open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ramon Ertze Garamendi

**Ramon Ertze Garamendi** () (Lekeitio, 1911ko irailaren 20a - Bruselas, 1974ko ekainaren 11), apaiza, pentsalaria eta idazlea Espainiako Gerra Zibila ondoren Amerikan erbesteratu zen. Haren pentsamendua kristautasun, liberaltasun, demokrazia eta humanismoan sustraituta zegoen.

## Biografia 
Lekeitio jaioa 1911n, apaiz ordenatu zen 1934an. Gizarte eta Politika Zientziak ikasi zituen Lovainan. Bere lehen lanak Zornotzako *Ekin* aldizkariaren zuzendaritza eta Bizkaiko Nekazal Federazioaren kontseilari izatea izan ziren. Gerra Zibilean erizain laguntzaile lanetan jardun zuen bolondres gisa eta, geroago, Loiola Batailoiaren gerra-kaperau izan zen. Agirre lehendakariak Bruselarantz zihoazen hiru mila hauerren irteera antolatzea eskatu zion. Belgikan zegoen, alegia, Bigarren Munduko Gerra hasi zenean. Nahiz eta ihes egiten saiatu, azkenean gerra osoa Bruselasen eman zuen. Urte haiek haren ikasketetan sakontzeko erabili zituen. Mexikon anaia zuen, Antonio, eta haren laguntzarekin 1947an Mexiko Hirira joan zen. Mexikon irakasle lanetan ibili zen, lehenengo Iberoamerikar Unibertsitatea izan zenean eta geroago Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan.; azken horretan Estatuko Teoria Orokorra ikasgaia eman zuen. Halaber, *Excélsior* egunkari garrantzitsuan kolaboratzen hasi zen. Laster prentsa amerikarreko kazetari ezaguna bihurtu zen. Irratiaren eremuan ere lan egin zuen, esaterako Unibertsitate Irratian non egunero emakizuna eskaintzen zuen. Lan intelektual horiekin batera bere apaiz eginkizunak egin zituen. Milaka artikulu idatzi zituen baina, zoritxarrez, hauek ordenatu eta plazaratu baino lehen, bihotzekoak jota, heriotzak harrapatu zuen Bruselasen bisita bat egiten zegoenean.

## Bibliografia 
* *Doctrines des classes moyennes. Contribution a l´histoire d´une idée*. Bruselas, Lovainako Unibertsitatea, 1946. Doktoreago tesia.
* *Suma y resta*, Xabier Apaolaza eta Jose Angel Ascunce argitaratzaileak, Saturraran Argitaletxea, 2000. Artikuluen bilduma.
* *La marcha del mundo*, Xabier Apaolaza eta Jose Angel Ascunce argitaratzaileak, Saturraran argitaletxea, 2000. Artikuluen bilduma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phloeomana minutula

***Phloeomana minutula*** edo ***Mycena olida*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hemimycena olida*, *Marasmiellus olidus*, *Prunulus parvulus*, *Mycena parvula*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, kanpai-itxurakoa, zuria, erdian horia.

**Orriak:** Ardatz-itxurakoak edo sinuadak, zuriak.

**Hanka:** 3 cm inguruko garaierakoa eta 0,2 cm inguruko lodierakoa, zuria, belusatua. Mindu usaina.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du. 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Zuhaitz hostozabalen azalean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Europa, Himalaiako eremua, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Uganda, Kenya.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François-Henri Pinault

**François-Henri Pinault** (1962-) Frantziako enpresaburua da, eta luxuzko marka konglomeratu bateko presidentea, eta François Pinaulten semea eta oinordekoa. Munduko gizon aberatsenetakotzat hartzen da, 2018ko abuztuaren 18an 30.500 milioi dolarreko familia-aberastasunarekin.

## Bizitza profesionala 
HEC Pariseko Frantziako Ikasketa Merkataritza Goi Eskolan ikasi zuen, eta aitaren enpresetan lan egiteko ezagutzak eskuratu zituen. 1989an, *France Bois Industries*-eko zuzendari nagusi bihurtu zen, *Pinault Distribution*-en ostean.

1993an atzerrira joan zen lanera (Afrika, DOM-TOM). 1997an, Fnaceko zuzendari nagusi izendatu zuten. 2005eko martxoan, jauzi handia eman zuen Pinault-Printemps-Redoute (PPR) presidente izendatu zutenean, bere aita ordezkatuz. 2007ko ekainaren 20an, Alemaniako Puma kirol-ekipamendu-enpresako kontseiluko presidentetza hartu zuen, PPR taldeak bere filiala Sapardisen bitartez erosi ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolonbiako Itzulia

**Kolonbiako Itzulia** (ofizialki ),  etapakako txirrindularitza lasterketa da, urtero ekainean Kolonbiako errepideetan jokatzen dena. Lehenbiziko ekitaldia 1951ean egin zen eta garailea Efraín Forero izan zen.

Palmareseko garaile gehienak kolonbiarrak dira, hiru urtetan ezezik, gainerako ekitaldi guztiak irabazi bait dute. Garaipen gehien dauzkan txirrindularia Rafael Antonio Niño da, 1970 eta 1980 artean sei aldiz gailendu zena.

1968tik Aurrera, 23 urtez azpiko lasterketa ere antolatzen da, *Vuelta de la Juventud* izena daukana.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Palmaresa - *MemoireduCyclisme.eu*
Karlos Eusebio Liechtensteingoa

**Karlos Eusebio** (1611ko apirilaren 11 – Schwartzkosteletz, 1684ko apirilaren 5a) Liechtensteingo printzea izan zen 1627tik hil zen arte.

Karlos I.a Liechtensteingoa eta Ana Maria Šemberová Boskovic Černá Horakoaren semea izan zen. Titulua heredatu zuen hamasei urterekin eta 1627tik 1632ra Gundakar eta Maximiliano osabek erregeorde gisa jardun zuten.

1739tik 1741era Goi eta Behe Silesiako kapitain burua izan zen. Hogeita Hamar Urteko Gerraren ondoren, bere estatuetako ekonomia berrezarri zuen. Arkitekturaren patroia ere izan zen eta Plumlov gazteluaren lehen planoak egin zituen.

Joana Beatrix von Dietrichstein-Nikolsburg ilobarekin ezkondu zen eta bederatzi seme-alaba izan zituzten. Joan Adam I.a Liechtensteingoa izan zen haren oinordekoa.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Devon Price

**Devon Price** estatubatuar gizarte-psikologo, blogari eta idazlea da, autismoaren gaia jorratzen duena.

## Bizitza 
2009an psikologian graduatu zen Ohio Estatuko Unibertsitatean. Masterra eta doktoretza Chicagoko Loyola unibertsitatean egin zituen eta bertan irakasten du 2012tik aurrera.

Price pertsona autista eta gizon transa da, eta identitate autistaren, identitate transgeneroaren, autismoa ezkutatzearen ondorioen, neuroaniztasunaren izaera intersekzionalaren eta zuriak ez diren pertsona autisten esperientzien gaiak aztertu ditu bere idazlanetan. Eskaeren saihespen patologikoari buruz hitz egiten ere badu eta autodefentsatzat hartzen du.

2021ean, *Laziness Does Not Exist* izeneko liburua idatzi zuen. Liburu horretan, alferkeria osasun mentaleko arazoen seinale dela aldarrikatzen du.

2022an *Unmasking Autism* liburua argitaratu zuen. Aipatua izan da autismoa hainbat angelutatik aztertzen duten lan akademikoetan.

## Lanak 
* *Laziness Does Not Exist: A Defense of the Exhausted, Exploited, and Overworked* (2021)
* *Unmasking Autism: Discovering the New Faces of Neurodiversity* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gunilla Gerland

**Gunilla Gerland** (Stockholm, 1963ko uztailaren 13a) suediar saiakeragilea da, autismoaren gaia jorratzen duena.

## Bizitza 
Stockholmen jaio eta hazi zen. Aitak gaizki tratatu zuen eta azkenean familia utzi zuen, eta ama alkoholikoa zen. Gerlandek etxea utzi zuen 16 urterekin eta Espainiara joan zen bizitzera, baina gero Stockholmera itzuli zen. 29 urte zituela, Asperger sindromea diagnostikatu zioten (gaur egun, diagnostiko hori ez da aintzat hartzen herrialde askotan eta autismo mota bat bezala besterik ez da hartzen).

1996an, *En Riktig Människa* izeneko autobiografia argitaratu zuen, eta bertan ingurune etsai batean Asperger sindromearekin haztea deskribatu zuen. Liburua argitaratu ondoren, pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzaile bihurtu zen. 

Idazteaz gain, autismoari buruzko hitzaldiak ematen ditu. Aholkulari eta hezitzaile gisa ere lan egin du Stockholmen. Ikerketetan ere parte hartu zuen, eta Anne Stenningek «autismoaren ikertzaile autista aitzindarienetako bat» gisa deskribatu zuen 2020an, *Neurodiversity Studies: A New Critical Paradigm* liburuan. 

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Teuf

**Anne Teuf**, **Anne** **Weinstoerffer-en** goitizena (Aspach-le-Haut, 1964), ilustratzaile eta komikigile frantses bat da. Bere lanak batez ere gazteei zuzenduta daude.

## Biografia 
Anne Teuf (Anne Weinstoerffer) Aspach-le-Haut herrian (gaur eguneko Aspach-Michelbach) jaio zen, Mulhouse hiritik gertu, Rhin Garaia departamentuan, eta departamentu bereko Thur bailaran hazi zen. Lehenengo, Thann-eko Schhel-Kestner lizeoan ikasi zuen, eta gero, Mulhouse-ko Albert Schweitzer lizeoan, arteetako adarrean. Horren ostean, Estrasburgoko  Dekorazio-Arteetako Goi Eskolan ikasi ondoren,  Parisa joan zen.

1990eko hamarkadan *Fripounet* aldizkari katolikoan lan egin zuen hamar urtez. Horrez gain, Hatier, Nathan eta Larousse argitaletxeetako ilustratzaile gisa jardun zuen.. Asteure argitaletxeak *Bêtises et boulelets* izeneko bilduman sail osoa argitaratu zuen 2009an.

2007an, *Finnele* komikiaren lehen zirriborroa argitaratu zen Lisa Mandel komikigile marseillarraren blogean. 2010etik aurrera, Anne Teufek *Vas-y Joséphine, le blog de Finnele* bédébloga sortu eta garatu egin zuen. Bertan, Joséphine Koehrlen-en bizitza kontatzen zuen. Josépine bere amona alsaziarra zen, Lehen Mundu Gerra hasi zenean Aspach-le-Haut herrian bizi zena. 

Hasieran, bloga ez zen oso ezaguna, baina pixkanaka irakurle gehiago lortu zituen. David Chauvel komiki-gidoilari frantsesak ere deskubritu zuen eta *Finnele* izenburuarekin argitaratzea proposatu zuen.; eta bigarrena, *Dommages de guerre*, 2016an.

Lehen Mundu Gerraren mendeurrenean, Anne Teufen lanak ikusgai egon ziren Estrasburgon, *"Les alsaciens, 1918-1925. Paix sur le Rhin?*" erakusketan.

## Lanak 
### Komikiak 
* *Fil et Flo* : *Bêtises et boulettes* (marrazkia),  Anouk Block-Henry-ren gidoia, éd. Asteure, 2009 
* *Finnele* (gidoia eta marrazkia), Delcourt,  Encrages bilduma. Hiru liburuki:

# ''Le Front d'Alsace*, 2014 
# *Dommages de guerre*, 2016 
# *Allers-retours*, 2021 

* *La belle espérance'', tome 1: Le temps des fruits verts, (marrazkia), Chantal van den Heuvel-en gidoia, DELCOURT, 2022  

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* .
* .
* .
* .

## Kanpo estekak
Getsemaniko baratzeko otoitza

**Getsemaniko baratzeko otoitza** Nazareteko Jesusen bizitzako pasarte bat da, lau Ebanjelioetan agertzen dena, Jesusen larritasuna deskribatzen duena atxilotua izan aurretik eta bere Nekaldia hasi aurretik.

## Kanpo estekak
Sabina Méndez

**Sabina Méndez García** (Berriz, Bizkaia, 1964) politikaria da.

2020tik Podemos Durangaldearen bozeramalea da.

## Bizitza 
Berrizen (Bizkaia) jaio zen. Durangaldeko metalurgia-enpresetan ibilia da eta birziklaje-eremuan.

2020an Podemos Durangaldearen bozeramalea da (eskualdeko bozeramalea), Durangoko Udaleko zinegotzi Patxi L. Lakunza politikaria ordezkatuz. Berrizko Udaleko zinegotzi bihurtzeko boto gutxira geratu zen, eta bere talde politikoak aurreko legegintzaldian zuen zinegotzi bakarra galdu zuen.

2023ko Bizkaiko Batzar Nagusietarako hauteskundeetan, Méndez Bizkaiko Batzar Nagusietarako batzarkide izateko hautagaia izan zen Durango-Arratiako barrutian, *Elkarrekin Bizkaia* koalizioaren izenean (Podemos Euskadi, Ezker Anitza/IU, Equo Berdeak eta Aliantza Berdea), eta Israel Escalante (Ezker Anitza/IU) Durango-Arratiako zerrendaburua zelarik.

2024an, 2024ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan, Méndez *Elkarrekin Podemos* koalizioaren (Podemos Euskadi eta Aliantza Berdea) Eusko Legebiltzarreko diputaturako hautagaia izan zen, Miren Gorrotxategi lehendakarigai eta zerrendaburu izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alnitak

**Alnitak** Orion konstelazioan dagoen izar-sistema hirukoitz bat da. **ζ Orionis** edo **Zeta Orionis** ere deitzen da, maiz **Zeta Ori** edo **ζ Ori** bezala laburtua, edo **50 Orionis**, **50 Ori** bezala laburtua. Eguzkitik ehunka parsecera dago eta Orionen Gerrikoaren hiru izarretako bat da, Alnilam eta Mintakarekin batera. 

Izar nagusia, Alnitak Aa, supererraldoi urdin bero bat da, -6.0ko magnitude absolutuarekin eta zeruko O motako izarrik distiratsuena da, +2.0ko magnitudearekin. Bi kide ditu, Ab eta B deituak. B izarra izan zen lehenengoa aurkitzen eta Ab orain gutxi aurkitu zen. Hiruek batera +1,77ko magnitudea dute. Izarrak Orino OB1 elkarteko eta Collinder 70 elkarteko kideak dira. Izarra NGC 2024 nebulosaren argiak bustitzen du, Lurretik ikusia.

## Irudi galeria 

NGC_2024.jpg|NGC 2024 nebulosa eta Alnitak izarra, bere eskuman.
Orion_Belt.jpg|Alnitak, Oriongo gerrikoaren ezkerrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bellatrix

**Bellatrix** Orion konstelazioko hirugarren izarrik distiratsuena da. Betelgeuse supererraldoi gorritik 5º dago mendebaldera. Bayer katalogoan **γ Orionis** bezala agertzen da, latinez **Gamma Orionis**. Izar aldakorra da, gutxi gorabehera 1.6ko magnitudearekin, beraz zeruko 25. izarrik distiratsuena da. Eguzkitik 250±10 argi urtera dago. Eguzkia baino 7,7 aldiz masiboagoa eta 5,75 aldiz handiagoa den erraldoi urdin bat da. 

Orion konstelazioaren irudikapen klasikoa den ehiztarian, arkua hartzen duen sorbalda irudikatzen du.

## Izendapena 
Izenak latinez "emakume gerlaria" esan nahi du. Abu Ma'shar al-Balkhi eta Joan Hispalensearen lanetan agertu zen jada, baina garai horretan izen hau Capellari ematen zitzaion. XV. mendean Vienako astronomoek Bellatrix izena jarri zioten Oriongo izar honi, eta hala agertzen da Alfontsotar Tauletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kastor (izarra)

**Kastor** edo **Castor** Gemini konstelazioko bigarren izarrik distiratsuena da, Poluxen ostean. Hala ere, Bayer katalogoan **α Geminorum** edo **Alpha Geminorum** gisa izendatzen da, maiz **Alpha Gem** edo **α Gem** gisa laburtua. Itxurazko magnitudea 1,58 da, eta beraz zeruko izarrik distiratsuenetako bat da. Begi hutsez izar bakar gisa ikusten bada ere, izar-sistema anizkoitz bat da, sei izarrekin guztira, elkarren artean biratzen duten hiru pare. 

## Izar-sistema 
thumb|left|Castor sistemaren eskema.
Hiru osagai bisual gisa ikus daiteke, baina hiruak dira bitar espektroskopikoak. 1718an James Pondek aurkitu zen sistema bitarra zela, baina baliteke Cassinik aurretik egitea, 1678an. Castor A eta Castor B arteko tartea 2″ zen 1970an, baina 6″ 2017an. Pareek 1,9 eta 3,0 magnitudeka dute hurrenez hurren. Castor Aa eta Ba biak dira kide askoz ahulago bat duten egun gutxiko orbiten jabe.

Castor C edo YY Geminorum izar aldakorra da, periodo erregularrak dituen kide batez lagunduta. Eklipseak egiten duen izar bitarra da, bi izarren kokapenaren eta distiren arabera asko aldatzen dena. Bien arteko orbita egun bat baino laburragoa da. Castor C, aldi berean, Castor ABren inguruan biraka ari dela uste da, baina milaka urtetako periodo oso luze batekin. Bietatik 73″ra dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Acebo

**Esther Acebo** (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1983ko urtarrilaren 19a) madrildar aktorea, aurkezlea eta erreportaria da. Ezaguna da *Non Stop People* eta *Los encantados* (2016) eta *La casa de papel*  Netflixen (Mónica Gaztambide, "Estocolmo" 2017-2021) egindako interpretazioetan.

## Biografia 
Estherrek Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientziak ikasi zituen Gaztela-Mantxako Unibertsitatean (2001-2005). Bere ikasketak interpretazio-klaseekin bateratzen zituen. 

Lan ibilbidea

Lehen aukera Kosmi Club haurrentzako saio baterako aurkezle lanetan izan zen Gaztela-Mantxan. Ondoren, Movistar+ katean *Non Stop People-n* hasi zen aurkezle gisa.

Aktore lanetan jarraitu zuen eta telebista nazionalean debuta egin zuen *Ángel o demonio* (Telecinco). Zinemarako jauzia ere egin zuen Ricardo Dávilaren *Los encantados* filmarekin. Filma Interneten estreinatu zen. Antzerki-lanetan ere jardun du: *Petra*, *El ojo de la aguja*, Magüi Miraren *Frankie & Johnny* ; film laburren artean Nestor Ruiz Medinaren *En algún lugar de Rusia* eta *Baraka* daude. Azken film hori da 2016. urtean gaztelaniaz Tribecako Zinemaldirako aukeratu zuten film labur bakarra.

2017an Antena 3 katean *La casa de papel* estreinatu zuen, eta Mónica Gaztambide pertsonaia nagusietako bat interpretatu zuen. Netflixek telesaila erosi ondoren eta mundu osoan arrakasta handia izan ondoren, beste denboraldi batzuk egin zituen, eta aktoreak protagonista izaten jarraitu zuen. Serie horretako atrakatzaile-taldearekin bat egin zuen 'Estocolmo' ezizendun pertsonaiarekin.

2018an Clara Martínez-Lázaroren *Hacerse mayor y otros problemas* film luzean parte hartu zuen. 2019an, Mariam Hernandezekin batera *Antes de perder* telesaileko Diana protagonista izan zen, Playz plataforman eman zen. 2020an, *La casa de tiza* beldurrezko film luzea egin zuen, Ignacio Tatayk zuzendua.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebistako serieak 
### Telebista-programak 
### Antzerki lanak 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kodependentzia

**Kodependentzia** nahasmendu psikologiko bat da, non norbaitek beste pertsona baten edo kolektibo baten arazoekiko kezka gehiegizkoa, eta askotan desegokia, adierazten duen.

## Ezaugarriak 
Kodependenteak rol arketipiko mesianikoa hartzen du bere gain, bere bizitzako arlo guztiak inbaditzen dituena, eta bere buruaz eta bere beharrez ahazten da pixkanaka, bestearen arazoetan zentratzeko (bikotekidea, senide bat, lagun bat, kausa sozial bat, etab.). Horregatik, oso ohikoa da jende "problematikoarekin" harremanak izatea, hain zuzen ere, erreskatatu ahal izateko eta, horrela, bat egiteko lotura bat sortzeko. Horrela, kodependenteak, besteaz kezkatzean, bere beharrak ahazten ditu, eta beste pertsonak ez duenean erantzuten kodependenteak espero duen bezala, hura zapuztu eta deprimitu egiten da. Bere etengabeko laguntzarekin, kodependenteak, bestearengan, bere presentziaren beharra sortu nahi du, eta behar duela sentitzean, uste du horrela ez dutela inoiz abandonatuko. Baldintza hori larria da, bat ez etortzeagatik bere buruari eta baita beste pertsonari ere min egin baitiezaioke.

Oso ohikoa da harreman batean kodependenteak mugak jarri ezin izatea edo oso zaila izatea, eta, besterik gabe, dena barkatzea, beste pertsonak nahita zauritzen badu ere. Hau da, kodependenteak bestearekiko sentitzen duen "obsesioa" eta "menpekotasuna" nahasten dituelako dena egin dezakeen maitasun itzel batekin. Beraz, kodependentea ez da gai bere kabuz harreman gaixo batetik urruntzeko, harreman hori baino ez bada ere; eta oso ohikoa da pentsatzea pertsona horretaz haratago mundua amaitzen dela, harik eta bere egoera psikologikoa onartzen duen arte eta kodependenteak zerbait egitea erabakitzen duen arte, bizitzeko modua aldatzeko eta, horrela, kodependentziarekin amaitzeko edo bere kodependentzia beste pertsona batzuengan edo etorkizuneko gizarte-harremanetan berriro ez sortzeko.

Kasu askotan, kodependentzia dela-eta, pertsona batek nahi ez dituen egoerak jasan behar izaten ditu, hala nola tratu txarrak (fisikoak edo psikologikoak), jazarpena, umiliazioak edo, besterik gabe, toxikoak eta abusuzkoak diren pertsonekin bizi behar izaten du (eta hori oso larria izan daiteke, odoleko senideak izanda ere).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Palomera

**María Esther López Palomera,** ezagunagoa **Esther Palomera** edo **Esther L** izenez (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1968ko urtarrilaren 30a) madrildar kazetaria da.

## Biografia 
Kazetaritzako Informazio Zientzietako lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean. 

### Kazetari ibilbidea 
1990ean hasi zen ABCn lanean, Madrilgo ataleko informatzaile politiko gisa, 1994an Osasun Ataleko buru izan zen arte. 

1998an La Razón egunkariaren sorreran parte hartu zuen, Madrilgo Ataleko erredaktore buru gisa. 1996an Luis de Azúa Kazetaritza Sanitarioaren Saria jaso zuen. 2000. urtean egunkari horretako zuzendariaren alboko izendatu zuten.

*La Razón* egunkariko parlamentari kronista, parlamentuko eta PSOEren informazioaren arduraduna izan zen. 2014ko apirilean bota egin zuten egunkaritik, zenbait iturriren arabera, Gobernuarekin kritikoa zelako. Francisco Marhuenda egunkariko zuzendariak «antolamendu-arazo» gisa justifikatu zuen, eta enpresa-batzordeak, berriz, purga politikotzat jo zuen. 2014ko maiatzean, analista gisa sartu zen *El Huffington Post* ingurune digitalean, non «*¡Basta de silencios!/* *Nahikoa isiltasun!»*  artikuluarekin estreinatu zen.

2019ko irailean, zuzendariaren alboko izendatu zuten *ElDiario.es* egunkarian.

## Ibilbidea telebistan eta irratian 
* *59 segundos* (2004-2012), La 1 katean.
* *Los desayunos de TVE* (2008-2012; 2018-2020) La 1 katean.
* *Al rojo vivo* (2011-2014) La Sexta katean.
* *El programa de Ana Rosa* (2011-...) Telecincon.
* *El debate de La 1* (2012-2018) La 1 katean.
* *El gran debate* (2012-2013), Telecincon.
* *Las tardes de Cuatro* (2012), Cuatron.
* *Las mañanas de Cuatro* (2014-2018), Cuatron.
* *Ya es mediodía*, Telecincon.
* *Hoy por hoy*, SER katean (2014-2019).
* *Hora 25,* SER katean (2019-...).
* *La noche en 24 horas*,  Canal 24 horas-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mpinga Kasenda

**Mpinga Kasenda** (Kasai, 1937ko abuztuaren 30a – Kinshasa, 1994ko maiatzaren 7a) Zaireko lehen ministroa izan zen 1977tik 1979ra.

Zientzia Politikoan doktoretza lortu zuen Lovanium Unibertsitatean. 1977tik 1979ra lehen ministro izan zen Mobutu Sese Seko presidente izan zenean. 1985eko urtarrilean, Iraultzaren Herri Mugimendua alderdiaren Batzorde Zentraleko Bulegoko lehen lehendakariorde hautatu zuten. 1993tik 1994ra Kanpo Harremanetarako ministroa izan zen.

Hegazkin istripu batean hil zen, Kinshasako aireportutik gertu.
Mycena rosella

***Mycena rosella*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus fistulosus*, *Agaricus rosellus*, *Mycena lateritia*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 cm arteko diametrokoa, lehenengo konikoa, edo koniko-kanpai itxurakoa, ondoren lau-ganbila edo zabaldua, titi txiki batekin; ertza oso mehea, zorrotza, kapelaren gainazala glabroa, distiratsua eguraldi hezean, gardentasunez ildaskatua, arrosa ilun kolorekoa, arrosa-haragi kolorekoa, arrosa-marroia.

**Orriak:** Zabal, estuak, lamelula ugarirekin, sabeldunak, adnatuak edo koska batez dekurrenteak, arrosa zurbil kolorekoak, arrosa-haragi kolorekoak; ertza osorik, gorri iluna.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierakoa eta 0,2 cm arteko lodierakoa, filiformea, flexuosoa, glabroa, eguraldi hezean likatsua, barnehutsa, bertikalki ildaska finekin, arrosa zurbil kolorekoa, arrosa-marroi zurbila, oinarria iletxo zurixka ugariz estalia.

**Haragia:** Urria, kapelaren kolore berekoa, usaina ez oso nabarmena eta zaporea garratz samarra.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Mycena venustula* ere arrosa kolorekoa da, baina kortizikola da eta txikiagoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan (*Abies*, *Pinus*, *Picea*), talde handietan goroldiotan edo deskonposatzen ari diren pinu-orratzetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Errusia, Europa, Taiwan, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Het smelt (filma)

***Het smelt*** 2023ko Veerle Baetens flandriar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Eva Bruselan bizi da, eta argazkilari baten laguntzaile gisa egiten du lan. Bakartia eta sozialki ez oso trebea izaki, munduarekiko distantzia handi bat mantentzen du. Bere ahizpa gaztearekin bizi da, eta horrek esaten dionean alde egingo duela partekatzen duten etxetik, Evak bere babesleku bakarra galduko du. Sare sozialetan ikusiko du txikitako lagun baten anaia zenduaren omenezko topaketa bat egingo dutela bere jaioterrian, Bovenmeeren, eta itzultzea erabakiko du, iraganeko gertakizun ilunei aurre egiteko.

## Aktoreak
* Charlotte De Bruyne : Eva (heldua)
* Sebastien Dewaele : Dad
* Amber Metdepenningen : Tess (gaztea)
* Spencer Bogaert : Tim (heldua)
* Naomi Velissariou : Mom
* Rosa Marchant : Eva (gaztea)
* Femke Van der Steen : Tess (heldua)
* Simon Van Buyten : Laurens (heldua)
* Anthony Vyt : Tim (gaztea)
* Charlotte Van Der Eecken : Elisa (gaztea)
* Matthijs Meertens : Laurens (gaztea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Passarowitzeko ituna

**Passarowitz-eko Ituna** 1718ko uztailaren 21ean sinatu zen eta 1716-1718 bitarteko Gerra Austro-turkiarraren amaiera ekarri zuen.

Britainia Handiko Erresumaren eta Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren bitartekaritza medio, Austriako enperadorea, Veneziako Errepublikaren eta Otomandar Inperioaren ordezkariak Passarowitzen (*Poéarevac* hungarieraz), Belgradeko hego-ekialdean, juntatu ziren 1718ko maiatzean gerrari amaiera emango zion ituna negoziatzera.
thumb|280px|Itunaren sinaketaren antzezpena Tulbako etnoparkean, Passarowitetik getu

## Xehetasunak 
Passarowitzeko Itunaren bidez, Veneziak Dalmaziaren, Joniar uharteen, Préveza eta Arta hirien eta Imotski eta Vrgorac (Split konderria) gotorlekuen jabetza berretsi zuen; baina Morea, Kretako bere atzen jabetzak (Suda eta Spinalonga) eta Tinos eta Egina irlak galdu zituen.

Enperadoreak konkistatutako lurrak atxiki zituen: Temeswarko Banata, Valakiako Printzerriaren mendebaldea (Oltenia) eta Belgraden inguruko lurralde zabala eta Serbiako iparraldea. Bosnian eta Kroazian Sava ibaia eta Una ibaia usatu ziren inperioaren mugak ezartzeko.

## Ondorioak 
Ondorioz, Balkanetan eta Danubioaren ingurko eskualdetaan Austriaren nagusitasuna berretsi zen, eta bi mendetako turkiar hegemoniaren bukaera markatu zuen.

Halaber, itunak eskualdeko potentzien artean oreka iraunkor bat finkatzea ekarri zuen, XIX. mendera arte hautsi ez zena. Dena den, mugak aldaketa txiki bat izan zuten 1939ko Belgradeko itunaren bidez, Bosniako iparraldea, Belgradeko eremua eta Oltenia turkiarrei itzuli baitzitzaien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Talde-pentsamendu

**Talde-pentsamendua** () Irving Janis psikologoak 1972an sortutako terminoa da, talde batek erabaki txarrak edo irrazionalak hartzeko prozesua deskribatzeko. Talde-pentsamendu egoera batean, taldekide bakoitza bere iritzia osatzen saiatzen da, taldearen adostasuna dela uste duena. Badirudi hori oso modu arrazionala dela egoerari aurre egiteko. Hala ere, egoera horretan, taldea, azken batean, kide bakoitzak banaka gomendagarritzat jotzen ez duen ekintza jakin batean ados jartzen da.

Janisen jatorrizko definizioa honako hau zen: «Pertsonek hartzen duten pentsamolde bat, talde kohesibo batean sakonki sartuta daudenean, kideek aho batez egiten dituzten ahaleginek ez dutenean aintzat hartzen beren motibazioa, ekintza alternatiboen ikastaroak errealistikoki baloratzeko». Janisek *groupthink* sortu zuen *doublethink* eta neohizkerazko antzeko beste hitz batzuen analogian, George Orwellek *1984* eleberri distopikoan sortutako fikziozko hizkuntza. Testuinguru negatibo hori nahita emanda, taldearen presioaren ondorioz eraginkortasun mentalean, errealitatearen ebaluazioan eta judizio moraletan dituen ondorio kaltegarriak azpimarratzea da asmoa.

Talde-pentsamendua komiteetan eta erakunde handietan gertatzen da. Janisek hasiera batean Pearl Harborko bonbardaketa, Vietnamgo Gerra eta Cochinos badiako inbasioa aztertu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mycena stylobates

***Mycena stylobates*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna ezezaguna, saihestu beharrekoa.

Sinonimoak: *Agaricus dilatatus*, *Agaricus stylobates*, *Marasmius torquatus*, *Mycena dilatata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,2 et 0,7 cm bitarteko diametrokoa, konikoa, kanpai-itxurakotik lau-ganbilera. Gardentasunak edo hezetasunak ildaskatutako azala, kolore zurixkakoa, goia krema antzeko kolorekoa, geruza likatsu banangarri batez estalia.

**Orriak:** Libreak, sinuadoak, goranzkoak, lamelulekin, zuriak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 1 eta 4 cm bitarteko garaierakoa, zuzenetik okertura, fistulosoa, zurixka, oinarrian, disko nabarmenarekin, erradialki ildaskatua, ertzean ile luzeekin koroa moduan.

**Haragia:** Hutsala, zurixka kolorekoa. Usain eta zapore nabarmenik gabeak. Espora-jalkina zurixka.

**Etimologia:** Mycena terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du. *Stylobates* epitetoa berriz grekotik dator, zutabeei eusten dien oinarria, esan nahi duen, "stylobate" hitzetik. Oinarrian duen erraboilari erreferentzia eginez.

## Jangarriatasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Urteko fruktifikazioak, sakabanatuak eta isolatuak, eroritako orrietan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Jaen

**Esther Jaén** **Macarro** (Bartzelona, Katalunia, 1968ko apirilaren 6a) bartzelonar kazetaria da.

## Biografia 
Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Informazio Zientzietako lizentziaduna da. 

### Kazetari 
1990ean hasi zen lanean, korrespontsal politiko lanetan, SER katean. 1997 arte egon zen irratian. Lan hori eta *Tiempo* aldizkariko zutabegile izatea uztartzen ditu.

Geroago, COM Ràdioren ordezkari izendatu zuten Madrilen, 2006ra arte bete zuen lan hori.

2000ko hamarkadan, *La Razón* egunkarian kolaboratu zuen zutabegile gisa, eta ikus-entzunezko hedabideetan sartu zen. Irratian, Onda Ceroko *La Brújula* saioan parte hartu zuen. Telebistan, analista politiko eta tertulietan egindako ibilbidean saio ugaritan jardu du: *59 segundo* (2005-2007)  Televisión españolan (TVE), *Madrid opina* (2007-2011) Telemadriden, *El gato al agua* Intereconomía TV katean (2008-2012), *La vuelta al mundo* (2010)  Modug7n, *De hoy a mañana* (2011) eta *Más claro agua* (2011-2016) 13tv-n, *Al quite* eta *No nos moverán* Gaztela-Mantxa telebistan, *Las mañanas de Cuatro* Cuatro katean, *DBT* (2011-2013) Canal Nou-n eta *Aragón en abierto* Aragoi Telebistan.

*Los desayunos de TVE*  eta *La mañana de La 1* saioetan parte hartu zuen La 1 katean (2012-2020) eta halaxe egiten jarraitzen du *La noche en 24 horas* 24 horas katean (TVE) (2012-...), *El cascabel* saioan  13tv-n, *Buenos días, Madrid*  Telemadriden, *El Círculo* La Otra-n eta *24 horas* saioa 24 Horas (RTVE).

Egunkari Publikoaren zutabegilea izan zen (2007-2009). Gainera, egunkari-kolaboratzailea izan zen elplural.com, baita *La Gaceta* egunkariko zutabegile ere. *Cuarto poder* lineako egunkariaren bazkide fundatzaile eta idazlea da. 

### Idazle 
Besteak beste, liburu hauek idatzi ditu: *Los hijos del César* (2005), *Cómo ser un político y no morir en el intento* (2006) eta *Zapatero el Rojo* (2008) liburuaren egilkidea da.

## Argitalpenak 
* *Los hijos del César* (2005)
* *Cómo ser un político y no morir en el intento* (2006)
* *Zapatero el Rojo* (2008) -egilekidea-
* *Lo que hay que ver. Memorias de un ciego que se impuso a todas las adversidades* (Península argitaletxea, 2019) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia
Hitlerjunge Quex

, , - - azpititulua zuena, 1933ko Hans Steinhoff alemaniar zinema zuzendariaren film propagandistikoa izan zen, Karl Aloys Schenzingerren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Heini Völker mutiko nerabea da, amarekin eta aitarekin pobrezian bizi dena. Heiniren aita, Gerra Handiko beteranoa, Alderdi Komunistaren aldekoa da. Tokiko komunisten sekzioaren antolatzailea, Stoppel izeneko gizon bat, Heiniren laguna da eta irteera batera gonbidatzen du, igeri, kanpaldi eta jolasetara. Heinik onartu eta hurrengo egunean behar bezala agertu zen tren geltokian. Hitleriar Gazteriaren kideak ere han daude, tren bera hartzen. Komunistak beren kanpamendura iristen direnean, erre, edan eta dantzatu besterik ez dute egiten. Mutikoek kartetan bezala jokatzen dute, Heinik espero ez bezala. Heini ez da ongi etorria sentitzen, eta noraezean dabil. Basoaren beste alde batean, Heini Hitleriar Gazteriarekin gurutzatzen da, laku baten ondoan kanpatuta, erdian sugarria piztu dutenak.

## Aktoreen zerrenda 
## Harrera 
Adolf Hitler, Rudolf Hess, Joseph Goebbels eta beste goi-funtzionario nazi batzuk Municheko estreinaldian izan ziren. Goebbelsek honela hausnartu zuen filmari buruz: "*Hitlerjugend Quex* nazionalsozialismoaren ideiak eta mundua zinemaren artearekin irudikatzeko eskala handiko lehen saiakera bada, orduan batek esan behar du saiakera hau, teknologia modernoaren aukerak direla eta, erabateko arrakasta dela". 1934ko urtarrilerako milioi bat pertsonak ikusi zuten filma.

*Hitlerjunge Quex* egungo Alemanian Vorbehalts () bezala sailkatuta dago, horrek esan nahi du legez kanpokoa dela erakustea aditu batek gidatutako hezkuntza-ekitaldi itxietatik kanpo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pello Etxaniz

thumb|Pello Etxaniz Iturbe, Euskal hizkuntzalaria
**Pello Etxaniz Iturbe**, 1965an Azkoitian (Gipuzkoa, Euskal Herria) jaioa. Filologoa, Lizarra Ikastolako irakaslea 1987tik. Hizkuntzalari gisa, euskal hizkuntza eta kultura aztertzen jardun du, Lizarraldeko jatorria, erroak eta historia abiapuntutzat harturik. Gai beraren gainean aurretik Fontes Linguae Vasconum (FLV) aldizkarian < < Deikazteluko sermoia (1805ean apez baten predikua) eta "Vocabulario estellés" (oraino erabiltzen diren euskal ahotsen bilduma eta ikerketa) izenburuak argitaratu ditu eta "Lizarrako Euskara" non euskararen historiaz Lizarran mintzatzen den, iraganeko mito anitz hautsiz eta ezjakintasuna argituz.
Nahasmendu kognitibo

**Nahasmendu kognitiboa** funtzio kognitiboei eragiten dien nahasmendu mentala da, batez ere, oroimenari, pertzepzioari eta arazoen ebazpenari eragiten diena. Nahasmendu kognitibo zuzenenek amnesia, dementzia eta delirium barne hartzen dituzte. Beste batzuek antsietate-nahasmenduak dituzte, hala nola fobiak, izuak, nahasmendu obsesibo-konpultsiboa, antsietate orokorreko nahasmendua edo trauma osteko estresaren nahasmendua. Gogo-aldartearen nahasmenduak, hala nola depresioa eta nahasmendu bipolarra, nahasmendu kognitiboak dira. Halaber, nahasmendu psikotikoak, hala nola eskizofrenia eta eldarniozko nahasmenduak, nahaste mental kognitibo gisa sailkatzen dira.

## Nahasmendu mental kognitiboaren ikuspegia 
Nahasmendu mental kognitiboaren ikuspegia teoria bat da, eta horren arabera, nahasmendu psikologikoak oinarrizko funtzio kognitiboen etenaldi labur edo luze baten ondorioz sortzen dira, hau da, oroimenaren, pertzepzioaren, arazoen konponketaren eta hizkuntzaren ondorioz.

Teoria horren aitzindari bat Albert Ellis izan zen, eta 1962an proposatu zuen gizakiek munduari buruzko uste irrazionalak garatzen dituztela eta, beraz, trebetasun kognitiboetan nahasmenduak sortzen dituztela. Teoria honen beste aitzindari bat Aaron T. Beck da. 1967an, Beckek proposatu zuen gaur egun "eredu kognitiboa" deritzona nahasmendu afektiboak tratatzeko, batez ere depresioa. Haren ereduak erakusten zuen niaren, munduaren eta egon daitezkeen egoen gaineko funtzio kognitibo negatiboen konbinazio batek nahasmendu mental kognitiboak eragiten dituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mustafa ben Yusuf

**Mustafa ben Yusuf al Mahmud ed Din** (arabieraz: مصطفى بن يوسف المحمود الدين) XV. mendeko Tunisiako pirata ospetsua izan zen. "Al-Borani" izengoitia zuen, turkieraz "ekaitza" eta, antza denez, Andaluziako Alboran uhartearen izena hortik dator.

Idazki batzuen arabera, bere operazio basea Alboran uhartean instalatu zuen Otomandar Inperioa Afrika iparraldetik hedatu zenean. Bere helburua Gibraltarko itsasartean zehar nabigatzen zuten ontzi kristauak bere kokapen estrategiko pribilegiatutik arpilatzea zen. 

Alboran uhartean lurperatuta dagoela uste da. Hilerritik kanpo kortsario honi egozten zaion izenik gabeko hilobi bat dago, baina hori ez dago frogatuta eta kondaira hutsa izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pirata berbere

## Kanpo estekak
III. Gonzalez Foru Korporazioa

**III. Gonzalez Foru Korporazioa** edo **XII. legealdiko Arabako Foru Korporazioa** 2023ko ekainaren 30etik aurrera agintean dagoen Arabako Foru Gobernua da, 2023ko Arabako Batzar Nagusietarako hauteskundeen ondoren osatua. Arabako Batzar Nagusiek hirugarren aldiz hautatu zuten Ramiro Gonzalez diputatu nagusi, EAJ eta PSE-EE alderdien babesarekin. Era horretan, Arabako diputatu nagusi bat lehen aldiz iritsi zen hirugarren legealdi batez agintzera.

## Diputatu nagusia aukeratzea 
## Foru Korporazioa 
Foru korporazioaren burua diputatu nagusia da, eta berarekin batera 9 foru diputatuk osatzen dute gobernu kontseilua. Horien artean daude bi diputatu nagusiorde eta gobernu kontseiluko idazkaria. EAJ eta PSE-EEren arteko koalizio gobernua da, EAJko 7 kidez eta PSE-EEKo 3 kidez osatua.

## Foru Aldundiaren organigrama 
2023-2027 legealdiko Arabako Foru Aldundia 10 sailez osatuta dago. Sailak zuzendaritzatan antolatzen dira, eta zuzendaritzak zerbitzuez egituratuta daude. Bestalde, sailei atxikita erakunde autonomoak, foru sozietate publikoak edo fundazioak egon daitezke.

; Unitatea/maila
* () Zuzendaritza
** () Zerbitzua
* () Erakunde autonomoa
* () Foru sozietate publikoa
* () Fundazioa
* () Ogasun, Finantza eta Aurrekontu Saileko titularra den foru diputatuaren menpe dago zuzenean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sutea basoan

***Sutea basoan*** ( Piero di Cosimo margolari italiarraren lana da. Dirudienez 1505 urtearen inguruan margotu zuen. Gaur egun Oxfordeko Ashmolean museoan dago gordeta, Ingalaterran.

## Gaia 
Pinturan animalia izutuak agertzen dira, baso batean su batetik ihes egiten saiatzen. Koadroak jarduera handia erakusten du eta bertan animalia errealak zein fikziozkoak agertzen dira. Lukrezioren *Gauzen izaeraz* izenburuko V. Liburuan inspiratzen da. 

## Margolanaren zehaztasunak 

Fitxategi:Piero di cosimo, incendio nella foresta 02.2.JPG|
Fitxategi:Piero di cosimo, incendio nella foresta 05.JPG|
Fitxategi:Piero di cosimo, incendio nella foresta 06.JPG|
Fitxategi:Piero di cosimo, incendio nella foresta 04.JPG|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren inguruko informazioa Andrew Graham-Dixonen webgunean.
Galatea (satelitea)

**Galatea** edo **Neptuno VI** Neptunotik gertuen dagoen laugarren satelitea da. Galatea pertsonaia mitologikoaren izena darama, berrogeita hamar Nereidetako bat greziar mitologian, Polifemo ziklopeak maite zuena. 

## Aurkikuntza 
1989an aurkitu zen, *Voyager 2* zundak egindako argazkietatik abiatuta. Hasiera batean **S/1989 N4** izena eman zitzaion eta urte horretako abuztuaren 2an iragarri zen. Izena 1991ko irailaren 16an eman zioten. 

## Ezaugarri fisikoak 
Galateak itxura irregularra du eta ez dirudi jarduera geologikorik duenik. Baliteke beste satelite baten apurketaren ondoren berriro bildutako zatiek osatzea, agian Triton orbitan kapturatu zuenean sortutako desegonkortasunaren ondorioz. 

## Orbita 
Galatearen orbita Neptunoren orbita sinkronikoaren erradioaren azpitik dago, beraz espiralean jaisten ari da etengabe, eta etorkizunean planetaren aurka talka egin dezake edo Rocheren muga gainditzen badu eraztun sistema berri bat eratu lezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathan Clarke

**Nathan Clarke** (1978ko otsailaren 18a) australiar txirrindulari ohia da. Belgikan, Hasselt-Spa-Hasselt lasterketa irabazi zuen eta bigarren izan zen hurrengo urtean.

## Palmaresa 
### 2001 
Hasselt-Spa-Hasselt

### 2002 
2. Hasselt-Spa-Hasselt-ean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nico Sijmens

**Nico Sijmens** (Diest, 1978ko apirilaren 1a) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1999**
* 2. Hasselt-Spa-Hasselt-ean
**2000**
* 2. Gilen Tell Sari Nagusian
* 2. Hainauteko Zirkuituan
**2003**
* Austriako Itzuliko bi etapa
* Circuito Montañéseko etapa bat
* Txinako Tourreko etapa bat
**2004**
* Pino Cerami Sari Nagusia
* 3. Flèche Brabançonnen
* 3. Denaingo Sari Nagusian
**2005**
* Hel van Het Mergelland
* Regio-Tour eta etapa bat 
* 2. Halle-Ingooigemen
* 3. Flèche Hesbignonnen
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
**2006**
* Valoniako Tourreko etapa bat 
**2007**
* Hel van Het Mergelland
* Beverbeek Classic 
**2010**
* Espainiako Vueltako etapa bat
**2012**
* 2. Boucles de la Mayennen eta etapa bat 
**2013**
* Rhone-Alpes Isere Tourra eta etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Graciela Huinao

**Graciela del Carmen Huinao Alarcón** (Osorno, 1956ko urriaren 14a) maputxe jatorriko txiletar idazlea da, gaztelaniaz idazten duena. Txileko Hizkuntza Akademian sartu zen lehen emakume amerindiarra da.

## Bizitza 
Herminia Alarcón eta Dolorindo Huinaoren alaba, Adolfo Huinao eta Almerinda Loi Katrilefen biloba eta José Loiren birbiloba da. 1962an, 107. eskolan sartu zen. 1969an, 13 urte zituela, ama hil zitzaion, eta 1977an, 8 urte geroago, aita. Horren ostean Santiagora joan zen bizitzera.

1989an, lehen poema argitaratu zuen, *La loika* izenekoa, eta 2001ean lehen liburua, *Walinto* (2008an berrargitaratu zen mapudungunez, gaztelaniaz eta ingelesez). Poema-bilduma honek Huinao jaio zen maputxe komunitatearen izena darama.

## Lanak 
* *Walinto* (2001)
* *La nieta del brujo, seis relatos williche* (2003)
* *Desde el fogón de una casa de putas williche* (2010)
* *Katrilef, hija de un ülmen mapuche williche. Relato de su vida* (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Estevez

**Esther Estévez Casado** (Verín, Ourense, Galizia, 1997ko azaroaren 18a) galiziar kazetaria eta telebista aurkezlea da, eta ezagunagoa da TVGren *Dígocho eu* saioaren aurkezlea delako, galizieraren erabilera hobetzeko dibulgazio-programa.

## Ibilbidea 
Kazetaritza ikasi zuen Santiagoko Unibertsitatean, eta praktikak egin zituen Radio Galegan eta Nós Telebistan. 2019ko irailaz geroztik, Denbora Errealeko sailean egin zuen lan, TVGko Informazio Arloan, eta *Digocho eu* saioa aurkezten hasi zen 2020ko urtarrilean. Eguneroko programa laburra zen, G24.gal bidez eta YouTube, Instagram eta Tik Tok sareen bidez transmititzen zena.

Estevezek 2020ko urriaren 18an, *Cachadas* saioa ere aurkezten hasi zen, TVGn une dibertigarrienak biltzen zituen asteroko umorezko saioa. TVGko beste saio batzuetan ere parte hartu du, hala nola Luar edo 2022ko uztailaren 25eko saio berezian.

2021eko maiatzaren 17tik aurrera, Estherrek *Dígocho eu* aurkeztu zuen CRTVGko Twitch-en, astean bi saio egiten zuela: lehena, *O reto do #DígochoEu, non* elkarrizketa eta hizkuntza-probak egiten zituen galizieraz hitz egiten zuten pertsonaia garrantzitsuekin; bigarrena, maiatzaren 19tik,  *Apuntamento lusófono*, Rodrigo Paganesther portugaldar aktorearekin batera aurkeztu zuen. Asteko bigarren saio horretan Estevez portugalera ikasten saiatu zen. Gero, programa horiek TVGren webgunera eta YouTubeko kanalera igotzen ziren.

[thumb|326x326px|[Esther Estevez (eskuinean) 2021ko Galiziako kulturaren saria  jasotzen, 2022.05.07]]

2022ko martxoaren 19an, komunikatzaile onenaren Mestre Mateo saria jaso zuen *Digocho eu* sarien XX. edizioan, eta telebistako programa onenaren saria ere irabazi zuen. Mestre Mateo Sarien XXI. edizioan, 2023an, komunikatzaile onenaren saria irabazi zuen berriro.

## Sariak eta izendapenak 
### Mestre Mateo sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flavio Viktor

**Flavio Viktor** (? – Treveris, 388ko abuztua). Mendebaldeko Erromatar Inperioko enperadorekidea izan zen 383/384tik edo 387tik hil zen arte.

Magno Maximo usurpatzailearen semea izan zen. Aitak Galia eta Hispania gobernatu zituen Teodosio I.aren adostasunarekin. Viktor Flavio, Mendebaldeko Erromatar Inperioko augusto mailara igo zen 383/384an edo 387ko erdialdean. 388ko abuztuan Magno Maximo Teodosio I.ak eta Valentiniano II.ak guduan garaitua eta burua moztua izan zen. Handik gutxira, Flavio Viktor Treverisen hil zuen Arbogasto jeneral frankoak.
Marta Aledo

**Marta González de Aledo,** ezaguna **Marta Aledo** izenez (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1978ko maiatzaren 2a) madrildar aktorea, gidoilaria eta film-zuzendaria da, batez ere Antena 3 eta FOX Españaren *Vis a vis* seriean parte hartzean egin zen ezaguna, non *Tere*sa "Tere" interpretatu zuen, 6 urteko kartzela-zigorra zuen presoa.

## Biografia 
Marta Aledo Irudi eta soinua lizentziatura egin zuen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta hainbat dantza- eta interpretazio-ikastarorekin osatu zuen  bere prestakuntza akademikoa.

### Lan ibilbidea 
1997an *Al salir de clase* seriean egin zuen bere telebista aktore  debuta. Ondoren, Espainiako telebistan ikusle askoko telesailetan ere jardun zuen: *Médico de familia*, *7 vidas*, *Hospital Central* edo *Águila Roja* serietan bigarren mailako paperetan.

Bestalde, 1997an Juanma Bajo Ulloa zuzendariaren *Airbag* filmarekin iritsi zen zinemara. Jauzi handia egin zuen 2015. urtean, «Tere» pertsonaia interpretatzen hasi zenean, *Vis a vis* telebista-serie espainiarrean. Gainera, *Seattle* film laburrean zuzendari gisa egindako lanak hainbat sari lortu zituen 2018an; besteak beste, Espainiako film laburraren Fugaz Sarietan Gidoi Onenaren Saria (hiru izendapen jaso zituen).

## Filmografia 
### Telebista 
### Podcast-a 
* 2020 - *Vis a vis, La cara B* . Teresa "Tere" González Largo pertsonaia.

### Zinema 
#### Filmak 
* 1997. *Airbag*.
* 2000. *Talk show*.
* 2000. *Besos para todos*.
* 2000. *El gran marciano*.
* 2004. *Oculto*.
* 2004. *Para que no me olvides*.
* 2004. *Princesas*.
* 2004. *Reinas*.
* 2005. *AzulOscuroCasiNegro*.
* 2006. *Mujeres en el parque*.
* 2006. *Las 13 rosas*.
* 2007. *Tocar el cielo*.
* 2009. *La vergüenza*.
* 2009. *Los abrazos rotos*.
* 2012. *Los amantes pasajeros*.

#### Film laburrak 
* 2003. *Carisma*.
* 2004. *La luz de la primera estrella*.
* 2005 - 2006. *Marta contra Marta*.
* 2005. *Ponys*.
* 2006. *Reparación*.
* 2006. *Ludoterapia*.
* 2008. *Machu Picchu*.
* 2008. *Un día cualquiera*.
* 2009. *La concejala antropófaga*.
* 2010. *Skye*.
* 2010. *No te miento si adivinas lo que pienso*.
* 2013. *Das kind*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuba Büyüküstün

**Hatice Tuba Büyüküstün** (Istanbul, 1982ko uztailaren 5a) Turkiako aktorea da. Hainbat sari irabazi ditu, eta Turkiako aktorerik ezagunenetako bat da.

## Bizitza pertsonala 
Büyüküstünen gurasoak Erzurumekoak dira. Bere amaren gurasoak Krimeako turkiar etorkinak dira. Bere aitarenak. aldiz, Kretako (Grezia) turkiar etorkinak dira. Joskintza eta diseinu ikasketak egin zituen Mimar Sinan Unibertsitatean, eta 2004an graduatu zen. 2011ko uztailaren 28an Onur Saylak turkiar aktorearekin ezkondu zen Parisen (Frantzia). 2012ko urtarrilean Maya eta Toprak bikiak munduratu zituen. Bikotea 2017ko ekainaren 5ean banandu zen. 

Büyüküstün, Turkiako UNICEF borondate oneko enbaxadore izendatu zuten 2014an, [11]

## Aktore ibilbidea 
### Serieak 
Telebistako iragarkietan agerpenak egin ondoren, Büyüküstünek 2003an egin zuen debuta telebistan, Aydin Bulut-ek zuzendutako *Sultan Makamı*-n azken lau kapituluetan. 2005ean, *Ihlamurlar Altında* telesaileko protagonista izan zen, hau ere Aydin Bulutek zuzendutakoa. Ekialde Hurbil osoan izar bihurtu zen, lan hari esker. Haren hurrengo rola Cevdet Mercanek zuzenduriko *Asi* telesaileko (2007-2009) protagonistarena izan zen,  Murat Yıldırım eta Çetin Tekindorrekin batera.

2010ean Cansel Elçinekin aritu zen *Gönülçelen* telesailean. 2012. urtearen amaieran, *20 Dakika* (20 Minutu) telesail dramatikoko protagonista izan zen, İlker Aksumekin batera. Antzezpen horrek emakumezko aktore onenaren Nazioarteko Emmy Sariaren 42. ediziorako izendapena ekarri zion.

2014an *Kara Para Aşk* (Diru Beltzaren Maitasuna) serieko protagonista izan zen, Engin Akyürekekin batera. Haren hurrengo telesaila, *Cesur ve Güzel* (Ausarta eta ederra), 2016ko azaroan emititu zen.

2020an, *Rise of Empires: Ottoman* (Inperioen igoera: Otomandarra) seriean aritu zen, Mara Brankovior-en rolean, Netflixerako. 2022an Netflixeko *Another Self* (Beste Norbera) serieko protagonista izan zen.

## Filmografia 
2004an zinemarako aktore lanetan ere hasi zen. Eta 2010ean izan zen film bateko protagonista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Graber

**Pierre Graber** (La Chaux-de-Fonds, 1908ko abenduaren 6a – Lausana, 2003ko uztailaren 19a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1975ean.

Zuzenbide ikasketak egin zituen Neuchâtelen eta Vienan, eta abokatu lanak egin zituen Lausanan. Suitzako Alderdi Sozialistako kide izan zen eta tokiko hainbat kargu bete zituen: Lausanako parlamentuko diputatua (1934-1946), Vaudeko kantonamenduko parlamentuko kidea (1937-1946), Lausanako alkatea (1946-1949) eta Suitzako Kontseilu Nazionaleko kidea (1942-1969).

1969ko abenduan, Suitzako Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten, eta 1978ra arte egon zen bertan. Gai Politikoetarako Sailaz arduratu zen. 1975ean Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen. Urte hartan sinatu zuen Helsinkiko akordioa. Europako Kontseiluko Ministroen Kontseiluko presidentea ere izan zen. Ipar Vietnamen eta Ipar Korearen suitzar errekonozimendua babestu zuen.

## Kanpo estekak
Geoffrey Demeyere

**Geoffrey Demeyere** (Rollers, 1976ko urriaren 31) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 1999 
Namur Tourra eta etapa bat

Dordogneko Tourreko etapa bat

2. Flandriako Gezian

3. Hasselt-Spa-Hasselt-ean

### 2001 
Kwevezele Koers

### 2002 
Circuito Montañesko etapa bat

3. Kwevezele Koers-ean

### 2003 
3. Puivelde Koers-ean

### 2004 
Coupe Sels

### 2005 
2. Gaverstreekeko Bi Egunetan eta etapa bat

### 2006 
Etienne de Wilde Sari Nagusia

3. Liejako Tourrean

### 2007 
3. Namur Tourrean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak