Okzitaniako parçan

**Okzitaniako parçan** edo **comarca** Europako lurralde honen barruan dauden oinarrizko unitate geografikoak izendatzeko okzitanierazko izenak dira; historia, baldintza naturalak, herrien arteko loturak, azoka harremanak eta bestelako elementuak kontuan hartuta sortutako oinarrizko unitateak dira.

Auzoko lurraldeetan beren baliokideek izen hauek hartzen dituzte: "eskualdea" (euskaraz), *redolada-redolata* (aragoieraz), *comarca* (katalanez, espainieraz), *pays* (frantsesez).

## Kontzeptua 
Okzitania ofizialki lau estatutan (Frantzia, Espainia, Italia eta Monako) banatuta dago eta horien barruan banaketa administratiboak, bereziki Frantzian (eskualdeak, departamendua, Herri Elkargoak...), beste elementu eta interesen arabera definitu dira. Horren ondorioz **parçanek** ez dute inolako onarpen ofizialik eta gutxitan egiten dute bat 1990eko hamarkadatik sortuz joan diren Herri, Hiri edota Aglomerazio Elkargoekin, ezta kantonamendu edo barrutiekin ere.

Ofizialtasun falta hori dela medio parçanen zerrenda osatzeko bidean arazo batzuk gainditu behar dira eta ez dago erabat adostutako definiziorik muga, izen, batez besteko zabalera edota kopuruez. Hala ere, egin diren ikerketa zientifikoen araberako proposamena da zerrendan aurkezten dena. Estatuz estatu hauxe da egoera:
* Frantziaren menpeko lurretarako Frederic Zégierman geografo okzitaniarrak *Le guide des pays de France* liburuan (*Fayard*, 1999) lanik osatuena egin zuen, zerrenda zehatza eta mapak dituela. Horri tokiko lan ugariren kontsulta gehitzen zaio, zertzeladak gehitzeko asmotan.
* Okzitaniako haranak (*Valadas Occitanas*) deritzon eremuan, administrazioz Italiako Piemonten sartuta, *comunità montana* (italieraz, "mendi komunitate", oc *comunautat montanhòla*) bakoitzak neurri batean onarpen eta botere administratiboa du eta **parçanaren** pareko maila betetzen du.
* Arango harana (''Val d'Aran*) da onarpen mailarik handiena duena, bai banaketa administratiboan (Kataluniako *comarca* da) bai hizkuntza aldetik (2010etik okzitaniera Katalunia osoan koofiziala da).
* Monako aparteko estatua da.

## Barneko lurralde sarea 
Frantziako Iraultzaren osteko banaketa administratibo ofizial guztietan aurreko errealitate kultural eta nazionalak aintzat ez hartzeaz gain, beraien mugak deuseztatzeko ahaleginak izan dira. Horregatik esaterako Gaskoiniako lurrak Akitania eta Midi-Pyrénéesen artean banatu zituzten, Akitanian Gaskoinia, Lengadòc eta Lemosingo lurrez gain zati ez okzitaniarrak dauden bitartean.

Aldiz, *'parçanetan* oinarritutako banaketak giza harreman sareari erantzuten dio; horregatik beren izenak sarritan bere inguruko herri txikiagoetako bilgunea den azoka, kultura eta zerbitzu hiri nagusiarekin lotuta daude: *País de x* (País de Grassa), *x-és* (Marmandés, Marmandatik), *x-enc* (Montpelhierenc).

### Adibideak 
thumb|300px|Auverniako eskualdeak.
Ezkerreko mapan Aude departamendua **parçanetan** banatuta. Ikus daitekeenez Lauragués haietakoa da baina eskualdearen zati bat Garona Garaian dago, beraz Midi-Pyrénéesen eta ez, Aude bezala, Languedoc-Roussillonen.

Eskuinekoan Auvernia okzitaniarreko parçan nagusiak, Auvernia eskualdeko eta bere departamenduko mugen gainetik.

* 1 - Lauragués
* 2 - Montanha Negra
* 3 - Cabardés
* 4 - Carcassés
* 5 - Rasés
* 6 - Quercòrb
* 7 - País de Saut Lengadocian
* 8 - Menerbés
* 9 - Corbièras
* 10 - Narbonés

## Okzitaniako parçanen zerrenda 
Hauxe da Okzitaniako **parçanen** zerrenda itxi gabea, bai kopuruaz bai izendapenaz. Oro har okzitaniera araututik hurbilen dauden formak agertzen dira lehen, dialektoen arabera zilegi diren beste batzuk ere baliatu arren. Horregatik *Aut/Auta ...* ("garaia", *Naut(a)/Haut(a) ...*), *Bas(sa) ...*("behea", *Baish(a) ...*, *Val...* ("ibar-harana", *Vau/Vath ...*).

### A 
### B 
### C 
### D 
### E 
### G 
### H 
**Haut ...**: ikus *Aut* ... 
**Hauta ...**: ikus *Auta* ...

### L 
### M 
### N 
### O 
### P 
### R 
### S 
### T 
### U 
### V 
## Eskualde auzokideak 
Okzitania errealitate ez onartua izateaz gain, lurralde oso zabala da eta zenbait kasutan auzokide dituen lurrekin harreman historiko-kultural bereziak sortu dira, **parçanak** definitzeko horrek dakartzan gorabeherekin. Kasu batzuk aipatzeko:
* Aturri Behea eskualdea Euskal Herriarekin konpartitzen du. Euskaldunak "Aturritik Ebrora" zabaltzen bagara, gaskoien ikuspuntutik Baiona hiri nagusia den esparru zabala dago, ibaian gora bi ibarretan garatu den kulturarekin. Xarnegu-aldea (*país sharnègo*) berez horixe da: bi kulturen arteko topagunea; alde horrek Agaramont aldea ere hartzen du bere baitan.
* *Gavach* hitzak zentzu orokorrean zurearekiko iparralderago edota mendi aldean dagoen eskualdea izendatzeko erabili izan da; Pirinioetatik hegoaldera hitzak beste zentzu bat ("frantsesa") hartzen badu ere, katalanentzat okzitaniarrak ziren *gavatxos* baina okzitaniarrek ere badituzte beren *gavach* aldeak: *Pichòta Gavachariá* ("txikia") barrendegia Girondako Montsegurren inguruan eta *País Gavai* edo *Granda Gavachariá* ("handia"), non oïl hizkerak nagusi diren.
* Katalanak eta okzitaniarrak oso herri hurkoak dira. Eskualde batzuk haien artean dantzan daude: Arango harana kulturaz okzitaniarra eta administrazioz (eta horri esker onarpen maila zabala du) Kataluniaren barruan; Capcir Ipar Kataluniako eskualdea da, bere hizkera okzitanierarako trantsiziozkoa delarik; Fenolhedés "Ipar Kataluniako" departamendutzat jotzen den Ekialdeko Pirinioetan sarrarazi zuten eskualde okzitaniarra da.
* oïl hizkuntzen eta okzitanieraren artean ere trantsiziozko eremua dago; *Creissent* ("ilgora") izena eman zaio esparru horri.
* Monakok bi berezko kultura ditu: okzitanierarekin batera ligurieraren exklabea delako.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Frederic Zégierman: *Le guide des pays de France*, *Fayard*, 1999.
* Bénédicte eta Jean-Jacques Fenié: *Dictionnaire des pays et provinces de france, *Sud Ouest*, 2000.
* *Carte des noms de Terroirs et Pays de France*, ''IGN, 1996.

## Ikus, gainera 
* Okzitania

## Kanpo estekak