open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pilar Ulzurrun de Asanza y Peralta

**Pilar Ulzurrun de Asanza y Peralta** (Zaragoza, 1785 &ndash; Madril, 1864), margolari eta aristokrata izan zen. 1804an 'Mujer en un jardín' lanarekin Valentziako San Carlos Arte Ederren Errege Akademian sartzea lortu zuen, Valentziako Arte Ederren Museoan dago. 1805eko urtarrilean, Zaragozako San Luiseko Arte Ederren Errege Akademiako meritu-akademiko izendatu zuten.

## Biografia 
Apolonia Peralta y Baldaren eta Julián Ulzurrun de Asanza y Moreno Tososeko markesen alaba zen. Contaminako kondeari Valentziako San Carlos Arte Ederren Errege Akademian sartzeko eskaera zuzendu zion. Izan ere, honek bere lana goraipatu zuen. Eskaerarekin batera, arkatzez egindako eta estanpa batetik kopiatutako irudi bat aurkeztu zuen. Irudian, emakume baten erdia agertzen zen, eta, egun, San Carlosko Arte Ederren Errege Akademiaren bilduman dago, Valentziako Arte Ederren Museoan, 'Mujer en un jardín' izenburupean. 1804ko uztailean, Valentziako erakundeak merituko akademiko gisa onartu zuen margolaria eta horrek Zaragozako San Luiseko Arte Ederren Errege Akademiako hautagaitza aurkeztera bultzatu zuen. 1805ean lortu zuen sartzea, aldi honetan Joel profetaren arkatz eta tinta txinatarrez egindako marrazkiarekin, Kapera Sistinoa sabaiaren kopia. 

1814an José Ribelles y Felip margolariarekin ezkondu zen, eta harekin seme bat izan zuen, Julián Ribelles Ulzurrun de Asanza. Bere senarraren lan artistikoa ezaguna egin zen, Goyarekin harremana izan zuen eta Fernando VII.aren ganbera-pintorea izan baitzen. Pilar Ulzurrunen lana, ordea, ez da museoetan edota erakusketa-aretoetan ageri, historiografian bilatu behar da.

## Kritika feminista 
Ikerketa feministek margolari-zalearen etiketa kritikatu dute. Izan ere, garai horretako emakume artistek modu egituratuan pairatzen zuten. Ondorioz, emakumeen eskubide osoko parte-hartzea beranduago eman zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Micaela Ferrer
* Josefa Martínez y Enrile de Tamarit
## Kanpo estekak 
* San Carlos Errege Akademia
* San Luiseko Arte Ederren Errege Akademia
* Valentziako Arte Ederren Museoa
Jacques Vallée

**Jacques Fabrice Vallée** (Pontoise, Frantzia, 1939ko irailaren 24a) AEBetan bizi den astronomo, informatikari eta ufologoa da, NASA eta SRI International erakundeentzat lan egin duena. J. Allan Hynek astrofisiko estatubatuarrarekin batera ufologia zientifikoaren ordezkari esanguratsutzat jotzen da .

Matematikako lizentziatura lortu zuen Sorbonan eta astrofisikan espezializatu zen geroago. Parisko astronomia behatokian hasi zen lanean, baina 1962an AEBetara joan zen. Bertan, NASArentzat lan egin zuen Marteri buruzko ikerketetan. 1967an AEBetako Ipar-Mendebaldeko Unibertsitatean konputazioaren zientzien doktoretza eskuratu eta AEBetako hainbat instituturentzat lan egin zuen, internet-eko eta adimen artifizialeko egitasmo aitzindari batzuetan parte hartuz . Gai hauetaz hainbat liburu ere idatzi ditu.

## Ikerketa ufologikoak 
Gaztetatik interesatu zen Vallée OHEetan. Bere formakuntza zientifikoak eta arlo horretan zuen prestigioak ez zioten galarazi OHEen fenomenoa modu objektiboan  ikertzea, gai horretan aditu nagusienetako bat bihurtuz. Steven Spielberg zinema zuzendari estatubatuarraren aholkularia izan zen honek OHEez filmatu zuen Close Encounters of the Third Kind pelikula arraskatsuan . 

Ufologiaren arloan Jacques Vallée-ren iritziak guztiz apurtzaileak izan dira. Izan ere, bere *Passport to Magonia* (1969) liburuan berak lehenengo aldiz hipotesi ausart bat plazaratu zuen: hipotesi horren arabera, OHEren jatorria ez zen izango estralurtarra (gure planeta bisitatzen duten zibilizazio estralurtarrena, alegia), multidimentsionala baizik. Ustezko estralurtar horiek beste dimentsio edo unibertso paraleloetatik etorriko lirateke, guk oraindik ulertzen ez ditugun beste dimentsioetako izakiak edo entitateak izango bait lirateke. Hipotesi multidimentsional horren arabera, OHEek, parapsikologiaren fenomeno askok eta erlijio-adierazpen jakin batzuek (Andra Mariaren agerpenek, kasurako) lotura handia izango lukete eta unibertso multidimentsional horren ondorioak besterik ez lirateke izango . Hipotesi multidimentsionalak OHEen portaeraren zeinu batzuk ondo azalduko lituzke (esaterako, galaxia urrunetako zibilizazio estralurtarrak gu bisitatzeko ezintasunari azalpen alternatiboa emango lioke)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Rosa de Limako markesgoa

**Santa Rosa de Limako markesgoa** 1723ko uztailaren 29an Felipe V.ak sortutako noblezia-titulua da, Diego Bernardo Jiménez de Morales y Serranoren aldekoa.

Hasiera batean, «Santa Rosako markesa» izenarekin eman zen, baina 1959an aldatu zen, María de Aránzazu Ruiz de Gámiz eta Zuluetak titulua bereganatu zuenean, hain zuzen ere.

## Santa Rosa de Limako markesak 
## Limako Santa Rosa markesen historia 
* Diego Bernardo Jiménez de Morales y Serrano, Santa Rosako I. markesa, Calatravako Ordenako zalduna, María de Arcaute y Rojasekin ezkondua. Haren semea izan zen oinordea:

* Diego Bernardo Jiménez de Morales Arcaute (1773. m.), Santa Rosako II.markesa Mercedes del Risco y Ciudadekin ezkondua (gerora, Gabriel de Avilés erregeordearen emaztea, Aviléseko markesa).

* María de la Encarnación Díez de Ulzurrun Alonso (1868-Andéraz, 1950eko azaroaren 22a), Santa Rosako III. markesa, Montes Claroseko XVI. markesa, Casa Anguloko II. kondesa eta Ultzurrungo markesa, Juan Pablo Ruiz de Gámiz eta Zuluetarekin ezkondu zen.

* María de Aránzazu Ruiz de Gámiz Zulueta (1925 -.) Santa Rosa de Limako IV. markesa, Angel María Hualde Goizuetarekin ezkondua, Casa Torreko maskesa.

* Fernando Jiménez Mendoza, Santa Rosa de Limako V. markesa, Mesedeetako IX. markesa, Santa Engraziako kondea, Grazia Errealeko kondea. 1953ko uztailean ezkondu zen María Fernanda Ruiz eta Jiménezekin, Napoleon Ruiz Falcó Auzitegi Goreneko magistratuaren alabarekin. Bere alabak tituluaren oinordetza hartu zuen 1989an.

* María del Rosario Jiménez Ruiz, Santa Rosa de Limako VI. markesa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laser-inprimagailu

eskuinera|thumb|250x250px| Laser-inprimagailua.
Gary Starkweather-ek 1973ko hamarkadan asmatu zuen eta 1977an merkaturatu zuen lehen aldiz,  inprimatzeko gailuak toner biltegi bati atxikitako danbor fotoeroale bat eta disko espekular baten bidez modulatu eta proiektatzen den danbor fotoeroalerantz doan laser izpi batez osatuta dago. Diskoaren biraketak sortaren ekorketa eragiten du danborraren sortzailearen gainean. Izpiak jotzen dituen danborraren eremuak ionizatu egiten dira, eta eremu horiek (danborra biratuz) toner biltegitik igarotzen direnean, hauts ionizatua erakartzen dute tonerretik. Ondoren, danborra paperarekin kontaktuan jartzen da, dagozkion eremuak hautsez bustiz. Azkenik, tinta paperari presioaren eta beroaren ekintza bikoitz baten bidez finkatzen da.

Laser inprimaketa monokromorako, toner bakarra erabiltzen da. Inprimatzea koloretan bada, beharrezkoa da lau edukitzea (oinarrizko kolore bakoitzeko bat, CMYK ).

Laser-inprimagailuak oso eraginkorrak dira, kalitate handiko inprimaketa ahalbidetzen baitute abiadura nabarmenetan, "orrialdeak minutuko" (or./min) arabera neurtuta. 

Inprimatzeko teknologia mota hau kalitatearen eta inprimatzeko abiaduraren arteko orekatik bereiz daitezke. Arlo horietako bakoitzean, laser teknologiak lortzen dituen abantailengatik nabarmentzen da: laser inprimaketaren kalitateak tintazko inprimaketa gainditzen du; Abiadurari dagokionez, batzuek minutuko koloretako 12 orrialde inprimatzen dituzte, eta beste batzuek, aldiz, 27 orrialde monokromoak minutuko, gailu hauek 30 urte pasatxotan lortu duten abiadura erakusten duena. Egia bada ere tinta ereduak gainditzen dituela kalitatean, kontuan hartu behar da laser-inprimagailuen ordezko piezak garestiagoak izaten direla irudiak etengabe inprimatzeko. Horregatik, gomendagarriagoak izan ohi dira bulego eta lantokietako dokumentu bolumen handietarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marguerite Hamilton

**Marguerite Louise Hamilton**, jaiotzez **Marguerite Louise Cox**, (1920 – Parker konderria (Texas), Ameriketako Estatu Batuak, 1998ko irailaren 30a) idazle estatubatuarra izan zen. 1950eko hamarkadan idatzitako bi liburuengatik ezaguna da. 

*Red Shoes for Nancy* (1955) bere alaba Nancyren jaiotzaren eta bizitzako lehen 12 urteen benetako istorioa da. Nancy Lou Hamilton 1942ko ekainaren 20an jaio zen Santa Cruzen (Kalifornia), non Margueritek Coast Counties Gas & Electric Company-n eta *Santa Cruz Sentinel* aldizkarian egiten zuen lan. Gero Santa Monicara joan ziren bizitzera. Nancyri linfohemangioma diagnostikatu zioten, ganglio linfatikoei eta odol-hodiei eragiten dien gaixotasun arraro eta elbarria. Duela gutxi alargun (Jim Hamilton Margueriteren senarra Nancy jaio baino hiru hilabete lehenago hil zen auto istripu batean) eta dirurik gabe, Margueritek alaba zaintzen zuen, gaixotasuna —40 ebakuntza baino gehiago egin arren— poliki Nancyren gorputzean hedatzen zen bitartean. Nancyren hankak eta beso bat hanturatuta zeuden, eta bi hankak anputatu zizkieten aurrerapena moteltzeko edo geldiarazteko ahalegin etsi batean.

Amaren baimenarekin, Nancy katoliko bihurtu zen eta fedean kontsolamendua aurkitu zuen. Handik gutxira, Marguerite ere katoliko bihurtu zen *Red Shoes for Nancy*-ren segida da. Liburu honek Hamiltontarrak Lurdara nola joan ziren kontatzen du.  Hamiltontarrak Frantziara egindako bidaia zabala jaso zuen Estatu Batuetako eta Frantziako prentsak.

Nancy 1956ko ekainaren 7an hil eta denbora gutxira, Marguerite Hamilton Parker konderrira joan zen bizitzera, eta 1998an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fotoeroankortasun

[eskuinera|thumb|204x204px| Eroale elektriko klasikoa, [Kobre|kobrezko haria.]]
**Fotoeroankortasuna** fenomeno optiko eta elektriko bat da, non material bat eroale elektriko hobea bihurtzen baita erradiazio elektromagnetikoen xurgapenaren ondorioz, hau izan daiteke:

* Argi infragorria
* Argi ultramorea
* Argi ikusgaia
* Gamma izpia

1873an behatu zuen lehen aldiz selenioan Willoughby Smith ingeniari ingelesak. 

## Aplikazioak 
Material fotoeroale bat zirkuitu bati konektatzean, erresistentzia argiaren intentsitatearen araberako erresistentzia gisa funtzionatzen hasten da. Horrela, materialari fotorresistentzia deitzen zaio.

Fotorresistentzien aplikazio ohikoena fotodetektagailu gisa da.

## Oharrak 
## Kanpo estekak 
* Fotoeroankortasuna - Azalpena .
* Material fotoeroale organikoak: egungo joerak eta garapenak (lehen orrialdea doan, gainerakoa ordainduta).
Fotorresistentzia

[thumb|200x200px| Fotozelula edo fotorresistentzia. Bere balio erresistentea ([Ohm|ohms) aldatzen du argi-intentsitatearen arabera. Argi gehiago, erresistentzia gutxiago eta alderantziz.]]
**Fotorresistentzia** osagai elektroniko bat da, zeinen erresistentzia aldatzen den (normalean txikiagotzen da) argi intzidentearen intentsitatea gero eta handiagoarekin.  Fotoeroalea, zelula fotoelektrikoa edo fotozelula ere dei dakioke, zeinaren siglak, LDR, ingelesezko *light-dependent resistor* izenetik du jatorria. Bere gorputza zelula fotohartzaile batez eta bi hankaz osatuta dago. Hurrengo irudiak bere sinbolo elektrikoa erakusten du.
erdian|thumb|400x400px| Fotorresistentzia.
LDR baten erresistentzia elektrikoaren balioa baxua da argia distira dagoenean (50 ohmiora jaitsi daiteke) eta oso altua ilun dagoenean (hainbat megaohmio).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eguzki detektagailuaren zirkuitua fotorresistentziak dituena .
* https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LUZ_NOCTURNA_AUTOM%C3%81TICA.jpg
Willoughby Smith

**Willoughby Smith** (Great Yarmouth, Norfolk, 1828ko apirilaren 6a - Eastbourne, Sussex, 1891ko uztailaren 17a) selenioaren fotoeroankortasuna aurkitu zuen ingeniari elektriko ingelesa izan zen. Aurkikuntza honek zelula fotoelektrikoa asmatzea ekarri zuen. 

1848an, Gutta Percha konpainian hasi zen lanean, non gutapertxaz isolatutako kobre eta burdinazko hariak garatu zituen kable telegrafikoetarako erabiltzeko. 1849an, Smithek Dovertik Calaisera itsaspeko kable telefrafikoaren 30 milia fabrikatu eta ipintzea gainbegiratu zuen. Kablea fabrikatzeko eta jartzeko makineria diseinatu zuen Charles Wheatstonerekin lankidetza estuan lan egin zuen.

Proiektua arrakastatsua izan zen, eta ondorengo hamarkadetan, Smithek eta konpainiak itsaspeko kable telegrafikoko beste hainbat proiektutan parte hartu zuten.

1873an, Smithek itsaspeko kable bat instalatzen ari zen bitartean etengabe probatzeko metodo bat garatu zuen. Bere proba-zirkuiturako, erresistentzia handiko material erdieroale bat behar zuen eta horretarako selenio hagaxkak erabiltzea aukeratu zuen. Selenioak lana ondo egiten zuela zirudien, benetako erabileran izan ezik, non gailuak emaitza sendotasunik gabekoak eman zituen. Ikerketa gehiago egin ondoren, selenio-hagaxken eroankortasuna nabarmen handitzen zela ikusi zen argi indartsuaren eraginpean. Smith-ek "Effect of Light on Selenium over Passage of an Electric Current" deskribatu zuen 1873ko otsailaren 20ko Nature aldizkarian argitaratutako artikulu batean. 

## Lanak 
* Liburua: Selenium, its electrical qualities, and the effect of light thereon: 1877ko azaroaren 28an, Willoughby Smith-ek Telegrafo Ingeniarien Elkartearen aurrean irakurritako papera izanik
* Liburua: A résumé of the earlier days of electric telegraphy, Hayman Brothers and Lilly, Printers, 1881, Willoughby Smith
* Liburua: The rise and extension of submarine telegraphy, New York, Arno Press, 1974, Willoughby Smith
* Liburua: Selenium : its electrical qualities, and the effect of light thereon, Londres, 1877, Willoughby Smith

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Willoughby Smith-en biografia
* Willoughby-Smith-en nekrologoa
Toner

[thumb| [Magenta koloreko Toner-kartutxo bat.]]
**Toner** (ingelesezko *toner-etik* ), **tinta lehorra** ere deitua tintarekin analogia funtzionalagatik, hauts fin bat da, normalean beltza, erakarpen elektrostatiko edo magnetografia bidez inprimatu nahi den paperean metatzen dena. Behin pigmentua erantsita, paperean finkatzen da, presioaren eta bero egokiaren bidez. 

Prozesuan diluitzaileak ez direnez, jatorriz xerografia deitzen zitzaion, grezierazko "*xeros"* idazkera "lehorra" edo lehorra esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tinta eta tonerrari buruz jakin behar duzun guztia
Fumiko Yonezawa

japoniar fisikari teorikoa izan zen. Metal likido eta erdieroaleak ikertu zituen eta egindako lanarengatik Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria jaso zuen 2005ean.

## Ibilbidea 
Kyotoko Unibertsitatean fisika ikasketak egin zituen eta ondoren doktoretza ere bertan egin zuen. Doktoretza egiten ari zela urtebete Keeleko Unibertsitatean egon zen lanean, Erresuma Batuan. Ondoren Keioko Unibertsitatean zientzilari talde baten barnean ordenagailuak erabiliz formarik gabeko metal likido eta erdieroaleen simulazioak egin zituen.

1996an Japoniako Fisika Elkarteko presidente izendatu zuten, kargu hori jaso zuen lehenengo emakumezkoa izan zen.

## Sariak 
* Saruhashi Saria (1984)
* Emakumezko Zientzilarien L'Oréal-UNESCO saria (2005)

## Aukeraturiko lanak 
* Yonezawa, Fumiko; Morigaki, Kazuo (1973). «Coherent Potential Approximation». *Progress of Theoretical Physics Supplement* **53**: 1-76. 
* Nosé, Shuichi; Yonezawa, Fumiko (1986). «Isothermal–isobaric computer simulations of melting and crystallization of a Lennard-Jones system». *The Journal of Chemical Physics* **84** (3): 1803. 
* Yonezawa, F. (1968ko urriaren 1a). «A Systematic Approach to the Problems of Random Lattices. I: A Self-Contained First-Order Approximation Taking into Account the Exclusion Effect». *Progress of Theoretical Physics* **40** (4): 734-757. 
* Yonezawa, Fumiko; Matsubara, Takeo (March 1966). «Note on Electronic State of Random Lattice. II». *Progress of Theoretical Physics* **35** (3): 357-379. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fumiko Yonezawaren bideoa
Vagif mausoleoa

**Vagifeko mausoleoa** ( edo '''') Shusha hirian dagoen mausoleoa da. Molla Panah Vagif XVIII. mendeko Azerbaijango poetaren eta Karabakheko khanerriko Kanpo Arazoetako ministroaren omenez eraiki zuten.

## Mausoleoaren historia 
Mausoleoa Shusha hirian dago, Azerbaijango Karabaj eskualdean. Mausoleoa 1982an eraiki zuten Abdulvahab Salamzade eta Elbrus Kanukov arkitektoek. Azerbaijango Errepublika Sozialista Sobietarreko Alderdi Komunistako lehen idazkariak, Heydar Alievek, inauguratu zuen.

Mausoleoa Molla Panah Vagifren hilobiaren gainean eraiki zen, Jidir Duzu inguruko zonaldean, Shushako hego-mendebaldean, poeta erail zuten aldean.

1992an, armeniarrek Shusha okupatu eta mausoleoa suntsitu zuten. 2020ko azaroaren 8an Shusha hiria Azerbaijanen kontrolpera igaro zen erabat. 2021eko martxoaren 16an, Ilham Aliyev lehendakariak Vagif mausoleoa bisitatu zuen. Martxoaren 17an hasi ziren Vagif museoaren eta mausoleoaren gunea zaharberritzen.

## Galeria 

Fitxategi:Vagif now.png|Mausoleoa 2012an.
Fitxategi:Vagif turbasi in September 2022.jpg|Mausoleoa 2022an, zaharberritu ondoren.
Fitxategi:Vaqif türbəsi (5).jpg|Mausoleoaren barneko aldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Shushako museoak
* Museoaren zaharberritzeari buruzko berria azvision.az webgunean
Asun Agiriano

**Asun Agiriano Altuna** (Arrasate, Gipuzkoa, 1963ko maiatzaren 21a) idazlea eta Arrasateko udal bibliotekaria da. 

## Ibilbidea 
Donostiako fakultateko Euskal Herriko Unibertsitatean Filosofian lizentziatura ikasketak egin zituen, Bibliotekonomia ikastaroak ere egin ditu eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan Haur eta Gazte Literatura Masterra. 1992tik Arrasateko udal bibliotekan irakurketa sustatze lanetan eta bibliotekari dihardu. Haur eta gazteentzako liburuen munduan eta Galtzagorri elkartearen jardun du sorreratik, 2006-2011 aldian lehendakari lanetan. Behinola aldizkariaren erredakzio batzordeko partaidea da, 2008az geroztik.

Gara egunkarirako literatura kritikak idatzi ditu, eta kolaboratzailea izan da telebistako zenbait saiotan; Ipupomamua, Sautrela eta Arte[faktua]n. Haur-gazte literaturari, liburutegiei eta irakurketari buruzko artikuluak argitaratu ditu.

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* Euskarazko Haur eta Gazte Literaturako 10 liburuz osatutako katalogoa eman zuen argitara (*10 books from Basque* *literature for Children and Young People*, Etxepare Euskal Institutua, 2014).

* *Atzamarra* (Elkar, 2022) Marina Garciak ilustratua.

### Aldizkariak 
Behinola aldizkarian argitaratutako zenbait lan:

* *Oriaindik ere .*Behinola: haur eta gazte literatura aldizkaria,  1575-8168, 32 zk, 2015  46-47 or.
* *Harribitxiak.* Asun Agiriano, Mikel Insausti Mendizabal. Behinola: haur eta gazte literatura aldizkaria,  1575-8168,  29 zk, 2014, or. 42-45 or.
* *Hilando cuentos.* *Cuadernos de psicomotricida*d,  1576-6829, 38 zk., 2010 (Ipuinei dedikatutako alea), 11-12 or.
* *Patricia Aldanari elkarrizketa*.Behinola: haur eta gazte literatura aldizkaria,  1575-8168, 18 zk, 2008,  7-16 or.
* *Haur liburutegiak eta irakurketa*: *eskola eta kalearen artean.* Behinola: haur eta gazte literatura aldizkaria,  1575-8168, 14 zk, 2006, 21-26 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Asun Agiriano eta Marina Garcia, "Atzamarra" aurkezten YouTube

* Elkarrizketa: Asun Agirianoren “Atzamarra” guraso.eus, 2022.11.13
* Elkarrizketa: Euskadi Irratian Arantxa Iturbek Asun eta Marinari egindako elkarrizketa: 2022.12.28
* Elkarrizketa: Irakurzaletasunaren sustatzaileak gara, modu pertsonalean zein kolektiboan El Correo, 2023.09.10
Phaeomarasmius erinaceus

***Phaeomarasmius erinaceus*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gutxi du eta gainera zaporegabea. Ez da kontsumitzen.

Sinonimoa: *Phaeomarasmius aridus*, *Pholiota erinaceae*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,8 eta 1,2 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, marroi kolorekoa, ezkatatxo luzangaz estalita, tenteak, lodiak. Ezkata nabarmenengatik ertza oxkarratua.

**Orriak:** Zabal, lodiak, okre argi kolorekoak hasieran, gero kanela kolorekoak eta azkenean kapelaren kolorekoak.

**Hanka:** 1 eta 3 cm bitarteko garaierakoa eta 0,4 eta 0,6 cm bitarteko lodierakoa. Zilindrikoa, kurbatua, kapelan dituen antzeko ezkatekin estalia.

**Haragia:** Mehea, okre kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Phaeomarasmius* terminoa, grekotik dator, iluna esan nahi duen "phaiós" hitzetik eta *Marasmius* generotik, "marasmós" hitzetik. *Erinaceus* epitetoa, itxura kizkurra, arantzatsua, esan nahi duen, "ericius" hitzetik.  Kapela ezkata puntazorrotz ete tentez estalita duelako.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Espeziearen berezitasuna dela eta, zaila da beste batekin nahastea. *Lepiota hystrix* delakoaren antza izan dezake, baina honek habitat desberdina du. 

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean, hostozabalen adar hiletan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Kanariak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ISEI

**ISEI**, EAEko unibertsitateaz kanpoko **I**rakas-**S**istema **E**baluatu eta **I**kertzeko Erakundea da, gehienetan **ISEI-IVEI** bezala aipatua. (Zortzi letrako akronimoaren bigarren partea gaztelaniatik: *Instituto Vasco de Evaluación e Investigacion educativa no universitaria*).

2001 urtean sortu zuen garai hartako Eusko Jaurlaritzak, (Juan José Ibarretxe lehendakari eta Inaxio Oliveri Hezkuntza Sailburu zirelarik), eta Erakunde horri EAEko Jaurlaritzatik, Hezkuntza Sailetik, honako **egitekoak** ematen zitzaizkion: ebaluazio sistema eta erakusleak gauzatzea unibertsitateaz kanpoko irakaskuntza desberdin edota berariazko arloetarako, ikerketak eta azterlanak gauzatzea irakaskuntzaren kalitatea hobetzeko, hezkuntzari buruzko informazioa eta agiriak jaso, aztertu eta gaurkotzea eta Hezkuntza Administrazioari aurkeztea euskal hezkuntzaren sistemaren edo hura osatzen duten osagaien kalitatea bultzatzea sustatu dezaketen proposamen, iradokizun eta ekimenak.

Horrez gain, honako egitekoak ere ematen zitzaizkion Erakundeari: hezkuntza arloko argitalpenei buruzko informazioa ematea Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailari eta zerbitzuei, eta informazio, curriculum material eta eskola baliabide interesgarrienak eskuratzea.

Erakundeari esleitzen zitzaizkion egitekoak sorkuntza dekretuan hiru eremutan (Ebaluazioaren eremuan, Ikerketaren eremuan eta Dokumentazioaren eremuan) banatzen ziren eta zehatz zerrendatzen ziren erakundearen sorkuntza arautzen zuen 14/2001 Dekretuan, laugarren artikuluan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ISEI-IVEI Erakundearen webgune ofiziala.
Here Comes Mr. Jordan

***Here Comes Mr. Jordan*** filma Alexander Hall zinemagilearen lana da, 1941. urtekoa. Filmak 7 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, 2 irabaziz.

## Pertsonaiak 
* Robert Montgomery
* Evelyn Keyes
* Claude Rains
* Rita Johnson
* Edward Everett Horton

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Mikel Escobar

**Mikel Escobar Leonardo** (Santurtzi, Bizkaia, 2002ko urtarrilaren 7a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari gisa aritzen da. Barakaldo eta Arenasen harrobietan hezia, eskumaldeko lehen taldeko kapitaina bilakatu zen.  

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
The Talk of the Town

***The Talk of the Town*** filma George Stevens zinemagilearen lana da, 1942. urtekoa. Filmak 7 Oscar Sarietarako izendapen jaso zituen.

## Pertsonaiak 
* Cary Grant
* Jean Arthur
* Ronald Colman
* Edgar Buchanan
* Glenda Farrell
* Charles Dingle
* Clyde Fillmore

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Madame Curie

***Madame Curie*** filma Mervyn LeRoy zinemagilearen lana da, 1943. urtekoa. Filmak 7 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen.

## Pertsonaiak 
* Greer Garson
* Walter Pidgeon
* Henry Travers
* Albert Bassermann
* Robert Walker
* C. Aubrey Smith
* Dame May Whitty

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
The More the Merrier

***The More the Merrier*** filma George Stevens zinemagilearen lana da, 1943. urtekoa. Filmak 6 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, 1 irabaziz.

## Pertsonaiak 
* Jean Arthur
* Joel McCrea
* Charles Coburn
* Richard Gaines
* Bruce Bennett
* Frank Sully

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Goodbye, Mr. Chips

***Goodbye, Mr. Chips*** filma Sam Wood zinemagilearen lana da, 1939. urtekoa. Filmak 7 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, 1 irabaziz.

## Pertsonaiak 

* Robert Donat
* Greer Garson
* Terry Kilburn
* John Mills
* Paul Henreid
* Judith Furse

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Mónica Laguna

**Mónica Agulló Laguna**, ezagunagoa **Mónica Laguna** izenez (Madril, 1964ko abuztuaren 27a) madrildar film-zuzendari eta gidoilaria da.

## Biografia 
Mónica Agulló Laguna (Mónica Laguna) Informazio Zientzietan lizentziatu zen 1988an, Irudi eta Soinu adarrean, Madrilgo Complutense Unibertsitatean. 

## Lan ibilbidea 
Hamar urtez baino gehiagoz, 1984 eta 1995 bitartean, hainbat film luzetako kamera- eta zuzendaritza-taldeetako kide lan egin zuen, Julio Medem, Jaime Chávarri, Antonio Mercero edo Gerardo Herrero zuzendari zituela.

Bere  zuzendari laneko film laburrekin aintzatespena izaten hasi zen, eta 1989an Mac Guffilm produkzio-etxea sortu zuen. *Sabor* *A Rosas* (1989) film laburra zuzendu zuen, eta, ondoren, *Quiero que sea él* (1991) film laburra. Gidoi horren egilekidea da, El Gran Wyoming eta David Truebarekin batera.

1996an, komedian oinarritutako lehen film luzea zuzendu zuen *Tengo una casa*, El Deseo Films ekoizle-etxearekin. Filmaren izenburua Los Enemigos izeneko rock-talde espainiarraren bederatzigarren albumetik dator eta filmaren soinu-banda izan zen.

Lola Films produkzio-etxeak bere bigarren film luzea, *Juego de Luna*, ekoitzi zuen. 2001ean, Malagako Zinemaldian erakutsi zen, eta han zuzendari onenaren saria irabazi zuen. Ordukoan, poker-jokalari profesional bati buruzko argumentu batekin ekin zion dramari.

2004an, *El Valle del Silencio* film luzeko gidoia idatzi zuen.

2017an, *Otra manera de vivir* film luzeko gidoia idatzi zuen.

2018an, *Amarse* (komedia dramatikoa) film luzeko gidoia idatzi zuen.

## Filmografia 
Hauxek dira bere lan batzuk:
* 2001, Ekoizlea: Lola Films, Izenburua:*Juego de luna.*
* 1996, Ekoizlea: El Deseo Film, Izenburua: *Tengo una casa*
* 1991, Ekoizlea: Mac Guffilm Izenburua: *Quiero que sea él* film laburra 
* 1989, Ekoizlea: Mónica Agulló Laguna, "Rosas zaporea" izenburua, film laburra

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1996an Maspalomasko Zinemako Topaketako Film Onenaren Saria, *"Tengo una casa"* filmagatik
* 1996an Publikoaren saria Atlantikoko Nazioarteko Zinemaldian *"Tengo una casa"*  filmagatik
* 2001ean Zuzendaritzarik Onenaren Saria, Malagako Zinemaldia, *Juego de Luna* filmagatik
* 2001ean Film onenaren saria, Alfaz del Pi-ko Zinemaldia,Juego de Luna filmagatik
* 2001ean Karlovy Varyko Nazioarteko Zinemaldian Cristal Globe sarirako izendatua, "*Juego de Luna*" filmagatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Marvin Minsky

**Marvin Lee Minsky** (New York, 1927ko abuztuaren 9a - Boston , 2016ko urtarrilaren 24a) estatubatuar zientzialaria izan zen. Adimen artifizialaren aitatzat hartzen da. Massachusettseko Teknologia Institutuko (MIT) adimen artifizialaren laborategiaren sortzailekidea izan zen.

## Biografia
Marvin Lee Minsky New York hirian jaio zen, familia judu batean. Fieldston School-en eta Bronx High School of Science-n ibili zen. Geroago, Andover-eko (Massachusetts) Phillips Academy-ra joan zen.

Batxilergoa amaitu ondoren, Ameriketako Estatu Batuetako Armadan sartu zen. Bi urteko zerbitzuaren ondoren, Princetongo Unibertsitatean sartu zen, eta 1950ean lizentziatuko zen.

Hil zen arte, Massachusettseko Teknologia Institutuko (MIT) Komunikabide eta Zientziako Toshiba irakasle kargua izan zuen.

Minsky-k irudi sinbolikoen deskribapena, geometria konputazionala, ezagutzaren irudikapena, semantika konputazionala, makinen pertzepzioa, ikaskuntza sinbolikoa eta konexiogintza garatzen lagundu zuen. 1951n SNARC sortu zuen, lehen neurona-sarearen simulagailua. 1963an errealitate birtualeko entzungailuaren eta 1957an mikroskopio konfokalaren patenteen asmatzailea izan zen (laser eskaneatzeko mikroskopio konfokal modernoen arbasoa).

*Perceptrons* liburua idatzi zuen (Seymour Papert-ekin), neurona-sare artifizialen analisiaren oinarrizko lana bihurtu zena. 1970eko hamarkadan zehar neurona-sare artifizialen ikerketa akademikoa birtualki desagertzearen erantzule dela adierazi du eremu horri2 egindako kritikak.

Minsky 2001: A Space Odyssey filmean aholkularia izan zen eta hari buruzko erreferentziak daude bai pelikulan bai liburuan. Filmatzerakoan Minsky ia hil zen istripu batean.

Minskyk Jurassic Parken gaia ere proposatu zion Michael Crichton-i Malibu hondartzan ibilaldi batean. Une horretan dinosauroak automata gisa sortu ziren. Geroago Crichtonek biomedikuntzan zituen ezagutzak baliatu zituen eta dinosauroak klon gisa sortu zituen.

Minskyk 2013ko BBVA Fundazioaren Ezagutzaren Mugak Saria jaso zuen Informazio eta Komunikazio Teknologietan. Sari honen epaimahaiak ikasketa automatikoari buruz egindako lana nabarmendu du, robotika, lengoaia, pertzepzioa eta plangintza integratzen duten sistemetan, markoetan (*frames*) oinarritutako ezagutzaren irudikapenaz gain, adimen artifizialaren eremua moldatu dute.

## Lan nabarmenak
* 1967 – *Computation: Finite and Infinite Machines*, Prentice-Hall
* 1986 – *The Society of Mind*
* 2006 – *The Emotion Machine: Commonsense Thinking, Artificial Intelligence, and the Future of the Human Mind*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 

## Kanpo estekak
Inocybe proximella

***Inocybe proximella*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna ezezaguna da, baina ez kontsumitzea gomendatzen da, Inozibe gehienak toxikoak direlako.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa, hasieran koniko-kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da titi batekin, marroi-gaztaina-okre kolorekoa, okre-horixka, ilunagoa erdian. Azala gaztetan glabroa, laster ezkata txikietan apurtzen da.

**Orriak:** Itsatsiak, estu; hasieran zurixkak, gero okre antzekoak eta amaieran kanela kolorekoak.

**Hanka:** 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,5 cm-ko lodierakoa, zuzena edo flexuosoa, ia berdina luzera osoan, pixka bat loditua oinarrian, hasieran betea, gero fistulosoa, luzetara zuntzexka ilunagoez ildaskatua.

**Haragia:** Ez oso lodia, zuria kapelan, arrosakara oinean. Usain ahula.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetatik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna. Ez kontsumitzea gomendatzen da, *Inocybe* gehienak toxikoak direlako.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, leku belartsu eta hezeetan 

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Random Harvest

***Random Harvest***, 1942ko Mervyn LeRoy estatubatuarrak amodiozko drama film bat da. |James Hilton idazlearen *Random Harvest* (1942) eleberrian oinarritua dago. Ronald Colman, Greer Garson, Philip Dorn eta Susan Peters aktoreek antzeztu zuten.

Filmak 7 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
Lehen Mundu Gerraren azken egunetan, bertan borrokatuko Charles Rainier (Ronald Colman) ofiziala Smithy ezizenez Ingalaterrako ospitale psikiatriko batean amnesia sakon bat duela barneratua izango da.

Handik ihes egitea lortu, eta behin kanpoan dela Paula (Greer Garson) abeslaria eta dantzariak lagunduko du, gizasemeak bizitzan aurrera egin dezan laguntza guztia eskeiniko dion emakume eder eta erakargarria. Baina biak elkarrekin bizimodu formal bati ekitean, Smithyk "Mercury" egunkariaren egoitzara osoa egingo du, bertan lanpostu finkoa lortzea espero baitu.

Orduan Smithyk istripu berri bat izan eta bere iraganeko oroitzapenak berreskuratuko ditu, baina azken hiru urtetan bizitakoa ahaztuko du, Paula bera barne.

## Aktoreak 
* Ronald Colman: Charles Rainier / "Smithy"
* Greer Garson: "Paula Ridgeway" / Margaret Hanson
* Philip Dorn: Jonathan Benet doktorea
* Susan Peters: Kitty Chilcet
* Henry Travers: Sims doktorea
* Reginald Owen: Biffer
* Bramwell Fletcher: Harrison
* Rhys Williams: Sam
* Una O'Connor: Tabako dendaren jabea
* Aubrey Mather: Sheldon
* Margaret Wycherly: Deventer andrea
* Arthur Margetson: Chetwynd Rainier
* Melville Cooper: George Rainier
* Alan Napier: Julian Rainier
* Jill Esmond: Lydia Rainier
* Ivan F. Simpson: Vicar
* Ann Richards: Bridget
* Norma Varden: Julia
* Marie De Becker: Vicarren emaztea
* Charles Waldron: Lloyd jauna
* Elisabeth Risdon: Lloyd andrea
* Clifford Severn: Albert (krediturik gabe)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Great Yarmouth

**Great Yarmouth**, herritarren artean **Yarmouth** izenez ezagutzen dena, Erresuma Batuko hiri eta barruti ez-metropolitarra da. Hiria, barruti homonimoaren hiriburua, Yare ibaiaren bokalean dago, Norfolk kostaldean, Ingalaterran,  . Norwich ekialdean.  2001ean 68.317 biztanle biztanle zituen. 

1760tik itsasertzeko helmuga turistikoa da, eta Norfolk Broads eta itsasoaren arteko lotura da. Ehunka urtez arrantza-portu garrantzitsu bat ere izan da, batez ere sardinzarrean zentratua, baina bere arrantza-industriak gainbehera handia jasan zuen XX. mendearen bigarren erdian, azkenean desagertu baino lehen.  1960ko hamarkadan Ipar Itsasoan petrolioaren aurkikuntzak hornikuntza-sektoreari lotutako industria sortu zuen petrolio-zulaketa-plataformak, eta gaur egun gas natural-plataformak zerbitzatzen ditu.

## Toponimia 
Hiriak Yare ibaitik hartzen du izena (Great= Handia, Yarmouth edo Yare Mouth= Yare-ren ahoa) eta horrek, aldi berean, zelta-britoiar hitzetik eratorritako zizakatzen duen ibaia da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palden Thondup Namgyal

**Palden Thondup Namgyal** (དཔལ་ལྡན་དོན་དྲུཔ་རྣམ་རྒྱལ; Gangtok, 1923ko maiatzaren 23a - New York, 1982ko urtarrilaren 29a) 12. Sikkimgo erregea (Chogyal) izan zen 1963tik 1975era.

Tashi Namgyal erregearen semea izan zen. Monje budista ordenatu zuten, eta Phodong eta Rumtek monasterioetako buru berraragitu gisa aitortu zuten. 
1950ean Samyo Kushoe Sangideki tibetarrarekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten. 1957an emaztea hil ondoren, 1963an Hope Cook estatubatuarrarekin ezkondu zen.

1963an tronuan aitaren oinordeko izan zen eta 1965ean astrologoek ezarritako data batean koroatu zuten. Sikkimgo erresuma protektoratu britainiarra izan zen 1949 arte, eta urte horretatik aurrera Indiaren protektoratua. 1975eko apirilean Indiako armadak Gangtok hiriburua okupatu zuen, eta erreferendum batean Sikkim Indian integratzea onartu zen. Batasuna 1975eko maiatzaren 16an gauzatu zen.

Azken erregea etxean atxilotu zuten eta 1976an bere buruaz beste egiten saiatu zen. Minbiziak jota hil zen New Yorken 1982an.
Bermeoko berba eta esamoldeak

= Bermeoko berba eta esamoldeak: = 

## A 
Bermeoko berba eta esamoldeak A

## B 
## D 
## E 
## F 
## G 
## H 
## I 
## J 
## K 
## L 
## M 
## N 
## O 
## P 
## R 
## S 
## T 
## U 
## Z
Udako Jauregia

**Udako Jauregia** ('Osasunaren eta Harmoniaren Lorategia'), baita ere **Pekingo Lorategi Inperiala**, Pekingo ipar-mendebaldean, erdigunetik 12 kilometrotara dagoen lorategia da, Txinako Herri Errepublika. XVIII. mendean eraiki zen, baina urteetan izan diren borrokak direla medio, jauregia egun ez da antzina zen erdia ere. 1998an Unescok Gizateriaren Ondarea izendatu zuen. Hiriaren leku mitikoa da.

## Historia 
thumb|left|Jauregia 1888 inguruan.
Jauregia ia 300 hektareako parke zabala da gaur egun, Kunming aintziraren ertzean. Eraikin batzuk ditu: 
egoitzak, antzokiak, pagodak, ateak, kaiak eta beste hainbat eraikin. Jatorriz, 1750ean altxatu zuen Qianlong enperadoreak. Jauregia Qianlong enperadorearen opor leku izateko eraiki zen eta lan horretan 100.000 langile aritu ziren. Lakua artifiziala da. 1860an, Bigarren Opioaren Gerran, jatorrizko Udako Jauregia indar franko-britainiarrek ia erabat suntsitu zuten (ikus Udako Jauregi Zaharra). Jauregi zaharraren zati bat, Cixi enperatrizak zaharberritu eta edertu zuen 1899an. Enperatrizak, 1901etik aurrera bere udako aldi baterako egoitza bezala erabili zuen, eta Gobernuaren egoitza ere izan zen 1908ra arte.

Kunming aintzirak melokotoi baten itxura du, Txinako kultura inperialeko bizitza-luzera irudikatzen zuen fruta. 

Udako Jauregia, enperadorearen eta bere familiaren gozamenerako pentsatua, gaur egun txinatarrentzat eta bisitarientzat, batez ere asteburuetan, jolaserako eta hedapenerako lorategi erraldoia da. Nabarmenena jauregiaren erdi-erdian dagoen pasabidea da. Txinako historia islatzen eta biltzen duten milaka margolanekin apainduta dago.

## Parkearen eraikinak 
Hauek dira ezagunenak:
* Marmolezko itsasontzia
* Kunming aintzira artifiziala
* Korridore handia: Txinako historiako 14.000 pintura baino gehiagoko korridore estalia da. 
* Yulan pabeiloia
* Hamazazpi arkuen zubia
* Gaoliang zubia
* Ekialdeko Jauregiaren atea
* Buda lurrinduaren pagoda
...

## Iruditegia 

Image:
Yft-2.jpg|Kunming aintzira eta Yu Feng pagoda Yu Quan muinoan.
Marble Boat in Summer Palace.jpg|Marmolezko itsas ontzia.
17 bridge.JPG|Hamazazpi arkuen zubia.
Langakorridoren.jpg|Galeria estalia.
Beijing Summer Palace Suzhou Street 01.jpg|Suzhou kalea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Organopaladio konposatu

thumb|PdCl2(1,5-ziklooktadieno)aren lagina

Kimika organikoan **organopaladio konposatu** esaten zaie karbono- eta paladio-atomoak lotura kimikoz unituta duten konposatuei. Halaber, organopapadio konposatuak konposatu organometalikoen klase bat dira.

Organopaladio konposatuetan metalak  0, II eta IV balentziak izan ditzake zati organikoaren izaeraren araberakoa izanago dena. Esaterako Pd(II)k alkenoekin konplexu ugari eratzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María de la Encarnación Díez de Ulzurrun Alonso

**María de la Encarnación Díez de Ulzurrun eta Alonso** (Habana, 1868ko maiatzaren 6an -  Anderatz, Nafarroa Garaia, 1950eko azaroaren 22an), Santa Rosa de Limako III. markesa, Montes Claroseko XVI. markesa, Casa Anguloko II. kondesa eta Ultzurrungo markesa pontifizioa izan zen. 

## Biografia 
Luis Gregorio Díez de Ulzurrun López de Cerain, San Miguen de Aguayoko VI. markesa, eta María Eladia Juana Alonso eta Morales de Setién-en alaba. Aita politikari garrantzitsua izan zen bai Iruñan eta bai Kuban. 1888ko urriaren 29an ezkondu zen Madrilen, Pablo José Ruiz de Gámiz eta Zuluetarekin ezkondu zen eta seme bakarra izan zuten Juan Pablo Ruiz de Gámiz eta Díez de Ulzurrun, 1890an jaio zena, Madrilen.

1923an, Alfontso XIII.ak Casa Anguloko konderria birgaitu zuen María de la Encarnación Díez de Ulzurrun eta Alonsoren alde. Haren semeak, Juan Pablo Ruiz de Gámiz eta Díez de Ulzurrun, Casa Anguloko III. kondearen titulua jaso zuen. Urte berean, Santa Rosa de Limako markesgoa birgaitu zuen ere.

### Oinordetzak 
Haren semeak, Juan Pablo Ruiz de Gámiz eta Díez de Ulzurrun, Casa Anguloko III. kondearen titulua jaso zuen. Bilobak ordea, Julián Ruiz de Gámiz y Zulueta, Montes Claroseko markesgoa.

## Bibliografia 
* Iñaki Garrido Yerobi. Los López de Cerain Abárzuza y sus interesantes entronques nobiliarios en España y tierras de ultramar (Siglos XV-XX)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz Ernst Neumann

**Franz Ernst Neumann** (Joachimsthal, 1798ko irailaren 11 &ndash; Königsberg, 1895eko maiatzaren 23a) alemaniar mineralogo eta fisikaria izan zen.

1815ean ikasketak eten zituen Napoleonen aurka boluntario gisa borrokatzeko Ehun Egunetan, eta Lignyko guduan zauritu zuten.

Berlingo Unibertsitatean sartu zen teologia ikastera, baina laster aldatu zen gai zientifikoen ikasketara. Kristalografiari buruz idatzi zuen eta mineralogia eta fisika irakasle postua lortu zuen Königsbergeko Unibertsitatean. 

Optikan ere aritu zen, argiaren teoria dinamikoa aztertu zuen eta errefrakzio bikoitzaren legeak ondorioztatu zituen. Elektrodinamikaren teoria matematikoan ere lagundu zuen, eta matematikoki ezarri zituen korronte elektrikoen indukzioaren legeak.

Carl Gustav Jacobi matematikariarekin batera, *mathematisch-physikalisches Seminar* sortu zuen 1834an.

## Lanak 
* Beiträge zur Krystallonomie (Mittler, Berlin, 1823)
* Beiträge zur Theorie der Kugelfunctionen (B. G. Teubner, Leipzig, 1878)
* *Vorlesungen über die Theorie des Magnetismus*, 1881
* *Einleitung in die theoretische Physik*, 1883
* *Vorlesungen über die Theorie der Elasticität der festen Körper und des Lichtäthers*, 1885
* ''Vorlesungen über theoretische Optik, 1885
* Franz Neumanns Gesammelte werke (2 vols.) (B. C. Teubner, Leipzig, 1906–1928)

## Kanpo estekak
Elene Errasti

**Elene Errasti Arriola** (Aretxabaleta, 2000ko apirilaren 20a) gipuzkoar futbolaria da, aurrelari postuan jokatzen du.

## Ibilbidea 
Herriko Arizmendi taldeko harrobian hasi zen jokatzen eta 16 urte zituela Gasteizko Aurrerak fitxatu zuen. Hasieran B taldean jokatu zuen eta ondoren talde handian. 2020-2021 denboraldian Aurrerarekin ari bazen ere tarteka Alavésekin ere tartekatu zituen hainbat entremanedu eta 2021ean Alavés Gloriosas Lehen mailara igo zenez taldea indartzeko Elene Errasti fitxatu zuen. Lehenengo urtean B taldearekin jokatu zuen baina bigarrenean aukera izan zuen lehen mailan jokatzeko hainbat partidutan. 2023an talde babazorroak maila galdu zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inprimagailu termiko

**Inprimagailu termikoa** paper termosentikorra zeharkatzen duten orratz bero multzo batean oinarritzen da, kontaktuan beltza bihurtzen dena. 

Kostu txikia dutenez, kutxazain automatikoetan eta supermerkatuetan asko erabiltzen dira.

Inprimatze-abiadura  milimetro segundokoetan (mm/s) neurtzen da, inprimagailutik ateratzen den paper-erroiluaren milimetroei erreferentzia eginez.

Inprimagailu mota hau inprimagailu gisa sailka daiteke: talkarik gabe; puntu matrizialeko karaktereak; karakterez karaktere; eta testu bakarreko inprimagailua.

## Abantailak 
* Kopia bakoitzeko kostuak oso baxuak dira, ez baitu paperak berak baino gehiago kontsumitzen

## Desabantailak 
* Inprimatze termikoak monokromo beltzean inprimatzea ahalbidetzen du, eta azken modeloetan soilik paper berezi bat erabiliz, gorri edo urdinez.
* Inprimatzeko abiadura 100 eta 206 mm/s artekoa izan ohi da.
* Inprimaketaren iraunkortasuna nahiko baxua da, paperaren higadurak, batez ere tenperatura altuko inguruneetan, bertan idatzitako testua ezabatzea eragiten baitu eta usain izugarria dutelako erretzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisboako espetxea

**Lisboako Espetxea** () Portugalgo Lisboa udalerrian dagoen kartzela da. Bere ekpamenduari esker, 887 preso har ditzake, eta Lisboako Zigorrak Betearazteko Auzitegiaren babespean dago (Lisboako Execução das Penas Auzitegia). Goitik ikusita establezimenduak izar bat gogorarazten du. Estetikoki Erdi Aroko gaztelua ematen du. Eraikuntza 1885ean hasi zen.

Lisboako espetxea 2026an ixtea aurreikusten da. 2022an 880 presoak beste kate batzuetara transferitu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Espetxearen webgune ofiziala.
Ane Miren Martínez de Lahidalga

**Ane Miren Martínez de Lahidalga Beltrán de Guevara**, **"Ane Miren"** bezala ezagutzen dena (Foronda, 1992ko irailaren 5a) arabar futbolaria da, erdilari postuan jokatzen du.

## Ibilbidea 
Gasteiz ondoko Foronda herrian jaio zen. Gasteizko Aurrera taldeko harrobian hasi zen jokatzen eta ondoren talde handiarekin aritu zen Espainiako bigarren mailan. 2018an maila berean zegoen Alavés Gloriosas taldeak fitxatu zuen eta 2021ean lehen mailara igo zen.

2022ko abenduaren 20an Euskal Herriko selekzioarekin jokatu zuen Txileren aurka eta hirugarren gola sartu zuen 84. minutuan. Euskaldunek 3-0 irabazi zuten.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wikiproiektu

**Wikiproiektua**, Wikimedia higikundearen barruan helburu partekatuak dituzten wikilarien kidetasun-talde bat da. Wikiproiektuak nagusiki wiki handienaren barruan daude hau da, Wikipedian. Baita ere hainbat mailatan existitzen dira "neba-arrebak" diren proiektuetan, hala nola Wikiztegia, Wikiesanak edo Wikidatan.

Wikiproiektu batean hainbat lankide bildu daitezke, tresna edo metodologia zehatz bat erabiliz itxura bertsua duten edo gai berbera jorratzen duten artikuluak sortu edo osatzeko.

## Euskarazko wikipediako wikiproiektuak 
Euskarazko Wikipedian egitasmo ezberdinak daude eta gai anitzak lantzen dira. Behean daude aipatutako wikiproiektuetako batzukː

* Wikiproiektu:WikiBahai
* Wikiproiektu:WikiEmakumeok
* Wikiproiektu:Haur_eta_Gazte_Literatura

Aspaldian egin zen egitasmo ezagunaː
* Wikiproiektu:Lur Hiztegiak Wikipediaratzeko Lantegia

## Ikus, gainera 
* Wikipedia:Wikiproiektu

## Kanpo estekak
Tintazko inprimagailu

eskuinera|thumb|250x250px| Tintazko inprimagailua.
**Tintazko inprimagailuek** tamaina desberdinetako tinta-tantak paperera botatzen dituzte. Publiko orokorrarentzat gaur egungo inprimagailu ezagunenak dira kostu baxuko kalitateko inprimatze-gaitasunagatik. Bere inprimatze-abiadura baxua edo higaduraren ondoriozko mantentze-kostu handia ez dira faktore garrantzitsuak, ingurune horietan egiten diren kopia kopurua txikia baita. Bere batez besteko bereizmena 600 DPI-koa da (puntu hazbeteko).

## Historia 
XX. mendean sortu zen tintazko inprimaketaren kontzeptua, eta teknologia 1950eko hamarkadaren hasieran hasi zen garatzen. 1970eko hamarkadaren amaiera aldera, ordenagailuz sortutako irudi digitalak erreproduzi ditzaketen tintazko inprimagailuak garatu zituzten batez ere Epson-ek, Hewlett-Packard-ek (HP) eta Canon-ek. Merkatu globalean, lau fabrikatzailek dituzte tintazko inprimagailuen salmenta gehienak: Canon, HP, Epson eta Lexmark, IBMren 1991ko spin-off bat. 

## Funtzionamendua 
Tintazko inprimaketa, laser bidezko inprimaketa bezala, buruak paperarekin kontakturik ez duen metodoa da, beste forma ez hain aurreratuak atera baino askoz lehenago asmatu zena, ikerketa eta esperimentazio faltagatik.

Tinta inprimatzeko buruan dauden pitek igortzen dute. Inprimatzeko buruak orria marra horizontaletan eskaneatzen du, motor bat erabiliz alboetara mugitzeko eta beste bat papera urrats bertikaletan elikatzeko. Paper zati bat inprimatzen da, gero papera mugitzen da, zati berri baterako prest. Prozesua bizkortzeko, inprimatzeko buruak ez du pixel-lerro bakarra inprimatzen pase bakoitzean, baizik eta pixel-lerro bertikal bat aldi berean. Tinta ordezka daitezkeen kartutxoetatik lortzen da.

Inprimagailu batzuek bi kartutxo erabiltzen dituzte, bat tinta beltzerako eta bestea kolorerako, non oinarrizko hiru koloreak aurkitu ohi diren. Inprimagailu hauek erabilerrazak izatearen bertutea dute, baina, aitzitik, kolore bat bestea baino gehiago erabiltzen badugu, hiru koloreetakoren bat agortzen denean kartutxoa ordezkatzera behartuta egongo gara, gainerako konpartimentuetan oraindik beste koloretako tinta geratzen zaigun arren. Azken urteotan, desabantaila hori merkatuan kolore indibidualdun tinta-kartutxoak erabiltzen dituzten inprimagailuen agerpenarekin konpondu da, eta horrek baliabideen aurrezpen handia suposatzen du, kolore guztietako tintaren errendimendu maximoa aprobetxatzea ahalbidetzen duelako, agortuta dagoen kartutxoa bakarrik ordezkatu behar dugu.

Belaunaldi berriko inprimagailu gehienek kolore bakoitzerako kartutxo indibidualak erabiltzen dituzte, eta horri esker erabiltzaileak agortzen den kolorea bakarrik ordeztu dezake. Horrez gain, tonu argiak eta ilunak hobetzeko, argazki-inprimagailu berriek hamabi kolore ezberdin dituzte gehienez (magenta argia, zian argia, beltz argia, itsas urdina, laranja, gorria eta berdea, besteak beste).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Yearling

***The Yearling*** filma Clarence Brown zinemagilearen lana da, 1946. urtekoa. Filmak 7 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, 2 irabaziz.

## Pertsonaiak 
* Gregory Peck
* Jane Wyman
* Claude Jarman Jr.
* Chill Wills
* Clem Bevans
* Margaret Wycherly
* Henry Travers

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
The Jolson Story

***The Jolson Story*** filma Alfred E. Green zinemagilearen lana da, 1946. urtekoa. Filmak 6 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, 2 irabaziz.

## Pertsonaiak 
* Larry Parks
* Evelyn Keyes
* William Demarest
* Bill Goodwin
* Ludwig Donath
* Scotty Beckett
* Tamara Shayne
* Jo-Carroll Dennison

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Alkenilo

Kimika organikoan **alkenilo** esan zaie alkenoek hidrogeno-atomo bat gatzen dutenean ematen dituzten erradikal edo ordezkatzaileei. Formula orokorra CnH2n-1 dute.

## Nomenklatura 
Erradikal hauek izendatzeko jatorrizko alkenoaren izenari '*enilo*' atzikia eransten zaio.

* CH3-CH=CH- 1-propenilo
* CH2=CH-CH2-CH=CH- 1,4-pentadienilo

Badira bi salbuespen

* CH2=CH-  binilo
* CH2=CH-CH2-  alilo

Aintzat hartu eradikal horiek konposatu baten osagai direnean izendatzean 'o' bukera galtzen dutela, adibidez, binil kloruro edo 1,2,4-trimetoxi-5-(1-propenil)bentzeno.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak