open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apollo 11

**Apollo 11** 1969ko uztailaren 16an AEBk espaziora bidali zuen misioa da. Ilargiaren azala ukitu zuen lehenengo hegaldi eskifatua izan zen.

Apollo 11 Floridako Cañaveral lurmuturreko NASAren Kennedy Espazio Gunetik (LC 39A plataforma) jaurti zen, Saturn V suziri baten bidez, goizeko 10:32etan. Misioa ofizialki AS-506 legez ezagutu zen.

Apollo 11 misioaren tripulazioa Neil Armstrong (38 urte), ilargiratze-moduluaren pilotu Edwin E. Aldrin Jr., *Buzz* ezizenez ezaguna (39 urte) eta aginte-moduluaren pilotu Michael Collinsek (39 urte) osatzen zuten. Ontzien izendapena komandantearen esku egon zen, Armstrongen esku alegia. Berak *Eagle* (*arranoa*) izendatu zuen ilargiratze-modulua eta *Columbia* deitu zion aginte-moduluari.

1969ko uztailaren 21ean 2:56ak zirela (nazioarteko orduan UTC), Mare Tranquillitatisen hegoaldean Neil Armstrong komandantea gure satelitearen gainazala zapaltzen zuen lehenengo gizakia bilakatu zen. Ilargiratzetik sei ordu eta erdira gizakiak lehenengo urratsa eman zuen satelitean. Lorpen historiko honen irudiak planeta osora igorri ziren Parkes Behalekuko (Australia) instalazioetatik. Hasiera batean, Ilargian zeharko paseoa telebistaz emateko, Espazio Sakoneko Sarearen parte den Goldstongo jarraipen estaziora (Kalifornia, Estatu Batuak) iristen zen seinalea erabiltzea aurreikusirik zegoen. Baina, seinalearen harrera txarra zenez gero, *Honeysuckle Creek* estaziokoa (Canberratik hurbil, Australia) erabiltzea erabaki zen. Honek paseoaren lehenbiziko minutuak erretransmititu zituen, eta gainerakoa Parkes Behalekutik igorri zen.

Apollo programan 24.000 milioi dolar inbertitu zituzten. 400.000 langile baino gehiagok jardun zuten haren garapenean. Suziriak, ontziak eta ilargiratze-moduluak 5.600.000 atalez osaturik zeuden, eta denek %99,9ko eraginkortasunez funtzionatu balute ere, 5.600 matxura inguru sor zitezkeen. Gaur egungo edozein sakelekok Armstrong, Aldrin eta Collinsen ontzi barnean zeramaten ordenagailuak baino memoria gehiago dauka .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jon TORNER: Pauso txikia da gizakiarentzat, jauzi ikaragarria gizadiarentzat Argia.com
*  Uhaina ATXOTEGI: Neil Armstrong: "Pauso txikia da gizakiarentzat..., jauzi ikaragarria gizadiarentzat" Elhuyar Zientzia
Apollo 10

**Apollo 10** Apollo programaren hamargarren hegaldia izan zen.

1969ko maiatzaren 18an jaurti zen, Thomas P. Stafford komandantea, John W. Young eta Eugene A. Cernan barruan zirela. Misio hau aurreko bien konbinaketa izan zen. Izan ere, estreinakoz ilargiratze-modulua Ilargiaren orbitan jarri zen eta bertan beharreko maniobrak burutu ziren. Stafford eta Cernan *Snoopy* ilargiratze-moduluan kokatu ziren Ilargi gertuko orbitan, aginte- eta zerbitzu-modulua utziz. Bertan Ilargiko orbita eliptikoan kokatzea lortu zuten, euren perilunioa lurrazaletik 10km-ra gelditu zelarik.

Ilargiratze-moduluarekin satelitearen inguruan bigarren eta azken orbita egiten zebiltzala ontziaren kontrola galdu zuten astronautek, zorionez handi gutxira Cernan pilotuak kontrola berreskuratu zuen. Maniobra hau amaitu ostean, astronautek ilargiratze-modulua bertan behera utzi zuten eta Eguzkiaren inguruko orbitara jaurti zuten. Tripulazioak *Charlie Brown* aginte-moduluan ontziratu ostean, Lurrera abiatu zen.

Misio hau gure satelitean jaitsiera egiteko azken entsegua izan zen. Gainera, ilargiratze-eremuen argazki ugari atera zituzten satelitearen inguruan bete zituzten 31 orbitetan zehar. 1969ko maiatzaren 26an, 192 ordu, 3 minutu eta 23 segundoko hegaldia bete ostean, itsasoratu zen ontzia.

## Kanpo estekak
Apollo 9

**Apollo 9** Apollo programaren bederatzigarren hegaldia izan zen. 1969ko martxoaren 3an jaurti zuten. Ilargiratze-moduluaren egiaztapena burutzeko arduraduna izan zen. Apollo programaren hirugarren misioa eskifatua bilakatu zen. Taldea James McDivittek komandantea, David. R. Scottek eta Russell L. Schweickartek osatzen zuten, zeinek astronautak Ilargiaren lurrazalean pausatu behar zituen bidaia-lekua erabili zuten.

Schweickartek espaziora irten zuen 37 minutuko egonaldia betez. Bertan Ilargirako jaitsieran erabili behar izango zen espazio jantzia probatu zuen, garaiko 100.000 dolar balio zuena.

150ºc-130&nbsp;°C arteko tenperaturak jasateko gai ziren ekipamendu autonomo hauek 100.000 km/h abiaduran jaisten zuten mikrometeoritoen talka jasan behar zuten. Halaber, komunikazioak eta hiru ordurako bizi-sostengua (oxigenoa) bermatu behar zituen. Bestalde, *Spider* ilargiratze-moduluarekin muntaia perfektua lortu zen, *Gumdrop* aginte-modulutik urruntzen zelarik 160km-ko distantziara.

Azkenik, 1969ko martxoaren 13an itsasoratu zuen Lurraren inguruan 151 orbita osatu ostean eta 241 orduko hegaldia betez.

## Kanpo estekak
Apollo 15

**Apollo 15**, AS-510 ofizialki deitua, Apollo programaren hamabosgarren hegaldia izan zen.

1971ko uztailaren 26an jaurti zen, Saturn 5 kohete baten bidez, ilargira bidean. J motako lehenengo misioa bilakatu zen 14 egungo bidaiak egiteko prest zegoen ontzia baitzen. Ilargiaren inguruko hamabigarren orbitan, jaitsiera-moduluak ilargiratzea lortu zuen 26,08º N 3'66º E koordenatuetan, Hadley-Apeninoetako lurraldeko puntu teorikotik ehun bat metrora, *Mare Imbrium*ean. David Scott komandanteak eta James Irwinek lortu zuten satelitearen lurraldea pausatzea saiakera honetan. Ilargiratu ostean, Scottek lurrazalaren azterketa egin zuen ilargiratze-moduluaren goiko eskotila 33 minututan zehar. *Falcon* modulutik jeitsi ostean, Scott eta Irwin astronautek estrainekoz LRVa (Ilargiko Ibilgailu Esploratzailea edo Lunar Roving Vehicle) erabili zuen. Boeing konpainiak eta *General Motorsen* Delco Electronics enpresak fabrikatu zuten Ilargiaren gainazalean zehar 27,9 km ibii zituen ibilgailua

Satelitean 77 ordu eta 55 minutuko egonaldian, astronautek 18 ordu eta 35 minutu aprobetxatu zituzten hiru ibilaldi egiteko, EVA (Extra Vehicular Activity) zeritzona:
* Lehenengo irteerak (EVA-1) 6 ordu eta 32 minutuko ibilaldia bete zuen Hadley arrailaren ertzean *roverrak*. Bertan, estazio zientifikoa kokatu zuen, ALSEP deritzona. Halaber, gainazala ikertu zen tenperatura, bero-fluxua eta eroankortasun termikoa erregistratzeko.
* Bigarren ibilaldiak (EVA-2) 7 ordu eta 13 minutuko iraupena eduki zuen. Ibiltze honetan, Apenino mendikatearen aurrean gainazala ikertu zen eta era askotariko 46 kilogramo harri bildu ziren.
* Hirugarren paseoak (EVA-3) 4 ordu eta 50 minutu iraun zuen eta ALSEP estazioarekin esperimentuak egiteko balio izan zuen. Ibilialdia amaitzeko Hadley arraila ikertzen jarraitu zuten astronautek.

Ilargiaren gainazalatik alde egin baino lehenago, ilargiar harrien lagin gehiago bildu zituzten 88 kg-ko bilduma osotuz. Horrez gain, tresneri geofisikoari bigarria kendu zitzaion, guztiz 549 kg material satelitearen lurzoruan utziz. Bertan kokatu ziren tresnen artean, entseguetan edo espazio hegaldietan hildako 14 estatubatuar eta sobietar kosmonauten izenak grabaturik zituen plaka esanguratsua da. Aireratzea estreinakoz igorri zen telebistatik *roverrean* (LRV) kokatutako kameratik.

Scott eta Irwinek ilargiaren gainazala ikertzen zuten bitartean, Alfred Wordenek *Endeavour* ezizena zuen aginte-moduluan (CM) esperimentu eta argazki gehiago atera zituen izpi X eta gamma kamerekin. Halaber, orbitan jarri zuen azpisatelite bat argazkiak ateratzeko, eta itzuleran espaziora irten zen (Lurratik 315.423 km-ra) EVA bat filmatu zuen 38 minutuko argazki-pelikula biltzeko. 1971ko abuztuaren 7an misioa amaitu zen astronautak barnean zeramatzan espazio ontziak itsasoratu Ozeano Barean itsasoratu zuenean. *Okinawa* helikoptero-ontziak batu zituen, Ilargiaren inguruan 74 orbita eta 295 ordu, 11 minutu eta 53 segundoko iraupenako bidaia osatu zuten astronautei.

## Kanpo estekak
Apollo 8

**Apollo 8** Lurraren grabitazio-eremutik ihes egiteko abiadura adina lortu zuen tripulaturiko lehenengo hegaldia izan zen. Horrez gain, beste gorpu zerutar bateko grabitazio-eremuan sartu zen eta horretatik ihes egin zuen eta Lurrera beste gorpu zerutar bateko grabitazio-eremutik bizirik iritsi zen lehenengo hegaldi tripulatua bilakatu zen Apollo 8. Frank Borman komandantea, Jim Lovell aginte-moduluaren pilotuak eta Bill Anders ilargiratze-moduluaren gidaria osatzen zuten misioa. Haiek izan ziren Ilargiaren alde ezezaguna euren begiekin ikusi zuten lehenengo gizakiak. Saturn V koheteak jaurtitzen zuen lehenengo hegaldi tripulatua izan zen eta Apollo programaren tripulaturiko bigarren misioa.

Berez froga lurtar orbita baxuan ilargiratze-modulua frogatzean zetzan baina misioaren helburua aldatu egin zen anbizio handiko beste baten ordez: 1968ko abuztuan Ilargiaren inguruan orbitatzea. Aldaketa hau egokitutako ilargiratze-moduluaren jasotzea atzeratu zenean burutu zen. Misioaren eskema berriak eta langileen prozedura eta eskaera berriak ezohikoa zen entrenamendurako eta prestakuntzarako epe laburra ahalbideratu zuen. Honek talentu, denbora eta diziplina gehiago eskatzen zuen tripulazioarengandik.

1968ko abenduaren 21ean jazotako jaurtiketaren ostean, tripulazioak hiru egun behar izan zituen Ilargira iristeko. Hogei ordutan zehar satelitea hamar alditan orbitatu zuten ,eta bitartean, tripulazioak Gabon-gauean telebista emanaldia egin zuen Genesisaren lehenengo hamar bertsoak irakurriz. Tripulazioak irakurmenaren denbora antolatu zuen Lurra espazioaren handitasunean flotatzen ageri zen bistarekin bat egiteko. Momentu hartan, inoiz igorritako programarik ikusiena bilakatu zen. Apollo 8 misioaren arrakastak bidea lautu zuen Apollo 11 misioak John F. Kennedyk markatutako helburua bete zezan.

## Kanpo estekak
Apollo 12

**Apollo 12** NASAren Apollo programa osatzen zuen seigarren misio eskifatua izan zen eta, zehazki, ilargiratu zen bigarrena. Cañaveral lurmuturretik abiatu zen, 1969ko azaroaren 14an, Apollo 11 jaurti eta hilabete gutxi batzuk igaro ostean. Oceanus Procellarum izeneko eskualdean ilargiratu zen, 1967ko apiriletik Ilargian zegoen Surveyor 3 estatubatuar zundatik hurbil. Astronautek zunda horren atal batzuk ekarri zituzten Lurrera, horien artean espazio zundaren argazki kamera.

Hurrengo kideek osatzen zuten Apollo 12ko eskifaia: Charles Conrad komandantea, Gemini 5, Gemini 11, Apollo 12 eta Skylab 2 misioetan bidaiatu zuena, Richard F. Gordon Jr. pilotua, Gemini 11 eta Apollo 12 misioetan bidaiatu zuena eta Alan Bean, Ilargiko moduluko pilotua, Apollo 12 eta Skylab 3 misioetan parte hartu zuena.

## Bitxikeriak 
Bi tximistek Apollo 12an jo zuten aireratzean zehar.

Halaber, ezaguna da Pete Conradek izan zuen inpresioa Ilargian oina jartzean, hurrengo esaldia esan baitzuen: "Whoopie! Man, that may have been a small one for Neil, but that's a long one for me".

2009an, Lunar Reconnaissance Orbiter espazio zundak Apollo 12aren ilargiratze gunearen argazkiak egin zituen.

## Kanpo estekak
Apollo 7

**Apollo 7**, ofizialki AS-205 deitua, Ameriketako Estatu Batuen Apollo programaren lehenbiziko misio eskifatua izan zen.

1968ko urriaren 11an jaurti zen, Saturno I-B bektorearen bidez, Walter M. Schirra (komandantea), Donn F. Eisele eta Walter Cunningham barnean zeramatzan ontzia. Ontzia aparkatze orbitan (230-285kmko altueran) jarri zen, eta Lurraren inguruan osatutako 163 orbitetan aginte eta zerbitzu-moduluaren eta komunikazio-sistemen funtzionamendua aztertu zen.

Era berean, Saturn kohetearen hirugarren fasearekin espazio ahokatzea probatu zen, 15 metroko distantziara hurbildu zelarik, era honetan ilargiratze-moduluarekiko lotura simulatuz.
Hegaldian zehar motore nagusia zortzi alditan piztu zen ibilbidean zuzenketak egiteko. Halaber, estrainekoz maniobra hauek telebistaz eman ziren, eta Lurran milioika pertsonek ikusteko aukera izan zuten.

10 egunen buruan, 1968ko urriaren 22an, iragarritako lekutik 13 kmra itsasoratu zen ontzia. *USS Essex* itsasontziak jaso zuen. Hegaldiak 260 ordu, 8 minutu eta 58 segundo iraun zuen.

## Bitxikeriak 
Antza denez, hegaldian zehar astronautek hotzeria garatu zuten eta mukiak zeriotela egon ziren etengabe. Horrez gain, kosmonauten umore-zentzu kaskarrak Lurreko kontrol teknikoekin eztabaidan eta borrokan egotea eragin zuen. Harrezkero, esan ohi da NASAk balizko hurrengo misioetatik banatu zituela.

## Kanpo estekak 
*  The Apollo 7 Flight Journal
Gasoline (Kicking Harold)

**Gasoline** EEBBko Los Angeles hiriko Kicking Harold rock alternatibo musika taldearen abesti bat da. 2002. urtean *Space Age Breakdown* diskoaren barnean kaleratu zuten.

Ondoren, autoen tuneatu edo eraldaketei buruzko ''Overhaulin'* estatubatuar [telebista saio ospetsuaren sarrerako abestia bilakatu izan zen.

## Kanpo estekak 
* *Gasoline* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai 
* *Gasoline'' abestiaren hitzak irakurgai
Real Sporting de Gijón 2 - Erreala 2 (1981)

**Espainiako futbol ligako lehen mailako 1980/1981eko denboraldian** Real Sporting de Gijón eta Errealak 1981eko apirilaren 26an Asturiasko Gijón hiriko El Molinón estadioan jokatu zuten futbol partidua izan zen.

## Datuak 
* Golak: 0-1, Kortabarria (penaltiz, 7. minutuan); 1-1, Mesa, 45. minutuan; 2-1, Mesa, 46. minutuan; 2-2, Zamora, 90. minutuan.

* Epailea: Enríquez Negreira.

* Txartel horiak: O. Ferrero, Uria, Doria, López Ufarte, Bakero eta Alonso.

## Jokalariak 
* Real Sporting de Gijón: Castro, Redondo, Cundi (O. Ferrero, 21’), Maceda, Jiménez, Uría, Abel, Joaquín, Mesa (Doria, 79’), Ciriaco, E. Ferrero.

* Erreala: Arkonada, Zelaieta (Larrañaga, 79’), Olaizola, Alonso, Gorriz, Kortabarria, Idigoras (Bakero, 56’), Diego, Satrustegi, Zamora eta López Ufarte.
:Entrenatzailea: Alberto Ormaetxea.

## Kanpo estekak 
* 1981eko Sporting eta Errealaren arteko partiduaren Joxean Alkorta irrati esatariaren zuzeneko emisioa entzungai 
* RNE irratiko partiduaren zuzeneko emisioa entzungai 
* 1981eko Sporting eta Errealaren arteko partidu osoaren laburpenaren ikusgai
Apollo 1

**Apollo 1** (hasierako izendapena **Apollo Saturn-204** eta **AS-204**) deitua, Apollo programaren tripulaturiko lehenengo misioa izango zen, eta 1967ko otsailaren 21ean espaziora jaurtiketa aurreikusi zen. Hala ere, 1967ko urtarrilaren 27an, hegaldiaren aurreko proba batean sute batek eskifaiako hiru astronautak hil zituen.

Apollo 1 ontziaren eskifaiak buruan Virgil Ivan Grissom komandantea eramango zuen eta baita Edward White eta Roger Chaffee pilotuak ere. Haien ohorean, NASAk Apollo 1 izena eman zion misioari.

Hegaldiaren aurreko probak oxigeno puruaz osaturiko atmosfera presurizatua sortzeko bideratuta zeuden. Baina zirkuitu-labur batek txarto isolatutako kable batean, azkar hedatu zen sutea eragin zuen. Sute honek, eztanda baten legez, misioko hiru astronautak hil zituen itota 17 segundotan. Izan ere, ihesaldirako sistema baten gabeziak hondamena areagotu zuen. Osteko ikerketek segurtasun akats larriak aurkitu zituzten, kapsula desmuntatzean hondatutako erremintak aurkitu ziren besteak beste.

Zoritxar honen ostean, NASAk aginte-modulua erabat birdiseinatu behar izan zuen bere erabilpena berma zedin tripulatutako misioetan. Xede honetarako, NASAk Snoopy saria abian jarri zuen, bere langile eta ingeniarien artean segurtasun sistemarik onena saritzeko.

## Kanpo estekak 
*  Nasaren Apollo 1 webgunea
Belén Esteban

**María Belén Esteban Menéndez** (Madril, 1973ko azaroaren 9a) espainiar *celebrity* eta telebista aurkezlea da. Jesulín de Ubrique edo Jesús Jainero toreatzailearekin harreman sentimentalak izateagatik ospetsu bilakatu eta, harrezkero, bihotzeko prentsan eta telebistan bere ibilbidea egin du, telerrealitatean.

Aktore moduan ere lan egin du, *Torrente 4* filmean eta *Aída* telesailean agertuz.

## Biografia 
### Haurtzaro eta gaztaroa 
Esteban 1973ko azaroaren 9an jaio zen Madrilen. Francisco Esteban de Diegoren (1939 - 2006) eta María del Carmen Menéndez Sanchezen (1943ko urriaren 16a) alaba. Bi anai nagusi ditu, Juan Pedro Esteban Menéndez eta Francisco José Esteban Menéndez. Madrilgo Ciudad Lineal auzoan hazi zen eta Madrilgo Concepción auzoko Salvador Dalí ikastetxean egin zituen ikasketak.

## Argitaratutako liburuak 
* *Ambiciones y reflexiones.* Editorial Planeta. 2013. urtean argitaratua.  

## Sálvame 
2009an, Estebanek El programa de Ana Rosa utzi zuen Sálvame izeneko Telecincoren ikuskizun berri batean parte hartzeko. Nahiz eta ikuskizunak formatua aldatu duen urteetan zehar, 2019an bezala, Esteban agertzen jarraitzen du.

Sálvame-k publiko handia erakarri du. Aztertutako ospetsuek ikuskizunaren panelistak edo kolaboradorak erabiltzen dituzte espainiar terminoa adierazteko, eta, horrela, ikuskizunak bere buruaren erreferentea (eta eztabaidagarria) du. Kritika asko ekarri ditu bere diskurtsoek. Horietako bat Estebanen alaba, Andrea, hartzen zuen kontuan, adin txikikoa dena. Zaintza-arazoen inguruan eta bere lehentasunen inguruan hitz egin zuen honek. Kontua "defensor del menor" delakoak zuzendu zuen, haurren ahaldunak, Andrea gutxiago hartzea gomendatu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* https://belenesteban.es
Hulk

**Hulk** hau izan daiteke:

# Hulk (komikia), Marvel Comics komiki argitaletxearen superheroia.
# Hulk (filma), 2003an Ang Leek zuzendu eta Eric Bana, Jennifer Connelly, Sam Elliott eta Nick Noltek antzeztutako filma.
# The Incredible Hulk (filma), 2008an Louis Leterrierrek zuzendu eta Edward Norton, Liv Tyler, Tim Roth, Tim Blake Nelson, Ty Burrell eta William Hurt aktoreek antzeztutako filma.
# Hulk Hogan, estatubatuar borrokalari profesionala eta aktorea.
# Hulk (futbolaria), Givanildo Vieira de Souza brasildar futbolariaren ezizena.
Iron Man

**Iron Man** () Marvel komiki-etxeko superheroi bat da, Stan Lee gidoilari eta editoreak sortu zuena, Don Heck eta Jack Kirby marrazkilarien eta  Larry Lieber gidoilariaren laguntzaz.. Pertsonaiak 1963ko martxoan egin zuen lehen agerraldia, *Tales of Suspense #39* aldizkariaren barruan. Bost urte geroago, superheroiaren lehen aldizkaria jarri zen merkatuan.

## Sorrera 
Hasieran, Stan Leeren asmoa argia zen: garai hartako beste superheroi estatubatuar gehienen modura, Gerra Hotzeko gaiak landu nahi zituen, bereziki teknologiak eta negozioek komunismoaren kontrako borrokan zuten leku garrantzitsua aztertuz. Gerra Hotzaren amaierarekin, Iron Manen komiki aldizkarian lantzen ziren gaiak ere aldatuz joan ziren, eta azken urteotan terrorismo eta delinkuentziaren kontrako borrokan murgildu da superheroia.

## Fikziozko biografia 
Iron Manen atzean Tony Stark enpresa gizona dago. Bahiketa baten ondorioz, bularra kaltetuta gelditu zitzaion. Bizitza salbatu ahal izateko eta bere bahitzaileengandik ihes egiteko, armadura boteretsu bat asmatuko du. Hortik aurrera, gaizkiaren kontrako borrokan hasiko da Stark, Iron Manen izenpean. Zeregin horretarako, beste arma sofistikatu asko ere asmatuko ditu.

## Iron Man zineman 
Zineman Robert Downey Jr. aktoreak antzeztu du Iron Man:
* *Iron Man (2008)
* *Iron Man 2* (2010)
* *Iron Man 3'' (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lau Izugarriak

**Lau Izugarriak** (ingelesez: *Fantastic Four*) Marvel Comics etxeko komikietako super-heroi taldea da. 1961ean Stan Lee eta Jack Kirby komikigileek sortu zituzten. Lehenbiziko aldiz 1961eko azaroko *The Fantastic Four #1* komikian agertu ziren.

Lau Izugarriak taldea sortu zuten jatorrizko lau pertsonaiek espazioan misio batean erradiazio kosmikoaren eraginpean jarri zirenean super-botereak lortu zituzten. Mister Fantastic (Reed Richards), Invisible Woman (Susan "Sue" Storm), Human Torch (Johnny Storm) eta Thing (Ben Grimm) pertsonaiek osatzen dute taldea.

Komikietan ez ezik, beste ikus-entzunezkoetan ere agertu da: telebistan bere telesaila izan zuten (ETB 1ean emandakoa) eta baita *Fantastic Four* (2005) and *Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer* (2007) filmak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jack Kirby

**Jack Kirby** (**Jacob Kurtzberg** jaioa, New York, 1917ko abuztuaren 28a - Thousand Oaks, 1994ko otsailaren 6a) estatubatuar komikigilea izan zen, batik bat superheroien marrazkigile artean nagusia. Stan Leerekin batera 1960ko hamarkadan Marvel Comicsen pertsonai nagusiak sortu zituen, tartean Lau Izugarriak, Thor, The Avengers edo X-Men, generoaren Zilarrezkoa Aroari hasiera emanez.

## Erreferentziak
Tabu

thumb|Euskal Herriko folklorean, laminari bere orrazia kentzea tabua da eta zigortu egiten da.
**Tabu**, antropologiaren ikuspegitik, egozten zaion izaera lohia edo sakratua dela medio, izaki, objektu edo ekintza batekiko ezartzen den debeku erlijiosoa da edo gaitzespen edo debeku hau jasotzen duena eta, zentsu zabalean, jatorri sozial eta morala duen debekua edo gaitzespena. Gizarte baten tabua haustea ezin barkatu den hutsegitea da gizarte horren barnean eta, batzuetan, legeak zigortutako delitu bilakatzen dira. Mota askotako tabu daude:
* Elikaduran (halal eta kaxrut dietak edo kanibalismoa)
* Sexu harremanetan (masturbazioa, ezkontza aurreko sexu harremanak, pornografia, homosexualitatea edo bisexualitatea)
* Hizkeran (biraoak, Yahvehren tetagramoia ahoskatzea) Tabu hauek saihesteko batzuetan eufemismoak eta bestetan disfemismoak erabiltzen ditugu.
* Gizarte eta politika gaietan, bertan ebatzi gabe dauden eta traumatikoak edo deserosoak diren auziak, hala nola gerrak, tortura, pedofilia, arrazakeria, homosexualitatea, hizkuntza jokaerak, etab.

Hitza hau tongerazko *tabu* hitzean du oinarria, inguruko hizkuntzetan "debekatua" esan nahi duena. Handik ingelesaren bidez mundu osora hedatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tabuak, Gizapedian.
Sade Adu

**Helen Folasade Adu** (Ibadan, Nigeria, 1959ko urtarrilaren 16a), ezagunagoa **Sade Adu** edo **Sade** izen artistikoez, britainiar musikagile eta abeslaria da.

## Bizitza 
Aita nigeriarra eta ama britainiarra izan zituen. Lau urte zituela, Ingalaterrara joan zen amarekin bizitzera. Moda diseinua ikasi zuen Londresko Central Saint Martins ikastetxean. 1980 aldean, *Arriva* izeneko latin funk taldean hasi zen abesten. 1981etik 1983ra, *Pride* taldearen abeslaria izan zen. Ondoren, Sade taldea osatu zuen, *Pride*ko Stuart Matthewman (saxoa), Andrew Hale (teklatuak) eta Paul Spencer Denmanekin (baxua). 1984an kaleratu zen *Diamond Life*k, taldearen lehenbiziko diskoak, arrakasta handia izan zuen. Ray St. Johnekin batera ondutako *Smooth Operator* abestia Britainia Handiko eta mundu osoko abesti zerrendetako lehenengo postuetara iritsi zen. 1985eko artista berri hoberenaren Grammy Saria irabazi zuen.

## Diskografia 
* *Diamond Life* (Epic, 1984). Platinozko 4 disko AEBetan.
* *Promise* (Epic, 1985). Platinozko 4 disko AEBetan.
* *Stronger Than Pride* (Epic, 1988). Platinozko 3 disko AEBetan.
* *Love Deluxe* (Epic, 1992). Platinozko 4 disko AEBetan.
* *Remix Deluxe* (Epic, 1992). Japonian.
* *The Best of Sade* (Epic, 1994). Platinozko 4 disko AEBetan.
* *Lovers Rock* (Epic, 2000). Platinozko 3 disko AEBetan.
* *Lovers Live* (Epic, 2002). Urrezko diskoa AEBetan.
* *Soldier of Love* (Jive Epic, 2010). Platinozko diskoa AEBetan.
* *The Ultimate Collection* (RCA Records, 2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Peña Cabarga

**Peña Cabarga** (euskaraz *Cabarga Haitza*) Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko kostaldean dagoen mendi bat da, Santander hiriburutik hurbil. 569 metroko garaiera du.

Gailurraren alboan Indianoren monumentua izeneko behatokia bat dago. Gainera gailuretik Santanderko badia, Santander hiria eta Europako mendien ikuspegiaz goza ahal liteke. Zeru garbiko egunetan Bizkaia eta Burgosko probintzia ere ikus daitezke.

## Espainiako Itzulia 
Bertan dagoen mendatea hiru bider Espainiako Itzuliaren etapa bateko amaiera izan da, 1979, 2010 eta 2011an.

File:Peña Cabarga (Cantabria) Monumento al Indiano y a la Marina de Castilla (RPS 18-09-2016).png|Monumento al Indiano y a la Marina de Castilla

## Kanpo estekak 
* Peña Cabarga mendatearen igoeraren deskribapena
Batezbestekorako t konfiantza-tarte

**Bariantza ezezaguneko populazio normal bateko batezbestekorako konfiantza tartea**, labur **batezbestekorako t konfiantza-tartea** ere deitzen dena, populazio normal batean batezbestekoa zenbatesteko konfiantza-tarte bat da. Honela eratzen da tarte simetrikoa 1-\alpha konfiantza-maila baterako:

::\mu \in \Bigg[\ \overline{x}-t_{\frac{\alpha}{2}}\frac{\hat{s}}{\sqrt{n}},\ \overline{x}+t_{\frac{\alpha}{2}}\frac{\hat{s}}{\sqrt{n}}\ \Bigg] edo, beste era batera, \mu \in \Bigg[\overline{x} \pm t_{\frac{\alpha}{2}}\frac{\hat{s}}{\sqrt{n}}\Bigg]

Praktikan maiz erabiltzen den konfiantza-tartea da: \mu batezbestekoa gehien estimatzen den parametroetako bat da eta populazioaren normaltasuna askotan suposatu daitekeen hipotesia da. \mu batezbestekoaren zenbatesle gisa \overline{x} erabiltzen da. Populazioaren bariantza ezezaguna denez, bere zenbatesle alboragabea den \hat{s}^2 quasibariantzaren bitartez zenbatesten da.

## Frogapena 
Konfiantza-tarte eratzeko, Studenten t banaketari jarraiki banatzen den estatistiko hau baliatzen da:

::\frac{\overline{x}-\mu}{\frac{\hat{s}}{\sqrt{n}}} \sim t_{n-1}

Zenbatesle honetarako 1-\alpha probabilitate-tartea eratzen da jarraian, non t_{\frac{\alpha}{2}} Studenten t banaketan bere gainetik \frac{\alpha}{2} probabilitatea uzten duen balioa den:

::P\Bigg[-t_{\frac{\alpha}{2}}

::P\Bigg[-t_{\frac{\alpha}{2}}\frac{\hat{s}}{\sqrt{n}}

::P\Bigg[-t_{\frac{\alpha}{2}}\frac{\hat{s}}{\sqrt{n}}

::P\Bigg[\overline{x}-t_{\frac{\alpha}{2}}\frac{\hat{s}}{\sqrt{n}}

## Tarte ez-simetrikoak 
Egoera batzuetan, tarte asimetrikoak hobesten dira. Horietan, populazio-batezbestekoa balio batetik gorakoa edo beherakoa dela zehazten da, konfiantza maila jakin baterako. Tarte horiek eratzeko formulak hauek dira:

* populazio-batezbestekoaren gutxieneko balio baterako,

::\mu>\overline{x}-t_{\alpha}\frac{\hat{s}}{\sqrt{n}}

* populazio-batezbestekoaren gehienezko balio baterako,

::\mu

non t_{\alpha} Studenten t banaketan bere gainetik \alpha probabilitatea uzten duen balioa den.

## Lagin-tamaina handiak 
Lagin-tamaina handietarako (n>30) banaketa normal estandarra erabiltzen da Student-en t banaketaren hurbilketa gisa.

## Kanpo estekak
Pellet

**Pelleta** (ingelesetik: "bolatxoa", "pikorra") jatorrizko material bat trinkotuz sortzen den partikula txikia da. Pelletik ezagunenak hurrengoak dira:
* Biomasaz egindako pelletak, eta bereziki egur pelletak, erregai modura berokuntza sistemetan erabiltzen direnak. Badaude biomasazko beste batzuk ere: belar pelletak, arto pelletak, etab.
* Pentsu pelletak, etxabereak elikatzeko erabiltzen direnak.
* Plastiko pelletak, plastikoen fabrikazioan erabiltzen den lehengaia.
Birao

[thumb|[Komikietan biraoak ordezkatzeko ikurrak erabiltzen dituzte; zentsura moduko erabilera da.]]

**Biraoa** norbaiti edo zerbaiti errespetu falta erakusteko edo oso sentimendu bizia adierazteko darabilgun hitza edo esaldia da; garai batean, euskaldunon artean, bereziki Jainkoaren aurkako errespetu falta adierazten zutenak jotzen ziren biraotzat.

Ikerketa batzuen arabera, egunero 80–90 birau —esandako hitz guztien %&nbsp;0,5 – %&nbsp;0,7 bitartean— esaten ditugu.

## Euskal apologisten mitoa: euskara, «biraorik gabeko hizkuntza garbia» 
Kultura eta hizkuntza guztietan badira biraoak, haserrea kontrolatzeko onuragarriak direlako. XVI. - XVIII. mendeetan euskararen alde gaztelaniaz aritu ziren euskal apologistek, baina, mito bat zabaldu zuten: euskara hizkuntza *garbia* zela zioena, euskarak ez zuela biraorik, eta biraoak erdaraz esaten direla. Mito horrek bizirik iraun du luzaroan (adibidez, Orixek ere mitoa aldeztu zuen).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esfingolipido

thumb|400px|Esfingolipido bat (esfingomielina)

**Esfingolipidoak** esfingosina alkohola duten lipido konplexuak dira. Fosfolipidoen antzera landare eta animalien zelula mintzetan oso ugariak dira, batez ere nerbio-sistemaren zeluletan.

## Egitura eta ezaugarriak 
Esfingosinaz gain, gantz-azidoak eta -sarritan- fosfato taldea ere dute. Aipatu behar da esfingosinak amino talde bat eta 18 karbono dituela bere molekulan. Molekula anfipatikoa da.

## Biosintesia 
Gantz-azido batek esfingosina esterifikatzen du, zeramida izeneko molekula bat sortuz. Zeramida horri fosfato taldea eta kolina bat gehitzen zaionean esfingomielina sortzen da, mielinazko zorroen osaketan parte hartzen duena (mielina horrek neuronen axoiak estaltzen ditu).

## Ezaugarriak 
Esfingolipidoak, fosfolipido eta glukolipidoen antzera, anfipatikoak dira, zati polar eta zati apolarra dutelako. Hori dela eta, uretan modu berezi batekin orientzatzen dira.

## Kanpo estekak
Al Hamra dorrea

**Al Hamra dorrea** etxe orratza, Arabiar Emirerri Batuetako Abu Dhabi hiriko eraikinik altuena da. 413 metroko altuera eta 77 solairu dituen bulego dorre hau 2004 eta 2011 urteen artean eraiki zen eta inaugurazio ofiziala 2011ko azaroaren 11n burutu zen.

Eraikina Skidmore, Owings and Merrill arkitekto taldeak diseinatua da.

## Ikus, gainera 
* Munduko eraikinik garaienen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Emirates Office Tower skyscraperpage.com webgunean.
Zabaldi kirol kultur elkartea

**Zabaldi Kultur Kirol Elkartea** (ZABALDI K.K.E.) 2001. urtean sortu zen, eta 120 bazkide inguru ditu. Elakartearen egoitza Iruñeko Manuel de Falla karrikako 11. zenbakian dago, Arrosadia auzoan.

Elkartean hiru gune bereiz daitezke: kirolgunea (squash,gimnasio,sauna eta abar), kulturgunea (liburutegia, bideoteka, erabilera anitzeko aretoa), eta sukaldaritza gunea (sukaldea, despentsa, biltegia, bi jantoki eta taberna).

2002. urtean Zabaldiko Korua sortu zen, eta 2002tik aurrera, hainbat eta hainbat emanaldi egin ditu (La Guardian, Salinas de Oron, Atarrabian, Mutiloan, Iruñean eta abar).

Egun bereziak: Bazkidearen eguna, Olentzeroren eguna, eta Arrosadako bestak.
Zabaldi Elkarteak, Arrosadiko koordinakundean parte hartzen du.

## Kanpo estekak
Les Quatre Cents Coups

***Les Quatre Cents Coups*** (euskaraz *Laurehun kolpeak*, 1959) film frantsesa da, François Truffaut-ek zuzendua. Bere lehen film luzea izan zen, lehenago hiru film labur zuzendu bazituen ere.

Nouvelle Vague gisa izendatu den *zinema-olatuko* lehen filmetako bat izan zen.
Jean-pierre Léaud izan zen protagonista, filmeko irudi zentrala.

Filma neurri handi batean autobiografikoa da, eta *Antoine Doinel* pertsonaia ospetsuaren lehen agerraldia da, Truffauten beraren *álter ego*a eta 20 urtean zehar aktore berak interpretatuko duena, Jean-Pierre Léaud.

## Sinopsia 
[alt=Jean-Pierre Léaud gaztetan|ezkerrera|thumb|Jean-Pierre Léaudek, [François Truffaut-ekin sarri lan egindako aktoreak, egin zuen Antoine Doinelen papera haurra zenean.]]
Antoine Doinel paristar nerabe bat da, bere familian bereziki maitatua ez dena.
Haren amak, Antoine ezkondu gabe ekarri zuena, portaera gogor bat du harekin. Haren aitaordeak aldiz ahal den guztia egiten du Antoine toleratzeagatik.

Haren familiaren arretaren faltak ikasle bihurri bihurtzen du ikastetxean. Bihurrikeriek eta zoritxarrez ama amorante batekin ikusteak eragiten dute apurka-apurka delitu-bidera eramateko, eta honek bide emango du amak, baita aitaordeak ere neurri batean, mutikoaz libratzeko duen nahia indartzeko. Bitartean bizitza ematen dion kolpe guztiak sufritzen ditu Antoinek, hain txikia izanda ere.

## Aktoreak 
* Jean-Pierre Léaud : Antoine Doinel
* Claire Maurier : Gilberte Doinel
* Albert Rémy : Julien Doinel
* Patrick Auffay : René Bigey
* Georges Flamant : M. Bigey
* Yvonne Claudie :  Bigey
* Armand Coppello : Petit peu
* Guy Decomble : Petite feuille
* Richard Kanayan : ikaslea
* Bernard Abbou : Abbou
* François Nocher : gaizkilea
* Daniel Couturier : Bertrand Mauricet

## Kanpo estekak 
* Trailerra
Peña Baiona (Aviron Bayonnais)

**Peña Baiona** Lapurdiko Baiona hiriburuko Aviron Bayonnais Euskal Herriko errugbi taldeko ereserkia da. Abestiak izena Aviron Bayonnais taldeko zaletuei zor die, jarraitzaile zuri-urdinenezizena *Peña Baiona* baita. Hitzak bi bertsioetan daude abestu frantsesez eta euskaraz ohi dira.

Ereserki hau Baiona hiriburuan hagitz ospetsua da, hiri honetan ospatutako musika emanaldi, abesbatza nahiz Baionako bestetan maiz entzun daitekeelarik.

Udo Jürgens austriarraren *Griechischer Wein* kantaren bertsioa da. José Vélez kantari kanariarrak *Vino Griego* izenburuarekin ezagun egin zuen baina jatorriko bertsioa austriarrarena da. 2009ko urtarrilaren 2an Aviron-Castres partidan ereserki hau kantatu eta gero Patrick Mixelena *Mixu* abeslaria hil egin zen, bihotzekoak jota.

Aipatzekoa da *Mixu* abeslariak eta Iparraldeko Sustraia musika taldeak *Peña Baiona* ereserkiaren ska bertsio bat ere argitaratu zutela.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* *Peña Baiona* ereserkia Jean Dauger zelaiko zaletuek zuzenean abestuta entzungai  
* *Peña Baiona* ereserkia Baionako bestetan festazaleek zuzenean abestuta entzungai 
* *Peña Baiona* ereserkiaren frantsesezko bertsioa entzungai 
* *Peña Baiona* ereserkiaren euskarazko bertsioa entzungai 
* Patrick Mixelena *Mixu* abeslariaren *Peña Baiona* ereserkiaren ska bertsioa entzungai. 
* José Velez abeslariaren *Vino Griego* abestia entzungai
Funtzio kubiko

thumb|250px|Funtzio kubikoaren irudikapen grafikoa.

Matematikan, **funtzio kubikoa** funtzio polinomiko mota bat da, itxura kanonikoan honela definitua:

:ax^3 + bx^2 + cx + d = 0 \,,

non **a**, **b**, **c** eta **d** (*a* ≠ 0) zenbaki errealak (konstanteak) diren.

Funtzio kubikoaren deribatua funtzio koadratikoa da eta bere integrala funtzio koartikoa.

## Ikus, gainera 
* Ekuazioa
* Bigarren mailako ekuazioa
* Laugarren mailako ekuazioa
* Bosgarren mailako ekuazioa
* Ekuazio-sistemak

## Kanpo estekak
Jose Luis Elexpe

**Jose Luis Elexpe**, ***Pelex*** ezizenez, (Usurbil, 1969 - ) euskal herritar margolari eta eskultorea da. Espresionismo abstraktuan kokaturik, zura da gehien erabiltzen duen materialetako bat. Margolaritzan, erliebea baliatzeagatik nabarmentzen da, horietan ere zura erabiliz. Gaiei buruz, nabarmena izan zen *Hotsez hots* erakusketan txalaparta eta txalapartariei egindako lekua.

## Kanpo estekak 
*  José Luis Elexpe llega a Altarte con un concienzudo trabajo experimental, *www.diariovasco.com*.
Funtzio lineal

thumb
thumb|Funtzio linealak ezagutzen.
Geometria analitikoan eta oinarrizko aljebran, **funtzio lineala** lehen mailako funtzio polinomiko bat da, hau da, aldagai baten funtzio bat (eskuarki, aldagai hori x ikurrarekin adierazten da), eta ax^n formaren terminoen batura gisa idatz daiteke (non a zenbaki erreala den, eta nzenbaki naturala den), beti ere n \in \{0, 1\} izanik; hau da, n 0 edo 1 baino ezin baita izan. Lineala deitzen da, plano kartesiarrean duen irudikapena lerro zuzena baita. Funtzio hori honela idatz daiteke: 

: f(x) = m x+b

non m eta b konstante errealak baitira, eta aldagai erreal bat baita.x m konstanteak zuzenaren malda edo inklinazioa (/) zehazten du, eta b konstanteak zuzenaren ebakitze-puntua zehazten du y ardatz bertikalarekin. 

Analisi matematikoaren testuinguruan, **funtzio linealak** koordenatuen jatorritik pasatzen direnak dira, non b=0, honela:

: f(x) = m x

eta funtzio afin deitzen diote forma hau duenari:

: f(x) = m x + n

## Adibideak 
x aldagaiaren menpe bakarrik dagoen funtzio lineala da:

: y=mx+b

planoko zuzenaren ekuazio deritzona, x, y planoan.

Irudian bi zuzen ikusten dira, ekuazio lineal hauei dagozkienak:

: y=0,5 x+ 2

zuzen horretan, m parametroa (zuzenaren maldaren balioari dagokio) \frac{1}{2} da, hau da, x unitate batean handitzen dugunean, y-ren balioa \frac{1}{2} handitzen da, eta bren balioa 2 da, zuzenak y ardatza y=2 puntuan ebakitzen du.

Ekuazio honetan:

:y=-x+5

zuzenaren malda m=-1 ardatza da, hau da, x balioa handitzen denean unitate batean, y unitate batean txikitzen da; y ardatzean mozketa y=5 denean emango da, izan ere b=5 da.

Zuzen batean m-ren balioa \theta angeluarekiko tangentea da x ardatzarekiko, espresio honen arabera:

: m=\tan \theta

## Zenbait aldagairen funtzio linealak 
Zenbait aldagairen funtzio linealek interpretazio geometrikoak ere onartzen dituzte. Hala, formaren bi aldagairen funtzio linealak:

: 
   f(x,y) = a_1 x + a_2 y

plano bat eta funtzio bat irudikatzen ditu

: 
   f(x_1 , x_2 , \dots , x_n) = a_1 x_1 + a_2 x_2 + \dots + a_n x_n

*n* dimentsioko hipergainazal lau bat irudikatzen du, eta koordenatuen jatorritik pasatzen da (n + 1)-dimentsio espazio batean.
## left|24px Ariketak 

Fitxategi:Funtzio linealak irudikatzea.webm|Irudikatzea: oinarrizko ariketa.
Fitxategi:Funtzio linealak irudikatzea- Baliotaula.webm|Irudikatzea: balio taula
Fitxategi:Funtzio linealak- grafikotik ekuaziora.webm|Grafikotik ekuaziora
Fitxategi:Funtzio linealak- grafikotik ekuaziora II.webm|Grafikotik ekuaziora II

## Kanpo estekak 
* Funtzio Linealak DBHn, ariketa interaktiboak
Walk (Foo Fighters)

**Walk** (euskara *Oinez*) Foo Fighters estatubatuar rock musika taldearen abesti bat da. 2011an *Wasting Light* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Walk* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Demagogia

**Demagogia** (antzinako grezieraz: δῆμος -*dēmos*-, herria eta ἄγειν -*agein*-, zuzendu) botere politikoa lortzeko erabilitako estrategia bat da. Jendartearen aurreiritziak, emozioak, beldurrak eta itxaropenaz baliatzea horrela zure alde pertsona gehiago edukiz, gehienetan erretorika eta propagandaren bidez erabiltzen dena.

## Kanpo estekak
Rid of Me (abestia)

**Rid of Me** () PJ Harvey ingeles abeslari, gitarrajole, konposatzaile eta musikariaren abesti bat da. 1993an abestia izen bereko *Rid of Me* diskoaren barnean argitaratu zuen.

Ondoren hainbat musikarik abesti honen bertsioak ere abestu izan dituzte, horien artean aipagarriena Juliette Lewis aktore eta musikaria dagoelarik.

## Kanpo estekak 
* PJ Harvey musikaria *Rid of Me* abestia Syndey hiriko zuzeneko kontzertu batean abestuz entzungai 
* *Rid of Me* abestia entzungai
Cajun

**Cajun** jendea (euskarazko ahoskera *Keien*, ) nagusiki EEBBko Louisiana estatuan bizi den etnia bat da. Berez, gaur egun Kanadako ekialdeko lurraldean zegoen Akadia lurraldetik XVIII. mendean etorritako frantses hiztunen ondorengoak dira.

Gaur egun, Lousiana estatuan cajun komunitatea oraindik oso nabarmena da, bai biztanleria kopurua, nahiz kultura, sukaldaritza eta musika arloan ere. Halere, euren ezaugarri nagusiena frantsesaren dialektoa den cajun frantsesa mintzatzen dutela da.

## Ikus gainera 
* Hillbilly

## Kanpo estekak
Xabier Madina

**Xabier Madina Larizgoitia** (Bilbo, 1945 &ndash; Azpeitia, ) euskal abeslari eta musikaria izan zen.

## Biografia 
Bilbon jaioa, 5 urteekin Azpeitira etorri zen familiarekin, eta bertan bizi beti. 1960 hamarkadaren bukaeran eta 1970ekoaren hasieran bakarlari gisa aritu zen eta disko batzuk kaleratu zituen, gaztelaniazko nahiz euskarazko kantekin.

Bere lehenengo sari garrantzitsua 1969an lortu zuen, Iruñean ospatu zen Espainiako Gabon Kanten Txapelketan, euskaraz abestuz. Victor Manuel abeslari espainiar ospetsuaren ostean geratu zen Madina, 2. postuan.

Bakarlari gisa hasi aurretik, baina, Juan Mari Lasa eta Luis Mari Galdosekin El Trio Belter hirukoan aritu zen. Ondoren, Egan taldea martxan zela, Jose Luis eta Alberto Frantzesena anaiekin, Iñaki Arenasekin eta Xabier Saldiasekin aritu zen emanaldiak egiten.

1975. urtean Akelarre taldean sartu zen. Musika jarduera profesionala 1980 hamarkadaren hasieran utzi zuen.

## Erreferentziak
Bachicabo (Gaubea)

**Bachicabo** Arabako mendebaldeko herri bat da, Gaubea udalerrikoa.

## Izena 
Pirineotan *Bachi* aurrizkia sarritan agertzen da "harana" esanahiarekin. Izenaren *cabo* zatia gaztelerazko "concavo"-tik etor liteke, euskaraz ahurra.

## Geografia 
Gaubea udalerriaren hegoaldean kokaturik dago Sobrongo arroilaren sarreratik gertu. Itsas mailatik 653 metrotara kokaturik dago eta Bachicabo mendiaren (1.200m) oinean

Gaur egun, bi erretaula daude ikusgai Bachicaboko elizan. Alegiazko erretaulak katekesi bat azaltzen du, filakterioz irudiztatua, ebanjelarien izenekin eta latinezko inskripzioekin.

## Herri hustua 
* Tisonzo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los Pomposhos

**Los Pomposhos** Donostiako fanfarre bat izan zen, 1960 eta 1970eko hamarkadetan jardun zuena, Miguel Miralles zuzendaritzapean. Kaleetan barrena dotore jantzita jotzeagatik nabarmentzen ziren; hain zuzen, gaztelaniazko *pomposo* hitzetik eratorrita hartu zuten euren izena (euskaraz, *arranditsu* edo *hantustea*). Lau disko grabatu zituzten 1970-1972 urte bitartean. Gehienetan Donostian jotzen bazuten ere, Euskal Herriko eta Espainiako beste zenbait tokitan ere jo zuten.

## Kanpo estekak
Barbatuques

**Barbatuques** gorputz perkusioko Brasilgo talde bat da, 13 kidek osatua (André Hosoi, André Venegas, Bruno Buarque, Dani Zulu, Flávia Maia, Giba Alves, Helô Ribeiro, João Simão, Lu Horta, Mairah Rocha, Marcelo Pretto, Maurício Maas eta Renato Epstein). Haien lanaren oinarria instrumentutzat gehienbat gorputza soilik erabiltzea da. Eskuekin, bularra kolpatuz, behatz eta ahoarekin «klik» eginez, txistu eta takoiz jotzearekin sambatik hasi eta raperainoko doinuak ateratzen dituzte. Horrez gain, kolektibotasuna eta brasildartasuna ere baditu lehengaitzat.

*Organiko* eta *korporal* bezalako hitzek irudi proiekzioz eta koreografiaz eginiko hizkuntza eszeniko eta bisualaren trebezia erakusten dute.

## Sariak 
Beren lana herrialde desberdinetan aurkeztu ondoren, MPB talde onenari Musikaren TIM Saria jaso zuen.

## Historia 
Barbatuques taldea 1996an sortu zen São Pauloko hirian, Fernando Barbaren musikaz inspiratua.
* 2002: *Corpo do Som*, lehen diskpa.
* 2005: *Seguinte É Esse*, bigarren diskoa.
* 2008: Keith Terryk antolaturiko International Body Music Festivalen parte hartu zuen, gorputz perkusioko lehen taldea.
* 2010: *Corpo do Som ao Vivo*, lehen DVDa.
* 2010: 2010eko Munduko Futbol Kopan, 2014ko Munduko Kopako abestiaren aurkezpena egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Barbatuques taldearen webgunea
Olivia Wilde

**Olivia Wilde** (**Olivia Jane Cockburn** jaioa; New York, 1984ko martxoaren 10a - ) aktore, modelo eta zinema zuzendari estatubatuarra da, *House* telesailean lan egiteagatik ezaguna dena.

Wilde 2000ko hamarkadaren hasieran hasi zen antzezten eta harrezkero *The O.C.*, *The Black Donnellys* edo *House* telesailetan eta *Tron: Legacy*, *Cowboys & Aliens* edi *In Time* filmetan lan egin du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Daniel McKeague

**Daniel** "**Dan**" **McKeague** (Hugo, Minnesota, 1974), Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmografia 
* *Jump5*: Pizza Man (2002)
* *Aflac*: Aflac Duck (2011-)

## Kanpo estekak
Altamira estadioa (Ordizia)

**Altamira estadioa** Gipuzkoako Goierri eskualdeko Ordizia udalerrian dagoen estadio bat da, hain zuzen ere izen berberako Altamira auzoan kokatua dago. Eraikina udalaren jabetzakoa da. Bertan, Ordizia Rugby Elkarteak eta Ordizia Kirol Elkartea futbol taldeak euren etxeko partiduak jokatu ohi dituzte.

Horretaz gain, atletismoko pista bat ere baduenez, kirol honetako probak ere ospatu ohi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Altamira estadioa Ordizia Rugby Elkartearen webgunean ikusgai
LISPA

**LISPA** (**London International School of Performing Arts**, euskaraz **Londreseko Antzerki-Arte Eskola Internazionala**) 2003. urtean Thomas Prattkik sortua izan zen. Thomas Pariseko École Internationale de Théâtre Jacques Lecoqeko zuzendari pedagogiko izan zen.

LISPA Jacques Lecoq-en lanean oinarritua badago ere, antzerki fisikoko entrenatze programa izanagatik da berezia.

## Hastapen Kurtsoa 
Hastapen Kurtsoa gorputz eta ahotsaren prestakuntza eta ingurune fisikoaren aztertzera bideratzen da, ikasleak elementu hauek gorputzaren bidez eta espazioan zehar transposatzera ahalbidetuz.

Maskara Neutroarekin hasiz ikasleek lasaitasun egoera ikasten dute. Jarraian, giza pasioak, emozioak eta portaerak lantzen dira Maska Larbario eta Adierazgarriekin. Transposizio dramatikoak eta sormena animaliak, elementuak, pintura, poesia eta arkitektura aztertuz desblokeatzen dira.

Klaseek forma desberdinak hartzen dituzte: mugimenduaren azterketa, inprobisaketa, akrobaziak, ahots prestaketa, idaztea, pintura eta eskultura besteak beste.

Elkarlana edota **Sorkuntza** LISPAn egiten den lanaren ezinbesteko zatia da. Astero ikasleek beren antzerki propioa lantzeko aukera dute. Talde txikietan elkarturik irakasleek aurretik ezarririko gai baten inguruan lan egiten dute, klasean lantzen ari diren esparruak miatzeko aukera dutelarik. Astelehenero, astean zehar landutakoa aurkezten dute irakasle eta Aurreratuen Kurtsoko ikasleen aurrean.

Hastapen Kurtsoa Amaierako Proiektu bat ala Ikerketa Proiektu batekin amaitzen da, non ikasleek beraiek hautaturiko gai batean publiko aurreko emanaldia prestatzeko denbora gehiago duten.

## Kanpo estekak
Joensuu

{{Finlandiako udalerri infotaula
| sorrera = 1848
| izena = Joensuu
| kolorea = #0000FF
| berezko izena = Joensuun kaupunki
| armarria = Joensuu.vaakuna.svg
| nongo = Joensuuko
| kodea2 = Finlandia
| eskualdea = Ipar Kareliako eskualdea
| barrutia = Joensuuko azpieskualdea
| alkatea = Kari Karjalainen
| kokapena = Joensuu.sijainti.suomi.2009.svg
| koordenatuak = {{Koord|62|36|00|{}|29|45|00|{}|kodea=CN|display=inline,title}}
| azalera = 2.751,06 km² 
| ur-azalera = 369,36 km² (%13,4)
| biztanleria = 73.871 (2012.01.31) 
| dentsitatea = 31,02 bizt/km²
| urtea = (2011) 
| besterik7 = Finlandiera
| besterik7balioa = % 97,4 (ofiziala)
| besterik8 = Suediera
| besterik8balioa = % 0,1
| besterik9 = Besteak
| besterik9balioa = % 2,5
| besterik3 = Webgune ofiziala
| besterik3balioa =  
}}

**Joensuu** Finlandia ekialdean dagoen udalerria da Ipar Karelia probintzian. 2012ko erroldaren arabera 74.163 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tinamu gris

**Tinamu grisa** (*Tinamus tao*) *Tinamus* generoko animalia da. Hegaztien barruko Tinamidae familian sailkatua dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tinamus
* Tinamidae

## Kanpo estekak 
* World Bird Names
Justin Timberlake

**Justin Randall Timberlake** (Memphis, 1981eko urtarrilaren 31) estatubatuar abeslari, aktore eta enpresaria da.

## Biografia 
Justin Randall Timberlake, Lynn Harless eta Randy Timberlake seme, 1981eko urtarrilaren 31an jaio zen Memphisen, Tennesseen. 11 urte zeuzkala, *"Star Search"* telebista saioan agertu zen (1983) eta, irabazi ez zuen arren, ez zion bere ametsari uko egin. "MMC"-en ere agertu zen (1989), Britney Spears, Ryan Gosling, Keri Russell, Christina Aguilera eta urte batzuk geroago bere taldekidea izango zen J.C. Chasez ere egon ziren. 14 zituela, '''N Sync* musika-taldea sortu zuen hainbat lagunekin. 1998an, taldeak bere lehen disko plazaratu zuen, taldearen izen berarekin. Arrakasta handia lortu zuten eta hainbat album egin zituzten. 2002ko lehenengo hilabeteak pasa zituen bere bakarkako albumerako abestiak sortzen. Urte horretan bere betiko neskalagunarekin apurtu zuen, Britney Spearseki, hain zuzen ere. Bere bakarkako lehen diskoaren plazaraketa 2002ko azaroan gauzatu zen, *"Justified"* izenekoa. Hurrengo abestiak zituen album horrek: *"Like I Love You"*, *"Cry Me A River"* eta *"Rock Your Body"*.

## Bitxikeriak 
* 2006an, *The Guardian'' zieneko egunkari britainiarri eskaini zion elkarrizketa bat, non onartu zuen drogak hartu egin zituela.
* "American Idol" telebista-lehiaketa gogor kritikatu du, baita Taylor Hicks ere.
* 2004ko Janet Jacksonekin abestu zuen SuperBowlaren deskantsuan, aurreko honi bere arroparen zati bat kendu eta titi bat erakutsi zuelarik.

## Albumak 
## Remix Albumak 
## Bakarlanak 
## Filmografia 
## Erreferentziak 
* Facebook