open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Compsognathus

***Compsognathus*** (grezieraz *kompsos*/κομψός; "elegante", "errefinatu", eta *gnathos*/γνάθος; "baraila") dinosauro teropodo haragijaleen genero bat da. Animalia txikiak ziren eta hanka biren gainean ibiltzen ziren. Orain dela 150 milioi urte bizi ziren, Titoniarrean, Jurasikoaren amaieran, gaur egungo Europan. Paleontologoek ondo kontserbatutako bi fosil aurkitu dituzte, bata 1850ko hamarkadan Alemanian eta, bestea, mende bat beranduago, Frantzian. Gaur egun *C. longipes* da onartutako espezie bakarra, baina Frantzian 1970eko hamarkadan aurkitutakoa hasiera batean *C. corallestris* izenarekin deskribatu zuten. 

Maiz esaten da *Compsognatus* oilo baten tamainakoa zela, baina gaur egun Alemaniako espezimena gaztea zela kontsideratzen da. *Compsognatus longipes* da dieta zehaztasunez ezagutzen den dinosauro bakarrenetakoa, bere fosilaren barnean musker txikiak aurkitu baitziren. Portugalen aurkitutako hortz fosilak ere izan litezke genero honetakoak.

Garaian horrela onartu ez bazen ere, *Compsognatus* da ia osorik aurkitutako lehenengo dinosauro teropodo fosila. 1990eko hamarkadara arte, ezagutzen zen dinosauro ez-hegaztirik txikiena zen. Maiz esaten zen ere, oker, *Archaeopteryx*en arbasorik gertukoena zela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Gomes da Costa

**Manuel de Oliveira Gomes da Costa** (Lisboa, 1863ko urtarrilak 14 &ndash; Lisboa, 1929ko abenduak 17) portugaldar militar eta politikaria izan zen. 1926an 20 egunez Portugalgo presidentea izan zen.

Portugalgo kolonietan (India, Mozambike, Angola) eta Lehen Mundu Gerran nabarmendu zen militar gisa. 1926ko ekainaren 19an, estatu kolpe baten bidez, Portugalgo presidente bihurtu zen. Ez zuen luze iraun, ordea, urte bereko uztailaren 9an Óscar Carmonaren altxamenduak kargutik kendu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfontso II.a Portugalgoa

'*Alfontso II.a Portugalgoa *Gizena''''' (Coimbra, 1185eko apirilaren 23a - Coimbra, 1223ko martxoaren 25a) 1211-1223 bitartean Portugalgo erregea izan zen. Antso I.aren seme eta ondorengoa zen. Mairuen aurka borrokatu eta erreinuko administrazio egitura sendotu zuen. Elizaren kontra etengabeko borrokan jardun zuen eta eskumikaturik hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1975eko Kontxako Bandera

**1975eko Kontxako Bandera** (Banderaren 80. ekitaldia, garai hartan 73. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 7 eta 14an jokatu zen, eta Oriok bere 24. Kontxako Bandera eskuratu zuen, bigarrena jarraian, eta azken sei ekitaldietatik bosgarrena.

## Kontakizuna 
Orio jardunaldi bietan nagusitu zen eta erraz irabazi zuen bandera, bigarren izan zen Castro Urdialesi 24 segundo atera baitzizkion. Bestalde, 60. hamarkadan gertatu bezala eta ondoren 90. ere izango zen bezala, bi ontzi sanjuandar izan ziren lehian, bata Koxtape, aulki mugikorreko arraunlariez osatua, eta bestea Sanjuandarra, herriko traineru ofiziala, tosta finkoan aritzen zen jendearena.

Ez zen sailkapen estropadarik jokatu. Traineruak sailkatzeko herrialdeetako txapelketak erabili ziren. Horrela beraz Kantabriako txapelduna (Castro), Bizkaiko txapelduna (Kaiku) eta Gipuzkoako sei traineru onenak sartu ziren. Aipatzekoa da Gipuzkoako txapelketan Orioko B untziak bosgarren postua lortu zuela baina Orioren harrobiko taldea izanik ez zuen aukerarik izan Kontxan lehiatzeko.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Orio Arraunketa Elkartea
** Patroia: Juan Lizarralde "Altxerri"
** Arraunlariak: Dionisio Redondo, Andoni Elizalde, Estanislao Sarasua, Migel Angel Solabarrieta, Joakin Manterola, Juan Angel Lekuona, Juan Atxaga, Andres Ibarguren, Jose Ramon Lizarralde, Luis Mari Olasagasti, I. Salsamendi, Jesus Mari Perona eta Jose Mari Bereziartua.

## Bideoa 
*  1975eko Kontxako Bandera (NO-DO). Mirotzak

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Alfontso III.a Portugalgoa

'*Alfontso III.a Portugalgoa *Boloniarra''''' (Coimbra, 1210eko maiatzaren 5a - Lisboa, 1279ko otsailaren 16a) 1248-1279 bitartean Portugalgo erregea izan zen. Alfontso II.aren semea zen. Mathilde de Dammartin, lehenbiziko emaztea, zapuztu eta Inozentzio IV.a aita santuak eskumikatu zuen. Algarbe lurraldea konkistatu zien mairuei.

## Erreferentziak
Alfontso IV.a Portugalgoa

'*Alfontso IV.a Portugalgoa *Adoretsua''''' (Lisboa, 1291ko otsailaren 8a - Lisboa, 1357ko maiatzaren 28a) 1325-1357 bitartean Portugalgo erregea izan zen. Gaztelako Alfontso XI.a bere suhiarekin batera, mairuen aurka borrokatu zen Tarifa hartuz. Ines de Castro, Petri bere semearekin isilean ezkondu zen Gaztelako dama, hil zuen.

## Erreferentziak
1916ko Kontxako Bandera

**1916ko Kontxako Bandera** (Banderaren 24. edizioa), urte horretako irailaren 3an eta 16an jokatu zen; Oriok bere 4. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Kontakizuna 
Lehen jardunaldiko bi lehen sailkatuak igaro ziren bigarreneko ohorezko txandara, hau da, bandera jokatuko zen txandara. Besteak, beraz, jardunaldi bakarrean lehiatu ziren.

Bitxikeria xelebre bat ere izan zen: aurreko urtean, 1915ean, faborito nagusi zen Oriori burla egin zioten donostiarrek, Orio irudikatzen zuen hilkutxa bat ere kaleetan zehar eramanez. Hurrengo urtean, 1916an, oriotarrak garaile irten zirenean donostiarren aurretik, Orioko arrunlari batzuk ziaka aritu omen ziren une batez, atzetik zetorren Donostiari iseka egiteko-edo.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
Bigarren jardunaldian traineruak trukatu egin zituzten bi lehenek.

## Tripulazio irabazlea 
* Orio
** Patroia: Manuel Olaizola
** Arraunlariak: Juan Jose Manterola, Ramon Maria Uranga, Segundo Uranga, Leon Lizaso, Domingo Mitxelena, Bernardo Uranga, Pedro Jose Maritxalar, Jose Antonio Makazaga, Bixente Segurola, Eusebio Solabarrieta, Martin Garate, Lino Solabarrieta eta Manuel Elizondo

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 
* ZAVALA, Antonio (2003): *Estropadak bertsotan*. Auspoa Bilduma. Sendoa Argitaletxea, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Antso II.a Portugalgoa

'*Antso II.a Portugalgoa *Debotoa*** edo ***Kapeladuna''''' (Coimbra,  - Toledo, ) Portugalgo erregea izan zen 1233-1248 bitartean.

Alfontso II.aren eta Gaztelako Urrakaren semea zen. Portugalgo hegoaldeko lurraldeak konkistatu zizkien musulmanei. Elizarekiko neurri zorrotzak hartu bazituen ere, ezin izan zien aurre egin nobleziari eta goi mailako apaizgoari. Nobleak eta apaizak Inozentzio IV.a aita santuaren aurrean kexu agertu ziren, erregearen gehiegikeriak eta Lope Diaz Harokoa Bizkaiko jaunaren alabarekin ezkontzeko zituen asmoak zirela eta. aita santuak errege kargutik kendu zuen Antso (1245, Lyongo kontzilioa) eta hiru urtez borrokatu ondoren Toledora erretiratu zen betiko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amphicoelias

***Amphicoelias*** dinosaurio sauropodoen genero bat izan zen. Litekeena da inoiz topaturiko dinosaurorik handiena izatea, 2,5 metroko saihetsa topatu zutelako. Hala ere, egun aztarnak galdurik daude.

## Kanpo estekak
Petri I.a Portugalgoa

'*Petri I.a Portugalgoa *Justiziatia*** edo ***Ankerra''''' (Coimbra, 1320ko apirilaren 8a - Estremoz, 1367ko urtarrilaren 18a) 1357-1367 urteetan Portugalgo erregea izan zen.

## Bizitza 
Alfontso IV.aren eta Beatriz Gaztelakoaren semea zen. 1336an Konstanza Gaztelakoarekin ezkondu zen. Konstanza hil ondoren (1345), Ines de Castrorekin ezkondu zen isilean (1354), eta Alfontso IV.ak Ines hiltzeko agindua eman zuen (1355). Hilketaren berri izan zuenean, matxinada bat bultzatu zuen Petrik erregearen aurka Portugalgo iparraldean, baina azkenean Beatrizek nolabaiteko bakea lortu zuen aita-semeen artean (1357).

Aita hil ondoren, Inesen hiltzaileak hil zituen Petrik eta, tradizioak dioenez, Inesen gorpua gorestera behartu zuen gortea. Aitonen semeen eta apaizen gehiegikerien aurka borrokatu zen. Fernando I.a bere semea izan zuen ondorengo.

## Erreferentziak
Jovellanos antzokia

**Jovellanos antzokia** (asturieraz *Teatru Xovellanos*, gaztelaniaz *Teatro Jovellanos*) Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Xixon hirian dagoen antzoki bat da, hain zuzen ere, erdiguneko Begoña etorbidean dago. 1899an eraiki zen.

## Kanpo estekak 
* Jovellanos antzokiaren webgunea
Sauroposeidon

***Sauroposeidon*** dinosauro sauropodoen genero bat izan zen. Ziurrenik bere kideek 100 tona eta 50 metro luzera izan zituzten.

## Kanpo estekak
Umore beltz

thumb|Gai gogorraz aritzea umoren bitartez, hortan datza umore beltza.
**Umore beltza** normalean seriotzat hartzen diren gaien inguruan egiten denari esaten zaio. Normalean, haren funtsa beldurra, pena edota mina eragiten duten gaiak dira: heriotza, gaixotasunak, gosea, gerra... Gizartean gai oso serioak dira, eta umorearen bidez azaltzea konbentzio guztien aurka doa. Askotan gizarte-kritika sakona azaltzen du. Beti oso krudela da.

## Kontzeptuaren jatorria 
Jatorria André Breton idazle surrealistak 1940an idatzitako ''Anthologie de l'humour noir* liburuan dagoela baieztatu ohi da. Liburu horretan, Jonathan Swift aurkeztu zuen genero sortzaile moduan. Aurretik, 1935ean hitza komedia mota bat definitzeko erabili zuen; komedia mota horretan zinismoa eta ezkortasuna nahastu egiten ziren. Izan ere, antologia hori agertu baino lehen umore mota honen adibide asko ezagutzen ziren.

## Ohiko gaiak 
* Heriotza
* Gaixotasun larriak
* Elbarritasunak
* Pobrezia
* Hilketak
* Sexua
* Arrazismoa
* Delinkuentzia
* Gizarte arauak
* Eromena
* Drogomenpekotasunak
* Pedofilia
thumb|Heriotza umore beltzan ohiko gaia da.

## Zenbait ezaugarri 
* Politikoki ez da zuzena. Normalean esaten ez diren gauzak esaten ditu.
* Aurkako iritziak sortzen ditu.
* Gai eskatologikoak eta gordinak gustukoak ditu.
* Asmo probokatzailea du.
## Adibide batzuk 
–Ama, ama, zergatik ospatzen ditugu Gabonak uztailean?

–Bada, duzun minbiziarekin ez zara ezta udazkenerako helduko.

Kasu horretan, bi gai oso gogor azaltzen dira, heriotza eta minbizia, gainera haur batena. Egoera arrunt batean inork ez luke horrelako txisterik botako.

Askotan, medikuak eta gaixoak protagonistak dira:

–Mediku jauna, doktore jauna, hanka galdu egingo dut?

–Ez dakit, hori zure kontua da. Nik poltsa batean jarriko dizut, oso ondo bilduta.

Antzeko zerbait ageri da onodoko adibide honetan:
"Gaixo bat medikuarengana doa:
–Mediku jauna, leiho irekiak ikusten ditudanean nire buruaz beste egiteko gogo handia izaten dut. Zer egin dezaket?
–Bada ordaindu nire faktura joan baino lehen!"

## Umore beltza erabili duten zenbait idazle 
* Vladimir Nabokov
* Roald Dahl
* Jonathan Swift
* Tom Sharpe
* Franz Kafka
* Coluche
* Patricia Highsmith
* Saki
* Thomas De Quincey
* Fernando Aramburu
* Charles Bukowski

## Umore beltza euskal literaturan 
* Jon Mirande
* Ramón Saizarbitoria
* Joseba Sarrionandia eta Mitxel Sarasketa umore beltzaren antologia ondu zuten 1985ean, *Hamahiru ate''.
 
Komikietan umore mota hau oso ohikoa da. Euskal Herrian, esaterako, TMEO aldizkaria ildo horretan kokatu daiteke.

## Umore beltza zineman 
* Alfred Hitchcock
* Coen anaiak
* Jean-Pierre Mocky
* Monty Python
* Quentin Tarantino
* Luis García Berlanga
* Tim Burton

## Umore beltza telebistan 
* The Simpsons
* South Park

## Umore beltzaren saria 
Parisen Umore Beltzaren Saria ematen da urtero. Saria 1954an Tristán Mayak sortu zuen. Hainbat kategoriatako irabazleei ehorzte-koro bat jartzen zaie.
  
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando I.a Portugalgoa

'*Fernando I.a Portugalgoa *Ederra*** edo ***Aldartetsua''''' (Coimbra, 1345 - Lisboa, 1383) Portugalgo erregea izan zen 1367-1383 bitarteko urteetan. Petri I.a aitaren ondorengoa izan zen. Trastamarako Henrikeren kontra borrokatu zen Gaztelako errege izateko eskubideak zirela eta. Ezin ezkontarazi izan zuen Beatriz bere alaba bakarra Gaztelako errege Joanes I.arekin, eta Portugalgo eremuak indarrez hartu zituen.

## Erreferentziak
Infraetxe

thumb|250px|**Infraetxea**, Amsterdam, 1925.

Arkitekturan, **infraetxeak** eta **infraetxebizitzak** bizigarritasun baldintzak, bereziki higiene, osasun eta segurtasunari buruzkoak, betetzen ez dituzten etxeak eta etxebizitzak dira.

## Kanpo estekak
1972ko Kontxako Bandera

**1972ko Kontxako Bandera** (Banderaren 77. ekitaldia, garai hartan 70. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 3 eta 13an jokatu zen, 10ean itsaso txarra zegoenez atzeratzea erabaki baitzuten, eta Oriok bere 22. Kontxako Bandera eskuratu zuen, hirugarrena jarraian.

## Kontakizuna 
Jardunaldi biak irabaziz garaipen erraza lortu zuten oriotarrek. Bigarrena Getariako *Sindicato Náutico de Pesca* izan zen, oriotarrengandik 21 segundora eta hirugarrena Club de Remo Santander, 29 segundoko atzerapenaz. Kantabriar talde honek Kontxarako sailkatu izan den aldi bakarrean emaitza bikaina lortu zuen, sailkapen orokorreean hirugarren egiteaz gain bigarren jardunaldiko denbora onena markatu baitzuen. Bestalde Beraun kanporatua izan zen bigarren jardunaldian bere kalea ez errespetatzeagatik.

Azkenengo urteetan traineruen kopuruak gora egin zuela eta, lehenengo aldiz Kontxarako sailkapen estropada antolatu zen Hondarribian, sistema berezia erabiliz (ikus behean).

1972a Astilleroren urtea zen, estropada guztiak erraz irabazi baitzituen, baina Kantabriako txapelketan ustekabean bigarren egin zuen eta ezin izan zuen Kontxan parte hartu.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
* **Bitxikeria:** Edizio honetatik aurrera denborak emateko orduan minutuak, segundoak eta *segundo-bostenak* eman beharrean *segundo-hamarrenak* ematen hasi ziren. Bibliografian lehenengo igandeko datuak segundo-hamarrenetan agertzen dira eta bigarren igandekoak segundo-bostenetan. Denboren batuketak ikusteko errazago diren ustean bigarren jardunaldikoak ere hamarrenetara moldatu ditugu emaitzen taulan.

## Tripulazio irabazlea 
* Orio Arraunketa Elkartea
** Patroia: Juan Lizarralde "Altxerri"
** Arraunlariak: Nikasio Uranga, J.M. Itxaso, Agustin Irastorza, Juan Angel Lekuona, Juan Atxega, Estanislao Sarasua, Jesus Mari Agote, Inaki Arrillaga, Jose Zumeta, Jose Mari Bereziartua, Jose Luis Korta, Jesus Mari Perona eta Patxi Sarasua.

## Sailkapen estropada 
Sistema berezia antolatu zen. Gipuzkoako txapelduna (Lasarte-Michelin) zuzenean sailkatu zen eta gainerako traineru gipuzkoarrek sailkapen estropada bat jokatu zuten Hondarribian, eta lehenengo bostak sailkatu egin ziren. Sailkatutako seigarren eta zazpigarrenak bigarren estropada bat jokatu zuten Bizkaiko (Kaiku) eta Kantabriako (Santander) txapeldunen aurka, eta azken bi hauek lortu zuten Kontxarako txartela.

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Kaliforniak

[thumb|350px|[Espainia Berriko Erregeorderria|Espainia Berria XIX. mendearen hasieran]]

**Kaliforniak** edo **Kalifornietako probintzia** (gaztelaniaz: *Las Californias*) Ipar Amerikako kontinenteko hego-mendebaleko lurraldea da. Geografiari dagokionez bi partetan banatzen da:
* Kalifornia Garaia, gaur egungo Estatu Batuetako estatu dena, eta
* Kalifornia Beherea, izen bereko penintsula dena eta Mexikoren barruan dagoena (Hego Kalifornia Beherea eta Kalifornia Beherea estatuak).

## Historia 
Mexikoren konkistaren ondoren, Hernán Cortések talde batzuk bidali zituen Ozeano Barearen kostaldea esploratzera. Haietako batek, Diego Becerra de Mendozak gidatzen zuenak, Kaliforniako ekialdeko kostaldea aurkitu zuen, eta uhartea zela uste izan zuen.

1539an Francisco de Ulloak mendebaldeko kostaldea eta kontinentearekiko lotura aurkitu zituen. Lurraldea idorra zen, oso pobrea, eta indiarren zibilizazio maila oso apala; horregatik irrizko izena eman zioten (*California*), *Las sergas de Esplandián* zalduneria liburuko alegiazko herrialdearen izenetik hartua. 1542an Pedro de Alvaradoren espedizioak, Juan Rodríguez Cabrilloren agindupean, Kalifornia Garaia aurkitu zuen. 1596an Sebastián Vizcaínok penintsulako aurreneko kolonia sortu zuen, perla arrantzarako, eta 1602an Monterreyko badia aurkitu zuen. Bidaia horietatik sortu zen Kaliforniako aberastasunen ospea.

XVII. mendean zehar zenbait bidaia egin ziren Kalifornia Beherea kolonizatzeko eta kristautzeko helburuarekin, baina ez zuten onik izan jesuita batzuek, Salvatierra, Juan de Ugarte eta Piccolok lehen misioa (Loreto) eraiki zuten arte. XVIII. mendearen hasieran Juan de Ugarte nekazaritza irakasten hasi zitzaien indiarrei, eta 1721ean golkoa aztertu zuen. 1743an Keller eta Sildermayr jesuitek Colorado ibaia esploratu zuten. Jesuitak kolono zuriak eramatearen aurkako ziren, baina 1768an handik egotzi zituztenean militarrek misioak hartu zituzten.

Kalifornia Garaia frantziskotarrek kolonizatu zuten, Junípero Serraren gidaritzapean. 1769an San Diegoko misioa eraiki zuten eta 1770ean San Carlosekoa, militarrentzako gotorlekuekin batera. 1776an sortu zen San Franciscoko misioa, hiriaren jatorri izan zena, eta 1781ean Los Angelesko herria. Frantziskotarrek eraman zituzten hara Mediterraneoko landareak, Kaliforniako nekazaritzako gaur egungo aberastasunaren oinarri direnak.
1819an Estatu Batuekin egin zen itunak Kaliforniaren iparraldeko muga finkatu zuen, 42°-tan. Mexikok burujabetza lortu ondoren Kaliforniak Espainiako koroari leial jarraitu zuen 1822 arte. 1834an Mexikoko errepublikak koloniak suntsitu zituen, eta geroago emigrante anglo-saxoiek geratzen ziren indiarrak hil zituzten. 1846an Mexikok Estatu Batuei eman zien Kalifornia Garaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalifornia (argipena)

**Kalifornia** izan daiteke:

* Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuetako estatua.
* Kalifornia Beherea, Mexikoko 31 estatuetako bat.
* Hego Kalifornia Beherea, Mexikoko 31 estatuetako bat.
* Kaliforniak, Ipar Amerikako eskualdea.
* Kaliforniako golkoa, Ipar Amerikako golkoa
* Kaliforniako penintsula, Mexikoko penintsula.
* Kaliforniako Unibertsitatea, Ameriketako Estatu Batuetako unibertsitatea.
Victoria Basamortu Handia

**Victoria Basamortu Handia** (ingelesez: *Great Victoria Desert*) Australiako hego-mendebaleko basamortua da, Gibson basamortuaren eta Nullarbor ordokiaren artean, Kalgoorlie mendialdetik Stuart mendialderaino hedatzen dena. 424.400&nbsp;km² inguru hartzen ditu.

1875ean, Ernest Giles britainiar esploratzaileak basamortua zeharkatzeko lehenengo europarra bilakatu eta orduan tronuan zegoen Viktoria erreginaren izena eman zion.

## Ikus gainera 
* Australiako basamortuak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1974ko Kontxako Bandera

**1974ko Kontxako Bandera** (Banderaren 79. ekitaldia, garai hartan 72. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 1 eta 8an jokatu zen, eta Oriok bere 23. Kontxako Bandera eskuratu zuen, 70. hamarkada hasi zenetik laugarrena.

## Kontakizuna 
Lehenengo jardunaldian lehia gogorra izan zuen aurreko urteko irabazlea izan zen Lasarte-Michelinekin eta Astillerorekin hirurak segundo eta erdiren barruan sartu baitziren. Bigarren egunean aldeak handiagoak izan ziren, 11 segundo Lasarteri eta 31 Astillerori. Ohorezko txanda Hernanik osatu zuen, bere historiako emaitza onena lortuz. Denborek erakusten duten bezala itsaso txarrarekin jokatu zen estropada, batez ere lehenengo igandean. Horrela Orio irabazleak 45 minututik gora behar izan zituen eta azkenengo gelditu zen Hondarribiak ia 47 minutu.

Urte honetan debutari bat izan zen, Castro Urdiales, hurrengo hamar urtetan Kontxan urtero arituko zena. Bestalde Koxtapek eta Errenteriako Beraunek ontzi bateratua osatu zuten denboraldi honetarako.

Kontxako Banderarako Sailkapen estropada ere Oriok irabazi zuen. Aurrekoak bezala Hondarribian jokatu zen eta 10 traineruk hartu zuten parte, sei gipuzkoarrek, hiru kantabriarrek eta bizkaitar bakarrak. Kaiku eta Santander izan ziren sailkatu ez ziren untziak.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Orio Arraunketa Elkartea
** Patroia: Juan Lizarralde "Altxerri"
** Arraunlariak: Andoni Elizalde, J.L. Bereziartua, Dionisio Redondo, Angel Irastorza, Migel Angel Solabarrieta, J.L. Zinkunegi, Juan Atxaga, Andres Ibarguren, Jose Ramon Lizarralde, Luis Mari Olasagasti, Jose Inazio Perona, Jesus Mari Perona eta Jose Mari Bereziartua.

## Sailkapen estropada 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Painted Desert

**Painted Desert** (euskaraz "Basamortu Margotua") Arizonako erdialdeko lurraldea da (Estatu Batuak), Little Colorado ibaiaren mendebalean. 19.400&nbsp;km² eta 1.500 m-ko garaiera batez beste. Lurralde lehorra da (130&nbsp;mm euri ur biltzen da urtean) eta tenperaturak oso gogorrak dira (-31&nbsp;°C - 41&nbsp;°C). Navajo eta hopi indiar herrien erreserbak daude Painted Desert lurraldeko alde handi batean.

## Klima 

## Galeria 

Image:The Painted Desert.JPG|Painted Desert, Harri Bihurturiko Basoaren Parke Nazionala
Image:Painted Desert 2 700px.jpg|Ikuspegia.
Image:Blue Mesa Painted Desert.jpg|Painted Desert, Harri Bihurturiko Basoaren Parke Nazionala
File:Another White Pocket Sunset - White Pocket, Vermilion Cliffs, NM, AZ.jpg|White Pocket, Vermilion Cliffs Monumentu Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txabola auzo

[thumb|300px|Txabola auzoa [Manilan, Filipinak.]]
[thumb|300px|Dharavi, [Mumbaiko auzo txiro bat.]]

**Txabola auzoa** edo **txabolagunea** batez ere hiri handietan izaten diren maila oso apaleko bizitokiz osaturiko auzoak dira, maiz bizitoki informal moduan, pobrezia, higiene eta segurtasun arazo larriak dituztenak. Bereziki, hirugarren munduan hazkunde azkarreko hiri handietan garatzen diren auzoak dira, landa eremutik etorritako familiek osaturik.

## Ikus, gainera 
* Bilboko txabolismoa

## Kanpo estekak
Periferia (argipena)

**Periferia** hitzak adiera zenbait ditu:

* irudi geometriko baten ingurua edo hura mugatzen duen lerroa eta azalera; ikus perimetro
* **periferia** edo aldiria, hiri bateko ingurunea osatzen duten herri eta auzoen multzoa da, harekin lotura ekonomiko sozial eta ekonomiko estua duena.
* **periferiak**, Greziaren banaketa administratiboa
1973ko Kontxako Bandera

**1973ko Kontxako Bandera** (Banderaren 78. ekitaldia, garai hartan 71. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 2 eta 9an jokatu zen, eta Lasartek bere bigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen, *Michelin*-en babesarekin lehenengoa.

## Kontakizuna 
Hasiera batean Orioren aurkako lehia espero bazen ere, garaipen erraza lortu zuen Lasartek bi jardunaldiak irabazi eta sailkapen orokorrean ia 24 segundo atereaz. Astillerok eta Hondarribiak osatu zuten ohorezko txanda.

Hondarribian jokatu zen sailkapen estropadan Getaria nagusitu zen bederatzi traineruren artean. Tartean ziren zazpi gipuzkoar, bizkaitar txapelduna eta kantabriar txapelduna. Ekitaldi honetan ez zen traineru donostiarrik izan lehian, 1959tik lehenengo aldia zen hau gertatzen zena, izan ere Donostia bederatzigarren postuan gelditu baitzen eliminatorian.

Aipatzeko beste kontu bat, ekitaldi honetan dagoeneko alde batetara utzi ziren C.A.T. antolatzailearen traineru pisutsuak eta talde bakoitzak berearekin arraun egin ahal izan zuen, beti ere ontziak legezkoak baziren.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Michelin Kirol Kultur Elkartea
** Entrenatzailea:
** Patroia: Antonio Oliden
** Arraunlariak: Jose Luis Lasarte, Manuel Arteaga, Juan Aranguren, Jose Migel Arozena, Jesus Aburuza, Eugenio Zabala, Jose Luis Korta, Bixente Korta, Migel Mercader, Migel Saizar, Jose Luis Mercader, Migel Otaegi, Juan Artega

## Sailkapen estropada 
## Bideoa 
*  1973ko Kontxako Bandera (NO-DO). Mirotzak
* Lasarte-Micheli eta Orioren arteko lehia Kontxako Banderan. (J.M. Azkue)

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Giza ehiza

**Giza ehiza** pertsona jakin bat hauteman, atxilotu eta batzuetan erailtzearren burutzen den bilaketa eta jazarpen antolatua da, gehienetan armada edo segurtasun-indarretako kideek buruturikoa. Egun, giza ehizak terrorismoaren aurkako operazioen baitan antolatzen dira bereziki, terroristatzat jotzen diren pertsonak atxilotu eta erailtzearren, hilketa selektibo eta justiziaz kanpoko exekuzio moduan.

## Kanpo estekak
Hopi

**Hopi** Ipar Amerikako mendebaleko izen bereko herri indiarreko kidea da. Hopiak Arizonako ipar-ekialdeko Navajo erreserban eta Painted basamortuko ertzean bizi dira. **Moki** izenez ere ezagunak ziren antzina, eta uto-aztekarren familiako hizkuntza hitz egiten dute (hopi hizkuntza). XX. mendearen erdi aldean 6.000 hopi bizi ziren harrizko eta lasto buztinezko etxeetan, gehienak goi-ordokietan. Azken urteetan oso urritu dira hopiak, eta askok beren herriak utzi dituzte zurien hirietara lanera joateko.

Benjamin Lee Whorf antropologo eta hizkuntzalariak hopi hizkuntza ikasi eta bere hipotesien adibide bezala erabili zituen. Ekkehart Malotki bezalako hizkuntzalari batek ere arreta handia eskaini zion hopi hizkuntzari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hopi herriaren webgunea
1971ko Kontxako Bandera

**1971ko Kontxako Bandera** (Banderaren 76. ekitaldia, garai hartan 69. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 5 eta 12an jokatu zen, eta Oriok bere 21. Kontxako Bandera eskuratu zuen, bigarrena jarraian.

## Kontakizuna 
Garaipen erraza lortu zuen Oriok bigarren izan zen Lasarte-Michelini 37 segundoko aldea atera baitzion sailkapen orokorrean eta hirugarren gelditu zen San Pedrok minutu eta erdi galdu zuen. Bigarren igandean itsaso oso txarra izan zen eta denbora ikaragarriak markatu zituzten traineruek. Zuberoak esate baterako 29 minutu behar izan zituen ibilbidea burutzeko eta bi jardunaldietako denborak batuta 53 minututik gora egin zuen, Oriok baino 7:23 gehiago.

Aurreko urtean bezala traineru gipuzkoarrek bakarrik hartu ahal izan zuten parte Kontxako Banderan, izan ere zortzi traineru bai baitzeuden Gipuzkoan. Horrela beraz, aspaldiko partez bi traineru donostiar aritu ziren lehian, bata Donostia eta bestea debutaria zen Arraun Lagunak, aulki mugikorrean ari zen arraunlariez osaturikoa. Traineru debutari bat ere izan zen, Hernani.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
[260px|thumb|[Donostiako Arraun Batzordea|Donostia eta San Pedro, 1971ko Kontxako Banderan.]]

## Tripulazio irabazlea 
* Orio Arraunketa Elkartea
** Patroia: Juan Lizarralde "Altxerri"
** Arraunlariak: Nikasio Uranga, Agustin Irastorza, Jose Luis Korta, Jesus Mari Perona, Juan Atxaga, Juan Angrel Lekuona, Jose Zumeta, J.M. Gozategi, Jose Migel Bereziartua, Jose Ramon Lizarralde, Jesus Mari Agote, Jose Inazio Perona eta Patxi Sarasua.

## Bideoa 
*  1971ko Kontxako Bandera (NO-DO). Mirotzak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Hyracotherium

***Hyracotherium*** Perissodactylaren genero galdua da. Espezieen iraungipen bitartean beraien kide amerikarra, Eozenoaren bigarren erdialde osoan zehar bizirik irauteko gai izan zen beste kontinentean. Horretarako basotik Ameriketako larre handietara irteteko gai izan zen.

## Kanpo estekak
Cynognathus

***Cynognathus*** *Therapsida* genero galdua da. Euren kopurua asko jaitsi zen eta espezie batzuek baino ez zuten lortu Triasikora igarotzea. Hegoafrikan, Hego Amerikan, Txinan edo Antartikan bizi ziren.

## Kanpo estekak
1970eko Kontxako Bandera

**1970eko Kontxako Bandera** (Banderaren 75. ekitaldia, garai hartan 68. ekitaldia bezala aurkeztu bazen ere) urte honetako irailaren 6 eta 13an jokatu zen, eta Oriok bere 20. Kontxako Bandera eskuratu zuen.

## Kontakizuna 
Orio Arraunketa Elkartea urte batzutan zehararraunketa olinpikoan ibili ondoren aurten berriro traineruetara bueltatu zen. *Altxola* izeneko traineruarekin desafioa jokatu zuen Astilleroren aurka eta oso erraz irabazi zuen. Kontxan ordea antolakuntzak jarritako traineru astunekin lehiatu beharra zegoen eta zalantzak zeuden Oriok nagusitasun bera erakutsiko ote zuen. Zalantzak erabat uxatu zituzten oriotarrek, historian izandako bigarren abantailarik handiena atera baitzioten bigarren gelditu zen Lasarteri, minutu bat eta laurden ia. Arraunketaren garai modernoaren abiapuntutzat jotzen da 1970ako Kontxako Bandera.

Azken urte hauetan tostarteko arraunketaren krisia pasata zegoen eta traineru ugari hasi ziren lehiatzen. Gipuzkoan zortzikotea eratzea posible zela ikusita Kontxako Banderan gipuzkoarrak bakarrik arituko zirela erabaki zen.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
* Hondarribia deskalifikatua izan zen ohorezko txandan ziaboga balizan ez emateagatik.

## Tripulazio irabazlea 
* Orio Arraunketa Elkartea
** Entrenatzailea:
** Patroia: Juan Lizarralde "Altxerri"
** Arraunlariak: Jose Zumeta, Juan Atxega, Jose Manuel Bereziartua, Jose Ramon Lizarralde, Luziano Manterola, Jose Mari Gozategi, Franzisko Sarasua, Juan Mari Itxaso, Nikasio Uranga, Jose Luis Korta, Antonio Peña, Juan Angel Lekuona, Estanis Sarasua, Jesus Mari Agote, Juan Inazio Manterola, Jose Inazio Perona, Agustin Irastorza

## Bideoa 
*  1970eko Kontxako Bandera (NO-DO). Mirotzak

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Āditya

Hinduismoan, **Ādityak** (sanskritoz: आदित्य,  ahoskatua) Vedetako jainkoak dira, Aditi jainkosaren semeak. Varuna da horien arteko nagusia. Bekatuaren legeak arautzen dituzte.

## Vedak 
Rig-vedaren arabera, hauek dira Ādityak:
# Varuna
# Mitra (Surya)
# Aryaman
# Bhaga
# Anśa edo Aṃśa
# Dhatri
# Indra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Beltraneja

**Joana Gaztelakoa** (Madril, 1462ko otsailaren 28a – Lisboa, 1530eko apirilaren 12a), ***La Beltraneja*** izengoitiz, Gaztelako infanta eta Portugalgo erregina ezkontidea izan zen.

Henrike IV.a Gaztelako erregearen eta Joana Portugalgoaren alaba. 1462an Gaztelako koroaren oinordeko izendatu bazuten ere, 1464an nobleen eta erregearen arteko gerra zibila piztu zenean, Gaztelako noble batzuek neurri hori baliorik gabe uzteko eskatu zuten, sasiko alaba zelakoan (*Beltraneja* deitzen zioten, Beltrán de la Cueva noblearen alaba zelako edo). 1468an, Henrike IV.aren arrebaorde Elisabetek oinordekotza lortu eta, sasikoa zelakoan, guztiz baztertu zuten Joana printzesaren eskubidea (Toros de Guisandoko hitzarmena).

Handik aurrera hasi zen Elisabet, gerora Elisabet Katolikoa izango zena, agintera heldu nahian: Guisandon agindu ez bezala, Fernando Aragoikoarekin ezkondu zen. Bestalde, Guienako duke frantsesarekin, lehenik, eta Portugalgo erregearekin, ondoren, saiatu ziren Gaztelako noble batzuk Joana printzesa ezkonarazten, baina huts egin zuten eginahal horietan. 1474an Henrike IV.a hil zenean, Joanaren alde jarri ziren hasieran noble gehienak eta Portugalgo erregea. 1475ean ezkondu ziren Joana eta Alfontso V.a Portugalgo erregea, bere osaba, baina Elisabet Katolikoaren aldeko osteak nagusitu eta Portugalgo komentu batera erretiratu zen hil arte Joana Beltraneja.

## Erreferentziak
Joan II.a Portugalgoa

**Joan II.a Portugalgoa** edo ***Printze Perfektua*** (Lisboa, 1455eko martxoaren 3a - Alvor, Portimão, 1495eko urriaren 25a) Portugalgo erregea izan zen 1481-1495 urteetan. Alfontso V.aren semea zen. Aitonen semeen aurka borrokatu zen. Haren erreinaldian gainditu zuen Bartolomeu Dias itsasgizon portugaldarrak Itxaropen Oneko lurmuturra (1487) eta berak izenpetu zuen Tordesillasko hitzarmena 1494an, mundu berria Espainia eta Portugalgo koroen artean banatzeko akordioa berretsi zuen ituna.

## Erreferentziak
Gigantopithecus

***Gigantopithecus*** *Hominidae* familiaren genero galdua izan zen. Pleistozenon bizi ziren egungo Txinan, India eta Vietnamen. *Gigantopithecus blacki* inoiz bizi izandako hominidorik handiena izan zen, 3 m eta 540 kg ere izan zituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Troodon

***Troodon*** dinosauro theropodoen genero bat izan zen, Kretazeon bizi zena. Buru lodidun narrastia esan nahi du. Gaur egungo Ipar Amerikan aurkitu dituzte bere fosilak.

## Kanpo estekak
Alfontso V.a Portugalgoa

'*Alfontso V.a Portugalgoa *Afrikarra'''* (Sintra, 1432ko urtarrilaren 15a - Sintra, 1481eko abuztuaren 28a) 1438-1481 bitartean Portugalgo erregea izan zen. 1449ra arte, Petri bere osaba izan zen erregeordea. Mairuen kontra borrokatu zen Maroko aldean, hainbat garaipen lortuz. Berari zegokiola iritzirik, Gaztelako koroa ere nahi zuen, baina ez zuen zorte bera izan Elisabet I.a Gaztelakoarekiko auzi horretan. Indietako itsasbidean aurkituko zituzten lurrak eman zizkion Nikolas V.a aita santuak *Romanus Pontifex'' (1455) buldaren bitartez, esklabotza onartzeaz gain, Gaztelako Koroaren lehiakidetza oztopatu nahian:
.

## Erreferentziak
Joan I.a Portugalgoa

'*Joan I.a Portugalgoa *Ongi Gogoratua''''' (Lisboa, 1358ko apirilaren 11 - Lisboa, 1433ko abuztuaren 14a) 1385-1433 urteetan Portugalgo erregea izan zen.

## Bizitza 
Avizko ordena militarreko maisu nagusi izan zen erregetzan bere anaia Fernando I.aren lekua hartu aurretik. 

Goi mailara eraman zuen Portugalgo erresuma. Aljubarrotako guduan (1385) Gaztelako osteak menderatu zituenean. Armen indarrek lagunduta zein gudu horretan lortutako ospearekin, Portugalgo Gorteek izendatuta iritsi zen orduan erregetzara, jaiotzako eskubidez baino gehiago.

Bere agintaldian Portugal Zeuta hiriaz jabetu zen, Ipar Afrikako mairuen aurrean nagusitu ondoren (1415). Bere seme Henrike Nabigatzailearen bidaiak bultzatu zituen eta gaur egun ere indarrean dagoen aliantza bat sinatu zuen Ingalaterrako koroarekin.

Hilobi monumental bat planifikatu zuen beretzat eta erregina ezkontidearentzat, Filipa Lancasterkoarentzat. 

## Erreferentziak
Manuel I.a Portugalgoa

**Manuel I.a Portugalgoa** (Alcochete, 1469ko maiatzaren 31 &ndash; Lisboa, 1521eko abenduaren 13a), izengoitiz *Zorteduna* deitua, 1495-1521 bitartean Portugalgo erregea izan zen, Joanes II.aren ondorengoa. Manuel I.a aginpidean zegoela Vasco da Gamak ekialdeko Indiak aurkitu zituen eta Alvares Cabralek Brasil konkistatu zuen. Juduak eta musulmanak egotzi zituen Portugaldik.

## Erreferentziak
Versta

***Versta*** (errusieraz верста) Errusiako antzinako luzera-neurria da, 1,0668 kilometroren baliokidea, 500 sazhen direlakoetan zatitzen dena.

## Kanpo estekak
San Prudentzio jaiak (Araba)

**San Prudentzio jaiak** Araban apirilaren 27an eta 28an ospatzen diren zaindariaren jaiak dira, herrialde horretako santu zaindaria den San Prudentzioren ohorez. San Prudentzio jaietako Arabako ospakizun nagusia Armentian izaten da, santu horri eskainitako basilikaren alboan. Egun nagusia, Araba osoan jaieguna, apirilaren 28a da, santuaren heriotzako eguna.

Jaiari San Prudentzio egunaren bezperan ematen zaio hasiera, San Prudentzioren erretreta joz. Ondoren, Gasteizko danborrada ospatzen da.

Danborradan Arabako sukaldariak eta elkarte gastronomikoen ordezkariak biltzen dira, mantala eta kapela handiak eramaten dituzte, eta hiriko kaleetan zehar ibiltzen dira, kalejira baten modura txistu eta danborren soinuen laguntzaz. Aipatzekoa da, txikiek apirilaren 28an egiten duten danborrada txikia. Ohikoa izaten da egun horietan zehar perretxiko nahaskia eta barraskiloak jatea.

San Prudentzio egunean, 28an hain zuzen, Armentiako basilikarainoko erromeria herrikoa izaten da, santuaren erlikiak ondratzeko. Erlijio ospakizuna amaitzean, lehiaketa gastronomikoak, herri kirolak (esku pilota, harri jasotzea, sokatira...) eta beste jarduera batzuk burutzen dira basilikaren inguruko zelaietan. Musika ere egoten da bertan, inguru guztiak alaitzen eta merkatu txiki bat osatzen duten postuak ere badaude, non etxeko produktuak nagusitzen diren.

Hiria guztiz animaturik dago eta giroa ezin hobea izaten da.
thumb|erdian|400px|San Prudentzio jaietako giroaren ikuspegia 2010ean.

## San Prudentzioren kanta 
### Euskaraz 
### Gazteleraz 
## San Prudentzioren erretreta 
Bestalde, jai hauen hasieran San Prudentzioren erretreta izeneko doinu ospetsua ere jo ohi da.

## Kanpo estekak
Iritzi

**Iritzia** zerbaiti buruz pertsona batek duen sinesmen edo uste subjektiboa da, egia baino balio epistemologiko txikiagoa duena eta beste iritziekin aurrez aurre adierazten dena.

Filosofiaren arabera, gai bati buruz ikuspuntuak aipatzen ditu, hau da, zalantzan jar daiteke eta, era berean, okerrak eta zehaztasunik ezak aurkitzeko aukera dago, ez baitute ebidentzia zehatzik. Iritziak indibidualak dira eta polemikak sor ditzakete, hitz egiten ari den gaiaren aldeko edo kontrako argudioak sortzen dituztelako. Argumentuak izan ditzakete edo ez, baina, batez ere, ondo argudiatutako iritziek sinesgarritasun handiagoa izaten dute. Bi eratako iritziak daude:
***Iritzi publikoa:** gizarteak sortutako gaiak dira, pertsona talde baten eguneroko bizitzan eragina duten gaiak jorratzen dituztenak, hala nola ekonomia, kultura edo politika. Horretan, sare sozialek zeregin garrantzitsua dute beste ikuspuntu batzuk ezagutzeko eta zabaltzeko.
***Iritzi pertsonala:** gai zehatz baten banakako irizpidea da; horregatik, baliteke berariazko argudiorik ez izatea.

## Iritzi motak 
### Iritzi zientifikoa
Zientzialari batek edo gehiagok azaldutako kezka zientifikoei buruzko iritziak ematen ditu, eta horiek berrikuspen eta edizio profesional zorrotza eskatzen dute. Aurkikuntza zientifikoak eta horien inplikazio posibleak ere aipa daitezke.

Iritzi zientifikoak "partzialak, aldi baterako kontingenteak, gatazkatsuak eta zalantzazkoak" izan daitezke, eta, beraz, baliteke egoera jakin baterako onespenik ez egotea.

### Legezko iritzia
Iritzi profesional mota bat da, legezko iritzi-gutun formal batean jasoa, abokatu batek bezero bati edo hirugarren bati emana. Merkataritza-transakzioak izan ohi dira. Iritzia "garbia" edo "arrazoitua" izan daiteke, eta abokatuaren epaiketa profesionala adierazten du. Ez da bermatzen auzitegi batek emaitza jakin bat lortuko duenik. Hala ere, legezko iritzi oker edo osatugabe bat demanda baten arrazoi izan daiteke.

### Iritzi judiziala
Epaile baten edo epaile-talde baten iritzia da, auzitegian izandako eztabaida batean agindu edo epaitza bat azaltzen duena. Oro har, auzitegiak ezarritzat jo zituen egitateak ezartzen ditu, baita auzitegiak bete beharreko lege-printzipioak ere.

Helburua da auzitegiak bere erabakia hartzeko erabili zuen oinarria frogatzea. Epaileek oinarri ondo arrazoitua eman behar dute beren erabakietarako, eta beren iritzi judizialen edukiak goragoko auzitegi batek bere erabakia apelatzeko eta baliogabetzeko arrazoiak izan ditzake.

### Iritzi editoriala
Egunkari batek gai baten ebaluazioa egiten du, bere argitalpen-orrian adierazten den bezala.

## Ikus, gainera 
* Iritzi publiko
* Iritzi artikulu

## Kanpo estekak
Joan III.a Portugalgoa

**Joan III.a Portugalgoa** (Lisboa, 1502ko ekainaren 7a - Lisboa, 1557ko ekainaren 11), izengoitiz *Elizkoia* deitua, 1521-1557 urteetan Portugalgo erregea izan zen. Manuel I.aren semea zen. 1526an Inkisizioa ezarri zuen Portugalen. Jesuitei deitu eta haien esku utzi zuen hezkuntza sistema. Itsas bidaiak eta konkistak bultzatu zituen (Makao, Japonia) eta Brasilgo kolonizazioari ekin zion.

## Erreferentziak
Francisco Gómez de Sandoval y Rojas

**Francisco Gómez de Sandoval y Rojas** (Tordesillas, 1553 &ndash; Valladolid, 1625eko maiatzaren 17a), Lermako lehen dukea, espainiar politikaria eta estatu gizona izan zen. Filipe III.a Espainiakoaren begikoa eta ministroa izan zen 1598tik 1621 arte.

## Bizitza 
Francisco Gómez de Sandoval y Rojasek bere osaba, Cristóbal Rojas Sandoval, Sevillako artzapezpikua, izan zuen irakasle eta gorte giroan bizi izan zen, Karlos printzearen *menino* izendatu baitzuten 13 urte zituela. Bere familiarentzat ospea eta boterea berreskuratzearren, erregearen eta printzearen etxean Ganbarako Aitoren Seme kargua onartu zuen 1580an. Filipe III.arekin izan zuen harremanari esker Erregeren Etxeko ofizio pribatuen ardura eskuratu zituen, eta erregeak berak baino gehiago agindu zuen Espainian 1598tik 1618 arte.

Atzerriko politikan gizon zuzena izan bazen ere, administrazio saldukeria bultzatu zuen Espainian, bere lagun, senide eta babespekoen aldeko politika eginez, eta izugarri aberastu zen agintean izan zen denboran. Paulo V.ak kardinal izenda zezan lortu zuen bere gainbehera saihesteko baina, handik gutxira, seme zuen Ucedako dukeak eraitsi zuen aginpidetik, 1618an.

## Erreferentziak
Antiprisma dodekagonal

Geometrian, **antiprisma dodekagonala** oinarritzat bi dodekagono (berdinak, baina bata bestearekiko biraturik) eta albo-aurpegitzat triangeluak dituen poliedroa da. Oinarri baten erpin bat haren parean beste oinarrian dauden ondoz ondoko bi erpinak lotzean sortzen dira albo-aurpegi triangeluarrak. Adibidez, bi oinarriak dodekagonoak dituen prisma batean (bi oinarriek zentro bera dute, baina bata bestearekiko 15° edo π/12 radian biratuta dago), bi oinarrien hogeita lau erpinak lotzen dituzten berrogeita zortzi ertz daude eta irudiak, beraz, hogeita lau albo-alde triangeluar ditu: antiprisma dodekagonal simetriko bat da.
## Ikus gainera 
## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak 
*
Jose Alberto Pradera

**Jose Alberto Pradera Jauregi** (Gernika, Bizkaia, 1951ko otsailaren 5a) euskal enpresaburu politikari jeltzalea bat da. 1977az geroztik EAJko kide da. Errepide-Ingenieritza karrera amaitu eta 1977-1987 bitartean Eusko Trenbideak garraio erakundeko zuzendaria izan zen.

1979ko apirilaren 3a eta 1983ko maiatzaren 8ko hauteskundeetan EAJrekin Bizkaiko Batzar Nagusietako ahaldun hautatua izan zen, Busturialdea-Markina ordezkatuz. Aldiz, 1987-1995 artean Bizkaiko Ahaldun Nagusia izan zen.

2004an Athletic Clubeko presidentetzarako hautagai gisa aurkeztu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Autonomia Erkidegoko ahaldun nagusien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Jose Alberto Praderaren biografia laburra. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Struthiomimus

***Struthiomimus*** dinosauroak genero aur egungo Kretazeo hanka Albertako, Kanada eta Wyomingoak antzekoak izan ditzaketen animalietan, adibidez ostrukatan, oin-tibia ratioa 0,95 da. Azkar korrika egiten zuten dinosauro batzuetan, adibidez Struthiomimusen, ratio hori 0,68koa da.

## Kanpo estekak
Linh jaunaren biloba

***Linh jaunaren biloba*** Philippe Claudel frantziar idazleak argitaraturiko eleberria da, gerratik ihesi (ziur aski, Vietnametik) beste herrialde batera doazen Linh jaunaren eta haren biloba txikiaren istorioa kontatzen duena. Itsas bidaia luze baten ondoren, errefuxiatuentzako aterpe batera eraman dituzte eta aterpetik atera den lehen egunean, arrotz egiten zaion herrialde horretako gizon batekin adiskidantzazko harremana hasi du.

## Kanpo estekak 
* Linh jaunaren biloba, laburpena.
Adelaida Erreginaren uhartedia

**Adelaida Erreginaren uhartedia** edo **artxipelagoa** (gaztelaniaz: *Archipiélago Reina Adelaida*) Hego Txileko uharte multzoa da (Magdalena probintzia), Magallanes itsasartearen iparraldean dagoena. Oihan ustiapenak eta arrantza ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khorat goi-ordokia

**Korat** edo **Khorat** Thailandiako ipar-ekialdeko goi-ordokia da. 155.000 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 90-200 metro bitarteko garaiera du batez beste. Mekong ibaiak mugatzen du iparraldetik, eta Chi eta Mun ibaiak daude ordokiaren erdialdean. Nong Khai, Khon Kaen, Nakhon Ratchasima eta Ubon Ratchathani dira eskualdeko hiri nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fossé

**Fossé** izenarekin honako udalerriak daude Frantzian
* **Fossé (Ardenak)**, Ardenetako udalerria.
* **Fossé (Loir-et-Cher)**, Loir eta Cherreko udalerria.
* **Le Fossé**, Itsas Senako udalerria.
Joan IV.a Portugalgoa

'*Joan IV.a Portugalgoa *Berrezarlea''''' (Vila Viçosa, 1604ko martxoaren 19a - Lisboa, 1656ko azaroaren 6a) 1640-1656 urteetan Portugalgo erregea izan zen. Teodosio II.a Braganzako dukearen semea zen. Richelieu ministro frantsesak lagunduta, garai hartan Portugalen nagusi zen Espainiako koroaren aurkako matxinada bati ekin zion 1640. urtean eta errege izendatu zuten Portugalgo Gorteek, espainiarrak egotzi ondoren. Brasil eta Angola hartu zizkien berriro herbeheretarrei.

## Erreferentziak
Soinu-banda

[eskuinera|thumb|100 px|[16 mm-ko filma, eskuinaldean soinu-banda "aldakorra" duena]]
**Soinu-banda** film bateko soinuaren atala da, dela musika, dela elkarrizketak. Hala ere, bereziki filma girotzeko baliatzen den musika-zatiari deritzo, aurrez nahiz filmerako espresuki konposaturikoa. Musika hau, zuzendariak aukeratu dezake, jada existitzen diren abestien artean edo proiekturako konposatutakoak. Haien proposamena, soinuaren bidez irudia transmititu nahi duena indartzea da.

“Herrialde baten jaiotza” (1915), D.W. Griffith-ek zuzendua, soinu-banda izan zuen lehen filma da. Harentzako partitura espezifiko bat idatzi zen, eta gainerako soinu-banda konposizio herrikoiez eta gai klasikoez osatu zen.

Zinemaren historioan zehar, hainbat pelikulen soinu-banda, filma bezain arrakastatzuak bihurtu dira, adibidez: “Titanic”, “Rocky”, “The Bodyguard” edo “Grease”.

Soinu-banda hauek, izugarrizko musikagile askorengatik lortu dira: John Williams, Ennio Morricone edo Bernard Herman adibidez.

## Estruktura 
Soinu-banda hiru zati handitan egituratu daiteke. Sarrera edo hasiera, hasierako edo lehen eszenako izenburuak agertzen direnean entzuten den abestia izan ohi dena. Ondoren, hondoko musika edo intzidentala deritzona, filmeko hainbat eszenetan zehar osagarriz azaltzen diren abestien multzoa. Azkenik, itxiera, azken kredituak gertatzen diren bitartean entzuten den abestia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banda uharteak

**Banda uharteak** () Moluketako uhartedia da, Indonesian. Ceram uhartearen hegoaldean, Banda Itsasoaren ipar-ekialdean dagoena. 13.000 biztanle inguru. Europarrek 1512. urtean aurkitu zituzten, eta geroztik Ekialdeko janari bizigarrien merkatu garrantzitsua izan zen. Banda Itsasoko leizeak 7.360 m-ko sakonera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chonos uhartedia

**Chonos uhartedia** edo **Chonos uharteak** (gaztelaniaz: *Archipiélago de Chonos*) Txile hegoaldeko uharteak dira. Aisén eta Chiloé probintzien artean hedatzen dira eta milatik gora dira. Inor ez da bertan bizi.

## Uharte nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
D'Entrecasteaux uharteak

'''D'Entrecasteaux uharteak''' Papua Ginea Berriko uhartedia da, Milne badia probintzian, Ozeano Bareko Salomon itsasoan, Ginea Berria uhartearen ekialdean. 3.100 kilometro koadroko eremua du, eta 2000. urtean 63.307 biztanle zituen.

Fergusson eta Goodenough dira uharte nagusiak. Antoine Bruni d'Entrecasteaux aurkitu zituen uharte hauek 1793an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Passerida

**Passerida** Sibley-Ahlquist taxonomiaren baitan Passeriren barruan sailkatutako bi *parvorden*etako bat da. Taxonomia estandarrak infraorden gisa sailkatuko luke. Azken ikerketek diote bere taxoi-ahizpa den Corvida ez dela monofiletikoa, baina onarpena dago Passerida klado bereiztu bat dela esaterakoan.

## Taxonomia 
Hiru goi familia bereizten dira, eta *incertae sedis*en barruan jarritako beste hainbat familia:
* Sylvioidea
* Muscicapoidea
* Passeroidea

## Kanpo estekak
Sibley-Ahlquist taxonomia

**Sibley-Ahlquist taxonomia** hegaztien taxonomia bat da, iritzi tradizionalekiko nahiko desberdina. Charles Sibley eta Jon Edward Ahlquistek proposatu zuten 1970 eta 1980ko hamarkadan ADN-ADN hibridazio ikerketan lortutako emaitzetan oinarritua.

ADN-ADN hibridazioa biologia molekularreko teknika konparatibo bat da. Ez ditu ematen karakterizatzen duten datuak, baizik eta organismo ezberdinen arteko distantzia. Datu hauek analizatuta filogenetika berreraiki daiteke zuhaitz fenetikoak eraikiz.

Berrordenatzeko erradikal honek ez zuen berehalako onarpena lortu. Hasiera batean Ipar Amerikako ornitologoek ikusten zuten ondo eta American Ornitologist Unionek bere proposamenak aintzat hartu zituen. Munduko beste leku batzuetan oraindik dudak daude honen inguruan eta gaur egun ez da oso erabilia, anilisi kladistikoek bestelako datuak ematen dituztelako.

## Kanpo estekak
Trapezoedro triangeluar

Geometrian, **trapezoedro triangeluarra** edo **deltoedro triangeluarra** antiprismen dualen aurpegi uniformeko poliedroen amaigabeko sailaren lehenengoa da. Sei aurpegi ditu: erronbo kongruenteak.

Trapezoedro triangeluarrek erronboedroen azpimultzo bat osatzen dute. Kuboa kasu berezia da aurpegi karratuekin.

[thumb|[Kuboa trapezoedro triangeluarren kasu berezia da aurpegi karratuekin.]]

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*