open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kapitulazio

[thumb|Napoleon [Ulmen austriarren kapitulazioa onartzen.]]

**Kapitulazioa** gerra batean edo bestelako borroka armatu batean, errenditzea zehazten duen hitzarmena da.

Kapitulazioak indar garaituak errenditzea eta lurraldea eta horien jabetzak garaileei ematea dakar, baldintza batzuen truke. Bi aldeetako buruzagiek eta diplomatikoek adosten dituzte baldintzak, eta haien mendeko guztiei eragiten diete. Baldintzak erlijiozkoak, zibilak edo militarrak izan daitezke. Kapitulazioak beti lehian dauden asentamenduak harrapatzea eta konkistatzea baino onuragarriagoak izaten dira, aurrez aurreko fakzioetan galerak saihesten baitituzte. Hala ere, amore emateak, normalean, baldintzek kaltetutako bandoaren liderren ohore eta ausardia falta adierazten du, eta horregatik, azken baliabide gisa edo alderdietako bat erabat suntsitzeko beldurrez baino ez da erabiltzen.

Gerraren lege eta ohiturei buruzko Hagako Konbentzioaren (1899) 35. artikuluak ezartzen du alderdi sinatzaileen artean adostutako itunek bat etorri behar dutela ohore militarraren arauekin. Eta behin adostuta, bi alderdiek errespetatu egin behar dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Operazio-arte

thumb|Gerra-aretoko operazio-mapa Bigarren Mundu Gerran.
Teoria militarrean, **operazio-artea** (errusierazko  edo operazio-gerra hitzetik ekarria) edo **gerra-maila operazionala** taktiken xehetasunak estrategiaren helburuekin lotzen dituen aginte-maila adierazten du.

AEBetako doktrina militar bateratuan, operazio-artea "komandanteen eta estatu nagusiaren ikuspegi kognitiboa da – Haien trebetasun, ezagutza, esperientzia, sormen eta judizioaren laguntzarekin –, indar militarrak antolatzeko eta erabiltzeko estrategiak, kanpainak eta operazioak garatzeko, helburuak, formak eta bitartekoak integratuz". Arte operazionala bere irismen politiko-militarraren arabera definitzen da, ez indarraren tamainaren, operazio-eskalaren edo ahalegin-mailaren arabera. Era berean, arte operazionalak teoria eta trebetasunak ematen ditu, eta maila operazionalak doktrina-egitura eta -prozesua ahalbidetzen ditu.

Operazio-artea funtsezko lau elementuz arduratzen da: denbora, espazioa, bitartekoak eta helburua. Tropen zuzendaritza eta baliabideen esleipena (mugatuak) (besteak beste) bezalako bitartekoen bidez, operazio-arteak helburu politikoak lortzea du helburu, botere militarraren sorkuntza eta aplikazio optimoak (edo ia optimoak, gutxienez) sortzen baititu. Adibidez, proposamenak sor daitezke defentsa-egiturak non eraiki, zenbat, zer motatakoak eta zenbat tropek tripulatuak; lider garrantzitsuek proposamen bat onar dezakete edo haien iruzkinen arabera berregin. XX. mendean zehar, operazioen ikerketan sortu zen eremua loratu egin zen logistika hobetzeko eta erabakiak hartzeko ahalegin militarren ondorioz. Operazio-artea taktika-maila txikienaren (gudu-zelaian edo handik gertu borroka-indarrak antolatzea eta erabiltzea) eta estrategia-maila gorenaren (maila altuko eta epe luzeko antzerki-operazioen alderdiak eta gobernuaren lidergoa barne hartzen dituena) artean dago. Sobietar Batasuna izan zen pentsamendu militarraren hirugarren maila hori ofizialki bereizi zuen lehen herrialdea, bere indar armatuek 1920ko eta 1930eko hamarkadetan garatu eta Bigarren Mundu Gerran erabili zuten operazio nagusien teoria militarraren zati gisa sartu zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkontza-itun

thumb|XVI. mendeko ezkontzako itunak.

**Ezkontza-itunak**, **ezkontzako itunak** edo **ezkontza-hitzarmena** ezkontideek ezkontzaren ondasun-eraentza arautzeko sinatzen duten ituna da. Ezkontza-itunak mendeko negozio juridikoak direla nabarmendu behar da, hau da, egon daitezke ezkontzarik gabe, baina ezin dute iraun hori gabe. Horrela, ezkondu aurretik ezkontza-itunak egin daitezke eta hauek guztiz baliozkoak dira, baina ezkontza egiten ez bada, itunak ez dira eraginkorrak. Teknikoki kontratuak diren arren, ezkontza aurreko itunen xedea oso zehaztuta dago ordenamendu bakoitzak senarrei ezkontza-arazoetan aitortzen dien autonomia-mailaren arabera.

Oro har, ezkongaiek kasuan kasuko familia-zuzenbidea arautzen duen ezkontza-erregimen tipikoren bati baino ezin diote atxiki, eta horri aldaketa txikiak baino ezin dizkiote egin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jamides aratus

***Jamides aratus*** lycaenids familiako tximeleta bat da. Malaysia penintsulan, Indonesia gehienean eta inguruko uharte batzuetan aurkitzen da.

## Azpiespezieak 
* *J. a. aratus* (Ambon, Serang, Sapania)
* *J. a. adana* (Druce, 1873) (Peninsular Malaysia, Borneo, Sumatra)
* *J. a. pseudaratus* (Fruhstorfer, 1916) (Obi)
* *J. a. ezeon* (Fruhstorfer, 1916) (Banda Island)
* *J. a. vuniva* Fruhstorfer, 1916 (Halmahera)
* *J. a. batjanensis* (Röber, 1886) (Bachan)
* *J. a. caerulina* (Mathew, 1887) (New Britain, Duke of York, possibly Solomons)
* *J. a. aetherialis* Fruhstorfer, 1916 (Kai Island) May be full species *Jamides aetherialis* (Butler, 1884)
* *J. a. sestus* (Fruhstorfer, 1916) (Timor)
* *J. a. avrus* recte *ayrus* (Fruhstorfer, 1916) (West Irian) May be subspecies of *Jamides aetherialis* (Butler, 1884)
* *J. a. duvana* (Fruhstorfer, 1916) (Karkar Island) May be subspecies of *Jamides aetherialis* (Butler, 1884)
* *J. a. lunata* (de Nicéville, 1898) (Sulawesi) 
* *J. a. tryphiodorus* (Fruhstorfer, 1916) (Java)
* *J. a. nausiphanes* (Fruhstorfer, 1916) (Palawan)
* *J. a. minthe* (Fruhstorfer, 1916) (Sula)
* *J. a. djampeana* (Snellen, 1890) (Tanahjampea)
* *J. a. makitai*  Takanami, 1987 Talaud
* *J. a. vignei* Rawlins, Cassidy, Müller, Schröder & Tennent, 2014 (North Maluku, Morotai)
* *J. a. roberti* Rawlins, Cassidy, Müller, Schröder & Tennent, 2014 (Maluku, Gebe)
* *J. a. samueli* Rawlins, Cassidy, Müller, Schröder & Tennent, 2014 (Maluku, Damar)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerra-ordain

[thumb|right|160px|[Frankfurteko hitzarmena (1871).]]
**Gerra-ordaina** edo **gerra-erreparazioa** garaileak garaituari ezarritako diruzko edo gauzazko ordainketak dira, gerra batean sortutako kalte eta galerak estaltzeko. Oro har, termino horrek ondasunen eskualdaketari egiten dio erreferentzia, eta ez lurraldeen anexioari.

Jada Lehen eta Bigarren Gerra Punikoetan Antzinako Erromak Kartagoari gerra-ordain handiak ezarri zizkion, baina ospetsuenak XX. mendean gertatu ziren, Lehen eta Bigarren Mundu Gerretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komandanteburu

[thumb|[Aliaksandr Lukaxenka presidentea, Bielorrusiako Indar Armatuen komandateburuaren uniformez jantzita.]]
**Komandanteburua** edo **komandante gorena**, nazio bateko edo, batzuetan, hainbat nazio aliaturen indar armatuen multzoaren edo zati esanguratsu baten aginte gorena duen pertsona da. Herrialde gehienetan, estatuburuak edo gobernuburuak betetzen du kargu hori, Defentsa ministroaren edo antzekoaren bidez, eta horrekin indartu egiten da indar armatuen buru agintaritza zibila eta politikoa dela dioen ideia. Terminoa Karlos I.a Ingalaterrakoak erabili zuen lehen aldiz 1639an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viktoria Badengoa

**Sofia Maria Viktoria Badengoa** (Karlsruhe, 1862ko abuztuaren 7a - Erroma, 1930eko apirilaren 4a) Suediako erregina ezkontidea izan zen 1907tik hil zen arte.

Frederiko I.a Badengoa eta Luisa Prusiakoaren alaba izan zen. 1881ean Suediako eta Norvegiako printze oinordeko Gustavorekin ezkondu zen eta hiru seme izan zituzten (Gustaf VI.a Adolf Suediakoa, Gilen printzea, Södermanlandeko dukea eta Erik printzea, Västmanlandeko dukea).

190an, senarra Gustavo V.a izenarekin igo zen Suediako tronura. Ezkontza barruko harremanak zailak izan ziren eta Viktoriak neguak igaro zituen klima beroetan.
Lesio delitu

thumb|1856an Charles Sumnerrek jasandako jipoia.
**Lesio delitua**, zuzenbide penalean, pertsona bati lesio bat edo batzuk eragitea da, haren gorputz-integritatea, osasun fisikoa edo osasun mentala kaltetzeko. Delitu ohikoenetako bat da, gehien aitortzen den ondasun juridikoetako bat babesten baitu, hala nola pertsonen gorputz-integritatea.

Biktimari eragindako kaltearekin zuzenean lotuta dagoen zigorra duen delitua da. Kaltea zenbat eta larriagoa izan, orduan eta zigor handiagoa. Lesioaren larritasunak biktimari heriotza eragiten badio, orduan delituak lesio-delitua izateari uzten dio, eta homizidio bihurtzen da.

Lesio-delitua doloz nahiz erruz (normalean, erru larriz) eragin daiteke, baina bi kasu horietako bakoitzari ezartzen zaion zigorra desberdina da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indar bereziak

[thumb|[SEAL taldeko kide bat Afganistanen, 2002.]]
**Indar bereziak**, **ekintza berezitarako indarrak** edo **eliteko indarrak**, unitate militar edo polizial bizkorrak dira, berariaz trebatuak eta trebatuak, lan espezifiko batzuk egiteko, hala nola «operazio bereziak» gatazka konbentzional baten barruan, gerra ez-konbentzionala dakartenak. Oro har, indar bereziek indar konbentzionalek baino prestakuntza zabalagoa eta sarritan talde aurreratuagoak izaten dituzte. Indar asimetriko gisa jarduteko egokitzen dira, modu independentean jarduteko gai direnak, edo indar militar konbentzionaletako edozeini edo gobernuaren beste elementu batzuei zuzenean laguntzeko gai direnak. Balio handiko aktiboak dira, maila estrategikoan komandatuak eta tamaina txikiarekin proportzioan ez dauden emaitza garrantzitsuak eskaintzen dituztenak.

Indar berezien unitate bat ekintza zuzeneko eta zeharkako borroka-misioak egiteko trebatuta dago. Ekintza zuzeneko operazioak erasokorrak dira eta eragiketa ugari hartzen dituzte. Zeharkako operazioak errekonozimendukoak izaten dira normalean, eta informazioa lortzera bideratuta egoten dira. Talde txikietan oinarrituta jarduten dute, misioaren arabera, autonomia handiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorroto-delitu

thumb|Galesko Gobernuak egindako bideoa.
**Gorroto-delitua** zigor-arloko arau-haustea da, haren biktimak egiaz edo ustez duen ezaugarri baten aurkako aurreiritzietan oinarritua. Gorroto-delituak edo gorroto-krimenak pertsona edo talde batek beste bati erasotzen dionean gertatzen dira, baldin eta pertsona edo talde hori talde sozial jakin batekoa, benetakoa edo hautemandakoa izateagatik soilik bada, hala nola arraza, etnia, larruazalaren kolorea, desgaitasuna, hizkuntza, nazionalitatea, itxura fisikoa, erlijioa, orientazio sexuala, genero-identitatea, afiliazio politikoa eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joachim Frank

**Joachim Frank** (Siegen, 1940ko irailaren 12a) alemaniar estatubatuar biofisikaria da. 2017ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Jacques Dubochet eta Richard Hendersonekin batera kriomikroskopia elektronikoa garatzeagatik.

Fisika ikasi zuen Friburgoko Unibertsitatean Fisika ikasi zuen Friburgoko Unibertsitatean eta Kalifornian zabaldu zituen ikasketak. Albanyko Unibertsitatean eta Columbiako Unibertsitatean irakasle izan zen.

Krioelektroiaren mikroelektronikari buruzko aurkikuntzez gain, bakterioen eta eukarioten erribosomari buruzko ekarpenak ere egin zituen.
Silver Bullet (filma)

***Silver Bullet*** (euskaraz *Zilarrezko Bala*), 1985eko Dan Attias estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko thriller film bat da. Stephen King idazlearen *Cycle of the Werewolf* (1983, *Otsogizonaren Zikloa*) eleberrian oinarritua dago. Gary Busey, Everett McGill, Megan Follows, Terry O'Quinn, Lawrence Tierney, Bill Smitrovich, Kent Broadhurst, David Hart eta James Gammon aktoreek antzeztu zuten.

Gaur egun beldurrezko zinemazaleen artean kultuzko film estatusa bereganatu du.

## Argumentua 
1976ko udaberria, AEB, Maine, Tarker's Mills udalerri txikian txikitutako herritarren gorpuen agerpenak ordurarteko bertako biztanleen bizimodu lasaia aztoratu du. Marty Coslaw (Corey Aim) mutil gazteak hilketa horien egilea otsogizon bat dela uste du, ta otsogizon hiltzailea atzemateko Jane (Megan Follows) arrebaren laguntza izango du.

## Aktoreak 
*Gary Busey: Osaba Red
*Everett McGill: Lowe errebetendoa / Otsogizona
*Corey Haim: Marty Coslaw
*Megan Follows: Jane Coslaw
*Terry O'Quinn: Joe Haller sheriffa
*Bill Smitrovich: Andy Fairton
*Robin Groves: Nan Coslaw
*Lawrence Tierney: Owen Knopfler
*Kent Broadhurst: Herb Kincaid
*Joe Wright: Brady Kincaid, Martyren lagunmina
*Tovah Feldshuh: Narratzailea, Jane Coslaw helduaren ahotsa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
María Luisa Herrera

**María Luisa Herrera Escudero** (1913ko abenduaren 3a - 2012ko abuztuaren 17a) espainiar arkeologoa izan zen, eta Museo Nacional del Pueblo Español artxibozain eta liburuzainen kidegoaren kide gisa zuzendu zuen lehen emakumea.

## Aipamen biografikoa 
María Luisa Herrera arkeologoa izan zen, eta oposizio bidez sartu zen 1942an arkeologoen, artxibozainen eta liburuzainen kidegoan. Toledoko Museo Arkeologikoko zuzendari izendatu zuten, eta kargu hori 1943 arte bete zuen. Espainiako Museo Arkeologiko Nazionaleko Erdi Aroko eta Aro Modernoko atalburu bihurtu zen, martxoaren 3ko Aginduaren bidez.

### Argitalpenak 
* *Trajes y bailes de España* “Interes turistikoko titulua” jaso zuen .

* *El museo en la educación. Su origen, evolución e importancia en la cultura moderna*(1971). Liburu horretan, autoreak, Frantzian, Ingalaterran eta Estatu Batuetan sortutako bibliografia zabala iturri hartuta, museoen lehen azterketa egin zuen, gaztelaniaz. Espainiako mugetatik kanpo gertatzen ari zena baino beranduago, Herrerak berrikuntza museologikoa sustatu zuen. Herreraren autore garaikideek, hala nola Beltran LLoris, Aurora León edo Ángela García Blancok, aipatua, liburua, argitaratu zenetik, erreferentziazko obra da. Autoreak museoen sailkapen bat egin zuen, bere Historia aztertu eta bere funtzioak definitu zituen, haien xede hezitzailea nabarmenduz. Artxibozain, liburuzain eta arkeologoen antzeko kontserbatzaile-talde bat sortzea proposatu zuen, irakaskuntza barne hartu zuten eginkizunekin. Halaber, Instruktorearen figura sortzea proposatu zuen, eskola-bisitak eta museologoen eskola ofizial bat bultzatzeko.
*"Beharrezkoa da Museoek jakin-min hutsezko biltegi izateari uztea irakaskuntza-laborategi izateko. Sortzen ari den belaunaldiak, lehen mailako erakundeetako eskoletara joaten denak, museoetara joan behar du, Irakasleen Zuzendaritzaren pean”*                                (Herrera, 1971) Museoaren egoerari buruzko txostena Herrerak agintari eskudunei bidali zien. Balenciagaren obrak Museoko funtsetan sartzeko ahalegina izan zen zuzendari gisa egindako ekimenetako bat.

Museoaren egoitza lekuz aldatu behar izan zen. Prentsak egoeraren eta txostenaren berri eman zuen. 

### Itsas bidaia Mediterraneoan zehar 
Maria Luisa 99 urte zituela hil zen. Urte batzuk lehenago, unibertsitateko itsas bidaia Mediterraneoan zehar hasi zen,gainerako irakasleekin eta ikasleekin batera, María Luisa eta bere ikaskide askoren arkeologiarako bokazioa piztu zuen hezkuntza-proiektu batean murgildu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *El Museo en la Educación* 1971 erreferentea Latinoamerikako Museoen Pedagogia Sarean https://web.archive.org/web/20160304090742/http://www.pedagogiademuseos.org/nosdocumentamos/el-museo-en-la-educacion/
Villarreal Club de Fútbol B

**Villarreal Club de Fútbol B** Villarreal Club de Fútbol taldearen harrobiko taldea da, 1999an sortu zena. Bost denboraldi egin ditu Bigarren mailan.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 5
* **Denboraldiak 1. RFEF mailan**: 2
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 11
* **Denboraldiak 3. mailan**: 4
* **Ligako posturik onena**: 7.a bigarren mailan (2009-10)

## Azken urteetako ibilbidea 
* 2012an 12. egin arren Bigarren B mailara jaitsi arazi zuten talde nagusia lehen maila galdu zuelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Manterola

**Iñaki Manterola** (1971ko uztailaren 31), txirrindulari gipuzkoar ohia da. Gipuzkoako txapelduna izan zen, 1996ean. 1995eko Bidasoko Itzuliko hiru etapa irabazi zituen.

## Taldeak 
* Construcciones ACR - (1994-1997)

## Palmaresa 
**1995**
* Bidasoko Itzuliko 3 etapa
* 2. Baiona-Iruñean
**1996**
* Laudio Saria
* San Gregorio Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
2009ko Bizkaiko Bira

**2009ko Bizkaiko Bira**, Bizkaiko Birako XXIX. ekitaldia izan zen. 2009ko uztailaren 1etik 5era izan zen eta Durangotik Bilbora joan zen 526 km egin ondoren. Lehenengo hiru etapak lauagoak izan ziren, laugarrena erlojupeko bat izan zen eta azkena etapa erregina izan zen. Etapen ostean, txirrindulari profesional izandakoak hitzaldiak egin zituzten. Haietako batzuk, Miguel Indurain, Abraham Olano, Julian Gorospe, Marino Lejarreta, Mikel Praderaizan ziren. Bilbovision telebistak laburpenak eskeintzen zituen egunero 21:30tan. Ekitaldi honetan, hemen hazitako lehen txirrindularia profesionalekin Urkiola Igoera-n lehiatzeko saria izan zuen.

## Taldeak 
## Etapak 
#Durango-Durango (143km) 
#Portugalete-Portugalete (136km) 
#Galdakao-Galdakao (116km)  
#Ugao-Zeberio (14km) 
#Bilbo-Bilbo (117,5)

## Sailkapen nagusia 
# Fabricio Ferrari
# Aleksandr Riabkin 
# Sergio Carrasco

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dessiatina

**Dessiatina** () Errusiar Inperioan erabiltzen zen lurraren azalera neurtzeko unitatea zen. Dessiatina bat 2.400 sazhen koadro ziren, eta gutxi gora behera 10.926,512 metro koadro dira, hau da, 1,09 hektarea. 

* Gobernuaren desyatina , ) = 10,925.4 m2 = 2.400 square sazhen
* Lurjabeena (, ) = 14,567.2 m2 = 3.200 square sazhen

Beraz, lurjabeen 3 dessiatina gobernuaren 4 dessiatina halako ziren.

## Kanpo estekak
Bizantinismo

**Bizantinismoa** edo **bizantismoa** zientzia politikoan eta filosofia politikoan Bizantziar Inperioaren sistema politikoa eta kultura izendatzeko erabiltzen den terminoa da, eta haren ondorengo espiritualak, Balkanetako herrialdeak, Otomandar Inperioa eta Errusiar Federazioa, bereziki. 

Terminoa XIX. mendean sortu zen, eta batez ere konnotazio negatiboak ditu, konplexutasun handiegia eta autokrazia dakartenak. Ospe negatibo hori nabarmena izan zen bere ministerioen antolaketaren konplexutasuna, bere gorteko zeremonia landuak eta ohorezko tituluen ugaritasuna, eta ustezko lidergo falta gerra-gaietan. Era berean, bizantziar sistemak "intriga, konspirazio eta hilketekiko zaletasuna ere iradokitzen du, eta, oro har, egoera politiko ezegonkorra." Inperioaren beste ezaugarri garrantzitsu bat zesaropapismoa zen, edo Eliza Estatuaren mende egotea. 

Terminoa ikerlari modernoek bizantziar aristokraziaren eta burokraziaren errealitatearen adierazgarri ez den orokortze bat dela kritikatu dute.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
1861eko erreforma emantzipatzailea

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/16/Reading_of_the_Manifest_%28Liberation_of_peasants%29_-_Kustodiev%2C_1907.jpg/330px-Reading_of_the_Manifest_%28Liberation_of_peasants%29_-_Kustodiev%2C_1907.jpg|thumb|[Boris Kustodiev|Boris Kustodiev-en 1907ko margolana, Emantzipazio Manifestuaren aldarrikapena entzunda, Errusiako morroiak askatu zituena 1861ean.]]
**1861eko erreforma emantzipatzailea, Emantzipazio Ediktua** ere deitzen dena () Alexandro II.a Errusiakoa tsarrak sartutako erreforma liberalen artean lehena eta garrantzitsuena izan zen. Erreformak Errusiako Inperio osoan joputza indargabetu zuen.

1861eko Emantzipazio Adierazpenak propietate pribatuetako eta etxeko jopuen emantzipazioa aldarrikatu zuen. Ediktu honekin 23 milioi pertsonak baino gehiagok jaso zuten beren askatasuna. Jopuek herritar libreen eskubide guztiak lortu zituzten, baita adostasunik lortu gabe ezkontzeko, ondasunak izateko eta negozio bat izateko eskubideak ere. Adierazpenaren arabera, nekazariek lurjabeen lurrak eros zitzaketen. Etxeko morroiak izan ziren askatasun txikiena eskuratu zuten: askatasuna besterik ez zuten irabazi eta ez zuten lurra irabazi.

Morroiak 1861ean emantzipatu ziren, Alexander II.a tsarrak 1856ko martxoaren 30ean emandako hitzaldi baten ondoren. Georgian, emantzipazioa geroago gertatu zen, 1864an, eta nobleentzat askoz hobeto joan zen Errusian baino. Estatuaren jabetzako morroi edo jopuek (lur inperialetan bizi eta lan egiten dutenak) emantzipatu egin ziren 1866an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ideia Handia

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/ParisPeace-Venizelos-Map.png/360px-ParisPeace-Venizelos-Map.png|thumb|360x360px|"Grezia Handiaren" mapa, [Eleuterios Venizelos|Eleftherías Venizelosek 1919ko Parisko Bake Konferentzian proposatua.]]
**Ideia Handia** (greziera modernoan: ΜνγάληΙδέα, *Megáli Idéa*) XIX. eta XX. mendeetako nazionalismo greziarraren sentimendu nazionalaren adierazpena zen. Greziar guztiak nazio-estatu bakar batean elkartu nahi zituen Konstantinoplan ezarritako hiriburuarekin. Batez ere irredentismoaren forma hartu zuen. Termino hori Ioannis Kolettis Oto Erregearen lehen ministroak asmatu zuen 1844an. Ideia Handiak menderatu zuen kanpo-politika osoa, eta, beraz, Greziaren barne-politika: 1820ko independentzia-gerratik, 1970eko hamarkadako Zipreko arazora, XX. mendearen hasierako gerra balkanikoetatik igarota. Greziaren aurkari nagusia Ideia Handia garatzeko Otomandar Inperioa izan zen, eta, ondoren, Turkia.

## Kanpo estekak
Guraso-ahal

**Guraso-ahala** edo **guraso-agintea** gurasoek emantzipatu gabeko seme-alaben gainean dituzten ahalmenen eta betebeharren multzoa da. Sistema erromatar zuzenbideak sortu zuen, aitak () seme-alaben gainean zuen botere esklusiboa ezarriz, *pater familiae* delakoak bere emazte eta esklaboengan ere zuen boterearekin integratuz.

Europako herrialde batzuek guraso-ahalaren sistema hartu zuten gurasoen arteko harremanak arautzeko, alde batetik, eta seme-alaben artekoak, bestetik. Hispanoamerikan, Espainiar Inperioak erromatar guraso-ahala ezarri zuen bere kolonietan, eta handik XIX. mendetik aurrera independizatu ziren herrialdeetako sistema juridikoetara igaro zen. Urteen poderioz, guraso-ahalaren sistemak aldatu egin dira, gizonen eta emakumeen arteko berdintasunezko xedapenak sartzeko, institutuaren ohiko kontzepzio hierarkiko patriarkala murrizteko, bai eta haurra subjektu gisa eta haurren interes nagusi gisa ezartzeko ere. Sistemak ere aldatuz joan dira, dibortzio-kasuen gorakadari erantzuteko eta gurasoak elkarrekin bizi ez direnean guraso-ahala arautzen duten arauak ezartzeko.

Azken hamarkadetan, batez ere 1989an Haurren Eskubideei buruzko Hitzarmena ezarri zenetik, oraindik geratzen diren guraso-ahalaren erregimenak behin betiko uzteko joera dago, «guraso-erantzukizuna» izeneko erregimenak ezartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezekiel Alebua

**Ezekiel Alebua** (Avuavu, Guadalcanal, 1947 &ndash; Haimatua, Guadalcanal, 2022ko abuztuaren 7a) Salomon Uharteetako lehen ministroa izan zen  1986ko abenduaren 1etik 1989ko martxoaren 28ra.

Kanpo Arazoetarako ministro izan zen 1981etik 1982ra, eta Guadalcanal uharteko gobernari 1988tik 1993ra. Ez zuen uharte honetako mugimendu independentista babestu, eta 2001ean zauritu egin zuten hilketa saiakera batean.
Pontoko Errepublika

[eskuinera|thumb|280x280px|[Lehen Mundu Gerra|Lehen Mundu Gerraren ondoren Pontoko Errepublikarako erreklamatutako eremua, bertako sei gotzain ortodoxo greziarren irismenean oinarritua.]]
**Pontoko Errepublika** (, *Dimokratía tou* Posdou) Itsaso Beltzaren hegoaldeko kostan proposatutako estatu greziar pontikoa zen. Bere lurraldeak Ponto historikoaren zati handi bat hartuko zuen eta gaur egun Itsaso Beltzeko eskualde turkiarraren parte da. Proposatutako Estatua 1919ko Parisko Bake Konferentzian eztabaidatu zen, baina Eleftherio Venizelosen gobernu greziarra beldur zen Estatu horren jarrera prekarioarekin, eta, beraz, haren ordez Armenia Wilsondarraren estatu handiagoan sartzeko proposatu zuten. Azkenean, ordea, estatu bakar bat ere ez zen indarrean jarri, eta greziar herritar pontikoak Turkiatik bota zituzten 1922aren ondoren, eta Sobietar Batasunean edo Greziako Mazedonian finkatu ziren. Egoera hori formalki onartu zen 1923an, Grezia eta Turkiaren arteko populazio-trukearen parte gisa. Greziako zirkulu politiko modernoetan, trukea ezin da bereizi Greziar genozidio garaikidetik.

## Kanpo estekak
Slaviankaren agurra

***Slaviankaren agurra*** () Vasili Agapkin konpositoreak Balkanetako Lehen Gerran senarrak izan zituzten emakume bulgariarren omenez idatzitako martxa patriotiko errusiarra da. Martxa Tambov-en estreinatu zen 1912an, eta, ondoren, disko gisa agertu zen. *Slavianka* hitzak «emakume eslaboa» esan nahi du.

Melodiak ospe handia lortu zuen Errusian eta inguruko herrialdeetan Lehen Mundu Gerran, soldadu errusiarrak beren etxeetatik atera zirenean musika horrekin. Aleksandr Koltxaken indar zurien ereserki ofizioso gisa ere erabili zen.

Maiz aipatzen da Mikhail Kalatozoven *Zikoinak igarotzen direnean* filmean abestia erabili aurretik, kanta debekatuta zegoela Sobietar Batasunean, erregimen tsaristarekin eta mugimendu kontrairaultzaileekin izandako elkartzeak zirela eta. Ez da hala. Armada Gorriaren orkestretarako ofiziala ez den musika-bilduma batean argitaratu zen, eta 1940ko hamarkadan, orkestra militar batek Iván Petrovek zuzenduta grabatu zuen (1906-1975).

Ondoren, hainbat konpositore errusiar eta poloniar musika honetarako letrak idazten saiatu ziren. 1990eko hamarkadan, Jabloko alderdia saiatu zen Errusiako ereserkia izan zedin, baina ez zuen arrakastarik izan. Gaur egun, Tambov Oblastaren ereserkia da. Volga zeharkatzen duten ontziek eta Moskutik Vladivostokera doan Transiberiar Trenak sintonia erabiltzen dute irten aurretik. 

## Kanpo estekak
Tamo daleko

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Serbian_retreat_WWI.jpg/220px-Serbian_retreat_WWI.jpg|eskuinera|thumb|1915eko neguan Albania utzi zuten soldadu serbiarrak.
***Tamo daleko*** Serbiako herri-kanta bat da, 1916an Korfu uharte greziarrean konposatua, Lehen Mundu Gerran Serbiako armadak Albaniatik egindako atzera-egitea oroitzeko. Metrika hirukoitzarekin abesten da, eta lehenengo bertseteko hirugarren lerroko gako dominantearen erlatibo handienera aldatu aurretik, itxaropenaren sinbolo gisa, giltza minor tonikora itzultzeko. Abestiaren letrak hainbat bertsiotan datoz, eta guztiak "*Gora Serbia!*" lerroarekin amaitzen da.

Kanta oso ezaguna egin zen Lehen Mundu Gerraren ondoren, eta Nikola Tesla asmatzaile serbiarraren hiletan ere jo zuten 1943ean bibolinarekin.  Serbiako kulturaren eta nortasun nazionalaren sinboloa izan zen. Gerra Hotzaren garaiko Serbiako diasporan himno nazionalaren forma gisa ikusi zuten, eta haren letra batzuk debekatu egin zituzten, beste hainbat abestirekin batera, Jugoslavia Titoistan, serbiar sentimendu nazionalaren berpiztea gogoratu zutelako. Idazle eta konpositorearen nortasuna eztabaida-kontua izaten jarraitu zuen hamarkada askoan. 2008an, Ranko Jakovljevi historialariak aurkitu zuen ezen, 1916an abestia konposatu eta 1922an Parisen egile-eskubideak ziurtatu ondoren, Korbovo herrixkako musikari amateurra zela egilea. Kantak ezaguna izaten jarraitzen du Balkanetako serbiarren eta diasporaren artean.

## Kanpo estekak
Louis de Koning

**Louis de Koning** (Brielle, 1967ko urriaren 19a) Herbehereetako txirrindulari ohia da. Bizkaiko Bira irabazi zuen afizionatu mailan.

## Palmaresa 
**1988**
* Bizkaiko Bira
* 3. Olympia's Tourrean
**1991**
* 2. De Kustpijl Heisten
**1992**
* Koloniako Itzulia
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat 
* Raymond Impanis Sari Nagusia
**1995**
* Overijssel Saria
**1996**
* Volta Limburg Classic
* Parel van de Veluwe
* Olympia's Tourreko etapa bat 
**1997**
* 3. Drentheko Itzulian
**1998**
* Ronde van Noord-Holland

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1995eko Bizkaiko Bira

**1995eko Bizkaiko Bira** lasterketa honen XXV. ekitaldia izan zen. Uztaileko lehenengo astean ospatu zen eta garailea, Roberto Heras (Café Fortaleza) izan zen. Ekitaldi hau ere partaidetza ikaragarria izan zuen eta horren eredu: legenengo 10 txirrindularietatik, 9k profesionalak bihurtu ziren. Haien artean, Roberto Heras, garailea eta Joseba Beloki izan ziren.

ETB telebistak etapen laburpenak eskaini zituen gauero.

## Taldeak 
*Cafes Baque 
*Construcciones ACR-MRA
*Ripolin Bondex
*Kaiku 
*Café Fortaleza 
*Banesto
*Caja Rural
*Santisteban-Elgorriaga
*Lekeitialde-Silloniz
*C.A.I.
*Ciclos Canales-Puppy's
*RSC Cottbus
*Errusiako Selekzioa
*Herbehereetako Selekzioa
*Australiako Selekzioa

## Sailkapen nagusia 
|}

## Kanpo estekak
Gurea-Ascovalsa

**Gurea-Ascovalsa**, afizionatu mailako txirrindulari taldea izan zen. Mungiako elkarteak antolatu zuen taldea. Mungiako dorrean egin zuten taldearen aurkezpena. Bertan, Iñaki Barrenetxea Giraldez eta Gorka Gerrikagoitia txirrindulari profesionalak izan ziren. Asla anaia bikiak bertan korritu zuten, baita ere, eta maila ona erakutsi zuten.

## Historia 
## Hornidura 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
No Cav

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Cava_di_Gioia_%28Carrara%29.jpg/220px-Cava_di_Gioia_%28Carrara%29.jpg|thumb| Cava di Gioia ([Carrara) eta gailurraren formaren aldaketa atzeraezina]]
**No Cav** 21. mendearen hasieran sortu zen italiar protesta mugimendu handi bat adierazteko  erabiltzen den kazetaritza-terminoa da  eta Apuano Alpeetako Carrarako marmol harrobiei egindako kritikek batu zuten elkarte eta herritar taldeek osatutakoa .
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/No_Cav_sticker_at_Bivacco_Aronte_%28Passo_della_Focolaccia%2C_Alpi_Apuane%29_at_17.10.2021.jpg/220px-No_Cav_sticker_at_Bivacco_Aronte_%28Passo_della_Focolaccia%2C_Alpi_Apuane%29_at_17.10.2021.jpg|thumb| No Cav eranskailua Aronteko bivouac -en (Passo della Focolaccia, Apuano [Apuaniar Alpeak|Alpeak)]]
No Cav terminoa, "No Cave" ("Ez harrobiei", italieraz) laburra, Il Tirrenoren artikulu batean lehen aldiz erabili zen 2014an Salviamo le Apuane batzordeko manifestazio batean parte hartu zuten ekintzaileak definitzeko  .

No Cav ikurra Carrarako Tren Pribatuaren Vara biaduktuaren irudikapen estilizatu batek osatzen du zuri-beltzean X gorri handi batek zeharkatuta, eta horren gainean "NO CAV" hitzak ere gorriz daude, dena hondo zuri batean   .

Pankarta hau, bere diseinu grafikoa No TAV mugimenduarena gogoratzen duena, 2020an bakarrik agertu zen, Gianluca Briccolani ekologistak antolatutako ekitaldi batean, zeinak hurrengo urtean, Claudio Grandi eta beste batzuekin batera, Apuane Libere elkartea sortuko baitzuen  .    .

Ikur hau eta "No Cav"-en definizioa ez dira mugimenduko talde guztiek erabiltzen edo onartzen eta askok nahiago dute beren burua termino zehatzagoekin definitzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1984ko Bizkaiko Bira

**1984ko Bizkaiko Bira**, Bizkaiko Birako IV. ekitaldia izan zen. Miguel Indurain handiak bi etapa irabazi zituen baina Sailkapen nagusian Hans Knauer alemaniarra gailendu zen.

## Sailkapen nagusia 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacinto Ceballos Mentxaka

**Jacinto Ceballos Mentxaka** (Leioa, 1980ko otsailaren 1a), euskal txirrindulari ohia da. Jubenil mailan Punta Galea taldean izan zen eta garailea izan zen Mungian. 

Kirol ibilbideko lorpenik aipagarrienak, 2003ko Bizkaiko Birako sailkapen orokorreko bigarren postua eta Kantabriako Itzuliko etapa garaipen bat izan ziren.

## Palmaresa 
**1997**
* 2. Bizkaiko Itzulian (junior)
**2003**
* Kantabriako Itzuliko etapa 1
* 2. Bizkaiko Biran
* 2. Altzoko Igoeran
* 2. Leintz Bailarari Itzulian

**2004**
* 2. San Martin Proban

## Taldeak 
* Cafes Baque (2000-2002)
* Alfus-Tedes (2003-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Jacinto Ceballos Mentxaka sitiodeciclismo.net
Ion Azkuna

**Ion Azkuna Lizarralde** (1976ko martxoaren 9a) Euskal Herriko txirrindulari ohia da.

## Taldeak 
* Paredes Rota dos Movéis - (2001)

## Palmaresa 
**1996**
* San Martin Proba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borja Abasolo

**Borja Abasolo Roman**, (Abadiño, 1988ko azaroaren 1a) Bizkaiko txirrindulari ohia da.

Amateur mailan hainbat garaipen lortu arren, ez zen profesionaletara pasatu.

## Taldeak 
* Cafes Baque (2008-2010)
* Bidelan-Kirolgi (2011)
* Azysa-Telcom (2012)
* Debabarrena (2013)

## Palmaresa 
**2010**
* Valladolideko Itzulia eta etapa bat
* 2. Sollube Zirkuituan
* 3. San Bartolome Sarian
**2011**
* 2. Kantabriako Itzulian
* 2. Altsasuko Sarian
**2012**
* Euskaldun Txapelketa
* 2. San Gregorio Sarian
* 2. Cirilo Zunzarrenen oroimenezko Sarian
* 2. San Juan Sari Nagusian
* 3. Balentziaga Memorialan
**2013**
* San Gregorio Saria (Bizkaiko errepideko txapelketa)
* 2. Euskaldun Txapelketan
* 2. Lazkaoko Proban
* 2. San Juan Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Borja Abasoloren fitxa sitiodecismo.net
1996ko Bizkaiko Bira

**1996ko Bizkaiko Bira**, lasterketa honen XVI.ekitaldia izan zen. Uztailaren 3tik 7ra ospatu zen eta BBK izan zen babesle nagusia. Bost etapa izan zituen baina laugarrenak bi sektore izan zituen. Garailea, José Luis Urdiain (Construcciones ACR) nafarra izan zen.

## Taldeak 
*Ripolin Bondex
*Cafes Baque
*Construcciones ACR
*Banesto

## Etapak 
*1. Bilbo-Bilbo (103,5 km)
*2. Zamudio-Zamudio (143,5 km)
*3. Gallarta-Gallarta (138,4 km)
*4.a. Berango-Berango (95,5km)
*4.b. Berango-Sustatxa (7,7 km)
*5. Zornotza-Zornotza (158 km)

## Sailkapen Nagusia 
# José Luis Urdiain
# Eduardo Hernández Bailo
# David Cancela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gauleiter

thumb|Gauleiterren aginte-bandera.
thumb|Joseph Goebbels Berlingo gauleiter izan zen.
**Gauleiter** Nazi Alderdiak «lurraldeko buruei» izendatzeko erabili zuen hitza izan zen. *Gau* estatu mailan antolaketa unitate nagusia zen. Gauleiter kargua 1922an sortu zuen Hitlerrek berak. Nolabait alderdiaren buruak definitzen zuen estatu edo lurralde bakoitzean. Haien ardura bakarrik Hitleren aurrean zuritu behar zuten eta NSDAParen liderren taldekoak ziren. Horrela, Joseph Goebbels Berlingo Gauleiter izan zen 1929tik 1945 arte. Gerra hasi ondoren, okupatutako lurraldetan ere gauleiterrak izendatu ziren. 

## Gaueak 
NSDAPren *Gaue*ak edo barrutiak hauek ziren:

* Auslandsorganisation der NSDAP (NSDAParen kanpoko antolaketa) 
* Baden 
* Bayreuth 
* Bayerische Ostmark - Bayreuth ikusi 
* Berlin 
* Berlin-Brandeburgo 
* Brandeburgo 
* Danzig - Mendebaldeko Danzig-Prusia ikusi 
* Danzig-Mendebaldeko Prusia 
* Düsseldorf 
* Essen 
* Franconia 
* Halle-Merseburg 
* Hamburgo 
* Hannover-Iparralde 
* Hannover-Hegoalde
* Hesse-Darmstadt 
* Hesse-Nassau 
* Hesse-Nassau-Nord - Kurhessen ikusi 
* Hesse-Nassau-Süd 
* Karintia 
* Koblentza-Treveris - Moselland ikusi 
* Kolonia-Akisgran 
* Hesse-Kassel 
* Kurmark - Mark Brandenburg ikusi 
* Luneburgo-Stade 
* Magdeburgo-Anhalt 
* Mainfranken 
* Brandeburgoko marka 
* Mecklenburg 
* Mecklenburg-Lübeck - Mecklemburgo ikusi 
* Frankonia Erdikoa 
* Moselland 
* Munich-Bavaria Garaia 
* Bavaria Beherea 
* Bavaria Beherea-Palatinatu Garaia
* Niederdonau 
* Silesia Beherea 
* Baviera Garaia-Suabia - Suabia ikus 
* Oberdonau 
* Oberfranken 
* Palatinado Garaia 
* Silesia Garaia 
* Ekialdeko Hannover 
* Ekialdeko Marka - Austria ikusi
* Ekialdeko Prusia 
* Pomerania 
* Palatinatu-Sarre - Westmark ikusi 
* Iparraldeko Renania 
* Hegoaldeko Renania  
* Renania-Palatinatu 
* Ruhr lurraldea 
* Sarre 
* Saarpfalz - Westmark ikusi 
* Sajonia 
* Salzburgo 
* Silesia 
* Schleswig-Holstein 
* Suabia 
* Estiria 
* Sudetengau - Sudetenland ikusi
* Sudetenland 
* Sudetes - Sudetenland ikusi 
* Hegoaldeko Hannover-Brunswick 
* Turingia 
* Tirol 
* Tirol-Vorarlberg 
* Unterfranken - Mainfranken ikusi
* Warthegau - Wartheland ikusi
* Wartheland 
* Weser-Ems 
* Westfalia 
* Iparraldeko Westfalia
* Hegoaldeko Westfalia 
* Westmark 
* Viena 
* Wurtemberg-Hohenzollern

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesus Isasi

**Jesus Isasi Aspiazu** (Zuazo, 1940ko azaroaren 29a - 2005eko maiatzaren 28a), Euskal Herriko txirrindularia izan zen, 1963tik 1968ra profesionala izandakoa.

Iñaki semea ere, txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1962**
* Goierriko Itzulia
**1965**
* 2. Andaluziako Itzulian
* 4. Jaumendreu garaikurran
**1967**
* 7. Andaluziako Itzulian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Gümrüko ituna

**Gümrüko ituna** edo **Alexandropolgo ituna**, Armeniaren eta Turkiaren arteko akordioa izan zen, Turkia-Armenia Gerra amaitu eta Sèvresen 1920ko itunak ezartzen zuen Armenia Handiaren ametsa amaitu zuena. 1920ko abenduaren 2an sinatu zen.

## Testuinguru historikoa 
Sultanak eta Otomandar gobernuak onartutako Sèvresko itunari erantzunez, nazionalistak Mustafá Kemal Atatatürk-en agindupean altxatu ziren, boterea hartuz eta greziarren eta armeniarren aurka garaile borrokatuz, Anatolia osoaren eta Ekialdeko Traziaren zati baten jabetzari eustea lortuz, Frantziaren eta Italiaren eragin-eremuei amaiera emanez, 1923ko Lausanako konferentzian adostu zen bezala.

Honela, tropa kemalistek Armeniak kontrolatzen zuen lurraldeei eraso egin zieten. Britainiarren armamentuan laguntza jaso zuen Armeniako Errepublika Demokratikoak, Azerbaijanek eraso zuen, komunistek gobernatua, eta 1920ko ekainean su-etena sinatzera behartu zuen, fronte turkiarrari aurre egiteko. Uztailean, komunistek Nakhitxebanen boterea hartzea bultzatu zuten turkiarrek, Armeniako Sobietar Errepublika Sozialista eratu baitzen han. Irailean, Armeniak Azerbaijanekin bakea sinatu zuen Zangechur eta Nag-Karabaj lagaz eta Nakhitxevanen gobernua onartuz. Gerrak Turkiaren aurka jarraitu zuen, aurrera egiten jarraitzen zuena. Azaroan, turkiarrek Alexandropol (Gümrü edo Giumri) hartu zuten, eta 1920ko abenduaren 2an bakea sinatu zen. Horren bidez, Armeniak uko egin zien gerra aurretik turkiar ziren Asia Txikiko barruti guztiei, baita Kars eta Ardahani ere, eta Nakhitxevanen independentzia onartu zuen.

## Kanpo estekak
Jelena Piskun

**Jelena Piskún** (Minsk, Bielorrusia, 1978ko otsailaren 2a) bielorrusiar gimnasta artistikoa da, bi aldiz txapeldun izan zen 1993an eta 1996an, hurrenez hurren, zaldi-jauziko probetan eta proba asimetrikoetan.

## Kirolari ibilbidea 
### 1993 
Birminghameko 1993ko Munduko Txapelketan, urrezko domina eskuratu zuen jauzi proban, Lavinia Milosovici errumanieraren eta Oksana Txusovitinaren aurretik.

### 1996 
1996an San Juanen (Puerto Rico) egindako Munduko Txapelketan, urrea eskuratu zuen barra asimetrikoetan, Svetlana Khorkina errusiarrarekin berdinduta eta Isabelle Severino frantziarraren aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristina Pravdina

**Kristina Právdina** (Voronezh, Errusiako RSFS, 1990) Azerbaijango gimnasta artistikoa da, Errusiako taldearen ordezkaria, eta 2006. urtean brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 2006 
Aarhuseko Munduko Txapelketan (Danimarka), brontzezko domina lortu zuen taldekako lehiaketan, Txinaren (urrea) eta Estatu Batuen (zilarra) atzetik. Taldekideak Anna Grudkó, Svetlana Kliúkina, Anna Pávlova, Polina Miller eta Jelena Zamolódchikova izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Habia ildaskatu

**Habia ildaskatua** edo **kabia ildaskatua** (*Cyathus striatus*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Perretxiko bitxia, habia itxuragatik. Sukaldaritzarako interesik gabea. Badira beste espezie batzuk ere, txori habien itxura dutenak eta barruan arrautza moduko batzuk dituztenak.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 0,5 eta 1,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 cm-ko diametrokoa, kanpaia buruz beherako itxura du, enbor konikoa, txori habia baten itxurarekin irekita dagoenean, hasieran erabat itxia eta ilupaz estalia, ilelatzekin, kolore marroixka edo arre iluna, gero, mintz zurixka bat irekitzen da, laster desagertzen dena, barrualde ildaskatua eta peridioloak agerian utziz, kolore zurixkakoa dilista baten itxuraz eta hondoko hormari harizpi batez lotuta. Peridiolo kopurua, 12 eta 16 artean dira eta esporak horien barruan daude.

**Etimologia:** *Cyathus* hitza latinetik dator, eta kopa esan nahi du. *Striatus* epitetoa ere latinetik dator eta ildaskatua esan nahi du. Bere barruko itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea

### Nahasketa arriskua 
*Cyathus olla* eta *Crucibulum laeve* delakoekin.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera, lurrean edo adar ustelen, hostoen, pinu-orratzen eta abarren landare hondakinetan.

### Banaketa eremua 
Asia, Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Hego Amerika, Zeelanda Berria.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Armenia Wilsondar

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/26/Wilsonian_Armenia_with_zoom_%28orthographic_projection%29.svg/220px-Wilsonian_Armenia_with_zoom_%28orthographic_projection%29.svg.png|thumb|Armenia Wilsondarraren proiekzio ortografikoa zoomarekin.
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Boundary_between_Turkey_and_Armenia_as_determined_by_Woodrow_Wilson_1920.jpg/180px-Boundary_between_Turkey_and_Armenia_as_determined_by_Woodrow_Wilson_1920.jpg|thumb|180x180px|Armenia Wilsondarraren mapa, [Otomandar Inperioa|Otomandar Inperioaren zatiketan Sèvres-eko Itunean agindu bezala.]]
**Armenia Wilsondarra** Otomandar Inperioaren kontura egindako Armeniako Estatuaren proiektua izan zen. Otomandar Inperioaren partizioan zehar eta Lehen Mundu Gerran porrot egin ondoren, Turkiak eta Aliatuetako batzuek sinatutako Sèvreseko Itunaren arabera, 1920ko abuztuaren 10ean, estatuaren muga Woodrow Wilson Ameriketako Estatu Batueko lehendakariaren esku zegoen. Azken tratatua, ordea, ez zuten sinatu Ameriketako Estatu Batuek, eta erabat deskonposatutako Otomandar Inperioak onartu bazuen ere, turkiarrek baztertu egin zuten, eta gerra berri bat sortu zen. 

Estatuaren proiektuak Erzurum, Bitlis eta Van probintziak hartzen zituen, Armenia otomandar (*Mendebaldeko Armenia* ere deitzen zaio) izeneko eskualdearen zati zirenak. Eskualde hori iparralderantz zabaldu zen, Trabzon probintziaren mendebalderaino, Armeniako Errepublika Demokratikoari Trebisondako portuan Itsaso Beltzerako irteera emateko.

Turkiako Independentzia Gerran, turkiarrek armeniarrak eta grekoak garaitu zituztenean, aliatuak negoziazio-mahaira itzultzera behartu zituen Ituna berretsi aurretik. Alderdiek Lausanako Ituna sinatu eta berretsi zuten 1923an, Sèvresko Ituna deuseztatu zuena, eta Turkiako egungo mugak ere ezarri zituen. Ekialdeko mugak Alexandropolgo Itunaren bidez lortu ziren 1920ko azaroaren 2an, eta Karseko Itunaren bidez, 1921eko urriaren 23an sinatua eta Erebanen 1922ko irailaren 11n berretsia, Armeniarekin eta Sobietar Batasunarekin, Lausanako Ituna berretsiz. Lausanako Ituna eta hari lotutako artikuluak ez ditu onartzen Armeniako Errepublikako egungo gobernuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liubov Xeremeta

**Liubov Xeremeta** (Lviv, Ukraina, 1980ko urtarrilaren 17a) ukrainar gimnasta artistikoa da, 1996an munduko brontzezko domina lortu zue lurzoru proban.

## Kirolari ibilbidea 
### 1996 
San Juango (Puerto Rico)  Munduko Txapelketan , brontzezko domina eskuratu zuen lurzoru-ariketan, Kui Yuanyuan (urrea) txinatarraren, Gina Gogean errumaniarraren (zilarra) ondoren eta Lavinia Miloşovici errumaniarrekin berdinduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roger Fenton

**Roger Fenton** (Heywood, Lancashire, 1819ko martxoaren 28a - Potters Bar, Hertfordshire, 1869ko abuztuaren 8a) britainiar argazkilaria izan zen. Lehen gerrako argazkilarietako bat izan zen.

Londresen arteetan graduatu ondoren, margolaritzarekiko interesa piztu zitzaion. 1851ko Nazioarteko Erakusketan lehen argazkiak ikusi ondoren, argazkigintzan aritu zen. 1854an Krimeako gerra dokumentatzeko enkargua jaso zuen eta gerraren azken etapako argazkiak egin zituen. Gerra ostean, britainiar paisaiei argazkiak atera zizkien.

## Iruditegia 

Roger Fenton's waggon.jpg|Marcus Sparling seated on Fenton's photographic van, Krimea, 1855.
Roger Fenton - Shadow of the Valley of Death.jpg|Shadow of the Valley of Death.
Cavalry camp near Balaklava 1855.3a34625r.jpg|Cavalry camp near Balaklava.
Gen-brown-and-staff-crimea-1855-by-roger-fenton.jpg|Le Lieutenant général sir George Brown et son état-major.
FentonSeated1.jpg|thumb|Seated odalisque.

## Kanpo estekak
Inga Shkarupa

**Inga Shkarupa** (Ternopil, Sobietar Errepublika Sozialista, 1981eko irailaren 9a) Ukrainako gimnasta artistikoa  da, 1999ko munduko brontzezko domina duena, taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 1999 
Tianjingo 1999ko Munduko Txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumania eta Errusiaren atzetik. Taldekideak: Tatiana Yarosh, Olga Teslenko, Viktoria Karpenko, Olga Roschupkina eta Nataliya Horodny izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christina piercinga

**Christina piercinga**, **Venusen piercinga** ere deitua, genitaletako piercing bat da. Kanpoko ezpainek bat egiten duten lekuan egiten da, pubis mendiaren azpian. Christina piercing anatomiaren mende dago; uko egite tasa handia du, eta ezin dute emakumeko guztiek egin, aldakuntza anatomikoak direla eta. Piercingak ez du errazten estimulazio sexuala, eta deserosotzat jo daiteke presioa aplikatzen denean. Normalean barra kurbatu batekin edo gainazal barra batekin zulatzen da, ukatzeko arriskua murrizteko.

Christina piercing nahiko berria da. Lehenengo Christina piercing ezaguna 1990eko hamarkadan egin zen. Batzuetan "Venus" hitza ere erabiltzen da, Venus mendian duen kokalekuari erreferentzia eginez.

Piercing sei-bederatzi hilabetetan sendatu ohi da. Hala ere, arazoak sor daitezke bitxiaren eta zulatutako pertsonaren anatomiaren arabera. Kasu batzuetan, azaleko piercing bat bezala gauzatzen da. Beste zailtasun batzuk ere ager daitezke, erlatiboki luzea den hautemate kanala eta etengabeko mugimendu eta marruskadurak direla-eta. Christina piercing-ak ere infekzioen mende egon daitezke.

## Kanpo estekak
Tatiana Yarosh

**Tatiana Yarosh** (Kirovogrado, Ukrainako Errepublika Sozialista Sobietarra, 1981eko irailaren 1a) Ukrainako gimnasta artistikoa da. 1999ko munduko brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan.

## 1999 
Tianjingo 1999ko Munduko Txapelketan, brontzezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumania eta Errusiaren atzetik. Taldekideak Olga Teslenko, Inga Shkarupa, Viktoria Karpenko, Olga Roschupkina eta Nataliya Horodny izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jelena Produnova

**Jelena Sergeievna Produnova** (; Rostov Don, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa, 1980ko otsailaren 15a) ospe handiko errusiar gimnasta da.  Gimnasia artistikoko talde errusiarrari egindako ekarpenagatik Sidneyn 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.  Bere karrerak 1995etik 2000ra arte iraun zuen, eta hainbat domina olinpiko eta mundial jaso zituen, baita domina ugari beste lehiaketa batzuetan ere.

## Kirolari ibilbidea 
### 1995-96 
Produnovaren senior mailako lehen lehiaketa handia 1995eko Munduko Txapelketan izan zen, Sabaen (Japonia), eta talde errusiarrarekin 4. amaitu zuen. Esperientzia gutxi zuenz, Produnovak ezin izan zen banakako amaiera bakar batean ere sailkatu. Lehiaketa hori baino lehen, Produnovak 1995eko nazioarteko junior txapelketan ere parte hartu zuen, Japonian. Han, oreka-barran zilarrezko domina lortu zuen, eta 5. postuko marka bi: bat banakako finalean, eta bestea barra asimetrikoetan.

1996an gimnasia artistikoko talde errusiarreko kide izateko hautatu zuten, Atlantako 1996ko Udako Olinpar Jokoetan lehiatzeko, baina orpoko lesio batek Olinpiar Joko haietara joatea eragotzi zion.

## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Anna Txepeleva

**Anna Sergeievna Txepeleva** (Volzhski, Errusia, 1984ko uztailaren 26a) errusiar gimnasta artistikoa da, 2000ko txapeldunorde olinpikoa taldekako lehiaketan.

## 2000 
Sidneyko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren atzetik (urrea) eta Txinaren aurretik (brontzea). Taldekideak: Svetlana Khorkina, Anastasia Kolesnikova, Jekaterina Lobazniuk, Jelena Produnova eta Jelena Zamolodtxikova izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastasia Kolesnikova

**Anastasia Nikolaievna Kolesnikova** (Kazan, Errusia, 1983ko ekainaren 10a) errusiar gimnasta artistikoa da. 2000. urtean txapeldunorde olinpikoa izan zen taldekako lehiaketan.

## Kirolari ibilbidea 
### 2000 
Sidneyko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina eskuratu zuen taldekako lehiaketan, Errumaniaren atzetik (urrea) eta Estatu Batuen aurretik (brontzea). Taldekideak: Svetlana Khorkina, Anna Txepeleva, Jekaterina Lobazniuk, Jelena Produnova eta Jelena Zamolodtxikova izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lidia Litviak

**Lidia Vladimirovna Litviak** (), ***Stalingradoko Arrosa Zuria*** izengoitiarekin ezaguna, Bigarren Mundu Gerrako pilotua izan zen. Nabariak izan ziren haren ekintzak Stalingradeko batailan.

21 urte zituela, hamabi garaipen bakarka eta partekatutako beste 2-4 zituen. Harrezkero, munduko historia militarrean abiazioaren as bilakatu ziren bi emakumeetako bat izan zen —Katia Budanova lagun zuela—. Litviakek, gaur egun, hegan hegazkin gehien bota dituen emakumezkoa izaten jarraitzen du. Horregatik guztiagatik, eta Kurskeko guduan ekintzan desagertu ondoren, azkenean Sobietar Batasuneko heroi izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak