San Alexandro Nevski katedrala (Sofia)

**San Alexandro Nevski katedrala**, bulgarieraz Храм-паметник "Свети Александър Невски", *Hram-pametnik "Sveti Aleksandar Nevski"*, Bulgariako Sofia hiriburuan dagoen katedral ortodoxo bat da. Alexandro Nevski errusiar printzearen omenez sagaratua dago.

Bulgariako Patriarkatuaren egoitza da, eta munduko hirurogei katedral kristau handienetako bat,​ baita munduko hamar katedral ortodoxo handienetako bat eta Sofiako sinbolo eta hiriaren erakarpen turistiko nagusia ere. 72 metroko luzera, 42 metroko zabalera, 52 metroko altuera, 3170 m²-ko azalera eta 5.000 pertsonentzako lekua du. Balkanetako bigarren katedral handiena da, oraindik bukatu gabe dagoen Belgradeko (Serbia) San Sava tenpluaren ondoren.​ Eliza kulturaren monumentu izendatu zuten 1924an.1882-1912 artean Aleksandr Pomerantsev arkitektoak eraikiarazi zuen.

=Historia=
«Askatzaileen odolak askatuen odolarekin bat egingo duen askapenaren balentria distiratsuaren monumentua eraikitzeko» erabakia 1879an hartu zen Tarnovoko Batzar Konstituziogilean (proposamena, Petko Karavelovek egin zuen). Hainbat proposamen egin ziren monumentuaren lekurako, eta, hasiera batean, Tarnovo aukeratu zen, baina, Sofia hiria hiriburutzat aukeratu ondoren, Lehenengo Ohiko Herri Batzarrak tenplua hiriburuan eraiki beharko zela erabaki zuen. Alexandro printzeak bulgariarrei dei egin, eta eliza dohaintza publikoekin eraiki zen 1877-1878ko Errusia-Turkia gerran hil ziren soldadu errusiar eta iraultzaile bulgariarrak ere ohoratzeko. Gerra horrek Bulgaria Otomandar Inperiotik askatzera eraman zuen. Bildu ziren borondatezko ekarpenak 1.900.000 BGN izan ziren, guztira. Lehen harria 1882ko martxoaren 3an (otsailaren 19an antzinako erara), jarri zen, San Stefanoko Ituna sinatu zeneko laugarren urteurrenean. Tenpluaren zimenduetan, metalezko kutxa bat jarri zen, eta, bertan, gobernu kideen izenak erregistratu ziren.

Katedrala Aleksandr Pomerántsev arkitekto errusiarrak diseinatu zuen Aleksandr Smirnov eta Aleksandr Jakovlev-en laguntzarekin. Pomerántsevek errotik aldatu zuen Iván Bogomólov-en 1884-1885eko hasierako proiektua, neobizantziar estiloan inspiratu zena, Bulgarian oso ohikoa zen estiloa eta garaiko Errusian oso modan zegoena. Azken diseinua 1898an amaitu zen, eta tenpluaren eraikuntza eta dekorazioa Bulgariako, Errusiako, Austria-Hungariako eta Europako beste artista, arkitekto eta langile batzuek egin zuten.

Marmolak eta lanparak Munichen egin ziren; ateen elementu metalikoak Berlinen; ateak, berriz, Vienako Karl Bamberg fabrikan, eta mosaikoak Veneziatik ekarri ziren.

=Arkitektura=
thumb|San Alexandro Nevski katedralaren airetiko bista bat.
San Alexandro Nevski katedralak gurutze formako oinplanoa du, eta, erdian, 45 metroko altueradun urre zilarreztatuz egindako kupula handi bat. Kanpandorrea 53 metroraino iristen da. Tenpluak hamabi kanpai ditu, guztira, 23 tonako pisuarekin; pisutsuena, 12 tonakoa da, eta, txikiena, berriz, 10 kilokoa. Barrualdea, kolore ezberdineko marmol italiarrarekin, onize brasildarrarekin, harzuri edo alabastroarekin eta luxuzko beste material batzuekin apainduta dago. Erdiko kupularen inguruan, Gure Aita dago idatzita, urrezko letraz.

Tenplua, izan ere, neobizantziar estiloko gurutzeria-kupulak dituen bost habearteko basilika ikaragarria da, kupula, erdi-kupula eta zilindro-formako ganga txikiekin eta erdiko kupula batekin. Barrualdea, luzetara, hiru zatitan banatuta dago: nartex bat (bi kaperarekin), erdiko zati bat eta aldare bat (hiru jarlekurekin). Erdiko zatiak bost habearte zabal ditu (alboetako bi galeriak estalita).​ Estilo arkitektonikoa «neobizantziar» deritzona da. Kripta, tenpluaren zorupean dago. 1965ean, Erdi Aroko eta antzinako arte-museo bihurtu zen, Arte Galeria Nazionalaren filiala, eta XII-XIX. mendeetako Bulgariako ikono eta fresko ederrenetako batzuk erakusten ditu.

Elizako kanpandorreak, gurutzearekin, 53 metroko altuera du, eta Moskutik ekarritako 12 kanpai ditu. Handienak ia 12 tona pisatzen ditu, eta txikienak 10 kg. Guztira, 23 tona pisatzen dituzte.

Tenpluaren kanpoaldeko ezaugarririk nabarmenena bere urre-koloreko kupula da. Sabaiko geruza asfaltozko olanaz eta kobrezko xaflaz egina dago, eta 4000 m² inguruko azalera du. Kupulen urre-koloreko eremua 700 m2-koa da, eta urre-pisu totala 8,35 kg-koa da, baina, geruza oso fina denez, aldian behin, zaharberritu behar da. Urre-teknologia errusiarra da, eta, 2001. urtera arte, errusiar urrez jantzi eta errusiar espezialistek egiten zuten. Azken zaharberritze lanak 2001ean egin ziren, eta Bulgariako adituek egin zituzten. 84 x 84 mm-ko tamaina eta 0,4 µm inguruko lodiera zuen urrezko ogia erabili zen. Adibidez, kanpandorreko kupularen eremurako bakarrik (160 m2) horrelako 25.000 xafla erabili ziren, eta erabilitako urrea alemana zen, eta 23,75 karatekoa.

thumb|ezkerrera|180p|Tenpluko ateak, 2009.
Fatxada, Vratsako harri zuriz estalita dago, eta tenplu guztia granitozko basamentu batek inguratzen du, 1,40 m-ko altuerakoa. Anton Mitovek diseinatutako San Alexandro Nevskyren, tenpluko patroi santuaren, mosaiko bat. Sarrera nagusiaren bi alboetan, Carrarako marmoleko bi plaka oroigarri daude, zeinetan jartzen duen: «Anai-arreben arteko maitasuna betikotzeagatik, eta, Errusiako herri handiari, eskerrak emanez 1878an Bulgaria askatu zutelako».​ Haitzurdinezko eskulturaren elementu guztiak maisuki landu ziren eta zehaztasunez instalatu ziren Jakovlev arkitektoaren zuzendaritzapean.

Tenpluaren zorua mosaiko formako italiar marmolez estalita dago. Gainera, hormetako mosaiko apaingarriak Jakovlevek diseinatu zituen. Harzurizko taila apaingarria Vasili Perminov irakaslearen zuzendaritzapean egin zen. Margotze lanak Lester maisu austriarrak gainbegiratu zituen. Ateetako metalezko eskultura Munichen egin zen, eta mosaikoak Veneziatik ekarri ziren.

Luminariak inperio berria estilokoak dira. Erdiko argi-armiarmak 2500 kg pisatzen du; 27 m-ko altueran dago zintzilik, eta Jena beirazko zintzilikarioz (kristalezko malkoak) apainduta dago.

Erdiko ikonostasi guztia haitzurdin koloreaniztunez egina dago, eta, aldareko errezelaren aurrealdeko bi onize-zutabeekin, bat egiten du. Ikonostasiaren beheko aldea (4 m) haitzurdin zuri-horizkoa da (Giallo di Siena), eta, ikonostasientzako, 9 zulo ditu, haitzurdin berde italiarreko zutabeen gainean jarriak (Verde di mare); goiko aldea (2 m) haitzurdin gorri argikoa da (Cipolino di Siena), hamar zulo txikiagorekin (baita ikonostasi-ikonoetarako ere). Ikonostasia ere behe-erliebeekin eta moldurekin apainduta dago.​ Tonu orokorra beste olio-lan batzuena baino distiratsuagoa da.

Habeartearen iparraldeko horman, arkuaren azpian, Measoedoven *Sermoia Galileako itsasoan* dago, eta, parean, *5000en elikadura bost ogi eta bi arrainekin*, hura ere egile berarena.

Habeartearen aurrealdean, hegoaldeko horman, Anton Mitoven *Eutimio patriarkaren gurutziltzaketa* dago margotuta.

=Izena=
Tenpluak Alexandro Nevskiren (1220-1263) izena darama, Novgorod printzerriko gobernaria, erdi Aroko errusiar historian, giltzarri izan zen katolikoen, teutoien eta tartariarren erasoen aurrean kristautasun ortodoxoa defendatzen zuelako. Horregatik guztiagatik, Eliza ortodoxoaren munduan, santu gisa gurtzen dute haren figura.

Katedralaren izena, 1916 eta 1920 artean, San Zirilo eta San Metodioren katedrala bihurtu zen, bada, Bulgaria eta Errusia elkarren aurka zeuden Lehen Mundu Gerran, hala ere, laster itzuli zen bere jatorrizko izenera.

=Erlikiak eta museoa=
thumb|ezkerrera|Estalkien xehetasuna.
Aldarearen ezkerraldean, Errusiako Eliza ortodoxoak emandako Alexandro Nevskiren erlikiak daude. Bulgarieraz idatzita dagoen plakan *erlikia* gisa soilik aipatzen den arren, badirudi gorpuzkiak saiheski batekin identifikatzen direla.

Katedralak ikono bulgariarren museo bat du tenpluko kriptan, Bulgariako Arte Galeria Nazionalaren parte dena. Elizak dio Europako ikono ortodoxoen bildumarik handienetako bat dela.

=Iruditegia=

Fitxategi:Alexander Nevsky Cathedral 2.jpg
Fitxategi:Alexander Nevsky Cathedral 3.jpg
Fitxategi:Alexander Nevsky Cathedral 4.jpg
Fitxategi:SofiaCathedral.jpg
Fitxategi:Nevski-sofia-imagesfrombulgaria.JPG
Fitxategi:Aleksandar-nevski15.jpg|Katedrala zerutik ikusita.
Fitxategi:Bulgaria-Alexander Nevsky-01.JPG
Fitxategi:Bulgaria-Alexander Nevsky-02.JPG
Fitxategi:Bulgaria-Alexander Nevsky-03.JPG
Fitxategi:Bulgaria-Alexander Nevsky-04.JPG
Fitxategi:Bulgaria-Alexander Nevsky-05.JPG
Fitxategi:Bulgaria-Alexander Nevsky-06.JPG
Fitxategi:Bulgaria-Alexander Nevsky-07.JPG
Fitxategi:Bulgaria-Alexander Nevsky-08.JPG
Fitxategi:Bulgaria-Alexander Nevsky-09.JPG
Fitxategi:Nevsky Cathedral Drone.jpg
Fitxategi:Alexander-Nevski-cathedral-icon.JPG|Alexandre Nevskiren irudia mosaiko batean.

=Erreferentziak=

=Bibliografia=
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

=Kanpo estekak=