open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cecilia Bååth-Holmberg

**Cecilia Ulrika Laura Lovisa Bååth-Holmberg** (Malmö, 1857ko martxoaren 1a – Stockholm, 1920ko uztailaren 30a) suediar idazle, itzultzaile, irakasle eta aktibista izan zen. Batez ere *Härlig är jorden* ereserkiaren suedierazko itzulpenagatik ezaguna, Litteris et Artibus domina eskuratu zuen bere ekarpen esanguratsuengatik. Moral publikoaren defendatzaile aktiboa zen eta Suediako Kultura Moralaren Elkarte Nazionala sortu zuen 1909an.

## Bizitza 
Cecilia Bååth-Holmberg 1857ko martxoaren 1ean jaio zen Malmön, Suedian. Bere aita Laurentius Andreas Bååth bikarioa zen, eta ama, Alfhilda Bååth, familia alemaniar batetik zetorren. Oso gaztea zela, aita hil zitzaion. Familia fededun batean hazi zen, eta horrek gizarte-kontzientzia sendoa garatzen lagundu zion.

Literaturak eta prentsak moral publikoan izandako eragin negatiboaren aurka borrokatu zen eta 1908an artikulu bat argitaratu zuen *Stockholms Dagblad* egunkarian. Hurrengo urtean, Suediako Kultura Moralaren Elkarte Nazionala sortu zuen senarrarekin batera. Sortu zenetik, elkarteak eragin handia izan zuen gizartean, argitalpenak eginez, hitzaldiak emanez eta *Förädlande folknöjen* izeneko programa bat eskainiz. Bååth-Holmberg ezinbesteko figura bihurtu zen elkartean, presidente eta gero idazkari gisa arituz. Garai hartan, *På Vakt* aldizkariarako idatzi zuen, literaturaren modernitatea kritikatuz. Bere proposamenez, 1919an ospatu zen lehen aldiz Amaren Eguna Suedian.

## Lanak 
### Fikzioa 
### Erlijio ereserkiak 
* *Härlig är jorden* (Bernhard Severin Ingemannen ereserkiaren itzulpena, 1884)

### Bestelako lanak 
### Editore gisa 
* *400 sånger* (1886-1887)
* *Folkets tidskrift* (1886-1887)
* *Nordiska öresbiblioteket* (1904-1906)
* *Småhemmens kalender* (1904-1909)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jardunbide egokiak

Jardunbide egokiak metodo edo teknika bat da, oro har, alternatiben gainetik dagoela onartu dena, emaitza hobeak lortzeko joera duelako. Jardunbide egokiak erabiltzen dira kalitatea lortzeko, nahitaezko estandarren alternatiba gisa. Jardunbide egokienak autoebaluazioan edo benchmarkingean oinarritu daitezke. Jardunbide egokiak ISO 9000 eta ISO 14001 bezalako kudeaketa-arau akreditatuen ezaugarri bat da.

Aholkularitza-enpresa batzuk jardunbide egokien arloan espezializatuta daude, eta negozio-prozesuen dokumentazioa estandarizatzeko aurrez prestatutako txantiloiak eskaintzen dituzte. Batzuetan, jardunbide egoki bat ez da aplikagarria edo desegokia da erakunde jakin baten beharretarako. Erakundeei jardunbide egokiak aplikatzeko orduan, funtsezko talentu estrategiko bat da erakunde baten ezaugarri bereziak besteekin batera dituen praktikekin orekatzeko gaitasuna izatea. Jardunbide operatibo ona kudeaketa-termino estrategiko bat da. Terminoaren erabilera espezifikoagoen artean, nekazaritza-jardunbide egokiak, fabrikazio-jardunbide egokia, laborategiko jardunbide egokia, jardunbide kliniko egokia eta banaketa-jardunbide egokiak daude. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IETF Best Current Practice RFCs zerrenda – Internet Engineering Task Force
* National Governors Association Praktika Onenen Zentroa. "NGA Center for Best Practice"
Bentzil alkohol

**Bentzil alkohola** konposatu organiko aromatikoa da C6H5CH2OH formulakoa alkoholen klasekoa. Likido gardena da. Disolbagarria uretan, etanoletan, dietil eterretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

Produktu naturala da. Landare ugarietan aurkrki daiteke, hala nola, jazminean eta hiatzintoan.

## Sintesia 
Bentzil alkohola bi molde nagusiz lortzen da.

* bentzil kloruroa hidrolizatuz

: C6H5CH2Cl + H2O → C6H5CH2OH + HCl

* bentzaldehidoa erreduzituz Canizzaroren erreakzioa baliatuz.

: 2 C6H5CHO  +  KOH   →   C6H5CH2OH  +  C6H5COOK

## Erabilera 
Bentzil alkohola aromatizatzaile gisa erabiltzen da perfumegintzan eta beste hainbat alorretan. Alor horietan usatzen diren bere esterrak sintetizatzeko ere baliatzen da, etsenplurako bentzil zinamatoa. Disolbatzaile moduan ere prozesu askotan hartzen du parte, pinturetan, tindutan edo laketan.

Bentzil alkohola kontzentrazio baxuan bakteriostatiko moduan erabiltzen da zain barneko eta larruazaleko botiketan eta kosmetikoetan.

## Erreferentziak
Juan Sherlock

**Juan Sherlock** edo **John Sherlock** (–1794ko uztailaren 25a) Irlandan jaiotako brigadier jenerala izan zen, Espainian Ultonia Erregimentuarekin zerbitzatu zuena. 1774ko setioan Melillaren defentsa arrakastatsuaren arduraduna izan zen, ehun egunez tropa marokoarren setioa jasan ondoren.

John Peter Sherlocken semea zen, 1716an Ingalaterrako Jakobo III.a *Erregegai Zaharrak* baroi eta zaldun izendatu zuena. 1641eko Irlandako matxinadan, Sherlock-tarrek Waterford konderrian zituzten ondasun izugarriak galdu zituzten. Beste irlandar katoliko askok bezala, Johnek Espainiara emigratu zuen, katoliko batek Ingalaterrako tronua hartu zuenean bere aberrira itzultzeko itxaropenarekin. Bitartean, aitaren eta aitonaren urratsei jarraiki, Ultonia Erregimentuan eman zituen zerbitzuak, Espainiako armadako brigada irlandarraren parte.

Juan Sherlockek Ingalaterraren aurkako gerran borrokatu zuen 1727an, Gibraltar berreskuratzeko bigarren eta porrot egindako saiakeran.

Geroago, Karlos III.ak Melillako komandante-buru izendatu zuen. 1774ko abenduaren 9tik 1775eko martxoaren 19ra arte, Juan Sherlockek Afrikako hiria defendatu zuen Marokoko Mohammed III sultanaren erasotik. Egoera etsigarria zenean, Espainiatik errefortzuekin etorritako flotari esker, Sherlockek setioa hautsi eta Marokoren mehatxua gainetik kendu ahal izan zuen. Melilla hiriko alde zaharrerako sarreran, Juan Sherlocken monumentua ikus daiteke. 

Urte batzuk geroago, Sanlúcar de Barramedako gobernadore izendatu zuten, eta bertan hil zen 1794ko uztailaren 25ean, 89 urte zituela.

## Juan Sherlock fikzioan 
Gerardo Muñoz Lorenteren *El rosario de Mahoma* eleberri historikoak 1775ean amaitu zen Melillako setioa birsortzen du.

## Erreferentziak
Jēkabs Kazaks

**Jēkabs Kazaks** (Riga, 1895eko otsailaren 18a – Ibidmen, 1920ko azaroaren 30a) Letoniako margolari berritzailea izan zen, espresionismoarekin nolabait lotuta. 

## Biografia 
Kazaks Rigan jaio zen eta bertan ikasi zuen. Margolaritza Jūlijs Madernieks (1908-1913) etxean ikasi zuen. Ondoren, Rigako arte ederren eskolan ikasi zuen; han zuzendaria Vilhelms Purvītis zen (1913-1915). 1914an lehen aldiz erakusketa batean kolaboratu zuen, marrazki batzuk erakutsiz. Lehen Mundu Gerra bitartean, eskola itxita zegoenean, Purvītis irakaslearen laguntzaz, Kazaksek, Romans Suta ikaskidearekin batera, Penza herrian ikasten jarraitu zuen. Han akuaforte teknika ikasi zuten. 1916an Moskura eta Petrogradora joan zen. Han errusiar ikonoak deskubirtu zituen, inpresionismo, postinpresionismo, futurismo... 

1917an Moskura itzuli zen Picassoren, Henri Matisseren eta André Derainen erakusketak ikusteko. Romans Suta, R. Mačernieks eta Kārlis Baltgailis lagunekin batera, eskuz egindako aldizkaria egiten du, *Lau gizonen egia* (en ); bi zenbaki bakarrik egin zituzten.

Udaberrian, Romans Sutarekin batera, Letoniako fusileroen taldean sartu zen. Porrotaren ondoren Rigan geratu zen. 1918tik 1919ra marrazketa eta artearen historiako irakasle gisa lan egin zuen hiriburuan; halaber, Rigako talde espresionistarekin bat egin zuen, Otto Skulme, Romans Suta, Niklāvs Strunke, Valdemārs Tone eta Konrāds Ubānsekin batera. 1920ko azaroaren 30ean, tuberkulosiak jota hil zen Kazaks. Rigako Torņakalns hilerrian dago lurperatuta.

## Obra 
Margolariak 40 bat olio-pintura, 250 akuarela eta marrazki sortu zituen, gehienak Letoniako Arte Museo Nazionalean jasota. Bere lanaren errekonozimendua hil ondorengoa izan zen hein handi batean

Bere estiloaren ezaugarri nagusiak sinpletasuna, adierazkortasuna eta formen distortsioa dira. Hiru aldi defini ditzakegu bere obran: Lehena, eragin inpresionistakoa, 1912tik 1916ra, ondoren espresionismoa eta kartelismoa gainjartzen diren aldia (1916-1918), eta, azkenik, motibo dekoratiboek markatutakoa (1918-1920). Jāzeps Grosvalds margolariaren obra bere inspirazio iturri izen zen.

Image:
Jēkabs_Kazaks_-_Three_Old_Ladies_-_Google_Art_Project.jpg|*Hiru emakume zaharrak*, 1916.
Kazaks_Peldetajas.jpg|*Bainulariak*, 1917.
Kazaks_Begli-m.jpg|*Errefuxiatuak*, 1917.
Kazaks Two bathers.jpg|*Bi bainulari*, 1916.
Jēkabs Kazaks - Ladies at the Seaside - Google Art Project.jpg|*Andreak hondartzan*, 1920.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hedda Anderson

**Hedvig (Hedda) Elisabet Anderson**, jaiotzez **Freudenthal**, (Botilsäter parrokia, Värmlandeko konderria, 1832ko ekainaren 4a – Engelbrekt parrokia, Stockholmgo konderria, 1912ko apirilaren 2a) suediar idazle eta irakaslea izan zen. Haurrentzako liburu ugari argitaratu zituen, hainbat kulturatako ipuin bildumak barne. Bere idazlan batzuk eskoletan irakasteko erabiltzen ziren.

## Bizitza 
Hedda Freudenthal 1832ko ekainaren 4an jaio zen Värmlandeko konderriko Botilsäter parrokian. Knut Freudenthal errotako kudeatzailearen eta haren emazte Anna Elisabet Eriksonen alaba zen. Bere lanak pertsona arrunten bizitzan zentratu ziren batez ere. 1891n, P. A. Norstedt & Söner argitaletxeak *Rolfs sommarferier* argitaratu zuen, Andersonen lehen haurrentzako liburua. Beste bi liburu, *Rolfs nya kusiner* eta *Ur moster Lottas brefsamling*, 1892an eta 1895ean kaleratu ziren. Hurrengo urteetan beste hainbat liburu idatzi zituen: *Sagokvällar hos Moster Lotta*, *Stadsflickor på landet* eta *Lilla Lisa och hennes fosterbröder*. *Från bokhyllan : läsning för hemmet och skolan* haurrentzako ipuin laburren antologiaren editorea ere izan zen.

1890eko hamarkadan, Andersonek Greziako eta Ipar Europako herri-ipuinen bildumak plazaratu zituen, herrialde osoko hainbat aldiz berrargitaratu zirenak. Ikasliburuen egilea ere izan zen. *Svenska språköfningar för skolans lägre klasser* ikasliburua (1895) Suediako zein Finlandiako eskoletan erabili zen. Beste idazle batzuen lanak ere itzuli zituen, hala nola Leopold Budderen *Dødens Gudsøn* eta Elizabeth Wetherallen *The Great Wide World*. 1896an, Nya Idun emakumeen kultur elkarterako hautatua izan zen, eta 1899an Stockholmgo Irakasleen Goi Mailako Seminario Pribatuaren sortzaileetako bat izan zen.

Anderson Stockholmgo konderrian hil zen 1912an.

## Lanak 
### Fikziozko idazlanak 
### Ikasliburuak 
* *Svenska språköfningar för skolans lägre klasser : efter en amerikansk metod* (1895)
* *Svenska språköfningar för folkskolan* (1896)
* *Bibelstunder med barnen* (1898)
* *Kristendomsundervisningen i småskolan* (1903)
* *Den kristna tros- och sedeläran* (1906)

### Editore gisa 
* *Från bokhyllan : läsning för hemmet och skolan* (bost liburukitan, 1900)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jardunbide kliniko egoki

Farmakoen garapenean eta ekoizpenean, **jardunbide kliniko egokia** (**JKE**) nazioarteko kalitate-estandar bat da, eta gobernuek araudietara eraman dezakete giza subjektuekin egindako entsegu klinikoetarako. JKEk Giza Erabilerarako Produktu Farmazeutikoen Erregistroaren Baldintza Teknikoen Harmonizaziorako Nazioarteko Kontseiluari jarraitzen dio, eta ikerketa klinikoaren alderdi etikoei buruzko jarraibide zorrotzak ezartzen ditu.

Protokolo klinikorako, erregistroen kontserbaziorako, prestakuntzarako eta instalazioetarako dokumentazio integralari dagokionez, estandar altuak behar dira, ordenagailuak eta softwarea barne. Kalitatea bermatzeak eta ikuskapenek bermatzen dute arau horiek betetzen direla. JKEren helburua da ikerketak zientifikoki benetakoak izatea eta ikerketa-produktuaren propietate klinikoak behar bezala dokumentatuta egotea.

JKEren jarraibideek barne hartzen dute subjektuen eta boluntarioen giza eskubideen babesa entsegu kliniko batean. Gainera, konposatu garatu berrien segurtasuna eta eraginkortasuna bermatzen ditu. JKEren jarraibideek saiakuntza klinikoak egiteko moduari buruzko arauak jasotzen dituzte, eta erakundeen berrikuspen-kontseiluen, ikerketa klinikoko ikertzaileen, saiakuntza klinikoen babesleen eta monitoreen funtzioak eta erantzukizunak definitzen dituzte. Industria farmazeutikoan monitoreei ikertzaile klinikoak deitzen zaie askotan.

Iraganean arrakastarik eta eraginkortasunik gabeko entsegu kliniko batzuk izan ziren JKE gidak sortzeko arrazoi nagusia AEBetan eta Europan. Eztabaida horien ondorioz, azkenean, zenbait araudi eta jarraibide garatu ziren, eta horiek praktika kode bihurtu ziren, kalitatezko ikerketaren nazioarteko sendotasunerako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ICH E 6 gaia (R2)
* Praktika Kliniko Ona (AEBetako Elikagaien eta Sendagaien Administraziokoa)
Poh Kimseng

**Poh Kimseng** (Straits Settlements, 1912ko apirilaren 6a - 1980ko uztaila) atleta zen. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qi Haifeng

**Qi Haifeng** (Dalian, 1983ko abuztuaren 7a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wang Qi

**Wang Qi** (2001eko otsailaren 10a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qin Qiang

**Qin Qiang** (1983ko apirilaren 18a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caroline Brasch Nielsen

**Caroline Brasch Nielsen** eta Valentinoren irudia izateagatik da ezaguna, baita Fendiren *Fan di Fendi Blossom* eta *Chloe*ren Roses de Chloé bezalako lurrinena ere.

## Moda ibilbidea 
Caroline Brasch Nielsen Kopenhageko pizzeria batean aurkitu zuten hamabost urte zituela.  Orduan hasi zen desfilatzen, bere lehen pasarela Dries Van Noten-a izan zen Paris Fashion Weeken 2010eko udazkenean. Denboraldi berean, Valentino, Balenciaga, Givenchy, Yves Saint Laurent eta Chanelentzat ere egin zuen desfilea. *Models.com* «Top 10 hasiberrietako» bat izendatu zuen urte hartan.

Handik aurrera lanean jardun du, besteak beste, hauexekin: Narciso Rodriguez, Thakoon, Alberta Ferretti, Nina Ricci, Herve Leger, Giambattista Valli, Elie Saab, Christian Dior, D&G, Matthew Williamson, Prabal Gurung, Tory Burch, Hugo Boss, Chloe, Fendi, Calvin Klein, Rekiel, H.B, Marc Jacobs eta Jill Stuart. Aldizkari azaletan edo barnean agertu da, esaterako, *Vogue* italiarra, frantsesa, japoniarra, errusiera, alemana zein amerikarrean. ''Harper's Bazaar*, *Dazed & Confused*, *W*, *Numéro*, *iD*, *Cover*, *Interview* eta *Elle* aldizkarietan ere. *Victoria's Secret Fashion Show-* n desfilatu zuen 2011 eta 2013 urteen artean. 

2016an Fendiko iragarkietan agertu zen, Calvin Klein, Katalogoak egin zituen Missoni eta Muglerrentzat, eta editorialak egin zituen *Russh* aldizkari australiarrarentzat, The Line, At Large Magazine, *Vogue* Alemania, Costume Magazine eta Love Magazine-rentzat. Hainbatentzat desfilatu zuen, hala nola, Celine, Galliano, Acné Studios, Redemption, Balmain, Paco Rabanne, DSquared2, Ferragamo, Sportsmax, Fay, Proenza Schouler eta Salavatore Ferragamorentzat. 2017an, *Elle* Danimarka, Vogue Taiwan, *Vogue* Errusia, *Harper's Bazaar* Erresuma Batua eta *King Kong'' Magazine taldeetan jardun zuen, Dries Van Noten-entzat ere desfilatu zuen. Urte horretan bertan, Nina West-en iragarki batean agertu zen, The Row-erako desfilatu zuen eta models.com-erako katalogo bat egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Edurne Bustinza

**Miren Edurne Bustinza Ituarte** (Mañaria, Bizkaia,1915eko apirilaren 16a – 1992) frankismoaren biktima izan zen, ia hiru urtez kartzelaratua egon zena eta *Mañariko 14 Alabak* emakume errepresaliatuen kolektiboaren partaide dena.

## Biografia 
Bustintzatarren Zumelaga etxean jaio zen eta 3 urteko neskatotxoa zela familia Galdakaora bizi izatera joan zen. Bilbon 1937ko uztailaren 30ean galdetutakoei erantzunez deklaratu zuen 1933tik EAJko alderdikidea zela eta Galdakaoko Emakume Abertzale Batzako bazkidea ere, inoiz kargurik bete ez bazuen. Urte horretan otsailaren 16an eginiko hauteskundeetarako alderdi nazionalistako papeletak banatzen egon zela, beste ezertan parte hartu ez bazuen ere Galdakaon gorri-separatisten aginte sasoian.

22 urte zituen hamabi urteko kartzela-zigorra jarri ziotenean; Larrinagako espetxean ia hiru urte eman zituen, osasun arazoengatik kondena samurtu bazioten ere, 1940ko apirilaren 12an aske utziz. Gose handia pasatu zuela entzungo zioten gerora etxekoek.

Nagusitan ezkondu zen Miren eta Arratia haraneko Arantzazura joan zen bizi izatera. Han erizain modura jardun zuen, sendagileari laguntzen eta “Praktikatea” deitzen zioten.      

## Aitortzak    
* 2020an, Gerediaga Elkartearen ikerketa historikoaren emaitza bezala *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* izenburuko dokumentala aurkeztu zen, “oroimena berreskuratzeko eta egindako kaltea konpontzeko” xedearekin Mañariko udalak bultzatu eta Bideografikek ekoiztutakoa
* Jaioterriko plazan ikusgai dagoen erakusketa iraunkorreko protagonistetako bat da Miren Edurne Bustinza
* Mañariko pilotalekuaren ostean zuri-beltzezko mural bat dago ikusgai, Wallart arte estudioak margotutakoa Miren Edurne bera eta kartzelaratuak izan ziren gainontzeko 12 emakumeen omenez, guztien izen-abizenak jasoz.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* dokumentala, Julen Orbegozok eta Carlos Iglesiasek zuzendua
Monika Jagaciak

**Monika "Jac" Jagaciak Jankic** ( ahoskatua; Poznań, Polonia, 1994ko urtarrilaren 15a) modeloa da. 2007an IMG Models-ekin sinatu ostean, Jagaciak-ek «Jac» ezizena jaso zuen agentziaren aldetik.

## Ibilbidea 
### Ibilbide goiztiarra eta eztabaida (2007–08) 
2007an hasi zen modelatze-lanetan, ahizpak GAGA Models agentziaren casting batean izena emateko konbentzitu zuenean, Poloniako merkataritza-zentro batean. IMG bidez kontratatu zuten eta 2007ko uztailean Frantziako *Jalouse* aldizkarian agertu zen. Hamahiru urte zituela, Hermes markarako kanpaina batean parte hartu zuen 2007ko udazken/negu denboraldian Daria Werbowyrekin batera, artean eskolan zeudela, izena eman zuten 600 lehiakide baino gehiagori postua kenduta. Jagaciakek behin esan zuen ez zuela *Hermes* marka ezagutzen, eta ez zuela inoiz entzun Peter Lindbergh argazkilariaren izenik ere. Bere argazkiak kritikatu egin zituen gizarteko sektore batek, neskato batentzat sexualegiak zirela uste zuen eta. 2008ko maiatzean, bigarren aldiz agertu zen *Jalouse* aldizkariaren azalean, eta 2008ko urrian ''Harper's Bazaar* eta *Spur'' ren bertsio japoniarrean ere agertu zen. Jagaciak, bere burua behar bezain heldua zela sentitzen zuenak, erabakia «ergela» zela pentsatu zuen. Gemma Ward modeloa ez zuten zalantzan jarri 2003an, hamabost urterekin, desfile bera egin zuenean edo Tallulah Mortonek hamahiru urterekin, bi urte beranduago, pasarela berean debutatu zuenean. Bere amak, Marlenak, esan zuen beti laguntzen ziola bere aurkezpenetara, eta ez zuela inoiz arriskuan jarriko.

### Pasarela-debuta (2009–oraina) 
Hamabost urte zituela, New York Fashion Weeken debuta egin zuen, eta Donna Karan eta Calvin Klein markentzat desfilatu zuen. Bere ibilera indartsuarengatik egin zen ezagun,eta, Hervé Légerren pasabidean erorikoa izan zuen arren, Shiatzy Chen, Marc Jacobs eta Marni-ren desfilea itxi zuen. Milan Fashion Weeken desfilatu zuen Prada, Dolce & Gabbana, Fendi, Versace eta beste marka batzuentzat, baina bere adinak Paris Fashion Weeken parte hartzea eragotzi zion. Hainbat aldizkaritako azala izan da.

2013an, Jac-ek Victoria's Secret Fashion Show-ean egin zuen debuta, eta bi urtez jarraian itxi zuen Pink segmentua, Victoria's Secret-en azpimarka.

2015ean, Victoria's Secreteko aingeru bihurtu zen. Hurrengo urtean utzi egin zuen sinadura hori.

### Bizitza pertsonala 
Jagaciak Branislav Jankic argazkilari serbiarrarekin ezkondu zen 2017an. 2019ko abuztuaren 10ean jaiotako Mila Jankic izeneko neskatoaren ama izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaby Aghion

thumb|260px|Gaby Aghion, Chloé etxearen sortzailea
**Gabrielle Aghion**, sortzez **Gabrielle** **Hanoka** (Alexandria, Egipto, 1921ko martxoaren 3a – Paris, Frantzia, 2014ko irailaren 27a), Frantziako moda diseinatzailea eta Frantziako Chloé moda etxearen sortzailea izan zen. *Prêt-à-porter* esamoldea asmatu omen zuen berak.

## Bizitza 
Egiptoko Alexandria hirian jaio zen. Zigarro-fabrika bateko gerentearen alaba izan zen. Raymond Aghion (1921–2009) gero senarra izan zena ezagutu zuen, biek zazpi urte zituztenean, biek lehen mailako eskolan ikasten zuten eta.

Aghionek, begirada publikotik kendu eta denbora batera, esan zuen: «Dena asmatzeko zegoen, eta horrek hunkitu egiten ninduen». Aghionek Karl Lagerfeld jostun alemaniarra kontratatu zuen bere karreraren hasieran, beste moda diseinatzaile berri batzuez gain. Bere semeak, Philippek, Lagerfeld gogoratzen du 60ko hamarkadaren erdialdean konpainiara heldu zenean: «Jean Patouren [etxetik] heldu nintzenean, Karl tipo lotsatia zen. Berak eta nire amak talde zoragarria egin zuten. Bera Chloéren espirituan sartu zen».

Gaby Aghionek Chloé etxea zuzentzen jarraitu zuen 1985era arte, Dunhill Holdingsek—gero Compagnie Financière Richemont taldea— Chloé moda-etxea erosi arte.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Ohorezko Legioko Zalduna (Frantzia, 2013ko abenduaren 16a).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Chloé website
* *Chloe* by Helene Schoumann (Assouline, 2003).
* Gaby Aghion and Karl Lagerfeld ordezkaritza Parisen Chloé-ren historian atzera botako dugu. *The New York Times*, 2012ko urriaren 17a
Athanasios Eftaxias

**Athanasios Eftaxias** (; Amfikleia, 1849ko otsailaren 16a – Atenas, 1931ko otsailaren 5a) greziar politikaria izan zen, Greziako lehen ministroa 1926ko uztailaren 16tik abuztuaren 23ra.

Apaiz ortodoxo baten semea izan zen eta Rizarosko eliz eskolan ikasi zuen.

Hainbat aldiz izan zen Greziako Parlamentuko diputatu, 1893an Hezkuntza ministro Sotirios Sotiropoulosen gobernuan eta 1915ean Ekonomia ministro Dimitrios Gounarisen gobernuan.

1926an lehen ministro izan zen Theodoros Pangalos jeneralaren presidentzia-diktadura garaian.
2018ko Milan-San Remo

**2018ko Milan-San Remo** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 109. edizioa izan zen. 2018ko martxoaren 17an egin zuten Milan eta San Remo artean, 291 kilometroko ibilbidearekin. Lasterketa hau, UCI World Tour 2018ko 8. proba izan zen.

Garailea Vincenzo Nibali italiarra izan zen, San Remoko helmugako esprintean Caleb Ewan australiarrari eta Arnaud Démare frantziarrari gailendu zitzaielarik.

## Taldeak 
## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Chloé

**Chloé International SAS** Frantziako moda etxe bat da, 1952an Gaby Aghion moda diseinatzaileak sortua. Bere bulego nagusiak Parisen daude.

## Historia 
Gaby Aghion Alexandrian (Egipto) jaio zen 1921ean. 1952an sortu zuen Chloe, 1945ean Parisera joan ostean. Aghionek konpainiaren agintean jarraitu zuen 1985era arte, Chloe Dunhill Holdings konglomeratuak (gero Richemont Group deitua) erosi zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ofizialen egoitza

**Ofizialen Egoitza** Melillako hiri espainiarreko General Astilleros kalean dagoen Zabalgune Modernistan kokatutako neoplateresko estiloko eraikina izan zen, Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati izan zena, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
ezkerrera|thumb
1944an eraiki zen, Mariano del Pozok diseinatutako diseinuari jarraituz, Asanbladaren Jauregiaren orubean Melillako Komandantzia Nagusiaren egoitza eraikitzeko proiektutik berriro aprobetxatuta.
eta 2002an abandonatua.
2016an, hondamen ekonomikoa deklaratu zen, hormigoi armatuan egiturazko kalteak eragin ahal izan zituzten degradazio eta okupazio baten ondoren, seguruenik kalitate txarrekoa garaia zela eta, eta 2017ko abenduaren 16an hasi ziren eraisten.

## Deskribapena 
Beheko solairua eta goiko bi solairu zituen, eta atal nagusi batean egituratuta zegoen. Atal horrek balkoi handi bat zuen, eta horri bi isuriko teilatua zuten bi hegal gehitu zitzaizkion. Bi isuriko teilatuak leiho biforoak eta arkupea zituen, eta hiru solairuko dorre karratuetan amaitzen ziren, gailurrez errematatuta. Bere egitura hormigoi armatuzkoa zen, harri lokaleko eta adreilu trinkoko harlangaitzezko itxiturekin, eta baita bi isurkiko estalkirako burdinazko habeak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Kass

**Carmen Kass** (Paide, Estonia, 1978ko irailaren 14a) modeloa, aktorea eta xakelaria da, bere herrialdeko xake liga nazionaleko presidentea.ezkerrera|thumb|243x243px|Carmen Kass 2004an.
## Bizitza 
14 urterekin supermerkatu batean aurkitu zuten eta modelo lanetan hasi zen Milanen. Gurasoek ez zuten nahi izan modeloa izaterik, baina, azkenean lortu egin zuen onartzea eta horretara dedikatu zen. 18 urterekin Parisen bizi zen eta *Elle* zein *Vogue* aldizkarien azaletan agertu zen. Azken horretan"urteko modeloa" aukeratu zuen 2000n. Kass jatorrizko supermodeloen ondorengo belaunaldiko modelo garrantzitsuenetakotzat jotzen da, Gisele Bündchen modeloarekin batera; Ameriketako Estatu Batuetako presidentearen urteko soldata kobratzera iritsi zen Victoria's Secreteko desfile bakar batengatik, eta 5 milioi dolarreraino urtebetean.

2000. urtean Christian Dior-en J'Adore lurrinaren irudirako urrez estalita agertu zen. Une horretan, Juhan Parts bere herrialdeko lehen ministroaren Res Publica alderdiari bere irudia ematea erabaki zuen. 2004an, Europako Parlamenturako hauteskundeetara aurkeztu zen Res Publica alderdiarekin, bere herrialdea Europar Batasunean sartu ostean, maiatzean. Estoniako hautesleen 2000 boto lortu zituen, baina ez zuten hautatu. Hala eta guztiz ere, xake liga nazionaleko presidente izendatu zuten.

### Xakelari 
Hiru urte zituenean hasi zen xakean jokatzen eta hamar urte bete arte jardun zuen eta xake liga nazionaleko presidentea izatera heldu da.

Bilbon jokatutako txapelketan ere parte hartu zuen, eta, besteak beste, Wiswanathan Anand, Magnus Carlsen eta Vasili Ivanchuk izan ziren bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kass en Imdb.com
* Kass en Fashion Model Directory
* Página de Carmen Kass
Santa Ana eliza (Durango)

**Santa Ana eliza** Durangon dagoen eliza da.  XV. mendean eraiki zuten, baina hurrengo mendean handitu eta XVIII. mendean berreraiki zuten. Hiru nabe eta hiru aldarerekin deskribatu zuten 19. mendean. 

Aldare horietarik nagusian Santa Aurelia Vitalia santuaren erlikiak gordetzen dira 1679. urtetik, eta erretaulan olioz egina  Santa Ana Maria alabarekin irudikatzen duen Ramon Elorriaga margolari bilbotarraren obra bat dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:Iglesia, puente y arco de Santa Ana en Durango.jpg|
Fitxategi:Durango - Iglesia de Santa Ana 03.jpg|
Fitxategi:Durango - Iglesia de Santa Ana 18.jpg|
Fitxategi:Durango - Iglesia de Santa Ana 13.jpg|
Fitxategi:Durango - Iglesia de Santa Ana 07.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catalina Marsano

**Catalina Marsano** (Trujillo, Peru, 1996) perutar emakumezko edertasun modelo transgeneroa da. 2024ko Miss International Queen edertasun-tituluduna izan zen, titulu hori irabazi zuen lehen perutar emakumea izanik.

Trujillon jaioa, Medikuntzan lizentziatu zen Antenor Orrego Unibertsitate Pribatuan. Ikasketak amaitu ondoren Ameriketako Estatu Batuetara joan zen bizitzera. 2024ko maiatzaren 20an Miss Queen Peru edertasun-lehiaketa irabazi zuen. 2024ko abuztuaren 24an Miss International Queen 2024 emakume transgeneroentzako nazioarteko edertasun lehiaketa irabazi zuen, 23 lehiakideren artean, erreginaren koroa aurreko urtean irabazi zuen Solange Dekkerrengandik jasoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha Sandwall-Bergström

**Martha Majken Birgitta Sandwall-Bergström** (Nävelsjö, Jönköpingeko konderria, 1913ko ekainaren 5a – Malmö, 2000ko martxoaren 12a) suediar idazlea izan zen, batez ere *Kulla-Gulla* liburu sailarengatik ezaguna.

## Bizitza 
Martha Sandvall-Bergström Jönköpingeko konderriko Nävelsjö parrokian jaio zen. Bere aita Misiolarien Elkarteko predikaria zen eta sarritan elizkizunetan predikatzen zuen Lannaskedeko sanatorioan. Ama, berriz, erizaina zen. Sanatorioak porrot egin ondoren, familiak hotel bat zuzendu zuen. Urtebete geroago aita hil zen, eta amak negozioa zuzentzen jarraitu zuen, bost seme-alabek lagunduta.

Eksjöko ikastetxean graduatu ondoren, Fogelstadeko emakumeen herri eskolan ikasi zuen udan. Ondoren, hainbat urtez neskame aritu zen Polonian, Frantzian eta Stockholmen, suediar familia batean. Bere zaletasun handiena idaztea zen, eta hori egiten zuen denbora librean. Bulegari izateko urtebeteko ikastaroa egin zuen Påhlman Merkataritza Institutuan.

1945ean, Bonniers argitaletxeak neskentzako liburu onenaren lehiaketa iragarri zuen, eta Sandvall-Bergströmek lehen saria jaso zuen *Kulla-Gulla* eleberriagatik. Liburu hori pertsonaia nagusiari buruzko sail baten oinarri bihurtu zen. Kritika negatiboak jaso arren, sailak arrakasta handia izan zuen irakurleen artean.

1999an, egileak Martha Sandvall-Bergström fundazioa sortu zuen, ikerketetarako diru-laguntzak eta Kulla-Gulla Haur Literaturako Sariak ematen dituena.

## Lanak 

;*Kulla-Gulla* liburu saila (lehen argitaraldia)
# *Kulla-Gulla* (1945)
# *Kulla-Gulla håller sitt löfte* (1946)
# *Kulla-barnen på herrgården* (1947)
# *Kulla-Gulla i skolan* (1948)
# *Kulla-Gullas sommarlov* (1949)
# *Kulla-Gulla finner sin väg* (1950)
# *Kulla-Gullas myrtenkrona* (1951)
;*Kulla-Gulla* liburu saila (berrargitaraldiak)
# *Kulla-Gulla på barnhemmet* (1986)
# *Kulla-Gulla på Blomgården* (1972)
# *Kulla-Gulla* (1965)
# *Kulla-Gulla håller sitt löfte* (1965)
# *Kulla-Gulla vinner en seger* (1965)
# *Kulla-Gulla löser en gåta* (1965)
# *Kulla-Gulla på herrgården* (1966)
# *Kulla-Gulla i skolan* (1967)
# *Kulla-Gullas första bal* (1967)
# *Kulla-Gullas sommarlov* (1967)
# *Kulla-Gulla finner sin väg* (1968)
# *Kulla-Gulla och Tomas Torpare* (1968)
# *Kulla-Gullas myrtenkrona* (1968)
;Besle liburuak
* *Johanna* (1948)
* *Aldrig en lugn stund hos Oskarssons* (1952)
* *Allt händer hos Oskarssons* (1953)
* *Majken stolt, född Oskarsson* (1954)
* *Änglarnas bäck* (1955)
* *Snäckans sång* (1956)
* *Unga Pepita* (1958)
* *Silvermånen* (1959)
* *Elddansen på Silvermånen* (1961)
* *I Silvermånens tecken* (1962)
* *Mysteriet vid Korsvägen* (1971)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Wyllie

**Alexander John "Grizz" Wyllie** (Christchurch, 1944ko abuztuaren 30a – Picton, 2025eko martxoaren 22a) zeelandaberritar hamabosteko errugbilari eta entrenatzailea izan zen hirugarren lerroko postuan aritzen zena.

Bere jokalari ibilbidea Glenmark Rugby Club-en hasi zuen. 1964tik 1979ra, 210 partida jokatu zituen probintziako txapelketan Canterbury Rugby Football Clubekin, eta ehun bat aldiz izan zen kapitaina. Taldeak Ranfurly Shield irabazi zuen 1969 eta 1972an.

1970ean Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin debutatu zuen Hegoafrikara egindako biran. 1973ra arte hamaika partida jokatu zituen selekzioarekin eta bi aldiz izan zen kapitaina.

1982an Canterburyko entrenatzaile izendatu zuten eta 1986an Zeelanda Berriko hautatzaile eta 1987ko Munduko Errugbi Txapelketan Brian Lochore entrenatzailearen laguntzaileetako bat izan zen. 1988an All Blackseko entrenatzaile izendatu zuten. 1991ko Munduko Errugbi Txapelketan porrot egin ondoren dimisioa eman zuen eta 1999an Argentinako errugbi selekzioko entrenatzaile izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catalina Gibaja

**Catalina Gibaja Santiago** (Haro, Errioxa, 1864 - Ortuella, Bizkaia, 1926-12-12) Ortuellako nesken 1. eskola-maistra izan zen, eta 42 urtez jardun zuen irakaskuntzan. Egun, Ortuellako kale batek bere izena darama; horrez gain, bere omenez eskultura bat ere badauka Ortuellan bertan.

## Biografia 
Catalina Gibaja Haron jaio zen 1864an, Pedro Gibaja eta Remigia Santiagoren alaba zen. Urte batzuk geroago Ortuellara joan zen bizitzera (garai hartako Ortuella-Santurcera), *Las escuelas* kaleko 36.eko 2.pisura, zehatz-mehatz. Bertan ezkondu zen Carlos Estefania Cuestarekin 1891ko apirilaren 16an, 28 urte zeuzkala, eta harekin 8 seme-alaba izan zituen.

Ortuellan, hain zuzen, hasi zen maistra lanetan; bertako eskolan nesken 1.maistra izan zen, eta 42 urte eman zituen irakaskuntzan. 1926ko abenduaren 12an, 62 urte zituela, zendu zen Ortuellako bere maistra-etxean. Catalina Gibajak berak eskatuta, Ortuellako hilerrian lurperatu zuten.

## Aitortza 
* 1929an, hil eta 3 urte geroago, herri omenaldia egin zitzaion Ortuellan, besteak beste, bere aurpegia zizelkatuta zeukan hilarria egin zioten.
* Ortuellako kale bati bere izena jarri zioten.
* 1996an Lucas Alcalde eskultoreak bere omenez monumentua egin zuen Markinako marmol grisean. Neurriak: 3,50x1,20x1,60 zm. Monumentua Ortuellan dago, eta bertan Catalina Gibaja maistra ageri da ikasle bati liburu bat irakurtzen.

## Galeria 

Fitxategi:Catalina Gibaja kalea.jpg|Catalina Gibaja kalea, Ortuella
Fitxategi:Catalina Gibajaren eskultura.jpg|Catalina Gibajari monumentua (Lucas Alcalde eskultoreak egina 1996an)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antiguako Ama (Lekeitio)

[thumb|250px|eskuinera|Antiguako Amaren irudia, ohikoan bere [Antiguako Andre Mariaren erretaula (Lekeitio)|erretaula propioan egon ohi dena,]]
**Antiguako Ama** Lekeitioko Andra Mariren adbokazioa da. 
Lekeitioko Andre Mariaren Basilikako irudirik preziatuenetako bat da. Bere garaiko Andre Mariaren irudien artean, 500 urteren ondoren kultu publikoa jasotzen jarraitzen duen bakarra da, baita ia 800 urte ere, tradizioaren arabera. Mendeetan zehar etengabe agertutako debozioak bultzatuta, Joan XXIII.a Aita Santuak Lekeitioko hiribilduaren eta bertako artzapeztzaren zaindari izendatu zuen.

## Tradizioa 
Bere sorreran, kondaira eta tradizioa nahasten dira, Ama Birjina aurkituen tradizioan. 

Kondaira horrek dio irudia arrantzaleek aurkitu zutela eta babestutako leku batean jarri zutela. Biharamunean, irudia desagertu egin zen, eta arrantzaleek geroago aurkitu zuten hondartzaren ertzean, itsasotik gertu, elorri zuri baten gainean. Berriro gorde ondoren, berriro desagertu zen, eta elorri zuri beraren gainean aurkitu zuen. Behin eta berriz gertatu zenez, eta Ama Birjinak bertan geratu nahi zuela suposatuz, ermita bat eraiki zioten, elorri enborra irudirako peana-tronu gisa erabiliz.

## Antiguako Amari ereserkia 
## Kanpo estekak
Canizzaroren erreakzio

Kimika organikoan **Cannizzaroren  erreakzkioa** dismutazio-erreakzioa da, zeinetan α-hidrogenorik ez duten aldehido aromatiko edo alifatikoen dismutazioa gertatzen den base bidez katalizatua. Aldehido-molekula bat erreduzitu eta alkohol bihurtzen da, eta beste bat oxidatu eta dagokion gatza sortzen da.

2 R−CHO + NaOH → R−CH2OH + R−COONa.  

Stanislao Cannizzarok deskribatu zuen lehen aldiz 1853an, bentzaldehidotik bentzil alkohola eta azido bentzoikoa lortu zituenean.

Aldehidoak α-hidrogenoa izango balu, desprotonatuz enol bihur liteke eta kasu horretan kondentsazio aldolikoa gertatuko litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katya Saunders

**Katya Bertha Saunders** (1957ko apirilaren 10a - 2019ko urtarrilaren 27a) maltar antzezlea, modeloa eta LGBTIQ+ komunitatearen aldeko ekintzaile ezaguna izan zen. Maltako lehen emakume transgeneroetako eta aktibista homosexualetako bat izan zen.  1970eko hamarkadan kabaret-antzezle ezaguna izan zen Maltako eta Londresko klubetan.

Saunders Malta, Londres eta New York artean bizi izan zen. Azken bi hiri horietan modelo-lanetan ibili zen moda-argazkilari ospetsuentzat posatzen. Horrez gain, *Vogue* aldizkari sonatuan azaldu zen Karl Lagerfeld moda-diseinatzailearekin lanean. Maltan Charles & Ron moda-diseinatzaileen bilduma batzuen musa izan zen.

Saunders Maltako LGBTIQ+ komunitatea sortzearen aitzindarietakotzat hartzen da. Maltako Sliema hiriko City of London tabernari oso lotuta zegoen eta gaur egun, Saundersen argazkiak oraindik ere daude ikusgai. 

Katya Saunders 2019ko urtarrilaren 27an hil zen 61 urte zituela. Haren heriotzaren berri izan ondoren, LGBTIQ+ komunitateko kideek omenaldi sentituak egin izan dizkiote iraganeko eta egungo gay aktibisten mentoretzat eta inspirazio-eredutzat zeukaten Saundersi. Bere hileta Ballutako elizan egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katya Saundersen omenezko webgunea
Oliver Lodge

Sir **Oliver Joseph Lodge** (1851ko ekainaren 12a - 1940ko abuztuaren 22a) ingeles fisikari bat izan zen, eta erradiazio elektromagnetikoari buruzko bere ikerketek irrati-komunikazioa garatzen lagundu zuten. Erradiazio elektromagnetikoa identifikatu zuen Heinrich Hertz-en frogatik kanpo. 1894ko Royal Institution-eko hitzaldietan ("Hertz-en lana eta bere ondorengo batzuk"), Lodge-k irrati-uhinak transmititzeko eta detektatzeko metodoei buruzko erakustaldietan, "Koherer" izendatu zuen lehen irrati-hargailu hobetua zegoen. Bere lanak irrati-komunikazio goiztiarren funtsezko patenteak edukitzera eraman zuen, bere patente "sintoikoak" deituak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Ekrem İmamoğlu

**Ekrem İmamoğlu** (Trebisonda, 1970eko ekainaren 4a) Turkiako politikari sozialdemokrata da, 2019ko ekainaren 27tik Istanbulgo alkatea da Cumhuriyet Halk Partis CHP alderdiarekin. 2025eko martxoaren 19n atxilotua izan zen, Erdogan Turkiako presidentearen aurkari baten aurkako maniobra politikoa zirudien operazio batean.  

## Espetxealdia 
Istanbulgo auzitegi batek behin-behineko espetxealdia ezarri zion Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentearen aurkari nagusia den Ekrem Imamoglu Istanbulgo alkateari. Protesta oldea izan zen herrialde osoan, Imamogluren atxiloketaren ondorioz. Behin-behineko espetxealdia ustelkeria eta eroskeriarekin lotutako akusazioengatik ezarri zioten epaileek. Bestalde, talde terrorista bati (gerrilla kurdua) ustez laguntzeagatik ez zioten neurririk ezarri. Turkia osoan ehunka mila pertsona manifestatu ziren kaleetan Erdogan presidentearen aurkari bat ezabatzeko epaiketa politiko bat zela aldarrikatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Thierry Malandain

**Thierry Malandain** (Le Petit-Quevilly, 1959ko apirilaren 13a) frantziar dantzari eta koreografoa da, egun Biarritz Balleteko zuzendaria dena.

Parisko Operan sartu zen 18 urterekin, eta, gero, Rhineko Operan bi urtez egon ondotik, sei urtez aritu zen Nancyko Balletean, eta urte horietan guzietan anitz dantzatu zen. Dantza «amets» bihurturik, Miarritzen instalatu zen 1998an, Miarritzeko Koreografia Zentroaren zuzendari izateko. Koreografoa eta dantzaria den heinean, 85 ballet pieza baino gehiago idatzi ditu. Europan ez ezik, 22 dantzariz osaturiko konpainia hori munduan barna ibiltzen da Malandainen sorkuntzak zabaltzeko. Miarritzen 26 urte pasatu ondotik, Malandainek erretiroa hartuko du 2026an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malandain Ballet Biarritz

**Malandain Ballet Biarritz** 1998an Biarritzen sortutako dantza-konpainia da, Frantzian dauden hemeretzi koreografia zentro nazionaletako bat dena. Sortu zenetik, Thierry Malandain koreografo neoklasiko frantsesak zuzendu du.

Koreografia-zentro nazionala den aldetik, nahitaezko eginkizunei erantzun behar die: koreografia-lanak sortzea eta zabaltzea, publikoa arte horren inguruan sentsibilizatzea eta Accueil-Studio dispositiboa martxan jartzea, sortzen ari diren konpainiei laguntzeko.

Sortu zenetik, Malandain Ballet Biarritzek geltokian du egoitza, ikuskizun gela bilakatua den tren geltoki zaharrean.

## Errepertorioa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saiakuntza- eta errakuntza-metodo

**Saiakuntza- eta errakuntza-metodoa** ezagutza lortzeko metodo heuristiko bat da, bai proposiziozkoa, bai prozedurazkoa. Alternatiba bat probatu eta funtzionatzen duen egiaztatzean datza. Hala bada, soluzio bat dugu. Bestela —emaitza okerra—, beste aukera bat saiatzen da.

* **Soluzioetara bideratua**: ez da saiatzen soluzio batek *zergatik* funtzionatzen duen aurkitzen. Hori lortzea baino ez da helburua.
* **Arazo espezifikoa**: kontua ez da beste arazo batzuetarako irtenbideak orokortzea.
* **Ez optimoa**: soluzio bakarra aurkitzera bideratzen da: ez *guztiak*, ezta onena ere.
* **Gutxieneko ezagutza-premia**: materia, diziplina edo espezialitate baten inguruko ezagutza urria edo nulua den gaietan erabiltzen da, adibidez, ikerketa zientifiko batean.
* **Garestia**: hainbat baliabide behar dira egiteko, baina emaitza positibo bat ez da beti segurua.

## Aplikazio batzuk 
### Farmakologia 
Tradizionalki, saiakuntza- eta errakuntza-metodoa izan da medikamentu berriak (antibiotikoak bezalako farmakoak, adibidez) lortzeko metodo nagusia. Kimikariek ausaz bakarrik probatzen dituzte substantzia kimikoak, nahi den efektua ematen duen bat aurkitu arte.

### Metodo zientifikoa 
Metodo zientifikoak saiakuntza- eta errakuntza-metodoa erabiltzen du hipotesiak formulatzean; izan ere, definizioz, hipotesi bat egiaztatzeke dagoen aieru bat baino ez da, hau da, EZ da beti egiazkoa. Metodoa modu "inozoan" aplikatzearen aldean, zientzialariek aukera gutxi batzuk baino ez dituzte aukeratzen, gaiaren inguruan aurretik dakitena oinarri hartuta saiakuntzak egiteko. Metodoa ez da problema bat "itsu-itsuan" ebaztera zuzendua, baizik eta prozesu baten azalpen edo kausa zuzena identifikatzera, ceteris paribus saiakuntza baten bidez.
helburu zuzena problema bat ebaztea izan daiteke, metodorik eraginkorrenaren edo, kasuaren arabera, soluziorik onenaren bidez (optimoagoa da).

### Informazio Zientziak 
Informazioa bilatzeko beste metodo askotan ere saiakuntza- eta errakuntza-metodoaren oinarrizko ideia aplikatzen da. Saiakuntza- eta errakuntza-teknika erabiltzen duen metodo informatikoaren adibide bat Bogosort metodoa da, zerrendak ordenatzeko erabiltzen dena.

## Kanpo estekak 
* Saiakuntza- eta errakuntza-metodoa ECyT-ar-en, adibideekin.
* Saiakuntza- eta errakuntza-metodoa arkitekturan https://www.academia.edu/5887670/Dos_modelos_por_ensayo_y_error._Villa_Stonborough_y_villa_Moller
Los aitas

***Los aitas*** 2025eko Borja Kobeaga gipuzkoar zinema zuzendariaren film komikoa da, Kobeaga berak eta Valentina Visok idatzia. BTeam Picturesek banatuta,

## Sinopsia 
Bilboko langile auzo batean abiatzen da istorioa. Neska talde batek Berlinera joan behar du, gimnastika erritmikoko txapelketa batera. Amekin joatekoak dira, baina ezusteko bat gertatuko da, eta aitek joan beharko dute alabekin autobuseko bidaia luzean.

## Aktoreak eta pertsonaiak 
## Ekoizpena 
Kobeagak filma "publikoa barre egitea eta hunkitzea bilatzen duen road movie" dela esan zuen. Bet Rourich argazki-zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quilombo

k Brasiliako bilera batean.]]
ko *quilombo* bat.]]
***Quilombo*** (portugesez  ahoskatua; kinbunduerazko ''* hitzetik ekarria, ) Brasilgo hinterlandeko kokaleku bat da, afrikar jatorriko jendeak sortua eta batzuetan Carabali deitua. Quilomboetako biztanle gehienak, *quilombola* izenekoak, zimarroiak ziren, ihes egindako esklaboak izendatzeko terminoa zena.

Esklabo iheslarien komunitateei buruzko dokumentazioan *mocambo* terminoa erabili ohi zuten bere kokalekuetarako, "gerra-kanpamendu" ere esan nahi duen ambunduzko hitza. *Mocambo* bat *quilombo* bat baino askoz txikiagoa izan ohi da. *Quilombo* hitza ez zuten erabili 1670eko hamarkadara arte, batez ere Brasilgo hegoaldekoenetan.

Latinoamerikako herrialde espainiarretan, herri edo kanpamendu horiei *palenque* deitzen zitzaien, bertako biztanleak *palenquero* izanda. Hauek hainbat kreolera hitz egiten zituzten, hala nola kolonbiar palenquero.

*Quilombo*ak afrikar esklaboen erresistentzia aktiborako oinarrizko hiru moduetako bat dira. Era berean, aldian-aldian, boterea bereganatzen saiatzen ziren, eta matxinada armatuak egiten zituzten plantazioetan, baldintzak hobetzeko. Normalean, *quilombo*ak "XIX. mendeko fenomeno" bat ziren. XIX. mendearen lehen erdian, Brasilen, esklaboek ekintza armatuak egin ohi zituzten erresistentziaren zati gisa. Aldi berean, koloniak trantsizio politikoa bizi zuen, Portugalekiko independentziaren alde borrokatzen baitzen, eta esklabo-merkataritza handiagoari lotutako tentsio berriak ere bai, esklabotzari aurre egiten zioten afrikar jaioberri asko ekarri zituztenak.

## Etimologia 
XVII. mendean, egungo Angolan, Imbangala mertzenarioen artean, *kilombo* izeneko formazio militar berri bat agertu zen (zurezko oholesi batez inguratutako hiri gotortua), laster Brasilen esklabo angolar askeek erabiliko zutena.

Uste da *quilombo* hitzak lotura bat ezartzen duela Mendebaldeko Erdialdeko Afrikako kolonien eta kulturaren artean, nondik esklabo gehienak Brasilera indarrez eraman zituzten. Esklabo-trafikoaren garaian, gaur egungo Angolako erdialdeko indigenek, Imbangala sortu zutenekoak, kilombo izeneko erakunde bat sortu zuten, leinu desberdineko tribu batzuk erresistentzia militarrerako pentsatutako komunitate batean batzen zituena.

Hego Konoko gaztelaniaz, *quilombo'' hitzak putetxe esan nahi du; Argentinan, Bolivian, Hondurasen, Paraguain eta Uruguain, nahaspila, zarata edo desordena; Venezuelan, urrutiko edo kanpoko leku bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Remak

**Remak** () Galiako ipar-ekialdeko tribu belga bat ziren I. a.C mendekoa. Egungo Xanpainako lautadaren iparraldeko zatia okupatu zuten, Ardenetako basoaren hegoaldeko mendietan, Mosa eta  Marne (*Matrona edo Materna* erromatar iturrietan) ibaien artean, eta Aisne ibaiaren eta haren ibaiadarren haranetan zehar, Aire eta Vesle ibaien artean.

Belgikako herri adiskideek inguratzen zituzten alde guztietatik, eta haien hiriburua Durokortorum zen (gaur egun Reims, Frantzian), Galiako bigarren "*oppidum*"  handiena, Vesle ibaiaren ertzean. Ekialdeko tribu germaniarrekin aliaturik, behin eta berriz sartu ziren parisen eta senoneen aurkako gerretan. Beren zaldiak eta zalditeria ospetsuak ziren. remak, Iccios izeneko eta Andocumborios izeneko agintarien pean, Julio Zesarrekin aliatu ziren, eta harekiko leial mantendu ziren Galietako gerra osoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Berner, Tim (2024 otsailak 8) Qui étaient vraiment les Rèmes  ? Musée Saint-Remi.
Imbangala

**Imbangala** edo **mbangala** erdialdeko Afrikako antzinako ermandade militar batzuen izena da, ziurrenik jagekin zerikusia dutenak. Garrantzi berezia hartu zuten XVII. mendean, Portugaldar Inperioarekin harremanak ezarri zituztenean, mertzenario gisa eskaintzen zituzten zerbitzuak eta esklabo harrapatuak saltzen baitzizkioten.

## Historia 
Imbangalak egungo Angolan agertu ziren XVII. mende inguruan. Álvaro I.aren erregealdian Kongoko Erresumari eraso zioten jagen antzekoak ziren, baina gehienen ustez bi talde bereizi ziren. Teoria batzuek diote jagak eta imbangalak aldi berean sortu zirela Lunda Inperioan; beste batzuek, berriz, uste dute imbangalek ez zutela zerikusirik haiekin, eta hegoaldetik zetozela, Biéko goi-lautadatik.

Inbangala-gudariek *nugnza* izena hartzen zuten eta *kilonbo* bakoitzeko hamabi eskuadroitan banatzen ziren, eskuadroi bakoitza *musungo* izeneko kapitain batek gidatua. *Kilonbo*ak, berez, aldi baterako kanpamendu gotortuak ziren, hamabi atez hornituak, gudarien irteera errazteko. Eraso-taktika ohikoena zulu-erasoen antzeko hiru angeluk aurrez aurre egindako erasoa zen, *mutanda* izeneko eskuin hegal batez, erdiko abangoardia batez (*muta ita*) eta ezkerreko hegal batez (*muya*) osatua. Imbangalen arma ohikoenak arkua, aiztoak eta ezpatak ziren, baita borra eta aizkora ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emily (2022ko filma)

***Emily***, 2022ko Frances O'Connor britainiar-australiarraren drama eta biografia film bat da. Emily Brontë ingeles idazlearen bizitzan oinarritutako fikziozko kontakizuna da. Emily Brontë, William Weightman. Fionn Whitehead, Oliver Jackson-Cohen, Alexandra Dowling, Amelia Gething, Adrian Dunbar eta Gemma Jones aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Emily Brontë (Emma Mackey) idazle 30 urte besterik ez zituela hil zen, bere garaiko gizarteari ezin egokiturik *Gailur ekaiztsuak* (1847) eleberri klasikoa idatziz bere ahotsa topatuko zuen. 

Charlotte (Alexandra Dowling) eta Anne (Amelia Gething) ahizpekin harreman estua izan eta bere lehen amodio harremanak huts egiteaz gain gain Emilyk asko miresten zuen William Weightman erreberendo gazte konformagaitzarekin adiskidetasuna eta konplizitatea izango ditu.

## Aktoreak 
* Emma Mackey: Emily Brontë
* Fionn Whitehead: Branwell Brontë
* Oliver Jackson-Cohen: William Weightman 
* Alexandra Dowling: Charlotte Brontë
* Amelia Gething: Anne Brontë
* Adrian Dunbar: Patrick Brontë
* Gemma Jones: Izeba Branwell
* Gerald Lepkowski: Linton jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai