open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Palaeotheriidae

**Palaeotheriidae** tapir eta errinozeroekin lotutako eta, ziurrenik, zaldien arbaso ziren ugaztun perisodaktiloen desagertutako familia bat da. Ipar Hemisferioan bizi ziren orain dela 60 eta 45 milioi urte artean. 20 eta 75 zentimetro arteko tamaina zuten. Batez ere hostoak eta fruitu txikiak jaten zituzten, eta pentsatzen da basoetan bizi zirela.

## Generoak 
* *Anchilophus*
* *Bepitherium*
* *Cantabrotherium*
* *Franzenium*
* *Hallensia*
* *Hyracotherium*
* *Iberolophus*
* *Leptolophus*
* *Lophiotherium*
* *Mekodontherium*
* *Pachynolophus*
* *Palaeotherium* (genero tipoa)
* *Paranchilophus*
* *Paraplagiotherium*
* *Plagiolophus*
* *Propachynolophus*
* *Pseudopalaeotherium*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lux Pascal

**Lux Pascal** (Orange County, Kalifornia, 1992ko ekainaren 4a) estatubatuar-txiletar emakume aktorea da.

## Bizitza 
Orange Countyn jaio zen 1992ko ekainaren 4an txiletar jatorriko familia batean. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu eta Lucas Balmaceda Pascal izena jarri zioten.

Neba-ahizpen artean gazteena, Pedro Pascal aktorearen arreba da. Gurasoak, José Balmaceda eta Verónica Pascal, 1973ko Txileko estatu kolpetik ihesi Ameriketako Estatu Batuetara joandako txiletarrak ditu. Ama Andrés Pascal Allende gudariaren eta politikariaren lehengusina baita. Hiru urte zituenean Txilera itzuli zen gurasoekin eta Nicolás nebarekin batera. Euskal Herrian jaiotako aitona bat dauka. 2021ean bere burua emakume transgenerotzat aitortu zuen eta Lux Pascal izena hartu zuen.

Santiagoko Saint George's Collegen ikasi zuen. 2010ean antzerkigintza ikasten hasi zen Txileko Eliz Unibertsitate Katolikoan.

2021ean antzezpena ikasten aritu zen Juilliard Eskolan.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2011: *Baby Shower*
* 2016: *Prueba de actitud*
* 2019: *No quiero ser tu hermano*
* 2019: *Ella es Cristina*
* 2019: *El príncipe*

### Telebista 
* 2014: *Los 80*
* 2015: *Veinteañero a los 40*
* 2015: *Juana Brava*
* 2017: *Narcos*
* 2017: *12 días que estremecieron Chile*
* 2018: *Santiago Paranormal*
* 2019: *Héroes invisibles*
* 2020: *La jauría*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El agente topo

***El agente topo*** 2020ko Maite Alberdi txiletar zinema zuzendariaren dokumental filma da.

## Sinopsia 
Rómulo detektibe pribatua da. Bezero batek eskatu dio bere ama bizi den zahar-etxea iker dezan. Rómulok, orduan, Sergio 83 urteko gizona entrenatuko du; ez du inoiz detektibe-lanik egin, baina denbora batez zahar-etxean biziko da, isilpeko agente bezala. Egoitzan infiltratu ondoren, sator rola hartzeko eta bere nortasun maitagarria eta amultsua ezkutatzeko zailtasunak ditu, eta, azkenean, espioi baino, bere bizikideen aliatu egiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atlantic College

**Atlantic College** edo **United World College of the Atlantic** (batzuetan UWC Atlantic College edo UWCAC) Batxilergo Ikastetxea bat da Galesko Vale of Glamorganen dagoena. Eskolak, 1960ko hamarkadan Nazioarteko Batxilergo curriculumaren sorkuntzan parte hartzeaz gain, ikasleen parte-hartze komunitarioa bere muinean kokatzen du. 1962an sortu zen, eta Munduko Unibertsitate Batuetatik lehena izan zen, eta munduko lehen hezkuntza-instituzioetako bat izan zen nazioarteko curriculum bati jarraitzen. Hezkuntza liberal, aurrerakoi eta erradikalagatik, etika globalagatik eta tokiko iraunkortasunean eta iraunkortasun globalean duen ikuspegi sendoagatik da ezaguna. 90 herrialde baino gehiagotako 350 ikasle inguru joaten dira bertara. Horietako gehienak Batzorde Nazionalen bidez hautatzen dira, eta beka partzial edo osoen bidez finantzatzen laguntzen dute. Ikasleen %60k finantza-laguntzaren bat jasotzen dute.

## Erreferentziak
Giuseppe Pancera

**Giuseppe Pancera** (Castelnuovo del Garda, 1899ko urtarrilaren 10a - Castelnuovo del Garda, 1977ko apirilaren 19a), italiar txirrindulari bat izab zen. 1925tik 1934ra profesionala izan zen eta, nahiz eta, garaipen gutxi lortu, maila handia erakutsi zuen. Frantziako Tourrean eta Italiako Giroan bigarren sailkatu zen.

## Taldeak 
* Olympia-Dunlop (1926).
* Berretino-Hutchinson (1927).
* Touring (1928-1929).
* Pirelli (1930).
* Wolber (1931).

## Palmaresa 
**1925**
* 3. Milan-Turinen
* 3. Bernocchi Kopan
* 6. Milan-San Remon
* 9. Lombardiako Giroan
**1926**
* Bernocchi Kopa.
* 3. Erroma-Napoli-Erroman
* 7. Milan-San Remon
**1927**
* Bernocchi Kopa.
* Irailak 20ko lasterketa.
* 3. Placci Kopan
* 4. Kataluniako Voltan
* 4. Lombardiako Giroan
* 5. Italiako Giroan
* 7. Milan-San Remon
**1928**
* Kataluniako Voltako etapa bat.
* 2.Italiako Giroan.
**1929**
* 2. Frantziako Tourrean.
* 6. Milan-San Remon
* 7. Italiako Giroan
**1930**
* 5. Kataluniako Voltan eta hiru etapa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bipode

[thumb| [FN Minimi metrailadorea bere bipodearekin.]]
**Bipoda** suzko arma baten kanoiaren azpian muntatutako bi oinetako euskarria da, eta horrek armak eusten eta egonkortzen laguntzen du. Egonkortasun handia eskaintzen du bi mugimendu-ardatzetan zehar (alde batetik bestera eta goitik behera).

## Erabilera 
Arma luzeetan erabiltzen dira, esate baterako, fusilak (frankotiratzaile fusilak batez ere) eta metrailadoreak arma erabiltzen duen soldaduari tiro egiteko egonkortasun eta zehaztasun handiagoa emateko. Euskarri horri esker, arma zuzenean lurrean edo beste gainazal batzuetan jartzeko aukera dago, hala nola hormetan edo goragunetan.

## Kanpo estekak
Frankotiratzaile fusil

**Frankotiratzaile fusila** doitasunezko suzko arma mota bat da, distantzia oso luzean helburuetara tiro egitea ahalbidetzen duena. Erabilera ohikoa da mundu osoko armadetan zein polizia indarretan.

Ohiko frankotiratzaile fusil batek ahalik eta zehaztasun handiena bilatzen du tiroan, horretarako mira teleskopiko batez hornitua dagoena, eta armarentzako munizio espezifikoa erabiltzen du, distantzia luzeak iristea ahalbidetzen duena, tiro doitasunik galdu gabe. Termino hau giza helburuen aurka erabil daitekeen mira teleskopikoa duen edozein doitasunezko suzko arma izendatzeko erabiltzen da.

Frankotiratzaileen eginkizun militarra XVIII. mendekoa da, nahiz eta frankotiratzaile fusil espezifikoa askoz ere garapen berriagoa den. Aurrerapen teknologikoek, eta batez ere mira teleskopikoarenak, baita arma modernoen fabrikazioan zehaztasun handiagoa izateak, armadek frankotiratzaile gisa trebatutako soldaduentzako ekipamendu espezifikoa sortzea ahalbidetu zuten. Fusil berriei esker, infanteriako fusil arruntekin alderatuta, helburuak zehatz-mehatz jo ahal izango dituzte distantzia askoz handiagoetan.

## Kanpo estekak
Mira teleskopiko

[thumb|Mira teleskopikoa [frankotiratzaile fusil bati lotuta]]
**Mira teleskopikoa** sistema optiko bat da, fokatutako tiro-helburuaren irudia modu garbian handitzea helburu duena, doitasuna eta zehaztasuna (punteria) erraztuz eta, horrela, arma batekin distantzia luzean tiroak asmatzeko aukerak areagotuz. Erabilera, oro har, eremu militarrean (frankotiratzailea) eta kirolean (baleztaz edo su-armez tiro egitekoak) hedatzen da.

## Kanpo estekak
Maite Axiari

**Maite Axiari** (Ezpeleta, Lapurdi, 1949 &ndash; 2021eko otsailaren 10a) militante feminista eta kultur eragilea izan zen. Euskal Herriko mugimendu feministaren aitzindarietakoa. Euskalgintzan eta giza eskubideen alorrean bidegilea. Buhamiak emazteen abesbatzako kidea. Errobiko festibaleko antolatzaile eta Eskandrai elkarteko lehendakari izan zen..

## Biografia 
Maite Axiari formakuntzaz psikologoa zen.18 urte zituela Bordelera joan zen estudioak egitera. Garai hartan 21 urte arte ez ziren adinez nagusi eta estudianteen bizitegiak ez ziren mistoak, baziren alde batetik neskatoenak eta bestaldetik mutikoenak. Lehenbiziko errebolta, 1967an, mistotasuna lortzeko izan zen. Bestalde, kontrazepzio pilula 1967an legalizatu Frantzian. 1968ko maiatzeko estudianteen mugimendua gai horiekin hasi zen. 20 urte zituen 1968 berezi hartan eta begiak irekitzen hasi zen.

Emakumeen askatasuna alor guztietan aldarrikatzen hasi zen: lehen aldarrikapenetariko bat familietan eta adiskideen artean etxeko lanak partekatzea izan zen. Bigarrenik, autonomia ekonomikoa lortzea: ofizioa hautatzeko, estudioak egiteko. Independentzia ekonomikoa lortzea zeharo inportantea zen Maiterentzat eta denbora hortako neska gehienentzat. Frantzian, 1965ra arte ez zuten emakumeek haien kontu korrontea izateko eskubiderik, senarraren baimenik gabe. Urte berean lortu zuten ofizio bat hautatzeko eskubidea, laneko kontratu bat izenpetzea senarraren baimenik gabe. Lanean soldata berdinak ere aldarrikatu zituzten.Bide horretan saiatu zen Maite feminismoaren ildotik. Mugimendu feministaren aitzindarietakoa izan zen.

Memoria osatzeko eta transmisioa bermatzeko eginiko *Sukaldetik plazara* dokumentalean bere lekukotasuna utzi zuen Maite Axiarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maite Axiariri elkarrizketa Martxoaren 8aren harira, irratian 2019
AZD1222

**AZD1222**, edo **Oxford-AstraZeneca COVID-19aren aurkako txertoa**, COVID-19a prebenitzeko txertoa da, Oxford unibertsitatea eta AstraZeneca enpresa farmazeutikoaren artean sortua, muskulubarneko injekzio baten bidez aplikatzen dena. Koronabirusaren material genetikoaren zati bat dauka, birusaren (SARS-CoV-2) S proteina (birusaren bilgarrian dagoen proteina, espikula itxurakoa, infektatutako zeluletara atxikitzeko balio duena) kodetzen duena. Material genetiko hori txinpanzeen adenobirus inaktibatu baten barruan dago, bektore gisa jarduten duena   

Birusaren material genetiko hori DNA moduan dago integratuta adenobirusaren material genetikoan, ez RNA moduan: birusaren material genetikoa pertsona batengan sartzean, giza-zelulek birusaren S proteina ekoizten dute. Horrek immunitate-sistemaren aktibazioa eragiten du, eta S proteinaren aurkako erantzun immunea piztu (antigorputzak eta T linfozitoen sorrera). Antigorputz eta linfozito mota horiek izango dira birusaren balizko infekzio bat deuseztatuko dutenak, eta babesa emango dutenak. Txertoa bi dositan aplikatzen da, bigarrena lehenengotik 4-12 astera.

2020ko abenduaren 8an The Lancet aldizkari zientifikoak txerto honen eraginkortasunaren datuak kaleratu zituen. Saio klinikoen III. fasean 11.636 boluntarioekin egindako saioetan eraginkortasuna %62-90 artekoa izan zen, handiagoa izanik lehenengo dosian dosi erdia soilik hartu zuten boluntarioengan  . Farmazeutikoak esan zuen ikerketa berriak egingo zituela.

Erresuma Batua izan zen txerto hau baimendu zuen lehen herrialdea, 2020ko abenduaren bukaeran. Europan, Sendagaien Europako Agentziak (EMA) 2021eko urtarrilaren bukaeran bere oniritzia eman zion txertoari. 2021eko otsailean hasi zen erabiltzen AZD1222 Europako hainbat herrialdetan, baina hauetako askok erabaki zuten txertoa ez jartzeko 65 urtetik gorakoei, adin tarte horretan ez zegoelako datu nahikorik bere eraginkortasuna bermatzeko 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Limbo

**Limbo** () izan daiteke:

## Zinema 
* *Limbo*, 1972ko estatubatuar filma;
* *Limbo*, 1999ko estatubatuar filma;
* *Limbo*, 2010eko norvegiar filma;
* *Limbo*, 2020ko britainiar filma;

## Besteak 
* *Limbo*, 2010eko bideo-jokoa;
* "Limbo", 2012ko Daddy Yankeeren abestia;
* "Limbo", 1988ko Bryan Ferryren abestia;
* Limbo, trinitatear dantza tradizionala;
* Limbo, programazio lengoaia.

## Ikus, gainera 
* Linbo (argipena)
Vilafranca–Abiadura Handia geltokia

**Vilafranca  TAV** Katalan Herrietako Alt Penedès eskualdeko etorkizuneko tren geltoki bat da, Vilafranca del Penedès udalerrian kokatuta dagoena.

2022an inauguratuko dute, baina lanak ez dira oraindik hasi.

Madril-Perpinyà abiadura handiko burdinbidearen parte da, baina, Girona–Aireportua eta El Prat de Llobregat geltokietan bezala, oraindik ez dute ez bidaiariak hartuko dituen eraikinik, ez nasarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Borroka-fusil

**Borroka-fusila,** ingelesez "battle rifle" izena duena, munduko armadetan eraso-fusila pixkanaka sartu arte asko erabiltzen zen fusil militar mota da. Orokorrean Mendebaldean erabiltzen den kalibrea 7,62 × 51 mm NATO izan da .308 Winchester izenarekin ere ezagutzen dena.

Borroka- fusilak eraso-fusilak baino kalibre eta irismen handiagoa du. Horregatik, egokiagoa da distantzia jakin bat duten jaurtiketetarako, 700 metrora edo gehiagora eraginkorrak direla kontuan hartuta. Hala ere, normalean ez da egokia tiro-segidak egiteko erdiko kalibreak arma tiro artean kontrolatzeko duen zailtasunagatik.

Hala ere, estatistikoki ondorioztatu da borroka gehienak distantzia horren erdira edo gutxiagora egiten direla. 100 eta 200 metro bitarteko tarte laburrago horien barruan, eraso-fusilak autonomia eta potentzia egokia du, eta borroka-fusilarekiko abantaila ere badu munizioaren eta armaren pisua txikiago delako. Batez ere, armaren atzerapenaren kontrola, batez ere tiro-segidak egiten direnean. Munizioaren pisu eta tamaina txikiagoari esker, armaren operadoreak pisu bereko kartutxo bikoitza eraman ahal du.

## Kanpo estekak
Siriar

**Siriarrak** ( () Siriako herritarrak eta bertan bere arbasoak dituztenak dira. Sortaldeko sustrai semitak partekatzen dituzte, bertoko eta atzerriko elementuak bilduz. Gehienek sortaldetar arabieraz egiten dute, VII. mendeko arabiar konkistaren ondorioz aramera ordezkatu zuena.

Jada Siriako Gerra Zibila baino lehen, diaspora zabala zuten baina gerraren ondorioz herrialdetik sei milioi errefuxiatu atera dira, gehienak Turkiara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Midi Libreren Sari Nagusia

**Midi Libreren Sari Nagusia** (frantsesez ofizialki ***GP du Midi Libre***, *Midi Libre* bezala ezagunagoa) Frantziako txirrindularitza proba bat izan zen.

1949an sortua, 2003an nazioarteko egutegitik desagertu zen arazo ekonomikoak zirela medio. 2004an berriro itzuli zen, **Tour du Languedoc-Roussillon** izenarekin, ondoren behin betiko desagertzeko. Dauphiné Libéréren aurreko astean amaitzen ohi zen Frantziako Tourrarako prestaketa bezala. Azken urteetan 2.1 kategorian sailkatua izan zen.

Lasterketak 5 etapa zituen.

Palmaresean azaltzen diren txirrindulari nabarmenenak Raphael Geminiani, Luis Ocaña, Eddy Merckx, Raymond Poulidor, Francesco Moser, Miguel Induráin eta Laurent Jalabert dira.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Limbo (dantza)

thumb|Limbo dantzari bat.

**Linbo** edo **limbo** Trinidad uharteko dantza lehiaketa herrikoia da. Lehiaketaren helburua barra baxu baten azpitik pasatzea da, barra erori edo hondatu gabe. Dantza Trinidad eta Tobagoko afro-amerikar beilatan sortu zuten . Linbo dantza tradizionalki heriotzatik berpiztea  adierazi nahi zuen dantza zen. Hasieran barra behean hasten zen eta gero igotzen zihoan; 1950eko hamarkadan Julia Edwardsek gaur ezagutzen dugun dantza estandarizatua mundu osora zabaldu zuen. Julia hainbat filmetan agertu zen, ezagunena 1957ko *Fire Down Below* izanda.

## Arauak 
Barra horizontala, linboren barra izenaz ezagutzen dena, beste bi euskarri bertikalen gainean eusten da. Parte-hartzaile guztiek, banan-banan, linbo barraren azpitik pasatu behar dira bizkarra lurrera begira. Erortzen dena edo barra botatzen duena kanporatua izango da. Gorputzarekin ezin da barra ezta zorua ukitu ere. Guztiak pasa ondoren barra zertxobait jaitsiko da eta parte-hartzaileak berriro pasatuko dira. Lehiaketa bukatzen da parte-hartzaile bakarra geratzen denean.

## Munduko errekorra 
1991n Dennis Walston lurretik 15 cm-ra kokatuta zegoen barra azpitik pasatzea lortu zuen. Emakumezkoetan Linboko munduko errekorra  Shemika Charlesek du, Trinidad uhartean jaiotako emakume Estatu Batuarrak. 2010eko irailaren 16an, lur gainetik 21,5 cm-ra jarrita zegoen barraren azpitik pasa zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Contraband (2012ko filma)

***Contraband*** 2012ko ekintza-thriller film bat da, Baltasar Kormákurrek zuzendua, hark antzeztutako *Reykjavik-Rotterdam* 2008ko film islandiarraren berregokitzapena. Aktore nagusiak Mark Wahlberg, Kate Beckinsale, Ben Foster, Caleb Landry Jones, Giovanni Ribisi, Lukas Haas, Diego Luna eta JK Simmons dira. 2012ko urtarrilaren 13an kaleratu zuen Estatu Batuetan Universal Picturesek.

## Argumentua 
Chris Farraday (Mark Wahlberg) kontrabandista izan zen; egun, New Orleansen bizitza lasaia du Kate emaztearekin (Kate Beckinsale) eta bi semeekin. Kateren neba Andy (Caleb Landry Jones) droga kontrabandoan ari dela jakin dute, baina droga Mississippi ibaira bota behar izan zuen, poliziak egindako ezusteko ikuskapen batean.

## Aktoreak 
* Mark Wahlberg: Chris Farraday
* Kate Beckinsale: Kate Farraday
* Ben Foster: Sebastian Abney
* Giovanni Ribisi: Tim Briggs
* Caleb Landry: Jones Andy
* JK Simmons: Redmond Camp kapitaina
* Lukas Haas: Danny Raymer
* Diego Luna: Gonzalo
* Robert Wahlberg: John Bryce
* Jaqueline Fleming: Jeanie Goldare
* William Lucking: Bud Farraday
* David O'Hara: Jim Church
* Kirk Bovill: marinela
* Lucky Johnson: Tarik
* Viktor Hernandez: Edwin
* Ólafur Darri Ólafsson: Olaf
* Jason Mitchell: Walter

## Ekoizpena 
Filmaketa New Orleansen, Louisianan eta Panama Hirian egin zen. 

## Ikus gainera 
* *Reykjavik-Rotterdam* (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2008ko
Marcel Buysse

**Marcel Buysse** (Wontergem, 1889ko azaroaren 11 &ndash; Gante, 1939ko urriaren 3a), belgikar txirrindulari bat izan zen. 1909tik 1926ra lehiatu zen profesionaletan, eta Lehen Mundu Gerra bete betean harrapatu zuen. 1912an, bere lehen Tourrean, laugarren amaitu zuen eta 1913an Frantziako Tourreko podiuma zapaldu zuen eta sei etapa irabazi zituen.

## Taldeak 
* La Française (1909-1910).
* Peugeot-Wober (1912-1913).
* Alcyon-Soli (1914).
* Bianchi-Pirelli (1919-1920).
* Bianchi-Dunlop (1921).
* M. Buysse Cycles (1923-1925).
* Meterore-Wolber (1926).

## Palmaresa 
**1909**
* 3. Flandriako txapelketan

**1910**
* 3. 16px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan

**1913**
* 3. Belgikako Itzulian eta etapa bat.
* 3. Frantziako Tourrean eta sei etapa.

**1914**
* Flandriako Tourra.
* Belgikako Itzuliko etapa bat.

**1919**
* 3. Italiako Giroan.
* 3. Scheldeprijs Vlaanderenen.

**1920**
* Bruselako Sei Egunak.

**1921**
* Arlon-Ostende.
* Paris-Dinant.
* 2. Flandriako txapelketan

**1922**
* Ganteko Sei Egunak.

**1924**
* New Yorkeko Sei Egunak.

## Kanpo estekak
Idia (zodiakoa)

thumb|Idiaren irudia eta bere ideograma
**Idia** (牛) Txinatar egutegiko zodiakoko hamabi animalietatik bigarrena da. Normalki idi gisa itzultzen dena txinerako *niú* da (牛), behi, zezen, ur bufaloa eta bestelako bobinoak izendatzeko erabiltzen den hitza. Idia, beraz, arra, emea, neutroa eta singularra edo plurala izan daiteke. **Idiaren Urtea** Enbor Lurtarreko *chǒu* (丑) ikurrarekin ere adieraz daiteke. Idiaren Urteak ziklikoki ezberdintzen dira Enbor Zelestialan duten korrelazioaren arabera, ziklo hirurogeitar bakoitzean bost aldiz errepikatzen delarik Idiaren Urtea. Bost Idi mota daude zikloan, *Wu Xing*aren arabera: Metala, Ura, Zura, Sua, eta Lurra. Idiaren Urtearen aurretik Arratoiaren Urtea izaten da, eta, ondoren, Tigrearen Urtea dator.

Ziklo hirurogeitarrean gertatutako azken Idiaren Urtea 2021eko otsailaren 12an hasi zen, Lurra ikurrekoa.

## Kanpo estekak
Zakardi

[250px|thumb|Txilardia, Wrzosowiska Cedyńskieko erreserba naturala, ipar-mendebaldeko [Polonia]]
**Zakardia** Europako alde atlantikoko landaredi-mota da, nagusiki txilarrek (*Erica*, *Calluna*, *Dabooecia*), oteek eta antzeko sastrakek osatua, lurzoru hareatsu eta azidoetan hazten dena. Euskal Herriko alde atlantikoan ere oso zabaldurik dago, eta **otadi**, **txilardi** edo **iratzedi** izena ematen zaio nagusi den espeziearen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bartzelonako burdinbide tunelak

**Bartzelonako burdinbide tunelak** Bartzelonako burdinbide tunelak dira. Ekialde-mendebaldera begira daude, eta Bartzelona–Sants eta Bartzelona–Sagrera geltokiak lotzen dituzte. Horiek dira, bidaiari kopuruari dagokionez, hiriburuko garrantzitsuenak.

## Aragóko tunela 
Aragóko tunelak Bartzelona–Sants geltokia El Clot-Aragó geltokiarekin lotzen du, Gràcia pasealekuan tarteko geltoki batekin, non handik gutxira Sagrerarantz jarraitzen den. Bartzelona hiria *avinguda de Roma* eta ''carrer d'Aragó* azpitik zeharkatzen du. Bartzelona-Tarragona burdinbidearen luzapen bezala eraiki zen Bartzelona–Sants geltokiaren eta Frantziako geltokiaren arteko lotunea zegoen tokiraino, garai hartan, lubaki eran eraikia (erdi lurperatua), kale berean zehar 1882an, eta, ondoren, Bartzelona-Portbou burdinbidearekin Clot eta Sagreraraino lotua.

## Meridianako tunela 
Meridianako tunelak Bartzelona hiria zeharkatzen du *avinguda Meridiana'' eta beste kale batzuen azpitik. Tunel hau Zaragoza-Bartzelona burdinbideari dagokio. Antzina, ibilbidea lurrazaletik egiten zen 1972ra arte, gaur egungo tunela eraiki zen arte.

## Procençako tunela 
Sants-Sagrera abiadura handiko tunela Bartzelona–Sants geltokitik Bartzelona–Sagrera etorkizuneko geltokiraino Provença kaletik, Diagonal etorbidetik eta Mallorca kaletik igarotzen da, 5,78 kilometroko luzera hartuz, Bartzelona 1 435 mm-ko trenbide-zabalerarekin zeharkatzen duen abiadura handiko tunel bakarra da. Tunela 2013. urtean inauguratu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelona–Sants geltokia
* Bartzelona–Sagrera geltokia

## Kanpo estekak
Joana Couto

**Joana Guilhermina Couto** (Brasil, 1990eko uztailaren 27a) brasildar emakumezko aktore eta modelo transgeneroa da. *Perdido* telesailean Roberto Clayton izeneko pertsonaiarena egiteagatik ezaguna da.

## Bizitza 
Brasilen jaio zen 1990eko uztailaren 27an. Aitonarekin hazi zen.

Jaiotzean gizonezko generoa esleitu bazioten ere, 17 urte zituenean emakumerako trantsizioa egiteari ekin zion. 22 urterekin izenez aldatu zen eta hormona-tratamenduarekin hasi zen.

2020an debutatu zuen aktore *Perdido* telesailean, zeinean Clay izeneko emakumea bilakatuko den Roberto Clayton pertsonaia transgeneroa antzezten duen.

## Filmografia 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suzko lantza

thumb|255x255px| Suzko lantza *Huolongjing-* ek deskribatutakoa.
**Suzko lantza** edo **su-lantza** (txinera tradizionalean, 火槍; txinera sinplifikatuan, 火枪; pinyin, huǒ qiāng) Jin-Song gerretan, X. mendean, Txinan agertu zen bolborazko arma bat izan zen. Lantza bati lotutako lehergailu pirotekniko txiki bat bezala hasi zen, mele baten hasieran abantaila garrantzitsu bat lortzeko erabili zena. Bolboraren formula eta ekoizpena hobetzen ari ziren bitartean, karga leherkorraren boterea handitu egin zen eta hondakinak edo perdigoiak gehitu zitzaizkion, su-jaurtigailu eta eskopeta moderno baten efektu konbinatuak sortuz, baina irismen oso laburrarekin (3 m edo gutxiago) eta tiro bakar batekin (batzuk bi tirotarako diseinatu ziren). Ondorengo suzko lantza handi eta astunagoetan, lantza punta baztertu zen, tamaina handiegikoak baitziren gorputzez gorputz borroka batean erabiltzeko. Hauek protoarmatzat hartzen dira, esku-kanoiaren aurrekoa eta su-arma guztien arbasoa. Su-lantza batzuk handiegiak ziren gizon bakar batek erabil zitzan. Hauek, lurraren gainean kokatzen ziren armazoi baten gainean, protokanoi bezala har zitezkeenak.

## Kanpo estekak
Ainara Badiola

**Ainara Badiola Kortabitarte** (Amoroto, 1975eko ekainaren 6a), biologo, paleontologo eta irakasle euskalduna da. Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) egin zituen biologia ikasketak (1999an lizentziatua), eta paleontologian tesia aurkeztuz doktoradura lortu 2004an, Zanbranako aztarnategiaren (Araba) azterketa batekin. Irakasle izan da Zaragozako Unibertsitatean eta EHUn.

Ornodunen eta bereziki ugaztunen paleontologian berezitua, zenbait genero eta espezie fosil berri aztertu eta izendatu ditu. Zanbranako goi eozenoko aztarnategian, adibidez, *Pachynolophus zambranensis* eta *Iberolophus arabensis* (Iberolophus genero berria identifikatuz) perisodaktiloak (zaldien arbaso zaharrak), duela 35 milioi urtekoak; eta Pirinioetan (Sobrarben) aurkitutako lau hankako sirenioa, *Sobrarbesiren cardieli* (genero berria, Sobrarbesiren), duela 42 milioi urtekoa.

## Luzuero mendiko aztarnategi paleontologikoa Bizkaiko Abran 
[ezkerrera|thumb|255x255px|Hiru espezie fosil [Luzuero|Luzueron]]
1987an, ingutuko harrobi bat Bilboko Portuko obretarako erabiltzen ari zirela, aztarna paleontologikoak aurkitu zituen Iñaki Libano ikertzaileak. Ordurako aztarnategiaren zati handiena harrobian suntsitua zen, baina ale interesgarriak induskatu ahal izan dira.

Ainara Badiolak Xabier Pereda eta Asier Gómez Olivencia paleontologoekin *Registro fósil de los Pirineos occidentales* liburuan zabaldu zuen ikerketa horien datuak.

Euskal Herriko Kuaternarioko makrougaztunen fosil zaharrenak, duela 500.000 urte ingurukoak, dira Luzueron aurkituak.

Aurkikuntzen artean hiru espezie dira bereziki aipagarriak. Jaguar europarra da bat, *Panthera gombaszoegensis*, gaur Amerikan bizi den jaguarra baino handixeagoa eta sendoagoa. Bigarrena, *Canis mosbachensis* da, egungo otsoaren arbasoa, pixka bat txikiagoa. Eta, hirugarrena, tigre sable-horzduna, *Homotherium latidens*, egungo lehoi baten tamainakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Doktore tesia (2004).
* Euskarazko lanak Inguma datubasean.
Neska eta Emakume Zientzialarien Nazioarteko Eguna

[thumb|Neska eta Emakume Zientzialarien Nazioarteko Eguna ospatzeko [Elhuyar Fundazioaren *Bizilabe* ekimeneko kartelak.]]
**Neska eta Emakume Zientzialarien Nazioarteko Eguna** otsailaren 11n ospatzen da. 2015ean aldarrikatu zuen Nazio Batuen Batzar Nagusiak, emakumeek eta neskatoek zientzian sarbide eta parte-hartze osoa eta bidezkoa izan zezaten, baita genero-berdintasuna eta emakumeen eta neskatoen ahalduntzea lortzeko ere. Urtero gai bat hautatu ohi da, arreta berezia jartzeko eta eztabaida zientzian genero-berdintasuna bultzatzeko gaien inguruan egiteko asmoarekin. 

## Testuingurua 
Gizonezkoekin alderatuta, emakumeak ez daude oso ondo ordezkatuta zientziaren eta teknologiaren arloetan. 1960ko eta 1980ko hamarkaden artean, zientzia eta ingeniaritza tituluak lortu zituzten emakumeen kopurua etengabe hazi zen AEBetako unibertsitateetan, nahiz eta 1980ko hamarkadatik aurrera ustekabeko geldialdia lortu zuen. 2013an Erresuma Batuan egindako ikerketa batek agerian utzi zuen STEM esparruetan emakumeen ordezkaritza txikiagoa iraunkorra egon dela, eta aurreko 25 urteko epean ez zela ia aldaketarik izan emakumeek zientzian eta teknologian zuten parte-hartzean. Gainera, oztopo sozialek –emakumeek etxean dituzten espektatibak, ezkontza goiztiarra eta lan-merkatuko praktika diskriminatzaileak, besteak beste– eragotzi egin dute mundu osoko garapen bidean dauden eskualdeetako emakumeek –Afrika, Hegoaldeko Asia eta Karibe, kasu– zientzia eta teknologia ikasten jarraitzeaz gain, hezkuntza zabalagoa ere izatea.

Gaur egun, parte hartzeko oztopo horiek bere horretan diraute, eta oztopo sozial gisa aurkezten dira. 2013an Erresuma Batuan egindako ikerketa batek aztertu zuen zer gizarte-oztopo dauden adin horretatik aurrera nahitaez parte hartzeko zientzietan (batez ere fisikan), eta ondorioztatu zuen genero-aurreiritzi orokorrak daudela, eta probabilitate gutxiago dagoela irakasleek, senideek eta lagunek neskatoak fisika ikastera anima ditzaten.

Mundu osoan ere eskualdeetan desberdintasunak daude zientzietako emakumeen parte-hartzea oztopatzen duten oztopo zehatzei dagokienez. Estatu Batuetan, eskualde guztietan matrikulazioa eta zientzia-heziketarekiko erakarpena txikiagoak zirela ikusi zen. Hau arabiar munduarekin alderatuta desberdina zen, non hezkuntza zientifikoko matrikulazioa bereziki altua den, matrikulazio guztien ehuneko hirurogei eta laurogei artean hartzen dituena, hala ere, karrera eta gizarte oztopoek parte-hartze handiagoa eragotzi zuten

## Aldarrikapena 
2015eko abenduaren 22an Nazio Batuen Batzar Nagusiak egun hau aldarrikatu zuen emakumeek eta neskek zientziara heltzeko dituzten trabak aipatu eta berdintasuna bilatu asmoz, A/RES/70/212 ebazpenaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bizilabe Elhuyarren posterrak
Arne Jacobsen

**Arne Emil Jacobsen** (Kopenhage, 1902ko otsailaren 11 - *ibidem*, 1971ko martxoaren 24a) danimarkar arkitektoa izan zen, funtzionalismoaren kidea. Arkitektura ikasi zuen 1924 eta 1927 artean. 1925ean Parisko Art Deco erakusketan parte hartu zuen, aulki baten diseinuarekin zilarrezko domina bat irabaziz. Han, Le Corbusier-ek egindako pabiloiak txundituta utzi zuen, eta Alemaniara egindako bidaia batean Mies van der Rohe eta Walter Gropiusen arkitektura arrazionalista ezagutu zuen. 1929an sari bat irabazi zuen "Etorkizuneko etxea" diseinatzeagatik eta arkitekto ultra moderno bezala onartua izan zen. Hurrengo urtean bere estudioa ireki zuen. Mugimendu modernoko kide bezala ezagutua izan zen. Bigarren Mundu Gerran Suediara joan zen naziengandik ihes egiteko, bere jatorri judua zela eta. Gerra amaitu ondoren, bere herrialdera itzuli zen, non enkargu garrantzitsuak jaso zituen. Gaur egun, batez ere altzarien diseinuengatik gogoratzen da.

## Iruditegia 

Life guard tower, Klampenborg.jpg|Bellevue Beach
Arnje Jacobsen Bellevue Teater 2005-02.jpg|Bellevue Antzokia
Århus Rådhus.jpg|Århusko udala
Gammeltorv 6 København.jpg|Stelling Etxea, Kopenhage
Arne jacobsen, Søholm I, 1946-1950.jpg|Klampenborg etxeak
Arne jacobsen, rødovre town hall, stairwell 1952-1956.jpg|Rødovreko udala, eskailera
Munkegårdsskolen Arne Jacobsen.jpg|Munkegaard ikastetxea
SAS Royal Hotel, Copenhagen, 1955-1960.jpg|SAS Total Hotel, Kopenhage
Catz Moat.jpg|thumb|St Catherine's College, Oxford
Arne Jacobsen - Alléhusene.jpg|Alléhusene housing, Gentofte, 1949-1953
Stcatz sc10.JPG|St Catherine's College, Oxford
The Danish Embassy, London.jpg|Danimarkako enbaxadan, Londres
Castrop-Rauxel_town_hall.jpg|Castrop-Rauxel-eko udala, 1966-1976
Arne Jacobsen - Drop, Egg and Swan.jpg|Drp, Egg eta Swan aulkiak
Arne Jacobsen - SAS - Köpenhamn-2000.jpg
Mz-Rathaus-AJ-3207+3108+3107+3107.jpg|Number 7 aulkia

## Kanpo estekak
Giuseppe Martano

**Giuseppe Martano** (Savona, 1910eko urriaren 10a - Turin, 1994ko irailaren 2a), txirrindulari italiarra izan zen. 1930ean munduko txapelduna izan zen eta, hurrengo urtean, profesionaletara pasa zen. 1932. urtean, profesionaletan eta amateurretan lehiatu zen eta amateurretan Italiko eta Munduko Txapelduna izan zen.

## Taldeak 
* Frejus (1931).
* Frejus (1933-1935).
* Bianchi (1936).
* Tendil (1937).
* Frejus (1938-1939).

## Palmaresa 
**1931**
* Erromako Sari Nagusia.
* Fatigati Kopa.
* Pegazzini Kopa.
**1932**
* Piemonteko Giroa eta etapa bat.
**1933**
* 3. Frantziako Tourrean.
**1934**
* 2. Frantziako Tourrean eta etapa bat
* 2. Toscanako Giroan
* 2. Piemonteko Giroan
**1935**
* Lazioko Giroa eta etapa bat.
* 2. Italiako Giroan
* 2. Toscanako Giroan
* 3. Campaniako Giroan
**1937**
* Milan-Turin.
* Cannesko Sari Nagusia.
* Paris-Nizako bi etapa.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazio Batuen Erakundeko Idazkaritza

**Nazio Batuen Idazkaritza** () Nazio Batuen Erakundeko sei organo nagusietako bat da, besteak (a) Batzar Nagusia; (b) Segurtasun Kontseilua; (c) Ekonomia eta Gizarte Kontseilua; (d) desagertutako Administrazio Fiduziarioko Batzordea; eta (e) Nazioarteko Justizia Auzitegia direlarik. Idazkaritza Nazio Batuen beso exekutiboa da. Idazkaritzak eginkizun garrantzitsua du NBEren eztabaida- eta erabaki-organoen (Batzar Nagusia, Ekonomia eta Gizarte Kontseilua eta Segurtasun Kontseilua) agenda ezarri eta organo horien erabakiak betearazten. Idazkari nagusia, Batzar Nagusiak izendatua, idazkaritzako burua da.

Idazkaritzaren agintea zabala da. Nazio Batuetako bigarren idazkari nagusiak, Dag Hammarskjöldek, honela deskribatu zuen bere boterea: "Nazio Batuak haren partaide diren nazioek onetsi dutena da, baina gobernuaren ekintza eta gobernuaren lankidetzak ezarritako mugen barruan, Idazkaritzak egiten duenaren mende dago... sortzeko gaitasuna du. Ideia berriak sar ditzake. Modu egokian, ekimenak har ditzake. Bere ekintzetan eragina izango duten ondorioak aurkez diezazkieke gobernu kideei". Nazio Batuetako Gai Politikoen Saila, Kanpo Arazoetako ministerio baten antzeko eginkizuna duena, idazkaritzaren parte da, baita Bake Eragiketen Saila. Idazkaritza da Batzar Nagusiaren eta Segurtasun Kontseiluaren azterketa ekonomiko eta politikoen iturri nagusia. NBEko eztabaida-organoek hasitako operazioak administratzen ditu; misio politikoak gauzatzen ditu; bakea mantentzeko operazioen aurreko ebaluazioak prestatzen ditu; bake-operazioen buruak izendatzen ditu; inkestak eta ikerketak egiten ditu, estatuak ez diren aktoreekin komunikatzen da, gobernuz kanpoko erakunde eta prentsarekin kasu; eta nazioarteko itun eta akordio guztiak argitaratzeko ardura du.

## Idazkariak denbora-lerroan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurt Stöpel

**Kurt Stöpel** (Berlin, 1908ko martxoaren 12a - Berlin, 1997ko ekainaren 11), alemaniar txirrindulari bat izan zen. 1932. urtean, Frantziako Tourreko etapa bat irabazten, lider maillota janzten eta podiumeam (bigarren) amaitzen lehen alemaniarra bilakatu zen. Hil eta hilabete bat geroago, Jan Ullrich Frantziako Tourra irabazten zuen lehen alemaniarra izan zen.

## Taldeak 
* Diamant (1930).
* Opel-Torpedo (1931).
* Atala (1932).
* Legnano (1933).
* Phanomen (1934).
* Victoria (1937-1938).

## Palmaresa 
**1927**
* Alemaniako Itzuliko etapa bat.
**1930**
* 2. Alemaniako Itzulian eta etapa bat.
* 4. Munduko errepideko txapelketan.
**1931**
* Alemaniako Itzuliko etapa bat.
**1932**
* 2. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* 3. Paris-Lillen.
* 5. Italiako Giroan.
**1933**
* 8. Italiako Giroan.
* 10. Frantziako Tourrean
**1934**
* Alemaniako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* Koloniako Itzulia.
* Berlingo Tourra.
**1935**
* 2. Koloniako Itzulian.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félicien Vervaecke

**Félicien Vervaecke** (Moorslede, 1907ko martxoaren 11 -Brusela, 1986ko urriaren 31), belgikar txirrindulari bat izan zen. Bukatu zituen lau Frantziako Tourretan, sailkapen orokorreko lehenengo bosten artean amaitu zen.

## Taldeak 
* Alcyon (1930-1931).
* Labor 1932-1939).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolfo Frederiko Suediakoa

**Adolfo Frederiko Suediakoa** (, ; Gottorp, Schleswigeko Dukerria, 1710eko maiatzaren 14a - Stockholm, 1771ko otsailaren 12a) Suediako erregea izan zen 1751tik 1771ra. Christian Augusto Holstein-Gottorpekoa, Eutingo Printzea eta Albertina Frederika Baden-Durlachekoaren semea izan zen. Bere amaren aldetik Suediako errege dinastien ondorengoa zen. 1727tik 1750era Lübeckeko printze-apezpikua izan zen. 1743an, Kapelaren Alderdiak Suediako printze oinordeko aukeratu zuen eta 1751ko martxoaren 15ean errege bihurtu zen Frederiko I.a Suediakoa hil ondoren. Errege ahula izan zen eta botere eraginkorra Riksdagen eskuetan egon zen. Barne bake-aldi luzea izan zen erresuman, baina ekonomia gelditu egin zen. Prentsa askatasunari buruzko lege bat ere onartu zen. Luisa Ulrika Prusiakoa printzesarekin ezkondu zen eta Gustavo III.a Suediakoa eta Karlos XIII.a Suediakoa erregeen aita izan zen.
Cory Richards

**Cory Richards** (Boulder, Colorado, Ameriketako Estatu Batuak, 1981eko maiatzaren 18a) estatubatuar alpinista eta narratzailea da, batez ere National Geographic-entzat lan egiten duena.
Alberto Corazón

**Alberto Corazón Climent** (Madril, 1942ko urtarrilaren 21a - *ibidem*, 2021eko otsailaren 10a) espainiar argazkilari, margolari, eskulturagile eta diseinatzaile bat izan zen.

Espainia mailan berak diseinatutako logoengantik nabarmendu zen, bera bere lan arlotik kanpo jende askorentzat ezaguna izan ez arren, espainiar erakunde nabarmen askoren logoak deiseinatu zituenez oso ezagunak izan baitziren, esate baterako UNED, ONCE, Renfe Aldiriak, Espainiako Liburutegi Nazionala, Espainiako Osasun eta Kontsumo Ministerioa, Espainiako Antzerki Klasikoaren Konpainia, SGAE, Madrilgo Arte Ederretako Zirkulua, Espainiako Turismo Paradoreak, Andaluziako Junta, Amerikako Etxea, Madrilgo Unibertsitate Autonomoa eta Madril Udalerriko Kultur Zentroaren logoak diseinatu zituen.

Bilboko Arte Ederren Museoa, Sofia Erregina Museoa, Valentziar Arte Modernoaren Institutua eta Madrilgo Arte Garaikidearen Museoan bere eskulturak ikusgai daude.

2006an San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiaren kide bilakatu zen.

## Logo nabarmenak 

Fitxategi:LogoUNED.jpg|UNEDen logoa
Fitxategi:BNELogotipo.jpg|Espainiako Liburutegi Nazionalaren logoa.
Fitxategi:Renfe Cercanías.svg|Renfe Aldirien logoa.
Fitxategi:1880, Apuntes de la primera Exposición del Círculo de Bellas Artes (cropped).svg|Madrilgo Arte Ederretako Zirkuluaren logoa.
Fitxategi:Logotipo ONCE.png|ONCEren logoa.

## Kanpo estekak
Tomasz Kowalski

**Tomasz Kowalski** (Dąbrowa Górnicza, 1985eko apirilaren 7a - Broad Peak, 2013ko martxoaren 6a) poloniar alpinista eta eskalatzailea izan zen, Broad Peakeko neguko lehen igoeran parte hartu zuena.
Gerrie Knetemann

**Gerard Friedrich «Gerrie» Knetemann** (1951ko martxoaren 6a, Amsterdam – 2004ko azaroaren 2a Bergen op Zoom) Herbehereetako txirrindulari profesionala izan zen. 1978ko Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketa irabazi zuena. Lau urtez jarrian, Tourreko hasierako etapetan elastiko horia jantzi zuen, 1977 eta 1980 artean.

Lau aldiz irabazi zuen Herbehereetako Itzulia eta 11 aldiz korritu zuen Frantziako Tourra, 1974 eta 1987 artean, 10 etapa irabaziz, hau Herbehereetako errekorra izanik, soilik Jan Raasek eta Joop Zoetemelkek berdindu dutena. Knetemannek 127 lasterketa irabazi zituen profesional gisa.

Knetemannek Amsterdamgo azentua mantendu zuen beti eta umore zorrotza zuen, ezaugarri horiek kazetarien kuttuna bihurtu zuen eta bai telebista zein irratiko agerraldiak ohizkoak ziren. Bere urterik onena Frantziako Tourrean 1978 izan zen, 6. etapatik aurrera gidatu zuelarik. Bi egun geroago, liderraren elastiko horia galdu arren, bi etapa gehiago irabazi zituen (horien artean Tourreko azkena, Parisko Champs-Elysées famatuetan).

Raas eta bere TI-Raleigh taldekideekin batera, Knetemannek oinarrizko papera jokatu zuen Zoetemelken 1980ko Tourreko garaipenean, taldeak hamabi etapa irabazi zituen, Tourreko historiako etaparik dominatzaileenetako bat izan zelarik.

Bere karrerak behera jo zuen 1983ko martxoan Flandrian Zehar lasterketan izandako istripu baten ondorioz. Hainbat hilabete behar izan zuen errekuperatzeko, eta, Tourrean berriz ibili zen arren, ez zuen lehen bezain fin eta distiratsu aritu. Hala eta guztiz ere, Knetemannek 1985ean Amstel Gold Race klasikoa irabazi zuen. 1991n erretiratu zen lasterketatik eta Holandako selekzioaren entrenatzaile izendatua izan zen.

Knetemann, Bergen op Zoomen hiru lagunekin bizikletaz ibiltzen ari zelarik hil zen, bihotzeko batek jota.

Emaztea, Gre Donker, ere lasterketako txirrindularia izan zen. Seme bat eta bi alaba izan zituzten. Alabetako bat, Roxane Knetemann 1987an jaioa, ere txirrindulari profesionala izan zen.

## Taldeak 
Bere kirol ibilbidean, Knetemann zenbait taldetan aritu zen, ospetsuena Peter Postek zuzenduriko TI-Raleigh taldea izan zelarik. Talde honek 1978ko UCIren errepide txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa 
## Emaitzak Klasikoetan eta Txapelketetan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Julien Vervaecke

**Julien Vervaecke** (Moorslede, 1899ko azaroaren 3a - Roncq, 1940ko maiatzaren 24a), belgikar txirrindulari bat izan zen. Bere lehenengo urtean profesionaletan Frantziako Tourra lehiatu zuen eta hirugarren postua lortu zuen. Guztira, lau aldiz izan zen lehenengo hamarren artean. Gainera, Paris-Roubaix klasika handia irabazi zuen. 

Bigarren Mundu Gerran, 1940ko maiatzean, Julien Vervaecke soldadu poloniarrek fusilatu zuten (britaniar armadaren agindupean), bere altzarien konfiskatzearen aurka zegoelako. 

Vervaecke kafetegi bateko jabea zen Meninen (Belgika) eta ez zuen etxea hustu nahi izan, ingelesen aginduen kontra. Ingelesek leku hartan erresistentzia-habia bat ezarri nahi baitzuten Lyseko pasabidea mantentzeko. 
Berehala atxilotu eta Roncq-era eraman zuten, non britainiar estatu nagusi bat kokaturik baitzegoen. Handik gutxira, txapeldun ohia exekuzio-pelotoi baten balen azpian erori zen.

## Taldeak 
* Peugeot (1927).
* Amor (1928).
* La Française (1929).
* Alcyon-Dunlop (1930-1931).
* Labor (1932-1934).
* Alcyon-Dunlop (1935).
* Birma (1936).

## Palmaresa 
**1925**
* Franco-Belgikar Zirkuitua

**1926**
* Franco-Belgikar Zirkuitua
* 4. Flandriako Tourrean

**1927**
* 3. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* 5. Flandriako Tourrean

**1928**
* Wolber Sari Nagusia.
* Belgikako Zirkuitua.
* 4. Euskal Herriko Itzulian
* 5. Frantziako Tourrean

**1929**
* Paris-Lens.
* 6. Euskal Herriko Itzulian
* 8. Frantziako Tourrean eta etapa bat.

**1930**
* Paris-Roubaix
* 4. Lieja-Bastogne-Liejan
* 5. Paris-Bruselan
**1931**
* Berchem-Audenaerde Sari Nagusia.
* 3. Flandriako txapelketan
* 6. Frantziako Tourrean

**1932**
* Paris-Brusela.

**1933**
* Berchem Kritreriuma.
* 2. Paris-Roubaixen

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Círculo de Bellas Artes

**Círculo de Bellas Artes**, euskaraz **Arte Ederretako Zirkulua**, Espainiako Madril hiriburuan dagoen Arte Ederretako kultur erakunde bat da. Egoitza Alcalá kalean du, izen bereko eraikinean.

1880an artezale talde batek sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
British Council

**British Council**, euskaraz **Britainiar Kontseilua**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan egoitza duen kultura erakunde publiko bat da. Bere helburua ingeles hizkuntza eta britainiar kultura hezkuntza, ekitaldi eta jardueren bidez ezagutarazi eta hedatzea da.

1934an sortu zen eta Erresuma Batuak atzerrian eta gainontzeko herrialdeekin duen harremanean, bereziki kultura arloan, hobetzen ahalegintzeko berebiziko garrantzia du. Helburu horretarako mundu osoko herrialde askotan ordezkaritzak ditu.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Julio Martzial

**Julio Martzial** (latinez, *Iulius Martialis)*, Sabinoren semea, pretoriar guardiako ofiziala zen eta 217an hil zuten.

## Karakalaren erailketa 
Makrino, Karakalaren oinordekoa, Martziali enperadorea hiltzeko agindua eman izanaren oso susmagarria da.

Mesopotamiako Carrhes (Harran) hirian, Ilargi jainkoaren tenplura egindako bidaia batean, Karakala sabeleko minez kexatu zen. Beraz, konboia geldiarazi eta, arintzearren, goardietatik aparte joan zen, zerbitzari bakar bat lagun zuela. Martzialek aukera hura baliatu zuen enperadore babesgabearengana oldartzeko eta klabikularen mailan kolpe hilgarri bat emateko, honek bizkarra ematen zion bitartean.

Enperadoreari leialak ziren zaldizko germaniarrek hil zuten, ihes egiten saiatzen ari zela.

## Kanpo estekak
Börn náttúrunnar

***Börn náttúrunnar*** () Friðrik Þór Friðrikssonek zuzendutako Islandiako 1991ko filma da. 64. Oscar Sarietan Atzerriko Hizkuntzako Film Onenaren Oscar Sarietarako izendatu zuten, inoiz izendatu duten Islandiako film bakarra.

## Sinopsia 
Þorgeir, Islandiako landetan bizi den agurea, zaharregia da bere baserria zuzentzen jarraitzeko, eta bere alaba eta suhiaren hiri-etxebizitzan ez da ongi etorri sentitzen. Reykjavikeko zahar-egoitza batean baztertuta, gazteetako neska-lagun zahar bat ezagutuko du, eta Islandiako basamortuetara joango dira elkarrekin hiltzera.

## Aktoreak 
* Gísli Halldórsson :  Þorgeir 
* Sigríður Hagalín : Stella 
* Baldvin Halldórsson : Varðstjóri 
* Björn Karlsson : Drukkinn maður 
* Bruno Ganz : Engill

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Lee J. Cobb

**Lee J. Cobb**, **Lee Jacobi** jaioa (New York, 1911ko abenduaren 8a - Woodland Hills, Kalifornia, 1976ko otsailaren 11) estatubatuar aktorea izan zen. New Yorken jaio zen, familia judu batean. New Yorkeko Unibertsitatean ikasi zuen zineman hasi aurretik. Bi aldiz nominatu zuten bigarren mailako aktore onenaren Oscar Sarirako *The Brothers Karamazov* eta *On the Waterfront* filmetan egindako lanagatik. Hollywoodeko zerrenda beltzean egon zen, Alderdi Komunistako kide izatea egotzita.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
René Vietto

**Rene Vietto** (Rocheville, 1914ko otsailaren 17a - Bollene, 1988ko urriaren 14a) frantziar txirrindulari bat izan zen. Bigarren Mundu Gerra baino lehenagoko eskalatzailerik onena zela uste da. Oso famatua izan zen batez ere 1934ko Frantziako Tourrean gertatu zen historia bategatik. Hau da, bera aurrean zihoan eta bere liderra arazo bat izan zuen bere txirrindularekin. Hori jakitean, atzera joan zen eta berea eman zion. Hala eta guztiz ere, bostgarren amaitu zuen Tourra.

## Taldeak 
* Olympia (1933).
* Helyett (1935-1944).
* France Sport-Dunlop (1946-1949).
* Heylett-Hutchinson (1950-1951).
* Vietto (1952-1953).

## Palmaresa 
**1932**
* Cannesko Sari Nagusia.
**1933**
* Cannes Sari Nagusia.
**1934**
* 5. Frantziako Tourrean, Mendiko Sailkapena eta lau etapa.
* Wolber Sari Nagusia.
**1935**
* Paris-Niza.
* 8. Frantziako Tourrean eta bi etapa.
**1938**
* Polymultipliée
**1939**
* 2. Frantziako Tourrean.
**1941**
* 20px Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketa.
**1942**
* Espainiako Vueltako bi etapa.
**1947**
* 5. Frantziako Tourrean eta bi etapa.
**1948**
* Cannesko Sari Nagusia.

## Kanpo estekak
Adèle Anderson

**Adèle Anderson** (Southampton, Ingalaterra, 1952ko ekainaren 14a) britainiar aktorea eta abeslaria da. Olivier sarietarako izendapena jasotakoa da. *Fascinating Aïda* kabaret-hirukotearen kideetako bat izateagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Zinema eta telebista 
* *Lady Jane* (1986)
* *Company Business* (1991)
* *New Tricks* (2003)
* *Hotel Babylon* (2006)
* *The Romanoffs* (2018)
Jaime Rodríguez Salís

**Jaime Rodríguez Salís** (Irun, Gipuzkoa, 1926ko abenduaren 11 &ndash; 2021eko otsailaren 10a), euskal herritar kulturgizon, ikertzaile eta arkeologoa izan zen, bereziki Irun jaioterriko kultur giroan ezaguna.

Kulturarekin estuki lotutako familia bateko senidea zen, José Salís margolariaren biloba eta Dolores Salís eskultore eta idazlea eta Luis Rodríguez Gal historialari eta idazlearen semea.

1969-1970 artean Junkaleko Andre Mariaren elizako arkeologia indusketak zuzendu zituen, bai eta Santa Elena baselizako arkeologia indusketenak ere.

Arkeolanen sortzailea eta 1997tik erakunde horretako buru izan zen, gainera 2006an irekitako Oiasso Erromatar Museoaren bultzatzaileetako bat ere izan zen. Arkeolan erakundetik Irungo erromatar portua eta meatzeen ikerketa bultzarazi zuen.

Artezale gisa, *Gaur* kultur taldeko kideekin lotura estua izan zuen. Luis de Uranzu Kultur Taldearen buru ere izan zen, eta idazle bezala, *"Oteiza en Irun 1957-1974"* eta *"El niño republicano de Beraun"* liburuak idatzi zituen.

2012an Irungo Urrezko Domina jaso zuen, bere jaioterriko garaikur garrantzitsuena, *"hiriaren kultura, historia eta artearen alde egindako lanarengatik"*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Figueres–Vilafant geltokia

**Figueres–Vilafant** Katalan Herrietako Gironès eskualdeko tren geltoki bat da, Vilafant udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 748,9 kilometro-puntua

## Historia 
Frantziar eta Espainiar Estatuek adostu zuten Frantziako eta Espainiako abiadura handiko sareen arteko lotura Katalunian zehar egitea, Pirinioen azpiko zatia emakida pribatuko zatia izanik. Figueresen hegoaldeko sarearekin eta Perpinyàn iparraldeko sarearekin lotuko lukete. Emakida TP Ferrori esleitu zitzaion, 2010eko abenduaren 19an Figueres-Perpinyà tartea inauguratu zuena Madril-Perpinyà abiadura handiko burdinbidean.

Tarte honen proiektuak Figueres-Vilafant geltokia eraikitzea barne hartzen zuen, eta, beraz, gainontzeko linearekin inauguratu zen. Hegoaldetik, abiadura handiko burdinbidea ez zegoen amaituta mugaraino, eta, beraz, Hegoaldeko Kataluniako ohiko saretik jarraitu zen zabalera mistoko bide baten bidez Bartzelonaraino.

Madril-Perpinyà abiadura handiko burdinbidea Figueresra 2013ko urtarrilean amaitu zen, geltokiaren konexioa osatuz. ERTMS sistema sistema bakar gisa hartzeko proiektuak dauden arren, seinaleztapen eta segurtasun sistemen arteko aldeak daude Frantziako eta Espainiako sareen artean Katalunian bidez, eta, beraz, geltokia beste herrialdeko sarea erabili ezin duten trenen arteko ontzi-aldaketako puntu gisa erabiltzen da.

## Geltokia 
## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak