open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Promantxa

thumb|Promantxako turismo bulego birtuala
**Promantxa** edo **Ciudad Real Iparraldeko Mantxaren Promozio eta Garapenerako Elkartea**, akordio bidez, Pedro Muñoz, Campo de Criptana, Herencia, Alcázar de San Juan, Tomelloso, Socuéllamos eta Arenales de San Gregorio udalerrien turismo zerbitzuak kudeatzen dituen mankomunitate bat, aipaturiko udalerrietako gizarte agenteekin batera, aldi berean, udalerri hauetako ekonomia eta gizarte garapenerako elkarte bat bezala ezartzen delarik.

Elkartea, 2000ko abuztuak 18an sortu zen, eta, 2003tik, presidentea, Pedro Muñozeko alkatea da, Angel Exojo Sánchez-Cruzado. Honako gobernu organo hauek ditu: Biltzar Orokorra, bazkide guztiek osatutakoa, Zuzendaritza Biltzarra eta Presidentea.

Promantxako azken Biltzar Orokorrean (2007an), PP eta PSOEk gobernaturiko aho batezko laguntzarekin, Pedro Muñozeko alkatea den Angel Exojoren kudeaketa berretsi zuten, eta, beraz, hurrengo lau urteetan ere, Promantxako presidentea pedrotar alkatea izango da.

Promantxak, udal garapen eta ekimen pribatuko egitasmo garrantzitsu batzuk sustatu ditu.

## Xedeak 
* Promantxak hartzen duen lurraldeko biztanleen bizi kalitatea hobetzea
* Lurraldea eta bere ondare historiko, etnografiko natural eta kulturala ezagutaraztea
* Turismoa eragin, lurraldearen kalitatea definitzen duen eta Plan Estrategiko baten eta azpiegituren zabalketa eta hobekuntzaren bidez.
* Enplegua eta emakumearen lan integrazioa sustatzea eta garatutako enpresa sare bat sortzea
* Nekazaritza ekoizpenen kalitatea hobetzea, sektorearen dibertsifikazio eta modernizazio batetara eramanez.

## Kanpo estekak 
* Promantxako webgunea
Testu-editore

**Testu-editore** bat, testu-fitxategiak editatzeko programa da.

Askotan sistema eragilearekin batera datoz testu-editoreak eta konfigurazio-fitxategiak edo programazio-lengoaiako iturburu-kodea editatzeko erabil daitezke.

## Testu-editoreen ohiko ezaugarriak 
### Bilatu eta ordeztea 
Hitzak edo testu-zatiak bilatu eta bat datozen agerpenak beste testu-zatiekin ordezteko gaitasuna. Bilatu eta ordezteak fitxategi guztiari edo aukeratutako zatiari eragin diezaioke.

### Ebaki, kopiatu eta itsastea 
Oso ohikoa da editoreek testu-zatiak kopiatu edo ebakitzeko aukera ematea, gero fitxategiaren beste lekuren batean edo beste fitxategi batean testu-zatia itsatsi ahal izateko.

### Testuari formatua ematea 
Zenbait editorek oinarrizko formatua eman diezaiekete testuei, hala nola itzulbira edo koska gehitzea. Beste editore batzuekin formatu aberatsagoak lor daitezke. Esaterako, hainbat letra-tipo eta tamaina hauta daitezke. Testua irudiekin bateratzeko aukera ere egoten da. Bestalde, testua bi zutabe edo zutabe gehiagotan erakusteko aukera egoten da. Editore batzuek maketazio aukera asko eskaintzen dituzte.

### Desegin eta berregitea 
Normalean azken aldaketak desegiteko aukera ematen dute testu-editoreek. Editore zaharretan, azken aldaketa soilik desegiteko aukera ikusi ohi da; editore modernoetan, ordea, aldaketa bat baino gehiago desegin daitezke. Desegiteko aginduaren osagarri gisa dago berregiteko agindua eta justu kontrakoa egiten du.

## Kanpo estekak
Vim

**Vim** testu-editore bat da, 1991n Bram Moolenaarek Amiga konputagailurako argitaratua. "Vim" izena "*Vi IMproved*"en akronimoa da (Vi hobetuta), izan ere, hasiera batean vi editorearen hedapen modura sortu baitzen, batez ere iturburu-kodea editatzeko ezaugarri lagungarriekin.

Plataforma-anitza den arren, bereziki UNIX-moduko sistematan da ezaguna Vim.

## Kanpo estekak
Erromako Rioniak

[thumb|300px|[Erroma erdialdearen mapa bere rioniekin]]
**Rione** hitza (plurala *rioni*), latinezko *regio* hitzetik (lurraldea) dator. Erdi Aroan, latindar hitzak *rejones*era eboluzionatu zuen, eta honek, azkenik, *rione* eman zuen. Italiako hiri asko daude rionitan banatuak. Banaketa administratibo ofizial bat da. Erdi Aroan, Erroma erdialdeko barrutiak izendatzeko erabili zen hitz hau, garai hartako banaketa administratiboen politikaren arabera, eta, beraz, ezagunenak, **Erromako Rioniak** dira.

Hona hemen I municipioa osatzen duten *rionien* zerrenda:

## Kanpo estekak
Suintila

**Suintila** (; ) bisigodoen erregea izan zen 621tik 631ra arte. 634. urtean hil zen.

Suintilak bizantziarren aurkako gerra egin zuen 621 urtean. Halaber, baskoiak menderatzen saiatu zen eta, presoak erabiliz, 628. urtean hiri bat eraiki zuen: Oligicus (gaur egungo Erriberri). Hau Rekopolisekin batera bisigodoek eratutako hiri gutxienetariko bat izan zen eta Gasteizekin batera mendietan zeuden baskoiak gelditzea zuen helburu.

## Erreferentziak
Ekialdeko Berlin

**Ekialdeko Berlin** (alemanez *Ost-Berlin*) Munduko Bigarren Gerraren amaieratik (1945) Sobietar Batasunaren menpean zegoen Berlingo zatia zen. Geroago, Alemaniako Errepublika Demokratikoko (AED) hiriburua izan zen. AEDko hiritarrek Berlin deitzen zuten.

## Historia 
1961tik 1989ra, Berlingo harresiak banatu zuen Mendebaldeko Berlinetik. 1990ean, harresiaren banaketa desegin eta Berlin osoa Alemaniako hiriburu izatera igaro zen, Alemaniako birbatu zenean. Sortaldeko Berlin Spree ibaiko uhartetik Pankow (Gobernuaren egoitza), Weissensee, Lichtenberger, Treptow, Köpenick eta Schönefeld (aireportua) aldirietara hedatzen zen. Bi hiribide nagusi zituen: *Unter den Linden* berritua eta *Karl Marx Allee* berria, garai hartako estilo estalinistaren moldeei jarraituz egin zena. * Alexanderplatz* ospetsua erabat berritu zen, irizpide modernisten arabera.

## Kultura 
Bigarren Mundu Gerrako bonbardaketek hondatu ez zituzten eraikuntza gehienak Linden-Forum auzoan daude. San Hedwig katedrala (1747-1773), Santa Maria eliza eta Opera Nazionala aipagarrienak dira. Eraikin moderno ugari daude: telebista dorrea (250 m), Interhotel Stadt Berlin, Alexanderplatz, etab. Sortaldeko Berlin oso industriagune garrantzitsua da (siderurgia, metalurgia, mekanika eta elektrizitatea, kimika, elikagaiak eta egiten dira). Unibertsitate garrantzizkoa (Humboldt Unibertsitatea) du, opera, antzerkia (Bertold Brechtek sortu zuen *Berliner Ensemble* ospetsua bereziki) eta museo aberatsak *Museoen uhartea* izenekoan: Galeria Nazionala (XX. mendeko margolanak) eta Pergamo Museoa (antzinateko bilduma baliotsuak: Mesopotamiako, Antzinako Greziako, Antzinako Egiptoko eta abarreko artea).

## Ekialdeko Berlingo barrutiak 
Ekialdeko Berlin hamaika zati edo barrutitan banatuta zegoen:

* Friedrichshain
* Hellersdorf (1986tik 1990era)
* Hohenschönhausen (1985tik 1990ra)
* Köpenick
* Lichtenberg
* Marzahn (1979tik 1990ra)
* Mitte
* Pankow
* Prenzlauer Berg
* Treptow
* Weißensee (1985tik 1990ra)

## Iruditegia 

Fitxategi:Marx-engels-platz.jpg|Marx-Engels plaza
Fitxategi:EastBerlinBoroughs.png|Arrosaz, Ekialdeko Berlin osatzen zuten barrutiak
Fitxategi:VolksbühBerlJan08.JPG|Herriaren Antzokia, Rosa-Luxemburg plaza
Fitxategi:Veggdekorasjon.JPG|Horma-irudia, Leipzigerstraße kalean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guido van Rossum

**Guido van Rossum** (Haarlem, Herbehereak, 1956ko urtarrilaren 31) programatzailea da. Python programazio-lengoaiaren sortzaile izateagatik da ezaguna. Gaur egun Googleko langilea da, eta lanorduen erdiak eskaintzen dizkio Pythonen garapenari.

## Biografia 
Guido van Rossum Herbehereetan jaio eta hezi zen, eta 1982. urtean jaso zuen masterra Amsterdango Unibertsitatearen eskutik. 2005eko abenduan Googlen lanean hasi aurretik, hainbat ikerlan egin zuen.

2002an, Bruselan (Belgika) urtero egiten den FOSDEM jardunaldietan, 2001. urteko *Award for the Advancement of Free Software* saria jaso zuen, Free Software Foundationen eskutik.

## Kanpo estekak 
* Guido van Rossumen webgunea
Bauxita

**Bauxita** harri sedimentario bat da. Aluminio oxidoa hidratatuz osatua da, eta kolore gorrixka du. Lokatz gogorraren antzeko masa eitegabe gisa azaltzen da. Gizakiak aluminioa eta galioa lortzeko erabiltzen duen iturri nagusia da. Ginean, Vietnamen, Australian, Brasilen, Jamaikan, Indonesian, Txinan, Indian, Errusian, Saudi Arabian, Kazakhstanen, Turkian eta Grezian daude bauxita erreserba handienak.

1821ean aurkitu zuen Pierre Berthier frantziar geologoak bauxita, Provenceko Les Baux herritik gertu, Frantziako hegoaldean. Herri horretatik datorkio, hain zuzen, bauxitari izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merindad de Sotoscueva

**Merindad de Sotoscueva** Burgosko probintziako iparraldean dagoen udalerria da, Merindadeak izeneko eskualdean hain zuzen ere. 153,35 km² azalera eta 499 biztanle ditu, hau da, biztanle dentsitatea 3,25 bizt/km².

## Geografia 
Udalerriak hogeita sei herrixka ditu:

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Ojo Guareña

## Kanpo estekak
Albret (udalerria)

**Albret** (okzitanieraz eta frantsesez: *Labrit*) Landetann dagoen komuna da. Gaskoniako eskualde historikoan dago.

## Historia 
Albreteko leinuaren sorleku izan zen.

## Alkateak 
## Ondarea 
* Albreteko gaztelua

## Kanpo estekak 
* : www.ign.fr.
Peirahorada

**Peirahorada** (; ) Landetan dagoen komuna da. Aturri ibaiaren haranean kokatuta dago, Landak, Ipar Euskal Herria eta Bearno artean. Karlos VII.a Frantziakoak eratu zuen 1448an.

## Demografia 
## Alkateak 
## Ondarea 
* Montréalgo gaztelua
* Aspremonteko gaztelua

## Peirahoradatar ezagunak 
* Gratien Ferrier (1771-1848), jenerala
* Amédée Peyroux (1872-1944) politikaria
* Jean-Baptiste Dortignacq (1884-1928) txirrindularia

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : www.ign.fr.
Kanope

**Kanope** (antzinako grezieraz Κάνωβος, eta hau antzinako egiptoerazko *Kah Nub*etik *"urrezko lurzorua"*), Antzinako Egiptoko itsas-portudun hiria, Niloren deltan kokatua. "Kahnub" hiriaren gaitzizena izan zen bere ugaritasunagatik, jatorrian *"peguat"* deitua.

Alexandriako gaur egungo portu inguruan zegoen, hiri honen erdialdetik 25 kilometrotara, eta Abukirretik bi edo hiru kilometrotara. Bere hondakinak, deltaren mendebaldeko uharte sedimentarioan daude, deltaren mendebaldeko muturreko besoaren itsasoratzean, *Kanopiko*, *Kanobiko* edo *Hereaklotiko* ere deitua, Niloren antzinako bost besoetako bat.

Itsas-portu nagusi funtzioak bete zituen, K. a. IV. mendean Alexandria sortu zen arte.

Egiptologia goiztiarraren indusketek, argitara eman zituzten hiriko hondakin zabalak, bere kaiak eta granitozko monumentu handiak, Ramses II.aren inskripzioak dituztenak.

Kanoperen sortze data zehatza, ez da ezagutzen, baina Herodotok, hiriari, antzinako portu bat bezala erreferentzia egiten dio. Homeroar mitoak, Menelaok sortu zuela dio, bere ontziko gidari zen *Kanopus*, bertan, suge batek ziztatuta hil ondoren. Homerok, Menelaok, ertzean, bere nabigariaren omenezko monumentu bat nola eraiki zuen deskribatzen du, monumentu horren inguruan hiria garatuko zelarik.

Baina *Kah Nub* "urrezko lurzorua" toponimoaren egiptoar etimologiak, tokiko jatorri bat adierazten du, eta, argi eta garbi, merkataritzakoa.

Kanopen, giza burudun ontzi batekin irudikatuta zegoen Osiris jainkoaren forma bat gurtzen zen, honela, nahasturagatik, ontzi kanopoen izena sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zelio

**Zelio** (; ) Erromako zazpi muinoetako bat da.

## Historia 
Tulio Hostilioren erregealdian, Alba Longako Lazioko biztanleria, Zelio muinoan ezartzera derrigortua izan zen. Tito Liviok kontatzen duen tradizioak, mendiak, Zelio Vibenna izena jaso zuen, bertan kanpamentu bat jartzeko edo bere lagun Servio Tuliok, bere omenez eskaini ziolako, Zelio hil zenean.

Erromako Errepublika garaian, erromatarren arteko aberatsenen bizitoki gune izan zen. Karakalaren Bainuetan eginiko lan arkeologikoek, erromatar villa bikainen hondarrak aurkitu dituzte, oso kontserbazio egoera onean daudenak, mural eta mosaiko bikainekin.

1921 urtean Celio *rionea* eratu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* San Joan eta San Pauloren basilika
* San Giovanni a Porta Latina basilika
* San Stefano Rotondoren basilika zaharra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Samuel Ball Platner, *A Topographical Dictionary of Ancient Rome*: Caelian Hill.
Tolmo de Minateda

**El Tolmo de Minateda** (; arabieraz: *Madinat Iyyuh*) bisigodo eta Al Andalus-ren garaiko aztarnategia da (600/610-900). Albaceteko probintzian dago. Sonia Gutiérrez arkeologoak aztarnategian ikerketak egin ditu. Tolmo de Minatedan eliza/basilika bat dago.

## Bibliografia 
* Abad Casal L. El Tolmo de Minateda (Hellín, Albacete). Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, Universidad de Alicante, con numerosas imágenes: http://www.cervantesvirtual.com/FichaObra.html?Ref=13092
* Abad Casal L, Gutiérrez Lloret S, Sanz Gamo R. El Tolmo de Minateda. Una historia de tres mil quinientos años. Junta de Comunidades de Castilla La Mancha, Toledo, 1998. (ver)
* Abad Casal L, Gutiérrez Lloret S, Sanz Gamo R. El proyecto de investigación arqueológica "Tolmo de Minateda" (Hellín, Albacete): nuevas perspectivas en el panorama arqueológico del sureste peninsular. En: Arqueología en Albacete. Servicio de Publicaciones de la Junta de Castilla La Mancha, 1993 Madrid, pag 147-176.
* Sarabia Bautista, Julia. Los elementos arquitectónicos ornamentales en el Tolmo de Minateda. Instituto de Estudios Albacetenses. Albacete, 2003.

## Kanpo estekak
Fluxbox

Unix munduan, **Fluxbox** X leiho-kudeatzaile bat da, Blackbox 0.61.1 bertsioan oinarrituta sortu zena. Bere nahia arina eta pertsonalizagarria izatea da eta ikonoen euskarri minimoa du. Erabiltzaile-interfazea oso sinplea da eta ataza-barra eta eskuin-klikaz atzi daitekeen menua besterik ez ditu. Konfigurazio guztia testu-fitxategietan doa, hala nola menuak edo laster-teklak kontrolatzen dituzten parametroak.

## Pertsonalizazioa 
Konfigurazio guztia erabiltzailearen etxeko .fluxbox direktorioan dauden testu-fitxategietan biltegiratzen da. Fluxboxen dena pertsonaliza daiteke eta, adibidez, laster-teklak .fluxbox/keys fitxategian, menuaren itxura .fluxbox/menu fitxategian edo abiaraztean exekutatuko diren aginduak .fluxbox/init fitxategian zehatz daitezke. Era berean, ohikoa da leiho-kudeatzailearen gai edo itxurak .fluxbox/styles direktorioan aurkitzea.

## Ikus, gainera 
* Blackbox
* Openbox
* Fluxbuntu

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Fluxbox wiki ofiziala
Beatriz Nafarroakoa (1392-1407)

**Beatriz Nafarroakoa** edo **Beatriz Évreuxkoa** (1392 inguru - Erriberri, 1407ko abenduaren 14) Nafarroako infanta izan zen. Aita Karlos III.a *Noblea*, Nafarroako erregea eta ama Leonor Trastamarakoa, Gaztelako infanta, zituen.

1406an Iruñeko katedralean, Jakue II.a La Marchekoa kondea ezkondu zuen. Alaba bat izan zuten:
* **Leonor** (Burlata, 1407ko irailaren 7an - ?, 1464), Bernardo Armañackoa ezkondu zuena.

Beatrix Erriberriko Nafarroako Erregeen Jauregian 1407ko abenduaren 14an hil zen.

## Kanpo estekak
Joana Nafarroakoa (1382-1413)

**Joana Nafarroakoa** edo **Joana Évreuxkoa** (1382 &ndash; Bearno, 1413ko uztaila) Nafarroako infanta izan zen. Aita Karlos III.a *Noblea*, Nafarroako erregea, eta ama Leonor Trastamarakoa, Gaztelako infanta, izan zituen. Izena bere izeko Joana Evreuxekoarengandik zetorkion.

## Bizitza 
1401an Aragoiko erregearen semea zen Martin I.a Siziliakoa ezkontzekotan zegoen. Hala ere, ezkontza ez zen egin, eta hurrengo urtean Martin Joanaren ahizpa Zuriarekin ezkondu zen.

1402an, Karlos (1397ko abuztuaren 15ean jaioa) eta Luis nebak (1401ean jaioa) hil zirenez, Joana Nafarroako tronuaren oinordeko bihurtu zen, Erriberrin urte hartako abenduaren 3an onartua. Ordurako azaroaren 12an Joanes I.a, Foixko kondearekin ezkondua zen.

Joana erregeorde izan zen aita kanpoan zegoela. Bearnon hil zen, 1413ko uztailean, 31 urte zituela, seme-alabarik gabe. Nafarroako tronuaren oinordeko Zuria ahizpa bihurtu zen. Joanes senarrak bederatzi urte eman zituen alargun, Joana Albretekoarekin ezkondu baino lehen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Joana de Évreux
*  www.genealogics.org
Tarbe

**Tarbe** —edo, izen historiko gisa, **Aturbe**— (frantsesez eta ofizialki *Tarbes*, okzitanieraz *Tarba*) Erdialdeko Pirinioak frantziar eskualdeko hiribildua da. Bigorreko eskualde historikoaren hiriburua denez, Okzitanian dago. Pirinio Garaiak departamenduko hiriburua ere bada.

## Alkateak 
## Iruditegia 

Image:tarbesmarkt.jpg
Image:tarbesstadhuis.jpg
Image:Tarbes Sainte-therese church.jpg

## Herritar ezagunak 
* Ferdinand Foch (1851-1929), Frantziako mariskala eta Lehen Mundu Gerran Aliatuen goi agintaria.

## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gida
*  Webgune ofiziala
Hungariako azpieskualdeak

thumb|400px|Hungariako azpieskualdeak.
**Hungariako azpieskualdeak** Hungaria osatzen duten Hungariako konterriak eta Budapest banatzeko erabiltzen den unitate administratiboa da. 173 *kistérségek* daude guztira. Honako hauek dira konterri bakoitzean daudenak:

## Budapest 
* Budapesti

## Bács-Kiskun 
* Bácsalmási
* Bajai
* Jánoshalmi
* Kalocsai
* Kecskeméti
* Kiskőrösi
* Kiskunfélegyházi
* Kiskunhalasi
* Kiskunmajsai
* Kunszentmiklósi

## Baranya 
* Komlói
* Mohácsi
* Pécsi
* Pécsváradi
* Sásdi
* Sellyei
* Siklósi
* Szentlőrinci
* Szigetvári

## Békés 
* Békéscsabai
* Békési
* Gyulai
* Mezőkovácsházi
* Orosházi
* Sarkadi
* Szarvasi
* Szeghalmi

## Borsod-Abaúj-Zemplén 
* Abaúj–Hegyközi
* Bodrogközi
* Edelényi
* Encsi
* Kazincbarcikai
* Mezőcsáti
* Mezőkövesdi
* Miskolci
* Ózdi
* Sárospataki
* Sátoraljaújhelyi
* Szerencsi
* Szikszói
* Tiszaújvárosi
* Tokaji

## Csongrád 
* Csongrádi
* Hódmezővásárhelyi
* Kisteleki
* Makói
* Mórahalmi
* Szegedi
* Szentesi

## Fejér 
* Abai
* Adonyi
* Bicskei
* Dunaújvárosi
* Enyingi
* Ercsi
* Gárdonyi
* Móri
* Sárbogárdi
* Székesfehérvári

## Győr-Moson-Sopron 
* Csornai
* Győri
* Kapuvár-Beledi
* Mosonmagyaróvári
* Pannonhalmi
* Sopron-Fertődi
* Téti

## Hajdú-Bihar 
* Balmazújvárosi
* Berettyóújfalui
* Debreceni
* Derecske–Létavértesi
* Hajdúböszörményi
* Hajdúhadházi
* Hajdúszoboszlói
* Polgári
* Püspökladányi

## Heves 
* Bélapátfalvai
* Egri
* Füzesabonyi
* Gyöngyösi
* Hatvani
* Hevesi
* Pétervásárai

## Jász-Nagykun-Szolnok 
* Jászberényi
* Karcagi
* Kunszentmártoni
* Mezőtúri
* Szolnoki
* Tiszafüredi
* Törökszentmiklósi

## Komárom-Esztergom 
* Dorogi
* Esztergomi
* Kisbéri
* Komáromi
* Oroszlányi
* Tatai
* Tatabányai

## Nógrád 
* Balassagyarmati
* Bátonyterenyei
* Pásztói
* Rétsági
* Salgótarjáni
* Szécsényi

## Pest 
* Aszódi
* Budaörsi
* Ceglédi
* Dabasi
* Dunakeszi
* Érdi
* Gödöllői
* Gyáli
* Monori
* Nagykátai
* Pilisvörösvári
* Ráckevei
* Szentendrei
* Szobi
* Váci
* Veresegyházi

## Somogy 
* Balatonföldvári
* Barcsi
* Csurgói
* Fonyódi
* Kadarkúti
* Kaposvári
* Lengyeltóti
* Marcali
* Nagyatádi
* Siófoki
* Tabi

## Szabolcs-Szatmár-Bereg 
* Baktalórántházai
* Csengeri
* Fehérgyarmati
* Ibrány–Nagyhalászi
* Kisvárdai
* Mátészalkai
* Nagykállói
* Nyírbátori
* Nyíregyházai
* Tiszavasvári
* Vásárosnaményi
* Záhonyi

## Tolna 
* Bonyhádi
* Dombóvári
* Paksi
* Szekszárdi
* Tamási

## Vas 
* Celldömölki
* Csepregi
* Körmendi
* Kőszegi
* Őriszentpéteri
* Sárvári
* Szentgotthárdi
* Szombathelyi
* Vasvári

## Veszprém 
* Ajkai
* Balatonalmádi
* Balatonfüredi
* Pápai
* Sümegi
* Tapolcai
* Várpalotai
* Veszprémi
* Zirci

## Zala 
* Hévízi
* Keszthelyi
* Lenti
* Letenyei
* Nagykanizsai
* Pacsai
* Zalaegerszegi
* Zalakarosi
* Zalaszentgróti

## Ikus, gainera 
* Hungariaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Berri Ona (filma)

***Berri Ona*** () 2008 urtean eginiko filma da. Helena Tabernak grabatu zuen Leitza, Altsasu, Lekunberri, Gorriti, Berastegi, Donostia, Azpeitia, Hernani eta Ezkio-Itsason 2007ko maiatza eta uztaila artean.

Marino Aierra apaiz eta idazlearen bizitzan oinarrituta dago. Helena Tabernaren senidea zena 1936ko uztailaren 16an ailegatu zen Altsasura non Espainiako Gerra Zibila bizi zen.

## Sinopsia 
1936ko altxamendua hastekotan zegoela Miguel (Unax Ugalde) herri sozialista bateko parroko berri izendatu zuten. Laster, altxatuek herria okupatu eta fusilamenduak hasi ziren. Miguelek biktimen alde egin eta Eliza Katolikoa zein militarrak borrokatu zituen bere bizitza arriskuan jarriz.

Tartean, Miguel eta Margari (Barbara Goenaga) senarra fusilatu zioten herriko andereñoaren artean, laguntasuna hasiko da.

## Pertsonaiak 

* Gorka Aginagalde: Hugo
* Magdalena Aizpurua: Antxoni
* Joseba Apaolaza: Apezpikua
* Klara Badiola: Clara
* Barbara Goenaga: Margari
* Susana Gómez: Arantxa
* Iñake Irastorza: Benita
* Loquillo: Falangearen buruzagia
* Jabier Muguruza: Faustino Goñi
* Erik Probanza: Falangista gaztea 1
* Fernando Ruiz: Eskusoinu-jolea
* Rodrigo Sáenz de Heredia: Kapilaua
* Maribel Salas: Resu
* Mercedes Sampietro
* Mikel Tello: Falangearen kapitaina
* Guillermo Toledo: Antonino
* Unax Ugalde: Miguel
* Kandido Uranga: Lucio
* Claudia Iriguibel: Neskatila
* Aitor Artola: Remigio
* Oier Apeztetxea: Fermin
* Mikel Aingeru Arrastia: Falangista gaztea 2
* Ander Perurena: Iñigo
* Maialen Vega: Lucia
* Eugenio Ortiz: Aitona

## Ezaugarri teknikoak 
## Ikus, gainera 
* Alsasua 1936

## Kanpo estekak
Exedra

[thumb|[Leo von Klenze arkitektoak Hemitage museorako diseinatutako exedra.]]
**Exedra** (grezieraz εξέδρα) estalkirik gabeko eraikin bat izan daiteke, zirkuluerdi formako oinplanokoa, kurbaren barnealdeko zatian eserleku eta bizkarralde finkoak dituena. Exedrak, sarri, jauregi baten fatxadan jartzen dira, baina irekidura bezala erabiltzen da barnealdeko horman.

Jatorrizko greziar esanahia (atearen kanpoaldean dagoen eserleku bat), ireki eta harrizko eserleku garai eta kurboek inguratua den gela batentzako erabili da: giro zabal bat, topagune eta elkarrizketa filosofiko gune bezala erabiltzeko. Exedra bat, kolomadi baten barneko espazio huts eta kurbo batetik ere nabarmendu daiteke, agian, zirkuluerdi formako eserleku batekin.

Exedra, erromatarrek hartu zuten, historiako ondorengo garaietan sendotzeko (arkitektura erromaniko eta bizantziarretik aurrera).

## Ikus, gainera 
* Abside

## Kanpo estekak
Alkohola poemak

***Alkohola poemak*** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako poesia liburua da, eta 1984an Pamielak argitaratu zuen. Beste hizkuntzetatik euskarara ekarritako poema klasikoen bilduma da liburua: Li Bai, Du Fu poeta txinatarrenak, François Villon frantziarrenak, etab.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Liburuari buruzko informazioa eta kritika Susa argitaletxearen webgunean.
Angel Illarramendi

**Angel Illarramendi Larrañaga** (Zarautz, Gipuzkoa, 1958ko apirilaren 5a) gipuzkoar musikagilea da.

## Bizitza 
Solfeoa eta pianoa ikasi zituen Maria Barbara Arangurenekin, eta harmonia, fuga eta konposizioa Francisco Escuderorekin. Horrez gain, musika seriala, elektroakustikoa eta orkestra zuzendaritza ikasi zituen atzerrian.

Mota guztietako lanak ondu ditu: Donostiako gotzaintzak eskatuta lau ahots mistoko eta organorako *Aleluya* erlijio lana; sinfoniak ere idatzi ditu (*Zelai Urdin, Harri Zuria, Ingenua*), eta orobat antzerkirako musika: Euripidesen *Troiarrak*, Thorton Wilderren *Nuestro Pueblo* eta Sanchís Sinisterraren *Crímenes y locuras del traidor Lope de Agirre*, esate baterako, baita 2000. urtean estreinatu zen *Zapatos de Mujer* ganbera-operaren musika ere. *Tres historias de amor* telebista sailerako ere aritu zen musikagile modura.

Hala ere zinemarako musika sortzaile bezala egin da ezaguna. Montxo Armendarizen *Tasio* eta *27 ordu*, Anjel Lertxundiren *Hamaseigarrenean aidanez*, Gracia Querejetaren *El último viaje de Robert Rylands* eta *Cuando vuelvas a mi lado*, eta Helena Tabernaren *Yoyes* lanei jarri die musika, besteak beste, bai eta 2000. urtean estreinatu zen *Karramarro Uhartea* marrazki biziduneko filmari ere. Horretaz gain, zinemarako musikari buruzko mintegi eta ikastaro ugari eskaintzen ditu.

## Obra kontzertistikoa 
Musika sinfonikoa ez ezik, ganbera-musika eta musika korala ere moldatu ditu. Hona hemen egindako sinfoniak:
* Lehenengo sinfonia, Zelai urdin (1984)
* Bigarren sinfonia (1986)
* Hirugarren sinfonia Harri zuria (1988)
* Laugarren sinfonia (1993)
* Bosgarren sinfonia (1996)
* Seigarren sinfonia (1998)
* Zazpigarren sinfonia (2007)

## Filmografia hautatua 
* *La Buena Nueva* (2008)
* *Luna de Avellaneda* (2004)
* *El hijo de la novia* (2001)
* *Karramarro Uhartea* (2000)
* *Yoyes* (2000)
* *Cuando vuelvas a mi lado* (1999)
* *El último viaje de Robert Rylands* (1996)
* *Kareletik* (1987)
* *27 ordu* (1986)
* *Tasio* (1984)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zarauztar ospetsuen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Melanpo

Greziar mitologian, **Melanpo** (, *Melampous*, "oin beltzezkoa"), greziar igarle bat da. Hesiodok olerki bat eskainiko zion, *Melampodia* izenekoa, gaur egun desagertuta dagoena.

## Mitoa 
Umea zela, Melanpok, bere zerbitzariei, hauek harrapatutako bi suge salbatzeko agindu zien. Esker on gisa, sugeek, ume gazteari, animaliekin hitz-egiteko ahalmena eman zioten.

Helduarora iritsi zenean, Melanpo, ospe handiko igarle eta petrikilo bat izan zen. Argolidan zegoela, Preto erregeak deitu zuen. Errege honen hiru alabak erotu egin ziren, Dioniso jainkoa gurtzeari uko egiteagatik, behiak zirela uste zuten. Melanpok, erresumaren heren bat eskatu zuen sendapenaren prezio bezala. Pretok uko egin zion, eta hiru printzesen eromena hedatu egin zen, laster, erresuma guztiko emakumeak berdin geratu zirelarik, euren etxeak utzi eta euren seme-alabak hil zituztenak. Melanpok, orduan, dionisiar eromena arindu zuen sendapen homeopatiko baten bidez: "erritu oihu eta deabruzko erotasun baten bidez". Melanpok, orduan, erresumaren bi heren jaso zituen, heren bat beretzako eta bestea bere anaiarentzako.

## Iturriak 
* Apolodoro Liburutegi mitologikoa i.9.11-13, ii.2.2
* Diodoro Sikulo Biblioteka Historikoa iv.68
* Herodoto Historiak ii.49
* Propertzio Elegiak ii.3, v.51 eta hurrengoak
* Virgilio Georgikak iii.550

## Kanpo estekak
Menelao

**Menelao** (antzinako grezieraz Μενέλαος, *Menelaos*), Espartako erregea, Atreo eta Aeroperen seme txikia eta Mizenaseko errege zen Agamemnonen anaia zen.

Menelao Espartako errege bihurtu eta Troiako Helenarekin ezkondu zen, Parisek bahituko zuena, Troiako errege zen Priamoren semeak, Troiako gerra ospetsuari hasiera emanez. Agamemnonen agindupean, Menelao eta gainontzeko greziar erregeak Troiarantz abiatu ziren Helena salbatzeko. Troiako gerran Menelaok jokatu zuen papera Homeroren *Iliada*n kontatzen da. Gerra amaieran, Menelao izan zen Troiako Zaldian ezkutatu zen greziarretako bat. Gerraren ondoren, Helena eta Menelao berriz adiskidetu ziren eta Greziara itzultzen saiatu ziren, baina zortzi urte iraun zuen bidaia bat egitera behartuta geratu ziren. Menelaoren etxerako bidea eta Espartako bizimodua Homeroren *Odisea* jasota daude, izan ere, Telemako bere aita Ulisesen berri jakitera Espartara doanean Melenaok berak azaltzen baitio. Azkenean, beraz, Menelao eta Helena Espartara itzuli ziren, non Menelaok aurrera egin eta Helenarekin, Hermione izeneko alaba bat izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beltran Pagola

**Beltran Pagola Goya** (Donostia, 1878ko otsailaren 28a - 1950eko uztailaren 8a), euskal musikagile, piano-jole eta musikako irakaslea zen. Hainbat donostiar musikari ospetsuren irakaslea izan zen.

Musikako ikasketak egin zituen jaioterrian Santestebanekin, eta Madrilen Tragórekin. 1898tik 1914ra bitarteko urteetan Donostiako kasinoko pianista izan zen. Geroago Donostiako kontserbatorioko irakaslea izan zen, eta bertako orkestra sortu zuen. Ikasle izan zituen, besteak beste, Jose Maria Usandizaga, Pablo Sorozabal eta Tomas Garbizu.

Garrantzi handia izan zuen Pagolaren *Tratado práctico de armonía* liburuak. Musika lan aipagarriak ditu: *Sinfonía vasca*, orkestrarako; *Humoradas vascas*, piano eta orkestrarako; *El monje organista*, eta *Pianorako Sonata*.

## Erreferentziak
Alberto Iglesias

**Alberto Iglesias Fernández-Berridi** (Donostia, 1955eko urriaren 21a) euskal musikagilea da. Batez ere emankorra da haren ibilbidea zinema arloan, soinu-banda egile moduan. Hainbat sari lortu du bere lanarekin.

Bereziki Julio Medem eta Pedro Almodóvar zuzendariekin lan egin du, eta oihartzun handia eduki duten pelikulen soinu-banden artean *"The Constant Gardener"*-ena dago.

## Biografia 
Arreba Cristina Iglesias (1956-) eskultorea du eta irakaslea Francisco Escudero (1912-2002) euskal musikagilea zuen. 1980ko hamarkadan Bartzelonan zebilen musika elektronikoari ekiten. Hortik aurrera zinemarako musikari ekin dio.

## Filmagintza hautatua 
* 2011 - *Tinker Tailor Soldier Spy*, Tomas Aldredsonek zuzenduta.
* 2008 - *The Argentine*, Steven Soderberghek zuzenduta.
* 2008 - *Guerrilla*, Steven Soderberghek zuzenduta.
* 2007 - *The Kite Runner*, Marc Forsterrek zuzenduta.
* 2006 - *Volver*, Pedro Almodóvarrek zuzenduta.
* 2005 - *The Constant Gardener*, Fernando Meirellesek zuzenduta.
* 2004 - *La mala educación*, Pedro Almodóvarrek zuzenduta.
* 2003 - *Comandante*, Oliver Stonek zuzenduta.
* 2001 - *Lucía y el sexo*, Julio Medemek zuzenduta.
* 2002 - *Hable con ella*, Pedro Almodóvarrek zuzenduta.
* 1999 - *Todo sobre mi madre*, Pedro Almodóvarrek zuzenduta.
* 1998 - *Los amantes del círculo polar*, Julio Medemek zuzenduta.
* 1997 - *La camarera del Titanic*, Bigas Lunak zuzenduta.
* 1997 - *Carne trémula*, Pedro Almodóvarrek zuzenduta.
* 1996 - *Tierra*, Julio Medemek zuzenduta.
* 1996 - *Pasajes*, Daniel Calparsorok zuzenduta.
* 1995 - *La flor de mi secreto*, Pedro Almodóvarrek zuzenduta.
* 1993 - *Dispara*, Carlos Saurak zuzenduta.
* 1993 - *La ardilla roja*, Julio Medemek zuzenduta.
* 1992 - *Behiak*, Julio Medemek zuzenduta.

## Sariak 
* 2017- Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina (Espainiako Kultura Ministerioa)
Hirutan izan da jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria lortzeko hautagaia:

Jatorrizko musika onenaren Goya Saria, berriz, hamar aldiz lortu ditu:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinema
* Zerrenda:Donostiar ospetsuak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Cesareo Gabarain

**Cesareo Gabarain Azurmendi** (Hernani, 1936ko maiatzaren 16a - Antzuola, 1991ko apirilaren 30) apaiza eta musikagilea zen, *Pescador de Hombres* edo *La muerte no es el final* bezalako abesti erlijiosoak moldatu zituen.

Zaragozako eta Donostiako apaiztegietan ikasi eta 1959an Donostian apaiztu zen. Donostian, Madrilen eta Antzuolan apaiza izan zen, eta azken horretan hil zen 1991an, minbiziak jota.

## Pederastia susmopean 
Bizirik zegoenean ere haren aurkako salaketak eman ziren. 1978an, Madrilgo Chamberíko eskola marista baten ikasle talde batek sexu abusuak salatu zituzten. Erantzun gisa, beste eskola batera eraman zuten. Hiru hilabete ondoren, Joan Paulo II.ak Ohorezko Prelatu izendatu zuen. 2021ean, 17 biktimek berriro ere gertatutakoa salatu zuten eta ikerketa ireki zen. Ondorioz, Oregon Catholic Press lantegiak, Gabarainen abestien eskubideen jabeak, haren abestiak debekatu egin ditu gaia ondo argitu arte. Los Angelesen artxidiozesiak gauza bera egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Enciclopedia Cecilia
Peristilo

**Peristilo** (latinezko *peristȳlum*-etik eratorria, eta aurretik, antzinako grezierako περίστυλος, *perístylon* hitzetik. περί *peri*, "inguruan" o "inguratua" eta στῦλος *stylos*, "zutabe" ) bat, eremu bat edo eraikin bat inguratzen duen zutabe galeria edo kolomadia bat da. [300px|thumb|Villa des Vettiiko peristiloa. [Ponpeia, Italia]]
300px|thumb|Peristyl bei einem antiken Wohnhaus

## Antzinako Erromatar arkitekturan 
Erromatar arkitekturan, peristiloa, eraikin publiko edo etxe baten barneko patio handia da, zutabe arkupe batek inguratua eta parterre eta iturriekin apaindua dagoena. K.a. III. mendetik aurrera,lehenago atzeko patioa edo ortua zegoen lekuan, ohikoak bilakatu zen peristiloa eraikitzea *domus*-etan etruskoen eraginez. Atrioa ez bezala, peristiloak ez zuen sabairik eta ez zuen atrioa ordezkatu. 

Peristiloaren inguruan etxeko gelarik garrantzitsuenak zeuden: exedra, jangela edo triklinioa, eta gainontzeko gelak edo alaeak. Erromatar etxeetako beste barne patioa zen ataritik, tamaina handiagokoa izateagatik, sarreratik urrutiago egoteagatik eta gizarte harrera eta aisialdirako erabiltzeagatik ezberdintzen da. Aldiz, atariak, sarrera eta harreragelaren ondoan zegoenak, gelen arteko banaketa gune funtzioa zuen.
erdian|thumb|341x341px|Atrioa eta perisitiloa dituen *domus*-a

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lurda

**Lurda** (okzitanieraz *Lorda*, frantsesez *Lourdes*) Frantziako Okzitania eskualdean dagoen udalerria da. Katolizismoaren erromesaldi-gunea, urtero 5 milioi bisitari ikusia da.

## Historia 
Erdi Aroan, Lurda herri gotortua izan zen, eta bere kokapen geografikoaren ondorioz, Bigorre konderriko gotorleku garrantzitsua. Bere gaztelua XIV. mendekoa da, XVI. mendean berreraikia. Plaza hau ingelesei eman zitzaien Bretignyko itunaren bidez, eta  1360an eta 1406 arte ez zen berreskuratu.

1789ko Frantziako Iraultzaren ondoren, Bigorre konderria Pirinio Garaietako departamendu berrian sartzen du gobernuak; Lurda kantonamendu barruti buru egiten da 1790ean, baina ez suprefetura, Argeles-Gazost udalerriari emango zaiona, haranaren barrualderago kokatua.

Gaur egun, bere santutegiari esker, turismo erlijiosoko gune gorenetako bat da Europan.

## Euskara 
Piriniotako beste hainbat lekutan bezala, Lurdan, erromatar garaiko eusko-akitanierazko inskripzioak daude. Berez, dokumentazioa oso ugaria da erdialdeko Pirinioetan (Tarbes edo Lurdatik Saint-Gironseraino, Aturri, Neste, Aure, Luchon eta Garonako haranetatik pasatuz, historikoki garrantzitsuak izan diren Bagnères de Bigorre, Bagnères de Luchon edo Saint-Bertrand-de-Comminges bezalako herriekin), mendebaldera eta iparraldera goazen heinean jaisten doana latindar inskripzio gutxiago daudelako.

## Okzitaniera 
Bernadette Soubirousen ama hizkuntza Pirinioetako okzitanieraren gaskoina zenez, Ama Birjinak hizkuntza horretan hitz egin zitzaion (fededunen arabera). Horregatik, iturburu miragarria okzitanieraz markatua dago orain, esaldi honekin: «Que sòi era immaculada concepciou» (jatorrizko ortografian «Que soy immaculada councepciou», -Sortzez Garbia Amabirjina naiz-). XXI. mendearen hasieratik, hizkuntza askotara itzulitako kartel batek Ama Birjinaren beste hitz batzuk aipatzen ditu: «Zoaz iturrira edatera eta garbitu zaitez han» («*Anat béouè en a hount et vi laoüa*» idatzia).

## Ondarea 
* Lurdako santutegia
* Lurdako gaztelua

## Alkateak 
## Galeria 

Image:Lourdes une rue.jpg|Lurdako karrika.
Image:Lourdes la citadelle.jpg|Lurdako gaztelua.
Image:VirgendeLourdes.JPG|Lurdako Ama Birjina
Image:Bernadette soubirous 2 publicdomain.gif|Bernadette Soubirous

## Hiri eta herri senidetuak 
* 

## Bitxikeriak 
* Donostian bada Lourdes Txiki izeneko santutegia, Ama Birjina agertu zeneko jatorrizko leizea eskala txikiagoan agertzen dena.
* Lurdak Biscaye deitutako auzo bat du, Euskal Herrian eta inguruan oso zabaldutako lekuizena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Santutegiaren webgune ofiziala
Hau da ene ondasun guzia

**"Hau da ene ondasun guzia"** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako poesia liburu musikatua da, 1999an Txalaparta eta Esan Ozenkik elkarlanean argitaratua.

Lan honetan, Sarrionandiak irakurritako poemak tartekatuta daude berak egindako testuekin moldatutako abestiekin, hainbat abeslarik eta taldek musikaturik.

Joseba Sarrionandiaren poema asko musikatu dituzte hainbat abeslarik, 2022an 101 kantu zeuden, 57 diskotan banatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandiaren diskografia 

* *Memoriaren mapan* (Ruper Ordorika).
* Gosariak (Gose)

## Kanpo estekak 
* https://www.badok.eus/kantua/hau-da-ene-ondasun-guztia/ entzuteko aukerarekin
Idoitxiki

**Idoitxiki**, Nafarroako mendi bat da. Mendi hau, Satrustegiko mendilerroan dago, eta, mendilerro hau, aldi berean, Andiako mendilerroan. Idoitxikik, 1.272 metroko garaiera du eta aipaturiko Satrustegiko mendilerroko mendirik garaiena da.

## Abiapuntuak 
Ihabarretik, igoera gogor baten ondoren, Irañetako mendatera iristen da. Mendilerroaren ertza ekialderantz jarraituz, lehenik, gain txiki batzuen tontorrera iristen da, 1.272 eta 1.274 metrokoak, Idoitxiki beraren parekoak edo garaiagoak direnak. Hala ere, Idoitxikiren tontorra azkoz bereizgarriagoa da. Sakanaren hutsera moztutako harkaitz bat da, nora jaitsiera labur batean iristen den, 1255 metrora, azkenik, Idoitxikira bertara igotzeko, 1.272 metroko garaierara.

Ollotik edo Senosiainetik, Andia mendilerroaren jaitsiera Ollaran haranerantz igotzen den bidetik igo behar da, eskumalderantz desbideratu eta gailurrerantz daroan malda gogor eta zakarra igotzeko, Satrustegiko mendilerro osoa tontor ezberdinetatik Idoitxikiraino zeharkatzea ahalbidetuz. Lasaiagoa da, bakarrik azken tontor honetara iristea nahi bada, igoera Irañetako mendateraino jarraitzea, eta tontorrera iritsi igoera leun eta erosoan.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Shattiwaza

**Shattiwaza**, Mitanniko errege bat izan zen, K.a. XIV. mendearen bigarren erdialdean errege izan zena.

Tushrattaren semea, ihes egin behar izan zuen bere aita hila izan zenean, Shubiluliuma I.aren hititar gortean aurkeztu zelarik, non, bere tronua berreskuratzeko laguntza eskatu zuen. Hititar erregeak, gogo onez hartu zuen, bere alabarekin ezkondu zuen eta tropak eman zizkion, hauekin, Shuttarna III.a usurpatzailea garaitu eta tronura igo ahal izan zelarik. Ekintza honekin, Shubiluliumak, ezkutu bezala funtzionatzen zuen estatu bat ziurtatzen zuen, geroz eta indartsuago agertzen ari zen Asiriagandik banatzen zuena.

Bi izen ofizial erabili zituen mitanniar errege bakarra izan zen. Lehena, **Shattiwaza**, **Mattiwaza** edo **Kurtiwaza**, indoeuropar jatorrikoa zen. Bigarrena, **Kili-Teshup**, hurritar jatorrikoa zen. Ustez, Mitanniko erresuma eratzen zuten bi biztanleria zatiak pozik uzteko egin zuen.

Shubiluliuma K.a. 1322an hil ondoren, hititar laguntza amaitu zen, Ashur-uballit I.a errege asiriarrak Mitanni inbaditzeko probestu zuena, bere gainbeheraren amaieran sartu zena, bi zatitan banatuta geratuz, bata, mendebaldean, hititar protektoratu bezala, eta bestea, ekialdean, Khanigalbateko asiriar probintzia bezala.
Berenize I.a Egiptokoa

**Berenize I.a Egiptokoa** (; ? - K.a. 281/275a) Egiptoko erregina izan zen, Ptolomeo I.a Soterren hirugarren emaztea eta Arsinoe II.a eta Ptolomeo II.a Filadelfoaren ama.

Berenize, Egiptora, Ptolomeoren bigarren emaztea izan zen Euridizeren segizioan iritsi zen, Ptolomeo, honekin ezkondu zelarik, honen aita zen Mazedoniako Antipatrorekin zuen adostasun politiko baten bere zatia betez.

K.a. 317 inguruan, Berenize eta Ptolomeo I.a ezkondu ziren. Berarentzat, erregearen arrebaorde bihurtzen zuen genealogia bat asmatua izan zen, faraoiek zuten euren arrebekin ezkontzeko ohitura jarraituz.

K.a. 308an izan zuen Ptolomeo II.a Filadelfoa, eta, K.a. 290ean, Ptolomeok Egiptoko erregina izendatu zuen. K.a. 285ean, bere seme Ptolomeo II.a erregeorde eta bere aitaren oinordeko izendatua izan zen, Euridizeren semeek zuten tronurako nahiaren aurka.

Ptolomeo II.aren bigarren emaztea, bere arreba Arsinoe II.a izan zen, hau ere Berenizeren alaba.

Bere bizitza, Tessa Korberren liburu batean eleberri bihurtua izan da.
Koptos

[thumb|180px|[Egipto Garaia|Goi Egiptoko nomoak]]
**Koptos**, Goi Egiptoko V. nomoaren hiriburua izan zen.

* Izen egiptoarra: **Gebtu**. Izen greziarra: **Coptos**. Izen koptoa: **Kepto**. Izen arabiarra: **Qift**.

Hiria, jada existitzen zen K.a. 4000. urtean, eta antzinatetik garrantzi handia hartu zuen Nilo ibaiaren harana eta Itsaso Gorria lotzen zituzten karabanen ibilbideko toki estrategiko bat zelako.

Hirian, Min (Naqada III garaia, Horus eta Isis jainkoak gurtuak izan ziren.

## Hondar arkeologikoak 
Min jainkoaren omenez Tutmosis III.aren garaian eraikitako tenplu baten hondarrak kontserbatzen dira, ondoren Ptolomeo II.a, Ptolomeo IV.a, Kaligula eta Neronek erantsitakoekin.

*Koptoseko Dekretuak*, zenbait hilobitan aurkitutako dokumentu batzuk, Egiptoko lehen tarteko aroan datatuak, *Shemay* chatyari eta bere familiari pribilegioak ematea deskribatzen dutena.

## Kanpo estekak
Nimlot II.a

**Nimlot II.a**, Tebasen Amonen Apaiz Goren izan zen, Tebas eta Herakleopolis Magnako gobernaria, K.a. 855etik K.a. 845 edo K.a. 840 arte, Antzinako Egiptoko XXII. dinastiaren garaian.

Osorkon II.a eta Dyedmutesanjen semea da. Tentsepehrekin ezkondua, zenbait seme-alaba ditu: Takelot, Tebasen Amonen Apaiz Gorena izan zena, Ptahudyanjef (Dyedptahienjaf), Herakleopoliseko erregea, Karoma III Meritmut, bere osaba Takelot II.arekin ezkondu zena, eta, agian, baita ere Shepensopdu eta Sheshonq IV.a

Osorkon oinordeko printzea, Nimlot II.ak izendatua, kontra altxatuko diren tebastarren zati batek inpugnatuko dute. Taniseko errege bezala nahi zuten bere anaia Sheshonq III.aren ordez. Matxinadak, indarrez menderatua, hamabost urte iraungo duen eta herrialdea are gehiago hondoratuko duen gerra zibil bat sortu zuen.

...du/aut... Tebaseko Amonen Apaiz Gorenaren ondorengoa izan zen, eta, Nimlot beraren ondorengoa, Osorkon izan zen, Osorkon II.aren seme bat.

Osorkon II.a eta Takelot II.aren garaikidea zen.

Bere aitak, Tebasen bere omenezko kapera bat eraiki zuen.

## Titulatura
Gelion

**Gelion** Tolkienen, legendariumean agertzen den fikziozko ibai bat da, eta Silmarillion izeneko bere hil ondorengo lanean agertzen da. Beleriandeko lurretako bi ibai handietako bat da, (...)"Sirion baino bi aldiz luzeagoa zen...", baina estuagoa eta emari gutxiagokoa, Tolkienen arabera, "*(...) ekialdean, Hithlum eta Dorthonionen baino euri gutxiago egiten zuelako, non Sirionek bere urak jasotzen zituen*".

Bere izena Ilkorin da eta "Dizdiratsua" esan nahi du, **GYEL** eta **KAL** erroak.

Bi ibai txikiren elkartetik jaiotzen da, Gelion Nagusia, Rerir mendiaren mendebaldeko adarrean jaiotzen zena, eta Gelion Txikia, Himringeko Muinoetan jaiotzen zena, Noldorren lurretan. "*(...)Bi besoak elkartzen zirenetik, hegoalderantz zihoan berrogei legoatan, bere ibaiadarrekin topo egin aurretik...*", Thargelion eskualdea zeharkatuz, Ossiriandeko lur basotsuetan sartu berritan, ibaiadarrik garrantzitsuenak jasotzen zituen, "*(...) malda handiko mendietatik erortzen direnak...*"; zehazkiago, Ered Luin mendietatik; **Askar** zen lehena, eta, bere itsasoratzean **Sarn Athradeko ibia** zegoen, nondik "Nanoen Bidea"k gurutzatzen zuen. Ondoren, iparraldetik hegoaldera, honako hauek zeuden: **Thalos**, **Legolin**, Brilthor, **Duilwen** eta **Adurant**. Hegoalderago, Taur-In-Duinath baso erraldoia inguratzen zuen (Bi Ibairen Arteko Basoa), ekialdetik, eta itsasoan itsasoratzen zen Balarreko Badian.
Ampudia

**Ampudia**, Espainiako udalerri bat da, Gaztela eta Leon erkidegoan, Palentziako probintzian eta Tierra de Campos eskualdean dagoena.

## Banaketa administratiboa 
Ampudia udalerriak honako kanpo auzo hauek ditu:

* Dehesilla
* Esquileo de Abajo
* Esquileo de Arriba
* Monte la Torre
* Rayaces
* Valdebustos
* Valoria del Alcor

## Historia 
Haren historia ezagutzen hasteko, Goi Erdi Arora jo behar da, eta Rojastarrei lotua doa Sancho Rojasgandik (gotzaina), Ampudiako konderrira, Lermako dukea. Herrigunea Multzo Historiko-Artistiko izendatu zen 1965ean, haren erakargarritasun handia eta arkupetutako kaleengatik.

## Ondarea 
thumb|ezkerrera|Ampudiako gaztelua.
* Ampudiako gaztelua: XV. mendeko eraikin militarra. Jabetza pribatukoa da, eta Eugenio Fontanedaren Bilduma hartzen du.
* **Done Mikelen kolegiata**: XVI. mendeko tenplu gotiko-pizkundetarra
* **Arte Sakratuaren Museoa**: XVII. mendean Lermako dukeak sortutako San Frantziskoren antzinako komentuan kokatua
* Arconadako Andre Mariaren Monasterioa: lekaide zistertar elkarte baten bizilekua.

## Bibliografia 
* Peña Castrillo, Luis J. *Ampudianos distinguidos*. [S.l.]: L. J. Peña, [2006] ([Palencia]: Gráf. Zamart). 87 p.
* Valle Torres, Ascensión del. *Ampudia (tradición e historia)*. [S.l.]: A. del Valle, [2006]. 125 p.

## Kanpo estekak 
* Aireko ikuspegia
* Ampudiako gaztelua. Webgune ofiziala.
Atrio (arkitektura)

**Atrio** edo **aldabea**, arkitekturan, eraikin baten parte den patio estali edo estaliagabea da, normalean sarrera edo atari funtzioa egiten duena, arkupeak izan ohi dituena eta eraikinaren beste horma edo egitura batzuez inguratua.

## Historia 
Antzinako Erromako *domus* izeneko etxeetan eta garai hartako tenpluetan izaten zen patio nagusia zen. Hortik, arte paleokristaura pasa zen, eta, ondoren, Erdi Aroko arte kristaura. Eliza kristauei dagokienez, elizaren oinean zegoen arkupetutako patio bat zen, eta elizara bertara sartzeko balio zuena. Iturri bat eta ataripe bat izaten zuen, eta edonor sar zitekeen bertan.

Eliza askok mantentzen dute atari edo atrio bat euren sarreran, bere forma oso ezberdina den arren, baina, orokorrean, zutabe eta kateekin adierazia egoten da, toki sakratua baita. Euskal Herriko tradizio arkitektoniko kristauan, ordea, ohikoagoak dira arkupeak elizaren sarreraran kanpoaldean edo alboetan, elizpea eratuz, ezen ez elizaren egituraren barruko atrioa.

Aro Modernotik aurrera, ataria eraikin zibil askotako sarrerako elementu nagusia ere izan da. 20. eta 21. mendeko arkitekturan, eraikin handi askotako egitura da atrioa, sarrera igaro eta egon ohi den patio moduko bat, estalia gehienetan. Euskal Herrian adibide argiak dira Guggenheim Museoaren atrioa Bilbon eta Tabakalera eraikinean *Plaza* esaten diotena Donostian.

## Iruditegia 
Klasikoak:

Fitxategi:Casa dei Ceii (Pompei) WLM 024.JPG|Ponpeiako atrio erromatarra.
Fitxategi:Sant'Ambrogio (Milan) - Atrium.jpg|Sant'Ambrogio basilika, Milanen; bere atrio ezaguna.
Fitxategi:Basilicasanpedro.png|San Petri basilika Erroman, atrioa da irudiaren behealdean ikusten den egitura.
Fitxategi:Episcopal Complex of the Euphrasian Basilica in the Historic Centre of Poreč, Croatia (16998304080).jpg|Eufrasiar Basilikako atrioa, Poreč, Kroazia.

Euskal Herrikoak:

Fitxategi:Alondegia1.jpg|Azkuna Zentroko Kulturen Ataria, gazteleraz *Atrio de las Culturas* izendatua.
Fitxategi:Bilbao - Guggenheim 88.jpg|Bilboko Guggenheim Museoko atrioa.
Fitxategi:Interior of Hotel Meliá Bilbao 1.jpg|Meliá Bilbao hotela, atrioa; arkitektoa: Ricardo Legorreta.
Fitxategi:Plaza_copia.jpg|Donostiako Tabakalera eraikineko *plaza* edo atrioa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elizpe
* Atari (arkitektura)
* Arkupe

## Kanpo estekak
Kolomadi

[thumb|300px|[Gian Lorenzo Berniniren kolomadi ikusgarria, Vatikanoko San Petriren plazan]]
**Kolomadia**, arkitektura klasikoan, ilara bakarrean edo gehiagotan antolaturiko koloma saila da, eraikin baten teilatuari, arkitrabeari edo arkuei eusteko edo dekorazio-elementu bezala eraikitzen dena; zenbaitetan, eraikin autonomoa ere izan daiteke. Oso ospetsua da Gian Lorenzo Berninik Vatikanoko San Petri basilikari loturik diseinatu zuen kurba eliptikoko kolomadia.

Kolomadia eraikin baten aurrealdean baldin badago, atea babesten, arkupe deitzen zaio, eta, aldiz, gune ireki bat ixten badu, peristilo deritzo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak