open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muscari neglectum

***Muscari neglectum*** asparagazeoen familiako landare belarkara da. Eurasian du jatorria eta Euskal Herrian ere aurkitzen da. *Muscari* generoko espezie ohikoena da Iberiar penintsulan.

Euskaraz tokiko hainbat izen ditu, **morikoa** eta **balsamorroa** adibidez. Hiazintoen leinukoa izanik hainbat hizkuntzatan *mahats hiazinto* izena ematen zaio, ingelesez adibidez *common grape hyacinth* da. 

## Taxonomia 
Giovanni Gussone eta Michele Tenore izan ziren Zientziarako deskribatu zutenak 1842. urtean *Sylloge Plantarum Vascularium Florae Neapolitanae* liburuan.

Generoaren *Muscari* izenak musketa esan nahi du, zenbait animaliaren guruinek jariatzen duten gai usaintsua, izan ere antzeko usaina baitute genero horretako landareek. Espaziearen *neglectum* izenak "baztertua" edo "arbuiatua" esan nahi du.

## Deskribapena 
Lurrazpian erraboil bat duen landarea da, 1,2-1,7 cm-ko diametroduna, eta 10-30 erraboiltxo agertzen dituena. Erraboil hartatik 14-20 mm-ko pedunkuloak ateratzen ditu, 1,5-2 mm-ko diametrodunak. Hosto sesilak ere ateratzen ditu, linealak, zurtoinak besteko luzera dutenak.

Mahats mordoen antzeko infloreszentziak ateratzen ditu. Gainaldean lore antzuak izaten ditu (gehienez ere %20a), kolore arrexka edo urdin argia dutenak, eta haien azpian lore emankorrak daude. Loreak hexameroak dira eta tepaloak soldaturik daude, kanpai edo puxika itxura emanez. Kolore urdin iluna dute, batzuetan morea.

## Ugalketa eta bizi-zikloa 
Otsaila eta maiatza artean loratzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Muscarineglectumbybethcrunch.jpg|Infloreszentzia, gainean lore antzuak eta azpian emankorrak.
Irudi:Starch Grape Hyacinth (Muscari neglectum) close-up (8579648355).jpg|Loreak.
Irudi:Visitor Muscari neglectum.JPG|Erlea lorea polinizatzen.
Irudi:(ALB) M. neglectum-fr-1.jpg|Fruituak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sestao River 2025-26

Entrenatzailea:  Aitor Calle (2021-24, 2025-Egun) 
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Sestao River B taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 25-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Bigarren Federazioan gehienez 16 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

#### Bajak denboraldian zehar 
### Neguko merkatua 2026 
### Udako merkatua 2025 
## Ikus, gainera 
* Sestao River 2024-25
* Sestao River 2026-27

## Kanpo estekak
Conchi Ríos

**Concepción Reyes Ríos,** ezagunagoa **Conchi Ríos** izenez (Murtzia, 1991ko martxoaren 11), toreatzailea da. 2011ko uztailaren 10ean aurkeztu zen Las Ventasen (Madril) eta zezen beraren bi belarri moztu zituen lehen emakumea izan zen. 2016an, BBCk 100 emakume garrantzitsuenen zerrendan sartu zuen. Aitona-amonek 14 urte zituenean ezagutu zuten Conchik zezenekiko zuen grina, Condominako ekitaldi batean; aitonak festetara eraman zuen zekor bat hurbiletik ikustera, baina, beldurtu beharrean, kapote batekin hurbildu zitzaion, eta, ordutik, toreatzaile izan nahi izan zuen.

Murtziako tauromakia eskolan eman zuen izena, bertan bigantxak toreatzen ikasi zuen eta gero bere prestakuntza Cadizera, Granadara, Sevillara, Albacetera eta Madrilera eraman zuen. 

### Toreatzaile ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|Conchi Ríos 2016an [Cehegín|Cehegínen|233x233px]]
2007ko irailaren 23an egin zuen debuta jendaurrean. 2009ko ekainaren 8an egin zuen debuta pikatzaileekin Granadan, Luis Miguel Casaresekin kartela partekatuz, eta "El Nico", Lagunajandaren zekorrekin. 2011ko uztailaren 10ean aurkeztu zen Las Ventasen (Madril), López Simón eta Jiménez Fortes-ekin, José Cruz-en zezenkoekin, kartela partekatu zuen ekitaldi batean; egun horretan bertan, zezen beraren bi belarri mozten zituen lehen emakumea izan zen. Espainiara itzuli eta bertan jarraitu zuen ikasketekin.
  
2015 urtean Hezkuntza, Kultura eta Kirol Ministerioaren datuen arabera, Espainiako bost emakume toreatzaileetako bat zen 825eko zerrenda batean. 2016ko ekainaren 9an hartu zuen Alternatiba delakoa Cehegín herrian (Murtzia), El Cordobés eta Antonio Puertarekin kartela partekatuta, Guadalmenaren zezenekin.

Urte horretan bertan, BBCk 100 emakume garrantzitsuenen artean aukeratu zuen, eta aukeratutako 20 europarren artean Espainiako bakarra izan zen. Lau emakume toreatzaileetako bat izatea nabarmendu zuten, 820 gizoneko zerrenda baten eta esaldi honen aurrean: "Emakume eta gizonen arteko berdintasunean sinesten dut. Mundu guztiak borrokatu behar du denagatik eta bizitzan egin nahi duenarengatik".

### Aintzatespenak 
* 2016an, BBCk 100 emakume garrantzitsuenen zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Panaeolus leucophanes

***Panaeolus leucophanes*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, koniko kanpai itxurakoa, hasieran ia zuria, gero arrexka, okrea eguraldi hezean, likatsu samarra, opakua, ertz oxkarratuarekin.

**Orriak:** Arrexka argitik arre-purpurara doan kolorekoak.

**Hanka:** Zilindrikoa, zuzena edo bihurgune gutxirekin, zuria.

**Haragia:** Hutsala, zurixka.

**Etimologia:** *Panaeolus* terminoa, grezieratik dator. "panoiolos" hitzetik. "pas pasa pan" = dena, eta "aiólos" = hainbat koloretakoak.  *Leucophanes* epitetoa ere grekotik dator, zuria esan nahi duen “leukos” hitzetik eta agerikoa, begien bistakoa, esan nahi duen “faino” hitzetik. Ia zuria den kapelarengatik.

## Jangarritasuna 
Susmagarria. *Panaeolus* guztiak bezala.

### Nahasketa arriskua 
Antzekoek, oro har, kolore ilunagoak dituzte, grisetik gris-arreraino.

## Sasoia eta lekua 
Zelaietan edo basoetako soilguneetan.

### Banaketa eremua 
Alpeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Orleanskoa (1878-1961)

**Isabel Orleanskoa** (frantsesez: ''Isabelle d'Orléans*; Eu, Itsas Sena, Frantzia, 1878ko maiatzaren 7a – Larache, Maroko, 1961eko apirilaren 21a) printzesa izan zen.

## Bizitza 
### Arbasoak 
Isabel Orleansko printzesaren aita Luis Felipe Orleansko eta Parisko kondea zen eta ama María Isabel Orleansko printzesa izan ziren. Aitaren aldetik, Fernando Felipe Orleansko duke eta Frantziako tronurako erregegaiaren eta haren emazte Elena Mecklemburgo-Schwerineko dukesaren biloba zen; amaren aldetik, Montpensierreko dukea zen Antonio de Orleansen eta Espainiako Luisa Fernanda Borboikoa, Elisabeth II.a Borboiko erreginaren ahizpa zen infantearen biloba. Isabel Orleanko printzesa, beraz, Luis Filipe I.a Frantziako azken erregearen birbiloba zen, bide bikoitzez.

### Ezkontza eta seme-alabak 
Errege-familia erbesteratu ostean, Ingalaterran babestu behar izan zuten Isabelek eta haren familiak. Han bere lehengusuarekin ezkondu zen, Guiseko dukea zen Juan Orleanskoarekin 1899ko urriaren 30ean.

Bikoteak lau seme-alaba izan zituen:

* *Isabel Francisca Elena*, Isabel Orleanskoa (1900-1983), bi aldiz ezkondua eta seme-alabekin.
* *Francisca Isabel Luisa*,  Frantziska Orleanskoa, (1902-1953), Greziako Kristobal printzearekin ezkondua, ondorengoekin.
* *Ana Elena Maria'', Ana Elena Orleanskoa, (1906-1986), Amadeo II.a Saboya-Aostako printzearekin ezkondua; seme-alabekin.
* Henrike Orleanskoa (1908-1999), Parisko kondea, dinastiarekin jarraitu zuen.

### Heriotza 
1940 urtean alargundu ostean, printzesak Larachen (Maroko) bizitzen jarraitu zuen, non urte batzuk lehenago bizitzen jarri ziren. Hantxe hil zen, 1961 urteean. Bera hiltzean lau seme-alabetatik hiru bizirik zeuden.

## Ohorezko goraipamenak 
* 1899ko urriaren 24a: Maria Luisa erreginaren Dama Nobleen Ordenakoa.

## Erreferentziak  
## Kanpo etekak
Catherine Oxenberg

**Catherine Oxenberg** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1961eko irailaren 22a) estatubatuar aristokrata, modeloa, gidoilaria, zinema ekoizlea eta aktorea da, *Dinastia* telesailean Amanda Carringtonen pertsonaia antzeztu izanagatik eta bere jatorri aristokratikoagatik ezaguna.

## Bizitza 
### Familia 
Errusiako tsar eta enperadoreen ondorengoa da (horien artean, Katalina I.a Errusiakoa eta Katalina II.a Errusiakoa, bere homonimoak), Prusiako errege, Danimarkako errege eta Jurgi I.a Greziakoa, eta XIII. menderainoko ezagutzen den emakume-ildoa du.

Gurasoak Isabel Karađorđević de Yugoslavia eta haren lehen senarra, Howard Oxenberg estatubatuarra (1919-2010), Jugoslaviako Sobietar Errepublika Sozialista Federaleko presidentea izan zen. Catherine, Paulo Karaidoredevic Jugoslaviako printzearen (bere iloba Pedro II.a Jugoslaviako erregearen adin txikian erregeorde izandakoa) eta Olga Grezia eta Danimarkako printzesaren biloba da amaren bidez. Erresuma Batuko Errege Etxearekin ahaidetasun bikoitza du, izan ere, bere amona Olga Greziako Marina Greziako printzesaren ahizpa zen, Kenteko dukesa (Elisabeth II.a Erresuma Batuko erreginaren izeba) eta Philip Edinburgoko dukearen (Elisabeth II.a erreginaren senarra) lehengusina ahizpa. Bere ama Sofia erreginaren eta Charles III.a Erresuma Batuko erregearen bigarren mailako lehengusina da. Beraz, Catherine eta Felipe VI.a Espainiakoa eta Guillermo Galesko printzea lehengusu hirugarrenak dira.

### Ezkontza eta ondorengoak 
Lehen aldiz ezkondu eta bederatzi egun beranduago, desegin egin zen ezkontza. Gero Catherine Casper Van Dien aktorearekin (1968an jaioa) ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituzten elkarrekin. Senar-emazteak 2015ean dibortziatu ziren. Lehen alaba William Weitz Shafferrekin izan zuen, India (1946an jaioa), NXIVM sektan sartuta egon zena. Catherine eta bere seme-alabak Malibun bizi dira. Bere bizilekua suntsituta geratu zen 2018ko Kaliforniako suteengatik.

## Ibilbidea 
Catherinek arte dramatikoa ikasi zuen Estatu Batuetan eta ospea lortu zuen Amanda Carringtonen paperarekin *Dinastia* telesailean.

## Argitaratutako lanak 
* ''Captive: A Mother's Crusade to Save Her Daughter from a Terrifying Cult'' (2018), Natasha Stoynoffekin idatzia. ISBN 9781982100650

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jaundeko artxidiozesia

**Jaundeko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar artxidiozesia da. 1890eko martxoaren 18an ezarri zen Kamerungo prefetura apostoliko gisa, 1905eko urtarrilaren 2an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1931ko apirilaren 3an Jaundeko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1955eko irailaren 14an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Jaunden dago. Egun artzapezpikua Jean Mbarga da.

## Ordinarioak 
### Kamerungo prefektu apostolikoa 
* Heinrich Vieter (1890-1905)

### Kamerungo bikario apostolikoak 
* Heinrich Vieter (1905-1914)
* Franziskus Hennemann (1914-1922)
* François-Xavier Vogt (1923-1931)

### Jaundeko bikario apostolikoak 
* François-Xavier Vogt (1931-1943)
* René Graffin (1943-1955)

### Jaundeko artzapezpikuak 
* René Graffin (1955-1961)
* Jean Zoa (1961-1998)
* André Wouking (1998-2002)
* Simon-Victor Tonyé-Bakot (2003-2013)
* Jean Mbarga (2014-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Franziskus Hennemann (1913-1914)
* René Graffin (1931-1943)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Paul Etoga (1955-1961)
* Jean-Baptiste Ama (1974-1983)
* Christophe Zoa (2006-2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Zumarán

**Alberto Sáenz de Zumarán Ortiz de Taranco**, publikoki **Alberto Zumarán** izenez ezagunagoa (Montevideo, 1940ko urriaren 10a - Ibidem, 2020ko abuztuaren 4a) Alderdi Nazionaleko politikari eta abokatu uruguaitarra izan zen, 1984an eta 1989an errepublikako presidentetzarako hautagaia.

## Familia 
Zumaran 1940ko urriaren 10ean jaio zen Montevideon, Uruguain. Bere gurasoak José María Sáenz de Zumarán Arocena eta María Isabel Ortiz de Taranco García de Zúñiga izan ziren, eta horrek loturak eskaini zizkion herrialdeko hainbat pertsona politikorekin.

Aitaren aldeko amona, Amalia, Alejo eta Matilde de Arocena Artagaveytiaren neba-arreba zen, Juan Maria Bordaberry presidente ohiaren aitaren aldeko aitona eta *El País* egunkariaren sortzaileetako bat izan zen Eduardo Rodriguez Larretaren ama, hurrenez hurren. 

Amaren aldetik, Félix Ortíz de Taranco Viñalen biloba zen —Taranco jauregia sortu eta jabeak ziren hiru anaia etorkinetako bat— eta Elisa García de Zúñiga Villegasen biloba —Juan Francisco García de Zúñiga merkatari eta lur-jabe aberatsa, Argentinako Independentzia Gerran eta Ingeles Inbasioetan borrokatu zenaren birbiloba—, eta Tomás García de Zúñigaren iloba txikia (XIII. Urteko Batzarrean parte hartu zuena eta Banda Orientaleko Luso-Brasilgo kausarekin afiliatutako Baroiaren Klubeko kidea, Artigasen ideologiatik eta Liga Federaletik urrundu ondoren).

Angelita Aguerre Cat-ekin ezkonduta, bost seme-alaba izan zituzten: Virginia, Magdalena, Adriana, Alejandro eta Santiago.

## Karrera 
Errepublikako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean abokatu gisa graduatua, nekazaritza eta abeltzaintzako jarduerekin eta sektore horretako gremio-erakunde ezberdinekin lotuta egon zen. 70eko hamarkadan Monsinore Carlos Partelli Montevideoko artzapezpikuaren laguntzailea izan zen.
ezkerrera|thumb|1984ko Zumarango presidentzia kanpainaren propaganda.
Alderdi Nazionaleko kidea, 1984an Errepublikaren Presidentetzarako hautagai bezala postulatu zuen Aberriaren Aldeko Mugimenduak, Wilson Ferreira Aldunate buru zuen sektoreak, garai hartan erbesteratua eta atxilotua. Gonzalo Aguirrek lagundu zion formula presidentzialean. Senatari hautatu zuten hauteskunde haietan, eta postu horretan aritu zen 1985etik 1990era.

1988ko martxoan Ferreira Aldunate hil ondoren, hurrengo urtean Zumaran Errepublikako Presidentziarako hautagai izan zen berriro, Guillermo García Costarekin batera konposatutako formulan. Bere alderdiak arrakasta izan bazuen ere, barnean Luis Alberto Lacallek garaitu zuen, eta horrela izan zen presidente gantzutua. 

1990 eta 1995 artean berriro ere senatari, Lacalleren aurkako jarrera izan nahi zuen, baina bere pisu politikoa desagertuz joan zen. Aldi horren amaieran ez zen berriro presidentegai izan, eta jarduera politikoaren lehen planoak alde batera utzi zituen, nahiz eta horri lotuta jarraitu. 

Ondoren, Rio de la Platako Administrazio Batzordeko (CARP) kide izan zen 2001etik.

Juan Andres Ramirezen hautagaitza babestu zuen 1999an, eta Jorge Larrañagarena 2004an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bafiako elizbarrutia

**Bafiako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1965eko uztailaren 6an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1968ko urtarrilaren 11n elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Bafian dago. Egun apezpikua Emmanuel Dassi Youfang da.

## Ordinarioak 
### Bafiako prefektu apostolikoa 
* André Loucheur (1965-1968)

### Bafiako apezpikuak 
* André Loucheur (1968-1977)
* Athanase Bala (1977-2003)
* Jean-Marie Benoît Balla (2003-2017)
* Emmanuel Dassi Youfang (2020-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Athanase Bala (1976-1977)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ebolowako elizbarrutia

**Ebolowako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1991ko maiatzaren 20an ezarri zen Ebolowa-Kribiko elizbarruti gisa eta 2008ko ekainaren 19an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Ebolowan dago. Egun apezpikua Philippe Alain Mbarga da.

## Ordinarioak 
### Ebolowa-Kribiko apezpikuak 
* Jean-Baptiste Ama (1991-2002)
* Jean Mbarga (2004-2008)

### Ebolowako apezpikuak 
* Jean Mbarga (2008-2014)
* Philippe Alain Mbarga (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco de Goya margolaria

***Francisco de Goya margolaria*** () Vicente López Portaña (1772-1850) margolari neoklazikoak 1826an egin zuen lan ospetsua da. Esan daiteke Goyaren erretratu ezagunena dela. Madrilgo Pradoko museoan ikus daiteke gaur egun.

## Historia 
Margolan hau Fernando VII .aren gorteko erretratugile zen Vicente López margolari neoklasikoaren artearen adierazgarri da. Goyak, Frantzian erbesteratua garai hartan, Madrilera egin zuen bidaia bat aprobetxatu zuen. Bidaia maiatzaren erditik 1826ko uztailaren hasierara egin zuen Aragoiko margolaria eta tarte hori erabili zuen Lópezek erretratatzeko.

## Deskribapena 
Mihise gaineko olio-pintura da. Neurriak 95,5 zm. garai eta 80,5 zm. zabal da. Hondo berdearen gainean erretratu garbia ikus daiteke.

Erretratuak Goya erakusten du, 80 urtekoa, eserita eta pintzel eta paleta batzuei eusten. Bere ondoko astoan, Lópezen eskaintza dago margotuta: «López a su Amigo Goya».

San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademia lan honen kopia bat dago, Rosario Weissek egina. Rosario Goyaren alababitxia zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanari buruzko informazioa Pradoko Museoaren webgunean.
Eugenia Suediakoa

**Carlota Eugenia Augusta Amalia Albertina Suediakoa**, ezagunagoa **Eugenia Suediakoa**, edo frantsestutako ***Eugenie*** izenez (Stockholm, Suedia, 1830eko apirilaren 24a – ibidem, 1889ko apirilaren 23a) Suedia eta Norvegiako printzesa, idazlea, musikaria, konpositorea, margolaria eta eskultorea izan zen.  

## Bizitza 
Oskar I.a Suediako erregearen eta Josefina Leuchtenbergeko  erregina ezkontidearen alaba gazteena izan zen eta Karlos XV.a Suediako eta Oskar II.a Suediako erregeen arreba.

### Ibilbidea 
#### Idazle 
Idazle gisa, *Les princesses de la Suède* (*Suediako printzesak*) bilduma biografikoaren egilea izan zen; 1864ko frantsesez idatzitako lana, gerora suedierara itzulia. 

#### Musikagile 
Musika lanen artean, pianorako obrak (balsak, martxak) eta kuarteto, duo eta abesbatzerako letradunen konposizioak nabarmendu ziren bere musika-lanean, eta horietako batzuk aria gisa interpretatu ziren gerora.ezkerrera|thumb|262x262px|Eugenia printzesa.
#### Ongile 
Ezkongabe egon zen bizitza osoan, eta nahiko osasun ahula izan zuen beti. 1860ko hamarkadatik aurrera, udak Gotlanden Villa Fridhem-en (*Bakearen Etxea*) igarotzen hasi zen. Uhartean altruismo obra garrantzitsu bat hasi zen, ikastetxe bati, umezurztegi bati eta gaixo sendaezinentzako ospitale bati diruz lagunduz. Sundbybergen, Stockholmeko kanpoaldean, beste ospitale bat sortu zuen, gaixotasun sendaezinak zituzten haurrentzat, *Eugeniahemmet* izenekoa. Printzesaren bitxiek ordaindu zituzten kostuak.

### Heriotza 
Stockholmeko Errege Jauregian hil zen, 59 urte bete behar zuen bezperan. Haren gorpuzkiak Riddarholmen elizan lurperatu zituzten.

## Pianorako lanak 
* *Drottning Josephinas polonaise* (*Josefina erreginaren polonesa*; 1854)
* *Louisa vals* (*Vals de Luisa*; 1858?)
* *La prière* (Otoitza; 1844)
* *Sorgmarsch* (*Martxa tristea*, *Luisa* erreginaren oroimenez)
* *Tullgarns-galopp* (Tullgarneko *Ibilaldia*; 1853)

## Letradun obrak 
* *Farväl* (Agur).
* *Aftontankar* (*Ilunabarreko pentsamenduak*).
* *Die Glocken* (Kanpaiak).
* *Tron* (*Fe*).
* Apostlar (*apostoluak*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benjamin Robert Haydon

**Benjamin Robert Haydon** (Plymouth, 1786ko urtarrilaren 26a – Paddington, 1846ko ekainaren 22a) britainiar margolaria izan zen.

Txikitatik pinturarekiko zaletasuna erakutsi zuen eta 1804an Londresera joan zen Royal Academy of Arts-en ikastera. 1807an erakutsi zuen lehen aldiz, eta bankari batek erosi zuen haren lanetako bat. Beste mezenas batzuen enkarguak ere jaso zituen, baina gero etsaitu egin zen haiekin. Etengabeko arazo ekonomikoak izan zituen eta behin baino gehiagotan egon zen espetxean, zorrak zirela eta.

Gai historikoen margo handiak egin zituen, baita gaur egungo gaien erretratu eta margolan batzuk ere. Autobiografia bat ere argitaratu zuen.

1846an bere buruaz beste egin zuen, zorrek estututa.

## Iruditegia 

Benjamin Robert Haydon - Christ's Entry into Jerusalem - WGA11207.jpg|''Christ's Entry into Jerusalem* (1814 - 1820)
Benjamin Robert Haydon - Venus and Anchises - Google Art Project.jpg|*Venus and Anchises* (1826)
Benjamin Robert Haydon (1786-1846) - Alexander the Great (356–323 BC), Taming Bucephalus - 485149 - National Trust.jpg|*Alexander the Great Taming Bucephalus* (1826)
Benjamin Robert Haydon (1786-1846) - The Mock Election - RCIN 405824 - Royal Collection.jpg|*The Mock Election* (1827)
Benjamin Robert Haydon (1786-1846) - Chairing the Member - N05644 - National Gallery.jpg|*Chairing the Member* (1828)
Benjamin Robert Haydon (1786-1846) - Punch or May Day - N00682 - National Gallery.jpg|*Punch or May Day* (1829)
The Reform Banquet at Guildhall, July 11th 1832 by William Bromley.jpg|*The Reform Banquet*, (1833)
Benjamin Robert Haydon - Christ Blessing the Little Children - Google Art Project.jpg|*Blessing the Little Children* (1837)
The Duke of Wellington Describing the Field of Waterloo to HM George IV.png|*The Duke of Wellington Describing the Field of Waterloo to George IV* (1840)
The Anti-Slavery Society Convention, 1840 by Benjamin Robert Haydon.jpg|*The Anti-Slavery Society Convention, 1840* (1841)
Curtius Leaping into the Gulf 1842.png|*Curtius Leaping into the Gulf* (1842)
Napoleon Bonaparte by Benjamin Robert Haydon.jpg|*Napoleon Bonaparte*
James Henry Leigh Hunt by Benjamin Robert Haydon.jpg|*James Henry Leigh Hunt*
John Keats by Benjamin Robert Haydon.jpg|*John Keats*
Mary Russell Mitford by Benjamin Robert Haydon.jpg|*Mary Russell Mitford''
Wordsworth on Helvellyn by Benjamin Robert Haydon.jpg|William Wordsworth, 1842
Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington by Benjamin Robert Haydon.jpg|Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington

## Kanpo estekak
Josefa González Aguado

**Josefa González Aguado** (Albuñuelas, Granada, 1907ko ekainaren 11a - 1955) Espainiako farmazialari eta kimikaria izan zen. Fisika eta Kimikako Institutu Nazionalaren (INFQ) barruan Santiago Piña de Rubiesekin batera hafnio, itrio, lantano, eskandio, bario, estrontzio, kaltzio, magnesio eta berilioaren marra analitiko kuantitatiboak zehazten lan egin zuen. Gerra zibilak bere karrera eten zuen, eta ondorengo depurazioa jasan zuen.

## Ibilbidea 
Josefa Gonzalez Aguado Albuñuelasen (Granada) jaio zen 1907an. Bere gurasoak Pinos del Valleko Dolores Aguado Robles  eta Sebastian Gonzalez Jimenez, Albuñuelaseko nekazaria izan ziren. Granadako Institutu Orokor eta Teknikoan egin zuen batxilergoa, eta 1924ko azaroaren 4an lortu zuen titulua. 

1924an Granadako Unibertsitatean Kimikan matrikulatu zen, eta guztira 211 ikasletik bost emakume baino ez ziren. Granadatik Madrilera joan zen, Unibertsitate Zentralera, eta bertan lizentziatu zen bikain kalifikazioarekin 1931ko irailaren 22an. Aldi berean, Farmaziako ikasketak egin zituen unibertsitate berean, eta 1931n lizentziatura lortu zuen. Bere espediente pertsonalean, oso ondo eta bikain ugari agertzen dira. Berehala, Farmazia Fakultatean Kimikako Osagarrien eskolak ematen hasi zen, irakasle laguntzaile gisa.

1931ko abenduaren 7an Espainiako Fisika eta Kimika Elkartean (SEFQ) sartu zen,  Leone Abramson eta Luis Solana Sanmartín irakasleak aurkeztuta. Ondoren, beka bat lortu zuen Fisika eta Kimikako Institutu Nazionaleko (INFQ) Espektroskopia Sailean. Bertan, Piña de Rubies irakaslearekin lan egin zuen 1933tik 1936ra, eta ikertzaile gisa trebatu zen. 1935eko ekainean, *Anales de la Sociedad Española de Física y Química-n* artikulu bat argitaratu zuen Piña de Rubiosekin batera, arkuaren espektroan hafnioak, itrioak, lantanoak, eskandioak, barioak, estrontzioak, kaltzioak, magnesioak eta berilioak zituzten marra analitiko eta kuantitatiboei buruz. Bestalde, haren alaba Ameliak gogorarazi duenez, Granadako Unibertsitateko Emakumearen Ikasketen Institutuan Huelvako Clara Campoamor BHIko ikasleekin elkarlanean egindako ikerketa-lan batean, amak zailtasunak izan zituen gerraren ondoren jokabide onaren ziurtagiria lortzeko. González Aguado ere gogoratzen du, beste pertsona batzuen izenean argitaratu eta saritutako bere lanak irakurtzen. Berak egindako lanen koaderno inprimatuak etxean egoteak justifikatzen du bere ikerketa-lana.

Gerraren ondoren, bai bera bai bere senarra, Jose Peran kimikari meteorologoa, harekin ezkondu baitzen 1936an, beren postuetatik kendu eta depuratu egin zituzten, Errepublikako gobernuaren aldekoak izan zirelako. Orduan, Albuñuelasera joan ziren, eta han farmazialari titularraren oposizioa prestatu zuten. 1949an lortu zuten, eta herri horretako farmazia-bulegoaren ardura hartu zuten. Ana Gamez Hezkuntzako lurralde-ordezkariak inauguratu zuen, eta  González Aguado adibide ona zela hezkuntza eta kultura aukera-berdintasunaren oinarri direla erakusteko nabarmendu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kribiko elizbarrutia

**Kribiko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 2008ko ekainaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kribin dago. Egun apezpikua Damase Zinga Atangana da.

## Ordinarioak 
* Joseph Befe Ateba (2008-2014)
* Damase Zinga Atangana (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mbalmayoko elizbarrutia

**Mbalmayoko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1961eko ekainaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mbalmayon dago. Egun apezpikua Joseph-Marie Ndi-Okalla da.

## Ordinarioak 
* Paul Etoga (1961-1987)
* Adalbert Ndzana (1987-2016)
* Joseph-Marie Ndi-Okalla (2016-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Adalbert Ndzana (1984-1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Troncoso de Castro

**Antonio Troncoso de Castro** (Ponteareas (Pontevedrako probintzia), 1933 - Madril, 2025eko ekainaren 22) espainiar militar frankista, ultraeskuindarrekoa, Burgosko prozesuan (1970) protagonismo handia izan zuen: Burgosko heriotz kondenak berak sinatu zituen. Frankismoko krimenengatik Argentinako kereilan adierazia, ez zen inoiz Justiziaren aurrean aurkeztu. 

## Biografia 
Zuzenbide Penal Militarrean lizentziaduna eta Madrilen kolegiatutako abokatua, Troncosok Kidego Juridiko Militarreko koronel auditore, Auzitegi Goreneko fiskal eta Itsas Auzitegi Zentraleko bokal karguak bete zituen bere ibilbidean zehar.

### Protagonismoa Burgosko prozesuan 
Epaiketa 1970eko abenduaren 3an hasi zen, segurtasun-neurri handiekin, Burgosko Kapitaintza Nagusian. Aulkian 16 euskal gazte zeuden eserita, ETAko zuzendaritzako kide izatea egotzita. Manuel Ordovas teniente koronela zen epaimahaiburua, eta Antonio Troncoso de Castrok, berriz, batzordekide txostengile gisa jardun zuen, eta berak idatzi zuen azken epaia.

## Liburuak 
Troncosok zortzi liburu plazatu zituen, eskuin muturreko saiakerak guztiak. Izenburu batzuek hauek dira: *Terrorismo y estado moderno*, *Geografía y Turismo de la Segunda Región Militar*', *Ceuta y Melilla*, *Subversión cultural y Fuerzas Armadas*...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"Muere Troncoso, el fiscal del Proceso de Burgos que desenvainó el sable con el ‘Eusko Gudariak’", naiz.eus, 2025/06/23.
Gabriela Vergara

**Gabriela Vergara Aranguren** (Caracas, Venezuela, 1974ko maiatzaren 29a) aktore eta modeloa da. 1996ko Miss Venezuela lehiaketan hirugarren txapeldunordea izateagatik da ezaguna. 

## Biografia 
1997an, telenobela askotan antzezten hasi zen, hala nola *Destino de Mujer* *Vanessa* gisa eta 2004an, La Mujer en el Espejo *Barbara Montesinos de Mutti* gisa.

2009ko apirilean bi neska biki erditu zituen. Haien izenak Alessandra eta Emiliana dira. 

## Filmografia 
### Telebista 
* *Juego de mentiras* (2023) Eva Rojas bezala
* *Al otro lado del muro* (2018) Paula Duarte bezala
* *El Comandante* (2017) Marisabel Rodríguez de Chávez bezala
* *Las Amazonas* (2016) Debórah Piñero Villarreol de Santos / Eugenia Villarroel (Antagonista nagusia)
* *Quererte Así* (2012) Marisela Santos / Isadora gisa
* *Cielo Rojo* (2011) Aleida Ramos (Gaila)
* *Prófugas del Destino* (2010) Lola (Protagonista Nagusia)
* *Mujer Comprada* (2009) Laura gisa
* *Secretos del Alma* (2008) Denisse Junot bezala
* *Amas de Casa Desesperadas* (2008) Edie Britt gisa
* *Puras Joyitas* (2007) La Chica gisa
* *Seguro y Urgente* (2006–2007) Usmail Irureta gisa
* *Decisiones* (2006–2007) Erika Pardo bezala
* *El amor no tiene precio* (2005) Ivana bezala
* *La Tormenta* (2005) Ariana Santino Castell gisa
* *La mujer en el espejo* (2004) Barbara Montesinos de Mutti gisa
* *Belinda* (2004) Cristina eta Belinda Romero bezala
* *La Hija del Jardinero* (2003) Jennifer de la Vega bezala
* *Trapos Íntimos* (2002) Lucia Lobo gisa
* *Mambo eta Kandela* (2002)
* *Felina* (2001) Daniela bezala
* *Toda Mujer* (1999) Manuela Mendoza Castillo gisa
* *El País de las mujeres* (1998) Almendra Sanchez bezala
* *Destino de Mujer* (1997) Vanessa gisa

### Filmak 
* *Recién Cazado* (2009) Alexa bezala
* *13 Segundos* (2007) Claudia bezala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Biografía de Gabriela Vergara (RCTV)
Amparo Bilbao Legorburu

**Amparo Bilbao Legorburu** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1916ko urtarrilaren 1a - Bilbo, Bizkaia, 2006ko ekainaren 6a) Euskal piano-jotzailea izan zen.

## Bizitza 
Musikarako zaletasuna ez zen kasualitatea izan, etxetik zetorkion, ia familiako herentzia izan zen. Amparo Bilbaok esaten zuenez:*«Nire ama piano irakaslea zen eta bat genuen etxean, horrela hasi zen dena».*Lehenik, ama ikusiz; gero, lezioak hartzen, harik eta 1940an  Bilboko Juan Crisóstomo de Arriaga Musika Kontserbatorioan musika-ikasketak amaitu zituen arte.

Adibidez, Angelillo de Barredo “El Colorines” showmana aipa dezakegu. Tania emaztearekin batera jarduten zuen kafe kantante, kabaret eta antzoki guztietan, batez ere Bilbon, baina baita beste leku anitzetan ere, Eibarren kasu. Asko maite zuen oso publiko fidela zeukan. Anaitasuna aldizkariaren 400. alean (1980) Imanol Alvarezek berari egindako elkarrizketa bat argitaratu zen. 

Andoni abeslari euskalduna ere -hasieran Anthony Songer ezizena zerabilena- bazegoen Bilbaoren ikasleen artean. Andoni euskarazko diskoren bat grabatzera iritsi zen: “Maite zaitut, neska” eta “Karraxi” izenekoak hain zuzen, haien kopia asko saldu omen zirelarik. Filmen batean ere parte hartu zuen: “El amor de ahora” (Ernesto del Río, 1987).

Gaur egungo ikuspegitik begiratuta, ordea, ziur aski Jose Antonio Nielfa, La Otxoa, izango zen bere dizipuluen artean ezagunena.

Ikasle gehienak Bilboko Artagan edo Barakaldoko Guridi antzokietan aritu ohi ziren, mota askotako ikuskizun txikietan, proiektatzen zuten filmeko saioen artean. Berak lagundu ohi zien pianoan, saxo, bateria, tronpeta eta biolin batez osatutako orkestra txiki batekin batera. Mini show horiei “Festa Amaiera” (Fin de Fiesta) deitzen zitzaien.

## Bestelakoak 
Datu anekdotiko gisa, 1979an eta 1980an, EHGAM elkarteak dirua biltzeko jaialdi bana antolatu zituen Artagan Antzokian. Horietan, Bilboko aretoetan aktuatzen ari ziren artista askok parte hartu zuten, hala nola Bataclán edota Variedades areto mitikoetakoek. Horien artean Colorines eta La Otxoa ere bazeuden.

Izan ere, bi aldietan, Amparok, erretiroa hartuta egon arren, ez zuen zalantzarik izan, eta bere orkestrarekin joan zen artistei laguntzera, haietako gehien-gehienek zuzenean abestu baitzuten.

1979ko udan antolaturiko jaialdi hura izan zela publiko ugariaren aurrean (1300 besaulki zituen Artagan Antzokiak) Otxoak trabestituta jardun zuen lehen aldia. Lehenago ere egina omen zuen, baina lagun talderen baten aurrean.

## Heriotza 
Amparo Bilbao 90 urte zituela hil zen Bilbon, 2006ko ekainaren 6an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mamfeko elizbarrutia

**Mamfeko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1999ko otsailaren 9an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mamfen dago. Egun apezpikua Aloysius Fondong Abangalo da.

## Ordinarioak 
* Francis Teke Lysinge (1999-2014)
* Andrew Nkea Fuanya (2014-2019)
* Aloysius Fondong Abangalo (2022-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Andrew Nkea Fuanya (2013-2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santos Urdinarán

**Santos "Vasquito" Urdinarán Barrena** (1900eko martxoaren 30a - 1979ko uztailaren 14a), *El Vasquito* ezizenez ezaguna, Uruguaiko futbolaria izan zen, aurrelari gisa jokatzen zuena.  1919tik 1933ra Nacionalen jokatu zuen (318 partida eta 124 gol), eskuin hegaleko postuan jokatuz. Montevideon jaio eta hil zen.

Uruguaiko futbol selekzioarekin 20 partida jokatu eta 2 gol sartu zituen. Selekzioarekin, 1930eko FIFA Munduko Kopa irabazi zuen (finala jokatu gabe), bi titulu olinpiko (1924 eta 1928),  eta hiru Amerikako Kopa (1923, 1924 eta 1926an).

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
2025eko Frantziako Tourra

**2025eko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 112. edizioa da, UCI World Tour 2025 lehiaketa zirkuituaren barruan antolatua, 2.UWT mailan. Irteera 2025eko uztailaren 5ean izango da Lillen, eta lehen hiru etapekin *grand départ* bat antolatu da, Lille-Nord de France izendatu dutena.

Azken etapa itzuli zen ohikora, Parisko Eliseo Zelaien hiribidera (2024ko amaiera ez baitzen Parisen izan), uztailaren 27an.

Ekitaldi honetan, bi euskal txirrindularik baino ez zuten parte hartu, biak Cofidis taldekoak: Ion Izagirre eta Alex Aranburu, 1983az geroztik izandako kopururik txikiena.

Garailea UAE taldeko Tadej Pogačar esloveniarra izan zen.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
### Etapak 
### Grand Départ 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 
### 8. etapa 
### 9. etapa 
### 10. etapa 
### 11. etapa 
### 12. etapa 
### 13. etapa 
### 14. etapa 
### 15. etapa 
### 16. etapa 
### 17. etapa 
### 18. etapa 
### 19. etapa 
### 20. etapa 
### 21. etapa 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra *(Maillot Jaune)* 
### Puntukako sailkapena *(Maillot Vert)* 
### Mendiko sailkapena *(Maillot à Pois Rouges)* 
### Gazteen sailkapena *(Maillot Blanc)* 
### Taldekako sailkapena *(Classement par Équipes)* 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmenchu Brusíloff

**María del Carmen Brusíloff Ugarte**, **Carmenchu** ezizenez ezaguna, Dominikar Errepublikako kazetaria, zutabegilea eta idazlea da. *Aldaba* aldizkariko erredaktoreburua da. 

Carmenchu Constantino Brusíloff errusiar akademiko eta Lehen Mundu Gerran eta Espainiako Gerra Zibilean borrokalaria izan zenaren eta María Ugarte euskal jatorriko kazetari eta idazlearen alaba zen.  

## Lanak 
* *Retazos de una vida* (2015) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Jugoslaviakoa

**Isabel de Yugoslavia** (serbieraz: *Кнегиња Јелисавета Карађорђевић*; Belgrad, Jugoslaviako erresuma, 1936ko apirilaren 7a) serbiar-jugoslaviar printzesa da, Karageorgevitx dinastiakoa, idazlea, giza eskubideen aldeko aktibista eta Serbiako presidentziarako hautagai ohia.

## Bizitza 
Belgradeko Jauregi Zurian jaio zen, Paulo Jugoslaviako printzearen (Jugoslaviako printze erregeordea 1934tik 1941era) eta Olga Greziako eta Danimarkako printzesaren alaba zelarik. Aita Petri I.a Serbiako erregearen biloba izan zen eta ama Jurgi I.a Greziako erregearen biloba zen; beraz, Espainiako Sofia Greziako erreginaren eta Charles III.a Erresuma Batuko erregearen bigarren lehengusina da. 

Amaren aldeko izeba du amabitxi, Isabel Greziako eta Danimarkako printzesa, eta hortik hartu zuen izena.

Kenyan, Britainia Handian eta Suitzan hezi zen, eta Parisko Artearen Historia ikasi zuen. 

### Ezkontza eta ondorengoak 
1961eko urtarrilaren 21ean, Virginian ezkondu zen Howard Oxenberg ehungilearekin (1919-2010), eta bi alaba izan zituzten: Catherine Oxenberg aktorea eta Christina Oxenberg idazlea. Bikotea 1966 urtean dibortziatu zen eta bera, 1969 urtean, Neil Balfour bankariarekin (1944) bigarren aldiz ezkondu zen, seme bat izan zuelarik: Nicholas Augustus Roxburgh Balfour. Bikote hauxe ere dibortziatu egin zen, eta bera hirugarren aldiz ezkondu zen, 1987an, Manuel Ulloa Elias lehen ministro ohi eta Peruko Ogasun ministro ohiarekin.

### Fundazioa 
1990 urteko abenduan, Princess Elizabeth Foundation (*Elizabeth printzesa Foundazioa*)  sortu zen, irabazi-asmorik gabeko erakunde apolitikoa. 

### Politikari 
2004an, Serbiako Errepublikako Presidentetzarako postulatzea erabaki zuen, bere lehengusu Alexandro Jugoslaviako printzeak eragozpenak jarri bazizkion ere; izan ere, erregearen familia politikatik kanpo mantendu behar zela adierazi zuen. Bigarren Mundu Gerraren ostean, Serbiako errege familia deserriratu egin zuten eta bere ondasunak konfiskatu. Garaituz gero -esan zuen berak-, *nire lehentasuna ez da monarkiara itzultzea* izango, benetako Estatua sortzea baino. Botoen 63,991 edo %2.1 lortu zuen, seigarren postuan gelditu zela.

Belgraden bizi da, Villa “Montenegrin”-en, bere amaren jabetzakoa zena.

## Ohoreak 
* link=Archivo:Order_of_the_Elephant_Ribbon_bar.svg|50x50px Lis Lorearen Ordenaren Zaindari Handia (Erresuma Batua).
* link=Archivo:Großkreuz-PS.png|50x50px Realeko Kordoi Handiko Dama eta Perlako Ordena Hachemita (Joloko Sultanatoa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Néstor Pitana

**Néstor Pitana** (Corpus Christi, 1975eko ekainaren 17a) argentinar futbol epaile ohia da.

Nazioarteko arbitro gisa, 2014ko Munduko Futbol Txapelketan eta 2018ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen, eta bederatzi partida arbitratu zituen guztira. 2018an, Errusiaren eta Saudi Arabiaren arteko hasierako partidako eta Frantziaren eta Kroaziaren arteko finaleko epailea izan zen.

Amerika Kopako eta ((2016ko Udako Olinpiar Jokoak|2016ko Udako Olinpiar Jokoetako]] partidak ere zuzendu zituen.
Albert Meyer

**Albert Meyer** (Fällanden, 1870eko martxoaren 13a – *ibidem*, 1953ko urriaren 22a) suitzar kazetari eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1936an.

Zuzenbidea eta Ekonomia ikasi zituen Zürich, Leipzig eta Berlingo unibertsitateetan. Zürich hiriko finantza idazkaria eta *Neue Zürcher Zeitung* aldizkariko erredaktore ekonomikoa izan zen 1897tik. 1915ean erredaktore buru bihurtu zen.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta Zürich hiriko parlamentuan hasi zuen jarduera politikoa. Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide izan zen 1915etik 1929ra, eta Suitzako Kontseilu Federaleko kide 1930etik 1938ra. Barne saila zuzendu zuen 1930etik 1934ra, eta Finantza eta Aduana saila 1934tik 1938ra.

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1936an.
Alemaniako Almirantego Inperiala

**Almirantego inperiala** Alemaniako Inperioaren gobernu-erakunde bat izan zen. Gilen I.a enperadorearen erabakiz, 1872ko urtarrilaren 1etik aurrera, ordura arte Prusiako Itsas Ministerioa zenak Almirantego Inperiala izena hartu zuen. Bere buruzagiak Itsas Armada inperiala administratzen zuen Kantziler inperialaren eta Alemaniako Enperadorearen aginte gorenaren ardurapean, bere autoritate inperialaren zati gisa. 1889ra arte itsas agintari gorena izan zen, baina Itsas Armada inperialaren hazkunde eta eraikuntzaren ondorioz, 1889ko apirilaren 1ean Almirantegoa desegin zen eta, horren ordez, hiru erakunde administratibo goren sortu ziren: Armadaren Komando Gorena (*Kaiserliches Oberkommando der Marine*), Itsas Armadaren Departamendu Inperiala (*Reichsmarineamt*) eta Itsas Kontseilu Inperiala (*Marinekabinett*). *OKM* 1899ko martxoaren 14an ordezkatu zuen Almirantegoko estatu nagusiak.

## Egitura 
Bere buru almirantego inperialaren burua zegoen, aginte gorena zuena -enperadorearen menpekoa-, ontzi-administrazioa zuzentzen zuena kantziler inperialaren ardurapean, eta jurisprudentzia gorena eta gainerako diziplina-ahalmenak erabiltzen zituena.

Atal hauek zituen:

* Ministerio-saila, negoziatuen eta langileen bulego nagusia den aldetik;
* Atal Militarra, Itsas Armadaren maniobra eta eragiketetarako, zuzkiduren prestakuntzarako, langile-gaietarako, ordezkapenetarako, irakaskuntzarako, osasungintzarako eta ospitaleetarako;
* Atal Teknikoa (*Marinedepartement*), ontzigintza eta makinen eraikuntza, hornidura, ontziolen administrazioa, artilleria, torpedoak, armak, portuen gotorlekua;
* Bulego Hidrografikoa, itsas meteorologiaz eta tresna nautikoez arduratzen zena;
* Neurrien, pilotajearen, balizen eta buien argien, kartografiaren, magnetismoaren eta abarren bulegoa.
* Almirantegoaren agintepean auzitegi militarrak, ontzi-osasuna, aginte- eta administrazio-funtzionarioak, hezkuntza- eta irakaskuntza-erakundeak eta Hanburgoko itsas behatokia (*deutsche Seewarte*) zeuden.

Almirantegoaren Kontseilu bat ere bazegoen, Almirantegoko buruak oso gutxitan deitu zuena, eta ministerioetako funtzionarioek, itsas ofizialek eta ingeniariek osatzen zuten, zailtasun berezia zuten arazo administratibo edo teknikoei buruzko kontsulta-eginkizunarekin.

## Buruak 
## Kanpo estekak
José Uzcátegui

**José Uzcátegui** (1990eko abenduaren 24an jaioa) Venezuelako boxeolari profesionala da, 2018tik 2019ra IBFko pisu superertaineko titulua izan zuena. 

## Ibilbide profesionala 
2013ko otsailaren 16an "Porky" Rogelio Medina garaitu zuen hamar roundetan aho batez erabakiz.

Urte berean, laugarren roundean Michel Rosalesen aurka irabazi zuen knock-out tekniko bidez, eta lehen roundean Francisco Villanueva garaitu zuen knock-out tekniko bidez.

2017ko maiatzaren 20an, Uzcáteguik Andre Dirrell-en aurka jokatu zuen IBFko pisu superertaineko titulu hutsa lortzeko. Uzcáteguik indartsu hasi zuen partida, hasierako roundak kontrolatuz. Dirrellek laugarren roundaren hasieran ikusi zuen arrakasta, Uzcáteguiri aurre eginez eta roundan zehar puntuazio ona lortuz. Hurrengo roundetan, borrokaz beteta egon zen, bi borrokalariek distantzia laburretik elkarri eraginez. Zortzigarren roundaren amaieran, Uzcáteguik hiru ukabilkada konbinatu eman zizkion Dirrelli, eta hirugarren ukabilkada kanpaia jo ondoren izan zen. Epaileak Uzcátegui deskalifikatu zuen eta Dirrell irabazle izendatu zuten. Borroka amaitu ondoren, Dirrellen entrenatzaile eta osaba Leon Lewsonek Uzcátegui jo zuen bere txokoan zegoela, eta horrek beste liskar batzuk eragin zituen ringean, segurtasunak eta tokiko poliziak konpondu behar izan zituztenak.

Geroago, IBFko presidenteak, Daryl Peoplesek, esan zuen, Marylandeko batzordeak epaileen (Bill Clancy) erabakiarekin bat egin bazuen ere, hainbat akats egin zituela partida kudeatzean eta, beraz, IBFk berehala errepikapen bat agindu zuela. Garai hartan, Peoplesek esan zuen, zati batean, "Epaileak argi utzi zuen kanpaiaren ondoren Dirrelli emandako kolpea 'legez kanpokoa' zela erabaki zuela. Hala ere, epaileak ez zuen zehaztu 'legez kanpoko' ukabilkada nahita edo ustekabean izan zen [IBF] jarraibideen arabera. Epaileak 'legez kanpoko' ukabilkada ustekabean izan zela erabaki izan balu, borrokak Jose Uzcateguiri emango zion erabaki teknikoa, epaileen puntuazio-txarteletan aurretik baitzegoen zortzi roundak puntuatu ondoren". 

Hurrengo borrokan, Uzcáteguik Dirrell-en aurka borrokatu zuen IBFko supererdi mailako titulurako errebantxa batean. Uzcáteguik Direll mindu zuen borroka osoan zehar, Dirrell borrokaren hasieran odoljarioa baitzuen. Jacob 'Stitch' Duranek, Dirrellen borrokalariak, zortzigarren roundean borroka geldiarazteko agindua eman zion epaileari, eta horrek Uzcáteguik zortzigarren roundean garaipena lortu zuen KO teknikoarekin. 

2019ko urtarrilaren 13an, Uzcáteguik Caleb Plant garaiezinari aurre egin zion IBFko pisu superertaineko titulua defendatzeko lehen aldiz. Aho batez galdu zuen, 116-110, 115-111 eta 116-110 emaitzarekin, guztiak Planten alde, bigarren eta laugarren roundetan kanporatua izan ondoren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* José Uzcátegui - Profile, News Archive & Current Rankings at Box.Live
Rosario Weiss

**María del Rosario Weiss Zorrilla** (Madril, 1814ko urriaren 2a - Madril, 1843ko uztailaren 31) XIX. mendeko margolari espainiarra izan zen, Francisco Goyaren ikasle eta alababitxia. Goyarekin partekatu zituen bere bizitzako azken urteak. Oso gazte hil zen, 28 urte zituelarik.

## Iruditegia 

Image:
Autorretrato_de_Rosario_Weiss_como_"Alegoría_de_la_atención".jpg|Autoerretratua adimenaren alegoria gisa (1841).
Weiss-Brother.jpg|Anaiaren erretratua (1840).
Museo_del_Romanticismo_-_CE10291_-_Estudio_de_árbol.jpg|Adar baten estudioa.
Rosario Weiss La Virgen en oracion1.jpg|*Andre Maria otoitz egiten*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rosario Weis, La 2, *La aventura del saber* saioa,Maria Jose Rubiok kontatua 2025.11.20
Caraboboko gudua (1821)

**Caraboboko gudua** Venezuelako Independentzia Gerraren ekintza militar nagusietako bat izan zen. 1821eko ekainaren 24an Caraboboko Zelaian burutu zen eta Venezuelaren independentzia nahi zuen armada eta Espainiako Inperioaren batasuna defendatzen zutenen arteko talka izan zen. Caraboboko gudua funtsezkoa izan zen Caracasen askapenean. 

## Testuinguru historikoa 
XIX. mendearen hasieran, Espainiar inperioaren aurkako matxinadak zabaltzen hasi ziren Hego Amerikan. Venezuelan, hainbat saiakera izan ziren independentzia lortzeko, baina Espainiaren aldeko indarrek eutsi egin zioten koloniarekiko kontrolari urte batzuk luzez. 1819an, Simon Bolivarrek Angosturako Kongresua bildu zuen, eta Kolonbia Handiaren sorrera aldarrikatu zuen, Kolonbia, Venezuela, Panama eta Ekuador barne hartzen zituen estatu bateratua.

1821ean, Bolívarrek kanpaina militar erabakigarria antolatu zuen Venezuelako lurraldearen kontrol osoa lortzeko eta espainiar tropak bertatik kanporatzeko.

## Guduaren garapena 
Gudua gaur egungo Carabobo estatuko Carabobo haranean gertatu zen, espainiar armadak eta Bolívarren armadak aurrez aurre egin zutenean. Espainiako aldean, Miguel de la Torre jenerala zegoen buru, eta 6.000 soldadu inguru zituen.  Bolívarrek, berriz, 6.000 soldadu inguru bildu zituen, tartean José Antonio Páez eta Manuel Cedeño bezalako buruzagi garrantzitsuak.

Bolívarrek eraso-plana hiru zutabetan banatu zuen, eta Páezek zuzendutako hegoaldeko zaldizko indarrek lortu zuten erabakigarriena izatea. Espainiar indarrek defentsa gogorra egin bazuten ere, iraultzaileek posizio estrategikoak eskuratu zituzten eta garaipena eskuratu zuten.

## Ondorioak 
Caraboboko guduak Venezuelako independentzia finkatu zuen, eta Espainiako armadaren nagusitasun militarra amaitu zuen eskualde horretan. Horren ondoren, Caracas independentisten esku geratu zen, eta Espainiaren boterea pixkanaka desagertu zen.

Gudaren ondoren, Kolonbia Handia sendotu egin zen eta Bolivarren lidergoak indarra hartu zuen Hego Amerikan zehar. Caraboboko garaipena Hego Amerikako independentzia-gerren ikur bihurtu da, eta Venezuelan urtero ospatzen da ekainaren 24an, Caraboboko Garaipenaren Eguna izenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etsaiak Askatutako Lurraldeetarako Ministerioa

**Etsaiak Askatutako Lurraldeetako Ministerioa** (italieraz: *Ministro per le Terre Liberate dal Nemico*) Lehen Mundu Gerraren garaian eta ondoren Italian zegoen ministerio-postu berezi bat izan zen, zehazki Austria-Hungariar Inperioari gerra ondoren atxiki edo berriro eskuratu zitzaizkion lurraldeen administrazioa, berreraikuntza eta integrazioa kudeatzeko sortua.

## Testuinguru historikoa 
Lehen Mundu Gerraren ondoren, Saint-Germain-en-Layeko Tratatuaren ondorioz (1919), Italiak zenbait lurralde bereganatu zituen, besteak beste:

* Hego Tirol
* Trentino
* Istria
* Dalmaziaren zatiak (nahiz eta erabat gauzatu gabe egon)
* Juliako Venezia (Venezia Giulia)

Gune hauek Austria-Hungariako Inperioaren parte izan ziren, baina Italiak "Italia Irredenta" mugimenduaren parte bezala aldarrikatzen zituen.

## Ministerioaren helburuak 
* Administrazio publikoa berrantolatzea eskualde eskuratu berri horietan.
* Azpiegiturak, ordenamendu juridikoak eta esparru ekonomikoak Italiako gainerako lurraldeekin integratzea.
* Biztanleria eta tentsio etnikoak kudeatzea, batez ere Hego Tirol eta Istria bezalako eremu eleaniztunetan eta etnia anitzetan.
* Berreraikuntza eta gerra osteko garapen ekonomikoa gainbegiratzea.

## Ministroak 
## Kanpo estekak
Obalako elizbarrutia

**Obalako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kamerundar elizbarrutia da. 1987ko uztailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Obalan dago. Egun apezpikua Sosthène Léopold Bayemi Matjei da.

## Ordinarioak 
* Jérôme Owono-Mimboe (1987-2009)
* Sosthène Léopold Bayemi Matjei (2009-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Paulina Aguirre

**María Paulina Aguirre Suárez** (Loja, 1958ko apirilaren 29a) Ekuadorreko abokatu eta magistratua da, eta Ekuadorreko Justizia Gorte Nazionaleko presidente gisa hil zen. 2018ko urtarrilean hartu zuen kargua, 1830ean Gorte Nazionala sortu zenetik kargua hartu zuen lehen emakumea izanik.

## Biografia 
Lojako Unibertsitate Nazionalean burutu zituen goi-mailako ikasketak, non zuzenbideko lizentziatura eta gizarte, politika eta ekonomia zientzietako lizentziatura lortu zituen. Geroago, administrazio-zuzenbidean espezializatu zen Simón Bolívar Andeetako Unibertsitatean eta prozedura-zuzenbideko masterra lortu zuen Indoamerikako Unibertsitate Teknikoan.

Ibilbide judizialari ekin zion Quitoko Gorte Nagusiko idazkari kontalari gisa. Beste kargu batzuk ere izan zituen: Quitoko maizterraren epailea, Pichincharen lan-epailea, lan-arloko lehen aretoko presidentea, Quitoko Gorte Nagusiko haurtzaroa eta nerabezaroa, besteak beste.

2012an, Ekuadorreko Justizia Gorte Nazionaleko magistratu izendatu zuten, merezimendu eta aintzatespen lehiaketa bat irabazi ostean. 2015ean Gorteko presidente subrogatzaile izatera pasa zen.

2019an Justizia Gorte Nazionaleko epaileei egindako ebaluazioan, Aguirre izan zen puntuaziorik onena lortu zuena, 100etik 90.77ko kalifikazioarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak