open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader

**The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader** (euskaraz *Narniako Kronikak: Egunsentiko Ibiltariaren Bidaia*) 2010eko Michael Apted ingeles zinema zuzendariaren fantasia eta abenturazko film bat da. 1952ko C. S. Lewis idazlearen *The Voyage of the Dawn Treader* (*Egunsentiko Ibiltariaren Bidaia*) eleberrian oinarritua dago, eta *Narniako Kronikak* frankiziaren hirugarren filma da, gainontzeko biak *The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe* (2005, *Narniako Kronikak: Lehoia, Sorgina eta Armairua*) eta *The Chronicles of Narnia: Prince Caspian* (2008, *Narniako Kronikak: Caspian Printzea*) dira.

## Argumentua 
Edmund eta Lucy Pevensie anai-arrebak eta Eustace lehengusua (Georgie Henley, Skandar Keynes eta Will Poulter) *Egusentiko Ibiltaria* ontzian itsasoratu eta Narniako tronua bereganatu duen Miraz usurpatzaileak erresumatik kanporatu dituen zazpi zaldunen bila abiatuko dira.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Georgie Henley: Lucy Pevensie
* Skandar Keynes: Edmund Pevensie
* Will Poulter: Eustace Scrubb

### Egunsentiko Ibiltariaren eskifaia 
* Ben Barnes: Caspian erregea
* Simon Pegg: Reepicheepen ahotsa
* Gary Sweet: Lord Drinian
* Shane Rangi: Tavros minotauroa
* Morgan Evans: Randy faunoa
* Steven Rooke: Nausus faunoa
* Tony Nixon: Rynelf

### Narniarrak 
* Liam Neeson: Aslan
* Laura Brent: Lilliandil
* Bille Brown: Coriakin
* Bruce Spence: Lord Rhoop
* Arabella Morton: Gael
* Nathaniel Parker: Caspian IX
* David Vallon: Gumpas agintaria
* Michael Foster: Gumpas altxorzaina
* Roy Billing: Dufflepudarren buruzagia

### Kameoak 
* William Moseley: Peter Pevensie
* Anna Popplewell: Susan Pevensie
* Tilda Swinton: Jadis, Sorgin Zuria
* Douglas Gresham: Esklabo eroslea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Terminator: The Sarah Connor Chronicles

**Terminator: The Sarah Connor Chronicles** () estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila bat da. *The Terminator* film frankizia ospetsuan oinarritua dago, *Terminator 2: Judgment Day* (1991, *Terminator 2: Judizio Eguna*) filmaren ondorengo garaian girotua eta *Terminator 3: Rise of the Machines* (2003, *Terminator: Makinen Matxinada*) eta ondorengo filmeetako gertakariak alboratuz.

2008ko ekaina eta 2009ko apirilaren artean Fox telebista katean aireratu zen.

## Argumentua 
T-1000 modeloko Terminatorra suntsiarazi ostean, Sarah eta John Connor (Lena Headey eta Thomas Dekker) iheslari bilakatu eta orainaldian nahiz etorkizunean borrokatzeko etsai berriak topatuko dituzte. Sarah datozen gerra nuklearren ikuskariez atsekabeturik, ezkutatzetik laga eta bera eta mundua desagertarazten saiatzen ari den teknologia suntsitzeko asmoz erasora igaroko da. Haren semea den John Connor, erresistentziaren etorkizuneko buruzagia eta makinen aurkako gerra apokaliptikoan gizateriaren azken itxaropena bilakatuko da, nahiz eta oraindik bere ardurak jasotzeko behar adina prestatua ez egon. James Ellison (Richard T. Jones) FBIko agentea ere kasu honetan buru-belarri barneratuko da.

## Aktoreak 
* Lena Headey: Sarah Connor
* Thomas Dekker: John Connor
* Summer Glau: Cameron Phillips
* Richard T. Jones: James Ellison
* Brian Austin Green: Derek Reese
* Jonathan Jackson: Kyle Reese
* Garret Dillahunt: Cromartie, T-888 modeloko Terminatorra
* Shirley Manson: Catherine Waver, T-1000 modeloko Terminatorra
* Dean Winters: Charley Dixon
* Leven Rambin: Riley Dawson

## Kanpo estekak
Palauli

**Palauli** Samoako Savai'i uhartearen hegoaldeko barruti bat da, bereizitako bi lurraldez osatuta dagoena. Vailoa du hiriburua.

Laba hodiek Taga herriko itsas-bazterrean dauden Alofaaga ufazuloak eratu zituzten, gaur egun turista eta bisitari asko erakartzen dituztenak.

## Galeria 

Fitxategi:ISS012-E-23599 NASA Savai'i south & west Palauli, Satupaitea, Apolima, Manono.jpg|Savai'i uhartearen hegoaldeko Palauli eta Satupa'itea barrutien satelite bidezko argazkia. (NASAren argazkia).
Fitxategi:Blowholes and people - Palauli - Samoa.jpg|Alofaaga ufazuloak, itsas-bazterrean
Fitxategi :View from Pulemelei Mound - Samoa.jpg|Pulemelei piramideko ikuspegia
Fitxategi :South east coast Savai'i island - Samoa 2009.jpg|Kostalde bolkanikoa.
Fitxategi :Mu Pagoa Waterfall - Savai'i - Samoa.jpg|Mu Pagoa ur-jauziak, itsas-bazterrean.
Fitxategi :Tafua Peninsula, Savai'i, Samoa - August 2016.jpg|Tafuako penintsula

## Kanpo estekak
La Prière

***La Prière*** 2018ko Cédric Kahn frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Thomasek 22 urte ditu. Droga mendekotasunetik ateratzeko, mendian bizi den komunitate batekin bat egingo du. Drogazale ohiek osatzen dute komunitatea, eta otoitzaren bidez sendatzen saiatzen ari dira. Laguntasuna, lana, arau zorrotzak, maitasuna eta fedea ezagutuko ditu Thomasek komunitate horren bidez.

## Aktoreak 
* Anthony Bajon : Thomas
* Damien Chapelle : Pierre
* Àlex Brendemühl : Marco
* Louise Grinberg : Sybille
* Hanna Schygulla : Ahizpa Myriam

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Finale

***La Finale*** 2018ko Robin Sykes frantziar zinema zuzendariaren umorezko filma da.

## Sinopsia 
Roland aitonak burua galdu duenez, hura zaintzeaz arduratzen da Verdi familia guztia, JB nerabea izan ezik. Haren helburu bakarra Parisera joatea da, saskibaloiko finala jokatu ahal izateko. Baina gurasoek aitonaz arduratzeko eskatuko diote asteburu horretan. Orduan hasiko da abentura.

## Aktoreak 
* Thierry Lhermitte : Roland Verdi
* Rayane Bensetti : Jean-Baptiste « JB » Soualem
* Émilie Caen : Delphine Verdi-Soualem
* Lyes Salem : Hicaham Soualem
* Cassiopée Mayance : Pénélope Soualem
* Stanislas Stanic : Slobodan
* Théo Christine : Olivier
* Mark Grosy : Lucien Montlouis-Felicité
* Anna Macina : Juliette
* Philippe Rebot : Claude
* Nabil Drissi: arbitroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ufazulo

thumb|eskuinera|Itsas-ufazuloa.
thumb|eskuinera|Lehorreko ufazuloa.
**Ufazuloa** ur-bazterreko egitura geologiko bat da urpeko haitzulo bat bazterrarekin lotzen duena. Urpeko haitzuloko harrien higadurak goranzko eta lehorreranzko bidean hartu ondoren, labarraren edo bazterraren gainazalean zuloa irekitzen denean gertatzen da. Baldin eta zuloaren geometria eta eguraldiaren egoera egokiak badira, zulotik itsas-ur lainoztatua jaria lekioke olatuen konpresio-indarrek sortua.

## Irudiak 

Fitxategi:Alofa'aga Blowholes - Savai'i.jpg|Alofaaga ufazuloak Samoako Savai'i uhartean.
Fitxategi:Blowhole, Barbados coast.jpg|Ufazuloak Barbadosko iparraldeko itsas-bazterrean
Fitxategi:Kudawella-blowhole-sri-lanka.JPG|Hummanaya - Ufazuloak Sri Lankan.
Fitxategi:Nakalele-Blowhole-Maui.jpg|Nakalele ufazuloa, Mauiko ipar-mendebaldean, Hawaiin.

## Kanpo estekak
Oinarrizko ingeles

**Oinarrizko ingelesa** edo ***Basic English*** ingelesean oinarritutako hizkuntza kontrolatua eta eraikia da. Funtsean, ingelesa naturalaren hiztegiaren eta gramatikaren sinplifikazioan oinarritzen da. Hiztegia Charles Kay Ogdenek (1889-1957) prestatutako 850 oinarrizko hitzetan oinarritzen da. Zerrenda hori *Basic English: A General Introduction with Rules and Grammar* (*Oinarrizko ingelesa: araukekin eta gramatikarekin sarrera bat*) 1930ean plazaratu zuen Ogdenek. Bigarren Mundu Gerra bukatuez gero kontzeptuak arrakasta handia izan zuen, batez ere bakea bultzatzeko asmoz. Bereziki Asia aldean zabaldu zen.

## Ezaugarriak 
*Basic* hitzak "oinarrizko" esan nahi du baina baita ere *"**B**ritish-**A**merican **S**cientific **I**nternational **C**ommercial English")* (Nazioarteko Komertzial eta Zientifiko Ingelesa Britaniar-Amerikarra).

Ogdenek ideia hau plazaratu zuen: ingeles arrunta ikasteko zazpi urte inguru behar dira, esperantoa zazpi hilabete eta oinarrizko ingelesa zazpi aste. Beraz, ingeles sinplifikatu hau eskuragarriagoa da. Ideiaren aplikazioak ugariak dira: harreman komertzialetan eta hizkuntza-eskoletan erabiltzeko batez ere.

Oinarrizko hiztegia planteatzeko Ogdenek ingelesa erabiltzen den lurralde guztietan erabilitako hitzak aukeratu zituen. Erredundanteak ziren hitzak eta esamoldeak kendu zituen, bestetik. Hitz asko moldatu zituen ere bai. Gramatika ere moldatu zuen; ingeles batentzat arrunta izan behar zen gramatika hori eta erraza hizkuntza hori ezagutzen ez zutenentzat.

Wikipedian erabiltzen den Oinarrizko ingelesa, Simple English Wikipedia alegia, Ogdenek plazaratutako ideietan oinarrituta dago baina hiztegi zabalagoa erabiliz.

## Hitzen zerrendekin loturak 
* Oinarrizko ingelesaren 850 hitzak.
* 850 hitzak alfabetikoki jarrita.
* Oinarrizko ingelesaren 1000 hitz.
* Nazioarteko ingelesaren 193 hitz.
* Ingeles bereziaren 1500 hitz. VOA
* Ingelesaren hiztegia argazkietan.

## Oinarrizko ikastaroak 
* Autoikasketarako metodoa.
* Oinarrizko ingelesaren abezea.

## Erreferentziak
Eliza greziar katoliko-melkita

**Eliza greziar katoliko-melkita** () Ekialdeko Eliza katoliko bat da, Egoitza Santuarekin komunio osoan dagoena.

Melkitek bizantziar erritua jarraitzen dute, eta arabiera dute beren liturgiaren hizkuntza. Sirian, Palestinan eta Egipton bizi dira melkitak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Satupa'itea

**Palauli** Samoako Savai'i uhartearen hego-ekialdean dagoen barruti bat da, bereizitako bi lurraldez osatuta dagoena. Vailoa du hiriburua. Barrutiak 127 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 5.556 biztanle.

## Kanpo estekak
Tuamasaga

**Tuamasaga** Samoako Upolu uhartearen erdialdean dagoen barruti bat da. Barrutiak 479 km²ko azalera du eta 2001eko erroldaren arabera 83.191 biztanle.

## Kanpo estekak
Mendaski

**Mendaski** (*Sisymbrium officinale*) Brassicaceae familiako landare belarkara da, handi samarra, zurtoin zuzenekoa, ileduna eta albo-adar zabalak dituena. Hosto zabal luzaranak ditu, ebaki sakoneko hortzak eta puntako gingila luzea dituztenak. Hosto txikitako lore horixka izaten du eta fruitua leka egiturako punta-zorrotza. Landu gabeko sailetan eta bide bazterretan hazten da, batez ere, eta landutako zenbait lur sailetan ere bai, oso iparraldeko edo hegoaldeko herrialdetan izan ezik ia mundu guztian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irazi

**Irazi** Irunen sorturiko noise rock eta post rock taldea da.

## Diskografia 
* *Zazpi ezpalak* (2013, autoekoizpena)
* *Orratzak* (2018, Ezpalak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minna Cauer

**Wilhelmine Theodore Marie Cauer**, abizenez **Schelle** jaioa, **Minna Cauer** izenez ezaguna (Freyenstein, Brandenburgo, Alemania, 1841eko azaroaren 1a - Berlin, 1922ko abuztuaren 3a) alemaniar hezitzailea izan zen, kazetaria eta erdi klaseko emakumeen mugimenduko aktibista.

## Bizitza 
Pastore luterano baten alaba zen, eta Freyensteinen hazi zen, Brandenburgoko Probintzian. August Latzel ezkertiar hezitzaile eta medikuarekin ezkondu zen 1862an, baina 1866an alargundu zen. Ondoren, irakasle izateko hezi zen, eta Parisen lan egin zuen urtebetez, Eduard Cauerrekin ezkondu aurretik. Harekin, Berlinera lekualdatu zen.

Bigarren aldiz alargundu zen 1881ean, irakasle lanean hasi zen berriz, eta emakumeen historia aztertzen hasi zen. Emakumeen Ongizaterako Elkartea sortu zuen (*Frauenwohl*) Berlinen 1888an, eta haren buru aritu zen 1919 arte, emakumeen eskubideen eta abortua eskubideen aldeko borrokan.

## Erreferentziak
Freestyle Script

**Freestyle Script** script motako letra-tipo bat da. 1981an garatu zuten Martin Wait eta Colin Brignallek garatu zuten, Adobe Systems, ITC eta Letraset enpresentzako. Bertsio lodiko letra-tipoa 1986an diseinatu zen. Freestyle Scriptek 4 bertsio ditu: Regular, Bold, SH Reg Alt, and SB Reg Alt.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keith Wood

**Keith Gerard Mallinson Wood** (Limerick, 1972ko urtarrilaren 27a) irlandar errugbi jokalari ohia da, orpokatzaile postuan aritzen zena. Garryowen, Harlequins eta Munster taldeetako kidea izan zen; 58 partida jokatu zituen Irlandako selekzioarekin, horietako 33 kapitain, eta 5 British and Irish Lionsekin. World Rugbyren urteko jokalari onena izendatu zuten 2001ean.

## Palmaresa 
### Munster 
* Europako errugbi kopa
** finalista: 2000

### Harlequins 
* European Challege Cup
** irabazlea: 2001

### Irlandako selekzioa 
* 58 partida 1994-2003 bitartean
* 75 puntu (15 entsegu)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Keith Wood, en.espn.co.uk
*  Keith Wood, worldrugby.org
Mitrovica (argipena)

**Mitrovica** izenak bi leku-izen adierazten ditu batik bat:

# **Sremska Mitrovica**: Srem-eko Mitrovica, Serbiako Srem eskualdean dagoen hiria, antzinako Sirmium.
# **Kosovska Mitrovica**: Kosovoko Mitrovica.

Bigarren horrekin zenbait entitate ezagutzen ditugu:

* **Kosovska Mitrovica (barrutia)**: Kosovoko barruti administratibo bat *de iure*, baina *de facto* 21. mendean izaterik ez duen unitatea, bere lurraldearen parte handi bat Ipar Kosovok hartzen duelarik.
* **Kosovska Mitrovica (hiria)**: Kosovoko Gerrak eta ondorengo independentzia prozesuak zatitutako hiri bat. Praktikan, bi biztanle-unitate bereizi 21. mendean:
** **Ipar Mitrovica**, serbiarren kontrolpeko hiriaren sektorea.
** **Hego Mitrovica**, albaniarren kontrolpeko hiriaren sektorea.
Zinemaldi

[thumb|[Cannesko Zinemaldiko sarreran jartzen duten tapiz gorria.]]

**Zinemaldia** film aurkezpen antolatu bat da, zinema edo proiekzio areto batean edo gehiagotan egina, eskuarki hiri edo eskualde bakar batean. Gero eta gehiago, zinemaldietan filmak aire zabalean erakusten dira. Filmak berriak izaten dira maiz, eta, zinemaldiaren gai nagusiaren arabera, nazioarteko eta nazioko lanak barne har ditzake. Zinemaldi batzuen ardatza film-egile edo genero zehatz bat da (adibidez, zinema beltzaren zinemaldiak), edo gai zehatz bat (adibidez, Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldia). Zinemaldi batzuk espezializatuta daude gehienezko luzera zehaztuta duten film laburretan. Zinemaldiak urtean behin egin ohi dira.

Munduan, zinemaldi ospetsuenak Canneskoa, Berlingoa eta Veneziakoa dira. Euskal Herrian, berriz, Donostiako Nazioarteko Zinemaldia da ospetsuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sremska Mitrovica

**Sremska Mitrovica** () Srem eskualdeko hiria da, Serbiako Voivodina probintzia autonomoan. Sava ibaiaren ibarrean dago kokatua. Hiriak berak 37.751 biztanle ditu (2011ko datua), baina udalerriaren biztanleria osoa 79.940 lagunekoa da.

Antzinako hiria da, Erromatar Inperioaren garaian *Sirmium* zeritzon, eta Tetrarkiaren aroan bereziki hiri inportantea izan zen: 294an Inperioko lau hiriburuetako bat bilakatu zen.

## Izena 
Kristo ondorengo 12. mendean, *Sirmium* izen zaharra aldatu zitzaion, eta *Civitas Sancti Demetrii* izenarekin agertzen hasi zen agirietan, *Demetrio Deunaren Hiria,* alegia. Eslaviar hizkuntzaren garapenean, izen hartatik eratorri ziren *Dmitrovica* lehenbizi, eta *Mitrovica* ondoren. Gaur egunean *Sremska Mitrovica* esaten bazaio, beste Mitrovica ezagun batetik, Kosovokotik, bereizteko da. *Srem-eko Mitrovica* da beraz *Sremska Mitrovica,* Srem inguruko eskualdearen izena izanik, Erromako Inperioko Sirmia zena.

Vojvodina eskualdean ofizialtasun neurri bat duen hungarieraz bezala *Szávaszentdemeter* edo *Mitrovica* deritzo hiriari, nahiz eta hiri zehatz honetan, gutxiengo hungariarra oso txikia den (%1),

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maddi Zubeldia

**Maddi Zubeldia Arozena** (Donostia, 1961eko apirilaren 12a) euskal kantari, idazle eta antzerkilaria da.

## Biografia 
Donostian sortua 1961an, Irunen bizi izan da 6 urtez, familiarekin batera Frantziako Landetako Mézos herrira bizitzera joan aitzin. 11 urte zituelarik familia Ziburun jarri zen.

Ofizioz irakasle da, lehenik Azkainen, ondotik Hendaia, Urruña eta berriro Azkaingo ikastoletan.

### Kantaria 
Betidanik familia eta lagun giroan kantatu izan zuen, halako batean Azkaingo Serres auzoko kaperan lehen kantaldia eman zuen arte. H-eden taldeko kantaria da. Talde horrekin bi disko plazaratu ditu : *hamaika aztarna* (2013) eta *Intimitartean* (2015). *Zimurrak baleki (*2019) diskoa ere bakarlari gisa plazaratu du *belarri* disketxe berriarekin elkarlanean.

### Idazlea 
Lehen eleberria Deserria haurtzaro (Elkar, 2017) bere bizi pertsonalean ezagutu duen deserriaren gaia lantzen du eta eleberria 111 Akademia Sariko finalistetan sailkatu zen.

Poema bilduma batean kolaboratu du euskarazko partean, Immersion/ Murgiltze (*Zortziko*, 2018)

*Erran gabe doa* (Elkar, 2019) bigarren eleberrian, harremanak arakatzen ditu, isilpean gordetzen direnak eta erraten direnen arteko sarean harrapatuta dauden familia bateko kideen gorabeherak kontatuz.

*Hamarreko txikia* bilduman, Udalbiltzako beka lortu eta idazle egonaldiaren ondotik, *Gollebarren erroak luze* ipuin luzea Ziortza Bolibar herriari eskainia.

### Antzerkia 
2018an, berak idatzitako antzerki batean ari da: *Oroitzen naizeno*, Alzeheimer eritasunaren gaia jorratzen duen lan bat.

**Haurrentzat**

Amalurra opor beharretan da ipuin musikatua (Ikas, 2020) Xano Halsouetek musika konposaturik.

2021, Ipuina ikusgarri bilakatzen da.

2023an, Makilakixki! ikusgarria.

**Ipuin kontari**

Ipuin kontatzen ari da erregularki Ziburun.

2023an, Aña Ziburuko herriaren bestetako pertsonaia sortu da eta haren ipuina idazten du. Ipuina idatzi eta kondatzen du Ixabel Milletekin batera 2024an.

2024an, Sarako leizean *Haize leizean* (Elise Dillet eta Antton Harrinordoki) liburua abiapuntutzat hartuz, *Oskolaren azpian* kontakizun musikatua nerabeei zuzendua.

**Zinema**

2024an, *Begi erreak* labur metraian aktore.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Deserria haurtzaro* (2017, Elkar)
* *Erran gabe doa* (2019, Elkar)
* Gollebarren erroak luze (2023, Udalbiltza)

### Kantua 
* *Hamaika aztarna* (2013, autoekoizpena)
* *Intimitartean* (2015, autoekoizpena)
* *Zimurrak baleki (2019, belarri label berriarekin elkarlanean*) -

### Antzerkia 
* *Oroitzen naizeino* (2017)
* *Ihesi* (2023), Itzulpen eta egokitzapena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskarazko literatura
* Ipar Euskal Herriko idazleak.

## Kanpo estekak 
* Literaturaren Zubitegian
Markos Untzeta

**Markos Untzetabarrenetxea Arriolabengoa**, ezagunagoa **Markos Untzeta** ezizenaz (Eibar, Gipuzkoa, 1970) euskal abeslaria eta gitarra-jotzailea da, bakarka zenbait disko atera dituena. Irakaslea da lanbidez.

## Bizitza 
Londresen igo zen lehen aldiz agertoki batera, eta hurrengo urteetan lurralde anglofonoetan aritu zen. Eibarra itzuli zenean, euskaraz abesten hasi eta *Gaua basamortuan* diskoa atera zuen 2002an. Disko horretan hainbat lagun izan zituen alboan: Borja Barrueta, Jokin Salaberria, Dani Merino, Jeronimo Martin, Jon Urrutia, Izusko Izagirre eta Nerea Urrutia. Folk-rocka, countrya, bluesa... hainbat estilo jorratu ditu formatu elektriko zein akustikoan.

*Eguzki gorri bat,* diskoa 2018an atera zuen Esku Hutsik taldea zuela lagun grabaketan eta zuzenean. Taldeko kide dira Giovanni Zanon (gitarra), Iñaki Belaustegi (bateria) eta Angel Ituarte (baxua).

Azken diska *Ekilibrista* diskoa 2022an atera zen Giovanni Zanon-en laguntzarekin, izan ere kantuetako bat Zanon-ek idatzitakoa da. Estudioko grabaketan Karlos Aranzegi (bateria) eta Fernando Neira (baxua) musikariek parte hartu zuten, Haritz Harreguy produktorearen gidaritzapean.

Gaztelaniako irakaslea da Ondarroako Bigarren Hezkuntzako Institutuan.

## Diskografia 
* *Gaua basamortuan* (Gaztelupeko Hotsak, 2002)
* *Zenbat euri* (Gaztelupeko Hotsak, 2006)
* *Mississippi* (Gaztelupeko Hotsak, 2011)
* *Seinaleak* (Gaztelupeko Hotsak, 2014)
* *Eguzki gorri bat* (Gaztelupeko Hotsak, 2018)
* *Ekilibrista* (Gaztelupeko Hotsak, 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siroka

**Siroka** 2009. urtean Bilbon sorturiko rock taldea da.

## Ibilbidea 
Sortu eta urte berean atera zuten aurreneko diska, *Haize berriak*. Maria Rivero (ahotsa), Ekaitz Agirregoitia (gitarra), Gaizka (baxua) eta Gorka Chamorro (bateria) ziren taldearen partaideak. Ordutik hona diska ugari atera dituzte baina taldearen partaideengan aldaketa handiak izan dira. Gaur egun hasierako taldetik irauten duten biak Maria Rivero eta Gorka Chamorro dira.

Euskal Herrian kontzertu ugari eman dituzte, baita atzerrian ere, Londresen, Udinen eta Madrilen esate baterako.

## Diskografia 
* *Haize Berriak* (2009, Musikherria)
* *Karosi* (2011, Musikherria)
* *3.SZN* (2009, Taupaka)
* *Ura* (2016, Taupaka)
* *Buruz behera* (2018, SRK Records)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Siroka taldearen webgunea
Hutsa (musika taldea)

**Hutsa** 2010. urtean Bilbon sorturiko pop taldea da.

## Ibilbidea 
Maria Rivero kantariak eta Eriz Perez gitarra-jotzaileak 2010 urtean elkartu eta talde berria sortu zuten, biek parte hartzen duten Siroka taldearekiko paraleloan.

## Diskografia 
* *Hutsa* (2011, Taupaka)
* *Huts unea* (2012, Taupaka)
* *Astuh* (2014, Taupaka)
* *Amnesia* (2015, Taupaka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anarcho-Syndicalist Review

***Anarcho-syndicalist Review*** (), lehen ***Libertarian Labor Review*** () deitua, estatubatuar aldizkari anarkista bat da. Bi edo lau aldiz urtean publikatzen da teoria eta praktika anarkosindikalista azpimarratuz. 

## Historia eta helburuak 
Aldizkaria 1986an sortu zuen Sam Dolgoffek, eta lehen zenbakia 1986ko maiatzaren 1ean argitaratu zen. Editoreek aldizkariaren izena aldatu eta *Anarcho-Syndicalist Review* jarri zuten 25. zenbakirako, eskuin liberalaren iritziekin nahastea saihesteko. Aldizkariaren webgunean zenbaki guztien edukien zerrenda osoak daude, lehen argitalpenetik hasita, eta eduki batzuk webguneko artxiboaren bidez daude eskuragarri.

*Anarcho-Syndicalist Review*n maiz jorratzen diren gaien artean historia anarkista, ekonomia anarkista, langile sindikatuak, ekologismoa, nazioarteko albisteak, antifaxismoa eta arraza-justizia aurki ditzakegu. Beharrezkoa denean, ASRk aurreko zenbakitik hil diren anarkosindikalisten obituarioak biltzen ditu. Lehenengoa 1990eko neguko 8. zenbakian agertu zen, Esther Dolgoff, Minnie Corder eta José Peiratsen obituarioak barne. Aldizkariek anarkosindikalismoaren esparruan garrantzitsuak diren gaiei buruzko liburuen aipamenak ere jasotzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Anarcho-syndicalist Review*en web gunea
* *Anarcho-Syndicalist Reviewren facebook taldea*
* Anarcho-Syndicalist Revieweko testuak The Anarchist Libraryn
Dame Carcas

thumb|Lady Carcasen bustoaren erreplika.
**Lady Carcas**-en kondaira () Carcasona-ren jatorriaren inguruko istorio etiologikoa da.

## Kondaira 
Kondaira VIII. mendean gertatzen da, kristauen eta musulmanen arteko gerren bitartean Europako hego-mendebaldean. Garai hartan, Carcasona sarrazenoen menpean zegoela eta Karlomagnoren armada frankoentzat hiria berreskuratzeko ateetan zegoela. Carcas izeneko sarrazenoen printzesak senarraren heriotzaren ondoren hiriko zaldunak gobernatu zituen.

Setioak bost urte iraun zuen. Seigarren urtearen hasieran, janaria eta ura agortzen ari ziren. Lady Carcasek gainerako erreserben inbentarioa egin zuen. Herritarrek txerri bat eta gari-zaku bat ekarri zioten. Gero txerriari gariaz elikatzeko ideia izan zuen eta, ondoren, hiriko dorre handienetik bota zuen.

Karlomagnok setioa altxatu zuen, hiriak janari nahikoa zuelako txerriak gariz elikatzeko ere. Bere planaren arrakastarekin oso pozik, Lady Carcas-ek hiriko kanpaiak jotzea erabaki zuen. Karlomagnoren gizononetako batek esan zuen: "Carcas sonne!" (horrek esan nahi du "Carcas soinuak"). Horregatik, hiriaren izena.

## Historikotasuna 
Lady Carcas fikziozko pertsonaia da. XII. mendeko ahozko tradizioan du jatorria, Jean Dupre-k idatzi zuen kondaira XVI. mendean, eta Guillaume Besse-k eta Guillaume Catel-ek berridatzi zuten XVII. mendean. Karlomagnok ezin izan zuen Carcasona setiatu, bere aita Pepin-ek hartu baitzien hiria sarrazenoei 759an. Karlomagnok 17 urte zituenean.

Antzeko kondairak beste pertsonaia historiko batzuk lotzen dituzte antzeko azpijokoekin beste leku batzuetan. Lehenetarikoa izan zen K.a. VI. mendeko greziar Bias Prienekoa, Aliates Lidiako erregeari aurka egin ziona, mando pare bat gizenduz eta setiatutako hiritik kanporatuz. Aliatesen mandataria Prienera bidali zutenean, Biasek hare tontorrak zituen alez estalirik, baliabide ugarien inpresioa emateko.

## Aztarnak hirian 
thumb|Lady Carcasen bustoaren erreplika.
* Zubi altxagarriko sarreran, Lady Carcasen bustoaren erreplika batek bisitariei ongietorria ematen die. Jatorrizkoa, XVI. mendekoa, gazteluan gordetzen da.
* Dame Carcas deitzen den ostatua dago hirian. 
* "Friandises de Dame Carcas" izeneko gurinazko galletak hiriko janari dendetan saltzen dira.

## Erreferentziak 
### Bibliografia 
* "Dame Carcas, une héroïne sarrasine ", / Sylvie Caucanas, ''Perpignan, l ' histoire des musulmans dans la ville (du Moyen Âge à nos jours). Recueil des komunikazio du colloque du 7 et 8 avril 2005*, Perpignan : Archives communales, 2005, pp. 33-44.
* "La légende de Dame Carcas. Les origines épiques "/ Gauthier langlois lortzeko, *Bulletin de la Société d'études scientifique de l ' Aude'', tome CIX, 2009, p. 77-87 et tome CX, 2010, p. 45-58.

## Kanpo estekak 
* Ressources et revue de presse sur le site Paratge
* Légende racontée par Jehan Du Pré (1534) et Guillaume Besse (1645) sur le site Paratge
* Légende sur le site de l ' bulegoan de tourisme de Carcassonne
* Dame de Carcas ostatuaren gune komertziala
Gyude Bryant

**Charles Gyude Bryant** (Monrovia, 1949ko urtarrilaren 17a - *ibidem*,  2014ko apirilaren 16a) liberiar politikari bat izan zen. 2003tik 2006ko urtarrilera arte Liberiako lehendakaria izan zen eta Liberiako trantsizio-gobernu batean egon zen, helburu nagusi gisa Liberian hauteskunde demokratikoak ospatu ahal izatea zuena (herrialdeak duela gutxi gerra zibil bat eduki zuen).

Ellen Johnson Sirleafek Bryanten kargua hartu zuen 2006an, 2005eko hauteskundeak irabazi zituelako. Sirleafek aurreko lehendakariak zituen eginkizunak bereganatu zituen.

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Eiga Koe no Katachi

2016ko Naoko Yamada japoniar zinema zuzendariaren anime filma da.

## Sinopsia 
Shoko Nishimiya lehen hezkuntzako ikaslea da. Eskolaz aldatuko da, eta, orduan, ikasle berrien jazarpena jasaten hasiko da. Horietako oldarkorrena Ishida Shoya da, eta, azkenean, lortu egingo du neskak eskola uztea. Urte askoren buruan, Shoyak gaizki egindakoak zuzentzen saiatuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bielorrusiar

**Bielorrusiarrak** () ekialdeko eslaviarren etnia bat dira, batez ere Bielorrusian eta inguruko herrialdeetan bizi direnak.

Bielorrusiako herritarrek bielorrusieraz egiten dute eta kristau ortodoxoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timarete

**Timarete** (*Thamyris*, *Tamaris*) K.a. V. mendeko greziar margolaria izan zen. Historiako lehen emakumezko margolari ezaguna da, eta aintzin aroko sei emakumezko artisten arteko bat.

## Biografia 
Greziar Inperioaren erdigunea zen Atenas hirian jaio zela uste da. Mikon gaztea margolari eta eskultorearen alaba zen. Plinio Zaharra idazleak dioenez "emakumezkoen eginbeharrei uko egin zien eta bere aitaren artea landu zuen". Arkelao I.a Mazedoniakoaren garaian, Efeson, Diana jainkosaren margolana egiteagatik bihurtu zen ezagun.

Argizari eta tenperakin egin zuen lan, egurrezko paneletan erretratuak eta bodegoiak eginez. Pliniok bere *Naturalis historia* (k.o. 77) liburuan aipatu zuen aintzinako beste bost emakume artistarekin batera; Irene, Calypso, Aristarete, Iaia eta Olympias.

## Erreferentziak
Euryleonis

**Euryleonis** (Esparta, K.a. IV mendea) Aintzinako Olinpiar Jokoetako emakumezko zaldi gurdi gidari ospetsua izan zen.

## Biografia 
Espartako emakumezko honek bi zalgurdi lasterketa irabazi zituen K.a. 368 urteko Olinpiar Jokoetan. Printzesa gisa deskribatu izan da, emakume aberatsa eta zaldi hazlea ere bazela aipatzen da. Olinpiar Jokoetako bigarren emakumezko *stephanite* (koroa eramalea) izan zen Ziniska printzesa espartarraren ondoren (honek k.a. 396an lau zaldi lasterketa irabazi zituen).

## Brontzezko estatua 
Pausanias (k.o. II mendea) greziar bidaiari eta idazleak idatzi zuenez Espartan brontzeko estatua bat eraiki zioten, eta idatzi zuenez estatuaren aurrean ez zegoen espartarren garaipen militarrak adierazten zituzten beste estatuarik. Lakoniarren esanetan Skenôma inguruan zegoen.

## Erreferentziak
Oskars Bārs

**Oskars Aleksandrs Johans Bārs** (Dobele, 1848ko urriaren 17a - Riga, 1914ko urtarrilaren 9a) letoniar arkitektoa izan zen.

Jelgavan egindako lanengatik da batez ere ezaguna. 1875 eta 1879 bitartean Jelgavako sinagoga diseinatu eta eraiki baitzuen.

## Erreferentziak
Marta Staņa

**Marta Staņa** (1913ko urtarrilaren 4a - Riga, 1972ko urtarrilaren 17a) letoniar arkitekto modernista izan zen.

1945ean Arkitektura ikasketak amaitu zituen Letoniako Unibertsitatean, non Ernests Štālbergs arkitektoa irakasle izan zuen.
Jānis Alksnis

**Jānis Alksnis** (1869ko abenduaren 7a - 1939ko urtarrilaren 9a) letoniar arkitektoa izan zen.

Alksnisek bere kasa ikasi zuen eta 1901ean eraikitzaile-lizentzia eman zioten. Rigako ekonomia hazkundeak iraun bitarte jarduera handiko arkitektoa izan zen. 1901etik Lehen Mundu Gerra lehertu zenera arte 130 eraikin pribatu eta publiko baino gehiago diseinatu zituen, horietatik gehienak Art Nouveau estiloan.
David Pocock

**David Pocock** (Gweru, Zimbabwe, 1988ko apirilaren 23a) australiar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen zena. Australiako Western Force eta Brumbies, eta Japoniako Panasonic Wild Knights taldeetako jokalaria izan zen. 2015eko Munduko Txapelketaren finala jokatu zuen Australiako selekzioarekin. Hiru aldiz izendatu zuten World Rugbyren urteko jokalari onenaren sarirako.

## Palmaresa 
### Australiako selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2009, 2015
* Munduko Errugbi Txapelketa
** finalista: 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esmerine

**Esmerine** Kanadako ganbera-musika talde bat da, Bruce Cawdron, Rebecca Foon eta Saltlandek sortu zutena 2001ean.

Haien musikaren funtsa perkutsioa, biolontxeloa eta marinba da. Esmerineren estiloak musika klasiko minimalistaren eta ganbera musikaren ezaugarriekin bat egiten du.

[thumb|400px|erdian|Esmerine, [Donostiako Dabadaba aretoan (2018)]]
## Erreferentziak
Greig Laidlaw

**Greig Laidlaw** (Edinburgh, 1985eko urriaren 12a) eskoziar errugbilari ohia da, uztartze-erdilari eta zabaltzaile postuetan aritzen zena. Edinburgh Rugby eta Gloucester RFC taldeetan jokatu ondoren, Frantziako AMS Clermont Auvergnek kontratatu zuen 2017an. 2020–2023 bitartean, Japoniako Urayasu D-Rocksen ibili zen. Eskoziako selekzioko kidea izan zen 2010etik 2019ra, eta kapitaina 2013tik aurrera. World Rugbyren urteko jokalari onenaren sarirako izendatu zuten 2015ean.

## Ibilbidea 
* Edinburgh Rugby: 2007–2014	
* Gloucester Rugby: 2014–2017	
* ASM Clermont Auvergne: 2017–2020	
* Urayasu D-Rocks: 2020–2023
	
## Palmaresa 
### Edinburgh Rugby 
* Guinness Pro12
** finalista: 2009

### Gloucester RFC 
* European Challege Cup
** irabazlea: 2015

### AMS Clermont 
* Frantziako errugbi txapelketa
** finalista: 2019
* European Challege Cup
** irabazlea: 2019

### Eskoziako selekzioa 
* 76 partida, 2010-2019 bitartean
* 714 tanto (5 entsegu, 106 transformazio, 159 zigor kolpe)
* 39 aldiz kapitaina
* Calcutta Cup
** irabazlea: 2018

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter O'Mahony

'''Peter O'Mahony''' (Cork, 1989ko irailaren 17a) irlandar errugbi jokalaria da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen dena. 2010etik United Rugby Championshipen jokatzen du Munster Rugby taldearekin. 2012ko otsailaren 25ean egin zuen debuta Irlandako selekzioarekin, Lansdowne Roaden, Italiaren kontra. British and Irish Lionsek 2017an Zeelanda Berrian egin zuten birarako hautatua izan zen.

## Palmaresa 
### Cork Constitution 
* All-Ireland Cup
** irabazlea: 2010
* All-Ireland League
** irabazlea: 2010

### Munster 
* Celtic League/Pro 14 Liga/United Rugby Championship
** irabazlea: 2011, 2023
** finalista: 2010, 2015, 2017, 2021

### Irlandako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2014, 2015, 2018, 2023
** Grand Slam: 2018, 2023  
** Triple Crown: 2018, 2022, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Peter O'Mahony, irishrugby.ie
Unai Perez de Arenaza

**Unai Perez de Arenaza** (Bergara &ndash; Arango harana, 2018ko martxoaren 22a) gipuzkoar mendizalea eta mendi gidaria izan zen.

2005eko urtarrilaren 21ean Euskadiko Mendi Federazioko Andres Espinosa saria jaso zuen 2004an zehar egindako ibilbidea sarituz, besteak beste Oriol Baró katalan mendigoizaleak eta biek Shisha Pangma zortzimilakoan bide berria ireki zuten eta.

2018ko martxoaren 22an hil zen elur-jausi batek harrapatuta Arango haranan. 

## Erreferentziak
Klinometro

[eskuinera|thumb|333x333px|Klinometroa duen [iparrorratza lurrazaleko geruzen inklinazio-angelua neurtzeko.]]
**Klinometroa** (Grekotik, *Klincin*, "okertu" eta *metron*, "neurria") elementu jakin batzuen (dorreak, zutoinak, zuhaitzak, estatuak, eta abar) bertikaletik hartutako angelua (gradutan) neurtzeko erabiltzen den metalezko gailu bat da. Antzinean, artilleriako piezen tiro-angelua zehazteko erabiltzen zen. Kanoietan leku desberdinetan instalatzen zen tiro-angeluaren balioa milarenetan neurtzeko Vernierren neurketaren eskala eta gailuak zuen nibela erabiliz.

Behaketa meteorologikoetan inklinazio-angeluak neurtzeko erabiltzen den tresna da. Hodei-sabaiaren garaiera neurtzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bertizko Naturaren Interpretazio Zentroa

**Bertizko Naturaren Interpretazio Zentroa** Bertizko jaurerrian dauden natura aberastasunak azaltzeko zentro bat da. Bertizko jaurerria Baztandik gertu dago, eta Oieregiko udalerrian, eta Nafarroa Garaiko lehenengo natur parkea da 1984. urteaz geroztik. Parkeko sarreran lorategi botaniko eder eta erromantikoa dago. Bertan, Tenientetxea baserria dago, eta hortxe kokatzen da Naturaren Interpretazio Zentroa.

## Kanpo estekak 
* Nafarroako Turismo ataria
Orreagako museoa

**Orreagako museoa** Orreagako multzo monumentalean kokatua dagoen museoa da. Museoak Andre Mariaren Errege Kolegio-elizaren arte sakratuko bilduma eskaini du: zizel-lanak, oihalak, numismatika, liburu zaharra, eskuidatzia eta inprimatzea eta baita urregintza ere, horixe baita funtsik garrantzitsuena.

Barruan kolegiataren liburutegia dago.

## Artelanak 
Eskulturan, emakume irudi eseri baten estatua nabarmentzen da, XIV. mendeko gotikoa, eta XVI. mendeko bigarren hereneko San Migelen tailu bat. Halaber, 1618 eta 1624 artean egindako kolegiatako erretaula nagusiko erliebe eta estatua batzuk.

Pinturari dagokionez, azpimarragarriena Gurutziltzaketaren triptikoa da (Ipar Europako eskola, XVI. mendekoa), Xeronima Semenetz Espartza andreak 1720an kolegiatari lagatakoa, itxuraz jatorri flandestarrekoa. Familia Santuaren taula bat, Luis de Moralesek egina, Salamancako Katedral Berriaren antzekoa. San Lorentzoren martirioaren mihisea, barrokoa, XVII. mendearen lehen erdialdekoa, eta Judithen beste bat, Holofernesen burua zeramana.

Urregintzan, urre koloreko zilarrezko kutxatila eder bat nabarmendu behar da, filigrana lan fineko estalkia eta 1274 eta 1328 arteko data duena. Bada zilarrezko beste kutxatila bat, partzialki urreztatua, XVI. mendekoa, Erdi Aroko medailoiak eta erliebeak baliatzen dituena.

Erlikia-ontziak ere ageri dira, eta bereziki « Karlomagnoren xakea » deritzona, dameroan duten antolaketagatik horrela deitua. Pieza hau, XIV. mendearen bigarren erdiko gotikoari atxikia, zurezko arima batez osatuta dago, zati batean urreztatutako zilarrezko xaflez, esmalte zeharrargitsuz eta beiraz forratua.

Miramamolingo esmeralda ospetsua, kondairaren arabera, Antso VII.a Azkarrak Navas de Tolosako guduan errege musulmana turbantetik kentzeko erabili zuena, eta horren ondorioz Nafarroako armarrian sinbolo gisa sartu zena. Nafarroako erregeek leialtasuna zin egiten zuten ebanjelarioa, urregintza erromanikoko lana.

## Irudiak 

Fitxategi:2012 Roncesvalles 25 Escultura museo.JPG|Andre Mariaren eskultura
Fitxategi:2012 Roncesvalles 26 Ajedrez de Carlomagno.JPG|Karlomagnoren xakea
Fitxategi:Mikel (goiaingerua)-Orreaga.jpg|Migel goiaingeruaren eskultura
Fitxategi:MIRAMAMOLINEN ESMERALDA- Orreagako kolegiata.jpg|Miramolinen esmeralda
Fitxategi:Orreagako Amabirjinaren KOROA.jpg|Orreagako amabirjinaren koroa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Orreaga
* Orreagako kolegiata

## Kanpo estekak
Nafarroako Erresumako Museo Etnografikoa

**Nafarroako Erresumako Museo Etnografikoa** bilduma museografiko iraunkorra da,  Artetako (Ollaran) Fantikorena etxean dagoena, Nafarroa Garaian.

## Bilduma 
Bisitariak antzinako Nafarroako hainbat pieza ikusteko aukera dauka, hauek pilatuta daudelarik beren testuinguruan eta ogibidearen arabera. 8.000 objektu inguru ikus daitezke, Erdi Arotik 20. mendeko lehen erdira artekoak. Oharrik gabe daude objektu gehienak.

Horretaz gain, Joxe Ulibarrena artista eta etnografoaren hainbat lanekin girotua dago erakusketa.

## Historia 
Museoa Berriobeiti herrian ireki zen lehenez 1964ean Ulibarrenaren ekimenez. 1974ean bere ondorengoek berrantolatu zuten, eta 1982an Mariscal Pedro de Navarra Fundazioak babesa eman zion, Ulibarrena familiaren bilduma zabaldu eta hobetu egin zelarik.

1986an museoa Artetara lekualdatu zen, non Joxe Miel Barandiaranek inauguratu zuen egoitza berria. Fundazioak Nafarroako gobernuarekin lankidetza  hitzarmen bat sinatu zuen ondoren, Nafarroako museoen sarean sartuz.

## Iruditegia 

Fitxategi:Ethnographic item 11.jpg|Hilarri bat.
Fitxategi:Ethnographic item 5.jpg|Barkilleroaren erruleta.
Fitxategi:Ethnographic item 10.jpg|Goritzeko burdinak.
Fitxategi:Ethnographic item 16.jpg|Jostailu zaharrak.
Fitxategi:Joxe Ulibarrena.jpg|Joxe Ulibarrena museoaren sortzailea, bertan lanean 2011n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Museoaren webgunea, museoetnograficoarteta.com
Manel Zabala

**Manel Zabala Sánchez** (Bartzelona, 1968a) kataluniar kazetaria eta idazlea da. *Avui* eta *La Vanguardia* kultura-eranskineko kolaboratzailea izateaz gain, *Bercelona Televisió* telebista-kateak astero ematen duen *Infòc* aranerazko kultura-albiste saioko erredaktorea eta aurkezlea da.

Hainbat liburu idatzi ditu.

## Liburuak 
* *El camaleó, el gripau i la vella Serengueti* (1997)
* *Ieu sabi un conte...* (2001)
* *Massa cafè* (2003)
* ''Contes d'Occitània* (2004)
* *Rates'' (2005, )
Lanperna ezkatazorrotz

**Lanperna ezkatazorrotza** (*Amanita echinocephala*) *Amanitaceae* familiako perretxikoa da. Ez jatea aholkatzen da. Toxikotasuna izan dezakeela uste da.

Sinonimoa: **Amanita solitaria*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6,5 eta 20 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, esferikoa, gero ganbila, leuna, zuri-elur kolorekoa, gero pixka bat arrexka kolorez edo urdin oso arinez zikintzen dira, garatxo konikoez punteatuta, piramidalak, hirtsutuak, gutxitu egiten dira ertzetan, eta gero *Pholiota* batzuk izaten dituzten bezalako zati ezkatatsuen itxura hartzen dute. Ertza, oso erregularra, osoa dagoenean oraindik, mintz soberakinarekin eta apaingarri batez koroatuta egoten da. Kapelaren azala distiratsua da, hasieran likatsu samarra.

**Orriak:** Estu, finak, desberdinak, sabeldunak, libreak edo koska txiki batez hankari itsatsiak, gris-berdexka zurbil kolorekoak edo glaukoa, gero gris-hori-berdexka  kolorekoak, ertza zintaduna eta zurbilagoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak eta ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 8 eta 20 cm bitarteko garaierakoa eta 1,3 eta 2 cm bitarteko lodierakoa. Normalean liraina, betea, solidoa, gehienetan erraboilduna, baina gero mehetua. Erraboilaren azpian puntarekin (lurrean sakon lurperatuta dagoenean). Erraboila koroatua, oin laburreko formetan. Eraztun zabal nabarmena, mintzezkoa, ertzean errezel orokorraren hondarrekin. Bolba bereizia.

**Haragia:** Zuria edo zertxobait urdinez edo grisez koloreztatua, oinean solidoa. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa. *Echinocephala* epitetoa grekotik dator, ezten, esan nahi duen "ekinos" hitzetik eta burua esan nahi duen "kepalé" hitzetik. Eztenez estalitako kapelarengatik.

## Jangarritasuna 
Zalantzazkoa. Toxikotasuna izan dezake.

### Nahasketa arriskua 
Ez nahastu Amanita zuriekin. *Amanita vittadinii* eta *Amanita codinae* antzekoak dira, ez dira jangarriak. *Amanita solitaria* edo *Amanita boudieri* delakoak orri zuriak ditu eta kotoizko eraztuna (ez mintzezkoa).

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udara. Batez ere kare-lurretan edo lurzoru neutroetan, hostozabalen eta koniferoen azpian. Urte bero eta lehorretan. Urria.

### Banaketa eremua 
Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Israel, Kaukasia, Himalaiako eremua, Hego Korea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Lanperna ezkatazorrotza* Index Fungorum-en
Nicolas Bourbon

**Nicolas Bourbon Zaharra** (Vendeuvre-sur-Barse, 1503? - 1550?), "Zaharra" bezala ezagututa Nicolas Bourbon Gaztea (1574 – 1644) bere hilobaz bereizi egiteko, humanista eta latinez idazten zuen poeta frantsesa ospetsua izan zen. Inkisizioak bere atzetik ibili zen eta ihes egin behar izan zuen. Hans Holbein Gaztearen eta François Rabelaisen laguna izan zen. 1540 ingurutik aurrera Joana III.a Nafarroakoaren irakaslea izan zen.

## Biografia 
Vendeuvren jaio zen, kainoiak forjatzeagatik herri ezaguna. Haren aita forja-maisua zen. Oso gazte latinez bertsoak egiten hasi zen. Familia ezagututa ez da arraroa jakitea bere lehenego poema bat *De Ferraria* izenburua izatea; poema horretan forjaren prozesu osoa azaltzen zuen. Irakasle bezala ospe handia izan zuen eta garrantzizko familia askoren etxeetan ibili zen lanbide horrekin, besteak beste, François de Tournon kardenalaren etxean. Baita ere Amiens, Langres eta Troyesen irakasle bezala aritu zen. 1529an *Vandoperani, campani, epigrammata* testu bilduma inprimarazi zuen; bilduman epigramak, kantuak, eta gutunak jaso zituen. Polemikoago hurrengo liburua izan zen, *Nugae*; bigarren horretan "In laudem Dei optimi maximi" poema argitaratu zuen non, Luterorekin bat egin gabe, Erreforma protestantearen aldeko jarrera erakusten zuen. Liburu berean ere Noël Bédaren aurkako iritziak eman zituen. Béda, Sorbonako sindikoa, antihumanista zen eta heretikoen aurkako militantea. Iritzi horiek zirela eta, Bourbon espetxeratua izan zen. 1535aren hasieran Frantzisko I.a Frantziakoak askatzeko agindua eman zuen. Nazkatuta, Ingalaterrara joan zen eta han Ana Bolenaren babesa izan zuen, hau ere erreformatzaile moderatua. Hans Holbein Gaztea margolaria ezagutu zuen orduan eta azken honek haren erretratu egin zuen.

1536an berriro ere Frantziara itzuli zen. Lyon joan zen bizitzera eta han intelektual asko ezagutu zuen: Étienne Dolet, Jean Visagier, Eustorg de Beaulieu, Gilbert Ducher, Symphorien Champier, Louise Labé eta François Rabelais, hau ere erlijio-intolerantziaren beste biktima.

1540 inguruan Margarita Angulemakoaren etxean sartu zen, Joana III.a Nafarroakoaren irakaslea izateko. Erreginaren zirkulu horretan berriro ere lagunak aurkitu zituen, tartean Clément Marot; Marotek bere *Adolescence clémentine* testuen artean "Borbonius, poète lyonnais"ek sinatutako epigrama bat jaso zuen.

Gaur egun Vendeuvre-sur-Barseko ikastetxe batek bere izena darama.

## Obra 
* 1529: *Vandoperani, campani, epigrammata*
* 1533: *Nugae. Bagatelles*
* 1538: *Nugae* liburuaren bigarren edizioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Badari kultura

thumb|Badari kulturako eskulturatxoa.
**Badari kultura** Egipto Garaian neolitoan, K.a. V. milaurtetik K.a.VI. milaurtera sortu zen zibilizazioa da. Izena Asiut inguruko **El-Badari** inguruan aurkitutako erorkin eta nekropolitik dator, Nilo ibaiaren eskuinean. Egipto Garaiko aurrehistoriaren kultura garrantzitsuena izan zen eta Egipton zabaldu zenaren jatorria izan zen.

## Egiptoko zonaldeak 
Egiptoko geografian bi zonalde bereizi izan dira tradizionalki:
* Niloren deltaren ingurukoa, lur aberatsez ornituta, oso egokia populazio iraunkorra mantetzeko. Nolabait, Afrika eta Asia arteko topagunea da.
* Hegoaldea, lehorragoa, Nilo ibaiaren ertzak kenduta, ertzetan lur emankorrak baitaude. Lurraldea bi mendikate artean kokatuta dago eta hango populazioa erdisedentarioa zen, antzinako ehiztariengandik gertu. Bigarren inguru honetan Badari kultura sortu zen, Merimde kulturaren garaia bukatzear zegoenean.

## Ekonomia 
Aurkitutako aztarnen arabera, Badari kulturako jendeak nekazaritzan eta abeltzaintzan oinarritutako ekonomia zuen. Besteak beste, zereal eta landare hauek aurkitu dira: garia, dilistak, tuberkuluak, garagarra... Ehiza noizbehinkako aktibitatea zen eta arrantza, ordea, aldi batzuetan, ikuspuntu ekonomikotik, lehen mailakoa.
thumb|Badari kulturaren zeramika.

## Zeramika 
Baraditar zeramika oso landua zen, kalitate handikoa. Ontziak oso finak ziren eta kolore desberdinetakoak: gorriak, marroiak edo beltzak. Kolore horiek, askotan, erabilitako tekniken ondorioak ziren. Erabiltzen zuten buztina gorria izaten zen. Beltza kolorea, bestetik, piezak egozteko erabiltzen zuten sistemaren ondorioa zen: ahoz behera jartzen zituzten eta ertza horren ondorioz belztu egiten zen. Barruko aldea ere, airea satzen ez zenez, buztina ez zen herdolitzen eta ez zuen gorri kolorea hartzen. Goiko ertza eta barrukoa beltza izaten zen. Harrizko-tresnak, aldiz, ez dirudite oso landuak.

## Nekropoliak 
Hilobiak obal itxurakoak edo laukizuzeneko itxurakoak ziren. Ez ziren oso sakonak eta ohikoa zen gorpu bat baino gehiago hilobi berean jartzea. Gorpuak fetu jarreran jartzen ziren, ezkerreko aldearen gainean eta burua hegoalderuntz, mendebalderuntz begira. Gorpuak larruekin edo esterekin bilduta hilobiratzen ziren. Gorpuekin batera bitxiak, kutunak, ontziak,bolizko goilarak eta harri bitxiak lurperatzen ziren. Hilobietan ere ogia, garagar et garia aurkitu da. Jantziak lihozkoak eta larruzkoak izaten ziren.

## Aztarnategiak 
*El-Badari*tik gertu Deir Tasa eta El-Mostagedda aztarnategiak daude. Hauetan Badari kulturaren aztarna zaharrenak aurkitu dituzte, *Tasiense* izenarekin ezagututa. Beste aztarnategiak hauek izan dira:El-Hammamiya, El-Matmar eta El-Qau. Hurrutiagoa beste hauek daude: Hierakonpolis eta Hermontis. K.a. 4000 urte inguruan Badari kultura beste bitan banatu zen: *Naqada I* Egipto Garaian eta *Maadi-Buto* Egipto Beherean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Egiptoko aurrehistoriaren kulturak.
* :Badari kultura.
Esther Vera i Garcia

**Esther Vera i García** (Badalona, 1967ko azaroaren 21a) kataluniar kazetaria eta politilogoa da, nazioarteko harremanetan berezitua. 2016ko urtarriletik *Ara* egunkariko zuzendaria da.

*Catalunya Ràdio* irratian hasi zen kazetari, Parisen berriemaile-lanak eginez. Ondoren, *Avui* egunkariaren Washingongo berriemailea izan zen. Bertatik *ComRàdio* irratia eta idatzizko beste hedabidekin ere kolaborazioak egiten zituen noizbehinka. 2000tik 2004ra *TV3* telebistan egin zuen lan *Mon 33* izeneko albistegiko editore eta aurkezle. Urte horietan zehar ere, Bartzelonako eta Columbiako Unibertsitateek elkarrekin eman zuten BCNY Kazetaritza Masterraren irakaslea izan zen. 2004an *24h CNN +* albiste telebista kateko eta *Cuatro* telebista kateko albistegietako ordezkaria izan zen Katalunian. 2008 eta 2011 bitartean *El País* egunkariaren Kataluniako edizioarekin lankidetzan aritu zen. 2011ko urtarriletik Andreu Mas-Colell Kataluniako Generalitateko Ekonomia eta Ezagutza sailburuaren aholkulari berezia eta kabinete burua zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Esther Verari elkarrizketa: Aurki gehiago bereiziko gara besteengantik; errailetik aterako garaBerria 2020.12.09