open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Claudio Pafundi

**Claudio Pafundi** (1962ko urtarrilaren 31) arkularia da. Argentina ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maureen Adams

**Maureen Adams** (1937ko abuztuaren 27a - 2017ko abenduaren 15a) arkularia zen. Australia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Anear

**David Anear** (Lowestoft, 1948ko martxoaren 26a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cystoagaricus sylvestris

***Cystoagaricus sylvestris*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Psathyrella sylvestris*, *Psathyrella hispida*, *Cystoagaricus populinus*, *Psathyrella populina*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Ganbila bere lehen fasean gero lautu egiten da. 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Kapelaren azala beix ilunetik marroira doan kolorekoa, izar formako ezkata arre ilun kolorekoz estalita dago, erdialdean beteago. Zahartzean ertza hautsi edo pitzatu egiten zaio.

**Orriak:** Itsatsiak, tartekatutako lamelulekin; arrexka-morexka kolorekoak.

**Hanka:** Mehea, hauskorra, eta zurixka; apur bat pruinaduna ezkata txiki edo fibrilen ondorioz.

**Haragia:** Urria, hauskorra, arre-morexka, usain eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina arrexka kolorekoa.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, xehatzen erraza"  esan nahi du. *Populina* epitetoak, makal, burzuntz, esan nahi du, bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoi eta lekua 
Udazkeneko lehen egunetan agertzen da. Naiz eta ez oso maiz eta gutxitan aipatu bibliografian, ohikoa da erreka bazterretan ikustea, makalen eta burzuntzen enbor eta motzondoetan,

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mbuyi Kabunda Badi

**Mbuyi Kabunda Badi** (Lubumbashi, 1955ko azaroak 23 - Madril, 2022ko azaroak 3)​ irakasle eta ikertzaile kongoarra zen, Afrikako herrialde-integrazio, garapen, genero, giza eskubide eta gatazketan aditua.

Zientzia Politikoetan lizentziaduna (Lubumbashiko Unibertsitatea) eta doktoregoa Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, Estrasburgoko Giza Eskubideen Institutuko eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Afrikako Ikasketen Taldeko kide izan zen. 2016. urtea Afrikazaleen Elkarte Espainiarreko lehendakaria zen. Giza eskubideei buruz Afrikan hainbat ikuspegitatik egindako ehun bat argitalpen idatzi zituen, Afrikari buruzko aurreiritzien deskolonizazioari buruzkoak. Sodepaz GKEko lehendakaria eta Nazioarteko Lankidetza Sariaren epaimahaia izan zen. Afrika-Etxeko kide ere izan zen.

## Lanak 
* 1993 - *La Integración africana*. Madrid: Agencia Española de Cooperación Internacional para el Desarrollo. .
* 1998 - *El nuevo conflicto del Congo: dimensión, internacionalización y claves*. Madrid: Sial/Casa de África. .
* 2000 - *Derechos humanos en África*. Bilbao: Universidad de Deusto. .
* 2002 - *África subsahariana ante el nuevo milenio*. Madrid: Pirámide, 2002. .
* 2005 - *Etnias, Estado y poder en África*. Vitoria-Gasteiz: Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco.
* 2007 - *Democracia y buen gobierno en África subsahariana*. Siglo XXI y Fundación Carolina.
* 2009 - *Mitos y realidades de África Subsahariana*. Madrid: Los Libros de la Catarata. .
* 2011 - *África y la cooperación con el Sur desde el Sur*. Madrid: Los Libros de la Catarata/Fundación Carlos de Amberes. .
* 2012 - *África en movimiento: migraciones internas y externas*. Madrid: Los Libros de la Catarata/Fundación Carlos de Amberes. .
* 2013 - *Regreso al futuro. Cultura y desarrollo en África.* Madrid: Los Libros de la Catarata. .

* 2015 - *¿Una nueva era para África? Nuevos desafíos y perspectivas sobre paz y seguridad en África.* Madrid: Los Libros de la Catarata. *.*
* 2019 - *África en marcha. Tradición y modernidad en tiempos de innovación.* Madrid: Los Libros de la Catarata. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskadiko Industria Ondare Higigarriaren zentroa

**Euskadiko Industria Ondare Higigarriaren zentroa** Barakaldoko Lutxanan dagoen museoa da, Eusko Jaurlaritzaren esku dauden ondare industrial higigarriaren bilduma erakusteko. Orconera Iron Ore Company Limitedena izan ziren pabiloian dago, behinola konpainiaren trenak konpontzeko erabiltzen diren eraikinetan. 

## Bildumaren historia 
Orkonera-Lutxana Bildumaren jatorria 1980ko hamarkadan dago, industria-birmoldaketaren ondorioz euskal industriaren zati handi bat galtzeko arriskua ikusi zenean eta Teknika Museoa egiteko ideia sortu zenean. Industria-ondare hori gal ez zedin, makinak, objektuak, materialak, piezak, tresnak, koadroak, planoak, liburuak, etab. biltzen hasi ziren. Hau da, bilduma euskal industriaren historia dokumentatzen duten piezak eskuratzeko prozesu luze baten emaitza da.

Gaur egun, bilduma 1.800 objektu inguruk osatzen dute, eta materialak askotarikoak dira, gehienak XX. mendekoak, eta ia Euskadiko industria sektore guztiak daude ordezkatuta: arte grafikoak, meatze-industria, energia, metalurgia, makina-erreminta, elikadura, ontzigintza... 

Bilduma Zorrotzaurreko Konsoni Lantegian egon da 2002tik 2022ra arte, urte askotan bisitarientzako itxita, 2017an, Europako Kultura Ondarearen jardunaldiak zirela-eta, bisita gidatuak antolatzea erabaki zen arte.

2020tik aurrera, Bilboko Zorrotzaurre auzoko hirigintza-garapena dela-eta, eta Barakaldoko udalarekin sinatutako hitzarmen baten bitartez, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailak Orconerako pabilioiak egokitzeari, biltegia muntatzeari eta bilduma garraiatzeari ekin zion. Gaur egun, bi pabilioi egokitu dira: hego pabilioiak biltegi bisitagarria jasoko du; ipar pabilioia, berriz, bildumaren gordailua izango da.  i pabilioi hauek tren mantentze lanak egiten zituen Orconera Iron Ore Company LTD enpresako eraikinak izan ziren.

## Ondare aipagarria 
[thumb|center|[Iñigo Urkullu lehendakaria eta Eusko Jaurlaritzako kideak irekiera ekitaldian.]]
Bertan dago Orconera-Lutxana Bilduma, hainbat elementu garrantzitsurekin:
* Ajuria enpresako garia jotzeko makina
* Euzkadi egunkariaren errotatiba
* Galletas Artiach lantegiko kakaoa egiteko txokolate makina
* Leitzarango zentral hidraulikoaren banaketa-koadroa
* Lube motozikleta
* Zang korapilo sare-ehungailua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Britzelmayria multipedata

***Britzelmayria multipedata*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du inolako balio gastronomikorik.

Sinonimoak: *Astylospora multipedata*, *Psathyra stipatissima*, *Psathyra multissima*, *Psathyra fasciculata*, *Psathyrella multipedata*, *Psathyrella multissima*, *Drosophila multipedata* (nom. inval.), *Drosophila stipatissima*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, konikotik ganbil-kanpai itxurakora, ertza mehea eta zertxobait ildaskatua. Kapelaren azala higrofanoa, gardentasunagatik ildaskatua euriarekin, leuna, matea, zetaduna, fibrila erradialekin, marroi-buztin-hori-gorri kolorekoa hezetasunean eta amaieran edo lehorrean zurbildu egiten da krema-zuri kolorea hartuz.

**Orriak:** Itsatsiak, estuak, estu, lamelulekin, gris-okre argi kolorekoak, ilunduaz joaten dira, ertz argiagoarekin.

**Hanka:** 3 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, liraina, hauskorra, oinarri iluna, kurbatua eta soropildua, fibrila zurixkaz estalia eta pruinaduna goialdean.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, zuri-gris kolorekoa, usaingabea eta zaporegabea. Espora-jalkina marroi ilun kolorekoa.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa. "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehatzen erraza" esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Oinaren hazkuntza faszikulatuak ondo definitzen du espezie hau.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenaren hasierara. Bideen ertzetan, sastraketan, belardietan, hostogalkorren basoetan. Parkeetan eta lorategietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Nepal, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belén Garijo

**Belén Garijo López** (Almansa, Albacete, 1960ko uztailaren 31) Espainiako medikua eta zuzendari exekutiboa da. Alemaniako *Merck* talde farmazeutikoaren CEO globala da. BBVAko eta L'Oréal talde frantseseko kontseilaria da.

## Biografia 
1960ko uztailaren 31n Albacete probintziako Almansa herrian jaio zen. Medikuntzan lizentziatu zen 1983an, eta farmakologia klinikoan espezializatu zen La Paz Unibertsitate Ospitalean (Madril).

## Lan ibilbidea 
Farmakologia Klinikoaren arloan mediku gisa sei urte eman ondoren, industria farmazeutikoan lanean hasi  zen.

Estatu Batuetako *Abbott Laboratories* delakoetan aritu zen lanean 8 urtez, ikerketan eta garapenean. 

1996tik aurrera, *Rhône-Poulenc Rorer* konpainia frantsesaren onkologiako negozio-unitatea zuzendu zuen.

2000. urtean, *Rhône-Poulenc* beste botikari batzuekin bat egin ondoren, Aventis taldea sortu zen eta arlo horretako lehendakariorde izendatu zuten.

2003an, Garijo Aventis Españako zuzendari nagusia bihurtu zen, Sanofi izandakoarekin bat egin ostean. 2011tik aurrera, hainbat enpresa eta talde farmazeutikoren arteko integrazio globala gertatu zen, *Genzyme* enpresa bioteknologiko estatubatuarra eta abar eskuratuta, eta Sanofi-Aventis taldea sortu zen.

2011n, Garijo Alemaniako *Merck* farmazia-enpresaren biofarmaziako dibisioarekin elkartu zen operazioen zuzendari gisa. 2013. urtean, dibisio horretako lehendakari eta zuzendari exekutiboa izan zen, eta, 2015az geroztik, Batzorde Betearazleko kide da, eta, horrenbestez, DAX30eko emakume exekutiboen artean hobekien ordaindutakoa da.

2020ko irailean, talde alemaniarrak Belén Garijo izendatu zuen CEO global berri gisa. 2021eko maiatzaren hasieran, Merck KGaA-ko lider gisa berretsi zuten, eta DAX30eko enpresa baten buru izan zen lehen emakumea izan zen.

## Bizitza pribatua 
Belén Garijo López urologo batekin ezkonduta dago eta bi alaba ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnaud De Lie

**Arnaud De Lie** (Libramont, 2002ko martxoaren 16a) txirrindulari belgikarra da, profesionala Lotto–Dstny taldean.

## Kirol ibilbidea 
Lotto Soudaleko talde afizionatuan aritu ondoren, 2021eko uztailean jakitera eman zen hurrengo urtean profesionaletara pasako zela. Afizonatuenan nabarmendu zen Alsaziako Tourreko bi etapa Ardenetako Zirkuituko beste bat eta batez ere Okolo Jižních Čech sailkapen nagusian gailendu zelarik.

2022ko denboraldiko lehenbiziko lasterkerta Mallorcako Challengea izan zen eta bertan  Playa de Palma-Palma Saria irabazi zuen.. Denboraldi hau bederatzi garaipenekin amaitu zuen eta taldeko txirrindulari onenetakoa izan zen.

Profesionaleko bigarren denboraldian, UCI WorldTourreko lehenbiziko garaipena eskuratu zuen, Quebeceko Sari Nagusia hain zuzen.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Lotto (2022-)
** Lotto Soudal (2022)
** Lotto Dstny (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Tamás Sulyok

**Tamás Sulyok** (Kiskunfélegyháza, 1956ko martxoaren 24a) hungariar epaile eta politikaria da. Hungariako presidentea da 2024tik.

2014an, Hungariako Konstituzio Auzitegiko kide izendatu zuten, eta 2016an, presidente. 2024an Hungariako presidente aukeratu zuen Hungariako Biltzar Nazionalak, Fidesz alderdiaren babesarekin, Katalin Novák dimititua ordezkatzeko. Presidente gisa egin zuen lehen ekitaldia Suedia NATOn sartzeko legea sinatzea izan zen.

## Kanpo estekak
Raquel Olea

**Raquel Olea** (Arauco, 1944ko maiatzak 7) idazle, irakasle, ikertzaile, kritikari kultural eta aktibista txiletarra da.

Espainiako, Txileko eta Latinoamerikako literatura ikertzen du, baita generoko ikasketak eta emakumeen literatura ere. Txileko diktadura militarraren garaian, emakumeen literaturaren bultzatzaile garrantzitsua izan zen. Gabriela Mistralen lanari buruz egindako ikerketengatik ere da ezaguna. Gainera, feminismoaren irudi nabarmena da Txilen.

## Lanak 
* 1995 - *Ampliación de la palabra: la mujer en la literatura* (*euskaraz:* Hitzaren hedapena: emakumea literaturan). Santiago, SERNAM.
* 1998 - *Lengua víbora: producciones de lo femenino en la escritura de mujeres chilenas*, Santiago, Editorial Cuarto Propio: Corporación de Desarrollo de la Mujer La Morada. .
* 2000 - *Escrituras de la diferencia sexual*, Santiago de Chile, LOM Eds.: La Morada. 
* 2000 - *El género en apuros: discursos públicos: Cuarta Conferencia Mundial de la Mujer* (Saminduriko generoa: diskurtso publikoak: Emakumearen Laugarren Konferentzia Mundiala). Santiago de Chile, LOM Eds.: La Morada. 
* 2001 - *Volver a la memoria* (Oroimenera bueltatzea). Santiago de Chile, LOM Eds.: La Morada. 
* *2007 - Cruce de lenguas, Sexualidades diversidad y ciudadanía* (Hizkuntzen gurutzaketa, sexualitate dibertsitatea eta hiritartasuna). Santiago de Chile, LOM Eds.: Universidad Academia de Humanismo Cristiano. 
* 2009 - *Como traje de fiesta* (Festako trajea bezala). Santiago de Chile, Editorial Universidad de Santiago de Chile. 
* 2010 - *Julieta Kirkwood. Tengo ganas de ser nuestros nombres* (Julieta Kirkwood. Gure izenak izateko gogoa dut). Santiago de Chile, Editorial Universidad de Santiago de Chile.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Clark

**Alice Clark** (Brooklyn, *ca*. 1947 – New York, 2004ko apirila) soul abeslari estatubatuarra zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itxarkundia Batailoia

thumb|250px|Felipe Lizaso komandantea.

**17. Itxarkundia Batailoia** 1936tik 1937ra Eusko Gudarosteko batailoietako bat izan zen. EAJ alderdiari atxikia zegoen. Batailoi honen komandantea Felipe Lizaso Eizmendi (1908-1999) oriotarra izan zen. Komandantea zaurituta, italiarrek preso hartu zuten.

## Historia 
EAJren batailoi hau, funtsean, gipuzkoarra zen, eta bere jatorrizko nukleoa Loiolako Euskal Milizietatik zetorren. Gipuzkoa erori eta unitatea benetan eratu ondoren, lehenik Gernikara, Agustindarren komentura kuarteleratu zen, eta handik gutxira Bermeora joan zen. Horrek, errekluta berriak deitzearekin batera, bizkaitarrak "Itxarkundia" n sartzea eragin zuen. Batailoia Legutianoko frontean eta Legutioko guduan aritu zen abenduan; baja ugari jasan zituen. Unitatearen lehen komandantea Luis Sansinenea zen baina Legution Felipe Lizasok hartu zuen agintea.

1937an, apirilaren hasieran, Otxandioko Gurutzetan borrokatu zen. Hilaren 3an eta 4an, Santa Cruz inguruan; han ere baxa nabarmenak izan zituen. Ondoren, Arangioko Orisoleko Haitzetara eta Urkiolako santutegiaren ondoko Asuntzeko lepora joan zen, eta handik hilaren 6an erretiratu zen. Senataria zenez, instrukzioko epaitegiak Senatuari erreguzkoa bidali behar izan zion epaitzeko, baina 1985eko irailaren 4an erreguzko-batzordeak ezetz esan eta ezin izan zuten epaitu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Luis Sansinenea, lehen komandantea
* Felipe Lizaso Eizmendi, ondoren izendatuta
* Iñaki Isasmendi
* Mikel Garmendia Olaziregi
* Imanol Añon
* *Itxarkundia*

## Kanpo estekak 
* Itxarkudia Batailoiaren testigantzak Ahotsak.eus webgunean.
* :[Itxarkundia Batailoia Legutioko gudua(https://eu.wikipedia.org/wiki/Legutioko_gudua)n, *Saibigain* aldizkari digitalean.]
Itxarkundia (argipena)

**Itxarkundia** izenak hurrengo esanahiak izan ditzake:

* Itxaropena.
* Itxarkundia (abestia) Sabin Aranak 1896an idatzitako abesti aberkoia.
* Itxarkundia Gasteizko Euzko Etxeko mendigoizale taldea, XX. mendeko hogeiko hamarkadan.
* Itxarkundia Batailoia, Espainiako Gerra Zibilan.
* Itxakundia Dantza Taldea, Laudioko euskal dantza tradizionalen taldea.

## Erreferentziak
Rosario Orrego

**Rosario Orrego Castañeda**,  **Rosario Orrego de Uribe**, **Rosario Orrego de Chacón** edo **"Una madre"** ezizenpean ezaguna (Copiapó, 1831 - Valparaíso, 1879ko maiatzak 21) idazle, olerkigile, editore, kazetari eta hezitzaile txiletarra zen. Latinoamerikako emakume literaturaren aurrekarietakotzat hartzen da, Txileko lehen emakumezko eleberri eta olerki idazleetakoa izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adela Velarde Pérez

**Adela Velarde Pérez** edo **"Adelita"**(Ciudad Juárez, Mexiko; 1900​ko irailak 8 - Texas, AEB; 1971ko apirilak 9) militar eta aktibista mexikarra izan zen, Mexikoko Iraultzan parte hartu zuena Victoriano Huertaren gobernuaren aurka.

## Biografia 
Ciudad Juárez-en jaio zen 1900​ko irailaren 8an, inguruko familia dirudun baten barrenean. Rafael Velarde politikari perutarraren biloba zen. 14 urte zituela, 1913an, bere etxea utzi eta armada konstituzionalistako Alfredo Breceda koronelaren tropara batu zen. Aurrerago, 1915 urte inguruan, Gurutze Zuri Neutralaren parte bilakatu eta erizain moduan jardun zuen.

## Kulturan 
Mexikoko Iraultzan parte hartu zuten emakumeak "Adelitak" bezala ezagutzen dira, beste hainbat izenen artean (*gaztelaniaz*: "soldaderas" edo "coronelas"). Eta Tomasa García iraultzaileak 1979ko elkarrizketa batean aipatu bezala: «A todas nos decían 'Adelitas' porque éramos revolucionarias, éramos de tropa, pero la mera Adelita era de Ciudad Juárez. La mera Adelita esa[...] era muy valiente».

Horrez gain, Adela Velarderi pertsonalki Antonio del Río musikagileak "*No me importa*" abestia idatzi zion.

1936an, José G. Cruzek *"Adelita y las guerrillas"*, komikia sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Philip Sousa

**John Philip Sousa** (Washington, 1854ko azaroaren 6a – Reading, Pennsylvania, 1932ko martxoaren 6a) estatubatuar musikagile eta banda-zuzendaria izan zen.

""Martxetako erregea"" bezala ezagutu zen. Ezagunenen artean daude "Stars and Stripes Forever", "Semper Fidelis", "The Liberty Bell", "The Thunderer" eta "The Washington Post".

Biolina, teoria musikala eta konposizioa ikasten hasi zen. 1868tik 1875era Estatu Batuetako Itsas Armadako Bandaren parte izan zen. 1880. urtean Bandara itzuli zen eta hamabi urtez zuzendu zuen. Musika konposatu eta zuzentzeaz gain, sousafoia garatzen lagundu zuen. Lehen Mundu Gerran, Itsas Erreserbako Banda zuzendu zuen.
Justo José de Urquiza

**Justo José de Urquiza** (Talar de Arroyo Largo,   Río de la Platako erregeordetza, 1801eko urriaren 18a - San Jose jauregia, Caseros, Entre Ríos, 1870eko apirilaren 11) argentinar militar eta politikaria izan zen. Hainbat aldiz Entre Ríos probintziako gobernadore izan zen, Alderdi Federaleko buruzagia eta Argentinako Konfederazioko presidentea 1854 eta 1860 artean.

1852an Ejército Grande zuzendu zuen eta horrekin Juan Manuel de Rosas garaitu zuen Caserosko guduan, eta 17 urteko gobernua amaitu zuen. Hurrengo urtean, Argentinako lehen konstituzio nazionala, 1853ko konstituzioa, onartu zuen Kongresu Konstituziogilea deitu zuen. 1854an Argentinako Konfederazioko lehen presidente hautatu zuten, sei urtez bete zuen kargua, eta horrela Argentinako lehen presidente konstituzionala ere izatera iritsi zen, nahiz eta herrialdeak ez zuen Buenos Aires probintzia barne hartzen, zeinak banantzea erabaki zuen.

## Familia jatorria eta hasierako urteak 
### Familia eta politikako hastapenak 
Aita, Joseph Narciso de Urquiza y Álzaga, euskal jatorriko kolonoa izan zen, María Cándida Ramón-García y Monzón kaparearekin ezkondu zen, portugaldar- hispaniar- argentinar jatorrikoa zena, Inés Nunes Cabral de Melo eta bere senarra Gil González de Moura portugaldarren ondorengoa izanik.

Bi gurasoak Buenos Aires udalerrian kokatu ziren, egungo Entre Ríos probintzian, landa-jarduera eta zerbitzu publikora dedikatuz. Maiatzeko Iraultzaren ostean, 1810ean, Ekialdeko Bandara emigratu zuten, Espainiako Erresumari leial jarraitzeko.

1812an itzuli ziren, eta bost urte geroago Justo José Buenos Aireseko San Carlos eskolara bidali zuten.

1819an Arroyo de La China herri oparoan kokatu zen, egungo Concepción del Uruguay, landa- eta merkataritza-jarduerara dedikatuz, eta horretarako gaitasun handia erakutsi zuen. Anaia nagusia, Cipriano de Urquiza, Francisco Ramírez Entre Ríosko lehen buruzagi handiaren idazkaria eta gero ministroa izan zen.

1820an bere lehen alaba izan zuen ezkontzaz kanpo; Geroago askoz ere seme-alaba ez-legitimo gehiago izango zituen. Bere presidentetza garaian onartutako lege batek haietako hainbat legeztatu zituen. 41. zb. Lege Federalak 23 haur legez onartu zizkioeten, non 11 seme-alaba zilegiak ezkontzaz kanpokoen parean jarri zituen (bizitza osoan 105 eta 114 seme-alaba artean izan zituela adierazten duten bertsioak daude).

1820ko hamarkadan, jada berari laguntzeko dirutza zuelarik, politikari buruzko interesa piztu zitzaion Entre Ríoseko historiako garai bereziki nahasi batean. Barnealdeko gazte asko bezala, bere alderdia Federala zen.

1826an Concepción del Uruguay-ko bizilagunek hautatu zuten probintziako kongresuan diputatu gisa ordezkatzeko. 1826ko Argentinako Konstituzioaren aurkako oposizioa zuzendu zuen, bere probintziak baztertu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maritxu Muñoz Ugartemendia

**Maritxu Muñoz Ugartemendia** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1914 - 1997) emakume ekintzailea izan zen. Hondarribian gidabaimena lortu zuen lehenengo emakumea. Ogi banatzaile eta arrain-saltzaile jardun zuen ogibide gisa.

## Bizitza 
Hondarribiko Faustina Ugartemendia eta Mariano Muñoz, Ávila bere jaioterritik etorritako trenbide langilearen alaba izan zen Maritxu. 14 urte zituela eta oso gogoz kontra, ikastea gustatu egiten bazitzaion ere, ogia banatzen hasi behar izan zuen bere osaba politiko Mendizabal & Garmendia familiaren enpresan, familiaren ekonomiari laguntzeko. Ogia herrian eta baserrietan banatzen zuen, Guadalupeko gotorlekuraino, zaldiek tiratutako gurdietan, harik eta 1935ean garraio hori Alemaniatik inportatutako Opel furgoneta batengatik aldatzea erabaki zuten arte, 5.000 Pta kostatu zena. (Orain 30 € inguru)

### Gerra garaia 
1936an, Gerra Zibila hasi zen, eta gizonek borrokatzera joan behar izan zuten. Gidatzen zuten gizonik gabe, ezin zuten ibilgailua erabili. Edo gurdietara itzultzen ziren zaldiak edo banatzaileetako batek gidabaimena lortu. Egoera horretan Maritxu animatu egin zen eta Hondarribiko lehen emakume gidaria izan zen banaketa-furgonetan. Behin baino gehiagotan entzun behar izan zituen irainak, "las mujeres a fregar" bezalako esaldi desatseginak.

### Gerra ostea 
Gerra amaitu ondoren, gizonak itzuli ziren, baina okindegia konfiskatu zieten. Horrela bere osabarekin batera, Maritxuk arrain salmenta ibiltaria egiten zuen. Nafarroako herrietan, batez ere Beran. 1940an Florentzio Lekuonarekin (Hondarribiko arrantzalea) ezkondu zen. "Gosearen urtea" zen eta lanean jarraitu zuen. 1941tik 1956ra 6 seme-alaba izan zituzten, eta bularra eman zien, nahiz eta egunero Berara joan. Normalean goizeko 5etan jaikitzen zen, lehenengo mezatara joaten zen, oso erlijiosoa zelako eta gero etxea antolatzen zuen, haurra prestatzen zuen txandaka, eta edoskitzaroko lehen 2 urteetan eraman egiten zuen furgonetan, arrain-kaxa izotzdunen gainean jarritako hamaka moduko batean.

### **Komertzial** 
Komertzial ona zen, mota guztietako jendearen adiskidetasuna lortu zuena: aberatsak, pobreak, kontrabandistak, militarrak eta erlijiosoak. Oso familiarra zen, tratu adeitsuan lagunkoia eta alaia, txinparta puntu batekin eta beti oso positiboa. Balio guztiak asko landu zituen bai etikoak bai moralak, eta praktikan jartzeaz gain, transmititu ere egin zituen. Senarrarekin osatu zuen tandema perfektua izan zen, biek helburu batzuk zituzten argi eta garbi: ahal zuten ongia egin familiari. 

### Heriotza 
1997an hil zen Hondarribian, bere jaioterrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los pequeños amores

***Los pequeños amores*** 2024ko Celia Rico Clavellino andaluziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Uda da, eta bero itzela egiten du. Ani etxe handi bateko paretako pintura ari da kentzen. Oso egonkorra ez dirudien eskailera altu batera dago igota, eta esku bakarrarekin eusten dio gogor, bestean arraspa bat duela. Gazpatxoa kozinatuko du ondoren, ozpina botata, eta Gigi txakurrari tomate zatiak emango dizkio. Gauean leihotik sartzen ez den freskotasuna lortu nahian, haizagailua piztuko du Anik, baina abanikoari ere eragingo dio. Bueltatxo bat ematera aterako dira txakur eta jabe, eta emakumea erori egingo da, eta hanka eta besoa zauritu. Mugitzeko aukera gutxirekin, Teresa alabaren laguntza onartu beharko du Anik, denboraldi batez etxera joango zaiona. Ama-alabek elkarrekin egotera ohitu beharko dute; gauza txikienekin eztabaidatzen dute emakume biek, eta, udako egun luze horietan, Teresak bizi den uneari buruz hausnartzeko aukera izango du.

## Aktoreak
* María Vázquez: Teresa
* Adriana Ozores: Ani
* Aimar Vega: Jonás

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viaje al cuarto de una madre

***Viaje al cuarto de una madre*** 2018ko Celia Rico Clavellino andaluziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Filma Donostiako Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean aurkeztu zuen, 2018an. Lan honekin hainbat sari eta izendapen jaso zituen zinemagileak: Epaimahai Gaztearen saria Donostian, lau Gaudi, Feroz sari bat, eta lau Asecan sari (Andaluziako Idazle Zinematografikoen Elkartearenak).

## Sinopsia 
Leonorrek etxetik alde egin nahi du, baina ez da ausartzen amari esatera. Izarrek ez du alde egitea nahi, baina ezin du bere ondoan eduki. Ama-alabek bizitzaren etapa berri horri aurre egin beharko diote, beren mundua kolokan baitago.

## Aktoreak
* Lola Dueñas: Estrella
* Anna Castillo: Leonor
* Noemí Hopper: Andrea
* Ana Mena: Bea
* Susana Abaitua: Laura
* Marisol Membrillo: Águeda
* Pedro Casablanc: Miguel
* Silvia Casanova: Rosa
* Lucía Múñoz: Rosita
* Adelfa Calvo: Pili
* Maica Barroso: Merche

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guo Moruo

**Guo Moruo** (mandarinez: 郭沫若) (Leshan, Txina, 1892ko azaroaren 16a - Pekin, 1978ko ekainaren 12a) idazle txinatar garaikidea izan zen. Liburu asko plazaratu zuen eta genero oso desberdinetakoak: antzerkia, poesia, eleberria, saiakera... Saiakeretan historia, arkeologia eta, orokorrean, txinatar kultura aztertu zuen. Itzultzaile gisa ere lan egin zuen, txinerara Goetheren eta Walt Whitmanen lanak eramaten. 

## Ideologia 
Gaztetatik, Txinako Alderdi Komunistaren ideia iraultzaileekin identifikatu zen. 1949an Txinako Herri Errepublika aldarrikatu ondoren, erregimen komunistak Txinako egile nagusienetakotzat hartu zuen. Txinako Zientzien Akademiako presidentea izan zen. Bakearen Lenin Saria eman zioten.

## Obra 
Guo Moruoren idazkiek milioi bat hitz baino gehiago dituzte, eta *Guo Moruoren lan osoak* liburuaren 38 liburukitan biltzen dira: literaturan (20 liburuki, People 's Literature Publishing Housek argitaratuak), historian (8 liburuki, People' s Publishing Housek argitaratuak) eta arkeologian (10 liburuki, People 's Literature Publishing Housek argitaratuak). Oraindik ere obra osoetan sartu ez diren artikulu asko daude.

## Museoa 
Pekinen bere etxea izan zena bisitatu daiteke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacquemontieae

***Jacquemontieae*** Convolvulaceae familiako landareak dira. Batez ere Mexikoko Golkoko tropikoetan aurkitzen dira.

## Generoak 
** Jacquemontia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Rodríguez (Mexikoko konkista)

**Isabel Rodríguez** (1480- 1530/1560) Mexikoko konkistan parte-hartu zuen soldadu eta medikua izan zen. Gerrako medikuntzaren aitzindaria izan zen eta ohorezko mediku titulua jaso zuen lehenengo emakumea.   

## Biografia 
Batzuen aburuz, Karibeko Hispaniolan bizi zen, Diego Kolon erregeordearen zerbitzura Kubara aldatu zen arte, Hernán Cortésen alde egiteko. Besteen iritziz, Pánfilo de Narváezekin heldu zen.

Rodríguezek borrokalariak sendatzeko zuen trebetasuna —bai batailen ondoren, bai borrokan ari zirela, betiere bere bizia arriskuan zuela— hain ezaguna izan zen ezen mirarizkotzat jo zuten. Juan de Torquemadaren hitzetan:*"...zauriak lotu eta santutu egiten zituen, honako hau esanez: "Aitaren, Semearen eta Espiritu Santuaren izenean, benetako Jainko bakar bat, Hark sendatu eta zain zaitzala!" Horrek ez zuen bi aldiz baino gehiago egiten, eta askok ez zuen bat baino gehiago egiten; eta berriz borrokatzera joaten ziren".*Espainiako Koroaren eskutik ohorezko mediku titulua jaso zuen, ordura arte gizonezkoek baino jaso ez zutena. Horrek baimena eman zion Espainia Berriko lurralde guztietan mediku aritzeko, eta, seguruenik, historian erregistratutako lehenengo emakume medikoetako bat izan zen.

Bere azken senarrarari, egindako "zerbitzuengatik", Tacubayako lurrak oparitu zizkiotenean, bertan geratu eta tokiko komunitatean medikuntza praktikatzen jarraitu zuen.

Bere azken urteei dagokienez, historialari batzuk Liman kokatzen dute 1560an «la Conquistadora» ezizenarekin. Beste batzuk ordea, Mexikoko Hirian kokatzen dute bere heriotza, 1530 edota 1540an.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gómez-Lucena, Eloísa (2014). *Españolas del Nuevo Mundo.* Madrid: Cátedra.

## Ikus, gainera 
* María de Estrada

## Kanpo estekak
Taxina

thumb|right|Taxina Aren egitura kimikoa.
thumb|right|Taxina Bren egitura kimikoa.
**Taxina**, ariloak izan ezik, haginaren beste zatiek sortutako alkaloide-multzoa da. Taxina A (), Taxina B (), eta bere deribatuek- 2-diaktiletaxina A, isotaxina B eta 1-dioxitaxina B- osatzen dute..

## Toxizitatea 
Taxinak sodio eta kaltzio trukaketak oztopatzen ditu, bihotzeko ioien kanalei bereziki erasoz. Sintomak apetitu-galera, gorputz-adarretako dardarak, gorputzeko tenperatura jaistea, giharretako ahultasuna, konbultsioak, edo presio arteriala jaistea dira. Heriotza bihotz-biriketako geldialdi batek eragin ohi du, eta azkar gertatzen da irentsi ondoren.

Gainera, taxinek zelulen zatiketa (mitosia edo meiosia) oztopatzen dute, minbiziari aurre egiteko. Hala ere, molekulak arriskutsuegiak dira modu prebentiboan erabiltzeko.

## Historia 
Iberiar Penintsulako iparraldeko antzinako herrien artean oso hedatuta egon zen bere buruaz beste egitea hagin-pozoiarekin. Gaur egun, oso arraroa da haginak eragindako intoxikazioa, eta batzuetan oso larriak edo oso larriak izaten dira.

Greziar eta erromatarrek bere toxikotasuna zela eta "heriotzaren zuhaitza" bezala ezagutzen zuten. Hostoen kontsumoan, deskribatutako kasu ia guztiak borondatezko irensketak dira, helburu suizidetarako. Praktika aspaldikoa da; Julio Zesarrek *Commentarii de Bello Gallico* lanean ezagutzen zen lehen kasuetako bat kontatzen du: seigarren liburuan, Cativolcus Eburonesen erregearen heriotza aipatzen du, zeinak bere buruaz beste egin baitzuen hagin azalez egindako infusio bat edanez. Hagin orriak irensteak eragindako heriotza bati buruzko lehen mediku argitalpena 1836an *The Lancet*en argitaratutako artikulu bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontxi Barturen Uriarte

**Kontxi Barturen Uriarte** (Bakio, Bizkaia, 1921) Bakioko baserritarra da.

## Biografia 
Kontxi Barturen Uriarte Bakioko Artzalde auzoko Goikolea baserrian jaio zen 1921. urtean eta bertan hazi zen. Aita bertakoa zuen eta ama Artetxe baserrikoa. 11 neba-arrebetatik hirugarrena izan zen eta ume-umetatik hasi behar izan zen etxeko zein baserriko lanetan, batik bat amaren alboan. Bere nebetariko bat Pedro Pascual Barturen musikaria da.

Bost urtegaz hasi zen auzoko eskolan eta beranduago herrikora joan ziren. Asko josi zuen eskola garaian eta denetarik egin izan zuen familiakoentzat.

Gerra Zibilean, etxean eta auzoan militarrak izan zituzten eta oso ondo gogoratzen du garai hura.

### Umezain 
12 urtera arte eskolan aritu arren, 10 urte bete orduko umezain aritu zen Bizkarganen "Bizgane".

Familia berekoekin, 14 urtegaz Gernikara joan zen neskame urte beterako. 20 urtegaz San Pelaioko Ostiena baserrira ezkondu zen eta bertan bizi izan zen ordudanik etxea eta baserriko beherrak ondo gobernatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ahotsak ekimenean https://ahotsak.eus/bakio/hizlariak/kontxi-barturen-uriarte/
* Bakioko testigantzak Ahotsak ekimenean: https://ahotsak.eus/bakio/
Jacquemontia

***Jacquemontia*** *Convolvulaceae* familiako landareak dira. 170 espezie ditu. Kuban, Eguberritan loratzen direnei "Aguinaldo" (gabonsari) esaten zaie.

## Aukeratutako espezieak 
**Jacquemontia abutiloides*  Benth. 
**Jacquemontia acrocephala*  Meisn. 
**Jacquemontia acuminata*  Rusby 
**Jacquemontia agrestis* Meisn. 
**Jacquemontia agricola* Rusby
**Jacquemontia alba* N.E.Br.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tunisiar

**Tunisiarrak**() Tunisiako kultura eta jatorria dutenak dira, arabieraren tunisiar aldaera eta amazigera ama hizkuntzak dituztenak.

Tunisian bertan, gehienbat kostaldean, bizi diren 11 milioi tunisiarrez gain, Frantzian, Italian, Israelen eta Alemanian diaspora zabala ere badago.

Gertuko magrebtarrek bezala, berbere, arabiar eta beltz jatorria dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Souheila Yacoub

**Souheila Yacoub** (Geneva, 1992ko ekainaren 29a) suitzar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Biografia 
Souheila Yacoub Suitzan jaio zen, non bere aita Mounir tunisiarra eta bere ama Viviane flandriarra ezagutu ziren.

Lau urterekin, gimnasia artistikoko klaseak egiten hasten da Inès bere ahizparekin. Sei urte zituela, Suitzako gimnastika erritmikoko selekzioko kide da, Macolingo Kirol Bulego Federalean goi mailako kirolari gisa. Europako txapelketetan parte hartu eta entrenamendu trinko bat egin zuen, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan Suitzako selekzioarekin parte hartzeko. Azkenean ez zuten hautatu.

Kirola utzi eta 2012an Miss Suisse romande hautatu zuten.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2018 : *Climax*
* 2018 : *Les Affamés*
* 2020 : *Le Sel des larmes*
* 2020 : *De bas étage*
* 2021 : *Entre les vagues*
* 2022 : *En corps*
* 2023 : ''Avant l'effondrement*
* 2023 : *Making of*
* 2024 : *Dune: Part Two*

### Telebista 
* 2016 : *Plus belle la vie*
* 2019 : *Les Sauvages*
* 2020 : *No Man's Land*
* 2021 : *H24''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarita Araneta Urrutia

**Margarita Araneta Urrutia** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1909 - *Ibidem*, 2001) emakume ekintzailea izan zen, komunista, Ondarretako eta Saturrarango Emakumeen Kartzelan egon zen preso.

## Bizitza 
Estatu kolpearen ondorioz hainbat hilabetez errefuxiatu zen Hendaia eta Donibane Loitzunen. 1937ko maiatzaren 1ean, Hondarribiara itzuli eta bertako Komandantzia Militarrak komunista izatea egotzi zion. “Ideia komunistak, pentsaera harrokeriaz zabaltzen du, bularrean mailu eta igitaidun ikurra erakutsiz”. Frankistek epaitegira bidalitako txostenean, aurreko akusazioez gain, Guadalupeko eskuindarren atxiloketak sustatu izana gehitu zuten, nebarekin edukitako elkarrizketa batengatik.

### Baldintzapeko askatasuna 
1940ko urriaren 19an, baldintzapeko askatasunarekin, Hondarribira bueltatu zen, baina agintarien kontrolpean. Agintarien arabera, bere bizilekuan egotera behartzen zuten, horretarako baimenik lortzen ez zuen bitartean, eta aldian-aldian agintariengana joan eta bere jardueren berri eman behar zien. Kartzelako zuzendariari 1940ko azaroaren 1ean bidalitako gutun batean baimena eskatu zion gurasoen adina eta langabezia aipatu eta arraina saltzeko baimena eskatuz.

Margarita 2001ean hil zen Hondarribian. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petra Laborda Zuzuarregi

**Petra Laborda Zuzuarregi** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1860ko ekainaren 29a - *Ibidem*, 1940) sukaldaria izan zen.

## Bizitza 
Petra Laborda Zuzuarregi, ezkongabe zegoen eta lanbidez: etxekoandrea “sus labores”. Petraren gurasoak Marikinenea baserrian bizi izan ziren eta 5 seme-alaba izan zituzten. Baserriaren jabeak eta biztanleen datu ugariak baditugu, baita datu bitxia ere: historian zehar, gehienetan, alaben bidez egiten zen baserriaren eskualdatzea. 

### Sukaldari 
Petra Laborda 18 urte bete arte baserrian bizi zen eta gero, Quirós familia udaltiarraren etxean bizi omen zen, familiaren sukaldaria izanez, Hondarribian eta Madrilen. 

1929an gastronomiaren historian leku berezia merezi izan zuen Petrak liburu aipagarria idazteagatik. Hona liburuaren izenburu osoa: “La cocina práctica, por Petra Laborda, cocinera de la antigua condesa de Santiago.” 

Sukaldaritza eskola bat ireki zuen eta gure herriko gazte asko pasa ziren bertatik. Garbi dago liburua ikasleen laguntza gisa idatzi zuela, hobeki jarrai ziezaioten ikastaldietan. Irakats helburuari atxikiz, liburuko azken orrialdeetan aipaturiko plateren konbinazio batzuk eskaintzen ditu, aldi berezietan hainbat menu prestatzeko: bazkari eta otordu normalak, eztaietakoak… Hona hemen Petrak proposatzen zuen otordu berezia: zopa italiarra, entremes ugariak, frejitu ugariak, menestra, konejo “girulet”, oilasko errea, lonbarda entsalada eta bildots errea. Postre moduan: mahats-pasa budina, bizkotxo genovesa, fruta eta gazta. Bustitzeko ardo ugariak eta txanpaina. 

### Liburuaren berrargitalpena 
Arma Plaza Fundazioak, Hondarribiko Udalarekin eta Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean, Hazi Fundazioaren bitartez, Cocinando con Petra Laborda liburua berrargitaratu zuen joan den udan, jatorriz sukaldari hondarribiar honek 1929an *La cocina práctica* izenburupean sukaldaritzako errezeta-liburu xume baina mamitsu gisa argitaratua.

## Aitortzak 
2022ko ekainean Hondarribiako plaza bati Petra Laborda Zuzuarregi izena jarri zioten, Emeki elkarteak bultzatuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Petra Laborda bideoa YouTube
Milagros Txurruka

**Milagros Txurruka Astarloa** (Mallabia, Bizkaia, 1927ko uztailaren 11) dantzaria izan zen, bikotean hainbat euskal dantza-sueltoko txapelketa irabazitakoa.

## Biografia 
Osma auzoko Markitte baserrian jaio zen. Ama Jazintak sukaldean panderoa jotzen zuen eta seme-alabek dantzan egiten zuten haren konpasera. Gaztetxoa zela, hasi zen dantza-sueltoko txapelketetara joaten, erakuslerik gabe eginaren eginaz ikasita. Urteetan dantza lagun izan zuen Benito Aranburu, *Ezkerra* ezizenez ezaguna zan herrikidea eta Leon anaia ere bai. Honekin etxean egiten zituen entseguak, biak ispiluaren aurrean jarrita. 

## Dantza txapelketak 
Bolada onean zeuden euren sasoian dantza-sueltoko txapelketak: erromeriaz erromeria eta jairik jai joaten ziren, bikote mordoxkatxoa batuz. Ikuskizun ederra eta estimatua izaten zen. Taula baten gainera igotzen ziren gehienetan, baina sarritan dantzan ekiten zioten errepide erdian edo lau une bat zegoen landaren baten. 

Epaimahaiak leku txikian dantzatzea baloratzen zuen “txapel batek betetzen duen lekuan” bere esanetan. Bueltak ondo emateak puntuaketa igotzen zuen eta bikotearekin bat eginda dantzatzeak ere bai. Bueltak ematen trebea zen Milagros eta hain arin mugitzen zituen hankak eta gorputza, non aurreko bikoteak buelta bat ematen zuen bitartean, berak eginda zuen bigarrena.

Txapelketetan berak jositako soineko gorri eta zuria janzten zuen, buelo handikoa, bueltak ematerakoan luzimendua emateko ekitaldiari. Barrutik gero pololo zuriak jartzen zituzten dantzan bernarik ez erakusteko eta hanketan abarketak, zintekin ederto lotuta.

Auzoan, herrian, ingurukoetan… han-hemenkako txapelketetara oinazean joan eta izena ematen zuten sueltoan ekiteko: Osmako San Migelen, Andramariko jaietan, San Kristobalgo erromerian, Trabakukoan… Santa Eufemiakoa ohiko hitzordua zen eta jendaurrean  Berrizen, Eibarren, Barinagan, Bilbon… ere dantzan egindakoa da.

28 urte zituela ezkondu, denbora gutxira seme-alabak hazten hasi… Durangon bizi izan ziren lehenengo eta Gasteizen gero. Urrunera joanda, laga egin zion txapelketetan parte hartzeari eta bere sasoiko andrazko askori bezala, zaletasun handia zuen arren, ezkontzak eta amatasunak eten egin zioten plazarik plaza ibiltzeok.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisa Barnard

**Elisa Barnard** (Sydney, 1993ko maiatzaren 25a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patrick Ky

**Patrick Ky** Frantziako funtzionarioa da. 2013ko irailaren 1az geroztik, Aire Segurtasuneko Europako Agentzia (AESA) presidentea da. École polytechniquen eta École nationale de l'aviation civilen lizentziatua (1989), aurretik SESAR joint venture kudeatzen zuen. Patrick Goudou ordezkatu zuen AESAko buruan. 2018an berriro hautatu zuten 5 urteko agintaldi berrirako, 2023ra arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christopher Blake

**Christopher Blake** arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Rodríguez Crespo

**Daniel Rodríguez Crespo** edo futbolean **Dani Rodríguez** bezala ezaguna (Astigarraga, Gipuzkoa, 2005eko abuztuaren 9a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritu ohi da. Errealeko harrobian jokatu du 2020ko udararte, Barçak fitxatu zuenean. 2025eko maiatzaren 3an debuta egin zuen lehen mailan 34.jardunaldian José Zorrilla estadioa, Valladoliden aurkako 1-2 garaipenean. 

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Psathyrella pygmaea

***Psathyrella pygmaea*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** cm 1 inguruko diametrokoa, koniko samarra, ildaskatua, zurixkatik gris-arrexkara doan kolorekoa.

**Orriak:** Estu, arre-arrosa kolorekoak.

**Hanka:** 2 cm inguruko garaierakoa eta 0,2 cm inguruko diametrokoa, zuri garbi kolorekoa, pruinaduna.

**Haragia:** zurbila.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, " xehatzen erraza" esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Jangarritzat hartzen da.

### Nahasketa arriskua 
Askotan *Coprinus disseminatus* delakoarekin batera ateratzen da eta antza ere badu.

## Sasoia eta lekua 
Ekainaren erditik urriaren hasierara. Taldeetan usteldutako egurretan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Vietnam, Australia, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Clark (historialaria)

**Alice Whitcomb Clark** edo **Alice Clark** (Street, Somerset; 1874ko abuztuak 1 –  *Ibidem*, 1934ko maiatzak 11) historialari eta feminista britaniarra zen.

## Biografia 
Alice William Stephens Clark larrugile eta enpresariaren (1839 - 1925) eta Helen Priestman Bright sufragistaren (1840 - 1927) alaba zen. Denera sei anai-arreba ziren: John (1867 - 1933) eta Roger (1871 - 1961), enpresaburuak; Esther (1873 - 1935), idazkaria; Alice bera; Margaret (1878 - 1962), botanikari eta aktibista; eta Hilda (1881 - 1955), ahizpa gazteena, mediku eta humanitarioa. Clark familia Adiskideen Erlijiozko Elkartearen parte zen (*kuakeroak*). 

XIX. mende hasieran, Cyrus Clarkek (1801–1866; Alicen osaba zaharra) larrugintzan ezaguna bilakatu ostean, egun mantentzen den Clarks edo C. & J. Clark International Limited enpresa sortu zuen bere neba gaztearekin (James, Alicen aitona), zapatak, botak eta tapizak fabrikatu eta saltzeko. Hala, Clark familia, zapatari-familia bilakatu zen. Alicek gaztetatik parte hartu zuen familia-konpainian, gaztaroan zapatagintzako prozesu arinenak ikasi zituen (*goi-puntadak ematea, esaterako*) eta pixkanaka prozesu astunagoetan aditu zen, 1904rako enpresako administratzaile bezala aritzen zelarik.

1909an, Clark-ek tuberkulosia pairatu zuen, erietxe batean ingresatu zutelarik. Baina bere ahizpa gazteak, Hildak, tratatu ostean hobetu zen.

1915ean I. Mundu Gerra hasi zenean, Londresera joan zen emagintza ikastera eta laster berriro gaixotu zen.

1934ko maiatzaren 11an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Barnes

**David Barnes** (1986ko otsailaren 22a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Homophron spadiceum

***Homophron spadiceum*** *Psathyrellaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Psathyrella sarcocephala*, *Psathyrella spadicea*, *Drosophila spadicea*, *Psilocybe sarcocephala*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, haragi kolorekoa, kanpai itxurako-ganbila, gero laua, titi antzeko batekin, kamutsa, leuna, subbiszidoa, arre-marroi kolorekoa edo gaztaina kolorekoa, ertza arre-larru kolorekoa, askotan ildaskatua, gris-arre argi kolorekoa lehorrarekin, erdigunea arre-alutazeo kolorekoa, amaieran zurbila edo zuri zikin kolorekoa.

**Orriak:** Estu samar, zabalak, sinuado-itsatsiak, zurixkak, gero kanela kolorekoak eta amaieran purpura-arre ilun kolorekoak, ertza ildaska zuriekin.

**Hanka:** 4 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,5 cm bitarteko diametrokoa, fistulosoa, zaila, zilindrikoa, askotan okertua, zurbila, fibriloso-glabreszentea, zuri flokulosoa eta goialdean furfurazeoa, oinarria pixka bat sustrai antzekoekin edo iletsua. Errezel zuriarekin, mintzezko samarrekoa eta iheskorra.

**Haragia:** Zurbila eta antzeko kolorekoa.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehatzen erraza" esan nahi du. *Spadicea* epitetoa latinetik dator, uher, esan nahi duen "spadiceus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez ga jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Soropildua, lurzoruan orbeletan, zuhaitzen motzondoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Europa, Errusia, Kaukasia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakumeen Aurkako Delituen Nazioarteko Epaitegia

[thumb|250px|AEBetan egiten den "[Take Back the Night (martxa)|Take Back the Night" martxaren edizio bat egin zen. Irudian 2005ekoa Texasen.]]

**Emakumeen Aurkako Delituen Nazioarteko Epaitegia** (-) 1976ko martxoaren 4tik 8a arte Bruselako Biltzar-Jauregian egin zen herri-epaiketa izan zen. Helburua emakumeen aurkako krimenak eta indarkeria salatzea zen; 40 herrialdetako 2000 emakumek baino gehiagok parte hartu zuten. Antolatzaile nagusietarikoak Diana Russell eta Nicole Van Den Ven izan ziren.

## Antolaketa 
1976ko martxoaren 4an, Emakumeen Aurkako Delituen Nazioarteko Epaitegia inauguratu zuten Bruselan. Ekimenarako erreferentziak Nurenbergeko epaiketen zein nazioarteko epaitegietan bilatu zituzten, esaterako Bertrand Russellek Vietnamen burututako krimenen aurkako bultzatutakoa. 40 herrialdetako 2.000 emakumek hartu zuten parte, amatasuna, heterosexualitate derrigortua, klitoriaren ablazioak, bortxaketak, lesbianismoaren aurkako jazarpena eta haurren aurkako sexu-abusuen gaiak landuz. Sorburua aurreko urtean, 1974an, Frankfurten ospatu zen Nazioarteko Konferentzia Feminista izan zen. Urte bat geroago, Parisen, epaimahaiaren lerro nagusiak onartu ziren eta batzorde antolatzailearen zortzi pertsonal aukeratu ziren.

Epaimahaiaren ospakizunean "Take Back the Night" martxa berria egin zen. Martxa hau 1973an egin zen lehen aldiz AEBko San Frantziskon, pornografiaren aurka, eta Estatu Batuetan deialdi berriak egin ziren emakumeen aurkako indarkeriaren aurkako protestekin lotuta.

## Partehartzaileak 
Besteak beste, Epaimahaira joatean laguntzaile askok hartu behar izan zuten arriskua nabarmendu zen. Parte-hartzaileen erregistroak erre egin ziren haien aurkako jazarpena saihesteko.

40 herrialdetatik etorritako 2.000 pertsona baino gehiago joan ziren auzitegira: Mendebaldeko Alemania, Antillak, Australia, Austria, Belgika, Brasil, Kanada, Txile, Danimarka, Egipto, Eskozia, Espainia, Estatu Batuak, Ingalaterra, Frantzia, Euskal Herria, Grezia, Ginea, Herbeheereak, Islandia, India, Iran, Irlanda, Israel, Italia, Japonia, Korea, Luxemburgo, Mexiko, Mozanbike, Norvegia, Filipinak, Portugal, Puerto Rico, Hegoafrika, Suitza, Suedia, Siria, Taiwan, Vietnam eta Yemen.

## Liburua 
Russell eta Van Den Ven antolatzaileak 1976 gertatutako guztia liburu batean jaso zuten: *Crimes Against Women: Proceedings of the International Tribunal*, Les Femmes, 1976.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Crimes Against Women: Proceedings of the International Tribunal* liburua.
Brügger & Thomet GL06

**Brügger & Thomet GL06** 40×46 mmko munizioarekin erabiltzen den granada-jaurtigailu eramangarri bat da, erabilera militar zein polizialekoa. Suitzako Brügger & Thomet enpresak sortu zuen 2006an. Euskal Herrian, Ertzaintzak erabiltzen duen arma da foamezko jaurtigailuentzat.

## Ezaugarriak 
GL06 Frantziako Polizia Nazionalaren eskariz garatu zen, 2005ean Banlieuetan izandako istiluen ostean, arma ez-hilgarri bat nahi zutelako distantzia erdira (40 metro inguru) tiro egin ahal izateko. Thunen dagoen Brügger & Thomet konpainiak arma zein jaurtigailuak sortu zituen, bateragarria dena 40 mm-ko NATOren beste munizio batzuekin, baita abiadura baxuko foamezko munizioarekin ere. Aldi berean LL06 eredua ere sortu zuten, berdina dena baina kolore hori bizia duena.

## Erabiltzaileak 
* : U.S. Customs and Border Protection, LL-06
* : Esloveniako Polizia Nazionala
* 
** : Mossos d'Esquadra
** : Ertzaintza
* : Estoniako Indar Armatuak
*  – Frantziako Polizia Nazionala (2008tik) eta Frantziako Jendarmeria
* : 
* : hainbat polizia departamentu: Sûreté du Québec (SR), Service de police de la Ville de Montréal, Toronto Police Service
* : Militsia 
* :

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak