open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stephen Roche

**Stephen Roche** (1959ko azaroaren 28a, Dundrum, Dublin) irlandar txirrindulari ohia da, profesionala 1981etik 1993ra. Nicolas Roche txirrindulariaren aita eta Dan Martin txirrindulariaren osaba da.

## Lorpenak 
Kirol lorpenik aipagarrienak denboraldi berean lortu zituen, 1987an hain zuzen, non Txirrindularitzako Koroa Hirukoitza eskuratu zuen: Frantziako Tourrean, Italiako Giroan eta Munduko errepideko txapelketan gailendu zen eta.

Bestalde, bere ibilbidean zehar beste hainbat txirrindularitza lehiaketa eta txapelketa garrantzitsu ere irabazi izan ditu: Paris-Niza (1981), Romandiako Tourra (1982, 1984, 1987), Valoniako Sari Nagusia (1983), Arrateko Igoera (1984), Valentziako Erkidegoko Itzulia (1987), Euskal Herriko Itzulia (1989), Dunkerqueko Lau Egunak (1990), Setmana Catalana (1991) eta Nazioarteko Kriteriuma (1991).

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak eta Munduko txapelketa
### Beste Itzuliak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Stralsund

**Stralsund** Alemaniako hiria da, Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan kokatua. UNESCOk Stralsund eta Wismarreko hirigune historikoak Gizateriaren Ondare izendatu zituen 2002an. Strelasund itsasarteak Rügen uhartea eta Stralsund banatzen ditu. 2007an uhartea eta kontinentea elkartzen dituen Rügengo zubia (*Rügenbrücke*) inauguratu zen.

## Historia 
thumb|ezkerrera|Stralsund
1168an daniarrek Rügen uhartea eta inguruko lurrak konkistatu zituzten. Garai hartan Dänholm uharte txikia eta parean zegoen arrantzale herrixkari *Strale* izena eman zitzaion, zeinak polabieraz (bertako eslaviarren hizkuntza) "gezia" esan nahi duen. *Sund* atzizkiak aldiz danieraz "itsasartea" esan nahi du, Rügen uhartea eta kontinentearen arteko pasabideari erreferentzia egiten diolarik.
thumb|ezkerrera|250px| Stralsund, 1652an

Hurrengo urteetan merkatari germaniarrak etrotzen hasi ziren eta poliki poliki hiria garatuz eta aberastuz joan zen. Lübeck hiriak hau ikustean su eman zion Stralsundi 1249an. Hiria berriz jaso beharra izan zen, oraingoan baina harresi sendoak inguratu zuen. 11 ate zituen harresi honek, bai eta zelatatzeko 30 dorre ere. 1293an Hansa Ligan sartu zen eta 300 itsasontziko flota izatera ere iritsi zen.

Hogeita Hamar Urteko Gerran gatazka gogorra bizi izan zuen Stralsundek. Habsburgotarren Albrecht von Wallenstein generalak hiria setiatu zuen 1628an eta Stralsundek setioa gainditu zuen daniarren eta suediarren laguntzarekin. 1630an suediarrek gotorleku handia ezarri zen bertan. Westfaliako bakeak (1648) Suediaren jabetza berretsi zuen eta hala iraun zuen Napoleonek 1807an setiatu eta bereganatu zuen arte. Napoleondar Gerrak 1815ean bukatzean Vienako Batzarrak Prusiaren eskutan utzi zuen Stralsund.

Bigarren Mundu Gerra bukatzean Ekialdeko Alemanian gelditu zen 1990ean Alemania biak batu ziren arte.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Udaletxea (*Rathaus*):** Adreilu gorriz eginiko eraikin gotiko hau 1370an jaso zuten. Kobrez estalitako zazpi dorretxo ditu eta fatxadan sei gablete ikus daitezke.
* **San Nikolas eliza (*Nikolaikirche*):** Stralsundeko elizarik zaharrena da, 1276an eraiki baitzen. 1394ko erloju astronomiko bat du barnean.
* **Andre Mariaren eliza (*Marienkirche*):** Hiriko elizarik handiena den hau 1383-1473 artean eraiki zuten eta erabat gotikoa da. XVII mendean 104 metrotako dorre oktogonala eraiki ziotenean munduko eraikin handiena bihurtu zen 1625—1647 artean.
* **Merkatu zaharraren plaza (*Altes Markt*):** Udaletxea eta san Nikolas eliza bertan daude. Hauetaz gain badaude hainbat etxe interegarri ere, besteak beste XIV mendeko **Wulslamhaus** gotikoa eta **Commandantenhaus*' barrokoa, sudiarren komandantearen etxea izan zena.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Gallery 

Image:StralsundVistaStrealsund.jpg|Ikuspegia itsasotik.
Image:Gründungsurkunde der Stadt Stralsund.jpg|1234ko hiri-gutuna.
Image:Stralsund Marienkirche 2006.jpg|Marienkirche (Andre Mariaren eliza).
Image:Stralsund St Nikolai.jpg|Nikolaikirche (San Nikolasen eliza).
File:Stralsund St. Nikolai Kirche Stralsund PICT0758.jpg|Nicolaikirche gauez

## Ikus, gainera 
* Mecklenburg-Aurrepomerania

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Javier Bikuña

**Francisco Javier Bikuña Urtasun**, ***Bikuña*** (Añorbe, Nafarroa, 1955eko maiatzaren 14a -) Euskal Herriko futbolari-ohia da. Atezaina zen eta bere kirol ibilbide osoa CA Osasunan aritu zen.

## Biografia 
Osasunarekin 10 denboralditan 89 partida jokatu zuen lehen mailan.

Erretiratu ostean taldeari lotuta segitu zuen, gorritxoen atezain entrenatzaile.

## Taldeak 
## Bibliografia 
* De Goñi, Joaquín: *Navarros*, 1984. ISBN 84-398-1970-6

## Kanpo loturak 
* Javier Bikuñaren fitxa *BD Fútbol* web orrian.
Bratislavako San Martin katedrala

**San Martin katedrala** (eslovakieraz: *Katedrála svätého Martina*; alemanez: *Kathedrale des Heiligen Martin*; hungarieraz: *Szent Márton-dóm* edo *Koronázó templom*), Bratislavako katedral katolikoa da. Hiri zaharraren mendebaldeko muturrean dago, Bratislavako gazteluaren azpian. Hiriko elizarik handiena eta ederrena da, eta zaharrenetako bat. Ospe handia dauka, han koroatuak izan zirelako Hungariako Erresumako errege-erreginak 1563 eta 1830 artean. Horrez gain, bertan eman zen lehen aldiz Beethovenen *Missa Solemnis*. Gaur egun Bratislavako Artxibarrutiko katedrala da.

1452an sagaratu eta zabaldu zen arren, eraikitze lanak 1311n hasiak ziren. Hiru habearte dauzka eta mendeetan zehar zenbait kapera gehitu zaizkio. Artelanik ospetsuena XVIII. mendeko *San Martin eta Eskalearen* irudia da. Kanpoaldean 85 mko dorrea nabarmentzen da, Erdi Aroan hiriko harresiaren parte izan zena.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bratislava - 52119321317.jpg|Katedralaren eta hiri zaharraren ikuspegia Gaztelutik
Fitxategi:Sv martin Bratislava 02.jpg|Katedralaren barnealdea
Fitxategi:Pozsonyi Sz Marton Dom-Donner szobor2.jpg|*San Martin eta Eskalearen* estatua
Fitxategi:Katedrála sv. Martina023.jpg|Santa Katalina Sienakoaren irudia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Slovakia.travel: St Martin’s Minster - Bratislava
Laurehun eta hogeita bat

**Laurehun eta hogeita bat** (421) laurehun eta hogeiaren ondoren eta laurehun eta hogeita biaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta hogeita bi

**Laurehun eta hogeita bi** (422) laurehun eta hogeita bataren ondoren eta laurehun eta hogeita hiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta hogeita hiru

**Laurehun eta hogeita hiru** (423) laurehun eta hogeita biaren ondoren eta laurehun eta hogeita lauaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Laurehun eta hogeita lau

**Laurehun eta hogeita lau** (424) laurehun eta hogeita hiruaren ondoren eta laurehun eta hogeita bostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta hogeita bost

**Laurehun eta hogeita bost** (425) laurehun eta hogeita lauaren ondoren eta laurehun eta hogeita seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta hogeita sei

**Laurehun eta hogeita sei** (426) laurehun eta hogeita bostaren ondoren eta laurehun eta hogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ellis uhartea

**Ellis Island** edo **Ellis Uhartea** Ameriketako Estatu Batuetako New York hiriko portutik hurbil dagoen uharte txiki bat da. 1892 eta 1954 bitartean Ameriketako Estatu Batuetara sartu behar zuten emigrante ugariren derrigorrezko igaroleku eta sarbidea izan zen (gehienak Europakoak), haien artean baita euskal etorkin ugarirena ere, ondorioz denboraldi horretan zehar bertatik 12 milioi pertsona inguru iragan ziren. Erritmorik handiena 1905 eta 1914 artean izan zen, batez beste urtero milioi bat pertsona iristen zelarik. 

1965eko maiatzaren 11an Askatasunaren Estatuarekin batera Monumentu Nazionala izendatu zuten.

Gaur egun New York eta New Jersey estatuen jabetza da eta bertan emigrantearen museoa kokatzen da.

## Immigrazio urteak
[thumb|[1908 inguruan.]]

Hasieran, etorkin gehienak Europako iparraldetik eta mendebaldetik iristen ziren, kopuru handienen jatorria Alemaniar Inperioa, Errusiako Inperioa, Finlandia, Erresuma Batua (Irlanda eta Gales) eta Italia izan zirelarik. Kontuan hartu behar dira, alde batetik, 1905eko Errusiako Iraultza eta Italiaren bateratzea (herrialdeko hegoaldea gainpopulaturik) eta bestetik, Lehen Mundu Gerra bera.

## Osasun arreta
Uhartean ospitalea eraiki zuten garai hartan izaten zen moduan, pabilioiekin, berrogeialdiak egin ahal izateko. Artatze medikoak metodikoak baina azkarrak izaten ziren, etorkin kopuru handiak kontuan hartuta. Miaketa fisikoa egin ostean, klarionaz letra batzuekin markatzen zituzten, gaixotasunen arabera: 

B (*Back*, bizkarreko arazoak), C (*Conjunctivitis*), TC (*Trachoma*, korneako gaixotasun kutsakorra zen trakoma), E (*Eyes*, begietako beste arazo batzuk), F (*Face*,aurpegia), FT (*Feet*, oinak), G (*Goiter*, goloa), H (*Heart*, bihotzeko arazoak), K (*Hernia*), L ( *Lameness*, herrentasuna), N (*Neck*, lepoko arazoak), P (*Physical and Lungs*, biriketako arazoak), PG (*Pregnancy*, haurdunaldia), S (*Senility*, zahardadea), SC (*Scalp*, buruko azalean ezkabia modukoa) eta X (buruko gaixotasunak).  

## Ikus, gainera
* Ameriketako Estatu Batuetako historia (1865-1918)
* Irlandako Gosete Handia 

## Iruditegia 

Irudi:Ellis-Island-map.svg|Uhartearen kokapen mapa.
Irudi:Euskal Diaspora. New York.jpg|2010an Euskal etorkinei burututako omenaldia Askatasunaren Estatuaren itzalpean.
Irudi:Ellis Island immigration footage.ogg|Emigranteen lurrartzea Ellis Island uhartean (bideoa).
Irudi:Ellis island immigration museum hall.JPG|Emigranteek arakatuak ohi ziren aretoa.
Irudi:Ellis island immigration museum entrance.JPG|Gaur egun emigranteen museoa den eraikin nagusia.

## Kanpo estekak 
* Ellis Island uharteari buruzko orrialdea 
* Ellis Island uhartearen historiari buruzko artikulua *Argia*n
Laurehun eta hogeita zortzi

**Laurehun eta hogeita zortzi** (428) laurehun eta hogeita zazpiaren ondoren eta laurehun eta hogeita bederatziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Haroldo II.a Ingalaterrakoa

**Haroldo II.a Ingalaterrakoa** edo **Harold Godwinson** (antzinako ingelesez *Harold Gōdwines sunu*; 1022. urte inguruan, Wessex &ndash; 1066ko urriaren 14a, Hastingseko gudua, Sussex) Ingalaterrako azken errege anglosaxoia izan zen.

1066ko irailaren 25ean errege izendatu zuten.Urte hartako irailaren 25ean Stamford Bridgeko guduan bikingoak eta euren erregea zen Harald Hardrada garaitu zituen. Halere urriaren 14an jazotako Hastingseko guduan hil zen. Honela gudu honetan garaile Gilen *Konkistatzailea* normandiarrren erregea atera zen, ondorioz bera bilakatu zen Ingalaterrako Erresumako errege berria.

## Erreferentziak
Laurehun eta hogeita hamar

**Laurehun eta hogeita hamar** (430) laurehun eta hogeita bederatziaren ondoren eta laurehun eta hogeita hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta hogeita hamaika

**Laurehun eta hogeita hamaika** (431) laurehun eta hogeita hamarraren ondoren eta laurehun eta hogeita hamabiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta hogeita hamabi

**Laurehun eta hogeita hamabi** (432) laurehun eta hogeita hamaikaren ondoren eta laurehun eta hogeita hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Laurehun eta hogeita hamahiru

**Laurehun eta hogeita hamahiru** (433) laurehun eta hogeita hamabiaren ondoren eta laurehun eta hogeita hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Amodioaren eza

**Amodioaren eza** 1992. urtean Sorotan Bele euskal folk eta zelta musika taldeak izen bereko *Sorotan Bele* diskoan kaleratu zuen abesti bat da. Ez du inolako hitzik eta oso-osorik doinu bat da. Bertan, hasieran txalaparta eta ondoren tin whistle irlanda txirula eta pianoaren doinua nagusi dira.

## Kanpo estekak 
* Sorotan Bele musika taldearen *Amodioaren eza* abestia entzungai
Peio Cachenaut

**Peio Cachenaut** (Donapaleu, Nafarroa Beherea, 1979 -) Euskal Herriko eragile kulturala da.

## Ekimenak 
* *Xora* 2011n grabatutako zubererazko lehen filmaren gidoilari eta zuzendaria da.
* Xiberoko Botzan *Tumatxa* kulturari buruzko irratsaioa egiten du.
* Hebentik elkarteko kidea da.
* Sweven musika taldeko abeslaria da.

## Erreferentziak
Hebentik

thumb|280px|Elkartearen egoitza tram aterbean, Mauleko Matalaz karrikan.
**Hebentik** (euskara batuan "Hemendik") 2004an sortutako Zuberoako kultura elkartea da. Tradizioa abiapuntutzat jota sorkuntza eta esperimentazio artistikoak bultzatu nahi ditu herrialdean, kultura eragileen arteko elkarlanaz.

Egoitza "POM" Pau-Oloron-Mauléon tramaren aterbean du, Lextarreko Matalaz karrikan. Egoitza txiki honetan Xiberoko Bertso Alkarteak ere hartzen du ostatu.

Hebentik-ek aukera hauek eskaintzen ditu:

* Formakuntza ikastaldiak (kanta, dantza, musika, clown)
* Ikusgarrien sorkuntzak edota hedapena
* Ekoizpenak: KD, DVD, liburuak, argazki soinulariak...
* Liburutegi bat

## Kideak 
Herrialdeko esparru kultural desberdinak jorratzen dituzten elkarte batzuek sortu zuten:
* Abotia
* *La marmite à Musique*
* Süak
* Uztaro
* Bil Xokoa

## Ekimenak 
Arte espresio anitz bultzatzen ditu, agerkariak antolatuz. Adibideak:
* Buhameek Badakie berria
* *Oiherkoren trajeria*, 2006an Ahüzkin taularatua.
* *Etxebarre 007*, 2007an Etxebarren plazaratutako ikuskizuna.
* *Züek Heben*, Euskal Herriko atlas geo-poetiko bat marrazten.
* *Har eman*, 2009an prestatutako antzerki-dantza-musika agerkaria.
* *Hebentik Harat*, 2009an kolektiboko artistek antolatutako bira. Zuberoa eta Nafarroako sei herri bisitatu zituen.
* *Ekialde*, 2011n Santa Grazin plazaratutakoa. Lau ibarretako (Echo, Aspe, Erronkari, Zuberoa) dantzari, kantari eta musikarien parte hartzearekin.
* *Xora* filmaren grabaketa, 2011n.
* *Pilotarhitza* (2011)
* *No future* (2011)
* Ketariatik Mundura
* *Ziberoa zinez*, udako zinema emanaldiak zenbait herritan.
* *Euskal Herriko Atlas geo-poetikoa. Zer da hori?*
* *Barbau Hamalau* (2014)

* *Buhame eta maskaradak*
* *Etxetaburu*
* *Gaztelondon zer berri*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Hebentiken web orria.
* XIBEROKO DANTZA JAUZIAK. Xiberoko 55 dantzen partizio musikalak
William Lamport

**William Lamport** (Loch Garman, Irlanda, 1615 – Mexiko Hiria, 1659ko azaroaren 19a) Irlandan jaiotako abenturazalea izan zen. Mexikon bere izena **Guillén Lombardo** eran egokitu zuten.

Ikasle, itsaslapur, soldadu, espioi, Filipe IV.a Espainiakoaren gorteko kide eta erreboltaria izan zen. Mexikora espioi joanda, hango jatorriko herriekin eta esklaboekin bat egin zuen eta herrialdearen independentziaren aldarrikapena egiteko ekimena antolatu zuen. Hala ere, Inkisizioak deskubritu egin zuen eta sutan erre zuten.

Zenbait historialariren arabera Mexikon izan zituen gorabeherengatik *El Zorro* pertsonaiaren oinarrian dago.

## Biografia 
Irlandako familia noble batean hazia, berak eta bere anaiak idatzitako agiriak dira bere bizitzari buruzko iturri nagusiak. Bere sendia ingelesen aurka aritu zen Irlandako Bederatzi Urteko Gerran. Irlandarren porrotaren ostean britainiarrek **Lamporten** osaba eta lehengusuetakoa hil zituzten. Gainontzeko senideak Loch Garmanen geratu ziren eta Espainia zein Frantziarekiko esportazioei esker dirutza egin zuten; horri esker William semea Europako eskola on batzuetara bidali ahal izan zuten.

Dublin eta Oxforden ikasi zuen; Ingalaterrako unibertsitatetik bota egin zuten, bertako erregea kritikatzeagatik eta hiltzera kondenatu zutenez ihesari eman zion. Itsaslapur batzuen buru izendatzen zuten bitartean hiri batzuetan (Coruña, Salamanca, San Lorenzo de El Escorial...) bere ikasketak segitu nahian ibili zen.

### Hogeita Hamar Urteko Gerran 
Irlandarren batailoiarekin Hogeita Hamar Urteko Gerran esku hartu zuen; Nördlingeneko (Bavaria) 1634ko guduan eta Hondarribikoan (1638) egon zen, frantsesen kontra; El Escorialen ikasitakoa balio handikoa suertatu zitzaion. Pragako Bakearen ostean Espainian egon zen; antza denez alaba bat izan zuen baina itxuraz utzi egin zuen eta Herbehereetara joan zen.

### Mexikon 
Familia nobleko andrazko batekin izan zuen maitasun kontuagatik gortetik alde egin behar izan zuen. Mexikon Olivares konde-dukearentzat espioi lanetan hasi zen baina han jatorriko herriengana hurbildu zen eta haien medikuntza tradizionala ikasten ibili zen.

1642an Inkisizioak atxilotu egin zuen eta Espainiaren aurkako ekimen independentista bultzatzen aritzeaz salatu zuten. Hamar urteko kartzela kondena ezarri zioten; 1650ean kartzelatik ihes egin zuen. 1659an berriro harrapatu zuten eta heresea izateagatik hiltzera kondenatu zuten; sutan erre zuten.

Mexikon XIX. mendeko mugimendu independentistaren aitzindaritzat jotzen dute eta eta Mexiko Hiriko "Independentziaren Monumentuaren" barruan **Lamport** irudikatzen duen estatua dago.

## Jakingarriak 
*El Zorro* fikziozko pertsonaia inspiratu zuela diote ikertzaile batzuek; beste batzuen arabera hori ez da egia eta Zorroren oinarrian Joaquín Murrieta edo beste zenbait daudela esan ohi da.

## Kanpo loturak 
*  Lamport *Irlandeses.org* webgunean.
Eisleben

**Eisleben** Alemaniako Saxonia-Anhalt estatuko hiria da, Martin Luteroren jaioterria delako ospetsua. Berez izen ofiziala **Lutherstadt Eisleben** da, hots, «Luteroren hiria den Eisleben». Harz mendigunearen oinetan dago, eta kobre meatze handiak daude. 143,86 km²-ko eremua du, eta 2014an 24.346 biztanle zituen.

## Historia 
Eislebenen lehenengo aipamena 997koa da, *Islebia* izeneko merkatua aipatzen baita urte hartako idatzi batean. Herriaren lehenengo aipamena berriz 1180koa da. Meatzaritza izan da Eislebenen jarduera ekonomiko nagusia historian zehar. Mansfeldeko Dukeen esku egon zen, 1780an Saxoniako Hauteserrian sartu zen arte. Napoleondar Gerren ondoren Prusia jabetu zen hiriaz eta horrek Saxoniako probintzian sartu zuen.

## Ondasun nabarienak 
Martin Luther bertan jaio zen 1483ko azaroaren 10ean. Hans Luther aita meatzaria zuen. Urtebete zuela Mansfeldera bizitzera joan zen familia eta ondoren Martinek Wittenbergen pasa zuen biziaren zatirik handiena. bere azken sermoia Eislebenen eman zuen 1546an.

Bera jaio zen etxea eta hil zen etxea Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOk 1996an, bai eta azken sermoia eman zuen San Petri eta San Paulo eliza ere.

## Hiritar ezagunak 
* Martin Lutero  (1483-1546), erreformalaria
* Johannes Agricola (1494-1566), erreformalaria
* Friedrich Koenig (1774-1821), editorea
* Ludwig Geyer (1779-1833), margolaria
* Gudrun Berend (1955), atleta
* Thomas Lange (1964), arraunlaria
* Timo Hoffmann (1974), boxeolaria
* Jana Bach (1979), aktorea
* Gertrudis Helftakoa, moja eta santua

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, lutherstadt-eisleben.de
Espainiako errugbi ligako 2011-2012 denboraldia

**Espainiako errugbi ligako 2011/2012 denboraldian**, hamar taldek jokatu zuten, tartean hiru Euskal Herrikoak.

## Parte hartzaileak 
## Egitura aldaketa txapelketarako 
* 2011-2012 denboraldirako aldaketa nagusia dago titulua lortzeko. Ordurarte liga erregularreko sailkapeneko lehen taldeak eskuratzen zuen titulua. Orain titulua erabakitzeko fase finala antolatuko da sailkapeneko lehenbiziko 6 taldeen artean.
* Beste aldaketa Ohorezko Mailako talde kopuruari dagokio. Txapelketa 10 taldetik (2011-2012) 12 taldera (2012-2013) pasatuko da. Horrela Bigarren Mailatik bi talde zuzen igoko dira eta antolatuko da permanentzia lehiaketa Ohorezko Mailako sailkapeneko azkena eta Bigarren Mailako "hirugarrenaren" artean.

## Sailkatze fasea 

300px
•**Alcobendas**
•**Vigo**
•**Gernika**
•**Getxo**
•**Valladolid (2)**
•**Ordizia**
• **Sant Boi**
• **Sevilla**
• **La Vila Joiosa**

**Sailkapena 18. jardunaldiaren ondotik**

## Igoera fasea 
* **C.R. Complutense Cisneros** eta **C.R.C. Madrid** taldeek lortzen dute igoera zuzena.

* Permanentzia partiduak **Ohorezko Mailako** azkena eta **2. Mailako** hirugarrenaren artean

**Hernani** arituko da Ohorezko mailan 2012-2013 denboraldian.

## Fase finala 
Sailkapen faseko lehen 6 taldeen artean erabakitzen da titulua.

## Kanpo estekak
Wittenberg

**Wittenberg**, izen ofiziala **Lutherstadt Wittenberg**, Alemaniako Saxonia-Anhalt estatuko hiri bat da, Halleko barrutian, Elba ibaiaren ertzean, Berlindik hego-mendebaldera kokaturik dagoena. Bertan abiatu zen Erreforma Protestantea. 2011n 47.131 biztanle zituen.

Unibertsitatea dauka. Industria (kimikoa, papergintza, tresneria elektrikoa eta mekanikoa) da ekonomia-jarduera nagusia.

## Historia 
1180. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz. XV. mendearen bukaeran, Frederiko III.a Saxoniako hautesleak Wittenbergen ezarri zuen egoitza; orduan iritsi zen hiria gorenaldira. Hiria guztiz ospetsu bihurtu zen Martin Luterok Santu Guztien Elizako atarian bere 95 tesiak itsatsi zituenean. 1760. urtean, austriarrek hiriari eraso egin eta zurezko atari hori erre egin zuten. Hala ere, testua brontzezko ateetan grabatu zuten berriro. Zutik daude oraindik Lutero bizi izan zen etxebizitza eta agustindarren komentuan izan zuen gela.

## Ondasun nabariak 
Martin Lutero Eislebenen jaio zen 1483ko azaroaren 10ean, baina ia bizitza osoa Wittenbergen eman zuen. Harekin erlazionaturiko hainbat toki Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOk 1996an.
* Santu Guztien eliza, gazteluko eliza (*Schlosskirche*): Bertan ezagutarazi zituen bere 95 tesiak 1517an.
* Andre Mariaren eliza (*Marienkirche*): bertako parrokoa zen.
* Lutherren etxea (*Lutherhaus*)
* Lutherren estatua: 1520an aita santuaren bula publikoki erre zuen puntu berean ezarri zuten estatua.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Galeria 

Image:Schlosskirchenturm_Wittenberg.JPG|Santu Guztien elizako dorrea
Image:Luther_Wittenberg.JPG|Martin Luteroren memoriala
Image:Stadtkirche Wittenberg.JPG|*Stadtkirche* (hiriko eliza)
Image:Lutherstadt Wittenberg 09-2016 photo03.jpg|*Rathaus* (udaletxea)

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Isle of Hope, Isle of Tears

**Isle of Hope, Isle of Tears** (euskaraz *Itxaropenaren Uhartea, Malkoen Uhartea*) Brendan Graham eleberregile eta musikagileak eta Ronan Tynan musikari eta abeslariak idatzitako abesti bat da. Irlandar musikari ugarik abesti honen bertsioak argitaratu dituzte, horien artean The Irish Tenors, Celtic Woman, Sean Keane edota Tommy Fleming.

## Gaia 
Abesti hau Annie Moore irlandar emigranteari buruzkoa da, hau neskatoa zela XIX. mendearen erdialdera New York hiriko Ellis Island uhartetik iragan zen lehenbiziko emigrantea izan zen, gerora 1892 eta 1954. urte bitartean leku hartatik milaka eta milaka europar emigranteen derrigorrezko iraganleku eta Ameriketako Estatu Baturako sarbide bilakatu zen, haien artean baita euskal emigrante ugari ere.

## Kanpo estekak 
* Sean Keane abeslariaren *Isle of Hope, Isle of Tears* abestiaren bertsioa entzungai
Laurehun eta hogeita bederatzi

**Laurehun eta hogeita bederatzi** (429) laurehun eta hogeita zortziaren ondoren eta laurehun eta hogeita hamarraren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Julián Fernández

**Julián Fernández Sánchez** (Cazorla, Andaluzia, 1952 -) Euskal Herriko politikaria da. Andaluzian jaio baina bizitza gehiena Nafarroan eman izan du.

## Biografia 
Eraikuntzako langilea da ogibidez.

1987 eta 1991 artean NEBeko zinegotzia izan zen Antsoainen; 1988 eta 1991 artean Berriozarreko kontzejuko kidea ere izan zen. Berriozar udalerri independente bihurtu zenean zinegotzi ibili zen bertan, 1992tik 1997ra. 1996-2000 agintaldian Kongresurako diputatu aukeratu zuten Nafarroan.

## Kanpo estekak 
*  Fernández Espainiako Diputatuen Kongresuaren web orrian.
Laurehun eta hogeita zazpi

**Laurehun eta hogeita zazpi** (427) laurehun eta hogeita seiaren ondoren eta laurehun eta hogeita zortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Weimar

**Weimar** Alemaniako hiri bat da, Turingia estatuan eta izen bereko barrutian dagoena, Ilm ibaiaren ertzean.

Saxonia-Weimar dukerriko antzinako hiriburua, bere ondare kulturala zabala da. Bertan, Lehen Mundu Gerra eta gero, herrialdeko lehendabiziko Konstituzio demokratikoa sinatu zutenez, sistema hari *Weimarko Errepublika* deitzen diote. Hala ere, ordurako, hiria nahikoa ezaguna zen batez ere alemaniar Ilustrazioaren hiriburua izan zelako. Weimarko klasizismoa bertan jaio zen, eta baita Bauhaus mugimendua ere. Hori zela-eta, UNESCOk hiriko gune historikoko leku asko Gizateriaren Ondare izendatu zituen 1998an.

## Ekonomia 
Industria (nekazaritzarako makineria, tresneria elektrikoa eta mekanikoa, doitasun-tresneria, portzelana) eta turismoa dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Artea 
Aipagarriak dira, besteak beste, XV. mendeko kolegiata (XVIII. mendean berritua), Goetheren esanetara berritutako gaztelua (1790-1803), XVI. mendeko gaztelu gorria eta gaztelu berdea (XVIII. mendean eraberritua), Belvedere etxeko jauregia (XVIII. mendea) eta XVIII. mendeko hainbat etxe eta jauregi, Goethe eta Schiller idazleena artean.

## Historia 
975. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz, *Wimare* izenaz. 1254. urtean hiri-gutuna jaso zuen eta, 1247-1372. urteetan Weimar-Orlamünde kondeen mende egon ondoren, 1547an Saxonia-Weimarko dukerriko hiriburu bihurtu zen. Era berean, 1815-1918 bitartean Saxonia-Weimar-Eisenacheko Dukerri Handiko hiriburua izan zen.

1918-1919. urteetako iraultzaren ondoren, Alemaniako Biltzar Nazionalak errepublika berria aldarrikatu zuen hiri honetan (1919) eta gaur egun Weimarko Errepublika izenaz da ezaguna. 1920-1948. urteetan Turingiako hiriburua izan zen, eta Bigarren Mundu Gerran kalte handiak jasan zituen. Weimartik hurbil, Etters mendietan, Buchenwaldeko kontzentrazio-esparru handi bat eraiki zuten Bigarren Mundu Gerran (1937); 56.000 lagun inguru hil ziren bertan. Hortaz,Lehen Mundu Gerra galdu ondoren, Alemaniako gobernualdiari ematen zaion izena da 1919an Alemaniako Biltzar Nazionalak Konstituzio berria idatzi zenetik Hitlerrek Alemaniako aginpidea eskuratu bitarteko (1933).

## Ondasun nabarmenak 
Goian aipatu bezala Weimarko klasizismoa bertan jaio zen eta eraikin hauek babesteko 1998an Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOk. Hurrengo urtean, 1999an Weimar Europako kultura-hiriburua ere izendatu zuten. Honako hauek dira UNESCOren babesean dauden eraikinak:

## Auzoak 
* Ehringsdorf
* Gaberndorf
* Gelmeroda
* Holzdorf
* Legefeld
* Niedergrunstedt
* Oberweimar
* Possendorf
* Schöndorf
* Süßenborn
* Taubach
* Tiefurt
* Tröbsdorf

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Unmasked (Kiss albuma)

***Unmasked*** Kiss hard rock talde amerikarraren estudioko 8. albuma da, 1980an argitaratua. Garaian, jatorrizko taldekide guztiek (Paul Stanley, Gene Simmons, Ace Frehley, eta Peter Criss) grabatzen zuten azkenengo albuma izan zen, nahiz eta Crissek ez zuen albumaren grabazioan parte hartu. Anton Figek (kreditatu gabea) bateria guztiak jo zituen albumean. Album honek beste irteera markatu zion Kisseri: album hau lau taldekideek abesten ez duten lehenengoa izan zen 1976ko *Rock and Roll Over* albumetik, 1978an kaleratu ziren lau bakarlari albumak kenduta.

*Unmasked* albumak taldearen musika estiloan aldaketa handia suposatu zuen arren, 35. postua lortu zuen US *Billboard* zerrendan eta Urre motakoa izendatu zuen RIAAk 1980ko uztailaren 30ean.

Taldeak musika bideo bat grabatu zuen "Shandi" abestiarentzat, Criss zegoelarik. Criss Kissekin edozein egoeratan agertzen den azken aldia izan zen, 1995eko ekainaren 17an Kiss Convention batean taldearekin abestu zuen arte. Taldearen biografia autorizatuan, berak esan zuen grabazioaren ondoren taldearen aldagela uzten azkena izan zela, eta negar egiten hasi zela.

Telebista alemaneko saio batean "Talk to Me" eta "She's So European" abestietan playback egin zuten agerpen batek Eric Carren debuta suposatu zuen, taldearen bateria bihurtuko zena bere heriotzara arte, 1991n. Taldeak gaur egun eraitsia dagoen New Yorkeko Palladium Theatre antzokian kontzertu bat emango zuen Carr Crissen ordezko moduan aurkezpen ofiziala egiteko.

Urteetan zehar, albumeko abestiak oso baztertuak izan dira zuzeneko emanaldietan . "Shandi" abestiaren salbuespenarekin, batzuetan taldearen kontzertuetan jotzen dutena, batez ere Australian (non 1980an abestiak Top 10 zerrendetan sartu zen). "Talk to Me" 2001eko "Farewell Tour" biraren Australiako eta Japoniako kontzetuetan jo zuten, eta Frehleyk taldea utzi zuenetik ez dute berriro jo.

## Abesti zerrenda 
## Langileak 
### Kreditatuak 
* Paul Stanley - gitarra erritmikoa, ahotsak
* Gene Simmons - baxua, ahotsak
* Ace Frehley - gitarra nagusia, ahotsak
* Peter Criss - bateria

### Kreditatu gabeak 
* Anton Fig - bateria

## Bira 
Beraien azkenego biraren urte bat eta gero, hondamen handia izan zena, Criss taldetik bota zuten bere portaera desegokia zela eta. *Unmasked* Platino mota lortzen ez zuen lehen albuma izan zen 1975eko *Dressed to Kill* albumetik. Kissek kontzertu bakarra eman zuen AEBetan, gaur egun eraitsia dagoen Palladium antzokian Eric Carr bateriajolea aurkezteko. Taldeak denbora batean zale amerikarrak alde batera uztea erabaki zuten, albuma beste herrialde batzuetan gehiago saldu zelako, eta horregaitik, eszenatokia mantendu egin zuten. Kissek Australian, Ingalaterran, Zeelanda Berrian, Alemanian, Frantzian, eta Italian jo zuten.

## Zerrendak 
;Albuma

**Singleak**

## Zertifikazioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dimitri Yachvili

**Dimitri Yachvili** (Brive-la-Gaillarde, Corrèze, 1980ko irailaren 19a) frantziar errugbilari ohia da, georgiar jatorrikoa, uztartze-erdilari postuan jokatzen zuena. 2002-2014 bitartean, Biarritz Olympiquen jokatu zuen. 2002ko azaroaren 23an egin zuen debuta Frantziako errugbi selekzioarekin, Stade de Francen, Kanadaren aurka. 61 partida jokatu zituen talde nazionalarekin eta, besteak beste, 2003ko eta 2011ko Munduko Kopetan parte hartu zuen.

Dimitri Yachviliren aitona Armada Gorriko gudaria izan zen Bigarren Mundu Gerran, Wehrmacht alemaniar gudarosteak preso hartu eta kontzentrazio-esparru batean sartu zuen arte. Handik ihes egitea lorturik, Frantziako Erresistentziako kide bilakatu zen, eta Limousingo ekintzetan parte hartu zuen. Gerra amaitu ondoren, eskualde hartan gelditu zen bizitzen. Michel Yachvili, Dimitriren aita, Frantziako errugbi selekzioko jokalaria izan zen.

## Ibilbidea 
* Paris université club (1999-2001)
* Gloucester Rugby (2001-2002)
* Biarritz Olympique (2002-2014)

## Palmaresa 
### Gloucester Rugby 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2002
### Biarritz Olympique 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2005, 2006
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** finalista: 2006, 2010
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2012
### Frantziako selekzioa 
* 61 partida, 2002-2012 bitartean
* 373 puntu (2 entsegu, 51 transformazio, 85 zigor-kolpe, 2 drop)
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2004, 2006, 2007, 2010
** Grand Slam: 2004, 2010
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bratislavako gaztelua

**Bratislavako gaztelua** (; ; ) Bratislavako (Eslovakia) gaztelu nagusia da.

Gaztelua Hiri zaharrean dago, Danubioren gaineko muino batean. Eraikitze lanak X. mendean hasi ziren, baina muinoa zelten eta Moravia Handiaren garaietan ere jendeztaturik egon zen. XVI. mendearen erdialdean Bratislava (orduan *Pressburg* deitua) Hungariako Erresumako errege-erreginen koroatze leku bihurtu zen eta gaztelua erregeen egoitza izan zen. Aurrerago pizkunde estiloan berregina izan zen. Bi mendez Hungariako koroatze ospakizunetako bitxiak hegomendebaldeko dorrean (*bitxien dorrea* ere deitua) egon ziren. Maria Teresa Austriakoaren agintaldian (1740-1780) sakonki birmoldatu zen estilo barrokoan. 1811n suak hartu eta erabat hondaturik gelditu zen. 1959 eta 1968 artean berreraiki zuten eta 2008an lehengoratze lanak hasi ziren.

1961ean Eslovakiako Ondare Kultural izendatua izan zen. Gaur egun bertan dago Historia museoa (*Historické múzeum*). Gazteluaren lau kantoinetako dorreak hiriaren sinbolorik ezagunena dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Slovakheritage.org: The Castle of Bratislava
Bratislavako portua

thumb|Bratislavako portua gauez
**Bratislavako portua** (eslovakieraz: *Prístav Bratislava*) Danubioren ertzeko Eslovakiako ibai portua da. Itsaso Beltzarekin eta, Rhin-Main-Danubio ubidea ireki zenetik, Ipar itsasoarekin loturik dago. Bratislavakoa eta Komárnokoa dira herrialde honetako bi nazioarteko portuak.

Portuak bi zati ditu: bidaiari kaia, hiri zaharraren (*Staré Mesto*) ondoan, eta merkataritza kaia, Ružinov auzoan. Azken honek garrantzi itzela du Eslovakiako ekonomian. 2004an 1,5 milioi tona zama mugitu ziren bertan.

## Kanpo estekak 
*  Ports.com: Port of Bratislava
*   Portuko operadorearen webgunea
La Monumental

**La Monumental** Kataluniako Bartzelona hiriko zezen plaza bat da. Eixample barrutiko Gran Vía etorbidea eta Marina kalearen artean kokatzen da. 1914. urtean *El Sport* izenez inauguratua izan zen, halere 1916ean *La Monumental* bezala berrizendatua izan zen.

2011ko irailaren 25ean Kataluniako Zezenketaren Debekuaren ondorioz *La Mercè* festetan zehar bertako azken zezenketa burutu zen.

## Kanpo estekak
Hildesheimgo katedrala

**Santa Mariaren katedrala** (alemanez *Dom St. Mariae*) Alemaniako Hildesheim hiriko katedrala da.

UNESCOk 1985ean Erdi Aroko katedral hau Gizateriaren Ondarearen zerrenda sailkatu zuen. 1010 eta 1020 artean eraiki zuten, estilo erromanikoa jarraituz. 1945eko martxoaren 22an bonbardatu eta erabat hondatu zuten, beraz, 1950eko hamarkadan berreraikia izan zen.

## Kanpo estekak
Treverisko katedrala

**Treverisko San Petriren katedrala** (alemanez *Trierer Dom*) Alemaniako Treveris hiriko katedrala da.

Katedralak zabalpen asko izan ditu historian zehar.

UNESCOk 1986an Erdi Aroko katedral hau Gizateriaren Ondarearen zerrenda sailkatu zuen.

## Galeria 

File:NaveAtTrierCathedralLookingWest.jpg
File:NaveAtTrierCathedralLookingEast.jpg
File:TrierCathedralSeenFromTheCloister.jpg

## Kanpo estekak
Spirako katedrala

**Spirako katedrala** (alemanez *Speyerer Dom*) Alemaniako izen bereko hiriko katedrala da.

Katedralak, Spirako zaindaria den Santa Maria eta San Ezteberen izenak dakartza. Askotan *Kaiserdom zu Speyer* (Spirako katedral inperiala) izenaz ere ezaguna da. Pio XI.ak 1925ean katedrala Eliza Katoliko Erromatarraren basilika txiki izendatu zuen. Clunyko abadiarekin batera, eliza erromaniko handiena da.

UNESCOk 1981ean Erdi Aroko katedral hau Gizateriaren Ondarearen zerrenda sailkatu zuen.

## Kanpo estekak
Maxime Médard

**Maxime Médard** (Tolosa, Okzitania, 1986ko azaroaren 16a) frantziar errugbilari ohia da, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen zena. Ibilbide profesional osoa Stade Toulousainen egin zuen, 2004tik 2022ra. 2008ko azaroaren 8an egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin, Marseillan, Argentinaren aurka. 2008-2019 bitartean, 63 partida jokatu zituen talde nazionalarekin, 2011ko Munduko Errugbi Kopako finala barne.

## Palmaresa 
### Stade Toulousain 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea (5): 2008, 2011, 2012, 2019 eta 2021
** finalista: 2006
* Europako errugbi kopa
** irabazlea: 2005, 2010 eta 2021
++ finalista: 2008
### Frantziako selekzioa 
* 63 partida 2008-2019 bitartean	 
* 73 puntu:	14 entsegu eta drop bat
* Munduko Errugbi Kopa 
** finalista: 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maxime Médard,  Frantziako errugbi selekzioaren webgunea
Esku alfabeto espainiarra

Hegoaldeko gorren komunitateak osagarri moduan, hitz berriak edo arraroak azaltzeko, esku alfabetoa erabiltzen dute, gaztelaniaren errealitate ortografikora moldatuta. Frantsesarekin antzekotasun handia du.

Fitxategi:Alfabetochileno.jpg

## Kanpo estekak
Paul Emile Lecoq de Boisbaudran

**Paul Emile Lecoq de Boisbaudran** (Cognac, 1838ko apirilaren 18a - Paris, 1912ko maiatzaren 28a) kimikari frantziarra izan zen, Galioa, Samarioa eta Disprosioa aurkitzeagatik ezagun egin zena.

## Biografia 
Paul bere aitak Cognacen ardo upategi bat zuen eta 1858an Paul Emile ere bertan hasi zen lanean. Hala ere 1859an Frantziako eskola Politeknikoak kimikari lanean hasi zen. 1875ean bertan egin zuen bere lehen aurkikuntza, Galioaren isolamendua hain zuzen ere. Abertzalea zenez bere herrialdearen aintzinako izena *Gallium* jarri zion elementu kimiko aurkitu berriari, baina beste bertsio batek dio bere izena jarri nahi izan ziola (*Lecoq* frantsesez oilarra baita). Aurkikuntza garrantzitsua izan zen, izan ere Dmitri Mendeleievek taula periodikoa osatzean *eka-aluminio* izenaz aurrikusi zuen elementuaren ezaugarri berberak baitzituen,eta honi esker Mendeleyeven taula nagusitu zen beste eredu guztien gainetik.

Ondoren etorri ziren samarioaren (1886) eta disprosioaren (1890) aurkikuntzak. Gadolinioa ere isolatu zuen (1885ean) baina J.C.Galissard de Marignacek jadanik aurkitua zuen bost urte lehenago.

Azkenik, aurkitu berria zen argona talde berezi bateko elementua zela aipatu zuen. Gerora Gas nobleen artean sartuko zuten.

## Ikus, gainera 
* Elementu kimikoak
Havel

**Havel** (alemanezko ahoskera ) ipar-ekialdeko Alemaniako ibaia da. Brandenburgo eskualdean jaio eta, Mecklenburg-Aurrepomerania, berriro Brandenburgo, Berlin eta Saxonia-Anhalt estatuak zeharkatu ondoren, Elba ibaiarekin elkartzean amaiera du. Havel ibaiak 325 kilometro inguruko luzera du, hala ere, iturri eta ahoaren arteko luzera 69 kilometrokoa besterik ez da.

Bere ibilbidearen gehienean nabigagarria da eta ekialdeko eta mendebaldeko Alemania arteko ubidea sortzen du.

## Kanpo estekak
Rhin-Main-Danubio ubidea

**Rhin-Main-Danubio ubidea** (), **Main-Danubio ubidea** () edo **RMD ubidea** ere deitua, Bavarian (Alemania) kokatutako ubidea da, Rhinen adarra den Main ibaia Danubiorekin lotzen duena. 171 kilometroko luzera du eta 1992ko irailaren 25ean inauguratu zen. Kanal honek Ozeano Atlantikoa eta Ipar itsasoa Itsaso Beltzarekin lotzen ditu, Rhin ibaiaren deltatik (Rotterdam, Herbehereak) Danubioren deltarainoko (Ekialdeko Errumania), eta nabigazioa ahalbidetzen du.

## Kanpo estekak 
*   Structurae: Main-Danube Canal
*  Rhin-Main-Danubio ubidearen mapa
Amoebozoa

**Amoebozoa** edo **amebozooak** protozoo ameboideen talde handi bat da, barneko fluxu zitoplasmatikoaren bitartez mugitzen diren izaki bizidun gehienak biltzen dituena. Amebozooen pseudopodoak behatzen antzekoak dira, lobopodia izenekoa. Gehienak zelulabakarrak dira, eta oso ohikoak dira lurzoru eta ingurune urtarretan. Batzuetan sinbiosian bizi dira beste izaki batzuekin, eta batzuk patogenoak dira.

Amebak mugikorrak dira, baina beste protozooen aldean ez dute ez zilio ez flagelorik, haien mugimendua zitoplasmaren barneko aldaketen ondorioz burutzen baita. Berezko mugimendu honi *ameboidea* deritzo. Mugimendu honek itxura aldakorra ematen die amebei, eta zelula hormaren ezak ahalbidetzen du.

Zelula horma ez dutenez, eta zelula mintza oso malgua denez, zitoplasmaren barneko korronteek mintza itxuraldatzen dute, eta pseudopodoak —zitoplasmaren luzapenak— azaltzen dira. Higitzeko ez ezik, fagozitosia egiteko ere baliagarriak dira pseudopodo horiek.

Amebak uretan eta lurzoruan bizi dira. Heterotrofoak direnez fagozitosi eta pinozitosiren bidez elikatzen dira.

*Amoeba proteus* *Amoeba* generoaren amebarik handiena da, 800 μm neurtzen baitu. *Chaos* eta *Pelomyxa* generoko amebek ehunka nukleo dituzte, *Amoeba* generokoek nukleo bakarra duten bitartean.

Ameba gehienak bizitza askeko saprofito ez-kaltegarriak dira. Gutxi batzuk, baina, patogenoak dira, aipagarriena disenteria eragiten duen *Entamoeba histolytica* izanik

## Ikus, gainera 
* Ameba

## Kanpo loturak 
 amebaren mugimendua, bideoa
Iparraldeko frisiera

**Iparraldeko frisiera** Alemaniako iparraldean dagoen Iparraldeko Frisian (Eider eta Widuu ibaien artean eta gertuko uharteetan) mintzatzen den hizkuntza da.

## Aldaerak 
Iparraldeko frisierak 10 aldaera ditu, elkarrekiko ulergarritasun osoa dutenak:
;Uhartetarrak
* Sylteko frisiera (Söl'ring)
* Föhr eta Amrumgo frisiera (Fering/Öömrang)
* Heligolandeko frisiera (Halunder)

;Kontinentalak
* Wiedinghardeko frisiera
* Bökinghardeko frisiera (Mooring)
* Karrhardeko frisiera
* Iparraldeko Goeshardeko frisiera
* Erdialdeko Goeshardeko frisiera
* Hegoaldeko Goeshardeko frisiera (1981ean galdua)
* Halligengo frisiera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Manson

**Charles Milles Manson** (1934ko azaroaren 12a, Cincinnati, Ohio &ndash; 2017ko azaroaren 19a, Bakersfield, Kalifornia) estatubatuar kriminal bat izan zen.

*Manson Familia* edo *Familia* izeneko sekta baten sortzailea izan zen eta hauekin batera hainbat erailketa burutu zituen, horien artean ospetsuena 1969ko abuztuaren 9an Roman Polanski zinema zuzendariaren Beverly Hills hiriko etxebizitan jazotako hilketa izan zen. Bertan Polanskiren bikotekide zen Sharon Tate aktorea eta bere gonbidatuak hil zituzten.

## Biografia 
Gazterik, baztertua bizi izan zen, lapurretak eta beste delitu txiki batzuk eginez. 1967an *The Family* elkarte erlijiotsu modukoa sortu zuen, LSD eta beste drogen menpekoak baliatuz, eta Kaliforniako kostaldean zehar hildakoak agertzen hasi ziren, basatiki hilak.

1969. urtean atxilotua, epaitua eta krimen horien eragile izateagatik bizi guztirako espetxeaz zigortu zuten. Atxilotu zutenetik hil zen egunera arte espetxeratua egon zen. Kartzelaldian espetxeko bi preso birritan gutxienez hura hiltzen saiatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Charles Manson eta bere hilketei buruzko argazkiak. Life.com
La Mercè

[250px|thumb|[2008ko La Mercè festetako amaiera ekitaldiko su artifizialak Espainiako enparantzan ikusgai.]]

**La Mercè** delakoa Kataluniako Bartzelona hiriburuko jai edo festa nagusia da. Festak irauten duen aste osoan ekitaldi, ospakizun eta jarduera ugari burutu ohi dira. Lehenbiziko aldiz 1871an Bartzelonako Udalak antolatu zuen. Festa hauetako jai egun nagusia Mare de Déu de la Mercè delakoaren eguna da, hots, irailaren 24a.

Haren omenez, La Mercèko basilika eraiki zen.

## Kanpo estekak 
* La Mercè festako programazioa ikusgai. Bartzelonako Udal webgunea
Humphry Davy

**Sir Elmer Humphry Davy** (Penzance, Kornualles, Ingalaterra, 1778ko abenduaren 17a - Geneva, 1829ko maiatzaren 29), elementu kimiko ugari aurkitu zituen kimikari ingelesa izan zen.

## Biografia 
Kornuallesko eskulturgile baten semea zen. Antoine Lavoisierren *Kimikaren oinarrizko liburua* irakurri zuen eta txundituta, kimika ikasten hasi zen bere aldetik. 22 urterekin Londresko Royal Instituten hasi zen konferentziak ematen eta instituzio honetan lanean ari zela egin zituen bere aurkikuntza nagusiak.

Sodioa, Potasioa, Kaltzioa, Magnesioa, Barioa eta Boroa aurkitu zituen eta Londresko gizarteak heroitzat hartu zuen. bere konferentziatara jende ugari joaten zen, sarrerak garestiak izan arren ere. Asko aberastu zen eta 1820an Londresko Royal Societyko lehendakari bihurtu zen.

Bere fama Ingalaterratik kanpora ere zabaldu zen. 1813an esate baterako Frantziara joan zen ikaslea zuen Michael Faradayrekin batera Napoleon Bonaparteren eskutik urrezko medaila jasotzera. Bertan zegoela Gay-Lussacek eskaera bat egin zion, Bernard Courtoisek aurkitua zuen sustantzia misteriotsu bat azter zezala. Davyk elementu kimikoa zela frogatu zuen, gaur egun iodo izenaz ezagutzen dena. Ondoren Italian, Suitzan eta Alemanian ere izan zen. Greziara joateko asmoa ere bazuen baina Napoleonek Elbatik ihes egin eta Europan giroa gaiztotuko zen beldurrez Ingalaterrara itzuli zen.

1815ean meategietan erabiltzeko lanpada seguru bat asmatu zuen, Davyren lanpara izenaz ezagutzen dena, izan ere aurreko lanparek istripu larriak sortzen baitzituzten meategietan metano ihesak izaten zirenean. Davyren lanparak kerosenoa erabiltzen zuen eta metalezko ehun batek babesten zuen sua.

Bere ikaslea zen Michael Faradayrekiko bekaizkeriak ilundu zuen Humphry Davyren zoriontasuna. Faraday bera famatuago bihurtu zen eta Davy sarritan plagiatzailea izatea egotzi zion.

1829an hil zen Genevan (Suitzan) bihotzekoan emanda.

## Lorpen zientifikoak 
* 1807: Potasioa aurkitu zuen. Neerlanderazko *potasch* (ingelesez *pot-ash*, poteko errautsa) izena eman zion, saiakuntzaren ondoren ontzian gelditu zen hautsa baitzen. Elektrolisi bidez isolaturiko lehen metala izan zen. Urte berean Sodioa aurkitu zuen.
* 1808: Kaltzioa isolatu zuen. Kaltzioaren bila ari zela magnesioa, estrontzioa eta boroa ere aurkitu zituen.
* 1810: Carl Wilhelm Scheelek 1774ean aurkitua zuen kloroa elementu kimikoa dela frogatu zuen. Davyk berak eman zion izena, kolore hori-berdexkari erreparatuz.
* 1813: Iodoa elementu kimikoa dela frogatu zuen. Urte berean diamantea karbonoz eginda dagoela frogatu zuen.
* 1815: Davyren lanpara asmatu zuen. Urte berean azidoak eta baseak bereiztu zituen. Azidoak beren hidrogenoa metalaz ordezka zezaketen sustantziak zirela esan zuen, eta baseak aldiz azidoekin gatzak sortzen zituzten sustantziak. Gaur egun definizioak desberdinak badira ere XIX mendean hauek nagusitu ziren.
Amedeo Avogadro

**Amedeo Avogadro** edo **Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro di Quaregna e di Cerreto** (Turin, 1776ko abuztuaren 9a - Turin, 1856ko uztailaren 9a) fisikari eta kimikari italiarra izan zen.

## Biografia 
thumb|*Mémoire*
Piemonteko familia garrantzitsu batean jaio zen eta 20 urterekin *zuzenbide kanonikoan* lizentziatu zen. Turinen abokatu lanetan hasi arren benetako grina fisikak sortarazten zion eta berandu izan arren fisika eta matematika ikasketak egin zituen. John Dalton eta Louis Joseph Gay-Lussacen ikerketak baliatuz bere izena daraman legea argitaratu zuen 1811ean.

1820an Turingo Unibertsitateak katedra bat sortu zuen berarentzako baina 1821ean Sardiniako erregearen aurkako iraultzan parte hartzeagatik unibertsitateko lanpostua utzi arazi zioten. Hala ere bere ikerketa zientifikoen garrantzia eta sona zela eta, 1833an bere katedra berreskuratu zuen.

Eredu atomikoen inguruan lan ugari egin zuen eta 1841ean ikerkuntza hauek biltzen zituen *Física dei corpi ponderabili* (edo ''Trattato della costituzione materiale de'corpi'') liburua kaleratu zuen.

## Teorien onarpena 
Bere teoriek ez zuten beste munduko harrerarik izan, baina 1860an (Avogadro hil eta lau urtetara) Jacobus Henricus van't Hoffek erabat baieztatu zituen Avogadroren esanak baita bere legeari merezi zuen garrantzi eman ere.

Edozein sustantziaren mol batek duen molekula kopuruari Avogadroren zenbakia izena eman zitzaion fisikari italiarrak egindako lan eskerga onartze aldera.

## Ikus, gainera 
* Avogadroren legea
* Avogadroren zenbakia