open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unlawful Entry (filma)

***Unlawful Entry***, 1992ko Jonathan Kaplan estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko bat da. Kurt Russell, Madeleine Stowe eta Ray Liotta aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles, Michael (Kurt Russell) eta Karen Carr (Madeleine Stowe) bizimodu ekonomiko erosoa eta zoriontsu daramaten senar-emazteak dira. Baina gau batez, beren etxean ezezagun bat sartu, lapurreta egiten saiatu eta Karen laban batez mehatxatu ondoren ihes egitea lortuko du, ondorioz senar-emazteak asaldatuak geldituko dira. 

Ondorioz, Pete Davis (Ray Liotta) polizia ofiziala senar-emazteak gertatutakoaz galdekatzera joango da, hasiera batean beraien egoeraz kezkatu eta lagundu nahi dituela dirudien arren, beraien segurtasunarekin obsesionatzen hasi eta horrelako bizipen latzik berriz izan ez dezaten ideiak emango dizkie.  

Baina Pete Davisek portaera bitxia eta izaera desorekatua duen gizasemea dela azaleratuz joango da, gainera Karen seduzitzen saiatu, harekin obsesionatzen eta senar-emazteen bizitza kontrolatzen hasiko da. Honela, senar-emazteek puskanaka Pete ofiziala psikopata maniatiko baina manipulatzaile buruargi bat dela eta beraien aurkako egitasmo beldurgarri bat burutzeko asmoa duela ohartuko dira.

## Aktoreak 
* Kurt Russell: Michael Carr
* Madeleine Stowe: Karen Carr
* Ray Liotta: Pete Davis ofiziala
* Roger E. Mosley: Roy Cole ofiziala
* Ken Lerner: Roger Graham
* Deborah Offner: Penny, Karenen laguna
* Carmen Argenziano: Jerome Lurie
* Andy Romano: Russell Hayes kapitaina
* Harry Northup: McMurtry, harrera mahaiko sarjentua
* Sherrie Rose: Autoko neska
* Myim Rose: Layla
* Tony Longo: Big Anglo
* Djimon Hounsou: Presoa
* Dick Miller: Aparkalekuko langilea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hans Fritzsche

**August Franz Anton Hans Fritzsche** (Bochum, 1900eko apirilaren 21a - Kolonia, 1953ko irailaren 27a) alemaniar politikari nazia izan zen.

Hamazazpi urterekin boluntario gisa esku hartu zuen Lehen Mundu Gerran. 1923tik prentsa nazionalistan kazetari aritu zen. 1932tik eguneroko albiste-programa bat izan zuen gobernuko irratian, *Hans Fritzsche hitz egiten du* (*Es spricht Hans Fritzsche*) izeneko. Garai hartan Alderdi Naziarekin eta SA-ekin bat egin zuen.

1933an Joseph Goebbelsek irratsaioa propaganda zerbitzuan sartu zuen. Fritzsche prentsa saileko eta irrati saileko zuzendaria eta Alemaniako aurkezle ospetsuena izan zen.

Nazien erregimenaren azken egunetan Führerbunkerren egon zen eta maiatzaren 1ean errenditzeko proposamen bat eman zien sobietarrei. Sobietarrek preso hartu eta Moskun espetxeratu zuten.

Nurenbergeko Auzitegian epaitu eta absolbitu zuten.
Laba-hodi

[thumb|250px|Batzutan laba-hodiak turismo bisitak egiteko moldatzen dira. Hau da [Hawaiiko adibide bat.]]
[thumb|250px|Valentin leizea [Lava Beds National Monument, Kalifornian.]]
**Laba-hodiak**, edo **hodi bolkanikoak**, sumendiek sortutako leizeak dira, laba koladetan, jarduera erreogenetikoak irauten duen bitartean eginak. Normalean, tunel formakoak dira eta oso kobazulo mota arrunta da, laba-isurketa gehienetan ohikoa baita leizeak sortzea. Beste planetetan ere ematen dira; horrela Ilargian, Marten eta Venusen hodi bolkanikoak daudela dokumentatu da.

## Sortze prozesua 
Normalean, sumendi aktibo batean, laba korrontearen goialdea hoztu eta lurrazal sendoa garatzen da, eta laba korrontea geroago drainatzen da goiko lurrazala kobazulo baten estalkia bezala utziz. 

## Laba-hodi ospetsu batzuk 
* Haizearen leizea: Tenerifeko Icod de los Vinos herrian dago. Europar Batasunean dagoen handiena da. 18 km baino gehiago kartografiatuta dago. Denbora luzean munduko handiena zela esan zen. Dirudienez bi leizeen konexiotik sortu da. Izena barruan ematen diren haize-korrontetik dator. Teide sumendiaren ipar hegian dago.

* Kazumura - Olaa Cave System: 65 km. ditu. Hawaiiko Kilauea sumendian dago. Egun munduko handiena da.

* Manjang Gul: Jejun, Hego Korean dago. Gizateriaren Ondarea gisa sailkatuta, 8.928 m. ditu. Espeleotemak ageri zaizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Munduko laba-hondi handien zerrenda.
* :Haizearen Leizea Tenerifen.
* :[Marten identifikatutako laba-hodiak, *Mars Express* Espazio zunda(https://eu.wikipedia.org/wiki/Espazio_zunda)ren bitartez.]
Rhyan White

**Rhyan Elizabeth White** (Sandy, Utah (AEB), 2000ko urtarrilaren 25a) igeriketan aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat lortu zuen:  *4x100 errelebo lau-estilo* emakumeen proban, zilarrezkoa lortu zuen AEBko taldea ordezkatzen (3:51,73), Australiako taldearen (urrezko domina 3:51.60) atzetik eta Kanadako taldearen (brontzezkoa, 3:52,60) aurretik geratu zen. Hauek osatzen zuten taldea: Regan Smith, Lydia Jacoby, Torri Huske, Abbey Weitzeil, Rhyan White, Lilly King, Claire Curzan eta Erika Brown-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Houghton

Sir **Michael Houghton** (Londres, 1949) britainiar birologoa da. 2020ko Medikuntzako Nobel Saria partekatu zuen Harvey J. Alterrekin eta Charles M. Ricerekin C hepatitisaren birusaren aurkikuntzagatik.

Biologia ikasi zuen Ekialdeko Angliako Unibertsitatean eta biokimika Londresko King's Collegen. 1982an Chiron Corporationen sartu zen lanean eta han C hepatitisaren birusaren aurkitzaileetako bat izan zen 1989an. 1986an D hepatitisaren genomaren aurkitzaileetako bat izan zen.

Birologiako irakaslea da Albertako Unibertsitatean.

thumb|upright=1.2|2020ko Medikuntzako Nobel Saria
Kaumana leizea

**Kaumana leizea**  () Mauna Loa sumendian sortutako laba-hodia da. Leizea Hawaii uharteetan dago, Hilo hiritik gertu. Hodian 2.026 milia (2.197 m.) luzean aztertu da; horrek munduko 57. laba hodi luzeena bihurtzen du.

Kolapsatutako argizulo batek hodira sarbide erraza eskaintzen du. Multzoa turismorako erakargarri bihurtu da. Bi sarrera ditu egun eta hodiaren zati batzuk jabetza pribatuaren esku daude. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kaumana leizea ShowCaves webgunean.
* :Saneamendu gordinak eta hondakin solidoen zabortegiak Hawaii uharteko laba-hodietako haitzuloetan 
* :Hawaiiren leizeen gaineko informazio turistikoa.
* :Kaumana leizea RopeWiki webgunean.
Billy Hughes

**William Morris "Billy" Hughes** (Londres, 1862ko irailaren 25a - Sydney, 1952ko urriaren 28a) australiar politikaria izan zen. Australiako lehen ministroa izan zen 1915etik 1923ra.

Bere herrialdea zuzendu zuen Lehen Mundu Gerran eta bere politiken eraginak hamarkada asko iraun zuen. Parlamentu Federaleko kide izan zen 1901etik hil zen arte, berrogeita hamar urte baino gehiago. Sei alderdi politikotako kidea izan zen, horietako bost zuzendu zituen, lau bizirik atera zituen eta hirutik bota zuten.

Londresen jaio zen Galesko familia batean eta hogeita bi urterekin Australiara emigratu zuen. Han mugimendu sindikalean sartu zen. Hegoaldeko Gales Berriko Parlamentuko kide aukeratua 1894an, 1901ean Parlamentu Federal sortu berrira pasa zen. Chris Watson eta Andrew Fisherren gobernuetan ministro izan zen.

1915eko urrian lehen ministro bihurtu zen eta 1917 eta 1919ko hauteskundeak irabazi zituen gehiengo zabalarekin. Gerran zehar erreklutak frontera bidaltzea babestu zuen. Gerraren ondoren, enpresa publikoak sortu zituen ekonomia berriz flotarazteko, eta Australiako kontrola lortu zuen Alemaniako Ginea Berriaren gainean.

1922ko hauteskundeetan gehiengoa lortu ez zuenez, Stanley Bruceri utzi behar izan zion kargua. Hughes bere kritikoenetako bat bihurtu zen eta 1928an koalizio gobernua erorarazi zuen. 1934an gobernura itzuli zen eta kanpo arazoetarako ministro izan zen 1937tik 1939ra.

## Lanak 
* *Crusts and Crusades: tales of bygone days* (Sydney: Angus and Robertson, 1947).
* *Policies and Potentates* (Sydney: Angus and Robertson, 1950).
Righteous Kill

***Righteous Kill*** (euskaraz *Hilketa Zuzena*), 2008ko John Avnet estatubatuarrak zuzendutako thriller film bat da. Robert De Niro, Al Pacino, Curtis Jackson, Carla Gugino, Donnie Wahlberg, Trilby Glover, Brian Dennehy eta John Leguizamo aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Thomas "Turk" Cowan (Robert De Niro) eta Dave "Rooster" Fisk (Al Pacino) hiriko polizia departamentuan 30 urteko ibilbide profesionalaren ondoren erretiroa hartzear dauden bi detektibe beterano dira, baina haiek iraganean argitutako kasu batekin zerikusia duen.proxeneta baten hilketa argitzeko ardura jaso berri dute. Eraildako biktimaren gorpuan hilketa justifikatu nahi duen lau lerrotako olerkia topatu dute. Guztiaren arabera, serieko hiltzaile baten aurrean omen daude, haren helburua legearengandik ihes egitea lortu duten kriminalak akatzea delarik. 

## Aktoreak 
* Robert De Niro: Tom 'Turk' Cowan detektibea
* Al Pacino: Dave 'Rooster' Fisk detektibea
* 50 Cent (Curtis Jackson): Marcus 'Spider' Smith
* Carla Gugino: Karen Corelli detektibea
* John Leguizamo: Simon Perez detektibea
* Donnie Wahlberg: Teddy Riley detektibea
* Brian Dennehy: J.D. Hingis tenientea
* Trilby Glover: Jessica
* Melissa Leo: Cheryl Brooks
* Oleg Taktarov: Yevgeny Mugalat
* Sterling K. Brown: Rogers detektibea
* Alan Blumenfeld: Martin Baum
* Frank John Hughes: Chuck Randall
* Rob Dyrdek: Bobby 'Rambo' Brady

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Clermont Foot 63

**Clermont Foot 63** Frantziako futbol taldea da, 1911n Clermont-Ferranden sortua. Etxeko partiduak Gabriel Montpied estadioan jokatu ohi ditu.

## Historia 
*Stade Clermontois* izenarekin sortu zen. 1980. hamarkadan egoera ekonomiko larria izan zuen eta 1984an *ASM* taldearekin elkartu eta *Clermont-Ferrand Fútbol Club* eratu arren 1990an taldea desegin zen. orduan sortu zen gaur egungo taldea eta 18 denboraldi bigarren mailan ibili ondoren 2021ean aurreneko aldiz lortu du lehen mailara igotzea.
2014an aurreneko taldea izan zen emakumezko entrenatzailean izan zuena, Helena Costa portugaldarra.

## Palmaresa 
* Coupe de la Ligue (0): final erdiak 1945-46an.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Zinemakumeak gara!

[thumb|250px|[Aizpea Goenaga Simon de Beauvoir sariaren irabazlea izan zen.]]
**Zinemakumeak gara!** emakumeek zuzendutako zinemaldi bat da. Urtero Bilbon eta Bizkaiko beste herri batzuetan egiten da, urritik azarora bitartean. Lehen aldiz 1996an antolatu zen. Zinemaldi honen helburua da emakumeek zuzendutako film luzeak eta laburrak proiektatzea. Horrekin batera hitzaldiak, tailerrak eta mahai-inguruak antolatzen dira.

## Historia 
Zinemaldi honen jatorria Simone de Beauvoir Talde Feministan dago. Talde horrek eztabaida eta topaketak antolatu zituen  1980ko hamarkadan. 1986an, Leioan, Bigarren Jardunaldi Feministak egin zituzten; jardunaldi horietan feminismoa eta zinemagintza arteko loturak erakusteko ponentzia aurkeztu zuten. 1987tik aurrera film zikloak antolatu zituzten ideia horietan oinarrituta. Arrakastak aurrera bultzatu zuen ekimena. Horrela, 1996an, Zinemakumeak gara! zinemaldia aurkeztu zuten.

## Simone de Beauvoir saria 
Zinemaldian Simone de Beauvoir sariak ematen dira. Saria estatua txiki bat da, Dora Salazar nafar artistak sinatua. Aurrealdean, burua moztuta duen Venus bat irudikatzen du, «gorputz gisa ikustera ohituta gauden emakume baten irudia, inposatua izan zaigun emakume ikuskera horretaz hitz egiten duena». Beste aldetik, berriz, laua da, ZG! (Zinemakumeak gara!) proiektatzeko erabiltzen den pantaila bezalakoa. Hauek dira saria jaso duten egile batzuek:

* Icíar Bollaín 
* Begoña Vicario 
* Margarita Alexandre 
* Aizpea Goenaga 
* Maite Ruiz de Austri 
* Ángeles González-Sinde 
* Nùria Vidal 
* Isa Campo 
* Patricia Ferreira 
* Puy Oria 
* Julia Juániz 
* Lola Salvador Maldonado.

## Zinemaldiak jaso dituen sariak 
Hauek dira jaso dituen batzuk:
2008: Hegoak sari solidarioa: izen bereko kolektiboak emandako saria, egindako lana eta lankidetza aitortzeko.
2012: Hegoak sari solidarioa: izen bereko kolektiboak emandako saria, zuzendutako lana eta lankidetza aitortzeko.
2018: Zirgari Sariak: Ahalduntzeari eta baloreen aldaketari emandako saria.
2019: Bihotz Sariak: Bihotz Kultura, Bilbaohistoriko elkarteak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zinemaldiaren webgune ofiziala.
* Zinemaldiaren afixak.
Hesperornis

***Hesperornis*** ("mendebaldeko hegaztia" esan nahi duena) ubarroi itxurako hegaztien generoa da, Kretazeo Berantiarreko Campaniar aroko lehen erdia (83,5-78 mya) hedatzen zuena. Mendearen amaieran O. C. Marsh paleontologoaren aurkikuntza ezezagunetako bat Hezur Gerrak, hegazti paleontologiaren historian aurkikuntza goiztiarra izan zen. *Hesperornis* fosilen kokapenak Kansaseko Kretazeo berantiarreko itsas kareharriak eta Kanadako itsas eskistoak dira. Bederatzi espezie ezagutzen dira, horietatik zortzi Ipar Amerikako arroketatik berreskuratuak eta beste bat Errusiatik.

## Kanpo estekak
Palena probintzia

**Palena probintzia** Txileko probintzia bat da, Los Lagos eskualdearen hego-ekialdeko muturrean dagoena. 15.301,9 km².ko azalera du eta 18.349 biztanle ditu 2017ko erroldaren arabera. Probintziak, XX. mendean zehar, "Chiloé continental" bezala ezagutzen zen lurraldea hartzen du, Chiloé uhartearen zati izateagatik 1979 arte.

Los Lagos eskualdeko probintziarik handiena da, baita biztanle gutxien duena ere. Txileko Patagoniako iparraldereneko lurraldea ere bada.

Probintziako hiriburua Chaitén hiria da, 1979an probintzia sortu zenetik. Izen bereko sumendiaren erupzioaren eta herri horretako ebakuazioaren ondorioz, 2008ko maiatzaren 9tik aurrera probintziako erakundeek aldi baterako funtzionatu zuten Palenan,   2009an Futaleufun, baina azkenean 2010eko abenduan Gobernuak erabaki zuen Chaitén probintziako hiriburu gisa mantentzea. 

## Komunak 
Lau komunek osatzen dute probintzia:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maitasunaren itxiera

***Maitasunaren itxiera*** (jatorrizkoa frantsesez: '''''Clôture de l'amour'''*) Pascal Rambert zuzendari frantsesaren ikuskizun dramatikoa da, 2011n sortua. Stanisla Nordey eta Audrey Bonnet komedianteekin idatzi zuen, eta 2011ko Avignongo jaialdian izan zen lehen emanaldia. Testua urte berean argitaratu zuen *Les Solitaires intempestifs* argitaletxeak.
[thumb|270x270px|[Miren Gaztañaga eta Eneko Sagardoi bukatutakoan]]
Euskarazko bertsioa Arriaga Antzokiak ekoitzi zuen 2021ko apirilean. Miren Gaztanaga eta Eneko Sagardoi aktoreekin Pascal Rambert-en beraren zuzendaritzapean. Zuzendari laguntzaileak izan ziren Lucia Astigarraga eta Nagore Navarro. Testua,  eszenografia, argiak eta jantziak ere izan ziren Ramberten ardura.
* 2012: Frantziako Kritikaren Sindikatuko saria frantsesezko antzerkirako lan-sorkuntza onenarentzat.
* 2012: Literatura dramatikoaren Sari Nagusia Frantzian. Antzerkiaren Zentro Nazionaleko frantsesezko Antzezlan-Sorkuntza Onenaren Sari Nagusia
* 2013: Antzerki-Palmaresa saria jaso zuen Lambertek.

## Itzulpenak 
2021an 24tik gora hizkuntzatara itzulita zegoen, besteak beste hauetara. 

* 2020: Euskarazko bertsioa Eneko Sagardoi aktoreak berak eta Danele Sarriugartek itzuli zuten 2020an.
* 2017: Gaztelaniara itzuli zen Jordi Buxók ekoitzitako *La clausura del amor* gisa, eta Bárbara Lenniek eta Israel Elejaldek antzeztu zuen Kamikaze Teatro-k, 2017ko urtarrilean.
* 2013: *Clausura del Amor* (Mexikoko espainieraz, Humberto Perez Mortera-k itzulia), Éditions Los Textos de La Capilla
* 2013: *Clôture de l'Amour* (italieraz, Bruna Filippi-k itzulia), Éditions Emilia Romagna Teatro Fondazione
* 2013: *Zatvaranje ljubavi* (*k*roazieraz Ivica Buljan-ek itzulia), Éditions Fraktura
* 2013: *Closing of Love* (*Clôture de l'Amour* tailandieraz Pakawalee Kongkrapan-ek eta Phrae Chittiphalangsri-k itzulia), éditions Butterfly
* 2012 : *Ende einer Liebe (**alemanez,* Peter Stephan Jung-ek itzulia*), Fischer Verlag''
Pascal Rembartek urtean hizkuntza batean egiten du “Clôture de l’amour” munduan, eta 2021ekoa euskarazko hau aukeratzeko orduan, asko gustatu zitzaiola aktoreetako batek itzuli izana. Interesa piztu zion horrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puruca

**Puruca** zaldia, (),  Brasilgo bertako  zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da. Arraza modernoa da eta Brasilgo Iparraldeko Eskualdean sortuta izan zen, Marajó uhartean hain zuzen.

Oso tamaina txikiko zaldia da eta beraz zaldi miniatura taldean sartzen da. Brasilgo zaldi miniatura arraza bakarra da.

## Arrazaren historia 
Portugaldar kolonizatzaileek hainbat zaldi arraza ekarri zituzten Brasilera eta abereak bertako ingurumenari moldatzen joan ziren. Puruca arrazaren jatorrian Marajó uharteko baldintzetara moldatutako Eskoziako Shetland poniak daude .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
### Bideoak 
*  Arrazari buruzko bideoa.https://www.youtube.com/watch?v=BuZkC-hUknA
Sabando (ibaia)

**Sabando erreka** edo **Sabando Ega ibaia** Arabako hego-ekialdeko ibai bat da, Mendialdeko eskualdekoa. Azazetako Ega ibaiaren adar bat da: Sabando herriaren lurretan jaiotzen da Arraia-Maeztun, Sabando herria igaro ondoren Antoñana herrian egiten du bat Azazetako Egarekin. Chiquito edo Txikito izenarekin ere ezagutzen dute batzuek eskualdean.

Sabando eta Antoñana herrien artean egiten duen bidean bi ur-jauzi ditu, Oteoko Errotako ur-jauzia eta Aguaqué edo Aguake delakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabando (argipena)

**Sabando** izenak hainbat adiera du:

* **Sabando** herri eta kontzejua Araban.
* **Sabando erreka** edo **Sabando Ega ibaia**, Arabako Mendialdeko ibaia.
Euskal deitura ere bada Sabando, adibidez pertsona hauena:

* Pedro Sabando, politikari espainiarra.
* Jesús Sabando, botanista.

Eta forma konposatuan:

* Zuriñe López de Sabando Sainz, dokumentalgile arabarra.
Aguaqué

**Aguaqué**, **Aguaque** edo **Aguake** Sabando ibaian dagoen ur-jauzi bat da, Araban, Kanpezu udalerrian, Antoñana kontzejuko lurretan.

Igeri egiteko moduko putzu bat ere bada ur-jauziaren ondorengo sakonunean.

Ibaian gora Sabandorantz, beste ur-jauzi eta putzu bat daude, Oteoko Errotako ur-jauzia Oteoko kontzejuarekin muga egiten duen toki batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzisko I.a Medici

**Frantzisko I.a Medici** (Florentzia, 1541eko martxoaren 25a - Poggio a Caiano, 1587ko urriaren 17a) noblea izan zen; Toscanako duke handia, 1574tik hil zen arte.

Cosimo I.a Medici eta Leonor Toledokoaren semea izan zen. 1564an aita erretiratu zenean, erregeorde lanak egin zituen.

1565ean Joana Austriakoarekin ezkondu zen, Fernando I.a enperadorearen alabarekin. 1578an Juana hil ondoren, Bianca Cappello maitalearekin ezkondu zen. Zazpi seme-alaba izan zituzten, horien artean Maria Medici, Frantziako erregina.

Frantzisko despotikoa izan zen bere aita bezala, baina Florentziaren independentziari eutsi beharrean, Inperioaren eta Habsburgotarren basailu gisa jardun zuen.

Manufakturaz eta zientziez interesatu zen, eta arteen mezenasa izan zen. Kimikaz eta alkimiaz ere interesatu zen, eta ordu luzeak eman zituen bere laborategian.

Semea baino lehenago hil zenez, anaia Fernando I.a izan zuen oinordeko.
Izki (argipena)

**Izki** izenak hainbat adiera du:

* **Izki ibaia**, Arabako toki batzuetan Aguamayor ere esaten diotena.
* **Izkiko mendiak**, mendizerra bat Araban.
***Izkiko Parke Naturala**, Araban.
Ikus halaber:

* **Izko (argipena)**
Pierola

**Pierola** Kanpezu udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Araba lurraldean kokatuta, Arabako Mendialdea eskualdean.

## Historia 
Orbisotik Santikurutzera bidean, Hornilloko mendilabarren azpian kokatzen zen Pierola. Erdi Aroan dorretxe bat zen, jauntxoentzat haranaren kontrolerako puntu ona zelako, Kanpezuko lautada-pasabidea kontrolatzeko. Baina nekazaritzarako toki ona ez, harriz betea baitago lurra (etimologikoki, *harri/piedra* hori izan liteke izenaren jatorria, Piérola edo Piédrola erromantzez), eta Santikurutzeko lur aberatsagoen inguruan garatu zen Kanpezuko erdigunea.

18. mendean jada ez zen herririk tokian, baina Frantziskotarren San Joan konbentua eta eliza geratzen ziren Pierolan. Orain abandonatuta daude, eta ia hondarretan eliza, terreno pribatu batzuetan, baina elizaren portikoa eta kanpai-horma zutik daude oraindik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa

**2021eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa** Nafarroako Bertsolari Txapelketaren 45. edizioa izan zen, 2021eko ekainaren 18 eta azaroaren 28 bitartean ospatu zena. 29 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 11 saio egin ziren: 3 aurre-kanporaketa, 4 final-laurden, 3 finalaurreko eta finala. Finala azaroaren 28an jokatu zen, Iruñeko Anaitasuna kiroldegian.

Estitxu Arozenak jantzi zion txapela **Saioa Alkaiza** irabazleari.

## Parte-hartzaileak 
29 bertsolarik eman zuten izena.

### Bertsolariak 
### Gai-jartzaileak 
# Fernando Anbustegi
# Ainhoa Aranburu
# Ander Aranburu
# Maialen Belarra
# Miren Bidarte
# Migel Mari Elosegi "Luze"
# Zigor Gartzia "Zian"
# Ainhoa Iriarte
# Ainhoa Larretxea
# Kizkitza Mujika
# Pablo Perez
# Alaitz Rekondo

### Epaileak 
# Mikel Beaumont
# Joseba Beltza
# Nerea Bruño
# Cesar Etxeberria
# Saioa Mitxelena
# Aimar Sagastibeltza
# Amaia Telletxea

## Saioak 
### Aurre-kanporaketak 
#### Igantzi 
Igantziko aurre-kanporaketa Baratzondo aretoan jokatu zen, 2021eko ekainaren 18an.

#### Gares 
Gareseko aurre-kanporaketa Frontoian jokatu zen, 2021eko ekainaren 19an.

#### Irurita 
Iruritako aurre-kanporaketa Gizarte Bilgunean jokatu zen, 2021eko ekainaren 20an.

### Final-laurdenak 
#### Izaba 
Lehen final-laurdena Izabako Zineman egin zen, 2021eko urriaren 2an.

#### Tafalla 
Bigarren final-laurdena Tafallako Kultur Etxean egin zen, 2021eko urriaren 9an.

#### Zangoza 
Hirugarren final-laurdena Zangozako Karmengo Auditorioan jokatu zen, 2021eko urriaren 10ean.

#### Doneztebe 
Laugarren eta azken final-laurdena Doneztebeko Zineman egin zen, 2021eko urriaren 16an.

### Finalaurrekoak 
#### Altsasu 
Lehenengo finalaurrekoa Altsasuko Iortia Kulturgunean jokatu zen, 2021eko azaroaren 1ean.

#### Berriozar 
Bigarren finalaurrekoa Berriozarreko Entzunaretoan jokatu zen, 2021eko azaroaren 6an.

#### Leitza 
Hirugarren eta azken finalaurrekoa Leitzako Kiroldegian jokatu zen, 2021eko azaroaren 14an.

### Finala 
Finala Iruñean ospatu zen, Anaitasuna kiroldegian, 2021eko azaroaren 28ko 17:00etan.

Lehenbiziko bost sailkatuek Bertsolari Txapelketa Nagusirako txartela eskuratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierola (argipena)

**Pierola** izenak hainbat adiera du:

* **Pierola**, Arabako herri hustua.
* **Elias Pierola** edo **Pierola II.a**, pilotari nafarra.
* **Els Hostalets de Pierola**. Kataluniako herria.
***Nicolás de Piérola** (1839-1913), Peruko potilikaria, bi aldiz errepublikako presidente.
Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko. Gerra-kriminalak auzitan

***Sekula ez liokete euli bati hegalik kenduko. Gerra-kriminalak auzitan*** () 2003an (ingelesezko edizioa 2004an) Slavenka Drakulićek (1949) plazaratu zuen ez-fikziozko liburua da, historiari buruzko saiakera. Euskarazko bertsioa 2021ean atera zen, Amaia Apalauza Ollok itzulita.

## Edukia 
Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista ohia zatikatzeko bidean jarri zela gatazka bortitza sortu zen federazioaren herri desberdinen artean. Lan hau gatazka hartako gerra-kriminalei buruzko liburua da. Nor ziren? Jende arrunta ala munstroak? Zerk bultzatuta ekiten dio batek herrikideak akabatzeari? Hannah Arendtek egin bezala, «gaizkiaren hutsaltasuna» aztertzen du Slavenka Drakulic-ek (Rijeka, 1949) Balkanetako terrorean aztarrika egitean. Hagako epaiketetako lekukotza zirraragarrien bidez eta hainbat iturritan oinarrituz, idazle kroaziarrak heriotza, bortxaketa, tortura eta beste hainbat krimenez akusatutakoei ahotsa eta gorputza jartzen die, argitasun asaldagarriz.

## Agertzen diren pertsonak 

* Rahim Ademi 
* Milan Čanić
* Dražen Erdemović
* Stjepan Grandić
* Goran Jelisić
* Radovan Karadžić
* Radomir Kovač
* Radislav Krstić
* Dragoljub Kunarac
* Milan Levar
* Mirjana Marković
* Slobodan Milošević
* Ratko Mladić
* Mirko Norac
* Dragan Obrenović
* Tihomir Orešković
* Biljana Plavšić
* Ivica Rožić
* Zoran Vuković

 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amaia Apalauzak bideo aurkezten.
Santutxu (argipena)

**Santutxu** edo **Santutxo** izenak hainbat adiera du:

* **Santutxu**, Bilboko auzoa.
* **Santutxoa**, Euskal Herriko bideetako eta herri-sarreretako baseliza txiki tipikoa.
Catzoak

thumb|250px|Catzoak arto txingortuekin.
thumb|250px|Kakalardoak prestatu aurretik.
**Catzoak** () Ekuadorreko lurralde batzuetan jaten diren kakalardoak dira. Pichincha eta Carchi probintzietan etxean jaten dira baina Imbabura probintzian azoketan eta jatetxe tradizionaletan ere aurki daitezke. Hasierako janari gisa jaten da.

## Catzo motak 
"Catzo" kakalardo horien izen orokorra da Ekuadorreko aipatutako lurraldetan, estaturaren iparraldean. Eurien lehenengo egunetan jasotzen dira, urriatik abendura. Txerriki saborea omen dute. Bertakoek hauek bereizi egiten dituzte:
* Zuria: jaten da
* Kafea: jaten da
* Beltza: ez da jaten
* Berdea: ez da jaten.

## Prestatzeko errezeta 
Catzoak prestatzeko, lehenik eta behin biltzeko lana egin behar da, nekazari eta indigenen komunitateetan eguzkia atera aurretik goizeko bostetan egun euritsua igaro ondoren egiten den zeregina da, kakalardoak ugaltzeko lurretik ateratzen direnean. Bildu ondoren, oskola, hegoak eta hankak kendu, garbitu eta irina zurian eta gatzean uzten dira bizpahiru egunez. Catzoen garbiketa prozesua egin dutenean, su txikian frijitzen dira intsektuak sortutako koipe berarekin eta tipula zuriz ondu daitezke. Beroa edo hotza zerbitzatzen da aurretik prestatutako arto txigortuarekin lagunduta. 

## Nutrizio baloreak 
Balore proteiko handia dute. Banan-banan hauek dira balore nagusiak:
* Ura: %47.94 
* Proteinak: %27.11
* Lipidoak: %24.94 

Emeak dira preziatuenan zeren eta zaborea hobetzen duen arrautza-poltsa eramaten baitute. Horrek ere nutrizio baloreak hobetzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Catzoak prestatzeko errezeta tradizionala.
Richard Mentor Johnson

**Richard Mentor Johnson** (Beargrass, Virginia, gaur egun Louisville, Kentucky, 1780ko urriaren 17a - Frankfort, Kentucky, 1850eko azaroaren 19a) estatubatuar politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 9. presidenteordea izan zen 1837tik 1841era.

1806an Kongresuko kide hautatu zuten. Britainia Handiaren aurkako gerraren aldekoa izan zen 1812an, eta Kentuckyko miliziako koronel gisa parte hartu zuen. Gerran Tecumseh buruzagi shawneea hil zuen.

1819tik 1829ra Senatuko kide izan zen eta Martin Van Burenek presidenteorde izateko aukeratu zuen 1836ko hauteskundeetan. Kanpainan  leloa erabili zuen. Presidenteordea izan zen 1837tik 1841era.

## Kanpo estekak
Childe Hassam

**Frederick Childe Hassam** (Boston, 1859ko urriaren 17a - East Hampton, New York, 1935eko abuztuaren 29a) estatubatuar margolari inpresionista izan zen.

Zurezko grabatua ikasten hasi zen eta diseinu komertzialak egin zituen. 1882an ilustrazio-estudio bat ireki zuen, haurrentzako istorioetan espezializatua. 1883an bere akordeak erakusten hasi zen eta urte horretan Europara bidaia bat egin zuen bere teknika hobetzeko. Frantzian Gustave Boulanger eta Jules Joseph Lefebvreren eskolak jaso zituen. 1889an New Yorkera itzuli zen eta bere estiloak inpresionismora eboluzionatu zuen.

Mary Cassatt eta John Henry Twachtmanekin batera inpresionismoaren sartzaileetako bat izan zen bildumagile estatubatuarren artean.

## Iruditegia 

Hassam, Childe, View in Montmartre, Paris, 1889.jpg|*View in Montmartre, Paris*, 1889, Princeton University Art Museum
Hassam Washington Arch Spring.jpg|*Washington Arch*, in Washington Square Park, c. 1893
Childe Hassam - Rainy Day, Boston - Google Art Project.jpg|*Rainy Day, Boston* (1885)
Brooklyn Museum - Late Afternoon, New York, Winter - Frederick Childe Hassam - overall.jpg|*Late Afternoon, New York, Winter*, c. 1900
Childe Hassam Snowstorm Madison Square.jpg|*Snowstorm, Madison Square*, c. 1890
Celia Thaxter in Her Garden.jpg|*Celia Thaxter in her Garden*, 1892
August Afternoon Appledore Childe Hassam.jpg|*August Afternoon, Appledore*, 1900
Church at Old Lyme Childe Hassam.jpeg|*Old Lyme Congregational Church*, 1905
July Fourteenth, Rue Daunou, 1910 MET DT5575.jpg|*July Fourteenth, Rue Daunou*, 1910
Childe Hassam The Water Garden 1909.jpg|*The Water Garden*, c. 1909
Brooklyn Museum - A Back Road - Frederick Childe Hassam.jpg|*A Back Road*, Brooklyn Museum
Brooklyn Museum - Meadows - Frederick Childe Hassam - overall.jpg|*Meadows*, Brooklyn Museum
Brooklyn Museum - Montauk - Frederick Childe Hassam - overall.jpg|*Montauk*, Brooklyn Museum
Brooklyn Museum - The Gorge, Appledore - Frederick Childe Hassam - overall.jpg|*The Gorge, Appledore*, Brooklyn Museum
Sterling Turner by Childe Hassam.jpg|*Sterling Turner*
Celia Thaxter's Garden.jpg|''Celia Thaxter's Garden*, 1890, The Metropolitan Museum of Art
Childe Hassam - The Victorian Chair - Google Art Project.jpg|*The Victorian Chair* 
Childe Hassam - Summer Sunlight (Isles of Shoals) - Google Art Project.jpg| *Summer Sunlight*
Childe Hassam - Improvisation - Google Art Project.jpg|*Improvisation*
Mt. Beacon at Newburgh 1916 Childe Hassam.jpg|*Mt. Beacon at Newburgh*, 1916
Childe Hassam - April - (The Green Gown) - Google Art Project.jpg|*April - (The Green Gown)*
Childe Hassam, Self-Portrait, 1916, NGA 169562.jpg|*Self-Portrait*, 1916
The Avenue in the Rain Frederick Childe Hassam 1917.jpeg|*The Avenue in the Rain*, 1917
Barack Obama working at his desk in the Oval Office.jpg|*The Avenue in the Rain'' eta Barack Obama, Etxe Zurian.

## Kanpo estekak
Katie McLaughlin

**Kathryn "Katie" McLaughlin** (Dana Point, Kalifornia (AEB), 1997ko uztailaren 9a) igeriketan aritzen den kirolari estatubatuarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina (7:40.73) eskuratu zuen ***4x200 errelebo libre***an, AEBko taldearekin; Txinako (urrezko domina, 7:40.33 **(ME)**) taldearen atzetik eta Australiako (brontzezkoa, 7:41.29) taldearen aurretik. Hauek osatu zuten taldea AEBko taldea: Allison Schmitt, Paige Madden, Katie McLaughlin, Katie Ledecky, Bella Sims, eta Brooke Forde-k.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Contrainformación (aldizkari digitala)

***Contrainformación. Periodismo incomodo***, hau da, *Kontrainformazioa. Kazetaritza deserosoa*,  hedabide digital espainiarra da. 2016ko abuztuan sortua, gaztelaniaz eta galegoz plazaratzen da. Helburua hedabide arruntek ezkutzatzen dituzten berriak zabaltzea da, batez ere giza eskubideekin eta errepresioarekin lotutako edukiak. Orokorrean, botere ekonomiko edo politikotik at dauden taldeen informazioa zabaldu nahi dute: Unicef, WWF, CGT, CNT, SEO/Birdlife...; hortik dator hedabidearen izenburua. Egoitza Ourensen, Galizian, du.

## Erredakzioa 
Orokorrean kazetari gazteak dira: Luna Izquierdo, Tania Lezcano, Pablo Sánchez, Xan Pereira. Kolaboratzaileen artean ekologismoan eta aktibismoan ezagunak egin diren pertsonak daude, besteak beste, Juan López de Uralde,  Carmelo Suárez, Espainiako Alderdi Komunistaren idazkaria, Joaquín Araújo naturtzalea eta idazlea, Gaspar Llamazares, Izquierda Unidaren koordinatzailea izan zena. 
Zuzendaria Javier F. Ferrero da eta zuzendariordea Ricard Jiménez.

## Lizentzia 
*Contrainformación* aldizkariak haren edukiak Creative Commons lizentziarekin zabaltzen ditu, hau da, helburu komertziletik kanpoko erabilpena eman diezaioke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aldizkariaren webgune ofiziala.
Kareena Lee

**Kareena Jane Lee** (Noosa, (Queensland) (Australia), 1993ko abenduaren 16a) ur irekietako igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat lortu zuen: 10 km ur-irekietan brontzezko domina eskuratu zuen 1.59.32,5eko denborarekin, Ana Marcela Cunha brasildarraren (urrezkoa, 1.59.30,8koarein) eta Sharon van Rouwendaal herbeheretarraren atzetik sailkatuz (zilarrezkoa, 1.59.31,7koarekin).

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Oteoko Errotako ur-jauzia

**Oteoko Errotako ur-jauzia** Sabando ibaian dagoen ur-jauzi bat da, Araban, Kanpezu eta Arraia-Maeztu udalerrietako lurrek egiten duten mugan, zehatzago Sabando eta Oteoko kontzejuen mugan. Ondoan bi eraikin dira, mendebaldeko aldean, Oteoko errota zena bat, zeina konpontzeko planak dauden 21. mendearen 1. laurdenean.

Igeri egiteko moduko putzu bat ere bada ur-jauziaren ondorengo sakonunean.,

Ibaian behera Antoñanarantz, beste ur-jauzi eta putzu bat daude, Aguaqué edo Aguake esaten diotena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ligando (biokimika)

**Ligando** bat (latinezko *ligandum*, ligando) biomolekula batekin konplexu bat osatzen duen substantzia bat da (normalean molekula txiki bat). Zentzu zorrotzagoan, proteina baten zentro aktiboarekin bat egitean seinale bat bidaltzen duen molekula bat da.

Molekula zehatza, entzima edo proteina ez-entzimatikoetan, bereziki proteina erregulatzaile edo garraiatzaileetan, zentro aktiboarekin bat egiten du, proteinak bere funtzioa bete dezan (erreakzio metaboliko bat garraiatuz edo inhibituz).
Hypsilophodon

***Hypsilophodon*** ("*Hypsilophus*-hortza" esan nahi duena) Ingalaterrako Kretazeo Garaiko dinosauro genero ornitiskoa da. Tradizionalki Ornithopoda taldeko lehen kidetzat hartu izan da, baina azken ikerketek hori zalantzan jarri dute.
*Hypsilophodon*-en lehen aztarnak 1849an aurkitu ziren; motako espeziea, *Hypsilophodon foxii*, 1869an izendatu zuten. Wight uhartean aurkikuntza fosil ugari egin ziren, espeziearen eraikuntzaren irudi ona emanez. *Hypsilophodon*-ek 1,8 metro (5,9 ft) arteko luzera zuen, 20 kg inguru pisatzen zuen eta korrikalari arina zen.

## Filogenia
Hona hemen Madzia, Boyd eta Mazuch adituek 2017an proposaturiko kladograma:
{{clade| style=font-size:100%;line-height:100%
|label1=Clypeodonta
|1= }}

## Kanpo estekak
San Andres eliza (Orbiso)

**San Andres eliza** Orbiso herriko parrokia-eliza da, Kanpezu udalerrian. 

## Eraikina 
Eraikin errenazentista da (XVI. mendekoa). Errektangulu itxurako oinplanoa du, eta zenbait irudi erlijioso eta lorez apaindutako ganga nerbiodun batez estalita dago.

Kanpandorre barrokoaren azpian kokatzen da elizaren portikoa. Horrek erdi-puntuko bi arku ditu zeinak arku beheratua duen portada errenazentistarako sarrera diren. Elizaren mendebaldean, eta arkupeen azpian, beste portada bat du. Biak XVI. mendekoak dira.

## Barrualdea 
Erretaula errenazentista du, irudi eta erliebe ederrak dituena. Erretaulan nagusi San Andres, albo batean San Joan eta bestean San Elias dituela. Hirugarren zatian, Andre Mariaren Jasokundearen irudia, aingeruz inguratuta, eta muturretan Santa Luzia eta Santa Marina. Erretaularen goialdean Kalbarioa dago, eta Aita Betikoaren erliebearekin amaitzen da.

Alboetako erretaulak Andre Maria Arrosariokoari, Done Jakueri, San Sebastiani eta San Bartolomeri eskainita daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Mames eliza (Oteo)

**San Mames eliza** Oteo herriko parrokia-eliza da, Kanpezuko udalerrian. XII-XIII. mendeetako hastapen erromanikoak ditu, baina XVI. mendean zaharberritu zen. Kanpoaldean erdi aroko elizaren zenbait aztarna ikus daitezke (XIII. mendekoak). Balizko arkeologia gune baten babesa du elizak.

## Eraikina 
Saloi-oinplanoa du, baina alboetan bi kaperek gurutze latindar itxura ematen diote. Ganga hasierako tartean, pinturak dituen tertzelete-gurutzeriaz estalita dago, eta bigarren tartean, aldiz, nerbioduna da. Bigarren zati horretan San Pedroren aurpegia dago eta koroaren aldean armarri bat agertzen da. Kanpandorreak oinplano irregularra du eta harlanduzkoa da, eta lau arku ditu kanpaietarako. 

## Barrualdea 
Erretaula nagusia XVI. mendekoa da. Lehengo bankuan, San Mamesen erliebea dago, ermitau jantzita. Bigarren bankuan, Mariaren irudia dago eserita eta eskumako belaunean haurra duela. Hirugarren bankuan, Andre Mariaren Jasokundearen irudia dago, eta erretaularekin amaitzeko, Kalbarioaren taldea.

Alboetako erretaulak Andre Maria Arrosarioari eta San Migeli eskainita daude. Jesusen Bihotza, Sortzez Garbia, San Josef eta Karmengo Andre Mariaren irudiek osatzen dute eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isaac Cooper

**Isaac Cooper** (Bundaberg, Queensland (Australia), 2004ko urtarrilaren 7)a igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zituen:*4x100 m lau-estiloko errelebo misto*an, brontzezkoa irabazi zuen 3.38,95 denborarekin, Erresuma Batuko taldearen (urrezkoa 3.37,58 denborarekin **ME**) eta Txinakoaren atzetik sailkatuz (zilarrezkoa, 3.38,86); hauek osatzen zuten taldea: Kaylee McKeown, Zac Stubblety-Cook, Matthew Temple, Emma McKeon, Bronte Campbell, Isaac Cooper eta Brianna Throssell-ek. 
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
San Joanen Andre Maria eliza

**San Joanen Andre Maria eliza** Oteo herriaren goialdean San Joan eskainitako baseliza edo eliza da. XVIII. mendeko eraikina da, eta balizko arkeologia gune baten babesa du.

Eraikinak hiru zati ditu; lehengo biak ganga nerbiodunez estalita; eta, azkena, mentuletan jarritako nerbioez. Andre Mariaren eta San Estebanen XIII. mendeko irudiak daude barruan, San Antonio Abaden bat (XVIII. mendekoa) eta San Kristobal bat (Oteoko mendi batean den San Kristobal baselizatik hona ekarria).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marina Xexenina

**Marina Igorevna Xexenina** (Errusieraz: Марина Игоревна Шешенина) (Sverdlovsk, 1985eko ekainaren 26a) Boleibol jokalari errusiarra da, eta moldatzaile gisa jokatzen du. Emakumezkoen Selekzioko kidea izan zen, eta 2006ko FIVB Emakumeen Munduko Txapelketan urrezko domina irabazi zuen. 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen Atenasen (Grezia), zilarrezko domina lortuz.

## Klubak 
* Malakhit Ekaterinburg (2001-2002)
* Uralochka-NTMK (2002-2003)
* Dynamo Moscow (2003-2004)
* Dinamo Moskovskaya Oblast (2004)
* Uralochka-NTMK (2005-2010)
* Dinamo Kazan (2011-2012)
* VC Tyumen (2012-2013)
* VK Om-SibGUOR (2013-2015)
* Uralochka-NTMK (2015-2016)
* Dynamo Moscow (2016-gaur egun) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Supernova (2020ko filma)

***Supernova*** 2020ko Harry Macqueen ingeles zinema zuzendariaren amodiozko film dramatikoa da.

## Argumentua 
Filma bere liburua bukatzear dagoen Tusker izeneko nobelagile estatubatuar baten eta Sam izeneko piano jole britainiar baten arteko harremanaren kontakizuna da. Tuskerri alzheimerra diagnostikatzen diote, gaixotasunaren aldi goiztiarrean. Orduan, bien bizitzak errotik aldatzen dira, eta azken bidaia bat elkarrekin egitea erabakitzen dute. Ingalaterra goitik behera zeharkatzen dute, haien RV zaharrean. Bidaiaren zentzua aspaldiko lagunak, senitartekoak eta iraganean ezagututako tokiak bisitatzea da. Baina sekretuak eta bien isilpeko plan pribatuak azaleratzen hasten dira, eta bidaia bereziak bestelako noranzkoa hartzen du; ez datoz bat etorkizuneko asmoen inguruan. Amaieran, Tuskerrek eta Samek elkarrekin kontzertu bat emango dute.

## Aktoreak 
* Colin Firth: Sam
* Stanley Tucci: Tusker
* Pippa Haywood: Lilly
* Nina Marlin: Charlotte
* Peter MacQueen: Clive
* James Dreyfus: Tim
* Ian Drysdale: Paul
* Sarah Woodward: Sue
* Lori Campbell: Lola

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Fine Fleur

***La Fine Fleur*** 2020ko Pierre Pinaud frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Argumentua 
Eve Vernet arrosa diseinatzaile famatua da. Egun, baina, dirurik gabe, zeharo ozpinduta eta modaz pasatuta dago. Bere idazkari leialari, Verari, burutapen zoro eta bikain bat okurritzen zaio, inongo formakuntzarik gabeko hiru langile kontratatzen dituztenean. Etxaldea eta negozioa salbatzeko, haien arteko harremana arriskuan jarri beharko dute.

## Aktoreak 
* Catherine Frot : Ève
* Melan Omerta : Fred
* Fatsah Bouyahmed : Samir
* Olivia Côte : Véra
*Marie Petiot : Nadège
* Vincent Dedienne : Lamarzelle
* Serpentine Teyssier : Freden ama
* Pasquale d'Inca : M. Papandréou
* Olivier Breitman : lehiaketaren presidentea
* Christophe Gendreau : Lamarzelleren abokatua
* Charline Paul : lehiaketako emakumea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klangor

***Klangor*** poloniar telesail dramatikoa da, Tomasz Kamińskik Canal+ Premiumerako sortua.

## Sinopsia 
Nerabe gazte baten heriotza misteriotsua da telesail poloniar honen abiapuntua. Aita psikologo lanetan aritzen da kartzelan, eta, erantzun bila amorratuta, bidea abiatuko du, bere kabuz. Denborak eta ikerketak aurrera egin ahala, gizona etxeko senideengandik geroz eta gehiago aldenduko da, eta horrek are pitzadura gehiago sortuko ditu alaba galdu berri duen familian.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aramendia (Esteribar)

**Aramendia** Esteribar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

Erdi Aroan jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Esteribarko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *aramendiarrak* ziren. Ez dakigu non dagoen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Esteribarko Udalako webgune ofiziala
Illusions perdues (2021eko filma)

***Illusions perdues*** 2021eko Xavier Giannoli frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Honoré de Balzacen izen bereko lanean oinarrituta.

## Argumentua 
Lucien XIX. mendeko poeta frantziar bat da. Ezezaguna izan arren, bere buruagan sinisten du. Parisera doa, familiako inprenta negozio zaharra utzita. Argien hirian, maltzurkeria eta iruzurra ezagutuko ditu, dena erosi eta saldu daitekeen mundu batean: informazioa, politika, sentimenak, arimak... Maitatu eta sufritu egingo du, eta bere ilusioei eutsiko die.

## Aktoreak 
* Benjamin Voisin : Lucien de Rubempré
* Cécile de France : Louise de Bargeton	
* Vincent Lacoste : Étienne Lousteau
* Xavier Dolan : Raoul Nathan
* Salomé Dewaels : Coralie
* Jeanne Balibar : Marquise d'Espard
* Gérard Depardieu : Dauriat
* André Marcon : Baron du Châtelet
* Louis-Do de Lencquesaing : Finot
* Jean-François Stévenin : Singali
* Jean-Paul Muel : Monsieur de Bargeton
* Jean-Marie Frin : Camusot
* Isabelle de Hertogh : Bérénice
* Armand Éloi : Le contrôleur opéra
* Jean-Paul Bordes : Le directeur du 'Réveil'
* Julien Sibre : Le portier contrôleur 'Bas Rouge'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Just Beyond

***Just Beyond*** estatubatuar beldurrezko telesaila da, Seth Grahame-Smithek Disney+erako sortua.

Telesail honek 35 urtez haurrentzako beldurrezko literatura idatzi duen R. L. Stine idazte estatubatuarraren obra du inspirazio iturri. Zortzi ataleko lana da, bakoitzak amaiera propioa du, eta institutu giroan jorratu dute antologiazko formatua duen proiektu hau. Sorgin, mamu, alien eta unibertso alternatiboak topatuko dituzte abentura kutsua duten kontakizun hauetan gazte protagonistek.

## Aktoreak 
### 1 - Leave Them Kids Alone 
*Mckenna Grace: Veronica
*Leeann Ross: Claire
*Nasim Pedrad: Miss Genevieve
*Lauren Lindsey Donzis: Heather

### 2 - Parents Are From Mars, Kids Are From Venus 
*Gabriel Bateman: Jack
*Arjun Athalye: Ronald
*Tim Heidecker: Dale
*Riki Lindhome: Bonnie
*Parvesh Cheena: Ron Sr.
*Henry Thomas: Crazy Chris
*Rajani Nair: Gloria

### 3 - Which Witch 
*Rachel Marsh: Fiona
*Jy Prishkulnik: Luna

### 4 - My Monster 
*Megan Stott: Olivia
*Sally Pressman: Brook
*Elisha Henig: Graham
*Marcelle LeBlanc: Jade
*Camryn Jade: Chloe
*Max Bickelhaup: The Squeamber

### 5 - Unfiltered 
*Izabela Vidovic: Lily
*Christine Ko: Ms. Fausse
*Jordan Sherley: Carmen
*Leela Owen: Harper
*Connor Christie: Ben

### 6 - We've Got Spirits, Yes We Do 
*Lexi Underwood: Ella
*Kate Baldwin: Vivian
*Ben Gleib: Oscar
*Jackson Geach: Raymond
*Emily Marie Palmer: Rosie
*Claire Andres: Zoe

### 7 - Standing Up For Yourself 
*Cyrus Arnold: Trevor
*Logan Gray: Little Trevor
*Smera Chandan: Maria

### 8 - The Treehouse 
*Cedric Joe: Sam
*Christine Young: Jenny
*Malcolm Barrett: Andy
*Jack Gore: Mason

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Marcela Cunha

**Ana Marcela de Jesus Soares da Cunha** (Salvador de Bahia (Brasil), 1992ko martxoaren 22a) ur irekietako igeriketan aritzen den kirolari brasildarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat lortu zuen: 10 km ur-irekietan urrezko domina eskuratu zuen 1.59.30,8ko denborarekin, Sharon van Rouwendaal herbeheretarrari (zilarrezkoa, 1.59.31,7koarekin) eta Kareena Lee australiarrari aurre hartuz (brontzezkoa, 1.59.32,5ekoarekin).

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Urtasungo zubia

**Urtasungo zubia** Esteribarko Urtasun lekuan Erdi Aroko harrizko zubi bat da.

## Zubia 
Erdi Aroko zubia da, arku bakarrekoa, eta asto-solomoaren profil bereizgarria du. Harlangaitzez egina dago eta, gaur egun, ez ditu bere petrilak.

Uraren eta haren inguruan sortutako eraikuntzen garrantzia toponimian jasota geratu da, inguruko Zubialdean edo Zubiondoan gertatzen den bezala. Lekuen izenek ere gaur egun ikusten ez ditugun elementuak daudela adieraz dezakete. Urtasun, « Iturrotz », « Iturreaga » edo « Iturriadenea » hitzek iturriei egiten diete erreferentzia; « Errotabizkar » edo « Errotalde » hitzek, berriz, ibaian behera dagoen errotari.

Egun eraitsita dagoen presa bat dago, bertako abadearen jabetzakoa, eta 1550etik aurrera egurrak kobratzeko eskubidea du. Urtasundik behera, eskuinaldean, errota-zentrala dago.

Vianako Printzea Erakundeak zaharberritu zuen 2020an.
  
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urtasun
* Arga ibaia

## Kanpo estekak
I Know What You Did Last Summer (telesaila)

***I Know What You Did Last Summer*** estatubatuar beldurrezko telesaila da, Sara Goodmanek Amazon Prime Videorako sortua.

Lois Duncan nobelagile estatubatuarrak 1973an plazaratu zuen izen bereko liburua, eta 1997an eraman zuten pantaila handira; filmak sekulako arrakasta izan zuen. Orduz geroztik, klasiko bat bilakatu zen nerabeen artean, eta, orain, telesail formatura egokitu zuen Amazonek. Auto istripu batek betiko elkartuko du lagun talde baten patua.

## Aktoreak 
* Madison Iseman: Lennon / Alison
* Bill Heck: Bruce
* Brianne Tju: Margot
* Ezekiel Goodman: Dylan
* Ashley Moore: Riley
* Sebastian Amoruso: Johnny
* Fiona Rene: Lyla 
* Cassie Beck: Courtney
* Brooke Bloom: Clara
* Sonya Balmores: Mel Gilbert
* Spencer Sutherland: Dale
* Chrissie Fit: Kelly Craft

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sharon van Rouwendaal

**Sharon van Rouwendaal** (Baarn, (Herbehereak), 1993ko irailaren 9a) ur irekietako igeriketan aritzen den kirolari herbeheretarra da.

## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), domina bat lortu zuen:*10 km ur-irekietan* urrezko domina eskuratu zuen 1.56.12,1eko denborarekin, Rachele Bruni italiarrari (zilarrezkoa, 1.56.49,5ekoarekin) eta Poliana Okimoto brasildarrari aurre hartuz (brontzezkoa, 1.56.51,4koarekin).

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat lortu zuen berriro:*10 km ur-irekietan* zilarrezko domina eskuratu zuen 1.59.31,7ko denborarekin, Ana Marcela Cunha brasildarraren atzetik (urrezkoa, 1.59.30,8koarekin) eta Kareena Lee australiarrari aurre hartuz (brontzezkoa, 1.59.32,5ekoarekin).

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, txapeldun olinpikoa izan zen bigarren aldiz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Urtasungo jauregia

**Urtasungo Armagintzako Kaporalgo jauregia** Esteribarko Urtasun kontzejuan Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
1647an, Diego Peredakoa eta Urtasungoa jaunari gorteak egiteko deia egin zioten. Jauregi horrek berak, 1650ean, dekretu bat lortu zuen, kuartelak ez ordaintzeagatik bere aurka hasitako exekuzioa bertan behera uzteko aginduz, bere etxea salbuetsita zegoela egiaztatu baitzuen. 1723an Jazinta Peredarenakoa zen. Bonifazio Gaztelu eta Peredakoak, garai hartan Indietan bizi zen bere oinordekoak, boterez eskatu zuen 1747an ohiko liskarra. 1759 eta 1766an Pedro Jose Gaztelu eta Pered0akoak eskatu zuen. Armarri Liburuan agertzen denez, XVI. mendean, jauregiko armarria zilarrezkoa zen eta bi sable-makila zituen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urtasun

## Kanpo estekak