Zalgize-Doneztebe

**Zalgize-Doneztebe** ([s̻alɣis̻e dones̻teβe]) Zuberoako udalerria da, Arbaila eskualdean dagoena.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Uhaitzandi ibaia udalerritik igarotzen da, herrigunea honen eskuinaldean geratzen delarik (zati batzuetan udalerriaren mendebaldeko muga da ibaia). Era berean, Auzet erreka ere igarotzen da udalerritik. Uhaitzandiren ibaiadarrak diren Ibarra (bertara isurtzen diren Ihixart eta Kokostegi errekastoekin batera) eta Ibargonea errekak ere daude udalerrian.

Udalerriak dituen 8,81&nbsp;km²-etatik 1,08&nbsp;km² basoz osaturik dago.

### Udalerri mugakideak 
* Mendikota iparraldean
* Arrokiaga ipar-ekialdean
* Barkoxe ekialdean
* Ozaze-Zühara hego-mendebaldean
* Iruri hegoaldean

## Historia 
Udalerria, Zuberoako bizkonderriaren menekoa zen baroierria izan zen. Abadia laiko hau dokumentuetan 1327an agertu zen lehen aldiz. Jaurerri hau jabez askotan aldatu zen, Lukutze, Armendaritz, Ahetze eta Aintziondoko jaunak izan ziren jabeak, besteak beste. Gazteluak *Aphalie* zuen izena eta hortik uste da *Abadie* terminoa jaio zela. 1710ean Zalgizeko Margaritak Uharteko jaunarekin, Gabriel, ezkondu zen, era honetan bere jabetzak familia horrenetara lotuz.

Zalgize-Donezteben bazen Arbailetako mezulari-zerbitzua edo *messagerie*, eta Joana Hoqui (Ahotsak proiekturako).]]
Zuberera da udalerriko berezko euskalkia. Luis Luziano Bonapartek Atharratzeko azpieuskalkian kokatu zuelarik herriko hizkera. 1968an, 205 euskaldun bizi ziren udalerrian, herriguneko biztanleen %80 eta sakabanatuen %90.

2010ean egindako inkesta baten arabera herritarren erdia baino gehiago euskaldunak ziren, zehazki %56,35a, hala era euskararen erabilera %23,97an mantendu zen.

### Literatura 
Arnaud Oihenarten olerkietan atzeman daiteke olerkari famatu zalgiztar bati erreferentzia, Zalgizeko Bertrand, nahiz eta bere jatorriko testurik ez den gordetzen gaur egun. Bertrand, higanota bera, kontseilari izan zen 1597an Nafarroako Kantzelaritzan eta 1608 eta 1627 artean, orduan Pauen zegoen Nafarroako Erresumako parlamentuko kide.

Era berean, uste da Bertrand-i esker lortu zituela Oihenartek Zalgizeko atsotitz bilduma, geroago, Jean Jaurgainek aurkitu zituena Oihenarten paperen artean eta Julio Urkixok argitaratu zituela ondoren Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkarian 1908ean. eta 2014an antolatu zituzten maskaradak, Iruriko gazteekin batera. Horrez gain, zalgiztarrek 1921ean eman zituzten maskaradak.

### Pastorala 
2015ean udalerriak *Pierra Lhande* pastorala (Annick Renaud-Coulon-ek idatzia) prestatu zuen, iruritarrekin batera.

### Kirola 
2007ko Frantziako Tourreko 16. etapa, uztailaren 25ean egindakoa eta Orthezetik Aubisquera zihoana, udalerritik igaro zuen.

## Ondasun nabarmenak 
* Zalgizeko San Martin eliza. Hiru puntako kanpandorrea dauka.
* Doneztebeko Doneztebe eliza. Barruan dauden objektu batzuk monumentu historiko gisa izendatuta daude.
* Apphatia etxea, Pierre Lhanderen familia etxea izan zena.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Sauguis_(Sauguis-Saint-Étienne,_Pyr-Atl)_église_trinitaire.JPG|Zalgizeko elizaren aurrealdea.
Fitxategi:Sauguis_(Sauguis-Saint-Étienne,_Pyr-Atl,_Fr)_L'église_trinitaire_coté_chevet.JPG|Zalgizeko elizaren atzealdea.
Fitxategi:Saint-Etienne_(Sauguis-Saint-Étienne,_Pyr-Atl,_Fr)_L'église.JPG|Doneztebe elizaren aurrealdea.
Fitxategi:Saint-Etienne (Sauguis-Saint-Étienne, Pyr-Atl, Fr) Portail de l'eglise flanqué d'anciennes stèles basques.JPG|Doneztebe elizaren sarrera.
Fitxategi:Sauguis-Saint-Étienne - Mairie - 1.jpg|Herriko etxea
Fitxategi:Apphatia zalgize.jpg|Apphatia jauregia
Fitxategi:Xiboroko maskaradak 2014 via Dantzan.jpg|Zalgize eta Iruriko maskaradak, Zalgize, 2014-02-02

## Zalgiztar-doneztebear ospetsuak 
* Bertrand Zalgize (XVI. - XVII. mendeak), idazlea.
* Marcel Queheille (1930ean jaioa), txirrindulari profesional ohia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zalgizeko atsotitz bilduma