Emiliana Zubeldia

**Emiliana Zubeldia Inda** (Jaitz, 1888ko abenduaren 6a - Hermosillo, Mexiko, 1987ko maiatzaren 26a) nafar musikagile eta piano-jotzailea izan zen. Parisko Schola Cantorumen ikasi zuen, Vincent d'Indy irakasle izan zuela. 1933an New Yorkera eta 1937an Mexikora joan zen, eta bertan egin zuen bere ibilbide profesional gehiena. Europa eta Ipar eta Hego Amerikako eszenatokiak ongi ezagutu zituen, eta garaiko abangoardiekin harreman handia izan zuen. Martin Zubeldia kaputxinoa anaia zuen.

## Bizitza 
### Lehen urteak eta ikasketak 
Emiliana Zubeldia Jaitz herrian jaio zen, 1888ko abenduaren 6an. Asunción Inda izan zuen ama, eta León Antonio Zubeldia aita. Emilianak hemezortzi hilabete besterik ez zituenean, Iruñera aldatu zen familia. Bertako musika-giroan hazi zen, beraz, Iruñeko Orfeoiaren, Santa Zezilia elkartearen eta musika banden eskutik. Horrezaz gainera, aitonaren pianoa ere aurkitu zuen Nafarroako hiriburuan, bere musika ibilbideari hasiera eman zion pianoa.

Iruñean hasitako musika ikaketak Madrilgo kontserbatorioan amaitu zituen. Iruñera itzuli ondoren, Pariserako bidea hartu zuen, hango *Schola Cantorum* ezagunean piano eta konposaketa ikasketak egiteko. Vincent d'Indy maisuak zuzendutako eskola horretan irakasle ospetsuak izan zituen, besteak beste Blanche Selva eta Désiré Pâque. Parisen, gainera, pianorako piezak konposatzen hasi zen, baita hainbat elizatan organoa jotzen ere. Hurrengo urtean, amaren galerak bihotzean utzia zion hutsune sakona lagun, Ameriketara joan zen. Amerikar etapa hori Brasilen hasi zen. *Berceuse de palmeras en el Brasil* lana idatzi zuen orduan. Brasildik Uruguaira abiatu zen 1929an, eta handik Argentinara. Montevideo, Córdoba eta Rosarion ere jo zuen urte horretan, eta goraipatua izan zen bertako egunkarietan.

1930ean New Yorkera iritsi zen. Etxeorratzen hirian ''American Women's Association* elkartea aurkitu zuen, eta beste emakume artistekin harremanetan hasi zen bertan. Parisen bezala, garaiko abangoardia artistikoekin bat egin zuen. Estatu Batuetan zegoela, gainera, ordutik aurrera bere karrera erabat markatu zuen irakaslea ezagutu zuen: Augusto Novaro mexikarra. Estatu Batuetan kontzertu ugari eskaini zuen. 1932an, *Poema místico* eman zuen lehenbizikoz, eta, bost urte geroago, Mexiko Distrito Federalean betiko gelditzea erabaki zuen. Han, Novaro irakaslearekin egin zuen lan. Garai horretakoak dira *11 tientos*, *5 estudios para piano* eta *4 canciones*, Ricordik argitaratuak. Haren omenez idatzi zuen Emilianak *Sinfonía Elegíaca*.
* 2020an Juan March Fundazioak kontzertu bat programatuko zuen Madrilgo egoitzan. *Voces inéditas: mujeres compositoras* izenburupean. Bidegabe ahaztuak izan ziren, Emiliana Zubeldia, María Luisa Ozaita, Emma Chacon, Julie Adrianne Karrikaburu eta Ana Idiartborderen lana aldarrikatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sánchez Ekiza, Karlos *Zubeldia Inda, Emiliana*, Auñamendi Entziklopedia [on line], aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus
* Elizondo, Edurne *Duten zorra osorik kitatu arte*, Nafarroako Hitza, 2019ko irailak 27, nafarroa.hitza.eus
* *Emiliana de Zubeldia*, ikus-entzunezko biografia, Bizi-pilulak proiektua, Iruñeko Udala, youtube.com
*  *Emiliana de Zubeldia'', Universidad de Sonora, emilianadezubeldia.uson.mx