open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
WD 1310-472

**WD 1310-472** Centaurus konstelazioan dagoen nano zuri bat da. Biziki ahula, bere itxurazko magnitudea +17,08koa da, eta 1986an aurkitu zuen Maria Teresa Ruiz buru zuen Txileko Unibertsitateko talde batek. Hasiera batean gure eguzki-sistematik 15 argi-urte baino gutxiagoara zegoela pentsatzen bazen ere, gaur egun 49 argi-urteko distantziara dagoela ezagutzen da.

WD 1310-472 DC11 espektru motakoa da, eta bere atmosfera hidrogeno hutsez osatua dago, bere DC izaera gora-behera, mota honetako nano zuri gehienetan helioa bait da nagusi. Izar hondar honen tenperatura efektiboa 4158 ± 72 kelvinekoa da, 4220 kelvinekoa beste ikerketa baten arabera. Nano zuriek energia fusio nuklear bidez sortzen ez dutenez, baizik eta erritmo konstante baten gehiegizko beroa kanporatzen dutenez, denborarekin euren tenperatura efektiboa jaisten doa. WD 1310-472ren estimatutako adina (izar hondar bezala) 9310 milioi urtekoa da. Izan ere, gure eguzki-sistematik hogei parsec baino gutxiagoko distantziara dauden nano zurien artean tenperatura txikiena duena eta zaharrena izango litzateke.

Era berean, objektu hauen argitasuna gutxitzen doa denborarekin, WD 1310-472ren argitasuna gure eguzkiarenaren %0,0038 delarik. Van Maanenen izarra, gure eguzkitik gertuen dagoen nano zuri bakartia, bera baino bost aldiz argitsuagoa da, Sirius Brekin alderatuta, azken hau 800 aldiz argitsuagoa den bitartean. WD 1310-472ren masa 0,63 eguzki masakoa da, aipaturiko Van Maanenen izarrarena baino arinki txikiagoa.

## Kanpo estekak
Gefle IF

**Gefle IF** edo **GIF** (izen osoa *Gefle Idrottsförening*) Suediako Gävle hiriko futbol taldea da. Titulurik irabazi ez duen arren Suediako talde zaharrenetakoa da, 1882an sortu baitzen.

## Palmaresa 
### Suedian: 3 
* Suediako Liga (0): bederatzigarren 2006an eta 2011an.
* Suediako Kopa (0): finalista 2006an.
* Rosenska Pokalen (3): 1899, 1900, 1902

### Nazioartean: 0 
* UEFA Europa League (0): 3. itzulia 2014an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hälsinglandeko baserriak

**Hälsinglandeko baserriak** (), Suediako Hälsingland eskualdean dauden etxaldeak dira. 2012an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen. Guztira 1000 baserri inguru hartzen ditu izendapenak.

## Deskribapena 
Hälsinglandeko baserriak nekazal eremuko egurra erabiliz eta eraikuntza teknika tradizionalak jarraituz eraiki dira eta bereziko aipagarri egiten dituena oso handiak izatea da. Gehienek bi solairu dituzte.

Oso apainduak daude, bizitzeko egindakoak, jaialdiak ospatzekoak eta biltzarrak egiteko funtzioa dutenak aurkitzen dira. Badira garaiak, aletegiak, olak, errotak eta ikuiluak ere.

XIX mendeko apaingarriak dituzte, hala teilatutan, nola portxetan, eta barnealdean ere bai. Bibliako pasarteak, umorezkoa istorioak eta kondairak dira apaingarrien motibo.

## Iruditegia 

Irudi:Erik-Anders 1.jpg
Irudi:Bystugan.jpg
Irudi:Kungsgårdens Gästgifveri i Norrala, mangårdsbyggnaden.JPG
Irudi:Säljesta Bygdegård.JPG
Irudi:HamrångeHembygdsgård3.JPG

## Kanpo estekak
Hamra Parke Nazionala

**Hamra Parke Nazionala** (), Suediako parke nazional bat da, Gävleborgeko konderriaren iparraldean kokaturik dagoena.

## Geografia 
Svartån ibaiaren inguran zabaltzen den eremu laua da eta inguruan aintzira ugari ditu. Harri Arotik populatua izan da eta ondoren finlandiarrak ezarri ziren bertan. Nekazal teknika berriak ekarri zituzten hauek baso errearen gainean ereiten baitzuten.

XIX mendean ordea basogintzak garrantzia hartu zuen eta meagintzarako erabili zen. Ibaiak garraiorako egokiak ez zirela ikusita, baso hauek ustiatzeari utzi zioten eta bertako taiga eratu ahal izan zen. 1909an Suediako gobernuak parke nazional izendatu zuen baso mota hau babesteko. 2011 urtean parke nazionalaren azalera haunditu egin zuten turismorako egokituz.

## Iruditegia 

Irudi:Hamra national park forest.jpg
Irudi:Hamra national park observation point.jpg
Irudi:Hamra national park path.jpg
Irudi:Hamra national park, entrance of the old park.jpg
Irudi:Hamra national park lake.JPG

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Gävle

**Gävle**, Suediako hiria da, Gävleborgeko konderriko hiriburua. 2010eko erroldaren arabera hiriak 71.033 biztanle ditu.

## Etimologia 
Suediera zaharrean *gavel* izenak "ibaiertza" esan nahi du. Aipaturiko lehenengo izena *Gävle-ägarna* da eta "ibaiertzaren jabea" esan nahiko luke.

## Geografia 
Itsaso Baltikoaren ertzean dago, Dalälven ibaia itssoratzen den puntutik oso gertu. Gävleborgeko konderriko hiri handiena da eta hegoaldeko muturrean kokaturik dago.

## Historia 
Gävle herriaren lehen aipamen idatzia 1413koa da baina herri eskubideak 1446an jaso zituen. Mendeetan zehar etxalde txiki eta baxuez osaturiko herria izan zen. Etxe hauek Gavleån, Lillån eta Islandsån erreken ertzetan lerraturik zeuden eta zohikatzezko edo egurrezko teilatuak zituzten. XV mendean kobrea eta burdina esportatzeko Gävleko kaia erabiltzen hasi zirenean hiria hazi egin zen eta XVI mendean Suediako itsasportu garrantzitsuenetakoa bihurtu zen. Ontziolak ere ezarri ziren bertan.

XVIII mendean herrigunea eratu zen hiru eraikin nagusiren inguruan, eliza, Gävle jauregia eta udaletxearen inguruan. 1776an sute handi batek suntsitu eta herria berreraiki zuten patroi erregularra jarraituz eta etxe karratuak eginez. 1869an sute handiago batek hiriak zituen 10.000 biztanñletatik 8.000 etxe gabe utzi zituen. Gavleån hegoaldean zegoen auzoa salbatu zen soilik. Herria berriz berreraikitzean kale zabalagoak egin zituzten eta parke ugari txertatu, "hiri berdea" bihurtuz.

## Ekonomia 
Itsasportuari loturiko jarduera ekonomikoa du Gävek. Ontziola gutxi gelditzen dira baina urtero 1000 merkatal ontzitik gora etortzen da portura.

## Klima 

## Kirolak 
Gefle IF hiriko futbol tadea da. 1882an sortu zuten eta Suediako talderik zaharrenetakoa da. Titulurik ez duen arren 2006an Suediako Kopako finalista izan zen eta hiru aldiz hartu du parte UEFA Europa League txapelketan.

Brynäs IF Suediako izotz-hockey talde handienetakoa da, 13 aldiz irabazi du Suediako liga.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Gävlerådhus.JPG|Udaletxea.
Irudi:Gävle slott October 2013 02.jpg|Gävle jauregia.
Irudi:Sjömanskyrkan Gävle October 2013 02.jpg|Itsasgizonen eliza.
Irudi:Gävle-Gamla Stan.JPG|Alde zaharreko kalea elurtuta.
Irudi:Konserthuset Gävle 2013.jpg|Kontzertu aretoa.
Irudi:Swedish-railway-museum-gavle-18.JPG|Trenaren museoa.
Irudi:Gävle June 2013 02.jpg|Biltegi zaharra.
Irudi:Gävle June 2013 01.jpg|Ibaiertza.
Irudi:Christmas-Goat.JPG|Gabonetako ahuntza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Les Petits Chanteurs de Saint Marc

**Les Petits Chanteurs de Saint-Marc** (Saint-Marc-eko haur kantariak) 1986ko irailean Lyongo Notre-Dame de Fourvière Basilikan sortutako haur abesbatza ospetsua da. Sortzailea Nicolas Porte izan zen.

## Ezaugarriak 
75-80 haurrak dituen talde mistoa da. Umeen adina hamar urtetik hamabostera doaz. Guztiak Lyongo Saint-Marc ikastetxeko ikasleak dira. Nicolas Porte, taldearen zuzendaria, ikastetxean kantu-aktibitateak antolatzeko 1984an kontratatu zuten. Garai hartan Porte arkitektura ikasten ari zen, piano eta kantuaren gaineko ezagutzekin. Bi urte geroago ospe handia eskuratu duen abesbatzak sortu zuen, bereziki Christophe Barratierek zuzendu zuen Les Choristes (20004) filmean parte hartu ondoren. Film horretan parte hartzea Frantzia osoan eginiko lehiaketa batean lehiatzearen ondorioa izan zen. Abesbatzaren taldekia den Jean-Baptiste Maunier, Pierre pertsonaiaren lana eginez, filmearen protagonista bihurtu zen. Gaur egun Maunier aktore lanean dabil. Abesbatzaren errepertorioa musika klasikoan kokatzen da, musika erlijiosoa zein musika profanoa, kantu gregorianotik musika garaikidera.

## 2004. urtetik izan diren bakarlariak 
* Jean-Baptiste Maunier (2005. urte arte)
* Jean Crevits (2007-2012)
* Jean-Baptiste Brulé (2010-2012)
* Jade Farabet (2012-2015)
* Emma Armer (2015-2016)

## Diskografia 
* *Les Petits Chanteurs de Saint-Marc* (1988) ;
* *Les Petits Chanteurs de Saint-Marc* (1991) ;
* *Salve Regina* (1993) ;
* *Musique Sacrée Notre Dame de Fourvière* (1998) ;
* *Messes de Joseph Haydn* (1999) ;
* *Récital* (2004) ;
* *Les choristes* (filmaren soinu banda, 2004) ;
* *Les choristes en concert* (2005) ;
* *Nos Rêves* (2005) ;
* *Dans la cour des grands* (2008) ;
* *Los Chicos del Coro* (2008) ;
* *Les petits chanteurs de Saint-Marc chantent Les Beatles* (2011) ;
* *De Cine* (2013).
* *Recital* (2014)

## Filmografia 
Les Petits Chanteurs de Saint-Marc *Les choristes* filmarekin oso ezagunak egin ziren. Filma egin ondoren *Les choristes en concert* grabatu zuten. Mozarten *Bastien und Bastienne* opera komikoa grabatu eta DVDn plazaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* : "Centre Saint-Marc" webgunea.
Saltsamendi

**Saltsamendi** Gipuzkoako Debabarrena eskualdeko mendi bat da. Itziar herria eta Andutz eta Lizarreta mendien artean dago. 590 metroko garaiera du. Deba udalerriaren lursailetan dago.

Mendi honetara igotzeko ohiko abiapuntuak Itziar, Endoia eta Deba dira.

Ipar-hego norantzan luzatzen den Izarraitzeko mendilerroaren burua da. Hegoalderago, Urrutzuko lepoaz lotuta, Saltsamendi izeneko beste tontor bat gailentzen da, metro gutxiko aldearekin, 599 metrorekin. Zailtasunik gabeko kilometro bat dago bien tartean, larre eta arkaitzen artean. Aipagarria da ekialdeko isurialdea estaltzen duen artadia, PR atsegin batek zeharkatzen duena, tontorrez tontor ibili eta basoan barrena itzuli nahi izanez gero.

## Kanpo estekak
Nebulosa bipolar

[thumb|280px|[Tximeleta Hegoen Nebulosa, nebulosa bipolarrik ezagunenetako bat.]]
**Nebulosa bipolar** bat ardatzaren inguruko bere simetriagatik eta bi lobuludun bere itxuragatik bereizten den nebulosa bat da.

Gehienen kasuan hala ez den arren, nebulosa planetario askok egitura bipolar bat dute. Litekeena da bi nebulosa motak (bipolarrak eta ez bipolarrak) zuzenki erlazionatuak egotea, mota bat bestearen aurrekoa edo ondorengoa izanda nebulosaren eboluzio prozesuan.

## Eraketa 
Nebulosetan egitura bipolarra sortzea ahalbidetzen duten arrazoi zehatzak ezagutzen ez diren arren, hauek isuri molekular bipolar deritzon prozesuarekin lotuta egon daitezke, non izar batek isuri oso energetikoak kanporatzen dituen bi poloetatik. Teoria batek isuri hauek izarra inguratzen duen materialarekin talka egiten duela defendatzen du, izar hautsa zein aurretik supernoba bezala kanporatutako materia geruzak izan.

## Adibideak 
Jarraian ikusten den taulan nebulosa bipolarren adibideren batzuk erakusten dira. Nebulosa planetarioak hondo txurian agertzen dira, eta protonebulosa planetarioak, benetako nebulosa planetario bihurtu aurreko fasea, hondo gorrian.

## Kanpo estekak
Sestaoko Bandera

**Sestaoko Bandera** 1985etik aurrera Bilboko itsasadarrean antolatzen den estropada da. Iberia Arraun Elkartea eta Kaiku Arraunaren Kirol Elkartea klubak izan ohi dira antolatzaileak.

## Historia 
1985tik aurrera jokatu izan den bandera da. 1994 eta 1998 artean *Babcok & Wilcox Bandera* izan zuen. 2008 eta 2016 artean ez zen jokatu, Kaikuk Ambilamp Bandera antolatu baitzuen Portugaleteko uretan. Horretaz gain Kaikuk eta Ibeian haien bandera propioak ere antolatu izan dituzte.

### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoen Bandera 
### Euskotren Liga 
* 2018an Emakumezkoen Traineru Ligarako sailkatze estropada izan zen.

### ETE Liga 
* 2018an Emakumezkoen Traineru Ligarako sailkatze estropada izan zen.

## Beste Bandera batzuk 
TKE Ligari begira 2008 eta 2016 artean, Portugaleteko uretan jokatu zen Ambilamp Bandera antolatu zuen Kaikuk.

1999tik aurrera talde bakoitzak bere banderak antolatu izan ditu zegokien ligarako puntuagarriak zirenak. Jarraitasun handirik ez dute izan ordea.

* Ambilamp Bandera (2008-2016)
* Kaikuren Bandera (1999-2017)
* Iberiaren Bandera (1999-2017)

Azkenik Kaikuren urteurreneko estropadak antolatu izan dira:
* Kaikuren Urrezko Ezteietako estropada (1973)
* Kaikuren 75. urteurreneko estropada (1998)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (Gizonezkoen bandera)
* Traineras.es webguneko informazioa (Emakumezkoen bandera - Euskotren Liga)
* Traineras.es webguneko informazioa (Emakumezkoen bandera - ETE Liga)
Golde izarduna

thumb|Gaur egungo golde izardunaren bandera.
[thumb|[1914an sortu eta 1916ko Pazko Matxinadan erabili zen golde izardunaren jatorrizko bandera.]]
[thumb|*[Éirígí* alderdi sozialistako kideak Derryko kaletan jatorrizko golde izardunaren banderak daramatzatela, 2013ko urtarrila.]]

**Golde izarduna** (irlanderaz *An Camchéachta* eta ingelesez *Starry Plough*) jatorriz XX. mendearen hasieran Irlandako Armada Hiritarra izeneko talde errepublikazale eta sozialistak erabili ohi zuen ikur ezkertiar eta historiko bat da. Jack Whitekin batera, talde horretako sortzaileetako bat izan zen James Connolly iraultzaileraren hitzetan, ikurraren esanahia "Irlanda Aske batek bere patua golde izardun baten bidez kontrolatuko zuela" da. Bestalde, golde izardunak Hartz Handia ere irudikatzen du, hark ere *Goldea* ezizena du, lanabes horren antza baidu, hortik ikur honen *Golde Izardun* izena.

Ustez, 1914an sortua izan zen, eta 1916ko Pazko Matxinadan zehar Irlandako Herritar Armadak Dublingo Imperial Hotelean zintzilikatu zuen.

Jatorrizko ikurra ondo berdeko bandera batean agertzen zen, Irlandako usadiozko bandera berdea baitzen. 1930eko hamarkadan ondo urdineko bandera batean agertzera igaro eta Irlandako Alderdi Laboristak ere 1991. urterate bere egin zuen, urte honetan gaur egun duen larrosa gorria ikurrarengatik aldatu zuen.

Irlandar errepublikanismoan ezkerreko alderdi, erakunde, gazte talde eta talde armatuek erabili izan duten eta erabiltzen duten ikurra da, batez ere 1970eko hamarkadatik aurrera, tartean INLA, Behin-behineko IRA, IRA Ofiziala, Jarraipeneko IRA, Irlandako Nazio Askapenerako Armada, Connoly Gaztedi Mugimendua, Gaztedi Laborista, Ógra Shinn Féin, Irlandako Alderdi Komunista, bai eta Gaztedi Errepublikazale Sozialisten Mugimenduak ere. Kirol mailan ere, Eskoziako Glasgow hiriko Celtic FC futbol taldeko zaletu sozialistek ere erabiltzen dute.

Gaur egun ere noizbehinka Irlandar Alderdi Errepublikazale Sozialista, Sinn Féin eta Irlandako Langileen Alderdia (formalki Sinn Féin Ofiziala deitua) alderdiek ere erabili ohi dute.

## Kanpo-estekak
Irlandar Alderdi Sozialista Errepublikazalea

**Irlandar Alderdi Sozialista Errepublikazalea** (ingelesez *Irish Socialist Republican Party* edota *ISRP*) Irlandako ezkerreko alderdi politiko bat da. Bere sortzailea eta kiderik ospetsuena inongo zalantzarik gabe, James Connolly iraultzailea izan zen.

## Ideologia 
Irlandar errepublikanismoaren usadiozko Irlandako Errepublika baten ezartzearen helburuaz gain, alderdi honetako helburu nagusia Irlandako Langileen Errepublika bat ezartzea zen, alegia, maila edo klase sozial ezberdinik egongo ez zen Errepublika Sozialista bat, hiritar guztiak langile mailakoak izanez, eta inongo ingeles edo irlandar ugazaba edo nagusirik gabekoa.

Bitxikeria bada ere, azken helburu hau ez zen eskuineko irlandar errepublikazaleen batere gogokoa, Irlandako Errepublika eta independentzia nahi izan arren, asko lurjabeak, oso elizkoiak eta eliza katolikoak bere jabetzak inorekin banatzearen aurkakoa baiziren, hots, ingelesen antzera Irlandako lursailak jende aberatsaren eskuetan jarraitzea nahi zuten, ezberditasun bakarra britainiarrek Irlandako lursailak britainiarren eta angloirlandar lurjabeen eskuetan egotea nahi zutela da, aldiz, eskuineko irlandar errepublikazaleek Irlandako estatu berriko lursailak irlandar lurjarbeen eta eliza katolikoaren eskuetan egotea nahi zuten. Irlandar Alderdi Sozialista Errepublikazaleak aldiz, lursailak irlandar nekazari, baserritar eta langileei banatzea nahi zuen, horrela, britainiarrek mende luzeetan zehar eta usadioz ezarritako klase sozialen eta lurjabeen sistema ezabatuz. Gaur egun eskuineko irlandar errepublikazale horien ondorengo historiko eta politiko nagusia Fine Gael alderdia da.

## Historia 
1896an James Connolly irlandar iraultzaile sozialistak sortu zuen. Beti alderdi txikia izan zen, izan ere, Dublingo saila bakarrik izan zuen, Cork, Belfast, Limerick eta Naas udalerrietan, edota irlandar etorkin eta langile ugari bizi ziren Ingalaterrako iparraldera hedatzen ere saiatu zen, baina arrakastarik gabe. Alderdi honetako beste buruzagi nabarmenak William X. O'Brien, E. W. Stewart eta P. T. Daly izan ziren, bai eta Con Lehane, Robert Dorman eta Tom Lyng ere.

Halere, 1916ko Pazko Matxinadan berebiziko garrantzia izan zuen Irlandako Armada Hiritarra talde sozialista armatua eta alderdi honetako adar militarraren sortzailea izan zen. Talde armatu honen garrantzia matxinadan parte hartu zuten beste talde batzuk ez bezala Irlandako Armada Hiritarra oso ongi antolatua eta prestatua zegoelakoan zetzan, nagusiki aurrez grebetan eta kale istiluetan jasotako eskarmentuari esker. Aldiz, matxinadan parte hartu zuten beste taldeek borondate asko baina eskarmentu gabezia handia zuten. James Connolly matxinada hartako buruzagi nagusienetakoa izanik britainiarrek fusilatu egin zuten. Alderdia 1921an desegin zen.

Gaur egun 1974an Ipar Irlandan sortutako Irlandar Alderdi Errepublikazale Sozialistak bere burua alderdi historiko honen ondorengotzat jotzen du.

## Ikus gainera 
* Irlandako Armada Hiritarra
* Irlandar Alderdi Errepublikazale Sozialista
* Golde izarduna

## Kanpo-estekak
Eta Carinae

**Eta Carinae** (η Carinae edo η Car) izar aldakor urdin argitsu hipermasibo bat da, Carina konstelazioan dagoena. Bere masa 100 eta 150 eguzki masa artekoa da, gure galaxiako izarrik masiboenetako bat bihurtzen duena. Era berean, argitasun handia ere badu, gure eguzkiarena baino 4 milioi aldiz handiagoa. Bere inguruan dagoen hauts mordoaren ondorioz, Eta Carinaek bere argitasunaren %99a espektruaren zati infragorrian igortzen du, 10 eta 20 μmko uhin luzerako tarteetan zeruko objekturik dizdiratsuena bihurtzen duena.

Eta Carinae oso izar gaztea da, 2 eta 3 milioi urte bitarteko adinarekin, eta NGC 3372n dago, Carinako Nebulosa Handia edo soilik Carinako Nebulosa bezala deitua. Nebulosa honek zenbait izar hipermasibo ditu, horien artean, Eta Carinaez gain, baita HD 93129A.

Izarra Homunkulu nebulosa bezala ezagutzen den nebulosa batez inguratua dago. Bere masa handiaren ondorioz, Eta Carinae oso ezegonkorra da, eta erraz jasaten ditu materia kanporatze bortitzak. Izarren egitura eta eboluzioari buruzko egungo teorien arabera, ezegonkortasun hau muturreko argitasun batek eta azaleko tenperatura ez oso bero batek eragiten du, honen ondorioz, Hertzsprung-Russell diagraman Eddingtonen mugak eragiten duen toki batean kokatzen delarik. Baldintza horietan, erradiazioaren presio handiak izarraren azalean, honek bere kanpo geruzetatik espaziora materia kopuru handia jaurtitzea eragiten du. Irudian Homunkulu nebulosa ikus daiteke, materia kanporatze hauek sortutakoa.

## Kanpo estekak
Härnösand (hiria)

**Härnösand**, Suediako hiria da, Västernorrlandeko konderriko hiriburua. 2010eko erroldaren arabera hiriak 17.556 biztanle ditu.

## Geografia 
Itsaso Baltikoaren ertzean dago eta bere itsas-portuarengatik da ezaguna. Örnsköldsvik eta Härnösand arteko kostaldea Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk 2000 urtean.

## Historia 
1592an eliza bat eraiki zen gaur egun katedrala dagoen tokian. 1710an sute handi batek herri guztia suntsitu zuen. 1721 urtean Iparraldeko Gerra Handiaren barnean Errusiako armadak su eman zion hiriari. 1877an izan zen azkenengo sute handia Härnösanden.

1885ean Europa guztiko lehenengo herria izan zen argi indarra kaleetan ezarri zuena.

## Klima 

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Harnosand-Storgatan.JPG|Kale nagusia.
Irudi:Härnösand_residenset_(adjusted).jpg|Gobernadorearen egoitza.
Irudi:Härnösands domkyrka south.jpg|Härnösandeko katedrala.
Irudi:KBV 005 vid kaj i Härnösand.jpg|Kaialdea.
Irudi:Härnösands Konsthall.jpg|Epaitegia.
Irudi:Östra Kanalen i Härnösand.jpg|Ekialdeko kanala neguan.
Irudi:Östanbäcksgatan2006.jpg|Kalea elurtuta.
Irudi:Höga Kusten, Gulf Rödviken near Ullånger, Sweden.jpg|Höga kusten (Gizateriaren Ondarea).

## Hiritar ezagunak 
* Anders Jonas Ångström (1814-1874), fisikaria eta astronomoa.
* Anette Norberg (1966- ), curling jokalaria, urrezko dominaduna Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
The Matrix Reloaded

**The Matrix Reloaded** 2003ko Wachowskitarrek zuzendu eta idatzitako zientzia-fikziozko eta akziozko film bat da. *Matrix Trilogia* ostanze duten hiru filmetako bat da, gainontzeko biak *The Matrix* (1999) eta *The Matrix Revolutions* (2003) dira. Keanu Reeves, Laurence Fishburne, Carrie-Anne Moss, Hugo Weaving, Jada Pinkett Smith eta Gloria Foster aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Neo, Morpheus, Trinity (Keanu Reeves, Laurence Fishburne eta Carrie-Anne Moss) eta gainontzeko eskifaiak Gizateria heuren morroi bilakatu duten makinen aurkako borrokan jarraitzen dute. Orain gizaki gehiago esnatuak izan eta benetazko munduan bizitzen saiatzen ari dira. Askatutako gizkien kopurua handiagotuz doan heinean gudulekua Sionera hurbilduz joango da, munduko azken benetazko hiria eta gizateriaren erresistentziaren gotorlekua. Eta denboraz eskas dabiltz, oso eskas...

## Aktoreak 
* Keanu Reeves: Neo
* Laurence Fishburne: Morpheus
* Hugo Weaving: Smith agentea
* Carrie-Anne Moss: Trinity
* Jada Pinkett Smith: Niobe
* Gloria Foster: Orakulua
* Harold Perrineau: Link
* Monica Bellucci: Persephone
* Lambert Wilson: Merovingiarra
* Randall Duk Kim: Sarraigilea
* Harry Lennix: Lock komadantea
* Anthony Zerbe: Hamann kontseilaria
* Nona Gaye: Zee
* Helmut Bakaitis: Arkitektoa
* Neil eta Adrian Rayment: Bikiak
* Daniel Bernhardt: Johnson agentea
* Collin Chou: Seraph
* Ian Bliss: Bane
* Leigh Whannell: Axel
* Gina Torres: Cas
* Nathaniel Lees: Mifune kapitaina
* Roy Jones, Jr.: Ballard kapitaina
* David A. Kilde: Jackson agentea
* Matt McColm: Thompson agentea
* Cornel West: West kontseilaria
* Steve Bastoni: Soren kapitaina
* Anthony Wong: Mamua
* Clayton Watson: Mutikoa
* Tiger Chen: Merovingiar Erronina

## Ikus gainera 
* *The Matrix* (1999)
* *The Matrix Revolutions* (2003)

## Kanpo estekak 
* *The Matrix Reloaded* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *The Matrix Reloaded* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Behorlegi (mendia)

**Behorlegi**, **Behorlegituturru** edo **Behorlegittutturru** Nafarroa Behereko Behorlegi udalerrian dagoen mendi bat da. 1.265 metroko garaiera du. Arbaila mendilerroan dago. Igotzeko ohiko abiapuntuak Behorlegi herria, eta Landerre eta Apanize lepoak dira.

[thumb|erdian|300px|[Behorlegi herria eta atzealdean izen bereko mendia.]]

Mendizaleen artean Ipar Euskal Herriko mendi estimatuenetako bat da. Bere itxura piramidala dela eta, Hego Euskal Herriko mendizaleek "Iparraldeko Txindoki" ezizenez ere deitu ohi dute, Behorlegi herria dagoen haranetik ikusita Gipuzkoako Txindoki mendiaren nolabaiteko antza baitu.

Iparmendebalde-Hegoekialde norabidean luzatzen den gandor harritsua da mendi honen ezaugarri nabarmenena, izan ere 2 kilometrotik gorako luzera du karaitzezko ertz luze horrek, Apanizeko larreetatik hasi eta Olhazarreko ibarreraino.

## Galeria 

Image:Behorlegi mendia Behorlegi herritik.jpg|Behorlegi mendia Behorlegi herritik ikusita
Image:Behorlegi mendia Lekunberritik.jpg|Behorlegi mendia Lekunberritik ikusita
Image:Béhorléguy et pic de Béhorléguy.jpg|Behorlegi mendia eta Behorlegi herria elurpean

## Kanpo estekak 
* Behorlegi mendia. Euskal Herriko mendiak 
* Behorlegi mendirako igoeraren bideoa ikusgai. Youtube.com
The Lost World: Jurassic Park

**The Lost World: Jurassic Park** (euskaraz *Mundu Galdua: Parke Jurasikoa*) 1997ko Steven Spielberg estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko eta abenturazko film bat da.

1993ko *Jurassic Park* filmaren jarraipena da, biak ere 1995eko Michael Crichton idazlearen *The Lost World* eleberrian oinarritua daude. Ondoren beste bi jarraipen izan ditu: *Jurassic Park III* (2001) eta *Jurassic World* (2015).

1997ko Efektu berezi onenen Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Dennis Muren, Stan Winston, Randal Dutra eta Michael Lantieri), baina *Titanic* filmak irabazi zuen.

## Argumentua 
Jada Ertamerikako Nublar uharteko Parke Jurasikoan jazotako hondamendia gertatu zela lau urte igaro dira. John Hammondek (Richard Attenborough) Ian Malcolmi (Jeff Goldblum) dinosauroak Nublar uhartera garraiatu aurretik hazten zituzten beste uharte bat badagoela azalduko dio: Sorna uhartea. Ian, Eddie Carr (Richard Schiff) ingeniaria eta Nick Van Owen (Vince Vaughn) kamera dokumentalgilea Sarah Harding zientzialaria (Julianne Moore) erreskatatzeko asmoz Sorna uhartera bidaiatuko dute, baina haien betebeharrak ustekabean aldatuko dira.

## Aktoreak 
* Jeff Goldblum: Ian Malcolm doktorea
* Julianne Moore: Sarah Harding doktorea
* Pete Postlethwaite: Roland Tembo
* Arliss Howard: Peter Ludlow
* Richard Attenborough: John Hammond
* Vince Vaughn: Nick Van Owen
* Vanessa Lee Chester: Kelly Curtis Malcolm
* Peter Stormare: Dieter Stark
* Harvey Jason: Ajay Sidhu
* Richard Schiff: Eddie Carr
* Thomas F. Duffy: Robert Burke doktorea
* Thomas Rosales Jr.: Carter
* Ariana Richards: Lex Murphy
* Joseph Mazzello: Tim Murphy
* Camilla Belle: Cathy Bowman
* Cyd Strittmatter: Deirdre Bowman
* Robin Sachs: Paul Bowman
* Geno Silva: Carlos
* Colton James: Benjamin
* Bernard Shaw: Bere burua antzeztuz
* Frank Welker: Dinosauroen ahots efektuak
* David Koepp: San Diegon *Tyrannosaurus rex* batek jaten duen gizonaren cameoa
* Steven Spielberg: Filmaren amaieran cameoa egiten du, *Tyrannosaurus Rex*a berriz ere Sorna uhartera garraiatua denean telebista baten distiran agertzen da

## Saila 
* *Jurassic Park* (1993)
* *Jurassic Park III* (2001)
* *Jurassic World* (2015)

## Kanpo estekak 
* *The Lost World: Jurassic Park* filmaren iragarkia ikusgai 
* *The Lost World: Jurassic Park* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Webgunea
Wachowskitarrak

**Lana Wachowski** (jaiotzez **Laurence "Larry" Wachowski**, 1965eko ekainaren 21a, Chicago) eta **Lilly Wachowski** (jaiotzez **Andrew Paul "Andy" Wachowski**, 1967ko abenduaren 29a, Chicago), **Wachowskitarrak** edo **Wachowski** **ahizpak** (iraganean **Wachowski anaiak**) estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizleak dira. Lana eta Lilly elkarren ahizpak, emakume transgeneroak biak.

Biek zuzendu eta idatzitako film nabarmenen artean *The Matrix* (1999), *The Matrix Reloaded* (2003), *The Matrix Revolutions* (2003) eta *Jupiter Ascending* (2015) daude. *V for Vendetta* (2006) kultuzko filmaren gidoia ere idatzi zuten.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Wachowskitarren IMDBko fitxa irakurgai
Pili Zabala Artano

**Pilar Zabala Artano** (Tolosa, 1968ko maiatzaren 7a), Elkarrekin Podemos koalizioko lehendakaritzarako hautagaia izan zen 2016ko Eusko Legebiltzarreko hauteskundeetarako. Lanbidez odontologoa eta irakaslea, GALek eraildako Joxi Zabalaren arreba izateagatik egin zen ezagun.

## Biografia 
Tolosan jaio zen eta gaur egun Zarautzen bizi da. Ezkonduta dago eta seme bat eta alaba bat ditu. 1983an bere anaia Joxi Zabala desagertu zen, GALek bahitu, torturatu eta hil zuena. Harrezkero, bakearen eta adiskidetzearen aldeko aktibista izan da Euskal Herrian.

Odontologian lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean, eta 24 urterekin bere hortz-klinika ireki zuen. Lanbide hori utzi behar izan zuen, eskuineko eskuko hatz erakuslearen bi falangeren anputazioa eragin zion trafiko-istripu bat izan baitzuen. Horren ostean, Lanbide Heziketako ikastetxe batean irakasle aritzeko aukera eman zioten oposizio batzuk gainditu zituen Zabalak.

### Lehendakarigai 
2016ko uztailaren 20an lehendakarigai aurkeztu zuen Podemos Euskadiko zuzendaritzak hurrengo astean egingo ziren primarioetan. Hauteskunde primarioetan beste bost hautagairi aurre egin zien, eta, azkenean, garaile atera zen botoen % 52rekin. Ondorioz alderdiaren hautagai ofizial izendatu zuten Eusko Legebiltzarrerako 2016ko irailaren 25eko hauteskundeetan. Abuztuaren 12an, Ahal Dugu, Ezker Anitza eta Equo alderdien arteko koalizioa berretsi ondoren, Zabala Elkarrekin Podemosen lehendakarigai bihurtu zen.

### Legebiltzarkidea 
Hauteskundeetan Gipuzkoako zerrendaburua izan eta Elkarrekin Podemosek hiru legebiltzarkide lortu ondoren, Zabala Eusko Legebiltzarreko kide bihurtu zen XI. legegintzaldirako. Edonola ere, talde politikoaren emaitza txarren ondorioz, lehen lerroko presentzia kendu zioten eta bozeramaile ardura Lander Martinez alderdikideak hartu zuen.  Denborarekin politika uztea erabakiko zuen nahiz eta bere asmoetan egon elkarbizitza demokratikoaren alde lana egiten jarraitzea: "Nire lanpostura itzuliko naiz, baina elkarbizitza demokratikoa hobetzea helburu duen guztian parte hartzen jarraituko dut".

## Erreferentziak
Sundsvall

**Sundsvall**, Suediako hiria da, Västernorrlandeko konderriko hiriburua ez den arren hiri handiena bada. 2010eko erroldaren arabera hiriak 17.556 biztanle ditu.

## Geografia 
Itsaso Baltikoaren ertzean dago eta bere itsas-portuarengatik da ezaguna. Stockholm hiriburutik 395 km iparraldera dago.

## Historia 
Sundsvall 1621 urtean sortu zen baina lau aldiz erre da historian zehar, lehenengoa 1721ean, Errusiarren armadak su emanda.

Suediaren industrializazioa Sundsvallen hasi zela esaten da, 1849an Tunadal sawmill-ek lurrun-makina erosi zuenean. 1888ko ekainaren 25ean haize bero gogorraren ondorioz hiriak su hartu zuen eta hiria harriz berreraikitzea erabaki zen, horregatik Sundsvalleko erdigunea *Stenstaden* ("harrizko hiria") izenarekin ezagutzen da.

XX mendean basogintza jarduera nagusitu zen, Suediako garrantzitsuena baitzen. Honekin batera paper fabrikak azaldu ziren.

## Kultura 
1987tik aurrera musika jaialdia ospatzen da Sundsvallen, 2013 artean *Gatufesten* izena izan zuen eta 2014tik aurrera *Hamnyran*.

Bi antzoki eta kontzertu areto ugari ere badaude.

## Kirolak 
GIF Sundsvall futbol taldea Suediako lehen mailan dabil. Sundsvall Dragons saskibaloi taldeak Suediako bi liga irabazi ditu 2009 eta 2011n.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Gustav Adolfs kyrka 14.JPG|Hiriaren ikuspegia.
Irudi:Casselska huset Sundsvall 26.JPG|"Harrizko hiria".
Irudi:Grahnska huset Sundsvall 01.jpg|"Harrizko hiria".
Irudi:Sundsvall in Sweden Storgatan.jpg|Kale nagusia.
Irudi:Gustav Adolfs kyrka 75.JPG|Gustavo Adolforen eliza.
Irudi:Sundsvall.jpg|Airetiko ikuspegia.
Irudi:Kulturmagasinet Sundsvall.jpg|Kulturmagasinet museoa.
Irudi:GIFSundsvall.jpg|GIF Sundsvall (urdinez).

## Hiritar ezagunak 
* Yohio (1995- ), musikaria

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Örnsköldsvik

**Örnsköldsvik**, Suediako hiria da, Västernorrlandeko konderriko bigarren hiria da. 2010eko erroldaren arabera hiriak 28.991 biztanle ditu.

## Etimologia 
Per Abraham Örnsköld gobernadoreak (1762-1769) eman zion izena. "Örnsköld-en badia" esan nahi du, literalki "arramoaren armaduraren badia".

## Geografia 
Botniako golkoaaren mendebaldeko ertzean dagoen kai eta uhartedi naturala da. Örnsköldsvik eta Härnösand arteko kostaldea Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk 2000 urtean. Udalerria bera oso zabala da eta Skuleskogen Parke Nazionala hartzen du bere baitan.

## Historia 
Iparraldeko Brontze Aroko aztarnak aurkitu izan dira eta Burdin Aroko herrixka bat berreraiki dute, Gene Fornby.

Hiria bera ordea oso berria da. Per Abraham Örnsköld-ek sortu zuen XVIII mendean eta "herri eskubideak" 1842an jaso zituen. 1894an bihurtu zen hiri. Baso zabalez inguratuta dagoenez papergintza izan da jarduera nagusia.

## Kirolak 
Neguko kirolak dira nagusi herrian. 1976an Neguko Joko Paralinpikoak jokatu ziren eta 2008an Europako Curling Txapelketa izan zen bertan. Ikusle gehien biltzen dituea ordea izotz-hockeya da eta Modo Hockey taldeak Suediako bi liga irabazi ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Town Square Örnsköldsvik.jpg|Enparantza nagusia.
Irudi:Ornskoldsvik City Hall.jpg|Udaletxea.
Irudi:Örnsköldsviks kyrka januari 2006.jpg|Eliza.
Irudi:Örnsköldsviks stadskyrka 150312 österifrån.jpg|Alde zaharra.
Irudi:Örnsköldsviks station 09.JPG|Tren geltokia.
Irudi:Silver shadow ovik01.jpg|Itsas-portua.
Irudi:Höga Kusten, Gulf Rödviken near Ullånger, Sweden.jpg|Höga kusten (Gizateriaren Ondarea).
Irudi:Skuleskogen Nationalpark house.jpg|Skuleskogen Parke Nazionala.
Irudi:Långhus.jpg|Gene Fornby (Burdin Aroko herrixka).

## Hiri senidetuak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Musca

**Musca** edo **Eulia** —— hego hemisferioko konstelazio txikietako bat da. Konstelazio hau Pieter Dirkszoon Keyserrek eta Frederick de Houtmanek sortu zuten 1595 eta 1597 artean, eta, lehen aldiz, Johann Bayerren Uranometria liburuan agertu zen, 1603an.

## Historia 
XVII. mendean, Johann Bayerrek Apis (erlea) konstelazioa sartu zuen ordurarte kartografiatu gabe zegoen zeruko hego hemisferioko eremu bat betetzeko. Hain berandu sartu zenez, ez du oinarri mitologikorik. 1752an, Nicolas Louis de Lacaillek konstelazio honen izena Apisetik Musca Australisera (Hegoaldeko Eulia) aldatzen du, desagertutako Musca Borealisen (Iparraldeko Eulia) ordaina zena, Aries konstelazioko izar gutxi batzuek osatzen zutena. Gaur egun, konstelazio hau soilik Musca bezala ezagutzen da.

## Ezaugarri nabarmengarriak 
Alfa Muscae, izar nagusia, Beta Cephei izar aldakor bat da. Bere dizdira 0,05 magnitudetan aldatzen da bere bataz besteko magnitudea den 2,69rekiko. Konstelazio honetako beste objektu interesgarri bat Gliese 440 da, gure eguzki-sistematik gertuen dagoen laugarren nano zuria, 15 argi-urteko distantziara.

Muscak Nova Muscae 1991 X izpi bigunen transientea du, izar batek eta zulo beltz batek osatutako sistema bitar bat. Bere aurkikuntza eragin zuen 1991ko eztandan zehar suntsitze positronikoaren bidez eragindako erradiazioa aurkitu zen.

## Izarrak 
#### Izar nagusiak 
* α Muscae, konstelazioko izarrik dizdiratsuena, 2,69 magnitudekoa. Zuri urdinska koloreko Beta Cephei izar aldakor bat da.
* β Muscae, 3,04 magnitudeko izar bitarra, 383 urteko orbita periodoa duten bi izar zuri-urdinskak osatua.
* γ Muscae, 3,84 magnitudeko izar zuri-urdinska.
* δ Muscae, 3,61 magnitudeko izar erraldoi laranja, Lurretik 91 argi-urteko distantziara dagoena.
* ε Muscae, bere dizdira 3,99 eta 4,31 artean aldatzen den erraldoi gorri eta izar aldakor erdierregularra.
* λ Muscae, izar bitar bat da. Berau osatzen duten bi izarrak elkarrengandik 36 arku segunduko distantziara daude eta 3,63 eta 12,8ko magnitudeak dituzte hurrenez hurren.

#### Bayer izendapena duten beste objektu batzuk 
* ζ1 Mus 5,73; ζ2 Mus 5,15; θ Mus 5,44; η Mus 4,79; ι1Mus 5,04; ι2Mus 6,62; μ Mus 4,75

#### Beste izar batzuk 
* R Muscae, bere dizdira 7,51 eguneko periodoan 5,93 eta 6,73 artean aldatzen den zefeida izar aldakorra.
* S Muscae, hau ere zefeida izar aldakorra. Bere dizdira 5,89 eta 6,49 artean aldatzen da 9,66 eguneko periodoan.
* EZ Muscae, Alfa2 Canum Venaticorum izar aldakorra, 6,19 magnitudekoa.
* HD 111232, exoplaneta bat duen nano horia.
* HD 115226, oszilazio azkarreko (roAp) Ap izarra, mota honetako izarren artean zabaltasunik handienetako bat duena.
* HD 115585, metaltasun handiko 7,42 magnitudeko izar horia.
* Gliese 440 (LHS 43), gure eguzki sistematik 15 argi urtera dagoen nano zuria.

## Zeru sakoneko objektuak 
[eskuinera|thumb|220px|[Hubble espazio teleskopioarekin hartutako Harea Erloju nebulosaren irudia.]]
* NGC 5189. "S" forma bitxia duen nebulosa planetarioa.
* Harea Erloju nebulosa (MyCn 18), gure eguzki sistematik 8000 argi-urtera dagoen nebulosa planetarioa
* NGC 4372 eta NGC 4833 kumulu globularrak.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andutz

[thumb|eskuinera|300px|[Itziarko baserriak eta atzean Andutz mendia]]

**Andutz** Deban (Gipuzkoa) dagoen mendia da, Itziar auzoa oinetan duena. Iparraldean Txorobillar (480 m) eta hegoaldean Saltsamendi (590) mendiekin batera mendilerro txiki bat osatzen du, hego-ipar ardatzean, Izarraitz mendilerroaren luzapentzat har daitekeena. Izarraitz bezalaxe, gune karstikoa da, eta Saltsamendiko gailurretik banatzen duen Urkutxu lepotik dolina ikusgarriak daude. Gailurrean gurutzea dago eta metro batzuetara dagoen puntu altuenean erpin geodesiko bat.

## Mitologia 
Kondairak dioenez, Itziarko eliza erakitzen ari zela, jentilek harriak bota zituzten harantz. Huts egin zuten, ordea, eta harriak Andutzetik Saltsamendira dauden parajera erori ziren, eta egun ikus daitekeen harrigunea osatu zuten.

## Igoera 
Ohiko igoera Itziartik abiatzen da. Industriagunearen hasieran zementozko bide bat abiatzen da ezkerretara Teleixa baserrira. Baserrira heldu baino lehen, seinale batek markatzen du igoeraren hasiera. Teleixa baserritik bertatik ere abiatzen da bide bat gailurrera heltzeko, malda txikiagokoa.

## Kanpo estekak
Rubén Sobrino

**Rubén Sobrino Pozuelo** (Daimiel, 1992ko ekainaren 1a) Alaves taldeko eskuin hegaleko espainiar jokalaria da, Manchester Cityk utzita. Bere kirol ibilbidea Real Madrilen hasi zuen bigarren taldean 2013an. 2014-2015 denboraldian ondo ibili ondoren, Manchester Cityk erosi zuen eta Gironara utzi. 2016ean Manchester Cityk Alavesera utzi zuen. 2017ko udan, Deportivo Alavesek guztiz fitxatu zuen.

## Kanpo estekak
Azida

thumb|Azida anioia
thumb|Azida funtzio-taldea

**Azida**  N3- formulako anioia da. Azido hidrazoikoaren base konjugatua da eta, aldi berean, kimika organikoan funtzio-taldea da. Azida nukleozalea da, baina alkilazida (RN3) elekroizaiea da.

Azida anioiak karbona dioxidoarekin ( CO2) eta oxido nitrosoarekin ( N2O) isoelektronikoa da. Balentzia-loturaren teoriaren arabera azidak egitura erresonante bat baino gehiago izan ditzake, inportanteena  N-=N+=N- delarik

## Azida inorgarnikoak 
Azidek lotura kobalenteak edo ioinikoak era ditzakete metalekin. Horietako batzuk erabilera handia dute. Sodio azida (NaN3) adibidez; berau gatz bat da nitrogeno gaseosoaren iturri gisa usatzen dena airbagetan.

Metal astunen azidak oso lehergarriak dira.

## Azida organikoak 
Sintesi organikoan erabilera zabala dute azidek. Hiru erreakziobide nagusiri zor zaio aziden erreaktibitatea irudian ikus daitekeen legez.
alt=|thumb|220x220px|Aziden erreakziobidea

* N1 nitrogenoan zehar eraso nukleozale egitea elektroizale bati (A).
* Nukleozale batek N3 nitrogenoari erasotzea (B).
* Zikloadizioa non azida taldeak dipolo baten moduan jokatzen duen alkenoen eta alkinoen moduko dipolozaleen aurrean (C).

Hain zuzen azken erreakziobide hori dago 2022ko Kimikako Nobel sariaren atzean. Izan ere, Morten Meldal-ek eta K. Barry Sharpless-ek, bakoitzak bere aldetik, kobreak katalizatutako azida-alkino zikloadizioak lortu zituzten, klik kimikan garapen erabakigarria izan dena.

## Toxikotasuna 
Azida anioia toxikoa da eta zitokromo eta oxidasa entzimen lana inhibitzeko gai da. Adibidez hemo kofaktorearekin lortura itzulezina eratzen du karbono monoxidoak egiten duen modu berean.

Sodio azida ere toxikoa da irentsita eta azalean zehar absorbatuta.

Edonola ere azidekin tentuz lan egin behar da jokaera toxikoa izan dezaketelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.ioc.kit.edu/braese/english/1165.php
Gabriel Bacquier

**Gabriel Bacquier** (Béziers, Frantzia, 1924eko maiatzaren 17a - Lestre, Frantzia, 2020ko maiatzaren 13a) frantses baritonoa izan zen.

Parisko Kontserbatorioan egin zituen musika ikasketak, eta kantu, opera eta opera komikoa ataletan saria lortuz graduatu zen. José Beckmansen konpainian eta Bruselan kantatu ostean, Pucciniren *Madama Butterfly* obrarekin debutatu zuen Parisko operan, baina 1960an Mozarten *Don Giovanni* obrako pertsonaia nagusiaren rola kantatu izanak egin zuen ospetsu. Gero munduko antzoki nagusietan kantatu zuen. Hona Bacquierrek interpretatu zituen paperetako batzuk: Scarpiarena Pucciniren Toscan; Almaviva kondearena Mozarten *Figaroren ezteiak* obran; eta Verdiren Falstaff eta Debussyren Pelléas eta Mélisande obretako protagonista nagusien paperak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nitra

**Nitra** (hungarieraz: *Nyitra*) mendebaldeko Eslovakiako hiria da, Nitra eskualdeko hiriburua. Zobor mendiaren oinetan dago, Nitra ibaiaren haranean. 100,47 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 78.916 biztanle zituen. Eslovakiako hiririk zaharrena da, Bratislavarekin batera, IX. mendea baino lehenago sortu baitzen.

## Geografia 
### Klima 

## Demografia 
### Bilakaera demografikoa 
## Ondarea 
* Nitrako gaztelua

## Irudi galeria 

Irudi:Nitra view from above.jpg|Erdigunearen aireko ikuspegia.
Irudi:Nitra night view (1335).jpg|Hiria gauez.
Irudi:Nyitracivertanlegi1.jpg|Nitrako gaztelua.
Irudi:View_from_Castle.JPG|Hiriaren ikuspegia gaztelutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udal webgunea, nitra.sk
Skuleskogen Parke Nazionala

**Skuleskogen Parke Nazionala** (), Suedia iparraldeko parke nazional bat da, Västernorrlandeko konderrian dagoena.

## Etimologia 
*Skuleskogen* izenak "Skuleko basoa" esan nahi du. *Skule* izena oso ohikoa da eskualde honetan, jatorria ezagutzen ez den arren.

## Geografia 
Itsaso Baltikoaren ertzean kokaturik dago, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Höga kusten kostaldearen baitan. Topografia malkartsa dauka, muino altuena Slåttdalsberget (280m) da.

## Historia 
Gizakiaren lehen aztarnak Brontze Arokoak dira. XIX mendean papergintza jarduera zabaldu zen eta basoak ustiatu ziren. Mendearen bukaeran ordea explotazioa nabarmen jeitsi zen eta 1930an Parke Nazional izendatu zuten babesteko. Honi esker bere egitura berreskuratu du eta arriskuan zegoen fauna eta flora indartu dira. 1984an Parke Nazionalaren azalera haunditu egin zuten.

## Geologia 
Duela 1.500 milioi urte sorturiko granitoaren gainean dago parkea. Diabasa ere ageri da ipar-ekialdean, duela 1.200 urte sortu zena. Hainbat failak zeharkatzen dute parkea.

Glaziazioaren ondorengo isostasia fenomenoa ikusteko toki egokia da, urtero 8 mm altxatzen baita lurra.

## Iruditegia 

Irudi:Skuleskogen Salsviken.jpg
Irudi:Skuleskogen Tärnättholmarna.jpg
Irudi:Skuleskogen Kalottberg.jpg
Irudi:Skuleskogen Näskebodarna.jpg
Irudi:Skravelbäcken.JPG

## Kanpo estekak
Tximeleta Hegoen Nebulosa

**Tximeleta Hegoen Nebulosa** (**M2-9** edo **Zurruztada Bikien Nebulosa** bezala ere ezaguna), Ophiuchus konstelazioko nebulosa planetario bat da, Lurretik 2100 argi-urtera dagoena. Erdiko izarrak igorritako bi material lobuludun nebulosa bipolar bat da. Uste denez, kanpoaldeko geruzak 1200 urte ditu.

Nebulosa honek izar bitar baten azken etapak erakusten ditu. Nebulosaren erdian kokatua, osagaiak izar erraldoi bat eta nano zuri bero bat dira, 120 urteko orbita periodoarekin. Uste denez, nano zuria, sekuentzia nagusian zegoenean gure eguzkiaren antzeko izar bat zen, erraldoi gorri fasetik pasa ostean, bere geruzak espaziorantz kanporatu zituen, soilik izar hondarra geratuz. Hedatzen ari den gasaren abiadura 320 km/skoa da.

Nebulosaren azterketak urteetan zehar bere ezaugarri ikusgarrien mendebaldetik ekialderako desplazamendu bat erakusten du. Bere jatorria nebulosa eratzen duen materiala zeharkatzen duen energia izpi birakari bat izan daiteke. Uste denez, izpia sistema bitarraren eguzki haizeen elkarreraginaren bidez kolimatua da.

Tximeleta Hegoen Nebulosa Rudolph Minkowskik aurkitu zuen 1947an.

## Kanpo estekak
Johann Christoph Friedrich Bach

**Johann Christoph Friedrich Bach** (Leipzig, Alemania, 1732ko ekainaren 21a - Bückeburg, Alemania, 1795eko ekainaren 26a) musikagile alemaniarra izan zen.

J. S. Bachen eta Anna Magdalena haren bigarren emaztearen bederatzigarren haurra izan zen. Musika ikasketa osoak aitarekin eginik, hemezortzi urterekin Bückeburgera aldatu zen, eta hango kondearen zerbitzura sartu; hantxe eman zuen bizitza osoa. Idatzi zituen lan ugarietatik hauek dira garrantzitsuenak: J. G. Herder olerkariaren testuetan oinarrituta moldaturiko oratorio eta kantatak, 14 sinfonia (haien arteko *Concerto grosso mi bemolen* arte klasikoaren maisu-lanetarikoa da), eta ganbera musikarako lanak. Johann Sebastianen seme orekatuena, bere aitaren eta Mozarten arteko zubitzat edo hartu ohi da Johann Christoph.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liobagrus

***Liobagrus*** Amblycipitidae familiako arrain genero bat da. *Liogargus* arrainak Yangtze ibaiaren arroan, Taiwanen, Japonian eta Koreako penintsulan bizi dira. Eurek hegal adiposoa hegal kaudalarekin konfluentea da. Espezie gehienek 10 bat zentimetroko tamaina dute.

## Espezieak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q859669 }
|sort=P225
|columns=number:#,P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera
|row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda
|thumb=100
|links=red
}}
Kornieta

**Kornieta** edota **Korrenegieta** Nafarroako Leitzaldea eta Malerreka eskualdeen artean dagoen mendi bat da. Aritz eta Zuperrori mendien artean dago.

Gaur egun mendilerroaren zati handi batean aire sorgailu ugari daude, izan ere, Nafarroa Garaian iparraldeena dagoen aire sorgailu parkea osatzen dute. Parkeko pista gailurretik hurbil igarotzen bada ere, Kornietako tontorra da mendilerro honetan aire sorgailu hauen presentziaz libratu den gain bakarrenetakoa.

## Kanpo estekak 
* Kornieta. Luberri, Euskal Herriko mendiak
Santa Krutz baseliza (Leitza)

**Santa Krutz baseliza**, herri hizkeran **Santa Kutz baseliza**, Nafarroako Leitza udalerrian dagoen baseliza bat da. Herrigunearen ekialdean dagoen muino baten gainean dago, 678 metroko garaieran.

Jatorrizko baseliza XVI. mendean eraiki zen. Leitzako herrigunetik baselizarako igoeran gurutz bidea dago.

## Kanpo estekak 
* Leitzako Santa Krutz baselizaren irudiak. Luberri, Euskal Herriko mendiak
San Anton baseliza (Berastegi)

**Santa Anton baseliza** Gipuzkoako Berastegi udalerrian dagoen baseliza bat da. Herrigunetik Gorosmendi mendatera doan errepide bazterreko bihurgunean dago.

## Historia 
Egungo baseliza auzolanean eraikia izan zen, 1918 inguruan, Gillermo Izagirre arkitekto tolosarraren zuzendaritzapean. Lehengo baseliza metro batzuk gorago zegoen kokatuta, 1675an eraikia izan zelarik.

## Eraikina 
Eraikina sartzeko harrizko hormatxo batetako burdinezko atea ireki beharra dago. Baselizak aurrealdeak hiru arkudun arkupea du, ezkerrean dorrea eta eskuinean estalpe edo teilatua.

Barnealdea, polikromatutako erretaula zentrala kontserbatzen du, santuaren irudi modernoarekin. Honen gainean, gurutzatutako Kristo handi bat agertzen zaigu.

## Jaieguna 
Jaieguna urtarrilaren 17an ospatzen da, alegia, San Antonio Paduakoaren eguna. Egun horretan, gaur egun ere, badira, Meza ondoren, Apaizak bedeinkatzeko animaliak eramaten dituzten auzo-lagunak. Gau horretan gizon helduek ospatzen duten afariak antzinako kofradia zahar batzuen tradizioari jarraitzen dio.

## Kanpo estekak 
* Leitzako Santa Krutz baselizaren irudiak. Luberri, Euskal Herriko mendiak
San Sebastian baseliza (Berastegi)

**Santa Sebastian baseliza** Gipuzkoako Berastegi udalerrian dagoen baseliza bat da, Leitzalde auzoan. Hain zuzen ere, Berastegitik Leitzara doan errepidea Gorosmendi mendatetik igarotzen den lekuan dagoen muino baten gainean, oso nabarmen eta ikusgai, 533 metroko garaieran.

## Historia 
Ustez XIV. mendean eraikia izan zen.

Egun, hutsik dago, baina, ustez Erdi Arokoak diren leihoak kontserbatzen ditu. 1340. urtean existitzen zelako datuak badaude; urte horretan, santuaren aldeko kofradia bat sortu baitzen: “Santxastingo-konpadria”.

## Eraikina 
Oinplano laukizuzeneko eta egitura oso sotileko eraikina da. Harlanduz egina dago.

Baselizan arkuharriak eta hormabularrak interes gehien pizten dutenak dira.

## Kondaira 
San Sebastian izurri eta legenarraren babestzailetzat hartzen zuten. Bertan monje bat bakarrik bizi izan zela kontatzen da. Egunero iturri batetara ur bila jaisten zen. Iturri hori oraindik ere Praile-Iturri izenez ezagutzen da.

## Kanpo estekak 
* Berastegiko Santa Sebastian baselizaren irudiak. Luberri, Euskal Herriko mendiak
Kalamina (argipena)

**Kalamina** hitzak adiera zenbait ditu:
* mineralogian, kalamina, zink-mea, mineral batzuek osatua;
* metalurgian, kalamina, zinkezko aleazio bat.
Mutilzahar

**Mutilzaharra** edo **donadoa**, gizonezkoei buruz, eta **neskazaharra** edo **mutxurdina**, emakumezkoei buruz, ezkongabe helduak, bikotekidea bilatzeko asmorik gabekoa edo aurkitzeko itxaropena eskasarekin, izendatzeko erabiltzen den mespretxuzko hitzak dira, bereziki ezkontza eta familia heterosexualen ereduak nagusitu diren gizarteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak