Euskal makila

**Euskal makila** Euskal Herrian usadioz erabili izan den makila da. Gaur egun euskaldunon ikurretako bat bilakatu da. Irlandako *shillelagh*aren antza du.

## Hitza 
Latinezko  (erromatarren garaiko ahoskera: [bakilam]) hitzetik eratorria da eta euskalki guztietan erabiltzen da: euskalki batetik bestera alde txikiren batzuk baizik ez daude.

### Euskalkietan 
Euskaraz, egungo forma idatzi nagusia *makila* da, Euskal Herri osoan. Iparraldean ere hala da, baina *makhila* forma ere erabiltzen da zenbait testutan. Ahozko euskaran, hainbat aldaera ditu: *makhil, makhila, makhilla, makil, makila, makill, makilla.*

### Erdaretan 
Euskal Herrikoaz mintzatzean, frantsesez gehienbat *makhila* zein *makila* hitzak erabiltzen dira; gaztelaniaz eta ingelesez ere *makila* da.

## Erabilera 
Euskaldunon artean, lau funtzio bete izan ditu:

# Batetik, bideetan zehar ibiltariaren lagungarri izatea.
# Bestetik, arma gisa erabil ahal izatea; horregatik, makila askok bere barnean eta heldulekua kanporantz ateraz gero, ezpata bat izaten dute.
# Aginte edo ohorezko makila gisa. Ohikoena elkarte edo erakunde bateko buruek jasotzea da.
# Estimua edo begirunea zaion norbaiti opari gisa eskaintzea.

## Mitologia 
## Osagaia 
Mizpiraren desagertzearekin bat, makilak egiteko sarritan gaztainondoaren zura erabili ohi da.

## Atalak 
Gorputzaz gain euskal makilak honako atal hauek ditu:
# Heldulekua: adarrez egina dago. Antzina idiaren adarra erabiltzen zen.
# Ezpata edota altzairuzko arima: heldulekuaren azpialdean doa. Altzairu herdoilgaitzez eginda dago.
# Zorroa: larruzko heldulekuari eutsita doa eta une berean heldulekua presionatzen du. Esaera eta aipuak grabatu edo lantzen dira, betiere jabea edo bezeroaren gustu edo nahieraren arabera.
# Kirtena: antxume larruz estalitako tutu bat da. Antxume larruazko hainbat zati luze ebaki ondoren, artisauak tutua estaltzeko asmoz, elkar gurutzatu eta lotu egiten ditu. Halere, ohorezko makilak zilar edo alpakazko brida bat izaten du.
# Mizpira zura: itxura bereziko formez apainduta egoten da. Mizpira artisauak aurretik landutako zauriak sendatu ondoren, bere burua erliebe originalez apaintzen duen zur mota bakarra da. Horregatik, makilak egiteko zurik estimatuena da.
# Makilaren behealdean, beste zorro bat jartzen da. Hor, artisauak euskal grafiaz apainduriko gaiak lantzen ditu.
# Punta: lurzorua ukitzen duen makilaren atala da. Altzairu herdoilgaitzezkoa izaten da.

## Leloak 
Makilak ukitu pertsonala darama, eta duen karga sinbolikoaz gain, jabe bakoitzak bere esanahia eta helburua finka diezazkioke. Horretarako, artisauari makilan zer bozeldu edo landu behar duen esatea besterik ez dago.

Irudimenarentzako txoko hori makilaren goialdeko zorroa da. Esaldi laburrez osaturiko eskaintzak idazten dira bertan, horretarako esanahi handia duten hitzak aukeratuz. Makiletan paratzen diren eskaintzen artean, badira ohizkoak eta bitxiak. Adibidez, zera irakur daiteke:

* Hitza hitz
* Hitzemana zor
* Ihes etsaiak
* Nerekin beti zuzen
* Nere bideko laguna
* Nerekin inoren beldur
* Nere laguna eta laguntza
* Idiak adarretik gizona hitzetik

## Ikus gainera 
* Shillelagh edo irlandar makila

## Iruditegia 

Irudi:Makila arme.jpg|Heldulekua eta punta
Irudi:Trefle makhila.jpg|Zorroaren apaindurak
Irudi:Lauburu1.jpg|Heldulekuan lauburua duen makila

## Erreferentziak 
* https://alberdimakila.com/eu/historia/ Makilaren historia

## Kanpo estekak 
* http://www.makilasalberdi.com(https://alberdimakila.com/eu/) **Iñaki Alberdi makilagilearen web ofiziala.**
* http://www.makilasalberdi.com/historia_eu.htm%5B%5D(https://alberdimakila.com/eu/historia/) **Makilaren historia**
* Argia aldizkaria eta Iñaki Alberdiren eskutik. Argia.com 
* Makhila.com. Lapurdiko Larresoro udalerriko Ainciart-Bergara familiaren makilagintza enpresako webgunea