La Lupe

**Guadalupe Victoria Yolí Raymond** (Santiago, Kuba, 1936ko abenduaren 23a - New York, 1992ko otsailaren 29a), ezagunagoa **La Lupe** ezizenaz, bolero, guaracha eta soul latino abeslari kubatarra izan zen, ezaguna bere emanaldi kementsu eta batzuetan polemikoengatik. 

1961ean, bere lehen diskoa kaleratu ondoren, La Lupe Habanatik New Yorkera joan zen eta Tico Recordsekin kontratua sinatu zuen. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan ibilbide oparo eta arrakastatsuaren hasiera izan zen. 1980ko hamarkadan erretiratu zen arrazoi erlijiosoengatik.

## Bizitza eta ibilbidea 
### Lehen urteak eta hasierako grabazioak 
La Lupe Kubako Santiagoko San Pedrito auzoan jaio zen. Aita Bacardí destilategiko langilea zen eta eragin handia izan zuen bere hasierako bizitzan. 1954an irrati-programa batean parte hartu zuen: Lupek eskolatik ihes egin zuen Olga Guilloten bolero bat kantatzeko, "Miénteme" izenekoa, eta lehiaketa irabazi zuen. Familia Habanara joan zen 1955ean, eta Habanako Unibertsitatean matrikulatu zuten irakasle izateko. Celia Cruz miresten zuen, eta, hura bezala, irakaskuntzan lizentziatu zen, kantu ibilbide profesionalari ekin aurretik.

Lupe 1958an ezkondu zen, eta hirukote musikal bat osatu zuen Eulogio "Yoyo" Reyes senarrarekin eta beste emakume abeslari batekin. Talde hau, Los Tropicuba, 1960an banandu zen, bere dibortzioarekin batera. Habanako diskoteka txiki batean hasi zen abesten, La Red izenekoan, atzerritar ospetsuak bezero zituena. Jarraitzaile ugari izan zituen: Ernest Hemingway, Tennessee Williams, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir eta Marlon Brando. 1960an grabatu zuen lehen diskoa, *Con el diablo en el cuerpo*, Discuba diskoetxearentzat, RCAren filial kubatarrarentzat. Puerto Ricoko telebistan egin zuen lehen agerpenak zalaparta sortu zuen bere emanaldi frenetiko eta zirraragarriaren ondorioz.

### Atzerria eta arrakasta 
1962an Mexikora erbesteratu zen. Celia Cruzengana hurbildu eta lana lortzeko babesa eskatu zion. Honek Mongo Santamariarengana bideratu zuen, New Yorkera. Han, Lupe *La Berraca* izeneko kabaret batean aritu zen eta ibilbide berri bati ekin zion. Bost urtean 10 diskotik gora egin zituen. Bigarren aldiz ezkondu zen, Willie García salsa musikariarekin, eta seme bat izan zuen. Ezkontza hori ere dibortzioan amaitu zen.

Luperen emanaldi sutsuek hainbat estilo lantzen zituzten: son montunoa, boleroa, boogalooa eta Karibeko beste estilo batzuk, hala nola, merenge dominikarra eta Puerto Ricoko bonba eta plena.

1960ko hamarraldiaren zati handi batean New York hiriko abeslari latindar ospetsuena izan zen, Tito Puenterekin zuen harremana zela eta. Bertsio ugari egin zituen gaztelaniaz edo azentudun ingelesez: "Yesterday", "Fever" eta *West Side* Storyko "America", adibidez.

Luperen lanaren kalitatea gero eta kaxkarragoa zen. Droga-mendekotasunari buruzko zurrumurruak zabaldu ziren eta bere bizitza "benetako lurrikara" zen gertuko lagunen adierazpenen arabera. Dena dela, Fred Weinbergek, bere album asko ekoitzi zituenak, honako hau adierazi zuen: "Luperekin lan egin nuen urte guztietan ez nuen behin ere drogak kontsumitzen ikusi. Inoiz ez zuen likorerik ere edan, erlijioan zuen sinesmen handiagatik" 

1960ko hamarkadaren amaieran bere ibilbide laburra gainbeheran joan zen. Hori eragin zuten faktoreak Saltsa musikaren eztanda eta Celia Cruz New Yorkera iristea izan ziren.

### Azken urteak eta heriotza 
Bere disketxeak, Fania Recordsek, kontratua eten zuen 1970eko hamarkadaren amaieran, Celia Cruzen karrera bultzatu nahi baitzuen. La Lupe 1980an erretiratu zen.

1984an bizkarrezurrean min hartu zuen, etxean gortina bat zintzilikatzen saiatzen ari zela; hasieran gurpil-aulki bat erabili zuen, gero makila bat. Sute elektriko batek etxerik gabe utzi zuen. 

Ustez ekitaldi ebanjeliko batean sendatu ondoren, La Lupek Santeria alde batera utzi zuen eta kristau bihurtu zen.

La Lupe bihotzekoak jota hil zen 1992an, 55 urte zituela, eta Bronxeko Saint Raymond hilerrian lurperatuta dago.

## Diskografia 
### Albumak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak