open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katu beltz

thumb|250px|Katu beltz.
**Katu beltza** antzinatik magikoa bezala hartuta izan da. Dena dela, animaliaren balorazio ez da beti berdina izan: Antzinako Egipton orokorrean animalia sakratutzat hartzen zen bitartean, gaur egun, mendebaldeko herrietan zorteko txarreko eramailetzat ezagutzen da.

## Antzinako Egiptoan 
Katuak Bastet jainkosaren gurtzarekin lotzen zen. Sakratuak ziren.
thumb|ezkerrera|200px|Kaleko katu beltz bat.
## Erdi Aroan 
Erdi Aroan katu beltzak sorginekin lotzen ziren. Kondaira askotan katu beltzak, berez, sorginak ziren, magiaren bidez animaliak bihurtuta. Horregatik, katuak orrokorrean eta beltzak bereziki, ehizatzen ziren eta akabatzen ziren, sarritan modu krudeletaz, bizirik erreak, buruak moztuta... 

## Ingalaterrako Viktoriar Aroa 
Garai horretan katu beltza ikustea zantzu ona izan zitekeen, bereziki ezkonberrien kasuan. Katu beltzak prosperitatea zekarren. Arrantzaleen eta marineleen artean, bestetik, itsasontzian katu bat eramatea gauza ona zen, zorte ona erakartzen zuelako. Eta haien etxeetan ere ohikoa zen katu beltza izatea gizonen buelta ziurtatzeko.

## Anarkosindikalismoaren ikurra 
thumb|Katu honek agresibitatea adierazi nahi zuen.
Orokorrean anarkismo eta bereziki anarkosindikalismoa katu beltza sinbolotzat hartu du. Katu hau ileak puntan erakusten ditu. Industrial Workers of the World (IWW) sindikatuaren Ralph Chaplinek katu horren irudiarekin greba basatiak, sabotajeak eta muturreko sindikalismoa adierazi nahi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Katu beltzen inguruko kondairak.
Dom etnia

**Dom etnia** ( / ALA-LC: '**,  / **') indo-ariar talde etnikoa da, Ekialde Hurbilean, Iparraldeko Afrikan, Kaukason, Erdialdeko Asian eta Indian bizi dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolatitude

Astronomian, **kolatitudea** leku jakin bateko latitudearen angelu osagarria da, hots, ikuslearen zenitaren eta poloaren arteko distantzia angeluarra.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak
Assens

**Assens** izan daiteke:

* Assens (Danimarka), Danimarkako udalerria
* Assens (Vaud), Suitzako udalerria
* Rafael Cansinos-Asséns (1882–1964), espainiar poeta
Alargun beltz

**Alargun beltza** —**hegoaldeko alargun beltza** izenez ere ezaguna; izen zientifikoa: ***Latrodectus mactans***— Ipar Amerikako armiarma espezie pozoitsu bat da, *Latrodectus* generokoa. Emeak ezagunak dira kolore beltz eta gorri bereizgarria dutelako, eta ugaldu ondoren batzuetan arra jaten dutelako. Alargun beltzaren pozoiak nekez hil dezake gizaki osasuntsu bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linth

**Linth** (alemanez  ahoskatua) Suitzako ibaia da, 50 kilometro inguru dituena. Tödi mendizerrako glaziaretan, Glarisko Alpeetan, jaioa, Schmerikondik gertu Zürich aintziran du ahoa. Bertan Limmat ibaia sortzen denez, batzutan ibai bakartzat hartzen dute Linth-Limmat sistema.

## Kanpo estekak
Angelu osagarriak

thumb|200px|Angelu osagarriak
Bi angelu **osagarriak** dira haien artean 90° edo π/2 radian osatzen dutenean.

:**Adibidea**: α eta β angeluak **osagarriak** badira, eta α= 50º bada, orduan β= 90º-50º= 40º da.

## Kanpo estekak
Tödi

**Tödi** edo **Piz Russein** 3.614 metroko mendia da, Glarisko Alpeetan kokatuta. Iparraldean Grisonia eta hegoaldean Glaris kantonamenduak ditu.

Lehenengo igoera 1824an Augustin Bisquolm eta Placi Curschellas ehiztariek egin zuten, nahiz eta 1752an jada alpinismoaren aurrekaria izan zen Placidus a Spescha monjeak saiakera bat egin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Distantzia angeluar

Matematikan eta astronomian, **distantzia angeluarra** bi punturen arteko distantzia da, puntu horietatik kanpo dagoen beste puntu batetik neurtua. Bi norabideen arteko angelua da, behatzailea angeluaren erpinean kokaturik eta angeluaren bi muturrak bi objektuak direla joz.

## Ikus. gainera 
* Mila angeluarra
* Gradu ehundarra
* Ordu-angelua
* Angelu zentrala
* Diametro angeluarra
* Desplazamendu angeluarra
* Ortodromika

## Kanpo estekak 
* 

## Erreferentziak eta oharrak
Säntis

**Säntis** 2.502 metroko mendia da, Alpstein mendizerrako altuena dena. Mendizerraren iparraldeko muturrean dagoenez, mendia hainbat lekuetatik ikus daiteke eta, era berean, bere tontorretik panorama ikusgarria du. Eguraldia laguntzen badu, sei herrialde ikusgai dira bertatik: Suitza, Alemania, Austria, Liechtenstein, Frantzia eta Italia.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boos

**Boos** izan daiteke:
* Boos (Bavaria), Alemaniako udalerria.
* Boos (Bad Kreuznach), Alemaniako udalerria.
* Boos (Mayen-Koblenz), Alemaniako udalerria.
* Boos (Seine-Maritime), Frantziako udalerria.
* Boos (Landak), , Frantziako udalerria.
Brand (argipen)

**Brand** izan daiteke:
* Brand, Tolkienen Legendariumeko pertsonaia.
* Brand (Bavaria), Alemaniako udalerria.
* Brand-Erbisdorf, Alemaniako udalerria.
* Brand (Vorarlberg), Austriako udalerria.
Breitenbrunn

**Breitenbrunn** honako udalerrietako bat izan daiteke:

* Breitenbrunn (Austria)
* Breitenbrunn (Palatinatu Garaia), Alemania
* Breitenbrunn (Suabia), Alemania
* Breitenbrunn (Saxonia), Alemania
Breitscheid

**Breitscheid** honako udalerrietako bat izan daiteke:

* Breitscheid (Mainz-Bingen), Alemania
* Breitscheid (Hessen), Alemania
* Breitscheid (Westerwald), Alemania
Bonheiden

**Bonheiden** (nederlanderaz ahoskatua: ; ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Bonheiden bera eta Rijmenam. 2015eko urtarrilaren 1ean 14.722 biztanle zituen.

## Herritar ospetsuak 
* Sven Nys (1976), ziklo-kros txirrindularia
* Niels Albert (1986), ziklo-kros txirrindularia

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Wang Wei

**Wang Wei** ({{lang-zh|t=王維||s=王维
|p=Wáng Wéi
|w=Wang2 Wei2
|j=Wong4 Wai4
|y=Wòhng Wàih
|tl=Ông Uî) (699- 759) poeta txinatarra izan zen.

## Biografia 
"Buda olerkari" bezala ezaguna, Shanxi probintzian jaio zen. Tang dinastiako partaidea, poeta, musikari, margolari eta estatu-politikari ospetsua izan zen. 721. urtean azterketa inperialak gainditu zuen eta 758an zentsore inperiala izendatu zuten. Tang dinastiaren aurka sortu zen An Lushan militarraren erreboltan kargua galdu zuen. Erreboltariei ez laguntzeko gorra zenaren itxura egin zuen. Ondoren, kargua berreskuratu zuen eta ministro izatea lortu zuen. Bizitzaren azkeneko urtetan budista egin zen eta ermitau bezala bizi izan zen. Bizitzaren azkeneko hamar urtetan Ch'an Daoguang maisuarekin estudiatu zuen. 730an haren emaztea hil zen eta zen berriro ere ezkondu; horren ordez monasterio bat sortu zuen.

## Margolaria 
Nahiz eta bere lanak galduak egon, haren ospea handia da. Bereziki paisaiak margotzen zituen. Haren garaikideen artean eragin handia izan zuen.

## Bibliografia euskaraz 
* *Mandarin dotore* liburuan (2003) Rafa Egigurenek itzulita Wang Weiren poema batzuk jaso ziren.

## Tang dinastiaren poetak 
* Bai Juyi
* Li Po
* Wang Wei
* Tu Fu
* Liu Zongyuan
* Xue Tao
* Yu Xuanji
* Meng Jiao
* He Zhizhang
* Meng Haoran

## Kanpo loturak 
* :Traducción del poema 华子冈 / Huá Zǐ gāng / 王维 / Wáng Wéi poetaren Huá Zǐren menditxoa.
Gradu ehundar

[thumb|200px|[Angelu-garraiagailu bat 400g gradu ehundarretan zatituta]]
Geometrian, **gradu ehundarra** angeluak neurtzeko unitatea da. Zirkunferentzia zatitzen den 400 zati berdinetako bakoitzari gradu ehundar bat dagokio. Sinboloa gon bada ere, goi-indize moduan idatzitako g ikurraz ere adierazi ohi da (adibidez, 35 gon edo 35g). Gradu ehundar batek 100 minutu ehundar (100c) ditu, eta minutu ehundar batek 100 segundo ehundar (100cc) ditu.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak
Traktu (argipena)

**Traktu** (latinezko *traktus* hitzetik) terminoak organismo bateko bi lekuren artean bidea egiten duen hodiari deritzo. Erabilera zenbait ditu:
* urdail-hesteetako traktua;
* traktu urogenitala;
* traktu optikoa.

## Kanpo estekak
Ardon (argipen)

**Ardon** honako udalerrietako bat izan daiteke:
* Ardon (Errusia), Ipar Osetia-Alania, Errusia.
* Ardon (Valais), Suitza.
* Ardon (Loiret), Frantzia.
* Ardon (Jura), Frantzia.
* Ardón, Leóngo probintzia, Espainia.
Ostia (argipena)

**Ostia** izenak adiera zenbait ditu:
* Kristautasunean, ostia, mezan bildu direnei eskaintzen zaien legamiarik gabeko opil borobila, ofrenda gisa;
* **ostia**, muturreko bat edo bestelako kolpe bat izendatzeko arrunkeriazko hitza (ikus «Eraso fisiko»).

## Lekuak 
* Ostia, Antzinako Erromako portu hiria eta gune arkeologikoa;
* Ostia (Erroma), egungo Erroma "comuna"-ko (udalerria) "*frazzione*" (auzo) bat da (*Ostia Lido* edo *Lido di Ostia* deitua ere bai). Erroma komunako X. "*municipio*"-a Erromako antzinako itsas portuaren ondoan.
* Ostia Antica (barrutia), Erromako komunako barrutia. Erromako XXXV. gunea Ostiako aztarnategi arkeologikoaren ondoan dagoen herrigunea.
Montana (Valais)

**Montana** Suitzako udalerria da. Valais kantonamenduan dago,  barrutian. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta.

## Mugakideak 
Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Demografia 
Hona hemen biztanleriaren bilakaera:

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
ImageSize  = width:1080 height:210
PlotArea   = height:150 left:100 bottom:50 right:100
AlignBars  = justify
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2400
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
PlotData=
  color:yellowgreen width:45   mark:(line,white) align:center
  bar:1687 from:start till:151 text:"151"
  bar:1798 from:start till:240 text:"240"
  bar:1850 from:start till:303 text:"303"
  bar:1910 from:start till:547 text:"547"
  bar:1920 from:start till:791 text:"791"
  bar:1930 from:start till:1485 text:"1.485"
  bar:1941 from:start till:1279 text:"1.279"
  bar:1950 from:start till:1715 text:"1.715"
  bar:1960 from:start till:1543 text:"1.543"
  bar:1970 from:start till:1725 text:"1.725"
  bar:1980 from:start till:1908 text:"1.908"
  bar:1990 from:start till:2189 text:"2.189"
  bar:2000 from:start till:2305 text:"2.305"

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Tène (Neuchâtel)

**La Tène** Suitzako udalerria da. Neuchâtel kantonamenduan dago,  barrutian. 2014an, 4.954 biztanle zituen,  kilometro koadroan banatuta.

## Mugakideak 
Honako udalerri hauekin egiten du muga:

## Kanpo estekak
Marigorringo zazpittitta

**Marigorringo zazpittitta** (*Coccinella septempunctata*) Coccinellidae familiako koleopteroa da. Europan bizi direnen artean, marigorringorik arruntena da.

## Izena 
Espeziearen izena latinezko *septem*= "zazpi" eta *punctus*= "puntu" hitzen elkarketatik dator, hau da, "zazpi puntuduna" esan nahi du. Bere elitro gorri bakoitzean hiru puntu beltz ditu eta elitro biek bat egiten duten gunean zazpigarren bat ageri da.

Intsektu honek dozenaka izen hartu izan ditu Euskal Herrian zehar: amona mantangorri, amandre gonagorri, amandre mantalgorri, amonagonagorri, amona mantangorri, amona mantalgorri, amonamantagorri, amuna mantagorri, anddere kota-gorri, andekotagorri, andere-kotagorri +zub, andere kotta-gorri, andre marigorringo, gonagorri, iratargi, jaungoikollar, katalingorri, kattalingorri, katalin-xume, kottagorri, labagorri, malo gorringo, mamanton gona-gorri, mantalgorri, mañagorri, maria gona-gorri, maria gorringo,maria teilaganeko, mariana gona-gorri, mariana gorri, mariana gorri-gorri, mariana gonagorri, marigorri, marigorringo, marije talatuko, marije telletuko, mari-kattalin, marikita, mariñela gorri, maritxugorri, maritxutalletuko, maritxu talletuganeko, maritxu teilatuganeko, maritxu teiletako, maritxu teilletako, maritxu teilatuko, maritxu tellatuko, martin-karraka, matxingorri, matxingorringo, txipilota gona-gorri...

## Azpiespezieak 
Bi azpiespezie ditu:
* *Coccinella septempunctata brucki* Mulsant, 1866
* *Coccinella septempunctata septempunctata* Linnaeus, 1758

## Banaketa 
[thumb|250px|Marigorringoaren [larba eta pupa.]]

Marigorringo honen hedapena oso zabala da eta ingurune ekologiko oso anitzak hartzen ditu. Orokorrean afidoak (landareen zorriak) dauden eremuetan bizi da, hauetaz elikatzen baita. Larba zein heldua, biak dira afidoen harrapari zorrotzak.

Berez europarra eta Asia erdialdekoa den arren sarritan sartu izan dute Ipar Amerikan kontroilatzaile biologiko gisa, eta Estatu Batuetako hainbat Estatuk "Estatuko intsetu ofiziala" izendapena eman diote, hala nola, Delawaren, Massachusettsen, New Hampshiren, Ohion eta Tennesseen.

Erresuma Batuan Asiatik datorren *Harmonia axyridis* marigorringoarekin lehian sartu da eta kanporatua izango den beldur handia dago. Ipar Amerikan ordea bera izan da bertako espezieak galdu dituena.

## Anatomia eta fisiologia 
Marigorringo zazpittitta helduak 7'6 eta 10 mm-ko luzera hartzen du. Bere kolore deigarriek harrapariei atzeraegiten diete eta behar izanez gero hanken artikulaziotatik zapore txarreko likidoa isurtzeko gai dira. Arriskuan izanez gero hildakoarena ere egiten dute eta sustantzia hori isuri harraparia uxatzeko. Aipaturiko sustantzia N-oxido coccinelina da, alkaloide toxiko bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Annaberg-Buchholz

**Annaberg-Buchholz** Alemaniako udalerria da. [[]] estatuan kokatuta dago, [[]] barrutian. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta.

## Geografia 
Metal mendietan kokaturik dago Pöhlberg (832m) mendiaren oinean.

## Historia 
Eskualde guztia baso itxi batek estaltzen zuen XII eta XIII mendeetan nekazari frankoek lehen asentamenduak eraiki zituzten arte. 1561 urtean Barbara Uthmann-ek ehoziri-lanen negozioarekin industria iraultza ekarri zuen. 1590an Belgikatik etorritako errefuxiatuek gehiago garatu zuten industria eta azken bultzada XIX mendean izan zuen Annaberg eta Buchholz trenez Chemnitz hiriarekin lotuta gelditu zirenean.

Herriko meategiek zilarra, eztainua eta kobaltoa ekoizten zuten baina Lehen Mundu Gerra iritsi zenerako agortu eta itxi beharra izan zuten. 1989an meategi batzuk ireki zituzten turismoarentzako.

1945 urtean bat egin zuten Annaberg eta Buchholz herriek.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:StAnnenKircheAnnabergBuchholz.jpg|Santa Ana eliza.
Irudi:Annaberg Buchholz Barbara Uthman Denkmal 04.JPG|Barbara Uthmann-en estatua.
Irudi:Annaberg Erzgebirgsmuseum.jpg|Metal mendien museoa.
Irudi:Annaberg-Buchholz 175.JPG|Herriaren ikuspegia.

## Demografia 
## Kanpo estekak
An Lushan

**An Lushan** (安禄山) (703 &ndash; 757ko urtarrilaren 29a) Asia erdiko lider militarra izan zen. Harek aurrera eramandako errebolta baten ondorioz Tang dinastia amaitu zen.

## Biografia 
An militarrak, hauxe zen bere abizena, jatorri turkiarra eta sogdianatarra zituen. Txinako Tang dinastiaren garaietan bizi izan zen. Li Linfu babespean 742an Iparrekialdeko mugako barruti baten gobernadore izatea lortu zuen. Li Linfu hilez gero Yang Guozhongen aurka aritu zen. Haren eraginez An Lushango matxinada jarri zen martxan; horrek Tang dinastiaren amaiera ekarri zuen. 756an, Louyangen bere burua enperadore izendatu zuen, Yan dinastiakoa. Ondoren, ekialdeko hiriburua, Chang'an, konkistatu zuen. Gerra hauek sofrimendu handia eragin zuten Txinan: zortzi urtetan 36 milioi pertsonetan jaitsi zen Txinako populazioa. Haren boterearen nagusitasunean zegoenean haren semeak hil zuen, 757ko otsailaren 2an. Anek sortutako errebolta 763an amatatua izan zen eta harekin An Lushanek sortutako dinastia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : An Lushanen matxinada.
* : An Lushanen biografia.
Angelu-garraiagailu

[thumb|250px|Zirkuluerdi formako angelu-garraiagailua sistema [hirurogeitarrean (180°)]]
**Angelu-garraiagailua** marrazki geometriko baten angeluak neurtzeko erabiltzen den zirkulu graduatua.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak
Halobacterium

**Halobacterium** arkeoen genero bat da, Halobacteriaceae familiakoa. Bere ezaugarririk nabarmenena mikrobio oso halofiloa izatea da, hots, bizitzeko gatzaren kontzentrazio oso handiak behar izatea. Mikrobio hauek ez dira hazten ingurugiroaren gatz-kontzentrazioa %10 baino txikiagoa denean , eta bere gatz-kontzentrazio optimoa %25ekoa da (horrek esan nahi du halofilo hertsiak direla).

Halobacterium itsasoko ura baino askoz gaziagoak diren ingurugiroak behar ditu bizitzeko. Laku oso gaziak (Itsaso Hila, Aintzira Gazi Handia...), gatzagak, oso gaziak diren elikagaiak.... dira arkeo honek gehien maite dituen habitatak.

Gatz kontzentrazio hain handiak jasan ahal izateko Halobacterium-ek proteina bereziak ditu (bere entzimek ez dute lan egiten gatzarik gabe edo gatz gutxirekin). Bere horma zelularraren egitura sodio ioiek egonkortzen dute .

Aerobioak dira eta mugikorrak. Materia organikoaren (gehienbat, aminoazidoen) oxidazioa burutzen dute energia (ATP) lortzeko, baina espezie batzuk fotosintesi bereziren bat burutzeko gai dira, duten arrosa koloreko pigmentu bati esker (bakteriorrodopsina) .

Halobacterium mikrobio Gram negatiboa da, erdibiditzearen bidez ugaltzen dena. Espezie gehienek bazilo itxura dute, eta ez du esporarik sortzen .

## Ikus, gainera 
* Halofilo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angelu betegarri

eskuinera|250px|thumb|Angelu betegarriak
**Angelu betegarria** angelu jakin bati 180° edo π radian osatzeko gehitu behar zaion angelua da. Angelu betegarriak dira bien artean 180° edo π radian osatzen dutenak.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak
Petit Casino (Donostia)

**Petit Casino**, edo **Kasino txikia**, Donostiako eraikin bat da, Parte Zaharreko Kale Nagusian dagoena. 1925eko uztailaren 10ean inauguratu zuten Kursaal Handia kasinoaren gerizpean. Antzoki baten tankerako ekipamendua zen, eta aretoa txikia izanagatik, modako errebista ikuskizunak emateko asmoarekin jaio zen. 1940an, Serrano Súñerrek bultzatutako "hizkuntzaren garbiketarako" legearen ondorioz, *Pequeño Casino* gaztelerazko izena hartu zuen.
1984an eraikina eraldatu eta 3 zine areto egin zituzten, 173, 92 eta 205 ikusleentzako edukiera zutenak.
Gaur egun, kasino bezala funtzionatzen du eta Kursaal Kasinoa deitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lachen

**Lachen** honako udalerrietako bat izan daiteke:
* Lachen (Suitza), Schwyz kantonamenduan.
* Lachen (Bavaria), Alemanian.
* Lachen (India).
* Lachen ibaia, Indian.
Emmen

**Emmen** honako udalerrietako bat izan daiteke:
* Lachen (Herbehereak).
* Lachen (Suitza).
* Lachen (Alemania).
Liu Yuxi

**Liu Yuxi** (Wade-Giles: **Liu Yu-hsi**; mandarinera tradizionalez: ** 劉禹錫**, mandarinera sinplifikatuaz: **刘禹锡**, pinyin: **Liú Yǔxī**) (772–842) Tang dinastiako poeta, filosofo eta saiakeragile txinatarra. Bai Juyirekin elkartura, haren poesien estilo herrikoari esker oso ezaguna izan zen.

Irudi:刘禹锡像.JPG|Estatua de Liu Yuxi Baidichengen.
Irudi:SunXindeLiuYuxi.jpg|Liu Yuxiren poema Sun Xinde kaligrafo txinatarrak idatzita.

## Tang dinastiaren beste poetak 
* Bai Juyi
* Li Po
* Wang Wei
* Du Fu
* Liu Zongyuan
* Xue Tao
* Yu Xuanji
* Meng Jiao
* He Zhizhang
* Meng Haoran

## Kanpo loturak 
*  Liu Yuxi page
* Selected poems by Liu Yuxi
Ascanio Condivi

**Ascanio Condivi** (Ripatransone, 1525 - Ripatransone, 1574ko abenduaren 10a) italiar margolari eta idazlea izan zen. Bere lanik aipagarriena Michelangeloren biografia izan zen: *Vita di Michelagnolo Buonarroti*.

## Bizitza 
Ripatransonen jaio zen, Markak eskualdean, merkatari familia batean. 1545ean, 20 urte zituela, Erromara aldatu zen. Han Michelangelo ezagutu zuen, eta haren lantegian hasi zen lanean. 1553an *Vita di Michelagnolo Buonarroti*, florentziar jenioaren biografia, argitaratu zuen. Bertan gezurtatu zituen Giorgio Vasarik *Le vite de più eccellenti architetti, pittori, et scultori* liburuan aditzera eman zituen zenbait kontu, hala nola Michelangelo harroputza, jeloskorra beste artistekin eta homosexuala zela.

1554an, Annibale Caro olerkariaren iloba batekin ezkondu eta Ripatransonera itzuli zen. Sorterrian pintore jardun zuen baina, adituen arabera, haren lanak ez dira kalitate onekoak. 1574ko abenduaren 10an hil zen, istripuz.

## Erreferentziak
Maiztasun erregulagailu

thumb|250px|Maiztasun bariadore unitate txiki bat.

**Maiztasun erregulagailua** edota **frekuentzia erregulagailua** (ingelesez VDF, *Variable Frequency Drive* edota AFD, *Adjustable Frequency Drive*) korronte alternoko motor elektriko baten elikatze-tentsioaren maiztasunaren kontrolaren bidez bere abiadura kontrolatzeako helburua duen sistema bat da. Maiztasun bariadorea maiztasun doigarridun driverrak (AFD), KAko bariadoreak mikrodriverrak edota inbertsoreak bezala ere izendatuak dira. Tentsioa maiztasuna bezala askotarikoa denez, maiz TBMB gisa ere izendatuak dira (Tentsio Badiadorea Maiztasun Bariadorea).

## Kanpo estekak
Wallbach

**Wallbach** izan daiteke:

* **Wallbach**, Turingiako alemaniar udalerria.
* **Wallbach**, Argoviako suitzar udalerria.
Thomas Mann (aktorea)

**Thomas Randall Mann Jr.** (Portland, Oregon; 1991ko irailaren 27a) estatubatuar aktorea da. Bere lan ezagunena *Project X* pelikulan eginiko Thomas Kuben antzezpena da.

## Lehen urteak 
Mann Portlanden, Oregon, jaio zen, baina Dallasen bizi izan da bi urte zituenetik. Molly izeneko arreba gazteago bat dauka. Haurra zenean bere eskolako antzerki obretan parte hartu zuen. Gaur egun oso harreman onak mantentzen ditu *Project X*eko lankideekin.

## Aktore ibilbidea 
2009.urtean, Mannek hasiera eman zion bere aktore ibilbideari Nickelodeon kanalak emitituriko iCarly deituriko programa batean. 2010eko urrian, Mannek lehen aldiz pelikula batean hartu zuen parte. Hau It's Kind of a Funny Story deituriko komedia-dramazko pelikula zen eta bertan Emma Roberts eta Zach Galifianakisekin egin zuen lan. Urte berean, Mann aukeratu zuten *Project X* komediazko pelikulako protagonista gisa. Filmaketa urte bereko ekainean hasi zen Los Angelesen, Kalifornia, 12 milioi dolarretako aurrekontuarekin. Nahiz eta pelikulak kritika negatiboak jaso kritikoen eskutik, hau oso arrakastatsua izan zen eta mundu mailan 100 milioi dolar baino gehiago bildu zituen. 2011ko apirilean Thomas Mann Paramount Picturesek produzituko zuen *Fun Size* pelikulako protagonista gisa baieztatu zuten.

### Filmografia
Korronte alternoko motor

thumb|220px|KAko motorra, goialdean teminal elektrikoen kaxa du, eta ezkerrean errotazio ardatzaren irteera.

**Korronte alternoko motorrak** korronte alternoaren bidez eliktzatzen diren motor elektrikoak dira. Motor elektrikoa energia zehatz bat errotazio edota indar-pare energia batean bilatzen duen gailu elektriko bat da. Motor elektrikoak eremu magnetikoek elkarren artean duten eraginaren bidez energia elektrikoa bira-indarrean bilakatzen du.

Motor elektriko alternoen sortzailetzat Nikola Tesla kroaziar asmatzailea jo ohi da, behinik-behin bera izan zen motor mota hau lehenbiziko patentatu zuena.

## Kanpo estekak
The Culture High

***The Culture High*** 2014an estreinaturiko dokumental generoko film luzea da, Brett Harveyk zuzendurikoa. Ameriketako Estatu Batuetan gaur egun indarrean dagoen marihuanaren debekuari eta honek ekarri duen drogen gerrari buruzkoa da. Hau 2007an eginiko *The Union: The Business Behind Getting High* film dokumentalaren segida da.

2014ko Cinéfest Sudbury International Film Festibalean estreinatu zen.

*The Culture High* dokumental luze onenaren saria, serie edo programetako zinematografia onenaren saria eta argazkien edizio onenaren saria programa edo serie dokumentalean jaso zituen 2015eko Leo Sarietan eta eta dokumental onenaren saria Varsoviako Zinemaldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web orri ofiziala
Plantigrado

**Plantigradoak** oin-zola osoarekin lurra zapalduz ibiltzen diren ugaztunak dira. Asko dira plantigradoak diren ugaztun txikiak, baina handien artean hartzak, primateak eta gizakiak daude. Aitzitik, behatz batzuk zapalduz soilik ibiltzen diren ugaztunak (txakurrak eta katuak esaterako) digitigradoak dira.

## Kanpo estekak
Meatu (argipena)

**Meatuak** gorputzaren kanpo alderako irekidura eta zuloak dira. Giza gorputzean honako hauek bereizten dira:
* gernu-meatua;
* barneko meatu akustikoa;
* kanpoko meatu akustikoa.

## Kanpo estekak
Gland

**Gland** honako udalerrietako bat izan daiteke:
* Gland, Frantziako Aisne departamenduan.
* Gland, Frantziako Yonne departamenduan.
* Gland, Suitzako Vaud kantonamenduan.
Saint Martin (argipena)

**Saint Martin** edo **Saint-Martin** izenak hainbat esanahi ditu:

## Pertsonak 
* San Martin Tourskoaren berezko izena, *Saint Martin de Tours*.
* Alexis St. Martin, bidaiari kanadarra.
* Louis Claude de Saint-Martin, filosofo frantsesa.

## Lekuak 
### /  
* Saint Martin, Karibean dagoen uharte frantsesa eta herbeheretarra.
** Saint Martin, uhartearen zati frantsesa.
** Sint Maarten, uhartearen zati herbeheretarra.
###  
* Saint Martin (Bangladesh), uhartea.
###  
* Saint-Martin (Quebec), udalerria.
* St. Martin de Clare, Eskozia Berriko komunitatea.
###  
* Candes-Saint-Martin, Indre-et-Loire departamenduko udalerria.
* Saint-Martin (Gers), Gers departamenduko udalerria.
* Saint-Martin (Pirinio Garaiak), Pirinio Garaietako departamenduko udalerria.
* Saint-Martin (Meurthe-et-Moselle), Meurthe-et-Moselle departamenduko udalerria.
* Saint-Martin-sur-Oust, Morbihan departamenduko udalerria.
* Saint-Martin (Ekialdeko Pirinioak), Ekialdeko Pirinioetako departamenduko udalerria.
* Saint-Martin (Var), Var departamenduko udalerria.
* Saint-Martin-Vésubie, Alpes Maritimes departamenduko udalerria.
###  
* Saint-Martin (Friburgo)
* Sankt Martin (Grisonia) edo *Saint-Martin* frantsesez.
* Saint-Martin (Valais)
###  
* Saint Martin (Guernsey), Guernsey uhartean.
* Saint Martin (Jersey), Jersey uhartean.
* St Martin-in-Meneage, Kornuallesen.
* St Martin-by-Looe, Kornuallesen.
###  
* St. Martin parrokia (Louisiana)
* St. Martin uhartea (Michigan)
* St. Martin (Minnesota)
* St. Martin (Mississippi)
* St. Martin (Stearns konderria), Minnesotan.
* St. Martin (Ohio).

## Ikus, gainera 
* Donamartiri
* San Martin
* Sankt Martin
* São Martinho
Biel/Bienne barruti administratiboa

**Biel/Bienne barruti administratiboa** () Berna kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Biel/Bienne da. 98 kilometro koadroko azalera du eta 90.536 biztanle.

## Udalerriak 
## Kanpo estekak
Txatxo (Lantzeko inauteria)

**Txatxoak ** Lantzeko inauterietako pertsonaiak dira. Herriko biztanleak irudikatzen dituzte. Animalia larru eta arropa zaharrekin jantzirik, lastozko erratzekin eta aurpegia estalita, oihuka, bertan daudenak xaxatu eta oldartzen zaizkie. 

Txatxoak beste pertsonaien atzetik joaten dira, eta une jakinetan lehenik Ziripot defendatu eta Zaldiko harrapatzen saiatzen dira, eta gero arotzak laguntzen dituzte Zaldiko ferratzen. Azkenik, Miel Otxin hil ondoren, txatxoek zortzikoa dantzatzen dute.
Fitxategi:TxatxoakLantz.JPG|Txatxoa
Fitxategi:Lantz Inauteriak 2017 by Maite Irizar Dantzan webgunean 20.jpg|Miel Otxin
Fitxategi:ZaldikoLantz.JPG|Zaldiko
Fitxategi:ArotzakLantz.JPG|Arotzak
Fitxategi:Lantz Inauteriak 2017 by Maite Irizar Dantzan webgunean 02.jpg|Lantzeko plazan 2017
Fitxategi:ZiripotLantz.JPG|Ziripot

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Obersimmental-Saanen barruti administratiboa

**Emmental barruti administratiboa** () Berna kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Saanen da. 575 kilometro koadroko azalera du eta 16.784 biztanle.

## Udalerriak 
## Kanpo estekak
Luzerna Hiria barrutia

**Luzera Hiria barrutia** Luzerna kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Barrutiak udalerri bakarra du, Luzerna hiria bera. Hiri-barrutiak 29,06 kilometro koadroko azalera du eta 81.057 biztanle.

## Mugakideak 
## Udalerriak 
## Kanpo estekak
Luzerna Herrialdea barrutia

**Luzerna Herrialdea barrutia** Luzerna kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Barrutiak ez du hiribururik. 410,21 kilometro koadroko azalera du eta 98.681 biztanle.

## Mugakideak 
## Udalerriak 
## Kanpo estekak
Han Gan

**Han Gan** (mandarineraz:韩干/韩干) (706-783, datak ez dira zehatzak) Txinako Tang dinastiaren margolari ospetsua izan zen.

## Biografia 
Haren biografia ez da ondo ezagutzen. Iturrien arabera, Henan edo Shanxi probintziakoa zen. Familia pobre baten semea, gaztea zenean Wang Wei idazleak ezagutu zuen eta arteak lantzeko bultzatu zuen. Behin ikasketak bukatuta, gorteko margolaria bihurtu zen. Erretrato asko margotu zituen, baita ere gai budistako lanak. Bereziki gogoratua da margotau zituen zaldiengatik; esaten zuten zaldiaren gorputz fisikoa ezezik, arima ere margotzeko gauza zela.

## Obra museotan 
Haren lanak museo desberdinetan gordetzen da:
* Pekin : Jauregiko Museoa
* New York: Metropolitan Museum of Art
* Taipei: National Palace Museum
* Washington: Freer Gallery of Art

## Kanpo loturak 
* Han Gan margolariaren lan bat: "Argitsu gau zuria".
* Encyclopaedia Britannica
Chirigota

thumb|Los Borrachos txirigota, 1992an
**Chirigota** edo **txirigota** inauterietan kantatzen eta musika jotzen diharduen pertsona talde bat da. Abestien eta antzerkiaren arteko nahasketa egiten dute, umorea egiteko eta partaideek ondo pasatzeko helburuz. Nagusiki kaleetan zehar abesten da, kopla umoretsuak herriari eskaintzen. Era berean, **chirigota** edo **txirigota** deritze talde horiek antzeztu eta kantatutako abestiei. Jatorriz Andaluziakoak izanik, gaur egun Euskal Herrian ere zabaltzen ari dira (Gipuzkoako iparraldeko Errenteria eta Orio herrietan, adibidez); horregatik, gaztelaniazko jatorrizko ''* idazkeraren ondoan, *txirigota'' idazkera euskaratua ere zabaltzen ari da.

Chirigota taldeek kopla errezitatibo eta bakarrizketatuak abestu ohi dituzte. Forma musikal oso sinpleak dituzte: pasodoblea, runba, sevillana, tangotxoa, seguidilla, jota... Doinu eta tradizio horietako batzuk Kanariar Uharteetatik datoz. Hitzak asmatu eta musikarekin bateratu egiten dituzte. Hitzen gaiak askotarikoak izaten dira, gaurkotasunekoak gehienetan, bai politikako bai bihotz-aldizkarietako albisteak oinarri hartuta.

Munduko inauteri askotan txirigota lehiaketak egiten dituzte. Nagusiki hiru alderdi balioztatzen dira: jantziak (itxura), ahotsen kalitatea eta hitzen irudimena (umorea).

Chirigotaren helburu nagusia parte hartzaileek ondo pasatzea eta entzuleek barre egitea izaten da. Horretarako guztion erreferente diren kontuen kritika satiro-umoristikoak egin ohi dira.

## Cadizko chirigotak 
Cadizen (Andaluzia) garrantzi eta ospe berezia dute chirigotek. Hauek, Inauterietako Taldeen Lehiaketa Ofizialean (COAC) parte hartzen dute, Falla Antzoki Handian jokatzen dena, inauterietako koroak, konpartsak, eta aratuste laukoteekin batera. Talde bakoitzak modalitatearen arabera taldekide kopuru ezberdina izan ohi du. Antzezterakoan, gutxienez bi ahotsetan banatzen dira taldekideak.

Chirigota taldeetan gehien erabiltzen den ahotsa tenorrarena izan ohi da. Oro har, tenor bat izaten da melodia nagusiaren zama daramana. Ahots horrek bigarren ahots baten laguntza izaten du ia beti, eta batzuetan hirugarren edo laugarren batena ere bai. Ahots horiei laguntzeko musika tresnei dagokienez, ohikoak izaten dira bonboa, kaxoia, bi gitarra eta güiroa.

Txirigotan —konpartsetan eta inauterietako koruetan ez bezala— puntu gehien ematen dutenak bi cupletak eta errepika dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gstaad

**Gstaad** (alemanikeraz  ahoskatua) Berna kantonamenduan dagoen herria da, aleman hizkuntza duena. Saanen udalerrian kokaturik, eski estazio ezaguna da, nazioarteko jet set erakartzen duena. Gstaadek 9.200 biztanle inguru ditu eta itsas mailatik 1.050 metrotara dago.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Runba

**Runba** () Kubako musika estilo batzuk eta haien dantza da, jatorriz afrikarra dena.

8/8ko konpasean dago idatzia. 1930. urte inguruan runba mota bakun bat zabaldu zen Estatu Batuetan eta Europan, mendebaleko dantza berrien errepertorioan sartu zena. Berriagoa da runba flamenkoa, andaluziar eta kataluniar ijitoek ezagutzera eman dutena.

Hiru runba mota daude: Matanzasko yambú eta columbia eta Habanako guaguancó.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carabidae

**Carabidae** zomorro 40.000 espezie baino gehiago dituzten familia kosmopolita handi bat dira mundu osoan, eta horietatik 2.000 inguru Ipar Amerikan aurkitu eta 2.700 Europan dira.

## Azpifamilia 
Anthiinae
Apotominae
Brachininae
Broscinae
Carabinae
Cicindelinae
Ctenodactylinae
Cychrini
Dryptinae
Elaphrinae
Gineminae
Harpalinae
Hiletinae
Lebiinae
Licininae
Loricerinae
Melaeninae
Migadopinae
Nebriinae
Nototylinae
Omophroninae
Orthogoniinae
Panagaeinae
Paussinae
Platyninae
Promecognathinae
Protorabinae
Pseudomorphinae
Psydrinae
Pterostichinae
Rhysodinae
Scaritinae
Siagoninae
Trechinae
Xenaroswellianinae

## Kanpo estekak
Zelta poniak

[thumb|280 px|ezkerrera|Exmoor poniak, [behorra moxalarekin. Exmoor poniak zelta ponien sailakpen taldean sartzen dira. Gainera arrazaren beste izena ingelesez "Celtic pony" da]]
**Zelta poniak** Mendebaldeko Europako Atlantikoaren itsas bazterreko herrialdetako hainbat zaldi arraza dira. Urtetan uste izan da zaldi arraza guzti hauek garai bateko Zelten migrazioek ekarritako abereen ondorengoak direla. James Cossar Ewart eskoziar zoologista izan zen zelta ponien ideia plazaratu zuena, poni guzti hauek sailkapen talde batean kokatuz.

Egun baieztapen hori zalantzan jartzen da, behintzat hainbat zaldi arrazen kasuan . Asturkoi eta pottokak esate baterako Azken Izotz Aroa eta gero Kantauri itsasoko ertzan iraun zuten zaldien ondorengoak direla uste da. Dena den mendetan zehar kanpotik ekarritako beste zaldi arrazekiko nahasketak ezin dira baztertu.

Gertatzen dena zera da, zaldi arraza hauen hedapen lurraldeak garai bateko zelta kulturako eremu asko barneratzen duela. Esan bezala zaldi arraza hauek ponien ezaugarriak dituzte.

Beste aldetik Europako uztai-atlantiarraren baldintza ekologikoak nahiko antzekoak izanik, eta kontutan hartuz arraza hauen arbasoa berbera dela, Equus caballus gallicus, ez da harritzekoa arraza hauen arteko antzekotasuna zeltiar herrien eraginarik gabe ere 

Azken ikerketa genetikoen arabera zera ematen du, Iberiar penintsulara ekarritako etxekotutako zaldiak bertako zaldi basatiekin nahastu zirela. Haren ondorioz bertako zaldi arrazek antzinako zaldi basatien ondare genetikoa gorde dute. Honek ezbaian jartzen du "zelta poni" guztiak aspaldiko zeltek ekarri zutela eta jatorri berbera daukatenaren teoria.

Zelta poniak delako zaldi taldean sailkatzen dira, besteak beste, Euskal Herriko pottoka, Asturiasko asturkoi zaldia, Kantabriako zaldi montxinoa, Ingalaterrako hego aldeko Dartmoor poniak, Exmoor poni eta New Forest poni arrazak, Galiziako zaldia edo "Faco galegoa", Portugaleko garrano zaldia, Irlandako Connemarako ponia, islandiar ponia, Faroeetako ponia zein Eskoziako Shetland ponia daude ere talde honetan Europako beste zenbait poni arrazen artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskala (argipena)

thumb|Eskalen adibideak.
thumb|**Eskalak** lantzeko ariketa.
**Eskala** terminoa, beste batzuen artean, kideko gauzen hurrenkera ordenatu bat adierazteko erabiltzen da. Hurrengoetan aurki daiteke:

### Kartografian 
* Eskala (kartografia): mapa edo plano baten irudikatutakoaren neurriaren eta neurri errealaren arteko erlazioa;

### Geologian 
* Garai geologikoa: lurraren historia banatzeko erabiltzen diren unitateak;
* Mohs eskala: gogortasunaren arabera sailkatutako hainbat mineralen zerrenda;

### Sismologian 
* Momentu magnitude eskala: lurrikara baten energia neurtzen duen eskala;
* Richter eskala: lurrikaren indar suntsitzailea neurtzeko balio duen eskala logaritmikoa;
* Shindo eskala: lurrikaren intentsitatea zehazteko eskala, lurraren gainazaleko puntu bakar baten mugimendua zehazten duena;
* Mercalli eskala: inguruan bizi diren pertsonek jasandako suntsipenetan oinarritatuta lurrikarak neurtzeko eskala kuantitatiboa;

### Meteorologian 
* Beaufort eskala edo Beauforten Haizearen indar-eskala: haizearen intentsitatea neurtzeko neurri enpirikoa, itsasoaren egoeran, olatuetan eta haizearen indarrean oinarritua;
* Fujita eskala edo Fujita-Pearson eskala: tornadoen indarra neurtzeko eskala bat da, eraikuntzetan eta landaredian eragindako kalteetan oinarritua;

### Tenperatura eskalak 
* Kelvin eskala;
* Celsius eskala;
* Fahrenheit eskala;
* Rankine eskala;
* Delisle eskala;
* Newton eskala;
* Reaumur eskala;
* Romer eskala;

### Matematikan 
* Eskala logaritmikoa: kopuru baten ordez kopuru horren logaritmoa erabiltzen duen eskala;

### Estatistikan 
* Neurketa-eskala edo neurketa-maila: neurketa bat egiteko modua;
** eskala nominala
** eskala ordinala
** tarte-eskala
** ratio-eskala

### Ekonomian 
* Eskala-errendimendua;

### Soziologia eta psikologia 
* Giza eta gizarte zienzietako eskalak: objektu baten (gehienetan, pertsona bat) ezaugarri bati buruz jasotako zenbait behaketa modu kuantitatiboan bateratu eta pertsona horiek ezaugarri horri buruz eskala bakun edo anizkoitz batean ordenatu edo baloratzeko prozeduren multzoa;
** Likert eskala: galderak erantzuten dituenak hainbat baieztapenekiko adostasun maila adierazten duen galde sorta mota;
** Guttman eskala: galderak dikotomikoetan oinarritutako galde sorta mota;
* Thurstone eskala bereziki jarrerak neurtzeko metodo eta prozeduren multzoa;

### Musikan 
* Musika eskala, printzipio akustiko baten arabera sailkatzen den soinu multzo ordenatuen segida;
** Eskala kromatikoa;
** Eskala diatonikoa;
** Beste eskala batzuk: ikus :kategoria:Musika eskalak;

### Beste batzuk 
* Istripu Nuklearren Nazioarteko Eskala (ingelesezko siglengatik ezagunagoa, INES edo International Nuclear Event Scale);

## Ikus, gainera 
* Ratio (argipena)
* Eskalabilitatea: teknologian, sistema, sare edo prozesu baten lanerako gaitasuna, erantzuna edo tamaina handitzeko ahalmena;
* L'Escala: Kataluniako kostaldeko udalerria;
* Escala: Okzitaniako udalerria;
* La Scala (italieraz: *Teatro alla Scala*): munduko opera antzokirik ospetsuenetako bat, Milanen (Italia) kokatutakoa;
KeyBank Center

**First Niagara Center** New York estatuko Buffalo hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Buffalo Sabres eta Buffalo Bandits taldeen jokalekua da.

1996an eraikitzez amaitu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:HSBC_Arena_Sabres.jpg|Buffalo Sabres taldearen izotz-hockey partidua.
Irudi:HSBC_Arena_Lacrosse.jpg|Buffalo Bandits lacrosse taldearen partidua.
Irudi:HSBC_Arena_and_the_Aud.jpg|Iraganean HSBC Arena eta gaur egun First Niagara Center den pabilioiaren ikuspegia.
Irudi:Hsbcarena.png|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* First Niagara Center kirol pabiloiko webgunea
BB&T Center (Sunrise, Florida)

**BB&T Center** Floridako Sunrise hirian dagoen kirol pabilioi bat da. Florida Panthers izotz-hockey taldearen jokalekua da.

1998an eraikitzez amaitu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:BankAtlantic_Center2.jpg|Florida Panthers taldearen izotz-hockey partidua.
Irudi:Florida vs Tampa 29052005.jpg|Florida Panthers eta Tampa Bay Lightning izotz-hockey taldeen arteko partidua.
Irudi:BB&T Center (Sunrise).JPG|Eraikina.
Irudi:Bankatlantic.png|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* BB&T Center kirol pabiloiko webgunea
San Kosme eta San Damian ikastetxea (Iruñea)

**San Kosme eta San Damian ikastetxea**, urte luzez **Iruñeko San Kosme eta San Damiaren Kofradia** deitua, Nafarroako Iruñea hiriburuan egoitza izan zuen ikastetxe bat izan zen.

## Historia 
1496ko urtarrilaren 31an garai hartan estatu independentea zen Nafarroako Erresumako hiriburuan Joanes III.a Nafarroakoa eta Katalina I.a Nafarroakoa errege-erreginek sortu zuen. Bere sorlekua Iruñeko Santa Maria Karmengoaren komentua izan zen.

Hasiera batean Nafarroan medikuntza eta botika lanbidean jarduteko ezagutzak irakasteko ikastetxe gisa sortu zen, zehazkiago Iruñerrian, Tuterak jada mendeetan zehar bere ikastetxea izan baitzuen.

## Kanpo estekak
Patrick Kavanagh

**Patrick Kavanagh**, irlanderaz **Pádraig Caomhánach** (1904ko urriaren 21a, Inniskeen, Monaghan konderria &ndash; 1967ko azaroaren 30a, Dublin) irlandar olerkari eta eleberrigile bat izan zen. Bere idazlan ezagunenen artean *Tarry Flynn* eleberria eta *On Raglan Road* (*Raglan Roaden*, gerora abesti bilakatua) eta *The Great Hunger* (*Gosete Handia*) olerkiak daude.

## Idazlanak 
### Olerkiak 
* 1936 - *Ploughman and Other Poems*
* 1942 - *The Great Hunger*
* 1947 - *A Soul For Sale*
* 1958 - *Recent Poems*
* 1960 - *Come Dance with Kitty Stobling and Other Poems*
* 1964 - *Collected Poems*
* 1972 - *The Complete Poems of Patrick Kavanagh*, Peter Kavanagh-ek argitaratua
* 1978 - *Lough Derg*
* 1996 - *Selected Poems*, Antoinette Quinn-ek argitaratua

### Prosa 
* 1938 - *The Green Fool*
* 1948 - *Tarry Flynn*
* 1964 - *Self Portrait* - grabazioa
* 1967 - *Collected Prose*
* 1971 - *November Haggard*, Peter Kavanaghek argitaratutako prosa eta olerki bilduma
* 1978 - *By Night Unstarred*, Peter Kavanaghek amaitutako Patricken eleberria

### Dramatizazioak 
* 1966 - *Tarry Flynn*, P. J. O'Connor-ek egokitua
* 1986 - *The Great Hunger*, Tom Mac Intyre-k egokitua
* 1992 - *Out of That Childhood Country *, John McArdle (1992), Tommy anaia eta Eugene MacCabe-kin elkarlanean idatzia, Kavanaghen gaztaroari buruzkoa da eta haren idatzietan oinarritua dago.
* 1997 - *Tarry Flynn*, Conall Morrison-ek egokitua (antzerkia eta dantza modernoa)
* 2004 - *The Green Fool*, *Upstate Theatre Project* erakundeak egokitua
Dave Mirra

**David Michael "Dave" Mirra** (Chittenango, New York, 1974ko apirilaren 4 &ndash; Greenville, Ipar Carolina, 2016ko otsailaren 4) estatubatuar muturreko kirolaria zen, BMX eta rallycross kiroletan aritzen zena. Garai batez X Gameseko domina gehien zituen kirolaria izan zen, 2013an Bob Burnquistek bere marka gainditu zuen arte.

## Biografia 
Dave Chittenangon jaio zen, 1974ko apirilaren 4an. Pomonako Kaliforniako Estatu Unibertsitate Politeknikoan graduatu zen.

1987an, 13 urte zituela, Dave Haro Bikes BMX taldean sartu zen. 1992an profesionaletara pasa zen. 1995tik 2009ra, 2006an izan ezik, urtero domina bat irabazi zuen X Games txapelketetan. Guztira 24 domina irabazi zituen, 2013 urtera arte inork gainditu ezin izan zuen marka izanik. 2011an BMXa utzi zuen.

2008tik 2013ra, Dave rally auto lasterketetan lehiatu zen Subaru Rally Team USA taldeko kide bezala. 2013an Global RallyCrosseko Txapelketako zazpigarren lasterketan laugarren bukatu zuen.

2016ko otsailaren 4an hil zen, antza bere buruaz beste egin zuela.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Uxaldi

thumb|280 px|Basurde uxaldian parte hartutako ehiztariak eta txakurrak argazki zahar batean
Uxaldia ehiza mota bat da, bereziki ehiza larrian erabilitakoa. Taldetan burutzen da. Horretarako ehiztariak bi taldetan antolatzen dira. Talde batean zakurtzainek txakurren laguntzaz zonalde bat aztertzen dute ehizagaiak aurkitzen eta beste ehiztariak gordeta dauden lekuetara horrela eramaten. Horrela izututako animaliak beraien albora igarotzerakoan tirokatzen dituzte akabatzeko.

Uxaldia bereziki basurde eta oreinak ehizatzeko erabiltzen da, baina baita adarzabala, mufloia, orkatza, sarrioa eta otsoak harrapatzeko.

Euskal Herrian ohikoak dira ere azeriak edo erbiak harrapatzeko uxaldiak, eta beste lekuetan baino gehiago eginten dira orkatzen ehizarako.

## Kanpo estekak
Wang Bo

thumb|Wang Bori eskainitako eskultura.

**Wang Bo** 王勃 (Wang familiaren izena) (650-676), Wang Zi izengoitiaz ezaguna 子安, Tang dinastiaren poeta txinatarra zen.

Kiang-tcheou-koa zen, Jiangxin, bederatzi urteki Batxilerra izan zen eta oso gaztea zenean goi karguak izan zituen baina laster politika utzi zuen buru-belarri literaturan murgiltzeko. Oso gazte hil zen.

## Erreferentziak
Homburg

**Homburg** izan daiteke:

## Toponimoak 
* Alemanian:
** **Homburg** - Saarpfalz-Kreis barrutiko udalerria
** **Bad Homburg vor der Höhe** - Hochtaunuskreis barrutiko udalerria

* Suitzan:
** **Homburg** - Turgoviako udalerria.

## Besteak 
* **FC Homburg** - alemaniar futbol kluba.
* **Homburg ** - feltrozko kapela.
Bira (geometria)

Geometrian, **bira** angeluak neurtzeko unitatea da, 360°-ren edo 2π radianen baliokidea. Angelu handiak neurtzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak
Seguidilla

thumb|Seguidillak dantzatzen.
 antzinako dantza- eta kantu-mota espainola da, arina eta erritmo hirutarrekoa. 3/4 edo 3/8 konpasetan jota, jatorria Andaluzian edo Gaztela-Mantxan zuen. Aldaera asko ditu:
* mantxatarrak, erritmo bizikoak.
* bolerak, lasaiak.
* murtziarrak
* sevillanak
* ijitoak edo k.
* siguiriyak, lausoak.
* k.
* sirillak, Chiloé inguruan, Txilen, sortuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Güiro

( ahoskatua) perkusiozko musika tresna da, idiofonoen artean sailkatuta. Tradizionalak kuiaz egiten zituzten eta Brasil, Erdialdeko Amerika eta Karibeko musikan erabiltzen dira.

## Izena eta hedapen geografikoa 
Arawak hizkuntzan güira (*Crescentia cujete*) izeneko zuhaitzaren fruituari esaten zaio güiro, tradizionalki harekin egin izan baita musika tresna hau. Edankuiaren (*Lagenaria siceraria*) kalabazarekin ere egiten zen.

Karibe aldean güiraren fruituarekin tresna ugari egiten dira, hala nola kopak, platerak, erretiluak... Ura garraiatzeko edo arrantzatutako arrainak eramateko ere erabiltzen da.

Musika tresnari Puerto Ricon *güícharo* esaten zaio; Dominikar Errepublikan*, güira*; Brasilen*, reco-reco*; eta Panaman, *churuca*.

## Deskribapena 
Kalabaza luzeska da. Azalean trabeska, hortz gisako marrak ditu. Atzekaldean bi zulo ditu. Sarde batekin arraskatzen da. Gaur egun bestelako itxura eta materialak dituzten güiroak ikusten dira, hala zilindrikoak, nola banbuz, beira zuntzez edo metalez egindakoak.

Musikari profesionalek aluminiozko güiroak erabiltzen dituzte. Beirazko zuntzez egindakoen kalabaza tradizionalen soinua imitatzen dute.

## Teknika 
280px|thumb|Güiro jotzailea, Kuban.
Soinua ateratzeko sarde batekin, makila batekin edo taulatxo batekin azalean dituen arrastoak igurzten dira. Ematen zaion abiaduraren arabera soinu desberdinak ateratzen dira.

## Historia 
Hego Amerikan existitzen zen musika tresna bat moldatuz aztekek güiroaren antzindaria zen tresna bat sortu zuten, *omitzicahuastli* izenekoa. Hezurrezko tresna bat zen, zerra itxurako lerroak zituena, eta gaur egungo güiroa bezala jotzen zena.

Taíno jendea hartzen da güiroaren sortzailetzat. Dominikar Errepubikan, Kuban eta Puerto Ricon zabaldurik dauden hauek *güajey* izeneko kalabaza luze bat moldatu zuten güiroa sortzeko.

Güiroaren antzeko musika tresna bat Afrikan ere sortu zen aldiberean eta Karibera edota Hego Amerikara bidalitako esklabuek haiekin eraman zuten. Kamerunen eta Nigerian antzerako musika tresnak aurkitu dira.

Latinoamerikako eta Karibeko musika tradizional dantzagarrian ohikoa da. Musika klasikoan ere erabili izan da, latinoamerikar kutsua eman nahi denean.

## Iruditegia 

Irudi:Guiro cubano.jpg|Kubako güiroa.
Irudi:Guiro9.png|Mexikoko güiroa.
Irudi:Modern fibreglass guiro.jpeg|Beira zuntzez egindako güiroa.
Irudi:Güiro metálico.jpg|Metalezko güiroa eta sardea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa (1)
* Soinueneako fitxa (2)
Edankuia

**Edankuia** (*Lagenaria siceraria*) Cucurbitaceae familiako espeziea da. Hustu eta gero ardoa zein beste edozein likido gordetzeko erabili izan den kui-barietatea da.

Hazitako lehendabiziko landareetako bat izan zen eta Goi Paleolitoko aztarnategietan topatu dute. Adituen ustetan, giza-migrazioen bidez zabaldu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sevillanak

thumb|Jerezko ferian sevillanak dantzatzen.
**Sevillanak** (,  ahoskatua) mendebaldeko Andaluziako dantza eta abesti herrikoiak dira, bertoko ferietan- batez ere Sevillako Apirileko Ferian edo Huelvako El Rocioko erromerian- tipikoak direnak. Errege-erregina Katolikoen garaien aurrean sortutako "gaztelar seguidilletan" jatorria dute, denboraren poderioz flamenkartu zirenak. Dantza XVIII. mendean sortu eta egun flamenkoko *palo*rik ezagunetariko bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friburgo (argipena)

**Friburgo** honako lekuak izan daiteke:
* Friburgo edo *Freiburg im Breisgau*, Alemaniako hiria.
** Friburgo, izen bereko eskualde administratiboa.
* Freiburg, Alemaniako Saxonia Behereko herria.
* Friburgo, hiri suitzarra.
** Friburgo, izen bereko kantonamendua.
* Świebodzice, hiri poloniarra, alemanez *Freiburg in Schlesien*.
* Nova Friburgo, Brasilgo udalerria.
* Fraiburgo, Brasilgo udalerria.
Argovia Garaia barruti administratiboa

**Argovia Garaia barruti administratiboa** () Berna kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Wangen an der Aare da. 331 kilometro koadroko azalera du eta 76.485 biztanle.

## Udalerriak 
## Kanpo estekak
Santa Engrazia eliza (Sarriguren) (argipena)

**Santa Engrazia eliza (Sarriguren)** hau izan daiteke:

# Santa Engrazia baseliza (Sarriguren), Nafarroako Eguesibar udalerriko Sarriguren kontzejuan dagoen XIII. mendeko eliza zaharra da.
# Santa Engrazia eliza (Sarriguren), Nafarroako Eguesibar udalerriko Sarriguren kontzejuan dagoen 2009ko eliza berria da.
Keisuke Honda

**Keisuke Honda** (japonieraz: 本田 圭佑, 1986ko ekainaren 13a - ) Japoniako futbolaria da.

## Selekzio nazionala 
Japoniako selekzioarekin: 2008tik 79 aldiz jokatu izan du, 34 gol sartuz.

## Kanpo estekak 
* National Football Teams
* Japan National Football Team Database
*