Ernestine Rose

**Ernestine Louise Rose**, jaiotzez **Ernestine Louise Polowsky** (Piotrków Trybunalski (Varsobiako dukerri handia) gaur egun Polonia, 1810ko urtarrilaren 13a &ndash; Brighton, Erresuma Batua, 1892ko abuztuaren 4a)  idazlea, sufragista, abolizionista eta askatzailea izan zen, eta “lehen feminista judua” deitu izan zaio. Geletako desodorizatzaile gisa erabiltzeko paper perfumatuaren asmatzailea izan zen.

Bere karrera 1830etik 1870era artekoa izan zen, Elizabeth Cady Stanton eta Susan B. Anthony sufragista ezagunenen garaikide bihurtuz. Hein handi batean, emakumearen eskubideen mugimendu amerikarraren eztabaida garaikideetan ahaztuta, XIX. mendeko Amerikako indar intelektual nagusietako bat izan zen. Judaismoarekin zuen harremana eztabaidatzeko motibazioa da. Nahiz eta ez oso ondo gogoratu haren kide sufragista eta abolizionistak, 1996an Emakumearen Ospearen Areto Nazionalera eraman zituzten, eta 1998an Ernestinen Arrosaren Gizartea sortu zen “XIX. mendearen hasieran erreformatzaile garrantzitsu horren ondarea berpizteko, feminismoaren lehenengo boladan aitzindari izan zen eginkizuna aitortu zuenean”.

## Bizitza goiztiarra 
1810eko urtarrilaren 13an jaio zen Piotrków Trybunalskin, Duchy de Varsovian, Ernestine Louise Potowska izenez. Hazi ahala, aitaren gai erlijiosoak zalantzan jartzen hasi zen. Honela esan zuen: *"Neskato batek ez du bere kredoaren objektua ulertu nahi, onartu eta sinetsi baizik"*. 

1840. eta 1850. urteetan, Rose "emakume estatubatuar handiekin" elkartu zen, Elizabeth Cady Stanton, Susan B. Anthony, Triunetia Mott, Paulina Kellogg Wright Davis eta Sojourner Truth bezalako emakumeekin, William Lloyd Garrison eta Frederick Douglassekin. 1836ko neguan, Thomas Hertell epaileak emakume ezkonduaren jabetza-lege bat aurkeztu zuen New Yorkeko Estatuko Legegintzaldian, emakume ezkonduen eskubide zibilak eta ondare-eskubideak hobetzeko metodoak ikertzeko eta beren izenean erro-ondasunak edukitzeko. Rosek ebazpen hori entzun zuenean, eskaera bat idatzi eta haren aldeko izenak eskatzen hasi zen. 1838an, eskaera hori estatuko legealdira bidali zen, bost sinadura izan arren. Horixe izan zen emakumeen eskubideen alde aurkeztutako lehen eskaera. Hurrengo urteetan, eskaera kopurua eta sinadura kopurua handitu egin ziren. 1849an, eskubide horiek konkistatu egin ziren azkenean. 

Hainbat hitzaldi eta konbentziotan ere parte hartu eta hitz egin zuen Rosek; besteak beste, First National Convention of Infidel/Infielen Lehen Konbentzio Nazionalean, Hartfordeko Bibliako Konbentzioan, Tabernakuluko (New York) Emakumearen Eskubideen Konbentzio Nazionalaren, New York Estatuko New York Institutuan. 

Rose hautatu zuten 1854ko urrian Emakumearen Eskubideen Konbentzio Nazionaleko lehendakari, nahiz eta eragozpen bat izan: ateoa zela. Susan B. Anthonyren laguntza izan zuen hautaketa egiteko, eta hark adierazi zuen "erlijio guztiek –edo bakar batek ere ez– eskubide bera izan beharko zutela plataforman".

Juduen jatorriari inoiz garrantzi handirik ematen ez zion arren, 1863an Rosek eztabaida bat izan zuen Horace Seaverrekin, Bostongo ikertzailearen editore abolizionistarekin, antisemita izatea leporatu baitzion.  1869an, arrakastaz defendatu zuen New Yorkeko legedi bat, emakume ezkonduei beren ondasunak gorde eta haurren babes bera izateko aukera emango ziena. 

ezkerrera|thumb|130px|Ernestine Roseren hilobia
Azken urteetan, Europara sei hilabeteko bidaia egin ondoren, plataformetatik eta eztabaidetatik urrun egoten saiatu zen. Hala ere, 6 hilabeteko epean, itxiera-hitzaldia egin zuen herrialde osoko Emakumearen Eskubideen Konbentzioan. Bere osasunak behera egin zuen berriro, eta 1869ko ekainaren 8an, bera eta senarra Ingalaterrara joan ziren. Susan B. Anthonyk agur esateko festa antolatu zuen beraientzat, eta bikoteak opari asko jaso zituen lagun eta miresleengandik, diru kopuru handia barne.

1873an, osasuna hobetu, eta emakumeen sufragioa defendatzen hasi zen Ingalaterran; are gehiago, Londresko Emakumeen Sufragioaren Mugimenduaren Konferentzian parte hartu zuen, eta Edinburgon (Eskozia), emakumeen sufragioaren aldeko bilera publiko handi batean hitz egin zuen. Brightonen hil zen, Ingalaterran, 1892ko abuztuaren 4an, eta Highgateko hilerrian lurperatu zuten.  

## Aipamenak 
eskuinera|thumb|220px|Ernestine L. Rose
* «Gertaera interesgarria eta frogagarria da, haur guztiak ateoak direla eta erlijio bat irakasten ez bazaie, hala izaten jarraituko dutela».
* «Biblia gure eskubideen aurka dagoela esaten didazu? Orduan, nik esaten diet gure baieztapenak ez direla liburu idatzi batean oinarritzen, ez dakigu noiz eta ez nork.  Pablok edo Pedrok gaiari buruz dioena esaten didazu? Orduan, berriro diot gure aldarrikapenak ez direla inoren iritzietan oinarritzen, ezta Pablo eta Pedrorenetan ere [...] Liburuak eta iritziak, nork idatzi dituen kontuan hartu gabe, giza eskubideen aurka badaude, letra hila besterik ez dira» (Ernestine Rose, erlijiosoei erantzunez New Yorken 1856ko azaroaren 25ean eta 26an egindako *Emakumearen* Zazpigarren Konbentzio Nazionalean; Historia del Sufragio de la Mujer, 1 liburukia:  661-663 or.).
* «[..] Adin guztietako jakintsuenek onartu dute giza hezkuntzaren aldi garrantzitsuena haurtzaroa dela [...] Hezkuntzaren zati garrantzitsu hori erabat amaren esku uzten da, lurra etorkizuneko 'laboreetarako' prestatzen baitu [...] Baina amak ezin dio eman berak ez duena [...] ahultasunak ezin dio indarra eman. Hezkuntza inperfektuaren bidez, garatu ditzake ahalmenak, energiak eta independentzia-espiritua seme-alabengan? Amak ezaugarri altu eta nobleak izan behar ditu, edo ezin dizkio eman ondorengoei».

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* ''Mistress of Herself: Speeches and Letters of Ernestine Rose, Early Women's Rights Leader,* Paula Doragin-Worters, arg. Feminist Press, 2008, 
* "*Great Minds Ernestine L. Rose: Freethinking Rebel*", Carol Kolmerten, Summer, 2002, ( 22 liburukia, 3 zk.), 53-55 or., *Free Inquiry*
* Kolmerten, Carol (1998). *The American Life of Ernestine L. Rose''. Syracuse University Press, 

## Irakurketak 
* Yuri, Suhl (1990). Ernestine L. Rose: Women's Rights Pioneer. New York: Biblio Press. 

## Kanpo estekak 
* Ernestine Louise Rose
* Ernestine Rose  artxibatu zuten .
* Rose's Speeches-en quotations
* Ernestine Rose Society
* Jewish Heroes Amerikan