open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lindsay Burns

**Lindsay Burns** (Big Timber, Montana, 1965eko urtarrilaren 6a) arraunlari estatubatuarra eta neurozientzialaria da. Gaur egun, Cassava Sciences-eko presidenteorde nagusia da, Alzheimer gaixotasunaren aurkako botikak garatzen dituena. Harvard Unibertsitatean lizentziatu zen eta Cambridgeko Unibertsitatean doktoretza lortu zuen. Burnsek (gaur egun Lindsay Burns Barbier) Austinen, Texasen eta Kalifornian, San Frantziskon, ditu egoitzak.

Lindsay AEBtako arraunlari taldean aritu zen 1987-96 denboraldian, zilarrezko domina irabazi zuen Atlanta 1996an, scull arin bikotean, Teresa Bellen ondoan. 1992ko Olinpiar Jokoetan Burns eta Bell txandakatu ziren, baina ez zen arraun egitera iritsi.

Burnsek zilarrezko domina irabazi zuen 1995eko Panamerikar Jokoetan quad sculletan (pisu astunetan). Joko haietan pisu arinean ere arraun egin zuen, domina bat besterik ez zuen falta, laugarren geratu baitzen. Burns sei Munduko Txapelketatan lehiatu zen, beti ontzi arinetan, lau domina irabaziz: urre bat 1987an, zilarra 1990-91n eta brontzea 1994an.

## Kanpo estekak
Pierre Cuypers

**Petrus Josephus Hubertus "Pierre" Cuypers** (Roermond, 1827ko maiatzaren 16a - *ibidem*, 1921eko martxoaren 3a) herbeheretar arkitektoa izan zen.

Anberesen arkitektura ikasi zuen Errege Arte Akademian. Bere irakasleen artean Belgikako arkitektura neogotikoaren aitzindariak egon ziren. 1851n Roermondeko udal-arkitekto izendatu zuten, eta hurrengo urtean eliza-artearen estudio bat ireki zuen.

Frantziar eragina duten eliza ugari eraiki zituen Herbehereetan. Zaharberritze ugari ere zuzendu zituen. Bere lanik ezagunenak Amsterdamgo Geltoki Zentrala eta Rijksmuseum dira.

## Lanak 

Pierre Cuypers statue.jpg|Pierre Cuypersen estatua (August Falise eskultorea), Munsterplein, Roermond (Herbehereak)
West-zijde toren - Veghel - 20239979 - RCE.jpg|Sint-Lambertuskerk (Veghel), (Herbehereak)
Brusselantoniuskerk.jpg|Sint-Antonius van Paduaklooster (Brusela)|nl, (Belgika)
Vondelk1.jpg|Vondelkerk, Amsterdam (Herbehereak)
Kasteel de Haar met slotgracht, juli 2003.JPG|Haar gaztelua, Haarzuilens (Herbehereak)
Roermondmunster.jpg|Munsterkerk, Roermond (Herbehereak)
Sint-Jozefkathedraal2.jpg|St. Joseph kathedrala, Groningen (Herbehereak)
Mainzer Dom Ostfassade.jpg|Mainz kathedrala.
De Arnhemsche reukwater-fontein op de wereldtentoonstelling in Philadelphia.jpg|Lurrin-iturria, 1876ko erakusketa.
Amsterdam Centraal 2016-09-13.jpg|Amsterdam Centraal
Rijksmuseum Amsterdam.jpg|Rijksmuseum

## Kanpo estekak
Marianne Timmer

**Marianne Timmer** (Sappemeen, Herbehereak, 1974ko urriaren 3a - ) herbeheretar abiadura-patinatzaile olinpikoa da.

## Ibilbidea 
1997an Varsovia (Polonia) Banako urrutiko munduko kopan urrezko domina irabazi zuen eta proba batean 1000m egin zituen. Urte berean, Varsovian (Polonia) banakako distantziako munduko txapelketan hartu zuen parte, eta  brontzezko domina irabazi zuen 3. postuan 1500m eginez.

1998 ko Joku Olimpikoetan  bi proba egin zituen. Bata,1500m koa izan zen eta bertan 1. domina, hau da, urrezkoa irabazi zuen, eta bestea, 1000m koa zen eta bertan 1. domina irabazi zuen berriz.

2000 an bi txapelketatan parte hartu zuen, bata, Seulen (Corea del sur)  Distantzia motzeko Munduko kopan brontzeko domina irabazi zuen, eta bestea, Nagano (Japonia) banakako diztantziako munduko txapelketa zilarrezko domina irabazi zuen 2. postuan 1000m eginez.

2004an bi txapelketa garrantzitsuetan hartu zuen parte, bata, Naganon ospatu ziren distantzia motzeko kanpeonato mundialera joan zen eta bertan urrezko domina irabazi zuen eta bestea, Korean izan zen, Seulen zehazki. Bertan munduko bigarren postua irabazi zuen munduko lehiaketan.

2005ean Inzell-en ospatu ziren bakarkako munduko txapelketara joan zen eta bertan 3. domina atera zuen, hau da, brontzezko domina. Eta azkenik, 2006. urtean, Turinen ospatu ziren Joku Olinpikoetan 1000 metroko proban hartu zuen parte eta lehenengo domina irabazi zuen.

## Kanpo estekak
Daria Spiridonova

**Daria Sergueievna Spiridonova** (Novotxeboksarsk, Errusia, 1998eko uztailaren 8a - ) errusiar gimnasta artistikoa da. Bakarka zein taldeka aritzen da.

2014. urtean hirugarren postua lortu zuen taldekako eta barra irregularretako lehiaketetan Nanningeko Munduko Txapelketan eta Sofiako Europako Txapelketan. 2015ean barra irregularretan Europako titulua irabazi zuen. Munduko Txapelketan ere parte hartu zuen eta berdindu egin zuen. Fran Yilin, Madison Krocian eta Viktoria Komovak lehen postua lortu zuten. Gimnasia artistikoko ekitaldi bateko lehen berdinketa laukoitza izan zen.

2016ko abuztuaren 9an, Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina lortu zuen, Maria Paseka, Aliya Mustafina, Seda Tutkhalian eta Angelina Melnikovarekin batera, taldekako lehiaketa osoan. Ekitaldi horretan barra asimetrikoetan bakarrik parte hartu zuen, 15.100 puntu lortuz.

## Kanpo estekak
Hiltzaile konkordun

**Hiltzaile konkorduna** (*Amanita virosa*) *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. *Amanita verna*, *Amanita phalloides* eta *Amanita phalloides* alba-rekin batera, *Amanita* hilgarrien laukotea osatzen dute.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm. arteko diametrokoa, kolore zuri garbikoa, haragi gutxikoa, *Amanita verna* baino globo itxura gutxiagokoa, gero gutxi-asko koniko punta-zorrotza edo kanpai-formakoa, azkenean, ia zabaldua titi batekin edo kanpai formarekin, beti kontserbatzen du forma hau.

**Orriak:** Zuriak, estu, pixkanaka estutzen diren orritxoekin, bat-batean moztu gabe.

**Hanka:** Liraina, 8-15 x 1-2 cm-koa, zuria, gainazala erabat zuntzezkoa eta iletsua, muinduna. Bolba zabala, zuria, mintzezkoa. Eraztun zuria eta mintzezkoa. batzuetan kapelari itsatsita geratzen da.

**Haragia:** Mehea, zuria; usain ahula eta desatsegina, zapore birosoa. Sosa kaustika-rekin horitu egiten da.

**Etimologia:** *Amanita* grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa kontzeptu orokor gisa. *Virosa* epitetoa berriz latinetik dator, virosus-etik, usain gogorrekoa, kirats usaina, desatsegina.

## Toxikotasuna 
Hil egiten du. *Amanita phalloides* eta *Amanita verna*-k bezala, ale bakar batek pertsona bat hil dezake.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Amanita* zuri batzuekin nahas gaitezke, *amanita verna*-rekin bezala. Baita *Psalliota* zuri batzuekin ere, hauek orriak arrosa antzekoak dituzte eta gero marroi ilunera pasatzen dira, eta *Lepiota naucina*-rekin, hau erabat zuria da, eraztuna dauka eta ez du bolbarik.

Oharra: Arreta handia jarri bolbari, oso lurperatuta egon ohi da eta.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, hiltzaile konkorduna desagertzeko arriskuan dauden onddoen Euskal Herriako-Kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenaren hasieran, hostoerorkorren basoetan, arraroa, baina ugaria hazten den lekuetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Erdialdeko Amerika, Asiako iparraldea.

## Galeria 

Fitxategi:Hiltzaile konkorduna.jpg|Hiltzaile konkorduna.
Fitxategi:Birosia2.jpg|Hiltzaile konkorduna.
Fitxategi:Birosia.jpg|*Amanita virosa*.
Fitxategi:Amanita virosa goitik.jpg|*Amanita virosa* goitik
Fitxategi:Amanita virosa azpitik.jpg|*Amanita virosa*
Fitxategi:Amanita virosa albotik.jpg|*Amanita virosa* albotik
Fitxategi:Amanita virosa 7.jpg
Fitxategi:Amanita virosa 8.jpg
Fitxategi:Amanita virosa 9.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksei Mordaxov

**Aleksei Aleksandrovitx Mordaxov** (Txerepovets, Errusia, 1965; errusieraz Алексей Александрович Мордашов) errusiar enpresaburu eta oligarka bat da. Severstal enpresa metalurgiko, energetiko eta meatzaritzako enpresetan interesak dituen talde errusiarreko akziodun eta presidente nagusia izan da hainbat urtez.  2021an *Bloomberg* agerkariak, 25.800 milioi dolarreko jabetzak kalkulatu zituen Mordaxoventzat, eta Errusiako laugarren pertsona aberatsena litzateke. Familia osoko aktiboak kontuan hartzen dituen Forbes rankingean, ordea, Mordaxov lehen postuan zegoen errusiar aberatsen artean (29.100 milioi dolar).

## Ibilbidea 
Metal fundizioko bi langileren semea da, Txerepovetsen jaioa.

Ekonomia ikasi zuen Leningradon eta titulua eskuratuta, bere jaioterrira itzuli zen eta Txerepovetsko Metalurgia Plantan (*Txerepovetskom Metallurgitxeskom Kombinate* zeritzona) lanean hasi zen 1988an. 1992rako enpresako finantzaburu bilakatu zen, eta zuzendariaren suhi ere bai (Juri Lipukhin zuzendariaren alaba Jelena Liphukinarekin ezkondu zen). Handik gutxira, Boris Jeltsinen lehen pribatizazio sisteman, kupoi-pribatizazioaren eskeman, bere aberastasuna eraiki zuen. 1993an, enpresaren akzioen %51 langileen artean kupoi bidez banatzekoak ziren, baina Lipukhinen enkarguz, Mordaxovek enpresako irabazien fondo batekin, diruz erosi zizkien kupoiak langile gehienei: likidezia behar zuten langileek, eta Mordaxov bezalako enpresako exekutibo arguek (zuzendari gorriak esaten zaie geroagoko literaturan), metodoak asmatu zituzten diruz merke ordaintzeko kupoiak, eta akzioak horrela poltsikoratzeko.

Izatez, Mordaxoven jokaldia are zurrunagoa izan zen: urte gutxiren buruan Lipukhin zuzendariak ikusi zuen bere izenean ere apenas zegoela ezer, eta akzioen multzoa Mordaxovek poltsikoratu zuela. Horrekin, Txerepovetsko metalurgiatik hasita, Severstal enporioa bihurtzen joan zen Mordaxov .

1990eko hamarkadan, lehengai eta industria pisutsuko aberatsek ez zuten oligarken lehen lerro mediatikoa bete (finantzek eta hedabideek distirutsuagoak ziruditen), baina 1998ko krisiaren ondoren, eta 21. mendean Vladimir Putin buruzagi bihurtzearekin, sektore hauetan egin zen dirutza, eta hor are aberatsago bilakatu zen Mordaxov.

thumb|Vladimir Putin eta Aleksei Mordaxov 2018an

2015ean Severstaleko zuzendaritza utzi zuen Mordaxovek, baina akziodun nagusia izaten jarraitzen du. TUI Group bidaia eta turismo alorreko munduko enpresa handienetekoan %30a dauka, eta Power Machines elektrizitate sorkuntzako makinen enpresaren jabe da (Siemens-ekin *joint venture* bat), AEBen zigor ekonomikoek jo izan duten enpresa bat.

## Erreferentziak
Lidia Skoblikova

**Lidia Skoblikova** errusiar erretiratutako abiadura patinatzaile eta entrenatzailea da. SESBeko Olinpiar Taldea ordezkatu zuen 1960, 1964 eta 1968ko Neguko Olinpiar Jokoetan, eta guztira sei urrezko domina irabazi zituen, Ireen Wüst Holandako abiadura patinatzailearekin partekatzen duen errekorra.

## Biografia 
Skoblikova Zlatoust hirian jaio zen, Sobietar Batasunean, Ural Txeliabinsketik 160 km mendebaldera. Burevestniken eta gero Lokomotiven entrenatu zuen. 1959an, 19 urte zituela, Skoblikova sobietar talderako sailkatu zen eta gerora, hirugarren postuan sailkatu zen txapelketa nazionaletan. 

Emanaldi hori errepikatu zuen munduko txapelketetan, distantziako bi domina ere irabaziz. Hurrengo denboraldian, munduko titulura zihoala zirudien 500 m-ko proba irabazi eta 1500 m-tan 2. postua lortu ostean, baina 1000 m-tan erori zen. 3000 m-ko proba irabazita, podiumean sartzea lortu zuen, berriz ere hirugarren postuan. Olinpiar Jokoetarako faboritoa zena, hiru ekitalditan sartu zen. Lehenengo lasterketan, 1500 m-tan munduko errekorra hautsi zuen, eta urrezko domina irabazi zuen. 1.000 metroko proban (laugarrena) bigarren domina bat besterik ez zitzaion falta. Skoblikova 3.000 metroko munduko errekorra hurbildu zen (segundo erdi besterik ez zuen falta), baina nahikoa izan zen bere bigarren urrezko domina lortzeko.

## Kanpo estekak
Innibazio

thumb
**Innibazio** hitza erabiltzen da elurra lurrean urtu gabe dagoen denborari erreferentzia egiteko. Horrela, esate baterako, eski-estazioak innibazioaren arabera sailka daitezke.

Iraupen luzeko innibazioa duten lurretan bizirik irauten duten landareak eta iraupen laburreko innibazioa duten lurretan bakarrik bizi daitezkeen landareak bereizi egiten dira, etab.
Kortrijk Xpo

**Kortrijk Xpo**  Benelux-eko erabilera anitzeko gune eta konbentzio gune handienetako bat da, 55.000 m³ inguru (2009) dituena. Konplexua Kortrijk hirian dago (Belgika) eta nazioartean ospe handiko erakustazoka batzuk antolatzen dira, Busworld esaterako. Kortrijk hiriak 1966an hasi zituen lehen erakusketa aretoak eraikitzen Kortrijk-South-en (Kortrijk-Zuid), plannen E3 autobidearen irteeratik gertu, gaurko E17tik. Kortrijk biltzar jauregia 1967ko apirilean inauguratu zen ofizialki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Barrilaro

**Sandra Barrilaro** (Bilbo, 1960) argazkilaria eta giza eskubideen aldeko aktibista da. Ibilbide profesionalean Ekialde Ertainean espezializatua. 

## Ibilbidea 
Hamahiru emakumeren flotillako partaidea izan zen, azken zeharkaldia egin zuten Zaytouna-Oliva de la Flotilla de la Libertad (Freedom Flotilla) izenekoaren partaidea**,** Mujeres a Gaza kanpainan non bost kontinenteetako emakumeek parte hartu zuten, besteak beste, Ann Wrightek eta Mairead Maguirre Bakearen Nobel sariak. Ontzia Siziliako Messinako portutik abiatu zen Gazako Zerrendarantz, 2007tik egiten den blokeoa hausteko.

Ramallahko Idazleen VIII. Kongresuan parte hartu zuen 2016. urtean. 

Namlebee crowdfunding plataformaren sortzaileetako bat da, eta Palestinarekin proiektuak egiteko kategoria berezia du. 

## Argitalpenak 
* *Bajo las estrellas* haurrentzako liburua.
* *Contra el olvido* liburuaren egilekidea da, Teresa Aranguren kazetariarekin batera. *Nakba baino lehenagoko Palestinaren argazki memoria, 1889-1948.*
* Palestinako, Irakeko eta Egiptoko argazki-erreportajeak ere baditu, besteak beste, *Palestina, injustiziari begirada bat.*

## Sariak 
* 2016. urtean Jerusalem Saria jaso zuen, *Palestinako Giza Eskubideen aldeko* aktibismoagatik.

## Erreferentziak
Moldavia-Europar Batasuna harremanak

**Europar Batasunaren** (EB) **eta Moldaviaren arteko harremanak** Europako Auzotasun Politikaren bidez ezarri dira; Europar Batasunaren kanpo-politikarako tresna da, eta estatu kideekin muga egiten duten herrialdeez arduratzen da.

Moldaviak lotura estua du Errumaniarekin, EBko kide den herrialdearekin. Gerrarteko aldian, bi herrialdeak elkartuta egon ziren. Hizkuntza, tradizioak eta kultura partekatzen dituzte. Moldaviako bandera errumaniarraren bertsio aldatua da, erdian Moldaviako armak gainjarrita dituena. Joera nazionalista moldaviarrak eta gutxiengo errusiar handi bat egon arren, errumaniarrek, berez Moldaviako lurraldea eskatzen ez duten arren, moldaviarrak kulturalki eta etnikoki errumaniarrak direla uste dute. Aurreko batasun-aldiari esker, errumaniar pasaporteak eta EBko herritarrak eman dakizkieke sistematikoki moldaviarrei, beren jatorriagatik. Moldaviarren zati bat errumaniar gisa identifikatzen da gaur egun.

Moldaviako pobrezia-maila (EBko kide posibleen artean txiroena da herrialdea) atxikimendurako oztopo bat da. Transnistriako gatazka ere, Errusiak babestutako nazioarteko onarpenik gabeko errepublika bat, oztopo bat da.

Hala ere, EB gero eta harreman estuagoa garatzen ari da Moldaviarekin, lankidetzatik haratago doana, integrazio ekonomiko mailakaturantz eta lankidetza politikoan sakontzerantz. Europar Batasunak bulego bat ireki du Chisinaun (Moldaviako hiriburua), eta 2005eko martxoaren 23an Adriaan Jacobovits de Szeged izendatu zuen ordezkari berezi Moldavian, Transnistriako krisiaren konponbidean zentratuta. 2021eko ekainean, Europako Batzordeak iragarri zuen Moldaviak 600 milioi euro lortuko zituela 2021etik 2024ra bitartean, COVID-19aren pandemiatik suspertzen eta herrialde gisa garatzen laguntzeko. 

2022ko martxoaren 3an Moldaviak ofizialki eskatu zuen Europar Batasunean sartzea, Errusiak Ukraina inbaditu ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blick Bassy

**Blick Bassy** (Jaunde, 1974) kamerundar egile abeslari, gitarra-jotzaile, perkusionista eta musika ekoizlea da. Bassa hizkuntzan kantatu ohi du.

## Bizitza 
Blick Bassy Jaunden jaio zen 1974an. Batxillergoa bukatu zuenean, atzerrira joateko asmorik ez zeukala esan zion aitari, musikari izan nahi zuela Kamerunen. Aitak exorzista bati deitu zion. Musikaren bideari eutsi zion gazteak, hala ere. 17 urterekin, The Jazz Crew taldea sortu zuen, eta ezaguna egin zen herrialde osoan.

## Diskoak 
* 2009: *Léman*
* 2011: *Hongo Calling*
* 2015: *Ako*
* 2019: *1958*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vikings: Valhalla

***Vikings: Valhalla*** () telesail dramatikoa da, Jeb Stuartek Netflixerako sortua. *Vikings* telesail ospetsuaren jarraipena, mende bat geroago girotuta dago eta Leif Erikson, Freydís Eiríksdóttir, Harald Sigurdsson eta Gilen I.a Konkistatzailea ditu protagonistak.

## Sinopsia 
*Vikings*en abenturetatik urte askotara girotua, Bikingoen Aroaren amaiera gero eta hurbilago dago Ingalaterra bere inbaditzaile eskandinaviarren aurrean tinko mantentzen den heinean. Eduardo Aitorlea erregea hil ondoren, hiru jaunek Ingalaterrako tronua aldarrrikatzen dute, Ingalaterraren etorkizuna betiko aldatuz.

Leif Eriksonek groenlandiarren itsasontzi bat zuzendu berri du Ipar Atlantikoan zehar. Oso leiala da familiarekin, baina arazoak ditu Erik Gorria aitarekin. Freydís Eiríksdóttir da bere ahizpa. Kristau bikingo talde baten bortxaketa batek kristautasunaren aurkari bihurtu du bortizki, eta Eskandinaviatik hedatzen ari den kristautasunaren marea gero eta handiagoaren aurkako antzinako erlijio nordikoaren buru eta defendatzaile bihurtuko da, eta bere herriarentzako etxe berri bat bilatuko du.

Torsen erakartzen zaio, ondo hitz egiten duen errege-familiako bikingo kristauak. Bizirik atera berri da San Brice eguneko sarraskitik, Æthelred Zalantzatia agindutako eskandinaviarren genozidio-saiakeratik. Harald Sigurdsson erregea sarraskia mendekatzeko biltzen ari den armada baten parte da Torsen. Ingelesek Emma, bere erregina jakintsua, eta Godwin konde anglosaxoi anbiziotsua, dituzte gidari.

## Aktoreak 
* Sam Corlett: Leif Erikson
* Frida Gustavsson: Freydís Eiríksdóttir
* Leo Suter: Harald Sigurdsson
* Bradley Freegard: Kanuto
* Jóhannes Haukur Jóhannesson: Olaf Haraldsson
* Caroline Henderson: Haakon kondea
* Laura Berlin: Emma Normandiakoa
* David Oakes: Godwin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariana Angélica de Andrade

**Mariana Angélica de Andrade** (Aldeia de Casa Branca, Sousel, 1840ko maiatzaren 11 -  Setúbal, 1882ko azaroaren 14) Portugalgo poeta izan zen.

## Biografia 
Marianaren gurasoak Francisca Pereira da Silva eta Joaquim António Serrano poeta, idazle eta kazetaria izan ziren. Alentejoko herri batean jaio zen 1840an. 4 urterekin Setúbalera joan zen bere ama pontekoarekin bizitzera.

1874an, Setúbalen, António Cândido de Figueiredo poeta, filologo eta idazlearekin ezkontza zibila egin zuen. Ezkonberriak Lisboara joan ziren bizitzera eta bi alaba izan zituzten: Rosalinda (1875ean jaioa) eta Corina (1877an).

Mariana Andrade biriketako tuberkulosiaren ondorioz hil zen. Cemitério dos Prazeres hilerrian ehortzi zuten, azaroaren 16an. Hil ondoren, hainbat egunkarik "Poetisa do Sado" deitu zioten.

## Lanak 
### Inprimatutako lanak 
* *Murmurios do Sado* (Gomes de Amorim-en hitzaurrea), Setúbal, Typographia José Augusto Rocha, 1870
* *Reverberos do Oeste* (Gomes de Amorim-en hitzaurrea) *,* Porto, Joaquim Antunes Leitão,* *1883

### Aldizkarietako kolaborazioak 
* *Gazeta Setubalense*
* *Aspirações*
* *Voz Feminina* (1868-1869)
* *Almanaque de Lembranças* (1867)
* *Almanaque de Senhoras* (1871)
* "Liberdade" *Grinalda Literária*, 1874/10/6
* *Gazeta das Salas*, 1877

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Mariana Angélica de Andrade, "Sadoko poeta"

## Kanpo estekak
O final do camiño

***O final do camiño*** (; ) telesail dramatikoa da, Miguel Alcantud, Óscar Pedraza eta Miguel Condek TVE eta TVG kateetarako sortua.

## Sinopsia 
Iberiar penintsulan XI. mendearen amaieran eta XII. mendearen hasieran girotua, bertan bizi diren hiru anai-arreben bizipenen bidez Santiago de Compostelako katedralaren eraikuntza birsortzen du. Horren atzean, pertsonaia historikoak daude, hala nola Alfontso Ausarta erregea, Konstantza Borgoinakoa haren emaztea, Diego Gelmirez gotzaina, Urraka erregina edo Raimundo Borgoinakoa, besteak beste.

## Aktoreak 
* Antonio Velázquez - Gonzalo de Catoira
* Javier Rey - Pedro de Catoira †
* Ismael Martínez - Rodrigo de Limia "Animal"
* Begoña Maestre - Elvira
* Guillermo Barrientos - Esteban de Catoira
* Juan Fernández - Diego Peláez apezpikua
* Jaime Olías - Gelmírez apezpikua
* Joan Massotkleiner - Mojea
* Antonio Durán "Morris" - Odamiro
* Manuel de Blas - Efraim †
* Xavier Deive - Tomás
* Tito Asorey - Simón †
* Patricia Peñalver - Urraka erregina
* Juan Díaz - Raimundo Borgoinakoa †
* Fina Calleja - Jimena †
* Alejandro Martinez - Remo 
* Cristina Castaño - Konstantza Borgoinakoa †
* Paco Manzanedo - Yusuf †
* Maxi Iglesias - Alfontso I.a Nafarroakoa
* Asier Etxeandia - Alfontso Ausarta †

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toledo, cruce de destinos

***Toledo, cruce de destinos*** espainiar telesail dramatikoa da, Boomerang TVk Antena 3rako sortua. Alfontso X.a Jakitunaren garaian girotutako abentura, erromantze eta azpijoko telesaila da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Marco Polo (telesaila)

***Marco Polo*** telesail dramatikoa da, John Fuscok Netflixerako sortua. Telesailak Marco Poloren bizitza kontatzen du Kublai Khanen gortean. The Weinstein Companyk ekoiztua, bi denboraldi baino ez zituen izan.

## Aktoreak 
*Lorenzo Richelmy: Marco Polo
*Benedict Wong: Kublai Khan
*Joan Chen: Chabi enperatriza
*Rick Yune: Kaidu
*Amr Waked: Yusuf
*Remy Hii: Zhenjin printzea
*Zhu Zhu: Kokachin
*Tom Wu: Li Jinbao "One Hundred Eyes"
*Mahesh Jadu: Ahmad
*Olivia Cheng: Mei Lin
*Uli Latukefu: Byamba
*Chin Han: Jia Sidao
*Pierfrancesco Favino: Niccolò Polo
*Ron Yuan: Nayan
*Claudia Kim: Khutulun
*Jacqueline Chan: Shabkana
*Leonard Wu: Orus
*Thomas Chaanhing: Gerel
*Chris Pang: Arban
*Gabriel Byrne: Gregorio X.a
*Michelle Yeoh: Loto

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thierry la Fronde

***Thierry la Fronde*** () telesail dramatikoa da, Jean-Claude Deretek ORTFrako sortua.

## Sinopsia 
1356an, Ehun Urteko Gerran, ingelesek Frantzia okupatzen zuten, eta Printze Beltzak Frantzia du bere menpean. Solognen, Frantziako bihotzean, Thierry Janvillekoa, jaun gaztea, ingeles okupazioaren aurka borrokatzen da, baina Florent administratzaileak saldu eta titulua eta lurrak galtzen ditu. Orduan "Thierry La Fronde" izena harty, eta bere lagun leialen laguntzarekin bere borroka ezkutuan jarraituko du.

## Aktoreak 
*Jean-Claude Drouot: Thierry of Janville, "Thierry La Fronde"
*Céline Léger: Isabelle
*Jean Gras: Bertrand
*Robert Bazil: Boucicault
*Robert Rollis: Jehan
*Clément Michu: Martin
*Jean-Claude Deret: Florent
*Bernard Rousselet: Pierre
*Fernand Bellan: Judas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jevhen Malyxev

**Jevhen Velentinovitx Malyxev** (; Kharkiv, 2002ko martxoaren 10a - *ibidem* 2022ko martxoaren 1a) ukrainar biatleta eta militarra izan zen.

Ukrainako biatloi junior taldeko kidea izan zen eta 2020an Gazteen Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Lausanan. Urte horretan bertan, biatloia utzi eta Ukrainako armadan sartu zen. Bere jaioterria errusiarren aurka defendatzen hil zen.
Faisal meskita

290px|thumb|Meskitaren aire ikuspegia
**Faisal meskita** (urdueraz: **فیصل مسجد**, *Faisal Masjid*) Pakistango Islamabad hiriburuan dagoen meskita da. Munduko seigarren meskita handiena da eta Asia hegoaldeko handiena. 1986 eta 1993 artean, munduko handiena izan zen.

Faisal Saudi Arabiakoak 28 milioi dolar eman zituen eraikitzeko, hortik izena, eta 1986an bukatu zen eraikuntza. Beduinoen denda baten antza du eta 80 metroko altuerako minareteak ditu lau erpinetan.

## Historia 
Islamabad 1960. hamarkadan diseinatu zen Pakistango hiriburu berria izateko helburuarekin eta 1966an Pakistango Gobernuak eta Faisal Saudi Arabiakoak, hara bisita ofizialean joana zenean, munduko meskita handiena eraikitzeko erabakia hartu zuten. 1969an nazioarteko arkitektura lehiaketa antolatu zen horretarako eta 17 herrialdetako 43 proiektu jaso ziren. Vedat Dalokay arkitekto turkiarraren proiektua izan zen irabazlea.

46 akre esleitu zitzaizkion Margalla mendien oinean eta injeniari pakistandarrek hartu zuten meskita eraikitzeko ardura. 1976ko urrian hasi zen eraikuntza Faisal erregearen ondorengo Khalid semeak lehenengo harria ezartzean eta 1986 arte iraun zen. Aurreneko errezua 1988ko ekainaren 18an izan zen.

## Deskribapena 
### Arkitektura 
Faisal meskitaren barnean 74.000 fededunentzako tokia dago eta patioa eta sarrera kontuan hartut, 200.000 pertsona sartzen dira.

Vedat Dalokay arkitektoak ez zuen kupularik eraiki, zortzi aldeko sabaia baizik. Beduinoen desertuko denda baten antza du eraikinak. Meskitako egitura nagusia otoitz aretoa da eta zementuzko lau habek eusten diote. Kanpoaldean, lau erpinetan, 90 metroko altuerako minareteak daude, arkitektura otomandarraren elementuak diruditenak.

Otoitz aretorako sarrera ekialdean dago eta portikodun patio bat zeharkatu behar da. 

Areto nagusiaren barnealdea marmol zuriz dagoda dago eta Sadequain artista pakistandarrak egindako mosaiko eta kaligrafiek apaintzen dute. Turkiar estiloko lanpara ikusgarri bat ere badago. Alkibla horman, Mengu Ertel turkiarrak diseinaturiko kaligrafia zuri-urdinak ikusten dira.

### Beste areto batzuk 
Hainbat elkarteren egoitzak ere badira meskitaren barnean. Nazioarteko Unibertsitate Islamikoa patioan ezarri zen hasiera batean; gaur egun, kanpus berria eraiki zaio. Meskitaren barnean, liburutegia, irakurketa gela, museoa eta kafetegia daude.

## Iruditegia 

Irudi:Faisal Mosque by M Ali Mir.jpg|Faisal meskita piztuta.
Irudi:Faisal Mosque islamabad 17.jpg|Faisal meskita gauez.
Irudi:Faisal Mosque fanoos.jpg|Barnealdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro I el Cruel (telesaila)

***Pedro I el Cruel*** () telesail labur dramatikoa da, Graciela Sáenz de Herediak TVErako sortua.

## Sinopsia 
Telesailak Petri I.aren erregealdiko urteak kontatzen ditu, bere aita Alfontso XI.aren oinordekoa izan ondoren: bere gobernu-neurriak, bere anaiordeekiko harremana eta bere maitasun-bizitza. Henrike Trastamarakoa, bere sasianaia, Petriren irudiaren kontrapuntua da, erregearen erregealdia Henrikek berak hil arte lagunduko duen presentzia garratz bat bezala.

## Aktoreak 
* Ramon Madaula: Petri I.a Ankerra
* Marisa de Leza: ama-erregina
* Juan Luis Galiardo: Alburquerque
* José Luis Pellicena: Samuel
* Fernando Guillén: Petri IV.a Aragoikoa
* Jaime Blanch: Gutierrez Fernandez Toledokoa
* Fernando Cebrián: Hinestrosa
* Lluís Homar: Galesko printzea
* Pepe Sancho: Fernando de Castro
* Jesús Ruymán: Henrike Trastamarakoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duo

[thumb|225px|[Ike & Tina Turner, 1972.]]
[thumb|225px|[Pantxoa eta Peio, 2011n.]]
**Duo** edo **Dueto** bat (bi hitzak italieratik datoz) musikaren esparruan bi instrumentista edo ahots-interpretez osatutako taldea da. Duo eta dueto terminoak ezaugarri horietako multzo batek interpretatzeko idatzitako musika-pieza bati ere aplikatzen zaizkio.

## Musika klasikoaren esparruan 
### Musika tresnak 
Duoak oso konbinaketa desberdinetan eman daitezke. Ohikoenak hauek dira:
Los dúos pueden tener combinaciones instrumentales muy variadas, aunque las más difundidas son:
* Hari duo: biolin eta biola; biola eta biolontxelo.

### Abeslariak 
Duo bat honako konbinazioekin antola daiteke:

* Tenor eta soprano
* Tenor eta mezzosoprano
* Tenor eta baritono 
* Tenor eta baxu
* Bi tenor
* Bi soprano
* Soprano eta mezzosoprano
* Soprano eta baritono

## Duoak egungo musikan 
### Musikalak 
Broadwayn Hollywooden ospetsuak egin ziren horrelako bikoteak:
* Nelson Eddy eta Jeanette MacDonald
* Fred Astaire eta Ginger Rogers 

### Country musikan 
* Porter Wagoner eta Dolly Parton
* George Jones eta Tammy Wynette 
* Loretta Lynn eta Conway Twitty.

### Pop-rock 
* The Carpenters
* Roxette
* Simon & Garfunkel
* Soft Cell
* The Communards

### Rhythm and blues 
* Mickey & Sylvia 
* Inez & Charlie Foxx
* Ike & Tina Turner

### Duoak euskal musikan 
* Xabier Lete eta Lurdes Iriondo
* Pantxoa eta Peio
* Hibai Rekondo eta Mackfarland
* Txomin Artola eta Amaia Zubiria
* Gontzal Mendibil eta Xeberri

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Gizonezko eta emakumezko duo onenak.
Quitandinha jauregia

**Quitandinha jauregia** () Brasilgo jauregia da, Rio de Janeiro estatuko Petrópolisen dagoena. Brasilgo jauregirik handiena eta Latinoamerikako handienetakoa da, 50.000 m² eraikitako azalera eta sei solairu ditu, 440 apartamentu eta 10 metroko altuera duten 13 areto handitan banatuta. Mauá gelako kupula munduko bigarren handiena bihurtu zen, 30 m-ko altuera eta 50 m-ko diametroa izanik.  

## Historia 
1944an Luis Fossati arkitekto italiarrak eraiki zuen, Joaquim Rolla enpresaburuaren ekimenez, Latinoamerikako kasino hotel handiena izateko helburuarekin. Bere fatxadaren estiloa normandiar-frantsesa da, Petrópoliseko arkitekturan hainbat adibide dituena. Barruko dekorazioa rokoko estiloari dagokio eta Dorothy Draper Hollywoodeko barne-diseinatzaile eta eszenografiaren arduraduna izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chilia adarra

[thumb|300x300px|[Danubioren delta|Danubioko deltaren mapa osoa, identifikatutako banaketekin]]
**Chilia** edo **Kiliyako adarra** (: Braul Chilia; ) Danubio ibaiaren hiru banaketa-kanal nagusietako bat da, eta Danubioko delta sortzen laguntzen du. Deltaren alderik iparraldekoenean dago. Errumaniaren eta Ukrainaren arteko muga natural bat sortzen du (ikus Errumania eta Ukraina arteko muga), eta izen bera duten bi hirien izena darama. Hiri horiek bi bankuetan daude: Kiliya iparraldean, Ukrainako ertzean eta Chilia Veche hegoaldean, Errumaniako ertzean. Danubioko beste bi adar nagusiak Sulina adarra eta Sfântu Gheorghe adarra dira.

Chilia adarra Ismail uhartetxoan hasten da. Bertan, Danubio Chilia adarrean eta Sulina adarrean banatzen da, eta Vylkove hiritik hurbil amaitzen da. Han, Chilia adarra Otxakoveko (ekialderantz) eta Istanbul Zaharreko (hegoalderantz) adarretan banatzen da. Chiliako adarrak 104 kilometro. Deltaren sarrerako fluxua 6.350 m3/s-koa da; Chilia adarrak fluxu horren %58-60 garraiatzen du.

Chilia adarrean, otomandar gotorleku zaharra dago, Ukrainako gaur egungo Izmail hirian. 1789an Izmailen erorketa ondorioz, otomandrrek erabateko kontrola galdu zen Iparraldeko Pontikoko kostetan (gaur egun Ukrainako hegoaldea), eta Errusiako Inperioa Itsaso Beltzaren zati horretara hedatu zen, nahiz eta borrokaldiek eta gudek oraindik jarraitu zuten.

## Kanpo estekak
Gutzon Borglum

**John Gutzon de la Mothe Borglum** (St. Charles, Idaho, 1867ko martxoaren 25a - Chicago, 1941eko martxoaren 3a) estatubatuar eskultorea izan zen.

Jatorri daniarra eta mormoi poligamoak dituen familia batean jaio zen. Artelan publikoak egin zituen Estatu Batuetan zehar. Bere lanik ezagunena Rushmore mendian egindakoa da.

## Iruditegia 

General Philip Sheridan Memorial - Rienzi.JPG|Philip Sheridan, Washington D. C. (1908)
Mount Rushmore Closeup 2017.jpg|Rushmore mendia, Hego Dakota
Bust of Abraham Lincoln by Gutzon Borglum cph.3b20231.jpg|Abraham Lincoln AEBetako kapitolio (1908) 
Rabboni by Gutzon Borglum (1909) Control IAS 76005124 Front Detail.jpg| Rabboni, Rock Creek hilerria, Washington, D. C. (1909)
Henry Lawson Wyatt by Gutzon Borglum - DSC05864.JPG|Henry Lawson Wyatt,  Ipar Carolina State Capitol (1912)
Altgeld.JPG| John Peter Altgeld,  Lincoln Park, Chicago (1915)
Statue of Thomas Paine, parc Montsouris, Paris (3).jpg|Thomas Paine, Montsouris, Paris (1936)
Charles Brantley Aycock by Gutzon Borglum - DSC05826.JPG|Charles Brantley Aycock,  Ipar Carolina State Capitol  (1941)
John William Mackay statue.jpg|Comstock Lode, John William Mackay (1831–1902), Mackay School of Earth Sciences and Engineering, Nevadako Unibertsitatea, Reno.(1908)]]
"The Aviator" (of 1919) by Gutzon Borglum.jpg|Hegazkinlaria, Charlottesville, Virginia, 1919, Virginiako Unibertsitatea 
BorglumNC monument.jpg|Ipar Karolinako soldaduak Gettysburgeko guduan.

## Kanpo estekak
Liu Ying (futbolaria)

**Liu Ying** (Txina, 1974ko ekainaren 11- ) futbolari profesionala izan zen, gaur egun erretiratua.

Udako olinpiar jokoetara bi aldiz joateko aukera izan zuen, 1996. eta 2000. urteetan, Txinako emakumezkoen taldearekin. 1996an zilarrezko domina irabazi zuten, berak hiru partidetan hartu zuen parte, finala barne. 1999an FIFAko emakumeen taldearekin munduko txapelketa jokatu zuen, eta kaleratuak izan ziren Ameriketako Estatu Batuen aurka. Partida penaltietan erabaki zen, zehazki, berak jaurti zuena. Izan ere, aurkako taldeko atezaina zen Briana Scurryk, gelditu egin zion. Horrela, 5-4 galdu zuten. 

Hurrengo urtean, bosgarren gelditu zen, Txinako taldearekin udako olinpiar jokoetan. Hiru partidatan jokatu zuen.

## Kanpo estekak
Sarah Webb (estropadalaria)

**Sarah Webb** (jaiotzez, **Sarah Gosling**; Ashford, Erresuma Batua, 1977ko urtarrilaren 13 - ) britainiar estropadalaria da. Yngling klasean, 2004an Atenaseko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta lehenengo postuko bi domina irabazi zituen. 2008an Pekinen, Yngling klasean baita ere, beste lehenengo postuko domina bat irabazi zuen.

Munduko Yngling txapelketan, bi urrezko domina irabazi zituen 2007. urtean Cascaisen (Portugal) eta 2008. urtean Miamin (Estatu Batuetan). Europako Yngling txapelketan urrezko domina bat irabazi zuen 2008. urtean Blanesen (Espainian).

## Kanpo estekak
Kirsten Wenzel

**Kirsten Wenzel** (Leipzig, Alemania, 1961eko otsailaren 27 - ) alemaniar arraunlaria izan zen. *Sportclub Deutsche Hochschule für Körperkultur*en belan aritzen zen.

## Bizitza pertsonala 
1982ko abenduaren 18an, Wenzel Rainer Strohbach igerilari olinpikoarekin ezkondu zen Pankowko udaletxean. Urte batzuk beranduago, Strohbachengatik dibortziatu egin zen.

Irakasle izateko ikasi zuen eta Berlingo institutuetan irakatsi zuen. 1975. urtean, bere lehenengo urrezko domina irabazi zuen Spartakiaden. 1978. urtean Zelanda Berriko munduko txapeldun bihurtu zen. 

## Ibilbidea 
* 1979. urtean, munduko txapelketan zilarra irabazi zuen.
* 1980. urtean, udarako Joko Olinpikotako urrezko domina irabazi zuen.
* 1981. urtean, Arrauneko Mundu Txapelketako zilarrezko domina irabazi zuen.
* 1982. urtean, Arrauneko Mundu Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen.
* 1983. urtean, Munduko Arraun Txapelketan parte hartu zuen, bere ezkontzako Strohbach abizenarekin eta emakumezkoen zortzikoetan brontzezko azken domina irabazi zuen erretiratu aurretik.

## Kanpo estekak
Susan Leeman

eskuinera|thumb|260px|Endokrinologia-sistema
**Susan E. Leeman** (Chicago, Ameriketako Estatu Batuak, 1930eko maiatzaren 9a) estatubatuar endokrinologoa da, neuroendokrinologiaren sortzaileetako bat.

## Bizitza 
Susan Leeman, Susan Epstein, Chicagon jaio zen 1930ean. Ama Estatu Batuetan jaio zen eta aita Errusiatik New Yorkera joan zen. Aita metalurgia- akademikoa zen, eta ama George Washington Unibertsitatera joan zen, emakume gutxik egin zuten une batean. Leemanek sei aste baino ez zituenean, bera eta bere familia Columbusera, Ohiora, joan zen bizitzera, eta gero, sei urte zituela, Betlehemera, Pennsylvaniara.

1951n Leemanek Goucher College-ko lizentziatura jaso zuen, eta graduondokoa eta doktoretza Radcliffe Collegen, 1954an eta 1958an, hurrenez hurren.

### Lan ibilbidea 
Leemanek 1958an ekin zion bere ibilbideari Harvardeko Unibertsitatean, eta hurrengo urtean Brandeiseko Unibertsitatera joanda, hantxe egon zen hurrengo 12 urteetan. 1972an, lanpostu bat lortzeko aukerarik izan ez zuenez, Leeman Harvardera itzuli zen irakasle laguntzaile gisa 1980ra arte. Gero, medikuntza-eskola utzi zuen, han ez ziotela kargu iraunkorrik eskainiko konturatu zenean. Fisiologia-katedra bat lortu zuen Massachusettseko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean. 1992an, Leemanek Massachusetts utzi zuen Bostongo Unibertsitateko farmakologia-sailean ekiteko. 

1974an, Leemanek 'P substantziaren' egitura aurkitu zuen. Peptido horren aurkikuntzak Ulf von Eulerri Nobel Saria eman zion 1970ean. Leeman neuroendokrinologiaren sortzaileetako bat da.
## Sariak 
* 1987an hautatu zuten Arte eta Zientzien Akademia Amerikarrerako. 
* 1991n Leeman Zientzien Akademia Nazionalerako fisiologian eta farmakologian hautatutako lehen emakumea izan zen. 
* 1993an Zientziaren Bikaintasunerako FASEB saria irabazi zuen (FASEB Excellence in Science Award)  
* 2005ean Committee on Women in Neuroscience's Mika Salpeter Lifetime Achievement Award (Emakumeen Batzordeko Mika Salpeter Lifetime Achievement saria).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Susan Leeman-en autobiografia
Karlos Alberto Sardiniakoa

**Karlos Alberto** (; Turin, 1798ko urriaren 2a - Porto, 1849ko uztailaren 28a) Sardiniako erregea izan zen 1831tik 1849ra.

Karlos Manuel Savoiako eta Maria Kristina Saxoniakoaren semea izan zen. Napoleondar garaian Frantzian bizi izan zen eta hezkuntza liberala jaso zuen. 1821ean matxinadaren alde egin zuen, Viktor Emanuel I.a Sardiniakoa konstituzio liberala ematera behartzeko, baina gero babesa kendu zion.
Kontserbadore bihurtu zen eta San Luisen Ehun Mila Semeetan parte hartu zuen.

Sardiniako errege bihurtu zen 1831n, Karlos Felix lehengusu urruna hil ondoren. Hasierako aldi kontserbadore baten ondoren, Aita Santuak zuzendutako eta Habsburgoko Etxetik askatutako Italia Federalaren ideia hartu zuen. 1848an Albertino Estatutua eman zuen, Italiako lehen konstituzioa.

Austriako Inperioaren aurka borrokatu zen Italiako Independentziaren Lehen Gerran, baina Aita Santuak eta Bi Sizilietako erregeak utzi egin zuten. 1849an Novarako guduan garaitua izan zen eta bere seme Viktor Emanuel II.aren alde abdikatu zuen. Handik hilabete gutxira hil zen, Oporton erbesteratuta.

## Kanpo estekak
Dumitrița Turner

**Dumitrița Turner** (Onesti, Errumania, 1964ko otsailaren 12 - ) gimnastika artistikoan aritzen zen errumaniar kirolaria zen. 

## Ibilbidea 
Bere urterik hoberena, 1979. urtea izan zen. Turnerrek, Ford Worthen egindako munduko txapelketak, 2 urrezko domina lortu zituen: bata, taldekako txapelketan. Hauek izan ziren bere taldekideak: Nadia Comăneci, Rodica Dunca, Melita Ruhn, Emilia Eberle eta Marilena Vladarau; potro jauzian lortu zuen beste domina, bakarka.

1980. urtean ere, berriro, taldekako txapelketan eduki zuen arrakasta, zilarrezko domina lortu zuten Nadia Comăneci, Rodica Dunca, Cristina Elena Grigoraş, Melita Ruhn eta Emilia Eberlerekin.

## Kanpo estekak
Li Juan

**Li Juan** txinatar boleibol jokalaria da. 2005eko Asiako Txapelketan, 2006ko Dohako Asiako Jokoetan eta 2010eko Guangzhouko Asiako Jokoetan urrezko domina irabazi zuten taldeetan funtsezkoa izan zen.

## Ibilbidea 
Li 1998an sartu zen Tianjin Bridgestonen. Hamar urte baino gehiagoko karrera profesionalean, berak eta bere taldekideek Txinako Boleibol Ligako zortzi titulu, Txinako Joko Nazionaleko bi eta AVC Kluben Txapelketako hiru titulu irabazi dituzte.

2000. urtean, Li Txinako emakumezkoen boleibol talde nazionalean sartu zen.

2002an, Li Txinako emakumezkoen boleibol talde nazionalera deitu zuten lehen aldiz, Tianjin Bridgestoneko Li Shan, Zhang Ping eta Zhang Na taldekideekin batera.

Li 2008ko Pekingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, Txinako emakumezkoen boleibol selekzio nazionaleko kide gisa, eta brontzezko domina irabazi zuen.

Emakumeen boleiboleko finalean Txina vs Hego Korea 2010eko Guangzhou Asiako Jokoetan bere azken kolpeak irabazi zion Txinari partida. 2012ko Asiako Kluben Txapelketako urrezko domina irabazi zuen.

## Kanpo estekak
Marlango

**Marlango** Madrilen sortutako pop musikaren duo espainiar ezaguna da. Haren musikan jazzen eta bluesen eragina ikus daiteke, bestetik. Izena Tom Waitsen abesti baten hasieratik dator, "I wish I was in new Orleans". Lehen maketa 1998an plazaratu zuten.

## Taldekideak 
* Leonor Watling 
* Alejandro Pelayo

## Discografía 
* 2004: *Marlango*
* 2005: *Automatic imperfection*
* 2007: *The electrical morning*
* 2010: *Life in the Treehouse*
* 2012: *Un día extraordinario*
* 2014: *El porvenir*
* 2018: *Technicolor*
* 2019: *Altafonte Sessions presenta... Marlango*

### Bildumak 
* 2007: *Selection*
* 2011: *Automatic Imperfection / The Electric Morning*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Marlangoren webgune ofiziala.
* :Marlango Facebooken.
* :2010ean emandako elkarrizketa.
Hedwiga Rosenbaumová

**Hedwiga Rosenbaunova** (Praga, Bohemiako Erresuma, 1864ko uztailaren 3 &ndash; 1939ko uztailaren 31) tenislari profesionala izan zen, Austria-Hungarian eta Txekoslovakian.

Brontzezko bi domina irabazi zituen Parisko 1900eko Udako Olinpiar Jokoetan, banaka eta bikoteka, Archibald Waldenekin.

## Kanpo estekak
Natallia Tsylinskaya

**Natalia Valerieuna Tsylinskaya** bielorusiar txirrindularia da, pistako lasterketetan ezpezializatua. Batez ere abiadurako probetan eta erlojuaren aurkako probetan da ona. 

Udarako olimpiar jokoetan hartu zuen parte 2004 eta 2008 urteetan, brontzeko domin bat lortuz Atenasen 2004ean 500 metroko erlojuaren aurkako lasterketan.

10 domina lortu zituen pistako txirrindularitzako munduko txapelketan, 2000 eta 2007 urte bitartean, hainbat urteetan munduko txapelduna bilakatuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alla Tsuper

**Alla Petrouna Tsuper** (Rovno, Ukraina, 1979ko apirilaren 16 - )  eski akrobatikon eta, bereziki, aireko jauzian lehiatzen zen ukrainar kirolaria zen.

## Ibilbidea 
Txikitatik gimnasia erritmikoan ibiltzen zen baina 13 urte zituela, Nikoaleveko entrenatzaileak eskiko aireko jauzia probatzera gonbidatu zuen. 1992an, Nikolaeveko Gorputz hezkuntzako eskolan sartu zen. Urte hauetan zehar junior mailako munduko txapelketetan parte hartu zuen.

Bere bizitzan zehar neguko sei olinpiar jokoetan hartu zuen parte, 1998-2018 artean. Urrezko domina irabazi zuen aireko jauziaren proban Sotxin, Errusian (2014). 

Bostgarren postuan geratu zen Naganon, 1998an. Bederatzigarren postuan Salt Lake Cityn, 2002an. Hamargarren postuan Turin-en, 2006an. Zortzigarren postuan Vancouveren, 2010 en. Eta azkenik laugarren postuan geratu zen Pyeonchanngen 2018an.

## Kanpo estekak
Ri Song-hui

**Ri Song-hui** (Ipar Korea, 1978ko abenduaren 3 - ) iparkorear haltera da. 

2000ko Udako Olinpiar Jokoetan emakumezkoen 58 kg-tan lehiatu zen eta 220,0 kilogramo altxatuta, zilarrezko domina irabazi zuen. 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan errepikatu zuen, oraingoan 232,5 kg jasoz. 102 kg-rekin munduko errekorra hautsi zuen emakumezkoen 53 kg-ko klasean.

## Kanpo estekak
Laura Tomlinson

**Laura Tomlinson** (Mainz, Alemania, 1985eko urtarrilaren 31 -  ) zaldiketan aritzen den alemaniar kirolari olinpikoa da.

## Ibilbidea 
Hiru urte zituenean hasi zen zaldi gainean. 14 urterekin Pony European Championships txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen. 

2008. urtean Pekingo Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte taldeka, eta bosgarren geratu ziren. 2012. urtean Londreseko Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta banakakoan urrezko domina eta taldetakoetan brontzezko domina lortu zituen.

## Familia 
Bere gurasoak  Wilfried Bechtolsheimer eta Ursula Bechtolsheimer-Kipp dira eta bere anai-arrebak  Felix Bechtolsheimer, Till Bechtolsheimer, Goetz Bechtolsheimer. Bere aitona Karl Heinz Kipp zen.

Mark Tomlinsonekin ezkondu zen 2013an, eta lau seme-alaba ditu.

## Zaldiak 
# 1995: Andretti H (Andy) eta Mistral Hojris (Alf).
# 2007: Duval's capri sonne jr (cas)
# 2010: Rose of bavaria (betty) eta Fallatijn van kairos (finn)

## Kanpo estekak
Ellen Braumüller

**Ellen Braumüller** (Berlin, 1910eko abenduaren 24 &ndash; 1991ko abuztuaren 10) xabalina jaurtilari alemaniarra izan zen.

Los Angelesen, 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina lortu zuen xabalina jaurtiketan, 43,49 metrora iritsiz, Babe Didrikson eta Tilly Fleische gaindituz. 1932ko Olinpiar Jokoetan, erreleboan, diskoan eta altuera jauzian ere aritu zen.

## Kanpo estekak
Seo Hyo-sun

**Seo Hyo-sun** (Hego Korea, 1966ko irailaren 20a- ) belar-hockeyan lehiatzen zen kirolaria da.

Seulen ospatu ziren 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Kanpo estekak
Joanna Nowicka

**Joanna Nowicka** (Kolobrzeg, Polonia, 1966ko uztailaren 25 - ) Poloniako kirol-arkularia izan zen. 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, Atlantan, brontzezko dominaren lortu zuen. Bestalde, Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen (1988, 1992, 2000) urteetan bakarkako jokoan.

## Biografia 
Lehen mailako eskolan hasi zen arku-tiroaz interesatzen, eta Stanislaw Stuliglow entrenatzailea izan zen lehenena bere talentua sumatu zuena, ondoren, honen ikasle bihurtu zen. Bertako hainbat talde irudikatzen hasi zen bere arku tiratzaile ibilbidea, Kotwica Kołobrzeg eta Mewa Kołobrzeg klubak konkretuki. 

1983an Kobobrzeg herriko Sukaldaritza eta Garmazeriako Lanbide Eskolan graduatu zen, eta sukaldari titulatu eta profesional bihurtu zen.

Urte askotan Poloniako arkulari nagusietako bat izan zen, Poloniako banakako zazpi txapelketa irabaziz (1987-1989, 1991, 1992, 1995, 1997) eta nazioartean arrakasta lortuz. 1988ko Olinpiar Jokoetan egin zuen debuta Seulen, eta 16. postuan eta 10. postuan geratu zen bere taldearekin batera, hauek, ( Nowicka, Joanna Helbin eta Beata Iwanek-Rozwód ) izan ziren. Lau urte geroago, Bartzelonan, 10. geratu zen banakako txapelketan eta 16. taldekakoan. 1996an, Poloniako Nowicka, Katarzyna Klata eta Iwona Dzizertxobait Ziorekin batera, brontzezko domina irabazi zuen . Joko horietan bertan 11. postuan amaitu zuen bakarkako lehiaketan. Bere azken olinpiar emanaldia Sidneyn izan zen, non zortzigarren postua lortu zuen, baita hamaikagarrena ere bere taldearekin batera.

1996an, Aleksander Kwaniewski presidenteak Merezimenduaren Zilarrezko Gurutzea eman zion "bere kirol lorpen nabarmenengatik" .

Gaur egun, Piotrekin ezkonduta dago eta alaba bat du, Alexandra, 1993an jaioa. Bere kirol ibilbideari amaiera eman ondoren, gazteen heziketari ekin zion.

## Kanpo estekak
Mariya Petkova

**Mariya Dimitrova Petkova** ( Plovdiv, Bulgaria, 1950eko azaroaren 3a - ) dagoeneko erretiratutako disko-jaurtitzaile bulgariarra da. Mariya bi aldiz izan zen disko-jaurtiketan txapeldunordea, 1976 eta 1980ko olinpiar jokoetan.

## Ibilbidea 
1982an zilarrezko domina irabazi zuen Europako Txapelketan eta urtebete geroago, brontzezko domina irabazi zuen Atletismoko lehen Munduko Txapelketan.

Lortutako emaitza eta dominak: 
* 1975ean,  Munduko Ikasleen Jokoetan,  Erroman (Italia) lehen postuan amaitu zuen 5,28 metrorekin. 
* 1976ean, Udako Olinpiar Jokoetan,  Montrealen (Kanada) bigarren postuan amaitu zuen 67,30 metrorekin.
* 1977an,  Munduko Ikasleen Jokoetan, Sofian (Bulgaria) lehen postuan amaitu zuen  66,34 metrorekin. 
* 1980ean, Udako Olinpiar Jokoetan, Moskun (Errusia)  bigarren postuan amaitu zuen  67,90 metroekin.
* 1982ean, Europako Txapelketan, Atenasen (Grezia) bigarren postuan amaitu  zuen 67,94 metrorekin.
* 1983ean, Munduko Txapelketan, Helsinkin, (Finlandia) hirugarren postuan amaitu zuen.

## Kanpo estekak
Heidi Weng

**Heidi Weng** (Ytre Enebakk, Norvegia, 1991ko uztailaren 20 - ) iraupen-eskiatzaile bat da.

## Kirol ibilbidea 
Munduko Kopan lortutako banakako emaitzarik onena Eskiko Tourrean lortutako garaipenak dira, bai 2016-17an, bai 2017-18an. Urrezko hiru domina irabazi ditu Gazte Mailako Munduko Txapelketetan, bi errelebotan eta bat jarraipenean. Hamaika eski domina irabazi ditu munduko txapelketetan, horietatik bost urrezkoak. 

2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan brontzea irabazi zuen eskiatloian. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrea lortu zuen taldekako errelebotan eta brontzea 20 kilometro eskiatloian.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhang Hui (patinatzailea)

**Zhang Hui** (Harbin, Heilongjiang, Txina, 1988ko martxoaren 8a - ) patinatzaile olinpikoa da.

## Ibilbidea 
Zhang Hui-ik 3000m errelebo taldeko parte hartzailea izan da, Txina ordezkatuz, pista laburreko izotz gaineko patinajean.

Orain dela urte batzuk, ustekabean, bere taldekide batek aurpegian zauritu zuen, hain zuzen ere Wang Mengek, ospakizun batean taldekidearen patinarekin kontaktuan jarri zenean.

Zhang Hui-rek bere karreran zehar, 2010ean Vancouverreko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, 2011an Shellfied-en eta azkenik urte berdinean Astana-Almaty-n Asiako jokoetan. Zhang-ek urrezko domina bat ere irabazi zuen, hau izan zen bere karrerako domina garrantzitsuena.

## Kanpo estekak