Z belaunaldiko protestak

thumb| Laranjaz protestak dituzten herrialdeak. Gorriz, protesten ondorioz boteretik kendutako gobernuak dituzten herrialdeak.

**Z belaunaldiko protestak** 2020. urtetan eman ziren. Asian hasi eta munduko hainbat herrialdetara zabaldu ziren manifestazio eta matxinada zibilen multzoa ziren. Gehienak Z belaunaldiko gazteek (1990eko hamarkadaren erdian edo 2000. urtean hasita 2010eko hamarkada arte jaiotako pertsonak) ziren protegonistak. Gazteek, orokorrean, aukerarik ezaren, ekonomia-krisi ekonomikoen, ustelkeriaren, desberdintasunaren, bizi-mailaren narriaduraren eta jatorrizko herrialdeetan nagusi diren sistema politikoen aurka protestatzen zuten.

Sare sozialen bidezko koordinazioa eta aktibismoa nagusitu ziren. Protesta batzuen ondorioz, gobernu nazionalak boteretik kendu zituzten. Herrialde desberdinetan eman dira protesta hauek: Indonesian, Nepalen, Filipinetan, Marokon, Perun, Madagaskarren, Paraguain...

Agintariei egotzitako ustelkeria eta nepotismoa salatzeko, Asia hegoaldean protesta masiboak egin dira azken urteetan, handiena agian Nepalen. Altxamendu bakoitzak bere berezitasunak ditu, baina badituzte ezaugarri komunak ere.

## Kausak 
Manifestazioek hainbat arrazoi izan dituzte; herrialdearen arabera aldatzen dira. Protestak, oro har, ezinegon orokorraren ondorioz sortu ziren.

«Protesten kausa nagusia bera izan da kasu guztietan: desesperazio ekonomikoa. Herrialde horietako Z belaunaldiak txikitatik ikusi ditu agintean politikari ustelak eta haien familiak boterea eta aberastasuna inpunitate osoz monopolizatzen», adierazi zuen Rumela Sen Columbiako Unibertsitateko irakasleak; Asia hegoaldeko auzien ikerlaria.

Abuztuaren 30erako, hiru manifestari hil ziren Makassarreko Parlamentuko sutean harrapatuta; sutea manifestariek eragin zuten. Jakartan, manifestariek poliziaren zenbait ibilgailu erre zituzten eta bost polizia-etxe eraso zituzten. Mendebaldeko Javako Bandung hiriko manifestariek eskualdeko parlamentua erre zuten ere bai, baina ez ziren biktimarik izan.
Surabayan, Indonesiako bigarren hiririk handienean, manifestariek eskualdeko poliziaren egoitza hartu zuten, hesiak suntsitu eta ibilgailuak erre ondoren. Segurtasun indarrek gas negar-eragileak jaurti eta ur-kanoiak erabili zituzten; manifestariek su artifizialekin eta egurrezko garroteekin erantzun zuten.
### Nepalen 
Protestak Nepalen irailaren 8an hasi ziren. Nepalen eskala handiko manifestazioak egin ziren, batez ere ikasleek eta gazteek antolatuak, Z belaunaldiko protestak bezala ezagutzen direnak. Agintariei ustelkeria egozten zieten manifestariek. Besteak beste, parlamentuaren egoitza hartu zuten. Protestetan gutxienez 22 pertsona hil ziren, eta 347 zaurituak. Lekukoek azpimarratu zuten polizia-agenteek tiro ere egin zietela manifestariei. Protestek aurrean eraman zuten, ordea, eta Khadga Prasad Oli lehen ministroak, gobernuko beste ministro askorekin batera, dimisioa eman eta herrialdetik ihes egin zuen.

### Filipinetetan 
Klima-aldaketak eta ustelkeria instituzionalizatuak krisi bat eragin zuten. Uholde suntsitzaileek kontrol-lanetarako milaka milioi peso desbideratzea utzi zuten agerian. Kasu askotan, ez ziren inoiz eraiki, kalitate txarreko materialak erabili ziren edo iruzurrezko konponketen etengabeko bolada bihurtu ziren.

Bestalde, sare sozialak salaketa-agertoki bihurtu ziren, funtzionario ustelen seme-alaben luxu nabarmena erakutsi baitzuten kaltetutako komunitateen miseriaren parean. Eskandaluaren aurrean, Ferdinand Marcos Jr. presidenteak obrak ikertzeko agindua eman zuen, bi urtean 1.700 milioi euro baino gehiagoko galerak eragin baitzituzten. Bitartean, Senatua eta erakunde independente bat Herri Lan Sailaren kontratuak berrikusten ari ziren, goi-funtzionarioen aurkako ustelkeria salaketa berrien erdian.

Irailaren 11n, milaka ikasle filipinar kalera atera ziren gobernuaren ustelkeriaren aurka protesta egiteko; berriki Nepalen eta Indonesian gertatutakoak bezalako indarkeria-gertakariak saihesteko polizia-hedapen handi bat zabaldu zen. Mobilizazio horietan, Poliziarekin istiluak izan ziren, eta berrehun pertsonatik gora atxilotu zituzten.

### Perun 
thumb|Protestak Cusco hirian, Perun.
2025eko irailaren 20an, Peruko kongresuak Pentsioen Sistema Pribatuko afiliatuentzako ezohiko erretiro-legea onartu zuen. Lege horrek, beste gauza batzuen artean, pentsio aurreraturako adina 55 urtera arte handitzen du, 18 urtetik gorako pertsona oro aseguru-etxeren batean afiliatzera behartzen du, eta sektore pribatuaren parte-hartzea irekitzen du pentsio-sisteman. 

Berehala, langileen gremioek, gazte-erakundeek eta kolektiboek dei egin zieten herritarrei lege-proiektuaren aurka manifestatzeko. Egun horretan bertan, nazio mailako lehen protesta oldea piztu zen. Hasiera-hasieratik istiluak izan ziren Peruko poliziaren eta manifestarien artean. Limako fiskaltzaren eraikinaren zati bat sutan erre zen eta hainbat errepide blokeatu ziren hiriburuan. 

Ondorengo egunetan, manifestarien eskakizunek ez zuten soilik pentsioen erreforma indargabetzea eskatzen, baizik eta aldaketa politikoak, segurtasun handiagoa kriminalitatearen gorakadaren aurrean, aukera gehiago eta Dina Boluarte presidentearen dimisioa; protestak Peruko gazteek eramaten hasi ziren, Nepalgo protesta-eredua errepikatuz. Mugiemendua arrakasta izan zuen eta, hauteskundeetarako sei hilabete falta zirela, Peruko kongresuak Dina Boluarte presidentea kargugabetu zuen. José Jerí kongresuko buruak hartu zuen kargua behin-behinean.

### Madagaskarren 
Duela urte batzuetatik hona, Madagaskarrek krisi sozial handia bizi du, behin eta berriz itzalaldi elektrikoak eta ur-hornidura eteteak eraginda herritar gehienentzat. Protesta gisa, 2025eko irailaren 25ean, "Itzalaldiez nazkatuta" lelopean, bat-bateko mugimendu batek manifestazio handi bat deitu zuen. Manifestazio baketsurako deia sare sozialetan zabaldu zen eta milaka pertsona bildu ziren Antananarivon eta Madagaskarreko hainbat eskualdetan. Helburua eguneroko itzalaldien aurka protesta egitea eta oinarrizko eskubide bat eskatzea zen: ura eta elektrizitatea. Baina agintariek manifestazioa debekatu egin zuten. Oztopoak izan arren, manifestazio baketsuak egin ziren. Izan ere, egoera bortitza bihurtu zen agintariek segurtasun-dispositibo handi bat martxan jarri zutenean non gas negar-eragileak erabili zituzten. Horren ondorioz, dozenaka atxilotu eta bost hildako izan ziren, bi haur barne. 

Gobernuak protestak gelditu ez zituen etxeratze-agindua ezarri zuen; berehala, mugimenduak, gazteek bultzatuta, pobreziaren, ustelkeriaren eta gobernuaren eraginkortasunik ezaren aurkako aldarria zabaldu zuen. Irailaren 30ean, telebistan emandako hitzaldi batean, Andry Rajoelina Madagaskarreko presidenteak milaka gazteen haserrea onartu zuen eta, herriaren nahigabea baretzeko asmoz, bere gobernuaren desegitea iragarri zuen.

### Marokon 
[thumb|Protesta [Rabateko Parlamentuaren aurrean.]]
15 eta 29 urte arte ko gazteen artean langabezia-tasa oso handia da: batez beste, 24 urtetik beherakoen ia erdia (%46,1) dago langabezian, eta horien erdia, hau da, 15 eta 24 urte artekoen %25 inguru, ez dira ari ez lanean eta ez ikasten. Kexu dira ikasketak garestiegiak direlako haien poltsikorako. Lan egin nahi dute, eta ez etxean gelditu ezer ere egin gabe; Marokoko Le Desk egunkari digitalean irakurri daitekeenez. Marokoko Gobernuari "hezkuntza eta osasun hobea" eskatzen dizkiete, erreformak exijitzen dituzte, herrialdea bizigarri izateko.

Nepalen eta Madagaskarren gertatu den bezala, Z belaunaldia edo gazteria ari da protestak gidatzen Marokon. Mobilizazio jendetsuak antolatzeko era, orain arte ikusi gabekoa da. Bi kolektibo anonimo daude protesten atzean: GenZ212 (hau da, Z belaunaldia + Marokoko aurrezenbakia, 212) eta Morocco Youth Voice (Marokoko Gazteen Ahotsa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak