open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarriako eskualdea

**Sarriako eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Lugoko probintziaren hegoaldean kokatuta.

O Incio, Láncara, Paradela, O Páramo, Samos, **Sarria** eta Triacastela udalerriek osatzen dute, Sarria bera hiriburua izanik.

## Kanpo estekak
Elsa Pataky

**Elsa Pataky**, benetako izenez **Elsa Lafuente Medianu**, (Madril, Espainia, 1976ko uztailaren 18a - ) aktore espainiarra da, erdi errumaniar jatorrikoa.

*Al salir de clase* (1997-2002) Raquel Alonso pertsonaia antzezteagatik ospetsu bilakatu zen. Bere ibilbidean zehar Estatu Batuetako, Espainiako, Frantziako, Italiako eta Erresuma Batuko ekoizpenetan lan egin du, tartean *Ninette* (2005) edota *The Fast and the Furious* (2011-2017) saileko filmetan.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Terra de Lemos

**Terra de Lemos** Galiziako barrualdeko eskualdea da, Lugoko probintziaren hegoaldean dagoena. 6 udalerrik osatuta dago, Monforte de Lemos izanda handiena eta eskualdeko hiriburua.

## Udalerriak
# **Monforte de Lemos**: 18.347 biztanle 2020an.
# O Saviñao: 3.634 biz.
# Pantón: 2.457 biz.
# Sober: 2.260 biz.
# A Pobra do Brollón: 1.632 biz.
# Bóveda: 1.450 biz.

## Kanpo estekak
Foz

**Foz** Galiziako kostaldeko udalerria da, Lugoko probintziaren iparraldean dagoena eta bertako seigarren herririk populatuena dena. Halaber, A Mariña Central eskualdeko herri nagusia da.

2004an 9.619 biztanle zituen.

## Parrokiak 
* Cangas (San Pedro)
* Cordido (San Julián)
* Fazouro (Santiago)
* Foz (Santiago)
* Nois (San Julián)
* San Martiño de Mondoñedo (San Martín)
* Santa Cilla do Valadouro (Santa Cecilia)
* San Acisclo do Valadouro (San Acisclo)
* Vilaronte (San Juan)

## Biztanleria 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9)
ImageSize = width:580 height:300
PlotArea = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:10000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar: 1860 text: 1860
  bar: 1877 text: 1877
  bar: 1887 text: 1887
  bar: 1900 text: 1900
  bar: 1910 text: 1910
  bar: 1920 text: 1920
  bar: 1930 text: 1930
  bar: 1940 text: 1940
  bar: 1950 text: 1950
  bar: 1960 text: 1960
  bar: 1970 text: 1970
  bar: 1980 text: 1980
  bar: 1990 text: 1990
  bar: 2000 text: 2000
  bar: 2010 text: 2010
PlotData=
  color:barra width:20 align:center
  bar: 1860 from:5881 till: 0
  bar: 1877 from:5350 till: 0
  bar: 1887 from:6090 till: 0
  bar: 1900 from:6514 till: 0
  bar: 1910 from:6822 till: 0
  bar: 1920 from:7248 till: 0
  bar: 1930 from:7824 till: 0
  bar: 1940 from:8107 till: 0
  bar: 1950 from:8216 till: 0
  bar: 1960 from:8369 till: 0
  bar: 1970 from:8274 till: 0
  bar: 1980 from:8776 till: 0
  bar: 1990 from:9446 till: 0
  bar: 2000 from:9659 till: 0
  bar: 2010 from:9968 till: 0
PlotData=
  bar: 1860 at: 5881 fontsize:S text: 5.881 shift:(0,5)
  bar: 1877 at: 5350 fontsize:S text: 5.350 shift:(0,5)
  bar: 1887 at: 6090 fontsize:S text: 6.090 shift:(0,5)
  bar: 1900 at: 6514 fontsize:S text: 6.514 shift:(0,5)
  bar: 1910 at: 6822 fontsize:S text: 7.248 shift:(0,5)
  bar: 1920 at: 7248 fontsize:S text: 7.248 shift:(0,5)
  bar: 1930 at: 7824 fontsize:S text: 7.824 shift:(0,5)
  bar: 1940 at: 8107 fontsize:S text: 8.107 shift:(0,5)
  bar: 1950 at: 8216 fontsize:S text: 8.216 shift:(0,5)
  bar: 1960 at: 8369 fontsize:S text: 8.369 shift:(0,5)
  bar: 1970 at: 8274 fontsize:S text: 8.274 shift:(0,5)
  bar: 1980 at: 8776 fontsize:S text: 8.776 shift:(0,5)
  bar: 1990 at: 9446 fontsize:S text: 9.446 shift:(0,5)
  bar: 2000 at: 9659 fontsize:S text: 9.659 shift:(0,5)
  bar: 2010 at: 9968 fontsize:S text: 9.968 shift:(0,5)
Iturria: INE

## Ondarea 
* San Martiño de Mondoñedoko basilika
* Fazouroko kastroa
* Frouxeirako kastroa

## Kanpo estekak 
* Fozeko udal webgunea
A Fonsagrada eskualdea

**A Fonsagrada** Galiziako barrualdean dagoen eskualde mugakidea da, Lugoko probintziaren ekialdean kokatutakoa, Asturiasen ondoan.

A Fonsagrada bera da udalerri nagusia, eta Baleira eta Negueira de Muñizek osatzen dute. 5.316 biztanle zituen 2016an, populazio txikiena duen Lugoko eskualdea delarik.

## Geografia 
Iparraldean A Mariña Oriental, mendebaldean Meira eta Lugo, hegoaldean Os Ancares eta ekialdean Eo-Navia eta Narcea (Asturias) eskualde mugakideak ditu.

## Udalerriak 
# A Fonsagrada: 3.465 biztanle (2019).
# Baleira: 1.241 biz.
# Negueira de Muñiz: 215 biz.

## Ikus, gainera 
* Galiziako eskualdeak

## Kanpo estekak
A Ulloa

**A Ulloa** Galiziako barrualdean eta erdialdean dagoen eskualdea da, Lugoko probintziaren hego-mendebaldean kokatutakoa.

Monterroso da udalerri nagusia.

## Kanpo estekak
Meirako eskualdea

**Meirako eskualdea** Galiziako barrualdean dagoen eskualdea da, Lugoko probintziaren ipar-ekialdean kokatutakoa.

## Udalerriak 
Pol da udalerri nagusia eta honekin batera Meira, Ribeira de Piquín eta Riotorto daude.

## Kanpo estekak
Quirogako eskualdea

**Quirogako eskualdea** Galiziako barrualdean dagoen eskualdea da, Lugoko probintziaren hego-ekialdean kokatutakoa.

Quiroga bera da udalerri nagusia.

## Udalerriak 
Eskualdea honako udalerriek osatzen dute:

* Folgoso do Courel
* Quiroga
* Ribas de Sil

## Kanpo estekak
Arroz-tarta

**Arroz-tarta** (Euskal Herrian) gehienbat arroz gabe egiten den tartari deritzogu. Beste zonalde batzuetan arrozarekin egiten da. Bere osagaiak: esnea, arrautzak, irina, azukrea eta gurina dira.

## Arroz-tarta Euskadin 
### Osagaiak 
:* ½ l esne
:* 125 gr irin
:* 100 gr gurin
:* 100 gr azukre
:* 3 arrautza

### Prestaketa 
Errezeta honek ez du behar oinarri-orerik.
# Esnea kanelarekin egosten da kanela zapore hartzeko (aukerakoa)
# Nahastu irina eta azukrea hagatxo batekin
# Bota gurina eta nahastu
# Bota arrautza eta nahastu
# Bota esnea eta nahastu dena irabiagailuarekin
# Labea berotu 180 gradutan eta 45 minutuz erre

## Ikus,gainera 
* Budin

## Kanpo estekak 
*  *Gastronomiavasca* ataria
O Salnés

**O Salnés** Galiziako kostaldean dagoen eskualdea da, Pontevedrako probintziaren ipar-mendebaldean dagoena.

Vilagarcia de Arousa du udalerririk handiena, eta beste herrien artean Cambados ere badugu.

## Albariño 
Eskualde hau albariño ardoaren ekoizle nagusietakoa da.

## Ikus, gainera 
* Rias Baixas

## Kanpo estekak
Lugoko eskualdea

**Lugoko eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Lugoko probintziaren hego-mendebaldean.

Lugo hiria bera du udalerri nagusia.

## Kanpo estekak
Tautotoponimo

thumb|Haranako izena elebiz, haran honetara bidea markatzen duen Aguraingo bide-seinalean.
**Tautotoponimo**a (grezieratik: *tauto* "berdin", *topos* "leku" eta *nomos* "izen") leku bati izena emateko erabiltzen den toponimo pleonastikoa da, tokiaren izendapen geografikoa beste hizkuntza batean errepikatzen duena. Horregatik, tautotoponimoak leku jakin baten kolonizazioaren erakusgarri izaten dira.

Gure inguruko tautotoponimoen adibiderik klasikoena erdarazko ''Val d'Aran* da (gaztelaniaz *Valle de Arán*), *Aran* euskarazko *haran* hitzetik bide datorrelako. Euskaldun batek errepikapenaren absurdoa argi ikusten du: *Arango harana*.

Xabier Kintanaren ustez, Atapuerca ere tautotoponimoa izan liteke (*ate-puerta*): agian, euskaldunon antzinako mendebalderako hedaduraren erakusgarria da.

## Beste tautotoponimo batzuk 
* Arabako *Haranako harana* eta *Baias ibaia*
* Nafarroako *Sakana harana*
* Okzitaniako *Arango harana*
* *Saharako basamortua* (*sahara*k "basamortu" esan nahi du)
* *Burgoseko hiria* (*burgo*k "hiri" esan nahi du)
* *Medinako hiria* (*medina*k "hiri" esan nahi du arabieraz)
* *Pont de Suert* ("Suert" terminoak "*zubi-hiri"* esan nahi du aitzineuskaraz)
* *Michigan Lakua* ("Michigan" terminoak "*ur handi''" esan nahi du ojibweraz)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Exonimo
* Toponimo

## Kanpo estekak
Albelda (argipena)

**Albelda** leku ezberdinen izena izan daiteke:
# **Albelda** Huescako udalerria.
# **Albelda de Iregua** Errioxako udalerria.

Eta ondoko pertsonen abizena:

# **David Albelda** espainiar futbolaria.
Hego Yemen

**Hego Yemen**, izen ofiziala **Yemengo Herri Errepublika Demokratikoa**, 1967tik 1990era egungo Yemenen hegoaldean izandako estatu marxista izan zen.

1972an eta 1979an Ipar Yemenekin gerrak izan zituen arren, 1981ean bi herrialdeek Estatu bakar baterako Konstituzio baterako proiektua adostu zuten. Akordioa 1990eko maiatzaren 22an egikaritu zen, bi estatuek bat egin eta Yemengo Errepublika sortu zutenean.

Hego Yemen lehenengo estatu sozialista arabiarra izan zen.

Hego Yemengo hiriburua Aden zen, gaurko Yemengo hiri garrantzitsuenetariko bat.

thumb|ezkerrera|250px

## Kanpo estekak
Ancares

**Ancares** () Galiziako barrualdean dagoen eskualde mugakidea da, Lugoko probintziaren hego-ekialdean.

Becerreá da udalerririk populatuena (3.532 biztanle 2002an). 10.951 biztanle zituen guztira 2014an.

## Mugakideak 
Mugakide ditu ekialdean Narcea (Asturias) eta Bierzo (Leon) eskualdeak, eta hegoaldean Quiroga, mendebaldean Sarria eta iparraldean A Fonsagrada eta Lugo eskualde lugotarrak.

## Inguru naturala 
Serra dos Ancaresko mendilerroa eskualde honetan dago, tartean. Navia ibaia hor jaiotzen da, Pedrafita do Cebreiro herrian.

## Udalerriak 
# **Becerreá**: 2.818 biztanle (2019)
# Baralla: 2.556 biz.
# Cervantes: 1.338 biz.
# Navia de Suarna: 1.081 biz.
# As Nogais: 1.079 biz.
# Pedrafita do Cebreiro: 1001 biz.

## Pertsonaia ezagunak 
* Antonio Rosón Pérez (1911-1986), abokatua eta politikaria, Galiziako Xuntako presidentea izandakoa 1977tik 1979ra.

## Argazki galeria 

Palloza_en_Piornedo,_Lugo.jpg|Palloza Piornedon.
Ponte_da_Proba.jpg|Probako zubia.
Casa_O_crego,_Vilaquinte,_Cervantes.jpg|Vilaquinte.
O_Cebreiro,_Pedrafita_do_Cebreiro,_comarca_dos_Ancares.jpg|O Cebreiro.
Panoramica_Baralla_dende_Arroxo.jpg|Barallako harana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chari-Baguirmi

**Chari-Baguirmi** Txaden 22 eskualdetako bat da. Bere hiriburua Massenya da. Hiru departamentutan banatuta dago:

## Kanpo estekak
Batha

**Batha** Txaden 22 eskualdetako bat da. Bere hiriburua Ati da. Hiru departamentutan banatuta dago:

Eskualdeak 288.074 biztanle zituen 1993an, horietatik 244.010 sedentario eta 44.064 nomada.

## Kanpo estekak
Erromaniera

**Erromaniera** erromani edo ijitoen jatorrizko hizkuntza da. Indoeuropar hizkuntza da, antzinako Indiako ipar-mendebaldean eta Pakistango erdialdean sortua. Hainbat dialekto ditu (oraintxe, ingeles Wikipedian, 53 ageri dira).

Euskal Herriko ijito euskaldunen artean, erromintxel izeneko hizkera sortu zen, euskararen eta erromanieraren arteko nahastura, gehienbat euskararen ezaugarriak dituena. Beraz, dialektoa izatekotan, ez litzateke erromanieraren dialektoa, euskararena baizik. Zehazki esanda, hala ere, ez hizkuntza, ez dialektoa: *pagadolektoa* da, hizkuntza nahastura. Oraindik baditu hiztunen batzuk.

## Erromaniera hiztunen banaketa geografikoa 
Ondorengo taula honetan jasota dago erromanieradunek Europan duten banaketa. Azken zutabean ageri da estatu bakoitzeko ijito guztien artean erromanieradunen ehunekoa zenbat den.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Juan de Dios Ramírez-Heredia: *Romani-kaloz hitz egiteko lehen eskuliburua*. Bartzelona: Unión Romaní, 2001.

## Ikus, gainera 
* Erromintxela

## Kanpo estekak
Viveiro

**Viveiro**, Galiziako kostaldeko udalerria da, Lugoko probintziaren ipar-mendebaldean dagoena eta bertako hirugarren herririk populatuena dena, Lugo hiriburua eta Monforte de Lemos ostean. Halaber, A Mariña Occidental eskualdeko herri nagusia da.

2004an 15.379 biztanle zituen eta 16.211 2010ean. 12 parrokiatan banatuta dago.

## Geografia 
Izen bereko itsasadarrean kokatuta dago. Udalerri mugakideak mendebaldean O Vicedo, ekialdean Xove, hegoaldean Ourol eta iparraldean Kantauri Itsasoa.

## Parrokiak 
thumb|eskuinera|Herriko ikuspegi orokorra Landro ibaiarekin.
* Boimente
* Celeiro
* Chavín
* Covas
* Faro
* Galdo
* Landrove
* Magazos
* San Pedro de Viveiro
* Valcarría
* Vieiro
* Viveiro parrokia

## Ondarea 
Santa María do Campo eliza erromanikoa eta San Francisco gotikoa aipatzekoak dira. Halaber, herriko harresietan zeuden lau ate mantentzen dira gaur egun ere: Porta Maior, Porta de Carlos V, Porta do Valado eta Porta da Vila.

## Ikus, gainera 
* Lugoko udalerrien zerrenda
* Resurrection Fest

## Kanpo estekak 
* Viveiroko udal webgunea
Elena Torres

**Elena Torres Miranda** (Valtierra, 1969ko irailaren 29a) PSNko politikaria da, 2007-2011 legealdian Nafarroako Parlamentuko presidentea izandakoa.

Erizaina da ogibidez, eta Tuterako Ospitalean aritu zen. Politikagintzan, Valtierrako zinegotzia izan zen 1995tik 1999 arte, eta urte horretatik aurrera parlamentaria izan da. 2007ko hauteskundeen ostean (ekainaren 19an), UPN, CDN eta PSNko bozkei esker, Parlamentuko presidente bihurtu zen Elena Torres.
Samuel Caro

**Samuel Caro Sádaba** (Mendabia, 1971ko irailaren 3a) PSNko politikaria da.

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziaturik, politikagintzan Mendabian hasi zen, 1999tik 2007ra herriko alkatea izan baitzen. 2007ko hauteskundeetatik aurrera, Nafarroako Parlamentuko kidea da.

## Kanpo estekak 
*  Caroren biografia PSNren web orrian.
María Gracia Iribarren

**María Gracia Iribarren Rivas** (Tutera, 1962ko maiatzaren 25a) PSNko politikaria da.

Bilbon zuzenbide ikasketak egin zituen, abokatua da eta Tuteran dauka bere bulegoa. Politikagintzan independiente gisa hasi zen. PSNn 1993an sartu zen, eta Tuteran 1995-1999 bitartean izan zen zinegotzi. 2000n alderdiko idazkari orokorra izateko hauteskundeak Juan Jose Lizarberen aurka galdu zituen. Nafarroako Parlamentuko kide da 2003ko hauteskundeetatik.
José Luis Izco

**Jose Luis Izco Biarge** (Grañén, Huesca, 1950eko maiatzaren 11) PSNko politikaria da.

Huescan jaio eta ikasi arren, Castejonera 16 urte zituelarik joan zen. Gaur egun, hor bizi da, eta, 2004 arte, alderdiak politikarako liberatu zuenean, horko postaria izan zen. PSNn 1977an sartu zen, eta UGTn ere egin du lan. Castejonen 12 urtez zinegotzia ere izan da. Bi legegintzaldi daramatza Nafarroako Parlamentuan.

## Erreferentziak
Amanda Acedo

**Amanda Acedo Suberviola** (Torres del Río, 1959ko abenduaren 13a) PSNko politikaria da.

Nafarroako Unibertsitatean zuzenbidean lizentziaturik, 1983tik Tafallako udaleko idazkaria da. 2003ko hauteskundez geroztik Nafarroako Parlamentuko kidea da.
Municheko Konferentzia

**Municheko Konferentzia**, Txekoslovakiako Sudeteen auzia konpon zedin, 1938an Munich hirian Erresuma Batua, Frantzia, Alemania eta Italia egindako bilera izan zen. Alderdi horien guztien arteko akordioa irailaren 29an sinatu zen.

Izan ere, Adolf Hitlerrek Sudeteen gaineko aldarrikapenak zituen, hango populazioaren gehiengoak alemana baitzuen ama hizkuntza. Gainera, Konrad Heinlein politikari nazia zegoen sudetetarren lidergoan. Frantziak (nahiz eta Txekoslovakiarekin akordio militarra eduki) zein Erresuma Batuak amore eman zuten, gerra saihestu nahian. Hitlerrek, trukean, lurralde gehiagoren gaineko aldarrikapenik ez zuela egingo agindu zuen. Horrenbestez, urriaren 1 eta 10 bitartean Sudeteak okupatu zituzten alemaniarrek. Txekoslovakiako gobernuak, bileran parte hartu ez zuen arren, irailaren 30ean amore eman zuen, beste erremediorik ez zuelakoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabicas

**Sabicas**, benetako izenez **Agustín Castellón Campos**, (Iruñea, 1912ko martxoaren 18a - New York, 1990eko apirilaren 14a) nafar flamenko gitarrajolea izan zen. Flamenkoa eta bestelako estiloak nahastu zituen lehen musikarien artean dago.

Carlos Itoiz hirikidea izan zen bere ikasle aurreratu bat.

## Bizitza 
Iruñeko Mañueta kaleko zazpigarren zenbakian jaio zen, ijito familia batean. Gitarra bere kabuz ikasi zuen eta zazpi urte zituela egin zuen debuta, bere jaioterrian. Handik hiru urtera Madrila joan zen Dorado Antzokian jotzera. Espainia osoan zehar egin zituen birak, flamenkoko abeslari nagusiei laguntzen. 1936an New Yorkera joan zen Carmen Amayarekin eta han bizi izan zen hil zen arte. Estatu Batuetatik antolatzen zituen bere errezitalak mundu osoan eta oso ospetsu egin zen. Bere diskoen bidez, eragin handia izan zuen gitarra jotzaile flamenkoetan. Hainbat domina eta sari eman zizkioten, besteak beste urrezko zenbait disko. Flamenkoaren historiako gitarra jotzaile onenetakotzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Manolo Sanlúcarrek Sabicasi idatzitako gutuna.
Emi Koussi

**Emi Koussi** sumendia Txadeko mendirik garaiena da (3.445 m). Tibesti Mendien hegoaldean dagoen sumendia da, Sahara basamortuan dagoen mendirik garaiena ere bada. Sumendiaren tamaina handia da: inguruko arroketatik 2,3 kilometro altxatzen da eta 60-80 kilometro arteko zabalera du.

Sumendiak bi galdara ditu, kanpokoak 12x15 km ditu eta hegoaldean 2-3 kilometroko beste bat dago, 350 m sakon. Arrokarik gazteenak Holozenokoak dira.

## Kanpo estekak
Aberasturi

thumb|eskuinera|300px|Aberasturiko paisaia udan
**Aberasturi** Gasteizko udalerria osatzen duten herrietariko bat da. 560 metroko garaieran dago.

## Izena 
Aspaldi eskualdean hitz egiten zen euskararen eraginez, gaztelaniaz herriaren izenari azentua hirugarren silaban jartzen zaio (*Aberásturi*).

## Historia 
Kontzejuaren izena lehen aldiz Donemiliagako goldean agertzen da dokumentaturik, 1025. urtean: ***Haberasturi***. Geroagoko dokumentazioan ikusten da nola galdu zen hasierako  grafian eta nola, gaztelaniazko testuetan, tileta, azentu-marka, mendebaldeko euskaraz espero zen silaban kokatzen zuten: *Aberásturi*.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Estebanen parrokia-eliza. Arkupe neoklasikoa du, Justo Antonio Olagibel arkitektoak egina, XIX. mendearen hasieran.
* Tren geltoki zaharra, 1920ko hamarkadakoa.

## Ikusi, gainera
Badago beste Aberasturi bat Bizkaiko Busturialdean, Gautegiz Arteagan, Zelaietan.
* Anglo-Vasco-Navarro trenbidea.
* Uriarte.

## Argazki galeria

Fitxategi:Aberasturi tren geltokia.jpg|Tren geltokia.
Fitxategi:Aberasturi San Esteban eliza.jpg|San Esteban eliza.
Fitxategi:Aberasturi San Esteban elizako arkupe neoklasikoa.jpg|San Esteban elizako arkupea.
Fitxategi:Aberasturi (Araba).jpg|Herriko etxe historiko bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mandoia (Gasteiz)

**Mandoia** (ofizialki *Mandojana* eta euskaraz batzuetan **Mandoiana** erabilia) Gasteizko udalerria osatzen duten herrietako bat da. 1975 arte Foronda udalerriaren barruan egon zen.

Gasteizko aireportutik 2 kilometrora eta Gasteizko erdigunetik 11 kilometrora dago. Legardako kontzejuaren barne dago.

## Historia 
Herriaren izena askotan aipatzen da Erdi Arotik aurrera. Ezagutzen den lehen aipamena Becerro Galicanoko Donemiliagako goldean topatu da, 1025. urteko datazioarekin, eta aldaera honetan: ***Mandoiana***.

XVI. mendean euskaldunek Mandoia esaten zutela uste da, Mandoiabidea dokumentatuta dagoelako.

## Demografia 
## Argazki galeria 

Fitxategi:Mandojana - Iglesia de San Esteban 1.jpg|San Esteban eliza
Fitxategi:Mandojana - Iglesia de San Esteban 3.jpg|San Esteban eliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako Arkitektura Goi Eskola Teknikoa

thumb|320px|Donostiako Arkitektura Goi Eskola Teknikoaren eraikina
thumb|320px|Sarrera nagusia Oñati plazatik
**Donostiako Arkitektura Goi Eskola Teknikoa** (DAGET) Gipuzkoako Kanpusean dagoen Euskal Herriko Unibertsitateko arkitektura-ikastegia da. 1977an sortu zen, lehenengo urteetan Bartzelonako Arkitektura Eskolaren menpe egon zelarik. 1982az geroztik EHUren egituran barne dihardu.

## Egoitza 
Hasieran, arkitekturako eskolak jada existitzen ziren Ategorrietako bi eraikinetan aldi berean eman ziren, hau da, "Villa Asunción" eta "Villa Yeyette" —1977ko azaroaren 15ean irekia— izeneko egoitzetan ("Villa Yeyette"n idazkaritza eta azken ikasturteetarako gelak zeuden). Ondoren, Ibaetako campusean eraiki zen egoitza berria.

Mikel Garai arkitektoak 1992an proiektatu zuen eskolaren gaur egungo eraikin-egoitza, arkitektura postmoderno garaiko *Tendenza* mugimenduaren barnean sailka daitekeena. Ikastegiak bost solairu ditu, sotoa barne. Bertan, ikasgelez gain, ospakizun-aretoa (Luis Peña Gantxegi Aretoa deitua), kalkulu-zentroa, maketak egiteko aretoak eta bestelako aretoak daude. Liburutegia laugarren solairuan kokatuta dago.

2013ko udan sarrera aldatu zioten, enpresa-eskolaren albora lekualdatuz.

## Titulazioa 
Gaur egun Eraikuntzako espezialitatea lortzen da Donostiako eskolan, besteak beste honako irakasgaiak jorratzen direlarik: Proiektu arkitektonikoak, Hirigintza, Eraikuntza, Egiturak, Egokitzapen eta zerbitzuak, Artea, Irudigintza, Geometria deskribatzailea, Matematika aplikatua eta Fisika aplikatua.

1995-1996 ikasturtean euskarazko adarra lehen mailan ezartzen hasi zen.

### Ikasketa Planak 
Hasiera batean ikasketek —1983ko *Plan Zaharra*— 6 urteko iraupena zuten, gehi Karrera Amaierako Proiektua (KAP).

2003az geroztik *Plan Berria* ezarri zen eta, hortaz, ikasketek bost ikasturte zituzten, gehi KAP. Karrera Amaierako Proiektuaz gain, hiru irakasgai mota zeuden: enborrekoak (Espainiako eskola guztietan ematen zirenak), nahitaezkoak eta aukera askekoak (aukera askeko kredituak lortzeko bide gehiago zeuden, besteak beste, kurtso bereziak egitea, hizkuntza-tituluak izatea edo kirola-jarduera jakin batzuk garatzea).

2010-2011 ikasturtean Boloniako plana hasi zen indarrean jartzen lehen mailan. Boloniako prozesura egokitutako *Arkitektura Gradua* lortzeko 330 ECTS kreditu eskuratu behar ziren (5 ikasturte x 60 kreditu + Karrera Amaierako Proiektuko 30 kreditu). 330 kreditu horiek maila profesionalean aritzeko gaikuntza eskainiko zioten graduatuari.

2011-2012 ikasturtean ikasketa-plana berriz aldatu da, 2010eko uztaileko EDU/2075/2010 Agindura egokitzeko. Ikasketaren izen berria *Arkitekturaren Oinarrietako Gradua* da. Bi zati ditu: gradua eta masterra. Graduak 300 kreditu ditu —Gradu Amaierako Lana barne—, eta masterrak 60 kreditu. Masterra da lanbidean jarduteko gaitasuna ematen duena (arkitektura-proiektuak eta hirigintza-planak sinatzeko masterra egin beharra dago).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eskolako web gune ofiziala
*  Eskolako ikasleen web gunea
Auckland Grammar School

eskuinera|thumb|280px|Auckland Grammar School
**Auckland Grammar School** (AGS) Zeelanda Berriko eskolarik handien eta zaharrenetarikoa da. Mutilentzako zentroa da bakarrik, 9 eta 13 urte arteko eta maila sozio-ekonomiko altukoentzat. Halaber, ingelesez soilik irakasten dute.

Aucklanden sortu zuten 1868an.

Ikasle ezagunen artean Sir Edmund Hillary dugu.

## Kanpo estekak 
*  AGS-en webgunea
Somiedo

**Somiedo** edo Somiedu asturieraz Asturiasko udalerria da, Oviedoko eskualdearen hego-mendebaldean dagoena.

1.570 biztanle zituen 2005ean.

## Mugakideak 
Mugakide hauexek ditu: Iparraldean Belmonte de Miranda, ekialdean Teverga, mendebaldean Tineu eta Cangas del Narcea eta hegoaldean Villablino (León).

## Parrokiak 
* Aguinu/Aguino
* Castru/Castro
* Caunéu
* Clavichas/Clavillas
* Corés
* El Coto
* El Puerto
* Éndriga
* Gúa
* La Ḷḷera'l Coutu
* La Riera
* Las Morteras
* Pigüeña
* Pigüeces
* La Pola/Pola de Somiedo (nagusia)
* El Puertu/Puerto
* El Vaḷḷe/Valle de Lago
* Veigas
* Viḷḷar de Vildas/Villar de Vildas

## Natur Parkea 
Kantauriar mendilerroaren mendebaldean kokatutakoa, 39.164 hektareatan zabaltzen da parkea. Somiedoko udalerri osoa barruan gelditzen da, Belmonte de Miranda eta Tevergarekin batera.

1988an Natur Parke izendatu zuten, eta 2000n UNESCOk Biosferaren Erreserba.

Animalien artean, hartzaren presentzia nabarmentzekoa da. Antza denez, Kantauriar mendietako hartzen %50a inguruan hemen bizi da.

## Kanpo estekak 
*  Somiedoko Natur Parkearen webgunea
*  Somiedoko landetxeen webgunea
Arte (argipena)

**Arte** izenak adiera hauek ditu:
# **Artea**, errealitatea edo irudimena adierazteko giza ekintza.
# **Artea**, *Quercus ilex* izen zientifikoa duen zuhaitza.
 
Halaber:
# **Arte** postposizioa (adibidez, *bihar arte*)
# **Arte**, *tarte* eta *bitarte* hitzen sinonimoa.
#**Arte**, Alemaniako eta Frantziako telebista katea.

**Artea** toponimoak artikulu hauetara garamatza:

* **Arteaga**, Bizkaiko Arratiako udalerria, ***Artea*** izen ofizialaz.
* **Artea** Leioako (Bizkaia) merkataritza-gune baten izena.

## Ikus, gainera 
* Arteaga (argipena)
* Anai Artea, errefuxiatu politikoak sustengatzeko Ipar Euskal Herriko elkartea.
Aire

[thumb|[Lurra|Lurreko atmosferaren konposizioa (1987ko abenduan neurtua). Behealdeko grafikoan, bakanagoak diren eta atmosferaren %&nbsp;0,038 hartzen duten gasak ageri dira. Kopuruak biribilduta daude.]]

**Airea** Lurraren atmosfera osatzen duten gasen multzoa da, konposizio kimiko eta proportzio jakinetan. Bolumenean hau da airearen konposizioa: %&nbsp;21 oxigenoa, %&nbsp;78 nitrogenoa, eta %&nbsp;1 beste zenbait gas.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Haize

## Kanpo estekak
Skacha

**Skacha** 1991an Vigon (Galizia) sortutako punk-rock taldea da. Nagusiki galizieraz abesten dute.

## Taldekideak 
Hainbat taldekireren joan-etorriren ondoren, hauek dira gaur egungo taldea osatzen dutenak:

* Esteban (abeslaria)
* Max (gitarrajolea)
* Gontxu (gitarrajolea)
* Kino (bateriajolea)
* Pablo (baxujolea)

## Diskografia 
* ''Galiza's montes* (1993)
* *Sempre ceibes* (1995, Plastic Disc)
* *Xustiza cega* (1997, Plastic Disc)
* *Skacha* (1999, Sons de Luita & Janie Jones Records)
* *Estado de sitio* (2001, Janie Jones Records) *(1.)
* *1995/2003* (2005, Anfibio Records) *(2.)
* *A ferro e lume* (2006, Potencial Hardcore)
* *Catro'' (2010, Escacha Records)
Oharrak:
# Beste talde gehiagorekin ateratako diskoa
# Bilduma

## Kanpo estekak 
*  Skacharen webgune ofiziala
*  Skacharen myspacea
Keltoi!

**Keltoi!** (*Zelta* grekeraz) 1995ean Vigon (Galizia) sortutako Oi! musika-taldea da. Galizieraz abesten zuten eta Celtarras Celta de Vigoko jarraitzaile-taldearen lagunak ziren.

## Historia 
Bere lehenengo kontzertua 1996ko Dia das Letras Galegasen (Galiziar Letren eguna) eman zuten "Rass" deitutako pubean. 1997an, Oito anos de sequestros bilduman parte hartu zuten, eta urte bat beranduago, Casco vello maketa atera zuten.

Lehenengo maketa atera ondoren, Galiziatik kanpo ezagunak egin ziren eta Xixongo Oi!, Ska & Reggae Meeting-eko lehenengo edizioan parte hartu zuten. Han, Malarians, Los Milicianos, Skarface, Xenreira, Skacha eta Oi! The Arrasen mailako musika taldeekin jo zuten. Baina, Simek Dublinera joan behar izan zuen lan kontuak zirela medio, eta Keltoi! jarduerarik gabe egon zen.

2000. urteko erdialdean, Sime Galiziara itzuli eta taldearekin jotzen hasi zen berriro. *Estado de sitio* bilduman parte hartu zuten eta kontzertu asko eman zituzten Dropkick Murphys, Thug Murder, Frontkick eta The Real Mckenzies taldeekin.

Baina Mikele Soak eta Kino Skacha taldeekin jotzen hasi zirenez eta beste taldekideen jarduera berriak zirela-eta, taldea desegitea erabaki zuten. Agur-kontzertua 2005eko urtarrilaren 17an eman zuten, Malas Cartas eta Frontkick taldeekin, Vigoko Anoeta aretoan.

## Taldekideak 
* Sime (Abeslaria)
* Dani (Baxujolea / abeslaria)
* Gontxu (Gitarrajolea / abeslaria)
* Xurxo (Gitarrajolea)
* Manu (Bateriajolea)

## Lehenagoko taldekideak 
* Mikele (Gitarrajolea)
* Joselu (Gitarrajolea / abeslaria)
* Kino (Bateriajolea / abeslaria)
* Adrian (Gitarrajolea)

## Diskografia 
* *Casco vello* (1998, Bronco Bullfrog Records)
* *A nosa cinza* (2010, ONDC Records)

### Kolaborazioak 
* *Oito anos de sequestros* (1997) abesti bat.
* *Sonidos de la Calle. Vol. 1* (2000) abesti bat.
* *Oi! Um Grito de Uniao Vol. 3* (2000) hiru abesti.
* *Estado de sitio* (2001, Janie Jones Records) bost abesti.

## Kanpo estekak 
*  Keltoi!ren myspacea
Liburuaren historia

thumb|200px|Liburuen eskultura Berlinen.
**Liburuaren historia** luzea da, izan ere Aro modernoan Johannes Gutenbergekin hasten da XV. mendean. Inprimatutako lehen liburua *Biblia* izan zen, arrakasta handiena izango zuen liburua zela uste zutelako. *Gutenbergen Biblia*, *42 lerroko Biblia* edo *Mazarinoren Biblia* izenekin da ezaguna.

Inprentaren aurrekaria xilografia izan zen. XV. mendearen hasieran erabiltzen zen lamina edo orrialde gutxi batzuk zituzten liburuak inprimatzeko (20 eta 50 orriren artean). Tipo higigarriak erabiltzen hasi zirenean, xilografia liburuak inprimatzeko sistema gisa baztertua izan zen.

Hasiera batean inprimatutako liburuek eskuizkribuen itxura erreplikatzen saiatzen ziren, material berberak erabiliz (tintak, pergaminoak). Halere, pergaminoa garestia zen eta ez zen egokia liburuak inprimatzeko, eta paperak ordeztu zuen berehala.

Azken urtetan, Internetek protagonismoa kendu dio liburu tradizionalari, eta hainbaten ustez paperezko formatua desgertzeko arriskuan dago. Hala ere, urtero milaka liburu argitaratzen dituzte oraindik. Adibidez, 1995ean Frantzian 34.766 lan kaleratu zituzten, eta 1996an Espainian 46.330.

## Kronologia 
* 1445ean Johannes Gutenbergek lehenengo Biblia inprimatu zuen Mainzen (Alemania).
* 1478an Frankfurteko Liburu Azokaren aurrekarien lehen aztarnak erregistratu zituzten.
* 1545ean Bernart Etxepare lehendabiziko euskarazko liburua argitaratu zuen Bordelen, "Linguae vasconum primitiae" alegia.
* 1601 inguruan William Shakespearek *"Hamlet"* argitaratu zuen.
* 1605ean Miguel de Cervantesek *"El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha"* edo "Kixotea" argitaratu zuen Madrilen.
* 1873an Jules Vernek *"Le tour du monde en quatre-vingts jours"* kaleratu zuen.
* 1965eko azaroaren 1ean Durangoko Azokaren lehen edizioa antolatu zuten.
* 1988an Bernardo Atxagak *"Obabakoak"* kaleratu zuen, mundu mailan euskarazko lanik ezagunenetarikoa dena. Izan ere, beste euskal libururik ez dago hainbeste hizkuntzatara itzulitakoa.
* 1994an Joxean Sagastizabalek *"Kutsidazu bidea, Ixabel"* liburu arrakastatsua kaleratu zuen, historiako euskal fikzio-libururik salduenetarikoa dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo Loturak 
* eGaroa Gaur egungo literaturak bizi duen egoera isladatzen den liburudenda.

## Kanpo estekak
Ribadavia

**Ribadavia** Galiziako udalerria da, Ourenseko mendebaldean dagoena. O Ribeiroko eskualdean dago kokatuta.

2011ean 5.459 biztanle zituen. Herriko galiziar hiztunen kopurua %96,46koa da (2001).

## Parrokiak 
Campo Redondo (Santo André) | Esposende (Santiago) | Francelos (Santa María Madanela) | Ribadavia (San Domingos de Fóra) | Ribadavia (San Domingos) | San Cristovo de Regodeigón (San Cristovo) | Sanín (San Pedro) | Ventosela (San Paio)
 
## Inguru naturala 
Miño ibaiak udalerria zeharkatzen du, Ourensetik etorrita eta itsasorako bidean.

## Ikus, gainera 
* Ourenseko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Ribadaviako webgune ofiziala
Cachoeira do Sul

**Cachoeira do Sul** Brasilgo hiria da, 89.669 biztanle dituena (2006).

Cachoeira do Sultarrei *Cachoeirense* deritze. Hiriak 3.765 kilometro karratuko azalera dauka. Horrek kilometro karratuko 24 biztanle ematen du.

thumb|250px|ezkerrera|Cachoeira do Sul

## Ikus, gainera 
* Cachoeira do Sulgo elizbarrutia

## Kanpo estekak
O Ribeiro

**O Ribeiro** Galiziako barrualdean dagoen eskualdea da, Ourenseko probintziaren mendebaldean kokatutakoa.

Ribadavia da udalerri nagusia (5.447 biztanle 2002an).

## Ekonomia 
Ardogintza eskualdeko jardun ekonomikorik garrantzitsuenetarikoa da. Izan ere, bertan "Ribeiroko ardoa" ezaguna ekoizten dute.

## Kanpo estekak
Ribeiroko ardoa

**Ribeiroko ardoa** jatorrizko izendapena duen Galiziako edari ezaguna da, Ourenseko izen bera duen eskualdean egindakoa.

Miño, Arnoia eta Avia ibaiek markatzen dituzte hiru lurralde eta hiru ardo mota desberdin.

Mahastiek 3.000 hektareatan zabaltzen dira, 102 upelategitan banatuta. 6.000 mahastizain inguruk lan egiten dute bertan, 15 milioi litro inguru ekoiztuz.

## Ribeiro ezagunak 
* *Vilerma* (Arsenio Paz Carballo).
* *Emilio Rojo* (Emilio Rojo).
* *Amadeus Clásico* (Vitivinícola de O Ribeiro).
* *Viña Meín* (Viña Meín S.L.).
* *Pousadoiro* (Alfredo Fernández).
* *Cunqueiro* (Cunqueiro S.L.).
* *Coto de Gomariz* (Coto de Gomariz).
* *San Trocado* (Alanís S.A.).

## Kanpo estekak 
* Ribeiroko ardoaren webgune ofiziala
Tui

**Tui** Galiziako barnealdeko udalerri mugakidea da, Pontevedrako probintziaren hego-mendebaldean kokatutakoa. Minho-Limako (Portugal) eskualdearen mugan eta O Baixo Miñoko eskualdean kokatuta dago, bertako herri nagusia da.

2010ean 17.306 biztanle zituen. Herriko galiziar hiztunen kopurua %86,36koa da (2001).

## Parrokiak 
* Areas (Tui)
* Baldráns (Tui)
* Caldelas de Tui (Tui)
* Guillarei (Tui)
* Malvas (Tui)
* Paramos (Tui)
* Pazos de Reis (Tui)
* Pexegueiro (Tui)
* Randufe (Tui)
* Rebordáns (Tui)
* Ribadelouro (Tui)
* Tui (Tui)

## Eraikin garrantzitsuak 
* Tuiko katedrala

## Inguru naturala 
Miño ibaiak herria zeharkatzen du ibilbidearen azken kilometroetan, Ozeano Atlantikoaren bila.

## Ikus, gainera 
* Pontevedrako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Tuiko udal webgunea
Kaos (mitologia)

Kosmogonia mitologiko batzuetan, **kaos**a (grezierako Χάος hitzetik eratorria) kosmos kontzeptuaren antitesia da, haren aurretiko egoera eta hutsaren nahiz nahasmenaren bitartez irudikatzen dena. Berez, χάος hitzaren jatorria Proto-Indoeuroperako *ghn* edo *ghen* errotik dator. Biblian agertzen den hitzaren interpretazio desegoki batengatik gaur egun kaosa desordena deskribatzeko ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Kroketa

**Kroketa** saltsa trinko bat (bexamela, adibidez) eta xehe-xehe egindako hainbat osagairen nahaste bat, arrautzetan eta ogi birrinduan arrautzeztatua eta olio ugariz frijituz egindako orea da. Horrek testura kurruskaria eta urre kolorea ematen dizkio. Normalean gaziak izaten dira, forma obalatua izaten dute eta bero zerbitzatzen dira zizka-mizka edo pintxo gisa, nahiz eta gozoak ere badiren eta postre gisa zerbitzatzen diren.

## Etimologia 
Kroketa elea, berez, *croquer* frantsesezko hitzetik dator; "karruskatu", "karraskatu", kraska egin" edo "mastekatu" erran nahi du. *Croquer* hitzari *-ette* atzizki ttipigarria gehitu zioten, croquette hitza sortzeko..

## Historia 
Kroketa modernoa frantses jatorrikoa da, baina, egia esan, soberakinak berriz aprobetxatzeko teknika Antzinako Erromatik ezaguna da, gutxienez. Hasiera batean, prestakuntza «arrunta» zen, eta, denborarekin, kroketak Europako sukalde askotako plater tradizional bihurtu ziren.

Kroketaren jatorria Frantzian dagoela dio bertsiorik ezagunenak. Jaki horren lehen aztarna idatzia 1691koa da; François Massialot sukaldariaren Errege eta burges sukaldaria errezeta liburuan «croquet» jakiaren errezeta agertzen zen. Baina ez da arras egungo kroketaren errezeta, azken horretan kroketaren funtsezko osagaia ez baitzen agertzen: bexamel saltsarik ez zen. Horregatik erraten da kroketa mende bat berantago asmatu zela.

Idatzi batzuen arabera, Luis XIV.aren denboran asmatu zuten egun ezagutzen dugun kroketa. 1817ko urtarrilean, Antonin Careme sukaldari frantsesak errezeta berri bat proposatu zuen Luis XIV.a erregeak Erresuma Batuko printze Jurgi IV.arekin eta Errusiako Nikolas I.a artxidukearekin antolatutako bankete batendako: estaldura kurruskari batez inguratua zen bexamelezko bolatto bat prestatu zuen. «Erregeren kroketa» izena eman zion. Oilaskozko, arrainezko, belarrezko edo boilurrezko kroketak atzeman omen ziren afari haren mahai gainean. Hortik aitzina, plater hori nobleziaren jakitzat ezagutu zen.

Iberiar Penintsulako Gerraren garaian —1808 eta 1818 bitartean iragan zen— Frantziako gastronomia Hego Euskal Herrira eta Espainiara zabaltzen hasi zen, eta, horrekin batera, kroketaren errezeta; Espainiako biztanleak kroketa bereganatzen hasi ziren, errezetari aldaketak eginez. XX. mendearen hasieran zinez tradizioetan eta sukaldaritza liburuetan agertu zela erraten da. Hasieran erregearentzat prestatu izan zen jaki hura denena bilakatu zen.

## Prozedura 
Hoztutako bexamel puska bat hartu eta forma obalatua eman oreari. Gero, bexamela edo orea, bolatan edota obalo formatan dugula, arrautzaztatu eta ondoren, ogi birrindua bota. Hori egin ostean, olio beroa dagoen zartaginean sartu eta txigortzen utzi. Hurrenik, zartaginetik atera eta sukaldeko paper zurgatzailea duen platerean jarri soberan dagoen olioa zurga dezan. Azkenik, paper zurgatzailea kendu eta jateko prest egongo dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saturnismo

**Saturnismoa** beruna (*Pb*) ahotik edo larruazalaren bidez sartzearen ondorioz har daitekeen intoxikazio kronikoari deritzo. Saturnismoak anemia eragiten du, berunak odolean hemoglobinaren sintesia gelditzen duelako eta oxigenoaren garraioan eragiten duelako. Beruna metal astun neurotoxikoa denez, odolean egonez gero, burmuinetara heltzen denean kalte neurologiko atzeraezinak eragiten ditu.

## Kanpo estekak
Kazakhstanen banaketa administratiboa

Kazakhstan 14 probintzia (*oblys* singularrean eta *oblystar* pluralean) eta hiru hiritan (*qala* singularrean eta *qalalar* pluralean) banatzen da. Hiriak izartxo batekin markaturik agertzen dira.

## Kanpo estekak
Oblast

**Oblast** (bielorrusieraz: во́бласьць; bosnieraz: oblast; bulgarieraz: о́бласт; txekieraz: oblast; errusieraz: о́бласть; serbieraz: област; eslovakieraz: oblasť; ukraineraz: о́бласть) herri eslaviarrak eta Sobietar Batasun ohiko hainbat herrialde banatzeko modu bat da. Hitzaren itzulpena kasu batzuetan "area", "zonalde", "probintzia" edo "eskualde" moduan da, baina leku askotan "oblast" bat *raion*etan banatzen denez, eta horiek "eskualde" edo "barruti" moduan izendatzen direnez, gatazkak sortzen dira itzulpenetan.

Oblastak arruntak dira Bulgaria, Bielorrusia, Kirgizistan, Errusia eta Ukrainan, eta arruntak ziren SESBean ere. Kazakstanen *oblys* izena erabiltzen da eta Bielorrusian, *voblast*.

## Kanpo estekak
Qala

**Qala** (pluralean **Qalalar**) Kazakhstanen banaketa administratiboan estatus berezia duten 3 hiriak dira, nahiz eta probintzia edo oblys baten barruan egon. Hiru hiriak hauek dira:
* Almaty
* Astana
* Baikonur

## Kanpo estekak
Almatyko probintzia

**Almatyko Probintzia** Almaty hiriaren inguruan dagoen probintzia da, Kazakhstango 14 probintzietako bat, baina hiria bera barne bildu gabe, honek Qala ezberdin bat hartzen baitu. Hiriburua Taldykorgan da, 98.000 biztanlerekin.

## Historia 
Gaur egungo Almatyko Probintziaren aurrekaria Alma-Ata Oblasta izan zen. Semirechye izeneko eskualde historikotik sortua 1932ko martxoaren 10ean. Hiriburua Alma-Ata zen, gaur egungo Almaty. Sobietar garaian oblastaren iparekialdea, Taldykorganen inguruan zegoena banatuta egon zen, Taldy-Kurgan oblasta izenarekin. Gaur egun baturik daude baina hiriburua jada ez da Almaty, 2001ean hartutako erabakiaren ondorioz.

## Kanpo estekak
Taldykorgan

**Taldykorgan** Kazakhstango Almatyko probintziako hiriburua da. Bere koordenatuak dira. 2003ko erroldaren arabera, herriak 118.400 biztanle ditu.

## Kanpo estekak 
* Taldykorgango udalaren webgunea.
Semiretxie

**Semiretxie** (errusieraz Семиречье) Errusiako Turkestango eskualde baten izen historikoa da, gaur egungo Kazakhstango hego-ekialdean kokatua. Kazakheraz **Zhetisu** izena du (Жетысу edo Джетысу) eta bi izenean *Zazpi ibai* esan nahi dute.

Semiretxie gaur egungo Kazakhstango Almatyko probintzian kokatzen da batez ere, baina Errusiar Inperioaren garaian Semiretxie oblastak (Семиреченская область) gaur egun Kirgizistanen dauden lurrak ere hartzen zituen.

## Kanpo estekak
Aqmola

**Akmolako oblasta** edo **Aqmolako oblasta** (; ) Kazakhstango 14 oblast edo eskualde administratiboetako bat da, Astana hiriaren inguruan dagoena, baina hiria bera barne hartu gabe. Hiriburua Kokxetau da, 124.000 biztanlerekin. Akmola hiriak gaur egun Astana izena du eta Kazakhstango hiriburua da; lehen Tselinograd izena ere izan zuen.

## Kanpo estekak
Xınalıq

**Xınalıq** (azerbaijaneraz: *Xınalıq*; xinaliqeraz: *Kətş*) Azerbaijango herrixka bat da. Kaukaso garaiko tontorretako batean kokaturik, beste herrietatik isolatuta dago. Herrixka honetan bizi diren lagunek hizkuntz propioa daukate: xinaliqera.

## Historia 
4000 urte baino gehiagoko historia duen herria da. III. mendean kristautasunera eta VII. mendean islamera aldatu baino lehen, Zoroastro profetaren jarraitzaileak ziren, hau da, zoroastristak ziren.

## Kanpo estekak 
*  ARGIA astekaria: *Xinaliq: herrixka bat, hizkuntza bat*
*  Xinaliq
*  Xinaliqera
Kokxetau

thumb|200px|Koksetauren kokapena
**Koksetau** (**Köksetau**, **Kokchetav** edo **Kokshetau**) Kazakhstango Akmola probintziako hiriburua da eta bertan 123.400 biztanle bizi dira.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Astrabudua

**Astrabudua** Bizkaiako Erandio udalerriko mendebaldean dagoen auzo bat da. 10.000tik gora biztanlerekin Erandioko auzorik jendetsuena da eta berezko herri izaera duena. Bilbo Handiko eskualdean dago, eta XX. mendean Bilboko udalerrian kokatuta zegoen.

thumb|Airetiko ikuspegia
Bilboko itsasadarraren ertzean kokatuta, Bizkaiko Labe Garaiei esker XX. mendean demografikoki asko hazi zen.

## Mugakideak 
Iparraldean Leioa udalerria, hegoaldean Altzaga, mendebaldean Sestao udalerria (itsasadarraren bestaldean) eta ekialdean Erandio Goikoa mugakide ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Klima 
Bizkaiko klima tipikoa da, uda leunekin, negu luzearekin eta udazken onarekin, bertako klima ozeanikoa dela eta. Urteko batez besteko tenperatura 14ºC -koa da, 8ºC-ko urteko minimoaren eta 18ºC-ko maximoaren artean. Haize nagusiak ez dira osagaikoak, eta prezipitazioak urtean batez beste 1211,4mm-ra iristen dira.

## Garraiobideak 
* Bilboko Metroak auzo honetan Astrabuduako geltokia du.
* Bizkaibusek ere bere geltokia du.
* Erandiobusak ere bere geltokia du.

## Kultura 
1996ko datuen arabera, Astrabudua gaur egun Erandioko auzo nagusiki erdaldunen artean dago, euskal hiztunen portzentaia %13.5ekoa dela. Auzoko Bigarren Hezkuntzaren Institutuan ikasleen erdiak baino gehiagok A ereduan ikasten zuten, gainontzeko guztiek B ereduan.

Udan, abuztuaren 10ean, San Lorentzo jaiak ospatzen dituzte astrabuduarrek.

## Hezkuntza 
### Lehen hezkuntzako ikastetxeak 
Haur eta lehen hezkuntzako ikastetxe bakarra dago Astrabudua auzoan, Ignacio Aldekoa ikastetxe publikoa.

### Bigarren mailako ikastetxeak 
Bigarren hezkuntzako ikastetxeei dagokienez ere, ikastetxe bakarra dago, Astrabudua BHI institutu publikoa.

## Kirol elkarteak 
* Astrabuduko F.T.
* Aizburua Beteranoen Arraunketa Kluba

## Astrabuduar ospetsuak 
* Antón Fernández Elorriaga (1914-1969), langilea. Espainiako Polizia Armatuak eraila.
* Josu Murueta Moratilla (1938-1969), langile eta ekologista. Espainiako Polizia Armatuak eraila.
* Lova Lois (1999), rapeatzailea, poeta, abestigilea eta argazkilaria.

## Kanpo estekak 
*  Astrabuduko webgune ez ofiziala
Erandiogoikoa

**Erandiogoikoa** Erandioko hirugarren auzorik populatuena da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.120 biztanle ditu.

15. mendeko Andra Mariaren eliza nabarmentzen da auzoan.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goierri (Erandio)

**Goierri** Erandioko laugarren auzorik populatuena da. Baserrien gunea izanda, herri kirolak bizirik daude inguru honetan, bereziki sokatira.

Martiartu, Alkatena eta Degollaena auzuneek Goierri osatzen dute.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 580 biztanle ditu, gehienak euskaldunak izanik.

## Mugakideak 
Iparraldean Berango, Urduliz eta Laukizko udalerriak, hegoaldean Erandio Goikoa, mendebaldean EHUko Bizkaiko Campusa (Leioa) eta ekialdean Loiuko udalerria mugakide ditu.

Unbe mendia (302 m) auzoko ipar-ekialdean kokatuta dago, Laukizko mugan.

## Demografia eta biztanleria 
## Kultura 
### Ondarea 
Martiartu dorretxea XVI. mendekoa da, gehienbat pizkundetar arkitekturako estiloan egindakoa, baina osagarri gotikoekin. 18 metroko altuera dauka eta arku zorrotza duen atea. Kanpoaldeko eskailerak ere baditu. Alboan, Martiartuko San Antonio baseliza dago. Madalena auzoan Kristobal Deuna eta Madalena Deunaren baselizak daude. Leioako mugan Santi Mami baseliza dago.

### Jaiak 
Goierriko jaiak ekainaren 13an (San Antonio) eta uztailaren 10ean (San Kristobal) izaten dira.

## Argazki galeria 

Irudi:2008 05 04 Motabarriko mahastia.jpg|Txakolinerako mahastia Goierrin.
Irudi:Erandio Martiartu Tower and Chapel 2016 01.jpg|Martiartu dorretxea eta San Antonio baseliza.
Irudi:TorreMartiartu.JPG|Martiartu dorretxea
Irudi:Antiguo molino de Martiartu errota.jpg|Martiartuko errota zaharra.
Irudi:Erandio Meso San Cristobal.jpg|Kristobal Deuna baseliza.
Irudi:Erandio Meso Magdalena.jpg|Madalena baseliza.
Irudi:GoierriErandio2.jpg|Airetiko ikuspegia.

## Ikus, gainera 
* Ibai-Eskuinaldea
* Uribe Kosta

## Kanpo estekak 
* Erandioko udal webgunea
* Sokatira taldeko argazkiak
Berreaga

**Berreaga** mendilerroak Txorierri eta Butroe haranak banatzen ditu. Bere mendirik altuenak 364 metroko altuera du. Berreaga mendiak muga egiten du Derio, Zamudio, Mungia eta Gamiz-Fika herrien artean.

Igotzeko hiru bide nagusi daude: Derioko Artebakarra auzotik, Mungiako Laukariz auzotik eta Zamudioko Geldo auzotik.

2013ko uztailaren 16an Eusko Jaurlaritzak bertoko Herrixka Gotortuaren eta Nekropoliaren Gune Arkeologikoa *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna, monumentu-multzo kategoriarekin.  bertan gizakiaren okupazioaren aztarnak aurkitu dira Burdin Arotik, Kristo aurreko III. eta I. mendeen artean, eta Bizkaian garai horretan aurkitutako hileta-hilarrien bilduma onena.

Karistiarrena izandako balizko lurraldean dago.

erdian|thumb|Berreagako herri harresituan aurkitutako estela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ate logiko

**Ate logikoa** sarrera logiko bat edo gehiagorekin irteera logiko bat inplementatzen duen zirkuitua da. Normalean, Booleren aljebran oinarrituta daude.

## Ate logikoak 
|-
| **EDO**
**(OR)**
| 128px|EDO ikurra
| EDO ikurra
| A+B
|

|-
| **EZ**
**(NOT)**
| 128px|EZ ikurra
| EZ ikurra
| \overline{A}
|

|-
|
|-
| **EZ-ETA**
**(NAND)**
| 128px|EZ-ETA ikurra
| EZ-ETA ikurra
| \overline{A \cdot B}
|

|-
| **EZ-EDO**
**(NOR)**
| 128px|EZ-EDO ikurra
| EZ-EDO ikurra
| \overline{A + B}
|

|-
|
|-
| **ALA**
**(XOR)**
| 128px|ALA ikurra
| ALA ikurra
| A \oplus B
|

|-
| **EZ-ALA**
**(XNOR)**
| 128px|EZ-EDO esklusibo
| EZ-EDO esklusibo
| \overline{A \oplus B}
|

|}

## Sistema konbinazionalak eta sekuentzialak 
Ate logikoak baliatzen dituzten sistemak konbinazionalak zein sekuentzialak izan daitezke. Sistema konbinazionaletan, irteera uneko sarreren mendean dago eta ez dute memoriarik. Sistema sekuentzialetan, emaitza eskuratzeko fase batzuk behar dira, eta fase hauetatik pasatu behar den informazioa biltegiratzeko memoriako elementuak behar ditu.

## Kanpo estekak
Triskel

[eskuinera|thumb|200px|[Man|Man Uharteko hiru-hankadun triskela.]]
eskuinera|thumb|200px|Espiral formako triskela.
**Triskel** (grezieraz *τρισκελής* "hiru hanka"; bretainieraz "hiru hegal", "tri"=hiru eta "askell" = hegal) hiru giza hanka dituen ikur zelta da.

## Erabilera 
Espiral formako triskelak eguzkia irudikatzen du, zenbait adituen ustez, baina hiru-hankadun triskelaren esanahia ezezaguna da.

Triskela Sizilia, Man uhartea, Bretainia eta Ingushetiako ikurra da, besteak beste.

## Ikus, gainera 
* Lauburua
* Svastika
* Kantabriar labaro

## Kanpo estekak
Kalo

**Kaloa** Europa hegoaldeko ijitoen hizkuntza da, erromanieraren dialektoa. Iberiar penintsulan mintzatua, batez ere. Jatorrizko hizkuntzaren elementuak gordez, gaztelaniaren edo katalanaren zenbait hitz eta, batik bat, euren gramatika bereganatu ditu.

Talde etniko horren bizimodu gogorra eta estigma historikoagatik, ezkutatutako hizkuntza izan da: taldekoak ez zirenek ez ulertzeko erabiltzen zen. Hori dela eta, gaur egun, gramatika eta sintaxia galduta daude, neurri handi batean. Ijitoen taldeak eta Gobernuz kanpoko erakundeak bultzatzeko eta berreskuratzeko ahaleginak egiten ari dira.

## Eragina gaztelanian 
Gaztelaniak zenbait hitz hartu dizkio:

* *gachó* (jatorrizko *gadjó*, "gizona")
* *chava* (*chavó*, "mutikoa", jatorriz "semea" adierazteko erabiltzen zena)
* *parné* ("dirua")
* *chorar* ("lapurtu")
* *currelar* edo *currar* ("lan egin")
* *fetén* ("bikaina")
* *molar* ("gustukoa izan")
* *pinrel* (*pinré*, "oina")
* *biruji* ("hotza")
* *piltra* ("ohea")
* *churumbel* ("umea, haurra")

## Ikus, gainera 
* Erromintxela
* Europako hizkuntza gutxituak

## Kanpo estekak