open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La maior

**La maior** tonalitatea (**LaM** ere Europako notazioan eta **A** notazio amerikarrean) la notan oinarritutako eskala maiorra da, eta la, si, do#, re, mi, fa# eta sol# notek osatzen dute. Bere klabe armaduran hiru  sostenitu ditu (do, fa, sol).. Bere erlatibo minorra fa sostenitu maior da eta bere tonalitate homonimoa la minor.
alt=Escala de La major|erdian|500x500px|La maiorren eskala
Nahiz eta literatura sinfonikoan beste tonalitate iraunkor batzuk bezain arraroa ez izan, La maiorreko sinfoniak ez dira re maiorrean edo sol maiorrean daudenak bezain ugariak. Erromantizismoan, Beethovenen 7. sinfonia, Brucknerren 6. sinfonia eta Mendelssohnen 4. sinfonia dira tonalitate horretako sinfonia nagusiak. Mozarten klarineterako kontzertua, et  *klarineterako kintetoa*) La maiorren daude. Ganbera-musikan, maizago aurkitzen dira tonalitate horretan idatzitako lanak. Brahms-ek eta César Franck-ek biolinerako sonatak idatzi zituzten la maiorren.

Schubart-en arabera, la major tonalitate egokia da honako hauek deskribatzeko: "maitasun inozoaren adierazpenak,... kanpora atera ondoren estimatua berriro ikusteko itxaropena, gazteen poza eta Jainkoaren fedea". Sinestesian kolore berdea irudikatzeko erabiltzen da.

## Musika klasikoko obrak 
* 7. sinfonia - Ludwig van Beethoven
* Quinteto *La Tortilla* - Franz Schubert
* 4. sinfonia - Felix Mendelssohn
* 6. sinfonia - Anton Bruckner
* *Pianorako 2. kontzertua, Johannes Brahms*

## Pop abestiak 
* *Stand by Me* - Ben E. King
* Crazy - Aerosmith
* *Dancing Queen*  - ABBA
* *Chiquitita* - ABBA
* *Tears In Heaven* - Eric Clapton
* Country Roads, Take Me Home - John Denver
* *Eta Will Always Love You* - Dolly Parton
* *Bohemian Rhapsody* - Queen (abesbatza)
* *I Am The Walrus* - The Beatles
* *Strawberry Fields Forever* - The Beatles
* *Aquellas pequeñas cosas* - Joan Manuel Serrat
* *Me Against the Music* - Britney Spears &Madonna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Augustin katedrala (Tucson)

**San Augustin katedrala** () AEBetako Arizona estatuko Tucson hirian dagoen eliza katolikoa da. 1776an sortu zen.

## Historia 
Katedraleko parrokiaren historia Tucsongo San Agustin errege presididioaren ermitaren sorrerarekin hasi zen, 1776an eraiki baitzen. 1850eko hamarkadan bien arteko lotura amaituta zegoen eta bien erabilera ere gutxitua zegoen. Parrokia gisa antolatzeko beharra ikusi zen, orduan, 600 pertsona baitzeuden. 

Joseph Machebeuf apaiza 1860ko hamarkadan bidali zuten zonaldearen egoera aztertzera. Santa Feko apezpikuari aholkatu zion apaiz bat kokalekuari esleitu behar zitzaiola. Eliza Peter Bourgade gotzainak berreraiki zuen 1897an; jatorrizko planek egitura gotikoa nahi zuten, baina orratzak ez ziren osatu. 1928an soilik bihurtu zen adreiluzko egitura Mexikoko egungo forma barrokoa, hormigoizko fatxada barne, Mexikoko Querétaro katedralean inspiratu zena. Zaharberritze proiektu batek eraikina erabat eraitsi eta berreraiki zuen, fatxada eta dorreak izan ezik; hori jatorrizko elizaren amaieraren mendeurrenean gertatu zen. 1966an hasi eta 1968an amaitu zen.

Elizan Iruñeako Gurutzea izenez ezagutzen den XII. mendeko Kristoa dago, Iberiar Penintsulatik eramana.

## Iruditegia 

Tucson - Cathédrale Saint-Augustin - 11.jpg|Habearte nagusia
Tucson - Cathédrale Saint-Augustin - 22.jpg|Presbiterioa
Tucson - Cathédrale Saint-Augustin - 29.jpg|Iruñeako Gurutzea
Tucson - Cathédrale Saint-Augustin - 4.jpg|Fatxadaren zehaztasuna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Calvo Agirre

**Manuel Calvo Aguirre** (Portugalete,1816ko abenduaren 24a &ndash; Cadiz, 1904ko martxoaren 16a) enpresaria eta esklabo trafikatzailea Kuban, egindako dirutzarekin ongile aritu zen Portugaleten.

## Biografia 
Galiziako Matías Calvo eta Ondarruko Josefa Aguirreren semea. Comillaseko II. markesaren arabera, hamabi urte zituela Manuelek aitarekin lanean hasi zen, kostazain Kantabriako kostaldean. 1834an Habanarako bidea hartu zuen Nautikako ikasketak amaitu ondoren. Maria Rosario Caballero alargun aberatsarekin ezkondu zen, baina ez zuten seme-alabarik izan. 1864ean azukre-lantegi bat zuen jabetzan, *Flor de Sagua* izenekoa. *Cuerpo de Voluntarios* eta *Casino Español* delakoaren sortzailea izan zen. Antonio López y López-en, Comillasko I.go markesa, bazkidea izan zen bai Banco Hispano Colonial eta bai Compañía Trasatlántica Española delakoan, konpainiaren lehendakari-ordea izatera heldu zen. Patricio Satrústegui ere Calvoren bazkidea izan zen.

Beste enpresari batzuekin batera,  Partido Español delakoa sortu zuen.

1901ean bere azken borondateak idatzi zituen. Ondarearen gehiengoa Comillasko II. markesari utzi zion, hurrengoa utzi zion bere jaioterriari:*la casa Hotel valorada en 400.000 pesetas y la propiedad de la ubicada en la calle Aguiar nº 96 (La Habana) al fallecimiento de su usufructuaria*. (Hotel etxeak, 400.000 pezetetako balioa du, eta Aguiar kaleko 96 zenbakian (Habanan) dagoenaren jabetza).
thumb|Gran Hotel Puente Colgante, Manuel Calvok eraikia.
1869an hotel bat eraikiarazi zuen eta hostalaritzan aritu zen berau kudeatuz, 1902an hoteleko irabazi guztiak pobreen alde izango zirela eta haiei zuzendutako jangela bat prestatuko zuela adierazi zuen publikoki. Egun, *Gran Hotel Puente Colgante* delakoa dago lur eremu horretan.

1904ean Portugaleteko Udaletxeak batzorde bat sortu zuen Manuel Calvoren ondarea kudeatzeko, batzordearen kideak dira Andra Maria basilikako abadea, Portugaleteko alkatea eta udaletxeak hautatutako zinegotzi bat. 1920an Fundación Manuel Calvo sortu zuten.

Cadizen bizi bazen ere Portugaleten hilobiratu zuten, Pandoko hilerrian Comillaseko II. markesak panteoi nabaria eraiki zion eta bertan irakur daiteke:*Al insigne patricio Don Manuel Calvo y Aguirre. Defensor de los intereses españoles en Las Antillas y bienhechor de Portugalete.* (Manuel Calvo y Aguirre patrizio ospetsuari. Espainiako interesen defendatzailea Las Antillasen eta Portugaleteko ongilea).

## Bibliografia 
Jon Ander Ramos eta Ana Isabel Ugalde Gorostiza (2023). *Manuel Calvo y Aguirre, entre el hotel y la casa de los pobres de Portugalete.* Vasconia: Cuadernos de historia - geografía, 47, 11-52.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La montagna del dio cannibale

***La montagna del dio cannibale*** eta ingelesez ***The Mountain of the Cannibal God*** (euskaraz *Jainko Haragijalearen Mendia*), 1978ko Sergio Martino italiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Ursula Andress, Stacy Keach, Claudio Cassinelli eta Antonio Marsina aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Susan (Ursula Andress) eta Arthur Stevenso (Antonio Marsina) anai-arrebak Papua Ginea Berrian galdutako espedizio baten bila abiatu dira, haren buru Susanen senarra den Henry (Tom Felleghy) baita. Henry Stevenson antropologo entzutetsuaten aztarna herrialde horretako ohianean galtzen da. Haren emaztea eta bere eskrupulurik gabeko espedizio senarra topatzen saiatuko dira, horretarako haragijaleak diren mota askotako oihaneko biztanleei aurre egin beharko diete.

## Aktoreak 
*Ursula Andress – Susan Stevenson
*Stacy Keach – Edward Foster
*Claudio Cassinelli – Manolo
*Antonio Marsina – Arthur Weisser
*Franco Fantasia – Aita Moses
*Dudley Wanaguru – Gobernuaren ofiziala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gutun-irekitzeko

thumb|200x200px| Gutun-azal bat irekitzen gutun-irekitzeko batekin
**gutun-irekitzekoa** labana itxurako objektu bat da, gutun-azalak irekitzeko edo liburuetatik moztu gabeko orrialdeak zatitzeko erabiltzen dena.

Bertsio elektrikoak ere eskuragarri daude, motorrak erabiliz gutun-azalak hortz batean zehar irristatuz funtzionatzen dutenak. Hauek gutun-azal bolumen handiagoa maneiatzeko abantaila dute, baina xaflak gutun-azalaren edukia moztu eta honda dezake.

Gutun-irekitzekoak egurrez, metalez, plastikoz egin daitezke, batzuetan bolizkoak edo material konbinatuz. Gutun-irekitzeko moderno batzuek bizar-xafla bat dute plastikozko helduleku baten barruan ezkutatuta. Nolanahi ere, papera etengabe mozteak ahoaren higadura ekarriko du, eta zorroztu edo ordeztu egin beharko da.

## Kanpo estekak
Sol minor

**Sol minor** (**Solm** ere Europako notazioan, eta **Gm** notazio amerikarrean) Sol notatik abiatuta eskala minor naturalak duen tonalitatea da; Nota hauek osatzen dute:  sol, la, si♭, do, re, mi♭ eta fa. Bere Gako-armadurak bi bemol ditu, si bemol eta mi bemol. Erlatibo maiorra  si bemol maior tonalitatea da, eta tonalitate homonimoa, berriz, sol maior.

Sol minorra sostenituarekin sentikorrak dituen bemolen bi tonalitateetako bat da; bestea, berriz, minorra. Izan ere, eskala naturala bere bemol handienaren antzekoa da, eta eguzki txikiarena modu eolikoan dago alde bakarra.

Wolfgang Amadeus Mozarten ustez, tristezia eta tragedia adierazteko tonalitate egokiena sol minorra zen, eta tonalitate minorreko haren obra asko sol minorrean daude, hala nola Pianorako 1. kuartetoa eta Hari-kintetoa *4*. zk.

Mozartek minorreko tonalitateak  erabiltzen zituen bere sinfonietan, tonalitate nagusi minor gisa, baina bi sinfonia baino ez daude, biak sol minorrean: *25*. sinfonia eta *40*. sinfonia famatua. Klasizismoan, sol minorreko sinfoniek ia beti lau tronpa erabiltzen zituzten, bi sol notan eta bi si bemol notan. Dresdeko printzearentzat Veracinik sei opertura idatzi zituenean , tonu minorrean idatzi zuen bakarra 5. zenbakikoa izan zen, eta sol minorrean zegoen.

## Musika kultuko obrak 
* Fantasia eta ihes handia sol minorrean, BWV 542 - Bach
* 83. sinfonia, "*Oiloa*" - Haydn
* 40. sinfonia - Mozart
* 1. balada sol minorrean - Chopin
* *Polaka sol minorrean* - Chopin
* Pianorako 2. kontzertua - Saint-Saëns
* Eslaba-dantza, 8. zk., *sol minorrean* - Dvoχák
* Siziliarra, Op. 78 - Faurea
* *Preludioa sol minorrean* - Rakhmàninov
* *Biolontxelorako sonata sol minorrean* - Rakhmàninov
* Requiemaren zati handi bat, eta, zehazki, "Dies Irae".
* 2. kontzertua sol minorrean, Op. 8, RV 315, *Lau urtaroetako*  "Uda" - Antonio Vivaldi
* *Adagioa sol minorrean* - "Adagio de Albinoni",  Remo GIazotto dela uste da
* Biolinerako 1. kontzertua sol minorrean, Op. 26 - Max Bruch
* *Gabonetako kontzertua* - Arcangelo Corelli

## Herri-musikako obrak 
* *Shine Non You Crazy Diamond* - Pink Floyd
* *Money for Nothing* - Dire Straits
* ''What I'dator Doy'' - Linkin Park

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikatz-paper

thumb| Ikatz-paper orria.
**Ikatz-papera** idazmakinak, talkazko inprimagailuak edo, besterik gabe, eskuz idazteko orduan kopiak aldi berean egiteko aukera ematen duen orria da.

Kopiatzeko metodo hau tintaz, argizariaz edo ikatzaz (hortik *ikatz-papera* deitzen zaio) bustitzen da alde batetik, idazmakinak edo arkatzak egindako presiopean orri berri batera pasatzen dena, ikatz-papera jatorrizko orriaren eta kopia egingo den orriaren artean jartzean. Presiopean egiten denez, ez da erabilgarria kopia gehiegi egiteko.

Ingelesez, sortutako kopiari carbon *copy* (ikatz-kopia) deitzen zaio. Gaur egun, izendapen hau posta elektronikoko sistemetan erabiltzen jarraitzen du, "*CC*" inizialekin jatorrizko baten kopia dela adieraziz.

1801ean Pellegrino Turri, asmatzaile italiarrak, ikatz-papera  asmatu zuen bere idazmakina mekanikoari, lehenetariko bati, tinta emateko,   Ralph Wedgwood-ek ikatz-paperaren lehen patentea lortu zuen 1806an 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikatz-paperaren historia
Cc

**Ageriko kopia** edo **Cc** (ingelesetik *Carbon Copy*, "*ikatz-kopia*") posta elektronikoko mezuen goiburuko eremu bat da.
 
Posta mezuetan hiru hartzaile mota bereizten dira:
* **Nori** hartzaile publiko edo agerikoak.
* **Cc** ageriko kopia edo bigarren mailako hartzaileak.
* **Bcc** ezkutuko kopia edo hartzaile ezkutuak, izan ere beste kategorietako hartzaileek ez dituzte hauek ikusten.

CC eremua mezuaren kopia gehigarri bat edo gehiago bidaltzeko erabiltzen da hartzaile bati edo gehiagori, nagusiari edo gehiagori (helbidea edo helbideak Nori koadroan jarrita). Irudizko adieran, ikatz-paperarekin egindako kopia bat edo batzuk paperean inprimatutako jatorrizko gutun batetik bidaliko balira bezala da.

Printzipioz (webposta hornitzaile batzuk izan ezik) helbide guztietara mezu bat CC gisa bidaltzea posible da, derrigorrez Nori eremuan ezer jarri beharrik gabe.

Batzuetan komenigarria izan daiteke, lauki honen ordez, BCC eremua erabiltzea (*ezkutuko kopia*   ).

## Erreferentziak 
## Kanpo esteka
Cassiopéia (1996ko filma)

***Cassiopéia*** 1996an egindako haurrentzako animaziozko film bat da, NDR Filmes konpainiak ekoitzia eta Clóvis Vieirak zuzendua. 3D animaziozko bigarren film luzea izan zen.

## Bikoiztaileak 
* Osmar Prado: Leonardo
* Jonas Mello: Shadowseat
* Aldo César: Comandante do Conselho Galáctico Central
* Marcelo Campos: Chip
* Cassius Romero: Chop
* Fábio Moura: Feel
* Hermes Barolli: Thot
* Rosa Maria Baroli: Liza
* Ezio Ramos: Conselheiro
* Flávio Dias: Conselheiro
* Francisco Bretas: Robô
* Élcio Sodré: Capitão / Imediato
* Carlos Silveira: Engenheiro

## Kanpo estekak 
*
Claudio Mentxakatorre

**Lino Claudio Mentxakatorre Ajeo** edo **Agero** (Gatika, 1822 &ndash; 1882) bizkaitar esklabo trafikatzailea izan zen. 1861 eta 1862 urte artean Manilako erregidorea izan zen.

## Biografia 
Ramón Mentxaka Torre eta Josefa Ramona Ajeoren semea, hamabi neba-arreba izan zituen. José Matía eta Fernando Aguirre Gaztelurekin batera *Matía, Menchacatorre y Cía* izeneko enpresa sortu zuen. 

Dirua egiteko eredua senide-artekoa zen. Besteak beste, Tiburcio Mentxakatorre, Claudioren anaia, Habanara joan zen 1828an eta han bere merkataritza etxea sortu zuen, asiako eta ameriketako etxeen artean lotura egiten zuena. Beste bi anaiek, José eta Elías Manilan ziren ere, José zubiaren bazkidea izan zen eta Elías, Valentín Teusekin batera, ron destilategia sortu zuen, Tanduay izenekoa.

Enpresa hori lehenengo 600 asiar trafikatuak Habanara eramateko itsasontzi eta bitartekoak jarri zuen lehena izan zen, 1846an. Enpresak *Colón, Mariveles, Bella Vascongada, la Reina de los Tugueles, Teide* eta *Cervantes* izeneko itsasntzietan, zeta esklaboen trafikoan eta opioaren trafikoan buru belarri sartu zen, baina Manilako egiturak sustatu zituen ere, besteak beste, Zubi Esekiaren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Aitor Anduaga Egaña (2021). *Euskal haziendak Filipinetako azukre-industriaren modernizazioan: leku fisikotik enpresa-espaziora*. Lurralde, 44,  291-328.
* Ninel Valderrama Negrón (2021). *La casa Matía Menchacatorre y el Puente de Clavería: innovación en la infraestructura física y financiera en el siglo xix*. Revista UCA.

## Kanpo estekak
Kuter

thumb|Ohiko plastikozko kuterra.
**Kuterra** (ingelesezko cutterretik, ebakitzailea) maiz erabiltzen den tresna da hainbat zeregin eta lanetarako, hala nola kable elektrikoei plastiko isolatzailea zuritzeko edo kentzeko.

Orokorrean kirten lau, sinple eta merkeaz osatuta dagoen labana mota bat da, gutxi gorabehera 2,5 cm-ko zabalera eta 7,5 eta 10 cm-ko luzera duena, metalez edo plastikoz egina. Batzuek aho estandarrak erabiltzen dituzte, beste batzuek, beira edo linoleoa ebakitzeko bezalako helburu jakin baterako eginak, aho biko xaflak erabiltzen dituzte.

Haren kirtena plastikozkoa da deskarga elektrikoetatik isolatzeko (aipatu behar da ez duela babesten deskarga handietatik edo goi-tentsioetatik), eta labana irristakorra da. Kuterrak sistema bat ere badu, hortza heldulekutik zenbateraino ateratzen den doitzeko. 

Orriak, labana lerrakor, mehe, filoso eta ordezkagarri batek, ahoa galtzen duenean, berehala zati daiteke, oraindik erabili ez diren tarteak aprobetxatzeko edo berria jartzeko.

## Kanpo estekak
Enbor-drosofila

**Enbor-drosofila** (*Psathyrella piluliformis*) *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumitu izan da, baina luzaroan egosi behar da, zapore mikatza kentzeko, eta, gainera, egositako ura kendu.

Sinonimoak: *Agaricus hydrophilus*, *Hypophyllum epidendrum*, *Agaricus stipatus var. ß hydrophilus*, *Agaricus cryptophyllus*, *Agaricus spadiceus subsp.* hygrophilus*, *Hypholoma hydrophilum*, *Psilocybe hydrophilus*, *Armillaria piluliformis*, *Bolbitius hydrophilus*, *Hypholoma piluliformis*, *Agaricus hygrophilus*, *Psilocybe spadicea var. hydrophila*, *Agaricus spadiceus var. a hygrophilus*, *Drosophila hydrophila var. piluliformis*, *Agaricus spadiceus ss.*, *Drosophila hydrophila*, *Psilocybe hygrophila*, *Psathyra hydrophila*, *Hypholoma californicum*, *Drosophila californica*, *Psathyrella hydrophila*, *Drosophila appendiculata ss.*, *Psathyrella appendiculata var. piluliformis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Mehea, hasieran ganbila, gero laua, marroi-iluna egoera hezean eta hori-okre kolorekoa lehor dagoenean. Higrofanoa. Ertza pixka bat ildaskatua eta gortinaren hondarrekin 

**Orriak:** Estu, libreak, kapelaren kolore berekoak, zahartzean marroi-oliba kolorera pasatzen dira.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Mehea, 4 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 cm arterainoko lodierakoa. Zilindrikoa eta fistulosoa. Zurixka eta okre kolore samarrekoa oinarrian.

**Haragia:** Arre zurbil kolorekoa. Zapore mikatz samarrekoa eta usain berezirik gabea.

**Etimologia:** *Hydrophila* epitetoa grekotik dator, ura, esan nahi duen "ydor" hitzetik eta lagun esan nahi duen "philos" hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako baliorik gabea, garratz samarra. Ez da toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Psathyrella chondroderma* delakoarekin nahas daiteke, hau oso antzekoa da, ez da soropildua hazten, baina bai faszikulua, koniferoen azpian ateratzen da eta kapela zimurtsua du.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera, soropildua, batzuetan, talde oso trinkoetan, hostozabalen motzondoetan eta eroritako hostoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Mexiko, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Japonia, Taiwan.

## Galeria 

Fitxategi:Psathyrella piluliformis 1.jpg
Fitxategi:Psathyrella piluliformis 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pita Limjaroenrat

**Pita Limjaroenrat** (Thailandieraz: พิธา ลิ้มเจริญรัตน์; 1980ko irailaren 5a) Thailandiako politikari eta enpresaburua da. Move Forward Party-ko buruzagia da, desegindako Future Forward Party-ren de facto oinordekoa.

## Erreferentziak
Pellegrino Turri

**Pellegrino Turrik** (1765–1828), asmatzaile italiarrak, idazteko makina mekaniko bat asmatu zuen, idazteko lehen makinetako bat, XIX. mendearen hasieran (kontu kontrajarriek 1801, 1806 edo 1808 iradokitzen dute) bere lagun itsu Carolina Fantoni da Fivizzano kondesarentzat.  Ikatz-papera 

Makinaz asko ez dakigun arren, kondesak idatzitako gutun batzuek iraun egin dute. Carey Wallaceren ''The Blind Contessa's New Machine'' 2010eko eleberria bere historian oinarritzen da, nahiz eta kontu erdi-fikziozkoa izan, maitale gisa erretratatzen ditu, nahiz eta bizirik atera diren gutunak ez diren amodio-kontu bati buruzkoak.

Kartak Turriri zuzentzen zaizkio "nire lagun maitea" bezala, eta gailua erabiltzen ikasteak zer aurrerapen izan duen eztabaidatzen dute.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*Adler, Michael H.: The Writing Machine, George Allen and Unwin Ltd, Londres, 1973, 162. or. eta hur.
*Adler, Michael: Old Typewriter from Creed to QWERTY, Schiffer Publishing Ltd., Atglen PA, 1997, 26. or. et seq.

## Kanpo estekak 
* Zientziaren historia 2, Italiako Pellegrino Turri
*
Psathyrella fibrillosa

***Psathyrella fibrillosa*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du interes gastronomikorik.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hasieran kanpai-itxurakoa eta gero ganbila. Gris-arrexka kolorekoa, higrofanoa, zuntzexka iheskor zuriz estalia, ertzetik hasten dira desagertzen eta azalaren ildaskatua ikusten da.

**Orriak:** Itsatsiak, tartekatutako orritxoekin, gaztetan zurixkak eta esporak heltzen direnean arre-ilunak.

**Hanka:** Luzea, 8 cm inguruko garaierakoa, mehea, oso hauskorra, zurixka, ezkata txikiek eta itsatsitako zuntzexkak, batzuetan pruinadun itxura ematen diote.

**Haragia:** Hutsala.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Psathyrella* generoko espezieak erraz nahas daitezke, eta, beraz, azterketa oso arduratsua egin behar da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberri hasieratik udazkenaren amaierara, *Picea* eta *Pinus* zuhaitzen inguruan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilbomatiks

**Bilbomatiks** ska estiloko euskal musikako talde bat da, Bilbon 2013an sortua. 2023an agur esan zuten. Dantzatzeko musika egokia egiten zuten.

## Ibilbidea 
2013. urte inguruan sortu zen Bilbomatiks taldea Bilboko kaleetan. Ska musikaren maitaleek sortu zuten banda, eta bidean iraupen luzeko disko bakarra argitaratu zuten 2015. urtean. Musikalki, ska, rocksteady, skinhead reggae edo bestelako giro jamaikar bero eta dantzagarriak jorratzen dituzte. Taldearen jarduna 2018. urte inguruan itzali bazen ere, 2023ko maiatzean bi emanaldi eskainiz azken agurra eman zuten. 

## Diskografia 
Disko bakarra dute: *Bilbomatiks* (2015).  2023an, Pantx Records zigiluak binilo formatuan kaleratu zuen lana masterizazio berriarekin. Diskoaren salmentatik ateratzen ziren etekinak euskal presoen sostengurako bideratuko zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Taldea Youtuben.
* Azken kontzertuaren inguruko informazioa naiz.eus agerkari digitalean.
Ralph Wedgwood (asmatzailea)

**Ralph Wedgwood** (1766–1837) ingeles asmatzailea eta Wedgwood eltzegileen familiako kidea izan zen. Bere asmakizunik aipagarriena ikatz-paperaren formarik zaharrena izan zen, paperezko dokumentu bikoiztuak sortzeko metodoa, "grabagailu estilografikoa" edo Noktografoa deitu zuena. Asmakizunaren patentea lortu zuen 1806an. mm nn vv bb cc xxn  cnnc hhd jjss kkaa 

Wedgwood Burslemen (Staffordshire) jaio zen . Thomas Wedgwood II.a ontzigilearen (1734–1788) eta bere emaztea Elizabeth Taylorren seme zaharrena izan zen. Hiru aldiz ezkondu zen eta bi aldiz alargundu zen. Bere lehen ezkontza Mary Yeomansekin izan zen 1790ean, eta bi seme-alaba izan zituzten, Mary eta Ralph, baina alargun geratu zen 1795ean. Berriro ezkondu zen Sarah Taylor; Samuel seme bat izan zuten (1800–1863), baina bera ere 1807an hil zen. 1808an, hirugarren aldiz ezkondu zen, Mary Anne Copelandekin, eta hiru seme-alaba izan zituzten: Trianne, Maria eta William. Hirugarren emaztea 1867an hil zen.

Ralph Josiah Wedgwooden lehengusua eta negozio bazkidea zen. Ralphen asmakizunetarako finantzaketa Josiahen seme zaharrenak, Josiah Wedgwood II.ak eman zuen.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Bertute-izen

**Bertute-izenak** ponte-izen gisa erabiltzen dira hainbat kulturatan, batez ere ingelesez hitz egiten duten herrialdeetan. Gurasoek beren seme-alabek edukitzea nahi dituzten bertuteak adierazten dituzte. Ingelesez hitz egiten den herrialdeetan, XVI. mendetik hasita, puritanoek euren balioak izenen bidez adierazten zituzten, *Grace* (grazia), *Felicity* (zorion), *Faith* (fede) edo *Hope* (itxaropen) moduko izenak haurrei jarriz. Izen hauek britainiar eta amerikar erabilera orokorrean sartu dira, erlijio loturarik gabe.

Puritanoek erabiltzen zuten bertute-izen batzuk inperatibo konposatuak ziren, hala nola *Search-the-scriptures* (Eskriturak bilatu) edo *Praise-God* (Jainkoa goretsi). Britainia Handian, halako bertute-izen puritanoak ohikoak ziren Kent, Sussex eta Northamptonshiren.

Gaur egun, bertuteak edo ezaugarri desiragarriak adierazteko izenak Nigerian erabiltzen dira sarritan (adibidez, Goodluck Jonathan presidente ohiaren eta bere emaztea Patience Jonathanen izenak).

Estatu Batuetan, 2011n, *Faith* eta *Hope* izan zen neskato bikien izenen pareko laugarrena. *Faith*, *Hope* eta *Charity* (hiru bertute teologalen izenak) hirukientzat erabiltzen dira sarritan.

*Chastity* (garbitasun) bertute-izenaren erabilera Cher eta Sonny Bonoren Chaz Bono semea (jaiotzez Chastity Sun Bono) jaio ondoren berpiztu zen
* Esperanza → Itxaropena (Itxaro)
* Purificación → Garbiñe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perun montenegroar

thumb|Perun baten aurreko aldea, *Ouroboros* duena
thumb|Perun baten atzeko aldea
**Perun** (serbiera zirilikoan: Перун, ortografia zaharragoan: *Перунъ*) 1851n Petri II.a Petrović-Njegoš-ek Montenegron sartzea aurreikusi zuen dirua zen. Hala ere, urte berean hil zen, eta Montenegrok Koroa Austro-Hungariarra erabili zuen geroago. 1906an Nikolas I.a Montenegrokoak egilearen aurkezpena. Njegoš-ek mitologia eslaviar jainko gorentzat jotzen zuen Perun-eren omenez jarri zioten izena. Sartuz gero, Perun batek bi Thaler-en balio berdina izango zuen .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Bono de Quejo

**Juan Bono de Quejo** (Donostia, 1475 &ndash; Habana, 1528) Kolonen karabela bat pilotatu zuen, esklabo trafikatzaile handia izan zen eta sarraski handiak eragin zituen, besteak beste Trinidad eta Tobagon. Habanako prokuradore eta gobernadore-ordea izan zen.

## Biografia 
Gipuzkoako itsas tradizioko familia batean jaioa, XV. mendearen amaieran Palosen bizi zen nabigatzaile estimatua zen. 1502an, Kristobal Kolonen laugarren bidaian, karabela bateko pilotua izan zen. Ondoren, Santo Domingo inguruko uharteen arteko itsas merkataritzan jardun zuen. 1510ean, Bartolome de las Casasek munduko esklabo merkatari handiena izatea leporatu zion.

1513an Fernando II.ak Juan Ponce de León baimendu zuen Bímini izeneko ustezko irla bat esplotaru zezan, bertara joan zen itsasontzietako bat, *Santa María de la Consolación*, Bono de Quejo izan zuen kapitain. Espedizioa Pazkoa egunean heldu zen, gaztelaniaz *Pascua Florida* eta hortik gaurko izena, Floridara heldu baitziren. Juan Pérez de Ortubia euskaldunak ere *San Cristóbal* izeneko bergantina gidatu zuen.

1514an eta 1516an Trinidad uhartea suntsitu zuen esklabu bila. 1516an, esklabo bila, Orinoco ibaiaren deltako hodiak zeharkatu zituen lehena izan zen. Domingotarrek bere sarraskiak salatu bazituzten ere, erregeazituzten, baina inork ezin izan zuen esklaboen merkataritza eragotzi, Bono de Quejo erregearen, Lope de Conchillosen eta Rodriguez de Fonsecaren babesa zuen, Diego Kolonen aurka deklaratu zuelako. Esklaboak harrapatu ohi zituen, beren arbasoen arimak zeuden uhartera eramango zituela esanez.

1520ko apirilean Pánfilo de Narváezen espedizioarekin Mexikora bidaiatu zuen Cortés geldiarazteko, baina Espainia Berria konkistatzeko gorteko tropekin bat egin ez zuen bakanetakoa izan zen, eta urte bereko irailean Kubara itzuli zen. Mexikon (1522) Cortésekin istilu txiki bat izan ondoren, behin betiko Habanan finkatu zen, non prokuradore eta gobernadoreorde bezala jardun zuen, 1528an hil zenean kargu horretan zegoelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Ponce de León

## Kanpo estekak
Leonardo Vinci

**Leonardo Vinci** (Strongoli, 1690 &ndash; Napoli, 1730eko maiatzaren 27a) italiar musikagilea izan zen.

Napoliko Kontserbatorioan hezi zen eta ezaguna egin zen Napoliko dialektoan opera bufak konposatzeagatik. Opera serioak ere konposatu zituen, eta Opera Eskola Napolitarreko kide izan zen. Eragin handia izan zuen beste konpositore batzuengan, hala nola Johann Adolph Hasse eta Giovanni Battista Pergolesi.

## Operak 
* *Le doje lettere* (1719)
* *Lo cecato fauzo* (1719)
* *Lo scagno* (1720)
* *Lo scassone* (1720)
* *Lo Barone di Trocchia* (1721)
* *Don Ciccio* (1721)
* ''Li zite 'ngalera* (1722)
* *La festa di Bacco* (1722)
* *Publio Cornelio Scipione* (1722)
* *Lo castiello sacchiato* (1722)
* *Lo labberinto* (1723)
* *Semiramide* (1723)
* *Silla dittatore* (1723)
* *L'Eraclea* (1724)
* *Farnace* (1724)
* *La mogliera fedele* (1724)
* *Turno Aricino* (1724)
* *Ifigenia in Tauride* (1725)
* *La Rosmira fedele* (1725) edo *Partenope* (1725)
* *Il trionfo di Camilla* (1725)
* *Elpidia* (1725)
* *L'Astianatte* (1725)
* *Didone abbandonata* (1726)
* *Siroe, Re di Persia* (1726)
* *L'asteria* (1726)
* *Ernelinda* (1726)
* *Gismondo, Rè di Polonia* (1727)
* *La caduta dei Decemviri* (1727)
* *Il Medo* (1728)
* *Catone in Utica* (1728)
* *Flavio Anicio Olibrio* (1728)
* *Alessandro nell'Indie* (1729)
* *Farnace* (1729)
* *La Contesa dei Numi* (1729)
* *Massimiano* (1729)
* *Artaserse'' (1730)

## Kanpo estekak
Alderray (antzezlana)

**Alderray** Patxo Telleriak idatzitako antzezlana da. Tartean teatroa konpainiak 2022an produzitu zuen Mikel Martinez eta Sandra Fernandez-Agirre aktoreekin, zuzendaria Patxo Telleria bera izan zela.

Telleria gidoigileak gorazarre egin nahi zion narraziogintzari obra honekin. Istorioak kontatzea eta horiek entzutea betidanik egon izan da errotuta gizartean, eta halako pertsonaia bat omendu nahi izan zuen. Istorio-kontalari bat da obrako protagonista, eta ofizioa ikasteko gogoz dagoen neska bat du alboan, morroia. Bizitzak kontatzeagatik  bizitzari uko egin zion pertsona da obrako kontalaria.

Narrazio-puzzle bat antolatu du Telleriak. Normalean, komediaren esparruan mugitzen da gehienbat, baina, obra honetan, beste estilo bat hautatu du, dramatik hurbilago dago komediatik baino.

Hamar narrazioz osatutako antzezlana da. protagonista biek gauero jende aurrean interpretatzen dituztenak (ospitale batean, jantoki sozial batean, kartzelan, psikiatriko batean...). Kontakizunak itxuraz independenteak dira, baina benetan zerikusia dute Alderray eta morroiarekin. Horrez gain, badago narrazio nagusi bat, nahi gabe bada ere, protagonista biek protagonizatzen duten istorio zentrala, eta narrazio osoari batasuna ematen diona.

# Zorigaiztoko neskato zoriontsua. 
# Langile arrakastatsua
# Irakurle mugiezina
# Lapur terrorista. 
# Auto-gidari maitemindua
# Ezustezko eskalea
# Miserablea, 
# Bekatuen lapurra, 
# Ama kuraia
# Alaba

## COVID garaiko egoerak 
Pandemiaren ondoren taularatu zen lehenengo antzezlanetariko bat izanik, hamar kontakizunetan COVID garaian gizartean gertatu ziren hainbat pasarte azaltzen dira obran. Esaterako, neskatoa ezin izan da joan lagunen urtebetetze-jaira gehienez sei lagun onartzen direlako; egunero bazkariak ematen zituen jatetxea itxi behar izan dute pandemiarengatik eta funts putreengatik; eta agure-atso askori elektrizitatea mozten diete ordaintzeko dirurik ez dutelako. 

## Musika 
Kontakizun bakoitzean musikak leku handia hartzen du. Adibidez, lapur terroristaren ibilbide sinpatikoan swing musika entzuten da; auto-gidari maitemindua liluratu egiten da irratiko rock gogorrarekin; Gabon-gauko eskaleari O Christmas Tree kantatzen dio Sandrak zuzenean bere ahotsarekin; funts putreenean flamenko entzuten da; bekatuen lapurrarenean kantu gregoriano eta kanpaiak entzuten dira Intsentsuaren usainarekin batera; ama kuraiarenean *Madama Butterfly* operako zati batek betetzen du eszenaren espazioa; rock gogorra azaltzen da berriro bukaerako eszenan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal antzerki berria
* Simplicissimus (2019)
* Ghero. Azken euskalduna (2018)
* Zergatik, Jamil? (2015)
* Lingua Nabajorum. Euskararen historia txoroa (2014)
* Soinujolearen semea (2012)
* *Kontrabaxua* (1988)

## Kanpo estekak 
* *ALDERRAY. Tartean Teatroa.* Webgune ofiziala
Domingo Aldama

**Domingo Marcos Aldama Arechaga** (Gordexola, XVIII. mendea - XIX.mendea) azukre-lantegien jabea eta esklaboen jabe eta trafikatzailea. Enkarterrietako hainbat auzokide Kubara joan ziren 1815 eta 1870 urte arten Aldamaren aberastasunari jarraituz. Rosa Alfonso Soler kubatarrarekin ezkondu eta Miguel, Rosa, Gonzalo eta María Dolores izan zituzten seme-alaba.

## Aurrekariak 
XVIII. mendean hainbat izan ziren esklaboen trafikoan sartu ziren euskal-kubatarrak, horren aurrekaria izan zen Santiago Lasa eta bere atzetik Domingo Aldama, Bonifacio González Larrinaga, Joaquín de Arrieta, José Antonio Ibarra, Martín de Zavala edota Salvador Lapaza de Martiatu joan ziren.

## Biografia 
Erregistro batzuen arabera, 1787an jaio zen, beste batzuetan 1790 eta 1791 urteak aipatzen dira jaiotegun bezala. Bere aita Amurriokoa omen zen, eta bere amonaren lehenengo abizena Zulueta zen.Urte horretan hain zuzen ere, 1841ean, Aldama Jauregia eraikitzen ari ziren esklabuen altzamendua eman zen. Autoritateak infanteria bidali zuen eta hauek esklabuen kontra tiro egin zuten, hamar hil eta beste hamaika zauritu zituzten. Altzamenduaren nondik norakoak ikertzean jakin zenez, eraikuntzan ari ziren 52 esklabu alokatu zituen Aldamak Guanabacoako trenbidean aritu zitezen, baina *lucumi-*ak ziren esklabo haiek landa-lanetara bidaliko zituztelaren beldur matxinatu ziren. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Karim Ghorbal (2009). *La política llamada del “buen tratamiento”: reformismo criollo y reacción esclavista en Cuba (1789-1845)*. Nuevo Mundo.
* Javier Alvarado Planas (2017). *La Administración de Cuba en los siglos XVIII y XIX*. BOE

## Ikus, gainera 
* Aldama Jauregia

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Élie Decazes

**Élie Louis Decazes, Decazesko I. dukea eta Glücksbiergeko I. dukea** (Saint-Martin-de-Laye, 1780ko irailaren 28a - Paris, 1860ko urriaren 24a) frantziar politikari eta industrialaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1819tik 1820ra.

Zuzenbidea ikasi zuen eta epaile izan zen hainbat auzitegitan. Inperioaren erorketaren ondoren, bere burua Luis XVIII.a erregearen aldekotzat jo zuen, eta Ehun Egunetan Borboiei leial izan zitzaien. Errealista mideratuen alderdiko diputatua eta ministroa izan zen.

Barne eta Polizia ministro gisa, ultra errealisten matxinadari aurre egin behar izan zion (Izu zuria). Prentsarako zentsura-legeak indargabetu zituen, finantzak berrantolatu zituen, industria babestu zuen eta obra publikoak egin zituen.

Lehen ministro izan zen 1819ko azarotik 1820ko otsailera. Espainiako 1820ko ekaineko iraultzak eta Berryko dukearen hilketak, bere gobernua ahuldu zuten. Karguan ordezkatu zuten, eta duke eta enbaxadore izendatu zuten Britainia Handian.

Pareen Ganberan ideia liberalak defendatzen jarraitu zuen eta 1848ko Frantziako Iraultza babestu zuen.
Wedgwood

**Wedgwood** txinako portzelana eta luxuzko osagarrien ingalaterrako fabrikatzailea da. 1759ko maiatzaren 1ean sortu zuen Josiah Wedgwood eltzegileak Stoke on Trent-en. Enpresak arrakasta handia izan zuen XVIII. mendean. Salmenta handiak izan zituzten Europan eta Ameriketan zehar, baina bere ondorengoek arrakasta gutxiago izan zuten. Enpresa Etrurian zegoen egoitza, Burslemeko Trent eta Mersey kanalaren ondoan, 1938an Josiah Wedgwood V.ak Barlaston-eko gune berri batera eraman zuen arte, hegoaldera kilometro gutxira.

Mugimendua arrakastatsua izan zen eta sozietate mugatua bihurtu zen 1967an. Stokeko beste zeramika-enpresa asko hartu zituen. 1986an 12.000 pertsona zeuden mundu osoan konpainian lanean eta 152 milioi liberako salmentak izan zituen. 1987an konpainia Waterford Crystalekin batu zen. Enpresa berria Waterford Wedgwood plc izena zuen. Beste herrialde batzuetako enpresak hartu zituen eta 1999rako 300 milioi dolarreko zorrak zituen. 2001etik aurrera langileak kaleratzen hasi zen. 2005ean Royal Doulton konpainia erosi zuen, Tangerang-en (Indonesia) lantegia zuena. Zeramika guztia bertan egiten zen. 2008an 470 milioi liberako zorrak eta 50 milioi liberako aktiboak zituen. Gainerako langile gehienak kaleratu zituzten. 

**Fiskars Group** konpainia finlandiarrak erosi zuen negozioa 2015ean 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marija Šerifović

**Marija Šerifović** (; Kragujevac, 1984ko azaroaren 14a) serbiar abeslaria da. 2007ko Eurovision Abesti Lehiaketa irabazi zuen "Molitva" kantarekin.

1998an egin zuen bere lehen grabazioa eta ordundik (2023 arte gutxienez) bost album eta hainbat banakako single kaleratu ditu. Horrez gain, *Zvezde Granda* serbiar telebista talentu lehiaketa ospetsuan epaimahaikide izan da 2015tik. 

## Diskografia (Albumak) 
* *Naj, Najbolja* (2003)
* *Bez Ljubavi* (2006)
* *Nisam Anđeo* (2008)
* *Anđeo* (2009)
* *Hrabro* (2014)

## Kanpo estekak
Alexander Rybak

**Alexander Igorevich Rybak** () edo **Alyaxandr Iharavich Rybak** () (Minsk, 1986ko maiatzaren 13a) norvegiar egile abeslaria, biolinista, pianista eta aktorea da, Bielorrusian jaioa. 2009an Melodi Grand Prix eta Eurovision Abesti Lehiaketa irabazi zituen "Fairytale" kantarekin. Eurovisionen 387 puntu eskuratu zituen, lehiaketako errekorra 2016an puntuazioa-sistema aldatu zen arte. 2018an bigarrenez irabazi zuen Melodi Gran Prix norvegiarra eta Eurovisionera itzuli zen "That's How You Write a Song" kantarekin, oraingoan 15. postuan sailkatuz. 

## Diskografia (Albumak) 
* *Fairytales* (2009)
* *No Boundaries* (2010)
* *Visa vid vindens ängar* (2011)
* *Christmas Tales* (2012)
* *Trolle og den magiske fela* (2015)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Josiah Wedgwood

**Josiah Wedgwood** (Burslem, Ingalaterra, 1730eko uztailaren 12a &ndash; Etruria, Ingalaterra, 1795eko urtarrilaren 3a) eltzegile eta diseinatzaile ingeles ospetsua izan zen XVIII. mendean

## Biografia 
XVII. mendetik zeramika egiten ari zen familia batean jaio zen, 12 anai-arrebetatik gazteena zen. Bere aita hil zenean, 1739an, familiaren fabrikan hasi zen lanean eta bost urteko ikastaldiaren ondoren Josiasek Thomas Whieldon eltzegile ospetsu batekin elkartzea erabaki zuen. 1754 inguruan bere zeramika-esperimentuak egiten hasi zen eta horien artean zegoen beira berdearen formula.

1759an Ivy House Works-en lantegi propio bat sortu zuen, eta bertan itxura berri samarreko zeramika-mota bat egiten hasi zen, luxuzko beira distiratsu batekin. Honek Charlotte erreginaren arreta erakarri zuen, hark enkargatu baitzituen material horren kolore txigortuko te- eta kafe-jokoak. 1765ean Josiasek materialari *erreginaren zeramika* bezala izendatzeko baimena jaso zuen.

Eskaria handitu zenez, Wedgwood-ek bere enpresa eraikin handiago batera eramatea erabaki zuen: Burslemeko Brick House Works-en. Bertan ekoizteko metodoak eta merkatu komertziala hobetzen hasi zen. Bere zeramikarekin ere gehiago esperimentatzen hasi zen, oxidoak erabiliz harri bitxiak imitatzeko. 1768an Thomas Bentley Liverpooleko merkatariarekin bat egin zuen bere koloretako zeramika neoklasiko berria merkaturatzeko.

1769an Etruriako (Staffordshire) fabrika sortu zuen; moldeen laguntzaz zeramikazko piezak fabrikatzeko lurrun-makina instalatu zuen lehen fabrika. 1774an bere *Jasper ware* kameu piezak aurkeztu zituen. George Stubbs edo John Flaxman bezalako artistek pieza hauetarako ereduak diseinatu zituzten.

XXI. mendean, Wedgwood anaien fabrikak mahai-tresnak eta dekorazio-objektuak fabrikatzen jarraitu zuen.

Charles Darwinen amaren aldeko aitona eta Emma Wedgwood emaztearen aitaren aldeko aitona zen.

## Erreferentziak 
* Charlotte Fiell; Peter Fiell (2006). El diseño industrial de la A a la Z. Taschen. ISBN 3-8228-5055-1. 
* Biografía de Josiah Wedgwood

## Kanpo estekak 
* Wedgwood zeramikak
* Wedgwood museoa
Psilocybe pratensis

***Psilocybe pratensis*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Deconica pratensis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Higrofanoa, likatsu samarra, 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, esferaerdi formatik ganbil-laura pasatzen da. Arre-iluna hezea dagoenean eta okre antzeko kolorekoa lehortzean. Azal bereizgarria du. Errezelaren arrastoak izaten ditu ertzean eta ildaskatu samarra zopatuta dagoenean.

**Orriak:** Gaztetan oso itsatsiak, *Agrocybe*-en kolorea gogorarazten dute, gero, tonu purpurak izaten ditu esporak heltzean.

**Hanka:** 1,5 eta 2 cm bitarteko garaierakoa, zilindrikoa, kapelaren kolorea baino argiagoa izaten du, errezelaren hondarrekin.

**Haragia:** Zurbila, usain eta zapore leunak ditu.

**Etimologia:** *Psilocybe* hitza, bi hitz grekotik dator: biluzik, esan nahi duen "psilos" hitzetik eta burua,  esan nahi duen "kūbe" hitzetik. Pileotik askatzen den azal meheari egiten dio erreferentzia. *Pratensis* epitetoa latinetik dator, belardietatik, esan nahi duen "pratensis" hitzetik. Bere habitatarengatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Espezie hau ez da oso ohikoa, eta lurzoru karetsuetan taldeak osatuz aurki daiteke.

### Banaketa eremua. 
Mendebaldeko Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Aguirre Gaztelu

**Fernando Aguirre Gaztelu** (Zarautz, 1811 &ndash; Madril, 1873ko abenduaren 26a) Claudio Menchacatorre eta José Matiarekin batera *Matía, Menchacatorre y Cía* sortu zuten, itsas merkataritzan aritu ziren baita esklaboen trafikoan ere. Hau desegitean *Aguirre y Cía* sortu zuen.

## Biografia 
Pilotu eta marinel familia zuen jatorri. 1834an, Filipinetan kokatu eta José Matía Calvo eta Claudio Menchacatorrekin batera, *Matía, Menchacatorre y Cía* sortu zuen, enpresaren egoitza Manilan zegoen eta merkataritza triangeluarrean aritzen zen. Fernandoren anaiek ere, Manuel eta Marcial Aguirre, ontzietako pilotu eta kapitain gisa aritu ziren. 1846an, enpresak esklabo egindako txinatarrak Kubara eramateko baimena jaso zuen, azukre-fabrikaren hedapenarekin eta Antilla Handian zegoen eskulanaren beharrarekin bat eginez. Hurrengo urteetan, Kubara ez ezik, Perura, Panamara eta Puerto Ricora garraiatu zituzten esklabuen kopurua nabarmen hazi zen, baita onurak ere.

1849an, Bravo Murillo ministroak Agirre eta bere bazkideei Pasig ibaiaren gainean zubi eseki bat eraikitzeko baimena eman zien, konpainiak Malabogen zituen lursail batzuen truke. Manilako Errege Merkataritza Auzitegiko priore izateagatik, 1850ean Filipinetako kapitain jeneral izandako Antonio Urbiztondok Fernando Agirreri berari agindu zion 1851an sortutako Banco Español-Filipino de Isabel II-ren lehen estatutuak idazteko. 1853an, Agirreren ekimenez, elkarteak azukre eta destilategi findegi bat erosi zuen Luzon uhartean.

1859an *Matía, Menchacatorre y Cía* konpainia desegin zuten, eta Aguirrek *Aguirre y Cía* delakoa sortu zuen, produktu orientalak Londres, París, Habana, Cádiz eta Madrilen saltzeko. Aguirre gaixotu zenean James Tait, bazkide ohiak, hartu zuen enpresaren gidaritza.

1863an, Agirre Parisen zegoen, eta Nueva Écija-n zuen nekazaritza-enpresa likidatzeko agindua eman zuen. Horrela, Filipinetan zituen ondasun handiak saltzen hasi zen. Handik gutxira, Espainiara itzuli zen, eta Pasaian bizi izan zen aldi batez. 1871eann testamentua egin zuen Donostian, eta bi urte geroago hil zen. Bere ondasunen artean oraindik Filipinetan zituenak nabarmentzen ziren, Gipuzkoako hainbat jabetza, *ferrocarril del Norteko*  akzio eta betebeharrak, Londresi buruzko letrak, etab. Ezkongabea eta ondorengorik gabea, bere ondasun gehienak Gaztelu familian geratu ziren, baita lagun eta zerbitzarien artean ere. Era berean, Donostiko lehen letren eskolak mantentzeko diru-kopuru bat utzi zuen.

## Sariak eta Aitortzak 
* Manilako Errege Merkataritza Auzitegiko priore.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Printze-apezpiku

[thumb|[Germaniako Erromatar Inperio Santua|Germaniar Erromatar Inperio Santuaren lurraldea 1648an agintari erlijiosoek gobernatuta.]]

**Printze-apezpikua** apezpikua da , elizbarrutiko agintari erlijioso gorena izateaz gain , elizbarrutiaren lurraldean edo haren zati batean agintaria edo estatuburua dena. Botere zibil gorena artzapezpiku edo abade batek betetzen duen kasuetan, termino baliokideak **printze-artzapezpiku** edo **printze abade** dira .

## Adibideak 
#### Germaniar Erromatar Inperio Santua 
*Printze-apezpikua* Erromatar Inperio Santuaren eliz estatu bat gobernatzen zuten apezpikuek erabiltzen zuten noblezia titulua zen , edo Erromatar Inperio Santuaren printze titulua jaso bazuten.

Horrela, Liejako apezpikua , Liejako Printzerriko subiranoa , 985etik aurrera apezpiku eta Inperioko printzea izan zen. Liejako Printze-Apezpikuen Jauregia (gaur egun Liejako Justizia Jauregiaren egoitza) dago oraindik Belgikako hiri honetan.

Beste adibide batzuk zeuden, hala nola Estrasburgoko, Metz-eko , Basileako , Genevako, Sion-eko, Salzburgoko , Osnabrück-ko, Rigako (Livoniako printzea), Münster-reko , Utrecht-eko, Montenegroko eta Trentoko printze-apezpikua

Stavelot-Malmédyko Printzerria ( Liejan ) ere printze-abade batek gobernatutako estatu burujabea zen.

XIX. mendearen hasieran desagertu ziren erlijio printzerri horietako gehienak , Napoleonek Erromatar Inperio Santua desegin eta Rhin-go Konfederazioa sortu zuenean. Batzuk ere Frantziak anexionatu zituen .

#### Andorra 
Aparteko kasu bat da Andorrako Printzerria , gaur egun oraindik existitzen dena, zeinaren Estatu Burua elkarrekin ( Andorrako printzekidea gisa) Urgelleko apezpikuak eta Frantziako Errepublikako presidenteak -azken hau eskubide historikoen gordailuzainak- dute. Castellbòko bizkondeak , gero Foixeko kondeak , Nafarroako erregeak eta azkenik Frantziakoak.

## Kanpo estekak
Frida Boccara

**Danielle Frida Hélène Boccara** (Casablanca, Maroko, 1940ko urriaren 29a &ndash; Paris, 1996ko abuztuaren 1a) abeslari frantziarra izan zen. Bere familia jatorriz judua Livornokoa ( Italia ) zen, Ipar Afrikako frantziar kolonietara joana, zeinaren ondorioz Casablancan jaio eta hazi zen.

## Ibilbidea 
Boccarak Parisko Mireille abeslariaren Petit Conservatoire de la Chanson-en jaso zuen bere musika-prestakuntza. 1960an ospatu zituen bere lehen arrakastak Antibesko Rose d'Or jaialdian.

1969an, Frantziaren ordezkari izan zen orduko Eurovision edizioan  (*Un jour, un enfant* abestiarekin, Émile Sternen konposizioa) eta beste hiru abeslarirekin batera irabazi zuen; sari banatua egon den Eurovisioneko aldi bakarra. 1969ko hartan berarekin batera irabazle izan ziren Erresuma Batuaren izenean, Lulu "*Boom Bang-a-Bang*" kantuarekin; Herberehetako Lenny Kuhr "*De troubadour*" abestiarekin, eta Espainiako ordezkari Salomé katalana, "*Vivo cantando*" abestiarekin.

Kantariaren nazioarteko beste arrakasta batzuk izan ziren *Les Moulins de mon cœur* ( Michel Legrandena, ingelesezko bertsioa, *The Windmills of my Mind*, Dustie Springfield hedatu zuena gero) eta *Cent mille chansons* (Michel Magnek konposatua). Boccarak urrezko bi disko eta platinozko disko bat jaso zituen bere salmenta arrakasta handienengatik. Frantzian izan ezik, ospe handia izan zuen, batez ere Espainian. Alemanez, ingelesez, italieraz eta errusieraz ere grabatu zituen abestiak.

1960 eta 1983 artean izan zuen karrera jarraituena, urteroko diskoak kaleratuz. 1988tik aurrera ez zen grabazio berririk agertu. Bere semea, Tristan Boccara, 1970eko hamarkadaren erdialdean jaioa, musikaria da (abeslaria, konpositorea, piano-jolea, moldatzailea) eta *Goldinski* izen artistikoarekin ere egiten du lan. Frida Boccara pneumoniak jota hil zen 55 urte zituela eta Parisko aldirietan dagoen Bagneuxko hilerriko alderdi juduan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Un jour, un enfant,* Eurovision 1969an.
Amagoia Gurrutxaga

**Amagoia Gurrutxaga Uranga** (Matxinbenta, 1971), kazetari, idazle, feminista eta kulturgile euskalduna da, Matxinbentan (Azpeitia) jaioa eta Zarautzen kokatua. 

Euskal prentsan lanean jardun du 1991tik, Argian lehenik, Euskaldunon Egunkarian eta Berrian gero. Lanartea Euskararen Langile Profesionalen Elkartearen koordinatzaile lanetan ari da 2021etik.

## Lanak 
Hainbat libururen egilea da Amagoia Gurrutxaga:  

* *Zarauzko postalak. 36ko gerra* (Zarauzko Udala, 2013)
* *Zarauzko gutunak. 36ko gerra* (Zarauzko Udala, 2017).
* *Iturbide, igitai jolea* (Euskal Herriko Trikitixa Elkartea, 2017) 
* *Enarak* (Oñatiko Udala, 2019).

*Lokatza* podkasta zuzendu zuen 2021ean, Jakin aldizkariaren taldean, Lorea Agirre, Ainara Lasa eta Idurre Eskisabelekin batera. Podkast hau EITBk banatu zuen bere plataforman, eta 2022an Espainiako Estatuko hizkuntza ko-ofizialen saileko podkast onenaren Ondas saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lokatza podkasta.
Simocybe haustellaris

***Simocybe haustellaris*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldean erabiltzeko haragi gutxi du.

Sinonimoak: *Crepidotus haustellaris*,  *Naucoria effugiens*, *Ramicola rubi*, *Ramicola haustellaris*, *Simocybe rubi*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,5 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, hasieran giltzurrun formakoa, ondoren laua, grisaxka-arrexka kolorekoa, pruinadun-irintsu gainazalarekin.

**Orriak:** Buztin kolorekoak, ertz argiagoarekin.

**Hanka:** Laburra, eszentrikoa, okertua, pruinaduna, arre-grisaxka kolorekoa.

**Haragia:** Gutxi, arre argi kolorekoa.

**Etimologia:** *Rubi* epitetoa latinetik dator, harribitxi gardena eta gorria, esan nahi duen "ruber" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Simocybe centunculus* delakoarekin  nahas daiteke, honek oina garatuagoa du, kapela ez du pruinadun-irintsua eta arre-oliba kolorekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen adar hiletan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Europa, Errusia, Israel, Japonia, Taiwan, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak