open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Argudio ontologiko

Filosofian, **argudio ontologikoa** Jainkoaren existentzia frogatzeko historian erabili den argudio mota bat da, Jainkoaren izaeran (*ontos* delakoan, alegia) oinarritzen dena. Historian, argudio ontologiko zenbait proposatu dira, hala nola Boeziok VI. mendean, Avizena eta Anselmo Canterburykoak XI. mendean eta Descartesek XVII. mendean. Kantek argudio ontologikoak okerrak zirela frogatu zuen. XX. mendean Kurt Gödel logikariak eta Alvin Plantinga filosofoak argudio ontologikoak plazaratu zituzten.

## Anselmo Canterburykoaren argudioa 
1078 urtean burutu zuen *Proslogion* liburuko bigarren eta hirugarren kapituluetan garatzen da. Antselmok adierazi zuen Jainkoa perfektua dela, eta ezin dela existitu hura baino hobea den ezer. Posible da horrelako pentsamendu bat buruan edukitzea, eta, horrenbestez, posible izan behar du errealitatean egotea. Izan ere, izaki bat bakarrik buruan badago, posible da beste izaki hobe bat existitzea, buruan eta errealitatean existitzen dena, hain zuzen ere.

Honela laburbil daiteke:

# Ezin da irudikatu Jainkoa baino hobea den beste izaki bat.
# Existitzea hobea da ez existitzea baino.
# Horrenbestez, Jainkoa existitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coll del Joux-Plane

**Col de Joux Plane** Frantziako Savoia Garaia departamenduko Samoëns udalerritik hurbil dagoen mendate bat da. Rhône-Alpeak eskualdean dago. 1.691 metroko garaiera du eta bere aldapen gogortasuna dela eta (%8,5ko malda), *kategoriaz kanpoko* maila du.

## Txirrindularitza 
Frantziako Tourra mendate honetatik gaur egun arte 11 bider iragan da. 1987. urteaz geroztik *kategoriaz kanpoko* mendateen artean sailkatu ohi da. Orain arte bertan amaitutako etapetan garaile atera direnak honako hauek dira:

* 1978 : Christian Seznec 
* 1980 : Mariano Martínez 
* 1981 : Robert Alban 
* 1982 : Peter Winnen 
* 1983 : Jacques Michaud 
* 1984 : Ángel Arroyo 
* 1987 : Eduardo Chozas 
* 1991 : Thierry Claveyrolat 
* 1997 : Marco Pantani 
* 2000 : Richard Virenque 
* 2006 : Floyd Landis 

## Kanpo estekak
Judith Torrea

**Judith Torrea Oiz** (Ilarregi, Ultzama, 1973ko uztailaren 2a) nafar kazetari, blogari eta idazlea da.

## Bizitza 
Nafarroako Unibertsitatean kazetaritza ikasi ondoren, Iruñeko Diario de Noticias eta Diario de Navarran idatzi zituen lehenbiziko lanak. Frantzian Euronews-entzat aritu ostean, AEBetara joan zen. Texasko Austin hiriko *The Texas Observer*-en lan egin zuen. New Yorken People aldizkariarentzat ikuskizunei buruzko informazioa lantzen, eta Michael Bloomberg alkatearen eguneroko politikaren berri ematen ere aritu zen. Mexikoko mugara egindako bidaia batean, Ciudad Juárez ezagutzeko parada izan zuen eta, harrezkero, New Yorken bizi arren, ez zuen harremana galdu. 2009an, Juarezera itzultzea erabaki zuen eta, hiri horretako egoeraren berri emateko, *Ciudad Juárez, en la sombra del narcotráfico* bloga idazten hasi zen. Blog honengatik, 2010ean *Ortega y Gasset* saria

2011n, *Juárez en la sombra* (Aguilar argitaletxea) liburua plazaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Ciudad Juárez, en la sombra del narcotráfico*, juarezenlasombra.blogspot.com
Metanogenesi

**Metanogenesia** hainbat mikroorganismok burutzen duten metano-ekoizpenari deritzo. Bizidunen artean, metano sortzeko ahalmen hori arkeo gutxi batzuek besterik ez dute.

Metanogenesia ingurune anaerobioetan burutzen da. Prozesu horretan parte hartzen duten arkeoak anaerobio hertsiak dira, eta oxigenoaren ordez CO2 erabiltzen dute elektroien azken hartzaile moduan, osatzen duten arnasketa anaerobioan:

**CO2 + 4 H2 → CH4 + 2H2O**

CO2 erabiltzeaz gain, azido azetikoa, metanol eta metilamina ere izan daitezke metanoa sortzeko erabilitako substratuak.

Arkeobakterio metano-ekoizleak hiru motako ingurune anaerobioetan bizi daitezke; hiruretan materia organikoaren biodegradazioa burutzen da:

* sedimentu anoxikoak dituzten ur-inguruneetan: zingira, aintzira eta lakuetan (haien sedimentu anaerobioetan)
* animalia hausnarkarien digestio-aparatuan, eta beste animalia batzuen (gizakia barne) heste lodian
* hondakin-uren araztegietan: hondakin-uren tratamenduan sortzen diren lohi edo sedimentuak andel anaerobio handitara eramaten dira. Bertan bakterio hartzitzaileek eta archaea metanogenoek ur zikinek zuten materia organikoa eraldatzen dute, CO2, H2 eta gantz-azidoak agertuz, lehenengo fase batean, eta metano gasa, geroago

Metanogenesia anaerobiosian gertatzen den materia organikoaren deskonposizioaren azken fasea da. Sortzen den metanoa (CH4) atmosferara joaten da, eta horrek ere eragina handia du berotegi-efektuaren garapenean.

## Ikus, gainera 
* Archaea metanogenoak

## Kanpo estekak
SEAT 128

**SEAT 128** coupé motako deportibo bat izan zen, hiru ate zituena. SEATek modelo hau fabrikatu zuen 1976tik 1979ra, FIATen lizentziarekin.

1976ko azaroan fabrikatzen hasi zen eta 1981ean bukatu. Erabiltzen zuen motorra Aurelio Lampredik sortu zuen. Motorrak lau zilindro zituen, eta bi bertsio zeuden: 1197 zentimetro kubikokoa bata, 1438koa bestea.

## Autoaren erosle motak 
Modelo honek ez zuen salmenta askorik izan. Izan ere, askoz merkeagoak ziren gainerako modelo gehienak, adibidez Seat 124 D Especial 1430. Seat 128a 124a baino txikiagoa zen; beraz, kapritxo bat zela esan liteke. Garai hartan, aberats jendeak erosten zuen modeloa zen, hain zuzen ere.

## Hagunak, tapizeria eta koloreak 
Unitate batzuek *cromodora* hagunekin atera zituzten, baina hori aukerazkoa zen. Automobil-modeloaren koloreak hurrengoak izan ziren: gorri *rally*e, zuria Seat 233, berde marina, urdin iluna 456 eta beixa sahara. Azken unitateenak , ordea, beixa agaro, gorri oxido eta berde galizia.

Bi tapizeria zeuden. Tapizeria urdinak kolore zuri eta urdin iluneko kotxeentzat ziren eta tapizeria marroia besteentzat.

## Kanpo estekak
Oslo-Gardermoen aireportua

**Oslo aireportua, Gardermoen** (norvegieraz *Oslo lufthavn, Gardermoen*) Norvegiako hiriburua, Oslo alegia, zerbitzatzen duen aireportu nagusia da. Aireportua Gardermoen herritik gertu dagoenez, maiz **Oslo-Gardermoen aireportua** bezala ezagutzen da.

## Argazkiak 

Fitxategi:Gardemoen airport.jpg|
Fitxategi:OSL tower.jpg|
Fitxategi:OSL FRONT.png|
Fitxategi:Three times SAS at Oslo Airport, Gardermoen.jpg|
Fitxategi:OslDomEn.JPG|

## Ikus, gainera 
* Norvegiako aireportuen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Osloko Aireportuaren webgunea
Antselmo Canterburykoa

**Antselmo Canterburykoa** (Aosta, 1033 edo 1034 &ndash; Canterbury, 1109ko apirilaren 21a) italiar teologo eta beneditar fraidea izan zen. 1093-1109 Canterburyko artzapezpikua izan zen. Eskolastikaren sortzailetzat jotzen da filosofiaren historian eta ospetsua da Jainkoaren existentzia frogatzeko argudio ontologikoa asmatzeagatik.

## Bizitza 
1078an Normandiako Bec monasterioko abade hautatu zuten eta 1093an Canterburyko artzapezpikua. Gilen Gorriak eta Henrike I.a erregeek erbesteratu zuten apezpiku hautaketan izan zezakeen eraginaren beldurrez.

Garaiko prelatuetan jakintsuenetakoa izaki, bere marka utzi zuen abiatu berria zen eskolastikan. Fedea arrazoiaren argitan ulertzen saiatu zen; hori da *Monologium* eta *Proslogium* obren gaia. Espekulazio filosofikoa fedearen azalpen gisa definitu zuen (*fides quaerens intellectum*) eta harentzat sinetsi beharra zegoen ulertu ahal izateko (*credo ut intelligam*), baina gero sinetsia ulertzen saiatu beharra zegoela adierazten zuen. Unibertsalen arazoan Platonen aldeko agertu zen, eta errealismo horretatik etorri da bere argudio ontologikoaren balioa. *Monologium* hark Hirutasunaren dogmaren *a priori* froga izan nahi bazuen, *Cur Deus homo* izenburukoaren bidez Gizakundearen dogma modu arrazionalez interpretatzen saiatu zen.

Klemente XI.a aita santuak Elizako doktore izendatu zuen 1720an. Bere omenezko jaia apirilaren 21ean ospatzen da.

## Erreferentziak
Douglas MacArthur

**Douglas MacArthur** (Little Rock, Arkansas, 1880ko urtarrilaren 26a - Washington Hiria, 1964ko apirilaren 5a) estatubatuar militarra izan zen, Lehen Mundu Gerran, Bigarren Mundu Gerran eta Koreako Gerran parte hartu zuena. Bigarren Mundu Gerrako Filipinetako kanpainan izandako ardura eta kudeaketarengatik AEBko Ohore Domina jaso zuen.
 
## Bizitza 
Lehen Mundu Gerran Frantzian borrokatu zen, koronel zelarik. 1928-1930 bitartean Filipinetan jardun ondoren, jeneral izendatu zuten eta Armadako Estatu Nagusiaren buru izan zen. 1941ean Ekialde Urruneko gudarosteen komandante buru izendatu zuten. 1941eko abenduan, japoniarrek Filipina uharteak inbaditu zituztenean, Manila utzi behar izan zuen eta Corregidor uhartean babestu zen. 1942an, japoniarrak bertara iristeko arriskua ikusirik, Filipinetatik irteteko agindua eman zioten estatubatuar goi-agintariek. Martxoaren 13an Mindanao uhartera heldu zen, eta martxoaren 17an Australiara. Herrialde horretako Adelaide hirian zegoelarik bota zuen bere esaldirik ospetsuena: *Bataan laga nuen, eta itzuliko naiz*.

1943an, aliatuen osteek hego-mendebaldeko Ozeano Barean (Midway, Guadalcanal) egin zuten erasoaren buru izan zen. 1944an Filipinetara itzuli, eta Manilan sartu zen 1945eko otsailean. Lurreko gudaroste guztien komandante buru eta indar aliatuen agintari nagusi izendatu zuten. Berak onartu zuen 1945eko irailean Japoniaren errenditzea.

Japonian bere erara agindu zuen, 1950ean Koreako Gerra hasi zenean Nazio Batuen Erakundeko osteen komandante buru izateko agindua hartu zuen arte. Gerra Txinara zabaltzeko zuen asmoa ikusirik, Estatu Batuetako lehendakari Trumanek aginpidea kendu zion 1951n. 1948an eta 1952an Estatu Batuetarako lehendakaritzarako hautagai izan zen, baina ez zuen arrakastarik izan.

## Iruditegia 

Irudi:Douglas MacArthur, Army photo portrait seated, France 1918.JPEG|1918an Frantziako etxalde batean.
Irudi:Douglas MacArthur as USMA Superintendent.jpg|1919ko argazkia.
Irudi:MacArthur(2).jpg|1942ko argazkia.
Irudi:Macarthurmemorial.JPG|Douglas MacArthur Memoriala, Washington Hiria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MacArthur Memorial webgunea, macarthurmemorial.org 
* Brisbango MacArthur Museoa, macarthurmuseumbrisbane.org 
* MacArthurri buruzko webgunea, pbs.org
Akulturazio

thumb|Akulturazio funtsezko lau moduak: 1- Segregazioa, 2- Integrazioa, 3- Asimilazioa, 4- Marjinazioa

**Akulturazioa** pertsona batek edo talde batek beste kultura bat (edo beste kultura baten alderdi batzuk) eskuratzeko prozesua da, gehienetan kultura propioaren kaltetan eta nahi gabe egiten dena.

Kultura bat mendean dago eta hartzailea da. Kultura nagusia, berriz, kultura trukearen zati handiena transferitzen duena da (eta batzuetan ezarri ere egiten du zati hori). Baina kultura hartzaileak jasotzen duena hautespenez jasotzen duela ere esan nahi duː alderdi batzuk onartu edo moldatu egiten dira, baina beste batzuk bazter uzten dira.

Normalean herri boteretsuago batek besteengan du eragina, adibidez Erromako Inperioa eta erromanizazioan gertatu zen moduan.

## Kanpo estekak 
* Akulturazioa, Gizapedian.
If You Tolerate This Your Children Will Be Next

**If You Tolerate This Your Children Will Be Next** (euskaraz "Haur Onartzen Baduzu Hurrengoak Zure Haurrak Izango Dira") 1998ko abuztuaren 24ean Manic Street Preachers galestar musika taldeak *This Is My Truth Tell Me Yours* ("Hau Da Nire Egia Zeurea Esaidazu") diskoaren barnean plazaratu zuen abesti bat da.

## Gaia 
Abesti honen iturria Espainiako Gerra Zibila izan zen. Hain zuzen ere, Frankisten aurka borrokatzera joan ziren Nazioarteko Brigadetan parte hartu zuten galestarren idealismoaren ingurukoa da. Abestiaren izenburuak Espainiako Bigarren Errepublikako propaganda kartel baten leloa aipatzen du: "aur Onartzen Baduzu Hurrengoak Zure Haurrak Izango Dira", lelo hori bonbardeatuak diren haurren irudi batekin batera zihoan.

## Kanpo estekak 
* Manic Street Preachers musika taldearen *If You Tolerate This Your Children Will Be Next* abestia entzungai.
Anders Behring Breivik

**Anders Behring Breivik** (Oslo, Norvegia, 1979ko otsailaren 13a - ) norvegiar herritarra, Norvegian 2011ko uztailaren 22an izandako atentatuen egilea da berak aitortu zuenez. Hasieran, esan zuen berak bakarrik egin zituela Osloko zein Utøyako atentatuak; gero, epailearen aurrean aitortu zuen bi talderen laguntza izan zuela. Hala ere, oraindik ez dago garbi ea atentatuak berak bakarrik ala laguntzarekin egin zituen.

Atentatuen egunean bertan, 1.516 orrialdeko manifestu bat kaleratu zuen interneten, bere ideia ultraeskuindarrak adierazten zituena. Besteak beste, islamaren kontrakotzat jotzen du bere burua, eta terrorismoa «herritarrak esnatzeko bidea» dela dio. Norvegiako *VG* egunkari digitalak dioenez, Ted Kacynski *Unabomber* estatubatuar terroristaren idazki bat plagiatu zuen Andersek.

Epaiketan, psikiatrek egindako txostenean, eskizofrenia zuela ondorioztatu zen. Horregatik, espetxean sartu beharrean, psikiatriko batean barneratzea eskatu zuten, derrigorrezko tratamentua jaso zezan. 

## Erreferentziak
Jens Stoltenberg

**Jens Stoltenberg** (1959ko martxoaren 16a) Norvegiako politikari laborista da, 2005 urtetik 2013ra herrialde lehen ministro zena. 2014ko urriaren 1an NATOko idazkari nagusia izendatu zuten. Mark Ruttek ordezkatu zuen kargu honetan 2024an.

## Ikus, gainera 
* 2011ko Norvegiako atentatuak

## Kanpo estekak
Butch Cassidy

**Robert LeRoy Parker**, askoz ere ezagunagoa **Butch Cassidy** ezizenaz (1866ko apirilaren 13a, Beaver, Utah &ndash; 1908ko azaroaren 7a, San Vicente, Bolivia) Mendebaldeko Urruneko estatubatuar tren eta banku lapurra nahiz *Talde Basatia* izeneko lapur taldearen buruzagia ere izan zen.

Sundance Kid adiskideminarekin batera hainbat lapurreta burutu ostean Pinkerton Detektibe Agentzia Nazionala euren atzetik jazarri zen. Horren ondorioz, ustez Boliviara ihes egin eta bertako poliziarekin izandako tiroketan batean biak hil omen ziren.

## Zinema 
1969an George Roy Hill estatubatuar zuzendariak *Butch Cassidy and the Sundance Kid* filma zuzendu zuen. Bertan Paul Newman aktoreak Butch Cassidy antzeztu zuen, aldiz, Robert Redfordek Sundance Kid delakoa.

## Iruditegia 

Irudi:Butch Cassidy mugshot detail.jpg|Butch Cassidy 1892an Wyomingo Lurralde Espetxean zegoela.
Irudi:Butch Cassidy mugshot.jpg|Butch Cassidy 1894an.
Irudi:Butch Cassidy - and the Wild-Bunch.jpg|*Talde Basatia*, Bucht Cassidy lehenbiziko lerroan eskuinean eserita dago.

## Kanpo loturak 
* Butch Cassidyry buruzko argibidea
Speed of Sound

**Speed of Sound** (euskaraz "Soinuaren Abiadura") Ingalaterrako Coldplay musika taldeak 2005eko martxoaren 25ean *X&Y* diskoaren barnean kaleratu zuen abesti bat da.

## Kanpo estekak 
* Coldplay musika taldearen *Speed of Sound* abestia entzungai
Jesse James

**Jesse Woodson James** (1847ko irailaren 5a, Kearney, Missouri &ndash; 1882ko apirilaren 3a, St. Joseph, Missouri) estatubatuar soldadu, lapur, iheslari eta gaizkile bat izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan Hegoaldekoa izanik Konfederazioaren alde borrokatu zen. Ondoren, bere anaia Frank Jamesekin batera James-Younger taldeko kidea izan zen.

Azkenik, 1882ko apirilaren 3an Robert Fordek traizioz eta atzetik tiro emanaz erail zuen. Honela bada, Mendebalde Urruna eta Estatu Batuetako Hegoaldeko mito herrikoi bilakatu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Jesse James.jpg|Jesse Jamesen irudia. Data ezezaguna.
Irudi:Jesse and Frank James.gif|Jesse eta Frank James.
Irudi:Jesse-james-home1.jpg|Jesse Jamesen jaiotetxea.
Irudi:Robert Ford.jpg|Jesse Jamesen hiltzailea, Robert *Bob* Ford, eta hura hiltzeko erabili zuen arma.

## Kanpo estekak 
* Jesse Jamesen biografia irakurgai 
* Jesse Jamesen familiaren webgunea ofiziala
Wonderwall (abestia)

**Wonderwall** Erresuma Batuko Oasis musika taldeak 1995ean ''(What's the Story) Morning Glory?* diskoaren barnean kaleratu zuen abesti bat da, ziurrenik taldearen ospetsuena. Noel Gallagher musikariak emazte Meg Mathews-i ondu eta eskaini zion. 2001ean dibortziatu ziren.

## Kanpo estekak 
* Oasis musika taldearen *Wonderwall'' abestia entzungai
Broadway dorrea

**Broadway dorrea** (ingelesez *Brodway Tower*) Ingalaterrako Broadway udalerritik hurbil dagoen dorretxe bat da, Worcestershire konderrian. 

1794ean James Wyatt arkitektoak gaztelu bat irudikatuz diseinatu eta 1797an Barbara Coventry andereak eraiki zuen. Itsas mailatik 312 metroko garaieran kokatzen da, eraikin beraren garaiera 17 metrokoa delarik.

## Iruditegia 

Irudi:Broadway Tower - geograph.org.uk - 234083.jpg|Ikuspegia.
Irudi:Broadway tower 02x.jpg|Ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Broadway dorrearen webgunea
Space Needle

**Space Needle** (euskaraz "Orratz Espaziala") Estatu Batuetako Washington estatuko Seattle hirian dagoen dorre bat da. Hiri horretako eta eskualdeko ikurra da.

## Historia 
1961ko apirilaren 17an hasi, 1961ko abenduaren 8an amaitu eta 1962ko apirilaren 21ean ireki zuten. Eraikina Edward E. Carlson arkitektoak proiektatu zuen, betiere Alemaniako Fernsehturm Stuttgart dorrea oinarritzat hartuta.

## Eraikina 
184 metroko garaiera, 5.858 tonako pisua eta grabitate zentrua lurretik metro eskasera ezarria du. Goialdera iristeko, igogailu azkarra hartzea beharrezkoa da. Segundo gutxi batzuen buruan, goraino iristen da: hango jatetxe birakorretik, hiriaren ikuspegi zoragarri batez goza daiteke.

Dorrea 320&nbsp;km/h-ko haize putzadak jasateko diseinatuta dago, bai eta Richter eskalako 9,5 graduko lurrikarak ere.

## Iruditegia 

Fitxategi:Seattle spm.jpeg|Kerry parketik ikusita.
Fitxategi:Seattle skyline night.jpg|Gauez.
Fitxategi:SpaceNeedleTopClose.jpg|Goialdea.
Fitxategi:Sky city 2006.jpg|Goialdeko jatetxea, barnetik.

## Kanpo estekak 
* Space Needle dorrearen webgune ofiziala
Ez adiorik

**Ez adiorik** (*The Long Goodbye*) Raymond Chandlerek 1953an idatzitako eleberri beltza da. Protagonista Philip Marlowe detektibea da, Raymond Chandleren pertsonaiarik ezagunena.

Nahiz eta batzuek uste Betiko loaren parean ez egon, beste batzuentzat Chandleren eleberrik onena da. Chandlerek berak *“nire idazlanik onena”* zela esan zuen lagun bati igorritako gutun batean.

## Argumentua 
Eleberria *The Dancers* izeneko club baten kanpoaldean hasten da, 1949ko urriaren amaieran edo azaroaren hasieran. Philip Marlowek Terry Lennox izeneko mozkor batekin egiten du topo. Handik aurrera euren adiskidetasuna sendotzen da. Egun batean, 1950eko ekainean, Lennox Marloweren etxean agertzen da Tijuanako aireportura eraman dezan eskatzeko. Marlowek onartzen du, baldin eta Lennoxek ez badio azaltzen zergatik alde egiten ari den. Los Angelesera itzultzerakoan, Marlowe atxilotzen dute, hilketan batean laguntzeagatik. Handik aurrera, Philip Marlowek ez du egun lasairik izango.
## Pertsonaiak 
* **Philip Marlowe**: detektibea.
* 	**Terry Lennox**: Marloweren lagun bihurtzen da eta Tijuanako aireportura eraman dezan eskatzen dio.
* 	**Sylvia Lennox**: Terry Lennox emaztea. Bitan ezkondu ziren. Hilda agertzen da ere arrotz-etxean.
* 	**Harlan Potter**: Terry Lennoxen aitaginarreba. Prentsa-handikia.
* 	**Linda Loring**: Hermana de Sylvia Lennox.
* 	**Howard Spencer**: New Yorkeko argitaratzailea. Idazle baten desagerpena ikertzeko proposatzen dio Marloweri.
* 	**Roger Wade**: desagertu den idazlea.
* 	**Eileen Wade**: Roger Waderen emaztea.
* 	**Mendy Menéndez**: Terry Lennoxen lagun gaizkile bat. Marlowe mehatxatzen du.
* 	**Candy**: Wadetarren zerbitzaria.
* 	**Paul Marston**: Eileen Waderen lehen senarra. Bigarren Mundu Gerran hil omen zen.

## Zinema 
* *The Long Goodbye* (1973, Robert Altman)

## Kanpo estekak
Martello dorrea

[thumb|250px|eskuinera|Killineyko Martello dorrea. [Irlanda.]]
[thumb|250px|eskuinera|Martello dorre baten hondakinak Cap Cavalleria lurmuturrean, [Menorca|Menorka.]]

**Martello dorrea** edo **Martelloak** Britainiar Inperioko koloniak izan ziren herrialdeetako kostaldeetan topatu daitezken dorre batzuk dira. Berez, herrialde hauetako kostaldeak piraten edo beste herrialde etsaien erasoetatik babesteko asmoz eraiki ziren behatokiak dira. Gehienak XIX. mendearen hasieran Napoleondar Gerren garaian eraiki ziren, hots, 1804 eta 1814 bitartean.

## Herrialdeak 
Martello dorreak munduko herrialde askotako kostaldeetan topa daitezke: Ingalaterra, Eskozia, Irlanda, Australia, Kanada, Barbuda, Bermudak, Menorka, Jamaika, Hego Afrika, Sierra Leona, Korsika, Italia, Santa Helena, Sri Lanka, Indonesia, Estatu Batuak...

## Historia 
Berez, aintzina Genovan erabili ohi ziren gotorleku biribiletan oinarritzen da. Izena Korsikako lurmutur batean dagoen 1565ean eraikitzako Torra di Mortella dorretik datorkio.

## Eraikinak 
Oin zirkularreko gotorlekuak dira.

## Iruditegia 

Irudi:Martello Tower 1.jpg|Quebec Hiriko Martello dorrea.
Irudi:Martello tower -near Howth -Ireland-3Sept2008.jpg|Howth udalerri inguruan, Irlanda.
Irudi:Martello Tower at Point Clear 1.jpg|Essex, Ingalaterra.
Irudi:Martello tower diagram.png|Martello dorre baten barnealdea erakusten duen irudia.

## Kanpo estekak 
* Martello dorreak Irlandan eta munduan
Hirurehun eta hamaika

**Hirurehun eta hamaika** (311) hirurehun eta hamarraren ondoren eta hirurehun eta hamabiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Kbus

**Kbus** Barakaldo udalerri barneko autobus zerbitzu publikoaren marka komertziala da, Barakaldoko Udalaren menpe dagoena, eta ADNOR (ALSA) eta Transitia eragileen behin-behineko enpresa elkarteak ustiatuta. Hasiera batean Barakaldoko tranbiak egingo lukeen ibilbide antzekoari jarraitzen bazion ere, eta lehenengo autobus linea behin-behinekoa zen arren, gaur egun zerbitzua bi lineaz osatzen da, eta tranbia linearen eraikuntza oraindik ez da hasi.

Zerbitzua 2011ko apirilaren 16an jarri zen martxan, eta urte horretan 278.658 bidaiari izan zituen. Ordutik, urtez urte bidaiari kopuruak gora egin du, eta 2017an bi lineek 830.705 bidaiari garraiatu zituzten.

2025ean, 948.924 bidaiari erabili zuten Kbusa, markarik handiena.

## Ordutegiak 
Ordutegiak eta maiztasunak zerbitzuaren arabera, hiriko trafikoari eta egoerari gorabeherak egon daiteke, eta teorikoa da.

2026. urtean hauek dira ordutegiak:

## Ibilbideak 
### 1. linea (Desertu - Lutxana) 
### 2. linea (Errekatxo - Lasesarre) 
## Tarifak 
Hona hemen **2026. urteko** txartel eta prezioak:

### Kbusen besterik ez erabiltzekoak 
* **Txartel arrunta**: Pertsonal eta transferiezina. Bidaia bakarra egiteko.

### Bizkaiko Garraio Partzuergoak jaulkitakoak 
* **Creditrans**: **Barik txartel** batean kargatzen den txanpondegi titulua da, hobaridun prezioekin bidaiatzeko. Barik txartela anonimoa bada, transferigarria da eta bidaia berean behin baino gehiagotan erabiltzekoa da. Barik txartela pertsonalizatua bada, pertsonal eta transferiezina da.

* **Gizatrans**: **Barik giza txartel** batean kargatzen den txanpondegi titulu soziala da, 65 urte baino gehiagoko edota %65 edo gehiagoko minusbalio edo baliogabetasuna duten pertsonei zuzendutakoa eta hobaridun prezioekin bidaiatzeko. Pertsonal eta transferiezina. Bizkaiko Garraio Partzuergoaren Bezeroen Arretarako Bulego integraletan eska daiteke.

## Autobusak 
Irizar i4. 5 autobusekin egiten dira zerbitzuak, gehi erreserba autobus batekin, besteak erabiltzeko moduan ez daudenean. Arrapala bat dute atzeko atean, pertsona minusbaliatuentzat, eta autobus barruan 2 leku.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kbusen webgunea
Hirurehun eta hamahiru

**Hirurehun eta hamahiru** (313) hirurehun eta hamabiaren ondoren eta hirurehun eta hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta hamabost

**Hirurehun eta hamabost** (315) hirurehun eta hamalauaren ondoren eta hirurehun eta hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Arnolfini senar-emazteen erretratua

***Arnolfini senar-emazteen erretratua*** olio-pintura da, Jan van Eyckek 1434an margotua. Jan eta Hubert van Eyck anaiek egindako Bildots mistikoaren erretaularekin batera, olioz (eta ez tenpera teknika erabiliz) margotutako koadro ospetsurik zaharrena da. Pinturaren errealismoa aipagarria da, alde batetik xehetasunak emateko moduagatik, eta bestetik argiaren erabileragatik. 1842tik Londresko National Galleryn dago.

## Margolana 
Giovanni Arnolfini, Brujasen bizi izan zen merkataria, eta haren emazte Giovanna Cenami, merkatari baten alaba, dira margolan horretako pertsonaiak. Ezkontzaren ziurtagiria-edo dela esan daiteke: Arnolfinik emazteari eskutik heltzen dio ezkon zina egiteko keinuaz eta besaurrea jasorik duela (*fides levata*); keinu hori nabarmen gelditzen da, konposizioaren simetria oso zorrotza baita.

Hainbat osagaik erakusten dute ospakizun hori sakratua dela: kandela pizturik dago, egun argiz izanik, Arnolfini oinutsik dago, eta emaztea ere hala dagoela dirudi, atzealdean ikusten baitira haren zapata gorriak. Sinadura, bestalde, oso berezia da, dagoen lekuagatik eta baita erredakzioagatik ere: *Johannes de Eyck fuit hic 1434*. Alegia, lekukoaren agiri idatzia da. Sinaduraren azpian, ispilu biribil ganbil bat dago, irudiaren atzealdea zehaztasun handiz erakusten duena; ispiluan bi lagun ikusten dira logelako atean jarrita, eta haietako bat margolaria bera da, zalantzarik gabe. Beste zenbait osagaik ere gai nagusiaren esanahia indartzen dute: zakurra, fideltasunaren ikurra; Santa Margarita Antiokiakoaren estatua, emankortasunaren babesle; ispilua eta ondoko arrosarioa, Andre Mariaren araztasunaren ikur, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daltondarrak

[250px|thumb|Ezkerretik eskuinera: Bill Power, Bob Dalton, Grat Dalton eta Dick Broadwell-en gorpuak [1892an.]]

**Danltondarrak**, **Daltondarren Taldea** edo **Dalton Anaiak** 1890-1892 bitartean Mendebalde Urrunean ospetsu bilakatu ziren gaizkile talde bat izan zen. Banku eta trenen lapurketak espezializatuak edo trebatuak zeuden. Jesse James bidelapurrekin batera aritu ziren Younger anaien senideak ziren, halere Daltondarren ekintzak haietatik independienteak izan ziren eta James-Younger taldeak baino beranduago jardun zuten. Dalton familiak Missouri estatuko Jackson konderria jatorria zuen.

Daltondarren taldea honako anaiek osatu zuten: Gratton "Grat" Dalton (1861-1892), Bob Dalton (1869-1892) eta Emmett Dalton (1871-1937). Laugarren anai bat ere bazegoen, William "M. "Bill" Dalton (1866-1894), baina hau Butch Cassidyren *Talde Basatiko* kide izan zen, bai eta aurretik polizia gisa ari zela erail zuten Frank Dalton izeneko bosgarren anai bat ere.

1892ko urriaren 5ean Kansas estatuan dagoen Coffeyville udalerriko C.M. Condon & Company's Bank eta First National Bank bankuak lapurtzen ari zirela, bertako herritarrek ezagutu eta tirokatu egin zituzten. Taldeko kideak ihesi hasi zirenean herritarrek tiroz Grat Dalton, Bob Dalton, Dick Broadwell eta Bill Powers hil zituzten. Emmett Daltonek 23 tiro zauri jaso arren, bizirik ateratzea lortu zuen, bizi guztirako espetxe zigorra eman zioten. Halere, 14 urte espetxean egon ondoren barkamena eman zioten eta kalera atera zen. Ehorztetxe batean lan egin zuen, idazlea eta aktorea ere izan zen, azkenik 1937an 66 urterekin zendu zelarik.

Taldetik libre gelditu ziren Bill Doolin, «Bitter Creek» Newcomb eta Charlie Pierce izan ziren, baina hauek ez zuten Coffeyville udalerriko lapurketa egun hartan parte hartu.

## Kanpo estekak 
* Daltondarrak eta Coffeyvilleko lapurreta
Arbora & Ausonia

**Arbora & Ausonia** enpresak haur eta emakumezkoen higienerako eta helduen inkontinentziarako produktu xurgatzaileak ekoiztu eta merkaturatzen ditu .

## Historia 
Arbora Holding (1968an sortutako enpresa) eta Ausonia (1977an sortua) 1998an elkartu ziren, eta Arbora&Ausonia sortu zuten. Hortik sortu zen iberiar penintsulako merkatuan higiene pertsonaleko eta zaintzako sektorean liderra den enpresa. Gaur egun, Arbora&Ausoniaren partaidetzaren % 50 Procter&Gamble-rena, kontsumo-produktuen konpainia multinazionalarena da, eta beste % 50, berriz, Agrolimen taldearena, nazioarteko proiekzioa duen holding nazionalarena (elikadura-sektorean lidergoa du).

Arbora&Ausoniaren jarduera Espainian eta Portugalen garatzen da, eta bulegoak Bartzelonan (bulego nagusien egoitza) eta Oeirasen (Lisboa) ditu. Gaur egun 1300 langile inguru ditu bulego eta lantegietan banatuta. Xixonako Arbora&Ausoniaren lantegia Alacanteko probintzia osoko langile kopuru handieneko industria da, 500 laguni ematen baitio enplegua. Lantegiak nabarmen handitu du azalera ere, duela 30 urte 2.600 metro koadrotik izanik, gaur egun 59.500 metro koadro izatera pasatu baita. Arbora& Ausonia, % 50ean Carulla familiarena (Agroalimen Taldea) eta Procter & Gamble multinazionalarena da, eta beste bi lantegi ditu Mequinenzan (Zaragoza) eta Montornés del Vallésen (Bartzelona).

## Markak eta produktuak 
* Dodot, Kandoo, Charmin haur-pixoihalak eta paper-zapiak
* Evax, Ausonia konpresak eta babesleak
* Tampax tanpoiak
* Ausonia Evolution, Lindor, Salvacamas inkontinentzia produktuak

## Erantzukizun Sozial Korporatiboa 
Arbora& Ausoniak, marken bidez, osasunarekin lotuta gizarterako erabilgarria den informazioa zabaltzen du, pertsonen bizi-etapa ugarietarako, eta hainbat profesional eta espezialistarekin lankidetzan jarduten du, besteak beste, honelako proiektuak garatuz: "Nerabezaroa eta zu" haurtzaroko eta Nerabezaroko Ginekologia Taldearekin, Ginekologia eta Obstetriziako Espainiako Sozietatearen (SEGO, gaztelaniaz) testuinguruan eratutakoarekin, batera; sozietate horrekin batera garatu da Emakumearen Osasun Intimoaren Behatokia.

**Beste hitzarmen eta kanpaina batzuk**
* Dodotek Unicefekin duen lankidetza-hitzarmena
* Ausoniaren eta Minbiziaren aurkako Espainiako Elkartearen (AECC) bularreko minbiziaren aurkako kanpaina
* Lankidetza-hitzarmena Gurutze Gorriarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Arbora & Ausonia
Buffalo Bill

'*William Frederick *Buffalo Bill* Cody*' (1846ko otsailaren 26a, LeClaire udalerritik hurbil, Iowa &ndash; 1917ko urtarrilaren 10a, Lookout Mountain, Golden, Colorado) estatubatuar gudaria, bufalo ehiztaria, ikuskizun antolatzailea eta plazagizona izan zen. Mendebalde Urruneko pertsonaia ezagunenetakoa izan zen.

Gaztetan denetarik egin zuen: zamalaria, mezularia, Pony Expresseko langilea, gidaria, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan Batasunaren aldeko gudaria, Ameriketako Estatu Batuetako Armadako esploratzailea, bufalo ehiztaria (bere ezizena hortik zetorren), ostalaria... guzti honek Mendebalde Urruna ongi ezagutzeko beta eman zion.

## Buffalo Bill's Wild West 
1883an "Buffalo Bill's Wild West" ("Buffalo Billen Mendebalde Basatia") ikuskizuna sortu zuen. Bertan, eta beste askoren artean, Zezen Eseria buruzagiak eta hogeiren bat sioux gudarik parte hartu zuten. Ikuskizun honetan benetako indiar eta cowboyak parte hartzen zuten. Ikuskizun hau Europan zehar ere jardun zuen, honek Mendebalde Urruna mundu mailan ezagun bilakatzen asko lagundu zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Buffalo Bill age 19.jpg|Buffalo Bill 1865ean 19 urte zituela.
Irudi:Buffalo Bill Cody by Sarony, c1880.jpg|1880ean 35 urterekin.
Irudi:Buffalo Bill's Wild West Show.jpg|Buffalo Bill's Wild West ikuskizunaren iragarkia.
Irudi:Sitting bull and buffalo bill c1885.jpg|Zezen Eseria eta Buffalo Bill 1885ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Buffalo Bill museoa
Jai berri

**Jai berri** pilotari buruz Iruñean argitaratzen den hilabetekaria da. 2000 urtean plazaratu zuen lehen zenbakia. Hego Euskal Herriko eta Errioxako kiosko eta liburudendetan banatzen da.

## Kanpo estekak 
Jai berri, webgune ofiziala.
El Corte Ingles Bandera

[thumb|250px| 2007an [Bermeo Urdaibai Arraun Elkartea|Urdaibai txapeldun Asier Zurinaga patroi zuela.]]
**El Corte Ingles Bandera** Portugaleten jokatzen den estropada famatua da. TKE Ligako eta denboraldiko azken bandera izaten da eta bertan jokatzen dira igoera eta jeitsierako play-offak ere. Kaiku eta Orio dira garaipen gehien lortu dituzten elkarteak, hamaika eta hamar hurrenez hurren.

## Historia 
1971ean hasi zen jokatzen eta hasieran traineru bizkaitarrek bakarrik hartzen zuten parte, Gipuzkoa edo Kantabriako traineruak gonbidatzen zirelarik 4 traineruko taldea osatu ahal izateko. 1975ean hasi zen Sari Handia jokatzen. 1976an Nerbioiko Sari Handiaren ondorengo asteburuan jokatu zen eta horrela jarraitu du denboraldiko azken bandera izaten.

El Corte Ingles Bandera jokatzeko denboraldian zehar izandako estropadetan puntuak eskuratzen ziren eta lau traineru onenek hartzen zuten parte *Regata Monstruo* esaten zitzaionean. Txanda nagusiaren aurretik bertara sailkatu gabeko lau traineru bizkaitarrek "Promozio estropada" bat jokatzen zuten. Bata zein bestea bii jardunalditara jokatzen zen.

2003an TKE Ligan sartu zen eta ordutik Ligako zortzi traineru onenek jokatzen dute. Ordutik aurrera jardunaldi bakarra izaten da eta Ligako azken jardunaldia hain zuzen ere. Banderaren lehia hasi aurretik gizonezkoen eta emakumezkoen play-offak jokatzen dira.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Bizkaitarren Promozio Bandera 
1977 eta 2002 artean traineru bizkaitarren promoziorako bandera jokatzen zen Bandera nagusia hasi aurreko txandan. Bertan El Corte Ingles banderara sartu ez ziren traineru bizkaitar onenak aritu ziren.

* 1978an Kaiku eta Santurtzi El Corte Ingles Banderan sartuta Zierbena eta Algorta baino ez zeudenez kantabriar traineruak gonbidatu ziren.

**Garaipenak**

* 2002ko garaipena Bateratze bezala lortu zuten Arkote eta Elantxobek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Santurtziko Bandera

**Santurtziko Bandera** Itsasoko Ama arraun elkarteak antolatzen duen eta Santurtzin jokatzen den estropada da.

## Historia 
1980an jokatu zen lehen aldiz eta Kaiku izan zen garailea. 1981ean ere Kaikuk irabazi zuen baina estropadaren emaitzak anulatu egin ziren balizekin izandako arazoengatik. 1996 arte Kontxako Banderaren aurreko igandean jokatzen zenez estropada oso garrantzitsua bihurtu zen. 1997an uztailaren erdira, Karmen egunera, aldatu zen. 2002tik aurrera Itsasoko Ama elkartea TKE Ligatik kanpora gelditu zenez estropada ere KAE Ligan dauden traineruek jokatu izan dute. 2018an herriko trainerua TKE Ligan sartu denez estropada bera ere bai.

2019an estropada eremu berria estrenatu dute Ibaizabal itsasadarrean.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Santurtziko Harrobia Bandera 
2013 eta 2014 urteetan KAE 2. mailarako antolaturiko estropada izan zen, izan ere urte hauetan Santurtzik bigarren trainerua atera baitzuen. 2024an berriz antolatu zuen KAE 2 Ligako bandera, bigarren trainerurik izan ez arren. *San Juan de Dios Ospitalaren Bandera* izan zuen.

## Emakumezkoen Bandera 
*¹ 2023ko ekitaldia *San Juan de Dios Ospitalaren Bandera* izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (Santurtziko Bandera)
* Traineras.es webguneko informazioa (Santurtziko Harrobia)
* Traineras.es webguneko informazioa (San Juan de Dios Ospitala)
Hondarribiko Bandera

**Hondarribiko Bandera** Hondarribia Arraun Elkarteak urtero antolatzen duen estropada da. 

## Historia 
1952an estropada bat antolatu zen Hondarribian. Orioko traineru bat nagusitu zen Iberia (Sestao), Yola (San Juan) eta etxeko traineruaren aurretik. Binaka atera ziren traineruak bi txandatan. 3.704 metrotako distantzia laburra egin zuten.

1984ean izan zen lehenengo ekitaldia. 1985 eta 1986an Pryca Bandera deitu zen, supermerkatu honek antolatzen baitzuen. 

1987tik aurrera berriz ere udaletxea izan zen antolatzailea. Garaian arabera garrantzia desberdina izan du baina 1994etik aurrera jokatu diren Liga nagusietako estropada izan da, hasieran Euskal Liga eta ondoren TKE Ligakoa. 1996an bi txanda jokatu ondoren suspenditu egin zen enbata itzela etorri zelako.

Azken urteetan *Hondarribiko Bandera - Mapfre Sari Nagusia* izena du.

## Palmaresa 
* 1985 eta 1986an Pryca Bandera jokatu zen

## Garaipenak 
* 1985 eta 1986an Pryca Bandera jokatu zen

## Beste estropadak 
* Txingudi Bandera: Emakumezkoen estropadarik zaharrena da. 2005 urtean jokatu zen lehen aldiz eta 2013 arte iraun zuen, 2014an Hondarribiak ez baitzuen trainerurik uretaratu. Hainbat traineruk lortu dituzte hiru garaipen.
* Hondarribiko Arrantzale Kofradiaren Bandera: Gizonezkoen B traineruak KAE Ligarako antolatzen duen estropada da. 1993 eta 2007 artean *Hondarribiko Promozio estropada* izena izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Santanderko Bandera

**Santanderko Bandera** urtero Santanderren jokatzen den arraunketa estropada da.

## Historia 
Historian zehar makina bat estropada jokatu izan ziren bai XIX mendean eta baita XX mendearen lehen erdian ere.

### Santanderko Bandera 
Gaur egungo bandera 70. hamarkadan estropada garrantzitsua izan zen. Ciudad de Santander arraun elkarteak antolatu izan zuen 90. hamarkadan eta XXI mendearen hasieran. Ligak sortu zirenetik B mailako multzoetako estropada izan da ordea. 2011ean Ciudad de Santander taldeak trainerurik atera ez zuenez Astillerok TKE Ligan jarri zuen estropada izan zen, bi kluben artean antolatu zutelarik. Urte hartan TKE Ligako estropadaz gain Emakumezkoen Ligako Bandera ere izan zen.

2012tik aurrera Club de Remo Santanderrek KAE 2. mailarako antolatu duen estropada izan zen. 2015ean ez zen Santanderko trainerurik uretaratu eta Santanderko Bandera bertan behera gelditu zen. 2015etik aurrera abendu aldera Santander-Camargoko Traineru Jaitsiera jokatu zen. Gaur egun Santanderko Banderaren ekitalditzat hartzen dira.

2020 urtean Santanderko Banderaren 50. urteurrera ospatzeko hiru estropada jokatu ziren, KAE 1 eta 2 ligetakoak eta ETE ligakoa. 2021ean Bandera berreskuratu nahi izan da eta kantabriar taldeen artean jokatu dira ordutik aurrerako ekitaldiak eta ez dira Ligetarako puntuagarriak izan.

### Sari gehigarriak 
* Santanderko Banderaren ohorezko txanda irabazten zuenak Espainiako Printzearen Saria (1972-1975) eta Erregearen Kopa (1976-1989) irabazten zuen.
* Banderarekin batera Kantabriako Txapelketa jokatu zen 1979 eta 1983an.
* Banderaren irabazleak Memorial Manolo Santamaría trofeoa jaso zuen (1981-1983)
* Banderan izandako kantabriar trainerurik onenak Memorial Angel Velasco trofeoa jasotzen zuen (1990-1997)

## Palmaresa 
## Garaipenak 
### Santanderko Bandera 
### Erregearen Kopa (1972-1986) 
Erregearen Kopa eta Espainiako Printzearen Kopa:

### Memorial Angel Velasco (1991-1996) 
## Emakumezkoen Bandera 
2011ean Emakumezkoen Ligako estropada jokatu zen eta 2020an ETE Ligakoa.

## Ikus, gainera 
* Santanderko estropada zaharrak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Hans Weingartner

** Hans Weingartner** (Feldkirch, Vorarlberg, 1977ko azaroaren 2a) Austriako zinemako zuzendari eta ekoizlea da.

## Biografia 
Bere gaztaroan Weingartnerrek piraguismoa praktikatu zuen Kanadan eta eski-irakaslea izan zen Austrian. Geroago Vienan Zientzia Fisikoak (1990) eta Neurozientzia (1991-1997) estudiatu zuen. Neurokirurgiaren eremuan lan egin zuen Berlinen, non 1997an graduatu zen. Bere zientzia-estudioak osatzen zituen bitartean, Weingartnerrek kamera-laguntzailearen formazioa ere hartu zuen 1993 eta 1994 artean, eta Zinema eta Telebistako ikasketak egin zituen Koloniako *Kunsthochschulen für Medien* eskolan (1997-2001).

Arrakasta batez ere iritsi zitzaion bi filmarengatik: lehena karrera-amaierako bere lana izan zen, *Das weisse Rauschen* (2001), era partzialean Weingartnerrek Kolonian partekatzen zuen ikasle-pisuan errodatua, non Daniel Brühlek Lukasen papera interpretatzen duen, ikasle eskizofreniko bat; bigarrena *Die fetten Jahre sind vorbei* (Hitzez hitz, "ugaritasun-urteak amaitu dira", 2004) da, hiru gazte antisistemaren historia kontatzen du, Daniel Brühle,Julia Jentsch etaStipe Erceg dira interpreteak. Zinta biek sari andana jaso zuten. *Die fetten Jahre sind vorbei* berrogeita hamar herrialde baino gehiagotan estreinatu zen, ingelesezko titulua "The Edukators" zen.

Weingartner ezaguna da bere errodajeen laztasunarengatik. Bere filmak aurrekontu baxuekin egin ohi dira eta pertsona gutxirekin. Weingartner ahaidea da Wendelin Weingarnterr Tirolgo gobernadore zaharrarena, Austriako Alderdi Popularrekoa. Hans Weingartnerrek bere familiak eskualde alpino horretan dauzkan larreren batzuk erabili zituen *Die fetten Jahre sind vorbei* filmeko eszenak grabatzeko.

## Filmografia 
### Produzitzailea 
* 2007: *Free Rainer - Dein Fernseher lügt*
* 2004: *Die fetten Jahre sind vorbei*
* 2001: *Das weisse Rauschen*
* 1999: *Frank*

### Zuzendaria 
* 2011: *unten - Hütte im Wald*
* 2007: *Deutschland 09 - 13 kurze Filme zur Lage der Nation ("Gefährder" atala)
* 2007: *Free Rainer*
* 2004: *Die fetten Jahre sind vorbei*
* 2001: *Das weisse Rauschen*
* 1999: *Frank*
* 1995: *Der Dreifachstecker* (7 min, 16mm, b/n)
* 1993: J-Cam

### Gidoilaria 
* 2004: *Die fetten Jahre sind vorbei*
* 2001: *Das weisse Rauschen*
* 1999: Frank

### Kamera 
* 2001: *Das weisse Rauschen*

### Interpretatzailea 
* 1995: *Before Sunrise*

## Kanpo loturak 
* Weingartner imdb.com 
* Biografia *film-zeit.de* 
* *filmportal.de* biografia, elkarrizketa, eta abar. 
* Hans Weingartner *kino.de''
Google itzultzailearen tresnen kutxa

**Google Translator Toolkit** (Google itzultzailearen tresnen kutxa) Google-en itzultzaileak (Google Translate) automatikoki sortzen dituen itzulpenen zuzenketa ahalbidetzeko diseinatua izan den Web-zerbitzu bat da. Google tresnen kutxarekin, itzultzaileek euren lana antolatu dezakete eta horrela glosak, itzulpen-memoriak eta itzulpenak konpartitu. Microsoft Word, OpenOffice, RTF, HTML, testua, Wikipedia eta Knols-eko artikuluak igo eta itzul ditzakete.

Google itzultzailearen tresnen kutxa Google Itzultzailean oinarritzen da. Hau, testuak eta web-orriak bat-batean itzultzen dituen hizkuntzen itzulpenerako doako online zerbitzua da. Google itzultzaileak erabiltzaile batek Web-interfazean itsasten dituen testuen edota esteka bat duten web-guneen bat-bateko itzulpen automatikoa lortzea ahalbidetzen du. Google itzultzaileak, nagusiki azterketa estatistikoz, eta ez erregeletan oinarritutako azterketa tradizionalez, lortutako itzulpen automatikoak eskaintzen ditu. Geroago, itzulpen hauek zuzendu daitezke («edizioa») Google itzultzailearen tresnen kutxaren editorea erabiliz.

Google Inc-ek 2009ko ekainaren 9an atera zuen Google itzultzailearen tresnen kutxa. Hasieran produktu hau Google Itzulpen Zentruarekin izendatzea espero zen, 2008ko abuztuan iragarri zenez. Baina, Google itzulpenerako tresnen kutxak, hasieran pentsatu zen baino anbizio gutxiagoko produktua izaten bukatu zuen: «proiektuetan oinarritu beharrean, dokumentuetan oinarritzen da, eta ez dago prozesuen kudeaketa pakete gisa pentsatuta, memoriako beste tresna pertsonal huts gisa baizik».

Google itzultzailearen tresnen kutxa «itzulpenaren bitartez, informazioa modu unibertsalean eskuragarri jartzearen ahaleginaren zati bat dela» eta «itzultzaileek itzulpen partekatuko teknologia berritzaile baten bitartez hobeto eta azkarrago itzul dezaten laguntza bat dela» adierazten du Googlek.

Oraingoz, Google itzultzailearen tresnen kutxa mentalitate korporatiboa duten pertsonak erakartzeko egina dago, Wikipediako artikuluak edota GKEentzako materiala itzultzen dutenentzat.

«Google itzultzailearen tresnen kutxaren (Google Translator Toolkit) garrantzia, enpresa barruko ezaugarriak eta orain arte marjinal ziren berrikuntza batzuk agerian jartzen dituen SaaS(Software-as-a-Service) goitik beherako lerro gisako posizioa da. Honek, izugarrizko aldaketa iragartzen du etorkizunean itzulpenak egingo dituenaren gain»., baina euskara erabiltzen saiatzen bazara ez dabil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Google Translator Toolkit
Juanes

**Juan Esteban Aristizábal Vásquez** (Carolina del Príncipe, Antioquia, Kolonbia, 1972ko abuztuaren 9a ), **Juanes** ezizenez ezagunagoa, pop eta rock abeslari eta musikagile kolonbiarra da. Aitaren aldetik euskal jatorria du, konkretuki oiartzuarra zen aitaren familia. Oiartzungo Iturriotz auzoan dagoen 'Aristizabal' sagardotegia bere arbasoena zen.

Hamabost urte zituela Ekhymosis Heavy metal taldea sortu zuen. 1998an taldea utzi eta bere bakarlari karrera hasi zuen. 2000an Fíjate Bien debut albumarekin hiru Grammy latino irabazi zituen. Handik hona beste lau disko atera ditu eta 14 milioi ale baino gehiago saldu mundu osoan. Hamazazpi Grammy latino eta Grammy bat jaso ditu. XXI. mendeko abeslari latino arrakastatsuenetako bat da.

2009an *Aldapeko* euskal herri kantua grabatu zuen, Kepa Junkeraren *Kalea* diskoan.

## Diskografia 
**Ekhymosisekin**
* 1988 - *Nunca nada nuevo*
* 1989 - *Desde arriba es diferente*
* 1991 - *De rodillas*
* 1992 - *Niño gigante*
* 1994 - *Ciudad pacífico*
* 1995 - *Amor bilingüe*
* 1996 - *Unplugged*
* 1997 - *Ekhymosis*

**Bakarlari**
* 2000 - *Fíjate Bien*
* 2002 - *Un día normal*
* 2004 - *Mi sangre*
* 2007 - *La vida... es un ratico*
* 2010 - *P.A.R.C.E.*
* 2014 - *Loco de amor*
* 2017 - *Mis planes son amarte*
* 2019 - *Más futuro que pasado*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Juanes to Twitter in Cuba Despite Exiles By Alfredo Prieto, *Havana Times,* August 26, 2009
*  Official Universal Music Latino Website
*  Mi Sangre Foundation website
*  Music Rooms: Elkarrizketa Juanesekin
Protoplasto

thumb|Landare-zelula baten **protoplasto**ak
**Protoplastoa**, biologian, bere zelula horma galdu duen zelulari deritzo. Hainbat prozedura fisiko-kimikoren bidez bakterio bati, landare-zelula bati edo onddo-zelula bati bere zelula horma kendu ahal izaten zaio, protoplasto bat sortuz.

Protoplastoak ez dira berez agertzen, era naturalean ez baitira inoiz sortzen. Protoplastoen agerpena eragile fisiko-kimiko batzuen bidez (lisozima, zelulasa, hainbat antibiotiko...) gertatzen da. Bakterioen artean, hala ere, bada salbuespen azpimarragarri bat, *Mycoplasma* generoko bakterioena, hauek ez baitute era naturalean zelula hormarik.

Bi protoplasto mota daude:
* benetako protoplastoak, zelula horma osoa galdu dutenak
* esferoplastoak. Zelula hauek zelula hormaren hondarrak dituzte, ez baitute zelula horma osorik galdu

Zelula horma funtsezko egitura da bakterioentzat, bakterioa babesten duelako "shock" osmotikoaren aurrean. Hots, gogortasun handia ematen dio bakterioari. Sarritan bakterioak hipertonikoak dira haien ingurunearekiko (alegia, dauden inguruneetan solutuen kontzentrazioa txikiagoa da bakterio barnean dagoena baino): egoera horretan, eta zelula hormaren ezean, ura bakterioaren barnealdera sartu eta zelularen lisisa gertatzen da.

Animalia-zelulek, aldiz, ez dute zelula hormarik behar, haien ingurunea isotonikoa baita (ez dute arazo osmotikorik). Baina bakterio bezalako bizimodu askeko zelularentzat zelula horma derrigorrezkoa da, ingurune ez isotonikoetan irauteko.

## Beste ezaugarri batzuk 
Aurrerago esandakoarengatik, protoplastoak bizirik mantentzeko ingurune isotoniko batean mantendu egin behar dira, zelula hormarik gabe erraz apurtzen baitira oreka osmotikoa aldatzen denean.

Protoplastoak sortzeko, zelula horma desegiten duten entzimak oso erabiliak dira. Gehien erabilitakoak hauek dira:

Bakterioengandik datozen protoplastoek ez dituzte fagoak atxikitzen. Bestalde, protoplasto hauek itxura ameboidea hartzen dute, pseudopodoen antzeko protuberantziekin, egitura babesle eta gogorra ez dutelako.

Haien erabilerari dagokionez, protoplastoak ingeniaritza genetikoaren teknikak aplikatzerakoan oso egokiak dira: zelula horma ez dutenez, bakterioen transformazioan aise sartzen da kanpoko DNA horiengan. Landareen genetikan protoplastoen fusioa erabiltzen da: teknika honen bitartez landare ezberdinetako protoplastoak elkartzen dira, ehun hibridoak sortzeko eta hobekuntza genetikoa lortzeko.

## Kanpo estekak