Herrad Landsbergekoa

[thumb|299x299px| Herrad Landsbergeko Bere irudia *Hortus deliciarum* bere lanetik, (c. 1180). Latinez egindako deskribapena honako hau da: *"Herrat hohenburgensis abbatissa post Rilindam ordinata ac monitis et exemplus eius institut"* . Hitz hauekin hasten da azken [miniaturaren azalpena (322 eta 323. orriak). ]]
**Herrad Landsberg-eko** (;  - 1195ko uztailaren 25a) XII mendeko Alsaziako moja eta abade andrea Hohenburgeko abade-etxean (Vosges mendietan). *Hortus deliciarum* ('Kutizien edo gozamenen lorategia') izeneko entziklopedia piktorikoaren egilea da.

## Bizitza abade-etxean 
[ezkerrera|thumb| Hohenburg abadiako mojak irudikatzen dituen [Horma irudi|horma-pintura. Latinezko inskripzioak honako hau dio: *"Mons Hohenburc dellifer* (sic) *id est sublimus"* .  ]]
1130 urte inguruan jaio zen Landsberg gazteluan, (Alsaziako familia noble baten egoitzan), eta, oso gazte zela, Hohenburg abade-etxean sartu zen (Vosges mendietan, Estrasburgotik hogei bat kilometrora). Hohenburg abadia, Mont St. Odile izenarekin ere zen ezaguna eta Relinda abade andrearen menpean zegoen (Bavariako Bergen monasterio beneditarretik bidalitako moja). Frederick Barbarossa Erromatar Enperadore Santuaren laguntzarekin abade-etxea oso arrakastatsua eta indartsua zen, baita erreformarako iturri ere. XII. mendean emakume batek jaso zezakeen hezkuntza zabalena jaso zuen Herradek bertan. Adinean aurrera egin ahala, abadiako kargu gorenetara igo zen eta laster jarri zuten mojen buru eta irakasle.  Relinda hil ondoren, Herrad abade andre hautatu zuten 1167an. 

Abade andre izanik, Herradek monasterioa berreraiki zuen eta monasterioaren inguruko lurrak bere jabetzapean sendotu zituen. Gaitasuna erakutsi zuen eta maitatua izan zen abade andre bezala. Garai horretan hasi zen *Hortus Deliciarum* izeneko lana egiten. 28 urtez izan zen Herrad abade andre, 1195ean hil zen arte. Adelhaid Faimingen-eko izan zen haren ondorengoa.  

## *Hortus Deliciarum* 
ezkerrera|thumb| Hohenburg abadia Mont St. Odilen
[thumb| [Errege Magoak|Hiru Errege Magoak, Christian Moritz Engelhardt-ek egindako *Hortus deliciarum-en* erreprodukzioetako irudia, 1818 ]]
1159an hasi zen Herrad ezaguna egin dion lan hau idazten abade-etxean: *Hortus Deliciarum*, garai hartan aztertutako zientzia guztien bilduma zen. Herraden komentuko emakumeentzako idatzi zen, gai biblikoak, moralak eta teologikoak irakasteko asmoz. 1185ean amaitu zuen.  Lan horretan, Herradek Bertutearen eta Bizioaren arteko borroka garatuko du, testuarekin batera, irudi biziekin.

Jatorrizko eskuizkribua 644 orrialdek osatzen zuten, 324 pergamino orrietan.  Lanaren gehiena latinez idatzita zegoen, eta gutxi gorabehera 1250 glosa zituen alemanez. ''* Lanak irakurketa aukera zabala erakusten du. Berezitasun nagusia testua apaintzen zuten 336 ilustrazioak dira. Horietako asko gai teologiko, filosofiko eta literarioen irudikapen sinbolikoak dira: batzuk historikoak dira; beste batzuk artistaren benetako esperientziatik sortutako eszenak irudikatzen dituzte; eta irudietako bat Herraden erlijio ahizpen erretratuen bilduma da. Irudien teknika oso miretsia izan da eta ia kasu guztietan irudimen artistikoa erakusten dute, oso arraroa zena Herraden garaikideen artean.

Beste artista eta idazleek ere *Hortus Deliciarum-en* lagundu zuten arren, Herradek bildu, idatzi eta editatu zuen gehiena. Poema eta himno asko idatzi zituen berak, eta, uste da, arte lanen gehiena ere Herraden zuzendaritzapean sortu zela.

*Hortus Deliciarum-*en eskuizkribua mendeetan zehar Hohenburg abadian gorde ondoren, Estrasburgoko udal liburutegira eraman zuten Frantziako Iraultzaren garaian. Han kopiatu zituen miniaturak Christian Moritz Engelhardtek eta Cottak argitaratu zituen Stuttgarten 1818an.  1879 eta 1899 artean Straub eta Kellerrek testua kopiatu eta argitaratu zuten, Wilhelm Stengelek egindako hainbat ilustrazioen koloretako kopiekin batera.  Horrela, jatorrizko lana protestanteen seminarioaren eta Estrasburgo hiriaren liburutegiak erretzerakoan galdu zen arren  , 1870eko setioan (Frantzia eta Prusia arteko gerraren garaian), Herraden lanaren balio artistikoa eta literarioa zein izan zen igar dezakegu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Albrecht, Dionisio (1751): *Odilien-Berg oder von Hohenburg historia.*, Schlettstatt.
* Chadwick, Whitney (1990): *Women, Art, and Society,* Thames and Hudson, London.
* Harris, Anne Sutherland and Linda Nochlin (1976): *Women Artists: 1550-1950*, Los Angeles County Museum of Art, Knopf, New York.
* Herbemann, Charles (ed.) (1913): "Herrad of Landsberg". *Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company.
* Reumont, Heinrich (1900): *Die Deutschen Glossen Im Hortus Deliciarum Der Herrad Von Landsberg.* W. Reumont, Metz.
* Straub, A.; Keller, G. (1977): *Hortus deliciarum = Gozamenen lorategia.* New Rochelle, New York: Caratzas Bros.
* Green, R.; Evans, M.; Bischoff, C.; Curschmann, M. (eds.) (1979): Herrad (Landsbergeko, Hohenburgeko abade andrea). *Hortus deliciarum*, Studies of the Warburg Institute 36, Warburg Institute, University of London / EJ Brill, London-Leiden.  ISBN &nbsp; 0 85481 055 2

## Kanpo estekak 
* Hortus Deliciarum, iath.virginia.edu
* Chr. M. Engelhardt-en *Hortus Deliciarum*-en ilustrazioak., digi.ub.uni-heidelberg.de
* *Hortus Deliciarum*-en koloretako ilustrazioak, oberlin.edu
* Herrad (Landsbergeko, Hohenburgeko abade andrea). *Hortus deliciarum'', Studies of the Warburg Institute 36, Warburg Institute, University of London, 1979.
* Engelhardtek Hortus Deliciarum-en 1818. urteko deskribapenaren irudiak, digi.ub.uni-heidelberg.de