Lina Cavalieri

**Natalina "Lina" Cavalieri** (Viterbo, Italia, 1874ko abenduaren 25a - Florentzia; 1944ko otsailaren 7a) soprano italiarra izan zen, aktore eta bakarrizketari gisa ere ezaguna.

## Biografia 
Lina Cavalieri 1874ko Eguberri egunean jaio zen, Rietin, Erromatik 80 bat kilometrora. Hamabost urte zituela, gurasoak galdu zituen, eta estatuaren babespean geratu zen; beraz, umezurztegi katoliko batera bidali zuten. Neska bizia zorigaiztokoa zen mojen diziplina zorrotzaren pean, eta lehen aukerara ihes egin zuen hiriko antzerki-talde batekin.
Artean oso gaztea zela, Parisa iritsi zen, eta han bere itxura atseginak ate asko ireki zizkion, eta hiritik kontzertura iritsi zen kantari lana lortuz. Handik Europa osoko hainbat musika-aretotan eta beste lokal batzuetan aritu zen, bere ahotsa hobetzeko lanean ari zela. Kantu-ikasgaiak hartu eta Lisboan egin zuen debuta 1900ean (Neddaren paperean, Pagliacci obran). Urte horretan bertan ezkondu zen lehen senarrarekin, Alexandre Bariatinsky printze errusiarrarekin. 1904an, Montecarloko Operan kantatu zuen, eta 1905ean Parisko Sarah Bernhardt antzokian, Cavalierik Enrico Carusorekin batera Umberto Giordanoren *Fedora* opera antzeztu zuen. Handik, Carusorekin batera, New Yorkera joan zen, 1906ko abenduaren 5ean Opera Metropolitarrean debuta eginez.
ezkerrera|thumb|311x311px|Cavalieri 1909an
Cavalieri Opera Metropolitarrean egon zen hurrengo bi denboraldietan, eta Carusorekin aritu zen berriro 1907an, Pucciniko *Manon* Lescaut-en. Bere garaiko izarrik fotografiatuenetako bat bihurtu zen. Askotan, "munduko emakumerik ederrena" esaten zaio, eta *tightlacing* deritzonaren jarraitzailea zen. Tightlacingean, kortse oso estuak erabiltzen zituen luzaroan, "hareazko erloju" formako silueta bat eskuratzeko, gerri estu-estuarekin.

1909–1910 denboraldian, Oscar Hammerstein I.aren Manhattango Opera Konpainiarekin kantatu zuen. Lehen aldiz ezkondu eta beranduago, Robert Winthrop Chanler-ekin (1872–1930), Astor eta Dudley–Winthrop familietako kide batekin, idilio korapilotsua izan zuen. 1910eko ekainaren 18an ezkondu ziren, baina eztei-bidaiaren amaieran banandu egin ziren, eta dibortzioa 1912ko ekainean izan zen azkenean.

Dibortzioaren ondoren, Cavalieri Europara itzuli zen, eta Errusiako Iraultzaren aurreko San Petersburgon eta Ukrainan ikusleek gurtzen zuten izar bihurtu zen. Bere errepertorioko beste opera batzuk hauek izan ziren: *La bohème*, *La traviata*, *Fausto*, *Manon*, *Andrea Chénier*, *Thaïs*, *Los cuentos de Hoffmann* (Giulietta gisa), *Rigoletto*, *Mefistófeles* (Margarita eta Elena gisa), *Adriana Lecouvreur*, *Tosca*, *Herodías* (Salomé gisa), *Carmen* ( protagonista paperean), *Siberia*, eta  *Zazà*.

Bere ibilbidean zehar, Cavalierik beste abeslari ospetsu batzuekin abestu zuen, besteak beste, Giuseppe Anselmi,  (Masseneten Chérubin obraren mundu mailakoan 1905ean), Mattia Battistini, Titta Ruffo, Fiodor Chaliapin, Nikolay Figner, Antonio Scotti, Vanni Marcoux, Giovanni Zenatello, Tito Schipa, eta Lucien Muratore tenore frantsesarekin. Azken honekin 1913an ezkondu zen aktorea Marguerite Bériza sopranoarekin dibortziatu ondoren.Eszenatokiak utzi ondoren, Cavalierik edertasun-aretoa antolatu zuen Parisen. 1914an, berrogeigarren urtebetetzearen bezperan, edertasun ikusgarriarekin, emakumeentzako makillajeari buruzko aholku-zutabe bat idatzi zuen *Femina* aldizkarian, eta *Mis Secretos de Belleza* liburua argitaratu zuen. *Institut de Beauté* parisiarrean, *Parfums Isabey Paris* markako kosmetikoak sustatu zituen, 1926an bere edertasun-produktuen sorta bat garatuz. Urte berean, bere perfumea kaleratu zuen, "Mona Lina" izenekoa, itxuraz Leonardo da Vinciren Mona Lisan inspiratua. 1915ean, bere jaioterrira itzuli zen filmak errodatzera. Lehen Mundu Gerraren hasieran, Estatu Batuetara joan zen, eta han beste lau film mutu filmatu zituen. Azken hiru filmak Edward José zinema-zuzendari belgikarrak ekoitzi zituen. Ia filmazio guztiak galdutzat jotzen dira.

Paolo d 'Arvanni bere laugarren senarrarekin ezkondu ondoren, Italian ezarri zuen bere erresidemantzia. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, hirurogei urte zituela, erizain boluntario gisa izena eman zuen. Cavalieri 1944ko otsailaren 8an hil zen, bonbardaketa aliatu baten ondorioz. Bonbardaketa horrek Poggio Imperialetik hurbil zegoen Florentziako etxea suntsitu zuen, Poliziaren zaintzapean atxikita zegoen, bere senar atzerritarra zela-eta.Hurbileko bonbaketari estatubatuar baten soinua entzunda, Cavalieri, haren senarra eta morroiak lur azpiko babeslekura joatekoak ziren, baina Cavalieri eta haren senarra atzeratu egin ziren, beren bitxi baliotsuak etxetik jasotzeko.  Hala Cavalieri nola haren senarra aterperaino iritsi nahian hil ziren, eta morroi guztiak bizirik atera ziren. 
## Legatua 
Lina Cavalieriren diskografia urria da. 1910ean, Columbia arias de La bohème, Tosca, Manon Lescaut, Carmen, Mefistofeles, eta Fausto grabatu zituen, baita abestia ere, "Maria, Mar! (Ah! Markesa! Ah! Markesa!).

Lina Cavalieriren diskografia urria da. 1910ean, Columbia etxean arias de La *bohème*, *Tosca*, *Manon Lescaut*, *Carmen*, *Mefistofeles* eta *Fausto* grabatu zituen, baita "Maria, Marí!" kanta ere. (A! Mari! A! Mari!)." 1917an, Pathérentzat, sopranoak "Le rêve passé," grabatu zuen Muratorerekin. American Pathék *Carmen* eta *Herodías* ariak grabatu zituen.

Giovanni Boldini artista italiarrak (Maurice Rothschildek erositako koadroa) eta Adolfo Müller-Ury artista suitzar-estatubatuarrak (1862 – 1947) erretratatu zuten.

Azken erretratu hau Opera Metropolitarraren jabetzakoa da orain, Nicholas Meredith Turnerrek bere emazte Jessica Dragonette sopranoaren omenez emana. Azken erretratu hori Opera Metropolitarrarena da orain, Nicholas Meredith Turnerrek Jessica Dragonette sopranoaren omenez emandakoa. Piero Fornasettiren diseinuetan behin eta berriz, ia obsesiboki agertzen den aurpegia Cavalierirena da.

1955ean, Gina Lollobrigidak "Beautiful But Dangerous" (Polita baina arriskutsua) filmean sartu zuen Cavalieri (''The World's Most Beautiful Woman* ere deitzen zaio).

1955ean, Gina Lollobrigidak "*Beautiful But Dangerous*" (Polita baina arriskutsua) filmean (*The World 's Most Beautiful Woman)* bezala ere ezaguna) gorpuztu zuen Cavalieri.

2004an, Paul Fryerrek eta Olga Usovak "Lina *Cavalieri*: *The Life of Opera’s Greatest Beauty,* 1874—1944." liburua argitaratu zuten. (*Lina* Cavalieri: Operaren edertasunaren bizitzarik handiena, 1874—1944).
## Familia 
Alexandre Bariatinskyrekin izan zuen lehen ezkontzatik, Linak seme bat izan zuen, Alexandre Bariatinsky, Jr., Italiako Armadan zerbitzatu zuena Lehen Mundu Gerraren hasieran, Lina agintariengana joan zenean bisitatzera.

.
thumb|"A Woman of Impulse"  obra mutuan, Raymond Bloomer belauniko eta Robert Cain jai-jantzian hartu ditu Lina Cavalierik.
thumb|The Shadow of Her Paster (1916)

## Filmeak 
* *Manon Lescaut* (1914)
* *The Shadow of Her Past* (1915)
* *The Rose of Granada* (1916)
* *The Eternal Temptress* (1917)
* *Love's Conquest* (1918)
* *A Woman of Impulse* (1918)
* *The Two Brides* (1919)
* *The Crushed Idol* (1920)

## Ikonografia 
* *Antonio de la Gándara* – Portrait of Lina Cavalieri
* *Piero* *Fornasetti'' – 'Tema e Variazioni' series

erdian|thumb|350x350px|**G. Lollobrigidak Lina Cavalieriren papera egin zuen 1955eko Robert Z. Leonardek zuzendutako La donna pique bella del mondo filmean.**

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bianchi, Piero (1969). Francesca Bertini e le dive del cinema muto. Turin: UTET. 
* Martin-Hattemberg, Jean-Marie (2014). Isabey Paris, Parfumeur depuis 1924. Paris: Gourcuff Gradenigo. 

## Kanpo estekak 
* Gandara
* (en inglés)
* «Tumba de Lina Cavalieri» (en inglés). Find a Grave. 
* Lina Cavalieri: Broadway Photographs (Unibertsitatea) of South Carolina)