open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaligrama

thumb|250px|Apollinaireren *Calligrammes* liburuaren azala (1917).
thumb|250px|Kaligrama bat.

**Kaligrama** (*calligramme* frantses hitzatik) poesia bisual edo ikus-poema mota bat da. Bertsoak edo hitz-multzo bat erabiliz, olerkiak jorratzen duen gaiari buruzko irudi bat osatzen du idazleak. Tipografia, kaligrafia edo eskuz idatzitako testua irudi bisual moduko bat sortzeko moduan konpondu edo konfiguratzen da. Nolabait, poesia eta marrazkia konbinatzen ditu. Hitzek sortutako irudiak bisualki adierazten du hitzak edo hitzek esaten dutena. 

## Apollinaire 
Guillaume Apollinaire (1880-1918) poeta frantziarra, poema hauen sortzailea, kaligrama asko egin zituen. Hala ere, kaligramak ehunka urte zeramatzaten beste kultura batzuetan, hala nola kaligrafia arabiarrean, baina Apollinairek modan jarri zituen. 1918an agertu zuen poema liburuari *Calligrammes* izenburua eman zion. Egileak “ideograma lirikoak”’ ere deitu zituen poemok.

## Garaia 
Modernitatean, XX. mendearen hasieran haustura eta berrikuntza bilatzen zuten Abangoardiekin batera zabaldu zen, zehazkiago, kubismo literarioarekin eta ondorengo kreazionismo eta ultraismoarekin. Kaligramak esperimentazio aldi batean berritu ziren, arte plastikoen eta poesiaren elkartzearen bidez, diziplina arteko generorantz bideak zabalduz.

## Etimologia 
“Calligraphie” eta “gramme” hitzak batuz (“kallos”=ederra+” gramma”=letra) Apollinairek sortu zuen hitza.

## Egileak 
Olerkari askok kaligramak egin dituzte:
* Juan Larrea
* Guillermo de Torre 
* Gerardo Diego
* Guillermo Cabrera Infante
* Vicente Huidobro 
* Joan Brossa
* Joxan Artze

## Adibideak 

Plusieurs singularités Cellier 198.png|Jacques Cellier XVI. mendearen amaieran.
Alevisme.jpg|Antzinako kaligrama
Entrée 5fr. 28e SALON DES HUMORISTES 11 RUE ROYALE Ouvert du 7 Mars au 15 Avril, AFF3167.jpg|1935ean ospatutako Salon des humoristes erakusketaren kartela.
Calligrammes 1917 (47570665).jpg|*Calligrammes* liburuaren poema bat.

## Hezkuntzan 
Kaligramak sarritan erabiltzen dira hezkuntza munduan, lan sortzailea eta motibatzailea baita. Normalean, aurretik erabiliko diren testuak prestatzen dira, ondoren hitz horiekin marrazkia egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_xslt&view=frontpage&layout=lth_detail&Itemid=474&search=kaligrama Aurelia Arkotxa, Euskaltzaindiaren *Literatura Terminoen Hiztegia*n, 436. or.
* :http://vincent.giverne.free.fr/calligrammes.htm Kaligramak Apollinaireri eskainitako web orrian.
Islam Makhatxev

**Islam Ramazanovich Makhatxev** (errusieraz, Ислам Рамазанович Махачев, Makhatxkala, Errusia; 1991ko urriaren 27a), **Islam Makhatxev** izenez ezaguna, Arte Martzial Mistoko kirolari profesional dagestandarra da. Gaur egun UFC-ko Welter Pisuko txapelduna da, eta UFC-ko Pisu Arineko txapelduna izandakoa. Gerriko hau bere izan zuen 2022ko urritik 2025eko ekainerarte lau aldiz defendatuz. Ondoren titulua jabegabe utzi zuen mailaz igotzeko. Ultimate Fighting Championship-en inoiz izan den hamaikagarren txapeldun bikoitza da. 

2025eko azaroaren 18tik, *Libraz Libra* rankingeko #1 posizioan dago, aurretiaz 602 egunez bere izan zuena, 2023tik 2025era. Combat Samboko txapelduna ere izana da 74kg kilogramoko kategorian 2016an. Khabib Nurmagomedov, Arte Martzial Mistoko maisu ohia, lagun mina eta entrenatzailea du.

## Txapelketak eta lorpenak 
### Arte Martzial Mistoak 
#### Ultimate Fighting Championship 
*  UFCko Pisu Arineko Txapelduna (155lb)
*  UFCko Welter Pisuko Txapelduna (170lb)
* Gerrikoaren lau defentsa arrakastatsu Pisu Arinean (Alexander Volkanovski x2, Dustin Poirier eta Renato Moicano)
* Gaueko borroka (Bi aldiz)
* Gaueko emanaldia (Bi aldiz) vs. Charles Oliveira eta Alexander Volkanovski
* Berdinduta (Matt Serrarekin), UFCren pisu arinaren banaketaren historian (1.24) minutuko xurgatutako kolpe esanguratsuen kantitate txikienarekin
* UFCko Pisu Arineko mailako inoizko garaipen bolada luzeena (15)
* Berdinduta (Anderson Silvarekin) UFCren historiako garaipen bolada luzeenarekin (16)
* Kolpe-doitasun handiena UFCren pisu arinaren dibisioaren historian (% 61.3)
* Historiako bigarren garaipen portzentajerik altuena (% 93.3 - 14 garaipen/porrot 1)
* Berdinduta (Tony Ferguson & Kenny Florian) UFCren pisu arineko dibisioaren historiako bosgarren sumisio kopuru handienarekin (6)
* UFCren Pisu Arineko dibisioaren historian eraispen-doitasunaren hirugarren portzentajerik altuena (% 61'2)
* Eraispenen defentsaren bigarren portzentajerik altuena UFCren pisu arinaren dibisioaren historian (% 90'9)
* 2023ko borrokalaria

### Sambo 
* **Fédération Internationale Amateur de Sambo (FIAS)**
** 2016ko FIAS Munduko Sambo Borroka Txapelketako urrezko domina

* **World Combat Sambo Federation (not FIAS)**
** Sanboko munduko txapelduna

* **Combat Sambo Federation of Russia**
** Errusiako borrokako txapeldun nazionala Sambo (lau aldiz)

* **All-Russian**
** 2016ko Errusiako Txapeldun Nazionala (World Team Trials-FIAS)

### Grapplinga 
* **UWW Russian Grappling Federation**
** Ipar Kaukasoko Barruti Federala 1.
Momoitioko nekropolia

**Momoitioko nekropolia** Garaiko Momoitio auzoan dagoen IX. eta X. mendeetako nekropolia da eta San Joan Bataiatzailearen ermitaren ondoan dago.

## Historioa 
### Aurkikuntza 
thumb|Momoitioko San Joan Bataiatzailearen ermita
Nekropolia 1982an aurkitu zen, Iñaki Garcia Camino arkeologoaren zuzendaritzapean. Hilobiak estaltzen dituzten harriak Oiztik hartu zituzten eta ezaugarri oso berezia dute, 7 zentimentroko zuloa mendebaldera jotzen duen ertzean.

XII. mendeko gizarte aldaketa, aldaketa politikoen eta ekonomikoen eraginez ermita txikiak baztertu ziren, Momoitioko San Juan barne eta gainbeheran joan ziren.thumb|Momoitioko ermita barrutik, IX. mendeko herrixkaren aztarna eta erreprodukzioekin.

### Bergaitzea 
2009an bergaitu zuten Gerediaga Elkarteak eta Garaiko Udalak Bizkaiko Foru Aldundiako Kultur sailaren laguntzarekin. Bernat Vidal Abadiñoko harginaren laguntzarekin, 1981ean baselizaren barruan aurkitu ziren hilarriak konpondu eta kanpoko aldeko nekropolian jarri zituzten.
## Turismoa 
Ermitaren sakristiako bi leihoak erakustoki izateko prestatu dira eta argazki, testu eta arkeologia-erreprodukzioez osatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
San Juan Momoitioko baseliza eta nekropolia (Garaiko Udala)
Puteaux taldea

thumb|250px|La Section d'Or-en erakusketari eskainitako zenbaki berezia, lehen urtea, 1.zk., 1912ko urriak 9.

**Puteaux taldea** kubismoaren orfismo izeneko adar bati lotutako Europako artista, idazle, matematikari eta kritikari talde baten izena da. Taldea 1911 inguruan sortu zen, Jacques Villonen Puteauxko etxean bere ideiak eztabaidatzeko ohiko topaketetan; garai hartan Puteaux Paris kanpoaldeko hiribildua zen. Izen hori eman zioten taldekideek beren buruari Pablo Picassok eta Georges Braquek Montmartre auzoan garatutako kubismoaren definizio estuenetik bereizteko. Garrantzia hartu zuten 1912ko udaberrian egin zen Salon des Indépendants ekimenean; 1925 arte iraundu zuen urteko aurkezpen hori.

## Taldekide batzuk 
* Guillaume Apollinaire  (1880-1918), Errumanian jaiotako frantsesa
* Robert Delaunay (1885-1941), frantsesa
* Marcel Duchamp (1887-1968), frantsesa
* Raymond Duchamp-Villon (1876-1918), frantsesa
* Roger de La Fresnaye (1885-1925), frantsesa
* Albert Gleizes (1881-1953), frantsesa
* František Kupka (1871-1957), txekiarra
* Henri Le Fauconnier (1881-1946), frantsesa
* Fernand Léger (1881-1955), frantsesa
* Louis Marcoussis (1878-1941), poloniarra
* Jean Metzinger (1883-1956), frantsesa
* Luc-Albert Moreau (1882-1948), francés
* Francis Picabia (1879-1953), frantses-espainiarra
* Georges Ribemont-Dessaignes (1884-1974), frantsesa
* Jacques Villon (1875-1963), frantsesa
* Alexander Calder (1898-1976), estatubatuarra
* Jeanne Rij-Rousseau (1870-1956), frantsesa
* Marie Laurencin (1883-1956), francesa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lamine Yamal

**Lamine Yamal Nasraoui Ebana** (Esplugas de Llobregat, Katalunia, 2007ko uztailaren 13a), **Lamine Yamal** izenez ezaguna, futbol jokalari profesionala da. Espainiako LaLiga EA Sportsen jokatzen du, FC Barcelona taldean. Aurrelari gisa, eskuin hegalean, zein erdilari gisa jokatzen du. 

Goiztiartasunari dagozkion hainbat marka hautsi ditu Laminek: Historiako jokalaririk gazteena da (15 urte eta 290 egun) debuta egiten eta Espainiar selekzioarekin gol bat sartzen, baita Espainiako Ligan gola sartzen ere (16 urte eta 87 egun).

## Lehen urteak 
Esplugas de Llobregaten jaio zen (Katalunia). Aita marokokoa eta ama ekuatoguinearra ditu, eta Rocafondan hazi zen (Mataroko auzo langile eta kulturaniztuna). Bartzelonan igaro zuen haurtzaroaren gehiena.

## Ibilbidea 
Masiako beheko mailetan hazi zen, eta laster akademiako promesarik onena bezala hartu zuten.

2022-23 denboraldirako A gazteen taldean sartu zen  bere adin mailaren gainetik , eta Xavi Hernandezek lehen taldearekin entrenatzeko hautatu zuen 2022ko irailaren hasieran. Entrenatzaile katalana gehien harritu zuen gazteetako bat izan zen. 2023ko apirilaren 29an egin zuen debuta, Barçak 4-0 irabazi zion Real Betisi 2022-23 denboraldian, Gavi ordezkatuz, eta Barcako lehen taldearekin debuta egin zuen jokalari gazteena bihurtu zen.

## Selekzio nazionala 
Internazionala da Espainiarekin. 2021ean, 4 partida jokatu zituen eta gol bat sartu zuen Espainiako Sub16koekin.

2022an Sub15koekin ere jokatu zuen, eta goleatzailea zela erakutsi zuen.

2023ko irailaren 8an debuta egin zuen selekzio absolutuan Georgiaren aurka, eta gol bat sartu zuen. 16 urte eta 57 egun zituela jokatu eta gola sartu zuen Espainiarentzat.  Eurokoparako sailkapen fase batean marka ezarri duen gazteena da, Gavi taldekidea gainditu ondoren.

## Jolas estiloa 
Asistentziak, paseak eta golak egiteko gaitasun handia duen aurrelari ezkertia da. Aurreko edozein lekutan jokatu ahal du eta denetan bere talentua erakusten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lamine_Yamalen Fitxa (worldfootball.net)
Ana Sofía Henao

**Ana Sofía Henao** (Medellín, Kolonbia, 1982ko ekainaren 19a) modeloa, idazlea eta ilustratzailea da, modelo munduan nabarmendu dena eta berriki ilustrazioaren eremuan sartu dena. Kolonbiako modelo ezagunenetako bat da, eta ezaguna da eskoletako koadernoen azaletan egindako kanpainengatik.

## Ibilbidea 
Ana Sofia Medellinen jaio zen, Antiokiako departamentuan, 1982ko ekainaren 19an. Txiki-txikitatik hasi zen modelo muduan, eta Onda de Mar markako bainujantzien katalogo baterako posatu zuen hamasei urte zituela. Publizitate kanpainetan lan egin du, ManPower, Cristal Oro eta Skechers bezalako marka ospetsuentzat, eta, gainera, koadernoen eta eskolako agenden marka batzuetako irudia da. Kolonbiako argitalpen herrikoien azala izan da, hala nola *SoHo*, *Vea e Imagen* eta *Ocean Drive* aldizkariarena, Venezuelarako bere edizioan.

2004an Max Santanarekin konpromisoa hartu zuen. 2007an amaitu zuten.

2016. urtean Juan Pablo Betancur komunikatzaile sozialarekin ezkondu zen.

2016. urtean idazle eta ilustratzaile gisa hasi zen, *Belinda: Princesa de fuego* nerabeari buruzko liburua argitaratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piero Raimondo Zacosta

**Piero Raimondo Zacosta** (; 1404 – Erroma, 1467ko otsailaren 21a) Jerusalemgo San Joan Ordenaren 38. Maisu handia izan zen 1461etik hil zen arte.

Aragoiko Koroako zaldun bat izan zen. 1446an Ampostako gaztelera bihurtu zen. 1461ean Ordenaren Maisu Handia aukeratu zuten eta Amposta mantentzen saiatu zen Joan II.a Aragoikoa erregearen asmoen aurka. Kataluniako Gerra Zibilean, Ebroko lurraldeak Ponç Sacosta anaiari eta Galceran Sarriera ilobari eman zizkien. Erregearen erasoen aurrean, Ordenaren bilera bat deitu zuen Erroman, Aita Santuaren babesa lortzen saiatzeko. Bileran hil zen eta Erroman lurperatu zuten.
Emma Hawaiikoa

**Emma Hawaiikoa**, izen osoz **Emma Kalanikaumakaʻamano Kaleleonālani Naʻea Rooke**, (Honolulu, 1836ko urtarrilaren 2a – *ibidem*, 1885eko apirilaren 25a) Hawaiiko Erresumako erregina ezkontidea izan zen, Kamehameha IV.a erregearen emaztea 1856tik 1863ra. Geroago tronurako hautagaia izan zen, baina Kalākaua erregea hautatu zuten haren ordez.

## Izenak 
Semea hil ondoren eta senarra hil baino lehen, **Kaleleokalani** deitzen zioten. Senarra ere hil ondoren, titulu hori aldatu zen **Kaleleonālani** bihurtzeko. 1862ko urriaren 21ean eliza anglikanoan bataiatu zuten **Emma Alexandrina Francis Agnes Lowder Byde Rooke Young Kaleleokalani** izenarekin.

## Bizitza 
Emma 1836ko urtarrilaren 2an jaio zen Honolulun. Haren aita George Naʻea buruzagi nagusia izan zen, ama, berriz, Fanny Kekelaokalani. Amaren aldeko izebak, Grace Kamaʻikuʻi Young Rooke buruzagiak, eta haren senarrak, Thomas C. B. Rooke doktoreak, seme-alabarik ez zutenek, *hānai* hawaiar tradizioaren arabera adoptatu zuten.

Guraso adoptiboen etxean hazi zen, Rooke Housen, Honolulun. Estatubatuar misiolariek ezarritako Royal Schoolen ikasi zuen.

Alexandro Liholihorekin (Kamehameha IV.arekin) ezkongaitu zen. 1856ko ekainaren 19an ezkondu ziren. Bi urte geroago, 1858ko maiatzaren 20an, seme bat izan zuten, Alberto Eduardo Kamehameha printzea, 1862ko abuztuaren 27an hil zena. Erregea urtebete geroago hil zen, eta ez zuten beste seme-alabarik izan.

1860an, Emma erreginak eta Kamehameha IV.a erregeak Hawaiiko Eliza ezartzen laguntzeko eskaera egin zuten. Thomas Nettleship Staley apezpiku anglikanoa eta bi apaiz iritsi ondoren, biak 1862ko urriaren 21ean bataiatu ziren eta 1862ko azaroan sendotza hartu zuten. Senarrarekin batera, Emmak San Andres katedrala ezarri zuen, eta 1867an nesken eskola kristaua.

1865etik 1866ra, Ingalaterrara eta Estatu Batuetara joan zen osasun-arazoengatik eta aldi berean Hawaiiko misio anglikanoari hazten laguntzeko. Estatu Batuetan, 1866ko abuztuaren 14an Andrew Johnson presidenteak eta Eliza McCardle Johnson lehen damak Etxe Zurian egin zioten harrera.

1874an Lunalilo erregea hil ondoren, Emmak errege hauteskundeetara aurkeztea erabaki zuen Kalākauaren aurka. Jende arrunta Emmaren aldekoa zen bitartean, Batzar Legegileak Kalākauaren alde egin zuen, hauteskundeak irabazi zituena. Horrek istilu bat eragin zuten, non Kalākauaren aldekoak ziren hamahiru legebiltzar zauritu ziren eta J. W. Lonoaea hil zen.

1885eko apirilaren 25ean hil zen, 49 urte zituela.

## Omenaldiak 
Hawaiiko Eliza Episkopalianoan Errege-Erregina Santuen Jaia ospatzen da azaroaren 28an, Kamehameha IV.aren eta Emmaren omenez.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dirua (musika taldea)

|}
*DIRUA musika taldea dirua lortzeko sortu zen. Jousilouliko kideek sortutako Euskal Herriko Metalcore taldea izan zen. Haien lehen lanak DIRUA (2007) izena izan zuen. Lan honen arte atala zein abestien izena sortzeko lau minutu baino gutxiagotan egiteko helburua burutu zuten.* 

*Tracklist:*

Azala:
ezkerrera|thumb|DIRUA (2007) Cover.
Hawaiiko Eliza

**Hawaiiko Eliza** () Hawaiiko Erresumako eliza nazionala izan zen 1862tik 1893ra. Hawaiiko Komunio Anglikanoko probintzia izan zen, geroago Ameriketako Estatu Batuetako Eliza Episkopalianoarekin batu zena Hawaiiko Errepublika ezartzean.

## Historia 
Printze gaztea zela, Kamehameha IV.a erregeak Londres bisitatu zuen 1849an eta txundituta geratu zen Ingalaterrako Elizaren zeremonia aberatsarekin. Emma erreginak aitona britainiarra zuen eta britainiar mediku anglikano baten etxean hazi zen. 1856an ezkondu ziren, eta ezkontza-zeremonia otoitz anglikanoak barne hartu zituen, baina apaiz kongregazionalista batek eman zuen.

1859an, Emma erreginak gutun bat idatzi zion Viktoria erreginari, Ingalaterrako Elizako apaiz bat Hawaii uharteetara bidaltzeko eskatuz. Robert Crichton Wyllie atzerri ministroak ere eskaera hori egin zion harreman diplomatikoen bidez. 1860an, Samuel Wilberforce Ingalaterrako Elizako apezpikuak Hawaiiko apezpiku bat izendatzea eta misioa zabaltzea proposatu zuen. William Ingraham Kip Ameriketako Estatu Batuetako Eliza Episkopalianoko apezpikuak ideiaren alde egin zuen, baina Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilak hori eragotzi zuen. Lehen apezpikua Thomas Nettleship Staley izan zen, 1861eko abenduaren 15ean ordenatua. 

Eliza berriarentzako ofizialki hautatutako izenak, Hawaiiko Eliza Katoliko Erreformatua, «papismo» gisa kritikatua izan zen. Kamehameha IV.a hil ondoren, hileta elizkizun landu bat egin zen, Aita Santuaren Meza Nagusi baten parekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liberalismo moderatu

**Liberalismo moderatua** (edo baita **moderantismo** edo kontserbadurismo ere deitua) XIX. mendeko **liberalismo** politikoaren Espainiako ikuspegi berezia izan zen, garai bateko aristokraziak eta goi-burgesiak osatutako klase nagusi berriaren interes politikoei erantzuten ziona. Espainiako XIX. mendeko oligarkia berriaren ikuspegi politikoa. Alderdi Moderatuak lortu zuen proiektu politiko berean liberal moderatu asko sartzea (*doceañistas*) eta karlisten arteko moderatuenak. Bergarako besarkadaren ondoren (1839) liberal moderatuak isabelinoekin adiskidetzen saiatu ziren. Geroago, moderantismoak inspiratutako beste proiektu politiko batzuk antolatu ziren, hala nola Batasun Liberala (1858) eta Alderdi Liberal Kontserbadorea (1876).

Oro har, moderantismoa Erregimen Zaharretik eta Erregimen liberal Berritik datozen elementuen elkargunea da. 

Europako erreferenteak Frantziako doktrinarismoa eta britainiar kontserbadorismoa ziren. Espainiako bizitza publikoan moderantismoaren aurkaria liberalismo aurrerakoia izan zen, nahiz eta biak izan joko politikorako instituzionalki onartutako espektro politikoaren zati bakarra, alderdi dinastiko edo monarkiko deritzenak.

## Liberal moderatu edo kontserbadore batzuk 

Fitxategi:Francisco_Martínez_de_la_Rosa_(Museo_del_Prado).jpg|link=Fitxer:Francisco_Martínez_de_la_Rosa_(Museo_del_Prado).jpg|Francisco Martínez de la Rosa.
Fitxategi:Juan_Donoso_Cortés,_por_Federico_Madrazo.jpg|link=Fitxer:Juan_Donoso_Cortés,_por_Federico_Madrazo.jpg|alt=Donoso Cortés.|Donoso Cortesa.
Fitxategi:Ramon_Maria_Narvaez.jpg|link=Fitxer:Ramon_Maria_Narvaez.jpg|alt=Ramón María Narváez.|Ramon Maria Narvaez.
Fitxategi:Canovas2.jpg|link=Fitxer:Canovas2.jpg|Antonio Cánovas del Castillo.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alderdi Liberal-Kontserbadorea
* Liberalismo aurrerakoi
* Kontserbadurismo.
* Kontserbadurismo sozial.
* Tradizionalismo.

## Kanpo estekak
Autoernalketa

thumb|Autoernalketa.
**Autoernalketa****,** ugalketa asexual mota bat da, non gizabanako beraren gameto femeninoak eta maskulinoak gurutzatzen diren organismo hermafroditetan gertatzen dena. 

## Autoernalketaren abantailak 
Autougalketaren abantailen artean ugalketa erraza dago, espezie bat bikote potentzial gutxi dauden eremu batean bizi denean, ugalketa-tasak handituz beste organismo baten mende egon gabe. 

## Autoernalketaren desabantailak 
Desabantailarik handiena odolkidetasunagatiko depresioa da, hau da, zenbait organismo- talderen ugalketa eta biziraupena murriztea da.

## Ernalketa gurutzatuaren eta autoernalketaren arteko aldea 
Ernalketa gurutzatua bi animaliaren nahasketa genetikoa da, aldakortasuna sortuz. Autofekundazioak gameto berdin-berdinak erabiltzen ditu, eta ondorengoak ahulagoak sortzen ditu. Lur-zizarea bezalako animaliek, poliki mugitzen direnek, aldibereko hermafroditismoa erabiltzen dute ugalketa ziurtatzeko, geneak beste batzuekin elkartrukatuz edo bakarrik egonez gero autofekundatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Frêche

**Georges Frêche** (Puylaurens, 1938ko uztailaren 9a - Montpellier, 2010eko urriaren 24a) frantziar politikaria izan zen.

1977an Montpellierreko alkate sozialista aukeratu zuten, 2004ra arte bertan egon zen. Alkate kargua utzi zuen urte berean, Languedoc-Roussilloneko Eskualdeko Kontseiluko presidente hautatu zuten eta kargua izan zuen 2010eko urrian hil zen arte, 72 urte zituela. urtean. 2007ko urtarrilean, Aljeriako independentisten aurka Frantziako armadarekin batera borrokatu ziren harkien aurkako adierazpenengatik Alderdi Sozialistatik kanporatua izan zen, eta ondoren hautagaitza alternatibo bat aurkeztu zuen eta horrekin urte bereko martxoan hauteskunde autonomikoak irabazi zituen. Hil ondoren, Christian Bourquinek hartu zuen bere lekua.

Georges Frêche HEC Parisen graduatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Air Jordan 4

## Historia 
### Jatorrizko kaleratzea 
**Air Jordan 4ak** 1989an merkaturatu ziren, Air Jordan 3ren arrakastari jarraituz. Michael Jordan NBAko figura nabarmena zen jada, eta eredu horrek pop kulturan eta kirol-oinetakoetan duen eragina oinarritzen lagundu zuen.

### Jatorrizko koloreak 
thumb|256x256px|Air Jordan 4
Jatorrizko koloreek honako hauek dituzte:

- White/Cement Grey

- Black/Cement Grey

- White/Fire Red

- Off White/Military Blue

## Kultura-inpaktua 
Agerpenak komunikabideetan

Air Jordan 4ek ere ospea lortu zuten Spike Leeren "Do the Right Thing" filmean agertu zirelako.

## Eragina Modan 
Hiriko modaren oinarrizko elementu bihurtu ziren, musikariek, aktoreek eta modako figurek erabiliak.

Kolaborazioak eta Berrargitalpenak

Berrargitalpen eta kolaborazio nabarmenak egin dira, hala nola:

- Kaws x Air Jordan 4

- Travis Scott x Air Jordan 4

- Off-White x Air Jordan 4

## Egungo garrantzia 
Air Jordan 4ak ezagunak izaten jarraitzen dute eta kolore eta material berrietan berrargitaratzen dira. Bere ondareak moda eta kultura herrikoian jarraitzen du 1989an merkaturatu zenetik.

## Erreferentziak
Ayax y Prok

**Ayax eta Prok** rapean aritzen den espainiar bikote musikala da. Taldekide bi hauek bikiak izanik, 1991ko uztailaren 23an jaio ziren Granadan, eta beraien izenak Ayax eta Adrian (*Prok* izen artistikoduna) Pedrosa Hidalgo dira.

Anaiek azken urteetan jada esperientzia handia bildu dute hip hop espainola ekoizten haiek haien kontura sortutako diskografikarekin, Albaycin Records, haien laguna ere baden DJ Blasfem produktorearen laguntzaren eskutik. Gai sozialei buruzko abeslanak produzitzen dituzte, gertakari eta pertsonaje historikoei erreferentziaz eta kritikaz beterikoak.
## Bizitza 
Bikiak Granadan jaio ziren, Albayzin izeneko auzoan. Beraien gurasoek taberna bat zabaldu zuten eta bertan aritzen ziren lanean. Inguru hoietan hazi ziren, eta 12 urterekin idatzi zuten haien lehen abestia.

Haien nerabezaroan ikasketetan aritu ziren, hainbat arlotan lan egin zuten eta musika sortzen ere jarraitu zuten. Abestiak idatzi ahala, hauek publikatzen aritu ziren gaur egungo famara heldu arte.  

2020an, Ayax zinearen munduan murgiltzen hasi zen, eta hainbat filmetan agertu izan da aktore; Hasta el cielo filmean, adibidez.  

## Ekoizpen musikala 
**Albumak**

**Albayzin Recopilatorio* (biak 2016)
**Cara y Cruz* (Ayax 2018)
**Rojo y Negro* (Prok 2018)
**Le cri de la Rue* (Prok 2021)
**Juglar del Siglo XXI* (Ayax 2021)
**16 Millas* (Prok eta Akapellah 2023)

**Abesti ezagunenak**

* Reproches (2017) 
* Fresas con Nata (2018)
* Guajiro (2022)
* Bukowski (2020)
* 4x4 (2014)
* Zinedine (2020)
* La Góndola (2022)
* Cinderella (2020)
* Ese Cosquilleo (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coreca

thumb|250px|Corecako arkaitzak ospetsuak dira.

**Coreca**, Corica bertako dialektoan, Amantearen udalerriko *frazione* da (Udalerria baino lurralde-eremu txikiagoko erakunde), Calabria eskualdean, Cosenzako probintzian. 2017an 700 biztanle zituen. 

## Kokapena 
Mendebaldean Tirreno dago, eta hegoaldean Amantea hiria, Campora San Giovanniren muga hasten den tokia.

## Geografia 
Lurraldea gehienbat harritsua da, lautadan hiriaren erdigunea dago. Muinoak eta hondartza zabalak ere baditu.

## Klima 
Corecako klima Mediterraneokoa izan ohi da. Negu leunak eta euritsuak izaten dira, eta uda beroak, lehorrak eta haizetsuak, egun eguzkitsuen ehuneko handiarekin.

## Ekonomia 
Corecaren iturri ekonomiko nagusia turismo eta hotel-industria da, kostaldeari esker garatua: Corecako arrokak 1970eko hamarkadatik argazkigintzarako motibo ezagunak dira, eta irrati-zaleen topaleku. Elikaduraren, mekanikaren eta altzarien industriako lantegi txiki batzuk ere badaude.

## Auzuneak 
2017an Corecan auzo hauek zeuden:

## Iruditegia 

Fitxategi:Coreca - Chiesa della Madonna degli Angeli settembre 2019.jpg|Corecako eliza.
Fitxategi:Interno della Chiesa di Coreca.jpg|Corecako eliza barrutik. 
Fitxategi:Turriella di Coreca vista dalla Piazza anno 2019.jpg|"Turriella" dorrea.
Fitxategi:Baia di Coreca 2.jpg|Corecaren badia.
Fitxategi:Coreca - Spiaggia la Scogliera.jpg|Corecako hondartza La Scoglieratik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eufrosyne Abrahamson

**Eufrosyne Abrahamson**, jaiotzez **Leman**, (Stockholm, 1836ko martxoaren 24a – Göteborg, 1869ko otsailaren 7a) suediar sopranoa izan zen.

## Bizitza 
Judu jatorrikoa, Eufrosyne Abrahamson Stockholmen jaio zen 1836an Johan Leman merkatariaren eta Emma Jacobsonen familian. 1852tik 1855era Julius Günther abeslariak opera-kantua irakatsi zion. 1855eko maiatzean debuta egin zuen Parisen *Txirula Magikoa* operan eta ikasten jarraitu zuen Gilbert Duprezekin. Geroago, Madrilgo Errege Antzokiak kontratatu zuen eta bertan 1858ko irailean egin zuen debuta *Ernani* operako Elvira gisa. 1859an, Vienako antzerki konpainia batek kontratatu zuen. Hala ere, 1859ko urriaren 4an August Abrahamson enpresaburuarekin ezkondu zen eta ibilbide profesionala amaitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katharine Blunt

**Katharine Blunt** (Filadelfia, Pensilvania, 1876ko maiatzaren 28a - 1954ko uztailaren 29a) Estatu Batuetako kimikari eta nutrizionista izan zen, etxeko ekonomiaren, elikagaien kimikaren eta nutrizioaren arloetan espezializatua. Bere ikerketa gehiena nutrizioan oinarritu zen, baina kaltzioaren eta fosforoaren metabolismoari eta emakumeen eta haurren metabolismo basalari buruzko ikerketan ere hobekuntza handiak egin zituen.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Katharine Blunt 1876ko maiatzaren 28an jaio zen Filadelfian (Pennsylvania, AEB). Stanhope eta Fanny Smyth Blunten hiru alaben artean zaharrena zen. Blunt Springfieldeko (Massachusetts) Porter Eskolara joan zen, gero Vassar Ikastetxean matrikulatu zen eta kimika ikasi zuen. 1898an, bere lizentziatura jaso eta Phi Beta Kapparako aukeratu zuten. Etxean lau urte eman ondoren, Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT, ingelesezko sigletan) izena eman zuen 1902an. Kimika organikoan doktoratu zen Chicagoko Unibertsitatean 1907an.

## Ibilbidea 
Urte batez, kimika-irakaslea izan zen Blunt Brooklyngo (New York) Pratt Institute-n. Lehendakaria zen bitartean, saila hamazazpi langile izatera heldu zen eta ikertzaileak, administratzaileak eta nutrizionistak sortu zituen. Bluntek kezka zuen etxeko ekonomia ez ote zen lanbide finkatua izango, eta, beraz, hura irakasgai egoki bihurtzeko eta profesionalak prestatzeko ikasketa zientifikoen plan bat planifikatzeko ahalegina egin zuen. 1928an, Estatu Batuetako Etxeko Ekonomiako Elkarteak ikusi zuen Blunteko administrazioak esparru horretako graduondoko lanaren kalitatea hobetu zuela, eta bere ikerketarekiko atxikimenduak berak eredu baliotsua eman ziela ikasleei. 

1943an 67 urterekin erretiratu zen, baina 1945ean presidente kargutik kendu zuten, Sindikoen Batzordeak hala eskatuta. Bluntek beste urte batez zerbitzatu zuen postu horretan. Unibertsitateko emakumea zerbitzu publiko aktiboko bizitza baterako prestatzea eta kezka zibikoetan interesa piztea erabakita zeukan. Berak uste zuen unibertsitateak emakumeak gaitu beharko lituzkeela zerbitzu publikoko nahiak «onginahi lauso batean lurrundu» ez daitezen.
* *Ultramore light and vitamin D in nutrition* (1923).
* *Experimental Studies of the A Vitamin: Some Clinical and Anatomic Effects in Puppies and Rats.* (1923).
* *The Losses of Calcium in Cooking* (1936).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1905-06 *The Mary Richardson and Lydia Pratt Babbott Fellowship.*
* 1936 *Doctors of Laws, Wesleyan University.*
* 1937 *Doctors of Laws, Mt. Holyoke College.*
* 1943 *Doctors of Laws, Connecticut College.*
* 1941: Lizentziatu bikaina, Chicagoko Unibertsitatea.
* 1949: *Herritartasun Saria*, Beth El Kongregazioko Gizonen Kluba.
* 1952: *Herritartasun Saria*, Connecticut Grand lodge, Sons of Italy.
* 1954: American Chemical Societyko kidea.
* 1954 fellow, American Association for the Advancement of Science.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katharine Blunt-en lanak Gutenberg proiektuan
* Katharine Blunt-en edo berari buruzko lanak Interneteko artxiboan
Vittorio Venetoko gudua

**Vittorio Venetoko gudua** 1918ko urriaren 24tik azaroaren 3ra bitartean gertatu zen (24 ordu geroago armistizio bat indarrean zela) Vittorio Venetoko herriaren ondoan Lehen Mundu Gerran Italiako Frontean. Austro-hungariar tropak Piave ibaiko bigarren guduan erabat garaitu ondoren, Italiako armadak kontraeraso garailea hasi zuen. Italiarren garaipenak Italiako Frontearen amaiera ekarri zuen, gerra amaitu baino aste bat lehenago, eta Austria-Hungariar Inperioa desegiten lagundu zuen. Azaroaren 1ean, borrokaren bitartean, Mihály Károlyi kondearen gobernu hungariar berriak tropa guztiak etxeratzea erabaki zuen, Habsburgotarren armadarentzat kolpe handia izan zena. Guduan zehar Italiarrek 5.000 artilleria-pieza eta 350.000 soldadu austriar-hungariar baino gehiago harrapatu zituen, 120.000 alemaniar, 83.000 txekiar eta eslovakiar, 60.000 eslaviar hegoafrikar, 40.000 poloniar, milaka errumaniar eta ukrainar eta 7.000 italiar austriar-hungariar leial eta friuliar barne.

Gudua amaitu eta egun batera Villa Giustiko armistizioa sinatu zen, Austria-Hungariako Inperioaren alderdi Austriarrarekin gerra amaitu zuena. Alderdi Hungariarrarekin Belgradeko armistizioa sinatu zen, 1918ko azaroaren 13an. Villa Giustiko armistizioaren bitartez, Austria-Hungariaren indarrak, 1914ko abuztutik okupatutako lurralde guztiak ez ezik, Hego Tirol, Tarvisio, Isonzo ibaiaren harana, Gorizia, Trieste, Istria, Karniolako lurraren mendebaldea eta Dalmaziaren zati bat ere ebakuatzea eskatzen zuen. Alemanen indar guztiak 15 eguneko epean Austria-Hungariatik kanporatuak edo atxilotuak izango ziren, eta Aliatuek Austria-Hungariaren barne komunikazioen erabilera librea izango zuten. Austria-Hungariak, halaber, Entente Hirukoitzaren armaden joan-etorriari hegoaldetik Alemaniara iristen utzi behar zion. 1918ko azaroan, Italiako armada, 20.000-22.000 soldadurekin, Innsbruck eta Ipar Tirol osoa okupatzen hasi zen.

Gerraren ondoren, Italiak Hegoaldeko Tirol (gaur egun Trentino-Alto Adige/Südtirol) bereganatu zuen, Londresko itun sekretuaren arabera, baita Trieste, Austriako kostaldea eta Dalmaziaren zati bat ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balaxikha

**Balaxikha** () mendebaldeko Errusian dagoen Moskuko oblasteko hiririk handiena da. Pekhorka ibaiaren ertzean dago. 2023an 526.851 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Hiri senidetuak 
*  Martin, Eslovakia
*  Pernik, Bulgaria
*  Yangzhou, Txina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liberalismo aurrerakoi

**Liberalismo progresista** edo** liberalismo aurrerakoi**a Espainian XIX. mendearen erdialdetik hainbat mugimendu politiko edo alderdi politikori esleitu zaien etiketa politikoa da; liberalismo, progresismo eta erradikalismo kontzeptuei lotutakoa.

Fakzio edo alderdi politiko bat esplizituki izendatzeko "aurrerakoi" adierazpena erabiltzen da 'kontserbadore' adierazpenarekin kontrajartzeko. Liberalismo aurrerakoiaz hitz egiten da, liberalismo klasiko edo kontserbadorearekin aldeak azpimarratzeko. Antzeko beste termino batzuk ere erabili dira, liberalismo erradikala (edo erradikalismoa), esate baterako. Anglo-saxoi munduan "liberalismo soziala" terminoaren ordaina erabiltzen da. Ameriketako Estatu Batuetan liberalismo demokrata edo liberalismo modernoarekin parekatu liteke, kasu honetan errepublikanismoarekin (kontserbadoreagoa) kontrajarria.

## Espainiako XIX. mendeko liberal aurrerakoitzat hartzen diren batzuk 

Fitxategi:Rafael Riego.jpg|Rafael del Riego.
Fitxategi:Don Miguel Ricardo de Alava by William Salter cropped.jpg|Miguel Ricardo Alaba
Fitxategi:Agustin Arguelles.jpg|Agustín Argüelles Álvarez (1776-1844).
Fitxategi:Juan Alvarez Mendizábal.png|Juan Álvarez Mendizábal.
Fitxategi:Baldomero Espartero, Prince of Vergara.jpg|Baldomero Espartero.
Fitxategi:General Francisco Espoz y Mina (by anonymous author).jpg|Francisco Espoz y Mina
Fitxategi:Salustiano Olózaga.jpg|Salustiano Olotzaga.
Fitxategi:Pascual Madoz, de José Nin y Tudó (1873), Congreso de los Diputados (2).jpg|Pascual Madoz.
Fitxategi:Francisco-serrano.jpg|Francisco Serrano y Domínguez.
Fitxategi:Prim madrazo.jpeg|Juan Prim y Prats.
Fitxategi:Práxedes Mateo Sagasta.jpg|Práxedes Mateo Sagasta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alderdi Liberal Fusionista.
* Alderdi Progresista (Espainia).
* Liberalismo moderatu.
* Progresismo.

## Kanpo estekak
Ziburuko Euskal Liburu eta Disko Azoka

**Ziburuko Euskal Liburu eta Disko Azoka** edo **Ziburuko Azoka** urtero Ziburun (Lapurdi) ekaineko lehen asteburuan antolatzen den kultur azoka da. Euskarazko literatura eta musika dira ekimenaren ardatzak. 

Ekimenak 2019an hasi zuen ibilbidea, Baltsan elkarteak eta ARGIA hedabideak antolatuta. Euskal Irratiak, Ziburuko Udalak eta EKEk babestu izan dute. 

## Edizioak 
## Kontzertuak 
thumb|Bloñ taldearen kontzertua Ziburuko azokan.
Azokaren baitan kontzertu laburrak ere izaten dira:

* **2021:** Agustin Alkhat eta Julian Labat.
* **2023**: Peio Erramuzpe, Adrian Perez, Patzuko Nice, Adar eta Ixabe.
* **2024**: Hegazkin, Bloñ, Lumi eta Pelax.
* **2025**: Madame Birrots, Esanezin, Sara Zozaya eta Ekhi Lambert.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Durangoko Azoka
* Sarako Euskal Herriko Idazleen Biltzarra

## Kanpo estekak
Christine Jorgensen

**Christine Jorgensen** (New York, AEB, 1926ko maiatzaren 30a – San Clemente, Kalifornia, AEB, 1989ko maiatzaren 3a) estatubatuar aktorea eta aktibista izan zen, eta Estatu Batuetan sexua berresleitzeko ebakuntza egin zuen lehen pertsona.

## Biografia 
Christine Jorgensen  gurasoak Florence Davis Hansen eta George William Jorgensen arotza izan ziren. Bikotearen bigarren alaba (jaiotzez gizonezkoa) izan zen. New Yorkeko Bronx eremu konbultsionatuan hazi zen, eta 1967ko autobiografian honelaxe deskribatu zuen bere burua: "Mutiko ahul, ilehori eta barnerakoia nintzen, borroketatik ukabiletara eta jolas gogorretatik ihes egiten zuena".

### Ibilbidea 
Bigarren Hezkuntzan graduatu ondoren, 1945ean Estatu Batuetako armadan sartu zen eta Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen. Bere zerbitzuaren ondoren, hainbat eskolatara joan zen eta hainbat lan egin zituen; denbora horretan bere generoa aldatzeko kirurgia baten berri izan zuen. Europara joan zen eta Kopenhagen (Danimarka) baimen berezia eskatu zuen 1951n hasiak ziren zenbait eragiketa esperimentatzeko.

#### Aldizkari portada 
Estatu Batuetara itzuli zen, eta 1952ko abenduaren 1ean *New York Daily* News-eko lehen planoko gaia izan zen bere aldaketa. Oker aurkeztu zuten, sexu-berresleipeneko ebakuntza bat egin zioten lehen pertsona gisa aurkeztu baitzuten, baina Lili Elbe artista daniarra izan zen lehena 1930ean. Hormona-terapia hartzen bai, lehena zian zen Jorgensen. Berehala ospetsua egin zen, eta pertsona transgeneroak zintzotasunez eta asmamenez defendatzeko erabili zuen ospe hori. Jorgensenek aktore eta kabareteko artista gisa lan egin zuen eta hainbat abesti grabatu zituen.

Christine Jorgensen ahotsa altxatzen ausartu zen. New Yorkeko Daily News-ek bi argazki argitaratu zituen portadan, bata ebakuntzaren aurrekoa eta bestea gerokoa, izenburu deigarriarekin “Soldadu ohi bat ilehori eder bihurtu zen”. Une horretatik aurrera, neskaren bidea hasi zuen, LGTB+ eskubideen aldeko borrokaren ikur bihurtu zuena.
* 2014ko *Predestination* filmean (Robert A. Heinleinen All *You Zombies* kontakizun laburrean oinarritua), paper nagusiak Jorgenseni egiten dizkio erreferentziak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lili Elbe
* Roberta Cowell

## Kanpo estekak
Nadezhda Stasova

**Nadezhda Vasilievna Stasova** (; Tsarskoie Selo, 1822ko ekainaren 24agreg./ekainaren 12ajul. – San Petersburgo, 1895eko urriaren 9agreg./irailaren 27ajul.) errusiar feminista eta filantropoa izan zen.

## Bizitza 
Vasili Stasov arkitektoaren alaba eta Vladimir eta Dmitri Stasoven arreba, 1822an jaio zen Tsarskoie Selon (gaur egun Puxkin hiria). Aita asko arduratu zen bere heziketaz, gustu estetikoaren garapenari arreta handiz jarriz. Hala ere, Nadezhdak bizitza guztian ikasten jarraitu zuen eta lau hizkuntza menderatzen zituen, errusieraz gain.

1850eko hamarkadaren amaieran Maria Trubnikova eta Anna Filosofovaren zirkulu filantropikoan sartu zen. 1860an, Jevgenia Konradi eta Nadezhda Belozerskaiarekin batera, Apartamentu Merkeen Elkartea sortu zuten San Petersburgoko familia pobreei laguntzeko. 1860ko hamarkadaren hasieran, Stasova aktiboki aritu zen Emakumeen Argitaletxean, zeinaren helburu nagusia emakume eskolatuei lana ematea zen.

1867an, errusiar naturalisten lehen kongresua egin zen, eta bertan Jevgenia Konradik emakumezkoen hezkuntzaren gaia jorratu zuen. Stasova, garai hartako beste emakume aipagarri batzuekin batera, emakumezkoen goi mailako hezkuntzaren aldeko mugimenduaren buru bihurtu zen. Haien lanari esker, Emakumeen Goi Mailako Ikastaroak (Vladimirski irastaroak) inauguratu ziren San Petersburgoko Vladimirski etorbidean 1870ean, eta 1878an beste batzuk, Bestuzhev ikastaroak deituak.

1894an, Stasovaren ekimenez, Haurrentzako Laguntza Elkartea sortu zen. Han aritu zen hil arte eta Errusiako lehen haurtzaindegietako bat sortu zuen.

1895eko urriaren 9an hil zen, 73 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jevgenia Konradi

**Jevgenia Ivanovna Konradi** (), jaiotzez **Botxetxkarova**, (; Mosku, 1838ko apirilaren 21a – Paris, 1898ko urriaren 7a) errusiar idazle, itzultzaile, kazetari eta feminista izan zen.

## Bizitza 
Jevgenia Botxetxkarova Moskun jaio zen 1838an. 1850eko hamarkadaren amaieran San Petersburgora joan zen bizitzera eta P. Konradi mediku eta kazetariarekin ezkondu zen. 1868an, Konradi *Nedelia* aldizkari politiko eta literarioko editore bihurtu zen, 1869an P. Gaideburov eta J. Rosselekin batera aldizkaria erosi aurretik. 1874an Konradik aldizkaria utzi zuen, eta ondoren zailtasun ekonomikoak jasan zituen.

1860ko hamarkadako emakumeen eskubideen aldeko mugimenduan parte hartu zuen Anna Filosofova, Maria Trubnikova eta Nadezhda Stasovarekin batera. 1867ko abenduan gutun bat idatzi zuen Errusiako natur zientzialarien lehen kongresurako, emakumeek ikasteko aukeraren beharra argudiatuz eta haien laguntza eskatuz emakumezkoen hezkuntza sistematikoa ezartzeko. 1868ko martxoan eta maiatzean, Konradi beste 400 eskatzailerekin bat egin zen San Petersburgoko Unibertsitateko errektoreari eskatuz emakumeei bertan ikasten uzteko.

1885ean, Konradi bere semeetako batekin Suitzara joan zen tuberkulosia tratatzeko, baina semea hil zen. Konradi ez zen inoiz Errusiara itzuli eta Parisko ospitale publiko batean hil zen 1898an.

## Lanak 
* *Исповедь матери* (1876)
* *Общественные задачи домашнего воспитания. Книга для матерей* (1883)
* *Чёрные богатыри. Жизнь рудокопов под землёй* (1884).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Port Blair

**Port Blair** () Indiako Batasunetako Lurraldetako udala da. Andaman uhartetan dagoen Andaman eta Nikobar uharteak eskualdearen hiriburua da. Hegoaldeko Andaman uhartearen ekialdeko kostaldean dago, eta uharteetarako sarrera nagusia da.

## Historia 
Port Blairrek Archibald Blair Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiako tenienteari zor dio izena; 1789an kolonia bat ezartzen saiatu zen, arrakastarik gabe. Port Blair 1858an berrezarri zuten, britainiar kolonia penal bat eraikitzeko leku gisa. Jatorrian Viper uhartean kokatua izan zen. Izena uharteari Blair tenientearen itsasontzia gogorarazten jarri zioten: The Viper ("Sugegorria"). Konbiktoak, gehienak preso politikoak, betiko espetxera kondenatuta zeuden eta baldintza lotsagarrietan lan egiten zuten. Askok urkaturik bukatu zuten, beste batzuk gaixotasunengatik edo goseagatik hiltzen ziren bitartean.

Indiako mugimendu independentistak XIX. mendearen amaieran hazten jarraitu zuenez, Cellular Jail izeneko espetxe esparru handi bat 1896 eta 1906 artean eraiki zuten britainiarrek. 

1943 eta 1944 artean, Port Blair India aske baterako eta bere Indiako Armada Nazionalerako behin-behineko Gobernuaren egoitza nagusia izan zen, Subhash Chandra Boseren kontrolpean.

Port Blair 2004ko Indiako ozeanoko lurrikararen ondorioz oso kaltetua izan zen.

## Demografia 
2001eko erroldaren ondoren, Port Blairrek 100.186 biztanle zituen. Gizonezkoak guztizkoaren % 55a dira eta emakumezkoak % 45a.
Port Blairrek % 77ko analfabetismo-tasa du, estatuko batez bestekoa ( % 59,5) baino altuagoa. Biztanleriaren % 11a sei urtetik beherakoa da.

## Klima 
## Iruditegia 

Fitxategi:Port Blair, Andamans, Statue of Rajiv Gandhi.jpg|Rajiv Gandhiren estatua.
Fitxategi:Port Blair, Andamans, Sea bridge.jpg|Ilunabarra badian.
Fitxategi:Gandhi statue-3-gandhi park-port blair-andaman-India.jpg|Gandhiren estatua, Gandhi parkean.
Fitxategi:PortBlair SeasideRoad.JPG|Seaside Road
Fitxategi:Cellular Jail, Andaman, Port Blair, India.jpg|Cellular Jail
Fitxategi:Shree Munisuvrat Swami Jain Temple, Port Blair.jpg|Tenplu jainista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donald Trumpen aurkako epaiketa New Yorken

***New York Estatuko herria v. Donald J. Trump*** Ameriketako Estatu Batuetako presidente izandako Donald Trumpen aurkako epaiketa izan zen. Trumpek 34 kargu zituen merkataritza-erregistroen faltsifikazio delitu larriengatik, Stormy Daniels zinema pornografikoko aktorearen isiltasuna erosteko egindako ordainketekin lotuta. Manhattango barrutiko fiskalak 2016an bere negozioetako dokumentuak faltsutzea hauteskunde-gastu mugak gainditzeko, 2016ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskunde presidentzialetan ilegalki eragitea, eta zerga-iruzurra egitea leporatu zion. Karguek 20 urteko espetxealdi-zigorra izan dezakete gehienez, Trump bost karguren edo gehiagoren errudun deklaratzen badute, eta hala izan da.

Estatu Batuetako presidente ohiaren aurkako lehen salaketa Manhattango epaimahaiak onartu zuen 2023ko martxoaren 30ean. Trump Floridako bere egoitzatik New Yorkera joan zen 2023ko apirilaren 3an. Han, Manhattango fiskaltzaren aurrean aurkeztu zen, eta hurrengo egunean prozesatu zuten. Trumpek errugabea zela adierazi zuen, eta esan zuen 2024ko lehendakaritzarako hauteskundeetarako kanpaina egiten jarraituko zuela, errudun deklaratuko balute ere. Epaiketa 2024ko apirilaren 15ean hasi zen. 2024ko apirilaren 30ean, Trump bilakatu zen AEBko lehen presidentea auzitegi bati desmen egiteaz akusatu zutena, epaiketan parte hartu zuten pertsonei buruz hilaren hasieran egindako iruzkinen ondorioz.

2024ko maiatzaren 30ean Trump 34 delituren errudun zela adierazi zuten, delitu baten errudun gisa zigortzen duten historiako lehen AEBko presidente edo presidente-ohia delarik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastasia Zavorotniuk

**Anastasia Jurievna Zavorotniuk** (; Astrakhan, 1971ko apirilaren 3a – Mosku, 2024ko maiatzaren 29a) errusiar aktore eta telebista aurkezlea izan zen.

## Bizitza 
Anastasia Zavorotniuk Astrakhanen jaio zen 1971ko apirilaren 3an. Ama Valentina Zavorotniuk aktorea zen; aita, berriz, Juri Zavorotniuk telebista zuzendaria.

1988tik 1989ra Astrakhango Institutu Pedagogikoan ikasi zuen, baina hura utzi eta Moskuko Antzerki Eskola-Estudioan sartu zen. 1993an graduatu, Oleg Tabakoven antzerkiko aktore bihurtu zen eta hamar urtetan 29 antzezlanetan parte hartu zuen. 1993an bertan, *The New Adventures of Winnie the Pooh* animaziozko telesaileko Christopher Robin pertsonaia bikoiztu zuen eta lehen paper handia lortu zuen zineman, Vladimir Liubomudroven *Naslednik* filmean. Hala ere, arazo ekonomikoak zirela eta, filma 2002an bakarrik estreinatu zen.

2004an ospea lortu zuen Viktoria Prutkovskaia pertsonaia nagusia antzezteagatik *Moia prekrasnaia niania* telesailean.

2012ko irailaren 30etik abenduaren 18ra, *Nastia* umorezko eztabaida-saioan aritu zen aurkezle gisa.

### Bizitza pertsonala 
Zavorotniuken lehen senarra, Olaf Schwarzkopf alemaniar-errusiar enpresaburua, aktorea baino 12 urte zaharragoa zen. Urtebete inguru iraun zuen ezkontzak.

Schwarzkopfetik dibortziatu ondoren, Dmitri Striukovekin ezkondu zen. Bi seme-alaba izan zituzten, Anna (j.1996) eta Michael (j. 2000). Ezkontza horretan, Zavorotniuk hiru urtez bizi izan zen Errusia eta AEB artean.

2008ko irailaren 22an, Piotr Txernyxov patinatzaile artistikoarekin ezkondu zen. 2019ko urrian Mila alaba izan zuten.

### Gaixotasuna eta heriotza 
2019ko abuztuan antzerkian lan egiteari utzi zion. 2019ko urriaren 15ean jakinarazi zen Zavorotniuk tratamendua jasotzen ari zela. 2020ko maiatzaren 14an jakinarazi zen Anastasia Zavorotniuki glioblastoma diagnostikatu ziotela. 2024ko maiatzaren 29ko gauean hil zen, 53 urte zituela.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mangal Singh Champia

**Mangal Singh Champia** (Jamshedpur, 1983ko azaroaren 9a) arkularia da. India ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rahul Banerjee

**Rahul Banerjee** (Baranagar, 1986ko abenduaren 15a) arkularia da. India ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dhulchand Damor

**Dhulchand Damor** arkularia da. India ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Skalzang Dorje

**Skalzang Dorje** (Spiti Valley, 1970eko urriaren 23a) arkularia da. India ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pravin Jadhav

**Pravin Jadhav** (Satara barrutia, 1996ko uztailaren 6a) arkularia da. India ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laxmirani Majhi

**Laxmirani Majhi** (Bagula, 1989ko urtarrilaren 26a) arkularia da. India ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Changte Lalremsaga

**Changte Lalremsaga** (1973ko abenduaren 28a) arkularia da. India ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shyam Lal Meena

**Shyam Lal Meena** (1965eko martxoaren 4a) arkularia da. India ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarundeep Rai

**Tarundeep Rai** (Namchi, 1984ko otsailaren 22a) arkularia da. India ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fuencisla Clemares

**Fuencisla** **Clemares Sempere** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1974) madrildar exekutiboa da. 2016an  Google Espainia eta Portugaleko zuzendari nagusi lanetan hasi zen.

## Biografia 
Clemaresek Enpresagintza ikasi zuen Nafarroako Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
Lizentziatura amaitzean, Continente izeneko hipermerkatuen kateko banaketa-sektorean hasi zuen bere ibilbide profesionala, Carrefour multinazionalak erosi aurretik. 2000. urtean, Bartzelonako IESE Business School-en Enpresen Zuzendaritza eta Kudeaketa Masterra (MBA) egin ondoren, McKinsey aholkularitza-enpresan hasi zen lanean. Ia zazpi urte eman zituen bertan, eta Espainiako eta Frantziako banaketa- eta telekomunikazio-enpresentzako marketinean eta aholkularitzan espezializatu zen.

2009an, Carrefourren erosketa-zuzendari gisa eta Etxea dibisioaren buru gisa bi urtez lan egin ondoren, Google Españan hasi zen lanean, 'retail' eta kontsumo-ondasunen zuzendari gisa. 2016ko azaroan, Clemares Googleko Espainia eta Portugalgo zuzendari nagusi izendatu zuten, Javier Rodríguez Zapateroren ordez. 2018ko otsailean, Kontsumo Handiko Enpresen Elkarteko (AECOC) zuzendaritza-kontseiluan sartu zen.

2002az geroztik, enpresa-munduan genero-berdintasunarekin lotutako hainbat ekimenetan parte hartu du Clemaresek: McKinsey-n *“Women* Initiative”-en buru izan zen, eta Google España-n lan-ildo horren arduraduna da. 

Zuzendaritza lanaz gain, IESEko (Nafarroako Unibertsitatea) Master Programako prestakuntza jardueretan parte hartzen du eta Internet Garatzeko Goi Mailako Institutuko (ISDI) irakasle gisa.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017ko FEDEPE saria, Emakume Zuzendarien Lidergoa kategorian, Emakume Zuzendari, Exekutibo, Profesional eta Enpresarien Espainiako Federazioak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak