Ada Lovelace

**Augusta Ada King, Lovelaceko kondesa** (Londres, Britania Handia, 1815eko abenduaren 10a – Marylebone, Londres, Britania Handia, 1852ko azaroaren 27a), jaiotzez **Augusta Ada Byron**, Historiako lehen programatzailea izan zela esan ohi da, programazio-lengoaia kontzeptu orokorra erabili zuen lehen emakumea izan zelako (baita lehen pertsona ere), edo makina bat kontrolatzeko lehen algoritmoa sortu zuelako. Ekuazio diferentzialak askatzeko gai zen Charles Babbageren konputagailu mekaniko aitzindariaren deskribapena osatzeagatik ere ezaguna da, baita besteak beste matematikaria eta ingelesezko idazlea ere. Garai hartan, beste emakume askorekin gertatu zen moduan, emakume honen lanari ez zitzaion garrantzi handirik eman bera bizi zen bitartean, izan ere, bere ideiak 1952an hasi ziren erabiltzen edo aplikatzen informatikako munduan (informatikan hobekuntzak egiteko).

Lovelace abizena, bere senarrarengandik zetorkion, Lovelace kondea izan baitzen senarra.

Lord Byron poeta famatuaren alaba izan zenez, batzuek iradoki izan dute hortik etorriko zitzaiola poesia munduaz zuen pasioa, nahiz eta Ada ez zen inoiz bizi bere aitarekin.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|400 px|Ada Lovelaceren zuhaitz genealogikoa
Augusta Ada Kingen gurasoak Lord Byron poeta eta Annabella Milbanke Byron izan ziren. Bikotea 1815ean ezkondu, eta urte berean, abenduaren 10ean, Ada jaio zen, Byrontarren alaba bakarra.

1816ko urtarrilaren 16an, Annabellak haurra bere gurasoengana eraman zuen, Byronek horrela nahi zuelako. Adak bi hilabete besterik ez zituen, gurasoak banandu egin ziren eta aitak ez zuen sekula bere zaintza eskatu. Apirilaren 21ean, sinatu zuten ezkontza bertan behera uzteko akta eta egun batzuk geroago Ingalaterratik alde egin zuen aitak. Ada bere amarekin joan zen bizitzera. Aita zortzi urte geroago hil zen Grezian. Beraz Adak ezin izan zuen ondo ezagutu bere aita.

Gurasoen banaketa haren ondorioz, ama urteetan saiatu zen poesia Adaren bizitzatik kanpo uzten, eta aldi berean matematika sartzen, horixe baitzen amaren pasioa. Baina azkenean, matematikan oso ona izateaz gain, poesia ere oso presente egon zen Adaren bizitzan. Amak oso zorrotz jokatu zuen Adaren ikasketetan matematika sartzeko, nahiz eta garai hartan oso arraroa zen emakume batek matematika ikastea.

Ama diruduna zenez unibertsitatera joan ahal izan zen Ada, nahiz eta garai hartan oso zaila zen, izan ere emakumeentzat oso zaila zen ikasketen munduan sartzea.

Matematika eta zientzia ikasi zituenean bere tutorea Augustus De Morgan izan zen, Londresko unibertsitateko matematikazko lehen irakaslea izan zena. Autodidakta, 1833an, amak Mary Sommerville aurkeztu zion eta bere tutore izan zen hau ere. Kontua da, arrazoiak arrazoi, heziketa matematiko eta zientifiko sendoa jaso zuela Adak. Garai hartan batere ohikoa ez zena emakumeen artean. Horrek ez zion imajinazioa kamustu, hala ere. Gazte zela gaixotu eta ohean pasatu zituen hiru urte. Bitarte hartan, hegan egiteko modu bat asmatzearekin amesten omen zuen. Eta amestu ez ezik, txorien anatomia sakon ikertu zuen bere ametsa egingarri egiteko ilusioz.

Zaldiketa, gimnasia eta dantzak ere gustuko zituen eta, 1833ko ekainaren 5ean, 17 urte zituenean, Dionysus Lardnerren hitzaldi batean, Charles Babbage-n berri izan zuen. 1828az geroztik, Babbage Cambridgeko unibertsitatean katedraduna zen. Babbage izango zen Adaren tutore berria eta gerora elkarrekin egingo zuten lan. Gaur egun, konputagailuen aita kontsideratzen dugun maisu hura liluratuta zegoen Adak makina haiekin zuen erraztasunaz. Programazioan hain ezagunak diren bigizta edo azpiprograma bezalako kontzeptuak garatu zituen emakume hark eta Babbagek beti aitortu zuen Adaren talentua, *The Enchantress of Numbers* deitzen ziolarik.

1835eko uztailaren 8an, 19 urte zituela, William King-ekin ezkondu zen, zortzigarren King baroiarekin, gerora Lovelaceko kondea izango zenarekin. Ada Augusta King izango zen handik aurrera, Lovelaceko kondesa eta hortik datorkio gaur egunean erabiltzen dugun izena: Ada Lovelace

## Charles Babbageren makina analitikoa eta Adaren ekarpenak 
eskuinera|thumb|Ada Lovelace
thumb|Charles Babbage
Gerora, garaiko hainbat matematikari eta zientzialari ezagutu zituen. Tartean  Cambridgeko Unibertsitateko Charles Babbage irakaslearekin izan zuen hartu-eman handia. Babbage-en helburuetako bat kalkulu matematikoak mekanizatuta egingo zituen makina bat asmatu eta eraikitzea zen, eta makina horrek txunditu zuen Ada. Horren inguruan eztabaidatuz gutun ugari trukatu zituzten batak eta besteak. Babbage-k garbi zeukan makina nola eraiki behar zen, baina erraldoia zen, eta baliabide faltak ez zion makina eraikitzerik ahalbidetzen.
* Microsoft Windowsen sistema eragilearen lizentziaren ziurtagirietan agertzen da Adaren aurpegia.
* 2012an, *Enchantress of Numbers* filma argitaratu zen.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Ada Lovelace child portrait Somerville College.jpg
Fitxategi:Ada Lovelace.jpg
Fitxategi:Ada Lovelace in 1852.jpg
Fitxategi:Ada Lovelace first computer programme letter.jpg
Fitxategi:Ada Lovelace blue plaque, Mallory Park 01.jpg
Fitxategi:Ada Countess of Lovelace plaque.jpg
Fitxategi:Ada Lovelace street, Herzliya.jpg
Fitxategi:Ada Lovelace sonnet The Rainbow Somerville College.JPG
Fitxategi:Ada Lovelace Day logo.gif
Fitxategi:Ada Lovelace cupcakes 01.jpg
Fitxategi:Ada Lovelace robot with heart.png

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Baum, Joan (1986), The Calculating Passion of Ada Byron, Archon, .
* Elwin, Malcolm (1975), Lord Byron's Family, John Murray.
* Essinger, James (2014), Ada's algorithm: How Lord Byron's daughter Ada Lovelace launched the digital age, Melville House Publishing, .
* Fuegi, J; Francis, J (October–December 2003), "Lovelace & Babbage and the creation of the 1843 'notes'" (PDF), Annals of the History of Computing, 25 (4): 16–26, doi:10.1109/MAHC.2003.1253887, S2CID 40077111, archived from the original (PDF) on 15 February 2020.
* Hammerman, Robin; Russell, Andrew L. (2015), Ada's Legacy: Cultures of Computing from the Victorian to the Digital Age, Association for Computing Machinery and Morgan & Claypool, doi:10.1145/2809523, .
* Isaacson, Walter (2014), The Innovators: How a Group of Hackers, Geniuses, and Geeks Created the Digital Revolution, Simon & Schuster.
* Kim, Eugene; Toole, Betty Alexandra (1999). "Ada and the First Computer". Scientific American. 280 (5): 76–81. Bibcode:1999SciAm.280e..76E. doi:10.1038/scientificamerican0599-76.
* Lewis, Judith S. (July–August 1995). "Princess of Parallelograms and her daughter: Math and gender in the nineteenth century English aristocracy". Women's Studies International Forum. 18 (4): 387–394. doi:10.1016/0277-5395(95)80030-S.
* Marchand, Leslie (1971), Byron A Portrait, John Murray.
* Menabrea, Luigi Federico (1843), "Sketch of the Analytical Engine Invented by Charles Babbage", Scientific Memoirs, 3, archived from the original on 15 September 2008, retrieved 29 August 2008 With notes upon the memoir by the translator.
* Miller, Clair Cain. "Ada Lovelace, 1815–1852," New York Times, 8 March 2018.
* Moore, Doris Langley (1977), Ada, Countess of Lovelace, John Murray, .
* Moore, Doris Langley (1961), The Late Lord Byron, Philadelphia: Lippincott, , OCLC 358063.
* Stein, Dorothy (1985), Ada: A Life and a Legacy, MIT Press Series in the History of Computing, Cambridge, MA: The MIT Press, .
* Toole, Betty Alexandra (1992), Ada, the Enchantress of Numbers: A Selection from the Letters of Ada Lovelace, and her Description of the First Computer, Strawberry Press, .
* Toole, Betty Alexandra (1998), Ada, the Enchantress of Numbers: Prophet of the Computer Age, Strawberry Press, .
* Turney, Catherine (1972), Byron's Daughter: A Biography of Elizabeth Medora Leigh, Scribner, 
* Woolley, Benjamin (February 1999), The Bride of Science: Romance, Reason, and Byron's Daughter, AU: Pan Macmillan, , retrieved 7 April 2013.
* Woolley, Benjamin (February 2002) [1999], The Bride of Science: Romance, Reason, and Byron's Daughter, McGraw-Hill Ryerson, , retrieved 7 April 2013.
* Jennifer Chiaverini, 2017, Enchantress of Numbers, Dutton, 426 pp.
* Christopher Hollings, Ursula Martin, and Adrian Rice, 2018, Ada Lovelace: The Making of a Computer Scientist, Bodleian Library, 114 pp.
* Miranda Seymour, 2018, In Byron's Wake: The Turbulent Lives of Byron's Wife and Daughter: Annabella Milbanke and Ada Lovelace, Pegasus, 547 pp.
* Jenny Uglow (22 November 2018), "Stepping Out of Byron's Shadow", The New York Review of Books, vol. LXV, no. 18, pp. 30–32.
* Kanpo estekak
* Ada Lovelaceri buruzko artikulua *Argia*n
*  Calculating Ada: The Countess of Computing (bideoa)
*  Ada Lovelaceren istorio liluragarria (bideoa)
* https://web.archive.org/web/20180313032209/https://www.muyhistoria.es/contemporanea/articulo/ada-lovelace-la-primera-programadora-informatica-831452174403
* https://elpais.com/especiales/2018/mujeres-de-la-ciencia/ada-lovelace.html
* http://www.publico.es/culturas/ada-lovelace-mujer-invento-informatica.html
* https://mujeresconciencia.com/2014/12/10/ada-lovelace-pionera-en-programacion/
* http://www.actitudfem.com/tecnologia/nuevo/ciencia/historia-de-ada-lovelace
* http://www.ibercivis.es/precursores-ada-lovelace-adelantada-de-la-computacion/