open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Scardon

**Paul Scardon** (Melbourne (Australia), 1874ko maiatzaren 6a – Fontana (Kalifornia), 1954ko urtarrilaren 17a) aktore, ekoizle, eta antzerki-zuzendari australiarra izan zen. Bere ibilbide nagusia Ameriketako Estatu Batuetan egin zuen. 

## Ibilbidea 
Melbournen (Australia) jaioa, Blanche Sweet zuzendu zuen *Unwilling Husband* filmean, eta Bessie Barriscale bere ekoizpen arrakastatsuenetako batzuetan, baita bere emazte Betty Blythe aktoreak protagonizatutako melodrama gehienetan ere.

Zinema soinudunaren etorrerarekin erretiratuta, Scardon aktore gisa itzuli zen zinemara 1940ko hamarkadan, paper txikiak interpretatuz 1948an erabat erretiratu zen arte.

Paul Scardon 1954an hil zen Fontanan (California), bihotzekoak jota. Glendaleko Forest Lawn Memorial Park hilerrian lurperatu zuten, Kalifornian.

## Filmografia aukeratua 
### Aktore gisa 

**The Fargo Kid* (1940)
**Lady From Louisiana* (1941)  
**The Son of Davy Crockett* (1941)
**Mrs. Miniver* (1942)
**My Favorite Blonde* (1942)
**Today I Hang* (1942)
**The Man From the Rio Grande* (1943)
**The Adventures of Mark Twain* (1944)
**Down Missouri Way* (1946)
**Magic Town* (1947)
**Fighting Mad* (1948)
**The Shanghai Chest* (1948)
**The Sign of the Ram* (1948)
**Canon City* (1948)
**He Walked by Night* (1948)
**Secret Beyond the Door* (1948)
**Samson and Delilah* (1949)

### Zuzendari gisa 

**The Alibi* (1916)
**The Dawn of Freedom* (1916)
**The Enemy* (1916)
**The Hero of Submarine D-2* (1916)
**The Island of Surprise* (1916)
**Phantom Fortunes* (1916)
**A Prince in a Pawnshop* (1916)
**The Redemption of Dave Darcey* (1916)
**Rose of the South* (1916)
**Transgression* (1917)
**Apartment 29* (1917)
**Arsene Lupin* (1917)
**The Grell Mystery* (1917)
**The Hawk* (1917)
**Her Right to Live* (1917)
**In the Balance* (1917)
**The Love Doctor* (1917)
**The Maelstrom* (1917)
**Soldiers of Chance* (1917)
**The Stolen Treaty* (1917)
**The Desired Woman* (1918)
**A Game with Fate* (1918)
**The Golden Goal* (1918)
**The Green God* (1918)
**Hoarded Assets* (1918)
*''In Honor's Web* (1919)
**The King of Diamonds* (1918)
**All Man* (1918)
**A Bachelor's Children* (1918)
**The Other Man* (1918)
**Tangled Lives* (1918)
**Beating the Odds* (1919)
**Beauty-Proof* (1919)
**The Darkest Hour* (1919)
**Fighting Destiny* (1919)
**The Gamblers* (1919)
**The Man Who Won* (1919)
**Silent Strength* (1919)
**The Broken Gate* (1920)
**Children Not Wanted* (1920)
**Her Unwilling Husband* (1920)
**Milestones* (1920)
**Partners of the Night* (1920)
**The Breaking Point* (1921)
**False Kisses* (1921)
**The Golden Gallows* (1922)
**Shattered Dreams* (1922)
**When the Devil Drives* (1922)
**A Wonderful Wife* (1922)
**Her Own Free Will'' (1924)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Paul Scardon IMDb webgunean.
Carlos Carranza

**Carlos Carranza** (Rosario, ca. 1947) kirolari argentinarra da, atletismo egokituan eta igeriketa egokituan espezializatua, eta herrialde horretako kirolari paralinpikoetako bat izateagatik nabarmendu da. Carranzak hiru domina irabazi zituen Tel Aviveko 1968ko Joko Paraolinpikoetan: bata zilarrezkoa, igeriketan (50 m libre), eta bestea brontzezkoa, igeriketan (50 m bularrean) eta atletismoan (4 × 40 posta, gurpil-aulkian).

2014. urtean, Errosarioko Udalak bere izena jarri zuen Olinpiar Pasealekuko plaka batean. Bere kirol-lorpenengatik Argentinan Kirolaren Maisu izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beniamino Gigli Saria

**Beniamno Gigli Saria** () Finlandiako musika sari bat da, Beniamino Gigliri buruzko ikerketa eta musika-ikasketak egiten dituzten artistei ematen zaiena.

Finlandiako Beniamino Gigli Klubak (Finlandiako Opera Nazionalarekin afiliatua) 1993an ezarri zuen saria, eta konpainiako zuzendaritza-batzordeak aukeratzen du irabazlea.

Saria Italiako Markak eskualdeko Roberta Arti Grafiche konpainiak diseinatu zuen, eta Beniamino Gigli bera eta Recanati herriaren zenbait ikuspegi irudikatzen ditu.

## Saridunak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan de Homedes

**Juan de Homedes y Coscón** (Zaragoza, c. 1477ko – Malta, 1553ko irailaren 6a) Maltako Ordenako 47. Printze eta Maisu Handia izan zen 1536tik hil zen arte.

Aragoin jaio zen 1477 inguruan, eta Ordenarekin bat egin zuen Rodasen. Han, 1522ko otomandarrek uhartea setiatu zutenean, ausardiaz borrokatu zuen. 1530ean, gainerako zaldunekin Maltako uhartera joan zen.

1536ko urriaren 20an Maisu Handi izendatu zuten. 1551n otomandarrek ez zuten Malta konkistatzea lortu, baina Gozo eta Tripoli bereganatu zituzten. Ordutik aurrera, Homedesek gotorleku-programa bat hasi zuen.
Mary Richardson

**Mary Raleigh Richardson** (Ingalaterra, 1889 - Hastings, 1961eko azaroaren 7a) kanadiar sufragista militantea izan zen, emakumeen boto-eskubidea lortzeko 1910-1930 urteetan, Erresuma Batuan. Lehenik, joera komunistakoa, Richardson urte batzuez British Union of Fascists-en figura bihurtu zen, emakume-sekzioaren arduradun gisa. Berehala utzi zuen mugimendu hura, emakumeen auziari buruzko zintzotasun faltagatik etsita, eta jarduera militanteetatik erretiratu zen.

## Biografia 
Mugimendu feministarekin bat egin zuen, 1910eko Ostiral Beltzeko gertaeren lekuko izan ondoren, agintariek debekatutako manifestazio batean poliziek eta oinezkoek emakume militanteak jo zituztenean. Protesta egin nahi zuen, Emmeline Pankhurst bortxaz elikatzen ari baitziren kartzelan. Orduan, "Mary haustailea" izena ezarri zioten. Era horretako ekintza mediatikoen helburua zen prentsaren arreta eta jendearen laguntza erakartzea emakumeen sufragioaren kausara; hala ere, emakumeen boto-eskubidearen aldeko elkarte gehienek ekintza bortitza gaitzesten zuten.

1920ko hamarkadan, Sylvia Pankhurstekin elkartu zen Londresko East End auzoan, eta harekin lan egin zuen “asmo sozial eta erlijiosoko obedientzia komunistako komentua” sortzeko. Urtebete baino gehiagoz egon zen han. Mary Sophia Allen eta Norah Elam sufragistak ere batu ziren alderdi faxistara.

1953an argitaratu zuen *Laugh a Defiance* bere autobiografia, iragan faxista aipatu gabe.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Julie Gottlieb, *Feminine Fascism*: Women in Britain's Fascist Movement, 1923-1945, I.B. Tauris, 2000.
* Hilda Kean, “Suffrage Autobiography: a Study of Mary Richardson – Suffragette, Socialist and Fascist”, in Eustance, Ryan and Ugolini (arg. ), *A Suffrage Reader*, or. 177-189.

## Ikus, gainera 
* *Venus ispilukoa*
* Suffragette
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak 
* *La Vénus au hachoir* - Tumblr.
Camilla Nylund

**Camilla Nylund** (Vaasa, Finlandia, ) sopranoa da. 
Nazioartean agertzen da rol liriko-dramatikoetan, hala nola, Beethovenen Leonore, Verdiren Elisabetta eta Wagnerren Elisabeth eta Sieglinde.

## Sariak 
* 1995: Lilli Lehmann Medal, Mozarteum
* 2000: Christel-Goltz Saria
* 2008: *Kammersängerin*, Saxonia
* 2013: Culture Prize of Sweden
* 2013: Pro Finlandia Medal, Orden del León de Finlandia
* 2017: Beniamino Gigli Saria
* 2019: *Kammersängerin*, Austria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Garate-Santa Barbara Kontserbazio Bereziko Eremua

**Garate Santa Barbara delako gunea** Natura 2000 Sareko Kontserbazio Bereziko Eremua da, Eusko Jaurlaritzak 2018ko maiatzaren 18ko agindua hala onartuta, eta sare horren ES2120007 kodea du. Gune txikia da, 160, 53 hektarea, eta jabegoa guztiz pribatua du. Getariak azaleraren %61,08 du eta Zarautzek gainerakoa.

Eremu babestua itsasertzetik gertu dagoen muino txiki bat da, mendebalde-ekialde norabidean orientatua, eta hegoaldeko isurialdean ibarbide txikiak ditu.

## Gunearen ezaugarri ekologiko nagusiak  
Gaur egun, baso-landaketek eta baserriari lotutako lurzoruek espazioa asko aldatu duten arren, eremu horretan artelatz-baso txikiak eta artelatz-unada ugari daude. Haren ondoan arteak eta ametzak ere agertzen dira. Artelatzarekin batera beste landare termofilo batzuk azaltzen dira, hala nola gurbitza, endalarra, basa-arrosa, atxaparra, etab.

Garate-Santa Barbarako KBEn Euskal Autonomia Erkidegoko artelatz-basoen %76 dago.

## Habitat nabarmenenak 
Ondoren, KBEn dauden intereseko habitat eta espezieak zerrendatzen dira. Parentesi arteko zenbakiek, dagokionean, Habitatei buruzko 92/43 Zuzentarauaren I. eranskineko kodeekin bat datoz.

* Artadiak eta karraskalak (9340)
* Artelatz-basoak (9330)
* Belardi erdi-natural lehorrak eta kare-substratuetako sastraka-faziesak (Festuco-Brometalia) (6210)
* Sega-larreak (6510)
* Txilardi lehor azidofiloak (4030)
* Bazkatutako edo maneiatu gabeko belardiak
* Iratzedi atlantiko eta subatlantiko, muinotarrak
* Heskaiak
* Haritz kanduduna (*Quercus robur*) nagusitzen den baso azidofiloa
* Hostozabalez osatutako baso gazte naturalak

## Kudeaketarako lehentasunezko elementuak 
Basoak

* Artelatz-basoak

Landazabal atlantikoa

* Sega-larreak
* Bazkatutako edo maneiatu gabeko belardiak
* Heskaiak

## Babes bereziko habitatak eta espezieak 
Aurreko puntuko lehentasunezko elementuez gain, badira beste habitat natural eta basa-florako eta -faunako beste espezie batzuk, “babes bereziko araubidean” daudenak. Babes berezia merezi duten habitat naturalak eta espezieak dira, beren balio zientifiko, ekologiko eta kulturalaren arabera, eta beren berezitasun, bitxitasun edo mehatxu mailaren arabera. Atal honetan daude, halaber, Habitatei eta Hegaztiei buruzko Zuzentarauen eranskinetan, edo Espezie Mehatxatuen Katalogoetan agertzen diren espezieak.thumb|300x300px|Garate inguruko artelatza
* Artelatza (*Quercus suber*). EAEko Fauna eta Flora Mehatxatuaren Katalogoan interes bereziko espeziea da.
* Zingira-dontzeila (*Euphydryas aurinia*)
* Kakalardo adarduna (*Lucanus cervus*)
* Kaprikornio handia (*Cerambyx cerdo*)
* Schreiber muskerra (*Lacerta schreiberi*)
* Eskulapioren sugea (*Zamenis longissimus*)
* Miru gorria (*Milvus milvus*)
* Mirotz zuria (*Circus cyaneus*)
* Belatz handia (*Falco peregrinus*)
* Zata arrunta (*Caprimulgus europaeus*)
* Lepitzulia (*Jynx torquill*a)
* Antzandobi arrunta (*Lanius collurio*)
* Euli-txori grisa (*Muscicapa striata*)
* Euli-txori beltza (*Ficedula hypoleuca*)
* Oilagorra (*Scolopax rusticola)*
* Usapala (*Streptopelia turtur*)
* Etze-txinboa (*Curruca undata*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rocio Santa Cruz

**Rocío San Claudio** **Cruz**, ezagunagoa **Rocío Santa Cruz** izenez (Coruña, Galizia, 1967) coruñar kultur kudeatzailea da, Bartzelonan izen bereko galeriaren fundatzailea da 2015eko azarotik, eta, horrez gain, urtero, 2009ko apirilean, Arts Santa Mónican egiten den Bartzelonako Edizio Garaikidearen Nazioarteko Azokaren fundatzailea da. Arte garaikidearekin konprometituta, artisten eskubideak eta erakundeen eta museoen kudeaketaren gardentasuna aldarrikatzen dituzten elkarte nazionaletako kide da, hala nola Arte Garaikidearen Institutua eta Emakumeak Ikusizko Arte elkarte feminista.

## Biografia 
Parisko École Estienne-n ikasi zuen. Azaleztatzeko grinak Madrilera eraman zuen lehenik eta Parisera ondoren. 

### Lan ibilbidea 
1998an, Raiña Lupa izeneko lehen galeria sortu zuen, José Ángel Valente poetari esker. Albert Guinovartekin artista-liburu bat egin zuen lehenik, Federico García Lorcaren mendeurrena ospatzeko, eta Galiziako olerkiak berreskuratuta. Frantziako hiri horretan bertan sortu zuen bere izena daraman galeria, eta Raiña Lupa argitaletxea sortu zuen Frantziako hiriburuan. Literaturaren eta artearen arteko fusioari egindako ekarpena hainbat proiekturen bidez garatu zuen, hala nola liburu ilustratuen argitalpenaren eta jatorrizko lan grafikoaren hedapenaren bidez.

2002. urtean, Bartzelonara joan zen, eta hantxe jarraitu zuen bere proiektuekin, hala nola Raiña Lupa argitaletxearekin, zeinak eraldatu egin zuen, argazkigintzan eta teknika digitaletan oinarritutako ildo editoriala sortuz. 2012ko azaroan, Raíña Lupa galeria eta masART (Bartzelona) elkartu zituen, eta, ondorioz, +R proiektu galeristiko berria sortu zuen. Proiektu hori hiru espaziok eta hogeita hamar bat artista garaikidek osatzen dute. Bartzelonaren alde egin du, +R sortu baitu, Ana Mas bazkide eta Art-eko zuzendariaarekin batera. Proiektu horretan bi galerietako artistak sartu dira.

Aldi berean, erakusketa-komisario gisa jardun du, eta arte-proiektuak ere sortu ditu, galerista eta editore lana osatzeko.

Lan egiten duten artisten nazioarteko sustapenarekin konprometitutako galerista gisa, ia emakume eta gizon kopuru bera dago, besteak beste, Marina Núñez, Fina Miralles Nobell, Montserrat Soto, Ferran García Sevilla, Pep Duran Esteva artisten nazioarteko sustapenarekin konprometitutako galerista gisa. Bere artista-plantillarekin arte garaikideko azoka nagusietan parte hartu du, hala nola Photo London Fair, Untitled Miamin, Paris Photo, eta Espainian Arco eta Bartzelonako bideoan espezializatutako Loop Art Fair azokan, baita Art Marbella Malagako ferian ere.

2020an, programazio onenaren GAC sarietako bat jaso zuen, eta erakusketarik onenarena Gonzalo de Elviraren *Idilio* lanarekin, Galerías de Arte de Catalunyak eta Art Barcelona elkarteak emanak.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2020an, programazio onenaren GAC saria, Galerías de Arte de Catalunyak emana.
* 2020an, programazio onenaren  eta erakusketarik onenaren GAC saria, *Idilio* lanarekin,  Art Barcelona elkarteak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jordi Texeidorri elkarrizketa tv3n
Amparo Sard

**Amparo Sard** (Son Servera, Mallorca, Balearrak, 1973) diziplina anitzeko artista garaikidea da, gizarte-aktibismoan inplikatua.

## Biografia 
1999an Arte ederretan lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean, eta 2003an New Yorkeko New School Universityn masterra egin zuen. 2018an, gainera, Bartzelonako Unibertsitatean doktoratu zen. 2021ean, Sard artista eta margolaria izateaz gain, Balear Uharteetako Unibertsitateko Arte Ederren graduko tituluaren ikasketaburua izan zen.

## Artista ibilbidea 
### Estiloa 
Autoerretratuekin hasi zuen bere ibilbidea egoera surrealistetan, eta bere rolak handituz eta aluminiozko edo beira-zuntzezko eskulturak dituzten instalazioak sortuz garatu zen. Bere lanetan, bidegabekeria sozialak eta beste gai sozial batzuk ere salatu ditu. Bere erakusketetan hainbat teknika erabiltzen ditu, hala nola eskultura, argazkiak, bideoak eta marrazkiak, eta poliuretanoa, erretxinazko pintura zein bideoak. Bere lanetan zentzumenen eta zorigaitzaren bila dabil, ezin duenean bidegabeko errealitatea aldatu, pertsonak sentitzen duen larritasuna islatzen du.

## Lanak 
### Bildumak 
Bere lana nazioarteko bildumen zati da:

New Yorken, Guggenheim eta MoMAn, Berlingo Deutsche *Bank* delakoan edo “la Caixa” Fundazioaren *Testimoni Bilduman*, West Collection, Chelseako Arte Garaikideko Museoa, New York, *Taylers Museum*, Herbehereak. Gasteizko *Artium Museoa*, Casal Solleric, Palma. Pilar i Joan Miró Fundazioa, Murtziako Arte Garaikidearen Museoa, Kantabriako Gobernua, Palmako Es Baluard Museu d’Art Modern i Contemporani, besteak beste.

### Erakusketak 
Galeria, museo eta azoka nazional zein nazioartekoetan erakutsi ditu, bakarka zein taldeka.  

Madrilgo ABC Museoan *La Otra* izeneko proiektua aurkeztu zuen.

2002. urtean Salamancako Da2-n  *El peso de la aberración* erakusketa egin zuen.

Talde-erakusketen artean, aipatzekoak dira *Video(s)torias,* ARTIUM Zentroan (Arte Garaikideko Euskal Museoa). Inma Prietok eta Blanca de la Torrek Espainiako bideo-artea berrikusten dute hasiera-hasieratik.

2021ean, artista-talde batek Madrilgo Conde Duque Kultur Etxean *‘El crimen perfecto’* izeneko erakusketa kolektiboa erakutsi zuen. Sardek *Rompiendo el mar* lanarekin hartu zuen parte erakusketan.

Bere hitzetan:*Nire lan guztia tolerantziarekin lotuta dago. Bata eta bestearen arteko zubi delikatu hori, eta horregatik agertzen da beste ni-a, "izan beharko genukeena". Baiezkoaren ordez "ez" jartzea erabakitzen dugunean, edo alderantziz. Ebaki hori, inflexio-puntu hori, hain subliminala eta hain bizia izan daitekeena gure bizi-espazioaz ari garenean. Sortzen den tentsio horrek eragiten dit.*
* 1999 Nazioarteko lehen saria, Deutsche Bank, Identity Competition, Berlin.
* Sa Nostra saria (Master of Arts in Media Studies).
* Lehen saria, Palmako Ciutat saria, “Antoni Gelabert” Palma, Espainia.
* 2001 Generación 2005 Caja Madrid saria, Madril, Espainia.
* 2015 Lehen *Rendibu* Bideo-artea Saria.
* 2014 Italiako Gobernuak bere ibilbideari emandako Urrezko Domina.
* 2018 Herbehereetako LXRY 2018 zerrenda munduko 15 artista onenetakotzat hartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ann Chapman

eskuinera|thumb|Chapman lakua Antartikan, Chapmanen omenez horrela izendatua.
**Margaret Ann Chapman**, **Ann Chapman** izenez ezagunagoa (Dunedin, Zeelanda Berria, 1937ko urtarrilaren 14a - Hamilton, 2009ko maiatzaren 23a) limnologo bat izan zen, Antartika bisitatu zuen Zeelanda Berriko lehen zientzialarietako bat, eta Antartikara espedizio zientifiko bat zuzendu zuen lehen emakumea. *Chapman aintzirak*, Rossen, Antartikan, Ann Chapmanen omenez jaso zuen bere izena. Chapmanek Waikatoko Unibertsitatean eman zuen bere irakasle ibilbide gehiena.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Chapman Dunedinen jaio zen 1937ko urtarrilaren 14an eta Southland Girls' High Schoolen eta Otago Girls' High Schoolen ikasi zuen.

Zientzietako Maisutza batekin graduatu zen Otagoko Unibertsitatean 1960an. Bere tesia Zeelanda Berriko ur gezako ostrakodoen taxonomia eta ekologiari buruzkoa izan zen.

## Karrera 
Glasgowko Unibertsitatean eta Aucklandeko Unibertsitatean lan egin zuen 1970ean Waikatoko Unibertsitatean irakasle titular izendatu aurretik, eta 1975ean *Reader* mailara igo zen.

1971n, hiru asteko espedizio zientifiko bat zuzendu zuen Antartikara, eta espedizio antartiko bat zuzendu zuen lehen emakumea izan zen.

1976an argitaratu zen *Zeelanda Berriko Ur gezako Krustazeoen* *Gidaren* egilekidea da Maureen Lewisekin.  2011n, bertsio eguneratu bat argitaratu zen, eta Chapman lanean aritu zen horretan hil aurretik.

## Erretiroa 
1996an erretiratu ondoren, konferentzia-saio berezi bat egin zen bere omenez, eta 1999an argitaratutako New *Zealand Journal of Marine and Freshwater Research* aldizkarian nabarmendu zen atal berezi batean. Hamiltonen hil zen 2009ko maiatzaren 23an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalka Bilotserkivets

**Natalka Hennadiivna Bilotserkivets**,  (Kuianivka, Sumyko oblasta, 1954ko azaroaren 8a) ukrainar idazle, poeta eta itzultzailea da. Bere poemak  hizkuntza askotara itzuliak dira.

### Idazle ibilbidea 
*Balada pro neskorenykh* (Garaiezinen gaineko balada) olerkien lehen bilduma 1976an argitaratu zuen, artean unibertsitatean zegoela. Horrez gain, *Підземний вогонь* (Lurpeko sua) 1984an eta *Листопад* (Azaroa) 1989an argitaratu zituen. 

1999an, *Алергія* (Alergia) eta 2004an Готель Централь (Hotel zentrala) kolekzioek Hilabeteko Liburua lehiaketak irabazi zituzten 2000 eta 2004an, hurrenez hurren. 

Bere poemak poesia ukrainarraren antologian aurkitzen dira, eta hizkuntza askotara itzuliak dira.

Poesiaz gain, Ukrainako eta atzerriko literaturari buruzko literatur saiakera kritikoen egilea ere bada Natalka Bilotserkivets, besteak beste, Jean Paul Sartre, Jerome David Salinger, Patrick Süskind, Herman Hesse, Youri Trifonov eta Otar Tchiladzé. Ukrainerara ere itzuli izan du, besteak beste, César Vallejo eta Czesσaw Miσoszen lanak. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2000n *Алергія* (Alergia, 1999) kolekzioak Hilabeteko Liburua lehiaketak irabazi zuen.
* 2004an Готель Централь (Hotel zentrala) kolekzioak Hilabeteko Liburua lehiaketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eliza Ritchie

**Eliza Ritchie** doktorea (Halifax, Eskozia Berria, 1856ko maiatzaren 20a - Ibid., 1933ko irailaren 5a) sufragista entzutetsua izan zen Kanadako Eskozia Berrian.

## Biografia 
Ritchie 1856ko maiatzaren 20an jaio zen, Halifaxen (Eskozia Berria). Amelia Almon eta John William Ritchieren alaba zen. Dalhousieko Unibertsitatera joan zen, eta Cornelleko Unibertsitateko filosofia alemaneko doktoretza lortu zuen, 1889an. Doktoratu zen Kanadako lehen emakumeetako bat izan zen. 

### Lan ibilbidea 
Estatu Batuetako zenbait unibertsitatetan irakatsi zuen, 1899an Kanadara itzuli aurretik.ezkerrera|thumb|Ritchie Sisters Windows, San Pablo eliza (Halifax, Eskozia Berria)|260x260px1901etik aurrera filosofia-eskolak eman zituen Dalhousieko Unibertsitatean. Ella Almon eta Mary Walcot bere ahizpekin gizarte aktibismoan jardun zuen, Halifaxen. Halifaxeko Emakumeen Tokiko Kontseiluko eta Viktoriako Arte Eskolako Batzordeko zuzendaria izan zen. Ritchiek Agnes Dennis eta Edith Archibaldekin lan egin zuen emakumeen sufragioaren kausa sustatzeko. 
* Kristalezko leiho tindatu bat ere badu, San Pablo elizan (Halifax), berari eta bere ahizpei eskainia.

## Erreferentziak 
## Lotutako artikuluak 
* Suffragette

* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa

## Kanpo estekak 
* Judith Fingard. "The Ritchie Sisters and Social Improvement in Early 20th Century Halifax."  *Journal of the Royal Nova Scotia Historical Society*, Vol. 13, 2010. 1-22
Jean Stafford

**Jean Stafford** (Covina, 1915eko uztailaren 1a – White Plains, New York, 1979ko martxoaren 26a) estatubatuar eleberrigile eta ipuingilea izan zen.

Coloradoko Unibertsitatea Boulderrenn ikasi zuen, eta filosofia ikasteko beka bat jaso zuen Heidelbergeko Unibertsitatean, 1936-1937an. Hiru eleberri idatzi zituen, baina gehiago nabarmendu zen ipuinengatik.

Zorionik gabeko bizitza izan zuen. Hiru aldiz ezkondu zen, lehenengoa Robert Lowell olerkariarekin, mentalki ezegonkorra. 1938an auto-istripu bat izan zuten eta Jean Staffordek zauri larriak jasan zituen eta desitxuratuta geratu zen.

Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen 1970ean, *Collected Stories* lanagatik.

## Lanak 
* *Boston Adventure*, 1944 (eleberria)
* *The Mountain Lion*, 1947 (eleberria)
* *The Catherine Wheel*, 1952 (eleberria)
* *Children Are Bored on Sunday*, 1953 (ipuinak)
* *Prize Stories 1955: The O. Henry Awards*, 1955 (ipuinak)
* *A Book of Stories*, 1957
* *Elephi: The Cat with the High I.Q.*, 1962 (gazte-literatura)
* *The Lion and the Carpenter and Other Tales from the Arabian Tales Retold*, 1962 (gazte-literatura)
* *Bad Characters*, 1964 (ipuinak)
* *A Mother in History*, 1966
* *Collected Stories*, 1969

## Kanpo estekak
FannyAnn Eddy

**FannyAnn Viola Eddy** (1974ko ekainaren 14a – Freetown, 2004ko irailaren 29a) sierraleonar LGBT ekintzailea izan zen.  

## Bizitza 
1974ko ekainaren 14an jaio zen Sierra Leonan, nahiz eta bere gaztaroaren zati garrantzitsu bat Afrikako hegoaldeko errefuxiatuen kanpamenduetan eman zuen Sierra Leonako Gerra Zibilaren ondorioz. 

2002an Sierra Leonako Lesbianen eta Gayen Elkartea (SSLGA) sortu zuen, herrialdeko lehen LGBT erakundea. Sierra Leonako LGBT komunitatea "lurpeko" gisa deskribatu zen jazarpen hedatuaren ondorioz, baina Eddy lesbiana irekia zen eta gobernuko ministroei bultzada egin zien LGBT pertsonen eskubide eta beharrei erantzuteko. 

Hil baino pixka bat lehenago, Eddy Afrikako Lesbianen Koalizioko kide sortzaileetako bat egin zen. 

SLLGAk lanean jarraitu du, orain Dignity Association izenarekin. 

2007an Hirschfeld Eddy Fundazioa, sortu zen, eta Magnus Hirschfeld sexologoaren eta FannyAnn Eddyren omenezko izena darama. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Antonio Echagüe

**Pedro Antonio Echagüe** (Rosario, Santa Fe, 1859ko abenduaren 24a – Buenos Aires, 1939ko azaroaren 3a) Argentinako abokatua eta politikaria izan zen, 1906 eta 1910 bitartean Santa Feko gobernadorea. Santa Feko Etxagüe eta Andia familia tradizionalekoa zen.

## Biografia 
Rosario hirian jaio zen 1859an, baina ikasketak hiri horretatik kanpo egin zituen. Bigarren mailako ikasketak Santa Fe hiriko hiriko Inmaculada Ikastetxean amaitu zituen eta unibertsitate-ikasketak egin zituen Kordobako Unibertsitate Nazionalean, 1884an abokatu gisa graduatu zen.

1906an Santa Fe probintziako gobernadore hautatu zuten, 1910 arte.

Agintaldia amaitu ondoren, senatari nazional izendatu zuten Santa Fe probintzian, eta 9 urtez aritu zen kargu horretan.

1919ko abuztuan, Hipólito Yrigoyenek La Riojako kontu-hartzaile federal izendatu zuen. Urte bereko urrian uko egin zion eta bizitza politikotik urrundu zen.

Buenos Airesen hil zen 1939ko azaroan, 79 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jenny Saville

**Jenny Saville** (Cambridge, Erresuma Batua, 1970) margolari ingelesa da, *Young British Artists* taldeko kidea. Batez ere emakume biluzien margolan monumentalengatik da ezaguna. Gaur egun Londres eta Palermo artean bizi eta lan egiten du. 2018ko urrian, historiako artista bizirik garestiena bihurtu zen enkante batean.

## Biografia 
Glasgow School of Art-en ikasi zuen (1988-1992), eta sei hilabeteko beka bat eman zitzaion Cincinnatiko Unibertsitaterako. Ikasketak Slade School Of Fine Art-en amaitu zituen (1992-1993). Ikasketak amaitzean, Charles Saatchi bildumagileari interesatu zitzaion bere lana, eta hark  hurrengo bi urteetan egingo zuen obra osoa erosi zion.

### Margolari ibilbidea 
Savillek olio-pinturaren teknika tradizionalaren barruan garatu du bere ibilbidea, 1950eko eta 1960ko Figurazio Berriaren oinordeko den estilo figuratiboan, Rubens eta Lucian Freuden eraginez. 1992an debutatu zuenetik, emakumearen gorputzean oinarritu da gaia, eskala handiko pinturetan, oso ohikoak ez diren ikuspegietatik ikusten diren irudietan. Horietan, gorputzek haragizko mendiak dirudite, eta badirudi espazio osoa betetzen dutela. Hala, eremu genitalak erakusten dituzte, edo azalaren inperfekzioak eta zauriak, kolore distiratsuak, biziak, orbanez jarriak, eta tonu gorriak eta marroiak nagusitzen dira. Oro har, gorputz lodiak dira — askotan bere burua autoerretratatzen du —, eta haragiak tolesturak eta zimurrak eratzen ditu, haur batek heldu bati buruz duen ikuspegia diruditen forma monumentalekin. Courbetek eta Velazquezek inspiratuta, emakume erreala pintatzen du, gaur egun, inolako idealizaziorik gabe, edertasuna bilatu gabe, egia baino ez du bilatzen, eta —berak esaten duenez— «gorputzeko paisaiak» egiten ditu. 

2018ko urrian, Sotheby 's enkante etxeak *Propped* (Lagundua) saldu zuen 10,8 milioi euroren truke, artista bizi batek  egindako obra batengaitik inoiz ordaindu den preziorik altuena (enkantean)

## Lanak 
Hauexek dira bere lan batzuk:
* Rosetta 2, 2005-2006
* Stare, 2005
* Rever, 2003
* Matrix, 1999
* Fulcrum, 1999
* Hyphen, 1999
* Closed Contact 12. zk., 1995-1996
* Knead, 1995
* Strategy (South Face/Front Face/North Face), 1994
* Branded, 1992

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serbiar mafia

[thumb|250px|[Zoran_Đinđić lehen ministroa 2003ko martxoaren 12an hil zuten.]]

**Mafia serbiarra** edo **Serbiako krimen antolatua** () Serbiako edo etnikoki serbiarrez osatutako erakunde kriminalek jasotzen duten izena da. Ez da erakunde bakarra, batzuk baizik. Serbiako kriminalak aktibo daude Europar Batasuneko herrialdeetan, eta haien jarduera ohikoenen artean daude kontrabandoa, arma eta droga trafikoa, xantaia, pertsonen salerosketa, legez kanpoko jokoa, bizkartzain eta sikario lanak.

Jugoslaviako Gerrek kriminalei ihesbidea eman zieten nazioarteak Serbiari ezarri zizkion zigor ekonomikoetan. Kriminal serbiar batzuk, estatuko segurtasun indarretako kide bezala kontratatuak izan ziren, Milorad Ulemek "Legija" bezala, Arkanen Tigreen komandante bat, gerraren ondoren, (Txapel Gorriak bezala ezagutzen direnak) JSO berrizendatu zena, eta Serbiako Lehen Ministro zen Zoran Đinđićen hilketa planeatu zuena 2003an.

## Zabaldutako herrialdetan 
Mafia honen aktibitateak toki askotan ezagutu da. Hona hemen garrantzitsuenak: Serbia, Bosnia-Herzegovina, Montenegro, Kolonbia, Mexiko, Peru, Brasil, Bolivia, Argentina, Balkanak, Alemania, Austria, Suedia, Amerikako Estatu Batuak, Italia, Ipar Mazedonia, Grezia, Zipre, Australia, Espainia, Erresuma Batua, Frantzia, Norvegia, Danimarka, Errumania, Hungaria, Kroazia, Eslovenia, Herbehereak, Belgika.

## Buru nagusiak Miloševićen garaian 
Slobodan Milošević garaia mafia honen urrezko garaia izan zen. Hauek ziren nagusiak: 
* Željko Ražnatović (Arkan), garrantzitsuena
* Milorad « Legija » Ulemek 
* Kristijan Golubović

## Mafia serbiarra kulturan 
Serbiako mafia hainbat pelikula, eleberri eta bideo-jokotan agertu da. Haiek erakusten dituzten irudiak antzeko erakundeen antzekoak dira: basatiak, odolzaleak, e.a.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hidden Disabilities Sunflower

**Hidden Disabilities Sunflower** () ezkutuko desgaitasunak dituzten pertsonei leku publikoetan nabigatzen eta laguntza aurkitzen laguntzeko sortutako ikurra eta izen bereko erakunde britainiarra da.

## Historia 
Ekimena 2016an sortu zuten Londres-Gatwick aireportuak eta ongintzazko hainbat erakundek. 2019ko apirilean, London North Eastern Railway ikurra aitortu zuen lehen tren konpainia bihurtu zen. 2020ko uztailean, britainiar tren-konpainia guztiek ekilore estanpatua daukan lokarri berdea aitortu zuten bidaiariek laguntza gehiago behar dutela eta maskara eramatetik salbuetsita egon daitezkeela langileei jakinarazteko baliabide gisa eta Erdialdeko Illinoisko aireportuak barne. Espainian, Málaga-Costa del Sol aireportuan erabiltzen da.

## Ikurren banaketa 
Ekilore estanpatua duten lokarriak eta txapak doan lor daitezke parte hartzen duten erakundeetan edo zuzenean eros daitezke Hidden Disabilities Sunflower erakundearen webgunean. Erakundeak kritikatu du beren produktuak kostu handiz saltzea, Amazon eta eBay webguneetan barne.

## Kritika 
COVID-19 pandemian, kezkak agertu ziren desgaitasunik gabeko pertsonek ekilorearen ikurra erabiltzen zituztelako maskararik ez eramateko. Hidden Disabilities Sunflower erakundeak ere halako erabilera kritikatu zuen, ezkutuko desgaitasun mota bat (diagnostikatua edo ez) dutela uste duten pertsonek bakarrik lokarria erabili behar dutela esanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrate Gisasola

**Arrate Gisasola Izeta** (Eibar, Gipuzkoa, 1979ko otsailaren 5a) Eibar KEn (emakumekoen taldea) jokatu zuen. Espainiako nazioarteko futboleko atezain ohia da.

Udako Euskal Unibertsitateko (UEU) Ebete hizkuntza-zerbitzuetako kidea da.

## Ibilbidea 
### Futbolari 
Gisasola 1993an hasi zen Eibar KEn jokatzen, eta gero atezain postuan jokatu zuen. 2003. urtera arte jokatu zuen Elbartar KEn, SD Eibar izena aldatu baino lehen. Nazioartean Gisasola Espainiako taldearen hirugarren atezaina izan zen 1997ko Europako Txapelketetan, eta finalerdiak lortu zituen. 

Lorpenak:

* Espainiako Superkopa: 1999
* Liga Nazionala (lehen maila): 2000–01 

### Idazle 
Hainbat argitalpen ditu Arratek, taldean zein bakarka

* *Euskararen erabilera indartzea Lehen Hezkuntzan: ikasleen euskararen erabilera eta hizkuntza-ohiturak lantzeko tresnak ikasgelarako eta ikasgelaz kanporako* (2023, Glotodidaktika, Euskara, UEU).

* *Haur eskolako hizkuntza indartzen familia etorri berriekin*. Iñaki Eizmendi Arsuaga, Maddalen Aristegi Sanchez, Arrate Gisasola Izeta (2022, Hezkuntza (Eskola), Soziolinguistika, Euskara, UEU)

* *Euskararen erabilera indartzea LHn: ikasleen euskararen erabilera eta hizkuntza-ohiturak lantzeko tresnak ikasgelarako eta ikasgelaz kanporako* (2021, Hezkuntza (Eskola), Hizkuntzalaritza, Haurrak, Euskara UEU

### Irakasle 
2021ean *Euskararen erabilera indartzea LHn* ikastaroko irakaslea da Arrate Gisasola Ebete hizkuntza zerbitzuetako kidea. Lehen hezkuntzako ikasleen euskararen erabilera eta hizkuntza-ohiturak lantzeko tresnak eman dizkie UEUk eta Nafarroako Gobernuak elkarlanean antolatutako ikastarora hurbildutako lagunei.

### Bertsolari 
Arrate Gisasola bertso eskolako kideak 2023ko Eibarko San Andres bertsopaper lehiaketako bigarren saria eskuratu zuen amamarekin izandako elkarrizketa kontatu zuen bertso sortarekin.

### Zutabegile 
Plaentxia.eus komunitateko kolaboratzailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imma Prieto

[thumb|260px|[Imma Prieto, *Fantasmes al mur* lanaren komisarioa, 2017.]]
**Imma Prieto** (Villafranca del Panadés, Bartzelona, Katalunia, 1975) arte-sendatzailea, historialaria eta idazlea da. 2019ko urritik 2023ko erdialdera arte Palmako Es Baluardeko zuzendaria izan zen, eta gero Bartzelonara joan zen Antoni Tàpies Fundazioaren zuzendari gisa.

## Biografia 
Artearen historia ikasi zuen Gironako Unibertsitatean, eta ikasketak Cooper Union for the Advancementof Science and Art-en (New York) osatu zituen, Dore Ashtonen babespean, eta New Yorkeko Unibertsitatean, André Lepeckiren babespean.

### Lan ibilbidea 
#### Irakasle 
Hamabost urte baino gehiago eman ditu irakasle unibertsitatean, modu egonkorrean, Gironako Unibertsitateko EU-ERAMekin eta Bartzelonako Unibertsitateko, Ramon Llull Unibertsitateko edo Cuencako Unibertsitateko (Ekuador) masterretan eta graduondoetan. Europako ELAA (*European Live Art Archive* 2008-2012) ikerketa-taldeko *managerra* izan da. Geronako Unibertsitateak, Oxfordeko Unibertsitateak eta Berlingo Glaugair artisten egoitzak osatzen dituzte.

#### Erakusketa-komisario 
Bere ibilbidean, hainbat erakusketa komisariatu ditu Espainian eta nazioartean. Bere praktika profesionala ikerketaren, idazketaren eta komisariotzaren arteko elkarrizketatik abiatuta garatu da, eta ibilbide profesional nabarmena duten artistekin lan egin du: Fluxus, Martha Rosler, Jimmie Durham, Anri Sala, Dan Perjovschi, Teresa Margolles, Daniel García Andújar, Antoni Muntadas, Antoni Miralda, Marina Planas, Miguel Ángel Campano eta Mel Pelo edo Jordi Colomer dantza kolektiboa, besteak beste. Maiz laguntzen du hainbat katalogo, ikerketa-liburu eta komunikabide espezializatutan, hala nola La Vanguardiako Kultura/s gehigarrian (2004-2018) eta A*Desk eta Campo de Relámpagos plataforma digitaletan. 2017. urtean bere *lehen* dokumentala egin zuen, "*Eco de Primera Mort*, zinematografia-praktika idazketatik eta ikerketatik abiatuta pentsatuz. 2018an Kataluniako galeristen elkarteak GAC arte-kritikaren nazioarteko saria eman zion.

## Erakusketak 
Bere talde erakusketak honako hauek dira: Video(S)torias (Artium, 2010), Prophetia (Joan Miró Fundazioa, Bartzelona, ​2015), Beyond the Tropics (Palazzo Can'Trono, Veneziako 56. Biurtekoaren testuinguruan (2015) ), Liberxina (MNAC, 2019) edo Umbral (Bartzelonako Espazio Publikoa, 2019).  

Komisario gisa, proiektuak garatu ditu nazioarteko zentroetan, hala nola TEMP Arte Space (New York), Palazzo Can'Trono, Veneziako Biurtekoaren esparruan, MUCA (Rome Mexico City DF), Istmo Centroamericanoko Biurtekoa (Guatemala), Cuencako Pumapungo Arte Museo Nazionala (Ekuador) eta, estatu mailan, Kataluniako Arte Museo Nazionalean, Joan Miró Fundazioan (Bartzelona), Fabra y Coats Sorkuntza Fabrikan, La Virreina Irudi Zentroan, Vilacasas Fundazioan, Arts Santa Mònican, Arte Garaikideko Extremadurako eta Iberoamerikako Museoa, TEA Tenerife Espacio de las Artes, Artium eta Bòlit Centre d'Art Contemporani de Girona, besteak beste.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ama Birjinaren hezkuntza

***Ama Birjinaren hezkuntza*** () Baionako katedralaren kapitulu-aretoan dagoen mihise gaineko olioa da. XVII. mendekoa, 1768koa da eta Jean Bardin (1732–1809) margolariari egotzia izan da. 1946tik monumentu historiko gisa sailkatutako objektua da. Margolan handia da: 210x380 zm. ditu. Lavallard eta Petiville 1951n zaharberritu zuten. Guillaume d'Arche 1761 eta 1768 artean agindutako Ama Birjinaren bizitzaren sei margolan serie baten parte da. Estilo neoklasikoan egokitzen da.

## Pertsonaiak 
* Maria
* Ana (Mariaren ama)
* Joakim, Mariaren aita
* Aingerua

## Gaia 
Birjinaren hezkuntza nahiko gai ohikoa da kristau artean, *Ebanjelio apokrifoen* pasarte batean oinarrituta. Margolanean Maria haurra gurasoekin batera agertzen da. Haurra irakurtzen edo idazten dago. Gurasoak haien artean komunikatzen dira; Joakin, halaber, zeruari behatzarekin apuntatzen ari da. Atzean, zeruan, aingeruak ikusten dira, bat osoa eta beste seien buruak.

Ama Birjina irakurle gisaren ikonografia, XIV. mendeko orduen liburuetan agertu zen. Interpretazio desberdinak izan ditu irudia: alfabetatzearen emakumezkoen bereganatze gisa ("Jainkoaren Hitza" gizonen bitartekaritzarik gabe eskuratzeko aukera ematen duena) eta, aldi berean, Ama Birjinak Gizakundearen misterioan duen paperaren alegoriaren gisa ("Aditza haragitu egin zen").

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana POP plataforman.
Et maintenant, on va où ?

***Et maintenant, on va où ?*** () 2011ko Nadine Labaki libanoar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Musulman eta kristau biztanleak dituen izenik gabeko libanoar herri urrun eta isolatu bat lurreko minaz inguratuta dago eta zubi txiki baten bidez baino ezin da bertara iritsi. Borroka zibilak herria inguratzen duen heinean, emakumeak, hainbat bide erabiliz eta emaitza ezberdinekin, beren gizonak iluntasunean mantentzen saiatzen dira, herriko irratia saboteatuz eta gero telebista suntsituz. Istorioa Roukoz izeneko haur batekin hasten da. Bere lana, bere lehengusu Nassimekin batera, herrixkatik kanpo arriskatzea eta beharrezko produktuak ekartzea da, hala nola xaboia, tresnak, egunkariak eta bonbillak.

Zoritxarrez, hurbileko herri batean mandatu bat egiten duen bitartean, indarkeria-eraso sektario baten leherketan, Nassim kristau eta musulmanen arteko liskar batean hilko dute. Egoera kontrolatzeko asmoz, gizonak drogatzen dituzte haxixa gozokietan nahastuz eta herrixkatik armak ateratzen dituzte. Gizonak esnatzen direnean, emakume kristau guztiak janzkera musulmanez jantzita aurkitzen dituzte, eta alderantziz, batez ere beren senar eta seme-alabei desafio eginez, indarkeria sektarioa nahi badute, lehenik jo ditzaten. Nassimen hileta modu baketsuan egiten da, eta filma amaitzen da emakumeen bila dabiltzan gizonekin, haiek orientatzeko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Galimany

**Marta Galimany Guasch** (Valls, Tarragona, Katalunia, 1985eko urriaren 5a) tarragonar atleta da, distantzia luzeko lasterketetan espezializatua.

## Kirol ibilbidea 
Marta Galimany saskibaloian hasi zen, eta ez zen hasi atletismoan unibertsitatera joan arte. Handik aurrera, iraupen-lasterketak egiten hasi zen, harik eta, 2017an, Berlinen lehen maratoia egin zuen arte , eta Europako Txapelketarako minimoa lortu zuen, 2h34:16ko marka.

2018an, lehen aldiz nazioartekoa izan zen Espainiarekin, eta zilarrezko domina lortu zuen Mediterraneoko Jokoen maratoi-erdian, eta Europako Txapelketan ere debuta egin zuen; han, taldekako brontzezko domina lortu zuen maratoi proban.

2019an, Rotterdameko maratoian parte hartu zuen, eta bere marka pertsonalik onena lortu zuen, urte bereko Munduko Atletismo Txapelketan parte hartzeko gutxieneko marka. Munduko Txapelketan, 16. postuan amaitu zuen maratoian. Tokio 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako tokia ematen zion, gutxieneko marka lortzeko baldintzarekin.

Gutxieneko hori lortu zuen 2020ko otsailean Espainiako txapelduna izan zenean, 2h29:02ko markarekin. Urte bereko uztailean, pistako orduaren errekor nazionala gainditu zuen 17 210 metroko lasterketan, eta aurreko marka 1138 metroan gainditu zuen. Irailaren 4an berriro hobetu zuen, ordukoan 17 546 metroko marka.

2022an, Europako Txapelketako maratoian parte hartu zuen, non hamaikagarren banakako postua eta taldekako zilarrezko domina lortu zituen. Urte bereko abenduaren 4an Espainiako errekorra hobetu zuen zuen 2:26:14 markarekin Valentziako maratoian.

## Nazioarteko lehiaketak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ficha en la RFEA.
Adultère, mode d'emploi

'''''Adultère, mode d'emploi''''' () 1995eko Christine Pascal frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Arkitekto bikote baten bizitzako hogeita lau ordu, mandatu garrantzitsu baten zain, non bakoitzak bere burua hondoratuko duen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontzertino

thumb|250opx|Kontzertinoa zuzendariaren ezkerrean kokatzen da.

**Kontezertinoa** ( ), baita ere **Lehen biolina**, orkestra sinfoniko bateko lehen biolinen saileko bakarlaria da; musika banda batean, bestetik, klarinete nagusia edo, batzuetan, tronpeta da. Kontzertu batera joaten garenean, zuzendaria irten aurretik, biolinista bat ikusten dugu orkestraren afinazioa zuzentzen. Hori da lehen biolina edo kontzertinoa. Izan ere, kontzertino hitza ez zaio lehenengo biolinari bakarrik aplikatzen, baizik eta edozein instrumentu-familiatako instrumentu edo instrumentu-talde bakarlariari.

## Kontzeptuaren jatorria 
Hitza barrokotik dator, zehazki concerto grossotik, non bakarlari instrumentua eta ripienoa edo betegarria egiten zutenak ematen ziren. Ripienoa kontzerturako lagungarri eta oinarri diren instrumentuen multzoa da. Bien artean, kontzertino eta ripieno artean, musika-materiala trukatu ohi da. Concerto grosso Arcangelo Corelli nabarmendu zen barroko italiarrean erabiltzen zen generoa da batez ere.

## Funtzio nagusia 
Kontzertinoak edo lehen biolinak sinfonia edo kontzertu batean dauden soloak egiteko ardura izango du, eta, gainera, zuzendariari lagunduko dio orkestrari argibideak ematen, haren batuketa nahikoa ez denean. Orkestran, zuzendariaren ezkerraldeko lehenengo lekuan kokatuko da.

## Kontzeptua beste musika generoetan 
Gaur egun, hitza oso ohikoa da musika sinfonikorako, biolinen nagusitasuna oso ohikoa baita, baina beste genero edo musika-talde batzuei ere aplika dakieke. Horrela, edozein instrumentu-familiatako instrumentu edo instrumentu-talde bakarlariari aplikatu diezaiekegu. Horrela, musika banda batean klarinete nagusia edo, batzuetan, tronpeta da. 

Jazzeko Big band baten kontzertinoaz eta ripienoaz ere hitz egin daiteke. Genero horrek ezaugarri formal asko partekatzen ditu concerto grossoarekin (interpretazio- eta inprobisazio-askatasuna barne, klasizismoaren aurreko musikan ohikoa zena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxague (familia)

Argentinako **Echagüe** familiak euskal jatorria du, XVII. mendearen bigarren erditik Hego Amerikan kokatutako adarrekin. 

## Artaxoan du jatorria 
Juan Pascual de Echagüe y Andía 1615ean bataiatu zuten Artaxoan (Nafarroa Garaia). Aitarengandik —Andrés Echagüe y Andía— Etxagueko jaurerria jaso zuen, eta amarengandik —Leonor de Andía y Arbeiza— Andiako etxea. Juan Pascual Echagüe eta Andíak izan zituen hiru seme: Artaxoan bataiatu ziren hirurak, Andres, Etxague eta Andiako etxeen jaun gisa, Juan Francisco Pascual, Argentinako Errepublikako familiaren burua, eta Jose, Antioquian, gaur egun Kolonbian, kokatu zena, ondorengotza izan zuen hiria.

## Argentinako adarren jatorria 
Juan Francisco Pascual Santa Fe hirian finkatu zen, garai hartan Peruko Erregeordetzaren parte zena, non errejidore alkate, korrejidore, teniente gobernadore eta epaile nagusi gisa aritu zen. 1683an María Márquez Montielekin ezkondu zen, lehen konkistatzaileen ondorengo dama kreolera, horien artean nabarmena Hernán Mejía de Mirabal. Bere ondorengoek kargu garrantzitsuak izan zituzten Santa Fe erregeordetzan. Hala, bere seme Melchor-ek portugaldarren aurka Río Negrora egindako espedizioa agintzen zuen, eta beste batek, Francisco Javierrek, bertako kabildoan kargu gorenak zituen; Azken horretatik datoz Echagüe argentinarrak, Melchor ezkongai hil baitzen. 

Urte batzuk geroago, beste Meltxor bat, ziur aski Francisco Javierren semea, María Isabel Maziel edo Macielekin ezkondu zen. Santa Feko bataio-agirietan ezkontza horren legezko seme-alaben bost bataio aurki ditzakegu gutxienez: María Josefa, María Mercedes (1766/09/24), María Manuela (1774/06/30), Gregorio (14/03/ 1780) eta Narciso (1772/12/16). 

Familia gizarte-nukleo mugatu batean sartu zen, odol-loturak ere loturik, bertako botere ekonomiko eta politikoa bereganatu eta botere horri eutsi zion xx. mendearen erdialdera arte., konkistatzaileen ondorengo bizilagun ohien familiak nagusitasunetik lekualdatuz. Nukleo hori Fernández Montiel, Vera Mujica, Maciel eta beste zenbait familiak osatzen zuten.

XVIII. mendean jada, eta bertan, klanak esku gutxiagotan boterea kontzentratzeko prozesu bat egiten du eta Echagüe y Andía, Vera Mujica eta Maciel familietara mugatzen da. 

Francisco Javier de Echagüe y Andía ezkondu zen Josefa Gaete-rekin, Buenos Airesko eta Asunciongo (gaur Paraguai) konkistatzaileen eta lehen bizilagunen ondorengoa, eta horien artean Domingo Martínez de Irala nabarmendu zen. 

Ezkontza horren ondorengoen artean nabarmentzen dugu:

* Francisco Javier, Perun finkatu zena, Peruko Independentzia Aktaren sinatzailea, Eguzkiaren Ordenaren hartzailea, José de San Martin jeneralak ezarritakoa.
* Pedro Antonio, Santa Fe probintziako gobernadorea (1906-1910)
* Francisca Javiera, Gabriel de Lassagarekin ezkonduta, Juan Francisco Seguíren aita-amaginarrebak.
* Gregorio Echague Maciel, militarra, Txilen jarduneko Gerra ministroa

Diego Aurelio Pascual, argentinar ekonomialaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fauteuils d'orchestre

'''''Fauteuils d'orchestre''''' 2006ko Danièle Thompson frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Jessica, bere amona Madame Rouxek inspiratua, "beti luxua maite izan zuena",  bizitza berri bati ekiteko Mâcon bere hiri txikitik Parisera aldatu zen. Parisen, hasiera batean lana aurkitzeko arazoak izaten ditu eta aterperik gabeko gaua pasatzen du. Kafetegi txiki batean, Bar des Théâtres izenekoa, zerbitzari lana lortzen du, nahiz eta kafetegiak, tradizioari jarraiki, ez zuen inoiz zerbitzaririk kontratatu. Jabeak Jessica jendetza handia espero duelako eta langileak behar dituelako kontratatzen du. Kafea, Montaigne etorbidean, Parisko leku artistiko batzuetatik- Eliseo Zelaien Antzokia eta kontzertu-areto bat barne- gertu dago. Antzokiko eszenatokiaren atzean dagoen langileetako batek, Claudiek, Jessicari Parisera ongietorria egiten lagunduko dio.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ohrid

**Ohrid** () Ipar Mazedoniako hiria da, bere udalerriaren egoitza. Ohrideko aintzirako hiririk handiena da, eta herrialdeko hiririk handiena, 2002tik aurrera, 42.000 biztanle baino gehiago baititu udalerriak. Ohrid ezaguna da 365 eliza dituelako, urteko egun bakoitzeko bat, eta "Balkanetako Jerusalem" deitzen zaio. Hiri aberatsa da etxe eta monumentu bitxietan, eta turismoa da nagusi. Skopjetik hego-mendebaldera dago, Resen eta Bitolatik mendebaldera bereziki. 1979an eta 1980an, hurrenez hurren, Ohrid eta Ohrid lakua Gizateriaren Ondare Kultural eta Natural gisa onartu zituen UNESCOk. UNESCOren Ondarearen gune kultural eta naturalak osatzen duten 28 guneetako bat da.

## Izena 
ezkerrera|thumb|Ohrid gauez. Hiriaren izen zaharra Lychnidos zen, eta horrek seguru asko "argi-hiria" esan nahi du.
Antzinean, Λυχνίς-en (*Lychnis*) eta Λυχνιδός-en (*Lychnidos*) izen grekoaren azpian eta *Lychnidus* latindarren azpian ezaguna zen hiria, segur aski "argizko hiria" esan nahi zuen, literalki "igortzen duen harri preziatua", λ χνος-ekoa (lychnos), "lanpara,". Polybius, K.a. II. mendean idatzi zuenean, Λυχνίδιον- *Lichnidion* gisa aipatzen du hiria.

Katičić-ek proposatu du izen modernoa antzinako greziar izenaren bertsio aldatua dela, non "Lychnidus"-en "Ohrid"-era igarotzeak albanieraren soinu-garapen ezaugarri bat suposatzen baitu, eta, ondorioz, eslavierara sartu zitekeen. Doikoven arabera, Ohrid "во рид" (vo rid) "muinoan" esan nahi duen eslabiar esapidetik sortua izan daiteke.

Erdi Aro goiztiarrean, Bulgariako Lehen Inperioaren hiriburu bihurtu zen, eta, sarritan, *Achrida* bezalako idazle bizantziarrek aipatu zuten. K.o. 879. urtean, hiriak jada ez zuen Lychnidos izena, *Ohrid* deitzen zen.

Mazedonieraz eta hegoaldeko beste hizkuntza eslaviar batzuetan, hiriaren izena *Ohrid* da (Λος-Ohrid). Albaneetan, Ohër edo Ohri deitzen zaio hiriari, eta greko modernoan, Ochrida (Χορίδα, Ωχρίδα) eta Achrida (Áχρίδα). Aromanian hiriaren izena  da.

### Antzinatasuna 
eskuinera|thumb|Lychnidosko leku zaharraren hondakinak
Ohrid lakuko eskualde zabaleneko lehen biztanleak Enchele eta Dassaretii tribu malyrianoak ziren. Lychnidos Illyrian Dassaretiiren hiriburua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak