open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fito & Fitipaldis

**Fito & Fitipaldis** Euskal Herriko rock musika taldea da, 1990eko hamarkadaren amaieran sortutakoa eta nolabait Platero Y Turen ondorengoa dena eta horren oihartzuna gainditu egin duena, etxean eta kanpoan arrakasta handia lortuta.

## Historia 
### Hasiera (1998-2001) 
Fito Cabrales “Platero eta zu” taldean zegoen abeslari gisa, talde honek sustrai rockeroak zituen AC/DC, Rolling Stones, Leño, Status Quo… eredu bezala. Haien abestien gaiak tabernak, amodioa, drogak eta Rocka ziren. Baina Fito zenbait abesti ezberdin konposatzen hasi zen, bere taldearen estiloarekin bat ez zihoazenak.”Platero eta zu” utzi gabe, paraleloki “Fito eta Fitipaldiak” sortu zuen, Rockabilly, Blues, Swing eta Jazz soinuekin. Lehen diskoa 1998an argitaratu zuten, “A puerta cerrada”. Fitok ez zuen bere iraganeko ospea erabili nahi arrakasta eskuratzeko beraz, edukiera txikiko antzokietan hasi ziren jotzen, hala ere platinozko diskoa denbora gutxira eskuratu zuten.

### Bigarren sorkuntza (2001-2005) 
Fitoren proiektu bakartiaren arrakasta itzela izan zen eta 2001ean “Platero eta zu” utziz talde berrian jarri zituen bere ilusio guztiak. Urte berean haien bigarren diskoa argitaratu zuten “Los sueños locos” eta berriro platinozko diskoa eskuratu zuten. Disko honetan gitarra elektrikoak eta Rock and Rolla berragertu ziren baina oraingoan, Fitoren estilo berriarekin.

### Orainaldia (2025-gaur egun) 
#### Partaideak 
#### Discografia 
* *A puerta cerrada* (1998)
* *Los sueños locos* (2001)
* *Lo más lejos a tu lado* (2003)
* *Por la boca vive el pez* (2006)
* *Antes de que cuente diez* (2009)
* *Huyendo conmigo de mí* (2014)
* *Fitografía* (2017)
* *Cada vez cadáver* (2021)

## Kanpo estekak 
* (Gaztelaniaz) Fito eta Fitipaldisen webgunea
Selenita

**Selenita** (grezierazko selēnētik, "ilargia"), igeltsu mineralaren masa kristalino edo kristal garden formako barietate bat da.

Bere izenaren jatorria, Europa erdialdeko elezahar batean dago, non, kristalak, ilgoran eratzen direla dioen. Selenita kristal erraldoiak, geoda edo harkaitz hutsetan aurki daitezke.

Selenitazko xafla luze eta gardenak, xafla garden oso finetan bana daitezke, antzinatean, beiraren ordezko bezala erabiltzen zirenak. Antzinako Erroman, xafla hauek, lapis specularis deituak ziren. Gaur egun, selenita, harrobietatik atera eta igeltsu arrunt bezala erabiltzen da.

## Ikus, gainera 
* Naicako meatzea

## Kanpo estekak
Naicako meatzea

**Naicako meatzea** esplotatzen ari den meatze bat da. Mexikoko Chihuahua estatuko Naica herrian dago, eta, mundu osoan, bere barnean aurkitzen diren kristal eraketa ikusgarriengatik ezaguna da. Meatzeak, beruna eta zilarra ekoizten ditu, eta, bere galerietan, Naicako haitzuloan, 10 metroko luzera eta 4 metroko sendoera zuten selenitazko kristal erraldoiak aurkitu ziren.

## Ikus, baita erre 
* Naicako haitzuloa

## Kanpo estekak 
* Chihuahua estatuko Naica Meatze Barrutiko selenita erraldoiak
Fito Cabrales

**Fito Cabrales** edo jaiotzez **Adolfo Cabrales Mato** (Bilbo, 1966ko urriaren 6a) rock abeslari eta gitarrajole bizkaitar erdalduna da.

Zabala auzo bilbotarrean jaio eta hiriko giro degradatuetan nerabezaro gogorra igaro zuen, bai eta drogekiko menpekotasuna pairatu ere.

Musika arloan azkenean arrakasta lortu du hala Euskal Herrian nola kanpoan ere, lehenik eta behin Platero Y Tu taldearekin eta geroago batez ere Fito & Fitipaldisekin.

## Diskografia 
### Platero y Tú 
* *Voy a acabar borracho*, (1991), Wellcome.
* ''Burrock'n'roll*, (1992), DRO.
* *Muy deficiente*, (1992), DRO.
* *Vamos tirando*, (1993), DRO.
* *Hay poco Rock & roll*, (1994), DRO
* *A pelo*, (en directo, 1996), DRO
* *7*, (1997), DRO
* *Correos*, (2000), DRO
* *Hay mucho Rock & roll*, *Volumen I* (2002) eta *Volumen II* (2005), DRO

### Extrechinato y Tú 
* *Poesía Básica*, (2001), DRO

### Fito & Fitipaldis 
* *A puerta cerrada*, (1998), DRO
* *Los sueños locos*, (2001), DRO
* *Lo más lejos a tu lado*, (2003), DRO
* *Vivo para contarlo*, (zuzenean, 2004), DRO
* *Por la boca vive el pez*, (2006), DRO
* *Antes de que cuente diez* (2009)
* *Huyendo conmigo de mí* (2014)
* *Fitografía* (2017)
* *Cada vez cadáver* (2021)

### Beste batzuk 
* *Dos son multitud*, (2008), zuzenean Andrés Calamarorekin.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea
* Bilbotar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
* *Fito y los Fitipaldis'' taldearen webgunea
Singapore Flyer

**Singapore Flyer**, une honetan existitzen den gurpil handi panoramiko handiena da (2012an Beijingeko Gurpil Handiak atzean utziko du), 165 metroko altuerarekin. Singapurren dago. 2008ko otsailak 11n inauguratua izan zen, eta urte bereko martxoak 1ean publikoarentzako irekia. Londresko *London Eye* baino 30 metro garaiagoa eta *Nanchangeko Izarra* baino 5 metro garaiagoa da.

Singapore Flyerrek, herri autobus baten tamainako 28 "kapsula" ditu, horietako bakoitzak, 28 pertsonentzako tokiarekin, pasaiariak, errotazioak irauten duen 30 minutuetan, inongo bibraziorik sentitu gabe inguruan ibiltzea ahalbidetzen dutenak. Helduentzako sarreren prezioak, Singapurreko 29 dolarretatik (20 AEBetako dolar edo 13,7 €) bidaia sinple baten kasuan, 69ra (48 AEBetako dolar edo 33 €)ra doaz, azkeneko honek, koktelak eta "ontziratze azkarra" barne hartzen dituelarik.

Gainera, posible da, baita ere, kabina oso bat alokatzea Singapurreko 1.000 dolarren truke (704 dolar edo 485,5 €) eta 1500gatik (1057 dolar edo 729 €) asteburu eta gauetan.

Gurpilak, bisitariei, Singapurreko badiaren ikuspegiez eta hiriko tokirik bereizgarrienez gozatzea ahalbidetzen die, eta, zeru garbia dagoen egunetan, ondoko herrialdeak diren Malaysia eta Indonesiaz. Great Wheel Corpeko arduradunek, urtean 10 milioi pasaiari izatea espero dutela esan dute, hiri-estatuak, 5 milioi biztanle baino gehiago dituena, joan den urtean, 10,3 milioi turista izan zituen bitartean, Turismo ministerioaren datuen arabera.

2008ko abenduaren 22an, Singapurren arratsaldeko bostak zirenean (goizeko 9ak Euskal Herrian), gurpil erabilezinik geratu zen, motorrek zirkuitulabur bat jasan zutenean, 173 pertsona, barruan harrapatuta utziz. Batzuk, euren kabuz irten ahal izan ziren, baina, gehienak, garabi eta arnesen bidez salbatu behar izan ziren.

## Kanpo estekak
Kent konderria (Delaware)

**Kenteko konderria** ingelesez *Kent County*, Delawareko estatuan dagoen hiru konderrietako bat da. 2000. urtean 126.697 biztanle iguru zituen konderri osoak.

Konderriko hiriburua Dover da.

## Kanpo estekak
Lungtok Gyatso

**Lungtok Gyatso**, , wyliez *lung rtogs rgya mtsho*, pinyin tibetarrez *Lungdog Gyaco*, )(1806ko abenduaren 1a – 1815eko martxoaren 6a) bederatzigarren Dalai Lama izan zen.

Lungtok Gyatso, 1805 edo 1806an jaio zen, Choekhor monasteriotik gertu, Dan Chokhorren, Kham, Tenzin Dhondup eta Choekyong DOLMAko eskualde historikoko herri batean.

1807an, zortzigarren Dalai Lamaren berraragitze bezala ezagutua izan zen, eta Lhasara lagundu zuten, zeremonia handi batekin. 1810ean, Potala jauregian tronuratua izan zen Po-Ganden drangeko Urrezko Tronuan. Bere nobiziatua, Panchen Lamaren aldetik hartu zuen, nork bere dalai lama izena izan zen Lungtok Gyatso eman zion. Urte honetan bertan, Ta-tarea Nga-Wang Gon-po agure erregeordea hil zen eta De-moku Tul Nga-Wang Min-Zang Tub Jigten-me Gya-GRT (1819an hila), ordezko bezala izendatua izan zen.

Thomas Manning esploratzaile ingelesak, Lhasara 1812an iritsi zena, garai horretan zazpi urte zituen dalai lamarekin izan zuen bilkura, honela deskribatu zuen: "Aurpegi eder eta interesgarriko lamak, nire arreta guztia erakarri zuen. Bera sinplea zen, ez zioten eragiten umea zeneko printze heziketa oneko moduek. Bere aurpegia, maitekorki ederra zen, pentsatu nuen. Gogo onez egon zen. Oso eraginda nengoen lamarekin izan nuen elkarrizketa honen ondorioz. Negar egin ahal izango nukeen, bitxikeria sentipenagatik."

Zoritxarrez, denbora gutxi eman zuen Dalai Lama bezala, 1815ean hil baitzen, bederatzi urterekin. Nazio osoa oso minduta geratu zen, zortzi urte beranduago, hurrengo dalai lama ezagutua izan zen arte.
Mixu

**Patrick Mixelena**, batez ere ***Mixu*** goitizenez ezaguna, (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1970 - Baiona, Lapurdi, 2009ko urtarrilaren 2a) euskal abeslaria zen.

## Biografia 
Donibane Lohizunen jaio eta Urruñan bizi izan zen. Familia senpertarra zuen amaren aldetik, Matxin Irabola bertsolariaren birriloba zen eta lotura handia atxiki izan zuen Senpererekin.

1986an Xabaltxekin Ipar Haize pop-folk taldea sortu zuen eta 1989an taldean desegin zuten. 1990ean Izan musika taldearekin hasi zen eta bi urtez egon zen han. Urruñako Kuxkuxtu txarangan aritu zen ere zortzi urtez. Hala ere, Sustraia taldearekin izan zuen arrakasta gehien. 1992an sortua, *Mustafa* kantak arrakasta handia izan zuen eta horren ondorioz, hainbat urtetan *Mustafa* goitizenez deitu izan zioten Mixuri.

2007an diskoa atera zuen bakarlari gisa. Urte berean MMX proiektua sortu zuen Maialen Errotabehere ezpeletarra eta Xabaltx zuraidarrarekin batera. Hego Amerikan zehar bira egin zuten.

2009ko urtarrilaren 2an Aviron Bayonnais/Castres partidaren hasieran, **Mixuk** Avironen maskotarekin batera Aviron Bayonnais errugbi taldearen *Peña Baiona* ereserkia kantatzeko ardura zuen. Kantatu zuen eta handik gutxira bihotzekoak jota hil zen. Bi semeren aita zen.

## Diskografia 
### Sustraia taldearekin 
* *Segi segi* (Agorila, 1995)
* *Euskal label* (Oihuka, 1996)
* *Sustraia - live* (Agorila, 1997)
* *Bi mila* (MSI, 2000)
* *Ze bizia* (Agorila, 2004)
* *Beti bidean* (Agorila, 2005)
* *Sustraia in live* (Agorila, 2008)

### Bakarka 
* *Mixu* (Agorila, 2008)

### MMX 
* *MMX* (Agorila, 2008)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Xabaltx
* Matxin Irabola

## Kanpo loturak 
*  Sustraia taldearen webgunea
*  Sustraia taldearen MySpacea
Milwaukee

**Milwakee** Wisconsin estatu estatubatuarreko hiririk handiena da, 605.013 biztanlerekin. Halaber, Ameriketako Estatu Batuko 23. hiririk handiena da.

Milwaukee konderriko hiriburua da, baina Milwaukee hiru konderriren barruan kokatzen da aldi berean. Geografikoki, Michigan Lakuaren hego-mendebaldean kokatzen da, Wisconsin estatuko hegoaldean.

## Historia 
Menominee, Fox, Mascouten, Sauk, Potawatomi, Ojibwe eta Ho-Chunk amerindiar tribuak bizi ziren ingurune hauetan, izan ere hiriaren izena jatorrizko herri horietako baten hizkuntzatik dator.

Lehenengo europarrak iristen frantziar misiolari eta merkatariak izan ziren, XVII. eta XVIII. mendeetan. Hain zuzen ere, Alexis Laframboise frantziar kanadarra izan zen 1785ean lehendabiziko kokalekua ezartzen, postu komertzial moduan. Hiri moduan 1846an sortu zuten, aurretik zeuden Juneautown and Kilbourntown herriak batuta, eta Solomon Juneau lehenengo alkate izendatu zuten. Urte horietan alemaniar etorkin ugari heldu zen hirira, baita hurrengo hamarkadetan ere, alemaniar estatuetan 1848an piztutako iraultzatik ihesean. Besteak beste, hortik abiatu zen hiriko tradizioa garagardogintzan, adibidez Miller enpresa 1855ean sortu zutelarik. Bestela, Poloniar komunitatea ere aipatzeko modukoa da, garai hartan ere etorritakoa.

1903an Harley-Davidson motorren enpresa ezaguna sortu zuten, eta ordukoak dira lehenengo modeloak. XX. mendearen lehenengo erdialde hartan ere, politika mailan, alderdi sozialista estatubatuarrak Milwaukeen boto kopuru handiena lortu zuen, herrialde osoko hiri handien artean. Izan ere, ideologia horretako hiru alkate eduki izan zituen: Emil Seidel (1910–1912), Daniel Hoan (1916–1940) eta Frank Zeidler (1948–1960). Aipatzekoak dira halaber 1947ko lurrikara eta 2010eko uholdeak.

## Klima 

## Kirolak 
Milwaukee Bucks hiriko saskibaloi talde profesionala da, NBAn aritzen dena alegia. Bestela, beisbol liga nagusian jarduten duen taldea ere badago hiri honetan, Milwaukee Brewers alegia.

## Ekonokia 
Hiri hau Harley-Davidson motozikleta ospetsuen sorlekua da.

## Hiri senidetuak 
Milwaukee ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Milwaukeetar ospetsuak 
* Spencer Tracy (1900-1967), aktorea.
* Gene Wilder (1933-), aktorea, zuzendaria eta gidoilaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Milwaukeeko webgune ofiziala
Cholistango basamortua

**Cholistango basamortua** (,  ahoskatua), bertan **Rohi** (), deitua, Pakistango Punjabeko Bahawalpurretik hogeita hamar kilometro ingurura hedatzen da, eta 16.000 km²-ko hedadura du. Indiako Thar basamortuaren ipar-mendebaldeko hedapentzat har daiteke.

## Biztanleria 
Cholistan hitza, *cholna*tik dator, urdueraz "mudantza" esan nahi duena. Hain zuzen ere, Cholistango biztanleria, tradizionalki erdinomada da, leku batetik bestera joanez, euren abereentzako ur eta larre bila. Hakra ibaiaren ohantze lehorrak zeharkatzen du eskualdea, eta Indo haraneko kulturako antzinako tokiz inguratua dago.

## Historia 
Indo haraneko kulturako hirurehun gune arkeologiko harappatar inguru daude Hakraren haranean. Honek, Cholistango basamortuan, gune arkeologiko harappatar guztien %20a egongo liratekeela esan nahiko luke. Gaur egun basamortua den guneak, etengabeko landaketak izan zituen, eta sarri ureztatuak, K.a. 1200 arte. Ondoren, lehortearen handitzearekin, urtaro ureztatzeko laborantzak K.a. 600 arte, lurraldea idor bihurtu zen Hakra ibaia lehortu zenean. Gaur egun, basamortutzea atzerantz botatzen saiatzen ari da, Sutlej ibaiaren uren zati bat desbideratzen dituen kanal baten bidez, baina, bertako biztanleriak, duela berrehun urte zituen bizimoduen antzeko bizimoduak mantentzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1960ko Neguko Olinpiar Jokoak

**1960ko Neguko Olinpiar Jokoak** AEBetako Kaliforniako Squaw Valley hirian ospatu ziren. Neguko Olinpiar Jokoen VIII. edizioa izan zen, eta AEBetan antolatutako laugarren Olinpiar Jokoak, 1904ko San Luisekoak eta 1932ko Los Angelesko Udakoak eta Lake Placideko Negukoen ondoren.

## Dominak 
## Gertaerak 
* Yevgeny Grishin, SESBekoa, izotz gaineko abiadura-patinajeko 500 metroko probaren garailea izan zen, eta beste hainbeste egin zuen 1.500 metrokoan, Roald Aasekin batera.
* Lidia Skoblikova, hau ere SESBekoa, abiadura irristaketako 1500 eta 3.000 metroko probatako garailea izan zen.
* Jean Vuarnet frantziarrak lortu zuen eski alpetarreko jaitsierako probako urrezko domina. Gainera, metalezko eskiekin parte hartu eta irabazi zuen lehen eskialaria izan zen.
* Anne Heggtveit, Kanadakoa, emakumezkoen eslalom probako garailea izan zen.
* Biatlonean, Suediako Klas Lestanderrek, hamabortzgarren denborarik hoberena lortu zuen 20 kilometroko lasterketaren ondoren, baina akatsgabea izan zen errifle tiraketako zatian, honela, biatloiko lehen txapeldun olinpikoa bihurtu zelarik.
* Penny Pitou, AEBetakoak, emakumezkoen jaitsiera eta eslalom erraldoi probetako zilarrezko dominak irabazi zituen.
* Veikko Hakulinen cross-country eskiatzaile finlandiarra, Squaw Valleyko joko hauetan, hiru domina aldarrikatu zituen kirolari bakarra izan zen (orotara zazpi lortzeko). 40 kilometro erreleboetako proban metro bategatik, esprintean 20 segundo beranduago iritsi zen.
* 1980ko Izotzeko Mirariaren seinaleak emanez, txikitzat hartzen zen AEBetako izotz hockey taldeak, Kanadakoa garaitu zuen, urrea irabazteko faboritotzat hartzen zena, baita Gerra Hotzeko etsai zen SESB eta Txekoslovakia ere, finalean, honela urrezko domina irabaziz.
* IBM 305 RAMAC IBMren ordenagailu aurreratua, datu prozesatze elektronikoak emateko erabili zen, lehen aldiz Olinpiar Joko Batzuetan.
* Carol Heiss izotz gaineko patinaje artistikoko kirolaria (ondoren proba horretan urrezko domina lortu zuena) izan zen kirolari guztien izenean zina egin zuena. Neguko Olinpiar Jokoei dagokienez, kirolarien izenean zin olinpikoa egin zuen lehen emakumea izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
El Inquilino Comunista

**El Inquilino Comunista** euskal musika taldea da, 1990eko hamarkadan eta Getxon sortutakoa. *"Indie"*, *"noise"* edo rock alternatiboaren aitzindaria izan zen, bai eta "Getxo Sound" deituriko mugimenduaren (Lord Sickness, Los Clavos eta abar) talde nagusia.

Sonic Youth, Dinosaur Jr eta Pixies erreferentziazko bandak izan dituzte.

## Taldekideak 
* Álvaro Real
* Javi Letamendia
* Juan Losada
* Ricardo Andrade
* Ricardo Zamanillo
* Santi Real.

## Diskografia 
# *"El Inquilino Comunista"* (Radiation, 1993).
# *"Bluff"* (Radiation, 1995).
# *"Discasto"* (Radiation, 1996).
# *"Dogbox"* (Everlasting, 2005). Bilduma.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea
* Bilboaldeko musika taldeak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Vosge mendiak

**Vosgeak** edo **Vosge mendiak** ( ahoskatua; ; alsazieraz: *Vogese*) ekialdeko Frantziako mendilerroa da, Rhin haranatik gertu daudenak.

## Orografia 
Orografikoki mendilerroa hegoaldetik iparralderantz hiru ataletan banatu daiteke: Vosge Garaiak (), Erdialdeko Vosgeak eta Vosge Beheak.

Mendilerroaren mendirik altuenak Vosge Nagusietan daude:
* Grand Ballon edo Ballon de Guebwiller (1.424 m.)
* Storckenkopf (1.366 m.)
* Hohneck (1.364 m.)
* Ballon d'Alsace (1.247 m.)
Erdialdeko Vosgesko mendirik altuena Donon mendia da (1.008 m.)

Mosela, Meurthe eta Sarre ibaiek Vosgeetan dute iturria.

## Historia 
Vosge mendietan Europako eztabaida asko konpondu dituzte gerraren bidez:
* Antzinako Erromak edo galiarrek *Mur Païen* (euskaraz: "Paganoen Horma") eraiki zuten ingurune honetan.
* Alsaziak gaztelu asko izan zituen Erdi Aroan.
* 1918an Ballon d'Alsace eta Donon mendiaren arteko lerroaren ekialdean zeuden lurraldeak Alemaniari emanak ziren.
* Bigarren Mundu Gerran, 1944ko udazkenean, Frantzia eta Estatu Batuak eta Wehrmacht arteko frontea bertako mendietan zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uadi Maghara

thumb|Uadi Maghara. Lepsius bidaldian eginiko grabatua.
**Uadi Maghara**, Sinaiko penintsularen hegoaldean dagoen eskualde bat da. Bere garrantzia, mineral presentziagatik datorkio, turkesa bezalakoak, antzinatetik ateratzen direnak.

Egiptoko II. dinastiatik aurrera, mineral honen ateratzea, tokiko harkaitzetan grabatutako idazkun ugariengatik berretsia da, faraoiek antolatutako espedizioen lekukotza bezala, nomada beduinoen tribuei aurre eginez, Sinaiko penintsularen kontrola lortzeko.

Eskualdeak, berebiziko balio arkeologikoa du, bertako harkaitzetan, Egiptoko lehen dinastietako zenbait faraoiren izenak dituzten testu hieroglifoak grabatuak baitaude: Sanakht, Sekhemkhet, Djoser, Nyuserra, Menkauhor, Dyedkara-Isesi, Pepi I.a, etab... bezalako faraoiak.

Turkesa, Hethert jainkosarekin lotua zegoen, "Turkesaren Anderea", Sinaiko penintsulako tenplu batean gurtua zena, eta antzinako egiptoarrentzat, balio sinboliko handia zuen: zerua eta goizeko egunsentiko argia sinbolizatzen zituen, eta berpizkundearekin, amatasunarekin, ugalketarekin eta ugalkortasunarekin lotua zegoen, Hetherten ezaugarriak, bitxi zein kuttunetan barra-barra erabilia.

## Kanpo estekak
Armorikako mendigunea

**Armorikako mendigunea** (, ) Frantziako ipar-mendebaldeko mendigune bat da. Bretainian, Normandiako mendebaldean eta Loirerria eskualdeetan dago, eta guztira 65.000 km² ditu.

Izena antzinako Armorikatik datorkio; Loira eta Sena ibaien arteko eskualdetik, alegia.

## Mendiak 
* Mont des Avaloirs (417 m)
* Signal d'Ecouves (413 m)
* Roc'h Ruz (385 m)
* Ménez Kador (384 m)
* Mont Pinçon (365 m)
* Mont Bel-Air (339 m)
* Puy Crapaud (285 m)
* Mont du Haut-Fourché (217 m)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duodeno

Digestio-aparatuaren anatomian, **duodenoa** heste meharraren lehen atala da, urdaila eta jejunoa lotzen dituena.

Gizaki helduengan 25-30 zentimetro luze izaten da, eta zaldi ferraren itxura izaten du. Egituraz, duodenoak ez du hesteekin ezberdintasun garrantzizkorik, eta digestio prozesuan ere oso antzeko eginkizunak dituzte duodenoak eta hesteek. Bi atal bereiz daitezke duodenoan: *duodeno erraboila,* goikoa, duodeno hormonak biltzen dituena; eta behekoa, duodenoaren digestio atala, gibelari darion behazun urinak eta areari darizkionak biltzen dituena. Atal honetan aretik datozen urinek azidoak neutralizatzen dituzte, eta behazunaren eraginez gantzak xurgatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sutlej

**Sutlej** ibaia, Satluj bezala ere ezaguna, eta, kartografia ingelesean Sutlaj bezala ere bai. Punjabetik, India ipar-mendebaldea eta Pakistan ipar-ekialdetik igarotzen diren bost ibaietatik luzeena da, 1.370 kilometroko luzerarekin.

Bere iturria, Rakshastal lakuan dago, Kailash menditik gertu, Vindhya mendilerroan, eta Pakistango Punjaben amaitzen da. Punjabaren ekialdeko ibaiadarra da, eta Beas ibaia, Indiako Punjab estatuan jasotzen du, eta Pakistanen jarraitzen du, Chenab ibaiarekin elkartu eta Panjnad ibaia eratuz Multān herri historikotik hegoaldera. Panjnada ibaia, Indo ibaiarekin elkartzen da Mithankoten. Indok, ordutik aurrera, Sukkurretik gertu dagoen zintzur batenn ingurutik jarraitzen du, Sindheko lur emankorretatik, eta Arabiako Itsasoan amaitzen da, Pakistango Karachi hiritik gertu. Panyab Handia izeneko eskualde historiko garrantzitsua bustitzen du. Bere hegoalde eta ekialdeko lurraldea oso idorra da, eta Thar basamortua bezala ezagutzen da.

Pakistanen, ibai honen emariaren zati bat, Cholistango basamortua ureztatzeko desbideratua izan da.

Sutlej, gainera, Saraswati ibaiaren ibaiadar garrantzitsu bat ere bada.

## Presak 
Bakhra Nangal Dam

## Kanpo estekak
Ardenetako mendigunea

**Ardenetako mendigunea** () ipar-mendebaldeko Europako mendialdea da, Ardenak eskualdearen erdigunea hartzen duena, Frantzia, Belgika eta Luxenburgon. Alemaniarantz ere hedatzen da, Eifel mendilerroaren bitartez.

Geologikoki mendigune zaharra da oso. Gailur gehienak 300-400 metrotik beherakoak dira. Mendirik garaiena Signal de Botrange da (694 metro).

## Mendi nagusiak 
* Signal de Botrange: 694 m., Liejako probintzia
* Weisser Stein: 692 m., Alemania
* Baraque Michel: 674 m., Liejako probintzia
* Baraque de Fraiture: 652 m., Luxenburgoko probintzia
* Tour du Millénaire: 504 m., Namurreko probintzia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menkauhor

**Menkauhor-Ikahuor**, Egiptoko V. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2389 eta K.a. 2380 bitartean gobernatu zuena (Jürgen von Beckerath).

Bere sendia ez da ondo ezagutzen. Beharbada, bere gurasoak, Nyuserra faraoia eta Reput-Nebu izango ziren, eta bere seme-alabak, Dyedkara, Raemka eta Kaemtienent.

Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, **Menkeres** deitzen du, eta 9 urteko erregealdia ematen dio. Turingo Errege Kanonaren arabera, bere erregealdia 8 urtekoa izan zen.

**Menkauhor** bezala agertzen da Abidoseko Errege Zerrendan eta **Menkahor** bezala Saqqarakoan.

Biblos eta Nubiarekin harreman diplomatikoak izateko politikarekin jarraitu zuen.

Sinaiko Uadi Maghara eta Asuango meatzaritza aktibitatearekin jarraitu zen.

Bere herriak asko maite eta miretsi zuen, eta oso ongi hartua izan zen Inperio Berrirarte, oraindik Saqqaran gurtzen zenean.

## Bere garaiko eraikinak 
* Bere piramidea, Pepi I.aren errege dekretu batean aipatua (Abusir edo Saqqaran dagoena), oraindik ez da identifikatu.
* *Ajet-Ra* Egiptoar Eguzki Tenplua eraiki zuen, nobleen hilobietako testuetan aipatua, zalantzazko kokapena duena (Abusir edo Saqqara)

Menkauhorri buruz, harzurizko estatua txiki bat mantentzen da, Uadi Magharako harkaitz batean idazkun bat eta Abusirren zigilu bat ere aurkitu ziren.

## Kanpo loturak
Morvan

**Morvan** Borgoinako mendigunea da, Yonne, Nièvre, Urrezko Kosta eta Saone-eta-Loira departamenduetan kokatuta. Mendiguneko mendirik altuena 901 metroko Haut Folin da. 1970ean eskualdea Natura Parke bihurtu zen.

## Mendiak 
* Haut Folin 901 m.
* Grand Montarnu 857 m.
* Mont Préneley 855 m.
* Bas Folin 832 m.
* Mont Beuvray 821 m.
* Bois de la Loge 818 m.
* Le Télégraphe 800 m.
* Haut Forgeot 809 m.
* Trois Bornes 838 m.
* Brûlé 882 m.
* Montiant 787 m.
* Roche de Suize 766 m.
* Mont Moux 753 m.
* Nid au Vautour 684 m.
* Signal d'Uchon 681 m.
* Calvaire à Château-Chinon 609 m.

## Eskualdeko udalerriak 
## Kanpo estekak 
* Natura Parkearen webgunea

thumb|erdian|350px|Ikuspegia
Elefante

thumb|Afrika eta Asiako elefanteen arteko alderaketa
thumb|Gizakiaren eta elefantearen hezurduraren konparaketa, c1860.
**Elefanteak** Proboscidea ordenako eta Elephantidae familiako ugaztun lurtar handiak dira. Familia honetako hiru espezie bizi da egun: sabanako elefante afrikarra, oihaneko elefante afrikarra eta elefante asiarra (edo elefante indiarra). Gainerako espezieak, mamuta barne, iraungi egin ziren azken glaziazioaren ondoren.

Elefanteak lurreko animaliarik handienak dira. Beren ernaldia 22 hilabetekoa da, animalia lurtarren artean luzeena. Jaiotzean elefantekumeek 120 kg inguru eduki ohi ditu. Normalean 50 eta 70 urte artean bizi dira, baina inoiz ezagutu den elefanterik zaharrena 82 urtez bizi izan zen. Bestalde, inoiz ikusitako elefanterik handiena Angolan ehizatu zen 1956an: 12.000 kg pisatu zituen. Elefanterik txikienak, berriz, Kreta uhartean Pleistozenoan bizi zen espezie batekoak izan ziren.

Elefante heldu osasuntsuek ez daukate harrapari naturalik, nahiz eta lehoiek kumeak edo gaixo dauden aleak harrapa ditzaketen. Haatik, gero eta mehatxu handiagoa pairatzen dute gizakien eraginetik eta legez kanpoko ehizatik. Aspaldi elefante-aleak milioika zenba bazitezkeen, egun beren populazioa 470.000 eta 690.000 artekoa da, 2007ko estimazio baten arabera. Elefanteak babesturik daude mundu mailan, eta muga handiak daude haiek harrapatu, etxekotu edota beren produktuak (bolia kasu) merkaturatzeko. Hala ere, berriki boliaren merkatua berriro ireki izanak handitu egin du isileko ehiza. Afrikako zenbait herrialdetan elefante-populazioak bi heren txikitu direla ezagutarazi dute, eta zenbait eskualde babestutako taldeak arriskuan daude.

## Taxonomia 
Elefante afrikarraren generoak bi espezie bizidun ditu; elefante asiarra, berriz, bere generoko espezie bakarra da, nahiz eta azken hau lau azpiespezietan bana daitekeen.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Animalien hotsak

## Kanpo estekak
Gironako katedrala

**Gironako Santa Maria katedrala** tenplu kristaua da, nagusiki gotikoa, beste estilo batzuen osagaiak dituen arren. hiri kataluniar horretako monumentuen artetik oso nabarmentzekoa eta Gironako probintzia osoaren elizarik handiena da, bai eta Katalunia osoko kultura ondarearen barruan aipatzekoa ere. Izan ere "Kataluniako zazpi mirariak" direlakoen artean dugu katedral hau.

## Historia 
Lehendabiziko tenplu erromanikoa X. eta XI. mendeen artean eraiki zuten, VII. mendean meskita izandakoaren gainean, Islameko inbasioaren aurretik beste eraikin kristau zaharragoak egon baziren ere. Gaur egun arte zutik mantendu da sasoi hartako Carolus Handiaren kanpandorrea edo *Torre de Carlemany*.

Gaur egungo katedral gotikoa egiteari 1312an ekin zioten, eta garai horretako estilo gotikoarekin erdiko nabe erraldoia egin izan zuten, munduko handiena dena.

XVIII. mendean aurrealde nagusi barrokoa egin zuten, eta 1960an azkenean amaitutzat eman zuten eraikin osoa.

## Argazkiak 

Fitxategi:Catedral de Girona - Nau central.JPG|Katedralaren erdiko nabearen irudi ederra.
Fitxategi:Catedral de Girona.jpg|
Fitxategi:Catedral Girona from Montjuic.JPG|
Fitxategi:Detall del claustre de la Catedral de Girona.jpg|
Fitxategi:Claustre de la Catedral de Girona-removed.jpg|
Fitxategi:Catedral de Girona por dentro.jpg|

## Kanpo estekak 
* Gironako katedralaren webgunea
Afrikako plaka

[300px|thumb|Afrikako plaka mapa honen eskuinaldean ageri da, laranja kolore biziz; alboan ditu [Hego Amerikako plaka, Ipar Amerikako plaka, Eurasiako plaka, Arabiako plaka, Indoaustraliako plaka eta Antarktikako plaka.]]
**Afrikako plaka** (batzuetan **Nubiako plaka** ere deitua), Afrika osoa hartu eta, mendebalderantz, erdialdeko Atlantikoko dortsaleraino hedatzen den plaka tektoniko bat da.

Plaka hauek ditu mugakide:

* Iparraldean, Eurasiako plaka eta Arabiako plaka.
* Ekialdean, Arabiako plaka eta Indoaustraliako plaka (azken horren bi zati nagusiekin da mugakide, gainera: Australiako plakarekion eta Indiako plakarekin).
* Hegoaldean, Antarktikako plaka.
* Mendebaldean, Hego Amerikako plaka eta Ipar Amerikako plaka

Afrikako plakaren muga guztiak dibergenteak dira —hau da, elkarrengandik urruntzen ari direnak—, Eurasiako plakarekin duena izan ezik. Plakak, harkaitz zaharrezko zenbait bloke kontinental hartzen ditu; duela 550 milioi urte, Gondwana kontinentea existitzen zela, egungo Afrika eratu zuten blokeak, alegia. Bloke horiek, hegoaldetik iparraldera, hauek dira: Kalaharikoa, Kongokoa, Saharakoa eta mendebaldeko Afrikakoa. Bloke horietako bakoitza bloke txikiagoetan bana daiteke.

Plakaren alde garrantzitsuenetako bat da Rift Haran Handia (ekialdean), kontinentearen eta plakaren zati bat banatzen ari den hauste bat, hemendik mende askora Somaliako plaka eratuko duena, baita Afrikaren azpikontinente bat ere. Afrikako plaka urtero 2,15 zentimetro mugitzen da iparralderantz. Hala, 650.000 urte inguru barru, Espainiaren hegoaldearekin elkartuko da, eta Mediterraneo itsasoa eta Ozeano Atlantikoa elkarrengandik bananduko ditu.

## Kanpo estekak
Kataluniar Musikaren Jauregia

**Kataluniar Musikaren Jauregia** (katalanez *Palau de la Música Catalana*) Bartzelonaren erdigunean dagoen Ciutat Vellan kokatutako musika auditorio bat da. Estetikoki garrantzi handikoa da, izan ere Lluís Domènech i Montaner arkitektoak egin zuen modernismo estiloan 1905 eta 1908. urteen artean.

1997an UNESCOk Gizateriaren Ondaretzat hartu zuen.

## Kanpo estekak 
* Jauregiaren webgune ofiziala
Arganzuela

**Arganzuela** Madrilgo hiria osatzen duten 21 barrutietako bat da, Imperial, Acacias, La Chopera, Legazpi, Delicias, Palos de Moguer eta Atocha auzoek osatzen dutena. Manzanares ibaiaren ekialdera kokatuta dago, eta M-30 errepideak osatzen duen perimetroan barne dago bere osotasunean. Iparraldean eta ipar-ekialdean, Centro eta Retiro barrutiekin; ekialde eta hego-ekialdean Puente de Vallecasekin; hegoaldean Userarekin; eta mendebaldean Latina eta Carabanchel barrutiekin egiten du muga.

thumb|erdian|400px|Arganzuela barrutiaren banaketa, auzotan

## Kanpo estekak
Alberto Ruiz-Gallardón

**Alberto Ruiz-Gallardón Jiménez** (Madril, Espainia, 1958ko abenduaren 11) abokatua, fiskala eta politikaria da. 2011ko abenduaren 22tik 2014ko irailaren 23ra arte Espainiako Justizia ministroa izan da. Lehenago Madrilgo alkatea (2003-2011) eta Madrilgo Erkidegoko presidentea (1995-2003) izan zen. Alderdi Popularreko kidea da.

## Bizitza 
Madrilgo Complutense Unibertsitatean egin zituen zuzenbide-ikasketak, eta 23 urterekin oposizioetan parte hartu ondoren fiskal-postua eskuratu zuen. 1977. urtean Alianza Popular (AP) alderdian sartu zen. 1983an Madrilgo zinegotzi izendatu zuten, 1986an alderdiko zuzendaritzan sartu zen, eta APren estatutuen idazketan parte hartu zuen. Jorge Verstrynge idazkari orokorra bere kargutik kendu zutelarik, Alberto Ruiz-Gallardónen esku gelditu zen kargu hura 1986an, eta urte hartan bertan Madrilgo Autonomia Erkidegoko lehendakaritzarako hautagai izendatu zuten. 1987an APko lehendakariorde izendatu zuten (lau ziren kargu horretan), eta, besteak beste, Madrilgo Erkidegoko senatari hautatu zuten. 1988an, bertan behera utzi zituen alderdi barruko kargu guztiak, Hernández Mancha alderdi buruarekin izandako gorabeheren eraginez, baina 1989an berriro itzuli zen zuzendaritzara, Manuel Fragaren agintaldian. 1989ko hauteskundeetan senatari-karguan berretsi zuten, eta baita 1993an ere, eta 1991n berriro izan zen Madrilgo Erkidegoko lehendakarigaia; hauteskunde haiek ez, baina 1995ekoak irabazi zituen, eta berriro ere 1999an.
2003an Madrilgo alkatetzarako hauteskundeak irabazi zituen, eta Madrilgo alkate bilakatu zen. 2007ko eta 2011ko udal-hauteskundeak ere irabazi zituen. 2011ko Espainiako hauteskunde orokorretan Madrilgo diputatu aukeratu zuten. Urte bereko abenduan Mariano Rajoyk Justizia ministro izendatu zuen. 2014ko irailaren 23an bere karguaz dimititu zuen, berak aurkeztu eta defendatutako Abortuaren Legea Mariano Rajoy presidenteak legea atzera bota ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
*  Madrilgo Udala
Iturrixar

**Iturrixar** izenekoa, Eskoriatzan dagoen iturria da, Arbiñoste pasealekua eta Santa Ana auzoaren artean, aspaldi lehortua dagoena. Bere ondoan, gaur egun, duela pare bat urtetik, etxebizitza multzo bat egiten ari dira, bertan aurretik egon ziren lantegi, baserri eta etxeak bota ondoren. Gainera, Deba Garaia eskualdeko astekaria den Goienkaria sortu baino lehen, iturri honek, Eskoriatzan argitaratzen zen aldizkari bati izena eman zion, Iturrixar Bi izenekoa.

## Ikus, gainera 
* Iturrixar Bi

## Kanpo estekak
Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa Nagusia (2009)

**2009ko Binakako Txapelketa** esku huskako pilota profesionalean 2009an jokatutako txapelketa nagusia da. Asegarce eta Aspe enpresetako pilotariek parte hartu zuten 2009ko txapelketan, Kutxak babesturik.

## Pilotariak 
## Emaitzak 
### Liga 

#### Ligari buruzko oharrak 
* Urtarrilaren 4an, Zearrak Beginoren ordez jokatu zuen, Begino eskuaren ebakuntzatik ez baitzen osatu.
* Urtarrilaren 24an, Olazabalek Gonzalezen ordez jokatu zuen.
* Otsailaren 1an, 7an, 13an eta 23an, Zubietak Laskurainen ordez jokatu zuen.
* Otsailaren 13an, Leitzak Berasaluze VIII.aren ordez jokatu zuen.
* Otsailaren 15an, Zearrak Mendizabal II.aren ordez jokatu zuen.
* Otsailaren 22an, Eulatek Barriolaren ordez jokatu zuen.
* Ligan kanporatutako bikoteak:

### Ligaxka 

#### Ligaxkaren oharrak 
* Ligaxkatik kanporatu dira Asegarceko Berasaluze VIII eta Begino, eta Bengoetxea VI eta Beloki bikoteak.

### Finala 
## Kanpo estekak 
* Asegarceren orria Txapelketari buruz
*  Asperen orria Txapelketari buruz
Mars Exploration Rover

**Mars Exploration Rover** (MER) misioa, Marte aztertzea helburu duen NASAren misio espaziala da. Misio hau aurrera eramateko, NASAk 2 rover (*Spirit* eta *Opportunity*) bidali ditu Martera, lurrazala eta planetaren geologia aztertzeko. Mars Exploration Rover misioa NASAk Marte aztertzeko duen programaren parte da. Programa horrek Martera bi zunda bidaltzea lortu du jadanik, *Viking* 1976an eta *Mars Pathfinder* 1997an.

[eskuinera|thumb|250px|[NASAk Marteren jarri dituen rover ibilgailuek azterketa mineralogikoak egin dituzte. Arrakasta izanez gero, hurrengo pausoa Martetik laginak ekartzea izan daiteke. ]]

Rover robotak eraikitzea, aireratzea eta Marten lehenengo 90 egunean (misioa iraun behar zuen denboran, alegia) funtzionaraztea 820 milioi dolar kostatu zen (680 milioi euro gutxi gorabehera). Baina robotek lanean jarraitu zuten, eta ondorioz misioaren finantzaketa 2009 arte luzatu zen.

*Spirit* eta *Opportunity* rover robotek hainbeste informazio garrantzitsu bildu dutenez, bi asteroide izendatu dira bi robot horien ohorez: 37452 Spirit eta 39382 Opportunity.

## Helburuak 
Misioaren helburu nagusia ura duten edo noizbait izan duten arrokak eta lurra bilatu eta analizatzea da.
Beste helburu batzuk hauek dira:
* Azaleko egiturak sortu zituzten indarrak zein izan ziren ezagutzea, eta indar horiek aurkitzen badituzte, zergatik amaitu ziren arakatzea.
* Marte hasieran lurra bezalakoa bazen, hau da, epela eta hezea, aztertzea.
* Marteko geologia ahalik eta gehien aztertzea, arroka eta mineralen banaketa eta konposizioa zehaztea.

## Misioan sortutako arazoak 
2004ko urtarrilaren 21ean, NASAren Deep Space Network sareak *Spirit* robotaren seinalea galdu zuen, haien ustez Australiaren gainean zegon ekaitz baten ondorioz. Roverrak daturik gabeko mezu bat bidali zuen 21ean, eta geroago komunikazio saio bat galdu zuen Marteren orbitan zegoen *Mars Global Surveyor* zundarekin, egun berean. Hurrengo egunean, 22an, JPl-an erantzun labur bat jaso zen, roverrak arazoak zituela adierazten zuena. 23an misioaren taldeak roverrak datu gehiago bidaltzea lortu zuten. Roverrak ez zuen ikerkuntza gehiago egin 10 egunean, robotaren flash memorian arazo bat zegoelako. Hala ere, ingeniariek arazoa konpontzea lortu zuten, roverraren softwarea eguneratuz. *Spirit*ek bere ikerkuntzak osorik jarraitu zituen otsailaren 5ean. Hori izan da misio honek izan duen arazorik larriena.

2006ko martxoaren 13an, *Spirit*en gurpil batek funtzionatzeari utzi zion. *Spirit* oraindik lanean ari da, baina hondatutako gurpila herrestan daramala.

## *Spirit* eta *Opportunity* roverrak izendatzea 
*Spirit* eta *Opportunity* roverrak idazlan lehiaketa baten bidez izendatu zituzten. Irabazlea Sufi Collis izan zen, 9 urteko ikaslea. Hona hemen idatzi zuen testua, ingelesez:

Hala ere, NASAk bere barne dokumentuetan bi rover horiek MER-A (*Spirit*) eta MER-B (*Opportunity*) izendatzen ditu.

## Kanpo estekak 
* Misioaren webgunea
Naukratis

**Naukratis** (grezierazko Ναύκρατιςetik, "itsasontziak gobernatzen dituena"; arabieraz el-Gi'eif, el-Niqrash edo el-Nibeira deitua), Antzinako Egiptoko hiri greziar bat zen, gaur egun hondakinetan dagoena. Niloren deltan dago, Kanopus besoan, Alexandriatik 72 kilometro hegoekialdera.
thumb|235px|Naukratisko hondakinen planoa
Naukratis, greziarrek Egipton ezarritako lehen merkataritza kolonia izan zen. Greziarrei eman zitzaien, bertsio ezberdinen arabera, Psametiko I.a faraoiaren aldetik K. a. VII. mendean, edo Ahmose II.ak K. a. VI. mendean (Herodotoren arabera) toki berean, aurretik, Miletoko kolonoek hartutako faktoria bat egon zela uste den arren. Hiriko lehen biztanleetako asko, ordura arte, ondoko gotorleku egiptoarra zen Daphnaen zerbitzatzen zuten mertzenario greziarrak izan ziren, Deltaren ekialdeko muturrean. Edonola ere, kolonia, Korinto, Egina eta Mileto buru ziren nagusiki joniar hiriek osatutako hiri konfederakuntza bati eman zitzaion. Arrazoi beragatik. Naukratis benetako nazioarteko hiria zen, baita Solon eta Tales bezalako pertsonaiek bisitatutako gune kultural erakargarri bat ere.

Herodoto historialariak, elkarte greziar ezberdinen presentziaren eta hirian eraikitako tenplu ezberdinen artean harreman bat ezarri zuen. Bederatzi hirik (Kios, Tea, Fozea, Klazomenes, Rodas, Gnido, Halikarnaso, Faselide eta Mitilene) elkarrekin lan egin zuten, amankomuneko tenplu handi bat eraikiz, *Helenion* deitua, eta tokiko azokako intendentea izendatzeko eskubidea eurentzat gordez. Heleniona, aldi berean, santutegia, merkataritza biltegia, biltzar foroa eta gotorlekua zen. Beste alde batetik, Miletokoek, Apoloren omenezko tenplu bat eraiki zuten, Eginakoek, Zeusen omenezko beste bat, eta Samoskoek, Heraren omenezko beste bat.

Marinelen babesle ziren Dioskuroen omenezko tenplu bat ere bazegoen.

Hiriak, *timuchi* izeneko magistratu goren bat zuela jakina da, baina egia esan, barruti bakoitza, amankomuneko jatorria zuten greziarrek osatua, bere kabuz gobernatzen zela uste da.

Herodotok, denbora batez, Niloko baimendutako itsasportu bakarra izan zela dio, eta, ondorioz, Mediterraneoko nabigariak, derrigor igaro behar ziren bertatik Egipton barneratu aurretik. Egoera pribilegiatu hau, pertsiarrek konkistatu zuten arte mantendu zen. Ondorengo Alexandro Handiaren kanpainak eta honek Alexandria sortu izanak, Naukratis, bigarren plano batera bidali zuen, hortik, sekula gehiago irten ez zelarik.

1884an, Flinders Petriek, Naukratis egon zen tokia aurkitu zuen, eta lehen indusketa lanak hasi zituen. Greziar zeramikaren eta jainko greziarren omenezko tenpluen presentzia ugariak, hiriaren lotura koloniala berresten du.

## Hiritar ezagunak 
* Ateneo Naukratiskoa, idazle-historialaria
* Kleomenes Naukratiskoa, politikaria, Egiptoko lehen administratzaile greziarra
* Estafilo Naukratiskoa, idazlea. Bere lan guztia galdua dago.
* Julio Pollux, erromatar garaiko linguista

Bertsio batzuen arabera, bi hauek ere Naukratisen jaio ziren:

* Filarko, idazle-historialaria
* Apolonio Rodaskoa, olerkaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mr. T

**Mr. T**, benetako izenez **Laurence Tureaud**, (Chicago, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 1952ko maiatzaren 21a) aktore, abeslari eta borrokalari estatubatuarra da.

## Diskografia 
Mr. Tk bi disko kaleratu ditu, biak 1984an. Bere lehen diskoa ''Mr. T's Commandments* zuen izena eta bigarrenak, *Be Somebody... or Be Somebody's Fool!'', filmaren kantak biltzen ditu.

2002an, Mr. T, Busta Rhymesen "Pass The Courvoisier" bideoklipean atera zen P. Diddy eta Pharell Williamsekin.

## Filmografia
Kanariar Uhartediaren Autodeterminazioaren eta Independentziaren aldeko Mugimendua

**Kanariar Uhartediaren Autodeterminazioaren eta Independentziaren aldeko Mugimendua** () Kanarien autodeterminazio eskubidearen eta ondoren Espainiatik independizatzearen alde egiten zuen nazio askapen mugimendua izan zen.

## Historia 
Antonio Cubillo abokatuak, frankismo garaian erbesteratua, sortu zuen Aljerian 1964ko azaroaren 22an. 1968an Afrikar Batasunaren Erakundeak MPAIAC eta Kanarien autodeterminazio eskubidea aintzatetsi zuten. 1975ean MPAIACk La Voz de Canarias Libre irratia abian ipini zuen Aljer Irratitik. 1975 eta 1976 artean, segurtasun-indarrek MPAIACeko bi kide erail zituzten. 1976ko azaroaren 1ean, MPAIACk borroka armatuaren bidea hartzea erabaki zuen Indar Armatu Guantxeen (FAG) bitartez. Las Palmasko Galerías Preciados merkataritza-gunean lehergailu bat sartarazi zuten.

1977an Madrilgo Galerías Preciadosen lehergailu bat jarri zuen, Kanarietatik kanpo ipini zuen lehena izanez. Urte berean, Kanaria Handiko aireportuan bonba bat jarri zuten eta aireportua itxi eta hegaldiak desbideratu behar izan zituzten. Hori Los Rodeosko istripuaren kausetako bat izan zen. 1978an Rafael Valdenebros polizia-agentea hil zen FAGek jarritako lehergailua desaktibatzen ari zenean. MPAIACk bere gain hartu zuen ekintza.

1978ko abuztuaren 5ean, Aljeren, Antonio Cubilloren aurkako atentatua egin zuten eta elbarri gelditu zen. Urte horretan Antonio Cubillok Afrikar Batasunaren Erakundearen goi-bilera batean parte hartu behar zuen. Atentatuaren egileak Espainiako Barne Ministerioaren segurtasun-indarrek Cubillo hiltzeko kontratatutako bi mertzenario izan ziren. 2003an Espainiako Auzitegi Nazionalak Espainiar estatuari 150.000 euroko kalte-ordainketa zigorra ezarri zion.

MPAIACk borroka armatuari utzi zion eta 1979an Antonio Cubillo sortzailea eta idazkari nagusia taldetik kanporatu zuen. Ondoren, Antonio Cubillok CNC alderdia sortu zuen.

1980ko eta 1990eko hamarkadetan jarduerarik gabe egon zen. 2003an, aspaldiko MPAIACeko kide ohiak, horietako batzuk MPAIACtik kanporatutakoak, mugimendua birsortu zuten, nahiz eta 1960ko eta 1970eko hamarkadetan egondako beste kideek birsorketa ez zuten aintzatetsi. Gaur egun, MPAIACk nekez du jarduera politikoa.

## Ikus, gainera 
* Nazionalismo kanariarra

## Kanpo estekak
Chuck Norris

**Carlos Ray Norris** (Ryan, Oklahoma, Ameriketako Estatu Batuak, 1940ko martxoaren 10a - Kauai, Hawaii, 2026ko martxoaren 19a), ezagunagoa **Chuck Norris** izenaz, estatubatuar aktorea eta borroka-artista izan zen. Texas Rangers polizia indarreko Cornell Walkerren papera *Walker, Texas Ranger* telesailean antzezteagatik ezaguna zen, baita bertan zuen morroi gogorraren itxura eta ematen zituen ostiko-birakariengatik ere.

2026ko martxoaren 19an hil zen Kauain, 86 urte zituela.

## Filmografia 
* *The Green Berets* (1968), Chuck Norris borroka-artista gisan.
* *The Wrecking Crew* (1969)
* *Way of the Dragon* (1972)
* *The Student Teachers* (1973)
* *Slaughter in San Francisco* (1974)
* *The Warrior Within* (1976) (dokumentala)
* *Bruce Lee, the Legend* (1977) (dokumentala)
* *Breaker! Breaker!* (1977)
* *Good Guys Wear Black* (1978)
* *A Force of One* (1979)
* *The Octagon* (1980)
* *An Eye for an Eye* (1981)
* *Silent Rage* (1982)
* *Forced Vengeance* (1982)
* *Lone Wolf McQuade* (1983)
* *Missing in Action* (1984)
* *Missing in Action 2: The Beginning* (1985)
* *Code of Silence* (1985)
* *Invasion U.S.A.* (1985)
* *The Delta Force* (1986)
* *Firewalker* (1986)
* *The Karate Kommandos* (1986)
* *Braddock: Missing in Action III* (1988)
* *Hero and the Terror* (1988)
* *Delta Force 2: The Colombian Connection* (1990)
* *The Hitman* (1991)
* *Sidekicks* (1992)
* *Hellbound* (1994)
* *Top Dog* (1995)
* *Forest Warrior* (1996)
* ''The President's Man* (2000)
* *The President's Man 2: A Line in the Sand* (2002)
* *Bells of Innocence* (2003)
* *Dodgeball: A True Underdog Story* (2004)
* *The Contender* (2005)
* *The Cutter'' (2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Chuck Norrisen webgune ofiziala
*  Chuck Norrisen IMDb fitxa
Hulk Hogan

**"Terry" Gene Bollea**, **Hulk Hogan** edo **Hollywood Hogan** ezizenez, (Augusta, Georgia, Ameriketako Estatu Batuak, 1953ko abuztuaren 11 – Clearwater, Florida, 2025eko uztailaren 24a) aktore eta borrokalari estatubatuarra izan zen. Bere alaba Brooke abeslaria da.

2025eko uztailaren 24an hil zen 71 urte zituela.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hulk Hoganen webgune ofiziala
*  Hulk Hoganen IMDb fitxa
Enterobacter

***Enterobacter*** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo txikiak direnak (kokobaziloak). Enterobacteriaceae familia barnean sailkatuta daude. Anaerobio fakultatiboak dira eta glukosa ez ezik, laktosa ere hartzitzen dute. Ez dute esporarik sortzen.

Enterobacter-en ezaugarri biokimiko nagusiak hauek dira:

* anaerobio fakultatiboak, Enterobacteriaceae guztien antzera.
* oxidasa (-)
* katalasa (+)
* glukosa hartzitzen dute, CO2 gasa sortuz
* laktosaren hartzidura (+)
* H2S (-)

Enterobacter-ek, *Citrobacter*, *Klebsiella* eta *Escherichia*rekin batera bakterio koliformeen multzoa osatzen du. Koliformeak hestean bizi diren bakterioak dira, ezaugarri biokimiko amankomunak dituztenak eta garrantzi handikoak ingurugiro-mikrobiologian, kutsadura fekalaren adierazleak baitira.

Enterobacter giza zein animalien hesteetan bizi da, baina egoera librean ere aurki daiteke (uretan, lur-zoruan...) Espezie batzuk oportunistak dira, gaixotasunak sortuz immunitate-sistema ahula dutenengan; hori dela eta, infekzio nosokomial askoren jatorrian dago bakterio hau.
Disolbagarritasun

**Disolbagarritasuna** substantzia batek beste batean disolbatzeko duen gaitasuna da. Modu desberdinetan adieraz daiteke: mol litroko, gramo litroko edo solutu portzentaietan. Kasu batzuetan disoluzio baten disolbagarritasun maila gainditu egiten da solutu gehiegi gehitzeagatik, orduan disoluzioa *gainasetuta* dagoela esaten da.

Bestetik, solutu gehiago disolbatzerik ez duen disoluzioari disoluzio *ase* esaten zaio. Alegia, disoluzio asea disolba daitekeen substantzia baten kantitate maximoa duen disoluzioa da.

Asetasun-egoeran ez dagoen disoluzioari, hots, solutu gehiago disolbatzeko gai denari edo disolba dezakeen solutu-kantitate maximoa ez duenari disoluzio *asegabe* esaten zaio.

Normalean solutua disolbatzaile batean disolbatu nahi denean, berotu egiten da hau. Disolbatzen den substantziari solutu deritzo eta solutu hau disolbatzeaz arduratzen denari disolbatzailea.

Substantzia guztiak ez dira disolbatzaile berean disolbatzen. Disolbagarritasunean substantziaren izaera polar edo apolarrak garrantzi handia du. Honen arabera substantzia horrek disolbagarritasun handiagoa edo txikiagoa izango baitu. Esaterako, talde funtzional bat baino gehiagoko konposatuek polartasun handiagoa dute eta beraz, disolbatzaile polarretan disolbagarritasun handia izango dute. Talde funtzional bakarra duten konposatuek aldiz, disolbagarritasun txikia dute disolbatzaile polarretan. Hauen artean daude: parafinak, konposatuak aromatikoak, eta deribatu halogenatuak.

Kimikan erabiltzen den esaera batek dio "*berdinak berdina disolbatzen du*". Hau da, solutu polarrak disolbatzaile polarretan disolbatzen dira eta apolarrak apolarretan. Honen arabera, hidrosolugarriak edo liposolugarriak izango dira.

Substantzia baten disolbagarritasuna disolbatzaile eta solutuaren izaeraren, tenperaturaren eta presioaren araberakoa da. Disolbatzaile eta solutu molekulen artean ematen diren elkarrekintzak solbatazio izenarekin ezagutzen dira.

## Ikus, gainera 
* Disoluzio
* Solutu
* Disolbatzaile
* Puntu isoelektriko

## Erreferentziak
Iturrixar Bi

**Iturrixar Bi**, duela urte asko, Goienkaria agertu aurretik, Eskoriatzan argitaratu eta banatzen zen aldizkaria izan zen. Ze Barri? aldizkariarekin batera etortzen zen, urtean behin. Bere izena, Eskoriatzako Arbiñoste pasealeakua eta Santa Ana auzoaren artean dagoen jada lehortutako iturri batetatik datorkio.

## Ikus, gainera 
* Ze Barri?

## Kanpo estekak
Ze Barri?

**Ze Barri?**, Goienkaria argitaratzen hasi aurretik, Eskoriatza eta Leintz Gatzagako berriei buruz informatzen zuen aldizkari bat zen. Ondoren, Goienkaria argitaratzen hasi eta gero, denbora batez, Deba Garaia eskualdeko aldizkari honetan, hala deitzen jarraitu zuen Eskoriatza eta Leintz Gatzagako berriei buruz informatzen zuen zatia.

## Ikus, gainera 
* Goienkaria
* Iturrixar Bi

## Kanpo estekak 
*  Aldizkariari buruzko informazioa Eusko Jaurlaritzaren webgunean.