open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Swartkrans

**Swartkrans** edo **Swartkranz** historiaurreko kobazulo eta aztarnategi paleoantropologikoa da, Hegoafrikako Gauteng probintzian, Johannesburgeko ipar-mendebaldean, Krugersdorp hiritik gertu dagoena.

Sterkfonteindik gertu kokatua, hominidoen aztarna arkeologiko ugari eta bereziki fosilak eman ditu. Witwatersrandeko Unibertsitateak erosi zuen 1968an. Aztarnategiko sedimentu-biltegi zaharrenen adina 1,8 eta 2 milioi urte artekoa da.

Swartkransen aurkitutako fosilek *Telanthropus capensis* (gaur egun *Homo ergaster* delakoarekin parekatua), *Paranthropus* eta *Homo habilis* espezieei egotzitako hondakinak biltzen dituzte.

Indusketak Robert Broomek egin zituen hasieran, eta Charles Kimberlin Brainek ondoren. Azken honen lana *The hunters or the hunted* liburuaren inspirazio iturria izan zen, non lekua hartu zuten hominidoak ez zirela odol egarriz zeuden tximino hiltzaileak, baizik eta felino handien harrapakeriaren biktima izan zirela erakusten zuen.

Sterkfontein, Kromdraai eta Wonder Cave inguruko leku arkeologikoekin, Swartkrans UNESCOren Gizateriaren Ondarearen zerrendan sartu zuten 2000. urtean, «Gizakiaren Seaska» izenarekin.

## Bibliografia 
* Brain, C.K. (1970) - « New finds at the Swartkrans Australopithecine site », *Nature*, vol. 225, n° 5239, pp. 1112-1119.
* Brain, C.K. (1981) - *The Hunters or the hunted ? An introduction to African cave taphonomy*, Chicago, University of Chicago Press, 365 p.
* Clark, J.D. (1990) - « Les assemblages d'artefacts lithiques de Swartkrans, Transvaal, Afrique du sud », ''L'Anthropologie*, t. 94, pp. 195-210.
* Clark, J.D. (1993) - « Stone artefact assemblages from members 1-3, Swartkrans cave », in: *Swartkrans - a cave's chronicle of early man*, Brain, C.K., (Éd.), Pretoria, Transvaal Museum Monograph n° 8, chap. 7, pp. 167-194.
* Clarke, R.J., Howell, F.C. et Brain, C.K. (1970) - « More evidence of an advanced Hominid at Swartkrans », *Nature*, vol. 225, n° 5239, pp. 1219-1222.
* Leakey, M.D. (1970) - « Stone artefacts from Swartkrans », *Nature*, vol. 225, n° 5239, pp. 1222-1225.
* Robinson, T.D. (1970) - « Two new early Hominid vertebrae from Swartkrans », *Nature'', vol. 225, n° 5239, pp. 1217-1219.

## Kanpo estekak
Sterkfontein

**Sterkfontein** () paleoantropologiarentzat interes berezia duen kareharrizko kobazulo-multzoa da, XIX. mendearen amaieratik hominidoen hondakin fosil ugari aurkitu baitira bertan. Hegoafrikako Gauteng probintzian dago, Johannesburgeko ipar-mendebaldean, Krugersdorp herrixkatik gertu. Swartkrans, Kromdraai eta Wonder Cave aztarnategi arkeopaleontologikoak ere, jatorri karstikokoak, eremu horretan bertan daude.

Sterkfontein UNESCOren Gizateriaren Ondarearen zerrendan sartu zuten 1999. urtean, «Gizakiaren Seaska» izenarekin

## Indusketak 
Haitzuloetako indusketa modernoak 1890eko hamarkadaren amaieran hasi ziren, kareharrizko meatzariek fosilak zeudela ikusi zutenean, eta horrek zientzialarien arreta erakarri zuen. Baina 1936ra arte ez ziren hasi Witwatersrandeko Unibertsitateko Raymond Dart eta Robert Broom irakasleek planifikatutako indusketak.

Indusketa hauek hominido primitiboen aztarna ugari eman zituzten. 1936an, Sterkfonteineko kobazuloko ikerlariek *Australopithecus* espezieko lehen heldua argitu zuten, Taungeko haurra (*Australopithecus africanus*) izeneko garezurra giza arbasoa zela zioen Raymond Darten teoria irmoa berretsiz.

Bigarren Mundu Gerran etenaldi bat izan zen indusketetan, Broomek gero jarraituko zituenak. 1947an, eme heldu baten garezur ia osoa aurkitu zuten, edo, beharbada, *Australopithecus africanus* espezieko ar nerabe batena. Broomek *Plesianthropus transvaalensis* ("Transvaalgo sasi-gizona") izena eman zion, eta "Ples andrea" ezizena jarri zion. Ples andrearen gorpuzkiak 2,6 eta 2,8 milioi urte bitartekoak zirela kalkulatu zen, eta, beraz, Pliozeno garaian kokatu ziren. 1997an, StW 573 izeneko hominido primitibo baten eskeleto ia osoa aurkitu zuen Ronald J. Clarkek kobazuloetan; aurkikuntzaren inguruko hondakinak erauzten ari dira. Eskeletoari "Little Foot" izena jarri zitzaion, 1995ean aurkitutako lehen zatiak oin bateko hezurrak baitziren.

Indusketek gaur arte jarraitzen dute eta 500 hominidoren aztarnak aurkitu dituzte, Sterkfontein hominido primitiboen munduko aztarnategi arkeologikorik aberatsena bihurtuz.

## Datazioa 
StW 573 eskeletoaren hiletaren datazio isokronoak 3,67 milioi urteko antzinatasuna eman zuen, eta Sterkfonteinen harrizko lehen erremintak 2,18 milioi urtekoak izan ziren.

Fosil gehienak 4. mailatik berreskuratu zituzten. Haitzulo-zulo hori gaur egun higaduraren eta paisaiaren gainazaleko meteorizazioaren eraginpean dago. Al26 kosmogenikoarekin eta Be10ekin egindako ehorzketen datazio isokronoaren metodoaren bidez, 3,41 ± 0,11 milioi urteko (Ma) ehorzketa-data kalkulatu zen 4. maileko behealdeko batez bestekoaren barruan, eta lurperatze-data sinpleak 3,49 ± 0,19 Ma-koak 4. kideko goiko erdialdean, eta 3,61 ± 0,09 Ma-koak Jacovec haitzuloan. Emaitza horiek Sterkfonteingo *Australopithecus*-en ia multzo osoa Pliozenoaren erdialdean kokatzen dute, Ekialdeko Afrikako *Australopithecus afarensis* garaikideak izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matthias Claudius

**Matthias Claudius** (Reinfeld, 1740ko abuztuaren 15a – Hanburgo, 1815eko urtarrilaren 21a) alemaniar olerkari eta kazetaria izan zen. **Asmus** ezizenez ezaguna izan zen. 

Lübeck inguruan jaio eta Jenan ikasi zuen, baina Wandsbecken bizi izan zen bizitza gehiena. 1771 eta 1175 artean *Der Wandsbecker Bote* egunkaria argitaratu zuen eta bertan prosazko saiakerak eta poemak argitaratu zituen. Aleman sinple eta gustu herrikoiko batean idatzi zituen, batzuk umore bitxiz, eta beste batzuk gogoetatsu eta handikiro. Friedrich Gottlieb Klopstocken oso laguna izan zen eta pietisten eragina jaso zuen. 1814an bere suhiaren etxera joan zen bizitzera Hanburgon eta han hil zen hurrengo urtean.

*Der Tod und das Mädchen* poema 1817an erabili zuen Franz Schubertek bere abestietako bat konposatzeko. Bere lan bilduak *Asmus omnia sua secum portans, oder Sämtliche Werke des Wandsbecker Boten* izenburupean argitaratu zituen.

## Olerkiak 
* *Abendlied*, edo "Der Mond ist aufgegangen"
* "Der Mensch lebt und bestehet"
* "Christiane"
* "Die Sternseherin Lise"
* "Die Liebe"
* "Der Tod"
* "Ein Wiegenlied bei Mondschein zu singen"
* "Täglich zu singen"
* "Kriegslied"
* "Der Frühling. Am ersten Maimorgen"
* "Der Säemann säet den Samen"
* "Der Tod und das Mädchen"
* "Wir pflügen und wir streuen"

## Kanpo estekak
Zoharreko zubia

**Zoharreko zubia** () Israelgo 90 autobideko zubia da, Itsaso Hiletik gertu dagoena. Itsas mailarekin alderatuta, planetako zubirik baxuena da. Nachal Zohar uadiaren ohetik 40 metrora dago, eta 52 metroko gehieneko altuera du. Lurrikaretarako joera duen eremu batean eraikia, arau zorrotzekin eraiki zuten. Zubiaren eraikuntza 1997an amaitu zen. Gaur egun, zubia herrialdeko hirugarren handiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elsevier

**Elsevier** (nederlanderaz  ahoskatua) herbeheretar jatorriko argitaletxe akademikoa da, 1880an sortua. Besteak beste, The Lancet, Cell, aldizkari elektronikoen ScienceDirect bilduma, Trends, Current Opinion seriea, Scopus online ziten datu-basea, ikerketaren errendimendua neurtzeko SciVal tresna, medikuentzako ClinicalKey bilaketa-motorra eta ClinicalPath ebidentzian oinarritutako minbiziaren arreta-zerbitzua. Elsevierren produktuek eta zerbitzuek ere tresna digitalak dituzte datuak kudeatzeko, instrukzioa egiteko, ikerketa aztertzeko eta ebaluatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soken Zubia

**Soken Zubia** () Jerusalemgo tirante-zubia da, Santiago Calatravak diseinatu zuena. 2005 eta 2008 artean eraikia, urte horretako ekainaren 25ean inauguratu zuten. Jerusalem hiriaren ipar-mendebaldean dago, eta hiriaren mendebalderako sarrera adierazten du.

Kableen multzoak eta egituraren formak harpa erraldoi bat iradokitzen dute, "David erregearen harpa", hiri sakratuaren sinbolo gisa. Forma honi dagokionez, biztanle askok "Soken Zubia" deitzen diote. Calatrava, gainera, Israelgo Petah Tikva hiriko beste zubi baten sortzailea da. Zubiaren masta, gaur egun, Jerusalem hiriko egiturarik altuena da, eta hiriko ia edozein goi-tokitatik ikus daiteke.

Zubiak hiriko tranbiarako erreiak ditu (2011n inauguratu zuten) eta Jerusalemerako sarrera deigarria eskaintzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brandenburgoko margraverria

**Brandenburgoko Margraverria** () Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzerri nagusienetariko bat izan zen, 1157 eta 1806 artean Alemania eta erdialdeko Europa osoko historian eginkizun gailen izan zuena.

Brandenburgo Iparraldeko Markan garatu zen, bendoen lurretan sortua. Bere agintariek margrave zuten izena eta 1356ko Urrezko Buldaren bidez printze hautesle bilakatu ziren. Orduan, margraverria **Brandenburgoko Hauteslerria** ( edo ) bilakatu zen.

Hohenzollern dinastia 1415ean bereganatu zuen Brandenburgoko tronua eta 1417an, Frederiko I.ak hiriburua Brandenburg an der Haveletik Berlinera aldatu zuen. Hohenzollerndarren agindupean, Brandenburgok XVII. mendean potere asko lortu zuen eta Prusiako dukerria jarauntsi zuen. Brandenburgo-Prusia elkartua Prusiako Erresumaren aurrekaria izan zen. Hautesleak "Prusiako errege"ak izanda ere, bere botere Brandenburgon eta Berlinen mantendu zuten.

Brandenburgoko Margraverria, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren gainbeherarekin batera, 1806an desagertu zen eta 1815ean, Napoleondar Gerrak jasan ondoren, Prusiako Brandenburgoko probintzia bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon Iruretagoiena

**Leon Iruretagoiena** **Caminos** (Irun, 1858 &ndash; Mexiko, 1940ko maiatzaren 29a?). Politikari errepublikarra eta Irungo alkatea izan zen. Marie Salles Alberdibe hendaitarrarekin ezkondua zegoen eta Julia Iruretagoienaren aita eta Tomas Meaberen aitaginarreba izan zen. 

## Biografia 
Aduanetako agentea, Mª Salles Alberbide hendaiarrarekin ezkondua, politikari errepublikarra izan zen, 1902an Irungo bigarren alkateorde hautatua izan zena. Aktiboki parte hartu zuen urte hartako euskal jaietan

1886an Irungo Batzorde Errepublikano Federalistako kide izan zen, eta hurrengo urtean batzorde hartako lehendakari izendatu zuen. eta bi alditan alkatea (1904-1909 eta 1912-1920).

1920ko otsailaren 20an, Frantziako kontsulak Frantziako Gobernuak emandako Ohorezko Legioaren gurutzea ezarri zion, I. Mundu Gerraren egun zailetan emandako zerbitzuak aintzatesteko.

"Agrupación al Servicio de la República" kide izan zen Nicolás Gerendiainekin batera. 1931ko apirilaren 14an udaletxera joan ziren Zentro Errepublikanoko Emilio Zufiarekin eta Talde Sozialistako Aquilino Gutiérrezekin batera, eta bando bat atera zuten azken albisteen berri emateko eta Errepublika aldarrikatzeko.

1932ko apirilaren 14an Irungo Ohorezko Alkate izendatu zuten, eta urte bereko irailaren 14an, Errepublikako presidenteak Irunera egindako bisitaren harira, Niceto Alcalá Zamorak Errepublikaren Ordenaren xingola ezarri zion, garai hartan Estatuko sari handienetako bat.

1935ean Irun utzi zuen arrazoi pertsonalengatik eta Madrilera joan zen bizitzera.

1936ko Gerra Zibila hastearekin batera, Mexikon erbesteratu zen, eta bertan hil zen 1940ko ekainean.

## Hilerrian senideekin 
2022an Leon Iruretagoienaren gorpuzkiak Irungo hilerrian lurperatuko zituzten, Mexikoko erbestean hil zeneko laurogeita bigarren urteurrena ospatu baino egun bat lehenago. Itzulera honetan, bere emazte Marie Salles Alberdibe hendaiarraren gorpuzkiak, alaba zaharrenaren (Juana Iruretagoiena) eta suhiaren (Francisco Tomas Renteria) gorpuzkiak ere ekarri ziren. Itzulera hau Diego Tomas Ivancich eta Irungo alkate izandakoaren beste birbiloben ekimena izan zen, bi hamarkada baino gehiagoz. 

Familiaren aberriratzea 2016ko abenduan hasi zen, Juliaren gorpuzkiak Mexikotik Madrilera ekarri zituztenean. Leon Meabe semearen gorpuzkiak aurkitu ostean, 2017ko martxoaren 27an atera zituzten hobitik amarenekin batera Derioko hilerrira eraman eta Tomas Meabe Gazteria Sozialisten sortzailearen hilobian lurperatu zituzten 2017ko maiatzaren 28an. Horrela betetzen zen Juliaren azken borondatea: senarraren eta semearen ondoan atseden hartzea. Pablo Iglesias Fundazioaren laguntzarik gabe ezin izango zen desio hori bete.

## Kale izena 
Bere omenez, oinezkoentzako kale batek bere izena darama. San Juan plazatik Jenaro Etxeandia plazaraino doana, Foru kalearen paraleloan.

Izena 1983ko ekainaren 22ko Udal Batzarrean eman zitzaion.

## Ikus, baita ere 
* Tomás Meabe

## Erreferentziak
The Jerusalem Post

**The Jerusalem Post** Israelgo egunkaria da, ingelesez argitaratzen dena. Nazioarteko frantsesezko edizioa ere badu.

Jatorriz ezkertiar egunkari bat zen, eta 1980ko hamarkadaren amaieran eskuin politikorantz biratu zen nabarmen. Egunkaria Israelgo zentro politikoan dagoela dio, nahiz eta gaur egun eskuinekotzat jotzen duten; gainera, bere ildo editoriala kritikoa da ustelkeria politikoarekin eta Israelen erlijioa eta Estatua bereiztearen aldekoarekin. Halaber, Israelgo Estatuak mundu mailako judaismoan eta diasporarako hezkuntza-programetan gehiago inbertitzearen aldekoa da.

## Historia 
Egunkaria 1932ko abenduaren 1ean sortu zuen Gershon Agronek, «The Palestine Post» izenarekin. Egunkariak aberri nazional judu baten aldeko borroka babestu zuen Palestinako Britainiar Mandatuan, immigrazio juduaren murrizketari buruzko britainiar politikaren aurka agertuz. Egunkariak «Jerusalem Post» izena hartu zuen 1950ean, Israelek independentzia lortu ondoren.

Hainbat hamarkadatan zentro-ezkerrean kokatu zen eta 1989ra arte Alderdi Laboristari babesa eman zion Conrad Black handiki kontserbadore kanadarraren kontrolpean zegoen Hollinger Inc. enpresari saldua izan ondoren. «Jerusalem Post»ek lerro editoriala aldatu eta Likuden alde egin zuen. Orduan erredaktore askok dimisioa eman eta «Jerusalem Report» sortu zuten. Gaur egun «Jerusalem Report» The Jerusalem Post Group delakoaren parte da, baina argitalpen-ildo independentea du. «Jerusalem Post»ek gaurkotasunari buruz duen begirada erdigune eskuinean kokatzen da, nahiz eta ezkerreko artikuluak beti aurki daitezkeen.

Ekonomikoki, egunkaria neoliberalismotik hurbil dago. Besteak beste, Israelgo sistema erreformatzeko, gastu publikoa zorrotz kontrolatzeko, gizarte-laguntzak mugatzeko, zergak murrizteko eta monopolioak sortzearen aurkako legeak ezartzeko.

«Jerusalem Post» «Haaretz» zentro-ezkerreko egunkariaren lehiakidea da, 1990eko hamarkadatik ingelesezko edizioa ere baduena. Israelgo egunkari guztiak bezala, «Jerusalem Post» egunero ateratzen da larunbatean (Sabbat eguna) eta juduen jaiegunetan izan ezik. 2004-2011 urteetan bere erredaktore-burua David Horovitz zen, «Jerusalem Report»eko erredaktore-buru ohia. Steve Linde da bere egungo erredaktore burua.

2004ko azaroaren 16an, Hollingerrek Tel Aviveko Mirkaei Tikshoret Limited argitaletxeari saldu zion berriro egunkaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hulako harana

**Hulako harana** (; ), edo, besterik gabe, **Hula**, Israelgo eskualde bat da, Iparraldeko barrutian dagoena eta herrialdearen ipar-ekialdeko muturrarekin bat datorrena. Itsaso Hilaren hobi tektonikoaren iparraldean dago, Rift Haran Handian, eta batez besteko altuera 70 metro ingurukoa da. Mendebaldeko Libanoko tontorren eta ekialdeko Golango Gainen artean dago. Gutxi gorabehera 175 km²-ko azalera du.

## Geografia 
Eremu garrantzitsua da nekazaritzaren eta hidrologiaren ikuspegitik. Ibarrean Kiryat Shmona, Metula, Dan eta Gonen bezalako herriak nabarmentzen dira.

Jordan ibaia haranetik iparretik hegoaldera igarotzen da, Hermon mendiaren mendigunetik. Haranak gaur egun duen izena Hula aintziragatik jasotzen du, antzina egiptoarrek *Šamḫuna*, Flavio Josefo historialariak *Semechonitis* (), arameeraz *Hulata* edo *Ulata* deitzen zutena, edo Meromeko urak, lakuaren mendebaldeko ibaiertzeko iturburuei dagokien terminoa.

Jordan ibaiak zeharkatzen du aintzira, eta basaltozko geruza baten gainean kokatuta dago. 1950 eta 1958 urteen artean aintzira partzialki drainatu zuten, padurei irabazitako lurrak lantzeko aprobetxatuz, lur oso emankorreko 5.000 hektarea inguru.

Denbora luzez lorpen handitzat jo zen urpean geratutako eremu horiek laborantzan jartzea, nahiz eta duela gutxi egindako ikerketek frogatu duten proiektuaren ingurumen-inpaktua nahiko negatiboa izan zela, hainbat espezie zeuden eremua murriztu zelako eta inguruko ekosistema arriskuan jarri zelako. Horrela, eremu zingiratsuak berreskuratu dira berriro, aurreko drainatzearen ondorio negatiboak arintzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaillard gaztelua

**Gaillard gaztelua**, Frantziako Les Andelys udalerrian dagoen gaztelu bat da, Normandiako Eure departamenduan. Sena ibaia eta herriaren gain dagoen muino batean dago.

1196an Rikardo Lehoi Bihotza erregeak eraikiarazi zuen.
Garth Hudson

**Eric Garth Hudson** (Windsor, Ontario, 1937ko abuztuaren 2a – Woodstock, New York, 2025eko urtarrilaren 21a) kanadar musikaria izan zen, *The Band* taldeko kidea.

Gurasoak musikariak ziren eta Garthek txikitatik jaso zituen piano eskolak eta organoa jo zuen elizan. Teoria musikala, harmonia eta kontrapuntua ere ikasi zituen. Western Ontarioko Unibertsitatean hasi zen musika ikasten, baina handik urtebetera ikasketak utzi zituen.

1956an *The Silhuettes* taldean hasi zen musika jotzen. 1961ean *The Band* taldea sortu zuen Levon Helm, Robbie Robertson, Rick Danko eta Richard Manuelekin batera. Hudson taldeko teklatu-jotzailea izan zen, Lowry organoa eta batzuetan saxofoia jotzeaz gain. Taldearen soinu bereizgarriaren egile nagusia izan zen, eta rockaren organo-jotzailerik distiratsuentzat jo zuten. 1965ean Bob Dylan ezagutu zuten eta biran lagundu zioten.

*The Band* taldea desegin ondoren, Hudsonek estudioko musikari gisa lan egin zuen, baita bakarka ere.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Isonzoko bosgarren gudua

**Isonzoko** **bosgarren gudua** 1916ko martxoaren 9tik 15era eman zen, Italiako Erresumako eta Austria-Hungariako armaden artean. Gudua Lehen Mundu Gerrako Italiako frontean eman zen, eta Isonzo ibaiko erasoaldi-ofentsiba serieen parte izan zen, izenak dioen bezala bosgarrena. Guztira hamabi Isonzoko gudu eman ziren, azkena "Caporettoko gudua" izena jasoz.

## Aurrekariak 
Soča (*Isonzo* italieraz) ibaia zeharkatu eta Austriar lurrak inbaditzeko lau saioren ondoren, Luigi Cadornak, italiar armadaren komandanteburuak, neguko borroken gainbeheraren ondoren beste erasoaldi bat antolatu zuen. 1915-1916ko neguko geldialdia aprobetxatuz, italiar Estatu-Nagusia berrantolatu zen eta zortzi dibisio berri ekarri ziren frontera.

Erasoa ez zen aurrekoak bezainbeste planifikatu, nagusiki 1915eko abenduko Chantilly-ko Konferentziaren ondorioz beharturik geratu zirelako, eta italiarrek ez zuten helburu estrategiko gehiegirik. Aliatuen asmoa eremu are zabalago batean kokatuta zegoen, momentuan gertatzen ari ziren Verdungo gudutik zein Ekialdeko fronteko borroka latzetatik atentzioa erakarri behar baitzuten italiarrek. 

Handik zenbait kilometrotara italiarrek Sabotin (Mont Sabotino) hartu zuten, aurreko negutik ongi planifikatua zegoen eraso bakarra. Sabotingo posizioa guduan zehar egindako aurrerapen bakarra izan zen. Beste leku batzuetan, Mrzli mendian, Tolminen eta San Martinoko baserrian barne ez zuten arrakastarik izan.

Hegoalderantz elurrak eta lainoak italiarrei erasoak bukatzera behartu zituzten, astebeteko borroken ondoren. Eraso honetan parte hartu zuten 2. eta 3. armadek, aurreko guduetan baino galera gutxiago jaso bazituzten ere, 4.000 soldadu hil eta zauritu jaso zuten.

Frontearen zenbait aldetan zehar, batez ere Gorizia inguruan, borrokek martxoaren 30era arte eta handik aurrera ere jarraitu zuten, garaile argirik sortu ez zuen borroka luze batean.

Borroka amaitzekotan zegoenean, porrota ikusita, Cadornak beren aliatu errusiarrei eskatu zien Austria-Hungariako unitateak ekialdeko frontean borrokan jarrai zezatela, haren unitateak frontetik Trentinorantz bideratzeko asmoz, austriarren atentzioa jaso gabe.

## Ondorioak 
Gudua italiar porrotean amaitu zen guztiz. Bi hilabete geroago, maiatzean, austria-hungariarrek haien *Strafexpedition-*a bideratu zuten, Asiagoko Gudua izena hartu zuena. Haien kontraerasoa baita porrotean amaitu zen, fronte italiarra denbora batez estatikoa mantenduko zela argi utziz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronald Crawford

**Ronald Crawford** (Randwick, 1936ko martxoaren 26a - 2018ko abuztuaren 8a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allen Crawley

**Allen Crawley** (Tasmania, 1941eko maiatzaren 15a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shaun Creighton

**Shaun Creighton** (1967ko maiatzaren 14a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grant Cremer

**Grant Cremer** (1978ko ekainaren 9a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Coucher de la mariée (1899ko filma)

***Le Coucher de la mariée*** edo ***Triste nuit de noces*** Georges Méliès zinemagilearen film mutua da, 1899. urtekoa. Georges Méliès eta Mlle. Barral aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Georges Méliès
* Mlle. Barral
* Bleuette Bernon: emaztea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Cendrillon (1899ko filma)

***Cendrillon*** Georges Méliès zinemagilearen film mutua da, 1899. urtekoa. Mlle Barral eta Bleuette Bernon aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Mlle Barral
* Bleuette Bernon
* Jeanne d'Alcy
* Georges Méliès

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Isonzoko gudua (489)

**Isonzoko gudua** ('''*Aesontiuseko* gudua** edo ***Isontiuseko* gudua'* bezala latinez ezagutua) 489ko abuztuaren 28an Isonzo ibaiaren ertzetan gertatutako borroka izan zen, Aquileiako hiritik gertu, Odoakro erregearen herulo eta esziro unitateen eta Ostrogodoen artean gertatutakoa. 

Teodoriko Handiak, ostrogodoen erregeak, urte hartan bertan abiarazi zuen Odoakro usurpatzailearen aurkako lehen kanpaina Italian. Odoakro 476. urtean Mendebaldeko Erromatar Inperioaren azken enperadorea, Romulo Augustulo, boteretik kendu zuen eta momentu hartatik aurrera Italia Ekialdeko Inperioaren "menpeko" bezala gobernatu zuen. Zenon enperadoreak 489. urtean Teodorikori Italia inbaditzeko baimena eman zion. Abuztuaren 28an bi armadak *Isontiusen'' topatu ziren, non ostrogodoek heruloak atzera egitera behartu zituzten, nahiz eta tropa gutxiago izan arren

Guduaren ondoren Odoakro Veronara erretiratu zen, non bi indarrek bigarren borroka bat izan zuten.

## Gudua eta ondorioak 
489an Teodorikok ostrogodoak Juliotar Alpetatik zehar eta Italiara gidatu zituen. Abuztuaren 28an Odoakrorekin topatu zen Isonzo ibaiaren arroan. Borrokari buruz informazio gutxi dugu, baina Ostrogodoen garaipen argia izan zela ulertu dezakegu. Odoakro Veronara erretiratu zen; irailaren 27an kanpoaldera iritsi eta kanpamendu gotortu bat ezarri zuen. Teodorikok jarraitu egin zion eta hiru egun geroago berriro garaitu zuen. Odoakro Ravenan babesten zen bitartean, Teodorikok Italiatik Milaneraino jarraitu zuen, non Odoakroren armada gehiena, Tufa jenerala barne, ostrogodoen erregeari errenditu zitzaion. Teodorikok ez zuen arrazoirik Tufaren leialtasuna zalantzan jartzeko, eta bere jeneral berria bidali zuen Ravenara eliteko soldadu-talde batekin, "baina Tufak bandoz aldatu zuen, bere agintearen esku utzitako godoen eliteko indarra suntsitua izan zen eta Teodorikok bere lehen porrot serioa jasan zuen Italian". Teodorikok atzera egin zuen Ticinum-en segurtasun bila. Odoakro Ravenatik irten eta bere aurkaria setiatzen hasi zen. Biak erabat konprometituta zeuden bitartean, burgundiarrek Liguria arpilatu eta suntsitu zuten. Erromatar asko gatibutzara eraman zituzten, eta ez zuten askatasuna berreskuratu Teodorikok hiru urte geroago erreskatatu zituen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Connelly

**Anna Connelly**  (Filadelfia, Pennsylvania, AEB, 1868ko irailaren 23a – 1969ko apirila) estatubatuar asmatzailea izan zen. 1877. urtean suteen aurkako eskala patentatzeagatik da ezaguna.

## Bizitza 
Guraso ingelesak izan zituen, eta Pennsylvania estatuko Filadelfia herrian jaio zen 1868an. Uste denez, hiri hartan bizi izan zen hil arte, 1969ko apirilean 100 urte zituela hil zelarik.thumb|Anna Connellyren suteen aurkako eskalaren planoa.

### Egoera 
1860an, hainbat familia hil ziren New Yorkeko labe batean izandako sute baten ondorioz. Irtenbide bat lortzeko, suteen aurkako segurtasun-lege bat onartu zen, legegileek aurkeztutakoa. Lege horrek hauxe zioen: "Suaren aurkako balkoiak suaren aurkako eskalen bidez konektatu behar dira", eta horrek kostu handia ekarri zien jabeei". Anna Connellyk, arazoaz jabetuta, irtenbide hobe baten beharra ikusi zuen. Erabakita zegoen sute-ihesen diseinu eraginkor bat sortzea, hirietako eraikinen segurtasuna hobetzeko zabal har zitekeena.

### Suteen aurkako eskala 
1870ean, legea aldatu egin zen. Eraikin publiko guztiek izan behar zuten sistema gogor bat, solairu guztietarako suteen aurkako tresna gisa. Anna Connellyren gailua 1877ko abuztuan patentatu zuten, 386.816 zenbakiarekin. Sutan zegoen eraikinetik konpartimentu batera ihes egin eta sua heldu baino lehen eskalak jaisteko plataforma bat jartzean zetzan asmakuntza. Denborarekin, haren diseinua sistema seguruago eta fidagarriago baterantz garatu zen: eraikin baten alboari atxikitako metalezko plataforma batzuk ziren, eskala batzuen bidez konektatuta zeudenak. Berrikuntzarik handiena eskala burdinaz eraikitzea izan zen, suaren aurkako elementua eta pisu handiekiko indarra zuena. Anna Connellyren sute-ihesen diseinuak berehala lortu zuen ospea, eta berehala instalatu zen herrialdeko eraikin askotan, eta herrialde osoko hainbat sailek hartu zuten ideia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coralie Fargeat

**Coralie Fargeat** (Paris, Frantzia, 1976ko azaroaren 24a) frantziar zinema zuzendari eta gidoilaria da. 2017ko *Revenge* izeneko bere lehen film luzearekin egin zen ezaguna, eta hari esker hainbat sari jaso zituen zinema jaialdi independenteetan, hala nola Sitgeseko Zinemaldian, Monster Festen, Bucheongo Zinema Fantastikoaren Nazioarteko Jaialdian, Calgaryko Nazioarteko Zinemaldian zein Clevelandeko Nazioarteko Zinemaldian. Fargeaten bigarren filma, *The Substance*, 2024an Cannesko Zinemaldian estreinatu zen, eta bertan gidoi onenaren saria eman zioten.

## Bizitza 
Fargeat Parisen jaio eta hazi zen. Parisko Ikasketa Politikoen Institutuan ikasi zuen, eta gero La Femisen, Parisko zinema eskola batean, ikasi zuen.  Han zegoela, Atelier Scenario urtebeteko gidoiak idazteko tailerrean parte hartzeko hautatu zuten.

La Femisera joaten zen bitartean, Fargeat-ek eta bere lagun zuzendari taldeak La Squadra izeneko kolektibo bat sortu zuten, non denak saiatu ziren beren film luzeak elkarrekin sortzen eta editatzen, antzeko zailtasunei aurre eginez.

## Zinema-estiloa eta ideologia 
Fargeat txundituta dago sinesgaiztasunaren suspentsioarekin, eta irudiak eta sinboloak erabiltzen ditu zerbait sinplea modu indartsuan adierazteko. Bere mundu propioa sortzeko gauza diren eta errealitatearen eremutik kanpo existitzea lortzen duten filmek liluratzen dute, *Kill Bill* eta *Rambo* bezalako mendekuzko filmak aipatuz horren adibide gisa.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cantarranas kalea (Bilbo)

**Cantarranas kalea** Bilbo Zaharra auzoan dago, Bilboko udalerrian, Bizkaiko lurralde historikoan.

thumb|Cantarranas Hiru Zutabe plazako norabidean

## Kokapena 
Kalea Hiru Zutabe Plazan hasi eta Urazurrutia kalean amaitzen da, Alkatetzaren 2000ko abenduaren 26ko Dekretuaren arabera. Ordura arte, Bilbo Zaharra kalean hasten zen, 2. ataria dagoen tokian, eta Iturburu kalean amaitzen zen. Bilbo Zaharra auzoa Ibaiondo barrutian dago (Bilboko 5. barrutia).

## Testuinguru geografikoa 
thumb|Kalea 1899an
Historikoki, kalea Bilboko Allende La Puente errebalaren (Bilbo Zaharra izenez ezagunagoa) eta Abandoko elizatearen arteko muga izan zen. Horrez gain, Miribillako mendiarekin muga egiten zuen, ondoren meatze-barruti bihurtu zena eta kalearen bilakaera guztiz baldintzatu zuena.Erdi Aroaz geroztik, inguruko hirigintzaren ezaugarri nagusiak bat-bateko eraikuntza eta hiri-plangintzarik eza izan ziren. Izan ere, kalearen kokapena eta meategien eragina zirela eta, kale estuak, bihurgune nabarmenak eta desnibel handiak sortu ziren. 1856an, kalearen lerrokadura hobetzeko eraikin bat desjabetu zen, eta sistema hori urteetan zehar errepikatu zen kalea artezteko. Udalaren jarduerak mantentze hutsekoak izan ohi ziren, 1861ean egindako lurzoruaren harriztatzea bezala.

## Historia 
thumb|Cantarranas 2ko eskailera Bilbo Zaharratik ikusia
Kaleak izen hori du, ofizialki, 1933. urtetik hona. 1899-1901 eta 1925 arteko kale izendegietan izena *Cantarrana* zen, S-gabe.Kalearen izena euskaratik ez datorren toponimo bat da, Iberiar penintsula osoan zabalduta dagoena. Iturri batzuen arabera, izenak erromatarren aurreko jatorria du, eta ez luke zerikusirik igelen habitatarekin, ezta hezeguneekin ere, normalean esaten den bezala.

### Kaleko pertsona ospetsuak 
Kale horretan bizi izan zen Maria Francisca Jalon, kale-kantari itsua, *Txonta itsua* izenez ezaguna, eta Bilboko kantutegia zabaltzen nabarmen lagundu zuena.
thumb|Cantarranas 2. ataria

## XXI. mendeko lanak 
thumb|Cantarranas 3. ataria
Meategi zaharren lurretan Miribilla auzo berria eraikitzeak, kalearen eskuineko lerro osoa desagertzea ekarri zuen, XX. mendeko 70eko hamarkadaren erdialdean itxitako San Luis meategiaren lursailekin muga egiten zuena. Obren azken urratsa 2006. urtean Iturburu eta Cantarranas kaleetan kokatutako hamabi eraikin eraistea izan zen, auzo berria, eta bereziki Bilbao Arena Kirol Jauregia, kale berri baten bidez Alde Zaharrarekin zuzenean lotu ahal izateko. Eraispen horiekin erabat desagertu zen San Esteban kalea, kalearen barruan zegoen eta udal kaleen izendegiaren arabera 1899tik existitzen zen irteerarik gabeko kalezuloa, eta Cantarranasen bertan atari historikoetako bi bakarrik geratu ziren, 2 eta 3, eta, gainera, hiru erreiko bide batek bereizi zituen, gaur egungo On Claudio Gallastegi kalea, alegia.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Miribilla kalea
* Urazurrutia kalea

## Kanpo estekak 
*
Postia ptychogaster

***Postia ptychogaster*** *Postiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Auricularia pulverulenta*, *Trichoderma fuliginoides*, *Strongylium fuliginoides*, *Arongylium fuliginoides*, *Reticularia fuliginoides*, *Ptychogaster albus*, *Institale effusa*, *Polyporus ptychogaster*, *Ceriomyces richonii*, *Ceriomyces albus*, *Oligoporus ustilaginoides*, *Leptoporus ptychogaster*, *Tyromyces ptychogaster*, *Ptychogaster flavescens*, *Oligoporus ptychogaster*, *Ptychogaster fuliginoides*, *Ptychogaster pulverulentus*.

## Deskribapena 
**Basidiomak:** Urterokoak, erresupinatuak edo pileatuak, harroak freskotan, lehortu ondoren hauskor bihurtzen dira, 2 cm luze eta 2-3 cm zabal, forma iperfektutik gertu edo azpian hazten dira. **Azalera antzua** dagoenean xeheki pubeszente, zuria, lautua. **Azalera poroidea** hasieran zuria, gero krema antzeko kolorekoa. **Poro** angeluarrak, 3-4 milimetroko, batzuetan zabalagoak. **Haragia** kotoitsua, zuria, 3-4 mm-ko lodierakoa. **Tubuluak** haragiaren kolore berekoak.

**Etimologia:** *Postia* generoa Hampus Adolf von Post (1822-1911) suediar botanikariari eskainitakoa da.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Urterokoa. Koniferoen egurrean hazten da, usteldura arrea eragiten du.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne de Rochechouart Mortemart

**Marie Adrienne** **Anne** **Victurnienne Clémentine de Rochechouart de Mortemart**, Uzès-eko dukesa Paris, 1847ko otsailaren 10a – Dampierre-en-Yvelines, 1933ko otsailaren 3a) frantziar automobil-pilotua, eskultorea, poeta eta enpresaburua izan zen. Frantzian gidatzeko lizentziaren pareko baimena izan zuen lehen emakumea, Camille du Gastekin batera. Isuna jaso zuen lehen emakumea izan zen, 15 km orduko abiaduran gidatzeagatik, 12km orduko baino ezin zen sasoian.

## Bizitza 
[ezkerrera|thumb|[Barbe-Nicole Clicquot-Ponsardin eta Anne de Rochechouart Mortemart birbilobaren erretratua, Léon Cogniet-ek egina.|280x280px]]
Louis de Rochechouart de Mortemart Mortemarteko kondearen eta Marie-Clémentine Chevignekoaren alaba izan zen. Bere amona Barbe-Nicole Clicquot-Ponsardin izan zen, "*Xanpaina*ren dama handia" edo "*Clicquot alarguna*" izenez ezaguna, izen bereko xanpaina ekoizten zuen etxearen jabea, dekantazio eta etiketaren asmatzailea.

Haurtzaro gaixoti baten ostean,  Parisen 1876ko maiatzaren 10ean Emmanuel de Crussol d'Uzès, Crussoleko dukearekin (eta gero Uzèsko dukea 1872an) ezkontzeagatik Dukesa titulua jaso zuen, Lau seme-alaba izan zituzten.

George Boulanger jeneralaren jarduera politikoak finantzatu zituen. Horren zain, Philippe Joera politiko orleanistakoa izanik, Uzèsko dukesak Georges Boulanger d'Orleansi monarkia berrezartzen lagun ziezaion, eta, horren ondorioz, bere aberastasun neurrigabearen zati bat galdu zuen.

Uzèsko dukesa izan zen, Camille du Gastekin batera, 1897an gidabaimenaren baliokidea jaso zuen lehen emakumea, eta baita abiadura handiegiagatik isuna jaso zuen lehen emakumea ere, 12 kph-ra baino ezin zen leku batean 15 kph-ra gidatzeagatik.

## Ekintza politikoa 
Boulanger jeneralaren 1887tik 1890era arteko kanpainaren babesle nagusia izan zen; Frantziako Gazteen Federazio Nazionala (*Fédération nationale des Jaunes de France*) ere babestu zuen, sozialisten aurka zegoen sindikatu antesemita, greben kontrakoa zena eta klase sozialen arteko elkarlana sustatzen zuena.

## Ohorezko goraipamenak 
* link=Archivo:Equestrian_order_of_the_Holy_Sepulcher_of_Jerusalem_BAR.svg|50x50px Jerusalemgo Hilobi Santuaren Ordenako Gurutze Handiko Dama.   
* link=Archivo:Legion_Honneur_Officier_ribbon.svg|50x50px Ohorezko Legioaren Ordenako ofiziala.
* link=Archivo:Ordre_du_Merite_agricole_Officier_ribbon.svg|50x50px Nekazaritzako Merezimenduaren Ordenako ofiziala.   

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jean Huon: La Duchesse d'Uzès et la Chasse à Courre, Crépin-Leblond Reditions
* Duc de Brissac: Souvenirs de la Duchesse d'Uzès, Plon, 1939
* Duc de Brissac:, La Duchesse d'Uzès, Gründ, 1950
* Patrick de Gmeline: La Duchesse d'Uzès, Perrin, 1986-2002
* Simone Lheureux: Vie et passions d'Anne de Crussol, duchesse d'Uzès, Lacour, 1989
* Anne Vié: ''Le Duché d'Uzès'', 2001.

## Kanpo estekak
Karl Kobelt

**Karl Kobelt** (Sankt Gallen, 1891ko abuztuaren 1a – Berna, 1968ko urtarrilaren 5a) suitzar ingeniari eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1946an eta 1952an.

ETH Zürichen ingeniaritza ikasi zuen eta 1917an doktoratu zen. Alderdi Erradikal Democratikoko kide izan zen eta Sankt Gallen kantonamenduko gobernua zuzendu zuen 1936-1937an.

1939an Kontseilu Nazionaleko kide hautatu zuten eta 1941etik 1954ra Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen. Sail militarra zuzendu zuen urte hauetan. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, defentsa nazionala nazioarteko egoera berrira egokitzeaz arduratu zen, eta material modernoz hornitutako defentsa-armada mugikorra sustatu zuen.
Willy In 't Ven

'''Willy In 't Ven''',(Turnhout, 1943ko martxoaren 1a) txirrindulari belgikar ohia da, profesionala 1966tik 1978ra.

## Ibilbidea 
Willy In 't Ven-ek Mann-Grundig taldearekin lortu zituen garaipenik nabarmenenak, 1966tik 1970era. Haien artean, 1968ko Isberguesko Sari Nagusia, 1969ko Flèche Brabançonne eta Omloop van de Vlaamse Scheldeboorden. 1970 Vueltako etapa bat irabazi zuen eta sailkapen orokorreko bosgarren postuan amaitu zen. Flandria-Mars taldean denboraldi bat eman ondoren, 1972an Molteni taldera joan zen. Hor, Eddy Merckxen laguntzailea izan zen, azken honek 1972ko Tourra irabaz zezan. 1973an azken garaipen aipagarria lortu zuen, E3 Harelbeke hain zuzen.

Anaia Paul txirrindulari profesionala izan zen 1967tik 1971ra, baita semea Danny ere.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1964**
* Namurreko Tourreko etapa 1
**1965**
* Flandriako errondako etapa 1
* 2. Egide Schoeters Kopan
* 3. Belgikako errepideko txapelketan (amateur)

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
KON: Kontrolez kanpo
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Fred Newhouse

**Frederick Vaughan Newhouse** (Honey Grove, Texas, 1948ko azaroaren 8a – Houston, 2025eko urtarrilaren 20a) estatubatuar abiadura-lasterkaria izan zen.

1976ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen 4 × 400 metroko errelebo proban, eta zilarrezko domina irabazi zuen 400 metroko proban, Alberto Juantorena kubatarraren atzetik.

Northwest Flyers Track Clubeko antolatzaileetako bat izan zen Houstonen. Ingeniaritza elektronikoan graduatu zen, nazioarteko negozioetan masterra lortu zuen. Bi urte eman zituen Ameriketako Batuetako Armadan.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Kanpo estekak
Marie Régnier

**Marie Régnier**, jaiotzez **Marie-Sidonie Serrure** (Paris, 1840ko uztailaren 11 – *ibidem*, 1887ko martxoaren 18a), ***Daniel Darc*** izengoitiaz ere ezaguna, frantziar idazlea izan zen, Gustave Flauberten laguna.

## Bizitza 
thumb|Félix eta Frédéric Régamey. *La Princesse Méduse* ipuinaren ilustrazioa (Paris, 1880)
Marie-Sidonie Serrure jaioa, 1861ean Raoul-Emmanuel Régnier medikuarekin ezkondu zen eta 1881era arte Mantes-la-Jolien bizi izan zen.

*Le Figaro* egunkarirako kronikak maiz idatzi zituen. *Petit Bréviaire du Parisien* eta *Sagesse de poche* aforismo bildumak osatu zituen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabiniano (505eko kontsula)

**Flavius Sabinianus** (; floruit 505–508) Ekialdeko Erromatar Inperio goiztiarreko politikari eta militarra izan zen. 

## Bizitza 
Sabiniano Magnoren semea zen, Iliriko probintziaren *Magister militum-*a (479 – 481). Anastasio I.a enperadorearen iloba batekin ezkondu zen, eta 517ko Anastasio Paulo Probo Sabiniano Ponpeio Anastasio kontsularen aita izan zen.

505ean kontsula izendatu zuten, eta 508an Iliriko probintziaren *Magister militum*-a. Armada handi eta ongi hornitua izan bazuen ere, Horreum Margiko inguruan Huno eta Ostrogodoen armadek garaitu zuten. Hunoak Mundo jeneralaren gidaritzapean zeuden eta Ostrogodoek Pitziasen gidaritzapean. Porrotaren ondoren Natoko gotorlekura joan zen, bizirik atera ziren bakan batzuekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mauricio Funes

**Carlos Mauricio Funes Cartagena** (San Salvador, 1959ko urriaren 18a – Managua, 2025eko urtarrilaren 21a) salvadortar kazetari eta politikaria izan zen, El Salvadorko presidentea 2009tik 2014ra.

Universidad Centroamericanan ikasi zuen, graduatu gabe. Kazetari bezala lan egin zuen eta berriemaile izan zen El Salvadorko Gerra Zibilean, non buruzagi ezkertiarrak elkarrizketatu zituen. Gainera, elkarrizketa programa bat aurkeztu zuen telebistan.

Nazio Askapenerako Farabundo Marti Fronteko hautagaia izan zen eta 2009ko hauteskundeak irabazi zituen botoen % 51,32 eskuratuta. Pobrezia eta desberdintasuna murrizteko neurri sozialak hartu zituen eta Kubarekiko harremanei ekin zien berriro.

2016an, legez kanpoko aberastea eta zergak saihestea leporatu zioten. Nikaraguan babestu zen eta han hil zen.

## Kanpo estekak
Daniela Rea

**Daniela Rea Gómez** (Irapuato, Guanajuato, Mexiko 1982ko uztailaren 8a) mexikar kazetaria, dokumentalgile eta idazlea da. Bere kazetaritza lanaren ezaugarria giza eskubideen ikuspegia da, baita izaera sozial eta politikoko ikerketa-lanak ere, narrazio-estilo batekin.
thumb|Daniela Rea, Nazioarteko Liburu Azokan Zokaloan, 2017.

## Biografia 
### Kazetari 
Kazetari eta erreportari lanetan hasi zen Veracruz estatuan, *El Sur* egunkarian. Lan horretan emakume eta nekazariak bizi zituzten baldintza konplexuak ezagutu zituen. Landa eremuetako biztanleen kronikak egiten zituen. *Reforma* egunkarian lan egin zuen 2005 eta 2012 urteen artean, eta bertan gatazka sozialei, giza eskubideei, indarkeriari eta pobreziari buruzko gaiak jorratzen zituen. The *Harvard Review of Latin America*, *ReVista, Replicante* eta *Etiqueta Negra* taldeekin ere aritu da, besteak beste.

*Red de Periodistas de a Pie* ekimenaren sortzaileetako bat da, Kazetaritza Iberoamerikar Berrirako (FNPI) Gabriel García Márquez Fundazioaren Kazetaritza Iberoamerikar Berrirako kidea eta *Pie de Página* atariaren kolaboratzailea.

2017an, zinema dokumentaleko zuzendari gisa parte hartu zuen, *No sucumbió la eternidad* filmarekin. Film horretan, Mexikon indarkeria dela-eta maite zuten pertsona bat galdu duten bi emakumeren istorioa kontatzen da: Alicia de los Ríos eta Liliana Gutiérrez. Dokumentala Moreliako Nazioarteko

## Lanak 
### Liburuak 
* *Fruto.* Antílope, 2022.
* *Ya no somos las mismas: Y aquí sigue la guerra.*(Editora) Grijalbo, 2020.
* *La Tropa: por qué mata un soldado* (coautora junto con Pablo Ferri). Aguilar, 2019
* *Nadie les pidió perdón: historias de impunidad y resistencia.* Ediciones Urano, 2015
* *Generación Bang*. Temas de Hoy México, 2012.
* *Nuestra aparente rendición*. Grijalbo, 2012.
* *La justicia de todos.* (Capítulo) *Entre las cenizas. Historias de vida en tiempos de muerte, 2012.*
* *País de muertos. Crónicas contra la impunidad*. Debate, 2011.
* *72 migrantes*. Almadía, 2011.

### Dokumentala 
## Sariak eta aitorpenak 
* Giza Eskubideei buruzko Hausnarketarako Saria, Giza Eskubideen Batzorde Nazionalak emandakoa, 2003
* Kazetaritzaren bikaintasunaren saria, PEN Club México, 2013
* Generoa eta Justizia Saria. NBE Emakumeak eta Nazioko Justizia Gorte Gorenak emana, 2013

*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetrazol

**Tetrazola** edo '''*1H-*tetrazola'* konposatu organiko heterozikliko nitrogenatua da, CH2N4 formula duena, azolen klasekoa. Solido kristalino horixka da. Lehergarria da berotuz, igurtziz eta su emanez.

Tetrazol ere esaten zaie deribatu ordezkatuei, 5-aminotetrazola adibidez.

## Egitura 
Tretazolak hiru isomero ditu, lotura bikoitzaren `posizioaren arabera bereizten direnak: *1H*-tetrazola, *2H*-tetrazola eta *5H*-tetrazola. *1H* eta  *2H* isomeroak tautomeroak dira biak orekan egoten dira, baina egoera solidoan *1H* tautomeroa da nagusi eta gas fasean *2H* tautomeroa. Bi hauek aromatikoak dira gainera. *5H* isomeroa ez da aromatikoa.
erdian|thumb|520x520px|Tetrazolaren bi tautomeroen oreka eskuinean eta *5H* isomeroa ezkerrean

## Sintesia 
*1H*-tetrazola lehen aldiz sintetizatu zen azido hidrazoikoa eta hidrogeno zianuroa erreakzionaraziz presiopean.

*1H*-tetrazol-5-ordezkatuak sintetizatzeko nitriloak sodio azidarekin errekzionarazten da iodoa edo sodio bisulfatoa katalizatzaile moduan usatuta.
thumb|Losartanoaren egiturak tetrazol-eraztuna du|ezkerrera

## Erabilera 
Tetrazola zenbait sendagaien egituraren osagaiak dira, adibidez, losartanoa eta kandesartanoa.

*1H''-tetrazola, 5.aminotetrazola eta beste deribatuk batzuk automobiletako airbagetan gasa sortzeko osagai gisa baliatzen dira erreakzioaren emaitza-produktuak ez direlako toxikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Matia Borau

**Joana Matia Borau**   (Bartzelona, 1908ko urriaren 26a - Ibidem 1991ko irailaren 11) kataluniar maistra izan zen

PSUCeko militantea eta d'Alpensko lehenengo emakume alkatea. 36ko Gerra amaitu ondoren gerra kontseilu jasan zuen eta atxilotua egon zen Les Corts emakumeen kartzelan. Magisteritzatik apartatu egin zuten. Munizipalismo feminista errepublikarraren aitzindaritzat hartzen da...

## Biografia 
Bartzelonan jaioa, palentziar Macario Matia Sanchez militarraren eta Francisca-Benigna Borau Lacastaren alaba (Bartzelona 1881-1960). Lanbidez maistra zen Joana, Jesus Mercadé Aguadérekin ezkondua zegoen (Vilabella, 1905- Bartzelona, 1995) eta bi alaba zituen, Maria Mercedes eta Elena

1931-1932-1933 ikasturteetan, Bartzelonako Sagrada Familia Eskola-Akademiako nesken sailaren arduradun izan zen. Hogeita sei urte zituela, Alpens-era (Lluçanès) destinatu zuten. 1934ko azaroaren 28an hartu zuen maistra kargua, eta 1936ko uztailaren amaiera arte jardun zuen. Uztailaren 18ko estatu kolpearen ondorioz, Ramon Bosom Marginet alkatea eta Fronte Popularreko hiru erregidore kargutik kentzea erabaki zuen Udalak hilaren 31ko osoko bilkuran. Joana izendatu zuten alkate PSUCen izenean. Hiru hilabete baino ez zituen bete karguan, baina erreforma garrantzitsu eta zorrotzak abiatu zituen, fabrikatzaileei gogoraraziz langileen soldata ehuneko 15 igo behar zutela eta Generalitate errepublikanoak agindutako lan ordutegiak zorrotz bete behar zituztela. Gotzaindegiarekin partekatutako kredituak konfiskatu zituen eta idazkaria ordeztu zuen; hilerria udalekotzatu zuen eta bikariotza Etxe komunalera bideratu zuen. Joan Puig i Elias pedagogoaren Eskola Berri Bateratuko Kontseiluaren irizpideei jarraiki, Matiak moja komentu zaharra gaitzea proposatu zuen, Miquel Casals i Carleseko Dorre-Kasino konfiskazioarekin batera, udal eskolak jartzeko. Horretarako, 12.455 pezetako aparteko kreditu bat bultzatu zuen, herriko zergadun handien artean ordaintzeko. 1949an indultua eman zioten, baina 1976ko azaroaren 24ra arte ez zioten amnistiarik eman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucie Azema

**Lucie Azema** (Frantzia, 1989) kazetaria, ibilbide luzeko bidaiaria, feminista da. Abenturaren eta bidaia-kontakizunaren ikuspegi maskulinoa zalantzan jartzen du.

## Biografia 
Lucie Azema 1989an jaio zen, bereziki bidaiaria ez den familia batean, baina maiz irakurri zituen Jules Verne edo Alexandra David-Néel. 2011n, Beirutera joan zen ikastera. Hainbat lekutan bizi izan zen, hala nola Indian, non blog bat zuen *Courrier international* astekarian: expat', Libanon, Turkian, eta, 2017an, Iranera joan zen bizitzera. Saiakera horretan, bidaia proposatzen du emantzipazio-faktore gisa, etxean baino arrisku estatistikoki urriagoen beldur diren emakumeentzat. Peneloperen sindromeari zentzu berri bat proposatzen dio, harentzat zain dagoen edo bidaian aktibo ez dagoen emakumearen figura, alegia. Bertan, bidaiaren ikuspegi maskulinoa deseraikitzen du. Erakusten du munduaren kontakizuna gizonek idatzia izan dela, gehienak mendebaldekoak. Bertan erakusten da nola ibilbide luzeko emakume bidaiariak ikusezin bihurtuak izan diren. Ella Maillart, Alexandra David-Néel, Annemarie Schwarzenbach, Isabelle Eberhardt… ere munduan zehar ibili izan dira, eta beren abenturak kontatu dituzte. Lucie Azemak abenturazalearen iruditeria kolektiboari heltzen dio bere obran.

Macha Séry *Le Monde* egunkariko kazetariak idatzi zuen Lucie Azemaren saiakerak, literatur generoaren azterketa kritikoaren bidez (bidaia kontakizuna) garrantzitsua izango dela. *Ouest France* eta *Télérama* kazetetako erredakzioaren bihozkada izan zen. Liburua BTSren (goi-mailako teknikari-titulua) “Invitation au voyage...” programan proposatu zuten, Frantzian, 2022an.

## Argitalpenak 
* *Les femmes aussi sont du voyage*. L'émancipation par le départ, Paris, Flammarion, 2021, 286 or. (ISBN 978-2080208613) eta italierarako itzulpena: (it) Lucie Azema (itz. Nunzia De Palma), Donne in viaggio, Tlon, coll. « Numeri primi », 2022ko ekaina (ISBN 9788831498821)
* ''L'usage du thé*, Flammarion, 2022, 240 or. (ISBN 2080264567, EAN 9782080264565)
* *Nous avons besoin d'un ailleurs qui n'existe pas'', Allary Éditions, 2024, 208 or. (ISBN 978-2-37073-502-7)

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak