open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bizkonde erdibitua

***Bizkonde erdibitua*** (italieraz *Il visconte dimezzato*), 1952ko Italo Calvino italiar idazlearen eleberri bat da. 1989an Iñaki Ugarteburu Gastañaresek euskaratu eta Elkarrek argitaratu zuen.

*Baroi gorakaria* (1952) eta *Zaldun hutsala* (1959) eleberriekin batera trilogia bat osatzen du.

## Argumentua 
XVII. mendea, Bohemia, Terralbako bizkondea turkiarren kanoikada baten ondorioz bitan zatitua izan eta erdibietan bizitzen jarraituko du. Giza izaeraren sinbolo bilakatua, Medardo Torralbakoa bere lurjabetzetatik zehar ibiltzera doa. Bere pasaeran, zuhaitzetatik zintzilikatuak dauden txerremenak erdibituak agertzen dira, «Munduan bi gizakien arteko topaketa bakoitza erdibitze bat da», esaten dio bizkondearen erdi gaiztoak emakume bati. Baina, erdi gaiztoa dela ziurra al da? Alegia honek giza izakiaren bilaketa bere osotasunean planteiatze du, bi erdien arteko batuketa baina zeozer gehiago baita. 

## Kanpo estekak
Il cavaliere inesistente

***Il cavaliere inesistente*** (euskaraz *Zaldun hutsala*), 1959ko Italo Calvino italiar idazlearen eleberri bat da. 

*Bizkonde erdibitua* (1952) eta *Baroi gorakaria* (1957) eleberriekin batera trilogia bat osatzen du.

## Argumentua 
Agilulfo zaldunaren ahotsa bere kasket itxitik metalikoki iristen zen, eztarri bat baino armaduraren txapa berak dardar egingo baluke bezala. Eta, hala zen, armadura hutsik zegoen, Agilulforik ez zen. Bere borondatearen indarra eta ziur egotearen bitartez bakarrik Karlomagnoren gudarostearekin batera sinisgabeen aurka borrokatzeko adina nortasuna garatu zuen. Agilulfok bere indar guztiak desio zuen ordenean ezarri zituen, eta horren zehaztasun zentzuz egin zuen, Bradamante amazona harroaren bihotza bereganatu zuela. 

Nortasuna eta izan eta uste izanaren arteko ezberdintasunari buruzko alegia harrigarri honetan, Calvinok bere burua gizon bat maitatua izatearen zergatiaz galdekatzen du, bai eta besteen mendekatzeko nahiaz ere, baita hirugarren batek bere burua zergatik seme, maitale edo zalduntzat jotzen duen ere. Erantzuna beharbada galderan bertan dago, bere malenkolian eta harriduran.

## Kanpo estekak
Errealismo artistiko

[thumb|250px|*Egun on, Courbet jauna*, 1854an [Gustave Courbetek egindako margolan errealista.]]
[thumb|250px|[Annibale Carracci, *Harategia*, 1580 inguruko margolana.]]
**Errealismo artistikoa** esanahi  desberdinak izan ditzakeen kontzeptua da: korronte idealisten eta erromantikoen aurreko erreakzio moduan sortu ziren arte-mugimendu batzuk izan daiteke, batetik; zentzu horretan XIX. mendean Frantzian Errealismo literarioa eta margolaritza errealista sortu ziren. Modu orokorrago batean, bestetik, jarrera estetiko bat definitzen du, arte eta errealitatea identifikatzeko joera, alegia; azken honen arabera arteak errealitatea imitatu nahi du. Azken zentzu horretan errealismoa une eta garai desberdinetan agertu da. 

## Ezaugarriak 
Errealismo artistikoak objetibitatea bilatzen du, ametsak eta fantasia baztertuz. Nolabait, egunerokotasuna exostismoaren gainetik kokatzen dute, arazo politikoak eta gizartekoak erakutsiz. Artista errealisten helburua errealitatea ahalik eta modu zehatzago erakustea da. Horretarako artistaren behaketa ezinbestekoa da. Ikuspuntu tekniko batetik, Erromantizismoarekin konparatuta, ez zituen aldaketa handiak ekarriko. Aldaketa gaien aldetik izango da. Errealitatea edertu gabe, artista errealistak garaiko gatazkak, lantegien esplotazioa, txirotasuna, bazterketa, gizartearen arazoak aurkeztuko ditu. Zentzu horretan garaiko benetako testigantzak izango dira lan hauek.  

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Margolaritza errealista
* Literatura errealista
* Hagako Eskola
* Barbizongo eskola
* Errealismo platonikoa

## Kanpo estekak
Telefonozko ipuinak

**Telefonozko ipuinak**, italieraz *Favole al telefono*, 1962ko Gianni Rodari italiar idazlearen 79 ipuinez osatutako bilduma liburu bat da. 1996an Idoia Agirre Buldainek euskaratu zuen.

## Argumentua 
Bazen behin, astean zehar sei egunez bidaiatu behar zuen aita bat zeukan neskato bat. Neska honek ezin zuen norbaitek ipuin bat kontatu ezean lorik hartu. Eta gauero, bere aitak telefonoz deitu eta ipuin bat kontatu ohi zion. Diotenez, aitaren ipuinak horren bikainak izanik telefono zerbitzuko langileek hura entzuteko gainontzeko telefono deiak eteten omen zituzten. 

## Kanpo estekak
Thomas Dean (igerilaria)

**Thomas William "Tom" Dean** (Londres (Ingalaterra) (Erresuma Batua), 2000eko maiatzaren 2a) igeriketan aritzen den kirolari britainiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:*200 m estilo libre*an, urrezkoa, 1.44,22ko denborarekin Duncan Scott herrikidearen (zilarrezkoa, 1.44,26koarekin) eta Fernando Scheffer brasildarraren (brontzezkoa, 1.44,66koarekin) aurretik sailkatuz.*4x200 m estilo libreko errelebo*an, Erresuma Batuko taldearekin, urrezkoa, berriro, 6.58,58ko denborarekin, ROCeko taldearen (zilarrezkoa, 7.01,81ko denborarekin) eta Australiakoaren (brontzezkoa, 7.01,84koarekin) aurretik sailkatuz. Honako hauek osatu zuten taldea: Tom Dean, James Guy, Matt Richards, Duncan Scott eta Calum Jarvis-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Aleksandr Krasnykh

**Aleksandr Vladimirovitx Krasnykh** errusieraz Александр Владимирович Красных, (Bugulma, Tatarstan (Errusia) 1995eko ekainaren 19a) igeriketan aritzen den kirolari errusiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen ROC ordezkatzen.
*4x200m estilo libre errrelebo*an zilarrezkoa lortu zuen ROC taldearekin 7.01,81eko denborarekin Erresuma Batuko taldearen atzetik (urrezkoa, 6.58,58koarekin) eta Australiakoaren (brontzezkoa, 7.01,84koarekin) aurretik sailkatuz. Hauek osatu zuten ROCeko taldea: Martin Maliutin, Ivan Girev, Jevgeni Rylov, Mikhail Dovgaliuk, Aleksandr Krasnykh eta Mikhail Vekovistxev-ek. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rose (abeslaria)

**Keren Meloul**, artistikoki **Rose** izenarekin ezaguna, (Niza, 1978ko maiatzaren 24a) abeslari frantziarra da. Bere estiloa folk musikan kokatzen da.

## Biografia 
Bere ezizena Mark Rydellen *The Rose* filmetik dator. Amaren aitonak Italia utzi zuen Nizan jostun gisa bizitzeko. Azken honen omenez idatzi zuen *Ciao bella* abestia. Bere ama diseinatzailea da eta bere aita, pied-noira, higiezinen agentea zen. Anaia nagusi bat, Yoan, eta ahizpa txiki bat, Hannah ditu. Zuzenbidea ikasi ondoren, eskola-irakasle izan zen eta Parisko XIX. barrutian dagoen Merkaz Ohr Joseph eskola juduan irakatsi zuen, hori musikari ekin aurretik. Frantziako Telebistan, La Parenthèse saioan, ustekabean, zuzenbideko masterran iruzurra nola egin zuen kontatu zuen.

Rose 2008ko ekainaren 24an ezkondu zen Bensérekin (bere abesti bati izenburua ematen dion "Julien"arekin) Nizan; ezkontza erlijiosoa 2008ko abuztuaren 24an izan zen Var. Bikotea 2009ko azaroan dibortziatu zen. 2011ko ekainaren 8an, mutiko bat izan zuen. 

## Diskografia 
### Albumak 
* 2006 : *Rose*
* 2009 : *Les Souvenirs sous ma frange*
* 2013 : *Et puis juin*
* 2015 : *Pink lady*
* 2020 : *Kerosene*

### Singleak 
* 2006 : *La Liste*
* 2006 : *Ciao bella*
* 2007 : *Sombre Con*
* 2009 : *Yes We Did*
* 2010 : ''Comment c'était déjà*
* 2013 : *Et puis Juin*
* 2013 : *Mais ça va*
* 2013 : *Aux éclats je ris*
* 2015 : *Je compte*
* 2015 : *Pour être deux*, Jean-Louis Muratekin batera.
* 2019 : *Larmes à paillettes*
* 2020 : *Si ce n'était pour toi* 
* 2021 : *Rien de spécial*, Julie Zenattirekin batera.

## Autobiografia 
* Rose: *Kérosène''. Ipanema Marque Pages, 2019, 150 or. .

## Saria 
2008an, Emakume Abeslari Onenaren Kristalezko Globoa eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Abeslariaren webgune ofiziala.
Isaac Singer

**Isaac Merritt Singer** (Pittstown, New York, 1811ko urriaren 27a - Paignton, Devon, 1875eko uztailaren 23a) estatubatuar asmatzaile, aktore eta negozio-gizona izan zen.

Alemaniar etorkinen familia batean jaio zen, eta hamabi urterekin etxetik ihes egin eta aktoreen konpainia ibiltari batean sartu zen. 1839an lortu zuen bere lehen patentea, harriak zulatzeko makina bat. Josteko makinaren diseinuan hobekuntza garrantzitsuak egin zituen. Lehen konpainia multinazional estatubatuarra sortu zuen, Singer Sewing Machine Company. Josteko makinak egin zituzten, ez bakarrik enpresentzat, baita etxeentzat ere. 1875ean hil zenean 13 milioi dolarreko dirutza zuen.
Luke Greenbank

**Luke Greenbank** (Crewe (Ingalaterra) (Erresuma Batua), 1997ko irailaren 17a) igeriketan aritzen den kirolari britainiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina lortu zituen:
*200 m bizkar* estiloan, brontzezkoa lortu zuen 1.54,72ko denbora eginez, Jevgeni Rylov errusiarraren (urrezkoa, 1.53,27ko denborarekin **OE**) eta Ryan Murphy estatubatuarraren (zilarrezkoa, 1.54,15ekoarekin) atzetik sailkatuz.
*4x100 lau-estiloko errelebo*an, zilarrezkoa lortu zuen Erresuma Batuak 3.27,51ko denborarekin, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3.26,78ko denborarekin **ME**) eta Italiakoaren aurretik (brontzezkoa 3.29,17koarekin). Erresuma Batuko taldekideak hauek izan ziren: Luke Greenbank, James Guy, Duncan Scott, Adam Peaty eta James Wilby.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Fernando Scheffer

**Fernando Muhlenberg Scheffer** (Canoas (Brasil), 1998eko apirilaren 6a) igeriketan aritzen den kirolari brasildarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen:*200 m estilo libre*an, brontzezkoa, 1.44,66ko denborarekin, Thomas Dean (urrezkoa, 1.44,22koarekin) eta Duncan Scott-en, biak britainiarrak, atzetik (zilarrezkoa, 1.44,26koarekin) sailkatuz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Cross-country (txirrindularitza)

[thumb|225px|Cross-country lasterketa bat [Canberran, 2009]]
**Cross-country** (**XC**) mendiko txirrindularitzako espezialitatea da. Telebistarako bezain erakargarria ez denez, ez da mendiko jaitsiera (Downhill edo DH) bezain famatua.

Txirrindulari esperientziadunentzat arreta handia behar du. Gainerako erabiltzaileentzat, cross-countrya MTBren sinonimoa da, batez ere arazorik gabeko eremuagatik, pistengatik joaten direnentzat. Koadro zurruneko bizikletekin (urkila esekita dutenekin) egin ohi da. Hori dela eta, zaletu gehienen hasierako modalitatea da. Cross-countryrako esekidura bikoitzeko bizikletak ere badaude. 1996an cross-countrya kirol olinpiko bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Mikhailo Romantxuk

**Mikhailo Mikhailovitx Romantxuk**, ukrainieraz Михайло Михайлович Романчук (Rivne (Ukraina), 1996eko abuztuaren 7a) igeriketan aritzen den kirolari ukrainiarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:*800 m estilo libre*an, brontzezkoa 7.42,33ko denborarekin, Robert Finke estatubatuarraren (urrezkoa, 7.41,87koarekin) eta Gregorio Paltrinieri italiarraren atzetik (zilarrezkoa, 7.42,11koarekin) sailkatuz.*1500 m estilo libre*an, berriz, zilarrezkoa eskuratu zuen 14.40,66ko denborarekin, Robert Finke estatubatuarraren atzetik (urrezkoa, 14.39,65ekoarekin) eta Florian Wellbrock alemaniarraren aurretik (brontzezkoa, 14.40,91koarekin) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Jaitsiera (txirrindularitza)

thumb|right|Luke Strobel estatubatuar txirrindularia.

**Jaitsiera** (**DH** edo **downhill**) mendiko txirrindularitzako espezialitatea da. Telebistarako erakargarria ez denez, mendiko txirrindularitzako espezialitaterik famatua da.

Bizikletak normalean baino askoz sendoagoak dira alderdi guztietan, eta aurreko eta atzeko esekidura 200 mm eta 220 mm artekoa da, jasotzen dituen kolpe guztiak jasan ahal izateko. Balaztek, disko balazta arruntek ez bezala, lau pistoi dituzte biren ordez, eta horrek diskoari indar gehiago aplikatzeko eta balaztatze hobea jasotzeko balio du. Potentzia oso laburra da beste diziplina batzuetako bizikletekin alderatuta, baita eskulekua ere, askoz zabalagoa baita arinago biratu ahal izateko. 1996an jaitsiera kirol olinpiko bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arno Kamminga

**Arno Kamminga** (Katwijk (Herbehereak), 1995eko urriaren 25a) igeriketan aritzen den kirolari herbeheretarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:*100 m bular estilo*an zilarrezkoa 58,00ko denborarekin, Adam Peaty britainiarraren atzetik (urrezkoa, 57,37koarekin) eta Nicolò Martinenghi italiarraren aurretik (brontzezkoa, 58,33koarekin) sailkatuz.*200 m bular estilo*an, berriro zilarrezkoa eskuratu zuen 2.07,01eko denborarekin, Zac Stubblety-Cook australiarraren atzetik (urrezkoa, 2.06,38koarekin **OE**) eta Matti Mattsson finlandiarraren aurretik (brontzezkoa, 2.07,13koarekin) sailkatuz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Downhill

**Downhill** izan daiteke:

## Zinema
* *Downhill*, 1927ko filma
* *Downhill*, 2014ko filma
* *Downhill*, 2016ko filma
* *Downhill*, 2020ko filma

## Toponimoa
* Downhill (hondartza), Derry konderriko hondartza
* Downhill (Kornualles), Kornuallesko herrixka
* Downhill (Derry konderria), Derry konderriko udalerria
* Downhill (Sunderland), Sunderland hiriko aldiria

## Kirola
* Alpetar eskia  edo *downhill*, eskiko espezialitatea
* Jaitsiera edo *downhill* mendiko txirrindularitzako espezialitatea
Matti Mattsson

**Matti Mattsson** (Pori (Finlandia), 1993ko urriaren 5a) igeriketan aritzen den kirolari finlandiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen:*200 m bular estilo*an, brontzezkoa eskuratu zuen 2.07,13ko denborarekin, Zac Stubblety-Cook australiarraren (urrezkoa, 2.06,38koarekin **OE**) eta Arno Kamminga herbeheretarraren atzetik (brontzezkoa, 2.07,01ekoarekin) sailkatuz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Naropa Unibertsitatea

**Naropa Unibertsitatea** Boulder-eko (Colorado) estatubatuar unibertsitate pribatu bat da, 1974an Chögyam Trungpa irakasle tibetar budistak sortua, Nalandako abade zen Naropa XI. mendeko indiar budista jakintsuaren omenez jarria. Unibertsitateak inspirazio budista, ekumeniko eta ez-sektario gisa deskribatzen du bere burua. 

Naropa Unibertsitatea 1988an Iparraldeko Erdialdeko Unibertsitate eta Ikastetxeen Elkarteak akreditatu zuen, eta Estatu Batuetan eskualdeko akreditazioa jaso zuen budisten inspirazioko lehen erakunde akademikoa izan zen. Unibertsitateak hainbat beat poeta hartu ditu Jack Kerouac Eskolaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolò Martinenghi

**Nicolò Martinenghi** (Varese (Italia), 1999ko abuztuaren 1a) igeriketan aritzen den kirolari italiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:*100 m bular estilo*an brontzezkoa 58,33ko denborarekin, Adam Peaty britainiarraren (urrezkoa, 57,37koarekin) eta Arno Kamminga herbeheretarraren atzetik (zilarrezkoa, 58,00koarekin) sailkatuz.*4x100 m lau-estiloko errelebo*an, brontzezkoa eskuratu zuen Italiako taldearekin 3.29,17ko denborarekin, AEBko taldearen (urrezkoa, 3.26,78koarekin **ME**) eta Erresuma Batukoaren atzetik (zilarrezkoa, 3.27,51koarekin) sailkatuz. Hauek osatu zuten Italiako taldea: Thomas Ceccon. Nicolò Martinenghi, Federico Burdisso eta Alessandro Miressi-k.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, txapeldun olinpikoa izan zen 100 metro bularrean.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Colby College

**Colby College** Mayflower Hillen (Waterville, Maine, AEB) dagoen unibertsitate pribatua da.

1813an sortu zuten, eta Estatu Batuetako arte liberal independenteko hamabigarren unibertsitate zaharrena da. Colby Ingalaterra Berriko gizonentzako lehen unibertsitatea izan zen, emakumeak onartu zituen 1871n.

60 herrialde baino gehiagotako 1.800 ikasle inguru matrikulatzen dira urtero. Eskaintza akademikoak 54 ikasketa-esparru eta 30 espezialitatetako programak barne hartzen ditu. Neurri batean, Colbyren kokapena dela eta, Colbyren ikasleen bi herenek baino gehiagok parte hartzen dute atzerriko programetan.

## kirolak 
Colby-k NESCAC konferentzian lehiatzen du.

## Ikasle ohi aipagarriak 
Lizentziatu nabarmen batzuk hauek dira:

* Sarah langan
* Doris Kearns Goodwin
* Todd Lachman

## Kanpo estekak
Metro-City

thumb|250px|Gaueko irudia.
**Metro-City** () Txinako Shanghai hirian dagoen merkataritza-gune ezagunetariko bat da. Xujiahui auzoan kokatuta, haren esferaerdiko itxurari esker, inguru horren irudi enblematikoa da, batez ere gauean argitzen dutenean. 1989an eraiki zen.

## Teknologia gunea 
Shanghaiko produktu teknologiko eta elektronikoen merkatu nagusia da. Solairu gehienetan ordenagailuak, kamerak, kontsolak, mugikorrak e.a. eros daitezke. Teknologiarekin batera jatetxeak eta kafetegiak daude. Azken solairuan zinema bat dago. Guztira 67 000 m² ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Xuhui Barrutia

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
Leila T. Bauman

**Leila T. Bauman** (Verona (New Jersey) 1855–1870 artean aktiboa) Ameriketako Estatu Batuetako emakume margolaria izan zen. Haren biografiari buruzko oso informazio gutxi ezagutzen da. 

## Ibilbidea 
Haren biografiari eta ibilbideari buruzko oso informazio eskasa dago. Jakin badakigu Veronan (New Jerseyn) jaio zela eta iruditegian ikus daitezkeen bi margoak egin zituela: *Geese in Flight* eta *US Mail Boat*, biak Naïf estilokoak. Biak 1850 inguruan egin ziren eta, antza, New Yorkeko airetiko ikuspegiak dira. *Geese in Flight* Emakume Artisten Museo Nazionalek 1987an egin zuen lehenengo erakusketan erakutsi zen, *American Women Artists 1830–1930*. Dirudienez, Currier & Ives lantegian lan egin zuen bolada batean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Geese in filght 1956.9.1.PNG|*Geese in flight* (Antzarak hegaldian)
Fitxategi:U.S. Mail Boat E-008480-20111017.jpg|*U.S.Mail Boat* (Estatu Batuetako posta itsas-ontzia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igerain erreka

**Igerain erreka** Zarauzko erreka bat da, Meaga inguruan jaio eta bere urak Abendaño errekan isurtzen dituena, Iñurritza biotopo babestuan sartu aurretik. Errekaren zatirik handiena Zarautzen bertan lur azpitik egiten du, eta zati batzuetan guztiz kanalizatuta agertzen da, errepidearekiko paralelo. Ibaiaren lurperatzeak herriko estoldaren funtzioa egitera behartu duela eta, **Rio Peste** izena ere ematen zaio.

Salbide inguruan erreka lurperatu aurretik, bertan zubi bat eta latsagi publiko bat zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parke Zelta

**Parke Zelta** Lizoainibarko Lizoain lekuan egutegi zelta bat birsortzen duen zuhaitz-parkea. Herriko konplexu-zibiko barruan dago, San Migel eliza zaharraren ondoan, eta monumentu bakarra da Euskal Herrian eta Iberiar Penintsulan.

## Egutegia 
Parkeak forma biribila du. Alde batetik, zuhaitz bat landatu da ilargiaren egutegi zeltaren 28 eguneko 13 hilabete bakoitzeko (urkia, serbala, lizarra...), erlojuaren orratzen noranzkoari jarraituz. Garai hartan loratzen edo fruitzen zen zuhaitzaren arabera izendatzen dira hilabeteak. Zirkulu hori beste bi zuhaitzek irekitzen eta ixten dute: izeiak eta haginak, hurrenez hurren, urteko lehen eta azken eguna irudikatzen dute, abenduaren 24a eta 23a.

Instalazioa osatzeko, beste lau zuhaitz daude erdialdean, urtaro bakoitzeko bana: negua (pagoa), udaberria (lekaduna), uda (ezkia) eta udazkena (lertxuna). Erdian Peio Iraizotzek egindako ikur zeltak dituen harrizko iturri bat dago, eta egurrezko banku batzuk ere jarri dira, proiektua azaltzen duten kartelez gain.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Lizoain
* Egutegi zelta

## Kanpo estekak
Zapardiel (argipena)

**Zapardiel** izenak hainbat adiera ditu:

## Hidronimoak 
* Zapardiel erreka, Gasteizko erreka bat.
* Zapardiel ibaia, Duero ibaira isurtzen den Espainiako ibaia.

## Toponimoak 
* Zapardiel de la Ribera, Espainiako Ávilako probintziako udalerri bat.
* Zapardiel de la Cañada, Espainiako Ávilako probintziako udalerri bat.
Thomas Ceccon

**Thomas Ceccon** (Thiene, Vicenza (Italia), 2001eko urtarrilaren 27a) igeriketan aritzen den kirolari italiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:*4x100 m estilo libreko errelebo*an zilarrezkoa Italiako taldearekin 3.10,11ko denbora eginez, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3.08,97koarekin) eta Australiakoaren aurretik (brontzezkoa, 3.10,22koarekin) sailkatuz. Italiako taldea igerilari hauek osatu zuten: Alessandro Miressi, Thomas Ceccon, Lorenzo Zazzeri, Manuel Frigo eta Santo Condorelli-k.*4x100 m lau-estiloko errelebo*an, brontzezkoa eskuratu zuen Italiako taldearekin 3.29,17ko denborarekin, AEBko taldearen (urrezkoa, 3.26,78koarekin **ME**) eta Erresuma Batukoaren atzetik (zilarrezkoa, 3.27,51koarekin) sailkatuz. Hauek osatu zuten Italiako taldea: Thomas Ceccon. Nicolò Martinenghi, Federico Burdisso eta Alessandro Miressi-k.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, 100 metro bizkarrean txapeldun olinpikoa izan zen eta 4x100 m errelebotan brontzezko domina ekuratu zuen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Doug Howlett

**Douglas Charles Howlett** (Auckland, Surrey, 1978ko irailaren 21) Zeelanda Berriko errugbilari ohia da, gehienean hegaleko postuan aritzen zena. Aucklanden eta Super Rugbyko Highlanders, Hurricanes eta Blues taldeetan jokatu ondoren, azken urteak Irlandako Munster Rugbyn eman zituen. 2000–2007 bitartean, 62 partida jokatu zituen Zeelanda Berriko selekzioarekin, eta 49 entsegu gauzatu.

## Palmaresa 
### Blues 
* Super 12
** irabazlea: 2003
### Munster Rugby 
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2008
* Celtic League
** irabazlea: 2009, 2011
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* Tri-nations
** irabazlea: 2002, 2003, 2005, 2006, 2007

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Doug Howlett*, stats.allblacks.com
Lisa Çalan

**Lisa Çalan** (Diyarbakir, Kurdistan) aktorea, gidoilaria, zinema-zuzendaria eta arte-zuzendaria da, Ekialde Hurbileko Zinema Akademiako kidea.

## Ibilbidea 
thumb|LIsa Calan
Bere ibilbidean film labur bat egin du eta hainbat film luze, dokumental eta telesailen proiektutan parte hartu du. Artistak bi hankak galdu zituen Amed-en 2015eko atentatuan, non estatu islamiarrari lotutako pertsona batek bonba bat leherrarazi baitzuen ekainaren 5ean Amed hirian egindako Herriko Alderdi Demokratikoaren (*HDP*) ekitaldi politiko batean, eta 5 hildako eta 100 zauritu baino gehiago eragin zituen. Hori dela eta, bi urtez bizi izan zen Ankaran, tratamendua jaso zuen Alemanian eta Australian .  Amedeko Aram Tigran Zinema Akademian graduatu zen. 2016. urtean Amedeko Udalarentzat lan egin zuen, udalerriko Kultura eta Gizarte Gaietako Sailarekin egindako kontratu baten ondorioz,harik eta Udalak kontratua deuseztatu zion arte. Amedeko Ekialde Ertaineko Zinema Akademian ere lan egin zuen, eta zenbait zinema-jaialditan parte hartu zuen gidoilari gisa. 2014. urtean *Zimana Çîya* filma (Mendien hizkuntza) zuzendu zuen, bertan hizkuntza kurduaren asimilazioa eta debekuak azpimarratzen ditu. *Vesarti* (Konfidentziala) filmaren aktore ere izan zen 2015. urtean, baita zuzendari artistikoa ere.*Agian, isilik geratuko banintz, errazago izango litzateke; baina ez da horrela izango.*

## Filmografia 
* *Zimana Çîya* (Mendien hizkuntza), gidoilari eta zinema-zuzendari
* *Veşarti* (Konfidentziala), aktore eta zuzendari artistiko gisa
* *Bermay’* (Gainerakoa), aktore eta zuzendari artistiko gisa
* *Defet* (Cuaderno), zuzendari artistiko gisa
* *Nisêbîna Colorîn* (El color de Nusaybin), zuzendaritzako laguntzaile gisa
* Dengê-Kolanan (Voz de la calle), edizio-zuzendaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Munduari gure borroka kontatzeko betebeharra sentizen dut* Berria, 2021.10.26
* Lisa Calan Instagram
Ilargi egutegia

thumb|Ilargiaren 4 faseak 2017. urte osoarako, hego hemisferioko behatzaileentzat.
**Ilargi-egutegia** urtean zeharreko denbora kalkulatzeko modu bat da, ilargiaren zikloetan oinarritzen dena (ilargian oinarrituriko egutegia, funtsean). Horrela, gaur egun zabalduena den eguzki egutegiaren ezberdina da (horrek eguzkiaren zikloen arabera kalkulatzen baitu denbora). Ilargi-egutegian, ilargialdi bakoitza ilargi-hilabete bati dagokio; hau da, ilargia zehazki fase berean (ilgora edo ilbehera) dagoen bi momenturen arteko periodoari ilargi-hilabete deritzo. Ilargi-hilabete bakoitza 29,53 egunekoa da. 

Ilargi-faseak eguzkiaren, Ilargiaren eta Lurraren mugimenduen arteko elkarrekintzaren ondorioz gertatzen dira. Urtebetean, Ilargiak hamahiru itzuli egiten ditu Lurraren inguruan. Ilargiak, gutxi gorabehera, 28 eguneko biraketa egiten du Lurraren inguruan, baina Lurrak eguzki-ibilbidean aurrera egiten duenez, 28 egunei egun eta erdi gehitu behar zaie, gutxi gorabehera, Eguzkiaren, Lurraren eta Ilargiaren arteko fasea errepikatzeko.

Normalean, lau ilargi-fase mota ezagutzen ditugu: ilberria, ilgora, ilbetea eta ilbehera. Ilargi-zikloak irauten duen 29,5 egunetan, Ilargiak tarteko fase ugari igarotzen ditu. Zehaztasuna dela eta, astronomoek ehunekoen bidez adierazten dute ilargiaren fasea: ilberria % 0 da, betea % 100, eta ilgora zein ilbehera % 50.

Ilargi-hilabetea aspalditik erabili izan dute gizakiek naturako zenbait *erregulartasun* kalkulatzeko, hala nola emakumeen ziklo sexuala edo itsasaldiak. Ilargi-hilabetearen hasiera arbitrarioa da, eta kulturaren arabera ezberdina da. Esate baterako, Txinako egutegiak eta antzinako Egiptoko egutegiak ilberria (hau da, Ilargia zeruan ikusten ez den lehen eguna) hilaren hasieratzat hartzen zuten, eta beste batzuek ilgora hartzen dute.
thumb|261x261px|1280ko Irango ilargi egutegia, islamiar egutegiaren adibide bat.
Ilargi-egutegi hutsak direla esan daiteke urtea hamabi hilabetetan banatzen dutenak, eguzki zikloak kontuan hartu gabe. Horrelakoak dira egutegi inka edo musulmana.

Kultura gehienek ilargi-egutegi bat edo eguzkia eta ilargia kontuan hartzen duten egutegi bat izan zuten eta dute; hau da, Ilargiaren zikloak ez ezik Eguzkiarena ere kontuan hartzen dituzten egutegiak, urtaroak zehazten dituztenak. Eguzki-urte bakoitzeko hamabi ilargi-hilabete inguru daudenez, hamabi ilargiren errepikapenari ilargi-urtea deitu zitzaion. Hala ere, ilargi-urteak eguzki-urteekin bat ez datozenez, eguzkia eta ilargia kontuan hartzen dituzten egutegiek hilabete bat gehitzen diote urteari noizbehinka. Egutegi txinatarra, hindua eta judua, adibidez, horrelakoak dira. Mendebaldeko kultura kristauan, nahiz eta orokorki eguzkian oinarrituriko egutegia erabili, zenbait data (Pazko eta Eguberrietakoa, esaterako) ilargi zikloen arabera finkatzen dira.
Duncan Scott (igerilaria)

**Duncan William MacNaughton Scott** (Glasgow, Eskozia (Erresuma Batua), 1997eko maiatzaren 6a) igeriketan aritzen den kirolari britainiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), bi domina eskuratu zituen:*4x200 m estilo libreko errelebo*an, Erresuma Batuko taldearekin, zilarrezkoa, 7.03,13ko denborarekin, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 7.00,66ko denborarekin) eta Japoniakoaren (brontzezkoa, 7.03,50ekoarekin) aurretik sailkatuz. Honako hauek osatu zuten taldea: Robbie Renwick, Dan Wallace, James Guy, Duncan Scott eta Stephen Milne-k.*4x100 m lau-estiloko errelebo*an, Erresuma Batuko taldearekin, zilarrezkoa, berriro, 3.29,24ko denborarekin, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3.27,95eko denborarekin) eta Australiakoaren aurretik (brontzezkoa, 3.29,93koarekin) sailkatuz. Honako hauek osatu zuten taldea: Chris Walker-Hebborn, Adam Peaty, James Guy eta Duncan Scott-ek.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), lau domina eskuratu zituen:*200 m estilo libre*an, zilarrezkoa, 1.44,26ko denborarekin Thomas Dean herrikidearen (urrezkoa, 1.44,22koarekin) eta Fernando Scheffer brasildarraren aurretik (brontzezkoa, 1.44,66koarekin) sailkatuz.*4x200 m estilo libreko errelebo*an, Erresuma Batuko taldearekin, urrezkoa eskuratu zuen 6.58,58ko denborarekin, ROCeko taldearen (zilarrezkoa, 7.01,81ko denborarekin) eta Australiakoaren (brontzezkoa, 7.01,84koarekin) aurretik sailkatuz. Honako hauek osatu zuten taldea: Tom Dean, James Guy, Matt Richards, Duncan Scott eta Calum Jarvis-ek.*200 m lau-estilo*an, zilarrezkoa, 1.55,28ko denborarekin Wang Shun txinatarraren atzetik (urrezkoa, 1.55,00koarekin) eta Jérémy Desplanches suitzarraren atzetik (brontzezkoa, 1.56,17koarekin).*4x100 lau-estiloko errelebo*an, zilarrezkoa lortu zuen Erresuma Batuak 3.27,51ko denborarekin, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3.26,78ko denborarekin **ME**) eta Italiakoaren aurretik (brontzezkoa 3.29,17koarekin). Erresuma Batuko taldekideak hauek izan ziren: Luke Greenbank, James Guy, Duncan Scott, Adam Peaty eta James Wilby.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandy Carmichael

**Alexander Bennett "Sandy" Carmichael** (Glasgow, 1944ko otsailaren 2a - 2021eko urriaren 27a) eskoziar errugbilaria izan zen, harroin postuan aritzen zena.

West of Scotland taldean eta probintzia mailan Glasgow District taldean jokatu zuen.

1967tik 1978ra 59 partida jokatu zituen Eskoziako errugbi selekzioarekin. Gainera, 1971n British and Irish Lionsek Zeelanda Berrira egindako biran eta 1974an Hegoafrikara egindako biran parte hartu zuen. Zeelanda Berrirako biran, bost haustura izan zituen aurpegiko hezurretan, ukabilkaden ondorioz.

1977an Britainiar Inperioaren Ordenako kide izendatu zuten. Aitona Alec Bennettek Celtic Glasgowen eta Eskoziako selekzioan jokatu zuen futbolean.

## Erreferentziak
Noè Ponti

**Noè Ponti** (Locarno (Suitza), 2001eko ekainaren 1a) igeriketan aritzen den kirolari suitzarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen: *100 m tximeleta estilo*an brontzezkoa lortu zuen 50,74ko denborarekin, Caeleb Dressel estatubatuarraren (urrezkoa, 49,45eko denborarekin **ME**) eta Kristóf Milák hungariarraren atzetik (zilarrezkoa, 49,68koarekin) sailkatuz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Estanislao Kostka

San **Estanislao Kostka** (**Stanisław Kostka** Rostkowo, 1550eko urriaren 28a - Erroma, 1568ko abuztuaren 15a) poloniar jesulagun eta santua izan zen.

Poloniako nobleziako familia batean jaio zen eta Vienako Jesuiten Ikastetxean ikasi zuen. Bere hamazazpigarren urtebetetze egunean nobizio bezala sartu zen Jesusen Lagundian, eta hurrengo urtean hil zen. 1605ean beatifikatu zuten eta 1726an kanonizatu zuten.
Tomoru Honda

**Tomuru Honda** (Yokohama (Japonia), 2001eko abenduaren 31a) igeriketan aritzen den kirolari japoniarra da.
 
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen: *200 m tximeleta estilo*an, zilarrezkoa lortu zuen 1.53,73ko denborarekin, Kristóf Milák hungariarraren atzetik (urrezkoa, 1.51,25eko denborarekin **OE**) eta Federico Burdisso italiarraren aurretik (brontzezkoa, 1.54,45ekoarekin) sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Jérémy Desplanches

**Jérémy Marc Georges Desplanches** (Geneva (Suitza), 1994ko abuztuaren 7a) igeriketan aritzen den kirolari suitzarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen:*200 m lau-estilo*an, brontzezka lortu zuen 1.56,17ko denboran, Wang Shun txinatarraren (urrezkoa, 1.55,00koan) eta Duncan Scott britainiarraren atzetik (zilarrezkoa, 1.55,28koan) sailkatuz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Wang Shun

**Wang Shun**, txineraz 汪 顺, (Ningbo, Zhejiang (Txina), 1994ko otsailaren 11a) igeriketan aritzen den kirolari txinatarra da.
 
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), domina bat eskuratu zuen:*200 m lau-estilo*an, brontzezkoa, 1.57,05eko denboran Michael Phelps estatubatuarraren (urrezkoa, 1.54,66koan) eta Kosuke Hagino japoniarraren atzetik (zilarrezkoa, 1.56,61ekoan) sailkatuz.2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, domina bat eskuratu zuen:*200 m lau-estilo*an, urrezkoa lortu zuen 1.55,00ko denboran Duncan Scott britainiarraren (zilarrezkoa, 1.55,28koan) eta Jérémy Desplanches suitzarraren aurretik (brontzezkoa, 1.56,17koan) sailkatuz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, brontzezko domina eskuratu zuen 200 m medley proban.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Agirre (Muxika)

**Agirre** Muxika udalerriko auzoa da, lehen Gorozikako elizatearen parte zena, hiru baserrik osatutako gune txiki bat, Gorozikako Elexalde gune zentraletik hegoalderantz, 400 bat metrora dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esturo

**Esturo** Muxika udalerriko auzoa izan zen, Gorozikako elizatearen parte zehazki. 21. mendean ez da bertan inor bizi.

Tokiak ikuspegi panoramiko bikainak eskaintzen ditu: alde baten Bizkargi mendiaren magaletik Gorozikaraino eta, beste alde batetik, Azkari mendia, Zugastietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santo Condorelli

**Santo Condorelli** (Kitahiroshima, Hokkaido (Japonia), 1995eko urtarrilaren 17a) igeriketan aritzen den kirolaria da. Santo Condorelli, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016 (Brasil), Kanadako taldearekin lehiatu zen dominarik lortu gabe, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Japonia), berriz, Italiako taldearekin lehiatu zen domina bat lortuz.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen:*4x100 m estilo libreko errelebo*an zilarrezkoa Italiako taldearekin 3.10,11ko denbora eginez, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa, 3.08,97koarekin) eta Australiakoaren aurretik (brontzezkoa, 3.10,22koarekin) sailkatuz. Italiako taldea igerilari hauek osatu zuten: Alessandro Miressi, Thomas Ceccon, Lorenzo Zazzeri, Manuel Frigo eta Santo Condorelli-k.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Berroia (argipena)

**Berroia** izenak hainbat adiera du:

Euskal toponimia:

* **Berroia**, Muxikako auzoa, Bizkaian.
* **Berroia**, Erromantzatuko etxaldea, Nafarroa Garaian.
* **Murillo Berroia**, Erromantzatuko kontzejua, Nafarroan.
Munduan:

* **Veria (Grezia)**, **Berroia,** Beroia, Berea edo Beroea izenez ere ezaguna (antzinako grezieraz: Βέροια)
Asua (argipena)

**Asua** izenak hainbat adiera du:

Euskal toponimia:

* **Asua**, Erandioko auzoa.
* **Asua**, Gorozikako auzoa, Muxikan.
***Asua harana**, **Txorierri** harana izendatzeko modu bat.
***Asua ibaia**, Bizkaian.

**Asua** euskal deitura ere bada, adibidez pertsona hauena:

* Pedro Asua
* Adela Asua
* Jose Maria Asua
* Libe Asua

## Etimologia 
Asua honen etimologia, Mitxelenaren ustez, *asua < (h)ar-tsu*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arzua. (Galizian, Donejakue bidean)
* Azua.
San Bizente eliza (Beortegi)

**San Bizente eliza** Lizoainibarko Beortegi lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Erromaniko estiloko eraikina, harriz egina, XX. mendearen bigarren erdialdean zaharberritu zena. Habearte bakarra du, hiru ataletan banatuta, baita burualde erdizirkularra ere. Habeartearen lehen atalean, dorrearen azpian, zeru soildu dintelduaz estaltzen da, kanoi-gangaz, fajoidun gangaz hurrengo bietan, eta labe-gangaz absidean. Sarrera epistolaren aldetik egiten da, arkibolta apaindu gabeko erdi-puntuko arkudun ate batetik, egin berri den arkupe bat babesten duena.

Barruan, irudi gotikoa nabarmentzen da (ca. 1300) Ama Birjina Haurrarekin, zur polikromatuan, burualdeko leiho axialean. Idulki gisa Birtudeetako erliebeekin apaindutako sagrarioa du, egurrez egina, antzinako erretaula nagusikoa izan zitekeena. Badirudi XVII. mende hasierakoa dela. Garai berean eta jatorri berarekin, San Joseren eta Haurraren tailu bat dago ebanjelioaren aldean dagoen kapera txikian.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Beortegi

## Kanpo estekak
Charlotte Turner Smith

**Charlotte Smith** (**Turner** jaioa; Londres, 1749ko maiatzaren 4a - Tilford, Surrey, 1806ko urriaren 28a) ingeles eleberrigile eta olerkaria izan zen.

Garai erromantikoaren barruan kokatuta, soneto ingelesaren birjaiotza sustatu zuen. Eleberri gotikoaren konbentzioen ezarpenean parte hartu zuen eta sentiberatasunezko eleberri politikoak idatzi zituen. Hamar eleberri eta haurrentzako lau lan idatzi zituen, baina bere poesiengatik gogoratu nahi izan zuen, bereziki, *Elegiac Sonnets*. Senarra utzi eta idazten hasi zen seme-alabak elikatzeko. Emakumeen independentziaren aldeko borroka honek bere lanetarako gaiak eman zizkion.

## Lan hautatuak 
### Olerkigintza 
* *Elegiac Sonnets* (1784)
** "On Being Cautioned Against Walking on an Headland" (1797)
* *The Emigrants* (1793)
* *Written on a port on a dark evening* (1800)
* *Beachy Head and Other Poems* (1807)

### Eleberriak 
* *Emmeline; or The Orphan of the Castle* (1788)
* *Ethelinde; or the Recluse of the Lake* (1789)
* *Celestina* (1791)
* *Desmond* (1792)
* *The Old Manor House* (1793)
* *The Wanderings of Warwick* (1794)
* *The Banished Man* (1794)
* *Montalbert* (1795)
* *Marchmont* (1796)
**The Young Philosopher* (1798)

### Hezkuntza Lanak 
* *Rural Walks* (1795)
* *Rambles Farther* (1796)
* *Minor Morals* (1798)
* *Letters Of A Solitary Wanderer* (1800)
* *Conversations Introducing Poetry* (1804)

## Kanpo estekak
San Andres eliza (Erredin)

**San Andres eliza** Lizoainibarko Erredin lekuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
XIII. mendeko eraikuntza gotikoa da, harriz egina, eta hainbat aldaketa izan ditu arkitekturan eta dekorazioan. Habearte bakarra du, lau ataletan banatuta, burualdea, burualde zuzenekoa, eta kapera bana, habeartearen alde banatan, kapera nagusiaren aurreko atalean. Estalki-sistema luneto-gangazkoa da dorrearen oinaldeko atalerako, gurutze-ganga izartua habearteko eta burualdeko gainerako ataletarako, eta gurutze-ganga sinplea alboko kaperetarako.

Sarrera epistolaren aldetik egiten da, arkiboltak dituen arku zorrotzeko ate batekin. Arkibolta horiek hainbat gai lantzen dituzten kapitelak (landareak, zoomorfikoak, gizakiak) dituzten zutabeetan oinarritzen dira, interes artistiko handikoak. Barruan, zizelkatutako erretaula batzuk daude, barroko berantiarreko estilokoak (XVIII. mendea).

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erredin

## Kanpo estekak
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Iheltz)

**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Lizoainibarko Iheltz lekuan Aro Modernoko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Herriaren erdian kokatua, garai batean herritik kanpo zegoen beste erromaniko baten lekua hartu zuen. Gaur egungoak oinplano angeluzuzena du eta dorrea oinaldean. Aurreko elizako hilobi-lauzaren bat duen atari batek erdi-puntuko arkudun portada babesten du. Barruan, erretaula nagusi barrokoa dago, hiru kaletan eta teilatupean atal bakarrekoa. Apaindura aberatsa da; lau zutabeetako fusteak girlandaz apainduta daude. San Bizente, San Kristobal, San Frantzisko Xabierrekoa eta Arrosarioko Ama Birjinaren tailuak ezagunak dira. Sagrarioa erromanista da, XVII. mendekoa, eta Erresuzituaren erliebeak ditu atean, eta Pedro eta Pablo santuak alboetan. Erromanistak dira, halaber, San Rokeren eta San Juanen bi tailu (kalbario batekoak), orain erretiratuta daudenak. Alboko beste erretaula bat, XVIII. mendekoa, landare-dekorazio ugariko nitxo batera mugatzen da. Parrokia honetakoa da prozesio-gurutze bat, zilarrezkoa, XVIII. mendekoa, rococo estilokoa, arrokailazko apaingarriekin, eta Lerruz herrian kontserbatzen dena. Atzealdean Arrosarioko Ama Birjina eta korapiloan Andres, Santiago, Joan Ebanjelari eta Pablo santuak.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Iheltz

## Kanpo estekak
San Esteban eliza (Janaritz)

**San Esteban eliza** Lizoainibarko Janaritz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Eraikin apala da, zaharberritu beharrekoa, Erdi Arokoa izan daitekeena, portadak adierazten duen bezala. Habearte bakarra, burualde karratua eta sakristia ditu atxikita kapera nagusiaren eskuinaldean. Epistolaren aldeko horman irekitzen den atea erdi-puntuko arkukoa da, giltzarrian *Cristorum* duela, eta moldura batek markoztatzen du. Moldura horren abioak, inpostaren gainetik, giza buruen tailuz apaintzen dira.

Esparrua teilatu lauz estalita dago. Altzarien artean, gurutziltzatu baten irudia nabarmendu behar da, tamaina ertainekoa eta polikromia modernoa, formalki klasikoa, horma bati atxikita.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Janaritz

## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Lerrutz)

**San Pedro eliza** Lizoainibarko Lerrutz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Elizaren jatorria Erdi Arokoa da, baina XVI. mendean zaharberritu egin zuten. Habearte bakarra da, burualde zuzena duten lau ataletan banatua, eta hirugarrena estuagoa da. Estalkia aldatu egiten da atal guztietan, eta nabarmentzeko modukoa da burualdeko izar-ganga konplexua, nerbio oso molduratuak eta giltzarri apainduak dituena. Oinaldean, bokale eskartzanoko arku bat dago, intradosduna, kasetoiduna eta loroiez apaindua; korua irekitzen du, tertzeletedun gangaz estalia.

Kanpoaldean, oinaldean hori ere, hargintza oneko dorre prismatikoa altxatzen da; erdi-puntuetan kanpainak daude, eta horien gainean arkutxozko teilatu-hegal bat dago errematean. Sarrerako atea erdi-puntuko soila da, bi arkibolta eta hauts-babes molduratuarekin. Barrualdean, XVII. mendearen hasierako pizkundeko erretaula bat dago.

Elizak parrokia-gurutze bat izan zuen, Jose Velazquez de Medrano Iruñeko bizilagunaren lana, XVI. mendetik XVII. mendera bitarteko trantsizio-urteetan landua eta gaur egungoa desagertu zena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Lerrutz

## Kanpo estekak
Federico Burdisso

**Federico Burdisso** (Pavia (Italia), 2001eko irailaren 20a) igeriketan aritzen den kirolari italiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:*200 m tximeleta estilo*an brontzezkoa 1.54,45ko denborarekin, Kristóf Milák hungariarraren (urrezkoa, 1.51,25ekoarekin) eta Tomoru Honda japoniarraren atzetik (zilarrezkoa, 1.53,73koarekin) sailkatuz.*4x100 m lau-estiloko errelebo*an, brontzezkoa eskuratu zuen Italiako taldearekin 3.29,17ko denborarekin, AEBko taldearen (urrezkoa, 3.26,78koarekin **ME**) eta Erresuma Batukoaren atzetik (zilarrezkoa, 3.27,51koarekin) sailkatuz. Hauek osatu zuten Italiako taldea: Thomas Ceccon. Nicolò Martinenghi, Federico Burdisso eta Alessandro Miressi-k.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
San Pedro eliza (Mendiorotz)

**San Pedro eliza** Lizoainibarko Mendiorotz lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Erdi Aroaren amaieran harriz egindako eraikina, hainbat aldiz birmoldatu dena. Habearte bakarra du, gurutze-gangaz estalia, giltzarriak dituena, eta burualdea burualde zuzena du, estalki-sistema berarekin. Habeartearen alde banatan tamaina desberdineko kaperak daude, eta garai desberdinetan jaso zuten ganga, nerbioen diseinu desberdinagatik ikus daitekeenez.

Sarrera epistolaren aldetik egiten da, zirkuluerdiko arkua eta taulamendu bati eusten dioten alboko pilastrak dituen traza errenazentistako portada baten bidez.

Epistolaren aldeko kaperan erretaula bat dago (XVII. mendekoa). Erretaula horren teilatupean Ama Birjinaren eta Haurraren tailu eseria ageri da, eta, berriz margotu arren, data goiztiarra adierazten du XVI. mendearen barruan.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Mendiorotz

## Kanpo estekak
San Martin Tourskoaren eliza (Leiun)

**San Martin Tourskoaren eliza** Lizoainibarko Leiun lekuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Harriz egindako eraikin apala da, berreraikitzea eskatzen duena. Habearte bakarra, burualde karratua eta kanpandorrea ditu habeartearen lehen atalaren gainean. Burualdeari epistolaren aldetik atxikita sakristia dago. Barrura sartzeko, erdi-puntuko arkua eta harrizko dobela handiak ditu. Teilatua dinteldua da esparru osorako. Altzariak urriak dira, bere obretako batzuk kanpora lekualdatu baitira segurtasun arrazoiengatik; hala, Ama Birjina Haurrarekin, tradizio erromanikokoa (XIII. mendea), duela gutxi egindako Haurra zurez egina, Urrozko parrokiako sakristian zaintzen dena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Leiun

## Kanpo estekak
Memoriaren Txokoa

**Memoriaren Txokoa** Lizoainibarko Urotz lekuan ibarran 1936ko gerraren biktima errepublikanoen memorial bat da. Herriaren kanpoaldean dago, NA-150 (Iruña-Agoitz) errepidearen eta Urotz herriarekin lotzen duen NA-2324 tokiko errepidearen arteko bidegurutzearen inguruan.

Nafarroa Garaiko Memoria Historikoko Lekuen barruan dago.

## Historia 
Monumentua 2018ko abuztuaren 18an inauguratu zen, udal eta eskualdeko agintariak, ibarreko nahiz inguruko beste ibar batzuetako bizilagunak, Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkartea, Teileriako Ahaztuak eta Nafarroako Memoriaren Institutua bezalako elkarteak bertan zirela.

## Memoriala 
Lizoaingo Felix eta Julian Lizarraga anaiek egin zuten, eta gustura erantzun zioten Udalaren proposamenari. Hasiera batean monumentu batean pentsatu zen, baina leku berezi hau ikusi genuenean, argi izan genuen parke biribil bat izango zela, harrespiletan inspiratua, oroimenaren betikotasuna sinbolizatzen duena, gizonak eguzkiaren irteerara gidatzen dituen emakumea buru zela, ideia positiboarekin eta birjaiotzearen energiarekin, azaltzen zuten.

Harrizko oinarria duten altzairuzko xaflazko 8 irudiez gain, parkea menhir batek, paredoi gisa, eta 8 hilobiek, 8 pila-izenekin, osatzen dute.

## Omenaldia 
Monumentuan plaka bat dago, honako legenda honekin:

Omendutako pertsonak gerraren hasieran fusilatu zituzten eta herrian zehar banatutako hobi banatan lurperatu zituzten. Hauek dira:
thumb|Monumentuko plaka
Urozko hobian lurperatuak eta 1979an hobitil ateratakoak: 

* Teófilo Jiménez Ladrón —alguazila, 55 urte (Caparroso)
* Juan Merino Navarro —alguazila, 46 urte (Caparroso)
* Matilde Ruiz Remón —50 urte (Cortes)
* Santiago Moreno Alba —jornalaria, 40 urte (Caparroso)

Urotzen erailak eta lurperatuak eta 1976an hobitik ateratakoak:

* Valentin Carlos Beroiz —langilea, 22 urte (Agoitz)
* Pablo Gastesi Expósito —langilea, 19 urte (Iruñea)
* Mariano Inda Navaz —langilea, 24 urte (Azparren)

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Urotz
* 1936ko gerra Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Jack Kerouac School

[thumb| [Naropa Unibertsitatea (Boulder, Colorado)]]
**Jack Kerouac School of Disembodied Poetics** (euskaraz: Jack Kerouac Poetikako Eskola Gorpuzgabea), **Jack Kerouac School** izenez ezagunagoa, Naropa Unibertsitateko literatura eskola bat da, Boulder-en (Colorado, Ameriketako Estatu Batuak) dagoena, Allen Ginsberg-ek eta Anne Waldman-ek 1974an sortua, Chögyam Trungparen "100 urteko esperimentu" delakoaren baitan. 

Bere programak sormenezko idazketa eta literaturako lizentziatura, idazketa sortzaile eta poetikoko egoitzako masterra, sormenezko idazkerako masterra, gradu aurreko oinarrizko idazketa mintegiak eta udako idazketa programa ditu. 

## Ikasketa-plana 
Kerouac Eskolak ikasleak literatura-curriculum zabaleko klaseak hartzera animatzen ditu, idazketa-praktika kontenplatiboak eta esperimentalak lantzen dituen bitartean, literatura-arteen ikuspegi original eta berritzaileetan arreta jarriz. 

*When I Was Cool: My Life at the Jack Kerouac School* (2004) liburuan  Sam Kashnerrek eskolako lehen ikasle izandako garaia kontatzen du. 

Ikastetxeko udako idazketa programak hitzaldi, lantegi eta hitzaldietan parte hartzen duten irakasle gonbidatuak biltzen ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Página web oficial de la Jack Kerouac School
* Blog oficial de la escuela
*  at Archive.org
* Anne Waldman, Marilyn Webb, (Eds) *Talking poetics from Naropa Institute: annals of the Jack Kerouac School of Disembodied Poetics*, Volume 1, Taylor & Francis, 1979, 
* Anne Waldman, Marilyn Webb, (Eds) *Talking poetics from Naropa Institute: annals of the Jack Kerouac School of Disembodied Poetics*, Volume 2, Taylor & Francis, 1979,