Amparo Poch y Gascón

**Amparo Poch y Gascón** ( Zaragoza, 1902ko urriaren 15a - Toulouse, Frantzia, 1968ko apirilaren 15a ) idazle eta mediku aktibista antifaxista eta libertarioa izan zen; 1936an, Lucía Sánchez Saornil eta Mercedes Comaposadarekin batera, *Mujeres Libres* aldizkaria sortu zuen. 

## Bizitza 
### Zaragoza (1902-1934) 
#### Familia 
eskuinera|thumb|305x305px| Ramón Pignatelli kaleko 57. etxea. Amparo Poch etxe horretan bizi izan zen 1916ra arte.
eskuinera|thumb|150x150px| Zaragozako udal erregistroaren orria, 1924koa. Amparo Poch Madre Rafols kaleko 8an bizi zen
eskuinera|thumb|150x150px| Zaragozako antzinako Sangenis zubigileen kuartela. Bertan, José Poch Segurak teniente zerbitzua egin zuen .
José Poch Seguraren eta Simona Gascón Cuarteroren lehen alaba, Santiagoko parrokian bataiatu zuten 1902ko urriaren 18an María de los Desamparados y del Pilar izenekin. Beste dokumentu batzuetan María del Pilar Amparo gisa agertzen da. Familia, 1916ra arte, Zaragozako Pignatelli kaleko 57.ean bizi izan zen. 1916an, José Pochek zubigileen teniente-gradua eskuratu eta Madre Rafols kaleko 8. zenbakian zegoen Sangenis Kuarteleko etxebizitza batean bizi izateko eskubidea lortu zuen. Amparo Pochek emakume eta umeentzako kontsulta txiki bat izan zuen helbide horretan. 1932ko azaroaren 28an Gil Comín Gargallorekin ezkontza zibila egin zuen Zaragozan. Orduan, Gilek 33 urte zituen eta banketxeko ofizial gisa lan egiten zuen. Filosofia eta Letretan, Arte Ederretan eta Zuzenbidean lizentziatua zen. Ezkontzak iraupen laburra izan zuen.

### Frantziako erbestea (1939-1968) 
#### Lehen urteak (1939-1945) 
Amparo Pochek 1939ko otsailaren hasieran muga zeharkatu zuen Camprodon-Prats de Molló-tik. Prats de Mollón egon zen 1939ko irailera arte.

1939ko irailaren 11n, Nimeseko Gard departamentuko prefekturak Frantzian bizitzeko baimena eman zion, baina lan egitea debekatu zion. Nimesen bizi izan zen, 1943 arte, Victor Hugo Boulevarrean, 26an. Bere bikotekidea Francisco Sabater zen. Ekonomia beltzean aritu ziren txartelak eta zapiak margotzen, brodatzen, rafiazko poltsak egiten eta gutun-azalak tolesten. Kapelak ekoizten zituen tailer klandestino batean ere lan egin zuen.

Bere adiskide Gloria Pradesi 1943. urte inguruan idatzitako gutunean honela zioen:*Egunero-egunero, igande eta jai, lan egiten dut gauerdira arte edo goizeko ordu bata arte, bizirauteko ez baitugu izan, lehen egunetik, ahalegin horren emaitza besterik. Ondo ulertuko duzu zelakoa den kontua, ikusten ez den kate bat bezalakoa, baina nire mugimendu guztiak mugatzen dituena.*Maitasunaren deskribapen poetiko eta sutsuez beteriko *Elogio del amor libre (*Maitasun askearen gorespena) artikulua idatzi zuen: 
*Nik ez dut Etxerik. "Haratago" zabalean maitatu nahi dut, inongo harresik hersten ez eta ezein berekoikeriak mugatzen ez duen hartan.*

*Nire bihotza haragizko arrosa bat da. Orri bakoitzean samurtasun bat eta antsietate bat ditu. Ez moztu!*

*Hegoak dauzkat ikerketa eta lanaren eskualdeetan gora egiteko. Ez moztu!*

*Nire eskuak, palmen antzera, zabalik daude, laztan txanpon kontaezinak biltzeko. Ez kateatu!*

*Sortu eredu berria; gatza eman Bizitzari; kolorea eta garra musu desorekatuei. Maita ezazu, hitz egin, lan egin. Ulertu ezazu, lagundu, kontsolatu.*

''Ikas ezazu desagertzen eta zure presentzia ikusezina bihurtzen; eta 'ni' askearen balioa ezagutzen. Deus ere ez duena; ez diruagatik, ez bakeagatik, ez lasaitasunagatik...*

*Maitasun librea!*

*(...) Nik ez dut Etxerik, atzapar ulertezin eta gupidagabea bailitzan tira egiten dizunik; ezta Zuzenbidea ere, mugatu eta ukatu egiten zaituena.*

*Baina badut, ene maitea, gurdi bat lorez eta zeruertzaz betea, zuk begiratzen didazunean Eguzkia gurpilez gurpil etzaten den tokia. Musu ematen didazunean.*

*(...)*

*Bizitza gogaiturik dago Emakume-emaztearekin, astuna, lar betierekoa, hegoak galdu eta txiki gozoaren eta handi sotilaren plazera ahaztu duena; aspertuta dago Emakume-prostitutarekin, zeini ez baitzaio abere-sustrai hutsa baizik geratzen; aspertuta dago Emakume-bertutearekin, serioa, zuria, gatzbakoa, mutua... Sortu eredu berria; eman gatza Bizitzari; kolorea eta garra musu desorekatuei. Maita ezazu, hitz egin, lan egin. Ulertu ezazu, lagundu, kontsolatu.*

*Elogio del amor libre (Maitasun askearen gorespena). Mujeres Libres. 3. zk. 1936ko uztaila.*
* Zaragozan bere izeneko kalea du.
* Zaragozan, 26.000 biztanleri zerbitzu ematen dien Amparo Poch Osasun Zentroa inauguratu zen 2008ko otsailaren 14an.
* 2018an, Zaragozako Udalak Amparo Poch omentzeko plaka jarri zuen Madre Rafols kaleko 8. zenbakian. Eraikin hartan bizi izan zen eta kontsulta izan zuen.

## Bibliografia 
* Rodrigo, Antonina (2002). *'Una Mujer Libre: Amparo Poch y Gascón: Médica Anarquista*. Flor del Viento Ediciones. 300 or. ISBN 9788489644762. 
* Rodrigo, Antonina (2002). *Amparo Poch y Gascón. Textos de una médica libertaria. Incluye La vida sexual de la mujer: pubertad, noviazgo, matrimonio, Amor, Elogio del amor libre*. Diputación de Zaragoza / Alcaraván. 293 or. ISBN 9788497030137. 
* Poch y Gascón, Amparo (1922). *Amor*. 116 or. 
* Poch y Gascón, Amparo (1932). *La vida sexual de la mujer: pubertad, noviazgo, matrimonio*. Cuadernos de Cultura. 44 or. 
* Campos, Lola (2003). *Mujeres aragonesas*. Ibercaja. 222 or. 
* Alicia Alted Vigil, Lucienne Domergue (2003). *El exilio republicano español en Toulouse: 1939 - 1999*. Presses Univ. du Mirail. 370 or. ISBN 9782858166473. 
* De la Calle Velasco, Ma. Dolores (2006). Guerra Civil. Documentos y memoria. Universidad de Salamanca. 239 or. ISBN 9788478003983. 
* Pagès, Pelai (2007). *Cataluña en guerra y en revolución: 1936-1939*. Ediciones Espuela de Plata. 405 or. ISBN 9788496133921. 
* Ripol, Marc (2007). *Las Rutas del exilio*. Alhena Media. 165 or. ISBN 9788496434028. 
* González Pérez, Teresa (2005). *Femenino Plural*. Idea. 139 or. ISBN 9788496570436. 
* Ackelsberg, Martha A. (2005). *Free Women of Spain: Anarchism and the Struggle for the Emancipation of Women*. AK Press. 286 or. ISBN 9781902593968. 
* Nash, Mary (1995). *Defying male civilization: women in the Spanish Civil War''. Arden Press. 261 or. ISBN 9780912869155. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Institut Catalá de les Dones. 2018. Amparo Poch, el compromís d'una dona lliure.
* Rodrigo Garcia, Antonina. (2018ko apirilaren 14a). Amparo Poch y Gascón: la doctora libre. elPeriódico - Cuaderno.
* Pioneras de la Universidad de Zaragoza:Maria del Pilar Amparo Poch y Gascón. Zaragozako Unibertsitatea.
* Mellado García, Anna. 2014. El discurso ético de Amparo Poch y Gascón: anarcofeminismo, divulgación científica y pacifismo. idUS-Depósito de Investigación Universidad de Sevilla.