open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fuerteventura

**Fuerteventura** Afrikako kostaldeko uharte bat da, Ozeano Atlantikoan kokatua, Espainiarena. Kanariar uharte handienetan bigarrena da; uhartediko hego-ekialdean dago. 89.680 biztanle zituen 2006an, eta 1.659 km2 ditu. Las Palmasko probintziaren barruan dago. Hiriburua Puerto del Rosario da.

## Toponimia 
Tradizionalki, *Fuerteventura* izena bertan jotzen duten haize indartsuei egotzi zaio, gaztelaniazko *fuerte viento* (*haize indartsua*) esamoldetik. Era berean, *ventura* hitzak *zoria* ere esan nahi du, eta lotu izan da bertan egin zitekeen diruarekin. 

Angelino Dulcerten 1339ko planisferioan izen horrekin agertzen da jada: «Forte Ventura», XIV. mendean zehar aldatu zen toponimia, elkarrekin idatzi zen arte. Gaur egungo teoriarik ezarrienak dio Antzinako Erroman Kanariek zuten izenetik datorrela: *Fortunatae Insulae*. Plinio Zaharraren arabera uhartearen izena *Planasia* zen. 

XV. mendean konkista baino lehen *Erbania* izena zuen, eta bi zatitan zegoen banatuta: Jandia eta Maxorata; hortik datorkio gaur egungo gaztelaniazko gentilizioa: *majorero*. Uhartean *maxo* izeneko leku ugari ere badaude. Kolonizazioaren eraginez, jatorrizko guantxea galdu zen, eta gaur egun gaztelania hitz egiten da gehienbat. Hala ere, oraindik badira hainbat toponimo guantxe: Tuineje, Giniginámar, Tesejerague, Tefía, Triquivijate eta abar.

## Geografia 
Mendirik altuena Pico de la Zarza da (813m).
### Klima 
## Historia 
### Espainiarren aurreko garaia 
[thumb|Guise eta Ayoseren behatokia, [Betancuriatik gertu.]]
Uharteko jatorrizko biztanleek, maxoek edo majoreroek, euren gaztelerazko bertsioan, bereber jatorria zuten. Uhartera, K. a. 1. milurtekoaren erdialdean iritsi zela pentsatzen da. Maxoen gizartea eredu tribal batean antolatzen da. Ekonomiaren oinarria abeltzaintza zen, eta landare-bilketarekin, arrantzarekin, itsaski-bilketarekin eta, beharbada, arkeologikoki dokumentatu gabeko nekazaritzarekin osatzen zen.

Europarrak iritsi aurretik uhartea bi erresuma indigenatan banatua zegoen, batzuk Guise erregearen jarraitzaileak eta beste batzuk Ayoserenak. Tribu hauen lurraldeak Maxorata (iparraldean) eta Jandia (hegoaldean) ziren, La Paredeko istmoan dagoen harresi batek banantzen zituen (oraindik partzialki kontserbatzen dena). Uhartearen antzinako izenak, *Erbania*, harresi honi erreferentzia egiten dio.

Uhartea Gaztelaren konkista gertatu baino askoz lehenagotik ezagutzen zen. Mallorcako, Aragoiko, Portugalgo edo Genovako merkatariek espedizioak egin zituzten, potentziek konkista eskubidea eztabaidatzen baitzuten.

#### Grabatu podomorfoak 
### Konkista eta kolonizazioa 
### Aro Modernoa 
### Aro Garaikidea 
## Udalerriak 
Uhartea 6 udalerritan banatuta dago:
* Antigua (9.715 biztanle)
* Betancuria (715 biztanle)
* La Oliva (21.354 biztanle)
* Pájara (20.283 biztanle)
* Puerto del Rosario (35.293 biztanle)
* Tuineje (13.569 biztanle)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fuerteventura 360º
La Palma

**La Palma** Afrika iparraldeko kostaldeko uharte bat da, Ozeano Atlantikoan kokatua, Espainiakoa, Kanaria uharteetatik ipar-mendebaldekoena. Santa Cruz Tenerifekoko probintzian dago. 706&nbsp;km2 ditu, eta 86.062 biztanle zituen 2006an. Hiriburua Santa Cruz de La Palma da.

## Toponimia guantxea 
Uhartean guantxeek utzitako toponimia hau topatu dezakegu gaur egun ere: Aceró, Argual, Aridane, Galga, Garafía, Idafe, Taburiente, Tazacorte, Teneguía, Tigalate, Tiguerorte, Tijarafe, Time edo Todoque.

## Inguru naturala 
Irla menditsua dugu, eta tontorrik altuena Roque de los Muchachos (2.426 m) da. Beste mendi batzuk Pico Bejenado, Pico Birigoyo edo Pico de la Cruz dira.

Iparraldeko erdian, Caldera de Taburienteko parke nazionala izeneko natura parkea dago.

### Geologia 
La Palma, Kanarietako gainontzeko uharteak bezala, jatorri bolkanikoa duen uharte bat da. Bi milioi urteko adin geologikoarekin, artxipelagoko gazteenetako bat da. Itsas mailatik 4.000 metrora zegoen itsaspeko sumendi batetik sortu zen. Uharteko eraikin bolkanikoak 6.500 metroko altuera du Atlantikoko lautada abisaletik. Uhartea, Cumbre Vieja izeneko sumendi kate baten bidez ondo bereizitako bi klima gunetan banatzen da. Izenak hala iradokitzen duen arren, hegoaldean dagoen Cumbre Vieja eremua gazteagoa da Caldera de Taburientekoa baino.

Gainontzeko uharteak bezala, ur-azpian sortu zen konplexu basal bat du. Konplexu basal hau ur-azpian sortutako basalto eta trakitaz osatua dago, eta gabrozko intrusioak ditu, dike bolkaniko basaltikoen sare dentso batek moztua. Galdararen barrualdea iragan geologikoan hustu zen, gaur egungo Taburienteko balkoitik gertu, Las Angustias amildegia den tokian, ireki zen eten batetik laba azkar isuri zelako. Laba igorpen honen aztarnak galdararen barruan ikus daitezke, aztarna horiek (sakanak barneko hormetan) kraterraren erdialdera begira baitaude, eta ez kanpoaldera, erupzio leherkorrak zituen krater batean gertatu zen bezala (Saint Helensen gertatu zen bezala). Galdarak 9 kilometroko diametroa, 28 kilometroko zirkunferentzia eta 1.500 metroko sakonera du. Las Angustias sakana du irteera bakarra, eta bertatik oinez baino ezin da sartu. Bertan, ur-hartuneez arduratzen diren bi pertsona bakarrik bizi dira. 1954an Caldera de Taburienteko parke nazionala sortu zen. 1.700 eta 2.406 metro arteko garaiera duten tontorrez inguratua dago, non uharteko garaierarik handiena dagoen, Roque de los Muchachos, itsasoaren mailatik 2.426 metrora dagoena. Tontor honetan dago Roque de los Muchachosko behatokia. Iparraldeko konplexu honen zatiak erori dira, ohikoa denez sumendi askotan. Hegoaldeko sumendi hauen balizko itsasorako kolapso batek sortuko zukeen tsunamiaren inguruan hainbat teoria sortu dira.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *"Natura y Cultura de las Islas Canarias"* (Pedro Hernández eta al; Tafor, 2003).

## Kanpo estekak 
*  La Palmako Cabildoaren webgunea
* Weather Forecast
Gomera

**Gomera** Afrikako kostaldeko uharte bat da, Ozeano Atlantikoan kokatua, Espainiarena. Kanariar uharte txikienetan bigarrena da (Hierro baizik ez da txikiagoa). Santa Cruz Tenerifekoko probintzian dago. 21.952 biztanle zituen 2006an, eta 369 km2 ditu. Hiriburua San Sebastián de la Gomera da.

## Toponimia guantxea 
Kolonizazioaren eraginez, jatorrizko guantxe hizkuntza galdu zen, eta gaur egun gaztelania hitz egiten da gehienbat. Hala ere, oraindik badira hainbat toponimo guantxe: Arure, Alajeró, Alojera, Agulo, Arguamul, Garajonay, Guadá, Taguluche, Tazo, Tesina, Tajaque, Chipude eta abar.

### Udalerriak 
Uhartean 6 udalerri daude:

## Inguru naturala 
Garajonay mendia (1.487 m) uharteko mendirik garaiena da, erdialdean kokatutakoa. Haren inguruan, natura parkea sortu dute.

## Klima 
Kanarietako uharte batzuetan, oso bitxia da klima: ipar-ekialdetik jotzen duten alisioek urez kargatutako hodeiak ekarrarazten dituzte itsasotik lehorrera, eta ipar aldera jotzen duten mendi mazelekin topo egitean hantxe geratzen dira itsatsirik —behe laino heze, lanbro zuri—, dakarten ura bertako zuhaitzen adar-hostoetan kondentsaraziz; alisioen laztan horrek oparitutako ihintz gozoa, gero, tantaka-tantaka erortzen da lurrera, dena blaituz. Hartara, oso maiz, uharteotako ipar aldean egiten duen eguraldiak ez du zerikusi handirik hego aldean egiten duenarekin, ez eta milioika urtetan zehar bi aldeetan sorturiko paisaiak ere: ipar aldeko berde-heze emankorrak eratutako oihan epela —bertakoek *monteverde* esaten diote, mendi berdea— hego aldeko basamortu hori-antzu eta idorraren ifrentzua da, inondik ere, eta halaxe agertuko zaio supituki edozein bidaiariri, iparretik hegorantz –edo alderantziz– iragatea suertatzen zaiolarik. Gomera da uharte horietako bat, Atlantikoaren erdian eta Saharako basamortuaren latitude bertsuan dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gomerako turismo partzuergoaren webgunea
*  Todo Gomera
Parisko Ituna (1951)

**Parisko Ituna** nazioarteko itun bat izan zen, Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak 1951ko apirilaren 18an Parisen sinatutakoa, Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa sortu zuena, Europaren eraikuntzaren ernamuina.1952ko uztailaren 23an indarrean sartu zen.

1950ean, Robert Shuman Frantziako atzerri-arazoetako ministroak Frantziak eta Alemaniak ikatza eta altzairua elkarrekin produzitzeko beharra aitortu zuen, bi herrien arteko mendeetako lehia geldiarazteko. Parisko Ituna eta bertatik sortutako Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa egungo Europako Batasunaren haziak direla esan ohi da. Izan ere, Bigarren Mundu Gerrak deuseztaturik utzitako kontinenteko herriak elkartzen hasi ziren hain garrantzitsuak ziren lehengaien produkzioa eta merkataritza adostasunez egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erromako Ituna (1957)

**Erromako Ituna** nazioarteko itun bat izan zen, Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak Erroman sinatu zutena 1957ko martxoaren 25ean. Europako Ekonomia Erkidegoaren sortze-hitzarmena izan zen, 1958ko urtarrilaren 1ean indarrean sartu zena.

Egun eta toki berean EURATOM (Energia Atomikorako Europako Erkidegoa) sortzeko ituna ere sinatu zen. Hori dela eta, sarritan Erromako Itunak izena pluralean erabiltzen da, bi itunak barne hartu nahi direnean. Europako Erkidegoaren eratzaileetako bat izan zen, 1951n Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoa sortu zuen Parisko Itunarekin batera.

## Erromako Ituna, artikuluak 
2. artikulua. Itunaren helburua da, merkatu bateratua sortzeko eta estatu kideen politika ekonomikoak pixkanaka bateratzeko, hauek sustatzea: jarduera ekonomikoen garapen harmoniatsua Erkidego osoan, hazkunde etengabe eta orekatua eta gero eta egonkortasun handiagoa (...).

3. artikulua.
a) Erkidegoko diren estatuen arteko aduana-eskubideak kentzea.
b) Aduana-tarifa eta hirugarren estatuekiko merkataritza-politika bateratuak ezartzea.
c) Pertsonek, zerbitzuek eta kapitalak libre zirkulatzeko oztopoak (...) kentzea.

Erromako Ituna, 1957ko martxoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Europar Batasunaren Funtzionamenduari buruzko Tratatuaren bertsio kontsolidatua*, ivap.euskadi.eus
Hierro

**Hierro** () Afrikako kostaldeko uharte bat da, Ozeano Atlantikoan kokatua, Espainiarena. Kanariar uharteetan txikiena da. Santa Cruz Tenerifekoko probintzian dago. 10.688 biztanle zituen 2006an, eta 268 km2 ditu. Hiriburua Valverde da.

## Klima 
## Udalerriak 
# La Frontera: 5.570 biztanle 2005ean.
# **Valverde** (hiriburua): 4.907 biz.
# El Pinar: 1.910 biz.

## Toponimia guantxea 
Kolonizazioaren eraginez, jatorrizko guantxe hizkuntza galdu zen, eta gaur egun gaztelania hitz egiten da gehienbat. Hala ere, oraindik badira hainbat toponimo guantxe: Azofa, Erese, Guarazoca, Isora, Taibique, Tamaduste, Tigaday, Tiñor eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hierroko Cabildoaren webgunea
Santa Cruz Tenerifekoa

**Santa Cruz Tenerifekoa** () Espainiako hiria da; Kanarietako bigarren populatuena, Las Palmasen ondoren. Halaber, izen bereko probintziako eta uharteko hiriburua eta hiri nagusia da.

223.148 biztanle zituen 2006an.

## Historia 
1494an espainiarrek hiria sortu zuten, baina haien eta guantxeen arteko borrokak izan ziren hiriaren inguruan beste bost urtez. Behin konkistaturik, Santa Cruzek garrantzi handia hartu zuen urte haietan, eta Inkisizioaren lehen auzitegia han kokatu zen.

## Banaketa administratiboa 
thumb|250px|ezkerrera|Santa Cruz Tenerifekoa barrutiak mapan kokatuak.
Santa Cruz bost barruti nagusik osatzen dute batetik bostera zenbatuta. Barruti hauek aldi berean beste hainbat auzotan banaturik daude:

* **1. barrutia, Anaga (14.135 hab.):** Honako herri eta auzoek osatzen dute: Macizo de Anaga, Chamorga, Taborno, Almáciga, Afur, San Andrés, El Suculum, Igueste de San Andrés, El Bailadero, Roque Negro, Casas de La Cumbre, Cueva Bermeja, Los Campitos, Lomo de Las Bodegas, La Alegría, Taganana, Valle Tahodio, Valleseco eta María Jiménez.
* **2. barrutia, Centro-Ifara (53.652 hab.):** Hiriko gunerik zaharrena da eta bertan alde zaharra dago. Honako auzoek osatzen dute Residencial Anaga, Ifara, Urbanización Anaga, Las Mimosas, Barrio Nuevo, Los Lavaderos, Las Acacias, Salamanca, Uruguay, Duggi, Zona Centro, El Toscal, Zona Rambla eta Los Hoteles.
* **3. barrutia, La Salud-La Salle (70.120 hab.):** Biztanle gehien dituen barrutia da eta XX. mendean zehar hirian garatutako zabalgune nagusia bertan eraiki zen. Honako auzoek osatzen dute: Salud Alto, Salud Bajo, Villa Ascensión, El Perú, Cuesta de Piedra, Cruz del Señor, Los Gladiolos, La Victoria, El Chapatal, Buenavista, Los Llanos, San Sebastián, El Cabo, Cuatro Torres eta La Salle.
* **4. barrutia, Ofra-Costa Sur (47.977 hab.):** Barrutia honako auzoek osatzen dute: Tío Pino, Villa Benítez, Vistabella, Santa Clara, Camino del Hierro, César Casariego, Chimisay, Somosierra, Las Delicias, Chamberí, San Antonio, Moraditas, Mayorazgo, Ballester, La Multa, Miramar, Las Retamas, Las Cabritas, Juan XXIII, Nuevo Obrero, San Pío X, Tristán, García Escamez eta Buenos Aires.
* **5. barrutia, Distrito Suroeste (41.136 hab.):** Taco mendia eta TF-2ak hiriaren gainontzeko barrutietatik banatzen dute, hurrengo urteetan garatzeko aukera handienak dituen hiriko gunea da. Honako auzoek osatzen dute: El Sobradillo, El Tablero, Alisios I y II, La Gallega, Añaza, El Chorrillo, Santa María del Mar, Acorán, Barranco Grande eta Tíncer.

## Klima 
## Argazkiak 

Fitxategi:Santa Cruz de Tenerife bus station.jpg|Estación de TITSA
Fitxategi:The Auditorio de Tenerife.jpg|Tenerifeko Auditorioa
Fitxategi:Santa Cruz Parlamento de Canarias (fcm).jpg|Parlamento de Canarias
Fitxategi:Plaza de España (Santa Cruz de Tenerife).jpg|Plaza de España

## Elkarteak 
* Club Deportivo Tenerife, futbol taldea.

## Pertsonaia ezagunak 
* Leopoldo O'Donnell (1809-1867), militarra eta politikaria.

## Ikus, gainera 
* Santa Cruz de Tenerifekoa inauteriak
* Tenerifeko Auditorioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Santa Cruz Tenerifekoko Udalaren webgunea
Europako Ekonomia Erkidegoa

**Europako Ekonomia Erkidegoa** 1957ko martxoaren 25ean sortu zen, Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Belgikak, Luxenburgok, Herbehereek eta Italiak sinatu zuten Erromako Itunaren ondorioz. Gero, Danimarka, Britainia Handia eta Irlanda gaineratu zitzaizkien 1973. urtean, Grezia 1981ean eta Espainia eta Portugal 1986an. Elkarteko estatuen arteko ekonomia harremanak sendotu eta elkarren laguntza teknikoa eta zientifikoa sustatzeko helburuaz jaio zen.

Maastrichteko Itunaren ondoren (1992), **Europako Erkidegoa** deitu zen. Gaur egun Europako Batasunaren barnean dago, bertako hiru oinarrietatik lehenengoa baita (Merkataritza eta Ekonomia batasuna). Beste bi oinarriak Atzerri eta Segurtasun Politika eta Kooperazio Polizial eta Judiziala dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atxegalde

thumb|300px|**Atxegalde** auzoko ikuspegia.

**Atxegalde** Usurbilgo (Gipuzkoa) auzoa da.

## Historia 
Nahiko sormen berrikoa da Usurbilgo auzo hau, 1975 urte aldean sortu baitzen, etxe multzo bat eraiki zenean.

## Ezaugarriak 
Atxegaldeko biztanleak gutxigorabehera 480 izango dira, eta Ariztitxo, Beko kale, Erdiko kale, Goiko kale eta Alperro Buru auzoko 5 kaleetan banatzen dira.

Usurbilgo auzo honetako baserririk garrantzitsuena, Mazpildegi izenekoa da. Hau, auzoaren beheko aldean dago kokatua, N-634 errepidearen aldamenean, eta gaur egun Elkarte Gastronomikoa han kokatzen da.

## Jaiak 
Atxegaldeko Jaiak urte askotan burutu izan ziren 1990 urtean bertan behera geratu ziren arte. Gaur egun ordea, usadioa berreskuratu egin da, eta Abuztuko azken asteburuan ospatzen dira (2007 urteaz geroztik).

## Kanpo estekak 
*  Atxegaldeko jaien web orria
*  Noaua kultur elkartea
Parisko Ituna

**Parisko Ituna** izeneko hainbat hitzarmen daude:
* Parisko Ituna (1259) - Henrike III.a Ingalaterrakoaren eta Luis IX.a Frantziakoaren artean
* Parisko Ituna (1763) - Zazpi Urteko Gerraren amaiera
* Parisko Ituna (1783) - Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerraren amaiera
* Parisko Ituna (1810) - Frantzia eta Suediaren arteko gerraren amaiera
* Parisko Ituna (1814) - Seigarren Koalizioaren arteko gerraren amaiera
* Parisko Ituna (1815) - Napoleonen desegigoaren ostean Waterlooko guduan
* Parisko Ituna (1856) - Krimeako Gerraren amaiera
* Parisko Ituna (1898) - Espainia eta AEBen arteko gerraren amaiera
* Parisko Ituna (1920) - Besarabia eta Errumania bateratu zituena
* Parisko Ituna (1947) - Bigarren Mundu Gerrako aliatuen eta herrialde garaituen artean, Alemania izan ezik
* Parisko Ituna (1951) - Ikatz eta Altzairuaren Europako Erkidegoa sortu zuena
Guantxe

**Guantxeak** Kanariar Uharteetako indigenak ziren. Denboraren joanean, izen hori uharteetan zizi diren herri guztientzat orokortu da, baina hasieran batean Tenerife uhartekoei bakarrik esaten zitzaien *guantxe*. Horregatik, zenbaiten ustez egokiagoa da *kanariar indigenak* izena, *guantxeak* baino. Herri horien jatorria berberea zen, Afrikako iparraldeko zenbait herrirena bezala, ustez K.a. 1000. urtearen inguruan Afrikako iparraldetik hara joanda. Guantxeak 1402tik aurrera gertatu zen Gaztelaren inbasioaren ondorioz desagertu ziren, baina haien aztarnek Kanariar Uharteetan oraindik bizirik diraute.
thumb| Palman dagoen Belmaco kobazuloa, antzinako biztanleek (benahoritek) bizilekutzat erabilita.
Jatorrizko izena *guanchinet* da, "Tenerifeko gizakia" esan nahi duena (*guan* "gizakia" da; eta *chinet*, "Tenerife").

## Espainiar konkista 
1402an hasi zen, Lanzarotera joandako Jean de Bethencourt eta Gadifer de la Salleren espedizioekin. Uharte hartan eta Fuerteventuran oposizio handirik ez omen zuten erakutsi guantxeek, baina bai gainontzeko bost uharteetan. Hierro hartu zuten segidan eta haren ondoren, Gomera, La Palma eta Kanaria Handia.

Tenerifen, ordea, handik ehun urtera gauzatu zen konkista. Ospea du Acentejko Lehen Gudak, *Sarraskia* izenaz ere ezagunak, guantxeek egin zuten erresistentzia ikusgarria zela eta: arma urrirekin —harriak soilik erabiliz—, haran batean espainiarrei segada egin zieten eta haietako asko hil.

Azkenik, Acentejko Bigarren Gudak espainiarren garaipena ekarri zuen, 1496an.

## Hizkuntza 
Guantxera hizkuntza zuten, XVIII. mende inguruan galdu zena. Tamazight edo berbereen mintzairari parekatu izan zaio. Gaur hiztunik ez duen arren, hainbat aztarna utzi ditu uharteetako gaztelanian, bai eta hango toponimian ere.

Ikerlari batzuk herri horien hizkuntza eta euskara lotzen saiatu ziren, bereziki Federiko Krutwig, baina gaur egungo hizkuntzalaritzan erabat baztertutako teoria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Indigena kanariarren jatorriei buruzko teoriak.
* : Guantxeen historia.
* : Tenerifeko Museoak
Filipinetako bandera

**Filipinetako bandera** 1898ko ekainaren 12an erabakitakoa da. Bi errenkadaz osatua dago: urdina bata, gorria bestea. Mastaren aldean oinarria daukan hiruki zuri batez osatzen da. Hiruki horren erdian urre-koloreko eguzki bat agertzen da zortzi izpi nagusiekin. Izpi nagusi bakoitzak hiru izpiez osatua dago. Hirukiaren erpinetan bost puntako izar horiak daude.

Bake garaietan errenkada urdina goian jartzen da eta gorria behean. Gerra garaietan alderantziz: gorria goian eta urdina behean.

 

## Kanpo estekak
Israelgo bandera

**Israelgo bandera** 1948ko urriaren 28an erabakitakoa da. Daviden izar urdin bat agertzen da atzealde zuri baten gainean eta bi errenkada urdinen artean.

## Kanpo estekak
Guantxera

**Guantxera** Kanarietako jatorrizko biztanleen (guantxeen) hizkuntza zen, XVIII. mende ingurutik galdua. Familia afrikarrean sailkaturik, amazigera edo berbereen mintzairarekin lotu izan da.

Gaztelaniaz, *lengua prehispánica canaria*, *habla de los antiguos canarios* edo *amazighe insular* izenak —"espainiarren aurreko kanariar hizkuntza", "behinolako kanariarren hizkera" eta "uharteetako amazigera", alegia— ere hartu izan ditu.

Egun hiztunik ez duen arren, guantxeen hizkuntzak hainbat aztarna utzi ditu Kanarietako gaztelanian, bai eta hango leku-izenetan ere.
## Ikus, gainera 
* Guantxe
* Amazigera

## Bibliografia 
Federiko Krutwig: *Garaldea*. Donostia: 1978. Txertoa. Liburu horretan, Krutwigek guantxerazko testuak eta hitzak jaso zituen euskararekin konparatzeko.

## Kanpo estekak 
*  Guantxerari buruzko webgunea
Tommaso Campanella

Tommaso Campanella edo Tomas Campanella (Stignano, 1568ko irailaren 5a - Paris 1639ko maiatzaren 21a), **Giovanni Domenico Campanella** bezalaxe bataiatua, italiar filosofo, teologo, astrologo eta poeta izan zen, *Eguzkiaren Hiria* (1602) izeneko utopia ezaguna idatzi zuelarik preso zegoen bitartean.

Domingotarren Ordenako fraidea izan zen. Magia eta kabala ikasi zituen. Bi aldiz epaitu nahi izan zuen Inkisizioak baina, frogarik ezean, aske utzi zuten bietan. Calabriako kondeen pribilegioak eta aginte feudala deuseztatu behar zituen konplotak huts egin ondoren, Campanella atxilotu eta 27 urtez eduki zuten espetxean. Urbano VIII.a Aita Santuak askatu eta ondoren, Frantziara jo zuen. Bere *[Civitas Solis]]* (*Eguzkiaren Hiria,* 1602, 1623an argitaratua) utopia politikoan, gizarte komunista batek bultzaturiko sistema teokratikoa aldarrikatu zuen.
thumb|Tommaso Campanella, *La Città del Sole*, Carabba, 1915

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timanfayako Parke Nazionala

**Timanfayako Parke Nazionala** () Lanzaroten (Kanariak) dago eta 1974an izendatu zuten. Bere mendebaldeko mugan Sumendien Parke Naturala dago.

51 km2-tan hedatutako eremu osoak 25 sumendi hartzen ditu barne, ezagunenak *Montaña de Fuego*, *Montaña Rajada* eta *Caldera del Corazoncillo* izanda.

1730 eta 1736an izan ziren azken erupzioak. Lehenengoa izugarria izan zen, eta uhartea itxuraldatu zuen erabat, bederatzi herri desagerraraziz: Tingafa, Montaña Blanca, Maretas, Santa Catalina, Jaretas, San Juan, Peña de Palmas, Testeina eta Rodeos.

1993an UNESCOk Biosferaren Erreserba izendatu zuen, eta 1994tik "Hegaztien Babespen Bereziaren Eremua" da.

File:Charco de los Ciclos. Lanzarote.jpg |«Charco de los Clicos»
File:Lanzarote. Timanfaya.jpg|Ikuspegi orokorra
File:Timanfaya boca volcán.JPG|sSumendi ahoa

## Kanpo estekak
César Manrique

thumb|450px|Lanzaroteko Cesar Manrique fundazioaren egoitza.

**César Manrique Cabrera** (Arrecife, Lanzarote, 1919ko apirilaren 24a - Teguise, Lanzarote, 1992ko irailaren 25a) artista kanariarra da.

Arteaz gain, ekologiaren defentsa ardatza izan da Manriqueren bizitzan.

1992an bere izeneko fundazioa sortu zuten, *"Fundación César Manrique"* delakoa.

## Lanak 
* Lanzaroten:
** "Jameos del Agua" (1968).
** "El Taro de Tahíche" (1968).
** "Mirador del Río" (1973).
** "Jardín de Cactus" (1990).

* Tenerifen:
** "El Lago de la Costa de Martiánez" (1977).
** "Playa Jardín" (1992).
** "Parque Marítimo César Manrique".

* Hierron:
** "Mirador de La Peña" (1989).
 
* Gomeran:
** "Mirador de El Palmarejo" (1995).

* Ceutan:
** "Parque Marítimo del Mediterráneo" (1995).

## Kanpo estekak 
*  Cesar Manriqueri buruzko webgunea
*  Fundazioaren webgunea
Arrecife

**Arrecife** kanariar hiria eta Lanzaroteko (Las Palmasko probintzia) hiriburua da. Uhartearen ekialdean kokatuta dago.

55.203 biztanle zituen 2006an.

## Auzoak 
Arrecife Centro, Argana Alta, Argana Baja, El Cable, La Concha, Maneje, Los Alonso, Altavista, Las Salinas, San Francisco Javier, Titerroy, Valterra, La Vega, Puerto Naos.

## Klima 
## Garraioa 
* Lanzaroteko aireportua

## Hiri eta herri senidetuak 
* , 2010

## Arrecifetar ospetsuak 
* Francisco Fernández de Béthencourt, genealogista eta politikaria (1850-1916)
* Blas Cabrera y Felipe, fisikaria (1878-?)
* Pancho Lasso, eskultorea (1904-1973)
* César Manrique, artista eta arkitektoa (1919-1992)
* Juan Brito Martín, folklorista eta artisaua (1919)
* Rosana, abeslaria (1963)
* Goya Toledo, aktorea (1969)
* Roberto Arrocha, idazle eta kazetaria (1975-)

## Galeria 

File:Iglesia de San Ginés.jpg|Eliza
File:Gran Hotel Arrecife.jpg|Gran Hotel Arrecife
File:Castillo de San Gabriel Arrecife Lanzarote Canaries.jpg|San Gabriel gaztelua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Arreciferen webgune ofiziala
Xavier Margairaz

**Xavier Margairaz** (Rances, Suitza, 1984ko urtarrilaren 7) futbol erdilaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.85 du luzera eta 80&nbsp;kg pisatzen du.

Suitzako futbol selekzio nazionalarekin ere aritua, Osasunara 2007-2008ko denboraldian iritsi zen FC Zurich taldearekin 2005-2006 eta 2006-2007 denboraldietako txapelketa irabazi ondoren.

## Kirol ibilbidea 
* 2001-2003 Lausanne
* 2003-2004 Neuchatel
* 2004-2005 FC Zurich
* 2005-2006 Neuchatel - FC Zurich
* 2006-2007 FC Zurich
* 2007- C.A. Osasuna
Puerto del Rosario

**Puerto del Rosario** kanariar hiria eta Fuerteventurako (Las Palmasko probintzia) hiriburua da. Uhartearen erdialdean kokatuta dago.

30.555 biztanle zituen 2006an.

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Las Palmasko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Puerto del Rosarioren webgune ofiziala
Santa Cruz de La Palma

**Santa Cruz de La Palma** kanariar hiria eta La Palmako (Santa Cruz Tenerifeko probintzia) hiriburua da. Uhartearen ekialdean kokatuta dago.

17.640 biztanle zituen 2006an.

## Biztanleria 
## Kanpo estekak 
*  Santa Cruzen webgune ofiziala
San Sebastián de la Gomera

**San Sebastián de la Gomera** kanariar hiria eta Gomerako hiriburua da, Santa Cruz Tenerifeko probintzian kokatuta dagoena.

8.451 biztanle zituen 2006an.

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgune ofiziala
Valverde (Hierro)

**Valverde** Hierro uharteko hiriburua eta Santa Cruz Tenerifekoko probintzian dagoen udalerri kanariarra da.

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Santa Cruz Tenerifeko udalerrien zerrenda
* La Estacako portua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Valverdeko udalaren webgunea
Irakeko bandera

**Irakeko bandera** 2008ko urtarrilaren 22an erabakitakoa da. Urtebeterako eperako onartu zen eta, beraz, behin-behineko bandera da. Tamaina berdineko hiru errenkadaz osatua dago: gorria, zuria eta beltza. Errenkada zurian arabieraz *Allahu Akbar* ("Jainkoa handiena da") irakur daiteke, letra beltzez.

## Bandera historikoak 

Image:Flag of Iraq 1924.svg|23px| Irakeko bandera 1921-1959 epean.
Image:Flag of Iraq 1959-1963.svg|23px| Irakeko bandera 1959-1963 epean.
Image:Flag of Iraq (1963-1991).svg|23px| 1963-1991eko bandera.
Image:Flag of Iraq, 1991-2004.svg|23px| Irakeko bandera 1991-2004 epean.
Image:Flag of Iraq 2004-2008.svg|23px| 2004tik 2008ra Irakeko bandera ofiziala.

## Arrakastarik gabeko proposamenak 

Image:Proposed_flag_of_Iraq_(Coalition_Provisional_Authority,_2004).svg|23px| 2004an proposatutako bandera; berehala baztertutakoa.
Image:Flag of Iraq 2008 proposed.png|2008ko lehen proposamena (ez zen aukeratu).
Image:Proposed flag of Iraq (second proposal, 2008).svg|23px| 2008ko bigarren proposamena (ez zen aukeratu).

## Kanpo estekak
Ganimedes (satelitea)

**Ganimedes** Jupiterren satelite handiena da. Jupiterren 7. satelite urrunena da. Galileoren satelitetako bat da, Galileok aurkitu zuelako 1610. urtean. Eguzki-sistemako satelite handiena da.

## Geologia 
Ganimedesek 5.276 km-ko diametroa du, eta Eguzki-sisteman dagoen satelite handiena da. Merkurio bera baino handiagoa da, nahiz eta masaren erdia ere ez duen. Bere lurrazala silikatoz eta izotzez osaturik dago, biak ere antzerako proportzioan. Jupiterrek bere ilargiengan duen grabitateak beren nukleoak berotzen ditu, eta posible da bero horrek lurrazalaren eta mantuaren edo nukleoaren artean ozeano likido bat sortzea. Zientzilariek kalkulatu dutenez ozeanoa 150 kilometroko sakoneran dago eta 100 kilometrotako lodiera du. Horregatik esaten da Lurrarekiko antz handia duela, Artizarrak eta Martek baino handiagoa.

Ganimedesen nukleoa burdinez eta sufrez osaturik dago. Burdin hori urtuta egongo da eta honen barneko konbekzio korronteek eremu magnetikoa eratzen du. Ez da asko nabaritzen ordea, Jupiterren eremu magnetikoa askoz indartsuagoa izanik Ganimedesena estaltzen baitu.

Sateliteak atmosfera oso fina du, oxigenoz eta ozonoz osaturikoa. Hidrogenoa ere badago baina proportzio txikiagoan.

## Historia 
Galileo Galileik 1610 urteko urtarrilaren 7an aurkitu zuen beste bi sateliterekin batera. Hurrengo gauean laugarrena aurkitu zuen. Ganimedes, Io, Europa eta Kalisto ziren, Jupiterren lau satelite handienak. Galileok berak "astro medizearrak" izena eman zien, bere mezenasa zen Cosimo II.a Medici-ren omenez, baina astronomoei ez zitzaien gustatu eta Simon Marius-ek gaur egungo izenak jarri zizkien greziar mitologian oinarriturik. Galileok orduan Jupiter I, II, III eta IV izenak proposatu zituen eta XX mendearen erdialdera arte horrela ezagutu ziren. Lau satelite hauen multzoa "satelite galilearrak" izenarekin ere ezagutzen da.

## Esplorazioa 
Hainbat zundak exploratu dute Ganimedes gertutik. Pioneer 10 izan zen aurrenekoa, 1973 urtean. Voyager 1 eta Voyager 2-k 1979 urtean bere ezaugarri fisikoak aztertu zituzten eta Galileo zundak 1995 urtean izotz azpiko ozeanoa eta satelitearen magnetosfera aurkitu zituen. Hiru satelite galilear ikertzeko asmoa du haien artean hegan eginez eta azkenik Ganimedesen orbitan sartuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis XIII.a Frantziakoa

**Luis XIII.a Frantziakoa** edo **Luis II.a Nafarroakoa** (Fontainebleau, 1601eko irailaren 27a – Saint-Germain-en-Laye, 1643ko maiatzaren 14a), Frantzia eta Nafarroako erregea izan zen (1610-1643).

## Biografia 
Henrike III.a Nafarroakoa eta IV.a Frantziakoaren semea eta ondorengoa izan zen. Adin txikikoa zen bitartean Maria Medici, haren amak, gobernatu zuen Concini politikari italiarrak lagunduta. 1617an Luis XIII.ak Concini hilarazi zuen, Charles de Luynesen laguntzaz. Maria Medicikoak semearen aurka jo zuen baina Ponts-de-Céko guduan menderatu zuten (1620). Luynesek, bere aldetik, protestanteei eraso zien eta Montaubanen hil zuten (1621).

Gorabehera askoren ondoren, Richelieu kardinala, ama-semeak bateraturik, lehen ministro izan zen (1624). Handik aurrera Luis XIII.a Richelieuren mendean egon zen eta beti babestu zuen erregeak bere ministroa, amaren, emaztearen eta anaiaren konplot eta eraso guztietatik.

Bi alderdi nagusitu ziren Frantziako politika giroetan Luis XIII.aren garaian: Espainiarekiko hitzarmenak bideratu nahi zituzten katolikoak eta Frantziako handitasuna molde protestanteen bidetik bilatu nahi zutenak. Frantziatik kanpora, bi erabaki hartu zituen Luis XIII.ak, besteak beste: 1640an Bartzelonako konde titulua onartu zuen Espainiako koroaren aurka matxinatu ziren kataluniarrengandik, baina gerora ezertan ez zen geratu erabaki hura, eta 1620an frantses koroaren pean ezarri zuen Nafarroako Erresuma.

Henrike III.arekin Nafarroako koroaren lurrak independentzia egoeran kudeatuak izan ziren, baina Luis XIII.ak, agintaldiaren hasieratik, Frantziako protestanteen eragina kontrolpean eduki nahi izan zuen, eta haien feudoetako bat Nafarroa eta Bearnoaren zirenez, bi eskualde horien egoera berrantolatzea erabaki zuen. Gudarostearen buruan joan zen Parisetik hegoalderantz.

* 1620ko urriaren 15ean Pauen sartu zen.
* 1620ko urriaren 19an Estatuen biltzarra zuzendu zuen.
* 1620ko urriaren 20an Luis XIII.ak plazaratu zuen "Frantziari Nafarroa eta Bearnoren batze agiria". Gainera erabaki zuen instituzioen berrantolaketa: Donapaleun kokatua zen Nafarroako kantzilertza eta Bearnoko gorteak desagertzen zuten lekua uzteko erakunde komun berriari: Paueko "Nafarroako" Parlamentua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 

**Aurrekoa:**
**Henrike IV.a**

50px **Luis XIII.a**Frantziako errege(1610-1643)

**Ondorengoa:****Luis XIV.a**

**Aurrekoa:**
**Henrike III.a**

50px **Luis II.a**Nafarroako errege(1610-1643)

**Ondorengoa:****Luis III.a**
Antilla Handiak

**Antilla Handiak** Karibe itsasoko uharte-multzo bat da, Erdialdeko Amerikan, Ozeano Atlantikoaren aldean. Antilla uharteetako handienak dira, gainazalaren % 94 eta biztanleriaren % 90 osatzen dutenak. Gainontzekoa Antilla Txikiek osatzen dute.

## Herrialdeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elba

**Elba** honakoa izan daiteke:

## Geografia 
* Elba ibaia, Txekiar Errepublika eta Alemania zeharkatzen dituen ibaia.
* Elba uhartea, Italiako Toskana eskualdeko kostaldean dagoen uhartea.

## Bestelakoak 
* Fiat Elba, Fiat enpresak 1985tik 2000ra ekoiztutako kotxea.

## Pertsonak 
* Idris Elba, aktore estatubatuarra.
Schwerin

**Schwerin** Alemaniako Mecklenburg-Aurrepomerania estatu federaleko hiriburua da, Itsaso Baltikotik 80 kilometrora hegoaldean kokaturik. 100.000 biztanle apenas dituenez, Alemaniako populazio gutxien duen hiriburua da. Hirian, alde zaharra eta duken jauregia, Schwerin lakuaren irla batean eraikia eta XIX. mendean eraberritua, nabarmentzen dira.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|250px| Schweringo aire ikuspegia
Schwerin aintziraren (*Schweriner See*) hego-mendebaldeko ertzean kokaturik dago, hiri barnea hamabi aintzira txikiren artean zabaltzen delarik. Aubach errekak hainbat aintzira konektatzen ditu. Hiriaren %29a lakuek osatzen dute eta %18'5a basoek. 18 barrutik osatzen dute Schwerin.

## Historia 
XI mendean *obotrita* leinu eslaviarraren herrixka bat zegoen bertan. Eremu honi *Zuarin* izena eman zioten eta honen aldaera da Schwerin. 1160an Enrike III.ak (*Heinrich der Löwe*) konkistatu zuen herria eta bertan gaztelu bat eraikiz inguru honetako hiriburu bihurtu zuen. 1358an Mecklenburg Dukerrian sartu zen eta bertako dukeen egoitza bihurtu zen. 1621ean Dukerria banatu egin zen eta Schwerinek mendebaldeko zatiaren hiriburu izaten jarraitu zuen.

1918ko Alemaniako iraultzan monarkia desagertzean Schweringo Dukeek ere abdikatu beharra izan zuten eta hiria Mecklenburg-Aurrepomerania Estatu Libreko hiriburu bihurtu zen. Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuetako tropek konkistatu bazuten ere, Sobiet Batasunaren okupazio eremuan gelditu zen eta beraz Alemaniako Errepublika Demokratikoaren barnean sartua izan zen.

1990an Alemaniaren batasuna iristerakoan Mecklenburg-Aurrepomeraniako hiriburu izateko bi hautagai zeuden, Schwerin historikoa eta Rostock handiagoa dena. Azkenean Schwerinen alde egin zuten.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|ezkerrera|150px| Alde zaharra
* Schweringo gaztelua (*Schweriner Schloss*): XII mendeko gaztelua, XIV mendean berriztua.
* Schweringo katedrala (*Schweriner Dom*): XVI mendeko katedral gotikoa.
* Merkatu plaza (*Markt*): Alde zaharraren (*Altstadt*) erdigunea da. Bertan daude udaletxea eta *Neues Gebäude* eraikin neoklasikoa. Lehoi baten estatua ere badago, hiriaren fundatzailea zen Enrike III.a *Lehoia* zenaren omenez.
* Schwerin Estatuko Museoa (*Staatliches Museum Schwerin*)

## Hiri senidetuak 
Schwerin ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Kanpo estekak 
* Schweringo Udalaren webgune ofiziala
Estatubatuar

**Estatubatuarrak** () Ameriketako Estatu Batuetako herritarrak dira. Estatu Batuak herrialde etnikoanitza izanda, bere jatorri etnikoa eta bere estatubatuar herritartasunarenkin bat egiten duten hiritarrak ditu. Bertoko amerindiarrak izan ezik, estatubatuar guztiak azken bost mendeetan hara joandako emigranteen ondorengoak dira

## Jatorri etnikoa 
### Kaukasoarrak 
### Afrikarrak 
## Hizkuntzak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal estatubatuarrak

## Kanpo estekak
Tri Bleiz Die

**Tri Bleiz Die** Nantesko punk musika taldea da, bretainiera hutsez abesten duena.

Jogailu tradizionalak (txirula...) eta punk musikaren instrumentu tipikoak (gitarra elektrikoa, bateria...) batzen dituzte. Kanta gehienak eurek sortuak dira, baina abesti tradizionalak ere moldatzen dituzte. 2006ko urriaren 26an taldea desegin zen, Les Baragouineurs eta beste talde batzuekin kontzertua eman ostean.

## Taldekideak 
* Ahotsa eta gitarra: Stéphane Guérois
* Lehen gitarra: Laurent Moulin
* Baxua: Pascal Bossis
* Bateria: Gwenolé Michenaud
* Biolona: Florian Herry

## Diskografia 
* 1999 : *Disuj*, maketa 5 titulu ;
* 2000 : ''Dalc'homp mat !*, autoekoizpena;
* 2002 : *Arabat Dekoniñ Memestra*, autoekoizpena;
* 2005 : *Milendall'', autoekoizpena;

## Kanpo estekak 
Webgune ofiziala
Pedro Subijana

**Pedro Subijana Reza** (Donostia, 1948ko azaroaren 5a - ) euskal sukaldaria da.

Zarautz eta Madrilgo ostalari eskoletan hezi zen. 1975an, Akelarre jatetxearen buru jarri zen, bereizpen altuekin saritua entzute handienetako sukaldaritza gidetan. Irakasle eran, sukaldaritza ikastaroak eman ditu amerikar eta europar erakunde ezberdinetan, baita enpresa eta heziketa eskola espainiarretan ere. Euskal Telebistan saio bat presentatzen du, *"La cocina de Pedro Subijana"*, 1992etik 1.400 saio baino gehiago zabalduta dituela.

2007an Akelarre jatetxeari Michelin Gidako 3 izar eman zizkioten, gehienezko balioa.

## Sariak 
* 1979: *Gastronomia Sari Nazionala* sukaldari onenari
* 1982: *Club Gourmets* Saria Espainiako sukaldari onenari
* 1997: Berriz ere *Club Gourmets* Saria Espainiako sukaldari onenari
* 1999: Sukaldari onena *"Gastronomiako onena"* elkarteak saritua
* 2000: *Espainiako Elikagaiak* Saria.
* 2003: *Eurotoques Internacional* elkarteko presidente.
* 2016: Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina (Espainiako Kultura Ministerioa)
## Liburuak 
* *Menú del día I (1992).
* *Menú del día II (1993).
* *Denok sukaldari (1994).
* *Cocina riojana (Lorenzo Cañas-ekin batera).
* *Mis recetas de la tele (1995)
* *Pedro Subijana cocinando para Inasmet (1998).
* *La cocina vasca de Pedro Subijana (1999).
* *La cocina vasca para el Grupo Ingeteam (1999).
* *La cocina de Akelarre, el sueño de Pedro Subijana (Everest, 2001).
* *La cocina doméstica de Pedro Subijana (Astamenda-Ttarttalo, 2003).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*     Akelarre jatetxearen gunea
*   Bere telebista saioa EiTB gunean
* Elkarrizketa Pedro Subijanari Argia astekarian.
Kuku erloju

**Kuku erlojua** erloju mota bat da, gong eta dindilduna, ordu erdiro zulo batetik txori automata bat ateratzeagatik bereizten dena. Kukuaren kantua sortzeko mekanismoa XVIII. mendean kuku erloju gehienetan ezarri zen eta gaur egun arte ia aldaketarik gabe jarraitu du.

## Kanpo estekak
Juan del Olmo

**Juan del Olmo Gálvez** (Murtzia, 1958ko uztailaren 7a) Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailea da.

Murtziako unibertsitatean zuzenbidean lizentziaturik, Bizkaian hasi zuen ibilbide profesionala. Izan ere, Durangoko Lehen Instantziako Epaitegian 1986 eta 1989 bitartean aritu zen. Gari horretan, auto istripu batek herren samar utzi zuen. 1989ko hastapenean Ciezara (Murtzia) joan zen, hango Lehen Instantziako Epaitegira. Urte horren amaieran, Murtziako Penaleko 3. Epaitegira mugitu zen. Hor, magistratu mailara iritsi zen.

Auzitegi Nazionalean 1998ko uztailaren 28an iritsi zen lehen aldiz, Botere Judizialaren Kontseilu Orokorrak Javier Gomez de Liaño epailea ordezkatzeko hautatu zuenean. 1999ko urrian berriro Murtziara itzuli zen. 2000ko ekainean Auzitegi Nazionalera bueltatu zen, horko horretan Manuel Garcia Castellon epailea ordezkatzera. Urtebete geroago, Botere Judizialaren Kontseilu Orokorrak Auzitegi Nazionalean epaile titular izendatu zuen.

## Egunkariaren auzia 
2003ko otsailaren 20an, Juan del Olmok *Euskaldunon Egunkaria* —euskara hutsean argitaratzen zen egunkari bakarra— itxiarazi zuen, ETAren tresna izatea leporatuta, eta *Egunkaria*n zuzendaritzako kide edo arduradun ziren hamar lagun atxiloarazi, ETAri loturik izatea egotzita. Erabaki horiek neurrigabetzat eta eskubideen zapalketatzat jotzen zituen ahots ugari agertu zen Euskal Herrian —bereziki (baina ez soilik) eusko abertzaleen aldetik— eta nazioartean. Euskal Herrian, protestak, diru bilketak, manifestazioak... antolatu ziren, eta laster sortu zen *Berria*, *Egunkaria* ordezkatu zuena. Euskal Herrian nahiz nazioartean, askok eta askok (baita PSOEk berak ere) eskatu zuten auzi hori lehenbailehen erabaki zedin, adierazpen askatasuna ez urratzearren, baina epaia ez zen iritsiko zazpi urte igaro arte. Espainiako Auzitegi Nazionaleko Zigor Arloko epaimahaiak 2010ean plazaratutako epaiarekin jakingo zen Del Olmok agindutako neurriak —*Egunkaria* ixteko eta hamar lagun horiek atxilotzeko neurriak— inolako oinarririk gabekoak zirela, eta ETArekin loturarik ez zutela ez egunkariak, ez egunkariaren arduradunek.

## Martxoaren 11ko atentatua 
Juan del Olmok Madrilgo 2004ko martxoaren 11ko atentatuak ikertu behar izan ditu. Bere lanak kritika ugari eragin du, batik bat Espainiako eskuinaren aldetik, hainbat ikerbide ez jorratzeagatik.

## *El Jueves* aldizkariaren auzia 
Espainiako Estatuko fiskal orokorrak eskatuta, 2007ko uztailaren 20an *El Jueves* umorezko aldizkariaren aleak kioskoetatik bahitu zituen, azalean Asturiasko Printzea eta Printzesa biluzik eta sexu harremanak izaten ari zirela ageri baitziren. Koroa iraintzea eta haren izen ona kaltetzea leporatu zion aldizkari horri Fernando Grande Marlaskak, Del Olmoren ordezkoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lazar

**Lazargo gaina** Nafarroan dagoen mendatea da (1.129 m), Itzaltzu (Zaraitzu ibarra) eta Uztarroze (Erronkari ibarra) artean kokatua. Bertatik abiatzen da Erronkariarren Abelbidea deritzon ibilbide luzea (GR 13).

## Kanpo estekak
Metro (garraiobidea)

[thumb|250px|Bilboko Metroak [Indautxun duen geltokia]]
**Metroa** bidaiari kopuru handirako burdinbide sistema da. Hiri handietan gune ezberdinak lotzeko erabiliak dira, baita inguruko herriak lotzeko ere. Kapazitate eta maiztasun handikoa da, eta beste garraiobide sistemetatik banatuta, alegia beste garraiobideekin bidegurutze edo oztoporik ez duena. Hau dela eta, metro sareak askotan lurrazpitik eraikitzen dira, beste batzuetan errepideen gainetik. Hala ere, badira lurrazalaren gainetik iragaten diren metro sareak, batez ere hiriguneetatik urrun diren guneetan, beti ere, plataforma erreserbatua dutela -metro izateko baldintza ezinbestekoa-.

Euskal Herrian den metro bakarra, momentuz, Bilbokoa da. Honek Bilbo eta Nerbioi-Ibaizabal itsasadarraren bi aldeak lotzen ditu. Bada Donostialdeko metroa eraikitzeko egitasmoa, egungo Euskotrenen Hendaia-Zumaia burdinbidean oinarrituta.

## Izena 
*Metro* izena Parisko metroaren jatorrizko konpainiaren laburdura da: *Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris*. Hasierako laburdura *Métropolitain* zen (geltoki sarrera batzuetan ikus daitekeenez), baina gutxira *métro* labur-laburdura erabiltzen hasi zen. Horrela, lurrazpiko hiri-trenen izen orokortzat erabili zen, bai frantsesez bai beste hizkuntzatan, euskara barne.

## Munduko metroak 
### Ameriketan 
[thumb|[New Yorkeko metroa (2011. urtean ateratako argazkia)]]
* Chicagoko metroa.
* New Yorkeko metroa.
* Mexiko Hiriko metroa.
* Buenos Airesko metroa.
* Santiagoko metroa.

### Asian 
[thumb|[Txinako metro bagoi bat.]]
* Beijingo metroa.
* Hong Kongeko metroa.
* Seulgo metroa.
* Shanghaiko metroa.
* Tokioko metroa.

### Europan 
[thumb|[Stockholmeko metro geltoki bat.]]
* Bilboko metroa.
* Londresko metroa.
* Madrilgo metroa.
* Moskuko metroa.
* Parisko metroa.
* Donostiako metroa.
* Stockholmeko metroa.

### Ozeanian 
[thumb|[Sydneyko metroa.]]
* Sydneyko metroa

## Kanpo estekak 
*  Munduko metro guztiei buruzko datuak.
Izquierda Mirandesa

**Izquierda Mirandesa** (*Mirandako Ezkerra*, euskaraz) Miranda Ebro (Burgos, Espainia) alderdi politiko ezkertiar eta abertzalea da. 1983an sortua, Miranda Ebro Araban eta Euskal Herrian sartzea defendatzen du.

Alderdi honek ezker abertzalearen ideiak defendatzen ditu. Udal hauteskundeetara aurkeztu izan da, baina inoiz ez du zinegotzi kargurik eskuratu. 2003ko udal hauteskundeetan aurkezteari uko egin zion, Alderdien Legearen ondorioz sortutako egoera salatzeko eta ezkerreko alderdien botoak ez banatzeko. Halaber, 2007an Araban erroldatutako mirandarrei Eusko Abertzale Ekintzari (EAE-ANV) bozkatzeko eskatu zien. Nahiz eta hauteskundeetara ez aurkeztu, bere jarduerari eusten dio eta presente dago hainbat borrokatan: Garoñako zentral nuklearraren aurka (urtero Ebroko jaitsieran parte hartzen du), Termiken aurka, memoria historikoaren alde, etab. Herriko taberna bat ere badute.

## Hauteskunde emaitzak 
## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak 
*  IMren agiria 2007ko udal hauteskundeak direla eta
Izozmendi

thumb|300px|Izozmendia: uraren gaineko eta azpiko eremuak ikusten zaizkio.
**Izozmendi**a edo **iceberg**a ur gezaren izotzezko masa handi bat da, itsasoko uretan flotatzen duena. Glaziar baten ertza hautsi eta uretara erortzen denean sortzen da.

Ur aratzezko izotzaren dentsitatea 920 kg/m³ inguru izanik eta itsasoko ur gaziarena 1 025 kg/m³, izozmendi baten bolumenaren % 90 ur azpian dago: ur gaineko zatia bakarrik ikusita, oso zaila da haren ur azpiko zatiak zer itxura duen jakitea.

Izotz masa gogor-gogorra da maiz eta luze irauten du. Horregatik, ontzien metalezko kroskoak aise kalte ditzake: hondoratutako ezagunena *Titanic* izan zen, 1912ko apirilaren 14an 2.500 hildako eragin zituena.

## Sailkapena 
[thumb|[Groenlandiako izotz-geruza|Groenlandiako izozmendi bat.]]
Izozmendiak tamainaren eta itxuraren arabera sailkatzen dira. Honako hau *International Ice Patrol* delakoak erabilitakoa da.

### Tamaina 
### Itxura 
Sailkapen hau ikusgai dagoen izozmendi zatiaren araberakoa da:

* Apurra (*glowler)*: altuera metro bat baino gutxiago eta luzera 5 metro baino gutxiago

* Zatia (*bergy bit)*: altuera 1 eta 5 metro bitartean eta luzera 5 eta 15 metro bitartean
* Txikia (*small)*: altuera 5 eta 15 metro bitartean eta luzera 15 eta 60 metro bitartean
* Tartekoa (*medium)*: altuera 15 eta 45 metro bitartean eta luzera 60 eta 120 metro bitartean
* Handia l*arge)*: altuera 45 eta 75 metro bitartean eta luzera 120 eta 200 metro bitartean
* Oso handia (*very large)*: 75 m baino altuago eta 200 m baino luzeago

## Galeria 

Fitxategi:Eisberge.jpg|Bi izozmendi, bata arkuduna
Fitxategi:Tafeleisberg.jpg|Izozmendi zapala
Fitxategi:Iceberg at Baffin Bay.jpg|Izozmendi tontorduna
Fitxategi:Iceberg.jpg
Fitxategi:Icebergs cape york 1.JPG|Izozmendi multzoa Groenlandian
Fitxategi:Tèmpanos (iceberg) Lago Argentino Brazo Norte Patagonia Argentina Luca Galuzzi 2005.JPG|Izozmendi urdina

## Erreferentziak
## Ikus, gainera 
* Titanic

## Kanpo estekak 
*  Izozmendi eder bati buruzko artikulua Sustatu.com gunean (eta hemen argazkia bera)
*  *International Ice Patrol*
*  *National Ice Center*
Lasto altxatze

eskuinera|thumb|Lasto altxatzea
**Lasto altxatzea** herri kirol bat da, lasto fardel bat denbora mugatuan eta garaiera jakin batera ahal den gehienetan jasotzean datzana.

Frogaren iraupena normalean bi minutukoa izaten da. Fardelak 45&nbsp;kg izango du gizonentzat eta 30&nbsp;kg emakumezkoentzat. Garaiera, berriz, gizonentzat 7 metrokoa eta emakumezkoentzat 5 metroko da. Altxaldia ontzat emateko fardela lotzen duen korapiloak txirrika jo behar du.
 
Lehenengo altxaldia sokatik indarrez tiratuz egiten da, ondorengoetan berriz gorputzaren pisua erabili ohi da kontrapisu moduan. Fardela erortzerakoan lurra ukitu baino metro batzuk aurretik soka heldu eta fardelaren erortze indarra erabiltzen da kirolaria gorantz eramateko. Lortutako garaieratik eta bere pisuaz baliatuz errazago suertatuko da fardela berriz altxatzea. Adi egon behar da eskuak ez erretzeko.

## Kanpo estekak 
* Lasto altxatzea H18K gunean
Donostia Saria

**Donostia Saria** hurrengo gauzak izan daitezke:

* Donostia Saria: Donostiako Jazzaldiko saria.
* Donostia Saria: Donostiako Zinemaldiko saria.

## Kanpo estekak
Osasun zientziak

**Osasun zientziak** arlo hartan dabiltzan jarduerak dira, alde batetik ikerketa esparru teorikoa eta bestetik asistentziaren maila praktikoa hartzen dituztenak.

Kontzeptu zabal honek barnean jasotzen ditu oinarrizko zientzietatik bakoitzaren espezialitateetaraino.

## Jarduerak 
* Anatomia
* Biologia
* Erizaintza
* Farmakologia
* Medikuntza
* Mikrobiologia

## Kanpo estekak