Karlos Santamaria

**Karlos Santamaria Ansa** (Donostia, Gipuzkoa, 1909ko abenduaren 25a - *ib.*, 1997ko abenduaren 30a) matematikaria, euskararen eta euskal kulturaren aldeko ekintzailea, irakaslea, politikaria, bakezalea eta idazle euskaldun berria izan zen. Ehunka artikulu idatzi zituen prentsan, eta hainbat liburu

## Bizitza 
### Familia eta gaztaroa 
Donostiako Easo kalean jaio zen, Izeta etxean. Ama Aranokoa zen (Nafarroa Garaia) eta aita Burgoskoa (Espainia). Biek Balmasedan elkar ezagutu zuten, ama maistra zela eta aita prokuradore. Ezkondutakoan Bilbora joan ziren bizitzera. Seme-alaba zaharrenak hantxe jaio eta, ondoren, Bilbotik Donostiara aldatu ziren, amaren nahia zen hori, eta bertan jaio ziren bi seme gazteenak, tartean Karlos, gazteena. Anai-arrebak guztira zortzi edo bederatzi izan ziren, baina orduan haurren hilkortasuna handia zen eta batzuk txikitan hil ziren.

Bizitza osoa Donostian eman zuen, zatirik handiena Artzain Onaren plazako etxean. 1935ean Blanca Ibarbururekin ezkondu zen eta hamar seme-alaba izan zituzten, haietako bi gazte hilda, baina.

1960ko hamarkadaren hasieran, euskararen eta euskal kulturaren aldeko hainbat lorpenetan parte hartu zuen. 1960an, ikastoletako maistrentzako erresidentzia eta euskal irakasleak prestatzeko etxe bat irekitzea, Donostian. 1961ean, Santo Tomas Lizeoa sortzea. 1963an, Donostiako Kaputxinoetan, *Zeruko Argia* astekaria berriz argitaratzea. Arantzazuko santutegian frantziskotarrek argitaratzen zuten *Jakin* aldizkariaren bultzatzaile ere ibili zen (eta 1978-1980 bitartean zuzendaritzako kide ere izango zen). Horregatik guztiagatik, Euskaltzaindiak euskaltzain urgazle izendatu zuen 1964ko urrian.

### Politikaria (1978-1980) 
Politikan aritu zen 1978-1980 urte bitartean, Eusko Kontseilu Nagusiko —Eusko Jaurlaritzaren aurrekaria izan zeneko— Hezkuntza Sailburua izaki. Euskal Herrian hezkuntza-sistema propioa izatearen aldarrikatzaile izan zen, eta Euskal Herriko Unibertsitatearen sortzaileetako bat izan zen. Karlos Santamariarenak dira Euskal Unibertsitatea sortzearen garrantzia azaldu zuten hitz hauek:

## Euskal Unibertsitatea, euskarazko unibertsitatearen beharra 
thumb|Karlos Santamaria (Argia, 1973)
Euskal Herriko Unibertsitatea sortzearen aldeko mugimenduan nabarmena izan zen Karlos Santamariaren parte-hartzea. Gipuzkoako Unibertsitateko batzorde eragilean izan zen 1964an, lau urte geroago, Zuzenbide fakultatea zabaldu zen Donostian eta, 1967an, Donostiako Petrokimika Eskola sortzeko komisioaren buru ere izan zen.

Geroago, 1980an UEUko sarrera hitzaldia egin zuen Iruñean.

## Euskal kulturaren aldarrikatzailea 
1989an, Martin Ugalderekin batera, belaunaldi berriko gazte talde bati *Euskaldunon Egunkaria* sortzen lagundu zien. 1992an EHUk *honoris causa* doktore izendatu zuen. Eta Euskaltzaindiak 1993an, bere sorreraren 75. urteurrenean, euskaltzain ohorezko izendatu zuen.
## Lanak 
### Liburuak 
UZEIren bi hiztegi hauen sorkuntzan parte hatu zuen:

* *Matematika hiztegia* (1982), bi tomotan eta lankide hauekin: Maria Jesus Alkain, Arantza Areizaga, Edurne Biritxinaga, Begoña Carrascal, Mari Carmen Castillo, Maria Jesus Esteban, Jesus Mari Goñi, Xabier Mauleon, Mikel Zalbide, Mari Jose Zarate.
* *Erlijio hiztegia* (1987), bi tomotan eta lankide hauekin: Paulo Agirrebaltzategi, Joseba Arregi Aranburu, Jose Miguel Barandiaran, Xabier Basurko, Karlos Fiel, Jose Goitia, Gratien Heguy, Jean B. Hiriart-Urruty, Iñaki Katxo, Jose Antonio Mujika, Manex Pagola, Jose Antonio Pagola, Felix Placer, Piarres Xarriton, Jesus Mari Zalakain, eta Jose Mari Zunzunegi.

### Artikuluak 
* *Euskal hiztegi analogikoari buruz.* 1973 EUSKERA Euskara, Hizkuntzalaritza
* *Ahoz eta euskaraz irakurtzekotan, nola irakurri behar dira algebrazko formula...* 1976 ELHUYAR
* *Ahoz eta euskeraz irakurtzekotan, nola irakurri behar dira algebrazko formula...* 1976 ELHUYAR
* *Elkar hizketa: Karlos Santamaria, meteorologiaz mintzo*. Mikel Zalbide Elustondo 1977 ELHUYAR
* *Unibertsitateko kulturaz.* 1977 JAKIN
* *Felapton silogismoa dela eta.* 1980 ELHUYAR
* *Marx eta giza pertsonaren problematika.* 1984 JAKIN
* *Marxismoaz mahaingurua*. 1984. Kide hauekin: Jose Antonio Aduriz, Jokin Apalategi, Paulo Iztueta, Emilio Lopez Adan, JAKIN  

Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 21 lan azaltzen dira.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 1980: UEUko sarrera hitzaldia egin zuen.
* 1991: Gipuzkoako Urrezko Domina.
* 1991: Manuel Lekuona Saria jaso zuen.
* 1992: EHUk *honoris causa* doktore izendatu zuen.
* 1993: Euskaltzaindiak euskaltzain ohorezko izendatu zuen.
* 2011: EHUren Donostiako Campuseko liburutegiari Karlos Santamaria zentroa izena eman zioten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Karlos Santamariaren pentsamendua*
* Carlos Santamaria zentroa

* Anjeles Iztueta Azkue

* Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea (EHU)

## Kanpo estekak 
* Santamariaren Argazkiak
* Santamariari buruzko azterketak
* Santamariak idatzitako liburuak
* Santamariak idatzitako artikuluak
* Santamariari egindako prentsako elkarrizketak