open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Bautista Aguirre

**Juan Bautista Aguirre y Carbo** (Daule, egungo Ekuador, 1725eko apirilaren 11 - Tivoli, egungo Italia, 1786ko ekainak 15) Amerika kolonialeko idazle eta poeta nabarmena izan zen. Hispanoamerikako eta Ekuadorreko poesiaren aitzindaritzat jotzen da.

## Biografia 
Carlos Aguirre Ponce de Solís milizianoen kapitainaren eta Teresa Carbo Cerezoren,  biak Guayaquilekoak, semea zen. Quitoko San Luis Colegio Seminarioan ikasi zuen, eta han bizi izan zen hogeita hamar urtez, ia bere bizitzaren erdia. 1758an Jesusen Lagundian sartu zen.

Quiton irakatsi zuen San Gregorio Magnoko Unibertsitatean, jesulagunak 1767an Hispanoamerikatik kanporatu zituzten arte. Urte horretako abuztuaren 20an, Guayaquil-etik irten zen Faenzara, Italiara, Quitoko jesulagunentzako konfinamendu lekura.

Italian zegoeneko, Ravenako jesulagunen komentuko superior eta Ferrarako ikastolako erretore izan zen. Klement XIV.a aita santuak jesuiten agindua 1773an deuseztatu ondoren, Erroman ezarri zuen bere bizilekua Pio VI.aren pontifikatuaren pean. Tivoliko apezpikuaren lagun zen, Gregorio Bamaba Chiaramonti monsinorea, etorkizuneko Pio VII.a. 

## Literatura- eta erlijio-lana 
Juan Bautista Agirrek erlijio idazle gisa oratoria erlijiosoa landu zuen, eta filosofo gisa bertso ugari idatzi zituen, erlijio-olerki eta moraletatik hasi eta maitasun motakoetara, askotan mitologikoak diren gai zabal bati erantzuten diotenak. Bere poesia orduko gongoriarrean oso ainguratuta dago. 

Juan Bautista Agirrek, gero Ekuador izango zenaren lehen poeta koloniala izan arren, ezezaguna eta denbora askoan gutxietsi zuten 1918an Gonzalo Zaldumbide intelektual ekuadortarrak merezitako lekura itzuli zuen arte "Un Gran poeta guayaquileño del S.XVIII, el Padre Juan Bautista Aguirre" izenburuko artikuluaren bidez.

Bere produkzio gehiena ez zen 1937an, bere "Versos castellanos, obras juveniles, misceláneas" aurkitu ziren arte, eta horien artean "Breve diseño de las ciudades de Guayaquil y Quito" hamarrenetako epistola nabarmentzen da. 

## Gaur egun Erakunde batek bere izena darama 
Juan Bautista Aguirre Hezkuntza Unitatea

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cevallos Candau, Francisco Javier (1983). Juan Bautista Aguirre y el barroco colonial. Madrid : Edi-6. . 

* 

* Correa Bustamante, Francisco José (1987). Joyel Poético Ecuatoriano. Editorial Arquidiocesana. 

* Zaldumbide, Robles , (1987). «El Padre Juan Bautista Aguirre». Las poesías completas de Don Juan Bautista Aguirre. Quito: Casa de la Cultura Ecuatoriana. 

## Kanpo estekak
Georges Jeanclos

[thumb|260px|Jeanclosek eginiko Saint-Ayoul elizako *Tinpanoa*, [Provinsen (Frantzia).]]

**Georges Jeanclos** (Paris, Frantzia, 1933ko apirilaren 9a - 1997ko martxoaren 30a) eskultorea izan zen. Haren eskultura-lana oso berezia da, bere garaiko akademizismo guztietatik apartekoa. Israeldar jatorrikoa izanik, juduen tradizioa Ekialdeko artearekin eta antzinako kristau artearekin nahastu zuen.

## Bizitza 
Parisko Arte Ederretako Eskolan ikasi zuen, 1959an Erromako saria irabazi zuen eta Villa Medicin egonaldi bat egin zuen gero, Balthus zuzendari izan zen garaian. 1972tik aurrera, Sevresko lantegiko ikerketa-lantegiko buru izan zen eta 1976tik aurrera, Arte Ederretako Eskolako irakasle.

*Urnes Kaddish* (1978-1980) eskulturek, semeak aita hilari egiten dion *Kaddish* otoitzarekin dute zerikusia; *Kamakura* (1988) eskulturek, piramide bitxietatik ateratzen diren fraide japoniarrak gogorarazten dituzte eta *Les Barques* (1988) eskulturek, berriz, hilen erresumarako bidaiaren gaia berreskuratzen dute. Neurri txikiko eskultura horiez gainera, eta enkargu publikoei esker, obra handiak ere egin ditu, esate baterako, *Monument à la mémoire de Jean Moulin* (Champs-Élysées, Paris, 1984), Bercyko Finantza ministerioko *Atea* (Paris, 1989) edota Saint-Ayoul elizako *Tinpanoa* (Provins, 1990). Heldutasun garaiko lan horiek estilo pertsonalean berreginiko tradizio ikonografikoan koka daitezke.

## Erreferentziak
John Eliot Gardiner

**John Eliot Gardiner** (Fontmell Magna, Dorset, Ingalaterra, 1943ko apirilaren 20a) Erresuma Batuko orkestra-zuzendaria da.

## Biografia 
Musika-ikasketak egin zituen Cambridgen, eta Thurston Darten ikasle izan zen Londresko Unibertsitatean. Parisen, Nadia Boulangerrekin ikasi zuen. 1964an, Monteverdi Abesbatza sortu zuen, eta handik hiru urtera, Monteverdiren Bezperen emanaldi bat antolatu zuen, haren jaiotzaren laugarren urteurrena ospatzeko. Hurrengo urtean, Monteverdi Orkestra sortu zuen. 1969an, Wolfgang Amadeus Mozarten *Xirula miragarria* gidatu zuen Sadler's Wellsen, eta 1973an Christoph Willibald Glucken *Ifigenia Tauride*n, Covent Gardenen. 1975ean, *Abaris eta Boreadak*en Londresko estreinaldia gidatu zuen.

1982an, Lyongo operako musika-zuzendaria izendatu zuten, eta bost urtez aritu zen han lanean. 1990ean, antzinako musika tresnen orkestra bat sortu zuen, *Orchestre Révolutionnaire et Romantique*, erromantizismoko musika jotzeko. 1991tik aurrera, Hanburgoko Norddeutsche Rundfunk Orkestra Sinfonikoaren zuzendari nagusia da.

Besteak beste, Gluck, Mozart, Johann Sebastian Bach, Hector Berlioz, André Campra, Pier Francesco Cavalli, Emmanuel Chabrier, Georg Friedrich Händel, Claudio Monteverdi, Henry Purcell eta Jean Philippe Rameauren obrak grabatu ditu. Grabazioen artean aipatzekoa da, 2000. urtean, *Bach Cantata Pilgrimage* ("Bachen kantaten erromesaldia"); grabazio honetan 52 asteetan zehar Bachen kantata guztiak jo zituzten Europan eta Estatu Batuetan.

Erresuma Batuko Elisabet II.ak erreinuko zaldun izendatu zuen, 1998an.

## Erreferentziak
Pierre Laval

**Pierre Laval** (Châteldon, Puy-de-Dôme, Frantzia, 1883ko ekainaren 28a - Fresnes, Frantzia, 1945eko urriaren 15a) politikaria izan zen. Diputatu sozialista 1914tik aurrera. Aubervilliersko alkate izan zen 1923tik 1940ra bitartean, diputatu, sozialista independente gisa, 1924tik 1927ra, eta senatari 1927tik 1940ra bitartean. Lau aldiz izan zen ministro (Herri Lanak, 1925; Justizia, 1926; Lana, 1930 eta 1932, eta Kanpo Arazoak, 1935-1936), eta berak abiarazitako politikak haserre bizia sortu zuen, ezker aldean, bereziki. Kanpo-arazoetan ere, oso erabaki eztabaidatuak hartu zituen (elkarren laguntzarako akordioa Sobietar Batasunarekin eta, batez ere, Mussoliniren Italiarekiko hitzarmena). 1936an utzi behar izan zuen gobernua, eta 1940an itzuli zen, Pétainekin. Lehendakariorde izendatu zuten, eta naziekin lan egitera deitu zuen argi eta garbi. 1941ean kendu zuten kargutik, baina alemaniarrek berriro ezarri zuten 1942an. Barne Arazoetarako, Informaziorako eta Kanpo Arazoetarako ministro izan zen. Austriako bidea hartu zuen indar aliatuak Frantzian nagusitu zirenean, eta Espainia aldera jo zuen ondoren (1945eko maiatza). Estatu Batuetako militarrek hartu zuten atxilo Innsbrucken, eta Frantziako agintarien esku utzi zuten ondoren. Hiltzera kondenatu eta fusilatu zuten Fresnesen.

## Vichyko erregimenaren, Lavalen, kolaborazionismoa 
Pierre Lavalek gutun bat idatzi zion Von Ribbentropi, 1943ko maiatzaren 12an. Laval urte horretan Vichyko Erregimeneko Estatu-ministroa izan zen, eta Von Rivventrop, Alemania naziko Kanpo Arazoetako ministroa.

Gutunean argi uzten du boltxebikeenganako gorrotoa noraino heltzen zen frantziarren gizarte talde batean. Izatez naiz eta Labal buruzagi bat izan, frantziar askok gizon honek zuen pentsaera berdina zuten.

## Erreferentziak
Pierre-Louis Lions

**Pierre-Louis Lions** (Grasse, Itsas Alpeak, ) frantses matematikaria izan zen. 1975etik 1979ra, École Normale Supérieure goi-mailako irakaskuntza-zentroan ikasi zuen. Tesia —H. Brézisen zuzendaritzapean egin zuena— Pierre eta Marie Curieren Unibertsitatean aurkeztu zuen 1979an. Hurrengo bi urteetan, Parisko Ikerketa Zientifikoko Institutu Nazionalean lan egin zuen, eta, 1981ean, irakasle-postu bat hartu zuen Paris-Dauphiné Unibertsitatean. 1992an, Matematika Aplikatuko irakasle egin zuten Eskola Politeknikoan. Lionsek funtsezko aurkikuntzak egin ditu matematika huts eta aplikatuetan, eta argitalpen asko egin ditu alor horietan. Ekarpen garrantzitsuenak ekuazio partzial diferentzial ez-linealen teorian egin ditu. Bestalde, Boltzmannen ekuazioak, beste ekuazio zinetiko zenbait eta aldakuntza-problemak ere landu ditu. Fields domina jaso zuen 1994ko Zuricheko Nazioarteko Matematikarien Kongresuan. Horretaz gainera, beste sari asko jaso ditu: Doistau-Blutet Fundazioaren saria (1986) eta Ampère saria (1992) Zientzietako Akademia Frantsesaren eskutik, IBM saria (1987) eta Philip Morris saria (1991). Zientzietako Akademia Frantseseko kide, Napoliko Akademiako kide eta Europako Akademiako kide ere bada. Bestalde, Frantziako Ohorezko Legioko Zalduna da. 2002an, Collège de Franceko irakasle izendatu zuten, eta, 2009an, École Normale Supérieureko administrazio-kontseiluaren lehendakari.

## Erreferentziak
John William Costerton

**John William Costerton** (Vernon, Britainiar Columbia, 1934ko uztailaren 21a - Kamloops, Britainiar Columbia, 2012ko maiatzaren 12a) kanadar zientzialaria izan zen, biogeruzen mikrobiologiaren aitzindaria.

## Biografia 
Britainiar Columbiako Unibertsitatean ikasi zuen, eta Mendebaldeko Ontarioko Unibertsitatean egin zuen doktoregoa 1960an.

1978an, Calgaryko Unibertsitatean ari zela, hankaz gora jarri zuen ordu arteko mikrobiologia, bakterioen bizitzari buruzko ikuspegi berri bat zela eta; izan ere, txahalen urdaileko bakterioek urdail-paretan itsasteko erabiltzen zuten gai likatsuaren egitura aztertzeko modua aurkitu zuten Costertonek eta haren taldekideek. Hala ohartu ziren bakterio-koloniek beren mikrohabitat propioa sortzen dutela, paretara itsasteko ere balio dien molekula-geruza babesgarri likatsu baten bidez. Egiaztatu zuten, halaber, horrela eratutako biogeruzetan bizi diren bakterioak hiltzeko, berrogeita hamar aldiz bakterizida gehiago behar dela babesgarri hori ez duten mota bereko bakterioak hiltzeko baino.

Costertonek zientziaren arlo askotako teknologiak garatzeko erabili zuen bere saioa: petrolio-produkziotik hasi, eta medikuntzako bakterioen aurkako tresnetaraino. Hainbat patente biologikoren jabe zen, eta Microbios konpainiako lehendakaria izan zen. 1984an, Haultain saria jaso zuen, eta, 1989an, Isaac Walton Killam Memorial saria.

## Erreferentziak
Nikolai Andrianov

**Nikolai Jefimovitx Andrianov** (; Vladimir, Errusia,  - *ibidem*, ) errusiar jatorriko gimnasta artistiko sobietarra izan zen. Sobietar Eskolaren gimnasta onenetakoa izan zen. Olinpiar karrera Munichen hasi zuen 1972an, eta 1980an amaitu zuen Moskun. Bitarte horretan, urrezko zazpi domina irabazi zituen, zilarrezko bost eta hiru brontzezko: bera izan da Olinpiar Jokoen historian domina gehien irabazi dituen gimnasta. 1970ean, hamasei urte zituela, Sobietar Batasuneko talde nazionalean hartu zuten ordezko gisa. 1972an irabazi zuen Munichen lehen urrezko domina lurreko ariketetan, brontzezkoa zaldi-jauzian, eta zilarrezkoa taldeen arteko lehiaketan. Montrealen, urrezko lau domina eskuratu zituen (lurrean, zaldi-jauzian, eraztunetan eta sailkapen orokorrean), bi zilarrezko (barra paraleloetan eta taldeka) eta brontzezko bat (zaldi eraztundunean). Proba orokorrean, aurrea hartu zion aurreko bi aldietan garaile izan zen Sawao Kato japoniarrari. Munduko Koparen 1975eko eta 1977ko saioetan eta 1978ko Munduko Txapelketan, lehen titulua irabazi zuen. 1980an, Olinpiar Jokoak Moskun egin zirenean, urrezko domina irabazi zuen zaldian eta taldeko proba konbinatuan, zilarrezkoa sailkapen orokorrean eta lurreko ariketetan, eta brontzezkoa barra finkoan. Berrogeita hamalau sari eskuratu zituen, guztira, karrera osoan. 1994tik 2002ra, Japongo Gimnastika Talde Nazionalaren entrenatzaile izan zen, eta Errusiara bueltatu zen gero.

## Erreferentziak
Walter Gilbert

**Walter Gilbert** (Boston, Massachusetts, 1932ko martxoaren 21a) estatubatuar biokimikaria da. Harvardeko Unibertsitatean egin zituen Kimika eta Fisikako ikasketak, eta Fisika Matematikoko doktoregoa eskuratu zuen 1957an, Cambridgeko Unibertsitatean. Erresuma Batutik Estatu Batuetara itzuli zelarik, Harvarden hasi zen lanean. Fisika teorikoko ikerketak egiten ziharduela, biologia molekularrarekin zaletu zen, eta Biofisikako irakasle laguntzaile izendatu zuten 1964an. Harrezkero, Harvarden jardun zuen karrera guztian, 1981etik 1984ra laborategi pribatu batean biologia genetikoaren alorrean lan egin zuen tartean izan ezik. Lehenengo ekarpen garrantzitsua 1966an egin zuen, 1961ean Jacques Monodek eta François Jacobek iragarri bezala, kontrol genetikoaren eragozle gisa diharduen proteina bat aurkitu eta bakartu zuenean. Dena dela, DNA eta RNA azido nukleikoetan baseen sekuentziak nola antolatzen ziren ezagutzeko egindako lanengatik da, batez ere, ezaguna. Gilbertek azido nukleikoen osagai nagusi diren eta geneen egitura ezagutzeko lagungarri diren nukleotidoen sekuentzia zehazteko metodo bat aurkitu zuen. 1980an, Kimikako Nobel saria irabazi zuen, Frederick Sangerrekin eta Paul Bergekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antônio Carlos Jobim

**Antônio Carlos Brasileiro de Almeida Jobim**, ezagunagoa **Antonio Carlos Jobim** edo **Tom Jobim** gisa (Tijuca, Rio de Janeiro, Brasil, 1927ko urtarrilaren 25 &ndash; New York, AEB, 1994ko abenduaren 8a), brasildar musikagile eta piano-jotzailea izan zen.

*Garota de Ipanema* da haren kanturik ezagunena, Vinicius de Moraesekin eta Joao Gilbertorekin batera ondua. Brasilgo herri musikaren bultzatzaileetako bat izan zen, bai bere herrian, bai kanpoan, Bossa Novarena bereziki.

## Biografia 
1956an ezagutu zuen Vinicius de Moraes, zenbait poemarentzako musika idazteko enkargua egin zionean, eta bien elkarlanak urte askoz iraun zuen. 1957an Canneseko zinemaldian saritua izan zen *Orfeu negro* filmerako egin zuen *A Felicidade* abestiak arrakasta handia izan zuen munduan zehar.

Brasilgo artista handienekin aritu zen elkarlanean, besteak beste, Aloisio de Oliveirarekin, Luis Bonfarekin, Marino Pintorekin, Chico Buarquerekin, Ray Gilbertekin eta Robert Mazoierrekin.

Bossa Novak arrakasta handia izan zuen bere herriaren mugetatik kanpo, eta Jobim portugesez abesten zuen musikagilerik famatuenetakoa egin zen. Jazzeko musikagile ospetsuek, Stan Getzek edota Ella Fitzgeraldek, esate baterako, eta orkestra-zuzendari ezagunek, Nelson Reddlek, bere babesa eman zioten. Bere azken lanean (*Antonio Brasileiro*), izadiarekiko eta bere jaioterriaren hondamendi ekologikoarekiko kezka jaso zuen.

## Erreferentziak
Thorstein Veblen

**Thorstein Veblen** (Manitowoc, Wisconsin, 1857 &ndash; Kalifornia, 1929) Estatu Batuetako ekonomialaria eta soziologoa izan zen. Estatu Batuetako erakunde sozialak eta ekonomikoak, eta haien oinarri psikologikoak, aztertu zituen. Orobat, lehen obretan bereziki, Darwinen bilakaeraren teoria, bizitza ekonomiko modernoari aplikatu zion, eta aitzindari izan zen teknikariek gizartean betetzen duten zeregina aztertzen. Veblenen ustez oinarrizko kontraesan bat da industriaren prozesu modernoaren eta negozio eta finantzen bide zentzugabeen artean, alegia, batetik gauzak eta bestetik dirua egitearen artean. Betiere, ekonomiari buruzko ideia horiek gizartearen beste alorretara zabaldu zituen (entretenimenduak, moda, erlijioa, kirolak, estetika), eta ospe handiagoa lortu zuen gizartearen kritikari gisa ekonomian baino; izan ere, ekonomialari askok kritika zorrotzak egin izan dizkiote, ekonomiaren teoria ortodoxoa kontuan hartzen ez zuelako. Beste askok, ordea, Veblenen ideia batzuen zorroztasuna eta originaltasuna azpimarratu izan dute. Ezaguna da *kontsumo arranditsua*ren kontzeptua sortu zelako. Kontzeptu horren arabera, bada alfer klase gutiz aberats bat bere ardura nagusia kontsumo arranditsua, hots, bistakoa, egitea dena aberatsa dela erakusteko.

## Lanak 
* *Theory of the Leisure Class *(1899, *Klase aberats alferraren teoria*),
* *The Theory of Business Enterprise *(1904, *Enpresen teoria*)
* *The Engineers and the Price system *(1921, *Ingeniariak eta prezioen sistema*).

## Erreferentziak
Stanley Kunitz

**Stanley Kunitz** (Worcester, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak, 1905eko uztailaren 29a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 2006ko maiatzaren 14a) ingelesezko poeta izan zen.

Harvard Unibertsitatean ikasketak egin ondoren (1927), eskolak eman zituen, urte askoan, Columbia Unibertsitatean besteak beste (1963-1985). 1959ko Pulitzer saria irabazi zuen *Selected Poems 1928-1958* (*Olerki hautatuak 1928-1958*) liburuarengatik, bere bi lehenengo liburuetatik —*Intellectual Things* (1930,* Kontu intelektualak*) eta *Passport to the War* (1944,* Gerrarako pasaportea*)— ateratako bertso-bilduma bat. Kalitate intelektual handiko bertsoak dira, Kunitzek asko miresten zituen bi poeten eragina dutenak: John Donne eta William Blake.

Hurrengo poesietan askoz estilo pertsonalagoa eta informalagoa erabili zuen. *The Testing-Tree* (1971) poema-bilduma autobiografikoan bere aitaren suizidioak eragin zizkion sentimenak arakatu zituen. Halaber, beraren eta bere alabaren arteko belaunaldia aztertu zuen.

Beste lan aipagarri batzuk: *The Poems of Stanley Kunitz: 1928-1978* (1979, *Stanley Kunitzen poemak: 1928-1978*); *Next-to-Last Things: New Poems and Essays* (1985); eta *Passing Through: The Later Poems, New and Selected* (1995). Bestalde, literaturaren teoriari buruzko liburuak idatzi zituen, eta errusiar poeta modernoak ingelesera itzuli zituen.

## Erreferentziak
Gerald Moore

**Gerald Moore** (Watford, Ingalaterra, 1899ko uztailaren 30a - 1987ko martxoaren 13a) britainiar piano-jotzailea izan zen.

Bere jaioterrian hasi zituen piano-ikasketak. 1913an haren familia Kanadara joan zen bizitzera, eta Moorek Torontoko Kontserbatorioan jarraitu zituen bere ikasketak.

Britainia Handira itzuli zenean bakarlari gisa aritzeko asmoak utzi eta laguntzaile gisa hasi zen. Yehudi Menuhin eta Emanuel Feuermannekin sonatak jo zituen batez ere, baina bestela, *Lied*ak jotzen zituen gehienbat. Abeslarien piano laguntzaile izan zen, lehenbizi Chaliapine, Frida Leider, Elisabeth Schumann, Hans Hotter (Schuberten *Winterreise* eta *Schwanengesang* grabatu zuen harekin), Kirsten Flagstad (Wagnerren *Wesendonck Lieder *grabatzeko hautatu zuena) eta Kathleen Ferrierrena. Ondoren Victoria de Los Angeles, Elisabeth Schwarzkopf, Irmgard Seefried, Christa Ludwig, Janet Baker eta, batez ere, Dietrich Fischer-Dieskau ahots ospetsuekin aritu zen.

Hainbat hitzaldi eta ikastaro eman zituen mundu osoan, eta hainbat liburu idatzi zituen: *The Unshamed Accompanist* (1943, *Laguntzaile lotsagabea*), *Singer and Accompanist* (1953, *Abeslaria eta laguntzailea*), *Am I too Loud?* (1962, *Ozenegi ari al naiz?*), *Schubert Song Cycles* (1975, *Schuberten abestiak*), *Farewell Recital* (1978, *Agur emanaldia*).

## Erreferentziak
Noah Gordon (eleberrigilea)

**Noah Gordon** (Worcester, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak, 1926ko azaroaren 11 &ndash; Dedham, Massachusetts, 2021eko azaroaren 22a) ingelesezko eleberrigilea eta kazetaria izan zen. Estatu Batuetako bere garaiko idazle hoberenetako bat.

## Bizitza 
Kazetaritza eta Letretako ikasketak egin zituen Bostongo Unibertsitatean. Medikuntza ere ikasi zuen, gurasoek hala eskatuta, eta mundu horrekin lotu zen pixkanaka, ikasketak bukatu gabe utzi bazituen ere. 1951n, zenbait egunkarirentzat idazten hasi zen kazetari gisa, *Worcester Telegram* eta *The Boston Herald* argitalpenentzat, besteak beste. 1964an, kazetaritza zientifikoa egiten hasi zen. *Psychiatric Opinion* medikuntza-aldizkari ospetsuan argitaratzaile izan zen hamar urtez, eta Estatu Batuetako aditu handienetako bat izatera iritsi zen gai horretan.

Idatzi dituen eleberrien artean, aipagarriak dira *The Rabbi* (1965), *The Death Committee* (1969) eta *The Jerusalem Diamond* (1979).

Medikuntza gaitzat harturik, berriz, trilogia bat idatzi zuen: *The Physician* (1988), *Shaman* (1992,) eta *Matters of Choice* (1996). Hiru eleberri horietan, mediku-lanbidearen azterketa zabala eta sakona egiten du, Erdi Arotik hasita gaur egun arte. *The Physician* eta *Matters of Choice* eleberriek Gipuzkoako liburu-saltzaileek Donostiako Liburu Egunean gehien saltzen den liburuari ematen dioten saria irabazi zuten 1992an eta 1995ean, hurrenez hurren.

Orduz geroztik, *The Last Jew* (1999), *Sam and Other Animal Stories* (2002) eta *The Bodega* (2007) idatzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Noah Gordonen web-orria
Bernd Jentzsch

**Bernd Jentzsch** (Plauen, Saxonia, Alemania, 1940ko urtarrilaren 27a) alemaniar idazlea da.

## Biografia 
Familia antifaxista batean jaio zen, eta Karl-Marx-Stadten (Chemnitz ohian) hazi zen. 1960tik 1965era, Historia eta Aleman Filologia ikasi zituen. Orduan, Ekialdeko Berlinera joan zen, eta Neues Leben argitaletxearen irakurle gisa lan egin zuen 1975era arte. Gero, literaturan aritu zen soilik, eta zenbait antologiaren edizioa prestatu zuen.

1976an, Wolf Biermanni herritartasuna kentzearen aurkako protesta egin zuen Suitzatik, hantxe baitzegoen ikasketa-beka batekin. Alemaniako Errepublika Demokratikoa iraindu izana leporatu zitzaion, eta Suitzan gelditzea erabaki zuen.

1992an, Leipzigeko Literatura Institutu berriaren zuzendari izendatu zuten. Jentzschek ikasle zela argitaratu zuen lehen poema-liburua, *Alphabet des Morgens* (1961, "Biharko alfabetoa"). Ospea, ordea, Neues Leben argitaletxearentzat egin zuen *Poesiealbum* ("Poesia-albuma") bildumaren editore gisa iritsi zitzaion. 1967tik 1976ra, ehun eta hogei poesia-liburu kaleratu zituen, hango eta kanpoko egile gazteen lanekin. Jentzschen lanen artean, *Quartiermachen* (1978, "Auzolana egitea") —deserriratzearen gaia darabilen narrazio-liburua— eta *Poesiealbum 276* (1991, "276. Poesia-albuma") nabarmen daitezke.

## Erreferentziak
Alvin Toffler

**Alvin Toffler** (New York, AEB, 1928ko urriaren 4a - Los Angeles, 2016ko ekainaren 27a) estatubatuar soziologoa eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Kazetari gisa lan egiten hasi zen, *Fortune*, *Horizon* eta *Life* aldizkarietan. IBM multinazionalaren eta Rockefeller fundazioaren aholkulari izan da, eta eskolak eman ditu hainbat unibertsitate eta kultura-fundaziotan. Washingtonen berriemaile gisa lan egin eta doktoregoa lortu ondoren, etorkizuneko soziologiari buruzko eskolak eman zituen New School for Social Researchen. Haiek izan ziren futurologiaz emandako lehenengo eskolak eta ikasketak.

Tofflerek gertakizun sozialen azterketa dibulgazioaren bidez zabaldu eta sakondu beharraz hitz egiten zuen, eta "profeta sozialaren" ospea irabazi zuen horrela. Bere obren argitalpenak zirkulu akademikoetatik urrunarazi zuten, eta jendartera hurbildu, arrakasta handia izan baitzuten *Future Shock* (1970, "Etorkizuneko shocka") eta *The Third Wave* (1980, "Hirugarren uhina") lanek.

1960ko hamarraldiaz geroztik, bere emazte Heidi Tofflerren laguntza izan du liburuon idazketan, hura ere gizarte-aldaketen azterketan aditua baita, etorkizuneko mugimendu eta gertakizunen ikertzailea. Beste zenbait lan aipagarri: *Previews & Premises* (1983, WAurrerapenak eta premisakW); *Powershift: Knowledge, Wealth and Violence at the Edge of the 21st Century* (1990, WBoterearen aldaketaW), *War and Anti-War* (1993, WGerra eta antigerraW) eta *Revolutionary Wealth* (2006, WAberastasun iraultzaileaW).

## Erreferentziak
Andrea del Verrocchio

**Andrea del Verrocchio** (jaiotza-izena: *Andrea de Cioni* ; Florentzia,  - Venezia, 1488) italiar pintorea, eskultorea eta urregina izan zen.
Andrea del Verrocchiok (1435-1488) hainbat arte adierazpide landu zuen; bitxigile eta margolari gisa aritu zen, besteak beste, baina bereziki aintzat hartua da brontzezko eskulturengatik eta Florentziako Quattrocentoko eskultura bere gorenera eraman zuelako. Maisu ospea eman zion, bestalde, Leonardoren ikasle izanak.

Verrocchioren ikasketei buruz ezer gutxi jakin ahal izan da, baina adituen ustez bitxigile gisa hasi bide zen, garai hartako beste hainbat artista bezala. Bitxigintzan jardun zuen garaian ikasi zuen metalak lantzen, brontzea batez ere, eta jarduera horrek sortu zion perfekzioarekiko eta xehetasunekiko kezka. Oro har, Rossellinoren, Antonio Pollaiuoloren eta Donatelloren ezaugarriak beretu eta bateratu zituen, maisutasun handiz.

Verrochioren lehen obra garrantzitsua *Santo Tomas eta Kristo* (1483) izan zen. Donatellok eta Michelozzok Orsanmichele elizarako diseinaturiko nitxo batean egindako brontzezko eskultura bat da. Obra horretan hogei urtetik gora lan egin zuen, eta bertan agertzen dira egilearen jarduerak oinarri izan zituen bi printzipioak: edertasunaren kanon klasikoen inspirazioa eta bilaketa eta apaingarriekiko zaletasuna, kasu honetan arroparen tolesetan antzematen dena.

1470 inguruan brontzezko *David* bat egin zuen. Donatelloren estiloa hartu zuen Verrochiok horretarako oinarri, baina ez du haren obretako dramatismoaren arrastorik ageri. 1479 eta 1488 bitartean Verrochiok Bartolomeo Colleoniren zaldi gaineko estatuaren buztinezko moldea egin zuen, Veneziako Errepublikaren enkarguz; Donatelloren Gattamelatan eta eredu klasikoetan oinarritu zen kasu honetan ere, baina haren oreka baino areago, indarra adierazi zuen bere eskulturarekin. Zaldia sendoa da eta mugimendua adierazten du. Colleoni "condottieroa" zaldi gainean zutik bezala dago, eta mesprezuzko keinua du ezpainetan; handinahikeria adierazten du.

Verrochiok obra aipagarriak ditu, orobat, Palazzo Vecchioko *Putto izurdearekin* eta *Juan eta Pedro Medicitarren hileta-monumentua* (1469-1472), San Lorentzoko sakristia zaharrean. Lehenengoan brontzearen trataera bikaina da ezaugarri nagusia; hileta-monumentuan berriz, azpimarratzekoa da material desberdinen erabilera (marmola, brontzea, harria) eta xehetasunekiko arreta.

Pinturaren alorrean ez zen hain ezaguna izan baina haren lantegian gerora ezagun egin ziren ikasleak aritu ziren: Perugino, Lorenzo di Credi eta Leonardo da Vinci, etab. *Kristoren bataioa* (1474-1475) da Verrocchioren koadrorik ezagunena.

File: Andrea_del_Verrocchio,_Leonardo_da_Vinci_-_Baptism_of_Christ_-_Uffizi.jpg|*Kristoren bataioa* (1474-1475), Uffizi, Florentzia
File: Andrea del verrocchio, putto con delfino 02.JPG| *Putto izurdearekin* (1478 ingurukoa)
File: Verrochioorsanmichelle.jpg| *Kristo eta Santo Tomas* (1483)
File: Bartolomeo Colleoni by Andrea del Verrocchio.jpg|Bartolomeo Colleoniren omenezko brontzezko estatua (1496)

## Erreferentziak
Felipe Alfau

**Felipe Alfau** (Bartzelona, Katalunia, 1902ko abuztuaren 24a - New York, AEB, 1999ko martxoaren 12a) katalan idazlea izan zen.

## Biografia 
Bere familiak 1916an emigratu zuen Estatu Batuetara. Feliperen aita bidaiazalea zen, eta Katalunia, Madril, Salamanca eta Euskal Herrian bizi izandakoa zen. Madrilgo eta Euskal Herriko egonaldiak, esaterako, lehen eleberriko hainbat pasartetan azaldu zituen Felipek, baina sorlekua behin bakarrik bisitatu zuen, 1959an. Ikusi zuena, ordea, ez zetorren bat oroimenean gordetzen zuenarekin, eta atsekabe handirik gabe itzuli zen New Yorkera.

Estatu Batuetan musika ikasi zuen, eta haren aitak sortu eta New Yorken espainieraz argitaratzen zen *La Prensa* egunkariko musika-kritikaria izan zen. Gero itzultzaile gisa ere lan egin zuen New Yorkeko banku batean. Idazteko ingelesa erabiltzea eta, dirua irabazteko ametsak bultzaturik, literatura lanbidetzat hartzea erabaki zuen; horrela sortu zen Rhea Wellsen 17 irudiz hornituriko *Old tales from Spain* (1929, *Espainiako ipuin zaharrak*).

1936an argitaratu zen lehen aldiz 1928an idatzitako *Locos. A comedy of gestures* (*Locos. Keinuen komedia*). Hirugarren eta azken eleberria, *Chromos*, 1948an idatzi zuen, baina 1990eko hamarkadara arte ez zen argitaratu. Poesia ere idatzi zuen espainieraz, baina oraindik argitaratu gabe dago.

## Erreferentziak
António Ramos Rosa

**António Víctor Ramos Rosa** (Faro, Portugal, 1924ko urriaren 17a - Lisboa, 2013ko irailaren 23a) portugesezko olerkaria izan zen.

Olerkigintzan helduaroan nabarmendu da, baina oso gaztetatik izan du letren munduarekin harremana, 1950eko hamarraldian zuzendari izan baitzen zenbait aldizkari literariotan -*Árvore* (1952-54), *Cassiopéia* (1956) eta *Cadernos do Meio-Dia* (1958-60)—, eta kritika literarioko artikuluak idatzi eta prentsarako lanak egin baitzituen.

Bere obraren ezaugarri nagusiak dira intimismoa ezkutatzea, bertsoetan giza presentzia baztertzea, eta surrealismoaren kutsua. Sentimenduen lekuan, errealitate ukigarri eta ikusgaia jartzen du Rosak olerkietan, bertso original eta aberatsen bitartez.

Olerki-liburu nagusiak hauek dira: *Viagem através duma Nebulosa* (1960), *Ocupaçao do Espaço* (1963), *Terrear* (1964), *O Ciclo do Cavalo* (1975), *Boca Incompleta* (1977), *O Incerto Exacto* (1982), *Dinâmica Subtil* (1984) eta *A Rosa Esquerda* (1991).

Ramos Rosak lan gogoangarria egin du, halaber, olerkigintzaren teoriko eta kritikari gisa, eta gerora *modernotasuna* deitu izan den joeraren jarraitzailetzat jotzen da. Alor horretan, azpimarratzekoak ditu *Poesia, Liberdade Livre* (1962), *A Poesía e a Interrogação do Real* (bi liburuki, 1979-80), *Incisões Oblíquas* (1987) eta *A Parede Azul* (1991).

## Erreferentziak
Carlo Andrea Pozzo di Borgo

**Carlo Andrea Pozzo di Borgo** (Alata, Ajacciotik hurbil, Korsika, 1764ko martxoaren 8a - Paris, 1842ko otsailaren 15a) Korsikako diplomatikoa izan zen.

## Biografia 
Parisko Biltzar Nazionalean izan zen Korsikak Frantziako politikagintzan parte har zezala eskatzeko. Legebiltzarrerako diputatua hautatu zuten eta Frantziak Ingalaterrari eginiko gerra-adierazpena idatzi zuen (1792).

Korsikara itzuli zenean Bonaparterekiko harremanak eten eta britainiarren babesgoa onartu zuen Korsikarako (1794-1796) eta estatuko kontseiluko lehendakari bihurtu zen. Frantsesek uhartea okupatu zutenean Londresa jo zuen eta Vienan bizi izan zen 1794-1804 urteetan.

Czartoryski printzearen laguntzari esker Errusiako zerbitzu diplomatikoan sartu zen (1804) baina Napoleonek haren estradizioa eskatu zuen eta Londresa ihes egin behar izan zuen berriro ere.

1812. urtean Alexandro I.a tsarrak hots egin zion berriz. Suitzara jo zuen eta Bernadotterekin aliantza bat egin zuen Napoleonen aurka borrokatzeko. Errusiara itzuli zenean jeneral izendatu zuten (1813).

Frantziako behin-behineko gobernuko komisario zen 1814an, eta Gutuna onar zezala aholkatu zion Luis XVIII.ari. Errusiako enbaxadorea izan zen Parisen 1815-1834 urteetan eta Vienako kongresuan hartu zuen parte. Errusiako enbaxadorea izan zen Ingalaterran 1835-1839 bitartean.

## Erreferentziak
Imre Nagy

**Imre Nagy** (Kaposvár, 1896ko ekainaren 7a - Budapest, 1958ko ekainaren 16a) Hungariako politikaria izan zen. 1953-1955 bitartean eta 1956ko Hungariako Iraultzaren ondoan Hungariako lehen ministroa izan zen. 1956ko azaroan, sobietar tropek kargutik kendu zuten. Bi urte geroago epaitu eta hil zuten. Hungariako heroi nazionaltzat hartzen da.

## Bizitza 
Jatorriz nekazaria zen, kalbinista, lurjabe handien eta katolikoen aurkakoa. Béla Kunen gobernu iraultzailean parte hartu izanagatik preso egon zen, 1927tik 1930era. Ondoren Sobietar Batasunean 14 urte (1930-1944) eman zituen. Hungariako Alderdi Komunistan sartu eta nekazaritzako aholkularia izan zen. Bigarren Mundu Gerra bukatzean Hungariara itzuli zen eta 1944an eta 1945ean Nekazaritza ministroa izan zen. Bitarte horretan egin zen nekazaritza erreforma. Hurrengo urtean Barne Arazoetako ministroa izan zen.

Lurjabe txikiei zeukatena uztearen alde agertu zen 1946an, erabateko kolektibizazioaren aurka 1947an, eta László Rajk gobernutik botatzearen kontra 1948an. Aginpidetik kanpora eta alderdian baztertua egon ondoren, 1953an, Georgi Malenkovek hala eskatuta, Lehen Ministro egin zuten. 1956an, Malenkov Sobietar Batasuneko gobernutik kendu zutenean, inolako kargurik gabe utzi zuten Rakosik eta Gerők. 1956an bertan, Budapesteko matxinadaren ondoren, gobernuko buru egin zuten berriro, baina Sobietar Batasuneko gudarosteak sartu ziren Hungarian eta atzerrira alde egin zuen, aurrena Jugoslaviara eta gero Errumaniara. Handik ekarri, saldukeriaz akusaturik epaitu eta hil zuten 1958an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Roqué Alsina

**Carlos Roqué Alsina** (Buenos Aires, 1941eko otsailaren 19a) argentinar piano-jotzaile eta musikagilea da. Buenos Airesen egin zituen pianoko eta orkestra-zuzendaritzako ikasketak. Alsinak oso gaztetatik jotzen zuen pianoa. 1959tik 1964ra, Buenos Airesko *Agrupación Nueva Música* taldearen kontzertuetan parte hartu zuen. 1964tik aurrera, Berlinen bizi izan zen, eta, han, Luciano Beriorekin lan egin zuen. 1966an, Bruno Madernaren laguntzaile izan zen Berlingo Operan. 1966tik 1968ra, Sormenezko Arteen Zentroko kide izan zen Buffalon (AEB), eta hango unibertsitateko irakasle gonbidatua. 1969tik aurrera, *New Phonic Art* taldeko kide izan zen. Talde horren ezaugarri nagusietako bat bat-batekotasuna da. Alsinak Guggenheim saria jaso zuen lau bakarlari eta orkestra handi batentzat osatutako *Überwindung* (1970) lanagatik eta ganbera orkestrarako *Schichten* (1971) obragatik. 1973an, Parisen hartu zuen bizilekua. Alsinaren lan nagusien artean, aipagarriak dira: *Drei Stücke*, harizko tresnez osatutako orkestrarako lana (1964); *Funktionen * (1965); *Trio*, tronboi, biolontxelo eta perkusio-tresnetarako (1967); *Themen* (1974); *Stücke* (1976-1977); eta *Sinfonia* (1983). Alsina sortzaile independentea izan da, eta ez du sekula bere burua eskola batera lotu nahi izan.
*Carlos Roqué Alsina, Entretiens - Témoniages - Documents* (2011) liburuan jasota dago musikagilearen bizitzari buruzko informazio osoa eta haren obraren katalogo eguneratua.

## Erreferentziak
Roberto Carlos (futbolaria)

**Roberto Carlos da Silva Rocha** (Garça, São Paulo estatua, 1973ko apirilaren 10a) brasildar futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da.

## Biografia 
Langile-familia batean sortu zen, eta bera ere hamalau urterekin hasi zen lanean, egur-lantegi batean. Beste lanbide batzuetan jardun zuen ondoren, harik eta São João de Arraras taldean hasi zen arte. Talde hartatik, Palmeirasera aldatu zen, eta hiru denboraldiz jokatu zuen talde hartan: bi Liga Paulista (1993 eta 1994), 1993ko Txapelketa Nazionala eta urte hartako Rio-São Paulo Lehiaketa irabazi zituen, talde hartan aritu zen garaian.

1995ean lortu zuen karrerako arrakasta handienetako bat, AC Milanek fitxatu baitzuen. Ordurako, bazituen zenbait ezaugarri aipagarri, adibidez, zangoetan gihar-masa gehieneko brasildar jokalaria izatea edo baloiari indar gehienez jotzen ziona izatea. Milanen denboraldi batez jokatu eta gero, Real Madrilek fitxatu zuen. Talde horrekin, Espainiako Liga irabazi zuen 1997an, eta UEFA Champions League 1998an, 2000n eta 2002an.

Nazioarteko kirolari dagokionez, gazte-mailako munduko txapeldunordea izan zen 1991n, Copa América txapelketako bigarren gelditu zen 1954an, eta brontzezko domina irabazi zuen 1996ko Olinpiar Jokoetan. 1997 eta 1999an Copa América irabazi zuen, eta 2002an nazioarteko arrakasta handiena lortu zuen, bere taldearekin Munduko Futbol Txapelketa irabazi baitzuen.

## Erreferentziak
François Arago

**Dominique François Jean Arago** (Estagel, 1786ko otsailaren 26a - Paris, 1853ko urriaren 2a) Frantziako fisikari, politikari eta astronomoa izan zen. Perpignanen egin zituen lehen ikasketak eta Eskola Politeknikoan sartu zen 1804. urtean. *Bureau des Longitudes* bulegoan idazkari izan zen, eta erakunde horretako urtekaria idatzi zuen. Meridiano arkua neurtzen lagundu zion Biot zientzialariari. Harekin neurtu zuen airearen eta beste zenbait gasen trinkotasuna. Fisikaren eta astronomiaren barruan hainbat alorretan egin zituen azterketak eta aurkikuntzak: optika, mineralogia, fisika kosmikoa eta geografia fisikoa landu zituen. Polarizazio magnetikoa aurkitu zuen, eta Copley domina eman zioten horregatik; elektrizitate eta fotometrian ere egin zituen behaketak; fotometro bat asmatu zuen.

Analisi eta Geodesia irakaslea izan zen hogei urtean zehar, eta astronomia-ikastaro bikainak ere eman zituen. 1848an gobernuan sartu zen herriak aukeratuta; Frantziaren kolonietan esklabotza desagerrarazi zuen. Luis Napoleonen gobernua sortu zenean utzi zuen politika. Gay-Lussac zientzia-gizonaren laguntzaile izan zen *Annales de Physique et de Chimie* lanean. Aragoren zenbait lan aipagarri: *Astronomie populaire* (*Astronomia herriarentzako*) eta *Histoire de ma jeunesse* (*Nere gaztaroko historia)*.

## Erreferentziak
Eduardo García de Enterría

**Eduardo García de Enterría y Martínez-Carande** (Ramales de la Victoria, Kantabria, Espainia, 1923ko apirilaren 27a - Madril, 2013ko irailaren 16a) legegizona eta abokatua izan zen.

## Bizitza 
Zuzenbide-ikasketak egin zituen Bartzelonako eta Madrilgo unibertsitateetan. 1957an, Valladolideko Unibertsitateko zuzenbide-katedra eskuratu zuen, eta Madrilgo Complutense Unibertsitateko katedraduna da 1962az gero. 1978an, Estrasburgoko Giza Eskubideen Europako Epaitegiko epaile izendatu zuten, eta, zeregin horrekin batera, Gobernuaren aholkulari gisa jardun zuen 1979tik 1986ra, UCD eta PSOE alderdiak gobernuburu zirela. Legegintzaldi haietan, estatuaren lurralde-antolaketa arautzeko zenbait lege idazten eta eratzen parte hartu zuen, 1978ko Espainiako Konstituzioak agintzen zuenari jarraituz; esate baterako, Autonomien Legea sortu zuen. 1988an, Zuzenbide eta Ekonomiako Madrilgo Eskola Librea sortu zuen, Enrique Fuentes Quintana katedradunarekin batera.

Lan horietaz gainera, ikerketa-lan garrantzitsuak egin ditu. Zuzenbide administratiboari buruz osatutako teoriek eragin handia izan dute Espainian eta, bereziki, Latinoamerikan. Estatuko eta atzerriko hainbat unibertsitatetan eman ditu eskolak, eta liburuak idatzi ditu zuzenbide administratiboari buruz, besteak beste, *Curso de Derecho Administrativo*. 1970ean, Real Academia de Jurisprudencia y Legislación erakundeko kide izendatu zuten, eta, 1994an, berriz, Real Academia Españolakoa. 1984an, Gizarte Zientzietako Asturiasko Printzea saria eman zioten.

## Lanak 
30 liburu baino gehiago idatzi ditu, tartean Tomás Ramón Fernándezekin batera idatzitako eta bi liburuki dituen *Curso de Derecho Administrativo*, zuzenbide-ikasle belaunaldi askok ikasia.

Beste lan nabarmenak honakoak dira:
* *Revolución Francesa y Administración contemporánea*
* *Legislación delegada, potestad reglamentaria y control judicial*
* *Las formas comunitarias de propiedad forestal y su posible proyección futura*
* *La administración española*
* *La lengua de los derechos*
* *La lucha contra las inmunidades del Poder en el Derecho administrativo*
* *La batalla por las medidas cautelares*
* *Código de las Leyes Administrativas*
* *La responsabilidad patrimonial del Estado legislador en el Derecho español*
* *Democracia, jueces y control de la Administración*
* *La Constitución como norma y el Tribunal Constitucional*
* *Los principios de la nueva Ley de Expropiación Forzosa*
* *La responsabilidad patrimonial del Estado legislador en el Derecho español*
* *Legislación delegada, potestad reglamentaria y control judicial*
* *Código de la Unión Europea*
* *Las transformaciones de la justicia administrativa*
* *Hamlet en Nueva York: Autores, Obras, Paises. Escritos Literarios*
* *de Montañas y Hombres*
* *Fervor de Borges*

## Erreferentziak
William Ewart Gladstone

**William Ewart Gladstone** (Liverpool, 1809ko abenduaren 29a - Hawarden, Flintshire, 1898ko maiatzaren 19a) britainiar politikaria izan zen. Eskoziako merkatari familia batean jaio zen. Apaiz egiteko asmoak alde batera utzi eta politikan sartu zen. Liberala zen. Disraeli kontserbadoreen buru zela, bera liberalen buru izan zen; lehia handia izan zuten bi gizonek bizitza guztian zehar. Aurrenekoz lehen ministro izan zenean (1868-1874) berrikuntza handiak egin zituen: eliza eta estatua bereizi Irlandan, herri-hezkuntza, armada (Carwellen eraberritzea), justizia, bozketa sekretua (1872), eta bozketa-eskubidea ia guztiengana zabaltzen zuen legea (1885). Irlandako arazoak izan ziren nagusi bere bigarren ministerioan (1880-1885): berak proposatzen zuen *Home Rule* (Irlandako autonomia) ez zen onartu eta bere gainbehera ekarri zuen (1885), eta ondoren bere alderdiaren haustura. Atzerriko politikan, bakezaletasunak bazterturik utzi zuen, eta kontrakoen kritikak erakarri zizkion. Haien berekoikeria gaitzesten zuen Gladstonek, gutxiengoen eskubideak gordetzearen aldeko baitzen. Bulgariarren auzia zela eta, Disraeli gobernutik egotzi zuen (1880). Azken aldiz lehen ministro izan ondoren (1892-1894), berriro *Home Rule* delakoa Lorden Ganberak onartu ez zuenean, politika utzi zuen betiko.

## Irlandarako Home Ruleri buruzko eztabaida 
## Erreferentziak
Lipman Bers

**Lipman Bers** (Riga, Letonia, Errusiako Inperioa, 1914ko maiatzaren 22a - New Rochelle, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1993ko urriaren 29a) matematikaria izan zen.

## Bizitza 
Zuricheko Unibertsitatean egin zituen lehenengo ikasketak; gero Rigara itzuli zen, eta hango unibertsitatean ikasi zuen. Diktadura zela-eta, Pragara joan behar izan zuen eta han egin zuen doktoregoa, Karl Loewnerren zuzendaritzapean; tesia teoria potentzialari buruz egin zuen.

1938an Parisa joan zen, eta gerra zela-eta, Ameriketako Estatu Batuetara ihes egin zuen. Joan baino lehen, Greenen funtzioei eta irudikapen integralei buruzko bi artikulu idatzi zituen. New Yorken jarraitu zituen bere ikerketak, eta postu bat lortu zuen Brown Unibertsitatean; han bi dimentsioko fluxu subsonikoa ikertu zuen.

1945-49 urteetan Sirakusako Unibertsitatean irakatsi zuen, eta bitartean ekuazio eliptiko ez-linealak aztertu zituen. Haren ekarpenik garrantzitsuenak 1950eko Matematikarien Nazioarteko Kongresuan azaldu zituen. Princetonen, Teichmüllerren teoria, funtzio pseudoanalitikoak, Kleinen multzoak eta abar landu zituen. 1951n New Yorkeko Courant Institutura joan zen, eta 13 urte eman zituen han. Urte horietan liburu eta artikulu garrantzitsu ugari argitaratu zituen. 1964an Columbiako Unibertsitatera joan zen, eta han egon zen 1984an erretiratu zen arte.

## Erreferentziak
Luis Urbina (militarra)

**Luis Urbina** () (Gasteiz, 1721eko urriaren 11- Madril, 1799ko otsailaren 8) arabar militarra Espainiako Armadan.

## Biografia 
Juan Manuel Urbinaren anaia zen. 16 urte zituenean itsas armadan sartu zen, eta handik hiru urtera alferez egin zuten. 1742. urtean Italiarantz itsasoratu zen, ingelesen eta austriarren aurka borrokatzera. 1745. urtean, Sevillako errejimentuko komandante zela, Orango plaza gobernatzera joan zen; baina, agintari erlijiosoekiko zituen konponezinak ikusirik, Iruñera bidali zuten. Soraluze, Tolosa eta Arrasateko armagintza eta altzairugintzak behatzeko agindua jaso zuen, geroago Toledoko ezpatagintza sortzeko. 1762. urtean, Ingalaterraren aurkako gerra piztu zenean, Erregearen gudarosteetako brigadier egin zuten. 1769. urtean, Habanarantz abiatu zen, eta, hurrengo urtean, Espainiara itzuli zen, mariskal zela. 1776. urtean, teniente koronel egin zuten, eta hamalau urtez izan zen fiskal militarra. 69 urte zituenean, Ceuta defenditzeko agindua eman zioten, eta erraz gainditu zitzaion Marokoko erregeari. 1792. urtean, Frantziako Konbentzioak Espainiako errege Karlos IV.ari gerrara hots egin zionean, Valentziara bidali zuten Luis Urbina, eta Valentziako eta Murtziako erresumako kapitain nagusi izendatu zuten. Karlos III.aren Ordenako Gurutze Handiarekin saritu zizkioten bere lanak.

## Bibliografia 
* Joaquín José de Landázuri: *Varones ilustres Alaveses*, Gasteiz, 1799.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Luis Urbina Auñamendi Entziklopedian.
Lanuza (leinua)

**Lanuza** Espainiako jauntxo dinastia da, Juan de Lanuza II.ak sortua. Lanuzarrek Aragoiko Epaile Nagusien kargua bere esku izan zuten urte askotan: jaunen eta aberatsen arteko istiluak eta erregeen eta aitonen semeen artekoak konpontzeko ardura zuten.

* Juan II.a (Napolin hila, 1507an). Aragoiko Epaile nagusia izan zen eta bere aurrean zin egin zuten foruak errespetatuko zituztela Fernando Katolikoak eta Elisabet I.a Gaztelakoak. Valentziako eta Kataluniako eta Napoliko erregeordea izan zen.
* Joanes V.a Lanuzakoa. Aragoiko Epaile Nagusia (1564 - Zaragoza, 1591). Antonio Pérez erregearen idazkariaren alde agertu zen erregeak Escobedoren hiltzailetzat hartu zuenean, eta ez zituen bete Filipe II.aren eta Inkisizioaren aginduak. Jaun gehienak Juan V.aren kontra jarri ziren eta 1591n erregeak Zaragozara bidalitako soldaduek harrapatu eta lepoa moztu zioten.
* Martin Bautista. Aragoiko epailea (Zaragoza?, 1550 - Zaragoza?, 1622). Antonio Pérez-en kontrako salaketa onartu eta Pérezen kontrako auzi agiria idatzi zuen. Erregezalea zen; 1591n epaile nagusia Inkisizioaren alde jartzea onartu zuen eta kargu hura eskuratu zuen ondoren. Erregeorde eta Aragoiko kontseilu nagusiko kidea izan zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norbert Wiener

**Norbert Wiener** (Columbia, Montana, 1894ko azaroaren 26a - Stockholm, Suedia, 1964ko martxoaren 18a) Estatu Batuetako matematikaria izan zen. A. Rosembluethekin batera zibernetika sortu eta definitu zuen, eta informazio-kontzeptuari oinarri matematikoa eman zion. 14 urte besterik ez zuela graduatu zen Matematikan, eta gerora Biologia ikasten hasi zen Harvarden; konturatu zen baina, laborategian ez zela oso trebea, eta utzi egin zuen karrera. Filosofia ikasten hasi zen, eta 18 urterekin lortu zuen doktoretza, matematika-logikaren gainean egindako tesiarekin. Gerora, informazio selektiboaz eta entropia negatiboaz aritu zen, eta bere lan ezagunena, informazioari buruzko teoria matematikoa, sortu zuen. 1948. urtean *Cybernetics: or, Control and Communication in the Animal and the Machine* (*Zibernetika, edo animaliaren eta makinaren arteko komunikazioa eta kontrola*) izeneko obra argitaratu zuen; bertan, kontrol automatikoa duten sistemen printzipioak eta aplikazioak azaldu zituen. Obra horrek eragin handia izan zuen hainbat alorretako zientzialarien artean. Wienerrek gizarte-zientzietan, eta bereziki psikologian, matematika aplikatzeko oinarriak ezarri zituen. Aipagarriak ditu orobat *The Human Use of Human Beings* (1954) eta *Nonlinear Problems in Random Theory *(1958).

## Erreferentziak
Kazuo Ishiguro

Sir  japoniar jatorriko idazle britainiarra da. 2017an Literaturaren Nobel Saria eman zioten.

## Biografia 
Sei urte zituela joan zen Britainia Handira. Kenteko Unibertsitatean ikasi ondoren, sormen-idazketan doktoratu zen East Angliako Unibertsitatean, Malcolm Bradbury idazlea irakasle zen ikastaldean.

1980an, zenbait ipuin eta artikulu argitaratu zituen aldizkarietan. 1982an argitaratu zuen lehen nobela: *A Pale View of Hills * ("Muinoetako argi margula"). Eleberri horri esker, Winifred Holtby saria irabazi zuen. *The Remains of the Day* (1989, "Egunaren hondarrak") nobelak laudorio ugari jaso zuen, eta Booker saria irabazi zuen. Lan horretan, maiordomo ingeles baten oroitzapenak kontatzen dira lehen pertsonan, tonu harro eta erreprimituan, eta agerian gelditzen da zer-nolako kostua izan duen zerbitzari-bizitzak. Miresmen handia sortu zuten ingeles kutsu erabatekoa duten kontatzeko erak eta pertsonaiek, xehetasun historikoen ikerketa zorrotza dutela oinarrian. 1993an, James Ivoryk izen bereko filma egin zuen nobela horretan oinarrituta, eta ospe handia izan zuen filmak. Hurrengo eleberriak harrituta utzi zituen kritikariak; izan ere, *The Unconsoled* (1995, "Nahigabetua") lanak ez zuen aurrekoarekin batere zerikusirik, Kafka gogorarazten duen eta amets gaiztoa dirudien kontakizun luze, surrealista eta argumenturik gabea baita. Orduz geroztik, *When We Were Orphans* (2000, "Umezurtz ginela"), *Never Let Me Go* (2005, "Ez iezadazu sekula utzi alde egiten") eta *The Buried Giant* (2015, "Erraldoi lurperatua") idatzi ditu. 2010ean, film bat egin zuen Mark Romanek zuzendariak, azken eleberri horretan oinarrituta. 2021ean *Klara and the Sun* (*Klara eta eguzkia*) argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ingelesezko literatura

## Kanpo estekak