Feminismo

thumb|Zer da feminismoa? Kontzeptua azaltzen duen animazio bideo laburra.

**Feminismoa** emakumeen eta gizonen arteko eskubide- eta aukera-berdintasuna sustatzen duten teoria sozial eta praktika politikoen multzoa da. Oro har, hauek dira feminismoaren ardatz nagusiak: emakumeen askapena, emakumeen eta gizonen arteko eskubide-berdintasuna, emakumeen aurkako indarkeria salatzea, eta gizarte berri bat eraikitzea, genero-roletan oinarritu beharrean pertsonen arteko harreman parekideetan oinarrituko dena. Zentzu zabalean, feminismoa matxismoaren zein patriarkatuaren aurka egiten duen mugimendua ere bada.

Mugimendu feministek kanpainak egiten dituzte emakumeen eskubideak aldezteko, hala nola bozkatzeko eskubidea, hautatua izateko eskubidea, lanerako eskubidea, soldata berdintasunaren eskubidea, ondasunak izateko eskubidea, hezkuntzarako eskubidea, kontratuak egiteko eskubidea, ezkontzan eskubide berdintasuna izatea, edo amatasun baimena. Feminista askok abortatzeko eskubidearen eta gizarte integrazioaren alde ere egin dute lan, emakumeak eta neskak sexu-abusu eta bortxaketetatik babestearren, edo etxeko zein kanpoko emakumeen aurkako indarkeriaren eta feminizidioen aurka. Mugimendu feministak jantzi ohikoetan edo jarduera fisikoan aldaketak egitea ere bultzatu izan du.

Feminismoak bultzatutako kanpainek aldaketa historiko nabarmenak eragin dituzte emakumeen eskubideen eremuan, batez ere Mendebaldean. Ia iturri guztiek onartzen dute feminismoak lortu dituela emakumeen boto eskubidea, ugaltze eskubide asko (antisorgailuak eta abortatzeko eskubidea barne), eta kontratuak zein ondasunak izateko eskubidea. Honako hauek dira Frantziako hezkuntzan emakume eta gizonen arteko berdintasunaren egindako aurrerabidea:

* 1861: batxilergoko titulua lortu zuen emakume batek; aurretik, gizonek baizik ez zuten eskuratu titulu hori.
* 1881: Jules Ferry legeak lehen hezkuntza derrigorrezko, doako eta laikoa ezarri zuen neska eta mutilentzat, bientzat.
* 1882/1883: nesken bigarren hezkuntzako lehen eskolak ezarri ziren Parisen (Fenelon) eta Montpellierren.
* 1905: Sévigné ikastetxea (erakunde pribatua) hasi zen neskak batxilergorako prestatzen: Frantziako bakarra zen.
* 1924: ikasketa-programak eta batxilergoa berdin-berdinak ziren neska eta mutilentzat. Neskentzako institutu publikoak batxilergorako ere prestatzen hasi ziren.
* 1965: nesken eskolatze-tasa eta mutilena berdindu ziren.
* 1971: batxilergoa ikasten zuten nesken kopurua eta mutilena berdindu ziren.
* 2000: hezkuntza-sisteman nesken eta mutilen arteko aukera-berdintasuna sustatzeko neurriak hartu ziren.

Eta honako hauek dira 1960 eta 1970eko hamarkadetan Frantzian emakumeen eskubideak garatzeko onartu ziren lege batzuk (Espainian ere onartu dira, baina hainbat urte geroago): Teoria feministak (mugimendu feministatik eratutako filosofia feminista) emakumezkoen rol sozialen ikerketatik aztertu nahi du genero desparekotasuna. Hainbat teoria garatu dira genero arazoei erantzuteko asmoz. Denborarekin, zenbait azpitalde sortu dira feminismoaren barnean, hala nola: feminismo kulturala, feminismo erradikala, ekofeminismoa, feminismo liberala, diferentziaren feminismoa, feminismo marxista, feminismo separatista, feminismo filosofikoa, kristau feminismoa, transfeminismoa... Feminismoak ere izan ditu kritikak, emakume zuri eta Mendebaldekoa bakarrik ordezkatzeko joera dela eta, eta horregatik sortu dira ere feminismo beltza, intersekzionalitatearen teoriak eta feminismo komunitarioa.

Feminismoa XX. mendean hasi zen agerikoa izaten, baina historian zehar emakume ugari izan dira feminismoa defendatu dutenak, hala nola: Frida Kahlo, Emmeline Pankhurst, Olympe de Gouges, Clara Zetkin, Indira Gandhi, eta abar. Feministak gizonezkoak zein emakumezkoak izan daitezke, eta bada feminista ez den emakumerik.

## Terminologia 
[start=0|thumbtime=55|thumb|[Mary Wollstonecraft ulertzeko gakoak]]

Askok uste dute Mary Wollstonecraft dela feminismoaren sortzailea, *A Vindication of the Rights of Woman* (*Emakumearen eskubideen bindikazioa*) 1792ko liburuagatik, non emakumearen hezkuntzaren alde egiten duen. Charles Fourier sozialista utopiko eta filosofo frantsesari 1837an *féminisme* hitza sortu izana egozten zaio. *Féminisme* (feminismo) eta *féministe* (feminista) hitzak 1872an agertu ziren lehen aldiz, Frantzian eta Herbehereetan, Britainia Handian 1890eko hamarkadan eta Ameriketako Estatu Batuetan 1910ean. *Oxford English Dictionary* ingelesezko lehen agerpena 1895ekoa da. 

Euskarara askoz geroago iritsi zen hitza; *Orotariko Euskal Hiztegia*k *emakumeketa* eta *etxekoandreketa* hitzak proposatzen zituen kontzeptua itzultzeko. Dena dela, Euskaltzaindiaren Hiztegiak *feminismo* eta *feminista* hitzak jasotzen ditu.

Une historikoaren, kulturaren eta herrialdearen arabera, mundu osoko feministek kausa eta helburu desberdinak izan dituzte. Mendebaldeko historialari feminista gehienek diote emakumearen eskubideak lortzeko lan egiten duten mugimendu guztiak mugimendu feministatzat hartu behar direla, baita terminoa beren buruei aplikatu ez zitzaienean ere (edo aplikatzen ez zaienean). Beste historialari batzuek diote terminoa mugimendu feminista modernora eta ondorengoetara mugatu beharko litzatekeela. Historialari horiek *protofeminista* etiketa erabiltzen dute aurreko mugimenduak deskribatzeko.

## Jatorria 
[thumb|[Charlotte Perkins Gilmanen artikulu bat, feminismoari buruz hizketan.]][thumb|*Vita Christi*: [Kristoren bizitza, emakumeen ikuspuntutik, emakumeek Erdi Aroan valentzieraz idatzi eta argitaratua (1497).]]

[thumb|[Marie le Jars de Gournay|Marie les Jars de Gournay, *Égalité des hommes et des femmes* (1622) lanaren egilea.]]

Historikoki, gizarte aurremodernoetan, emakumeak, oro har, egun eskura dituzten eremu askotatik kanpo egon izan dira (politika, ekonomia, militarismoa, eta abar). Antzinako hiri grekoan, emakumeak ez zuen bozkatzeko eskubiderik; askea zen arren, ez zuen eskubiderik hiriko gai ekonomikoetan nahasteko, bozkatzeko eskubidea izateko zergak ordaindu behar zirelako.

Emakumea, askotan, etxeko lanak egitera mugatzen zen bizirauteko baliabide gisa, etxea babestea gizonaren erantzukizuna baitzen; ideia patriarkal hori, errealitatean, besterik da, emakumeek bizirauteko eta etxea babesteko egiten duten lana funtsezkoa delako familiaren biziraupenerako, herrialde, aro eta zibilizazio guztietan. Ideologia patriarkalaren arabera, emakumeak, etxea kudeatzeaz arduratuta, baina, senarraren mende jarraitzen du, ezkondu aurretik gurasoen mende egon zen bezala. Izan ere, emakumeak familiako gizonei esker bizi direlako ideia patriarkala alderantzikatze tipikoa da; patriarkatua, funtsean, da emakumearen lan gaitasunaz jabetzea, gizonen onurarako: zerbitzari izatea, nekazaritzan, artisautzan, lanbide independente eta liberaletan; funtsezko lan ikusezinak betetzea (garbiketa, janaria prestatzea, jantziez arduratzea...); eta era guztietako zaintza lanen ardura hartzea (haurrak, zaharrak, gaixoak  edo menpekoak). Edozein zapalkuntza bezala, klase baten esplotazio sistema da patriarkatua, hau da, emakumeen esplotazioa gizonen onurarako: bakarka (etxeko lana) eta kolektiboki (lan merkatuaren segregazio horizontala eta bertikala); zapalduen lanari esker bizi dira menderatzaileak.

Gizarte askotan, emakumeek, garaiko pentsamoldeetan, ondorengotza besterik ez zuten sortzen. Horrela, historikoki, emakumeek ez zeukaten, besteak beste, boto eskubiderik, beren diru sarrerak eta kontuak administratzeko eskubiderik, dibortziorako eskubiderik eta gizonezkoentzat bakarrik ziren eremu batzuetan sartzeko aukerarik. batetik; eta protestantismoan emakumeei apaiza izateko aukera ematea, bestetik.

Beraz, feminismoak XX. mendean egindako ekarpena izan zen emakumearen eskubideak baldintzarik gabe eta modu unibertsalean gauzatzen laguntzea; gizartearen bilakaera kontuan hartuta, itxaropen nagusietako bat bihurtu da hori.

## Kontzeptu nagusiak 
### Patriarkatua 
Feminismoak gizarteari egiten dion kritika arrazionalistan, patriarkatuaren kontzeptua funtsezkoa da. Kate Millettek erabili zuen lehenengoz kontzeptu hori testuinguru feminista baten*, Sexual Politics* (1970) izeneko liburuan aipatu zuenean, eta gaur egun feminismoaren ia edozein ildotan ezinbestekoa da.

Gerda Lerner historiagileak horrela definitu zuen patriarkatua *The Creation of Patriarchy* (1986) liburuan: *Familiako emakumeen eta umeen gaineko gizonezkoen menderatzearen adierazpen eta instituzionalizazioa, eta menderatze horren hedatzea gizartearen gainerako emakumeen gain.*

### Generoa 
Generoa (emakumezkoa/gizonezkoa) ez da errealitate natural bat, kulturalki eraiki den kontzeptua da.

Era horretan, generoa sozialki eraiki diren balio multzoen ondorioa izango litzateke, zeinak emakumezkoaren berezko ezaugarriak eta gizonezkoaren berezko ezaugarriak daudela asmatzen duen. Ezaugarri biologikoak (sexua) gizartearen eboluzioaren bidez, apaindu dira jokaera, pentsamendu eta estetika jakin batzuekin, besteak beste.

### Androzentrismoa 
Androzentrismoa zera izango litzateke: Munduarekiko ikuskera gizonaren ikuspuntuan zentratuta. Androzentrismoak gizonaren ikuspegia ikuspegi posible bakarra bihurtzen du, eta errealitatearen ikerketa eta azterketen paradigma zehatzak ezartzen ditu.

## Teoria feminista 
Feminismoaren barruan, zenbait korronte teoriko bereiz daitezke, feminismoaren hiru edo lau uhinetan bildu izan direnak: lehenengo uhin feminista sortu zen hastapeneko ideia feministekin, klase kontzientziaren eta eskubide berdintasunaren aldeko borrokaren korronte anarkista, marxista eta sozialisten barruan; feminismoaren borroka izan zen, hastapen haietan, emakumeen egoeraren kontzientzia zabaltzea eta legezko aukera berdintasuna lortzea. XX. mendearen bigarren erdian, teoria feministen bigarren uhina eratu zen, ondoren hirugarren uhin bat, beste borroka sozial batzuekin gainjartzen zena, eta XXI. mendean laugarren uhin bat, feminismo garaikidearen teoriak biltzen dituena.

Mendebaldeko mugimendu feminista modernoaren historia lau «uhinetan» banatzen da.

Lehenengoak XIX. mendeko eta XX. mendearen hasierako mugimendu sufragistak izan ziren, emakumeen boto eskubidea sustatzen zutenak. Bigarren uhina, emakumearen askapen mugimendua, 1960ko hamarkadan hasi zen eta emakumearen berdintasun juridiko eta sozialaren alde borrokatu zen. 1992an, edo data horren inguruan, hirugarren uhin bat identifikatu zen, indibidualtasunean eta aniztasunean zentratzea ezaugarri zuena. Gainera, batzuek defendatu dute laugarren uhin bat gertatu zela, 2012. urtearen inguruan hasi zena eta sare sozialak erabili dituena sexu-jazarpenari, emakumeen aurkako indarkeriari eta bortxaketaren kulturari aurre egiteko.

### Lehen uhina 
Feminismoaren lehen uhina XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran izan zen aktibo. Erresuma Batuan eta AEBn, emakumeen kontratu berdintasuna, ezkontza berdintasuna, guraso berdintasuna eta jabetza eskubideak sustatu zituen. Legeria berriak Erresuma Batuko Adingabeen Zaintzari buruzko 1839ko Legea jasotzen zuen. Lege horrek seme-alaben zaintzarako urte samurren doktrina jasozten zuen, eta emakumeei seme-alaben zaintzarako eskubidea ematen zien lehen aldiz. Beste lege batzuk, Erresuma Batuko 1870eko Ezkondutako Emakumeen Babes Legea kasu, 1882ko legean zabaldua, beste lurralde britainiar batzuetan antzeko legedietarako eredu bihurtu ziren. Victorian (Australia) 1884an onartu zuen legeria, eta Hegoaldeko Gales Berrian, 1889an; Australiako gainerako koloniek antzeko legeak onartu zituzten 1890 eta 1897 bitartean. Mende aldaketarekin, aktibismoa botere politikoa lortzean oinarritu zen nagusiki, bereziki emakumeen sufragio eskubidea, nahiz eta feminista batzuek emakumeen beste eskubide batzuk (sexua, ugalketa, eskubide ekonomikoak) sustatu nahi izan zituzten.

[thumb|Emakumeak botoa ematen, [Eibar|Eibarren, 1933an.]]

thumb|Agerpen feminista eta antikapitalista.

Lehen uhinaren teorietan sartzen dira, baita ere, anarkofeminismoa, feminismo sozial-marxista, feminismo erradikala eta feminismo liberala.

Feminismoaren hastapenetan dago **feminismo sozialista**, marxismotik eratorritako teoria erabiltzen duena bere mugimendua justifikatzeko. Aldarrikatzen du emakumeak gizonaren mendekotasun egoeran daudela eta gizartearen behe-klasea direla, eskubide eta ekoizpen baliabide gutxien dituena baita.

**Feminismo erradikala** oinarri beretatik abiatu zen, baina ez du uste posible denik gizarte aldaketa. Egitura matxistak hain errotuta daude, ezen hutsetik hasi behar baita; horregatik, aldeztu izan du komunitate bereizi berriak sortzea, emakumeak alde batetik eta gizonak bestetik, pertsonen arteko harremanen arauak aldatu eta erakunde berriak sustatzeko. Batzuetan, emakumeen anarkismora iritsi izan da.

**Feminismo liberalak** uste du aldaketak erreforma politikoen bitartez bideratu behar direla. Sufragismoa izan zen haren hasiera. Legeak bultzatzen ditu emakumeen alde (diskriminazio positiboa barne) eta parekotasunaren alde. Alderdi politikoen programetan sartu nahi dituzten oinarrizko gaietako batzuk dira etxeko lanen ordaina jasotzeko eskubidea, haurren zaintza banatzea, ugalketa eskubideak eta emakumeen presentzia publikoa.

**Anarkofeminismoa** mugimendu anarkistaren hasieratik ari da lanean, eta mugimendu feminista intrintsekoa da, hastapenetik jada ikusten baitzuen gizonak emakumearen gain daukan nagusitasuna dela gure gizarteen lehen adierazpen hierarkikoetako bat. Patriarkatuaren aurkako borroka, beraz, klase borrokaren zati bat da eta estatuaren aurkako borrokaren parte. Izatez, *anarkofeminismo* hitza geroago sortu zen, 1960ko hamarkadan. Diferentziaren feminismoak eta ekofeminismoak eraginda, desberdintasunean oinarritzen da, eta antzinako anarkismoaren ideia batzuk kritikatzen ditu, orduko modernitateak edo patriarkatuaren ikuspegi oraindik ez oso zabalak eragina izan zelakoan. Proudhonek, adibidez, lehen mailako gizartetzat hartzen zuen familia, non emakumeek zeregin tradizionala betetzeko ardura baitzuten.

### Bigarren eta ondorengo uhinak 
thumb|Gaztelaniaz hizkera inklusiboa erabiltzeko proposamenak, manifestazio feminista batean, Madrilen.
thumb|Egungo feminismoak emakume guztiak hartu nahi ditu aintzat.

1970eko hamarkadako bigarren uhin feministatik aurrera, teoria feministek desberdintasunean jarri dute arreta (**diferentziaren feminismoa**), ez berdintasunean Hirugarren uhin feminista bigarren uhinaren seme-alaben belaunaldiak egin zuen, X belaunaldiak 1990eko hamarkadan *lipstick feminism* sortu zuenean. Azkenik, XXI. mendearen bigarren hamarkadan, oraindik ere definitzen ari den **feminismoaren laugarren** **uhin** bat sortu da, hedabideetan oso aktiboa.

Uhin berri horiek legezko eskubideen berdintasunetik harago doaz, benetako berdintasun eta askatasun pertsonal, politiko eta sozialaren alde borrokatzen dira, bakeari eta zaintzari balio berri bat emanez, eta, definizioz, indarkeriatzat jotzen duten edozein menderatze mota salatzeko eta indargabetzeko asmoz. Pertsona bakoitzak nahi duen bezalakoa izateko eskubidea du, besteengandik desberdina izateko eta eskubide edo balio berberak izateko. Genero kontzeptua birdefinitu dute, LGBT aukeretara irekiz, hala nola queer teoriara, eta ikuspuntu bakar batean oinarritutako mundu ikuskerak deseraikitzen saiatzen dira: gizona, zuria, mendebaldetarra eta goi klasekoa. Baita ere, lantzen dituzte *maskulinotasun berriak* eta gizonak gizartean izan behar lukeen zeregina. Azpimarratu behar da horrek ez duela esan nahi pertsona bakoitzarentzat feminismo bat dagoenik; aitzitik, ideia elkartuak adostu nahi dira, ahalik eta pertsona, ikuspuntu eta kultura desberdin gehien bildu ahal izateko. Heterosexualitatea berrikusi eta eztabaidatu nahi du, eta, hori egin ondoren, haren «sustraiei» buruzko hipotesiak planteatu, hala nola patriarkatua, kapitalismoa eta kolonialismoa. Gainera, feminista lesbikoak lesbianismoaren alde daude, erakunde horiekiko alienazioaren eta asegabetasunaren arrazoizko emaitza gisa.

2000. urtetik aurrera, feminismo lesbikotik hein batean sortutako korronte bat agertu zen, **transfeminismo** izenekoa. Ikerlari batzuek feminismoaren kategoria bat dela uste dute, batetik, transgeneroaren diskurtsoa aplikatzen duena feminismoan, eta, bestetik, aurrerapen feministak diskurtso transgeneroan. Beste batzuek uste dute ideia elkartruke hori ez dela osoa izan, eta uste dute queer teoriak feminismo antirrazistarekin gainjartzean gertatzen dela uhin berria.

Pro sex feminismoa deritzona korronte ideologiko bat izan zen, 1980ko hamarkadan sortua; prostituziorako eskubidearen alde egiten zuen, eta XXI. mendeko uhin berriek antifeministatzat jotzen dute. Izan ere, prostituten eta gorputz saltzaileen edo alokatzaileen (haurdunaldi subrogatua, sexua, pornografia eta abar) bizitza hobetu behar dela uste izan arren, uste dute menderatze matxistaren beste gertakari bat dela; izan ere, inork ez luke halakorik egingo inguruabar pertsonal eta sozialek horretara behartuko ez balute. Espainiako Berdintasun Ministerioaren arabera, «genero berdintasuna da emakumeek eta gizonek era guztietako baliabideak baldintza berdinetan erabili eta kudeatzeko duten gaitasun legala, soziala eta politikoa».

Feminismoaren eta genero azterketen arabera, «sexu desberdintasuna —bi sexu egotea mundu berean— ez da sexuen arteko desberdintasuna bezalakoa. Lehen kontzeptuak aniztasuna eta aberastasuna adierazten ditu. Bigarrenak, sexu batek bestearen gainean duen injustizia eta nagusitasuna».

### Sexua eta generoa 
Sexua berezko ezaugarri bat da, naturak zehazten duena, emakumeen eta gizonen arteko desberdintasun fisikoak, biologikoak eta anatomikoak ezartzen baititu. Sexuak ugalketa sexualean duten potentzialaren arabera sailkatzen ditu pertsonak.

Generoa da munduko gizarteek erabiltzen duten sistema, emakumeen eta gizonen funtzioak, jarrerak, balioak eta harremanak zehazteko. Pertsona baten sexua naturak zehazten du; beraren generoa gizarteak lantzen du.

### Nortasuna, berdintasuna eta diferentzia 
Genero berdintasuna ez da identitate zentzuan ulertu behar, gizonekiko berdintasun zentzuan, ideia horrek gizasemeak jartzen baititu eredutzat edo desiragarria den ororen neurgailutzat. Aitzitik, berdintasuna lortu behar da diferentziaren aitorpenean oinarrituta. Hala, berdintasunaren aldarrikapena ez da nahasi behar sexu maskulinoaren identifikazioarekin.

Aukera berdintasunak esan nahi du baliokidetasuna eta parekatzea: emakumeek gizarteko leku guztietara *baldintza berdintasunean* sartu nahi dute, eta ez *berdinak izateko,* eta hori oso desberdina da. Emakumeek eskubide osoko gizakiak izan behar dute, eta, beraz, sarbidea izan behar dute zuzendaritza karguetara, zientziara, kulturara eta abarrera. Horregatik, behar dute gizonei gaur egun eskaintzen zaizkien aukera berberak ematea, eskubide osoko herritar baitira. Baina ez haiek bezalakoak izateko, hau da, emakumeen nortasunaren ordez gizonezko izateko, baizik eta berdinak izateko eskubideetan, aukeretan eta gizarteko leku guztietan.

= Feminismoari egindako kritikak =
Feminismo erradikala gogor kritikatua izan ohi da literatura matxista edo antifeministan; horien erakusle batzuk izan daitezke, frantsesez, Élisabeth Badinterren *Fausse Route*, Paul-Edmond Lalancetteren *La Nécessaire Compréhension*, Jean-Philippe Trottieren *Le Grand Mensonge du féminisme*, Hélène Vecchialiren *Ainsi soient-ils :&nbsp;Sans de vrais hommes, point de vraies femmes*, edo Éric Zemmouren *Le Premier Sexe*. Rush Limbaugh eskuin muturreko komunikatzaileak, emakumeen eta feminismoaren aurkako erasoen artean, 1990eko hamarkadan, *feminazi* hitza zabaldu zuen. Donald Trump hautagai errepublikanoaren aldeko kanpainatan aritu zen, besteak beste.

ezkerrera|thumb|Elkarte antifeminista baten sarrera, emakumeen bozka eskubidearen aurkako pankarta batekin.
thumb|Sinbolo feminista zaborretara botatzen, talde antifeminista suitzar batek erabilia (2011).

Esparru politikoan, feminismoa, batzuetan, «denbora-pasatzat» jo izan da. Argudiatzen da gizarte kategoria guztiak emakumez eta gizonez osatuak direnez, emakumeek ez dutela kasta edo klase bereizirik osatzen. Hala, suposizio horri jarraiki, sexuen arteko interes gatazka batera deitzea edo sexu bat bestearekiko emantzipatzeko borroka artifizio huts bat izango litzateke, ezkutatuko lituzkeena benetako menderatze harremanak eta gizarte zatiketaren egiazko ildoak.

Beste antifeminista batzuentzat, feminismoak garrantzia kentzen zien gizabanakoen bereizketa irizpideei, hala nola generoa, adina, ezaugarri fisikoak edo etnikoak, horiek baitira, beraz, diskriminazioaren eta gizarte bazterketaren funtsezko faktoreak. Era horretako irizpideek jantzi zituzten feminismoaren azken uhinak, feminismo postestrukturalista eta diferentziaren beste feminismo batzuk barne.

Simone de Beauvoirren kritika feministak direla eta, zenbait egilek, hala nola Julia Kristevak, Sylviane Agacinskik edo Luce Irigarayk, uste dute sexu desberdintasunak ezabatzen dituen berdintasun abstraktuak gizonen unibertsalismoaren androzentrismoarekin jarraitzen duela.

Arrazoi kultural eta politikoengatik, feminismoak zabalkunde mugatu bat eta adierazpen baliabide mugatuak ditu, emakumeak mendekotasun egoera nabarmen batean bizi diren testuinguruetan, sarritan agintariek edo beren familiek eragindako indarkeria fisikoaren biktima izanik ere. Feminismoak usadioetan eta praktika sozialen bilakaeran duen eragina oso mugatua da, giza eskubideak, oro har, baztertuak diren gizarteetan. Hala, feminismoa kritikatua izan da, joera selektibo eta etnozentriko bat delakoan, bazterrean lagatzen dituena ustez bere oinarrietan dauden balio unibertsalak.

## Martxoaren 8a eta mugimendu feministak 
Emakumeen Nazioarteko Eguna 1909ko otsailaren 28an ospatu zen lehenengo aldiz, Ameriketako Estatu Batuetako New York hirian. Ospakizun hau AEBetako Alderdi Sozialistak antolatu zuen.

1917ko martxoaren 8an[[Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna#cite note-2|[oh 1]]] Errusiar Inperioko hiriburua zen Petrograden (gaur egungo San Petersburgo) oihalgintzako emakume langileek manifestazioa abiatu zuten, eta hiri guztia hartu zuten; hura izan zen Errusiako Iraultza piztu zuten ekintza nagusietako bat.[[Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna#cite note-3|[2]]] Egun hau batez ere herrialde eta mugimendu sozialista eta komunistek ospatu izan zuten, harik eta 1975ean Nazio Batuen Erakundeak nazioarteko egun izendatu zuen arte.

Martxoaren 8ko eguna gaur egun emakumeen eskubideak aldarrikatzeko erabiltzen da. Munduari gogorazteko emakume eta gizonek eskubide berdinak izan behar dituztela.

Mugimendu feministak denborarekin indartsuagoak bilakatu dira. Euskal Herrian hainbat mugimendu feminista desberdin daude, horietako famatuena Emakunde ( Emakumearen Euskal Erakundea) da. Emakunde Eusko Jaurlaritzaren erakunde autonomoa da. Beraien helburua berdintasuna aldarrikatzea da eta emakumeen eskubideen alde borrokatzea. Nahiz eta Emakunde Euskal Herriko erakunde famatuena izan, Euskal Herriko herrialde bakoitzak bere talde feminista desberdinak ditu. Hala nola, Pare Deustun, Martxanterak Bergaran, Momoak Galdakon, Marienea Basaurin, Nalua Eibarren, Andramanuelak Antzuolan, Portugaleteko mugimendu feminista eta beste hainbat.

alt=Mural feminista bat Antzuola herrian.|erdian|thumb|671x671px|Mural feminista bat Antzuolan.

## Sinbologia 
thumb|Ekintza feminista bat, Australian. Pankartak honela dio: «Justiziaren alde hiltzen»; eta elastikoetan: «Elkartasuna ahotsa altxatzen duten emakumeekin» (2012).

Triangelu beltz alderantzikatua (▼), triangelu aldekide bat da, erpin bat behera begira duena, erdian, eta goiko aldean, lurrarekin paralelo den aldea duena. Hastapenean, nazismoak erabilitako seinale eta ikur bat izan zen (ikus presoen markatze sistema nazien kontzentrazio eremuetan), erregimenaren aldarrietara egokitzen ez ziren presoentzat. Gerora, hasieran beste esanahi hori bazuen ere, emakume aktibista asko harrotasunez hasi ziren erabiltzen, bizi ziren gizartearen aurrean beren eskubideak aldarrikatzeko, pubis baten irudikapena egiten zuenez. Hala, lesbianismoak eta feminismoak erabilitako sinbolo bat bilakatu zen.

Emakumeen eta feminismoaren ahalduntzearen beste sinbolo bat (postfeminismoa barne delarik) bi eskuekin egiten den keinu bat da, triangelu bat osatuz, ahurrak aurrera erakutsiz, bertikalki, eta esku bietako hatz bizkorrak eta lodiak elkartuz. Adierazpen gisa erabili ohi da, adibidez, manifestazioetan.

thumb|Eskuez egindako ikur feminista.

Kolore morea (edo lila) feminismoaren sinbolo bat da. Emakume Langileen Nazioarteko Egunaren webgunearen arabera, Britainia Handiko ''Women's Social and Political Union* (*WSPU*, Emakumeen Batasun Sozial eta Politikoa) alderdi sufragista erabiltzen hasi zen kolore hori, zuriarekin eta berdearekin batera.

Kolore morea, huts-hutsik, sinbolo feminista bat delarik, marrazki edo diseinu feminista asko margotzen dira kolore horrekin, besteak beste, alderantzizko triangelua. Ohikoenetako bat, morez margotutako emakumearen ikurra da (Venusen ispilua). Sarritan, ukabil itxi bat eransten zaio, edo ukabil itxia altxatzen ari den emakume bat. Emakumeen aurkako indarkeriaren aurkako sinbolo bat, feministatzat ere har daitekeena, esku-ahur ireki baten arrastoa da, kolore morekoa, barruan emakumearen ikurra duena, zuria. Irudi horiek beltzak ere izan daitezke, edo beste kolore batzuetakoak.

Bandera anarkofeminista bi koloretan banatzen da diagonalean, morea eta beltza.

## Feminista ospetsuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* *Leiho Morea*, feminismoaren alorreko euskarazko edukiak biltzen dituen webgunea.
* (Bideoa) Gure genealogia feministak. Euskal Herriko mugimendu feministaren kronika. (*Argia'', 2018)
* (Bideoa) Feminismoa eta eraldaketak politikan. Mari Luz Esteban (Gasteiz, 2018)