Azken egunak Gandiagarekin

***Azken egunak Gandiagarekin*** Joxe Azurmendi filosofoak idatzitako saiakera liburua da. 2010ean, Euskadiko Literatura Saria jaso zuen saiakera alorrean, alor honi zuzendutako sariaren lehen edizioan.

Liburua Euskal Herriko egoera politiko-moral-erlijiosoaren azterketa bat da, ikuspegi oso pertsonaletik egindakoa kasu honetan. Liburuan lantzen diren gaiek eta horiek lantzeko moduek, erlijioaren filosofia edo antropologia filosofiko moduko bat gogorarazten du, lan berezi eta bakana bihurtzen dute bere obra osoaren baitan.

Markos Zapiainen hitzetan liburuan suma daiteke nola heriotzaz ganora handienaz aritu den Azurmendi filosofoa, horretaz, gaur egun, ganoraz jarduteko ezinaz jabetzen den. Era berean, Pako Sudupek nabarmendu duenez, Azurmendik erlijioan zuen interesa Alemanian jaso zuen heziketa zabal eta anitzarekin landu izanak ekarri du liburuan ageri den gogoeta sakona.

## Abiapuntua eta problemaren kontzientzia 
Abiapuntua ez da edonolakoa: Bitoriano Gandiaga poeta, Arantzazun fraidekide izana eta laguna hiltzera doa. Hari bisitan joan eta adiskidearen bizitza eta lanak, izaera eta heziera, nahimenak eta sinesmenak errepasatuko ditu Azurmendik, eta bereak ere bai.

Gandiagaren obraren azterketa gisa hasitakoak bakarkako meditazio sorta bat dakar berarekin: zer den gaur, XXI. mendean, bizitzari zentzua ematea; zein arrazoimen eta hizkuntzarekin egin daitekeen hori; zer den mitoa eta zeri deritzogun Jainkoa, hura baiesteko nahiz ukatzeko.

Saiakera honetan argi ikusten da Azurmendiren pentsamendua joan-etorrikoa dela. Itzulerako gogoetak biltzen ditu liburuan: tradizoaren mundu hertsitik aldendu ondoren, eta behin hura apurtuta geratu zaigunez, mundu berria pentsatu nahiko du puskail haietatik. Baina aske orain, antzinako esklabutzarik gabe. Gure Herriaren egoera argi adierazten du:

## Arrazoimen ezberdinen arteko elkarrizketak eta talkak 
Bizitzari zentzua mitoak eman dio, honi dagokion hizkeraren bidez. Mitoarekin batera, ordea, gizakiak zientzia bezalako beste razionalitate motak ere garatu ditu. Egoera horretan Joxe Azurmendik prozesu bat deskribatuko du non bizitzaren zentzuaren auziak desitxuratze bat pairatu duen razionalitate zientifikoa gailendu denean:

Azurmendik berdin kritikatuko ditu fundamentalismo teistak zein ateistak, "hor kanpoan dagoenaren" ikuspegi positibista-errealista berbera dutelako. Bere esanetan Jainkoaren existentziara, mendebaleko kulturan, alde batetik erlijio eta mitoaren bidetik ailegatzen gara; bestetik razionalismo filosofikoaren bidetik, hala nola Aristoteles, Descartes eta Kant; eta hirugarrenik zientziaren bidetik, Newton, Heisenberg eta Einstein. Liburuan Russell filosofo ateista eta Einstein zientifiko nolabait fededuna alderatuko ditu gogoetan aurrera egiteko:

## Zentzuarentzat hizkuntzarik ez 
Azurmendiren proposamena mitoaren berreskurapenean datza: mito zaharra berrinterpretatu beharko litzateke baliagarri litzaigukeen heinean. Azken finean arazoa gurea baita "...ez mitoarena, mitoarentzat ez baitugu alternatibarik: zentzuaren galdera inolako hizkuntzarik gabe utzi dugu". Ikuspegi berritzaile bat eskaini nahi du Azurmendik, ez eztabaida amaitutzat jo nahi duen maisuaren moduan, ezpada, estereotipo zahar eta konbentzionalismo berriak alde batera utzita, bakoitzak bere baitan pentsa dezan zein den bizitzaren aurreko bere jarrera, bere egia, bere aukera.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre, Lorea (2010): Elkarrizketa Joxe Azurmendiri, *Hegats*, 45: 183-214.
* Agirre, Lorea: *Joxe Azurmendirekin solasaldia* jakingunea webgunean.
* Agirrebaltzategi, Paulo (2010): Azurmendi, B. Gandiagaren editore "iradokitzailea", *Hegats*, 45: 43-58.
* Arrieta, Agustin (2013): "Eranskina: Joxe Azurmendiren *Azken egunak Gandiagarekin*" in *Arimak eta balioak*, Donostia: Jakin. 
* Azurmendi, Joxe (2013): Berrogeita hamar urte idazlanean, *RIEV*, 58 (2): 260-283.
* Sudupe, Pako (2026): Joxe Azurmendi eta erlijioa, Jakin.
* Zapiain, Markos (2010): Hilezkortasunaren puskailak, *Hegats*, 45: 59-69.
* Zapiain, Markos (2020): Bizitzaren zentzuaz, *Jakin*, 237/38: 147-160.
* Zapiain, Markos (2025): Ez dakizun tren baten zain, *Jakin* (269/270): 176, 177.
* Zulaika, Joseba (2020): «Arbola beltzaren poema: Azurmendi, euskal mende hautsiaren lekuko», *Jakin*, 237/38: 15-28.

## Kanpo estekak 
* Liburua aipagai Markos Zapiainen blogean
* Pako Suduperen kritika Berrian