Nekazaritza-jardunbide egoki

**Nekazaritza-jardunbide egokiak** metodo espezifiko batzuk dira, nekazariek aplikatu behar dituztenak beren osasuna, osasuna eta produktuak eta ingurumena kontsumitzen dituzten pertsonen ongizatea babesteko. Estandarrak desberdinak izan daitezke herrialde batetik bestera, esparru arautzaile eta legal desberdinak dituztelako, baina filosofiak berdina izaten jarraitzen du. Nekazaritzako jardunbide egokien arau eta printzipioek arazoei aurre hartzeko pentsamoldea sortzen dute, arazoak konpondu beharrean.

## Baserritarren produktibitatea 
Nekazaritzako produktuen eskaria bikoiztu egingo dela espero da, eta munduko populazioa 9.1 mila milioira iritsiko da 2050ean.  Eskaeraren hazkundeari erantzunez elikagai-kantitatea eta -kalitatea handitzeak nekazaritzako produktibitatea handitzea eskatuko du. Nekazaritza-jardunbide egokiak, inplementazio eraginkorrarekin batera, ekoizle txikien ekoizpena handitzeko modurik onena dira.  Nekazaritza-industria asko hornikuntza-kate jasangarriak ezartzen ari dira, ekoizpena handitzeko eta kalitatea hobetzeko.

## Jardunbide egokiak eremuaren arabera 
### Lurzoruaren gaineko jardunbide egokiak 
* Haizeak eta urak eragindako higadura murriztea, heskai eta zangen bidez.
* Ongarriak une egokietan eta dosi egokietan aplikatzea (adibidez, landareak ongarria behar duenean), lurzorua nitratoekin ez kutsatzeko (ikus nitrogenoaren oreka-metodoa).
* Lurzoruaren eduki organikoa mantentzea edo lehengoratzea, simaurraren, larratzearen edo labore-errotazioaren bidez.
* Lurraren trinkotzea murriztea (gailu mekaniko astunak erabili gabe)
* Lurzoruaren egiturari eustea, goldearen erabilera mugatuz edo zuzenean ereiteko teknikak erabiliz.
* Labore nagusiaren aurretik beste landare batzuk landatzea, ongarri gisa eta hazkuntza objektiboaren substratu gisa erabiltzeko. Ongarri berdea ere deitzen zaio teknika horri.

### Jardunbide egokiak uraren erabilerarekin 
* Planifikatutako ureztatzea egitea, landareen eta lurzoruaren hezetasunaren beharra monitorizatuz, drainatzeak eragindako ur-galera saihesteko.
* Lurrak gazitzea galaraztea, uraren sarrera mugatuz eta ahal den guztietan birziklatuz.
* Ahal dela, ur asko behar duten laboreak saihestu behar dira ur hori eskuragarri ez dagoen eskualdeetan.
* Ongarria ez drainatzea eta ez xukatzea.
* Lurzoruaren estaldura mantendu, batez ere neguan, nitrogenoa ez xukatzeko.
* Putzuen maila freatikoa kontu handiz kontrolatzea, ur-irteera mugatuz.
* Hezeguneak lehengoratzea edo mantentzea
* Aziendari kalitateko ur-puntuak ematea.
* Ura in situ biltzea, eta zangak egitea, muinoetatik jaso eta maldei eusteko.

### Animalien ekoizpena, osasuna eta ongizatea 
* Animalien ongizatea errespetatzea (gosea eta egarria kentzea; deserosotasunetik askatzea; mina, kaltea edo gaixotasuna desagerraraztea; portaera normala adierazteko askatasuna; eta beldurra eta nahigabea kentzea).
* Ez egin mutilazio ez-terapeutikorik, kirurgikorik edo prozedura inbaditzailerik, hala nola, isatsak moztea.
* Paisaian, ingurunean, faunan eta floran eragin negatiboak saihestea: lurra hondatzea, janaria, ura eta airea kutsatzea.
* Biltegiratzea eta fluxuak kontrolatzea. Sistemaren egiturari eustea.
* Hondakin kimikoak eta medikoak elikadura-katean sartzea galaraztea.
* Antibiotiko edo hormonen erabilera ez-terapeutikoa minimizatzea.
* Animaliak animalia-hondakinekin ez elikatzea (birus-agenteen edo gene transgenikoen edo behi eroen gaixotasuna bezalako prioien arriskua murriztuz).
* Animalia bizien garraioa minimizatzea (oinez, trenbidez edo errepidez) (epidemia-arriskua murriztea, adibidez). adibidez, glosopeda).
* Hondakinen kutsadura prebenitzea (adibidez, txerrien ur-mahaietako nitratoaren poluzioa, mantenugaien galera eta berotegi-gasak (behien metanoa).
* Ekipamendua manipulatzean segurtasun-neurrien estandarrak lehenestea.
* Trazabilitatea aplikatzea ekoizpen-kate orokorreko prozesuetan (hazkuntza, elikadura, tratamendu medikoa...). Kontsumitzailearen segurtasunerako eta atzeraelikadurarako, elikadura-krisi bat gertatuz gero (adibidez: adibidez, dioxina).

### Osasun publikoa. 
* Sendabelarren baratzezaintzako edo nekazaritzako ekoizpenaren kalitatearen bermea.

## Nekazaritzako jardunbide egokiak munduan 
### Nekazaritzako jardunbide egokiak FAOrentzat 
Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritza Erakundeak (FAO) nekazaritza-jardunbide egokiak aipatzen ditu aplikatu beharreko printzipioen multzotzat, bai landa-laborantzan, bai ondorengo industria-ekoizpenean, eta emaitza gisa elikagai eta kontsumo-produktu seguruak ematen ditu, ingurumen-, ekonomia- eta gizarte-jasangarritasuna errespetatzen den bitartean.

BPAk labore-mota askotan eta hainbat eskalatan aplika daitezke. BPAk lurralde agro-ekoelogiko edo ekoeskualde bakoitzean integratutako tekniken datu-base komun bat izatea eskatzen dute. Hala, hainbat testuinguru geografikotako jardunbide egokien informazioa biltzen, aztertzen eta barreiatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  (descarga libre)
* Luning, edited by P. A.; Devlieghere, F.; Verhé, R. (2006). Safety in the agri-food chain. Wageningen, The Netherlands: Wageningen Academic Publishers. ISBN 90-76998-77-9. OCLC 60375200. 
* 
* Waddington, H., Snilstveit, B., J., Vojtkova, M.Phillips, D., Davies, P., & White, H. (2018ko irailaren 13a). Nekazarientzako landa-eskolek nekazaritza-praktikak, errendimenduak eta diru-sarrerak hobetzen dituzte programa pilotu txikietan, baina ez eskala handiko programetan. Caracas: The Campbell Collaboration.