open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atletismoa 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak maratoia

**Emakumezkoen maratoia** 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan abuztuaren 22an lehiatu zen, Atenasen. 86 lehiakideak 46 herrialdetakoak ziren. Lasterketaren antzinako jatorrietan oinarrituta, maratoia Maratonen (Grezia) hasi zen eta Panathinaiko Estadioan amaitu zen, 1896ko Atenasko Olinpiar Jokoen egoitzan, bero handiarekin.

Paula Radcliffe britainiarrak, munduko errekordunak, Jokoen aurretik faborito bezala zihoanak, erritmoa igo zuen eta beste lau korrikalari eraman zituen aurretik, horien artean Mizuki Noguchi eta Reiko Tosa japoniarrak. 25 km egin ondoren, Radcliffek arazoak izan zituen erritmoa mantentzeko aldapan gora eta atzean geratu zen, Noguchi eta Elfenesh Alemu atleta etiopiarrak lasterketa buruan jarraitzen utziz, minutu erdiko aldearekin. 35 km inguruan, Radcliffe-k erasoa jo zuen, erritmoa berreskuratu eta liderrei erronka egiteko domina lortu arte, Catherine Ndereba kenyarrak aurreratzea lortu zuen arte. Atsekabetuta eta negar-zotinka, Radcliffe saiatu zen helmugarako 6 kilometro falta zirenean berriro ibiltzen, baina errepide ertzean amildu eta lasterketa utzi zuen, elikadura arazoak eta lesioak bere jarduera etsigarriaren arrazoi gisa argudiatuz.

Panathinaiko Estadiora bidean, Noguchik abantaila handitzen jarraitu zuen eta azken orduan iritsi zen Nderebari hamabi segundo atera zizkion, urrezko domina olinpikoa 2:26:20an irabazteko. Noguchiren garaipenak bigarren urrea jarraian ekarri zion Japoniari emakumezkoen maratoian, Naoko Takahashik lau urte lehenago Sydneyn proba irabazi eta gero.

Bestalde, Deena Kastorrek, Estatu Batuetakoa, erraz gainditu zuen Alemu, eta estatubatuar baten lehen domina olinpikoa lortu zuen 1984tik aurrera proban.

82 parte hartzaileetatik, hirurogeita seik bakarrik amaitu ahal izan zuten lasterketa arrakastaz, eta bik pistatik alde egin zuten medikuen arreta bila.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak maratoia

**Emakumezkoen maratoia** 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan abuztuaren 17an lehiatu zen, Beijingen. 82 lehiakideak 42 herrialdetakoak ziren. Irabazlea Constantina Diapen-Tomescu errumaniarra izan zen, une jakin batean minutu bat baino gehiagoko aldea hartu zuen eta atzetik zihoan tropelaren aurretik mantendu zuen estadiora arteko ibilbide guztian. 2:26:44 denboran osatu zuen maratoia. Bigarren postuan Keniako Catherine Ndereba geratu zen, 2:27:06ko denbora eginda, eta ondoren brontzezko domina lortu zuen Zhou Chunxiu txinatarrak, 2:27:07ko denbora eginda.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak maratoia

**Emakumezkoen maratoia** 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan abuztuaren 5ean lehiatu zen, Londresen. 118 lehiakideak 67 herrialdetakoak ziren. 

Etiopiako Tiki Gelanak urrezko domina irabazi zuen, ibilbidea 2 ordu, 23 minutu eta 7 segundoko denbora errekor olinpikoan osatuz. Priscah Jeptoo kenyarrak bigarren bukatu zuen, eta zilarra irabazi, eta Tatyana Petrova Arkhipovak, Errusiaren izenean, brontzea eskuratu zuen.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kubatar son

**Kubatar sona** () Kuban jatorria duen musika- eta dantza-estiloa da, 1930eko hamarkadatik aurrera nazioarteko proiekzioa lortu zuena. Erritmo horrek espainiar musikaren egitura eta ezaugarriak eta musika-tresna afrokubatar eta indigenak konbinatzen ditu. Kubatar sona Latinoamerikako musikaren generorik eraginkorrenetako bat da; haren deribatuak eta fusioak, salsa bereziki, mundu osoan zabaldu dira.

Son hitza eskualdeko herrialdeetako beste musika-estilo batzuetan ere erabili izan dute baina estilo hauek ez dute kubatar sonarekin inolako zerikusirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak maratoia

**Emakumezkoen maratoia** 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan abuztuaren 14an lehiatu zen, Rio de Janeiron. 157 lehiakideak 80 herrialdetakoak ziren. Jemima Sumgong kenyarrak irabazi zuen urrea, Eunice Kurwa bahraindarra zilarra eta Mare Dibaba etiopiarrak brontzea.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bredbury

'''''', Ingalaterrako iparraldean dagoen udalerri bat da, Manchester Handian.

2011n 16.721 biztanle zituen.
Gumpert Apollo

**Gumpert Apollo** bi eserlekuko eta bi ateko coupé superkirol-automobila da, luzetarako atzeko erdiko motorra eta atzeko trakzioa dituena. Gumpert Sportwagenmanufaktur GmbH fabrikatzaileak ekoitzitako lehen modeloa da, Altenburgen (Alemania) kokatutako enpresak. 

Roland Gumpert Audiren langile ohiaren sorkuntza da. Gumperten bazkidea Roland Mayer da, MTM Alemaniako tuning etxeko burua. Apollo 2005ean hasi zen ekoizten, eta Gumpertek 2005 eta 2008 artean 150 unitate ekoiztea espero zuen. 2005ean Essen-eko Automobil erakusketan aurkeztu zen jendaurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Budbrooke

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Warwickshire konderrian.

2011n 1.863 biztanle zituen.
Altenburg (Alemania)

**Altenburg** Alemaniako  da, Turingiako Estatu federatuan dagoena. Leipzigetik 40 kilometro hegoaldera dago, Dresdetik 90 kilometro mendebaldera eta Erfurtetik 100 kilometro ekialdera. Altenburgeko eskualdeko hiriburua da, eta Gera, Zwickau eta Chemnitz arteko antzinako metalen eta ehungintzako ekoizpen industrialaren eskualde polizentriko baten parte da, milioi bat biztanle baino gehiago dituena, hiriak 33.000 biztanle dituen bitartean.

## Galeria 

Fitxategi:Schloss_Altenburg.jpg|link=Archivo:Schloss_Altenburg.jpg|alt=Castillo|Gaztelua
Fitxategi:Theater_Altenburg.jpg|link=Archivo:Theater_Altenburg.jpg|alt=Teatro|Antzerkia
Fitxategi:Altenburg_Pauritz.JPG|link=Archivo:Altenburg_Pauritz.JPG|Pauritz
Fitxategi:Rathaus_Altenburg.jpg|link=Archivo:Rathaus_Altenburg.jpg|alt=Ayuntamiento|Udaletxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Altenburg
* turismo informazio bulegoa
Ardwick

'''''', Ingalaterrako Manchester hirian dagoen auzo bat da, Manchester Handian.

2011n 19.250 biztanle zituen.
Tres (musika tresna)

***Tres**a* () edo '*kubatar *tres'''*a gitarratik eratorritako hari instrumentua da, Kuban, bereziki ekialdeko landa-eremuetan, sortu zena. Instrumentu horren erreferentzia zaharrenetako bat Santiago de Cubako inauterietakoa da, 1892an, Nené Manfugás bertoko musikaria Baracoako zelaietatik «hiru hari bikoitzeko landa-instrumentu batekin eta *tres'' izeneko zurezko kaxa batekin» jaitsi zenean. Hala ere, Fernando Ortiz kubatar etnologoak kubatar asmakizuna ez zela zioen, espainiar Erdi Aroan antzeko instrumentuak baitzeuden. 

## Afinazioa 
Hari bikoitzeko hiru ordena ditu, gutxienez ordena batean zortzidunduak. Afinazioa aldatu egiten da instrumentistaren eta dagokion eremu geografikoaren arabera. Batzuetan gitarraren lehen hiru harien afinazioarekin bat dator (mi, si eta sol, azken oktaba hori), beste batzuetan erdiko hari pareari tonuerdi bat gehitzen zaio, afinazioa mi, do eta sol (oktogonala) bezala geratuz, hau da, do maiorreko triada airean joz. Afinazioa ere re maiorreko triadarekin (D) erabiltzen da, hau da: fa sostenitua, re eta la, azken hori oktaba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheetham (Manchester)

**Cheetham** edo **Cheetham Hill**, Ingalaterrako Manchester hirian dagoen auzo bat da, Manchester Handian.

2011n 22.562 biztanle zituen.
Longsight

'''''', Ingalaterrako Manchester hirian dagoen auzo bat da, Manchester Handian.

2011n 15.429 biztanle zituen.

## Auzotar nabarmenak 
* Noel Gallagher (1967-), musikaria eta Oasis taldeko kidea.
* Liam Gallagher (1972-), musikaria eta Oasis taldeko kidea.
Manchester city center

'''''', Ingalaterrako Manchester hirian dagoen auzo bat da, Manchester Handian.

Hiriaren hirigunea da, bai eta finantza eta negozio barrutia ere.

2011n 17.861 biztanle zituen.
Old Trafford (auzoa)

**Old Trafford**, Ingalaterrako iparraldeko Stretford hirian dagoen auzo bat da, Manchester Handian. Manchester eta Salford hirien artean dago.

13.000 biztanle inguru ditu.

## Old Trafford 
Auzo honetan Manchester United futbol taldearen Old Trafford estadio ospetsua dago.
Ringway (Manchester)

**Ringway**, Ingalaterrako iparraldeko Manchester Handian dagoen parrokia zibil bat da, Manchester hiriaren hegoaldean.

2011n 103 biztanle zituen.
José Torres Gil

**José Augusto Torres Gil** (Santa Cruz de la Sierra (Bolivia), 1995eko martxoaren 28a) argentinar txirrindularia da BMX modalitatean aritzen dena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen estilo librean.

José "Maligno" Torres ezizenaz ezagutzen da. Ordutik Argentinarekin lehiatzen du nazioarteko txapelketatan. Francisco anaia bikiarekin hasi zen BMX modalitatean lehiatzen.

2017an *Nass Pro Park* kategoria profesionalean munduko rider onenak garaitu zituen Bristolen. eta 2018an Estonian. 2023an Panamerikar Jokoetako txapelduna izan zen eta 2024ko ekainean Kaliforniako X Games ekitaldian urrezko domina irabazi zuen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko domina taula 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wythenshawe

'''''', Ingalaterrako Manchester hiriaren hegoaldean dagoen auzo bat da, Manchester Handian. Historikoki, Cheshire konderria izan da.

110.000 biztanle inguru ditu.
Peckforton

**Peckforton**, Ingalaterrako ipar-mendebaldean dagoen herri bat da, Cheshire konderrian.

2011n 269 biztanle zituen.

## Leku nabarmenak 
* Peckforton gaztelua
Without a Clue

***Without a Clue*** (euskaraz *Pistarik Gabe*), 1988ko Thom Eberhardt estatubatuarrak zuzendutako detektibe komedia film bat da. Arthur Conan Doyle eskoziar idazlearen Sherlock Holmes era Watson doktorearen pertsonaietan oinarritua dago. Michael Caine, Ben Kingsley, Jeffrey Jones, Lysette Anthony eta Paul Freeman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Erresuma Batua, Watson doktoreak (Ben Kingsley) Sherlock Holmes pertsonaia asmatu ondoren hura antzeztuko duen aktore bat topatu beharko du. Arazoa hura antzezteko kontratatu berri duen aktorea (Michael Caine) gonazalea, zurrut egitearen zalea eta alper hutsa dela da. Laster, Watsonek kasu garrantzitsu bat ikertu beharko du: Britainiar Altxorra diru-papetean bilakatzeko plaken lapurreta.

## Aktoreak 
* Michael Caine: Sherlock Holmes/Reginald Kincaid
* Ben Kingsley: John Watson doktorea
* Jeffrey Jones: George Lestrade inspektorea
* Lysette Anthony: Leslie Giles, faltsua
* Paul Freeman: James Moriarty irakaslea
* Pat Keen: Hudson andereinoa
* Matthew Savage: Wiggins
* Nigel Davenport: Lord Smithwick
* Tim Killick: Sebastian Moran
* Peter Cook: Norman Greenhough
* John Warner: Peter Giles
* Matthew Sim: Lesley Giles, benetakoa
* Gregor Fisher: Bobby, biltegian
* Fredrick Fox: Apaiza
* Harold Innocent: Gerald Fitzwalter Johnson alkatea
* George Sweeney: John Clay
* Murray Ewan: Archie
* Jennifer Guy: Alkatearen alava

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Fordwich

**Fordwich**, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herrixka bat da, Kent konderrian.

2011n 30 biztanle zituen.
Isle of Grain

**Isle of Grain**, Ingalaterralo hego-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Kent konderria eta Hoo penintsulan.

2011n 1.648 biztanle zituen.
Alexandra Longová

**Alexandra Longová** (Bratislava, 1994ko otsailaren 7a) arkularia da. Eslovakia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Koprivnikar

**Peter Koprivnikar** (Maribor, 1976ko uztailaren 2a) arkularia da. Eslovenia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samo Medved

**Samo Medved** (Ljubljana, 1962ko martxoaren 22a) arkularia da. Eslovenia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Žiga Ravnikar

**Žiga Ravnikar** (1999ko abenduaren 25a) arkularia da. Eslovenia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klemen Štrajhar

**Klemen Štrajhar** (Ljubljana, 1994ko abuztuaren 20a) arkularia da. Eslovenia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Derrick Tenai

**Derrick Tenai** (1968ko ekainaren 3a) arkularia da. Salomon Uharteak ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calvin Hartley

**Calvin Hartley** (1988ko apirilaren 15a) arkularia da. Hegoafrika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wembley

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen auzo bat da.

2011n 102.856 biztanle zituen.

## Eraikin nabarmenak 
* Wembley estadioa
Hong Kong Olinpiar Jokoetan

**Hong Kong** talde propioarekin lehiatzen da **Olinpiar Jokoetan.** 1952an parte hartu zuen lehen aldiz Hong Kongek britainiar kolonia gisa. 1997an subirautza lortu zuen Txinako Herri Errepublikak lurraldearen gainean, baina parrehartze olinpikoan berdintsu jarraitu zuen. Hong Kongeko Olinpiar Batzorde Nazionala 1950ean sortu zen *Hong Kongeko Kirol Amateurreko Federazio eta Olinpiar Batzordea* bezala. 21. mendean Hong Kongeko (Txina) Kirol Federazioa eta Olinpiar Batzordea da erakunde horrek duen izena. 

2008an, Hong Kong zaldi-probetako ekitaldietako egoitza izan zen Pekingo 2008ko Udako Olinpiar Jokoen barruan. 

## Partehartzeak eta lehen dominak 
1952tik Hong Kongek Udako Olinpiar Jokoen edizio guztietan parte hartu du, salbu eta Mosku 1980an boikota egin zutelako, aro britainiarren. Estatu Batuek hartu zuten lidergoa boikot hura bultzatzen, eta Erresuma Batuko Margaret Thatcherren gobernuak berehala egin zuen bat; haren ildotik jarraitu zuelarik Hong Kong-eko agintaritza politikoak. Batzorde olinpiko hongkongdarrak nahi izan zuen parte hartu, baina presio politikoak gailendu ziren. 

2002tik Neguko Olinpiar Jokoetan ere parte hartu du. 

Hong Kongeko lehiakide batek domina lortu zuen lehen aldia izan zen 1996a Atlantan: Lee Lai Shan belauntzi proba batean urrezko dominadun suertatu zen.

Txinako subirautzaren garaian, hurrengo domina Ko Lai Chak-ek eta Li Chingek lortu zuten (zilarrezkoa) 2004an Atenasen, mahai-teniseko gizonezkoen bikoteen kategorian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morchella conica var. costata

***Morchella conica var. costata*** *Morchellaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
Itxura eta tamainaz *Morchella conica* tipikoaren oso antzekoa da. Saihetsetan belzteko joera nabarmenagoagatik bereizten da, batez ere luzetarakoetan eta oinean hartzen duen kolore gorri-arrosa bereizgarriagatik, forma tipikoan zuria dena.

**Etimologia:** *Morchela* terminoak ”morcel” hitzetik dator, onddoetarako alemaniar hitz zahar batetik. *Costata* epitetoa latinetik dator, saihetsekin esan nahi duen “costatus” hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Bikaina, karraspina guztiak bezalakoa.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Toki idor eta belartsuetan, bideen ertzetan, baina nahiko garaiera handietan ere.

### Banaketa eremua 
Frantzia, Espainia, Herbehereak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morchella hortensis

***Morchella hortensis*** *Morchellaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Morchella tridentina*

## Deskribapena 
**Kapela:** Koniko samarra, 5 cm-ko altueratik gora izan dezake eta 3 eta 4 cm bitarteko zabalera oinarrian, bere  kolorea marroi-grisaxka da, batzuetan purpura iluna ia beltza. Luzetarako saihetsek, albeoloekin zeharkatuta, guztiz estalita. Barnehutsa da eta erpina kamutsa du. Ez dago oinari lotuta oinarria , baizik pixka bat gorago, gona berezi moduko  bat uzten duen zirrikitu bat eginez.

**Himenioa:** Genero honetako beste espezieek bezala, albeoloen barruan kokatzen da, kanpoko saihetsak antzuak direlarik.

**Hanka:** Zuria, barnehutsa  eta zilindrikoa, leuna edo apur bat furfurazeoa.

**Haragia:** Elastiko samarra kapelan, zurtoinean hauskorra, usain eta zapore leunarekin.

**Etimologia:** Morchella terminoa “morchel”  hitzetik dator, onddoetarako alemaniar hitz zahar batetik. *Tridentina* epitetoa eskualdearen izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Bere generoko beste perretxikoak bezala, ezin hobea da, baina egosi ondoren, gordinik toxikoa baita.

### Nahasketa arriskua 
*Morchella conica*-ren oso antzekoa da, baita *Morchella esculenta*-rena ere, kapelaren eta hankaren arteko ebakiduragatik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Bere izenak dioen bezala baratzetan agertzen da, nahiz eta beste leku batzuetan ere agertu (hondakindegietan).

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Euskal Herria, Espainia, Frantzia, Alpeak, Danimarka, Suedia, Estonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viviana Márton

**Viviana Márton** (Tenerife, Espainia, 2006ko otsailaren 16a) Hungariako kirolaria da, eta taekwondoan lehiatzen da. Haren ahizpa bikia, Luana ere, kirol berean lehiatzen da. 

2024ko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen –67 kg-ko kategorian.

Guraso hungariarrak ditu, baina Tenerifen (Espainia) jaio zen. Nahiz eta Espainian hazi eta hezi, bere gurasoen herrialdea nazioartean ordezkatzea erabaki zuen.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luana Márton

**Luana Márton** (Tenerife, Espainia, 2006ko otsailaren 16a) hispano-hungariar kirolaria da. Taekwondoan lehiatzen da.  Bere ahizpa bikia, Viviana ere, kirol berean lehiatzen da.

Urrezko domina bat lortu zuen 2023ko Munduko Taekwondo Txapelketan, eta brontzezko domina bat 2024ko Europako Taekwondo Txapelketan. 2023ko Krakoviako Europako Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen –57 kg-ko kategorian. 

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Civilization VI

'''''Sid Meier's Civilization VI'''* Firaxis Gamesek garatu eta 2Kk argitaratutako 4X estrategia bideo-joko bat da. Mugikorretarako eta Nintendo Switcherako bertsioa Aspyr Mediak argitaratu zuen. *Civilization* serieko seigarren produktua izan zen, Windows eta macOS-en 2016ko urrian merkaturatu zen, Linuxentzat 2017ko otsailean, iOSentzat 2017ko abenduan, Nintendo Switch-entzat 2018ko azaroan, PlayStation 4 eta Xbox Onerentzat 2019ko azaroan, eta Androidentzat 2020an.

Aurreko emanaldietan bezala, jokalariaren helburua da zibilizazio bat garatzea, jokoan milaka urte eman dituen asentamendu goiztiar batetik abiatuta, mundu mailako potentzia bihurtzeko eta hainbat garaipen-baldintzatako bat lortzeko, hala nola menderatze militarraren, nagusitasun teknologikoaren edo eragin kulturalaren bidez, ordenagailuz kontrolatutako beste aurkariekiko. Jokalariek mundua esploratuz lortzen dute, hiri berriak sortuz, hiri hobekuntzak eraikiz, tropa militarrak hedatuz beste batzuei eraso egiteko eta haiengandik defendatzeko, teknologia berriak eta aurrerapen zibikoak ikertuz, eragin handiko kultura garatuz eta munduko beste lider batzuekin merkataritza harremanak eta negoziazioak gauzatuz.

Jokoak *Civilization*en aurreko bertsioetan agertzen ez ziren hainbat zibilizazio aurkezten ditu, itzultzen diren zibilizazio askok hiriburu berriak edo lider berriak dituzten bitartean. Diseinuaren alderdi garrantzitsuenetako bat jokalariak bere zibilizazioaren hobekuntzen bide aurrez ezarria ez jarraitzea zen, aurreko jokoetan ikusia zuena. *Civilization VI*-ren berritasun bat da hiriaren erdigunetik kanpo barrutiak erabiltzea eraikin gehienak hartzeko. Adibidez, unibertsitate barruti bat eraiki behar da eraikin zientifikoak hartzeko. Beste berritasun batzuk dira hurbileko eremuan oinarritutako jokoaren teknologia zuhaitzean egindako ikerketa, antzeko zuhaitz teknologiko bat hobekuntza kulturaletarako eta gobernuaren egitura zibiko hobea garaipen kulturalaren bidean jolasten dutenentzat. Adimen artifizialeko mekanika berriak ere badaude ordenagailu bidez kontrolatutako aurkarientzat, helburu sekretuak eta ausazko liskarrak barne, bestenaz egonkorra den joko bat aztoratzeko.

Jokoak, oro har, kritika positiboak jaso zituen merkaturatu ondoren, eta Estrategia Jokorik Onenaren saria jaso zuen The Game Awards 2016 lehiaketan eta Estrategia Jokoa/Urteko Simulazioa saria 20. Urteko D.I.C.E. sarietan. Jokoaren lehen hedapen handia, *Civilization VI: Rise and Fall*, 2018ko otsailean abiatu zen. Bigarren hedapen batek, *Civilization VI: Gathering Storm* izenekoak, 2019ko otsailean jarraitu zion, eta sasoiko pase batek, *New Frontier Pass* izenekoak, 2020ko maiatzean. Hedapen gehigarri bat, *Leader Pass'' izenekoa, 2022ko azarotik 2023ko martxora arte merkaturatu zen.

## Kanpo estekak
Marie Lebour

**Marie Victoire Lebour** (Woodburn, 1876ko abuztuaren 20a - 1971ko urriaren 2a) britainiar itsas biologoa izan zen, itsas animalia batzuen bizi-zikloak aztertzeagatik ezaguna. 175 lan baino gehiago argitaratu zituen bere ibilbide luzean.

## Lehen urteak eta heziketa 
Marie Lebour, Emily eta George Labourren alaba, Woodburnen jaio zen, Northumberlanden, 1876ko abuztuaren 20an. Bere aita geologia irakaslea zen, eta Mariek aldizka laguntzen zion bere espedizioetan, bere bildumetarako espezimenak bilduz. Armstrongen fakultatera joan eta artea ikasi zuen. Ondoren, Durhameko Unibertsitatean ikasi zuen, eta han graduatu zen zoologian: elkartekide gradua 1903an, diplomatura 1904an, lizentziatura 1907an, eta doktoretza 1917an.

## Ibilbidea eta ikerketa 
1900. urtean, bere hezkuntza zientifikoa hasi aurretik, Lebourrek lurreko moluskuen eta ur gezako moluskuen inguruko ikerketari ekin zion Northumberlanden. Lizentziatura ikasten ari zela, Durhamgo Unibertsitateko langile izan zen. 1906tik 1909ra Leedseko Unibertsitateko Zoologia Saileko erakusle izan zen; 1909tik 1915era irakasle laguntzailea ere izan zen. Lebourren ikerketa karrera Plymoutheko Itsas Biologia Elkartearen Laboratorian egin zen bere osotasunean, non 1915ean langile bezala sartu zen. 1946ra arte langileen parte izan zen, eta ondoren ohorezko langile bihurtu zen 1964ra arte, osasun arrazoiengatik ikertzen jarraitu ezin izan zuen arte.

1971ko urriaren 2an hil zen, 95 urterekin. Maitasunez gogoratzen zuten bere lankideek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoria Ohuruogu

**Victoria Ohuruogu** (Londres, 1993ko otsailaren 28a) atletismoan lehiatzen den britainiar kirolaria da, errelebo lasterketetan aditua. Bere ahizpa Christine kirol berean lehiatzen da.

2024ko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, brontzezko domina bat lortuz 4 × 400 metroko proban.

Brontzezko domina bat eskuratu zuen 2022ko Munduko Atletismo Txapelketan eta brontzezko domina bat 2022ko Europako Atletismo Txapelketan, biak 4 × 400 metroko proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Castilla

**Asier Castilla Pikaza** (Urduña, 2002ko uztailaren 18a - ) txirrindulari bizkaitarra da.

## Palmaresa 
**2018**
* Arabako errepideko txapelketa (junior)
**2023**
* 5. Santikutz Klasikan
**2024**
* San Roman Saria
* 2. Laudio Sarian
* 3. Dorletako Ama Sarian
* 3. Etxaniz Memorialan
* 3. San Bartolome Sari Nagusian
* 3. Andra Mari Txiki Sarian
* 3. Lehendakari Txapelketan
* 5. Xanisteban Sarian
**2025**
* 2. Dorletako Ama Sarian
* 2. San Roman Sarian
* 2. Lehendakari Txapelketan
* 6. Circuito Montañésean
**2026**
* Laukizko Udala Saria
* 4. San Gregorio Sarian

## Taldeak 
* 2021- : Laboral Kutxa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Asier Castilla ezagutzen
Frantziako ministro nagusi

**Frantziako ministro nagusia** edo, frantses terminotik hurbilago, **estatu ministro nagusia** (frantsesez: ''principal ministre d'État''), edo **Frantziako lehen ministroa**, gobernatzeko hainbat botere-maila jaso zuten hainbat pertsonaiei emandako titulu informalak ziren eta dira Frantziako Erresuma monarkaren izenean Antzinako Erregimenean. Dena den, izenburuak informalak ziren eta gehiago erabiltzen ziren lanpostuen deskribapen gisa.

## Historia 
Ministro Nagusiaren titulua ofiziala ez zen bezala, monarkak bere ahalmen guztiak mantendu zituen, Ministro Nagusiari bere aginduak eraginkorrak egiteko zeregina emanez. Hala ere, erregea herrialdetik kanpo zegoen uneetan, oso gaixorik, axolagabe edo gobernatzeko gai ez zen garaietan, ministro nagusiak zeregin handia izan zuen, estatuaren funtzionamenduaren atzean benetako gogoa bihurtuz.

Normalean, Ministro nagusiak Erregearen Kontseiluko kideak ziren (kabinete forma arkaikoa) edo Frantziako nobleziako edo klero katolikoko kideak ziren.

1661etik aurrera, Luis XIV.ak eta bere ondorengoek uko egin zioten euren ministroetako bati beste batzuk baino garrantzitsuagotzat jotzeari, beraz, terminoa ez zen erabiltzen. "Lehen Estatuko ministro" titulua erabili zen, baina titulu zaharra ez zen Luis XIV.aren ondoren itzuli.

1789an Frantziako Iraultzaren eztandarekin, Estatuko Lehen Ministroak politika nazionalean garrantzia eta eragina galdu zuen pixkanaka. Azkenik, 1791n monarkia konstituzionalaren etorrerarekin batera, Lehen Ministro titulua gelditu zen.

## Zerrenda 
### Frantziako Erresuma 
### Frantziako Lehen Inperioa 
### Lehen Borboi Berrezarkuntza 
### Ehun egunetako inperioa 
## Kanpo estekak
Impatiens psittacina

***Impatiens psittacina***, Balsaminaceae familiako espezie belarkara bat da. Asiako hego-ekialdekoa da jatorriz, eta Joseph Dalton Hooker botanikariak deskribatu zuen. Bere loreengatik nabarmendu zen, "hegan doan kakatua" baten antza baitute. Thailandian, Birmanian eta Indiako hainbat tokitan dago.

## Historia 
*Impatiens psittacina*, Birmaniako Shan estatuan A.H. Hildebrand, ofizial britainiarrak aurkitutako *Impatiens* espezie oso arraroa da. Horren haziak Royal Gardens-era (Kew) aurkeztu ziren 1899an, eta 1900ean loratu zen; deskribapen bat 1901ean argitaratu zuen Joseph Dalton Hookerrek.

Kewen laginak ez zuen hazirik sortu, baina kapsulek ez omen dituzte haziak lehertzen eta sakabanatzen, *Impatiens* askotan bezala.

Espezie hau egoera basatian hazten da Thailandiako iparraldean (Chiang Mai inguruan), Birmanian eta Indiako Manipur estatuan. Loroa deitzen zaio, bere loreak hegan doan loro baten antza duelako aldamenetik ikusten denean.

## Deskribapena 
Landarea tentea da eta adarrak trinko hazten dira metro erdi inguruko altueran. Beste *Impatiens* espezie batzuek zurtoin lodiak dituzten bezala, hostoek zerra itxurako ertza dute. Lorea more argia eta gorri bizia da. Alboetako sepaloak berde distiratsuak dira. Beheko sepaloa irtena da eta kako-formako ezproi batean estutzen da, karmin-puntarekin. Bizkar-petaloa orbikularra eta kaputxaduna da; alboetakoak, berriz, lotutako petalo luzeak dira.

## Taxonomia 
*Impatiens psittacina* Joseph Dalton Hookerrek deskribatu eta Botanical Magazine-an argitaratu zuen  1901ean.

; Etimologia
:

***Impatiens***: landare hauen izen zientifikoa impatiens-etik (ezinegonetik) eratortzen da, hazi helduen zorroak ukitzean lehertu egiten direlako, hainbat metrotara zabalduz. Mekanismo horri *balokoria* edo "askapen leherkorra" esaten zaio.

***Psittazina***: epiteto grezierako *ψιττακος-etik* eratorria, *psittac* = "loroa" e *ina* = "antzakoa", donde hegaldian dagoen loro baten antzeko lorea erreferentzia eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Botanical Authorship
* Parrot Flower
* Exotic RainForest
* Le Jardin (1902)
* Scans of the original description
Dagenham

**Dagenham**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen auzo bat da, Barking eta Dagenham barrutian.

2011n 106.247 biztanle zituen.
Biwa

japoniar musika tradizionaleko egurrezko instrumentua da. Trastedun masta laburreko lautea bezalakoa da, pipa izeneko txinatar instrumentu tradizionalaren oso aldaera antzekoa. Biwa Benzaiten erlijio sintoistako suge zuriaren jainkosaren tresna da.

## Historia 
Biwa Txinatik Japoniara Nara Aroan (k.o. 710-759) iritsi zen. Garai honetako bost tresna kontserbatzen dituzte *Shōsōin*en, Japoniako altxor nazionalaren etxean. Horietako bat bost sokako  motako adibide arraro bat da, erdialdeko Asiako ohiko gaiekin apaindua, gamelu bat barne. Tresna hau, ziur aski, bakarra da Asian bere motakoen artean. Garai haietan, europar trobadoreen antzeko biwa interprete alderraiak,  izenez ezagutzen zituzten.

Biwa musikaren interpretazioa ia desagertu egin zen Meiji Aroan, mendebaldeko musika eta instrumentuak hedatu ahala.

## Motak 
Batez ere sei mota biwak daude: hari kopurua, sor ditzaketen soinuak, plektro mota eta horien erabileraren araberakoak. Biwa afinazio tenperatuan jotzen ez denez, tonuak ahalik eta nota puntualenetik hurbiltzen dira.

Hona hemen:
* Biwa klasikoak
- , lau hari eta lau trastekoa,  gagakun erabiltzen dena.
- , lau harikoa, mantra eta abesti budistetan erabiltzen dutena.
* Edo Aroko biwak
-  edo Hey-kioku, lau hari eta bost trastekoa.
- , lau hari eta lau trastekoa. Oso ezaguna zen samuraien artean, arma moduan ere erabiltzen zutenek.
* Biwa modernoak
- , lau hari eta lau trastekoa edo bost hari eta bost trastekoa.
- , bost hari eta bost trastekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prostatako antigeno espezifiko

**Prostatako antigeno espezifikoa** (**PSA** moduan laburtuta, ingelesezko sigletan) prostatako zelulek ekoizten duten glukoproteina da, esperma disolbatzeko funtzioa duena. Prostataz gain, pankreak eta listu-guruinek ere kopuru txikiagoetan sortzen dute. Prostatako minbiziaren kasu askotan prostatako antigeno espezifikoaren odol-kontzentrazioa handituta dago, eta antigeno hori erabiltzen da laborategian prostatako minbiziaren adierazle gisa. Kontuan hartu behar da, baina, minbizia ez diren prostatako beste patologia batzuek ere (prostatitis, prostatako hiperplasia onbera...) PSAren odol-kontzentrazioaren igoera ere eragiten dutela.

Esperman kopuru handietan badago ere, odolean prostatako antigeno espezifikoaren kontzentrazioa oso txikia da. Gizonezko osasuntsu batean 4 ng/ml-ko baino txikiagoa da. Kopuru horretatik gora, prostatako patologia bat susma daiteke.

PSAren odol-kontzentrazioa adinarekin igotzen da. Horrenbestez, 4 ng/ml-ko odol-kontzentrazioa handia izan daiteke 50 urteko gizabanako batentzat, eta normala 80 urteko beste batentzat.

Prostatako minbizia goiz antzemateko sintomarik gabeko gizon guztiei PSA bat egitearen onurak eztabaidagarriak dira . Ez da markadore tumoral ona, sentikortasun apala duelako (%65koa; hots, minbizia duten pazienteen %35etan negatibo faltsuak ematen ditu) eta espezifikotasun ertaina ere (odol-kontzentrazio handia beste patologia batzuek ere sortzen dutelako)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sven-Göran Eriksson

**Sven-Göran Eriksson** (Sunne, 1948ko otsailaren 5a – Björkefors, 2024ko abuztuaren 26a) suediar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

1964 eta 1973 artean Suediako taldeetan atzelari postuan jokatu zuen. Arrakasta handiagoa izan zuen entrenatzaile gisa Suediako, Italiako, Portugalgo eta Ingalaterrako taldeetan eta Ingalaterra, Mexiko, Filipinak eta Boli Kostako selekzio nazionaletan.

## Palmaresa 
### Entrenatzailea 
**IFK Göteborg**
* Suediako futbol kopa: 1978–79, 1981–82
* Suediako futbol liga: 1982
* UEFA Kopa: 1981–82

**Benfica**
* Portugalgo futbol liga: 1982–83, 1983–84, 1990–91
* Portugalgo futbol liga: 1982–83
* Cândido de Oliveira Superkopa: 1989
* Europako Kopa txapeldunordea: 1989–90
* UEFA Kopa txapeldunordea: 1982–83

**Roma**
* Italiako futbol kopa: 1985–86

**Sampdoria**
* Italiako futbol kopa: 1993–94

**Lazio**
* Serie A: 1999–2000
* Italiako futbol kopa: 1997–98, 1999–2000
* Italiako futbol superkopa: 1998, 2000
* Europako Futbol Errekopa: 1998–99
* UEFAren Europako Superkopa: 1999
* UEFA Kopa: txapeldunordea, 1997–98

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benzaiten

japoniar jainkosa budista da. Emakume bakarra da zoriaren jainkoen artean, eta Indiakoa da jatorriz. Musikaren eta arte ederren zaindaria da. Bere tenpluak itsasotik gertu egon ohi dira. Jainkosa irudikatzen duten irudiek emakume oso eder bat erakusten dute, biwa bat joz eta suge zuri bat edo batzuez inguraturik. Jainkosa animalia horretan eralda daiteke. Japoniar askok suge zuri bat zure ametsetan agertzen bada, zorte onaren ikurra dela uste dute. Ezagutzaren, arteen eta edertasunaren jainkosa ere bada.

Sarasvati jainkosa hinduaren baliokidea da (artisten, idazleen, dantzarien, margolarien eta eskultoreen jainkosa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdelmadjid Tebboune

**Abdelmadjid Tebboune** ( ;  Naâma,  -) aljeriar politikaria da, egungo Aljeriako presidente 2019ko abenduaren 19tik, Bouteflikaren aurkako herri-mugimendua izan ondoren.

Tebboune Aljeriako Administrazio Eskolan graduatu zen (ENA), eta horren ondoren hainbat kargu administratibo bete zituen, besteak beste, Adrar, Tiaret eta Tizi Uzu probintzien wali (gobernari) izan zen. Ondoren, gobernuko hainbat kargu gobernu bete zituen, hala nola Etxebizitza eta Hirigintzako ministroa eta Merkataritzako ministro ordea, eta 2017ko maiatza eta abuztua bitartean Aljeriako gobernuburu izan zen.

Zuzenean presidente kargua hartu ondoren, Tebboune herrialdea gobernatzen zuen mafiarekin eta ustelkeriarekin borrokatzen hasi zen, eta oso ezaguna egin zen Aljeriako herritarren artean. Tebbounek Palestina aldarrikatu zuen eta garrantzi eta funtsezko izaera eman zion, eta normalizazioaren aurka egin zuen eta Palestinarren genozidioaren aurka mintzatu zen 2023ko Palestinako eta Israelgo gerran.

Bestalde, Tebbounek Aljeriako ekonomiaren garapena eta modernizazioa sustatu zituen bere agintaldian, eta herrialdea energiaren menpekotasunetik askatu zuen, Aljeriak bere historian lehen aldiz lortutako zenbakiekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crystal Palace (Londres)

**Crystal Palace**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen auzoa bat da, Croydon barrutian.

2011n 12.255 biztanle zituen.
PSA (argipena)

**PSA** siglak adiera hauek ditu:

*Groupe PSA, Europako auto ekoizle handienetariko bat
*Prostatako antigeno espezifikoa, prostatak ekoizten duen glukoproteina bat
Roxeth

**Roxeth**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen auzo bat da, Harrow barrutian.

2011n 11.621 biztanle zituen.
Cranham

**Cranham**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar ekialdeko eremu erresidentzial bat da, Havering barrutian.
Gitarra akustiko

**Gitarra akustikoa** gitarra mota bat da, non soinua harien bibrazioaren bidez sortzen den eta intentsitate entzungarrietara hedatzen den kaxa harmonikoaren erresonantziaren bidez, anplifikazio elektrikorik behar izan gabe. "Gitarra akustikoa" terminoa gitarra elektrikoaren etorreraren ondoren sortutako erretronimo bat da, baina anplifikazio elektronikoa erabiltzen du soinua entzunarazteko, harizko instrumentu honentzat jatorrizko termino orokorra gitarra besterik ez den bitartean. Sarritan terminoa gaizki erabiltzen da altzairuzko hariak dituen folk gitarra adierazteko.

Gitarra akustiko ugari daude, hala nola folk gitarra, gitarra espainola, tiplea, hamabi hariko gitarra edo gitarra durundatzailea, zeinen soinua kono metaliko batek edo gehiagok sortzen duten, besteak beste.

Gitarra espainola gitarra akustikoaren arbasoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goldbeck

**Goldbeck** Alemaniako udalerri bat da, Saxonia-Anhalt estatuan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro koadroko azaleran.
## Kanpo estekak
Folk gitarra

**Folk gitarra** altzairuzko hariak dituen gitarra-mota da. Ameriketako Estatu Batuetan sortu zen XIX. mendearen amaieran, eta herri-musikan erabiltzen da. Gitarra akustiko mota honek, gitarra klasikoak ez bezala, metalezko hariak ditu; besteak, berriz, tripaz edo nylonez eginak ditu. Hauek dira folk gitarraren modelo ohikoenak:
* 6 harikoa;
* 12 harikoa, bakoitza 2 hariko 6 ordenaz osatua; normalean, ordena bereko bi hariak batera edo oktabara findu daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apollo Intensa Emozione

**Apollo Intensa Emozione** Apollo Automobil GmbH Alemaniako automobil fabrikatzaileak ekoitzitako atzeko erdiko motorraren superkirol-automobil bat da, Joe Wong-ek diseinatua.  Batzuetan "IE" ere esaten zaio, hau da *, "emozio bizia"* esan nahi du, italieraz.

Apollok Gumpert Apollo automobiletik egindako lehen ibilgailua da, 14 urte lehenago ekoizpenean egon zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flamenko runba

**Flamenko runba** flamenkoaren *palo* bat da. Ukitu flamenkoa du interpretazioetan, bertatik abiatuz, eremu horretan berezkoak ez diren interpretazioetan. Ahots maskulinoak zein femeninoak erabili ohi dira, baina ekitaldi instrumentalak ere egiten dituzte. *Cante de Ida y Vuelta*ren estilo hori, izenak adierazten duen bezala, flamenkoa kubatar guaracha eta runbarekin nahastuta sortu zen. Estilo hauek Espainian, mota askotako antzoki eta ikuskizunetan egin ziren ezagun, eta flamenko-interpreteek hartu zituzten. Flamenko runbako instrumentu nagusiak txaloak, espainiar gitarra eta kriskitinak dira. Kataluniar runba instrumentazio afrokubatarragoa gehitzen zaion deribatua da.

## Artista ezagunak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guaracha

**Guaracha** Kuban sortu zen musika eta dantza genero bat da, tempo azkarrekoa eta letra komikoa edo pikareskoa duena. *Guaracha* hitza XVIII. mendearen amaieratik eta XIX. mendearen hasieratik erabiltzen zuten gutxienez. Antzerki musikaletan eta behe-mailako dantza-aretoetan jotzen eta kantatzen zituzten guarachak. Antzerki komiko bufoaren zati integral bihurtu ziren XIX. mendearen erdialdean. XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, guaracha musika-forma gogokoena zen Habanako putetxeetan. Guarachak bizirik dirau gaur egun Kubako estiloko trova musikari, talde eta orkestra handien errepertorioetan.

Guaracharen akonpainamendua gitarrarekin eta tresekin egiten zuten, eta abesti eta boleroak jotzen zituzten Kubako ohiko abeslariek interpretatzen zuten. Guarachak aire mugituagoa hartzen du eta ohiko tango-erritmora jotzen duen erritmoa. Horrela, guaracha adierazpen pikaresko edo satiriko gisa geratzen zen, eta *canción*, kontrakoan, adierazpen liriko gisa, baina, azken batean, kantu gisa defini daiteke. Horrek esan nahi du ez duela berezko erritmorik eta tangoaren erritmo zaharraren jarraibideei jarraitzen diela. Guaracha modernoak gai baten hasierako garapena du, ondoren inspiraziodun koruko formula tradizionalean sartzeko. Formaren bilakaera hori, kubatar sonean ere gertatu zena, abesti kubatarrera hurbiltzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rebekka Haase

**Rebekka Haase** (Zschopau, Alemania, 1993ko urtarrilaren 2a) atletismoan lehiatzen den kirolaria da, errelebo lasterketetan aditua.

Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen hiru aldiz, brontzezko domina bat lortuz Parisen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, 4 × 100 m-ko proban, laugarren postua Rio de Janeiron 2016an eta bosgarrena Tokion 2020an, 4 × 100 m-ko erreleboan ere.

Brontzezko domina bat eskuratu zuen 2022ko Munduko Atletismo Txapelketan, eta hiru domina Europako Atletismo Txapelketan, 2016. eta 2022. urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bellingham (Londres)

**Bellingham**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-ekialdean dagoen auzo bat da, Lewisham brrutian.

2011n 14.775 biztanle zituen.
Gitarra klasiko

**Gitarra klasikoa** edo **gitarra espainola** sei hariko gitarra-mota da, hatzez jotzen dena, zurezkoa eta soinu-zulo biribil bakarra duena. Taula harmonikoa laua da, eta hondoa ere bai, edo zertxobait sabeldua. Diapasoian metalezko 19 koska edo traste ditu, eta larako-etxea mekanikoa da. Gaur egun, lehen hiru hariak nylonezkoak dira, eta beste hirurak bihurrikatuak. Afinazioa: mi2-la2-re3-sol3-si3-mi4. Sol klabean idazten da, soinu erreala baino zortzidun bat gorago. Gitarra-mota zabalduenetakoa da. Musika akademikoan eta herri-musikan erabiltzen da. Flamenkoa jotzeko erabiltzen den gitarra-mota oso antzekoa da, baina ezaugarri batzuk bereziak ditu (txikixeagoa eta arinagoa, soinu zoliagoa, kaxa eskuineko eskuaren hatz-puntez jotzeko babesa, zubitoaren erabilera...).

Gitarra klasikoak laute edo bihuela bezalako instrumentuetatik datoz, Errenazimentuko gitarrara eta XVII. eta XVIII. mendeetako gitarra barrokora eboluzionatu zutenak. Egungo gitarra klasiko modernoa Antonio de Torres XIX. mendeko luthierraren diseinuek ezarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gitarra barroko

**Gitarra barrokoa** gitarra klasikoaren aitzindari den gitarra-mota da, XVII. mendeaz gero bihuela eta lautea ordezkatzen hasi zena. Gitarra klasikoa baino txikixeagoa da, eta hasieran 5 hari bikoitz zituen (gerora, XVIII. mendearen amaieran, 6. haria jarri zen, eta hari bakunak erabiltzen hasi ziren). Baxu jarraitua jotzeko instrumentua da.

## Afinazioa 
Gitarra afinatzeko hiru modu desberdin ondo dokumentatuta daude XVII. mendeko iturrietan, hurrengo taulan ageri den bezala. Metodo bakoitzarekin lotuta dauden konpositoreen izenak biltzen ditu horrek. Oso iturri gutxik adierazten dute argi zein metodo erabili behar zen eta ez beste bat, eta interpretearen erabakia ere izan zitekeen metodo egokia aukeratzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gitarra-anplifikadore

**Gitarra-anplifikadorea** seinale elektriko baten anplitudea handitzen duen gailua da. Musikaren arloan, instrumentu elektriko, elektroniko edo grabazio baten seinalea bozgorailuetara bidali aurretik behar adina anplifikatzeko erabiltzen da.

Anplifikadore gehienek musika-tresnaren tonua alda dezakete maiztasun jakin batzuk nabarmenduz edo leunduz eta gitarra-efektuak gehituz, hala nola distortsioa (ohikoenetako bat) eta erreberberazioa. Gitarra modernoen anplifikadoreen sarrera 1/4 hazbeteko jack konektoreena da, sentsore piezoelektriko batetik (gitarra akustiko batean) edo pastilla elektromagnetiko batetik (gitarra elektrikoetan) seinale bat jasotzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiple

***Tiplea*** ( ahoskatua) Kolonbiako Andeetako eskualdetik datorren musika-tresna bat da, espainiarrek Erregeorderrian ekarritako bihuelatik datorrena. Pultsatutako harien familiako kordofono bat da.

Metalezko 12 hari ditu, lau ordenatan edo hiru hariko taldetan elkartuta. Hari horiek afinatuta daude baxuenetik zorrotzenera, re4 - sol4 - si4 - mi4 (do maiorraren tonalitatea) edo do - fa - la - re (si bemolaren tonalitatea) ordenan. Erdiko hariak oktabaren bat egiten du alboetako bien azpitik.

Kolonbiako instrumentu nazionala da eta bertoko barnealdeko erritmo tipikoetan jotzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Twickenham

**Twickenham**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren mendebaldean dagoen auzo bat da, Richmond upon Thames barrutian.

2011n 62.148 biztanle zituen.

## Eraikin nabarmenak 
* Twickenham Stadium
* Twickenham Stoop
Wimmelburg

**Wimmelburg** Alemaniako udalerri bat da, Saxonia-Anhalt estatuan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro koadroko azaleran.
## Kanpo estekak
Ardleigh Green

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-ekialdean dagoen auzo bat da, Havering barrutian.

## Ikus gainera 
* Londresko auzoen zerrenda
Arkley

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren iparraldean dagoen auzo eta herri bat da, Barnet barrutian.

## Ikus gainera 
* Londresko auzoen zerrenda
Acton Green (Londres)

**Acton Green**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo erresidentzial bat da, Ealing barrutian.

## Ikus gainera 
* Londresko auzoen zerrenda
Albany Park (Bexley)

**Albany Park**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-ekialdean dagoen auzo bat da, Bexley barrutian.

## Ikus gainera 
* Londresko auzoen zerrenda
Adelphi (Londres)

**Adelphi**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren erdialdean dagoen barruti bat da, Westminster Hiria barrutian.

## Ikus gainera 
* Londresko auzoen zerrenda
Bakers Arms

**Bakers Arms**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-ekialdean dagoen bidegurutze eta auzo bat da, Leyton auzoa eta Waltham Forest barrutiaren artean.

## Ikus gainera 
* Londresko auzoen zerrenda
Bandonhill

**Bandonhill** edo **Bandon Hill**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hegoaldean dagoen etxalde bat da, Sutton barrutian.

## Ikus gainera 
* Londresko auzoen zerrenda
Yauheni Zalaty

**Yauheni Zalaty** (, Krasnapollye, 1999ko irailaren 9a) bielorrusiar arraunlaria da. Zilarrezko domina bat irabazi zuen Skull bakarkakoan 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Ibilbidea 
2017an Munduko gazte mailako txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen, Lituanian.  

2022an Nazioarteko Arraunketa Federazioak kirolari errusiar eta bielorrusiarrei nazioartean parte hartzeko debekua ezarri zien Errusiaren Ukrainako inbasioaren zigor gisa. Hala ere 2024an kirolari "neutralei" debekua altxatu eta Luzernan jokaturiko Munduko Kopan brontzezko domina lortu zuen. Horri esker 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan pate hartu ahal izan zuen Banakako Atleta Neutralak taldearen barnean. Zilarrezko domina irabazi zuen skull bakarkako proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Worldrowing.com webguneko fitxa
Aldborough Hatch

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-ekialdean dagoen auzo bat da, Redbridge barrutian.

2011n 14.544 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Londresko auzoen zerrenda

## Kanpo estekak
Chang Yani

**Chang Yani** () (Hengyang, Hunan, 2001eko abenduaren 7a) jauzietan lehiatzen den kirolari txinatarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu zituen, urrezkoa sinkronizatuan eta brontzezkoa bakarka.

## Ibilbidea 
2017an Munduko txapelduna izan zen 3 m sinkronizatuan Shi Tingmaorekin. 2021ean Chen Yiwenekin bikotea osatu eta Tokion jokaturiko Munduko Kopako garaileak izan ziren 3 metroko sinkronizatuan. Ordutrik aurrera batera aritu dira. 2022, 2023 eta 2024an Munduko txapeldunak izan ziren. 2024an 3 m tranpolinean, bakarka, lehenengo aldiz aurrea hartu zion Chen Yiweni eta urrezko domina eskuratu zuen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen 3 m sinkronizatuan  eta brontzezko domina eskuratu zuen bakarkako proban.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Liamine Zéroual

**Liamine Zéroual** ( ; Batna,  - Aljer, 2026ko martxoaren 28a) aljeriar politikaria izan zen, bertako presidentea 1994tik 1999ra. Bere agintaldian, Aljeriako Gerra Zibila gertatu zen (1991-2002), eta horrek herrialdea astindu zuen.

Zéroual 1957an sartu zen Fronte Nazionaleko Armadan, 16 urterekin, Frantziako kolonialismoaren aurka borrokatzeko Aljeriaren independentziaren alde. Independentziaren ostean, Zéroualek prestakuntza militarra jaso zuen hainbat herrialdetan, horien artean Egipto eta Sobietar Batasuna. 1981ean, Cherchelleko Akademia Militarraren zuzendari izendatu zuten. 1993ko uztailean, Defentsa ministro izendatu zuten, eta 1994ko urtarrilean, Estatu Kontseilu Nagusiko presidente bihurtu zen. 1995eko azaroan, presidente hautatu zuten, eta kargu horretan jarraitu zuen hurrengo hauteskundeak arte.

Zéroualen izena hainbat Aljeriar hauteskundeetan agertu da XXI. mendean, bereziki 2009ko eta 2019ko hauteskundeetan, baina Zéroualek nahiago izan du politikatik urrun egon eta herriaren eskakizunetan parte hartu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Jeter

**Michael Jeter** (Lawrenceburg, Tennessee, 1952ko abuztuaren 26a - Los Angeles, 2003ko martxoaren 30a) estatubatuar aktorea eta komediantea izan zen.

Memphisko Estatuko Unibertsitatean ikasi nuen. 1979an egin zuen debuta Broadwayn. Zineman pertsonaia xelebre, harroputz edo ahulen rolengatik nabarmendu zen. Tony saria eta Emmy saria irabazi zituen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Karen Hultzer

**Karen Hultzer** (Lurmutur Hiria, 1965eko irailaren 16a) arkularia da. Hegoafrika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tears for Fears

**Tears for Fears** Ingalaterrako pop rock musika taldea da. Bath hirian sortu zuten 1981ean, eta arrakasta izan zuen bereziki 1980ko hamarkadan, *The Hurting*, 
*Songs from the Big Chair* eta *The Seeds of Love* albumekin.

Abesti ezagunenen artean *Shout*, *Everybody Wants to Rule the World* eta *Sowing the Seeds of Love* daude.

## Kideak
* Roland Orzabal – gitarra, teklatuak, ahotsa, baxua (1981–gaur egun)
* Curt Smith – baxua, teklatuak, ahotsa (1981–1991, 2000–gaur egun)
* Ian Stanley – teklatuak, ahotsa (1981–1987)
* Manny Elias – bateria, perkusioa (1981–1986)

## Diskografia
#*The Hurting* (1983)
#*Songs from the Big Chair* (1985)
#*The Seeds of Love* (1989)
#*Elemental* (1993) 
#*Raoul and the Kings of Spain* (1995) 
#*Everybody Loves a Happy Ending* (2004)
#*The Tipping Point* (2022)
#*Songs for a Nervous Planet* (2024)

## Argazki galeria

Tears_for_Fears_(1985_Polygram_publicity_photo).jpg|Taldea 1985ean.

## Kanpo estekak
*Webgune ofiziala