Kathrin Barboza Marquez

**Kathrin Barboza Márquez** (Cochabamba, Bolivia, 1983) boliviar biologo eta ikerlaria da, saguzarretan aditua. 2006an, desagertuta zegoela uste zen espezie bat aurkitu zuten, eta 2010ean National Geographic-en "Esploratzaile Gazteentzako Beka" jaso zuen. 2012an, UNESCOren Emakumezko Zientzialarien L'Oréal saria irabazi zuen Boliviako lehen zientzialaria izan zen, eta 2013an, BBCk Latinoamerikako hamar zientzia-emakume garrantzitsuenen artean izendatu zuen.

## Biografia 
Kathrin Barboza Márquez 1983an jaio zen eta Cochabamban hazi zen, Bolivian. Mario Pablo Barboza Céspedes eta María Alcira Márquez Zuritaren alaba bakarra zen. San Simoneko Unibertsitate Nagusian (UMSS) ikasi zuen, Biodibertsitate eta Genetika Zentroan. Graduondoko ikasketekin Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatean jarraitu zuen, Biologian eta Eremu Tropikalen Kontserbazioan Maistratza lortzeko. Graduko programa Espainiako Ikerketa Zientifikoko Goi Kontseiluak eskaini zuen, baina eskolak Quiton osatu zituen, Ekuadorreko Unibertsitate Zentralarekin egindako ikerketa kooperaziorako akordio baten bidez.

## Saguzarretan espezializatutako ikasketak 
ezkerrera|thumb|Lonchorhina aurita saguzarra, desagertutzat jotzen zena Barbozak egindako ikerketetara arte.
2006an, Barbozak eta lankide batek, Aideé Vargasek, duela 72 urte Bolivian desagertutako espezie bat aurkitu zuten berriro. Boliviako saguzar ezpata-sudurra (*Lonchorhina aurita*) izenez ezagutzen den espeziea babestuta dago orain Santa Cruz Departamenduko San Juan de Corralito Hiriko Santutegi Ekologikoa izenez ezagutzen den eremuan, Angel Sandoval probintzian. Latinoamerikan saguzar espezie bat babesteko berariaz izendatutako lehen eremua da.

Barbozak beka bat irabazi zuen 2007an Panamako Barro Isla de Coloradon ikerketa bat gidatzeko, Ikerketa Tropikalen Smithsonian Institutuak finantzatuta. Bere proiektua basoan eta uharteetako mugek uharteko saguzarren habitatean zituzten eraginetan oinarritzen zen. Panamako lana bukatzean, Barbozak National Geographic-eko Esploratzaile Gazteen Beka irabazi zuen 2009an. Boliviako iparraldeko beniar lautadan saguzarren akustikari buruzko ikerketa bat zuzentzeko erabili zituen bekaren diruak. Boliviako saguzar intsektujaleen frekuentziak ekolokalizatzeko lehen liburutegietako bat sortu zuen. Gainera, beste zientzialari batzuekin batera parasitismo-azterketa bat gidatu zuten lautadetako saguzar populazioan. Ordura arte ez zen ikerketarik egin saguzarren kolonietako parasitismoa aztertzeko. Zientzialariek laino-sareak erabili zituzten Espirituko Fauna eta Floraren Babeslekuan bost hilabetez beren aztergaiak harrapatu eta askatzeko. Horren ondorioz, akaroen eta akainen 20 morfotipo baino gehiago katalogatu zituzten, eta ikerketek aurrera jarraitzen dute gainerako laginak identifikatzeko.

2010etik, Barboza herrialde askotara joan zen, eta saguzarren bioakustikari eta horrek gizarteari dakarzkion onurei buruz irakatsi zuen. Nagusiki, bi saguzar mota daude: intsektuak jaten dituztenak eta landareak polinizatzen dituztenak. Intsektuak jaten dituztenek izurriteak kontrolatzeko zerbitzu garrantzitsuak ematen dizkiete landare zoomofiloei, adibidez agabeari, tekila egiteko erabiltzen dena, mangoei, platanoei eta guaiabei ere. 2012an, Emakumezko Zientzialarien L'Oréal-UNESCO saria eman zioten emakumezko zientzialariak ikustarazteko helburuaz sorturiko saria. Barboza izan zen hori irabazi zuen lehenengo emakume boliviarra. Bere saria saguzarren ultrasoinuen espektroaren ikerketan sakontzeko erabili zuen, hau ez baitago giza entzumenaren barruan. Deiaren modua, frekuentzia, iraupena eta taupada-tarteak grabatuta daude saguzarrak komunikatzen ari diren edo janari bila ari diren zehazteko, baina lotuta dago, halaber, eremu seguruetan zer espezie bizi den zehazteko. Doktoretza-ikerketaren parte gisa, Barbozak saguzar espeziea aztertu zuen Madrilen, Natur Zientzien Museo Nazionalarekin batera, non saguzar espezie natiboetatik 27 arriskuan dauden. Madrilen ikerketa amaitu ondoren, Barboza Cochabambara itzuli zen bere PhD lana amaitzeko eta Bolivian Saguzarren Kontserbaziorako eta Saguzarren Kontserbaziorako Latinoamerikako Sarearekin proiektuetan parte hartzeko. 2013an, BBCk Latinoamerikako hamar emakume zientzialari nagusietako bat izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Hitzaldia TEDxUPB erakundean: ENTRE MITOS Y MURCIÉLAGOS: Explorando su rol vital en los ecosistemas, (Gazteleraz)
**Los Tiempos Digital* Podcast-ean elkarrizketa, Kathrin Barboza Marquez, científica destacada de Bolivia (Gazteleraz)