open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maurice Plantier

**Maurice Plantier** (Biarritz, 1921eko urtarrilaren 29a - Paris, 2006ko urtarrilaren 25a) politikari lapurtarra izan zen. Bizitza gehienbat beste leku batzuetan, bereziki Bearnon garatu zuen.

## Biografia zertzeladak 
Bere aita Orthezen medikua zen. Ikasketez bera ere Medikuntzan ikasi zuen Bordelen; Bigarren Mundu Gerraren ostean amaitu zituen, tartean borrokan oso inplikatuta ibili zelako.

1940ko urritik nazien kontrako Erresistentzian parte hartu zuen, hasieran *Alliance* eta *Allyre Buckmaster* sareetan. 1941eko maiatzean atxilotu zuten baina ihes egitea lortu zuen eta informazioa pasatzen zuen sare batean segitu zuen lanean. 1944ko uztailean *corps franc Pommiès* delakoan sartu zen eta bi hilabete geroago mina bat lehertu zenean bere ezkerreko hanka galdu zuen.

1951tik mediku aritu zen Kamerunen, Ayos, Jaunde eta Doualan. 1958an Artixera (Bearno, Okzitania) joan zen mediku lanetan bere aita ordezkatzera.

Erresistentzian aritzeagatik Ohorezko Legioa eta "Erresistentziaren Domina" lortu zituen. Goi mailako politika karguak 1981ean utzi zituenean *Association nationale des Médaillés de la Résistance française* eta *Fondation de la Résistance* elkarteetan aritzeari ekin zion.

Horregatik guztiagatik 2003ko urriaren 15ean Jacques Chirac Frantziako presidenteak Meritu Nazionalaren Ordenaren Gurutze Handia eman zion.

### Politikan 
Joera politiko gaullistakoa zen. 1947an Bordelen de Gaullek sortutako RPF alderdian sartu zen
* 1956-1958: Kamerundik RGR et Centre républicain alderdiko diputatua Parlamentuan. Kamerunen bertako Lurralde Biltzarreko kide ere izan zen; bere jarrera oso kolonialista eta lur afrikar hauek Frantziaren menpean segitzearen aldekoa zen.
* 1973-1978: Pirinio Atlantikoetatik UDR alderdiko diputatua.
* 1978ko apirilaren 3tik 1981eko maiatzaren 13ra *Anciens Combattants* edo "Antzineko Borrokalarien" ardura zuen estatu-idazkaria Raymond Barreren gobernuan.
* 1961-1979: Artix et Pays de Soubestre (Bearno) kantonamenduko kontseilari orokorra UDR eta RPR siglen pean.
* 1960-1989: kantonamendu honetan dagoen Artixko auzapeza UDR eta RPR siglen pean.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Plantier aipatua eta laguntzat joa Jacques Chiracen mintzaldi batean.
*  Bere biografia Frantziako Biltzar Nazionaleko webgunean.
Alatoz

**Alatoz** Albaceteko udalerria da, La Manchuela eskualdean dagoena.

Azken erroldaren arabera  biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Albaceteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Alfredo Handia

**Alfredo Handia** edo **Ælfred Wessexeskoa** (Antzinako ingelesez: *Ælfrēd* edo *Ælfrǣd*, gaur egungo ) 871. urtetik bere heriotza arte Wessex erresumako errege izan zen. Bere erresuma bikingoengandik defendatzeagatik ospetsu bilakatu zen, honen ondorioz "Handia" izendapena bereganatzen bere dinastiako monarka bakarra izan zelarik, bere herriak izendapen horrekin deitzen ziolarik. Horretaz gain, bere burua Ingalaterrako errege izendatzen zuen Wessexko lehen erregea izan zen. Bere bizitzaren xehetasunak Asser galestar kronistari esker dakizkigu. Gizon kultu eta ikasia omen zen, heziketa arloan eta bere erresumako lege sistema hobetzen lan ugari burutu zuen. Anglikar, Katoliko eta ortodoxo elizek santu gisa gurtzen dute, bere jai egun liturgikoa urriaren 26a da.

## Zinema 
1969an Alfredo Handiaren biografian oinarritu zen *Alfred the Great* filma estreinatu zen. Bertan, David Hemmings eta Michael York aktoreek antzeztu zutelarik.

## Kanpo estekak 
* Bishop Asser webguneko Alfredo Erregearen Bizitza 
* Alfredo Handiaren biografia irudikatua 
* Britainiar Monarkiaren webgune ofiziala 
* Alfredo Handiaren biografia. Valentziako Unibertsitatea
Piemontera

**Piemontera** edo **piamontera** (*piemontèis*) Italiako Piemonte eskualdeko lurralde ia guztian hitz egiten den hizkuntza erromantze da. Lombardiera, emiliano-romagnoloa, liguriera eta venezierarekin batera, iparraldeko italiar hizkuntzen parte da.

Piemonte eskualdeko gobernuak nolabaiteko aitortza eskaintzen dio; ez, ordea, Italiako gobernuak.

## Ikus, gainera 
* Italiako hizkuntzak

## Kanpo estekak 
*  Piemontera Ethnologuen
Jules Dupuit

**Jules Dupuit** (Fossano, Italia, 1804ko maiatzaren 18 &ndash; Paris, 1866ko irailaren 5) frantses ingeniari eta ekonomialari bat izan zen. Ekonomian, ezaguna da marjinalismoaren eskolakoa izateagatik. Eskola horren barruan, utilitate marjinal beherakorraren ideia landu zuen eta horrela, eskari-funtzioa ere beherakorra izan behar zela baieztatu zuen. Liberalismoaren defendatzaile izan zen.
NCIS

**NCIS** edo **N.C.I.S.** akronimoak honako adierak izan ditzake:
* National Criminal Intelligence Service: Erresuma Batuan egon izan den polizia agentzia.
* Naval Criminal Investigative Service: AEBetan, gaur egun, Itsas Armadaren eta Marineen polizia militarra.
* Telesailak
** NCIS (telesaila): AEBetako telesail ospetsua.
** NCIS: Los Angeles: Aurreko telesailaren "spin off"-a.
* New Century Infusion Solutions, Inc.: minbiziaren tratamenduan aritzen den elkarte estatubatuarra.
Naval Criminal Investigative Service

**Naval Criminal Investigative Service** (euskaraz *Itsas Armadaren Ikerketa Kriminal Zerbitzua*), **NCIS** akronimoaz ezagunagoa, Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armada eta Marineen Gorputzaren segurtasun, inteligentzia eta polizia agentzia federal nagusia da.

Agentzia honen *agente berezien* (special agent) zereginak anizkoitzak dira. Marine baten hilketaren ikerketatik hasita islamiar terrorismoaren aurkako operazio bat arte. Horretarako zerbitzu ugari dituzte esaterako, zainketa, auzitegiko medikuntza, ordenagailuzko ikerketak, etab.

NCISak 14 bulego ditu banatuta mundu guztian zehar, AEBetako base militarretan, hain zuzen.

## Telebistan 
AEBetako *NCIS* eta *NCIS: Los Angeles* telesailek oso ezagun egin dute agentzia federal hau nazioartean.

## Kanpo estekak 
* NCISaren webgune ofiziala
* NCISaren egoitza Google Mapsen
Henrike VI.a Ingalaterrakoa

**Henrike VI.a Ingalaterrakoa** (Windsor gaztelua, 1421eko abenduaren 6a – Londresko dorrea, 1471ko maiatzaren 21a) Ingalaterrako erregea izan zen bitan, 1422-1461 eta 1470-1471 bitartean. Frantziako errege titulua ere izan zuen, Karlos VII.arekin batera.

## Bizitza 
Henrike V.a Ingalaterrakoaren eta Katalina Valoiskoaren semea zen. Haurra zen bitartean Humphrey osaba Gloucesterko dukea eta, Frantzian, Joan Lancasterkoa Bedfordko dukea izan ziren haren erregeorde. Frantziako errege egin zuten Parisen 1431. urtean. Caderen matxinadari aurre egin behar izan zion 1450. urtean. Ehun Urteko Gerra amaitu zenean (1453), Yorkeko etxea aurka altxatu zitzaion eta Bi Arrosen Gerra piztu zen (1455). Eduardo IV.ak erregetzatik kendu zuen 1461. urtean eta bederatzi urte geroago berreskuratu zuen errege agintea. Eduardo IV.ak hil zuen hurrengo urtean.

Shakespeare idazleak drama bat idatzi zuen errege horren inguruan (*Henry VI*, 1590-1592).

## Ezkontza eta seme-alabak 
1455an Margarita Anjoukoarekin ezkondu eta seme bakarra izan zuten, Eduardo Westminsterkoa.

## Erreferentziak
Desagertutako ugaztunak

Lehen ugaztunen agerpenetik, hainbat espezie desagertu dira, klimaren aldaketak edo bestelako faktoreek eraginda.

## Desagertutako ugaztunetako batzuk 
### Hungariako bisontea 
Hungariako bisontea, (Bison bonasus hungarorum) Karpatoetako bisontea bezala ere ezaguna, 1740. urtean desagertutako Europako bisontearen azpiespezie bat izan zen. Karpatoak mendietan bizi omen zen, baita Moldavian eta Transilvanian. Baliteke ere azken garaietan Ukraina eta Hungariara zabaldu izatea.

### Estepako bisontea 
Estepako bisontea, (*Bison priscus*), egun desagertutako bisonte espezie bat izan zen. Europa, Ekialde Ertaina, Errusia, Mantxuriaeta Ipar Amerikan bizi omen zen Pleistozenoan.

### Kaukasoko bisontea 
Kaukasoko bisontea, (*Bison bonasus caucasicus*) Europako bisontearen azpiespezie bat zen. Kaukasoko mendietan bizi omen zen. Libre zegoen azken alea, 1927. edo 1930. urtean akabatu zuten, (iturri ezberdinen arabera), baina arraza zoologiko ezberdinetan mantendu zen 1950. urte arte.

### Mammuthus sungari 
Songhua ibaiko mamuta, baita Shokako mamuta izenarekin ezaguna ere (Mammuthus sungari), bizi izan den mamutik handiena izan zen. Ibaraki Natur Museoan 5,1 metro garaierako espezimen bat begiztatu daiteke.

### Mamut 
Mamuta (antzinako errusieratik маммот) Mammuthus galdutako generoko edozein espezie izendatzeko erabiltzen da, nahiz eta ezagunena mamut iletsua den (Mammuthus primigenius).

### Tarpan 
Tarpan zaldia (Equus ferus ferus), Eurasiako basa-zaldia bezala ezaguna da baita ere, egun desagertutako zaldi arraza bat izanik. Ondo dokumentaturiko azken alea, Ukrainan harrapatutakoa, 1876an urtean Moskuko zoologikoan hil zen.

### Uro 
Uroa Europako beste zenbait hizkuntzetan aurochs izenarekin ezaguna ere, Bos taurus primigenius da bere izen zientifikoa, garai bateko basa zezenaren espezie bat izan zen.

### Zalambdalestes 
Zalamnbdalestes Goi Kretazeoan Mongolian bizi izan zen ugaztun kareduna izan zen. Ezagutzen den karedunik zaharrenetarikoa da eta Dinosauroekin batera bizi izan zen.

## Kanpo estekak
George Sanders

**George Henry Sanders** (1906ko uztailaren 3a – 1972ko apirilaren 25a) aktore britaniarra izan zen.

Sanders San Petersburgon jaio zen , artean Errusiar Inperioa, Henry Sandersen (1873-1961) eta Margaret Sandersen (1875-1967) seme. Anaia nagusia ere, Tom Conway (1904-1967), aktorea izan zen. 1917an, sovietar iraultzaren piztearekin, familia Ingalaterrara itzuli zen. Eskola-urteak Brightonen eman zituen eta gerora Manchesterreko unibertsitatean jardun zuen. Graduatu ostean enpresa batean hasi zen lanean, eta bertako lankide batek bultzatuta, Greer Garson aktorea izango zenak, antzezteari ekin zion.

[thumb|250px|ezkerrera|[Alfred Hitchcocken *Foreign Correspondent* filmaren irudia (1940)]]
1929koa da Sandersen aurreneko lana zineman. Zazpi urte geroxeago osatu zuen bere lehen parte hartzea amerikar ekoizpen batean: ''Lloyd's of London* (1936). Erakutsitako moldeak eta moduak lan-eskaintza asko ekarri zizkion eta hurrengo urteetakoak dira, besteak beste: *Rebecca* (1940), *The Black Swan* (1942) edo *The Picture of Dorian Gray* (1945). 1947an Gene Tierney eta Rex Harrison aktoreekin batera *The Ghost and Mrs. Muir* filmean aritu zen. 1950ean Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar saria lortu zuen, *All About Eve* (1950) Joseph L. Mankiewiczen aginduetara eginiko pelikulan.

Telebistan ere aritu zen, eta arrakasta handiarekin, bere izena zuen saioan: *The George Sanders Mystery Theater*. Aldez aurretik, 1939 eta 1941 bitartean RKO Pictures etxearen ekoizpena izan zen serie batean ere hartu zuen parte, *The Saint* pertsonaiarenean hain zuzen ere. Ahots gaiztoa erantsi zion marrazki bizidunetako Disney etxearen *The Jungle Book* filmeko Shere Khan sugeari. Beste alde batetik, Sandersek idatzi ez bazituen ere, berak hala sinatuta argitara eman zituzten hilketa-eleberri bi: *Crime on My Hands* (1944) eta *Stranger at Home* (1946); Craig Rice eta Leigh Brackett andreek idatzitako testuak ziren, eta aktorearen ospea salmentetarako baliatu zuten. Eta musikaren arloan ere aipatzekoa da 1958an grabatu zuen diskoa: *The George Sanders Touch: Songs for the Lovely Lady*.

Sandersen autobiografiak *Memoirs of a Professional Cad* du izentzat eta 1960an eman zuen argitara. Bizitzako azken urteetan neurrigabe hasi zen edaten eta ez zuen bere burua behar beste zaintzen. Zinemarako osatu zituen azken lanetan gainbehera agerikoa da.

1972ko apirilaren 23an Castelldefels herriko hotel batean egin zuen erregistroa, eta handik bi egunera hilik aurkitu zuten bere gelan: itxura batean Nembutal izeneko botika baliatu zuen bere buruaz beste egiteko. 65 urte zituen. Idatzita utzi zuen ohar batek hala zioen:

David Nivenek bere autobiografian (*Bring On the Empty Horses*) idatzi zuen Sandersek 1937an aitortu ziola 65 urte bete orduko bere burua hilko zuela.

[thumb| *Lord Henry Wotton* pertsonaiarena egin zuen *[The Picture of Dorian Gray (1945eko filma)|The Picture of Dorian Gray* (1945) filmean.]]

[thumb|175px|ezkerrera|*[All About Eve'' (1950)]]

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  www.saint.org
FC Santa Claus

**FC Santa Claus** Finlandiako hirugarren mailan dagoen Rovaniemiko futbol taldea da. 1993. urtean sortu zen talde honek, Saarenkylän tekonurmi futbol-zelaian jokatzen ditu partiduak. Azken urteetan Kakkonen ligako C taldean aritu da Lappiko talde hau .

Rovaniemin dagoen Bizar Zuriren herrixkak babesten duenez talde hau, gabonetako pertsonaia honen izena darama taldeak.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Rovaniemen Palloseura

**Rovaniemen Palloseura** (**RoPS** bezala ezagunagoa) Finlandiako Rovaniemi hiriko futbol taldea da.

## Historia 
1950. urtean sortu zen talde honek, Rovaniemen keskuskenttä futbol-zelaian jokatzen ditu partiduak. 1980ko hamarkadan izan zuen taldeak urrezko aroa: 1986. urtean Finlandiako Kopa irabazi zuen eta 1988. eta 1989. urteetan hirugarren gelditu zen lehenengo mailako sailkapenean. Azken urte hauetan Veikkausliiga eta Ykkönen mailen artean dabil gora eta behera .

Ligako emaitzarik onena 2015ean lortu du, bigarrena izan baita.

## Palmaresa 
* **Liga (0):** bigarrena 2015 eta 2018an.
* **Kopa (2):** 1986, 2013.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* FC Santa Claus
* Rovaniemi

## Kanpo estekak 
* Veikkausliiga
* Ykkönen
Quiberon

**Quiberon** (bretainieraz *Kiberen*) Bretainiako Morbihan departamenduko izen bereko penintsularen muturrean dagoen udalerria da. Gune turistiko garrantzitsua da.

## Biztanleria 
## Administrazioa 
## Iruditegia 

Irudi:Quiberon - Mairie.jpg|Herriko etxea
Irudi:Quiberon - bateau peche.jpg|Portua
Irudi:Quiberon - La Côte Sauvage.JPG|Kostaldea
Irudi:Quiberon on nasa map.jpg|Kokapena

## Kanpo estekak 
* Quiberongo Udal webgunea
Tiroxina

**Tiroxina (T4)** edo **tetraiodotironina** bi hormona tiroideoetako bat da; bestea triiodotironina da. Tiroideko zelula folikularrek, tirozitoek, ekoizten eta jariatzen dute. Haren ekoizpena beste hormona batek, tirotropinak (TSH), erregulatzen du. Tirotropina, berriz, hipofisiak jariatzen du.

## Sintesia eta erregulazioa 
Tiroxina bi tirosina aminoazidoz eta lau atomo iodoz osatutik dago. Gure gorputzak 150 mikrogramo iodo hartu behar ditu egunean elikagai eta edarietatik, tiroide guruinak hormona tiroideoak sor ditzan. Hesteetan ioduro moduan xurgatzen da iodoa, tiroideak odoletik bereganatuko duena. Tiroideko zelula folikularren barnean dagoelarik, ioduroa oxidatuko da tiroperoxidasa (tpo) entzimaren bitartez. Ondoren, tirosinari lotuko zaio, monoiodotirosina (MIT, iodo bat daukana) eta diiodotirosina (DIT, bi iodo dituena) eratzeko. Tiroxina (T4) bat sortzeko bi DIT elkartzen dira, eta triiodotironina (T3) bat ekoizteko MIT bat eta DIT bat.

Konposatu horiek guztiak tiroglobulina proteinari lotuta konbinatzen dira. Estimulu egokia iristen delarik, tiroglobulinatik bananduko dira hidrolisi bidez. Ondoren, T3 eta T4 odolera jariatuko dira eta, molekula garraiatzaile bati loturik, zirkulazio-aparatuan zehar garraiatuko. Hormona tiroideoen hiru garraiatzaile daude: tiroideko hormonen globulina garraiatzailea (TBG), garrantzitsuena, transtirretina eta albumina. Tirotropina (TSH) da tiroidearen funtzionamendua erregulatzen duen hormona. Hormona tiroideoen maila jaisten zelarik, informazio hori adenohipofisira iritsiko da, eta bertan TSH gehiago jariatuko. TSH horrek, berriz, tiroideko hormona gehiago jariatu dadin eraginen du.

## Zeregin metabolikoa 
Tiroxinak prozesu katabolikoak areagotu eta bizkortzen ditu. gluzido, lipido eta proteinen katabolismoan du eragina, oxidazio prozesuak areagotuz eta energia askatuz. Horren ondorioz, organismoaren hazkuntzan ere eragin nabarmena du. Hormona honen defizitak haurtzaroan kretinismo izeneko gaitza dakar, hazkuntzaren gelditzea eragiten duena.

## Historia 
Edward Calvin Kendallek bakartu zuen 1915ean, eta Charles Haringtonek mugatu zuen haren kimika egitura 1926an.

## Tiroxinari lotutako patologiak 
* Tiroxinaren defizitak hipotiroidismoa eragiten du. Tiroidearen jarduera eskasak eragindako adimen urritasun sakonari kretinismo deitzen zaio, eta endekapen fisikoarekin batera agertzen da gehienetan. Normalean umetan azaltzen da gaitza, eta munduko leku askotan endemikoa da, OMEren arabera. Kretinismoaz gain (sortzetiko hipotiroidismoa), beste hipotiroidismo mota batzuk daude, tiroxinaren ekoizpena gutxituta dutenak: jatorri autoimmunekoak -Hashimotoren tiroiditisa-, iodoren ezagatik sortutakoak, e.a.. Hipotiroidismoaren tratamendua tiroxina sintetikoa ematean datza.

* Tiroxinaren gehiegizko kontzentrazioak hipertiroidismoa eragiten du. Gravesen gaitza izan ohi da hipertiroidismoaren iturburua kasu gehienetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abengibre

**Abengibre** Albaceteko udalerria da, La Manchuela eskualdean dagoena.

Azken erroldaren arabera  biztanle zituen.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Albaceteko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Duopolio

Ekonomian, **duopolioa** bi enpresa ekoizle soilik dituen merkatu egoera oligopolistikoa da. Adibidez, Visa eta Mastercard enpresek duopolio bat osatzen dute ordainketa elektronikoaren merkatuan, *de facto* bi enpresa hauek dira nagusi baitira sektore horretan. Duopolio batean jarduten bi enpresek bi funtsezko aukera dituzte euren estrategiak erabakitzerakoan: norbere etekinak maximotzearen aldera lehian aritzea, alde batetik, eta itun baten bitartez, kolusio egoera batera heltzea, bestetik, kontsumitzailearen kaltetan ekoizpena mugatuz eta prezioak gehituz, karteletan bezala. Fusioaren aukera ere aztertu da duopolioa aztertzen duten ereduetan.

Duopolioa aztertzeko Cournoten duopolioa, Bertranden duopolioa, Stackelbergen duopolioa, Hotelling eredua eta beste zenbait eredu mikroekonomiko garatu dira, enpresei eta merkatuari buruzko konjetura multzo desberdinetatik abiatuz eta oligopolioaren eredu sinple moduan. Konjetura eta hipotesi hauek enpresek erabakitzeko oinarritzat hartzen dituzten aldagaietan (prezioa Bertrand duopolioan eta ekoizpena Cournoten duopolioan, esaterako), lehiakideen erabakien sekuentzian eta erabakien errepikapenean datzate. Ekonomiaz gainera, duopolioa joko-teoriaren baitan aztertzen diren egoerak dira, erabateko lehiazko nahiz lankidetzazko joko moduan.

## Kanpo estekak
NCIS (telesaila)

***NCIS*** Ameriketako Estatu Batuetako Naval Criminal Investigative Service agentzia federalean oinarritutako telesail arrakastatsua da. Telesailak 7 denboraldi ditu eta bere azkenaldiko arrakastaren ondorioz, CBS telebista kate estatubatuarrak telesail honen *spin off*-a sortzea erabaki zuen NCIS: Los Angeles izenarekin.

## Laburpena 
NCIS AEBetako Itsas Armadaren eta Marineen Gorputzaren polizia militarra da. Egoitza nagusia Washington Hirian dago eta bertan jarduten dute telesaileko agenteek. *NCIS taldea* Leroy Jethro Gibbs (Mark Harmon) agente bereziak, Anthony "Tony" DiNozzo (Michael Weatherly) agente bereziak, Timothy McGee (Sean Murray) agente bereziak eta Ziva David (Cote de Pablo) ofizialak osatzen dute. Beraien ikerketetan laguntza bezala Donald "Ducky" Mallard (David McCallum) auzitegiko medikua, Jimmy Palmer (Brian Dietzen) bere laguntzailea eta Abigail "Abby" Sciuto (Pauley Perrette) laborategiko espezialista dituzte. NCIS zuzendaria eta agintari nagusia Leon Vance (Rocky Carroll) dugu.

;Aurreko denboraldietan hildako pertsonaia nagusiak
* Caitlin "Kate" Todd agente berezia
* Jenny Shepard NCISeko zuzendaria

## Denboraldiak 
250px|eskuinera|NCISeko ataletako baten irudia|thumb

## Sariak 
NCIS telesailak 3 **ASCAP Award** sari jaso ditu, 3 **BMI Film & TV Award**, **California on Location Awards** sari 1, **Imagen Foundation Awards** 1 eta beste sari askotan izendatua izan da. Adibidez, Emmy Sarietan eta Alma Sarietan.

## Nazioartean 
NCIS telesaila munduko herrialde askotako telebistetan emititzen da. Honako herrialdeetan emititzen da: Australia, Austria, Belgika, Brasil, Kanada, Txile, Frantzia, Alemania, Hungaria, Irlandako Errepublika, Italia, Herbehereak, Zeelanda Berria, Norvegia, Portugal, Serbia, Eslovenia, Espainia, Turkia, Ameriketako Estatu Batuak (jatorrizko herrialdea), Erresuma Batua, Estonia, Danimarka, Suedia eta Polonian.

Euskal Herrian era honetan emititzen da: Hegoaldean laSextak eta AXNek gaztelaniaz eta Iparraldean M6 katean frantsesez.

## Kanpo estekak 
* Telesailaren webgune ofiziala
Allaire

**Allaire** (bretainieraz *Alaer*) Bretainiako Morbihan departamentuko udalerria da. Bro Gwened lurralde historikoan dago. Saint-Perreux, Saint-Jean-la-Poterie, Rieux, Saint-Dolay, Béganne, Saint-Gorgon eta Saint-Jacut-les-Pins udalerriekin mugatzen du.

## Biztanleria 
## Administrazioa 
## Kanpo estekak 
* Allaireko Udal webgunea
Aktinopterigio

**Aktinopterigio** (**Actinopterygii**) (grezierazko *actino* eta *pterygi* euskaraz erradio eta hegats) arrain klase bat da. Klado hau, ornodunen artean, handiena da. 27.000 espezie baino gehiago dira. Ur gezan eta ur gazian bizi dira.
## Taxonomia 
Bi azpiklase:
* *Chondrostei*
* *Neopterygii*

### Azpiklasea *Chondrostei* 
* Ordena *Acipenseriformes*
* Ordena *Polypteriformes*

### Azpiklasea *Neopterygii* 
'*Infraklasea *Holostei'''*
* Ordena *Amiiformes*
* Ordena *Lepisosteiformes*
*'Infraklasea *Teleostei***
* **Superordena *Acanthopterygii*'*
** Ordena *Atheriniformes*
** Ordena *Beloniformes*
** Ordena *Beryciformes*
** Ordena *Cetomimiformes*
** Ordena *Cyprinodontiformes*
** Ordena *Gasterosteiformes*
** Ordena *Mugiliformes*
** Ordena *Perciformes*
** Ordena *Pleuronectiformes*
** Ordena *Scorpaeniformes*
** Ordena *Stephanoberyciformes*
** Ordena *Synbranchiformes*
** Ordena *Syngnathiformes*
** Ordena *Tetraodontiformes*
** Ordena *Zeiformes*

* *'Superordena *Clupeomorpha*'*
** Ordena *Clupeiformes*

* *'Superordena *Cyclosquamata*'*
** Ordena *Aulopiformes*

* *'Superordena *Elopomorpha*'*
** Ordena *Albuliformes*
** Ordena *Anguilliformes*
** Ordena *Elopiformes*
** Ordena *Notacanthiformes*
** Ordena *Saccopharyngiformes*

* *'Superordena *Lampridiomorpha*'*
** Ordena *Lampridiformes*

* *'Superordena *Ostariophysi*'*
** Ordena *Characiformes*
** Ordena *Cypriniformes*
** Ordena *Gonorynchiformes*
** Ordena *Gymnotiformes*
** Ordena *Siluriformes*

* *'Superordena *Osteoglossomorpha*'*
** Ordena *Hiodontiformes*
** Ordena *Osteoglossiformes*

* *'Superordena *Paracanthopterygii*'*
** Ordena *Batrachoidiformes*
** Ordena *Gadiformes*
** Ordena *Lophiiformes*
** Ordena *Ophidiiformes*
** Ordena *Percopsiformes*

* *'Superordena *Polymyxiomorpha*'*
** Ordena *Polymixiiformes*

* *'Superordena *Protacanthopterygii*'*
** Ordena *Esociformes*
** Ordena *Osmeriformes*
** Ordena *Salmoniformes*

* *'Superordena *Scopelomorpha*'*
** Ordena *Myctophiformes*

* *'Superordena *Stenopterygii*'*
** Ordena *Ateleopodiformes*
** Ordena *Stomiiformes''

## Banaketa 
## Erreferentziak
Jeremy Bentham

**Jeremy Bentham** (Spitalfields, Londres, 1748ko otsailaren 15a - Londres, 1832ko ekainaren 6a) ingeles filosofo eta epailea izan zen, utilitarismoaren fundatzailea.

## Agintariaren teoria 
thumb|*Defence of usury*, 1788

Benthamen teoria honek estatu osoaren borondatea agintari den ente batean sartzen dela baieztatzen du. Agintari hitzak sozietate politiko baten obedientzia generala esan nahi du. Teoria honen barrruan bi arau daude, *in principem* eta *in populum*; lehenengoak agintariaren aktibitateei egiten die erreferentzia, eta bigarrenak gizartearen obedientziari.

Bi botere banatzen dira: kotrektazio boterea, agintarien interbentzio fisikoa alegia, eta agintzeko boterea agintariak estatuaren gainean daukan boterea. Teoria honen beste puntu interesgarri bat zigorra da, ezinbestekoa dena Benthamen esanetan, agintariaren indarra adierazteko.

## Ez fikzioaren teoria 
Teoria honek antzekotasun handia dauka Bertrand Russellen osorik ez dauden sinboloen teoriarekin eta ondoren sortuko ziren tesiei aurreratu zen. Lockeren epistomologiarekin erlazioa dauka eta Benthamek erabileraren teoriaren barrutik fikzioak kentzeko erabili zuen. Teoria honek sentsazioen eta espresioen artean erlaziorik badagoen hausnartzen du, eta ondoren finantzetara, botere judizialera bideratu zen besteak beste.

## Lanak 
* "Short Review of the Declaration" (1776) An attack on America's Declaration of Independence
* *Fragment on Government* (1776).
* *Introduction to Principles of Morals and Legislation* (1789)
* *Defence of Usury* (1787).
* *Panopticon* (1787, 1791). (Euskaraz: *Panoptikoa*, Jakin, Donostia, 2002)
* *Emancipate your Colonies* (1793)
* *Traité de Législation Civile et Penale* (1802, hiru bolumen)
* *Punishments and Rewards* (1811)
* *A Table of the Springs of Action* (1815)
* *Parliamentary Reform Catechism* (1817)
* *Church-of-Englandism* (printed 1817, published 1818)
* *Elements of the Art of Packing* (1821)
* *The Influence of Natural Religion upon the Temporal Happiness of Mankind* (1822)
* *Not Paul But Jesus* (1823)
* *Book of Fallacies* (1824)
* *A Treatise on Judicial Evidence* (1825)

## Erreferentziak 
* Pease-Watkin, C.: "Benthamen *Panopticon* eta Dumonten *Panoptique*" in Jeremy Bentham, *Panoptikoa*, Jakin, Donostia, 2002 
* Ugarte, L.: "J. Benthamen *Panoptikoa*. Ereduaren ezaugarritzea eta gaurkotasuna" in Jeremy Bentham, *Panoptikoa*, Jakin, Donostia, 2002 

## Kanpo loturak 
* Online Library of Liberty - Jeremy Bentham.
* Jeremy Bentham, "Critique of the Doctrine of Inalienable, Natural Rights", in * Anarchical Fallacies*, vol. 2 of Bowring (ed.), *Works*, 1843.
* Jeremy Bentham, "Offences Against One's Self: Paederasty", c. 1785, free audiobook from LibriVox.
* The Bentham Project at University College London. Includes a history and a FAQ on the Auto-Icon, and details of Bentham's will.
* Bentham Index, a rich bibliographical resource
* Jeremy Bentham. Extensive collection of links to writings by and about Bentham.
Eduardo VII.a Erresuma Batukoa

**Eduardo VII.a Erresuma Batukoa** () Britainia Handiko Erresuma Batuko eta Britainiar Jabegoetako erregea, Indiako enperadorea izan zen. Viktoria erreginaren seme zaharrena zen, bere erregealdia 1901eko urtarrilaren 22tik 1910ko maiatzaren 6ra arte luzatu zen.

Bere erregealdiari maiz Eduardotar Aroa deritzote.

Tronura igo aurretik, Eduardo Galesko printze gisa 59 urte luzez egon zen eta britaniar nahiz ingeles historian tronurako ondorengo postuan denbora gehien egon den pertsona izan da. Errusia bisitatu zuen lehenbiziko britainiar monarka izan zen (1907). Eduardo VII.ak britainiar itsas gudarostearen modernizazioan berebiziko garrantzia izan zuen, bai eta Boerren Gerren osteko osasun zerbitzu militarren berrikuntzan ere.

## Genealogia 
## Ikus, gainera 
* Eduardotar Aroa
Jacques Brel

**Jacques Romain Georges Brel** (Schaarbeek, Brusela, 1929ko apirilaren 8a – Bobigny, Île-de-France, 1978ko urriaren 9a) abeslari, kantautore eta aktore belgikarra izan zen.

Frantsesezko hiztuna izan zen eta horixe izan zuen etxeko hizkuntza, familiak flandriar jatorria eduki zuen arren. Bizitzaren erdia baino gehiago Parisen igaro zuen. Birikako minbiziak jota hil zen Paristik gertu.

## Diskografia 
# *Grand Jacques* (1954)
# ''Quand On n'a Que l'Amour* (1957)
# *Au Printemps* (1958)
# *La Valse à Mille Temps* (1959)
# *5* (1961)
# *Les Bourgeois* (1962)
# *Enregistrement Public à l'Olympia 1961* (1962)
# *Enregistrement Public à l'Olympia 1964* (1964)
# *Les Bonbons* (1966)
# *Ces Gens-Là* (1966)
# *Jacques Brel '67* (1967)
# *J'arrive* (1968)
# *L'Homme de la Mancha* (1968)
# *Ne Me Quitte Pas* (1972)
# *Les Marquises* (1977)
# *Chansons ou Versions Inédites de Jeunesse'' (2003)

## Kanpo estekak 
* Jacques Brelen webgunea
*  } Brelitude
Isokuanta

[300px|eskuinera|thumb|*Isokuanta* mapa bat, Q1<Q2<Q3 ekoizpen-mailetarako, X eta Y *input* edo [ekoizpen-faktoreei buruz.]]

Mikroekonomiako ekoizlearen teorian, **isokuanta** ekoizpen-maila jakin bat sortzen duten ekoizpen-faktoreen konbinazioen multzoa da. Adibidez, 1000 torloju langile bat lau makinetan, bi langile bi makinetan edo lau langile makina bakar batean arituz lortu ahal bada, *(L=1, M=4)*, *(L=2, M=2)* eta *(L=4, M=1)* puntuek isokuanta bat osatzen dute.

Isokuantek ezaugarri hauek dituzte:

* Ekoizpen-maila ezberdinetarako isokuantek ez dute elkar ebakitzen.
* Isokuantak ganbilak dira eta malda negatiboa dute, ekoizpen aukera efizienteetarako.
* *Altuagoak* diren isokuantek ekoizpen-maila altuagoa adierazten dute.

## Kanpo estekak
Hungariako Erresuma

**Hungariako Erresuma** 1000. urtean Europako erdialdean sortutako estatua izan zen, 896an sortutako Hungariako printzerria erresumatzat hartutakoan.

Mongolen inbasioa pairatu ondoren Itsaso Beltzetik Adriatikoraino hedatu izan zen erresuma. Edonola ere, Mohacs guduan (1526) otomandarren aurka erabateko porrota jasota, erresuma zatitu zen: Transilvania otomandarren menpera iragan zen, eta gainerakoa habsburgotarren eskupean jarri zen. Hungariako erresuma, hortaz, Vienako enperadoreen beste titulu bat besterik ez zen izan. Buda konkistatu ondoren, 1718an berriro osatu zen Hungariako Erresuma (Karlowitzko hitzarmena). 1848ko iraultzekin hungariarrak matxinatu zirenez, bakea lortu nahian 1867an Austriako Inperioa Austria-Hungariakoa bihurtu zen. Erresuma 1918an desagertu zen laburki, eta berriro 1946an, bigarren horretan behin betiko.

## Hiriburuak
## Ikus, gainera
* Hungariako historia

## Kanpo estekak 
* Kingdom of Hungary (New World Encyclopedia).
Jean-Claude Van Damme

**Jean-Claude Van Damme** (Sint-Agatha-Berchem, Brusela, 1960ko urriaren 18a-) karateka eta aktore belgikarra da, akziozko zineman espezializatuta eta nazioartean oso ezaguna.

## Lanak 
### Filmografia 
### Telebista 
## Kanpo loturak 
* Aktorearen webgunea
Hastingseko gudua

**Hastingsko gudua** (1066ko urriaren 14a) Ingalaterrako Normandar konkistan zehar jazotako Normandar garaipen garrantzitsua izan zen. Gilen II.a Normandiakoa Dukearen Normandar gudarostea eta Harold II.a Ingalaterrakoaren Anglo-Saxoi gudarostearen arteko gudua izan zen. Gudua Senlac Hill izeneko muinoan gauzatu zen, Hastings udalerritik 6 mila ipar-mendebalderuntz, gaur egun Battle udalerria dagoen tokian.

Harold II.a gudu honetan erail zuten (usadioaren arabera etsaiaren gezi batek begian jota). Nahiz eta gerora ere Anglo-sasoiek erresistentzia ipini, gudu hau Gilenen Ingalaterrako kontrolaren hastapena suposatu zuen.

Bayeuxko tapiza ospetsuak gudu honen aurreko nahiz uneko gertakariak irudikatzen ditu. Gatazka hau jazo zen lekuan bertan Battle Abbey abadia eraiki zen.

## Kanpo estekak
Portugalgo Erresuma

**Portugalgo Erresuma** 1139an Iberiar Penintsularen mendebaldean, Alfontso I.a errege izendatutakoan, sortutako estatua izan zen. Erdi Aroan zehar hegoalderantz hedatu zen, Al Andalusko musulmanei lurrak konkistatuta. Esplorazio Aroan, Portugal nabarmendu zen Afrika hegoaldetik zeharkatuz eta Brasil kolonizatuz.

Azken errege Karlos I.a 1908an hil zuten Lisboan. Monarkiak 1910eko urriaren 5era arte iraun zuen. Orduan, iraultza batek errepublika aldarrikatu eta parlamentuan oinarritutako erregimena ezarri zuen.

## Kanpo estekak
Anderlecht

**Anderlecht** Belgikako erdialdean kokatutako hiria da, herrialde osoko populatuenetakoa dena.

## Kirolak 
RSC Anderlecht hiriko futbol talde nagusia da, baita herrialde osokoa ere. Izan ere, 2008-09ko denboraldira arte Belgikako liga txapelketa gehien irabazi duen taldea da (29 titulu), baita Europa mailan ere (5 txapelketa).

## Hiri senidetuak 
Anderlecht ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala  

thumb|ezkerrera|Hiriko udaletxea.
Subespezie

[thumb|400px|[Pica pica|Mikaren subespezieak (*Pica pica*)
*Pica p. pica*,
 *P. p. asirensis*,
*P. p. bactriana*,
*P. p. bottanensis*,
*P. p. fennorum*,
*P. p. galliae*,
*P. p. germanica*,
*P. p. hemileucoptera*,
*P. p. hudsonia*,
*P. p. jankowskii*,
*P. p. japonica*,
*P. p. kamtschatica*,
*P. p. leucoptera*,
*P. p. mauritanica*,
*P. p. melanotos*,
*P. p. nuttalli*,
*P. p. sericea*]]
**Subespeziea**, biologian, sailkapen biologikoaren unitatea da. Subespeziea espeziearen azpian dago.

## Nomenklatura 
Subespezieak izen trinomiala hartzen du, adibidez *Homo sapiens idaltu*; alegia, *Homo sapiens*, subespeziea *idaltu*. *International Code of Zoological Nomenclature* kodearen arabera subespeziea da maila taxonomiko azpikoena eta, beraz, ez da onartzen, adibidez, barietatea, arraza etab. Botanikan eta mikologian aldiz, barietatea onartzen da.

## Kanpo estekak
Kladistika

[thumb|315px|eskuinera|Kladograma: Talde horia ([sauropsida) Monofiletiko da, Talde urdina (reptiles) parafiletiko da eta talde gorria (bero odol beroko animaliak) polifiletiko da.]]
**Kladistika** (Grezierazko κλάδος *klados*, euskaraz *adar*) biologiaren adarretako bat da organismo bizidunen sailkapenaz arduratzen dena. Arbaso komun bat eta bere ondorengo guztiak biltzen dituen taldeari "klado" deitzen zaio. Sailkapen hauek kladograma izeneko grafikoen bidez irudikatzen dira.

## Kanpo estekak 
* The Compleat Cladist (pdf)
* Tree of Life illustration - A high-level cladogram showing the complete tree of life.
* Example of cladistics used in textual criticism
* Journey into Phylogenetic Systematics
* Phylogenetics Primer from Talk.Origins
* Willi Hennig Society
* Cladistics: The International Journal of the Willi Hennig Society ()
* Phylogenetic inferring on the T-REX server
* A list of cladogram-generating programs
* For a cladistic approach to animal classification: Classification of living things
Nava de Francia

**Nava de Francia** Gaztela-Leongo Erkidego Autonomoko udalerria, Salamancako probintzian kokatua. Salamancatik (hau da, Salamanca probintziako hiriburutik) 75 kilometrotara dago. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 144 biztanle zituen.

## Kokapena 
Nava de Francia, Sierra de Francia eskualdearen barnean dago. Sierra de Francia ezaguna da, bere produktu tipikoengatik. Besteak beste gazta, urdaiazpikoa, solomo-hestebetea eta olata. Nava de Franciatik oso hurbil San Martin del Castañar dago, non ospetsua den oliotako gazta.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Jaiak eta ospakizunak 
Patroiaren jaiak *Cristo* Santuaren omenez ospatzen dira, abuztuko 18 eta 20 bitartean.

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Plougonvelin

**Plougonvelin** (bretainieraz *Plougonvelen*) Bretainiako Finistere departamentuko udalerria da. Bro Leon lurralde historikoan dago. Zehazki, Bretainiaren azken muturrean kokatzen da. 2006. urtean 3.525 biztanle zituen. 2005eko uztailaren 4ean udal kontseiluak Ya d'ar brezhoneg agiria onartu zuen. 2007ko ikasturtearen hasieran udalerriko haurren %5,8ak lehen hezkuntza elebidunean matrikulatu ziren.

## Demografia 
## Administrazioa 
## Iruditegia 

Fitxategi:Abbaye Saint Mathieu.jpg|Saint Mathieu abadia
Fitxategi:Bretagne - Finistère - Plougonvelin le mur de l'Atlantique 002.JPG|Alemaniar bunkerra
Fitxategi:Fort de Berthaume 2.JPG|Berthaume gotorlekua
Fitxategi:Pointe Saint Mathieu - Phare.jpg

thumb|600px|erdian|Saint Mathieu lurmuturra eta itsasargia.

## Kanpo estekak 
* Plougonvelingo Udal webgunea
Karlos Austria-Teschengoa

**Karlos Austria-Teschengoa** (alemanez: *Erzherzog Karl von Österreich, Herzog von Teschen*; Florentzia, 1771ko irailaren 5a - Viena, 1847ko apirilaren 30a) Teschengo dukea (1822-1847), Austriako artxidukea eta Ordena Teutonikoko Maisu Handia izan zen. Austriar armadaren komandantea eta Napoleon Bonaparteren aurkari sutsua izan zen.

## Bizitza 
Leopoldo II.a enperadorearen eta Maria Luisa Borboikoaren semea, eta Franzisko II.a enperadorearen anaia zen. Maria Kristina Habsburgo-Lorenakoak (1742-1798) eta Alberto Saxonia-Teschengoak (1738-1822), izeba-osabak, adoptatu zuten. Gaztaroa Toscana, Viena eta Flandrian igaro zuen.

1792tik aurrera, Frantziako Iraultzako Gerretan nabarmendu zen eta Flandriako austriar armadaren *Feldzeugmeister* (komandante-buru) izendatu zuten. 1795ean Rhinera bidali zuten eta, armadaburu zela, garaipen handiak lortu zituen.

1805eko gerra hasirik (Hirugarren Koalizioa), Italiara igorri zuten eta Caldieroko guduan nagusitu zen. 1806an, Franzisko II.ak austriar armadaren komandante-buru egin zuen. 1809ko gerran (Bosgarren Koalizioa), Napoleon I.a Aspern-Esslingeko guduan garaitu zuen baino Wagramen porrot egin zuen. Schönbrunngo Itunaren ondoren armadako kargu guztiak utzi eta erretiratu zen.

1815ean, Enriketa Nassau-Weilburgeko printzesarekin (1797-1829) ezkondu zen. 1822an, Alberto osabaren heriotzaren ondoan, Teschengo duke bihurtu zen. 1847ko apirilaren 30ean hil zen, Vienan, eta bertako Kripta Inperialean ehortzi zuten. 1860an, zaldizko estatua bat ezarri zuten Heldenplatzen.

## Erreferentziak
John Stuart Mill

**John Stuart Mill** (Londres, Ingalaterra, 1806ko maiatzaren 20a - Avignon, Frantzia, 1873ko maiatzaren 8a) filosofoa (utilitarismoa) eta ekonomialaria izan zen. Liberalismo klasikoko pentsalari nabarmena izan zen.

## Lanak 
thumb|*Essays on economics and society*, 1967

*On liberty* liburua, Millen liburu garrantzitsuenetarikoa da. Liberalismoaren oinarrietako bat bihurtu zen, non gizartearen eta gizakien arteko erlazioak azaltzen diren.
Printzipioa autoritateak ez parte hartzean datza, pertsonak beren ekintzen jabeak direlako. Estatuak, aholkatu baizik ez dezake egin, eta ezin du inor zerbait egitera behartu. Adibide hau ekonomian erabiltzen da, eta bertan *laissez faire* (utzi egiten) jokabidea defendatzen da. Denborak aurrera egin ahala, John Stuart Millek, Estatuak ez parte hartzearen doktrinan salbuespenak sartu zituen ekonomian. Millek esan zuen, politikan bere betebeharrak egindakoan, autoritateak asko egin zezakeela jendeari laguntzeko. Salbuespen ezagunenetariko bat, lan orduak murriztearena da. Izan ere, pentsalariaren ustez lan orduak murrizteko modu bakarra lege bat ezartzea zen. *Laissez Faire* ideiaren salbuespenetako asko, denborarekin, beste herrialdeek ezarritako lege bihurtu ziren. Beraz, *Laissez Faire* legea izan behar zela pentsatu zuen eta edozein desbideratze beste irtenbiderik ez zegoenean hartu behar zela.

GIZARTEAREN ETORKIZUNA

Gizartearen etorkizunari buruz Millek David Ricardoren antzeko pentsamoldea zuen, etorkizunaren momentu batean hazkunde ekonomikoa geldituko dela eta gizartea egoera geldikor batean egongo zela uste zuen. Hau zenbait kausengatik gertatuko zen: aurrerapen teknikoengatik, kapital metaketagatik, enpresen arteko lehia handitzeagatik, etab. Horrela, ekonomiak momentu batean hazteari utziko ziola zeritzon.

* *On Liberty* 1859
* *The Negro Question*
* *The Subjection of Women*, 1869
* 'Principles of Political Economy'',1848.

## Ideia politikoak 
Millek eskatzen zuen tolerantzia gizartearen barruan "Justizia Soziala", pertsona berez aldakorra da eta bere bizitza bizi behar du bizi ahal duen moduan. Gobernuak eta komunitateak gizakiaren erabakiak besterentzat kaltegarriak direnean soilik har dezakete esku. J Stuart Milleren ideia politikoak pragmatismoaren kontra zeuden, liberalismoaren ideiak sartzen. Hark estimatzen zuen ezin zela gobernu liberal bat existitu ez bazegoen gizarte liberalik.
## Esaldi nabarmenak 
* «Jenio batek askatasun giro batean baizik ez dezake arnasa aske hartu.»
* «Nazio baten boterea nazioa osatzen duen gizabanakoen boterea da, ez besterik.»
* «Hobe da pertsona asegabea izatea, txerri asea baino.»
* «Ikasi dut nire zoriona bilatzen nire desioak mugatuz, ezen ez desioak asez.»
* «Gizarte zibilizatu bat izatea, gizarte kooperatiboa izatea da.»

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  John Stuart Millen liburu eta artikulu garrantzitsuenak
Herpesbirus

**Herpesbirusak** ***Herpesviridae*** familian sailkatzen diren birusak dira. Animaliak eta gizakia infektatzen dituzte, eta azken hauengan gaixotasun ugari sorrarazten dituzte: besteak beste, herpes arrunta, herpes zosterra, mononukleosi infekziosoa, barizela, etab.

Herperbirusen taldean gizakia infektatzen duten 8 birus daude. Hauetako bat onkobirusa da, Epstein-Bar birusa, hain zuzen ere (mononukleosi infekziosoaren eragilea).

Material genetikoari dagokionez birus hauek harizpi bikoitzeko DNA dute. Honen gainetik kapside ikosaedrikoa (162 kapsomeroz osatua), eta glukoproteinaz osatutako kanpoko bilgarria, kapsidea inguratuz.

Herperbirusek berezko ezaugarria dute, birus gehienek ez dutena: infektatu ondoren gorputzean sor egoteko gaitasuna. Horrek esan nahi du ostalaria infektatutakoan birusak ez direla desagertzen, sor egoeran geratzen baitira ostalariaren zeluletan. Egoera horretan urteetan iraun dezakete, harik eta une jakin batean berpiztu arte. Hau gertatzen denean infekzioa berraktibatzen da.

Barizela-zoster birusa eta herpes birus soila dira aipatutakoaren ohiko adibideak, infekzio errepikatuak sortzen baitituzte.

## Kanpo estekak
Landéda

**Landéda** (bretainieraz *Landeda*) Bretainiako Finistere departamentuko kostaldeko udalerria da. Bro Leon ekualde historikoan dago.

## Geografia 
Kostaldeko udalerri hau bi *aber* (bretainierazko *estuario* hitza) artean kokatzen da, bata iparraldekoa Aber Wrac'h (Aber Ac'h) eta bestea hegoaldekoa Aber Benoît (Aber Benniget). Ingurune eder eta paregabea du.

## Demografia 
## Administrazioa 
## Iruditegia 

Irudi:Mairie de Landéda.jpg|Herriko etxea (bretainieraz Tì Ker)
Irudi:Eglise de Landéda, clocher.jpg|Landedako eliza
Irudi:Landéda, monument aux morts.jpg|Gerran hildakoen aldeko oroitarria

## Kanpo estekak
Harlech

**Harlech** Galesko ipar-mendebaldean dagoen Gwynedd eskualdeko kostaldeko udalerria da, Tremadog badian eta Snowdoniako Parke Naturalaren barnean.

2011ko erroldaren arabera 1.447 biztanle zituen, horietako %63a galesera hiztuna zen. Herri honetan Harlech gaztelua dago.

## Udalerria Galesko kulturan 
Udalerri hau Gales nahiz mundu anglosaxoian nahiko ospetsua da, bertan Harlech gaztelua baitago. Gaztelu honetan 1461 eta 1468 urteen artean jazotako gertakariak *Men of Harlech* ("Harlechko Gizonak") abestian azaltzen dira, abesti hau Galesen oso ospetsua da eta ereserkia ezofizial maila ere badu, galestar gizonezko abesbatzek sarritan abestu ohi dute.

## Iruditegia 

Irudi:Harlech Castle Half Mast HMQM.jpg|Harlech gaztelua bi banderak masta erdian dituela Elisabet Ama Erreginaren heriotza ostean, 2002
Irudi:Harlech Statue The Two Kings.jpg|The Two Kings edo Hiru Erregeak (Ivor Robert-Jones eskulturgilearen lana, 1984) Harlech gaztelutik hurbil. Bendigeidfran zaldunak Gwern bere hilobaren gorpua dakar
Irudi:Harlech_College_and_castle.jpg|Harlech ikastetxea, atzekaldean Harlech gaztelua dagoelarik

## Kanpo estekak 
* Harlechen webgunea  
* Harlechko Turismo Elkartea 
* Harlech gaztelua
Alsaziako dukerria

eskuinera|200px|thumb|Adalriko dukearen margolana
**Alsaziako dukerria** VII. mendean merovingiar leinuaren errege frankoek sortutako entitatea izan zen Austrasiako erresumaren zati bat zena. *Pagus Alsatiae* izeneko eskualdeak mendebaldean Rhin ibaia eta Vosges mendiak zituen; ekialdean, alamanak; eta hego-mendebaldean, burgundiarrak.

Karolingiarrek, VIII. mendeko erdialdean, dukerria indargabetu bazuten ere, IX eta X. mendeetan *ducatum Elisatium* izenaz ezaguturiko eskualdeak Suabia konderria sortuko zuen, gero Germaniako Erromatar Inperio Santua osatuko zuena. Egun Rhin Beherea eta Rhin Garaia Frantziako departamenduak osatzen ditu.

## Alsaziako dukeen zerrenda 
## Bibliografia 
* Lewis, Archibald R, *"The Dukes in the Regnum Francorum, A.D. 550-751"*. *Speculum*, LI. Lib., 3. zbk, 1976ko uztaila. 381–410. orr.
* Hans J. Hummer, Wayne State University, *"Politics and Power in Early Medieval Europe: Alsace and the Frankish Realm, 600–1000"*. Cambridge Studies in Medieval Life and Thought: Fourth Series (No. 65). 2005. ( | )

## Ikus, gainera 
* Alsazia

## Kanpo estekak
Harlech gaztelua

**Harlech gaztelua** (galeseraz *Castell Harlech* eta ingelesez *Harlech Castle*) Galesko ipar-mendebaldean dagoen Gwynedd konderriko Harlech udalerrian kokatuta dagoen gaztelua da. 1986an UNESCO erakundeak eskualde honetako hainbat gaztelu eta harresiekin batera Eduardo erregearen Gwyneddeko gaztelu eta harresiak izendapenaz Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Historia 
Gaztelu honetan 1461 eta 1468 urteen artean jazotako gertakariak Men of Harlech abestian azaltzen dira, abesti hau Galesen ereserkia maila du eta galestar gizonezko abesbatzek sarritan abestu ohi dute.

## Iruditegia 

Irudi:SDJ Harlech Castle Gatehouse.jpg|Ate nagusia
Irudi:Harlech Castle3.jpg|Hondartzatik ikusita
Irudi:Harlech Castle - Cadw photograph.jpg|Gazteluaren ikuspegi orokorra.

## Ikus gainera 
* Men of Harlech

## Kanpo estekak 
* Harlech gaztelua Galesko gazteluen webgunean
Joana Nafarroakoa (Ingalarerrako erregina)

**Joana Nafarroakoa** (Iruñea, 1370eko uztailaren 10a – Londres, 1437ko ekainaren 10a) Karlos II.a Nafarroakoa erregea eta Joana Frantziakoaren alaba izan zen, beraz, Nafarroako infanta. Amaren aldetik, Joanes II.a Frantziakoa eta Bona Luxemburgokoa aitona eta amona zituen. Henrike IV.a Ingalaterrakoarekin ezkondu zen. Ezkontza honen bitartez, lehenik Bretianiako duke ezkontide eta ondoren Ingalaterrako erregina ezkontide bilakatu zen.

Senar erregarekin batera hilobi bikoitz batean dago ehortzia Canterburyko katedralean.

## Lehendabiziko ezkontza 
1386ko urriaren 2an, Joanak Joanes V.a Bretainiakoa ezkondu eta bederatzi seme-alaba izan zituzten:
* Joana Bretainiakoa (Nantes, 1387ko abuztuaren 12a – 1388ko abenduaren 7a)
* alaba bat (1388)
* Joanes VI.a Bretainiakoa (1389–1442)
* Maria Bretainiakoa (Nantes, 1391ko otsailaren 18a – 1446ko abenduaren 18a), La Guercheko andrea, 1398an Joanes I.a Alençongoarekin ezkondu zena.
* Margarita Bretainiakoa (1392 – 1428ko apirilaren 13a), Guillaceko andrea, 1407an Alain IX.a Rohango bizkondearekin ezkondu zena.
* Arturo III.a Bretainiakoa (Château Succinio, 1393ko abuztuaren 24a – Nantes, 1458ko abenduaren 26a)
* Gilen Bretainiakoa (1394 – Cosne-sur-Loire, 1412ko uztailaren 19a), Chantocé eta Ingrandeko jauna.
* Rikardo Bretainiakoa (1395 – Château Clisson. 1438ko ekainaren 2a), Benon, Étampes eta Mantesko kondea, 1423an Margarita Orléanskoarekin ezkondu zena.
* Blanka Bretainiakoa (1397 – 1419 eta gero), 1407an Joanes IV.a Armagnackoarekin ezkondu zena.

## Bigarren ezkontza 
1399ko azaroaren 1ean lehendabiziko senarra hil zitzaion. Lau urte eman zituen alargun eta dukeorde Joanes VI.a bere semearen izenean. Henrike Bolingbroke (Henrike IV.a izango zena) Bretainian bizi zen erbestean Rikardo II.a Ingalaterrakoa bere lehengusuaren aurka matxinatu zuenean eta bertan ezagutu eta maitemindu ziren. 1403ko otsailaren 7an, Winchesterko katedralean, ezkondu eta Henrikeren bigarren emazte bilakatu zen. Seme-alabarik ez bazuten ere, adituek diote harreman onak zituen Henrikeren lehendabiziko ezkontzaren seme-alabekin, askotan aitarekin zituen liskarretan "Prince Hal"en, Henrike V.a izango zena, alde eginez.

Hala ere, Henrike V.aren erreinaldian, sorginkeria erabiltzeagatik eta erregea pozoitzea saiatzeagatik salatua izan zen. 1419an zigortu eta lau urte inguru eman zituen preso Sussexko Pevensey gazteluan. Gero lasai bizi zen Nottinghamgo gazteluan, Henrike V.a eta Henrike VI.aren erreinaldien arteko epean. 1437ko uztailaren 9an, 67 urte zituela, Londresko Havering barrutian hil eta Canterburyko katedralean lurperatu zuten Henrike IV.aren ondoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Nafarroakoa (1329-1347)

**Maria Nafarroakoa** edo **Maria Évreuxkoa** (1329 – 1347ko apirilaren 29a) Filipe III.a Nafarroakoa eta Joana II.a Nafarroakoa erreginaren alaba izan zen, beraz, Nafarroako infanta. Petri IV.a Aragoikoa ezkondu zenean Aragoiko erregina ezkontide bilakatu zen.

## Biografia 
Filipe III.a Nafarroakoa eta Joana II.a Nafarroakoa Nafarroako errege-erreginen alaba, amaren partetik Luis I.a Nafarroakoa eta Margarita Borgoinakoa eta aitaren partetik Luis I.a Evreuxkoa eta Margarita Artoiskoa zituen aitona-amonak. Karlos II.a Nafarroakoa neba zuen.

1338an bederatzi urte besterik ez zituela, Alagónen, Mariak Petri IV.a Aragoikoa ezkondu eta lehendabiziko alaba hamalau urte zituela izan zuen. Guztira lau seme-alaba izan zituzten:
* Konstantzia (1343–1363), Federiko III.a Siziliakoa ezkondu zuena.
* Joana (1344–1384) 1372an Joanes Ampuriasko kondea ezkondu zuena.
* Maria (1341 – gaztaroan hilda)
* Petri (1347)
Maria Petri erditzean hil zen Valentzian. Semea ere hil zen. Pobleteko monasterioan lurperatu zuten hemezortzi urte besterik ez zituela, Jaume I.a eta Aragoiko beste errege-erregina batzuekin datza bertako errege-pantoeoian. Mariaren errege alarguna, hogeita zortzi urte zituena, berriro hiru aldiz ezkondu zen.

thumb|Mariaren hilobia: goialdean bere armarria, Aragoi, Frantziako (lis loreak) eta Nafarroako kateak erakusten dituela

## Ikus, gainera 
* Maria Nafarroakoa erreginaren Orduen liburua

## Kanpo estekak