open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gregorio Peces-Barba

**Gregorio Peces-Barba Martínez** (Madril, 1938ko urtarrilaren 13a-Oviedo, 2012ko uztailaren 24a) politikaria eta abokatua zen.

## Bizitza 
Madrilen egin zituen zuzenbide-ikasketak eta Estrasburgon osatu zituen, zuzenbide konparatuaren alorrean. Aita abokatua zuen, eta harekin hasi zen lanean. Irakasle-lanetan ere aritu da, besteak beste Madrilgo Karlos III.a Unibertsitateko irakasle eta errektore gisa; eta honoris causa doktore egin dute UNEDen, Vigoko Unibertsitatean eta abarretan.

1963. urtean *Cuadernos para el Diálogo* aldizkaria sortu zuen, besteak beste, Joaquín Ruíz-Giménez, Pedro Altares eta Javier Rupérezekin batera. 1972an PSOE alderdian sartu zen (garai hartan ezkutuko alderdia zen), eta alderdi horretan hainbat kargutan aritu da. 1977ko Espainiako hauteskunde orokorretan diputatu hautatu zuten, eta Kongresuko sozialisten talde parlamentarioko idazkari izendatu zuten; 1981ean dimisioa eman zuen arte bete zuen idazkaritza lana. 1978an Konstituzioa idatzi zutenetariko bat izan zen. 1979ko eta 1982ko hauteskundeetan berriro hautatu zuten diputatu, eta 1982an Kongresuko lehendakari izendatu zuten, gainera. Kargu horretan lan egin zuen Madrilgo Unibertsitate Complutenseko lanarekin batera, eta 1986an kargu hura utzi ondoren irakaskuntzan murgildu zen buru-belarri. Beste zenbait lanez gainera Europako Legebiltzarreko kidea izan da, legebiltzar horretako espainiar ordezkaritzaren lehendakariordea.

Argitara emandako liburuen artean aipagarriak dira *Teoría general de los derechos humanos (Giza eskubideen teoria orokorra)*, *Texto básico de los Derechos Humanos (Giza Eskubideen oinarrizko testua)*, *Libertad, poder, socialismo (Askatasuna, boterea, sozialismoa)*, etab. 2004. urtean, ministroen kontseiluak Terrorismoaren Biktimen Elkartea laguntzeko goi-komisario izendatu zuten. 2010. urtean, Pelayo zuzenbide-saria jaso zuen.

## Erreferentziak
Jacques Santer

**Jacques Santer** (Wasserbillig, Luxenburgo, 1937ko maiatzaren 18a -) luxenburgotar politikaria eta legelaria da.

## Biografia 
Zuzenbide-ikasketak egin zituen, Estrasburgon, Parisko Unibertsitatean, eta hiriburu horretako Zientzia Politikoetako Eskolan. 1961-1965 bitartean Luxenburgoko Apelazio Auzitegiko abokatu izan zen. Europako Legebiltzarrean, Alderdi Kristau Sozialeko kide gisa, lehendakariorde izan zen 1975-1977 bitartean; 1979an eta 1984an Europako Legebiltzarreko kide hautatu zuten. 1976an Luxenburgoko Hiriko Magistratu hautatu zuten. 1979-1984 bitartean Finantza, Lan eta Gizarte Segurtasuneko ministro izan zen, Pierre Wernerren gobernuan. 1984ko Legegintzarako hauteskundeen ondoren, Pierre Wernerren lekua hartu zuen Lehen Ministro eta Estatu-ministro gisa. Aldi berean, bere gain hartu zituen Finantza-ministerioa eta Posta eta Telekomunikazioetako ardurak.

1985eko ekainean Europako Ekonomia Erkidegoko Batzordeko lehendakaritza bereganatu zuen, Santarren gidaritzapean. Aginpidean egon zen sei hilabeteetan arazo handiei aurre egin behar izan zien: Golkoko gerra, kurduen arazoa, Sobietar Batasunaren kinka larria, eta jugoslaviar errepubliken arteko gatazkari, besteak beste, Europako nekazaritzako eta merkataritzako barne-arazoak ahaztu gabe. 1994ko ekaineko hauteskundeetan lehendakaritza lortu zuen berriro, eta urte horretan bertan, uztailean, Europako Batzordeko lehendakari hautatu zuten, Delorsen lekuan. 1995eko urtarrilean Luxenburgoko Lehen Ministro karguaren dimisioa eman zuen. 1999-2004 urte bitartean, Santer Europar Legebiltzarreko kide izan zen.

1991n Robert Schuman saria jaso zuen, Europa Batuaren alde egindako lanarengatik. 1998. urtean, Gizarte Zientzietako Asturias Printzea Saria eskuratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Frederick Strawson

Sir **Peter Frederick Strawson** (Londres, Ingalaterra, 1919ko azaroaren 23a - Londres, Ingalaterra, 2006ko otsailaren 13a) ingeles filosofoa izan zen.

## Biografia 
Filosofia metafisikoko irakaslea izan zen Oxfordeko Unibertsitateko Magdalen Collegen 1968 eta 1987 bitartean. Ryle eta Austinen ondoren, Oxfordeko filosofia-eskola analitikoaren ordezkari nagusia izan zen. Hizkuntza arrunta eta haren erabilera aztertu zuen, baina bere taldeko pentsalari batzuek baino sistematikoago eta modu teorikoago batez egin zituen azterketak. Strawsonek aztertu zuen arazo nagusietako bat Russellen deskribapenen teoriaren kritika izan zen: *On the Referring* (1950, Erreferentziari buruz).

Azpimarratzekoa da, halaber, *Individuals. An Essay in Descriptive Metaphysics* (1959, *Banakoak. Metafisika deskribatzaileari buruzko saiakera bat*) obran metafisika deskribatzailearen eta metafisika errebisionistaren arteko bereizketa egin zuela. Metafisika deskribatzaileak agerian jartzen ditu gure egitura kontzeptualaren alderdi orokorrenak eta aldaezinenak, gure pentsaera eta hizkuntzaren kategoriak, eta kontzeptuak, eta metafisika errebisionistak, berriz, gure sistema kontzeptual eraginkorra hobetzeko balio du. Azken horrek filosofian zeresan handia baldin badu ere, metafisika deskribatzailea eta haren ordezkari nagusiak (Aristoteles eta Kant, alegia) zerbitzatzea du helburu nagusi.

Beste zenbait lan aipagarri: *Introduction to Logical Theory* (1952, *Logikaren teoriari buruzko sarrera*); ''The Bounds of Sense: An Essay on Kant's Critique of Pure Reason* (1966, *Zentzuaren mugak: Kanten Arrazoi Garbiaren Kritikari buruzko saiakera bat*); eta artikulu eta azterlan ugari, aldizkarietan argitaratuak.

1977an *Sir'' izendatu zuten, filosofiari egindako ekarpenengatik.

## Erreferentziak
Juan Manuel Azcárate Diz

**Juan Manuel Azcárate Diz** (Madril, 1916ko urriaren 7a - 1998ko abuztuaren 24a) espainiar politikaria izan zen, Nazioen Elkarteko alboko idazkari nagusi izandako Pablo de Azcárateren semea. Genevan egin zituen lehen eta bigarren mailako ikasketak. 1934an, Madrilgo Unibertsitatean ikasten ari zela, Gazte Komunistak erakundean sartu zen. 1936an *La Hora* egunkariko zuzendari izendatu zuten, eta 1937tik Gerra Zibila amaitu zen arte, Errepublikar Gudarostean borrokatu zuen. Gerra amaitu zenean, Gaztedi Sozialista erakundea berrantolatzen eta *El Diario de la Juventud* argitaratzen hasi zen, Parisen. Gero *Mundo Nuevo* eta *Nuestra Bandera* aldizkarietako idazle izan zen, eta hainbat libururen prestaketa-lanetan lagundu zuen. 1976an, Espainiara itzuli eta hurrengo urtean, Espainiako Alderdi Komunistaren Leongo zerrendaburu izan zen Diputatuen Kongresurako hauteskundeetan, baina ez zuen hautatua izaterik lortu. Urte haietan, Alderdi Komunistako Zuzendaritzako kide eta *Nuestra Bandera* aldizkariko zuzendari izan zen. 1982an bota egin zuten Alderdi Komunistatik, eta Asociación para la Renovación de la Izquierda erakundean sartu zen. Urte hartan, Alderdi Komunistaren barruko azken urteetako gertaerak azaltzen zituen *La crisis del Eurocomunismo* (*Eurokomunismoaren krisia*) liburua argitaratu zuen. Geroztik, *Pueblo*, *El Periódico* eta *Diario 16* egunkarietan lan egin zuen, eta azken urteetan baita *El País* egunkarian ere. Egunkari horren argitaletxeak Azcárateren *La izquierda europea* (*Europako ezkerra*) argitaratu zuen, 1986an, eta liburu horren alemanezko itzulpena, 1989an.

## Erreferentziak
José Cardoso Pires

**José Cardoso Pires** (Castelo Branco, 1925eko urriaren 2a - Lisboa, 1998ko urriaren 26) portugaldar idazlea izan zen.

Hainbat lanbidetan jardun zuen bere bizitzan zehar, matematikari, marinel eta kazetari gisa, besteak beste. Bere literaturari dagokionez, portugaldar neorrealismo tradizionalari lotua izan da, eta Hemingwayren eta Ameriketako short story delakoaren jarraitzaile izan zen. Hainbat genero landu zituen, adibidez: ipuina, *Os caminheiros* (1949) eta *Histórias de amor (1952)-; eleberria, *O Anjo Ancorado* (1958); antzerkia, *O Render dos Heróis*, B. Brechten eraginpean idatzitako obra; eta saiakera, *Cartilha do Marialva* (1960) esaterako. Lehenengo arrakasta 1963an eskuratu zuen, *Jogos do Azar* ipuin-bildumarekin, eta *Hóspedes de Job* polizia-eleberria eta gizarte-egoera gatazkatsua bateratzen dituen eleberriarekin. Ondoren idatzi zituen *O Delfim* (1968), *Dinossauro Excelentíssimo* (1972) satira politikoa eta *E agora, José?* (1977) saiakera politikoa; testu kritiko eta konprometitua osatu zuen, orobat, *Corpo-Delito na Sala de Espelhos* (1979, 1980an argitaratua) antzerkirako idatzitako obran. Piresek kontalari aparta zela erakutsi zuen, besteren artean, *A balada da praia dos cães* (1982) ipuin-bildumarekin, maisutasunez bateratu baitzituen prosa artistikoa eta Lisboako kale-hizkera; kutsu eta giro horretakoa da, orobat, *Alexandra Alpha* (1987) eleberria. Ez ordea *A República dos Corvos* (1988); eleberri horretan, errealitatetik urrundu zen, eta esanahi alegorikoko zenbait kontakizun eman zituen. 1997. urtean *Lisboa. Diario de a bordo'' lan autobiografikoa idatzi zuen.

## Erreferentziak
Marguerite Henry

**Marguerite Henry**, jaiotza-izenez *Marguerite Breithaupt* (Milwaukee, Wisconsin, AEB, 1902ko apirilaren 13a - Kalifornia, AEB, 1997ko azaroaren 26a) estatubatuar idazlea izan zen. Haurrentzat idatzitako animalien abenturengatik da ezaguna.

## Biografia 
Gazte-gaztetatik izan zuen idazteko ohitura. Irakasle-ikasketak egiten hasi zen, baina bukatu gabe utzi zituen, Sidney Crocker Henryrekin ezkontzeko, 1923an. Senar-emazteak Chicagora joan ziren bizitzera. Zailtasun handiko informazio teknikoa ingeles xumean idazteko zuen gaitasuna baliaturik, merkataritza-aldizkarientzat hasi zen lanean, eta gizon ospetsuei buruzko artikuluak idatzi zituen *Saturday Evening Post* egunkariarentzat. Haurrentzat idatzi zuen lehen liburua bere etxeko sukaldari finlandiarrak kontatutako ipuinetan dago oinarritua: *Auno and Tauno: A Story of Finland* (1940). 1945ean *Justin Morgan Had a Horse* idatzi zuen ("Justin Morganek zaldia du"), protagonistak animaliak (zaldiak, bereziki) zituen liburu-sail bati hasiera emanez. Lehenengo hura, gainera, beraren eta Wesley Dennis marrazkilariaren arteko elkarlan arrakastatsuaren lehen emaitza izan zen. Liburu hura oinarri hartuta, adibidez, Walt Disneyk marrazki biziduneko filma egin zuen 1972an. Beste zenbait lan aipagarri: *Misty of Chincoteague* (1947); *Sea Star: Orphan of Chincoteague* (1949); ''Stormy, Misty's Foal* (1963); *Misty's Twilight* (1992); *King of the Wind* (1948, "Haizearen errege");* A Boy and a Dog* (1944, "Mutila eta zakurra"); *Brighty of the Grand Canyon* (1953); *Gaudenzia: Pride of the Palio* (1960); *Mustang: Wild Spirit of the West* (1966, *Mustang: Mendebaldeko espiritu basa'').
## Erreferentziak
Giuseppe de Santis

**Giuseppe de Santis** (Fondi, Italia, 1917ko otsailaren 11 &ndash; Erroma, Italia, 1997ko maiatzaren 16a) italiar zinema-zuzendari eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Filosofia eta Letrak eta Zuzenbideko ikasketak egiteaz gainera, Centro Sperimentale di Cinematografíako ikasle izan zen.

Guido Aristarco, Michelangelo Antonioni eta beste batzuekin batera, film-kritikak idatzi zituen *Cinema* aldizkarian. Aldizkari hartan, italiar zinema berritzeko ideiak proposatzen ziren; zuzendaria Vittorio Mussolini zen, Duceren semea. Aldizkariko orrietatik de Santisek zorroztasunez kritikatu eta goraipatu zituen Genina edo Soldati, Castella edo Lattuada bezala, aurreko zinemaren arauei jarraituz, bidea egiten ari ziren zuzendari gazteen lanak.

Italiar neorrealismoaren sorreran, Rosselliniren laguntzaile izan zen. Zuzendari eta muntatzaile gisa egin zuen lehenengo lana *Giorni di gloria* (1944) izan zen. Handik aurrera, bere sormen-lana ideia sozialista batean oinarritu zen, baina horrek ez zion lagundu bere lehen proiektuari sineskortasunik ematen: *Caccia tragica*.

Bere bigarren lanean ere, *Arroz mikatza*, nabarmena da kezka soziala: langile behartsuak nagusien aurrean bat eginda. Alderdi Komunistako kide gisa, arazo sozialak aztertzen dituzten filmak egiten ahalegindu zen. Azkenik, baina, horrelako filmak egiteko zailtasunek zinematik urrundu zuten.

Beste film aipagarri batzuk: *Non c´è pace tra gli ulivi* (1950); *Roma, ore 11* (1952); *Un marito per Anna Zaccheo* (1953); *Cesta duga godinu dano (La strada lunga un anno)* (1958); *La garçonière* (1960); *Italiani brava gente* (1964); *Un apprezzato professionista di securo avvenire* (1972).

## Erreferentziak
Manuel Ballester

**Manuel Ballester Boix** (Bartzelona, 1919ko ekainaren 27a - 2005eko apirilaren 5a) kataluniar kimikaria izan zen.

Bartzelonako eta Madrilgo Unibertsitateetan ikasi zuen, eta Estatu Batuetako Harvard Unibertsitatean osatu zuen bere heziketa. Bartzelonako ikasketak amaitutakoan, *Consejo Superior de Investigaciones Científicas* (CSIC) ikerketa-erakundean hasi zen lanean. 1954an Ballesterrek zuzendutako ikertzaile-taldeak errendimendu handiko lehen karbono kloruro alkaromatikoa aurkitu zuen. Aurkikuntza garrantzitsua izan zen, kimika organikoaren barruan eremu berri bat zabaldu zuelako. 1958tik 1973ra arte, Estatu Batuetako gobernuak Defentsa Sailerako agindu zion ikerketa-lan bat egiten aritu zen, eta 1971tik 1985era bitartean, Bartzelonako Kimika Organiko Aplikatuko Institutuko zuzendari izan zen. Kimikaren alorrean egin zituen aurkikuntzen artean, aipatzekoa da plastiko magnetikoarena, eta erradikal aske eta geldo berriak prestatzeko modua ere patentatu zuen. Erradikal aske eta geldoen erabilerak asko lagundu zien, besteak beste, hidrologiari eta elektronika industrialari. Aurkikuntza horri esker, eroale elektriko gisa erabili ahal izan zen plastikoa, ordura arte erabilitako metalen ordez. Sei aldiz izan zen Nobel Sarirako hautagai, eta lau liburu argitaratu zituen, horietako bat Espainian, *Química orgánica física. Fundamentos y espectrometría* (1978, *Kimika organiko fisikoa. Oinarriak eta espektrometria*). 16 patenteren jabe zen Espainian, Estatu Batuetan eta Kanadan, eta hainbat sari bereganatu zituen, horien artean zientzia-arloko Asturiasko Printzea Sariak, 1982an.
## Erreferentziak
Jan Lenica

**Jan Lenica** (Poznań, Polonia, 1928ko urtarrilaren 4a - Berlin, Alemania, 2001eko urriaren 5a) poloniar marrazkilaria izan zen.

## Biografia 
Alemaniarrek Polonia hartu zutenean, herrialdearen iparraldera alde egin zuen, baina preso hartu zuten, eta kontzentrazio-esparru batean egon zen zenbait astez. 1945ean zenbait marrazki bidali zituen *Szpilki* aldizkari satirikora. Marrazkiak egiteaz gainera, musika-ikasketak bukatu zituen. Ondoren, eskola politeknikoan hasi zen arkitektura ikasten, eta bien bitartean, testu kritikoak idatzi zituen, grafismoari eta karikaturari buruz; garai horretan egin zuen lehenengo erakusketa, eta *Szpilki* aldizkariko zuzendari artistiko bihurtu zen. Film Polski etxeko kartelak egiteko kontratua izenpetu zuen, eta aipatzekoak ditu *La Strada* (1956), *Il Bidone* (1957) eta *Ifigenia* (1962) lanetarako egin zituenak. Horrez gainera, erakusketa-standetarako dekorazioak osatu zituen. Animazio-zinemak erakarrita, Walerian Borowczykekin batera, hiru filmetako saila osatu zuen: *Bazen behin* (1957), *Etxea* (1958, Bruselako nazioarteko erakusketako film esperimentalen sari nagusia) eta *Sentimendu sarituak*. Lenicak, bestalde, hainbat animazio-lan egin zituen bere aldetik, eta collage teknika erabili zuen. 1963. urtetik aurrera, Parisen hartu zuen bizilekua. Garai horretan, ordura arteko estiloa utzi eta grafismo uhinduna landu zuen, indar handikoa eta dekorazioaren beharrik izango ez zuena. Gounoden *Fausto* operarako egin zuen kartelak (1963) eta *Wozzeck*erako egin zuenak erakusten dute marrazteko era berri hori. Azken lan hori, arte horren adierazkortasunaren ikurtzat hartzen da, gaur egun.

## Erreferentziak
Bernard Clavel

**Bernard Clavel** (Lons-le-Saunier, 1923ko maiatzaren 29a - La Motte-Servolex, 2010eko urriaren 5a) frantses idazlea izan zen.

Gozo-saltzaile, margolari eta kazetari gisa aritu zen lanean. Literaturan 1956an hasi zen ''L'Ouvrier de la nuit (Gaueko langilea) *lanarekin eta ondoren egin zituen *Vorgine* (1957), *Qui m'emporte* (1958, *Eramaten nauenak*). Lehenengo lanak oso herrikoiak izan ziren, eta arrakasta handia izan zuten: *L'Espagnol* (1959, *Espainiarra*), *Malataverne* (1960), *La Maison des autres* (1962, *Besteen etxea*), *Le Voyage du père* (1965, *Aitaren bidaia*). 1968an Goncourt saria irabazi zuen *Fruits de l'hiver (Neguko fruituak) *lanarekin. Pertsona xume eta ilunei arreta berezia jartzen zien, eta, aldi berean, erakarmen izugarria erakutsi zuen naturarekiko: *Célébration du bois* (1962, *Zuraren ospakizuna*), *L'arbre qui chante* (1967, *Abesten duen zuhaitza*), *Arbres* (1981, *Zuhaitzak*). Urteen joanean bere eleberriak tradizioen eta printzipioen fideltasunari buruzko gogoeta bihurtu ziren, eta pertsonaiak alegoriara jo zuten: *Les Roses de Verdun *(1994, *Verduneko arrosak*),* Le Soleil des morts* (1998, *Hildakoen eguzkia*), *Carcajou *(1996). Horiez gainera, haurrentzako ipuinak idatzi zituen: *La Maison du canard bleu* (1972, *Ahate urdinaren etxea*),* Le Voyage de la boule de neige* (1975, *Elur-malutaren bidaia*), *Le Mouton noir et le loup blanc* (1984, *Arkume beltza eta otso zuria*)*,* *Le Roi des poissons* (1984, *Arrainen errege*), *Au cochon qui danse* (1986, *Dantza egiten duen zerria*). 1971n Goncourt akademiako kide hautatu zuten, baina 1977an dimisioa aurkeztu zuen. 1998an ez zuen onartu Ohorezko Legioko domina.

## Bibliografia hautatua 
* *Cargo pour l'enfer* 1993
* *Malataverne*, 1993
* *L'Arbre qui chante*, 1967
* *Les Roses de Verdun* 1994

* *La Grande Patience* saila
*# *La Maison des autres*, 1977
*# *Celui qui voulait voir la mer*, 1963
*# *Le Cœur des vivants*, 1964
*# *Les Fruits de l'hiver*, 1968

* *Les Colonnes du ciel* saila
*# *La Saison des loups*, 1976
*# *La Lumière du lac*, 1977
*# *La Femme de guerre*, 1978
*# *Marie Bon pain*, 1980
*# *Compagnons du Nouveau Monde*, 1981

* *Le Royaume du nord* saila
*# *Harricana* 1983
*# *L’Or de la terre* 1984
*# *Miséréré* 1985
*# *Amarok* 1987
*# *L’Angélus du soir* 1988
*# *Maudits sauvages'' 1989

## Erreferentziak
Valentin Pavlov

**Valentin Sergeievitx Pavlov** (errusieraz: Валентин Сергеевич Павлов; Mosku, Errusia, 1937ko irailaren 27a - Mosku, Errusia, 2003ko martxoaren 30a) errusiar politikaria eta ekonomista izan zen. Moskuko Ekonomia Institutuan egin zituen ikasketak. Ekonomiari buruzko lan zientifikoak idatzi zituen, eta 1986an Sobiet Errepublika Sozialisten Batasuneko (SESB) Finantzetako ministrorde izan zen. 1989an Finantza Ministerioaren ardura bere gain hartu zuen, Nikolai Ryzhkoven gobernupean. Oposizioak herrialdean zegoen finantza-kaos handiaren erantzule zuzena izatea leporatu zion.

1991ko urtarrilean, SESBeko sobiet gorenak lehen ministro hautatu zuen, Mikhail Gorbatxovek hala proposatuta. Pavlov erabat lehendakariaren mendean zegoen gobernu bateko buru izan zen, eta ahalmen handiak eman zizkion Gorbatxovi. Handik gutxira, Legebiltzarrak ontzat hartu zuen krisiari aurre egiteko prestatu zuen plangintza: zerga-gastuak gutxitzea, jabegoaren pribatizazio-prozesua laguntzea, industria txikien eta denden sorrera sustatzea. Halaber, atzerritar enpresen inbertsioen alde egin zuen. Lehendakariari esan gabe, baina Defentsako ministroaren, Barne-ministroaren eta KGBko lehendakariaren babesa zuela, bere ahalak handitzeko eskaria egin zion Legebiltzarrari. Larrialdi Egoerarako Estatu Batzordean parte hartu zuen, 1991ko abuztuan, Gorbatxoven aurkako estatu-kolpean. Kolpeak huts egin zuen, eta Gorbatxovek kargutik kendu zuen bera. Saldukeriaz akusatu zuten, eta kartzelan sartu. 1994ko otsailean atera zen kartzelatik, 1991ko kolpeagatik edota 1993ko matxinadengatik kartzelan zeuden guztiak bezala, Dumak (Legebiltzarreko Behe Ganberak) emandako amnistiari esker.

## Erreferentziak
Mariano Aguilar Navarro

**Mariano Aguilar Navarro** (Madril, Espainia, 1916ko abuztuaren 19a - 1992ko apirilaren 8a) espainiar legelari, irakasle eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Zuzenbide-ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta nazioarteko zuzenbidean espezializatu zen 1940an.

1948 eta 1960 bitartean Sevillako Unibertsitatean jardun zuen, irakasle gisa, Konplutentseko nazioarteko zuzenbide pribatuko katedra irabazi, eta Madrila betiko itzuli zen arte.

Elkarte demokrata-kristauetako kide izan zen. 1950eko hamarraldian, pentsaera sozio-kristaua berriztatzen lagundu zuen, eta hurrengo hamarraldian, Europako Mugimenduaren presidenteorde zela, Francoren aurkako ikasle-mugimenduen alde agertu zen. 1965ean, beste zenbait irakaslerekin batera (Tierno Galván, Montero Díaz, García Calvo eta J. L. López Aranguren), oposizio demokratikoari atxiki zitzaiolako, unibertsitatetik bidali zuten, bi urterako.

Ondoren, preso politikoen defentsarako talde juridikoak bultzatzeari ekin zion. 1977an Espainiako Alderdi Sozialistan sartu zen, eta senatari izatera iritsi zen, urte bereko hauteskundeetan. Kanpo Arazoetarako Batzordeko presidente izan zen. Urte hartan bertan, Zuzenbide Fakultateko dekano izendatu zuten Unibertsitate Konplutentsean Handik gutxira, osasun-arazoak zirela-eta politika utzi, eta 1982an erretiroa hartu zuen.

## Idazlanak 
Nazioarteko zuzenbideari buruzko zenbait lan eta artikulu idatzi zuen aldizkari espezializatuetan. Horrez gainera, *Revista Española de Derecho Internacional* aldizkariko zuzendaria izan zen, eta baita *Cuadernos para el Diálogo* frankismoaren aurkako aldizkariaren sortzaileetako bat ere.

## Erreferentziak
Macário Santiago Kastner

**Macário Santiago Kastner** (Londres, 1908ko urriaren 15a - Lisboa, 1992ko maiatzaren 12a) musikologo, pedagogo eta instrumentu-jotzailea izan zen.

Klabezin-ikasketak egin zituen Londresko Kontserbatorio Nazionalean, eta letra eta humanitateetan doktoregoa lortu zuen, Oxfordeko Unibertsitatean. Amsterdam eta Leipzigen jarraitu zuen ikasketak osatzen. 1930 aldera, Bartzelonan jarri zen bizitzen, eta han, Higini Anglés musikologo eta elizgizonaren ikasle izan zen. Eskola haiek eragin handia izan zuten Kastnerrengan, iberiar musikak ikastera jo baitzuen, eta 1936an *Música hispánica* liburua argitaratu zuen.

Espainiako Gerra Zibila piztu zenean, Portugala joan zen, berak bere aberritzat hartuko zuen herrira. Han, klabezin-jotzaile izan zen, eta baita tresna horren irakasle ere, Kontserbatorio Nazionalean. Ikerketa-lan handiak egin zituen hainbat herritako artxiboetan (Coimbra, Badajoz, Palentzia, Oporto...), eta ikerketa haien ondorioz, Espainia eta Portugalgo zenbait klabezinistaren bildumak aurkitu eta artxibatu ahal izan zituen, Antonio Soler, Víctor Seijas, eta XVII. mendeko beste zenbait egileren lan ezezagunak argitaratzeaz gainera.

Bestalde, *Contribución al estudio de la música portuguesa y española* (1951, *Portugaldar eta espainiar musikaren azterketarako ekarpena*) eta *Metodología para el estudio musicológico* (1957, *Azterketa musikologikorako metodologia*) liburuak argitaratu zituen, eta baita hainbat artikulu ere, XVII. mendeko Europako musika desberdinen arteko konparazioa eginez. 1945ean, Federico Mompou musikagile espainiarraren biografia argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Ñuflo de Chaves

**Ñuflo de Cháves** (Trujillo, 1518 &ndash; Ipar Chaco, 1568) espainiar konkistatzailea izan zen. 1542. urtean Paraguaira iritsi zen Álvar Núñez Cabeza de Vacaren espedizioarekin. Bi urte geroago, Río de la Plata probintziaren gobernadore izateko Domingo Martínez de Irala eta Cabeza de Vacaren arteko gatazka hasi zenean, Cháves Iralaren alde azaldu zen. Harek aginpidea lortu zuen, eta 1547an Cháves iparraldera joan zen, zilar bila, gobernadore berriaren laguntzaz. Hurrengo urtean, Iralak Pedro de la Gascari laguntza eskaini zion Limako istiluetan Pizarroren aurka borrokatzeko. Cháves joan zen lau espainiar eta ehun indiarrekin, baina Limara iritsi zirenean, Pizarro hila zen. Chávesek Iralarentzat eskatu zuen gobernadore-izendapena, baina Gascak ez zuen onartu, eta Diego de Sanabriari eman zion aginpidea. 1558an, Irala hil ondoren, Cháves iparraldeko lurraldeetara joan zen Mendoza gobernadorearen aginduz, Xaraye mendietan hiri bat sortzera. 158 espainiar eta 23 itsasontzi hartu zituen horretarako, baina bere benetako asmoa gobernazio burujabea sortzea zen. 1559an Nueva Asunción sortu zuen, Guapai ibaiaren ertzean, baina laster hasi ziren lurraldea kolonizatzeko eskubideak zirela-eta tirabirak Andés Manso eta Chávesen artean. Arazo hura konpontzeko Cháves Limara joan zen. Han erregeordeak bere seme García de Mendoza lurralde hartako gobernadore izendatu zuen, eta Cháves berriz gobernadoreordeko. 1561. urtean, Guapai aldera itzuli zenean, Santa Cruz de la Sierra sortu zuen Chiquitos mendietan. Indiarrek hil zuten Asunciónerako bidean. 

## Erreferentziak
Shorty Rogers

**Shorty Rogers** (Jaiotza-izena: **Milton Michael Rajonsky** ; Great Barrington, Massachusetts, 1924ko apirilaren 14a - Los Angeles, 1994ko azaroaren 7a) estatubatuar tronpeta-jotzailea eta musikagilea izan zen.

New Yorkeko Musika eta Arte Eskola Nagusian ikasi zuen tronpeta. Jimmy Giuffrerekin konposizioa ikasi zuen Los Angeleseko Kontserbatorioan, eta eskolako orkestran parte hartu zuen. 1942an Will Bradleyren orkestrarekin aritu zen, eta hurrengo urtean Red Norvoren taldearekin. 1945ean Cozy Coleren zazpikotean sartu zen, Red Norvoren zortzikotean aritu zen, eta Earl Lamond, Emmett Carls, Chubby Jackson eta Don Lamondekin Lennie Tristanoren lehenengo diskoa egin zuen. Urte horretan bertan Woody Hermannen lehenengo taldean sartu zen, eta harentzat hainbat lan ondu zuen. Kai´s Krazy Cats taldearekin ere disko bat egin zuen 1946an. 1947an Charlie Barneten orkestran aritu zen, eta urte horren amaieran Woody Hermanen bigarren taldean sartu zen. 1950. urtean Stan Kentonek deitu zion bere Innovations in Modern Music taldean parte hartzeko. 1951n Los Angelesen hartu zuen bizilekua, eta Giants taldea sortu zuen han. Garai horretan bi filmetarako musika osatu zuen: *Ekipo basatia *(1954, Laslo Benedeck) eta *Urrezko besoko gizona *(1955, Otto Preminger). 1963. urtetik aurrera Rogersen karrerak gorantz egin zuen, eta zinema-estudioetan aritu zen batez ere. *Starsky and Hutch* telesaileko musika osatu zuen, besteak beste. 1982an bira bat egin zuen National Youth Orchestrarekin, Japonian izan zen West Coast Giantsekin (1983), eta Nizako jazz-jaialdian ere parte hartu zuen (1985).

## Diskografia 
* *Modern Sounds, Shorty Rogers & His Giants* (1951; Capitol Records H-294)
* *Popo* (1951; Xanadu Records)
* *Short Stops* (1953; Bluebird Records)
* *Infinity Promenade* (1953; RCA Victor 20-5503)
* *Tale of an African Lobster* (1953; RCA Victor Records 20-5503)
* *Shorty Rogers Courts the Count* (1954; RCA Victor Records LJM-1004)
* *The Swinging Mr. Rogers* (1955; Atlantic Records ALS-1212)
* *Martians Come Back* (1955; Atlantic Records SD-1232)
* *Martians Stay Home* (1955; Atlantic Records, K50714, 1980)
* *Clickin with Clax* (1956; Atlantic Records, K50481, 1979)
* *Wherever the Five Winds Blow* (1956; RCA Victor LPM-1326)
* *The Big Shorty Rogers Express* (1957, RCA Victor CD 74321 18519 2)
* *Shorty Rogers Plays Richard Rodgers* (1957; RCA Victor LPM-1428)
* *Way Up There* (1957; Atlantic Records SD-1270)
* *Portrait of Shorty* (1957; RCA Victor LPM-1561)
* *Chances Are It Swings* (1958; RCA Victor LPM-1975)
* *The Wizard of Oz and Other Harold Arlen Songs* (1959; RCA Victor)
* *Bossa Nova* (1962; Reprise R/R9 6050)
* *Jazz Waltz* (1963; Reprise R/R9 6060)

## Erreferentziak
Albert Claude

**Albert Claude** (Longlier, Belgika, 1899ko abuztuaren 24a - Brusela, Belgika, 1983ko maiatzaren 22a) biologoa izan zen.

## Biografia 
Belgikan egin zituen ikasketak, Liejako Unibertsitatean, eta lehenengo ikerlan garrantzitsuak New Yorkeko Rockefeller Institutuan egin zituen, 1930eko hamarraldian eta 1940koan zehar. 1941. urtean estatubatuar hiritartasuna eskuratu zuen, eta 1949an belgikar eta estatubatuar hiritartasunak, biak, hartu zituen. Rockefeller Unibertsitateko katedraduna eta Bruselako Unibertsitate Askeko katedraduna izan zen, eta 1948tik 1971ra bitartean Belgikako Jules Bordet Institutuko zuzendari lanetan jardun zuen.

1974. urtean Medikuntzako Nobel Saria eman zioten, zelula bizien biologiari buruz egindako ikerlanengatik. Nobel Saria Christian de Duve belgikarrarekin eta George E. Palade estatubatuarrarekin banatu zuen; zelulen biologia modernoaren aitzindari izan ziren hirurak. Clauderen ekarpen nagusia zelularen osagaiak bereizteko eta osagai bakoitza bere aldetik, elkarrengandik bereiz, ikertzeko zentrifugatzaile bat (hau da, lastertasun handian biratzen den tresna bat) erabiltzea izan zen. Zentrifugazio diferentziala deritzo Claudek asmaturiko prozedura horri, eta garrantzi handiko teknika da, ikerketa biologikoen alorrean. Bestalde, mitokondriak arnasketan betetzen duen zeregina zehaztu zuen, eta zelulen zitoplasman proteinak pilatzen diren mintza ere, mintz endoplasmiko deritzona, berak aurkitu zuen. Claude izan zen, orobat, ikerketa biologikoetan mikroskopio elektronikoa erabili zuen lehen ikertzailea (1942an, zelularen zatiak bereiz aztertzeko lanetan, hain zuzen ere).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry-Jacques Le Même

**Henry Jacques Le Même** (Nantes, Frantzia, 1897ko urriaren 17a - Megève, Frantzia, 1997ko otsailaren 17a) frantses arkitektoa izan zen.

## Biografia 
1917an Pascal-Recouraren lantegian hasi zen ikasten, eta ondoren, Emmanuel Pontrémolirenean. 1923an Rougevin lehiaketa irabazi zuen, hotel baterako diseinatu zuen igerileku bati esker. Émile Jacques Ruhlmann altzari-diseinatzaileak berarekin lan egitera deitu zuen. Harekin egon zen bitartean, 1920ko Parisko etxe dotoreenak ezagutu ahal izan zituen.

Horrez gainera, beste hainbat maisu frantsesekin lan egin zuen, Pierre Patoutekin, batez ere, 1925eko Erakusketa Unibertsalerako lanak eginez. 1926an Maurice de Rothschild baroiak baserri bat egiteko eskatu zion, garai hartan antzinako baserriak modan baitzeuden. Lan hartarako, baserria eraikiko zen inguruko etxeak aztertu zituen, eta horixe izan zen lan haren irakaspena, lekuaren espiritua bereganatzea eta garai hartako kultura ezagutzea ezinbestekoak zirela, hain zuzen.

Hirurogei urtean jardun zuen lanean, eta era askotako lanak egin zituen: Megèveko etxebizitza sozialak, 1937ko Nazioarteko Erakusketako Zurezko jauregia Parisen (lehenengo saria)... 1920. urtearen amaieran Pol Abraham arkitektoarekin elkartu zen Assyko goi-ordokiko erietxeak egiteko (Savoia Garaia). Plaine Jouxeko erietxeak ospe handia eman zien.

Horrez gainera, aipatzekoak dira Guébriantekoa (1932) eta Martel-de-Janvillekoa (1937). 1980an Marcel Dassaultek etxe handi bat egiteko enkargua eman zion, aurrealdea 70 metrokoa behar zuena. Horrez gainera, Megève eski-estazioa dotorea bihurtu zen, Le Mêmeri esker.

## Erreferentziak
Paolo Bortoluzzi

**Paolo Bortoluzzi** (Genoa, Italia, 1938ko maiatzaren 17a - Brusela, Belgika, 1993ko urriaren 15a) italiar dantzaria izan zen. Goi-mailako irakasleak izan zituen: Ugo dell´Ara, Nora Kiss, Victor Gsovsky, Assaf Messerer.

## Biografia 
1957an jaioterrian debutatu zuen, bertan egiten zen ballet-jaialdi batean. Jaialdi hartan, Maurice Béjartek *Haut-voltage* aurkeztu zuen, eta Bortoluzzik koreografo harekin dantzatzea erabaki zuen. Baina, 1960. urtera arte itxaron behar izan zuen. Urte horretan, Maurice Béjartek XX. Mendeko Balleta sortu zuen, eta Bortoluzzi taldeko kide izan zen. 1965ean Béjartek *Cygne* ("Beltxarga") sortu zuen, eta hiru interprete gizonezkoren esku utzi zuen txoriaren papera. Lan haren ondoren, arrakastak bata bestearen ondoren iritsi ziren: *Roméo et Juliette* (1966), *Messe pour le temps présent* (1967, "Meza gaur egunerako"), *Ni fleurs ni couronnes* (1968, "Ez lorerik ez koroarik"), *Mariage d´Aurore* ("Auroreren ezkontza"). 1969an *Nomos Alpha* soloa dantzatu zuen.

1970. urtean izugarrizko arrakasta izan zuen, *L´Oiseau de feu* ("Suzko txoria") lanarekin, eta 1971. urtea ere bide beretik egin zuen: *Actus tragicus*, *Offrande chorégraphique* ("Koreografia eskaintza"), *Nijinski, clown de Dieu* ("Nijinski, Jainkoaren clowna"). Europako antzoki askotara gonbidatu zuten. 1972. urtean XX. Mendeko Balleta utzi zuen, eta Rhineko Ballet alemaniarra zuzendu zuen. Koreografo gisa ere egin zituen saioak: *La Valse* (1965, *Balsa*), *Cendrillon* (1977, "Errauskina"), *Nuits d´été* ("Udako gaua"). 1978an, Milango Scalan, Bortoluzzik Picassoren omenezko ekitaldi bat osatu zuen. 1973an dantza-eskola bat zabaldu zuen Turinen.

## Erreferentziak
Necmettin Erbakan

**Necmettin Erbakan** (Sinope, Turkia, 1926ko urriaren 29a - Ankara, Turkia, 2011ko otsailaren 27a) politikaria izan zen. Turkiako lehen ministro izan zen 1996-1997 urte bitartean. Erbakan izan zen 1923an Errepublika aldarrikatu zenetik Turkian agindu zuen lehenengo musulmana.

## Bizitza 
Istanbulgo Unibertsitate Teknikoan ikasi zuen, eta bertako irakasle izan zen. 1952. urtean doktore egin zen Ingeniaritza mekanikoan Akisgrango (Alemania) Unibertsitatean. 1969an irakaskuntzaren mundua utzi zuen Legebiltzarreko kide hautatu zutenean Konyako hautagai independente gisa. Handik urtebetera Ordena Nazionalaren Alderdia sortu zuen. 1971n lege martziala adierazi zenean, gobernuak Ordena Nazionalaren Alderdia deuseztatzea agindu zuen, alderdi hark erlijioa helburu politikoetarako erabiltzen baitzuen gobernuaren arabera. 1972an Salbazio Nazionalaren Alderdia sortu zuen. Alderdi horretako kide gisa Lehen Ministrorde izan zen hiru gobernualditan (1973-1978). Estatu-kolpe militarraren ondoren Erbakanaren alderdia deuseztatzea agindu zen 1980an, ibilaldi bat antolatu zuelako islamiar legea ezartzearen alde; hamar urtez politikatik kanpo egon behar izan zuen. 1987an Ongizatearen Alderdiko buruzagi izan zen. 1995eko hauteskundeetan Turkiako alderdi nagusia izan zen. Oposizioko alderdiak saiatu ziren Erbakan aginpidetik kentzen, Erbakanak Turkiako gobernu laikoaren ordez ordena soziala islamiarra ezarriko ote zuen beldur baitziren. Hala, 1997an dimititu egin behar izan zuen gudarostearen presioak zirela-eta. 1998an Erbakan bost urtez politikatik kanpo egotera kondenatu zuten, Estatu laikoaren kontra egiteagatik.

Erbakanen jarduera politikoak askotan debekatuta egon arren, Fazilet Partisi (Bertutearen Alderdia) sortzen lagundu zuen 1997. urtean. Erbakan Bertutearen Alderdiaren lehendakari izan zen 2003-2004 urteetan, eta berriro ere, 2010. urtetik bere heriotza arte (2011). 2001. urtean, Bertutearen Alderdia konstituzioaren aurkakotzat jo zen, eta geroago debekatua izan zen.

## Erreferentziak
Honda

**Honda** Japoniako auto- eta motozikleta-fabrikatzailea da, 1948. urtean sortua. Motozikletak egiten hasi zen, eta erabat aldatu zuen industria hori, Europako zilindro handiko motozikleta-fabrikatzaile tradizionalak desagerrarazteraino; kirol-motozikletaren kontzeptu berri bat sortu zuen.

1962an motozikletez gainera, autoak ere fabrikatzen hastea erabaki zuen Hondak; auto txikiak egiten hasi zen horrela, mota horretako autoen eskaria gero eta handiagoa baitzen Japonian. Auto horiek, bestela badirudi ere, oso teknologia aurreratua dute, eta kirol-auto txikien antzekoak dira: *S 600* autoak, esaterako, 606 zentimetro kubikoko motorrarekin, 57 zaldiren indarra du. Antzeko ezaugarriak ditu, baita ere, *S 800* autoak, aurrekoa baino handitxeagoa eta lau zilindroko motorrarekin.

Baina Honda etxearen urterik onenak 1970eko hamarraldikoak izan ziren, *Civic* txiki arrakastatsua agertu zenez geroztik. Besteak beste, transmisio automatikoa zuen, auto txikiek ohi ez bezala. Hamarraldiaren erdialdean auto handiagoa egin zuen, *Accord*, merkea eta gutxi kontsumitzen zuena. Hamarraldi haren bukaeran, berriz, merkatuaren beste alor batzuk bereganatu nahian, *Prelude* aurkeztu zuen; Honda etxeko auto guztiak bezala, teknologiaren berritasunagatik eta kalitateagatik nabarmendu zen hura ere. Hurrengo urteetan Europako merkatura zabaldu eta lantegia jarri zuen Britainia Handian. Aurrez aipaturikoez gainera, Hondaren modelo aipagarria da *NSX* kirol-autoa, ospe handiko marketako beste auto batzuen parekoa, baina haiek baino askoz merkeagoa.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Billy Eckstine

**Billy Eckstine** (Jaiotza-izena: **William Clarence Eckstine** ; Pittsburgh, Pennsylvania, 1914ko uztailaren 8a - *Ib.*, 1993ko martxoaren 8a) estatubatuar kantaria izan zen.

## Biografia 
Baladetan espezialista zen lehenengo kantari beltza izan zen, eta bere garaiko jazz-pop estiloa bluesaz bete zuen. Estilo nahasketa horrek ospe handia eman zion Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Txikitatik izan zuen kantatzeko grina, eta gazte denboran, ikasketak batetik, eta, bestetik, zuzeneko emanaldiak txandakatzen zituen. 1939an Earl Hines bandan sartu zen, eta talde horrekin hasi zen ospea hartzen. Banda horrekin hainbat disko grabatu zituen, 1943. urtera arte; urte horretan, bakarka hasi zen kantatzen, eta big band bat osatu zuen. Talde horretan parte hartu zuten, besteak beste, Charlie Parker, Dizzy Gillespie, Miles Davis eta Art Blakey musikagileek. Hala eta guztiz ere, taldeak ez zuen ondo funtzionatu, eta 1947an bere karrera bakarka jarraitzea erabaki zuen Eckstinek. Banda horretan izan zen bitartean, arrakasta handia lortu zuen bakarkako bi disko hauekin: *Prisoner Of Love* eta *Cottage For Sale* (1945). MGM Records etxearekin entzute handiko lanak egin zituen, besteak beste, *Blue Moon* eta *Caravan*. Baina 1950eko hamarraldiaren bigarren erditik aurrera, ospea galtzen joan zen; garai horretako lan nagusia Sarah Vaughanekin kantatutako *Passing Strangers* izan zen (1957). Urte horretatik aurrera, kalitate handiko albumak kaleratu zituen, hala nola *Billy Eckstine´s Imagination*, *No Cover No Minimum*. Mundu osoko jazz-klubetan kantatu zuen, zuzenean, hirurogeita hemezortzi urte bete zituen arte.

## Erreferentziak
William Daniel Phillips

**William Daniel Phillips** (Wikes-Barre, Pennsylvania, AEB, 1948ko azaroaren 5a) estatubatuar fisikaria da.

## Biografia 
Massachusettseko Teknologia Institutuan eskuratu zuen fisikako doktoregoa 1976. urtean. Doktoregoa eskuratu ondoren, 1978an National Bureau of Standards (gerora, National Institute of Standards and Technology-NIST) erakundean hasi zen lanean, eta neurketa elektriko zehaztasun handikoei buruzko lanak egin zituen. Baina libre gelditzen zitzaion denboran atomoen laser bidezko hozketa ikertu zuen, eta alor horretako lanek eman zioten, hain zuzen ere, ospe handiena.

Fisikako Nobel Saria eman zioten 1997an, Stephen Chu eta Claude Cohen-Tannoudji zientzialariekin batera, zeinek bere kasa laser izpiekin atomoak harrapatzeko eta hozteko metodoen bilakaeran egindako lanengatik. Hiru zientzialari horiek laser irradetan oinarriturik asmaturiko teknikan gas hotzen bidez sorturiko laser argi-izpiak erabiltzen dira; ordenarik gabeko nahastura solido batean zehar igaroarazten dira izpi horiek eta izpiak nahasturan zehar igaro ahala, ordu arte lastertasun handiz higitzen ziren atomoak mantsotu egiten dira, gelditzeraino ia, halako eran non atomoa mugitzen ari denean ezin egin daitezkeen zenbait ikerketa egiteko aukera ematen dion ikertzaileari; atomoen barne-egitura interpretatzerainoko zehaztasuna lor daiteke metodo horren bidez. Aurkikuntza eta ekarpen garrantzitsua izan zen oso, adibidez fisika kuantikoa ulertzeko, eta doitasun handiko neurketak egiteko tresnak eraikitzeko ere baliagarria izan da, besteak beste.

Marylandeko unibertsitateko irakaslea da, eta 2011. urtean, San Luis Potosíko Unibertsitate Autonomoak honoris causa doktore izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthur Ashe

**Arthur Robert Ashe** (Richmond, Virginia, AEB, 1943 &ndash; New York, AEB, 1993) estatubatuar tenislaria izan zen.

## Biografia 
Estatu Batuetako taldearekin Davis Kopa jokatu (1963), eta munduko goreneko mailetara iritsi zen lehen tenislari beltza izan zen. Hala ere, hasieran zailtasun asko izan zuen, Estatu Batuetako tenis-klub askotan debekaturik baitzegoen beltzak sartzea. Bere trebetasunari esker, ordea, oztopoak gainditu, eta 1962an lehen tituluak lortu zituen.

Amateur gisa, National Collegiate Athletic Associationen txapelketa (1965), lur gaineko txapelketa nazionala (1967) eta teniseko Irekia irabazi zituen, besteak beste, Estatu Batuetan.

1969an profesionalizatu egin zen, eta laster iritsi ziren txapelketa nagusietako (Grand Slameko) lehen garaipenak. Beste askoren artean, Australiako Irekia irabazi zuen 1970ean, hurrengo urtean Roland Garroseko bikotekakoa, Marty Riessenekin batera, 1975ean Wimbledongoa, Jimmy Connors gainditu ondoren, eta 1977an, berriz ere, Australiakoa, baina oraingoan bikotekakoa Tony Rocherekin.

1976an bigarren posturaino iritsi zen, mundu mailako sailkapenean. 1979an bihotzeko ebakuntza bat egin zioten, eta hurrengo urtean utzi egin zion tenisean jokatzeari. Gero, gizarte-obrak bultzatzeaz gain, Estatu Batuetako taldearen kapitain ere izan zen Davis Kopan, 1981etik 1985era bitartean. 1983an bihotzeko beste ebakuntza bat egin zioten, eta HIESa eragiten duen birusaz kutsatu zuten. Harrezkero, heriotza eragingo zion gaixotasuna zuela aitortu, eta HIESaren aurkako borroka bultzatzeko eta seropositiboen onarpenerako kanpainetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Oscar Peterson

**Oscar Peterson** (Montreal, Quebec, 1925eko abuztuaren 15a - Mississauga, Ontario, Kanada, 2007ko abenduaren 23a) piano-jotzailea izan zen.

## Biografia 
Oso gazterik hasi zen musikagintzan; 5 urte zituenerako, bazekien pianoa jotzen. 1949an Estatu Batuetara joan zen Carnegie Hall aretoan kontzertu batean jotzera, eta Jazz at the Philarmonic Granz orkestrarekin bi bira egitera. 1953. urtean hirukotea osatu zuen Ray Brown baxuarekin eta Herb Ellis gitarra-jotzailearekin. Hainbat disko grabatu zituzten elkarrekin, eta ospe handia eskuratu zuten. Ellisek hirukotea utzi zuen 1959an, eta Ed Thigpen perkusio-jotzaileak bete zuen haren lekua; baina 1965ean behin betiko desegin zen taldea.

1967 eta 1972 bitartean Petersonek 15 diskoz osaturiko sail bat grabatu zuen, MPS alemaniar disko-etxearentzat; askoren ustez, orduan osatu zuen bere obrarik onena, piano-bakarlarirako zenbait grabaziorekin.

1970eko hamarraldiaren erdialdera, Neils-Henning Orsted Pederson daniar kontrabaxu-jotzailearekin hasi zen lanean, eta tarteka, hirukotea osatu zuten Joe Pass gitarra-jotzailearekin. Peterson jazz musikako jotzaile gisa nabarmendu zen nagusiki, bere teknika bikainari eta swing musika interpretatzeko zituen dohainei esker, batez ere. Kritikari askoren ustez, bere estiloak Art Tatum piano-jotzailearena gogorazten du, bere maisutasun teknikoan eta aberastasun harmonikoan, eta azpimarratzekoa du, orobat, Nat King Cole, Teddy Wilson eta James P. Johnson piano-jotzaileen eragina. Petersonek zazpi aldiz irabazi zuen Grammy saria, 1974, 1975, 1978, 1979, 1990 (bi) eta 1991. urteetan, hain zuzen ere.
## Erreferentziak
Antonio Márquez Salas

**Antonio Márquez Salas** (Mérida, Venezuela, 1919ko uztailaren 6a - Caracas, Venezuela, 2002ko otsailaren 12a) venezuelar ipuingilea izan zen. Bere literatura-ekoizpena kopuruz txikia den arren, Venezuelako XX. mendeko ipuingintzaren maisu handitzat hartua da, eta eragin handia izan du, Venezuelan ez ezik, baita Hego Amerika guztian ere. Márquez Salasek Venezuelako ipuinaren generoa eraberritu du, prosako generoetako gaien eta tekniken berrikuntza bilatu nahi zuen venezuelar kontalarien belaunaldi baten joerari jarraituz. Belaunaldi hura *Contrapunto* (1946-1949) aldizkariaren inguruan bildu zen, eta Venezuelako literaturak Europako eta Ipar Amerikako idazle modernoen joerak (Thomas Mann, Aldous Huxley eta John Dos Passos; Martin Heideggerren existentzialismoa) bereganatu zituen, baina beren sorterriko "moderno berrien" (Pocaterra, Meneses eta Uslar Pietri) proposamen estetikoak bilduz aldi berean. Horrela, Venezuelaren kontzientzia historikora hurbildu ziren, eta kanpoko joeren berrikuntzak bereganatu zituzten (batez ere existentzialismoa eta psikoanalisia). Márquez Salasek kontakizun laburrez osaturiko hiru ipuin-liburu eman ditu argitara, *El hombre y su verde caballo* (1947), *Las hormigas viajan de noche* (1956) eta *Cuentos* (1965). Kontakizun horietan irudi berriak erabili zituen, alde batera utzirik criollismoaren eta aurreko belaunaldien abangoardiaren eragina, eta prosa liriko hunkigarria agertzen dute. Hiru liburu haien ondoren bi antologia argitaratu zituen, *Márquez Salas, El día implacable* (1970) eta *Sólo, en campo descubierto* (1964), argitara emandako ipuin hautatuez osatuak biak.
## Erreferentziak
Joxemartin Apalategi

**Joxemartin Apalategi Begiristain** (Ataun, Gipuzkoa,  - Bilbo, Bizkaia, ) elizgizona eta antropologoa izan zen.

## Bizitza 
1969an Filosofiako ikasketak egin zituen Donostiako Apaizgaitegi Nagusian. Soziologiako lizentzia lortu zuen Paris 8 Unibertsitatean, 1972an. 1980an, Valentziako Unibertsitatean Filosofiako lizentzia lorturik, 1984an Kultura Antropologiako doktoregoa eskuratu zuen, Euskal Herriko Unibertsitatean. Tesia Julio Caro Barojaren zuzendaritzapean egin zuen, Jose Migel Barandiaran mahaiburu zela.

1981. urteaz geroztik, euskal eta atzerritar kulturen antropologoa eta irakaslea izan zen EHUn. 1984tik 1985era Paueko Unibertsitatean irakatsi zuen. 1984an, zuzendarikide gisa, Teresa del Vallerekin eta Joanne Crawfordekin batera egin zuen lan ikerketa-proiektu batean, Eusko Ikaskuntzaren Jose Migel Barandiaran beken lehen deialdian.

1994an, lehen saria lortu zuen Lekeitioko Euskal Herriko Bideoa lehiaketan, *Manuel Lekuona: 1894/1987* bideoarekin. *Barandiaran Joxemiel* liburu-bildumaren sortzaile eta zuzendaria izan zen. Haranburu Altuna argitaletxean. 1989an Barandiaran Fundazioaren zientzia-batzordeko kide izendatu zuten. Eta 1990ean, *Pertsona eta Sozietatea* bilduma sortu zuen Elkar argitaletxean.

1991tik 1993ra Eusko Ikaskuntzaren Gipuzkoako lehendakariordea izan zen; eta, Jose Migel Barandiaran hil ondoren, zuzendaritza-taldekoa izan zen.

## Lanak 
Apalategiren lan argitaratuen artean, aipagarri dira: *Introducción a la historia oral. Kontuzaharrak* (1987), *Antropologia hirian, Bilbon* (1987), *Antropologia berria. Ahozko herri produkzioa. Ataungo herria, auzoak* (1988) eta *Hiru etnografiazko galdeketa elikapenaz: Gasteizen, Meñakan, Zumaian* (1988).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Aguado

**Jesús Aguado** (Madril, 1961) espainiar poeta da.

## Biografia 
Gazte-gaztetatik izan du letretarako joera, eta bere itzultzaile-lanekin eta hainbat komunikabidetan argitaratzen dituen lanekin txandakatuz jorratu ohi du poesia. 1984an bat-batean agertu zen Espainiako literaturan, kritika espezializatuaren eta irakurleen arreta piztu zuen *Primeros poemas del naufragio* *(Hondoratzearen lehen poemak)* izeneko poema-bildumarekin. Geroago beste poema-liburu batzuk ere argitaratu ditu: *Mi enemigo* (1987, *Nire etsaia*) eta *Semillas para un cuerpo* (1988, *Gorputz batentzat haziak*), azken hori Chantal Maillardekin batera idatzia eta Leonor izeneko poesia sari ospetsua lortu zuena. Halaxe finkatu zen egungo poesia espainiarreko ahots berri eta originaletako bat. 1990ean beste aitorpen bat lortu zuen Hiperion saria irabazitako *Los amores imposibles* *(Ezinezko maitasunak)* obraren bitartez. Hiru urte geroago, beste poema-liburu bat, *Libro de Homenajes* (1993, *Omenaldi liburua*), eta ondoren bere olerkien lehen antologia argitaratu zituen: *El placer de la metamorfosis. Antologia 1984-1993* (1996, *Metamorfosiaren atsegina. Antologia 1984-1993*). *Nueve amores imposibles* (1996, *Bederatzi maitasun ezinezko*), *El fugitivo* (1998, *Iheslaria*), *Piezas para un puzzle* (1999), *Los poemas de Vikram Babu* (2000), *La gorda y otros poemas* (2001), *Lo que dices de mí* (2002), *Heridas* (2004), *La astucia del vacío* (2005) eta *Verbos* (2009) liburuek osatzen dute olerkari honen emaitza oparoa. Aguadoren poemagintzan aipagarriak dira poetaren eta bere onetik ateratako egungo munduaren arteko identifikaziorik eza, molde eta gaien aldakortasuna, olerkien erritmoa, malgutasuna eta sendotasuna, eta hizkera berri eta iheskorraren erabilera guztiz landua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak