open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rajeswari Sunder Rajan

**Rajeswari Sunder Rajan** (Bombay, 1950) akademiko feminista indiarra da, ingeleseko irakaslea eta feminismoarekin eta generoarekin lotutako hainbat libururen egilea. Bere ikerketa-interesak hainbat gai jorratu ditu, hala nola kolonaurreko eta ondorengo garaia, ingelesezko idazkera indiarra, Asiako hegoaldearekin lotutako kultura eta genero kontuak eta Viktoriar garaiko literatura ingelesa. "Arazoak Indiako feminismo garaikidean" eta "Seinaleak: genero arazoak independentzia osteko Indian" izeneko seriea ere argitaratu du. Bere liburu aipagarrienen artean daude *Scandal of the State: Women, Law and Citizenship in Postcolonial India* eta *Real and Imagined Women: Gender, Culture and Postcolonialism*. 

## Biografia 
Rajan Bombayn jaio zen, orain Mumbai bezala ezagutzen dena. Hasierako unibertsitate-hezkuntza Bombayko Unibertsitatean egin zuen. Bertan, arteetako lizentziatura (BA) jaso zuen ingelesez 1969an, eta arteetako maisutza (MA) ingelesez 1971n. Geroago, George Washington Unibertsitatean (Washington D. C.) doktoretza egin zuen eta Ingelesezko Ph.D. lortu zuen.

Indian irakasle bezala lan egin ondoren, Erresuma Batura joan zen, *Wolfson Collegen* bekadun izan zen eta gero Oxfordeko Unibertsitatean ingeleseko irakurle bezala lan egin zuen. New Delhin ikertzaile nagusi gisa lan egin du Nehru Memorial Museo eta Liburutegian eta Emakumearen Garapenerako Ikerketa Zentroan (CWDS). *Ohio Oberlin Collegen* ere lan egin du Shansiko irakasle bisitari gisa.

Gai nazionalistekin lotutako genero, postkolonialismo eta kultura gaien inguruan eztabaidatu du Rajanek *Independent Indian*. Bere ikerketa-lanak Erresuma Batuko XIX. mendeko literatura ingelesa jorratu du, kolonialismo osteko anglofono garaiko literatura barne. Indiako feminismoarekin lotutako gaien editorea eta *Interventions, an international journal of postcolonial studies* argitaletxeko editorea.bateratua da. Sati (1990) izenarekin ezagutzen den inmolazio erritualaren praktikari buruzko saiakera, *Yale Journal of Criticism* aldizkarian argitaratu da eta bere *The Lie of the Land* (1992) liburua independentziaren osteko ingeles ikasketei buruzkoa da. *The Crisis of Secularism in India* (Sekularismoaren krisia Indian) (2006) lanaren koeditorea da." 

I*nfosys Sariko Humanitateen* epaimahaiko kide ere izan da 2019an.

## Argitalpenak 
* The Lie of the land: English literary studies in India (1992)
* The Prostitution Question(s): (female) Agency, Sexuality and Work (1996)
* *Is the Hindu Goddess a Feminist?* (1997)
* Signposts: Gender Issues in Post-independence India (1999)
* Real and Imagined Women: Gender, Culture and Postcolonialism (2003)
* The Scandal of the State: Women, Law, and Citizenship in India (2003)
* *The Postcolonial Jane Austen* (with You-Me Park) (2015)
* *Commodities and Culture in the Colonial World*, co-ed with Supriya Chaudhuri, Josephine McDonagh, and Brian Murray, London and New York, Routledge, 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gotzon Lobera

**Gotzon Lobera** (Barakaldo, Bizkaia, 1959ko azaroaren 11a) Bizkaiko Foru Aldundiko euskara-gaztelaniako itzultzailea izan zen 1984tik 2024an erretiratu zuen arte. Zuzenbidean lizentziaduna da eta euskaltzain urgazlea. EIZIEko lehendakari izan zen 1994-1995 urteetan.

Deustuko Unibertsitatean zuzenbide irakasle izan zen 1996tik 2013ra arte, baita Euskal Herriko Unibertsitateko itzulpengintza masterreko irakasle. Irakaskuntza, politika eta itzulpengintza uztarturik ibili da urte askoan: Euskara Sustatzeko zuzendari nagusia izan zen Bizkaiko Foru Aldundian, eta Eusko Jaurlaritzako Hizkuntz Politikarako Sailburuordetzan jardun zuen.

Oinarrizko hiztegi juridiko-parlamentarioa jorratu zuen Euskaltzaindiaren lantaldeko koordinatzailea izan da.

Ikasle moduan Euskal Kulturaren graduondokoa  ere egin zuen. 

## Itzultzailea 
Euskara eta gaztelaniara hainbat itzulpen egin ditu, testuen sorburu hizkuntzak alemana, euskara eta gaztelania zirela.

Andres Urrutiarekin batera, koordinatu ditu Deustuko Unibertsitateak argitaraturiko euskarazko zuzenbide eskuliburuak (zuzenbide zibila, merkataritza zuzenbidea, zuzenbidearen historia, lan-zuzenbidea....) eta lege-testuen bertsio elebidunak, gaztelaniaz eta euskaraz, besteak beste, 2003an, Espainiako Konstituzioaren euskarazko bertsio eguneratua, Euskaltzaindiak egina, Deustuko Zuzenbide Fakultateko zenbait irakaslerekin batera.[thumb|**Loberak** itzuli zuen *[Werther gaztearen arrangurak eleberriaren jatorrizko edizioa.*]]
## Hizkuntza normalizatzeko zuzendaria 
Eusko Jaurlaritzan Herri Administrazioetan Hizkuntza Normalizatzeko zuzendaria izan zen 2013tik 2015era,  Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailean.
## Idazlanak 
Gotzon Loberaren liburuetan gehien azaltzen diren gaiak euskara eta zuzenbidea dira. Hauek dira liburu horietako batzuk:

* *Werther gaztearen arrangurak eleberria* Goethe-rena [itzul.] (1987, 2000)
* *Euskara, zuzenbidearen hizkera* [elkarlanean] (1995,1997)
* *Código penal = Zigor kodea* [itzul. elkarlanean] (2001, 2004)

Unibertsitate mailako produkzioa jasotzen duen  Inguma datu-baseak Loberaren 87 ekarpen jasotzen zituen 2025ean. Horien artean daude bederatzi liburu, 34 artikulu, eta 32 itzulpen. Horrez gain, ohiko kolaboratzailea da Deia egunkarian, 2013 urteaz geroztik 125 artikulutik gora idatzi ditu. Eta bera Begoñakoa izanda Berton aldizkari lokaleko kolaboratzailea ere izan zen, kasu gehienetan Begoñako errepublikako kale edo auzoen izenen jatorria edo historia azaltzeko.[thumb|**Loberaren** zutabea [Berton aldizkarian (2000-03-01)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* EIZIE
* Bizkaiko Foru Aldundia

## Kanpo estekak 
* Oinarrizko hiztegi juridiko-parlamentarioa
* 'Hizkuntza-zuzenbidea. Testu-bilduma euskaraz' egitasmoaren hirugarren argitalpena.* Euskaltzaindia.(Youtube, 2022-01-25)*
* Lobera Revilla,&#x20;Anjel.bederatzi liburu, 34 artikulu, eta 32 itzulpen.&#x20;«Inguma - Euskal komunitate zientifikoaren datu-basea»&#x20;*www.inguma.eus*&#x20;(UEU)
* Gotzon Lobera. *www.deia.eus.* Deia egunkarian 125 zutabe idatzita ditu 2013ko maiatzetik 2025eko azarora arte, eta jarraitzen du.
Thea Tsulukiani

**Thea Tsulukiani** (georgieraz: თეა წულუკიანი,Tbilisi, Georgia, 1975eko urtarrilaren 21a) georgiar legelari eta politikaria da. 

## Bizitza 
Frantziako Administrazio Eskola Nazionalean ikasi zuen (1998-2000). Era berean, nazioarteko zuzenbidean eta nazioarteko harremanetan du titulua, eta Georgiako Kanpo Harremanetarako Ministerioko Diplomazia Akademiako diploma bat.

### Lan ibilbidea 
2012. urteko urrian Justizia Ministro lanetan hasi zen. Izendatu baino lehen, Demokrata Askeen (Georgia) alderdiarekin aurkeztu zen eta, hiriburuko agintaldi bakarreko Nazaladevi barruti batean Parlamentuko kide hautatu zuen, botoen %72 lortu zuen.

Tsulukianik gutxienez 10 urteko esperientzia du abokatu gisa Estrasburgoko Giza Eskubideen Europako Auzitegian (GEEH), eta, aldi berean, Gorteko Arauen Batzordeko kide izan zen. 

Georgiako gobernuko erakunde arteko 8 kontseiluren presidentea da, besteak beste, Zigor Justiziaren Erreformarako Kontseilua, Ustelkeriaren aurkako Kontseilua, Drogaren aurkako Kontseiluak, Torturaren eta Pertsonen Salerosketaren aurkako Kontseiluak, Migrazio Gaietarako Estatuko Batzordea eta Hauteskunde Libre eta Justuetarako Erakunde arteko Batzordea. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Frantziako komunikabideetako ordezkariekin bilera (2012-12-11)
* “Georgiak ezin du lege hautsien aurrean amore eman” (2013-06-06)
* Justizia ministroak interferentzia politikorako askatasuna agindu du (2013-09-20)
* BBCko Justizia ministroa (2013-10-29)
* «Bisen liberalizazioak hurbilduko gaitu EBra» (2014-10-17)
* Te-tsulukiania: EEUk ez du oztopatzen Armenia eta Georgiaren arteko adiskidetasuna (24.06. 2015)
* Aldatu Georgia Europa aldakor batean 
* Diskurtsoa: 'Gure filosofia sistema on bat izatea da'.
* zergatik Georgiak zerbitzu publikoen baterako sorkuntza lehenesten du?
Dalí Atomicus

***Dalí Atomicus*** Philippe Halsman argazkilariak 1948an ateratako argazki surrealista da. Argazkian, airean hegan ari diren hiru katu eta Salvador Dalí margolaria agertzen dira. *Time* aldizkariaren arabera, *Dalí Atomicus* «inoiz egin diren 100 argazki eraginkorrenetako bat» da.

Argazkiaren 26 hartualdi egin ziren gutxienez, Halsman emaitzarekin pozik egon aurretik. Prozesuak bospasei ordu behar izan zituen. Azken bertsioa *Life* aldizkarian argitaratu zuten, baztertutako hartualdi batzuekin batera.

## Deskribapena 
*Dalí Atomicus*ek Salvador Dalí airean saltoka aurkezten du, hiru katu bere ondoan hegan pasatzen diren bitartean. Balde batetik datorren ur zorrotada bat katuen atzetik dabil airean. Daliren atzean margotzeko asto bat dago, non katu hegalarien irudi bat dagoen. Markoaren ezkerraldean aulki bat dago eta eskuinaldean *Leda atomikoa* koadroaren bertsio bat eta aulki bat daude. Aulkiak, astoak, *Leda atomikoa*k eta aulkiak airean flotatzen direla dirudite.

## Muntaia 
Eszena New York hiriko Halsmanen estudioan muntatu zen. Argazkia ateratzeko, Halsmanek berak diseinatutako 4×5 lente bikoitzeko reflex kamera bat erabili zuen. ezkerreko aulkiari laguntzaile batek eusten zion. Bai *Leda atomikoa* koadroa, bai Daliren atzeko astoa kable bidez esekita zeuden. Aulkiari euskarri batek eusten zion.

Benetako katuak eta ur-ontziak erabili ziren. Halsmanek katuak eta ura botatzen laguntzen zioten laguntzaileak ere bazituen. Parte-hartzaileak koordinatzeko, Halsmanek lau zenbatzen zuen. Hirutan, katuak eta ura botatzen zituzten bertaratutakoek. Lautan, Dalik jauzi egiten zuen.

## Iruditegia 

Image:
Salvador Dali A (Dali Atomicus) 09633u.jpg|Argazkia ikutu gabe.
Dalí Atomicus (final version).jpg|Azken bertsioa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Leda atomikoa*

## Kanpo estekak
Benizelos Roufos

**Benizelos Roufos** (; Patras, 1795 – *ibidem*, 1868ko martxoaren 18a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1863an eta 1865etik 1866ra.

Roufos Athanasios Kanakaris Greziako Independentzia Gerrako borrokalariaren semea izan zen eta Elideko gobernadorea izan zen Ioannis Kapodistriasen gobernuan 1818-1820an. Ondoren, Kanpo Arazoetako ministro izan zen eta 1855ean Patrasko alkate hautatu zuten 1858ra arte.

Roufosek Oto Greziakoa erregearen tronutik kentzean parte hartu zuen 1862an, eta 1862ko urriaren 10etik 1863ko urriaren 19ra boterea izan zuten hiru erregeordeetako bat izan zen (beste biak Konstantinos Kanaris eta Dimitrios Voulgaris izan ziren). Herrialdeko lehen ministro ere izan zen 1863ko apirila eta urria bitartean eta 1865etik 1866ra.
Among Us

***Among Us*** party generoko eta jokalari anitzeko bideojoko bat da, Innersloth konpainia Estatu Batuarrak garatua, 2018ko ekaina eta azaroa bitartean Android, iOS eta Windows plataformetarako banatua. 2020ko abenduaren 15ean Nintendo Switch-en erabilgarri egongo zela iragarri zen, eta Xbox One eta Xbox Series X | S kontsoletara egokitzea 2021eko abenduaren 14rako berretsi zen. Ondoren, PlayStation 4rako eta PlayStation 5erako merkaturatuko zela iragarri zen, skin esklusiboekin. 

## Zela jolasten da 
Tripulatzaile talde batek  espazio-ontzi batean,ibilgailuaren funtzionamendu egokia gainbegiratu behar dute. Aldi berean, partida bakoitzean ontzia sabotatu eta hil nahi duten "iruzurgileak" ikertzen dituzte.lau edo hamabost jokalarientzat ezpasio-hontzi  batean. 

4 eta 10 pertsona artean joka dezaketen online jokalari anitzeko jokoa da. Konektatzen zarenean, horietako biri inpostore rola jartzen zaie, eta haiek bakarrik dakite horretarako hautatuak izan direla. Gainerakoek ez dute ideiarik ere izango parte-hartzaileetako nor den jokalari arrunta edo inpostorea.

Joko honetan hain beste gailuetan jolastu ahal da, espazio-ontzi bateko tripulatzaileek ibilgailuaren funtzionamendu egokia gainbegiratu behar dute, eta, aldi berean, ontzia sabotatzen eta partida bakoitzean hiltzen saiatzen diren iruzurgileak ikertzen dituzte.

## Zer dago jolas honetan 
Jolas honetan hain beste mapa daude adibidez airship, The Skeld, Mira HQ eta Polus, honetan 3 rol desberdin daude forma aldaketa, iruzurti eta tripulatzaile.

Merkatuan agertu eta pare bat urtera, 2020an ospe handiagoa izan zuen, Twitch eta Youtubeko streamerren bidez argitaratutako bideoei esker. Ondorioz, urte horretako irailaren 17an 85 milioi deskarga baino gehiago erregistratu ziren gailu mugikorretan. Sensor Tower enpresaren arabera, Estatu Batuetan bakarrik 20 milioi deskarga pilatu zituzten, Brasilen 16 milioi inguru, eta Mexikon ia 7 milioi; hiru herrialde amerikar horien artean, deskargen erdia baino gehiago.

## Ikus, gainera 
* Unity (joko-motorra)

## Kanpo estekak
Soulfly

**Soulfly** Brasilgo eta Estatu Batuetako groove metal talde bat da. Belo Horizonten (Brasil) sortu, eta Phoenixen (Arizona) kokatukoa. 2015ean, Max Cavalerari egindako elkarrizketa batean esan zuen taldeari izena *Around the Fur* (1997) diskoko Deftones-en «Headup» abestitik datorkiola, bertan Max-ek parte hartzen duelarik.

Taldea Max Cavalerak sortu zuen 1997an desberdintasun pertsonal eta musikalengatik Sepultura utzi ondoren. Taldeko kide egonkor bakarra da, eta hainbat kide izan ditu, besteak beste, Logan Mader gitarra-jotzailea eta Machine Head ohia eta David Ellefson Megadetheko baxu-jotzaile ohia.

Cavaleraren gidaritzapean, bandak politika, gizarte eta musika arloetan dituen loturek eta bandak tribu gisa aldarrikatzeko dituen ideiek eragin dute bere estilo oldarkor eta tribala.

## Erreferentziak
Jelizaveta Tarakhovskaia

**Jelizaveta Jakovlevna Tarakhovskaia** (Errusiako zirilikoa: *Елизаве́та Я́ковлевна Тарахо́вская,* Taganrog, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1891ko uztailaren 26a – Mosku, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1968ko azaroaren 11) poeta, dramagile eta haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
ezkerrera|thumb|200x200px|Parnokh-en jaiotetxea Taganrog hirian.Sefardi familia batean jaio zen. Sofia Parnok idazle, poeta, dramagile, itzultzaile eta kazetariaren ahizpa izan zen eta Valentin Parnakh *jazz* musikariaren bikia. Ama medikua izan zuen eta aita botikarioa.
thumb|275x275px|Jelizaveta Tarakhovskaia neba Valentin Parnakhekin batera bere etxeko balkoian, Taganrogen 1910ean.
thumb|350x350px|Andrei Breyren ilustrazioa Tarakhovskaiaren *Metro* (1933) liburuaren lehen argitalpenerako.
Haurtzaroan hasi zen poemak idazten eta Gymnasium Marinskaian graduatu zen, gero Bestuzhev ikastaroak egin zituen San Petersburgon.

Haurrentzako poema asko itzuli zituen errusierara, Julian Tuwimenak, esaterako. Baina, batez ere, Aleksandr Afanasiev-en bildumako Errusiako herri-ipuinean oinarritutako «Por orden del lucio», "По щучьему веленью" antzezlanarengatik da ezaguna. Lana Sergei Obraztsov-ek taularatu zuen eta zinemara Aleksandr Rou-k eraman.

### Heriotza 
1968. urtean hil zen eta Valentin Parnakh neba bikiarengandik hurbil dago lurperatuta, Novodevitxie hilerrian. 2012. urtean plaka bat eskaini zioten familiari Taganrogeko bere jaiotetxeko horma batean.

## Lanak (alfabetoaren hurrenkeran) 
## Aintzatespenak 
* 2012an jaioterriak plaka bat eskaini zion familiari Taganrogeko jaiotetxeko horma batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dovrefjell-Sunndalsfjella parke nazionala

**Dovrefjell-Sunndalsfjella parke nazionala** Norvegiako parke nazional bat da. 2003an sortu zen aurreko Dovrefjell parkea, 1974an sortua, ordezteko eta handitzeko. Innlandet konderriaren 1693 km²-ko azalera du, eta Dovrefjell mendilerroko eremu zabalak hartzen ditu, Eskandinaviako Alpeen zati bat.

## Erreferentziak
Amanda Knox

**Amanda Marie Knox** (Seattle, AEB, 1987ko uztailaren 9a) idazlea, kazetaria eta ekintzailea da. Emakume estatubatuarra da, absolbitua izan aurretik, Italiako espetxe batean ia lau urte eman zituena. 2007. urtean Meredith Kercherren ustezko hilketarengatik zigortu zuten. Meredith Kercher lankidea zen, eta Perugia udalerrian apartamentua partekatzen zuten biek. 2015. urtean, Knox behin betiko absolbitu zuen Italiako Kasazio Gorte Gorenak.

## Gertaera 
Knoxek 20 urte zituen hilketaren unean. Raffaele Solecito mutil-lagunarekin gaua pasatu ostean, apartamendura itzuli zenean, komunean odola eta pisukidearen gelako atea giltzaz itxita zegoela ikusi eta poliziari deitu zion. Galdeketa baten ostean, Knoxek bere burua eta Patrick Lumumba enplegatzailea inplikatu zituen. Hasiera batean, Knox eta Solecitori Lumumbarekin batera Kercher hiltzea leporatu zieten, baina Lumumba kargu barik aske utzi zuten handik gutxira. Geroago Rudy Guede lapurra atxilotu zuten, haren hatz-markak Kercherren gauzen artean odol orban batzuetan aurkitu baitziren.

### Epaiketa 
Epaiketaren aurreko arreta mediatikoak Italiako hedabideetan (eta mundu osoko beste hainbat komunikabidek errepikatuak) Knox modu negatiboan erretratatu zuen, eta horrek fiskaltza difamazio taktikak erabiltzen ari zirela-eta, salaketak ekarri zituen. Hasiera batean, Knox erruduntzat jo zuten eta 26 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Horrek eztabaida handia sortu zuen nazioartean, Ameriketako Estatu Batuetako auzitegiko adituen iritziz hilketaren lekuko frogak ez baitziren bateragarriak bere parte-hartzearekin. Prozesu legal luzea izan zen. Bigarren instantziako epaiketa batean bere absoluzioaren aurkako apelazio arrakastatsu bat egon zen eta jarraitu egin zuen 2011n Knox askatu ondoren ere. 2015. urteko martxoaren 27an, Italiako auzitegi gorenak behin betiko absolbitu zituen Knox eta Solecito. Hala ere, Lumunbaren aurkako kalumniengatik Knoxen zigorra auzitegi guztiek berretsi zuten. 2016ko urtarrilaren 14an, Knox kalumnia delituaz absolbitu zuten, galdeketan emakume poliziek jipoituta esan baitzuen.

### Askatu osteko bizitza 
Gero, Knox idazle, ekintzaile eta kazetari bihurtu zen. Bere memoria liburua, *Waiting to Be Heard* (euskaraz: Entzuna izateko zain), supersalmenta bihurtu zen.

Christopher Robinson idazlearekin ezkonduta zen Knox. 2021. urteko abuztuan iragarri zuen haurdun zegoela, berezko abortua izan ostean. 2021eko urrian alaba Eureka Muse Robinson jaio zela iragarri zuen. 2023ko irailean jaio zen bere bigarren haurra, Echo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pathibara

**Pathibara** (*Pathibara Chuli*, *Pyramid Peak* eta *Sphinx* bezala ere ezaguna) Nepal eta North Sikkim-en (India) arteko mugan dagoen mendi tontor bat da. 

## Kokapena 
Gailurra itsas mailatik gora 7.123 m-tan dago  Lhonak haranaren mendebaldeko ertzean, Kirat Chulitik 4 kilometro iparraldera eta Kangchenjungatik 12 kilometro iparraldera gutxi gorabehera.  Eta 4 km iparralderantz, Langpo 6.965 m-tan dago. Pathibararen iparraldeko magalean zehar, *Mendebaldeko Langpo glaziarra* mendebalderantz isurtzen da.

## Eskaladaren historia 
1993ko apirilaren 24tik 26ra, espedizio indojaponiar batek Pathibarako lehen igoera egin zuen.  Hiroshi Iwazaki, Nobuhiro Shingo, Yoshio Ogata, Jot Singh Bhundari, Sunder Singh Martolia, Lopsang Sherpa eta Purba Lepcha-k osatzen zuten taldea.

Boris Lorencic eta Miha Valic esloveniarrak izan ziren Pathibara igotzen lehenak Nepalgo aldetik, 2007ko urrian. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herri Indarrak (Gaza)

**Herri Indarrak** Gazako zerrendako (Palestinako Estatua) talde militar kolaborazionista bat da, 2024ko maiatzean sortua, Israelgo okupatzaileekin kolaboratuz palestinar erresistentziaren aurka —bereziki, Hamasen aurka— borrokatzen dena, Gazako genozidioan.

Yasser Abu Xabab du buru, eta Gazako zerrendaren hegoaldean jarduten du, Khan Yunis eta Rafah hirien arteko eremuan; Rafah ekialdean du sorlekua. palestinar polizia agente ohiak eta kriminal ezagunak.

Herri Indarrek 300 gizon dituzte. Horietatik 50, Abu Shahabek berak errekrutatu zituen; eta beste 250ak, ustez Palestinako Aginte Nazionalaren inteligentzia zerbitzuek errekrutatu zituzten. nahiz eta haien buru Abu Xababek hori ukatzen duen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ranbir Kapoor

**Ranbir Kapoor** (Mumbai, Maharashtra, 1982ko irailaren 28a) Bollywoodeko aktore eta abeslari indiarra da. Rishi Kapoor aktore indiarraren semea da, eta Raj Kapoor zinemagilearen biloba; Kapoor familia ezaguneko kidea.

Sanjay Leela Bhansaliren *Saawariya* (2007) pelikulan egin zuen debuta eta *Wake Up Sid*, *Ajab Prem Ki Ghazab Kahani* eta *Bachna Ae* Haseenorekin arrakasta handia izan zuen. Kritikaren laudorioak irabazi zituzten Rajneeti eta *Rocket* Singh-ek. *Rajneeti* 2010eko bigarren pelikula arrakastatsuena da.

2018an "Sanju" pelikula protagonizatzeko aukera paregabea izan zuen, Sanjay Dutt aktore handiaren biografian oinarrituta dagoena.

## Bizitza pertsonala 
2018an, Bhatt Alia Bhatt aktorearekin irteten hasi zen, Brahmāstra (2022) filmeko protagonistetako batekin. 2022ko apirilaren 14an ezkondu ziren Mumbaiko zeremonia pribatu batean. 2022ko ekainean iragarri zuten guraso izango zirela eta azaroan jaio zen beren alaba.

## Filmografia 
## Sariak 
### Filmfare sariak 
* 2008 - Filmfare Saria Debut Onenari (Gizonezkoak) - *Saawariya*
* 2010 - Kritikarien Filmfare Saria Emanaldi Onenari (Aktorea) - *Wake Up Sid*, *Ajab Prem Ki Ghazab Kahani* eta Rocket Singh: Salesman of the Year
* 2012 - Aktore Onenaren Filmfare Saria - Rockstar (2011ko filma)
* 2013 - Aktore Onenaren Filmfare Saria - Barfi!

### International Indian Film Academy Awards 
* 2008 - IIFA Star Debut Award - *Saawariya*

### Star Screen Awards 
* 2008 - Star Screen Award for Most Promising Newcomer – Male - *Saawariya*
* 2008 - Nokia Future of Entertainment Award

### Zee Cine Awards 
* 2008 - zee Cine Award for Best Male Debut - *Saawariya*

### Stardust Awards 
* 2008 - Stardust Superstar of Tomorrow – Male - *Saawariya*
* 2010 - Stardust Superstar of Tomorrow – Male - *Wake Up Sid* eta *Ajab Prem Ki Ghazab Kahani*

### Apsara Film & Televisión Producers Guild sariak 
* 2008 - Best Male Debut - *Saawariya*
* 2010 - Entertainer of the year

### Beste sari batzuk 
* 2007 - Star's Sabsey Favourite Kaun Awards, Sabsey Favourite Naya Hero - *Saawariya*
* 2007 - HT Café Film Awards, Best Newcomer Award (Male) - *Saawariya*
* 2008 - Samsung zoom Glam Awards, Glam Debutant (Male) - *Saawariya*
* 2008 - Bollywood People's Choice Awards, Best Male Debut - *Saawariya*
* 2009 - Indiako gizonik sexyena - *People*
* 2009 - Indian Television Awards, Best Entertainers Award (Katrina Kaifekin)
* 2010 - NDTV Indian of the Year Award, Male Entertainer of the year
* 2010 - FICCI Frames 2010 Excellence Awards, Entertainer of the year
* 2012 - Aktore Onenaren Iffa Awards Sariak (Rockstar (2011 film))
* 2013 - Iffa Awards sariak aktore onenari (Barfi!)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apsarasas Kangri

**Apsarasas Kangri** Karakorum mendikateko Siachen azpimendikatean dagoen mendia da. 7.245 metroko altuerarekin munduko 96. mendirik altuena da. Apsarasas Kangri India, Pakistan eta Txinaren artean gatazkan dagoen Kaxmir eskualde zabalagoan dago. Txinak Xinjiang eskualde autonomoaren parte gisa kontrolatzen dituen eremuen eta Indiak Ladakh-en parte gisa kontrolatzen duen Siachen glaziarraren arteko mugan dago.

Apsarasas izena Grant Peterkinek eman zion 1908ko Workman espedizioan, *apsara* ("maitagarriak") eta *sas* ("lekua") hitzetatik, beraz, "maitagarrien lekua".  Gutxienez hiru gailur nagusi daude ia altuera berdinekoak, normalean I-tik III-ra etiketatuta mendebaldetik ekialdera 5 km-ko distantzian. Ekialdeko gailurra (35°31′14″N 77°11′56″E) beste bietatik 6.800 m baino altuera gehiagoko lepo batek bereizita dago.

Mendebaldeko gailurra (Apsarasas I) bakarrik igo zela dirudi. Lehenengo igoera mendebaldeko gandorretik egin zuten Yoshio Inagaki, Katsuhisa Yabuta eta Takamasa Miyomotok, Osakako Unibertsitateko Mendizale Klubekoak, 1976ko abuztuaren 7an.  Bigarren igoera Indiako Armadako espedizio batek egin zuen 1980ko irailaren 18an,  eta beste Indiako armadako talde batek hirugarren igoera lortu zuen 1988an.  Apsarasas II eta Apsarasas III "igo gabeko mendi" gisa sailkatu ditu Indiako Mendizaletasun Fundazioak,  eta ekialdeko gailurra igo gabeko mendiik altuenen artean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikasio Reimskoa

**Nikasio Reimskoa** edo San Nikasio Reimsko (Frantzia) hamaikagarren apezpikua eta Eliza Katolikoko santua izan zen. Reims hiriko zaindari santu bezala gurtzen dute.  Bere jaia abenduaren 14an ospatzen da.

## Kondaira 
Hirian Ama Birjinari eskainitako eliza bat sortu zuela dio bere kondairak, eta horren aztarnen gainean dagoela eraikia gaur egungo Reimseko Katedrala. V. mendearen lehen erdian hil zuten inbaditzaile barbaroek, bandaloak edo hunoak izan zitezkeenak, iturri ezberdinen arabera. Bere arreba, Santa Eutropia, eta bere diakonoak San Jukundo eta San Florentzio ere hil zituzten eta santu bilakatu zituen elizak.

Kondairaren arabera, barbaroek burua moztu ondoren, Nikasiok berak jaso ziuen eta bere hilobiaren lekuraino eraman zuen, eta horregatik santu zefaloforo gisa irudikatzen da, adibidez Reimseko Katedraleko ikonogrofian eta baita Lizarran egon zen San Nikasioren eta San Sebastianen erretaulan. 

[erdian|thumb|480x480px|San Nikasio eta San Sebastianen erretaula, Lizarrako [Done Mikel eliza (Lizarra)|Done Mikel elizan egon zena.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rory Darge

**Rory Neil Benjamin Darge** (Edinburgo, 2000ko otsailaren 23a) eskoziar errugbilaria da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen dena. Glasgow Warriors taldean jokatzen du eta Eskoziako selekzioaren kapitaina da.

## Biografia 
Rory Darge Edinburgoko akademian hasi zen errugbian jokatzen eta 2019ko uztailean lehen kontratu profesionala sinatu zuen Southern Knights taldearekin. Urte hartan Ligako jokalari gazte onenaren saria jaso zuen.

2020-2021 denboraldiaren hasierarako Edinburgh Rugby taldeak fitxatu zuen Pro 14 Ligan aritzeko. Nazioarteko Liga handietako bat da. Leinsterren aurkako partidan egin zuen debuta seigarren jardunaldian. Hurrengo urtean Glasgow Warriors taldeak fitxatu zuen. 2024an Ligako txapelduna izan zen.

Eskoziako selekzioarekin 2021eko udan hasi zen jokatzen eta Sei Naziotako Txapelketan 2022ko otsailaren 12an egin zuen debuta Galesko selekzioaren aurka. 2024ko Sei Naziotako Txapelketan Eskoziako selekzioaren kapitaina izan zen.

## Taldeak 
## Palmaresa 
* Pro 14 Liga (1): 2024.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jhonatan Narváez

**Jhonatan Manuel Narváez Prado** (El Playón de San Francisco, Sucumbíos, 1997ko martxoaren 4a) txirrindulari ekuadortarra da. ***El lagarto*** ezizena du.

## Biografia 
El Playón de San Francisco herrian jaio zen, 2.990 metrotako altitudean. Eskola garaian hasi zen txirrindularitza egiten, haren irakasleak sortutako talde batean.

2015eko gazte mailako Panamerikar Jokoetan emaitza bikainak izan zituen, bai pistako probetan eta baita errepideko probetan ere.

2016an Klein Constantia taldeak fitxatu zuen. Ekuadorko 23 urtez azpiko erlojupeko txapelduna izan zen eta Tour de Savoie Mont Blanc lasterketan mendiko sailkapena irabazteaz gain sailkapen orokorrean bosgarren egin zuen. 2017an Axeon-Hagens Berman taldeak fitxatu zuen eta Ardenetako Zirkuitoa irabazi zuen. Ekuadorko errepideko txapelduna ere izan zen.

2018an UCI-Pro Tourreko talde batek fitxatu zuen, Soudal Quick-Step taldeak, eta 2019an Team Sky (gaur egun *Ineos*) talde indartsura joan zen. Sei urte egin zituen bertan eta emaitza onak izan zituen, besteak beste Italiako Giroan bi etapa, Austriako Itzulia, Ekuadorko txapelketak, Panamerikar Jokoetako txapelketa... 2024ko Italiako Giroan lehenengo etapa irabazi zuen, Tadej Pogačarri hasieratik lider izateko ametsa oztopatuz. Lehenengo etapa zenez maglia arrosa eraman zuen hurrengo etapan.

2025ean UAE Team Emirates taldeak fitxatu zuen. Down Under Tour irabazi zuen. Frantziako Tourrean 13. egin zuen sailkapen nagusian.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Meira Kumar

**Meira Kumar** (Patna, Bihar, 1945eko martxoaren 31) Indiako politikaria da, bost aldiz Parlamentuko kidea, eta Aliantza Aurrerakoi Batuak Indiako Presidente izateko izendatu zuen 2017ko hauteskundeetan. Oposiziorik gabe, *Lok Sabha* (Indiako parlamentuko behe ganbera) lehen emakumezko presidente hautatu zuten, 2009tik 2014ra.

2017ko hauteskunde presidentzialetarako oposizioko alderdi bateratu nagusien lehendakarigai izan zen, baina Ram Nath Kovindek Aliantza Demokratiko Nazionaleko hautagaiaren hauteskundeak galdu zituen. Hala ere errekorra lortu zuen, galtzaile izan zen hautagai baten boto kopuru handiena lortuta, 367314 botorekin.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Bihar estatuan jaio zen. Gurasoak Jagjivan Ram lehen ministro orde ohi eta daliten buruzagi ezaguna, eta Indrani Devir izan ziren.

Dehradun-eko *Welham Girls* neskentzako eskolara joan zen eta Jaipur-eko *Maharani Gayatri Devi* eskolara. *Banasthali Vidyapithen* ikasi zuen denbora batez. Delhiko Unibertsitateko *Indraprastha College* *eta Miranda Housen* osatu zuen bere ikasketa-gradua. *Banasthali Vidyapithen* ohorezko doktoretza ere jaso zuen 2010ean.

### Karrera politikoa 
1985ean sartu zen hauteskunde-politikan, eta Bijnorrek Uttar Pradeshen duen ordezkari gisa aukeratu zuten parlamentuko behe ganberan. Indiako Kongresu Nazionalerako hautatu zuten. Ondoren, Sasaram ordezkatu zuen. 2014ko hauteskunde orokorretan, Kumarrek 327 botoko aldearekin galdu zuen berrautaketa.

2004ko maiatzetik 2009ko maiatzera, Manmohan Singhen lehen kabineteko kide izan zen. Kumarrek, Ambika Soni eta Panabaka Lakshmi-rekin batera, kabineteko emakumeen ordezkaritza % 10era igo zuen, herrialdearen independentziatik lehen aldiz.

#### 2017ko hauteskunde presidentzialak 
2017ko hauteskundeetarako Aliantza Aurrerakoi Batuaren presidentegaia izan zen eta *Ram Nath Kovind* Aliantza Demokratiko Nazionaleko hautagaiaren aurka galdu zuen. Kovindek 2930 boto lortu zituen Hauteskunde Kolegioan eta 702.044 boto hauteskundeetan (% 65,65), Hauteskunde Kolegioan jasotako 1.844 botoekin eta Kumak jasotako 367.314 botoekin (% 34,35) alderatuta. Kovind Indiako Alderdi Popularreko presidente bihurtu zen lehen hautagaia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniela Hernán Marchán

**Daniela Hernán Marchán** (Llanos del Caudillo, Ciudad Real, Gaztela-Mantxa, 2008) aktore gorra da. 2023an Donostiako 71. Zinemaldian Urrezko Maskorra irabazi zuen *O corno* filmaren aktoreetako bat izan zen. 2024an Espainiako badminton inklusiboko txapeldunordea izan zen. 

## Bizitza 
Daniela Hernán Marchán gorra da jaiotzez, entzumen-nerbiorik gabe jaio zen eta. Bere bizitza etengabeko erronka da. Institutuan, keinuen hizkuntza espainolaren interpretazioan aditua den Teilse teknikariarekin batera egon da klaseak jarraitu ahal izateko, eta errendimendu akademiko handia du, asko ikasten duelako. Klasean denen erritmoa eramaten saiatu da. Institutuko Emiliano Molina eta Rafael Benitez zuzendariaren esanetan: “Ikasle bezala eredugarria da eta lan asko egiten du, oso zaila baita material guztia egokitzea eta klaseen erritmoa jarraitzea, irakasle bakoitzak bere teknikak baititu. Irakasleak hitz egiten duen aldi berean egiten dugu interpretazioa”. Erronka Danielarentzat ez ezik, institutuarentzat ere izan da, ez baitu izan esperientziarik horrelako beharren aurrean. Hala ere, nahiz eta ‘Sotomayor’ BHIn interpretazio-teknika bat duten, pedagogia terapeutikoko irakaslearekin (PT), orientazio-taldea eta irakasleen inplikazioa, baliabideak ez dira nahikoak.  

Galizieraz eta portugesez filmatutako ‘*O corno*’ filma Arousa uhartean girotuta dago, 1971n, eta Mariaren istorioa kontatzen du. Mariak beste emakume batzuei ere laguntzen die erditzeetan, eta Portugalera ihes egin beharrean dago.

#### Badminton jokalaria 
2024an Espainiako badminton inklusiboko txapeldunordea izan zen Gaztela-Mantxako Selekzioarekin. Andaluziaren aurkako finala Huelvan jokatutako Txapelketa Nazionalean jokatu zuten.

## Palmaresa 
* 2024an Badminton inklusiboko Espainiako txapeldunordea link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kavita Devi

**Kavita Devi Dalal** (Malvi, Haryana, 1986ko irailaren 20a) borrokalari profesional indiarra da, eta WWErako lehiatu zen "Kavita Devi" izen artistikoarekin, NXT garapen-lurraldean, 2017 eta 2021 artean. WWEn borrokatzen duen indiar nazionalitateko lehen borrokalari profesionala da Devi. Aurretik, zirkuitu independentean borrokatu zuen "Kavita" eta "Hard KD" izenekin, batez ere *Continental Wrestling Entertainment*-en.

## Bizitza pertsonala 
Kavita Devi Dalal, bost anai-arrebetako bat, Malvi herrian jaio zen, Jind barrutian, Indiako Haryana estatuan. 2009an ezkondu zen eta 2010ean seme batez erditu zen. Ondoren kirola utzi nahi izan zuen, baina senarrak inspiratuta, jolasten jarraitu zuen.

### Sariak 
* XII. ed. Asiako hegoaldeko jokoak
** Urrezko domina emakumezkoen halterofilian (75 kg).

## Borrokalari profesional gisa egindako ibilbidea 
### Continental Wrestling Entertainment (2016-2017) 
2016ko otsailaren 24an, Kavita Dalal Continental Wrestling Entertainment izeneko The Great Khali-ren promozioan sartu zen, borrokalari profesional gisa ikasten hasteko. Devik 2016ko ekainean egin zuen debuta promozioan, Kavita ringeko izenarekin, eta B. B. Bull Bullen "Open Challengea" onartu zuen eraso aurretik. Ekainaren 25ean, ringean izen berri batekin agertu zen, Hard KD, Sahil Sangwanekin taldea egiten B. B. B. Bull Bull eta Super Khalsaren aurkako ahalegin galtzaile batean promozioko lehen tag team borroka mistoan. Kavitak The Great Khali entrenatzailea aipatzen du borrokalari profesional bihurtzeko inspirazio nagusitzat. Abuztuaren 28an, Dakota Kai zeelandaberritarrak Kavita kanporatu zuen lehen kanporaketan.

2017ko urriaren 15ean, WWEk iragarri zuen Devik kontratu bat sinatu zuela, eta 2018ko urtarrilean hasiko zela bere *Performance Centerr*ean entrenatzen. 2018ko apirilaren 8an, Devik lehen agerraldia egin zuen konpainiako kide gisa, eta, aldi berean, *WrestleManian* debuta egin zuen WrestleMania 34an, ''WrestleMania Women's Battle Royal* inaugurazio-ekitaldian lehiatuz. Sarah Loganek kanporatu zuen. Apirilaren 19an, Devik bere debuta egin zuen NXT Liveko ekitaldietan heel bezala, Aliyah-rekin Dakota Kai eta Steffanie Newell-en aurka taldea eginez ahalegin galtzaile batean. 2018ko *Mae Young Classic'' txapelketan parte hartu zuen, baina lehen kanporaketan galdu egin zuen itzuleran zen Kaitlynen aurka. 2021eko maiatzaren 19an, Devi WWEtik askatuko zutela iragarri zuten.

## Negozio-enpresa 
2019ko urtarrilean, jokalariak hautatzeko probak hasi ziren WWEren Superliga bat abiarazteko Indian.

## Kanpo-loturak 
## Erreferentziak
Lee Tamahori

**Warren Lee Tamahori** (Wellington, 1950eko ekainaren 17a – Auckland, 2025eko azaroaren 7a) zeelandaberritar zinema zuzendaria izan zen.

Tamahori aita maori jatorrikoa zen eta ama, britainiarra. Argazkilari gisa hasi zuen bere ibilbidea, eta 1970eko hamarkadaren amaieran, zinemagintzan lanean. 1994an telebistarako film laburrak zuzendu ondoren, *Once Were Warriors* filma zuzendu zuen, Zeelanda Berriko zinemako garrantzitsuenetako bat, eta nazioarteko arrakasta bihurtu zen. Ondoren, Hollywooden eta bere herrialdean lan egin zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Thunderbox* (1989, film laburra)
* *Once Were Warriors* (1994)
* *Mulholland Falls* (1996)
* *The Edge* (1997)
* *Along Came a Spider* (2001)
* *Die Another Day* (2002)
* *XXX: State of the Union* (2005)
* *Next* (2007)
* ''The Devil's Double* (2011)
* *Mahana* (2016)
* *The Convert* (2023)
* *Emperor* (2026)

### Telebista 
* *The Ray Bradbury Theater* (1990–1992, 3 atal)
* *Billions* (2020, atal bat)
* *The Sopranos'' (2000, atal bat, 2. Denboraldia, 3. atala)
Esther Zarrabeitia

**Esther Zarrabeitia** (Durango, Bizkaia, 1967) arkitektoa, Debegesako Hirigintza eta Birgaitze Saileko arduraduna da.

2013an Esther Zarrabeitiak, Debegesako Hirigintza eta Birgaitze arduradunak, zera adierazi zuen:«Hainbeste eraikuntza berri egin ondoren, orain birgaitzea da tokatzen dena» eta helburu horrekin eskualdeko hamabost langabek parte hartu zuten eraikuntzaren sektorean birgaitze jasangarriak garatzeko ikastaroa antolatu zen.

2014an EFEverderi egindako adierazpenetan, Esther Zarrabeitia Debegesako arkitektoak esan zuen birgaitzeak aberastasuna eta enplegua sortzen zuela eskualdean, izan ere, azpikontrata asko bertako enpresak izaten zirela eta, eta auzoko bertako pertsonak enplegatzen zituela, ahalik eta modu zuzenenean eragiteko. Enpresako gerente Fernando De Diegok azaldu zuenez, espezializazio handia behar zuten lan horiek, I+G+B sailak teknologia "bereizlea" garatzeko egindako ahaleginaren emaitza baitziren. Horri esker, Sadarrek beharrezko akreditazioa lortu zuen amiantoa kentzeko lanetarako, adibidez.

2021eko azaroan *Hirigintza, aztergai*, Dagigun taldearen mahai-inguruan hartu zuen parte Saioa Zuazubiskar Debako Udaleko arkitekto aholkularia eta Ula Iruretagoiena Donostiako Arkitektura Eskolako irakaslearen batera, *Urbanismo del cuidado, retos del urbanismo* (euskaraz: Zaintzaren hirigintza, hirigintzaren erronkak) lelopean. Ekonomia Rural delako hitzaldian ere hartu zuen parte.

## Lanak 
Esther Zarrabeitiak drOp HorizonEU ekimen europarraren emaitzen aurkezpen jardunaldian honako galdera egin zuen:

Nola bihurtu birgaitze energetikoa herritarrentzat aukera erakargarri? Eztabaidarako eta hausnarketarako espazio aberatsa, honako erronka eta aukerak jorratzeko:

* Energia komunitateak

* Tokiko garapena

* Herritarren parte-hartzea

* Hiri-eremu zaharren birgaitzea (Santa Ana auzoa, Ermua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Hainbeste eraikuntza berriren ondoren, birgaitzea da orain tokatzen dena.
Igartzako txokolate fabrika

**Igartzako txokolate fabrika,**  Beasainen (Gipuzkoa) XX.mende hasierako fabrika da. Igartzako monumentu multzoan kokatzen zen fabrika honetan, txokolatea harriz ekoizten zen. 

XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran txokolatea zen gehien kontsumitzen zen produktuetako bat.

1900. urteko industrien erregistroari esker, Beasainen "txokolatea harriz" ekoizten zuten txikizkarien kopurua ezagutu dezakegu: 9 industrietatik lauk, industria-matrikulen zerga ordaintzen zuten kakaoa manipulatzeagatik, eta bakoitzak 162 pezetako matrikula ordaintzen zion aldundiari urte amaieran.

* *La viuda de Mendia*, kale nagusian kokatua, “eskuz eragindako txokolate makina” zuen.
* *Don Martin Lasa Ibarbia*, lanbidez gozogilea, honek ere “eskuz eragindako txokolate makina” zuen. 1922an, oraindik ere txokolategile bezala ordaintzen zituen zergak.
* *Don Justo Elzo*, gerora Circulo Carlistako idazkaria izan zenak, “eskuz eragindako txokolate makina” bat zuen.
* *Fermin Zunzunegi*, lursail kudeatzailea eta Igartzako maiorazgoko ahalduna, lanbidez gozogilea zen eta honek ere “eskuz eragindako txokolate makina” zuen.

## Industriaren hazkundea 
Industria gozo guzti honen hazkundea Caracasko Gipuzkoar Errege Konpaniari esker izan zen. Hau 1728an sortu zen eta Ameriketatik inportaturiko zenbait produktuen merkatal monopolioa izatera iritsiko dira, esaterako: kakaoa, añil,tabakoa, larrua… Honelako enpresetan euskaldunen parte hartze kapitala altua zen eta beasaindarren kasuan akzionista modura 1770. urtean sartuko dira.

Kakaoaren balioa hain altua zen, non Gipuzkoan diru-truke modura erabiltzen zen. Adibidez, Lazkaoko merkatari eta txokolate ekoizlea zen Ibarrolaburuko On Martin Josek, Beasaingo zentruko “Bidearte aundi” etxea “36.000 zilar-kobrezkoerrealen eta Caracaseko bi kintal kakaoren” truke erosi zuen.

## Txokolatearen ekoizpena 
thumb|Metatearen eredu bat, Astorgako Txokolate Museoan.
Txokolatea ekoizteko lan metodoa zaharra zen,  **metate** bezala ezagutzen zen eta Ameriketako kolonietatik inportaturiko sistema zen.

Metate edo eskuzko errota baten bidez ehotzen zuten kakaoa eta egun bakoitzeko 10 eta 15 kilo bitarte ekoiztu ahal zen. Metodo hau XX. mendeko bigarren laurdenera arte izan zen erabilia, lehen makina elektrikoak azaldu arte.

Odolezko errotak (animaliek eragindako errotak) edo **malakateak** ere erabiltzen zituzten lan hauek gauzatzeko.
thumb|Malakate edo odol-errota baten eredua, kasu honetan olibak ehotzeko.
Azken hau izan zen Fermin Zunzunegik Igartzako jauregian txertatu zuena.

### Igartzako malakatea 
Fermin Zunzunegiri zegokion Igartzako industria matrikulan,“txokolatea ekoizteko eskuzko makina” zuten, baina errealitatean malakate edo odol errota bat erabiltzen zuten.

Jauregiaren barruan, patioaren eskuinaldean dagoen aretoan, hormaren zati bat kendu zutela ikus daiteke. Horren helburua odol errota bat sartzea zen, ganaduak lan egiteko zabalera handiagoa behar baitzuen.

## Ikus, gainera 
* Igartzako monumentu multzoa

## Erreferentziak
Uma Narayan

**Uma Narayan** (1958ko apirilaren 16a) Indiako feminista da, eta Vassar College AEBetako unibertsitateko filosofia irakasle ohia.

### Heziketa 
Narayanek filosofiako lizentziatura Bombayko Unibertsitatean atera zuen, eta filosofiako masterra Savitribai Phule Puneko Unibertsitatean (India). Doktoradutza Rutgers Unibertsitatean (New Jersey, AEB) egin zuen (1990ean bukatu zuen).

### Lan ibilbidea 
*Dislocating Cultures: Identities, Traditions and Third World Feminism* liburuaren egilea da. Narayanek feminismoa Mendebaldeko kulturaren produktu esklusiboa dela eta Mendebaldeko ereduetan oinarritzen dela dioen ideia zalantzan jartzen du. Indiako kultura bateratutzat eta homogeneotzat hartzea kritikatzen du, eta ohitura indiar diren *sati* eta *doteagatiko hilketak* testuinguru historikoan kokatzen ditu. Era berean, Indiako emakumeen izaeraren historizazio hori alde guztietan emakume guztiak kezka eta interes berberak dituztela dioten baieztapen feminista erradikalak kritikatzeko erabiltzen du. Argudio horiek Chandra Mohanty eta Gayatri Spivak teorikoekin lerrokatzen dute. Narayanen lanaren ardatza feminismoa deskolonizatzean eta feminismo globalaren inguruko gaiak artikulatzean datza.

Indiako ikerketa juridikoen arloan ere lan egin du. Benegal Narsing Rau indiar legelariak Indiako Konstituzioaren xedapenetan izandako eraginari buruzko gogoetak eta Indiako lege literaturari buruzko idazketa eskuliburuak argitaratu ditu.

Narayanek beste idazle batzuekin batera ere kaleratu ditu lanak: *Reconcting Political Theory: Feminist Perspectives* (Mary L. Shanley-rekin batera), *Having and Raising Children* (Julia Bartkowiak-ekin) eta *Decentering the Center: Philosophy for a Multicultural, Postcolonial and Feminist World* (Sandra Harding-ekin).

Vassar Collegeko irakaslea izan da 1990tik 2022ra arte Andrew W. Mellon Giza Zientzien Katedran.

## Bibliografia hautatua 
* Narayan, Uma. *Dislocating Cultures: Identities, Traditions, and Third-World Feminism*. Psychology Press, 1997.
* 
* Narayan, Uma. "Essence of culture and a sense of history: A feminist critique of cultural essentialism", *Hipatia* 13.2 (1998): 86–106.
* Narayan, Uma. "*The* project of feminist epistemology: Perspectives from a nonwestern feminist." *The feminist standpoint theory reader: Intellectual and political controversies* (2004): 213–224.
* Narayan, Uma. "Working together across difference: Some onsations on emotions and political practice", *Hipatia* 3.2 (1988): 31–48.
* Narayan, Uma. "Eating cultures: incorporation, identity and Indian food", *Social Identities* 1.1 (1995): 63–86.
* Narayan, Uma. "“Male‐order” brides: Immigrant women, domestic violence and immigration law", *Hipatia* 10.1 (1995): 104-119.
* Narayan, Uma. "Colonialism and its others: Declarations on rights and care discourses", *Hipatia* 10.2 (1995): 133–140.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maxentia Beauvaiskoa

**Maxentia** edo **Majentzia** **Beauvaiskoa**  V. mendeko irlandar birjina eta ermitaua izan zen, ezkontzeari uko egin zionean lepoa moztu ziotena. Jaieguna azaroaren 20an ospatzen da eta Frantzian gurtu izan dute tradizionalki kristauek.

## Kondaira 
Maxentia Beauvaiskoa Irlandan edo Eskozian jaio zen, baina Frantziara ihes egin zuen jauntxo pagano batekin ez ezkontzeko. Oise ibaiaren ondoan bizi izan zen, Senlistik gertu, Beauvaisko elizbarrutian. Baina atzetik jarraiko joan zitzaion buruzagi pagano hura eta emakumea Pont-Sainte-Maxencen harrapatu eta hil zuen, berarekin ezkontzeari berriz uko egin zionean. 

Hagiografiek kontatzen dute burua moztuta hil zutela, baina zefaloforo baten gisara, Maxentiaren gorpua altxatu zela, burua esku artean hartu, eta abiatu zela ehortzia egon nahi zuen tokira, non gero bere omenezko eliza eraiki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Émile Champion

**Émile Adolphe Eugène Champion** (1879ko abuztuaren 7a, Laval, Mayenne - 1934ko abuztuaren 4a, Bordele) fFrantziar atletismoko atleta bat izan zen, XX. mendearen hasieran lehiatu zena. Distantzia luzeko korrikalaria izanik, maratoian espezializatu zen eta zilarrezko domina irabazi zuen atletismoan 1900eko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Ane Berriotxoa Bengoetxea

**Ane Berriotxoa** **Bengoetxea** (Zornotza, Bizkaia, 1995) argazkilari profesionala eta dokumentalgilea da.

## Bizitza 
Argazkilaritza Zuzendaritzako diplomatura ikasi zuen ECPV/EHZEn. Argazkilari ibilbidean;dolua, familia edo harremanak asko landu ditu eta zinemak gai hauek jorratzeko aukera zabala ireki dio.

## Filmeak 
* *Bat* izeneko bere lehen film laburra idatzi eta zuzendu zuen 2021ean, Cannesko zinemaldian,  Zinebi Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdian, eta Short Film Cornerreko Too Cool for School sailean parte hartuz.

* *Nire Amaren Etxea* bigarren film laburra idatzi, zuzendu eta ekoitzi zuen 2022an.Amaren eta alabaren arteko harremana kontatzen du bertan: batak besteari zein geure buruari barkatzeari buruzko istorio labur bat da.

* Olaia Inziarteren "Behe Klasekoa" eta "Denak Begira Daudelaik"

* Liher euskal rock taldearen "Eramaten" eta "Hortzak".

## Argitalpenak 
* *Nire Amaren etxea*. 

## Sariak 
* *VII. Benito Ansola saria* jaso zuen *Nire Amaren etxea* fikziozko film laburragatik, amatasuna, dolua, feminismoa eta tradizioa jorratzen dituen filma.

## Kandela kolektiboa 
Argazkilaritza analogikoa pasio duten Iratxe Etxeandia, Ane Berriotxoa eta Markel Suarez zornotzarrek ikus-entzunezkoekin eta baita musikagintzarekin ere hartu emana dute, baina diziplina konkretuetara mugatu barik. 2021ean hirurak elkartu ziren herriko sortzaileak batzeko gune bat izan zezaten, besteak beste, elkarlana lehenesten zutelako, horrela *Kandela* kolektiboa martxan jarri zuten, eta Zornotzako zein Euskal Herriko hainbat artistek dute bertan lan egiteko aukera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zefaloforo

[thumb|432x432px|San Nikasio, Lizarrako [Done Mikel eliza (Lizarra)|Done Mikel elizan egon zen erretaula batean irudikatua.]]
**Zefaloforoak** (grezierazko κεφαλής buru eta φέρουν aditzetik, *eraman*) mitologia folklorikoan zein martiri kristauen ikonografian *burua* esku artean daramaten pertsonak dira.

## Adibideak 
Antzinate klasikoan:

*Orfeo, bakanteek zatikatu eta Hebro edo Maritsa ibaira jaurti zuten, baina burua oraindik kantari zebilkion, korronteak herrestan zeraman bitartean.
* Patrokloren burua, Hektorrek moztuta, gai izan zen esateko, kondairaren arabera: "Non da Akiles, mendekatuko nauena?".

Kristautasunean
* San Afrodisio
* Parisko San Denis
* San Donnino Fidenzakoa
* Ekialdeko Angliako San Etelberto
* Zaragozako San Lanberto
* Hungariako San Laureano 
* Beauvaiseko San Justo
* San Nikasio Reimskoa
* Santa Maxentia
* Santa Tanka Troyeskoa
* Santa Winifreda, zeinaren buru moztua hitz egiteko gai ere baden, *Sir Gawain eta Zaldun Berdearen* erromantzean kontatzen den bezala.

Santutegitik kanpo:
* Bertran de Born, *Jainkotiar Komediako* XXVIII. kantuan deskribatzen den bezala.

## Iruditegia 

Fitxategi:Altartafel Kapelle Spannweid Zürich Stadtheilige.jpg|Zuricheko santu zaindariak Kristoren aurrean.
Fitxategi:AD 2024 - Reliekhouder Sint-Justus - Antwerpen.jpg|San Justoren erlikia-ontzia, Anberes.
Fitxategi:Pierre Paul RUBENS, "Le Miracle de saint Just.JPG|San Justoren miraria, Rubens.
Fitxategi:StDenis.jpg|San Denis Pariskoa.
Fitxategi:Lhuître Sainte-Tanche 816.jpg|Tanka Troyeskoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suitza italiarra

[thumb|300px|[Suitzako italiera hiztun eremua morez.]]
**Suitza italiarra** edo **Suitza italiar hiztuna**, , ,  eta erromantxez *Svizra Italiana*, Suitzan italiera nahiz lonbardieraren alpeetako dialektoen hiztunak nagusi diren eremua da. 

Eremu honek Suitza hegoaldeko bi kantonamendu barne hartzen ditu: Ticino kantonamendua, honetan italiera hizkuntza ofizial bakarra da, eta Grisonia kantonamendua, honetan italieraz gain slemana eta erromantxea ere hizkuntz ofizialak dira.

## Ikus gainera 
* Suitza alemaniarra
* Romandia eta Suitza frantziarra