Erretikulu endoplasmatiko

[thumb|350px|Animalia zelula tipikoaren eskema, osagai azpizelularrak erakusten. [Organuluak:
(1) nukleoloa
(2) nukleoa
(3) erribosoma (puntu txikiak)
(4) besikula
(5) erretikulu endoplasmatiko pikortsua
(6) Golgiren aparatua
(7) zitoeskeletoa
(8) erretikulu endoplasmatiko leuna
(9) mitokondria
(10) bakuoloa
(11) zitoplasma
(12) lisosoma
(13) zentrioloak zentrosoman]]
**Erretikulu endoplasmatikoa (EE)**, mintzez osatutako egitura zelularra da. Mintz hauek eratzen dituzten formak bi dira: zaku zapala edo tubulu itxurakoak. Erretikulu endoplasmatikoaren mintz multzoa, zelula osoan aurkitzen den mintz kopuruaren erdia izan daiteke. Erretikuluaren mintzak gaineztadura nuklearrarekin bat egiten du.

## Ezaugarri nagusiak 
Erretikulu endoplasmatikoa endomintz sistemaren parte da, hau da, mintzez inguraturik dago eta bi eremu bereizten ditu, *lumena* (barnekoa) eta zitosola (kanpokoa). Zelularen eremu basofiloetan aurkitzen da.

Zelularen bizialdi guztian etengabe aritzen da lanean eta beste organulu batzuekin elkarreragiten du, Golgi aparatuarekin eta mitokondrioarekin esate baterako. Zelularen egoera metabolikoaren arabera handiagoa edo txikiagoa izango da.

## Egitura 
Mintzezko sare handi bat osatzen du, zaku tubulo eta zisternaz osaturik dagoena. Erretikulu endoplasmatikoaren mintzak zelula mintzaren antzeko egitura du, fosfolipido geruza bikoitza eta mintzeko proteina ugari. Betetzen duten funtzioaren arabera, bi egitura desberdin aurkitzen dira: *Erretikulu Endoplasmatiko Pikortsua* (edo *Zimurra*) eta *Erretikulu Endoplasmatiko Leuna*. Atal biak zentrifugazio bidez banatzea posible da, erribosomen eraginez pikortsua leuna baino dentsoagoa baita.[thumb|300px|Nukleo zelularra, erretikulu endoplasmatikoa eta Golgi aparatua ikusten diren irudia.
(1) [Zelula nukleo|Nukleo zelularra.
(2) Poro nuklearra.
(3) Erretikulu endoplasmatiko bikortsua.
(4) Erretikulu endoplasmatiko leuna.
(5) Erribosoma.
(6) Garraiatuak diren proteinak.
(7) Garraio besikula.
(8) Golgi aparatua.
(9) Golgi aparatuaren *cis* aldea.
(10) Golgi aparatuaren *trans* aldea.
(11) Golgi aparatuaren zisternak.]]
[300px|eskuinera|thumb|[Pankreako zelula baten nukleoaren inguruan erretikulu endoplasmatikoa.]]
### Erretikulu Endoplasmatiko Pikortsua (EEP) 
Erretikulu mota honetan erribosomak aurkitzen dira mintzari lotuta eta horregatik du "pikortsua" izena:

Hasieran, zitosolean dagoen RNA mezularia, bertan dauden erribosa askeekin lotzen da, lehenik azpiunitate txikiarekin eta ondoren handiarekin. Bertan hasten da RNAm-aren irakurketa prozesua. "Sekuentzia seinalea" (*Signal Peptide*) deritzon kate polipeptidikoa sintetizatuko du (70 aminoazido inguruko katea da). Sekuentzia seinale hau SRP (*"Signal Recognition Particule"*) izeneko erribonukleoproteinarekin lotzen da eta RNA mezulariaren irakurketa gelditu egiten da aldi baterako. Orduan EEParen mintzean kokatuta dauden translokadoreetako bati lotzen zaio. Translokadorea mintza zeharkatzen duen proteina konplexu bat da. Behin egitura honi lotuta, SRP molekula askatu egiten da eta hasieran itzulitako sekuentzia seinalea translokadoreari lotuta gelditzen zaio, eta RNAm-ari lotuta jarraitzen duen erribosomak RNA mezulariaren itzulpenari ekiten dio berriz. Behin itzulpena bukatuta, peptidasa entzimak sekuentzia seinalea eta kate polipeptidikoa banatzen ditu. Sortutako kate polipeptidikoari txaperona izeneko proteinek ematen diote hiru dimentsiotako konformazioa. Gaizki itzulitako kate polipeptidoak eta akatsdun proteinak ezabatzeko ere txaperoak erabiltzen dira. Hauek akatsdun kate polipeptidoak kanporatu egiten dituzte zitosolera bertan lisosomek desegin ditzaten.

Sintetizaturiko proteinak heldu egiten dira dagokien gunera garraiatzen doazen bitartean. Erretikulu endoplasmatikoak bi modutan garraiatzen ditu proteinok, mintzean eratzen dituen besikula edo xixku bidez Golgi aparatura edota beste organulu batekin aldi baterako mintza partekatuz, mitokondrioarekin adibidez.

### Erretikulu Endoplasmatiko Leuna (EEL) 
Erretikulu endoplasmatiko mota honetan ez dira erribosomak mintzari lotuta aurkitzen eta horregatik esaten zaio Leuna. Egitura ere Pikortsuarekiko desberdina du, tubulu ugariz osatuta baitago. Tubulu guztiak elkarrekin lotuta daude, bai eta Erretiku endoplasmatiko pikortsuarekin ere, izan ere organulu bera osatzen baitute biek. Pikortsuaren eta leunaren artean trantsizio eremu bat aurkitzen da, egitura bien nahasketa dena.

Hainbat ehunetan oso ugaria izaten da, gibeleko hepatozitoetan, muskulu zuntzetan eta hormonak jariatzen dituzten guruinetako zeluletan esate baterako. Mitokondrioak ere laguntzen dio zeregin horretan. Barneko mintzeko garraiatzaile espezifikoen bidez lumenean pilatzen da kaltzioa. Zelulak kaltzioa behar duenean sodio-kaltzio trukatzaileak edo antzeko beste proteina batzuk erabiltzen dira kaltzioa mitokondriatik ateratzeko.

## Historia 
Garnier zoologo frantsesak aurkitu zuen 1897. urtean eta ergastoplasma izena jarri zion. 1953. urtean erretikulu ("saretxoa") izena eman zion Keith R. Porterrek. Porter berak, Albert Claudek eta Ernest F. Fullam-ek erretikuluaren mintzak ikusi zituzten 1969an.

## Bibliografia 
* https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2753178/
* https://mmegias.webs.uvigo.es/5-celulas/5-reticulo.php
* https://www.youtube.com/watch?v=oGxJKEJEjHg
* https://web.archive.org/web/20200930211522/https://www.asturnatura.com/articulos/ribosomas-membranas/reticulo-endoplasmatico.php
* http://recursostic.educacion.es/ciencias/biosfera/web/alumno/2bachillerato/La_celula/contenidos10.htm
* https://web.archive.org/web/20200930211522/https://www.asturnatura.com/articulos/ribosomas-membranas/reticulo-endoplasmatico.php

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak