open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kinyongia

***Kinyongia*** Chamaeleonidae familiako narrasti genero bat da. Afrikako ekialdean eta Kongoko Errepublika Demokratikoan aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Kinyongia adolfifriderici* (Sternfeld, 1912)
* *Kinyongia asheorum* Nečas, Sindaco, Kořený, Kopečná, Malonza & Modrý, 2009
* *Kinyongia boehmei* (Lutzmann & Necas, 2002)
* *Kinyongia carpenteri* (Parker, 1929)
* *Kinyongia excubitor* (Barbour, 1911)
* *Kinyongia fischeri* (Reichenow, 1887)
* *Kinyongia gyrolepis* Greenbaum, Tolley, Joma & Kusamba, 2012
* *Kinyongia magomberae* Menegon, Tolley, Jones, Rovero, Marshall & Tilbury, 2009
* *Kinyongia matschiei* (Werner, 1895)
* *Kinyongia multituberculata* (Nieden, 1913)
* *Kinyongia oxyrhina* (Klaver & Böhme, 1988)
* *Kinyongia tavetana* (Steindachner, 1891)
* *Kinyongia tenue* (Matschie, 1892)
* *Kinyongia uluguruensis* (Loveridge, 1957)
* *Kinyongia uthmoelleri* (Müller, 1938)
* *Kinyongia vanheygeni* Necas, 2009
* *Kinyongia vosseleri* (Nieden, 1913)
* *Kinyongia xenorhina* (Boulenger, 1901)

## Kanpo estekak
Dekantazio

**Dekantazioa** dentsitate desberdineko bi likido nahastezin (ura eta olioa, adibidez) banatzeko erabiltzen den prozedura da. Horretarako dekantazio inbutua erabiltzen da.
[thumb|[Dekantazio onil|Dekantazio inbutua]]

## Prozedura 
Lehendabizi bereizi nahi diren bi likidoak dekanatzio inbutuan sartu behar dira. Denbora bat itxaron eta bi likidoak elkarrengandik ondo bereizita daudenean (bata bestearen gainean), behean dagoen balbula bat zabaldu eta behean dagoen likidoa (dentsitate handiena duena) ontzi batean jausten hasten da. Dena eroritakoan, balbula itxi eta horrela bi likidoak bereizita geratuko dira.

## Kanpo estekak
Bakearen Usoa (Nestor Basterretxea)

***Bakearen Usoa*** burdinazko eskultura bat da, Nestor Basterretxeak 1980ko hamarkadan egina, Donostiako Udalak eskatuta.

## Deskribapena 
Neurria: 700x900x100 zm.

Materiala : burdina, poliester txuriz estalia.

Greko-erromatar tradizioa jarraitzen duen errepertorio zoomorfikoa. Aurretiko perspektiba duen eskultura da, egilearen beste obra batzuekin gertatzen den antzera.

## Historia 
80ko hamarkadaren amaieran agindu zion Donostiako Udalak Nestor Basterretxeari lan monumental hau, hiriak bakearekin, askatasunarekin eta bizikidetzarekin duen konpromisoaren ikur izan zedin. Udalak “Eskulturak kalean” izeneko kontu-sailetik erosi zuen.

Hain zuzen ere, bakearen sinbolo unibertsala erabilita gauzatu zuen ideia eskultore bizkaitarrak, eta profil irmoko uso erraldoi bat sortu zuen —zazpi metro garai da, eta bederatzi metroko hego luzera du—, poliester zuriz estalitako burdina erabilita.

1993ko urriaren 18z geroztik, Anoeta estadioaren pareko Aita Donostia plazan dago aurrez aurre begiratua izateko sortu zen eskultura.

2014ko abenduaren 10ean Amaratik Zurriolarako bidea hartu zuen.

## Kokalekua 
thumb|*Bakearen Usoa* Amara auzoan, Anoetako estadio parean
1988ko abenduaren 21ean estreinakoz Donostian pausatu zenean, Basterretxearen *Bakearen Usoa*k oso bestelako kokalekua izan zuen, itsasertzean jarri baitzuten, Zurriola pasealekuan, eta hantxe inauguratu bakearen aldeko festa handi batekin. Orduko hartan, egungo Kursaal jauregia —Rafael Moneoren *kubo* famatuak— ametsetan ere ez zen existitzen, eta hainbat urtez bakar-bakarrik egin zion aurre itsasoari usoak, harik eta Zurriola pasealekuko urbanizazio lanek lekuz aldatzera behartu zuten arte.

## Erreferentziak 
* AZURMENDI, NEREA. Bestelako begirada: eskulturak Donostian. Donostia, KTE, 2005

## Kanpo estekak 
* Obrari buruzko erakusketa, Donostiako Ernest Lluch kultura etxean.
* Nestor Basterretxeari elkarrizketa
Kaxa-dortoka

**Kaxa-dortoka** (*Terrapene*) Emydidae familiako dortoken generoa da, Ipar Amerikan jatorria duena.

## Taxonomia 
* *Terrapene carolina* (Linnaeus, 1758) (espezie tipoa)
** *Terrapene carolina bauri* Taylor, 1895
** Carolinako kaxa-dortoka, *Terrapene carolina carolina* (Linnaeus, 1758)
** *Terrapene carolina major* (Agassiz, 1857)
** *Terrapene carolina mexicana* (Gray, 1849)
** *Terrapene carolina putnami* O.P. Hay, 1906 (galdua)
** *Terrapene carolina triunguis* (Agassiz, 1857)
** *Terrapene carolina yucatana* (Boulenger, 1895)
* *Terrapene coahuila* Schmidt & Owens, 1944
* *Terrapene nelsoni* Stejneger, 1925
** *Terrapene nelsoni klauberi* Bogert, 1943
** *Terrapene nelsoni nelsoni* Stejneger, 1925
* *Terrapene ornata*, (Agassiz, 1857)
** *Terrapene ornata ornata* (Agassiz, 1857)
** *Terrapene ornata luteola* H.M. Smith & Ramsey, 1952

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinyongia matschiei

***Kinyongia matschiei*** *Kinyongia* generoko animalia da. Narrastien barruko kamaleoien familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chamaeleonidae

## Kanpo estekak
Cheloniidae

**Cheloniidae** edo **kelonido** Chelonioidea goifamiliako familia bat dira. Nicolaus Michael Oppelek 1811n izendatu zuen. Buru handia dute eta lepoa ez oso uzkurkorra. Oskola zapal samarra eta egituraz bihotz baten itxurakoa izaten dute, baina hankak handi eta luzeak eta igeri-oin bihurtuak. Karei dortoka familia horretako narrastirik ezagunena da.

## Sailkapena 
### Egungo generoak 
* Carettinae subfamilia
** *Caretta* generoa
*** Egiazko kareta (*Caretta caretta*)
** *Lepidochelys* generoa
*** Kemp dortoka (*Lepidochelys kempii*)
*** Dortoka olibakara (*Lepidochelys olivacea*)

* Cheloniinae subfamilia
** *Chelonia* generoa
*** Dortoka berde (*Chelonia mydas*)
** *Eretmochelys* generoa
*** Karei dortoka (*Eretmochelys imbricata*)
** *Natator* generoa
*** Dortoka bizkarlau (*Natator depressus*) (lehen *Chelonia* generoan)

### Kladograma 
{{klado| style=font-size:85%;line-height:95%; width:800px;
|label1=Pancheloniidae&nbsp;(=Cheloniidae *sensu&nbsp;lato*)&nbsp;
|1={{klado
   |1=†*Toxochelys*
   |2={{klado
      |1=†*Mexichelys*
      |2= }} }} }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brookesia

***Brookesia*** kamaleoi genero bat da. Madagaskarren bizi dira eta bere ezaugarri nagusia oso txikiak izatea da. *Brookesia micra*k, adibidez, 3 zentimetroko tamaina du gehienez.

## Espezieak 
* *Brookesia ambreensis* Raxworthy & Nussbaum, 1995
* *Brookesia antakarana* Raxworthy & Nussbaum, 1995
* *Brookesia bekolosy* Raxworthy & Nussbaum, 1995
* *Brookesia betschi* Brygoo, Blanc & Domergue, 1974
* *Brookesia bonsi* Ramanantsoa, 1980
* *Brookesia brunoi* Crottini, Miralles, Glaw, Harris, Lima & Vences, 2012
* *Brookesia brygooi* Raxworthy & Nussbaum, 1995
* *Brookesia confidens* Glaw, Köhler, Townsend & Vences, 2012
* *Brookesia decaryi* Angel, 1939
* *Brookesia dentata* Mocquard, 1900
* *Brookesia desperata* Glaw, Köhler, Townsend & Vences, 2012
* *Brookesia ebenaui* (Boettger, 1880)
* *Brookesia exarmata* Schimmenti & Jesu, 1996
* *Brookesia griveaudi* Brygoo, Blanc & Domergue, 1974
* *Brookesia karchei* Brygoo, Blanc & Domergue, 1970
* *Brookesia lambertoni* Brygoo & Domergue, 1970
* *Brookesia lineata* Raxworthy & Nussbaum, 1995
* *Brookesia lolontany* Raxworthy & Nussbaum, 1995
* *Brookesia micra* Glaw, Köhler, Townsend & Vences, 2012
* *Brookesia minima* Boettger, 1893
* *Brookesia nasus* Boulenger, 1887
* *Brookesia perarmata* (Angel, 1933)
* *Brookesia peyrierasi* Brygoo & Domergue, 1974
* *Brookesia ramanantsoai* Brygoo & Domergue, 1975
* *Brookesia stumpffi* Boettger, 1894
* *Brookesia superciliaris* (Kuhl, 1820)
* *Brookesia therezieni* Brygoo & Domergue, 1970
* *Brookesia thieli* Brygoo & Domergue, 1969
* *Brookesia tristis* Glaw, Köhler, Townsend & Vences, 2012
* *Brookesia tuberculata* Mocquard, 1894
* *Brookesia vadoni* Brygoo & Domergue, 1968
* *Brookesia valerieae* Raxworthy, 1991

## Kanpo estekak
Wrexham Football Club

**Wrexham Football Club** (gaeleraz: *Clwb Pêl-droed Wrecsam*) Galesko futbol talde historikoa da, Wrexham hirikoa. Herrialdeko **futbol talderik zaharrena** da, 1864 urtean sortu baitzen. Galesko Kopa gehien dituen taldea da, lehenengoa 1878an irabazitakoa eta azkena 1995ean

## Historia 
1864an sortu zen taldea eta 1878an Galesko Kopa abiatu zenean lehenengo ekitaldia berak irabazi zuen. XIX mendearen bukaeran eta XX mendearen lehen erdian Galesko erreferentzia bihurtu zen herrialdeko kopa gehgine zituen taldea baitzen, diferentzia handiz gainera. Erresuma Batuan aldiz talde apala izan da beti. 1921 urtean Ingalaterrako bigarren mailatik jeitsi eta 2008 arte 87 urte pasa zituen mailaz aldatu gabe.

Galesko Kopako garaipenek Europako Errekopan aritzeko aukera eman zioten eta 1976an final laurdenetaraino iritsi zen. Gerora txapeldun izango zen RSC Anderlechtek kanporatu zuen Belgikan 1-0 galdu eta etxean 1-1 berdindu ostean.

1992an Galesko futbol liga sortu zenean Wrexhamek Ingalaterran lehiatzen jarraitzea erabaki zuen gaur egun 5. mailan badago ere.

## Irabazitako txapelketak 
### Ingalaterran: 0 
* Ingalaterrako Kopa (0): final laurdenetan 1974, 1978 eta 2000an.
* Ligako Kopa (0): final laurdenetan 1961 eta 1978an.

### Galesen: 28 
* Galesko Kopa (23): 1878, 1883, 1893, 1897, 1903, 1905, 1909, 1910, 1911, 1914, 1921, 1924, 1925, 1931, 1957, 1958, 1960, 1962, 1972, 1975, 1978, 1986, 1995.
* Federazioaren Kopa (5): 1998, 2000, 2001, 2003, 2004.

### Nazio artean: 0 
* Europako Errekopa (0): final laurdenetan 1976an.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
FK Bačka

**FK Bačka** (serbieraz Фудбалски клуб Бачка, *Fudbalski klub Bačka*) Serbiako futbol klub bat da, Bačka Palanka hirikoa, 1945. urtean sortua.

## Kanpo estekak
Rhampholeon

***Rhampholeon*** kamaleoien barruan sailkatutako narrasti generoa da. Afrikako hegoaldean, zentruan eta ekialdean bizi dira.

## Espezieak 
* *Rhampholeon acuminatus* Mariaux & Tilbury, 2006
* *Rhampholeon beraduccii* Mariaux & Tilbury, 2006
* *Rhampholeon boulengeri* Steindachner, 1911
* *Rhampholeon chapmanorum* Tilbury, 1992
* *Rhampholeon gorongosae* Broadley, 1971
* *Rhampholeon marshalli* Boulenger, 1906
* *Rhampholeon moyeri* Menegon, Salvidio & Tilbury, 2002
* *Rhampholeon nchisiensis* (Loveridge, 1953)
* *Rhampholeon platyceps* Günther, 1893
* *Rhampholeon spectrum* (Buchholz, 1874)
* *Rhampholeon spinosus* (Matschie, 1892)
* *Rhampholeon temporalis* (Matschie, 1892)
* *Rhampholeon uluguruensis* Tilbury & Emmrich, 1996
* *Rhampholeon viridis* Mariaux & Tilbury, 2006

## Kanpo estekak
Rhampholeon gorongosae

***Rhampholeon gorongosae*** *Rhampholeon* generoko animalia da. Narrastien barruko Chamaeleonidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* *Rhampholeon*
* Chamaeleonidae
Enrique Abril

**Enrique Abril Rey** (Oiartzun, 1908ko abenduaren 3a - 1976), gipuzkoar pilotaria izan zen.

Palaz jokatzen zuen, Loiolatarra Kirol Elkartean. 4 aldiz izan zen Espainiako Txapeldun, 1943 eta 1944an Andonaegirekin eta 1947 eta 1950ean Artolarekin.

Federazioko arduradun ere izan zen, eta gerora komentarista lanetan aritu zen komunikabideetan. Egindako dibulgazio lanetik, azpimarratzekoa da erreboteari buruz idatzi zuen liburua: *Dos siglos de Pelota Vasca. En defensa del juego de "Rebote"* (Donostia: 1971). Errebotearen alde egindako lana aitortuz, bere omenez egiten da errebote txapelketa garrantzitsuena, Enrique Abril errebote txapelketa.

## Kanpo estekak 
* Auñamendi entziklopedia: "Enrique Abril" sarrera
Rieppeleon

***Rieppeleon*** kamaleoien familian sailkatutako narrasti genero bat da. Afrikako ekialdean bizi dira. Generoan dauden espezieak lehenago *Rhampholeon* generoan sailkatzen ziren.

## Espezieak 
* *Rieppeleon brachyurus* (Günther, 1893)
* *Rieppeleon brevicaudatus* (Matschie, 1892)
* *Rieppeleon kerstenii* (Peters, 1868)
* *Rieppeleon robecchii* (Boulenger, 1891)

## Kanpo estekak
Hoplocercidae

**Hoplocercidae** Iguania narrasti subordenaren barruan sailkatzen den familia da. Hego Amerika eta Erdialdeko Amerikan bizi dira. Batzuetan **Hoplocercinae** izena ere ematen zaio, eta Iguanidae familiaren barruan sailkatu.

## Generoak 
* *Enyalioides* Boulenger, 1885
* *Hoplocercus* Fitzinger, 1843
* *Morunasaurus* Dunn, 1933

## Kanpo estekak
Morunasaurus

***Morunasaurus*** Hoplocercidae familiako narrasti genero bat da. Kolonbia, Peru, Ekuador eta Panaman bizi dira.

## Espezieak 
* *Morunasaurus annularis* (O’Shaughnessy, 1881)
* *Morunasaurus groi* Dunn, 1933
* *Morunasaurus peruvianus* Köhler, 2003

## Kanpo estekak
Enyalioides

***Enyalioides*** Hoplocercidae familiako narrasti genero bat da. Hego Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Enyalioides azulae* Venegas, Torres-Carvajal, Duran & de Queiroz, 2013
* *Enyalioides binzayedi* Venegas, Torres-Carvajal, Duran & de Queiroz, 2013
* *Enyalioides cofanorum* Duellman, 1973
* *Enyalioides heterolepis* (Bocourt, 1874)
* *Enyalioides laticeps* (Guichenot, 1855)
* *Enyalioides microlepis* (O’Shaughnessy, 1881)
* *Enyalioides oshaughnessyi* (Boulenger, 1881)
* *Enyalioides palpebralis* (Boulenger, 1883)
* *Enyalioides praestabilis* (O’Shaughnessy, 1881)
* *Enyalioides rubrigularis* Torres-Carvajal, de Queiroz & Etheridge, 2009
* *Enyalioides rudolfarndti* Venegas, Duran, Landauro & Lujan, 2011
* *Enyalioides touzeti* Torres-Carvajal, Almendáriz, Valencia, Yúnez-Muños & Reyes, 2008

## Kanpo estekak
Enyalioides microlepis

***Enyalioides microlepis*** *Enyalioides* generoko animalia da. Narrastien barruko Hoplocercidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hoplocercidae

## Kanpo estekak
Anolis agueroi

***Anolis agueroi*** *Anolis* generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dactyloidae

## Kanpo estekak
Dactyloidae

**Dactyloidae** narrasti genero bat da, normalki **anole** izena hartzen duena. Oraindik ere sailkapenaren inguruan eztabaida handiak daude. NCBIk guztiak Iguanidae familiaren barruko **Polychrotinae** azpifamilian sailkatzen ditu, adibidez. Beste sailkapen askotan genero bakarra onartzen da, *Anolis*, hain zuzen ere, 400 bat espezierkin bere barnean. Hala ere ikerketa genetiko batzuek *Anolis*en barruko animaliak genero ezberdinetan sailkatu dituzte.

Gaur egun proposatu diren kladoak *Dactyloa*, *Deiroptyx*, *Ctenonotus*, *Xiphosurus*, *Norops*, *Chamaelinorops*, *Anolis* (klado monofiletiko gisa, besteak kendu ostean) eta *Audantia*.

*Polychrus* generoa lehen hauekin batera sailkatzen zen, baina ez du harreman genetikorik *Anolis*ekin, eta gertuago dago Hoplocercidae familiatik. Hori dela eta Polychrotidae familian bakarrik sartzen da genero hau.

Gaitasuna dute kolorea aldatzeko, eta horregatik Ameriketako kamaleoi gisa izendatzen dituzte batzuk. Paretetan gora egin dezakete erraz, gekkoen antzera. Hala ere ez dute harreman sendorik bi talde horiekin eta gertuago daude iguanengandik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinyongia asheorum

***Kinyongia asheorum*** *Kinyongia* generoko animalia da. Narrastien barruko kamaleoien familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chamaeleonidae

## Kanpo estekak
The Bucket List

**The Bucket List** (euskaraz *Orain Ala Inoiz Ez*) 2007ko Rob Reiner estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Bizitzari buruzko gogoeta filosofalez osatua dago.

## Argumentua 
Minbizia duten eta izaera eta giro ezberdinetakoak diren bi gaixo terminal adiskidetu egiten dira. Edward Cole (Jack Nicholson) aberats ustehandi bat da, aldiz Carter Chambers (Morgan Freeman) auto mekaniko apala. Dena dela, hil aurretik beti desio izan dituzten gauzak egiteko asmoz heuren munduan zeharreko azken bidariari elkarrekin batera ekingo diote.

## Aktoreak 
* Jack Nicholson: Edward Cole
* Morgan Freeman: Carter Chambers
* Sean Hayes: Thomas/Matthew
* Beverly Todd: Virginia Chambers
* Rob Morrow: Hollins medikua
* Alfonso Freeman: Roger Chambers
* Rowena King: Angelica
* Jennifer Defrancisco: Emily Cole
* Serena Reeder: Rachel

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak 
* *The Bucket List* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Stand by Me (filma)

**Stand by Me** (euskaraz *Nirekin Konta Ezak*) 1986ko Rob Reiner estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. Stephen King idazlearen *The Body* eleberrian oinarritua dago.

Wil Wheaton, River Phoenix, Corey Feldman, Jerry O'Connell eta Kiefer Sutherland aktoreek antzeztu zuten, aldiz, Richard Dreyfuss aktoreak narratzaile gisa bere ahotsa ipini zuelarik.

## Argumentua 
1959ko uda, AEBtako Oregon estatua. Izaera eta bizitza egoera ezberdinetako hamabi urtetako lagun-taldea osatzen duten mutiko batzuk (Gordie Lachance, Chris Chambers, Teddy Duchamp eta Vern Tessio) egunkarietan aterako diren itxaropenez, aurretik beste mutil batzuei entzunda, duela egun batzuk trenak jo eta hildako Ray Brower mutikoaren gorpuaren bila basora joango dira (gorputza han baitago). Txango hau abentura bat bilakatuko da, sutondoan istorioak eta beldurrezko ipuinak kontatuz, adiskidetasuna sendotuz...

Mutikoen bidai honek haurtzarotik nerabezarorako aldaketa sinbolizatzen du. Txangoaren amaieran heuren buruak hobeto ezagutzeaz gain, elkarren artean lagundu, eta heuren anai-arreba zaharrek zapalkuntzaren sufrimendua, heurekiko gurasoen axolagabekeri eta etxe eta familia giro itxi batetako itxaropen eskasen inguruko sentimenduak elkarbanatuko dituzte.

## Aktoreak 
* Wil Wheaton: *Gordie Lachance*
* River Phoenix: *Chris Chambers*
* Corey Feldman: *Teddy Duchamp*
* Jerry O'Connell: *Vern Tessio*
* Kiefer Sutherland: *Ace Merrill*
* Casey Siemaszko: *Billy Tessio*
* Gary Riley: *Charlie Hogan*
* Bradley Gregg: *Eyeball Chambers*
* Jason Oliver: *Vince Desjardins*
* Marshall Bell: *Señor Lachance*
* Frances Lee McCain: *Señora Lachance*
* Bruce Kirby: *Señor Quidacioluo*
* William Bronder: *Milo Pressman*
* Scott Beach: *Alcalde Grundy*
* Richard Dreyfuss: *Idazlea, narratzailea / Gordie heldua*
* John Cusack: *Denny Lachance*
* Kent W. Luttrell: *Ray Brower*

## Kanpo estekak 
* *Stand By Me* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Strangers on a Train (filma)

***Strangers on a Train*** (euskaraz *Ezezagunak Trenean*) 1953ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariaren suspensezko filma bat da. Patricia Highsmith idazlearen izen berdineko *Strangers on a Train* eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua 
Guy Haines tenislariak tren bidaia batean Bruno Anthony izeneko gizon batekin topo egingo du. Azken honek tratu bitxi bat proposatuko diolarik: Guyke Brunoren aita hil ezkero -haren arabera bizia ezinezkoa egiten baitio-, trukean hark Guyren emaztea hilko du -Guy dibortziatu berria dena-. Guyk txantxa gisa hartzen du. Bidaia amaitzean, Guyk bere emaztearekin dibortziatzeko asmoz mintzatuko da (senatariaren alabarekin berriz ezkondu nahi baitu), emazteak ezezko borobila ematen dio. Une hartatik aurrera tratu edota akordioaren zatia bete dela dirudien zatia hasiko da, Brunok Guy bien arteko ustezko hitzezko kontratua bete dezan gupida gabe jazarriko baitu...

## Bitxikeria 
Hitchcockek bere ohitura legez filma honetan ere agerpen labur bat egiten du, hain zuzen ere, hamargarren minutuan kontrabaxu batekin trena lagatzen duen gizona baita.

## Aktoreak 
* Farley Granger: Guy Haines
* Ruth Roman: Anne Morton
* Robert Walker: Bruno Antony
* Leo G. Carroll: Morton senataria
* Patricia Hitchcock: Barbara Morton
* Kasey Rogers: Miriam Joyce Haines
* Marion Lorne: Antony andrea
* Jonathan Hale: Antony jauna
* Howard St. John: Turley polizia kapitaina
* John Brown: Collins maisua
* Norma Varden: Cunningham andrea
* Robert Gist: Leslie Hennessey detektibea

## Iruditegia 

Irudi:Farley Granger in Strangers on a Train trailer.jpg|Farley Granger.
Irudi:Robert Walker in Strangers on a Train trailer.jpg|Robert Walker.
Irudi:Ruth Roman in Strangers on a Train trailer.jpg|Robert Walker.
Irudi:Strangers on a Train - In the dining car.png|Trenean tratua edo akordioa proposatzen den unea.

## Kanpo estekak 
* *Strangers on a Train* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Last of the Mohicans (1992ko filma)

**The Last of the Mohicans** (euskaraz *Azken Mohikanoa*, ingelesezko izenburua literalki: *Moikanoetako Azkena*) 1992ko Michael Mann estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. James Fenimore Cooper idazlearen *The Last of the Mohicans* eleberria eta 1936ko izen berdineko *The Last of the Mohicans* filman oinarritua dago.

Trevor Jones eta Randy Edelman musikagileek filmaren soinu bandaren zati handiena konposatu zuten, bertan Clannad irlandar folk taldearen "I Will Find You" ("Aurkituko zaitut") abestia ere badagoelarik. Bestalde, filma honetako doinu nagusi ospetsua Dougie MacLean eskoziar kantautore eta konposatzailearen "The Gael" ("Gaeldarra") abestian oinarritua dago.

Filma honek Soinu onenaren Oscar Saria irabazi zuen (Chris Jenkins, Doug Hemphill, Mark Smith eta Simon Kaye).

## Argumentua 
1757, Ipar Amerika, Frantsesen eta Indiarren Gerra garaia, Hudson ibaiaren ingurua. Jada Ipar Amerikako lurraldeetaz jabetzeko asmoz frantziar eta britainiarren arteko gudua hasi zela hiru urte badira. Britainiar agintariek tokian-tokiko jendea erreklutatzen ari dira, bai bertan bizi diren nekazari eta kolonoak nahiz amerindiarrak ere, hauek elkartu eta frantziar-amerindiar gudarostearen aurka joateko milizia bat osatu asmoz. Hawkeye (Daniel Day-Lewis) mohikanoek semetzat hartu zuten gizon zuri bat da, mohikanoen tribuko bere aita (Russell Means) eta Uncas (Eric Schweig) anaiarekin bizi delarik. Edmund Munro (Maurice Roëves) eskoziar-irlandar kolonelaren alabak diren Cora Munro (Madeleine Stowe) eta haren ahizpa (Jodhi May), bai eta Ducan Heyward maiorra (Steven Waddington) frantziarren aliatuak diren huroi tribuko amerindiarren segada batetik salbatuko dituzte, aita-semeek neska gazteak salbu lagatzeko William Henry gotorleku ingelesa eramatea erabakiko dute, azken hau frantziar eta huroien setiopean dagoelarik.

## Aktoreak 
* Daniel Day-Lewis: Hawkeye ("Belatz Begi") edo Nathaniel Poe
* Madeleine Stowe: Cora Munro
* Wes Studi: Magua
* Russell Means: Chingachgook
* Eric Schweig: Uncas
* Jodhi May: Alice Munro
* Steven Waddington: Duncan Heyward maiorra
* Maurice Roëves: Edmund Munro kolonela
* Patrice Chéreau: Gen Montcalm
* Edward Blatchford: Jack Winthrop
* Terry Kinney: John Cameron
* Tracey Ellis: Alexandra Cameron
* Justin M. Rice: James Cameron
* Dennis Banks: Ongewasgone
* Pete Postlethwaite: Beams kapitaina

## Kanpo estekak 
* *The Last of the Mohicans* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gravity

***Gravity*** (euskaraz: *Grabitatea*) zientzia-fikziozko suspense filma da, Alfonso Cuarón mexikar zinemagileak 2013an zuzendu zuena. Sandra Bullock eta George Clooney dira aktore nagusiak. Veneziako Mostraren 70. edizioa ireki zuen, 2013ko abuztuaren 28an, eta 7 Oscar sari jaso zituen, Zuzendari onenarena barne.

## Argumentua 
Ryan Stone doktorea (Sandra Bullock), bere lehenbiziko espazio bidaian, Hubble teleskopioa konpontzen ari da. Bidaia horretan, beste kosmonauta batzuekin batera, Matt Kowalsky (George Clooney) komandante beteranoa dago. Baina, ustegabe larria izanen dute: suntsitutako satelite eta espazio-estazioez osatutako zabor euriak abiadura handian etorriko zaie gainera.

Zabor euriak talka eginen du *Explorer* espazio ontziarekin, eta gainerako espediziokideak hilen dira, Beraz, bi protagonistak espazioan erabat bakarrik geldituko dira. Lurraren azaletik 600 kilometroko garaierako orbitan esekita, inorekin harremanetan jarri ezinik, Stone doktoreak eta Kowalsky komandanteak etxera bizirik itzultzeko konponbidea topatu beharko dute. Eta laster egin beharko dute, oxigenoa agortuz baitoa eta zabor ekaitza berriz ere gainera baitatorkie.

## Aktoreak 
* Sandra Bullock: Ryan Stone doktorea.
* George Clooney: Matt Kowalsky komandatea.
* Ed Harris: Houstongo misioaren kontroleko ahotsa.
* Paul Sharma: Shariff-en ahotsa, *Explorer* espaziontziko espaziogizona.
* Basher Savage: errusiar espazio estazioko ahotsa.
* Amy Warren: *Explorer* espaziontziko emakumezko kapitaina.
* Orto Ignatiussen: Aningaaq-en ahotsa, inuit arrantzalea.

## Sariak 
2014ko martxoaren 2an ospatutako 86. Oscar Sarien ekitaldian 7 Oscar Sari irabazi zituen: Zuzendari onenaren Oscar Saria (Alfonso Cuarón), Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Steven Price), Soinu edizio onenaren Oscar Saria (Glenn Freemantle), Soinu onenaren Oscar Saria (Skip Lievsay, Niv Adiri, Christopher Benstead eta Chris Munro), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Emmanuel Lubezki), Muntatze onenaren Oscar Saria (Alfonso Cuarón) eta Efektu berezi onenen Oscar Saria (Tim Webber, Chris Lawrence eta Dave Shirk Neil Corbould).

Bestalde 6 BAFTA sari (tartean filma onena eta zuzendari onenaren sariak) eta zuzendari onenaren Urrezko globo Saria ere irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Gravity*, imdb.com 
* Agote, Gontzal, Minimalismo galaktikoa, berria.eus
The Bounty

***The Bounty*** (euskaraz *Bounty*) 1984ko Roger Donaldson australiar-zeelandar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da.

Richard Hough historialariak idatzitako *Captain Bligh and Mr. Christian* liburuan oinarritua dago, era berean liburua 1789ko apirilaren 28an HMS Bounty britainiar gudaontzian jazotako matxinadaren gertakarien azalpena ematen delarik. Aurretik matxinada honi buruzko beste lau filma ere egin ziren: *The Mutiny of the Bounty* (1916), *In the Wake of the Bounty* (1933), *Mutiny on the Bounty (1935eko filma)* eta *Mutiny on the Bounty (1962ko filma)*.

Filma honetan Mel Gibson, Anthony Hopkins, Laurence Olivier, Edward Fox, Daniel Day-Lewis eta Liam Neeson aktoreek antzeztu zuten. Bestalde, soinu banda Vangelis greziar konposatzaile eta musikariaren lana izan zen.

## Argumentua 
1787an HMS Bounty britainiar fragata Ingalaterratik itsasoratu zen. Ontzi honetako William Bligh tenientearen (Anthony Hopkins) helburua Hornos lurmutur beldurgarria igaroz lurra itzulinguratzea izan zen. Neke eta arriskuz beteriko 3.500 itsas milatako bidai luzea egin ostean, Bligh kapitain zorrotz eta zigortzaileak bere eskifaiak Ozeano Bareko uharte urrun eta paradisiako batean atseden har zezan laga zuen, baina beharbada beharrezkoa zen baina denbora luzeagoz, itzulinguru bidaiari berrekiteko agindua ematean jada disziplinarik gabeko eskifaiak kontrolaezina baitzen. Giro nahasi horretan ontziko Fletcher Christian lehen ofizialak (Mel Gibson) eskifaiaren gehiengoaren babesaz kapitainari aurre egin eta matxinada baten bitartez ontziaren jabe egitea erabaki zuen. Honela, matxinatuek Bligh kapitaina eta berari oraindik fidel zitzaizkion itsasgizon bakanak txalupa txiki batean itsasoaren erdian utzi eta HMS Bounty ontzian Pitcairn uharteetara han bizitzeko asmoz eta britainiar itsas armadatik ezkutatzeko asmoz nabigatu zuten.

## Aktoreak 
* Anthony Hopkins: William Bligh tenientea
* Mel Gibson: Fletcher Christian lehen ofiziala
* Laurence Olivier – Hood admirantea
* Edward Fox – Greetham kapitaina
* Daniel Day-Lewis – John Fryer itsasgizon nagusia
* Bernard Hill – William Cole kontramaestrea
* Phil Davis – Edward "Ned" Young ofizial kadetea
* Liam Neeson – Charles Churchill, ontziko kaporala
* Wi Kuki Kaa – Tynah erregea
* Tevaite Vernette – Mauatua, benetazko izenez Maimiti (Christianen emaztea)

## Kanpo estekak 
* *The Bounty* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Dentsimetro

thumb|300px|**Dentsimetroa**

**Dentsimetroa** likidoen dentsitate erlatiboa neurtzeko gailu bat da, masa eta bolumena kalkulatu beharrik gabe. Beira edo plastikozko tutu bat da, muturrean lasta duen zabalgunea duena. Likidoan sartzen da, zabalgunea dagoen muturretik, eta noraino hondoratzen den behatzen da eskala batean; hondoratze-mailak adierazten du dentsitate erlatiboa dentsimetroaren eskalan.

## Kanpo estekak
Bunsen (argipena)

**Bunsen** hitzak adiera eta erabilera zenbait ditu:

* Robert Wilhelm Bunsen, alemaniar kimikaria, eta harekin loturik,
** laborategietan erabiltzen den Bunsen erregailuak, maiz *Bunsen* besterik gabe deitua, bere izena darama,
** Bunsen kraterra, ilargiko kraterra, bere omenez izendatutakoa,
** 10361 Bunsen, asteroidea, bere omenez izendatutakoa.
Leiosauridae

**Leiosauridae** narrasti genero bat da, 2001ean sorturikoa, Leiosauridae familiaren berrantolatu ondoren. Hego Amerika eta Erdialdeko Amerikan bizi dira. Batzuetan subfamiliatzat hartzen da, **Leiosaurinae** izenarekin, Tropiduridae familiaren barruan.

## Generoak 
* *Anisolepis* Boulenger, 1885
* *Diplolaemus* Bell, 1843
* *Enyalius* Wagler, 1830
* *Leiosaurus* Duméril & Biron, 1837
* *Pristidactylus* Fitzinger, 1843
* *Urostrophus* Duméril & Bibron, 1837

## Kanpo estekak
Polychrotidae

**Polychrotidae** Iguaniaren barruan sailkatzen den narrasti familia bat da. Lehenago hainbat genero sartzen ziren hemen barruan, baina sailkapen orokor bat egon da eta gaur egun *Polychrus* generoa eta desagertutako *Afairiguana* generoa bakarrik geratzen dira. Lehen hemen sartzen zen *Anolis* generoa, baina gaur egun genero horren bersailkapen orokor bat dago eta Dactyloidae familiaren barruan sartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polychrus

***Polychrus*** Polychrotidae familiako genero bizidun bakarra da. Hego Amerika eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Polychrus acutirostris* Spix, 1825
* *Polychrus femoralis* Werner, 1910
* *Polychrus gutturosus* Berthold, 1846
* *Polychrus jacquelinae* Koch, Venegas, Garcia-Bravo & Böhme, 2011
* *Polychrus liogaster* Boulenger, 1908
* *Polychrus marmoratus* (Linnaeus, 1758)
* *Polychrus peruvianus* (Noble, 1924)

## Kanpo estekak
Polychrus jacquelinae

***Polychrus jacquelinae*** *Polychrus* generoko animalia da. Narrastien barruko Polychrotidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Polychrus
* Polychrotidae
Anolis litoralis

***Anolis litoralis*** *Anolis* generoko animalia da. Narrastien barruko Dactyloidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dactyloidae

## Kanpo estekak
Afairiguana avius

***Afairiguana avius*** narrasti espezie desagertu bat da, Ameriketako Estatu Batuetako Wyomingeko Green River Formazioan aurkitutako fosil artikulatu oso bati esker ezagutzen dena. Bere generoan ezagutzen den fosil bakarra da eta Mendebaldeko Hemisferioko Iguania ordezkaririk zaharrena da. Era berean Polychrotidae familiako ordezkaririk zaharrena da.

## Kanpo estekak
Bunsen erregailu

[thumb|200x200px|Bunsen erregailuko [gar motak erregailuak hartzen duen aire kopuruaren arabera: ezkerretik eskubira, gero eta aire gehiagorekin agertzen den garrak azaltzen dira.]]

**Bunsen erregailua** laborategietan gauzak berotu, erre edo esterilizatzeko erabiltzen den metxero edo erregailua da, gas naturala edo antzeko erregai bat erabiltzen duena. Robert Wilhelm Bunsen kimikari alemanaren ohorez dago izendatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corytophanidae

**Corytophanidae** narrasti familia bat da, Iguania taldearen barruan. Ezagunenak basiliskoak dira.

## Espezieak 
* *Basiliscus* Laurenti, 1768
* *Corytophanes* Boie, 1826
* *Laemanctus* Wiegmann, 1834

## Kanpo estekak
Corytophanes

***Corytophanes*** Corytophanidae familiako generoa da. Mexiko, Erdialdeko Amerika eta Kolonbian aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Corytophanes cristatus* (Merrem, 1820)
* *Corytophanes hernandesii* (Wiegmann, 1831)
* *Corytophanes percarinatus* Duméril, 1856

## Kanpo estekak
Basiliscus

***Basiliscus*** Corytophanidae familiako narrasti genero bat da. Hego eta Ipar Amerikaren hegoaldean bizi dira, baso tropikal hezean.

## Espezieak 
**Basiliscus generoa**

## Erreferentziak 
## Ikus,gainera 
* Basilisko (mitologia)

## Kanpo estekak
Laemanctus

***Laemanctus*** Corytophanidae familiako genero bat da. Mexikon eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Laemanctus longipes* Wiegmann, 1834
* *Laemanctus serratus* Cope, 1864

## Kanpo estekak
Crotaphytidae

**Crotaphytidae** Iguania barruan sailkatutako narrasti genero bat da. Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldean eta Mexikon bizi dira.

## Generoak 
* *Crotaphytus* Holbrook, 1842
* *Gambelia* Baird, 1859

## Kanpo estekak
Crotaphytus

***Crotaphytus*** Crotaphytidae familiako genero bat da. Ameriketako Estatu Batuetan eta Mexikon aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Crotaphytus antiquus* Axtell & Webb, 1995
* *Crotaphytus bicinctores* Smith & Tanner, 1972
* *Crotaphytus collaris* (Say, 1823)
* *Crotaphytus dickersonae* Schmidt, 1922
* *Crotaphytus grismeri* Mcguire, 1994
* *Crotaphytus insularis* Van Denburgh & Slevin, 1921
* *Crotaphytus nebrius* Axtell & Montanucci, 1977
* *Crotaphytus reticulatus* Baird, 1858
* *Crotaphytus vestigium* Smith & Tanner, 1972

## Kanpo estekak
Crotaphytus bicinctores

***Crotaphytus bicinctores*** *Crotaphytus* generoko animalia da. Narrastien barruko Crotaphytidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* *Crotaphytus*
* Crotaphytidae
Gambelia

***Gambelia*** Crotaphytidae familiako genero bat da. Ameriketako Estatu Batuetako mendelbadean eta Mexikon bizi dira.

## Espezieak 
* *Gambelia copeii* (Yarrow, 1882)
* *Gambelia sila* (Stejneger, 1890)
* *Gambelia wislizenii* (Baird & Girard, 1852)

## Kanpo estekak
Conolophus

***Conolophus*** Iguanidae familiako genero bat da. Galapagos uhartetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Conolophus marthae* Gentile & Snell, 2009
* *Conolophus pallidus* Heller, 1903
* *Conolophus subcristatus* (Gray, 1831)

## Kanpo estekak
Iguana (generoa)

***Iguana*** Iguanidae familiako genero bat da. Amerika tropikalean bizi dira. Guadalpue eta Petite-Terre uhartetan populazio guztiaren herena bizi da.

## Espezieak 
* *Iguana delicatissima* Laurenti, 1768
* *Iguana iguana* (Linnaeus, 1758)

## Kanpo estekak
Brachylophus

***Brachylophus*** Iguanidae familiako genero bat da. Ozeanian aurki daitezke, ziurenik Hego Amerikatik dauden 8.000 kilometroak gaindituz.

## Espezieak 
* *Brachylophus bulabula* Fisher, Harlow, Edwards & Keogh, 2008
* *Brachylophus fasciatus* (Brongniart, 1800)
* *Brachylophus vitiensis* Gibbons, 1981

## Kanpo estekak
Brachylophus bulabula

***Brachylophus bulabula*** *Brachylophus* generoko animalia da. Narrastien barruko Iguanidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* *Brachylophus*
* Iguanidae
Ctenosaura

***Ctenosaura*** Iguanidae familiako narrasti genero bat da. Ipar Amerika eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Ctenosaura acanthura* (Shaw, 1802)
* *Ctenosaura alfredschmidti* Köhler, 1995
* *Ctenosaura bakeri* Stejneger, 1901
* *Ctenosaura clarki* Bailey, 1928
* *Ctenosaura defensor* (Cope, 1866)
* *Ctenosaura flavidorsalis* Köhler & Klemmer, 1994
* *Ctenosaura hemilopha* (Cope, 1863)
* *Ctenosaura melanosterna* Buckley & Axtell, 1997
* *Ctenosaura oaxacana* Köhler & Hasbun, 2001
* *Ctenosaura oedirhina* De Queiroz, 1987
* *Ctenosaura palearis* Stejneger, 1899
* *Ctenosaura pectinata* (Wiegmann, 1834)
* *Ctenosaura praeocularis* Hasbún & Köhler, 2009
* *Ctenosaura quinquecarinata* (Gray, 1842)
* *Ctenosaura similis* (Gray, 1831)

## Kanpo estekak
Cyclura

***Cyclura*** Iguanidae familiako genero bat da. Antilletan aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Cyclura carinata* Harlan, 1824
* *Cyclura collei* Gray, 1845
* *Cyclura cornuta* (Bonnaterre, 1789)
* *Cyclura cychlura* (Cuvier, 1829)
* *Cyclura nubila* (Gray, 1831)
* *Cyclura pinguis* Barbour, 1917
* *Cyclura ricordi* (Duméril & Bibron, 1837)
* *Cyclura rileyi* Stejneger, 1903

## Kanpo estekak
Sauromalus

***Sauromalus*** Iguanidae familiako narrasti genero bat da. Mexiko eta Ameriketako Estatu Batuetan bizi dira.

## Espezieak 
* *Sauromalus ater* Duméril, 1856
* *Sauromalus hispidus* Stejneger, 1891
* *Sauromalus klauberi* Shaw, 1941
* *Sauromalus slevini* Van Denburgh, 1922
* *Sauromalus varius* Dickerson, 1919

## Kanpo estekak
Leiocephalus

***Leiocephalus*** bere familiako genero bakarra da, Iguania narrasti taldearen barruan. Hego Amerika eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
* *Leiocephalus anonymous* Pregill, 1984
* *Leiocephalus apertosulcus* Etheridge, 1965
* *Leiocephalus barahonensis* Schmidt, 1921
* *Leiocephalus carinatus* Gray, 1827
* *Leiocephalus cubensis* (Gray, 1840)
* *Leiocephalus cuneus* Etheridge, 1964
* *Leiocephalus endomychus* Schwartz, 1967
* *Leiocephalus eremitus* (Cope, 1868)
* *Leiocephalus etheridgei* Pregill, 1981
* *Leiocephalus greenwayi* Barbour & Shreve, 1935
* *Leiocephalus herminieri* (Duméril & Bibron, 1837)
* *Leiocephalus inaguae* Cochran, 1931
* *Leiocephalus jamaicensis* Etheridge, 1966
* *Leiocephalus loxogrammus* (Cope, 1887)
* *Leiocephalus lunatus* Cochran, 1934
* *Leiocephalus macropus* (Cope, 1863)
* *Leiocephalus melanochlorus* Cope, 1863
* *Leiocephalus onaneyi* Garrido, 1973
* *Leiocephalus partidus* Pregill, 1981
* *Leiocephalus personatus* (Cope, 1863)
* *Leiocephalus pratensis* (Cochran, 1928)
* *Leiocephalus psammodromus* Barbour, 1920
* *Leiocephalus punctatus* Cochran, 1931
* *Leiocephalus raviceps* Cope, 1863
* *Leiocephalus rhutidira* Schwartz, 1979
* *Leiocephalus roquetus***†** Bouchaton, Charles & Lenoble, 2021
* *Leiocephalus schreibersii* (Gravenhorst, 1837)
* *Leiocephalus semilineatus* Dunn, 1920
* *Leiocephalus stictigaster* Schwartz, 1959
* *Leiocephalus vinculum* Cochran, 1928

## Kanpo estekak
Liolaemus abdalai

***Liolaemus abdalai*** *Liolaemus* generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Liolaemidae

## Kanpo estekak
Liolaemidae

**Liolaemidae** narrasti familia bat da, lehen Tropiduridae familiaren barruko subfamilia gisa sailkatzen zena, baina gaur egun familia egoerara igo dena. Hego Amerika eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.

## Generoak 
* *Ctenoblepharys* Tschudi, 1845
* *Liolaemus* Wiegmann, 1834
* *Phymaturus* Gravenhorst, 1838

## Kanpo estekak
André-Jacques Garnerin

thumb|260px|André Jacques Garnerin paraxutez salto egiten marrazki batean.
thumb|260px|Garnerin, Berlin 1803.

**André Jacques Garnerin** (Paris, Frantzia, 1769ko urtarrilak 31 - † Paris, Frantzia, 1823ko abuztuak 18) baloi aerostatikoen pilotu eta paraxutista ospetsua. Testigu aurreran paraxutez egindako lehen saltoaren protagonista izan zen.

## Biografia 
Parisen jaio zen. Jacques Charlesen, gas-baloiaren asmatzailea, ikaslea izan zen. Militarra, Napoleondar Gerretan (1792-1797) tropa britaniarrek preso hartu zuten eta Austriako ejerzitoaren eskutan utzi zuten. Gerra-prisionero bezala, Gudan, egungo Budapesten (Hungaria), hiru urte egon zen.  1823ko abuztuak 18 zituela, istripu baten ondorioz hil egin zen: baloi gidatu bat prestatzen ari zenean habe batek jo egin zion.

## Paraxutez egindako saltoak 
1797ko urriaren 22an, testiguen aurrean, hidrogeno-baloi batez, 350 metrotik, paraxutez lehenengo salto egin zuen. Lehenengo salto hori Parisen (Frantzian) egin zuen, Monceau parkearen gainean, milaka ikusleen aurrean. Garnerinek erabilitako paraxuta zetaz egina zegoen eta aterkiaren itxura zuen egitura. Honen ondoren beste erakustaldi asko prestatu zituen. Hori dela eta, benetako lehenengo paraxutista bezala onartua dago. Egin zituen salto ospetsuenetariko bat Londresen egin zuen: diametro zazpi metroko paraxut batez 8.000 oinetatik (2.430 metro) salto egin zuen.

Genevieve Labrosee, bere emaztea, paraxutez salto egin zuen lehenengo emakumea izan zen, 1798. Beste emakume nbatek, Elisa, Garnerinen hilboa, 40 aldiz egin zuen salto 1815tik 1836ra.

1804, Jerôme Lalande astronomoak, Garnerinek egindako esperimentuen testigu zuzena, paraxuten oreka hobetzeko asmakizun garrantzitsu bat asmatu zuen: goi partean kokatzen zen balbula bat; horri esker oszilazioak gutxitu egin ziren eta, aldi berean, ekipoaren seguritatea handitu egin zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jean-François Pilâtre de Rozier‎
* Montgolfier anaiak

## Kanpo estekak
Hadsund

**Hadsund** Danimarkako merkataritza eta industria hiri bat da. 2019an 5.051 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Hadsund hiriaren webgunea
*  Hadsund Merkataritza Ganbera
Dortoka erraldoi

**Dortoka erraldoia** (*Testudo*) Testudinidae familiako dortoken generoa da, Mediterraneon eta mendebaldeko Asian jatorria duena.

## Espezieak 
* *T. horsfieldii*
* Hermann dortoka, *T. hermanni*
* Greziar dortoka, *T. graeca*
** *T. (graeca) graeca*
** *Testudo (graeca) ibera*
** *T. (graeca) zarudnyi*
* *T. kleinmanni*
* Dortoka ertz-zabal, *T. marginata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Opluridae

**Opluridae** Iguania narrasti taldearen barruan sailkatzen den familia bat da. Madagaskar eta Komoretan bizi dira. Batzuetan **Oplurinae** subfamilia gisa agertzen da, Iguanidae familiaren barruan.

## Generoak 
* *Chalarodon* Peters, 1854
* *Oplurus* Cuvier, 1829

## Kanpo estekak
Oplurus

***Oplurus*** Opluridae familiako narrasti genero bat da. Madagaskar eta Komoretan bizi dira.

## Espezieak 
* *Oplurus cuvieri* (Gray, 1831)
* *Oplurus cyclurus* (Merrem, 1820)
* *Oplurus fierinensis* Grandidier, 1869
* *Oplurus grandidieri* (Mocquard, 1900)
* *Oplurus quadrimaculatus* Duméril & Bibron, 1851
* *Oplurus saxicola* Grandidier, 1869

## Kanpo estekak
Phrynosomatidae

**Phrynosomatidae** Iguania barruan sailkatutako narrasti familia bat da. Ipar Amerikan bizi dira.

## Generoak 
* *Callisaurus* Blainville, 1835
* *Cophosaurus* Troschel, 1852
* *Holbrookia* Girard, 1851
* *Petrosaurus* Boulenger, 1885
* *Phrynosoma* Wiegmann, 1828
* *Sceloporus* Wiegmann, 1828
* *Uma* Baird, 1859
* *Urosaurus* Hallowell, 1854
* *Uta* Baird & Girard, 1852

## Kanpo estekak
Holbrookia

***Holbrookia*** Iguania barruan dagoen Phrynosomatidae familiako narrasti genero bat da. Mexiko eta AEBn aurki daitezke.

## Espezieak 
* *Holbrookia elegans* Bocourt, 1874
* *Holbrookia lacerata* Cope, 1880
* *Holbrookia maculata* Girard, 1851
* *Holbrookia propinqua* Baird & Girard, 1852

## Kanpo estekak
Kaiman kopetaleun

**Kaiman kopetaleuna** (*Paleosuchus*) Alligatoridae familiako narrastien generoa da.

Bi espezie besterik ez ditu, biak Hego Amerikan bizi direnak:
* *Paleosuchus palpebrosus* (Cuvier, 1807)
* *Paleosuchus trigonatus* (Cuvier, 1807)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phymaturus roigorum

***Phymaturus roigorum*** *Phymaturus* generoko animalia da. Narrastien barruko Liolaemidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Liolaemidae

## Kanpo estekak
Holbrookia elegans

***Holbrookia elegans*** *Holbrookia* generoko animalia da. Narrastien barruko Phrynosomatidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Holbrookia*
* Phrynosomatidae

## Kanpo estekak 
* TIGR Reptile Database in Species 2000 and ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist
Petrosaurus

***Petrosaurus*** Phrynosomatidae familiaren barruan sailkatzen den narrasti genero bat da. Kalifornia eta Mexikon bizi dira.

## Espezieak 
* *Petrosaurus mearnsi* (Stejneger, 1894)
* *Petrosaurus repens* (Van Denburgh, 1895)
* *Petrosaurus thalassinus* (Cope, 1863)

## Kanpo estekak
Petrosaurus repens

***Petrosaurus repens*** *Petrosaurus* generoko animalia da. Narrastien barruko Phrynosomatidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* *Petrosaurus*
* Phrynosomatidae
Sceloporus

***Sceloporus*** Phrynosomatidae familiaren barruan sailkatutako narrasti genero bat da. Ipar Amerika eta Erdialdeko Amerikan bizi dira.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Kaiman

**Kaimanak** Alligatoridae familiako narrastiak dira, **Caimaninae** subfamilia osatzen dutenak.

## Taxonomia 
* **Caimaninae** subfamilia
** †*Centenariosuchus* generoa
** †*Culebrasuchus* generoa
** †*Eocaiman* generoa
** †*Globidentosuchus* generoa
** *Paleosuchus* generoa
*** *Paleosuchus palpebrosus*
*** *Paleosuchus trigonatus*
** †*Purussaurus* generoa
** †*Mourasuchus* generoa
** †*Necrosuchus* generoa
** †*Orthogenysuchus* generoa
** †*Tsoabichi* generoa
** Jacarea kladoa
*** *Caiman* generoa
**** *Caiman yacare*
**** *Caiman crocodilus*
***** *Caiman caiman apaporiensis*
***** *Caiman caiman fuscus*
**** †*Caiman lutescens*
**** †*Caiman venezuelensis*
**** *Caiman latirostris*
*** *Melanosuchus* generoa
**** †*Melanosuchus fisheri*
**** *Melanosuchus niger*

## Filogenia 
Hona hemen Brochuk (2011) propsaturiko kladograma:

Eta hemen Hastings *et al.*-ek (2013) propsatutakoa:

{{klado| style=font-size:100%;line-height:85%
|1= }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phymaturus

***Phymaturus*** Liolaemidae familian sailkatutako narrasti genero bat da. Amerikan bizi dira, Argentina eta Txilen, zehazki. Belarjaleak dira eta bibiparoak.

## Espezieak 
* *Phymaturus aguanegra* Lobo, Laspiur & Acosta, 2013
* *Phymaturus alicahuense* Nuñez, Veloso, Espejo, Veloso, Cortes & Araya, 2010
* *Phymaturus antofagastensis* Pereyra, 1985
* *Phymaturus bibronii* (Guichenot, 1848)
* *Phymaturus calcogaster* Scolaro & Cei, 2003
* *Phymaturus castillensis* Scolaro & Pincheira-Donoso, 2010
* *Phymaturus ceii* Scolaro & Ibargüengoytía, 2008
* *Phymaturus damasense* Troncoso-Palacios & Lobo, 2012
* *Phymaturus darwini* Nuñez, Veloso, Espejo, Veloso, Cortes & Araya, 2010
* *Phymaturus delheyi* Avila, Fulvio-Perez, Perez & Morando, 2011
* *Phymaturus denotatus* Lobo, Nenda & Slodki, 2012
* *Phymaturus desuetus* Scolaro & Tappari, 2009
* *Phymaturus etheridgei* Lobo, Abdala & Valdecantos, 2010
* *Phymaturus excelsus* Lobo & Quinteros, 2005
* *Phymaturus extrilidus* Lobo, Espinoza, Sanabria & Quiroga, 2012
* *Phymaturus felixi* Lobo, Abdala & Valdecantos, 2010
* *Phymaturus indistinctus* Cei & Castro, 1973
* *Phymaturus laurenti* Lobo, Abdala & Valdecantos, 2010
* *Phymaturus mallimaccii* Cei, 1980
* *Phymaturus manuelae* Scolaro & Ibargüengoytía, 2008
* *Phymaturus maulense* Nuñez, Veloso, Espejo, Veloso, Cortes & Araya, 2010
* *Phymaturus nevadoi* Cei & Roig, 1975
* *Phymaturus palluma* (Molina, 1782)
* *Phymaturus patagonicus* Koslowsky, 1898
* *Phymaturus payuniae* Cei & Castro, 1973
* *Phymaturus punae* Cei, Etheridge & Videla, 1985
* *Phymaturus querque* Lobo, Abdala & Valdecantos, 2010
* *Phymaturus roigorum* Lobo & Abdala, 2007
* *Phymaturus sinervoi* Scolaro, De La Cruz & Ibargüengoytía, 2012
* *Phymaturus sitesi* Avila, Fulvio-Perez, Perez & Morando, 2011
* *Phymaturus somuncurensis* Cei & Castro, 1973
* *Phymaturus spectabilis* Lobo & Quinteros, 2005
* *Phymaturus spurcus* Barbour, 1921
* *Phymaturus tenebrosus* Lobo & Quinteros, 2005
* *Phymaturus verdugo* Cei & Videla, 2003
* *Phymaturus videlai* Scolaro & Pincheira-Donoso, 2010
* *Phymaturus vociferator* Pincheira-Donoso, 2004
* *Phymaturus williamsi* Lobo, Laspiur & Acosta, 2013
* *Phymaturus zapalensis* Cei & Castro, 1973

## Kanpo estekak
My Beautiful Laundrette

**My Beautiful Laundrette** (euskaraz *Nire Garbitegi Ederra*) 1985eko Stephen Frears ingeles zinema zuzendariaren film bat da. Bertan 1980ko hamarkadako Margaret Thatcherren agindupeko Erresuma Batuko gizartea, asiar komunitatearen bizimodua eta homosexualitateari buruzko ikuspuntua ematen da.

Filmaren gidoia Hanif Kureishi pakistandar-ingeles idazleak idatzi zuen.

1985eko irailaren 7a Torontoko Zinemaldian estreinatu zen. Film hau hainbat Oscar Sari eta BAFTA Sarietarako izendatua egon zen.

## Argumentua 
Omar (Gordon Warnecke) pakistandar kazetari baten semea da, Londres hirian bizi da, baina Ingalaterra desatsegin zaio, ingelesek nahiz nazioarteko poliziak etorkinekiko duen jokaera dela eta. Aldiz, bere aitaren aldeko osaba den Nasser gizon zorrotz eta enpresari arrakastatsua da, hiriburuko asiar komunitateako kide aktiboa. Omarren aitak bere anaiari Omarri lan bat emateko eskatzen dio, hortaz, Omar bere osabaren garage batetan autogarbitzaile gisa lanean hasten da, gerora gainbeheran dagoen arropa-gabitegi baten ardura ematen diolarik, Omarrek hura aurrera ateratzeko gogo guztia jarriz.

Bienbitartean, Omar ohiu arrazistak ohiukatzen dituen eskuin muturreko talde batek erasotzen du. Eskuin muturrko talde honetako kideen artean Omarren aspaldiko eskolako lagun zahar bat dago, Johnny (Daniel Day-Lewis). Berrelkartzearen ondoren, Johnnyk Omarren garbitegian lan egitea onartu eta ikasketen ondorioz haien arteko maitasun istorio etenari berrekiten diote.

Bi mutilen arteko harremana egoera ekonomikoak baldintzatuko du, bai eta Johnnyren aintzinako eskuin muturreko taldeak eta Taniak ere, azken hau Nasserren alaba da. Bestalde, Omarren familiako harreman sozialak ere agerian gelditzen dira.

Hainbat gorabeheraren ondoren, bi mutilak elkarrekin segitu eta bi garbitegi berriren ardura hartzen dute.

## Aktoreak 
* Gordon Warnecke: Omar Ali
* Daniel Day-Lewis: Johnny
* Saeed Jaffrey: Nasser Ali
* Roshan Seth: Hussein Ali
* Derrick Branche: Salim N. Ali
* Rita Wolf: Tania N. Ali
* Souad Faress: Cherry N. Ali
* Richard Graham: Genghis
* Shirley Anne Field: Rachel
* Stephen Marcus: Moose

## Kanpo estekak 
* *My Beautiful Laundrette* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Uma

***Uma*** Phrynosomatidae familiaren barruan sailkatzen den narrasti genero bat da.

## Espezieak 
* *Uma exsul* Schmidt & Bogert, 1947
* *Uma inornata* Cope, 1895
* *Uma notata* Baird, 1858
* *Uma paraphygas* Williams, Chrapliwy & Smith, 1959
* *Uma rufopunctata* Cope, 1895
* *Uma scoparia* Cope, 1894

## Kanpo estekak