open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carollia colombiana

***Carollia colombiana*** Carollia generoko animalia da. Chiropteraren barruko Carolliinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Carollia colombiana'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Abaraska Euskara Elkartea

**Abaraska Euskara Elkartea** Pasaiako (Gipuzkoa) euskara-elkartea da. 2000ko ekainean sortu zen, Trintxerpen eta Pasai San Pedron euskararen normalizazioa bultzatzeko helburuarekin. *Mintzalaguna* proiektua martxan jarri, eta dantza-ikastaroak bideratu ditu, besteak beste, elkarteak. Haur eta gazteei zuzendutako ekimenak bultzatzen ditu, batik bat, eta aisialdiko talde bat ere sortu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riomayor (ibaia)

**Riomayor** Ebro ibaiaren ezkerraldeko adarra da. Leza, Navaridas eta Eltziegoko lurrak ureztatzen ditu, urak Ebro ibaian hustu baino lehen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodrigo Mercado Zuatzola

**Rodrigo Mercado Zuatzola** (Oñati,  - Valladolid, ) Erromatar Eliza Katolikoko apezpikua izan zen.

## Bizitza 
Huescako eta Salamancako unibertsitateetan egin zituen Erlijioko eta Zuzenbideko ikasketak. Zamorako kalonje eta Mallorca, Sigüenza eta Avilako apezpiku izan zen. Politikan ere aritu zen, eta eragin handia izan zuen Fernando Katolikoaren erabakietan. Gerora, ospe handia izan zuen Oñatiko Unibertsitatea sortu zuen 1540. urtean.

Hilobi monumental batean dago ehortzia Oñatiko San Migel parrokia elizan.

## Erreferentziak
Greg Norman

**Gregory John Norman** (Mount Isa, Queensland, 1955eko otsailaren 10a) Australiako golf-jokalaria da. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan, lehen postuetan egon zen nazioarteko rankingean eta Estatu Batuetako zirkuituan. 1976an hasi zen profesional gisa jokatzen. Estatu Batuetako zirkuituan 1983an hasi zen, eta titulu asko lortu zituen. Europako, Japoniako eta Australiako zirkuituetan ere parte hartu zuen. 1986an eta 1993an, Britainia Handiko Irekia irabazi zuen.
## Erreferentziak
Girafido

**Girafido** (*Giraffidae*) artiodaktiloen ordenako izen bereko familiako hausnarkariez esaten da. Oso hanka eta lepo luzekoak dira, okapia izan ezik. Buru luzexka zorrotza eta mutur zapala dute. Besagainean du gorputzaren garaierarik handiena. Adar labur iledunak izaten dituzte. 32 hortz eta bi behatzeko hankak dituzte. Afrikan bizi dira. Jirafa eta okapia dira espezie nagusiak

## Sailkapena 
Familiak bi subfamilia eta 24 genero, batzuk zalantzazkoak direnak, ditu. Egun espezie bana duten bi genero baino ez dira geratzen.

* **ARTIODACTYLA ordena**
** **Ruminantia subordena**
*** Pecora infraordena
**** Giraffoidea goifamilia
***** Climacoceratidae familia
****** †*Climacoceras*
****** †*Prolibytherium*
***** **Giraffidae familia**
****** **Genero basalak**
******* ?*Injanatherium* †
******* ?*Propalaeomeryx* †
****** **†Sivatheriinae** subfamilia
******* *Birgerbohlinia* †
******* *Bramatherium* †
******* *Decennatherium* †
******* *Helladotherium* †
******* *Hydaspitherium* †
******* *Karsimatherium* †
******* *Sivatherium* †
******* *Vishnutherium* †
****** **Giraffinae** eta **Palaeotraginae** subfamiliak
******* *Bohlinia* †
******* *Csakvarotherium* †
******* *Giraffa*
******** *Giraffa priscella* †
******** *Giraffa punjabiensis* †
******** *Giraffa sivalensis* †
******** *Giraffa attica* †
******** *Giraffa stillei* †
******** *Giraffa gracilis* †
******** *Giraffa pygmaea* †
******** *Giraffa jumae* †
******** *Giraffa camelopardalis* (jirafa)
******* *Giraffokeryx* †
******* *Honanotherium* †
******* *Libytherium* †
******* *Macedonitherium* †
******* *Mitilanotherium* †
******* *Okapia*
******** *Okapia johnstoni* (okapi)
******* *Palaeogiraffa*? †
******* *Palaeotragus* †
******* *Praepalaeotragus* †
******* *Progiraffa* †
******* *Samotherium* †
******* *Shansitherium* †
******* *Sogdianotherium* †
******* *Umbrotherium* †

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Toja

**Ricardo Toja Landaluze** (Gordexola, Bizkaia, 1932ko abuztuaren 23a -) bizkaitar pintorea da.

## Biografia 
1950. urtean egin zuen lehen erakusketa, eta urtebete geroago Agustin Ibarrola eta Javier Murgarekin jarri zituen koadroak ikusgai Valladoliden. Pintore horiekin eta beste zenbaitekin batera Bilboko Pintura Gaztea Taldea sortu zuen. Madrilen eta Norvegian ikasi zuen ondoko urteetan. Pintura-erakusketa ugaritan parte hartu du. Paisaiak eta natura hilak egin izan ditu, estilo eta kolore bereziz.

## Erreferentziak
Alexander Prokhorov

**Aleksandr Mikhailovitx Prokhorov** (; Atherton, Queensland, Australia, 1916ko uztailaren 11 &ndash; Mosku, 2002ko urtarrilaren 8a) sobietar fisikaria izan zen. Leningradko Unibertsitatean ikasketak egin ondoren, irakasle izan zen Lebedevko Institutuan. Fisikako Nobel saria jaso zuen 1964. urtean, Nikolai Basov sobietarrarekin eta Estatu Batuetako Charles Hard Townes zientzialariarekin batera, maser-laser printzipioaren inguruan egin zituen azterlanengatik.

## Liburuak 
* A.M. Prokhorov (Editore nagusia), J.M. Buzzi, P. Sprangle, K. Wille.*Coherent Radiation Generation and Particle Acceleration*, 1992, . *Research Trends in Physics* series published by the American Institute of Physics Press (* Springer, New York)
* V. Stefan and A. M. Prokhorov (Editoreak) *Diamond Science and Technology Vol 1: Laser Diamond Interaction. Plasma Diamond Reactors* (Stefan University Press Series on Frontiers in Science and Technology), 1999, .
* V. Stefan and A. M. Prokhorov (Editoreak). *Diamond Science and Technology Vol 2* (Stefan University Press Series on Frontiers in Science and Technology), 1999, .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aleksandr Prokhorovi buruzko webgunea
*  Aleksandr Prokhoroven biografia Nobel Sarien webgunean
Setter

**Setter** txakur arraza sendoa da, 65 cm inguru luzea, itxuraz erbi-txakurraren antzekoa, buru eta mutur handi samarra eta belarri luze eroriak dituena. Isatspean, sabelaldean eta hanken barruko aldean ile luzea izaten du. Hegaztiak harrapatzeko usaimen fina du. Setter barietaterik ezagunenak: irlandar setterra, kolorez gorrixka dena, eta ingeles setterra, kolorez zurixka dena.

Euskal Herrian bereziki oilagorraren ehizarako erabiltzen da setter inglesa, eta oso arraza ezaguna da. Hau dela eta, gure artean oro har txakur hauek, "oilagor txakurrak" deitzen omen dituzte.

## Iruditegia 

Fitxategi:Can Setter dog GFDL.jpg|Irlandar setter arrazako txakurra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penza

**Penza** () Errusiako mendebaldeko hiria da, Penza oblasteko hiriburua. Sura eta Penza ibaien bilgunean dago, Moskutik 555 km hego-ekialdera (errepidez 625 kmra). 2010ean 517.311 biztanle zituen.

## Historia 
1666. urtean sortua izan zen, gotorleku gisa. Krimeako tatariarrek maiz eraso zuten eta 1717koan oso kaltetua izan zen. Inguruko lurrak landu ahala, garrantzi handiko nekazalgune bilakatu zen. Hasieran Sura ibaian barrena bidaltzen ziren laboreak Moskura, eta 1870eko hamarkadatik aurrera trenbidez.

## Ekonomia 
Industriagune garrantzitsua da (papergintza, ehungintza, metalgintza, kimika-industria, makina-erreminta, doitasun-industria). Industriarako ikerketa-zentroak, behatoki bat eta nekazaritza-eskolak ditu.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko gobernuaren webgunea.
Rieti

**Rieti** Italiako erdialdeko hiria da, izen bereko herrialdeko hiriburua, Abruzzi mendietan (Lazioko lurraldea).

## Mugakideak 
Rietik honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Historia 
Hiri garrantzitsua izan zen erromatarren garaian. XV. mendean Aita Santuen eskuetara igaro zen; Aita Santuen egoitza-hiria izan zen luzaroan.

## Ondarea 
XIII. mendeko harresia, eta katedral erromanikoa (XII-XIII. m.).

## Ekonomia 
Merkataritza- eta industria-hiria da.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rietiko udalaren webgunea.
Carollia sowelli

***Carollia sowelli*** Carollia generoko animalia da. Chiropteraren barruko Carolliinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Carollia sowelli'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Trichomonas

***Trichomonas*** edo **trikomona** protozoo bizkarroi flajelodunen generoa da, digestio aparatuko eta sexu organoetako muki ehunetan bizi dena. Bi mota aurkitu dira gizakiarengan: *Trichomonas hominis* (hesteetako muki ehunean) eta *Trichomonas vaginalis* (gernu hodietan eta sexu organoetako muki ehunean). Uretritisa eta baginitisa eragin dezakete. Emakumearena sexu harreman bidez kutsatzen da.

## Beste espezie 
* *Trichomonas gallinae*, hegaztiak erasotzen dituena. *Tyrannosaurus rex*ek protozoo honen antzekoa zen espezimen baten erasoak jasan zituen.
* *Trichomonas tenax*, gizaki, katu eta txakurren ahoetan bizi dena
* *Trichomonas termopsidis*, termitetan bizi dena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Black

**Joseph Black** (Bordele, Frantzia, 1728ko apirilaren 16a - Edinburgo, Eskozia, 1799) eskoziar fisikari eta kimikaria izan zen.

## Biografia 
Magnesioa aurkitu ondoren (1755), magnesio eta kaltzio karbonatoei buruzko ikerketak egin zituen, eta atmosferan gas karbonikoa badela frogatu zuen. Horrez gainera, *bero-kopurua*, *tenperatura*, *bero espezifikoa*, *lurruntze-beroa* eta *urtze-beroa* kontzeptuak zehaztu zituen eta kalorimetroa sortu zuen.

## Erreferentziak
Valdivia

**Valdivia** Txileko hegoaldeko komuna eta ibai-portua da, izen bereko probintziako (18.472 km2 eta 304.106 biztanle) hiriburua (Los Ríos eskualdea), Calle-Calle, Valdivia, Cau-Cau eta Cruces ibaien bilgunean. Txileko hegoaldeko eta Hego Konoko hiririk zaharrena da. Unibertsitatea.

## Ekonomia 
Nekazaritza- eta arrantza-gaien merkataritza eta industria dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Historia 
1552. urtean sortu zuen hiria Pedro de Valdivia espainiar konkistatzaileak.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rudolf Jakob Camerarius

**Rudolf Jakob Camerarius** (Tübingen, Württemberg, gaur egun Alemania, 1665eko otsailaren 12a - Tübingen, 1721eko irailaren 11) Alemaniako naturalista izan zen.

## Biografia 
Joakim I.a Camerariusen biloba. Europan barrena hainbat bidaia egin ondoren, Tübingengo lorategi botanikoko zuzendari eta irakaslea izan zen. Landareen hozi eta sexuari buruzko lan interesgarriak egin zituen; Carl von Linnéren aitzindari nagusietako bat da.

Obra nagusia: *Epistola de sexu plantarum* (1694).

## Erreferentziak
Eustaquio Díaz de Rada

**Eustaquio Díaz de Rada Landibar** (Andosilla, 1815eko irailaren 20an - Abanto, 1874ko martxoaren 29a) Nafarroako jeneral karlista izan zen. Lehen Karlistadan borrokatu zen. Prim jeneralak Burgosko komandante nagusi izendatu bazuen ere, ez zuen asko iraun postu horretan, susmagarria baitzen Karlosi zion leialtasuna. 1872. urtean, Euskal Herriko jeneral nagusia izan zen garaian, Hirugarren Karlistaldiko lehen altxamenduaren buru izan zen.
## Erreferentziak
Félix Dupanloup

**Félix Dupanloup** (Saint-Félix, Savoia, 1802ko urtarrilaren 3a - Lacombe gaztelua, Savoia, 1878ko urriaren 11) frantses prelatua izan zen. Frantziako Akademiako kidea eta Orléansko apezpikua, alderdi katoliko-liberaleko burua izan zen Bigarren Inperioaren garaian. Diputatu izendatu zuten 1871. urtean, eta senatari hautatu zuten bost urte geroago. Pedagogiari eta kristau-ikasbideari buruzko obrak eman zituen argitara.

## Erreferentziak
Domingo Fernández Medrano

**Domingo Fernández Medrano** (Alda, Harana, Araba, 1901eko maiatzaren 12a &ndash; Gasteiz, 1978ko azaroaren 15a) arabar arkeologoa izan zen.

## Biografia 
Aztarnategi megalitikoak, kobazuloak eta antzinako herriguneak aurkitu zituen Araban, Errioxan eta Nafarroan. Vicente Botellarekin batera, *Sancho el Sabio* erakundea sortu eta eta bertako zuzendari izan zen 1967. urtera arte. Urtebete lehenago Arabako Arkeologia Museoko zuzendari izendatu zuten (Arabako Foru Aldundiak kudeatutako museoa).

Jose Migel Barandiaranen lankidea izan zen eta lan ugari egin zuten elkarrekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auguste Galland

**Auguste Galland** (1570-1645) Nafarroa Behereko politikaria izan zen, Auguste Galland zaharraren semea (XVII. mendea). Bere aitaren lekua hartu zuen 1641. urtean; *Mémoires pour l´histoire de Navarre et de Flandre* izeneko liburua idatzi zuen (1648, *Nafarroako eta Flandriako historiarako oharrak*). Nafarroako eta Frantziako koroen batasunari buruzko xehetasunak eskaini zituen Gallandek liburu hartan.

## Obra 
Bere lan asko argitaratu gabe daude. Hauek dira plazaratu zituenak:
* *Discours sur l’état de la ville de la Rochelle et touchant ses anciens pricilèges*, Paris, 1626.
* *Traité du franc-alleu sans titre*, Paris, 1629, in-4°; 1637,
* *Des anciennes enseignes et étendards de France; de la chape de St-Martin ; de l’office du grand sénéchal, dit Dapifer ; de l’oriflamme ou étendard de St-Denis*, Paris, 1637.
* *Mémoires pour l’histoire de Navarre et de Flandre, contenant le droit du roi au royaume de Navarre*, Paris, 1648, in-fol.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antoine Coysevox

**Charles Antoine Coysevox** (Lyon, Frantzia, 1640ko irailaren 29a - Paris, Frantzia, 1720ko urriaren 10a) frantses eskultore eta dekoratzailea izan zen. Luis XIV.a erregearen garaiko eskultore garrantzitsuena izan zen, eta Le Brunek zuzenduriko Versaillesko apaindura-lanetan jardun zuen. Bereak dira, besteak beste, *Garonne* eta *La Dordogne* estatuak eta *Vénus accroupie* (*Venus makurtua*) eta *Mercure* eskulturak.

Estiloaren aldetik Girardonen areriotzat hartua zen, eta garai hartako estilistikaren eta gustuaren bilakaera zela-eta Girardon baztertu zutenean, haren lekua hartu zuen gortean.

## Biografia 
Jaiotzaz Lyongoa izan arren, oso gazterik joan zen Parisa, eta Akademian egin zituen ikasketak. Hasiera-hasieratik nabaritzen da tradizio barrokoaren eragina Coysevoxen obretan. Garai hartan oraindik indarrean zen klasizismoari aurre egin zion.

1679. urtean hasi zen Versaillesko jauregian lanean, Charles Le Brunen zuzendaritzapean. Gorabehera handiak izan zituen hasieran, muga handiak aurkitu baitzituen sarrerako patioko eta lorategietako iturriak eta estatuak egiterakoan. Izan ere, Girardon zen garai hartan gorteko lehen eskultorea eta hura hartzen zen, horrenbestez, eredu. Baina Coysevox ez zetorren haren formulekin bat: haren hoztasun eta artifizialtasuna gutxiesten zuen Coysevoxek, baina nagusien nahia betetzeko estilo klasikoko ereduari jarraitu behar izan zien, Girardonen erara moldatuz bere lanak. Pixkanaka arreta erakarri zuen Coysevoxek, ordea, eta barnealdeko apainketarako bera hautatu zuten azkenik. Aipatzekoak dira *Ispiluen galeria* eta, batez ere, *Gerraren aretoan* egindako Luis XIV.aren estuko-lan bikaina, zeinetan ageri-agerian gelditu baitziren Coysevoxen barrokismoa eta konposizioaren dinamismoa, formula klasikoak alde batera utzita.

Barrokoarekiko zaletasun hori are garbiago ikus daiteke hileta-monumentuetan. Obra horietan erliebe nabarmenak, bizitasun handiagoa eta xehetasun handiagoko fisionomia eta jantziak agertzen dira, adibidez Mazarinoren hilobi bikainean (1689-1693, Louvreko Museoan). Garai hartatik aurrera finkatu zuen Coysevoxek erabat bere estiloa, eta beste lanengatik baino gehiago, erretratugile gisa nabarmendu zen. Erretratu garrantzitsuena Luis XIV.a erregearena du (1680 ingurukoa). Brontzez egina dago, eta Berninik errege hari herari egindako bustoaren eragina sumatzen da.

Erretratuetan psikologia-azterketa bikainak eskaini zituen, oro har, eta horrela bere garaiko pertsonaien galeria ikusgarria osatu zuen.

## Erreferentziak
Moxe ben Ezra

**Moxe ben Ezra** (, ''Abu Harun Musa bin Ya'acub ibn Ezra*, ; Granada, 1060 inguru - ?, 1140 inguru) hebrear poeta eta literatura-arauemailea izan zen.

## Biografia 
Poesia-obra zabala idatzi zuen, bai erlijiozkoa eta bai bestelakoa. Olerki profanoak ditu onenak. Haietatik aipagarriena: *Sefer ha-anaq* edo *Sefer ha-tarsi* (*Lepokoaren liburua*). Kritikazko obra nagusia, arabieraz: *Kitab al-muhadara wa-l-mudakara* (*Iruzkinen eta oroipenaren liburua'').

## Erreferentziak
Kuskuta

**Kuskuta** ezkertearen familiako landare bizkarroi batzuen generoa da. Ernetzean ez dute kotiledoirik izaten hazian, baina zain moduko luzakin batzuk eta hari-itxurako zurtoin fin batzuk hazten zaizkie, landareren baten gaineraino iristeko eta hari hazkurria atereaz bizitzeko. 80 bat landare espezie ezagutzen dira kuskuta izenaz. Ia mundu guztian daude zabalduak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhinophylla alethina

***Rhinophylla alethina*** Rhinophylla generoko animalia da. Chiropteraren barruko Carolliinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinophylla alethina'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Marien Martínez

**Marien Martínez** (Barakaldo, 1965) bizkaitar margolaria da. Arte Ederretan lizentzia eskuratu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (1991), eta bere jaioterrian egin zuen aurreneko bakarkako erakusketa, 1992an. 1996an Bilboko BBK Kultur Aretoan eta 1998an La Brocha galerian erakutsi ditu, besteak beste, bere margolanak. 2000. urtean Gure Artea erakusketarako hautatu zuten bere lana.
## Erreferentziak
Kotah

thumb|
**Kotah** Indiako ipar-mendebaleko hiria eta izen bereko barrutiko (12.437 km2 eta 1.559.784 biztanle) hiriburua, Rajasthango estatuan, Chambal ibaiaren ertzean. 358.241 biztanle. Unibertsitatea. Aireportua. Nekazaritzan (kotoia, fruitu lehorrak) oinarritua da ekonomia-jarduera nagusia. Industria gutxi dago (ehungintza, doitasun-tresnak, papergintza). Zentral nuklearra.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Oñate

**Juan Oñate Salazar** (Pánuco, Zacatecas, Espainia Berriko Erregeorderria, 1550 &ndash; Guadalcanal, Sevilla, Espainia, 1626ko ekainaren 3a) konkistatzailea izan zen, Espainiar Inperioaren zerbitzura. Ameriketan —gaur egun Mexiko den lurraldean— jaioa, euskaldun jatorrikoa zen, Kristobal Oñate konskistatzailearen semea. Mexiko Berria konkistatzeko espedizioa antolatu zuen 1595ean. 1598an, hango aginpidearen jabe egin zen, eta, Ozeano Barerako bidea aurkitu nahian, espedizioak bidali zituen Kansasera 1601ean eta Kaliforniako golkora 1605ean. Santa Fe hiria sortu zuen 1605ean.

Gaur egun Juan Oñate ezaguna da 1599an egindako Acoma Sarraskiagatik. Lur batzuen jabetzaren harira sortutako tira-bira baten ondorioz, acoma etniako kideek 11 espainiar hil zituzten, Oñateren iloba Juan Zaldivar barne. Oñatek, orduan, acomen aurkako erantzun basatia agindu zuen. Acomen herria suntsitu zuten, eta 800-1000 acoma hil zituzten.

500 bat pertsona atera ziren bizirik Acomako Sarraskitik. Ohkay Owingeheko epaiketan, Oñatek gehienak 20 urteko mirabetza behartura zigortu zituen; eta, gainera, 25 urtetik gorako gizon guztiei oin bat mozteko agindu zuen. 2020an, Lander Arbelaitz kazetariak «euskal jatorriko konkistatzaile sadikoa» deituraz aipatu zuen Oñate.

## Erreferentziak
Javier Osés

**Javier Osés Flamarique** (Tafalla, Nafarroa, 1926ko abuztuaren 23a - Iruñea, Nafarroa, 2001eko urriaren 22a) nafar apezpikua izan zen.

## Biografia 
Iruñeko apaizgaitegian, Erroman eta Unibertsitate Gregoriarrean egin zituen Teologia eta Zuzenbideko ikasketak. Iruñeko apaizgaitegiko filosofiako irakasle izendatu zuten 1954. urtean eta bertako zuzendari 1967. urtean. Urtebete geroago dimisioa eman zuen. Huescako apezpiku izendatu zuten 1969. urtean.
## Erreferentziak
Charles Palissot de Montenoy

thumb|
**Charles Palissot de Montenoy** (Nancy, 1730 &ndash; Paris, 1814) frantziar idazlea izan zen. Komediak idatzi zituen, eta bere lanetan Diderot, Rousseau, Helvétius eta Duclos entziklopedisten aurka ekin zion. Mazarinen liburutegiko administratzaile eta Agureen Kontseiluko kide izan zen. Egilearen obra aipagarriak: *Les philosophes* (1760, *Filosofoak*) eta *La Dunciade française ou la Guerre des sots* (1764, *Ergelen gerra*).
## Erreferentziak
Karel van Mander

thumb|260px|Manderrek egindako *Maitasunaren lorategia*, 1602.

**Karel van Mander** (Meulebeke, Flandria, 1548ko maiatza &ndash; Amsterdam, Herbehereak, 1606ko irailaren 2a) flandestar margolaria eta teoriagilea izan zen. Erromako talde manieristako kidea izan bide zen, baina teorian egindako lanengatik da batez ere ezaguna. Haarlemgo Akademiaren sortzaileetakoa izan zen, eta joera manieristaren aitzindarietakoa. Herbehereetako antzinako pinturari buruzko lan handi bat argitaratu zuen, *Pintura-liburua* (1604).

## Erreferentziak
Frans Snyders

**Frans Snyders** (Anberes, Flandria, 1579ko azaroaren 11 &ndash; *ib.*, 1657ko abuztuaren 19a) flandriar margolaria izan zen.

## Biografia 
Brueghel Gaztearen ikasle izan zen, eta 1602an maisu-titulua lortu zuen. Margolari barrokoa zen. Izadi hilak, fruituak, loreak eta animalien irudiak egin zituen hasieran, baina geroago indar handiko ehiza- eta borroka-irudiak, adierazkortasun bizikoak, ondu zituen, Pieter Aertsen eta Joachim Beuckelaerren margolanetan oinarriturik, baina estilo originala erabiliz betiere.

Snydersen lan nagusiak: "Izadi hila", "Oilarren borroka" (1625), "Basurdearen ehiza", "Fruta saltzailea" (1636) eta "Orein-ehiza", bere maisulan handienetakoa. Azken hori Filipe IV.ari erakutsi zioten, eta horri esker eman zion erregeak ehizari buruzko zenbait margolan egiteko mandatua.

1603-1609 bitartean Italian bizi izan zen, Erroman, Napolin eta Milanen. Sorterrira itzuli zenean arrakasta handia lortu zuen izadi hilen margolari gisa, eta horrela erakarri zuen Rubensen arreta. Haren adiskide egin zen, eta harekin batera aritu zen lan askotan, 1611-1616. urteen artean. Era berean, Snydersek lehoi- eta basurde-ehizari buruz margotu zituen zenbait margolanetan Rubensen ukitua antzematen da. Rubensen margolaritzatik hartu zituen ezaugarrien artean, aipagarriena margoaren eta konposizioaren zentzua da, baita apaingarrien oparotasuna ere; margoen erabilerari dagokionez, margo-nahasketa erabili ohi zuen, gorria eta zuria nabarmentzen direla betiere. Baina ez zen Rubens izan Snydersekin lan egin zuen ertilari ospetsu bakarra; izan ere, Snydersek zenbait irudi margotu zituen Antoon van Dycken eta Jacob Jordaensen margolan batzuetan.

## Erreferentziak
Antrazita

**Antrazita**(grezierazko *anthrax*, Άνθραξ, *"ikatza"*) osagaien artean karbono gehien duen eta metamorfizatuena den ikatz minerala da. Erretzean ez du kerik ez usainik ateratzen; garra urdin argikoa izaten du. Beltza da, ez ditu hatzak zikintzen eta metalaren antzeko distira du.

Lehortuta eta errautsik gabe egonik, antrazitaren masak % 86 edo gehiago karbono  du eta % 14 edo gutxiago konposatu lurrunkor. Beste ikatz batzuekin alderatuta, ez da oso kutsagarria eta balio kalorifiko handikoa da (~35 MJ/kg). Aipatzekoa da kaloria aldetik ez duela alde handirik ikatz bituminoso gehienekin (harrikatzekin).

## Sorrera 
Deformazio geologikoko zonetan aurkitu ohi da, nahiz eta bere eraketa, deformazioagatik baino gehiago, gradiente geotermal indartsuen edo intrusio igneoen beroagatik izan. Antrazita sortzeko behar diren tenperaturak 170 eta 250 °C bitartekoak dira, arro sedimentario gehienetako sakoneretan lortzen diren tenperaturak baino altuagoak, hain zuzen.

## Hobiak, erreserbak eta erauzketak 
Harkaitza munduko harrikatz-erreserben % 1 inguru da. Hainbat herrialdetan aurki daiteke, Kanadako eta AEBetako ekialdea, Hegoafrika, Txina, Australia eta Kolonbia, . Azken herrialde horretan, industria-erabileretarako semi-antrazitak eta antrazitak daude erdialdeko eta ekialdeko eskualdeetan.Gaur egun, Txina da antrazitaren ekoizle handiena, eta munduko guztizkoaren hiru laurden baino gehiago erauzten ditu.

## Errekuntza eta erabilerak 
Antrazita ez da erraz pizten, motel erretzen da, eta oxigeno asko behar du errekuntzarako. Prozesuan oso sugar gutxi sortzen dira (eta kolore urdin argia dute), baina bero handia emititzen du.

Antzina, zentral termoelektrikoetako plantetan eta etxeetan erabiltzen zen. Etxeetan erabiltzeak abantaila hauek ditu: hauts gutxi sortzen da manipulatzean, motel erretzen da eta ke gutxi sortzen da. Kostu handia eta urritasun erlatiboa dela eta, gas naturalak eta elektrizitateak berokuntzarako erabiltzen dute. Antrazitak ia ez du materia lurrunkorrik, eta, beraz, ezin da puztu eta ezin da xurgatu. Kokea egiteko, harrikatz oso handiak erabili behar dira, baina inola ere ez antrazita.

## Herri kulturan 
Valerio Evangelisti eleberrigile italiarrak *Antracite* nobela argitaratu zuen 2003. urtean. Bertan AEBtako ekialdeko ikatz eskualdeetan mineral hau jasotzeko langileen bizi baldintza gogorrak deskribatzen ditu, bertan eman zen klase gatazkaren baitan girotutako western estiloko historian.

## Ikusi ere 
* Lignito
* Zohikatz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rhinophylla fischerae

***Rhinophylla fischerae*** Rhinophylla generoko animalia da. Chiropteraren barruko Carolliinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Rhinophylla fischerae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Christo

**Christo**, jaiotza-izenaz **Christo Javacheff** (Gabrovo, Bulgaria, 1935eko ekainaren 13a - New York, 2020ko maiatzaren 31), artista estatubatuarra izan zen, sortzez bulgariarra.

## Biografia 
Hainbat eraikin, gauza eta ingurune paketatuz plastikoz, nylonez edo polipropilenoz estaliz, egin da ezaguna. *Hesitura jarraizkoa* (1976), *Uharte inguratuak* (1982), *Ponte-Neuf paketaturik* (1985) ditu obra ezagunenetakoak. 1995ean Berlingo Reichstag estali zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Christo eta Jeanne-Claude

## Kanpo estekak
Antoine Blondin

**Antoine Blondin** (Paris, 1922ko apirilaren 11 &ndash; Paris, 1991ko ekainaren 7a) frantziar idazlea izan zen.

*Husarrak* deiturikoen belaunaldikoa. Bere garaiko gertakari eta pertsonaiei begirada umoretsua eta samurra eskaini zien bere obran: *L´Europe buissonnière* (1949, *Sastraka arteko Europa*), *Un singe en hiver* (1959, *Tximino bat neguan*). Aipatzekoak dira Frantziako Tourraren inguruan idazten zituen kronika bitxiak ere.

## Erreferentziak
Johann Fust

**Johann Fust** (Mainz, gaur egun Alemania, 1400 - Paris, Frantzia, 1466ko urriaren 30a) alemaniar zilargina eta inprimatzailea izan zen.

## Biografia 
Johannes Gutenbergekin elkartu zen, baina 1455ean haserretu, eta Peter Schöfferekin batera sortua zuten inprentan lan egin zuen handik aurrera. Beste zenbait libururen artean, 1457an "Mainzeko Salmotegia" (dataturik dagoen lehen liburu inprimatua), eta ondoren "Mainzeko Biblia" argitaratu zituzten.

## Erreferentziak
Gandharva

[thumb|Gandharva, [Apsararekin.]]

**Gandharva** airean eta uretan bizi zen espiritua da, brahmanismoan. Hasieran Gandharva bakar bat aipatzen zen elezaharretan, baina *Mahabharata*k 88.000 aipatzen ditu. Gorputzaren erdia gizonarena eta beste erdia animaliarena dute, eta indar handikoak dira. Apsararekin ezkonduta daudela diote elezaharrek. Rigvedak erritu erotikoekin lotzen ditu, ernalketarekin batez ere.

## Erreferentziak kultura orokorrean 
One Fast Move or I'm Gone dokumentala Jack Kerouac idazlearen Big Sur nobelarekin lotuta dago. Hain zuzen, soinu bandarako Jay Farrar eta Benjamin Gibbardek sortutako abestien letrak nobelan oinarrituta daude, eta San Francisco abestiaren letran Gandharva aipatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gelimer

**Gelimer**, jatorrizko forman agian **Geilamir** (480 &ndash; 553) Afrikako azken errege bandaloa izan zen.

## Biografia 
530-534 bitarteko urteetan izan zen errege. Katolikoen aldeko zen Hilderiko bere lehengusuari aginpidea kendu zion (530), eta horrekin aukera eman zion Justiniano I.ari berriro Afrika hartzeko. Belisariok Kartagon eta Bullan (Numidia) menderatu (533 eta 534), eta atxilo hartu zuen. Horrela amaitu zen bandaloen aginpidea Afrikan.
## Erreferentziak
Hiazinto

**Hiazinto**, grezieraz Ὑάκινθος (*Hyakinthos*), Greziako mitologiako pertsonaia da, Espartako errege Amiklaren semea.

Oso ederra zen eta edertasun horrek liluratuta utzi zuen Apolo jainkoa. Apolok berak hil zuen Hiazinto nahi gabe, eta haren odoletik sortu omen zuen hiazinto lorea. Pertsonaia honen ohoretan egiten ziren *hyakinthia* jaiak, espartarren erlijio-ospakizun garrantzi handienekoak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José López Portillo

**José López Portillo** (Mexiko, 1920ko ekainaren 16a - 2004ko otsailaren 17a) Mexikoko estatu-gizona eta ekonomialaria . Partido Revolucionario Institucional (PRI) alderdiko kide egin zen 1945ean. Ministro kontseilaria, lehendakaritzako idazkariordea eta estatuko argindar-erakundeko lehendakaria izan zen Finantza ministro izan baino lehen (1973-1975). 1976ko hauteskunde orokorrak irabazi zituen PRI alderdiaren eskutik, eta Mexikoko presidente izan zen 1982 arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mangle gorri

thumb|*Rhizophora mangle*
thumb|*Rhizophora mangle*

**Mangle gorria** (*Rhizophora mangle*) tropikoko lurraldeetan hazten den zuhaitz sustraihandia da, berezkoez gainera zenbait kimu ere sustrai bihurtzen dituena. Hosto luze puntazorrotzak eta mordotan antolatuak izaten ditu, palmondoaren antzekoak. Hostoak, azala eta fruitua tindagaiak egiteko erabiltzen dira; zura, berriz, uretan egon behar duten eraikuntzak egiteko.

Mangle gorria da mangladietako mangle mota ezagunena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dair al Bahri

thumb|320px|Hatshepsuten tenplua
**Dair al Bahri** (, *Dayr al-Bahri*) Egiptoko aztarnategi garrantzitsua, Niloko ibaiaren eskuinaldean, Karnakeko hiriaren aurrean. Bertan dago Hatshepsut erreginak Senenmut arkitektoari eraikiarazi zion tenplua (K.a. 1500. urtea). Tenplutik hurbil Maspero egiptologo frantsesak 1881. urtean lurpean aurkitu zuen Mentuhotep II.aren hilobi-tenplua dago (K.a. 2050. urtea).
thumb|320px|eskuinera|Deir el-Bahariko oinplano orokorra.

## Mentuhotep II.aren hilobia 
Inperio Ertaineko hileta eraikinen multzo aipagarriena XI. dinastiako Mentuhotep II.a (K.a. 2064-2013) faraoiarena izan zen, Deir el-Bahari amildegian eraiki baitzen. Harkaitzean zulatuta zegoen hilobia, handikienak egon ohi ziren bezala. Sarreraren aurrean, patio zabal bat zegoen, eta haren atzean bi terraza angelu-zuzen altxatzen ziren, zentrokideak, tumulu edo piramide formako egitura batean amaitzen zirenak, pilare oktogonalezko zutabedi bikoitza zutela inguruan. Egun erabat hondatua dago monumentua.

## Hatshepsuten tenplua 
Hatshepsut erreginak (K.a. 1479-1457), Mentuhotep II.aren hilobi tenplua zegoen toki bera aukeratu zuen bere tenplua eraikitzeko, hain zuzen ere, Erregeen Haranaren beste aldean zegoelako. Senenmut arkitektoak zuzendu zituen obrak, tenpluaren alboko kapera batean irakurri ahal daitekeenez. Ez da ohikoa arkitektoaren izena bere obran azaltzea, baina heste iturri batzuetatik jakin da garrantzi handiko pertsonaia eta erregina oso hegikoa zela Senenmut hori.

Eraikina, funtsean, hiru plataformaz dago osatua, eta euren artean aldapa batzuen bidez daude lotuak. Barrenekoa patio ireki bat da eta atari bat du atzean. Erdiko eta goreneko solairuek harkaitzean zulatutako beste areto batzuk ere badituzte. Senenmutek, tenpluak inguruko paisaiarekin bat egitea ez ezik, lau angeluko eta poligono formako zutabeek argi-itzal joko ikusgarri bat eragitea ere lortu zuen, tokiko eguzki indartsuak efektua areagotzen zuela (ez da ahaztu behar Deir el-Bahari dela, mundu osoa hartuta, udan tenperatura handienetakoak izaten dituen tokietako bat).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erregeen harana

## Kanpo estekak
Gargantua

thumb|*Gargantua*, Gustave Doréren irudia

**Gargantua** Rabelais idazlearen *Vie inestimable du grand Gargantua* liburuko (1534) pertsonaia nagusia da, erraldoia. Liburuak, Erdi Aroko irakaskuntzaren kontra, pedagogia berri bat aldezten du, gorputzari, ahalmenei eta espirituari lehentasuna ematen diona. Bere garaiko konkista gerrak kritikatzen ditu obra horretan, antzinako maisuengan eta ebanjelioetan oinarri harturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Gorritxo

**Francisco Gorritxo Bilbao** (Bilbo, 1906ko azaroaren 5a - Mar del Plata, Argentina, 1993ko azaroaren 24a) bizkaitar politikari abertzalea izan zen. Euzko Alderdi Jeltzaleko kidea. Bizkaigaña konpainiako kapitaina eta Kirikiño batailoiko komandantea izan zen 1936ko Gerran. Bilbon geratu zen frankistak sartu zirenean, eta Lapurdira joan zen hamalau hilabete geroago. 1940. urtean Txileko bidea hartu eta urte batzuk geroago *Euzkadi* izeneko aldizkaria sortu zuen bertan. 1947. urtean Argentinara joan zen bizitzera, eta besteak beste, Denak Bat-eko idazkari eta FEVAko (Federación de Entidades Vasco-Argentinas) lehendakariordea izan zen.
## Erreferentziak
Joseph Brant

**Joseph Brant** —mohawk hizkuntzaz: **Thayendanegea**— (Ohio ibaiaren ertzean, Ipar Amerika, 1742 &ndash; Brantford, Ameriketako Estatu Batuak, 1807ko azaroaren 24a) mohawk amerindiarren buruzagia izan zen. Bere herriaren bozeramaile izateaz gainera, misiolari kristaua ere izan zen, eta britainiar armadako ofiziala Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran (1775-1783). Markoren ebanjelioaren itzulpenean, ingelesetik bere hizkuntzara, parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Pierre Puvis de Chavannes

**Pierre-Cécile Puvis de Chavannes** (Lyon, Frantzia, 1824ko abenduaren 14 &ndash; Paris, Frantzia, 1898ko urriaren 24a) frantses margolaria izan zen.

## Biografia 
Italian zela, liluratua geratu zen italiar Pizkundeko pintoreen obrak ikusita. Bere garaiko artisten estilotik aldenduta, Ingres edo Chassériauren tradizioari jarraituz, neurri handiko freskoak margotu zituen. Eraikin zibil ugari dekoratu zituen; Parisko Panteoiko pintura-multzoak dira egilearen obra nagusiak.

thumb|ezkerrera|400px|*Bizitzaren alegoria*, 1873 ingurukoa

## Erreferentziak
Claude Favre de Vaugelas

**Claude Favre de Vaugelas** frantses gramatikaria (Meximieux, Bresse, 1585eko urtarrilaren 6a - Paris, 1650eko otsailaren 26a). Frantses Akademiako kidea izan zen 1634. urtetik aurrera, eta lan handia egin zuen *Encyclopédie* obran. 1637. urtean onartu zioten frantses hizkuntzari buruz egin zuen *Iruzkinak* lana. 1647. urtean *Remarques sur la langue française* (*Frantses hizkuntzari buruzko oharrak*) obra handia argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Jose Maria Azkue

**Jose Maria Azkue Goñi** (Errenteria, 1869 &ndash; Bilbo, 1938) euskal idazle frantziskotarra izan zen. Itzulpen-lanak egin zituen, batez ere. Hona horietako batzuk: *Aita Prantzisko Dontsuaren ta beren praillien loratxuak *(1923), Asisko santuaren *Fioretti* euskaraz emanak; *Asis´tar Prantzisko Donearen bizitza *(1929), J. M. Santarelliren lanaren itzulpena; *Garbitokiko Animen Bederatziurrena *(1931).

## Erreferentziak
Vittore Carpaccio

**Vittore Carpaccio** (Venezia, Italia, c. 1465 &ndash; 1525 edo 1526) margolaria izan zen, Gentile Belliniren ikaslea. Garai hartako Venezian girotutako gertakariak irudikatu zituen, veneziarren eguneroko bizitza, eta hiri hartako ikuspegiak.

thumb|ezkerrera|*Bi emakumeak*, 1490 ingurukoa.

Carpaccioren lan nagusiak: *Urtsula santaren bizitza* (bederatzi oihalez osatua), *San Jurgi herensugea hiltzen*, *San Agustin ikasgelan* eta *Bi emakumeak*.

## Erreferentziak
Pere Coromines

**Pere Coromines i Montanya** (Bartzelona, Katalunia, 1870eko maiatzaren 6a - Buenos Aires, Argentina, 1939ko azaroaren 30a) katalan politikaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Errepublikaren aldekoa, abertzalea eta anarkismozalea zen. *El Poble Català* egunkariko zuzendaria izan zen. Buenos Airesen hil zen, Espainiako Gerra Zibilaren ondoren erbestera jo ondoren. Eleberri ugari idatzi zuen, hiriko bizimodua eta anarkismoaren gorabeherak gai hartuta. Miguel Unamunoren lagun mina izan zen.

## Erreferentziak
Gorgona

**Gorgona**, antzinako greziarren artean, hiru emakumezko munstroetako bakoitza zen: Estenea, Euriala eta Medusa.

Sugez inguraturik, hegodun eta atzamar zorrotz eta hagin beldurgarriak zituztela irudikatu ohi ziren. Medusa, hilkorra zen ahizpa bakarra, oso neska liraina zen, baina Ateneak ileak suge bihurtu zizkion, eta hura ikusten zuen oro harri bihurturik geratu ohi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sturnira bidens

***Sturnira bidens*** Sturnira generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Sturnira bidens'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Nikolai Karamzin

**Nikolai Mikhailovitx Karamzin** (,  ahoskatua; Simbirsk, gaurko Ulianovsk, greg./abenduaren 1ajul. - San Petersburgo, greg./maiatzaren 22ajul.) errusiar historialaria izan zen. Armadan bi urte egin ondoren, literaturari ekin zion. Errusierazko prosaren sortzaileetakoa izan zen, eta oso aintzat hartua izan zen estilista gisa. Bere lehen obra (*Bidaiak Moskutik*) argitaratu zuenean, Inperioaren historialari izendatu zuten. *Errusiako historia* izan zen Karamzinen obra nagusia.

## Erreferentziak
Txinanteka

**Txinanteka** Mexikoko Oaxacako ipar-mendebaldeko jatorrizko herria da. 84.000 inguru dira, eta haietako laurdenak beren hizkuntzan bakarrik hitz egiten du. Bizibidez laborariak dira eta artoa, babarrunak, yuka eta batata lantzen dituzte batez ere. Halaber, oiloak, zerriak eta arrainak dira haien proteina-iturri nagusia.
## Erreferentziak
Jean Negulesco

**Jean Negulesco** (Craiova, Errumania, 1900 &ndash; Marbella, Espainia, 1993) zinema-zuzendaria izan zen. Jatorriz errumaniarra, estatubatuar hiritartasuna hartu zuen. Oso gazte zela, Parisa joan zen, margolaritza ikastera. 1927an, Estatu Batuetara joan zen bere koadroak erakustera, eta han geratu zen. Hollywooden, jantziak eta dekoratuak marraztu zituen.

Film nagusiak: *The Mask of Dimitrios* (1944) eta *Titanic* (1953).

## Erreferentziak
Solifugae

**Solifugae** izen bereko ordenako araknidoak dira. Trakea bidez hartzen dute arnasa eta obiparoak dira. Armiarmaren antzekoak dira, eta ozka pozoitsua dute. 10-60 mm luze dira. Gauzaleak dira eta Afrikan, Asia hegoaldean eta Ameriketan bizi dira gehienak, baina Iberiako eta Balkanetako penintsuletan ere badira. 10 familia eta 1.100 bat espezie ezagutzen dira.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Warangal

**Warangal** (teluguz: వరంగల్ జిల్లా) Indiako hegoaldeko hiria da, Andhra Pradesh estatuko iparraldean. 336.000 biztanle (1981). Salerosketa-, komunikabide- eta industria-gunea (kotoia, zeta, alfonbrak, eta abar) da. Aipagarriak dira XII. mendeko tenplu hindua, mila zutabe dituena, eta XIII. mendeko gaztelua. Kakatiya dinastia andhraren erresumako hiriburua (XII. m.) eta garrantzi handiko hiria izan zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apostomatido

Ciliophora filumeko Apostomatia protista-subklasearen animaliez esaten da. Zilio bidez mugitzen dira, eta gorputzean haritxoak dituzten muskuilu txikiak dira; zitostoma arrosaren itxurakoa dute; hartatik sartzen dituzte gorputzera likidoak eta partikula solido txikiak. Zilioek espiral-itxura dute, eta elkarrengandik oso bereizita daude. Makronukleoaren itxura aldakorra da, eta mikronukleo bakarra dute. Itsas karramarroen parasitoak izaten dira.
## Erreferentziak
Banteng

**Banteng** (*Bos javanicus*) behiaren familiako ugaztun artiodaktiloa da. 3 m luze izaten da, eta 1,50 m altu; burua txikia baina zabala du; mutur arroa, belarri handiak eta adar motzak gorantz zabalduak. Ilea gris arre kolorekoa du, eta hankak goialdean arrasto gorriak izaten ditu. Javan, Borneon eta Sumatran mendietako basoetan bizi da, talde txikietan bildurik.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bovidae

## Kanpo estekak 
* 'Bos javanicus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Brăila

**Brăila** Errumania hego-ekialdeko hiria eta izen bereko lurraldeko hiriburua da, Danubio ibaiaren ertzean dagoena.

## Ekonomia 
Errumaniako bigarren ibai-portua da. Industriagune garrantzitsua (metalurgia astuna, ontzigintza).

Errumania hego-ekialdeko lurraldea ere bada Braila: 4.724&nbsp;km2 eta 393.291 biztanle; hiriburua: Braila. Ekonomia-jarduera nagusia nekazaritza da.

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Pleven, Bulgaria.
*  Calais, Frantzia.
*  Argostoli, Grezia.
*  Katerini, Grezia.
*  Bitola, Mazedonia.
*  Kavadarci, Mazedonia.
*  Denizli, Turkia.
*  Nilüfer, Turkia.

## Galeria 

File:Maria Filotti Braila.jpg
File:Spitalul Judetean de Urgenta Braila.jpg
File:Palatul Agriculturii, Braila.jpg
File:Braila - faleza (1).jpg
File:Braila - faleza (2).jpg
File:Braila - faleza (3).jpg
File:Braila - Mihai Eminescu street (1).jpg
File:Braila - Mihai Eminescu street (2).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Cagoule

**La Cagoule** () frantziar eskuin muturreko taldea izan zen, prentsak horrela izendatua baina ofizialki *Comité Secret d´Action Révolucionnaire* (C.S.A.R.). 1935etik aurrera, Frantziako Errepublikaren eta faxismoaren kontrako militanteen aurkako bortxazko ekintza ugari egin zuen. Nazien inbasioaren ondoren talde honetako kide gehienak Vichyko gobernuaren lankide izan ziren.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aristide Cavaillé-Coll

**Aristide Cavaillé-Coll** (Montpellier, 1811ko otsailaren 4a - Paris, 1899ko urriaren 13a) organo-egile frantsesa izan zen. Organoak egiten zituen familia batean jaio zen. Hobekuntza ugari egin zizkion organoari, eta bere ospea mundu osora hedatu zen. Parisko Saint-Denis, Madeleine, Saint-Sulpice, Sainte-Clotilde eta Notre Dame elizetako organoak egin zituen. Euskal Herrian ere badaude, esaterako, Donostiako Santa Mariakoa.

thumb|ezkerrera|Parisko Notre Dameko organoa

## Erreferentziak
Martin Coscojales

**Martin Coscojales** (Barakaldo, Bizkaia, 1542 &ndash; Bilbo, Bizkaia, 1607) bizkaitar historialaria izan zen.

## Biografia 
Salamancan egin zituen ikasketak, eta apaiz egin zen, agustindarren ordenan. Salamancan eta Talaveran egon zen (ardura handiko karguak izan zituen agustindarren ordenan), eta Bilbon eman zituen azken urteak. *Antigüedades de Vizcaya* obra handia idatzi zuen, 1590. urtetik aurrera.

## Erreferentziak
Sturnira erythromos

***Sturnira erythromos*** Sturnira generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Sturnira erythromos'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Samuel Eichelbaum

**Samuel Eichelbaum** (Villa Domínguez, Entre Ríos, 1894ko azaroaren 14a - Buenos Aires, 1967ko maiatzaren 4a) Argentinako antzerkigilea izan zen.

Kazetaria, antzerki-kritikaria eta zuzendaria izan zen. Bere obrak Buenos Aires hiriaren hazkundearen gorabeherak islatzen ditu. Obra ugari idatzi zuen: *El lobo manso* (1906, *Otso otzana*), *La mala sed* (1920, *Egarri gaiztoa*), *Dos brasas* (1957, *Bi txingar*) eta *Subsuelo* (1967, *Lurpea*).

## Erreferentziak
Zuriñe Fernández Gerenabarrena

**Zuriñe Fernández Gerenabarrena** (Gasteiz, Araba, 1965eko azaroaren 28a -) arabar musikagilea da.

## Biografia 
Jesús Guridi Musika Eskolan Akordeoi ikasketak egin zituen, eta Konposizio ikasketak egin zituen Carmelo Bernaolarekin. Fuga eta Kontrapuntu ikasketak J. C. Arriaga Musika Kontserbatorioan egin zituen. Ikastaroak egin ditu bestalde, Frantzia, Italia eta Espainian zehar. Antzezlan eta pelikulen orkestrazio-lanak egin ditu, besteak beste, *La Regenta*, *Cachito*, *Secretos del corazón* eta *Airbag*-erako. Gaur egun Konposizioa irakasten dihardu Musikenen, Euskal Herriko Musika Ikasketen Goi Mailako Zentroan.

## Erreferentziak
Imatra

thumb|ezkerrera|Imatrako zentral hidroelektrikoa.
**Imatra** Finlandiako udalerria eta industriagune nagusietakoa da. Kymi probintzian dago.

Industriaguneak Imatra, Tainionkoski, Vuoksenniska eta Kaukopaa herriak hartzen ditu. Saimaa aintziraren eta Vuoksi ibaiaren ertzean dago.

Imatrako ur-lasterrak zenbait zentral hidroelektrikotan baliatuak dira, eta horien inguruan siderurgia- eta metalurgia-lantegiak, kimika-, zelulosa- eta paper-industria ugari eraiki dira.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kakiondo

**Kakiondoa** *(Diospyros kaki)* ebenazeoen familiako asiar jatorriko zuhaitz adar-zabal samarra eta 10 m inguru luzea da. Enbor zuzena eta adaburu zabal adartsua izaten ditu; hostoa, berriz, leuna, distiratsua eta arrautza-itxurakoa, eta lorea txikia, kolorez zuri-horixka eta sexu banakoa. Udazkenean, kaki izeneko fruitu hori-gorrixka ematen du, sagar baten antzekoa eta neurrikoa, jateko oso ona dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kantaridina

**Kantaridina** errauli izeneko zomorrotik ateratzen den gai erresumingarri pozoitsua da.

Albaitaritzan erabiltzen zen batez ere, azalaren gorrituak eta erreak sendatzeko. Irentsiz gero, nazka eta goralarria eragin dezake, gernu-hodien handitzea, eta kalteak gernu-maskurian, giltzurrunetan, hesteetan eta abar. Afrodisiako gisa ere erabili izan da, baina oso arriskutsua da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kufiko

thumb|Idazkera kufikoan idatzitako Koranaren orria (Iran, XI. m.)
**Kufikoa** arabiera idazteko erabilitako alfabetoek izan duten kaligrafia formarik zaharrena da, nabatear alfabeto zaharraren aldaera bat. VII. mendearen bukaeraren inguruan garatu zen, Kufa hirian (gaur egungo Irak; hiri horretatik datorkio izena) eta beste gune batzuetan. XI. menderaino, Korana idazteko erabilitako alfabeto nagusia izan zen. Hilarrietan eta eraikuntzetan ere asko erabili zen. Ezagutzen diren Koranaren kopia zaharrenak idazkera kufikoan daude idatzita.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Wolfgang Kosack: *Islamische Schriftkunst des Kufischen* Geometrisches Kufi in 593 Schriftbeispielen. Deutsch - Kufi - Arabisch. 380 Seiten. Verlag Christoph Brunner, Basel 2014, .

## Kanpo estekak
Nefridio

**Nefridioa** () animalia ornogabe askok eta kordatu batzuek duten hodi-formako organoa da, ornodunetan giltzurrunek duten eginkizuna betetzen dutenak. Nefridioaren punta bat kanpoaldera irekia izaten da eta bestea itxia, edo zelomara irekia. Nefridioaren bidez, gorputz barnetik jasotzen den ura eta metabolismoaren hondakinak kanporatzen dira. Bi nefridio-mota daude: protonefridioak (sinpleagoak) eta metanefridioak (konplexuagoak; anelido, artropodo eta moluskuetan).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans Bethe

**Hans Albrecht Bethe** ( ahoksatua; Estrasburgo, Alemania, 1906ko uztailaren 2a - Ithaca, New York estatua, Ameriketako Estatu Batuak, 2005eko martxoaren 6a) alemaniar-estatubatuar fisikaria izan zen. Izpi kosmikoei buruzko ikerketen egilea. Zerrenda fotoelektronikoen teoria formulatu zuen. Alabaina, bere izena duen karbono-zikloaren aurkikuntzagatik (1938) zen batez ere ezaguna. 1943tik 1946ra bonba atomikoaren proiektuan lan egin zuen Estatu Batuetan. Fisikako Nobel saria eman zioten 1967an eta beste zenbait sari ere jaso zituen: Lomonosov urrezko domina (1989), Oersted domina (1993) eta Bruce domina (2001).

## Bizitza 
Jaiotzaz alemaniarra, ama judua zuen; bera kristaua zen arren, naziek bere judu jatorriagatik jazarri zuten, eta Ameriketako Estatu Batuetara ihes egin eta hango hiritartasuna hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre-Paul Riquet

**Pierre-Paul Riquet** Frantses ingeniaria (Béziers, 1604 &ndash; Tolosa, Okzitania, 1680ko urriaren 4a). Atlantikoaren eta Mediterraneoaren arteko komunikazioa bideratzen zuen Midiko kanala edo *Languedoc ubidea* eraiki zuen. 240 km luze da, eta Garona eta Aude ibaiak lotzen ditu. Erromatarren garaitik XIX. mendea arte ingeniaritza zibilaren alorrean egin den munta handieneko obratzat hartua izan da.

## Erreferentziak
Sturnira ludovici

***Sturnira ludovici*** Sturnira generoko animalia da. Chiropteraren barruko Stenodermatinae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Sturnira ludovici'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean