open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tula Hiria

**Tula Hiria** ()  Mexikoko Tamaulipas Estatuko hiri bat da. Hiria 1617ko uztailaren 22an sortu zuen Juan Bautista de Mollinedo fraide frantziskotarrak. Tamaulipas estatuko hiririk zaharrena da. 1747an Nuevo Santanderreko gobernuan sartu zen. 1835ean hiri kategoria eman zioten. Aldi labur batean, 1846ko abendutik 1847ko otsailera, estatuko hiriburuaren egoitza izan zen. Tula udalerriaren goiburua da. 2011n, Tula Hiria Herri Magikoen parte izendatu zuten, horrela bere balio kultural eta turistikoa aitortuz.

Tula Hiria Tamaulipaseko hiririk garrantzitsuenetako bat izan zen XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran. Beste pertsonaia batzuen artean, hiri honetan jaio ziren Francisco Vázquez Gómez eta Emilio Vázquez Gómez, iraultzaren garaiko politikari ospetsuak; Espiridión Lara, iraultzaren garaiko Tamaulipaseko lehen gobernadorea; eta Carmen Romero Rubio, Porfirio Díaz jaunaren bigarren emaztea izan zena.

2013ko abuztuan, arkeologoek 3.000 urte inguruko 30 hezurdura aurkitu zituzten. Horrek adierazten du Tula eremuan Amerikako leinu genetiko zaharrenetako bat izan zela.

## Tula Hiriaren leku interesgarriak 
Tula Hiriak bai barrualdean baita ere inguruan leku interesgarriak eskaintzen ditu. Hiri barruan azpimarragarria da Auzo Historikoa non XVIII. eta XX. mendetako eraikin interesgarriak ikus daitezke, tartean Tammapul, El Contadero, hainbat etxalderen erorkinak (Los Charcos, Cerro Gordo eta La Verdolaga.). Hiriguneak historikotzat jotzen diren laurehun eraikin baino gehiago ditu. Eraikin horiek arkitektura kolonialaren eta porfiriatoaren garaiaren adierazgarri dira. Enparatza naguiaren ondoan San Antonio Paduakoaren eliza dago. Beste eraikin interesgarria Tula Hiriko Kultur-etxea da, lehen Minerva Eskola zena. Beste elizak Angustias eta Rosarioren eliza dira. 

Hiritik kanpo Tammapul leku arkeologikoa dago. Aztarnategia 600 eta 900 urte artekoa da. Eraikin nagusia "Gran Cué" edo "El Cuizillo" da. Inguruan ere El Contadero dago, Andre Mariaren XVIII. mendeko irudia. Kristauek erromesaldian joaten dira bertara.

## Iruditegia 

Image:
Piramide_de_Tula.jpg|Tammapul.
Casa de la Cultura en Cd. Tula.JPG|Tulako Kultur-etxea.
Templo de San Antonio de Padua, Tula.jpg|San Antonio Paduakoaren eliza
Puerta_en_Tula.JPG|Etxalde baten ataria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tula (udalerria)

## Kanpo estekak
Mercedes Castro

**Mercedes Castro Díaz** (Ferrol, Coruña, Galizia, 1972) galiziar idazlea da.

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan eta liburu editore gisa lan egin zuen. 

Bederatzi urte behar izan zituen  bere lehen eleberria idazteko, *Y punto**.*** (Alfaguara, 2008 ), hogeita hamar bat kritika on jaso zituen lanak. Egileak ez du detektibe-istoriotzat jotzen, nahiago baitu narratiba garaikidearen barruan sartzea, genero zehatz bati lotu gabe.  Eleberri hau Chambéryko Lehen Eleberri Jaialdiak ( Frantzia )  "Gaztelaniazko lehen lan onena" gisa izendatu zuen.

Bere bigarren eleberria, *Mantis* (Alfaguara, 2010), bi urte geroago argitaratua, intriga psikologikoa eta eleberri gotikoa nahasten dituen suspense lana da. Ricardo Senabre literatur kritikariak urteko 10 eleberri onenen zerrendan sartu zuen *El Mundo egunkariaren El* *Cultural* gehigarrian. 

Bere literatur edizio sinatutakoen artean, Benito Pérez Galdósen obraren edizio kritikoa, *Trafalgar* (2001), eta *Rosalía de Castroren Antologia Poetikoa* (2004), egile honi buruz argitaratutako lehen gaztelania &ndash; galegoa antologia elebiduna nabarmentzen dira. Argitaratutako lehen lana *La niña en rebajas* (2001) poema bilduma izan zen.

Madril hirian bizi da.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Y Punto**.*** (Alfaguara, 2008) 
* *Mantis* ( Alfaguara, 2010)

### Edizio kritikoak 
* *Trafalgar*, Benito Pérez Galdósen (2001, Edaf), edizioa eta hitzaurrea. 
* *Rosalía de Castroren antologia poetikoa* (2004, Edaf), edizio elebiduna eta itzulpena (galego-gaztelania). 

### Poesia 
* *La niña en rebajas* (2001, Sociedad de Cultura Valle-Inclán de Ferrol), poemarioa.

## Kanpo estekak 
### Webgune ofiziala eta bloga 
* Biografia Alfaguara orrialdean
* Mercedes Castroren Bloga

### Elkarrizketak 
* "Eguneroko bizitza nobela poliziakoetan", El País egunkaria.
* "Idazleak laudorio handiak jaso ditu kritikarien lehen eleberriarekin", Elkarrizketa digitalak elpais.com webgunean.
* Cadena Ser-en elkarrizketa Mercedes Castrori, eta bere *Y punto eleberria aurkezten digu.*, Cadena Ser webgunea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Magdalena Domínguez

**María Magdalena Domínguez Domínguez** ( Mos, Pontevedra, 1922ko uztailaren 11 - 2021eko abuztuaren 18a )  galiziar poeta izan zen.

## Biografia 
María Magdalena Domínguez Domínguez Mos herrian jaio zen, Pontevedrako probintzian. Oso txikitatik oso gustuko zuen irakurtzea, poesia batez ere, eta beti izan zuen ikasteko zaletasun handia.

Amari esker ikasi zuen irakurtzen eta idazten, gaztelaniaz hitz egiten ere amak irakatsi zion, eskolara joaten hasi zen arte. Poesia idazten hasi zen eta hainbat urtetan bere inguruko inork ez zuen horren berri izan. Bere olerki asko bere senarrari eskaini zizkion, besteak beste, *Alborada do Val da Louriña,* argitaratzear 30 urtez izan ondoren, 1986an argia ikusi zuena.

Lehen irakurketak eta inspirazioak eskolan hartu zituen  Rosalía de Castro irakurriz, oso liluratuta utzi zuen. Daniel R. Castelao eta Álvaro Cunqueiroren mireslea ere izan zen, besteak beste. 

Behin batean O Porriñon, Castelaoren *Os vellos no deben namorarse* antzezlaneko antzerki emanaldi batean parte hartu zuen, izenburuari "das mozas novas" gehituz, gaur egun bere bertsioa gordetzen jarraitzen duena. 

Mosko Udalak, 2016an, bere 94. urtebetetzean omenaldia egin zion, hiru poeta autodidakta galiziar onenetariko bat izateagatik duen meritua aitortuz. 

## Galizierazko lanak 
### Poesia 
* *Alborada do Val da Louriña*,1986 (1. edizioa).
* *Colleita de soños tristes*, 1990.
* *Alborada do Val da Louriña*, 1992 (2. edizioa).
* *Retrancas*, 1993.
* *Sementeira de soños*, 1994.
* *Amores na lúa*, 1998.
* *Tempos de chorar*, 2001.
* *¿A quen lle dou unha estrela?*, 2005, Asociación Galega para a Cultura e a Ecoloxía.
* *Alma de can*, 2009, Asociación Galega para a Cultura e a Ecoloxía.

### Haur-gazte literatura 
* *O baúl das lembranzas: poemas para nenos*, 2005, Asociación Galega para a Cultura e a Ecoloxía.

## Gaztelaniazko lanak 
* *Un nuevo amanecer*, 1991.
* *Como él manantial*, 1993.
* *Mariposas de invierno*, 1994.
* *En el doblaron lanas campanas*, 1998.
* *Sueños de cristal*, 2001.
* *Golondrinas en él cielo*, 2005.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Galiziako idazle eta idazleen elkartea
Josef eta Putifarren emaztea

***Josef eta Putifarren emaztea*** Tintoretto margolari italiarraren margolana da, olio mihise gaineko teknika erabiliz egina. 54 zm-ko altuera eta 117 zm-ko zabalera du. 1555. urte inguruan margotua, gaur egun Madrilgo (Espainia) Pradoko museoan dago ikusgai. Margolan hau Diego Velazquezek erosi zuen, Filipe IV.arentzat, Veneziara egin zuen bigarren bisitan, gai biblikoko beste bost margolanekin batera.

## Gaia 
Putifar Bibliako pertsonaia; faraoiaren zerbitzaria eta eunukoa. Joseren nagusia izan zen. Putifarren emaztea Jose liluratzen eta limurtzen saiatu zen. Margolanean, lehen planoan, Putifarren emaztea ageri da, gela aberatsean etzanda eta biluzik, Joseri harekin bat egiteko gonbita eginez. Josek proposamen horrek uko egin zion, eta, ondorioz, espetxeratu zuten.

Argi dago obra hauek profanoak zirela. Bibliako gaiek beren zama dramatikoa galtzen zuten eta jantzi exotikoak, gorteko zeremonialak eta haragi biluziak erakusteko aitzakia besterik ez ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Pradoko museoaren webgunean.
* :Artehistoria webguneko fitxa.
Face/Off

***Face/Off***, 1997ko John Woo hongkongdarrak zuzendutako ekintzazko thriller film bat da. John Travolta, Nicolas Cage, Joan Allen, Gina Gershon, Alessandro Nivola eta Colm Feore aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Castor Troy (Nicholas Cage) gaizkile soziopata arriskutsua hiltzorian da eta Sean Archer (John Travolta) FBIko agente berezia aurpegi aldaketa ebakuntza bat egiteko kirurgia egin du. Polizia Troyren gaizkile raldean infiltratzeko operazio bat burutzeko helburua du, Los Angeles hirian ezkutatu duten arma biologiko bat topatu nahi baidu, horretarako Archerri Troyren aurpegia jarri diote. Baina Troy esnatu, Archerren aurpegia jarri ta haren nortasuna bereganatuz ihes egitea lortuko du.

## Aktoreak 
* John Travolta: Sean Archer
* Nicolas Cage: Castor Troy
* Joan Allen: Eve Archer
* Alessandro Nivola: Pollux Troy
* Gina Gershon: Sasha Hassler
* Dominique Swain: Jamie Archer
* Nick Cassavetes: Dietrich Hassler
* Harve Presnell: Victor Lazarro
* Colm Feore: Malcolm Walsh doktorea
* John Carroll Lynch: Walton espetxezaina
* CCH Pounder: Hollis Miller
* Robert Wisdom: Tito Biondi
* Margaret Cho: Wanda Chang
* Thomas Jane: Burke Hicks
* James Denton: Buzz
* Tommy Flanagan: Leo
* Matt Ross: Loomis
* Danny Masterson: Karl
* Chris Bauer: Ivan Dubov
* Romy Walthall: Kimberly
* Myles Jeffrey: Michael Archer
* David McCurley: Adam Hassler
* Lauren Sinclair: Winters agentea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1998ko GP Thimister Kermese

**1998ko GP Thimister Kermese**, Thimister herrian egin zen Kermese erako txirrindularitza lasterketa profesionala izan zen. 144 km-ko lasterketa izan zen. 7 kilometrotako zirkuitua izan zuten txirrindulariek, 3 aldapa eta haize bortitzarekin.

15 txirrindulariko ihesaldi bat antolatu zen eta lasterketa erdialdean, haietako zazpik atzean utzi zituzten beste iheskideak. Helmugatik 50 kilometrora, Jans Koerts (Rabobank) aurrera jo zuen, baina Marc Streel (Casino) berarekin joan zen. Atzean, Koen Beeckman (Ipso) eta Johan Verstrepen elkarrekin lan egin zuten eta aurrekoekin joan ziren. Azkenengo bi hauek aldea egin zuten eta Mark Streel beste hiru lagunekin batera denbora galduz joan ziren (helmugan, 3 minutu inguru). Helmugan, Koen Beeckman garaipena lortu zuen. Zazpigarrena, Stephan Hennebert, indar gabe gelditu zen eta pelotoiak harrapatu zuen. Iñaki Barrenetxea (Tonissteiner-Saxon) Bizkaitarra 20. poztuan amaitu zuen, pelotoian .

## Taldeak 
* Tonissteiner-Saxon
* Rabobank
* Ipso
* Vlanderen 2002
* Lotto
* Casino
* Collstrop
* Spar
* Home Market-Charleroi

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Massagué

**Iván Massagué Horta** (Bartzelona, 1976ko irailaren 4a) zineman, antzerkian eta telebistan lan egiten duen aktorea da.

## Biografia 
1996-1999 bitartean Bartzelonako Nancy Tuñón antzerki eskolan ikasi zuen. Paper txikiak egin zituen telebistan, *7 vidas* seriearen azken zatian parte hartu zuen arte, eta Johnny interpretatu zuen. Aurrerago, Narcosen papera izan zuen, eta 2011 eta 2013 bitartean Burbuja interpretatu zuen El Barco en Antena 3 seriean. 2014an *Pancho, el perro millonario* film espainiarraren protagonista izan zen. Telebistara itzuli zen Cuatro-ko *Gym Tony* telesaileko protagonista gisa, Antonia San Juan eta Usun Yoonekin batera, besteak beste. 2020an, El hoyo filmaren protagonista izan zen, eta 2021ean, Prime Video-ko *Parot* seriea, antagonista moduan.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Programak 
### Laburrak 
### Antzerkia 
### Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
*  Iván Massagué Internet Movie Database.
*  Zona El Barco
*  Iván Massagué Solo Para Ti saioan
*  Elkarrizketa eta OMGAward ematea
*
Pentsamendua grabatzeko eta erreproduzitzeko gailua

[thumb|[Adimen artifiziala gai da ideiak irudietan itzultzeko, baina ez dira gai, oraindik, pentsamenduak edo ametsak grabatu eta irudietan bilakatzeko. Irudian, adimen artifizial batek egindako kontzeptu honen errepresentazioa.]]
**Pentsamenduak grabatzeko eta erreproduzitzeko gailu** bat da subjektu baten pentsamenduak, emozioak, ametsak edo bestelako gertaera neuronal/kognitiboak burmuin-konputagailu interfaze baten bidez zuzenean grabatzeko eta erreproduzitzeko gai den edozein makina. Gaur egun, ia beti zientzia fikzioan agertzen dira; aldiz, ideiak interes zientifiko handiagoa jaso du burmuin-konputagailu lehen interfazeak garatu ahala.

***Oneirografia*** terminoa, ametsen erregistroari dagokiona, aurrekoaren sinonimoa da.

## Fikzioan 
Teknologia hipotetiko hori funtsezko elementua da William Gibsonen lehen ipuin laburretako batzuetan, 1977an egin zuen debuta barne: *Fragments of a Hologram Rose*, non **ASP** (itxurazko pertzepzio sentsoriala) izena ematen dion. Sprawl trilogian, **Simstim** (estimulazio-simulazioa) du izena, eta entretenitzeko modurik ezagunena da, agian XX. mendeko pop musikaren baliokidea. Gehienetan oso editatuta dauden bertsio dokumentalak erakusten dira, erregistratutako pertsonaren esperientzia errealaren hurbilketa berrinterpretatuz; *The Winter Market*-en, berriz, ametsak eta irudipenak erregistratzeko gai den bertsioa dago.

1980ko hamarkadako zenbait film, hala nola *Brainstorm* (1983), *Till the End of the World* (1991), *Rare Days* (1995), *Final Fantasy: The Spirit Inside* (2001) eta *Sleep Dealer* (2008), teknologia hau eta haren adarkatzeak irudikatzen dituzte.

## Ikerketa 
2008ko abenduan, Telekomunikazioak Ikertzeko Nazioarteko Institutuko Neurozientzia Kognitiboko Sailak neurona-seinaleak irudietan itzultzeari buruzko ikerketa iragarri zuen. Gainera, UCLAko Moran Cerf doktoreak 2010eko artikulu bat argitaratu zuen *Nature* aldizkarian. Artikulu horren arabera, bera eta beste ikertzaile batzuk pentsamenduak interpretatzeko zorian zeuden, euren ametsetako pertsonen oroitzapenak berresteko, euren garuneko jarduera elektronikoki bistaratuta. Ikerketaren emaitza, sarritan, ametsak erregistra ditzakeen gailu gisa ezagutarazi da. Hala ere, Moran Cerfek dio ez zuela inoiz baieztapen hori egin, eta gailu hori aukera teorikoa dela esan zuen.

### Gaur egungo mugak 
Gaur egun, BCI gailuak seinale neuralen azpimultzo mugatu bat seinale digital bihurtzeko gai dira. Seinale gehienak gailu akoplatuen motorrean zentratutako kontroletarako erabiltzen dira. Garunaren barruan hautematen edo asmatzen diren irudien itzulpena oraindik ez da guztiz lortu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Saxoniakoa

**Alberto** (; Dresden, 1828ko apirilaren 23a - Sibyllenort, 1902ko ekainaren 19a) Saxoniako erregea izan zen 1873tik hil zen arte.

Joan Saxoniakoa eta Amalia Augusta Bavariakoaren semea izan zen.

Heziketa militarra izan zuen, baina Bonngo Unibertsitatean ere egin zituen ikasketak. Karrera militar arrakastatsua izan zuen eta Schleswigeko Lehen Gerran, Austria-Prusia Gerran eta Frantzia-Prusia Gerran borrokatu zuten saxoiar tropak agindu zituen. 1871n landa-mariskal mailara igo zen.

1873ko urrian tronura igo zen bere aita hil ondoren. Politikan gutxi parte hartu zuen eta armadan aritu zen batez ere. Bere erregealdian, saxoniar monarkia monarkia konstituzional bihurtu zen. 1870eko hamarkadan Dresden hirian Albertstadt aldiria eraikitzen hasi zen.

1853ko ekainaren 18an Karola Vasakoarekin ezkondu zen. Ezkontzak ez zuen seme-alabarik izan. Bere anaia Jurgi izan zen bere ondorengoa Saxoniako errege bezala.
Pablo Íñiguez

**Pablo Íñiguez de Heredia Larraz** (Burgos, ) arabar jatorriko futbolaria da, atzelari moduan aritzen dena. Roberto Iñiguez gasteiztar saskibaloi jokalari ohi eta entrenatzailea denaren semea da.

## Kirol ibilbidea 
*2022ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Eva Baltasar

**Eva Baltasar** (Bartzelona, 1978ko abuztuaren 26a) poeta eta idazle katalan bat da. Pedagogiako lizentziatua Bartzelonako Unibertsitatean. 2008an plazaratu zuen bere aurreneko poesia lana, *Laia* izenekoa, *Miquel de Palol* saria irabazi zuena. 2009tik 2017ra beste bederatzi poema-liburu argitaratu zituen, denak sarituak.

## Ibilbide literarioa 
Bere poesia intimistatzat jo izan da, gorputzaren poesiatzat, ezaugarri filosofiko eta kontzeptualekin. Maiz ageri dira bertan lesbianismoa, norberaren gorputzean bizitzeko esperientzia, amatasuna edo imajinario intimo bat izatea, errealitatea jasateko bide gisa.

*Vida limitada* poema bildumagatik *Miquel Àngel Riera* (*Ciudad de Manacor*) poesia saria irabazi zuen 2013an.

2016. urtean, berriz, *Mallorca* sarietako poesia saria irabazi zuen, *Invertida* lanagatik.

2018an *Permagel* argitaratu zuen, eta *Llibreter* eta ''L'Illa dels Llibres* sariak eskuratu zituen irakurleek eta kritikak goretsi zuten lan horri esker. 

*Permagel* trilogia baten lehen eleberria da. Bertan, emakumeen ahotsa da nagusi. Arrakasta handiko lana izan zen. 2020an *Boulder* argitaratu zuen, triptikoaren bigarren alea, eta urteko eleberri onenaren *Òmnium* saria irabazi hari esker. 2021ean *Mamut* lanarekin itxi zuen trilogia. 2023an *Boulderren* ingelesezko itzulpena nazioarteko Booker sarirako finalista izan zen, baina ez zuen irabazi.

Bere lana dozena bat hizkuntzatara itzulita dago, gaztelaniara eta ingelesera, besteak beste.

## Literatura-lana 
; Eleberria

* *El camí de les flors*. Pagès, 2012
* *Permagel*. Club Editor, 2018 (*Llibreter* saria eta *L'Illa dels Llibres* saria)
* *Boulder*. Club Editor, 2020 (*Òmnium* saria)
* *Mamut*. Club Editor, 2022

; Poesia

* *Laia*. Columna, 2008 (*Miquel de Palol* saria)
* *Atàviques feres*. Cossetania, 2009 (*Ramon Comas i Maduell* saria)
* *Reclam''. Institut d'Estudis Ilerdencs, 2010 (*Les Talúries* saria)
* *Dotze treballs*. Pagès, 2011 (*Benet Ribas* saria)
* *Medi aquàtic*. Pagès, 2011 (*Màrius Torres* saria)
* ''Poemes d'una embarassada*. Pagès, 2012 (*Jordi Pàmias* saria)
* *Vida limitada*. Mon de Llibres, 2013 (*Miquel Àngel Riera* saria)
* *Animals d'hivern*. Edicions 62, 2016 (*Gabriel Ferrater* saria)
* *Neutre*. Bromera, 2017 (*Ibn Jafadja* saria)
* *Invertida*. Lleonard Muntaner, 2017 (*Mallorca* saria)
* *Nus Schiele''. Club Editor, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herri Txistu Hotsa (eskultura)

***Herri Txistu Hotsa*** Remigio Mendiburu eskultoreak 1971an egindako eskultura bat da. Donostian dago Askatasunaren Hiribidean. Zuhaitz-enbor itxurako Altzairuzko 20 hodik eratzen dute eskultura, eta hodiak ebakidura txikiagoa duten tutu-formako metalezko pieza zuzen batzuek lotzen dituzte hormara. Multzoa 16 metro garai da. Abstrakzio liriko bat egin nahian edo, balizko txistu batek egingo lukeen goranzko hotsa irudikatzen du.
Fitxategi:Remigio Mendiburu - Korrika1980 - Egunkaria1997.png|Remigio Mendiburu
Fitxategi:Herri Txistu Hotsa eskultura 11 31 54 105000.jpeg
Fitxategi:Herri Txistu Hotsa eskultura 11 31 59 797000.jpeg
Fitxategi:Herri Txistu Hotsa eskultura 11 32 04 317000.jpeg
Kasurik gehienetan, erakundeen eskutik irten ohi da eskultura kalera, baina kasu honetan hiriko kale nagusietako baten hasieran kokatutako eraikinaren sustatzaileak agindu zion Remigio Mendibururi (1931-1990) eraikinaren fatxadan gora egiten duen lana. Ingurune batik bat klasikoan kokatutako eraikinaren izaera berritzailea azpimarratzen zuen eskulturak, eta biziki harritu zituen garai hartako donostiarrak. Hamabi-hamabost metroko altzairu herdoilgaitzezko dozena bat tutu huts, sopletez landuak, enbor bihurrituak edo sustrai erraldoiak izango balira bezala lotzen zaizkio elkarri. Mendibururen eskuetan, alegia, gutxitan bezala hurbildu zitzaien altzairua naturari eta zuraren esentziari, azken hori izan baitzen Mendiburuk gehien erabili zuen materiala. 

Mendiburuk eskulturak egiteko  prozesu teknikoa adarrak, sustraiak eta abar metatzean zetzan… harik eta, hain  zuzen, prozesua bera gogorarazten duten bolumen konbexu eta masa konpaktuak  gauzatu arte.  Teknika bera  erabili zuen ***Herri txistu hotsa*** eskultura  monumentala egiteko. 20 hodi barrenuts dira, astiro sigi-saga. Kritiko askoren  ustetan, Donostiako hiri-eskulturarik onenetakoa da, dagokion eskalari primeran egokitua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maitane Aldanondo: "Herriaren isildutako kantua pizteko ikurra", *Irutxukoko Hitza*, 2452.zk., 2025/06/27.
Tryfan

**Tryfan**, Galesko iparraldeko Snowdonia eremuko Ogwen haranan dagoen mendi bat da, Gwynedd lurraldean. 917 metroko garaiera du.
E Petrel!

***E, Petrel! Nabigatzaile bakarti baten koadernoa*** liburua () Julio Villar abenturazale donostiarrak 1974an argitaratu zuen gaztelaniaz. Arrakasta handiko liburua izan zen: 2022 urte arte hamabost edizio ezagutu zituen.  Villarrek 1968ko apiriletik 1972ko uztailera egindako bidaia bat du hizpide, eta bidaia horretan zehar idazten joan zen sentipenak, bizipenak eta bestelakoak jasotzen ditu. 2022an Ibon Gaztañazpik euskaratzeko bertsioa plazaratu zuen.

## Argumentua 
Villar Bartzelonako portutik abiatu zen, Mistral izeneko belaontzi txiki batean: zazpi metroko luzera, bi metro eta erdiko zabalera eta 1.200 kiloko pisua zuen. Denbora horretan, Atlantikoa, Ozeano Barea eta Indikoa zeharkatu zituen, bidean geldialdiak eginez, besteak beste, Karibean, Galapagoetan, Markesa uharteetan, Tuamotun, Tahitin, Haizebeko uharteetan, Cooken, Hebrida Berrian, Fijin, Zeelanda Berrian, Ginea Berrian, Koral itsasoan, Australiako iparraldean, Arafura itsasoan, Timorko itsasoan, Indiako ozeanoan, Txagos uhartedian, Madagaskarren, Mozambiken, Hegoafrikan, Santa Helena uhartean eta Brasilgo ipar-ekialdean. Guztira, 38.000 itsas milia baino gehiagoko bidea egin zuen, eta Lekeition bukatu zuen abentura.

Koadernoan bidaiaren berri jaso egin zuen baina baita ere sentipenak, bizipenak, e.a. Haren hitzetan horrela idatzu zuen: "Bidaian zehar, orrialde zuri solteetan idazten joan nintzen, eta gero idatzitako gauza guztiak elkartu nituen".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rinjani mendia

**Rinjani** edo **Gunung Rinjani** sumendi aktiboa da Indonesian, Lombok uhartean. Administratiboki, mendia Lombok Iparraldeko eskualdean dago, Mendebaldeko Nusatenggara probintzian. 3.726 metroko altitudea du, eta, ondorioz, Indonesiako bigarren sumendi altuena da. Sumendiaren tontorrean 6 km bider 8,5 km-ko galdara bat dago, Segara Anak kraterraren lakuak partzialki betetzen duena. Lakua itsasoaren mailatik 2.000 metrora dago gutxi gorabehera, eta 200 metroko sakonera du; galdarak ere ur termalak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Mary Ainsworth

**Mary D. Saslter Ainsworth**  (Glendale, Ohio, EE. AEB 1913 - Virginia University 1999) psikoanalista estatubatuarra izan zen. Glendalen jaio zen, Ohion, 1913ko abenduan. Torontoko Unibertsitatean sartu zen 1929an eta 1935ean graduatu zen. M.Sc lortu zuen. 1936an, eta 1939an, Garapenaren Psikologiako doktoretza.

Urte batzuetan, Torontoko Unibertsitatean irakatsi zuen, harik eta 1942an, Bigarren Mundu Gerran, Kanadako armadan Canadian Women's Corp-en parte gisa aritu zen arte. Saslterrek aholkulari-lanetan eta langileak hautatzen lan egin zuen, eta 1945ean Maiorren mailara iritsi zen. Gerra amaitzean, Torontotora itzuli zen, eta han Psikologiaren irakaskuntzan jarraitu eta ikerketak gidatu zituen.

1950ean Leonard Ainsworthekin ezkondu eta Londresera joan zen.

## Egoera arrotzaren teknika 
Londresen, Tavistock Klinikako ikerketa-talde batean sartu zen. John Bowlby (1907-1990) proiektuaren zuzendaria zen, eta bere ikerketa haurren nortasunaren garapenean amatasun-bereizketak dituen ondorioetan oinarritzen zen.

1954an, Mary eta senarra Kampalara, Ugandara, joan ziren. Han, East African Institute of Social Research-en zuzendu zuen bere ikerketa.

Ikerketak arreta jartzen du haurren esplorazio-portaeran amak duen -gabeziak dituen efektuetan. Haren diseinu esperimentala, Strange Situation (egoera arrotza), mota horretako ikerketetan ezagunenetako eta imitatuenetako bat da.

## Obra nagusiak 
* Ainsworth, M.; Bowlby, J. 1965. *Child Care eta Growth of Love*. Londres: Penguin Books
* Ainsworth, M. (1967). *Infancy in Uganda*. Baltimore: Johns Hopkins.
* Ainsworth, M., Blehar, M., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment. Hillsdale, NJ: Erlbaum

## Kanpo estekak
Belea eta azeria

thumb|Belearen eta azeriaren irudia
**Belea eta azeria** fabula bat da, eta *Esopok* idatzi zuen.

Fabulak kontatzen du nola azeri (azkar) batek  gazta bat lapurtzen duen, aurrez bele batek lapurtu zuena. Belea zuhaitz baten adarrean zegoen, azeriaren irismenetik kanpo, eta, beraz, hura limurtzen hasten da. Azkenean, kantatzeko konbentzitu du, eta mokoan zeukan gazta-zatia erortzen utziko du.' Hau da ikasgaia: *Ez dituzun dohaiak goresten dituenak zerbait kendu nahi dizu* beti.

Fabula zenbait autorek berrargitaratu zuten, Carlos García Gual irakasleak adierazi duenez. Horien artean, Fedro, Juan Manuel, Hitako Artziprestea, Jean de La Fontaine, Samaniego, Hartzenbusch eta abar nabarmendu behar dira. Hainbat ilustrazio eta dekorazio-artek ere erreproduzitzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* en solidaridad.net Fábulas: La armonía, El cuervo y la zorra y otros.
Kontraktualismo

start=0|thumbtime=22|thumb|**Kontraktualismoa** azaltzen duen bideoa.
**Kontraktualismoa** filosofia politikoaren eta zuzenbidearen korronte bat da. Ez da doktrina politiko bakar edo uniforme bat, baizik eta lotura komun bat duen ideia-multzo bat, gizarte-hitzarmenari lotuta dagoena. Teoria politiko gisa, azken hirurehun urteetako nagusienetako bat izan daiteke, eta, neurri handiagoan edo txikiagoan, estatuen eta nazioen egungo egituraren oinarrian aurki dezakegu. Ez da demokraziarekin nahastu behar, teoria kontraktualista guztiek ez baitute eredu politiko demokratikorik definitzen. Nazionalismoarekin ere ez da nahastu behar; izan ere, bi mugimenduak eredu politiko nukleartzat har daitezkeen arren eta estatu modernoen oso aldi berekoak izan arren, baldintza desberdinak adierazten dituzte.

Kontraktualismoak teoria politikoen familia bati egiten dio erreferentzia, zeinak gizarte-kontratuari loturik baitaude. Teorialari ezagunenen artean ondokoak aurki ditzakegu: Hugo Grotius (1625), Thomas Hobbes (1651), Samuel Pufendorf (1673), John Locke (1689), Jean-Jacques Rousseau (1762) eta Immanuel Kant (1797).[thumb|500px|[Thomas Hobbes|Hobbes, Locke eta Rousseau kontraktualismoaren sortzaileak.|erdian]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marco Serpellini

**Marco Serpellini** (Lovere, 1972ko abuztuaren 14a) italiar txirrindulari ohia da. Junior mailan, Munduko Txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
**1996**
* Pino Cerami Sari Nagusia

**1997**
* Medio Brenta Giroa

**1998**
* Portugalgo Itzulia  
* Pino Cerami Sari Nagusia  
* Piamonteko Giroa 

**1999** 
* 2.Piamonteko Giroan

**2000**
* Euskal Bizikletako etapa bat
* Bruno Beghelli Sari Nagusia

**2003**
* Camaioreko Sari Nagusia

**2006**
* Bakearen Lasterketako etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1998ko Pino Cerami Sari Nagusia

**1998ko Pino Cerami Sari Nagusia** Pino Cerami Sari Nagusiaren 33. ekitaldia izan zen. Aurreko urtean, ez zen lasterketa ospatu eta azken garailea Marco Serpellini izan zen, 1996ean. 

Txirrindulariek 199,6 kilometrotako ibilbidea izan zuten aurretik. Serpellini izan zen eraso guztien buru lasterketa guztian. 115. kilometroan, 15 laguneko talde bat aurrera egin zuen Serpellini, Biagio Conte, Scot Sunderland, Casagranda, Valoti, Milesi eta Mazzolenirekin. Helmugatik 25 kilometrora, Conte, Serpellini eta Scott aurrera joan ziren. Serpellinik beste biak utzi zituen helmugatik 3 kilometrora eta bakarrik heldu zen helmugara.

## Taldeak 
## Sailkapen Nagusia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stephan Joho

**Stephan Joho** (Bremgarten, 1963ko irailaren 4a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1986tik 1992ra.

## Palmaresa  
**1985**
*Tannenberg Tourra
**1986**
*Aragoiko Itzulia eta hiru etapa
* Andaluziako Itzuliko etapa bat
* Romandiako Tourreko etapa bat
* Limousingo Tourreko etapa bat
* Bernako Tourra
**1987**
*Romandiako Tourreko etapa bat 
* Aragoiko Itzuliko bi etapa
* Limousingo Tourreko etapa bat
*Kataluniako Voltako etapa bat
**1988**
*Suitzako Itzuliko bi etapa 
*Italiako Giroko etapa bat 
*Romagnako Giroa
* 2. Pino Cerami Sari Nagusian
* 3. Apuliako Giroan eta etapa bat
* 4. Paris-Roubaixen
* 9. Flèche Wallonnen
**1989**
* Italiako Giroko etapa bat 
* Pino Cerami Sari Nagusia
* 3. Argovia Kantonamenduko Sari Nagusian
* 6. Suitzako Itzulian
**1990**
* Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusia
* Belgikako Itzuliko etapa bat 
**1991**
*Burgosko Itzuliko Puntukako sailkapena eta bi etapa
* 2. Étoile de Bessègesen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastian Langeveld

**Sebastian Langeveld** (Leiden, 1985eko urtarrilaren 17a) Herbehereetako txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko txapelduna izan zen. 

## Palmaresa 
**2006**
* Pino Cerami Sari Nagusia
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2007**
* Ster Elektrotoer
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2008**
* 2. Kuurne-Brusela-Kuurnen
**2009**
* Jef Scherens Sari Nagusia
* 2. Saxoniako Itzulian eta bi etapa
* 2. Flandriako txapelketan
* 3. Eneco Tourrean
**2010**
* 2. Limousingo Tourrean
**2011**
* Omloop Het Nieuwsblad
* 5. Flandriako Tourrean
**2013**
* 3. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 5. E3 Harelbeken
**2014**
* 20px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa
* 2. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
**2017**
* 3. Paris-Roubaixen
**2019**
* 2. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
* 7. Étoile de Bessègesen
**2021**
* 2. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polietilienimina

**Polietienimina** (PEI) edo **poliazidirina** polimero organikoa da H[CH2–CH2–NH–]*n*H formula duena. Polimero linealak amina sekundarioak baino ez ditu, adarkatuek ordea amina primarioak, sekundarioak eta tertziarioak dituzte. Polimero adarkatuen adarkatze-maila erabatekoa denean dendrimeroak eratzen dira zeintzuk amina sekundariorik ez duten.

thumb|PEI lineala
thumb|PEI adarkatua
thumb|PEI dendrimeroa

## Ezaugarriak 
PEI lineala solido erdikristalinoa da gela-tenperaturan eta adarkatutako PEIak amorfoak dira. 

PEI lineala ur berotan (pH baxuetan), metanoletan, etanoletan eta kloroformotan disolbatzen da. Aldiz, disolbaezina da ur hotzetan, bentzenotan, eter etilikotan eta azetonatan. PEI  linealaren urtze-puntua 67 C ingurukoa da.

## Sintesia 
PEI adarkatua aziridinaren eraztunaren bidezko polimerizazioz presta daiteke eta erreakzio-baldintzen araberakoa izango da adarkatze-maila.

PEI lineala  beste polimeroak modifikatuz lor daiteke, adibidez, poli(2-etil-2-oxazolidina)ren hidrolisiaz.

## Erabilera 
PEIk anitz erabilera ditu industrian, adibidez, detergenteetan, adhesiboetan, ur-tratamendurako agenteetan, kosmetikan, papergintzan eta CO2-a kapturatzeko teknologietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Ward (zientzialaria)

**Mary Ward** (ezkondu aurretik **King**; 1827ko apirilaren 27a – 1869ko abuztuaren 31) irlandar naturalista, astronomoa, mikroskopian aditua, egilea eta artista izan zen. Lehengusuek eraikitako lurrun-auto esperimentalaren gurpilpean erori zenean hil zen. 1869an gertatu zenez, ibilgailu motordun batek hil zuen lehen pertsona ezaguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kai Reus

**Kai Reus** (Winkel, 1985eko martxoaren 11) Herbehereetako txirrindulari ohia da. Junior mailan, Munduko Txapelduna eta Munduko Kopako Txapelduna izan zen. 

## Palmaresa 
**2003**
*Junior mailako Munduko Kopa 
*Junior mailako Munduko Txapelketa
**2005**
*Normandiako Tourra eta etapa bat 
*Pino Cerami Sari Nagusia
**2006**
*Normandiako Tourra eta bi etapa
* 3. Koloniako Itzulian
**2009**
*Britainia Handiko Itzuliko etapa bat
**2011**
*Mi-août en Bretagneko etapa bat
**2012**
*Portugalgo Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabrizio Guidi

**Frabrizio Guidi** (1972ko apirilaren 13a) italiar txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1995**
* Vaucluseko Tourra
**1996**
* Vaucluseko Tourra
* Italiako Giroko Intergiroa eta Puntukako Sailkapena
* Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusia
* Etruriarren Kostaldeko Sari Nagusia
**1997**
* Euskal Bizikletako etapa bat
* 3. Etruriarren Kostaldeko Sari Nagusian
**1998**
* Espainiako Vueltako 3 etapa eta Puntukako Sailkapena
**1999**
* Italiako Giroko etapa bat eta Intergiroa
* Pino Cerami Sari Nagusia
**2000**
* Italiako Giroko etapa bat eta Intergiroa
**2001**
* Paris-Nizako etapa bat
* Romandiako Tourreko etapa bat
**2004**
* Valoniako Tourreko etapa bat
* Danimarkako Itzuliko etapa bat
**2005**
* Austriako Itzuliko etapa bat
**2006**
* Austriako Itzuliko etapa bat 
* Valoniako Tourra eta bi etapa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabiano Fontanelli

**Fabiano Fontanelli** (Faenza, 1965eko apirilaren 24a) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1989**
*Kalabriako Giroko etapa bat

**1990**
* 2. Romagnako Giroan

**1991**
* Apuliako Giroa eta bi etapa

**1993**
* Reggio Calabriako Giroa
* Italiako Giroko etapa bat
* Poloniako Itzuliko etapa bat 

**1994**
* Settimana Ciclística Bergamaskako bi etapa

**1995**
* Pino Cerami Sari Nagusia

**1996**
* Etnako Giroa
* Pantalica Saria
* Marseillesa Sari Nagusia
* Italiako Giroko etapa bat 
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat 
* Trentinoko Giroko etapa bat
* Mediterraneoko Tourreko etapa bat

**1997**
* Langkawiko Tourreko bi etapa 
* Italiako Giroko etapa bat 

**1998**
* Italiako Giroko etapa bat 

**1999**
* Paris-Camembert
* Setmana Catalanako etapa bat 

**2000**
* Settimana Coppi e Bartaliko etapa bat

**2001**
* Asturiasko Itzuliko etapa bat 

**2002**
* Luccako Probintziako Giroa eta etapa bat 
* Río Saliceto e Correggio Sari Nagusia

**2003**
* 3. Larcianoko Industria eta Eskulangintza Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto VII.a Austriakoa

**Alberto VII.a** (; Wiener Neustadt, 1559ko azaroaren 13a – Brusela, 1621eko uztailaren 13a) Austriako artxiduke izan zen 1619ko martxoaren 20tik urriaren 9ra eta eta Herbehereetako subiranoa 1598tik hil zen arte.

Maximiliano II.a enperadorearen eta Maria Habsburgokoaren semea izan zen. Karlos V.aren semea ere izan zen, eta Espainiako gortean hezi zen.

Kardinal eta Toledoko artzapezpiku izendatu zuten, baina 1598an bi karguei uko egin zien. Gainera, Portugalgo erregeordea izan zen 1583tik 1593ra.

1595ean Habsburgotarren Herbehereetako gobernadore izendatu zuten. 1598an Elisabet Klara Eugenia Austriakoarekin ezkondu zen eta Filipe II.ak Herbehereen subiranotasuna eman zien. Ezkontzaren erregealdiaren lehen zatia gerrak menderatu zuen. 1609an Hamabi Urteko Su-etena lortu zen eta gainontzeko erregealdia bakean igaro zen.

1619ko martxoaren 20an, Austria Behereko eta Garaiko artxiduke izendatu zuten, bere anaia Matias hil ondoren. Urriaren 9an Fernando II.aren alde abdikatu zuen. Austriaren historiako erregealdirik laburrena izan zuen.
Lupe Gómez

**Guadalupe Gómez**, **Lupe Gómezen** izen artistikoagatik ezagunagoa (Fisteus Curtis, Coruña, 1972) galkiziar  idazle, poeta, literatura kritikaria, kultur eragilea, feminista eta kazetaria da.

## Ibilbidea 
Hamahiru urte zituela, Coruñako hiriburura batxilergoa ikastera joan zen, eta, ondoren, kazetaritza-ikasketak egin zituen Santiago de Compostelan. *El Correo Gallegon* eta *Galicia Hoxen* kolaborazioak egin ditu, eta liburuei eta antzerkiari buruzko artikuluak eta kritikak idatzi ditu.

## Lanak 
* *Pornografia*. Poeta en Compostela, 10. liburukia. Santiago de Compostelako editorea. Kultura Batzordea. 109 or.  1995
* *Os teus dedos na miña braga con regra*. Ablatibo absolutuaren 14. liburukia. Grupo Anaya Comercializadoraren literatura-edizioa, 122 or.  1999
* *Poesía fea*. Noitarenga, 119 or.  2000
* *Fisteus era un mundo*. 2001; narrazioa
* *Querida Uxía*. Delta hegalaren 2. bolumena. Andrea Lópezek ilustratua. Edizioa Tambre bidez berrinprimatua, 67 orrialde.  2002
* *Levantar as tetas*. 144. liburukia, poesia. Espiral Maior editorea. 83 orrialde 4
* *Luz e Lupe*.. Argitaratzailea L. Gómez, 291 or.  2005
* *Azul e estranxeira*. Poesia bilduma. Editorial Ediciones de Castro, 108 or. 5, Eusebio Lorenzo Baleirón saria
* *O útero dos cabalos*. Poesiaren 153. liburukia. Espiral Maior editorea, 117 or. 5
* *Quero bailar*. Editorea L. Gómez, 208 or. , 2006

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Autobiografía en BVG
* "Lupe Gómez: a provocación libertaria", artículo de Fran Alonso en *El País*, 16 de marzo de 2007, en castellano
* . 2004. *As antoloxías de poesía en Galicia e Cataluña*. Editor Universidad de Santiago de Compostela, 271 pp.  texto en línea
Pangkor uhartea

**Pangkor uhartea** (malaysieraz: *Pulau Pangkor*) Perak estatuko kostaldeko irla bat da, Malakako penintsularen ipar-mendebaldean, Malaysian. Ferryz irits daiteke Lumutetik (Ipohrekin lotzen duen kostako herri txiki bat, edo Sitiawandik). 8 kilometro koadroko azalera besterik ez du eta 25.000 biztanle inguru. Intentsitate txikiko turismo-leku gisa asko sustatzen du Malaysiako gobernuak, baina arrantzatik eratorritako produktuak dira oraindik ere industria nagusiak.

Historikoki, Pangkor herriko arrantzale, merkatari eta piratentzako babeslekua zen. XVII. mendean, holandarrek gotorleku bat eraiki zuten Peraken eztainu-merkataritza kontrolatzeko ahaleginean. 1874an, Britainia Handiko gobernuaren eta Perakeko tronurako hautagaiaren artean Pangkorreko ituna sinatu zuten, britiniarren Malaysiaren kontrolaren hasiera izan zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sordes

**Sordes** izan daiteke:
**Sordes*, pterosaurioen genero bat;
*Landetako San Joanen abadiaren toponimo historikoa;
* Paul Sordes (1877-1937) frantziar artista.
Kota Bharu

**Kota Bharu**, maiz **KB** gisa ere izendatua, Malaysiako hiri bat da, Kelantanen estatuko hiriburu eta errege-egoitza gisa balio duena. Malaysiako penintsulako ipar-ekialdean dago, Kelantan ibaiaren bokaletik hurbil. 2011n 491.237 biztanle zituen.

Hiria meskita askoren, hainbat museoren, antzinako jauregi errealen arkitektura bakarraren (oraindik ere sultana eta bere emaztea bertan bizi dira) eta antzinako errege eraikinak daude.

## Demografia 
Kota Bharuko biztanle gehienak etnikoki kelantandar malaysiarrak dira. Kota Bharuko hizkuntza kelantango malaysiera da. Txinatar populazio handi samarra ere badago.

### Erlijioa 
Kota Bharu hiriko biztanleria % 93 musulmana da, eta gainerakoa budistak, hinduak eta kristauak dira. Txinako tokiko komunitate hiritarrak batez ere budismoa praktikatzen du.

## Kanpo estekak
Inhibizio latente

Zentzumenengatik datu kopuru ikaragarriak iristen zaizkigu, baina guztiei ezin diogu arreta jarri, adibidez, modu errepikatuan edo inongo ondoriorik gabe aurkezten direlako, garrantzirik gabeko informaziotzat jotzen dugu, hor dagoelako besterik gabe. Estimulu bat behin eta berriz ondoriorik gabe agertu ostean, bere ondorioei buruzko ikaskuntzaren adierazpenean atzerapena ematen denean gertatzen den fenomeno hau Inhibizio Latentea (IL) da. 1959an Lubow eta Moorek lehen aldiz deskribatu zuten eta baldintzapen klasikoko edo Pavlovianoko esparruan aurkitu eta ikasi izan den fenomenoa da.  

Baldintzapen klasikoaren eredua jarraituz ILa honetan datza: estimulu baldintzatua (SB) eta estimulu baldintzatugabea (SBg) parekatzeak gertatu aurretik SBk bakarrik behin eta berriz aurkezteak erantzun baldintzatuaren agerpena atzeratzen duela ikustean (Lubow eta Moore, 1959). Hau dela eta, ikusi daiteke ondoriorik gabe modu errepikatuan aurkeztu den estimulu horrek beste estimulu batekin elkartzeko gaitasuna ahuldua gertatzen dela eta honek erantzun baldintzatu bat sorrarazteko gaitasuna atzeratzen duela. Hau da, nire lantokian egunero sistematikoki errore baten ondorioz sirena bat pizten bada, honek ezer ez duela adierazten ikasten dut, egun batean sirena horrek benetan arriskua dagoela adieraztea asko kostatuko zaio. Gertaera hau inhibizio latenteak azal dezake, behin eta berriz ondoriorik gabe aurkeztu den estimulua (aurreko adibidean sirena) pertzepzio-sistemak eskematik iragaziko du eta elkartzea edo asoziatzea (aurreko adibidean adibidez suarekin) kostatuko zaio, honek baldintzapena atzeratuz (arriskuan gaudela adierazten duen sirena bat entzutean, beldurraren ondorioz, ihes egiteko jokabidea ).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kelantango sultan

**Kelantango sultana** () Malaysiako Kelantan estatuburu konstituzionala da. Estatuaren botere betearazlea du, Estatuaren monarka izanik. Gaur egungo sultana, Muhammad V.a Kelantango 29. sultana da. Estatuko Islamaren burua da, eta herriko titulu, ohore eta duintasun guztien iturria. Yang di-Perean Agong edo Malaysiako monarka eta estatuburua izan zen, 2016ko abenduaren 13tik 2019ko urtarrilaren 6an uko egin zion arte, 2016ko urriaren 14an Gobernarien 243. Konferentzian (berezia) hautatu ondoren.

## Historia 
Kelantan estatu boteretsua izan zen historikoki, eta lotura komertzialak izan zituen Txinako, Indiako eta Siameko lehen zibilizazioekin. XIII. eta XIV. mendeetan Majapahit eta Srivijayako inperioen menpekoa izan ondoren, XV. mendean Siamen eta gero Malakako sultanerriaren boterearen pean erori zen. 1511n Malaka portugaldarrek konkistatu ondoren, Kelantan zenbait feudotan disolbatu zen. Siamdarrek konkistatu zituzten berriro, eta ondoko Pattani ere menderatu zuten. 

1760an, Kubang Labuko rajak, Long Muhammad edo Long Pandak bezala izendatzen dena, lurralde desberdinak biltzea lortu zuen, gobernari bakar baten pean. Lau urte geroago, Long Yunus pattani jatorriko jaun aristokratikoak bota egin zuen, tronua hartu eta Kelantango Raja aldarrikatu zuen bere burua. 1795ean Raja Yunus hil ondoren, estatuaren kontrola Terengganura pasatu zen. 1800ean, Long Muhammad, Yunus-en semea, Muhammad I sultan izendatu zuten. Azkenik, siamdarrek aparteko estatu bateko agintari gisa onartu zuten, 1812an.

2010eko irailean,Ismail Petra Kelantangoa Estatuko Ondorengotza Kontseiluak kendu zuen, bere seme zaharrenaren mesedetan, Tengku Muhammad Faris, buruko isuri bat izan zuelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Börje Salming

**Anders Börje Salming** (Salmi, 1951ko apirilaren 17a &ndash; Nacka, 2022ko azaroaren 24a),  "**Erregea**" ezizena zuena, suediako izotz hockey jokalari profesionala izan zen, defentsan jokatzen zuena. Brynäs IF, Toronto Maple Leafs, Detroit Red Wings eta AIK taldeetan jokatu zuen. Salming Hockey Liga Nazionalean (NHL) eragina izan zuen Europako lehen jokalarietako bat izan zen, etorkizuneko jokalariei bidea irekiz. Bere garaiko atzelari nagusietako bat izan zen NHLn, eta 1996an Hockey Ospearen Aretoan sartuta aitortu zuten. Maple Leafs-ekin egindako denboraldi askotan gogoratua, frankiziako errekor ugari ditu, asistentzia gehienak barne. Salmingek ere asko jokatu zuen Suediarekin nazioarteko partidetan. Hori dela eta, Izotz Hockeyko Nazioarteko Federazioaren (IIHF) Mendeurreneko All-Star Taldean hautatua izan zen. 2017an, Salming garai guztietako "100 NHL-ko jokalaririk handienetako" bat izendatu zuten. 

Börje Salming-ek 2022ko abuztuan iragarri zuen alboko esklerosi amiotrofikoa (ALS) diagnostikatu ziotela, eta urte hartako azaroan hilko zen geroago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atzelari (izotz hockeya)

[thumb| [izpi bourque|Ray Bourque, NHLren historiako atzelaririk goleatzaileena, 1981ean.]]
Izotz-hockey-n **atzelaria** jokalarien postua da, eta bere ardura nagusia aurkariek gola ez egitea da. Atzelariak, **D**, **D-men** edo **blueliners** ere izendatzen dira askotan (azken horrek erasoko eremuaren muga adierazten duen izotz hockeyko marra urdinari erreferentzia egiten dio; defentsako jokalariek, oro har, lerroan kokatzen dira puck-a eremuan mantentzeko). Lehen "cover-point" (estaldura-puntu) deitzen zitzaien.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Farrell, Arthur (1899). Hockey: Canada's Royal Winter Game. Corneil

.
Jorge Medina Barra

**Jorge Medina Barra** (Chijchipa, 1968ko apirilaren 24a &ndash; La Paz, 2022ko azaroaren 23a)   afro-boliviar herriaren eskubideen aldeko Boliviako aktibista, irrati-esataria eta aktorea izan zen.  2010ean, diputatu hautatu zuten eta Boliviako Nazio Anitzeko Biltzar Legegilearen parte izan zen.

## Biografia 
Jorge Medina Chijchipa herrian jaio zen, Coroico udalerrian, La Pazeko departamenduan, 1968ko apirilaren 24an.

"CADIC" Garapen Integrala eta Komunitarioko Afro-Boliviar Etxeko zuzendari exekutiboa izan zen (2006-2009)  ; afro-boliviar herriaren ordezkari nazionala (2007-2009). 2009ko abenduaren 6an, jatorrizko indigenen eta afroboliviar barruti berezirako diputaziorako hautagai gisa aurkeztu zen. 2010ean Boliviako lehen diputatu afroboliviar gisa zin egin zuen.

Arrazakeriaren eta diskriminazioaren aurkako hainbat legeren garapenean lan egin zuen, baita Afro-boliviar Herriaren ikusgarritasunean ere, irailaren 23an Afro-boliviar Herriaren eta Kulturaren Eguna aldarrikatuz. Horrez gain, 045 zenbakidun "Arrazakeriaren eta Diskriminazio Mota Guztien aurkako Legea" izeneko legearen onarpenean eragin zuen. Afro-boliviar Saya Kultura Mugimenduko presidente eta Garapen Integrala eta Komunitarioko Afro-boliviar Etxeko zuzendaria ere izan zen.

## Sariak 
* Emilio Castelar saria (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jorge Medinaren webgune ofiziala
Popourri (musika)

**Popourri** bat, baita ere **Popurri**, (frantsesetik *pot pourri*, literalki «eltze ustela») musikan abesti batzuk edo abesti zati batzuk dira, interpretazio luze bakar batean elkartuak; nolabait musika saski-naski bat. Popourria osatzen duten elementuak, oro har, ez dira lotzen arrazoi musikalen ondorioz, artista, album edo genero berekoak direlako baizik. Popourriak maiz erabiltzen dira artista batek beste bati egindako omenaldi gisa, ziur asko artista horren eraginagatik, jatorrizko artistaren abesti zati osoekin. Beste batzuetan, popourria bakarrik editatzeko laburregiak diren abestiz osatuta dago, edo elkartu egiten dira, osotasunean istorio bat kontatzen dutelako. 

Nolabait, musika mota guztietan egin dira horrelakoak, herri-musikatik hasita musika klasikoraino. Ohikoak dira bereziki jaietan eta jai-kontzertuetan.

## Jatorria 
Terminoa hainbat espezi eta barazki gordetzen ziren eltzetik dator. Esanahia berrerabiltzen da aurrez dauden iturrietako doinuez osatutako musika-konposizio bati aplikatzeko.

## Megamix 
Birnahasketaz osatutako popourri bati megamix deitzen zaio, normalean artista beraren materialez, generoz edo urte jakin bateko edo garai jakin bateko abesti herrikoiz osatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jose Ramon akordeoilariaren "Popurri vasco" Youtuben.
Hegoaldeko Itsasoetako Alderdi Komunista

**Hegoaldeko Itsasoetako Alderdi Komunista**, **Nanyangeko Alderdi Komunista** () izenez ere ezaguna, Asiako hego-ekialdean 1925ean sortu zen alderdi komunista izan zen. Alderdi Komunista Txinatarrak bere sukurtsalak Nanyangen desegin zituenean sortu zen, alderdi komunistak nazionalak sortzeko bidean. SSCPk arrakasta izan zuen eskualdean alderdi komunistak ezartzeko, Tan Malaka komunista indonesiarraren aurreko ahaleginetan.

SSCPk Singapurren zuen egoitza. SSCP 1930ean desegin zen, eta alderdi komunista nazionalak eratu ziren, hala nola Indotxinako Alderdi Komunista (Ho Chi Minhek zuzendua), Malayako Alderdi Komunista eta Siameko Alderdi Komunista. Myanmarren Wu Wei Saik alderdiaren adar bat sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Briggs plana

**Briggs Plana** () Sir Harold Briggs jeneral britainiarrak diseinatutako plan militarra izan zen, 1950ean sortua, Malayako Emergentziaren Operazioen zuzendari izendatu zutenetik gutxira (1948 – 1960). Planaren helburua Malayako Askapen Nazionaleko Armada garaitzea zen, landa-populaziotik aterata. Hori lortzeko, Malaysiako nekazariak birkokatzeko programa handi bati ekin zitzaion. Programa horren ondorioz, 500.000 pertsona inguru (Malayako biztanleriaren %10 gutxi gorabehera) beren lurren indarrak eraman zituen eta eufemismoz "herri berriak" deitzen diren kontzentrazio-eremuetara eraman zituzten.

Emergentzian zehar 400 kokaleku baino gehiago sortu ziren. Gainera, Txinako Herri Errepublikara erbesteratu zituzten, 1949an, komunisten aldekoak izan zitezkeen 10.000 txinatar. Orang Asli-ei ere eraso egin zien Briggs Planak eragindako deslokalizazioak, britainiarrek uste baitzuten komunistak babesten ari zirela. Briggs Planerako beharrezko praktika asko debekatuta zeuden Genevako Hitzarmenetan eta ohiturazko nazioarteko zuzenbidean. Hitzarmen horien arabera, ondasunak ez ziren suntsitu behar, baldin eta eragiketa militarrek guztiz beharrezkotzat jotzen ez bazuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wednesday (telesaila)

***Wednesday*** () estatubatuar fantasiazko telesail komikoa da, Alfred Goughek eta Miles Millarrek Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Morticia, Gomez, Pugsley... haiengandik guztiengandik urrun, Wednesday Addamsek bere bide propioari ekingo dio Nevermore akademian. Baztertu, friki eta munstrotzat jotzen dituzten horientzako eskola paregabea da Nevermore.

## Aktoreak 
*Jenna Ortega: Wednesday Addams
*Catherine Zeta Jones: Morticia Addams
*Luis Guzmán: Gomez Addams
*Fred Armisen: Uncle Fester
*Christina Ricci: Marilyn Thornhill
*Isaac Ordonez: Pugsley Addams
*Riki Lindhome: Valerie Kinbott
*Jamie McShane: Donovan Galpin
*Emma Myers: Enid Sinclair 
*Hunter Doohan: Tyler
*Percy Hynes White: Xavier
*Gwendoline Christie: Larissa Weems

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Wednesday, kritika zinea.eus atarian by Cliff De Hory