open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enrico Cecchetti

[thumb|Cechetti, [Anna Pavlovaren irakasle.]]

**Enrico Cecchetti** (Erroma, Italia, 1850eko ekainaren 21a - Milan, Italia, 1928ko azaroaren 13a) dantzaria eta ballet irakaslea izan zen. Milango Scalan hasi ondoren, arrakasta handia izan zuen Europako eta Amerikako antzokietan. 1902an, Varsoviako Antzerki Talde Nagusiaren zuzendari izan zen. 1905ean, munta handiko eskola bat zabaldu zuen San Petersburgon, non T. Karsavina, Vatslav Nijinski, Anna Pavlova eta beste hainbat ballet dantzari ospetsu izan baitzituen ikasle.

## Erreferentziak
Elektrostal

**Elektrostal** (), 1938 arte **Zatishye** () deitua, mendebaldeko Errusian dagoen Mosku oblasteko hiria da. Moskutik 58 km ekialdera dago. 2010ean 155.196 biztanle zituen.

## Historia 
1917ko Iraultzaren ondoren altzairu-industria garrantzitsu bat eratu zen hirian, eta horregatik jarri zioten Elektrostal («altzairu elektrikoa») izena. Bigarren Mundu Gerran Ukrainatik eraman zituzten bertara tresna eta makina handiak. Gaur egun ere metalgintza-gune garrantzitsua da.

## Hiri senidetuak 
Elektrostal ondorengo hiriekin senidetuta dago:
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko gobernuaren webgunea.
N. F. S. Grundtvig

**Nikolai Frederik Severin Grundtvig** Danimarkako idazlea (Udby, Sjælland, 1783ko irailaren 8a - Kopenhage, 1872ko irailaren 2a). Iparraldeko antzinako zibilizazioen mireslea zen. *Iparreko mitologia* (1808) eta *Eskandinavia eta heroi-munduaren hondamendia* (1809) idatzi zituen. Apaiztu ondoren, salmo eta kantu ugari idatzi zituen, gaur egun oraindik kantatzen direnak. 1830etik aurrera, herriko goi-eskolak sortu zituen, Eskandinaviako kultura bultzatzeko.
## Erreferentziak
Jordi Rubió i Balaguer

**Jordi Rubió i Balaguer** (Bartzelona, 1887ko urtarrilaren 30a - *ib.*, 1982ko uztailaren 25a) kataluniar historialaria izan zen, Antoni Rubióren semea. Kataluniako Liburutegiko eta berak sortutako Liburutegi Eskolako zuzendaria izan zen 1914-1939 urteetan. Espainiar eta kataluniar literatura irakatsi zuen, bestalde, Bartzelonako Unibertsitatean. Lan nagusiak: *De l´edad mitjana al Renaixement* (1948), *La cultura catalana del Renaixement a la Decadència* (1964).

## Erreferentziak
Tatus Fombellida

'*Maria Jesus *Tatus* Fombellida Kortazar** (Errenteria, Gipuzkoa, 1946ko abenduaren 29a) gipuzkoar sukaldari eta zinema zuzendaria da.

## Biografia 
Sukaldaritzaren munduan murgildutako familia baten baitan sortua. Madrilgo Ostalaritza Eskolan egin zituen ikasketak, eta ondoren praktikak egin zituen Suitzan, Lausanan. Ostalaritza Eskolan bere promozioko sari berezia jaso ostean, familiako jatetxean, -Errenteriako **Panier Fleuri*' izenekoa - hasi zen lanean, 1968 urtean eta hango zuzendaritza hartu zuen 1974 urtean, tokiaren *Belle Epoque* estiloa mantentzen. Euskal sukaldaritza berria sortu zutenetako talde kide izan zen eta 1977 urtean taldeak antolatutako afarietako bat bere jatetxean antolatu zuen abuztuan. Beranduago, Donostiako Parte Zaharrean bere jatetxea zabaldu zuen, haren izen eta estiloa mantenduta. Gastronomiako Espainiako Sari Nazionala lortu zuen.

1976tik hainbat filma labur egin ditu.

## Erreferentziak
Isaiasen liburua

**Isaiasen liburua** Bibliako Testamentu Zaharreko liburuetako bat da, Iragarle Nagusietan lehen eta luzeena.

Isaias izeneko Judeako aitoren seme batek idatzitzat jotzen da (K.a. 740. urte inguruan), baina izan liteke egile bat baino gehiagorena izatea.

Israelen suntsidura eta ondorengo salbamena iragartzen ditu. Bibliako pasarterik ederrenetakoak biltzen ditu; besteak beste, Jesu Kristoren figuraren iragarpentzat jotzen direnak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Lipperheide

**Jose Lipperheide Henke** (Neheim, Alemania, 1906 &ndash; Iruñea, Nafarroa Garaia, ) alemaniar jatorriko bizkaitar finantza-gizona izan zen. Mea-industriaz eta kimika-industriaz arduratu zen, batez ere. Enpresa askotan hartu zuen parte, Derivados del Flúor, S.A., Indumental Retamal, S.A., Metalúrgica del Nervión, S.A., San Telmo Ibérica Minera, S.A. eta abar. ETA militarrak bahitu zuen 1982an. Hilabete geroago, otsailaren 5ean, aske utzi zuen, bahiketa-dirua jaso ondoren.

## Erreferentziak
Walter Mondale

**Walter Frederick "Fritz" Mondale** (Ceylon, Minnesota, 1928ko urtarrilaren 5a - Minneapolis, 2021eko apirilaren 19a) Estatu Batuetako politikaria izan zen. Alderdi demokratako kidea. Senatari izan zen Minnesotako estatuaren aldetik 1964tik 1977ra. Jimmy Carter aginpidean egon zenean, AEBetako lehendakariorde izan zen (1977-1980). Alderdi demokrataren aldetik lehendakaritzarako hautagai izan zen 1984ko hauteskundeetan, baina Ronald Reaganek, errepublikarren hautagaiak, lortu zuen garaipena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rikard Nordraak

**Rikard Nordraak** (Christiania, Oslo, Norvegia, 1842ko ekainaren 12a - Berlin, Alemania, 1866ko martxoaren 20a) musikagilea izan zen. Theodor Kullaken ikaslea izan zen. Norvegiako herri-musika asko landu zuen. Edvard Griegen lankide mina izan zen, eta, harekin zuen harremanari esker, eragin handia izan zuen XIX. mendeko norvegiar musikan. *Ja, vi elsker dette landet *norvegiar ereserkiaren egilea da (1864). Antzerkirako musika, pianorako lanak eta abestiak idatzi zituen.

## Erreferentziak
Choeroniscus periosus

***Choeroniscus periosus*** Choeroniscus generoko animalia da. Artiodaktiloen barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Choeroniscus periosus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Sebastián Vizcaíno

**Sebastián Vizcaíno** (Extremadura, 1548 &ndash; Mexiko Hiria, Espainia Berria, 1624) espainiar itsasgizona eta konkistatzailea izan zen.

Portugaleko konkistan parte hartu ondoren, Espainia Berrian egokitu zen eta Kaliforniako kostaldea konkistatzeko saioak egin zituen (1596-1597, Andaluzia Berria; 1602, Kalifornia Beherea). Sortalde Urrunera joan zen gero eta, tarteka, Espainiako koroaren eta Japoniaren arteko bitartekari izan zen. 1612-1613. urteetan Espainia Berrira itzuli zen.

## Erreferentziak
Warwick

**Warwick** ( ahoskatua) Ingalaterrako hegoaldeko hiria, izen bereko barrutiko eta Warwickshireko konderriko hiriburua, Birminghamgo hiriaren hegoaldean, Avon ibaiaren ertzean. 21.936 biztanle ditu hiriak eta 282&nbsp;km2, eta 115.600 biztanle barrutiak. Unibertsitatea. Aipagarriak dira XIV. mendeko gaztelu handia, erromatarren garaiko tenplu baten gainean eraikitako Saint Mary´s eliza (XVIII. m.) eta XIV. mendeko erietxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buzău

**Buzău** (lehen *Buzeu* edo *Buzĕu* deitua;  ahoskatua) Errumania hego-ekialdeko hiria eta izen bereko lurraldeko hiriburua (Valakia), Buzău ibaiaren ertzean. 120.419 biztanle (1983). Burdinbide-gunea. Nekazaritza-, merkataritza- eta industria-gune garrantzitsua. Petrolio-findegiak. XVI. mendeko katedrala. Lurraldea (Valakia), nekazari-lurraldea da, batez ere.

## Demografia 
* 1832: 2,567
* 1864: 9,027
* 1892: 17,300
* 1900: 21,000
* 1941: 44,511
* 1968: 66,433
* 1977: 101,149
* 1992: 148,087
* 2002: 134,227

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergiu Celibidache

**Sergiu Celibidache** (Iași, Errumania, 1912ko uztailaren 11greg./ekainaren 28ajul. - Paris, 1996ko abuztuaren 14a) alemaniar konpositore eta orkestra-zuzendaria izan zen, jatorriz errumaniarra.

Berlingo Orkestra Filarmonikoaren (1945-1952), Stockholmeko Irrati Orkestraren (1962-1971) eta Frantziako Orkestra Nazionalaren (1973-1975) zuzendari izan zen. 1980an, Municheko Orkestra Filarmonikoaren zuzendari izendatu zuten, eta Europa zein Amerikako beste hainbat orkestra ere gidatu zituen.

## Erreferentziak
Herbert A. Hauptman

**Herbert Aaron Hauptman** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1917ko otsailaren 14a - Buffalo, Ameriketako Estatu Batuak, 2011ko urriaren 23a) kimikaria izan zen.

1985ean Kimikako Nobel saria jaso zuen, kristal-egitura zehazteko metodo zuzenak prestatzen egindako lanarengatik. Jerome Karle estatubatuar kimikariarekin batera eskuratu zuen saria. Kimika-adituen arabera, Hauptmanek kimikari egin dion ekarpena oso garrantzitsua da ikerkuntzarako, haren metodoak ezinbesteko tresna bilakatu baitira molekulen egitura zehazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolas Jenson

**Nicolas Jenson** (Xanpaina, Frantzia, 1420 &ndash; Erroma, 1480) frantses inprimatzailea eta grabatzailea izan zen.

## Biografia 
Frantziako Karlos VII.ak Alemaniako Mainz hirira bidali zuen inprimatzeko artea ikas zezan. Gutenbergekin ikasi zuen Mainzen, eta Veneziara joan zen geroago. Han, inprimeria bat jarri zuen 1470ean, eta Eusèbe de Césaréeren *De Evangelica preparatione* izan zen inprimatu zuen lehen liburua.

Eskuizkribuaren grafia imitatu eta inprimatzeko tipo berezi bat sortu zuen Jensonek.

## Irudi galeria 

File: Jensontypemark.png‎|Nicolas Jensonen marka tipografikoa
irudi:Tipojenson.png|Jenson tipografia
File:Njbible.jpg|Latinezko Biblia; Jenson, Venezia, 1479

## Erreferentziak
Stanisław Leśniewski

**Stanisław Leśniewski** (Serpukhov, Errusiar Inperioa, 1886ko martxoaren 30 &ndash; Varsovia, 1939ko maiatzaren 13a) poloniar logikari eta matematikaria izan zen. Varsoviako Logika Eskolaren sortzailea izan zen. Jan Łukasiewicz poloniar logikariak piztu zion logikarako eta bizitza intelektualerako zaletasuna. Logika-sistema bat egiteaz gainera, formalismo logikoa semantikaren bidez azal daitekeela aldeztu zuen. Prototetika izeneko teorian, ohiko logika proposizionala aztertu zuen.

## Erreferentziak
Miastenia

**Miastenia** giharretako astenia, mugitzeko zailtasuna, nekea eta giharren ahuldura ezaugarri dituen eritasuna. Larria izan daiteke, batzuetan giharren paralisia gertatzen baita. Ez dago oso argi zein den eritasun honen jatorria, baina, dirudienez, nerbioek giharrak uzkur daitezen behar den azetilkolina bidaltzeko gaitasuna galtzen dutelako gertatzen da. Botiken edo ebakuntzen bidez sendatu ohi da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Wilhelm Ritter

**Johann Wilhelm Ritter** (Samitz, Silesia, Prusia, 1776ko abenduaren 16a - Munich, Bavariako Erresuma, 1810eko urtarrilaren 23a) alemaniar fisikaria izan zen.

## Biografia 
1798an frogatu zuen metalak ordena berean sailka daitezkeela, herdoiltzeko duten gaitasunaren edo dituzten ezaugarri elektrikoen arabera. 1803an, elektrodoak pila batean polarizatzen direla frogatu zuen. Espektroskopiaren alorrean, erradiazio ultramorea aurkitu zuen, zilar nitratoz estaliriko xafla baten belztea aztertu ondoren.
## Erreferentziak
Karlos Filipe Schwarzenbergekoa

**Karlos Filipe Schwarzenbergekoa** (Viena, 1771ko apirilaren 18a - Leipzig, 1820ko urriaren 15a) Austriako mariskala izan zen. 1809tik 1812ra, enbaxadore izan zen Frantzian. 1812an, Errusiako Kanpainan parte hartu zuen, 13.000 gizonen buru zela. Bohemiako gudarosteko buruzagia zela, Napoleon garaitu zuen Leipzigen, Alemania alderik alde igaro zuen, eta Frantziaraino barneratu zen Suitzatik (1813-1814). 1817an utzi behar izan zuen lana, elbarri geratu baitzen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolph Zukor

**Adolph Zukor**, jaiotzez **Adolph Cukor** (Ricse, Tokaj, Austria-Hungariako Inperioa, 1873ko urtarrilaren 7a - Los Angeles, Kalifornia, AEB, 1976ko ekainaren 10a) Estatu Batuetako zinema-produktorea izan zen.

## Biografia 
1905ean, Nickel Odeon izeneko zinema-aretoen sarea sortu zuen, eta atzerriko filmak banatu zituen Estatu Batuetan. Geroago, Paramount produkzio-etxearekin bat egin zuen, eta Paramounteko lehendakari izendatu zuten 1935ean. Hollywoodeko ekoizlerik ahaltsuenetako bat izan zen. Oroitzapen-liburu bat idatzi zuen: *The public is never wrong*.

## Erreferentziak
Campine

**Campine** () Belgika iparraldeko lurraldea da (Anberesko probintzia), zati batean, Herbehereetan barneratzen dena (Limburg, Ipar Brabante). Hiri nagusiak Anberes eta Mol ditu.

## Geografia 
Mosa eta Eskalda ibaiek eta beroien adarrek (Demer, Nèthe) zeharkatzen dute lurraldea.

## Ekonomia 
Ikatz-meatzeak (koke ikatza), metalgintza eta kimika-industria dira nagusi. Molen daude Belgikako zentral nuklear gehienak. Barazkiak eta fruituak ere baditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kempen

**Kempen** honakoa izan daiteke:
* Campine, Belgikako herriaren nederlanderazko izena.
* Kempen (Alemania), Ipar Renania-Westfaliako herria.
Luigi Cherubini

[thumb|*Luigi Cherubiniren erretratua*, [Jean Auguste Dominique Ingres.]]

**Luigi Cherubini** (Florentzia, Italia, 1760ko irailaren 8a edo 14a - Paris, Frantzia, 1842ko martxoaren 15a) italiar musikagilea izan zen.

## Biografia 
Parisa joan aurretik (1787), Italiako iparraldeko antzoki garrantzitsuenentzat idatzi zuen. Parisko kontserbatorioko zuzendari izendatu zuten (1822-1841). Ospe handia lortu zuen Europa guztian. Kalitate handiko obrak egin zituen: operak (*Elisa*, *Medea*, *Pigmalion*), erlijio-musika (*Meza la nagusian*), ganbera-musika, bi himno eta hainbat melodia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chinook etnia

**Chinook** egun ia desagertu den herri amerindiarra da, Columbia ibaialdean eta Ozeano Bareko kostaldean (Oregon eta Washington estatuak, AEB) bizi zena. Chinook herria lurralde haietan europarrekin harremanetan jarri zen lehen herria izan zen. Frantsesetiko eta ingelesezko hitzez osaturiko *pidgin* bat erabili zuten, merkataritzarako hizkuntza gisa, Oregondik Alaskarainoko kostaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivanovo

**Ivanovo** (errusieraz: Иваново), 1932 arte **Ivanovo-Voznesensk** deitua, Errusiako hiria da, izen bereko eskualdeko hiriburua. Uvod ibaiaren ertzean dago, Moskutik 254 km ipar-ekialdera. 2010ean 408.330 biztanle zituen.

## Historia 
Hiria 1871n sortu zen, Ivanovo eta Voznesensk herriak batu zirelarik. Hori dela eta, 1932 arte Ivanovo-Voznesensk izena hartu zuen. 1710ean, Petri I.a Errusiakoaren aginduz, Errusiako lehenbiziko liho-errotak ezarri ziren Ivanovo herritik gertu. Harrezkero oihal fabrika asko kokatu ziren bertan, eta XIX. mendearen erdialdean *Errusiako Manchester* ezizena eman zitzaion. 1905ean, bertan egin zen tsarismoaren garaiko grebarik handiena, eta bertan eratu zen lehen sobieta.

## Ekonomia 
Kotoi-industriaren gune nagusia da. Mekanika-industria (ehun-oihalgintzarako) eta janari-industria ere garrantzi handikoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriko gobernuaren webgunea.
Kantika

[thumb|[Colocci-Brancuti kantutegia.]]

**Kantika** () eliz kanta mota monofonikoa da, gehienetan Ama Birjinaren ohorez idatzia. Erdi Aroko lirika galaiko-portugesaren genero tipikoa da. Alfontso X.arenak dira ezagunenak. Galegoz daude idatziak. Literaturan, kantika antzinako olerki-mota da, Portugal eta Galiziakoa batez ere, kanturako egina. Hiru kantika-genero bereizten dira: amodiozkoak, adiskidearen hitz minezkoak eta isekazkoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Antonio Javier Gardoki

**Francisco Antonio Javier Gardoki Arrikibar** Bizkaiko politikaria eta kardinala, Diego María Gardokiren anaia (Bilbo, 1747ko urriaren 9a - Erroma, 1820ko urtarrilaren 27a). Valentziako artxidiakono izendatu zuten apaiz izateko ikasketak bukatutakoan. Zuzenbide eta Teologiako ikasketak egin eta Gaztelako Kontseiluko kide hautatu zuten ondoren. Karlos IV.aren agintaldian, Napoleonekin bakea lortzeko tratuetan parte hartu zuen (Amiensko bakea, 1802). Kardinal egin zuten 1816an.

Diego anaia eta biek Argentinako Panpa euskal nekazariz populatzeko plan bat zirriborratu omen zuten. Horren ondorio izan liteke egungo Constitución (Txile) hiria 1794an Nueva Bilbao de Gardoqui izenez sortu izana.

## Erreferentziak
Jean Peltier

**Jean Peltier** (Ham, 1785eko otsailaren 22a - Paris, 1845eko urriaren 27a) frantses fisikaria izan zen. Ogibidez erlojugilea zen. Hainbat ikerketa egin zituen elektrizitateari, lurrun-korronteen elektrifikazioari eta hozte termoelektrikoari buruz. Ikerketa horiei esker, haren izena duen efektua, Peltier efektua, aurkitu zuen 1841ean: korronte elektrikoak bi eroaleren arteko ukipenezko gainazala igarotzen duenean, askatzen edo xurgatzen den beroan datzan gertakaria.

## Erreferentziak
Maurice Leblanc

**Marie Émile Maurice Leblanc** (Rouen, 1864ko abenduaren 11 &ndash; Perpinyà, 1941eko azaroaren 6a) frantses idazlea izan zen. Arsène Lupin literatur pertsonaiaren sortzailea da.

Eleberri psikologiko ugari eman zituen argitara, eta eleberri poliziakoaren aitzindaria izan zen Frantzian. Obra nagusiak: *Arsène Lupin, gentleman-cambrioleur* (1908), *Arsène Lupin contre Herlock Sholmes* (1908), *L´Aiguille creuse* (1909), *Le Bouchon de cristal* (1912), *Les Confidences d´Arsène Lupin* (1914) eta *La Demoiselle aux yeux verts* (1927).

## Erreferentziak
Sakarina

**Sakarina** gozagarri artifizial bat da. Kimikoki sulfimida bentzoikoa da (C7H7O3NS).

Kristal zuri gisa agertzen da; oso gozoa da, eta 224&nbsp;°C-an likido bihurtzen da. Oso nekez urtzen da uretan, kloroformoan eta eterrean, baina ongi, besteak beste, alkoholean eta bentzenoan. Janariei gozotasuna emateko erabiltzen da, sodio- eta kaltzio-gatz gisa. Azukrea hartzen ez dutenek, argaltzeko edo gaixotasunen bat dutelako, sakarina hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leptonycteris yerbabuenae

***Leptonycteris yerbabuenae*** Leptonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Leptonycteris yerbabuenae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Louis-Antoine Ranvier

**Louis-Antoine Ranvier** (Lyon, 1835eko urriaren 2a - Vendranges, Loira, 1922ko martxoaren 22a) frantziar histologoa izan zen. 1875etik aurrera, anatomia-irakaslea izan zen Collège de Francen, eta anatomiari eta histologiari buruzko obra ugari idatzi zituen. Haren izena hartu duten nerbio-zuntzetako estuguneak eta dermis eta epidermis arteko mintz hialinoa, Ranvierren mintza, deskribatu zituen. Lan aipagarriena: *Manuel d´histologie pathologique* (1869).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edmond Frémy

**Edmond Frémy** (Versailles, Frantzia, 1814ko otsailaren 28a - Paris, Frantzia, 1894ko otsailaren 3a) frantses kimikaria izan zen.

## Biografia 
Porlana, urrearen eta platinoaren osaera eta esnearen hartzidura ikertu zituen. Azido palmitikoa eta oleina bakandu zituen, eta lehen xaboi sintetikoetan egin zuen lan.

Pelouzerekin batera, *Traité de chimie générale* (1854-1857), *Chimie élémentaire* eta *Abrégé de chimie* liburu garrantzitsuak prestatu zituen. 1882tik aurrera, *Encyclopédie chimique* liburuan lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alec Douglas-Home

**Alexander Frederick Douglas-Home** (Londres, 1903ko uztailaren 2a - The Hirsel, Eskozia, 1995eko urriaren 9a) Britainia Handiko politikaria izan zen. Alderdi kontserbadoreko kidea. Diputatua izan zen 1931-1945 eta 1950-1951 urteetan, eta Kanpo Arazoetako ministro 1960tik 1963ra. Arma nuklearrak murriztuko zituen Moskuko Hitzarmena izenpetu zuen 1963an. Gero, lehen ministro izendatu zuten. Edward Heath lehendakariak Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuen 1970ean.
## Erreferentziak
Karbonilo

thumb||alt=
**Karbonilo** esaten zaio -C=O erradikal dibalenteari edo funtzio-taldeari. Konposatu organiko anitzetan dago: aldehidoetan, zetonetan, amidetan, azil-haluroetan, imidetan eta azido karboxilikoetan. Halaber, karbonilo esaten zaio karbono(II) oxidoari trantsizio-metalekin estekatzaile moduan jokatzen duenean, adibidez, metal karboniloak edo nikel karboniloa.

Karbonilo taldearen erreaktibotasuna berarekin lotua den konposatuaren edo taldearen araberakoa da (askoz handiagoa aldehidoetan eta zetonetan). 
## Erreferentziak
Hudo

**Hudoa** *(Mustela putorius furo)* *carnivora* ordenako mustelidoen familiako ugaztun bat da, ipurtatsaren forma etxekotua.

*Untxarta* izena ere erabili izan da animalia honetarako.

## Ezaugarriak 
40 cm inguru luze izaten da, eta 0,7kg eta 2,3kg inguru pisatzen du. Ilea zuri horixka du, eta begiak gorriak. 5-10 urte bizi izaten da.

## Historia 
Uste da hudoek duela bi mila urte baino gehiago hasi zutela euren historia gizakiarekin batera. Antzinako greziarrak izan ziren hudoak ugaltzen eta ehizatzeko erabiltzen lehenak, antzinako egiptoarrak katuekin bezala.  Hudoa ipurtatsetik dator, haren azpiespezietzat hartzen da. Ipurtatsaren izen zientifikoa *Mustela putorius* da; eta hudoarena, *Mustela putoriu furo*.

## Ehiza 
Ehunka urtez hudoen erabilera nagusia ehiza izan zen. Izan ere, hudoaren gorputz luze eta argala oso egokia da gordelekuetan dabiltzan animaliak ehizatzeko.

Oraindik ehizatzeko erabiltzen dira herrialde batzuetan; batez ere Australian, untxiak ehizatzeko. Espainiako Erresuman, hudoak ehizarako erabiltzea araututa dago autonomia erkidego bakoitzean, baina gehienek, Balear uharteek adibidez, legez debekatu egiten dute horretarako erabiltzea. Beste erkidego batzuek, oro har hudoekin ehizatzea debekatu arren, baimen berezia ematen dute untxi-izurritea dagoenean.

## Hudoak, maskotatzat 
Hudoa energia eta bizitasun handikoa da, eta gizakiari lagun egiteko egokia, oso izaera jostagarria duelako eta bere giza familiarekin aisialdiko uneak partekatzea maite duelako. Eguneroko presentzia eta dedikazio handia eskatzen du.

### Elikagaiak 
Hudoa haragijalea da, eta metabolismo oso azkarrekoa. Animalia oso bat jaten ahal du, adibidez untxiak, arratoiak edo hegaztiak. Hudoaren elikadura idealak % 40 animalia proteina eta % 20 gantz ditu.

### Aktibitatea 
Hudoek lo egiten ematen dute denbora gehiena, egunean hamalau ordutik hemezortzi ordura,

## Hudo motak 
Hudoek kolore eta tonalitate ugari dituzte, eta ohikoenak honako hauek dira:
* Albinoa
* Beltza
* Sable beltza
* Xanpaina
* Txokolate kolorekoa
* Kanela kolorekoa
* Zuria, begi beltzekin (ez albinoa)
* Sablea
* Zilarra
* Hiru kolorekoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Leclanché

**Georges Leclanché** (Parmain, Val-d'Oise, Frantzia, 1839ko urriaren 9a - Paris, Frantzia, 1882ko irailaren 14a) frantses kimikaria izan zen. 1877an, pila elektriko bat asmatu zuen: Leclanché pila.

## Biografia 
Léopold Leclanché eta Eugénie de Villeneuveren semea zen. Garaiko egoera politikoaren ondorioz, gurasoak Ingalaterrara erbesteratu behar izan ziren, Victor Hugo eta Ledru-Rollin lagunek egin zuten bezala. Georgesek han ikasi zuen eta 1856an Frantziara itzuli zen École Centrale des Arts et Manufactures-en sartzeko. 1860an ingeniari diploma jaso zuen.

Compagnie des chemins de fer de l'Est enpresan lan egin zuen, eta orduaren transmisiorako sistema elektrikoen instalazioan lan egin zuen. Eskura zeuden pilak ez ziren batere egokiak, eta, horregatik, ikerketa elektrokimikoak egin zituen eta kobre karbonatozko pila batekin esperimentatu zuen.

1863an egoera politikoak berriro emigratu zuen, eta Bruselan kokatu zen, laborategi bat sortuz. Seriean egin zen lehen pila elektrikoa proiektatu zuen, manganesoa erabiliz. Bere asmakizuna 1867ko Parisko Erakusketa Unibertsalean saritua izan zen, telegrafo belgikarrek eta trenbide holandarrek erabili zuten eta Leclanché pila bihurtu zen.

Napoleon III.a erori ondoren, Frantziara itzuli eta Parisen kokatu zen, M. Barbierrekin elkartuz «Leclanché-Barbier» pilak egiteko. Frantzian pilak ekoizten zituen ia enpresa bakarra zenez, trenbideen eta telefonoaren ezarpenak izugarri oparotu zuen.

George hil ondoren, haren seme Maxek pilaren hobekuntzan lan egin zuen, elektrodo positiboaren inguruan zakutxo bat sartuz. Baina lehiakide ugari sortu ziren eta enpresa bertan behera geratu zen. Hainbat akziodun aldatu ondoren, CGE taldeko kide izan zen. Pila eta metagailuen elkarte suitzar horrek Leclanché izena erabiltzen du gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mihály Károlyi

**Mihály Károlyi** (Fót, Austria-Hungaria, 1875eko martxoaren 4a - Vence, Frantzia, 1955eko martxoaren 19a) hungariar politikari sozialista izan zen. Hungariako nobleziako kidea zen jatorriz. Hungariako Nekazaritzako Elkarteko lehendakari izan zen (1905). Elkarte hartan dimisioa eman, eta Alderdi Erradikala sortu zuen. 1918an, Lehen Mundu Gerra amaitzear zela, lehen ministro izendatu zuten eta, gero, Errepublikako presidente. 1919an, dimisioa eman zuen, Béla Kunen mesedetan, eta erbesteratu egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Theiler

**Max Theiler** (Pretoria, Hegoafrika, 1899ko urtarrilaren 30a - New Haven, Connecticut, AEB, 1972ko abuztuaren 11) hegoafrikar jatorriko Estatu Batuetako sendagile eta birologoa izan zen, 1951n sukar horiaren aurkako txertoa garatu izanagatik Fisiologiako Nobel Saria irabazi zuelarik.

## Biografia 
Max Theiler Pretorian jaio zen, Hegoafrikan, 1899ko urtarrilaren 30ean. Gurasoak ospe handiko Arnold Theiler suitzar albaitaria eta Jegge Emma izan zituen eta bikotearen 4 seme-alabetako bat izan zen Max.

Pretoria Boys High School eta Rhodesko unibertsitatean ikasi zuen eta, gero, Lurmutur Hiriko Unibertsitateko Mediku Eskolan, 1918an graduatu zelarik.

Hegoafrika utzi eta St Thomas' Hospital Medical School eta London School of Hygiene and Tropical Medicine ikastetxeetan ikasi zuen eta Londres eta Ingalaterrako kolegioen kide egin zen.

Medikuntzako ikasketak Londresen egin ondoren, Harvard Unibertsitateko (AEB) laborategietan jardun zuen. Amoebak eragindako disenteria ikertzen aritu zen urte luzez eta karraskariek transmititutako sukarraren aurkako txertoaren bila. Andrew Sellardsen laguntzaile izan zen eta sukar horiaren inguruan ikertzen aritu zen. 1926an, atzera bota zuten bakterio batek eragiten zuela esaten zuen Hideyo Noguchiren ideia eta, 1928an, birusa zela identifikatu ondoren, Afrika eta Hegoafrikako birusak inmunologikoki berdinak zirela erakutsi zuten.

1930etik 1964ra, New Yorkeko gaur egungo Rockefeller Unibertsitatean egin zuen lan. 1951n, Medikuntzako Nobel saria jaso zuen sukar horiaren aurkako txertoa aurkitu zuelako.

New Havenen Connecticut (AEB) hil zen1972ko abuztuaren 11n eta ez zuen AEBetako hiritartasuna lortu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monophyllus plethodon

***Monophyllus plethodon*** Monophyllus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Monophyllus plethodon'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Chiayi

**Chiayi** edo **Jiayi** (txineraz: 嘉義|市, *Jiāyì Shì*) Taiwango mendebaleko hiria eta portua da, izen bereko eskualdeko hiriburua, Taiwango itsasartearen ertzean, A-li mendien ondoan. Burdinbide- eta errepide-gune garrantzitsua izanik, lehen mailako komunikabidea da, eta, beraz, merkataritza da ekonomia-jarduera nagusia. Industria (zurgintza, papergintza, eraikuntzarako gaiak, alkohola) ez da oso aurreratua.

## Banaketa administratiboa 
## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akutagawa Ryunosuke

**Akutagawa Ryunosuke** (Tokio, 1892ko martxoaren 1a - *ib.*, 1927ko uztailaren 24a) idazle japoniarra izan zen. Fantasiazko munduak, gertaera berezi miragarriak islatzen ditu bere obretan. 1916an argitaratu zuen *Hana* (*Sudurra*) obrak ospea ekarri zion eta, bere buruaz beste egin arte, eleberri laburrak argitaratu zituen bereziki. Zenbait obra: *Rashomon* (1915, *Rasho atea*), *Akuma-no-Tabako* (1916, *Deabruaren tabakoa*), *Inozo baten bizitza* (1927), *Imogayu* (1931).

## Erreferentziak
Anilina

**Anilina** bentzenotik sortutako amina primarioa da; hidrogenoa amino ordezkatuz sortzen da. 189&nbsp;°C-an irakiten du, eta solido bihurtzen da -20&nbsp;°C-an. Ez du kolorerik, baina argiaren eraginarekin kolore grisa hartzen du. Sufrea eta fosforoa urtzen ditu. Usain txarrekoa da, eta guztiz pozoitsua. Tindagaiak, plastikoak eta sendagaiak egiteko oinarri gisa erabiltzen da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Waters

**John Waters** (Baltimore, ) Estatu Batuetako zinemagilea da. Hasieran punk joerako filmak egin zituen, eskandalua sortzen zutenak, Divine bere haurtzaroko lagunarekin batera-eta. Geroztik, bere aldetik lan egiten jarraitu badu ere, zinemaren industriak errazago onartzeko moduko filmak egin ditu.

## Filmografia 
* *Hag in a Black Leather Jacket* (1964, 8mm)
* *Roman Candles* (1966)
* *Eat Your Makeup* (1968, 16mm)
* *Mondo Trasho* (1969, 16mm)
* *The Diane Linkletter Story* (1970, 16mm)
* *Multiple Maniacs* (1970, 16mm)
* *Pink Flamingos* (1972, 16 & 35&nbsp;mm)
* *Female Trouble* (1974, 16 & 35&nbsp;mm)
* *Desperate Living* (1977, 16 & 35&nbsp;mm)
* *Polyester* (1981)
* *Reckless Eyeballs* (1985)
* *Hairspray* (1988)
* *Cry-Baby* (1990)
* *Serial Mom* (1994)
* *Pecker* (1998)
* *Cecil B. Demented* (2000)
* *A Dirty Shame* (2004)
* *Excision* (2012)

## Erreferentziak
Aretxabaletako Komunikabideak-Loramendi Elkartea

[250px|thumb|Loramendi Elkartearen egoitza [Aretxabaletako udaletxe zaharra|Aretxabaletako udaletxe zaharrean dago.]]
**Aretxabaletako Komunikabideak-Loramendi Elkartea** Aretxabaletako (Gipuzkoa) herri-komunikabideak biltzen dituen elkartea da. Aretxabaletako udaletxe zaharrean du egoitza.

## Historia 
1998ko martxoan sortu zen *Aretxagazeta* eta Atxabalta telebista biltzen zituen komunikazio-talde hau. Gaur egun, *Aretxagazeta* aldizkariak osatzen du, soilik, Aretxabaletako Komunikabideak-Loramendi Elkartea.

Atxabalta telebista 1999ko otsailetik 2000ko maiatza bitartean egon zen martxan. Goiena Komunikazio Zerbitzuak proiektuan sartua dago orain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edmond Blazy

**Edmond-Joseph Blazy** (1878 &ndash; Uztaritze, Lapurdi, 1941) lapurtar apaiza eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Baionako *Gure Herria* aldizkariaren sortzaileetariko bat eta haren lehen zuzendaria izan zen (1921). *Fédération de Pelote Basque* elkarteko lehendakaria izan zen. 1929. urtean *La pelote basque* liburu ezin interesgarriagoa eman zuen argitara. Blazyrena da, halaber, *Osaba amerikanoa* euskal komedia. 1929. urtean Uztaritzeko erretore izendatu zuten. Bertan hil zen 1941. urtean.

## Erreferentziak
Pierre Emmanuel

**Pierre Emmanuel** (Jaiotza-izena: **Noël Mathieu** ; Gan, Pirinio Atlantikoak, 1916ko maiatzaren 3a - Paris, 1984ko irailaren 24a) frantziar poeta izan zen. Bibliaren oihartzuna duten poemak argitaratu zituen: *Sodoma* (1944), *Babel* (1952). Kristautasunak XX. mendean zuen garrantzia azaldu zuen *La Nouvelle Naissance* lanean (1963, *Jaiotza Berria*). Saioak: *Le Goût de l´un* (1963, *Baten gustua*), *Le monde est intérieur* (1967, *Mundua barnekoa da*).

## Erreferentziak
Roberto Rodet

**Roberto Rodet Villa** (Balmaseda, 1915eko apirilaren 29a - *ib.*, 1989ko urtarrilaren 21a) bizkaitar pintorea izan zen.

Bilbon, Italian eta Frantzian egin zituen pintura ikasketak. Horma-pintore gisa da ezaguna. Bilbon, Madrilen eta Bartzelonan erakusketa asko egin ditu. Lan nagusiak: *Bodegón*, *Danza* eta *Hombre y caballos*. Bereak dira, halaber, Deustuko Zientzia Ekonomikoko Fakultateko horma-pintura, eta *Conde Argelejo* nahiz *Explorador Iradier* itsasontzietan ageri direnak.

## Erreferentziak
Katarsi

thumb|Antzerkian edo beste ikus-entzunezko emanaldietan, batzuetan, entzuleriak emozio handiak sentitzen ditu. Katarsia.
**Katarsia** emozioen deskarga da. Aristotelesek *Poetika* liburuan erabili zuen hitz hau, benetako tragediak ikuslearengan sortzen zuen eragina azaltzeko. Aristotelesek zioen tragediaren helburua beldurra eta pena sorraraztea zela eta, aldi berean, sentipen horien katarsirako edo garbiketarako balio zuela. Era horretan, tragediak eragin osasuntsua du irakurlearengan eta ikusleengan.

Psikoanalisian, Freud-ek eta Breuer-ek katarsi kontzeptu klasikoa hartu zuten, eta emozio edo gogorapenak gogoraraztea deskribatzeko erabili zuten. Tratamenduaren parte bat da, pazienteari aukera ematen diona emozio edo gogorapen hori desblokeatzeko eta efektu iraunkorra duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hervé Bazin

**Hervé Bazin** —jaiotza-izena: **Jean-Pierre Hervé-Bazin**— (Angers, Frantzia, 1911ko apirilaren 17a - Gennes, Frantzia, 1996ko otsailaren 17a) frantsesezko idazlea izan zen. Eleberrigintza landu zuen batik bat. Burgesiaren eta gizarte industrializatuaren inguruko satirak dira Bazinen eleberriak: *Vipère au poing* (1948, *Sugegorria ukabilean*), *La mort du petit cheval* (1950, *Zalditxoaren heriotza*), ''Qui j'ose aimer* (1956, *Nik maitatzen dudana*), *Le matrimoine* (1967, *Ezkontza'').

## Erreferentziak
Lied

[thumb|Franz Shuberten erretratua, [Franz Eyblek 1827an egina.]]

**Lied** (alemanezko hitza, «kantua» esan nahi duena; hizkuntza hartan, plurala *lieder* da) XIX. mendeko Alemaniako kantu-mota da. Testu poetikoetan oinarritzen da, ahots bakarrerako da, eta pianoaren laguntzaz kantatzen da gehienetan. Goetheren poema lirikoak inspirazio iturri izan ohi dira liedetarako. Schubert (600dik gora idatzi zituen), Schumann, Brahms, Wagner, Strauss eta Mahler dira, besteak beste, lieda gehien erabili zutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Liebermann

thumb|300 px|eskuinera|alt=Max Liebermann Gänserupferinnen|*Antzara-lumatzaileak* (1872), Max Liebermann
thumb|300 px|eskuinera|alt=Max Liebermann Boys Bathing|*Mutikoak bainatzen* (1898), Max Liebermann

**Max Liebermann** (Berlin, 1847ko uztailaren 20a - Berlin, 1935eko otsailaren 8a) Alemaniako margolaria da. Weimarren egin zituen margolaritzako ikasketak. Arrakasta handia izan zuen *Antzara-lumatzaileak* izeneko lanarekin (1872). 1873tik 1878ra, Parisen bizi izan zen, eta inpresionismorantz lerratu zen, Millet margolari handiaren eraginpean. Ikuspegiak eta erretratuak ere egin zituen. Alemaniako inpresionismoaren aitzindaritzat hartu izan da, non pintura abangoardista nabarmendu zen 30 urte baino gehiagotan.

## Haurtzaroa eta Gaztaroa 
Bere gurasoak judu-alemaniarrak izanez, inguru aberats batean jaio zen Berlinen ,1847ko uztailaren 20an, bere aita industria enpresa oparo bateko nagusia zen Josef Liebermann, eta bere emaztea, Philippe Haller. Bere aitona, Josef Liebermann, ehungintza-enpresari oso ospetsua zen, eta familiako ondare guztia berari utzi zion. Max jaio eta hiru egun ondoren lege bat ezarri zen eta horren arabera eskubide desberdinak ezartzen ziren judu eta alemaniarrentzat. 1851an Liebermann familia etxez aldatu zen Behrenstrass-eko kalera. Hortik aurrera, Max lehen hezkuntzako ikastetxe humanistiko batera joaten hasi zen.

## Ikasketak eta hasiera artistikoa 
Nahiz eta bere familia bere alde ez egon (negozioetako gizon bat izatea espero zutelako), berak azkenean margolaritza egitea aukeratu zuen. 1866an eta 1868an, Max Lieberman filosofiako fakultatera joan zen unibertsitatera, Berlinen. Berlinen margotzen hasi ondoren, Carl Steffecki 1863 eta 1864 artean, Liebermannek Weimar margotzeko eskolan ikasi zuen, hor Ferdinand Wihelm Pauwels, Charles Verlat eta Paul Thumann bere irakasleak izan ziren.

1870eko Frantzia-Prusia gerran, bere aberriaren shock orokorrarekin inspiratu zen eta borondatez aurkeztu zen San Juanen Ordenean (beso haustura bat zeukanez ezinezkoa zen zerbitzu militarra egitea). 1870 eta 1871 artean, 12.000 judu gehiagorekin parte hartu zuen gerra horretan. Bizi izan zuen guztia margolari gazte honi izugarri eragin zion.

Besteen iritziak txarrak izan arren, bere bigarren lana formatu handian argitaratu zuen, “Kontserba fabriketako emakumeak”, Anbereseko urtero egiten zen erakusketan aurkeztu zen, bertan interesatuta dauden pertsonak aurkitu zituen.
Liebermannek bere estiloa aurkitu zuen: lan egiten zeuden pertsonak marrazten zituen estilo errealistan, ez ziren setimentalak. Bere obrak ez ziren eromantizismo modukoak, bere arbasoak egiten zuten bezala, baina ez ziren salaketa publikoak ezta ere. Margotzeko orduan Liebermann desberdintzen zen bere arrazoiak ematen zituelako eta bere obrak naturalak zirelako. Zentzu honetan, Liebermannek egiten zuen arteak zerbait berria eratu zuen, margotzeko modu zintzo bat, modernoa eta banguardista zen.

## Bibliografia 
* https://www.museothyssen.org/coleccion/artistas/liebermann-max
* https://www.wikiart.org/es/max-liebermann
* https://es.wikipedia.org/wiki/Max_Liebermann

## Erreferentziak
Max von Laue

**Max Theodor Felix von Laue** (Pfaffeendorf, Koblentzatik hurbil, 1879ko urriaren 9a - Berlin, 1960ko apirilaren 24a) alemaniar fisikaria izan zen.

Irakasle izan zen Zürich, Mainz, Frankfurt eta Berlingo unibertsitateetan. 1912an, X izpiek sare kristalinoetan dituzten interferentziei buruzko lehen esperimentu arrakastatsua egin zuen. Gisa horretan zehaztu ahal izan zituen X izpien luzera eta kristalen egitura eta osaketa. 1914an, Fisikako Nobel saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musonycteris harrisoni

***Musonycteris harrisoni*** Musonycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Musonycteris harrisoni'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Abel Muniategi

**Abel Muniategi Elorza** (Ereño, 1942ko irailaren 30a), ***Bengetxe*** izengoitiz ezaguna, bizkaitar bertsolari, politikari eta idazlea da. Legegizona da bizibidez. Euskaltzain urgazlea da 1981. urteaz geroztik. Bizkaiko Bertsolari Txapelketak irabazi zituen 1964an eta 1966an, eta Euskadikoa 1982an. Olerti, *Karmel*, *Goiz Argi*, *Aranzazu*, Anaitasuna, Jakin eta Zeruko Argia agerkarietan eman ditu argitara lan aipagarrienak. Bermeoko Udaleko idazkaria da gaur egun.
## Erreferentziak
Nearko

**Nearko** greziar itsasgizona, Kretan sortua (K.a. IV. mendea). K.a. 333an Alexandrok Lizia eta Panfiliako gobernari izendatu zuen. Gero (K.a. 326), greziar ontziteriako buru zelarik, Hydaspes (egun Jhelum) ibaia jaitsi zuen armadarekin; Eritrea eta Persiako Golkoko kostaldea ikertu zituen. Alexandro hil ondoren, Lizia eta Panfiliako satrapia eskuratu zituen. Antigono Monophthalmosen aliatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monofisismo

**Monofisismoa** Jesukristo guztiz izaki jainkotiarra dela, eta inolaz ere gizakia, baieztatzen duen doktrina da. Haren jarraitzaileak **monofisitak** dira. Kaltzedonian 451 urtean egin zen kontzilioan Elizak heresiatzat jo zuen. Eliza monofisitek ortodoxotzat dauzkate beren buruak. Armenian, Etiopian, Sirian eta Indiako hegoaldean daude eliza horiek zabalduta.

## Ikus, gainera 
* Arrianismoa

## Kanpo estekak
Erwin Neher

**Erwin Neher** (Landsberg, 1944ko martxoaren 20a) alemaniar sendagile eta biofisikaria da. Biokimikako ikasketak egin zituen Munichen eta Winsconsinen (Estatu Batuak). Bere ikerlanak psikobiologiaren eremura zuzendu zituen. 1968an, Municheko Max Planck Institutuan hasi zen lanean. 1991n, Medikuntza eta Fisiologiako Nobel saria irabazi zuen, Bert Sakmannekin batera, zelularen mikrokosmosa ikertzeko teknika berriak garatu izanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panezio

**Panezio** (; Rodas, Antzinako Grezia,  - Atenas, Antzinako Grezia, ) filosofo estoikoa izan zen. Pergamon eta Atenasen egin zituen ikasketak. Erromara joan eta Polibio ezagutu zuen han. Estoizismoaren bigarren aroari eman zion hasiera K.a. 140. urtean. Portiko eskolako zuzendaria izan zen bizitzako azken urteetan; Antzinako Greziako eskola estoiko guztietatik huraxe izan zen Erromako estoikoetatik hurbilen egon zena.

## Erreferentziak
Ttakun Kultura Elkartea

**Ttakun Kultura Elkartea** Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) euskara-elkartea da.

1991ko azaroan sortu zen Lasarten, euskararen normalizazioa bultzatzeko helburuarekin. Hainbat lantaldetan banatua dago, eta aisialdi-taldeak haur, gazte eta gurasoei zuzenduriko ekimenak garatzen ditu; kultura-taldeak, berriz, kultura-ekitaldiak eta Jalgi Kafe Antzokiko eduki kulturala ditu bere esku. Komunikazio-taldeak *Txintxarri* aldizkaria argitaratzen du.

## Kanpo estekak 
* ttakun.com webgunea
## Erreferentziak
Frank Zappa

**Frank Vincent Zappa** (Baltimore, Maryland, 1940ko abenduaren 21a - Los Angeles, 1993ko abenduaren 4a) Estatu Batuetako kantari, musikagile eta gitarra-jotzailea izan zen. *Mothers of Invention* taldea sortu zuen. Jazzaren teknikak, garaiko pop musika eta gaurko musika klasikotik hartutako gaiak bateratu zituen. Harenak dira, besteak beste: *Weasels Ripped my Flesh* eta *Fillimore East* (1971). Film bat ere egin zuen: *200 Motels*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Drayton

**Michael Drayton** (Hartshill, Warwickshire, Ingalaterra, 1563 &ndash; Londres, Ingalaterra, 1631ko abenduaren 23a) ingeles poeta izan zen.

## Biografia 
Bere lehen obra (*The harmonie of the Church*, 1591) debekatu bazuten ere, gainerakoek oso harrera ona izan zuten, besteak beste, hauek: *The shepherd´s garland* (1593) eta *Idea´s mirror* (1594). *Polyolbion* izeneko obran, Ingalaterrako konderri guztiak deskribatu zituen. Historia-olerkiak ere eman zituen argitara: *Matilda* (1594) eta *Robert, duke of Normandie* (1596).

## Erreferentziak
Yokosuka

Japoniako hiria da, Honshu uhartean dagoena, Kanagawa prefekturan. 2012ko erroldaren arabera 414.960 biztanle ditu eta Toki Handiko hamaikagarren hiria da populazioz.

## Geografia 
Yokosukak Miura penintsularen zatirik handiena hartzen du eta beraz Tokioko Badia dauka ekialdean eta Sagami Badia hegoaldean.

## Historia 
Milaka urtetatik populatua izan da Yokosuka ingurua. Arkeologoek Jōmon eta Kofun Aroetako keramika aztarnak aurkitu dituzte. 1063an Muraoka Tamemichi jauntxoak Kinugasa gaztelua eraiki zuten bertan eta bere ondorengoek Miura leinua osatu zuten. 1247an Hōjō Tokiyorik leinua suntsitu bazuen ere gaur egun oraindik beren izena mantentzen du penintsulak. Odawarako borrokaren ondoren Toyotomi Hideyoshi jabetu zen Kantō eskualde guztiaz eta baita Uraga herriaz ere 1590an.

Bere garrantzi estrategikoa zela eta 1720an Tokugawa shogunerriak *Uraga Bugyō* postua ezarri zuen bertan eta Tokioko Badiara sartu nahi zuten untzi guztiek hantxe pasatu behar izaten zuten inspekzioa. Untzi ugari ziren azterketa sahiestu nahi izaten zutenak eta ondorioz 1842an kañoiak ezarri ziren bertan.

Meiji berrezarpenaren ondoren 1878an Uraga herriaren inguruan Yokosuka udalerria osatu zen eta 1889an trenbidea iritsi zen bertara. 1923ko lurrikarak kalte handiak eragin ztuen arren Yokosukak zabaltzen jarraitu zuen. Japoniako itsas flotaren egoitza garrantzitsuenetakoa bihurtu zen gainera.

Bigarren Mundu Gerran bonbakatua izan zen eta Japonia errenditu ondoren Estatu Batuetako itsas armadako zazpigarren flota bertan ezarri zen.

## Ekonomia 
Merkataritza- eta arrantza-portu garrantzitsua da. Japoniako portu militarrik zaharrena da. Ontziolak eta burdin industria dira ekonomia-jarduera nagusiak. Jatorriz arrantza-portu txiki bat zen, 1865an lehenengo ontziolak eraiki ziren arte. Harrezkero hazi da hiria industria horren inguruan.

## Ondasun nabarmenak 
* Yokosuka Arte Antzokia
* Mikasa akorazatua
* Sarushima uhartea

## Iruditegia 

Irudi:YokosukaCity.JPG|Yokosuka.
Irudi:横須賀芸術劇場 1.JPG|Yokosuka Arte Antzokia.
Irudi:Yokosuka-mikasa-08-2010.png|Mikasa akorazatua.
Irudi:Sarushima from boat 2010.jpg|Sarushima uhartea.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scleronycteris ega

***Scleronycteris ega*** Scleronycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Glossophaginae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Scleronycteris ega'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Eilat

**Eilat** Israelgo hiria eta portua da, Aqabako golkoan. Negeveko muturrean dago, Jordaniako Aqaba portuaren ondoan. Tel Aviv eta Haifako petrolio-bidearen hasiera da. Kromoa eta fosfatoak. Historia: 1967an, Egiptoko lehendakari Nasserrek Aqabako golkoa ixtea agindu zuen, portuak itsasorako biderik izan ez zezan. Neurri horretaz baliatu ziren israeldarrak Sei Eguneko Gerrari ekiteko.

## Auzoak 
Eilatek 15 auzo ditu:
* Arava
* Ganim A
* Ganim B
* Hadekel
* Ha'eshel
* Mizpe Yam
* Maar'av Sheva
* Neve Midbar
* Ophir
* Shahamon
* Tse'elim
* Urim
* Ye'elim
* Zofit Elite
* Zofit Tachtit

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolás Espartza

thumb|250px|Tuteran kale bat eskaini diote.

**Nicolás Espartza Perez** () (Tutera, 1873ko abenduaren 22a - Sestao, 1928) nafar margolaria izan zen. Madrilen egin zituen Margolaritzako ikasketak. Sestaoko Artes y Oficios eskolako katedradun izendatu zuten, 1910. urtean. Bere obrarik gehienak Madrilen egindako erakusketetan jarri zituen ikusgai. 

## Obra 
Artistak genero desberdinak landu zituen: erretratua, genero-margolanak, marrazkia, irarlana... Hauek dira ezagunenak: 
* *Eskolan*, 
* *Doña B. C.ren erretratua*, 
* *Zientzia eta karitatea*, 
* *Aniceto Marinas*, 
* *Carlos III*, 
* *Méndez Núñez* eta 
* *Cardenal Soldevilla*.

Haren lanak oso toki desberdinetan ikus daitezke: Tuterako Udaletxean, Nafarroako Foru Aldundian, Nafarroako Museoan, Portugaleteko Udaletxean...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografia Espainiako Historiaren Errege Akademiaren webgunean.
* :Biografia Auñamendi Entziklopedian.
Giovanni Paolo Pannini

**Giovanni Paolo Pannini** (Piacenza, Italia, 1691eko ekainaren 17a - Erroma, Italia, 1765eko urriaren 21a) margolaria izan zen. Erroma zaharreko eraikuntzen hondakinak eta Erroma modernoko bazterrak pintatu zituen, maisutasun handiz. Ospe handia lortu zuen Italian eta Frantzian.

thumb|ezkerrera|*Panteoiaren barrualdea*, Giovanni Paolo Pannini

Lan nagusiak: *Predikua hondakinetan* (Prado), *Erromako San Pedroko barrualdea* (Louvre), *Pertsonaiak arku baten pean, itsasoa gibelean* (Florentzia) eta *Tenpluko merkatarien eraispena* (Erroma).

## Erreferentziak
Karoteno

[thumb|300px|[Azenarioari kolorea ematen diote karotenoideek.]]
**Karoteno** landareetan eta animalietan izaten den koloregai hori edo gorria da.

## Egitura kimikoa 
Karotenoideen taldekoa izanik tetraterpeno bat da, hau da, 40 karbono atomo dituen hidrokarburo asegabea da (formula kimikoa: C40H56), eta ez du oxigenorik. Hiru isomeroren nahastura da, eta hamaika lotura etileniko eta bi eraztun hexaniko ditu.

## Garrantzi biologikoa 
A bitaminaren aitzindaria da: karotenoz hornituriko landareak (azenarioa, tomatea, eta abar) jaten dituzten animaliek A bitamina eratzen dute gibelean.

## Karoteno motak 
:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petrus Lombardus

**Petrus Lombardus** (Novara, 1100 aldean - Paris, 1160ko abuztuaren 21 edo 22an) lombardiar teologoa eta Parisko apezpikua izan zen.

Reimsen eta Parisen ikasketak egin ondoren, Teologia-irakaslea izan zen Parisko Notre-Dame ikastetxean. Bere garaiko teologorik ospetsuenetako bat izan zen. 1159an Parisko apezpiku izendatu zuten. Lau liburu argitaratu zituen *Sententiarum libri quattuor* izenburupean; oso testu-liburu garrantzitsuak izan ziren teologiaren irakaskuntzan.

## Erreferentziak
Theodor Plievier

**Theodor Otto Richard Plievier** (Berlin, Alemania, 1897ko otsailaren 12a - Avegno, Suitza, 1955eko martxoaren 12a) alemaniar eleberrigilea izan zen.

## Biografia 
Sozialismoaren aldekoa zen, eta Alemaniaren militarismoa kritikatu zuen lehen eleberrietan: *Des Kaisers Kulis* (1932, *Enperadorearen esklaboak*). Errusian bizi izan zen 1933-1945 bitartean, eta Alemaniara itzuli zen gero. Ospe handia izan zuen trilogia bat eman zuen argitara Alemanian: *Stalingrad* (1945), *Mosku* (1952) eta *Berlin* (1954).

## Erreferentziak
Leonard Bernstein

**Leonard Bernstein** (Lawrence, Massachusetts, Ameriketako Estatu Batuak, 1918ko abuztuaren 25a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1990eko urriaren 14a) musikagilea izan zen.

New Yorkeko Orkestra Filarmonikoaren zuzendari izan zen (1949-1978). Bere garaiko musika zabaltzen ahalegindu zen bereziki. Hainbat motatako lanak ondu zituen: lan sinfonikoak (*Jeremias*, 1944), balletak (*Facsimil*, 1947) eta komediazko musika anitz, horien artean, *On the town* (1944) eta *West Side story* (1957).

## Erreferentziak
Jerôme Bonaparte

**Jerôme Bonaparte** (Ajaccio, Korsika, 1784ko azaroaren 15a - Villegenis, Frantzia, 1860ko ekainaren 24a) Napoleon I.aren anaia izan zen. Westfaliako errege egin zen 1807an, baina 1814. urtean utzi behar izan zuen agintea, ezinak gaindituta. Waterlooko guduaren ondoren, bere emazte Catherine Wurtenbergen aitaren ondora jo zuen. Parisen, 1848an, Luis Napoleon ilobaren mesedeak irabazi, eta Frantziako marexal (1850) eta Frantziako Senatuko lehendakari (1852) izendatu zuten Jerôme Bonaparte.

## Erreferentziak
Sebastian Caboto

**Sebastian Caboto** (; ; Venezia, c. 1474 – Londres, c. 1557)) italiar itsasgizona izan zen, Joan Cabotoren semea. Ternua eta Labradorko penintsula aitarekin aurkitu ondoren (1497), Asiarako itsasbide berri baten bila abiatu zen, hegoaldetik. Hego Amerikako mendebaleko itsasertza aztertu zuen, La Plata eta Paraná ibaiak bereziki. Bere aurkikuntzak azaltzen zituen mundu-mapa bat prestatu zuen.

## Erreferentziak