open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Golo (futbolaria)

**Óscar Santor Martínez** (Gasteiz,  -), **Golo** izengoitiz ezaguna, arabar futbolari ohia da, erdilari moduan aritzen zena.

## Jokalari ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Beatriz Elorriaga

**Beatriz Elorriaga Pisarik** (Donostia,  -) espainiar politikaria da, Alderdi Popularrekoa. Gabriel Elorriaga Fernándezen alaba, Madrilgo Biltzarrerako hautatu zuten.
Mariano Zuaznabar

**Mariano Zuaznabar Arraskaeta** (Azkoitia,  - Donostia, ) gipuzkoar meatze-ingeniaria izan zen. La Robla trenbidearen sortzailea izan zen.

## Lanak 
* *Apuntes sobre el empleo de la brújula en el levantamiento de planos y exposición del sistema de planos coordenados al alcance de toda clase de personas*, 1867
* *Descripción con planos de la cueva llamada de Atapuerca*, 1868
* *Datos geológico-mineros de la provincia de Burgos: itinerarios de Burgos a Villasur de Herreros*, 1874
* *Algunos datos de la cuenca carbonífera de Juarros en la provincia de Burgos*, 1876
* *Datos geológico-mineros de la provincia de Burgos: salina de Poza de la Sal*, 1877
* *Tablas de proyecciones para el levantamiento de planos de minas y otros usos, calculadas de minuto en minuto*, 1878
* *Establecimiento minero de Orbó*, 1879
* *Canal subterráneo en las minas de hulla de Orbó*, 1879
* *Canal subterráneo de las minas de Orbó*, 1881
* *Informe que emite el Ingeniero de Minas D. Mariano Zuaznávar*, 1895
Patxi Bolaños

**Francisco "Patxi" Bolaños Carcelén** (Durango, Bizkaia,  -) bizkaitar futbolari ohia da, erdiko atzelari moduan aritzen zena.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Estorgako katedrala

**Estorgako Santa Mariaren katedrala** (leoneraz: ''Catedral de Santa María d'Estorga''; ) Espainiako Gaztela-Leon erkidego autonomoan dagoen Estorga hirian dagoen katedrala da. 1471 eta XVIII. mendearen artean eraiki zuten, hasieran gotiko estiloan baina gero pizkundetar, neoklasikizista eta barroko ukituak izanda. Antoni Gaudík diseinaturiko Astorgako Jauregi Episkopala alboan du.

## Iruditegia 

Irudi:Astorga_Catedral_36_by-dpc.jpg|Barnealdea
Irudi:Astorga_Catedral_44_by-dpc.jpg|Sarrera
Irudi:Astorga_Catedral_37_by-dpc.jpg|Erretaula nagusia
Irudi:Astorga_Catedral_34_by-dpc.jpg|Organoa

## Kanpo estekak 
* Katedralaren webgune ofiziala
Ángel Abad

**Ángel Abad Silvestre** (Gasteiz, 1936 -) arabar sindikalista da, Katalunian aritutakoa. Frankismoaren aurkako aktibista, Frente de Liberación Popular eta Front Obrer de Catalunya mugimendu sozialisten kidea eta Kataluniako Alderdi Sozialista Batua alderdikoa izan zen. Espainiako trantsizioan poliziarako lan egin du.
Arame (alga)

kelp mota bat da, jateko ona. Ozeano Barean bizi den alga arre hau japoniar sukaldaritzan tipikoa da.

## Kanpo estekak
Juantxo Arakama

**Juantxo Arakama Biurrun** (Tolosa, Gipuzkoa, 1989) Glaukoma musika taldeko abeslaria da, eta glaukomatarrik ospetsuena. *Monsieur leCrêpe* gisa ere ezaguna da. Garbiñe Biurrun epailearen semea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Althof kapera

**Althof kapera** Baltikoko gotiko estiloko fue eliza da, 1200. urtean eraikia. Bad Doberan hiriko Althof auzoan dago, menditxo baten gainean dago, Alemaniako Mecklenburg-Aurrepomeranial estatuan. Kultoa Ipar Alemaniako ebanjelista da.

## Historia 
XVII. eta XVIII. mendean labearen etxea zen. 1882ko abuztuaren 9an tximista batek etxea jo zuen. Urte berean Duke Handiak, Friedrich Franz II.a, eliza berreraikitzea agindu zuen. 1886-1888 urtetan Gotthilf Ludwig Möckel arkitekto alemanak gaur ezagutzen dugun itxura eman zion. 2009ko udaberrian, kapera erortzeko arriskua ikusi zitzaion eta itxi egin zen. Gaur egun, konponketa lanak eginak, berriro ere irekita dago.

## Iruditegia 

Kloster_Doberan_Kapelle_Althof.png|Kaperaren grabatua 1822an.
Kapelle Althof - Blick nach Westen.jpg|Kaperaren barrualdea.
Kapelle Althof - Woizlawas Grab.jpg|Woizlawaren hilobia.
Kapelle Althof - Altar.jpg|Aldarea.
Kapelle Althof - Fenster4.jpg|Beiratea.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :bad-doberan.de
Josune Arakistain Salas

**Josune Arakistain Salas** (Lastur, Gipuzkoa, 1996ko apirilaren 30a) trikitilaria da. Huntza taldean aritzeagatik egin zen ezagun, eta 2022an bakarkako proiektua ere abiatu zuen Süne izenarekin. 2013ko eta 2014ko Euskal Herriko Trikitilari Gazteen Txapelketa irabazi zuen.
250px|thumb|
Huntza taldea Hestiv'Òc 2017
2014an Bilbora joan zen Unibertsitatean Biologia ikasketak egitera. Bilboko kaleetan hainbat ikasle musikari elkartu ohi ziren eta Huntza taldea sortu zuten. Taldeko abeslarietako bat izan da ibilbide osoan zehar, 2024ko otsailean azken kontzertua eman zuten arte.

2022an, Süne izen artistikoarekin, Sunday izeneko abesti bat kaleratu zuen DJ Rikkirekin batera. En Tol Sarmientorekin elkarlanean aritu ziren, Gu geu garena abestiarekin, eta, azkenik, Moonshine Wagonekin beste single bat, Orainari izenekoa.

2024ko apirilaren 12an estreinatu zen Lau korapilo plataforma digitaletan, bere bakarkako lehen albumaren aurrerapen singlea.2024ko azaroaren 14an bere lehen diska kaleratu zuen Süne ezizen artistikoaz: Amaineman. Diska berri honetan, Huntzan erabilitako kutsu folk eta euskaldunetik urrundu egiten da musika elektronikoa, trikitixa eta pop influentziak batuz. Esan liteke euskaldun folk-pop baten jaiotza igarri daitekeela diska berri honetan, Chill Mafia taldeak euskaldun folk musika trap korrontearekin batu zuen antzera.

## Diskografia 
* *Ertzetatik* (2016, mauka musikagintza)
* *Lumak* (2017, mauka musikagintza) - 2 abesti
* *Xilema* (2018, mauka musikagintza)
* *Ezin ezer espero* (2021, Mauka Musikagintza)
* *Amaineman* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piadina

**Piadina** (edo **piada**) Italiar jatorriko gari-irinaz egindako ogi zapala da, Emilia-Romagna eskualdeko Erromagnako probintzian tipikoa.

Romagnako piadina produktu gastronomiko bat da, gari-irinaz, txerri gantzaz (edo oliba olioa), gatzaz eta uraz egina, *treglia* izeneko terrakota plater batean egosia, eta gaur egun ohikoagoa dena, metalezko plaken gainean edo *testo* izeneko harri erregogorren gainean.

## Kanpo estekak
Nori (jakia)

zenbait alga gorri jangarrien japonierazko izena da, gehienetan *Pyropia* generokoak. Hedaduraz, algaz egindako jakiei ere nori diete. Jaki hauek onigiri edo sushi egiteko erabiltzen dute.

Hautsez egindako nori idorra , okonomiyaki edo yakisoba egitean espezia moduan erabiltzen dutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fright Night (2011ko filma)

**Fright Night** (euskaraz *Beldurrezko Gaua*) 2011ko Craig Gillespie estatubatuar zinema zuzendarial zuzendutako beldurrezko film bat da. Berez, *1985eko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da. Anton Yelchin, Colin Farrell, Christopher Mintz-Plasse, David Tennant, Imogen Poots eta Toni Collette aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Las Vegas, AEB. Charley (Anton Yelchin) hiriaren kanpoaldeko auzune batean bizi den gazte bat da. Behinola, auzora Jerry (Colin Farrell) izeneko eta itxuraz jatorra dirudien auzotar berri bat iritsiko da, baina berehalako Charley auzotar berria banpiro odolzale bat dela jabetuko da. Hortaz, bere familia, lagunak eta auzotarrak salbatu eta izakia hiltzen asmoz Charleyk Peter Vincent (David Tennant) "banpiro-ehiztariari" laguntza eskatuta dio.

## Aktoreak 
* Anton Yelchin: Charley Brewster
* Colin Farrell: Jerry Dandridge
* Christopher Mintz-Plasse: Edward Lee/Evil Ed
* David Tennant: Peter Vincent
* Imogen Poots: Amy Peterson
* Toni Collette: Jane Brewster
* Dave Franco: Mark
* Reid Ewing: Ben
* Will Denton: Adam Johnson
* Sandra Vergara: Ginger
* Lisa Loeb: Victoria Lee
* Brian Huskey: Rick Lee
* Grace Phipps: Bee
* Dee Bradley Baker: Banpiroak (ahotsak)

Chris Sarandon, 1985eko filman protagonista izan eta jatorrizko Jerry banpiroa antzeztu zuen aktoreak kameo Edo agerpen laburra burutu zuen, hain zuzen ere, Jerry banpiroak hozkatuz hiltzen duen auto gidaria antzeztuz.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Portmahomack

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko herri arrantzale bat da eta administratiboki Tarbat parrokiaren barruan dago, Ross eta Cromarty barrutian. Ipar itsasoko kostaldean dago, Moray Firth itsasadarraren sarreran, Tarbat penintsulan.

## Kanpo estekak
Jock Stein

**John "Jock" Stein** (Hamilton, Eskozia, 1922ko urriaren 5a - Cardiff, Gales, 1985eko irailaren 10a) eskoziar futbol jokalari eta entrenatzaile bat izan zen. Europako Futbol Txapelketa irabaztea lortu zuen lehenbiziko britainiar entrenatzailea bilakatu zen, 1967an Glasgow Celtic taldearekin. Horregatik, eskoziar talde honetako entrenatzaile eta jokalari mitikoetako bat da, ondorioz Celtic Park estadioan bere izena daraman harmaila bat dago.

## Kanpo estekak
Erretratu literario

**Erretratu literarioa** edo **potret literarioa** hitzen bidez behatzaile batek egindako pertsona edo pertsonaia baten deskripzioa da. Erretratuan pertsonalitatearen edo itxura fisikoaren elementuak aukeratzen ditu; horiei ezaugarriak lotzen ditu. Erretratuak pertsonaia erreala, ikusgarria, hurbila bihurtzen digu. Kontzeptua, antza, margolaritzatik hartua izan da. Lehenengo erretratuak literaturan antzinaroan agertzen dira, Tito Livio eta Kornelio Tazitoren eskutik. rosa zein bertsoz egin daiteke, pertsona errealei zein asmatutako pertsonaiei buruz. Egileak bere buruaren erretratua egiten duenean, autoerretratua da.

## Erretratu motak 
Erretratu desberdinak egin daitezke:
* gorputzaren atal batena
* gorputz osoarena
* gorputza jarrera zehatz batean
* deskriba daiteke janzkera
* itxura eta pertsonalitatearen arteko loturak azaldu daitezke
* pertsonaia inguruarekin lotu daiteke

Orokorrean, bi erretratu-modalitate bereizi egiten da:

* Prosopografia, kanpotik, ikusten denetik egiten den deskripzioa
* Etopeia, pertsona baten moraltasun eta nortasun-bereizgarriak deskribatzen ditu

Adibidez, "Zakur handia (prosopografia) eta leiala (etopeia) da".

## Bi ikuspuntu 
* Objektiboa: deskribatzaileak bakarrik ikusten duena azaltzen du, emozioak edo iritziak azaldu gabe.
* Subjektiboa: deskribatzaileak berarengan pertsonaiak sortzen dituen inpresioak azaltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Deskripzioa
* Prosopografia
* Etopeia

## Kanpo estekak 
* :Erretratuari buruzko txosten pedagogikoa.
Sense and Sensibility (filma)

**Sense and Sensibility** (euskaraz *Zentzua eta Sentiberatasuna*) 1995eko Ang Lee taiwandar zinema zuzendariak zuzendu eta Emma Thompson aktore eta zinema gidoilariak idatzitako amodio eta drama film bat da. 1811ko Jane Austen idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Emma Thompson, Alan Rickman, Kate Winslet eta Hugh Grant aktoreek antzeztu zuten.

Emma Thompsonek gidoian jatorrizko eleberriaren ahalik eta xehetasun gehien biltzen saiatzeari esker, Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Emma Thompson) irabazi zuen. Gainera, Oscar Sarietarako beste sei izendapen ere jaso zituen. Berlingo Zinemaldian Urrezko Hartzaren saria irabazi zuen. Bestalde, BAFTA Sari izendapen ere jaso zituen.

## Argumentua 
Ingalaterra, Georgiar Aroa. Elkarren artean zehar ezberdinak diren bi ahizpa bizi batera bizi dira: bata, Elinor (Emma Thompson), arrazoi eta zentzuduna; bestea, Marianne (Kate Winslet), sentiberatasun eta pasio hutsa. Elkarrekin bateramaiatasuna eta bizitzaren gorabeherei aurre egin beharko diote. Bien aita hiltzean (Tom Wilkinson), aitaren aurreko ezkontza batetik jaiotako ahizpen anai ordeak (James Fleet) familiaren etxea ondorengontza jaso jaiotetxea utzi egin beharko dute. Hortaz, ahizpak landa eremura lekualdatu, eta bertan, beraiengan aldaketa sakona eragingo duten maitasun bizipenak biziko dituzte.

## Aktoreak 
* Emma Thompson ..... Elinor Dashwood
* Alan Rickman ..... Christopher Brandon kolonela
* Kate Winslet ..... Marianne Dashwood
* Hugh Grant ..... Edward Ferrars
* Greg Wise ..... John Willoughby
* Gemma Jones ..... Dashwood andrea
* Robert Hardy ..... Sir John Middleton
* James Fleet ..... John Dashwood
* Harriet Walter ..... Fanny Ferrars Dashwood
* Imelda Staunton ..... Charlotte Jennings Palmer
* Imogen Stubbs ..... Lucy Steele
* Hugh Laurie ..... Palmer jauna
* Emilie François ..... Margaret Dashwood
* Elizabeth Spriggs ..... Jennings andrea
* Richard Lumsden ..... Robert Ferrars
* Lone Vidahl ..... Grey andereinoa
* Tom Wilkinson ..... Dashwood jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nori (argipena)

**Nori** terminoak hainbat adiera du:

# **Nori (jakia)**: Algekin egindako Japoniako gastronomiako jakia.
# **Nori kasua**, euskarazko datiboa izendatzeko modua.
# ** Nori **, euskarazko eleberri grafiko baten izenburua
Nor-Nori-Nork (argipena)

Termino honek hainbat adiera du:

* **Nor-Nori-Nork (gramatika)**, euskal aditzaren ezaugarri bat.
* Nor-nori-nork abestia, Gozategi taldeak 1995ean grabatutakoa.
Nor-Nori-Nork (gramatika)

thumb|Aginte-perpausetako adizki markak, Nor-Nori-Nork erregimenaren aldaeretan.

**Nor-Nori-Nork** edo **Nork-Nori-Nor** sistemak adierazten du euskararen adizki jokatuek pertsonarekin eta numeroarekin komunztadura egiteko duten modua. Adizki horiek trinkoak (sintetikoak) nahiz perifrastikoak izan daitezke, eta pertsona / numero markak bai adizki trinkoetan zein adizki perifrastikoen laguntzaileetan agertzen dira. Pertsona eta numero marka horiek kasu absolutiboarekin (Nor kasua), ergatiboarekin (Nork kasua), eta datiboarekin (Nori kasua) komunztaduran egoten dira, eta hortik datorkio izena sistemari.

## Terminoaren bi formak 
Euskaraz gehiago erabiltzen da Nor-Nori-Nork forma, baina Sareko Euskal Gramatikak Nork-Nori-Nor ordena hobesten du euskal gramatikaren ezaugarri hori izendatzeko).

## Komunztadura forma zehatzak 
Morfologikoki, euskal adizki jokatuen pertsona / numero komunztadura motak ondoko eran sailka daitezke:

* Nor kasuarekin edo kasu absolutiboarekin soilik: NOR *(Etorri DA, NATOR)*
* Absolutiboarekin eta datiboarekin: NOR-NORI *(Erori ZAIO / DAGOKIO)*
* Ergatiboarekin eta absolutiboarekin: NORK-NOR *(Ekarri DU, DAKAR)*
* Ergatiboarekin, datiboarekin, eta (numeroan soilik) absolutiboarekin: NORK-NORI-NOR *(Ekarri DIZKIO, DAKARZKIGU)*

Azken komunztadura berezkoa da, izan ere, euskara modernoan, behintzat, ez baitago 1. edo 2. pertsona absolutuaren komunztadurarik erakusten duen NORK-NORI-NOR adizkirik. Alegia, arrunt-arruntak dira egun *Hark dirua polizaren esku(etan) jarri **du*** (NOR-NORK komunztadurako laguntzailea: NOR objektu zuzena *dirua* da, singularrezko 3. pertsona) nahiz *Hark dirua poliziari eman **dio*** (NOR-NORI-NORK) bezalako perpausak. Alabaina, *Hark ni poliziaren esku(etan) jarri **nau*** (NOR-NORK) bezalako moldeak soilik erabiltzen ditugu gaur; hain zuzen ere, objektu zuzena 1. edo 2. pertsonak badira, ez dag*o *Hark ni poliziari eman **naio*** esaterik, hau da, NOR-NORi-NORK saileko laguntzailedunik, NOR objektu zuzena *ni* —singularrezko 1. pertsona— duenik. Gainera, 3. pertsona singularraren NOR komunztadura marka Ø da eta, beraz, NOR pluraleko formez gain, ez dago absolutuaren marka ageririk daukan NORK-NORI-NOR adizkirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thinner (filma)

**Thinner** edota '''Stephen King's Thinner'* (euskaraz *Argalagoa* edota *Stephen Kingen Argalagoa*) 1996ko Tom Holland estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Stephen King estatubatuar idazlearen *izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Robert John Burke, Joe Mantegna, Lucinda Jenney, Michael Constantine, Kari Wührer eta Bethany Joy Lenz aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Connecticut, ijito talde ibiltari bat Fairwiew udalerrira iristi berri da, baina bertako Phillips epaile (Howard Erskine) kontserbadoreak herria uztera derrigortuko ditu.

Aldi berean, Billy Halleck (Robert John Burke) ospe txarra duten bezeroak defendatzeko inongo eskrupulurik ez duen abokatu lodikote bat da. Egun batez, festa batetik Heidi (Lucinda Jenney) emaztearekin autoz etxera doala, emazteak senarrari aho-sexua egiten hasi eta senarrak autoaren kontrola galduko du, ondorioz errepidean zegoen atsi ijito bat autoaz jo eta bertan hilko du. Poliziak Billy atxilotu eta abokatua epaiketara joan eta epaileak absolbitu egingo du. Orduan, epaiketan dagoen eta ijito taldearen buru den Tadzu Lempke agureak Billy abokatua, Phillips epailea eta Duncan (Daniel von Bargen) polizia burua madarikatuko ditu. Tadzuk Billyri ukitu eta honakoa xuxurlatuko dio: "*Argalago''"... ordutik aurrera Billy argalduz joan eta bere amesgaiztoa hasiko da.

## Aktoreak 
* Robert John Burke — Billy Halleck
* Joe Mantegna — Richie "Mailua" Ginelli
* Lucinda Jenney — Heidi Halleck
* Michael Constantine — Tadzu Lempke
* Kari Wührer — Galina Lempke
* Bethany Joy Lenz — Linda Halleck
* Daniel von Bargen — Duncan Hopley poliziaburua
* John Horton — Cary Rossington epailea
* Time Winters — Fiskala
* Howard Erskine — Phillips epailea
* Terrence Garmey — Bailiff
* Randy Jurgensen — Auzitegiko idazkaria
* Jeff Ware — Max Duggenfield
* Antonette Schwartzberg — Mama Ginelli
* Terence Kava — Gabe Lempke
* Irma St. Paule - Suzanne Lempke
* Elizabeth Franz - Leda Rossington
* Stephen King — Bangor doktorea
* Adriana Delphine — Gypsy Woman
* Ruth Miller — Billyren idazkaria
* Sam Freed — Mike Houston doktorea
* Peter Maloney - Biff Quigley
* Josh Holland - Frank Spurton

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
David Tennant

**David Tennant**, jaiotze izenaz **David John McDonald** (Bathgate, Mendebaldeko Lothian, 1971ko apirilaren 18a) eskoziar antzerki, telebista eta zinemako aktore eta ahots bikoiztaile bat da. Erresuma Batuan nagusiki *Doctor Who* telesail ezagunean hamargarren doktorea antzezteagatik ezaguna da.

## Biografia 
### Hastapenak 
David John McDonald 1971ean jaio zen Eskozian. Hiru urte zituela *Doctor Who* telesila ikusi zuenetik aktore izateko asmoa zuen. Gurasoek nahiago zuten ohiko lanbide bat izan zezala baina bere ametsari eutsi zion eta 16 urterekin Royal Conservatoire of Scotlanden sartu zen. Jakin zuen beste aktore bat bazela David John McDonald izena zuena eta izena aldatzea erabaki zuen. Pet Shop Boys taldea gustuko zuen eta haren abeslari Neil Tennanten abizena hartu zuen.

16 urte zituela egin zuen aurreneko aktore lana, erretzearen aurkako laburmetrai batean. Lehen lan profesionala *The Resistible Rise of Arturo Ui* antzezlanean izan zuen eta telebistan ''Takin' Over the Asylum* telefilmean.

### Doctor Who 
2005ean *Doctor Who'' telesailaren aro berria hasi zen. Christopher Eccleston izan zen lehen doktorea (guztira bederatzigarrena) baina denboraldi bakarra egin eta telesaila utzi zuen. Haren tokia hartu zuen David Tennatek eta bost urte egin zituen hamargarren doktorearen paperean. Billie Piper, Freema Agyeman eta Catherine Tate izan zituen laguntzaile aipagarrienak. Arrakasta handia izan zuen eta hainbat bozketatan doktorerik onena izendatu zuten telesailaren jarraitzaileek.

2010an Matt Smithek erreleboa hartu zion. Hala ere atalen batean agertu izan da ondoren doktorearen hainbat bertsio elkartuta. 2022an itzuli zen, hamalaugarren doktorearen paperean. Aldi bakarra da aktore berak Doktorearen papera bi aldiz betetzen duena.

### Antzerkia 
Antzerkian lan handia egindakoa da, aktore ibilbide guztian urtero antzeztu izan du lanen bat. Batez ere William Shakespeareren lanak antzezteagatik da ezaguna.

## Bizitza pertsonala 
2011n Georgia Moffett aktorearekin ezkondu zen. Bitxikeria gisa Georgia Moffettek Doktorearen alabaren papera egin zuen atal batean David Tennant bera doktorea zela. Bost seme alaba dituzte, bat Georgiak aurreko erlazio batean izandakoa.

## Ikuspuntu politikoa 
Liberal eta sozialistatzat dauka bere burua eta Alderdi Laboristaren aldekoa dela esan izan du sarritan. Eskoziaren independentziarako erreferendumean neutral jokatu zuen, Eskozian ez dela bizi argudiatuta. Brexit prozesuaren ondoren ordea ezkorra da eta gauzatu ezkero Eskoziaren independentziaren aldekoa litzatekeela esan zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Errefeentziak 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Printzipio

**Printzipioa** jokabiderako edo ebaluaziorako gida modura erabiltzen den kontzeptu edo balio bat da. Legean, izan behar duenaren, jarraitu behar denaren, desiragarria denaren edo zerbaiten ondorio saihestezina den araua da. Sistema bateko printzipioak sistema horren funtsezko ezaugarriak dira, edo sistemaren diseinuaren xedea islatzen dute, eta sistema erabiltzea edo abian jartzea ezinezkoa litzateke printzipio horietako edozein baztertuko balitz.

Printzipioak dira, adibidez, entropia, doktrina bat edo biologia molekularraren dogma nagusia.

## Kanpo estekak
Super Mario Bros. (filma)

**Super Mario Bros.**, 1993ko Rocky Morton eta Annabel Jankel ingeles zinema zuzendari eta ekoizleek zuzendu eta ekoitzitako fantasiazko abentura film bat da. Nintendo japoniar konpainiaren izenburu berdineko bideo-joko sailean oinarritua dago. Bob Hoskins, John Leguizamo, Dennis Hopper, Samantha Mathis, Fisher Stevens, Fiona Shaw eta Richard Edson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Mario eta Luigi (Bob Hoskins eta John Leguizamo) anai iturginak mundu paralelo batean barneratu eta Daisy printzesa (Samantha Mathis) Koopa erregea (Dennis Hopper) eta bere narrasti gudarostetik salbatzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Bob Hoskins: Mario Mario
* John Leguizamo: Luigi Mario
* Dennis Hopper: Koopa erregea
* Samantha Mathis: Daisy printzesa
* Fisher Stevens: Iggy
* Richard Edson: Spike
* Fiona Shaw: Lena
* Mojo Nixon: Toad
* Dana Kaminski: Daniella
* Francesca Roberts: Big Bertha
* Gianni Russo: Anthony Scapelli
* Don Lake: Simon sarjentua
* Lance Henriksen: Erregea
* Frank Welker: Izakien ahotsa
* Dan Castellaneta: Narratzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Iron Mistress

**The Iron Mistress** (euskaraz *Burdinezko Andereinoa*) 1952ko Gordon Douglas estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Alan Ladd eta Virginia Mayo aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XIX. mendearen hasiera, James Bowie (Alan Ladd) basogizon ausartak Louisianako bere sorlekua laga eta bere egur karga saltzeko asmoz New Orleans hirirantz doa. Iritsi bezain laister, Judalon (Virginia Mayo) neska gazte eder eta handigura ezagutu eta hartaz maiteminduko da, nahiz eta hiriko gizon gazte ia guztiak ere arrakastarik gabe hura kortejatu.

## Aktoreak 
* Alan Ladd: Jim Bowie
* Virginia Mayo: Judalon de Bornay
* Joseph Calleia: Juan Moreno
* Phyllis Kirk: Ursula Veramendi, Bowien emaztea eta Juan Martín de Veramendiren alaba
* Alf Kjellin: Philippe de Cabanal
* Douglas Dick: Narcisse de Bornay
* Tony Caruso: "Bloody Jack" Sturdevant
* Ned Young: Henri Contrecourt
* George Voskovec: John James Audubon
* Richard Carlyle: Rezin Bowie
* Robert Emhardt: Cuny jenerala
* Donald Beddoe: Cuny doktorea
* Juanita Moore: Juanita - Judalongo anderea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Intervilles

***Intervilles*** RTF telebista katean igorritako telebista saioa da, Guy Luxek sortua. 1962an sortua, 20 urtez desagertu zen 1985ean France 3an agertu arte. 1986tik 1999ra TF1ean eman zuten eta France 3an, berriro, 2004an eta 2006tik 2009raino.

## Aurkezleak 
## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Fort Boyard (telebista saioa)

***Fort Boyard*** Antenne 2 telebista katean igorritako telebista saioa da, Jacques Antoine, Jean-Pierre Mitrecey eta Pierre Launayk sortua. Itsas Charente departamenduan dagoen Fort Boyard gotorlekuan grabatua, parte-hartzaileek lehiaketa fisiko eta intelektualak gainditu beharko dituzte altxorra lortzeko.
## CELLULES DE  FORT BOYARD  
*123-124 RESTAURANT DU FORT 
*122 RELAIS ARBALÈTE 
*121 INFIRMERIE DU FORT 
*120 ROI DU SILENCE 
*119 ÉCHIQUIER NOUVEAUX 
*118 NOUVEAUX MANOIR  NOUVEAUX  
*117  LOGE CANDIDATS  2020
*116 LOGE ANIMATEUR 2020
*115 MONDE A L'ENVERS 2021 
*114 FLIPPER 2023
*113 SALLE DES MACHINES NOUVEAUX 
*112 KETCHUPERIE  2014
*111  RODÉO DINO  2017
*109-110 LABORATOIRE 2022
*108 PLANCHES DE PIRATES  2023
*107;SUPÉRETTE  2024
*106;MUSEUM  1996 
*105 CHÂTEAU DU FORT  2024 
*103 -104 TÊTE CHERCHEUSE  1996
*102 VIKING 2024 
*101 COULISSES 2020 
*224 JUGEMENT DE BLANCHE  2011
*223 ANTICHAMBRE DU JUGEMENT DE BLANCHE ET ROUGE 2011
*222  RELAIS ARBALÈTE COMME 122
*221 CATACOMBES  2023
*220 ARAIGNÉE 2015
*219 HORLOGERIE  2023
*218 ATELIER DES POUPÉES  NOUVEAUX 
*217 MORPION NOUVEAUX 
*216 CABINE ABANDONNÉE 2012
*215B ZOO 2017 
*215 CHEZ WILLY 6 (TAVARNE) NOUVEAUX 
*214 BANQUE 2018 
*213 CASERNE 1995
*212 FEMME COUPÉE NOUVEAUX 
*211 HÔTEL 2019
*210 DHASSEUR 2022
*209 CACHETTE DE LUMINEUSE NOUVEAUX 
*208 DOUBLE-LUTTE 2022
*207 LAVERIE 2013
*206 HAUTE TENSION 2022
*205 PRÉCIPICE EXTÉRIEUR 2022
*204 LE CONSEIL DE FORT 2016 COMME 201
*203 JUGEMENT DE ROUGE 2022
*202 CERCLE DES ANCIENS DE  FORT BOYARD 2025
*201 LE CONSEIL COMME 204
## LES PERSONNAGES DANS FORT BOYARD 
# PÈRE FOURAS  1990 YAN LE GAC  
# PASSE-PARTOUT 1990 ANDRÉ BOUCHET 
# FÉLINDRA 1991 SERGE AVRIL 
# MAÎTRES DU  TEMPS 1995
# LE CHASSEUR 2022 MORGAN DE CECCO 
# JABA 1995 CÉDRIC BUREL 
# PASSE-MURAILLE 2004 ANTHONY LABORDE 
# BLANCHE 2011   DELPHINE  WESPISER 
# LADY BOO 2011 LAURA MÉTÉ 
#LUMINEUSE  2000 PETRA KALLSBACK 
# CHEF WILL 2013  WILLY  ROVELLI 
# ROUGE  2015 DELPHINE WESPISER 
# CYRIL GOSBO 2020  CYRIL FÉRAUD 
# BIG BOO  2020 AMADOU KENEZ 
# BOHÉMIENNE 1998 ALICE LUTUN  
# ENFANTS DU FORT 2018

## Aurkezleak 

## Garaileak 

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Boyard gotorlekua

**Boyard gotorlekua** (,  ahoskatua) Itsas Charente departamenduko kostaldean dagoen gotorleku bat da, Île-d'Aix eta Oléron uharteen artean dagoena. Arroxelatik gertu dagoen eraikin militar hau XVII. mendean proposatua izan bazen ere, XIX. mendean eraiki zuten Napoleón Bonapartek hala aginduta. Bertan *Fort Boyard* telebista lehiaketa ospetsua grabatzen dute. Frantziako Gobernuak 1950ean monumentu historiko izendatu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Fort_boyard_aout_2006-4.JPG|Dorrea.
Irudi:Fort_Boyard_1.JPG|Itsasbehean
Irudi:Fort_Boyard.jpeg|Aixetik ikusia.
Irudi:Fort_Boyard_2.JPG|Iparraldetik ikusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estefania Monakokoa

**Estefania Maria Elisabet Grimaldi, Monakoko printzesa** (;  - ) Rainiero III.a Monakokoaren eta Grace Kelly aktorearen alabarik gazteena da. Alberto II.a eta Karolinaren arreba gazteena da. Abeslari, diseinatzaile eta modeloa izanda, bere izaera eta bere bizitza sentimentalak ospetsu bilakatu du.
Resident Evil (filma)

**Resident Evil**, 2002ko Paul W. S. Anderson ingeles zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako beldurrezko ekintza film bat da. Capcom japoniar konpainiaren *izenburu berdineko bideo-joko sailean* oinarritua dago. Milla Jovovich, Michelle Rodriguez, Eric Mabius, James Purefoy, Martin Crewes eta Colin Salmon aktoreek antzeztu zuten.

Honako jarraipenak izan ditu: *Resident Evil: Apocalypse* (2004), *Resident Evil: Extinction* (2007), *Resident Evil: Afterlife* (2010), *Resident Evil: Retribution* (2012) eta *Resident Evil: The Final Chapter* (2016).

## Argumentua 
Militar helburuetarako eta multinazional baten jabetzakoa den ezkutuko genetika ikerketa zentro batean birus bat ekoitzi eta eraikin guztia kutsatuko du. Izurria kontrolatzeko ordenagailuak eraikin osoa itxiko du, eta hasiera batean agintariek bertako langile guztiak hilak daudela usteko dute, baina zonbi izugarriak bilakatu dira...

## Aktoreak 
* Milla Jovovich: Alice
* Michelle Rodriguez: Rain Ocampo
* Eric Mabius: Matthew "Matt" Addison
* James Purefoy: Spence Parks
* Martin Crewes: Chad Kaplan
* Colin Salmon: James "One" Shade
* Ryan McCluskey: Grey jauna
* Oscar Pearce: Green jauna
* Indra Ové: Black andrea
* Anna Bolt: Green doktorea
* Joseph May: Blue doktorea
* Robert Tannion: Brown doktorea
* Heike Makatsch: Lisa Addison doktorea
* Stephen Billington: Mr. White jauna
* Fiona Glascott: Gold andrea
* Pasquale Aleardi: J.D. Salinas
* Liz May Brice: Olga Danilova, Medikua
* Torsten Jerabek: Vance Drew, 1. komandoa
* Marc Logan-Black: Alfonso Warner, 2. komandoa
* Michaela Dicker: Red Queen
* Jason Isaacs: William Birkin doktorea / Narratzailea
* Jeremy Bolt: Zonbia
* Barry Best: Zonbia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Élodie Gossuin

**Élodie Gossuin** (Reims,  - ) frantziar modelo eta telebista aurkezlea da. 2001ean Miss France eta Miss Europe izendatua, eskualdeko politikan ere parte hartu du.
Tony Parker

**William Anthony "Tony" Parker, Jr.** (Brujas,  - ) frantziar-estatubatuar saskibaloi jokalaria izan da, antolatzaile moduan zebilena. Frantziako inoizko jokalari hoberenen artean dago.

2007an NBAren final bateko MVP izateko lehenengo europar bilakatu zen. Lau aldiz irabazi du NBAko txapelketa Spursekin, eta 6 aldiz jokatu du All Star-ean. Selekzioarekin, Europako txapelduna izan zen 2013an.

## Taldeak 
thumb|ezkerrera|Parker baloiarekin 2007-08ko denboraldian.

* Paris Basket Racing (1999–2001)
* **San Antonio Spurs** (2001–2018)
* ASVEL Lyon-Villeurbanne (2011)
* Charlotte Hornets (2018-2019).

## NBAn 
San Antonio Spursekin lau aldiz irabazi zuen NBAko txapelketa: 2003, 2005, 2007 (Finaleko MVPa) eta 2014an. Talde horretan jokatu zuen bere AEBetako ibilbide ia osoan, Hornetsen egindako urtea kenduta. 1.254 partida jokatu zuen guztira, 15.5 puntu sartuz eta 5.6 asistentzia batez beste.

NBA All-Star Gamean sei aldiz jokatu zuen (2006, 2007, 2009, 2012–2014) bestela.

## Selekzioan 
thumb|ezkerrera|Selekzioarekin 2011n.

2000 eta 2016 artean 181 aldiz parte hartu zuen Frantziako selekzioan, eta batez beste 15.1 puntu sartu zituen.

2013an izan zen EuroBasketeko txapelduna taldearekin, eta MVP izendatu zuten. 2005 eta 2015ean brontzea lortu zuen txapelketa berean, eta 2011an zilarra.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala.
Dominick Arduin

**Dominick Arduin** (1961– 2004) esploratzaile frantses ospetsua izan zen. Iparburura eskiatzen joateko saiatu zen baina bidean desagertu zen.

## Biografia 
Haurtzaroan Alpetan bizi izan zen. Haren bizitza ez zen erraza izan. Umezurtz gelditu zen oraindik haurra zenean. Bi ahizpa ziren baina bestea gaztea hil zen. Minbiziari aurre egin behar izan zitzaion, bestetik
1988 Finlandiara joan zen. Hamabost urtez Laponian lan egin zuen gida bezala. Hiritartasun bikoitza eskuratu zuen.

2001eko udaberrian Arduinek Iparburu magnetikora heldu zen. 2003an Iparbururaino heldu nahi zuenean erreskatatu behar izan zuten. Izoztea zela eta, oinetako behatz gehienak ebaki behar izan zizkieten. 2004ko martxoaren 5ean berriro ere proiketuari heldu zion; helburua Iparburura eskiatzen bakarka heltzen zen lehenengo emakumea izatea zen. Siberiako Arctichesky lurmuturratik atera zen. Bidaiaren egun bat eta gero, bere kontaktua galdu egin zen. Helikopteroz haren bila ibili ziren eta berarkin zihoan Frédéric Chamard-Boudet bidaiaria aurkitu zuten, baina Arduin ez zen agertu. Martxoaren 21ean bilaketa bertan behera gelditu zen. Hipotesi errazena itota hil zela da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Michel Cheminen artikulua *Liberation* egunkarian.
* :Dominick Arduinen abentura.
Plantxa (sukaldea)

[thumb|[Oilasko plantxan]]
**Plantxa** sukaldeko gailua da, gasak, elektrizitateak, zurak edo ikatzak berotzen duen azalera zabala duena, etxeko zein merkataritzako erabilerarekin. Herrialde industrializatuetan, sarritan metalezko plaka laua da, besteetan normalean adreilu lauza da.

## Kanpo estekak
Street Fighter (1994ko filma)

**Street Fighter** (euskaraz *Kale Borrokalaria*) 1994ko Steven E. de Souza estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako borroka arteetako film bat da. *Street Fighter* bideo-joko sail ospetsuan oinarritua dago. Jean-Claude Van Damme, Raúl Juliá, Byron Mann, Damian Chapa, Kylie Minogue, Ming-Na Wen eta Wes Studi aktoreek antzeztu zuten.

*Street Fighter II: The World Warrior* (1991) bideo-jokoaren kontakizunean arinki oinarritua dago. *Street Fighter: The Legend of Chun-Li* (2009) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Bison (Raúl Juliá) gerra jaunak gotorleku sartezin batean 63 bahitu dauzka, 20.000 milioi dolarretako diru-saria jaso ezean hilko dituelako mehatxua luzatu du. Guile (Jean-Claude Van Damme) kolonela eta beste dozena bat gizon, etnia anitzetako heroiak, gotorlekua non dagoen topatu eta bahituak askatzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Jean-Claude Van Damme: Guile kolonela
* Raúl Juliá: Bison
* Ming-Na Wen: Chun-Li
* Damian Chapa: Ken Masters
* Kylie Minogue: Cammy
* Simon Callow: A.N. Ofiziala
* Byron Mann: Ryu
* Roshan Seth: Dhalsim
* Andrew Bryniarski: Zangief
* Grand L. Bush: Balrog
* Robert Mammone: Carlos "Charlie" Blanka
* Miguel A. Núñez Jr.: Dee Jay
* Gregg Rainwater: [T. Hawk
* Kenya Sawada: Sawada kapitaina
* Jay Tavare: Vega
* Peter Tuiasosopo: E. Honda
* Wes Studi: Sagat

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Legionnaire (filma)

**Legionnaire** (euskaraz *Legionari*) 1998ko Peter MacDonald estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra drama film bat da. Jean-Claude Van Damme, Adewale Akinnuoye-Agbaje, Steven Berkoff, Nicholas Farrell eta Jim Carter aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1920ko hamarkada, Marsella. Alain Lefevre (Jean-Claude Van Damme) boxelariak Katrina (Ana Sofrenović) maitea mafiaren kontrolpetik askatzearren bertako Lucien Galgani (Jim Carter) gangsterraren aurka borrokatuko da. Arriskutik ihes egiteko, Frantziako Atzerritar Legioan izen eman eta Marokora bidaliko dute. Bertan, Steinkampf (Steven Berkoff) sarjentu tiranoaren agindupean Rifeko matxinada eta Abd el Krimen (Kamel Krifa) aurkako misioan parte hartu beharko du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Isidro eguna

thumb|Isidro nekazariaren irudi bat, Mexikokoa.

**San Isidro eguna** baserritarren eguna da Euskal Herriko hainbat bazterretan. Maiatzaren 15ean ospatzen da, San Isidro Nekazariaren eguna baita egutegi katolikoan. Egun honetan feria eta ospakizunak ohikoak dira hainbat tokitan.

Gaur egunean, astegunean tokatzen bada maiatzaren 15a, ohikoa da hurrengo asteburura mugitzea ospakizuna.

## Jaiaren jatorria 
Kondairaren arabera, Isidro nekazaria egunero-egunero hutsik egin gabe mezetara joaten zen goizean-goiz lanean hasi aurretik. Egun batean, mezetatik bueltan sorora joan eta lanean hastera zihoala, soroko lan guztiak eginda aurkitu zituen. Mirari hori dela eta ospatzen omen da San Isidro eguna. Santu honen omenez, garai batean ez zen lanik egiten baserri inguruetan. Baina ez lan egitea debekatua zegoelako, baserritarren eguna ospatze aldera baizik; kaletarrek normal-normal egiten omen zuten lan.

## Herriz herriko ohiturak 
Feriak, oturuntza herrikoiak, musika eta dantza, elizkizunak... ohiko elementuak izan dira hainbat herritako San Isidro egunetan, eta neurri batean edo bestean, gorde dira zenbait herritan. Adibideak:

* Seguran ohitura da iluntze aldera udalak ardo barrika jartzea plazan..
* Antzuolan, feria egiten da gertueneko larunbatean, baina aspaldi ospakizun osoagoa zen: "*Meza aurretik prozesioa egiten zen. Elizatik irten eta plazari buelta emanez berriro elizan sartzen zen. San Isidro prozesioan zeramaten andazainak edo “hilobeak” ermandateko komisiorakoak izaten ziren. Auzo bakoitzak zeukan bere ermandatea, eta urtean zehar lau pertsona komisioan elkartzen ziren urteko gorabeherak eramateko. Bada, hauek izaten ziren santua zeramatenak. Txandaka izaten zen: urteren baten Txangalakoak, hurrengoan Lizarragakoak, eta horrelaxe besteak. Gainera, egun horretarako ere kanpotik ekartzen zen sermolaria.* (...) *Meza nagusia goizean hamarretan izaten zen, eta egun horretarako parrokian dagoen San Isidro, pulpitutik jaitsi egiten zen eta arto landare eta galburu batekin apaintzen zen prozesiorako.*"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Laurent d'Arlandes

thumb|Pilâtre de Rozier eta d'Arlandes-en loturarik gabeko lehenengo bidaia, 1783ko azaroaren 21ean. XIX. mende amaierako ilustrazioa.
'''François Laurent Vieux d'Arlandes''' (1742ko irailaren 26a - 1809ko maiatzaren 1a) frantziar markesa, soldadua eta aire beroko baloien aeronauta aitzindaria izan zen. Berak eta Jean-François Pilâtre de Rozier-ek baloi askeen lehen hegaldi tripulatua egin zuten, 1783ko azaroaren 21ean, Montgolfierren baloian.

D'Arlandes Anneyron-en jaio zen Dofinerrian. Joseph Montgolfier ezagutu zuen Tournongo jesuiten ikastetxean. Frantziar errege guardiako infanteriako ofizial bihurtu zen.

Montgolfier anaien globoaren lehenengo erakusketa publikoa 1783ko ekainaren 17an ospatu zen, eta ondoren, ardi baten, oilar baten eta ahate baten loturarik gabeko hegaldi bat Versaillesko jauregiko aurreko patioan, irailaren 19an. Frantziako Luis XVI.a erregeak erabaki zuen lehenbiziko hegaldi tripulatuan kondenatutako bi gaizkile joango zirela, baina Rozierrek Polignac-eko dukesaren laguntza eskatu zuen lehengo aeronauta izateko ohorea goi-mailako pertsona bat izan behar zela. Erregeari konbentzitu zioten onartzeko Arlandes eta Rozier lehen pilotuak izaten.

D'Arlandesek Mantxako kanala zeharkatzeko hegaldi bat proposatu zuen 1784an, baina plana ezerezean geratu zen.

Armadatik baztertu egin zuten frantziar iraultzaren ondoren koldarkeriaz, eta bere Saleton-eko gazteluan hil zen Anneyron ondoan. Iturri batzuek iradokitzen dute bere buruaz beste egin zuela.

## Kanpoko loturak 
* www.ballooninghistory.com
Papillote

[thumb|[Bakailao papillote* eran*]]
**Papillote** sukaldaritza teknika bat da, elikagaiak beroarekiko erresistentea den paperarekin (esate baterako, aluminiozko papera edo landare-papera) egostean datzana. Teknika honetan erabilitako elikagaiak sendotasun bigunekoak izaten ohi dira normalean: mota desberdinetako arrainak edo barazki freskoak. Papillote izena teknika honekin prestatutako prestaketei  ematen zaie, horrela, amuarrainak papillote eran, legatza papillote eran, barazkiak papillote eran, etab.

## Erabilpena 
* Osagai baten  ezaugarri organoleptikoak (kolorea, zaporea, itxura...) eta mantenugaiak hobekien zaindu nahi denean.  Barazkiak, arraina
* Osagai nagusiak, ongailuen zaporea modu oso kontzentratuan jasotzea nahi denean. Legatza, antxuak, haragi bigunak, itsaskiak....

## Hainbat ahulku 
thumb|Hegalaburra papillot eran
* Bilgarria ongi itxi behar da, baporerik atera ez dadin.
* Bilgarria labe beroan jarri eta  puzten denean egina dago.
* Bezeroaren aurrean zabaltzen da, barruan dauden lurrin guziak bertan zabalduz.
* Kazolan  ere egiterik izango da, papera gainean jarriz.

## Ikus, gainera 
*Antxoa_papillote_eran
*Hegalaburra_papillote_eran

## Kanpo estekak
Lan-indar

thumb|312x312px|Karl Marxen Das Kapital.
**Lan-indarra,** Karl Marxek landu zuen terminoa da, bere obrarik ezagunena den *Das Kapital*en garatzen duena. Gizaki orok lan bat egiteko duen gaitasun fisiko eta mentalari egiten dio erreferentzia.

## Lan-indarraren balioa 
Lan-indarra eta balioaren arteko Marxen teoriak dionez, lan-indarraren balioa, beste edozein merkantziarena bezala, hau ekoizteko behar izan den lan denboraren araberakoa da. Kasu honetan, bere balioa langilearen eta bere ingurukoenak determinatuko lukete. Lan-indarraren balioak ezaugarri sozial, historiko eta kulturalak barneratzen ditu.

## *Lan-indarra*ren eta *lana*ren arteko desberdintasuna 
Teoria marxistaren arabera, "*lan-indar*" eta "*lan*" kontzeptuak ez dira sinonimoak. Azken hau materializazioa da, lehenak errepresentatzen duen potentzialaren zehaztasuna.

Engelsek Ekonomia Politikoan desberdintze hau egitearen garrantzia azpimarratzen du eta Marxek egiten dion kritikarako garrantzitsua da, ezinbestekoa baita gainbalioa eta irabazien funtzionamendua azaltzeko. Marxek termino hau ezagutarazi arte, lana merkantzia bat bezala tratatzen zen, kontraesanak eta akats teorikoak eraginez.

Langileak kapitalistari saltzen diona ez da bere lana, bere lan-indarra baizik. Langilea, kontratu baten bidez, lan bat egitera konprometitzen da bere lan-indarraren berdina den soldata baten truke; hau da, bere biziraupenerako beharrezko ondasunen balioaren berdina.

## Ikus, gainera 
* Lan (eskubidea)
* Lan (ekonomia)

## Kanpo estekak
Ateneum

**Ateneum** () Finlandiako hiriburuan dagoen arte museoa da. Helsinkiko erdialdean dago, Rautatientori (tren geltoki nagusiko plaza) ondoan, Kaivokatu kaleko 2. zenbakian. Ateneumek Finlandiako arte klasiko bilduma handiena dauka eta, gainera, Finlandiako Galeria Nazionalaren museoa da, Kiasmarekin eta Sinebrychoff Museoarekin batera. Ateneum Theodor Höijer arkitekto finlandiarrak diseinatu zuen eta 1887an eraiki zen. Gaur egun Susanna Pettersson da museoaren zuzendaria.

Ateneumen bildumak arte finlandiarra eta nazioartekoa barne hartzen ditu, XVIII. mendetik XX. mende hasiera arte. Bildumak 4.300 margolan eta 750 eskultura finlandiar ditu, eta atzerriko 650 obra. Artelanetako bat Vincent van Goghen *Carrer en Auvers-sur-Oise* (1890) margolana da. Ateneum museoak 1903. urtean bereganatu zuen obra hau, beraz, munduko lehen museoa izan zen van Goghen margolan bat eskuratzen.
 
Ateneum eraikinak estilo neoerrenazentista dauka, eta egitura simetrikoa du. Fatxadan Carl Sjöstrand eta Ville Vallgren eskultoreek egindako eskulturak eta erliebeak daude, eta sinbologia asko daukate. Fatxadako frontoian esaldi bat dago idatzita, latinez: *Concordia res parvae crescunt*, hau da, ’’Armonian loratzen dira gauza txikiak.’’ 

Museoa egunero zabalik dago 10:00etatik 20:30era, astelehena izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1907ko Rio Blancoko greba

thumb|Ehun-fabrikaren aurrean kontzentratutako langileak.
**1907ko Rio Blancoko greba**, Veracruzen, 1907ko urtarrilaren 7an eman zen langile altxamendu bat izan zen. Greba Nogales eta Santa Rosara ere zabaldu zen. Rio Blancoko greba, Mexikoko Iraultzaren (1910) aurrekari gisa hartzen da.
## Langileen greba 
1905ean Aurrezkien Erakunde Mutualista sortu zen, kide asko izatera iritsi zena eta 1906ko ekainaren 1ean Langilee Askeen Zirkulua soru zen, Jose Neira Gomezek eta Juan Olivarrek bultzatuta, Mexikoko Alderdi Liberalekoak. Zirkulu haren konstituzio sekretuan, Saint Louis, Missourin zegoen Batzorde Iraultzailearekin harreman sekretuak izango zituztela ezarrita zegoen.

1906ko abenduan, Tlaxkala eta Pueblako ehungintzako langileak greban sartu ziren lan baldintza hobeak eskatzeko. Langile mugimenduren hazkuntza geldiarazteko, industrialek geldialdi bat egin zuten abenduaren 24an. Langileek Porfirio Diazen laguntza eskatzen dute eta honek enpresariei mesede egin eta langileak lanean jarraitzeko antolatzen ditu 1907ko urtarrilaren 7an, langileen eskariak bete gabe zeudelarik.

## Altxamendua 
Rio Blancoko langileek ez zuten onartu presidentearen erabakia.
thumb|228x228px|Rio Blancoko Martiriei egindako monumentua, Veracruzen.
Urtarrilaren 7an, Langileen Zirkuloko bi mila kide inguru fabrikaren aurrean bildu eta harriak jaurtitzen eta fabrika erretzen saiatu ziren. Poliziak eraso haiek saihestu zituen eta orduan Victor Garcinen (Nogales eta Santa Rosako beste almazen batzuen jabea) dendan lapurtu eta erre egin zuten. Ondoren, langileak kartzelarantz joan ziren eta preso batzuk askatzea lortu zuten.

13. Batailoiko soldaduek jendearen aurka tiro egin zuten eta hauek Nogales eta Santa Rosara egin zuten ihes, non denda sakeatu, tranbia zerbitzua paralizatu, energia elektrikoko kableak moztu eta aberatsen etxeetan lapurtu zuten. Rio Blancora itzultzean, grebalarien aurka tiroka hasi ziren. Ez dago erregistro zehatzik, baina 400-800 langile inguru hil zituztela uste da, 223 gizon eta 12 emakume atxilotuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hyvinkää

{{Finlandiako udalerri infotaula
| sorrera = 1917
| izena = Hyvinkää
| kolorea = #4169E1
| berezko izena = Hyvinkään kaupunki
| armarria = Hyvinkaa.vaakuna.svg
| nongo = Hyvinkääko
| kodea2 = FIN
| eskualdea = Nilandiako eskualdea
| barrutia = Helsinkiko azpieskualdea
| alkatea = Jyrki Mattila
| kokapena = Hyvinkää sijainti Suomi.svg
| koordenatuak = {{Koord|60|37|50|{}|24|51|35|{}|kodea=CN|display=inline,title}}
| azalera = 336,77 km²
| ur-azalera = 14,09 km² (%4,18)
| biztanleria = 46.386 (2019.12.01)
| dentsitatea = 143,8 bizt/km²
| urtea = (2016)
| besterik7 = Finlandiera
| besterik7balioa = % 93,9 (ofiziala)
| besterik8 = Suediera
| besterik8balioa = % 0,8
| besterik9 = Besteak
| besterik9balioa = % 5,2
| web = www.hyvinkaa.fi
| commons = Hyvinkää
}}
**Hyvinkää** () Finlandiako hegoaldean dagoen hiri bat da. Finlandiako hiriburutik, Helsinkitik, 55 kilometrora dago. 2016an 46.600 biztanle zituen. Suedieraz hiriaren izena *Hyvinge* da. 1917an fundatu zen eta 2017an ehun urte bete zituen.

Lehen Hyvinkääko ekonomian jarduera garrantzitsuenak ehungintza eta tren-garraioa ziren. Gaur egun ere trenbidea dago. Gainera, igogailuak eta zerealezko elikagaiak fabrikatzen dira. Ehungintza fabrika zena orain udaletxea da.

Hiri barruan autobusez ibil daiteke eta hiriko kanpoaldera trenez joan daiteke. Bidegorriak ere badaude. Hyvinkääko aireportua jadanik ez dago martxan.

Sveitsinpuisto Hyvinkääko parke handi bat da. Han paseatzeko edo neguan eskiatzeko lekua dago. Parke ondoan igerilekua dago. Hyvinkään futbolean eta pesäpallon asko jokatzen dira. Hirian golfean jokatzeko bi leku daude.

Hyvinkää pertsona ospetsu batzuen jaioterria da; bertan jaio ziren, adibidez, Diandra Flores kantaria eta Anu Hälvä zinema zuzendari eta aktorea. Mika Waltari idazlea Hyvinkään bizi izan zen.

Hyvinkään umeek eskolan finlandieraz, suedieraz edo ingelesez ikas dezakete, lehen mailatik seigarrenera. Gero, finlandieraz ikasten dute edo beste hiri batera joaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2010 WC9

thumb|2010 WC9 asteroidearen orbita
***2010 WC9*** Apolo asteroide bat da. Gutxi gora behera 100 metroko diametroa du. Catalina Sky Surveyk aurkitu zuen 2010eko azaroaren 30ean, egun bateko behaketa arkuarekin 2010eko abenduaren 10era arte. Data horretan bere itxurazko magnitudea 21,8 zen jada, ahulegia jarraitu ahal izateko. 10 eguneko behaketa horretan zehar ikusi zen 15 milioi kilometroko bariazioa izango zuela 2018ko maiatzerako, eta beraz ez zuela talkarik egingo 2018an. Hala ere, oso gertu pasako dela uste da, bereziki 2018ko maiatzaren 14an, 3.900.000 kilometro edo 0,026 unitate astronomikora. 2018ko maiatzaren 8an berriro ikusi zen, eta ZJ99C60 behin-behineko izendapena eman zitzaion. 2018ko maiatzaren 10ean Sentry Arrisku Taulatik kendu zen, ez zuelako talkarik egingo hurrengo mendean. Asteroideak zazpi urteko behaketa arkua du orain.

## 2018ko gerturatzea 
Maiatzaren 15eko 22:05 UT direnean Ilargiaren distantzia erdira igaroko da. Itxurazko magnitudea +11 izango dela uste da, teleskopio txiki batekin ikusteko haina munduko leku egokian egonda. Hobeto ikusiko da Hego Afrika eta Hego Amerikako hegoaldean. 12,81 km/s abiaduran igaroko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inferno (1999ko filma)

**Inferno**, '''Van Damme's Inferno** edota **Desert Heat'* (euskaraz *Infernua*, **Van Dammen Infernua** edota *Basamarotuko Beroa'') 1999ko John G. Avildsen estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Jean-Claude Van Damme, Danny Trejo eta Pat Morita aktoreek antzeztu zuten. Film hau John G. Avildsen zuzendariak zuzendu zuen azkena izan zen, 2017ko bere heriotza aurretik.

## Argumentua 
Eddie Lomas (Jean-Claude Van Damme) soldadu beteranoa eta bere buruaz beste egitear dagoen gizona Inferno deritzon herrira ailegatu da. Bertan, liskazale talde batekin liskarra izan, bere motozikleta galdu eta basamortuan erdi hilik utziko duen jipoia jasoko du. Gertakari honek Eddieri bizinahia eta batez ere kendu diotena berreskuratzeko sekulako mendeku irrika izugarria pistuaraziko dio, hortaz Infernoko herritarren laguntzaz gaizkileen aurka borrokatzea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Jean-Claude Van Damme: Eddie Lomax
* Danny Trejo: Johnny Six Toes
* Pat Morita: Jubal Early
* Gabrielle Fitzpatrick: Rhonda Reynolds
* Larry Drake: Ramsey Hogan
* Vincent Schiavelli: Singh jauna
* Shark Fralick: Matt Hogan
* Silas Weir Mitchell: Jesse Hogan
* Jonathan Avildsen: Petey Hogan
* Lee Tergesen: Luke
* Jaime Pressly: Dottie Matthews

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ben Bentil

**Benjamin "Ben" Bentil** (Sekondi-Takoradi, Ghana,  -) ghanatar saskibaloi jokalaria da. Hegal-pibot postuan jokatzen du eta egun Bilbao Basket taldean dabil.

## Taldeak 
* Fort Wayne Mad Ants (2016)
* Xinjiang Flying Tigers (2016)
* Fort Wayne Mad Ants (2017)
* Dallas Mavericks (2017)
* Champagne Chalons-Reims (2017-2018)
* Bilbao Basket (2018)
Nikola Rebić

**Nikola Rebić** (; Belgrad,  -) serbiar saskibaloi jokalaria da. Antolatzaile postuan jokatzen du eta egun Bilbao Basket taldean dabil.

## Taldeak 
* KK FMP Beograd (2012-2013)
* KK Crvena zvezda (2013-2016)
* KK Mega Leks (2016-2018)
* Bilbao Basket (2018- )