open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vittorio Alfieri

**Vittorio Alfieri** kondea ( ahoskatua; Asti, Piemonte,  - Florentzia, ) italiar antzerkigile eta olerkari izan zen. Europan zehar bidaiatu ondoren (1767-1772), Turina itzulirik literaturari lotu zitzaion behin betiko. Bere literatura-lanak *Risorgimento*ko giroa sortzen lagundu zuen. Plutarkoren *Bizitza paraleloak* eraginiko zirrarak tragediak idaztera bultzatu zuen (hemeretzi guztira, 1774tik 1787ra). Hasieran, Frantziako Iraultzaren aldekoa izan bazen ere, gerora haren aurka bihurtu zen, eta frantziarren aurkako kritika gogorra idatziz (*Il Misogallo*). Maitasunezko bizitza eta idazle-kezkak zuzenki adierazi zituen bere lan lirikoan. Zenbait idazki politiko plazaratu zituen: *Tiraniari buruz* (1779), *Printzea eta literaturari buruz* (1786). Alfieriren literatura alderdirik behinena eta gaurkotasunik galdu ez duena antzerkia da: *Saul*, *Felipe*, *Polinize*, *Antigona*, *Agamemnon*, *Virginia*, *Oreste*, etab. Tragedia hauek harrera ezin hobea izan zuten Italian, antzerti nazional baten piztuera baitzekarten; gai klasikoak erabiliz, askatasun politiko eta moralaren defentsa aldarrikatzen dute, eta eragin handia izan dute erromantikoengan. Bere autobiografia, *Vita* (1803, *Bizitza*), hil ondoan argitaratua, da egile honen lan nagusia.
## Erreferentziak
Oscar Hijuelos

**Oscar Jerome Hijuelos** (New York, 1951ko abuztuaren 24a - *ibidem*, 2013ko urriaren 12a) estatubatuar idazlea izan zen.

Unibertsitate-ikasketak amaituta, buru-belarri hasi zen literaturan lanean. 1978an, Pushcart argitaletxeak idazle apartatzat ezagutu zuen, *Colón descubre América* narrazio laburrarengatik. Aipamen horren ondoren jaso zituen diru-laguntzei esker, idaztetik bizi ahal izan zuen 1980tik aurrera. 1983an, lehen eleberri luzea argitaratu zuen, *Our House in the Last World*. Eleberri hark 40ko hamarraldian Estatu Batuetara bizitzera joandako familia kubatar baten istorioa kontatzen du. Ahoa bete hortz utzi zituen kritikariak eta irakurleak, eta literaturako Rome sari ospetsua irabazi zuen. 1989an, bigarren eleberria aurkeztu zuen: *The Mambo Kings Play Songs of Love*. Aurrekoaren ildotik, Habanatik New Yorkera joan eta musikaz hiriko taberna latinoak alaitzen dituzten bi anaiaren gorabeherak kontatzen ditu. Bigarren eleberri horrek are harrera hobea izan zuen oraindik, eta Liburuaren Sari Nazionala eta Kritikarien Sari Nazionala irabazi zituen 1989an, eta Literaturako Pulitzer saria, 1990ean —sari hori lortu zuen lehen idazle hispanoa izan zen—. Hofstra Unibertsitateko irakasle izan zen, eta Duke Unibertsitateko Ingeleseko Departamentuan aritu zen.

## Lanak 
* *Our House in the Last World* (1983)
* *The Mambo Kings Play Songs of Love* (1989)
* ''The Fourteen Sisters of Emilio Montez O'Brien* (1993)
* *Mr. Ives' Christmas* (1995)
* *Empress of the Splendid Season* (1999)
* *A Simple Habana Melody (from when the world was good)* (2002)
* *Dark Dude* (2008)
* *Beautiful Maria of My Soul* (2010)
* *Thoughts Without Cigarettes: A Memoir'' (2011)

## Erreferentziak
Alonso Berruguete

**Alonso Berruguete**, izen osoa **Alonso González Berruguete** (Paredes de Nava, 1488 inguruan - Toledo, 1561), espainiar eskultore eta margolaria izan zen.

## Bizitza 
Pedroren semea eta haren ikaslea izan zen, dirudienez; 1508 inguruan Italiara joan zen, eta Erroman eta Florentzian egonaldiak egin zituen. Michelangeloren ikasle izan zen eta hari jarraituz sorturiko joera manieristari lotu zitzaion lehenetakoa izan zen. 1517an Espainian zegoen berriro eta ondoko urtean Karlos V.aren margolaria izan zen.

Eskultore gisa, Valladoliden, Salamancan eta Toledon aritu zen. Eskultura polikromoa landu zuen, dramatismo agerikoa, manierismoaren ikusmoldeak jarraitzen zituena, baina tradizio gotikoak erabat ahaztu gabe. 1523an, Mejoradako erretaula nagusia (Olmedo) egiteko kontratatu zuten. Ordukoa da, halaber, San Joan elizako *Ecce Homo*, Olmedokoa; lan erraldoi horietan daude Berrugueteren eskulturarik ezagunenak, hala nola *San Sebastian* ospetsua.

Valladoliden, Santiago elizako Epifaniaren erretaula egiteko kontratua 1537koa da. Berak eginak dira Toledoko katedraleko goiko aulkiteriaren erdia (1539) artzapezpikuaren aulkia, eta alabastroan landutako *Antzaldatzea*. Berrugueteren beste lan garrantzitsu batzuk dira *Salome* (1512-1517 ingurukoa) eta *Tavera kardinalaren hilobia* (1561).

## Erreferentziak
Renato Castellani

220px|thumb|eskuinera|Renato Castellani

**Renato Castellani** (Finale Ligure, Savona, Italia, 1913ko irailaren 4a - Roma, Italia, 1985eko abenduaren 28a) italiar zinemagilea izan zen.

## Biografia 
Arkitektura-ikasketak egin zituen Milanen. Mario Camerini eta Alessandro Blasettiren laguntzaile gisa hasi zen zineman lanean.

1941ean zuzendu zuen lehenengo lana: *Pistola tiroa*. Lan horretan 1930eko Errusian aristokraziaren jokabideak azaltzen ditu zehaztasun handiz. Ildo beretik egin zituen *Zaza* (1942) eta *Mendiko emakumea* (1943).

Gerra ondoren tetralogia moduko bat egin zuen, ohitura-ikerketa baten erara. *Nire semea irakasle *(1946), *Erromako eguzkipean *(1948), *Udaberria *(1949) eta *Deux sous d´espoir* (1951, Cannesko jaialdiko Urrezko Palma) lanetan malenkoniaz betetako umoreaz jende arrunta deskribatzen du.

Sustrai intelektualak bilatu zituen Shakespeare pantaila handira eramanaz: *Romeo eta Julieta *(1954). Film horrek Veneziako Urrezko Lehoia irabazi zuen. Ondoren egin zituen filmek ez zuten horrenbesteko arrakastarik izan: *Infernua hirian *(1958), *Bidelapurra *(1961), *Mare matto* (1963). *Questi fantasmi* (1967) eta *Una breve stagione* (1969) egin ondoren, telebistako lan didaktiko handietara jo zuen: *Vita di Leonardo* (1971), *Le Vol de la Joconde* (1977), *Giuseppe Verdi* (1982).

## Erreferentziak
Kweisi Mfume

**Kweisi Mfume** (jaiotza-izena: **Frizzell Gerald Gray** ; Baltimore, 1948ko urriaren 24a) estatubatuar buruzagi politikoa da.

Mfume Baltimoren jaio zen, eta han igaro zituen haurtzaroa eta gaztaroa, bitarteko handirik gabe. Eskolatik bota zuten, eta lagun-talde batekin bizi izan zen kalean, harik eta 16 urterekin, ama hil zitzaionean, etxera itzuli zen arte. 1972an hartu zuen Kweisi Mfume izena. Hurrengo urteetan, ikasketak egin zituen: 1976an, lizentzia lortu zuen Morgan Unibertsitatean, eta, 1976an, master-titulua, Johns Hopkins Unibertsitatean. Hurrengo hiru urteetan, irratian aritu zen lanean, musika-programa batean eta elkarrizketatzaile gisa. 1979an, Baltimoreko Udaleko zinegotzi hautatu zuten, eta, 1986an, Estatu Batuetako Legebiltzarreko kide. Legebiltzarrean, Banku, Finantza eta Hirigintza Batzordean eta Hezkuntza eta Laneko batzordeetan aritu zen, besteak beste. 1995ean, Congressional Black Caucuseko lehendakari hautatu zuten, eta Legebiltzarra utzi zuen. 1996an, National Association for the Advancement of Colored People (NAACP, Beltzen Sustapenerako Elkarte Nazionala) erakundearen buruzagitza hartu zuen. Eragin handia izan zuen Washingtonen 1990eko hamarraldian. 2006an, AEBetako Senaturako hautagai demokrata izateko aurkeztu zuen bere burua, baina Ben Cardin aukeratu zuten kargu horretarako.

## Erreferentziak
Enrique García Asensio

**Enrique García Asensio** (Valentzia, Espainia, ) espainiar orkestra-zuzendaria da.

## Bizitza 
Madrilgo Kontserbatorioan egin zituen ikasketak, eta hiri hartako unibertsitateko orkestra-zuzendari titular izan zen. Zuzendaritza-ikasketak Municheko Goi Mailako Eskolan osatu zituen, Lessingekin, eta Sienako Academia Chigianan, Celibidacherekin. RAI etxeak ematen duen Zuzendaritza Saria irabazi zuen 1962an, eta hurrengo urtean lortu zuen Sienako Akademiaren saria.

Las Palmasko Orkestra Filarmonikoko zuzendari titularra izan zen, eta orobat izan zen hiri hartako Kontserbatorioko zuzendaria. 1967an, New Yorkeko Mitropoulos saria eman zioten, eta Washingtongo Orkestra Sinfonikoko zuzendari-laguntzailea izan zen. 1966tik 1984ra, Radio Televisión Españolaren orkestra filarmonikoaren zuzendari titularra izan zen.

Garrantzi handiko lana egin du, orobat, Madrilgo Kontserbatorioan (hango katedraduna da 1970az gero), eta Dominikar Errepublikako Orkestra Sinfoniko Nazionalak antolatzen dituen orkestra-zuzendaritzako nazioarteko ikastaroetan. Mundu guztian zehar zuzendu ditu kontzertuak, eta zenbait egile espainiarren lanak estreinatu ditu, García Abrilenak, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Enrique García Asensioren webgunea
Bret Easton Ellis

**Bret Easton Ellis** (Los Angeles, 1964ko martxoaren 7a) estatubatuar idazlea da.

Hogei urte zituela, *Less than Zero* (1985) idatzi zuen. Lehen pertsonan idatzitako lana da, eta guraso aberatsen diru-gehiegikeriaren ondorioz asperturik eta galdurik bizi diren Hollywoodeko gazteen bizimodua azaltzen du. Gaien gordintasunak, batere apaindurarik gabeko estilo lehorrak, etorkizunik ezak eta pertsonaiek bizi duten miseria moralak eragin handia izan zuten irakurleengan, eta eleberria best-seller bihurtu zen 1980ko hamarraldian. Liburu hori argitaratu eta hiru urtera, *The Rules of Attraction* (1987) argitaratu zuen, lehenengo lanaren segida moduko bat. 1991n, *American Psycho* idatzi zuen, izugarrizko eskandalua eragin zuena. Lan horretako pertsonaia nagusiak, Patrick Batemanek, diru asko irabazten du, eta 1980ko hamarraldiko gizon idealaren araberakoa da, baina emakume gazteak torturatzen eta hiltzen ditu gauez. Lan horrek eztabaida izugarria eragin zuen, eta berehala izan zen best-sellerra mundu osoan. Gero, kontakizun-bildumak argitaratu zituen: *The Informers* (1994) eta *Glamorama* (1998). Azken eleberri horretan, New Yorkeko artisten bizimodua azaltzen du. Orduz geroztik, *Lunar Park* (2005) *Imperial Bedrooms* (2010) eta *The Shards* (2023) idatzi ditu. Zinemara eraman dira *Less than Zero*, *The Rules of Attraction*, *American Psycho* eta *The Informers*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bret Easton Ellisen web-orria
Odysseus Elytis

**Odysseas Alepoudellis**, , **Odysseas Elytis** Οδυσσέας Ελύτης izengoitia zuena (Heraklion, Kreta, 1911ko azaroaren 2a - Atenas, 1996ko martxoaren 18a), greziar olerkari eta saiakeragilea izan zen. Surrealismoaren eragina hasierako poesian nabaria du: *Orientabideak* (1940) eta *Lehen eguzkia* (1943). Haren ideiek, Greziako kolorez eta argiz jantziak, mirari sentikor baten irudia dute. Gero, lirismo tradizionalagorako joera eta tonu epiko zorrotza hartzen dute; egungo historiarekiko lotura hertsia agertzen du *Kantu heroiko elegiakoa, Albanian eroritako ikurrari* eta *Sei eta ausiki bat zerurako* (1960) liburuetan, eta orobat *To Axion Esti* (1959, *Bidezko da*), bere obrarik garrantzitsuenean. Beste poema-liburu interesgarriak ere baditu, hala nola *Monograma* (1972), *Igarlea* (1973), *Alabaordeak* (1974), *Vila Natacha* (1974), *Zeinuen araudia* (1977) eta, batez ere, *Maria Nefeli* (1979) aparta, etsita egon arren etorkizun handia duen emakume gazte baten irudian oinarritua. Prosan saiakerak, *Teofilo pintorea* (1973), *Paper irekiak* (1974) eta *Papadiamantisen xarma* (1976), eta itzulpen ugari egin ditu, besteak beste, *Berridazketa* (1976) liburuan bildutako Giraudoux, Maiakovski, Jouve, Lorca, Ungaretti eta Brechten lanenak. 1979an, Literaturako Nobel saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heinrich Friedrich Karl Reichsfreiherr vom und zum Stein

**Heinrich Friedrich Karl Reichsfreiherr vom und zum Stein**, ezagunagoa **Vom Stein baroia** gisa (Nassau, 1757ko urriaren 25a - Kappenberg, Westfalia, 1831ko ekainaren 29a), Prusiako politikaria izan zen.

## Biografia 
Aitoren semeen sendi batean jaio zen. Göttingenen egin zituen ikasketak. 1780an Prusiako erregearentzat lanean hasi zen eta hogeita bost urtez Prusiako ekonomia- eta industria-garapenari atxikia egon zen.

Frantziako Iraultzaren etsai amorratua zen; 1803an Prusiak beretu berri zituen lurraldeen administrazioaz arduratu zen. 1806an Finantza ministro izendatu zuten eta aurre egin zion Napoleonen zabalkundeari. 1807an oinarrizko berrikuntzak proposatu zituen: laborarien morrontza deuseztatzea, administrazio zentrala berriro antolatzea, gudarostea errotik eraberritzea. Baina Prusiako klase agintariak eta Napoleonek aurka egin zioten eta 1808ko azaroan kargua utzi eta erbesteratu behar izan zuen, Austriara hasieran eta Errusiara gero.

Errusiaren eta Prusiaren artean hitzarmen bat izenpetzea eta Frantziari gogor erasotzea proposatu zuen; borboitarren itzuleraren aldeko agertu zen eta Alemaniak Alsazia beretu zezala eskatu zuen; ez zuen lortu, ordea, Germaniako Inperioa berriro osatzea.

Vienako Batzarraren ondoren politika utzi eta 1819an Alemaniako Historia Elkartea sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Martin Ibarbia Maiz

**Martin Ibarbia Maiz** (Beasain, 1943ko uztailaren 29a) gipuzkoar ekoizlea da. Maisutza ikasi zuen eta, ondoren, masterra lortu Komunikazio eta Irudi Korporatiboan. Ikastolen inguruko ekimenetan, telebistan eta zinemaren inguruko lanetan aritu ondoren, *Kilometroak* ekimenaren sortzaileetako bat izan zen, besteak beste, baita Euskal Telebistaren Programa Zuzendaria ere 1981etik 1985era bitartean. 1988tik aurrera, Orio Produkzioak S.A. ekoiztetxeko zuzendari nagusia da, eta horren bidez hainbat telesail, saio eta dokumental ekoitzi ditu, telebistarako gehienbat. Aipagarriak, dira, besteak beste, ETBrako ekoitzi dituen *Hitzaro-Lengua Viva* eta *Sautrela* saioak, euskarari buruzkoa lehena eta literaturaren ingurukoa bigarrena. Euskadiko Filmotekako kidea da; erakunde horren lehendakari izan zen 1989tik 1995era, eta 1999ko martxoan berriz hautatu zuten kargu horretarako. Europako zinematekak elkartzen dituen Association Européene Inédits elkargoko lehendakariordea ere izan zen 1992tik 1995era. Eusko Ikaskuntzako Zinema Saileko lehenengo lehendakaria eta Batzorde Iraunkorreko kide izan da. Telebistarako saioak eta dokumentalak ekoizteaz gain, gidoilari- eta zuzendari-lanetan ere badihardu.

## Erreferentziak
Konstantinos Karamanlis

**Konstantinos Georgiou Karamanlis** (; Küpköy, Otomandar Inperioa, 1907ko martxoaren 8a - Atenas, Grezia, 1998ko apirilaren 23a) politikaria izan zen.

## Bizitza 
Zuzenbide-ikasketak egin zituen eta 1935etik aurrera politikan jardun zuen. 1946az geroztik ministro karguak izan zituen; 1955ean Papagos mariskalaren ondorengo izan zen gobernuburu gisa. 1959an Zuricheko ituna izenpetu zuen, Zipreko errepublika burujabetzat onartzen zuena. 1955-1963 bitartean gobernu batzordeko lehendakari izan zen, eta aldi berean eskuin muturreko Batasun Nazionala alderdiaren buruzagi.

Papandreuren Erdialdeko Batasunak lortu zuen hauteskundeetan garaipena; koronelek estatu kolpea eman zutenean erbesteratu behar izan zuen eta haiek gobernutik kendu arte ez zen Greziara itzuli (1974). Gobernu zibil bat osatzea hitzartu zuen militarrekin, eta bera izan zen gobernu haren lehendakaria. Hauteskundeen ondoren militarren estatu kolpe bat desegin zuen (1975). Harrezkero, Europako Ekonomia Elkartera eta Balkan herrietara hurbiltzen saiatu zen. 1977an Lehen Ministro izendatu zuten eta 1981ean errepublikako lehendakari, baina sozialistek irabazi zutenean, 1985ean, kargua utzi zuen. 1990ean, kontserbadoreek berriz garaipena lortu zutenean, itzuli zen lehendakaritzara.

## Erreferentziak
Juan de Valdés Leal

thumb|260px|Valdés Lealen *In ictu oculi*.
thumb|260px|Valdés Lealen *Finis gloriae mundi*.

**Juan de Valdés Leal** (Sevilla, Espainia, 1622ko maiatzaren 4a - Sevilla, 1690eko urriaren 15a) espainiar pintore, grabatzaile eta dekoratzaile barrokoa izan zen. Gai eta egoera lazgarriak, eta herioa pintatzeagatik da batez ere ezaguna.

## Biografia 
Haurretan Cordobara aldatu zen; Antonio del Castilloren ikasle izan zen han, eta haren eta Herrera Zaharraren eragina jaso zuen.
Oso gaztetan hasi zen margolari gisa eta 1640 eta 1650 hamarraldietan osatu zuen bere lehen aldia, Cordobako obrekin. Bere lehen lan ezaguna, *San Andres* koadroa (Cordobako San Frantzisko eliza), 1647koada eta lehenengo aldian aipagarriak ditu, halaber, "Zilarginen Ama Birjina" (Cordobako museoa) eta 1653an Carmonako Santa Clara elizarako kontrataturiko koadro sail bat, santu haren bizitzari buruzkoa ("Santa Clararen iragarmena", "Santa Clararen heriotza", etab.) eta batez ere Karmengo komentuko erretaulako margoak ("Igarlearen ametsa", "Karmengo Ama", "Aitzuloetako Ama" 1658), barrokismoa gehien antzematen zaion maisulana. Valdés Lealek dinamismo handiko obrak, oso irudi adierazgarriak egin zituen oro har, baina aldi honetako ezaugarri nagusia izan zen koloreen aberastasuna.

Bigarren aldia Sevillan igarotako urteetako obrek osatua da. Orduan iritsi zuen heldutasuna bere estiloak. Irudi luzeak, dinamikoak eta jarrera behartuak erabili zituen garai honetan. Azpimarratzekoak dira, besteak beste, Andre Maria Sortzez Garbia saila, San Diegoko, Lisboako eta Cadizko museoetan dauden koadroez osatua, besteren artean, San Jeronimo saila (Sevillako museoa), 1660 inguruan egin zituen, orobat, "Hutsaltasunaren alegoria" eta "Alañararen bihurtzea" (Yorkeko museoa), lehenengo izadi hilak, gerora nabarmenaraziko zuen jeneroko lehenak hain zuzen.

Azken urteetan (1669-1690) kolore ilunagoak eta gai makabroak erabili zituen batez ere; lehenengo aldiari jarraituz egin zituen, hala ere, Andre Maria Sortzez Garbia eta Jasokundea (Sevillako museoan biak). Bere bi obrarik ezagunenek ordea, azken urteetan Sevillako Karitatearen Ospitalerako egin zituen: *In ictu oculi* ("Herioaren garaipena") eta *Finis gloriae mundi* ("Munduko loriaren amaiera"); ez dute mugimendurik adierazten, eta, herioa hilkutxa eta sega daramatzala, eta hil-hoztegi bat irudikatzen dute, hurrenez hurren. Pintore dramatikoa eta bortitza izan zen, Sevillako eskola barrokoko maisurik handienetakoa.

## Erreferentziak
Jean-Pierre Papin

**Jean-Pierre Papin** ( ahoskatua; Boulogne-sur-Mer, Frantzia, 1963ko azaroaren 5a) frantses futbol-jokalaria da

## Biografia 
INF Vichy taldean hasi zen jokatzen, eta Valenciennesen gero, Frantziako Bigarren Mailan. 1985ean, Brugge taldeak hartu zuen, eta Belgikako Kopa irabazi zuen hurrengo urtean. 1986an, Olympique de Marseille taldeak fitxatu zuen, eta talde harekin Frantziako Txapelketako lau titulu irabazi zituen segidan (1989-1992), eta Frantziako Kopa bat (1989). Frantziako golegile nagusia izan zen bost urtez jarraian.

1992an, AC Milanek fitxatu zuen, eta Italiako bi liga irabazi zituen talde horrekin (1993 eta 1994), besteak beste, Marco van Basten eta Franco Baresi jokalariekin. 1994an, Alemaniara joan zen, Bayern Munichekoa taldean jokatzera, Lothar Matthäusekin, besteak beste. Talde harekin, 1996ko UEFAko Kopa irabazi zuen. Urte hartan bertan, Frantziara itzuli zen, Bordeleko Girondins taldean jokatzera. Europako Kopako bi finaletan parte hartu zuen (1991 eta 1993an), baina ez zuen behin ere irabazi. 1991n, Europako jokalari onena izendatu zuten.

Nazioarteko 48 partida jokatu zituen Frantziako selekzioarekin, eta 30 gol sartu zituen. 1986an, Mexikoko Munduko Txapelketan, Frantziako selekzioa hirugarren geratu zen.

Futbol profesionala utzi eta gero, entrenatzaile izan zen zenbait urtean, eta telebista eta irratiko esatari-lanetan ere aritu da.
## Erreferentziak
Antón García Abril

**Antón García Abril** (Teruel, Espainia,  - Madril, 2021eko martxoaren 17a) espainiar musikagilea izan zen.

## Bizitza 
Valentziako Kontserbatorioan egin zituen musikako lehenengo ikasketak, Palau maisuarekin, eta Madrilgo Kontserbatorioan jarraitu zituen, Julio Gómez maisuarekin. Sienan ere ikasi zuen, Vito Frazzi eta Paul van Kempen zituela irakasle. 1957tik 1969ra, solfeoko irakaslea izan zen Madrilgo Kontserbatorioan. 1959an, Amadeo Vivesen konpainiako musika-zuzendari izendatu zuten, eta Grupo Nueva Música taldearen sorreran ere parte hartu zuen. 1964an, Erromara joan zen, Petrassiren eskolak hartzera. 1974tik aurrera, konposizioko irakaslea izan zen Madrilgo Kontserbatorioan, eta San Fernandoko Arte Ederretako Akademiako kide izendatu zuten 1983an.

## Lanak 
Hauek dira García Abrilen lan aipagarrienak: *Concierto aguediano* (1978); *Celibidachiana* (1982), orkestrarako lanak; *Un millón de rosas* (1971) komedia; *Dos canciones sobre el alba del alhelí* eta *Ciclo de canciones gallegas* ahotserako musikaren sailean; *Divinas palabras* (1992) opera; *Concierto de las tierras altas* (1999); *Alba de los caminos* (2007); eta zinema eta telebistarako zenbait obra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Antón García Abrilen web-orria
Jacques Attali

**Jacques Attali** (Aljer, Aljeria, 1943) frantses politikaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Frantziako goi-mailako lau unibertsitatetan aritu zen ikasten, eta ekonomian, zientzia politikoetan, ingeniaritzan eta herri-administrazioan graduatu zen. Unibertsitateko irakasle itzal handiko bihurturik, liburu asko idatzi zituen: ekonomiaz, politikaz, biografiak, fikzioa eta abar. Filmak egiten eta abestiak idazten ere jardun zuen. Attali, ordea, ekonomian aditu zelako egin zen ezaguna. 1970eko hamarraldiaren hasieran sartu zen Frantziako Alderdi Sozialistan. 1981ean, François Mitterrand lehendakariaren aholkulari berezi izendatu zuten, eta, 1989an, estatu-kontseilari. Attalik asmamen oparoa zuen ekonomiatik at ere. Europa batu baten alde agertzen baitzen beti, berari eskaini zioten Berreraiketarako eta Garapenerako Europako Banku berriaren lehendakaritza. 1991n, izugarrizko laudorioak jaso zituen Estatu Batuetan, *Millennium* geopolitikako saiakera-bilduma ingelesez argitaratu zenean. Horietako batean, Attalik esan zuen Estatu Batuak Japoniaren eta Ozeano Bareko herrialdeen mende jarriko zela laster, amerikarrek ez bazuten produkzioa armagintza baino gogorrago bultzatzen. Gaur egun, PlaNet Finance erakundearen zuzendaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jacques Attaliren web-orria
*  Jacques Attaliren bloga
Jean Rouaud

**Jean Rouaud** (Nantes, 1952ko abenduaren 13a) frantses idazlea izan zen. Unibertsitate-ikasketak amaitu zituenez gero, hainbat lanbidetan jardun du Rouaudek. Parisko kiosko batean lanean ari zenean lortu zuen, hain zuzen ere, ospea, 1990eko Goncourt saria eman baitzioten *Les Champs d´honneur* (*Ohorearen zelaiak*) lehen eleberriagatik. Lan hartan, bere aitonak Lehen Mundu Gerran izandako bizipenak hartu zituen kontagai. Harrezkero, literaturan murgildu zen buru-belarri, eta beste lau eleberri luze argitaratu zituen ildo beretik: *Des hommes illustres* (1993, *Gizon ospetsuak*), *Monde à peu près* (1996, *Mundua gutxi gorabehera*), *Très riches heures* (1997,*Hiru ordu aberats*) eta *Pour vos cadeaux* (1998, *Zure opariengatik*). Idazleak bere familiaren istorio txiki eta handiak agertzen ditu lan guztietan, eta, hala, kontakizun oso, zabal eta orokorra ari da osatzen. Prosa bikaina darabil Rouaudek, lirika eta epika bateratuz, antzinako kronika bat idazten ari balitz bezala. Umore handiz idatziak dira kontakizunak, nahiz eta doinu gazi-gozoa duten, ironia eta samurtasuna bateraturik. Gaurko zenbait idazle ospetsuren eragina nabarmentzekoa da haren obran, Faulknerrena eta Nabokovena, adibidez. Hauek ditu azken idazlanak: *La Fiancée juive* (2008, *Emaztegai judua*), *La Femme promise* (2009, *Emakume promestua*), *Évangile (selon moi)* (2010, *Ebanjelioa, nire iritziz*) eta *Comment Gagner Sa Vie Honnêtement* (2011, *Nola irabazi bizibidea zintzotasunez*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jean Rouauden web-orria
Emilio Sánchez Vicario

**Emilio Ángel Sánchez Vicario** (Madril, ) espainiar tenis-jokalari ohia da. Arantxa Sánchez Vicarioren anaia. ATPko bosgarren izatera iritsi zen. 1983tik 1989ra, hainbatetan izan zen Espainiako txapeldun. Nazioarteko txapelketei dagokionez, finalista izan zen 1981ean Hamasei Urtetik Beherakoen Europako Txapelketan. Hurrengo bi urteetan, Valerio Kopako finalista izan zen. 1983an, Hemezortzi Urtetik Beherakoen Txapelketako bigarrena izan zen. 1984an, Davis Kopan egin zuen debuta, Campiñas Lehiaketa irabazi zuen, eta Bariko Sari Nagusian finalerdietan geratu zen. 1986an, Munich eta Nizako irekiak irabazi zituen. 1987an, aipatzekoa da Roland Garros eta Wimbledon txapelketetan final-hamaseigarrenetara iritsi izana. Urte horretan bertan, Frantziako Nazioarteko Txapelketa eta Estatu Batuetako Irekia irabazi zituen. 1988an, Wimbledoneko finaletara iritsi zen, eta, 1990ean, ATPko zazpigarren izatera iritsi zen. 1992an, irabazle izan zen bakarka eta bikoteka (Casalekin) Sydney, Hanburgo, Kitzbuhel eta Bordelen. 1993an, ez zuen txapelketarik irabazi bakarka, baina bai bikoteka, Genoa, Tel Aviv, Sao Paulo eta Palermon. Urte horretan, ATPren 41. lekura jaitsi zen.

Bestalde, TVEko esataria eta tenis-entrenatzailea izan da. Davis Kopako Espainiako taldeko kapitaina izan zen hiru urtez, eta kargua utzi egingo zuela adierazi zuen 2008an, Espainiako taldeak irabazi eta gero.

## Erreferentziak
Spiro Agnew

**Spiro Theodore Agnew** (Baltimore, Maryland,  - Berlin, Maryland, ) estatubatuar politikaria izan zen. Aita jatorriz grekoa zuen. Zuzenbide-ikasketak egin zituen Baltimoreko Unibertsitatean. 1944an, Estatu Batuetako armadan egin zuen soldadutza, Frantzian eta Alemanian, eta, Koreako Gerraren garaian, beste urtebetez armadara deitu eta bost domina eman zizkioten. Bizitza zibilera itzuli zenean, Baltimoreko abokatu-bulego batean sartu zen, eta berehalaxe hasi zen politikan lanean. Lehenik Diru Kontuen Elkarte Nazionaleko zuzendaria izan zen, eta bere estatuko gobernadore hautatu zuten 1966an. 1968an, lehendakaritzarako hautagai errepublikanoak, Richard Nixonek, bere lehendakariorde izateko aukeratu zuen. Errepublikanoek hauteskundeak irabazi zutenez, Estatu Batuetako 39. lehendakariordea bilakatu zen Agnew. 1973an, ustelkeria eta zerga-iruzurra egitearen salaketapean, dimititu egin zuen, eta Gerald Fordek hartu zuen lehendakariorde-kargua. Abokatuen Elkargotik ere egotzi zuten. 1995ean, Estatu Batuetako senatuak omenaldi bat eskaini zion, eta marmolezko busto bat ipini zuten haren ohorez senatuaren egoitzan, Estatu Batuetako lehendakariordeari dagokionez senatuko lehendakari izan baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Éric Rochant

**Éric Rochant** (Paris, Frantzia, ) zinema-zuzendaria da.

## Bizitza 
IDHEC Zinema Eskolan lortu zuen zuzendari-diploma, eta film laburrak egiten hasi zen film luzeak egiteko baliabideak eskuratzearren. Film labur haietako batekin, *Présence féminine* filmarekin (1987, *Presentzia femeninoa*), hainbat sari eta arrakasta handia lortu zuen, eta horrela hasi zen hurrengo proiektua aurrera ateratzeko lehen harremanak egiten. Hurrengo film hori izan zen Rochantek egindako lehenengo film luzea: *Un monde sans pitié* (1989, *Mundu gupidagabea*), zeinetan aztertu baitzuen gazteriaren etsipena eta etorkizun iluna. Film hari esker, bere unibertso propioa sortzea lortu zuen Rochantek, eta, arrakastaz baliaturik, proiektu handi garesti bat proposatu zion Gaumont etxeari: *Les patriotes* (1994, *Abertzaleak *). Oinarri psikologikoko ekintza-filma izan zen hura, nazioarteko espioitzako gertaerak kontagai dituena. Mossad israeldar zerbitzu sekretuaren berri ematen du, eta helburuen eta helburuak lortzeko baliabideen zilegitasunaren inguruko gogoeta proposatzen dio Rochantek ikusleari, gai hori aitzakia harturik.

Film haren ondoren, proiektu handinahiak alde batera utzi, eta hasierako joeretara itzuli zen *Anna Oz* filmarekin (1996). Orduz geroztik, *Total Western* (2000) eta ''L'Ecole pour tous* (2006) film luzeak eta *Mafiosa, le clan* (2008 eta 2010) telesaila egin ditu.

## Filmography (director) 
* 1984 - *Comme les doigts de la main*
* 1985 - *French Lovers*
* 1987 - *Présence féminine*
* 1989 - *Un monde sans pitié*
* 1990 - *Aux yeux du monde*
* 1994 - *Les patriotes*
* 1996 - *Anna Oz*
* 1997 - *Vive la République*
* 2000 - *Total Western*
* 2006 - *L'Ecole pour tous*
* 2013 - *Möbius'', Jean Dujardinekin batera

## Erreferentziak
Anton Webern

**Anton Webern** (Viena, 1883ko abenduaren 3a - Mittersill, Salzburgo, 1945eko irailaren 15a) austriar musikagilea izan zen.

1902. urtean Vienako unibertsitatean sartu zen eta Guido Adlerrekin musikologia-ikasketak egin zituen. Heinrich Isaacen *Choralis Constantinus* eta Errenazimentuko flandestar musikagileen kontrapuntuari buruzko doktore-tesia idatzi zuen. 1904-1908. urteetan Arnold Schönbergen ikasle izan zen, eta geroago lankide, Vienako Musika Funtzio Pribatuen Elkartean. 1908tik aurrera Viena, Danzig, Praga eta beste hiri batzuetako antzokietako zuzendari izan zen. 1922-1934. urteetan Vienako Langileen Orkestra Sinfonikoaren kontzertuetako zuzendari izan zen. Zenbait alditan BBCko orkestrako zuzendari gonbidatua ere izan zen.

Alban Bergekin batera, Schoenbergen eskolako musikagile nagusietako bat izan zen, eta teknika dodekafoniko edo hamabi soinukoetan maisu. Webernen musikaren ezaugarri nagusiak musika tresnen konbinazio bitxiak, doinu etenak eta laburtasuna dira. Lan aipagarriak ditu: *Passacaglia* (1908); *5 mugimendu* (1909); *Sei lan orkestrarako * (1910); *6 Bagatelles* (1913); *Begietako argia* (1935), korurako; *Bariazioak * (1940); bi kantata (1939-1943); liedak; kanonak eta beste musikagileen lanen moldaketak.

## Erreferentziak
Michel Tournier

**Michel Tournier** (Paris, Frantzia, 1924ko abenduaren 19a - Choisel, Frantzia, 2016ko urtarrilaren 18a) frantsesezko idazlea izan zen.

## Bizitza 
Zuzenbide, Filosofia eta Literaturako ikasketak egin zituen, Parisen eta Alemanian. Berehalako arrakasta izan zuen, bai kritikarien artean bai irakurleen artean. Izan ere, *Vendredi ou les limbres du Pacifique* (1967, *Ostirala edo Pazifikoko linboak*) lehen eleberriarekin, Frantziako Akademiaren Eleberri Saria irabazi zuen, eta bigarrenarekin —*Le roi des aulnes* (1970, *Haltzen erregea*)—, Goncourt saria. Tournierrek garrantzi handia eman zion lengoaiari eleberriaren idazketan. Garai bateko gaiak, mitoak eta elezaharrak baliatu zituen sarritan. Lehen eleberria, adibidez, Robinsonen mitoaren aldaera bat da: Robinson zibilizaziotik urrundutako bizimodu batera erakartzen du Ostiralek, eta ez alderantziz, Daniel Defoeren obran bezala.

Beste zenbait lan aipagarri: *Le méteores* (1975, *Meteoroak*), *Gaspard, Melchior et Balthazar* (1980, *Gaspar, Meltxor eta Baltasar*), *La goutte d´or* (1985, *Urrezko tanta*) eta *Gilles et Jeanne* (1983, *Gilles eta Jeanne*). Ipuingile gisa, aipagarriak ditu, besteak beste, *Le coq de bruyère* (1978, *Basoilarra*), *Angus* (1988), *Barbedor* (1980) eta *Sept contes* (1998, *Zazpi ipuin*). Saiakera ere idatzi du: *Le vent Paraclet* (1977, *Paraklito haizea*), *Le vol du vampire* (1981, *Banpiroaren hegaldia*), *Célébrations* (1999, *Ospakizunak*) eta ''Je m'avance masqué'' (2010).

## Erreferentziak
Howard Hathaway Aiken

**Howard Hathaway Aiken** (Hoboken, New Jersey, 1900eko martxoaren 8a - St Louis, Missouri, 1973ko martxoaren 14a) estatubatuar matematikaria izan zen.

thumb|ezkerrera|250 px|alt=Harvard Mark I Howard H. Aiken|Harvard Mark I edo IBM ASCC, Howard H. Aikenek asmatutako ordenagailua (Harvard Unibertsitatea)

Madison-Wisconsingo Unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta Harvarden bukatu zuen doktoregoa, 1939an. Ikasle graduatua zela, konputagailu handi bat eraikitzeari ekin zion Harvardeko Fisika Departamentuan. Zera nahi zuen: zenbakizko tekniken bidez eta kalkulu asko eginez bakarrik ebatz zitekeen ekuazio diferentzialen sistema baten ebazpena bilatu. Gero, makina nola asmatu zuen azaltzen zuen txostena idatzi zuen, eta horri esker hasi zen lanean IBMn. Hala, ASCC konputagailua —*Automatic Sequence Controlled Calculator*— sortu zuen 1943an. Urtebete geroago, Harvardera eraman zuten konputagailua, eta Aiken hura hobetzen hasi zen, Hopperen laguntzaz. Horrela, 1947an, Harvard Mark II sortu zuten, makina osorik elektronikoa. Konputagailu-eraikuntza ez ezik, elektronika eta kommutazio-teoria ere landu zituzten. 1964an, Harry M. Goode Memorial saria eman zion Aikeni Konputagailu Elkarteak. Sari ugari jaso zituen beste herrialde askotan, besteak beste, Frantzian, Herbehereetan, Belgikan eta Alemanian.

## Erreferentziak
Omero Antonutti

**Omero Antonutti** (Basiliano, Italia, 1935eko abuztuaren 3a - Udine, 2019ko azaroaren 5a) italiar antzezlea izan zen.

## Biografia 
Triesteko Arte Dramatikoko Akademian egin zituen ikasketak. Antzerkiko aktore gisa lan egin zuen zenbait urtez, Triesten eta Genovan, batik bat. Taviani anaiek eman zioten famatu egiteko aukera, *Padre Padrone* (1977) filmean aitaren papera eman ziotenean. Garrantzitsuak izan ziren Taviani anaiak Antonuttiren karreran, eta, lehen aipatuaz gainera, *La notte di San Lorenzo* (1982), *Kaos* (1984) filmeko *Colloquio con la madre* pasartea —Luigi Pirandelloren papera eginez— eta *Good Morning Babilonia* (1986, Estatu Batuetan) egin zituen haiekin. Espainiar zuzendariekin ere film asko egin zituen, *La verdad sobre el caso Savolta* (1979) —Antonio Drove zuzendariarekin—, Victor Erizeren *El Sur* (1982), Carlos Sauraren *El Dorado* (1987) —Lope Agirre euskal ameslariaren papera eginez—, Andrés Linaresen *Doblones de a ocho* (1989) —film gaitzetsia eta interesgarria—, Pedro Olearen *El maestro de esgrima* (1992), Gracia Querejetaren *Una estación de paso* (1992), eta Jaime de Armiñánen *14, Fabian Road* (2008).

Baliabide urrirekin interpretazioaren erregistro aberatsenak ematen zekien antzezlea zen. Telebistan ere lan egin zuen, eta baita bikoiztaile gisa ere.

## Erreferentziak
Peter Eisenman

**Peter Eisenman** (Newark, New Jersey, Ameriketako Estatu Batuak, 1932ko abuztuaren 11) arkitektoa da.

## Bizitza 
1955ean amaitu zituen Arkitekturako ikasketak Itacako Unibertsitatean, eta New Yorkeko Unibertsitatean lortu zuen Arkitekturako diploma, 1960an. Gero, Cambridgen jarraitu zituen ikasketak, eta doktore-titulua lortu zuen 1963an. Arkitekto gisa, 1960an hasi zen lanean, etxebizitzen diseinua eta hirigintza-proiektuak egiten, batez ere. 1963tik 1967ra, Michael Graves estatubatuar arkitektoarekin aritu zen lankidetzan. 1987an, bere enpresa sortu zuen: Eisenman Architects. 1969an, Five Architects taldeko kide izan zen New Yorkeko Arte Modernoko Museoak antolatu zuen bilera batean, Michael Graves, Charles Gwathney, John Hedjuk eta Richard Meierrekin batera. 1985eko Veneziako Biurtekoan, Leone d´oro saria irabazi zuen *Romeo eta Julieta *lanarengatik.

Egin dituen lanen artean, aipatzekoak dira: *House II* (Falk Etxea; Vermont, 1969-70), *House III* (Miller Etxea; Connecticut, 1969-71), *House IV* (Conneticut, 1971), *House VI* (Frank Etxea; Connecticut, 1972-75), Koizumi Sangyo eraikina (Tokio, 1988-1990) eta Musikaren eta Bideoaren Pabilioia Gronningenen (Herbehereak, 1990). Gaur egun, Kulturaren Galiziako Hiria ari da eraikitzen Santiago Konpostelakoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eisenman Architectsen web-orria
Eli Heckscher

**Eli Filip Heckscher** (Stockholm, Suedia, 1879ko azaroaren 24a - 1952ko abenduaren 23a) suediar ekonomista izan zen.

## Ideiak 
Bertil Ohlinekin batera nazioarteko trukeen teoria osatu zuen, zeinaren arabera garrantzi handia baitu herrialdeen produkzio-faktoreen ugaritasun erlatiboak. Ekonomista klasikoentzat, Adam Smith eta David Ricardorentzat bereziki, herrialde bakoitzak bere produkzioa bultzatzeko egokien diren sektoreetan espezializatzeko joera du, hau da, kostu konparatuak beste herrialdeekiko txikiagoa duen sektoreetan; baina gerta daiteke herrialde batek kostu txikiagoaz egin dezakeen gai bat inportatzea.

Hala, Heckscher izan zen nazioarteko trukeak kostu konparatiboen bidez azaltzea ez zela nahikoa onartu zuen lehenengoetakoa. Haren iritziz, kostu konparatibo horiek zergatik diren elkarren desberdinak azaldu behar da. Heckscherrek dio produkzio-faktoreen berezitasuna dela harreman hori azaltzen duen datua, esate baterako, Australiak garia esportatzen du, lursoro handiak dituelako, eta Britainia Handitik industria gaiak inportatzen. Bi herrialde horien arteko harremanean, gaien trukeak maila batean produkzio-faktoreen transferentzia ordezkatzen du: australiar lurra britainiar kapitalaren kontra.

## Erreferentziak
Francisco Grande Covián

**Francisco Grande Covián** (Colunga, 1909ko ekainaren 28a &ndash; Madril, 1995eko ekainaren 28a) espainiar medikua izan zen.

Metabolismoaz eta diabetesaz egindako ikerketa biokimikoengatik ezaguna. Medikuntza-ikasketak egin zituen, Madrilgo Unibertsitatean. Ikasketak amaituta (1932an lortu zuen doktoregoa), Europako zenbait zentrotan lan egin zuen, Danimarkan, Suedian eta Londresen batez ere. 1935ean, Madrilgo Unibertsitateko fisiologia katedraduna izendatu zuten, eta 1950ean, Zaragozako Unibertsitateko fisiologia eta biokimika katedraduna. Estatu Batuetan, Minnesotako Unibertsitatean irakasle izan zen, eta Minneapolisko erietxe baten zuzendari. Bihotzari eta diabetesari buruzko lan jakingarriak asko egin zituen. Gizakiaren elikaduran aditua zen, eta oso gogor egin zuen barazkijaleen, makrobiotikoen eta argaltzeko dieten kontra, bitamina urrikoak izateagatik. Aldiz, Mediterraneoko dietaren eta oliba olioaren defendatzaile sutsua zen, dieta horrek oso ondorio onuragarriak baititu odolaren kolesterol tasetan eta bihotzeko eritasunetan. Idatzi zituen lanen artean, aipagarriak dira *Nutrición y salud* (*Elikadura eta osasuna*) eta *Reflexiones sobre nutrición humana* (*Gizakiaren elikadurari buruzko gogoetak*).

## Erreferentziak
Asier Polo

**Asier Polo** (Bilbo, 1971 - ) bizkaitar biolontxelista da.

Oinarrizko ikasketak egin ondoren, Kolonian (Alemania) zabaldu zituen ikasketa horiek, eta Madrilgo Reina Sofía Eskolan. Karrera profesionalari ekin ondoren sari ugari eskuratu ditu, bai ganbera-musikan, bai biolontxelista gisa. Orkestra askorekin aritu da bakarlari moduan, besteak beste, Brasilgo Orkestra Sinfonikoarekin, Espainiako Orkestra Nazionalarekin, Euskadiko Orkestra Sinfonikoarekin eta Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin. Ahots handien laguntzaile ere izan da. Besteak beste, Alfredo Krausekin aritu zen, ahotsa eta biolontxeloaren arteko uztarketa deigarria lortuz. Euskal Herrian ospatzen diren musika-jaialdi garrantzitsuenetan parte hartu izan du. Atzerrian ere arrakasta handiko saioak emandakoa da. Azken urteetan, Marta Zabaleta pianista gipuzkoarrarekin batera aritu da binakako kontzertuak eskaintzen. Kontzertu horietan, obra klasikoak lantzeaz gain, jazzerako eta beste musika batzuetarako hurbilketa ere egin du. Bakarkako lehen diskoa *Canciones sin palabras* izan zen, Edelmiro Arnaltes Alfredo Krausen pianistaren laguntzaz osatua. Horretaz gain, beste hainbat grabazio ere egin ditu.

## Erreferentziak
Francisque Michel

thumb|Parisen 1857an argitaratutako Francisque-Michelen Le Pays Basque. Sa population, sa langue, ses moeurs, sa littérature et sa musique lanaren lehen argitalpenaren azala

**Francisque Xavier Michel** (Lyon, Frantzia, 1809ko otsailaren 18a - Paris, Frantzia, 1887ko maiatzaren 18a) historialaria, hizkuntzalaria eta euskalaria izan zen.

## Bizitza 
Hasieran poesia idatzi bazuen ere, berehala hasi zen ikerketa-lanetan; Erdi Aroko testuak aztertu eta argitara eman zituen. Frantziako Gobernuak Ingalaterrara (1833) eta Eskoziara (1837) bidali zuen bertan bere ikerketak jarraitzeko. 1833-1837 bitarteko urteetan, hogeita bi lan eman zituen argitara, horien artean *Chanson de Roland* delakoaren jatorrizko bertsioa, Ingalaterran aurkitu zuena. Hori zela eta *Comité historique*ko kide izendatu zuten eta Ohorezko Legioa titulua eman zioten. Era guztietako gaiak erabili zituen: zaldiak, grabatu zaharrak, ostatuak mendeetan barrena, herri-literatura, antzerki ingelesa eta Erdi Aroan, ijitoak, eskekoak, agoteak, merkataritza eta abar. Euskaldunei buruz ere idatzi zuen. 1857an *Le Pays Basque. Sa population, sa langue, ses mœurs, sa littérature et sa musique* argitaratu zuen. Han ikertzen dira, zehaztasun handiz, Iparraldeko esaera zaharrak, pastoralak, jolasak, sinesmenak, kantu zaharrak, idazleak, usadioak eta ohiturak. 1859an *Le romancero du Pays Basque* idatzi zuen. Francisque Micheli zor zaio, besteak beste, Oihenarten esaera zaharren eta neurtitzen bildumaren argitalpen berria (1847).

1839an Bordeleko Unibertsitatearen atzerritar literaturaren irakasle hautatu zuten. 1846an doktoretza lortu zuen ''Histoire des races maudites de la France et de l'Espagne* tesiari esker. Goldsmith, Sterne, Shakespeare eta Tennyson frantsesera itzuli zituen.

## Lanak 
* *Examen critique de la Dissertation (d'Louis Henri Monin) sur le roman de la bataille Roncevaux* (1832)
* *Examen critique du roman de Berthe aux grands pieds*
* *Quae vices quaeque mutationes et Virgilium ipsum et ejus carmina per mediam aetatem exceperint. (tesi, 1846).
* ''Histoire des races maudites de la France et de l'Espagne* (tesi, 1847)
* Édouard Fournierrekin batera, *Histoire des hôtelleries, cabarets, hotels garnis* (1851–1854)
* *Recherches sur le commerce pendant le moyen âge* (1852–1854)
* *Les Écossais en France et les français en Écosse* (1862)
* *Études de philologie comparée sur l'argot* (1856)
* *Le Pays Basque, sa population, sa langue, ses moeurs, sa littérature et sa musique* (1857)
* *Le Romancero du Pays Basque* (1859)
* *Histoire du commerce et de la navigation a Bordeaux'' (1867–1871)

## Kanpo loturak 
*  Joseba Aurkenerena: Francisque-Michel euskalari frantsesa eta euskal atsotitzak. http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/francisque-michel-euskalari-frantsesa-eta-euskal-atsotitzak
Jan Potocki

**Jan Potocki** kondea (Pików, 1761ko martxoaren 8a - Uladowka, 1815eko abendua) poloniar idazlea, historialaria eta etnologoa izan zen.

Eslaviarren etnologian aditua zen. Europa, Asia eta Afrikan zehar bidaiatu zuen, arrazak, hizkuntzak, ohiturak eta antzinako aztarnak aztertuz, Europako herrien, eta bereziki eslaviar herrien, jatorria aurkitzeko. Historiazko eta etnografiazko liburu asko idatzi zituen (frantsesez), besteak beste: *Essai sur l´histoire universelle et recherches sur celle de la Sarmatie* (1789-1792, *Historia unibertsalari buruzko saiakera eta Sarmatiako historiari buruzko ikerketak*), *Fragments historiques et géographiques sur la Scythie, la Sarmatie et les Slaves* (1796, *Historiako eta geografiako zatiak Eszitiari, Sarmatiari eta eslaviarrei buruz*), *Histoire primitive des peuples de la Russie* (1802, *Errusiako herrien antzinako historia*). Bestalde, eleberri bat idatzi zuen, frantsesez hura ere: *Le Manuscrit trouvé a Saragosse* (1804-1813, *Zaragozan aurkitutako eskuizkribua*); gertaera goibel eta magikoak kontatzen dituen eleberri bitxia da, erotismoa eta izua fantasiarekin lotzen dituena, eta orain dela gutxi arte ia ezezaguna zena, baina azken urteotan ospe handia hartu duena.

## Erreferentziak
Chaim Weizmann

**Chaim Azriel Weizmann** ( '''', ; Motol, Bielorrusia, 1874ko azaroaren 27a - Rehovot, Israel, 1952ko azaroaren 9a) israeldar zientzialaria eta politikaria izan zen, Israelgo lehen lehendakaria 1949-1952 urteetan.

## Biografia 
Kimikako ikasketak egin zituen Berlinen eta Friburgon; artoa eta gaztaina fruituetan oinarrituta azetona lortzeko metodo berria aurkitu zuen, potentzia handiko leherkariak osatzeko bide ematen zuena.

1910. urtean ingeles hiritar egin zen eta ospe handia lortu zuen itsas armadako laborategietan eta Manchesterko unibertsitatean. Lehen Mundu Gerran zehar mugimendu sionistan eragin handia izan zuen eta hari esker lortu zen neurri handi batean, Balfourren aldarrikapena; horren bidez onartu zen hebrear herriarentzat Palestinan bizitzeko eskubidea.

1920. urtean Munduko Erakunde Sionistako lehendakari izendatu zuten eta 1929an Agentzia Judua sortu zuen. Politika moderatua bultzatu zuen, sionista erradikalen haserrea piztu zuena; horregatik karguak uztera behartua izan zen. 1948. urtean Israelgo estatuaren aldarrikapena gertatu zenean behin-behineko estatuko kontseiluko lehendakari izendatu zuten eta 1949. urtean nazio berriko lehenbiziko lehendakari egin zuten eta kargu haren jabe izan zen hil zen arte.
## Erreferentziak
Rafael Aracil

**Rafael Aracil Martí** (Alcoi, Alacant, 1940) valentziar historialaria da. Filosofia eta Letretan lizentziatu zen 1970ean, Valentzian, eta doktoregoa eskuratu zuen, hiru urte geroago, Bartzelonako Unibertsitatean. Unibertsitate hartan, Historia Garaikideko irakaslea izan zen lehenbizi, eta katedraduna, 1986az geroztik. Idatzi dituen lanak ekonomiaren historiaren ingurukoak, XIX. mendeko industrializazio-prozesuen historia eta bilakaera eta prozesu horiek gizartean dituzten ondorioei buruzkoak dira, batez ere. Aipagarrienetako batzuk: *Industrialització al País Valencià* (1974, *Valentziako industrializazioa*), *Lecturas de Historia económica de España* (bi ale, 1976 eta 1977, *Espainiako Historia ekonomikoari buruzko irakurketak*), *La industrialización valenciana: historia y problemas* (1976, *Valentziako industrializazioa: historia eta arazoak*), *Hacia una historia socialista* (1984, *Historia sozialista baterantz*), *Historia Económica Contemporánea* (1988, *Ekonomiaren Historia Garaikidea*). Bestalde, *L´Avenç* eta *Ciencia. Revista de ciencia y tecnología* aldizkarien sortzaileetako bat izan da. 1992an, Bartzelonako Unibertsitateko Geografia eta Historia Fakultateko dekano izendatu zuten.

## Erreferentziak
Johann Joachim Winckelmann

**Johann Joachim Winckelmann** (Stendal, Prusiako Erresuma, 1717ko abenduaren 9a - Trieste, Italia, 1768ko ekainaren 8a) alemaniar arkeologoa eta historialaria izan zen.

## Bizitza 
Teologiako eta medikuntzako ikasketak egin ondoren Heinrich von Bünau kondearen bibliotekari egin zen eta garai hartan hasi zen antzinateko arteari buruzko ikerketak egiten. Grezia eta Erromako kulturaz arduratuta, Italiara abiatu zen 1755. urtean eta urte berean *Gedanken über die Nachahmung der griechischen Werke in der Malerei und Bildhauerkunst* (*Arte grekoaren imitazioaren inguruko gogoetak pintura eta eskulturan*) saiakera idatzi zuen, Greziako artea goresten zuen lana.

Archinto kardinalaren zerbitzuan jarri zen Erroman eta Vatikanoko bibliotekari izendatu zuten. Arte klasikoari buruzko bilduma oparoenetako baten jabe zen Albani kardinalaren idazkari eta antzinateko tresneriaren ikuskatzaile nagusi izan zen. Italiako arkeologia gune garrantzitsuenetan izan zen (Napoli, Ponpeia, Herkulano) eta sarrera izan zuen, halaber, Erromako arte altxor garrantzitsuenak aztertzeko. Datu eta berri ugari jaso ahal izan zituen, eta beste obra batzuen artean *Geschichte der Kunst des Altertums* (1764, *Antzinateko artearen historia*) bilduman argitaratu zituen.

## Erreferentziak
Mario Gabiria

**Mario Gabiria Labarta** (Cortes, Nafarroa Garaia, 1938ko apirilaren 14a - Zaragoza, 2018ko apirilaren 7a) nafar soziologoa izan zen. Hiri-soziologian eta ekologian espezializatua. Nafarroako Unibertsitate Publikoan irakasle izan zen bere azken urteetan. 1970eko hamarkadan, idatzitako liburuez eta hainbat aldizkaritan argitaratutako artikuluez asko zabaldu zituen jendartean ekologiaren inguruko kezkak, ideiak eta informazioa, ikerketa espezializatuak eta unibertsitate-mailako lanak dibulgazioko liburu eta artikuluekin tartekatuz.

Obra nagusiak: *España a gogó. Turismo, charter y neocolonialismo del espacio* (1974), *Ni desarrollo regional ni ordenación del territorio. El caso de Valencia* (1974), *El escándalo en la Court-Line* (1975), *Ecologismo y ordenación del territorio de España* (1976), *Turismo de invierno y el asentamiento de los extranjeros en la provincia* (1976), *Curso de Urbanismo* (1977), *Vivienda social y trabajo social* (1990), *Benidorm* (1991), *La quimera del agua: presente y futuro de Daimiel y Castilla La-Mancha* (1992), *La caña y el pez: estudio sobre los salarios sociales en las Comunidades Autónomas* (1995), *España, La séptima potencia* (1996), *Agua, placer y equilibrio* (1999, elkarlanean).

## Erreferentziak