2025eko Eurovision Abesti Lehiaketa

**2025eko Eurovision Abesti Lehiaketa** Eurovision Abesti Lehiaketaren 69. edizioa izan zen. Suitzan egin zen (Basilea hirian), 2024ko lehiaketa estatu burujabe horrek irabazi baitzuen, Nemoren "The Code" abestiarekin. Europako Irrati-Telebista Batasunak (EBU) eta Suitzako Irrati-Telebista Korporazioak (SRG SSR) antolatutako lehiaketa St. Jakobshalle estadioan egingo da. Bi finalerdi izan ziren, maiatzaren 13an eta 15ean; eta finala, 2025eko maiatzaren 17an. Hazel Brugger komikoak eta Sandra Studer abeslariak aurkeztuko dituzte hiru zuzenekoak, eta Michelle Hunziker aurkezle eta modeloa batuko da finalerako.

37 estatu burujabek parte hartu zuten lehiaketan; Montenegro bi urteko hutsunearen ondoren itzuli zen. Hasiera batean, Moldaviak parte hartzeko asmoa zuen, baina gero atzera egin zuen arrazoi ekonomikoengatik eta bere selekzio nazionalaren hautemandako kalitateagatik.

Polemika izan zen, Israelek 2023an Gazako zerrendan abiatutako inbasioa eta genozidioa gorabehera, antolatzaileek Israeli parte hartzen utzi ziotelako. Izan ere, aurrez eta urte hartan bertan ere, Eurovisionek ez zion Errusiari parte hartzen utzi, Errusiaren Ukrainako inbasioa zela eta; baina ez zuen inolako neurririk hartu estatu sionista inbaditzailearen aurka. Finalean, Palestinaren aldeko zenbait ekintzaile agertokira igotzen saiatu ziren, israeldar ordezkaria abesten ari zela. Belgikak, israeldar ordezkaria agertokira igotzean, emisioa eten zuen, Israelek giza eskubideen aurka egindako urraketengatik eta prentsa askatasuna urratzeagatik. Espainiako telebistak, finalaren emanaldia hasi baino lehenago, mezu hau agertu zuen pantailan: «Giza eskubideen aurrean, isiltasuna ez da aukera bat. Bakea eta justizia Palestinarentzat»; gainera, ez zuen israeldar ordezkaria aurkezteko ezer adierazi (gainerako estatuetako ordezkarientzat aurkezpenak egin zituen). Lehiaketaren irabazleak, JJ austriar abeslariak, adierazi zuen hurrengo urtean Israel lehiaketatik kanporatuko zutela espero zuela. Finala egin eta hiru egunera, Espainiako Erresumako lehendakari Pedro Sánchezek exijitu zuen Israel Eurovisionetik kanporatzea, Errusiarekin egin zen bezala.

Leihaketa Austriak irabazi zuen, JJ abeslariak ordezkatuta, "Wasted love" (xahututako maitasuna) kantarekin. Austria lehen postuan amaitu zen epaimahaien botoan eta laugarren postuan telebotoan. Podioa Israelek (telebotoko irabazlea) eta Estoniak osatu zuten, Suedia eta Italia laugarren eta bosgarren amaitu zirelarik, hurrenez hurren.

Edizio honek hainbat estatistika interesgarri utzi zituen. Hasteko, irabazleak puntu gutxien lortu dituena da banatutako puntuazio-sistema erabiltzen denetik. Bestalde, hizkuntza-araurik ez dagoenetik, lehen aldia da kanten gehiengoa ingelesa ez den hizkuntza batean (guztiz edo partez) dagoela. Emaitzei dagokienez, edizio honetan hainbat herrialdek haien emaitzak hobetu zituzten: Albaniak inoiz izan duen teleboto altuena lortu du, eta Estoniak, Greziak eta Letoniak haien emaitzarik hoberena lortu dute 2002, 2013 eta 2015etik, hurrenez hurren. Suitzak inoiz egon den ezberdintasunik handiena lortu zuen epaimahaien (2. postua, 214 puntu) eta telebotoen (azken postua, 0 puntu) artean. Finalerako sailkapenei dagokienez, nabarmenak dira Lituania eta Portugal, haien arrakastarik luzeenak baieztatu baitzituzten (5 final segidan), eta Danimarka eta Malta finalera pasa zirela lehen aldiz 2019 eta 2021etik, hurrenez hurren. Beste aldetik, Azerbaijan da edizio honen ondoren finalerdietan urte gehien segidan daraman herrialdea, hirurekin, haren inoizko posturik txarrena lortu zuelarik (azkenekoa finalerdian). Montenegrok ere haren inoizko posturik txarrena lortu zuen, haren finalerdian azkenekoz ailegatu baizen.

## Kokalekua 
2025eko lehiaketa Basilean (Suitza) egitekoa da, herrialdeak 2024ko lehiaketan lortutako garaipenaren ondoren, Nemok interpretatutako "The Code" abestiarekin. Hirugarren aldia izango da Suitzak lehiaketa antolatzen duena, aurretik 1956ko inaugurazio lehiaketarako eta 1989ko lehiaketarako egin baitzuen, Luganon eta Lausanan hurrenez hurren. Lehiaketarako aukeratutako lekua 12.400 eserlekuko St. Jakobshalle da, barruko kirol eta kontzertu ekitaldietarako egoitza gisa balio duena. Arena Basel-Landschafteko Münchenstein udalerrian dago, Basel-Stadteko mugaren ondo-ondoan.

Messe eta Congress Center Basel gunean lehiaketarekin lotutako hainbat ekitaldi egingo dituzte. Bertan kokatuko dira Eurovision Auzoa, lehiaketako parte-hartzaileen eta tokiko artisten emanaldiak hartzen dituena, eta baita publiko orokorrarentzako zuzeneko ikuskizunen proiekzioak ere; EuroClub, lehiaketetako parte-hartzaileen jaialdi ofizialak eta emanaldi pribatuak hartzen dituena; eta "Alfonbra Turkesa" ekitaldia 2025eko maiatzaren 11n, non lehiatzaileak eta haien ordezkaritzak akreditatutako prentsaren eta zaleen aurrean aurkezten diren, eta, ondoren, inaugurazio-ekitaldia ematen den. St. Jakob-Park-ek finalaren proiekzioa egingo du Eurovisioneko iraganeko artisten emanaldiekin batera, sarrera publikoarentzat kobratuta; estadioa zuzeneko emankizunean ere agertuko da. Eurovision kalea Stäinevorstadten kokatuko da.

## Herrialde parte-hartzaileak 
Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartzeko hautagaitzak EBUko kide den emisore nazional bat behar du, lehiaketa Eurovision sarearen bidez jaso eta zuzenean nazio mailan emititzeko gai dena. EBUk lehiaketan parte hartzeko gonbidapenak igortzen dizkie kide guztiei.

2024ko abenduaren 12an, EBUk hasiera batean iragarri zuen 38 herrialdek parte hartuko zutela 2025eko lehiaketan. Horien artean dago Montenegro, bi urtez lehiaketatik kanpo egon ondoren itzultzeko prest dagoena. 2025eko urtarrilaren 22an, Moldaviak bere erretiratzea iragarri zuen, eta, horrela, parte hartzen zuten herrialdeen kopurua 37ra murriztu zen.

Leihaketan aurretik parte hartu duen bi artista itzultzear dira: Nina Žižić, 2013an Montenegro ordezkatu zuena Who See bikotearekin batera, eta Justyna Steczkowska, 1995ean Polonia ordezkatu zuena. Hau artista beraren bi parte hartzeren artean inoiz izandako denborarik luzeena da: 1995eko finalaren eta 2025eko finalerdiaren artean zehazki 30 urte daude, biak maiatzaren 13an ospatu baitziren.

### Beste herrialde batzuk 
Andorran, Bosnia eta Herzegovinan eta Eslovakian EBUko kide diren irratiek ez parte hartzea baieztatu zuten EBUk parte-hartzaileen zerrenda iragarri aurretik. Mazedoniako MRT sareak herrialdea lehiaketara itzultzeko aukera aztertu zuen, Eurovision zaleen mezu elektroniko bati erantzunez, 2024ko urrian hori egiteko eskatuz; Ipar Mazedonia, azkenean, ez zen 2025eko parte-hartzaileen behin betiko zerrendan agertu. Kosovoko RTK hedatzailearen zuzendari nagusi Shkumbin Ahmetxhekaj-ek gutun formal bat bidali zion EBUri 2024ko ekainean, Kosovok 2025ean lehiaketan debutatzeko gonbidapena eskatuz; hau EBUren Batzar Nagusiak baztertu zuen 2024ko uztailean.

### Ikus-diseinua eta eszenikoa 
2024ko abenduaren 16an, SRG SSRk 2025eko lehiaketarako arte tematikoa eta eszenografia aurkeztu zituen. Arte tematikoa, "Unity Forms Love" (Batasunak Maitasuna Eratzen Du) izenekoa, "Eurovision bihotzaren" kolore begiko miniaturetan eraikia dago, tonu erdiko pixelazio efektua emulatzeko antolatua, "Eurovision Abesti Leihaketak hau batutako eta ospatzeko batutako milioika lagun" sinbolizatuz. Florian Wieder produkzio-diseinatzaile alemaniarrak eratu zuen bigarren urtez jarraian, eta, aurretik, zazpi lehiaketaren ikusgaiak diseinatu zituen. Suitzako mendietan eta hizkuntza-aniztasunean inspiratuta dago eszenatokia, ikus-entzuleen eremu iraunkorrean hedatzen den erdiko luzapen batek nabarmenduta eta LED arku batez inguratuta.

## Formatua 
### 1. finalerdia 
Lehen finalerdia 2025eko maiatzaren 13an izango da, 21:00etan. Hamabost herrialde lehiatu ziren, eta horietaz gain, Espainiak, Italiak, Suitzak, eta "Munduko gainerako herrialdeek" bozkatu ziren. Espainia, Italia eta Suitzak haien kantak ere antzeztu zituzten, Estonia, Belgika eta Kroaziaren kanten ondoren, hurrenez hurren.

Finalerdia dantzari, yodel kantari eta alphorn joleek ireki zute, Eurovisioneko kanta ohiak Tattoo (Suedia 2023), Arcade (Herbehereak 2019), Waterloo (Suedia 1974) eta The Code (Suitza 2024) bertsionatzen. Bi tarteko antzezpen egon ziren kanten ondoren: "Made in Switzerland", Hazel Brugger eta Sandra Studer aurkezleek kantatutako eta Suitzako estereotipo eta historiari buruzko musikala, 2024ko aurkezle Petra Mederekin batera; eta 1988ko suitzar irabazle "Ne partez pas sans moi", 2024ko partaideek Marina Satti, Iolanda, Jerry Heil eta Silvester Beltek abestuta, Céline Dionen partezko bideomezu batekin batera.

### 2. finalerdia 
Bigarren finalerdia 2025eko maiatzaren 15ean izan zen, 21:00etan. Hamasei herrialde lehiatu ziren, eta horietaz gain Alemaniak, Erresuma Batuak, Frantziak eta "Munduko gainerako herrialdeek" bozkatu zuten. Alemania, Erresuma Batua eta Frantziak haien kantak ere antzeztu zituzten, Israel, Georgia eta Austriaren ondoren, hurrenez hurren.

Finalerdia Basileako eurovision zaleei buruzko aurkezpen batek ireki zuen. Antzezpenen ondoren, beste nazioarteko eurovision zaleei buruzko zati bat ere aurrera eraman zen. Bi tarteko antzezpen nagusi eman ziren: "On Time", suitzar hizkuntza-aniztasunaren aurkezpena eta herrialdeak denboraren bidez duen batasunari buruzko dantza interpretatiboa; eta 2020ko kantei tributo bat, Gjon's Tears (Suitza), Destiny (Malta), Efendi (Azerbaijan) eta The Roop (Lituania) ordezkari ohien partez.

### Finala 
Finala 2025eko maiatzaren 17an izan zen, 21:00etan. Hogeita sei herrialdek hartuko dute parte finalean: Suitza herrialde anfitrioia, "Bost Handiak", eta bi finalerdietako bakoitzeko hamar sailkapen onenak. Epaimahaia eta telebotoa duten hogeita hamazazpi herrialde parte-hartzaileek eta "Munduko gainerako herrialdeak" onlineko boto agregatuaren bidez parte hartzen ez duten herrialdeek bozkatuko dute finalean.
Finala Nemok ireki zuen, danbor-tropa bat eta suitzar kanten nahaste batekin batera. Tarteko antzezpenetarako, zenbait suitzar ordezkari ohi agertu ziren, hala nola Paola Del Medico (1969, 1980), Peter Reber (1971, 1976, 1979 eta 1981), Luca Hänni (2019) eta Gjon's Tears (2020, 2021), aurreko urteetako suitzako Eurovisioneko kanten nahasketa bat abesteko. Honetaz gain, ordezkari ohi eta bigarren postuak Käärijä (Finlandia, 2023) eta Baby Lasagnak (Kroazia, 2024) haien kanta berria "Eurodab" aurkeztu zuten, eta Nemok haren kanta berria "Unexplainable" ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak