Tilly Edinger

**Johanna Gabrielle Ottilie "Tilly" Edinger** (Frankfurt am Main, 1897ko azaroaren 13a – Cambridge, 1967ko maiatzaren 27a) germaniar-estatubatuar paleontologoa izan zen, paleoneurologiaren sortzailea.

## Biografia 
### Haurtzaroa 
Edinger familia judu aberats batean jaio zen 1897an. Bere aitak, Ludwig Edingerrek, Frankfurteko ikerketa neurologikoko lehen institutua sortu zuen, Edingerri komunitate zientifikoan hainbat kontaktu emanez bere karrera bultzatzen laguntzeko. Hiru neba-arrebetatik gazteena zen. Bere neba Fritz Holokaustoan hil zuten eta bere ahizpak, Dora Lipschitz doktoreak, Estatu Batuetara emigratu zuen. Nerabezaroan, Edinger entzumena galtzen hasi zen. Audifonoak behar zituen, eta heldua zenean erabat gorra zen eta ezin zuen entzun haiek gabe.

Edinger Schiller-Schulen hezi zen, Frankfurteko neskentzako bigarren hezkuntzako eskolan. 1916an, Edingerrek Heidelbergeko Unibertsitatean eta Municheko Unibertsitatean ikasi zuen zoologian espezializatzeko, baina gero geologia/paleontologiara aldatu zen. Edinger 1920an hasi zen doktorego-tesi batean lanean, Fritz Drevermann aholkulariarekin, Frankfurteko Unibertsitatean. 1921ean, doktore-tesiaren zati batzuk *Senckenbergiana* aldizkarian argitaratu zituen. Ikasketak amaitu ondoren, Frankfurteko Unibertsitateko Geologia-Paleontologia Institutuan lan egin zuen Edingerrek, "Boluntario-Laguntzailea" (1921-1927) izeneko ordaindu gabeko langile gisa. Edingerrek kontserbatzaile gisa lan egiten jarraitu zuen Senckenberg Museoan (1927-1938).

### Helduaroa 
Edingerrek karrera profesionala 1921ean hasi zuen, paleontologiako ikerketa-laguntzaile gisa, Frankfurteko Unibertsitatean, eta postu horretan aritu zen 1927ra arte. Urte horretan, ornodunen paleontologiako kontserbatzaile postu batera aldatu zen Senckenberg Museoan, eta bertan lanean jarraitu zuen harik eta 1938an bere lanak ornodunak ikertzen eta ikasten denbora pasatzeko aukera eman zion arte. Han zegoela, 1929an paleoneurologiaren sorrerako lana idatzi eta argitaratu zuen, *Die Fossilen Gehirne* (*Fosilen Garunak*). Ugaztunen garunek garezur fosiletan aztarnak utzi zituela aurkitzean oinarrituta zegoen, paleoneurologoek haien anatomia antzemateko aukera emanez. Endoprotesiak erabili zituen garuneko kaxaren barrualdea aztertzeko, eta metodo horrek eragina izan zuen azterketan. Bere lanean eragin handia izan zuten Otto Schindewolf, Louis Dollo eta Friedrich von Huene ornodun paleontologo garaikideek.

Judua izanik, bere karrera Alemanian aurrera eramatea askoz zailagoa bihurtu zen Alderdi Naziak boterea handitu zuenean 1933an, eta "arraza-legeak" aplikatzen hasi zenean, juduak seinalatuz. 1967ko maiatzaren 27an, Cambridgeko kale bat zeharkatzen ari zela, ez zen konturatu kontrako noranzkoan zihoan ibilgailu bat zetorrela, eta istripu baten ondorioz hil egin zen.
alt=|ezkerrera|thumb|Tilly Edingerren hilobia
### Heziketa 
Bere hasierako hezkuntza etxeko-andereño batek eman zion frantsesez eta ingelesez; lehen eskolatze formala Frankfurteko Schiller-Schule emakumeentzako bigarren hezkuntzako eskola izan zen. Hala ere, bere ibilbidean aurrera egiteko konexio zuzenak aurkitzen lagundu zion. Hasieran zoologia ikasi zuen, baina paleontologiara aldatu zen eta bertan askoz zoriontsuagoa zen. Doktoretza amaitu ondoren, paleontologian ikerketa gehiago egin zituen lanaldi partzialean eta ornodun fosilen kontserbatzailea izan zen Senckenberg Museoan.
* *Brains of the Odontognathae. 1950.*

## Sariak eta aintzatespenak 
thumb|Tilly-Edinger-Platz
Bere bizitzan zehar, hainbat erakundek saritu zuten Edinger bere lan aitzindariagatik.

* Guggenheim Fundazioaren beka bat jaso zuen 1943 eta 1944 artean, eta Unibertsitateko Emakumeen Elkarte Amerikarraren beste bat 1950 eta 1951 artean.
* Arte eta Zientzien Ameriketako Akademiako kide izendatu zuten 1953an.
* Hainbat unibertsitatek ere honoris causa doktore izendatu zuten bere lorpenengatik, horien artean Wellesley (1950), Giessengo Unibertsitatea (1957), eta bere alma mater, Frankfurteko Unibertsitatea (1964).
* Ornodunen Paleontologia Elkarteko lehendakari izateaz gain, beste elkarte zientifiko batzuetako kide ere izan zen, besteak beste, Eboluzioaren Azterketarako Elkartekoa, Alemaniako Paleontologia Elkartekoa eta Senckenberg Naturaren Elkartekoa.

1967ko maiatzaren 27an hil zen Cambridgen, Massachusettsen, trafiko-istripu batek buruan eragindako lesio larrien ondorioz.  Bere heriotzaren ondorioz, Edingerrek ezin izan zuen bere azken lana, *The Comprehensive Summary of Paleoneurology*, bukatu. Liburuki hau bere lankide batzuek osatu eta Edinger hil ondoren argitaratu zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lang G., Harry (1995). *Deaf persons in the arts and sciences: a biographical dictionary*. Westport, Connecticut: Greenwood Press. p. 423. ISBN 9780313291708. OCLC 31374052. 

## Kanpo estekak 
* Tilly Edinger- Identity and Paleontology!