Erandio

**Erandio** Bizkaiko ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Bilboko itsasadarraren eskuinaldean kokatua. Udalerriak 17,65&nbsp;km2 ditu eta . urtean  biztanle zituen.

## Geografia 
### Mugakideak 
Mugakide ditu iparraldean Urduliz, Laukiz eta Berango; hegoaldean, Bilbo; ekialdean, Loiu eta Sondika; eta mendebaldean, Leioa eta Getxo. Erandio Ibaizabaleko eskuinaldean dago, itsasora begira, eta Ibaizabaleko ezkerraldean, aurrez aurre, Barakaldo eta Sestao daude.

Erandio da Bilbo Handiko Eskuinaldean izaera industriala duen udalerri bakarra.

### Herrigunea eta auzoak 
Erandio ondorengo entitate historiko edo herriguneek osatzen dute:

* Altzaga (10.619 biztanle)
* Arriaga (512 biz.)
* Astrabudua (10.207 biz.)
* Asua (317 biz.)
* Erandiogoikoa (1.709 biz.)
* Goierri (522 biz.)
* Lutxana-Enekuri (653 biz.)

### Mendi muinoak 
* Karabezu.
* Kukularra Ategorri futbol zelaia, hilerria, Altzaga ikastola.
* Unbeko mendilerroa, Unbe.
* San Bernabe (Deustuko mugan).

## Historia 
[thumb|ezkerrera|[Erandiogoikoaren ikuspegia.]]

XVI. mendeko dokumentu batzuetan Herandio grafia erabiltzen zen. Esate baterako 1526an Leioa Erandiotik desanexionatu zeneko dokumentazioan.. 

Bilboko biztanleriaren beharrizanak asetzeko, 1940an udalerriaren beste zati handi bat anexionatu zen eta azkenik 1966an Asua Haran guztia. 1983an, Bilbotik banandu ziren anexionatutako lurralde guztiak, besteak beste Erandio udalerria.

### Gasaren gatazka 
thumb|ezkerrera|Josu Murueta Kultura Etxearen sarrera, Josu Murueta plazan. Astrabudua.
1969an, hodei toxiko baten ondorioz, ezinezkoa zen Erandion arnasa lasai hartzea, eta herritarrak kalera irten ziren egoera salatzeko, errepideak moztu zituzten eta poliziak garai hartan ohikoa zen errepresioarekin esku hartu zuen. Grebara deitu zuten klandestinitatean zeuden talde antolatuetatik, eta protestek jarraitu egin zuten. Espainiako poliziak benetako suarekin erantzun zien kalera irten ziren protesta-egileei eta bi pertsona hil zituzten: Antón Fernández bala frankista batek jo zuen urriaren 28ko gauean, larri zauritu eta 15 egun geroago hil egin zen; hurrengo egunean, Antónek tiroa jaso eta hurrengo egunean, grebarako deialdia zegoen eta Josu Murueta beste bala frankista batek jo zuen, eta hortxe hil egin zen.. Ez zen inoiz erantzukizunik argitu, ez zen inoiz azalpenik eman. Astrabuduako plaza nagusia Josu Murueta plaza deitzen da gaur egun.

## Demografia 
Erandiok  biztanle zituen . urtean. Udalerriak XX. mendean izan zituen anexio eta desanexioen historiaren ondorioz, ez dago sasoi hartako populazio daturik.

1990eko hamarkadatik aurrera Erandio 25.000 biztanleren bueltan mantendu da, gorabehera txikiekin. Horietatik gehienak bi auzo nagusietan, Altzagan eta Astrabuduan.

## Politika 
2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeen ondotik, Aitziber Oliban Gutierrez jelkidea da Erandioko alkate. 

### Udal hauteskundeak 
[thumb|eskuinera|Erandioko udaletxea eta musika-kioskoa. [Altzaga (Erandio)|Altzagan.]]

### Alkateen zerrenda 
## Azpiegiturak 
### Garraioa 
Bilbo eta Getxotik 8 kilometrora dago Erandio. Bi hiri horien artean egoteak eta XX. mendean zehar herriak izandako industria-garapen handiak sortutako hainbat beharrek eta premiak komunikazio egokiak sortaraztera bultzatu zuten udala. Horren ondorioz, Erandiok dauzkan komunikazio onak dira, besteak beste, Bizkaibus konpainiak Bilborekin lotzen du . Gainera, Bilboko metroari esker, ibilgailu pilaketek sortzen dituzten arazoei erantzuna eman zaie bai eta herritarren mugikortasuna handitu ere.[thumb|Mahastiak [Goierri (Erandio)|Goierrin.]]

#### Metroa 
Bilboko metroaren 1. lineak Erandio zeharkatzen du, eta udalerrian hurrengo geltokiak ditu:

* Lutxana
* Erandio
* Astrabudua

#### Trena 
Euskotrenen anezka zerbitzuak Lutxanako geltokia Sondikakoarekin lotzen du.

#### Autobusa 
Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:

## Ondasun nabarmenak 
### Ondare erlijiosoa 
* Andra Maria eliza
* Madalena baseliza
* Martiartuko San Antonio baseliza
* San Kristobal baseliza
* Santi Mami baseliza
* San Pablo eta San Bernabe baseliza

### Ondare zibila 
* Asua dorretxea
* Martiartu dorretxea: Goierri auzoan dagoen XVI. mendeko dorretxea.
* Ugarte dorretxea

## Argazki galeria 

Fitxategi:TorreMartiartu.JPG|Martiartu dorretxea.
Fitxategi:Erandio Goikoa - Iglesia de Santa María 03.jpg|Andra Maria eliza, Erandiogoikoa auzoan.
Fitxategi:Erandio Martiartu San Antonio ermita.jpg|Martiartuko San Antonio baseliza.
Fitxategi:Erandio Leioa Santi Mami ekainean.jpg|Santi Mami baseliza.
Fitxategi:Erandio Goikoa 4.jpg|Udaletxe zaharra, Erandiogoikoan
Fitxategi:Erandio 06a.jpg|Bilboko itsasadarraren ertzeko zamaketa garabi bat.
Fitxategi:Cargadero Asua.jpg|Asua ibaiaren ertzeko zamaketa garabi bat.
Fitxategi:Ertzaintzaren Erandioko zentrala.jpg|Ertzaintzaren Erandioko zentrala.
Fitxategi:Erandio - Astrabudua, Monumento a la Industria.jpg|*Industriari monumentua*, Astrabuduan.
Fitxategi:Erandio - Astrabudua 4.jpg|Josu Murueta plaza, Astrabuduan.
Fitxategi:Way of the Three Crosses.jpg|Hiru gurutze.

## Kultura 
Euskara egoera soziolinguistiko gutxiagotuan egonik, herriko kultura adierazpen gehienak gaztelaniaz egin dira azken hamarkadetan.
### Euskara 
[thumb|Erandioko Mertxe Bilbao hiztunaren testigantza. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Bizkaieraren parte den Txorierriko euskara da Erandion kokatzen dena. Gaur egun erandioztarren %&nbsp;25 inguru euskaldunak dira. 1996ko datuek diotenez, Asua eta Goierri auzoak dira euskaldunenak. Bertako jatorrizko hizkera mendebaleko euskara edo bizkaieraren aldaera da, mugakideak diren Leioa, Berango eta Derioko hizkerekin kidetutakoa hein handi batean. Iñaki Gamindek azken herri horietako aldaerak aztertu ditu.

### Biblioteka 
Erandioko bibliotekak Altzagan eta Astrabuduan daude. Hauek dira helbideak:
* Altzagako biblioteka: Jesus Aranburu kalea, 6/8. Tfnoa.: 944170071. 
* Astrabuduko biblioteka: Josu Murueta kalea. Tfnoa.: 944672946.

## Literatura 
Euskara egoera soziolinguistiko gutxiagotuan egonik, herriko kultura adierazpen gehienak gaztelaniaz egin dira azken hamarkadetan.

### Jaiak eta ospakizunak 
[thumb|Erandio udalerriko [Astrabudua auzoko jaiak.]]

* Ekainaren 11: Berbabe Deuna. Fano Auzunea.
* Ekainaren 13: San Antonio. Goierri.
* Ekainaren 29: San Pedro. Kukularra.
* Uztailaren 3: San Trifon. Arriaga.
* Uztailaren 10: Kristobal Deuna. Goierri.
* Uztaileko bigarren hamabostaldia: Asua.
* Abuztuaren 10: San Lorenzo. Astrabudua.
* Abuztuaren 15: Andre Maria. Erandio Goikoa.
* Abuztuaren 17-18: Santimami.
* Abuztuaren 28: San Agustin. Altzaga.
* Iraileko lehen astea: Enekuri.
* Iraileko hirugarren astea: Lutxana

## Erandioztar ospetsuak 
* Ramon Rubial (1906-1999), politikaria.
* Telmo Zarraonaindia (1921-2006), futbolaria.
* Jose Luis Bilbao Mentxaka, *Bala Beltz* (1921-2014), futbolaria.
* Juan Trabudua Aretxabaleta (1929), idi-probalaria.
* Txomin Ziluaga (1939-2012), politikaria eta unibertsitate-irakaslea.
* Luis Maria Etxeberria (1940-2016), futbolaria.
* Alex Angulo (1953-2014), aktorea.
* Xabier Oleaga (1956-), ikastolen mugimendua eta Euskaldunon Egunkariaren bultzatzailea.
* Sendoa Agirre (1975-), futbolaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erandioko Udalaren webgunea