open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arthur Dove

**Arthur Garfield Dove** (Canandaigua, New York, 1880ko abuztuaren 2a - Humtington, 1946ko azaroaren 23a) estatubatuar margolaria izan zen.

Ilustratzaile komertziala izan zen ikasketak amaitu ondoren, eta 1907an Parisera joan zen bere lehen emaztearekin. Bertan, artista esperimental estatubatuarren talde batekin elkartu zen eta margolaritza-estilo berriekin harremanetan jarri zen.

1909an New Yorkera itzuli zen eta Alfred Stieglitz ezagutu zuen. Stieglitzen laguntzarekin, Dovek lehen margolan abstraktu estatubatuarrak egin zituen. Beste mezenas bat Duncan Phillips izan zen, *The Phillips Collection* bildumaren sortzailea.

Paisaia abstraktuak egin zituen, baita collage esperimentalak ere, teknika mistoak erabiliz.

## Iruditegia 

Nature Symbolized.jpg|230px|Arthur Dove, *Nature Symbolized No. 2*, c.1911, pastel on paper, 45.8 x 55 cm, Art Institute of Chicago
Arthur Dove, 1911-12, Based on Leaf Forms and Spaces, pastel on unidentified support. Now lost.jpg|*Based on Leaf Forms and Spaces*, 1911–12, pastel on unidentified support (galduta)
Arthur Dove - Sails.jpg|*Sails*, 1911–12
Dove Arthur Dark Abstraction 1917.jpg|*Dark Abstraction*, 1917
'Thunderstorm' by Arthur Garfield Dove, 1921.JPG|*Thunderstorm*, 1921
Arthur Dove - Moon and Sea No. II - promised gift 1166 moon-and-sea-no-ii - Crystal Bridges Museum of American Art.jpg|*Moon and Sea No. II* (1923)
Arthur Garfield Dove - Long Island - 62.1128 - Museum of Fine Arts.jpg|*Long Island* (1925)
Hand Sewing Machine MET DP236131.jpg| *Hand Sewing Machine*, (1927)
Moon by Arthur G. Dove, 1928, oil on board.JPG|*Moon*, (1928)
Arthur dove, sole d'argento, 1929.jpg|''sole d'argento*, (1929)
Art Institute of Chicago-1037.jpg|*Dogs Chasing Each Other*, (1929)
Arthur Dove, Clouds and Water, 1930, oil on canvas, 75.2 x 100.6 cm, Metropolitan Museum of Art.jpg|*Clouds and Water*, 1930, oil on canvas, 75.2 x 100.6&nbsp;cm, Metropolitan Museum of Art
Silver Ball, Barge, and Trees MET DP242082.jpg|*Silver Ball, Barge, and Trees*, (1930)
Fishboat MET DP273780.jpg|*Fishing boat*, (1930)
Arthur Dove, Moon, 1935, oil on canvas, 88.9 x 63.5 cm, National Gallery of Art.jpg|*Moon*, 1935, oil on canvas, 88.9 x 63.5&nbsp;cm, National Gallery of Art, Washington DC
Arthur garfield dove, riflessi, 1935.jpg|*Riflessi*, (1935)
Water Swirl, Canandaigua Outlet by Arthur Dove, 1937, oil.jpg| *Canandaigua Outlet* (1937)
Thunder Shower by Arthur Dove, 1940, oil and wax.JPG|*Thunder Shower*, (1940)
04 PERCENT.PNG|*04 Percent'', (1942)

## Kanpo estekak
Guarako mendilerroa

**Guarako mendilerroa** (gaztelaniaz eta ), Pirinioetan dagoen mendilerro bat da, Pirinioaurrean hain zuzen ere. Huesca hiritik 25 kilometro ipar-ekialdera dago, eta ekialdetik mendebaldera hedatzen da Guatizalema eta Alcanadre ibaien artean, Gállego Garaia, Hoya de Huesca eta Sobrarbe eskualdeetan. Punturik garaiena Tozal de Guara (2.077 m) da. Ekialdean, Guarako Mendilerroa eta Arroilen Natura Parkea du.

## Geologia 
thumb|left|Salto de Roldán izeneko «mallo»a.
Mendigunea, batez ere, Paleogenoko kareharriz osatuta dago, eta, hegoaldeko ertzean, gres edo Miozenoko hareharrizko estratu batez, gehienbat konglomeratua dena.

Bere geografia malkartsua dela eta, mendilerro egokia da bere arroila ugarietan jaitsiera praktikatzeko. Arroka-eskalada, espeleologia eta xendazaletasuna ere egiten dituzte.

Ezagunak dira «mallo» izenez ezagutzen diren formazio geologikoak, horma bertikal gisa modu malkartsuan altxatutako arrokak. Guarako mendilerroko hainbat puntutan daude, Salto de Roldán ezagunena izanda.

## Geografia 
Ibai batzuk iparraldetik hegoaldera doaz eremuan zehar. Nagusiak mendigunearen iparraldean jaiotzen dira eta bertatik igarotzen dira denborarekin higadurak sortu dituen arroila ikusgarriei esker, hala nola Alcanadre ibaiarena, Guatizalema ibaiarena eta Vero ibaiarena. Ibai horiek guztiak Cinca ibaiaren ibaiadar zuzenak edo zeharkakoak dira, eta Ebroko arroaren parte dira.

Eremua oso sakabanatuta dago, eta barnealdean herri hustu batzuk daude. Alquézar eta Rodellar de Bierge herriak berpiztu egin dira azken urteotan, landa-turismoari esker. Ipar-ekialdean, parke naturaletik kanpo, Aínsa herri historikoa dago, eta hegoaldean Barbastro.

## Flora 
thumb|300px|left|Iparraldeko aldeko landaredia.
Guarako mendilerroak, bere malda nabarmenagatik eta erliebearen okerruneagatik, ipar-mendebaldetik hego-ekialderako bere norabidearekin batera, barietate ekologiko handia eskaintzen du.

Bertoko landarediaren ezaugarri nabarmenetako bat iparraldeko eta hegoaldeko isurialdeen arteko kontrastea da. Iparraldeko isurialdean, paisaia Pirinioen antzekoagoa da: erkameztiak eremu handiak hartzen ditu, eta altueran, pinu gorriko pinudiak eta pagadi-arboladiak jarraitzen diote. Gorago mendi-pinua dago, izei batzuekin batera. Hegoaldeko isurialdean, baso mediterraneoa nagusia da: artadia nabarmentzen da, eta garaiera handiagokoan pinu gorria. Mendilerro osoan, sastrakadia landare-formazio garrantzitsuenetako bat da, batez ere ezpela, *echinospartum horridum*a, neurri txikiagoan, abaritza dituena. Sastrakadi hau aprobetxamendu tradizionalek lagundu dute.

Mendilerroko gailurretan, landaredi bereizgarria belar-espezieek osatzen dute, hartxingadiek bere kokapena ahalbidetzen duten lekuetan, eta edertasun bereziko loreak agertzen dira, hala nola *Veronica* edo *Aquilegia* generokoak. Mendilerroko beste landare endemiko batzuk ere badaude, hala nola harkaiztarrak.

thumb|center|300px|Ilunsentia Salto del Roldándik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veronica (landarea)

***Veronica*** Plantaginaceae familiako generorik handiena da, 500 espezie inguru dituena; aurretik Scrophulariaceae familian sailkatuta zegoen. Taxonomia berriz aztertu eta Plantaginaceaera eraman dute, *Hebe* generoarekin eta, *Derwentia*, *Detzneria*, *Chionohebe*, *Heliohebe*, *Leonohebe* eta *Parahebe* Australasiako genero ahaideekin batera.

Landare belarkara hostoerorkorrak edo iraunkorrak dira, baita zuhaixkak edo zuhaitz txikiak ere, *Hebe* barne. Espezie asko Ipar Hemisferioko eskualde epelekoak dira, baina batzuk Hego Hemisferiokoak dira; *Hebe* Zeelanda Berrikoa da gehienbat.

*Veronica*ko espezieak lepidoptero espezie batzuen larben elikagai dira, xake-tximeleta txiki espezieena barne.

## Taxonomia 
Ia 1400 taxoi espezifiko eta infra-espezifiko daude. Horietatik ehun bat baino ez daude onarturik eta gainontzeko guztiak (1000 baino gehiago) onartzeke daude edo sinonimoak (250 inguru) dira.

Hona hemen onarturiko espezieak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido fitiko

**Azido fitikoa** konposatu organikoa da inositolaren deribatu fosforoduna eta C6H18024P6 formula duena. Kimikoki esterra da. Isomero guztien artean *mio* isomeroa izendatzen da horrela. Halaber, **inositol hexakisfosfato** (IP6) eta **inositol polifosfato** ere esaten zaio. Bestalde, pH fisiologikoan fosfatoak ionizatu egiten dira *fitato* anioia eratuz.

*Mio* fitato anioia kolorgea da eta landareen nutrizioan paper garrantzitsua du. Izan ere, landare askoren fosforo-biltegi nagusia da, zahian eta hazietan pilatzen dena nagusiki. Labore eta zereal askotan egoten da. 

Azido fitikoak zein fitatoek animalien elikadurako mineral batzuekiko estekatzeko zaletasun handia dute. Adibidez, kaltzioarekin, burdinarekin eta zinkarekin lotzen dira eta heste meharrak xurgatzea inhibitzen dute.

Inositolak baditu 6 baino fosforo-atomo gutxiago dituzten esterrak, adibidez, *inositol pentafosfatoa* edo *inositol trifosfatoa*. Hauek azido fitikoaren katabolito gisa agertzen dira naturan.

Elikagaigintzan kontsebagarri gisa baliatzen da azido fitikoa, E 391 lez ezagutzen dena hain justu.

ezkerrera|thumb|Fitato anioia

## Erabilera abeltzaintzan 
Hausnarkari ez diren animalientzat fitatoetan dauden fosforoak eta inositola ez dira eskuragarriak, pitasa entzima ez dutelako, ezinbestekoa dena inositol-fosfato loturak hidrolizatzeko. Hausnarkariengan errumeneko mikroorganismoek sortzen dute filasa.

Abeltzaintza industrialean animalia ez-hausnarkariak, hala nola zerriak edo hegaztiak, artoz, sojaz eta beste labore batzuen aleez elikatzen dira. Nola ale horien fitatoa ezin den xurgatu, heste-sisteman zehar pasatzen da xurgatua izan gabe eta gorotzen eta mindaren fosforo-kontzentrazioa asko emendatzen da. Horrek ingurugiro-arazoak eragin ditzake, eutrofikazioa kasu. Ernatutako aleak usatzeak azido fitikoaren kontzentrazioa jaistea laguntzen du, elikagaien balio nutrizionala galdu gabe.

## Biologia eta fisiologia 
Azido fitikoa fosforo-biltegia da finean eta landareek behar dituzten katioien eta *mio*-inositolaren iturria da. Atzen hau zelula-mintzen prekursorea da.

Animaliengan *mio*-inositol fosfatoak nonahi egoten eta guztietan ugariena azido fitikoa da. Ugaztunen zeluletan pilatzen dira. Dietatik eskuratzerik ez duten animaliek zelulan bertan sintetizatu behar dute fosfatotik eta inositoletik abiatuta, zeina normalean giltzurrunetan sortzen den glukosatik abiatuta. 

Ikerketek erakutsi dutenez azido fitikoak zelulen barneko proteina espezifiko batzuekin erreakzionatzen du eta ondorioz proteina horiek inhibitu egiten ditu edo beren jardueran indartzen du. Esaterako DNAa konpontzeko hainbat prozesuetan kofaktore gisa jokatzen du.

## Gizakien dietan 
Atzen urteotan azido fitikoa gizakien dietaren osagarri inportante legez seinalatzen da osasunarentzat onuragarria ei delako. Aipatzen diren onuren artean aipatzen da giltzurrun-kalkuluak sortzea eta kardiopatiak, diabetesa eta zenbait minbizi-mota (kolonekoa eta bularrekoa, esaterako) agertzea saihesten duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lore bat, zauri bat

***Lore bat, zauri bat*** Xabier Letek 1978an plazaratutako diskoa da. Abeslariaren txalotuenetariko bat izan zen. Herri Gogoa bilduman agertu zen. Azala Jose Luis Goikoleak egin zuen. Albumaren izenburua Salvador Allenderen alaba zen Beatrizi (1943-1977) eskainitako abesti sentikorretik hartu zuen abeslariak.

## Abestiak 
Abestien artean abeslarien benetako klasikoak daude. Abesti batzuk multzoka grabatu zituen:
### A aldea 
# *Canço a Catalunya* (hitzak eta doinua: Xabier Lete) (5´47)
# *Lore bat, zauri bat* (hitzak eta doinua: Xabier Lete) (6´36)
# *Teologia, ideologia* (hitzak eta doinua: Xabier Lete) (6´51)

### B aldea 
# *Xalbadorren heriotzean (BAT)* (hitzak eta doinua: Luis Iriondo) 
# *Xalbadorren heriotzean (BI)* (hitzak eta doinua: Xabier Lete) (4´46)
# *Haizea dator ifarraldetik* (hitzak eta doinua: Xabier Lete)
# *Gauaren ordezko eguna* (hitzak eta doinua: Xabier Lete/ Antton Valverde)
# *Herri zahar hontan* (hitzak eta doinua: Xabier Lete/Antton Valverde) (15´05)

## Argitaraldiak 
* 1978. Iraupena: 38' 50".
* LP/K7, Elkar, 1999
* CD, Elkar, 1999
* CD, Elkar, 2006, birmasterizaturik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Albuma Youtuben.
* :Albuma Discogs webgunean.
Ce (argipena)

**Ce** izenak hainbat adiera du:

* **Ce**, Zerioaren ikur kimikoa.
* **ce**, txetxeneraren hizkuntza kodea ISO 639-1 nazioarteko estandarrean.
* **Ce,** **C** letraren izena gazteleraz eta beste hizkuntza batzuetan; baina euskaraz **ze** esan eta idazten da.
* **CE marka:** Europako Batasuneko hainbat produktu identifikatzen dituen marka, Batasuneko arauak betetzen dituztelako adierazgarri.
Ikus, halaber:

* **C (argipena)**
Zè

**Zè** Benin hegoaldeko hiri eta barruti bat da, Atlantique departamentuan dagoena. 543 kilometro koadroko azalera betetzen du barrutiak, eta 2013an 106.913 biztanle zituen.

## Erreferentziak
Wilko Johnson

**Wilko Johnson**, **John Peter Wilkinson** jaioa (Canvey Island, Essex, 1947ko uztailaren 12a - Westcliff-on-Sea, 2022ko azaroaren 21a) ingeles gitarra-jotzaile, abeslari eta egile abeslaria izan zen.

1970eko hamarkadan *Dr. Feelgood* pub rock taldeko kidea izan zen. Gitarra jotzeko duen estilo bereizgarriagatik nabarmendu zen, plektroa erabili gabe. 1977an *Solid Senders* taldea sortu zuen eta 1980an Ian Duryren taldean sartu zen.

Aktore ere izan zen eta *Game of Thrones* telesailean Ser Ilyn Payne borreroaren papera jokatu zuen.

## Diskografia 
### Albumak eta EPak (taldeko kide gisa) 
#### Dr Feelgood 
* *Down by the Jetty* (1975)
* *Malpractice* (1975)
* *Stupidity* (1976)
* ''Sneakin' Suspicion* (1977)
* *All Through the City* (2012)

#### Solid Senders 
* *Solid Senders* (1978)

#### The Wilko Johnson Band 
* 2 abesti: *Hope & Anchor Front Row Festival* (1978)
* *Ice on the Motorway* (1981)
* *Bottle Up and Go!* (EP, 1983)
* *Pull the Cover* (1984)
* *Watch Out! (Live in London)* (1985)
* *Call It What You Want* (1987)
* *Barbed Wire Blues* (1988)
* *Going Back Home* (1998)
* *Don't Let Your Daddy Know (Live in Japan 2000)* (2000) 
* *Red Hot Rocking Blues* (2005)
* *Portobello Shuffle: A Testimonial to Boss Goodman and Tribute to the Deviants & Pink Fairies* contribute a cover of The Pink Fairies "Portobello Shuffle" (2010)
**Blow Your Mind* (2018)

#### Ian Dury & the Blockheads 
* *Laughter* (1980)

#### Roger Daltreyrekin 
* *Going Back Home* (2014)

### Musikari gonbidatu gisa 
* Mick Farren – *Vampires Stole My Lunch Money* (1978)
* Johnny Thunders – *Que Sera Sera* (1985)
**The Stranglers and Friends – Live in Concert'' (1995)

## Kanpo estekak
Proskripzio

en 'Erregezale proskribatua, 1651', ]]
**Proskripzio**aren () bidez, publikoki eta ofizialki identifikatzen dira etsai publiko, herriaren etsai edo estatuaren etsai gisa sailkatutako pertsonak edo erakundeak. Horrelakoetan, heriotza-zigorra edo erbesteratze-zigorra jaso ohi dute. Pisu politiko handiko hitza da. Sarritan, estatuak egindako hilketak edo jazarpenak justifikatzeko erabiltzen dute, baina argi eta garbi, beste estatu-krimen batzuk ez bezala, diskrezioz edo erabateko sekretupean egiten baitituzte, Estatu arrazoia deiturikoak justifikatuta edo justifikatu gabe. Proskripzioak aurkari politikoak, erakunde erlijiosoak edo etsai pertsonalak masan preso hartzea edo desagerraraztea berekin dakar, eta iraultza bortitzen testuinguruan erabili ohi dute.

Zigor hori oso ohikoa izan zen Antzinako Grezian eta Antzinako Erroman eta zigorra jaso zutenei proskribatuak deritzete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene Pujadas

**Irene Pujadas i Farré** (Sant Just Desvern, 1990) emakumezko idazle katalan bat da. *Butxaca* aldizkarian eta argitalpen-sektorean lan egin du. *Diari Ara* egunkarian kolaboratzailea izan da (*Ara llegim*), bai eta beste hedabide digital batzuetan ere, hala nola *La Llança*n, *Núvol*en edo *La Directa*n. *Branca* aldizkariaren sortzaileetako bat da. *Els desperfectes* izeneko ipuinekin katalanezko *Documenta* narratiba saria irabazi zuen 2020ko azaroan eta *Ciutat de Barcelona* saria 2021ean. *Documenta* sariaren epaimahaiko kideen esanetan "estilo garbi eta sutsua, hizkuntza findua eta bizi-bizia du, eta belztasun eta zantarkeria ukitu bat, oso osasungarria."

*Els desperfectes* lana euskarara itzulita dago: *Puskak*, (Igela, 2022), Itzultzailea: Amaia Apalauza Ollo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cástulo

**Cástulo** (; iberieraz , *Kastilo* ) antzinako ibero-erromatar hiri bat izan zen, Oretaniako hiriburua zena. Haren hondakinak egungo Linaresen daude, hirigunetik 5 km hegoaldera. JA-4102 errepidean (Linares-Torreblascopedro) behar bezala seinaleztatutako desbideratze batetik sartzen da. Inguruan, gaur egun, bisitariei harrera egiteko Interpretazio Zentro bat dago, aparkaleku batekin batera.

## Deskribapena 
Castulo hiri ibero-erromatarra Guadalquivir Garaian zegoen, Sierra Morena inguruko mendietan, eta Iberiar goi-lautadarekin lotura gisa sortu zuten. Plinio Zaharrak marka gisa erabiltzen du Hispaniaren dimentsioen zati bat definitzeko. Guadalimar ibaiaren eskuineko ertzeko terrazetako batean dago, eta kokalekuaren aztarnak aztertu dira, bai mendi-hegaletan, bai Armen Plazako eta La Muelako muinoetan kokatutako harresituriko ordoki batean, 300 bat metroko altuetara, ibaiaren ibarrean nagusi den ikuseremu zabala kontrolatuz.

Aztarnategia definitzen duten ezaugarrietako bat k.a. III. milurtekoaren amaieratik XV. mendera arteko etengabe okupazioa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Allende

**Beatriz Patricia Ximena Allende Bussi**, *Tati* izengoitiaz ezaguna, (Santiago, 1943ko irailaren 8a-Habana, 1977ko urriaren 11) Txileko mediku eta politikaria izan zen. Salvador Allenderen alaba, bere buruaz beste egin zuen. Xabier Letek 1978an abesti bat eskaini zion: "Lore bat, zauri bat".

## Biografia 
Jatorriz euskalduna, belgikarra eta italiarra zen. Gurasoak Salvador Allende eta Hortensia Bussi ziren, bera izan zituezten hiru alabetako bat izan zen. Medikuntza ikasi zuen Concepcioneko Unibertsitatean, eta bertan kirurgialari medikoaren titulua lortu zuen. Bere aita 1970ean Txileko lehendakaritzarako aukeratua izan zenean, Beatriz bere aholkulari eta kolaboratzaile hurbilena bihurtu zen. Allendek baino joera erradikalagoak zituen, eta haren eta BAMEk ordezkatzen duen Txileko ezker erradikalaren arteko negoziazioetan kontaktua egin zuen. Haurdun egon arren La Moneda jauregian egon zen aitarekin, azken egunera arte. Militar matxinatuen eraso eta mehatxu aurrean  presidenteak Isabel arrebari, Beatrizi eta gainerako emakumeei jauregutik irteteko agindua eman zien. Ondoren, Salvador Allendek bere buruaz beste egin zuen.

Luis Fernández de Oña diplomatiko kubatarrarekin ezkondu zen, eta 1971ko irailean alaba bat izan zuen, Maya Fernández (ondoren Txilera itzuli zena). Aita erori eta hil ondoren, erbesteratu eta Kuban jarri ziren bizitzen. Habanan jaiotako semea — Alejandro Salvador Allende — Fidel Castroren dekretuz, abizenak alderantzikatuta inskribatu zuten zeren eta amarena, bigarrena jarriez gero, Txileko presidentearena galduko litzateke eta. Alejandro Zeelanda Berrira joan zen bizitzera eta, heldua izan zenean, aitaren abizena erabili zuen berriro, Fernández.

Beatriz Allendek Habanako Elkartasun Antiinperialistako Txileko Batzordean lan egin zuen, idazkari exekutibo gisa. Augusto Pinochet jeneralak kolpea eman eta lau urtera, Beatrizek bere buruaz beste egin zuen pistola batekin tiro eginda. Indar Armatu Iraultzaileen Panteoian lurperatu zuten Kubako hiriburuko Kolon hilerrian. Ondoren, Txileko Santiagoko Hilerri Nagusiko Allende familiaren panteoira eraman zituzten gorpuzkiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Luis Fernández de Oñak azaltzen du familia nola atera zen Txiletik.
Antonieta Sanagustin

thumb|260px|Singer josteko makina
**María Antonieta Sanagustín Ciria** (Graus, Huesca, 1924 &ndash; Huesca, 2020ko apirilaren 5a) Aragoiko jostun eta jantzigile tradizionala izan zen, Altoaragoiko jantzi tradizionalen ehun-ondarea berreskuratzeko gaur egungo adierazle nagusia.

## Ibilbidea 
Grausen jaio zen 1924an, eta Huescara joan zen sei hilabetera. 12 urterekin hasi zen josten eta brodatzen, eta bere bizitza jantzi tradizionalak egiten eman zuen, bereziki Huescako probintzian. Bere jantzigintza Ramiro el Monje kaleko tailerrean egin zuen, La Correría kalean, Singer josteko makinarekin. (

Bere lanarekin, Aragoiko jantzi tradizionalak kontserbatzen eta Huescako tradizioak zabaltzen lagundu zuen. Ildo horretatik, 2014. urtean, Sanagustinek "*Antonieta Sanagustín*. Bantierrako edo Caja Rural de Aragóneko Erakusketa Aretoan antolatu zen janzkera tradizionalari buruzko" *janzkerari eskainitako bizitza*.

2020ko apirilean hil zen koronabirusaren  ondorioz, COVIDen pandemiaren lehen hilabeteetan.

## Aintzatespenak 
* 2000. urtean Huescako Udalak Urrezko Parrilla eman zion.
* 2014an *Aragoi Garaiko Egunkariak* Urrezko Lastotxoa eman zion Kulturan.
* 2018an, Huescako Arte eta Natura Zentroan omenaldia egin zitzaion eskualdeko jantziak egiten zituen bizitza osoan, eta Altoaragoiko jantzi tradizionalen garrantzia ikertu eta berreskuratzeko egindako lanagatik, Huescako hainbat haranetako eta ingurutako jantziak josten.
* 2020an, Folklorearen Arteen Akademiak eta Aragoiko Jotak Ohorezko Sanagustin Akademiko izendatu zuten folklorearen eta Aragoiko jotaren beste pertsonaia handi batzuekin batera, kultura-ondarea zaintzeagatik, zabaltzeagatik eta balioesteagatik.
* 2020an Radio *Huescak* "Antonieta Sanagustín" izeneko jantzi tradizionalen lehiaketa jarri zuen abian omenaldi gisa.

## Bibliografia 
* 2002 – Emakumeak hedatzen. *Ekintzaileak*. Huescako Udala. 163. or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Walmsley

**Sarah Walmsley** ( ? –1794ko urtarrilaren 8a) britainiar jostun, aktore eta abeslaria izan zen.

## Biografia 
Ingalaterrako Bath hirian jostuna izan zen, eta 1768an John Edwin aktorea ezagutu zuen. Inoiz ezkondu ez ziren arren, berak abizena hartu zuen eta hainbat seme-alaba izan zituzten:John, Richard, David etaSarah. John Edwin, semea ere aktorea izan zen.  

### Artista ibilbidea 
Bath-en paper batzuk egin ondoren, Londresko agertokietan debuta egin zuen Miles Peter Andrewsen *The Baron Kinkverkotsdorsprakengatchdern* lanarekin fartsa 1981eko uztailaren 9an estreinatu zen Haymarket antzokian, eta Grootrump interpretatu zuen. 

Urteko jarduera-kopurua oso txikia zen arren, jarduera horien kopurua handitzen hasi zen 1780ko hamarkadaren bigarren erdian, eta hainbat arazo izan zituen bikoteak , seme-alabak zaintze kontuak zirela eta. Hain zuzen ere, 1789an senarra beste emakume batekin harremanetan hasi zen eta Sarah familiaren etxetik alde egitera behartu zuen. Prentsan izan zituen liskarrak Edwin 1790ean hil arte.

Ordutik, Drury Lane antzokian eta Haymarket-en zenbait paper egin zituen, eta abeslari soprano gisa ere lan egin zuen koruan. 1793ko irailean Sarah alaba hil zen eta azaroaren 19an antzerkian agertu zen azken aldiz, Haymarket-en ahots-pieza bat eginez. Handik gutxira, 1794ko urtarrilaren 8an, hil egin zen; *European Magazine*an esan zuten  alaba galdu zuelako hil zela. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* HIGHFILL, Philip H.; BURNIM, Kalman A.; y LANGHANS, Edward A. (1978). A Biographical Dictionary of Actors, Actresses, Musicians, Dancers, Managers and Other Stage Personnel in London. Volume 5: Eagan to Garrett. Carbondale: Universidad del Sur de Illinois. ISBN 0-8093-0832-0. 

## Kanpo estekak
Kanadako futbol selekzio nazionala

**Kanadako futbol selekzio nazionala** kirol haren arloan herrialde hartako ordezkaria da. 

CONCACAF Txapelketa birritan irabaztea izan da orain arte izan duen garaipenik handiena. Aurrez 1904ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen. 2026ko Munduko Futbol Txapelketa antolatuko du Mexiko eta Estatu Batuekin batera. 

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* Birritan hartu du parte. 1986an 24.a izan zen eta hurrengo txapelketa 2022koa du.

### FIFA Konfederazio Kopa 
* Behin hartu du parte, 2001ean, eta zazpigarren egin zuen.

### Joko Olinpikoetako Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (1): 1904.
* Txapeldun orde (0)

### CONCACAF Txapelketak 
* **CONCACAF Futbol Txapelketa (1):** 1984
* **CONCACAF Urrezko Kopa (1):** 2000

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2022ko azaroaren 23an eguneratua.

### Parte hartzeak 
### Goleatzaileak 
## Kanpo estekak 
*  Kanadako Federazioaren webgune ofiziala
Bradley McGee

**Bradley McGee** (Sydney, 1976ko otsailaren 24a) australiako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
### Pista 
### Errepidea 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
X: ezz en jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Cyril Saugrain

**Cyril Saugrain** (Livry-Gargan, 1973ko ekainaren 22a) frantziako txirrindulari ohia da, profesionala 1994tik 2004ra. 

## Palmaresa 
**1993**
* Paris-Tours (23 urtez azpiko mailan)
**1995**
* Vaucluseko Tourreko etapa bat
**1996**
* Frantziako Tourreko etapa bat 
* Vaucluseko Tourreko etapa bat
**1997**
* 2. Route Adélien
**1998**
* Franko-Belgikar Zirkuituko etapa bat
**1999**
* Villers-Cotterêtseko Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laurent Lefèvre

**Laurent Lefèvre** (Maubeuge, 1976ko uztailaren 2a) Frantziako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
—: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakob Piil

**Jakob Piil** (Virum, 1973ko martxoaren 9a) danimarkako txirrindulari ohia da. Bere lehengusua Jorgen Pedersen, txirrindulari profesionala izan zen, baita ere.

## Palmaresa 
**1999**
* Suediako Itzulia eta etapa bat 
* 2. Villers-Cotterêtseko Sari Nagusian

**2001**
* 20px 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Marseillesa Sari Nagusia

**2002**
* Paris–Tours 
* Danimarkako Itzulia eta etapa bat

**2003**
* CSC Classic 
* Frantziako Tourreko etapa bat

**2006**
* Settimana Coppi e Bartaliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibelilun orritinko

**Gibelilun orritinkoa** (*Russula densifolia*) *Russulaceae* familiako onddo espeziea da. Eskualde batzuetan txerriak elikatzeko erabiltzen da. Gastronomian gutxi erabilia, agian haragiaren hornigai gisa. Orriak kendu egin behar dira, pikatu egiten dute.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, irregularra, zilbor forma apur batekin, Ertz inkurbatua. Hasieran zurixka, ondoren, horixka edo hori-oliba kolorekoa arrez nahasita, azkenean gris-arre kolorea hartzen du. Kapelaren azala ez da likatsua eguraldi hezean, lehorra eta matea eguraldi lehorrarekin.

**Orriak:** Estu, tartekatutako orritxoekin, itsatsiak, meheak, krema-horixkak hasieran, ondoren, krema-okre kolorekoak.

**Hanka:** Motza, 4 - 5 cm luze eta 1 - 2 cm lodi, zilindrikoa, oinarrian zertxobait inkurbatua. Betea, gogorra, pruinaduna, matea, zurixka, zahartzean eta igurztean belzteko joera du.

**Haragia:** Lodia, gogorra, zuria gaztetan, ondoren krema-grisa, ebakitzean pixkanaka gorrituz joaten da, azkenean gris-beltzaxka bihurtzeko. Haragiaren zaporea leuna da, eta orriena zertxobait akrea.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Jangarri oso kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Russula albonigra* delakoarekin, baina honen haragia ez da gorritzen, baizik eta beltza bihurtzen da aurrez kolore gorritik pasatu gabe.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen eta koniferoen azpian.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia eta Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saionji Kinmochi

japoniar politikaria izan zen. Japoniako lehen ministroa izan zen 1906tik 1908ra eta 1911tik 1912ra.

Kioton jaio zen nobleziako familia batean eta, haurtzaroan, Meiji enperadorea izango zen printze gaztearen laguna izan zen. Boshin gerran borrokatu zuen, Tokugawa shogunerria boteretik kendu eta Meiji enperadorea boterean ezarri zuena. Gerra amaitu ondoren, Estatu Batuetan eta Europan ibili zen eta zuzenbidea ikasi zuen Parisen.

Japoniara itzulita, Hezkuntza ministro izan zen 1890eko hamarkadan, eta Japoniara itzulita, Hezkuntza ministro izan zen 1890eko hamarkadan, eta Rikken Seiyūkai alderdian sartu zen.

Ideia liberalak izan zituen, eta lehen ministro gisa emandako bi agintaldietan ultrakontserbadoreen aurka egin zuen eta azkenean militarrek kargugabetzea lortu zuten.

1919an genrō izendatu zuten, lehen ministroa izendatzeko gaitasuna zuten politikari beteranoak. 1920an, markes izatetik printze izatera igo zuten.

## Kanpo estekak
Fuensanta Nieto

thumb|260px|Arte Ederren Merituaren Urrezko Dominak, 2019.02.19
**Fuensanta Nieto de la Cierva** (Madril, 1957ko apirilaren 18a) madrildar arkitektoa da, eta 90eko hamarkadatik aurrera ospe nazionala eta nazioartekoa hartu ditu arkitekturako lehiaketa publikoen bidez. Hainbat sari eta kondekorazio ditu, besteak beste, Alvar Aalto domina (2015), Finlandiako arkitektura-museoak eta Finlandiako Arkitektoen Elkarteak emana.

Zaragozako Kongresu Jauregia diseinatu zuen. Ranillasko meandroan dagoen eraikina eta Expo 2008 Nazioarteko Erakusketa zela-eta eraikitakoa.

Las Palmasen Itsas Museoa eraiki zuen, Argiaren Gazteluan.

Kordoban (2005-2013) eraikitako Andaluziako Sorkuntza Garaikideko Zentroan, inguratzailearen tratamendua Realities:United artista-taldearekin lankidetzan egin zuen. San Telmo museoa handitzean (Donostia, Gipuzkoa, 2005-2011), eraikinak "likenez eta goroldioz inguratutako azal metalikoa" aurkezten du, proiektuan parte hartu zuten Leopoldo Ferrán eta Agustina Otero artistek egina.
* Joanneum Museoa birgaitzeko eta handitzeko lehen saria. Graz. Austria. 2006
* Kordobako Arte Sorkuntzarako Gunearen lehen saria. 2005
* Kastner & Öhler egoitza handitzearen lehen saria. Graz. Austria. 2005
* Errioxako Ardoaren Zentroarentzako lehen saria. 2005
* Expo Zaragoza 2008 kongresu eta erakusketa jauregiaren lehen saria. 2005
* San Telmo museoa handitzeko lehen saria. Donostia 2005
* Moritzburgeko Arte Museoa handitzeko lehen saria. Halle Alemania. 2004
* Ingurumeneko Kultur Zentroarentzako lehen saria. Caceres. 2003
* Montecarmelo Kirol Klubaren lehen saria. Madril. 2003
* Kanarietako Museoaren lehen saria. Las Palmas. 2003

Aipamen berezia merezi du, Enrique Sobejano bazkidearekin batera, Alvar Aalto 2015 domina jaso izanak. Finlandiako arkitektura-museoak eta Finlandiako Arkitektoen Elkarteak (SAFA) emandako nazioarteko arkitektura-saria da Alvar Aalto 2015, eta sari hori jasotzen duten Espainiako lehen arkitektoak dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* AV Monografias, 146. zk., 2010 (Nieto Sobejano Arquitectos enpresari eskainitako alea)
* Nieto sobejanoa. Memory and Invention (Hatje Cantz Verlag, Ostfildern, Alemania, 2013)
* Fuensanta Nieto, Enrique Sobejano. Artxitettura (Mondadori Elega Spa, Milano, Italia, 2014)

## Kanpo estekak 
* Nieto Sobejano estudioaren webgunea
Mónica Domínguez Blanco

**Mónica Domínguez Blanco** (Ponferrada, Leon,  1984ko maiatzaren 14a- ib., 2022ko uztailaren 31) kazetaria, batez ere telebistako kazetaria izan zen. Bidaietako kazetari gisa egindako lanengatik nabarmendu zen.

## Biografia 
1984ko maiatzaren 14an jaio zen, Espainiako Ponferradan, baina bere bizitzan denbora asko eman zuen Flores del Silen, eta harekin lotura bat eraiki zuen, ama eta aitona-amonak zirela eta.

Kazetaritzan lizentziatu zen 2007an Antonio de Nebrija Unibertsitatean, eta bere karrerako hirugarren maila egin zuen Pennsylvaniako Lock Haven Unibertsitatean.

2006an ekin zion bere ibilbideari, Bierzon, bertako irrati batean, Bierzo Sonan. 2011n Mediaset taldean aritu zen lanean, *El Programa de Ana Rosa*. Gero, erredaktore- eta erreportari-lanak egin zituen *Divinityn*, Divinity kanalean; *Las Mañanas de Cuatro*-rako, Cuatro kanalean; eta 2012 eta 2015 artean, Telecincoko *Hay una cosa que te quiero decir* saioan mezulari .

2015. urtean, Pokerstars zirkuituko erredaktore eta erreportari gisa lan egin zuen, baita RTV Gaztela eta Leongo eguneroko magazin bateko zuzendari eta aurkezle gisa.

'*¡Qué tiempo tan feliz!*' saioaren ondoren ¡Hazte un selfie' eta 'Dani&Flo'. 2018an, Cuatro 'Viajeros ''Cuatro''' telebista-kanaleko saioan ospea lortu zuen, eta, horrekin batera, '*Ya es mediodía*' edo '*Cuatro al día*' saioetan erreportari-lanak egin zituen.

2022ko uztailaren 31n hil zen, minbizi baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dan Davin

**Daniel Marcus Davin** (Invercargill, 1913ko irailaren 1a - Oxford, 1990eko irailaren 28a) zeelandaberritar idazlea izan zen.

Zeelanda Berriko hegoaldean jaio zen, irlandar familia katoliko batean, eta eskola katolikoetan hezi zen. Otagoko Unibertsitateko beka bat lortu zuen eta ingelesa eta latina ikasi zituen. Oxfordeko Unibertsitatean ere ikasi zuen.

Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen armada britainiarretan eta zeelandaberritarretan. Ekialde Ertainean inteligentzia zerbitzuetako ofiziala izan zen, Greziatik ihes egin eta Kretan zauritu zuten. Gerra ostean Clarendon Pressen eta Oxford University Pressen lan egin zuen.

Zeelanda Berriko gerrari, gerraosteko tentsioei, erbesteari eta itzulerari buruz idatzi zuen. Bere lehen eleberrietan, pertsonaia katolikoei buruz ere idatzi zuen, gehiengo protestantea zuen Zeelanda Berrian biziz.

## Lanak 
### Eleberriak eta ipuinak 
* *Cliffs of Fall* (1945)
* *For the Rest of Our Lives* (1947)
* *The Gorse Blooms Pale* (1947, ipuinak) 
* *Roads from Home* (1949)
* *The Sullen Bell* (1956)
* *No Remittance* (1959)
* *Not Here, Not Now* (1970)
* *Brides of Price* (1972)
* *Breathing Spaces* (1975, ipuinak)
### Ez-fikziozkoak 
* *Introduction to English Literature* (1947, John Mulganekin)
* *Crete* (1953) The Official New Zealand War History 
* *Closing Times*, his literary memoirs (1975, Oxford University Press)

### Argitaratzailea 
**Short Stories from the Second World War* (1982)
* *Katherine Mansfield - Selected Stories* (1953, Oxford University Press)

## Kanpo estekak
Bertso zaharrak (1974ko diskoa)

***Bertso zaharrak*** 1974an Xabier Lete, Antton Valverde eta Julen Lekuona abeslariek plazaratu zuten bertso zaharren bilduma izan zen. Bilduma bi albumetan zabaldu ziren. Bertsoak garaiko estiloan musikatuak izan ziren eta, horrela, zabalkunde handia ezagutu zuten. Jatorrizko edizioa Herri Gogoa Edigsa konpainiak egin zuen. Lanak, nolabait, bertsolaritza zabaldu eta sustatu nahi zuen eta helburu horrekin hiru abeslariek plazaz plaza aritzeko espektakulua sortu zuten, gero albumen oinarria izango litzatekeena. Azala Felix Garridok atondu zuen.

Xabier Letek eta Antton Valverdek elkarrekin sortu zuten lehen diskoa izan zen hau. Behin bi horiek deitu zituzten kantatzeko Osintxura, Bergarako  auzo batera. Letek Xenpelarren bertso batzuk kantatu zituen, jendearen oso gustukoak izan zirenak, eta Valverdek Txirritaren beste bertso batzuk kantatu nituen. Kantaldia egin eta gero, eta, antolatzaileekin mus partida eta bazkaria egin ondoren, hizketan aritu ziren, eta pentsatu zuten zergatik ez egin bertso zaharrekin emanaldi bat. Eta laguntza eskatu zioten Julen Lekuonari, eta hark bere anaia Juan Mari Lekuonaren laguntza eskerga ekarri zien. Txikitatik ziren ezagunak Lete eta Valverde. Lete Oiartzungoa zen, Valverderen familiak udak Oiartzunen pasatzen zituen, eta uda guztian han ibiltzen ziren elkarrekin, herriko plazan jostatzen, pilotan eta beste mila gauzatan.

## Taldea 
* Antton Valverde: ahotsa eta piano.
* Julen Lekuona: ahotsa.
* Xabier Lete: ahotsa eta gitarra.
Fitxategi:Xabi Lete 1971 txiki.jpg|Xabier Lete
Fitxategi:Julen Lekuona.jpg|Julen Lekuona
Fitxategi:Antton Valverde abeslaria 2011n.jpg|Antton Valverde

## Bertsoak 
[thumb|[Xenpelar]]
Bi album ziren, beraz lau alde zituen:
### 1. diskoa 
#### A aldea 
* "Bizkaiko txerriari jarriak" (4'50), Uztarri bertsolariaren bertsoak.
* "Andresek bere andregaiari" (8'18), Andres Mitxelenaren gertakizunetaz
* "Amalau eriyotzena" (5'02), (Jose Larreina baten gertakizunetaz)
* "Andre txarraren bentajak" (3'29), Xenpelar
[thumb|[Jose Manuel Lujanbio|Txirrita]]

#### B aldea 
* "Salbatoreko ermitan" (4'42), Xenpelar
* "Azken juizioko eguna"  (1'58), Xenpelar
* "Proporziyo bat" (3'11), Txirrita
* "Zuk il zenduen artzaia" (1'20), Txirrita
* "Oraingo neskatxen jazkera!" (3'32), Txirrita 
* "Nagusiya ta maizterra (3'38)", Txirrita
* "Atso gezurti bati" (2'40), Txirrita
[thumb|[Bilintx]]

### 2. diskoa 
#### A aldea 
* "Juana Bixenta Olabe" (6'11), Bilintx
* "Suantxaren bertsuak (3'11), Oiartzungo bertso herrikoiak 
* "Nere sentimendua" (3'59), Antonio Urbieta
* "Brabanteko jenobeba" (5'37), Juan Kruz Zapirain[thumb|[Pello Mari Otaño]]

#### B aldea 
* "Afrikan sufritzen" (4'01), egile ezezaguna 
* "Oraingo Errenteriari" (2'47), Pello Zabaleta
* "Kazkazurik bere buruari" (3'38), Joxe Joakin Urbieta 'Kazkazuri
* "Txepetxarenak" (2'45), Pello Mari Otaño 
* "Bertsoak jartzen naiz asi" (5'29), Paulo Yanzi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Albumak Youtuben.
Wim Omloop

**Wim Omloop** (Herentals, 1971ko urriaren 5a) belgikako txirrindulari ohia da. Geert Omloop txirrindulari profesionalaren osaba da. 

## Palmaresa 
**1990**
* Bauvry-la-Foret Sari Nagusia
**1992**
* Zellik-Galmaarden
* Hasselt-Spa-Hasselt
**1993**
* Nationale Sluitingsprijs
* 2. Maiatzaren Lehena Sari Nagusian
**1994**
* Marcel Kint Sari Nagusia
* Gullegem Koerse
* 2. Zottegemeko Sari Nagusian
* 3. Stadsprijs Geraardsbergenen
**1996**
* 3. Jef Scherens Sari Nagusian
** 1997**
* Omloop van het Waasland
**1998**
* Vilvoordeko Sari Nagusia
* Stad Sint Niklas Sari Nagusia
* 2. Omloop van de Westhoek
* 2. De Kustpijl Heisten
**1999**
* Vilvoordeko Sari Nagusia
* Flèche Hesbignonne 
* Omloop der Kempen 
* Halle-Ingooigem
* 3. Maiatzaren Lehena Sari Nagusian
**2000**
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat
* 2. Villers-Cotterêtseko Sari Nagusian
* 2. Halle-Ingooigemen
* 2. Gullegem Koersen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ze (argipena)

**Ze** izenak hainbat adiera du:

* **Ze**, **C** letraren izena euskaraz.
* **Ze hautsia, Ç** ikurra, C letraren aldaera.
* **Ze zirilikoa (З, з)**, letra bat alfabeto zirilikoan. 
* **Zè:** Beningo hiri eta barruti bat. 
* **Zé**, portugesez José (Josef) gizonezko izenaren forma hipokoristikoa, adibidez pertsonaia hauena:
** Zé Sérgio, futbolari brasildarra.
** Zé Roberto, futbolari brasildarra.
Euskaraz, **ze** da *zeren* eta *zer* formen aldagai laburtu bat, agertzen dena adibidez Wikipediako artikulu hauetan:

* Ze Esatek! rock taldea.
* Ze berri? euskarazko aldizkari nafarra.
* Ze Barri?, Gipuzkoako agerkari bat.
* A ze parea, ETBko saio bat.

Letra larriz:

* **ZE**: Zollinger-Ellison sindromea, gaixotasuna, adierazteko modu bat.
* Z.E. edo Renault Z.E., auto elektriko baten modeloa.

Ikus, halaber:

* **Ce (argipena)**
* **C (argipena)**
Sara García Alonso

**Sara García Alonso** (León, 1989) biologo molekularra, ikertzailea eta astronautagaia. 2022ko azaroan, Europako Espazio Agentziak (ESA) erreserba gisa hautatu zuen, eta astronauta izateko hautagai izan zen lehen emakume espainiarra izan zen . Emakume astronauta erreferentea da. 

## Biografia 
Garcíak bioteknologiako gradua eta masterra ikasi zituen Leongo Unibertsitatean. 

Ingelesa eta frantses (maila ertaina) du. Hainbat zaletasun ditu: urpekaritza, krav maga borroka (Israeleko ejerzitoaren defentsa pertsonala) eta parakaidismoa. Boluntario gisa laguntzen du Minbiziaren Aurkako Espainiako Elkartean.

2022an astronautagai aukeratua izan zen Sara Garciíak espazioaren garrantzia azpimarratu eta aurrera begirako proiektuak aipatu zituen:*"Lankidetza interesgarriak ateratzea, zientziaren, ikerketaren eta teknologiaren onurak zabaltzea; jendea espazioko sektoreak eskain diezagukeen guztiaz jabetzen saiatzea, ez bakarrik ikerketa zientifikoko gaietan. Espazioa dena da. Gure eguneroko bizitzan, gizaki bakoitzak orbita txikian dauden 20 satelite baino gehiago erabiltzen ditu".* Bertan biriketako eta pankreako KRAS izeneko minbizi mutazioek bultzatutakoan aurkako tratamendu berriak bilatzen dituzte. Sara Garcíak doktoretza-tesia egiten ari diren bi ikasle bere ardurapean ditu. Ilargira edo Martera joateko prest egon ziren Espainiako hautagaiak 1300 izan ziren. Bi aldiz joan zen espaziora. Lehengoan, 1998ko urri eta azaroan, Estatu Batuetako Discovery transbordadorean eta bigarrenean 2003ko urrian Soyuz ontzian Nazioarteko Espazio Estazioa bisitatu zuen. beren lanetan, uneko lanean jarraitzen dute. Baina agentziarekin kontsulta eta oinarrizko laguntzarako sinadura emanda. Gainera edozein momentutan deituak izan litezke, entrenatzen hasteko, misioren baterako hautagai idealak balira.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Bideoa: Sara Garcia Alonso, una mujer referente La 2, *La aventura del saber'' saioa. 2026.03.09
Meganne Christian

[thumb|260px|[Meganne Christian ezkerrean, ESAko 2022ko 17 astronautagaietako bat]]
**Meganne Louise Christian**, ezkontzaz **Wyatt** (Kent, Erresuma Batua, 1987ko abendua) materialen zientzialaria da, fisika atmosferikoa eta astronauta anglo-australiar-italiarra. Italiako Ikerketa Kontseilu Nazionalean (CNR), Bolonian, materialen zientzialari lan egin zuen; Antartikako Konkordia Basean, fisika atmosferikoa aztertu zuen. 2022ko azaroan, Europako Espazio Agentziako Astronauten Taldeko astronauten erreserbako kide hautatu zuten. Britainiar, italiar, australiar eta Zeelanda Berriko nazionalitateak ditu. 2014. urtean doktoretza lortu zuen unibertsitate berean hidrogenoa borohidruroekin biltegiratzeari buruzko ikerketagatik. Ondoren, Boloniara joan eta Mikroelektronika eta Mikrosistemen Institutuan (IMM) hasi zen lanean Italiako Ikerketa Kontseilu Nazionalean.  

Boloniako Italiako Ikerketa Agentzia Nazionalean (CNR), grafenoz egindako nanokonposatuen ekoizpena eta karakterizazio mikroskopikoa landu zituen, bereziki grafenozko 3Dko grafenozko egiturak grafenozko apar gisa, EBko Graphene Flagship-en parte gisa. Horren barruan sartu zen zero grabitatearen ikerketa, 2018an, eta begizta-beroko hodiak sateliteen beroa kudeatzeko nola aplikatzen diren aztertu zen. Fisika atmosferiko eta meteorologoaren kargua bete zuen Antartika italiarraren ikerketa-oinarrian Base Concordian 2019ko "DC15" neguko kanpainan eta 2020-21 udako denboraldian.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitatean emandako etapan, Unibertsitateko Kimika Industrialeko domina eman zioten 2009an,
* 2011n Heinz Harant saria 
* 2011n Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitateko Ikerketako Bikaintasunaren Saria doktoretzagatik.
* Australiak Italian duen enbaxadoreak Christian aurkeztu zuen 2021 Zientziaren Emakumearen eta Neskatoaren Nazioarteko Egunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profil pertsonala CNR IMMn
* Meganne Christianen profila Europako Espazio Agentzian (ESA)
Eskeintza

***Eskeintza*** Xabier Letek 1991an plazaratutako diskoa da. Artistak urte batzuk diskorik argitaratu gabe zeraman eta album berria nahiko desberdina zen. Lan honetan Habanera abestia arrakasta handia lortu zuen.Elkar zigilurekin plazaratu zuen.

## Abestiak 
* "Aberri ilunaren poema" (4,31)
* "Agian" (3,34)
* "Habanera" (5,17) 
* "Amodio, amore" (4,18)
* "Eskeintza, nere aita zenari" (3,33)
* "Neguaren zai" (4,01)
* "Biographia" (4,38)
* "Ez esan maite" (2,35)
* "Heriotzaren begiak" (4,16)
* "Haizea dator ifarraldetik" (5,16). Abesti hau aurreko *"Lore bat, zauri bat"* albumean agertu zen baina bertsio berri honetan jazz kutsu nabarmena erakusten du.

## Taldea 
* Xabier Lete: ahotsa.
* Karlos Giménez: Piano eta teklatua.
* Jabier Muguruza: Akordeoia.
* Pascal Gaigne: Gitarra.
* Andrzej Bak: Biolontxelo.
* Javier Lekunberri: Oboe
* Txema Garces: Baxu
* Michel Longaron: Perkusioa
* Josetxo Goia-Aribe: Saxofoia eta klarinete.
* Moldaketak: Karlos Giménez.
* Azala: Lamia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Albuma Youtuben.
* :Albuma Discogs webgunean.
Valentina Carro

**Valentina Carro Padín** (Castrelo, Cambados, Pontevedra, 1984) galiziar aktorea, poeta, diseinatzailea. eta idazlea da .

## Ibilbidea 
2001ean Valle-Inclán Ateneoko Gazte Narratiba Lehiaketaren II. Saria irabazi zuen. 

2007an Xosemaría Pérez Parallé Poesia Sariaren irabazi zuen  *Debaixo de Dziga Vertov hai unha buxaina* lanarekin. 

2008an, *“A perfomance da vulvareta” emanaldi* poetikoa aurkeztu zuen. 

## Lanak 
### Liburuak 
* . 2008. *Debaixo de Dziga Vertov hai unha buxaina*. Volumen 193 de Espiral Maior poesía. Editor Espiral Maior, 45 pp. 

### Bideoak 
* *Os 4 Elementos (1. zatia) - A Água*. Egilea Celestino Monteiro, aktorea: Valentina Carro Padin

* Os 4 Elementos (2 zatia) - O Ár

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bere arropa diseinuen xehetasunak, egilearen eskutik
Frantziako Igeriketa Federakuntza

**Frantziako Igeriketa Federazioa** (FFN) 1901ean sortutako elkarte frantses bat da, 1919ko otsailean sortua, eta Frantziako kirol-igeriketa, ur irekietako igeriketa, igeriketa sinkronizatua, urpekaritza eta waterpoloa biltzen ditu. Frantziako txapelketa nazionalak eta taldeen hautaketa antolatzen ditu.
San Antonio Paduakoaren eliza (Tula)

thumb|250px|Elizaren ikuspegi orokorra.
**San Antonio Paduakoaren eliza** Tula Hirian dago, Tamaulipasen, Mexikon. Tulako hirigune historikoan dago, plaza nagusiaren aurrean. Kupula batez errematatutako nabe bat, kanpandorre bat eta bi kontrahorma angeluzuzen dituen harrizko fatxada bat ditu. Tamaulipaseko monumentu historikoetako bat da. Eraikina barroko estiloaz egina dago.

## Historia 
Tenpluaren aurrekaria Juan Bautista de Mollinedok 1617an eraikiarazi zuen San Antoniori eskainitako eliza da. Gaur egungo eliza estatuko bigarren elizarik zaharrena da. XVIII. mendean eraiki zuten, eta 1885ean berreraiki, gutxi gorabehera.

Elizaren dorrean erloju ingeles bat nabarmentzen da. 1889ko maiatzean, erlojua erosteko behar ziren funtsak bilduko zituen komite bat sortu zen. Ordulariaren erosketan laguntzeko Carmen Romero Rubio Porfirio Diaz presidentearen emaztearen babesa jaso zen. 1889ko irailaren 16an inauguratu zen erlojua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Malherbe

**André Malherbe** (Huy, 1956ko martxoaren 21a - Lieja, 2022ko azaroaren 24a) belgikar motoziklista izan zen.

Munduko moto-kros txapelketan lehiatu zen 1975etik 1986ra, eta hiru aldiz izan zen munduko txapeldun 500 cc-ko zilindradan, 1980., 1981. eta 1984. urteetan, Honda moto batekin.

Moto lasterketetatik erretiratu ondoren, turismo ibilgailuen munduko txapelketan eta rallietan lehiatu zen. 1988ko Dakar rallyan istripu bat izan zuen eta paralitiko geratu zen.
Colignyko Egutegia

[thumb|300px|Colignyko Egutegia, Lugdunum museoa, [Lyon. ]]
**Colignyko Egutegia** II. mendeko egutegi zelta da, 1897an aurkitu zena Colignyn, Frantzian. Brontzezko xafla handi batean egindako eguzki-ilargi egutegia da, 62 hiletan banatutako bost urteko zikloa irudikatzen duena. Galieraz idatzirik dago, latindar alfabetoan. Kontserbatu diren 73 zatiak Lyongo Lugdunum museoan daude ikusgai.

## Egitura 
Colignyko Egutegiko asteak bost egun ditu, eta hilabeteak 6 aste (29 edo 30 egun). Urtea 12 hilabetetan banaturik dago (354 egun). Egutegiko ziklo oso batek bost urteko iraupena dauka (1831 egun) eta, 60 hilabete erregularrez gain, beste bi hilabete tartekaturik ditu. Hauek dira hilabeteen izenak:
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hédi Fried

**Hédi Fried** (jaiotzez **Szmuk**; (Sighetu Marmației, 1924ko ekainaren 15a &ndash; Stockholm, 2022ko azaroaren 20a) suediar errumaniar idazlea eta psikologoa izan zen.   Holokaustotik bizirik atera zena, Auschwitz eta Bergen-Belsenetik igaro zen , 1945eko uztailean Suediara heldu zen M/S Rönnskär ontzian. 

Fried 2022ko azaroaren 20an hil zen Stockholmen, 98 urte zituela.   

## Sariak 
* Serafim Domina (Suedia: 2019)  
* Illis Quorum Domina 8. tamainako urrezkoa (Suedia; 1998)
* Alemaniako Errepublika Federaleko Merezimendu Ordenako Ofizialen Gurutzea (2017) 
* Errumaniako Izarraren Ordenako Zalduna (2016) 
* Suediako Europako Mugimenduaren Urteko Europako Saria (1997)
* Cultura Natur &#x26; amp saria; Kultur (1998)
* Eldh-Ekblad Bakearen Saria Suediako Bake eta Arbitraje Elkartearen eskutik (1999) 
* Stockholmgo Unibertsitateko Honoris Causa doktorea (2002)
* Raoul Wallenberg Akademia Saria Raoul Wallenberg Saria (2015)
* Olof Palme Saria Olof Palme Memorial Fund-en eskutik (2017)

## Liburuak 
* 1992 - *Skärvor av ett liv.* *Vägen hasta och från Auschwitz*, Natur &#x26; amp; Kultur, 
* 1995 – *Livet tillbaka*, Natura eta Kultur, 
* 2002 – *Ett tredje liv: från jordbävning i själen till meningsfull tillvaro*, Natur & Kultur, 
* 2003 – *Vive pendel.* *Fragmento, erfarenheter, insikter*, Lärarhandledning Natur & Kultur, 
* 2017 - *Frågor jag fått om Förintelsen*, Natur &#x26; amp; Kultur, 
* 2019 – *Bodriren Historia*, Natur & Kultur, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto Maroni

**Roberto Maroni** (Varese, 1955eko martxoaren 15a - Lozza, 2022ko azaroaren 22a) Vareseko italiar politikaria eta Lombardiako presidente ohia izan zen. Ipar Ligako buruzagia zen, garai hartan Ipar Italiako edo Padaniako autonomia edo independentzia bilatzen zuen alderdia. 1992tik 2013ra Italiako Errepublikako Diputatuen Ganberako kide izan zen, beti ere Lombardiako barrutietan hautatua. Italiako Barne ministroa izan zen 1994tik 1995era, eta 2008tik 2011ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak