Pasapalabra (Espainia)

***Pasapalabra*** Espainiako telebistako lehiaketa bat da, 2000ko uztailaren 24tik emititzen dena hainbat katetan. Hasiera batean Antena 3 katearen bidez emititzen zen, eta 2006. urtera arte egon zen bertan. Urtebete geroago, 2007. urtean, Telecinco katera aldatu zen saioa, eta urte hartatik 2019. urtera eman zuen. Gero, lehiaketa hasierako katera, Antena 3era itzuli zen 2020ko maiatzaren 13an.

## Historia 
*The Alphabet Game* jatorrizko formatu britainiarrean oinarrituta dago. Bertan, bi lehiakide hitzekin egindako hainbat probatan segundoak pilatzen ahalegintzen dira, denbora gehiago izanteko «rosco» izeneko azken probaren definizio guztiei erantzuteko orduan.

Espainian, Silvia Jato, Constantino Romero eta Jaime Cantizanok (Antena 3en 2000tik 2006ra); Christian Galvezek (Telecincon 2007tik 2019ra) eta Roberto Lealek (Antena 3n 2020tik) aurkeztu dute lehiaketa.

Bere sasoian Espainiako telebistako saririk handiena eman zuen lehiaketa izan zen (2190000€), eta errekor hori kendu zion *¡Boom!* lehiaketak 2016an (2326500€) eta ondoren 2019an (6689700€).

2010. urtean, 2010eko Ondas Sarietako Epaimahaiaren Sari Berezia eman zioten, telebistan 10 urte arrakastatsu betetzeagatik

Telecinco-n egon zen bitartean, Christian Gálvezek aurkeztutako lehiaketa astelehenetik ostiralera eman zen 20:05etik 21:05era Mediaset Españako lehen katean, eta lider izan zen egunero. 2017. urteko uztailean, saioa larunbat eta igandeetan kendu zuten programatik, *Viva la vida* saioari bere lekua uzteko, lehenago María Teresa Camposek aurkezten zuen*¡Qué tiempo tan feliz!* saioarekin gertatu zen bezala.

2019. urteko urriaren 1ean, *ITV Studios Global* Entertainment-en aurkako lehiaketaren emisio-eskubideengatik gatazka luzea izan ondoren, Auzitegi Gorenak Mediaset Espainiari agindu zion berehala saioa emateari uzteko. Mediasetek jakinarazi zuen ez zuela azken erabakirik hartuko epaia jaso arte. Arratsalde horretan bertan, jaso ostean, Mediasetek publikoki adierazi zuen berehala beteko zuela eta egun horretan bertan emango zutela bere azken programa, *El tirón* filmarekin ordezkatuz.

2019ko abenduaren 19an kaleratu zen Atresmediak akordioa lortu zuela ITV Studios-ekin 2020. urtean saioa emititzeko. Horrela, *Pasapalabra* Antena 3ra itzuli zen, hogei urte lehenago estreinatu zen katera. Etapa horretan, Buendía Estudiosek ITVrekin batera ekoiztu zuen saioa, eta hurrengo bi hilabeteetan Boomerang TV ekoiztetxeak ITV Studiosekin lortutako akordioaren ondorioz, Boomerang TVk Espainian ekoiztuko zituen britainiar konpainiaren entretenimendu formatu guztiak.

2019. urteko abenduaren 31n iragarri zen saioa 2020ko bigarren hiruhilekoan itzuliko zela *¡Boom!* lehiaketa saioa ordezkatuz bere tartean eta lehiaketa hori eta *¡Ahora caigo!* birbanatzea ekarri zuen kanalaren parrillan. 2020. urteko apirilaren 14an iragarri zuten Roberto Leal izango zela aurkezlea.

2022ko azaroaren 17an, Bartzelonako Probintzia Auzitegiak Atresmedia zigortu zuen saioaren azken proba, "El rosco", emateari uztera; izan ere, auzitegiak uste du "azken proba horrek urratu egiten dituela *El Rosco*-ren gainean dituen MC&F ren jabetza intelektualaren eskubideak", eta, proba emititzeari uzteaz gain, 50.000 euroko kalte-ordaina ezarri zion MC&F ri eragindako kalte moralengatik. ITV eta Atresmediak irabazi zuen lehen instantzian MC&F enpresak aurkeztutako demanda, baina ekoiztetxeak helegitea jarri zuen eta Bartzelonako Lurralde Auzitegiak arrazoia eman zion. Erabaki hori ez zen behin betikoa, izan ere, Atresmediak eta ITVk helegitea jarri zioten Bartzelonako Probintzia Auzitegiaren ebazpenari Auzitegi Gorenean, eta, hortaz, "*El rosco*" saioak Antena 3n ematen jarraituk zuen Auzitegiak helegiteari buruz erabaki arte. Erabakia hiru urte ere luza zitekeen.

2023. urtean, EBko Auzitegi Orokorrak atzera bota zuen MC&Fk "el Rosco" marka propioa mantentzeko egindako eskaera, eta erregistroa "fede txarrez" egin zela esan zuen, 2014. urteko epai batez baliatuz, zeinak jabetza intelektualaren bidez izena babestea galarazten baitzuen, '*Pasapalabra*'-ren barruan sartuta egoteagatik, eta ITVri izena erabiltzea eragotziz, sortu zutenak izan arren.

## Saioaren mekanika 
* Saio bakoitzean bi lehiakidek hartzen dute parte, eta bakoitzak bi pertsona ezagunen laguntza du.
* Zati nagusian hainbat proba egiten dira hitzekin jolastuz, eta azken probarako segundoak pilatzea dute helburu.
* Azken zatian, lehiakideek *El rosco final* ariketa, Pasapalabra osatzen duten 25 hitzetatik ahalik eta gehien asmatzen saiatu behar dute. Hitz gehien asmatzen dituen lehiakideak 1200 € jasoko ditu eta hurrengo saioan itzuliko da. Bi lehiakideetako batek 25 hitzak asmatzen baditu, pilatutako diru-saria jasoko du, norbaitek eramaten ez duen egun bakoitzeko 6000 euroekin osatutako diru-sari potea. Lehiakideak potea lortzen badu, ez du aurreko saioetan pilatutako dirua (1200 euro programa bakoitzeko) eramango, zerbait pilatu badu.

## Progak 
### Segundoen proba metagarriak 
**2018ko irailaren 10etik egindako probak**:

* **Aulki urdina**: Ez du balio segundoak pilatzeko. Aurreko saioan errosko ariketan galdu duen jokalariak lehiakide berri bati egin beharko dio aurre hainbat galderatan, eta galdera horien erantzuna hautagai berriak aurkezleak eskainitako bi letren artetik aukeratutakoarekin hasiko da. Bi galderatan huts egiten dituen jokalariak lehiaketa utziko du, eta besteak **aulki urdina** hartuko du. Denbora gehien iraun zuen lehiakideetako bat Aurora Díaz izan zen, 2018ko abuztuaren 14an kanporatu zuten arte.
* **Lautik bat**: Aurkezleak galdera bat eta lau erantzun aukera planteatzen ditu. Lehiakideak asmatzen badu, erantzuna pantailatik desagertu egingo da, eta beste galdera baten ondoan beste erantzun bat emango zaio. Huts egiten badu, kidearen txanda izango da. Aurkezleak galderak egiten ditu 90 segundoz. Asmatzen duen bakoitzean taldeak bi segundo pilatzen ditu. 2019ko otsailaren 22an, Eloína Marcosek 16 galdera asmatu zituen jarraian, eta 32 segundo lortu zituen, orain arteko errekorra, talde laranjan, une horretan Jeronimo Hernández eta Jorge Cadaval buru zirela.
* **Pista musikala**: Proba horretan, bi taldeetako kideak hiru txandatan lehiatzen dira zuzenean: lehenengo gonbidatuak, gero lehiakideak eta azkenik gizonezko gonbidatuak, nahiz eta 2023ko hasieratik, saio batzuetan, lehenengo txandan aurkako talde eta aurkako sexuko lehenengo bi gonbidatuak lehiatzen diren eta hirugarren txandan gainerako bi gonbidatuak. Proba honen helburua da aurkezleak emandako pistetatik abiatuta abesti bat asmatzea. Pista, hasieran, abesti horren segundo gutxi batzuk baino ez dira entzuten. Aurkezleak pista irakurri berri duen bakoitzean, parte-hartzaileek sakagailua estutu eta asmatzen ahalegindu behar dute. Huts egiten badute, txanda uzten zaio aurkariari, hurrenez hurren, aurkezleak eman ditzakeen 5 pistak agortu arte. Irabazitako segundo kopurua kontzeptua asmatzeko erabili behar izan dituzten pisten arabera definitzen da: lehenengo pistarekin asmatuz gero, asmatu duen taldeak 5 segundo irabazten ditu, bigarrenarekin 4 segundo, eta horrela hurrenez hurren azken pistaraino, zeinarekin segundo bakarra irabaziko luketen. Abestiaren ordez, pelikuletako edo telebista saioetako soinu-banden zatiak ere entzuten dira batzuetan. 5, 3 eta 1 segundoko pistetan abestiaren zatiak entzuten dira, 4 segundokoan aurkezleak abestiaren bertso bat irakurtzen du eta 2an abestiaren izenburua irakurtzen da, baina beste hitz batzuekin. Abestia beste hizkuntza batekoa bada, espainierara itzultzen da.
* **Letra-zopa** (**2023ko abenduaren 4ra arte**): Bi taldeek gai komun batekin zerikusia duten hiru hitzak aurkitu behar dituzte, alde bakoitzean 5 letrako panel batean ezkutatuta daudenak. Taldeak huts egiten badu edo 5 aldiz pasatzen bada, aurkezleak panela erakutsiko du, eta ez dute segundorik batuko. Panel oso bakoitzeko, 5 segundo ematen zaizkio. Lehiakideek 90 segundo dituzte panelak ikusten joateko. Denbora sobran badute ere, 8 panel ere jar ditzakete (40 segundo).
* **Hitz gurutzatuak** (**2023ko abenduaren 5etik aurrera**): Segundo gutxien pilatu dituen taldea hasten da. Berdinketa egonez gero, laranjari egingo zaio mesede. Hasi baino lehen, aurkezleak gaia ematen du. Lehiakideek bi zutabetan banatuta dauden bederatzi hitz edo izen asmatu behar dituzte, aurkezleak definizioak, esaldiak, pertsonaiak edo beste hainbat gauza ematen ditu pista gisa. Lehiakideak definizioarekin zerikusia duen hitza asmatzen badu, 2 segundo emango dira, eta, horrela, guztiak osatzean, 18 segundo izango dira. Hitz horrek huts egiten badu, txanda kideari pasatuko zaio. Lehiakideek 75 segundo dituzte proba hau egiteko.
* **Non daude?**: Lehenik, 2 gairen artean segundo gutxien duen taldea aukeratu behar du gaia. Zenbakitutako bederatzi laukiko eta bederatzi hitzeko panel batean garatzen den memoria-proba da. Parte-hartzaileak gogoratu behar du zein lekutan dauden aurkezleak aurretik irakurritako hitzak. Asmatuz gero, jolasten jarraituko du. Huts egiten badu, asmatutako guztia berriro ezkutatzen da, eta txanda kideari pasatzen zaio. Talde batek besteak baino hitz gehiago asmatzen baditu panela osatu gabe, 10 segundo hartzen ditu; biek berdindu egiten badute panela osatu gabe, 5 segundo ematen zaizkio talde bakoitzari; talde batek panela osatzen badu, 20 segundo hartzen ditu, beste taldeak ere panela osatzen badu, 10 segundo ematen zaizkio talde bakoitzari; eta, denbora amaitzean, bi taldeek ez badute hitz bat ere asmatuta, ez dute segundurik hartzen.

### Roscorako segundo gehien 
Lehiakide bakoitzak, bakarka, 85 segundoko tartean asmatu behar du, gehi programan zehar metatutakoak, 25 hitz *Diccionario de la lengua española*, María Molinerren *Diccionario de uso del español* edo eduki entziklopedikokoak, bakoitza alfabetoko letra batekin, bakoitzetik aurkezleak irakurritako definizio labur bat entzunez, eta une horretan lehiakidea dagoen letra hasten edo jasotzen den pista hartuta. Beti hasten da segundo gehien dituen lehiakidea (berdinketa egonez gero, talde laranjari laguntzen zaio). Lehiakideak definizioak erantzuten ditu huts egiten ez duen bitartean edo etenaldia eskatzen duen bitartean, «Pasapalabra» esanez,  eta beste lehiakideari txanda pasatzen zaio. Txandak trukatu egiten dira, bakoitzak esleitua zuen denbora amaitu arte. Lehiakideren batek hitz guztiak asmatzen baditu, saio horretara arte metatutako diru-sari potea lortuko du. Hala ez bada, 6000 euro pilatzen dira potean, eta hitz gehien asmatu dituen lehiakideak 1200 euro irabazten ditu, eta hurrengo saioan parte hartzen du berriro. Bi lehiakideek hitz kopuru bera asmatu badute, akats gutxien egin dituena izango da irabazlea. Hutsegiteetan ere berdinduta geratuz gero, bi lehiakideek 1200 euroak (600 euro bakoitzak) banatuko dituzte, eta hurrengo saioan parte hartuko dute berriro. Galtzen duen lehiakideak aukera bat du hurrengo saioan jarraitzeko aulki urdineko proba pasatzen badu.

Antena 3 kateko lehen etapan, proba izar honek hainbat aldaketa izan zituen. Hasieran, erroskoa 28 definiziokoa zen (K, LL eta W barne), eta lehiakide bakoitzak 100 segundo zituen, programan zehar metatutakoa gehituta. Urtebete geroago, lehen aipatutako letrak kendu egin ziren, eta behin betiko 25 definizioko erroskoa utzi zen asmatzeko, denbora 100 segundotik 90 segundora murriztuz, baita potea eramatea lortzeko metatutakoa ere. 2003an beste aldaketa bat sartu zen, izan ere, saio horretan saio bakoitzean kanporaketa bat zegoenez, kanporaketa hori gainditu zuen lehiakidea eta aurreko saioko irabazlea aurrez aurre zeuden (urte pare batez, 2003tik 2004-2005era, lehiakideek, saioa irabaziz gero, baina potea eraman barik, saioan iraun zezaketen probei aurre egin barik), bakoitza 110 segundoz abiaturik; baina 2005ean, ohiko formulara itzuli ziren, saioan pilatutako 90 segundotik gorako tartera. Beste alde bat izan zen azken probarako segundo gutxien zituena hasten zela beti. Euroaren aurreko sasoian, potoea milioi bat pezetakoa zen programa bakoitzeko, eta pote hori eraman gabe saio bat irabazteagatik ematen zen saria 200.000 pezetakoa zen, 100.000 pezeta asmatu eta huts egite kopuru bera bazuten.

Telecincoko etaparen amaierara arte, lehiakide batek diru-sari potea eramaten bazuen, 6.000 €-tik abiatzen zen hurrengo saioan, euroaren aurreko sasoian milioi bat pezetaren baliokidea. Antena 3 katearen bigarren etapatik aurrera, 100.000 €-tik aurrera hasi zen potea.

## Aurkezleak 
**OHARRA** Silvia Jato joan egin zen 2002ko azarotik 2003ko urtarrilera, amatasun-baja hartu ostean, eta Constantino Romerok ordezkatu zuen.

**OHARRA** Roberto Leal bi saiotan joan zen 2020ko irailean, COVID-19an positibo eman ostean, eta Manel Fuentesek ordezkatu zuen.

## Sariak 
## Errekorrak (Telecinco sasoitik) 
### Iraupena saioan 
# Manu Pascual (436 saio) Lehen saioa: 2024ko maiatzaren 16a - Azken programa: 2026ko otsailaren 5a.
# Orestes Barbero (360 saio) Lehen saioa: 2021eko urriaren 4a - Azken saioa: 2023ko martxoaren 16a.
# Rosa Rodriguez Ramirez (307 saio) Lehen saioa: 2024ko azaroaren 19a - Azken programa: 2026ko otsailaren 5a.
# Pablo Díaz (260 saio) Lehen saioa: 2020ko ekainaren 26a - Azken programa: 2021eko uztailaren 1a.
# Moisés Laguardia (245 saio) Lehen saioa: 2023ko maiatzaren 17a - Azken saioa: 2024ko maiatzaren 15a.
# Rafael Castaño (197 saio) Lehen saioa: 2022ko ekainaren 1a - Azken programa: 2023ko martxoaren 16a.

### Lortutako bote kopuru handiagoa 
# Rosa Rodriguez Ramirez (2.716.000 €) Entregatzeko data: 2026ko otsailaren 5a.
# Rafael Castaño (2.272.000 €) Entregatzeko data: 2023ko martxoaren 16a.
# David Leo García (1.866.000 €) Entregatzeko data: 2016ko urriaren 10a.
# Pablo Díaz (1.828.000 €) Entregatzeko data: 2021eko uztailaren 1a.

### Asmatutako hitz gehiago segidan 
# Rafael Castaño (2023ko martxoaren 16a) (25 zenbaki asmatuta).
# José Manuel Lucia (2009ko apirilaren 19a) eta Rafael Castaño (2023ko martxoaren 8a) (asmatutako 23).
# Sebastián Navarro (22 igartze) (2018ko martxoaren 28an).
# Orestes Barbero (22 igartze) (2022ko azaroaren 25a).
# Jaime Conde (21 igartze) (2021eko azaroaren 8an).
# Orestes Barbero (20 igartze) (2022ko azaroaren 18an asmatutakoak).

### Aurkari bikote errepikatuenak 
# Rosa Rodriguez Ramirez eta Manu Pascual Toral (307 duelu) Lehen duelua: 2024ko azaroaren 19a - Azken duelua: 2026ko otsailaren 5a.
# Orestes Berbero eta Rafael Castaño (197 duelo) Lehen duelua: 2022ko ekainaren 1a - Azken duelua: 2023ko martxoaren 16a.
# Moises Laguardia eta Óscar Díaz (157 duelo) Lehen duelua: 2023ko irailaren 23a - Azken duelua: 2024ko maiatzaren 15a.
# Orestes Barbero eta Jaime Conde (102 duelo) Lehen duelua: 2021eko urriaren 27a - Azken duelua: 2022ko martxoaren 29a.
# Pablo Díaz eta Luis de Lama (85 duelo) Lehen duelua: 2020ko irailaren 24a - Azken duelua: 2024ko urtarrilaren 13a (Txapeldunen Gaua).

### Programa gehiago dituzten lehiakideak 
# Orestes Barbero (479 saio).
# Manu Pascual (436 saio).
# Pablo Díaz (310 saio).
# Rosa Rodriguez Ramirez (307 saio).

### Lehiakide gazteena 
Pablo Díaz (19 urte) Lehen saioa: 2017ko urtarrilaren 26a.

### Lehiakide zaharrenak 
Sebastián Navarro (62 urte) Azken saioa: 2018ko apirilaren 13a.

### Gehiago asmatu dueluan 
2017ko martxoaren 14an: Julio Escartín eta Pablo Díaz (25 ondo Julio - 24 ondo Pablo).

2021eko irailaren 27a: Sofía Álvarez vs Marco Antonio Marcos (25 erantzun Sofía - 24 erantzun Marco Antonio).

### Gutxiago asmatzen duelua 
# 2023ko martxoaren 16an: Rafael Castaño eta Orestes Berbero (25 erantzun Rafa - 0 erantzun Orestes).
# 2019ko urtarrilaren 17an: Francisco José González vs Javier (21 asmatze Fran - 5 asmatze Javier).

### El rosco izeneko proba nagusia 
# 2024ko urtarrilaren 6a: Javier Dávila (186 segundo) * Txapeldunen gau berezia
# 2021eko otsailaren 10a: Pablo Díaz (185 segundo).
# 2018ko abenduaren 7a: Francisco Jose Gonzalez (183 segundo).
# 2023ko martxoaren 16a: Rafael Castaño (179 segundo).
# 2018ko azaroaren 23a: Francisco Jose Gonzalez (178 segundo).

### Lehenengo saioan diru-sariairabazi zuten lehiakideak 
# 2007ko irailaren 18a: Daniel Cerrada.
# 2008ko urtarrilaren 10a: Francisco M. García.
# 2009ko ekainaren 16a: Jon Iñaki Aguado.
# 2009ko uztailaren 9a: Javier Granda.
# 2017ko martxoaren 14a: Julio Escartín

## Audientziak 
Lehiaketak bere maximo historikoa ezarri zuen ikusle kopuruan, 2021eko otsailaren 25ean, 4 844 000 ikuslerekin. Pantaila-kuotaren errekor historiko absolutua 2023ko martxoaren 16koa da, % 37,4koa.

## Sariak 

## Nazioarteko formatua 
* Txilek, Uruguaik, Frantziak, Italiak (bertakoa da jatorriz "*El rosco*"), Turkiak, Erresuma Batuak, Portugalek, Greziak eta Argentinak egin dituzte saioaren bertsioak.
* Duela urte batzuk, Kolonbiak bere bertsioa izan zuen, «Pasapalabra», Canal RCN kateak transmititua eta Jéssica de la Peña albiste-aurkezleak gidatua.
* Argentinako *Pasapalabra* saioak Claribel Medinaren gidaritza izan zuen 2002. urtean Azul TVrako. 2016. urteko urtarrilaren 21etik 2020. urteko apirilaren 10era arte, El Trece kateak transmititu zuen (gero Turner Argentinak ekoizteaz gain, Warner Bros ekoiztetxearen zati bat da, Latinoamerika), ordukoan Iván de Pineda modelo eta aurkezlearen gidaritzapean. Saioak emisiorik gabe iraun zuen Covid-19 pandemiak iraun zuen bitartean, 4 urte baino gehiago airean egon ostean.
* Txilen, *Pasapalabra* 2018. urteko urtarrilaren 5etik dago ikusgai. Igandetik ostegunera ematen du Chilevisionek eta Julian Elfenbeinek gidatzen du.
* Uruguaik 2019. urteko martxoaren 11tik dauka bere bertsio propioa, Canal 10 katean, eta Jorge Piñeyrúa  gidari lanetan.
* 2021eko urriaren 18tik, TVN Panama hasi zen saioa ematen, Marelissa Him aurkezle eta modeloak gidatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak