Epipaleolitoa

**Epipaleolitoa** (Antzinako grezieraz: *Epi*=gainean) gizakien teknologiaren garapenean, Goi Paleolitoaren ondorengo aldia da, Harri Aroko Neolitoaren aurrean doan garaia da. 

ezkerrera|thumb|Aziliar puntak
Epipaleolitoa duela 22.000 urte hasi zen Asia hegomendebaldean (Ekialde Hurbila) eta  duela 10.000 urte Europan, eta Mesolitoarekin edo nekazaritzaren sarrerarekin bukatu, duela zortzi bat mila urte. Ekialde Hurbileko, Anatoliako eta Zipreko aztarnategietarako erabili izan da batez ere Epipaleolito terminoa. Izan ere, hor glaziarren ondoko klima aldaketa ez zen oso nabarmena izan, eta Neolito Iraultza (nekazaritza eta abeltzaintza teknikak sartzea) goiz gertatu zen. Europa hegoalderako erabili daiteke kultura jakin batzuetarako.

Epipaleolitoko ehiztari-biltzaileek erlatiboki garatutako tresnak ekoiztu zituzten, mikrolito izenekoak, silexez edo obsidianaz eginak. Eskuarki nomadak izaten ziren, nahiz eta Natufiar kulturan, Tardenoistarrra (Frantzia mendebaldea, Luxenburgo, Alemania hegoaldea eta Suitza),
[thumb|[Kebariar kultura|Kebariar kulturako basaltozko motrailua. 22000 - 18000 B.P. Israelgo Museoa.]]
Glaziarrek eragin mugatua izan zuten lekuetarako, Mesolitoa beharrean, Epipaleolitoa izendapena hobesten da. Hori ondo egokitzen zaio Ekialde Hurbileko kulturei, Natufiar kulturari eta Kébaratar kulturari, besteak beste. 

Hitz bat ala bestea zehazki aplikatzeko irizpideetan adostasunik ez dago. Batzuentzat, garai berean garatzen dira baina eskualde ezberdinetan, eta beste batzuentzat, aldiz, Mesolitoa Epipaleolitoaren ondoren sortu zen. Oro har, Ekialde Hurbileko (Asia mendebaldeko) kulturetarako Epipaleolito hitza erabili izan da (bertan Paleolitoaren ezaugarri asko mantendu eta oinarri horretatik garatu zirelako desberdintasunak) eta Europakoentzat Mesolitoa.

Larousee entziklopediaren arabera, gaur egun, bereizi egiten dira epipaleolitoa, glaziazio osteko fazies guztiak biltzen dituena, eta ehiztari-arrantzaleen ekonomia eta teknologia erabiltzen jarraitzen dutenak, eta Mesolitoa, ekoizpenak ezaugarritzen duen sistema ekonomikoa duena: etxegintza, abeltzaintza eta sedentarizazioa dakarren nekazaritzaren hasiera.

Romain Sivignon arkeologoak, azken glaziazioaren ondoren agertu eta Neolitoa arte iraun zuten gizarteak izendatzeko Epipeleolitoa hitza erabiltzen du lehen zatirako, eta ondoren, kultura edo gizarte mesolitikoak agertzen dira. Epipaleoko kulturak, neurri handi batean, erabili zuten mikrolitoez osatutako tresneriari esker identifikatzen dira. 

Gaur egun, izendapen hori Ekialde Hurbilari dagokionez batez ere, Goi Paleolitoaren amaieran sortu zen mikrolito-nagusitasuna duen industria oro epipaleolitotzat jotzen da, nahiz eta azken glaziarraren amaiera baino lehenagokoa izan (K.a. 8300). Euskal Herrirako ere erabili izan da izendapen hau, eta Aziliensea, besteak beste, Epipaleolitikoko kulturen artean sailkatzen da.

Azkenik, beste izendapen berri bat azaldu da: Azpineolitoa edo Paraneolitoa; Mesolitoaren azken aroa izango litzateke, Neolitoaren ezaugarri batzuk dituena eta Europa ipar eta ipar-ekialdean identifikatu dena.

Javier Rubi historia dibulgatzailearen esanetan, Epipaleolitoa ez du onartzen komunitate zientifiko osoak, eta, gaur egun, hainbat modutan erabiltzen da:

* Eremu anglosaxoian, oro har, Mesolitikoaren sinonimo gisa erabiltzen da.

* Frantziako eragin akademikoko eremuan alde nabarmena ezarri ohi da bien artean:
** Mesolitikoa ehiztari-biltzaile elkarteentzat izango zen, beren kabuz, denboran zehar beren barne-prozesuengatik, azkenean nekazari bihurtu zirenentzat.
** Epipaleolitoa, kanpoko eraginen ondorioz (jada neolitizatuta dauden herriekiko kontaktuen bidez) beren hasierako ekonomia harrapariaren ordez ekonomia ekoizlea hartu zutenei aplikatuko litzaieke, hau da, Epipaleolitotik Neolitora pasa ziren.
** Hirugarren joera epipaleolitikoa tradizio paleolitiko argiko hasierako Holozenoko gizarteekin eta Mesolitikoa ondorengoekin identifikatzen duten autoreena litzateke. Baina indusketek aurrera egin hala, ikuspuntua eta interpretazioa aldatu dira. Adrian Carretón arkeologoak honela bereizten ditu bi kontzeptuok: Epipeleolitoko gizarteek, Paleolitoko bizimodua gordetzen du, gizarte mesolitikoek ordea, zenbait abere eta animali ekoizten hasten dira, baina oraindik ez dira neolitikoak. Miguel Angel Fano arkeologoak antzeko moduan ulertzen ditu Epipaleolitoaren eta Mesolitoaren arteko desberdintasuna Iberiar penintsulako iparraldeko aztarnategiei buruz idatzi duen azterlanean: Epipaleolitoar gizartea Goi Paleolito amaieraren ostean sortzen diren Paleolitoaren ezaugarri asko gordetzen dituzte, eta Europa hegoaldean aurkitutako kulturak sailkatzeko erabili izan da, hala nola, Aziliar kultura eta Mediterraneoko mikroxaflen Epipaleolitoa. Europa iparraldean Mesolitoa izan da ia beti erabili izan dena, seguruenik, Paleolitoaren kulturaren ezaugarriak gordetzen dituzten kulturalak aurkitzea oso zaila delako. Gizarte mesolitikoetan, Peleolitoko kultura desagertu da, eta bizimodu berriak islatzen duten kultura materiala uzten dute erregistro arkeologikoan. Iberiar Penintsulako iparraldean maila mesolitikoak dituzten aztarnategiak ere atzeman dira.

Espainiako Kultura Ministeritzak on-line argitaratutako Tesauroan honela irakur daiteke: Epipaleolitoaren eta Mesolitikoaren arteko desberdintasun kontzeptuala ez dute onartzen ikertzaile guztiek. Batzuek epipaleolito terminoa erabiltzen dute soilik Amaierako Goi Paleolito ondorengo kultura-taldeak izendatzeko, aurreko tradizio teknologikoen jarraitzaileak direnak. Gainerakoetarako, Mesolitiko* terminoa erabiltzen da.

Adibidez, Arenazako leizeko aztarnategiaren kasuan, Paleolito ondorengo lehen aztarnak Mesolitikotzat klasifikatzen ditu Eusko Jaurlaritzako Ondare Zentroak. Ikerketetan, ordea, Arenaza I-eko materialak Azilar kulturakotzat dituzte eta Azilar kultura Epipaleolitoaren barruan kokatu ohi dute.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Epipaleolitoa Euskal Herrian
* Mesolitoa

## Kanpo estekak 
* «El Epipaleolítico de la Península Ibérica». *Artehistoria*. Artehistoria proyectos digitales, S. L.