open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hostodun itsas dragoi

**Hostodun itsas dragoia** (izen zientifikoa: *Phycodurus eques*) itsas zaldiarekin erlazionatutako itsasoko arrain bat da. Phycodorus generoko espezie bakarra da. Izaki hauek Australiako hego eta mendebaldeko aldeko uretako jatorrizkoak dira eta gehienbat ur epel eta sakonera gutxikoetan egoten dira. Beraien izena itxuratik dator, gorputz osoaren gainean hosto antzeko protuberantziak dituzte eta; kamuflaje bezala baino ez dituzte erabiltzen. Bere samaren konkorreko bular-hegal baten eta isatsaren amaieratik hurbileko bizkar-hegal baten bidez mugitzen da. Hegal txiki hauek ia guztiz gardenak eta ikusgaitzak dira eta mugitzeko motel izurtzen dituztenean, flotatzen diren algen antza ederto hartzen dute.

Itsas zaldienak bezala, beraien izenak izaki ezagun baten antza (kasu honetan mitikoa) islatzen du. Itsas munstroekin alderatuz txikiak dira, baina itsas zaldiekin alderatuz oso handiak dira, gutxienez 45 cm-ko luzera dute eta. Planktona, algak eta gainontzeko janari-hondar txikiak jaten dituzte, eta gizakiak baino ez dituzte harrapari. Emeek arrautzak arren isatsean ezartzen dituzte eta han hazten dira. Kutsaduraren eta industri-hondakinen ondorioz arriskuan daude, baita ere beraien itxura apartekoarengatik bildumatzen dituzten liluraturiko urpekarien ondorioz. Arrisku hauei erantzuteko, australiar gobernuak ofizialki babestu ditu dragoiak.

Erlazionaturiko espezie bat belardun itsas dragoia edo itsas dragoi arrunta (izen zientifikoa: *Phyllopteryx taeniolatus*) da, berdea eta belarraren antzeko hegalak dituena eta hostodun itsas dragoia baino askoz txikiagoa izan daitekeena, baina National Geographic aldizkariaren arabera (2006ko azaroa), belardun eta hostodun itsas dragoiak espezie berbera izan litezke.

Hostodun itsas dragoia Hegoaldeko Australiako estatuko itsas ikur ofiziala da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerman (hiria)

**Kerman** (), Irango erdi-ekialdeko hiria da, Kerman probintziako hiriburua. 2011n 534.441 biztanle zituen.

## Geografia 
Kerman hiria Lut basamortuaren bazter garai batean dago, 1.755 metroko altueran, Teherandik 1.076 kilometro hego-ekialdera.
### Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, kermancity.kr.ir
Gilan

**Gilan** (, *Ostān-e Gīlān*) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena, Kaspiar itsasoaren bazterrean. Mugakide ditu Azerbaijango Errepublika eta Irango Mazandaran, Ardabil, Zanjan eta Qazvin probintziak. 14.042 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 2.480.874 biztanle zituen. Hiriburua Raxt da. Beste hiri aipagarri batzuk Astara, Astaneh-e Axrafiyyeh, Rudbar, Rudsar, Langrud, Souma'eh Sara, Talex, Fuman, Masouleh eta Lahijan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toy Dolls

**The Toy Dolls** 1979an Ingalaterran sortutako punk musika taldea da. Pete Zulu eta Hud abeslariek taldea utzitakoan, hirukote bihurtu zen. Michael *Olga* Algar gitarrajoleak ahotsaren ardura hartu behar izan zuen. Hori bateriajoleen eta baxujoleen joan-etorri etengabearen hasiera baino ez zen.

Hasiera batean Oi! eszenaren barnan kokatu zen taldea, baina kritikari batzuen arabera, pop-punkaren barruan sailkatu beharko lirateke. 1983an estreinako albuma kaleratu zuten, *Dig That Groove Baby*. Harrezkero, diskoetxen eta taldekideen aldaketak gorabehera, zalego sendoa sortu dute Europan, AEBetan eta Japonian.

Arrakasta itzela lortu zuten "Nelie the Elephant" abestiaren punk bertsioa egitean. Abestirik famatuenak ondorengoak dira: "I've got asthma", "Nellie the Elephant", "Idle gossip", "Florence is deaf", "Tommy Koweys car", "Deidre's slag", "Glenda and the test tube baby"...

Benetan musika zoragarria egiten dute, letra dibestigarriekin eta jada urte pila daramate eszenatokian.
## Diskografia 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Japoniako webgunea
* http://graphikdesigns.free.fr/toy-dolls-punk-rock.html
* Taldearen bideoak
Yazd (probintzia)

**Yazd** (, *Ostān-e Yazd* ) Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena. Hego Khorasan, Kerman, Fars eta Isfahan probintziekin du muga. 76.469 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 1.074.428 biztanle zituen. Hiriburua Yazd da.

## Ikus, halaber 
* Saghand uranio meategia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ticino

**Ticino** (alemanez *Tessin*) Suitzako hegoaldean dagoen kantonamendua da, italierazko hiztunak nagusi dituena. Hiriburua Bellinzona da.

Alpe mendiek hartzen dute kantonamendua eta, San Gotardoko tunelari esker (28&nbsp;km), Italiaren eta Suitzaren arteko komunikabide garrantzitsuenetako bat da. Iparraldea oso menditsua da eta hegoaldean, zelaiagoa eta epelagoa baita, bizi dira ia biztanle gehienak. Ticino ibaia igarotzen da handik, eta hego eta hego-mendebaldeko eskualdeetan Luganoko eta Maggiore aintzirak daude. Laborantza (garia, garagarra, patatak, fruitu arbolak, tabakoa, mahatsa), abere hazkuntza (behi azienda) eta turismoa dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Geografia 
### Mugakideak 
Iparraldean Uri eta Grisonia kantonamenduak, hegoaldean Lonbardia (Italia), ekialdean Grisonia eta Lonbardia berriro eta mendebaldean Piemonte (Italia) eta Valais kantonamendua mugakide ditu.

### Barrutiak 
## Barrutiak 
Ticino kantonamendua ondorengo barrutiek osatzen dute:

### Hiri nagusiak 
* Ascona
* Chiasso
* Bellinzona (kantonamenduren hiriburua)
* Locarno
* Lugano (hiri handiena)

## Historia 
Milango dukearen mende zegoen XIII. mendean baina suitzarrek konkistatu zuten 1403-1516 urteetan. 1803. urtean bihurtu zen kantonamendu.

## Ikus, gainera 
* Ticinoko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mahmud Ahmadinejad

**Mahmud Ahmadinejad** (; Aradan, Semnan, 1956ko urriaren 28a) irandar politikaria da. Irango presidentea izan zen 2005-2013 bitartean, eta Teherango alkatea 2003-2005 bitartean.

## Bizitza 
Aradan herrian jaio zen, Garmsarretik hurbil. Urtebete zeukanean bere familia Teheranera aldatu zen. 1976tik aurrera, ingeniaritza zibila ikasi zuen Teherango *Elm-o Sanaat* unibertsitatean. Bertan, *Daftar-e Tahkim-e Vahdat* ikasle-talde ultrakontserbadoreko kidea izan zen. Haren esanetan, 1979an parte hartze garrantzitsua izan zuen estatubatuar enbaxadako bahiketan. 1980 aldean Pasdaran (*Iraultzaren Zaindariak*) milizian sarturik, Iran-Irak gerran jardun zuen, baina ez dago garbi zein izan zen bere zeregina. 1987an, doktoretza lortu zuen trafiko eta garraio ingeniaritzan eta plangintzan.

2003an Teherango alkate hautatu zuen Hiriko Kontseiluak, Iran Islamikoaren Eraikitzaileen Batasuna (*Etelaf-e Abadgaran-e Iran-e Eslami*) talde ultraeskuindarraren sostenguarekin. Bi urteko agintaldian ezeztatu zituen aurreko alkate moderatu eta erreformisten aldaketa asko. 2005eko presidentetzarako hauteskundeetan nagusitu zen, bigarren itzulian botoen %61,69 bildurik; Haxemi Rafsanjanik %35,92 jaso zuen. Hala ere, kontuan hartu behar da Zaindarien Kontseiluak 1.000 hautagaitza baino gehiago baliogabetu zituela. 2009ko hauteskundeak ere irabazi zuen, lehen itzulian %62,63ko babesa lortuta. Hala ere, oposizioak iruzurra salatu zuen, eta potesta jendetsuak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerman

**Kerman** izen bereko zenbait toki izan daiteke:

# Kerman: Irango probintzia baten izena.
# Kerman: Irango hiri baten izena.
Areeta

**Areeta** Getxoko auzoa da. 2001ean 28.414 biztanle zituen, 13.362 gizonezko eta 15.052 emakumezko. Euskaraz ez da beti *Areeta* toponimoa erabili, hori Euskaltzaindiak finkatu arte **Ondarreta**, **Areata** edo **Areta** sarri erabili baitziren. Auzoaren izena espainieraz *Las Arenas* da.

## Demografia 
## Hondartzak 
* Areeta
* Balanar

## Garraiobideak 
Bilboko metroaren 1. linean Areetako geltokia dago.

Halaber, Bizkaia zubi historikoak auzoa lotzen du Portugalete udalerriarekin.

## Ondarea 
* Bizkaia zubia
* Mesedeetako Andra Mariaren eliza

## Jaiak 
* Santa Ana: Uztailaren 21etik 23ra.
* Mesedetako Andre Maria: Irailaren 22tik 24ra.

## Iruditegia 

Fitxategi:Zubia jun.jpg|Bizkaiko zubia, Areeta eta Portugalete lotzen dituena.
Fitxategi:Playa de Las Arenas Areetako Hondartza.jpg|Areetako hondartza.
Fitxategi:Guecho, Las Arenas - Monumento a Evaristo Churruca 5.JPG|Evaristo Txurrukaren monumentua
Fitxategi:Guecho, Las Arenas - Palacio San Joseren 08.jpg|San Joseren jauregia.
Fitxategi:Lekueder Jauregia Getxo.JPG|Bake Eder jauregia.
Fitxategi:Guecho, Las Arenas - Avenida Zugazarte 6.jpg|Luis Aranaren Cisco etxea.
Fitxategi:Getxo-CiscoII-001.jpg|Cisco II etxea.
Fitxategi:Getxo-TomasAllende-004.jpg|Tomas Allenderen etxea.
Fitxategi:Kai Gane.jpg|Kai Gane etxea.
Fitxategi:Guecho, Las Arenas - Bidearte 1.jpg|Bidearte etxea.
Fitxategi:Guecho, Las Arenas - Palacio Itxas-Begi 1.jpg|Itxasbegi etxea.
Fitxategi:Guecho, Las Arenas - Palacio Kai-Alde.jpg|Kai Alde etxea.
Fitxategi:Getxo-VillaAriatza-002.jpg|Villa Ariatza Etxea.
Fitxategi:Sitting at the dock of Biscay.jpg|Jendea eserita Areetako itsas pasealekuko bankuetan. Atzean Algorta eta Neguri.
Fitxategi:Areeta 2.jpg

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Oizko mendigunea

**Oizko mendigunea** Bizkaiko erdialdeko mendigune bat da. Herrialde horretako Lea-Artibai eta Durangaldea eskualdeak banatzen ditu. Oiz mendiak ematen dio izena, hura baita mendiguneko tontorrik altuena, 1.026 metroko altitudearekin. Oizko mendiguneko Iturzurigana, Astoakurutzeburu eta Zengotitagana mendiek ere 800 metrotik gora dute tontorra.

Azken urteotan, haize-errotek itxura aldatu diote mendiguneari.

## Mendiak 
Hauek dira Oizko mendigunean 500 metrotik gorako altitudea duten tontorrak, altuenetik baxuenera:
# Oiz, 1.026 m 
# Axmakur, 875 m 
# Iturzurigana, 862 m 
# Oiz, 1.026 m 
# Axmakur, 875 m 
# Iturzurigana, 862 m 
# Zengotitagana, 818 m 
# Astoagagana edo Astoakurutzeburu, 801 m 
# Ipinarrieta, 707 m 
# Jandolamendi, 698 m 
# Askako mendia, 681 m 
# Gariñoa, 646 m 
# Torrenkantera, 640 m 
# Pokopandegiburu, 639 m 
# Astarloa edo Astarloko Atxa, 634 m 
# Egiluze, 626 m 
# Parboko Atxa, 609 m 
# Sarrimendi, 604 m 
# Goroño, 598 m 
# Ametzorbe, 596 m 
# Añao, 571 m 
# Maskakorta, 571 m 
# Arakaldo, 566 m 
# Donesolo, 555 m 
# Okizko Atxa, 552 m 
# Gorriaga, 546 m 
# Arietzu Mendia, 532 m 
# Gaztelu, 532 m 
# Osmagain, 532 m 
# Gallanda, 524 m 
# Zazpiatxeta, 505 m 

# Arietzu edo Aretxua, 489 m 
# Mendigane, 461 m 
# Erroiatx, 460 m 
# Ganbiribil, 459 m 
# Txaboletako Puntea, 454 m 
# Menditxo, 445 m 
# Maiorako atxa, 442 m 
# Mendigan, 436 m 
# Urremendi, 424 m 
# Zuberri, 416 m 
# Axmokil, 410 m 
# Leartzaburu, 407 m 
# Udaeta edo Uretamendi, 406 m 
# Mendiburu, 391 m 
# Ollargan, 368 m 
# Sakona, 368 m 
# Gisasti, 360 m 
# Motatxikerra, 359 m 
# Larizgan, 342 m 
# Santikurutz, 337 m 
# Mallamendi, 334 m 
# Elorriagagana, 334 m 
# Azkorra, 335 m 
# Ganzabal, 331 m 
# Torreburu, 321 m 
# Armotxa, 305 m 
# Alakamendi, 286 m 
# Komentuko Atxa edo Bolungen, 271 m 
# Askari, 256 m 
# Kalbario Mendia, 254 m 
# Legano, 248 m 
# Pertxamendi, 248 m 
# Morkotegi, 238 m 
# Arrindamendi, 235 m 
# Okolo Mendia edo Okolomendi, 234 m 
# Zelaietagana, 221 m 
# Goikogana, 212 m 
# Goikoetxekotontorra, 196 m 
# Burgogana, 186 m 
# Iturriko Tontorra, 185 m 
# Eperlanda, 179 m 
# Usegane, 134 m 
# Montxorre, 122 m 
# Ganzabala, 96 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Bizkaiko mendien zerrenda.

## Kanpo estekak
Leiako mendilerroa

**Leiako mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Iluntzar mendia da, 726 metrorekin. Lea-Artibai eskualdean dago.

Iluntzar tontorrik altuena du. Ereñozarreko mendiak Leiako mendilerroaren mendi-oinak dira.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
# **Iluntzar** edo **Illunzar**, 726 m 
# Akaputxer, 683 m 
# Irurkitza, 672 m 

# **Iluntzar** edo **Illunzar**, 726 m 
# Akaputxer, 683 m 
# Irurkitza, 672 m 
# Saraua, 665 m 
# Mandalesta, 603 m 
# Galarregi, 596 m 
# Mendinagosi, 573 m 
# Kabelinatxa, 566 m 
# Oñiztarria, 570 m 
# Bustarrigan, 561 m 
# Sakonandietako Tontorra, 524 m 
# Andra Maria, 560 m 
# Airomendi, 541 m 
# Motrollu, 541 m 
# Airomendi, 538 m 
# Goikoatx, 510 m 
# Liesa, 509 m 
# Menditxiki, 504 m 
# Motrolloa, 493 m 
# Sakonaundieta, 479 m 
# Ariartza, 440 m 
# Geranda, 415 m 
# Arterreta, 294 m 
# Tartaka, 292 m 
# Mandolarre, 270 m 
# Solartegana, 263 m 
# Atxabalgana, 231 m 
# Eperratx Mendia, 227 m 
# Larrazabal, 182 m 
# Txantxola, 189 m 
# Allus Gaina, 187 m 
# Merikitzaburu, 183 m 
# Mendigoiti Tontorra, 176 m 
# Portuko Tontorra, 172 m 
# Larrako Tontorra, 162 m 
# Lumentza, 114 m 
# Garraitz edo San Nikolas uhartea, 48 m 

### Ereñozarreko mendi-oinak 
# Ereñozar edo San Migel, 447 m 
# Iruintxaurreta, 412 m 
# Igartua, 339 m 
# Araozar, 338 m 
# Garaigana, 330 m 
# Arbina, 330 m 
# Gestaraen, 328 m 
# Iragoiti, 322 m 
# Arbina, 321 m 
# Zabalotegi, 290 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Zalama

**Zalama** mendia Ordunteko mendilerroaren mendebaldeko muturrean dago, eta Kantabria, Burgos eta Bizkaia arteko muga markatzen du.

1.336 metrorekin Bizkaiko hirugarren mendirik altuena da, Gorbeia eta Aldamin aurretik eta Anboto atzetik dituela. Enkarterriko tontorrik garaiena da halaber, gainetik eskualdearen ikuspegi bikaina dagoelarik.

Eusko Jaurlaritzak parke eoliko bat eraiki nahi izan zuen Zalama mendia eta Ordunte bitartean, baina Karrantzako herritarren aurkako iritzia dela eta, bertan behera geratu zen.

Karrantzako ibarraren hego-mendebaldean kokatuta dago.

## Abiapuntuak 
* Los Tornos mendatetik (Ordu 1 15 min.).
* Aguera de Montijatik (Ordu 1 45 min.).
* Lanzas Agudasetik (2 ord. 30 min.).
* Campo Calerotik (3 ord.).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aldamin

**Aldamin** Gorbeiako mendilerroan dagoen mendia da, Bizkaiko bigarren altuena dena Gorbeia beraren atzetik. Bien artean Aldaminoste (1.321 m.) mendi-lepoa dago.

Inguruko mendirik hurbilenak Egiriñao (1.109 m.) eta Dulau (1.152 m.) dira. Lekanda (1.302 m) eta Igalirrintza (1.296 m.) mendiak ere ez daude urrun.

Aldamin mendiak 1.376 metroko garaiera dauka. Gandor ederrak osatzen du gailurra.

## Abiapuntuak 
* Pagomakurretik (Ordu 1 eta 45 min.).
* Ubidetik (2 ord. 45 min.).

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda.

## Erreferentziak_ 
## Kanpo estekak 
* Aldamin *luberri.net* webgunean
Monte Rosa

**Monte Rosa** (italierazko izena; ) Suitzako mendilerro baten izena da, Piemonte eta Aosta Ibarraren artean kokaturik dagoena.

Penino mendien barnean daude eta mendirik altuena Dufourspitze da, 4.634 metroko altuerarekin.

Mendi hau Suitzako mendirik altuena da.

## Mendiak 
# Dufourspitze (4.634 m)
# Ostspitze (4.632 m)
# Grenzgipfel (4.618 m)
# Nordend (4.609 m)
# Zumsteinspitze (4.563 m)
# Signalkuppe (4.554 m)
# Silbersattel (4.515 m)
# Grenzsattel (4.453 m)
# Parrotspitze (4.432 m)
# Ludwigshöhe (4.341 m)
# Schwarzhorn (4.322 m)
# Vincent-Pyramide (4.215 m)
# Balmenhorn (4.167 m)
# Punta Giordani (4.046 m)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mendikatearen alde italiarreko argazkiak
* Mendikatearen alde suitzarreko argazkiak
Irandar rial

*Artikulu hau Irango dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Rial».*

**Rial**a (یال persieran) Irango txanpon ofiziala da. Rial bakoitza 100 Dinarrez osatuta dago, baina rialaren balioa hain baxua denez, gaur egun ez da honen frakziorik kontutan hartzen.

## Historia 
Riala 1798. urtean ezarri zen txanpon bezala lehenengo aldiz, 1250 dinarrez edo toman baten zortziren batez osatuta. 1825. urtean riala erabiltzeari utzi zioten, eta krana ezarri zuten haren ordez.
1932. urtean, rialak ordeztu zuen krana, baina 100 dinarretan zatituta.

Tomana gaur egun ez da izendapen ofizial bat, baina hitza oraindik oso erabilia da Irango gizartean. Toman deitzen diote 10 rialeko kopuruari. Irandar gehienek gauzen salneurria tomanetan esaten dute; izan ere, produktuen prezioa tomanetan markatu ohi da.

## Txanponak 
Gaur egun erabiltzen diren txanponak 50, 100, 250 eta 500 rialekoak dira. 5 eta 10 rialeko txanponek legezko erabilera dute, baina ez dira zabalduak.

## Diru-paperak 
Gaur egun legezko erabilera duten diru-paperak hauek dira: 100, 200, 500, 1.000, 2.000, 5.000, 10.000 eta 20.000 rialekoak dira. Hau da, balio handieneko diru-paperak 2 euro baina gutxiagoko balioa du.

## Kanpo estekak
18/98+ auzia

**18/98+ auzia**, edo makrosumarioa, Espainiako Auzitegi Nazionaleko Baltasar Garzon epaileak Euskal Herriko hainbat erakunde eta hedabideren aurka bideratutako eginbide judizialen sorta da. Agian Dena da ETAren auzi aipagarriena da eta epaitutako gehienek zigor gogorrak jaso zituzten. Beste batzuk (Euskaldunon Egunkaria, AEK eta Egin adibidez), absolbituak izan ziren urte luzeak kartzelan pasatu eta gero.

Hartara, 18/98+ auzia izenaz ezagutzen dugunak sumario hauek biltzen ditu:

* 18/98 sumarioa. Pieza nagusia: enpresak eta *Egin* eta *Egin Irratia* hedabideak.
* 18/98 sumarioa. AEKri buruzko pieza banandua.
* 18/98 sumarioa. Xakiri buruzko pieza banandua.
* 18/98 sumarioa. Pepe Reiri buruzko pieza banandua.
* 18/98 sumarioa. Ekini buruzko pieza banandua.
* 18/98 sumarioa. Joxemi Zumalabe Fundazioari buruzko pieza banandua.
* 18/01 eta 15/01 sumarioak. Jarrai-Haika eta Segi.
* 33/01 sumarioa. Amnistiaren Aldeko Batzordeak eta Askatasuna.
* 35/02 sumarioa. Batasuna.
* 44/04 sumarioa. *Euskaldunon Egunkaria*
* 6/03 sumarioa. Udalbiltza

Sumario hauek guztiak, eta beste hainbat ekinbide judizial ere, makrosumario baten modura irudikatzen du beraz 18/98+ auziak, arrazoi hauengatik: Arrazoibidea bera da sumario guztietan, leporatutako delituen ustezko egileen tipologia bera da, epaile eta epaitegia berberak dira sumario guztietan, proba berberak dira sumario guztietan.

Izan ere, hasiera batean Baltasar Garzon epaile instruktoreak aurrera zeramatzan instrukzio guztiak 18/98 sumarioan sartu zituen, baina jarduketen aurka aurkeztutako helegiteetan Auzitegi Nazionaleko zigor-arloko salako 4. sekzioak Garzonen arrazoibide nagusia gaitzesten zituela ikusirik, auziak banatzea erabaki zuen helegiteak zigor sala horretatik pasa ez zitezen.

## Senide baten ikuspuntua 
2015eko Urriaren 5ean utzi zuten aske Txente Askasibar San Inazioko auzokidea. Zortzi urte eta erdi espetxean eman eta gero, Topaseko kartzelatik irtetean bertan izan zituen zain senide, lagun eta gertukoak. Behean idatzita dagoena bere semea den Egoitzek idatzi zuenː

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 18/98 auzia baloratzeko prentsaurrekoaren bideoa. 2007ko abenduaren 20an Mariano Ferrer kazetaria Bilbon, 18/98+ Plataformaren izenean
* Espainiako Entzutegi Nazionalaren 18/98 auziko sententzia (pdf)
* 18/98, auziari auzi
* Egunkariaren aldeko Elkartea
* 18/98. Injustiziara bidaia Erreportajea Argia astekarian (2007-03-11)
*  42 well-known basque country activists arrested - Sons of Malcolm.
*  18/98: entrevista a Mariano Ferrer. Pedradas bloga.
*  Espainiako Entzutegi Nazionalaren 18/98 auziko sententzia (pdf)
*  Conclusiones de Euskal Herria Watch
*  Libertad de expresión y opinión y derecho de asociación en Euskal Herria. Behatokia
*  Mil y una coces contra la disidencia
*  Mil y dos coces contra la disidencia
Josu Muguruza

**Josu Muguruza** **Guarrotxena** (Bilbo, 1958 &ndash; Madril, 1989ko azaroaren 20a) euskal kazetari eta politikaria izan zen.

Josu Muguruza Bilboko Errekaldeberriko auzoan jaio zen. Deustuko Unibertsitatean Pedagogia ikasten hasi ondoren, ikasketak hasi eta EHUn kazetaritza ikasi zuen. Ordurako euskara ikasia zuen eta ASKko militantea zen. 1981ean, poliziak bere neskalaguna zen Elena Bartolome atxilotu ondoren Ipar Euskal Herrira ihes egin zuen.

Erbestean egondako denboran AEKko irakasle izan zen Baionan. Horrez gain, Gure Irratia irratian poesiari buruzko programa bat zuzendu zuen eta Egin egunkariko korrespontsala izan zen. 1984ean Errefuxiatuen Komiteko antolatzaileetako bat zen GALaren urterik odoltsuenetan. Egin egunkarian astero zutabe bat idazten hasi zen, Zihordia ezizena erabilita.

Ipar Euskal Herrian sei urtez bizi izan eta gero, 1987ean Frantziako poliziak atxilotu eta Espainiara eraman zuten. Donostia eta Madrilgo kartzeletan egon eta gero, hilabete gutxiren buruan libre utzi zuten. Euskal Herrira itzulitakoan, Herri Batasuneko mahai nazionalean parte hartu zuen. Horrez gain, Egin egunkarian lanean hasi zen berriz ere, politikako ataleko kronikak idazten "Iratzar" ezizenarekin. Aljerko elkarrizketen prestaketan jardun zuenetako bat izan zen.

## Erailketa 
1984ko azaroan Tasio Erkizia ordezkatu zuen Madrilgo gorteetan Herri Batasuneko diputatu moduan. 1989ko azaroaren 20ean, Madrilgo Alcala Hotelean bere alderdiko beste kide batzuekin (Itziar Aizpurua, Iñaki Esnaola eta Jon Idigoras) parlamentuko lana prestatzen ziharduela, armaturiko bi lagunek tiro egin zioten eta hil egin zuten. Hilketak Euskal Herri osoan greba orokorrerako deialdia sorrarazi zuen.

Bost urte lehenago Santi Brouardekin gertatu bezala, erailketa egiteko aukeraturiko eguna ez zen kasualitatea izan. Francisco Franco eta Primo de Riveraren heriotzak gertaturiko egun bera izan zen.

## Oroimena 
2014ko azaroaren 17an, *Zohardia* dokumentala, Josu Muguruzari buruzkoa estreinatu zuten.

## Ikus, gainera 
* GAL
* Ricardo Sáenz de Ynestrillas Pérez

## Erreferentziak
Cohen (musika taldea)

**Cohen** Gipuzkoako euskal talde baten izena da.

## Ibilbidea 
2004ko udaran sortu zen Urnietako (Gipuzkoa) hiru lagun (Joseba, Beñat eta Ruben) etengabe entseatzeko lokal baten bila ari zirelarik, batera jotzeko ilusioarekin soilik. Gutxinaka, taldeak bere lehen kantak sortzen ari zela ikusirik , bateri jole bat bilatzeari ekin zioten, eta honekin (Álvaro) kontzertu batzuk ematea lortu zituzten 2005 urtean zehar. Urte berean Urnietan entseatzeko lokala lortu zuten eta musika guztiz serioski hartzeko behar zuten bultzada izan zen azken hau.

2006ko martxoan taldean aldaketak eman ziren, eta bateri jole berri batek hartu zuen Álvaro(r)en lekua, gaur egun Cohen dena osatuz: Joseba B. (bass), Beñat A. (guitar + chorus), Ruben R. (guitar + vocals) eta Karlos G. (drums). Orduan lehen maketaren grabatu zuten, bertan Hardcore, Rock, Emo, edota Metal bezalako estiloak nahasten dituztelarik. Editatua dago eta 5 kantaz osatua.

Dagoeneko hiru LP eta bi EP grabatu dituzte eta 2015ean bira luzea egin zuten: Madrid, Gasteiz, Bilbo, Burgos, Katalunia, Valentziako Erkidegoa, Galizia, Andaluzia, Portugal...

## Diskografia 
* *Subconscious Mind* (2010)
* *Cancer Days* (2013)
* *Rooms* (2015)

## Kanpo estekak 
*   Cohen Musika
Berritzegune

thumb|Donostiako Berritzegunea

**Berritzegunea**k ikastetxeei eta irakasleei Prestakuntza eta Hezkuntzaren Berrikuntzan laguntzeko Euskal Autonomia Erkidegoko zentroak dira. 2001. urtean sortu ziren EAEko 6ko 15/2001 Dekretuaren bidez. Hezkuntza sistemaren beharkizunetara eta berarekiko giza eskakizun berrietara moldatzen laguntzeko sortu dira. Berritzeguneak eskualdeka eta lurraldeka eratzen dira, eta unibertsitatez kanpoko irakaskuntza-mailetara zuzentzen dira.

2009. urtean Berritzegune Nagusia sortu zen, (ikus EAEko 40/2009 Dekretua).

## Funtzioak 
* Aholkularitza.
* Prestakuntza.
* Esperimentazioa eta ikerketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Berritzeguneen webgunea
* Gasteizko Berritzeguneen webgunea
* Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Saila
Isfahan

**Isfahan** (), antzinako denboretan **Aspadana**, Irango erdi-mendebaldeko hiria da, Isfahan probintziaren hiriburua, Teherandik 340 kilometro hegoaldera dagoena. 1.756.126 biztanle zituen 2011n, eta herrialdeko hirugarren hiririk handiena zen, Teheran eta Maxhaden atzetik

Bertan dago Naqsh-e Jahan plaza, UNESCOk Gizateriaren ondare izendatua, baita *Qaysariya Bazar* edo *Bazar Handia* ikusgarria ere.

## Geografia 
Hiria Zayanderud ibaiaren haranean dago, Zagros mendien magalean.
### Klima 
Isfahanek estepako klima hotza du, *BSk*, Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Kirolak 
Hiriko futbol taldea Sepahan FC da. Azken urteetan herrialdeko talde indartsuena bihurtu da, bost liga irabazita; 2007an Asiako txapeldunordea izan zen.

## Herri eta hiri senidetuak 
Isfahan ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Isfahan probintzia

## Kanpo estekak 
* Isfahaneko Udalaren webgune ofiziala
Periko Alonso

**Miguel Ángel Alonso Oiarbide** edo ***Periko Alonso*** (Tolosa, Gipuzkoa, 1953ko otsailaren 1a-) futbolari eta entrenatzaile gipuzkoarra izan da.

Xabi Alonso eta Mikel Alonso jokalarien aita da baita ere.

## Jokalariaren ibilbidea 
Errealean 1977tik 1982ra jokatu zuen. Urrezko urteetan talde gogoangarri haren partaidea izan zen, 1981 eta 1982an Liga bana lortu zuena.

1983an FC Barcelonan jokatzera joan zen eta eurekin Errege Kopa eta Superkopa 1983an eta Liga 1985ean lortu zuen.

1988an amaitu zuen bere ibilbidea jokalari moduan Sabadellen.

Espainiako futbol selekzio nazionalarekin 20 partida jokatu eta gol 1 sartu zuen.

## Entrenatzailearen ibilbidea 
Entrenatzaile bilakatu eta berehala hasi zen lan horretan. 1989tik 1993ra bitartean, Real Sociedad B taldea entrenatu zuen bigarren B mailan, eta maila berean jokatzen zuen Beasain taldearen ardura izan zuen 1993tik 1995era. Ondorengo hiru urteak, 1998 arte, Eibar taldeko entrenatzaile bezala eman zituen, bigarren mailan, eta Eibar utzi ondoren maila berean ziharduen Hercules taldearen ardura hartu zuen hurrengo denboraldian. Lehen mailarako jauzia 2000. urteko urrian egin zuen, une hartan egoera latzean zegoen Real Sociedad taldean Javier Clementek utzitako lekua betez. Taldearen egoerak ez zuela onera egiten eta, Realeko entrenatzaile izateari utzi zion 2000 urteko abenduan, eta orduan adierazi zuen ez zuela inoiz beste talde bat entrenatuko.

* Tolosa FK: ?
* Real Sociedad B: 1989-1993.
* Beasain KE: 1993-1995.
* SD Eibar: 1995-1997.
* Hercules CF: 1998-2000.
* Real Sociedad (2000).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errealeko futbolarien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Jokalariaren informazioa Errealaren webgunea
Mariano Arrate

**Mariano Arrate Esnaola** (Donostia, 1892ko abuztuaren 12a - Donostia, 1963ko abenduaren 24a), futbolari gipuzkoarra izan zen. Gurasoak bainuzainak ziren, eta Marianok Donostiako portuan lan egin zuen, zamaketari moduan eta garabia gidatzen. Profesionalki hori izan zen bere ordaindutako lana, eta ez futbola.

Real Sociedadeko kapitaina eta jokalaririk garrantzitsuenetarikoa izan zen 1910eko hamarkadan eta 1920koan. 65 partidatan aritu zen, defentsa lanetan, 11 gol sartuz bestela.
 
Atotxako futbol zelaiaren inaugurazioan jokatu zuen 1913ko urriaren 5ean, Bilboko Athletic Cluben aurka.

Espainiako selekzioarekin 6 aldiz jokatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
### Klubetan 
Real Sociedad klubean aritu zen 13 urtez, 1911tik 1924ra. Adineko 19 urterekin hasi zen taldean, bi urte lehenago sortutakoa. Aurreko bi denboraldietan, "Athletic de San Sebastián" taldean jokatu zuen, eta debuta Lutxanan egin zuen 1908an, Barakaldon.

Atzelari moduan, indarra zen haren ezagugarri nagusia. 32 urtez erretiroa hartu zuen. 1913an iritsi zen taldearekin Espainiako Kopara, FC Barcelonak irabazi zuena hirugarren partidan, aurreko bietan berdinduta gelditu ostean. Bestela, Atotxako futbol zelaia inauguratzeko partidan ere jokatu zuen, urte hartako urriaren 5ean Athletic Cluben aurka (3-3).

Errealarekin, Gipuzkoako Txapelketa irabazi zuen birritan, 1919 eta 1923an. XX. mendearen hasierako atzelari hoberenetarikoa izan zen espainiar ligan, eta historiako lehenengo izar handia izan zen Errealean, Agustin Eizagirre atezainarekin batera. Berarekin batera, bi anai jokatu zuten taldean, Amador eta Miguel Arratek.

Klubeko urre eta intsignia jaso zuen.

### Selekzioetan 
Espainiar selekzioarekin egin zuen debutak bat egin zuen, kapitain lanetan, Espainiako selekzioaren historiako lehenengo partidarekin, 1920an Danimarkaren aurka (1-0, espainiarren alde). Olinpiar Jokoen barruan izan zen partida, Belgikan. Txapelketa hartan 4 partidatan aritu zen Arrate. Zilarrezko domina lortu zuten.

1922an, bestela, Euskal futbol selekzioarekin bira bat egin zuen Hego Amerikan.

## Omenaldiak 
Mariano Arratek omenaldia jaso zuen Atotxan 1924an, Gipuzkoa eta Bizkaiko selekzioen arteko partidan. Hortik gutxira Madrilen ere omendu zuten. Ia 40 urte pasa eta gero, beste omenaldi bat egin zioten Atotxako zelaian.

Agurra dela-eta, hainbat artikulu idatzi zituzten garai hartako prentsan, jokalaria goraipatuz. Horien guztien artean, hemen daude Jose Ganboak egindako bertsoak (1924/01/20):

## Ikus, gainera 
* Errealeko futbolarien zerrenda
* Donostiar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Auñamendi entziklopedian.
Meho Kodro

'*Mehmed *Meho* Kodro*' (Mostar, Bosnia-Herzegovina, 1967ko urtarrilaren 12a-) futbol jokalari ohia da.

Bosniatik 1991ean atera zen, bertako gerra zela eta, eta Espainiako Ligan Euskal Herrian hasi (Erreala) eta amaitu zuen ibilbidea (Alaves). Orotan 263 partida jokatu zuen, 105 gol lortuz.

Errealeko historiaren golegilerik handienen artean dago, Jesus Mari Satrustegi, John Aldridge, Jose Mari Bakero eta Darko Kovacevicekin batera, 81 gol lortu baitzituen 146 partidatan (0,55 gol/part.).

Izan ere, 1993-94ko denboraldian 23 gol sartu zuen eta 1994-95ekoan 25 gol, bigarren goleatzailerik onena izanda Lehen Mailan.

Yugoslavia eta Bosnia-Herzegovinako selekzioekin aritu izan da.

## Ibilbidea 
* Velez Mostar: 1985-1991.
* Real Sociedad: 1991-1995.
* FC Barcelona: 1995-1996.
* CD Tenerife: 1996-1999.
* Deportivo Alaves: 1999-2000.

## Ikus, gainera 
* Errealeko futbolarien zerrenda.

## Kanpo estekak 
* Jokalariaren informazioa Errealaren webgunean
Lekanda

[thumb|290px|Lekandako ipar aurpegia, atzean [Gorbeia duela.]]
**Lekanda** (1302 m) Gorbeiako mendilerroan dagoen mendia eta Itzinako mendiguneko tontorrik altuena da. Halaber, Bizkaiko bosgarren puntarik garaiena da.

Aldamin (1376 m) da mendi altuagoetatik gertuena (3,38 Km-tara).

## Abiapuntuak 
* Pagomakurreko aterpetxetik ordu 1 eta 15 minutu.
* Zeanuritik 3 ordu.
* Urigoititik (Orozko) 3 ordu eta 30 minutu.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda.
* Itzina

## Erreferentziak_ 
## Kanpo estekak 
* Lekanda *luberri.net* webgunean
Leungane

**Leungane** edo **Leungana** (1.009 metro) Aramozko mendilerroaren tontorrik altuena da. Artatxaganekin batera, *"mendi bikiak"* bikotea osatzen du.

Errialtabaso (1018 m.) mendirik hurbilena du, 3 Km ingurura.

## Abiapuntuak 
* Obatik (Dima) ordu 1 eta 30 minutu.
* San Lorenzo-Baltzolatik (Dima) ordu 1 eta 30 minutu.
* Mañariatik ordu 2.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Urkiolako natura parkea

## Kanpo estekak 
* Leungane *luberri.net* webgunean
Arrietabaso

**Arrietabaso**, Errialtabaso edo Eskumendi (1.018 metro) Eskuagatxeko mendilerroaren tontor nagusia da.

Alluitz (1.040 m.) eta Leungane (1.009 m.) dira inguruko mendirik altuenak.

## Abiapuntuak 
* Zumeltzatik (Dima) ordu 2.
* Mañariatik ordu 2 eta 15 minutu.
* San Lorentzoko baselizatik (Dima): ordu 2 eta 15 minutu.
* Urkiolako mendatetik ordu 2 eta 30 minutu.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Urkiolako natura parkea

## Kanpo estekak 
* Arrietabaso *luberri.net* webgunean
Untzillatx

**Untzillatx** edo *Untzillaitz* (934 metro) Bizkaiko hego-ekialdean eta Mañariako udalerrian kokatuta dagoen mendia da, Anbotoko mendilerroaren hirugarren puntarik altuena dena, Anboto bera (1.331 m.) eta Alluitz (1.040 m.) ondoren. Haitzaren oinarrian dagoen Untzilla baserriari zor dio izena.

## Abiapuntuak 
* Atxartetik (Ordu 1 eta 30 min.).
* Mañariatik (2 ordu).
* Urkiolatik (2 ordu).

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Urkiolako natura parkea

## Kanpo estekak 
* Untzillatx *luberri.net* webgunean
Atxarte

**Atxarte** Untzillatx eta Axtxiki mendien artean dagoen haitzartea da, izenak azaltzen duen bezala.

Eskalada egiteko oso toki aproposa. Izan ere, Eskalada Eskola dago bertan.

Gaur egun, harrobia dago martxan toki honetan, Urkiolako Natur Parkean egon arren.

## Abiapuntuak 
Abadiñoko Mendiola auzoa lekurik hoberena da Atxartera ailegatzeko. Halaber, Mañaria eta Urkiolako mendatea ohiko abiapuntuak dira.

## Protestak 
1990ko urriaren 26an, 60 eskalatzailek 36 gau eta egun luzatuko zen kanpaldia abiatu zuten Atxarteko harrobiko horman, plataforma batean zintzilik. 24 orduko txandak egiten zituzten, harrobiarekin Labargorriko horma historikoa suntsitzen ari zirela salatzeko. Harrobiak Urkiolako natura parkea kaltetzen zuela ere gaitzetsi zuten. Hurrengo urteko udazkenean berriro igo ziren eta Ertzaintzak hainbat lagun atxilotu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Atxarteko Eskalada Eskolaren webgunea
Axtxiki

**Axtxiki** edo *Aitz txiki* (791 metro) Bizkaiko mendia da, Abadiñoko udalerrian dagoena eta Anbotoko mendilerroaren puntarik baxuena dena. Alluitz (1.040 m.) eta Untzillatx (934 m.) mendien artean dago kokatuta, azken honekin Atxarte izeneko haizpitartea sortuz.

Mendia tontor batek baino gehiagok osatzen dute: Usokobetagaña (652 m.), Atxurtu (577 m.), Gotxarriatx (752 m.), Artxua edo Sorginkobetagana (790 m.) eta Axtxiki bera (791 m.), altuena dena.

## Abiapuntuak 
* Atxartetik (Ordu 1 eta 15 min.).
* Abadiñotik (2 ordu).
* Urkiolatik (2 ordu eta erdi).

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Urkiolako natura parkea

## Kanpo estekak
Belardun itsas dragoi

**Belardun itsas dragoia** edo **itsas dragoi arrunta** (izen zientifikoa: *Phyllopteryx taeniolatus*) itsas zaldiarekin erlazionatutako itsasoko arrain bat da. Phyllopteryx generoko espezie bakarra da. 3 eta 50 metroren arteko sakonerako uretan, Australiako hegoaldeko itsasaldean aurki daitezke, Port Stephens (Hegoaldeko Gales Berria) eta Geraldton-en (Mendebaldeko Australia) artean, baita ere Tasmaniaren inguruan. Belardun itsas dragoiek beraien gorputzen belar antzeko protuberantzietatik hartu dute izena, ohiko algadun hondoen artean mugitzen direnean kamuflatzeko erabiltzen dituztenak.
 
Belardun itsas dragoiaren luzera 45 cm.-tara arte iritsi daiteke. Krustazeo ñimiñoez eta beste zenbait zooplanktonez elikatzen dira, beraien hodi antzeko muturrarekin xurgatuz.
Erlazionaturiko espezie bat hostodun itsas dragoia (izen zientifikoa: *Phycodurus eques*) da, eta National Geographic aldizkariaren arabera (2006ko azaroa), belardun eta hostodun itsas dragoiak espezie berbera izan litezke.

*Aquarium of the Pacific*-ek (Long Beach, Kalifornia) eta *Melbourne Aquarium*-ek (Australia) belardun itsas dragoia itxian arrakastaz hazi ahal izan duten leku bakarrak dira.

Belardun itsas dragoia Victoriako estatuko ur-ikur bat da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musulman

thumb|280px|
**Musulman** () Islamaren jarraitzaile bat da. Literalki *Allahren menekoa dena* esan nahi du.

Musulman gehienek musulmantzat dute (hurrengo otoitza) esaten duen edonor: "Ez dago beste ahaltsurik Allah baino eta Mahoma da Bere Mezularia". Musulmanek Islamaren ardatzak Mahomaren aurretik bazirela uste dute eta eurentzat Adan, Noe (Nuh), Moises (Musa) eta Jesus (Isa) ere Jainkoak bidalitako profetak baziren.

## Taldeak 
Talde nagusiak suniak, xiiak eta sufiak dira.

Hainbat erlijiotako sinestunek euren burua musulmantzat dute, baina musulman gehienek ez dituzte onartzen. Adibidez ez suni ez xiiek ez dituzte Ahmadiak onartzen. Pakistanen hauek ez dira Musulmantzat legalki onartzen.

## Eslaviar musulmanak 
*Eslaviar musulmanak* nagusiki tradizio erlijioso islamikoa duten talde eta azpitalde eslaviarrak dira. Sailkapen honek batez ere Jugoslaviako erroldetan izan zuen garrantzia (*nazionalitate musulmana* bertako erroldetako aukera bat zen) eta estatu hau desagertuz joan zen neurrian talde batzuen definizioa aldatu egin da. Musulman hauetako talde ezagunena bosniakoak dira.

## Ikus, gainera 
* Kafir

## Kanpo estekak
Mugarra

**Mugarra** (964 metro) Aramozko mendilerroaren hirugarren tontorrik garaiena da, Leungane (1.009 m) eta Artatxagan (998 m) ondoren, baina baita mendiguneko ezagunena ere.

Ekialdeko inguruan, Mañariako harrobia dago, oraindik ere jardunean dagoena. Aramozko mendilerro guztiak bezala Mugarra mendia Urkiolako Parke Naturalaren zati da.

## Abiapuntuak 
* Orozketatik (Iurreta) ordu 1 eta erdi joan.
* Mañariatik 2 ordu.
* Durangotik 2 ordu eta erdi.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Urkiolako natura parkea

thumb|erdian|250px|Mugarra lehenengo planoan.

## Kanpo estekak 
* Mugarra *luberri.net* webgunean
Ilunzar (Nabarniz)

**Illunzar** (727 metro) Leiako mendilerroko tontor nagusia da, Nabarnizko udalerrian (Busturialdea, Bizkaia).

Kaskoan, egitura arkeologiko bat dago, erromatar kanpalekua izan zitekeena.

Mendi handien trazak dauzka, nahiz eta ingurukoak baino askoz handiagoa ez izan. Gainaldeko larre eremu zabalak ematen dio handitasuna eta nahiko berezia da hori, izan ere karaitzezko mendia da, baina ez du harkaitz eremu larregirik ageri goi aldean, ez eta kostaldean hain ohikoa den artadi trinkoa karaitzaren gainean. Aulesti aldean pinu landaketak dira nagusi eta pista ugari dago: nahasgarria gerta daiteke igoerako bidea aukeratzean. Naroa auzotik abiatzen den bidearekin errazago asmatu daiteke.

## Abiapuntuak 
* Nabarnizetik ordu 1 eta 15 minutu.
* Aulestitik ordu 1 eta 30 minutu.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Iluntzar *luberri-net* webgunean
Kolitza

**Kolitza** (879 metro) Ordunteko mendilerroaren hamargarren tontorrik altuena da, Balmasedako udalerrian (Enkarterri) dagoena.

Tradizionalki, Balmasedako Batzarretarako deitzen zuten mendi honetatik, Bizkaiko bost deiadar-mendietan egonda.

## Abiapuntuak 
* Pandozalesetik ordu 1 eta 15 minutu.
* Balmasedatik ordu 1 eta 45 minutu.
* Traslaviñatik ordu 2.

## Argazki galeria 

Irudi:Kolitza mendia burgeñotik.jpg|Kolitza mendia Burgeñotik.
Irudi:Ermita de San Roque y San Sebastián en el Kolitza - panoramio.jpg|Kolitzako gailurrean dagoen San Roke eta San Sebastian baseliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ganekogorta

**Ganekogorta** edo **Belaute** izen bereko mendilerroan dagoen tontorra da. Mendilerroa Araba eta Bizkaia artean kokatuta dago Nerbioi ibarrean. Mendilerroko tontorrik ezagunena Bilboko erdigunetik pare bat kilometrora baino ez dago.

Tradizionalki, mendi honetatik ere deitzen zuten, adar bat joz, Gernikako Batzarretarako (Oiz, Gorbeia, Kolitza eta Sollube beste deiadar mendietatik bezala).

## Abiapuntuak 
* Santa Luzia auzotik (Laudio): ordu 1 eta 15 minutu.
* San Adrian auzotik (Bilbo): ordu 2 eta 45 minutu.
* Alonsotegitik.

## Iruditegia 

Irudi:Ganekogorta 001.jpg|Ganekogorta.
Irudi:Getxo Arrigunaga Beach Ganekogorta mountain.JPG|Ganekogorta Getxoko Arrigunaga hondartzaren atzean, Galeatik kusita.
Irudi:Across the river - panoramio.jpg|Bilboko itsasadarretik ikusita. Lehen planoan, Lutxanako kaia.
Irudi:Ganekogorta Leioatik.jpg|Ganekogortako tontorra elurrez estalita, udaberrian. Leioatik egindako argazkia, 2024-03-26.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ganekogorta *luberri.net* webgunean
* Ganekogorta / Belaute, *http://www.euskal-herria.org/*.
Eskuagatxeko mendilerroa

[thumb|300px|Eskuagatx, [Saibitik ikusita.]]

**Eskuagatxeko mendilerroa** edo Eskubaratzekoa Urkiolako natura parkearen barruko mendilerroa da. Bizkaian dago, Dima eta Mañaria udalerrien artean.

Ipar-mendebaldean Aramozko mendilerroa eta ipar-ekialdean Anbotokoa daude.

Arrietabaso (1.018 m) du tontorrik altuena. Mendilerroan dagoen Eskuagatx mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# **Arrietabaso** edo **Errialtabaso**, 1.011 m 
# Eskuagatx, 1.003 m 
# Kanpantorreta, 997 m 
# Neberazarra, 984 m 
# Gorostibakar, 924 m 
# Txumulutxueta, 918 m 
# Ezkumin, 915 m 
# Ezkilar, 861 m 
# Otzatx, 817 m 
# Artikozabaleta, 794 m 
# Deabru Atxa, 779 m 
# Iturriotz, 776 m 
# Akalarra, 752 m 
# Lezartzu, 637 m 
# Ursaltu, 551 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Arrietabaso *luberri.net* webgunean
Zentzumen

[thumb|280px|[Jan Steenen margoa, 1665ekoa, non hainbat zentzumen adierazten baitiren.]]

**Zentzumena** hautematearen mekanismo fisiologikoa da; sentipen mota jakin bat hartarako den organo baten bidez hartzeko ahalmena.

Fisiologiaren ikuspegitik, zentzumena edo zentzumenezko atzematea organismoak bere inguru edo barne giroan gertatzen diren aldakuntzen aurrean batez ere horretarako bereziak dituen parte edo organoen bidez aldakuntza horietan eralgitzen den energia bizi prozesuetara bihurtuz erreakzionatzeko duen gaitasun edo mekanismoa da. Konplexutasun handiko animalia guztietan barne edo kanpo kitzikadurak nerbio-bulkada bihurtzen dira; bulkada horiek garunaren arlo berezietara igortzen dira, eta han aztertzen. Behin bulkada horiek aztertu direlarik, organismoa gai da kitzikadurari egoki erantzuteko.

## Gizakiek igar dezaketen zentzumenak 
Bost zentzumen bereizi ohi dira animaliengan:

# Dastamena (mihian)
# Entzumena (belarrietan)
# Ikusmena (begietan)
# Ukimena (azalean)
# Usaimena (sudurrean)

Hauetaz gain, beste animaliek ez bezala gizakiok mintzamenaren gaitasuna ere badaukagu. Eta beste zentzumen batzuk ere bereizten dira, horren agerikoak ez badira ere: beroaren zentzumena, hotzarena, presioarena, oinazearena eta orekarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irrintzi (oihua)

**Irrintzia** Euskal Herriko oihu berezia da, ozena, zolia (goi erregistrokoa) eta luzea. Batez ere alaitasuna adierazi nahi du, eta ospakizunetan egin ohi da baina baita ere beste motatako sentimenduak (dolua, elkartasuna, e.a.). Irrintzi egiten duen pertsonari irrintzilari deritzo.

## Historia 
Gaur egun ez dago argi irrintziaren jatorria zein den, baina, dakiguna da, euskal artzainek betidanik erabili dutela irrintzia, euskal bailaretan oihu hauek zabaldu dituztela eta gehienetan oihu hauek alaitasuna adierazteko erabiliak izan eta erabiltzen direla. Hala ere, badaude oihu honen jatorria azaltzeko sortu diren hipotesi batzuk, adibidez, Joan Piarres Duvoisin euskal idazleak esan zuen jatorria antzinaroko kultura juduetan duela. Oihu honen antza duten beste batzuk badaude munduan, adibidez, arabiarrek antzeko bat erabiltzen dute.

## Erabilera 
Irrintziak hainbat erabilera izan ditu euskaldunen artean, gehienbat, jaietan eta guduetan erabili izan dira.

###### Jaietan 
Edozein herriko jaietara hurbilduta entzun dezakegu oihu hau, hainbat herrietan lehiaketak egiten dira, irrintzi onena eta luzeena zein den jakiteko. Irrintzia musikari loturik egoten da askotan, euskal musika abestean, askotan oihukatzen dira irrintziak.  izena duten musika taldeak eta dantza taldeak ere badira Euskal Herrian.

###### Guduetan 
Irrintziak betidanik euskal armadak borrokara bultzatzeko erabiliak izan dira, hau da, gerra oihu baten antzera erabili izan dira. Horren adibide dugu, Eusko gudariak abestiaren letran duen papera, ''''irrintzi bat entzun da, mendi tontorrean, goazen gudari danok, ikurrinan atzean'' zatia hartzen du aipatutako abestian, ikus daitekeen bezala, kasu honetan, Espainiar gerra zibileko gudariak borrokatzera bultzatzen ditu.

Bestalde, 1918ko azaroaren 11ean lehen mundu gerraren amaiera ekarriko zuen bake ituna sinatu zenean, Baionan hainbat irrintzi entzun ziren ekintza hau ospatu eta txalotzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herria
* Euskal Herriko historia
* Euskaldunak

## Kanpo estekak 
* Ekain Martínez de Lizarduirekin Irrintziri buruzko elkarrizketa.
Jose Figueres Ferrer

**José María Hipólito Figueres Ferrer** (1906ko irailaren 25 &ndash; 1990eko ekainaren 8) Costa Ricako politikaririk garrantzitsuenetako bat izan zen.

San Ramónen (Alajuela) jaio zen 1906an kataluniar jatorrizko familia batean eta San Josen hil zen, 1990ean.

## Bizitza Politikoa 
Hiru aldiz izan zen Costa Ricako presidente: 1948-1949 (gerra zibila irabazi ondoren), 1953-1958 eta 1970-1974. Lehendabiziko legegintzaldian, armada desegin zuen eta presidenteak hauteskundeen bidez hautatzeko jarri zuen. 1951n Partido de Liberación Nacional sortu zuen eta bi alditan hautatu zuten presidente: 1953an eta 1970ean.
Kurt Gödel

**Kurt Friedrich Gödel** logiko eta matematikaria (1906ko apirilaren 28a - 1978ko urtarrilaren 14a), Austria-Hungariako Brünnen jaio zen, gaur egungo Txekiar Errepublikan. Geroago *Vienako Zirkulua* gisa ezaguna izango zen taldeko kide izan zen, *Positibismo logikoaren* eskola filosofikoa sortu zutenak. Bere ekarpen nagusia Gödelen ez-osotasunaren teoremak dira.

## Logika matematikoa 
1930ean matematiketan doktoratu zen, *Lehen ordenako kalkulu logikoaren nahikotasun semantikoaren froga* tesiarekin. 1931ean "Über formal unentscheidbare Sätze der *Principia Mathematica* und verwandter Systeme" (*Principia Mathematica*etako proposizio formalki askaezinei buruz) artikulua argitaratzen du, sistema axiomatiko orotan aska ezin diren proposizioak aurki daitezkeela frogatuz. Baieztapen honek Gödelen teorema izendapena hartu zuen gero. Gödelek filosofia ere ikasi zuen hainbat urtez.

## Erbestea eta gaixotasuna 
1934ean, nazien presiogatik Estatu Batuetara ihes egin zuen, non urte bat lehenago izan zen bisitan eta Albert Einstein ezagutu zuen. Honen lagun handia egin zen eta Erlatibotasunaren Legearen alderdi batzuk batera landu zituzten.

Haren azken urteetan depresioak eta paranoiak jo zuten, bere aurkako konspirazio bat zegoela pentsarazi ziona. Eski maskara bat eramaten zuen nonahi *giro kutsatua* ekiditeko.

Desnutrizioz hil zen 1978n, 30&nbsp;kg pisatzen zituelarik, "pertsonalitate trastorno" baten eraginez.
Richard Feynman

**Richard Phillips Feynman** (New York, Estatu Batuak, 1918ko maiatzaren 11 &ndash; Los Angeles, Kalifornia, Estatu Batuak, 1988ko otsailaren 15a) XX. mendeko estatubatuar fisikaririk garrantzitsuenetariko bat izan zen. Elektrodinamika kuantikoaren eremuko bere lanagatik Fisikako Nobel saria jaso zuen 1965ean Julian Schwingerrekin eta Sin-Itiro Tomonagarekin batera. Partikula azpiatomikoen jokaera azaltzeko balio zuten lanabes piktoriko batzuk jorratu zituen, gerora *Feynamen diagrama* izenaz ezagutuko zirenak. Gaztaroan bonba atomikoaren garapenean lan egin zuen Manhattan proiektuan, eta Challenger espazio-ontziaren hondamendia balioztatu zuen ikertzaile taldean ere ibili zen.

Fisikari egin zizkion ekarpenen artean nanoteknologiaren lehen garapenei eta konputazio kuantikoari buruzko lehen lanak nabarmentzen dira. Nahiz eta Feynmanen ekarpenak fisikaren barruan asko diren, argitaratu zituen ikerketa artikuluak 37 baizik ez ziren izan. Kaliforniako Caltech unibertsitatean fisika teorikoko Richard Chace Tolman katedra lortu zuen. Feynman bere liburu eta eskoletan fisika errazten eta jendartean zabaltzen saiatu zen, batez ere 1959an nanoteknologiari buruz emandako konferentzian, ''There's Plenty of Room at the Bottom* («Azpioaldean bada nahikoa leku») edota bere *The Feynman Lectures on Physics* («Feynmanen fisikari buruzko konferentziak»), fisikaren arloan irakurketa klasiko bilakatu den hiru bolumeneko liburua.

## Kanpo estekak 
* Nagore IRAZUSTABARRENA: «Pintura, sanba eta mekanika kuantikoa», *Argia*, 2315. zenbakia, 2012-03-18.
* Guillermo ROA ZUBIA: «Richard Feynman gogoan», *Elhuyar Zientzia eta Teknologia'', 2013-02-01.
Ignacy Łukasiewicz

**Jan Józef Ignacy Łukasiewicz** (Zaduszniki, 1822ko martxoaren 8a - Chorkówka, 1882ko urtarrilaren 7a) farmazeutiko poloniarra izan zen, kerosenoa petroliotik destilatzeko lehen metodoaren asmakaria. Poloniako petrolio industriaren sortzailea izan zen eta mundu mailako aitzindarietako bat. Bere beste aurkikuntzen artean, kerosenozko kriseilua, lehen petrolio errota eta lehen petrolio findegia daude.