Werner Finck

[thumb|260x260px|Patxo Telleriaren [Simplicissimus|Simpliccissimus antzezlana]]
**Werner Finck Paul Walther** (Görlitz, 1902ko maiatzaren 2 &ndash; Munich, 1978ko uztailaren 31) alemaniar aktore, kabareteko artista, eta idazle izan zen. Patxo Telleriak idatzitako *Simplicissimus* antzezlaneko protagonista da.

## Bizitza 
Farmazialari baten semea izan zen eta Dresdeneko Arte Eskolan ikasi zuen. Antzerkian bere lehen urratsak talde amateurretan egin zituen. Aktore gisa bere lehen lana Bunzlauko antzokian izan zen, eta hor jarraitu zuen rol txikiak egiten, bertan aurkitu zuen bere talentu komikoa. 27 urte zituenean, Berlinera joan zen bizitzera 1929an, eta han *Die Katakombe* ("Katakonba") kabaret sortu zuen Hans Deppe-rekin . 1935ean atxilotu zuten eta Esterwegen kontzentrazio-eremura eraman zuten, bertan Carl von Ossietzky eta Julius Leber-rekin egon zen.

Urtebetez lan egitea debekatu zioten. 1937tik aurrera, Kabarett der Komiker-en lan egin ahal izan zuen berriro. Leiter Willy zuzendariak antzerkiaren iraupena ziurtatzearren 1939an Goebbelsi pertsonalki ziurtatu behar izan zion ez zela txiste politikorik egingo. Garai horretan, Finckek agertokian esaldi hau bota zuen: "Atzo itxita egon ginen, gaur ireki dugu, bihar irekiegi jokatzen badugu, etzi itxita egongo gara."

1939ko urtarrilaren 31n, **Finck** Reichouteurkammer-etik kanporatu zuten, non artista guztiek egon behar zuten aktore gisa lan egin ahal izateko. Atxiloketa berri bat ekiditeko, 1939an armadaren boluntario aurkeztu zen eta FUNKER izateko entrenatu zuten. Soldadu gisa, Frantzian, Sobiet Batasunean eta Italian egon zen, Bigarren Mailako Burdin Gurutzea eta *Winterschlacht im Osten* *1941/42* domina eskuratu zituela, **Finckek** *Gefrierfleischorden* izenarekin aipatzen zuena ("Haragi *izoztuen* ordena"). Bere hitzetan, erregimenaren funtzionarioek babestu zuten bera, armadatik kanporatzea eta Gestapora entregatzea saihestu baitzuten, Goebbelsek eskatzen zuena, eta tropen entretenitzeko programetan parte hartzeko baimendu zioten gainera.

1945ean AEBetako armadak preso hartu zuen. Gerrako *preso gaixoentzako Die Fieberkurve* ("Sukarraren kurba") aldizkaria sortu zuen, eta Bavariako Aibling kartzela-eremuan presoen aurrean aritu zen.

1946an Schmunzelkolleg-en (Munich) aritu zen eta "Die Schmunzelpartei" ("Irripar isekariaren alderdia") sortu zuen. 1948an bi kabaret sortu eta zuzendu zituen: Nebelhorn kabareta ("Lainotarako Sirena") Zürich-en eta Mausefalle ("Sagu-tranpa") Stuttgart-en, eta bertan bere esperientzia autobiografikoak landu zituen lehenengo aldiz (*Kritik der reinen Unvernunft* , "Desarrazoi hutsaren kritika").

1950. urtean Radikale Mitte ("Zentro erradikala") alderdia sortu zuen Berlingo Taberna Akademikoan. "Konpromiso ezaren aurka" eta "Tolerantzia handitzearen alde" leloekin aurkezten zen alderdia eta ikur modua kateorratz bat eta mahai-zapi zuria bandera gisa, Alemaniako gerraosteko politikaren "garaien seriotasunaren" aurka (Adenauer). 1964an *Bewältigte Befangenheit* ("*Herabetasun gainditua"*) izeneko programa egin zuen *Municheko* Münchner Lach-und Schießgesellschaft- en. Hainbat filmetan bigarren mailako paperak egin zituen.

1972an argitaratu zuen bere autobiografia, *Alter Narr - nun zen?* . Urte berean *Gregor* bezala agertu zen Rainer Werner Fassbinderren *Acht Stunden* bost minutuko miniseriean.

Municheko Waldfriedhof hilerrian lurperatu zuten, 475-UW-8 zenbakidun hilobian. 

## Garrantzia 
Werner Finck ez zen hasieran kabaretista politikoa. «Indibidualista porrokatua naiz. Hori da arazoa.»[ Die Katakomben lanean hasi ondoren, jo zuen alde horretara.  **Werner Finckek**, egoera politikoaren ondorioz, nazismo-garaiko kabaretista garrantzitsuenetako bat bihurtu zen. Horregatik da ezaguna gaur egun ere. Urte horietan esanahi bikoitzak, espresioen literaltasuna eta esaldiak ez amaitzeko teknika hobetu zituen, zentsurarekin arazorik ez izateko, eta bere artearengatik lepoa ez galtzeko. Bere esaldirik ospetsuena hau zen: «*Jarraitzen nauzu?* *. . . Edo jarraitu behar zaitut?*  Antzokian oharrak hartzen zituen Gestapoko ofizial bati esan ziona.

Bertolt Brecht-ek 1947an "Eulenspiegel überlebt den Krieg" poema eskaini zion (" Eulenspiegelek bizirik atera da gerratik").

Alemaniako Errepublika Federalean ere zirikatzaile izan zen **Finck**, adibidez CSUkoen artean (CSU alderdia: Batasun Kristau eta Soziala), «Bavaria katolikoa soilik eskandalizatu daiteke.» 

## Filmografia 
Werner Finckek Bigarren Mundu Gerraren aurretik eta ondoren lan egin zuen hainbat filmetan. Bere zereginak nagusiki bigarren mailakoak ziren eta maiz motzak.

## Argitalpenak 
* *Das Kautschbrevier* . Herbig, Berlin 1938/1947 (? )
* *Kavaliere, Käuze, Kerle: Ein Kabarettbuch* . Siegel, Frankfurt a. M. 1947.
* *Aus der Schublade: Bekanntes und weniger Bekanntes* . Herbig, Berlin 1948.
* *Orpheus in der Unterwelt* (Wilhelm Meissner-Ruland-ekin batera). Steegemann, Berlin, 1949.
* *Witz als Schicksal, Schicksal als Witz: Ein deutsches Bilderbuch zu Nutz und Frommen, Punkt* ( Klaus Budzinski- rekin batera ). arg. Schröder, Hamburgo 1966.
* *Werner Finck Amerikan* . Scherz, Bern, München, Wien 1966
* *Finckenschläge* . Herbig, Berlin, 1953. (Rastatt 1981,  ), (Reinbek 1978,  )
* *Alter Narr - monja zen?* *Die Geschichte meiner Zeit* . Herbig, München, Berlin 1972.  . (München 1975,  ), (Frankfurt / M., Berlin 1992,  )
* *Zwischen den "Stühlen"* . Hyperion, Freiburg (im Breisgau) 1973.
* *Übrigens viel Spaß.* *Satiren aus aller Welt* (Sarrera). Fackelträger, Hannover, 1973. 
* *Soldat Finck ausarta* . Herbig, München, Berlin 1975, 
* *Zwischendurch.* *Ernste Versuche mit dem Heiteren* . Herbig, München, Berlin 1975.  . (Frankfurt am Main 1980,  )
* *Stich-Worte: zum Vor-, Nach- und Zuschlagen* . Herbig, München, Berlin 1982. 
* *Spaßvogel - Vogelfrei*, Berlin, 1991. 

## Werner Finck-i buruzko bibliografia 
* Helmut Heiber: *Die Katakombe wird geschlossen.* Scherz-Verlag, München 1966 ( *Archiv der Zeitgeschichte* 4,  ).

## Diskoak 
* *Werner Finck-ek Werner Finck* . DECCA DSF 13507 „Wort und Stimme“ (binilozko diskoa)
* *Phantasie in Doll und andere Finckenschläge* . Teldec, Hamburgo 1960 (binilo diskoa)
* *Der Brave Soldat schweigt* . Polydor HI-FI 46595 (binilozko diskoa)
* *Sein Kampf: bewältigte Vergangenheit* . Dt. Grammophon, Hamburgo 1964, (binilozko diskoa)
* *Neuk erabiltzen ditut Neues: Live-Mitschnitt-ek Werner Finck-Soloabends im Österreichischen Fernsehen* . Amadeo, Wien 1969, (binilozko diskoa)
* *Werner Finck: ein Porträt* (Karin Köbernick-en eskutik). hrMedia, Frankfurt am Main 2001, 1 CD, 
* *Aufgehobene Rechte: Kabarett aus der Katakombe; aus dem Nachlaß Werner Fincks in St Stiftung Deutsches Kabarettarchiv e.* *V.* . Patmos, Düsseldorf 2002, 1 CD, 
* *Alter Narr - monja zen?* . Herbig, München 2002, 1 CD, 

## Dokumentalak 
* *Genie und Narr: Werner Finck* . Jürgen Miermeisterren alemaniar telebistarako dokumentala. Lehenengo emisioa: 2002ko maiatzaren 2a, ca. 45 ".

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Simplicissimus antzezlana

## Kanpo estekak 
* „Rufen wir dem Adolf Heil / oder auch das Gegenteil? Karett im Dritten Reich: Werner Finck und die anderen ... 
* Biographie auf film-zeit.de 
* Biografia Argitaratze-Batzordearen Deutsches Marguerches Museoa 
* CD-Rezension "Alter Narr, nun zen?" 
* CD-Rezension „Aufgehobene Rechte - Kabarett in Katakombe“ auf www.literaturkritik.de