Frantziako Laugarren Errepublika

**Frantziako Laugarren Errepublika** () Bigarren Mundu Gerra eta 1958 artean Frantzian izandako gobernu errepublikarra izan zen. Hirugarren Errepublika ordezkatu zuen eta, nolabait, arazo berak pairatu zituen. Frantziak 1946ko urriaren 13an Laugarren Errepublikako Konstituzioa onartu zuen.

Orduko Frantziak garapen ekonomiko izugarria izan zuen eta gerra osteko industriaren bilakaera horrek Europako Batasuna finkatu zuen. Nahiz eta gobernua sendotzeko saiakerak egin, gerra baino lehenagoko ezegonkortasun politiko bera jasan izan behar zuen. Gainera deskolonizazioak arazo berriak eman zizkion. Arazo horien guztien emaitzak errepublikaren kolapsoa eta erreferendum batek legezkotzat jo zuen ''coup d'état'' izan ziren, 1958ko urriaren 5ean Bostgarren Errepublika sortu zutenak.

1950eko maiatzaren 9an, Schumanek berrehun kazetari baino gehiagoren aurrean, Jean Monnetekin prestaturiko adierazpen bat egin zuen, Europa bateratua bultzatzeko lehen proposamena izan zena eta, harrezkero Schuman Adierazpena izena hartu zuena.

Ekonomiaren aldetik, Laugarren Errepublikak hazkunde ekonomiko handia eta bizi-mailan hobekuntza nabari izanda ere, erregimenaren oinorde nagusia bi kolonien defentsan – Indotxina eta Aljeriarenean hain zuzen ere– izandako porrota izan zen. Lehen Ministroen txandaketak oso ardurakoak ziren alderdi politikoen buruzagien artean: erradikalak (Hirugarren Errepublikaren oinordekoak), MRPko Erresistentziaren kideak, SFIO eta UDSRko sozialistak... Alderdiak elkarri mokoka aritu ziren, etengabe zentsura-mozioak prestatuz. Eraginik gabeko sistema hoei 1946an hasi zen, Indotxinako Gerra piztu zenean eta 1954 arte iraun zuen, Điện Biên Phủn menderatuak izan ondoren, Pierre Mendès-Franceren gobernuak Vietnamgo independentzia onartzen zuen armistizioa sinatu zuenean. Indotxinako porrot hark berehalako gobernatu aldaketa eragin zuen, Parlamentuak Mendès-Franceren aurkako zentsura-mozio bat onartu baitzuen. Horrek ezegonkortasuna areagotu zuen.

Indotxina galdu eta berehala, matxinada piztu zen Aljerian. Frantziako Gobernuak, hasieran, arrakasta izan zuen matxinada kontrolatzean baina frantziar paraxutistek eta segurtasun indarrek egindako torturek zalaparta bizia sortu zuten metropolian. 1958an Errepublikak zituen ezegonkortasun eta eraginik ezak gaina jo zuen, Parisko Gobernuak matxinada amaitzeko asmotan aljeriar nazionalistekin negoziatuko zuela adierazi zuenean. Horrek pied-noir (Aljerian bizi ziren frantziarrak) eta Armadak haserrarazi zituen.

Maiatzeko krisialdian, Jacques Massu jenerala burua zuten militar talde batek Aljer hartu zuen eta Parisa paraxutistak bidaltzearen mehatxua egin zuten, Charles de Gaulle Bigarren Mundu Gerrako heroia Errepublikako buru izendatzen ez bazuten.

Iritzi publikoa ez zen De Gaullen aldekoa baina ez zuen eraginkorra ez zen 'legezkotasun errepublikanoa' luzatu ere; hasieran, politikariek Aljeriako kolpisten eskakizuna errefusatu zuten baina, metropolitar armadaren jarrera eta Errepublikaren etorkizunarekiko gehiengoak zuen axolagabetasuna ikusita, iritziz aldatu ziren. De Gaullek gobernuburu izatea onartu zuen, baina eskaera bat egin zuen: erregimen presidentzialista ezarri behar zuen konstituzio berri bat egin zezaten. Matxinada militar masibo baten mehatxupean, berriro, Frantziako Parlamentuak atzera egin zuen eta horrela Bosgarren Errepublika jaio zen.

## Lehen Ministroak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak