Marina Tsvetaieva

**Marina Ivanovna Tsvetaieva** (,  ahoskatua; 1892ko urriaren 8agreg.irailaren 26ajul. – 1941eko abuztuaren 31) errusiar poeta eta idazlea izan zen. 1917ko Errusiako Iraultza eta horren osteko Moskuko gosetea bizi izan zituen, eta nagusiki horiez eta bere maitaleez idatzi zuen, bai eta existentzialismoaren gertuko gaiez ere.

1941eko ekainean, Aberriaren aldeko Gerra Handia piztu zenean, Tatarstaneko Jelabuga hirira ebakuatu zuten, eta han hil zen, abuztuaren 31n, ustez bere burua urkatuta. Bere lana XX. mendeko errusiar literaturako obrarik gailenen artean dago.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Marina Tsvetaieva Moskun jaio zen, 1892an. Ama, Maria Aleksandrovna Mein, piano-jotzailea zen eta bakarkako kontzertuak ematen zituen; oso emakume jantzia zen, eta arbaso alemaniarrak eta poloniarrak zituen. Aita, Ivan Vladimirovitx Tsvetaiev, filologoa zen. Maria bigarren emaztea zuen, lehen emaztea, Varvara Dmitrievna Ilovaiskaia —Dmitri Ilovaiski historialariaren alaba—, gaixorik hil baitzen, bi seme-alaba utzita, Valeria eta Andrei, Marinaren erdi-senideak zirenak. Tsvetaievak bera baino gazteagoa zen beste ahizpa bat ere bazuen, Anastasia, 1894an jaioa.

Garai haietan, familia erosotasunez bizi zen; "aristokrazia poloniarraren pare", Tsvetaievaren geroagoko hitzetan. Tsvetaievak poesiarako zaletasuna erakutsi zuenean, bere ama zorrotzak ez zuen begi onez ikusi; alaba ere piano-jotzailea izatea nahi zuen, haren poesiarako dohaina ezdeusa zelakoan. Tsvetaieva nerabeak, baina, "lotsatia bezain ozarra" izanik, idazten jarraitu zuen, eta hau adierazi zuen hastapeneko poema batean: "Nire kopeta eta nire erraiak matxinatu egiten dira". Ama hil ostean, denbora batez Nervi-n (Genova, Italia) bizi izan ziren; izan ere, garai hartan ugariak ziren Nervin bizi ziren emigratzaile errusiar iraultzaileak.

Orduz geroztik, Tsvetaievak gogorik gabe jarraitzen zituen ikasketak. Eskolan txikarra egin, eta etxeko txapitulan ezkutatzen zen, aitaren behakotik urrun, irakurtzen eta idazten.

### Gaztaroa 
1908an, 16 urte zituela, Tsvetaievak Literaturen Historia ikasi zuen Sorbonan, Pariseko Unibertsitatean. Iraultza handiko sasoia zen poesia errusiarrarentzat; hain zuzen ere, Errusiako Mugimendu Sinbolista loratzen ari zen, geroago Tsvetaievaren lana ere koloreztatuko zuena. Dena den, mugimendu horren oinarrian zegoen teoriak baino gehiago, Tsvetaieva Andrei Bely, Aleksandr Blok, Konstantin Balmont eta Viatxeslav Ivanov poeten eta beste autore batzuen lanak eta seriostasunak erakarri zuten. Besteak beste, Maksimilian Voloxin poeta eta kritikariaren arreta erakarri zuen; Voloxin bisitan joan zitzaion, eta oso denbora laburrean Tsvetaievarean lagun eta mentore bihurtu zen.

### 1917ko Iraultza 
1914an, Efronek indar militarrekin bat egin zuen boluntarioki, eta 1917rako Moskun ezarritako 56. erreserbako ofiziala zen. Ordurako, bikoteak bi alaba zituen, Ariadna (Alia txikigarriarekin ezagunagoa), 1912an jaioa, eta Irina, 1917koa. 1917an boltxebikeek estatu-kolpea jo zutenean, Tsvetaieva ez zen batere Iraultzaren aldekoa; hasieratik beretik krimen bat zela iruditu zitzaion, eta zorigaitz handi bat Errusiako kulturarentzat. Urte haietan guztietan, Tsvetaievak poesia idazten eta errezitaldiak ematen jarraitu zuen, nola-halako bizibidea ateratzeko. Bere lanetan nagusiki pobreziaz, erbestealdiaz eta Errusiarekiko nostalgiaz hitz egiten zuen, bai eta bere maitaleez ere, betiere neurtitzekin jolasean eta ausardiari muzin egin gabe.

##### Berlin eta Txekoslovakia 
Berlinen, adibidez, Errusian idatziak zituen *Banantzea*, *Blok-i idatzitako poemak*, *Psiqué*, *Ofizioa* eta *Tsar-devitsa* (, "Tsarraren dontzeila") argitaratu zituen Garai hartan idatzitako poesia eta prosa kritikoa, 1934–1937 bitartean hitz lauz idatzitako lan autobiografikoak barne, garrantzi literario handikoak dira. Ohar bat utzi zion semeari: “Barkatu, baina okerragoa litzateke horrela jarraitzea. Oso gaixo nago, jada ez dut neure burua ezagutzen. Biziki maite zaitut. Uler ezazu ezin dudala gehiago bizi. Esan aitari eta Aliari, berriz ikusten badituzu, azken uneraino maite izan ditudala, eta azaldu iezaiezu amarru batean harrapatuta geratu naizela”. Artean ez zekien uztailean senarra heriotza-zigorrera kondenatu zutela; 1941eko urriaren 16an exekutatu zuten. Eta, izan ere, badira duela gutxi azaleratutako datu batzuk, erakusten dutenak Jelabugan egon zen denboran NKVDko agenteak segika izan zituela; berarekin elkartu ziren, tokiko "txekistekin" kolaboratzea proposatu zioten, eta ezezkoa emanez gero lanik aurkitu ezinik egongo zela mehatxu egin zioten. NKVDko agente izandako K. Jenkin-ek *Ehiztari ehizatua* memoria-liburua argitaratu zuen laurogeiko hamarkadan, eta badirudi han jasotakoek nolabaiteko sinesgarritasuna ematen diotela Tsvetaievak azken ohar hartan aipatutako "amarrua"ri. Mur semea, berriz, Bigarren Mundu Gerrako Ekialdeko Frontera joan zen boluntario, eta han hil zen, gudu batean, 1944an.

Jelabugan, Tsvetaievaren etxea museo bihurtu dute, eta berari eskainitako monumentu bat ere badago han inguruan.

Poesia-lan gehiena 1961etik aurrera argitaratu zen Sobietar Batasunean, eta bere lan gartsu, garbi eta zorrotzak, hizkuntzarekin esperimentatzeko ausardiarekin batera, poeta handien artean kokatu zuen.

Liudmila Karatxkina astronomoak poetaren izena eman zion berak 1982an aurkitutako Eguzki-sistemako gorputz txiki bati: 3511 Tsvetaeva.

## Idazkera eta aintzatespena 
Egokitu zitzaizkion zoritxar horiek guztiak gorabehera, Marina Tsvetaievak obra bizia utzi zuen, indar, zorroztasun eta ausardia handikoa.

Sobietar Batasunean ez zuten bere lan askorik argitaratu Bigarren Mundu Gerraren ostera arte, hain zuzen ere ezkutuko literatura-orrietan banatutako argitalpenen bidez ezagunago egiten hasi zenera arte. Alabaina, lehenagotik ere arrakasta erdietsia zuen sorlekuan, batez ere Armada Zuriko kideek eta haren aldekoek ahoz aho zerabiltzatelako Tsvetaievak beren ohorez idatzitako bertsoak.

Hainbat ziren Tsvetaievaren poesia miresten zuten poetak, hala nola Valeri Briusov, Maksimilian Voloxin, Osip Mandelstam, Boris Pasternak, Rainer Maria Rilke eta Anna Akhmatova. Aurrerago, Joseph Brodsky poetak ere Tsvetaievaren lanarekiko mira aitortu zuen, eta haren defendatzaile behinena bilakatu zen. Ororen gainetik, Tsvetaieva poeta lirikoa zen, eta ahots liriko hori ondo agerian dago, baita ere, bere narratiba poetikoan.

Horrela azaltzen du Tsvetaievaren idazkera Galaxia Gutenberg argitaletxeak *Un espíritu prisionero* (2016) izenburupean argitaratutako testu eta poemen bildumaren itzultzaile Selma Ancira hasierako ohar batean:

## *Zure heriotza* 
Marina Tsvetaievaren narratiba poetikoaren eta marraren erabileraren erakusgarri, honatx Rainer Maria Rilke poetaren heriotzaren karietara idatzitako "Zure heriotza" testuaren pasarte batzuk, Galaxia Gutenberg argitaletxearen *Un espíritu prisionero* (2016) liburuan argitaratutako gaztelaniazko itzulpenetik euskarara ekarriak:

## Euskaraz 
* *Bukaeraren poema,* Josu Landak euskarari ekarria (armiarma.eus, 2016)
* *Ez naiz kexu, ez naiz borrokatzen...*, Hedoi Etxartek euskarari ekarria in *Ihes ederra* (Alberdania, 2009)
* *Ene anaia femeninoa*. Erein. 2022. Joxe Mari Berasategi Zurututzak euskarara ekarria. ISBN. 978-84-9109-824-9

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errealismo sozialista
* Errusiar formalismo
* Sergei Eisenstein

## Kanpo estekak