open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mamen Etxaniz

**Mamen Etxaniz** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1961) eskiatzailea eta abenturazalea da.  

## Bizitza 
Txikitatik bizikleta, eskia eta mendizaletasuna praktikatu ditu. Euskal Herrian kirol tradizio handia izateak eta aita (Patxi Etxaniz) garai hartan bizikletaz Gipuzkoa osoan ibiltzeak imitatzera eta eta bi gurpilen gainean alde guztietara ihes egitera bultzatu zuen. Asteburuetan neguan Seat 600 familiarrean joaten ziren Aralar mendira iraupen-eskia egitera. Neba bat zuen Frantzian eta eskiak neurrira egiten zizkien.
* 2019an hiru hilabetez ibili zen Nepalgo Himalaian.
* 2020an Transperenaika edo Pirinioetan zeharreko proiektuari ekin zion. Cadaquésen GR11 heldu zion eta ....Ripollés eskualdeko SetCases herrira heldu zen Ter ibaiaren burura eta handik etxera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: *Mamen Etxaniz, mendizalea eta abenturazalea, gaur  saioan*. ETB 1. 2023.03.28
Liutprando

**Liutprando** lombardoen erregea izan zen 712tik 744ra. Batez ere gogoratzen da legegintzako fase ugariengatik, guztira hamabost bilkura bereizitan eginak, 713tik 735era bitartean, eta bere erregealdi luzeagatik, zeinak Italiako lurralde gehienekin gatazka ugari ekarri baitzituen; gehienetan arrakastatsuak. Liutprando sarritan jotzen da lombardoen monarka arrakastatsuena bezala.

727an Bolonia hiria hartu zuen, eta han basilika nabarmen bat sortu zuen, gero Gurutziltzatuaren eliza bilakatu zena, Santo Stefano basilikaren multzoan. Toki berean bere izena daraman Pilatoren garbiontzi delakoa ere bada.

728ko Sutriko Dohaintza delakoaren protagonista izan zen. Sutri hirian Aita Santuarekin elkartu zelarik, harentzako hiri hura eta Lazioko beste batzuk aita santuentzako lurralde subirano gisa dohaintzan eman zituen, Aita Santuen agintepeko estatu-egitura lehen aldiz sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alahis

**Alahis** (edo **Alagis**) (*floruit* 680-689) Trento eta Bresciako dukea arianoa izan zen, eta 688an bere matxinada arrakastatsuaren ondoren lombardiarren errege bilakatu zen. Gutxi gorabehera urtebetez agindu zuen.

Pertarito erregearen aurka 680an egindako lehen matxinada porrot egin zuen, baina erregeak harrapatu, barkatu eta askatu egin zuen. Berriro matxinatu zen 688an, Pertaritoren semea, Cuniperto, tronura igotzean. Cuniperto Comoko aintzirako erdian dagoen uharteko gaztelura kanporatu zuen, baina bere agintea latza eta tiranikoa izan zen, eta horregatik herritarren babesa galdu zuen. Azkenean, 689an, Cunipertok Piemonteko gizonekin batu eta Alahis eta Venetia-ko gizonak garaitu zituen Coronateko guduan, Adda ibaiaren adarrean, Lodi inguruan. Alahis garaitu eta gerran hil zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodoaldo

**Rodoaldo** edo ***Rodwald*** ( - 653) Italiako lombardiako erregea izan zen, 652an bere aita Rotariren ondorengoa izan zenetik bere heriotzara tronuan egon zen. Lizunzalea eta desegokia zela esan ohi da, eta 653an sei hilabeteko erregealdiaren ondoren bere maitaleetako baten senarrak hil izan zuela. Paulo Diakonok idazten du Rodoaldo “bost urte eta zazpi egun erreinatu zuela” (probabilitate handiagoz bost hilabete eta zazpi egun), nahiz eta historialariek ohartarazi erreinu luzera hori susmagarria dela. Ariperto errege hautagaia Eliza Katolikoaren babesarekin izendatu zuten, Arianismoaren aurka bere burua aurkeztu baitzuen.https://web.archive.org/web/20100718043340/http://www.germantribes.org/tribes/Lombards/Lombard%20Rulers/kingsline.htm

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hildeprando

**Hildeprando** (744tik aurrera hil zen), batzuetan “**Alferrikakoa**” deitua, lombardoen erregea izan zen 735. urtetik aurrera, bere osaba Liutprandorekin batera. 744an Liutprando hil ondoren, Hildeprandek bere izenean gobernatu zuen urte hartan bertan Friuliko dukea zen Ratchisek tronutik kendu zuen arte.

Astiko dukea zen Sigiprandoren semea, Hildeprando bera ere duke (*dux*) izan zen tronura igo aurretik. 734an, Ravenna Bizantziarraren setio arrakastatsuan parte hartu zuen. Setioaren aurretik edo ondoren, Liutprando gaixotu eta hilzorian zegoela uste zen. Lombardiar noble nagusiek Hildeprando errege hautatu zuten, baina Liutprando sendatu egin zen. Hautaketarekin pozik ez bazegoen ere, Hildeprando ko-errege gisa onartu behar izan zuen. Liutprando bera ere hautatua izan zen bere aita Ansprando hilzorian zegoela. Bi kasuetan, ondorengoa hautatzeko ekimena nobleziak hartu zuen. 735erako, Gregorio II.a Aita Santuaren diplomaziak aliantza bat osatu zuen Bizantziar exarka zen Eutikio, Venetiako duke Urso eta Gradoko patriarka Antoninoren artean. Venetiar flotilla handiaren laguntzaz aliatu berriek Ravenna berreskuratu zuten. Bigarren setio honetan, Hildeprando eta Vicenzako dukea zen Peredeo veneziarrek preso hartu zituzten, *Chronicon Venetum*-aren arabera.

739an, Liutprando Erromako Dukerrian elizaren aurka kanpaina egiten ari zen bitartean, Hildeprando Ravennako lurralde eklesiastikoak suntsitzen aritu zen. Abuztuan, Liutprando bera batu zitzaion, eta Pentapolia erasotu zuen. 743rako, Liutprandoren osasuna berriro ahultzen hasi zen, eta dirudienez alderdi aitasantuzale bat sortu zen erreinuan, Ratxis dukeak gidatua. Hurrengo urtean Liutprando hil eta Hildeprando oztoporik gabe errege bihurtu zen, Paviako Santa Maria delle Pertiche elizaren ondoan hautatua, lombardoen armadaren aurrean. Bizantziarren eta Aita Santuaren aurkari gogor gisa erakutsi zuen bere burua, eta hilabete gutxiren buruan Ratxisek gidatutako matxinada batek tronutik kendu zuen; honek berehala bakea egin zuen Aita Santu Zakariasekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ratxis

**Ratxis** (757tik aurrera hil zen) Friuliko dukea (739-744) eta gero Lombardoen erregea (744-749) izan zen.

Ratxis Pemmo Friuliko dukearen semea eta Liutprando lombardoen erregea izan zenaren iloba zen. Liutprando eta Pemmo elkarren aurka borrokatu bazuten ere, bere heriotzaren ostean Liutprandok Ratxis bere aitaren ordezko izendatu zuen. Ratxis erromatar jatorriko Tassia izeneko emakume batekin ezkondu zen. Friulin agindu zuen bitartean, ekialdeko Alpeak zeharkatuz, Karniolako eslaviarren aurkako espedizio bat egin zuen, guduetan pertsonalki borrokatuz.

*Ratchis denique aput Foroiuli dux, ut dixeramus, effectus, in Carniolam Sclavorum patriam cum suis ingressus, magnam multitudinem Sclavorum interficiens, eorum omnia devastavit.*

— *Paulus Diaconus, Historia Langobardorum*, VI. liburua

744an lombardoen errege bihurtu zen, Liutprandoren seme Hildeprando tronutik kendu ondoren, ziurrenik autonomia handiagoa zuten lombardiare dukeen babesarekin. Hasieran bakean gobernatu zuen, bereziki auzoko Bizantziarrek gobernatutako Ravennako Exarkatuarekin. Hala ere, ziurrenik bere jarraitzaileen alderdiko tradizionalenek bultzatuta, 749an Pentapoliko Dukerria inbaditu eta Perugia setiatu zuen. Aita Santu Zakariasek setioa altxarazi zion, baina horrek are gehiago murriztu zuen bere prestigioa dukeen artean eta urte hartan bertan Milanen eginiko batzar batean tronutik kendu zuten. Bere anaia Aistulfo izan zen aukeratutako ondorengoa. Hasieran, Ratxis batzarraren erabakiari aurka egiteko saiakera egin zuen, baina laster Erroman babesa bilatu behar izan zuen. Geroago Montecassinoko abadian sartu zen bere familiarekin batera.

756an Aistulfo hil ondoren, Ratxis tronua berreskuratzeko borrokatu zuen. Denbora batez Paviako jauregi erreala kontrolpean hartu ahal izan zuen, lombardo noble askoren laguntzaz, baina Toscanako dukea zen Desideriok garaitu zuen, zeinak Eztebe II.a Aita Santuaren eta frankoen errege Pepin Laburraren babesa baitzuen. 757an Ratxis berriro monasterio batera erretiratu zen, Montecassino edo Cervarora.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaixotasun granulomatoso kroniko

**Gaixotasun granulomatoso kronikoa** (**GGK**) infekzio bakteriar ugari dakartzan patologia da, osagai genetikoa duena. Immunitate-sistemaren fagozitoek ez dute behar bezala funtzionatzen gaitza pairatzen dutenengan (bereziki, neutrofiloak), eta ondorioz gaixo horiek infekzio ugari sufritzen dituzte.

Gaixoek bakterioek eta onddoek sortutako infekzio asko dituzte, biriketan (pneumoniak), larruazalean, gibelean, hesteetan, gongoil linfatikoetan...Infekzio horietan granulomak eta abzesuak agertzen dira, sortzen den hantura prozesuaren ondorioz. Gaixo horien fagozitoek ez dituzte mikrobio patogenoak behar bezala suntsitzen, mikrobioak fagozitatu arren fagolisosometan dauden mikrobioak hiltzen ez dituztelako. Horrenbestez, mikrobio horiek bizirik irauten dute eta fagozitoa hiltzen denean aske geratzen dira.

GGK sortzen duen mekanismo molekularra ezaguna da: fagozitoek ez dituzte sortzen mikrobioak hiltzeko behar dituzten oxigenoaren konposatu erreaktiboak, superoxidoak eta hidrogeno peroxidoa, besteak beste .

Gaitza hereditarioa da, eta sexuari loturiko herentziaren kasua da. Hots, kasu gehienetan X kromosoman dagoen gene oker eta azpirakor bati zor zaio. Horrek azaltzen du zergatik gaixotasuna ohikoagoa da gizonezkoengan: hauek X kromosoma bakarra dutenez, gene okerra heredatzen baldin badute gaitza sufrituko dute beti. Emakumezkoek bi X kromosoma dituztenez, horietako batean gene okerra badute ez dute GGK garatuko (gene azpirakorra baita).

Gaitza haurtzaroan diagnostikatzen da gehienetan, baina batzuetan diagnostikoa askoz beranduago egiten da.

Gaixotasun granulomatoso kronikoaren tratamendua ez da erraza. Hezur-muinaren transplantea da gaur-gaurkoz gaitza sendatzeko modu bakarra. Terapia genetikoa garatzen den heinean beste aukera batzuk ere izango dira gaitza sendatzeko. Infekzioak tratatzeko antibiotikoak erabiltzen dira, eta baita gamma interferoia ere . Higiene baldintza zorrotzak ere hartu behar dituzte gaixoek infekzioak saihesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirol-kudeaketa

**Kirol-kudeaketa** edo **kirolaren administrazioa** lan-eremu bat da, kirolen eta aisialdiaren enpresa-alderdiei dagokienez. Kirol-kudeaketaren adibide batzuk hauek dira: bulego-sistema kirol profesionaletan, unibertsitate-kiroletako zuzendariak, jolas-kiroletako zuzendariak, kirol-marketina, ekitaldien administrazioa, instalazioen administrazioa, kirol-ekonomia, kirol-finantzak eta kirolei buruzko informazioa. 

Kirol-kudeaketako graduak, masterrak eta doktoregoak unibertsitate askotan ematen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desiderio

**Desiderio** (**Daufer** edo **Dauferius** ere deitua;  - ) Italiako iparraldeko lombardoen erregea izan zen, 756tik 774ra gobernatuz. Ospe handiko frankoen erregea zen Karlomagnok Desiderioren alaba ezkondu zuen, eta ondoren bere erreinua konkistatu zuen. Desiderio Karlomagnorekin izan zuen loturagatik eta erregetza izan zuen azken agintari lombardiarra izan zelako gogoratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biyémi Brigitte Brym

**Biyémi Brigitte Brym** (**Biyémi Brigitte Brym-Kekeh** izenez ere ezaguna; Lome, 1931) togoar legelari eta politikaria da. 1960ko hamarkadaren hasieran, Togoko lehen emakume magistratu bihurtu zen.

## Bizitza 
Biyémi Brigitte Brym Togoko Lome hiriburuan jaio zen 1931n. Lehen eta bigarren mailako ikasketak jaioterrian egin zituen, gaur egungo Lycée Bonnecarrèren. Lehen magistratu togoarretako bat ere bada, garai hartan herrialdean jarduten zuten gehienak jatorriz frantziarrak baitziren.

1982an, Togoko Mono ordenako komandante izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aistulfo

**Aistulfo** (**Ahistulf**, **Haistulfus**, **Astolf** eta abar ere deitua; , ; †756ko abendua) Friuliko dukea izan zen 744tik, lombardoen erregea 749tik, eta Spoletoko dukea 751tik aurrera. Bere erregealdia erromatar lurraldeak konkistatzeko ahalegin anker eta anbiziotsuek markatu zuten, eta horrenbestez, *Liber Pontificalis*-en “lotsagabe” lombardo gisa deskribatzen da, “bortizkeria kaltegarria” eta krudelkeria erakusten zituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bellelli Familia

thumb|Amak alaba baten gainean eskua jarri du.

***Bellelli Familia*** (frantsesez *La Famille Bellelli*) 1858an hasita eta 1869an Edgar Degas frantziarrak margotutako olio-pintura bat da. Parisko Orsay museoan dago. Margolanean agertzen den familia "de Gas" familiarekin lotuta zegoen; "de Gas" margolariaren jatorrizko abizena zen. *Bellelli familia*ren erretratua Edgar Degas margolari frantsesaren lan ikonikoa da. Pintura honetan ia hamar urtez lan egin zuen bere maisulan bihurtzeko.

## Historia 
Artelanak Laure Degas margolariaren izeba erakusten du, Gennaro Bellelli baroi napolitarrarekin ezkondua, haren familiarekin batera. Laure Degasek beste margolan batean irudikatu zuen, *Emakume gazte baten erretratua* lanean, alegia.

Margolan handi hau 1858an hasi zuen Edgar Degasek bere heziketa urteetan, margolaria Florentzian bere izeba Laure Bellellirekin egon ondoren. Ezkerrean, izeba honen erretratua ikusiko dugu. Bi neskak haren alabak dira, Giovanna et Giulia, eta eskuinean Gennaro Bellelli dago, Laureren senarra.  

Mihisea artistarena izan zen 1913 arte, Durand-Ruel galerian erakutsi zen arte. 1917an hil ondoren, Frantziako gobernuak Luxenburgoko Museoaren bidez erosi zuen 300.000 liberaren truke. Margolana Louvrera eraman zuten 1929an eta 1947an Jeu de Paume museora. 1986tik dago ikusgai Orsayko Museoan.

## Deskribapena 
Konposizioa oso egituratua da, baina batez ere, familia baten erretratua baino gehiago, bikote baten desadostasun baten adierazpena da, margolariak hainbat astez ikusi zuen desadostasun batena. Desadostasun hori korrespondentzia pribatuaren bidez berresten da. Obra 1867ko Saloian erakutsi zen. Protagonisten begiradas adierazgarriak dira.

Pintura honek XIX. mendeko familia burges bat eta familia gatazka bat irudikatzen ditu. Ia ez dago begirada-trukerik familiako kideen artean: bakoitzak norabide batean begiratzen du. Aitak bakarrik, G. Bellellik, bere alaba zaharrenari begiratzen diola dirudi. Izan ere, pertsonaia bakoitzak bere buru-egoera adierazten du.

Pintura honetan dena hotza da. E. Degasek, pertsonaia bakoitzaren tratamenduaren bidez, bere bakardadea nabarmendu zuen. Laure Bellelliren eskuak alabaren sorbaldan egindako ama-keinu lotsati bat izan ezik, gorputz-adarretako bat ere ez da ukitzen. Bakoitza bere pentsamenduetan murgilduta dago.

Degasek hemen bere obran ohikoa den ikuspegi inpresionista hartu zuen. Eszenaren berehalakotasuna eta atmosfera harrapatzeko argiaren eta kolorearen erabilera trebearekin, gela osoan dauden kolore osagarriak (horia lurrean, moldurak, koadroaren markoa, eta urdina paper pintatuan, aulkien kuxinak eta tximinia) nabarmendu zituen. Halaber, koloreen erabilerak tristura adierazten du.

Pintura honetan, nolabaiteko argazkilaritzaren eragina nabari da eszenaren konposizioan eta enkoadraketan, bai eta irudiak espazioan antolatzean ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Emakume gazte baten erretratua*

## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Orsay museoaren webgunean.
* :Margolana bideo batean.
2024ko Espainiako Itzuliko 18. etapa

**2024ko Espainiako Vueltako 18. etapa** urte hartako irailaren 5ean egin zuten Gasteiz eta Maeztu artean, 179,5 km izan zituelarik. Edizio honetan Euskal Herritik pasa zen etapa bakarra izan zen.

## Etaparen emaitza 
Euskaltel taldeak ere ahazteko moduko eguna izan zuen. 42 txirrindulariko multzo batek aurrera egin zuen lehen 50 kilometroen ostean, eta trenak ihes egin zion Euskalteli. Hiru taldek bakarrik huts egin zuten, eta maillot laranja izan zen lasterketa buruan agertu ez direnetako bat. Jokoz kanpo gelditu ostean, itsu-itsuan saiatu zen Euskaltel egoera iraultzen. Tropelean gogotik tira egin zuen, ihesaldira ahalik eta gehien hurbiltzeko. Eta behin Rivas de Teresoko igoerara iritsita, aurrera bidali zituen Gotzon Martín eta Mikel Bizkarra. Minutu bateko atzerapena zuten abiatu zirenean, baina, luze saiatu arren, ez ziren gai izan lasterketa burukoekin bat egiteko.

Berrade helmugatik sei kilometrora jo zuen eraso erabakigarria. Aurrenekoz altxatu zituen besoak profesional gisa, eta Vueltako hirugarren garaipena eman zion taldeari. Oier Lazkano (Movistar) eta Ion Izagirre (Cofidis) ere irabazteko borrokan sartu ziren, baina Berraderen itzalean gelditu. Seigarren eta zazpigarren postuan bukatu zuten etapa, hurrenez hurren. Garailea baino lau segundo geroago helmugaratu ziren, beste bost ziklistarekin batera. Multzo horretan, Mauro Schmid (Jayco) eta Pau Miquel (Kern Pharma) izan ziren azkarrenak.

## Beste sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adalgiso

**Adalgiso** edo **Adeltxis** (740 inguru - 788) lombardoen ko-errege izan zen 759ko abuztutik 774ko ekainera arte bere aita Desideriorekin batera, Karlomagnok biak tronutik kendu zituenean. Gaur egun Alessandro Manzoniren *Adelchi* (1822) antzezlaneko heroia izateagatik gogoratzen zaio.

## Biografia 
Adalgiso Desiderioren eta bere emazte Ansaren semea izan zen. 759ko abuztuan bere aitak tronura goratu zuen, erregegoari lotura geraturik. Desideriok lombardoen eta Karolingiarrekin aliantza berriro berreskuratzeko egindako ahaleginean, Adalgiso Karlomagnoren arreba Gisela-rekin ezkondu zedin proposatu zuen. Bachrach-ek iradoki du proposamen honek Karolingiarrek Aita Santuarekin zuten harremana ahultzeko asmoa zuela.

773an lombardoen erresuma Karlomagnoren, frankoen erregearen, inbasioa jasan zuenean, Desiderio Paviako hiriburuan gelditu zen, eta setio bati aurre egiteko saiakera alferrikakoa egin zuen. Adalgiso, ordea, Veronara joan zen babes bila, eta Karlomagnoren anaia gaztearen, Karlomanen, alarguna eta seme-alabak hartu zituen, erregegoa utzi ondoren Italiako monasterio batean sartu baitzen. Paviako erorketa baino lehen ere, frankoen armada Veronara hurbildu zenean, Adalgisok ez zuen erresistentziarik erakutsi. Konstantinoplara ihes egin zuen, eta han Ekialdeko Erromatar enperadore Konstantino V-ak ongi etorria eman zion eta patritzio izendatu zuen.

Ez zen 787ra arte, Irene Enperatriza Karlomagnoren alaba Rotrude bere seme Konstantino VI.arekin ezkontza lortzeko ahaleginek hutsean geratzean, erromatarrek Adalgisori behar zuen laguntza militarraren eskaera bete zutenik. Armada espedizionarioa Joan *saccellarius* eta logotetaren agintepean jarri zuten, eta Siziliako tropak patrikios Theodorosen pean gehitu zizkieten. Erromatar armada 788 amaieran Calabrian itsasoratu zen, baina Spoletoko Hildeprando eta Beneventoko Grimoaldo III.aren (bere aita Aretxisen ondorengoa) armada lombardoarekin topatu zen; hauek frankoekin bakea egin zuten aurreko urtean. Winiges jeneral frankoaren aginpean beste zenbait unitate franko zeuden, Erromatarren aurka prest. Gertatutako guduan, erromatarrak garaituak izan ziren. Ez dugu Adalgisori buruzko informazio gehiagorik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Espainiako Itzuliko 4. etapa

**2022ko Espainiako Vueltako 4. etapa** urte hartako abuztuaren 23an egin zuten Gasteiz eta Guardia artean, 153,5 km izan zituelarik. Edizio honetan Euskal Herritik pasa ziren hiru etapetako lehena izan zen.

## Etaparen emaitza 
Gasteiztik abiatu zen tropela lehenengo atseden egunaren ostean. Lasterketa hasi eta berehala sortu zen eguneko ihesaldia, eta zazpi txirrindularik lortu zuten aurrera egitea. Euskaltel Xabier Mikel Azparrenekin saiatu zen, lehenik, ihesaldia harrapatzen, baina azkenean Bouk lortu zuen ihes egitea. Euskal herritar bat ere izan zen bertan, Okamika. Tropelean Borak eta batez ere Jumbo-Vismak hartu zuten aginte makila, eta erritmo bizia ezarri zuten. Kontrolpean izan zuten une oro aurreko taldetxoa, eta hiru minutu ingururen tartea izan zuten gehienez.

## Beste sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ariperto I.a

**Ariperto I.a** (edo **Ariberto**) Italiako lombardiako erregea izan zen (653-661). Gundoaldo Astiko dukea zen bere aita, bere arreba Theodelindarekin Alpeak igarota Bavariatik etorritakoa. Bavariako dukerriaren senide gisa, Lombardiarren erresumako dinastia berria Bavariako Dinastia izenez ezagutzen da.

Lombardoen lehen errege guztiz katolikoa izan zen, Rodoaldo arioa hil ostean hautatua. Gudari ez izanik, batez ere eliza sortzeengatik da ospetsua. Katolizismoa zabaltzen saiatu zuen lombardiako erresuma osoan zehar eta Salbatzailearen Eliza eraiki zuen Pavian, hiriburuan. Erresuma bake egoeran utzi zuen, nobleak bere bi semeak, Pertarito eta Godeperto, elkarrekin hautatzeko eskatuz, eta hala egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Espainiako Itzuliko 6. etapa

**2022ko Espainiako Vueltako 6. etapa** urte hartako abuztuaren 25ean egin zuten Bilbo eta Jano Haitza (San Miguel de Aguayo) artean, 181,2 km izan zituelarik. Edizio honetan Euskal Herritik pasa ziren hiru etapetako azkena izan zen.

## Etaparen emaitza 
Bilbotik abiatu ziren txirrindulariak, San Mames ingurutik. Etapa hasi eta berehala aldendu ziren hamar txirrindulari tropelaren ondotik, eta horrela sortu zen eguneko ihesaldia. Hamar horien artean izan zen Xabier Mikel Azparren (Euskaltel-Euskadi), eta bost minutu pasatxoko aldea ere izan zuten. Eguraldi zakarra izan zuten txirrindulariek. Bilbotik eguzkipean irten badira ere, Kantabrian sartzean zeharo aldatu zen meteorologia. Gogotik egin zuen euria bertan, eta zorua bustia zegoela zenbait txirrindulari lurrera ere jausi ziren, horien artean Ander Okamika (Burgos-BH).

## Beste sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ariperto II.a

**Ariperto II.a** (**Ariberto** ere idatzia) lombardoen erregea izan zen 701etik 712ra. Turingo dukea eta Raginperto erregearen semea zen, eta, beraz, Bavariako Dinastiaren kidea. 700ean jada tronuari lotuta egon bazen ere. Liutpertok kendu zuen, honek 700etik 702ra erreinatu baitzuen, 701. urtea salbu, orduan Raginpertok tronua hartu baitzuen. Bere aita hil ondoren Aripertok tronua hartzen saiatu zuen ere. Paviako guduan Liutperto eta Ansprando erregeordearen gizonak garaitu zituen eta erregea harrapatu zuen, gutxira bainuan ito zuena. Hiriburua bereganatu eta Ansprando Alpeak zeharkatzera behartu zuen, ihesian. 703rako boterean irmo finkatua zegoen.

Handik aurrera etenik gabe erreinatu zuen bere heriotzeraino. Bere agintaldia gatazkatsua izan zen. 703an, Faroaldo Spoletoko dukea zen Ravennako Exarkatua erasotu zuen, baina Aripertok laguntza ukatu zion, aita santuarekin eta Bizantziar Inperioarekin harreman onak nahi baitzituen. Hala ere, Mezzogiornoko Spoleto eta Beneventoko dukerrien gainean bere agintea ezarri nahi izan zuen. Joan VI.a Aita Santuarekin adiskidetasuna bilatu zuen, Kotiar Alpeetako lurralde zabalak Eliza Santuari emanez. Adiskidetasun horrek, hala ere, gutxi lagundu zion, matxinada ugari izan baitzituen eta eslaviar eraso asko Venetiaraino iritsi baitziren.

711n, erbesteratu zuen Ansprando Bavariako dukea zen Teodebertoren armada handiarekin itzuli zen. Austriarrak (Venetiako eta ekialdeko gizonak) bat egin zuten erregeorde itzuliaz, eta Pavian beste gudu bat eman zen. Ariperto bere hiriburura ihes egin zuen borrokak okerrera egin zuenean, baina altxorrak pilatu eta Galiara gauez ihes egiten saiatu zen. Ticino ibaian ito zen eta Ansprando jaun eta jabe aldarrikatu zuten, Lombardiarren erresumaren agintaria. Burdin Koroa jantzi zuen Bavariar Dinastiaren azken partaidea izan zen. Paviako Santissimo Salvatore Basilikan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Espainiako Itzuliko 5. etapa

**2022ko Espainiako Vueltako 5. etapa** urte hartako abuztuaren 24an egin zuten Irun eta Bilbo artean, 187,2 km izan zituelarik. Edizio honetan Euskal Herritik pasa ziren hiru etapetako bigarrena izan zen.

## Etaparen emaitza 
Etapa Marc Solerrek irabazi zuen, Grand Tour batean 668 eguneko espainiar baten garaipenik gabeko garaia amaituz..

Milaka eta milaka ikusle bildu zituen etapa amaierak Jesusen Bihotzetik Moyuarainoko bidean, eta Euskaltel-Euskadi taldearen elastiko laranjarena zen kolore nagusia hesien ondoko lehen lerroetan.

## Beste sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geltokiburu

**Geltokiburua** tren geltoki baten burua eta arduradun nagusia da.

Geltokiburuek geltokien jarduerak bermatzeko aginte-eginkizun orokorrak egiten dituzte, hala nola: trenbide gaineko ibilgailuen joan-etorria eta posta eta fardelen sarrera-irteerak antolatu, fakturazioa eta erreklamazioak gainbegiratu eta zuzendu, geltokiko diru-sarreren ardura bere gain hartu eta geltokiko langileak kudeatu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tren geltoki

## Kanpo estekak
Collada de Brenes

**Collada de Brenes** Kantauriar mendikateko mendatea da, Kantabrian dagoena. Iparraldean Cieza eta hegoaldean Arenas de Iguña udalerriak lotzen ditu.

Los Llares herritik abiatuta mendi-lepoa zeharkatzen duen errepidea CA-804 da, eta 760 imgm-ra iristen da. Azken horren asfaltoa ibilgailuen zirkulaziorako baldintza onenetan dago.

## Ingurune naturala 
Collada de Brenes Saja-Besayako natura parkean dago, kantauriar mendi eta basoz inguratuta, eta bertako ugaztun espezie ugari daude, otsoa, oreina eta basurdea, besteak beste. 

Gainera, mendi-lepo horretatik Breneseko *brañetara* iristen da, tokiko abeltzaintzarako mendi-larreen multzo batera. Bestalde, toki horretatik mendi-ibiliak eta MTB ibilbide ugari abiatzen dira.

## Txirrindularitza 
Collada de Brenesen Besayako Itzulia, Kantabriako Itzulia eta Espainiako Itzulia bezalako txirrindularitza-lasterketak pasa dira hainbat ediziotan, Villasuso de Ciezatik lehen mailako mendate gisa katalogaturik baitago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignatius Suharyo Hardjoatmodjo

**Ignatius Suharyo Hardjoatmodjo** (Sedayu, 1950eko uztailaren 9a) indonesiar elizgizon katolikoa da, 2010etik aurrera Jakartako artzapezpikua dena. Indonesiako ordinario militarra ere bada. 1997tik 2009ra Semarangeko artzapezpikua izan zen eta 2009tik 2010era Jakartako artzapezpiku lagunkidea. 2019ko urriaren 5ean, Frantzisko aita santuak kardinal izendatu zuen. Hamar anai-arrebetatik zazpigarrena da. Bere anaia zaharrena, Suitbertus Ari Sunardi, Temanggungeko Santa Maria Rawaseneng trapisten monasterioko apaiza izan zen, eta bi arreba, Christina Sri Murni eta Maria Magdalena Marganingsih, mojak dira.

Lehen mailako ikasketak Gubukeko Kanisius eskolan egin zituen, gero Yogyakartako Bumijoko Tarakanita eskolan sartu zen eta 1961ean Mertoyudango apaizgaitegi txikian. Bigarren mailako ikasketak Mertoyudango apaizgaitegi nagusian amaitu zituen, 1968an graduatuz. Ondoren, Yogyakartako IKIP Sanata Dharman ikasi zuen, 1971n Filosofia eta Teologian lizentziatuz eta 1976an masterra lortuz.

1997ko apirilaren 21ean, Joan Paulo II.a aita santuak Semarangeko artzapezpiku izendatu zuen, eta urte bereko abuztuaren 22an jaso zuen apezpiku ordenatu zuten., eta 2019ko urriaren 5ean Spirito Santo alla Ferratellako kardinal-apaiz sortu zuen. 2025eko konklabean hautesle gisa parte hartu zuen Indonesiako kardinal bakarra izan zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary (2019ko filma)

***Mary***, 2019ko Michael Goi estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Gary Oldman, Emily Mortimer, Manuel Garcia-Rulfo, Stefanie Scott, Chloe Perrin, Douglas Urbanski, Jennifer Esposito eta Owen Teague aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Garraio negozio bati ekin nahi dion familia batek bere barnean sekretu beldurgarri bat gordetzen duen txalupa bat erosi berri du. Beren zoritxarrerako, hura soilik itsaso barrenean nabigatzen daudela agertuko zaie.  

## Aktoreak 
* Gary Oldman: David
* Emily Mortimer: Sarah
* Owen Teague: Tommy
* Manuel Garcia-Rulfo: Mike Álvarez
* Jennifer Esposito: Clarkson detektibea
* Stefanie Scott: Lindsey
* Chloe Perrin: Mary
* Douglas Urbanski: Jay

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mimí Panayotti

**Mimí Násthas Butto de Panayotti** (La Lima, 1938 – San Pedro Sula, 2023ko martxoaren 31) hondurastar idazle, kazetari eta teologoa izan zen.

## Bizitza 
Mimí Panayotti 1938an jaio zen La Liman. Bere gurasoak Tela Railroad Companyn lan egiten zuten etorkinak ziren. Lehen hezkuntzako ikasketak La Liman egin zituen, Esteban Guardiola eskolan. Urte batzuk geroago, Tegucigalpara joan zen bizitzera bigarren hezkuntzako ikasketak jarraitzera. Urte batzuk geroago, La Ceibara joan zen familiarekin, han Juan Panayotti ezagutu zuen eta harekin ezkondu zen. Ezkondu ondoren ere La Ceiban bizitzen jarraitu zuen, eta han zorrak kobratzen zituen senarraren enpresarentzat (gaur egun Panavisión Industries izenekoa). Senarrak eta koinatuak San Pedro Sulan errotulu fabrika bat sortu zutenean, hiri horretan finkatu zen. 1980an, Ama Teresaren Karitate Misioan sartu zen eta teologian lizentziatu zen. 1985ean, komunikazio zientzietan lizentziatu zen San Pedro Sulako Unibertsitatean. 1983az geroztik, *La Prensa* egunkariko zutabegilea izan zen.

Katolikoa izanik, Panayotti Gabonetako ospakizun landuak egiteagatik eta 200 jaiotza-eszena baino gehiagoko bilduma erakusteagatik zen ezaguna.

San Pedro Sulan hil zen 2023ko martxoaren 31n, 85 urte zituela.

## Lanak 
* *Con el gozo de servirte* (2005)
* *¿Cómo será usted recordado?* (2012)
* *Billetes bancarios de Honduras 1850–1950* (2014)
* *Un poco de mí* (2018)
* *Confieso que lo disfruté* (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Braña

[thumb|350px|Brañak [Turdías haitzetik ikusiak (968 imgm).]]
[300px|thumb|Branizas [Lunadan, Cuvalruyo begiratokitik ikusiak (1300 imgm).]] 

**Braña** edo, montes de Pas aldean, **braniza**, Kantauriar mendikatean, udan ganaduak portuetako larredi berantiarrak aprobetxatzen dituen mendialdeak hartzen duen izena da.

Kantauriar alturako larre fresko eta heze horietan, 1000 eta 1300 metro bitarteko altueran, txabola txikiak egoten ziren batzuetan, artzainak ekaitzetatik babesteko edo gauak pasatzeko erabiliak. Belardiak, herri-basoak izan ohi zirenak, behi-aziendaren trasterminantziaren praktikan paper nagusia betetzen dute. Bi datek markatzen dute gora joatearen hasiera- eta amaiera-prozesua: maiatzaren 8ak eta irailaren 29ak.

Montes de Pas-eko eremuan, branizek beste zeregin bat dute; izan ere, larrerik garaienetan daude, gailurretatik gertu, eta eremu horretan ez dira hain altuak. Pas-eko branizak ez dira herrikoak eta udan bakarrik erabiltzen dituzte. Haranen hondoaren antolaketa bera jarraitzen dute, harrizko hormatxoekin itxitako finketan, non *cabaña pasiega*k dauden. Iraganean, familiak altuera desberdinetako etxola artean lekualdatzen ziren urtaroaren arabera, behi-aziendarentzako larreen bila, kasu honetan esne-behiak direnak, *muda* izeneko sistema transterminante berezi batean. Gaur egun, praktika hori oso txikia da.

Antzeko jarduerak gertatzen dira mendietako beste eremu batzuetan, hala nola Alpeetan, altitudeko larreak izendatzeko *alpage* hitza erabiltzen baitute. Briançon inguruko eskualdean, adibidez, biztanleriaren zati handi batek haraneko herriak utzi ohi zituen udako hilabeteetan tokiko okzitanieraz *muanda* (latinezko *mutare* aditzetik ekarria) izeneko altitudeko etxola txikietan bizitzeko.

## Tipologia 
Hainbat braña mota daude: negukoak, itsasertzetik gertu dauden behealdeetan; ekinokziokoak, garaiera ertainean; eta udakoak, barnealdean eta altuera handiagoan. Ganaduak negua braña baxuetan pasatzen du eta, udaberria iristean, gorenetara itzultzen dira.

## Etimologia 
Braña hitza latinezko *verania* hitzetik dator, nahiz eta autore batzuek *brakna* hitz zeltikoarekin ere lotzen duten. Brañak leku fresko eta hezeak dira, mendi ertain-altuetan daude, eta larre berde ugari daude urteko edozein garaitan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barnesmore Gap

**Barnesmore Gap**, , Irlandako Blue Stack mendietan dagoen mendate bat da, Donegal konderrian. 117 metroko garaieran dago.

Donegal eta Ballybofey udalerrien arteko N15 errepidean dago.
Julio Pinedo

**Julio Bonifacio de Todos los Santos de Pinedo-Uchicho y Pinedo** (Mururata, 1942ko otsailaren 19a) Nor Yungas probintziako afro-boliviar komunitateko errege zeremoniala da. 1992an koroatu zen, aurreko erregea, bere aitona Bonifacio Pinedo, hil eta berrogei urtera. Bere koroazioa Pinedoko markesaren etxaldeko kaperan egin zen ekitaldi katoliko batean.

Aitona hil eta ondorengotza lortu bitartean, bere ama Aurora Pinedo izan zen printzesa erregeorde. Bere kargua 2007an aitortu zen ofizialki, La Pazeko prefektuak zin egin zionean. Erlijioari dagokionez, Punedo katolikoa da, eta ogibidez nekazari eta denda-jabea.

2016an, bidaia ofizial bat egin zuen Senegalen, Kongoko Errepublika Demokratikoan eta Ugandan.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nou Mestalla

**Nou Mestalla** ( ahoskatua) Espainiako Valentzia hirian eta eraikuntza fasean dagoen futbol estadio bat da, Valentziako Erkidegoko Valentziako probintzian. Valencia Club de Fútbol taldearen jokalekua izango da, gaur egungo Mestalla futbol estadioa ordezkatuz.

2007ko abuztuaren 1ean eraikitzen hasi baina 2009ko otsailean eraikitzeari eten zitzaion. 2025eko urtarrilaren 10a arte ez zen eraikitzeari berrekin eta 2027ko udan amaitzea aurreikusi da. 70.041 ikusleentzako edukiera izango du.

## Kanpo estekak
Angélica Larrea

**Angélica Larrea de Pinedo** (Santa Ana del Yacuma, 1944) afro-boliviar komiunitateko erregina zeremoniala da, Julio Pinedo errege zeremonialaren emaztea baita. Bi aldiz izan da Mururata herriko alkate.

Larrea 1944an jaio zen Santa Ana del Yacuman. 1976an Julio Pinedorekin ezkondu zen. 1992an Pineda bere aitona Bonifacio Pinedoren ondorengo izendatu zuen afro-boliviarren errege zeremonial izateko. Haien koroazioa 1992ko apirilaren 18an egin zen elizkizun katoliko batean. Bonifazio erregea 1954an hil zen, eta haren heriotzaren eta Julioren ondorengotzaren artean, Aurora Pinedo printzesa erregeordeak zuzendu zuen komunitatea. Pinedo eta Larrearen koroazio-ekitaldi ofiziala 2007ko abenduaren 3an egin zen La Pazen.

Errege-erreginek ez dute seme-alaba biologikorik eta Rolando Pinedo Larrea iloba adoptatu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galtee mendiak

**Galtee mendiak**,  edo *Sléibhte na gCoillte* eta , Irlandako Golden Vale eremuan dagoen mendikate bat da, Limerick, Tipperary eta Cork konderriaren artean.

Galtymore (901 m.) mendirik altuena da.
2025eko Kontxako Bandera

**2025eo Kontxako Bandera** gizonezkoentzat Banderaren 130. ekitaldia izan zen, eta emakumezkoentzat Banderaren 18.a. Urte honetako irailaren 7an eta irailaren 14an jokatu zen eta Oriok 33. bandera irabazi zuen eta Donostiako Arraun Lagunak taldeak laugarrena, hirugarrena jarraian. 

Aipatzekoa da Gorka Aranberri patroiak Kontxako hamargarren Bandera lortu zuela eta patroien sailkapenean buruan jarri zela.

Emakumezkoen sailkatze estropadan ere Euskotren Ligako traineruak sailkatu ziren. Aipatzekoa da ETE Ligako txapelduna izan zen Zarautzek bosgarren denbora onena egin zuela, lehen aldiz Kontxarako sailkatuz, baina patroiak estatxa hasi baino lehenago askatzearren 10 segundutako zigorra jaso zuen eta Kontxatik kanpora gelditu zen. Bestalde Donostiarrak jokatu zuen lehenengo aldiz sailkapen estropada, araudi aldaketaren ondorioz Donostia Arraun Lagunak sailkatu baitzen zuzenean.

### Lehen jardunaldia 
Lehenengo jardunaldian hego haizeak baldintzatu zuen txanden arteko lehiaketa, hala emakumezkoetan nola gizonezketan. Horretaz gain urak berdindu zituen eta marka harrigarriak lortu ziren, Arraun Lagunakek historiako hirugarrena eta Oriok historiako bigarrena, baina 3 segundutako zigorra jaso zuen.

Emakumezkoen estropadak gutxi asko Euskotren Ligako sailkapena erakutsi zuen, Arraun Lagunakek 10 segundo atereaz hala Tolosaldeari nola Oriori. Zumaiak osatu zuen ohorezko txanda.

Gizonezkoen estropada Oriok irabazi bazuen ere hiru segundutako zigorraren ondorioz Zierbena izan zen lehenengoa eta 10 ehuneneko atera zizkion Oriori. Bermeok eta Donostiarrak osatu zuten ohorezko txanda.

### Bigarren jardunaldia 
Bigarren jardunaldian itsaso pixkat izan bazen ere ez zen emoziorik izan. Faborito biek nagusitasun handiz irabazi zuten estropada. Bitxikeria gisa Donostiako hiru traineruei lehen kaletik arraun egitea egokitu zitzaien eta nesken kasuan txandetako irabazleak izan ziren.

## Gizonezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Orio Arraunketa Elkartea
** Entrenatzailea: Iker Zabala
** Patroia: Gorka Aranberri
** Arraunlariak: Ander Zabala, Leandro Salvagno, Jon Urresti, Beñat Egiazu, Jon Lizarralde, Martxel Aldai, Ibon Arruti, Mikel Lizarralde, Adur Tapia, Oscar Andrés Medina, Adrián González, Iñaki Elortza eta Aitzol Elu

### Sailkapen estropada 
## Emakumezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Arraun Lagunak
** Entrenatzailea: Juan Mari Etxabe
** Patroia: Joana Halsouet
** Arraunlariak: Xubane Uribarrena, Lucia Canal, Miren Etxabe, Beatriz Piñeiro, Lorea Etxabe, Marcia Rosalía Larrea, Aiora Belartieta, Jule Arkotxa, Maider Bereau, Naiara Martin, Ane Santxez, Zuberoa Egurrola eta Nahikari Azkue

### Sailkapen estropada 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera
* Emakumezkoen Kontxako Bandera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* donostiakultura.com
A Curota mendia

**A Curota mendia**,  edo **A Curotiña**, Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendi bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian. 618 metroko garaiera du eta Barbanzako mendilerroan dago.

Barbanzako eskualdea eta Ribeira udalerrian dago. Mendi honen gailurretik Rias Baixas eremuaren ikuspegi bikainak daude.
Asunción Acosta

**Asunción Acosta** (1954ko maiatzaren 10a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odalys Adams

**Odalys Adams** (1966ko abuztuaren 1a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Jacquot

**Charles Victor Jacquot** Lehen Mundu Gerran jeneral frantsesa izan zen. Gerra osoan zehar 6. Infanteria Dibisioa zuzendu zuen, eta Mendebaldeko Fronteko gudu garrantzitsuetan parte hartu zuen.

## Biografia 
Charles Jacquot La Bourgoncen jaio zen, Vosgesetan, 1862ko irailaren 22an.

1882an Saint-Cyr-eko *École spéciale militaire*-n sartu zen. 1884an, bigarren teniente izan zen 2. *Chasseurs à Pied Battalion*-an. 1893an 38. Infanteria Erregimentuko kapitain izendatu zuten. 1910ean, orduan teniente koronel zela, *Prytanée national militaire*-aren agintea eman zioten.

Lehen Mundu Gerra hasi zenean, 107. Infanteria Erregimentuko koronela zen eta hainbat alditan nabarmendu zen, hala nola 1914ko abuztuaren 22an, Belgikako Harifontainen eta abuztuaren 28an, alemaniarren eraso bat gelditu zuenean. Charles Jacquoten eraginkortasuna are gehiago nabarmendu zen Marneko lehen guduan. 1914ko urriaren 27an, brigadier jeneral izendatu zuten gudu-zelaian, eta 1914ko azaroaren 6an, 6. Infanteria Dibisioaren buru jarri zuten, Artoisko bigarren guduan gidatu zuena eta harekin Vimy mendilerroa hartu zuena 1915eko irailaren 27an. 1915eko irailaren 25ean, behaketa-postu batean, eskuineko sorbaldan zauritu zuten bere estatu nagusiko burua jo berri zuen bala berak, baina hala ere, bere kargua uzteari uko egin zion, eta horrek bigarren deialdia eman zion armadako ordenara 1915eko azaroan.

1916ko apirilean, armada-gorputz bat zuzendu zuen, eta urte bereko ekainaren 22an, dibisio-jeneral izendatu zuten. Ondoren, 35. Armada-gorputza zuzendu zuen eta Sommeko guduan parte hartu zuen uztailetik irailera. 1917an, *Chemin des Dames* okupatu zuen. 1918ko ekainaren 9an, bere unitateek Courcelles-Ayancourt alemaniarren erasoa geldiarazi zuten. 1918ko uztailaren 19an, Ohorezko Legioko Komandante izendatu zuten. Jacquot jeneralak *Chemin des Dames*-en berriro hasi zuen zerbitzua eta Rocroin sartu zen 1918ko azaroaren 11n.

21. Armada Gorputzaren agintea eman zioten Épinal-en, eta ondoren, 1922ko urtarrilean, 33. Armada Gorputzak Renaniako Okupazioan parte hartu zuen. Jacquot 1922ko ekainaren 22an hil zen, Bonnen, 1916an Verdunen jasandako gas intoxikazio baten ondorioz.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Yulenmis Aguilar

**Yulenmis Aguilar** (Bayamo, 1996ko abuztuaren 3a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta Espainia 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johannes Gerhardus Strijdom

**Johannes Gerhardus Strijdom** (Willowmore Lurmuturreko kolonia, 1893ko uztailaren 14a – Lurmutur Hiria, 1958ko abuztuaren 24a) hegoafrikar politikaria izan zen. Hegoafrikako lehen ministroa izan zen 1954tik hil zen arte.

Zuzenbidea ikasi zuen Pretoriako Unibertsitatean, eta Hegomendebaldeko Afrikako Kanpainan parte hartu zuen Lehen Mundu Gerran, Hegoafrikako Armadako Mediku Gorputzaren kabo gisa.

1929an diputatu hautatu zuten Alderdi Nazionalaren ordezkari gisa, eta alderdiko buru bihurtu zen Transvaalen. Alderdiaren hausturaren ondoren, Strijdom Daniel François Malanek zuzendutako talde antibritainiarrarekin lerrokatu zen.

1948ko hauteskunde garaipenarekin, Strijdom Nekazaritza ministro karguarekin sartu zen Malanek zuzendutako gobernuan. Gobernu honek apartheid politika sartu zuen Hegoafrikan.

Strijdom alderdiko buru eta lehen ministro bihurtu zen Malanek dimisioa eman ondoren. Apartheid politikak sakondu zituen eta Erresuma Batuko monarkiarekin hautsi eta errepublika aldarrikatzeko urratsak hasi zituen. 1958ko hauteskundeak irabazi zituen eta bere agintaldian Nelson Mandelaren eta beste ekintzaile batzuen aurkako traizio-epaiketa izan zen. 1956ko Suezko Krisialdia garaipen geopolitikoa izan zen Hegoafrikarentzat, Esperantza Oneko lurmuturra geratu baitzen itsas garraiorako bide bakarra.

Strijdom "Iparraldeko lehoia" bezala ezaguna izan zen. Marda Vanne aktorearekin ezkonduta egon zen eta karguan hil zen 1958an.
Rincón de la Vieja sumendia

**Rincón de la Vieja sumendia** Costa Rican dagoen geruza-sumendi konplexua da, Alajuela probintziako Upala kantonamenduan eta Guanacaste probintziako Liberia kantonamenduan kokatua, Liberia hiritik 23 km ipar-ekialdera. 1.895 m garai da, 100 eta 130 km² arteko azalerarekin.

Costa Ricako sumendi aktibo eta ederretako bat da Rincón de la Vieja. Haren gailurra IM-HE arku batean kokatutako bederatzi irekidura eruptibok osatzen dute gutxienez. Bere ezaugarri nagusietako bat bigarren mailako aktibitate asko egotea da (solfatarak, fumarolak, buztinezko sumendiak, iturri termalak eta beste batzuk), horietako batzuk energia geotermikoa ekoizteko erabiltzen direlarik. Bere azken erupzioa 2025eko abuztuaren 25ean gertatu zen.

Rincon de la Vieja sumendia Rincón de la Vieja parke nazionalaren zati da, Guanacaste Kontserbazio Eremukoa (ACG), Costa Ricako Kontserbazio Eremuen Sistema Nazionalak administratua eta 1999an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatua. 1973ko urriaren 23an sortu zen, eta 14.300 hektareako hedadura du. Rincón de la Vieja ACGko parke nazionalik bisitatuena da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Alvarado Induni, Guillermo (2009). Los volcanes de Costa Rica. Editorial de la Universidad Estatal a Distancia. or. 335. ISBN 9968-31-679-2. 
*  Zeledón Cartín, Elías (2012). Leyendas ticas de la tierra, los animales, las cosas, la religión y la magia. Editorial Costa Rica. or. 294. ISBN 978-9977-23-984-2. 

## Kanpo estekak
Sugin

**Sugina** edo **sugilea** edozein lurrun-makinatako suaz arduratzen den langilea da.

Suginak funtsezkoak ziren lurrunezko tren-makinen, lurrunontzien eta bestelako lurrun-makinen galdarako sua piztuta mantentzeko. Adibidez, lurrunezko tren-makina batean gidariaren laguntzailerik hurkoena zen lokomotorrean elkarrekin joaten zirelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabio Mamerto Rivas Santos

**Fabio Mamerto Rivas Santos** (Botijas, Cabirmota, La Vega probintzia, 1932ko maiatzaren 11 – Jarabacoa, 2018ko abuztuaren 11) dominikar elizgizon salestarra izan zen, 1976tik 1999ra Barahonako apezpikua izan zena.

## Bizitza 
thumb|left|Fabio Mamerto Rivas Santos apezpikuaren armarria.|209x209px1932ko maiatzaren 11n jaio zen Botijasen, La Vega probintziako Cabirmota auzoan. 1932ko urriaren 27an Francisco de Castro apaiz frantziskotarrak bataiatu zuen La Vegako Sortzez Garbiaren elizan.

San Frantzisko Saleskoaren Elkartean sartu zen eta 1965eko martxoaren 25ean, Santo Domingoko IV. Nazioarteko Mariologia Kongresuan apaiztu zen Santo Domingoko katedralean, José Humberto Quintero kardinalaren eskutik. Jarabacoako bere egoitzan. Barahonako Arrosarioko Andre Mariaren katedraleko kriptan hobiratuta dago.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Candice King

**Candice King** (jaiotzez Accola, 1987ko maiatzaren 13an jaioa) estatubatuar aktorea da, The Vampire Diaries telesailean  izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna. Aktoreaz gain, egile abeslaria ere bada.

Candice Accola Houstonen (Texas) jaio zen, Carolyn Clark Accola ingurumen-ingeniariaren eta Kevin Accola zirujau kardiotorazikoaren alaba. Gurasoak Illinois hegoaldekoak bertakoak zituen, aita Carbondalekoa eta ama Herrinekoa. Edgewooden hazi zen, Floridan, eta Lake Highland prestaketa eskolara joan zen, Orlandon. Anaia gazteago bat dauka.

## Karrera 
### Musika 
ezkerrera|thumb|Accola 2008an
2006ko abenduan, Accolak bere lehen albuma, It's Always The Innocent Ones, argitaratu zuen Estatu Batuetan, modu independentean. Albumeko 14 abestietatik 12 berak idatzi zituen. Gainerako pistak Til Tuesday-ren Voices Carry abestiaren eta American Hi-Fi-ren The Breakup Song" abestiaren bertsio femeninoa izan ziren, "Our Breakup Song" bezala berridatzita.
2008an, diskoa berriro kaleratu zuten Japonian, eta arrakasta handiagoa lortu zuen. 

Accolak bira bat egin zuen Miley Cyrusen *Best of Both Worlds Tour* birako babes-abeslari gisa. 2008ko Hannah Montana & Miley Cyrus: Best of Both Worlds Concert kontzertuan abestu zuen.

2011ko otsailean, Accolak The angles taldearen "Eternal Flame" abestiaren bertsioa egin zuen The Vampire Diaries-en.

## Filmografia 
[thumb|Accola 2011ko [San Diegoko nazioarteko komikialdia|San Diegoko Comic-Con-en]]

### Filmak 
### Telebista
## Kanpoko estekak 
* 
*
Ambrosiar Urrezko Errepublika

**Ambrosiar Urrezko Errepublika** (lombardieraz: *Aurea Republega Ambrosiana*; italieraz: *Aurea Repubblica Ambrosiana*) bizitza laburreko errepublika izan zen, Paviako Unibertsitateko kideek sortua, herriaren babesarekin, Milango ondorengotza gerraren lehen fasean (1447-1450). Francesco I.a Sforzaren laguntzarekin Veneziako Errepublikaren indarrei aurre egin zieten, baina traizio baten ondoren Sforza aldez aldatu eta Milan hartu zuen, bere burua duke bihurtzeko, eta errepublika abolitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holandako Erresuma

**Holandako Erresuma** (nederlanderaz: *Koningrijk Holland* [garaikoa], *Koninkrijk Holland* [egungoa]; frantsesez: *Royaume de Hollande*) Bataviako Errepublikaren ondorengo estatua izan zen. Napoleon Bonapartek sortu zuen 1806ko martxoan, Herbehereetan kontrol handiagoa bermatzeko, gobernu errepublikarra monarkia batekin ordezkatuz. 1804an enperadore bihurtu zenetik, Napoleonek Frantziak kontrolatutako lurraldeetan joera errepublikarrak desagerrarazi nahi izan zituen, eta bere hirugarren anaia, Luis Bonaparte, jarri zuen erreinu txotxongiloaren tronuan. 1807an, inguruko Alemaniako Ekialdeko Frisia eta Jever eskualdeak erresumari gehitu zitzaizkion.

1809an, Walcherengo kanpainaren ondoren, Holandak Rhingo ibaiaren hegoaldeko lurralde guztiak Frantziari utzi behar izan zizkion. Urte berean, frantsesen alde borrokatzen ari ziren herbeheretar indarrek  Ferdinand von Schill buru zuen Alemaniako matxinada anti-bonapartista garaitzen parte hartu zuten, Stralsundeko guduan.

Luis erregearen jarduna ez zen Napoleonen itxaropenen arabera izan - Luisek Napoleonen interesak baino gehiago herbeheretarrenak defendatzen saiatu zen – eta horregatik erresuma 1810ean desegin zuten; ordutik aurrera Herbehereak Frantziako Lehen Inperiori atxiki zizkioten 1813ra arte. Holandako lurrak gaur egungo Ekialdeko Frisiaren (Alemaniako ipar-mendebaldea) eta Herbehereen lurraldea hartzen zuen, Limburg probintzia eta Zeelandako zenbait zatirekin salbu, horiek Frantziara zuzenean anexionatu eta bertan txertatu baitziren. 1581etik, lurralde gehiena Espainiako koroaren menpe zegoenetik, Herbehereetan ezarri zen lehen monarkia formala izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak