open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Crassulaceae

**Krasulazeoak** (**Crassulaceae**) Saxifragalen ordenako landare-familia bat dira. Landare belarkarak dira, edo zuhaixka-formakoak (oso bakanak), eta gehienetan zukutsuak. Mundu osoan bizi dira, baina, batez ere, Ipar hemisferioan eta Afrikako hegoaldean.

Krasulazeoak, eskuarki, zukutsuak dira, hau da, ura metatzen dute hostoetan, eskualde lehor eta beroetan bizi baitira, ur gutxiko tokietan alegia. Familiak 1.400 espezie inguru ditu, 33 generotan banatuak.

Hosto bakunak dituzte, eta antolaketa aldatu egiten da espezietik espeziera: aurkakoak, txandakatuak edo hosto-errosetak, estipularik gabeak. Loreak hermafroditak dira, erregularrak. Fruituak kapsula- edo folikulu-formakoak dira.

Krasulazeoen familiako espezie asko apaingarri gisa erabiltzen dira, landare gogorrak baitira, zaindu beharra ez dutenak, eta askok itxura bitxia dute. Gainera, erraz ugaltzen dira.

Sailkapena ez da erraza, espezieek hibridaziorako joera baitute, hala basalandareek nola landatuek. Sailkapen zaharretan Rosales ordenan sartzen ziren, baina, gaur egun, Saxifragales ordenan sailkatzen dira.

## Generoak 
* *Adromischus*
* *Aeonium*
* *Aichryson*
* *Chiastophyllum*
* *Cotyledon*
* *Crassula*
* *Diamorpha*
* *Dudleya*
* *Echeveria*
* *Graptopetalum*
* *Greenovia*
* *Hylotelephium*
* *Hypagophytum*
* *Jovibarba*
* *Kalanchoe*
* *Lenophyllum*
* *Monanthes*
* *Orostachys*
* *Pachyphytum*
* *Perrierosedum*
* *Phedimus*
* *Pistorinia*
* *Prometheum*
* *Pseudosedum*
* *Rhodiola*
* *Rosularia*
* *Sedum*
* *Sempervivum*
* *Thompsonella*
* *Tylecodon*
* *Umbilicus*
* *Villadia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Crassulaceae page @ SucculentCity
* Crassulaceae in Topwalks
Los Angeles konderria

**Los Angeles konderria** (ingelesez *Los Angeles County*) Ameriketako Estatu Batuetako Kalifornia estatuko 58 konderrietako bat da. 2010. urteko erroldaren arabera, 10.486.832 biztanle zeuden, 937,1 bizt./km²-ko dentsitatearekin: Estatu Batuetan biztanle gehien zituen konderria zen. Konderriko hiri nagusia Los Angeles da, biztanle gehieneko bigarren hiria.

### Historia 
Los Angeles konderria 1850. urtean sortu zuten, Kalifornia Estatu Batuetan sartu zenean. Gerora, Los Angeles konderriko lur zati batzuetatik San Bernardino konderria sortu zen 1853. urtean (konderri horretatik sortu zen aurrerago Riverside konderria, 1893. urtean); Kern konderria 1866. urtean, eta Orange Konderria 1899. urtean.

## Geografia 
Metropoli-Eremuak Los Angeles konderriko mugak gainditzen ditu, eta konderri hauetara ere hedatuta dago: Orange, San Bernardino, Riverside eta Ventura.

### Konderriaren banaketa 
* Ekialdean: Ekialdeko Los Angeles, San Gabriel Ibarra, Pomona Ibarra
* Mendebaldean: Westside, Beach Hiriak
* Hegoaldean: Hegoaldeko Badia (South Bay), Palos Verdes Penintsula, Hegoaldeko Los Angeles, Gateway Hiriak
* Iparraldean: San Fernando Ibarra, Antelope Ibarraren zati batzuk eta Santa Clarita Ibarra
* Erdialdean: Los Angeles erdigunea, Mid-Wilshire

### Hiri handienak 
Los Angeles konderrian 88 hiri daude. 2008. urtean biztanle gehien hemen zeuden:

* **1.** Los Angeles, 4.065.585
* **2.** Long Beach, 492.682
* **3.** Glendale, 207.303
* **4.** Santa Clarita, 177.150
* **5.** Pomona, 163.408
* **6.** Palmdale, 151.346
* **7.** Pasadena, 150.185
* **8.** Torrance, 149.111
* **9.** Lancaster, 145.074
* **10.** El Monte, 126.308
* **11.** Inglewood, 118.868
* **12.** Downey, 113.469
* **13.** West Covina, 112.648
* **14.** Norwalk, 109.567
* **15.** Burbank, 108.082

## Demografia 
2010eko zentsoan bizi ziren 9.818.605 pertsonetatik 7.416.210 txuriak edo hispanoak dira. Horietatik hispano edo latino kategorian 4.687.889 dira. 815.086 beltzak edo afroamerikarrak. 18.886 amerikar natiboak ziren eta 22.464 Hawaii edo Pazifikoko irletako natiboak. 1.325.671 asiarrak ziren. Bestelako arraza bat kategorian 25.367 biztanle daude. Bukatzeko euren burua arraza bat baino gehiagotan 194.921 pertsonek kokatzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Los Angeles konderriko webgune ofiziala
Poloniaren inbasioa

**Poloniaren inbasioa** ( edo Iraileko kanpaina;  edo Poloniako kanpaina) 1939. urtean gertatu zen: batez ere Alemania naziak eta Sobietar Batasunak Polonia hartzeko egin zituzten ekintza militarrak, 1939. urteko irailaren 1etik urriaren 6ra bitartean, poloniar armada garaitu arte.

Bigarren Mundu Gerra leherrarazi zuen lehenengo gertakaria izan zen, Hitlerrek, erasorik ez egitekotan Molotov-Ribbentrop ituna sobietarrekin sinatu eta astebetera, «Fall Weiss» operazioarekin antolatutako inbasioari ekin zionez: Poloniako iparraldetik, hegoaldetik eta mendebaldetik sartu ziren alemanak, *Blitzkrieg* zeritzon eraso azkar eta bortitzen teknika erabiliz poloniarrak erraz garaituz, batez ere Bzurako guduaren ostean. Frantziak eta Erresuma Batuak, itunak eginda izan arren, ez zuten parte handirik hartu Poloniari laguntzen, eta horrek bide eman zuen Poloniak hain 'erraz' etsi behar izatera.

Sobietarrek, euren aldetik, irailaren 17an hasi ziren Polonia inbaditzen: Armada Gorria Polonia ekialdetik sartzen hasi zen. Poloniarrek defentsarako zituzten indarrak nahiko ez zirelakoan, tropa guztiak Errumaniako lurralde neutralera bidaltzea erabaki zuten.

Urriaren 2-5 bitartean Kockeko guduan poloniarrei garaituta, inbasio-kanpaina 1939. urteko urriaren 6an amaitu zen: Alemaniak eta Sobietar Batasunak Poloniako lur guztiak banatu eta eskuratu zituzten, Poloniako Bigarren Errepublikari amaiera emanez, nahiz eta Polonia formalki sekula errenditu ez. Urriaren 8rako, Alemaniak Poloniako mendebaldea eta Danzig Hiri Askearen (gaur egungo Gdańsk) administrazioa erabakita zeukan. Bestalde, Sobietar Batasunak poloniar lurrak Bielorrusiako eta Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistetan sartu zituen, sobietartze-kanpainari ekinez.

Poloniarrek, euren aldetik, erresistentzia-mugimenduak abiarazi zituzten. Biztanleriaren %20a hil zen inbasioan, batez ere juduak.

## Kanpo estekak 
* Poloniako industria-guneen mapa
* Poloniarren posizioak
* Alemanen posizioen mapa
* Poloniarren erresistentziakoak
* Poloniako banaketa
* Alemanak Polonian aurreratzen
Viktoria Suediakoa

**Victoria Ingrid Alice Désirée** (Stockholm, Suedia; 1977ko uztailaren 14a), ezagunagoa **Viktoria Suediakoa** bezala, Suediako printzesa oinordea. Karlos XVI.a Gustavo Suediakoa eta Silvia Suediakoaren lehen alaba. **Suediako printzesa oinordea** *(Sveriges Kronprinsessa)* eta **Västergötlandeko dukesa** *(Hertiginna av Västergötland)* tituluak ditu, baita ** Berorren Maiestatea** trataera ere. Gaur egun, munduko tronu baterako dagoen printzesa oinorde bakarra da.

## Biografia 
Suedian jaio zen 1977. Garai horretan Lege Salikoa zegoen indarrean, beraz, emakumea izateagatik Viktoriak ezingo zuen bere aitaren (Karlos XVI.aren) tronua heredatu.

Suediako Parlamentuaren aurrean elkartu ziren talde feministen presioari esker, konstituzioa aldatu, Lege Salikoa indargabetu, eta Lege Kognatikoa ezarri zen. Horrela, tronuaren oinordekoa erregearen lehenengo semea edo alaba izango zela legeztatu zen, umearen sexua kontuan hartu gabe. Legea ezarri zenerako (1980) Karlos Filipe Suediakoa (Karlos XVI.aren semea) jaioa zegoen, baina Parlamentuak erabaki zuen lege horrek atzeraeraginezko ondorioa zuela, eta horregatik, Viktoria izendatu zuten ofizialki printzesa oinorde.

1995eko uztailaren 14an, Viktoriak adin-nagusitasuna bete zuenean, leialtasun zina egin zion erregeari, horrela, ofizialki bere gain hartu zuen printzesa oinorderen kargua.

Viktoriak tronua hartzen duenean, Suediako hirugarren erregina izango da; Lehenengoa Kristina Suediakoa izan zen (1626-1689), eta bigarrena Ulrika Leonor Suediakoa (1688-1741).

1977. urtean onartu zuen anorexia gaixotasuna zuela, gerora gaindituko zuen gaixotasuna.

2010eko ekainaren 19an, Viktoria Daniel Westlingekin ezkondu zen Stockholmeko San Nikolas katedralean, eta 2012an alaba bat izan zuten: Estela Suediakoa.

## Kanpo estekak 
* Suediako errege-etxeko webgune ofiziala
Epikureismo

start=0|thumbtime=36|thumb|Epikureismoa azaltzen duen bideoa.
thumb|eskuinera|Epikuro
**Epikureismoa** Epikuro eta haren jarraitzaileen doktrina filosofikoa da. Doktrina horren arabera, zoriona oinazerik ezan, atseginean eta espirituaren lasaitasuna lortzean oinarritzen da.

## Doktrina 
Epikurok arimaren erabateko lasaitasuna edo ataraxia proposatzen zuen eta bere gogaideen artean adiskidetasunezko harremanak izatea. Hortxe zegoen zoriontasunaren atea. Plazer horrek ez zuen gorputzera mugatu behar, intelektuala ere izan behar zuen, gizakia osotasuna baita. Gainera, Epikurorentzat, plazerra edo zoriontasuna oinazerik edo bestelako edozein nahigaberik (gosea, sexu-grina, aspermena, etab.) ezaren sinonimo zen. Adimenaren eta gorputzaren arteko oreka perfektuak ematen zuen lasaitasuna edo ataraxia.

#### Gorputzaren eta arimaren plazerrak 
Epikuro ez zen dualista, hori argitzea garrantzitsua da. Hau da, ez zuen gorputza-arima aurkakotasuna aldarrikatzen; arima, gorputza bezalaxe materiala da eta atomoz osatua dago.
Bi plazer-mota ere bereizten zituen: gorputzarenak eta arimarenak.

#### Helburua 
Epikuroren filosofiaren helburua ez zen teorikoa, praktikoa zen batez ere. Bizitza zoriontsu eta atsegina izateko lasaitasuna bilatzea zuen helburu, eta patuarekiko, jainko-jainkosekiko edo heriotzarekiko beldurra behin betiko baztertuta geratzen ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Aguirre, Javier (2008): "Epikureismoa" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Aguirre, Javier; Lavilla, Jonathan (2023): "Sarrera" in *Zoriontasunaren defentsan. Epikuro*, Iruñea, Katakrak. 

## Kanpo estekak
Moldaviako Sobietar Errepublika Sozialista

**Moldaviako Sobietar Errepublika Sozialista** (moldavieraz: Република Советикэ Сочиалистэ Молдовеняскэ; errumanieraz: *Republica Sovietică Socialistă Moldovenească*; errusieraz: Молда́вская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика) Sobietar Batasuneko errepubliketariko bat izan zen, 1940-1991 bitartean. Gaur egungo Moldaviako Errepublikari dagokion lurralde eta herrialdea zen. Chisinau zen hiriburua. Herrialdeko hizkuntza nagusiak moldaviera eta errusiera ziren. Sobietar errubloa zerabilten.

1989. urteko datuen arabera, Moldaviako errepublikak 33.843 km²-ko azalera zeukan, Sobietar Batasuneko hamalaugarrena. 4.337.600 biztanle zeuden, eta Batasuneko bederatzigarren handiena zen biztanleriari dagokionez.

## Historia 
Aurrekari moduan, Sobietar Batasunak Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistaren barruan Moldaviako Sobietar Errepublika Sozialista bat antolatu zuen 1924. urtean, Dniester eta Prut ibaien arteko lurraldean; bereziki errumaniar gutxiengoari eskubide multzo handia aitortu zioten.

1939. urteko sobietarren eta alemanen arteko Molotov-Ribbentrop Hitzarmenaren ondorioz, Prut ibaiko ekialdeko Errumaniako lurraldeak sobietarren esku geratu ziren. 1940. urteko abuztuaren 2an sortu zuten Moldaviako Sobietar Errepublika Sozialista, Dniester eta Prut ibaien arteko lurraldea, Ukrainako Sobietar Errepublika Sozialistatik bereiziz baina Sobietar Batasunaren barruan jarraituz.

Alemanek, Errumaniaren laguntzaz Moldaviako lurraldea hartu zuten, baina Bigarren Mundu Gerraren amaierarako Sobietar Batasunak Moldavia berreskuratuta zeukan, baita berrantolatuta ere.

1991. urteko maiatzaren 23an *Moldaviako Errepublika* izena eman zioten herrialdeari, eta abuztuaren 27an independentzia aldarrikatu zuten.

## Ekonomia 
Lurralde gehienean ekonomia-jarduera nagusia nekazaritza zen, fruten ekoizpena batez ere. Transnistria eskualdean, ostera, industriak indar handia zeukan, energia elektrikoaren ekoizpenak batez ere.

## Kanpo estekak
Ibuprofeno

**Ibuprofenoa** antiinflamatorio ez esteroideoa da, eta antipiretiko gisa erabiltzeaz gain, buruko mina, hortz-haginetako mina, muskuluetako mina (mialgia), hilekoaren ondoeza, oinaze neurologiko arina, sukarra eta kirurgia ondorengo mina tratatzeko erabiltzen da. Hantura-prozesuak tratatzeko ere erabiltzen da, artritisetan esaterako.

## Disolbagarritasuna 
Uretan ez da ia disolbatzen; 1 mg baino gutxiago disolbatzen da 1 ml uretan (< 1 mg/ml). Disolbatzaile organikoetan (etanolean edo azetonan) disolbatzen da.

## Toxikotasuna gizakiengan 
Sintomen larritasuna aldatu egiten da hartu den dosiaren arabera eta hartu ondorengo denboraren arabera. Hala ere, pertsona bakoitzak dosiarekiko duen tolerantziak paper garrantzitsua jokatzen du.

## Dosia eta nola hartu 
thumb|Ibuprofenoa pilulatan.
Elikagaiekin batera hartzea gomendatzen da. Sendagileak zehaztu behar du posologia eta kasu jakin batean egin beharreko tratamendua. Hala ere, ohiko dosi gomendatua hauxe da: 325-650 mg parazetamol eta 200-300 mg ibuprofeno 4-6 ordutik 4-6 ordura.
Sukarra edo oinaze-sintomak edo/eta hantura-sintomak desagertzen ez badira, dosia handitu daiteke: 600 mg parazetamol eta 400-600 mg ibuprofeno 6 ordutik 6 ordura, betiere eguneko 1.200 mg ibuprofeno gainditu gabe.

## Kontrako ondorioak 
* Idorreria
* Beherakoa
* Haizeak edo abdomen-distentsioa
* Zorabioa eta goragalea
* Urduritasuna
* Belarrietako burrunbak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Azido azetilsaliziliko
* Parazetamol

## Kanpo estekak
Gustavo I.a Suediakoa

**Gustavo I.a Suediakoa**, **Gustavo Vasa** izenaz ere ezaguna (1496ko maiatzaren 12a - 1560ko irailaren 29a) Suediako errege izan zen 1523tik hil zen arte. **Gustavo Eriksson** ("Erik-en semea") ere deitu izan zitzaion. Familiaren izena, *Vasa*, ez zen garai horretan erabili; XVII. mendea aurreratua zela, familiaren armarriaren erreferentzia izateko sortu zen izena, eta orduan hasi ziren erabiltzen.

Erregeorde izendatu zuten 1521ean, Kristian II.a Danimarkakoaren aurka errebolta gidatu ondoren. Suedia Kalmarko Batasunetik bereizi zuen. Bere erregealdian herrialdea berrantolatzea eta gobernu eraginkor baten oinarriak ezartzea lortu zuen.

Herrialdearen askatzailea bezainbeste tirano despotiko kontsideratu izan da. Suediako historiografiak Suedia modernoaren sortzaile eta *nazioaren aita*tzat hartu izan du.

1560an hil zen Stockolm-eko gazteluan, 64 urte zituela. Uppsalako katedralean hilobiratua dago, bere hiru ezkontideekin batera.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1531n Katalina Saxonia-Lauemburgokoarekin ezkondu zen; 1536an, Margarita Eriksdotter izenekoarekin, eta 1552an, Katalina Stenbock-ekin. Lehenarekin seme bakarra izan zuen, Erik XIV.a, 1560-1567 denbora-tartean Suediako errege izan zena. Bigarren emaztearekin hamar seme-alaba izan zituen, eta zaharrena, Joan, Suediako errege izan zen 1567-1592 urteetan.

## Erreferentziak
Cadillac

**Cadillac** luxuzko automobilen marka bat da, Estatu Batuetan General Motors enpresak ekoiztu eta saltzen dituena. William Murphyk sortu zuen 1902. urtean. Michigango Detroit hirian izan zuen lehenengo egoitza, eta hiriaren sortzailearengandik hartu zuen izena: Antoine Laumet de La Mothe, Cadillac-eko jauna (1701. urtean sortu zuen Detroit).

## Historia 
Cadillak enpresa, Henry Ford-en enpresaren (*Detroit Automobile Company and The Henry Ford Company*) hondarretatik sortu zen: 1902. urteko abuztuaren 22an *Cadillac Automobile Company* sortu zuten, Forden filiala.

### Lehen modeloak 

Fitxategi:1903-cadillac-archives.jpg|1903 Cadillac Model A.
File:Cadillac 6.5 HP Tonneau 1903 07-11-2010 13-54-25.JPG| Cadillac 6 1/2HP Tonneau 1903
File:Cadillac 8.25 HP Surrey 1904 03-11-2013 09-13-28.jpg| Cadillac 8 1/4HP Surrey 1904
File:Cadillac 10HP Tonneau 1904 03-11-2013 08-32-24.jpg| Cadillac 10HP Tonneau 1904
File:Cadillac 1904 6.5 HP Rear-entrance tonneau on London to Brighton VCR 2010.jpg| Cadillac 6 1/2HP Rear-entrancetonneau 1904
File:Cadillac 1904 8.25 HP Detachable-Top Limousine on London to Brighton VCR 2010 15-39-05.jpg| Cadillac 8 1/4HP Detachable-toplimousine 1904
File:Cadillac 8.25 HP Tonneau 1904 07-11-2010 14-17-57.JPG| Cadillac 8 1/4HP Tonneau 1904
File:Cadillac 8.25 HP Tonneau 1904 07-11-2010 14-52-04.jpg| Cadillac 8 1/4HP Tonneau 1904
File:Cadillac 1904 8.25 HP tonneau on London to Brighton VCR 2010.jpg| Cadillac 8 1/2HP Tonneau 1904
File:Cadillac 1904 Rear Entrance Tonneau on London to Brighton 2010.jpg|Cadillac 10HP Tonneau 1904
File:Cadillac 1904 9HP Limousine on London to Brighton VCR 2010 15-52-37.jpg| Cadillac 9HP Limousine

### Garai klasikoa 
[thumb|1959ko [Cadillac Eldorado Biarritz bat Bilboko Guggenheim Museoan ikusgai.]]
1950eko hamarkadan Cadillac autogintzako lehen mailara iritsi zen, hegats zorrotzen estetika eta luxuzko kabrioletak ekoitziz, zeinaren adibide argiena Cadillac Eldorado sorta izan zen. Hauen bertsio batek euskal izena izan zuen, Cadillac Eldorado Biarritz: zenbait modelo ekoitzi ziren izen horrekin 1956-1964 artean eta berriz 1976-1991 artean.

### 21. mendeko modeloak 
* Cadillac BLS
* Cadillac CTS
* Cadillac STS
* Cadillac DTS
* Cadillac SRX
* Cadillac Escalade
* Cadillac XLR

## Prototipoak 
* Cadillac Debutante
* Cadillac Orleans
* Cadillac Le Mans (1953)
* Cadillac El Camino (1954)
* Cadillac Cyclone (1959)
* Cadillac Voyage (1988)
* Cadillac Evoq (1999)
* Cadillac Imaj (2000)
* Cadillac Cien (2002)
* Cadillac Vizon (2002)
* Cadillac Sixteen (2003)
* Cadillac CTS Coupe (2008)
* Cadillac Provoq (2008)
* Cadillac Converj (2009)
* Cadillac XTS Platinum (2010)

## Kanpo estekak 
* Cadillac.com Webgune ofiziala
Cyprinidae

**Cyprinidae**, ur gezetako arrain-familia bat da, arrain guztien artean dagoen familiarik handiena. 2.400 espezie barne hartzen ditu, eta 220 genero inguru. Cypriniformes ordenakoa da familia, eta horien bi heren dira ziprinidoak.

Grezierazko *kyprînos* hitzetik datorkio izena. Hizkera arruntean, *karpa* deritze arrain-familia honetako aleei. Afrika, Eurasia eta Ipar Amerikako erreketan bizi dira.

## Morfologia 
Gorpuzkera obalatua dute. Tamaina asko aldatzen da espezie batetik bestera: zentimetro gutxi batzuetatik hasi eta metro baino gehiago luze izan daiteke. Ezkata zikloidal garatuak dituzte. Aho leuna dute, eta barailan ez dute hortzik. Espezie askok bizarra izaten dute. Faringeko hezurrak faltziformeak dira, eta hortz faringe deritzen egitura batzuk dituzte. Bizkar- eta uzki-hegal bana dituzte, tamaina desberdinekoak.

## Bizimodua 
Arrain obiparoak dira, baina berehala uzten dituzte arrautzak errun eta gero. Elikadura askotarikoa da. Espezie gehienak, ordea, intsektujaleak dira, eta eltxoz elikatzen dira, bereziki.

## Sailkapena 
Hauek dira Cyprinidae familiako genero eta espezieak:
[thumb|250px|Barbo erraldoia (*[Catlocarpio siamensis*)]]
thumb||250px|Urrearraina (*Carassius auratus*)
thumb|250px|Zarboa (*Gobio gobio*)

## Balio ekonomikoa 
Gizakiak familia honetako espezie asko jaten ditu, eta baliabide garrantzitsua da itsasorik ez duten herrialdeentzat. Akuikultura-haztegietan ekoizten dira espezie asko; oso ezaguna da, adibidez, urrearraina (*Carassius auratus*), jatorriz Txinakoa.

## Kanpo estekak
Tokio dorrea

Tokioko Minato auzoan dagoen dorre bat da, Japonian: *Tokyo Tower* izenez ezagutzen dute. Parisko Eiffel dorrearen tankerako diseinua dauka. Abiazioko arauen arabera zuri-gorriz pintatuta dago.

332,6 metroko altuera zeukanez (Eiffel Dorrea baino 8,6 metro altuagoa), munduko metalezko dorrerik altuena zen; altzairuzkoa da, baina Pariskoa baino askoz ere arinagoa da pisuz: 4.000 tona (Eiffelek baino 3.300 tona gutxiago ditu). Tachū Naitō izan zen dorrearen diseinatzailea. 1958ko urrian amaitu zuten eraikuntza, eta publikoarentzat abenduan ireki zuten.

Tokioko Dorrearen funtzio nagusia seinale analogikoen transmisio-antena da, telebistarako eta irratirako; baina 2003. urteaz geroztik seinale digitalak ere transmititzen ditu. Bestalde, Tokioko erakargarri turistiko garrantzitsua da.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala

## Erreferentziak
Muawiyah I.a

**Muawiyah I.a** (; Meka,  - Damasko, ) Omeiatarren Kaliferriko bigarren kalifa izan zen. Umar ibn al-Jattāb kalifaren garaietatik Siriako gobernadore izan zen, 661ean hartu zuen boterea, eta Estatu arabiar-siriarra eratu zuen. Ali kalifaren aurkako izateagatik, haren jarraitzaileek, xiitek, gorrotatu eta baztertu egin izan dute.

## Siriako gobernadore 
Omar ibn al-Jattāb kalifak izendatu zuen Muawiyah Siriako gobernadore, eta pixkana-pixkana beste lurralde siriarren gaineko boterea bereganatzen joan zen, tropen leialtasunari eta eskualdeko jendeari esker. K.o. 647 inguruan, Muawiyah-ek bizantziarren erasoari aurre egiteko adinako gudarostea zuen, eta, hori horrela izanik, ondorengo urteetan Bizantzioren aurkako erasoaldian parte hartu zuen. Eraso horretan hartu ziren Zipre (649) eta Rodas (654).

## Omeiatar Kaliferria 
Kalifa izendatu eta tronuratu zenetik, Muawiyah-ek Egiptotik Iraneraino zihoan Kaliferria gobernatzeari ekin behar izan zion. Hartu zuen lehen neurria kalifa-herriaren barruan egoitza berria ezartzea izan zen, eta hori Damaskon jarri zuen.

Aurrekoaz gain, kalifaren botere pertsonala eta ekiteko gaitasuna ezarri zuen. Horretarako, ospe handieneko konfiantzazko pertsonak eta hautatuak izan behar ditu inguruan, enperadore persiar eta bizantziarrei imitatzeko. Jauregiak, meskitak eta abar eraikitzeko agindua eman zuen.

Ondorengoa libreki izendatzeko eskuarekin, eta leialtasun-zinaz baliatuz, Muawiyah-ek nahi du handikiek haren seme Yazid-i babesa ematea. Gertaera honek haren boterea indartu zuen, baina baita haren kontrako kritikak eragin ere, eta horrela, Omeiatar Kaliferriak atzean utzi zuen tradizioa.

Muawiyah-ek segitu zuen bere aurrekoen hedatze-politika aurrera eramaten.

Muawiyah-ren agintaldia bere heriotzarekin batera amaitu zen, K.o. 680an, eta bere seme Yazid I.a izan zen ondorengoa.
Mehmet Ali

**Mehmet Ali** edo **Mehemet Ali** (;  - 1849ko abuztuaren 2a), Egiptoko balia (1805 &ndash; 1848).

Mehmet Ali otomandar armadako komandante albaniarra zen, wali kargua hartu eta bere burua Egiptoko eta Sudango kedive izendatu zuen.

Egipto modernoko sortzailetzat hartzen da; berrikuntza ugari egin zituen Egiptok nolabaiteko independentzia lortzeko mundu-potentzia nagusienen eta Otomandar Inperioaren aurrean. Egiptoko mugak ere hedatu zituen, ondoko herriak menderatzen edota otomandarren aurka borrokatzen.

Mehmet Alik hasitako dinastiak izan zuen Egiptoko eta Sudaneko agintea 1952an Egiptoko Iraultza gertatu zen arte.

## Kanpo estekak
Varna probintzia

**Varna probintzia** (, *Oblast Varna*) ekialdeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Dobritx probintziarekin du muga, ekialdean Itsaso Beltzarekin, hegoaldean Burgas probintziarekin, eta mendebaldean Xumen probintziarekin. 3.818 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 475.074 biztanle zituen. Hiriburua Varna da.

## Banaketa administratiboa 
Varna probintzian hamabi udalerri daude:
* Aksakovo
* Avren
* Beloslav
* Biala
* Dalgopol
* Devnia
* Dolni Txiflik
* Provadiya
* Suvorovo
* Valtxidol
* Varna
* Vetrino

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziaren webgune ofiziala, vn.government.bg
Internazional Sozialista

**Internazional Sozialista** (laburtuz, **IS**) alderdi sozialistak, laboristak eta sozialdemokratak barne hartzen dituen nazioarteko erakundea da, Frankfurten 1951. urtean sortutakoa.

## Historia 
Internazional Sozialistaren jatorria 1889. urtean sortu zen Bigarren Internazionala da: 1923. urtean *Internazional Langile eta Sozialista* gisa berrantolatu zen, baina 1940. urtean desegin egin zuten. Bigarren Mundu Gerraren ostean, 1951. urtean berriro eratu zen, hainbat urtetako lanaren ondorik, gaurdaino irauten duen Internazional Sozialista gisa: 1944. urtean hasi ziren antolatzen, eta hainbat batzar egin zituzten urtero.

Internazional Sozialistaren lehenengo Biltzar edo kongresua Frankfurten izan zen, 1951ko ekainaren 30etik uztaileko 3ra bitartean, erakundearen sorrera, egitura, egitekoak, helburuak eta abar ezarriz. Bai kontrolik gabeko kapitalismoa bai sobietar komunismoa gaitzetsi zituzten, eta interes publikoek lehentasuna duten sistema aldarrikatzen zuten, interes pribatuen gainetik. Hogeita zazpi erakunde egon ziren Internazional Sozialista sortu zuten biltzarrean.

Internazional Sozialistaren XXIV. Biltzarra 2012. urteko abuztuaren 30etik irailaren 2ra bitartean izan da, Lurmutur Hirian.

## Antolaketa 
Zuzendaritza-erakunde nagusiak:

* Internazional Sozialistaren Biltzarra
* Internazional Sozialistaren Kontseilua
* Etika Batzordea
* Administrazio eta Finantza-batzordea
* Idazkaritza

## Kanpo estekak 
* Internazional Sozialistaren webgunea
## Erreferentziak
Vidin probintzia

**Vidin probintzia** () ipar-mendebaldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Errumaniarekin du muga (Danubio ibaia da muga naturala), ekialdean Montana probintziarekin, eta hego eta mendebaldean Serbiarekin. 3.033 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 101.018 biztanle zituen. Hiriburua Vidin da.

## Banaketa administratiboa 
Hamaika udalerri daude Vidin probintzian:
* Belogradtxik
* Boinitsa
* Bregovo
* Txuprene
* Dimovo
* Gramada
* Kula
* Makrex
* Novo Selo
* Ruzhintsi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziako webgune ofiziala, vidin.government.bg
Laurendi Erromakoa

**Laurendi Erromakoa** Erromako zazpi diakonoetako bat izan zen; hiri horretan martirizatua izan zen, parrilla batean, 258an.

Tradizioaren arabera, Huescan, *Hispania Tarraconensis* delakoan, jaioa zen, baina haren gurasoak Valentzian ere denbora labur batez bizi izan zirenez, hiri horretan jaioa ere izan zitekeela pentsatzen da. 225 urtea hartzen da haren jaiotza-urte gisa.

257an, Sixto aita santu izendatu zutenean, Laurendi diakono ordenatu zuten, eta elizaren ondasunak administratzeko eta txiroak zaintzeko ardura eman zitzaion. Hori horrela izanik, Elizaren lehenengoetako artxibozain eta diruzain kontsideratu izan da, eta bibliotekarien zaindaria da.

Valeriano enperadorearen jazarpenen biktima izan zen, beste askorekin batera.

## Laurendi eta Graal santuaren kondaira 
Kondairak dioenez, Elizak Laurendiren esku utzitako ondasunen artean Graal santua zegoen. Huescara bidaltzea lortu zuen, gutun batekin eta inbentario batekin, baina, antza denez, hiri horretan ezkutatu zuten eta ahantzirik egon da mende askotan. Tradizioko beste ahots batzuen arabera, kaliza santua hiri horretako San Pedro elizan gordea izan zen, eta Acilso apezpikuak salbu jarri zuen, 711n musulmanen erasoak zirela eta, ihes egin eta Pirinioetan ezkutatu behar izan zuenean.

thumb|ezkerrera|San Lorenzo basilika, Erroman; Done Laurendiren gorpua dagoen lekua

## Martirioa 
Laurendi sutan erre zuten, parrilla batean hain zuzen ere, Erroman. Abuztuaren 10ean ospatzen da haren eguna, tradizioak dioenez, egun horretan martirizatu baitzuten.

Hasiera batean Via Tiburtinako katakonbetan hobiratu bazuten ere, mende bat geroago, Damaso I.ak (366-384) gaur egun San Lorenzo basilika gisa ezagutzen den eliza eraiki zuen haren gorpua jasotzeko.

## Ikus, gainera 
* Perseidak
Vratsa probintzia

**Vratsa probintzia** (, *Oblast Vraca*) iparraldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Errumaniarekin du muga (Danubio ibaia da muga naturala), ekialdean Pleven eta Lovetx probintziekin, hegoaldean Sofia probintziarekin, eta mendebaldean Montana probintziarekin. 3.619 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 186.848 biztanle zituen. Hiriburua Vratsa da.

## Antolaketa 
Hamar udalerri daude Vratsa probintzian:
* Borovan
* Biala Slatina
* Hairedin
* Kozlodui
* Krivodol
* Mezdra
* Mizija
* Oriahovo
* Roman
* Vratsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Probintziaren webgune ofiziala, oblast.vratsa.bg
Gustaf VI.a Adolf Suediakoa

**Gustaf VI.a Adolf** (; Stockholm, 1882ko azaroaren 11a - Helsingborg, 1973ko irailaren 15a) Suediako erregea 1950tik 1973ra.

Gustavo V.a Suediakoaren eta Viktoria Badengoaren seme zaharrena.
1905. urtean Margarita Connaughtekoarekin ezkondu zen, eta 1923an Louise Mountbattenekin.

Gustaf VI.a Adolf errege izendatu zuten, erakunde monarkikoak Suediako bizitza politikoan ia indarrik ez zuenean. Gustaf VI.a Adolfen onarpen-mailari esker eutsi zion monarkiak Suediako ordezkaritza historiko eta kulturala izateari.

## Lehen urteak 
Gustaf Adolf 1882ko azaroaren 11n jaio zen, Gustavo eta Viktoriaren semea zen, orduan Suediako eta Norvegiako printze eta printzesa oinordekoak. Gustaf Adolf jaiotzean Eskaniako duke izendatu zitzaion.

1902n Uppsalako unibertsitatean sartu zen, eta bertan, historia, ekonomia eta arteaz gain, arkeologia ere ikasi zuen.

1905ean, Gustaf Adolf Kairon zegoela, Margarita Connaughtekoa (Connaugtheko dukearen alaba zaharrena) ezagutu zuen. Urte horretako ekainean ezkondu ziren Windsorreko gazteluan. Ezkontza-opari gisa, Oskar II.a Suediakoak ezkonberriei Sofieroko gaztelua oparitu zien. Bikoteak bost seme-alaba izan zituen:

# Gustavo Adolfo (1906-1947), Västerbottengo dukea.
# Sigvard (1907-2002), Upplandeko dukea 1934 urtera arte; 1950etik aurrera Visbyko Bernadotte kodea.
# Ingrid (1910-2000), Danimarkako erregina 1947tik, eta Frederiko IX.aren ezkontidea.
# Bertil (1912-1997), Hallandeko dukea.
# Carl Johan (1916-2012), Dalekarliako dukea 1946 arte; Visbyko Bernadotte kodea 1951etik 2012ra arte.

Margarita printzesa gaixotu eta 1920ko udan hil zen. Alargun pasa zituen urteetan, Gustaf Adolfoek hainbat bidaia egin zituen atzerrira, eta 1923an, Ingalaterran, ezagutu zuen bere bigarren emaztea izango zena, Louise Mountbatten, Milford Haven markesaren alaba, eta Viktoria Erresuma Batukoaren biloba. 1923ko azaroaren 3an ezkondu ziren Londresen. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan.

## Erregealdia 
Gustavo V.a 1950eko urriaren 29an hil ondoren, Gustaf Adolfek hartu zuen Suediako monarka-titulua.

Gustaf VI.ak fama ona izan zuen erregealdi osoan zehar, eta horregatik, nahiz eta botere politikorik ez izan, iritzi publikoak Suediako monarkia mantentzearen alde egin zuen.

90 urte zituenean (1973an), larriki gaixotu zen eta Helsingborgeko ospitalean hil zen. Bere heriotza Suediako garai nahasian gertatu zen: Parlamentuko hauteskunde-kanpainaren amaieran, eta Norrmalmstorgeko lapurreta ere orduan izan zen. Bere ilobak Carl XVI.a Gustaf Suediakoak oinordetu zuen.

## Erreferentziak
Arad konderria

**Arad barrutia** Errumania mendebaldeko barrutietako bat da (*judeţ-a*), Transilvania eskualdean. 7.754 km² da azaleraz. Biztanle gehienak errumaniarrak diren arren, gutxiengo handia hungariarrak dira, %10 inguru.

Barrutiko hiriburua Arad da, 185.272 biztanleko hiria. Barrutiko beste hiri garrantzitsu batzuk: Lipova (11.246 biztanle), Ineu (10.200 biztanle) eta Curtici (9.726 biztanle).

Arad barrutiak mendebaldera Hungaria dauka; iparraldera, Bihor barrutia; ekialdera, Hunedoara eta Alba barrutiak, eta Timiş hegoaldera.

## Demografia 
## Geografia 
Mureş ibaiak barrutia hegoaldetik zeharkatzen du; eta iparraldetik, Crişul Alb ibaiak. Barrutiko ekialdeko eremuan Zarand mendiak daude.

## Ekonomia 
Errumaniako barruti garatu eta bizienetarikoa da Arad, Timiş barrutiarekin batera. Hungariako mugan dagoenez, atzerriko inbertsioak jasotzen ditu.

Barrutiko jarduera industrial nagusiak:

* Automobilen motorrak eta osagaiak
* Elikagaigintza
* Ehungintza

## Banaketa administratiboa 
### Hiriak 
(2007ko biztanleria)
* **Arad** ()

### Udalerriak 
* Chișineu-Criș ()
* Curtici ()
* Ineu ()
* Lipova ()
* Nădlac ()
* Pâncota ()
* Pecica ()
* Sântana ()
* Sebiș ()

### Hiriak 
* Almaș
* Apateu
* Archiș
* Bata
* Bârsa
* Bârzava
* Beliu
* Birchiș
* Bocsig
* Brazii
* Buteni
* Cărand
* Cermei
* Chisindia
* Conop
* Covăsânț
* Craiva
* Dezna
* Dieci
* Dorobanți
* Fântânele
* Felnac
* Frumușeni
* Ghioroc
* Grăniceri
* Gurahonț
* Hălmagiu
* Hălmăgel
* Hășmaș
* Ignești
* Iratoșu
* Livada
* Macea
* Mișca
* Moneasa
* Olari
* Păuliș
* Peregu Mare
* Petriș
* Pilu
* Pleșcuța
* Săvârșin
* Secusigiu
* Seleuș
* Semlac
* Sintea Mare
* Socodor
* Șagu
* Șeitin
* Șepreuș
* Șicula
* Șilindia
* Șimand
* Șiria
* Șiștarovăț
* Șofronea
* Tauț
* Târnova
* Ususău
* Vărădia de Mureș
* Vârfurile
* Vinga
* Vladimirescu
* Zăbrani
* Zădăreni
* Zărand
* Zerind
* Zimandu Nou

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Zakariasen Liburua

thumb|300px|Zakarias profeta; Errusiako Kizhi monasterioko ikonoa, XVIII. mendekoa, egile ezezagunekoa

**Zakariasen liburua** Bibliako Itun Zaharreko liburu bat da, Zakarias profetari egotzia. Badirudi erbestealdiaren ondoren idatzia izan zela, K.a. 520. urtearen inguruan, persiarrek Zorobabel gobernadore izendatu zutenean.

Liburuak 14 kapitulu ditu: zortzi jatorrizko bertsioari dagozkio, eta gainerako seiak gerora erantsi zizkioten.

## Edukia 
Liburuak bi zati ditu, ongi bereiziak. Lehen zatia sarrera batez eta zortzi ikuskariz osatuta dago. Bigarrenak bi profezia ditu. Hauek dira atalak eta azpiatalak:

**SARRERA**

* Jaunak konbertsiora dei (1,1-6)

**ZORTZI IKUSKARIAK (1,7–8,23) (1,7-8,23)**
[thumb|300px|Zakariasen lau gurdien ikuskaria (Zakariass, 6:1-8); [Gustave Doré-ren grabatua]]

* Lehen ikuskaria: zaldizkoak (1,7-13)

* Jerusalem berreraikia (1,14-17)

* Bigarren ikuskaria: adarrak eta errementariak (2,1-4)

* Hirugarren ikuskaria: neurtzeko haria (2,5-9)

* Erbestetuei deia (2,10-17)

* Laugarren ikuskaria: Josue apaiz nagusia (3,1-10)

* Bosgarren ikuskaria: argimutila eta bi olibondoak (4,1-5)

* Jaunaren agintzaria Zorobabeli (4,6-14)

* Seigarren ikuskaria: liburua (5,1-4)

* Zazpigarren ikuskaria: ontzia eta emakumea (5,5-11)

* Zortzigarren ikuskaria: lau gurdiak (6,1-8)

* Josue koroatua (6,9-15)

* Barauari buruzko galdera: ospakizunak eta zuzentasuna (7,1-14)

* Jaunak zorion-agintzaria Jerusalemi (8,1-23)

**ISRAEL ETA ATZERRIKO NAZIOAK (9,1–14,21) (9,1-14,21)**

* Jaunak atzerriak zigortu eta salbatuko (9,1-8)

* Errege apal eta bakegilea (9,9-10)

* Jaunak gatibuak askatu (9,11-17)

* Jaunarengana zuzendu, ez sasijainkoengana (10,1-2)

* Erbestetuak Jaunak herrira itzularaziko (10,3-12)

* Jaunak herri ahaltsuak hondatu (11,1-3)

* Bi artzainak (11,4-17)

* Jerusalem inguratua eta askatua (12,1-13,1)

* Jaunak sasijainkoak eta sasiprofetak desegingo (13,2-6)

* Herri berria sortuko (13,7-9)

* Jerusalemen garaipena eta berrikuntza (14,1-21)

## Egilea 
Zakarias profetari buruzko berririk ez dago, liburutik atera daitekeenetik kanpo; dirudienez, haren aitona, Ido izenekoa, apaiz-familia baten burua zen, eta Jerusalemera itzuli zen Zorobabelekin.

Zenbait adituren arabera, liburu pertsona bakar baten obra da, eta egilea Zakarias profeta izango zen. Gaur egun, aditu gehienek uste dute liburuaren lehen zatia profetak idatziko zuela eta, gero, haren ikasleren batek berrikusiko zuela. Bigarren partea berriagoa da, beharbada Alexandro Handiaren konkisten ondorengoa, egile batek edo bik idatzia.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vladimir I.a Kievekoa

**Vladimir I.a Kievekoa** (; ) '*Vladimir I.a *Handia*** edo **Vladimir *Santua''''' ere deitua (958 &ndash; 1015eko uztailaren 15a), Novgorodeko printze (970) eta Kieveko printze handia (980-1015) izan zen. Kristautasunera bihurtu zen 988an, eta Kieveko Rusaren kristautzea abiatu zuen. Sviatoslav I.a printzearen semea zen.

## Erregealdia 
Printzerriko erregeorde zela, Vladimir-ek jarraitu zuen bere eremuak hedatzen. 981ean, gaur egungo Galitzian kokatutako hainbat hiri konkistatu zituen; 983an, Lituania eta Polonia bitartean dagoen lurraldearen kontrola hartu zuen, eta, gainera, bere erresumaren inguruan, kolonia eta gotorleku asko eraiki zituen.

Nahiz eta kristautasunak jarraitzaile asko irabaziak zituen, Vladimir-ek pagano izaten segitu zuen, eta emazte asko eta 800 ohelagun izateraino iritsi zen.

988an, Basilio II.aren arrebarekin ezkontzeko tratuan ibili zen. Printzesa greziar baten eta pagano baten arteko lehen ezkontza izan zen; horretarako, Vladimir, ezkondu aurretik bataiatu egin zuten. Bataioak eta ezkontzak aldaketa handiak eragin zituen haren izaeran. Kievera itzultzean, monumentu pagano guztiak eraitsarazi zituen, eta eliza ugari eraiki zituen. Hala ere, bada Vladimirren konbertsioari buruzko beste bertsiorik ere.

Berestovon, Kievetik gertu, hil zen.

## Familia
Yalu

**Yalu** edo **Amnok** (; ; ) Txina eta Ipar Koreako muga egiten duen ibai bat da. Txineraz, "bi lurralderen arteko muga" esan nahi du.

Yalu ibaiaren iturburua Paektu mendian dago, Changbai mendietan, itsasotik 2.500 metroko altueran. Iturburutik eta Itsaso Horian urak isuri bitartean, 800 km inguruko luzera dauka; besteak beste, Txinako Dandong eta Ipar Koreako Sinŭiju hirietatik igarotzen da.

Yalu ibaira doazen ibaiadar nagusiak: Changjin, Hŏch'ŏn eta Tongro ibaiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bratislava eskualdea

**Bratislava eskualdea** () Eslovakiako zortzi administrazio-eskualdeetako bat da, herrialdearen mendebaldean dagoena. 2.053 kilometro koadroko eremua dauka, eta 2011n 602.436 biztanle zituen. Hiriburua Bratislava da.

## Demografia 
## Barrutiak 
Bratislava eskualdea zortzi barrutitan () banaturik dago:
* Bratislava I
* Bratislava II
* Bratislava III
* Bratislava IV
* Bratislava V
* Malacky barrutia
* Pezinok barrutia
* Senec barrutia

Lehenbiziko bostek Bratislava hiria osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahmed III.a

thumb|Ahmed III.aren miniatura

**Ahmed III.a** (1673 &ndash; 1736ko uztailaren 1a) Otomandar Inperioko sultana izan zen, eta Mehmed IV.a sultanaren semea.

Ate Otomandarraren tronura 1703an igo zen, bere anaia Mustafa II.ak (1695-1703) abdikatu ondoren. Ahmed Frantziarekin harreman onak izaten saiatu zen, Errusiaren jarrera mehatxatzailea aurrean izanda, zalantzarik gabe.

Turkian Karlos XII.a Suediakoa (1682-1718) hartu zuen, Poltavako Guduan, 1709an, Suediak Petri I.a *Handia* tsarraren (1672-1725) eskuetan izandako porrota zela medio.

1710ean, Karlosek Ahmed III.a Errusiaren aurka gerra deklaratzeko konbentzitu zuen. Otomandarrek garaipena lortu zuten Pruteko Guduan.

Errusiak sinatu behar izan zuen itunaren ondorioz, Otomandar Inperioak Azov hiria berreskuratu zuen, Errusiak eraikitako gotorlekuak suntsitu behar izan zituen, eta, etorkizunean, poloniarrekin edo kosakoekin zerikusia zuten gaietan tsarra sartuko ez zenaren hitza eman behar izan zuen.

1715ean, Moreako dukerria konkistatu zitzaien veneziarrei. Gertaera horrek eskuak libre utzi zizkien Austriarekin borrokan segitzeko.

## Familia eta ondorengoak 
Mihrimah sultanarekin ezkondu zen lehenik, eta Rabia sultanarekin gero. Ondorengoei dagokienez, lehen emaztearekin Mustafa III.a izango zena eta bigarrenarekin Abdulhamid I.a izango zena izan zituen.

Ahmed III.a sultanak eta bere ofizialek luxua eta arrandia gogoko zituzten, eta horrek herritarren onarpen-eza ekarri zuen berekin. Tronua uztera behartu zuten, eta, bere iloba Mahmud I.aren (1730-1754) eskuetan utzi zuen agintea.

Topkapı jauregian hil zen, sei urtez bertan giltzapetua egon ondoren.

## Genealogia
Pleven probintzia

**Pleven probintzia** (, *Oblast Pleven*) iparraldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Errumaniarekin du muga (Danubio ibaia da muga naturala), ekialdean Veliko Tarnovo probintziarekin, hegoaldean Lovetx probintziarekin, eta mendebaldean Vratsa probintziarekin. 4.337 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 269.752 biztanle zituen. Hiriburua Pleven da.

## Banaketa administratiboa 
Hamaika udalerri daude Pleven probintzian:
* Belene
* Txerven Briag
* Guliantsi.
* Dolni Dabnik
* Dolna Mitropoliya
* Iskar
* Knezha
* Levski
* Nikopol
* Pleven
* Pordim

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziaren webgune ofiziala, pleven-oblast.bg
Tetis

Greziar mitologian, **Tetis** (, *Têthys*), Uranoren eta Gearen alaba, antzinako itsas jainkosa bat zen, titanide bat. Haren anaiak titanak ziren. Ozeanoren arreba eta, halaber, emaztea zen, eta seme-alaba asko izan zituzten: ibaiak (grekoek ezagutzen zituzten ibai handi guztiak, hala nola Nilo) eta milaka ozeanide. Itsasoaren ugalkortasuna edo munduko ura irudikatzen du Tetisek.

Ez da nahastu behar greziar mitologiako izen bereko Tetis nereidarekin (Peleoren emaztea eta Akilesen ama).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erdialdeko Grezia

**Erdialdeko Grezia** () Greziako hamahiru periferia edo lurraldeetariko bat da. Europa kontinentalaren hegoaldean dago, Tesalia eta Mazedonia artean iparraldetik, eta Korintoko istmoa du hegoaldetik. Administratiboki, Erdialdeko Grezia eskualde edo erregioko erdialdean dago.

Periferiak 15.549 km²-ko azalera dauka. 2001. urtean 605.329 biztanle zeuden, 38,9 biztanle km²-ko dentsitatearekin.

Eskualdea Greziako menditsuenetarikoa da.

## Klima 
Erdialdeko Greziako klima mediterraneoa da kostaldean; barruko aldean, berriz, lehorra.

## Banaketa administratiboa 
Unitate periferiko hauek daude Erdialdeko Grezian: Beozia, Eubea, Euritania, Fozida eta Ftiotida.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sinope (satelitea)

**Sinope** (grekoa: Σινώπη), edo **Jupiter IX**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Sinope satelite irregularra da, txikia (38 km-ko diametroa) eta erretrogradoa. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera.

Haren espektro infragorria D motako asteroideena bezalakoa da. Espektro ikusgaian, satelitea gorrixka da. 2000. urtean Megaklite aurkitu zen arte, Sinope zen Jupiterren satelite ezagun ultraperiferikoena.

Orbita erretrogradoa du, oso inklinatua eta eszentrizitate handikoa. Pasifaeren taldeko satelitetzat hartu izan da maiz, baina Sinoperen batez besteko inklinazioa eta kolorea (gorrixka da, eta Pasifea, berriz, grisa) ez datoz bat taldeko gainerakoekin. Hori dela eta, litekeena da Sinope objektu berezia izatea, Pasifearen taldeko sateliteen jatorri berekoa ez izatea alegia.

## Aurkikuntza 
Seth Barnes Nicholson-ek aurkitu zuen, 1914ko uztailaren 21ean, Kaliforniako Lick behatokian.

## Izendapena 
Sinope satelite-izena mitologia grekoko Sinope pertsonaian du jatorria; Sinope ninfa bat zen.

Sinopek ez zuen izendapen ofizialik izan 1975 arte, Jupiterren beste zortzi sateliterekin batera (Nazioarteko Astronomia Batasunak ofizialki izendatutako lehenengo satelite-multzoa izan zen). Ordura arte, Jupiter IX izena erabili zen izendatzeko.

## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20081008073721/http://www.geocities.com/saiza_2003/Moons/PicMoons.htm
* http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0026//0000197.000.html
* http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0051//0000093.000.html
* http://www.cfa.harvard.edu/iauc/02800/02846.html
* https://web.archive.org/web/20030805013031/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JSATS/SJ2003.pdf
* http://arxiv.org/abs/astro-ph/0312571
Ananke (satelitea)

**Ananke** (grekoa: Ἀνάγκη edo Αναγκαιη), edo **Jupiter XII**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Ananke satelite irregularra da, txikia (28 km-ko diametroa) eta erretrogradoa. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera.

Anankeren espektro infragorria P motako asteroideena bezalakoa, eta litekeena da ura edukitzea. Espektro ikusgaian, satelitea pixka bat gorrixka da.

Anankek bere izena ematen dio satelite-talde bati, Anankeren taldeari: 19.300.000 km eta 22.700.000 km arteko erradioarekin eta 150° inguruko inklinazioarekin Jupiter orbitatzen duten satelite erretrogrado irregularrak dira guztiak, eta Ananke da taldeko handiena. Talde horretako guztiak, jatorriz, asteroideak dira, Jupiterren grabitateak harrapatuak eta satelite bilakaraziak.

## Aurkikuntza 
Seth Barnes Nicholson-ek aurkitu zuen, 1951ko irailaren 28an, Wilson mendiko behatokian.

## Izendapena 
Ananke satelite-izena mitologia grekoko Ananke pertsonaian du jatorria; Ananke Zeusen maitalea zen.

Anankek ez zuen izendapen ofizialik izan 1975 arte, Jupiterren beste zortzi sateliterekin batera (Nazioarteko Astronomia Batasunak ofizialki izendatutako lehenengo satelite-multzoa izan zen). Ordura arte, **Jupiter XII** izena erabili zen izendatzeko.

## Kanpo estekak 
* Anankeren profila
* David Jewitt-en satelite irregularrei buruzko orria
* Scott Sheppard-en Jupiterren sateliteei buruzko orria.
Hebe (mitologia)

Greziar mitologian, **Hebe** (, *Hêbê*) gaztaroaren pertsonifikazioa zen. Zeus eta Heraren alabatzat azaltzen da. Iliadan esaten denaren arabera, Hebe jainkoen koparia eta laguntzailea zen: nektarrez betetzen zituen jainkoen edalontziak, Herari laguntzen zion zaldiak gurdiari lotzen eta Ares, anaia, bainatzen eta janzten zuen. Odisearen arabera, Heraklesekin ezkondu zen eta ordura arte egiten zituen lanak Ganimedes Troiako printze gazteak egingo zituen bere ordez. Hala ere, ondorengo tradizioek bi umeren ama izan zela adierazten dute, Alexiares eta Anizeto. Hebek adinekoak gaztetzeko ahalmena zuen eta horrela erakutsi zion behin batean Yolaori Euristeorekin borrokatu behar zenean.

Artean beso gabeko soinekoa jantzita erakusten da.

Atenasen gurtzen zuten, Cinosargoan, eta Heraklesek aldarea zuen lekutik gertu Heberena ere bazegoen. Γανυμηδα *Ganimeda* (Ganimedesen femeninoa) edo Δια *Dia* izenpean, zuhaizti saindu baten azpian ere gurtu izan zuten Sicionen eta Fliunten.

Erromatar mitologian baliokidea Juventas zuen, lehen aldiz mutil gazteek nagusien toga janzten zutenean txanpon bat eskaintzen ziotelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alois Alzheimer

**Aloysius "Alois" Alzheimer** (Marktbreit, Bavaria, Alemania, 1864ko ekainaren 14a - Breslavia, Alemania –gaur egungo Wrocław, Polonia–, 1915eko abenduaren 19a) Alzheimerren gaixotasunaren sintomak lehenengoz identifikatu zituen psikiatra eta neurologo alemaniarra. 1901ean izan zuen paziente batengan erreparatu zituen, eta 1906an, pazientea hil ondoren, bere burmuinean egindako aurkikuntzak argitaratu zituen.

Alzheimer Tübingen, Berlin eta Würzburgeko unibertsitateetan ikasi zuen, eta Medikuntzan lizentziatu zen 1887an. Hurrengo urtean, Frankfurteko erietxe batean lanean aritu zen, eta bertan ezagutu zuen Franz Nissl (1860-1919). Alzheimerren lan ugari Nisslen metodologian oinarritzen dira.

*Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie* aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen.

1915eko abenduan, Alzheimer gaixotu zen Vratislaviara bidaiatzen. 51 urte zituela hil zen.

## Argitalpen batzuk 
* Alzheimer, Alois. *"Über eine eigenartige Erkrankung der Hirnrinde"* Allg. Zschr. Psychiat. 64. (146-148), Georg Reimer, Berlin 1907
* Alzheimer, Alois. *"Der Krieg und die Nerven"*. Preuß & Jünger, Breslau 1915

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alzheimer

## Kanpo loturak 
*  Who Named It? - Alois Alzheimer
*  Espainiako Alzheimer Fundazioa
*  Alzheimer´s Disease Internacional
Pernik probintzia

**Pernik probintzia** (, *Oblast Pernik*) mendebaldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Sofia probintzia eta Sofia-hiriarekin du muga, ekialdean Sofia probintziarekin, hegoaldean Kiustendil probintziarekin, eta mendebaldean Serbiarekin. 2.390 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 133.530 biztanle zituen. Hiriburua Pernik da.

## Banaketa administratiboa 
Pernik probintzian sei udalerri daude:
* Breznik.
* Kovatxevtsi.
* Pernik
* Radomir.
* Tran.
* Zemen.

## Ekonomia 
Probintziako diru-iturri nagusia industria da. Perniken dago industria-gune nagusia: makina astunak, eta eraikuntzako eta ehungintzako materialak ekoizten dituzte bereziki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziaren webgune ofiziala, pk.government.bg
Temisto (satelitea)

**Temisto** (grekoa: Θεμιστώ), edo **Jupiter XVIII**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Sinope satelite irregularra da, oso txikia (8 km-ko diametroa) eta progradoa. Uste da 0,04ko albedoa duela, Jupiterren beste satelite batzuen antzera.

Temistoren orbita ez da ohikoa. Jupiterren satelite gehienek taldetan antolatuta orbitatzen dute, baina Temistok bakarrik orbitatzen du. Satelite galileotarren eta Himaliaren taldeko satelite irregular progradoen artean dago.

## Aurkikuntza 
Charles T. Kowal-ek eta Elizabeth Roemer-ek aurkitu zuten 1975eko irailaren 30ean, eta **S/1975 J 1** behin-behineko izendapena eman zioten. Hala ere, orbita zehazteko behar beste behaketa ez ziren lortu, eta, ondorioz, galdutzat jo zen. Gero, 2000ko azaroaren 21ean, Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Yanga R. Fernández eta Eugene A. Magnier-ek satelite ustez berri bat aurkitu zuten, eta **S/2000 J 1** behin-behineko izendapena eman zitzaion. Laster egiaztatu zen 1975ean aurkitutako satelite bera zela.

## Izendapena 
Temisto izena mitologia grekoko Temisto pertsonaian du jatorria; Temisto berrogeita hamar nereideetako bat zen, eta Zeusen maitalea.

## Kanpo estekak 
* Temisto berraurkituaren irudiak, 2000ko azaroaren 21ean hartuak