open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estibaliz Armendaritz

**Maria Estibaliz Armendaritz Zubillaga** (Iruñea, ) nafar arraunlari paralinpikoa da, urritasun fisikoko PR3 Mix4+ mailan aritzen dena.

NAITEC zentro teknologikoan lan egiten du. 2020ko Udako Paralinpiar Jokoetan lemazain moduan parte hartu zuen.

## Biografia 
Iruñean (Nafarroa) 1974ko ekainaren 24an jaio zen.  

### Ikasketak 
Industri ingeniaritza Nafarroako Unibertsitatean ikasi zuen (1992-2000). Bere tesia 2000n burutu zuen, "Belauneko protesi baldintzatzaile totalaren tentsioen eta deformazioen azterketa" izena duena.

2000-2001 Strathclyde Unibertsitatean protesi ortopedikoen inguruan Ingeniaritza Biomediko masterra burutu zuen.

2013an "La física de Star Trek" liburua ingelesetik gaztelaniera itzuli zuen.

Estíbaliz Armendaritz proiektuen kudeatzailea da NAITECeko Mekatronikako Unitatean. Zentro teknologiko horren helburu nagusia da sektore automotriza eta mekatronikoa garatzen laguntzea.

Nafarroak ere esperientzia handia du I+G+b arloan eta ikerketa-proiektuen kudeaketan, sektore publikoan zein pribatuan. Gaur egun, gailu biomedikoak eta 4.0 industria garatzeko proiektuetan parte hartzen du.

### Kirola 
Estibaliz Armendaritzek txikitatik harreman estua izan du kirolarekin,  bere familian osasuntsu mantentzeko kirolaz baliatzeko ohitura handia baitzegoen.  Eskuin hankarik gabe jaio zen malformazio baten ondorioz. 

Disziplina ezberdinetatik pasatu eta gero 2005ean Nafarroako Arraun Elkartera (Club Náutico de Navarra) hurbildu zen. Bertan arrauna ezagutu eta izugarri gustatu zitzaion. Hainbat urte entrenatzen egon eta gero, Tokioko 2020ko Paralinpiar Jokoetan parte hartzeko aukera izan zuen, arraun PR3 Mix4 modalitatean. Momentu horretan 47 urte zituen. Ontzian lemazain egin zuten eta bosgarren postua lortu zuten. 

Egunero bere lanaldia arraunaren elitean egoteko beharrezko entrenamenduekin uztartzen du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Perle Bouge

**Perle Bouge** (Rennes,  -) frantziar arraunlari paralinpikoa da, urritasun fisikoko TAMix2x eta PR2Mix2x mailan aritzen dena. 2009tik aurrera, Aviron Bayonnais taldean dabil.

Munduko Txapelketetan txapeldun izandakoa, Londresko Paralinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat eta Rio de Janeirokoetan brontzezko bat. erdietsi zituen. 2020ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gauthier Boccard

**Gauthier Boccard**, , (Uccle, Belgika, 1991ko abuztuaren 26a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa eskuratu zuen, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezkoa, bietan belar-hockeyan eta Belgikako taldearekin, azkena Australia eta Indiaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Nadia Nadim

**Nadia Nadim** (Herat, Afganistan, 1988ko urtarrilaren 2a) daniar herritartasuna duen afganiar futbolaria da. Ameriketako Estatu Batuetako Emakumezkoen Futbol Liga Nazionaleko Racing Louisville Futbol Klubean jokatzen du aurrelari postuan. Danimarkako emakumezkoen futbol selekzio nazionalarekin nazioarteko partidak jokatu izan ditu.

## Bizitza 
Heraten jaio zen 1988ko urtarrilaren 2an. Aita Afganistango armada nazionaleko jenerala zuen. 12 urte zituenean talibanek aita hil zioten. Orduan, amak bost alabekin Europarako bideari ekin zion Afganistandik ihesi. Giza-trafikatzaile bati ordainduta Pakistanera heldu ziren eta handik Italiara joatea lortu zuten pasaporte faltsuekin. Han, kamioi batean ezkutatu eta Danimarkara iritsi ziren, non babes politikoa eskatu zuten. Danimarkan futbolarekiko zaletasuna piztu zitzaion.

## Taldeak 
## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
## Kanpo estekak
Roldani Baldwin

**Roldani Baldwin**, , (Puerto Plata probintzia, Dominikar Errepublika, 1996ko martxoaren 16a), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Renaud Camus

**Jean Renaud Gabriel Camus** (Chamalières, 1946ko abuztuaren 10a) frantziar eleberrigilea da. "Ordezkapen handia" konspirazio teoriagatik ezagutzen da; teoria honen arabera, Europako populazio zuriaren aurka ari den elite global bat dago, bere helburua populazio hori europarrak ez diren herriekin ordezkatzea delarik.

Camusek "ordezkapen handia"ri buruz dituen ikuspuntuak eskuin muturreko webguneetan erabili dituzte, batez ere genozidio zuriaren konspirazioaren teoria indartzeko.

## Biografia 
Auverniako familia burges batean jaioa, ume bakartia zen, ez oso hiztuna, baina oso bitxia. Renaud Camusek Parisen ikasi eta Zuzenbidean eta Letretan lizentziatu zen, Filosofian magister bat egin zuen eta Ikasketa Politikoetako diploma lortu zuen, besteak beste. Roland Barthes filosofariaren ikaslea izan zen. 1970eko hamarkadan, bizitza sozial oso bizia izan zuen, besteak beste, Roland Barthes, Louis Aragon, Robert Rauschenberg, Andy Warhol, Marguerite Duras, Frédéric Mitterrand ezagutuz. Parisera, Erromara eta Frantzia osora bidaiatu zuen. Azken urte hauetan bihurtu zen *Gai pied* aldizkarirako kronika idazle.

1993an, Gerseko Plieuxko gaztelu batera joan zen bizitzera, hiritik urrun erretiratuz, literaturarako eta poesiarako leku egoki batean.

## Lan hautatuak 
**Eleberriak**
: *Passage*. Flammarion (1975) 
: *Échange*. Flammarion (1976) 
: *Roman roi*. P.O.L. (1983) 
: *Roman furieux (Roman roi II)*. P.O.L. (1987) 
: *Voyageur en automne*. P.O.L. (1992) 
: *Le Chasseur de lumières*. P.O.L. (1993) 
: ''L'épuisant désir de ces choses*. P.O.L. (1995) 
: *L'Inauguration de la salle des Vents*. Fayard (2003) 
: *Loin*. P.O.L. (2009) 

**Kronikak**
: *Journal d'un voyage en France*. Hachette (1981) 
: *Tricks*. P.O.L. (1979) 
:: transl. *Tricks: 25 encounters''. Serpent's Tail (1995) 
: *Buena Vista Park*. Hachette (1980) 
: *Incomparable*, with Farid Tali. P.O.L. (1999) 
: *Retour à Canossa. Journal 1999*. Fayard (2002) 

**Saiakera politikoak**
: *Du sens*. P.O.L. (2002) 
: *Le communisme du XXIe siècle.* Xenia (2007) 
: *La Grande Déculturation*. Fayard (2008) 
: ''De l'In-nocence. Abécédaire*. David Reinharc (2010) 
: *Décivilisation*. Fayard (2011) 
: *Le Grand Remplacement*. David Reinharc (2011) 
: *L'Homme remplaçable* (2012) 
: *Le Changement de peuple* (2013) 
: *Les Inhéritiers* (2013) 
: *You Will Not Replace Us!* (2018) 
: *Lettre aux Européens : entée de cent une propositions'' (Karim Ouchikhekin batera) (2019)

## Erreferentziak
Arthur De Sloover

**Arthur Anne-Marie Thierry De Sloover**, , (Kortrijk, Belgika, 1997ko maiatzaren 3a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina lortu zuen belar-hockeyan Belgikako taldearekin, Australiaren eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Constantino Martínez Uriarte

thumb|260px|Constantino Martínez Peña Franciaren santutegian lurperatuta dago.
**Constantino Martínez Uriarte** (Uribarri Ganboa, 1911ko martxoaren 11 &ndash; Madril, 1991ko maiatzaren 24a), apaiz domingarra, Salamancako probintzian dagoen Peña de Franciako Santutegiaren gune arkitektonikoaren sustatzaile garrantzitsua izan zen. 1947tik 1973 arte multzoaren arduraduna izan zen. Frankistek Turismoko Sari Nazionala eman zioten bere lana eskertzeko. Bere anaia, Federico Martínez Uriarte, santu izateko prozesuan sartuta dago. 

## Biografia 
Ulibarri Ganboan jaioa, aita herriko sakristaua zen. Bera hamargarren eta azken semea izan zen. Gurasoak Rafael Martínez eta Simona Uriarte ziren. Bost urte zituenean Gasteizko apaiztegian sartu zen. Ondoren, bere ikasketak leku desberdinetan jarraitu zituen: Las Caldasen, Corian... 21 urte zituenean, Salamancan, lehen zina egin zuen eta 1936ko urtarrilaren 5ean, apaiz egin zen. Bere ikasketekin jarraitzeko asmoz, Erromara bidali zuten baina Espainiako Gerra Zibilaren hasierarekin Espainiara itzuli zen, frankistek hartutako lurraldera. Kapilau gisa, Valladolid eta Plasenciako ospitaletan aritu zen. 1939tik 1943ra Atarrabian (Nafarroan), domingotarren komunitatean bizi izan zen; 1943tik 1947ra Palentziara bidali zuten, bertako San Pablo komentuaren priore gisa. Bere hurrengo postua Peña de Franciako Santutegia eta komentua izan zen. Postu berri horretan 1973 arte egongo zen eta han bere lan nagusia santutegia berritzea eta indartzea izan zen. Urte horietan multzoaren eraikinak berritu zituen, ostatua egin zuen eta, bereziki, Andre Mariaren gurpena indartu zuen, haren irudia herriz herri eramanez. Peña Franciatik Madrilgo Santo Domingo el Real komentura joan zen. Madrilen hil zen 1991an, minbiziak jota. Haren gorpuzkinak Peña de Franziako Santutegira eraman zituzten eta han dago egun lurperatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*:Biografia domingotarren webgunean.
*:Constantino Martínez Uriarteri eskainitako bideoa Youtuben.
José Ignacio Salazar Arechalde

**José Ignacio Salazar Arechalde** (Mexiko Hiria, 1954ko abenduaren 4a) 
legelari eta historialari euskalduna da. Gaur egun erretiratua da, baina Santurtziko Udaleko idazkari nagusia izan zen 2022ko irailera arte.

## Bizitza 
Amerikara erbesteratutako gurasoen semea da. 5 urte zituela Bilbora etorri zen bizitzera eta ordutik bertan bizi da. Ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu.

Deustuko Unibertsitatean zuzenbide-ikasketak burutu zituen. Harrez geroztik, administrazio-zuzenbidean espezializatu zen eta gaikuntza nazionaleko funtzionarioa izateko hautaketa-prozesua gainditu zuen eta horrela, Galdakao eta Urduñako udaletako idazkari nagusia izan zen.

## Lanak
### Artikuluak
Hainbat artikulu idatzi ditu *Hermes*, *Vasconia*, *Zainak*, *Bidebarrieta* edo *Aztarna* bezalako aldizkarietan.

### Liburuak
* *1937: Bilbao conquistada - cronicas, memorias y propaganda*, 2013.
* *La otra orilla: formación del barrio de San Francisco (1870-1900)*, 2006.
* *Orduña: camino y frontera = Urduña: muga eta bidea*, 2005.
* *Los puentes de la ría : paisajes urbanos = Itsasadarreko zubiak : hiri-paisaia*, 2004.
* *La ría de Bilbao en el siglo XIX : tendiendo puentes, abriendo caminos*, 2003.
* *Apuntaciones históricas de la ciudad de Orduña*, 2002.
* *Urbanismo e historia: la ciudad de Orduña*, 1995.
* *La comunidad de aldeas de Orduña: la junta de Ruzabal (siglos XV-XIX)*, 1989.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Julian Ospitalegilea

**San Julian Ospitalegilea** edo **Julian Txiroa** kristautasuneko santu mitikoa da, Erdi Aroan eta Pizkundean Europa mendebaldean gurtza hedatua izan zuena. Bere identitate eta historia zenbait herri-elezaharren fusioaren ondorioa dela uste da. Bidaiarien patroitzat jo izan da Julian, Rafael goiangeruarekin eta San Kristobalekin batera.

## Elezaharra 
11. eta 17. mendeen artean izan zen bere gurtza ezaguna kristautasunean, eta bere istorioa nagusiki Jacopo de Varazzeren 13. mendeko *Legenda aurea* hagiografia multzoan kontatu bezala kontatu izan zen. 

Da Varazzeren arabera, Frantzian jaio omen zen Julian, eta jaiotzearekin sorgin batzuek profezia gaiztoa jaurti zioten haurrari, nagusitan bere gurasoak hilko zituela. Julianek 10 urte zituela, profeziaren berri jakinik, etxetik alde egitea erabaki zuen, eta oinez ospa egin zuen, 50 egunen buruan Santiago de Compostelara iritsiz. Han bizitza berrekin, eta emakume alargun aberats batekin ezkondu omen zen. Bertsio batzuetan Basilisa izena du emazteak, Julian eta Basilisa santuen istorioarekin nahastuz beste hau.

20 urteren buruan, gurasoek jakin zuten semea Galizian bizi zela, eta hura bisitatzeko Donejakueren bidea eginez, Santiagora joan ziren. Apostoluaren hilobia bisitatu ondoren, topo egin zuten Julianen emaztearekin, eta honek esan zien Julian kanpoan zela ehiza txango batean, baina arren etortzeko etxera, eta bere ohe propioa eskaini zien amaginarreba eta aitaginarrebari. Gau horretan, ordea, Julian itzuli zen txangotik ustekabean, eta etxean bere ohean bikote bat ikusirik, pentsatu zuen emaztea zela beste norbaitekin, eta ezpatarekin han hil zituen bere gurasoak. Orduan azaldu zen emaztea eszenara, eta Julianek bere errua ulertu zuen.

Euskal Herrian, Teodosio Goñikoaren istorioan dago parekidetasun berdina, bere gurasoak hil baitzituen. Francisco Tomas Burgiren 1774ko kronikan ageri da hilketaren deskribapena eta baita grabaturen bat ere.

1877an Gustave Flaubertek idatzitako *Trois Contes* liburuan, ipuinetako bat Julian Ospitalegileari buruzkoa da: ''Légende de Saint Julien l'Hospitalier''*.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munduko XVIII. Pilota Txapelketa

{{Infotaula
| abovestyle = color: white; background: gray; padding: 4px; font-size:130%
| above = Munduko XVIII. Pilota Txapelketa
| image = {{#if:{}|250px|erdian }}
| label1 = Antolatzailea
| data1 = FIPV
| label2 = Egoitza(k)
| data2 = Vall d'Hebron
| label3 = Hasiera
| data3 = 2018ko urriaren 14a
| label4 = Bukaera
| data4 = 2018ko urriaren 20a
| label5 = Herrialdeak
| data5 = 14
| label6 = Parte-hartzaileak
| data6 = ?
| label7 = Partidak
| data7 = 172
}}
**Munduko XVIII. Pilota Txapelketa** 2018an jokaturiko nazioarteko pilota txapelketa izan zen. Txapelketaren egoitza Vall d'Hebron izan zen. Historian, lehendabizikoz, pilotari profesionalek parte hartu zuten.

## Parte-hartzaileak 
Hauek diren txapelketan parte hartu zuten herrialdeen zerrenda:

## Txapelketak 
14 munduko txapelketa egin zituzten, 4 gune-ezberdinetan:

**Trinketea**, 5 txapelketa

**30 metroko pilotalekua**, 4 txapelketa

**36 metroko pilotalekua**, 4 txapelketa

**54 metroko pilotalekua: **, txapelketa bakarra

## Dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthur Van Doren

**Arthur Georges Stanislas Henri Van Doren**, , (Anberes, Belgika, 1994ko urriren 1a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa eskuratu zuen, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezkoa, bietan belar-hockeyan eta Belgikako taldearekin, azkena Australia eta Indiaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Daniel Beale (belar-hockey jokalaria)

**Daniel James Beale**, , (Brisbane, Australia, 1993ko otsailaren 13a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shi Tingmao

**Shi Tingmao** (, Chongqing, 1991ko abuztuaren 31), 2016ko Olinpiar Jokoetan, urrezko bi domina, eta, 2020ko Olinpiar Jokoetan, beste urrezko bi lortu dituen tranpolin jauzilari txinatarra  da.. Munduko Igeriketa Federazioak (FINA) bost aldiz jarraian izendatu zuen "urteko emakumezko jauzilaria" 2015 eta 2019 artean.

## Kirol ibilbidea 
Gaztetan gimnasia artistikoan aritu ondoren, 2003an hasi zen tranpolin jauziak egiten.

2010eko Aiako Jokoetan lortu zuen aurreneko urrezko domina. Hurrengo urtean, Munduko Txapelketan,  urrezko domina irabazi zuen 1 m-ko tranpolinean, hori lortzen zuen aurreneko emakumezko txinatarra izanik. Hurrengo munduko txapelketa guztietan, 3 m-ko tranpolin bakarka eta sinkronizatuan, txapeldun izan da.

2016an, Rioko Olinpiar Jokoetan, txapeldun olinpikoa izan zen 3 m-ko bakarka eta sinkronizatuan, eta, Tokioko Jokoetan ere,  urrezko dominak eskuratu zituen proba bietan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peder Fredricson

**Peder Fredricson** (Flen (Suedia), 1972ko urtarrilaren 30a) suediar zaldizkoa da.

Saltoen proban espezializaturik dago. 2017an, Europako txapelduna izan zen *All In* zaldiarekin, eta hiru Olinpiar Jokotan, dominak eskuratu ditu.

## Olinpiar Jokoak
2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, Atenas 2004an (Atenas), *Saltoak taldeka* proban, Suediako taldea osatzen zuten Peter Eriksson (*Cardento 933*ren gainean), Peder Fredricson (*Magic Bengtsson*en gainean) eta Malin Baryard-ek (*Butterfly Flip*en gainean), zilarrezkoa lortu zuten AEBko taldearen atzetik eta Alemaniako taldearen aurretik sailkatuz.
 
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), *Saltoak banaka* proban (*All In*en gainean), zilarrezkoa eskuratu zuen Nick Skelton britainiarraren (urrezko domina, *Big Star*ren gainean) atzetik eta Eric Lamaze kanadiarraren (brontzezko domina, *Fine Lady 5*aren gainean) aurretik sailkatuz.
 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), *Saltoak banaka* proban (*All In*en gainean), zilarrezkoa lortu zuen Ben Maher britainiarraren (urrezko domina, *Explosion W*ren gainean) atzetik eta Maikel van der Vleuten herbeheretarrari (brontzezko domina, *Beauville Z*ren gainean) aurre hartuz. *Saltoak taldeka* proban, berriz, urrezko domina lortu zuen Suediako taldearekin, AEBko taldearen (zilarrezko domina) eta Belgikako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatuz; honako hauek osatzen zuten taldea: Henrik von Eckermann (*King Edward*en gainean), Malin Baryard-Johnsson (*Indiana*ren gainean) eta Peder Fredricson-ek (*All In*en gainean)..

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Gainerako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oksana Domnina

**Oksana Aleksandrovna Domnina** (; Kirov, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1984ko abuztuaren 17a) errusiar izotz gaineko patinatzaile ohia da. Maksim Xabalin dantza-bikotekidea zuela, 2009ko munduko txapelketa eta 2008ko eta 2010eko Europako txapelketak irabazi zituzten. Horrez gain, brontzezko domina eskuratu zuten 2010eko Vancouverko Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Datong zaldi

**Datong zaldia** , (txinera sinplifikatua: *大通马* ; txinera tradizionala : *大通馬* ; pinyin : *Dàtōng mǎ*), Txinako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arrazaren jatorria Txinako Qinghai probintziako iparraldean dago.

Arraza oso ezaguna da Zhou Muwangen erregearen biografian agertzen delako, erregeak bere zaldi-herensuge famatuarekin zuen harremanagatik, oso estimatua baitzuen.

Poni indartsuak dira, goi mendiei egokitutakoak. Nekazaritzarako zein zela zalditzat erabiltzen dira.

## Arrazaren egoera 
Txinako beste hainbat bertako ponien arraza bezala, Datong zaldia egun gainbehera dagoen arraza bat da.

## Kanpo estekak
San Cristóbal (argipena)

**San Cristóbal** izena, San Kristobal santuaren gaztelerazko forma da, eta hainbat artikuluren izenean aurki dezakegu.

Euskal Herrian:
* San Cristóbal, Gasteizko **San Kristobal** auzoaren gaztelerazko forma.
* San Cristobal (847 m), Lokiz mendilerroko mendia, Nafarroan;
* San Cristobal (654 m), Andimendi mendilerroko mendia, Nafarroan;

Espainian:

* **San Cristóbal de Tuiza**, Lena kontzejuko parrokia, Asturias;
* **San Cristóbal de Trabancos**, Rasueros herriko herria, Avila probintzia;
* **San Cristóbal de Valdueza**, Leongo herria;
* **San Cristóbal de la Polantera**, Leon probintziako herria;
* **San Cristóbal de los Ángeles**, Madrilgo auzoa;
* **San Cristovo de Cea**, Ourense probintziako herria; gazteleraz San Cristóbal.
* **San Cristóbal de Boedo**, Palentzia probintziako herria;
* **San Cristóbal de la Cuesta**, Salamanca probintziako herria;
* **San Cristóbal de Segovia**, Segoviako herria;
* **San Cristóbal de Entreviñas**, Zamora probintziako herria;
* **San Cristóbal de Zalamea**, Badajoz probintziako herria;
* **San Cristóbal de Aliste**, Zamora probintziako herria.

Munduan:

* **San Kristobal sumendia**, Chinandegako mendia Nikaraguan;
* **San Cristobal** edo **Makira**, Salomon uharteetako artxipelagoko uhartea.
* **San Kristobal Departamentua**, Santa Fe probintziako administrazio dibisioa Argentinan.
Svetlana Kriveliova

**Svetlana Vladimirovna Kriveliova** (; Briansk, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna) errusiar pisu jaurtitzailea da. Urrezko domina irabazi zuen 1992ko Bartzelonako Olinpiar Jokoetan Talde Bateratua ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Kristobal (argipena)

**San Kristobal** izenak izenda ditzake:

## Santu kristauak 
* **Kristobal Liziakoa**, edo **Kristobal Martiria**, edo **Kristobal Handia**, gidari eta bidaiarien patroitzat ezaguna.
* **Kristobal Antiokiakoa**, martiria.
* **Kristobal Palestinakoa** edo **Kristobal Erromatarra**, 6. mendeko lekaidea.

## Toki izenak 
Euskal Herrian:

* **San Kristobal (Gasteiz)**, Gasteizko auzoa.
***San Kristobal (Busturia)**, Busturiako auzoa.
***San Kristobal** edo **Ezkaba** mendia, Nafarroa garaian, San Kristobal gotorelekuaren tokia.
* **San Kristobal (Izki)**, Arabako mendia.
Eta eliza ezagun batzuk:

* San Kristobal baseliza (Saiatz) Aizarnazabalen.
* San Kristobal eliza (Gasteiz)
* San Kristobal baseliza (Erandio)
* San Kristobal ermita (Arizkun)
* San Kristobal eliza (Larrino), Aretxabaleta.

Munduan:

* **San Kristobal** edo **Saint Kitts** uhartea, Karibeko Saint Kitts eta Nevis estatuko parte.
* **San Kristobal** edo **Makira**, Salomon uharteetako artxipelagoko uhartea.

## Ikus, gainera 
* **San Cristóbal (argipena)**
***Kristobal (izena)**
Ksenia Afanasieva

**Ksenia Dmitrievna Afanasieva** (; Tula, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1991ko irailaren 13a) errusiar gimnasta artistiko ohia da. 2008ko Beijingeko eta 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, zilarrezko domina bat lortuz 2012koetan taldekako gimnasia artistiko modalitatean. 2011n zoruko ariketako munduko txapelduna izan zen. 2016an hartu zuen erretiroa eliteko gimnasia artistikotik giltzurrunetako gaixotasun baten ondorioz, 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetarako hilabete bat falta zenean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristobal (izena)

**Kristobal, Kristobare, Kostobaro **edo** Kostobare** (azken hiruak Ipar Euskal Herriko tradiziokoak baina zaharkitutzat joak), gizonezko izen kristatua da, euskarazko aldaera greziar jatorriko *Christophoros* ('Kristo daramana') izenarena.

Kristobal santu ezagunena, garraiolari eta bidaiarien patroitzat ezaguna da, San Kristobal Liziakoa. Kristobal izeneko pertsonaia ezaguna munduko historian, Kristobal Kolon.

## Beste hizkuntza batzuetako aldaerak 
## Erreferentziak
Cheiracanthium annulipes

***Cheiracanthium annulipes*** armiarma espeziea da, *Cheiracanthium* generokoa. Espainian, Egipton eta Israelen aurkitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Surender Kumar

**Surender Kumar**,  (Karnal (India)), (1993ko azaroaren 23a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari indiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Indiako taldearekin, Belgikaren eta Australiaren atzetik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Surender Kumar, Varun Kumar, Birendra Lakra, Vivek Prasad, Dilpreet Singh, Gurjant Singh, Harmanpreet Singh, Hardik Singh, Mandeep Singh, Manpreet Singh, Rupinder Pal Singh, Shamsher Singh, Simranjeet Singh, Nilakanta Sharma, P. R. Sreejesh, Sumit, Lalit Upadhyay eta Amit Rohidas-ek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
Aran Zalewski

**Aran Zalewski**, , (Margaret River, Mendebaldeko Australia, Australia, 1991ko martxoaren 21a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari australiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Australiako taldearekin, Belgikaren atzetik eta Indiaren aurretik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Daniel Beale, Joshua Beltz, Tim Brand, Andrew Charter, Tom Craig, Matt Dawson, Blake Govers, Jeremy Hayward, Tim Howard, Dylan Martin, Trent Mitton, Eddie Ockenden, Flynn Ogilvie, Lachlan Sharp, Joshua Simmonds, Jacob Whetton, Tom Wickham eta Aran Zalewski-k.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Alexander Hendrickx

**Alexander Robby Hendrickx**, , (Wilrijk, Belgika, 1993ko abuztuaren 6a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari belgikarra da.

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), zilarrezkoa eskuratu zuen, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezkoa, bietan belar-hockeyan eta Belgikako taldearekin, azkena Australia eta Indiaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Gauthier Boccard, Tom Boon, Thomas Briels, Cédric Charlier, Félix Denayer, Nicolas De Kerpel, Arthur De Sloover, Sébastien Dockier, John-John Dohmen, Simon Gougnard, Alexander Hendrickx, Antoine Kina, Loïck Luypaert, Augustin Meurmans, Victor Wegnez, Vincent Vanasch, Florent Van Aubel eta Arthur Van Doren-ek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Julio Rodríguez (beisbol jokalaria)

**Julio Yarnel Rodríguez** (Loma de Cabrera, Dominikar Errepublika, 2000ko abenduaren 29a), beisbolean lehiatzen den kirolari dominikarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina lortu zuen Dominikar Errepublikaren taldearekin, Japoniaren eta AEBko taldeen atzetik. 

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Darío Álvarez, Gabriel Arias, Jairo Asencio, Luis Felipe Castillo, Jumbo Díaz, Junior García, Jhan Mariñez, Cristopher Mercedes, Denyi Reyes, Ramón Rosso, Ángel Sánchez, Raúl Valdés, Roldani Baldwin, Charlie Valerio, José Bautista, Juan Francisco, Jeison Guzmán, Erick Mejia, Gustavo Nuñez, Emilio Bonifácio, Melky Cabrera, Johan Mieses, Yefri Pérez eta Julio Rodriguez-ek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Le Malesherbois

**Le Malesherbois** Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2013an  biztanle zituen. 2016ko urtarrilaren 1ean sortu zuten Malesherbes, Coudray, Labrosse, Mainvilliers, Manchecourt, Nangeville eta Orveau-Bellesauve antzinako udalerriak bilduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léonore (datu-basea)

**Léonore** frantziar datu-basea da, Ohorezko Legioaren Ordena Nazionalaren jasotzaileak biltzen dituena. Datu-baseak 1802an sortu zenetik eta 1977 baino lehen hil direnen erregistroak ditu. 2014ko urtarrilean, datu-baseak 390.000 erregistro zituen.

## Kanpo estekak
Le Coucher de la Mariée

***Le Coucher de la Mariée*** 1896ko film labur mutua da, Albert Kirchnerrek egina. 1903an estreinatu zuten eta historiako lehen film pornografikotzat hartzen dute.

Louise Willyk interpretatutako protagonistak *striptease* bat egiten du bainu-eszena batean. Ez dugu Louis Willyren ondoan dagoen aktorearen izena ezagutzen.

Jatorrizko filmak 7 minutu inguru irauten zuen, baina, Frantziako Artxibo Filmikoetan urteak eman ondoren, bi minutu soilik daude ikusgai. Bi minutu horretan aitzin-urratsak ikusten dira.

## Kanpo estekak
Jules Le Cœur

**Jules Le Cœur** (Paris, 1832ko irailaren 17a - *ib.*, 1882ko apirilak 26) frantziar margolaria izan zen.

## Biografia 
Bere gurasoak Joseph Le Cœur, zurgina, eta Catherine Félicie Jaullain ziren.

Arkitektua izan zen, bere anaia Charles Justin bezala. Labrousten ikaslea.

Marianne Bouwensekin ezkondu zen 1861ean.

49 urterekin hil zen Campagne-Première kaleko bere etxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Sagarzazu

**Francisco Ramón Matías Sagarzazu Sagarzazu** (Hondarribia,  - *ib.*, ) gipuzkoar politikaria izan zen.

*El Bidasoa* egunkaria zuzendu zuen eta 1915etik 1936ra kolaboratu zuen. Irungo Arte eta Lanbide Eskolako irakaslea izan zen, probintziako diputatua, Gipuzkoako udalerrien ordezkari gisa Gorteetako prokuradorea. Hondarribiko alkate izan zen 1925etik 1929ra, eta 1942tik 1958ra. Primo de Riveraren diktaduran lehenik, eta Francorenean ondoren. 1938an Falange Españolako Prentsa eta Propaganda arduraduna izan zen.

Harreman estua eduki zuen Pedro Muguruza arkitektoarekin, Hondarribiko hainbat proiekturen diseinua enkargatu ziola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Douchy-Montcorbon

**Douchy-Montcorbon** Frantziako udalerria da, Loiret departamenduan dagoena, Erdialdea-Loira Harana eskualdean. 2016an sortu zuten, Douchy eta Montcorbon antzinako udalerriak bilduz. 2013an  biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edith Alice Müller

**Edith Alice Müller** (1918ko otsailaren 5a - 1995eko uztailaren 24a) suitzar matematikari eta astronomoa izen zen.

## Lehen urteak eta ikasketak 
Madrilen jaio zen eta Madrilgo Eskola Alemaniarrean ikasi zuen eta Zuricheko Eskola Politekniko Federalean ikasi zuen ondoren.

Matematiketan doktoradutza egin zuen Zuricheko Unibertsitatean,  *Aplicación de la teoría de grupos y análisis estructural de la decoración mora en la Alhambra de Granada* izenburuarekin.

## Lana 
Ikerlari moduan lan egin zuen Zurich-eko (1946–1951), Mitxigango Unibertsitateko (1952–1954 eta 1955–1962) eta Baselgo (1954–1955) obsrebatorio astronomikoetan.

Ondoren, Neuchâtel-go Unibertsitatean irakasle laguntzailea izan zen 1962tik.

1972an Genevako unibertsitatera aldatu zen irakasle titularra izateko. Eguzki fisika ikertu zuen, batik bat, eta lehen emakumea izan zen Nazioarteko Elkarte Astronomikoaren idazkari nagusia izan zena, 1976 eta 1979 artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Edith Alice Müller en el sitio oficial de la American Astronomical Society.
Gertrudis Bocanegra

**María Gertrudis Teodora Bocanegra Lazo Mendoza** (Pátzcuaro, Michoacán, 1765eko apirilaren 11 &ndash; ibid, 1817ko urriaren 11) **Gertrudis Bocanegra** izenaz ezaguna, Mexikoko Independentzia Gerran matxinatuen mugimenduari laguntza eman zion emakumea izan zen. Aurkitu eta heriotza zigorrera kondenatu zuten, ez baitzion matxinatuen indarrei buruzko informazioa eman nahi izan erregeordearen gobernuari. 

## Biografia 
Gertudis Bocanegra Pátzcuaron jaio zen gaur egun Mexikoko Michoacán estatuan, Pedro Javier Bocanegra eta Feliciana Mendozaren alaba. Espainiako gurasoen alaba zen, klase ertaineko merkatari espainiarrak hauek. Pedro Advíncula Lazo de la Vega tenientearekin ezkondu zen, Michoacan Espainiako foru indarreko kidearekin, eta lau seme-alaba izan zituzten.

Espainia Berriko emakumeek hezkuntzarako sarbidea gutxitan izan arren, Gertrudis Bocanegra Ilustrazioaren egile nagusien irakurlea izan zen eta, beraz, independentziaren aldeko gerra hasi zenean, harekin bat egin zuen. Pátzcuaro eta Tacámbaro eskualdeko *matxinatuentzako mezulari* gisa aritu zen. 

Matxinatuen gerrillaren erresistentzia fasean, Bocanegra Pátzcuarora bidali zuten matxinoek hiria hartzen laguntzeko helburuarekin. Baina armada erregezaleak aurkitu eta gero preso hartu zuen. Beste gerrillari parte-hartzaile batzuen izenak eman zitzan torturatu zuten arren, Bocanegrak beti uko egin zion erregezaleei informazioa emateari. 14. zenbakian (Ibarra kalea) espetxeratu zuten. Azkenean epaitu zuten eta traizioagatik errudun jo zuten. 

Heriotza zigorra ezarri zioten, 1817ko urriaren 11n fusilatu zuten Pátzcuaro herri bereko San Agustin plazan. Hurrengo hilabetean (1817ko azaroaren 11n) Francisco Xavier Mina espainiar militarra fusilatu zuten leku berean.

Gertrudis Espainiako hainbat matxinada mailatan sartu zen: Espioia, iraultzaren su-emailea, matxinoen gobernuaren aitortzailea eta bere bizitzaren, senarraren eta seme bakarraren dohaintza egiten zuena Mexiko nazio independente eta uztarri espaniarretik aske izan zedin.

## Ohoreak 
* Gertrudis Bocanegra izena darama plaza batek bere ohoretan. Gaur egun, Pátzcuaro hiriko bigarren plazarik garrantzitsuenatzat hartzen da. Plaza erdian Gertrudis Bocanegraren omenezko estatua bat eraiki zen, independentzia garaiko patzuerdar heroi bat zena. 

## Legatua 
Bocanegra Ofelia Medinak interpretatu zuen *Mexikoko Gertrudis* film biografikoan (1992).

## Ikusi ere 
* Krisi politikoa Mexikon 1808an
* Mexikoren independentzia
* María Ignacia Rodríguez de Velasco
* Josefa Ortiz de Dominguez
* Rayóneko Rafaela López Aguado
* Rita Pérez de Moreno

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ávila, Alfredo; Ortiz Escamilla, Juan; Serrano Ortega, José Antonio (2010).  Enrique Florescano, ed. Actores y escenarios de la  la revolución de los ajos . Guerra, pensamiento e instituciones, 1808-1825. México: Fondo de Cultura Económica. ISBN 978-607-16-0482-8.
Aitor Gandiaga

**Aitor Gandiaga Gerrikagoitia** (Markina-Xemein, Bizkaia,  - Markina-Xemein, Bizkaia, ) Euskal herritar futbolaria zen, Lezaman hezia. Eskuin hegalean aritzen zen. 2021eko urtarrilean zendu zen auto istripu baten ondorioz.

## Kirol ibilbidea 
*2019eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Gaztaina-koloreko ile

180px|thumb|Ile gaztainatsuaren lehen planoa
180px|thumb|Gaztaina-koloreko ileko emakume bat

**Gaztaina-koloreko ilea** edo **ile gaztainkara** ilehori ilun eta beltzaren arteko kolore tonalitate guztiena da.

Gaztaina-koloreko ilea bigarren kolorerik ohikoena da, ile beltzaren ondoren. Pigmentu ilun eumelaninaren maila altuak eta pigmentu zurbil feomelaninaren maila baxuak ditu. Gaztaina-koloreko ilea ohikoa da erdialdeko eta hegoaldeko Europan, mendebaldeko Asian, iparraldeko Afrikan eta Ozeanian. XVI. mendetik XX. mendera arteko europar emigrazioa dela eta, gaztaina-koloreko ilea duten herriak mundu guztiaren inguruan ere aurki daitezke, hala nola Ipar Amerika, Hego Amerika, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Siberia, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ile beltz

[thumb|Ile beltzeko [txinatar neska.]]
**Ile beltza** gizakion ilearen kolorerik ilunena eta ohikoena da. Eumelanina gehien duen ilea da.

Ile beltza oso gaztainkara ilunaren mugatik itxuraz urdinxka den beltzeraino alda daiteke.

*Homo sapiens*aren lehen ile kolorea, ziuraski, beltza izan zen, honegatik, Afrika Beltzean hedatua dago, Mediterraneo inguruan (hegoaldeko Europan, Ekialde Hurbilean eta iparraldeko Afrikan), hegoaldeko Asian, Ekialde Urrunean eta amerindiarren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eumelanina

**Eumelanina** tegumenturiko melanina tiporik zabalduena. Kolore beltzekoa da, eta bigarren tiporik hedatuena, feomelanina, kolore hori-gorrikoa. Kopuru handian egoteak tegumentuei kolore arre ilun edo beltza ematen die. Izpi ultramoreek eragindako kalteetatik babesteko duen ahalmena erabatekoa da.

## Kanpo estekak
Feomelanina

**Feomelanina** tegumenturiko melanina bigarren tiporik zabalduena da. Kolore hori-gorrixka da, eta tiporik hedatuena, eumelanina, berriz, kolore beltzekoa. Kopuru handian egoteak tegumentuei kolore gorri ematen die. Izpi ultramoreek konposatu kartzinogenotan deskonposatzen dute..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Édouard Stephan

**Édouard Jean-Marie Stephan** (Niort, -Marseilla, ) frantziar astronomo bat izan zen.

Parisko École normale supérieure institututik (non matematikan lizentziatu zen) igaro ondoren, 1866an Urbain Le Verrierrek Marseillako Behatokiko zuzendari izendatu zuen. Kargua 1907ra arte beteko zuen.

1868an, Georges Rayetekin batera, Siamgo Erresuman eguzki-eklipse bat ikusteko espedizio bat zuzendu zuen. Eguzki hodien espektroa behatuz, ordura arte ezezaguna zen igorpen lerro bat aurkitu zuen, Stephanek, lasto kolore horikoa bezala deskribatuko duena. 17 urte beranduago elementu kimiko ezezaguna helio bezala bataiatuko dute eta Lurrean isolatuko dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tirosinasa

**Tirosinasa** (monofenol monooxigenasa) fenolen oxidazioa katalizatzen duen entzima bat da (tirosina bezala) eta landare eta animalietan hedatua dago. Tirosinasa landare eta animalien ehunetan dagoen entzima kuprifero bat da, oxidazio bidez melanina eta tirosinaren beste pigmentu batzuen ekoizpena katalizatzen duena.

Pertsona baten tirosinasaren genea mutatzen denean, albinismoa du, 20.000 pertsonatik batek pairatzen duen gaixotasun hereditarioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Collazo

**Andrea Collazo Outeiral** (Boiro, 1999ko abenduaren 21a) traineru estropadetako emakumezko patroia da Galiziako Liga eta txapelketak irabazi dituena.

## Kirol ibilbidea 
Boirokoa izanik Cabo da Cruz arraun taldeko harrobiko arraunlaria da eta herriko taldean aritu da beti. 2011ean sartu zen klubean eta 2015ean egin zuen debuta. 2016an Cabo Cruz Emakumezkoen Traineru Ligarako sailkatu zen eta bigarren patroia izan zen Natalia Tubíoren atzetik. 2020an Cabo da Cruzen txopan izan zen eta 2021ean batel eta trainerillatan aritu zen.

## Palmaresa 
* Galiziako Traineru Txapelketak (1): 2020.
* Galiziako Liga (1): 2020.
* Espainiako Trainerilla Txapelketa (0): hirugarrena 2021ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brontzeztatze

thumb|Brontzeztatze ondorengo azaleko lerroak
**Brontzeztatzea** larruazalaren iluntze naturala da, eguzki-argiaren (edo beste iturri artifizial batzuen) erradiazio ultramorearen esposizioak eragindako kaltearen aurrean autobabes gisa. Gaur egun, mendebaldeko herrialde askotan, azal beltzaran bat desiragarria da estetikoki, ekialdeko kulturek azal zurbilagoa hobesten duten bitartean. Eguzkia gehiegi hartzeak organismoan kalteak eragiten ditu, hala nola azaleko narritadurak eta eguzki-erredurak, agerpen mutagenikoak eta minbiziaren garapena.

Antzinatean, jendeak gaur egun toxikoak diren produktuekin zuritzen zuen azala. Adibidez, k.a. 400. urtean, greziarrek berun-zuriz egindako hautsez aurpegia zuritzen zuten. Popea Sabinak, Neron erromatar enperadorearen emazteak, ohitura hau jarraitzen zuen. XVI. mendean, italiar batzuek artsenikoa erabiltzen zuten beren aurpegiari itxura zeharrargia emateko. Baina 1920ko hamarkadaren hasieran Coco Chanel diseinatzaile frantziarrak beltzaran-kolorearen moda zabaldu zuenetik, moda hori orokortzen hasi zen. Horrela, jende askok orduak ematen ditu eguzkia hartzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felice Albers

**Felice Albers**,  (Amstelveen, Herbehereak, 1999ko abenduaren 27a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari herbeheretarra da.

Albers-ek Amsterdameko klubean jokatzen du, Hoofdklasse holandarrean.

2019an, Amsterdameko 47. eta azken EuroHockey Kluben Txapeldunen Kopa irabazi zuen Amsterdam taldeko kidea zen Albers. Taldeak 7-0 irabazi zuen finala Donostiako Real Sociedad taldearen aurka, Amstelveenen (Herbehereetan) egindako txapelketan.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Herbehereetako taldearekin, Argentinaren eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Felice Albers, Eva de Goede, Xan de Waard, Marloes Keetels, Josine Koning, Sanne Koolen, Laurien Leurink, Frédérique Matla, Freeke Moes, Laura Nunnink, Malou Pheninckx, Pien Sanders, Lauren Stam, Margot van Geffen, Stella van Gils, Caia van Maasakker, Maria Verschoor eta Lidewij Welten-ek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Cheiracanthium occidentale

***Cheiracanthium occidentale*** armiarma espeziea da, *Cheiracanthium* generokoa, Eutichuridae familiakoa. Espainiako Menorca uhartean (Balearrak) aurki daiteke. Espezie endemikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abigail Breslin

**Abigail** **Kathleen Breslin** (New York, 1996ko apirilaren 14a) aktore eta kantari estatubatuarra da. New Yorken jaio eta hazi zen Breslin. Sei urte zituela hasi iragarkietan agertzen, eta zinean M. Night Shyamalanen *Signs* (2002) zientzia-fikziozko beldurrezko filmean egin zuen debuta.

*Little Miss Sunshine* (2006) komedia dramatikoarekin nabarmendu zen Breslin. Film horrekin, 10 urte zituela, Oscarretarako izendapena lortu zuen (aktore laguntzailea, ez zuen irabazi). Bere beste film batzuen artean aipagarriak: *No Reservations* (2007), ''Nim's Island* (2008), *Definitely, Maybe* (2008), *Zombieland* (2009), *August: Osage County* (2013), *Zombieland: Double Tap* (2019) eta *Stillwater'' (2021).

## Erreferentziak
Tais (hetera)

**Tais** () Antzinako Greziako emakume ospetsua izan zen. K.a. IV. mendearen bigarren erdialdera Alexandro Handiaren kanpainetan izandako atenastar hetera edo kortesana izateagatik ospetsua dena.

## Biografia 
Ez dakigu noiz jaio zen, ezta noiz hil zen ere; kontakizun batzuengatik eta idazkun batzuengatik baino ez dugu ezagutzen. Bere bizitzako lehen urteak Atenasen eman zituen eta Alexisen komedia bati izena eman zion.

Tais, Alexandro k.a. 334 eta k.a. 330 arteko Persiar Inperioaren aurkako kanpainarekin bat egin zuen. Ptolomeorekin joan zen eta Asia osoa zeharkatu zuten. Tais, Persepolisko sutearen protagonistetako bat izateagatik ospetsua da, gertaera honi buruz iritsi zaizkigun bi kontakizunetako batean behintzat.

Klitarkoren arabera, Alexandro Handiak Persepolisen k.a. 330eko ekainean oturuntza bat antolatu zuen. Oturuntza jada oso aurreratua zegoenean, gonbidatu gehienak eta Alexandro bera jada mozkortuta zeudenez, Taisek hitzaldi bat egin eta, Alexandrori, berarekin dibertitzeko eta persiarrak zigortzeko, erronka egin zion: Xerxesen ehun zutabeetako aretoa erretzea. Alexandro jaiki eta Taisekin terrazaraino joan zen, non biek Xerxesen aretora zuzi bana bota zuten. Suteak jauregiaren zatirik handiena erre zuen. Alexandro handik gutxira suteaz damutu zen, izan ere, jada ez zen Greziaren mendekatzailea, Persiar Inperioko erregea baizik. Gertakarien beste bertsioan, historialari batzuen artean nolabaiteko ospea duena eta Ptolomeok kontatzen duena, Tais ez da agertzen.

Konkistatzailea hil zenean, Ptolomeoren maitalea izaten jarraitu zuen eta honekin hiru seme-alaba izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mitski

**Mitski Miyawaki** (jaiotzez, **Mitsuki Laycock**, izen artistikoz **Mitski**,  Japonia, 1990eko irailaren 27a) jatorri japoniarreko kantari eta konpositore estatubatuarra da da. 

## Biografia 
Aita estatubatuarra du, eta ama japoniarra, eta aitak AEBetako Estatu Departamentuan zuen lanagatik, herrialde batetik bestera bizilekua aldatuz hazi zen Mitski.

Zinema ikasteko Hunter Collegen izena eman ondoren, Mitski musikara aldatu zen  Purchase Collegera, eta New Yorkeko eskola horretan zegoela atera zuen bere lehen bilduma, auto-ekoitzia: *Lush* (2012). Lan hori eta baita hurrengoa, *Retired from Sad, New Career in Business* (2013), pianoan oinarritu ziren, baina gero gitarra gogorragoek markatutako musika baterantz eraldatu zen bere estiloa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Javier Iturri

**Francisco Javier Iturri** (Santa Fe, 1738ko urriaren 10a &ndash; Bartzelona, 1822ko urtarrilaren 9a) egungo argentinaren (Río de la Platako Gobernua) lurraldean jaiotako jesuita izan zen, historia eta literatura lantzen buru-belarri aritu zena.

Bere jardunbide erlijiosoa Córdoba del Tucumán probintziako Jesusen Lagundian hasi zen 1753an. Hiri bereko Unibertsitatean ikasi zuen, non, Nazioaren Artxibo Nagusiko, Gobernu Kolonialeko, Jesusen Lagundiko (1746-1756) eskuizkribu baten arabera, Aita José Cardielek (jesuita brasildarra) "Relación prolija y sólidamente fundada" izenburupean sortua", 21. orrian honakoa dio: "trebea, Paraguaiko gauzen historian ongi ikasia, teologia guztia defendatu zuena Unibertsitateko ekintza publiko batean".

1767ko kanporatze legea iritsi zitzaionean apaiza zen jada, Penintsulara eraman zuten, Esmeralda fragata itsasontzian, Santa María portura. Handik urte batzuetara Italiara joan zen, Faenzan bere erlijio jarduera eginez, 1772ko otsailaren 2an. Konpainia kendu ondoren, Erromara joan zen, non bere literatura ikasketetara eta Amerikan irakasteko metodoetara dedikatzeaz gain, Espainiako enbaxadari atxikitako hainbat gazte latinez irakasteko lana onartu zuen.

## Erreferentziak 
Enciclopedia Universal Ilustrada Europeo-Americana. Bilbao: Espasa Calpe. 1930.

## Kanpo estekak
Hugo Manuel Salaberry

**Hugo Manuel Salaberry Goyeneche** (San Andres de Giles, 1952ko martxoaren 7a) Azuleko elizbarrutiko egungo apezpikua da.

## Jardunbidea 
San Migueleko Filosofia eta Teologia Fakultatean irakasle normal nazionala eta lizentziatura Filosofian jaso zituen.

Jesusen Lagundian apaiza izendatu zuen 1985eko abenduaren 3an José Manuel Lorenzo monsinoreak, San Migueleko apezpikuak, Azuleko apezpiku izendatu zuten 2006ko abuztuaren 21ean. Hezkuntza Katolikoaren Goi Kontseiluko presidentea ere bada.

## Erreferentziak 
* Hugo Manuel Salaberry Goyeneche apezpikua, SJ
* Curriculuma

## Kano estekak
Gabriel de Arregui y Gutiérrez

**Gabriel de Arregui y Gutiérrez** (Buenos Aires, Rio de la Platako gobernazioa, 1654ko martxoaren 23a &ndash; Cuzco, Peruko Erregeorderria, 1724) frantziskotar fraidea izan zen, 1713tik Buenos Aireseko apezpiku izendatua, hiri horretan jaiotako lehena izanik, 1716an Egoitza Santuak bere izendapena baliogabetu zuen arte.

## Kanpo estekak
Ooteka

thumb|250px|Mantis baten ooteka.
[thumb|250px|*[Blatella germanica* bere ootekarekin.]]
**Ooteka** (grezieratik, *óon*, "arrautza" eta *theke*, "biltegi") espezie desberdinetako batez ere intsektu eta molusko emeek arrautzak erruten dituzten babes estalkia da. Ooteka batek arrautza gutxi izaten du, karratu formakoak, proteina apartsu batez; proteina horrek, metanoaren kontaktuarekin, babesteko estalki bat sortzen du.

## Kasu batzuk 
* Labezomorroaren ordeneko intsektuek ez dute objetku batean itsasten; arrek gainean eramaten dituzte.
* Mantisek masa bat sortzen dute, arrautzak artean itsatsita, babes estalkirik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Labezomor bat bere ootekarekin. Youtubeko bideoa.
Juan de Arregui y Gutiérrez

Fray **Juan de Arregui y Gutiérrez** (Buenos Aires, Río de la Platako gobernazioa, Espainiako Inperioa, 1656ko ekainak 24 &ndash; ib., 1736ko abenduaren 19a) Buenos Airesko zazpigarren apezpikua izan zen 1731 eta 1736 bitartean eta Paraguaiko bigarren iraultza komuneroan laburki lurralde horretako gobernaria izan zen.

## Kanpo estekak
Ilehori

thumb|Gizon ilehori bat.
[thumb|Ile ilehoriaren prebalentzia [Europan: 

]]
**Ilehoria** pigmentu melanina ilunaren maila baxuak ezaugarritzen dituen ile kolore bat da. Ageriko tonua hainbat faktoreren araberakoa da, baina beti du kolore horixkaren bat. Kolorea, oso zurbil dagoen ilehori batetik (pigmentu banaketa irregular eta eskasaren ondoriozko platino-horailak), urre eta marroi horiak arte alda daiteke.

Ilehoriaren eboluziorako literatura zientifikoan aurkitutako azalpen tipiko bat larruazal arinaren eboluzioarekin erlazionatuta dago, eta, bere aldetik, D bitaminaren sintesiaren eta iparraldeko Europa eguzki-erradiazio murriztuaren eskakizunarekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laurien Leurink

**Laurien Leurink**,  (Utrecht, Herbehereak, 1994ko azaroaren 13a), belar-hockeyan lehiatzen den kirolari herbeheretarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen belar-hockeyan Herbehereetako taldearekin, Argentinaren eta Erresuma Batuaren aurretik.

Taldea, honako hauek osatzen zuten: Felice Albers, Eva de Goede, Xan de Waard, Marloes Keetels, Josine Koning, Sanne Koolen, Laurien Leurink, Frédérique Matla, Freeke Moes, Laura Nunnink, Malou Pheninckx, Pien Sanders, Lauren Stam, Margot van Geffen, Stella van Gils, Caia van Maasakker, Maria Verschoor eta Lidewij Welten-ek.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak