open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Critikers

**Critikers** Bilbon eta Barakaldon sortutako taldea da. Taldearen musika estiloa Punk Hardcorea da. 2008. urtean beraien lehenengo diskoa kaleratu zuten. Taldeak kontzertu ugari egin ditu: Barakaldon, Bilbon, Santurtzin, Basaurin... Erabiltzen duten hizkuntza gaztelera da.

## Taldekideak 
* Sugoi: Bateria
* Hektor: Baxua eta Ahotsak
* Mikel: gitarra eta Ahotsak
* Pablo: gitarra eta Ahotsak
* Guillermo: Saxofoia

## Diskografia 
* Critikers
** 1-Intro
** 2-Por Todox Ellox
** 3-Colores del Sufrimiento
** 4-Victimas de Guerra
** 5-Desilusion
** 6-(Una Vez...)Fuimos Ciegxs
** 7-Demencia
** 8-The Norom
** 9-La Veinticinco
** 10-Hambre de Miseria
** 11-Preguntas sin Respuestas
** 12-Autro

## Loturak 
* Taldearen myspace webgunea.

## Kanpo estekak
Javier Elzo

**Francisco Javier Elzo Imaz** (Beasain, Gipuzkoa, 1942ko otsailaren 3a) euskal herritar soziologoa eta unibertsitateko irakaslea da, Deustuko Unibertsitateko Soziologiako katedraduna, eta Eusko Ikaskuntzako nahiz Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kide. Lovainako Unibertsitatean (Flandes) Soziologia, Teologia eta Zientzia Moral eta Erlijiosoak ikasi zituen. Makina bat azterlan egin du, batez ere gazteen gainean (gazteen jokabidea eta balioak, familiako soziologia, eskola jazarpena, drogen menpekotasuna, gazteen indarkeria). Euskaldun zahar berritua, Ramon Etxezarreta izan zuen sasoi batean euskara irakasle. ETAren eta haren ingurukoen mehatxupean bizi izan da hainbat urtez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aritz Galarraga: «Indibidualismo hedonistak bizi gaitu», Javier Elzori eginiko elkarrizketa, *Argia*, 2224. zenbakia, 2010-03-28.
*  Laura Zabala (2010-05-08): Javier Elzo soziologoari eginiko elkarrizketa, Vimeo webgunea.
Sebastian Lizaso

**Sebastian Lizaso Iraola** (Azpeitia, 1958ko urtarrilaren 20a) gipuzkoar bertsolaria da, Joxe Lizaso bertsolariaren semea. Bi seme ditu Beñat, bertsolaria, eta Jon, bertso eskolako ikaslea.

## Bizitza 
Ogibidez saltzailea da. Publizitate enpresa batean eta automobilen salmentan urte askotan jardun ondoren, gaur egun, higiezinen arloan egiten du lan.

Joxe aitaren Landeta auzoko tabernan hasi zen bertsotan, Txapel, Lazkano eta Agirrerekin. Oso gazterik, hamar urterekin, kantatu zuen lehen bertsoa jendaurrean. 1980ko hamarkadan bertsolari ezagunenetakoa izan zen. Parte hartu zuen Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusi guztietan finalista izan zen, eta 1986koan, txapela jantzi zuen. 1990eko hamarkadan ere maila bikainean aritu zen eta Andoni Egaña lagunarekin batera bertso saio ugari egin zituen Euskal Herriko herrietan barna. XXI. mendean belaunaldi berriei egokitzeko gaitasuna izan du.

2017ko abenduaren 17an, Barakaldoko BEC (Bilbao Exhibition Centre) zentroan, txapela jantzi zion Bertsolari Txapelketa Nagusia irabazi duen lehen emakumeari, Maialen Lujanbio Zugastiri.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Txapelduna (1): 1986.
** Bigarrena (2): 1989, 1997.
** Finalista (5): 1982, 1986, 1989, 1993, 1997.
[erdian|thumb|540x540px|1986ko finalaː [Jon Enbeita, Anjel Mari Peñagarikano, Iñaki Murua, Jon Lopategi Xabier Amuriza, Sebastian Lizaso, eta Andoni Egaña. Jon Sarasua falta da argazkian. Lizaso izango zen txapelduna urte hartan.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ibarluzea Santisteban, Miren, Sebastián Lizaso Iraola, Auñamendi Eusko Entziklopedia, euskomedia.org
Konkordiaren Kristoa

**Konkordiaren Kristoa** (gaztelaniaz: *Cristo de la Concordia*), Cochabamban, Bolivian, dagoen Jesusen estatua kolosala da, Cesar Terrazas Pardok egina, nork, bere lanean, Kristo babesle baten irudia betirakotu nahi izan zuen.

Irudia San Pedro izeneko muinoan dago. Estatuak berak, 33,8 metroko altuera du, eta, idulkiarena kontutan hartuz gero, 6,24 metroko altuera duena, 40,04 metroko altuera hartzen du. Bere pisua, berriz, 2400 tonakoa da. 2840 metroko garaieran dago.

Kristoak, eskailerak ditu bere barnean. Eskailera hauetatik, estatuaren goialdera igo daiteke. Zulo ezberdinetatik, Cochabambako haranaren ikuspegi ezberdinak ikus daitezke. San Pedro muinora, oinez eskaileren bidez, edo teleferikoan igo daiteke.

## Ikus, gainera 
* Kristo Berreroslea (Rio de Janeiro)

## Kanpo estekak 
*  Konkordiaren Kristoaren Tour Birtuala
Mari Carmen Gallastegi

**Mari Carmen Gallastegi Zulaika** (Bergara, Gipuzkoa, 1945) euskal herritar ekonomialaria da.
 

## Biografia 
Ekonomian doktorea da Ameriketako Estatu Batuetako Brown Unibertsitatean eta Ekonomia Analisian katedraduna Euskal Herriko Unibertsitatean. London School of Economicsen Ms.of Science.

1991.ean otsailetik urrira: Eusko Jaurlaritzako Ekonomia eta Planifikazio kontseilari izan zen, Eusko Alkartasunaren izenean, Jose Antonio Ardanza lehendakari buru zuen gobernuan.

Ikerbasque Fundazioko lehenengo zuzendaritza-batzordeko presidentea 2007tik-2009ra. Fundazio hori Eusko Jaurlaritzak sortu zuen 2007an, ibilbide sendoko ikertzaileak euskal sistema zientifikora erakartzeko helburuz.

## Sariak 
* 2013an Eusko Ikaskuntza-Euskadi Kutxaren Humanitate, Kultura, Arteak eta Gizarte Zientzien saria jaso zuen.
* 2015ean Ekonomista Saria eman zion Ekonomisten Euskal Elkargoak, urtetako lanaren aitormen gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mari Carmen Gallastegi: "Etorkizuneko ongizatea orainaldira ekarri dugu eta geure aukeren gainetik bizi izan gara"
Angkor

**Angkor** (, batzuetan **Yasodharapura** izenaz ezaguna) Khmer Inperioaren antzinako hiri garrantzitsu bat izan zen, IX eta XV. mendeen artean. Haren hondakinak Siem Reap hiritik gertu daude, Siem Reap probintzian, Kanbodian. UNESCOk, Gizateriaren Ondare izendatu zituen 1992an.

Gunea berriki berreskuratu da oihanetik, Angkor Wat tenplua izan ezik, Vishnu jainko hinduistari eskainia, duela mende askotatik hona, monje budistek mantendutakoa.

*Angkor* sanskritozko hitza da, hiriari erreferentzia egiten diona; *thom* eta *wat* gaur egungo khmererazko hitzak dira. hurrenez hurren, "handi" eta "tenplu" esan nahi dute. Horrela, beraz, Angkor Thom *Hiri Handia* dela uler daiteke eta Angkor Wat, *Tenpluaren Hiria*. Tenpluen antolaketa eta eraikuntza ulertzeko, komeni da Meru Mendiaren jatorri sinbolikoa begiratzea, jainkoen egoitza eta unibertso hinduaren erdigunetzat hartzen dena.

## Guneak 
500px|thumb|Gune nagusien kokapen planoa.
Eremuak garrantzi handiko hainbat gune arkeologiko ditu:

* **Erdialdeko Angkor**
** Angkor Wat
** Ta Prohm
** Phnom Bakheng
** Baksei Chamkrong
** Prasat Bei
** Thma Bay Kaek
** Angkor Thom
*** Baphuon
*** Bayon
*** Phimeanakas
*** Elefanteen terraza
*** Errege legendunaren terraza
*** Tep Pranam
*** Preah Palilay
*** Preah Pithu
*** Prasat Suor Prat
*** Mangalārtha
*** Khleang
* **Ekialdeko Angkor**
** Thommanon
** Chau Say Tevoda
** Spean Thma
** Ospitaleko kapera
** Ta Keo
** Ta Prohm (Rājavihara)
** Kutiçvara
** Banteay Kdei
** Srah Srang
** Prasat Kravan
** Bat Chum
* **Ekialdeko Baray**
** Preah Rup
** Ekialdeko Mebon
** Banteay Samré
* **Ipar-Ekialdeko Angkor**
** Preah Khan
** Neak Pean
** Krol Ko
** Ta Som
* **Mendebaldeko Baray**
** Mendebaldeko Mebon
** Ak Yum
** Phnom Krom
* **Roluos** (Hariharalaya), 10 km hego-ekialderatz
** Bakong
** Lolei
** Preah Ko
* **Iśvarapura**, 20 km ipar-mendebalderantz
** Banteay Srei

## Munduko Zazpi Mirari Berriak 
Angkor Munduko Zazpi Mirari Berrien lehiaketan zerrendatu zen, baina ez zen aukeratua izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dalai Lama

[thumb|250px|1. Dalai Lama: [Gendun Drup (1391-1474)]]

**Dalai Lama**, mongolierazko *dalaï*, ozeanoa, eta tibeterazko *lama* (bla-ma)tik, irakasle izpirituala edo gurua. Orokorrean, "jakinduria iturria" bezala itzulia, titulu hau, Genghis Khan buruzagi mongoliarrak asmatu zuen, Sonam Gyatso, irakasle bikain bezala onartuz, mongoliar jendea, budismo vajrayanara bihurtzera bultzatuz. Kontuan hartu behar da, kasu honetan, dalai, "Gyam-tsho" (Gyatso), dalai lamen abizenaren itzulpena dela.

Budista tibetarrek, Dalai lamak, Avalokiteshvara budaren jariakinak direla uste dute, Buda irakasle bat ez den arren, baizik eta Bodhisattva bat, Tibeteko patroia da, eta, uste denez, hil ondoren, bere kontzientzia leunak, gehienez ere, berrogeita bederatzi egun ematen ditu, berriz, jada bere jaiotzatik, bere izaera bereziaren seinaleak eman ditzakeen ume batean jaiotzeko. Avalokiteshvara, jainko garrantzitsua da budismo tibetarrarentzat, eta vajrayana irakaskuntzetan, budatzat hartzen da. Mahayana irakaskuntzetan, berriz, maila handiko bodhisattva bat bezala ikusten da.

Dalai Lama hil ondoren, Panchen Lama, bere haragitze edo tulkua ezagutzeaz arduratzen da (ohi ume bat), seinale hauen bidez, Dalai Lama berria nor bihurtuko den. Aldi berean, Dalai Lamak, Panchen Lamaren haragitzea ezagutu behar du hau hil ondoren.

Tradizionalki, Dalai Lama, Tibeteko buruzagi izpiritual eta iragankorra izan da, Tenzin Gyatsok, gaur egun erbestean, Txina maoistaren indarrezko okupazioa eta eransketaren ondorioz, nagusitasun politiko tradizionala utzi du, eta Kashag edo kabinetako ministro presidente bat sortu du, hauteskunde orokor bidez aukeratua.

Dalai Lama tibetar herriaren buruzagi politiko tradizionala baldin bada ere, lamaismo edo budismo tibetarraren jarraitzaileen buruzagia ere bada, gehiengo lamaista duten herrialdeetan, Butan eta Mongolia kasu, zein mundu osoko budismo tibetar elkarteen artean. Hala ere, herrialde lamaista askok, Butanek eta Mongoliak kasu, tokiko buruzagiak ere badituzte, Dalai Lamaren antzera aukeratuak eta jainkoen haragitze bezala hartzen direnak, budismo tibetarraren egituraren zati bat ordezkatzen dutenak mundu mailan.

2007ko urriak 17an, AEBetako Kongresuak, Urrezko domina eman zion, Txinako gobernuaren haserrea piztu duena.

## Hamalau Dalai Lamak 
# Gendun Drup (1391-1474)
# Gendun Gyatso (1476-1542)
# Sonam Gyatso (1543-1588)
# Yonten Gyatso (1589-1616)
# Ngawang Lobsang Gyatso, Handia (1617-1682)
# Tsangyang Gyatso (1683-1706)
# Kelsang Gyatso (1708-1757)
# Jamphel Gyatso (1758-1804)
# Lungtok Gyatso (1805-1815)
# Tsultrim Gyatso (1816-1837)
# Khedrub Gyatso (1838-1855)
# Trinle Gyatso (1856-1875)
# Thubten Gyatso (1876-1933)
# Tenzin Gyatso (1935- Gaur egungo Dalai Lama)

## Ikus, gainera 
* Potala Jauregia
* Jokhang Tenplua
* Norbulingka

## Kanpo estekak
Lapurreta

thumb|Pistolaz burututako lapurreta.
**Lapurreta** inoren ondasuna irabazi-asmoz harrapatzea da, gauzetan indarrez edota pertsonetan bortxakeriaz edo beldurrarazteaz jokatuz. Delitugileari lapurra edo ohoina deritzo. Lapurreta delitu handiagoa da ebasketa baino.

### Etimologia 
Oin oin Joseba Lakarraren ikerketen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nag Hammadi

**Nag Hammadi** (arabieraz نجع حمادي, transliterazioa. ''Naj' Hammādi*,  ahoskatua), Nilo ibaiaren ertzean dagoen herri bat da, Egipton, antzinatean *Jenoboskion'' (antzinako grezieraz Χηνοβόσκιον) deitua, non, 320an, San Pakomiok, lehen monasterio kristaua sortu zuen.

Herria, ospetsua da, 1945ean, antzinako kodexen bilduma zabal bat agertu zelako. 367an, tokiko monjeek, 45 idazki erlijioso inguru kopiatu zituzten (baita Tomas, Felipe eta Valentinen ebanjelioak ere), hamabi bat kodexetan. Horiek, kontu handiz gorde ziren zigilatutako ontzi batean, eta gertuko leize batzuetan ezkutatu ziren, non ezkutaturik egon ziren 1600 urte inguruz.

1945eko abenduan, bi nekazari egiptoarrek, papiroan idatzitako antzinako eskuizkribuen 1100 orrialde baino gehiago aurkitu zituzten, Niloren ibarraren ekialdeko amildegiaren ondoan lurperatuak. Testuak, jatorrizko greziarren koptikorako itzulpenak ziren, III. mendean sortu zena.

## Kanpo estekak
Marko Ostiakoa

*Artikulu hau aita santuari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marko Ostiakoa** (Erroma, ? – Erroma, 336ko urriaren 7a) 34. aita santu izan zen, 336ko urtarrilaren 18tik urte bereko urriaren 7an hil zen arte. Esaten denez, erromatarra zen, baina ez da askorik ezagutzen bere bizitzari buruz aita santu izan aurretik.

Konstantino I.a Handiak donatismoaren arazoa ikertzeko antolatutako apezpiku konferentzia bat aipatzen duen gutuna, Melkiades aita santuari eta Marko izeneko norbaiti zuzendua doa. Marko hori, jakina, erromatar kleroko partaidea zen, apaiza edo diakonoa, eta ziur aski, aita santua bera. Arrianismoari dagokionez egin zuenaz, garai hartan Ekialdeko Elizari kalte handia egiten ziona, ez da ezer jakin.

Bi konstituzio bereak omen dira. Lehenaren arabera, Markok palio azpian izendatu zuen Ostiako apezpikua, eta Erromako apezpikuarekin gauza bera egiteko  baimena eman zion. Inbestitzea ohitura bihurtu zen IV. mendearen amaieran; beraz, litekeena da aita santuak Ostiako apezpikuaren pribilegioa berretsi izana, baina hori jada erabilia zen. Palioari dagokionez, historia ez daiteke ezar IV. mendeko iturrien bidez, irudi hori adierazten duten monumenturik antzinakoenak V. eta VI. mendeetakoak baitira, eta palioa duen aita santu baten aipamenik antzinakoena, VI. mendekoa. *Liber Pontificalis* delakoan, honako hau agertzen da Markori buruz: *Et constitutum de omni ecclesia ordinavit*, baina ez dakigu zein konstituzioz ari den.

Aita santu horri bi basilika eraiki izana aitortzen zaio: bata hiri barruan eraiki zen, *Juxta Pallacinis* eskualdean, egungo San Marko eliza dena, gaur egun duen kanpo itxura aurrerago egin ziren aldaketen ondorioz jaso zuen. V. mendean aipatzen da eliza erromatar gisa eta, beraz, bere sorrera Markori egotz dakioke. Bestea hiritik kanpo zegoen, eliza hilerri bat izan zen, aita santuak Balbinaren katakonben gainean eraiki zuena, Via Apia eta Via Ardeatina artean. Konstantino enperadorearen aldetik, altzariak eta bi basiliketarako lurrak jaso zituen.

Marko Balbinaren katakonbetan lurperatua izan zen, eliza eraiki zuen tokian. Haren hilobia zehazki bertan aipatzen da VII. mendeko ibilbideetan.

Haren jaia urriaren 7an ospatzen da.

## Erreferentziak 
* Aita santuen izenak Euskaltzaindiaren 129. araua
Edinburgh of the Seven Seas

**Edinburgh of the Seven Seas** () Erresuma Batuaren menpe dagoen Santa Helena lurraldeko Tristan da Cunha uhartearen hiriburua eta udalerri bakarra da, 280 biztanlerekin. Alfred printzearen omenez jarri zioten izena herriari, 1867. urtean. Herri hau, munduko herririk baztertuena dela diote, 2.400 kilometrotako distantziako erradioan ez baitago giza-bizirik. Herri honetan, Tristan da Cunha-ko administraria bizi da eta herriko buruzagia da, halaber. Gainera, uharteko zerbitzu guztiak (eskola, posta, herriko-etxea, portua etc.) bertan daude.

## Klima 
## Galeria 

File:Edinburgh-Tristan.jpg|
File:Edinburgh of the Seven Seas 01.jpg|
File:Edinburgh of the Seven Seas 03.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramses VII.a

**Usermaatra-Setepenra Meriamon-Ramses** edo **Ramses VII.a**, Egiptoko faraoia izan zen K.a. 1136 eta K.a. 1129 bitartean. XX. dinastiako seigarren faraoia izan zen.
[thumb|260px|Ramses VII.aren hilobia, [KV1, xehetasuna]]
## Erregealdia 
Ramses VI.a eta honen emazte Nubtxesbeden seme eta oinordekoa. Gobernatu ahal izan aurretik hil zen seme bat izan zuen. Ramses VII.aren oinordekoa, bere osaba Ramses VIII.a izan zen.

Bere erregealdiari dagokionez zenbait agiri ekonomiko eta administratibo eta faraoiarentzako bost ereserki biltzen dira. Langileen hiria zen Deir el-Medinan aurkitutako agiriek, bere garaiko krisialdi ekonomikoa adierazten dute, matxinada prestatzera bultzatzen dutenak, alearen prezio handien ondorioz. *1907-1908 Turingo Papiroan*, bere erregealdiko zazpigarren urtea datatuta dago.

## Ramses VII.aren hilobia 
Errege honen monumenturik garrantzitsuena, bere hilobia da, KV1a, Erregeen Haranean. Hilobi xalo bat da, mendeetan zehar irekita mantentzen dena (zeinu greziar eta erromatarrak ditu). Sarkofagoa, hilobiko lurzorua zulatuz egin zen, eta, zuloaren gainean, harlauza handi bat jarri zen. Bere momia ez da aurkitu.

Erregearen izena daramaten faienzazko lau ontzi aurkitu ziren DB320 gordelekutik gertu, honek, identifikatu gabeko gorpuetako bat, berea izan daitekeela iradokitzen duelarik.
[thumb|260px|Ramses VII.aren hilobia, [Sokar, xehetasuna]]
## Bere garaiko testigutzak 
Bere erregealdiari buruzko erreferentziak, honako toki hauetan aurki daitezke:

* Estela bat Elefantinan
* Ateburu zati bat Tell el-Yahudiahn
* Mnevisen omenezko eraikin bat Heliopolisen
* Menfiseko monumentuetan
* Karnakeko zati eta estatuetan.
Gaztelupeko Hotsak

**Gaztelupeko Hotsak** 1995ean sortutako euskal diskoetxea da, oso espektro zabaleko musika garaikidearen estiloak biltzen dituena, bai euskarazko baita beste hizkuntza batzuetako lanak argitaratuz.

## Historia 
Gaztelupeko Hotsak diskoetxea 1995ean sortu zuten blues musikaren beste zale batzuek, horien artean Jose Felix Azkarate 'Xarra' zela. Soraluzeko (Gipuzkoa) Gaztelupe tabernan hainbat urtez kontzertuak antolatzen aritu ondoren, euren gustuko musikarien diskoak argitaratzeko bideari ekin zioten, Jose Luis Otamendi poetak asmatutako izena hartuta. Ñaco Goñi ahoko soinu jotzaile madrildarraren bakarkako lehen diskoa izan zen kaleratu zuen lehena. Harrezkero Xarra eta Ubane Uzin izan dira zigiluaren arduradunak.

Nagusiki bluesa jorratu du diskoetxeak hasieratik, baina ibilian ibiliaz beste hainbat estilotara zabaldu du esparrua: pop musika (Bide Ertzean, Txuma Murugarren, Rafa Rueda...), rocka (Fjord, Bidebat, UEK, Petti, Sexty Sexers...), trikitia (Joseba Tapia...), doinu mestizoak (Karidadeko Benta, Mal de Ojo...), kantagintza (Morau, Mikel Urdangarin, Rogelio Botanz...), dantzarako musika (Mamba Beat)...

Diskoetxea sendotuz joan ahala, egitasmo berriak jarri ditu martxan: Errabal zigiluan, Euskal Herriko nahiz kanpoko jazz musikarien diskoak kaleratzen ditu; Irungo Bloody Mary disko dendarekin batera, Bloody Hotsak sortu du, rock-and-rolleko diskoak eta biniloak argitaratzeko; eta, berriki, Dantza Baltza saila estreinatu du, musika elektronikoa eta dantzarako musika jorratzeko.

Horrez gain, Paper Hotsak liburu sailean, musikari buruzko liburuak argitaratzen ditu. Besteak beste, Itoiz, Jotakie, Bap!!, The Clash, Public Enemy, Elliott Murphy, Rory Gallagher eta Morrisseyren biografiak kaleratu ditu orain arte, Bosgarren Haria bilduman.

## Artista batzuk 
Belceblues | Bide Ertzean | Los Coronas | Esne Beltza | Joserra Senperena | Kokein | Mikel Urdangarin | Morau | Petti | Rogelio Botanz | Sexty Sexers | Surfin Kaos | Tapia eta Leturia | Txuma Murugarren | UEK |

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea

## Kanpo estekak 
* Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen webgunea
Julie Newmar

**Julie Chalene Newmar** (Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1933ko abuztuaren 16a - ) aktore, dantzari eta abeslari estatubatuarra da. Ezaguna da *Batman* telesailean Catwomanen papera antzezteagatik.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Julie Newmar Los Angelesen (Kalifornia) jaio zen. Helen Jesmer eta Donald Newmeyerren hiru seme-alabetatik zaharrena da. John Marshall ikastetxean graduatu zen.

Izenez aldatu baino lehen, bere lehendabiziko agerraldiak *Slaves of Babylon* (1953) eta *Serpent of the Nile* (1953) filmetan izan ziren. Gainera, *The Band Wagon* eta *Demetrius and the Gladiators* filmetan dantzatzeaz gain, Los Angelesko Operarekin dantzatu zuen. Halaber, Universal Studiosen koreografoa eta dantzaria izan zen.

### Bizitza 
1950eko hamarkadaren hasieran Louis L'Amour eleberrigilearekin harreman sentimentala izan ondoren, 1977ko abuztuaren 5ean J. Holt Smith abokatuarekin ezkondu zen, baina 1984an banandu ziren. Berarekin, seme bat izan zuen, John Jewl Smith.

### Pantien asmatzailea eta ondasunen inbertitzailea 
1970eko eta 1980ko hamarkadetan Newmarrek bere panti marka propioa asmatu eta merkaturatu zuen, *Nudemar*, baita bularretakoak ere egin zituen.

1980ko hamarkadan UCLAn ikasi ondoren, Newmarrek Los Angelesko ondasunetan inbertitzen hasi zen.

## Filmografia 
### Zinean 
* *Just for You* (1952)
* *Serpent of the Nile* (1953)
* *The Band Wagon* (1953)
* *Slaves of Babylon* (1953)
* *Demetrius and the Gladiators* (1954)
* *Seven Brides for Seven Brothers* (1954)
* ''Li'l Abner* (1959)
* *The Rookie* (1960)
* *The Marriage-Go-Round* (1961)
* *For Love or Money* (1963)
* *Mackenna's Gold* (1969)
* *The Maltese Bippy* (1969)
* *Mother* (1970)
* *Hysterical* (1983)
* *Love Scenes* (1984)
* *Streetwalkin'* (1985)
* *Evils of the Night* (1985)
* *Deep Space* (1987)
* *Nudity Required* (1988)
* *Body Beat* (1988)
* *Cyber-C.H.I.C.* (1989)
* *Ghosts Can't Do It* (1990)
* *Oblivion* (1994)
* *To Wong Foo, Thanks for Everything! Julie Newmar* (1995) (kameoa)
* *Oblivion 2: Backlash* (1996)
* *If... Dog... Rabbit...* (1999)

### Telebistan 
* *The Phil Silvers Show* (1957) (izar gonbidatua, *The Big Scandal*)
* *Route 66* (1962) (izar gonbidatua)
* *The Twilight Zone* (1963) (izar gonbidatua)
* *My Living Doll* (1964–1965)
* *Star Trek* (*Friday's Child* atalean)
* *Batman*
* *The Monkees*, "The Monkees Get Out More Dirt" (1967ko apirilaren 3)
* *It Takes a Thief* (1969)
* *McCloud: Who Killed Miss U.S.A.?* (1970)
* *Bewitched: The Eight-Year Witch* (1971)
* *The Feminist and the Fuzz* (1971)
* *A Very Missing Person* (1972)
* *Columbo: Double Shock* (1973)
* *Sin, American Style* (1974)
* *Terraces* (1977)
* *Buck Rogers In The 25th Century* (1979)
* *Jason of Star Command* (1979–1981)
* *Return to the Batcave: The Misadventures of Adam and Burt* (2003)
* *According to Jim'' (2006)
Morau (diskoa)

**"Morau"** 1996an eta Gaztelupeko Hotsak diskoetxearekin izen bereko abeslariak argitaratutako diskoa da.

## Abestiak 
# Kantari doa.
# Nork daki.
# Guk mundua aldatuko dugu.
# Blanka.
# Desert orearena.
# Nostalgia.
# Urtaro berri bat.
# Zure nobioa.
# Amodio historioa.
# Istripu uniformeduna.
# Mutuak.
# Beraz berdin dio.
# Erreparoak.
# Ezinezko amodioa.

## Kanpo estekak 
* Diskoaren aipamena Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen webgunean
Morgan Freeman

**Morgan Porterfield Freeman, Jr.** (Memphis, 1937ko ekainaren 1 - ), Estatu Batuetako aktore eta zinema zuzendaria da, bigarren aktore onenaren Oscar Saria irabazlea.

## Filmografia
Skylab

**Skylab**, Estatu Batuen lehenengo espazio estazioa izan zen, Raymond Loewyk diseinatutakoa. Lurraren orbitan egon zen sei urtez, 1973tik 1979ra bitartean hain zuzen ere. Astronautak hiru aldiz joan ziren estaziora, baina, sei urte hauetatik, bakarrik lehenengo bietan izan zituen bisitak. Estazioaren pisua, 75 tonakoa zen, eta espaziora bidali zutenean ez zeukan tripulaziorik. 1973ko maiatzaren 14an bidali zuten, Saturno V (SL-1 misioa) kohetearen laguntzaz. Aireratzean Skylab-ek kalte asko jasan zituen. Eguzki babesak kalteak jaso zituen, meteoritoen aurkakoa ere galdu zuten, eta eguzki plaka nagusia oso kaltetua izan zen ere aireratzearen ondorioz. Meteoritoen aurkako babesa galtzearen ondorioz, eguzki plaken zabalketa ezin izan zuen aurrera egin eta estazioak, tenperatura altuak jasan, eta energia eskasia ere eduki zuen.
  
Estazioaren lehenengoko tripulazioa, SL-2 misioan joan zen eta 1973ko maiatzaren 25ean bidali zuten espaziora, Saturno IB ontzian. Honen helburua estazioak jasan zituen kalteak konpontzea izan zen, 28 egun egon zen. Hurrengo misioak, SL-3 eta SL-4 izan ziren. Hauek, 1973ko uztailaren 28an eta 1973ko azaroaren 16an izan ziren. Bi misio hauek guztira 171 egun egon ziren espazio-estazioan. Azkenik, Skylabeko azkeneko tripulazioa 1974ko otsailaren 8an bueltatu zen.
Bost urtez hutsik egon zen (bertaratzeko anezka egokirik ez zegoen eta gainera espazio estazioaren egoera ez zen batere ona) eta azkenik larriki hondatuta Lurreratzea erabaki zuten. Australiatik gertu erori zen 1979ko uztailaren 11an.

## Kanpo estekak
Nick Nolte

**Nicholas King Nolte** (Omaha, Nebraska, 1941eko otsailaren 8 - ), Estatu Batuetako aktorea da. *Rich Man, Poor Man* (1976) telesailean antzeztu zuen.

## Filmagintza 

* *Dirty Little Billy* (1972)
* *Electra Glide in Blue* (1973)
* *The California Kid* (1974)
* *Return to Macon County* (1975)
* *Northville Cemetery Massacre* (1976)
* *The Deep* (1977)
* ''Who'll Stop the Rain* (1978)
* *North Dallas Forty* (1979)
* *Heart Beat* (1980)
* *Cannery Row* (1982)
* *48 Hrs.* (1982)
* *Under Fire* (1983)
* *Teachers* (1984)
* *Grace Quigley* (1985)
* *Down and Out in Beverly Hills* (1986)
* *Extreme Prejudice* (1987)
* *Weeds* (1987)
* *Grace Quigley 2, Gracie (unfinished)* (1988)
* *Three Fugitives* (1989)
* *New York Stories* (1989)
* *Farewell to the King* (1989)
* *Everybody Wins* (1990)
* *Q&A* (1990)
* *Another 48 Hrs.* (1990)
* *Cape Fear* (1991)
* *The Prince of Tides* (1991)
* *The Player* (1992) (Cameo)
* *Lorenzo's Oil* (1992)
* *I'll Do Anything* (1994)
* *Blue Chips* (1994)
* *I Love Trouble* (1994)
* *Jefferson in Paris* (1995)
* *Mulholland Falls* (1996)
* *Mother Night* (1996)
* *Affliction* (1997)
* *Nightwatch* (1997)
* *U Turn* (1997)
* *The Thin Red Line* (1998)
* *Breakfast of Champions* (1999)
* *The Golden Bowl* (2000)
* *The Good Thief* (2002)
* *Hulk * (2003)
* *Northfork* (2003)
* *Clean* (2004)
* *Hotel Rwanda* (2004)
* *The Beautiful Country* (2004)
* *Neverwas* (2005)
* *Over the Hedge* (2006)
* *Off the Black* (2006)
* *Paris, je t'aime* (2006)
* *Quelques jours en septembre* (2006)
* *Peaceful Warrior* (2006)
* *The Mysteries of Pittsburgh* (2008)
* *The Spiderwick Chronicles* (2008)
* *Tropic Thunder'' (2008)
Bordeleko ardoa

thumb|300px|Bordeleko mahastien mapa.

**Bordeleko ardoa** (frantsesez *Vignoble de Bordeaux*) Frantziako hiri hartako eskualdean egiten duten arno mota guztiak dira. Urtero 700 milioi botila baino gehiago ekoizten dute, horien gehien-gehiena ardo beltza (*claret*) direlarik, ia %90a. Gainera, ''Chateau d'Yquem* moduko ardo zuriak eta *Crémant de Bordeaux* izeneko gorriak ekoizten dituzte. Geografikoki, Garona eta Dordoina ibaiek azpieskualdeak zehazten dituzte.

Historikoki, ekoizpenaren lehenengo aztarnak Erromatar Inperioaren garaietan daude. Gaur egun 10.000 upategi edo *châteaux* eta 57 izendapen daude.

Munduko ardorik garestienen artean Bordele aldean egindako mota batzuk ditugu.

## Mahatsa 
Eskualdeak mahats mota bati izena ematen dio: *Bordelesa''. Berau Irulegiko arnoa ekoizteko erabiltzen da, beste moten artean.

## Kanpo estekak 
* Bordeleo ardoaren webgune ofiziala
Kantu galduak

**"Kantu galduak"** 1998an eta Gaztelupeko Hotsak diskoetxearekin Morau abeslariak argitaratutako diskoa da.

## Abestiak 
# Aro modernoak.
# Denbora gurea bada.
# Zugan gogoa.
# Milagros.
# Aliziarena.
# Lore etxean.
# En quanto a força.

## Partaideak 
* Morau: ahotsa eta gitarra
* Joxi Ubeda: gitarra elektrikoa
* Ñaco Goñi: harmonika
* Joseba Tapia: esku soinua
* Petti: gitarra akustikoa
* Txabi eta Putre: koroak

## Kanpo estekak 
*  Diskoaren aipamena Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen webgunean
Amodio domestikoak

**"Amodio domestikoak"** 2000an eta Gaztelupeko Hotsak diskoetxearekin Morau abeslariak argitaratutako diskoa da.

## Abestiak 
# Ahaztura.
# Serie b.
# Zure hiztegia.
# Forentsearena.
# Super euskalduna.
# Metadona.
# Koartadak.
# Amodio domestikoa.
# Balada.
# Argi da dena.
# Hip hop.
# Sehaska kanta.
# Martxa baten lehen notak.
# Hamalau heriotzak.

## Kanpo estekak 
* Diskoaren aipamena Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen webgunean
Txukalda

**"Txukalda"** 2004an eta Gaztelupeko Hotsak diskoetxearekin Morau ta Agotak taldeak argitaratutako diskoa da.

## Abestiak 
# Atzerritarrak.
# Gure zoriontasuna.
# Herri txiki batekoa naiz.
# Egunero.
# Ene Geografia.
# Susmoa.
# Igerilaria.
# Zure izena.
# Hitz horrek.
# Euskaldunak, txakur eta haurrei euskaraz!
# Geltokian.
# Haizea dator.

## Kanpo estekak 
* Diskoaren aipamena Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen webgunean
Kalamidadiak

**"Kalamidadiak"** 2008an eta Gaztelupeko Hotsak diskoetxearekin Morau ta Agotak taldeak argitaratutako diskoa da.

## Abestiak 
# Road Movie
# Goiza Mundu Zoriontsuan
# Ongi Etorri
# Mendian Gora
# Beldurren Beldur
# Iparragirre Eta Aresti Autobide Ertzean
# Ametsgaiztoa
# Errugabeen Ustea
# Lore Etxean
# Gizon Jakintsua
# Itzalena
# Urtaroen Dantza

## Kanpo estekak 
*  Diskoaren aipamena Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen webgunean
Angkor Thom

thumb|Bayon Tenplua. Angkor Thom
**Angkor Thom** Khmer Inperioko errege Jayavarman VII.ak (1181-1220) XII. mendean harresiz barneko gotortutako errege hiria izan zen, Chamstarrek Angkor konkistatu eta suntsitu ondoren.

Errege hiria Siam Reap ibaiaren ondoan eraiki zen, 9 kilometro koadroko hedadurarekin, ia alboko 3 kilometroko forma karratu bat jarraituz, putzu batez eta 8 metroko altuerako harresi batez inguratuta. Errege jauregia Suryavarman I.aren garaian eraiki zen, 150 urte lehenago. Elezaharraren arabera, erregeak gau bakoitzeko zati bat Eguzki erreginarekin igarotzen zuen eraikuntza hartako Jauregi Zerutiarrean.

Angkor Thomen erdian, Bayon dago, Jayavarman VII.a erregearen tenplua izan zena. Haren dorreengatik ezaguna da: Budaren aurpegia lau aldeetan du. Hormak erregearen eta herriaren eszenak erakusten dituzten erliebez estalita daude.

thumb|ezkerrera|Angkor Thomen mapa

## Ikus, gainera 
* Angkor

## Kanpo estekak 
* Bayón
Satorrak (Morau)

**"Satorrak"** Andoni Tolosa "Morau" abeslari eta idazleak "Susa" etxearekin argitaratutako poesia liburua da. Berrogei poema baino gehiago biltzen ditu eta bost atal handitan banatuta dago.

## Atalak 
Esan bezala, liburua bost atal nagusitan banatuta dago, bakoitzak poema sorta bat barne hartuz: Zuloak, Aterpeak, Argi itsuak, Larruarenak eta Laberintoak.

Hauetaz gain, sarrera gisa beste olerki bi eta amaieran beste bat irakurgai ditugu.

## Kanpo estekak 
* Liburua on-line
Jayavarman VII.a

**Jayavarman VII.a** (1125-1218) Khmer Inperioko enperadore bihurtu zen 1181ean, hiria, 1177an, Champako tropek konkistatua izan ondoren, Vijaya konkistatuz, Champako hiriburua, gaur egungo Vietnamen. Jayavarman, Dharanindravarman II.a eta honen emazte Sri Jayarajacudamaniren semea zen.

Bere erregealdian, Jemertar Inperioak bere hedadurarik handiena lortu zuen, birtualki, gaur egun Thailandia eta Laos herrialdeek hartzen duten lurraldea hartuz, gaur egungo Myanmar, Malasia eta Vietnamera ere helduz.

Jayavarman VII.ak, hinduismoa utzi zuen budismora bihurtzeko, honela, azken hau, erlijio nazionala bihurtuz. 1200ean, Angkor Thomen eraikuntza hasi zen, errege hiriburu berria. Lan honen ondorioz, erresumako diru osoa xahutua geratu zen, hurrengo hamarkadetan arazo ekonomikoak ekarri zituelarik.

## Kanpo estekak
Budapesteko Legebiltzarra

**Hungariako Legebiltzarra** edota **Budapesteko Legebiltzarra** (hungarieraz *Országház*, euskaraz literalki "Herriaren Etxea" esan nahi du), ziuraski, Budako gazteluarekin batera Hungariako hiriburu den Budapesteko eraikinik ezagunena da. Hungariako Biltzar Nazionalaren eta beste instituzio batzuen egoitza da, Legebiltzarreko liburutegia kasu. Hiriko V. barrutian dago, Danubio ibaiaren ondoan, sarrera nagusia, Kossuth Plazan dagoelarik.

Eraikina, 1885 eta 1904 bitartean eraikia izan zen, Imre Steindlen planoak jarraituz.

Legebiltzarra bisitatu nahi dutenek, sarrerak eros ditzakete, hizkuntza ezberdinetako talde bisitak antolatzen dira.

## Barnealdea 
Barnealdea, haitzurdin eta urrez apaindua dago. Eraikinak, bere egitura simetrikoarekin, bi ganberatako legebiltzar bat izateko balio du. Iparraldeko hegalean, Lehen Ministroaren bulegoak daude, hegoaldekoan, berriz, Errepublikako Presidentearenak.

Kanpoko eskaileraren albo banatan lehoien bi estatua aurki daitezke. Zutabeak, granito gorriz eginak daude, eta 6 metroko altuera eta 4 tonako pisua dute. Sabaian, Károly Lotzen margo alegorikoak ikus daitezke, "Legediaren Apoteosia" eta "Hungariaren Loriatzea" kasu.

## Munduko Zazpi Mirari Berriak 
Munduko Zazpi Mirari Berriak izeneko leihaketan parte hartu zuen, baina ez zen aukeratua izan.

## Iruditegia 

Irudi:Hungarian Parliament Building from Castle Hill, Budapest panorama01.jpg|Urrutira, Danubio ibaiarekin batera.
Irudi:Budapest parlament interior 14.jpg|Hungariako Biltzar Nazionala.

Irudi:Budapest2.jpg|Eskailerak.

## Ikus gainera 
* Hungariako Biltzar Nazionala

## Kanpo estekak 
* Hungariako Legebiltzarraren webgunea
Hungariako Biltzar Nazionala

**Hungariako Biltzar Nazionala**, Hungarian botere legegilea erabiltzen duen ganbera bakarreko organoa da. 4 urtetik behin aukeratutako 386 partaidek osatzen dute. Gobernu buruzagitza, organo honen ardura da. László Kövér, Hungariako Biltzar Nazionaleko egungo presidentea da. Egoitza Budapesteko Legebiltzarraren eraikinean du.

## Eskumenak 
* Gobernu programaren onarpenerako bozketa
* Errepublikako Presidentea, Lehen Ministroa, Gorte Goreneko Presidentea, Gorte Konstituzionaleko partaide eta Ombudsmen edo arartekotzaren legebiltzarkideen aukeraketa, beste batzuen artean.
* Garrantzi handiko nazioarteko itunak amaitzea
* Gerra eta bake aldarrikapenei buruz erabakitzea
* Larrialdi edo krisi egoera aldarrikatzea
* Erreferendum nazionalera deitzea
* Legediaren jarraipenari buruz erabakitzea
* Gobernuaren gaineko kontrola

## Legebiltzarrean ordezkatuta dauden alderdi politikoak 
* Hungariar Alderdi Sozialista (MSZP) 190 pertsona, gobernu blokea
* Demokrata Askeen Aliantza (SZDSZ) 20 pertsona, gobernu blokea
* Demokrata Gazteen Aliantza (Fidesz) 139 pertsona, oposizioko blokea
* Alderdi Popular Demokrata-Kristaua (KDNP) 22 pertsona, oposizioko blokea
* Hungariar Foro Demokratikoa (MDF) 11 pertsona, oposizioko blokea
* Independenteak, 3 pertsona.

## Ikus gainera 
* Hungariako Legebiltzarraren eraikina

## Kanpo estekak 
* Hungariako Biltzar Nazionala
* Hungariako Biltzar Nazionala
László Sólyom

**Lászlo Sólyom** (,  ahoskatua; Pécs, Hungaria, 1942ko urtarrilaren 3a - Budapest, 2023ko urriaren 8a) politikaria, legelaria eta liburuzaina izan zen, Hungariako lehendakari izana 2005etik 2010eraino, Hungariako Alderdi Sozialistaren ordezkaritzat.

## Bizitza 
Pécsen jaioa, Zuzenbidea ikasi zuen, 1965ean amaitu zuen karrera. Zuzenbide Zibileko irakasle bihurtu zen 1983an, Eötvös Lorándeko Unibertsitatean. 1980ko hamarkadan, politikan debuta egin zuen, ingurumenari buruzko erakunde zibilen kontseilari juridikotzat. Auzitegi Konstituzionaleko lehendakari bihurtu zen 1990eko uztailean. 1999an, Koloniako Unibertsitateak (Alemania) honoris causa doktore izendatu zuen. 2000n, Védeglyet gobernuz kanpoko erakundea sortu zuen.

### 2005eko Hungariako Lehendakaritzarako hauteskundeak 
Hungariako lehendakari berria hautatzeko hauteskundeen lehen itzulian, ekainaren 6an, Lászlo Sólyomek 13 boto baino ez zituen bildu, eta haren aurkari Katalin Szilik, 183. Hala ere, Katalin Szili ez zuten lehendakari aukeratu, behar zen bi hereneko gehiengoa ez baitzuen lortu, 278 boto, alegia. Sólyomek lehen itzulian jasotako boto urriak, eskuineko alderdietako 169 diputaturen abstentzioagatik azaltzen da.

Bigarren itzulian, ekainaren 7an, Sólyomek 185 boto jaso zituen, eta Katalin Szilik 178. Hirugarren itzulian, gehiengo soila besterik behar ez zuenez, Sólyom 189 bozekin aukeratua izan zen, eta Katalin Szilik 182 jaso zituen. Abuztuaren 5ean, ordu arte lehendakari izandako Ferenc Mádl ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Edward James Olmos

**Edward James Olmos** (Los Angeles, 1947ko otsailaren 24 - ), Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmak 

* *Evening in Byzantium* (1978)
* *Fukkatsu no hi* (1979)
* *Three Hundred Miles for Stephanie* (1981)
* *Wolfen* (1981)
* *Zoot Suit* (1981)
* *Blade Runner* (1982)
* *The Ballad of Gregorio Cortez* (1983)
* *Saving Grace* (1985)
* *Stand and Deliver* (1988)
* *The Fortunate Pilgrim* (1989)
* *Triumph of the Spirit* (1989)
* *Talent for the Game* (1991)
* *American Me* (1992)
* *Roosters* (1993)
* *Menendez: A Killing in Beverly Hills* (1994)
* *A Million to Juan* (1994)
* *The Burning Season* (1994)
* *Mirage* (1995)
* *My Family* (1995)
* ''Dead Man's Walk* (1996)
* *The Limbic Region* (1996)
* *Caught* (1996)
* *12 Angry Men* (1997)
* *Selena* (1997)
* *The Disappearance of Garcia Lorca* (1997)
* *The Wonderful Ice Cream Suit* (1998)
* *The Taking of Pelham One Two Three* (1998)
* *Bonanno: A Godfather's Story* (1999)
* *The Road to El Dorado* (2000)
* *Gossip* (2000)
* *The Judge* (2001)
* *In the Time of the Butterflies* (2001)
* *Jack and Marilyn* (2002)
* *American Family* (2002)
* *Cerca, La* (2005)
* *Nausicaä of the Valley of the Wind* (2005)
* *Splinter* (2006)
* *Walkout* (2006)
* *Beverly Hills Chihuahua* (2008)

## Telebistako lanak 
* *Miami Vice* (1984-1989)
* *The West Wing* (1999-2000)
* *American Family* (2002)
* *Battlestar Galactica* (2003-2009)
* *The George Lopez Show'' (2007)

## Kanpo estekak
Sheut

**Sheut**, **Shuit** edo **Jaibit**, literalki, gizaki baten itzala, edo izaki bizidunena, baita ustezko jainkoena ere, *necher*. Bere izenaren transliterazioa hieroglifo idazkeran šut, **Sheut** bezala transkribatua.

Antzinako egiptoarren hil teorietan, itzala, izaki izpiritual antzeko zeozertzat hartzen zen, pertsona bakoitzaren izaera osatzen zuena, pertsona bat itzalik gabe existitzen ez dela jakina delarik, eta pertsonaren itzala, ez da pertsona bera gabe existitzen; antzinako egiptoarrek, itzalak, izaeraren zeozer funtsezkoa zuela uste izan zuten.

Šutarekiko ideia, Kari buruz zenaren oso antzekoa zen, hala ere, azken honekin alderatuz, honen aurkako alde askorekin, Kan, alde positbioak nagusi ziren bitartean, sheutean, pertsonaren alde negatiboak nagusitzen zirelarik.

Sarri, pertsona eta jainkoen estatuak, euren sheuta bezala hartzen ziren. Sheuta, gizaki baten irudi txiki bat bezala irudikatua zen, erabat beltza, kasu honetan, askotan, heriotza sinbolizatzen zuena, edo Anubis zerbitzatzen.

Antzinako egiptoarrentzat, izpirituaren osagaiak, honako hauek ziren: Ib, Ka, Ba, Aj, Ren eta Sheut.

## Kanpo estekak
Rosetta (zunda)

**Rosetta** ESAk sortutako zunda bat da, 2004ko martxoaren 2an espazioratua. Honen helburua *67P/Txuriumov-Gerasimenko* kometaren inguruan orbitatzea da. Zunda honek abiadura handia behar duenez, Lurraren eta Marteren grabitate-indarrez baliatu da 2014an 67P/Txuriumov-Gerasimenko kometara iristeko, 6.500 miloi km egin ondoren.

Europar Agentzia Espazialak (Alemanian) Rosetta zunda 3,4 km/s abiadurarekin Lurretik urruntzen zen heinean kontaktua mantentzen saiatu zen. Beraz orain arte bertan geratu diren aldaketa guztiak ikertzen egon dira.

Rosetta bi zatitan banatzen da, batetik laginak hartzeko atala eta bestetik lur hartzeko *Philae* izeneko aparailua. Kometa ikertzeaz gain, zundak, bidean aurkitutako bi asteroide ikertu ditu: (2867) Šteins eta (21) Lutetia. 1.300 milioi euro inguruko kostua izan zuen.

## Misioaren helburua 
Rosetta misioarekin, Lurrean bizitza sortzeko prozesuan kometek eragina izan ote zuten aztertuko dute. Izan ere, molekula organikoak garraiatzen dituzte kometek. Lurra jotzean, bertan uzten dituzte, eta posible da horrek bizitza sortzen lagundu izana. Gainera, kometek daramatzaten elementu arinek eta lurrunkorrek ozeanoak eta atmosfera sortzen ere lagundu zutela pentsatzen dute.

## Rosetta zunda 
Rosetta kometa baten orbita jarraitzeko eta bertan lur hartzeko lehenengo misioa da. Helburu duen kometa 67P/Txuryumov-Gerasimenko kometa da. Zunda orbita jarraitzeko modulu batek eta lur hartzeko beste modulu batek, Philaek, osatzen dute.

## 67P/Txuriumov-Gerasimenko kometa 
300px|thumb|ezkerrera|Txurimov kometa Rosetta zundatik ikusita, 2014ko irailaren 19an

Rosetta zundaren helburua 46P/Wirtanen kometa aztertzea zen baina bere jaurtiketaren atzeratzearen ondorioz Txuriumov-Gerasimenkoo kometa hautatu zuten.

Txuriumov-Gerasimenko aldizkako kometa bat da Jupiterretik banandu ondoren eguzkiko gertutasunean harrapaturik geratu dena.

Kometa honek 1969an aurkitu zuen Klim Txuriumov astronomoak Kiev-eko unibertsitatean, bere laguna Svetlana Gerasimenko-k ateratako argazki batzuei esker.

2014an Rosetta kometa honen inguruan orbitatzen hasi zen.

### Philae modulua kometaratzea 
Philae modulua 2014ko azaroaren 12an lurreratu zen 67P/Txuryumov-Gerasimenko kometan. Philaek 100kg pisatzen du eta hiru hanka ditu. Kometatik 22,5 kilometrora zegoenean banatu zen Rosetta zundatik, eta zazpi ordu geroago kometaren azala ukitu zuen. Zoritxarrez, kometari lotzeko pentsatuta zeuden sistemek ez zuten ongi funtzionatu eta bi salto egin zituen azkenean lurrean gelditu aurretik, kometaren grabitatea oso ahula baita. Nolanahi ere, kometan pausatu zen. Ez, ordea, pentsatuta zegoen lekuan. Nolanahi ere, hainbat datu jaso ahal izan zituen eta Lurrera bidali zituen bateriarik gabe gelditu aurretik .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esloveniar Karintia

[eskuinera|350px|thumb|Esloveniar Karintia (4. zenbakia, arrosaz), [Eslovenian.]]
**Esloveniar Karintia** eskualdea (eslobenieraz Koroška regija), Eslovenia banatzen den eskualde estatistikoetako bat da. 2005eko abenduan, 73.754 biztanleko biztanleria zuen.

Honako udalerri hauek osatzen dute:
* Črna na Koroškem
* Dravograd
* Mežica
* Mislinja
* Muta
* Podvelka
* Prevalje
* Radlje ob Dravi
* Ravne na Koroškem
* Ribnica na Pohorju
* Slovenj Gradec
* Vuzenica

## Erreferentziak
Karintia

**Karintia** (alemanez *Kärnten*, eslovenieraz *Koroška*), estatu federatu edo Bundesland bat da, Austria hegoaldean dagoena. Gutxiengo esloveniar bat du.

## Politika 
## Klima 
Taulak, Karintia estatu federatuan banatuta dauden estazio klimatologikoetako emaitzak erakusten ditu.

## Udalerriak 
## Pertsona ezagunak
* Franciszek Ksawery Lampi (1782-1852), margolaria.
* Jožef Stefan (1835-1893), fisikaria.
* Robert Musil (1880-1942), idazlea.
* Josef Klaus (1910-2001), politikaria, herrialdeko kantzilerra.
* Heinrich Harrer (1912-2006), alpinista eta esploratzailea.
* Marlen Haushofer (1920-1970), idazlea.
* Ingeborg Bachmann (1926-1973), poeta eta filosofoa.
* Kurt Diemberger (1932-), alpinista.
* Udo Jürgens (1934-2014), abeslaria.
* Peter Handke (1942-), idazlea.
* Friedrich Koncilia (1948-), futbolaria.
* Thomas Morgenstern (1986-), eski jauzilaria.
* Magdalena Lobnig (1990-), arraunlaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramses VI.a

[thumb|250px|Ramses VI.a eta Ramses IX.aren izenak dituzten ontziak, [Saqqarako Serapeuma|Saqqarako Serapeumekoak]]
thumb|250px|Ramses VI.aren hilobia

**Nebmaatra-Meriamon Ramses-Amonhirkhopshef-Necherheqaiunu** edo **Ramses VI.a**, Egiptoko faraoia izan zen K.a. 1143tik K.a. 1136 arte. Egiptoko XX. dinastiako bosgarren faraoia izan zen.

## Bizitza 
Ramses VI.a, faraoi bihurtu zen, monarkia, politiko eta ekonomikoki ahula zen garai batean, faraoia, ia izenez bakarrik izan zelarik.

Bere iloba Ramses V.aren tronua usurpatu zuen, baita aurreko erregeen kartutxoak ere, eta bere izena, Medinet Habuko errege zerrendan idazarazi zuen, bere erregealdia legitimatu eta bere autoritatea handitzeko.

Raphael Venturaren *1907-1908 Turingo Papiroa*ren berregitearen arabera, Ramses VI.ak zortzi urte eta bi hilabeteko erregealdia izan zuela jakin da, eta bere seme Ramses VII.a izan zela bere oinordekoa.

## Bere garaiko testigutzak 
**Eraikinak**
Zenbait eskualdetako tenpluetan lanak egin eta eraikitzea agindu zuen:

* Heliopolisen tenplu bat eraiki zuen
* Pilono bat eta zenbait lan Menfisen
* Zenbait lan Karnaken

**Ramses VI.aren estatuak**
Bere estatuak zenbait hiritan jartzea agindu zuen. Honako hauetan aurkitu dira:

* Zenbait estatua Bubastisen
* Estatua bat Koptosen
* Estatua baten brontzezko oinarria Megidon

**Beste erreferentzia batzuk**
* Estela bat Karnaken
* Seheletik gertuko idazkun batean aipatua da
* Sinain idatzitako zatiak daude

**Ramses VI.aren hilobia**
Bere hilobia, Erregeen Haranean dago, KV9a, bere iloba Ramses V.ari usurpatu ziona, ondoren handituz. Tutankamonen hilobitik gertu dago. Bera lurperatu eta gutxira, bere hilobia, bere gorpua, bitxiak lapurtzeko suntsitu zuten lapurrek arpilatu zuten.
Enlil-nirari

**Enlil-nirari** Asiriako erregea izan zen K.a. 1330 eta K.a. 1319 artean. Ashur-uballit I.aren semea eta oinordekoa izan zen.

Historia sinkronikoaren arabera, Babiloniako errege eta bere iloba zen Kurigalzu II.aren aurka borrokatu zuen, Sugagiko guduan, Tigris ibaiaren ondoan, garaipen eta bi estatuen arteko mugaren zuzentze bat lortuz, lurralde berriak erantsiz.
Hilezkorrak

thumb|140px|Persiar Hilezkor bat, lantza, ezkutu, daga, gezitoki eta arkuarekin.
**Hilezkorrak** izenekoak, Mediar Gerretan borrokatu zuten errege goardiako pertsiar errejimendu bat zen. *Hilezkorrak* izena, Herodotogandik dator, *Hamar Milak* edo *Athanatoi* (literalki, Hilezkorrak) deitu zituena. Persiarrek eurek, ziuraski ez zuten hitz hau erabiltzen, ziuraski, *anusiya* edo lagunak hitzaren eraldatze bat izan daitekeena.

"Sagarreramale" ezizena zuten, zeramatzaten lantzen oinarriak, fruita horren forma baitzuen.

Herodotok, Hilezkorrak, Hidarnes buruzagi zen beti 10.000 soldaduko kopurua zuen infanteria astuneko tropa bat zela aipatzen du: hildako, zauritutako edo larriki gaixo zegoen partaide bakoitza, berehala, beste bategatik ordezten zen, honengatik, itxura batean behintzat, sekula hiltzen ez zirelarik. Errejimenduak, persiar edo mediar partaideak bakarrik onartzen zituen.
[thumb|ezkerrera|140px|Arkulari persiarrak Darioren jauregiaren frisoan, gaur egun [Louvre museoa|Louvren.]]
Hilezkorren armak honako hauek ziren: larru eta zumezko ezkutu bat, lantza labur pat, burdinezko muturduna eta kontrapisu bat kontrako muturrean, arku bat eta gezitoki bat geziekin, eta, azkenik, daga edo ezpata labur bat. Errejimenduaren jantzia, feltrozko kapela edo tiara bat, brodatudun tunika luze bat, praka batzuk eta metalezko sare kota batetaz osatuta zegoen. Bere ohiko taktikak, etsaiaren aurkako aurrez-aurreko karga zen, atzegoardian zeuden hegalek, laguntza gisa, geziak jaurtitzen zituzten bitartean.

Errejimenduari, gurdi, gamelu eta mando karabana batek jarraitzen zion, euren emazte eta zerbitzariak zeramatzana eta janari berezi bat jasotzen zuena. Hilezkorrek, Maraton eta Termopiletako guduetan parte hartu zuten, eta Mardonioren agindupean, K. a. 479an Grezia okupatu zuten persiar tropen zati izan zen. Alexandro Handiak garaitu zituen Issosko guduan K. a. 333an.

## Kanpo estekak
Ala-Askanjärvi

**Ala-Askanjärvi aintzira** Finlandiako Kemijärvi udalerrian dagoen aintzira bat da. Kemijärvi aintziraren bihotzetik ateratzen diren aintzira txikitxoetako bat dugu hau, bizilagun dituen Irnijärvi eta Saarijärvi aintzirekin batera. Arrainen oparotasunagatik eta ur gardenengatik da ezaguna; izan ere, arrantzaren paradisua da eta hala nola, izokin eta perka antzeko arrain-mota ugari aurkitu daiteke bertan.

Inguruko landaredia basoen Lappi lurraldean aurkitzen diren landare ohikoak da; hala nola, azaleak, azeri-mahatsak eta urki zilarkarak.

Faunari dagokionez, igarabak edo urtxakurrak dira nagusi bertako uretan eta lehen aipaturiko izokin eta perka antzeko arrainez elikatzen dira. Altzeak, elur-oreinak eta hartz arreak dira inguruetan agertu daitezkeen ugaztun handi eta esanguratsuenak. Hegaztiei dagokienez, eskinoso abeslariak eta zapelatzak dira nagusi .

Aintzirak gutxienez bi uharte izengabe ditu.

## Ikus, gainera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Deportivo Ilumberri

**Club Deportivo Ilumberri** Irunberriko futbol taldea 1924. urtean sortu zen. Tirso Seriola lehen presidentea izan zen.

## Lehen garaia (1923-1936) 
Kondairazko garai hau mamitsua da oso. Ilumberriren berriak garai hartako kasetetan maiz azaltzen ziren. Hiru aldiz eskualdeko txapelduna izan zen eta behin Nafarroakoa, federaturik ez zeuden taldeen artean izan arren. Bestalde, Ilumberri Nafar Futbol Federakundea sortu zutenetariko bat izan zen.

## Bigarren garaia (1948-1952) 
Bost urte hauetan herrialdeko bigarren mailan aritu zen. Garai honek ez zuen ohiartzun handirik izan prentsan, oso berri gutxi azaltzen da baina inolako dudarik gabe zenbait gaztek, gehienak herriko semeak izanik, berriro Ilumberriren zamarra harro jantzi zutela izan zen berririk hoberena.

## Hirugarren garaia (1968-1998) 
Urte batzuk geroago, Irunberrin futbol federatua desagertu zen. 1968an futbola Irunberrira itzuli zen. Hirugarren garaia luzeena da, hogeita hamar urte daramatzate etenik gabe. Urte hauetan momentu onak eta alaiak izan dituzte, adibidez, lehen regionalerako igoera. Era berean momentu txarrak, adibidez, jaitsiera edo jokalari baten heriotza.

### Azken denboraldiak 
* ¹ 2015-16 denboraldian Nafarroako Preferentea **Lehen Autonomikoa** bihurtu zen eta ondorioz Lehen Erregionala, Nafarroako Preferentea.

## Kanpo estekak