Arantxa Urretabizkaia

**Arantxa Urretabizkaia Bejarano** (Donostia, Gipuzkoa, 1947ko uztailaren 1a) euskal idazle eta kazetaria da. Eleberrigintzan jardun izan du batik bat, baina olerkigintzan eta gidoigintzan ere egin ditu lanak. Aktore ere aritua da, *Segoviako ihesa* filmean. Feminista da, eta Hondarribiko alardean emakumeek gizonen pare desfilatzeko eskubidearen aldeko borrokan nabarmendu da. Izan ere, Hondarribian bizi da azken hamarkada hauetan.

Euskaltzain urgazle izendatu zuten 1983an.

## Bizitza 
Donostiako Loiola auzoko Txominenean jaio zen. Hiru urteko zelarik, Donostiako Egia auzora aldatu zen familiarekin. Hamahiru urterekin idazkaritza ikasten hasi eta hamaseirekin, berriz, erizaintzaren ikasketari ekin zion. Historiako lizentzia eskuratu zuen Bartzelonan 1975 urtean.

Familia abertzale batean sortua, hiru neba-arreba ziren eta aita zortzi urtez egon zen kartzelan heriotza-zigorra jasota. Aita hil zenean hasi zitzaion euskararen aldeko jarrera sendotzen. Ramon Saizarbitoriak eta Ibon Sarasolak gurasoek markatutako bidetik aldentzeko indarra eman ziotela adierazi du.

Lur argitaletxearen inguruko taldean hasi zen idazten, Ramon Saizarbitoria, Ibon Sarasola eta Rikardo Arregirekin batera. Hain zuzen, Ibon Sarasolak bere "irakurle handia" dela adierazi du. Xabier Elorriaga aktorearekin dago ezkonduta, eta harekin batera Urretabizkaia ere aktore izan zen  *Segoviako ihesa* filmean. Seme baten ama da.

Hedabideetan ere lan egin du, artikuluak idazten eta solaskide moduan. 1977an *Egin* egunkarian hasi zen kazetari lanetan, eta geroztik EITB, *El Diario Vasco* (*Zabalik* gehigarrian, bereziki eta ostean zutabegile bezala astero), *Deia* eta *El Mundon* ere jardun du.

## Lanak 
[thumb|277x277px|Arantxa Urretabizkaiari buruz [Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako egindako bideoa]][thumb|Arantxa Urretabizkaia 2017ko [Euskadi Literatura Sariak|Euskadi Literatura Sarien ekitaldian.]]

### Narrazioa 
* *Zergatik panpox* (1979, Hordago): Berrargitalpena Ereinek 1985ean.
* *Aspaldian espero zaitudalako ez nago sekula bakarrik* (1983, Erein)
* *Saturno* (1987, Erein)
**Koaderno gorria* (1998, Erein)
* *3 Mariak* (2010, Erein)
* *Zuri-beltzeko argazkiak* (2014, Pamiela)
* *Azken etxea* (2022, Pamiela) Lan honengatik 2023ko Narratibaren euskarazko Euskadi Literatura Saria jaso zuen.''*

### Haur eta Gazte 
* *Aurten aldatuko da nire bizitza* (1992, Erein)
* *Basamortuko malkoa* (2001, Erein)

### Poesia 
* *San Pedro bezperaren ondokoak*, (1972, Lur. Gipuzkoa saria, 1971)
* *Maitasun magalean*, 1982 (Espainiako Kritikaren Sari Nazionala eta Irun Hiria saria)
* *XX. mendeko poesia kaierak - Arantxa Urretabizkaia*, antologia, 2000, Susa, Koldo Izagirreren edizioa

### Saiakera 
* *Bidean ikasia (1993-2016)* (2016, Pamiela). Lan honengatik 2017ko Saiakeraren euskarazko Euskadi Literatura Saria jaso zuen.
* *Zahartzaroaren maparen bila* (2025, Pamiela)

### Zinema gidoiak 
* *Albaniaren konkista*, 1983
* *Lauaxeta*, 1987

### Bestelakoak 
* *Mendebaleko ekonomiaren historia* (1970, Lur) Ramon Saizarbitoria eta Ibon Sarasolarekin batera

### Itzulpenak: euskarara ekarriak 
* *Afrika iraultzaren alde* (Frantz Fanon), 1970, Ibon Sarasolarekin batera.
* *Sozialismoaren frogantzak* (Maurice Dobb), Lur, 1971.
* *Euskal Berdintasuna* (A. Otazu), 1973.

## Sariak 
* 1971. Gipuzkoa saria. *San Pedro bezperaren ondokoak* poesia liburuagatik.
* 1981. Ignacio Aldekoa Ipuin Sariketa. X. saria. *"Baina ez egunero"* ipuinarekin.
* 1982. Espainiako Kritika Saria euskarazko poesiari. *Maitasun magalean* poesia liburuagatik.
* 1982. Irun Hiria saria. *Maitasun magalean* poesia liburuagatik.
* 2001. Rikardo Arregi saria. *Zabalik* astekarirako elkarrizketengatik.
* 2006. Rosalía de Castro saria, Centro PEN Galicia.
* 2017. Euskadi saria euskarazko saiakerari. *Bidean ikasia* liburuagatik.
* 2019. Abbadia Saria.
* 2023: Martxoaren 24an, euskara batuak "herriaren garapenean izan duen balioa" azpimarratzeko eta euskara batuaren sorreran bultzatzaile izan zirenak oroitzeko, Euskaltzaindiak eta Orereta Ikastolak Errenteria eta Donostia lotuko zuen 8.000 lagunek osatutako giza-kate erraldoi bat antolatu zuten. Euskara batuaren sorreran eta gorpuztean nabarmendutako 15 pertsona oroituko zituen ekimenak: Koldo Mitxelena, Resurreccion Maria Azkue, Pierre Broussain, Jose Maria Satrustegi, Julia Berrojalbiz, Xabier Kintana, Raimundo Olabide, Julene Azpeitia, Luis Villasante, Henrike Knörr, Arantxa Urretabizkaia, Arturo Campion, Gabriel Aresti, Jean-Louis Davant eta Jose Luis Alvarez Enparantza *Txillardegi*.
* 2023. 2022ko 111 Akademia saria, urteko euskarazko literaturak eman duen lan onenagatik.
* 2023. Narratibaren euskarazko Euskadi Literatura Saria Azken etxea nobelagatik.*

*Hiru mariak*
*  *Las tres marías* (Donostia: Erein, 2011). Itz. Cristina Fernández

*Zuri-beltzeko argazkiak *
*  *Retratos en blanco y negro* (Arre: Pamiela, 2015). Itz. Fernando Rey Escalera

*Bidean ikasia*

*  *Lecciones del camino* (Arre: Pamiela, 2018). Itz. Fernando Rey Escalera

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Kortazar, Jon: *Arantxa Urretabizkaiaren poesiaren irakurketa*. - Egan, 2000-1/2, 93-105

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako idazleen zerrenda
* Donostiar ezagunen zerrenda
* Arantxa Gurmendi

## Kanpo estekak 
* Arantxa Urretabizkaia literaturaren zubitegian
* Arantza Urretabizkaiari elkarrizketa: Ez dut atzera begira bizi nahi Berria, 2022.06.16