Harvard Unibertsitatea

**Harvard Unibertsitatea** Ivy Leaguearen Cambridgeko (Massachusetts, AEB) ikerketa unibertsitate pribatua da. 1636ko urriaren 28an sortu zen, eta, haren lehen ongilearengatik, John Harvard eliza-gizon puritanoarengatik, hala izendatu zuten. Ameriketako Estatu Batuetako goi-mailako hezkuntzako erakunderik zaharrena da. Bere eragin, aberastasun eta sailkapenek munduko unibertsitate entzutetsuenetako bat bihurtu dute.

Massachusettseko Auzitegi Orokorrak sortu eta baimendu zuen Harvard, Massachusettseko badiako kolonian agintean zegoen legealdiak. Nahiz eta inoiz formalki inongo sinesbidera afiliatu ez, Harvardek klero kongregazionala trebatu zuen, bere ikasketa-plana eta ikasle-gorputza, XVIII. mendean, pixkanaka sekularizatu ziren arte.

XIX. mende inguruan, Bostongo elitearen artean erakunde akademiko eta kultural nagusi gisa agertu zen Harvard. AEBko Gerra Zibilaren ondoren, 1869tik 1909ra, Charles William Eliot Harvardeko presidentearen agintaldi luzearen pean, Harvardek hainbat eskola profesional garatu zituen, eta horrek ikerketa modernoko unibertsitate bihurtu zuen. 1900ean, Harvardek, beste unibertsitate batzuekin, Estatu Batuetako Unibertsitateen Elkartea sortu zuen. James B. Conantek gidatu zuen unibertsitatea Depresio Handiaren eta Bigarren Mundu Gerraren garaian, eta gerra ostean onarpenak liberalizatu zituen.

Unibertsitateak hamar fakultate akademiko eta «Harvard Radcliffe Institute»ri atxikitako fakultate bat ditu. Arte eta Zientzia Fakultateak gradu aurreko eta graduondoko zenbait diziplina akademiko eskaintzen ditu, eta beste fakultate batzuek graduondoko tituluak eskaintzen dituzte, titulu profesionalak barne. Harvardek hiru campus ditu: campus nagusia, 85 ha (209 akre), Cambridgen, Harvard Yard-en; Charles ibaiaren aldameneko campusa, Bostongo Allston auzoan; eta Bostongo Longwoodeko Medikuntza arloko campusa. Harvardek 50.7 mila milioi dolarreko balioa du, eta munduko erakunde akademiko aberatsena da. Harvardeko liburutegiak 20 milioi liburu baino gehiago ditu, eta munduko liburutegi akademikorik handiena da.

Harvardeko ikasle, irakasle eta ikertzaileen artean daude: 188 milioidun bizidun, Ameriketako Estatu Batuetako zortzi presidente, 24 estatuburu eta 31 gobernuburu, enpresa garrantzitsuen fundatzaileak, Nobel saridunak, Fields dominadunak, Kongresuko kideak, MacArthur bekadunak, Rodasko akademikoak, Marshall akademikoak, Fulbright akademikoak, Turing sarien, eta Pulitzer sariaren irabazleak. Harvardeko Unibertsitatea munduko unibertsitate onenen artean dago kategoria horietako bakoitzean. Harvardeko ikasle eta ikasleek, halaber, kolektiboki, 10 Akademiaren Sari eta 110 olinpiar domina ere irabazi dituzte, urrezko 46 barne.

## Historia
## Kolonia garaia
[thumb|Harvard College-ren 1767ko grabatu bat, [Paul Revere]]
thumb|John Harvarden estatua, Harvard Yard 
Harvard 1636an sortu zen iraultza aurreko eta aro kolonialaren garaian, Massachusettseko Badiako (Amerika britainiarreko jatorrizko hamahiru kolonietako bat) Gorte Nagusi eta Handiaren botoaren bidez. Haren lehen zuzendariak, Nathaniel Eatonek, kargua hartu zuen hurrengo urtean. 1638an, Ipar Amerika britainiarreko lehen inprimategi ezaguna erosi zuen unibertsitateak. Urte berean, bere heriotza ohean, John Harvardek, Ingalaterrako koloniara emigratu zuen eliza-gizon puritanoak, 780 libera eta bere 320 liburuki inguruko liburutegia utzi zituen; hurrengo urtean, Harvard College izena jarri zioten.

1643an, Harvardeko argitalpen batek unibertsitatearen helburua zehaztu zuen: «Ikaskuntzan aurrera egin eta ondorengoei iraunarazi, gure egungo ministroak hautsean geratzen direnean elizei ministerio analfabeto bat uztearen beldurrez». Lehen urteetan, ikastetxeak ministro puritano asko trebatu zituen, eta Ingalaterrako unibertsitate ereduan oinarritutako curriculum klasikoa eskaini zuen, eta, Massachusettsen, lider asko trebatu zituen, Cambridgeko Unibertsitatean zaildutako askok Amerika britainiarrera emigratu aurretik ikasi baitzuten. Harvard ez zuen inoiz, formalki, bat egin eliza protestante jakin batekin, baina bere ikasketa-plana puritanismoaren printzipioetara egokitu zen. 1650ean, «Harvard Corporation»i, unibertsitateko organo errektoreari, gutuna eman zitzaion.

1681etik 1701era, Rise Mather eliza-gizon puritanoa izan zen Harvardeko seigarren presidentea. 1708an, John Leverett Harvardeko zazpigarren presidentea bihurtu zen, eta apaiza ez zen lehen presidentea izan zen. Harvardeko irakasle eta ikasleek Amerikako Iraultzaren garaiko kausa patriotikoa babestu zuten, hein handi batean.

### XIX. mendea
XIX. mendean, Argien Garaiko ideiek eragin zioten Harvardi, baita arrazoiak eta aukeramena ere. Ideia horiek ministro kongregazionalen artean zabaldu ziren, eta ministro horiek eta haien kongregazioak ez zeuden ados artzain eta eliza-gizon tradizionalistenekin, kalbinistekin. David Tappan (Hollis Jainkotasunaren Irakaslea) 1803an eta hurrengo urtean Joseph Willard Harvardeko hamaikagarren presidentea hil ondoren, bere ordezkapenak lortzeko borroka lehertu zen. 1805ean, Henry Ware hautatu zuten Tappan ordezkatzeko Holliseko presidente gisa. Bi urte geroago, 1807an, Samuel Webber liberala Harvardeko 13. presidente izendatu zuten, Harvardeko ideia tradizionaletatik ideia liberal eta arminianoagoetara aldaketa bat adieraziz.

1816an, Harvardeko Unibertsitateak hizkuntza programa berriak abiarazi zituen frantsesa eta Gaztelania ikasteko, eta George Ticknor izendatu zuen unibertsitateko lehen irakasle hizkuntza programa horietarako.

1869tik 1909ra, Charles William Eliot, Harvardeko Unibertsitateko presidenteak, kristautasunak historikoki izan zuen aldeko posizioa murriztu zuen curriculumean, ikasleen auto-zuzendaritzara irekiz. Eliot Estatu Batuetako goi-mailako hezkuntzaren sekularizazioan eragin handiko figura izan bazen ere, William Ellery Channing, Ralph Waldo Emerson eta beste batzuen uste transzendentalista eta bateratuek eragin zuten sekularismoaren ordezkapenean. XIX. mendearen amaieran, Harvardeko Unibertsitateko graduondoko eskoletan emakumeak kopuru txikitan onartzen hasi ziren.

### XX. mendea
thumb|Harvardeko Unibertsitateko 1906ko aireko akuarelaren erretratua
1900ean, Harvard Amerikako Unibertsitateen Elkarteko kide sortzaile bihurtu zen.

XX. mendean, Harvardeko Unibertsitatea, bere afiliatutako intelektual eta irakasle ospetsuekin, munduko unibertsitate entzutetsuenetarikoa bilakatu zen. Unibertsitateko matrikulak ere hazkunde nabarmena izan zuen, bai graduondoko programa akademiko berrien sorreraren ondorioz, bai lizentziaturaren hedapenaren ondorioz. «Radcliffe College» sortu zen «Harvard College»n emakumeen kontrako alderdi gisa, eta nazioko emakumeentzako eskolarik garrantzitsuenetako bat bihurtu zen.

1923an, Harvardeko ikasle juduen portzentajea % 20ra iritsi eta urtebetera, A. Lawrence Lowellek, unibertsitateko 22. presidenteak, proposatu zuen ikasle juduen onarpena gradu aurreko biztanleriaren % 15era mugatzea, baina ez zuen arrakastarik izan. Lowellek ere uko egin zion unibertsitateko lehen urteko logeletan segregazioaren nahitaezko ezabapena ezartzeari, honako hau idatziz: «Gizon zuriari ematen dizkiogun heziketa aukera berberak zor dizkiogu gizon koloredunei, baina ez dugu behartu behar, ez bera, ez zuria, elkarrentzat atseginak ez diren —edo izan ezin diren— harreman sozialak izatera».

1933 eta 1953 artean, James B. Conantek, unibertsitateko 23. presidenteak, zuzendu zuen Harvardeko Unibertsitatea, eta unibertsitateko sormen beka biziberritu zuen Harvardek nazioaren eta munduko ikerketa erakunde hasiberrien artean zuen nagusitasuna bermatzeko ahaleginean. Conantek talentudunentzako aukera-tresnatzat jo zuen goi-mailako hezkuntza, aberatsentzako eskubidetzat hartu beharrean, eta, talentudun gazteak identifikatzeko, errekrutatzeko eta laguntzeko programak diseinatu zituen. 1945ean, Conanten gidaritzapean, eragin handiko 260 orrialdeko txosten bat, «General Education in a Free Society» (Gizarte Libre batean Hezkuntza Orokorra), argitaratu zuen Harvardeko fakultateak, curriculum ikasketetan lan garrantzitsuenetako bat izaten jarraitzen duena, eta emakumeak medikuntza eskolan onartu zituzten lehen aldiz.

1945 eta 1960 artean, onarpenak estandarizatu egin ziren, unibertsitatea ikasle talde zabalago bati irekitzeko. Bigarren Mundu Gerraren ostean, adibidez, azterketa bereziak egin zituzten beteranoak onartuak izateko, eta, ikasle gehienak Ingalaterra Berriko eskola prestatzaile ospetsuetatik hartu gabe, gradu aurreko eskola eskuragarria bihurtu zen klase ertaineko ikasleak eskola publikoetatik jasotzeko; Judu eta katoliko gehiago onartuak izan ziren, baina oraindik beltz, hispaniar edo asiar gutxi ikusi zuten talde horien ordezkaritza Estatu Batuetako populazio orokorrean. Hala ere, XX. mendearen bigarren erdian, unibertsitatea gero eta zabalagoa bihurtu zen.

1971tik 1999ra bitartean, Harvardek Radcliffeko emakumeen onarpena, heziketa eta etxebizitza kontrolatu zituen; 1999an, Radcliffe-k bat egin zuen formalki Harvardeko Unibertsitatearekin.

### XXI. mendea
thumb|Harvardeko Unibertsitatearen aireko ikuspegia, gauez, 2017an
2007ko uztailaren 1ean, Drew Gilpin Faust, Harvard Radcliffe Institute-ko dekanoa, Harvardeko 28. presidente izendatu zuten, eta unibertsitateko lehen emakume presidente izan zen. 2018ko uztailaren 1ean, Faust erretiratu, eta Goldman Sachsen zuzendaritza batzordera batu zen, eta Lawrence Bacow Harvardeko 29. presidente bihurtu zen.

2023ko otsailean, Harvardeko 6.000 langile inguru sindikatu bat antolatzen saiatu ziren.

Bacow 2023ko ekainean erretiratu zen, eta, uztailaren 1ean, Claudine Gay, Harvardeko irakaslea Gobernuko eta Afro-amerikar Ikasketen departamentuetan eta Arte eta Zientzien Fakultateko dekanoa, Harvardeko 30. presidente bihurtu zen.

2024ko urtarrilean, presidente izateko sei hilabete besterik falta ez zirela, Gayk uko egin zion, antisemitismo eta plagio akusazio izan ostean. Gay, izan ere, Alan Garberrek, unibertsitateko probokatzaileak, ordezkatu zuen, eta behin-behineko presidente izendatu zuten. 2024ko abuztuan, unibertsitateak iragarri zuen Garber Harvardeko presidente izendatuko zutela 2026–2027 urte akademikoaren amaieran.

## Kanpusak
### Cambridge
[thumb|[Massachusetts Hall (Harvard University)|Massachusetts Hall, Harvard's oldest building, constructed in 1720]]
thumb|Memorial Hall, Cambridgeko campus nagusian, 1870ean eraikia
thumb|Church Memoriala, 1932an Harvard Yard-en eskainia eta irekia
thumb|Harvard Yard, Cambridgeko Harvardeko campus nagusiaren erdian
Harvardeko Unibertsitateko 85 ha-ko (209 akre) campus nagusia Harvard Yard-en dago, Massachusettseko Cambridgen, Boston erdialdetik 5 km (3 milia) ipar-mendebaldera, eta Harvard plazaren inguruko auzora zabaltzen da. Patioak Harvardeko hainbat eraikin jasotzen ditu, unibertsitateko lau liburutegi barne: Houghton, Lamont, Pusey eta Widener. Harvard Yarden ere daude Massachusetts Hall (1718 eta 1720 artean eraikia eta unibertsitateko eraikinik zaharrena), Memorial Church, eta University Hall.

Harvard Yardek eta inguruko guneek Arte eta Zientzia fakultateko eraikin akademiko nagusiak hartzen dituzte, Sever Hall, Harvard Hall eta lehen urteko logelak barne. Goragokoak, hamabi etxe erresidentzialetan bizi dira, Harvard Yardeko hegoaldean, Charles ibaitik gertu, eta Radcliffe Quadranglen, zeinetan garai batean Radcliffe Collegeko ikasleak bizi baitziren. Etxe bakoitza ikasle, dekano eta tutore egoiliarren komunitate bat da, bere jantoki, liburutegi eta jolas-instalazioekin.

Cambridgeko campus nagusian daude, halaber, Zuzenbide, Teologia, Ingeniaritza eta Zientzia Aplikatuak, Arkitektura, Hezkuntza, Kennedy (politika publikoa), eta Hedadura, eta Harvard Radcliffe Institute (Radcliffe Yard). Harvardek baditu higiezinen jabetza komertzialak ere Cambridgen.

### Allston
Harvard Business School, Harvard Innovation Labs, eta kirol instalazio asko, Harvard estadioa barne, 145 ha-ko (358 akre) campusean daude, Bostongo Allston sailean, John W. Week zubiaren bitartez; zubi horrek Charles ibaia zeharkatzen du, eta Allston eta Cambridge campusak lotzen ditu.

Unibertsitatea etengabe ari da hedatzen Allstonera, non orain Cambridgen baino lur gehiago duen. Besteak beste, Negozio Eskola, hotel bat, hitzaldi-zentro bat, graduondoko ikasleentzako etxebizitzak, Harvard estadioa eta beste kirol-instalazio batzuk eraiki, eta berrituko dituzte.

2021ean, Harvardeko John A. Paulsonen Ingeniaritza eta Zientzia Aplikatuen Eskola, izan ere, Zientzia eta Ingeniaritza Konplexu (ingelesez, SEC) berrian zabaldu zen, 500.000 oin karratu baino gehiago dituena. SEC Harvardeko Enpresa Ikerketako Campusaren, Negozio Eskolaren eta Berrikuntza Laborategien ondoan dago, eta bizitzaren eta teknologiaren zientzian zentratutako enpresa helduekin abioak eta lankidetzak sustatzeko diseinatuta dago.

### Longwood
[thumb|Harvardeko Medikuntza fakultatea Longwoodeko Medikuntza eta Akademia Arloan [Boston]]
Unibertsitateko Medikuntza, Odontologia eta Osasun Publikoko fakultateak 8,5 ha-ko (21 akre) campus batean daude, Bostongo Longwoodeko Medikuntza eta Akademia Arloan, Cambridgeko campusetik 5,3 km (3,3 milia) hegoaldera; Villa I Tatti ikerketa-zentroa (Florentzia, Italia); Harvard Shanghai Center (Shanghai, Txina), eta Arnold Arboretum auzoa Jamaikan.

## Fakultateak
Unibertsitateak 12 fakultate ditu, besteak beste:

## Pertsona nabarmenak
### Ikasleak
Duela ia lau mende sortu zenetik, Harvardeko ikasleak akademian, aktibismoan, arteetan, atletismoan, negozioetan, ekintzailetzan, gobernuan, nazioarteko gaietan, kazetaritzan, hedabideetan, musikan, irabazi asmorik gabeko erakundeetan, politikan, politika publikoan, zientzian, teknologian, idazketan eta beste hainbat industria eta arlotan nabarmendu dira.

Munduko unibertsitate eta Collegeetako ikasleen artean, Harvard da Ameriketako Estatu Batuetako presidente gehien dituena (8), milioidun biziak (188), Nobel sariak (162), Pulitzer sariak (48), Fields dominak (7), Marshall akademikoak (252) eta Rhodes akademikoak (369). Harvardeko ikasleen artean ere daude: Turing Saria irabazi duten bederatzi, Akademiaren sarien hamar irabazle eta 108 olinpiar domina lortu dituzten 46 kirolari (urrezko dominaren 46 irabazleak barne).

Fitxategi:John Adams Portrait.jpg|John Adams, AEBko 2. Presidentea (AB, 1755; AM, 1758)
Fitxategi:John Quincy Adams.jpg|John Quincy AdamsAEBko 6. Presidentea  (AB, 1787; AM, 1790)
Fitxategi:Ralph Waldo Emerson ca1857 retouched.jpg|Ralph Waldo Emerson Saiogile, irakasle, filosofo eta poeta (AB, 1821)
Fitxategi:Benjamin D. Maxham - Henry David Thoreau - Restored - greyscale - straightened.jpg|Henry David Thoreau Naturalista, saiogilea, poeta eta filosofoa (AB, 1837)
Fitxategi:President Rutherford Hayes 1870 - 1880 Restored.jpg|Rutherford B. HayesAEBko 19. Presidentea (LLB, 1845)
Fitxategi:Oliver Wendell Holmes Jr circa 1930-edit.jpg|Oliver Wendell Holmes Jr. AEBko Auzitegi Goreneko epaile elkartua (AB, 1861, LLB)
Fitxategi:Charles Sanders Peirce.jpg|Charles Sanders Peirce Filosofoa, logistikoa eta matematikoa  (AB, 1862, SB 1863)
Fitxategi:President Theodore Roosevelt, 1904.jpg|Theodore Roosevelt AEBko 26. Presidentea eta  Bakearen Nobel Saria  (AB, 1880)
Fitxategi:WEB DuBois 1918.jpg|W. E. B. Du BoisSoziologoa eta eskubide zibilen aktibista (PhD, 1895)
Fitxategi:Robert Frost NYWTS 4.jpg|Robert Frost poeta (graduatu gabea)
Fitxategi:Franklin D. Roosevelt - Portrait by Jacob H. Perskie.png|Franklin D. Roosevelt AEBko 32. Presidentea (AB, 1903)
Fitxategi:Helen Keller circa 1920 - restored.jpg|Helen Keller Egilea, ekintzaile politikoa eta irakaslea (AB, 1904, Radcliffe College)
Fitxategi:Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg|T. S. Eliot Poeta eta Nobel Saria literaturan (AB, 1909; AM, 1910)
Fitxategi:JROppenheimer-LosAlamos.jpg|J. Robert OppenheimerFisikaria eta Manhattan Proiektuaren liderra  (AB, 1925)
Fitxategi:Paul Samuelson.jpg|Paul Samuelson Ekonomialaria eta Nobel sariduna, ekonomian (AM, 1936; PhD, 1941)
Fitxategi:Leonard Bernstein by Jack Mitchell (high quality).jpg|Leonard BernsteinMusikaria eta konpositorea  (AB, 1939)
Fitxategi:John F. Kennedy, White House color photo portrait.jpg|John F. Kennedy AEBko 35. Presidentea (AB, 1940)
Fitxategi: Pierre Trudeau (1975).jpg|Pierre Trudeau Kanadako 15. Lehen Ministro   (MA, 1947)
Fitxategi:Mary Robinson (2014).jpg|Mary Robinson Irlandako 7.  Presidentea eta Nazio Batuen Giza Eskubideetarako Goi Mandataria  (LLM, 1968)
Fitxategi:Al Gore, Vice President of the United States, official portrait 1994.jpg|Al Gore AEBko  presidenteorde eta Bakearen Nobel sariduna (AB, 1969)
Fitxategi:Ellen Johnson-Sirleaf, April 2010.jpg|Ellen Johnson Sirleaf Liberiako 24.  presidentea eta Bakearen Nobel sariduna (MPA, 1971)
Fitxategi:Benazir Bhutto.jpg|Benazir Bhutto 11. eta 13. Pakistango Lehen Ministro (AB, 1973, Radcliffe College)
Fitxategi:Ben Bernanke official portrait.jpg|Ben Bernanke AEBko Erreserba Federaleko 14. presidentea eta Ekonomiako Nobel Saria (AB, 1975; AM, 1975)
Fitxategi:George-W-Bush.jpeg|George W. Bush AEBko 43. Presidentea (MBA, 1975)
Fitxategi:Official roberts CJ.jpg|John Roberts AEBko Auzitegi Goreneko 17. presidentea (AB, 1976; JD, 1979)
Fitxategi:Bill Gates June 2015.jpg|Bill Gates Microsoften sortzailea eta filantropoa  (College, 1977; LLD&nbsp;hc, 2007)
Fitxategi:Ban Ki-Moon Davos 2011 Cropped.jpg|Ban Ki-moon  Nazio Batuetako 8. idazkari nagusia (MPA, 1984)
Fitxategi:Professor Jennifer Doudna ForMemRS.jpg|Jennifer Doudna Biokimikaria eta Kimikako Nobel Saria (PhD, 1989)
Fitxategi:President Barack Obama.jpg|Barack Obama AEBko 44. Presidentea eta Bakearen Nobel Saria (JD, 1991)
Fitxategi:Mark Zuckerberg F8 2019 Keynote (32830578717) (cropped).jpg|Mark Zuckerberg Facebooken sortzailea (College, 2004;.

#### Literatura
* *The Sound and the Fury* (1929) eta *Absalom, Absalom!* (1936), William Faulknerren bi nobela, biek Harvardeko ikasle bizitza irudikatzen dute.
* *Of Time and the River* (1935) Thomas Wolferenak, autobiografia fikzionatu bat, Wolferren *alter egoa* irudikatzen duena, Eugene Gant, Harvardeko ikaslea
* *The Late George Apley* (1937), John P. Marquandena 1915ean Harvardeko ikaslea, XX. mende hasierako Harvardeko gizonen ikuspegi satirikoa aurkezten duen eleberria.
* *The Second Happiest Day* (1953), John P. Marquandena, Harvarden erretratua Bigarren Mundu Gerran

#### Filmak
Harvardeko Unibertsitateak toki nabarmena du hainbat film garrantzitsuren sailetan, besteak beste:
* *Love Story* (1970), Harvardeko izotz-hockey-jokalari aberats baten, Ryan O'Neal-ek antzeztua, eta Ali MacGraw-ek antzeztutako Radcliffeko baliabide apaleko ikasle bikain baten arteko amodioa
**The Paper Chase* (1973), John Jay Osborn Jr. Harvardeko ikasle ohiaren 1971ko izen bereko eleberrian oinarritutako drama bat, Harvardeko Zuzenbide Fakultateko lehen urteko ikasle bati buruzkoa, zuzenbideko ikastaro eta kontratupeko irakasle zorrotz bati aurre egiten.
* *A Small Circle of Friends* (1980), Harvard Unibertsitateko hiru ikasleri buruzko drama 1960ko hamarkadan
* *Prozac Nation* (1994), Christina Ricci protagonista duen drama psikologikoa, Elizabeth Wurtzelen izen bereko eleberrian oinarrituta, bere bizitza errealeko istorioa dokumentatzen duena, droga-abusuarekin eta depresio klinikoarekin borrokan ari den Harvardeko 19 urteko ikaslea.
* *Homeless to Harvard: The Liz Murray Story* (2003), Lifetime telebistako film biografikoa, Liz Murrayren (Thora Birch-ek antzeztutakoa) bizitza errealeko istorioa kontatzen duena, zeinak etxegabetzea eta familia disfuntzionala gainditzen dituen Harvarden sarrera eta beka bat lortzeko. New York Times-ek bultzatutako saiakera lehiaketa irabazi zuen.

## Erreferentziak
## Oharrak
## Bibliografia
* Abelmann, Walter H., ed. *The Harvard-MIT Division of Health Sciences and Technology: The First 25 Years, 1970–1995* (2004). 346 pp.
* Beecher, Henry K. and Altschule, Mark D. *Medicine at Harvard: The First 300 Years* (1977). 569 pp.
* Bentinck-Smith, William, ed. *The Harvard Book: Selections from Three Centuries* (2d ed.1982). 499 pp.
* Bethell, John T.; Hunt, Richard M.; and Shenton, Robert. *Harvard A to Z* (2004). 396 pp. excerpt and text search
* Bethell, John T. *Harvard Observed: An Illustrated History of the University in the Twentieth Century*, Harvard University Press, 1998, 
* Bunting, Bainbridge. *Harvard: An Architectural History* (1985). 350 pp.
* Carpenter, Kenneth E. *The First 350 Years of the Harvard University Library: Description of an Exhibition* (1986). 216 pp.
* Cuno, James et al. ''Harvard's Art Museums: 100 Years of Collecting* (1996). 364 pp.
* Elliott, Clark A. and Rossiter, Margaret W., eds. *Science at Harvard University: Historical Perspectives* (1992). 380 pp.
* Hall, Max. *Harvard University Press: A History* (1986). 257 pp.
* Hay, Ida. *Science in the Pleasure Ground: A History of the Arnold Arboretum* (1995). 349 pp.
* Hoerr, John, *We Can't Eat Prestige: The Women Who Organized Harvard;* Temple University Press, 1997, 
* Howells, Dorothy Elia. *A Century to Celebrate: Radcliffe College, 1879–1979* (1978). 152 pp.
* Keller, Morton, and Phyllis Keller. *Making Harvard Modern: The Rise of America's University* (2001), major history covers 1933 to 2002 
* Lewis, Harry R. *Excellence Without a Soul: How a Great University Forgot Education* (2006) 
* Morison, Samuel Eliot. *Three Centuries of Harvard, 1636–1936* (1986) 512pp; excerpt and text search
* Powell, Arthur G. *The Uncertain Profession: Harvard and the Search for Educational Authority* (1980). 341 pp.
* Reid, Robert. *Year One: An Intimate Look inside Harvard Business School* (1994). 331 pp.
* Rosovsky, Henry. *The University: An Owner's Manual* (1991). 312 pp.
* Rosovsky, Nitza. *The Jewish Experience at Harvard and Radcliffe* (1986). 108 pp.
* Seligman, Joel. *The High Citadel: The Influence of Harvard Law School* (1978). 262 pp.
* Sollors, Werner; Titcomb, Caldwell; and Underwood, Thomas A., eds. *Blacks at Harvard: A Documentary History of African-American Experience at Harvard and Radcliffe* (1993). 548 pp.
* Trumpbour, John, ed., *How Harvard Rules. Reason in the Service of Empire*, Boston: South End Press, 1989, 
* Ulrich, Laurel Thatcher, ed., *Yards and Gates: Gender in Harvard and Radcliffe History*, New York: Palgrave Macmillan, 2004. 337 pp.
* Winsor, Mary P. *Reading the Shape of Nature: Comparative Zoology at the Agassiz Museum* (1991). 324 pp.
* Wright, Conrad Edick. *Revolutionary Generation: Harvard Men and the Consequences of Independence'' (2005). 298 pp.

## Kanpo estekak 
*  Harvard Unibertsitatea

thumb|300px|ezkerrera|Harvard Unibertsitateko Annenberg Hall.