open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sexu-adikzio

**Sexu-adikzioa** sexu-aktibitatean, bereziki sexu-harremanetan, parte hartze konpultsiboa ezaugarritzen duen egoera bat da, ondorio negatiboak izan arren.

Sexu-adikziorako modelo diagnostiko baten aldekoek desordena hipersexualaren barnean sexuarekin zerikusia duten hainbat desordenetako bat dela uste dute. Sexu-adikzio terminoa beren sexu-joerak, desirak edo pentsamenduak kontrolatzeko gai ez direla dioten pertsonei buruz hitz egiteko erabiltzen da. Hipersexualitatea (ninfomania eta satiriasia), erotomania eta parafiliekin loturiko nahasmenduak portaera patologiko honek sinonimoak dira.

Sexu-adikzioa kontzeptua eztabaidagarria da. Psikiatren, psikologoen, sexologoen eta beste espezialista batzuen artean sexu-jokabide konpultsiboak adikzio bat diren ala ez eztabaida handia dago, eta, ondorioz, haren sailkapena eta diagnostiko posiblea. Animalien ikerketak ezarri duenez, jokabide sexual konpultsiboa animalia laborategietan drogamenpekotasuna eragiten duten mekanismo transkribatzaile eta epigenetiko berberetatik sortzen da; hala ere, 2018an, sexu-adikzioa ez da diagnostiko kliniko bat, ez DSM, ez GNS gaixotasunen sailkapen medikoetan, ez eta mediku-gaixotasunetan ere. Batzuek sexua bezalako pertsona arruntei kontzeptu horiek aplikatzea problematikoa izan daitekeela argudiatzen dute, eta giza sexualitatea bezalako eredu medikoak aplikatzeak jokabide normalak patologizatzeko balio dezakeela iradokitzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esteribarko udaletxea

**Esteribarko udaletxea** Esteribar nafar udalerriko udaletxea da.

Esteribarko Udalaren egoitza da eta Zubiri kontzejuan kokatuta da.

## Historia 
Eraiki berria, 1950. urte inguruan egina eta erabilera askotarako erabilia. Errepidearen oinean dago. Bala-oinplanoa, bi goragune eta atikoa ditu. Bere arkitektura bolumen eta forma joko batean oinarritzen da, gune horretako berezitasunetik nabarmen ezberdina dena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Esteribar

## Kanpo estekak
Helmholtz

**Helmholtz** Eibarren 20. mendean lan egin zuen enpresa bat izan zen, elektragailuak egin zituena, bereziki ezaguna bere organo elektronikoengatik.

## Historia 
Helmholtz Armeria Eskolako hiru ikasle ohik sortu zuten, José Luis Elorza eta José eta Jesús Ibazeta anaiek. 

Organo elektroniko sinple batzuk sortu zituzten lehenbizi, baina Hammond organo bat gertutik azterturik (Ermuko parrokoak utzita), haren kontrako ingeniaritza eginez antzeko produktu bat sortzea erabaki zuten. 1961an bi modelo kaleratu zituzten, *Unda Maris* izenekoa 61 teklako ilara batekin, eta *Stella Maris* delakoa, teklatu maila birekin eta pedalak barne. Helmholtz izena erabaki zuten Hermann von Helmholtz fisikariaren omenez, zeinak doinu musikalak eta elektrizitatea aztertu zituen.
ezkerrera|thumb|250x250px|Helmholtz telebista bat, Eibarren egina.
Organoez gain, telebistak eta kariloi elektronikoak ere sortu zituzten.

Guztira 50 bat organu ekoitzi zituzten; haiek saltzeko arazoak zirela eta, Espainiako Gobernu frankistak hartu zuen produkzioaren ardura. Halere, operazioa ez zen ondo atera; ekoizleek oso gutxi kobratu zuten, eta enpresa itxi behar izan zuten. 2021 urtean -organoaren sorreraren 60. urteurrenean- musika emanaldi berezi bat egin zen Eibarren Helmholtz organuak gogoratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kleptomania

**Kleptomania** edo **lapurreta patologikoa** bulkaden kontrolaren nahasmendua da: pertsonak lapurtzeko behar edo joera gaindiezina sentitzen du, horretarako premia ekonomikorik edo arrazoi kontzienterik izan gabe. Jokabidearen aurretik gero eta antsietate handiagoa dago, eta nahi den objektua eduki eta berehala arintzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erotomania

**Erotomania** edo **Clerambaulten sindromea** *DSM-5* manualean delirio-nahasmenduaren azpimota gisa agertzen den ezohiko buru-nahasmendua da. Nahasmendu paranoide hori ez da oso ohikoa, eta gizabanako baten eldarnioengatik bereizten da, beste pertsona bat haiekin maiteminduta dagoela uste dutenak. Nahasmendu hori (baina ez bakarrik) lotsatiak, mendekoak eta sexu-esperientziarik gabekoak diren emakumezko pazienteetan maizago ikusten da. Bere buruari egindako iruzurraren xedea, normalean, gizon bat da, eta ezin dute lortu, estatus sozial edo finantzario handia duelako, ezkonduta dagoelako edo interesik ez duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maiteminezko apetaldi

[thumb|right|230px|*[Mahābhārata*ren ilustrazioa, Ulupik Arjunarekiko maiteminezko apetaldia sentitzen du]]
**Maiteminezko apetaldia** edo **zoraldia** egoera emozional bat da, grina irrazional batek eramaten duena, batez ere norbaitenganako mendekotasuna eragiten duen maitasun batek. Maiteminezko apetaldiaren ezaugarriak honako hauek dira: larrialdia, intentsitatea, sexu-desira eta/edo antsietatea, non bata bestearekiko muturreko xurgapena dagoen. Gaztetasunarekin lotzen da eskuarki, eta infantilismoa adierazten du.

## Bibliografia 
* Galimberti, Umberto: *Diccionario de Psicología*. Siglo XXI, 2002
* Glencoe/McGraw-Hill: *Whitney, DeBruyne, Sizer-Webb, Health: Making Life Choices*. 2000. (494-496. orr.)
* Harville, H. PhD.: *Keeping the Love You Find*. New York: Pocket Books. 1992.

## Kanpo estekak
Ludopatia

**Ludopatia** edo **joko-irrika patologikoa** bulkaden kontrolaren nahasmendua da. Larrialdi psikologiko eta kontrolaezinaren ondorioz, kasino batean edo beste apustu-sistema batean jokatu eta apustu egitera behartuta dago pertsona, modu iraunkorrean eta progresiboan, eta modu negatiboan eragiten die bizitza pertsonalari, familiakoari eta profesionalari. Ludopatiaren ezaugarria bulkadak kontrolatzeko zailtasuna da. Ausazko joko baten edo gehiagoren praktika konpultsiboan agertzeko joera du. Menpekoaren eguneroko bizitzari eragin diezaioke, eta familia, sexua edo elikadura bigarren mailako zerbait izatera igaro daiteke. Horregatik, ez da bizio batekin nahastu behar, ludopatia gaixotasun kroniko larria baita, adikzioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erruminazio

thumb|Erruminazioa egonezinarekin oso lotuta dago.

**Erruminazioa** pertsona batek berarekiko arrotzak balira bezala bizi dituen uneko egoera edo gaien inguruan behin eta berriz gogoeta egitera daraman nahasmendu psikikoa da. Mentalki osasuntsuak diren pertsonengan eta nahasmendu motaren bat duten pertsonengan gertatzen da erruminazioa, baina azken horietan intentsitate handiagoz gertatzen da eta bere egoera larriagotu dezake eta bulkaden kontrolaren nahasmendu bilakatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merizismo

**Merizismoa** edo **erruminazioa** elikadura-portaeraren nahasmendua da, haurtzaroan agertu ohi dena: irentsitako janariak berriro ahoratzen, mastekatzen eta irensten dira. Merizismoaren diagnostikoa ez da inbaditzailea eta norbanakoaren historialean oinarritua dago. Tratamendua eraginkorra da, % 85 baino gehiagok tratamenduari positiboki erantzuten diotenak, tartean haurrak eta mentalki desgaituak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clément Mouamba

**Clément Mouamba** (Sibiti, 1943ko azaroaren 13a - Paris, 2021eko urriaren 29a) kongoar politikaria izan zen. Kongoko Errepublikako lehen ministroa izan zen 2016tik 2021era.

1992tik 1993ra Finantza ministro izan zen Pascal Lissoubaren gobernuan. Kongoko Errepublikako gerra zibilaren ondoren, Mouamba erbesteratu egin zen. 2015ean, oposizioko alderdia utzi eta Kongoko gobernuarekin izandako elkarrizketetan parte hartu zuen, Konstituzioa aldatzeko. 2016an Denis Sassou-Nguesso presidenteak lehen ministro izendatu zuen.
Maryna Aleksiiva

**Maryna Antonivna Aleksiiva**, ukraineraz Марина Антонівна Алексіїва, (Kharkiv, Kharkiveko oblasta (Ukraina), 2001eko maiatzaren 29a) igeriketan aritzen den kirolari ukrainiarra da. Bera bezala igeriketa sinkronizatuan, Ukrainako taldearekin, lehiatzen den Vladyslava Antonivna Aleksiiva-ren ahizpa bikia da. 
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen Ukrainako taldearekin, ROCeko taldearen (urrezkoa) eta Txinakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Ukrainako taldea: Maryna Aleksiiva, Vladyslava Aleksiiva, Marta Fedina, Katerina Reznik, Anastasia Savtxuk, Alina Xinkarenko, Ksenia Sydorenko eta Jelizaveta Jakhno-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Trikotilomania

**Trikotilomania** bulkaden kontrolaren nahasmendua da. Trikotilomania ohitura edo portaera errepikakor eta jarkiezina da, ilea edo biloak gorputzeko hainbat lekutatik erauzteko. Trikotilomania duten pertsonen % 99,8k ilea ilearen sustraian dagoen ile-folikulutik erauzten dute; horregatik, trikotilomania ahalik eta azkarren tratatu behar da. Jokabidearen nahaste gisa defini daiteke, ilearen arrankatze konpultsiboan ager daitekeena, ilea txikitatik burusoil larriraino galduz. Terminoa François Henri Hallopeau dermatologo frantsesak proposatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Fedina

**Marta Vadymivna Fedina**, ukrainieraz Марта Вадимівна Федіна, (Kharkiv, Kharkiveko oblasta (Ukraina), 2002ko otsailaren 1a) igeriketan aritzen den kirolari ukrainiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko bi domina eskuratu zituen; bikotekako modalitatean, Anastasiya Savchuk herrikidearekin batera, ROCeko bikotearen (urrezkoa) eta Txinakoaren atzetik (brontzezkoa) sailkatu zen. Brontzezko domina eskuratu zuen ere Ukrainako taldearekin, ROCeko taldearen (urrezkoa) eta Txinakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Ukrainako taldea: Maryna Aleksiiva, Vladyslava Aleksiiva, Marta Fedina, Kateryna Reznik, Anastasia Savtxuk, Alina Xinkarenko, Ksenia Sydorenko eta Jelizaveta Jakhno-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Remington College

**Remington College** Estatu Batuetako unibertsitate pribatuen talde bateko 16 campusek erabiltzen duten izen arrunta da. Remington College-k 16 campus ditu AEBetako hainbat estatutan. Lotutako erakunde batzuk 1940ko hamarkadatik daude martxan.

Campus zaharrena Lafayette-ko (Louisiana) Spencer Business College ohia da, 1940an sortua. Campus berriena Columbian dago, Hego Carolinan. Remington College-k Lake Mary-n (Florida) du egoitza. Remington College-k campusaren arabera aldatzen diren gradu eta diploma programak eskaintzen ditu negozioak, informazioaren teknologiak, justizia penala, elektronika, arte grafikoak, edertasuna eta osasun zientziak barne.

## Campusak 
* Sarean, Urrutiko Ikaskuntza
* Baton Rouge, Louisiana
* Shreveport (Louisiana)
* Lafayette (Louisiana)
* Cleveland, Ohio
* Columbia, Hego Carolina
* Dallas, Texas
* Fort Worth, Texas
* North Houston (Greenspoint), Texas
* Houston hego-ekialdean (Webster), Texas
* Knoxville, TN
* Little Rock, Arkansas
* Memphis, Tennessee
* Mobile, Alabama
* Nashville, Tennessee

## Online graduko programak 
Remington College-k 2009ko urrian 40 estatu baino gehiagotako ikasleentzako lineako programak iragarri zituen.

## Akreditazioa 
Remington College 1987az geroztik AEBetako goi mailako hezkuntza komunitatearen parte da. Campus bakoitza Karrerako Eskolen eta Ikastetxeen Egiaztatze Batzordeak (ACCSC) akreditatuta dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egia-taula

**Egia-taula** edo **egiazkotasun taula** logikan erabiltzen den taula bat da, formula baten interpretazio posible guztiak aztertzen dituena, formulan ageri diren aldagai guztiak erabiliz. Taula honek zutabe bat dauka aldagai bakoitzerako eta azken zutabe bat formula logikoen emaitza posible guztiak adierazteko. Ilara bakoitzean aldagaien konbinazio posible bat ageri da.

Egia-taula ezaguna egin zen Ludwig Wittgensteinek 1921ean argitaratutako*Tractatus Logico-Philosophicus* liburuarekin, baina ia 30 urte lehenago Charles Sanders Peircek erabili zuen.

## Lotura logikoak 
### Ukapena 
Ukapenak edo ezeztapenak egia dena gezur bihurtzen du eta gezurra dena egia bihurtzen du.

### Konjuntzioa 
Egia ematen du biak egia badira.

### Disjuntzioa 
Egia ematen du gutxienez bietako bat egia bada.

### Inplikazioa 
Egia ematen du lehenengoa egia bada eta bigarrena egia bada edo lehenengoa egia bada. Gezurra emateko aukera bakarra lehenengoa egia izatea eta bigarrena gezurra izatea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Things I Never Told You

***Things I Never Told You*** (), 1996ko Isabel Coixet kataluniarrak zuzendutako amodiozko komedia dramatikoa da.  Lili Taylor, Andrew McCarthy, Peggy West, Leslie Mann, Sherilyn Lawson, Linda Ruth Goertz, Kathryn Hurd, Chanda Watts, Kathleen Edwards, Alexis Arquette eta Seymour Cassel aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
AEB, Oregongo udalerri batean, Don Henderson (Andrew McCarthy) lanbidez etxebizitza saltzailea den eta bete denbora librean Itxaropenaren Telefonoan boluntario gisa zerbitzua ematen duen gizasemea da. Ann (Lili Taylor) argazkilaritza eta bideogintza artikuluen denda batean lan egiten duen neska gaztea da, egun batez Pragan dagoen mutilagunaren telefono deia jaso eta jada maite ez duela eta harremanarekin amaitu nahi duela esango dio. Nahigabearen ondorioz bere buruaz beste egiten saiatuko da, ta ospitalean osatzen dagoela Itxaropenaren Telefonoaren zenbakia emango diote, hara deitu, Donekin hizketa egin eta bien arteko harreman berezi bat sortuko da, aldi berean bien bizitzetan aldaketak gertatuz. Bestalde, Annek bere mutilaguna berreskuratzeko asmoz inoiz esan ez dizkion gauzak kontatzen dituen bideo bat grabatuko du. 

## Aktoreak 
*Lili Taylor: Ann
*Andrew McCarthy: Don Henderson
*Peggy West: Kameradun emakumea
*Leslie Mann: Laurie
*Sherilyn Lawson: Izozkidun emakumea
*Linda Ruth Goertz: Aurora
*Kathryn Hurd: Muriel
*Debi Mazar: Diane
*Chanda Watts: Annen erizaina
*Kathleen Edwards: Lewis doktorea
*Alexis Arquette: Paul
*Seymour Cassel: Frank
*Karen Johnson Miller: Emaztea

## Kanpo estekak
Judgment Night (filma)

***Judgment Night*** (euskaraz *Gaueko Epaiketa*), 1993ko Stephen Hopkins britainiarrak zuzendutako ekintza-thriller film bat da. Emilio Estevez, Cuba Gooding Jr., Denis Leary, Stephen Dorff eta Jeremy Piven aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Chicago, parranda gau batez, lau mutil gaztek (Emilio Estevez, Cuba Gooding Jr., Jeremy Piven eta Stephen Dorff) gauez kaletik dabiltzala Fallon (Denis Leary) gangsterraren agindupeko morroiek burututako hilketa baten lekuko izango dira. Bere krimenen lekukorik bizirik utzi nahi ez duen gizatzar gupidagabea...

## Aktoreak 
* Emilio Estevez: Frank Wyatt
* Cuba Gooding Jr.: Mike Petersonrd
* Denis Leary: Fallon
* Stephen Dorff: John Wyatt
* Jeremy Piven: Ray Cochran
* Peter Greene: Sykes
* Everlast (kredituetan Erik Schrody): Rhodes
* Michael DeLorenzo: Teddy
* Christine Harnos: Linda Wyatt

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gūzen to Sōzō

2021eko Ryūsuke Hamaguchi japoniar zinema zuzendariaren amodiozko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Filma hiru istorio edo fabulek osatzen dute, eta hiruretan emakumeak dira protagonista: maitasun triangelu batean murgilduko diren bi adiskide; sedukzio jolas betean erabat barne biluziko den emakumea; eta, elkarren ezezagun izanik, bestearen presentzian iraganeko mamuak ikusiko dituzten beste bi emakume. Goxotasuna eta sarkasmoa kontrastean, hiru istorioen bidez Japoniako klase ertainaren erretratua egingo du egileak, beldurren, etsipenen eta damuen galeria unibertsal bat haizatuz.

## Aktoreak 
* Kotone Furukawa: Meiko
* Ayumu Nakajima: Kazuaki Kubota
* Hyunri: Tsugumi Konno
* Kiyohiko Shibukawa: Segawa
* Katsuki Mori: Nao
* Shouma Kai: Sasaki
* Fusako Urabe: Moka Natsuko
* Aoba Kawai: Nana Aya

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eternals (filma)

***Eternals*** 2021eko Chloé Zhao txinatar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko filma da.

## Sinopsia 
Milaka urtetan ezkutuan Lurrean bizi izan diren izaki alienigenak dira Eternal-ak. Gertakizun ezusteko batek itzalpetik ateratzera behartuko ditu, eta gizakien etsairik handienen aurka borrokatuko dira, Deviants-en aurka, alegia. 

## Aktoreak 
* Gemma Chan: Sersi
* Richard Madden: Ikaris
* Kumail Nanjiani: Kingo
* Lia McHugh: Sprite
* Brian Tyree Henry: Phastos 
* Lauren Ridloff: Makkari
* Barry Keoghan: Druig
* Don Lee: Gilgamesh
* Gil Birmingham: 
* Harish Patel: 
* Kit Harington: Dane Withman
* Salma Hayek: Ajak
* Angelina Jolie: Thena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Many Saints of Newark

***The Many Saints of Newark*** 2021eko Alan Taylor estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. *The Sopranos* serie entzutetsuaren prekuela da, eta Tony Soprano New Yorkeko gangster gaztearen bizitzan oinarrituta dago. Filmaren gidoia David Chasek idatzia da, HBOko seriearen egileak berak idatzia, alegia. Michael Gandolfinik hotzikarak eragiten ditu protagonistaren larruan.

## Aktoreak 
* Alessandro Nivola: Richard "Dickie" Moltisanti
* Leslie Odom Jr.: Harold McBrayer
* Jon Bernthal: Giovanni "Johnny Boy" Soprano
* Corey Stoll: Corrado Junior Soprano
* Michael Gandolfini: Anthony "Tony" Soprano
* Ray Liotta: "Hollywood Dick" Moltisanti / Salvatore "Sally" Moltisanti
* Vera Farmiga: Livia Soprano
* Billy Magnussen: Paulie "Walnuts" Gualtieri
* Michela De Rossi: Giuseppina Moltisanti
* John Magaro: Silvio Dante
* Joey Diaz: Buddah
* Lesli Margherita: Iris Balducci
* Michael Imperioli: Christopher Moltisanti
* Gabriella Piazza: Joanne Moltisanti

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sumendien Parke Naturala

**Sumendien Parke Naturala** () Lanzaroten dagoen parke naturala da. 10.158 hektarea ditu Tinajo, Tías eta Yaiza udalerrietako lursailak barne hartuz. 1987ko ekainaren 19an izendapena jaso zuen. Timanfayako Parke Nazionalaren mendebaldeko muga inguratzen du.

Jatorri bolkanikoko lursaila da, laba solidotzearen ondorioz sortutako formazio bitxiak dituena. Landaretza oso urria da, XVIII. eta XIX. mendeko azken erupzioen aurreko material zaharrenen eremuetan izan ezik. Han likenak ugaritzen dira, eta ia ehun espezie ezberdin daude. Eremu freskoenetan *Aizoon hispanicum* eta *Aeonium lancerottense* espezietako landareak ugariak dira. Faunari dagokionez, narrastiak eta hegaztiak dira nagusi, eta ondo egokitu dira parkearen aparteko baldintzetara.

## Kanpo estekak
Doctor Portuondo

***Doctor Portuondo*** 2021eko espainiar telesaila da, Carlo Padialek Filminentzat egina.

## Sinopsia 
Kezka eta trauma pertsonalak lantzera psikologoaren kontsultara joaten hasi berria den gizon gazte bat da istorio honetako protagonista. Telesailaren sarrerako kredituetan agertzen dira Sartre, Freud, psikoanalisia... eta horiek dira kontakizunaren ardatz nagusiak. Protagonistak bere fobiez hitz egiten dio Portuondori, buru osasuneko profesionalari: sexua, indarkeria, filosofia, espiritualtasuna... tankera horretako gaiek buruhausteak eragiten dizkiote, eta sortzaileek kutsu komikoz zipriztindu dute horietako bakoitza.

## Aktoreak 
* Elisabet Casanovas
* Olivia Delcán: Estela
* Jorge Perugorría: Doctor Portuondo
* Berto Romero
* David Pareja
* Liliana Cabal: idazkaria
* Nacho Sánchez
* Arturo Valls
* Llimoo
* Judit Martin
* Carles Gras: gaixoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Todo lo otro

***Todo lo otro*** 2021eko espainiar telesaila da, Abril Zamorak HBO Maxentzat egina.

## Sinopsia 
Dafnek lan aspergarri bat dauka, mutil-lagunak utzi berri du eta, hori gutxi balitz bezala, bere lagun onenaz maitemindu dela ohartuko da. Madrilen giroturiko telesail honek iragazki eta epairik gabe kontatzen ditu 30 urte inguruan dabilen lagun talde baten bizipenak, euren lekua bilatu nahian aurrera egin, eta amesten zuten bizitza lortu ez duten pertsona horien abenturak.

## Aktoreak 
* Abril Zamora: Dafne
* Juan Blanco: César
* David Matarín: Yerai
* María Maroto: Eva
* Nuria Herrero: Amaya
* Bea de la Cruz: Raquel
* Marta Belenguer: Aurora
* Andrea Guasch: Martina
* Pepe Lorente: Juancho
* Raúl Mérida: Manuel
* Miguel Bernardeau: Pablo 
* Alberto Casado: Narratzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chapelwaite

***Chapelwaite*** 2021eko estatubatuar beldurrezko telesaila da, Peter eta Jason Filardik Epixentzat egina. Stephen Kingen "Jerusalem's Lot" eleberri motzean oinarrituta, 1850eko hamarkadan giroturik dago.

## Sinopsia 
Charles Boone kapitaina Maineko herri txiki bateko antzinako etxe batera joango da bizitzera, haren emaztea modu misteriotsuan itsasoan hil ostean. Chapelwaite detektibea gertakaria ikertzen hasiko da, eta, bidean, Boonen familia belaunaldiz belaunaldi estutu duten sekretu ilunak ezagutuko ditu.

## Aktoreak 
* Adrien Brody: Captain Charles Boone
* Emily Hampshire: Rebecca Morgan
* Jennifer Ens: Honor Boone
* Sirena Gulamgaus: Loa Boone
* Ian Ho: Tane Boone
* Eric Peterson: Samuel Gallup
* Christopher Heyerdahl: Jakub
* Julian Richings: Phillip Boone
* Steven McCarthy: Stephen Boone
* Gord Randas: Minister Burroughs

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Cavendish-Bentinck (Portlandeko III. dukea)

**William Cavendish-Bentinck, Portlandeko III. dukea** (Nottinghamshire, 1738ko apirilaren 14a - Westminster, 1809ko urriaren 30a) britainiar whig eta tory politikaria izan zen. Britainia Handiko lehen ministroa izan zen 1783an eta Erresuma Batuko lehen ministroa izan zen 1807tik 1809ra.

1761ean Legebiltzarreko kide hautatu zuten eta aita hil ondoren Lorden Ganberan sartu zen. 1783an koalizio gobernu bat zuzendu zuen. Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerrari amaiera eman zion Parisko Ituna sinatu zuen. Gobernuak urte horretan bertan dimisionatu zuen Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren erreformak porrot egin ondoren.

Frantziako Iraultzaren ondoren Charles James Foxekin hautsi eta 1794an Barne ministro izendatu zuen Pitten aldera pasa zen.

1807 eta 1809 artean lehen ministro izan zen berriz, Napoleondar gerretan britainiar isolamendu garaian, baina baita bere berreskurapenaren hasieran ere.

Oxfordeko Unibertsitateko kantzilerra izan zen 1792tik 1809ra.

Elisabet II.a Erresuma Batukoa erreginaren arbasoetako bat da.
Malaboko Euskal Etxea

**Malaboko Euskal Etxea**, ofizialki **Bat Eginez**, Ekuatore Gineako Malabo hiriburuan dagoen euskal etxe bat da. 2021ean sortua, euskal herritarrek eta Euskal Herriarekin lotura duten ekuatoreginearrek osatzen dute elkartea. 

## Historia 
Euskal etxea sortzeko ideia 2018ko irailean bururatu zitzaion bertan bizi zen euskal herritar talde bati. Haiekin batera, jatorri euskalduneko zenbait ekuatoreginear eta garai batez Euskal Herrian bizitako beste horrenbeste ekuatoreginear batu ziren proiektura. Horrelaxe errotu zen Ekuatore Gineako euskal diaspora taldea.

Joxe Albaro Fernandez Oihartzabal izan zen Euskal Etxearen bultzatzaile, sortzaile eta gidari nagusia, eta 2022ko urte berri egunean hil zen bat batean.

COVID-19 pandemia garaian izan bazen ere lehenengo zita gastronomikoa arrakastatsua izan zen oso. 

## Jarduerak 
Bat Eginez Euskal Etxearen sorreran honako jarduerak aurreikusi ziren:

* Hileroko poteoa
* Asteburuetako irteerak
* Herri afariak
* Aberri Eguna
* Olentzeroren etorrera

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
* DIASPORA SOLAS EUSKAL IRRATIETAN!   Joxe Albaro Fernandez Oihartzabalekin elkarrizketa.  Irulegi Irratia.  [30' 50tik 40' 48raino]
Jelizaveta Jakhno

**Jelizaveta Serhiivna Jakhno**, ukraineraz Єлизавета Сергіївна Яхно, (Donetsk, Donetskeko oblasta (Ukraina), 1998ko ekainaren 4a) igeriketa sinkronizatuan aritzen den kirolari ukrainiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina eskuratu zuen Ukrainako taldearekin, ROCeko taldearen (urrezkoa) eta Txinakoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatzen zuten Ukrainako taldea: Maryna Aleksiiva, Vladyslava Aleksiiva, Marta Fedina, Kateryna Reznik, Anastasia Savtxuk, Alina Xinkarenko, Ksenia Sydorenko eta Jelizaveta Jakhno-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Julio Peña Fernández

**Julio Peña Fernández** (Donostia, 2000ko uztailaren 15a - ) donostiar aktore eta abeslaria da, *Bia* eta *Acacias 38* saioetan egindako lanagatik ezaguna dena besteak beste.

## Bizitza 
Julio Peña Fernández Donostian jaio zen 2000. urtean, nahiz eta Madrilen hazi. Bertan hainbat interpretazio ikastaro egin zituen hiriko zenbait akademiatan. Arreba bat eta bi anaiorde ditu, bata aitaren aldetik eta bestea amaren aldetik.

## Ibilbidea 
2012tik hainbat antzezlanetan parte hartu du: *The Nightmare Before Christmas (2012), Miles gloriosus (2013), Spamalot (2014), Mamma Mia! (2015)* eta *Los Pelópidas (2016);* baita hainbat musikaletan ere, esaterako, *Alicia en el país de las maravillas (*Alizia Lurralde Harrigarrian) (2017), *Corpse Bride* (2018) eta *Moulin Rouge!* (2018) Teatro Arcadia antzokian.

2018an, Isabel Souzarekin batera, *Disney Channel Latinoamérica*ko *Bia* telesailean parte hartzeko hautatu zuten, Manuel Gutiérrez Quemola-ren paperarekin. Paper hori Madrilgo Jana antzerki eskolan zegoela lortu zuen. Telesailaren ekoizleak, pertsonaia nagusia aurkitu asmoz, casting bat egitera joan ziren aipatutako eskolara. Peñak hasieran ez zuen bertan parte hartzeko asmorik, baina, azkenean probak gaindituta, kontratatu zuten, eta Buenos Airesera lekualdatu zen, bertan ekoitzi baitzuten telesail hura. Bere antzezpenari esker, Mexikoko ''Kids' Choice Awards* sarietan telebistako aktore gogokoena izateko proposatu zuten, eta baita 2021eko *Premios Lo Más Escuchado* sarietan ere, urteko aktore gisa, eta, azkenik, Brasilgo *SEC Awards* sarietan nerabe telesaileko aktore bezala.

2021eko urtarrilean, TVEko *Acacias 38* telesailean sartu zen, Guillermo Sacristán pertsonaiarena eginez, harik eta telesaila amaitu zen arte, urte bereko maiatzean. Urte horretan bertan, bi antzezlanetan aritu zen: *Something Rotten!* musikalean, Madrilgo Teatro Arapiles antzokian estreinatuta, eta *Embrague* antzezlanean, Raúl Barrancok idatzia eta Jacobo Muñozek zuzendua.

2021eko otsailean, Disney+ek argitaratutako *Bia: un mundo al revés* telesail berezian parte hartu zuen, telesailaren bi denboraldien ostean, amaiera gisa erabili zutena.

2021eko irailean, Aitanaren «Berlín» abestiaren bideo musikatuan parte hartu zuen, Aitanaren amodiozko desira hezurmamituz; alegia, Miguel.

2022an, Netflixeko *A través de mi ventana* filmako protagonistaren papera egin zuen, Ares Hidalgo izenpean. Filma Ariana Godoy idazle venezuelarrak idatzitako *best-seller*ean oinarritzen da.

2023ko ekainean, Ares Hidalgoren papera errepikatu zuen *A través del mar* filman, Netflixen eskutik hau ere.

Gainera, 2023an, *La Casa de Papel* telesailaren *Berlin* deituriko *spin-off-''ean protagonisten artean aritu zen, aipaturiko biak, berriz ere, Netflixek ekoitziak. Azken honetan, besteak beste, Pedro Alonso, Begoña Vargas eta Michelle Jenner aktoreekin aritu zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Bideoklipak 
## Kanpo estekak
Francisco Marín

**Francisco Marín Sola** (Cárcar,  - Manila, ) nafar erlijioso eta teologoa izan zen, «el Sabio Marín» deitua. 1897an domingotar bihurtu, Filipinetara bidali eta bertan apaiz bilakatu zen. «Ciencia Tomista» (1911-22) eta «Revue Thomiste» (1914) aldizkarietan artikuluak idatzi zituen.

## Kanpo estekak
Natalia Istxenko

**Natalia Sergeievna Istxenko** errusieraz Наталья Сергеевна Ищенко, (Smolensk (Errusia), 1986ko apirilaren 8a) igeriketa sinkronizatuan aritzen den kirolari errusiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezko domina eskuratu zuen Errusiako taldearekin,Txinako taldearen (zilarrezkoa) eta Japoniakoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. Hauek osatzen zuten taldea: Natalia Istxenko, Svetlana Romaxina, Aleksandra Patskevitx, Alla Xixkina, Elena Prokofieva, Helena Topilina, Maria Xurotxkina, Svetlana Kolesnitxenko eta Vlada Txigiriova-k.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Nary Ly

**Nary Ly** (1972ko ekainaren 6a) kanbodiar zientzialaria eta atleta da, distantzia luzeko lasterketetan espezializatua. Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Kanbodiako lehenbiziko maratoilaria izan zen, 2016an, Rio de Janeiron.

## Bizitza 
Khmer Gorrien erregimen genozida pairatu zuen haurtzaroan, eta familiatik bereizia izan zen. Vietnamgo errefuxiatu eremu batean bizi izan ondoren, 1981ean, Gurutze Gorriari esker, Frantzian hartu zuen babes. Parisen Laborategiko Goi-mailako Teknikari formakuntza jaso, eta Pasteur Institutuan osatu zituen ikasketak. Giza Immunoeskasiaren Birusari (GIB) buruzko doktore tesia egin zuen Bordeleko Unibertsitatean.

2006an egin zuen bere lehenbiziko maratoi erdia, Siem Reapen, GIBak kutsatutako umeentzako dirua biltzeko helburuarekin. Horren ondoren, erronka handia jarri zion bere buruari: 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatzea maratoi proban Kanbodiaren izenean. Baina, gogor entrenatu arren, Kanbodiako Olinpiar Batzordeak ukatu zion baimena. 2015ean, Salvador Calvo espainiar ultrafondista hartu zuen entrenatzaile; Valentziako maratoia hiru orduren azpitik egin ondoan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartzeko gonbidapena eman zioten. Azken postuan izan bazen ere, Rio de Janeiroko maratoia amaitzea lortu zuen, ikusteen eta gainerako lasterkarien txalo artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Z hiri galdua

thumb|250px|Percival Harrison Fawcett ikerlaria 1911n.
thumb|*512 Eskuizkribua*ren lehen orria.
**Z hiri sekretua** Percy Fawcett topografo britainiarrak bere ustez Amazoniako ohianean zegoen indigenen hiri galdu bati eman zion izena da. Haren ustez Brasilgo Mato Grosson oso zibilizazio garatua izan zen eta haren aztarnak derrigorrez inguruan gelditu behar dira. Hipotesi hori planteatzeko Ameriketako historia zaharretan eta berak Amazonia harroan egindako azterketetan oinarritu zen. Hipotesi honek literaturan zein zineman eragina izan du.

## Historia 
Fawcettek Brasilgo Liburutegi Nazionalean gordeta, *512 Eskuizkribua* izeneko dokumentu bat aurkitu zuen; dokumentua ustez João da Silva Guimarães bandeirante portugaldarrak idatzia zen. Dokumentuaren arabera, 1753an, bandeirante talde batek antzinako hiri baten hondakinak aurkitu zituen. Hiri horrek arkuak, estatua bat eta hieroglifikodun tenplu bat zituen. Hiriko hondakinak xehetasun handiz deskribatu zituen, tokiaren kokapenik eman gabe.

512 Eskuizkribua Bahia estatuko *sertão*an egindako miaketen ondoren idatzi zen. Fawcettek hiri hau "Z" ondoren bigarren mailako helburu bezala bilatzeko asmoa zuen. "Z" aurkitzeko espedizio bat prestatzen ari zen Lehen Mundu Gerra hasi zenean eta gobernu britainiarrak bere babesa bertan behera utzi zuen. Fawcett Britainia Handira itzuli zen eta mendebaldeko frontean zerbitzatu zuen gerran. 1920an, hiria aurkitzeko espedizio pertsonal bati ekin zion baina gaixotasun bat harrapatu zuen eta bidaia utzi egin behar izan zuen. Bost urte geroago, bigarren espedizio batean, Fawcett, bere seme Jack eta Raleigh Rimell Mato Grossoren oihanean desagertu ziren.

Ikertzaileek uste dute Fawcettek bere pentsamenduan eragina izan zezakeela indigenengandik Kuhikuguko arkeologia-guneari buruz lortutako informazioak, Xingu ibaiaren goi-ibarretik gertu. Fawcett ustez oihanean hil ondoren, Kuhikugu Mendebaldekoek aurkitu zuten, 1925ean. Gune honetan 50.000 pertsona bizi izan ziren hogei bat hiri eta herriren hondakinak daude. Ordutik, Amazonia hegoaldeko ibaien arteko inguruneetan beste lur-mugimendu handi batzuk aurkitu izanak Fawcetten teoria babesten duela onartu da.

## Z kulturan 
2005ean, David Grann kazetari estatubatuarrak Fawcetten espedizio eta aurkikuntzei buruzko "The Lost City of Z" izeneko artikulu bat argitaratu zuen, *The New Yorker* egunkarian. 2009an izenburu bereko liburu batean garatu zuen eta, 2016an, James Gray idazle-zuzendariak Charlie Hunnam, Robert Pattinson, Tom Holland eta Sienna Miller aktoreek antzeztutako izen bereko film batera egokitu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* The Lost City of Z filma.
* El Dorado

## Kanpo estekak 
* :"Under the Jungle" (2010) David Grann-en erreportaia *The New Yorker* aldizkariaren webgunean.
* :*512 Eskuizkribua*ren ingelesezko itzulpena.
Aldizkako nahasmendu leherkor

**Aldizkako nahasmendu leherkorra** bulkaden kontrolaren nahasmendua da. Muturreko haserre-adierazpenak ditu ezaugarri, askotan haserre kontrolaezinaren punturaino, eta horiek neurriz kanpokoak dira gertatzen diren inguruabarrekin alderatuta. 

Eraso oldarkorra ez da aldez aurretik pentsatua, eta edozein probokazioren aurrean neurrigabeko erreakzio gisa da, probokazio erreal gisa edo halakotzat hartzen den edozein probokazioren aurrean. Paziente batzuek esan dute aldaketa afektiboak izan dituztela haserrea piztu aurretik (estresa, umore-aldaketak, etab.).

2006ko ikerketa baten arabera, nahasmendu horrek uste baino prebalentzia nabarmen handiagoa du. 18 urte edo gehiagoko 10.000 pertsonako talde bati buruz egindako azterlan batean, subjektuen %7,3k adierazi zuen bizitzan zehar gertaera bat izan zuela, eta %3,9k esan zuen azken hamabi hilabeteetan jasan zuela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathan Söderblom

**Lars Olof Jonathan Söderblom** (Trönö, 1866ko urtarrilaren 15a - Uppsala, 1931ko uztailaren 12a) suediar artzapezpikua izan zen. 1930eko Bakearen Nobel Saria irabazi zuen.

Uppsalako Unibertsitatean teologia irakaslea izan zen eta 1914an Suediako eliza luteranoko Uppsalako artzapezpiku izendatu zuten.

Lehen Mundu Gerran, buruzagi kristau guztiei dei egin zien bakearen eta justiziaren alde lan egiteko eta gerrako presoen eta errefuxiatuen nekeak arintzeko. Mugimendu ekumenikoaren sortzaileetako bat ere izan zen. 1925ean Stockholmen Munduko Bizitza eta Lan Konferentzia zuzendu zuen
Bedarretako San Migel hilerria (Aretxabaleta)

**Bedarretako San Migel hilerria** Aretxabaleta sarreran dagoen hilerria da, aurrez herriko eliza izan zena.

## Historia 
XIII. mendean eraiki zen gaur egungo Oro auzoaren lurretan. Aretxabaletako lehenengo parrokia izan zen. Herriko bi familia handienen artean sarri liskarrak izaten ziren eta XVI. mendean Arratabe jauregia eta Otalora jauregiaren artean zegoen eremu neutralean eliza berria eraikitzea erabaki zen, Andre Mariaren Jasokundearen eliza izango zena. Bedarretako San Migel eliza eraitsi egin zen, aurrealdeko ataria ezik, eta bertan zegoen kristoren irudia eliza berriko aldarera eraman zen.

Gaur egun herriko hilerria da.

## Artea 
Jatorrizko elizaren atari erromanikoa eta kanpai-horma dira mantentzen diren elementu bakarrak. Atariak arkiboltak eta estilo erromanikoko kapitel eta kolomak dituen arku zorrotza du. 

Kanpai-hormak bi arkibolta eta txanbrana ditu, eta zutabe batek eusten ditu. Arkuetan suge isatsa duten animaliak agertzen dira. Ezkerreko arkuan lerroan kokaturik daude eta batak bestearen isatsari horzka egiten diote. Eskumakoan aldiz bikoteka elkarri begira daude beste bikoteetako animaliekin isatsak elkar korapilatuz. Zutabea ere dekoraturik dago eta mainelean hostoak eta zurtoin ondulatuak ditu. Kapitelean akanto hostoak daude eta giza buru bat ageri da.

## Mugarri gurutzea 
Hilerritik 100 metro behera eginez, Arrasatetik datorren errepidearen ertzean, Aretxabaletako mugarri gurutzea aurkitzen da. XVI. mendekoa da eta Gipuzkoako Kultur Ondasun izendatua dago.

## Iruditegia 

Irudi:Aretxabaletako hilerria.jpg|Hilerrirako sarrera.
Irudi:Aretxabaletako hilerria 6.jpg|Kanpai-horma.
Irudi:Aretxabaletako hilerria 3.jpg|Kanpai-horma atzealdetik.
Irudi:Aretxabaletako hilerria 5.jpg|Hilerriaren kanpoaldea udazkenean.
Irudi:Aretxabaletako gurutze barrutia - bi aldeak.jpg|Mugarri gurutzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexander Schallenberg

**Alexander Georg Nicolas Schallenberg** (Berna, 1969ko ekainaren 20a) austriar diplomazialari eta politikaria da. Austriako kantzilerra izan zen 2021eko urritik abendura eta 2025eko urtarriletik martxora.

Zuzenbide ikasketak Vienako Unibertsitatean, Parisko Unibertsitatean eta Brujasko Europako Ikastetxean. Diplomazialaria da 2007tik, eta Sebastian Kurzen kanpo-politikako ahulkaria izan zen. 2019tik 2021era Kanpo Arazoetarako ministro izan zen. 2021eko urriaren 11n aukeratu zuten lehen ministro Sebastian Kurzen dimisioaren ondoren.

Urtarrilaren 10ean izendatu zuten jarduneko kantziler, Karl Nehammerrek dimisioa eman ostean.
Fred Sinowatz

**Alfred "Fred" Sinowatz** (Neufeld an der Leitha, Burgenland, 1929ko otsailaren 5a - Viena, 2008ko abuztuaren 11) austriar politikaria izan zen. Austriako kantzilerra izan zen 1983tik 1986ra.

Burgenlandeko gutxiengo kroaziarreko familia batean jaio zen. 1953an Historian doktoratu zen Vienako Unibertsitatean eta Burgenlandeko estatu-gobernuan lan egin zuen.

Austriako alderdi sozialdemokratako kide izan zen, eta diputatu eta Burgenñand estatuko gobernuko kide izan ondoren, 1971n diputatu federal hautatu zuten. Bruno Kreisky kantzilerrak Hezkuntza ministro izendatu zuen 1971ko azaroan. Hurrengo urteetan, Sinowatzek nabarmen erreformatu zuen Austriako hezkuntza-sistema, gizarte-mugikortasuna lortzeko.

1983ko hauteskundeetan Kreiskyk ez zuen gehiengo absolutua lortu eta Sinowatzek ordezkatu kantziler gisa. Bere koalizio gobernuak hainbat eskandalu eta nazionalizatutako industriaren zorren igoera jasan zituen.

Kurt Waldheim Austriako presidente hautatzearen aurka agertu zen eta kantziler kargua utzi zuen Waldheimek hautatua izatea lortu ondoren.
Vinícius Júnior

**Vinicius de Olivera Júnior** (São Gonçalo. Brasil, 2000ko uztailaren 12a), **Vinicius Jr.** edo **Vini Jr.** izenez ezagunagoa, brasildar futbol jokalaria da, gaur egun Espainiako Ligako Lehen Mailako Real Madrilen jokatzen duena ezker hegaleko gisa. Brasilgo selekzio nazionalean ere jokatzen du.

## Ibilbidea 
### Hasierak Flamengon 
2010ean sartu zen Flamengoko beheko mailetan, eta jokalariak São Gonçalo jaioterrian izan zituen lehen kontaktuak futbolarekin, jamin aurreko adinean. Hala ere, ezker hegaleko gisa izena eman zuen, urte batzuk geroago futbol profesionalera eraman zuenaren oso bestelako postua. 

Taldearen bigarren taldean hainbat urtez egon ondoren, Viníciusek 2017ko maiatzaren 13an egin zuen debuta lehen taldearekin, 1-1 berdinketaren azken hamar minutuak Atletico Mineiroren aurka jokatuz. Bi egun geroago, 2022ra arte luzatu zuen klub kariokoarekin zuen kontratua, etete-klausula 45 milioi eurora arte zabalduz, klubaren irteera hurbil bat zirudiena aurreikusiz.

2017ko abenduan Hego Amerikako Kopako txapeldunorde geratu zen, Independientek 3-2 irabazi ondoren. Aulkitik abiatu zen bi partidetan.

Bere hastapenean Neymarrekin konparatua izan zen, bien arteko antzekotasunagatik, batez ere "dribbling-a" zela eta.

### Real Madril 
Vinícius Júnior 2018ko uztailaren 14an iritsi zen Madrilera, eta egun pare bat geroago, uztailaren 20an, aurkeztu zuten Real Madrid Club futbol taldeko jokalari berri gisa.2018ko irailaren 29an,  partida ofizial batean debuta egin zuen lehen jokalaria izan zen 2000. urtetik aurrera. Brasildarrak Karim Benzema ordezkatu zuen Ligako lehen itzuliko Atletico Madrilen aurkako derbiko 88. minutuan. Julen Lopeteguiren kargugabetzearekin eta Santiago Solari madrildarren aulkiko agintarien etorrerarekin, lehen taldeko hamaikakoetan zuen presentzia handitzen joan zen.

2021-2022 denboraldi hasierako eztandaren ondoren, etorkizun onena duten jokalarietako bat bezala kontsideratu zuten. 2018ko edizioan Golden Boyeko (urteko jokalari gazte onenari ematen zaion saria) bosgarren izan zen, eta 2019 eta 2020ko edizioetan ere izendatuen artean izan zen.

Gaur egun Real Madrileko jokalaririk onenetarikoa da, UEFA Txapeldunen liga hainbat alditan irabaziz eta klubaren historiako laguntzaile nagusia bihurtuta Europako lehiaketa nagusian (29 asistentzia, Benzemak eta Cristiano Ronaldok baino bi gehiago).

## Estatistikak klubetan 
## Selekzio nazionala 
2017ko martxoan, 16 urte besterik ez zituela, Brasilgo 17 urtez azpiko txapelketa irabazi zuen selekzioaren izarretako bat izan zen, 7 gol sartu baitzituen eta txapelketako jokalari onenaren saria eman baitzioten. Behe-kategoria guztietatik pasa ondoren, batez ere 15 eta 17 urtez azpiko Hego Amerikako txapelketetan nabarmenduta, ofizialki 2019ko irailaren 11an egin zuen debuta selekzio absolutuarekin. Ordutik, 9 partidu jokatu ditu, eta ez du ate hausteko aukerarik izan.

2021eko Amerika Kopan parte hartu zuen, non Brasilek finalean galdu zuen Argentinaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lope de Aguirre descuartizado

[thumb|250px|Akademia [Araotzen bildu zen Lope Agirre omentzeko.]]
*Lope de Aguirre descuartizado* (Lope Agirre laurdenkatuta) 1963an Akademia Erraria-k plazaratu zuen liburu baten izenburua da. Auñamendi argitaletxearen eskutik, 1961eko urriaren 29an, Oñatiko auzoa den Araotzen Akademiak antolatu zuen jardunaldiaren testuak bildu ziren lan honetan. Urte horretan Lope Agirreren heriotzaren laugarren mendea bete zen eta haren irudia erreibindikatzeko antolatu zuten ekimen hura.

## Parte-hartzaileak 
Liburuan egile hauen lanak jaso ziren:

* Kaletarra
* Angel Cruz Jaka
* Ignacio Zumalde
* Jose Maria Busca Isusi
* Juan Ignacio Uria
* Luis-Pedro Peña Santiago
* Jose Antonio Aiestaran
* Gabriel Zapiain
* Juan Jose Lasa
* Ramon Zulaika
* Elias Amezaga
* Luis Martin-Santos
* Luis Peña Basurto
* Jorge Oteitza
* Federico Zabala

Liburuan ere Lope Agirreren testu batzuekin batera, anonimoak diren egileen lanak biltzen dira.

## Oinarrizko ideiak 
Akademikoek nolabait Espainiako historiografiak Agirreren aurkako ikuspegia salatzen zuten. Haien ustez, Agirre ez zen beste konkistatzaileak baino eroago edo basatiago. Historia garaileek idazten dute eta Agirreren kasuan ere horrela gertatu zen. Akademia Errariak Agirreren errebeldia erreibindikatu nahi zuen. Jakina, frankistentzat hori ez zen ideia egokia eta, horregatik, taldearen sustatzaile nagusia zen Juan Cruz Jakaren aurkako presioak areagotu zituzten.

## Bibliografia 
* La Academia Errante: *Lope de Aguirre descuartizado*, Anexa bilduma 1-2, Auñamendi, 1963 - 239 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Platamon

alt=Atzean gaztelua eta Olinpo mendia|thumb|Platamon herriko ikuspegia kaitik. Atzean gaztelua eta, hodeien artean, Olinpo mendia.|284x284px
**Platamon** (greziera modernoan : Πλαταμώνας), edo **Platamónas**, Greziako herri txiki bat da, Olinpo mendiaren magalean kokatua, Pieria prefeturako kostaldean, Erdialdeko Mazedonian. Bi mila biztanle inguruko populazio egonkorra du.

Platamon helmuga turistiko garrantzitsua da eta bere erakargarritasun nagusiak hondartzak eta bertako bizantiar gaztelua dira.

Artemisaren Iturria izenez ezagutzen den Platamon eskualdean indusketa arkeologikoek gizakien kokalekuak azaleratu dituzte, K.a.tik bi milurtekoaren erdia baino lehenagokoak Brontze Arokoak, hala nola, bi eraikin handi, gangadunak, eta hilerri handi bat zeinen hilobi angeluzuzenetan hileta-eskaintzen material aberatsa daukaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izar gorri (onddoa)

**Izar gorria** (*Clathrus archeri*) *Phallaceae* familiako onddo familia australiar edo neozeelandarraren parte den basidiomizetoa da, Euskal Herrian eta Europan espezie inbaditzailea, 20. mendean ikusia lehen aldiz, eta hedatzen jarraitzen duena 21. mendean.

Originala da, eta izar itxurako lore gorrixka bat dela ematen du, azkenean marra beltz batzuk baino ez dira geratzen. Usain higuingarria du, baina intsektuak erakartzen ditu eta hauek esporak sakabanatzen dituzte.

Ez du inolako interesik sukaldaritzan.

Sinonimoa :*Anthurus archeri.*  (Berkeley) Fischer, *Anthurus muellaritus*.  Kalch. E Cooke

## Jatorria 
Europan aurkitu zuten lehen aldiz 1914an, Frantziako Saint-Dié-des-Vosges barrutian. Susmoa da Lehen Mundu Gerran iritsi zela leku horretara, soldadu australiar edo zeelandaberritarren eta haien bazkaren zaldiei finkatutako esporen bidez, edo, besterik gabe, soldaduen botetan.

Beste teoria batek Frantziako Bordeleko inguruko artile langintzan kokatzen du bere jatorria, esporak hego hemisferiotik artiletan bidaiatu baitzezaketen. Iberiar Penintsulan, berriz, 1963an aipatu zen lehenbizikoz, Gipuzkoan hain zuzen. 21. mendean hedatzen jarraitzen du, arraroa izatetik ohikoa bihurtzera igarotzen ari da.

## Deskribapena 
Kolore arrosa gorriztako lauzpabost garro izaten ditu. Garroek arrautza bat dute sorburu, eta arrautzaren barnealdean esporak egoten dira, masa lirdingatsu eta kirasdunean babestuta. 

Udan eta udazkenean agertzen da, belar-guneetan eta haritzen azpian gehien bat
thumb|Izar-gorria
**Etimologia:** Clathrus hitza latinetik dator, eta esan nahi du, burdin hesia, giltzapetua, hesidura.

## Jangarritasuna 
Gaztetan jangarria da, baina normalean baztertu egiten da.

### Nahasketa arriskua 
Arrautza fasean, *Phallus impudicus* eta *Clathrus ruber* espeziekin nahas daiteke. Garatzen denean nahastezina da.
thumb|Izar-gorria eta arrautza

## Sasoia eta lekua 
Perretxiko hau Australiakoa eta Hego Afrikakoa da jatorriz; Europan 1920. urtean agertu zen. Uste da herrialde hauetako soldaduek Lehen Mundu Gerran ekarri zituztela perretxiko honen esporak, beren botetan edo artilezko jantzietan. Hemen lehenengo aldiz 1968ko Tolosako lehiaketa mikologikoan ikusi zen.

Udan eta udazkenean ateratzen da pagadi eta koniferetako leku freskoetan, basoetako humusean, muinoetan, bideetan, lorategietan, etab.

### Banaketa eremua 
Australia, Zeelanda Berria, Afrika; Europan eta Ipar Amerikako mendebaldean (Kalifornia) sartua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wang Zongyuan

**Wang Zongyuan**, txineraz 王 宗源, (Xiangfan (Txina), 2001eko urriaren 24a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen: *3 m-ko tranpolin*ean, Xie Siyi herrikidearen atzetik (urrezkoa) eta Jack Laugher britainiarraren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz. *3 m-ko plataforma sinkronizatu*an, berriz, urrezkoa lortu zuen Xie Siyi herrikidearekin batera, Andrew Capobianco / Michael Hixon estatubatuar bikotearen (zilarrezkoa) eta Patrick Hausding / Lars Rüdiger alemaniarekoaren aurretik (brontzezkoa) sailkatuz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere bi domin lkortu zituen Tokien bezala.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Yang Jian (jauzilaria)

**Yang Jian**, txineraz 杨 健, (Sichuan (Txina), 1994ko ekainaren 10a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen: *10 m-ko plataforma*n, Cao Yuan herrikidearen atzetik (urrezkoa) eta Tom Daley britainiarraren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Cao Yuan

**Cao Yuan**, txineraz 曹 缘, (Pekin (Txina), 1995eko otsailaren 7a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da.

## Olinpiar Jokoak
2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, Londres 2012an (Londres), urrezko domina lortu zuen, Zhang Yanquan herrikidearekin batera, *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, Mexikoko (Iván García / Germán Sánchez, zilarezkoa) eta AEB]]ko David Boudia / Nick McCrory, brontzezkoa bikoteen aurretik.
 
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa eskuratu zuen *3 m-ko tranpolin*ean, Jack Laugher britainiarraren (zilarrezkoa) eta Patrick Hausding alemaniarraren (brontzezkoa) aurretik sailkaturik. Halaber, brontzezkoa lortu zuen *3 m-ko tranpolin sinkronizatu*an, Qin Kai herrikidearekin batera eta Jack Laugher / Chris Mears britainiarren (urrezkoa) eta Sam Dorman / Michael Hixon estatubatuarren (brontzezkoa) atzetik sailkaturik.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina eskuratu zuen: *10 m-ko plataforma*n, Yang Jian herrikidearen (zilarrezkoa) eta [[Tom Daley] britainiarraren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. *10 m-ko plataforma sinkronizatu*an, berriz, zilarrezkoa lortu zuen Chen Aisen herrikidearekin batera, Tom Daley / Matty Lee britainiar bikotearen atzetik (urrezkoa) eta Oleksandr Bondar / Viktor Minibaev ROCekoaren atzetik (brontzezkoa).

2024ko Udako Olinpair Jokoetan urrezko domina lortu zuen 10 m plataforma proban.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak