Cheng Yen

**Cheng Yen** edo **Shih Cheng Yen** (txineraz: 證嚴法師, 釋證嚴; pinyin: Zhèngyán Fǎshī; Wade–Giles: Chêng4 Yen2 Fa3-shih1; Pe̍h-ōe-jī: Chèng-giâm Wong-suun, 1937ko maiatzaren 14a) Taiwango moja budista (bhikkhuni), irakaslea eta filantropoa da. Buddhist Compassion Relief Tzu Chi Fundazioaren sortzailea da, normalean Tzu Chi izenarekin ezagutzen dena, Taiwanen kokatutako erakunde humanitario budista bat. Mendebaldean, batzuetan "Asiako Ama Teresa" deitzen zaio.

Cheng Yen Taiwanen jaio zen Japoniako okupazioaren garaian. Budismoarekiko interesa garatu zuen gaztetan, 1963an monja budista izendatu zuen Yin Shun maisu budismo humanistaren defendatzaile ezagunaren babesean. Abortua izan zuen emakume pobre batekin topo egin ondoren, eta Eliza Katolikoaren hainbat ongintza-lanei buruz hitz egin zuten moja katoliko erromatarrekin elkarrizketa baten ondoren, Cheng Yen-ek Tzu Chi Fundazioa sortu zuen 1966an erakunde humanitario budista gisa. Erakundea familia behartsuentzako dirua aurrezten zuten hogeita hamar etxekoandreko talde gisa hasi zen. Tzu Chik pixkanaka-pixkanaka ospea handitu zuen, eta bere zerbitzuak hedatu zituen denboran zehar, medikuntza, ingurumen eta hondamendien sorospen lanak barne, azkenean munduko erakunde humanitario handienetako bat bilakatuz, eta Taiwango erakunde budistarik handiena.

Cheng Yen Taiwango budismo modernoaren garapenean eragin handieneko figuratzat hartzen da. Taiwango budismoko "Four Heavenly King"-etatik bizirik irten den azkena da, Dharma Drum Mendiko Sheng-yen, Fo Guang Shaneko Hsing Yun eta Chung Tai Shaneko Wei Chuehekin batera.

## Gaztaroa 
Cheng Yen "Chin-Yun Wong" (txineraz: 王錦雲; pinyineraz: Wáng Jǐnyún; Pe̍h-ōe-jī: Ông Kím-hûn) 1937an Kiyomizu herrian jaio zen, Taikō barrutian, Taichū prefekturan, (Qing Taiwan modernoa, Taichung hiria, Taiwan). Taiwango beste buruzagi budista nabarmenenak ez bezala, Cheng Yen Taiwanen jaio zen, Txina kontinentala baino. Osaba seme-alabarik gabekoa zen, beraz, izeko-osabak hazi zuten. Cheng-Yen Bigarren Mundu Gerran Japoniako Taiwanen okupazioaren garaian hazi zen, non gerraren ondorio lazgarriak ikusi zituen eta Taiwanen bonbardaketak bizi izan zituen.

Esperientzia horiek iraupenaren kontzeptuaren atzean dagoen egiatzat jotzen zuenari lagundu zioten. 1945ean, zortzi urte zituela, bere anaia gaixoa zaindu zuen ospitale batean zortzi hilabetez, eta horrela gertuagotik ikasi zuen jendearen mina eta ezintasuna. 23 urte zituela, bere aita bat-batean hil zen garuneko odol-hodien nahasteagatik, horrek hemorragia eta trazua eragin zituelako. Cheng Yen-ek Dharma budistarekin lotutako doktrinarekin eta eskritura budistarekin (sutrarekin) harreman estua izan zuen haren hilobi-lekua bilatzean. Aita hil ondoren, Cheng Yen-ek bere aitaren antzokiak kudeatzearen erantzukizuna hartu zuen, familiaren ardura ekonomikoa bere gain hartuz.

### Bhikṣuṇī ordenazioa 
Moja izatea erabaki zuenean, Cheng Yenek tenplu batera ihes egin zuen 1960an, aldez aurretik baimena eskatuko balu ez ote zitzaiolako joaten utziko beldurrez. Ihes egiteko lehen saiakeraren ondoren, bere amak hiru egun geroago aurkitu ondoren, etxera eraman zuen. 1961ean bigarren aldiz ihes egin zuen etxetik. Taiwan ekialdetik bidaiatzera joan zen Xiūdào izeneko moja lagun batekin (修道法師; Pe̍h-ōe-jī: Siu-tō Hoat-su). Cheng Yen-ek moja izateko bide ez-tradizionala jarraitu zuen, Xiūdàorekin bi urtez bidaiatuz. Moja ofizialki izendatu aurretik, ilea moztu zuen. Bi urtez bidaiatu ondoren, Cheng Yenek erabaki zuen moja ordenatu bat izan behar zuela bere bizimoduari jarraitzeko. Linji Huguo Chan tenplura joan zen ordenaziorako izena ematera, baina uko egin zioten maisurik bat ez zuelako. Normalean, Taiwanen moja izateko, maisu baten ikasle izan behar da bi urtez ordenatu aurretik. Cheng Yen-ek Yin Shunekin topo egin zuen, eta bere mentore izateko eskatu zion. Haren eskaera onartu egin zuen, izen-ematea itxi baino ordubete lehenago. Horrela, 1963ko otsailean, Yin Shun bere tutorearen ikasle bilakatu zen, eta hark Cheng Yen dharma izena eta Huìzhāng (慧璋; Pe̍h-ōe-jī: Hūi-chiong) kortesia izena eman zion. Yin Shun-ek ere "erlijio budistaren alde eta izaki guztien alde dena egiteko" itxaropena eman zion, txineraz sei karaktererekin idatzita dagoena. Sei karaktere hauek Cheng Yenentzat ideal gorenak bihurtu ziren sinesmenean, irakaskuntzan eta praktikan.

1963ko maiatzean, moja ordenazioa jaso eta gutxira, Hualien konderriko Pu Ming tenplura (普明寺; Pe̍h-ōe-jī: Phó͘-bêng-sī) joan zen bere formazio espirituala jarraitzera. Formazio horren zati gisa, egunero errezitatu zuen Lotus Sutra, errespetatu eta hilero transkribatzen zuena. Han egon zen sei hilabetean, Lotus Sutra eta "Bodhisattvas Bidea"rekin konpromisoa hartuko zuela zin egin zuen.

## Tzu Chi 
thumb|Jing Si Abode, non Cheng Yenek dizipuluei ikasgai espiritualak ematen dizkie.

### Lotus Sutra 
Cheng Yenek Budaren irakaspenen gailurra deitu zuen Lotus Sutraren eragin handia izan zuen. Cheng Yenek Lotus Sutraren hasierako harremana Fengyuanen familia utzi zuenean gertatu zen, eta mundutik urrun geratu zen Taitung konderriko etxola txiki batean ostatu hartuta, Taiwan ekialdean. Taitungen zegoela, ustekabean Lotus Sutraren Japoniako bertsio bat aurkitu zuen, eta pozik zegoen liburuak zioenarekin. Geroago, lagun batek Japoniatik Lotus Sutraren (Myoho Renge Kyo) japoniar kopia bat ekarri zion, eta Muryōgi Kyōn inspiratu zen, edo “Esanahi Zenbaezinezko Sutra” izenez ezagutzen dena, tradizionalki Lotus Sutraren hitzaurretzat hartzen dena. Esanahi Zenbaezinezko Sutra giza arazoei, eguraldiaren jokabideari eta arazo psikiatriko, psikologiko eta espiritualei buruz aritzen da.

### Taiwango aborigenaren abortua 
1966an gertatutako bi gertaera izan ziren Cheng Yenek Tzu Chi fundatzera bultzatu zutenak. Lehen gertaera Cheng Yen Fenglinen ospitale bat bisitatzen ari zela gertatu zen. Ospitaleko lurrean odola ikusi ondoren, Taiwango emakume aborigen batek abortu bat izan zuela jakin zuen. Haurdun zegoen emakumea berriro mendira eraman behar izan zuten, Taiwaneko 8.000 dolarreko gordailua ordaindu ezin izanagatik. Emakume aborigena geroago hil zen. Istorio hau auzi juridiko baten iturri bihurtu zen 2000ko hamarkadaren hasieran. Istorioa kontatzeko Cheng Yenek medikuaren izena inoiz aipatu ez zuen arren, bere jarraitzaileetako batek hala egin zuen, eta Cheng Yenen aurkako difamazio auzia jarri zuen medikuaren familiak.

### Moja katoliko erromatarrekin topaketa 
Bigarren gertaera Cheng Yenek 1966an Pu Ming tenpluko hiru moja katoliko erromatarrekin izandako eztabaida ospetsu bat izan zen. Mojek irakaskuntza budisten sakontasuna onartzen zuten arren, adierazi zuten eliza katolikoak mundu osoko jendeari lagundu ziola eskolak eta eskolak eraikiz. Eta galdetu zuten: "Baina zer egin du budismoak gizartearen alde?". Eztabaidaren arabera, Cheng Yen konturatu zen budismoak jendearen arimen lanketa soila bultzatu baino zerbait gehiago egin behar zuela.

Tzu Chikek 1970ean hedatu zuen bere lana behartsuak diren familiei laguntzetik mediku laguntzara. 1986an Tzu Chik bere lehen ospitalea ezarri zuen Hualienen. Harrez gero Tzu Chik ospitaleak eraiki ditu Yuli-n, Hualien konderrian; Dalin, Jiayi konderrian; Guanshan, Taitung konderrian; eta Xindian, Taipei Hiri Berrian. 

Tzu Chik hazkunde apala izan zuen bere sorrerako lehen bi hamarkadetan, 293 kide izatera iritsi zen 1968an eta 1986an 8.000 kide besterik ez zituen. Hala ere, 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990eko hamarkadetan Taiwanen Budismo Humanistaren ospea handitu zenez, Tzu Chik kideen hedapen azkarra izan zuen Taiwango beste hainbat erakunde budista handiekin batera. 1987tik 1991ra, Tzu Chiko kidegoa bikoiztu egin zen urtero, eta 1994rako Tzu Chiko kidegoa 4 milioikoa zela kalkulatu zen.

Tzu Chi hondamendien sorospenean egindako lanagatik da ezagunena. Cheng Yenen filosofiak honako hau dakar: laguntza jasotzen dutenek laguntza jasoz materialki onuragarria izateaz gain, laguntza ematen dutenak espiritualki saritzen dira begietan esker ona ikusten dutenean. eta hartzaileen irribarreak. Tzu Chiren hondamendien lehen ahalegin handia 1991n izan zen, uholde larriek Txinaren erdialdea eta ekialdea jo ostean sorospen operazioak egin zituenean. Tzu Chik hondamendia laguntzeko ahaleginen ezaugarririk adierazgarrienetako bat boluntarioek epe laburreko laguntza emateaz gain, kaltetutako komunitateak berreraikitzeko epe luzeko proiektuetan ere parte hartzen zuen. Tzu Chik askotan etxe, eskola, ospitale eta gurtza-leku berriak eraikitzen zituen (budista ez zirenentzako elizak eta meskitak barne) hondamendi baten ondoren biktimentzat. 2015etik aurrera, Tzu Chik hondamendiei aurre egiteko laguntza eman die mundu osoko 85 herrialde baino gehiagori.

Tzu Chik bildutako funtsen zati handi bat ingurumena errespetatzen duten helburuen inguruan oinarritzen da, hala nola birziklapena sustatzea eta hondakinak murrizteko elementu berrerabilgarriak erabiltzea. 2014tik aurrera, fundazioak 5.600 birziklatze estazio baino gehiago ditu. 
thumb|Tzu Chi Fundazioko areto nagusiaren barrualdea.
Tzu Chi gizarte zibileko eragile esanguratsu bihurtu da. Tzu Chi Taiwango erakunde budista handiena ez ezik, Taiwango lur pribatuen jabe handiena ere bada. 2013tik aurrera, erakundeak 10 milioi kide inguru zituela kalkulatu zen mundu osoan, eta kapituluak 47 herrialdetan.

## Da Ai Telebista 
1998ko urtarrilean, "Cheng Yenek Da Ai" (literalki *Maitasun Handia*) satelite bidezko telebista (慈濟大愛電視台; Chû-chè Tāi-ài Tiān-sī-tâi) 24 orduz kaleratu zuen egunero satelite bidezko telebista kate batean. Da Ai merkataritza doakoa da eta egunean hogeita lau orduz funtzionatzen du. Dohaintzek eta partzialki Tzu Chiren birziklatze programek finantzatzen dute. Da Ai-k albiste ez-politikoak, Cheng Yen-en hitzaldiak eta bertuteetan ardaztutako serieko programak eskaintzen ditu, sarritan beren bizitzan hoberako aldaketa handiak egin zituzten pertsonak profilatuz. 

## Eguneroko ordutegia 
Cheng Yenek emisio bat egiten du goizero "Jakinduria egunsentian" (*Wisdom at Dawn*)  izenez ezagutzen den agerraldi batean, eta arratsaldean beste agerraldi bat egiten du. Goizeko 3:45ak aldera esnatzen da bere jarduerak hasteko, hala nola, bisitariak jasotzea eta Tzu Chiren proiektuak Taiwanen zehar gainbegiratzea. Askotan egiten ditu hileroko bidaiak herrialdean zehar Tzu Chiren proiektu eta jarduerak ikusteko.

## Sariak eta errekonozimenduak 
• 1986: "Huashia Medal of the First Order" Taiwanen

• 1986: Good People eta Good Deeds ordezkaria, Taiwan

• 1989: Gizarte Zerbitzuen eta Gizarte Zientzien Lorpen Saria Taiwango-Amerikar Fundazioaren, Taiwanen eta Estatu Batuetan

• 1989: Wu San-Lian Fundazioaren Gizarte Zerbitzuen Saria, Taiwan

• 1991: Ramon Magsaysay Saria Filipinetako Komunitate Lidergorako

• 1991: Mugimendu Sozialaren Lidergo Aipagarriaren Saria, Taiwaneko Gizarte Mugimenduen Elkartearen eskutik

• 1991: San Antonio eta San Antonioren Ohorezko Lurraldeko Ohorezko Hiritar eta Alkate Ohorezko Saria, Texas, Estatu Batuak

• 1992: Nazioarteko Komunikazio Saria, Taiwango Gobernuaren Informazio Bulegoaren eskutik

• 1993: Honoris Causa Doktorea Hong Kongeko Txinako Unibertsitateak

• 1994: Eisenhower Medallion from the People to People International. (PTPI Dwight D. Eisenhower presidenteak sortua)

• 1995: Executive Yuan (Kabinete) Kultura Saria, Taiwan

• 1995: 20 Outstanding Women in Asian Asia Weekly aldizkaria, Hong Kong

• 1996: Barne Ministerioaren Lehen Mailako Ohorezko Saria, Taiwan

• 1996: Lehen Ordenaren Kanpo Arazoetako domina, Taiwan

• 1996: Lehen Ordenako Huaguang saria, Taiwan

• 1998: Ordezkarrik gabeko Nazio eta Herrien Erakundearen (UNPO) Giza Eskubideen Nazioarteko Saria.

• 1998: Taiwanen 400 urtetan eragin handiena duten 200 pertsonak, Common Wealth aldizkaria, Taiwan

• 1998: Ikasle ohien saria Taiwango Chingshuei Elementary School-en 100. urteurrenean

• 2000: Noel Foundation Life saria, Estatu Batuak

• 2000: Heros from Around the World, National Liberty Museum, Filadelfia, Estatu Batuak

• 2000: 50 Stars of Asia, Business Week aldizkaria, Estatu Batuak

• 2001: Lehendakaritzako Kultura Saria, Taiwan

• 2001: 26 "Mundu osoko heroien" artean hautatua eta Filadelfiako Askatasun Nazionaleko Museoko "Ohorezko Harresian" agertu zen.

• 2001: Bigarren Ordenaren Domina Nazionala El Salvadorreko presidentearen eskutik

• 2001: Gizarte Zientzietan Honoris Causa doktorea Hong Kongeko Unibertsitatean

• 2002: Thailandiako World Buddhist University-ko Emakume bikainen saria

• 2002: Taiwango Chiao Tung Unibertsitate Nazionalean Ikasketa Soziokulturaleko Honoris Causa Doktorea. 

• 2003: Presidential Second Order of the Brilliant Star Award, Taiwan 

• 2003: Eskola Pribatuen Kultura eta Hezkuntza Elkartearen 3. urteko Top Ten Hezitzaileen Saria, Taiwan 

• 2004: 2004ko Asiako Amerikako Ondarearen Saria Zerbitzu Humanitariorako Kaliforniako Asiako Amerikako Federazioak (AAFC) 

• 2004: Eguneko Boluntarioen Elkarteak, Taiwanen, Boluntariotzako Bizitzako Lorpen Sari berezia. 

• 2007: 24. Niwano Bakearen Saria Zerbitzu humanitariorako Niwano Peace Foundation-ek Japonian. Hartzailearen orria 

• 2007: Bakearen Mundu Saria, Estatu Batuetako Los Angeleseko Estatu Batuetako Hautetsien Erakunde txinatar-amerikarraren eskutik • 2008: World Fellowship of Buddists-en WFB Meritu Domina 

• 2011: Ekialdeko Unibertsitatean, Manila, Filipinetan Humanitate Zientzietako Doktorearen Ohorezko Titulua 

• 2011: TIME aldizkariaren TIME 100, Estatu Batuak 

• 2011: Franklin D. Roosevelt Distinguished Public Service Saria Roosevelt Institutuaren, Estatu Batuak 

• 2011: “Master Cheng Yen Day” 2011ko urriaren 11n, Vancouver hirian, Kanadan 

• 2012: DGPN Datuk Seri, estatuko titulu gorena, Malaysia 

• 2012: Tailandiako Mahachulalongkornrajavidyalaya Unibertsitatean gizarte ongizatean honoris causa doktorea 

• 2014: Rotary International-en Ohorezko Saria 

• 2014: Laurent Lamothe lehen ministroak, Haiti, aurkeztutako ohore- eta estimu-ziurtagiria 

• 2015: Gizarte Garapenean Honoris Causa doktorea Naresuan Unibertsitatean, Thailandian 

• 2015: Italiako Finale Emiliako ohorezko herritartasuna 

• 2015: Gai publikoen ekarpena saria, You Bring Charm to the World sari banaketa ekitaldia, Txina 

• 2015: Urteko Nortasunaren Saria, The Better Malaysia Foundation, Malaysia 

• 2016: Invention Educational Medal, Genevako 44. Nazioarteko Asmakuntza Erakusketa, Suitza 

• 2016: Taiwango Bhikkhuni Budista Txinako Elkartearen (CBBA) Bhikkhuni Saria Globala 

• 2016: Sri Sathya Sai Saria Giza Bikaintasunerako Osasun kategorian Sri Sathya Sai Loka Seva Trust-en, India 

• 2016: Ohorezko kidea, Ukrainako Zientzien Akademia, Ukraina 

• 2016: Txinako Berrikuntza eta Asmakuntza Elkartearen Ospearen Aretoa, Taiwan 

• 2018: Manhaeren Pentsamenduak Sustatzeko eta Praktikatzeko Elkartearen Bakearen Manhae Saria, Hego Korea 

• 2019: Humanitateen Honoris Causa doktorea Chung Cheng Unibertsitate Nazionalean, Taiwan 

• 2020: Serbiako Errefuxiatuen eta Migraziorako Komisarioaren estimu-ziurtagiria eta domina 

• 2021: Ahmadiyya Musulmanen Bakearen Saria, Erresuma Batua 

• 2021: Asmatzaileen Akademia Nazionaleko kidea, Estatu Batuak 

• 2022: BBC 100 Emakumeak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tzu Chi Fundazioa