open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ricardo García Damborenea

**Ricardo Gartzia Danborenea** (Madril, 1940ko otsailaren 6a) euskal politikari eta medikua da.

## Biografia 
Medikuntza-ikasketak egin zituen Bilbon, eta Gurutzetako Ospitaleko nefrologia-arduraduna izan zen.

1980. urteaz gero politikagintzan jardun zuen. PSOEko kidea, Bizkaiko Idazkari Nagusia zela, "Demokrazia Sozialista" izeneko adarraren buruzagia izan zen eta euskal abertzaletasuna gogor kritikatu zuen. Hainbat kargu politikoren ardura izan zuen, besteak beste Eusko Legebiltzarrean eta Espainiako Diputatuen Kongresuan.

1987an Euskal Herriko epaileek ETAren eta Herri Batasunaren alde jokatzen zutela salatu zuen, eta adierazpen horien ondorioz dimisioa eman behar izan zuen. PSOEren barruan joera bat sortu zuen, Democracia Socialista izenekoa, gobernu sozialistaren politika sozialaren eta ekonomikoaren kontrako iritzia azaldu zuena eta sindikatuekin liskarrak sortu izana gobernuari leporatu ziona. PSOEko buruzagitzak Democracia Socialista desegiteko eta Damborenea alderditik kanporatzeko erabakia hartu zuen. García Damboreneak bere alderdia sortu zuen, baina hauteskundeetan arrakastarik lortu ez zuenez, alde batera utzi zuen politika 1994 arte. Ondoren, Espainiako Alderdi Popularrera hurbildu zen.

1998ko maiatzaren 25ean Segundo Mareyren bahiketan (GAL talde armatuaren ekintza izan zen) parte hartu izanagatik kondenatua izan zen. Justiziari lagundu ziola eta, laster atera zen kartzelatik.

2000. urtean, *Uso de razón* izeneko saiakera argitaratu zuen.

## Erreferentziak
Carlos Totorika

**Carlos Totorika Izagirre** (Ermua, 1956ko otsailaren 15a) euskal politikaria da.

## Biografia 
Bilboko Unibertsitatean ekonomia ikasi ondoren, BBK-n lan egin zuen.

1974an PSOEn sartu zen, eta 1991an Ermua bere jaioterriko alkatea izendatu zuten, udal hauteskundeak irabazita. ETAk Miguel Angel Blanco Ermuko zinegotzia hil zuenean 1997an egin zen ezagun, eta haren ondorenean Ermuko Foroaren sortzaileetako bat izan zen; posizio horretatik abertzaletasuna eta terrorismoa borrokatzeagatik nabarmendu zen. 2002an PSE-EEko idazkari nagusi izateko hautagaitza aurkeztu zuen, Rosa Diezen eta Nicolas Redondo Terrerosen babesarekin, baina Patxi Lopezek erraz irabazi zion.

2018ko ekainean, politika utzi behar zuela iragarri zuen.

## Erreferentziak
Lorscheko abadia

**Lorscheko abadia eta monasterioa** (, ) Alemaniako Hessen estatuko Darmstadt hiritik gertu dagoen Lorsch herriko abadia famatua da, UNESCOk 1991ean Gizateriaren Ondare izendaturikoa. Karolingiar Inperioko monasteriorik ezagunena izan zen. Gaur egun hondarrak baino ez daude, horien artean ondoen gorde dena sarrerako eraikina da, karolingiar arkitekturaren erakusgarri nagusietakoa.

## Historia 
Cancor noble frankoak eta bere ama Williswindak jaso zuten 764ean eliza partikular izateko eta *Laurissa* izena eman zioten. Hasieran San Petriren omenez sagaratu bazuten ere, Cancorren iloba Chrodegangek Paulo I.a Aita Santuari San Nazarioren erlikiak eskatu zizkion eta 765ean lurperatu zuten Lorschen, eta elizaren ondoko abadiak San Nazarioren izena hartu zuen. Chrodegang Metzeko apezpikua zenez bere anaia Gundeland jarri zuen abadiaren agintari, berarekin 14 monje beneditar zituelarik.

774ean Mainzeko apezpikuak Karlomagno beraren aurrean sagaratu zituen eliza, abadia eta monasterioa "San Petri, San Paulo eta San Nazarioren omenez". San Nazariok mirariak egin zituela zabaldu zen eta erromes ugari hasi zen Europa osotik etortzen, eta bederatzi mendetan zehar Lorscheko liburutegia Alemaniako kultura zentru nagusietakoa bihurtuz joan zen. Aita Santuek gainera eskubide ugari eta lurjabetza handiak eman zizkioten abadiari Alpeetatik Ipar Itsasoraino. Abadia *Reichsabtei* izendatzera iritsi zen (enperadoreak bakarrik agintzen zuen bertan eta bi enperadore karolingiar bertan lurperaturik daude.

thumb|ezkerrera|250px| Lorscheko abadia, 1655 urtean
Bi eskuizkribu izan ziren sona handia eman ziotenak; alde batetik *Codex Laureshamensis* ("Lorchesko eskuizkribua", 1170), zeinak Alemaniaren Erdi Aroko historia azaltzen duen, eta bestetik *Codex Aureus* ("urrezko eskuizkribua", 778-820), lau ebangelioak eta San Jeronimoren bi eskutitz dituena.

Halako boterea izanik, erlijioaren barneko eta inguruko nobleen arteko liskarretan parte hartzen hasi zen eta XIII mendean Gregorio IX.a Aita Santuak azken abadea kargutik kendu eta Maguntziako elizbarrutian sartu zuen abadia. 1556an Lorscheko liburutegiko liburuak Heidelbergera eraman zituen Otto Heinrich Printze-Hautesleak eta Lorscheko abadiaren ordena disolbatua izan zen. 1563an azkenengo abadeak kanporatuak izan ziren.

1621ean, Hogeita Hamar Urteko Gerran, Lorscheko abadia erasotua izan zen eta eraikin gehienak suntsitu ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Codex Laureshamensis Initial-D.jpg|Codex Laureshamensis
Irudi:Codexaureus 18.jpg|Codex Aureus
Irudi:Codexaureus 25.jpg|Codex Aureus

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Quin (Clare konderria)

**Quin**, irlanderaz **Cuinche**, euskaraz "Bost Bide" esan nahi du, Irlandako Clare konderriko udalerri bat da.

2006]ko erroldaren arabera 565 biztanle zituen.

## Herria 
Rine ibaiak udalerri hau zeharkatzen du.

Quin herria Ennis udalerritik hurbil dago. Udalerriaren irlanderazko izenak Erdi Aroan udalerri honetatik kanpora ateratzeko zeuden bost bideei aipamen egiten die.

## Toki nabarmenak 
* Quin abadia, XV. mendeko abadia.
* Craggaunowen, aire libreko museoa.
* Knappogue gaztelua
* Ballyhannon gaztelua

## Iruditegia 

Irudi:Quin_old_church_-_geograph.org.uk_-_1517994.jpg|Quin abadia
Irudi:Knappogue_Castle.jpg|Knappogue gaztelua
Irudi:Castlefergus_Castle.jpg|Ballyhannon gaztelua
Aschaffenburg

**Aschaffenburg** Alemaniako Bavaria estatuaren ipar-mendebaldean kokaturik dagoen hiria da, Main ibaiaren ertzean. 2010an 68.678 biztanle zituen.

## Etimologia 
Main ibaiarekin bat egiten duen *Aschaff* errekak ematen dio izena, beraz "Aschaff ibaiko gaztelua" bezala itzul liteke. Aldi berean *Aschaff* lizarra da.

## Geografia eta klima 
Esan bezala Bavariaren ipar-mendebaldeko muturrean kokaturik dago eta Hessen estatuarekin muga egiten du, bertako Frankfurt hiria 43 kilometro eskasera baino ez daukalarik. Tenperatura suabeak dituenez *Bavariako Niza* ezizena jaso izan du.

## Historia 
Indusketa arkeologikoek erakutsi dutenez Harri Aroan jadanik Aschaffenburg populatua izan zen. Ondoren alamaniarrak, erromatarrak eta frankoak izan ziren hemen. Erdi Aroko dokumentuetan *Ascaffaburc*, *Ascapha* edo *Ascaphaburg* izena sarritan agertzen da, bere garrantziaren erakusle izanik bertan 1474ean egindako Dieta Inperiala.

thumb|ezkerrera|150px| Pompejanum jauregia
1614ean Johannisburg gaztelua eraiki zuen Maguntziako apezpikuak baina berehala iritsi zen Hogeita Hamar Urteko Gerran asko sufritu zuen hiriak. Maguntzia eta Frankfurten eskuetan egon ondoren, 1814ean Bavariak eskuratu zuen. 1849an Luis I.a Bavariakoak Pompejanum jauregia eraiki zuen Ponpeiako Castor eta Polluxen etxearen antzirudiko.

Bigarren Mundu Gerran aliatuek gogor bonbakatu zuten, tartean Johannisburg gaztelua ere erabat suntsiturik gelditu zelarik. Azkenik estatubatuarrek konkistatu zuten hiria alemaniarrek defentsa gogorra gainditzean. Estatu Batuetako armada bertan egon da 2007 arte.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Johannisburg gaztelua (*Schloss Johannisburg*):** 1605 eta 1614 artean Maguntziako apezpikuak eraikitako gaztelua. Pizkundeko jauregi hau hareharri gorriz egina izan zen. Barrualdea XVIII mendekoa da eta neoklasizismo estilokoa da.

## Kirolak 
Hiriko talde garrantzitsuena **Viktoria Aschaffenburg*' futbol taldea bada ere, amerikarren presentziaren ondorioz badaude baseball, sofbol eta futbol amerikar taldeak ere, bere *cheerleader* eta guzti.

## Hiri senidetuak 
*  (1956)
*  (1975)
*  (1966)

## Demografia 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Lisdoonvarna

**Lisdoonvarna** (irlanderaz *Lios Dúin Bhearna*), Irlandako mendebaldeko Clareko konderria udalerri bat da. N67 errepide nazionalak zeharkatzen du.

## Herria 
Udalerri hau bainuetxe eta atsedenleku gunea da, gainera bertako musika jaialdiek ere nolabaiteko ospea dute. Bestalde, urtero irailean Europa osoko mutilzahar eta neskazahar topagune handienetakoa ospatu ohi da, bertan urtero bikotekidea, senargaia eta emaztegaia topatu asmoz 40.000 ezkongabe inguru elkartu ohi direlarik.

Bestalde, udalerri hau Cliffs of Moher itsaslabar ospetsuetatik gertu, nahiz Doolin eta Lahinch udalerriak eta The Burren eremu ikusgarritik hurbil dago.

## Iruditegia 

Irudi:Lisdoonvarna2.JPG|Udalerriko eliza eta herrigunea.

## Kanpo estekak 
* Lisdoonvarna ezkongaien topagunea edo jaialdiaren webgunea
Calaisko itsasartea

**Calaisko itsasartea** edo **Doverko itsasartea** (; ; ) Mantxako kanaleko zatirik estuena da. Frantziako Calais eta Ingalaterrako Dover udalerrien artean kokatzen da, eta Mantxako kanala eta Ipar itsasoa elkarlotzen ditu.

Hain zuzen ere Dover itsasartean Europa kontinentala eta Britainia Handiaren arteko distantziarik laburrena Ingalaterrako Kent konderriko Hegoaldeko Foreland itsas-muturra (Dover udalerritik 6 kilometro ipar-ekialdera) eta Frantziako Pas-de-Calais departamenduko Cap Gris Nez lurmuturraren artean dagoena da (azken lurmutur hori Calais udalerritik hurbil dago), tarte horrek 33,1 kilometroko luzera besterik ez baitu. Ondorioz egun argiz Frantziako kostaldetik itsasartean zehar begi hutsez begiratu ezkero Doverreko itsaslabar zuriak ederki asko ikus daitezke, bai eta bi kostaldeetan dauden eraikin ezberdinak ere. Aldiz, lainorik gabeko gauetan kostalde bateko zein besteko eraikinen argiak ere ikus daitezke.

Itsasarte hau mundu osoko itsas ibilbide erabiliena da, itsas trafiko handia duelarik: egunero ekialde-mendebalderako norantzan nahiz alderantziz 400 itsasontzik, eta ipar-hegoko norantzan nahiz alderantziz beste horrenbeste ferrik gurutzatu ohi dute. 1994. urtetik aurrera itsaso azpitik eta 45 metroko sakonerara Eurotunelak ere zeharkatzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mantxako kanala
* Doverreko itsaslabar zuriak
* Cap Gris Nez
* Eurotunela

## Kanpo estekak
SS Lazio

[thumb|250px|Erromako derbia [AS Romaren aurka, 2008an.]]
[thumb|250px|SS Lazioren zaleak [Stadio Olimpico|Erromako Estadio Olinpikoan.]]

**Società Sportiva Lazio** edo **SS Lazio** Erromako bi futbol talde nagusietako bat da, Lazio eskualdearen izena daukana. Italian hainbat titulu lortu ditu, 2 liga eta sei kopa, eta Europa mailan ere badu garaipenik, garrantzitsuena jokatu zen azkenengo Europako Errekopa eta ondoren Superkopa.

Etxeko partidak Erromako Estadio Olinpikoan jokatzen ditu eta etsai nagusia hiriko beste taldea du, AS Roma.

## Historia 
### Sorrera eta lehenengo urteak 
*Società Podistica Lazio* izenarekin sortu zen taldea 1900 urtean eta 1910an futbolarentzako atala eratu zuen. Italia iparraldeko talde indartsuei aurre egin nahian, 1927an Alderdi Nazional Faxistak Erromako talde guztiak batu nahi izan zituen eta horrela sortu zen Lazio, baina AS Roma ez zuen elkarketa horretan sartu nahi izan eta bere bideari jarraitu zion.

### Gerra ostea 
Bigarren Mundu Gerraren ondoren 1958 arte itxaron behar izan zuen lehenengo titulua lortzeko, Italiako Kopa hain zuzen ere. ACF Fiorentina garaitu zuen 1-0 emaitzaz. 1971ean Alpeetako Kopa irabazi zuen finalean FC Basel talde suitzarra 3-1 gaindituz. 1974 urtean bere lehenengo liga eskuratu zuen.

### XXI mendea 
1998an lorturiko bigarren kopak eta batez ere 1999ko Europako Errekopa eta Superkopa garaipenek bultzada eman zioten taldeari. Horrela iritsi zen bigarren liga garaipena 1999-2000 denboraldikoa. Hamarkada berrian beste lau kopa eskuratu ditu, azkena 2013an.

2014-15 denboraldia bikaina izan zen eta Ligan 3. izateaz gain Kopako finalera ere iritsi zen, baina Juventus FC-k eskuratu du titulua luzapenean sarturiko gol bati esker. Hurrengo urteetan ere Europako postuetan gelditu da. 2018-19 denboraldian Ligan zortzigarren egin zuen baina bi titulu berri eskuratu zituen, Italiako Kopa eta Superkopa, biak ala biak azken 10 urtetan hirugarrenak.

## Zaletuak eta eskuin muturra 
Taldeak zaletuen artean eskuin muturra eta faxismoaren jarraitzaileak izateagatik ospea du, hauek batez ere estadioaren Iparraldeko Bihurgunea (*Curva Nord*) deritzon eremuan jartzen dira, eremu honetako taldeen artean *Irriducibili* eskuin muturreko taldea nabarmentzen da.

## Uniformea 
Hasierako urteetan kolore zuri, beltz eta urdin argia izan zituen,

## Palmaresa 
### Italian: 14 
* Italiako futbol liga (2): 1973–74, 1999–2000.
* Italiako futbol kopa (7): 1958, 1998, 2000, 2004, 2009, 2013, 2019.
* Italiako superkopa (5): 1998, 2000, 2009, 2017, 2019.

### Nazioartean: 3 
#### Europako Errekopa 
* Txapelduna (1): 1999.
#### Europako Superkopa 
* Txapelduna (1): 1999.
#### Alpeetako Kopa 
* Txapelduna (1): 1971.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
SS Laziok partida ofizial bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Ikus, gainera 
* Italiako futbol taldeen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala
Tobin tasa

**Tobin tasa** 1972 urtean James Tobin estatubatuar ekonomialariak proposatutako zerga da, nazioarteko finantza fluxuak zergapetuko lituzkeena. Bere helburua finantza espekulazioa mugatzea da. Proposatu zenetik, neoliberalismoaren aurkakoek aldeztu dute Tobin tasa, bereziki 2008-2012ko krisialdi ekonomikoa dela eta, krisi ekonomiko horretan finantza gehiegikeriek izan duten erabateko askatasunaren aurka.

## Kanpo estekak
Iñigo Cervantes Huegun

**Iñigo Cervantes Huegun García** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1989ko azaroaren 30a -) euskal herritar tenislari profesionala da.

## ATP Banaka Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* ATPko profila
Zerga gehikor

Herri-ogasunean, **gehikor** zerga nahiz zerga-sistema batean zerga-oinarria gehitzen denean zerga-tipo handiagoa ezartzearen printzipioa eta horren ezarpena da. Esate baterako, errentaren gaineko zerga gehikorra denez gero, gehiago irabazten duten pertsonei ordaindu beharreko tipo handiagoa ezartzen zaie (adibidez, 100 irabazten badu, % 2 eta, 200 irabazten badu, % 5).

## Ikus, gainera 
* Zerga proportzional
* Zerga gutxikor

## Kanpo-estekak
Cicely Saunders

**Cicely Mary Saunders** (Barnet, Hertfordshire, 1918ko ekainaren 22a – South London, 2005eko uztailaren 14a) erizain eta idazle anglikano ingeles nabarmena izan zen, nazioarteko hainbat unibertsitaterekin lotutakoa. Gaixo terminalak laguntzen eta euren bizitzak modu duinean amaitzen jardun zuen. Izan ere, medikuntza paliatiboak jarduera modernoan duen garrantzia azpimarratu zuen. Halaber hospizioen mugimenduaren sustatzaile nagusien artean dugu. Kontuan hartu behar dugu garai hartan erlijioak sostengatutako arloa zela, arreta medikoaz gain eta batez ere jateko eta janzteko eskaintzen zuten eta babesetxe moduan zebiltzan.

Saunders bera minbiziak jota hil zen 87 urterekin 2005ean, Saint Christopher Hospizioan, berak 1967an sortutako zentroan hain zuzen ere. Hiru urte lehenago fundazioa ere abian ipini zuen, bere izena hartu zuena.

## Bibliografia 
* *Care Of The Dying*, 1960.
* *The Management Of Terminal Disease*, 1978.
* *Hospice: The Living Idea*, 1981.
* *Watch With Me*, 2003.

## Ikus, gainera 
* Elisabeth Kübler-Ross

## Kanpo estekak 
* Cicely Saunders Fundazioa
Cesária Évora

**Cesária Évora** (Portugeseko ahoskeran ; Mindelo, Cabo Verde, 1941eko abuztuaren 27a - São Vicente, Cabo Verde, 2011ko abenduaren 17a), abeslari famatu caboverdetarra izan zen. Morna estiloko abeslaririk ezagunenetakoa izan zen munduan. *"A diva dos pés descalços"* ezizena eman zioten, "oinutsik doan diba" alegia.

## Biografia 
Musikazaleez osaturiko familia batean sortu zen, eta gazterik hasi zen abesten, bizibidea ateratzeko, baina 1980ko hamarraldian hasi zen ospea irabazten, Portugalen diskoak grabatzen hasi zenez gero, batez ere. Harrezkero Europa osora zabaldu zituen bere sorterriko doinuak, *morna* izeneko abesti nostalgiaz beteak, kultura portugesaren eta afrikarraren lotura erakusten dutenak.

1990. urtean argitara emandako *Distino di Belita* diskoarekin egin zen ezaguna Europan, eta erabateko arrakasta lortu zuen handik bi urtera *Miss Perfumado* izenekoarekin. Azken lanetan bereziki aipatzekoak dira *Sodade* antologia eta *Cesaria*. Cesária Évoraren ezaugarri aipagarriak ziren bere ahotsaren indarra eta doinu malenkoniatsua.

## Diskografia 
1.*Mornas de Cabo-Verde & Oriondino*, 1965

2.*Cesária*, 1987

3.*Cesária Évora, La Diva aux pieds nus*, 1988

4.*Distino di Belita*, 1990

5.*Mar Azul*, 1991

6.*Miss Perfumado*, 1992

7.*Sodade - Les plus belles mornas de Cesaria*, 1994

8.*Cesária*, 1995

9.''Cesária Évora à L'Olympia*, 1995

10.*Cabo Verde*, 1997

11.*Best of Cesária Évora*, 1998

12.*Nova Sintra*, 1998

13.*Le monde de Cesária Évora*, 1999

14.*Café Atlântico*, 1999

15.*Cesária Évora : L'essentiel*, 2001

16.*São Vicente di Longe*, 2001

17.*Anthology*, 2002

18.*Anthologie: Mornas & Coladeras*, 2002

19.*The Very Best of Cesária Évora*, 2002

20.*Voz d'Amor*, 2003

21.*Les essentiels*, 2004

22.*Rogamar*, 2006

23.*Rádio Mindelo*, 2008

24.*Nha sentimento'', 2009

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Abeslariaren webgune ofiziala
Guillermo Olaso

**Guillermo Olaso de la Rica** (Bilbo, Bizkaia, 1988ko martxoaren 25a) euskal herritar tenislari profesionala da.

## Challenger Finalak 
### Banaka: 1 (0-1) 
### Binaka: 4 (1-3) 
## ITF Zirkuituaren finalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* ATPren webgunearen fitxa 
* Bloga
Garbiñe Muguruza

**Garbiñe Muguruza Blanco** (Caracas, Venezuela, 1993ko urriaren 8a) tenislari profesional ohia da. Ama venezuelarra eta aita euskal herritarra ditu. Venezuelan bizi izan zen sei urte bete arte, eta hango eta Espainiako nazionalitatea ditu. Lau urte zituela hasi zen tenisean, eta sei urte zituenez geroztik Bartzelonan entrenatu zen, Lluis eta Sergi Bruguera anaiek duten akademian.

2014 urtarrilaren 11n Australian jokatzen den Hobart International txapelketa irabazi zuen. Ondorioz, WTA sailkapeneko 58. postutik 38.era igo zen. 2016an Roland Garros txapelketa irabazi zuen eta 2017an Wimbledongo txapelketa. 2020an Australiako Irekian finala jokatu du baina Sofia Kenin nagusitu zaio hiru setetan.

2024ko apirilean tenis profesionaletik erretiratu zen, 30 urte zituela.

## Erreferentziak
Folkestone

**Folkestone** Ingalaterrako hego-ekialdeko muturrean dagoen Kent konderriko kostaldeko hiri eta portu garrantzitsu bat da. Dover udalerriaren alboan dago.

1994an udalerri honetatik Frantziako Calais udalerrira doan Eurotunela eraiki zenetik Erresuma Batua eta Europaren arteko sartu-irten gune garrantzitsua bilakatu da, bertatik eta bertara tren eta ferri ugari ailegatu eta irteten direlarik.

## Literatura 
H.G. Wells eta Charles Dickens idazle ospetsuak denboraldi batez hiri honetan bizi izan ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Folkestone East from the hills - geograph.org.uk - 1566434.jpg|Udalerriaren ekialdea.
Irudi:Beach at Folkestone - geograph.org.uk - 1326610.jpg|Hondartza.
Irudi:Inner Harbour, Folkestone - geograph.org.uk - 1718495.jpg|Portua.
Irudi:Folkestone from Dover Hill.jpg|Folkestone udalerria Dover udalerritik ikusita.

## Hiritar ezagunak 
* William Harvey, (1578-1657), medikua eta odol zirkulazioaren lehenbiziko deskribatzailea.

## Hiri senidetuak 
*  Boulogne-sur-Mer, Frantzia
*  Middleburg, Herbehereak

## Kanpo estekak 
* Folkestone udalerriaren webgunea
Lara Arruabarrena

**Lara Arruabarrena Vecino** (Tolosa, Gipuzkoa, 1992ko martxoaren 20a) euskal herritar tenislari profesional ohia da, 2022an eman zuen erretiroaren berri. Egun, padelean jolasten du.

## WTA Zirkuituko tituluak (10; 2+8) 
### Banakako tituluak 
#### Txapeldun (2) 
#### Finalista (2) 
### Binakako tituluak 
#### Txapeldun (8) 
#### Finalista (6) 
thumb

## Junior Grand Slam binakako finalak (0–1) 
thumb

## ITF Zirkuituraren finalak 
### Banakako finalak: 12 (11–1) 
### Binakako finalak: 10 (7–3) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* WTAren webgunearen fitxa
The Kerryman

**The Kerryman** (euskaraz *Kerrytarra*) Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriko astekari bat da. Ingeles hutsean argitaratu ohi du. Bere hedapena konderri horretara mugatzen da, bertako eskualdeko albiste eta berriak eman ohi dituelarik. 1904. urtean sortu zen, eta egoitza nagusia Tralee hirian du, halere Killarney eta Listowel udalerrietan ere tokian-tokiko ordezkaritzak ere baditu.

Astekari honek hiru argitalpen ezberdin ditu, konderriko hiru eskualdeetan banaturik: Iparraldeko Kerry, Hegoaldeko Kerry eta Tralee. Irlandako eskualde edo konderri mailako aldizkari irakurrienetako bat da: adibidez, 2004ko lehenbiziko sei hilabeteetan astero batez besteko 26.723 ale saldu zituelarik.

## Kanpo estekak 
* The Kerryman astekariaren webgunea
Azken glaziazioa

thumb|300px|Azken izotzaldiaren irudi artistikoa, Thomas J. Crowleyren *Ice age terrestrial carbon changes revisited* (Global Biogeochemical Cycles, 9. Lib., 1995, 377–389. orrialdeetan oinarrituta
**Azken glaziazioa**, Pleistozenoren amaieran, duela 110.000 eta 10.000 urte artean izandako azken glaziazioa izan zen, egungo Laugarren Aroko glaziazioaren barnean gertatutakoa

Denboraldi luze honetan, izotzaren aurreratze eta atzeratzeak iraunkorrak izan dira, aurreratze handiena duela 18.000 urte gertatutakoa. Nahiz eta klimaren aldaketa bat izan, mugimenduak ezberdinak izan ziren eskualde eta kontinenteka. Hori zela eta izen ezberdinak hartu ditu geografiaren arabera: **Fraser** (Ipar Amerikako Ozeano Bareko mendilerroan), **Pinedale** edo **Wisconsinar** (erdialdeko Ipar Amerikan), **Devonsiar** (Britainiar Uharteetan), **Midlandiar** (Irlandan), **Würm** (Alpeetan), **Mérida** (Venezuelan), **Weichseliar** (Eskandinavian eta iparraldeko Europan), **Vistuliar** (ipar-erdialdeko Europan), **Valdai** (ekialdeko Europan), **Zyryanka** (Siberian), **Llanquihue** (Txilen) eta **Otira** (Zeelanda Berrian).

Arkeologiaren ikuspegitik, Paleolitiko eta Mesolitiko artean gertatu zen.

Batzutan, hizkera arruntean, **Azken Izotz Aroa** deitu diote baina teknikoki Izotz Aro bat izateko denbora luzea behar da eta egun oraindik Azken Izotz Aroan gaudela esan dezakegu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Radio Kerry

**Radio Kerry** () Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderriko irrati kate bat da. Orokorrean konderri honetako albisteak, kirolak (batez ere futbol gaeliko eta hurling partiduak) eta tokian-tokiko gertakariei buruz berri ematen du, irlandar musika herrikoiari buruzko irratsaioak ere eskaintzen dituelarik. 1989an sortu eta 1990ean emititzen hasi zen. Bere egoitza nagusia Tralee hirian du, halere Killarney eta Cahersiveen udalerrietan ere banatutako estudioak baditu.

Nagusiki eta orokorrean ingelesez hutsean aireratu ohi da, halere irlanderaz aireratzen diren irratsaio bat edo beste ere badu (*Caint Chiarraí* irratsaioa kasu).

Irrati honen iragarkietako lelo nagusia *Kerry, The Kingdom* ("Kerry, Erresuma") izan ohi da, antzinako Kerry Erresuma gaelikoa oroitaraziz, bertakoek konderri honi maiz ingelesez *The Kingdom* ezizenaz ere deitu ohi diotelarik.

Kerry konderrian 6.2&nbsp;MHz - 97.6&nbsp;MHz frekuentzien artean emititu ohi du.

## Kanpo estekak 
* Radio Kerry irrati katearen webgunea
Radio 3

**Radio 3** () Espainiako musikazko irrati kate bat da. Espainia osorako emititu ohi du eta Radio Nacional de España irrati publikoaren jabegokoa da. 1979ko uztailaren 1ean emititzen hasi zen.

Kate honek uneoro musika eta musikari buruzko elkarrizketak aireratu ohi ditu, nagusiki rock eta pop musiken inguruan oinarritzen delarik. Halere, indie, rock alternatiboa, musika elektronikoa eta hip hopa ere jorratzen ditu., bai eta mundu osoko folk musika, jazza, bluesa, flamenkoa, countrya, heavy metala eta new age musikak ere.

## Ikurrak 
## Kanpo estekak 
* Radio 3 irrati katearen webgune
BBC Radio nan Gaidheal

**BBC Radio nan Gàidheal** Eskoziako irrati kate bat da. Eskoziako gaelera hutsean nagusiki Eskozia guztirako eta bereziki Gàidhealtachd eremurako emititu ohi du. BBC irrati telebista taldearen jabetzakoa da. Maiz BBC Alba telebista kateak saioak emititzen ez dituenean, haren seinale berberean ere irratsaioak aireratu ohi ditu.

1985. urtean sortu eta emititzen hasi zen.

## Kanpo estekak 
* BBC Radio nan Gàidheal irrati katearen webgunea 
* BBC Radio nan Gàidheal irrati katea zuzenean entzuteko aukera
Eztabada

**Eztabada** euskararen oinarrizko tratamendua da, alokutiboa ez dena. Teorian, euskalki guztietan ezagutzen eta erabiltzen da. Praktikan, ordea, baztertuxea dute eztabadakako tratamendua —Luis Luziano Bonapartek «indéfini» deitua— sortaldeko hizkera batzuetan.

Euskaraz, solaskidea edo hizketa-laguna tratatzeko hainbat modu ditugu. Alde batetik, pertsona-izenordain bat baino gehiago daude hizketa-lagunari erreferentzia egiteko: *hi, zu, xu, berori*. Beste alde batetik, izenordain jakin batzuk aukeratuz gero (*hi*, adibidez), aditz berezi bat —*alokutiboa* deritzona— erabili beharra dago: NOR, NORI eta NORK sintagmei dagozkien pertsona-markez gainera, hizketa-lagunari dagokion pertsona-marka agertuko da halako aditz alokutiboetan (*Aita etorri DUK nire bila*).

Bi ezaugarri hauek uztartzea du bereizgarri eztabadakako tratamenduak:

# *zu* izenordaina aukeratzen da solaskideari erreferentzia egiteko: adibidez, *Zu etorri zara*;
# *zu* izenordainaren hautua ez da uztartzen aditz alokutiboekin, eztabadako aditzekin baizik: adibidez, *Aita joan da*.

Zukako hizkera alokutiboan, 2. esaldia «*Aita joan duzu*» da; eta hikako hizkera alokutiboan, berriz, «*Aita joan dun*» (emakumezko bati esanda) edo «*Aita joan duk*» (gizonezko bati esanda).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zainketa aringarriak eta zinema

[thumb|*"[Ikiru"*/"Bizitzea"(Akira Kurosawa, 1952) japoniar film klasikoaren posterra.]]

**Zainketa aringarriak eta zinema** bereziki azken urteotan gero eta lotuago datoz, baina arlo bien arteko harremana azken hamarraldietan ehundu bada ere gai hauek jorratu izan dira aspaldiko urteetatik: heriotza eta hori baino lehenagoko bizitzaren azken faseak, minbizia eta bizimina, doluaren prozesua, zahartzaroa, elbarritasuna, gaixotasun kroniko aurreratuak eta dementzia, eutanasia, suizidioa, espiritualtasuna, osasungintzaren humanizazioa eta gaixoen zainketa, bereziki.

Izan ere, 1930eko hamarkadatik film klasiko gutxi batzuetan gai hauek guztiak tratatu izan dituzte, baina batez ere 1990eko hamarkadatik aurrera ekoizpena bizkortu egin da, espezialitatearen garapenarekin eta gizartearen interesarekin batera. Halaber, oso kontuan hartzekoa da europar ekoizpena azken denbora tarte honetan.

Hala ere, salbuespenak salbuespen, publiko zabalera normalean iristen ez diren pelikulak ditugula esan beharra dago. Sarritan pertsonalki ukitutako jendea da lan hauetara hurbiltzen dena, eta zentzu honetan aitortu behar diegu hainbat filmei zinematerapiaren ahalmen hori.

Formatoei dagokienez, azkenik, fikziozko film luzeekin batera dokumentalak eta animaziozko lanak ditugu jarraian agertzen diren zerrendetan.

## Film luze hautatuak (1939-1985) 
## 1989-1996 
## 1997-2005 
## 2006-2011 
## 2012-2020 
## 2021-2029 
## Dokumental, film laburrak, animaziozkoak eta bestelakoak 
## Irudi galeria 

Fitxategi:Daniel Day-Lewis 2007.jpg|Daniel Day-Lewisek aktore nagusia izan zen *"My Left Foot"* (1971) gogoangarrian.
Fitxategi:JuliaRoberts12.JPG|Julia Robertsek *"Steel Magnolias"* (1989), *"Dying Young"* (1991) eta *"Stepmom"* (1998) pelikuletan lan egin zuen.
Fitxategi:William Hurt (2005) crop.jpg|William Hurtek medikuaren papera egin zuen *"The Doctor"* (1991) eta *"One True Thing"* (1998) filmetan.
Fitxategi:Williams, Robin (USGov) crop.jpg|Robin Williamsek *"Awakenings"* (1990) eta *"Patch Adams"* (1998) pelikuletan lan egin zuen.
Fitxategi:EmmaThompson05.jpg|Emma Thompson "Wit" pelikulako aktore nagusia izan zen 2001ean, paziente terminalaren rola eginez.

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* "Cine y medicina al final de la vida" (SOVPAL, 2006).
* "Cuidados paliativos y Cine: Una actualización comentada de la producción relacionada desde mediados del siglo pasado hasta la última década del actual".

* “Películas que pueden ayudar a entender y/o afrentar la muerte, las pérdidas y el duelo”
* "Pantalla inquieta: 10 maneras de morir"
* "Zinema eta medikuntza bizitzaren amaieran (2006-2011)"
27ko Belaunaldia

[thumb|300px|Sevillan 2011n 27ko poetei eskainitako iturria. Lana [Antonio Barrionuevo Ferrerena da eta eskultura, César Portelarena.]]
**27ko Belaunaldia** Espainian 1920ko hamarkadan idazle eta intelektual multzo entzutetsu bat izan zen. Estetikoki joera eta mugimendu artistiko heterogeneoko artistak biltzen dituen arren, Europan garai hartan garatzen ari zen abangoardismoko korrontea eta espainiar tradizio kulturala bateratzea bilatzen zuten artistak jasotzen dituela aipatu izan da. 

Partaideen zerrenda onartuena hau da: Jorge Guillén, Pedro Salinas, Rafael Alberti, Federico García Lorca, Dámaso Alonso, Gerardo Diego, Luis Cernuda, Vicente Aleixandre, Manuel Altolaguirre eta Emilio Prados. Taldearen sorrera ofizialtzat 1927 urtean Sevillan Luis de Góngora espainiar poetari eginiko omenaldia hartzen da. Carlos Hermidak, Madrilgo Complutenseko irakasleak, defendatu izan du egokiagoa izango litzatekeela **Errepublikako Belaunaldia** terminoa erabiltzea.

## Belaunaldiaren kideak 
27ko Belaunaldiaren partaideak, kronologikoki:

## Korronteak 
Horrelako belaunaldi zabalean korronte desberdinak ikus daitezke:
* Neopopularismo: Rafael Alberti eta Federico García Lorca
* Surrealismoko idazleak: Ramón Gómez de la Serna, Rafael Alberti eta Federico García Lorca
* Idazle intelektualak, unibertsitatearekin lotuta: Jorge Guillén eta Pedro Salinas
* Gerra ondoren erbesteratu ez zirenak: Dámaso Alonso, Gerardo Diego, hala nola, erregimenaren aldeko jarrera erakutsi zuten. Beste batzuk, nahiz eta kritikoak izan, gelditu ziren: Vicente Aleixandre eta Juan Gil-Albert
* Málagako taldea: Manuel Altolaguirre, Emilio Prados, José María Hinojosa
* Homosexualitatea gaia moduan erabili zutenak: Luis Cernuda, Vicente Aleixandre, Federico García Lorca, Emilio Prados, Juan Gil-Albert

## Garaiak 
* a) **1927. urte arte**.
* b) **1927tik Gerra Zibila arte**.
* c) **Gerra Zibilaren ondoren**.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : [Zilarrezko Aroaren artxibategi birtuala, Residencia de Estudiantes(https://eu.wikipedia.org/wiki/Residencia_de_Estudiantes)en jasotako dokumentuen bilduma].)
* : 27ko Belaunaldiaren poetikak.
* : 27ko Belaunaldiari eskainitako ataria.
Vyborgeko gaztelua

**Vyborgeko gaztelua** Kareliako istmoan dagoen Vyborg udalerriko XIII. mendeko gaztelua da.

## Kanpo estekak
Terexa Desqueyroux

***Terexa Desqueyroux*** (jatorrizko frantsesez *Thérèse Desqueyroux*) François Mauriac idazle frantziarraren eleberria da. 1927an argitaratu zen

## Argumentua 
Terexa epaitu dute bere senarra pozoitzen saiatu izanagatik. Nahiz eta bere aurkako frogak nabarmenak izan, errugabetu egin dute, senarrak ere bere aldeko testigantza eman zuelako. Etxerako bidaian bere buruari buruz hausnartzen du, eta, bereziki, bere senarra hiltzen saiatzearen zergatiei buruz. Terexak uste du bere senarra uztea erraza izango dela epaiketa amaituta, baina senarrak, ordea, bere familiaren etxe batean ixten du, eta batzutan bakarrik agertzen dira elkarrekin, esamesak saihestearren. Hori onartu ezean, gartzelara bidaliko du. Alaba ere kentzen dio eta bere amaren ardurapean uzten du. Terexak tabako eta ardoaz bakarrik bizi da eta ez da ohetik altxatzen. Senarrak bere itxura negargarria ikustean, Terexarekin bizitzera itzultzen da, berari suspertzen laguntzeko. Gero Terexa Parisen bizitzea onartzen du. Izan ere, dirua emango dio hilero, baina ez da egongo ez banantze ofizialik ez dibortiorik.

## Pertsonaiak 
* **Terexa** (Thérèse) **Desqueyroux**: protagonista.
* **Benat** (Bernard) **Desqueyroux**: Terexaren senarra.
* **Jerome Larroque**: Terexaren aita. Benaten alde egoten da une guztietan.
* **Ana** (Anne) **de la Trave**: Benaten arrebaordea eta Terexaren laguna.
* **Manex** (Jean) **Azevedo**: Ana berataz maiteminduta dago. Terexak familiari laguntzen dio Azevedok Anarekikoa bukatzeko. Geroago, Terexa maitemintzen da berataz.
* **Maddi** (Marie): Terexaren alaba. Benatek bere amaren ardurapean uzten du, Terexari kenduta.

## Kanpo estekak
Hinki-hanka

thumb

*Hinki-hanka* Manex Erdozaintzi-Etxart euskal idazlearen lehen olerki-liburua da (Elkar, 1978). Hauxe izan da haren obrarik adierazgarriena eta ezagunena. Adierazgarriena, bertan biltzen baitira poetaren obra osoa gidatuko zuten gaiak (sorterria, ama, Euskal Herria, Euskara, langileria...) eta ezaugarri estilistikoak eta literarioak. Liburu honetan 1958-1976 bitartean idatzitako 32 olerki bildu zituen; horietatik erdia baino gehiago, bai aurretik, bai ondorengo urteetan ere, garaiko aldizkari nagusietan argitaratu ziren: *Olerti, Gazte, Ager, Egan, Herria, Zabal, Herriz-Herri, Euzko Gogoa* eta *Elgar*.

## Kanpo lotura 
*  *Hinki-hanka* Erdozaintziren webgunean

## Kanpo estekak
Santa Elizabeten eliza (Marburg)

** Santa Elizabeten eliza** () Marburgen dagoen eliza gotikoa, Alemania osoan gotiko puruan egindako eliza bakanetakoa.

## Arkitektura 
Gotiko puruan eginiko eliza da. gurutzaduratik gora hareharriz egina dago erabat. Nabearen sabaiak 20 metrotako altuera dauka. Dorreek 80 metrotako garaiera dute.

Barnealdean bereziki aipagarriak dira Korua (*Hohe Chor*), Aldare nagusia (*Hochaltar*) eta Elizabeten kapera (*Elisabethschrein*).

## Historia 
Turingiako Elizabet printzesak 1228an alargundu zenean Marburgen bizitzea erabaki zuen Marburgeko landgravea anaiordea baitzuen, baina harremana ez zen ona eta 1231ean hil zen gaixorik, 24 urte baino ez zituela. 1235ean kanonizatu zuten Hungariako Santa Elizabet izenarekin.

Kanonizazioaren urte berean hasi zen elizaren eraikuntza eta 1283an sagaratu zen. Dorre bikiak ordea ez ziren 1340 arte bukatu. Ordena Teutonikoa zen elizaren jabea eta oraindik badaude Ordenaren hainbat eraikin gehigarri, aipagarriena *Deutschhausgut*, Marburgeko Unibertsitateraen mineral bilduma gordetzen duena.

Hessengo landgraveak bertan hilobiraturik daude, baina Santa Elizabeten hondarrak atera egin ziren erromesak Marburg hiri protestantera etor zitezen galarazteko eta gaur egun Vienan eta Stockholmen aurki daitezke.

XVI mendetik aurrera eliza protestantea den arren XIX mendean katolikoek eta protestanteek eliza konpartitu zuten, bakoitzak alde bana.

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Herri honen erraietan

thumb

***Herri honen erraietan*** Manex Erdozaintzi-Etxart euskal idazlearen olerki-liburua da (Maiatz, 1985).
1974. urtean idatzitako olerki luzea da, Euskal Herriaz eta euskal langilegoaz mintzo dena.
Umore eta ironia handiz, idazleak bidaia alegoriko batera gonbidatzen gaitu Euskal Herri zaharraren erraietan barna.

1982an argitaratu zen lehen aldiz, separata gisa, *Maiatz* literatura aldizkari hasi berrian. 1994an, Maiatz argitaletxeak berrargitaratu egin zuen beste bi olerki-lanekin batera: *Bizitza pilpirak, Nafarroari poema irekia, Herri honen erraietan* (Maiatz, 1994).

## Kanpo lotura 
*  *Herri honen erraietan* Erdozaintziren webgunean

## Kanpo estekak
Bizitza pilpirak, Nafarroari poema irekia, Herri honen erraietan

thumb

***Bizitza pilpirak, Nafarroari poema irekia, Herri honen erraietan*** Manex Erdozaintzi-Etxart euskal idazlearen olerki liburua da (*Maiatz*, 1994).
Liburu honek hiru olerki-bilduma jasotzen ditu, batzuk aurretik aldizkarietan argitaratuak izan zirenak.
*Bizitza pilpirak* 1977-1981 bitartean idatzitako hamabi olerkiz osatutako bilduma da.
Lehenengo lau olerkiak aurretik idatzita zeukan *Nafarroari poema irekia* olerki luzearen zenbait atalen moldaketa eta berridazketa dira. Autoreak, ordea, ez zuen olerki-bilduma hau argitaraturik ikusi. 1994an, Erdozaintzi-Etxart-en heriotzaren hamargarren urteurrenarekin bat eginez, Maiatz argitaletxeak *Nafarroari poema irekia* eta *Bizitza pilpirak* lan argitaragabeak argitaratu zituen, *Herri Honen Erraietan* lanarekin batera, hirurak liburu bakar batean.

## Kanpo estekak 
*  *Bizitza pilpirak* Erdozaintziren webgunean
*  *Nafarroari poema irekia* Erdozaintziren webgunean
*  *Herri honen erraietan* Erdozaintziren wegbunean
Feale ibaia

**Feale ibaia**,  edo *Abhainn na Féile* eta , Irlandako hego-mendebaldeko ibai bat da, Cork konderrian eta Kerry konderrian.

## Ibilbidea 
Cork konderriko Mullaghareirk mendietan, Rockchapel herrixkatik hurbil jaiotzen da, eta jada ipar-mendebalderako norantza harturik eta Kerryko konderrian barneraturik, Abbeyfeale eta Listowel udalerriak zeharkatuz, azkenik Shannongo estuarioan itsasoratzen da, Ballybunion kostaldeko udalerritik kilometro batzuk hegoalderago.

Ibai honetan arrantzaleen gozamenerako izokinak eta amurrainak ugari dira.

## Iruditegia 

Irudi:Listowel bridge.jpg|Feale ibaia Listowel udalerria igaroz.

## Kanpo estekak
Herriz Herri

**Herriz Herri** informazio-astekaria izan zen. Donapaleun euskaraz eta frantsesez argitaratzen zuten. Ipar Euskal Herriko herri handi eta txikietako berriak zabaltzeko asmoz sortu zen.
1980ko azaroaren 20an kaleratu zen astekariaren lehen alea. Editorialean, honela azaldu zituen Manex Erdozaintzi-Etxartek, argitalpenaren hastapenetan zuzendari izan zenak, agerkari berriaren beharra eta helburuak:

Aldizkariak hamar urte iraun zuen. Azken alea 1991ko urtarrilaren 24an kaleratu zen.

## Kanpo estekak
Hospizio

[thumb|350px|Saint Christopher [2005ean.]]

**Hospizioa** (ingelesez *hospice*) medikuntza paliatiboak eskaintzen duen baliabide bat da, gaur egun bereziki herrialde anglofonoetan zabalduta dagoena. Historikoki, kontzeptua aldatzen joan da XI. mendetik: hasieran babesetxe moduan funtzionatzen zuten gaixo, zauritu eta hiltzear zeudenentzat, baina baita bidaiari eta erromesentzat ere. Kontzeptu modernoa ordea zainketa aringarriak edo paliatiboak barne hartzen ditu, hala ospitale berezi edo bestelako zentroetan nola gaixoen etxeetan ere, XVII. mendetik aurrera baina batik bat 1950eko hamarkadan garatu da Cicely Saundersen eskutik, Erresuma Batuan, Ameriketako Estatu Batuetan, Kanadan eta Australian baina baita munduko beste herrialde batzuetan ere.

Saint Christopher Hospizioa erreferentziazko zentroa Londresen zabaldu zuten 1967an.

## Kanpo estekak 
* National Hospice and Palliative Care Organization (USA)
* Saint Christopher
Fulda ibaia

**Fulda** Hessen alemaniar estatuan hasten den ibaia da. Werra ibaiarekin Hannoversch Münden herrian batzen denean, Weser ibaia sortzen du.

## Iturburua 
Ibai honen iturburua Wasserkuppen dago, Rhön mendietan. Mendi hauek, Hesse, Bavaria eta Turingia artean daude.

## Ibilbidea 
Bere ibilbidearen lehen herena ipar-mendebalderanzko norantzan egiten du. Ondoren, 36 kilometro inguru, ipar-ekialderantz egiten du, Bad Hersfeld herri inguruan, berriz ipar-mendebalderantz egiten duen arte. Azkenik Kassel herrira heldu baino lehenxeago, berriz, ipar-ekialderantz egiten du, Hannoversch Münden herrian Werra ibaiarekin bat egin eta Weser ibaia sortzen duen arte.

## Arroa eta luzera 
Ibai honen arroak hartzen duen azalera, 6.932 kilometro koadrokoa da. Bere luzera, berriz, Werra ibaiarekin Hannoversch Münden herrian bat egiten duen arte, 218 kilometrokoa da.

## Ibilbideko herriak 
* Gersfeld
* Fulda herria
* Bad Hersfeld
* Bebra
* Rotenburg
* Melsungen
* Kassel

## Ikus, gainera 
* Hesse

## Kanpo estekak
The Mackintosh Man

***The Mackintosh Man*** (euskaraz *Mackintoshen Gizona*) 1973an John Huston estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako filma bat da. Filma honetako aktore nagusiak Paul Newman, Dominique Sanda, James Mason, Michael Hordern, Harry Andrews, Nigel Patrick eta Peter Vaughan izan ziren.

Filma Erresuma Batua, Irlanda eta Maltan filmatu zen: Londres hirian eta Irlandako mendebaldeko Connemara eskualdea eta Rossaveal udalerrian, espetxeko eszenak berriz Liverpoolgo espetxea eta Dublin hiriko Kilmainham Gaol espetxean girotu zirelarik.

## Argumentoa 
Gerra Hotzaren garaian Joseph Rearden (Paul Newman) izeneko agente sekretu batek diamante batzuen lapurreta bat egin eta espetxean infiltratzea lortu du. Handik espia izandako preso batekin batera ihes egiten du. Biak atzemanak eta leku isolatuta eta leku ezezagun batean dagoen etxalde batetara eramango dituzte, han bahituta matenduko dituztelarik. Egun batez, Josephek bere zaindariak engainatu eta hanka egitea lortuko du, orduan Irlandako mendebaldeko Connemara eskualdean dagoela jakingo du.

Azkenean eta gora behera ugariren ondoren Maltara ailegatu eta gauzak berak uste ez bezalakoak direla ohartuko da, filma ustegabeko amaiera batean bukatu delarik.

## Aktoreak 
* Paul Newman - Joseph Rearden
* Dominique Sanda - Smith anderea
* Ian Bannen - Slade
* James Mason - Sir George Wheeler, britainiar legebiltzarkidea
* Michael Horden - Brown
* Harry Andrews - Mackintosh
* Nigel Patrick - Soames-Trevelyan
* Peter Vaughan - Brunskill inspektorea
* Jenny Runacre - Gerda
* Andre Trottier - Jobs
* Roland Culver - Judge
* Percy Herbert - Taafe
* Robert Lang - Jack Summers
* Noel Purcell - O'Donovan
* John Bindon - Buster
* Hugh Manning - Prosekutorea

## Kanpo estekak 
* The Mackintosh Man filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* The MacKintosh Man filmaren trailer edo aurreiragarkiaren bideoa ikusgai
Cúla4

**Cúla4** Irlandako haurrentzako irlanderazko satelite eta LTD bidezko telebista kate bat da. 1996an Cúlabúla izenez TG4 telebista kateko haurrentzako saioez osatutako bloke modura hasi zen, 1999an TG4 katetik bereiztu eta Cúla 4 izena bereganatuarekin bat telebista kate bilakatu zen.

Cúla 4 telebista kateko saioak bi hizkuntza aukera dituzte: lehenbizikoa irlanderaz bakarrik, eta bigarrena irlanderazko zein ingelesezko programazio elebiduna, hau ingelesez hutsean aireratu ohi diren gainontzeko Irlandako haurrentzako telebista kateekin
lehiatzen den irlanderazko haurrentzako telebista kate bakarra da: RTÉjr/TRTÉ, Nickelodeon, Cartoon Network eta Disney Channel

## Kanpo estekak 
* Cúla 4 telebista katearen webgunea
Lourdes Auzmendi

**Lourdes Auzmendi Aierbe** (Ataun, Gipuzkoa, 1956) itzultzailea, interpretea eta politikaria da. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako sailburuorde izan zen 2010eko martxotik 2012ko abendura.

## Bizitza 
Hamabi senideren artean gazteena, Euskadiko Ezkerreko zuzendarietakoa izandako Martin Auzmendiren arreba da. Familia eta herri guztiz euskaldunean hazi zenez, txikitan gaztelaniaz ez zekien mintzatzen. Herriko eskolako maistrak gogor zigortzen zuen horregatik, eta hamaika urte zituela gurasoek Donostiako moja jesuiten kolegiora —Gipuzkoako burgesiaren alabak biltzen zituen ikastetxera— bidali zuten barneko ikasle, gaztelaniaz ikas zezan. Filosofia eta Itzulpengintza ikasiko zuen gero. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak sorturiko 25 lan baino gehiago bildu dira.

2004an, Aldaketa, Cambio por Euskadi plataforma sortzeko manifestuaren sinatzaileetako bat izan zen Lourdes Auzmendi. 2009ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, plataforma horrek Patxi López hautagaiaren alde egin zuen; hautagai horrek hauteskundeak irabazita, Eusko Jaurlaritzak Euskara Sustatzeko zuzendari izendatu zuen Auzmendi, Ramon Etxezarretak zuzendutako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren barruan. 2010eko martxoan, Etxezarretak dimisioa eman zuenean, Auzmendi izendatu zuten sailburuorde.

2024ko abendutik UZEIko lehendakaria da.

Euskarara itzuli duen azken liburua (Koldo Bigurirekin batera)  idazle italiarraren *Gaua harago bultzatuz* (Igela argitaletxea, 2025) izan da.

## Erreferentziak
Sex & Drugs & Rock & Roll

***Sex & Drugs & Rock & Roll*** (euskaraz *Sexua eta Drogak eta Rock & Rolla*) The Blockheads ingeles rock musika taldeko Ian Dury abeslariaren abesti bat da. 1976an grabatu eta 1977ko abuztuaren 26an merkaturatu zuen. Ondorengo rock eta punk musika taldeek bere jatorrizko hitzen gain interpretazio bat egin eta jatorriz gaitzat ez zuen rock munduan izan ohi diren gehiegikeriei loturiko abesti gisa identifikatu zuten, izenburua rock munduko lelo ospetsua bilakatu zelarik.

## Kanpo estekak 
* *Sex & Drugs & Rock & Roll* abestia entzungai
Minuette Rock

**Minuette Rock** Niko Etxart eta Hapa Hapa musika taldearen abesti bat da. Abestiaren hitzak Niko Etxart eta Dominic Earlenak dira, zubereraz, ingelesez, frantsesez eta alemanez. Musika berriz, Niko Etxartena. 2005. urtean izen bereko *Minuette* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Minuette* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai    
* *Minuette* abestiaren hitzak irakurgai
Barakaldoko Historia eta Ingurumen Interpretaziorako Zentroa

**Barakaldoko Historia eta Ingurumen Interpretaziorako Zentroa** bertako historia bildu eta erakusten duen gune bat da. Barakaldoren inguruan dauden lehen aipamenetatik hasi eta egun arte izan duen garapena aztertu eta ezagutaraztea du helburu, tartean izan diren unerik garrantzitsuenetan erreparatuz. Ondarearen zentzurik zabalena kontuan hartuta, inguruan duen naturaren gaineko informazioa ere aurkitu daiteke bertan, gizakiaren eraginak izugarri eraldatu arren, egun oraindik ere mantentzen baitira bertako landare eta animaliak dauzkaten gune naturalak.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sedazio paliatibo

**Sedazio paliatiboa** edo sedazio terminala hiltzear dagoen gaixo baten sufrimendua kentzeko praktika aringarria da, gaixoak bizitzaren azken egun edo orduetan jasotzen duena. Normalean zain bidez edo azalpeko perfusio baten bidez, bertan sendagai aringarri bat edo gehiago erabiliz. Aukera hori erreserbatu egin behar da beti ere azken baliabide moduan, gaixoaren sintomak beste bide batetik kontrolatu ezin denean.

Eutanasiatik desberdindu behar da kontzeptualki sedazioarekin sintomak kontrolatzea helburu nagusia delako. Lehenengoarekin, aldiz, helburua heriotza bera edo bizitza murriztea da.
 
## Baimena 
Tratamendua hasi baino lehen gaixoaren baimena lortu behar du medikuak, harekin hitz egin ostean. Baimena normalean hitzezkoa izango da, idatzizkoa ere izan daitekeen arren. Pazienteak komunikatu ezin duenean, orduan sendagileak bere senide gertuenekin (edo legezko ordezkariekin) hitz egin beharko du hauek prozedura baieztatzeko.

## Farmakoak 
Bentzodiazepina eragin azkar, labur eta sakona duen Midazolam sendagairik erabilena da, berez sedazioa ematen duena izanik. Honekin batera, baina batzuetan bakarrik ere bai, morfina erabiltzen da oso sarritan, min handia ez ezik arnasestu larria ere kontrolatzen dituena. Bestela, aurreko biekin batera bestelako psikosendagaiak erabilgarriak dira, batik bat neuroleptikoak (Haloperidol, Levomepromazina edo Klorpromazina).

## Ikus, gainera 
* Tratamendu sintomatikoa

## Kanpo estekak 
* SECPALeko sedazio gida ("Sedación en Cuidados Paliativos")
Matxura

Teknologian, **matxura** terminoak gailu, makina edo beste sistema batek behar bezala funtzionatu ez eta bere helburua bete ezin duenean gertatzen den egoerari egiten dio erreferentzia.
Matxura (musika taldea)

**Matxura**, Euskal Herriko hainbat musikari ezagunek osaturiko Rock taldea da. Tartean, Mikel Kazalis (Negu Gorriak, Anestesia, Kuraia), Aitor Abio (Pi L.T.), Fernando Sapo (El Corazon Del Sapo, Kuraia, Estricalla) eta Txarly Diaz (Anestesia, Gutural) bezalako musikariak aurkitzen dira.

## Taldekideak 
* Mikel Kazalis - Gitarra, ahotsa eta programaketak
* Fernando Sapo - Ahotsa
* Aitor Abio - Sintetizadoreak, ahotsa, programaketak
* Txarly Diaz - Gitarra, ahotsa

## Diskografia 
* *Matxura* (Bonberenea Ekintzak, 2011). CD.

## Kolaborazioak 
* *Imanol Urbieta, bakarrik eta libre* (Elkar, 2013). CD.
* *Ball de bastons / Makil dantza* (Filferro Records, 2014). CD.

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgune ofiziala