Azaroaren 4

**Azaroaren 4**a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta zortzigarren eguna da, 309.a bisurteetan. 57 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1979 &ndash; Euskal Herrian Euskaraz elkartea sortu zen.
* 1980 &ndash; ETAk Miguel Lasa Arrubarrena ileapaintzailea hil zuen Zarautzen.
* 2008 &ndash; Gutxienez zortzi lagun atxilotu zituen Frantziako Poliziak Lapurdin, "ezker abertzalearen finantzaketarekin" lotuta. Egun batzuen ostean denak libre gelditu ziren.
* 2010 &ndash; Motxo arrantzontziak hondartzea izan zuen Zumaia eta Deba arteko harraldean, Gipuzkoako flysch ingurunean.

### Mundua 
* 1975 &ndash; Laoseko Errepublika sortu zuten.
* 1984 &ndash; Nikaraguaren historiako lehen hauteskunde libreak egin zituzten, Iraultza Sandinistak garaipena lortu eta gero.
* 1998 &ndash; Mitch hurakanak 20.000 hildako utzi zituen Erdialdeko Amerikan.
* 2006 &ndash; Alemaniako zentral elektriko bateko matxurak, argia joatea ekarri zuen Alemania, Frantzia, Italia eta Espainiako gune batzuetan.
* 2008 &ndash; Barack Obamak Ameriketako Estatu Batuetako 2008ko hauteskundeak irabazi zituen.
* 2018 &ndash; Kaledonia Berrian egin zen independentzia erreferendumak %79,9ko parte hartzea izan zuen eta independentziaren aurkakoak nagusitu ziren bozen %56,9rekin.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 2008 &ndash; Jokin Muñozek irabazi zuen Euskadi Literatura Saria, eta Josu Zabaletak itzulpenekoa.
* 2018 &ndash; Barakaldoko Bilbao Exhibition Centren 2018ko MTV Europe Music Awards musika sariak banatzeko ekitaldia izan zen.
* 2024  &ndash; Azpeitian, Gipuzkoan, Mendietxe museoa inauguratu zen.

### Mundua 
* 1863 &ndash; *Troiatarrak* (), Hector Berliozen opera estreinatu zen Parisko Place du Châtelet antzokian.
* 2001 &ndash; ''Harry Potter and the Philosopher's Stone* ("Harry Potter eta Sorgin Harria") filma estreinatu zen, Chris Columbusek zuzendu eta Daniel Radcliffe, Rupert Grint, Emma Watson, Richard Harris, Maggie Smith, Alan Rickman eta Robbie Coltrane aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2007 &ndash; Aritz Aranburu surflari zarauztarrak Surfeko Europako txapelketa irabazi zuen.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1805 &ndash; Jean-Baptiste Etxeberri, euskal herritar politikaria (h. 1874).
* 1877 &ndash; José Luis Oriol, euskal enpresaburua, Talgo trenak ekoizten dituen enpresaren sortzailea (h. 1972).
* 1878 &ndash; José Ángel Berraondo, gipuzkoar futbolari eta entrenatzailea (h. 1950).
* 1879 &ndash; Zakarias Bizkarra, bizkaitar apaiz katolikoa, *Hispanitatea* kontzeptuaren zabaltzailea (h. 1963).
* 1895 &ndash; Filomena Baldezate, Bilbon aritutako erizaina eta emagina, Valladoliden (h. 1980).
* 1910 &ndash; Carlos Anasagasti Zulueta, bizkaitar misiolaria, Bolivian gotzaina (h. 1998).
* 1918 &ndash; Ángel Galíndez, bikaitar ingeniari agronomoa, Bilboaldeko ur-horniduran funtsezko papera izan zuena, eta Bizkaiko Bankuko presidentea (h. 2003).
* 1919 &ndash; Rafael Escudero, bizkaitar futbolaria (h. 1953).
* 1926 &ndash; Casiano Floristán, nafar teologo eta apaiza (h. 2006).
* 1932 &ndash; Andoni Esparza Gallastegi, bizkaitar kooperatibista eta albaitaria (h. 2012).
* 1934 &ndash; María del Carmen Careaga Salazar, Cadaguako IV. kondesa.
* 1940 &ndash; Carlos Etxeberria, nafar txirrindulari ohia.
* 1941 &ndash;
** Unai Dorronsoro, gipuzkoar politikari ohia.
** Emilio Gurutzeta, gipuzkoar futbol arbitroa (h. 1987).
* 1943 &ndash; Mario Fernández, bizkaitar abokatu eta politikari jeltzalea (h. 2024).
* 1944 &ndash; Jokin Gorostidi, euskal politikaria (h. 2006).
* 1947 &ndash; Miguel Maria Lasa, *Lapa*, gipuzkoar txirrindulari ohia.
* 1948 &ndash;
** Javier Elkoro, gipuzkoar futbolaria (h. 2023).
** José Cruz Pérez Lapazaran, nafar politikaria, Madrilen.
* 1955 &ndash; Carlos Aseginolaza, gipuzkoar botanikoa, Euskal Herriko floran aditua (h. 2015).
* 1957 - Karlos Santiago, gipuzkoar pedagogoa eta hezkuntzaren ikertzailea (h. 2025).
* 1959 &ndash; Guillaume Irigoien, baxenafar idazle eta kazetaria.
* 1962 &ndash; Karlos Linazasoro Izagirre, euskal idazlea.
* 1963 &ndash; Luciano Iturrino, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1967 &ndash; Julian Iantzi, telebista aurkezle euskaltzalea eta jeltzalea, Kalifornian.
* 1968 &ndash; Carlos Zelaia, nafar txirrindulari ohia.
* 1969 &ndash;
** Sergio Rey, gipuzkoar boxeolari ohia.
** Ana Zelaia, gipuzkoar ikertzailea, EHUko irakaslea eta informatikaria.
** Ainhoa Arregi, bizkaitar euskaltzain urgazlea
* 1972 &ndash; Juan María Galdos, gipuzkoar txirrindulari ohia.
* 1973 &ndash;
** Denis Greslin, lapurtar politikari eta ekintzailea.
** Aitziber Sarasola, nafar politikari eta euskaltzalea (h. 2014).
* 1977 &ndash; Iban Sastre, gipuzkoar txirrindulari ohia, Ávilan.
* 1978 &ndash; Gorka Verdugo, nafar txirrindularia.
* 1981 &ndash; Juan Martinez de Irujo, nafar pilotari ohia, hiru txapel nagusiak urte berean janztea bi aldiz lortu duen pilotari bakarra.
* 1982 &ndash; Koldo Garcia Etxebarria, bizkaitar biologo ikertzailea.
* 1984 &ndash; Mikel Rico, bizkaitar futbolaria.
* 1985 &ndash; 
** Oihane Iraguen, bizkaitar artista ziberfeminista eta EHUko irakaslea.
** Maider Sierra Marin, bizkaitar medikua, brakiterapian eta erradioterapia egokitzailean espezializatua.
* 1997 &ndash; Jagoba Zarraga, bizkaitar futbolaria.

### Mundua 
* 1470 &ndash; Eduardo V.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea eta Irlandako jauna (h. ).
* 1575 &ndash; Guido Reni, italiar margolaria, dekoratzailea eta marrazkilaria (h. 1642).
* 1592 &ndash; Gerard van Honthorst, herbeheretar margolaria (h. 1656).
* 1650 &ndash; Gilen III.a Ingalaterrakoa eta II.a Eskoziakoa, Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako erregea (h. 1702).
* 1719 &ndash; Nicolasa Helguero Alvarado, espainiar poeta, zistertar moja eta noblea (h. 1805)
* 1731 &ndash; Maria Josefa Saxoniakoa, Frantziako dofin ezkontidea (h. 1767).
* 1765 &ndash; Manuel Freyre, espainiar militarra (h. 1834).
* 1798 &ndash; Bonaventura Carles Aribau, kataluniar idazle, ekonomialari, politikari eta takigrafoa, Renaixença mugimenduaren sortzailetzat joa (h. 1862).
* 1806 &ndash; Karl Friedrich Mohr, alemaniar kimikaria eta botikaria (h. 1879).
* 1811 &ndash; Sebastian Gabriel Borboikoa, Espainia eta Portugalgo infantea (h. 1875).
* 1829 &ndash;
** Hanna Hammarström, suediar asmatzaile, ingeniari eta enpresaburua (h. 1914).
** Philip Sclater, ingeles abokatu, zoologo eta ornitologoa (h. 1913).
* 1863 &ndash; Trinitat Aldrich i de Pagès, kataluniar poeta (h. 1939).
* 1868 &ndash; La Bella Otero, galiziar dantzari, abeslari eta aktorea (h. 1965).
* 1869 &ndash; Maria Antònia Salvà, mallorcar idazlea, olerkaria eta itzultzailea, katalanezko lehen emakume poeta (h. 1958).
* 1874 &ndash;
** Charles Despiau, frantziar eskultore eta marrazkigilea (h. 1946).
** Manuel de Mendívil, espainiar idazle, militar eta politikari kontserbadorea (h. 1942).
* 1883 &ndash; Nikolaos Plastiras, Greziako lehen ministroa (h. 1953).
* 1899 &ndash; Nicolas Frantz, luxenburgotar txirrindularia (h. 1985).
* 1900 &ndash; María Adela Bonavita, uruguaitar poeta (h. 1934).
* 1904 &ndash; Claire Beck Loos, txekoslovakiar argazkilaria eta idazlea (h. 1942).
* 1907 &ndash; Pilar Primo de Rivera, espainiar politikari falangista, Sección Femenina sortu eta zuzendu zuelako ezaguna (h. 1991).
* 1908 &ndash; Józef Rotblat, poloniar zientzialaria, 1995eko Bakearen Nobel Saria (h. 2005).
* 1909 &ndash; Ciro Alegría, peruar idazlea, Latinoamerikako indigenismoaren ordezkari nagusienetako bat (h. 1967).
* 1913 &ndash;
** Elizaveta Bykova, errusiar xake jokalaria (h. 1989).
** Gig Young, estatubatuar aktorea (h. 1978).
* 1915 &ndash; Wee Kim Wee, Singapurreko 4. presidentea (h. 2005).
* 1916 &ndash;
** Walter Cronkite, estatubatuar kazetaria eta telebistako aurkezlea (h. 2009).
** Ruth Handler, estatubatuar enpresaburua, Barbie panpinaren marketinean izan zuen paperagatik gogoratua (h. 2002).
* 1918 &ndash; Art Carney, estatubatuar aktorea (h. 2003).
* 1919 &ndash;
** Martin Balsam, estatubatuar aktorea (h. 1996).
** Jacques Descheemaeker, frantziar legegizon eta historialaria (h. 2012).
* 1921 &ndash; Antonio Ruiz Soler, *Antonio el bailarin*, espainiar dantzari eta koreografoa (h. 1996).
* 1922 &ndash; 
** Benno Besson, suitzar antzerki zuzendari eta antzezlea (h. 2006).
** Annick de Souzenelle, frantziar idazlea (h. 2024).
* 1923 &ndash; Guillermo Rodríguez Lara, Ekuadorko diktadorea.
* 1925 &ndash; Philippe Dreyfus, frantziar informatika aitzindaria (h. 2018).
* 1926 &ndash; Daina Avotiņa, letoniar idazle, poeta eta itzultzailea (h. 2025).
* 1929 &ndash;
** Anastasio Albaniakoa, Albaniako Eliza Ortodoxoko patriarka (h. 2025).
** Emilio Aragón Bermúdez *Miliki*, espainiar pailazoa, abeslaria eta telebista aurkezlea (h. 2012).
** Shakuntala Devi, *Emakume konputagailua*, indiar idazlea giza kalkulagailua (h. 2013).
* 1930 &ndash; Vytautas Andziulis, lituaniar tipografo, argitaratzaile eta disidentea (h. 2018).
* 1931 &ndash; Bernard Francis Law, estatubatuar kardinala (h. 2017).
* 1932 &ndash; Thomas Klestil, Austriako presidentea (h. 2004).
* 1933 &ndash; Charles K. Kao, *zuntz optikoaren aita*, Hong Kongeko estatubatuar ingeniaria eta fisikaria, 2009ko Fisikako Nobel Saria (h. 2018).
* 1934 &ndash; Julius Babatunde Adelakun, nigeriar apezpiku katolikoa (h. 2025).
* 1935 &ndash;
** Manfredo Tafuri, italiar arkitektoa eta arkitekturaren historialaria (h. 1994).
** Daniel Williams, Grenadako 4. gobernadore orokorra (h. 2024).
** Atilina Segura, kanariar funanbulista.
* 1936 &ndash; 
** Francis Emmanuel Ogbonna Okobo, nigeriar apezpiku katolikoa (h. 2025).
** Didier Ratsiraka, Madagaskargo presidentea (h. 2021).
* 1937 &ndash; Loretta Swit, estatubatuar aktorea (h. 2025).
* 1942 &ndash; Patricia Bath, estatubatuar oftalmologoa, asmatzailea, humanista eta akademikoa, kataratak laser bidez tratatzen aitzindaria (h. 2019).
* 1946 &ndash;
** Laura Bush, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama.
** Robert Mapplethorpe, estatubatuar argazkilaria (h. 1989).
* 1948 &ndash; Amadou Toumani Touré, Maliko presidentea (h. 2020).
* 1951 &ndash; Traian Băsescu, Errumaniako presidentea.
* 1954 &ndash; Hidehiko Shimizu, japoniar futbolari ohia eta entrenatzailea.
* 1955 &ndash;
** David Julius, estatubatuar fisiologoa, 2021eko Medikuntzako Nobel Saria.
** Matti Vanhanen, Finlandiako lehen ministroa.
* 1957 &ndash;
** Tony Abbott, Australiako lehen ministroa.
** Yoshinori Ishigami, japoniar futbolari ohia.
* 1960 &ndash; 
** Simon Almeida, indiar apezpiku katolikoa.
** Jan Hajič, txekiar hizkuntzako hizkuntzalari konputazionala.
* 1961 &ndash; 
** Ralph Macchio, estatubatuar aktorea.
** Malcolm Sequeira, indiar apezpiku katolikoa.
* 1963 &ndash;
** Horacio Elizondo, argentinar futbol epailea.
** Rosario Flores, espainiar abeslari, kantautore eta aktore ijitoa.
** Wang Shu, txinatar arkitektoa.
* 1968 &ndash; Gabriela Cabezón Cámara, idazle eta kazetari argentinarra. 
* 1969 &ndash;
** Sean Combs, *Puff Daddy*, estatubatuar rapero, ekoizle, enpresari eta aktorea.
** Matthew McConaughey, estatubatuar aktorea.
* 1971 &ndash; Tabu, indiar aktorea.
* 1972 &ndash; Luís Figo, portugaldar futbolari ohia.
* 1977 &ndash; Begoña Villacís, espainiar abokatu eta politikaria.
* 1985 &ndash; Marcell Jansen, alemaniar futbolari ohia.
* 1990 &ndash; Virginijus Sinkevičius, lituaniar ekonomialari eta politikaria, ingurumeneko Europako komisarioa.
* 1992 &ndash; Sandra Paños, espainiar futbolaria.
* 1994 &ndash; Laura Aliaga, espainiar saskibaloi-jokalaria.
* 1989 &ndash; Carmen Farala, espainiar drag-queen.
* 1997 &ndash; Bryony Botha, Zeelanda Berriko txirrindularia.
* 2006 &ndash; Darja Varfolomeev, alemaniar gimnasta erritmikoa.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1728 &ndash; Juan Lakoizketa, nafar militar eta funtzionarioa, Argentinan (j. 1653).
* 1915 &ndash;
** Jean Hiriart Urruti, euskal idazlea eta kazetaria (j. 1859).
** Tomás Meabe, bizkaitar idazle eta politikaria, Madrilen (j. 1879).
* 1925 &ndash; Karmelo Etxegarai, gipuzkoar idazle eta historialaria (j. 1865).
* 1983 &ndash; José Luis del Valle, bizkaitar abokatua, Atlético de Madrideko presidente izandakoa, Madrilen (j. 1901).
* 1985 &ndash; Jose Maria Oriol, bizkaitar politikari frankista, enpresaburua eta finantzaria eta Bilboko alkatea, Madrilen (j. 1905).
* 1995 &ndash; Florencio Arostegi, bizkaitar politikari eta abokatua (j. 1950).
* 1999 &ndash; Inazio Eizmendi, *Basarri*, gipuzkoar bertsolaria, kazetaria eta euskal idazlea, XX. mendeko bertsolari nagusienetakotzat hartua (j. 1913).
* 2013 &ndash; José Luis Pinillos, bizkaitar psikologoa, Madrilen (j. 1919).
* 2020 &ndash; Junes Xuburu, zuberoar kantaria (j. 1936).
* 2021 &ndash; Carmen Miranda Zubieta, bizkaitar kultur-ekintzailea, Gerediaga Elkartearen sortzaileetako bat (j. 1937).
* 2022 &ndash; Jean Pier Mendiburu, baxenafar bertsolaria (j. 1948).

### Mundua 
* 1581 &ndash; Mathurin Romegas, Maltako Ordenako almirantea (j. 1525 edo 1528).
* 1626 &ndash; Beatriz Ramirez de Mendoza, Gaztelako noblea eta moja jeronimotarra, oinutsik ibiltzearen arauari lotutako zenbait komenturen sortzailea (j. 1556).
* 1672 &ndash; Lucas van Uden, flandiar margolari barrokoa (j. 1595).
* 1781 &ndash; Faustina Bordoni, italiar mezzosopranoa (j. 1697).
* 1847 &ndash; Felix Mendelssohn, alemaniar musikagilea (j. 1809).
* 1854 &ndash; Úrsula Goyzueta, boliviar abertzale mestizoan, Boliviako Independentzia lortzeko borrokan nabarmendua (j. 1787).
* 1856 &ndash; Paul Delaroche, frantziar margolaria (j. 1797).
* 1870 &ndash; George Merryweather, ingeles medikua eta asmatzailea (j. 1794).
* 1890 &ndash; Jacob van Zuylen van Nijevelt, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1816).
* 1893 &ndash; Pierre Tirard, Frantziako lehen ministroa (j. 1827).
* 1917 &ndash; *Chocolat'', kubatar pailazoa (j. ).
* 1918 &ndash;
** Wilfred Owen, ingeles olerkaria (j. 1893).
** Margaret Olivia Slocum Sage, estatubatuar irakaslea eta filantropoa (j. 1828).
* 1921 &ndash;
** Oscar Montelius, suediar arkeologoa (j. 1843).
** Hara Takashi, Japoniako lehen ministroa (j. 1856).
* 1924 &ndash; Gabriel Fauré, frantziar musikagilea (j. 1845).
* 1926 &ndash; Céline Joséphine Bidard de la Noë, frantziar idazlea (j. 1835).
* 1931 &ndash; Luigi Galleani, Estatu Batuetan aritu zen italiar anarkista (j. 1861).
* 1954 &ndash; Stig Dagerman, suediar kazetari eta idazlea (j. 1923).
* 1957 &ndash; Shoghi Effendi, Bahá'í fedearen burua eta zaindaria (j. 1897).
* 1958 &ndash;
** Josep Clarà, kataluniar eskultorea (j. 1878).
** Hortensia Gelabert, kubatar-espainiar aktorea (j. 1896).
* 1964 &ndash; Ezequiel Martínez Estrada, argentinar irakasle, idazle, poeta, saiakeragile, literatura kritikoa eta biografoa (j. 1895).
* 1965 &ndash; Dickey Chapelle, estatubatuar gerra-fotokazetaria, Vietnamgo Gerran (j. 1919).
* 1977 &ndash; Greta Keller, austriar abeslari eta aktorea (j. 1903).
* 1980 &ndash; Elsie MacGill, munduko aireontzien lehen emakume-diseinatzailea (j. 1905).
* 1992 &ndash;
** Eugene Avtsine Aveline, frantziar idazlea (j. 1901).
** Luisa Moreno, Estatu Batuetako langileen mugimenduaren buru bat eta gizarte aktibista (j. 1907).
** José Luis Sáenz de Heredia, espainiar zinema-zuzendaria (j. 1911).
* 1994 &ndash; Sam Francis, estatubatuar margolari eta grabatzailea (j. 1923).
* 1995 &ndash;
** Gilles Deleuze, frantziar filosofoa (j. 1925).
** Paul Eddington, ingeles aktorea (j. 1927).
** Isaak Rabin, Israelgo lehen ministroa (j. 1922).
* 1998 &ndash; Marion Donovan, estatubatuar asmatzailea eta ekintzailea, pixoihalaren asmatzailea (j. 1917).
* 2003 &ndash; Rachel de Queiroz, brasildar idazlea eta Brasilgo gobernuan kargu batean egondako lehenengo emakumea (j. 1910).
* 2005 &ndash; Nadia Anjuman, afganistandar poeta eta kazetaria, bere senarrak eta haren senideek kolpeka eraila (j. 1980).
* 2006 &ndash; Alaíde Lisboa, brasildar irakasle, kazetari, idazle eta politikaria (j. 1904).
* 2007 &ndash; Cyprian Ekwensi, nigeriar idazlea (j. 1921).
* 2008 &ndash;
** Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato, madagaskartar idazlea (j. 1936).
** Khertek Amyrbitovna Antximaa-Toka, tuvatar eta sobietar emakumezko politikaria, jaraunspenik gabe estatuburutza lortu zuen Aro Garaikideko munduko lehenengo emakumea (j. 1912).
** Michael Crichton, estatubatuar eleberrigilea, zinema gidoigilea eta ekoizlea (j. 1942).
** Rosella Hightower, estatubatuar *osage* etniako balet dantzaria eta zuzendaria (j. 1920).
* 2010 &ndash; Gabriela David, argentinar gidoilaria, zinema zuzendaria eta irakaslea (j. 1960)
* 2011 &ndash;
** Alfonso Cano, kolonbiar gerrilaria, FARC-EPko mendebaldeko blokeko nagusia (j. 1948).
** Norman Foster Ramsey, estatubatuar fisikaria, 1989ko Fisikako Nobel Saria (j. 1915).
* 2015 &ndash; René Girard, frantziar historialari, literatur kritikari eta gizarte-zientziaren filosofoa (j. 1923).
* 2020 &ndash; Ken Hensley, ingeles musikari, abeslari, abesti egile eta ekoizlea, *Uriah Heep* taldeko kidea (j. 1945).
* 2022 &ndash;
** Doris Grumbach, estatubatuar idazlea (j. 1918).
** Balakh Sher Mazari, Pakistango behin-behineko lehen ministroa (j. 1928).
* 2025 &ndash; Dominik Duka, txekiar kardinala (j. 1943).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Xarles eta Solatxi.
* Nafar sainduen eguna.

## Kanpo estekak 
Azaroaren 3 | Urteko egutegi | Azaroaren 5