open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eadric Streona

**Eadric Streona** (1017an hil zen) Merciako ealdorman (konde) izan zen 1007tik Kanuto erregeak hil zuen arte. “*Streona*” goitizena (“Eskuratzailea”) Hemmingen kartularioan jaso zuen, elizaren lurrak eta funtsak bereganatu zituelako. Erdi Aroan Eadric ospetsu (eta gaitzetsia) egin zen Ingalaterraren birkonkista daniarraren garaian egindako traizioengatik.

Eadric gutxienez zortzi seme-alabetako bat izan zen eta jatorri xume samarra zuen: bere aita, Ethelric, Æthelred Zalantzatiaren gortean ibili zen, baina ez zuen garrantzi handirik izan eta ez da ezagutzen titulurik eduki zuenik. Ealdorman izan aurretik ere, Eadric Æthelreden zigortzaile modura aritu zela dirudi; 1006an, Yorkeko ealdorman Ælfhelm hiltzea bultzatu zuen. 1009 urtean Eadric Æthelreden alabarekin, Eadgyth-ekin, jada ezkonduta zegoen hortaz erregearen suhia bihurtuz. 1007an izendatu zuten Merciako ealdorman.

Ealdorman gisa, Eadric erreinuaren auzietan rol garrantzitsua jokatu zuen. 1009an Canterburyko artzapezpiku Ælfheahen bizia salbatzeko asmoz bikingo erasotzaileekin negoziatu zuen, baina alferrik izan zen. Gainera, noble garrantzitsuen hilketak antolatzen jarraitu zuen - ustez erregearen aginduz. Hala ere, 1015ean bere suhia traizionatu zuen eta Daniar Kanutorekin batu zen, Svend I.a Forkbeard-en semearekin, Ingalaterraren kontra.

Jaun berria lagunduz, Eadric Ingalaterra osoan zehar harrapaketa eta suntsiketa kanpaina batean ibili zen, 1016ko udan Edmund Ironsideren aurka borroka nagusiak hasi ziren arte, hildako Æthelred Zalantzatiaren oinordekoa. Gudaldi erabakigarria Assandunen izan zen, 1016ko urriaren 18an. Ordurako Eadric berriz bere suhiaren aldean zegoen, baina bere gizonak hartu eta eremua utzi zuen, arrazoi ilunengatik, beharbada aurrez antolatua. Kanuto eta Edmunden artean bakea ezarri ondoren, Eadric-ek konde izaten jarraitzea lortu zuen; hala ere, urtebete geroago, Kanutok 1017ko Eguberriko ospakizunetan Londresen hil zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thored

**Thored** (Antzinako ingelesez: *Þoreþ*; floruit. 979-992) X. mendeko Yorkeko *Ealdorman* (Konde) izan zen, Northumbria zaharreko erresumaren hegoaldeko erdiaren gobernatzailea, Ingalaterrako erregearen izenean. Gunnar edo Oslac iparraldeko ealdormanen semea zen. Lehenengoarena bazen, litekeena da 960ko hamarkadan jada heldua zela, haren izen bereko gizon batek Westmorland arpilatu zuenean. Agirietan agertzen den beste aipamen posible batzuk ere zalantzazkoak dira 979ra arte; hortik aurrera, Thoreden jardunaldia konde gisa zehaztasunez datatu daiteke.

Historialariek iritzi ezberdinak dituzte Thoredek Edgar Baketsua eta Eduardo Martiria erregeekin izandako harremanari buruz, harremanik existitu baziren ere; oro har onartzen da harreman ona izan zuela Æthelred II.arekin. Thoreden alaba Ælfgifu Æthelred-ekin ezkondu zen. Thored denbora luzez Northumbrian ealdorman izan zen haren erregealdiaren garaian, baina 992tik aurrera agirietatik desagertzen da, Æthelred-ek Vikingoen flotilla baten aurkako espedizio bat gidatzeko izendatu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anknesneferibre

**Anknesneferibre** Antzinako Egiptoko printzesa eta apaiza izan zen, XXVI. dinastiaren aldia, Psametiko II.a faraoiaren eta Takhuit erreginaren alaba. Amunen Jainkoaren Emaztearen eta gero Amunen Jainkozko Gurtzailearen karguak bete zituen K. a. 595etik 525era, Psametiko II.a, Apries, Amosis II.a eta Psametiko III.a faraoien garaian, Persiako Akemenestarrek Egipto konkistatu zuten arte.

## Biografia 
Bere jaiotza data ezezaguna da. K. a. 595ean Anknesneferibre Tebasera bidali zuten, Amunen Jainkoaren Emazte Nitokris I.ak adopta zezan, Karnakeko estela batek jasotzen duen bezala. Anknesneferibrek Jainkozko Gurtzailearen kargua bete zuen Nitokris-en heriotzara arte, Apries faraoiaren laugarren urtean (K. a. 586), eta orduan bihurtu zen Jainkoaren Emazte berria. Tebasen gobernatu zuen hainbat hamarkadaz, K. a. 525era arte, orduan Kanbises II.a enperadore persiarrak Psametiko III.a garaitu eta Egipto konkistatu baitzuen, XXVI. dinastiari eta Amunen Jainkozko Gurtzailearen eta Jainkoaren Emaztearen karguei amaiera emanez. Data horretatik aurrera, Anknesneferibre historiatik desagertu zen azken Jainkoaren Emazte bezala, baita haren balizko oinordekoa, Nitokris II.a Jainkozko Gurtzailea.. Aurreko askoren kasuan bezala, Anknesneferibreren hilobia Medinet Habuko tenpluaren barnean dago.

Anknesneferibreren inguruan hainbat lekukotasun ezagunak dira, batez ere Aswango Museo Nubiarrean erakusten den haren estatua (CG 42205), eta haren basalto beltzezko sarkofagoa, ondoren Ptolemeotarren garaian Deir el-Medinan Pymentu izeneko gizon batek berrerabili zuena, eta gaur egun Londresko *British Museum*-en dagoena.

## Erreferentziak
Mirra Gordina

**Mirra Veniaminovna Gordina** (; Leningrad, 1925eko maiatzaren 27a – San Petersburgo, 2018ko martxoaren 6a) sobietar eta errusiar hizkuntzalaria izan zen, fonetika orokorrean, vietnameraren eta frantsesaren fonetikan eta fonetika ikerketen historian aditua. San Petersburgoko Estatu Unibertsitateko Filologia Fakultateko Fonetikaren eta Atzerriko Hizkuntzen Irakaskuntza Metodoen Saileko irakaslea izan zen.

## Bizitza 
1942tik 1947ra Leningradeko Estatu Unibertsitateko Filologia Fakultateko Erromanikoen Sailean ikasi ondoren, Sobietar Batasuneko Zientzien Akademiako Hizkuntza eta Pentsamenduaren Institutuan sartu zen ikerketa eta teknikari gisa, eta kargu horretan aritu zen 1950eko abuztura arte, institutua desegin zuten arte. 1951tik 1953ra Ivanovoko Estatu Institutu Pedagogikoan irakatsi zuen eta 1953an Leningradeko Estatu Unibertsitatean hasi zen lanean. 1960an *Vietnameraren egitura fonetikoaren oinarrizko kontuak* hautagai-tesia defendatu zuen Hizkuntzalaritza Institutuan eta 2003an, berriz, *Fonetika ikerketen historia antzinarotik teoria fonologikoaren sorrerara arte* doktore-tesia San Petersburgoko Estatu Unibertsitatean. 20 hautagai-tesi baino gehiago zuzendu zituen. 

## Lan hautatuak 
* *Fonetika frantsuzskogo jazyka* (1973)
* *Fonetika frantsuzskogo jazyka* (G. Beliakova eta M. Villerrekin batera, 1978)
* *Osnovy obstxei fonetiki* (L. Bondarko eta L. Verbitskaiarekin batera, 1983)
* *Fonetitxeski stroi vietnamskogo jazyka* (I. Bystrovekin batera, 1984)
* *Istoria fonetitxeskikh issledovani (ot antitxnosti do vozniknovenia fonologitxeskoi teorii)* (2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro Pelado (Costa Rica)

**Cerro Pelado** Cañas hiritik 12 kilometrora dagoen sumendi bat da. Guanacaste probintzian dago, Costa Rican. 

## Alderdi fisikoak 
Oso higatuta dagoen sumendia da, iturri aldapatsuak ditu, eta sumendiaren eskeletoa ikusten da, sumendi-lepo baten antzera. Hidrotermalki asko eraldatutako arroka bolkanikoak daude (silizifikazioa). Inguruan laba arrakalak eta koladak ugariak dira.

## Aktibitate bolkanikoa 
Bere oinarritik gertu dauden iturri termal eta mineral batzuk, failekin eta eskualdeko gradiente geotermikoarekin erlazionatuta daudenak.

## Jarduera soziala eta ekonomikoa 
Muinoa zortzi jabetzaz eta 200 hektarea inguruz osatutako eremu pribatu batean dago. Eremu horretako turismoak gorakada izan zuen 2007tik aurrera, muinoaren gailurrera joateko bideak eta bisitarientzako oinarrizko instalazio batzuk eraiki baitziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hella Keem

**Hella (Ella) Keem** (Keema, 1915eko apirilaren 6a – Tartu, 1997ko abenduaren 27a) estoniar hizkuntzalari eta folklorista izan zen.

## Bizitza 
Hella Keem 1915eko apirilaren 6an jaio zen Keeman (Estonia). 1936tik 1943ra, estoniera, etnografia eta fino-ugriar hizkuntzak ikasi zituen Tartuko Unibertsitatean. Bigarren Mundu Gerrako alemaniar okupazioan, Keem 1943an atxilotu zuten eta urtebete eman zuen espetxean. Sobietar okupazioaren garaian, 1945ean berriro atxilotu zuten bost urterako. 1957tik 1993ra laborategiko laguntzaile gisa aritu zen Estoniako Sobietar Errepublika Sozialistako Zientzien Akademiako Hizkuntza eta Literatura Institutuan.

## Lanak 
* *Tartu murde tekstid. Eesti murded III* (1970)
* *Tartumaa saja-aastaste jutud* (1995)
* *Võru keel* (1997) 
* *Johannes Gutslaffi grammatika eesti keel ja Urvaste murrak* (1998)
* *Võru murde tekstid. Eesti murded VI* (I. Käsirekin batera, 2002)

## Sariak 
* 1990: Ferdinand Johann Wiedemann hizkuntzalaritza saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orosí sumendia

**Orosí sumendia** Costa Rican dagoen geruza-sumendia da, Guanacaste mendikatean dagoena, La Cruz hiritik 30 kilometrora, Guanacaste probintzian eta Nikaraguako iparraldeko mugatik gertu. 1.440 m-ra iristen da. Iparraldean dagoen Cacao sumendiarekin (1.659 m), Orosilito sumendiarekin (1.200 m), Pedregal sumendiarekin (1.100 m) eta izenik gabeko beste sumendi batekin batera, Conjunto Volcán Orosí-Cacao (200-257 km²) izenez ezagutzen den geruza-sumendien sistema bat osatzen du.

Ez du erupzio-aktibitaterik erregistratu historiaurretik. Azken erupzioa K.a. 3500. urtean izan zela uste da. Guanacaste mendikatean bigarren aktibitaterik (fumarolak, solfatarak, etab.) ez duen sumendi bakarra da .

Guanacaste parke nazionalaren parte da Orosí sumendia. Guanacaste Kontserbazio Eremuaren parte da, Costa Ricako Kontserbazio Eremuen Sistema Nazionalak administratzen du, eta 1999an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Sumendiaren oinarrian *Maritza* estazio biologikoa dago, uretako biologia ikertzen duena, Filadelfiako Natur Zientzien Akademiako Stroud Uraren Ikerketa Zentroarekin batera sortua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sare Sismologiko Nazionalaren Webgunea.

* Maritza Estazio Biologikoa Stroud Center-en web orrian.
Arcade (Soutomaior)

**Santiago de Arcade**, Espainiako ipar-mendebaldeko Soutomaior udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2014an 5.064 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Arcadeko geltokia
Soutomaior (Soutomaior)

**San Salvador de Soutomaior**, Espainiako ipar-mendebaldeko Soutomaior udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2014an 2.292 biztanle zituen.

## Toki interesgarriak 
* Soutomaiorko gaztelua
Soutomaiorko gaztelua

**Soutomaiorko gaztelua**, Espainiako ipar-mendebaldeko Soutomaior udalerrian dagoen gaztelu bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

Viso mendiaren gainean dago, itsas mailatik 119 metroko garaierara eta San Salvador de Soutomaior parrokian.

XV. mendean Pedro Madruga jauntxoaren bizilekua izan zen eta XIX. mendearen amaieran Antonio Aguilar y Correa markesa eta Zenobia Vinyals emaztearena.

1982an Pontevedrako Aldundiak erosi zuen, 1987an zaharberritua izan zen eta 2018an museoa bilakatua.
Antônio Afonso de Miranda

**Antônio Afonso de Miranda** (Cipotânea, 1920ko apirilaren 14a – Juiz de Fora, 2021eko urriaren 11) brasildar elizgizon katolikoa izan zen, Sakramentu Santuaren Ama Birjinaren Misiolarien kongregazioko kidea. 1971tik 1977ra Lorenako apezpikua izan zen, 1976tik 1981era Campanhako apezpiku lagunkidea eta 1981etik 1996ra Taubatéko apezpikua.

## Bizitza 
Afonso de Miranda Cipotânean jaio zen, José Afonso dos Reis eta Maria das Dores Mirandaren semea. 1945eko azaroaren 1ean apaiztu zen Belo Horizonten Sakramentu Santuaren Ama Birjinaren Misiolarien kongregazioko kide gisa. 1971ko azaroaren 3an Paulo VI.a aita santuak Lorenako apezpiku izendatu zuten eta abenduaren 27an ordenatu zuten Luzko Mesedeetako Andre Mariaren elizan. 1977ko uztailaren 11n Campanhako apezpiku lagunkide izendatu zuten. Afonso de Mirandaren azken izendapena Taubatéko elizbarrutian izan zen 1981eko abuztuaren 6an, eta han aritu zen 1996ko maiatzaren 22an erretiratu zen arte.

2021eko urriaren 11n hil zen Juiz de Forako Albert Sabin ospitalean, 101 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Raúl Villalobos Padilla

**Francisco Raúl Villalobos Padilla** (Guadalajara, 1921eko otsailaren 1a – Saltillo, 2022ko otsailaren 3a) mexikar elizgizon katolikoa izan zen. 1971tik 1975era Saltilloko apezpiku laguntzailea izan zen eta 1975etik 1999ra elizbarruti bereko ordinarioa.

## Bizitza 
1921eko otsailaren 1ean jaio zen Guadalajaran eta 1949ko apirilaren 2an apaiztu zen. 1971ko maiatzaren 4an Paulo VI.a aita santuak Saltilloko apezpiku laguntzaile eta Columnatako apezpiku titular izendatu zuen. Urte bereko abuztuaren 4an ordenatu zuten Saltilloko Donejakue katedralean. 1975eko urriaren 4an Saltilloko apezpiku izatera iritsi zen. 1999an, adina zela eta, dimisioa aurkeztu zion Joan Paulo II.a aita santuari.

2021ean 100 urte bete zituen, eta apezpikutzaren 50 urte ere bai. 2022ko urtarrilaren 27an, Saltilloko elizbarrutiak jakinarazi zuen Villalobosek COVID-19a hartu zuela. Gaixotasun horren ondorioz hil zen 2022ko otsailaren 3an Saltillo hirian, 101 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazio Batuen Libanorako Indar Behin-behinekoa

**Nazio Batuen Libanorako Indar Behin-behinekoak** (**UNIFIL**) Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 425 eta 426 ebazpenek ezarritako bakea mantentzeko misioa izan zen.

UNIFIL 1978ko martxoaren 19an ezarri zuten Libanoko hegoaldean, Israelen eta Hezbollahren zein bestelako talde armatuen arteko erasoaldietan eremu horretan egonkortasuna bermatzeko xedez; alegia, batetik, Tel Avivek tropak erretiratu zituela ziurtatzeko, eta, bestetik, miliziak armagabetzen laguntzeko. Segurtasun Kontseiluan onartu duten ebazpenak berretsi egin zuen Israelen armadako tropak Lerro Urdina izenekoaren hegoaldera eramateko agindua: NBEk *de facto* ezarri zuen bi herrialdeen arteko muga hori 2000. urtean, 1982tik ordura arte Israelek Libano hegoaldea okupatu eta gero.

Lau hamarkada pasatxoan lau gerra piztu ziren Israelen eta Libanoko milizien artean: 1978an, 1982an, 2006an, eta, azkena, Hezbollak erasoekin erantzun zionean Israelek Gazan ekin zion setioari, 2023ko urrian —iazko azaroan sinatu zuten su etena bi herrialdeek—.

Frantziak aurkeztu du UNIFIL misioa luzatzeko lege proposamena, eta kontseiluko kideek aho batez egin dute haren alde. EFE agentziak Segurtasun Kontseiluko iturriak aipatuz kaleratu zuenez, AEBak tematuta zeuden misioa amaitzearekin, besteak beste NBEren misio militarretarako jarritako dirua murrizteko; eta, bide batez, Israelek ere egin du presio nazioarteko tropak handik atera ditzaten, kontseiluko kideen artean ez dagoen arren.

Urtero berritu izan zuten kasko urdinen misio hori, eta 2026ko amaierara arte egongo da Libanon. Hortik aurrera, tropa horiek herrialdea utzi beharko dute urtebeteko epean; erretiratze «ordenatua eta segurua» izango da, gaur onartu duten ebazpenaren arabera, eta Libanoko armadaren esku geratuko da herrialdearen hegoaldean «segurtasuna» bermatzea. Ia bost hamarkadako misioaren ostean, Segurtasun Kontseiluko AEBetako ordezkariak betetzat jo zuen NBEren misioa, Libanoko Gobernuak hango armadari berriki agindu diolako herrialdeko arma guztiak «kontrolpean» izatea urte amaierarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emakume gazte baten erretratua (Degas)

***Emakume gazte baten erretratua*** (frantsesez *Retrato de jeune femme*) 1867an Edgar Degas frantziarrak margotutako olio-pintura bat da. Parisko Orsay museoan dago. 

## Historia 
Hasiera-hasieratik, Georges Rivièrek laudorio sutsuak eskaini zizkion margolanari, txaloak eskainez koadro txikiari zerion ia metafisikoa zen naturaz gaindiko xarmari.

Datazio arazoak baditu ere -1862 eta 1870 artean adierazia-, kronologikoki 1867ra hurbil daiteke obra. Hirugarren erakusketa inpresionistan erakutsi zen, 1877an. Obra 1986an kokatu zen gaur egungo lekuan, Louvre museotik Orsayko museora aldatu zenean.

Artelanak Laure Degas margolariaren izeba erakusten du, Gennaro Bellelli baroi napolitarrarekin ezkondua. Laure Degasek beste margolan batean irudikatu zuen, *Bellelli familia* lanean.

## Deskribapena 
Formatu txikiko lan honetan, 27x22 zm., Laurek espazioan galdutako begirada bat erakusten du, bere pentsamenduen hari ikusezinaren atzetik balebil bezala. Mihise hau bereziki argigarria da, antzinakoaren eta modernoaren, tradizioaren eta berrikuntzaren arteko lotura-puntu miresgarria baita.

Koadro honetan, erlijio-margolaritzaren eragina ikus daiteke. Degasek obra horien solemnitate hieratikoa hartu zuen eta izaera intimistako pinturara eraman zuen, errealismoaren eta pintura garaikidearen eskakizunei ere modu batez erantzunez.

*Emakume gaztearen erretratua*, RF 2430 inbentario-zenbakiarekin katalogatuta, margolariaren sinadura erakusten du goiko eskuineko angeluan: «Degas».

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bellelli Familia*

## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Orsay museoaren webgunean.
József Szlávy

**Jószef Szlávy** (Györ, 1818ko azaroaren 23a – Zsitvaújfalu, 1900eko abuztuaren 8a) hungariar ekonomialari eta politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1872tik 1874ra.

Lehen ministro izateaz gain, Hungariako Erresumako Ordezkarien Ganberako presidente izan zen 1879tik 1880ra, eta Magnatesen Ganberako presidente 1894tik 1896ra. 1880tik 1882ra Austria-Hungariako Inperioko Finantza ministroa izan zen.
Boucheron

**Boucheron** Frantziako enpresa bat da, Frédéric Boucheronek 1858an sortua, bitxiak eta erlojuak ekoizten dituena. 1988az geroztik, lurrinak ere ekoizten dituzte.

1893an, Parisko Vendôme plazara eraman zuten lantegia eta denda, eta han jarraitzen dute lanean. Gaur egun, 34 Boucheron denda daude mundu osoan, eta hainbat txikizkako saltzaile.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Sherwood

**John Sherwood** (Selby, 1945eko ekainaren 4a – 2025eko abuztuaren 19a) britainiar atleta izan zen.

Brontzezko domina irabazi zuen 400 metro hesiduneko lasterketan 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan, Mexikon. David Hemery britainiarra izan zen irabazlea eta Gerhard Hennige alemaniarra bigarrena.

Sherwoodek zilarrezko domina bat irabazi zuen 1969ko Europako Atletismo Txapelketan eta urrezko domina bat 1970eko Commonwealth Jokoetan.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
Elena Martín (argipena)

**Elena Martín** pertsona desberdinen izena da:

* **Elena Martín Calvo**, umorista eta aktore espainiarra.
* **Elena Martín Crevillen**, politikari espainiarra.
* **Elena Martín i Gimeno**, aktore eta zinema zuzendari katalan.
* **Elena Martín Martín**, arte espezialista nafarra.
* **Elena Martín Ortega**, psikologoa eta unibertsitateko irakasle espainiarra.
* **Elena Martín Vivaldi**, idazle espainiarra.
1936ko Bertsolari Txapelketako Tolosako kanporaketa

1936ko Bertsolari Guduko Tolosako finalerdia Tolosan jokatu zen, Ureta frontoian, Tolosako Aberri-Etxearen pilotalekuan (ez nahastu Tolosako Udal-frontoiarekin), 1935ko abenduaren 29an. Donostian jokatu zen final handirako hiru finalerdietako bat izan zen, Azpeitian eta Elizondon jokatu ziren finalerdiekin batera. Kanporaketa eta txapelketa Euskaltzaleak erakundeak antolatu zuen, Euzko Gaztedirekin batera.

## Ekitaldi paraleloak 
Aldi berean, Tolosako Aberri-Etxean antzerki-lan bi antzeztu ziren, "*Bertatik*" eta Lizardik idatzitako "*Artatxurizketa*". Tolosako Aberri-Etxearen abesbatzak ere kontzertua eman zuen. 

## Lehiaketaren garapena 
### Parte-hartzaileak 
Parte hartzaileak Eki Gipuzkoako bertsolariak ziren; Tolosaldea, Donostialdea eta Oarsoaldea eskualdekoak. Ez zen Goierriko bertsolaririk izan, nahiz eta aurreko egunetan Jose Gaztañaga zaldibiarrak parte hartuko zuela iragarri. Hauek izan ziren azkenean parte hartu zuten bederatzi bertsolariak: 

* Frantzisko Arregi "Moxua"
* Jose Inazio Etxeberria
* Eusebio Ezeiza
* Juan Bautista Kortajarena "Ondartza"
* Jose Manuel Lujanbio "Txirrita"
* Juan Jose Lujanbio "Saiburu"
* Ignazio Narbarte "Pantxo"
* Jose Maria Txapartegi
* Juan Jose Ugartemendia "Sorondo"

Zenbait bertsolarik ez zuten parte hartu, bertan izatekoak espero baziren ere. Jesus Mari Etxezarreta "Izazpiren" arabera, aipatu dugun Jose Gaztañagaz gain, Rufino Elustondo albiztuarrak ere izena eman zuen. *El Díaren* kronikaren arabera, "Andoian gaztea" ere agertzekoa zen.

Esanguratsua da baita ere, garaiko Euskaltzaleak elkartearen gertuko egunkari zen *El Día* egunkariak zekarrenez, kanporaketa honen (eta Bertso Txapelketaren) irabazle izan zen Txirritak azkenengo unean erabaki zuela parte hartzea: bezperan agertu zen parte-hartzaileen zerrendan ez zen Txirritaren izenik agertzen (""Txirritak" eta "Tellaetxipik" parte har zezaten bitartekaritzak egiten ari dira" zekarren

3-Banaka puntua emanda

4-Ofizioka

* "Ondartza" artzain eta "Pantxo" nekazari
* Txapartegi nagusi eta Etxeberria morroi
* "Moxua" ikazkin eta Ezeiza errotari
* Ugaremendia indiano, Saiburu maizter eta Txirrita errotari

Puntuaketa ere aurreko urtekoaren antzekoa izan zen: bertso oso onari 20 puntu, bertso onari 15, bertso "on-xamarrari" 10, bertso "txar-xamarrari" 5 eta bertso oso txarrari bat ere ez.

### Gai-jartzailea 
* Joseba Zubimendi

Aitzol Euskaltzaleak erakundearen ordezkari moduan zegoen epaimahaian eta Zubimendi Euzko Gaztediren ordezkari moduan. Basarri ordea, aurreko urtean txapeldun izatearren -txapeldun zenez, hurrengo hiru urtetan ezin izango zuen parte hartu. Ixaka Lopez-Mendizabal eta Mujika Tolosako euskaltzale munduaren ordezkari moduan aritu ziren.

Dirudienez, azken uneko aldaketa bat izan zen: aurreko egunetan epai-mahaikide moduan Justo Mokoroa izango zela ekarri baitzuen prentsak, baina egunean ez zen agertu eta Lopez-Mendizabalek egin zituen lan horiek.

### Sailkapena 
Prentsan ageri zenez, lau hauek izango zuten Donostiako finalean jokatzeko txartela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Pinault

**François Pinault** (1936ko abuztuaren 21ean jaioa, Les Champs-Géraux, Bretainia, Frantzia) frantziar negozio-gizon milioiduna da, Kering txikizkako konglomeratuaren akziodun nagusia eta ohorezko presidentea, eta arte bildumagilea.

Pinaultek egurraren industrian hasi zuen bere negozioa 1960ko hamarkadaren hasieran. 1988an, PPR izeneko txikizkako enpresa batean inbertitu zuen. Pinault munduko arte garaikideko bildumagile nagusietako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corrado Giaquinto

**Corrado Giaquinto** (Molfetta, Bariko probintzia, 1703ko otsailaren 8a - Napoli, 1766ko apirilaren 18a) Rokoko margolaritza estiloko artista izan zen. XVIII. mendearen lehen erdian Erroman rokokoaren ordezkari nagusitzat jotzen da.

## Biografia 
Bari iparraldeko Molfettan jaioa, Giaquinto Francesco Solimena eta Sebastiano Concaren ikaslea izan zen. Nazioarteko ibilbide bikaina egin zuen: hala, Espainiako gortera deitu zuten 1753 eta 1762 artean, Madrilgo, Escorialeko eta Aranjuezko errege jauregietan lanak egiteko. Madrilen, ganbera-pintore, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako zuzendari nagusi (1753ko abendua) eta Santa Barbarako Tapizen Errege Fabrikako zuzendari artistiko izendatu zuten.

Dizipulutzat José del Castillo eta Antonio González Velázquez izan zituen, azken honek Mariano Salvador Maella gidatuko zuena. Espainian egindako lana, Giambattista Tiepolorena moduan, eragin garrantzia izan zen Goyaren estiloa garatzeko garaian.

## Obra 
Oso egile emankorra izan zen. Bere lanak munduko museo askotan aurki daitezke: Pradoko Museoan (Madril), Louvreko museoan (Paris), Cerralbo museoan (Madril), Boloniako Pinakoteka Nazionalean... Teknika desberdinak erabili zituen: olioa mihise gainean, freskoak, e.a.

## Iruditegia 

Image:
Corrado_Giaquinto_001.jpg|*Mariaren jaiotza*, 1740- 1750, Oxford.
Carlo Broschi.jpg|*Farinelliren erretratua*, 1753, Boloniako Pinakoteka Nazionala
The Triumph of Galatea, by Corrado Giaquinto.jpg|*Galatearen garaipena*, 1752, Milwaukeeko Arte-museoa.
Corrado Giaquinto - Allegories of Justice and Peace, 1754.jpg| *Zuzenbidearen eta bakearen alegoriak*, 1754, Pradoko museoa, Madril
Corrado Giaquinto - Rest on the Flight into Egypt - WGA8960.jpg| *Egiptorako ihesaldian atsedena*, 1742, Louvreko Museoa, Paris
Corrado giaquinto, san nicola di bari.jpg| *San Nikolas Barikoa*, Fesch museoa, Ajaccio.
Satan before the Lord.jpg| *Satanas Jaungoikoaren aurrean*, 1750, Vatikanoko Museoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jerônimo Mazzarotto

**Jerônimo Mazzarotto** (Curitiba, 1898ko apirilaren 11 – *ibidem*, 1999ko maiatzaren 23a) brasildar elizgizon katolikoa izan zen, 1957tik 1970era Curitibako apezpiku laguntzailea izan zena.

## Bizitza 
Ângelo eta Amália Mazzarottoren semea, Jerônimo Mazzarotto Curitiban jaio zen 1898an. 11 anai-arreba zituen, eta horietako bat Antônio Mazzarotto apezpikua zen. Marianako artxidiozesiako apaizgaitegian ikasi zuen eta 1921eko apirilaren 24an apaiztu zen Pinhaisko Argiaren Andre Mariaren katedralean, Curitibako artxidiozesian inkardinatuta geratuz.

1957ko apirilaren 29an, Pio XII.a aita santuak Curitibako apezpiku laguntzaile eta Arsinoeko apezpiku titular izendatu zuen. Urte bereko uztailaren 21ean apezpiku ordenatu zuten. Vatikanoko II. kontzilioko laugarren saioan parte hartu zuen. 1970eko maiatzaren 8an erretiratu zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamiarisoa Modeste Randrianifahanana

**Mamiarisoa Modeste Randrianifahanana** (Fiakarana, 1967ko ekainaren 18a) madagaskartar elizgizon katolikoa da, 2025etik aurrera Antananarivoko apezpiku laguntzailea dena.

## Bizitza 
Mamiarisoa Modeste Randrianifahanana 1967ko ekainaren 18an jaio zen Fiakaranan. Filosofia Antsirabeko apaizgaitegi nagusian ikasi zuen eta teologia Antananarivoko Ambatorokako apaizgaitegi nagusian. 1996ko abuztuaren 7an Armand Gaétan Razafindratandra kardinalak diakono ordenatu zuten Ambohipon, eta 1997ko irailaren 6an apaiztu zen Amparibe-Mahamasin.

Honako kargu hauek bete ditu: Gazte Mugimendu Eukaristikoko kapilau eta liturgia arduraduna (1997-2003); Antananarivoko apaizgaitegi txikiko errektorea (1998-2003); Réunioneko *Fidei Donum* apaiza (2003-2017); Ambatolampyko misio-barrutiko parrokoa (2017-2020); Antsirabeko apaizgaitegi nagusiko hezitzailea (2020-2023); Antananarivoko bikario nagusia (2023-2025).

2025eko ekainaren 26an, Leon XIV.a aita santuak Antananarivoko apezpiku laguntzaile eta Iucundianako apezpiku titular izendatu zuen. Irailaren 21ean apezpiku ordenatu zuten Ambaribeko San Mikel eskolan, Antananarivon.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Civitas stipendiara

***Civitas stipendaria*** edo ***ciuitas*** ***stipendiaria*** (pluralean, ***civitates stipendiariae***), hau da, "zergadun hiri", erromatar menpean zegoen hiri (hirigunea eta bere administraziopean zegoen lurraldea; *civitas*) mota bat zen; komunitate lokalen hiri motarik arruntena zen, eta garrantzi gutxien zuena. Oro har, erromatarrrek indarrez konkistatuak eta baldintzarik gabe menderatu zituzten tokiko komunitateei, *civitas stipendiari* estatutua eman zieten agintari berriek.

## Deskribapena 
Erromatar probintzia bakoitzak estatus desberdineko komunitate batzuk hartzen zituen. Erromatar kolonien edo *municipia* ziren hirietan, biztanleek erromatar edo latindar herritartasuna zuten, eta bestetik,  indigenen (*peregrini*) komunitateak zeuden, gehinak zirenk eta nolabaiteko autonomia gorde izan zutenak. Autonomia-mailaren arabera bereizten ziren:

* *civitates stipendariae* ("estipendioa (zerga) eman beahr zuten hiriak") direlakoak mailarik baxuenean zeuden, "Erromarekin itun desorekatu baten (*foedus iniquum*) bidez lotuta zeuden, urtero tributu bat ordainduz eta erromatar armadari tropa laguntzaileetarako gizon gzteak eeman beahr zizikiona";
* *civitates foederatae* (hiri aliatuak), Erromari itun formal baten bidez lotuta zeudenak (*foedus*);
* *civitates liberae* (hiri askeak); pribilegio espezifikoak eman zitzaizkien.

*Civitates stipendariae* direlakoak ziren, askogatik, hiruretan ohikoenak —adibidez, K.a. 70. urtean Sizilian mota horretako 65 hiri zeuden, bost *civitates liberae* eta bi *foederatae* baino ez[ —, eta probintzia baten diru-sarreren zati handia ematen zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia sakontzeko 
* Gagarin, Michael, arg. (2010). «Local Government, Roman». *The Oxford Encyclopedia of Ancient Greece and Rome*. Oxford University Press. 273-275. or. .
* Garnsey, Peter; Sailer, Richard (1991). *El Imperio Romano. Economía, sociedad y cultura* (Jordi Beltrán, itzul.). Bartzelona : Crítica. .
* López Medina, María Juana (1996). «Las Civitates del Sureste Peninsular durante el Alto Imperio. Algunas cuestiones sobre su urbanismo y su territono». *Florentia Iliberritana (Universidad de Granada)* (7): 171-185. or. Artxibatua.

## Kanpo loturak 
*
Organoide

**Organoidea** in vitro sortutako organo baten hiru dimentsioko kopia miniaturizatua, sinplifikatua eta anatomikoki errealista da. Organoideak zelula amez osatuta daude eta gaixotasunak eta tratamenduak ikerketzeko erabiltzen dira.

## Ikus, gainera 
* Garun-organoide

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armand Gaétan Razafindratandra

**Armand Gaétan Razafindratandra** (Ambohimalaza, 1925eko abuztuaren 7a – Mahajanga, 2010eko urtarrilaren 9a) madagaskartar elizgizon katolikoa izan zen. 1978tik 1994ra Mahajangako apezpikua izan zen eta 1994tik 2005era Antananarivoko artzapezpikua. 1994an Joan Paulo II.a aita santuak kardinal izendatu zuen.

## Bizitza 
thumb|left|Armand Gaétan Razafindratandra kardinalaren armarria.|209x209pxPaul Razafindratandra eta Joséphine Rasoanororen semea, Armand Gaétan Razafindratandra 1925ean jaio zen Ambohimalazan, Antananarivotik 50 kilometrora dagoen herri batean. Lehen eta bigarren mailako ikasketak Faravohitran egin zituen, Kristau Eskoletako Anaiek zuzendutako ikastetxe batean. Ondoren, Ambatorokako apaizgaitegi txikian eta Amparibeko San Mikel eskola teknikoan ikasi zuen.

1978ko apirilaren 27an, Joan Paulo II.a aita santuak Mahajangako apezpiku izendatu zuten, eta uztailaren 2an Victor Razafimahatratra kardinalak ordenatu zuen. 1994ko otsailaren 3an Antananarivoko artzapezpiku izendatu zuten, eta kargu horretan 2005eko abenduaren 7ra arte geratu zen, adinagatik erretiratu zen arte.

1994ko azaroaren 26ko kontsistorioan, Joan Paulo II.ak kardinal izendatu zuen San Silvestre eta San Martin ai Montiko kardinal-apaiz tituluarekin.

2010eko urtarrilaren 9an hil zen Mahajangako Androva ospitalean, 84 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Åse-Marie Nesse

**Åse-Marie Nesse** (Klepp, 1934ko apirilaren 29a – Oslo, 2001eko uztailaren 13a) norvegiar filologo, itzultzaile eta poeta izan zen.

## Bizitza 
Åse-Marie Nesse Kleppen jaio zen, Rogaland konderrian, Norvegian. Bigarren mailako ikasketak 1952an amaitu zituen. 1953tik 1955era Osloko Irakasleen Eskolan ikasi zuen, eta gero irakasle gisa lan egin zuen Osloko Unibertsitatean matrikulatu aurretik. 1963an Filologia Zientzietako Hautagaia titulua lortu zuen, eta germaniar ikasketetako irakasle gisa kontratatu zuten. Geroago, irakasle elkartu izendatu zuten, eta 2000n erretiratu zen.

Itzultzailea ere izan zen, eta Wolfgang Hildesheimerren *Tynset* itzultzeagatik Bastian saria jaso zuen 1967an. Dobloug saria ere irabazi zuen 1999an. Bere lan nagusia *Fausto* nynorskera itzultzea izan zen. Alemanaz gain, ingelesetik, gaztelaniatik, nederlanderatik eta frantsesetik ere itzuli zuen. Bere poesia debuta 1970ean egin zuen *Av hav er du komen* liburuarekin. Urte askotan PEN erakundearen Norvegiako adarra zuzendu zuen, eta Norvegiako Arte Kontseiluko kide izan zen. Norvegiako Kultur Kontseiluko eta Egileen Elkarteko Literatur Kontseiluko kide ere izan zen.

Åse-Marie Nessek sari eta domina ugari jaso zituen bere ibilbidean zehar. 1993an Alemaniako Merezimenduaren Ordena eman zioten eta 2001ean Norvegiako San Olaf ordena. 2001ean hil zen minbiziak jota.

## Sariak 
* 1967: Bastian saria
* 1976: Sarpsborgeko literatura-jaialdiaren saria
* 1978: Sunnmøre Frilynde erakundearen saria
* 1981: Stavanger Aftenblads saria 
* 1981: Ønskediktprisen
* 1992: Kleppeko Udalaren saria
* 1993: Alemaniako Merezimenduaren Ordena
* 1998: Shakespeareren sonetoen errezitazio lehiaketako lehen saria
* 1999: Liburu Kluben Fikzio Itzulpen Saria
* 1999: Dobloug Saria
* 2000: Nynorskezko Literatura Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iberiar penintsulako baso-suteak (2025)

**2025eko Espainiako baso-suteak** 2025eko uztailaren 1etik, uda osoan, Iberiar penintsulari eragin zion hondamendia izan zen. Abuztuaren 19ra arte 400.000 hektarea lur erre ziren. 2025a Espainiako 30 urte baino gehiagoko baso-suteen denboraldirik txarrena izan zen. Gehien kaltetutako probintziak Ourense, Leon eta Zamora izan ziren; hiru probintzia horiek erretako azalera osoaren ia erdia osatu zuten. Ourensen bakarrrik 170.000 hektare erre ziren, lurraldearen ehuneko zazpia. Portugalen ere txikizio handia eragin zuten suteek.

Portugalen eragin handia izan zuen fenomenoa. 172.000 hektarea baino gehiago erre ziren urte osoan eta bi pertsona hil ziren. Penintsula osoan zortzi lagun hil ziren suteen ondorioz, Espainian zein Portugalen.

Espainiako Ingurumen Fiskaltza suteak prebenitzeko neurrien urritasuna ikertzen ari da.

Suteetan ekologiaren ikuspuntutik balore handiko basoak erre egin ziren. Herri asko, bestetik, ustu egin behar izan ziren eta batzuk erre egin ziren. Suteen ondorioz milaka lagun etxetik aterarazi zituzten.

2025eko uztaila eta abuztua bitartean, Espainiako klima faktore garrantzitsua izan zen suteen gorakadan, bereziki autonomia-erkidego batzuetan, hala nola Gaztela eta Leonen, Extremaduran, Andaluzian eta Galizian. Afrikako kontinentetik Iberiar Penintsulara igaro zen bero-bolada baten ondorioz, muturreko tenperaturak igo egin ziren eta hezetasun erlatiboa murriztu. Horren ondorioz, sute-arriskua asko handitu zen.

Tenperatura-balio altuak, hezetasun erlatibo baxua eta «30eko araua» deritzonak identifikatzen dituen haize bortitzak (30 ° C-tik gorako tenperaturak, 30 km/h-tik gorako haizeak eta % 30etik beherako hezetasun erlatiboa) hainbat eremutan izanak aukera eman zuen suteak azkar hedatzeko baldintza egokiak izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Greenpeace suteei buruzko txostena.
Michel Adanson

**Michel Adanson** (Aix-en-Provence, 1727ko apirilaren 7a – Paris, 1806ko abuztuaren 3a) frantziar naturalista, botanikari, esploratzaile eta idazlea izan zen.

Aix-en-Provencen jaio zen eta familiarekin Parisera joan zen 1730ean. René Antoine Ferchault de Réaumur eta Bernard de Jussieurekin eta Parisko Jardin des plantes-en lan egin zuen.

1748an Senegal esploratzeko espedizio batean abiatu zen. Bost urte eman zituen han, eta animalien eta landareen aleak bildu eta deskribatu zituen. Mapak marraztu zituen, behaketa meteorologiko eta astronomikoak egin zituen, eta bertako hizkuntzen gramatikak eta hiztegiak prestatu zituen.

1754an Parisera itzuli zen eta 1757an *Histoire naturelle du Senegal* argitaratu zuen. Salmentak urriak izan ziren eta Adansonek porrot egin zuen.

Taxonomia sistema bat planteatu zuen, Lineok ez bezalakoa. 1763an *Familles des plantes* liburua argitaratu zuen, non bere sailkapen-sistema berria garatu zuen. Landareen monografikoak ere idatzi zituen. Nabarmenena baobabarena izan zen.

## Lanak 
* ''Histoire naturelle du Sénégal. Coquillages. Avec la relation abrégée d’un voyage fait en ce pays pendant les années 1749, 50, 51, 52 et 53, Paris, 1757
* Lettre du duc de Noya-Caraffa, sur la tourmaline, à M. de Buffon, 1759
* Description d'une nouvelle espèce de ver qui ronge les bois et les vaisseaux, observée au Sénégal, dans Histoire de l'Académie royale des sciences… avec les mémoires de mathématique et de physique…, 1759
* Description d'un arbre d'un nouveau genre, appelé Baobab, observé au Sénégal, dans Mémoires de l'Académie Royale des Sciences, Paris, 1761
* Méthode nouvelle pour apprendre à connaître les familles des plantes, Paris, 1763
* Baobab, dans Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné, supplément, vol. 1, 1776–1777, p. 796–801
* Familles des plantes, introduction de Frans A. Stafleu, reproduction de l'édition de 1763
* Adanson, Michel, 1763. Mémoires d’Adanson sur le Sénégal et l’île de Gorée, présentés et publiés par Charles Becker et V. Martin

## Kanpo estekak
Peguera

**Peguera**, Espainiako Calvià udalerrian dagoen herri bat da, Balear Uharteak erkidegoko Mallorka uhartean.

2024an 53.491 biztanle zituen.
Radivoj Korać

**Radivoj Korać** (; Sombor, Serbia, 1938ko azaroaren 5a – Sarajevo, Bosnia-Herzegovina, 1969ko ekainaren 2a) saskibaloi jokalari jugoslaviarra eta serbiarra izan zen. Hegal-pibot posizioan jokatu zuen.

Euroligaren inoizko markarik hoberenari eusten dio, partida batean sartutako puntuena, 99 puntu sartu zituenean 1964–65 denboraldian. EuroBasketen MVP jokalaria izendatu zuten 1961ean. 4 aldiz izan da EuroBasket-en saskiratzailerik onena (1959, 1961, 1963 eta 1965ean). 1960ean Jugoslaviako atletarik onena izendatu zuten. Italiako ligan saskikaratzailerik onena izan zen 1969an, baita Belgikako Ligan ere  (1968). Halaber, Belgikako telebista zuzeneko saio batean, 100 jaurtiketa libretatik 100 sartu zituen. 

Korać kotxe istripu batean hil zen 1969an, 30 urte zituelarik, eta beragatik FIBAk izendatu zuen Korać Kopa, 1971an. Korać dago FIBAren 50 jokalari hoberenen zerrendan sart zuen 1991an.   

## Palmaresa
### Klubekin
* OKK Beograd taldearekin 4 aldiz izan zen Jugoslaviako Ligaren txapelduna (1958, 1960, 1963, 1964) eta birritan Koparena (1960, 1962).
* Standard Liège-rekin Belgikako Liga irabazi zuen (1968).

### Selekzioarekin
Jugoslaviako selekzioarekin zilarrezko domina eskuratu zuen 1968ko Olinpiadetan, baita zilarrezkoa birritan Munduko Saskibaloi Txapelketan ere (1963 eta 1967an).

EuroBasketen, zilarrezkoa birritan (1961 eta 1965ean) eta brontzezkoa behin (1963an) lortu zituen. Txapeleketa honetan, 844 puntu sartu zituen guztira, 34	partidatan (24.8 puntu partidako).

Selekzioarekin 157 partida jokatu zuen guztira.

## Kanpo estekak
*FIBA Hall of Fame.
Piave ibaiko gudua (1809)

**Piave ibaiko gudua** 1809ko maiatzaren 8an gertatu zen, Eugène de Beauharnais-en agindupeko Frantziar-Italiar armadaren eta Austriako Joan Artxidukeak gidatutako armadaren artean. Austriar komandanteak Piave ibaiaren atzean defentsa egin zuen, baina zenbakiz nagusi ziren etsaien aurrean porrota jasan zuen. Borroka Italia iparraldeko Nervesa della Battaglia inguruan gertatu zen, Bosgarren Koalizioko Gerraren testuinguruan, Napoleondar gerren aldian.

Hasierako Austriar inbasioak Venetiako lurra okupatzea lortu zuen, Frantziar-Italiar defendatzaileak Veronaraino atzera eginaraziz. Maiatzaren hasieran Austriak Bavarian izandako porroten berriak eta zenbakizko nagusitasunaren gabeziak Joan Artxidukeari ipar-ekialdera erretiratzea eragin zioten. Hala ere, etsaiek Piave ibaia gurutzatzen ari zirela jakin zuenean, Joanek buelta hartu zuen borroka emateko, Eugèneren armadaren jarraipena moteltzeko asmoz.
thumb|Piave ibaiko guduan parte hartu zuten unitateen mapa (Ingelesez).
Eugènek bere abangoardia ibaiaren bestaldera igarotzeko agindua eman zuen goizaldean. Laster aurre egin behar izan zioten Austriarren erresistentzia bizia, baina goiz erdian frantziar zaldizkoen etorrerak egoera egonkortu zuen. Ura azkar igoz joan zen eta horrek frantziar infanteriaren errefortzuen pilaketa oztopatu zuen, eta Eugèneren armadaren zati handi batek ezin izan zuen ibaia zeharkatu. Arratsalde bukaeran, Eugènek eraso nagusia agindu zuen, Joanen ezker hegala inguratuz eta haren defentsa-lerro nagusia gaindituz. Austriarrak kaltetuak baina ez suntsituak atera ziren, eta erretiratzea jarraitu zuten Karintiarantz (gaur egungo Austria) eta Karniolarantz (gaur egungo Eslovenia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monster Energy

**Monster Energy**, 2002tik AEBetatik Hansen Natural Company enpresak ekoitzitzen duen edari energia-emaile bat da. 2022an AEBetako bigarren edari energia-emaile marka zen, Red Bullen ondoren.

Euskal Herrian The Coca-Cola Company enpresak banatzen du.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Ivor Novello Sariak

**Ivor Novello Sariak**, , kantautore eta musikagileentzako sariak dira eta izena Ivor Novello galestar abeslariaren omenez daramate.

1955etik urtero Britainiar Kantautore eta Musikagileen Akademiak Londres hirian banatzen ditu.

## Sarituak 
Saritutako abeslari, kantautore, musikagile eta taldeen artean honakoak daude: Iron Maiden, Amy Winehouse, Cat Stevens, The Darkness, The Feeling, Madonna, Jeff Lynne, Queen, Brian May, Richard Thompson, David Bowie, Ray Davies, Martin Gore, Kate Bush, Eric Clapton, John Dankworth, Cathy Dennis, John Lennon, Annie Lennox, Britney Spears, Scott Matthews, Paul McCartney, Madness, Duran Duran, George Michael, Benny Andersson, Björn Ulvaeus, Chuck Norris, Pet Shop Boys, Dave Stewart, Sting, Mike Stock, Robbie Williams, Gary Barlow, Iain Archer, John Tavener, David Gilmour, Kylie Minogue, Kiss eta Shane MacGowan.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
2025eko Espainiako Itzuliko 10. etapa

**2025eko Espainiako Vueltako 10. etapa**, urte hartako irailaren 2an egin zuten Sendaviva parke tematikoa eta Larra-Belagua eski-estazioaren artean, 175,3 km izan zituelarik. Edizio honetan Euskal Herritik pasa zen lehen etapa izan zen, hurrengoak Bizkaia zeharkatu baitzuen.

## Etaparen emaitza 
Jay Vine (UAE) australiarrak erakustaldi bat egin zuen ihesean. Aurreko egunean, txirrindulariek Iruñean hartu zuten atseden, eta etapan Nafarroako lurretan lehiatu ziren. Sendaviva parke naturalean ekin zioten saioari, eta iparralderantz egin zuten, Belaguan zegoen helmugaren bila. Bigarren aldiz amaitu zen Vueltako etapa bat mendate horretan, eta Vinek bigarren garaipena lortu zuen etapa honetan. Erremate bikaina eman dio ondo kostata sortu den ihesaldiari. Bigarren Pablo Castrillo (Movistar) izan zen, eta hirugarren Javier Romo (Movistar). Etxeko etapan gertu izan zuen garaipena Movistar taldeak.

## Protestak 
Ziklismoaz gozatzeko eguna ez ezik, protesta egitekoa ere izan zen euskal zaleentzat, Yala Nafarroa eta BDS plataformek egindako deiari erantzunez. «Genozidiorik gabeko kirola» lelopean, eta protesta baketsuen bidez, Palestinaren aldeko babesa ikusaraztea eta Israel taldearen parte hartzea arbuiatzea zen ekimena sustatu zutenen helburua. Hori horrela, herriak eta errepide bazterrak Palestinako banderaz bete zituzten zaleek, baita Israelen aurkako pankarta eta pintaketaz ere. Ikurrinak eta euskal ikurrak ere han eta hemen ikusi ziren, baina, etapan, nazio aldarrikapenak bat egin zuen Israel taldearen eta Gazan gertatzen ari denaren kontrako protestekin.

## Beste sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Sailkapen konbinatua 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2025eko Espainiako Itzuliko 11. etapa

**2025eko Espainiako Vueltako 11. etapa**, urte hartako irailaren 3an egin zuten Bilbo inguruko zirkuitu batean, 157,4 km izan zituelarik. Edizio honetan Euskal Herritik pasa zen bigarren etapa izan zen, aurrekoak Nafarroa Garaia zeharkatu baitzuen.

Palestinaren aldeko aldarriak zirela medio, bertan behera utzi zuten etaparen sailkapena.

## Etaparen emaitza 
Zazpi mendateko ibilbide gorabeheratsuan lehiatu ziren txirrindulariak, eta hainbat gidoi aldaketa izan da Bilbotik abiatu direnetik. Lehenik, hiru ziklista nabarmendu ziren San Pelaio igaro ostean: Mads Pedersen (Lidl), Orluis Aular eta Marc Soler (UAE). Kate motzean lotu zituen Visma taldeak; izan ere, ez zitzaien komeni Solerrek alde handia lortzerik, Almeidaren taldekidea izanik.

## Beste sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Konbinatuaren sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Martín Martín

**Elena Martín Martín** Nafarroa Garaiko arte-espezialista da. 

## Biografia 
Madrilgo Complutense unibertsitatean Arte Ederretan doktoreduna da Elena Martin, Jorge Oteizaren lanari buruzko doktore-tesiaren egilea. 2003tik Oteiza Museoaren kontserbazio-saileko arduraduna da, eta 2017. urtetik Euskal Herriko Unibertsitateko Arte Garaikidearen Kontserbazio eta Erakusketa masterrean irakasle dihardu. Etxepare Euskal Institutuak Nevadako Renoko Unibertsitatean sustatzen duen Jon Bilbao Katedrako 2025eko ikerlari gonbidatua izango da. Jon Bilbao Katedraren baitan egingo duen ikerketa-egonaldiaren helburu nagusia, Jorge Oteizaren pentsamendua eta obra sustatu eta zabaltzea izango da, eta ahaleginak bideratuko ditu ezagupen-trukera, euskal artearen ikerketara, eta proiektuen lankidetza eta garapena lortzera Estatu Batuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonardo Ulrich Steiner

**Leonardo Ulrich Steiner** (Forquilhinha, 1950eko azaroaren 6a) brasildar elizgizon frantziskotarra da, 2020tik aurrera Manausko artzapezpikua dena. 2005etik 2011ra São Félixeko prelatua izan zen eta 2011tik 2019ra Brasiliako apezpiku laguntzailea. 2022ko abuztuaren 27an, Frantzisko aita santuak kardinal izendatu zuen, Amazoniako eskualdeko lehena.

## Bizitza 
thumb|left|Leonardo Ulrich Steiner kardinalaren armarria.|209x209pxLeonardo Ulrich Steiner 1950eko azaroaren 6an jaio zen Forquilhinhan, Santa Catarina estatuan. 1976ko abuztuaren 2an botoak eman zituen Fraide Txikien Ordenako kide gisa eta 1978ko urtarrilaren 21ean bere lehengusu Paulo Evaristo Arns kardinalak apaiz ordenatu zuen.

Petrópolisko frantziskotarrengan ikasi zituen filosofia eta teologia. Lorraineko Salestar Fakultatean lortu zuen filosofia eta pedagogiako lizentziatura. Erromako Antonianum Ateneo Pontifizean lortu zituen filosofiako lizentziatura eta doktoretza. Parroko gisa aldi bat eman ondoren, apaizgaitegiko hezitzaile izan zen 1986ra arte eta nobizioen maisu 1986tik 1995era. Apirilaren 16an jaso zuen apezpiku-ordenazioa Arns kardinalaren eskutik.

2011ko maiatzetik 2019ko maiatzera Brasilgo apezpiku-konferentziako idazkari nagusia izan zen.

2022ko apirilean Steiner Amazoniako Apezpikuen Batzorde Bereziko presidente izendatu zuten. Amazoniako Eskualdeko Eliz Konferentziaren presidenteordea ere bada., eta iturri batzuek *papabile*tzat hartzen zuten.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko Espainiako Itzuliko 14. etapa

**2023ko Espainiako Vueltako 14. etapa**, urte hartako irailaren 9an egin zuten Salbaterra Bearno eta Larra-Belagua artean, 156,2 km izan zituelarik. Edizio honetan Euskal Herritik pasa zen lehen etapa izan zen, hurrengoa Lekunberrin amaitu baitzen.

## Etaparen emaitza 
Thomas de Gendten (Lotto) urrutiko eraso ahaleginaren ostean, helmugarako 144 kilometro falta zirela, Nelson Oliveirarekin (Movistar) alde egiten ahalegindu zen Remco Evenepoel. Baina bederatzi kilometro aurrerago harrapatu egin zuten. Baina Evenepoel ez zegoen amore emateko prest, eta ekinean jarraitu zuen, azkenean ihesaldia osatu arte. Etapako 40. kilometroan izan zen. 24 txirrindulari zeuden bertan. Harekin batera ziren, besteak beste, Romain Bardet (DSM), Damiano Caruso (Bahrain) eta Lennard Kämna (Bora); baita, Jonathan Castroviejo ere (Ineos).

## Beste sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabina Aizpuru

**Sabina Aizpuru Agirre**  (Elorrio, Bizkaia, ) diseinatzalea, kartelgilea eta aktorea da.

## Ibilbidea 
### Formakuntza 
Aizpuruk Diseinu Integralaren ikasketak egin ditu Madrilgo (Espainia) Juan Carlos Erregea unibetsitatean eta artisautza garaikideari buruzko masterra Valentziko (Herrialde Katalanak).Barreira-Arten.

### Kartelgile 
2025ean Sabina Aizpuruk bigarrenez irabazi zuen Elorrioko Ferixa Nausietarako kartel lehiaketa *JaiTaKolore* lanarekin. Guztira hamabost diseinu aurkeztu ziren lehiaketara, zortzi emakumek eta 5 gizonek egindakoak. Herritarrek gustukoena bozkatzeko aukera izan zuten Iturri Kultur Etxeko hautestontzian eta udalaren webgunearen bidez. 444 boto jaso ziren kultur etxean eta 208 webgunean (133 euskaraz eta 75 gaztelaniaz). Epaimahaiko kideek ia aho batez aukeratu zuten Aizpururen lana. Lanaren "dotorezia, garbitasuna eta egitaraua apaintzeko elementu aproposak edukitzea" nabarmendu zuten. 

2018an, berak sorturiko *Danontzako* lanak iragarri zituen jaiak. 

### Aktore 
Iratxe Mediavilla elorriotarraren *Argi* (2016) filmean aktore lanak egin zituen June Gómez, Yannick Vergara, Loli Astoreka, Asier Hormaza, Soraya Peña, Eneko Sagardoy, Naia Astarloa eta Guillermo Serranorekin batera.

Sabina Aizpuru emakumezko aktore onenaren sarirako izendatu zuten 2017an Suediako Vasteras Film jaialdian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sabina Aizpurua  "Danontzako" kartela aurkezten Youtube
Chopo sumendia

**Chopo sumendia**, gaur egun harrobi bat dena, sumendi inaktiboa zen, Anunciación, Coronación, montaña Asunción bezala ere ezaguna. Guanacasteko Cañas kantonamenduan dago, Cañas hiritik 6 km iparraldera, Costa Rican.

## Toponimia 
Izena, sumendia kokatzen den lursailaren aurreko jabearen ezizenari zor zaio.

## Alderdi fisikoak 
Eremua 1 km² ingurukoa da eta konoa laba piroklastikoaren fluxuz egina izan zen, bere arrokak olibino basaltikoak dira.

## Jarduera ekonomikoa eta soziala 
Gaur egun, errepideetarako lehengaien harrobia da sumendia. Inguruetan abeltzaintza praktikatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak