open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etxaburu dorretxea

**Etxaburu dorretxea** Bizkaiko Izurtza udalerrian dagoen dorretxea da.

## Kanpo estekak 
* Etxaburu dorretxea Hiru.eus webgunean 
* Etxaburu dorretxea Bizkaia.net webgunean 
* Etxaburu dorretxea Izurtzako Udal webgunean
Ontario Tower

**Ontario Tower** esanahi desberdineko eraikinen izena izan daiteke:

* Ontario Tower, Ingalaterrako Londres hirian dagoen dorrea.
* Ontario Tower, Arabiar Emirerri Batuetako Dubai hirian dagoen dorrea.
The London Hilton on Park Lane

thumb|200px|eskuinera|Dorrearen ikuspegia.

**London Hilton on Park Lane**, Ingalaterrako Londres hirian dagoen hotel etxe orratz bat da. Guztira 101 metro eta 29 solairu dauzka eta 1963an amaitu zuten eraikitzen.

Hotelean 453 gela daude.

## Ikus, gainera 
* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hotelaren webgune ofiziala.
Bishopsgate Tower

**Bishopsgate Tower**, Ingalaterrako Londres hirian 2008an eraikitzen hasi zen bulego etxe orratz bat da, City of London eremuan. Guztira 288 metro eta 75 solairu izatea espero da. Eraikitze lanak geldirik daude 2012ko martxotik krisialdi ekonomikoa dela eta.

*Kohn Pedersen Fox* arkitekto taldeak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa skyscrapernews.com webgunean.
Heron Tower

thumb|200px|eskuinera|Eraikitze lanen egoera 2009ko urrian

**Heron Tower**, Ingalaterrako Londres hirian dagoen bulego etxe orratz bat da, City of London eremuan. Guztira 202 metro eta 47 solairu dauzka eta 2011an amaitu zen hiru urteko eraikuntza lanen ondoren. Finantza-guneko eraikin altuena da.

*Kohn Pedersen Fox* arkitekto taldeak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Egitasmoaren webgune ofiziala.
* Ikuspegia Google Street View-n.
122 Leadenhall Street

**122 Leadenhall Street**, Ingalaterrako Londres hirian eraikitzea aurrikusten den bulego etxe orratz bat da. Guztira 225 metro eta 50 solairu dauzka eta 1969an toki berean altxatutako beste bulego dorre baten tokian eraikiko da.

*Richard Rogers* arkitektoak diseinatu zuen.

## Eraikuntza 

Fitxategi:Leadenhallbuilding.jpg|2009ko azaroa
Fitxategi:The Leadenhall Building Construction, February 2012.jpg|2012ko otsaila

## Ikus, gainera 
* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  1969ko eraikinari buruzko informazioa Emporis.com webgunean.
Shard London Bridge

thumb|200px|eskuinera|Dorrea eraikitze prozesuan 2010eko udazkenean.
thumb|ezkerrera|2012
**The Shard**, **Shard London Bridge** eta antzina **London Bridge Tower** bezala ere ezaguna, 73 solairuko etxe orratz bat da, Londresko Southwark-en kokatua eta Renzo Piano arkitekto italiarrak diseinatua. 309,7 metroko altuerarekin, 2024an The Shard Erresuma Batuko eraikinik altuena da eta Europako zazpigarren eraikinik altuena.

## Enpresak 
* Arkitektoa: Renzo Piano
* Sustatzailea: Sellar Property Group
* Egitura ingeniaritza: Seinuk
* Zerbitzuen ingeniaritza: Arup
* Eraikitzailea: Mace

## Eraikuntza 

Fitxategi:Shard-feb-2010-wikipedia.jpg|2010eko otsaila
Fitxategi:LondonShardSeptember2010.jpg|2010eko iraila
Fitxategi:Shard London Bridge January 2011.jpg|2011ko urtarrila
Fitxategi:Shard London Bridge august 2011.jpg|2011ko abuztua
Fitxategi:Construction in April 2012.jpg|2012ko apirila

## Ikus, gainera 
* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Egitasmoaren webgune ofiziala.
Izurtza dorretxea

**Izurtza dorretxea** edo **Bekotorre** Bizkaiko Izurtza udalerrian dagoen dorretxea da, Mañaria ibaiaren ondoan.

## Historia 
Dorrea XV. edo XVI. mendean eraiki zen. Bertan egon zen Bizkaiko bi artzapezetako baten egoitza. 

## Kondaira 
Herriko kondaira baten arabera, Lope Ondinokoak eraiki zuen lehenengo dorrea, Antonino Pio erromatar enperadorearen garaian, bertan bizi zen basurde baten aurka borrokatu eta gero. Izurtzako armarriak basurde horren irudia du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Izurtza jauregia Izurtzako Udal webgunean
Riverside South

[thumb|250px|eskuinera|Eraikitze lanen egoera [2010eko martxoan.]]
**Riverside South**, Ingalaterrako Londres hirian eraikitzen ari den bulego etxe orratz multzoa da. Dorrerik garaienak (Hegoaldeko dorreak) 230 metro eta 45 solairu izango ditu eta 2015ean amaitzea espero da.

*Richard Rogers* arkitektoak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Egitasmoari buruzko informazioa skyscrapernews.com webgunean.
Francis Galton

**Francis Galton** (Birmingham, Ingalaterra, 1822ko otsailaren 16 – Haslemere, Surrey, Ingalaterra, 1911ko urtarrilaren 17), zientzialari oparo bat izan zen. Arlo askotan egin zituen ikerketak, hala nola geografia, meteorologia, antropologia, genetika, eugenesia, psikometria eta estatistikan.

Estatistikan, ezaguna da korrelazio kontzeptuaren asmatzailea izateagatik. Erregresio teknikak ere garatu zituen.

Bidaia asko egin zituen Afrikara herentzia, antropologia eta antropometriari buruzko ikerketak egitera; estatistika erabili zuen bere azterketetan. Meteorologia ere aztertu zuen. Hala ere, eugenesia sortu zuelako da ezaguna; pertsonak elkarrengandik bereizteko behatz markak erabiltzea proposatu zuen. Obrak: *Hereditary Genius* (1869), *Inquiries into Human Faculty* (1833, *Giza ahalmenei buruzko ikerketak*), *Natural Inheritance* (1889, *Herentzia naturala*), *Essays in Eugenics* (1909, *Eugenesiazko saiakerak*). Galtonen legea: herentzia-lege horren arabera, organismoek gurasoengandik jasotzen dituzte ezaugarrien erdiak, aiton-amonengandik laurdena, eta abar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Galtonen taula
WinRAR

**WinRAR** datuak konprimatzeko software bat da. Eugene Roshal-ek garatu zuen, eta 1995ean atera zuen lehenengo aldiz. Nahiz eta merkatuko produktu bat izan, proba bertsio bat ere badauka.

## Garapena 
Gaur egun softwarea garatzen duena Eugene Roshal da; bere anaiak, aldiz, Alexander Roshal-ek, softwarearen mantenuan egiten du lan.

## Ezaugarriak 
Konpresio formato propioa dauka, RARek. Alabaina, ZIP, CAB, 7z, ACE, ARJ, UUE, TAR, BZ2, JAR, eta ISO formatuekin ere lan egin dezake. Programak artxibo konprimitu autoerauzleak (EXE) sor ditzake. Horiek ez dute deskonprimatze softwarerik behar.

Bere konprimatze-tasa ZIParena baino handiagoa da; horrez gain, artxiboak zatitu ditzake.

## Kanpo Loturak 
Espainiako WinRAR Web Ofiziala

## Kanpo estekak
Ontario Tower (Londres)

**Ontario Tower**, Ingalaterrako Londres hirian dagoen etxebizitza etxe orratz bat da. Guztira 104 metro eta 29 solairu dauzka eta 2007an amaitu zuten eraikitzen.

*Skidmore, Owings and Merrill* arkitekto taldeak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa skyscrapernews.com webgunean.
Maurice Kendall

**Maurice George Kendall** (1907ko irailaren 6 &ndash; 1983ko martxoaren 29) britainiar estatistikari nabarmen bat izan zen, ezaguna Kendallen tau estatistikoa asmatzeagatik. *London School of Economics* zentroko estatistika-irakaslea izan zen eta Guy domina jaso ere egin zuen.
Spearmanen korrelazio-koefiziente

**Spearmanen korrelazio-koefizientea** edo **Spearmanen rho** (ρ populazio baterako, rS lagin bateko datuetarako) bi aldagai ordinalen arteko korrelazio koefiziente bat da. Aldagai kuantitatiboen arteko korrelazioa aztertzeko ere komeni da erabiltzea, aurretik elementuak aldagaien balioei buruz ordenatzen badira, aldagai kuantitatiboen arteko korrelazioa lineala ez denean, muturreko datuak daudenean edo aldagai kuantitatiboak jaso nahi den ezaugarria egoki neurtzen ez duenean.

## Kalkulua 
Datuetarako honela kalkulatzen da:

: r_S = 1- {\frac {6 \sum d_i^2}{n(n^2 - 1)}}

Adibidez,

:

: \sum\limits_{i=1}^n d_i^2=(2-3)^2+(5-1)^2+(1-4)^2+(3-2)^2+(4-5)^2=28.

: r_S = 1- {\frac {6 \sum d_i^2}{n(n^2 - 1)}}=
1- {\frac {6 \times 28}{5(5^2 - 1)}}=1-\frac{168}{120}=-0.4

Interpretazioa, Pearsonen korrelazio-koefizienteari buruz bezala egiten da: negatiboa denean, korrelazio negatiboa dago; positiboa denean, korrelazioa positiboa da. Koefizientearen balio absolutuari begiratuta, korrelazioaren sendotasuna hautematen da: 0.3tik behera, ahula; 0.3-0.6 tartean, ertaina; 0.6tik gora, sendoa. Kasu honetan, *x* eta *y* aldagaien arteko korrelazioa negatibo eta ertaina da: *x* aldagaiak gora egiten duenean, *y* aldagaiak behera egiten du, baian ez oso modu nabarmen batean. Koefizientearen balioaren adierazgarritasunari buruz erabakitzeko, estatistika-froga bat burutu behar da.

## Kanpo estekak
Reactable

[thumb|250px|Transmediale 2006, Berlin, [2007ko otsailean.]]
**Reactable**a diseinu sinple eta intuitiboko musika-tresna elektronikoa da, 1960ko hamarkadako sintetizadoreetan oinarritua. Uki daitekeen interfazea du eta taldeka jotzeko balio du. Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitateko Sergi Jordà, Martin Kaltenbrunner, Günter Geiger eta Marcos Alonso Musika-Teknologia Taldeko kideek garatu zuten.

Esan bezala, hainbat erabiltzailek kontrolatu dezakete instrumentua mahai biribil argidun gainetik objektu fisikoak mugituz. Objektu fisiko bakoitzak sintetizadore modularraren osagai klasiko bat adierazten du. Objektu horiek ukituz, erabiltzaileek hainbat soinu dinamiko eta konplexu lor ditzakete sorgailu, iragazki eta moduladoreen bidez. Munduan bakarrik 10 Reactable daude, horien artean Björk abeslari islandiarrak edo On/Off musika talde espainiarrak dutenak.

## Sariak 
Reactableak hainbat sari irabazi ditu nazioartean, horien artean Musika Digitaleko Ars Electronica Golden Nica Saria (2008), bi D&AD Yellow Pencil Sari (2008), the MIDEM Hottest Music Biz Start-Up Saria (2008) eta Ciutat de Barcelona Saria (2007).

## Kanpo estekak 
*  Reactablearen webgunea.
Allegheny (ibaia)

**Allegheny** (ingelesez  ahoskatua) Ohio ibaiaren ur iturri handiena da, Estatu Batuetako ekialdean kokatua. Allegheny ibaiak Monongahela ibaiarekin bat egiten du Ohio ibaia eratuz Point State Park deritzon lekuan, Pittsburgh hiriaren erdialdean hain zuzen ere.

Ibaiak 523 kilometro (325 milia) luze da, New York eta Pennsylvania Ipar Ameriketako estatuak zeharkatzen dituelarik.

30.000 km2-ko arroa du, Allegheny goi-ordokitik ura jaso eta Mississippi ibaiari jasotzen duen ipar-ekialdeko ur kantitate handiena emanez.

Ibaiaren ibarra Estatu Batuetako inguru produktiboenetakoa izan da historian zehar; ikatz, petrolio eta gas natural depositu handiekin.

## Kanpo estekak
South Bank Tower

**South Bank Tower** (2013ra arte ''King's Reach Tower* deitua), Ingalaterrako Londres hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 108 metro eta 34 solairu dauzka eta 1978an amaitu zuten eraikitzen.

*Sir Richard Seifert'' arkitektoak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Erresuma Batuko eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa emporis.com webgunean.
Charles Spearman

**Charles Edward Spearman** (1863ko irailaren 10a - 1945eko irailaren 17a) britainiar psikologo bat izan zen, ezaguna estatistika arloan egin zuen lanagatik. Faktore-analisiaren aitzindaria eta Spearmanen korrelazio-koefizientearen asmatzailea izan zen. Psikologian, giza adimenaren g faktorea garatu zuen.
Samien Lurraldea (Finlandia)

135px|eskuinera
**Finlandiako Sami Lurraldea** (finlandieraz: *Saamelaisten kotiseutualue*; iparraldeko samieraz: *Sámiid ruovttuguovllu*) Finlandiako Lappi lurralde iparraldeko autonomia murriztu bat duen inguru berezi bat da. Sami kultura eta hizkuntzari buruzko auzietan erabakiak hartzeko boterea du Finlandiako konstituzioaren arabera, bertan herrialdeko samien erdia bizi baita. 1973. urtean sortu zen.

Inguru berezi hau Enontekiö, Inari eta Utsjoki udalerriek eta Sodankylä udalerriko iparraldeko zati batek osatzen dute, eta lau horien artean Finlandiako Sami Parlamentua aukeratzen dute, lau urtean behin antolatzen diren hauteskundeetan. Hauteskunde hauetan samiek beste inork ez dezake bozkatu; parlamentuak erabaki duenez, sami horiek gutxienez herri honen parte sentitu eta ama hizkuntza samiera duten guraso edo aitona-amonaren bat eduki behar dute. Guztira, 3.000 pertsonak baino gehixeagok bozkatu dezakete.
[150px|eskuinera|thumb|[Sami etnia|Samitarrak.]]
Hauek dira ehunekoak:

** Parentesi artean, samiera ama hizkuntza dutenen ehunekoa. **

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Finlandiako Sami Parlamentua

## Kanpo estekak
Sesame Street

***Sesame Street*** (), eskola aurreko haurrei zuzenduriko estatubatuar telesaila da, telebista garaikideko hezkuntza estandarra ezartzen aitzindaria izan zen, hezkuntza eta entretenimendua biak uztartuz. *Sesame Street* telesaila Jim Hensonek sorturiko *The Muppets* txotxongiloengatik oso ezaguna da. Estatu Batuetako lehenbiziko emisioa 1969ko azaroaren 10ean NET kate publikoan (gaur egungo PBS KIDS) burutu zen, bere 37. denboraldirako 4.135 saio zituen, honek telebistaren historian umeei zuzenduriko saio iraunkorrena bilakatu zuen.

Espainian *Barrio Sésamo* izeneko bertsioa izan zuen.

## Txotxongiloak 
## Ikus gainera 
* Barrio Sésamo

## Kanpo estekak 
* Sesame Street saioaren webgune ofiziala 
* Sesame Street saioari buruzko webgunea 
* Sesame Street Live 
* Sesame Street saioa TV.com webgunean
Akamarreko seneskalerria

**Akamarreko seneskalerria** Antzinako Erregimenean Bidaxune inguruko zenbait parrokia elkartzen zituen seneskalerri txiki bat zen (agian bi, Anne Zinken ustez). Agramondeko dukerriko eskumena barne hartzen zuen gutxi gorabehera. Bere historiaren parte bat galdua da, seneskalerri-agiritegiak Frantziako Iraultza aldian erre egin ziren eta.

## Historia 
Karlos IX.a Frantziako erregeak 1563ean Agramondarren lurraldean Gixuneko konderria sortu zuenean, *Gixune herri aipatuan seneskal bat eta seneskal-egoitza bat sortzea, eraikitzea eta irekitzea* erabaki zuen, *aipatutako Gixuneko konderri osoko kausa zibil eta kriminalak ezagutuko dituena*.

## Kanpo estekak
Niquinohomo

**Niquinohomo** Nikaraguako hego-mendebaldean dagoen Masayako departamenduko udalerria da. Los Pueblos goi-ordokian dago. 32&nbsp;km²ko eremua du eta 2012an 16.218 biztanle zituen.

*Gizon Askeen Jenerala* deitutako Augusto César Sandinoren jaioterria da. 2002ko abuztuaren 23tik Nazioko Ondasun Historiko izendaturik dago.

## Hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastasio Somoza García

**Anastasio Somoza Garcia** (San Marcos, Carazoko departamendua, 1896ko otsailaren 1a - Ancón, Panama, 1956ko irailaren 29a), izengoitiz ***Tacho*** deitua, nikaraguar politikari, militar eta diktadorea izan zen. Ofizialki 1937-1947 eta 1950-1956 bitartean Errepublikako presidentea izan zen, baina *de facto* 1936tik 1956ra ezarri zuen bere aginte diktatoriala. Somoza familiako lehenbiziko agintaria izan zen.

## Erreferentziak
Commerzbank dorrea

thumb|200px|eskuinera|Dorrearen ikuspegia.

**Commerzbank**, Alemaniako Frankfurt hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 259 metro eta 56 solairu dauzka eta 1997an amaitu zuten.

*Foster & Partners* arkitekto taldeak diseinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Alemaniako eraikinik garaienen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa skyscraperpage.com webgunean.
Adolfo Díaz

**Adolfo Diaz Recinos** (1875eko uztailaren 15a - 1964ko urtarrilaren 29a) Nikaraguako presidentea izan zen 1922tik 1917 eta 1926tik 1929ra.

Costa Rican jaio zen, eta *La Luz y Los Angeles Mining Company*-ko idazkari bezala lanean aritu zen. Konpainia hau Delawarekoa zen (AEB) eta munduko urre mehatze handienak zituen La Sinua, Nikaragua ekialdean.
Benjamín Zeledón

**Benjamin Francisco Zeledon Rodriguez** (La Concordia, Jinotegako departamendua, Nikaragua, 1879ko urriaren 4a - 1912ko urriaren 4a) politiko liberal eta militar nikaraguarra izan zen. Kargu desberdinan izan zituen, besteak beste Managuako alkate eta Gerrateko Ministroa.

Ameriketako Estatu Batuetako tropei eta gobernu kontserbadorearen aurka borrokatu zen Masayan. Hiritik galtzaile irten ostean, tropa kontserbadoreekin izandako borroka batean hil zen urriaren 4ean.

Bere heriotzak Augusto César Sandino asko inpresionatu zuen, eta inperialismo amerikarraren aurkako borrokan bultzatu zuen.

## Kanpo estekak
Inportazio

Herrialde bateko **inportazioa** beste herrialde batetik gertatzen den ondasun eta zerbitzuen sarrera bat da. Nazioarteko merkataritzaren bi osagaietako bat da, esportazioekin batera. Adibidez, Euskal Herriko hiritar batek Thailandiatik arroza ekartzen duenean, Euskal Herrian arroz-inportazio bat egin duela esaten da. Thailandian, berriz, Euskal Herrira arroz-esportazio bat egin dutela esango dute.

Inportazioek eragin nabarmena dute herrialde bateko ekonomiaren gainean:
* inportazioa burutzen duen herrialdeko enpresa eta kontsumitzaileek ondasun eta zerbitzuen eskaintza zabalagoa izaten dute;
* inportazioak bertako ekoizle eta enpresen akuilu izan daitezke, kanpokoak baino kalitate hobeagoko produktuak egitera behartuta izan daitezkeelako;
* hiritarrek inportatutako produktuak kontsumitzen badituzte bertako ekonomiaren aurka joan daiteke.

## Kanpo estekak
Izaskun (izena)

**Izaskun** euskal andrezko izen bat da, Izaskungo Ama Birjinari erreferentzia egiten diona. Senar-emazteak haur eske joan izan dira bertara. Aipurik zaharrena XV. mendekoa da.  *Ixaxkun* eta *Izas* ditu txikigarri.

## Izaskun izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q12259976 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esportazio

Ekonomian, herrialde bateko **esportazioa** beste herrialde baterako egindako ondasun eta zerbitzuen salmenta da. Adibidez, Euskal Herrian ekoiztutako esnea Afrikara bidaltzen denean, Euskal Herrian esne-esportazio bat burutu dela esango da. Afrikan, berriz, esne-inportazio bat egin dute Euskal Herritik. Nazioarteko merkataritza esportazio eta inportazioen fluxuak osatzen du.

## Kanpo estekak
Elgorri

**Elgorria** edo **gorrina** gizakien gaixotasun infekzioso bat da, jatorri birikoa duena, batik bat haurrak jotzen dituena, eta larruazalean orban txiki gorri ugari (exantema) sortzen dituena. Bizitzan zehar behin bakarrik jasan daiteke: gaitza pasatutakoan, betiko immunitatea garatzen da.

Elgorria aitortu beharreko gaixotasuna da Euskal Herrian. Hala ere, 2000-2006 urte bitarteko tartean 5 kasu besterik ez ziren agertu Euskal Autonomia Erkidegoan.

## Etiologia 
Elgorriaren eragilea paramixobirusen taldeko birus bat da. Birus hauek RNA dute material genetiko gisa, kapside helikoidal batez babestua. Elgorria sortzeaz gain, talde horretako birusek parotiditis edo hazizurriak eta pneumonia mota bat ere eragiten dute.

Gizakia da elgorriaren birusaren gordailu bakarra.

## Infekzioa 
Elgorriaren birusa arnas aparatuari eragiten dioten beste gaitzen antzera (hotzeria, gripea, barizela...) transmititzen da: gaixoak kanporatzen dituen tanta infekziosoen bidez, eztula edo doministiku egiterakoan, adibidez. Birusa arnas jariakinetan dago, eta gaixoak kanporatutako aerosol tantetan milioika birus patogeno daude.

Gaitza oso kutsakorra da. Hala ere, birusa oso sentikorra denez pertsonen arteko kontaktu zuzenaren bidez besterik ez da transmititzen. Gorputzetik at bizi ezin denez, fomiteen bitarteko transmisioa ez da inoiz gertatzen.

Birusak arnas traktutik hasten du infekzioa. Hortik, eta linfaren bidez, odolera iritsi eta gorputz osora hedatzen da. Elgorriaren birusaren aurrean immunitate-sistema aktibatzen da, eta eragile arrotzari aurre egiten dio immunitate zelularraren bidez (immunitate mota horretan T linfozitoek zeregin oso garrantzitsua betetzen dute).

## Sintoma klinikoak 
Elgorriaren inkubazio epea 8-12 egunekoa da. Sukar handia, eztula eta konjuntibitisa dira gaitzaren lehenengo sintomak. Fase honetan birusa oso kutsakorra da.

Bi egun geroago aho barruan lesio tipikoak agertzen dira, Koplick orbanak, orban zuri txikiak, gaitzaren diagnostikoan oso baliagarriak izaten direnak. Orbanak egun gutxitan desagertzen dira.

Ohiko larruazalaren erupzioa dator gero. Gorputz osoan, aurpegitik hasita, orban gorri txikiak agertzen dira (exantema), denboraren poderioz iluntzen direnak. Exantema hau 4-6 egunetan desagertzen da.

Konplikaziorik ez bada elgorria 8-10 egunetan berez sendatzen da.

Zenbait kasutan ondorengoak agertzen dira, pneumonia eta entzefalitisa, kasu. Ez dira oso ohikoak, baina kalte larriak eragin ditzakete.

## Profilaxia eta tratamendua 
1963. urtean elgorri-kontrako txertoa erabiltzen hasi zen. Txerto honi esker herrialde garatuetan elgorriaren intzidentzia nabarmen jaitsi da. Txertoak birus motelduak (indargabetuak) ditu, eta Euskal Herrian ume guztiei ematen zaie, parotiditis eta errubeolaren txertoekin batera (txerto hirukoitz biriko delakoa erabiliz). Txertoa bi dositan ematen da, lehenengoa urte batekin eta bigarrena 4 urteekin.

Hainbat gaixotasun birikoekin gertatzen den moduan, ez dago birusaren aurkako tratamendu espezifikorik. Gaitzaren sintomak arintzeko antipiretikoak erabiltzen dira. Atsedena eta elikadura egokia hartzea gomendatzen da beti.

## Kanpo estekak
Emiliano Chamorro Vargas

**Emiliano Chamorro Vargas** (Acoyapa, 1871eko maiatzaren 11 &ndash; Managua, 1966ko otsailaren 26a) politiko kontserbadore Nikaraguarra izan zen, Nikaraguako presidente izan zena 1917ko urtarrilak 1etik 1920ko abenduak 31rarte, eta ondoren 1926ko urtarrila 17tik urriak 30erarte.
1926an boterera Solorzanoren aurkako estatu kolpea eginez heldu zen, baina Adolfo Diaz-i pasau behar izan zion estatubatuarren presioengatik. 1933tik aurrera Alderti Kontserbakorraren lider bat izan zen erbestetik. Hasiera baten Anastasio Somozaren diktaduraren aurka azaldu bazen ere, honekin akordio batera iritsi zen Alderdi Kontserbakorrari kongresuan hainbat aulkiren truk. Ekintza honek bere alderdiko muturrekoen babesa galtzea ekarri zuen.
Carlos José Solórzano

**Carlos José Solórzano Gutiérrez** (1860ko urtarrilaren 17a - 1936ko apirilaren 30a) Nikaraguako presidentea izan zen 1925eko urtarrilaren 1etik 1926ko martxoaren 14ra arte.

1925eko urriaren 25ean Emiliano Chamorro Vargas generalak bere aurkako ekintzak hasi zituen eta bere burua presidente aldarrikatu zuen 1926ko urtarrilaren 17an, nahiz eta Estatu Batuen onespenik izan ez.
Txerto hirukoitz biriko

**Txerto hirukoitz birikoa** hiru gaixotasun biriko prebenitzeko (elgorria, errubeola eta hazizurria) erabiltzen den txerto konposatua da. Txerto honek aipatutako gaitzak eragiten dituzten birusak ditu, indargabetuak edo motelduak.

Euskal Herrian eta munduko herrialde gehienetan ume guztiei ematen zaie txerto hirukoitz hau, bi dositan: lehenengoa urte batekin eta bigarrena 4 urteekin.

Txerto honi esker elgorria, hazizurria eta errubeolaren intzidentzia asko jaitsi da herrialde gehienetan. 1970eko hamarkadaren hasieran hasi zen erabiltzen AEBetan eta Europan, eta gaur egun mundu osoan aplikatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muskaria

**Muskaria** () erromatar hiria izan zen. Hiria antzinako baskoi herrixka batean sortu zuten.

Klaudio Ptolomeok aipatu zuen baina haren kokapen zehatza ezezaguna da. Aditu batzuen arabera, egungo Tuteran zegoen (batez ere, Mosquera izeneko eremuan erromatar aztarnak topatu dituztelako) baina litekeena da Lodosa inguruan egotea. Latinezko izenak bertan eltxo asko zeudela adierazten zuen eta hiria Ebroko ertzean zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuloaga jauregia

**Zuloaga jauregia** Gipuzkoako Hondarribia udalerriko Alde Zaharreko Kale Nagusian dagoen jauregia da. Jasokundeko eta Sagarrondoko Andre Maria eliza, Casadevante jauregia eta Hondarribiko udaletxearen alboan dago.

## Eraikina 
Zuloaga familiak bazuen etxe bat 1507. urtean gaur egunean jauregia dagoen lekuan. Etxea historian zehar hainbat aldiz erre zen eta beste hainbeste berrairiki. Gaur egunekoa Pedro Ignacio Zuloaga Moiuak altzatu zuen. Konbentzio gerran kalte handiak jasan zituen eta horrela jarraitu zuen 1890. urte arte. Urte horretan barrukaldea berritu zen erabat. Azkenean, udalak erosi zuen 1980 hamarkadan.
Hiru solairu ditu. Hiru isurialdeko estalkia zuburu zizelkatuetako teilatu hegal batean amaitzen da. Teilatu hegal horren amaieran, alboetan, harri landuko mentsulak daude, eta, horietatik, Pampinot kalera begira dagoena nabarmentzen da; izan ere, honako idazkun hau du: *"Christu vincit Christus regnat Christus imperat"*.

Irudi:Palacio Zuloaga - Hondarribia.JPG|Jauregiaren ikuspegia.
Irudi:Fuenterrabia - Palacio Zuloaga 2.jpg|Zuloaga jauregia.

Fatxada nagusia Kale Nagusira begira dago, eta, horretan, deigarria da baoen antolamenduaren konposizioaren erregulartasuna. Aipatzekoa da dekorazio elementu eredu klasikoa dutela oinarrian; izan ere, leihoak dekoratzeko frontoi hautsiak kurbatuak ere bada, eta kiribilean bukatzen dena. Bigarren solairuaren erdian, Zuloaga eta Moyua familiaren armarria dago.

Udalak du eraikin horren jabetza, eta, bertan, udal artxibo historikoa eta liburutegia daude. Eraikin hori monumentu deklaratuta dago (265/1964 Agindua, urtarrilaren 17koa, BOE 52 zk., 1984ko otsailaren 29koa).

## Kanpo estekak 
* Zuloaga jauregia Hondarribiko Udal webgunean 
* Zuloaga jauregia Hiru.com webgunean
Zeharkaldi

[thumb|300px|Mendiko zeharkaldiek naturako paraje ikusgarriak ezagutzeko aukera ematen dute. Irudian, pertsona bat [Wyomingeko Grand Tetongo Parke Nazionalean zehar zeharkaldi bat egiten.]]
[thumb|300px|Zeharkaldi [Argentina.]]

**Zeharkaldia**, nazioartean ere **trekking** izenez ezaguna, gehienetan egun zenbaitetan zehar naturan ibilaldiak eta akanpadak barne hartzen dituen jarduera-multzoa da. Ezustekoak ekiditeko planifikatu beharreko jarduera da. Horrela, ibilaldia bera, lo egiteko lekuak, janaria eta materiala (jantziak, motxila, oinetakoak) aurretik zehaztu eta prestatzea komeni da.

* Ibilaldia zirkularra izan daiteke edo puntu batetik bestera doana.
* Non lo egin: aterpez aterpe egin daiteke ibilaldia edo bibaka egin mendian.
* Janaria: Aterpez aterpe egiten bada zeharkaldia, gosaria eta afaria han bertan har daiteke.
* Materialari dagokionez, hau izan daiteke zerrenda ohiko bat:
** Motxila
** Lo-zakua
** Mendiko botak
** Bi kamiseta
** Elastiko tekniko bat (polarra)
** Zira
** Txandala edo galtza erosoak
** Galtzerdi-pare bat
** Eskularruak
** Txanoa
** Plastikozko kapa bat
** Eguzki-krema
** Eguzki-betaurrekoak
** Ezpainak babesteko krema
** Labana
** Kantinplora
** Esku-argi txikia
** Eskuoihal txikia edo sukaldean mahaia lehortzeko erabiltzen ditugun zapiren bat
** Bi poltsa handi, plastikozkoak

Urtaroa zein den beste material batzuk sartuko dira motxilan: prakamotzak, bisera, edo kamiseta tiranteduna. Gainera, zeharkaldia zer-nolako zailtasuna izango duen, material espezifikoa ere beharrezkoa izango da, pioleta, kranpoiak eta sokak esaterako.

Motxila betetzeko orduan azkenean hartuko duen pisua ere kontuan hartu behar da.

## Galeria 

Image:Hiking Gorbeia Park South Biscay.jpg|Gorbeiako Natura Parketik trekking egiten
Image:Gorbeia park.jpg|Gorbeiako Natura Parketik trekking egiten
Image:Basque old house.jpg|Gorbeiako Natura Parketik trekking egiten
Image:Bodetal Wanderweg.jpg
Image:Std-newt-2006-0123.jpg
Image:Zlackensattel, Mitteralpe.jpg
Image:Hiking at Mt. Four Girls.jpg|Trekking *Four Girls* mendian
Image:20090919 Hiking the Hochplatte (65).JPG|Hochplatte mendian

## Ikus, gainera 
* Bidezidor kirol
* Mendi-ibili

* Ehun mendien lehiaketa

## Kanpo estekak
R (argipena)

**R** letrak esanahi ezberdinak ditu:

* R, latindar alfabetoko letra;
* Ŕ, Sabino Aranaren ortografian, RR euskaraz idazteko modua.
* R (programazio-lengoaia), estatistikarako software librea.
* R (telekomunikazioak), galiziar telekomunikazio enpresa.
* **R tasa** (ingelesezko *Reproduction* terminotik, birsortze edo ugalketa), *R*0 (oinarrizko birsorkuntza tasa) edo *R*e (birsorkuntza tasa eraginkor) eran idatzia sarri, epidemologiako termino bat da.
Cayenne

**Cayenne** ( ahoskatua) Frantziako itsasoaz haraindiko Guyana Frantsesa departamenduko hiriburua da. 2006ko erroldaren arabera, hiriak 100.323 biztanle ditu.

## Demografia 
## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Guyanako Prefektura webgune ofiziala
Aralarko natura parkea

**Aralarko natura parkea** Aralarko mendilerroan kokaturiko Euskal Autonomia Erkidegoko bigarren natura parkea da, Goierri eta Tolosaldean kokaturikoa

Eusko Jaurlaritzak 1994ko apirilaren 26an izendatu zuen natura parke.

[eskuinera|thumb|300px|Ikuspegia [Larrunarri|Txindokitik.]]
## Deskribapena 
Aralar aldea, Gipuzkoan kokaturik, paisaien edertasunagatik eta flora zein faunaren berezitasun eta aniztasunagatik nabarmentzen da. Naturgune hau babestea funtsezkoa da Euskal Autonomia Erkidegoan alde gutxitara hedatzen diren espezie askoren kontserbaziorako. Abeltzaintza oso garrantzitsua da Aralarren, eta mendikatean zehar banatzen diren monumentu megalitiko ugariek erakusten duten bezala, lurralde honetan antzinatik praktikatzen den erabilera. Gipuzkoan tradiziorik handieneko mendialdeetarikoa da, eta bertan egiten den jolas erabilera ere garrantzi handikoa da.

Aralarko Parke Naturalak 10.956 hektareako azalera biltzen du bere baitan, Gipuzkoako Abaltzisketa, Amezketa, Ataun, Lazkao, Tolosa eta Zaldibiako udal mugarteei eta Enirio-Aralar mankomunitateko lurraldeari dagozkienak.

## Fauna eta flora 
* Landaretza: pagoak (*Fagus sylvatica*), haginak (*Taxus baccata*) eta landazabal atlantiko eremuak.
* Fauna: okil beltza (*Dryocopus martius*), gailurretako uhandrea (*Triturus alpestris*), elur-lursagua (*Microtus nivalis*), desman edo muturluze piriniarra (*Galemys pyrenaicus*), ugatza (*Gypaetus barbatus*) eta belatxinga mokohoria (*Pyrrochorax pyrrochorax*). Migrazio garaietan baita pagausoak (*Columba palumbus*) ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko natura parkeak

## Kanpo estekak 
*  Aralar Natur Parkea Euskadi.net webgunean
Medusa (mitologia)

**Medusa** (grezieraz Μέδουσα, *Médousa*) greziar mitologiako *gorgon* bat zen, ahizpen artean hilkorra zen bakarra. Brontzezko eskuak zituen, urrezko hegalak eta ilearen ordez sugeak zituen buruan. Izaki beldurgarria zen mitologian, bere begiradarekin harri bihurtzen zituen begiei begiratzen ausartzen zitzaionari. Perseok burua moztu zion, Atena eta Hermes jainkoek lagunduta.
## Elezaharra 
Medusa emakume eder bat zen, gorgona ahizpetan gizatiar eta hilkor zen bakarra, eta bere bokazioa zen Atena jainkosaren zerbitzari izan honen tenpluan, etimologikoki ere medusa zaindari terminoarekin lotzen delarik.

### Bortxaketa 
Tenpluan zela, ordea, bere edertasun handiak jainkoak erakartzen zituen, eta Poseidon izan zen hurbildu zitzaioenetako bat. Medusak uko egin zion hurbilpenari, birjintasunari eutsi nahi izan zion, baina Poseidonek tenpluan bertan bortxatu eta haurdun utzi zuen.

Honek Atena jainkosaren amorrua piztu zuen eta Medusari zigor bat ezartzea erabaki zuen. Handik aurrera, Medusaren begietara begiratzen zuen edonor harri bihurtuko zen, Afroditak zigorra txikiegi ikusi zuen eta gainera bere ile ederra hainbat sugetan eraldatzea erabaki zuen.

Iraitz Agirre antropologoak ikusi du kasuan "bortxaketaren kulturaren justifikazio antzinako" bat. Bortxatua bilakatzen da gaiztotasunaren paradigma, munstroa; eta bortxaketaren errua, are eme baten begietatik ere (Atenaren juzkua) biktimarena da, ez bortxatzailearena.

### Pertseoren misioa 
Medusa munstro bilakatzearekin konforme ez, eta Atenak beste gaizkintza bat ere pentsatu zuen: Pertseo Medusari burua moztera bidaltzea erabaki zuen.

Pertseoren misioa ia ezinezkoa zela jakinik Hermes jainkoak hegan egiteko abilezia emango zioten sandalia batzuk eman zizkion. Sandalia hauek erabilita, Medusa lotan zegoela beregana hegan hurbildu eta burua moztu zion. Medusari burua moztean, Pegaso eta Krisaor erraldoia sortu ziren.

Pertseok Medusaren burua arma gisa erabili zuen beranduago egingo zituen ibilietan.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Medusa uffizi.jpg|alt=
Fitxategi:Medusa Head at Basilica Cistern, Istanbul, Turkey (Ank Kumar) 02.jpg|alt=
Fitxategi:Rex Whistler - Medusa - 1926 - Whistler-98868.jpg|alt=
Fitxategi:Perseus with the Head of Medusa MET DP250603.jpg|alt=
Fitxategi:Versace ashtray with Medusa motive retusche.jpg|alt=
Fitxategi:Mosaico Medusa - Museo Arqueologico Nacional - Madrid.jpg|alt=
Fitxategi:Medusa 1895.jpg|alt=
Fitxategi:Bernini Medusa 01.JPG|alt=
Fitxategi:Medusa by Denis Parsons.jpg|alt=

## Errefererentziak 
## Ikus, gainera 
* Greziar Mitologia
* Krisaor Erraldoia
* Poseidon
* Pertseo

## Kanpo estekak
Pinofito

**Pinofitoak** edo **koniferoak** (*pinophyta*) landare dibisio bat da. Pinofitoak estrobiloak ditu. Pinuak, izeiak, alertzeak, altzifreak koniferoak dira.

Pinofitoek klase bat bakarrik dute: **Pinopsida**. Duela 150 milioi urte agertu ziren eta zuhaitzak edo zuhaixkak dira. Gaur egun 650 espezie hazten dira.

## Zuhaitz filogenetikoa 
360px|A. Farjon eta C. J. Quinn & R. A. Price arabera *Proceedings of the Fourth International Conifer Conference*, *Acta Horticulturae* 615 (2003).

## Familiak 
[thumb|200px|eskuinera|[Chavonnes]]
Sistema klasikoa (ITIS) dibisio arabera.
* Klasea *Pinophyta*
** *Coniferopsida*
*** ordena *Coniferales*
**** familia *Abietaceae* (*Pinaceae* barruan, sailkapen filogenetikoa arabera)
** Klasea *Cordaitopsida*
*** ordena *Cordaitales*
** Klasea *Pinopsida*
*** ordena *Pinales*
**** familia *Araucariaceae*
**** familia *Cephalotaxaceae*
**** familia *Cupressaceae*
**** familia *Pinaceae*
**** familia *Podocarpaceae*
**** familia *Taxodiaceae* (Cupressaceae barruan, sailkapen filogenetikoa arabera)
*** ordena *Taxales*
**** familia *Taxaceae*
** Klasea *Taxopsida*
[thumb|250px|[Sekuoia erraldoi|Sequoiadendron giganteum]]
Filogenetiko sailkapena arabera (NCBI):
* dibisioa *Coniferophyta*
** Klasea *Coniferopsida*
*** ordena *Coniferales*
**** familia *Araucariaceae*
**** familia *Cephalotaxaceae*
**** familia *Cupressaceae*
**** familia *Pinaceae*
**** familia *Podocarpaceae*
**** familia *Sciadopityaceae* (espezie bat bakarrik)
**** familia *Taxaceae*

## Kanpo loturak 
* Coniferophyta (en)
Arritzulegiko urtegia

**Arritzulegiko urtegia** ofizialki edo ***Mendaurko urtegia*** Ituren udalerriko Aurtitz auzoa eta Zubieta udalerrietako lurretan dagoen urtegia da, zehazki Mendaur mendiaren magalean baitago. Atsedenleku ederra da hezegunea. Leku honetatik abiatuz gero, Mendaur mendiko gailurrera ordu erdi eskasean ailegatu gaitezke.

## Ikus, gainera 
* Mendaur
* Mendaurko mendilerroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joxe Agirre

**Joxe Agirre Esnal** (Azpeitia, 1929ko apirilaren 13a - Azpeitia, 2012ko abenduaren 15a), ***Oranda*** izengoitiz, gipuzkoar bertsolaria izan zen.

## Bizitza 
[eskuinera|thumb|Joxe Agirre, bertsolaritzan egin zuen hasierari buruz [Euskal Herriko Ahotsak|(Ahotsak.eus proiekturako)]]
Izarraitz auzoko Oranda Behekoa baserrian jaio eta bizi izan zen. 1952an hasi zen bertsotan jendaurrean. Plazaz plaza urte mordoan ibili zen, sarritan Imanol Lazkanorekin batera bikotea osatuz. Haren ibilbidearen omenez, 2009ko Bertsolari Txapelketa Nagusian, laurogei urte zituelarik, txapela jarri zion irabazleari, Maialen Lujanbiori, eta lau bertso bota zituen 14.500 pertsonaren aurrean.

## Txapelketak 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** finalista (1): 1959
* Loiolako Herri Irratia saria (1): 1970
* Usurbilgo Txapelketa (1): 1959

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Elkarrizketa Joxe Agirreri *uztarria.com* web gunean
*  Elkarrizketa Joxe Agirreri "Oral Tradition" aldizkarian
Mendaurko baseliza

**Mendaurko Trinitatearen baseliza** Mendaur mendiko gailurrean kokatzen da, 1.136 metroko garaieran. Nafarroako Ituren eta Arantza udalerrien artean, hots, Malerreka eta Bortziriak eskualdeen mugan-mugan. Baseliza hau dagoen kokalekutik bi eskualde horien ikuspegi zoragarria dago, baita behealdean hurbil dauden Mendaurko urtegia, Mendieder, Loitzate, Makilipurdi eta Ekaitza mendiak ere. Urrutira berriz, Baztan eskualdea nahiz Gipuzkoako ipar-ekialdea, Aiako Harriak, Larrun mendia nahiz Igeldoko itsasargia ere ikus daitezke. Egun garbi eta oskarbiarekin Kantauri Itsasoa nahiz Pirinioak ikus daitezke.

## Jaiak 
Corpus Christi egunaren ondorengo igandean eta Pentekostes eguna aurretik dagoen Trinitate egunean baseliza honen jai eguna ospatu ohi da. Berez Ituren herriko jaia da, baina haran eta inguru guztiko herrietako jendeak ospatu ohi du: Ituren, Zubieta, Arantza, Elgorriaga, Doneztebe, Goizueta... hauetako askok baselizara igotzen direlarik, mendizaleak barne.

## Iruditegia 

Fitxategi:Mendaur-plaque.jpg||Mendaurko baselizaren barnealdean dagoen oroitarria.
Fitxategi:Mendaur-foyer.jpg|Baselizaren aterpetxeko tximinia.

## Kanpo estekak
Latsaga

**Latsaga** Nafarroako Malerreka eskualdean dagoen Ituren udalerriko auzoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilio Nsue

**Emilio Nsue López** (Palma, 1989ko irailaren 30a) futbolari espainiarra da. Mallorkan jokatzen du aurrelari bezala, Espainiako bigarren mailan.

Mallorkako maila ia guztietan jokatu ondoren Castellonera joan zen mailegu moduan 2008an.
2009ko udan errealara joan zen, mallorkak utzita. Igoera lortu ondoren Mallorkara itzuli zen eta han, lehenengo aldiz, liga BBVAn astero jokatzen hasi zen.

## Lorpenak 
### Nazioarteko txapelketak 
* 2007ko sub-19 europako txapelketa, Austrian.
* 2009ko Mediterranear Jokoak Italian.

## Kanpo estekak 
* Jokalariaren informazioa Errealaren webgunean
Bruno de Finetti

**Bruno de Finetti** (Innsbruck, 1906ko ekainaren 13 &ndash; Erroma, 1985eko uztailaren 20) italiar matematikari eta estatistikari bat izan zen, ospetsua probabilitateari buruz garatu zuen interpretazio subjetiboarengatik. Ildo horretatik ezaguna da berak bota zuen "*probabilitatea ez da existitzen*" aforismoa, munduaren somaketa pertsonalaz haratago errealitaterik ez dagoela defendatuz. Estatistika bayestarrean ere ekarpenak egin zituen.

## Erreferentziak
Anders Hald

**Anders Hjorth Hald** (1913ko uztailaren 3 &ndash; 2007 azaroaren 11) daniar estatistikari bat izan zen, estatistikaren historian egindako ikerketengatik ezaguna. Kopenhageko Unibertsitateko irakasle izan zen 1960-1982 urte bitartean.

## Idazlanak 
### Ingelesez 
* *A History of Parametric Statistical Inference from Bernoulli to Fisher, 1713-1935*, Springer, 2006
* *A History of Probability and Statistics and Their Applications before 1750*, Wiley,  (paperback, 2003)
* *A History of Mathematical Statistics from 1750 to 1930*, Wiley, 1998
* *Statistical Theory with Engineering Applications*, 1952
* *Statistical Theory of Sampling Inspection by Attributes*
* *Statistical Tables and Formulas*, 1952

### Danieraz 
* *Statistiske Metoder*, 1949
* *Statistisk Kvalitetskontrol*, 1954
* *Statistiske Metoder i Arbejdsstudierteknikken*, 1955
* *Elementær Lærebog i Statistisk Kvalitetskontrol*, 1956

## Erreferentziak
Paul Samuelson

**Paul Anthony Samuelson** (Gary, Indiana, 1915eko maiatzaren 15 – Belmont, Massachusetts, 2009ko abenduaren 13) ekonomialari ospetsu bat izan zen, ezaguna neoliberalismoaren aurkako jarrerarengatik. Aldi berean, *keynesiar sintesi neoklasiko* edo neokeynesianismoaren eskolako ordezkari nabarmen bat izan zen, keynesianismo ortodoxoa eta eskola neoklasikoa bateratuz. 1970 urtean, lehenbiziko estatubatuarra izan zen Ekonomiako Nobel Saria irabazten. Kenneth Arrow Ekonomiako Nobel saridunaren esanetan, "*historiako ekonomilaririk onena*" izan zen.

Massatsusetts Institute of Technology (MIT) institutuko ekonomia sail ospetsuaren sortzailea, Chicago eta Hardvard-eko unibertsitateetan aritu zen ikasten. Oso gaztea zelarik, idatzi zituen lan zientifikoek ospetsu bilakatu zuten mundu osoan. Ekonomiari buruzko zutabea idatzi zuen luzaroan "Newsweek" aldizkarian. John F. Kennedy lehendakariaren aholkulari ekonomikoa izan zen. Samuelson irakasleak, gaur egun New Yorkeko Unibertsitatean irakasle bisitaria izateaz gainera, MITeko ikerkuntza-lanak eta tenisa bateratzen ditu. Sei seme-alaba ditu (hirukiak barne direla), eta haiek 15 ilobaren aitona egin dute.
Andrei Kolmogorov

**Andrei Nikolaevitx Kolmogorov** (,  ahoskatua; Tambov, Errusiar Inperioa, 1903ko apirilaren 25 &ndash; Mosku, 1987ko urriaren 20) Sobietar Batasuneko matematikari ospetsu bat izan zen, mundu osoan ezaguna probabilitate-teorian egin zituen ekarpenengatik. Ildo horretatik, berari zor zaio probabilitatearen eraketa axiomatikoa. Matematikaren hezkuntza eta sustapen arloetan ere ahalegin handiak egin zituen.

## Kanpo estekak
Retiro

**Retiro** leku ezberdinen izena da:

* Argentinan:
** **Retiro**, Buenos Airesko auzoa.

* Espainian:
** **Retiro**, Madrilgo barrutietako bat.
** **Retiroko lorategiak**, Madrilgo hirian dagoen parkea.
** Madrilgo metroaren **Retiro** geltokia.

* Txilen:
** **Retiro**, Txileko udalerria.

## Ikus, gainera 
* El Retiro
Andrea Pirlo

**Andrea Pirlo** (Flero, Bresciako probintzia, Italia, 1979ko maiatzaren 19a - ) italiar futbol jokalari ohi eta entrenatzailea da. Erdilari gisa jokatu zuen, Brescia Calcio, Inter Milaneko, AC Milan, Juventus, New York City FC eta Italiako futbol selekzio nazionalan. 2020ko abuztuaren 8an entrenatzaile gisa hasi zen lanean Italiako Serie A futbol ligako Juventus taldean eta nahiz eta Italiako kopa eta Superkopa irabazi, 2021eko maiatzaren 28an kargugabetua izan zen

## Ibilbidea 
Pirlo 1994an hasi zen profesionalki jokatzen, Brecia Calcio klubean, A Seriean. Zoritxarrez A Serietik Bra jaitsi zen urte horretan. 1996 arte ez zen maila gorenera itzuli baina denboraldi berean jaitsi ziren. Honen ondorioz Pirlo Inter Milaneko jokalaria bilakatu zen. Interren ez zuen inoiz bere lekua aurkitu eta Regginan jokatu zuen mailegu moduan. Regginan denboraldi ona egin ondoren Interrera itzuli zen baina berriz ere mailegu bezala utzi zuten, oraingoan Bresciara.

2001eko udan AC Milanekin sinatu zuen eta klub honetan bere maila erakutsi zuen. Milanekin hainbat txapelketa irabazi ditu, italiarrak zein nazioartekoak.

2011ean Turineko Juventus taldeak fitxatu zuen, eta gaur egun talde honekin du kontratua beste 3 urterako
### Azzurri 
2002an talde nazionalarekin egin zuen estreinaldia. Geroztik taldearen giltzarria izan da. 2006ko mundiala irabazi zuen bere herrialdearekin.

## Estatistikak 
### Jokalari gisa: 
#### Italiako klubetan: 
#### Amerikako Estatu Batuetako klubetan: 
#### Italiako selekzio nazionalan eta azpi kategorietan: 
### Entrenatzaile gisa: 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Andrea Pirlo Milanen Webgunean
Basati diskak

**Basati Diskak** 1987. urtean Euskal Herrian sortutako diskoetxea da. Ezin Izan taldeko Javi Sayesek bultzatu zuen lagun batzuekin. 1981ean, *Destruye* fanzinea kaleratzen hasi zen Sayes, eta, horregatik, ezagunagoa da "Javi Destruye" goitizenarekin. Euskal Herriko punk eta hardcore taldeen lanak kaleratu zituzten.

Sortu eta berehala, disko garrantzitsu batzuk argitaratu zituen, hala nola Bap!! taldearen *Bide huts eta etxe huts* (1988) eta RIP taldearen lehen disko luzea, No te muevas! (1988). MCD, Txorromorro, Irula, Eskoria-tza eta Antiregimen dira 80ko hamarkadaren amaieran Basati Diskak zigiluarekin diskoa atera zuten beste taldeetako batzuk.

1990eko hamarkadan beste estilo batzuetako taldeen lanak ere kaleratzen hasi zen, tartean Negu Gorriak taldearen *Hator hator* singlea. Beti Mugan eta Danbaren lanak ere kaleratu zituen, bai eta Bap!!-en *Zuria beltzez* eta Hondarribiko taldeen *Underribi* disko partekatua ere. Gaztelaniaz, Sanchis y Jocano pop bikotearen diskoak kaleratu zituen. Haatik, ez zuen punka alde batera utzi, eta Eskorbuto, Heriotza, Quemando Ruedas, La Perrera eta Ostikadaren diskoak argitaratu zituen.

Diskoetxea 1994. urtean desagertu zen.

## Musika taldeak 

* Antiregimen
* BAP!!
* Beti Mugan
* Danba
* Eskorbuto
* Eskoria-tza
* Heriotza
* La Perrera
* MCD

* Negu Gorriak
* Ostikada
* RIP
* Los Dalton
* Txorromorro
* Quemando Ruedas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
VLC media player

**VLC media player** multimedia erreproduktorea den eta GNU General Public License lizentziarekin banatzen den software libreko programa bat da. Hainbat plataformatan erabili daiteke (Microsoft Windows, Mac OS X, Linux).

VLCren oinarrizko banaketak, audio eta bideo codec asko onartzen ditu, baita DVD, VCD eta zenbait streaming protokolo ere.
Audio eta bideo horiek zabaltzeko FFmpeg liburutegia darabil eta zifratutako DVDak zabaltzeko libdvdcss liburutegia.

2009ko abendua arte software honek 350 milioi deskarga inguru izan zituen.

## Historia 
VideoLAN proiektua 1996an hasi zen, proiektu akademiko modura. Proiektua *École Centrale de París* erakundeko ikasle batzuk garatu zuten. VideoLANen asmoa bezero eta zerbitzari egitura edukitzea zan, bideoak campuseko sareetatik igortzeko. Orain, aldiz, mundu osoko jendeak garatzen du.

1998an berriro idatzi zen, eta GPL lizentziarekin atera zen 2001eko otsailaren 1ean proiektuaren izena aldatuta, bere bezero/zerbitzari egitura ez zelako bertsio horretatik aurrera jarri.

Azken bertsioa (2.0.6) 2013ko apirilak 11an argitaratu zen.

## Kanpoko loturak 
*  VLC Dokumentation - Help + Foro.

## Kanpo estekak
Kile

**Kile** TeX/LaTeX editorea da. Unix motako sistemetan funtzionatzen du, Qt liburutegiak instalatuta dituzten Mac OS X eta Linux sistemetan.

## Kanpo estekak 
*  Kile softwarearen webgune ofiziala
Ekoizkortasun

Ekonomian, **ekoizkortasuna** ekoizpen-prozesu bateko emaitzaren eta emaitza hori lortzeko erabili diren ekoizpen-faktoreen kopuruaren arteko harremana da. Adibidez, 2000 torloju ekoizteko, 20 lanordu behar izan badira, lanorduko batez besteko ekoizkortasuna 2000/20=100 torloju/ordukoa izan da.

## Kanpo-estekak
Monroe doktrina

[thumb|200px|[James Monroe, AEBetako 5. presidentea]]
[thumb|200px|[John Quincy Adams estatu idazkaria, Monroe doktrinaren idazlea.]]
**Monroe doktrina** 1823ko abenduaren 2an James Monroe estatubatuar presidenteak hasitako politika bati deritzo. Doktrina horren arabera, AEBek erasotzat hartuko zuten europar gobernuek Ameriketako herrialdeak kolonizatu edo horien barne politikan eragin nahi izatea, eta eragotziko zuten.

Monroe doktrinak adierazten duenez, mendebaldeko lurraldeak jada ez zeuden prest europar herrialdeek kolonizatuak izateko eta, AEBek Europako barne gaietan eragina ez zuten bezala, AEBek europarrengandik berdina espero zuten Ameriketan. Doktrina eman zuten Amerikako hainbat herrialde Espainiatik independizatzen ari zirenean: Trafalgarko guduaren ondoren (1805), Ingalaterrari Atlantiko mendebaldea ireki zitzaion lehiarik gabe Espainiaren kaltetan, eta beldurrez ziren berriki askatasuna lortutako Ameriketako herrialdeak Ingalaterraren edo beste botere inperialisten kolonia bihur zitezkeela. Kontrako erantzunak, ordea, berehala heldu ziren: 1821ean, Errusiak Ipar Amerikako ipar-mendebaldeko (Alaska eta kostaldeko lur-zerrenda bateko) portuetara hurbiltzeko debekua ezarri zuten, baita lurralde horren gaineko nagusitza aldarrikatu ere.

## Historia 
James Monroe presidente estatubatuarrak kongresuaren aurrean aurkeztu zuen lehenengo aldiz doktrina hau. AEBen atzerri politikaren norabidea zehaztu zuen, eta denboran zehar iraun du. Calvin Coolidgek, Herbert Hoover-ek, John F. Kennedyk eta beste batzuek aldarrikatu dute.

Roosevelten korolarioa Monroe doktrinari gehitu zitzaion (Theodore Roosevelt presidente zela) europar influentzia Latinoamerikan geldiarazteko ekintza militarrak hartuko zituztela azpimarratzeko.

Monroek ez zuen sekula imajinatuko berak ateratako doktrina hark ia bi mende iraungo zituenik aldaketa oso gutxi edukita. Helburu nagusitzat zuen Latinoamerikako herrialdeak Europako interbentzioetatik eta kontroletik kanpo mantentzea. Doktrinak zioenez, Europa eta Amerika influentzia esfera desberdinak ziren, independente eta askeak ziren herrialdeek osatzen zutelako. Doktrina hori esaldi batez laburtu ohi da: “*Amerika amerikarrentzat*” alegia. Doktrina honek britainiarren onespena izan zuen aldi batzuetan, beraien *Pax Britannica* edo itsasoetan nagusitza mantentzeko politikarekin bat zetorrelako. Errealitatean industrian gorakada handia zuten britainiarrek nahi zutena amerikar herrialde berriekin komertzioa ahalbidetzea zen, espainiar politiken aurka zetorrena.

## Ikus, gainera 
* Roosevelten korolarioa
* Dolar diplomazia
* Ageriko Patua

## Kanpo estekak