Campus

thumb|250px|Minhoko Unibertsitateko campusa (Portugal). Campusetan eraikin akademikoak eta berdeguneak uztartzen dira.
**Campusa** unibertsitate mailako fakultate eta ikastegiak, ikerketa-zentroak, liburutegiak, ikasle nahiz irakasleentzako etxeak eta administrazio-zerbitzuak biltzen dituen espazio-eremu nagusia da, maiz berdegune, bidezidor eta plazaz inguraturik egoten dena. Funtsean, unibertsitate batek bere jarduera akademiko eta soziala garatzeko erabiltzen duen lurraldea edo "hiri txikia" da. 

Nahiz eta historikoki hitz hau erakunde akademikoei (unibertsitateei eta institutu handiei) lotuta egon, XX. mendeko amaieratik aurrera esanahia zabaldu egin da. Gaur egun, enpresa handien edo teknologikoen egoitza nagusiei (adibidez, Google edo Appleren egoitzei) "campus korporatibo" deitzen zaie, eta sareko unibertsitateen irakaskuntza-plataformei "campus birtual" deritze.

## Etimologia eta Jatorri historikoa 
Hitza latinezko *campus* hitzetik hartutako mailegua da, zeinak "zelai", "eremu" edo "espazio ireki" esan nahi duen. Antzinako Erroman, adibidez, *Campus Martius* (Marteren Zelaia) armadak entrenatzeko erabiltzen zuen zelai handi bat zen.

Termino honen erabilera akademikoa, ordea, ez zen Europan sortu, Estatu Batuetan baizik. Europako lehen unibertsitateak (hala nola Bologna, Paris, Salamanca edo Oxford) Erdi Aroko hirietako kaleetan zehar sakabanatutako eraikinak ziren, hirigunean bertan integratuta zeudenak. Ez zuten berezko eremu berde isolaturik.

"Campus" hitza erakunde baten lurrak deskribatzeko erabili zuen lehen pertsona John Witherspoon izan zen, Princeton Unibertsitateko presidentea, 1774. urtean. Hitza Nassau Hall eraikinaren inguruan zegoen zelai handia izendatzeko erabili zuen. Handik gutxira, beste unibertsitate amerikar batzuek (Harvard, Yale) kontzeptua bereganatu zuten, hiritik urrun zegoen "herrixka akademiko" baten eredua garatuz. 

[thumb|250px|[Princeton Unibertsitatea|Princeton Unibertsitateko Nassau Hall eraikina. Inguruko berdegunea deskribatzeko erabili zen historian lehen aldiz "campus" hitza, 1774an.]]

## Campus baten osagaiak 
Campus tradizional batek hainbat elementu arkitektoniko eta funtzional izaten ditu, ikasleen bizitza akademikoa eta pertsonala espazio berean garatu ahal izateko:

* **Fakultateak eta ikasgelategiak:** Irakaskuntza teorikoa eta praktikoa ematen den eraikinak. Askotan, ezagutza-adarraren arabera banatzen dira (Zientzien eraikina, Letren fakultatea, etab.).
* **Liburutegi zentrala:** Campusaren bihotz intelektuala izan ohi da. Ikasteko guneak eta baliabide bibliografikoak eskaintzen ditu.
* **Ikasle-egoitzak eta Ikastetxe Nagusiak:** Kanpotik datozen ikasleek bertan lo egiteko eta bizitzeko instalazioak (ingelesez *dormitories* edo *dorms* deituak).
* **Ikerketa institutuak eta laborategiak:** Zientzialariek eta irakasleek unibertsitatearen ikerketa-proiektuak garatzeko gune espezializatuak.
* **Jantokiak eta kafetegiak:** Komunitate osoari otorduak eskaintzeko zerbitzuak. 
* **Kirol-instalazioak:** Pabiloiak, igerilekuak, futbol edo errugbi zelaiak eta gimnasioak, kirola sustatzeko.
* **Berdeguneak:** Ikasleak elkartzeko, atseden hartzeko edo aire librean ikasteko ezinbesteko elementuak.

## Campus motak 
[thumb|250px|[Euskal Herriko Unibertsitatea|EHUren campus nagusia Leioan (Bizkaia). Eredu honetan, unibertsitateko fakultateak eta zerbitzuak hirigunetik kanpo biltzen dira eremu zabal batean.]]

Kokapenaren eta arkitekturaren arabera, gaur egungo campusak hainbat motatan sailka ditzakegu:

### Hiri-campusa (Urban campus) 
Hiri handien erdialdean kokatzen dira. Ez dute berdegune handirik izaten, eta unibertsitateko eraikinak hiriko gainerako eraikinekin nahastuta egoten dira. Garraio publikoari esker oso ondo konektatuta daude, baina espazio fisiko mugatua dute hazteko. Adibidez, New Yorkeko Unibertsitatea (NYU) Manhattanen, edo Deustuko Unibertsitatea Bilboko erdigunean.

### Hiri-kanpoko campusa (Suburban campus) 
Eredu tradizionalena da. Hirien kanpoaldean kokatzen dira, lurzoru merkeagoa eta zabalagoa probestuz. Eredu hau asko garatu zen XX. mendean zehar Europan, unibertsitateko ikasle kopurua izugarri handitu zenean. Euskal Herrian adibide garbienak EHUren Leioa-Erandioko campusa (Bizkaian) edota Ibaetako campusa (Donostian) dira.

### Campus Birtuala (E-campusa) 
Interneten eta teknologia digitalen hedapenarekin, unibertsitate ia guztiek (eta bereziki urrutiko hezkuntza eskaintzen dutenek, UNED edo UOC kasu) euren campus birtuala daukate. Espazio fisikoa izan beharrean, plataforma informatiko bat da (Moodle, Blackboard edo antzekoak erabiltzen dituena), non ikasleek apunteak deskargatu, lanak igo, irakasleekin hitz egin eta bideo-eskolak jasotzen dituzten. Dena sarean gertatzen da.

thumb|250px|*Apple Park* ospetsua, Cupertino hirian (Kalifornia). Enpresa teknologikoek unibertsitateetako campus eredua kopiatu dute beren egoitza korporatiboetarako.

### Campus Korporatiboa 
XXI. mendean, konpainia teknologiko erraldoiek ("Silicon Valley" ingurukoek, batez ere) beren egoitza nagusiei "campus" deitzen hasi ziren. Enpresa horiek unibertsitateen diseinua kopiatu dute: langileei bulegoak, jatetxeak, gimnasioak, medikua eta aisialdi-guneak eskaintzen dizkiete espazio berean. Helburua da langileak ahalik eta denbora gehien bertan igarotzea modu erosoan, euren produktibitatea areagotzeko. Adibiderik ezagunenak Appleren *Apple Park* (Kalifornian, eraztun erraldoi itxurakoa) edota Googleren *Googleplex* dira.

## Campus historiko esanguratsuak 
Munduan badira arkitekturagatik, tamainagatik edo garrantzia historikoagatik mugarri bihurtu diren campusak:
* **Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoaren (UNAM) Hirigune Unibertsitarioa:** Mexiko Hirian kokatua, XX. mendeko arkitektura modernoaren maisulantzat hartzen da, eta UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2007an. Muralistek (adibidez, Diego Riverak) diseinatutako fatxada ikaragarriak ditu.
* **Varginiako Unibertsitatea (AEB):** Thomas Jefferson AEBetako presidente eta arkitektoak diseinatu zuen "Akademiaren Herrixka" (*Academical Village*) kontzeptupean, unibertsitate bat espazio perfektu eta independente gisa irudikatuz. Hau ere Gizateriaren Ondarea da.
* **Cambridge eta Oxford (Erresuma Batua):** Beren campusak "College" izeneko ikastetxe independentez osatuta daude, Erdi Arotik mantentzen den egitura berezia osatuz.

## Ikus, gainera 
* Unibertsitate
* Fakultate (ikastegia)
* Unibertsitate-hiria
* Bolognako prozesua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  EHUko (Euskal Herriko Unibertsitatea) campusak eta guneak