Mary Amdur

**Mary Ochsenhirt Amdur** (Pittsburh, Pennsylvania, 1921eko otsailaren 18a - 1998ko otsailaren 16a) estatubatuar toxikologo eta osasun publikoko ikertzailea izan zen, eta batez ere kutsaduraren ondorioak aztertzen lan egin zuen. 1948ko Donorako laino toxikoaren (smog) ondorioak aztertzeaz arduratu zen, zehazki azido sulfurikoa arnastearen ondorioak aztertzea akuriekin esperimentatuz. Azido sulfurikoarekin lotutako arnas efektuei buruz egin zituen aurkikuntzen ondorioz mehatxatu egin zuten, finantziazioa kendu zioten eta Harvardeko Osasun Publikoko Eskolan lana galdu zuen 1953an. Hala ere, Harvarden jarraitu zuen ikertzen, eta, ondoren, Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT) eta New Yorkeko Unibertsitatean. Bere lanarekin lotutako hasierako polemika izan arren, airearen kutsaduraren estandarrak sortzen espezializatu zen, eta bere bizitzaren amaieran sari eta aitorpen ugari jaso zituen. 

## Biografia 
Mary Amdur 1921ean jaio zen Pittsburhen, Pennsylvanian. 1943an kimikan lizentziatu zen Pittsburgheko Unibertsitatean, eta Cornell Unibertsitatera joan zen graduondoko biokimika ikastera. Biokimikako doktoretza 1946an jaso zuen, *Role of Manganese and Choline in Bone Formation in the Rat* tesia idatziz.

## Ikerketa lana 
American Smelting and Refining Company-k (ASARCO) Drinker finantzatu zuen 1948ko Donorako laino toxikoa ikertzeko, konpainiak interesa zuelako bere kutsatzaile nagusiek (azido sulfurikoa eta sufre dioxidoa) eragin nabarmena ez zutela izan erakusteko. 1953. urtearen erdialdean, Amdurrek eta bere senarrak azido sulfurikoaren eta sufre dioxidoaren konbinazio-laino bat ihinztatzeko metodo bat garatu zuten akuriak zituzten ganbera hezeetan, birikei eragingo liekeen kaltea ikertzeko. Ondoren, gaitzespen paper bat idatzi zuen azido sulfurikoaren maila baxuagoek giza boluntarioengan zituzten ondorioei buruz, 1948ko lainoaren mailen antzekoak kontuan izanik. Dokumentuak eta lortutako aurkikuntzak American Industrial Hygiene Association-ri aurkezteko saiakerak zailtasun ugari eragin zizkion. Amdur elkartearen 1954ko urteko batzarrean igogailu batean bi maltzurrek mehatxatu zuten. Hala ere, aurkikuntzak aurkeztu zituen. Drinkerrek ASARCOren finantziazioa jaso zuenez, enpresako zuzendaritzak ziurtzat jo zuen eragina izango zuela argitaratzen zenaren gainean.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1953an, Amdur Osasun Publikoko *Delta Omega Elkarteko Ohorezko kide* izendatu zuten.
* 1974an, *Donald E. Cummings Memorial saria* jaso zuen Ameriketako Higiene Industrialeko Elkartearen eskutik, bizitzan zehar egindako ekarpenengatik eta bere jakintzaren aplikazioagatik.
* Amerikako Higiene Industrialaren Kontseiluak *Henry F. Smyth Jr. saria* eman zion 1984an, industria-higienearen lanbidean ikerketa-beharrak identifikatu eta betetzeagatik.
* 1986, *Inhalazio Espezialitateen Ataleko Lanbide Lorpenaren Saria* jaso zuen Toxikologia Elkartearen eskutik.
* *Herbert E. Stockinger saria* jaso zuen 1989an American Conference of Governmental Industrial Hygienists-en eskutik.
* 1997an, *Toxikologia Elkarteko Merezimendu Saria* eman zioten, bere bizitzan zehar egindako lorpenak eta Toxikologiari egindako ekarpenak ospatzeko.
* Hil ondoren, ikasle eta lankideek bere izenean Toxikologiako Elkartearen Saria sortu zuten. *Mary Amdur Ikasleen Saria* urtero ematen da  Arnasketa Espezialitate Sailaren bileran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mary Amdurren edo berari buruzko lanak Internet Archive-n