Jon Etxabe

**Jon Etxabe Garitazelaia** (Altzola, 1933ko ekainaren 20a - Eibar, 2023ko uztailaren 31a) gipuzkoar ETAkide, apaiz, politikari, irakasle eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Sasoi batean baserri izandako Mispillibar etxean jaio zen, Elgoibarko Altzola auzoan. Aita gipuzkeraz eta bizkaieraz entzuten zuen, biak nahasiak erabili ohi zituen. Mendaro, Altzola eta Elgoibarko muga-euskara, Altzolako euskara holakoa baitzen. Ama Zaldibarko euskaltzalea zen. 

Hamahiru urterekin seminarioan sartu zen eta Saturraran, Gasteiz eta Donostiako apaiztegiak ezagutu zituen. 1958ako ekainean, 25 urterekin, Eskoriatzako Marin auzora joan zen, apaiz moduan, 5 urte emanik bertan.

Beranduago ETAkide batzuei laguntzen hasi zen (Jokin Gorostidi, Xabier Larena, Unai Dorronsoro eta Teo Uriarte, besteak beste) leku batetik bestera eramaten Seat 600 batean. 1968an Txabi Etxebarrieta hil eta gutxira ETAn sartu zen. . 1969an Mogrovejon atxilotu zuten ETArekin harremana zuelakoan 1969an. Mogrovejoko atxiloketa Andoni Arrizabalagaren atxiloketa eta gutxira gertatu zen. Andonik uste zuen Kantabriako ezkutalekuan ez zegoela inor eta, torturapean deklaratuz, Mogrovejoko ezkutalekuaren berri eman zien poliziei. Operazioaren ondorioz atxilotu egin zituzten, Jon Etxaberekin batera, Ione Dorronsoro, Enrike Gesalaga eta Teo Uriarte. Atxilotu eta torturatu egin zituzten. 

Burgosko Prozesuan epaitu zuten beste batzuekin batera, esterako Jokin Gorostidi, Itziar Aizpurua, Julen Kalzada, Arantxa Arruti eta Antton Karrera. Epaiketa horretan, 50 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Zazpi urte egin zituen Zamorako apaizentzako kartzelan eta beste bat Lleidako komentu batean, eta han jarraitu zuen zigor hori betetzen. 7 urte Zamorako apaiz-kartzelan egon zen eta beste bat Lleidan, Miracle konbentuan, kondena betetzen han ere. Zamoran bizitakoekin liburua argitaratu zuen 2014. urtean, *Zamorako landan* izenburupean.

### Kartzela eta gero 
Maria Luisa Ruiz Arana aspaldiko laguna zen eta, zortzi urtez Frantzian erbesteratuta egon ondoren, bisitan joan zitzaion Lleidara. Orduan egin ziren bikote eta elkarrekin bizi izan ziren Eibarren lehenengo eta Etxarri Aranazen 20 urtez gero. 1991an ezkondu ziren eta ez zuten seme-alabarik izan. Jonen iritzian arrazoiak hauexek ziren:

Eskola publikoan euskarazko irakaslea izan zen ogibidez. Bere aportazioa nabarmenena izan zen, beste batzuekin batera, eskola publikoan euskara inplantatzeko bultzada ematea, D eredu linguistikoa errealitate bihurtuz. Elgoibarko herri eskolan ari zela irakasle, 3 urteko neska-mutilekin hasi zen D eredua ematen, maila beherengotik has zitzaten euskara hutsezko ikasketak.

Ideologikoki ezker abertzalearen inguruko erakundeekin izan du lotura eta euskal presoen aldeko mugimenduetan nabarmendu da gehienbat.Argentinako Justiziak frankismoaren aurka aurkeztutako kereilan parte hartu zuen, Zamorako espetxe probintzialean preso egon ziren apaiz euskaldunekin batera, pairatutako torturengatik eta bideokonferentziaz adierazpenak egin zituen Servini epailearen aurrean.

## Lanak 
2014an, *Zamorako landan* liburua idatzi zuen, espetxean bizitakoak kontatzeko. *Apaiz kartzela* dokumentalak espetxe horretako karreten atzean bizitakoak kontatu zituzten frankismoaren aurkako apaizen testigantzak, Etxaberenak barne. Handik urte batzuetara apaizgoa utzi zuen, ezkondu egin zen eta irakaskuntzan eta literaturan jardun zuen. Esparru horretan hainbat aintzatespen jaso zituen tokiko lehiaketetan. Azken urteetan, María Servini jueza argentinarraren aurrean ere testigantza eman zuen, erregimen frankistaren krimenen aurkako kereilaren esparruan.

*Eibarko peoria* gunearen baitan *Mispillibar* blogean bizipen eta gogoeta pertsonal ugari ditu batuta, azken sarrera, Bretainia eta Normandian egindako bidai baten ingurukoa, 2023ko uztailaren 23koa da, zendu aurreko astean sortua.

Lankidetzan egindako beste lan bat; *Gregorio Atxa-Orbea, "Orbe" Bertsolaria*. Ego Ibarra. (Eibar, 1992). 

## Sariak 
Hainbat literatur lehiaketetan hartu du parte eta askotan irabazle suertatu. 
* *Palmadia* ((2005). Akzesita Antsoaingo Lapurbide Literatur Lehiaketan.
**Lila* (2006). Ermua Hiria Literatur Lehiaketan saritua.
**Lizar bat mortuan* (2007). Antsoaingo Lapurbide Literatur Lehiaketan saritua.
**Bala hutsak* (2008). Ermua Hiria Literatur Lehiaketan saritua, poesia modalitatean.
**Makurgaitzak* (2008). Ermua Hiria Literatur Lehiaketan saritua.
**Otamendiren erloju mekanikaz* (2009). Lasarte-Oriako Literatur saria, poesia modalitatean.
**Gandiagari Adio* (2009). Ermua Hiria Literatur Lehiaketan saritua, poesia modalitatean. 
**Hiru bisitari* (2009). Antsoaingo Lapurbide Literatur Lehiaketan saritua.
**Biziraupen aferak* (2009). Akzesita Ermua Hiria Literatur Lehiaketan. 
**Poeten dolarean poemak ehoz* (2010). Irun Hiria Kutxa Literatur Lehiaketan saritua, poesia modalitatean.
**Castilloren souvenirrekin j(s)olasean*  (2010). Zumarraga eta Urretxuko Iparragirre saria, poesia modalitatean.
**Azpibideak* (2010). Antsoaingo Lapurbide Literatur Lehiaketan saritua. 

## Omenaldiak 
* 2023ko azaroan, Eibarko Armerixa Eskolan agur omenaldia egin zioten senideek eta lagunek, bertsolari, dantzari eta abeslarien doinu eta berben artean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MISPILLIBAR (Jon Etxaberen bloga)
* "Los rosarios del papa y de la madre de Jon Etxabe". Juan Mari Arregiren  iritzia artikulua
* Elgoibar 1936 webgunea Jon Etxaberi egindako elkarrizketa