open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Loral O'Hara

'''Loral Ashley O'Hara''' (Houston, Texas, AEB, 1983ko maiatzaren 3a) estatubatuar ingeniaria eta NASAren astronauta da.

## Bizitza 
Cindy eta Steve O'Hararen alaba Sugar Land-en (Texas) hazi zen, eta *Clements High* Schoolera joan zen. 2005ean Kansasko Unibertsitateko ingeniaritza aeroespazialeko lizentziatura lortu zuen eta Purdueko Unibertsitateko aeronautikako eta astronautikako maistratza. Ikaslea zen bitartean, O'Harak KC-135 Grabitate Murritzeko Ikasleentzako Hegaldi Aukeren Programan parte hartu zuen.

### Lan ibilbidea 
Zientzietako maisutza osatu baino lehen, Oklahoma Cityko (Oklahoma) Rocketplane Limited-en lan egin zuen. 2009an, O'Hara Woods Hole erakunde ozeanografikoan hasi zen lanean. DSV Alvin urperagarriaren eguneratzeetan parte hartu zuen, eta urrunetik operatutako Jason ibilgailurako datu-prozesatzaile eta ingeniari gisa lan egin zuen.

### NASAko astronauta 
O'Harak aldez aurretik parte hartu zuen NASAren Akademian Goddard Hegaldi Espazialeko Zentroan, eta pasantia bat osatu zuen Erreakziorako Propultsioaren Laborategian. Astronautarako hautagai izendatu zuten, eta abuztuan hasi zen entrenatzen. 2020ko urtarrilaren 10ean, O'Hara graduatu egin zen NASAko astronautak beren astronauta-taldean sartzeko hautagai-programatik, eta, espazioko hegaldietarako hautagaia izan zen.

## Bizitza pertsonala 
O'Hara pilotu pribatua da eta larrialdietako tekniko mediku ziurtatua. Bidaiatzea, rafting-a, surfa, urpekaritza, hegaldia, bela, eskia, mendi-ibiliak, espeleologia, irakurketa eta pintura atsegin ditu.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2008an, O'Harak Zientzien Fundazio Nazionalaren ikerketa-beka jaso zuen.
* 2015ean, TEDx New Bedford-eko (Massachussets) txostengileetako bat izan zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Loral O'Hara official portrait.jpg|Loral o´Hara ofiziala, 2017
Fitxategi:2017 class of NASA astronauts in January 2020.jpg|2017ko astronauten klasea, 2020
Fitxategi:2017 NASA Astronaut Candidate Class at Ellington Field (44253677894) (cropped).jpg|Loral O´Hara (eskuinetik 2.a)
Fitxategi:2017 class of NASA astronauts selfie in August 2019.jpg|Astronauten selfie, 2019
Fitxategi:2017 NASA Astronaut Candidate Class Visits Goddard (43160971200).jpg|Hautagaiak, 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hyundai Rotem

**Hyundai Rotem** Hego Koreako material mugikorren, defentsa produktuen eta fabrikako ekipamenduen fabrikatzailea da. Hyundai Motor Group konpainiaren filiala da. 2007ko abenduan, bere izena **Rotem**-etik egungora aldatu zuen, Hyundai taldeko kide izatea islatzeko. 

## Historia 
Konpainia 1999an sortu zen "Material gurpildunaren Koreako eraikitzailea" (KOROS Ingelesezko siglen arabera) gisa, Hego Koreako trenbide-materialaren hiru eraikuntza enpresa nagusien bat-egitearen ondorioz: Hanjin Heavy Industries, Doosan Heavy Industries & Construction eta Hyundai-ren trenbide-dibisioa. 2002ko urtarrilaren 1ean, konpainiak izena aldatu zuen **R**ailr**o**ading **T**echnology Syst**em** (Trenbide-sistema teknologikoak ingelesez) edo Rotem akronimoengatik.  2007ko abenduan bere egungo izena hartu zuen jabe berria islatzeko. Hyundai Rotem-ek gaur egun 3.800 langile ditu eta bere produktuak mundu osoko 29 herrialdetara esportatzen ditu.

## Produktuak 
Bere proiektu aipagarrienen artean, Hego Koreako material gurpildun gehiena hornitzea dago, besteak beste, Korail-eko Korea Train Express abiadura handiko trena, unitate aniztun elektrikoak eta lokomotor elektrikoak. Nazioartean esportatzen diren produktuen artean Hong Kongeko metrorako material gurpilduna, Taiwango aldiriko trenak, Estatu Batuetako SEPTA Eskualdeko Trenbiderako, Indiako New Delhi Metrorako eta Kanadako Vancouver Metrorako material mugikorra dira, eta beste hainbat produktu.

Filipinetako Trenbide Nazionalak Hyundai Rotem-ekin bat egin du Luzon uhartean trenbideak berritzeko eta eraikitzeko, eskualdeko garraioa arintzeko  ; trenak entregatu dira eta gaur egun zerbitzuan daude.

2017ko azaroan, konpainiak Ukrainarekin eta Indiarekin kontratuak sinatu zituen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Séraphine Okemba

**Grace Séraphine Okemba** (Dreux, Eure eta Loir, Frantzia, 1995eko abenduaren 3a), hamabosteko eta zazpiko errugbi-jokalari frantziarra da.

## Ibilbide profesionala 
Séraphine Okemba Tokioko 2020ko Udako Joko Olinpikoetako Frantziako emakumeen zazpiko errugbi-txapelketan zilarrezko domina lortuko zuen taldeko kide izan zen.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Frantziako taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Frantziako taldea: Coralie Bertrand, Anne-Cécile Ciofani, Caroline Drouin, Camille Grassineau, Lina Guérin, Fanny Horta, Shannon Izar, Chloé Jacquet, Carla Neisen, Séraphine Okemba, Chloé Pelle eta Jade Ulutule-k.
## Emaitzak
## Gainerako lorpenak 
### Sari pertsonalak 
* 2021 Errugbi-Gaua: 2020-2021 denboraldirako Frantziako nazioarteko errugbilaririk onenaren saria.
## Ohoreak 
* Merituaren Nazio Ordenaren Zaldun (2021eko irailaren 8ko dekretua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kirol baliabideak
** Nazioarteko Olinpiar Komitea
** Frantziako Errugbi Federazioa (zazpiko errugbia)
Joseph Mermans

**Joseph "Jef" Mermans** (Merksem, 1922ko otsailaren 16a - Wildert, 1996ko urtarrilaren 20a) belgikar futbolaria izan zen.

Anberesko Tubantia FAC taldean hasi zuen bere futbol-ibilbidea. 1942tik 1957ra 384 partida jokatu zituen RSC Anderlecht taldean eta 343 gol lortu zituen eta ligako zazpi txapelketa irabazi zituen (1947, 1949, 1950, 1951, 1954, 1955, 1956). Bere ibilbideko azken hiru urteak bere jaioterriko klubean jokatu zituen.

56 aldiz jokatu zuen Belgikako futbol selekzio nazionalarekin eta 27 gol sartu zituen, horietatik bi 1954ko Munduko Futbol Txapelketan.
James Russell Lowell

**James Russell Lowell** (Cambridge, Massachusetts, 1819ko otsailaren 22a - *ibidem*, 1891ko abuztuaren 12a) estatubatuar olerkari, kritikari, argitaratzaile eta diplomazialaria izan zen.

Bere lehen poema bilduma 1841ean argitaratu zuen, eta Maria White idazlearekin ezkondu zen 1844an. Esklabotzaren mugimendu abolizionistan inplikatu zen eta olerkigintza erabili zuen bere ideia abolizionistak adierazteko. Egunkari abolizionista bat ere argitaratu zuen.

Emaztea hil ondoren hizkuntza irakasle lana onartu zuen Harvarden. 1857an bigarrenez ezkondu zen eta * The Atlantic Monthly * aldizkariko editore izendatu zuten. Urte batzuk geroago, enbaxadore izendatu zuten Espainian eta, ondoren, Erresuma Batuan.

Fireside poets izeneko olerkarien taldean parte hartu zuen, ohiko forma metrikoak erabili zituzten eta XIX. mendean oso ezagunak izan ziren. Lowellek poesia erabili zuen gizartearen profeta eta kritikari papera jokatzeko. Horrekin erreformak bultzatu zituen, bereziki abolizionismoa.

## Lan hautatuak 
**Olerkigintza bildumak**
* ''A Year's Life* (1841)
* *Miscellaneous Poems* (1843)
* *The Biglow Papers* (1848)
* *A Fable for Critics* (1848)
* *Poems* (1848)
* *The Vision of Sir Launfal* (1848)
* *Under the Willows* (1869)
* *The Cathedral* (1870)
* *Heartsease and Rue* (1888)

**Saikuntza-bildumak**
* *Conversations on the Old Poets* (1844)
* *Fireside Travels* (1864)
* *Among My Books* (1870)
* *My Study Windows* (1871)
* *Among My Books* (second collection, 1876)
* *Democracy and Other Addresses* (1886)
* *Political Essays'' (1888)

## Kanpo estekak
Hanna Huskova

**Hanna Andreyeuna Huskova** ( ; 1992ko abuztuaren 28a) bielorrusiako freestyle eskiatzailea da, aireko jauzietan espezializatua. 2015eko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketan parte hartu zuen, aireko jauzietako finalerako sailkatu zen eta finalean seigarren sailkatu zen.  2014ko Olinpiar Jokoetan 21. postuan sailkatu zen proba berean.  2018ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen,  eta zilarra lortu zuen 2022ko Olinpiar Jokoetan . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chloé Pelle

**Chloé Pelle** (Paris, Frantzia, 1989ko azaroaren 14a), hamabosteko eta zazpiko nazioarteko errugbi-jokalari frantziarra da, eta hegaleko gisa jokatzen du RC Chilly-Mazarin klubarekin 2020tik eta Frantziako selekzioarekin 2011tik.

## Biografia 
Chloé Pelle 1989ko azaroaren 14an jaio zen Parisen. Gaztaroan, saskibaloian.

2011ko urriaren 29an, Frantziak Italiaren aurka jokatuko duen nazioarteko partidan debutatuko du. 2017an, Irlandako hamabosteko errugbiko Emakumeen Mundu Kopa jokatzeko hautatu zuten. Halaber, Frantziako zazpiko errugbiko emakumeen taldeko kide ere bada.

2018ko ekainean, Lille Métropole RCV taldea utzi, eta Stade français Parisen sartu zen. Geroago, postua aldatu, eta harroin moduan ariko da hamabosteko errugbian.

2021ean, David Courteixek Tokioko Udako Joko Olinpikoetan parte hartzeko hautatu zuen. Urdinek (Frantziako selekzioa) zilarrezko domina jaso zuten.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Frantziako taldearekin, Zeelanda Berriko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Frantziako taldea: Coralie Bertrand, Anne-Cécile Ciofani, Caroline Drouin, Camille Grassineau, Lina Guérin, Fanny Horta, Shannon Izar, Chloé Jacquet, Carla Neisen, Séraphine Okemba, Chloé Pelle eta Jade Ulutule-k.
## Emaitzak
## Gainerako lorpenak 
### Frantziako zazpiko taldea 
* Munduko Errugbi Kopa:
** 2018: Munduko Errugbi Kopako finalista: Oracle Park, San Francisco, AEB.
## Ohoreak 
* Merituaren Nazio Ordenaren Zaldun (2021eko irailaren 8ko dekretua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kirol baliabideak
** Frantziako Errugbi Federazioa (hamabosteko errugbia)
** Emakumeen munduko zazpiko errugbi serieak
Ingurumen eta Iraunkortasunerako Adimen Artifiziala

**Ingurumen eta Iraunkortasunerako Adimen Artifiziala** (***Artificial Intelligence for Environment & Sustainability (ARIES)***) irabazi-asmorik gabeko nazioarteko ikerketa -proiektua da, eta Klima Aldaketaren Euskal Zentruan (Bc3) du egoitza, Bilbon . Ingurumen- jasangarritasuna ebaluatzeko eta politikak egiteko eredu zientifiko konputazionalak integratzeko sortu zen,    ekoinformatikaren bidez. 

## Teknologia eta aplikazioak 
ARIESek ingurumeneko sistemak eta sistema sozioekonomikoak simulatzen dituzten datu zientifikoak eta ereduak integratzea bilatzen du, lotuta dauden modelizazio zientifikoko arazoei aurre egiteko,  semantika (konputazio zientzia),  FAIR datu eta eredu,  eta kode irekiko software azpiegitura baten bidez. Software azpiegiturak 'Ezagutza Laborategia' (k. LAB) du izena eta azken erabiltzaile, modelatzaile eta sare-administratzaileentzako datuak eta ereduak semantikoki deskribatzeko, kodetzeko eta banatzeko erabiltzen da. 

Ariesek, gaur egun, webgunean oinarritutako bi aplikazio ditu : k.Explorer  eta ARIES SEEA Explorer-entzat.   2018ko udazkenean sortua, K. Explorerra teknikari ez diren erabiltzaileei eredu sofistikatuak gauzatzeko aukera ematen dien interfaz bat da.  ARIES Explorer for SEEA, 2021eko apirilean kaleratu zuen BC3k, Nazio Batuetako Ekonomia eta Gizarte Gaietako Saileko Estatistiken Dibisioarekin (UN DESA) eta Nazio Batuen Ingurumen Programarekin (UNEP) batera, , kapital natural azkar, estandarizatu eta pertsonalizagarria kontabilizatzeko.   2021eko martxoan, Nazio Batuek Ingurumeneko Kontabilitate Sistema eta Sistema Ekonomiko Integratuaren (SEEA) Ekosistemen Kontabilitate araua onartu eta gutxira,  SEEArako ARIES esploratzailea Nazio Batuen Plataforma Globalean jarri zen eskuragarri, SEEA mundu osoan ezartzeko prozesua bizkortzeko.   

## Historia eta bazkideak 
ARIES proiektua 2007ko apirilean hasi zen Vermonteko Unibertsitateko ( AEB ) Ekonomia Ekologikoaren Gund Institutuan, Estatu Batuetako Gobernuaren Zientziaren Fundazio Nazionalaren milioi bat dolarreko diru-laguntza baten babesarekin.  Hurrengo urtean ereduak eraikitzeko sistemaren prototipo funtzional bat jarri zen abian.  2010etik aurrera, proiektuaren egoitza BC3n dago, eta bertan teknologia garatzen jarraitu da ordutik.  2013tik, ARIES taldeak ‘International Spring University (ISU) on Ecosystem Services Modelling’ izeneko ikastaroa ospatzen du,  ingurumen jasangarritasun arloan lan egiten duten zientzilari eta analista politikoentzat. 

Aries BC3ko zentro global batetik zuzentzen da, Veneziako Ca 'Foscari Unibertsitatearekin, Aldaketa Globala Ikertzeko Zentroarekin, HydroloGIS Environmental Engineering-ekin, IHCantabriarekin, Nagoyako Unibertsitateko Iraunkortasunerako Materialen eta Sistemen Institutuarekin, Garapenerako Amerika Arteko Bankuarekin (IDB), UN DESArekin, Udineko Unibertsitatearekin eta United States Geological Survey-rekin (USGS).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ARIES webgunea
Megan Nick

**Megan Nick** (1996ko uztailaren 9a) aireko jauzietan espezializatutako akrobaziazko eskiatzaile estatubatuarra da. Pekinen 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta aireko jauzietan brontzezko domina irabazi zuen.   

Nickek sailkapena gainditu zuen eta 1.finalean, non sei atleta bakarrik sailkatzen diren 2. finalerako, bosgarren izan zen. 2. Finalean, bere errutina beste kirolariena baino errazagoa izan zen, bereziki, backflip hirukoitza egin ez zuen atleta bakarra izan zen, baina ez zuen akatsik egin, eta bere lehiakide askok bai. NBC kateak "domina irabazle harrigarritzat" jo zuen. 

## Bizitza pertsonala 
Nickek Champlain Valley Union High Schoolen batxilergoa ikasi zuen.  Gimnasian lehiatzen hazi zen, aireko jauzietara igaro baino lehen. Aldaketa hau AEBetako taldeak Lake Placiden duen aireko jauzien Talent ID kanpamentuan parte hartu ondoren egin zuen, batxilergoko azken urtean.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaelin Kauf

**Jaelin Charlotte Kauf** (1996ko irailaren 26a) nazioartean lehiatzen den akrobaziazko eskiatzaile estatubatuarra da.  2018 eta 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen emakumezkoen kosketan, azken honetan zilarrezko domina lortu zuelarik .

## Karrera 
Estatu Batuetarako lehiatu zen 2017ko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketan, Sierra Nevadan, Espainian, eta han brontzezko domina irabazi zuen binakako kosketan. 2019ko Munduko Txapelketan zilarrezkoa irabazi zuen binakako kosketan. 

Mundu Txapelketan 1. postuan zegoenean, Kauf 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen, non domina lortzeko faboritoen artean zegoen. Hala ere, Pyeongchangen, Hego Korean, jokatutako proban zazpigarren postuan geratu zen. 

2022ko Pekingo Neguko Olinpiar Jokoetan Estatu Batuetako taldea ordezkatuz, Kaufek zilarrezko domina irabazi zuen kosketako eskian . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastasia Smirnova

**Anastasia Andreievna Smirnova** ( ; 2002ko abuztuaren 31) akrobaziazko eskiatzaile errusiarra da. 2021eko Munduko txapelduna da binakako kosketan. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen kosketan.

## Karrera 
2019ko FIS Freestyle Ski eta Snowboardeko Munduko Txapelketan parte hartu zuen, eta laugarren postuan sailkatu zen kosketan.  2021ean bere lehen domina lortu zuen FIS Freestyle Munduko Eski Txapelketan, kosketan, eta bigarren domina bat binakako kosketan, Viktoriia Lazarenko taldekidearekin lehiatu zen azken txanpan lehen postuan geratu ostean. Errusiako lehen txapelduna da binakako kosketako eskian.   2022ko Neguko Olinpiar jokoetan, bere lehen domina olinpikoa eskuratu zuen.

## Munduko Kopako podiumak 
### Banakako podiumak 
* 0 garaipen - (0 MO, 0 DM )
* 3 podium - (2 MO, 1 DM)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marielle Thompson

**Marielle Thompson** (1992ko ekainaren 15a) eski crossean espezializatutako akrobaziazko eskiatzaile kanadarra da. 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetako eta 2019ko Munduko txapelduna da emakumezkoen eski-krosean, baita hiru aldiz FIS Munduko Kopako Crystal Globe sariaren irabazlea, diziplina horretako atletarik onena bezala ( 2011-2012, 2013-2014 eta 2016-17 denboraldietan) eta 2013ko junior mailako munduko txapelduna. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen eski-crossean.

## Karrera 
Munduko Kopan debutatu zuen 2010eko abenduaren 18an.  Thompson hirugarren sailkatu zen 2011ko abenduaren 17an San Candidon, Italian.  Thompson berriz ere lehiakide indartsua izan zen 2013-14 denboraldian, sailkapenean berriro lidertza hartuz. 2014ko denboraldiaren amaieran Munduko Kopako titulua irabazi zuen La Plagnen, Frantzian, amaiera zirraragarri batean. Marielle Kristalezko Globoa irabazi duen kanadiar bakarra da. Guztira 3 ditu.

2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Thompson hirugarren sailkatu zen aurretiko proban. Bere taldekide eta herrikidea, Kelsey Serwa, lehen postuan sailkatu zen Frantziako Ophelie Daviden aurretik. Thompson finalerdietarako sailkapena lortu zuen Serwarekin batera. Final handian Thompsonek ia bide osoa lehen postuan egin zuen, Serwa atzetik zuela Daviden eroriko baten ostean. Kanadiarrek lasterketa lehen eta bigarren postuetan amaituko zuten urrea eta zilarra lortuz. Lasterketaren ostean Thompsonek esan zuen: "Zoramena da. Ez dut uste oraindik egin dudanaz konsziente naizenik. Emozio olatu handi bat izan da. Oso pozik nago, batez ere taldekidearekin hor goian egoteagatik. Egun osoan ondo pasatzen ari gara. Kelsey ezagutzen dut eta elkarri laguntzen saiatu ginen ibilbide osoan zehar." 

2017ko urrian 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetarako entrenatzen ari zela, Thompsonek istripua izan zuen eta belauneko lotailu gurutzatua hautsi zuen, jokoetan parte hartzea arriskuan jarriz.  Hala ere, azkenean, eski-crosseko proba olinpikoan parte hartu ahal izan zuen, errehabilitazio programa bizkor bat egin ostean.  Thompson lehen postuan sailkatu zen aurretiko proban otsailaren 22an. Hala ere, lehen kanporaketan kanporatua izan zen, erori eta hirugarren amaitu ostean. Urrezko domina Serwa taldekideak irabazi zuen, eta beste taldekide batek, Brittany Phelanek, zilarrezko domina eraman zuen. 

2022ko urtarrilaren 24an, Thompson Kanadako 2022ko Olinpiar taldeko partaide izendatu zuten.    Thompsonek zilarrezko domina irabaziko zuen emakumezkoen eski-cross proban. 

## Bizitza pertsonala 
Broderick Thompson alpetar eskiatzaile aren arreba da. 

## Emaitzak 
### Olinpiar emaitzak 
### Munduko Txapelketako emaitzak 
### Munduko Kopako emaitzak 
Emaitza guztiak Nazioarteko Eski Federaziotik (FIS) atera dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Calderón

**Cristina Calderón**, (Robalo,​ Navarino Irla, Patagonia, 1928ko maiatzaren 24a &ndash; Punta Arenas, 2022ko otsailaren 22a) Yagan hizkuntzaren azken hiztuna izan zen, 93 urterekin hil zen 2022an.

## Biografia 
2003an Ursula ahizpa hil zitzaionetik jaganera norekin hitz egin ez zuela zioen Calderonek. 2012an Emelinda Acuña hil zenetik, **Cristina Calderón** zen hiztun bakarra, eta berari esker hainbat datu bildu dira hizkuntza eta ahozko tradizioari buruz.[thumb|[Patagonia|Patagoniako herri indigenak|ezkerrera]]
Yaganaren azken hiztuna izateaz gain, haren defendatzaile sutsua zen. Txileko Kultura eta Arteen Kultura Kontseiluak "bizirik dagoen ondare" izendatu zuen Calderon 2009an. 1928an jaio zen, Villa Ukikan, Puerto Williamsetik gertu, eta han bizi izan da beti; saskigile izan zen. 

Berak 9 urte izan zituen arte ez zuen ikasi gaztelera, baina Txileko agintariek ia desagertzeraino eraman zuten hizkuntza XX. mendean, eta transmisioa eten egin zen.

Zazpi seme-alaba izan zituen Calderonek, eta, alabak azaldu duenez, herri indigenek Txilen jasaten duten arrazakeriaren eta bazterkeriaren eraginez, ez zien horiei yagana irakatsi. «Orduan denek hitz egiten zuten yaganera, baina hiltzen hasi ziren, eta ni bakarrik geratu nintzen. Haurrek ez zuten ikasi nahi izan. Lotsa zuten. Zuriek barre egiten zieten», aitortu zuen Calderonek El País egunkarian.

## Yagan hizkuntza 
thumb|180x180px|Saski yagandarra Cristina Calderón-ek egina.|ezkerrera
Yagan hizkuntza Yagan herriaren hizkuntza zen, Suaren lurraldeko uharteetan hitz egiten zena. Ofizialki zegoen hiztun bakarra 2022ko otsailaren 16an hil zen. Dena den, Navarino uhartean berpizteko saioak burutzen ari dira, Puerto Williams hiriburuan batez ere.

Ingelesa-Yagan hiztegi historiko bat sortu zuten 1865ean. Jaganerak 34.000 hitz inguru zituen. Geroago Cristina Zarraga-k (hizkuntza ikasi duena eta Cristina Calderón zenaren biloba dena) gaztelania-yaghan hiztegi bat landu zuen amonarekin.

2019tik hizkuntza batek galtzeko arriskua neurtzeko UNESCOk erabiltzen duen sailkapenaren arabera Yaganaren egoera "kritikoki arriskuan" zegoen, hau da, azken egoeraren ("galduta") egoeraren atarikoan zegoen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Hilda edo hilzorian dauden hizkuntzen azken hiztun ezagunak

## Kanpo estekak
Alejandra Nóvoa

**María Alejandra Nóvoa Segura** (Argentina, 1962) argetinar-espainiar pedagogo, logopeda, ortofonista eta esataria da.

## Bizitza 
Deustuko Unibertsitatean pedagogian lizantziatu zen eta Madrilgo Complutense Unibertsitatean logopedian eta ortofonismoan.

Inés Mariscal argentinar esatari eta aktorearen ikasle izan zen.

Ortofonista, logopedia, ahots eta dikzio ikastaroak eta formakuntza eman ditu Euskal Herriko Unibertsitatean, Artebi Antzerki Eskolan, Ánima Eskolan eta beste zentro batzuetan.

## Erreferentziak
Nahikari Rodríguez

**Nahikari Rodríguez Martínez** (Portugalete, 1993ko urtarrilaren 13a) bizkaitar aktorea eta abeslaria da.

## Bizitza 
Asti-Leku Ikastolan ikasi zuen. Deustuko Unibertsitatean Hizkuntza Modernoetan graduatu zen (2011-2015). Lohitzune Rodríguez dantzari eta koreografoa du ahizpa.

Ánima Eskolan ikasi zuen, arte dramatiko goi ikasketak egin zituen bertan (2011-2014), Marina Ximanskajarekin, Algis Arlauskasekin eta David Valdelvirarekin.

Bere graduko tesina izan zen "*Hitzen atzean: Shakespeareren Macbetheko azpitestuaren hitz egiteko ekintzara hurbilketa*" (''Behind words: A speech act approach to Shakespeare's subtext in Macbeth'') eta lanean antzerki-zientzia eta interpretazioa nahasten ditu Shakespeareren obraren analisian.

## Erreferentziak
Rakel Rodríguez

**Rakel Rodríguez Ruiz** (Granada, Andaluzia, 1977ko urriaren 17a) andaluziar dantzari, koreografo, aktorea eta irakaslea da, Bilbon bizi dena.

## Bizitza 
Pedagogian lizentziatu zen Granadako Unibertsitatean. Dantzari, koreografo eta pedagogoa da. Seinu hizkuntzan aditua da eta seinu-dantza dantza estiloa sortu zuen. TEDxVitoriaGasteiz 2023ko hizlaria da.

## Sariak 
2016, Ramón Rubial Fundazioaren Kultura Sormenari Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
O Superman

***O Superman*** edo ***O Superman (For Massenet)*** 1981ean Laurie Anderson artistak eta musikariak egindako abesti bat da. Erresuma Batuan hit bat izan zen, John Peel DJak babestu eta gero, eta 1981eko singleen zerrendan 2. izan zen. Abesti hau sortu eta gero Anderson ez zen oso ezaguna arte mundutik kanpo. Lehenengoz single moduan kaleratu zuen, eta ondoren *Big Science* 1982ko albumean sartu zuen. *The Village Voice*ren Pazz & Jop zerrendan ere gorenean izan zen.

## Egitura 
Abestia sortzerakoan Andersonek Jules Masseneten 1885ko *Le Cid* operaren bertsioa egin zuen. Hor aria batean "Ô Souverain, ô juge, ô père" esaten du.

## Bertsioak eta sampleak 
* Negu Gorriaken *Gure Jarrera* diskoko *Begipuntuaren xedea* abestiaren amaieran sample bat entzun daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Genovako setioa (1522)

**Genoako setioa** (1522ko maiatzaren 20-30) Lau Urteko Gerraren testuinguruan armada inperialak egindako setioa izan zen, Fernando de Ávalos eta Prospero Colonnaren agindupean, hiriko indar frantses defendatzaileen kontra, Odet Comingeskoa buru zutela. 

Genoak amore emateari uko egin zionez, soldadu inperialei hiria arpilatzen utzi zieten erori zenean. Garaipen horrek ekarri zuen Frantziako tropek, Thomas Foix-Lescunkoa buru zutela, Milango Sforzesco Gaztelua Francisco II Sforzari ematea egun batzuk geroago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Genovako setioa

**Genovako setioa** honakoa izan daiteke:
* Genovako setioa (1318)
* Genovako setioa (1508)
* Genovako setioa (1522)
* Genovako setioa (1746)
* Genovako setioa (1747)
* Genovako setioa (1800)
Giuseppe De Nittis

**Giuseppe De Nittis** (Barletta, 1846ko otsailaren 25a - Saint-Germain-en-Laye, 1884ko abuztuaren 21a) italiar margolaria izan zen.

1863an Napoliko Arte Ederren Institututik insubordinazioagatik kanporatu zuten eta hurrengo urtean bere lehen margolanak erakutsi zituen. Macchiaioli taldearekin harremanetan jarri eta Telemaco Signoriniren lagun egin zen.

1867an Parisera joan zen eta Adolphe Goupil arte-ibiltariarekin harremanetan jarri zen. Parisen errekonozimendua lortu ondoren, Italiara itzultzea  eta aire zabaleko margolanak egitea erabaki zuen, Vesubioko ikuspegiak barne. 1872an Parisera itzuli zen eta 1874an Edgar Degasek inpresionisten lehen erakustaldian parte hartzera gonbidatu zuen. De Nittis ez zuten inpresionistek onartu eta ez zuen taldearen erakusketetan parte hartu.

1878an hamabi lan erakutsi zituen Erakusketa Unibertsalean eta urrezko domina jaso zuen. Pariseko bere etxea artista, idazle eta Italiako atzerriratuen bilgune izan zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:How coldǃ (1874), by Giuseppe Self-portrait (1883-84), by Giuseppe De Nittis.jpg|*Che Freddo!*, 1874
Fitxategi:La place des Pyramides - Giuseppe Self-portrait (1883-84), by Giuseppe De Nittis.jpg|*Place des Pyramides*, 1875
Fitxategi:Westminster Bridge (1878) - De Nittis.JPG|*Westminster Bridge*, 1878
Fitxategi:Giuseppe de Nittis - Passa il treno.jpg|*Passa il treno*
Fitxategi:Colazione in giardino.jpg|*Colazione in giardino*, 1883

## Kanpo estekak
This Is My Father

***This Is My Father*** () 1998ko Paul Quinn estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Aidan Quinn, James Caan, Stephen Rea, John Cusack, Jacob Tierney, Colm Meaney eta Donal Donnelly aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
1998, Chicago, Kieran Johnson (James Caan) institutu bateko historia irakasle alargun eta bakarti bat da, bizitzaz deskonektatua sentitzen dena. Jada adindua den eta garun jario baten ondorioz ohean hitz egin ezinik dagoen Fiona (Gina Moxley) ama alargunaren eta gizon gazte ezezagun baten Irlandako gaztaroko argazki bat ikusi eta haren atzean dagoen amodio istorioa zein den jakiteko asmoz Jacob (Jacob Tierney) semearekin batera amaren jaioterria den Galway konderriko Kilronan herrira bidaiatuko du. Kilronan herrian, Seamus ostalariaren ama den Kearney andreak eskualde hartan ia bizitza osoz bizitu denez Kierani istorio bat kontatuko dio: 1939an Jack O'Dea (Aidan Quinn) gaztea eta Fiona Flynn (Moya Farrelly)  neska gazte bixi eta ederrak amodio harreman bati ekin ziotenekoa. Kieran O'Day nekazari "sasikume koitadu" bat bezala hazi zenez, herrian beti mutil lotsati, langile baina arraro bat bezala hazi zen, bere aita eta ama ordeen baserriko lanak eginez. Komunitatean maila sozial eta adin ezberdinak dituztenez, Jackek hogeitamar urtetik gora eta Fionak hamazazpi inguru, beren amodio harremanak aurrera egiteko hainbat oztopoei aurre egin beharko diete.

## Aktoreak 
* Aidan Quinn: Kieran O'Dea
* James Caan: Kieran Johnson
* Moya Farrelly: Fiona Flynn
* Jacob Tierney: Jack
* Gina Moxley: Flynn Alarguna
* Colm Meaney: Seamus, ostatuko jabe maritxua
* Moira Deady: Kearney andrea
* John Cusack: Eddie Sharp, estatubatuar hegazkin pilotua
* Brendan Gleeson: Jim, Garda polizia
* Pat Shortt: Ben, Garda polizia
* Maria McDermottroe: Maney andrea
* Donal Donnelly: John Maney
* Eamon Morrissey: Aita Mooney
* Stephen Rea: Apaiz misiolaria
* John Kavanagh: Liam Finneran 
* Karen Ardiff: Kearney andrea, gaztaroan
* Sheila Flitton: Madigan andrea
* Pauline Hutton: Maria
* Fiona Glascott: Nuala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
La chica de ayer (telesaila)

***La chica de ayer*** Antena 3 telebista katean eman zuten polizia-telesaila da. Ida y Vuelta konpainiak, *Life on Mars* britainiar telesailean oinarrituta zegoen.

## Sinopsia 
Samuel Santos Polizia Nazionaleko inspektore buruak auto istripu bat du, eta esnatzen denean 1977an dago. Ez du ezer ulertzen, eta orain Segurtasuneko Zuzendaritza Nagusiko lehen mailako ikuskatzailea da, Gallardoren agindupean. Ana lankideak bakarrik sinesten diola dirudi.

## Aktoreak 
* Ernesto Alterio: Samuel Santos.
* Manuela Velasco: Ana Valverde.
* Antonio Garrido: Joaquín Gallardo "Quin".
* Mariano Llorente: Raimundo García "Rai".
* Javier Rey: José Cristóbal Mateo "Cris".
* Mamen Duch: Pilar Juárez.
* Biel Durán: José Santos.
* Manuela Vellés: Rosa Gallego.
* Francisco Javier Arruabarrena: Samuel Santos (umea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Life on Mars (telesaila)

***Life on Mars*** britainiar polizia-telesaila da, Matthew Graham, Tony Jordan eta Ashley Pharoahek BBC Onerako sortua.

## Sinopsia 
2006, Manchester. Sam Tyler polizia-inspektoreak auto-istripua izan du. Esnatzean, modu misteriotsuan, leku berean aurkitzen da hogeita hamahiru urte lehenago, hau da, 1973an. Garai hartan Gene Hunt polizia-inspektore zenaren agindupean, garai hartako ohituretara egokitzeaz gain, orain iraganean zergatik bizi den deskubritu beharko du. Denboran zehar bidaiatu du, 2006an koman dago edo 1973ko ero bat besterik ez da?

## Aktoreak 
* John Simm: Sam Tyler
* Philip Glenister: Gene Hunt
* Liz White: Annie Cartwright
* Archie Panjabi: Maya Roy
* Dean Andrews: Ray Carling
* Marshall Lancaster: Christopher Skelton
* Noreen Kershaw: Phyllis Dobbs
* Ralph Brown: Frank Morgan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 68/262 ebazpena

**Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 68/262 ebazpena** (*Ukrainako Lurralde Osotasuna* izenekoa) 2014ko martxoaren 27an onartu zen, Krimeako krisiari erantzuteko. 100 herrialdek onetsia, ebazpenak berretsi egin zuen Nazio Batuen konpromisoa Krimea Ukrainaren parte gisa onartzeko, estatus politikoari buruzko erreferenduma baztertuz.

Kanadak, Costa Ricak, Alemaniak, Lituaniak, Poloniak eta Ukrainak aurkeztu zuten ebazpena. Ebazpena hartu aurretik, Segurtasun Kontseiluak ahalegina egin zuen krisiari irtenbidea bilatzeko, eta saiakera horiek Errusiako betoarekin egin zuten topo.

Hala ere, NBEren Segurtasun Kontseiluak ebazpena onartu ez duenez, printzipioen adierazpen hutsa da, eta ez du inolako legezko edo eraginik, ez delako loteslea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* NBEren Batzar Nagusiaren 68/262 Ebazpena. *Ukrainaren lurralde-osotasuna*. 2014ko martxoaren 27a
* NBEren Batzar Nagusiaren 73/194 Ebazpena. Krimeako Errepublika Autonomoaren eta Sebastopolen (Ukraina) militarizazioaren arazoa, baita Itsaso Beltzeko eta Azov itsasoko zatiak ere. 2018ko abenduaren 17a
* NBEren Batzar Nagusiaren 73/263 Ebazpena. Giza eskubideen egoera Krimeako Errepublika Autonomoan eta Sebastopolen (Ukraina). 2018ko abenduaren 22a
Segurtasuneko Zuzendaritza Nagusia

**Segurtasuneko Zuzendaritza Nagusia** ( edo *DGS*) Espainiako erakunde autonomoa izan zen, Gobernazio Ministerioaren mendekoa, Espainiako lurralde osoan ordena publikoko politikaren arduraduna zena. Madrilgo Errege Postetxean kokatzen zen.

Erakundea Ordena Publikoko Zuzendaritza Nagusi izendatu zuten 1921 eta 1923 bitartean, urte horretan berreskuratu baitzuen jatorrizko izendapena. Espainiako Gerra Zibila amaituta, erakundeak ordena publikoa kontrolatzeko eginkizuna areagotu zuen Francoren diktaduran, eta frankismoaren errepresioaren baliabide nagusietako bat bihurtu zen, tortura zentro bilakatua. 1979an kendu zuten, egungo Poliziaren Zuzendaritza Nagusiak bere gain hartu baitzituen haren eginkizunak.

## Kanpo estekak
Errusiaren kontrolpeko Ukrainako lurraldeak

[thumb|349x349px|[Errusia|Errusiak eta Errusiaren-aldeko talde separatistek kontrolaturiko eskualde () eta hiriak (10x10px).]]
**Ukrainako "aldi baterako okupatutako lurraldeak"** (ukranieraz, eta ofizialki: тимчасово окупована територія України) halakotzat definitu ziren Ukrainako legedian, Errusiaren okupazio militarraren ondorioz Krimeako penintsularen eta Donetsk eta Luhansk probintzien zati batzuen gaineko Ukrainako kontrola galdu ondoren. Krimeako penintsularen egoera konplexuagoa da Errusiak lurraldea 2014ko martxoan bereganatu zuenetik, eta orain bi subjektu federal gisa administratzen du: Krimeako Errepublika eta Sebastopoleko hiri federala. Ukrainak Krimea aldarrikatzen jarraitzen du bere lurraldearen zati gisa, atzerriko gobernu gehienen eta Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 68/262 ebazpenaren babesarekin, nahiz eta Errusiak eta NBEko beste estatu kide batzuek Krimea Errusiako Federazioaren zati gisa onartzen duten, edo 2014ko Krimeako erreferendumaren alde daudela adierazi duten. 2015ean, Ukrainako Parlamentuak ofizialki 2014ko otsailaren 20a ezarri zuen "Errusiak Krimea eta Sebastopol aldi baterako okupatzen hasteko data" gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errozite

thumb|Rozites caperatus.
thumb|Erroziteak.

**Errozitea** (*Cortinarius caperatus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Ona jateko, espezie nahastezina, bere itxura eta eraztunagatik.

Sinonimoak: *Agaricus incrustatus*, *Hypophyllum helvolum*, *Lepiota caperata*, *Pholiota caperata*, *Rozites caperatus*, *Dryophila caperata*, *Hylophila caperata*, *Togaria caperata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 cm-tik 10erako diametrokoa, baina 12 cm-ra irits daitekeena. Haragitsua, hasieran kanpai-antzekoa, gero ganbila eta azkenean laua. Lehorrean matea da eta hezetasunean distiratsua. Hori-okrea edo larru kolorea du,  eta hasieran erdian errezel irintsu zuri batez estalia dago, errezel orokor irintsuaren hondarrak dira; zahartzean, ertzak zimurtu egiten dira, eta hortik dator *caperatus* izena, zimurtua dela esan nahi du.

**Orriak:** itsatsiak-eskotatuak, ertz dentikulatu samarrarekin. Horixkak eta zahartzean okre kolorera bihurtzen joaten direnak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, sendoa eta betea, erraboildun samarra  oinarrian eta gainazala ildaskatua luzetara. Nahiko goian, zuri-horixka koloreko, mintzezko ildaskatua den eraztun bat darama.

**Haragia:** Mehea, kolore zuri-horixkakoa, batzuetan orban biolazeoekin. Usain nabarmenik gabe eta zapore atsegina eta gozoa du. Ura horiz koloreztatzen du.

**Etimologia:** *Rozites* generoa, Ernest Roze botanikari eta mikologo frantsesari eskainitakoa da. *Caperatus* epitetoa berriz latinezko “caperatus” hitzetik dator, “zimurtua”, kapelaren itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Oson jangarri ona da, baina larbek eraso egiten diote maiz. Oina haritsua da eta botatzea gomendatzen da. Ozpinetan eta oliotan ezin hobeto kontserbatzen dira.

### Nahasketa arriskua 
Hori koloreko *Cortinarius* batzuekin. Zilar koloreko errezelak tonu moreak izan ditzake kapelaren erdian, normalean honek *Cortinarius*-etatik bereizteko aukera ematen du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta Udazkenean, normalean taldekoia da, eta, batzuetan, ale askoko taldeak osatzen dituzte, baina ez multzo soropildu handietan. Nahiago ditu basoetako leku goroldiotsuak, bai pinu eta izeien basoetakoak, bai hosto-zabaletakoak, batez ere pagoetakoak.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Islandia, Europa, Errusia, Japonia, Taiwan, Côte d'Ivoire.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, errozitea desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Galeria 

Fitxategi:Cortinarius caperatus 3.jpg|alt=
Fitxategi:Cortinarius caperatus 4.jpg|alt=
Fitxategi:Cortinarius caperatus 5.jpg|alt=
Fitxategi:Cortinarius caperatus 6.jpg|alt=
Fitxategi:Cortinarius caperatus 7.jpg|alt=
Fitxategi:Cortinarius caperatus 8.jpg|alt=
Fitxategi:Cortinarius caperatus 9.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peacemaker (telesaila)

***Peacemaker*** () estatubatuar superheroi-telesaila da, James Gunnek HBO Maxerako sortua. DC Comicsen izen bereko pertsonaian oinarrituta, bere 2021eko *The Suicide Squad* filmaren jarraipena da.

## Sinopsia 
*The Suicide Squad* gertaeran jasan zituen zaurietatik errekuperatu ondoren, Christopher Smith/Peacemaker behartuta dago A.R.G.U.S. erakundearen "Butterfly proiektu" misteriotsuan sartzera. Misio batean daude tximeleta itxutazko izaki bizkarroiz kutsatutako pertsonak identifikatu eta ezabatzeko, hauek Estatu Batuak eta mundua infiltratu baitituzte.

## Aktoreak 
* John Cena : Christopher Smith / Peacemaker
* Steve Agee : John Economos
* Jennifer Holland : Emilia Harcourt
* Danielle Brooks : Leota Adebayo
* Robert Patrick : Auggie Smith / White Dragon
* Freddie Stroma : Adrian Chase / Vigilante
* Chukwudi Iwuji : Clemson Murn

## Atalak 
1. denboraldia:
# '**
# **'
# '**)
# **'
# '**
# **'
# '**
# **'

2. denboraldia:
# '**
# **'
# '**
# **'
# '**
# **'
# '**
# **'

## Kanpo estekak
That '80s Show

'''''That '80s Show'''* () Marcos Brazill, Bonnie Turner eta Terry Turnerrek telebistarako sortutako sitcom arrakastatsua da. Nahiz eta antzeko izena, egitura, gidoigile eta ekoizle berberak asko izan, ez dago *That '70s Show'' telesailarekin loturik. Hala ere, programa bakoitzeko pertsonaia nagusiak, Eric Forman — Topher Gracek antzeztua — eta Corey Howard — Glenn Howertonek antzeztua — lehengusu propioak dira.

## Sinopsia 
Saioa 1984an girotuta dago eta Kaliforniako San Diego hirian bizi den 20 urte inguruko lagun talde baten bizitza du ardatz. Saioak Corey Howard musikariaren eta bere lagun eta senideen bizitzak jarraitzen ditu. June Tuesdayrekin duen lan-harremana — eta batzuetan erromantikoa — ere puntu garrantzitsua da, eta programaren argumentu nagusi bihurtzen da zenbait gertakariren ondoren. Ondorengo atalak Corey eta Juneren bizimoduaren arteko talka kulturalean oinarritu ziren. Atal bakoitzean zehar, 1980ko hamarkadako kulturaren eta musikaren zati batzuk zabaltzen dira.

## Aktore nagusiak 
* Glenn Howerton: Corey Howard
* Tinsley Grimes: Katie Howard
* Chyler Leigh: June Tuesday
* Eddie Shin: Roger Park
* Brittany Daniel: Sophia
* Geoff Pierson: R.T. Howard
* Margaret Smith: Margaret

## Kanpo estekak
Krauss-Maffei

**Krauss-Maffei-Wegmann** hainbat ekipamendu mota ekoizten dituen enpresa alemaniarra da, hala nola injekziozko moldekatzeko makineria, lokomotorrak, gerra-gurdi blindatuak eta erabilera militarrerako beste ibilgailu batzuk.

## Historia 
Krauss-Maffei 1931n sortu zen JA Maffei (1838an sortua) eta Krauss &amp;amp; Co. ( 1860an sortua) enpresen bat-egitetik. Biak ziren ordurako lokomotorren hornitzaile garrantzitsuak; Maffeik lurrunezko beste ibilgailu batzuk ere eraiki zituen. Egoitza nagusia Municheko Allach udalerrian dago gaur egun. 1957az geroztik injekzio bidez lan egiten dute . 1964an Eckert & Ziegler GmbH erosi zuen, Weißenburg. 1986az geroztik GmbH independente baten forma juridikoa du. 1998ko urtarrilean Municheko Mannesmann Plastiksmaschinenbau GmbH-en taldera esleitu zuten.

Krauss-Maffei-Kunststofftechnik-ek salmenta- eta zerbitzu-zentroen antolakuntza deszentralizatua erabiltzen du, lehiatzen duen merkatuetan garrantzitsuak diren Lurreko eskualde guztietako bezeroengana hurbiltzeko.

## Erreferentziak 
* Auer, Alois (Hrsg. ): *Krauss-Maffei.* *Lebenslauf einer Münchner Fabrik und ihrer Belegschaft* . 3K-Verlag, Kösching 1988.

## Kanpo estekak 
* ] [https://web.archive.org/web/20150924041648/http://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44907 Karl Schmidt, Krauss-Maffei, Historisches Lexikon Bayerns
Bielorrusiako oposizioa

[thumb|[Bielorrusiako Herri Errepublika|Bielorrusiako Herri Errepublikaren bandera ofiziala (1918), Bielorrusiako Kontseilu Zentralarena (1943–1944) zein Bielorrusiako Errepublikaren bandera zaharra izandakoa ere (1991–1995), gaur egun oposizioko hainbat taldek eta partikularrek erabiltzen dutena.]]
**Bielorrusiako oposizioa** Bielorrusiako talde eta norbanakoek osatzen dute, lehenik 1988–1991ko Bielorrusia sobietarreko agintariei eta gero, 1995etik aurrera, gero eta autoritarioagoa den Alexander Lukashenko Presidenteari desafio egin nahian, zeina mugimenduaren aldekoek diktadoretzat hartzen duten. Mugimenduaren aldekoek mendebaldeko ereduan oinarritutako demokrazia parlamentarioa eskatzen dute, adierazpen-askatasunarekin eta aniztasun politiko eta erlijiosoarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoria Carl

**Victoria Carl** (Zella-Mehlis, 1995eko uztailaren 31) eskiatzaile alemaniarra da. 2022ko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu ziteun iraupen-eskiko taldeko probetan, bata urrezkoa eta bestea zilarrezkoa.

## Ibilbidea 
2010an hasi zen nazioarte mailan lehiatzen eta 2012an urrezko domina eskuratu zuen Gazte mailako Neguko Olinpiar Jokoetan, Innsbrucken. Gazte eta 23 urtez azpiko mailatan domina ugari eskuratu zituen munduko txapelketatan. 

2018ko Pyeongchangeko Jokoetan ez zuen esperotako emaitzarik izan. 4 x 5 km errelebotako 6. postua izan zuen emaitzarik onena. Helduen mailako munduko txapelketatan podiumetik gertu ibili zen 4x5 km errelebotan, laugarren egin baitzuen 2019an eta bosgarren 2021ean.

2022ko Pekingo Jokoetan bi domina eskuratu zituen, urrezkoa talde sprint klasikoan eta zilarrezkoa 4 x 5 km errelebotan. Bietan ere Katharina Hennig izan zuen lagun.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katharina Hennig

**Katharina Hennig** (Annaberg-Buchholz, 1996ko ekainaren 14a) eskiatzaile alemaniarra da. 2022ko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu ziteun iraupen-eskiko taldeko probetan, bata urrezkoa eta bestea zilarrezkoa.

## Ibilbidea 
Gazte mailako txapleketatan hainbat domina eskuratu ondoren 2017an hasi zen helduen mailan lehiatzen. 2018ko Pyeongchangeko Jokoetan emaitzarik onena 4 x 5 km errelebotako proban izan zuen, 6. postua hain zuzen ere.

2019an Lahtin jokaturiko 23 urtez azpiko txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen. Helduen mailako munduko txapelketatan podiumetik gertu ibili zen 4x5 km errelebotan, laugarren egin baitzuen 2019an eta bosgarren 2021ean.

2022ko Pekingo Jokoetan bi domina eskuratu zituen, urrezkoa talde sprint klasikoan eta zilarrezkoa 4 x 5 km errelebotan. Bietan ere Victoria Carl izan zuen lagun.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jørgen Graabak

**Jørgen Graabak** (Trondheim, 1991ko apirilaren 26a) eskiatzaile norvegiarra da. Neguko Olinpiar Jokoetan sei domina eskuratu ditu Konbinatu nordikoko proban, lau urrezko eta bi zilarrezko bat.

## Ibilbidea 
2010. urtean Munduko gazte mailako txapelketan txapeldunordea izan zen taldekako proban. 2011n egin zuen debuta Munduko Kopan eta berehala hasi zen garaipenak eskuratzen. 2013ko Munduko txapelketan zilarrezko domina lortu zuen taldekako proban.

2014ko Sotxiko Jokoetan emaitza bikaina lortu zuen, txapeldun olinpikoa izan baitzen bakarka zein taldeka. 2018ko Pyeongchangeko Jokoetan ez zuen arrakasta bera izan eta zilarrezko domina bakarra eskuratu zuen. 2019-2020 denboraldian unduko Kopako txapeldunordea izan zen sailkapen nagusian.

2022ko Pekingo Jokoetan hiru probatan hartu du parte, bitan txapelduna izan da eta hirugarrenean zilarra eskuratu du.
## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergei Xoigu

**Sergei Kuzhugetovitx Xoigu** (errusieraz, eta ofizialki: Сергей Кужугетович Шойгу edo **Sergei Shoigu**) (Txadan, Sobietar Batasuna; 1955eko maiatzaren 21a) Errusiako politikaria eta Errusiako Armadako Jenerala da, bai eta Errusiako Federazioko Defentsa ministro gisa eta EIEko Defentsa Ministro Kontseiluko presidente gisa lan egiten du 2012tik ere. Lehenago, Xoigu Larrialdi Egoeretako ministro izan zen 1991tik 2012ra, bai eta Moskuko Oblasteko gobernadore kargua izan zuen ere, labur, 2012an.

2024ko maiatzaren 12an Errusiako Federazioko Segurtasun Kontseiluko idazkari izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lever, Murphy & Co.

**Lever, Murphy & Co.** Txileko enpresa bat izan zen, Richard Lever, William J. Murphy eta Norman Ferguson britainiarrek, orain desagertutako Caleta Abarca lantegiaren eta Viña del Mar-eko Miramar ontziolen jabeak, sortutakoa. Sofofak bere herrialdeko metalgintzaren industrian enpresa aitzindaritzat hartu zuen, bere garapenik handiena 1883 eta 1891 artean gertatu zen, Estatuko Trenbideetarako zubiak, lokomotorrak eta bagoiak fabrikatu zituenean, Txileko Itsas Armadari hainbat zerbitzu eskaintzeaz gain. Bere lan nagusien artean, Mauleko tren zubi eta Meteoro eskanpabia daude, obra publiko eta errepideetako hainbat obratan nabarmenduz. Hala nola, 35 trenbide- eta autobide-zubiren, 37ren bat lokomotorra eta 792 bagoi trenbideetarako egitura metalikoak eraikitzea; bere ontzioletan 6 bapore, 20 txalupa eta 7 itsasargi eraikitzeaz gain. Hala ere, bere ekoizpenaren zatirik handiena partikularrentzat egin zen, 14ren bat gesal-lantegi osatuta. 1906an saldu ondoren, bere fabrika eta ontziolak negozio berean jarraitu zuen Sociedad de Maestranza y Galvanización erakundeak beste 25 urtez, behin betiko itxi zuen arte.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steven Dubois

**Steven Dubois** (Laval (Quebec), 1997ko maiatzaren 1a), patinatzaile quebectarra da. Bi Neguko Olinpiar Jokoetan lauu domina eskuratu ditu.

## Ibilbidea 
2016ko Munduko gazte mailako txapelketan brontzezko domina eskuratu zuen. 2018ko Pyeongchangeko Jokoetan Kanadako taldeko partaidea izan zen baina erreserba gisa joan zen eta ez zuen parte hartzerik izan, zilarrezkoa 1.500 metrotan eta brontzezkoa 500 metrotako proban.

2026ko Cortina d'Ampezzoko Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 2000 metro errelebo mistoetan.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canta Jerez

***Canta Jerez*** (euskaraz Jerez abestu) flamenko album ospetsua da, 1967an Hispavox zigiluak plazaratuta. Abeslari eta musikari desberdinen kolaborazioaren bidez sortu zen; flamenkoaren historian musika disko mitikoa da. Luis Perezen hitzetan «Zalantzarik gabe, garai guztietako cante jondo diskorik onena. Bere entzutea ate handitik flamenkoan sartzeko modu bat da.»

## Parte-hartzaileak 
Guztiak Jerez de la Fronterakoak ziren.

### Abeslariak 
* Terremoto de Jerez
* El Sordera
* Sernita de Jerez
* Tío Borrico, 
* Romerito de Jerez 
* Diamante Negro

### Gitarra-jotzaileak 
* Paco Cepero 
* Paco de Antequera

## Abestiak 
* «Que llores por mi querer» 
* «Te tiene que faltar» 
* «Con qué grandes fatigas» 
* «Yo seré leña en tu corral» 
* «Moritos a caballo» 
* «Los caminos se hicieron» 
* «Que dobles me dieron» 
* «Ponte donde yo te vea» 
* «De Santiago y Santa Ana» 	
* «Fiesta en el barrio Santiago» 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Albuma Discogs webgunean.
* :Albuma Youtuben.
Tuxetia

**Tuxetia** edo **Tuxeti** (: Tuxeti) herrialdearen ipar-ekialdean dagoen Georgiako eskualde historikoa da. Eskualde horretan sortzen da Alazani ibaia.

Herri garrantzitsuena Omalo da. Gaur egun, Kakhetiaren eskualde administratiboan (*mkhare*) dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Maria baseliza (Villabuena Araba)

**Andre Maria baseliza** Villabuena Araban dagoen Erdi Aroko eraikina da. Eusko Jaurlaritzak Balizko Arkeologia Gune gisa katalogatuta dauka. 1959an zaharberritu zuten.

## Historia 
Jatorrian, Erdi Arokoa da, XIII.-XV. mendeetakoa,  erromanikotik gotikorako trantsizioko garaikoa. 1959an zaharberritu zuten. Bere jatorrizko garaitik gorde ditu leihate bat, ur bedeinkatuaren pilari eusten zion hagaburutxo bat, Andre Mariaren idulkiaren azpian zegoen harrizko friso bat eta haren irudia, bai eta sarrerako atea ere, arku zorrotzekoa. Andre Mariaren irudi hori XIV. mendekoa da, eta *Villabuenako Andre Maria* deritzo.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Baselizaren fitxa Euskal Ondarearen webgunean.
Supergirl (telesaila)

***Supergirl*** estatubatuar telesaila da, Ali Adler, Greg Berlanti eta Andrew Kreisbergek CBSrako sortua.

## Sinopsia 
Kara Zor-El 13 urte zituela bidali zuten Kryptondik Lurrera Zor-El eta Alura gurasoek. Krypton lehertzen ari zen, eta Kararen gurasoek espazio-ontzi batean bidali zuten Kara Lurrera lehengusuaren atzetik. Kara Kal-El lehengusu haurtxoa babestera zetorren, baina bere espazio-ontzia desbideratu eta Fantasma Gunean sartzera behartu zuten, eta bertan egon zen 24 urtez. Espazio-ontzia Lurrean lurreratu zenerako, Kal-El hazi egin zen eta Superman bihurtu zen. Hamaika urte geroago, 24 urteko Kara bere botereak ezagutzen ikasten ari da eta Supergirl ezizena hartuko du.

## Aktore nagusiak 
## Kanpo estekak
Azeri (argipen)

**Azeri** terminoak hainbat adiera du:

* **Azeria**, ugaztun kanido ezaguna.
* **Azeri** etnonimo gisa **azerbaijandar** edo **azerbaijanera** (*azeriera*) erabili izan da, Azerbaijango herri eta hizkuntzarako alegia.
* Azeri-mahats, landare biren izena.
* Azeri-dantza, euskal dantza.
* Azeri-buztan, landarea.
* Azeri hegalari, saguzar mota bat.