open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Víctor Ruiz Iriarte

**Víctor Ruiz Iriarte** (Madril, 1912ko apirilaren 24a-Ibidem, 1982ko urriaren 14a) idazle eta antzerkigile espainiarra, Espainiakoa gerra ondorengo eszenatokietan arrakasta handia izan zuen. Bere lanak komertzialak ziren baina garaiko eszena eskasari duintasuna eman zion. Telebistarako ere lan egin zuen.

## Biografia 
Familia Chamberí auzoan bizi zen. Aita eskultore lana egiten zuen; gurasoen jatorria Aragoian zegoen. Hasieran idazleari margolaritzak erakartzen bazion, laster literatura munduan sartu zen. 30. hamarkadan bere ideologia errepublikaren aldekoa zen. Espainiako Gerra ondoren kritiko literario gisa hedabide desberdinetan lan egin zuen: El Sol, ABC, Informaciones, Madrid, *La Estafeta Literaria*. Bere lehen antzerki lana 1943an taularatu zen, *Un día de gloria*, Teatro Español Universitario (TEU) taldearen eskutik. 1944an *El puente de los suicidas* estreinatu zuen eta horrekin kritikaren onarpena lortu zuen. 1946an *Academia del amor* antzezlanarekin Real Academia Españolaren Piquer Saria lortu zuen. Arrakasta hau ulertzeko garaiko antzerkiaren egoera ikusi behar da, egile asko erbesteratuta edo zentsuratuta baitzeuden. Une horretatik aurrera bere lan guztiek arrakasta izan zuten, normalean komedia tonu atsegina erabiliz. Horregatik, frankismoak bere lana zaindu zuela esan daiteke.

Espainiako Telebistan saio desberdinetan lagundu zuen: *La Pequeña Comedia* (1966-1968), *Juego para niños* (1970), *Buenas noches, señores* (1972), *El señor Villanueva y su gente* (1979) non Ismael Merlok eta Lola Herrera lan egiten zuten. Bere antzezlan asko, bestetik, *Estudio 1* saioan antzeztu ziren. 1969 eta 1974 artean SGAEren presidentea izan zen. 

1982an hil egin zen.

## Obra aukeratua 

* *Un día de gloria* (1943).
* *El puente de los suicidas* (1944).
* *Don Juan se ha puesto triste* (1945).
* *Yo soy el dueño* (1945).
* *Academia de amor* (1946).
* *El cielo está cerca* (1947).
* *El aprendiz de amante* (1947).
* *La señora, sus ángeles y el diablo* (1947).
* *Los pájaros ciegos* (1948).
* *Las mujeres decentes* (1949).
* *El gran minué* (1950).
* *El landó de seis caballos* (1950).
* *Cuando ella es la otra* (1951).
* *La soletera rebelde* (1952).
* *Juego de niños* (1952).
* *El pobrecito embustero* (1953).
* *El café de las flores* (1953).
* *La cena de los tres reyes* (1954).
* *Usted no es peligrosa* (1954).
* *La guerra empieza en Cuba* (1955).
* *La vida privada de mamá* (1956).
* *Esta Noche es la Víspera* (1958).
* *Tengo un millón* (1960).
* *De París viene mamá* (1960).
* *El carrusel* (1964).
* *Un paraguas bajo la lluvia* (1965)
* *La señora recibe una carta* (1967).
* *La muchacha del sombrerito rosa* (1967).
* *Primavera en la Plaza de París* (1968).
* *Historia de un adulterio* (1969).
* *Buenas noches, Sabina* (1975).

## Sariak 
* Espainiako Antzerki Sari Nazionala (1952).
* Espainiako Drama Literaturaren Sari Nazionala (1967).
* Telebista Sari Nazionala (1967).
* Urrezko Antena (1967).
* Sitgesko Krabelina (1968).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Egileari buruzko webgune ofiziala.
* :Biografia Espainiako Historiaren Errege Akademiaren webgunean.
* :Bere obra Cervantes Birtualean.
Dona Grazi eliza

**Dona Grazi eliza** Erronkariko ibaxako Uztarroze udalerrian XVI. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
XVI. mendean eraiki zen gotikorrenazentista estiloan, eta Errege Katolikoen tankerako xehetasun apaingarri batzuk ditu. Oinplanoan habearte bakarra du, alboko kaperekin, gurutzadura gisa, eta burualde pentagonala. Estalki gisa, izar-gangak erabiltzen dira habeartean eta burualdean, eta sei zati txiki gurutzaduraren besoetan. Oinaldean dagoen goi-koruak egurrezko habe bat du, 1591ko data duena.

Kanpoaldeak fabrikaren asentamendua erakusten du lur-malda batean, hormak harlanduzkoak dira eta, bere dimentsio apartengatik, dorrea nabarmentzen da, oinaldeko atalaren gainean dagoena. Azken horren behealdean, erdi-puntuko arku molduratua duen portada dago.

Barrualdean, 1640ko hamarkadako erretaula bat dago, tradizio erromanistakoa, eta beste bat Juan Huitzi Ituren mihiztatzailearena eta Juan Beroitz eskultorearena. Bankuak idulkiak eta taulak ditu, fuste ildaskatua eta ildaskatua duten zutabeek artikulatzen dituzten bi gorputz, eta beheko herena apainduta dago, eta teilatupe batek errematatzen du multzoa. Bere kaxetan santu ezberdinen irudiak daude, horien artean Santa Engraziarena nabarmentzen delarik. Erakustokia estilo neoklasikokoa da.

Alboetako erretaulak XVII. mendeko erdiko hamarkadetakoak dira, zaharrenaren ondorengoak, eta bere trazak bankua, zutabeen arteko gorputza eta frontoi kurbatuaren errematea ditu. Done Joane Bataiatzaileari eta Done Frantses Asiskoari eskainita daude, XVII. mendearen erdialdean datagarriak diren mihise gaineko pinturetan irudikatuta. Beste erretaula neoklasiko batzuk eta Matias Ruedak 1738an eraikitako organo bat kontserbatzen dira, Gardeko Jose Urzainki arotzak zizelkatutako garaiko kutxa barrokoarekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Uztarroze
* Erronkaribar

## Kanpo estekak
Laguntzeko Andre Mariaren baseliza

**Laguntzeko Andre Mariaren baseliza** (erronkaribarreraz: *Lagundeko Andra Mariren baseliza*) Erronkariko ibaxako Uztarroze udalerrian XVIII. mendeko kristiau baseliza bat da.

## Eraikina 
Gaur egungo fabrika XVIII. mendearen erdialdekoa da (1755-1761) eta nabe sinple bat osatzen du, fajoien gaineko kanoi-gangez estalia. Kanpoaldean, harlanduzko horma luzituak ageri dira izkinetan eta giltzarrian 1756. urteko inskripzioa duen erdi-puntuko arkuko atean. Presbiterioari atxikitzen zaion erretaula XVIII. mendearen bigarren erdialdeko errokoko lana da, bere gorputz bakarra eta garaiko irudiak artikulatzen dituzten zutabe balaustradunekin; horien artean, ikonografiagatik nabarmentzen da titularra, bere mantuaren azpian babesten dituen irudi orantedun talde batekin.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Uztarroze
* Erronkaribar

## Kanpo estekak
Norma Vázquez

**Norma Vázquez García** (Méxiko, 1960) indarkeria matxistan aditua, aholkulari eta irakasle aritzen da. 1988an Bilbora mugitu zen eta bertan enpresa sortu zuen, Sortzen Consultoría S.L., gainera, Bilboko *Krisálida* elkartean laguntzen du. 

## Biografia 
El Salvadorreko Universidad Centroamericana José Simeón Cañas-en Psikologian Lizentziatu zen, eta ondoren ikasketa desberdinak garatu zituen Mexikoko Universidad Iberoamericana-n eta Bilbon, osasun mentalari lotutakoak. Psikoterapeuta da ere eta *International Federation of Psychoterapy*-ko kidea. 

*CIDHAL*, *Mujeres en Acción Sindical* eta Mexikoko *Coordinadora Feminista*-ren parte izan da. 1992tik 1998ra artean El Salvadorren bizi izan zen eta bertan, *Las Dignas* elkartean aritu zen lanean.

2003tik Sortzen Consultoría S.L. zuzentzen du, indarkeria matxista eta emakumeen boteretzea lantzen dituen enpresa. Hainbat masterretan irakasten du, besteak beste Deustuko Unibertsitatean, Komplutensean, Salamankako Pontifize-Unibertsitatean eta Granadako Unibertsitatean, beti ere generoa, emakumeen aurkako indarkeria eta lankidetza aztertuz. Gainera, 2005etik Bizkaiko eta Gipuzkuko emakumeen boteretzerako eskoletan aritu da irakasle eta Udaletxe desberdinen zein Foru Aldundi eta Osakidetzarentzat aritu da aholkulari, besteak beste, COVID-19ak emakumeen aurkako indarkerian izan duen eragina mahai gainean jarriz. Beste batzuekin batera, 2021ean *Objeciones feministas al actual proyecto de Ley de libertades sexuales* manifestua sinatu zuen.

## Obra 
##### Beste batzuekin idatzitako liburuak 
* Flores en el asfalto: causas e impactos de las violencias machistas en las vidas de mujeres victimas y sobrevivientes (Mugarik Gabe, 2017)
* Desconecta del maltrato (2013)
* Genero-desberdintasuna eta sexismoa gizarte-sareetan (Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia, 2013)
* Los cuerpos del feminismo nicaragüense (Programa Feminista La Corriente, 2011)
* Un paso más: evaluación del impacto de género (2008)
* Mujeres-montaña: vivencias de guerrilleras y colaboradoras del FMLN (Horas y Horas, 1996)
* El dolor invisible: una experiencia de grupos de auto-apoyo con mujeres salvadoreñas (Talasa, 1994)

##### Aldizkarietan idatzitako artikuluak 
* Lo denuncio, lo denuncio y no pasa nada (Galde, 2021)
* La terapia de lo complejo (Galde, 2020)
* ¿Quedarse en casa, es lo más seguro? (Galde, 2020)
* Itziar Lozano, pionera del feminismo mexicano (El País, 2007)

##### Beste batzuekin idatzitako artikuluak aldizkarietan 
* V Jornadas feministas de Euskal Herria (Galde, 2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Violencia sexual: ¿Dónde poner el foco? - Norma Vázquez García (Emakunde, 2020)
*Comisión Especial de seguimiento y evaluación de los acuerdos del Informe del Senado sobre las estrategias contra la Violencia de Género aprobadas en el marco del Pacto de Estado (2021)
*Elkarrizketa Norma Vázquezekin: Ante la violencia machista, abre la ventana al feminismo (Radio Rebelde Republicana, 2021)
UAE Tour

**UAE Tourra** etapakako txirrrindularitza lasterketa da, 2019an sortua, Arabiar Emirerri Batuetan jokatzen dena. 

Proba hau, Emirerrietan egiten ziren bi lasterketa desagertuen elkartzetik sortu zen (Abu Dhabiko Tourra eta Dubaiko Tourra hain zuzen). Antolatzaile nagusiak Abu Dhabiko Kirol Kontseilua, Dubaiko Kirol Kontseilua eta RCS Sport elkartea izan ziren (azken hau, besteak beste Italiako Giroa antolatzen duen elkartea da). 

UAE Tourra urtero Abu Dhabin hasi eta Dubain amaitzen da. UCI World Tour mailako lasterketa da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* 
*
Adilia de las Mercedes

**Adilia de las Mercedes**, edo **Mercedes Hernández Argueta** (Guatemala, ?) jurista feminista, indarkeria sexuala eta feminizidioa ikertu ditu, Asociación de Mujeres de Guatemala elkarteko kide eta zuzendaria eta LOBBIEMM-Lobbie Europeo de Mujeres Migrantes-eko kidea.

## Biografia 
Quichén jaioa, feminizidioa eta indarkeria sexuala ikertu ditu gatazka desberdinen testuinguruan. Hainbat txostenen egilea da eta Ban Ki-Moon Nazio Batuen Idazkari Nagusia zenean Ertamerikan emandako feminizidioen informea zuzendu zuen, Asia, Afrika, Amerika eta Europako gatazketan emandako indarkeria sexuala ere aztertu du. Guatemalatik alde egin behar izan zuen Ixil eremuan egindako lanarengatik eta herrialdean eraildako milaka emakumeen feminizidioa salatzeagatik. Ikuspegi kritikoa dauka feminismo hegemonikoarekin eta indarkeria sexualaren osotasuna aztertzeko mugimendu feministaren gabezia azaleratzen du:La violación colonial es el precedente del feminicidio y la violencia sexual en Centroamérica (Adilia de las Mercedes, Pikara Magazine, 2020)Irakaslea izan da Guatemalako San Carlos Unibertsitatean, Madrilgo Complutensean eta Bordeleko Zientzia Politikoko Institutuan. Ciclo de conferencias internacionales *Mujeres contra la impunidad* *eta* #Yotecreo ekimenen bultzatzaileetako bat.

## Lanak 
##### Aldizkarietan idatzitako artikuluak 
* Herejía y colonialismo: de tetas y sexo no reproductivo (El Diario, 2022)
* Amnesia por decreto (El Mundo, 2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "El racismo y el clasismo son dos poderosas fuentes de poder que tenemos que desactivar" (Pikara Magazine, 2020)
* T+ Violencia de género y corrupción en América Latina(Casa de América, 2019)
Col de la Babourade

**Babourade** Okzitaniako mendatea da, Frantzian. Okzitania eskualde administratiboko Aude departamenduan kokatzen da, Belestar eta Puivert lotzen dituen D117 errepidean. Gainak 655 metroko garaiera dauka.

## Frantziako Tourra 
Lehen aldiz 1947an igaro zen Frantziako Tourra mendate honetatik.

2002ko edizioan 4.mailako kategoria emanik, Lavelanet eta Béziers lotu zituen 13.etapak igaro zuen, Laurent Jalabert frantziarra izan zelarik lehen postuan igaro zena.

## Kanpo estekak
Col des Tougnets

**Tougnets** Okzitaniako mendatea da, Frantzian. Okzitania eskualde administratiboan aurkitzen da, Aude departamenduan, Puivert eta Saint-Jean-de-Paracol lotzen dituen D12 errepidean.

## Frantziako Tourra 
2019ko Frantziako Tourrak igaro zuen Limoux eta Foix-Prat d'Albis lotu zituen 15.etapan.

## GR ibilbidea 
GR7 ibilbide luzea mendate honetatik igarotzen da.

## Kanpo estekak
Torneros de la Valdería

**Torneros de la Valdería** Espainiako herrixka da, Leóngo Herriko León probintzian, Castrocontrigo udalerrian. Aurrez, udalerri independentea izan zen. 2021ean 93 biztanle zituen. 960 metroko garaieran aurkitzen da, León hiriburutik 88 km-tara.

## Demografia 
XXI.mendeko lehen bi hamarkadetan 51 biztanleko galera izan zuen. 2000.urtean 144 biztanle zituen, 2001ean aldiz, 93.

## Jaiak 
Herriko jaiak ekainaren 29an (San Pedro) eta abuztuaren 17an ospatzen dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lindsey Jacobellis

**Jessie Diggins** (Danbury (Connecticut), 19985eko abuztuaren 19a) snowboarder estatubatuarra da. 2006ko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat eskuratu zuen eta 2022ko Jokoetan bi urrezko. Sei aldiz izan da Munduko txapelduna.

## Ibilbidea 
2002 eta 2003an urrezko dominak irabazi zituen Gazte mailako munduko txapelketatan eta 2003ko X Jokoetan bi domina eskuratu zituen Aspenen, urrezkoa eta zilarrezkoa. Ordutik aurrera Snowboard cross proban espezializatu zen.

Neguko Olinpiar Jokoetan 2006. urtean egin zuen debuta eta zilarrezko domina eskuratu zuen.

Hurrengo urteetan munduko txapelduna izan zen ekitaldi ia guztietan, bai eta Aspengo X Jokoetan ere, baina Olinpiar Jokoetan ez zuen arrakastarik izan. 2010an eta 2014an ez zen finalerako sailkatu.

2018ko Pyeongchangeko Jokoetan berri sartu zen finalean eta ibilbidearen zati handienean liderra izan bazen ere azkenean laugarren egin zuen podiumetik 0,003 segundutara.

2022ko Pekingo Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen bakarka zein bikote mistoan.
## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Rob Reiner

**Robert Norman Reiner** (New York, 1947ko martxoaren 6a - Los Angeles, 2025eko abenduaren 14a) estatubatuar aktore eta zinema zuzendaria izan zen.

Zuzendari onenaren Oscar sarirako izendatu zuten *A Few Good Men* filmagatik, eta lau aldiz izendatu zuten Urrezko Globo sarietarako. Aktore gisa ere bere hainbat filmetan agertu zen, baita beste zuzendari batzuen filmetan ere.

Bere emazte Michele Singerrekin batera hil zuten, labankadaz. Hilketa gertatu eta ordu gutxira haren seme Nick Reiner atxilotu zuten bikotearen hilketarekin ustezko egilea zelakoan.

## Filmografia  
### Zinema 
#### Zuzendaria/ekoizlea/gidoilaria 
#### Aktorea 
### Telebista 
#### Zuzendaria/gidoilaria 
#### Aktorea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estrusio (argipena)

**Estrusio** hitzak adiera zenbait ditu:

* Estrusio (Geologia) hitzak, Geologiaren hainbat alorretan erabiltzen da, besteak beste, Glaziologian, Tektonikan, Hidrogeologian eta Bolkanologian.
* Estrusio (fabrikazio) prozesu bat da: masa bat moldeatzea edo forma ematea zehazki horretarako prestatutako irekidura batetatik irtenaraziz.
* Estrusio (marrazketa tekniko) hiru dimentsioko formak eratzeko modu bat da.
Henry Pelham

**Henry Pelham** (Laughton, Sussex, 1694ko irailaren 25a - Westminster, 1754ko martxoaren 6a) britainiar politikaria izan zen. Britainia Handiko lehen ministroa izan zen 1743tik hil zen arte.

Newcastleko lehen dukearen anaia gazteena izan zen. Cambridge eta Oxfordeko unibertsitateetan ikasi zuen eta 1715ean Prestongo guduan esku hartu zuen jakobita eskoziarren aurka. 1717an Parlamentuan sartu zen.

1724an Gobernuan sartu zen Gerrako Idazkari karguarekin. 1743an lehen ministro izendatu zuten Wilmingtongo kondea hil ondoren. Haren agintaldian, 1745eko altxamendu jakobita gertatu zen, eta Britainia Handiak Austriako Ondorengotza Gerran parte hartu zuen.

1754 hil zen eta bere anaia izan zen bere oinordekoa lehen ministro gisa.
Estrusio (geologia)

**Estrusio**a, oro har, masa bat irekidura batetik presioz irtenarazita moldeatzea edo forma ematea da. Ñabardura ezberdinak ditu geologiaren hainbat alorretan:

:::***Glaziologian**, glaziar baten izotz geruza ezberdinen isurtzeen ondorioz gertatzen den fenomeno bat da. 

:::***Tektonikan**, estrusioa lur gogor baten zatia da, bere estalkitik irteten dena, ez oso erresistentea, bultzada tektoniko bertikal baten ondoren.

:::***Hidrogeologian**, estrusio karstikoko fenomenoak akuifero kareharri-dolomitiko batzuen birkarga freatiko indartsuen ondorio dira, zorupeko mantuaren ur gainpresio indartsu bat gertatzen denean, modu espontaneoan, pitzaduretako tapoien zati bat leherraraziz eta estalkia jasoz, lurzoruan zulo handiak eratzen dituena, eta lurrazpiko 

:::***Bolkanologian**, lurreko pitzadura batetik, laba azidoaren azaleratzea da, oretsua, orratz edo domo eran solidotua, koladak eragiten ez dituena.
Estrusio (marrazketa teknikoa)

alt=Estrusio bidez sortutako zilindroa|thumb|Estrusio bidez sortutako zilindroa (Geogebra)

**Estrusioa** marrazketa teknikoan, biraketarekin batera, hiru dimentsioko solidoak sortzeko metodorik erabiliena da. Estrusio ardatz batean edo altuera batean profil bat ekortzean sortzen da. Profila poligonoa, zirkulua, elipsea, polilerroa irekia edo itxia izan daiteke. Estrusio-ardatza edo bide lerroa edo polilerroa izan daiteke.
Ertzaintzaren Lanbide Sindikatua

**Ertzaintzaren Lanbide Sindikatua** ertzaintzaren sindikatuetako bat da.

UGT sindikatutik banatzerakoan sortu zen (eszisioa).

## Historia 
2001 urtean Espainiako UGT sindikatutik sortu zen, sindikatu horretatik banatzerakoan.

Espainiako JUSAPOL elkartearen kide da.

Sindikatuaren koordinatzaile orokorra Javier González Madariaga da. Sindikatuaren eleduna eta ordezkari nagusia Juan Carlos Sáenz Alonso da.

Sindikatuaren aholkularitza juridikoaren burua (zuzendari juridiko orokorra) Juan Carlos Pérez Cuesta da.

## Egoitzak 
Sindikatuak bere egoitza nagusia du Bilbon (Barroeta Aldamar kalea, 6. zk., 2 ezk.-esk.).

Gainera azpi-egoitzak ditu beste lurralde eta komisarietan. Adibidez, Getxon (Gobela Kalea, 18).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ertzaintzaren Sindikatu Abertzale Nazionala (ESAN)
* Erne (sindikatua)

## Kanpo estekak
Viktoriar Errege-Ordena

**Viktoriar Errege-Ordena**  (ingelesez *Royal Victorian Order*) zaldun-ordena dinastiko bat da, Britainia Handiko subiranoari, Nazioen Mankomunitateko erreinuetako errege-erreginari, Errege Familiako kideei, edo erreinuetako gobernadore nagusiei egindako zerbitzu pertsonal bereizgarria aitortzen duena. 1896ko apirilaren 21ean sortua, Ordenaren kapera Savoia kapera da, bere egun ofiziala ekainaren 20a da, eta bere leloa *VIKTORIA* da, bere sortzaileari, Viktoria erreginari erreferentzia eginez. Bazkide kopuruan ez dago mugarik eta sarrera oraindik ere monarkaren bereizketa pertsonalagatik da. Antolakuntza hierarkikoaren bost gradu eta hiru domina maila bakoitzak zerbitzu maila desberdinak adierazten ditu. Ez da nahastu behar Viktoriar Errege-Katearekin, ordena honen parte ez den dominarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peregrina Quintela Estévez

**Peregrina** **Quintela Estévez** (Vigo, Pontevedra, 1960) matematika aplikatuko katedraduna eta ikertzailea da, Maria Josefa Wonenburger Planells saria irabazi zuena 2016an, Galiziako Gobernuak emana.

## Biografia 
Quintela 1982an lizentziatu zen Matematikan Santiago de Compostelako Unibertsitatean (USC). Katedraduna da bertan, eta bi doktoretza ditu: bata Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (UAM, 1986) eta bestea Pierre et Marie Curie Unibertsitatean (Paris VI, gaur egun Sorbonne Université, 1988). Bere doktore-tesia, *Elasticidad no lineal: modelo de Von Karman* izenekoa, Philippe G. Ciarlet matematikari frantsesak, elastikotasunari aplikatutako elementu finituen metodoaren analisi matematikoan egindako lanagatik ezaguna, zuzendu zuen,  eta 1986an argitaratu zen.

1997an, MATLAB programazio-lengoaiari buruzko bere lehen liburua (MATrix LABoratoryren laburdura, «Matrizeen laborategia») eta bere aplikazioak argitaratu zituen: lengoaia hori modu naturalean, progresiboan eta praktikoan ikasteko gida erraza. 2000. urtean beste bi liburu argitaratu zituen, *Ecuaciones diferenciales* y *Matemáticas e ingeniería con MATLAB*. Ondoren, 2001ean, *Métodos numéricos en ingeniería* argitaratu zuen.

Sortu zenetik, 2011ko irailaren 30ean, Quintela *Red Española Matematica Industria-*ko (math-in) presidentea da, irabazi asmorik gabeko elkarte pribatu bat, Espainiako hogei bat unibertsitate eta ikerketa zentrotako 40 ikerketa taldek osatua.

2007-2012 aldian, *Consolider Ingenio MATHEMATICA (i-MATH)* proiektuaren *CESGA* nodoaren sorrera koordinatu zuen. Proiektu horrek Espainia osoko 340 ikerketa-talde baino gehiago eta matematikaren arloko 1.700 ikertzaile baino gehiago bildu zituen, Kantabriako Unibertsitateak kudeatuta. Zehazki, *CESGA nodoa* ezagutza matematikoa produkzio-sektorera transferitzera bideratutako ekimenak hartzeko helburuarekin sortu zen, industrian metodo eta teknika matematikoen erabilera sustatuz.

Ondoren, 2013an sortu zenetik, Matematika Industrialeko Institutu Teknologikoko (Itmati) zuzendaria da, eta haren eginkizun nagusia matematika-teknologia transferitzea da, lehiakortasuna hobetzen laguntzeko eta produkzio-sektorean berrikuntza sustatzeko.

2013an *European Service Network of Mathematics for Industry and Innovation* (EU-MATHS-IN) delakoaren sorreran ere aktiboki parte hartu zuen, lehenengo bere Kontseiluko kide eta, 2015etik, Executive Board-eko kide izanik. Nazioarteko hitzaldietara oso modu aktiboan joaten da, eta artikuluak aldizkari espezializatuetan argitaratzen ditu.
* *Matemáticas en ingeniería con MATLAB*.
* *Ecuaciones diferenciales*.
* *Introducción a MATLAB y sus aplicaciones: una guía sencilla para aprender MATLAB de forma natural, progresiva y práctica*.

## Aintzatespenak 
Maria Josefa Wonenburger Planells saria jaso zuen 2016an, Galiziako Gobernuak Emakume eta Zientzia Unitatearen bitartez 2007tik urtero ematen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Mulleres de portada* Elkarrizketa
* Peregrina Quintela-ri elkarrizketa. Matematicalia
Niko Gutiérrez

**Nicolás Gutiérrez Saíz** (Bilbo, 1970), **Niko Gutiérrez** izenez ezagutua, euskal poltikaria da. PSE, UPyD eta gaur egun VOX alderdiko kide da.

## Bizitza 
Gaztea zenean PSE alderdian afiliatu zen. Ugaoko zinegotzi izan zen. Eusko Jaurlaritzako Turismo eta Komertzio Saileko aholkulari izan zen Patxi López lehendakariaren gobernuan. Ermuako udaleko alkatetza koordinatzailea izan zen.

1991n Nazioarteko Elkartasuna (GKE) gobernuz kanpoko erakundea sortu zuen beste kide batzuekin batera eta horren lehendakari izan zen 2007 urtera arte. Geroago, PSE alderdia utzi eta UPyD alderdiaren kide egin zen.

VOX alderdiko aholkularia izan zen Kantabriako Legebiltzarrean (2019 urtetik, alderdi hartako kide da;. egun alderdi haren Bizkaiko lehendakaria da).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afganistango gerra

**Afganistango gerra** honakoa izan daiteke:

* Afganistango gerra (1979-1989)
* Afganistango gerra (2001-2021)
The Rasmus

**The Rasmus** finlandiar rock talde bat da. 1994an sortu zen Helsinkin. Jatorrizko kideak Lauri Ylönen (abeslari egilea), Eero Heinonen (baxua), Pauli Rantasalmi (gitarra) and Jarno Lahti (bateria) izan ziren. 1995ean Lahtik taldea utzi zuen eta Janne Heiskanen izan zen ordezkoa. Heiskanen 1998an joan zen, eta  Aki Hakala izan zen ordezkoa. 2002an Rantasalmik utzi zuen taldea, eta Emppu Suhonen sartu zen. Bost milioi album saldu ditu taldeak mundu mailan, eta 350.000 album Finlandian soilik. Hainbat sari irabazi dituzte, bai etxean zein nazioartean. Bere lan ospetsuena 2003ko "In the Shadows" single arrakastatsua da. 2022ko Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartuko dute, "Jezebel" abestiarekin.

## Diskografia 
**Peep* (1996)
**Playboys* (1997)
**Hell of a Tester* (1998)
**Into* (2001)
**Dead Letters* (2003)
**Hide from the Sun* (2005)
**Black Roses* (2008)
**The Rasmus* (2012)
**Dark Matters* (2017)

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgunea
Supizteko ardagai

**Supizteko ardagaia** (*Fomes fomentarius*) zuhaitzen enborretan bizi den onddoa da. Antzina oso beharrezkoa zen sua pizteko. Duela 5.000 urte, Ötzi izotzezko gizonak lau zati zeramatzan, itxuraz sua pizteko erabiltzeko. Medikuntzan hemostatiko gisa erabili izan da. Ezin da jan.

Euskarazko sinonimoak: sultzoa, sultzua, ardagai gorria, karduba, ardaia, ardo, eska. Latinezko sinonimoak: *Polyporus mirus*, *Fumes griseus*, *Ungularia nivea*, *Ungulina fomentaria*.

## Deskribapena 
thumb|Ardagaia.
**Kapela:** Zuhaitzari itsatsitako konkorra, apatxaren edo zaldi-apoaren itxurakoa. 10-50 cm. zabal eta 10-20 cm. lodi. Matea, irin itxurakoa, ez likatsua, eta burlet zentrokidez apaindua, gris-errauts zurbiletik hori argira doan kolorekoa. Ertza argiagoa izaten da, bazter burdintsu batekin. Zarakar gogor eta lodi batez osatutako estaldura du, kolore ia beltzekoak batzuetan, beste batzuetan, aldiz, ia zuriak.

**Tutuak:** Nahiko luzeak, estratifikatuak, burdin kolorekoak.

**Poroak:** Txikiak, biribilduak eta kolore gris argikoak edo krema zurbilekoak.

**Hanka:** Alboan, baina ia hanka gabea.

**Haragia:** Hasieran, perretxikoa gaztea denean, haragia kortxoaren antzekoa eta kotoi itxurakoa da, eta gero kortxoaren antzeko irmoa, kolore arre-horikoa.
thumb|Ardagaiak pagoan
**Etimologia:** *Fomes*, latinezko “fomitis”-etik dator, sugar bat elika dezakeen guztitik (txirbil, adaxkak, etab.). *Fomentarius* epitetoa berriz latinezko “fomes-fomitis”-etik, suaren elikaduratik. Sua pizteko erabiltzen zelako.

## Jangarritasuna 
Ezin da jan

### Nahasketa arriskua 
*Fomitopsis* eta *Phellinus* generoetako espeziekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan hostoerorkorren enbor hiletan eta baita oraindik bizirik daudenetan ere, pagoetan, haritzetan, etab. Perretxiko bizkarroi honek usteldura zuria eragiten du zurean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Iran, Tajikistan, Himalaiako eremua.

## Galeria 

Fitxategi:Fomes fomentarius 4.jpg
Fitxategi:Fomes fomentarius 5.jpg
Fitxategi:Fomes fomentarius 7.jpg
Fitxategi:Fomes fomentarius 8.jpg
Fitxategi:Fomes fomentarius 9.jpg
Fitxategi:Fomes fomentarius 10.jpg
Fitxategi:Fomes fomentarius sasata.JPG
Fitxategi:20200823 Stiftswald Sankt Arnual 06.jpg
Fitxategi:Echte tonderzwam (Fomes fomentarius) 03.JPG
Fitxategi:Fomes fomentarius (46906865784).jpg
Fitxategi:Fomes fomentarius (49558623491).jpg
Fitxategi:Fomes fomentarius-Amadouvier-20170311.jpg
Fitxategi:Fungo legnoso in giardino a Rovigo 10.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebaldeko Indietako Unibertsitatea

**Mendebaldeko Indietako Unibertsitatea** (Ingelesez, *University of the West Indies*) Antilletako 15 gobernuk finantzatutako hezkuntza-erakundea da: Aingira, Antigua eta Barbuda, Bahamak, Barbados, Belize, Birjina britainiar uharteak, Kaiman uharteak, Dominika, Grenada, Jamaika, Montserrat, Saint Kitts eta Nevis, Santa Luzia, Saint Vincent eta Grenadinak eta Trinidad eta Tobago.

Erakundea 1948an sortu zen, gaur egungo *Mona campusean*, Jamaika uhartean. Gerora, Trinidad eta Tobagoko Nekazaritza Tropikaleko Kolegio Inperial ohia bere *San Agustin Campus* bihurtu zen (1960), eta hiru urte geroago Barbadoseko *Cave Hill Campusa* bereganatu zen. Horrez gain, unibertsitateak hezkuntza-instalazioak ditu babesten duten herrialde guztietan.

Bere ikasle ohi ezagunenen artean honako hauek daude: Derek Walcott, 1992ko Literaturako Nobel Saria; Anthony Carmona, Trinidad eta Tobagoko presidentea; Kenneth Anthony, Santa Luziako lehen ministroa, Pearlette Louisy, Santa Luziako gobernadore nagusia eta Wendy Fitzwilliam, 1998ko Miss Unibertsoa, Trinidad eta Tobagokoa; Dr. Carissa Etienne OMEko Ameriketarako Eskualdeko Zuzendaria.

## Kanpo estekak
Tiril Eckhoff

**Tiril Eckhoff** (Bærum, 1990eko maiatzaren 21a) biatloian aritzen den kirolari norvegiarra da. Txapeldun olinpikoa izan da 2014ko eta 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan. Guztira zortzi domina olinpiko eskuratu ditu.

## Ibilbidea 
2008tik Norvegiako biatloi selekzioaren parte izan da Tiril Eckhoff.

2014ko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen errelebo mistoen proban. Horretaz gan brontzezko bi domina ere irabazi zituen.

2016ko Munduko txapelketatan urrezko bi domina atera zituen eta ordutik beste zortzi ere eskuratu ditu, haietako lau 2021en Eslovenian. 2018ko Pyeongchangeko Jokoetan bi domina lortu zituen, urrezkorik ez ordea.

2022ko Pekingo Jokoetan txapelduna izan da errelebo mistoetan, txapeldunordea 12,5 km irteera masiboan eta hirugarrena 10 km jarraipenean.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haloformoaren erreakzio

**Haloformoaren erreakzio** esaten zaio metilzetona bat (R-CO-CH3) edo metilzetona bihur daitekeen alkohol sekundario bat halogenatuz haloformoak (CHX3) sintetizatzeko erreakzioari. Erreakzioa base baten aurrean gertatzen da. Kloroformoa, bromoformoa eta iodoformoa lor daitezke horrela. Fluoroformoa ez dago horrela lortzerik.

erdian|frameless|420x420px

## Historia 
Haloformoaren erreakzioa kimika organikoaren erreakziorik zaharrenetako bat da. Lehen aipua George-Simon Serullas-ek egin zuen. Etanol eta uretako iodo-disoluzio bati potasio metalikoa erantsi zion potasio formatoa eta iodoformoa eratu zirelarik.

Haloformoaren erreakzioa historikoki erabili izan da metilzetonak edo metizetonara oxida daitekeen alkohol sekundarioak, isopropanola kasu, detektatzeko. Iodoa baliatu izan da eta *iodoformoaren erreakzio* ere esan izan zaio. Iodoa eta sodio hidroxidoa substratuari eransten zaizkionean, erreakzionatu egiten dute iodoformoa eratuz giro-tenperaturan solidoa dena eta hauspeatu egiten dena. Egun analisi horiek erresonantzia magnetiko nuklearrez edo infragorrizko espektroskopiaren bidez egiten dira laborategian azkarragoak direlako eta lagin-txikiagoak behar dituztelako.

Industrialki iodoformoa eta bromoformoa ekoizteko usatzen zen erreakzioa hau, nahiz eta kloroformoa ere prestatzeko baliatu izan den.

## Erreakziobidea 
Lehen urratsean halogenoa desproportzionatzen da hidroxido baten aurrean haluro eta hipohalito anioiak emanez.

Br2 + 2HO^- -> Br^- + BrO^- + H2O

Substratua alkohol sekundarioa bada, hipohalitoak zetonara oxidatuko du.
 Fitxategi:Bromoform_1.svg
Substratua metilzetona bat bada, hipohalitoarekin erreakzionatzen du:

1. Kondizio basiko horietan zetonak zeto-enol tautomerizazioa pairatzen du. Hipohalitoak eraso elektroizale bat egiten dio enolatoari.
 Fitxategi:Haloform_Schritt_1.svg
2. Alfa-posizioa zeharo halogenatu denean, molekulak hidroxidoaren bidezko ordezkapen nukleozale bat pairatuko du, −CX3 anioia izanik irteten den taldea. Honek ingurunetik edo aurreko urratsean eratu den azido karboxilikotik  protoi bat erauziko du haloformoa eratzeko.
 Fitxategi:Haloform_Schritt_2.svg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johanna Nichols

**Johanna Nichols** (Iowa City, Iowa, AEB, 1945) hizkuntzalaria da eta Kaliforniako Unibertsitateko Hizkuntza eta Literatura Eslaviarren Departamentuko irakasle emeritua. Hizkuntzalaritzan doktoratu zen Kaliforniako Unibertsitatean, Berkeleyn, 1973an, "The Balto-Slavic predicate instrumental: a problem in diachronic syntax." izeneko tesiarekin.

Bere ikerketa-interesak hauek dira: eslaviar hizkuntzak, Eurasiako iparraldeko historiaurre linguistikoa, hizkuntza-tipologia, historiaurre linguistiko oro har, eta Kaukasoko hizkuntzak, bereziki txetxenera eta inguxera. Funtsezko ekarpenak egin ditu arlo horietan, eta bere lanik ezagunena da *Linguistic Diversity in Space and Time (*Chicago, 1992). *Festschrift* bat idatzi zen bere omenez, 2013an argitaratu zen: *Language Typology and Historical Contingency: In honor of Johanna Nichols*. 

## Liburuak 
* *Predicate Nominals: A Partial Surface Syntax of Russian.* Berkeley: University of California Press, 1981. .
* *Grammar Inside and Outside the Clause: Some Approaches to Theory from the Field.* Edited by Johanna Nichols and Anthony C. Woodbury. Cambridge [Cambridgeshire]; New York: Cambridge University Press, 1985. .
* *Evidentiality: The Linguistic Coding of Epistemology.* Edited by Wallace Chafe and Johanna Nichols. Norwood, N.J.: Ablex Pub. Corp., 1986. 
* *Linguistic Diversity in Space and Time.* Chicago: University of Chicago Press, 1992. .
* *Sound Symbolism.* Edited by Leanne Hinton, Johanna Nichols, and John J. Ohala. Cambridge [England]; New York, NY: Cambridge University Press, 1994. .
* *Chechen–English and English–Chechen Dictionary* / *Noxchiin–ingals, ingals–noxchiin deshnizhaina*. London; New York: Routledge Curzon, 2004. . Johanna Nichols, Ronald L. Sprouse, and Arbi Vagapov.
* *Ingush Grammar.* Berkeley: University of California Press, 2010. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
'Maite zaitut' esaldien murrua Parisen

***"Maite zaitut" esaldien horma*** (frantsesez ''Le Mur des je t'aime'') gutxi gorabehera 40 metro koadroko horma-lana da, laukizuzen horizontal itxurakoa, Parisko Montmartre auzoan dagoena. Horman 311 aldiz idatzita dago "Maite zaitut" esaldia, 250 hizkuntzatan, laba beiratuzko 612 lauzaren gainean. Munduko hizkuntza ezagunenetan idatziak dira esaldi horiek, baina baita navajoz, inuiteraz, esperantoz edo euskaraz ere. Frédéric Baron, Claire Kito eta Daniel Boulogne artistek egina da horma, Abbesses plazako Jehan-Rictus lorategi txiki eta ederrean. Sartzea librea da .

## Lanaren sorrera 
Frédéric Baron artista polifazetikoak lehenik bere anaiari eta gero auzokideei eta lagunei eskatu zien "Maite zaitut" esaldia beren hizkuntzetan eta ezagutzen zituzten bertze hizkuntzetan idazteko. Halaxe lortu zituen 250 esaldi baino gehiago. Gero, 1997an, Baronek Claire Kito margolari eta kaligrafoarengana jo zuen, Txinako kaligrafia tailer baten arduraduna , eta hormaren proiektuan parte hartzeko eskatu zion. Elkarrekin bilatu zuten horma paratzeko Parisko tokirik egokiena . Azkenik, proiektuan parte hartzen hirugarrena Daniel Boulogne izan zen, margotutako hormetan espezialista, arte eraikitzailea eta Gallimard argitaletxeak argitaratutako gaiari buruzko hainbat libururen egilea . 1998an sartu zen eta arrakastaz bukatu zuen obraren eraikuntza . Horma 2000ko udazkenean inauguratu zuten  .

## Esanahi sinbolikoa 
Hormaren sinbologia artistaren aukera pertsonala da. Harresia zatiketa eta bereizketaren sinboloa da gehienetan eta Frédéric Baronek hemen nahi zuen horma bat giza sentimendu ederrenen euskarri ere izatea. Esaldiak zuriz idatziak dira, lauza urdinen gainean eta freskoa zipriztintzen duten kolore gorriko zatiek, aldiz, hautsitako bihotz baten zatiak adierazten dituzte; horiek guztiak elkartuz gero guztiz konposatutako bihotza osatzen dute  .

## Euskarazko esaldia 
thumb|Euskarazko esaldia 'Maite zaitut' esaldien Parisko horman.
Montmartreko horma honetan ere bada euskaraz idatzitako "Maite zaitut" esaldia. Behetik hasita bigarren ilaran dago, 21-23 lauzetan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *The book of I love you*, Frédéric Baron, 80 orrialde, Médiacom Promotion, 2003 . Sarean eskuragarri .

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Youtube kanala
Ixkeriako Txetxeniar Errepublika

**Ixkeriako Tetxeniar Errepublika** () Txetxenia-Inguxia errepublika sozialista sobietarretik sortutako gobernu partzialki-onartu bat izan zen. 1991eko azaroaren 30ean Inguxetian erreferendum bat egin zen, eta Ixkeriako Txetxeniar Errepublikatik bereizi ziren, Errusiar Federazioarekin bat eginez errepublika gisa. 

1994-1996 arteko Lehen Txetxeniar Gerraren ostean, indar independentistek irabazi zuten. *De facto* independentzia lortu ostean 1996an, Txetxeniako gobernuak ez zuen lortu ordena berrezartzea. 1997ko azaroan Txetxenia errepublika islamiko batean bilakatu zen. 1999ko abuztutik 2000ko maiatzera bitarte Bigarren Txetxeniar Gerra gertatu zen eta Errusiar Federazioak lurraldea berriro kontrolpean ezarri zuen. Gobernuak atzerrian jarraitu zuen, ahalik eta 2007an Doka Umarovek Kaukasoko Emirerria izeneko entitatean batu zuen arte, Kaukasoko iparraldeko mugimendu independentistak eta islamistak batu nahi dituen eragilea. Umarovek bere burua emir izendatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manitobako Unibertsitatea

**Manitobako Unibertsitatea** (**U of M**, **UManitoba** edo **UM**) Manitobako probintziako Kanadako ikerketa unibertsitate publikoa da.  1877an sortua, Mendebaldeko Kanadako lehen unibertsitatea da.   

Ikasleen matrikulazio osoaren eta campuseko eremuaren arabera, U of M Manitobako probintziako unibertsitate handiena da eta Kanada osoko 17. handiena. Dozenaka fakultate eta ehunka graduko programekin, bere campus nagusia Winnipeg hegoaldeko Fort Garry auzoan dago, hirian zehar beste campus batzuekin. Fort Garry campusarekin batera, Manitobako Unibertsitateak beste hiru kokapen nagusi ditu: Bannatyne Campusa, James W. Burns Executive Education Center  eta William Norrie Center.  Horrez gain, unibertsitateak bere frantses hizkuntzako afiliatua ere administratzen du, Saint-Boniface Unibertsitatea Winnipegeko Saint Boniface barrutian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manitobako Unibertsitatearen Atletismoko webgunea
Tetiana Xynkarenko

**Tetiana Xynkarenko** (, 1978ko urriaren 26an jaioa) eskubaloiko jokalari ukrainarra da. Ukrainako talde nazionalarekin brontzezko domina jaso zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, Atenasen

## Kanpo estekak
Muhammad Rafiq Tarar

**Muhammad Rafiq Tarar** (Mandi Bahauddin, 1929ko azaroaren 2a - Lahore, 2022ko martxoaren 7a) epaile eta politikaria izan zen. Pakistango 9. presidentea izan zen 1998tik 2001era.

Lahoreko Auzitegian eta Pakistango Auzitegi Gorenean epailea izan zen. 65 urterekin, epailetza utzi eta politikan hasi zen.

Pakistango Liga Musulmaneko kide izan zen eta 1997an herrialdeko presidente hautatu zuten. 1998ko urtarrilean egin zuen karguaren zina, oposizioaren kritikekin, erabaki judizialengatik. Gobernu-sistema erdi presidentzialista izatetik parlamentari izatera aldatu zuen.

1999ko Pervez Musharrafen estatu-kolpea jasan zuen eta 2001eko ekainean dimititu behar izan zuen.
Mikhail Fridman

**Mikhail Maratovitz Fridman** (; Lviv, Ukraina, 1964) Ukrainan jaiotako errusiar enpresaburu aberats eta oligarka bat da, Israelgo nazionalitatea ere baduena, jatorri juduko baita da.  2019an, bere fortuna 15.300 mila milioi dolar kalkulatu zen.

## Ibilbidea 
Lviv hirian jaio zen Ukrainan, familia judu batean eta nerabezarora arte, han bizi izan zen. 

Baina ikasketetara Moskura joan zen, altzairu eta aleazion Institutura, eta han 1986an graduatu ondoren, 1986tik 1988ra  diseinu metalurgikoko ingeniari gisa lan egin zuen Elektrostal Metalurgikan, makineria elektrikoko fabrika batean  . 

Perestroika garaiko Sobietar Batasuneko azken urtretan 1988an Fridmanek Alfa-Photo sortu zuen German Khan eta Aleksei Kuzmitxev -ekin batera, argazkilaritzako produktu kimikoak inportatzen zituen enpresa bat. 1989an, hiru bazkideek Alfa-Eco eta Alfa Capital sortu zituzten  . Inportazioarekin dirutzak egin ziren urte haietan, eta horren adar bat izan

1991n Alfa Bank bankua sotzea, eta Alfa Group izeneko holding bat, non akziodun nagusia den Fridman. Bankugintzaz gain, txikizkako merkataritzan eta telekomunikazioetan egin zituen erosketak eta inbertsioak 1990eko hamarkadan    .

Finantza mundutik lehengaietara pasatzea ondo egongo zela ikusi zuen oligarketako bat izan zen, eta 1997an TNK petrolio konpainiaz jabeti zen, , zeina BPrekin 2003an joint venture gisa batu zuen : 2012 arte Fridman TNK-BPko zuzendari nagusi izan zen : Espainiako enpresa teknologiko ustez arrakastatsu bat, ZED Worldwide erosi zuen Fridmanek, baina gero negoziorik gabe utzi zuela salatu zuten ZEDeko exekutibo espainiarrek, Espainiako Auzitegi Nazionalean auzia hasita. 2020an artxibatu egin zen kasua, erruduntzatik libre geratu zen Fridman.

Londresko Highgate auzoan Athlone House izeneko etxe viktoriarraren jabe da 2016tik (65 milioi libratan erositako etxea).

Fridman erakunde publiko ugaritako kide da, besteak beste, Errusiako Gobernu Korporatiboko Kontseilu Nazionala  eta Errusiar Industrialen eta Enpresarien Batasuneko Administrazio Kontseiluko kidea  . 2001eko otsailean , Errusiar Federazioko Gobernuko Ekintzailetzarako Kontseiluko kide bihurtu zen  eta Errusiako Ganbera Publikoko kide hautatu zuten 2005eko azaroan , baita L1 Energy . Funts hauetan Piotr Aven bankari eta oligarka du sozio, eta beren jabetza ezagun bat Euskal Herrian (eta beste toki batzuetan) Dia supermerkatu katea da. 2022 urtean, Errusiak 2022an Ukraina inbaditu ostean, oligarken kontrako zigor posibleak aipatu zituenean Europako Batasunak, LetterOnen zituzten karguetatik dimititu zutela iragarri zuten Avenek eta Fridmanek. Bestalde, Errusia-Ukraina gerran su-etena eskatu zuen Fridmanek . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laval Unibertsitatea

**Laval Unibertsitatea** (frantsesez: *Université Laval*) Quebec hirian, Quebec probintzian, Kanadan dagoen unibertsitatea da.

1663an sortu zuen, *Séminaire de Québec* izenarekin, Saint Francis de Laval-ek, Frantzia Berriko lehen apezpikuak. 36.000 ikasle inguruk ikasten dute urtero unibertsitatean, 1,2 km²-ko azalera hartzen duena.

Laval Unibertsitateko pertsona ospetsu batzuk Jean Chrétien, Louis St. Laurent eta Brian Mulroney izan ziren, Kanadako lehen ministroak.

## Irakaskuntza 
Unibertsitateak 17 fakultate ditu,  60 departamentu, eskola eta institutu baino gehiago. Ikasketa programak: 422 horietatik 185 gradukoak dira eta 237 graduondokoak. 70 programa baino gehiago urruneko erabat eskaintzen dira eta 700 bat lineako ikastaro. 

Pavillon Palasis-Prince 03.jpg|Palasis-Prince pabilioia
Pavillon DKN, Université Laval 05.jpg|Charles-De Koninck pabilioia
Bibliothequeulaval 10.jpg|Jean-Charles-Bonenfant pabilioia
Pavillon Adrien-Pouliot 04.jpg|Adrien-Pouliot pabilioia Jordi Boneten muralarekin
Pavillon Louis-Jacques-Casault 1.jpg|Louis-Jacques-Casault pabilioia
Fitxategi:RougeOr football.jpg|TELUS-Université Laval estadioa
Fitxategi:Stade soccer TELUS-ULaval.jpg|TELUS-Université Laval Stadium
Fitxategi:Amphitheatre PEPS.jpg|anfiteatroa
Fitxategi:Laval University PEPS 03.jpg|igerilekua
Fitxategi:Laval University PEPS 08.jpg|barruko eszenatokia
Unibertsitateko pabiloiak elkarrengandik oso distantzia gutxira daude, eta minutu gutxitan ibil daitezke eskulturaz eta artelanez apainduta dauden bere lorategi eta bideetatik. Era berean, lurpeko korridoreen sistema bat dago, ikasleak eraikin batetik bestera mugitzeko aukera ematen duena neguko hilabete hotzetan kanpoaldea saihestuz.

## Hizkuntza-politika 
Université Laval-en irakaskuntza guztiz frantsesa da. Horrek Quebec probintziako beste unibertsitate batzuetatik bereizten du, McGill edo Concordia adibidez, non irakaskuntza elebiduna den (ingelesa/frantsesa) edota ehuneko 100 ingelesez hitz egiten duena. Urtero Laval Unibertsitateak beste herrialde batzuetako ehunka ikasle erakartzen ditu, ia guztiak frantses hiztunen herrialdeetakoak (Belgika, Haiti, Senegal, adibide batzuk aipatzearren). Hala ere, ikasle erdaldunen gutxiengoa ere bada, batez ere Latinoamerikako herrialdeetakoak.

Irakaskuntza frantsesa den arren, ikasleek erabiltzen duten literaturaren zati handi bat ingelesez da. Azken urteotan, zenbait fakultate, Administrazioa adibidez, ikasleei ingelesa nolabaiteko menderatzea eskatzen hasi zaie graduondoko baldintza gisa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Unibertsitatearen webgune ofiziala
* campusa bisitatu
-enko

[thumb|[Taras Xevtxenko, izen titpikoki ukrainarra zuen idazle nazionala; estatua elebidun bat Brasilgo hiri batean.]]
**-enko** atzizki antroponimikoa duten abizenak ukrainarren artean abizen ohikoenetakoak dira. Ukrainar abizenen formakuntzan -enko atzizkia da eratorpen modu usuenetako bat, baina ez bakarra; -iuk edo -txuk amaierak ere ohikoakm baitira, ekialderago ohikoan.

## Historia 
thumb|250x250px| Podolia 21. mendeko Ukrainaren mapan kokatua, -enko abizenen jatorria.
16. mendeko dokumentuetan -enko erako patronimikoak Podolian kokatzen ziren batez ere, noizean behin Kiev eta Zhytomyr eskualdeetan ere bai.

17. mendean, -enko formazioak dagoeneko Ukraina ekialdeko lurraldean antroponimiko ohikoena ziren . 1649ko Zboriveko Itunaren ondoren egindako kosakoen erregistroetan, -enko abizenek abantaila kuantitatibo absolutua dute beste guztien aldean. Stepan Bevzenkoren kalkuluen arabera, Kiev erregimentuaren erregistroan -enko izenak %60 dira.

## Esanahia 
Ukrainako beste abizen atzizki batzuk bezala, patronimikoa adierazten du ohikoan -enko amaierak, jatorrian bederen. Hau da, noren seme edo alaba; hala nola, Ivanenko, Ivanen seme edo Pavlenko, Pavlo edo Pauloren seme. Ez bakarrik aitatasun patronimikoa adierazteko, gainera, emakume izenetan jatorria dutenak egon badaude eta: Odartxenko, Odarka emakume izenetik eratorria, adibidez.

Goitizen, lanbide eta abarren ondorengoak adieraz dezakete halaber -enko deitura hauek. Esate baterako:

* Usenko: *Us*, bibote.
* Bilouxenko: *Bilo*, zuri, *Us*, bibote. Bibote zuridunaren ondorengoa.
* Xevtxenko: *Xvets*, zapataria.
* Popenko: *Pip/pop,* apaiza (Ukrainako apaiz ortodoxoek ezkontza baimendua dute).
* Babenko: *Baba*, amona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oleksandra Xevtxenko

**Oleksandra Xevtxenko** (; ingelesezko transliterazioan Alexandra Shevchenko; Khmelnytskyi, Ukraina, 1988) FEMEN protesta talde feministako ekintzailea da, Ukrainan talde hau sortu zuen nukleo eratzailekoa.

## Ibilbidea aktibismoan 
Anna Hutsolek FEMEN sortu zuen Kieven 2008ko apirilaren 10ean, bere jaioterri Khmelnytskyko Oleksandra Xevtxenko eta Oksana Xatxkorekin. Hasiera, neska ikasleen eskubideen inguruko protestak egin zituzten, baina berehala agertu ziren emakume ukrainarren sexu-esplotazioaren aurka. 2009ko abuztuaren amaieran, Oksana Xatxko izan zen protesta batean bere bularrak biluztu zituen taldeko lehen kidea, baina 2010era arte ez zen ikuspegi hori ohiko taktika bihurtu FEMENen adierazpenetan.

Bularrak erakustearen taktika justifikatzen dure arreta mediatikorik gabe beren mezua ez delakoan zabalduko. Protesta modu hau nazioartera eraman zutenetako bat izan Xevtxenko, 2011. urtearen amaieran: Oleksandra Xevtxenkok, Inna Xevtxenko eta Jenia Kraizmanekin batera,2011ko urriaren 31n, Dominique Strauss-Kahnen aurka agertu ziren Parisen neskame frantziar gisa; 2011ko azaroaren 5ean, Silvio Berlusconiren aurka protesta egin zuten Erroman, eta hurrengo egunean Vaitikanoko San Petri basilikaren kanpoan Aita Santuaren aurka protesta egin zuten. 2011ko abenduaren 9an, Xevtxenko Moskun zegoen Vladimir Putinen aurka manifestatu zen Kristo Salbatzailearen katedralaren kanpoan.

2013an, Xevtxenkok Ukrainatik ihes egin zuen, Femeneko beste fundatzaile batzuekin batera, eta Parisen jarri zen bizitzen, errefuxiatu politikoaren estatusa erdietsita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bobsleigha 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Bi gizon

2022ko Neguko Olinpiar Jokoetako bobsleigheko **bi gizon** lehiaketa otsailaren 14an (1 eta 2 jaitsierak) eta otsailaren 15ean (3 eta 4 jaitsierak) ospatu zen, Beijingeko Yanqing Barrutiko Xiaohaituo Bobsleigh eta Luge Pistan.  Ekitaldia Francesco Friedrich eta Thorsten Margisek irabazi zuten, 2018ko arrakasta errepikatu zutenak. Johannes Lochnerrek eta Florian Bauerrek zilarrezko domina irabazi zuten, eta Christoph Haferrek eta Matthias Sommerek brontzezko domina, haietako bakoitzarentzat lehen domina olinpikoa. Hau izan zen 2022ko Olinpiar Jokoetan podium guztia herrialde berberak bete zuen ekitaldi bakarra.

2018ko txapeldunak (berdinduta) Justin Kripps eta Alexander Kopacz eta Friedrich eta Margis izan ziren. Kripps Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen, baina orain balaztatzaile berri batekin, Cam Stones. Brontzezko domina lortu zuten Oskars Melbārdis eta Jānis Strengak lehiatzea utzia zuten. Friedrich eta Alexander Schüller izan ziren 2021eko Munduko txapeldunak . Lochner eta Eric Franke zilarrezko domina izan ziren, eta Hans-Peter Hannighofer eta Christian Röder brontzezko domina. 2021-22ko Bobsleigh Munduko Kopan erabat nagusitu zen Friedrich, zeinak (Margis eta Schüllerrekin batera) zortzitik zazpi proba irabazi zituen. Zortzigarren ekitaldia Rostislav Gaitiukevitxek eta Mikhail Mordasovek irabazi zuten. Friedrichek irabazi zuen Munduko Kopa, eta ondoren Kripps, Gaitiukevich eta Lochner.

## Kalifikazioa 
Gizonezkoen biko probarako 30 trineoko kuota zegoen eskuragarri. Sailkapena 2021/2022 denboraldiko munduko sailkapenean oinarrituta zegoen, 2020ko urriaren 15etik 2022ko urtarrilaren 16ra bitarteako datetan. Pilotuek sei lasterketa ezberdinetan parte hartu behara zuten hiru pista ezberdinetan eta gutxienez lasterketa horietako bostetan amaitu egon behar zuten. Gainera, pilotua 50 onenen artean sailkatu behar zen gizonezkoen probetan edo 40 onenen artean emakumezkoetan. 

Gizonezkoen lasterketetarako IBSF sailkapena erabili zen.  Sailkapeneko bi nazio nagusiek hiru lera irabazi zituzten. Hurrengo zazpi nazioek bi trineo irabazi zituzten bakoitzak, hurrengo hamarrek, berriz, trineo bana irabazi zuten. 

### Laburpena 
## Emaitzak 
## Erreferentziak