open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Bautista Sacasa

**Juan Bautista Sacasa** (León, Nikaragua, 1874ko abenduaren 21a - Los Angeles, Ameriketako Estatu Batuak, 1946ko apirilaren 17a ) Nikaraguako medikua, unibertsitateko katedraduna eta politikaria izan zen, lehenik Nikaraguako presidenteorde gisa aritu zena, 1925eko urtarrilaren 1etik 1929ko urtarrilaren 1era gobernu aldirako hautatua izan zen Carlos José Solórzano presidentearen gobernupean, bere presidentetza amaitu ezin izan zuena, estatu kolpe baten biktima izan baitzen, 1926ko urtarrilaren 17an *El Lomazo* bezala ezagutua eta Emiliano Chamorro Vargasek egina.

Emiliano Chamorro Vargas jeneralak boterea utzi behar izan zuen 1926ko urriaren 30ean, estatubatuarren presioengatik. Baina presidente kargua Juan Bautista Sacasari eman beharrean, Carlos José Solorzanoren presidenteordea zena, Konstituzioak adierazten zuen bezala, orduko diputatu Sebastián Urizari eman zion, honek 1926ko azaroaren 11n kargua hartu zuelarik, handik egun gutxira Adolfo Díaz Recinosi emateko 1926ko azaroaren 14an, Nikaraguako Gerra Konstituzionalistari hasiera emanez. Arrazoi honegatik, Juan Bautista Sacasa Errepublikako Presidentea izan zen (disidentzian, Puerto Cabezasen egoitza zuena) 1926ko azaroaren 14tik 1929ko urtarrilaren 1era bitartean.

Ondoren, Juan Bautista Sacasa 1933ko urtarrilaren 1etik 1936ko ekainaren 9ra bitartean izan zen Errepublikako presidente, Anastasio Somoza Garcíak egindako estatu-kolpe baten bidez kargutik kendu zuen arte. Azken honek Carlos Alberto Brenes Jarquín jarri zuen Nikaraguako presidente, 1936ko ekainaren 9tik 1937ko urtarrilaren 1era.

## Kanpo estekak
Marylandeko Unibertsitatea

**Marylandeko Unibertsitatea** Marylandeko unibertsitate sistema publikoko unibertsitaterik adierazgarriena da. College Park herrian dago, Prince George konderrian, Washington Hiritik gertu, Ameriketako Estatu Batuetan.

1856an sortua, unibertsitatea Maryland estatuko erakunde akademiko garrantzitsuena da, eta ''Greene's Guides'' (2001) giden egileen arabera, herrialdeko nabarmenenetakoa da. Bere egoerak leku pribilegiatua bihurtzen du; izan ere, hiriburu federaletik oso gertu egonik, unibertsitateko eta gobernu federaleko talde bateratuak sortu dira. Unibertsitateko zenbait kidek, besteak beste, Zientzia Fundazio Nazionala, Osasun Institutu Nazionalak, NASA, Defentsa Saila eta Segurtasun Agentzia Nazionala bezalako agentzien sorreran parte hartu dute. Amerikako Unibertsitateen Elkarteko kidea da.

2007ko ekitaldian, Marylandeko Unibertsitateak 1.000 milioi dolar baino gehiagoko aurrekontua zuen.  Unibertsitateak ere 400 milioi dolar jaso zituen dohaintza pribatuen bidez. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baptiste Etxeberria

**Baptiste Etxeberria** (Kanbo, Lapurdi, 1997ko apirilaren 9a) euskal herritar futbol jokalaria da. Kanboko Izarra, Aviron Bayonnais, Angeluko Isatsak eta Real Unioneko harrobietan hazia da. Eskuin atzelari moduan aritzen da.
## Kirol ibilbidea 
*2023ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Rémi Elizalde

**Rémi Elizalde** (Biarritz, Lapurdi, 1991ko urtarrilaren 1a) lapurtar futbol jokalaria da. Aviron Bayonnais taldean ibilia. Euskarri moduan jokatzen du.
## Estatistikak 
*2019eko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Ez dok ero

***Ez dok ero*** Patxo Telleriak idatzitako antzerki-obra da. Tartean teatroa konpainiak 2020an produzitu zuen Patxo Telleria bera eta Mikel Martinez aktoreekin, Jokin Oregiren zuzendaritzapean. Hasieran eroetxean daude antzezle biak beren "porrot" profesionalaren ondorioz, baina gero antzerki munduko On Kixote (Mikelote) eta Santxo Panza (Pantxo) bihurtuko dira eta Kixoteren antzera euskal kulturako hainbat toki eta egoeratatik igaroko dira, elementu eta ikur horiek kolokan jarriz.

2013ko Lingua Nabajorum obran edo 2017ko Ez dok hiru. Euskal musikaren benetako istorioa obran bezala hizkuntz jolas biziak etengabe azaltzen dira obran. Hala ere, 2020ko antzezlan honetan euskara ez da gai nagusia, jauzi bat egin dute euskal kultura eta euskal antzerkia jorratzeko.

## Hizkuntz jolasa 
Hainbat hizkuntz jolas azaltzen dira obran. Aipagarria da Txanogorritxo ipuinaren hiru bertsio zelebre desberdin kontatzen dutela. Lehengoan hitz gehienak toki izenak dira (Txagorritxu, Otsondo, Amona Altza da Sopuerta ireki...), bigarrenean hitz guztiak deiturak dira (Otsotorena, Goikoetxea...) eta hirugarren bertsioaren bokal guztiak 'a' letrak dira (amama, gazta-tarta, txaka... sar nazala kalabazan). Azken honetan 'tranpatxo' bat egin behar dute, baina oso ondo motibatzen dute keinuekin: 'otso' esateko modurik ez dutenez ipuineko 'otsoa' 'hartza' bihurtzen da. Hitz jokoak dibertigarriak dira eta ulergarri izan daitezen egiten duten interpretazioa zirraragarria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Simplicissimus (2019)
* Ghero. Azken euskalduna (2018)
* Ez dok hiru. Euskal musikaren benetako istorioa (2017)
* Zergatik, Jamil? (2015)
* Lingua Nabajorum (2013)
* *Kontrabaxua* (1988)

## Kanpo estekak 
* 'Ez dok Ero' antzezlanaren webgunea.
* "Ez dok ero" Erandion (Erandio euskaraz, Youtube)
West Point Grey

**West Point Grey** **(Point Gray Village** izenaz ere ezaguna) Vancouver mendebaldeko (Columbia Britainiarra, Kanada) auzoa da. Batez ere bizitegia, hiriko gune aberatsenetako bat da. Hegoaldean 16. etorbidea, ekialdean Alma kalea, iparraldean English Bay eta mendebaldean *University Endowment Lands* (Unibertsitate Dotazioko Lurrak) ditu mugakide. Vancouver hiriko mugen barruko mendebaldeko bi auzoetako bat da eta Columbia Britainiarreko Unibertsitateko campusetik hurbilen dagoena.

## Kanpo estekak
Eusebio Jáuregui Nolasco

**Eusebio Jáuregui Nolasco** jenerala (Cuautlixcon, 1895eko martxoa; Cuautla, 1919ko apirilaren 14a) Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen militar mexikar bat izan zen.

## Maderismoa 
1895eko martxoan jaio zen Cuautlixcon, Morelosen, nekazaritzan aritzen zen familia batean; Bartolo Jauregiren eta Plácida Nolascoren semea izan zen. Cuautlara bidali zuten, non lehen hezkuntzako hirugarren mailara arte ikasi zuen, eta, beranduago, bere aitari nekazaritza lanetan lagundu zion. 1911ko apirilaren 24an, bere anaia Jesusekin batera, mugimendu maderistan sartu zen Huautla herrian (Morelos), Emiliano Zapata jeneralaren agindupean. Jonacatepec eta Cuautla hartzean eta azken honen setioan parte hartu zuen, urte horretako maiatzean.

## Zapatismoa 
Emiliano Zapata Francisco I. Maderorekin hautsi zuenean, suriano mugimenduarekiko leiala izan zen. Brigadier jeneral gradua lortu zuen Hegoaldeko Armada Askatzailean (ELS). 1919ko otsailean Pablo González Garza jeneralaren aurrean amnistia lortu zuen, hegoaldeko operazio karrantzisten buruzagia zena, Cuautla Hirian kuartela zuena. Beharbada Pablo González Garza eta Jesús Guajardok presionatuta, edo agian hegoaldekoekin harremanak mantentzen zituelako, Guajardok Emiliano Zapatari egindako gomendio bat bidali zuen. 1919ko apirilaren 8an preso hartu zuten eta 10ean, Jesús Guajardo jenerala Cuautlara iristean, espetxetik atera zuten Emiliano Zapataren gorpua identifikatzeko. 1919ko apirilaren 14an Pablo González Garza jeneralaren aginduz fusilatu zuten.

## Bibliografia 
* López González, Valentín (1980). Los Compañeros de Zapata (Ediciones del Gobierno del Estado Libre y Soberano de Morelos edición). México. 

## Kanpo estekak
2016ko Poloniako Itzulia

**2016ko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 73. edizioa izan zen. 2016ko uztailaren 12 eta 18 artean egin zuten, 7 etapatan 1.190 kilometroko ibilbidea eginez. Radzymin hirian hasi eta Krakovian amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
* *Eguraldi txarra zela eta, ez zuten egin*

### 7. etapa 
## Sailkapena orokorra 
## Kanpo estekak
2015eko Poloniako Itzulia

**2015eko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 72. edizioa izan zen. 2015eko abuztuaren 2 eta 8 artean egin zuten, 7 etapatan 1.076 kilometroko ibilbidea eginez. Varsovia hirian hasi eta Krakovian amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapena orokorra 
## Kanpo estekak
2018ko Poloniako Itzulia

**2018ko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 75. edizioa izan zen. 2018ko abuztuaren 4 eta 10 artean egin zuten, 7 etapatan 1.025,5 kilometroko ibilbidea eginez. Krakovia hirian hasi eta Bukowina Tatrzańskan amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapena orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
2013ko Poloniako Itzulia

**2013ko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 70. edizioa izan zen. 2013ko uztailaren 27 eta abuztuaren 3 artean egin zuten, 7 etapatan 1.238 kilometroko ibilbidea eginez. Rovereto hirian (Italian) hasi eta Krakovian amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapena orokorra 
## Kanpo estekak
2012ko Poloniako Itzulia

**2012ko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 69. edizioa izan zen. 2012ko uztailaren 10 eta 16 artean egin zuten, 7 etapatan 1.234,7 kilometroko ibilbidea eginez. Karpacz hirian hasi eta Krakovian amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapena orokorra 
## Kanpo estekak
2010eko Poloniako Itzulia

**2010eko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 67. edizioa izan zen. 2010eko abuztuaren 1 eta 7 artean egin zuten, 7 etapatan 1.256,5 kilometroko ibilbidea eginez. Sochaczew hirian hasi eta Krakovian amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapena orokorra 
## Kanpo estekak
2006ko Poloniako Itzulia

**2006ko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 63. edizioa izan zen. 2006ko irailaren 4 eta 10 artean egin zuten, 7 etapatan 1.221,5 kilometroko ibilbidea eginez. Pułtusk hirian hasi eta Karpaczen amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
2007ko Poloniako Itzulia

**2007ko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 64. edizioa izan zen. 2007ko irailaren 9 eta 15 artean egin zuten, 7 etapatan 1.237,1 kilometroko ibilbidea eginez. Varsovia hirian hasi eta Karpaczen amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapena orokorra 
## Kanpo estekak
2005eko Poloniako Itzulia

**2005eko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 62. edizioa izan zen. 2005eko irailaren 12 eta 18 artean egin zuten, 7 etapatan 1.245,6 kilometroko ibilbidea eginez. Gdańsk hirian hasi eta Karpaczen amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapena orokorra 
## Kanpo estekak
Silesiako Estadioa

**Silesiako Estadioa** () Poloniako Chorzów hirian dagoen estadio anizkoitza da.

1956ko uztailaren 22an inauguratua, bertan hainbat ekitaldi egin dituzte, tartean Poloniako futbol selekzio nazionalaren partida asko. 2017ko urrian guztiz zaharberritu zuten. Varsoviako Estadio Nazionala inauguratu arte, herrialdeko handiena zen eta 120.000 ikusle ere hartu ditu.

## Kanpo estekak
2004ko Poloniako Itzulia

**2004ko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 61. edizioa izan zen. 2004ko irailaren 6 eta 12 artean egin zuten, 8 etapatan 1.264,5 kilometroko ibilbidea eginez. Gdańsk hirian hasi eta Karpaczen amaitu zen.

## Taldeak 
## Sailkapena orokorra 
## Kanpo estekak
2014ko Poloniako Itzulia

**2014ko Poloniako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 71. edizioa izan zen. 2014ko abuztuaren 3 eta 9 artean egin zuten, 7 etapatan 1.251 kilometroko ibilbidea eginez. Gdańsk hirian hasi eta Krakovian amaitu zen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapena orokorra 
## Kanpo estekak
Cearbhall Ó Dálaigh

**Cearbhall Ó Dálaigh** (Bray, Wicklow konderria, 1911ko otsailaren 12a - Dublin, 1978ko martxoaren 21a) irlandar politikari, kazetari, abokatu eta epailea izan zen. Irlandako 5. presidentea izan zen 1974tik 1976ra.

Dublingo University Collegen ikasi zuen. The Irish Press-en irlanderazko editorea izan zen.

Fianna Fáil alderdiko kide izan zen eta 1930etik zuzendaritza exekutiboko kide. 1946an fiskal nagusi izendatu zuten eta 1953an Auzitegi Goreneko kide. 1973tik 1974ra Europako Justizia Auzitegiko kide izan zen.

1974an aukeratu zuten Irlandako presidente, Erskine Hamilton Childers hil ondoren. Lehendakari izan zen bitartean, irlandar hiztunen, artisten eta errepublikarren artean ospetsua izan zen. Hala ere, harreman tirabiratsuak izan zituen *Taoiseach*a (lehen ministroa) Liam Cosgraverekin. Auzitegi Gorenean errekurtsoak aurkeztu zituen gobernuaren zenbait legeren aurka: horietako bat, atxilotzeko epea luzatzeko legea. Atentatu batean polizia bat hil ostean, Defentsa ministroaren kritikak eta lehen ministroaren babes falta, Ó Dálaighek dimisioa eman zuen 1976ko urriaren 22an. "Erakunde gisa presidentetzaren duintasuna eta independentzia babesteko" egin zuen. Patrick Hilleryk ordezkatu zuen.
Them (2021eko telesaila)

***Them*** estatubatuar beldurrezko telesail antologikoa izan zen, 2021ean Prime Videok eman zuena.

## Sinopsia 
1950eko hamarkadan girotuta, *Covenant* izena du hamar ataleko lehen emanaldiak, eta Emory familia da protagonista. Ipar Carolinako landagunea atzean utzi, eta zuri dirudunak nagusi diren Los Angelesko auzo batera aldatu du sendiak bizilekua. Bertan, bikoteak eta bi alabek aurre egin beharko diote hainbat izugarrikeriari, euren bizitza suntsitu nahi duten egiazko zein fantasiazko indarrei.

## Aktoreak 
* Deborah Ayorinde: Livia "Lucky" Emory
* Ashley Thomas: Henry Emory
* Alison Pill: Betty Wendell
* Shahadi Wright Joseph: Ruby Lee Emory
* Melody Hurd: Gracie Emory
* Ryan Kwanten: George Bell

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ajeeb Daastaans

***Ajeeb Daastaans*** 2021eko Neeraj Ghaywan, Kayoze Irani, Shashank Khaitan eta Raj Mehta indiar zinema zuzendarien amodiozko film antologikoa da.

## Sinopsia 
Maitasunezko sentimenduak, ustekabeko faktore bat, eta ezkutuko emozio deserosoak. Kontzeptu horiekin azaldu daiteke lau maitasun istorio biltzen dituen filma

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Way Back (2020ko filma)

***The Way Back*** 2020ko Gavin O'Connor-estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Edanaren eta drogen mundu arriskutsuak ilundu zuen Jack Cunninghamaren jarduna: gorenera iritsi zenean murgildu zen mundu horretan, eta horren ondorioz hasi zen jokalariaren gainbehera profesionala. Zenbait urte pasatuta, baina, saskibaloiaren mundu maitatu horretara itzuli nahi du pertsonaiak, eta, partiden beste aldera pasatuta, entrenatzaile hasiko da. Itzulera gazi-gozo horretan, institutu bateko talde handi baten entrenatzaile izango da Jackek, eta talde hori osatzen duten ikasle guztiekin bizitzen asmatu beharko du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Nevers

***The Nevers*** estatubatuar fantasiazko telesaila da, 2021ean HBOk eman zuena.

## Sinopsia 
Viktoriar Aroko Londresen girotuta dago telesail hau, abentura kutsua du, eta emakume talde bat protagonista. Naturaz gaindiko gaitasunak dituzte, eta planetaren patua eraldatzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Laura Donnelly: Amalia True
* Olivia Williams: Lavinia Bidlow
* James Norton: Hugo Swann
* Tom Riley: Augustus Bidlow
* Ann Skelly: Penance Adair
* Ben Chaplin: Frank Mundi
* Pip Torrens: Gilbert Massen
* Zackary Momoh: Horatio Cousens
* Amy Manson: Maladie
* Nick Frost: Declan Orrun
* Rochelle Neil: Annie Carby
* Eleanor Tomlinson: Mary Brighton
* Denis O'Hare: Edmund Hague

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Q Into the Storm

***Q: Into the Storm*** estatubatuar telesail dokumentala da, 2021ean HBOk eman zuena.

## Sinopsia 
Sei ataleko dokusail honetan hurreratu da HBO AEBetako Kapitolioko istiluak bultzatu zituen QAnon mugimendura. Informazioaren gerra, konspirazio teoriak eta manipulazio politikoa dira ardatzak. Hiru hilabete besterik ez dira igaro errealitateko gertakariak jazo zirenetik proiektua argitaratu dutenera arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Trouble with Being Born

***The Trouble with Being Born*** 2020ko Sandra Wollner austriar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma da.

## Sinopsia 
Elli androide bat da, eta «aita» deitzen dion gizon batekin bizi da. Programatutako edozer gauza oroitzeko gai da. Bizirik dagoela dirudi, baina robot bat da. Makina baten eta gizakiek barne-barnean daramatzaten mamuen kontakizun bat da.

## Aktoreak 
* Lena Watson: Elli/Emil
* Dominik Warta: Georg
* Ingrid Burkhard: Ms. Schikowa
* Jana McKinnon: Elli
* Simon Hatzl: Toni

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heste-urin

**Heste-urina** (**Succus entericus**) hesteetako guruinek (duodenokoak, batez ere) jariatzen duten likidoa da, janarien digestio-prozesuan parte hartzen duena. Entzima hidrolitiko ugari ditu (amilasa, proteasak, lipasak...).

Heste-urinak, pankreako urin eta behazunarekin batera, kimoa kilo bihurtzen du. Pankreako urinak hidrolizatu dituen gluzido eta proteinak are gehiago hidrolizatzen ditu heste-urinak (esaterako, oligopeptidoak aminoazidoetan eraldatzen ditu). Heste-urinak ura eta mukia ere baditu, azken honek heste-pareta babesten duena.

Esan daiteke urin gastrikoak eta pankreako urinak sortzen dituzten molekula batzuk (adibidez, lipidoak eta gluzidoak degradatzerakoan pankreako urinak sortutako peptido txikiak, maltosa, laktosa, sakarosa, gantz-azidoak...) heste-urinak xurgatzeko moduko molekulak bihurtzen dituela (aminoazidoak, glukosa, galaktosa, fruktosa, etb.)

Pankreako urinean dagoen tripsina izeneko entzima tripsinogeno moduan dago, eta heste-urinak duen enterokinasa entzimak tripsinogeno hori (inaktiboa dena) tripsina (entzima aktiboa) bihurtzen du 

: Tripsinogeno → Tripsina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Bee Gees: How Can You Mend a Broken Heart

***The Bee Gees: How Can You Mend a Broken Heart*** 2020ko Frank Marshall estatubatuar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Barry, Robin eta Maurice Gibb anaien garaipen eta oztopoak jasotzen dituen dokumental bat da. The Bee Gees ere deitzen zaie, eta 1960ko hamarkadan lortu zuten gorakada du oinarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jubileu Gunea

**Jubileu Gunea** () gizarte-erreforma kristauari buruzko gogoeta-gordailu bat da, Erresuma Batuan kokatua, Bibliako ikuspegiak gizartearentzat gaur egun duen garrantzia buruzko ikerketak egiten dituena.

Jubileu Gunea Michael Schluterrek sortu zuen 1983an, Bibliaren gizarte-ikuspegiak gizarte modernoentzat daukan etengabeko garrantzia aztertzeko. Harreman egokiek bereziki kezkatzen dute Jubileu Gunea –eta zor eta ekonomiara, zuzentza kriminalera, adindunentzako arretara, asilo eta immigraziora, ingurumenera eta sexu-etikara lako askotariko arloetara zelan ezartzen diren–, eta harremanen agenda hark 2005ean karitate osoz "Jubileuaren Agiria: gizartearen kristau-erreformarako esparru, agenda eta estrategia bat" () argitaratzera eroan zuen. Gainera, hiru hilean behin *Cambridge Papers* ekoizten du, gaur egungo gaiei buruzko kideek berrikusitako azterketen eragin handiko bilduma.

Jubileu Gunea Europako Kristau Higikunde Politikoaren (ECPM) kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* Jubileu Gunearen webgune ofiziala
English Bay (Vancouver)

**English Bay** (euskaraz, **Badia Ingelesa)** Vancouver (Kanada) hiriko badia da. Georgiako itsasartean da, eta hori, Burrard Inlet eta hiriaren erdigunearen artean dago..

Vancouver-erako erakargarritasuna da bere edertasunagatik eta ia hiriaren erdialdean dagoelako. Ospetsua da bere hondartzengatik eta urtero *ospatzen den Celebration of Light (*Argiaren ospakizuna*)* jaiaildiagatik.

## Kokapena 
Badia hau, mendebaldean, Victoria itsasarteak mugatzen du, iparraldean eta ipar-ekialdean, Burrard Inlet fiordoak, eta, ekialdean, hiriaren erdigunea (West End auzoa) eta Stanley Parkea osatzen duten penintsula txikiak. Hegoaldean, West Point Grey eta Kitsilano auzoetan hondartza ugari daude, eta, hego-ekialdean, False Creek sargunea.

## Atrakzio turistikoak 
Hondartza ezagunena *English Bay Beach* izenarekin ezagutzen da West End auzoan, Stanley parketik gertu. Ekialdeko kostaldeko beste hondartza batzuk *Sunset Beach*, *Second Beach* eta *Third Beach dira* . Hegoaldeko kostaldean Kitsilano, Jericho, Locarno eta Spanish Bank hondartzak daude. Jericho hondartzaren ondoan Royal Vancouver Yacht Club kirol portua dago .

Badiako kostaldean berdegune interesgarriak daude. Bi parkerik garrantzitsuenak hauek dira: Stanley Parkea ipar-ekialdean eta Pacific Spirit Park hego-mendebaldean. Biak dira ezagunak mendi-ibiliak, jogginga, bizikleta edo lineako irristaketak egiteko.

Hegoaldeko itsasertzean, False Creek-eko sargunetik gertu, Vancouverko Itsas Museoaren eraikina dago Kanadako ohiko itsasontzi ereduekin.

Ekitaldi asko egiten dira English Bay-n urtean zehar. *Celebration of Light* lehiaketa pirotekniko ospetsua uda guztietan izaten da, uztaileko azken astetik abuztuaren lehenera bitartean, mota horretako munduko emankizunik handiena da.

Urtarrilaren 1ean *Polar Bear Swim* izenarekin ezagutzen den ekitaldia egiten da, non ehunka lagun murgiltzen baitira badiako ur hotzetan. Udan, Gay Pride March (Gay harrotasunaren martxa) koloretsua badiaren aurreko kaleetan egiten da.

Zamaontzi handiak badian ainguratzen dira sarritan Burrard Inlet barnean dauden portuko instalazioetara igarotzeko zain.

## Kanpo estekak
Bukowina Tatrzańska

**Bukowina Tatrzańska** hegoaldeko Poloniako herria da, Polonia Txikiko voivoderrian dagoena. Izen bereko udalerriko herriburua eta neguko turismo gune garrantzitsua da. Tatra Garaien azpian kokaturik, 2012an 2.700 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Santxo Panza

**Santxo Panza** *On Kixote Mantxakoa* liburuko pertsonaia da, On Kixote da zaldun nagusia eta Santxo bere morroia. Miguel de Cervantes espainiar idazle ospetsuaren idazlan nagusia da. Bi zatitan argitaratu zen, lehenbizikoa 1605ean eta bigarrena 1615ean. Aditu askoren arabera, historiako eleberririk onenetako bat da. Munduko hainbat hizkuntzatara itzulita dago, tartean euskarara; halaber, ugari izan dira zinemara eraman dituzten liburuaren bertsioak.
[start=0|thumbtime=37|thumb|start=180|left|[Miguel de Cervantes|Cervantes eta **On Kixote** azaltzen dituen bideoa.]]
Liburuko lehen zatian Santxo ez da azaltzen, hor ez da azaltzen nagusiaren eta morroiaren arteko elkarrizketarik. Baina bi protagonisten hizketaldiek liburuko kapitulu osoak betetzen dituzte gero eta, maiz, ezer gertatu gabe, buru argitasunaren, umore onaren eta zorroztasunaren agergarri dira. Haien ahoetatik ateratzen diren ameskeriek eta iritziek bestelako deskribapen prozeduren ordezko bikainak dira.

Hitz egiteko moduak bakantzen ditu pertsonaia nagusiak: zein eta nolako pertsona den, argota, erudizio hanpatua, hizketa jasoa, herrikoia... darabil. Pertsonaiak dira eleberriaren aberastasunik handienetako bat. Badira guztiz asmatuak eta bere garaiko tipoak direnak, Santxo Panza, adibidez; badira literaturatik hartuak eta errealitatetik hartuak; Cervantes bera agertzen da lehen partean, eta liburua bigarrenean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ezkiaga, Patxi: *Don Kijote Mantxako eta pedagogia*. - Egan, 2006-3/4, 5-22

## Kanpo estekak 
*  Miguel de Cervantes: *El ingenioso hidalgo Don Quijote de La Mancha* Quijote.bne.es
* Miguel de Cervantes: ''Don Kijote Mantxa'ko*, Pedro Berrondok euskaratua, Coleccionesdigitales.cervantes.es
* Miguel de Cervantes: *On Kixote Mantxako*, Eneko Iñarrondok euskaratua, Onkixotemantxako.eu
* Gotzon Egia: *Mantxako herri batean'' Eizie.org
Azuleju

thumb|Portugalgo Madeirako azulejuak
**Azulejua** edo **lauza beiraztatua** adreilu zapal beiraztatua da, paretak eta lurrak estaltzeko erabiltzen dena.

## Historia 
Indusketa arkeologikoeran ikusi da Mesopotamia antzinakoan lur egosiko lauzak (kanpoaldetik margotuak eta ondoren bernizatuak) erabili izan zirela arkitekturan, zoluetan zein apaingarri gisa, etxe xumeetatik jauregi inperialetaraino. Hori baieztatzen eta dokumentatzen dute Asiriar Inperioaren edo persiar kulturaren hainbat gunetan egindako aurkikuntzek, adibide garrantzitsuekin, hala nola Babiloniako harresietako frisoak, Khorsabadeko gotorlekua, antzinako Ninive hiria edo Susako Jauregia.

Azulejua eta bere teknikak Europan sartu ziren VII. mendean Al-Andalusen bidez, musulmanak nagusi ziren Iberiar penintsulan zehar. Kordobako Kalifa-herriaren eta Granadako Nazariar Erresumaren arkitekturan adibide distiratsuak erdietsi zituen teknikak.

Zeramikaren ekoizpeneko tekniken industria-bilakaerak bultzatuta, azulejuak bere arrastoa eta marka estetikoa hedatu zuen XIX. mendean zehar hainbat herrialdetako hiri-arkitekturan, eta XX. mendean jarraitu zuen horrela. horrek. Adibidez, publizitatearen euskarri gisa funtzionatu zuen Iberiar penintsulan.

### Euskal Herrian 
XX. mendean, Hego Euskal Herrian iberiar penintsulako joerak garapen adibide ederrak eman zituen, bai kaleko publizitatean, zein errotulazio publikoan, adibidez Bizkaiko auzo-ikastoletan zein errepideetako herri-izenen seinaleetan.

Fitxategi:Telefunken-mendaro-azulejo-publizitatea.jpg|20. mendeko azulejuzko publizitatea Mendaroko tren geltokian, 21. mendean desagertua.
Fitxategi:Bizkaiko Foru Aldundiaren Eitzagako auzo ikastola.jpg|Azulejuzko ikastola-errotuloa, 20. mendeko lehen laurdenekoa.
Fitxategi:Erro - Azulejo.jpg|Azulejozko bide-seinalea, Erro (Nafarroa).

## Erreferentziak
Eusko Legebiltzarreko XII. legealdia

**Eusko Legebiltzarreko XII. legealdia** 2020ko uztailaren 12an egin ziren 2020ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondotik sortutako legegintzaldia izan zen. Bakartxo Tejeriaren mahaiko lehendakaritzarekin bost talde parlamentario zituen, eta kide bat talde mistoan.

## Mahaia 
Honako mahaia osatu zen hauteskundeetako emaitzen ondotik

## Talde parlamentarioak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Héctor Braga

**Héctor Braga Corral** (Langreo, Asturias, 1980ko urriaren 7a) asturiar abeslaria eta musikologoa da.

## Ibilbidea 
Sama de Langreo kontserbatorioan ikasi zuen eta Asturiako musika herrikoia landu zuen.   

Biolontxelo irakasle gisa graduatu zen Oviedoko Eduardo Martínez Torner musika kontserbatorioan 2005ean eta handik gutxira abeslari gisa ezaguna egin zen eskualde mailan.  

2006an, Picos de Europa Parke Nazionalean kokatu zen, jai herrikoi askotan parte hartu zuen eta gaita banda ere sortu eta zuzendu zuen.  Aldi berean, Espainia osoan emanaldiak egiten hasi zen eta atzerriko hainbat herrialdetan, hala nola Portugalen  edo Frantzian kontzertuak eman zituen ere. 

Etnomusikologoa da, 2010etik Gaztela eta Leongo Goi Mailako Musika Kontserbatorioan lizentziatua, eta Oviedoko Unibertsitatean asturiar musikari buruzko doktorego tesia garatu zuen. Estatuko aldizkari ofizialak bere hainbat testu bildu zituen asturianada, asturiar kantuaren edo asturiar doinuaren deklarazio ofizialean, kultur intereseko ondasun gisa. 

2012an, Cervantes Institutuarekin koordinatuta, kontzertu sorta bat egin zuen Marokon *Ché de Cabaños* abeslari asturiarrarekin batera, Casablanca,  Fez  eta Marrakech hirietan. 

2015ean*La fonda de Lola* atera zuen laugarren diskoaren ondorioz, estatuko eszenara egin zuen jauzia, Radio Nacional de España  eta Espainiako komunikabide espezializatuen kritika positiboak lortuz. 

## Nortasuna 
Jabari publikoko kultur ondareari eta musikari buruz egindako lanaren ondorioz, Héctorrek etengabeko tirabirak mantendu zituen SGAErekin, entitateak musika tradizionalarekin egiten zuen kudeaketaren inguruan.  Prentsan oihartzun ugari izan zuen liskarraren ondoren, azkenean 2015ean elkartetik irten egin zen. 

Cabrales Asturiaseko kontzejuan eta Picos de Europa Parke Nazionalaren barruan, 2016an enkante publikoa zuzendu zuen eta urteko gaztarik onena 11.000 eurotan saldu zen. 

Hainbatetan lagundu izan du ongintzako gaietan, eta sorpresaz agertu izan dazaharren egoitzetan kantatzen,  sukaldaritza merkearen onurarako,  hezkuntza bereziko zentroetan  eta nazioarteko GKEak laguntzen, hala nola Medicus Mundi (MMI), nazio mailako pertsona ezagunekin batera, hala nola Víctor Manuel abeslaria, Andreas Prittwitz saxofonista eta Juan Ramón Lucas kazetaria.  

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* 2004 - *Encoplando*
* 2008 - *trad.ye*
* 2010 - *Caminos del mundu*
* 2015 - *La fonda de Lola*
* 2018 - La nota más alta
* 2019 - A mi manera
* 2019 - La asturianada.Fundamentos (3 CD)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gune ofiziala
* Héctor Braga Asturiasko Liburutegi Publikoen katalogoan
* Héctor Braga Espainiako Liburutegi Publikoen katalogoan
* Héctor Bragari egindako elkarrizketa Bizitza publikoan, Bizitza pribatuan, 2014ko abenduan
Sheikh Mukhtar Mohamed Hussein

**Sheikh Mukhtar Mohamed Hussein** (Xuddur, Bakool, 1912 &ndash; Nairobi, 2012ko ekainaren 12a) somaliar politikaria izan zen.

1946an Somaliako Gazteen Liga alderdian sartu zen. Somaliako Parlamentuko bozeramailea izan zen eta 1969an Abdirashid Ali Shermarke presidentearen hilketaren ondoren, herrialdeko behin-behineko presidente izan zen. Kenyan hil zen eta Somalian lurperatu zuten; han estatu-hileta bat jaso zuen.
Sobietar Batasuneko Heroia

**Sobietar Batasuneko Heroia** (, *Guerói Sovétskogo Soyuza*) Sobietar Batasunean ematen zen ohorezko titulu garrantzitsuena zen. Barnean Leninen Ordena sartzen zen eta, bikaintasuna adierazteko, Urrezko Izarra *gramota* edo egitandia adierazteko. Ohorezko sari hau 1934ko apirilaren 16an ezarri zen eta Sobietar Batasunaren Sobiet Nagusiaren Presidiumak ematen zuen. Sobietar Batasunaren amaierarekin 1991an titulu hau beste batzuekin ordezkatu zen: Errusian Errusiar Federazioaren Heroia, Ukrainan Ukrainako Heroia eta Bielorrusian Bielorrusiako Heroia.

## Sarituak 
Sarituen zerrenda mundu osoko pertsonalitateak zeuden, nahiz eta gehienak sobietarrak izan. Sobietar Batasunaren historian 12.776 pertsonek jaso zuten saria. Anatoly Liapidevsky (lehendabizikoa), Sigizmund Levanevsky, Vasily Molokov, Mavriky Slepnyov, Nikolai Kamanin, Ivan Doronin eta Mikhail Vodopianov pilotuak saria jasotzen lehenengoak izan ziren. Pertsonalitate batzuek behin baino gehiagotan eskuratu zuten saria; esaterako Georgi Zhukovek lau aldiz jaso zuen.

Hona hemen saritu gutxi batzuk:
* Leonid Brezhnev — lau aldiz saritua, Alderdi Komunistaren idazkaria (1964–82) eta Presidium burua (1964–82).
* Fidel Castro - Kubako burua.
* Yuri Gagarin – espaziora atera zen lehen gizakia.
* János Kádár – Hungariako politikaria.
* Ramón Mercader – Leon Trotskyren hiltzailea.
* Ivan Panfilov – jeneral sobietarra. Moskuko guduan hil zen.
* Lyudmila Pavlichenko – emakumezkoen frankotiratzaile, puntuazio altuena lortu zuen.
* Rubén Ruiz Ibarruri – Dolores Ibarruriren semea, Stalingradeko Guduan hilda.
* Otto Schmidt – zientzialaria, Artikoaren esploratzailea.
* Joseph Stalin – Alderdi Komunistaren idazkaria (1922–1953) eta SESBaren Gobernu burua (1941–1953).
* Valentina Tereshkova – lehen emakumea espazioan.

## Sariaren pribilegioak 
Ohorezko titulu hau jasotzea abantaila handiak zituen: hegaldiak dohainik, etxea izateko aukera gehiago, osasun asistentzia hobeagoa, autobusak dohainik...
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
:Sarituen zerrenda osoa.
Amsterdamgo Unibertsitatea

**Amsterdamgo Unibertsitatea** (nederlanderaz: *Universiteit van Amsterdam,* **UvA**) goi mailako hezkuntza erakunde publikoa da, Amsterdam (Herbehereak) hiriko bihotzean kokatua.

Udal agintariek 1632an sortu zuten, herrialdeko hirugarren unibertsitate zaharrena izanik. Europako ikerketa unibertsitate handienetako bat da, 31.186 ikasle ditu, 4.794 funtzionario, 1.340 doktoregaiak eta urteko 600 milioi euroko aurrekontua.   Zazpi fakultatetan banatuta dago: Humanitateak, Gizarte eta Portaera Zientziak, Ekonomia eta Enpresa, Zientzia, Zuzenbidea, Medikuntza eta Odontologia.

Herbehereetako sei Nobel saridun eta bost lehen ministro graduatu dira.  2014an, munduko 50. unibertsitatea sailkatu zen, 15.a Europan eta 1.a Herbehereetan QS World University Rankings-en . 2018an eta 2019an Komunikabide eta Komunikazio sailak munduko lehen postuan kokatu ohi dira QS Ranking-eko gaietan. 

## Ikus, gainera 
* Hezkuntza Herbehereetan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Erinus

***Erinus*** Scrophulariaceae familiaren landare loredunen generoa da. 33 espezie ditu.

## Etimologia 
***erinus***: epiteto bat da eta grezieraren *erinos* hitzatik dator, euskaraz triku.

## Espezieak 

* *Erinus africanus*
* *Erinus alpinus*
* *Erinus americanus*
* *Erinus aethiopicus*
* *Erinus bilabiatus*
* *Erinus campanulata*
* *Erinus capensis*
* *Erinus europaeus*
* *Erinus fragrans*
* *Erinus frutescens*
* *Erinus glabratus*
* *Erinus gracilis*
* *Erinus hispanicus*
* *Erinus humilis*
* *Erinus incisus*
* *Erinus laciniatus*
* *Erinus lanceolatus*
* *Erinus lychnideus*
* *Erinus maritimus*
* *Erinus olivana*
* *Erinus patens*
* *Erinus peruvianus*
* *Erinus portulacaster*
* *Erinus procumbens*
* *Erinus pulchellus*
* *Erinus selaginoides*
* *Erinus simplex*
* *Erinus thiabaudii*
* *Erinus tomentosus*
* *Erinus tristis*
* *Erinus umbellatus*
* *Erinus verticillatus*
* *Erinus villosus*
* *Erinus viscosus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Ximenez de Tejada

**Francisco Ximenez de Tejada Eslaba** (Funes, - Napoli, ) nafar aristokrata eta Jerusalemgo San Joanen Ordenako maistru handia izan zen. Oraindik oso gaztea zela, San Joango Ordena Militarrean sartu zen 1720an. Ordenaren barruan, ibilbide motel baina emankorra egin zuen. Bere agintaldiaren hasieran, Ordenaren egoera ekonomikoa txarra zen oso eta matxinadak eta istiluak jasan zituen.

## Kanpo estekak
Maria McBane

**Maria McBane** (Bilbo, 1946ko otsailaren 8a) 1965eko maiatzean Playboy aldizkarirako posatu zen modelo eta aktore eusko-estatubatuarra izan zen. Ed DeLongek eta William Figgek argazkia atera zioten.

Maria Bilbon eta Kuban hazi zen, eta heldua zenean Estatu Batuetara joan zen bizitzera. Film batean agertu zen estra moduan, *Fireball 500* (1966). Film honen kredituetan, bere izena Marie McBane idatzia agertu zen.

Maria Hawaiin bizi da orain. The Playmate Book egunkariaren arabera, 1996an, Hawaiiko legebiltzarrera aurkeztea serioski kontsideratu zuen, neurri batean berak eta bere senarrak, lur lehia batean ondorioz zeukaten jatetxea galdu zutelako.

## Kanpo estekak
Manuel Egueskoa

**Manuel Egueskoa** (Egues, 1654ko abenduaren 25a - Burgos, 1729ko apirilaren 11) nafar apaiz eta musikagilea izan zen.

Bere ibilbideari buruzko lehen albisteak Arabakoak izan ziren: 1679tik 1682ra Gasteizko Santa Maria katedralaren kapera-maisu baitzen. 1682an Lleidara abiatu zen, non katedral zaharreko kapera-maisu izan zen.

Kalonjea ordenatua izan ondoren, Burgosko kapera maisu izateko oposizioak irabazi zituen aldeko 27 botorekin, Calahorrako katedraleko kapera maisua zen José Cásedak lortutako hiru botoen aurrean. 1685eko azaroaren 23an kargua hartu zuen.

1691ko urrian Zaragozako katedralera bidali zuten, baina 1692ko otsailean Burgosera itzuli zen. Han lan egin zuen hil arte.

## Kanpo estekak
José Antonio Sánchez Medina

**José Antonio Sánchez Medina** (Bilbo, 1970eko abuztuaren 2a) bizkaitar atleta paralinpiar ohia da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak
Tomás Urbina

[thumb| Tomás Urbina [Pancho Villa eta Emiliano Zapatarekin .]]

**Tomás Urbina Reyes** jenerala (Congregación de Nieves, Ocampo barrutia, Durango, 1870 &ndash; ibid, 1915 ) Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen "Los plateados de Urbina" troparen buruzagi mexikarra izan zen. Tarahumara mestizo bat zen, aita ezezagunaren eta Refugio Urbina Reyesen semea, zeinengandik hartu baitzituen bere abizenak. Gaztetan, etxaldeko peoi bezala bizimodua atera zuen, gero adobeen manufakturan kontratista bezala, udan, igeltsero eta adreilugilea zen, baina, neguan, lanik ez zegoenean, abigeatoan aritzen zen.

1896an Juana Lucerorekin ezkondu zen Villa Ocampo de Indé herrian. 1903an, hogeita hamahiru urte zituela, San Bernardon ezagutu zuen bere lagun leiala izango zena hurrengo urteetan: Pancho Villa. Eleuterio Soto eta Sabas Bacarekin elkartu zen etxalde handietako behiak lapurtzeko. 1911ko maiatzean, elizagatik Francisca Ávilarekin ezkondu zen San Bernardon. Villarekin zuen adiskidetasunagatik, Mexikoko Iraultzan Iparraldeko Dibisioko jenerala izan zen.

## Bibliografia 
* Naranjo, Francisco (1935). Diccionario biográfico Revolucionario (Imprenta Editorial "Cosmos" edición). México.
Equisetales

**Equisetales** iratzeen klaseko ordena da. Egun bizirik irauten duen genero bakarra azeri-buztanarena da. Devoniar amaieran sortu ziren.

## Familiak 
* Archaeocalamitaceae&nbsp;†
* Calamitaceae&nbsp;†
* Equisetaceae
* Phyllothecaceae&nbsp;†

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Medinaveytia

**Manuel Medinaveytia** jenerala Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen militar mexikar bat izan zen. Sierra de la Muerte herrian jaio zen, Mapimín, Durangoko estatuan, 1888ko uztailaren 1ean. Victoriano Huertaren aurkako borroka konstituzionalistarekin bat egin zuen. Koronel graduarekin Torreongo guduan parte hartu zuen, Iparraldeko Dibisioko jeneral zen Pancho Villaren Estatu Nagusiko buruzagi bezala. Venustiano Carranzaren eta Francisco Villaren artean sortu ziren desadostasunen aurrean, azken honi leial mantendu zen, jeneral mailara iritsiz. 1920an Mexikoko Armadarekin bat egin zuen, non kargu militar asko bete zituen, besteak beste, Sinaloako operazio buru eta Mexikoko hiriburua hartzen zuen 4. gune militarreko komandante. 1929ko apirilaren 16tik aurrera dibisioko jenerala izan zen.
Soro

**Soro** hitzak adiera desberdinak ditu:
* Soroa, nekazaritzan lantzen den edo landu daitekeen lur-eremua.
* Soroa, belardia, belar saila.
* Soroa, bigarren ebakialdiko belarra.
* Soroa, iratze eta onddoetan, esporangio-multzoa.
* Sorø: Danimarkako hiria.

## Erreferentziak
Carlos C. Echeverría

**Carlos C. Echeverría** jenerala Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen militar mexikarra izan zen. Cosalán jaio zen, Sinaloan. Abokatu ikasketak egin zituen. Maderismoarekin sinpatizatu zuen, eta, ondoren, mugimendu konstituzionalistarekin bat egin zuen. Brigadier jeneralaren maila izan zuen indar villistetan. Tepic lurraldeko gobernadore eta komandante militarra izan zen. Ondoren, Sinaloako Estatuko Justizia Auzitegi Nagusiko magistratu izan zen, eta, ondoren, Barruti Federaleko Auzitegi Nagusiko magistratu. Mexiko Hirian hil zen 1932an.

## Bibliografia 
* NARANJO, Francisco (1935). Diccionario biográfico Revolucionario (Imprenta Editorial "Cosmos" edición). México.
Macario Gaxiola

**Macario Gaxiola Urias** (Angostura, 1890 &ndash; Mexiko Hiria, 1953) Mexikoko Iraultzan parte hartu zuen militar eta politikari mexikarra izan zen.

Victoriano Huertaren aurka borrokatu zuen, eta Ipar-mendebaldeko Armadako bataloi-buru eta jeneral izatera iritsi zen, Álvaro Obregón buru zuena. 1914ko urrian Aguascalientes Konbentzioaren ordezkari izan zen, non Venustiano Carranzaren erretiroaren alde bozkatu zuen. Agua Prietaren Planaren alde izan zen. Marías uharteetako penala zuzendu zuen, eta, ondoren, Sinaloako gobernaria izan zen 1929tik 1932ra. Hil zenean, 1953an, errepublikaren senataria zen.

## Bibliografia 
* NARANJO, Francisco (1935). Diccionario biográfico Revolucionario (Imprenta Editorial "Cosmos" edición). México.
Ciudad Ayala

**Ciudad Ayala**, lehen **San José Mapachtlan**, Ayala udalaren burua da. Cuautlaren hegoaldean dago, Morelos estatuan (Mexikon). Udalerri berean Anenecuilco, Tenextepango, Apatlaco eta Chinameca daude. 2010ean 6.777 biztanle zituen. Cuernavacatik, estatuaren hiriburutik, 60 kilometrotara dago. Cauatla, estatuaren bigarren hiria, sei kilometrotan dago. Hiri honetan 1919an Emiliano Zapata iraultzailea tiroz hil zuten.

## Mapachtlan 
**Mapachtlan** nahuatl hizkuntzaz mapatxe asko dagoen tokia da.

## Historia 
Hiriaren webgunean horrela azaltzen du lekuaren historia: 1603an Don Nicolás Abadek San Francisco Mapachtlan Hacienda izenarekin ezagutzen zen etxaldea eraikitzeko agindua eman zuen. 1615ean kongregazio mailara iritsi zen.
1750ean, bertakoek eliza eraiki zuten,guneari José de Mapachtlan deituz. 1834an, Mexikoko Estatuaren Kongresu Legegilearen ekimenez, udalaren kategoriara eman zitzaion. 1868an, maiatzaren 13an, San Jose Mapachlan izena baztertu zen Villa de Ayala izena hartzeko; izen berria Francisco Ayala matxinatuaren omenez eman zitzaion. 1869 apirilaren 17tik Aiarako udalerria, Morelos estatu berriaren parte da.

## Ekonomia 
Nekazaritza da sektore nagusia. Landatzen diren labore nagusiak hauek dira: artoa, arroza, azukre-kanabera, sorgo... Abeltzaintza ere badu bere garrantzia. Bainuetxeek eta herrietako festek turismoa erakartzen dute halaber.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Udalaren webgune ofiziala.
* :Ayalaren gaineko informazioak.
Melchor Múzquiz

**José Ventura Melchor Ciriaco de Eca y Múzquiz de Arrieta** ( Santa Rosa, Coahuila ; 1790eko urtarrilaren 5a - Mexiko Hiria, 1844ko abenduaren 14a**), Melchor Múzquiz** izenarekin ezaguna, militar eta politikari mexikarra izan zen. Mexikoko presidentea izan zen 1832an eta aurretik Mexikoko Estatuko gobernadorea.

## Jatorria eta prestakuntza militarra 
Santa Rosan (gaur egun Múzquiz) jaio zen, gaur egungo Coahuila estatuan, 1790eko urtarrilaren 5ean. Blas María de Eca y Múzquiz tenientearen eta haren emazte Juana Francisca de Arrieta andrearen semea izan zen, biak euskal jatorrikoak. Eliza parrokialean bataiatu zuten, jaio zen lekuan, urte bereko apirilaren 14an.

Múzquiz ikasle zela, independentzia gerra piztu zen eta 1811 hasieran San Ildefonso Ikastetxean ikasketak utzi zituen Ignacio López Rayón matxinatuak Zinacantepecen zituen tropekin bat egiteko. Koronel mailara igota, Guadalupe Victoria jeneralaren agindupean borrokatu zuen. Independentzia lortuta, Múzquiz Mexikoko Estatuko gobernadorea izan zen 1824an, Pueblako komandante militarra 1829an eta, ondoren, dibisioko jenerala. 1832ko abuztuaren 14tik abenduaren 24ra arte hartu zuen presidente kargua.

## Kanpo estekak
2012ko Flandriako Tourra

**2012ko Flandriako Tourra** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 96. edizioa izan zen. 2012ko apirilaren 1ean egin zuten Brujas eta Oudenaarde artean, 256,9 kilometroko ibilbidearekin. Ibilbidean 16 mendate igo zituzten. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
2009ko Flandriako Tourra

**2009ko Flandriako Tourra** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 93. edizioa izan zen. 2009ko apirilaren 5ean egin zuten Brujas eta Meerbeke artean, 259,7 kilometroko ibilbidearekin. Ibilbidean 17 mendate igo zituzten. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

Ibilbidean Txente García Acosta nafarra erori eta ezker besoko erradio hautsi zuen.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dean Acheson

**Dean Gooderham Acheson** (Middletown, Connecticut, 1893ko apirilaren 11 &ndash; Sandy Spring, Maryland, 1971ko urriaren 12a) estatubatuar abokatu eta politikaria izan zen.

Harvardeko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean ikasi zuen. Estatu Batuetako Alderdi Demokratako kide izan zen. Bere lehen kargua Franklin Roosevelt presidentearen gobernuan izan zuen altxorraren idazkariorde gisa. Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuetako politika ekonomikoaren ardura izan zuen eta Erresuma Batuari berrarmatzeko politikan lagundu zion. 1944an Bretton Woodseko Konferentzian parte hartu zuen.

Harry Truman presidentearen Estatu-idazkaria izan zen 1849tik 1953ra. Estatu Batuetako politikaren zuzendaritzan paper garrantzitsua izan zuen Gerra Hotzean. Marshall Plana, Truman doktrina eta NATO diseinatzen lagundu zuen.

1950eko ekainean Truman konbentzitu zuen Koreako Gerran esku hartzeko. Halaber, Indotxinako frantsesei aholkulariak bidaltzeko konbentzitu zuen. Ondoren, John F. Kennedyk aholkua eskatu zion Kubako Krisialdian.

## Lanak 
* *Present at the Creation: My Years at the State Department*, 1970eko Pulitzer Saria Historian

## Kanpo estekak
Iraultza Demokratikoaren Alderdia

**Iraultza Demokratikoaren Alderdia** ( edo **PRD**) Mexikoko alderdi politiko bat da, 1989ko maiatzaren 5ean sortua. 2006ko eta 2012ko hauteskundeetan koalizioen buru izan zen, eta bigarren indar elektorala izan ziren. Gaur egun Michoacán eta Quintana Roo estatuetan gobernatzen du. Bere leloa "demokrazia orain, aberria guztiontzat!" () da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celia del Palacio

**Celia del Palacio Montiel** (Durango, Mexiko, 1960) historialaria, ikertzailea eta feminista da.

## Biografia 
Mexiko hirian jaio zen guraso durangarrengandik, eta nerabezaroan Guadalajarara joan zen bizitzera, eta han eman zuen bere bizitzaren zatirik handiena. Gaur egun Xalapan bizi da, Veracruzen. Bere esanetan Chilanga jaiotzagatik, durangarra eskubideagatik eta herentziagatik, tapatia adopzioagatik eta veracruztarra bizilekuagatik eta maitasunagatik.

Historian doktorea da UNAMen, Ikertzaileen Sistema Nazionaleko 3. mailako kidea, Mexikoko Zientziaren eta Nazioarteko Pen Klubaren Akademiako kidea. Gaur egun, Veracruzana Unibertsitateko Kulturaren eta Komunikazioaren Ikasketa Zentroko koordinatzailea, eta bertan egiten ditu ikerketa eta irakaskuntza-lanak.

## Argitalpenak 
### Saiakera 
* *Porque la lucha por un hijo no termina…» Testimonios de las madres del Colectivo Familias de Desaparecidos Orizaba-Córdoba (2020);*
* *Pasado y presente. 220 años de periodismo en Veracruz* (2015)
* *Catálogos de la Hemerografía de Jalisco* (2006) *y Veracruz* (2005);
* *La Disputa por las conciencias. Los inicios de la prensa en Guadalajara, 1792-1835* (2001);
* *La primera generación romántica de Guadalajara. La Falange de Estudio, 1852.* (1994);
* *De taller artesanal a periódico industrial. La Gaceta de Guadalajara. 1902-1914* (1994).

### Eleberriak 
* *No me alcanzará la vida* (Suma de Letras, 2008), Mexikoko erreforma gerrari buruzko eleberri historikoa.
* *Leona* (Suma de letras, 2010) Leona Vicario indenpendentzia heroinaz.
* *Mujeres de la Tormenta* (Suma de Letras, 2012), sobre las brujas y activistas de Veracruz desde el siglo XVI al XXI mendeko Veracruzko sorginez eta aktibistez.
* *Hollywood era el cielo* (Suma de Letras, 2014),
* *Lupe Vélez* artistaren biografia nobelatua.
* *Adictas a la Insurgencia, (*Punto de Lectura, 2010) Independentzia Gerrako emakumeez.
* *El camino del fuego* (2020)

### Poesia 
* *Espirales del deseo.* El Mimeógrafo del Fauno. Sinaloa. 1986.
* *Otra bugambilia en la ventana*. Poética de la Tierra-FONCA. Sinaloa. 1992
* *Poesía Reunida*. Ed. Nosotros. Xalapa, Ver. 1999
* *Manantial de Arena*. Ed. El Ángel del Deseo. Guadalajara, Jal. 2001

## Sariak 
* 2010eko Kazetaritza Sari Nazionala irabazi zuen Mexikoko prentsaren historiari buruzko Zócalo aldizkarian argitaratutako lau gehigarrirengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Celia del Palacioren curriculuma
* Celia del Palacio. Instagram
* Facebook. Celia del Palacio Montiel
Alderdi Iraultzaile Instituzionala

**Alderdi Iraultzaile Instituzionala** ( edo **PRI**) Mexikoko alderdi politiko bat da, Plutarco Elías Calles presidente ohiak Alderdi Nazional Iraultzaile izenpean 1929ko martxoaren 4an sortua. Hirurogeita hamar urtez jarraian, 1930etik 2000ra, herrialdeko alderdi nagusia izan zen. 1988an bere zatiketarik handiena jasan zuen, Korronte Demokratikoa banandu zenean. Zatiketak Iraultza Demokratikoaren Alderdiaren sorrera eragin zuen.

Bederatzi hamarkadatan zehar, alderdiak ideologia ugari izan ditu, askotan presidenteak berak erabakitakoak. Bere hastapenetan, ezkertiar idealak zituen alderdi bezala definitu zen, amaitu berri zen Mexikoko Iraultzak markatua. 1980ko hamarkadan, alderdiari hainbat erreforma neoliberal egin zizkioten, eta erreforma horiek zentro-eskuineko politika gisa identifikatutariko egungo joera eragin zuten: Estatuko enpresen pribatizazioa, Eliza katolikoarekiko harremanak berrezartzea eta merkatu askeko kapitalismoa ezartzea, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félix María Zuloaga

**Félix María Zuloaga Trillo**, (Álamos, Sonora, 1813ko martxoaren 31-Mexiko Hiria, 1898ko otsailaren 11a) Tacubayako Planaren buru izan zen militar eta politikari mexikar bat izan zen, 1857ko Konstituzioa onartzen ez zuena, eta, honen bidez, Mexikoko Presidente izendatu zuten bitarteko bezala, Benito Juárez presidente konstituzionalaren aurka. Bere izendapena Erreforma Gerraren hasieran eman zen, garai horretan errepublikak bi presidente izan zituelarik.

## Kanpo estekak 
* Biografia laburra
Ekintza Nazionaleko Alderdia

**Ekintza Nazionaleko Alderdia** ( edo **PAN**) Mexikoko alderdi politiko bat da, 1939ko irailaren 16an sortua. Alderdi politiko laikoa da, demokrazia kristauaren ideiekin bat datorrena. Bere estatutuen arabera, kristau humanismoa da bere posizio ideologikoa, bere ustez zentrista dena.

Gaur egun, familiaren balioak, haurtzaroaren eskubideak, bizitzaren aldeko mugimendua, genero-parekotasuna, energia jasangarrien erabilera, independentzia judiziala, botere-banaketa, federalismoa, hauteskundeen bigarren itzulia eta nazio-segurtasuna indartzea defendatzen ditu.

2020ko ekainean Aguascalientes, Hego Kalifornia Beherea, Chihuahua, Durango, Guanajuato, Nayarit, Querétaro, Tamaulipas eta Yucatán estatuak gobernatzen zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak