open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Donostia literaturan

Donostia hirian girotuak edo hiria kokagune duten literatur liburuen hautaketa:

## Euskarazko literatura 
thumb|Ramon Saizarbitoriaren "Martutene" liburuaren azala (2012).
* *"Donostia*" (Editorial Vasca, 1930), Agustin Anabitarte.
* *"Ehun metro*" (Kriselu, 1976), Ramon Saizarbitoria.
* *"Oilarraren promesa*" (Gero, 1976), Joan Mari Irigoien.
* *"Abuztuaren 15eko bazkalondoa*" (Gipuzkoako Aurrezki Kutxa Probintziala, 1979), Joxe Austin Arrieta.
* *"Exkixu*" (Elkar, 1988), Txillardegi.
* *"Antigua*" (Kutxa, 1991), Txillardegi.
* *"Pasaia blues*" (Susa, 1999), Harkaitz Cano.
* *"31 baioneta*" (Erein, 2007), Aitziber Etxeberria.
* *"Zakur kale*" (Susa, 2007), Harkaitz Zubiri.
* *"Antzararen bidea*" (Alberdania, 2007), Jokin Muñoz.
* *"Ez obeditu inori*" (Susa, 2009), Mikel Peruarena.
* *"Twist: izaki intermitenteak*" (Susa, 2011), Harkaitz Cano.
* *"Martutene*" (Erein, 2012), Ramon Saizarbitoria.
* *"Intemperies: babes bila*" (Erein, 2013), Lourdes Oñederra.
* *"Parisen bizi naiz*" (Susa, 2013), Koldo Izagirre.
* *"Zuri beltzeko argazkiak*" (Pamiela, 2014), Arantxa Urretabizkaia.
* *"Lili eta biok*" (Erein, 2015), Ramon Saizarbitoria.
* *"Txistu eta biok*" (Algaida, 2016), Juan Luis Zabala.
* *"Deklaratzekorik ez*" (Susa, 2019), Beñat Sarasola.

## Gaztelaniazko literatura 
* *"Juventud, egolatría*" (Caro Raggio, 1917), Pío Baroja.
* *"La Brecha: novela histórico sentimental*" (Ricardo Leizaola, 1929), Adrián de Loyarte.
* *"Desde la última vuelta del camino. Mamorias II: Familia, infancia y juventud*" (Biblioteca Nueva, 1944), Pío Baroja.
* *"La pequeña ciudad*" (Luis de Caralt, 1957), Mercedes Saénz-Alonso.
* *"Edad prohibida*" (1957), Torcuato Luca de Tena.
* *"Cacereño*" (Ediciones G.P. , 1974), Raúl Guerra Garrido.
* *"Planicio*" (Planeta, 1976), José Luis Olaizola.
* *"El invierno en Lisboa*" (Seix Barral, 1987) Antonio Muñoz Molina.
* *"Tánger Bar*" (Seix Barral, 1988), Miguel Sánchez-Ostiz.
* *"San Sebastián, ciudad abierta*" (Ayuntamiento de San Sebastián, 1989), Gabriel Celaya.
* *"El cementerio de los ingleses*" (Edebé, 1993), Jose Maria Mendiola.
* *"Mira por dónde*" (Taurus, 2003), Fernando Savater.
* *"A las ocho en el Bule*" (Txalaparta argitaletxea), 2007), Xabier Silveira.
* *"Donostia en llamas*" (Éride, 2008), José Meyer.
* *"La Brecha*" (Maeva, 2011), Toti Martinez de Lezea.
* *"Años lentos*" (Tusquets, 2012), Fernando Aramburu.
* *"Bajo el cerezo*" (Alberdania, 2012), Mila Beldarrain.
* *"Cómo pudo pasarnos esto: crónica de una chica de los sesenta*" (Erein, 2013), Idoia Estornes Zubizarreta.
* *"Patria*" (Tusquets, 2016), Fernando Aramburu.
* *"San Sebastián, Belle Époque y otras historia*" (Itsasgora, 2017), Josean Olabe.
* *"La trilogía del Zodíaco*" (Maeva, 2016-2017), Ricardo Alía.
* ''"Muerte entre las estrellas'", (Milenio Publicaciones, 2018), Laura Balagué Gea.
* *"De entre el humo*" (Destino, 2019), Xabier Gutiérrez.

## Frantsesezko literatura 
* *"Je m’en vais"* (Minuit, 1999), Jean Echenoz.

## Ingelesezko literatura 
* *"The Sun Also Rises"* (Scribener’s, 1926), Ernest Hemingway.

## Erreferentziak 
*  *Pasarteak*.
*  girotuak* Donostiako Udal Liburutegien Katalogoan

## Kanpo estekak
Kode sekretu

**Kode sekretua** kriptografian, kodetutako mezuak, hau da, erabiltzaileak soilik irakur ditzakeenak, igortzeko sistema da.

## Historia 
Mendeetan zehar, enbaxadoreek eta beren gobernuek mezu zifratuen bidez izaten zuten elkarren berri. Antzinako Erromako garaian, igorpen zifratuetarako hainbat metodo erabiltzen ziren. Kanpo arazoetako ministerio guztiek edo gudarosteek beti izan dituzte "zifra zerbitzuak", eta horien zeregina zen zenbait dokumenturen sekretua gordeko zela ziurtatzea. Teknika gero eta hobeak behar ziren, mezuak irakurtzeko metodoak gero eta eraginkorragoak baitziren. Dena dela, eskutitzak pertsona batek besteari zuzenean ematen zirenez, sekretua, aldez behintzat babesean zegoen.

Baina irrati bidezko komunikazioa sortzearekin batera arazoak sortu ziren: edozeinek atzeman baitezake irrati mezu bat. Une horretatik aurrera, kodetze eta deskodetze teknikek etengabe egin zuten aurrera. Informatika tekniken bilakaerak eta teknika horiek eskura jartzen dituzten baliabideek ezinbestekoa egin dute kodetze sistemak osatzea, igorpenen sekretua ahal bezain ondoen bermatzearren. Teknika horiek zenbakien teoriaren emaitza aurreratuenak erabiltzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabucco

***Nabucco*** ( ahoskatua) lau aktotan banatutako opera bat da, Giuseppe Verdiren musika eta Temistocle Soleraren libretoa duena. Francis Cornue eta Anicète Bourgeoisren *Nabuchodonosor* lanean oinarrituta dago, eta, era berean, hau Nabukodonosor erregearen historian oinarrituta dago. Judu gatibuen koruak abestutako *Va, pensiero* da haren atalik aipagarrienetakoa. 1842ko martxoaren 9an estreinatu zuten Milango La Scala antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otelo (Verdi)

***Otelo*** (,  ahoskatua) lau aktotan banatutako opera bat da, Giuseppe Verdiren musika eta Arrigo Boitoren libretoa duena. Shakespeareren izen bereko idazlanean oinarrituta dago. 1887ko otsailaren 5ean estreinatu zuten Milango La Scala antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otelo

**Otelo**, **Otello** edo **Othello** izan daiteke:

* ***Otelo***, Shakespeareren antzezlana.
* **Otelo**, *Otelo* antzezlaneko protagonista
* ***Otelo*** (1816), Gioachino Rossiniren opera.
* ***Otelo*** (1887), Giuseppe Verdiren opera.
* ***Othello*** (1952), Orson Wellesen filma
* ***Othello*** (1965), Stuart Burgeren filma
* ***Othello*** (1995), Oliver Parkerren filma
Gran Hotel Central (Donostia)

**Hotel Central ** Donostiako hotel bat izan zen. Hiriko Parte Zaharrean sortuta, XIX. menderaren bukaeran, aurretik Parador Real izeneko hotela izan zen leku berean ireki zuten. Lanean 1823 urte arte iraundu zuen.

## Kokapena 
**Parador Real** Hotela egon zen lekuan ireki zen Hotel Central. Donostiako erdialdean zegoen.  Bi kokapen izan zituen historian zehar: Kale Nagusia 1.an eta Kale Nagusia 3an 1923 urtetik aurrera.

## Historia 
Bere kokapenari esker, logelek bista ederrak zituen, Alamedara zein itsasora ematen baitzuten. 1923 eraikuntza eraisketa erabaki zen Circulo Easonense elkartearen egoitza berria eraikitzeko. Kale Nagusia 3ra mugitu zen 1923 urtetik aurrera. Gestioa Plácido Carrión eta bere familiaren eskuetan egon zen.

Eskaintzen zituen zerbitzuen artean 100 logela, 50 komun, jatetxea, taberna amerikarra eta jaietako aretoa zeuden.

## Bibliografia 
* Gómez Beldarrain, Laurentino (2012), *Turismo y hoteles en la tarjeta postal: Donostia-San Sebastián*, Gipuzkoa., Donostia, Idazti, 2012. 57or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Struthiosaurus

***Struthiosaurus*** (eusk. «musker ostruka») dinosauro tireoforoen genero bat da, Kretazeo Berantiarrean egungo Euskal Herrian bizi zena. Emanuel Bunzelek espezie tipoa deskribatu zuten 1871an.

*Struthiosaurus* generokoak dinosauro txiki korazatuak ziren: bataz beste 2 metro luze, 0,7 garai eta 100 kilo zituztenak. Alboetan arantza luzeak zituzten.

## Aztarnategiak 
Topaturiko lehendabiziko dinosauro espezieetako bat izan zen eta espezimenak egungo Europa osotik hedatu ziren. Lañun ere aztarnak aurkitu zituzten.

Lañuko aztarnak Kretazeo Berantiarrekoa (campaniar berantiarretik behe maastrichtiaraino) da. Garai hartako bizilekuari dagokionez, adituek badakite bertan txirikorda itxurako ibai bat zegoela, eta itsasoa ere gertu zegoela eta krokodiloak ere aztarnategian ageri direnez, garai hartako klima tropikala edo subtropikala zela jakin dezakegu. Aztarnategia beste dinosauro espeziek (*Lirainosaurus* eta *Rhabdodon*), krokodilok aligatoroide (*Musturzabalsuchus* eta *Acynodon*), pterosauriok (Azhdarchidae) eta dortokak (*Dortoka*, *Polysternon* eta *Solemys*) partekatzen baitituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Capitano del popolo

[thumb|Orvieto hiriko [Palazzo del Capitano del Popolo (Orvieto)|Palazzo del Capitano del Popolo.]]
***Capitano del popolo*** (italieratik, *Herriaren kapitaina*) Italian Erdi Aroan erabili zen titulu administratibo bat izan zen.

## Instituzioa 
XIII. mendearen hasieran sortu zen, *populares* izeneko herri lau geroz eta aberatsagoa (merkatariak, profesional ezberdinak, artisauak eta, itsas hirietan, barkuen jabeak) komunen administrazioan lanak eskuratzen hasi zenean Italiako hiri-estatu askotan. *Populare* hauek nobleziaren boterearen aurrean (podestà izeneko administrariarekin) udal arduradun baten beharra ikusi zuten. Bologna izan zen, Italiako iparrraldean, *capitani del popolo* izendatzen lehena, 1228an.

*Capitano del popolo*ak podestàren gainean boterea zuen, askotan bi kontseilu autonoren laguntzarekin: artisau eta gremioetako maisuena bata () eta *gonfalonieri*ena bestetik, hiriko herrixkei lotutako lider militarren arduraduna.

Florentziako Errepublikan 1250an hasi ziren *capitano del popolo* bat edukitzen, Frederiko II.aren eskutik hiria askatzeko saiakerak zirela eta. Genoako Errepublikan ere kargua existitu zen hasierako faseetan.

XIII. mendeko bigarren erdian, hala ere, *Capitano del popolo* titulua despotismorako oinarri bilakatu zen, oinordekotza finkatu zelako. Tituluaren jabea aukeratzeko prozesuaren gaineko kontrola bereganatuz, hainbat familia garrantzitsuk (adibidez karguak boterea kentzeko helburua zuten aristokratak) euren hiri eta herrien gaineko boterea eskuratu zuten, Comune horiek Signoriatan eraldatuz (hau da, jaurerriak).

Italiako zenbait hiritan, kargu honi lotutako jauregi edo egoitza zibilak egon ziren, zeinak batzuk oraindik Palazzo del Capitano del Popolo izenez ezagunak diren.

## Ikus, halaber: 
* Bargello
* Palazzo del Capitano del Popolo

## Kanpo estekak
Paris Hotela (Donostia)

**Paris Hotela** () Donostiako erdialdean 1902an zabaldu zen hotel bat izan zen. 1960ko hamarkadaren hasiera arte zabalik egon zen. 

## Historia 
1915. urtearen inguruan Hondarribia kalean eta Principe kalean, 21 zenbakian agertzen zen iragarrita.
Isod Plácido Carrión eta bere familiaren eskuetan egon zen.

Zerbitzuen artean: logelak berogailu-sistema eta urarekin, jatetxe sukaldari frantsesarekin eta interprete zerbitzua zegoen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gómez Beldarrain, Laurentino (2012), *Turismo y hoteles en la tarjeta postal: Donostia-San Sebastián*, Gipuzkoa., Donostia, Idazti, 2012. p.57
* Suplemento Revista Internacional. *Las Maravillas de España : San Sebastián, residencia real.* Viuda de Tasso. Barcelona, 1915, p.6 - *Las Maravillas de España : San Sebastián, residencia real*. Udal Liburutegi Sarearen Liburutegi Digitala Maravillas de España

## Kanpo estekak
Anboto (opera)

***Anboto*** edo ***Anbotoko Damia*** euskaraz idatziriko opera izan zen. Hitzak Toribio Altzagak idatzi zituen, eta musika Buenaventura Zapirainek moldatu zuen.

Hiru ekitalditan banaturik dago. 1909ko maiatzaren 20an Bilbon estreinatu zuten, 70 laguneko Euskeria orfeoiarekin.

## Paperak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il trovatore

***Il trovatore*** ( ahoskatua; ) lau aktotan banatutako opera bat da, Giuseppe Verdiren musika eta Salvadore Cammaranoren libretoa duena. Antonio García Gutiérrezen *El trovador* 1836ko antzezlanean oinarrituta dago. Ekintza XV. mendeko Bizkaian eta Aragoin gertatzen da. 1853ko urtarrilaren 19an estreinatu zuten Erromako Apollo Antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kloasma

250px|thumb|Kloasma bat.
**Kloasma** kolore horiko orbain multzoa. Orbainak handiak zein txikiak izan daitezke, eta ez dute itxura jakinik. Batez ere emakume haurdunari sortzen zaizkio, aurpegian eta lepoan, baina obulutegian arazoak dituenari ere sor dakizkioke. Haurdunaldiaren ondoren desagertzen dira gehienetan. Kloasma –bai emakumeen bai gizonen artean– gaixotasun degeneratibo batzuen sintoma ere izan daiteke, hala nola, tumore gaiztoena, tuberkulosiarena, gibeleko eritasunena, anemia larriarena, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leo Apostyppes

**Leo Apostyppes** edo **Apostoupes** () bizantziar militar liderra izan zen 880ko hamarkadan.

880an agertu zen bere berri lehenengoz, Mazedonia eta Traziako Themako *strategos* gisa, Italiako hegoalderako kanpainaren gidari. Espedizioaren komandantea Prokopios *protovestiarios*a zenez ziurenik Apostyppes Italiara jatorrizko espedizioa laguntzeko bidali zuten. Nasarrek gidatzen zuen itsas-flotak arrakasta handia izan zuen Calabriako hiriak eskuratzen. Baina lurreko indarrek zuten buruzagitza bikoitzak galbidera eraman zituen, Apostyppes eta Prokopiosek ez zutelako estrategia bateratua izan: Prokopios arriskuan egon zen guda batean eta Apostyppesek ez zizkion tropak bidali bera laguntzeko, armadak galdu zuen eta Prokopios hil zen. Apostyppesek atzera egitea lortu zuen eta bere armadarekin eta Prokopioren armadan bizirik atera zirenekin Taranto konkistatzera joan zen. Hala ere Basilio Mazedoniarrak gertakarien berri izan zuenean Apostyppes kargutik kendu eta Kotyaionen preso jarri zuen.

Handik gutxira, hala ere, Apostyppesen bi menekok, Baianos *protostrator*rak eta Chamaeretos *koubikoularios*ak enperadoreari itxi zioten esanez Apostyppesek Prokopiosen heriotza hasieratik planeatu zuela eta Basilioren beraren aurkako plan bat zuela. Apostyppesen bi semeek, Bardas eta Davidek, albistek hauek entzun eta Baianos hil zuten, Leo askatu eta Abbastar Kaliferrian errefuxiatzen saiatu ziren. Bartzapedon manglabitak bidea itxi zien, hala ere, eta Bardas eta David hil zituen. Leo berriro Konstantinoplara eraman zuten, begi bat kendu eta beso bat moztu zioten eta Mesembriara bidali zuten.
Acynodon

***Acynodon*** krokodilo aligatoroideen genero bat da, Kretazeo Berantiarrean egungo Euskal Herrian bizi zena. Buscalionik espezie tipoa deskribatu zuen 1997an. Lehendabizikoz Alligatoridae familiaren barnean sailkatu zuen, baina gero Globidonta kladoan sailkatu zuten. *Acynodon* generokoak kladoaren espezierik antzinenak dira, izan ere, espezimenak campaniar garaian agertu eta Kretazeo-Tertziarioko iraungipen masiboan desagertu ziren. Beste aligatoroideekin alderatuta, *Acynodon*en buru-hezurra motza da oso. Hortzeria apomorfa du. Aztarnategia dinosauro espeziek (*Lirainosaurus*, *Struthiosaurus* eta *Rhabdodon*), beste krokodilo aligatoroidek (*Musturzabalsuchus*), pterosauriok (Azhdarchidae) eta dortokak (*Dortoka*, *Polysternon* eta *Solemys*) partekatzen baitituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ariana eta Bizarrurdin

***Ariana eta Bizarrurdin*** () lau aktotan banatutako opera bat da, Paul Dukasen musika eta Maurice Maeterlincken libretoa duena. Maurice Maeterlincken izen bereko antzezlan sinbolistan oinarrituta dago. 1907ko maiatzaren 10ean estreinatu zuten Parisko Opéra-Comique Antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizarrurdinen gaztelua

***Bizarrurdinen gaztelua*** () akto bakarreko opera bat da, Béla Bartóken musika eta Béla Balázsen libretoa duena. Charles Perraulten *Bizar Urdin* ipuinean oinarrituta dago. 1918ko maiatzaren 24an estreinatu zuten Budapesteko Hungariako Opera Nazionalean.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizia tsarraren alde

***Bizia tsarraren alde*** (, Zhizn za tsaria*), sobietar garaian ***Ivan Susanin**'' () deitua, lau aktoz osaturiko opera tragiko bat da, Mikhail Glinkaren musika eta Nestor Kukolnik, Egor Fiodorovitx Rozen, Vladimir Sollogub eta Vasily Zhukovskyren libretoa duena. Poloniarrak borrokatu zituen Ivan Susanin XVII. mendeko heroi abertzalearen bizitzan oinarrituta dago. 1836ko abenduaren 9an estreinatu zuten San Petersburgoko Bolshoi Antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizitza laburra

***Bizitza laburra*** () bi aktoz osaturiko opera bat da, Manuel de Fallaren musika eta Carlos Fernández Shawen libretoa duena. Fernández Shawen poema batean oinarrituta dago. 1913ko apirilaren 1ean frantsesez estreinatu zuten Nizako Udal Kasinoan.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mutiloi

thumb|230px|Mutiloi edo bita bati lotutako hainbat soka
[thumb|230px|[Kate-zulo bat, **mutiloi sinple** edo bakun bat, pataska bat eta **mutiloi bikoitz** bat.]]
**Mutiloia** ontzien sokak lotzeko erabiltzen den  zurezko edo metalezko pieza da, bai ontzietan bertan (oihalei eusten dioten sokak lotzeko) bai kai edo moila ertzean ontzia amarratzeko.

## Itsas-portuak 
thumb|Itsasontzietako sokak mutiloi edo bita batera amarratzeko era egokia|150px
Itsasontziak, portuetan geldirik egoteko, soka edo kateen bidez lotu egiten dira mutiloietara. Normalki metalezkoak izaten dira, eta kaiaren ertzean egoten dira, itsasontzia porturatzen denean erraztasunez lotu ahal izateko. Irudian ikusten den bezala, sokak amarratzeko modu zehatz bat dago, askatzerakoan edozein orden erabiltzea baimentzen duena.

## Mutiloiak ala bolardoak? 
[thumb|150px|eskuinera|Semaforoa barruan duen bolardoa, [Madrilen]]
Mutiloi hitzari berriki beste erabilera bat eman zaio, lerradura semantikoa eginez baina bestelako oinarri terminologikorik gabe, errepideak eta oinezkoen eremuak bereizteko erabiltzen diren zutoinak adierazteko. Ez dirudi komenigarria denik adiera horretan erabiltzea *mutiloi* hitza, euskal hiztegietan jasota dagoen adiera bakarra kaietako burdinazko piezari edota txalupetako zurezko piezari dagokielako.

Bestalde, *bolardo* hitza ere agertzen da itsas alorreko esanahi horrekin Elhuyar hiztegian eta Euskalterm datu-base terminologikoan, gaztelaniaz ere bi adierak dituelako, bai itsas alorrari lotutakoa eta baita kale edo errepideetako osagai horri dagokiona (eta, bide batez, ingelesezko *bollard* hitzaren bi adiera horietan oinarrituta, hitza ingelesetik hartutako mailegua baita.

*Bolardo* hitzak, dena den, lekukotasun ugari ditu euskaraz ere hirigintzan erabiltzen diren altuera txikiko zutoinak edo ibilgailuen pasaera oztopatzeko erabiltzen diren bestelako osagaiak adierazteko, harriz, metalez edo beste elementu batez eginak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kate-zulo
* Pataska
* Portu

## Kanpo estekak
Saloum

**Saloum** Senegalgo ibaia da, 250 kilometroko luzera duena. Iturburua Kaolack-etik 105 kilometro ekialdera dauka. Hiri horretatik igarorik, Ozeano Atlantikora isurtzen da, Sine ibaiarekin batera, delta zabala eratuz. Saloumen deltak 76.000 hektareako eremua hartzen du, eta biodibertsitate handia dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elasmosaurus

***Elasmosaurus*** (grezierazko ελασμος *elasmos* 'plaka mehe' + σαυρος *sauros* 'musker') Elasmosauridae familiako plesiosauro genero bat izan zen, Kretazeo Berantiarrean (campaniar aroan) bizi zena. 14 metro luze eta 2.000 kg inguru zituen eta ezaugarri nagusia bere lepo luzea izan zen.

## Kanpo estekak
Faleme

**Faleme** Mendebaldeko Afrikako ibaia da. Iparraldeko Gineako goi-ordokian du iturburua, Fouta Djalon mendigunearen ekialdean; Malin sartu ondoren, Mali eta Senegalen arteko muga egiten du. Bakel baino 30 kilometro gorago, Senegal ibaira isurtzen da. 430 kilometro luze da.

## Hidrometria 
Faleme ibaiaren emaria 60 urtez, 1930etik 1989ra, neurtua izan da Kidiran, Senegal ibaira isuri baino 45 kilometro gorago. Ikertutako eremuak 28.900 kilometro koadro ditu, arroaren gehiena. Urteko batez besteko emaria 170 m³ segundokoa da, baina gorabehera handiekin; emari handiena irailean izaten du (786 m³/s), eta txikiena maiatzean (0,5 m³/s).

 
**Faleme ibaiaren batez besteko emariak (m³/s) Kidiran neurtuak****Datuak: 1930 eta 1989 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:250
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:800
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urtarrila
  bar:Fév text:Otsaila
  bar:Mar text:Martxoa
  bar:Avr text:Apirila
  bar:Mai text:Maiatza
  bar:Jun text:Ekaina
  bar:Jul text:Uztaila
  bar:Aoû text:Abuztua
  bar:Sep text:Iraila
  bar:Oct text:Urria
  bar:Nov text:Azaroa
  bar:Déc text:Abendua

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 15.2 
  bar:Fév from:0 till: 7.2 
  bar:Mar from:0 till: 3.1 
  bar:Avr from:0 till: 1.1 
  bar:Mai from:0 till: 0.5 
  bar:Jun from:0 till: 19.2 
  bar:Jul from:0 till: 124 
  bar:Aoû from:0 till: 594 
  bar:Sep from:0 till: 786 
  bar:Oct from:0 till: 362 
  bar:Nov from:0 till: 93 
  bar:Déc from:0 till: 33.1 
  

PlotData=
  bar:Jan at: 15.2 fontsize:S text: 15,2 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 7.2 fontsize:S text: 7,2 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 3.1 fontsize:S text: 3,1 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 1.1 fontsize:S text: 1,1 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 0.5 fontsize:S text: 0,5 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 19.2 fontsize:S text: 19,2 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 124 fontsize:S text: 124 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 594 fontsize:S text: 594 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 786 fontsize:S text: 786 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 362 fontsize:S text: 362 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 93 fontsize:S text: 93 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 33.1 fontsize:S text: 33,1 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint-Louis (Senegal)

**Saint-Louis**, woloferaz **Ndar**, Senegalgo hiria da, Saint-Louis eskualdeko hiriburua. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago, Senegal ibaiaren ahoko uharte batean, Dakar-tik 320 kilometro iparraldera. 2013an 209.752 biztanle zituen

## Geografia 
### Klima 

## Historia 
Frantziar kokapen koloniala izan zen, XVII. mendean sortutakoa. XIX. mendearen erdialdean urbanizatu zuten. 1895-1902 bitartean, Mendebaldeko Afrika Frantsesaren hiriburua izan zen, eta garrantzi handia izan zuen eskualdeko kultura eta ekonomian. 2000ean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:NDAR, la Venice africaine 5.jpg|Kale koloretsuak.
Irudi:Saintlouis pont Faidherbe.jpg|Faidherbe zubia.
Irudi:Saint-Louis-du-Sénégal.JPG|Kolore biziz margoturiko txalupak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bortusteko gotorlekua

**Bortusteko gotorlekua** Lapurdiko Urruña udalerrian dagoen gotorleku bat da. Biriatu eta Bordele arteko A-63 autopistaren alboan dago.

1992an monumentu historiko izendatu zuten.

## Historia 
Eraikuntzaren proiektua 1793 urtekoa da, dagoneko hasia zela Frantziako Iraultzako Konbetzioak eta Espainako Erresumak elkarri deklaratutako gerra. Halere, ospe handiago hartu zuen bere bigarren erabileran, hogei urte geroago, 1813an Napoleondar Gerretan. Frantziako armada Iberiar penintsulatik alde egiten ari zenean
Soult Mariskalak lerro-gotor bat eraikiarazi zuen Hendaiatik Orreagaraino eta honako hau Mendebaldeko zatiari zegokion, Lapurdiko eta Larrungo gainerakoekin batera. Bi gerretan forte hau Urruñako gune gotortuaren aurrealdean zegoen kokatuta, eta gerizpe motakoa zen, beraz, barrualdean kuartelik gabe. 

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Baionetako gotorlekua

**Baionetako gotorlekua** Lapurdiko Urruña udalerrian dagoen gotorleku bat da. Ipar Euskal Herria eta Hego Euskal Herria, nahiz Lapurdi eta Nafarroaren arteko mugan dago.

1795eko Franko-Hispaniar Bake Hitzarmenaren lekuko izan zen, bai eta 1813an Napoleondar Gerretan Soult mariskala eta Frantziar Armadak Britainiar Armada geldiarazteko mugan burututako borrokaldiena ere.

1992an monumentu historiko izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Oihanbeltzeko gotorlekua

**Oihanbeltzeko gotorlekua** Lapurdiko Urruña udalerrian dagoen gotorleku baten hondakinak dira. Ibardin mendatetik hurbil dago, bai eta Lapurdi eta Nafarroa, eta Ipar Euskal Herria eta Hego Euskal Herriaren arteko mugatik ere.

1992an monumentu historiko izendatu zuten.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Urruñako pilotalekua

**Urruñako pilotalekua** Lapurdiko Urruña udalerrian dagoen pilotaleku bat da. Herri barnan dago, San Bixintxo elizatik hurbil.

thumb|300px|erdian|Urruñako pilotalekua.

## Kanpo estekak
Luis XIV.aren gotorlekua

**Luis XIV.aren gotorlekua** Lapurdiko Urruña eta Biriatu udalerrien lursailetan dagoen gotorleku baten hondakinak dira. Bidasoa ibaiaren gain dagoen muino batean dago, Lapurdi eta Gipuzkoa, eta Ipar Euskal Herria eta Hego Euskal Herriaren arteko mugaren parean.

Izena Luis XIV.a Frantziakoa erregeraen omenez darama. 1992an monumentu historiko izendatu zuten.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Programazio inperatibo

***Programazio inperatiboa** edo agintzailea*, programazio paradigma bat da. Programa inperatiboak agindu multzoak dira ordenagailuari ataza bat nola burutu behar duen esaten diotenak.

Ordenagailu gehienen hardwarearen inplementazioa inperatiboa da; ia ordenagailuen hardware guztia makina kodean (inperatiboa dena) exekutatzeko diseinatuta dago. Honen arrazoia ordenagailuen hardwarea Von Neumannen arkitektura inplementatzen dutela da. Maila baxuko programazioaren ikuspuntutik, programaren estiloa memoriaren edukiarengatik definituta dago, eta sententziak aginduak dira konputagailuaren lengoaian (mihiztadura lengoaia adibidez).

Maila altuko lengoaia inperatiboek aldagai eta sententzia konplexuagoak erabiltzen dituzte, baina hala ere, paradigma bera jarraitzen dute. Lehenengo lengoaia inperatiboak, ordenagailuen makina lengoaiak izan ziren.

## Lengoai inperatiboen zenbait adibide 
* C
* Fortran
* Go
* Lua
* Pascal
* Perl
* PHP
* Python

## Kanpo estekak
Manglabita

**Manglabitak** (; sing. , manglabitēs) Bizantziar Inperioko bizkartzain unitate militar bat izan zen.

Euren izena *manglabion* hitzetik eratorria da (, "borra") eta talde osoa izendatzeko ere erabiltzen zen. Hala ere jatorri honen inguruan eztabaidak daude: beste teoria baten arabera arabierazko *mijlab* (akuilu), latineo *manus* (esku) edo *clava*tik (borra) etor daiteke. Manglabitak IX. mendean agertu ziren, eta inperioko *Hetaireia*rekin batera enperadorarearen segurtasun pertsonalaren arduradunak ziren. Ezpatekin armatuta manglabitak bere aurretik joaten ziren zeremoniatan eta jauregi inperialeko ate zehatz batzuk goizero irekitzen zituzten. Manglabitak jatorri umilekoak ziren, askotan iletratuak, baina euren komnandantea, *prōtomanglabitēs* (, "lehen manglabita") edo *epi tou manglabiou* (, "manglabioien agintean dagoena"), inperioaren hierarkian goian kokatzen zen, enperadorearekiko gertutasua dela eta. Manglabitak bizkartzain talde inperial gisa XI. mendean desagertu ziren baina "Eliza Handiaren manglabitak" XIII. menderaino biziraun zuten, Konstantinoplako Patriarkatuaren bizkartzain gisa.

Manglabitarik ezagunena Haralrd Hardara norvegiar erregea izan zen. titulua 1030ko hamarkadan Baregoen Guardian egin zuen zerbitzuari esker lortu zuen.

## Kanpo estekak
Paxtunwali

**Paxtunwali** (paxtueraz پښتونوالی) edota **Pakhtunwali** paxtun herriaren usadiozko bizimoduan jatorria duen ahozko kode etiko bat da. Duela 3.000 urtetatik honat matendu izan den zuzenbide eta gobernu sistema bat dela esan liteke, tribuak praktikoki analfabetoak ziren garaikoak, hortaz ez ziren beren legeak idatziz jartzeko edota eskuizkribuak irakurtzeko gai. Gaur egun, batik-bat, landa eta baserri giroan mantentzen da. Indiar azpikontinentean "Pathanwali" izenez ezagutzen da, izendapenaren esanahia gutxi gorabehera "paxtunen zuzenbidea" edota "bizimodu kodea" litzateke.

Gizaterian ezagutzen den norbanakoaren eskubideei buruzko lehen legeetako bat da. Bizitzaren ohore kode honen arabera, paxtunak euren tribu etsai edo arerioetako kide batek hala eskatutzen baldin badie, haren bizitza errepestatu eta guztiaren gainetik babestera derrigortuak daude. Noski, betekizin hau kide bakar bati mugatua dago. Paxtun diasporan burutzen den ohitura ere bada, eta gaur egun paxtun herrikoak ez diren baina paxtunen artean bizi edota paxtun herrietatik hurbil dauden hainbat afgandar eta pakistandarrek ere bere egin duten ohitura da.

Zineman ohitura hau *The Beast* (1988, "Piztia" ala "Gerraren Piztia") filmean agertzen da, Afganistango gerran hiltzeko zorian dagoen sobietar soldadu batek paxtun talibanei bizia paxtunwali kodea aipatu eta bizia errespetatzeko erregutzen dienean, eta paxtunak beren usadioari jarraiki sobietar presoaren bizitza errespetatu eta babestera derrigortuak egongo dira, nahiz eta haietako askok gogo txarrez egin, belaunaldiz-belaunaldi bete duten arbasoen ohorearen kodearen usadioak hala agintzen dielako.

## Kanpo estekak
Arrangoitzeko herriko etxea

**Arrangoitzeko herriko etxea** Lapurdiko Arrangoitze udalerriko Udalaren egoitza da. Arrangoitzeko pilotalekuaren alboan dago.

400px|erdian|thumb|Arrangoitzeko herriko etxearen aurrealdea.

## Kanpo estekak 
* Arrangoitzeko herriko etxearen webgunea
Villa Berriotz

**Villa Berriotz** Lapurdiko Arrangoitze udalerrian dagoen etxe bat da. Herrigunetik urruti dago, Errobi ibaia eta Uztaritze-Baiona errepidearen artean.

Zuhaizti eta lorategiz inguratutako landa eremu lasai eta atseginean dago, igerilekua ere badu. 1996an Monumentu Historiko izendatua izan zen.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
San Joan Bataiatzailearen eliza (Arrangoitze)

**San Joan Bataiatzailearen eliza** Lapurdiko Arrangoitze udalerrian dagoen eliza bat da. San Joan Bataiatzaileari sagaratua dago. Arrangoitzeko pilotalekua eta Arrangoitzeko herriko etxearen alboan dago.

Elizaren alboan hilerria dago, eta bertan, Luis Mariano irundar abeslari eta aktore ospetsuaren hilobia.

## Historia 
1516an Augier Arrangoitzekoak eraiki zuen.

## Eraikinak 
Harrizko eskailera batzuk, elizaren azpialdean dagoen hilerriraino daramate. Irudian, XVI. mendeko eraikuntza honen kanpandorrea nabarmentzen da. Harriz egina, goikaldean pilareak dituen egurrezko balkoia dauka. Bere gainean dorrearen teilatua dago.

Elizaren barruan, burdin hesi batez itxita dagoen leku batean dauden pila eta erliebe baten irudia. Pilaren gainean, San Juan Bataiatzailea Jesus Jordan ibaian batailatzen agertzen da. Bere gainean, Espiritu Santua uso bat bezala irudikatuta dago. Baoaren markoan kandela bat dago

## Iruditegia 

Irudi:ARCANGUES-Eglise 02.jpg|Kanpandorrea.
Irudi:Iglesia de Arcangues.img (6).JPG|Barnealdea.
Irudi:Iglesia de Arcangues.img (3).JPG|Aldarea.
Irudi:Tomb of luis mariano.jpg|Luis Marianoren hilobia.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Union List of Artist Names

**Union List of Artist Names**, **ULAN** siglekin ezaguna, indize eta glosategi egituratu bat da 293&nbsp;000 artista izen inguru jasotzen dituena. Artitesten izenen aldaerak jasotzen ditu: ezizenak, idazteko modu desberdinak, transliterazioak, hizkuntzen araberako aldaerak, izen aldaketak (ezkontzagatik, erlijioagatik edo herrialde batera egokitzeagatk) eta abar. Erregistroan markatua dago izen erabiliena edo gogokoena.

ULANek identifikazio zenbaki bakar batekin bereizten ditu artistak. Edizioa Getty Research Institute erakundearen eskuetan dago.

Zerrenda baten antzera zabaltzen den arren, tesaurus baten egitura du eta horiek egituratzeko ISO eta NISO arauak betetzen ditu.

ULAN baliabide garrantzitsua da artxibategientzat, museoentzat eta liburutegientzat ondaren kulturalen indexaziorako. Getty Research Institutek bere tesaurus honekin parte hartzen du ere Virtual International Authority File proiektuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Union List of Artist Names, webgune ofiziala (bilaketa kaxa)
Arbonako seroretxea

**Arbonako seroretxea** Lapurdiko Arbona udalerrian dagoen eraikin bat da. Herrigunean, Arbonako liburutegia, San Laurendi eliza eta hilerriaren artean dago. Euskal estiloko arkitekturan egina dago.

1991n Monumentu Historiko izendatu zuten.

## Historia 
XVI. mendean eraiki zen.

## Eraikina 
Serora, euskal kultura herrikoian, herrietako eliz eta hilerrien emakumezko zaindaria zen. Gaztetatik bizi osoz parrokiaren mantentze lanak eta giltzazaina izateko ardura jasotzen zuen, eta bereziki kanpaia jotzeko baimena zuen pertsona bakarra zen. Lan guzti horrek truk, serorategia zeritzon etxebizitzan dohain bizitzeko eskubidea bereganatzen zuen.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak
* Serora

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrangoitzeko pilotalekua

**Arrangoitzeko pilotalekua** Lapurdiko Arrangoitze udalerrian dagoen pilotaleku bat da. Herri barnan dago, bere frontisa Arrangoitzeko herriko etxearen horma batek osatzen du.

## Kanpo estekak
Arbonako herriko etxea

**Arbonako herriko etxea** Lapurdiko Arbona udalerriko Udalaren egoitza da. Herrigunean dago, San Laurendi elizaren parean.

## Kanpo estekak
Domingotarren kalostra (Angelu)

**Domingotarren kalostra** Lapurdiko Angelu udalerrian dauden Erdi Aroko kalostra baten hondakinak dira.

1928an Monumentu Historiko izendatu zuten.

## Historia 
Berez, Ekialdeko Pirinioak departamentuko Collioure udalerrian zegoen Domingotarren komentuko zatia da, 1927an erosia eta Angelura lekualdatua izan zen.

## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
San Leon eliza (Angelu)

**San Leon eliza** Lapurdiko Angelu udalerrian dagoen eliza bat da. Herriko plaza nagusian dago, Angeluko herriko etxearen parean.

thumb|300px|erdian|San Leon elizaren aurrealdea.

## Kanpo estekak
Wolof Inperioa

**Wolof Inperioa**, **Djolof** eta **Jolof** ere deitua, Mendebaldeko Afrikako inperioa izan zen, XIV-XVI. mendeetan gaur egun Senegal den lurraldean nagusi izan zena. 1350. urte inguruan sortu zen; XV. mendean izan zuen indar handiena, inguruko estatu txikiak bere agintepean zituela. Portugesak heldu zirenean, 1440 aldean, harreman politiko eta ekonomiko onuragarriak izan zituzten haiekin; 1549. urtean ordea, aldameneko Cayor estatuak garaitu zituen wolofak: itsasertza galdu zuten, eten ziren europarrekiko harremanak eta gainbehera etorri zen inperioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don Carlos

***Don Carlos*** (eusk: 'On Karlos'; ) bost aktotan banatutako grand opera bat da, Giuseppe Verdiren musika eta Joseph Méry eta Camille du Locleren libretoa duena. Friedrich Schillerren *Dom Karlos, Infant von Spanien* antzezlanean oinarrituta dago. 1867ko martxoaren 11n estreinatu zuten Parisko Opera antzokian.

Operak Karslos Austriakoaren (1545–1568) bizitza eta arazoak azaltzen ditu: Elisabet Valoiskoaren senargai izan arren, azken Italiako Gerraren bake-itunean Filipe II.a Espainiakoarekin ezkondu zen.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don Pasquale

( ahoskatua; ) Gaetano Donizetti musikagilearen hiru ekitaldiko opera bufo bat eta Giovanni Ruffini eta Donizzeti beraren libreto bat da.

Parisko Théâtre-Italienen estreinatu zuten 1843ko urtarrilaren 3an.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakume afrikarra

***Emakume afrikarra*** () bost aktotan banatutako grand opera bat da, Giacomo Meyerbeerren musika eta Eugène Scriberen libretoa duena. Vasco da Gamaren bizitzan oinarrituta, fikziozko gertaerak azaltzen ditu. 1865eko apirilaren 28an estreinatu zuten Parisko Opera antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak
Nizeforo Fokas Zaharra

**Nizeforo Fokas** (; heriotza, 895-6 edo *circa* 900), normalki **Zaharra** deitua bere biloba zen Nizeforo II.a Fokas enperadorearengandik bereizteko, bizantziar jeneral garrantzitsua izan zen IX. mendean, eta Fokas familiaren lehen kide garrantzitsua. Gaztea zelarik Basilio I.a Mazedoniarraren guardia pertsonalean (manglabita) hartu zuten, eta hortik azkar igo zen *protostrator* titulua eta, ondoren, Charsianongo gobernadore izan zen. Hortxe Arabiarren aurkako gerratan arrakasta handia izan zuen. 886. urtearen inguruan Italiako hegoaldera espedizio garrantzitsua gidatu zuen, eta bere garaipena dela eta penintsulan bizantziar berpiztearen hasi zen.

Bere itzuleraren ondoren Eskolen Domestikoa izendatu zuten, berez armada guztiaren komandante nagusia. Kargu horretan arabiarren aurkako garaipena lortu zuen ekialdean eta Simeon I.a Bulgariakoaren aurka Balkanetan.

895/6an hil zen, edo, agian, 900. urtearen inguruan. Bere garaikideek laudorio handiak eskaini zizkioten bere gaitasun eta karakter militarra zela eta. Bere bi semeek, Bardas eta Leo, ondorengotza eskuratu zuten Eskolen Domestiko gisa. Bere biloba Nizeforo eta Leon jeneral izan ziren, lehenengoa enperadore titulua izan zuen 963-969 urteen artean, arabiarren aurkako gerratan galdutako hainbat probintzia berreskuratuz.
Paradigma anitzeko programazio lengoaia

***Paradigma anitzeko programazio lengoaia***, programazio paradigma bat baino gehiago onartzen dituena da. Bjarne Stroustrup informatikariaren arabera, programazio estilo bat baino gehiagorekin programak egitea onartzen du.

Lengoaia hauen diseinuaren helburua, garatzaileek paradigma onena erabiltzea lan bakoitzeko da, onartuz ez dagoela paradigma bat problema guztiak era erraz eta optimo batean irtenbidea bilatzen duenik.

Adibidez, C++, Python, PHP edo Visual Basic programazio lengoaiak bezala, paradigma inperatiboa eta objektuetara bideratutako konbinatzen duten.

## Kanpo estekak
Faustoren kondenazioa

***Faustoren kondenazioa*** () lau aktotan banatutako opera bat da, Hector Berliozen musika eta Almire Gandonnière eta Berlioz beraren libretoa duena. Goetheren *Faust* antzelanean oinarrituta, fikziozko gertaerak azaltzen ditu. 1846ko abenduaren 6an estreinatu zuten Parisko Opéra-Comique antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baxu (ahotsa)

**Baxua** gizonen ahotsen artean beherenekoa da, eta halako ahotsa duen pertsona ere. Baxu eskalako hots eta nota beherenez esaten da. *Harvard Dictionary of Music* hiztegiaren arabera, bere tesitura
*mi2* batean hasi eta *do4* amaitzen da.
## Baxu ospetsuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ahots tipologia.

## Kanpo estekak
Zaindari (erlijioa)

**Zaindaria** edo **patroia** Eliza katolikoan eta ortodoxoetan ageri da, non santu batek komunitate edo pertsona talde jakin batekiko gertutasun handia duen.

## Zaindari ospetsuak 
### Lanbideenak 
* Arotzak: San Jose
* Erizainak: San Joan de Dios
* Esklaboak: San Petri Claver
* Gazteak: San Joan Bosko
* Laborariak: Isidro Laboraria
* Arrantzaleak: San Petri
### Herrietakoak 
* Gipuzkoa: Arantzazuko Ama Birjina eta San Ignazio Loiolakoa
* Irlanda: San Patrizio
* Nafarroa, Txina, Pakistan: San Frantzisko Xabier
* Armenia, Grezia, Ingalaterra, Katalunia: San Jurgi

## Kanpo estekak 
* Catholic Online: Patron Saints
Gilen Tell (opera)

***Gilen Tell*** () lau ataletan banatutako grand opéra da, Gioachino Rossinik moldatua eta Étienne de Jouy eta Hippolyte Bisek idatzia. Friedrich Schillerren *Wilhelm Tell* antzezlanean oinarrituta, 1829ko abuztuaren 3an estrainatu zuten Parisko Théâtre de l'Académie Royale de Musiquen.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villa Sofia (Angelu)

**Villa Sofia** Lapurdiko Angelu udalerrian dauden jauregi bat da.

Eraikina Euskal kostaldean zehar eraikitako neo-rococo arkitektur estiloko etxebizitzen adibide bikaina da. XIX. mendean jada jende aberats ugarik Biarritzen udaldia igaro ohi zuen, eta haietako batzuk Angelun ere bizitzen jarri ziren. Haietako bat, Alexandro II.a Errusiakoa tsarraren emaztea Yurievskaya printzesa izan zen, hain zuzen ere, Villa Sofia bere bizilekutzat hautatu zuen.

thumb|300px|erdian|Jauregiaren aurrealdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Programazio deklaratibo

***Programazio deklaratiboa***, programazio inperatiboaren kontrakoa, programazio paradigma bat da, programen garapenean oinarrituta dagoena, baldintzak, proposizioak, baieztapenak, mugak, ekuazioak edo aldaketak deklaratuta, problema deskribatzen eta konponbidea zehazten dutenak. Konponbidea barne kontrolerako mekanismoen bidez lortzen da, nola aurkitzen den zehaztu barik (konputagailuari esaten zaio zer bilatu nahi den).

## Inperatiboen eta deklaratiboen arteko desberdintasuna 
Programazio inperatiboan pausuz pausu deskribatzen da exekutatu behar diren agindu multzo bat, programaren egoera aldatzeko eta emaitza bat bilatzeko, hau da, algoritmo bat, problema bati irtenbidea bilatzeko burutu behar diren pausoak deskribatzen dituena.

Programazio deklaratiboan aldiz, erabiltzen diren sententziak burutu nahi den problema deskribatzen dute, erabiltzaile mailan nola burutu nahi den programatzen da, baina ez jarraitu beharreko aginduak arazoa konpontzeko.

## Motak 
Hiru mota nagusi azpimarratu daitezke:
* Lengoaia logikoak, Prolog adibidez.
* Lengoaia algebraikoak, Maude edo SQL.
* Lengoaia funtzionalak, Haskell edo Erlang.

## Abantailak 
Lengoaia deklaratiboak matematikoki arrazoituak izan daitezkeen abantaila dute, programen errendimendua optimizatzeko baliabide matematikoak erabiltzea ahalbidetzen dutenak.

Fidagarriak, dotoreak eta adierazkorrak dira.

## Programazio deklaratibo lengoaia batzuk 
* ASP
* Curry
* F-Prolog
* Haskell
* Lisp
* ML
* Prolog
* QML
* SQL

## Kanpo estekak
Così fan tutte

edo  () Wolfgang Amadeus Mozart musikagilearen bi ekitaldiko opera bufo bat eta Lorenzo Da Ponte idazlearen italierazko libreto bat da.

Tradizioak Josef II.a enperadorearen eskaeratzat hartzen badu ere, azken ikerketek ez dute teoria aintzat hartzen.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Higanotak (opera)

***Higanotak*** (,  ahoskatua) bost aktotan banatutako grand opéra bat da, Giacomo Meyerbeerren musika eta Eugène Scribe eta Émile Deschampsen libretoa duena. San Bartolome gaueko sarraskian oinarrituta, fikziozko gertaerak azaltzen ditu. 1836ko otsailaren 29an estreinatu zuten Parisko Opera antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak
Lucia di Lammermoor

() Gaetano Donizetti musikagilearen hiru ekitaldiko opera tragiko bat eta Salvadore Cammaranoren libreto bat da. Walter Scotten *The Bride of Lammermoor* eleberrian oinarrituta, Napoliko Teatro di San Carlon estreinatu zuten 1835eko irailaren 26an.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak
Isileko ehiztaria

***Isileko ehiztaria*** () hiru aktotan banatutako opera bat da, Carl Maria von Weberren musika eta Friedrich Kinden libretoa duena. Freischützen kondairan oinarrituta dago. 1821eko ekainaren 18an estreinatu zuten Berlingo Schauspielhaus antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak
L'Heure espagnole

(euskaraz *Espainiar ordua*) Maurice Ravel musikagilearen ekitaldi bakarreko opera bufo bat eta Franc-Nohainen libreto bat da. Franc-Nohainen izen bereko komedian oinarrituta, Parisko Opéra-Comiquen estreinatu zuten 1911ko maiatzaren 19an. Estreinaldian ez zuen arrakasta handirik izan.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak
Lau soseko opera

***Lau soseko opera*** () hiru aktotan banatutako balada-opera bat da, Kurt Weillen musika eta Bertolt Brechten libretoa duena. John Gayren ''The Beggar's Opera''n oinarrituta, ikuspuntu sozialista batetik kapitalismoaren kritika da. 1928eko abuztuaren 31n estreinatu zuten Theater am Schiffbauerdamm antzokian.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak
Annona

***Annona*** loreak, landareak azukrea sagar familia Annonaceae generoko bat da.

## Espeziea 
* *Annona amambayensis*
* *Annona acuminata*
* *Annona ambotay*
* *Annona asplundiana*
* *Annona atabapensis*
* *Annona × atemoya*
* *Annona bullata*
* *Annona biflora*
* *Annona bicolor*
* *Annona brasililensis*
* *Annona cacans*
* *Annona calophylla*
* *Annona campestris*
* *Annona cherimola*
* *Annona chrysophylla*
* *Annona pubescens*
* *Annona tripetala*
* *Annona conica*
* *Annona coriacea*
* *Annona cornifolia*
* *Annona crassiflora*
* *Annona cristalensis*
* *Annona crotonifolia*
* *Annona deceptrix*
* *Annona deminuta*
* *Annona dioica*
* *Annona diversifolia*
* *Annona dolabripetala*
* *Annona dolichophylla*
* *Annona echinata*
* *Annona ecuadorensis*
* *Annona ekmanii*
* *Annona excellens*
* *Annona glabra*
* *Annona glaucophylla*
* *Annona haematantha*
* *Annona hayesii*
* *Annona hypoglauca*
* *Annona hystricoides*
* *Annona jahnii*
* *Annona jamaicensis*
* *Annona longiflora*
* *Annona lutescens*
* *Annona macrocalyx*
* *Annona macrocarpa* auct.
* *Annona malmeana*
* *Annona manabiensis*
* *Annona microcarpa*
* *Annona montana* Macfad.
* *Annona monticola*

* *Annona muricata*
* *Annona nitida*
* *Annona nutans*
* *Annona oligocarpa*
* *Annona paludosa*
* *Annona paraguayensis*
* *Annona phaeoclados*
* *Annona praetermissa*
* *Annona purpurea*
* *Annona pygmaea*
* *Annona reticulata*
* *Annona salzmannii*
* *Annona scleroderma*
* *Annona senegalensis*
* *Annona sericea*
* *Annona spinescens*
* *Annona spraguei*
* *Annona squamosa*
* *Annona testudinea*
* *Annona tomentosa*
* *Annona trunciflora*

## Kanpo estekak
Villa Prinkipo

**Villa Prinkipo** Lapurdiko Angelu udalerrian dauden jauregi bat da. Gaur egun jabetza pribatuko eraikina da. Xibertako golf zelaiaren alboan dago, Hondartzen bulebarreko 88. zenbakian, Xibertan.

1925-1930 artean Poole estatubatuar familiaren aginduz arabiar estiloan zementu eta harri arrosez eraikitako jauregia da, Turkiaren zale baitziren, garai hartan Biarritz eta Angeluko eremuak bizi zuen urrezko aroaren islada.

1920ko hamarkadan Angelu, gainontzeko Euskal kostaldean zehar bezala, jende aberatsaren udaldiko oporleku eta festaleku zen. Familia aberatsak bertan bizitzen jarri eta beren etxeak eraikitzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'enfant et les sortilèges

(euskaraz 'Umea eta aztikeriak: fantasia lirikoa bi aktotan') Maurice Ravel musikagilearen bi ekitaldiko opera bat eta Sidonie Gabrielle Coletteen libreto bat da. Coletteren *Divertissement pour ma fille* lanean oinarrituta, Montecarloko Operan estreinatu zuten 1925eko martxoaren 21ean.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak
Macky Sall

**Macky Sall** (Fatick, 1961eko abenduaren 11) senegaldar politikaria da. Senegalgo lehen ministroa izan zen 2004-2007 bitartean, eta errepublikako presidentea 2012tik 2024ra.

Bere jaioterriko alkatea izan zen 2002tik 2008ra eta 2009tik 2012ra. Senegalgo Alderdi Demokratikoko kidea, Abdoulaye Waderen agintaldian lehen ministro (2004-2007) eta Batzarreko presidente (2007-2008) izan zen. Waderekin gatazkan sartu eta Asanbleako presidentziatik kendu ondoren, Errepublikaren Aldeko Aliantza alderdia sortu zuen eta oposizioarekin aliatu zen. 2021ean Ousmane Sonko oposizioko burua espetxeratzea agindu zuen eta 2024ko otsailean hauteskundeen data atzeratu zuen. Kaleetan izandako protestek zuzendu egin behar izan zuten eta martxoko hauteskunde presidentzialetan Bassirou Diomaye Faye oposizioko hautagaiak irabazi zuen.

## Bizitza 
Faticken jaio zen, 1961eko abenduaren 11n. Geologia ingenieritza ikasi zuen Dakarko Unibertsitatean. Unibertsitate urteetan mugimendu marxista-leninistan ibili zen. 1980ko hamarkadaren amaieran, Abdoulaye Wade presidentearen Senegalgo Alderdi Demokratikoan sartu zen. Waderen babespean egin zuen aurrera politikan, eta 2004tik 2007ra lehen ministro izan zen. Baina presidentearekin hasarretu zen eta alderditik kanporatu zuten; orduan bere Errepublikaren aldeko Aliantza sortu zuen. Geroztik, oposizioan aritu zen lanean Waderen aurka. 2012ko presidentetzarako bozetan nagusitu zen, botoen %65,8 lorturik; Wadek %34,2 besterik ez zuen eskuratu. 2018ko hauteskundeetan hautatu zuten berriro.

## Erreferentziak