Melillako azpiegiturak eta zerbitzuak

**Melillako azpiegiturak eta zerbitzuak** Melilla hiri autonomoaren funtzionamendu ekonomiko, sozial eta administratiboa bermatzen duten azpiegitura, sare eta zerbitzu publiko eta pribatuen multzoa dira. Hiriaren egoera geografiko berezia dela eta, azpiegiturak eta zerbitzuak itsas, aire eta lur garraioan, energia, ura eta komunikazio sareetan, osasun, hezkuntza eta segurtasun zerbitzuetan antolatzen dira, eta biztanleriaren bizi-kalitatea eta mugikortasuna hobetzea dute helburu.

## Energia 
#### Elektrizitatea 
[alt=Melillako zentral elektrikoa|thumb|[Melillako zentral elektrikoa]]
Melillako energia-hornidura hiriko Klima eta Energiarako Ekintza Planaren (PACES) helburuekin bat dator. Melillako zentral elektrikoa, 1920 eta 1925 artean eraikia Rif-eko Meatzeetako Espainiako Konpainiak, hasieran mineral-kargalekurako energia emateko sortu zen, eta ondoren energia Gaselec-i saldu zitzaion. Endesak 1963an erosi zuenetik, zentrala hainbat aldiz modernizatu da, besteak beste, 1.000&nbsp;kW-eko sorgailuak eta 12.600&nbsp;kW-eko MAN motor bat (2002an instalatua) gehituz. Zentralak batez ere fuel-olioa eta gasolioa erabiltzen ditu, eta prozesuetarako itsasoko ura eta hiriko hornikuntza-saretik hartutako ura baliatzen du.

2020an, zentralak ekonomia zirkularraren inguruko proiektu berritzaile bat ezarri zuen: "Second Life Battery Energy Storage System". Proiektu horrek ibilgailu elektrikoen bateriak baliatzen ditu energia biltegiratzeko, eta horrek ahalbidetzen du hornidura elektrikoa ziurtatzea matxuren aurrean. Proiektu hau BASF sariaren irabazle izan zen Espainiako ekonomia zirkularraren praktika onenaren kategorian. Zentralak zeregin funtsezkoa izan du Melillako energia-sistema hobetzeko bidean, jasangarritasunean eta etengabeko horniduran lagunduz.

### Erregaia 
Melillara petroliotik eratorritako erregaien hornidura Moeve konpainiak hiriko portuan dituen biltegietatik dator. Erregaia portutik gasolindegietara garraiatzeko, zisterna-kamioiak erabiltzen dira.

### Butano eta propano gasa 
Moeve enpresak Melillako hirian butano eta propano gasa banatzeko instalazio logistikoak ditu, horrela erregai mota horrek sortzen duen eskaria asetzeko. Halaber, butano arinagoak banatzen ditu hirian, bonboi arinagoekin.

## Ur edangarria 
thumb|Melillako desalinatzaile planta
Melillako ur edangarriaren hornikuntza Guadalquivir Ur Konfederazioak egiten du, 1927an sortu zen entitate publiko juridiko propioa, Guadalquivir ibaiaren urak kudeatzeko, eta haren arroa Andaluzia, Extremadura, Gaztela-Mantxa, Murtzia, Ceuta eta Melillako erkidegoetan zabaltzen da.

Melillak urtean 8,26 milioi m³ ur inguru kontsumitzen ditu, biztanle bakoitzeko egunean 300 litro inguruko eskariarekin. Hornikuntza gainazaleko eta lurpeko hartzidurekin egiten da, eta batez ere desalinatzaile planta baten ekarpenarekin. Iturri naturalek Marokoko lurraldean dauden iturburuak, Urre ibaiaren galeriak eta hainbat akuifero (bolkanikoa, kareharria eta alubiala) barne hartzen dituzte, eta Ataque Seco desalinatzaile planta egunean 20.000 m³ arte hornitzen du, hiriko kontsumoaren zati handi bat estaltzen duena. Sistema ponpaketa estazio eta banaketa deposituekin osatzen da, biztanleriari etengabeko hornikuntza bermatzeko.

## Hondakinak eta kale garbiketa 
Valoriza (Sacyr taldearen kidea) Melillako Udalaren garbiketa publikoaren enpresa da. 1985ean sortua, hiri hondakin solidoen kudeaketa eta kale garbiketa arduratzen da. Horretarako, 354 langile, 100 ibilgailu, makina parke zentral bat, garbiketa laguntzaileko sei parke, lau puntu garbi, transferentzia estazio bat, hondakinak biltzeko sistema pneumatiko bat eta hondakinak tratatzeko zentro integral bat ditu, baita bulego nagusiak ere. Valoriza-ren urteko aurrekontua 50 milioi eurotik gorakoa da.

## Hornikuntza 
thumb
Melillako elikagaien hornikuntza batez ere Iberiar penintsulatik egiten da, eta neurri txikiagoan, Marokorekin egindako akordioetatik. Fruituak, barazkiak, arraina eta haragia batez ere Merkatu Zentralaren bidez eta supermerkatu handien bidez hornitzen dira. Merkatu honek merkataritza lokalaren eta biztanleriari eguneroko elikagaiak eskaintzearen gune garrantzitsua da.

## Wi-Fi guneak 
*Melilla en Red* proiektuak 5 Wi-Fi gune doako eta haririk gabeko Interneteko sarbidea ahalbidetzen ditu. Gaur egun, 21 puntu Wi-Fi funtzional daude, hamaika eraikin publikoetan (asamblea, liburutegia, adinekoentzako kultur gelak, Erakusketa eta Kongresuen Jauregia edo Javier Imbroda Pabiloia) eta hamar espazio publikoetan (Lobera parkean, Hernández parkean, San Lorentzoko Plaza Multifuntzionalean, Noray Portuan, Espainiako Plazan edo Kultura Plazan). Nabigazio abiadura motelagoa da, baina Melillan orri guztietara sartzeko aukera dago.

## Hezkuntza 
thumb|CEIP Reyes Católicos
Melillak hezkuntza eskumenak ez ditu transferituta, beraz, Hezkuntza Ministerioak kudeatzen du. Ministerio honek hezkuntza sistema autonomikoaren kudeaketa eta erabakiak hartzen ditu hirian, hezkuntza politikak eta gidalerroak ezarriz.

Melillan haur-eskolak, publikoak eta pribatuak, eta lehen hezkuntzako ikastetxeak daude, Melillako hiri autonomoaren menpekoak. Bigarren hezkuntzako institutuek Hezkuntza Ministerioaren menpe daude, Melillako Hezkuntza Lurralde Zuzendaritzaren bidez, eta hauek dira: IES Leopoldo Queipo, IES Juan Antonio Fernández Pérez, IES Miguel Fernández, IES Enrique Nieto, IES Russadir, IES Virgen de la Victoria eta CIFP Reina Victoria Eugenia. Horrez gain, Hezkuntza Bereziko zentroa Reina Sofía, Helduen Hezkuntzako Zentroa (CEPA) Carmen Conde Abellán eta Arte Eskola (EA) Miguel Marmolejo daude, baita La Salle El Carmen, Enrique Soler eta Nuestra Señora del Buen Consejo (HH. Franciscanas de los SS.CC.) bezalako ikastetxe kontzertatuak ere.

### Haur, lehen eta bigarren hezkuntza 
Melillak hainbat hezkuntza-zentro ditu hezkuntza maila desberdinetan, publikoak, kontzertatuak eta pribatuak.

Zentro publikoen sarean, Melillak 13 hezkuntza infantil eta lehen hezkuntzako zentro, 7 bigarren hezkuntzako zentro eta 5 helduen hezkuntza zentro ditu.[thumb|[Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionala]]

### Unibertsitate-hezkuntza 
Granadako Unibertsitatea Melillan dago ordezkatuta, Hezkuntza eta Kirol Zientzien, Gizarte eta Zuzenbide Zientzien eta Osasun Zientzien fakultateekin. Halaber, Distantziako Hezkuntzako Unibertsitate Nazionalaren (UNED) zentro elkartu bat eta Musika Kontserbatorio Profesional bat ere badaude.

## Garraioa eta komunikazioak 
### Aire-garraioa 
[alt=Melillako Aireportua|thumb|[Melillako aireportua]]

Melillak aireportu bat dauka hirigunetik 3&nbsp;km ingurura kokatua.

Melillako aireportua Espainiako Aire Armadaren basearekin pista eta kontrol-dorre bera partekatzen du. Zati zibila AENAk kudeatzen du eta honako helmuga hauek ditu zuzeneko hegaldiekin: Malaga, Madril, Bartzelona, Granada, Almeria, Sevilla, Palma eta Gran Canaria, eta udako denboraldian baita Asturias, Santiago de Compostela eta Tenerife ere.

Bidaiarien terminalak 6 fakturazio-mahai, 3 txartel-ate eta 2 ekipaje-zinta ditu. Segurtasun eta pasaporteen kontrol-gela bat eta turismo-informazioko puntu bat ere badaude iritsiera-gunean. AENAren arabera, 2024an 507.957 bidaiari, 10.977 hegaldi eta 32 tona zama mugitu ziren. Une honetan, Iberia Regional/Air Nostrum da operatzen duen hegazkin-konpainia bakarra.

### Itsas-garraioa 
[alt=Melillako portua|thumb|[Melillako Portua]]

Melillako portuak eguneroko ferri zerbitzua eskaintzen du Malaga, Almeria eta Motril hiriekin.

2024an 711&nbsp;900 bidaiari erregistratu zituen. Baleària eta Transmediterránea konpainiek eskaintzen dituzte zerbitzu hauek.

### Bidaiarien bilakaera 
2010 eta 2019 artean, Melillak bidaiarien kopuruaren hazkunde jarraitua izan zuen, batez ere aire-garraioaren igoeragatik. Hala ere, itsas-garraioa izan da beti erabiltzaile gehien izan duen garraiobidea, nahiz eta hegazkin bidezko bidaiak ugaritu diren, 2017tik aurrera batez ere.

COVID-19 pandemiak eragin handia izan zuen 2020an, bidaiarien kopuruak %66,33 jaitsi baitziren. Mugikortasun-murrizketek itsas-garraioa gehiago kaltetu zuten. Hala ere, itsas-garraioak mantendu zuen nagusitasuna.

2021ean eta 2022an, berriz, indarrez suspertu zen bidaiarien kopurua: %39,10 igo zen 2021ean eta %81,95 2022an. Aire-garraioa izan zen suspertze horren buru, baina itsas-garraioa nagusi izaten jarraitu zuen.

2023an eta 2024an hazkundea motelagoa izan zen (%5,43 eta %6,27, hurrenez hurren), baina itsas-bidaiarien kopuruak airekoak gainditu zituen oraindik ere, edukiera eta ibilbide maiztasunengatik.

### Bide-sarea 
::

### Lurreko garraioa 
Beste hiriekin loturak errepide bidezkoak dira, honako muga-pasoez igaroz: Mariguarikoa (ikastetxe marokoar bateko ikasleentzat bakarrik), auzo txinatarra (oinezkoentzat), Farjana (ibilgailuentzat), azken biak Melillako eta Nador probintziako bizilagunentzat bakarrik; eta Beni Enzar-ekoa, nagusia, ibilgailuentzat eta pasaportearekin edonor sar daitekeena.

### Hiri-autobusak 
Melillako hiri autonomoak bere autobus sare propioa du, C.O.A. izenekoa, *Omnibús Autobuses kooperatiba* izeneko tokiko enpresak kudeatua. Flota moderno batez hornituta dago, kolore urdin argiko autobusekin.

Hala ere, zerbitzua motel eta desegokia da hiriaren tamainarentzat, eta horrek bidaiari gutxi izatea eta enpresa ia porrot egoeran egotea eragin du.

### Taxi 
thumb|Mercedes-Benz W201, Melillako taxi tipikoa
Melillak taxi-flota ugari ditu, geltoki finkoak hirigune erdian eta muga eremuetako inguruan (azken hauek, ordu puntaetan), nahiz eta ibilgailu gehienak oso zaharrak izan, bigarren edo laugarren eskukoak, 30 urte baino gehiago dituztenak eta ez bereziki erosoak edo seguruak, atzeko eserlekuetan segurtasun uhala eta bestelako babesa ez dutelako askok.

### Oinezkoentzako espazioak 
Espazio oinezkoak hobetzeko, egokitzeko eta handitzeko ahalegin handiak egiten ari dira, kaleak 30, 20, 10 kale edo oinezko kale bihurtuz.

### Bizikleta 
Dique Sur-etik hasi eta Portu Deportivo ingurura iristen den  izeneko bizikleta-bidea dago, alkohol-kontsumoarekin gidari batek istripu batean hildako txirrindulariaren omenez, 2018ko irailaren 23an inauguratu zena. kritika ugari izan ditu.

### Ibilgailu elektrikoa 
Mugikortasun elektrikoa bultzatzeko ahaleginak handitzen ari dira, tokiko eta nazio mailako ekimen desberdinen bidez. Tokiko Gobernuak neurriak hartu ditu hirian ibilgailu elektrikoen erabilera sustatzeko, batez ere Plan MOVES III bezalako funts eta programen bidez.

Melillak 800000 euro inguru jasoko ditu Plan MOVES IIItik, helburu nagusia ibilgailu elektrikoen erosketa eta karga-instalazioen eraikuntza bultzatzea da. Partida hau Berreskurapen, Eraldaketa eta Erresilientzia Planaren (PRTR) barruan dago, eta 'Proyecto Melilla' izeneko sozietate publikoak (Promesa) kudeatuko du. Laguntzak ibilgailu elektrikoen erosketa estaliko dute, ibilgailu zahar bat kentzen denean 7.000 euroko pizgarriarekin.

Ibilgailu elektrikoetaz gain, Melillak energia berriztagarrien garapenean ere jartzen du arreta, batez ere energia fotovoltaikoan. Eguzki-panelen instalazioa sustatzen ari dira, hori ez ezik, trantsizio energetikoan laguntzeaz gain, hiriko energia-eraginkortasuna hobetzeko aukera ere emango du.

## Osasuna 
thumb|Melillako Osasun Arloako zentroak Ingesa (Instituto Nacional de Gestión Sanitaria) erakundeak kudeatzen ditu
Melillak ez ditu Osasuneko eskumenak transferitu, beraz, Espainiako Osasun Ministerioa(https://es.wikipedia.org/wiki/Ministerio_de_Sanidad_(España)) mendekoa da, eta bere kudeaketa Instituto Nacional de Gestión Sanitaria (INGESA)ren bitartez egiten da.

Hiriak Melillako Eskualdeko Ospitalea dauka, 1988an inauguratu zen hiriaren ospitale nagusi gisa. Horrez gain, osasun zentro lau ditu: Zentroa, Iparraldeko Eskualdea (Cabrerizas), Mendebaldeko Eskualdea (Alfonso XIII) eta Ekialdeko Eskualdea (Polavieja). Zentro hauek eta Melillako Ospitale Komarala Melillako Osasun Arloa osatzen dute. Melillako Unibertsitate Ospitalearen eraikuntza lanak 2009an hasi ziren, eta inaugurazioa 2023rako aurreikusi zen.

Melillako osasun zentroak ez dira nahikoak, marokoar herritarren eskari handia dela eta saturatuta daudelako. Melillak Espainiako zerbitzu medikuak erabiltzeko tasa handiena du, marokoar herritarrak egunero Melillako Hesia zeharkatzen dutelako, 25.000 eta 30.000 bitarte. Horrek premiazko zerbitzuak saturatzen ditu, sistema sanitario universalari dagokion legediaren ondorioz. Nador, Berkán, Alhucemas eta Uchda (Maroko) herrietan ere ospitaleak badaude, Melillako Ospitale Komarala aukeratzen dute doako arreta ematen duelako. Era berean, Espainiako lurraldean jaiotako eta bertako gurasoak dituzten haurrak Espainiako nazionalitatea dute, eta horrek ematen dio Melillari jaiotza-tasa handiena eta biztanleria batez besteko adin txikiena izateko berezitasuna. Melillan eta Ceutan emandako osasun laguntza horiek 105 milioi euroko galerak ekarri zituzten 2018an.

## Segurtasuna 
### Herritarren Segurtasuna 
thumb
Melillan martxan dago Larrialdiak 112 sistema, doako 112 zenbakia erabiliz, osasuneko larrialdiak, Hondamendia, suhiltze-lanak, salbamendua, Herritarren segurtasuna eta Babes zibila arloetako egoerak artatzen dituena.

Melillan herritarren segurtasunaren estrategia, jende-mugimendu eta -bilkura handiak diren uneetan, hala nola Aste Santuko eta Feria udaberriko jaiak edo arrisku handiko futbol partiduak, batez ere bertako taldeen arteko lehia handienak, edo beste tentsio eta interesa handiko ekitaldiak, Melillako Udaleko Koordinazio Operatibo Zentroak (Cecop) prestatzen du, eta haren harremanetarako telefonoa 112 da. Zentro horretan parte hartzen dute Polizia Nazionalak, Udaltzaingoa, Babes Zibila eta Suhiltzaileak. Cecopen osagai horiez gain, segurtasunaren mantentze-lanetan laguntzen dute beren eskumen eta arduretarako: Guardia Zibil, Gurutze Gorria eta Espainian 061 izenez ezagutzen den larrialdi medikuen zerbitzua. Gainera, Melillako Polizia Nazionalaren Goi-kargu-zentroa eta Melillako Agintaritza Nagusia, Melillako Herri-Landa Konpainiak eta Guardia Zibil-eko C.O.S.-ak ere badute presentzia.

### Defentsa 
thumb
Melillako Agintaritza Nagusia Espainiako Lur Armadaren unitate bat da, eta Melillako hiri autonomoaren eta haren eremuko defentsa eta segurtasunaren ardura du. Unitate militarrak honako hauek dira:

* Melillako 52. Regulares Taldea
* Legioaren Gran Capitán 1. Tertzioa
* Alcántara 10. Zenbakidun Gurutzatutako Zaldizko Erregimentua
* Zenbakidun Artilleria Erregimentu Nahasia
* Ingeniarien Erregimentua
* Transmisio Batailoia
* Logistika Taldea
* G.A.A.A.L. VII Artilleria Taldea
* Melillako Itsas Konpainia (Espainiako armadako unitaterik zaharrena)
* Aire Armadako Militar Aireportua

## Gizarte zerbitzuak 
Melillako hiriak ematen dituen gizarte zerbitzuak babesa, zaintza eta gizarte sustapena eskaintzen dituzte, desgaitasuna duten pertsonen eta gizarte talde zaurgarrienen alde, bai tokiko administrazioetatik, autonomia erkidegotik edo babesgune pribatuetatik, hala nola Caritas, Gurutze Gorria eta bestelako GKE-etatik. Hiriak gizarte zerbitzuak bi talde handitan banatzen ditu: komunitarioak eta espezializatuak.

Melillako Komunitate Gizarte Zerbitzuak Udaleko Ongizate eta Elkartasun Sailak kudeatzen ditu. Zerbitzu hauek lau ekintza-multzotan banatzen dira: Informazio, Orientazio eta Balorazio Sozialeko Zerbitzua (SIVO), Bizikidetza eta Gizarte Berrintegrazio Zerbitzua (CORE), Etxeko Laguntza Zerbitzua, Gizarte Lankidetza Zerbitzua eta Mendekotasun Arretarako Zerbitzua.

Gizarte Zerbitzu Espezializatuak behar zehatz eta espezifikoenei erantzuten diete, eta hiru ekintza-lerrotan garatzen dira: etxerik gabeko pertsonak eta inmigranteak (COIS), barriada populazioa eta larrialdi-egoerak. Zerbitzu hauek hauek hartzen dituzte barne: adinekoak, desgaitasunak dituzten pertsonak, haur eta familia, etxerik gabekoak, drogazaleak eta inmigranteak.
## Ikus, gainera 
* Melillako aireportua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Melillako Udalaren webgune ofiziala