open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arkatz markatzaile

eskuinera|thumb|Kolorezko arkatz markatzaileak
**Arkatz markatzailea**, **errotuladorea** (Heg.) edo **feltro-luma** (Ipar.) bolalumaren antzekoa den idazketarako tresna da. Barrualdean tinta dauka. Hainbat koloretako tintak erabiltzen dira arkatz markatzaileetan. Paperean eta beste hainbat materialetan idazteko erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bolaluma

## Kanpo-estekak
Goienkale (Bilbo)

**Goienkale** —***Somera kalea*** izenaz ere ezaguna— Zazpikaleetatik goren dagoena da, eta zazpien artean lehenengotzat hartzen da, zazpi kale horiek San Anton elizatik zenbatzen hastea baita ohikoena.

Erribera kalean hasten da, San Anton elizaren aurrean, eta Zamudioko atarian amaitzen da, Gurutze kalean. Kale honen paralelo dira Erronda kalea eta Artekale.

Goienkale Bilboko poteo kalerik garrantzitsuenetakoa da. Bertan hamabost tabernatik gora dago, besteak beste: Urkia, Madariaga, Nekane, Gambrinus, Zamakona II, Jaunak... Tabernez gain, bestelako zenbait denda eta Gatazkagune berria ere baditu kaleak.

Juan Crisostomo Arriaga musikari famatua Goienkaleko 12. zenbakian jaio zen.

## Erreferentziak literaturan 
* Unai Iturriaga bertsolari eta idazleak kale honetan kokatu zuen nagusiki *Berandu da gelditzeko* bere liburuko kontakizuna.
* Julen Gabiria idazleak kaleari buruz hiru istoriok osatutako sorta argitaratu zuen bere blogean (ikus kanpo loturak).

## Kanpo estekak 
*  "Somera I" Julen Gabiria
*  "Somera II" Julen Gabiria
*  "Somera III" Julen Gabiria
*  [Bilboko alde zaharraren eta Zazpikaleren(https://eu.wikipedia.org/wiki/Zazpikaleak) mapa]
Bolaluma

eskuinera|thumb|Bolaluma baten punta
**Bolaluma**, **axota**, **bik**a (Ipar.) edo **boligrafo**a (Heg.) idazteko tresna da, munduko erabiliena, idazten den puntuan daukan bola batetik tinta askatuz doana.

## Historia 
Bigarren Mundu Gerra amaitu zenean, Marcel Bichek eta Edouard Buffardek Société PPA izeneko idazteko tresnen enpresa sortu zuten. Gerra garaian Bichek muturrean bola zuen luma ikusi zuen Argentinan, László Bírók egina. Enpresa sortu eta gero, Suitzatik metala milimetro ehunenetan ebakitzeko eta lantzeko ahalmena zuen teknologia ekarri zuen. Hala, altzairu herdoilezinezko milimetro bateko esfera ekoiztea lortu zuen, tintaren jario egokia ahalbidetuko zuena. Hainbat saiakera eta gero, loditasun egokia zuen tinta ere lortu zuen. Eta, horrenbestez, Bíróren asmakizunaren lizentzia lortu eta gero, Bic Cristal bolaluma merkaturatu zuen.

Bolalumaren plastikozko hodiak zurezko arkatzetatik hartu zuen forma hexagonala, idaztean egonkortasun handiagoa ematen duelako. Plastiko gardena erabili zuten, erabiltzaileak tinta maila ikus zezan. Gainera, zulotxo bat ere egin zioten, airearen presioa hodi barruan eta kanpoan bera izan zedin. Halaber, plastikozko estalkia ere hasieratik jarri zioten produktu berriari.

Bichek produktuan sinesten zuen: kalitatezkoa zen, berria, eta, gainera, ekoizpen kostu baxuei esker, merke sal zitekeen. Hala ere, hasieratik diru asko inbertitu zuen publizitatean. 1953an Pierre Guichenné publizitate exekutiboak produktua izendatzeko Bichen deitura erabiltzekotan, bukaerako h-a kentzeko aholkatu zion enpresaburuari: *Bic* gogoratzen errazagoa zen, nazioartean zabaltzeko egokiagoa, eta gerra osteko garaian markei izen ahalik eta sinpleenak jartzeko joera zen nagusi. Baina beste arrazoi bat ere bazegoen: *Bich* izenak ingelesezko *bitch* ("urdanga") hitzaren antz handiegia zuen. Enpresak zein bolalumak izen berria hartu zuten eta 1959an, AEBetako merkatuan sartu ziren: han ez zegoen bolaluma merkerik. 1960an, hamar urte besterik ez zituela, Bic bolalumak aurreko idazluma gehienak ordezkatu zituen merkatuan.

Egun, *Bic Cristal* New Yorkeko Arte Moderno Museoko erakusketa iraunkorreko pieza da. Eta inoizko artelanik salduena da, Bic enpresako ordezkariek 2005eko irailean 100.000 milioi ale saldu zituztela jakinarazi baitzuten.

## Ikus, gainera 
* Arkatz-markatzaile

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bolalumaren historiari buruzko artikulua *Argia*n
Euskalduna jauregia

**Euskalduna Jauregia** Bilboko musika gune handiena da gaur egun, bai eta biltzar-zentroa ere.

Bilbao Orkestra Sinfonikoak egoitza bertan dauka.

## Eraikina 
Musika motari dagokionez, batik bat opera, musika klasikoa, zartzuela eta musika modernoa eta etnikoa eskaintzen dute bertan. Horretaz gain, antzerkia eta dantza emanaldiak ere ikusgai daude urte osoan zehar. Guztira bost areto, tamainan ezberdinak, ditu biltzar jauregiak, handienak 2.200 pertsona har ditzake gehienez eta txikienak 200 pertsona.

Abandoibarra izeneko eremuan kokatuta dago, Abandoko barrutian. Euskalduna zubiaren hasieran dago, eta Bilboko itsasadarrak Deustutik banatzen du. Jesusen Bihotzaren plaza eta Casilda Iturrizar parkea haren inguruan daude.

53.000 m2 dauka, zazpi solairutan banatuta. Hainbat areto ditu, baina nagusia *Auditorioa* da, 1.770 m2 daukana eta 2.000 ikusle baino gehiagorentzako lekua. 1998an eraiki zuten, Dolores Palacios eta Federico Soriano arkitektoek diseinatuta.

Euskalduna ontziola zegoen lur-sailean eraiki zuten eta hortik hartu zuen izena. Horrez gain, eraikinaren diseinuak itsasontzi baten itxura gogorarazten du, auditorio nagusirako sarbideetan ageri da hori. 2003. urtean Munduko Biltzar Jauregi onenaren APEX Saria jaso zuen.

## Kultura ekitaldiak 
2014ko Gabonetan antolatutako ekitaldiek 45.825 ikusle izan zituzten eta 853.438 euroko irabaziak lortu ziren.

Urtero abenduaren lehen erdialdean Bilbao Mendi Film Festival mendi zinemaldiaren kokalekua da.

## Argazki galeria 

Irudi:Bilbao - Euskalduna 6.JPG|Eraikinaren aurrealdea.
Irudi:Euskalduna auditorium.jpg|Euskalduna jauregiko eszenatokia.
Irudi:Euskalduna jauregia 0001.jpg|Barnealdeko harmailak.
Irudi:Euskalduna foyer 3.jpg|Euskalduna jauregiko barnealdea.

## Ikus, gainera 
* Operaren Lagunen Bilboko Elkartea
* Etxanobe (jatetxea)
* Abandoibarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskalduna jauregiaren webgune ofiziala
Euskalduna (argipena)

**Euskalduna** iizenak hainbat adiera ditu:
* Euskal hiztuna, euskaraz mintzo dena;
* Euskalduna jauregia, Bilboko eraikina;
* Euskalduna zubia, Bilboko zubia;
* Euskalduna ontziola, Bilbon zegoen ontziola;
* Euskalduna pilotalekua, Bilbon zegoen pilotalekua
* Euskalduna (aldizkari foruzalea), Bilbon argitaratzen zen astekari politiko foruzalea.
* Euskalduna (aldizkaria), Ipar Euskal Herrian argitaratzen zena;
* Euskalduna, Andoaingo mendi elkartea.

## Ikus, gainera 
* Euskaldunak
* Kantari euskalduna, Jose Maria Iparragirreren bertsoa;
* Eskualduna (aldizkaria)
* Euskalduna naiz eta maite dut herria, Pantxoa eta Peioren abestia.
X Japan

**X Japan** Yoshiki Hayashi japoniarrak 1982an sortutako rock taldea da. 1997an utzi zuten. Haren areago kanta famatuak ART OF LIFE da eta Asia guztiaren areago eragin handiko banda gogoan hartzen du. Diskoen 20.000.000 saldu zuten.

## Diskografia 
* 1988: *Vanishing Vision*
* 1989: *Blue Blood*
* 1991: *Jealousy*
* 1993: *Art of Life*
* 1996: *Dahlia*

## Kanpo estekak
Yoshiki Hayashi

japoniar musikaria da. "X Japan" taldearen sortzailea da, rock historiako bateria jotzaile handienetakoa.
Didier Deschamps

**Didier Claude Deschamps** (Baiona, 1968ko urriaren 15a - ) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da, 1998ko Munduko Futbol Txapelketa eta 2000ko Europako Txapelketako garaipenetan Frantziako talde nazionalaren kapitaina izateagatik ezaguna.

Futbolari gisa, Aviron Bayonnais taldean hasi zen, baina 1983an FC Nantes Atlantiquek erosi zuen. 1985eko irailaren 27an estreinako partida jokatu zuen lehen mailan. 1989an Olympique de Marseillek fitxatu zuen, baina denboraldi bat FC Girondins de Bordeaux taldean eman zuen Marseillera itzuli arte. Bigarren egonaldi horretan titulu garrantzitsuak irabazi zituen: 1991ko eta 1992ko Frantziako ligak eta 1993ko Champions League, lortu zuen talde frantziar lehena (eta bakarra oraindik). Deschamps da holako titulua eskuratu duen kapitain gazteena.

1994an Italiako Juventusek erosi zuen. Hor, bi Italiako liga eta 1996ko Champions League titulua irabazi zituen. Horren ostean, urte bat eman zuen Ingalaterrako Chelsea FC taldean, eta jokatu zuen azkena, 2001, Valentzia CF taldean.

Erretiroa hartuta, entrenatzeari ekin zion. AS Monaco zen bere lehen taldea eta 2004ko Champions Leagueko finalera eraman zuen, taldeko lehena. 2005ean karguari uko egin zion ligan kaskar hasi ostean. 2006an, Juventus FC taldera bueltatu zen, nahiz eta taldea partidan iruzur egiteko eskandaluan nahasi egon.

## Ikus, gainera 
* FIFA 100
Robert Benton

**Robert Benton** (Waxahachie, Texas, 1932ko irailaren 29 – New York, 2025eko maiatzaren 11) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria eta gidoigilea izan zen, Oscar sariaren irabazlea.

## Filmografia - zuzendari gisa 
* *Feast of Love* (2007)
* *The Human Stain* (2003)
* *Twilight* (1998)
* ''Nobody's Fool* (1994)
* *Billy Bathgate* (1991)
* *Nadine* (1987)
* *Places in the Heart* (1984)
* *Still of the Night* (1982)
* *Kramer vs. Kramer* (1979)
* *The Late Show* (1977)
* *Bad Company* (1972)

## Filmografia - gidoigile gisa 
* *Ice Harvest* (2005)
* *Twilight* (1998)
* *Nobody's Fool* (1994)
* *Nadine* (1987)
* *Places in the Heart* (1984)
* *Still of the Night* (1982)
* *Kramer vs. Kramer* (1979)
* *Superman* (1978)
* *The Late Show* (1977)
* *It's a Bird, It's a Plane, It's Superman* (1975)
* *Bad Company* (1972)
* *Oh! Calcutta!* (1972)
* *What's Up, Doc?* (1972)
* *There Was a Crooked Man...* (1970)
* *Bonnie and Clyde'' (1967)
Alan Parker

**Sir Alan William Parker** (Islington, 1944ko otsailaren 14a - Londres, 2020ko uztailaren 31) Ingalaterrako zinema zuzendaria, ekoizlea, gidoigilea eta aktorea izan zen. Britania Handiko zein Hollywoodeko industrietan aritu zen.

1960 eta 1970eko hamarkadetan publizitate agentzietan egin zuen lan Alan Parkerrek. Zinemagintzan 1971n hasi zen, David Puttnamen *Melody* filmaren gidoia idatzi zuenean. Zuzentzeari 1974an ekin zion.

Alabaina, berak zuzendutako film nagusiak (Oscar sarirako izendapenak jaso baitzituen) 1978ko *Midnight Express* eta 1988ko *Mississippi Burning* dira.

Beste lanen artean ''"Angela's Ashes"* dugu, besteak beste.

## Filmografia 
* *Melody* (1971)
* *Our Cissy* (1974)
* *Footsteps* (1974)
* *The Evacuees* (1975) (TB)
* *Bugsy Malone* (1976)
* *Midnight Express* (1978)
* *Fame* (1980)
* *Shoot the Moon* (1982)
* *Pink Floyd The Wall* (1982)
* *Birdy* (1984)
* *Angel Heart* (1987)
* *Mississippi Burning* (1988)
* *Come See the Paradise* (1990)
* *The Commitments* (1991)
* *The Road to Wellville* (1994)
* *Evita* (1996)
* *Angela's Ashes* (1999)
* *The Life of David Gale'' (2003)

## Kanpo estekak 
* Alan Parker zuzendariarn IMDBko fitxa irakurgai
Michael Cimino

**Michael Cimino** (New York, 1939ko otsailaren 3a - Los Angeles, 2016ko uztailaren 2a) estatubatuar zinema zuzendaria izan zen. Haren biografia 1970eko hamarkadako Hollywoodean ziztu biziko gorakaden eta beherakaden eredua da: *The Deer Hunter* filmarekin 1978ko Oscar Sariaren irabazi ostean, porrot komertzial izugarria izan zuen ''Heaven's Gate* lanarekin.

## Bizitza 
Aurretik bi filmen gidoiak baino ez zituela idatzirik, 1974an *Thunderbolt and Lightfoot* zuzendu zuen, Clint Eastwoodekin. 1978an *The Deer Hunter* filma egin zuen, Vietnamgo Gerrari buruzkoa, eta 1970eko hamarkadako zinemako maisu lantzat hartzen dena. Oso harrera beroa izan zuen, eta hari esker Oscar andana irabazi zuen, tartean zuzendari onenarena.

Entzute horretan oinarrituta, United Artists estudioak askatasun handia eman zion *Heaven's Gate* filmatzeko. Baina lan horrekin zinemagile madarikatu bihurtu zen, Estatu Batuetako Mendebaldearen konskistaren garaian bertako biztanleen genozidioari buruzko lan hori zinemaren historiako finantza katastrofe handienetako bat izan baitzen. Horrezaz gain, film horrek oso eragin txarra izan zuen Ciminoren hurrengo filmetan; 1985. urtean *Year of the Dragon* egin zuen, eta 1987an *The Sicilian*. Kalitateko filmak badira ere, ez zuten aurreko lanen maila erdietsi.

## Estiloa 
Ciminorentzat garrantzi handikoak dira etxea, klana, aberria kontzeptuak eta hala erakusten du *Deer Hunter* lanean. Ideia horiez gainera, errituen nondik norakoak azaltzen ditu: ezkontza komunitate eslaviarrean *Deer Hunter*-en, edo eskolako dantza *Heaven´s Gate* lanean. Igarotzen den denbora, desagertzen diren adiskideak, ez du inork Ciminok bezain ondo erakutsi. Benekotasuna lortzeko soinu banda konplexuak erabiltzen ditu, edo, bestela, figurante profesionalak hartu beharrean filma grabatzen den herriko bertako biztanleak erakusten ditu.

## Filmografia 
* *Thunderbolt and Lightfoot* (1974)
* *The Deer Hunter* (1978)
* *Heaven's Gate* (1980)
* *The Pope of Greenwich Village* (uncredited) (1984)
* *Year of the Dragon* (1985)
* *The Sicilian* (1987)
* *Desperate Hours* (1990)
* *The Sunchaser'' (1996)

## Erreferentziak
Fred Zinnemann

**Fred Zinnemann** (Viena, 1907ko apirilaren 29 &ndash; Londres, 1997ko martxoaren 14) jatorri juduko Austriako zinema zuzendaria izan zen.

Alemanian Billy Wilder eta beste batzuen lagun hasi zen zinemagintzan. Ameriketako Estatu Batuetara joan zen orduan, ikastera. Hollywooden extra gisa hasi zen. Zuzendari bezalako lehen filmak ez ziren oso nabarmenak, baina 1944an haren lehen arrakasta lortu zuen: *The Seventh Cross* Spencer Tracyrekin.

Genero ezberdineko film asko zuzendu zuen. Berak zuzendutako 19 aktoreek Oscar saria eskuratu zuten. Haien artean: Frank Sinatra, Audrey Hepburn, Glynis Johns, Paul Scofield, Robert Shaw, Wendy Hiller, Jason Robards, Vanessa Redgrave, Jane Fonda, Gary Cooper eta Maximilian Schell. Aktoreen hautaketari zegokion oso trebea izan zen beti Zinnemann.

Sei hamarkadatan Zinnemannek 22 film luze zuzendu ditu. Artisau saiatua, zertzelada guztietan jartzen zuen arreta. Haren filmetan, pertsonaien dilema moralak dira hizpide nagusietakoa. Protagonistak ausart jokatu behar du haren sinesmenen defentsan.

## Filmografia hautatua 
* *The Search* (1948)
* *The Men* (1950)
* *High Noon* (1952)
* *From Here to Eternity* (1953)
* *Oklahoma!* (1956)
* ''The Nun's Story* (1959)
* *The Sundowners* (1960)
* *Behold a Pale Horse* (1964)
* *A Man for All Seasons* (1966)
* * The Day of the Jackal* (1973)
* *Julia* (1977)
* *Five Days One Summer'' (1982)

## Kanpo estekak
Yvelines

[thumb|ezkerrera|250px|[Versaillesko jauregia]]
thumb|ezkerrera|250px|Versaillesko Jauregiko lorategiak
**Yvelines** Île-de-France eskualdeko departamendua da (78). Prefektura Versailles hirian dago. Mugakide ditu Val-d'Oise iparraldean, Senako Gainak ekialdean, Essonne hego-ekialdean eta Eure eta Loir hego-mendebaldean.

Parisen sartalderantz dago, departamenduaren zati bat Paris hiriaren zabalkundeak hartzen duela. Lurralde lau apala da. Sena ibaiak ekialdetik mendebalerantz igarotzen du iparraldea, eta haren arroaren barruan dago departamendu osoa. Nekazaritzak hegoaldean du batez ere garrantzia: laboreak, erremolatxa, patata, zuhainak eta barazkiak egiten dira batez ere. Basogintzak ere garrantzi handia du: ezagunak dira Rambouillet, Saint-Germain-en-Laye eta Marly-le-Roi basoak. Iparraldean, Sena ibaiaren inguruetan industria da nagusi: automobilgintza, petrolio findegia, kimika industria, eraikuntza gaiak, Porchevilleko zentral termoelektrikoa, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarthe

**Sarthe** Frantziako Loirerria eskualdeko departamendua da (72), Sarthe ibaiak zeharkatua. Prefektura Le Mans hirian dago. Suprefetura hiriak La Flèche eta Mamers dira.
[thumb|ezkerrera|260px|[Le Manseko alde zaharra.]]

## Mugakideak 
Mugakide ditu Orne, Eure eta Loir, Loir eta Cher, Indre eta Loira, Maine eta Loira eta Mayenne departamenduak.

## Ingurune naturala 
Lurralde laua da oro har; iparraldean eta ipar-mendebalean garaiera txikiko mendiak daude. Ordoki zabal antzuak hartzen du lurraldearen erdialdea, eta pinudiek hegoaldea.

## Ekonomia 
Laborantza (barazkiak, bazkarako landareak), abere hazkuntza (behi eta zerri aziendak, hegaztiak) eta askotariko industria (automobilgintza, metalurgia, zurgintza, ehungintza, kimika industria) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Pertsonaia ezagunak 
* François Fillon (1954-), politikaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Departamenduaren webgune ofiziala
Artekale

**Artekale** Bilboko Zazpikaleetatik bigarrena da, San Anton elizatik zenbatzen hasita. Horrenbestez, Goienkale eta Dendarikale artean dago.

Erribera kalean hasten da, Erriberako merkatuaren aurrean, eta Zamudioko atarian amaitzen da.

Julen Gabiria idazleak 2005ean kaleari buruz hiru istoriok osatutako sorta argitaratu zuen bere blogean (ikus kanpo loturak).

## Kanpo estekak 
*  "Artekale I" Julen Gabiria
*  "Artekale II" Julen Gabiria
*  "Artekale III" Julen Gabiria
*  Artekale.net
Harategi Zahar kalea

**Harategi Zahar** Bilboko Zazpikaleetatik bosgarrena da, San Anton elizatik zenbatzen hasita. Horrenbestez, Belostikale eta Barrenkale artean dago.

Erribera kalean hasten da, Erriberako merkatuaren mutur batean, eta Donejakue katedralaren enparantzan amaitzen da.

Julen Gabiria idazleak 2005ean kaleari buruz istorio bat argitaratu zuen bere blogean (ikus kanpo loturak).

## Kanpo estekak 
*  "Belostikale I" Julen Gabiria
Sena eta Marne

thumb|ezkerrera|250px|Vaux-le-Vicomte jauregia
thumb|ezkerrera|250px|Fontainebleau jauregia
**Sena eta Marne** (frantsesez *Seine-et-Marne*) Île-de-France eskualdeko departamendua da (77), Sena eta Marne ibaiek zeharkatua. Prefektura Melun hirian dago.

Mugakide ditu Oise Harana, Sena Saint-Denis, Marne Harana eta Essonne mendebaldean, Loiret eta Yonne hegoaldean, Aube eta Marne ekialdean, Aisne eta Oise iparraldean.

Brie nekazaritza eremu oparoa hartzen du departamenduak, Sena ibaitik Marne ibairaino hedatzen dena. Basoek (Armainvillers, Crécy, Jouy) ere eremu garrantzitsua hartzen dute. Laborantza (garia, garagarra, azukre erremolatxa, bazkarako landareak) eta abere hazkuntza (behi eta ardi azienda) dira ekonomia jarduera nagusiak. Industria gutxi garatua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monterron jauregia

**Monterron jauregia** Gipuzkoako Arrasate udalerriko Zurgin kantoiko atearen parean dagoen jauregia da, Arrasateko Alde Zaharran, XVII. mendean eraikitakoa. Aramaio ibai estaliaren ertzean eraikita dago.

Jauregiaren fatxada harlanduzkoa da, behe eta bi solairukoa. Lehen solairuan, erdiko leihoaren alde banatan bi armarriz apaindua dago.

Jauregiaren inguruan Monterron parke publikoa dago. Bertako zuhaitzak herrian dauden zuhaitz autoktono gutxienetarikoak dira. Basoberritzea medio, haritzak pinuek ordezkatu zituzten. Monterron jauregiaren aurrean dagoen aldapa igoz iristen da parkeko gune nagusira, zenbait ikuskizun eskaintzeko erabiltzen den anfiteatrora.

Image:Monterron.jpg|XX. mende hasieran.
Image:Monterron_armarria01.jpg|Eskuineko armarria.
Image:Monterron_armarria02.jpg|Ezkerreko armarria.

## Kanpo estekak
Kurtzeta

**Kurtzeta** edo Krutzeta Aramaio eta Legutio udalerriak lotzen dituen mendatea da. 702 metrotako garaiera du, malda gogorrena %12koa delarik. Bertako gainean Aramaioko bailara erakusten duen begiratokia dago.

Halaber, ohiko abiapuntua da Oriol mendira (1.128 m) eta orokorrean Arangioko mendilerrora igotzeko.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak
Deux-Sèvres

**Deux-Sèvres** Frantziako Akitania Berria eskualdeko departamendua da (79), bi Sèvre ibaiek (Sèvre Nantaise eta Sèvre Niortaise) zeharkatua.

Prefektura Niort hirian dago.

Mugakide ditu Vienne, Charente,Itsas Charente, Vendée eta Maine eta Loira.

thumb|ezkerrera|250px|Sèvre Niortekoa ibaia (*Sèvre niortaise*)
thumb|ezkerrera|250px|Melleko Saint Hilaire eliza

## Kanpo estekak
Alan J. Pakula

**Alan Jay Pakula** (1928ko apirilaren 7 &ndash; 1998ko azaroaren 19) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria, gidoigilea eta ekoizlea da, konspirazio-thrillerren gaineko ekarpenengatik nabarmendua.

New Yorken jaio zen, poloniar juduen familia batean. Yale Unibertsitatean ikasitakoan, Warner Brothers konpainiako marrazki biziduneko arloan hasi zen. 1957an film ekoizpenean hasi zen Paramount Picturesen. 1962an *To Kill A Mockingbird* ekoizteagatik film onenaren Oscar sarirako izendapena jaso zuen. 1969an haren lehen filma zuzendu zuen, *The Sterile Cuckoo*.

70eko hamarkadan "paranoiako trilogia" zeritzon hiru filmak zuzendu zituen: 1971ko *Klute* (film honi esker Jane Fondak Oscar saria irabazi zuen), 1974ko *The Parallax View*, eta 1976ko ''All the President's Men*.

Hurrengo urteetan auzitegiko dramei ekin zien. Hala nola *Presumed Innocent* edo *The Pelican Brief*.

## Filmografia hautatua 
* 1997 *The Devil's Own*
* 1993 *The Pelican Brief*
* 1990 *Presumed Innocent*
* 1982 *Sophie's Choice*
* 1981 *Rollover*
* 1979 *Starting Over*
* 1976 *All the President's Men*
* 1974 *The Parallax View*
* 1971 *Klute*
* 1969 *The Sterile Cuckoo''
Sidney Lumet

[thumb|Sidney Lumet 14 urte zituela,1939ko maiatzaren 7an.[Carl Van Vechten]]
**Sidney Lumet** (1924ko ekainaren 25 &ndash; New York, AEB, 2011ko apirilaren 9a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria izan zen. 2005ean, bizitza osoko lorpenengatik Oscar saria jaso zuen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
John G. Avildsen

**John Gilbert Avildsen** (1935eko abenduaren 21 &ndash; 2017ko ekainaren 16a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendaria izan zen, Zuzendari onenaren Oscar sariaren irabazlea Rocky filmari esker.

## Filmografia hautatua 
* *Inferno* (1999)
* *8 Seconds* (1994)
* *Rocky V* (1990)
* *Lean on Me* (1989)
* *Karate Kid III* (1989)
* *Maybe Baybe* (1988)
* *Happy new year*
* *Karate Kid II* (1986)
* *The Karate Kid* (1984)
* *Neighbors* (1981)
* *The Formula* (1980)
* *Rocky* (1976)
* *Save the Tiger* (1973)
* *Joe* (1970)
* *Cry Uncle* (1970)
* *Guess What We Learned in School* (1968)
Shadow

**Shadow** edo pasahitzak itzalean delakoa Unix inguruneetan erabiltzaileen pasahitzak babesteko erabilitzen den metodoa da. Honen helburua pribilegiorik gabeko erabiltzaileek pasahitz zifratuak agertzen diren fitxategia irakurtzea galaraztea da.

Shadow ez duten Unix sistemetan, gako zifratuak erabiltzaile guztiek irakur dezaketen */etc/passwd* fitxategian gordetzen dira. Pasahitzak itzalean duten makinetan fitxategi hau irakurgai izaten jarraitzen du erabiltzaile guztientzat, baina aurrekoaren aldean, gako zifratuak root erabiltzaileak bakarrik irakur dezakeen /etc/shadow fitxategian gordetzen dira. Gainera, */etc/passwd* fitxategian, gako zifratua 'x' izan ohi den, baina '*' edo beste sinbolo bat izan daitekeen, ikurraz ordezkatu da.

Shadow intalaturik dagoen Unix sistema batean */etc/passwd* fitxategi baten adibidea:
 mikel:x:1100:511:Mikel Agirre:/home/mikel:/bin/bash

Shadow-ri esker pasahitzen luzera minimoa, aldaketa-maiztasuna eta kontuaren iraungitze-data parametrizatu daiteke eta gainera datu horiek pertsonalizatu egin daitezke erabiltzaile bakoitzerako. Gaur egungo Unix sistema gehinek shadow dakarte.

Pasahitz ezkutuak aktibatzeko ondoko komandoa exekutatu behar da:
 pwconv

## Shadow eremuak 
Shadow-ak erabiltzaile kontuen gako zifratua dauka eta pasahitzen gaineko haukerazko ezaugarri gehigarriak. Hala nola:
* Saio izena
* Pasahitz zifratua
* 1970eko urtarrilak 1etik pasahitzak azken aldaketa izan arteko egun kopurua
* Gelditzen diren egunak pasahitza aldatua izateko
* Pasahitzaren balio egunak
* Pasahitzaren iraungipena bukatu aurretik erabiltzaileari ohartarazteko egunak
* Pasahitzaren iraungipena bukatu ondoren kontua desgaitua izan arteko egunak
* 1970eko urtarrilak 1etik kontua desgaitua izan arteko egunak
* Eremu erreserbatua

Shadow fitxategi baten adibidea:
 mikel:$1$xa70EMsX$ChrAXmaSujNsfdpF4oRJM0:13312:0:99999:7:::

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*  Nola crack-eatu pasahitzak unix makinetan
*  Shadow paketea
Saona Garaia

**Saona Garaia** (frantsesez eta ofizialki *Haute-Saône*; frankoproventzeraz *Hôta-Sona*) Frantziako Borgoina-Franche-Comté eskualdeko departamendua da (70), Saona ibaiak zeharkatua.

Prefektura Vesoul hirian dago.

Mugakide ditu Côte-d'Or, Marne Garaia, Vosgeak, Belfort Herrialdea, Doubs eta Jura departamenduak.

## Kanpo estekak
.io

**.io** Indiako Ozeanoko Britainiar Lurraldeari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Kanpo estekak 
*  .io whois informazioa IANAren webgunean
.pl

**.pl** Poloniari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Kanpo estekak 
*  .pl whois informazioa IANAren webgunean
.tf

**.tf** Frantziaren lurralde austral eta antartikoei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Frantziako AFNICek kudeatzen du.

## Kanpo estekak 
*  .tf whois informazioa IANAren webgunean
.su

**.su** Sobietar Batasunari 1990an esleitutako herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Gaur egun Sobietar Batasuna existitzen ez den arren, domeinu honetan erregistroak egiteko aukerak zabalik jarraitzen du, ICANNek ezabatzeko asmoa erakutsi duen arren.

## Kanpo estekak 
*  .su whois informazioa IANAren webgunean
*  .su domeinu izenak IP helbide bidez
.tp

**.tp** Ekialdeko Timorri 1997an esleitutako herrialdeentzako goi mailako domeinua da, *Timor Português* izenean oinarrituz. ISO 3166-1 estandarrak *tl* onartu zuenez lurralde honen laburdura ofizial bezala, .tl domeinua sortu zen, .tp domeinuaren erabilera gutxituz joanez; jada ez dira domeinu honetako erregistro berriak onartzen.

## Kanpo estekak 
*  .tp whois informazioa IANAren webgunean
.dd

**.dd** Alemaniako Errepublika Demokratikoari ISO 3166-1 estandarrean oinarrituz esleitutako herrialdeentzako goi mailako domeinua da (***D**eutsche **D**emokratische Republik*). Alemaniako Errepublika Federalarekin batu zela-eta, ez zen inoiz domeinu hau erabili.

## Kanpo estekak
.ax

**.ax** Aland Uharteak eskatutako herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Prozesu luze baten ondoren, ICANNek 2006an onartu zuen domeinu hau abian jartzea, ordura arte erabili zuten Finlandiako .fi domeinuaren ordez propioa izateko. 2006ko abuztuaren 15ean aktibatu zen.

## Kanpo estekak
Mendate

[eskuinera|thumb|Frantziako [Tourmalet mendate ospetsua.]]
**Mendatea** edo **lepoa** mendi bat gurutzatzen duen pasabidea da. Mendateen ezaugarri nagusiak bide okertsuak eta malda nabarmenak izan ohi dira.

Hitz honen sinonimoak dira **garate**a eta **harrate**a.

## Euskal Herrian 
Ibilgailuen trafiko handia ahalbidetzen duten euskal mendateak Altube, Belate, Deskarga, Etzegarate, Loiti, Trabakua, Unbe eta Urkiola ditugu, besteak beste.

## Ikus, gainera 
* Bortu.
* Mendi.

## Kanpo estekak
.um

**.um** Estatu Batuen inguruko uharte txikiei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Hasieran, 3. mailatik gorako domeinuak baino ezin ziren erregistratu, 2002an bigarren mailako domeinuak erregistratzeko aukera ere zabaldu zutelarik.

Hala eta guztiz ere, badirudi domeinu hau aktibo egon arren, ez duela funtzionatzen, gaur egun Googlek ez duelako domeinu hau erabiltzen duen webgunerik aurkitzen, eta erregistrorako aukera itxita dagoelako webgunean.

## Kanpo estekak 
*  .um whois informazioa IANAren webgunean
Essonne

**Essonne** Frantziako Île-de-France eskualdeko departamendua da (91), Essonne ibaiak zeharkatua.

Prefektura Évry hirian dago.

## Mugakideak 
Mugakide ditu Senako Gainak eta Marne Harana iparraldean, Sena eta Marne ekialdean, Loiret hegoaldean eta Eure eta Loir eta Yvelines mendebaldean.

thumb|ezkerrera|250px|Etampes herriko udaletxea
thumb|ezkerrera|250px|Château du Marais

## Pertsonaia ezagunak 
* Jean-Jacques Annaud (1943-), zinema zuzendaria, gidoigilea eta ekoizlea.
* Thierry Henry (1977-) futbolaria.

## Kanpo estekak
Oise Harana

**Oise Harana** () Frantziako Île-de-France eskualdeko departamendua da (95), Oise ibaiak zeharkatua. Prefektura Cergy hirian dago.

Mugakide ditu Oise iparraldean, Sena eta Marne ekialdean, Sena Saint-Denis, Senako Gainak eta Yvelines hegoaldean eta Eure mendebaldean. Departamendua 1968ko urtarrilaren 1ean sortu zuten, 1964ko uztailaren 10eko legea aplikatuz, Seine-et-Oise departamentu zaharraren iparraldetik abiatuta.

## Demografia 
## Hiri nagusiak 
* Pontoise, *chef-lieu* (hiriburua)
* Cergy
* Argenteuil
* Sarcelles

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christopher Wren

**Sir Christopher Wren** (Wiltshire, Ingalaterra, 1632ko urriaren 20a - Londres, Ingalaterra, 1723ko otsailaren 25a) XVII.mendeko jakintzari eta arkitektoa zen, 1666ko Londresko Sute Handiaren ondoren elizak berreraikitzeagatik ezaguna. Royal Societyko kide izan zen.

Wrenen Londresko San Paulo katedrala eraiki zuena, Ingalaterra Erdi Aroa eta gero eraikitako katedral bakarrenetariko bat, eta pizkundetar estiloan eraikitako bakarra. Erromako San Petri basilikan inspiratu zen marrazkirako. Wrenen egitasmoak aurkaritza latza izan zuen arren, Londres eta Ingalaterrako eraikin ederrenetarikotzat hartzen da gaur egun.

Elizen berreraikuntzarekin batera, Sute Handiaren ondoren City of London auzo osoa berreraikitzeko hirigintza-plan ezagun bat aurrera eramaten saiatu zen, baina ez zuen lortu, politikari batzuen kontrako jarreragatik. Hala ere, bere plana XVII. mendeko hirigintzaren gailurtzat jotzen da, Londresko hiriguneko topografia maldatsuari jaramon handirik egiten ez bazion ere.

## Ikus, gainera 
* Ingalaterra
* Londres
* Pizkundea
Frantziaren Lurralde Austral eta Antartikoak

**Frantziaren Lurralde Austral eta Antartikoak** (frantsesez *Terres australes et antarctiques françaises*, laburtuz **TAAF**) Frantziaren itsasoz haraindiko lurraldeak dira, biztanle gabekoak. Bost barrutik osatzen dute:

* Indiako ozeanoaren hego muturrean:
** Amsterdam uhartea eta Saint-Paul uhartea
** Crozet uhartedia
** Kerguelen uharteak (edo Dasolazio uharteak)
* Antartikan (60° lerroa baino hegoalderago):
** *Adélie Lurraldea* edo *Terre Adélie* (nazioartean onartu gabeko lurraldea)
* Indiako ozeanoko uharte sakabanatuak (2005etik)

Réunion uharteko Saint-Pierre hiritik administratzen dira.

## Kanpo estekak
Enbata (argipena)

**Enbata** izenak zenbait adiera ditu:
# Enbata: kostaldean gertatzen den meteorologiako fenomeno bat.
# Enbata: Zarautz Arraun Elkartearen trainerua.
# Enbata: Ipar Euskal Herriko alderdi politiko abertzalea, izen bereko aldizkariaren inguruan sortua.
# *Enbata*: Ipar Euskal Herriko aldizkari bat, izen bereko alderdi politikoaren ernamuina.
.so

**.so** Somaliari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Somaliako Gobernuaren onarpenaren faltan, domeinu honetan erregistroak egiteko zerbitzua etenda dago.

## Kanpo estekak 
*  .so whois informazioa IANAren webgunean
.sj

**.sj** Svalbard eta Jan Mayen Uharteei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Kanpo estekak 
*  .sj whois informazioa IANAren webgunean
Senako Gainak

**Senako Gainak** Frantziako Île-de-France eskualdeko departamendua da (92), Sena ibaiak zeharkatua.

Prefektura Nanterre hirian dago.

## Mugakideak 
Mugakideok ditu: Sena-Saint Denis, ipar-ekialdean; Oise Harana, iparraldean; Yvelines, mendebaldean; Essonne, hegoaldean; Marne Harana, hego-ekialdean; eta Paris, ekialdean.

## Pertsonaia ezagunak 
* Jean Ferrat (1930-2010), abeslaria.
* Lionel Jospin (1937-), politikaria.

thumb|ezkerrera|250px|Sceaux parkea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
.gb

**.gb** Erresuma Batuarentzako sortu zuten herrialdeentzako goi mailako domeinua da, baina jada ezin da erregistratu. Erresuma Batuaren beste domeinuarekin batera (.uk) sortu zen, baina erabilera oso urria izan zen.

*GB* Britainia Handiaren ingelesezko izenaren laburdura da, *Great Britain*. Erresuma Batua eta Britainia Handia lurralde bera ez direnez (Britainia Handian Ipar Irlanda ez dago barne), .uk mantendu eta *.gb* erregistratzen jarraitzeko aukera kendu zuten.

## Kanpo estekak 
*  .gb whois informazioa IANAren webgunean
Charlize Theron

**Charlize Theron** (Benoni, 1975eko abuztuaren 7a ) afrikaner jatorrizko Hegoafrikako aktorea da, Oscar Sariaren irabazlea. Haren ama hizkuntza afrikaansa da, eta bigarrena ingelesa. Hala ere, filmetan eta, Theronen hizkera Amerikako ingeles ohikoa da. Hori dela eta, jende askok uste du amerikarra dela.

Modan eta dantzan saiatu ostean, zinemari ekin zion Charlize Theronek. Haren lehen papera hitz egin gabeko agerraldia *Children of the Corn III* filmean izan zen. Pixkanaka Hollywoodeko hedadura zabaleko filmetan papera handiagoak etorri zitzaizkion, eta 1990eko hamarkadaren bukaeran arrakasta lortu zuen Theronek, batez ere 2003ko *Monster* filmeko hiltzailearen paperarengatik. Horri esker Oscar Saria lortu zuen.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke filma bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Pertsonaiak eta oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hilary Swank

**Hilary Ann Swank** (Lincoln, 1974ko uztailaren 30a) Estatu Batuetako aktorea da, bitan Oscar sariaren irabazlea.

Telebistan hasi zen Hilary Swank. *Beverly Hills, 90210* telesaioan bi urtez agertzekoa zen, baina 16 atal ostean kanporatu zuten. Lur jota bazen ere ("*Beverly Hills, 90210* saiorako balio ez badut, ez dut ezertarako balio" pentsatu zuela aitortu du), ''Boys Don't Cry* filmeko castinean aurkeztea ahalbidetu zion kanporatzeak. Paperak izar bihurtu zuen eta emakumezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen. Berriro irabazi zuen *Million Dollar Baby'' filmari esker 2005ean. Vivien Leigh, Helen Hayes, Sally Field, eta Luise Rainer aktoreekin batera, Hilary Swankek ere birritan emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso eta birritan irabazi du.

## Biografia 
Hilary Ann Swank umetan aurkitu zuen produktore batek, eta bere haur-ibilbideaz arduratu zen. Handik aurrera, bere hiriko eta eskolako antzokietan agertu zen. Kirolari bikaina izan zen, halaber, igeriketako Olinpiada Juniorretan lehiatu zen, eta bosgarren postua lortu zuen Nebraskako atleta jubenilen kategorian. 16 urte zituela, eta gurasoen dibortzioaren ondoren, amarekin Los Angelesera (Kalifornia) joan zen, arte dramatikoa ikasi zuen eta antzerki-lanak egiten hasi zen.

Bere prestakuntza fisiko ona baliagarria izan zen bere bigarren filmean, Karate Kiden jarraipen batean. Ehunka hautagairen artean aukeratu zuten eta aktore famatua bihurtu zen. Ordutik eskaintza ugari jaso zituen, eta film batzuek arrakasta handia izan zuten. Boys Don't Cry lanean transgenero gazte baten papera egiten du, eta 1999an aktore protagonista onenaren Oscar saria jaso zuen. Paper hori interpretatu ondoren, Swankek nortasun-krisialdia izan zuen: «Filmaziorik gabeko egunetan, etxera iritsi eta gonak eta makillajea jartzen nituen, baina ispilura begiratzean, izaki androgino bat baino ez nuen ikusten», esan zuen aktoreak, trantzea gainditu ondoren.

Paper horren ondoren, ez zitzaion kalitate oneko eskaintzarik iritsi, eta etsipenagatik lanbidea uztear egon zen, harik eta Clint Eastwoodek Maggie Fitzgeraldek Million Dollar Babyn zuen papera interpretatzeko deitu zion arte. Hala, Swankek aktore nagusi onenaren Oscar saria irabazi zuen.

Swank 1997ko irailaren 27an ezkondu zen Chad Lowerekin (Rob Loweren anaia gazteena). Hala ere, 2006ko urtarrilaren 9an (astelehena), 8 urte baino gehiago ezkonduta egon ondoren, bikoteak banantzearen berri eman zuen.

Gero, Brian de Palmaren The Black Dahlia, Stephen Hopkinsen The Reaping, Freedom Writers eta Away seriea bezalako proiektuetan lan egin du.

## Filmografia 
### Zinema 
Taula honetan ikus daitezke filma bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

#### Pertsonaiak eta oharrak 
### Telebista 
## Errefentziak 
## Kanpo estekak
François Truffaut

**François Roland Truffaut** (Paris, 1932ko otsailaren 6 &ndash; Neuilly-sur-Seine, Senako Gainak, 1984ko urriaren 21) Frantziako zinema zuzendaria izan zen, *Nouvelle Vague* ("Olatu Berria") korrontearen fundatzaileetakoa. Gaur egun ere Frantziako zinemaren ikurra da.

## Biografia 
François Truffaut Parisen jaio zen 1932ko otsailaren 6an eta 1984ko urriaren 21an garun tumore baten ondorioz hil zen. Txikitatik irakurle sutsua izan zen: horrek bere filmetan eragina izan zuen, gehienek XIX. mendeko idazle frantziarren kutsua baitute; Balzac-ek eragin bizia izan zuen harengan. Zinemak gaztetatik erakarri zuen, batez ere Hollywood-eko klasikoek eta aurrekontu txikiko filmek.

Truffaut ez zen bakarrik zinemagile lanetan aritu, aktore, gidoilari eta idazle  ere izan baitzen; "Zinema Hitchcocken arabera" argitaratu zuen, zazpigarren artearen erreferentziatzat hartzen den liburua.

Bere haurtzaroarekin loturiko filma izan zuen estreinakoa: *Laurehun kolpeak*. Amodioak indar berezia  du haren filmetan, adibidez *Jules eta Jim*, * Bi ingelesak eta amodioa* edota *Amodioa hogei urterekin*. Drama printzak nabariak zaizkio filmografian, amodioa edo umorea bezalako osagaiekin nahasturik. *Amerikar gaua* filmaz Oscarra irabazi zuen; gaia zinemagintza du, Truffautek zinemarekiko zuen miresmena argi eta garbi agertzen baita.

Zinemarekiko bere grina ikusleari transmititzen saiatu zen. Beti jendearen arreta lortzen ahalegindu zen bai bizitza pertsonalean, bai filmetan. Haren izaeraren eta haurtzaro zailaren isla izan ziren. Truffautek zinearen bidez arnasten zuen, zinemagintza ez zen haren ogibidea, haren bizitza baizik, eta hortxe dago Truffauten apartekotasunaren gakoa.

## Filmografia 
* 1955 *Une Visite*
* 1957 *Les Mistons*
* 1958 ''Une histoire d'eau* (Jean-Luc Godardekin batera zuzendua)
* 1959 *Les Quatre Cents Coups *
* 1960 *Tirez sur le pianiste*
* 1962 *Jules et Jim*
* 1962 *Antoine et Colette*
* 1964 *La Peau douce*
* 1965 *Fahrenheit 451*
* 1967 *La Mariée était en noir*
* 1968 *Baisers volés*
* 1969 *La Sirène du Mississippi*
* 1970 *L'Enfant sauvage*
* 1970 *Domicile conjugal*
* 1971 *Les Deux anglaises et le continent*
* 1972 *Une Belle fille comme moi*
* 1973 *La Nuit américaine* (ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sariaren irabazlea.)
* 1975 *L'Histoire d'Adèle H.*
* 1976 *L'Argent de poche*
* 1977 *L'Homme qui aimait les femmes*
* 1977 *Close Encounters of the Third Kind* (aktorea izan zen eta zuzendaria, Steven Spielberg)
* 1978 *La Chambre verte*
* 1979 *L'amour en fuite*
* 1980 *Le Dernier métro*
* 1981 *La Femme d'à côté*
* 1983 *Vivement dimanche !''

## Ikus, gainera 
* Paristar ezagunen zerrenda
Marne Harana

**Marne Harana** (frantsesez *Val-de-Marne*) Frantziako Île-de-France eskualdeko departamendua da (94), Marne ibaiak zeharkatua.

Prefektura Créteil hirian dago.

Mugakide ditu Sena Saint-Denis ipar-ekialdean, Sena eta Marne ekialdean, Essonne hegoaldean, Senako Gainak mendebaldean eta Paris ipar-mendebaldean.

thumb|ezkerrera|250px|Ivry-sur-Seine hiriko udaletxea elurretan
thumb|ezkerrera|250px|Vanneko akueduktua, Cachan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Roberts

**Julia Fiona Roberts** (Smyrna, Georgia, 1967ko urriaren 28a - ) Estatu Batuetako aktorea da, Oscar sariaren irabazlea. 1990eko hamarkadako hasieran izar bihurtu zen *Pretty Woman* filmari esker. Horrez geroztik, diru gehien irabazten duen emakume aktorea bilakatu da.

Eric Roberts aktorearen arreba eta Emma Roberts aktorearen izeba da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Blogosfera

**Blogosfera** (ingelesetik, *Blogosphere*) blog guztiak komunitate edo sare bat bezala biltzen dituen terminoa da. Blog bat webgune baten formatua baino ez dela esan daitekeen arren, guzti horien arteko loturak sortu eta hazten du blogosfera.

Geurean, euskaraz idazten dutenek euskal blogosfera sortu dute, 2001ean hasita.

## Kanpo estekak 
*  eBlogosfera, euskal blogen eraztuna
*  Technorati, blogosfera aztertzeko tresna
*  Bloginfluence, blog batek blogosferan duen eragina aztertzeko tresna
Trackback

**Trackback** edo **aipua** blogen arteko komunikazio sistema bat da. Norbaitek beste blog baten aurkitutako testu baten inguruan idatzi nahi badu, edo berau aipatu nahi badu, eta bi guneek *trackback* protokoloa onartzen badute, idazleak *trackback ping* baten bitartez jakinarazi diezaioke iturriaren egileari aipuaren inguruan. Orokorrean, iturri gunean jasotako *trackback*a ere aipatu egiten da, iruzkinekin batera, edo hauen ondoan.

*Trackback* sistemari esker, blogosferan dauden antzeko albisteen arteko loturak sortzen dira, eta blog guztiak elkarren artean lotuta egotea lortzen da, komunitate bat sortuz.

## Kanpo estekak
Permalink

***Permalink*** edo esteka iraunkorra hipertestuetan ezartzen den esteka iraunkorra da URL helbide batera. Etorkizunean, urte askoan zehar, aldatu gabe egon nahi duen hiperesteka iraunkorra da, usteltzeko hain sentibera ez den esteka, etorkizunean apurtzeko arriskua gutxitzeko asmoarekin eraikia.

Permalink batek eskaintzen duen aukera webguneko orrialde nagusitik artxiboetara pasatzerakoan ere esteka berdina izaten jarraituko duela da, eta honenbestez beste blog eta webgune batzuetan esteka egitea errazten du. 

Permalink horiek sortzeko, sarritan, URLak laburtzea erabiltzen da sortzeko.

Permalink horiekin ez bada asmatzen estekak laster usteltzeko arrisku handia dago.

Terminoaren jatorria ingelesezko *permanent link* hitz konposatuan oinarritzen da. Eta ingelesez sortutako neologismoa, permalink, nazioarteko hitz bihurtu da.

Permalink batzuetan etengabeko identifikatzaile bat da; permalink hitza, batzuetan, etengabeko identifikatzaile sinonimo bezala erabiltzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ehun (zenbakia)

**Ehun** (100) laurogeita hemeretziaren ondoren eta ehun eta bataren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Barrenkale

**Barrenkale** hurrengo gauzak izan daitezke:

# Barrenkale Bilboko Zazpi Kaleetako kalea.
# Barrenkale Durangoko kalea.
# Barrenkale Gasteizko Alde Zaharreko kalea.
# Barrenkale Mutrikuko kalea.
# Barrenkale Urretxuko kalea.
Bilbo literaturan

Bilbo hiria literaturan askotan aipatua edo pertsonaia bera bihurtu dute gaztelaniazko zein euskarazko idazleek historian zehar, bertakoek zein kanpokoek.

Hiriak protagonismo berezia daukan liburuak aukeratuko ditugu jarraian.

## Gaztelaniazko literaturan 
* *"Una chabola en Bilbao"* (Juventud, 1960) Jose Luis Martín Vigil.
* *"Bilbao, nuestro gran Bilbo"* (Egilearen argitalpena, 1988). Elias Amezaga.

## Euskarazko literaturan 
* *"Berandu da gelditzeko"* (Susa, 1999) Unai Iturriaga
* *"Ugerra eta kedarra"* (Txalaparta, 2003) Sonia Gonzalez
* *"Bilbo dub kronikak"* (Susa, 2004) Paddy Rekalde
* *"Auzoak"* (Susa, 2005) Urtzi Urrutikoetxea
* *"Jende desegokia"* (Susa, 2015) Gaizka Zabarte

## Kanpo estekak 
* "Bilbo dub kronikak" liburua on-line
* "Auzoak" liburua on-line
Polinesia Frantsesa

**Polinesia Frantsesa** (frantsesez: *Polynésie française*; tahitieraz: *Porinetia Farani*) Frantziaren itsasoz haraindiko kolektibitatea da (987), Ozeano Barean kokatua, Australiatik 6.000 kilometro ekialdera. Ez da Europar Batasunaren parte. Aldiz, itsasoz haraindiko herrialdeen markoan EBrekin harremanetan dago.

1946 eta 2003 artean *itsasoaz haraindiko lurralde* estatusa zuen, baina 2004az geroztik *itsasoaz haraindiko kolektibitate* estatusa du.

thumb|ezkerrera|Moorea uharteko Cook badia|400x400px
## Banaketa administratiboa 
Polinesia Frantsesa 5 banaketa administratibotan banatzen da:
* Markesa uharteak (*Îles Marquises*)
* Tuamotu (*Îles Tuamotu*)
* Gambier uharteak (*Îles Gambier*)
* Sozietate uharteak (*Archipel de la Société*). Haizebeko uharteak eta Haizealdeko uharteak barne hartzen ditu.
* Uharte Australak (*Îles Australes*)

Halaber, banaketa administratibo bakoitza hainbat komuna edo udalerritan banatzen da.

## Biztanleria 
2022 erroldaren arabera 283 147 biztanle ditu Polinesia Frantsesak

## Azpiegitura 
### Telekomunikazioa 
**Internet domeinua :** .pf

2010 baino lehen, Internet konexioak sateliteen bidez egiten zen baina mantsoegi ziren erabilera normalarentzat. Hiru zuntz optiko kablek, Honotua, Manatua eta Natitua, ezarri ziren 2010 eta 2023 artean, artxipelagoa munduko internetarekin konexio azkarraz zuzkituz.

2026 eta 2027 urteetan, Google-ek hiru kable gehiago ezarri nahi ditu: Halaihai, Bulikula eta Honomoana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
; Gobernua
* Polinesia Frantseseko Gobernua
* Frantziar Frantseseko Presidentetza
; Informazio orokorra

* Turismoko webgune ofiziala
Sartaldeko Zerrenda

thumb|311x311px|Sartaldeko Zerrenda, morez.
**Sartaldeko Zerrenda**, **Aragoiko Zerrenda** edo **Aragoi Ekialdeko Zerrenda** (katalanez *Franja de Ponent* edo ''Franja d'Aragó*; gaztelaniaz *Franja de Aragón*; aragoieraz *Francha de Levant* edo *Francha d'Aragón*) Kataluniarekin muga egiten duten eta katalana hitz egiten diren Aragoiko udalerrien multzoari deritzo.

Huesca, Zaragoza eta Teruelgo probintzietan zabaltzen da.

## Eskualdeak 
* Ribagorza Beherea (*Baixa Ribagorça* katalanez, *Ribagorza* aragoieraz) (Huesca): hiriburuak Graus eta Benabarre/Benavarri (*Benavarri* katalanez, *Benabarri* aragoieraz) dira.
* Llitera (*A Litera* aragoieraz) (Huesca): Tamarite de Litera/Tamarit de Llitera (*Tamarit de Llitera* katalanez, *Tamarit de Litera* aragoieraz) eta Binéfar (*Binèfar* katalanez, *Binéfar* aragoieraz eta gaztelaniaz) dira hiriburuak.
* Cinca Beherea (*Baix Cinca* katalanez, *Cinca Baixa* aragoieraz) (Huesca): hiriburua Fraga da.
* Aragoi Behere-Caspe (*Baix Aragó-Casp* katalanez, *Baixo Aragón-Casp* aragoieraz) (Zaragoza eta Huesca): hiriburua Caspe da.
* Matarraña (*Matarranya* katalanez) (Teruel): hiriburua administratiboki Valderrobres da (*Vall-de-roures* katalanez), eta historikoki Calaceite (*Calaceit* katalanez).
* Aragoi Beherea (*Baix Aragó* katalanez, *Baixo Aragón'' aragoieraz) (Teruel): hiriburua Alcañiz da.

Aragoi Beherea eta Aragoi Behere-Caspe eskualdeetako hainbat herritan ez dute katalanez hitz egiten. Horregatik, Katalan Herrien aldekoek bi eskualde horietako herri katalandunak Matarranya eskualdearen barruan kokatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicole Kidman

**Nicole Mary Kidman**, (Honolulu, Hawaii, 1967ko ekainaren 20a - ) Australiako eta Estatu Batuetako aktorea da, Oscar sariaren irabazlea.

Txikitan Sydneyra bizitzera joan zen familia. 1980ko hamarkadan Australiako filmetan zein telesaioetan agertzen zen Nicole Kidman. 1989an Hollywoodeko lehen filma egin zuen: *Dead Calm*. Hurrengo urtean *Days of Thunder* filmean Tom Cruisekin batera lan egin zuen. Amodiozko afera hasi zen haien artean eta 1990eko bukaerako ezkondu ziren. Hortik aurrera behin baino gehiagotan elkarrekin lan egin zuten biek, hala nola 1999ko *Eyes Wide Shut* Stanley Kubricken azken filmean.

2001ean *Moulin Rouge!* filmeko paperarengatik Oscar sarirako lehen izendapena jaso zuen Nicole Kidmanek. Hurrengo urtean irabazi zuen *The Hours* filmean Virginia Woolfen paperean antzezteagatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak