open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Danok-Bat zortzikotea

***Danok-Bat zortzikotea*** (gaztelaniaz ***Ochote Danok-Bat**)* zortzi abeslariz osatutako Portugaleteko (Bizkaia) abesbatza maskulinoa izan zen.

## Historia, bilakaera 
Musika-zortzikoteen historiako zortzikoterik zaharrena da, hirurogeita hamar urtez etenik gabe lan egiten zuena.  José Astondoa Martínezek 1932ko azaroan sortu zuen, **Danok-Bat Abesbatza** izenarekin. Lehentxogo, Portugaleten 1932ko irailaren 11n egin zen zortzikote-lehiaketan parte hartu zuten taldekide batzuek. 1930eko hamarkadan Portugaleten hiru zortzikote eratu zituzten: **Danok- Bat**, *Adizkidiak* eta *Abesbatza*. 40 urte geroago 1970eko hamarkadan, elkarteak bi zortzikote biltzen zituen: Danok-Bat eta Adizkidiak.

Gerra Zibilaren aurreko arrakastarik handiena Bilbon egindako lehiaketa bat izan zen, 1935ean Excélsius egunkariak babestutakoa. Lehen bi sari eta bigarren bat irabazi zituen. Etapa hori Eibarren (Gipuzkoa) irabazi zuten lehiaketarekin amaitu zen 1936ko ekainaren 21ean. Abesti horren beste bertsio bat izan zen Soziedad Alkoholikaren musika taldearena, *(Diversiones...?* EPan 1996ean argitaratu zuten, beste talde batzuen abestien bertsioekin).

Zortzikotearen iturri beretik edaten du Oskorrik, baina erabat bestelakoa da helmuga duten itsasoa.

## Sariak eta aitortzak 
* 1971n, Portugaleteko udalak garai hartako kide bakoitzari Urrezko Intsignia eman zion;
* 1972an, abesbatzaren 40. urteurrenean, Portugaletek Zilarrezko Domina, Estandarte eder bat eman zion abesbatzari eta kale bati "Ochote Danok-Bat /Danok.Bat Zortzikotea" izena eman zion.
* 1982an, 50. urteurrena zela-eta, Urrezko Domina eman zioten, Sari hori jaso zuen erakunde bakarra zen orduan.

* 1. sariak: 
** 2. kategoria, Diario Excelsius -Bilbo- (1934);
** Eibar (Gipuzkoa), 1936;
** Bilbo, 1943,
** 1. kategoria; Areeta 1944;
** La Salle-Sestao, 1960;
** Lutxana, 1960;
** Durango, 1960;
** Trapagaran, 1960;
** Abanto eta Zierbena, 1960;
** Arrasate; Ortuella, 1967;
** Santurtzi, 1961.
* 2. sariak: 
** 1. kat., Excelsius, Bilbo, 1935;
** Bilbo, 1938;
** La Salle-Sestao, 1961;
** Euskal Herriko Txapelketa, Bilbo, 1964;
** San Vicente de la Barqueraren Abesti Marinela, 1966 eta 1967;
** Leioa, 1968.
* 3. sariak: 
** Portugalete, 1932;
** Erandio, 1961;
** La Salle-Sestao, 1962;
** XIX. Lehiaketa Polifonikoa Int., Arezzo (Italia), 1971;
** I. Beraun Lehiaketa, 1972.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Po-Shen Loh metodoa

**Po-Shen Loh metodoa** bigarren mailako polinomioen faktorizazioa errazteko erabilia da. Izen bereko matematikari estatubatuarrak garatu zuen, 2019an. Algoritmo hau,  x^2 + ax + b =0  motako ekuazio koadratikoen erantzuna emateko erabilia da, Bhaskara formularen (x= \frac{-b \plusmn \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}) antzera.

## Po-Shen Loh metodoaren erabilpena 
Lehen aipatutako Bhaskara formula ez bezala, algoritmo honetan polinomioen faktorizazioaren bidez lortuko dira emaitzak.

* Hasteko,  1 \cdot x^2 + ax + b  polinomioa faktorizatuz (x2-ren koefizientea 1 izan behar da), hurrengo ekuazioa lortuz:

x^2+ax+b=(x+\alpha)(x+\beta)

* Ondoren, jakinik bi polinomio berrien biderkadura  x^2 + ax + b = (x + \alpha)(x + \beta)  ematen duenez, α eta β-ren batura a koefizientea eta beraien arteko biderkadura c balioa emango digute, beraz hurrengo ekuazio ziztema idatziko dugu: \begin{cases} \alpha + \beta=a \\ \alpha\cdot\beta=c \end{cases}

* Hurrengo pausuarentzako, α eta β-ri balioak ordezkatuko dizkiegu. α+β a balioa ematen duenez, bi ezezagunei  \frac{a}{2}  balioa emanez, lehenengo ekuazioa beteko zaigu. Ahala ere, balio horiek bigarren ekuazioan sartu ezkero, c=\frac{a}{2} \cdot \frac{a}{2}= \frac{a^2}{4}  balioa emango digu, zeina ez da zertan egia izan behar. Beraz, \alpha=\frac{a}{2}+\mu  eta  \beta=\frac{a}{2}-\mu  balio berriak emango dizkiegu. Balioak bigarren ekuazioan ordezkatuz, μ ezezagunarentzako sistema ebazteko gai izango gara:

(\frac{a}{2}+ \mu)(\frac{a}{2} - \mu)=c\Longleftrightarrow (\frac{a}{2})^2- \mu^2=c\Longleftrightarrow \mu=\plusmn\sqrt{(\tfrac{a}{2})^2 - c}

* μ-en  balio positibo eta negatiboak jakinda, α eta β-n ordezkatu ezkero, hasieran planteatu den faktorizazioa amaituko da.
* Bukatzeko, hasierako polinomioaren erroak kalkulatzeko, faktorizazioari esker lortutako lehenengo mailako polinomioen erroak kalkulatu behar dira, x= - \alpha  eta  x = - \beta  zehazki.

## Biografia 
Po-Shen Loh 1982ren ekainaren 18an jaio zen Wisconsin-en, Estatu Batuetan. Gaur egun, Carnegie Mellon unibertsitatean irakasle da, eta Estatu Batuen Nazioarteko Matematikari Olinpiadaren taldearen entrenatzailea da, zeina 2015, 2016, 2018 eta 2019an irabazle atera ziren (1994an irabazi zuen taldeak azken aldiz, Loh entrenatzailetzat entrenatzen hasi zien baino lehen). Bestalde, ezaguna den ikastaro batean ere lan egiten du, ikasleak William Lowell Putnam Mathematical Competition ("Putnam Seminar" bezala ere ezaguna) txapelketarako entrenatzen, eta Expii webgunearen sortzailea da.

California Institute of Technology-n goraipamenekin graduatu zen 2004an, B.S. (Bachelor of Science) batekin matematikan eta 4.3ko GPA (Grade-Point-Average, unibertsitatean lortutako kredituen ereberako puntuazioa) batekin. Ondoren, Cambridgeko unibertsitatean sartu zen, Churchill Scholarship batean, eta bertan MASt bat jaso zuen matematikan (Cambridgen ematen den 9 hilabeteko kurtso berezi bat), 2005an. 2012an, doktoretza lortu zuen matematikan, Princeton unibertsitatean.

2019an, aipatutako algoritmoa garatu zuen, zeina pentsatzen du "praktikoa dela ohiko curriculum guztietan integratzeko".

## Erreferentziak
Elai-Alai Kultur Elkartea

**Elai-Alai Kultur Elkartea** 1962an Portugaleten sortutako kultur elkartea da.

Euskal kultura tradizionalaren ezaugarri eta berezitasunak berreskuratu eta zabaltzea helburu ditu elkarteak, euskal dantza, musika eta folklore-ekitaldien bidez.

## Historia 
Elai Alai dantza eta musika taldea Portugaleten jaio zen 1962an, herri ekimenaren ondorioz eta bokazio sekularrari jarraituz. Harrezkero, taldearen nortasuna eta ospea Euskal Herriko mugen barruan eta kanpoan finkatu dira, euskal folklore aberatsa berreskuratzeko, kontserbatzeko eta zabaltzeko etengabeko lanari esker. Nazioarteko hainbat ekitalditara gonbidatu dute taldea, eta arrakasta handia lortu izan du. Bere errepertorioan Euskal Herri osoko dantzak sartzen dira.

## Jarduerak eta jaialdiak 
Elai Alai Dantzari Taldea gaur eguneko Elai-Alai kultur taldearen sorleku izan zen hasieran. Kultura tradizionaleko zentroa. Bere egitekoa euskal sustraia berrezitzeko bideratzen du, musikariak, dantzariak, artisauak eta abar sortuz. Horrela urteetan zehar hainbat urrats  egin dituzte: Portugaleteko Nazioarteko Folklore Jaialdia antolatzea, Kultura Tradizionaleko Topaketak, Elai Alai Dantza Taldea, Folklore Azoka eta Dantza ta Musika Eskola, besteak beste. Muntaketa horietan guztietan bilakaera tekniko eta koreografikoa ikusi ahal izan da.

## Landutako dantzak 
Euskal Herriko zazpi lurraldetakoak diren honako 37 dantza landu eta plazaratu ditu Elai-Alai taldeak:

### Bizkaikoak (10) 
* Dantzari Dantza
* Soka Dantza, Erregelak aurreskua
* Arratiako Jota eta arin-arina
* Lekeitioko Andrazkoen Aurreskua
* Kaixarranka
* Xemeingo Ezpata Dantza edo San Migel
* Mahai Gainekoa (Mendexa)
* Gorulariak (Arku dantza eta Domingillo)
* Lanestosako Arku Dantza
* Zahagi Dantza, Pellejo Markina-Xemein eta Ondarroa dantza

### Arabakoak (5) 
* Itsua

* Biasteriko jota
* Lezeako Zortzikoa
* Oiongo dantzak
* Villabuenako paloteatuak

### Gipuzkoakoak (6) 
* Lasarte-Oriako Sorgin Dantza (kapirote-dantza da, Gaztedik 1964an berreskuratu zuen taldeak, ordurako desagertuta baitzegoen)

* Oñate Korpus Dantzak
* Adunako azeri dantza
* Broke Dantzaren zikloa
* Uztai Haundi Dantza
* Soinu Zaharrak

### Nafarroakoak (12) 
* Baztango mutil dantzak
* Baztango Soka Dantza
* Lesakako Ezpata Dantza
* Lizarrako Larraindantza
* Iribaseko Ingurutxua
* Kortesko Dantza (paloteatuak)
* Otxagabiako Dantzak (paloteatuak)
* Berako paloteatuak

* IIturen eta Zubietako inauteriak
* Iturengo Soka Dantza
* Arizungo Sagar dantza
* Lantzeko inauteriak

### Lapurdikoak (1) 
* Lapurdiko inauteriak

### Nafarroa Beherekoak (1) 
* Luzaideko Inauteria

### Zuberoakoak (2) 
* Suletina Maskarada
* Zuberoako kadrilak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztedi Dantzari Taldea
* Galdakaoko Andra Mari Taldea 
* Salleko Dantza Taldea 

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
* Elai Alai Kultur Taldea Facebook
Twisted (2004ko filma)

***Twisted*** (euskaraz *Biratua*), 2004ko Philip Kaufman estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. Ashley Judd, Samuel L. Jackson, Andy García, David Strathairn, Russell Wong eta Mark Pellegrino aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, San Frantzisko, Jessica Shepard (Ashley Judd), arazo psikologiko larriak dituen emakumea, hiriko poliziaren inspektore izendatu berria izan da. Serieko hiltzaile baten aztarna jarraituz, izuikara handiz, haren biktimak berak aurrez sexu harremanak izandako gizonak direla jabetuko da, egoera horrek susmagarria nagusi bilakatuko du.

## Aktoreak 
* Ashley Judd: Jessica Shepard
* Samuel L. Jackson: John Mills
* Andy García: Mike Delmarco
* David Strathairn: Frank doktorea
* Russell Wong: Tong tenientea
* Camryn Manheim: Lisa
* Mark Pellegrino: Jimmy Schmidt
* Titus Welliver: Dale Becker
* D.W. Moffett: Ray Porter
* Richard T. Jones: Wilson Jefferson
* Leland Orser: Edmund Cutler

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Carl Zuckmayer

**Carl Zuckmayer** (Nackenheim, 1896ko abenduaren 27a - Visp, 1977ko urtarrilaren 18a) alemaniar antzerkigileaa izan zen.

Mendebaldeko Frontea borrokatu zuen Lehen Mundu Gerran. 1917an olerkiak argitaratu zituen *Die Aktion* aldizkari bakezalean eta Alemaniako Azaroko Iraultzaren ondoren Alderdi Sozialista Antinazionalak argitaratutako deialdia sinatu zuen.

Gerra ostean, humanitateak, soziologia eta botanika ikasi zituen Frankfurteko Unibertsitatean.

1921ean argitaratu zuen lehen antzezlana, eta 1924an Deutsches Theaterko antzerkigile izendatu zuten Bertold Brechtekin batera.

Boterera iristean, naziek Zucmayerren lanak debekatu zituzten, eta bera emaztearekin joan zen Austriara. Anschlussaren ondoren Estatu Batuetara ihes egin zuten. 1946an estatubatuar hiritartasuna jaso zuen eta Alemaniara itzuli zen. Ondoren, Suitzan jarri zen bizitzen eta Suitzako herritartasuna jaso zuen.

## Lan hautatuak 
* *Der fröhliche Weinberg* (1925)
* *Schinderhannes* (1927)
* *Katharina Knie* (1928)
* *Der Hauptmann von Köpenick* (1931)
* *Des Teufels General* (1946)
* *Barbara Blomberg. Ein Stück in drei Akten* 1949 Konstanz
* *Der Gesang im Feuerofen. Drama in drei Akten* 1950 Göttingen
* *Das kalte Licht. Drama in drei Akten* 1955 Hamburg
* *Die Uhr schlägt eins. Ein historisches Drama aus der Gegenwart* 1961
* *Kranichtanz. Ein Akt* 1967 Zürich
* *Das Leben des Horace A. W. Tabor. Ein Stück aus den Tagen der letzten Könige*, 1964 Zürich
* *Der Rattenfänger. Eine Fabel* 1975 Zürich

## Kanpo estekak
Thérèse Eléonore Lingée

**Thérèse-Éléonore Lingée**, jaiotzaz **Thérèse-Éléonore Hémery** (1753-1833), Frantziako diseinatzaile eta grabatzailea izan zen, grabatzaile-familia bateko alaba.

## Biografia 
[thumb| Greuzeren *ume-burua* (C. 1777), krayoi-estiloa, sepian inprimatua, [Metropolitan Museum of Art|MET, New York.]]
Parisen jaioa, Thérèse-Éléonore Marguerite Hémeryren ahizpa gazteena izan zen. 1745ean jaioa, eta Nicolas Ponce oparoarekin ezkondua, eta 1751n jaiotako Antoine-François Hémery grabatzailearen arreba. Ziurrenik Margueritek sartu zuen lehen aldiz zizelaren eta punteatuaren artean. Krayoiaren teknikarako talentu berezia garatu zuen, Jean-Michel Moreau, André Pujos eta Charles-Nicolas-Cochin interpretatuz, domina askotako erretratuak barne. Basan eta Poignantek argitaratutako *Poullaingo* *Kabinetearen* bildumarako lan egin zuen (1781).

Parisko Aretoan 1781ean Cochinen araberako *El rapto de las sabinas* lanarekin bere presentzia adierazita geratu zen Frantziako Iraultza baino lehentxeago, Apoloren Semeen Elkarte Akademikoko kideen erretratu grabatu batzuk egin zituen, Moreauren eta Cochinen arabera, eta une hartako Marseillako Akademiaren partaide gisa aipatzen da.

Charles-Louis Lingée (1748-1819) grabatzailearekin ezkondu zen, eta gutxienez bi seme-alaba izan zituen. Bikotea Saint-Jacques ruen bizi izan zen. Bere lanak senarraren izenarekin sinatu zituen, baita dibortziatu ondoren ere. Gero Lefebvre (edo Lefèvre) margolari batekin ezkondu zen [?-? ]; 1793ko Aretoan "ciudadano Lingée, mujer Lefèvre" izenarekin egin zuen erakuketa. Bikote hau rue des Lπ-Saint-Paulen bizi izan zen.

1813-1814 bitartean aktibo egon zen oraindik, eta Étine Achille Réveil-ek koordinatzen duen *Pintura eta* Eskultura Museoaren bilduman parte hartu zuen. Azken helbideetako bat Mazarine rue izan zen.' 1820 eta 1833 bitartean hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urbinoko Venus

***Urbinoko Venus*** (), baita ere ***Txakurtxoaren Venus***, Tiziano margolari ospetsuak 1538an amaitu zuen margolana da.  Olioz egina, 119 zm x 165 zm ditu eta, gaur egun, Uffizi Galerian, Florentzian, erakusten da. Urbino Italiako nobleziaren titulua da.

## Historia 
Margolana, 1538an egina, Urbino dukearen semea zen Guidobaldo II della Roverek erosi zuen, dirudienez, bere emazte gazteari, Giulia da Varanori, irakasteko. 1631ean Medizzi familiaren bilduman zegoen. 1736an Florentziako  Galleria degli Uffizi zegoen. Artistak Giorgioneren *Venus lotan* margolanean inspiratu zen baina naturan ordez jauregi barruko eszenatokian kokatu zuen jainkosa. Urte asko geroago Édouard Manet artista lan honetan inspiratu zen bere *Olympia* egiteko. Lanak arrakasta handia izan zuen eta, ondorioz, kopia eta bertsio ugari egin zen.

## Deskribapena 
Koadroak, Veneziako jauregitxo baten barruan dagoen luxuzko ohe baten gainean etzanda dagoen neska biluzi bat irudikatzen du. Hondoan, leiho handi bat ikusten da, aintziraren isla txikiak eta zerua zuhaitz baten atzean ikusten da; leihoaren ondoan, neskatxa bat eta neskamea daude, enigmatikoki biak bizkarrez, ezkontza-kutxa batean bila; kutxatzarrak Pandoraren kutxaren mitoa gogorarazten duela dirudi. Neska biluziaren oinetan txakurtxo bat dago lo; txakurraren presentziak adierazten du ez dela jainkosa bat, benetako emakume bat baizik, nahiz eta ez jakin zehazki nor den. Zerbait gehiago: txakurra, fideltasunaren ohiko alegoria, hemen agertzen da, modu iradokitzailean, lotan.

## Teknika 
Lanak Giorgioneko elementuak mantentzen dituen arren, Tizianok berrikuntza bat egiten du emakumearen atsegintasuna argi eta garbi azaltzean, biluziaren tratamenduari eta multzoaren garbitasun formal handiari esker. Venus tipikoekiko alderik handiena da neska gaztea bere edertasunaz eta biluztasunaz kontziente eta harro agertzen dela; ez dago urruntasun "jainkotiar" baten sentsazioa eragiten duen elementurik: berak modu gozo, konplize eta irmoan begiratzen dio behatzen dionari, bere ezkerreko eskua konposizioaren erdian dagoen pubisean bermatzen den bitartean. Eskuineko eskuan dauden loreek erotismoa nabarmentzen dute, gorputza argitzen duen ia urrezko argiak sendotua. Gorputzaren kolore argi eta beroak inpresio sentsual bat sortzen du, atzealdeko ilunarekiko eta koltxoiarekiko kontrastean nabarmendua; izan ere, hormako oihalaren kolore ilunak eten egiten du orduan emakumearen gorputzean zentratzen den begirada. Honek guztiak, lerro zeihar dotore batean dagoen neska biluzia nabarmentzen du.

## Iruditegia 

Image:
Giorgione_-_Sleeping_Venus_-_Google_Art_Project_2.jpg|Giorgioneren *Venus lotan* margolana.
Jean-Auguste-Dominique_Ingres_-_Reclining_Venus_-_Walters_372392.jpg|Ingresek 1821ean egin zuen bertsioa.
Edouard_Manet_-_Olympia_-_Google_Art_Project_3.jpg|Édouard Maneten *Olympia*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pradoko museoaren webguneko fitxa.
María Josefa Ascargorta y Rivera

**María Josefa Ascargorta y Rivera** (Madril, c. 1800 &ndash; 1850) Espainiako margolaria izan zen.

## Biografia 
1800 inguruan jaio zen, Madrilen. Arte-ikasketak egin zituen Fuencarral kaleko Andereñoentzako Marrazketa Estudioan, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiaren mendeko zentroan, eta Vicente López y Portañaren ikasle izan zen. Sartu eta gutxira, bere marrazkien kalitateak irakasleen arreta piztu zuen, eta 1820ko urtarrilaren 23an aurkeztu zizkion Akademiako Ohiko Batzarrari. Hala ere, isilpeko bozketa baten ondoren, batzordeak eztabaidatu egin zuen eta 1828ko azaroaren 2an, Historiako Pinturaren espezialitatean, supernumerario-maila bakarrik eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tito Schipa

**Raffaele Attilio Amedeo "Tito" Schipa** (Lecce, 1888ko abenduaren 27a - New York, 1965eko abenduaren 16a) italiar tenorra izan zen.

Opera abeslari bezala 1910ean debutatu zuen Vercellin eta Italia osoan eta Buenos Airesen abestu zuen. 1919an Estatu Batuetara bidaiatu zuen eta Chicagoko Opera Konpainian sartu zen eta bertan egon zen 1932ra arte. 1932tik 1935era New Yorkeko Metropolitan Operan abestu zuen eta baita San Frantziskoko Operan ere. Bere garaian oso ezaguna izan zen eta disko asko grabatu zituen. Bere azken emanaldia 1941ean izan zen.

## Filmografia hautatua 
* *Three Lucky Fools* (1933)
* *To Live* (1937)
* *Mad About Opera* (1948)

## Kanpo estekak
Gartxot Unsain

**Gartxot Unsain** (Donostia, 1987) abeslari eta kantautore gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
Hainbat taldetan ibili izan da Gartxot, hala nola Yaw, Madeleine, John Berkhout, Bananas, Pastoriza Anaiak, Grises eta Bi Zaldi. 2018an bakarkako bideari ekin zion Ghau proiektuarekin. Berak egindako kantuak performance bidez eskeintzen zituen Jaiotz Osa lagun zuela.

COVID-19 pandemiak eragindako itxialdian "Kuarentena Sessions" proiektua jarri zuen martxan eta sareetan ezagun egin zen. Cover-ak egin zituen txano berezi bat jantzita. Bereziki arrakastatsuak izan ziren egin zituen kolaborazioak, esate baterako Izaro abeslariarekin egin zuena.

2018an bertan Bananas harcore musika taldea eratu eta Gartxot taldeko ahotsa da.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Irati Artzelus

**Irati Artzelus Olano** (Lazkao, Gipuzkoa, 2004), gipuzkoar trikitilaria da. 

## Biografia 
Sei urte zituela hasi zen trikitia jotzen Lazkaoko Lazkao Txiki musika eskolan. Gaur egun Lazkao-Zaldibia Eskolako trikitilaria da eta Mirari Plazaola arrasatearrarekin bikotea osatuta trikitilari gazteen hainbat txapelketa irabazi ditu, tartean Euskal Herrikoa. Zarauzko txapelketa lau aldiz irabazi du eta Getarian, Errezilen, Goiatzen, Lazkaon eta Aian hainbat txapel lortu ditu.

## Palmaresa 
* Euskal Herriko Trikitilari Gazteen Txapelketa (2): 2019, 2021
* Zarauzko txapelketa (4): 2018, 2019, 2021, 2022

## Erreferentziak
Gilen II.a Württembergekoa

**Gilen II.a** (; Stuttgart, 1848ko otsailaren 25a - Bebenhausen, 1921eko urriaren 2a) Württembergeko azken erregea izan zen 1891tik 1918ra.

Frederiko Württembergekoa printzea eta Katalina Frederika Württembergekoaren semea izan zen. 1891n, amaren aldeko osaba Karlos Württembergekoa ordezkatu zuen Württembergeko errege gisa.

Alemaniako armadako landa-mariskala izan zen Lehen Mundu Gerran. 1918an tronua galdu zuen Azaroko Iraultzaren ondoren, gainerako errege alemanek bezala. Abdikatzen azkena izan zen, 1918ko azaroaren 30ean.

1877an Maria Waldeck eta Pyrmontekoarekin ezkondu zen. 1882an Maria hil ondoren, 1886an Gilen Karlota Schamburg-Lippekoarekin ezkondu zen.
Sistema isolatu

thumb|310x310px|Sistema isolatuen, itxien eta irekien propietateak energia eta materia trukatzeko.
Fisika termodinamikoan, **sistema isolatu**tzat hartzen dira ingurunearekin materia- eta energia-trukerik egiten ez duten sistemak. Nolabaiteko oztopoen bidez sistemaren baliabideak kontserbatzea ahalbidetzen dute eta kanpoko baliabideak sartzea eragotzi. 

Horretan, sistema itxietatik bereizten dira, fisikaren eremu berean ingurunearekin energia trukatzeko gai direnak (baina ez materia), eta are gehiago sistema irekietatik, horietan bi gauzak askatasunez trukatzen baitira.

Jarraian, sistema fisikoen sailkapen desberdinen laburpena eskaintzen da.

## Ezaugarriak 
Sistema isolatuek ezaugarri hauek dituzte:

* Nolabaiteko hesiak dituzte, isolatzaile gisa ezagutzen direnak, eta barruaren eta kanpoaldearen arteko trukea nabarmen mugatzen dute.

* Isolatuta dauden bitartean, beren baliabideak eta propietateak konstante eta egonkor mantentzen dira, hau da, aldaezin: ez da ezer ateratzen eta ez da ezer sartzen, edo ez behintzat proportzio esanguratsuetan.
* Ez dago erabateko isolamendurik, ezta isolatzaile perfekturik ere: guztiek dute galtzeko edo ihes egiteko tarteren bat, baina, kasu askotan, tarte hori gutxiesgarria edo hutsala izaten da sistema aztertzen den bitartean.
* Kasu askotan, sisteman sortzen den isolamendua aldi baterakoa da, eta denbora nahikoa denez, agerian jartzen da bere galera- edo zehaztasun-ezaren marjina.

## Adibideak 
Sistema isolatu baten adibide posibleak dira honako kasu hauek, hala ere ez daude erabat isolatuta, ez da existitzen isolamendu perfekturik:

* Substantzien tenperatura mantentzen duen **ontzi termiko** bat, hala nola kafe berorako termo bat.

* **Neguko arropak** aire hotzetik isolatzen gaitu eta, beraz, gorputzeko beroa erritmo nabarmenean galtzea eragozten digu.

* Material isolatzailez (gomaz edo plastikoz) estalita dauden **eroapen elektrikoko kableak**, gure etxeetarako joan-etorrietan potentzia elektrikoaren galera ahalik eta gehien murrizteko (eta, era berean, oinezkoren bat elektrokutatzeko).
* Putzuz betetako lur batean edo elurretan ibiltzeko erabiltzen ditugun **gomazko botak**, ura gure oinetan sartzea eragozten dutenak.
* Unibertsoa sistema isolatua da, ezer ez baita ez sartzen ez irteten, ez materiarik ez energiarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kongruentzia (argipena)

**Kongruentzia** hauetako bat izan daiteke:

* Geometrian, **kongruentzia**
* Zenbakien teorian, **kongruentzia**
Talken teoria

thumb|307x307px|Talken teoria erreakzio kimiko batean, 2.erreakzioak energia nahiko eta orientazio egokia izan ez duenez ezin izan da molekula berri bat sortu.
**Talken teoria** Max Trautzek 1916an eta William Lewisek 1918an proposaturiko teoria bat da, erreakzio kimikoak nola gertatzen diren eta erreakzio abiadurak erreakzio ezberdinetarako zergatik ezberdintzen diren azaltzen duena. Erreakzio kimiko guztietan, substantzia batzuk eraldatu eta beste batzuk sortzen dira. Erreakzioa izan duten substantziei erreaktiboak deritze eta lortutakoei, produktuak.

Talka teoriaren arabera, erreaktiboen molekulak elkarren aurka talka egin eta haiek hausten direnean gertatzen dira erreakzio kimikoak. Talka horretan askatutako atomoak beste modu batera antolatzen dira, eta horren ondorioz, beste molekula batzuk eratzen dira.

Talka teoriaren arabera, bi substantziaren artean erreakzio kimiko bat gertatzeko, beharrezkoa da talka eraginkor bat gertatzea haien oinarrizko partikulen artean. Talka guztiek ez dituztelako molekulak hausten. **Talka eraginkorra** izateko bi baldintza hauek bete behar dituzte:

* Energia zinetiko nahiko izatea loturen berrantolaketa eta substantzia berri baten eraketa gerta dadin. Energia zinetikoa bibrazio-energia bilakatzen da, loturen apurketa eragiten duena. Energia minimo hori ez badute, partikulek, erreakzionatu beharrean, errebotatu egiten dute. Talka eraginkorra izateko eta loturak hausteko behar den energiari aktibazio-energia, Ea, esaten zaio.
* Talka egitean, orientazio egokia izatea. Adibidez nitrogeno dioxidoaren eta karbono monoxidoaren arteko erreakzio soilik gertatzen da NO2-aren oxigenoak CO-aren karbonoarekin talka egiten badu.

Partikulen abiadura garrantzi handikoa da, erreakziorik gertatu den ala ez jakiteko. Abiadura handia bada, izan ere, energia zinetikoa ere handia izango da, eta beraz, partikulen arteko talkak eraginkorragoak izango dira. 

Erreakzioen abiadurak adierazten du erreaktiboak zer azkartasunez bilakatzen diren produktu.

Eragina duen faktoreen artean azpimarragarrienak dira:

# Zenbat eta handiagoa izan erreakzioaren tenperatura, orduan eta handiagoa da erreakzioaren abiadura.
# Zenbat eta handiagoa izan erreaktiboen kontzentrazio-maila , orduan eta handiagoa da erreakzioaren abiadura.
# Ukipen azalera zenbat eta handiagoa izan abiadura handiagoa da.
# Katalizatzaile bat molekula erreakzionatzaileen arteko talkan inplikatuta dagoenean, energia gutxiago behar da aldaketa kimikoa gertatzeko, eta, beraz, talka gehiagok dute erreakzioa gertatzeko adinako energia. Erreakzio-abiadura ere handitu egiten da, beraz.

## Kanpo estekak
Paddle

* **Padel**a, (batzuetan euskaraz jatorrizko ingelesez bezala *paddle* idatzia) XX. mendean Mexikon sortutako kirola da.
* Arraun surfa, '''*paddle* surf**a edo **padelsurfa''' surf kirolaren aldaera bat da, Hawaiin sortua.
Maria Luisa Marchori

thumb|Kristo gurutzearekin, 1828. Luis de Moralesen kopia. San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademia
**María Luisa Marchori** (Madril, 1801 &ndash; 1900 gutxi gorabehera) XIX. mendearen lehen erdiko espainiar margolaria izan zen eta San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako ohorezko lehen akademikoetako bat.

## Ibilbidea 
Marchori Madrilen jaio zen XIX. mendearen hasieran. Lehen urteei buruzko datu gutxi egon arren, garai hartan oso ohikoa zen gazteek, batez ere nobleek, beren prestakuntzaren alderdi gisa pintatzen ikastea. Pintore gizonezkoen lantegietan ikastea zen margolari gisa bizitza irabazi nahi zuten emakumeentzako baliabidea. XVIII. mendearen hasieran lehenengo arte-akademia ofizialak sortzen hasi ziren arren, XIX. mendean, emakumeek ezin zituzten ikasketok jaso, anatomia eta biluzi klaseak emakumeentzat desegokiak zirela aitzakiatzat hartuta. San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiak, Madrilen zegoenak, debekatu egiten zuen emakumeak sartzea, salbuespenak salbuespen eta baimen berezia eskatuta izan ezik.

Emakumeak San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian artista gisa sartzerik ez bazuten ere, beste bide batzuetatik ere bihur zitezkeen kide ofizial, batez ere ohorezko akademikoaren eta meritu-akademikoaren tituluen bidez.Hain zuzen, erakundeko lehen Meritu Akademikoa emakume bat izan zen, Bárbara María Hueva. Hueva Meritu Akademiko gisa agertzen bada ere aktetan, gero Supernumerario izendatzen dute. Marchori izan zen bereizketa hori jasoko zuten beste bost emakumeetako bat, gizarte-desberdintasunen ondorioz agian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maika Ariztegi

**Maika Ariztegi** (Ituren, 1972) kros lasterkari eta herri kirolari nafarra da, lasterka, lokotx biltzean eta aizkora proban hainbat txapelketa irabazi dituena.

## Ibilbidea 
Gaztetan korrika hasi zen eta hamabi aldiz irabazi zuen Nafarroako kros txapelketa eta hamasei aldiz Lizuniagako igoera. 40 urte bete arte ibili zen korrika.

Korrika aritzen zenez 26 urte zituela lokotx bilketan proba egin zuen eta horren bidez sartu zen herri kirolen munduan. Euskal Herriko txapelduna izan da lokotx biltzean hamalau aldiz eta ingude altxatzean hiru aldiz, besteak beste. 2018a urte bikaina izan zuen, jokaturiko zazpi txapelketatik bost irabazi zituen, Nafarroako eta Euskal Herriko lokotx bilketa eta ingude altxatze txapelketak eta Urrezko Aizkolariak proba eta Urrezko Aizkolariak sariak esate baterako. 2018an Euskal Herriko Aizkora Txapelketan bigarren egin zuen, emakumezkoentzako antolatu zen lehenengo ekitaldia zen.

## Palmaresa 
### Atletismoa 
* Nafarroako Kros txapelketa: 12 txapel

### Aizkolaritza 
* Donostiako Urrezko Kopa:
** Txapeldun (1): 2016
* Euskal Herriko Txapelketa:
** Txapeldun ordea 2018an
* Urrezko Aizkolariak:
** Txapeldun (1): 2018
** Bigarren (2): 2019, 2021
* Sherpa.ai Aizkolari Txapelketa:
** Binakakoan txapeldun orde 2021ean (Beatriz Tancorekin)
* Ramon Latasa saria (1): 2023 (Nerea Arrutirekin)

### Herri kirolak 
* Euskal Herriko herri kirol txapelketak:
** Lokotx biltzea: 14 txapel
** Ingude altxatzea: 3 txapel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marvin De Lima

**Marvin De Lima** (Baiona, Lapurdi, 2004ko apirilaren 19a) portugaldar jatorriko futbolari lapurtar ezkertia da. Zelai erdian aritzen da. Bere anai gaztea Mathéo futbolean aritzen da ere.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Bárbara María Hueva

**Bárbara María Hueva** (Madril, 1733-1772) espainiar margolaria izan zen, 1752an San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako goi-mailako akademiko izendatu zuten.

José de Carvajal y Lancaster babeslea buru zuen Arte Ederren Errege Akademiaren irekiera-ekitaldi ospetsuan, Bárbara Hueva hemeretzi urteko dontzeilaren memoriala irakurri zen. Haren bidez, Akademia titulua eskatzen zuen, halere,bere sexuaren apaltasunak eragozten zion Ikasketak zuzenean jarraitzea ordezkatzek, Akademiak hain ongi landuak aurkitu zituen zenbait Marrazki aurkeztu zituen, bere aplikazioa eta trebetasuna frogatuz, non gero eskatzen zuen gradua eman baitzion: Vice-Protector jaunak horrela argitaratu zuena.  

"Jaunak. Ikusi berri diren marrazkiek beren Egilearen hainbesteko maila erakusten dute, non, sexuaren pribilegioez baliatu gabe ere, Akademiak, bere merituagatik, Akademiko titulu ohoretsua ematen dion, horrekin beste Irakasle ospetsu batzuen izen ospetsua lortu nahi izango duelakoan". Aurreko informazioa jasotzen duen Ceán Bermúdezen arabera, berea izan zen Arte Ederren Errege Akademiak sortu ondoren emandako lehen titulua. Ez dago beste berririk harik eta 1770eko otsailaren 11n Akademiako Batzar Partikularrak bidalitako aktan jasotako informaziora arte. Bertan, akademikoak, alargundu ondoren, Toledoko Santa Klara komentuan erlijioso gisa onartua izan zela adierazten zen. Akademiak berak lau mila errealekin lagundu zuen dotea osatzeko, kontuan hartuta Akademiak oso berezkoa zuela, eta «nolabait Arteen aplikazioa sustatzea», «erlijiosogaiaren bokazioak eragina izan zezan».

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Carvajal (1752). Abertura solemne de la Real Academia de las Tres Bellas Artes, Pintura, Escultura y Architectura, con el nombre de S. Fernando, fundada por el rey nuestro señor. Celebrose el día 13. del mes de  Junio de 1752. Siendo su Protector el Exmo. Sr. D. Joseph de Carvajal, y Lancaster, Ministro de Estado, etc. Quien dedica este Relación a S. M. que Dios guarde. Madrid, en casa de Antonio Martín. 
* Ceán Bermúdez, Juan Agustín (1800). Diccionario histórico de los más ilustres profesores de la Bellas Artes en España. Madrid. 
* Torres López, Matilde (2007). La mujer en la docencia y la práctica artística en Andalucía durante el siglo XIX. Tesis doctoral.. Málaga: Universidad de Málaga. Facultad de Filosofía y Letras. Archivado desde el original el 21 de octubre de 2013. 
* Utande Igualada, Manuel, «Recepción de un nuevo académico», *Academia.* *Boletín de la Real Academia de Bellas Artes de San Fernando*, n.º 102-13, 2006.

## Kanpo estekak
Andrzej Iwan

**Andrzej Iwan** (Krakovia, 1959ko azaroaren 10a - *ibidem*, 2022ko abenduaren 27a) poloniar futbolaria izan zen.

Wisła Kraków taldean hasi zuen bere ibilbidea futbol profesionalean. Górnik Zabrzen, Alemanian (VfL Bochum) eta Grezian (Aris F.C.) ere jokatu zuen.

Poloniako futbol selekzio nazionalan 29 partida jokatu zituen 1978tik 1986ra. 1978ko Munduko Futbol Txapelketan jokatu zuen 18 urterekin. 1982ko Munduko Futbol Txapelketan bigarren partidan lesionatu zen.

## Palmaresa 
* Txapelduna (4): 1978, 1986, 1987, 1988 — Ekstraklasa (Polonia)
* Brontzezko domina (1): 1982 — Munduko Futbol Txapelketa

## Kanpo estekak
Johaneko Louis-Jean

**Johaneko Louis-Jean** (Baiona, Lapurdi, 2004ko ekainaren 28a) futbolari lapurtarra da.

## Biografia 
Baionako Avironen harrobian hezia, eskuin edo ezker atzelari lantean aritzen da. 2024an Athleticek fitxatu zuen Girondins taldetik libre.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Tituluak 
* 2022 Mediterranear jokoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Diane (Vouet)

***Diane*** Simon Vouet margolari frantsesaren margolana; koadro berean dagoen inskripzioak adierazten due egilearen izena: "Simon Vouet F(ecit). Paris 1637". Margolan hau, beraz, Parisko garaian egina, Ingalaterrako Luis XIII.aren arreba Enriqueta Maria eta Karlos I.aren ezkontzaren ondoren Ingalaterrara bidali zutenetako bat izan zen. Londresko Richmond upon Thamesko Hampton Court jauregian gordetzen da.

## Deskribapena 
Diana ehizaren jainkosa erromatarra irudikatzen du koadroak, bere bi txakurrekin batera. Artean gehien erreproduzitu den jainkosa da Diana, bai eskulturan, baita pinturan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boy George

'''George Alan O'Dowd** (Eltham, Ingalaterra, 1961eko ekainaren 14a), profesionalki **Boy George''' izenez ezaguna, kantari, musikagile, DJ, idazle eta multimedia artista ingelesa da. Soul ukituko ahotsak eta itxura androginoak egin zuen ezagun 1980ko hamarkadan Culture Club pop taldeko kantari gisa. 

## Ibilbidea 
Boy George Elthamen hazi zen eta 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadaren hasieran sortu zen New romantics mugimenduan parte hartu zuen. Bere itxura eta moda-estiloa David Bowie eta Marc Bolan glamaren aitzindarietan oinarritu ziren neurri handi batean. Culture Cllubs ortu zuen Roy Hay, Mikey Craig eta Jon Mossekin.

'Colour by Numbers'' 1983ko diskoa izan zen Boy Georgek Culture Clubekin izandako arrkasta handiana, 10 milioi ale baino gehiago salduta munduan. Talde eta abeslariaren singles arrakastetan daude "Do You Really Want to Hurt Me", "Time (Clock of the Heart)", "Karma Chameleon", "Miss Me Blind" eta "It's a Miracle".
 
1987an ekin zion bakarkako lanari. eta Jesus Loves You taldeko kantari nagusia izan 1989 eta 1992 artean. Gero Culture Clubeko berregite batzuetan egon da eta DJ gisa jardun izan du 1990eko hamarkada amaierarik. Musikatik kanpo, Boy George jarduera askotan aritu da, besteak beste, konposizioan, liburuak idazten, arropa diseinatzen eta argazkigintzan.

## Kanpo estekak
Gibralfaroko gaztelua

**Gibralfaroko gaztelua** Espainiako Málaga hiriko izen bereko muinoan kokaturik dagoen gaztelua da, Iberiar penintsulan izan zen gotorleku sendoenetakoa zen. Arabiarrek eraiki zuten eta Errege-erregina Katolikoek konkistatu zuten. 

1931. urtean Monumentu historiko artistiko izendatu zuten eta 1985ean Interes Kulturaleko ondasun. 

## Historia 
Gibralfaro izenak jatorri feniziarra du. Muinoan itsasargi bat ("faro") eraiki zuten eta feniziarrek *Jbel-Faro* ("itsasargia duen mendia") izena eman zioten K.a. VII. mendean. Ondoren erromatarrek hartu zuten penintsula eta gotorleku bat eraki zuten bertan.

VIII. mendean arabiarrak iritsi ziren eta *gíbal al-faruh* izena eman zioten, esanahi bera duena. Erromatarren gotorleku zaharraren hondarren gainean Abd ar-Rahman III.ak gotorleku berria altxatu zuen X. mendean. 1340. urtean Yusuf I.ak gotorlekua handitu eta alcazar bihurtu zuen. Fernando Aragoikoak gotorlekua egoitza gisa erabili bazuen ere Elisabet Gaztelakoak Málaga hirian bizitzea hobestu zuen.

## Deskribapena 
132 metrotako altueran kokaturik dago, bi harresik inguratzen dute eta zortzi dorre ditu, horregatik ia garaitezina izan zen Rif mendilerroa (Afrikan) eta Gibraltarko itsasartearen ikuspegi itzelak daude. Goiko maila honetan feniziarren Airón putzua, 40 metrotako sakonera duena, eta bainuak ere bazeuden. Gaur egun interpretazio zentrua dago gainalde horretan, bolbora biltegia zen eraikinean.

Azpialdean arma patioa, gudarosteen barrakoiak eta zaldiegia zeuden. Albarrana dorrea edo "dorre zuria" ipar-ekialdera begira dago eta hiritik nabarmenen ikusten dena da. Dorrearen barnean aljibea, gelak eta biltegiak daude.

Gibralfaro gaztelua Alcazabaren gainean dago eta elkar lotzen dituen pasabidea du. Gazteluko agintariaren egoitza Alcazaba bera zen eta eraso baten aurrean erraz ihes egin zezakeen familiarekin eta gazteluan babestu.

## Iruditegia 

Fitxategi:Gibralfaro.jpg|Gibralfaro muinoa, goian gaztelua eta azpian Alcazaba
Fitxategi:Castillo de Gibralfaro looking southwest Malaga 3rdJuly07.jpg|Harresiak
Fitxategi:Malaga view from gibralfaro.jpg|Málagaren ikuspegia gaztelutik

## Ikus, gainera 
* Málagako Alcazaba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alcazaba eta Gibralfaro gazteluaren webgune ofiziala
Stolz-Cesàroren teorema

Matematikan, **Stolz-Cesàroren teorema** segida baten konbergentzia frogatzeko irizpide bat da. Hori aplikatuz gero, indeterminazio mota batzuk ebatzi ahal izango dira. Otto Stolz eta Ernesto Cesàro matematikariengatik da izena.

## Stolzen zatiduraren irizpidea  
Izan {a_n } eta {b_n } bi segida, non hurrengo bi baldintzetako bat betetzen den:

* \lim_{n \to \infty} a_n = 0, eta {b_n } beherakorra eta \lim_{n \to \infty} b_n = 0
* {b_n } gorakorra eta \lim_{n \to \infty} b_n = +\infty

Orduan, existitzen bada \lim_{n \to \infty} \frac{a_{n+1}-a_n}{b_{n+1}-b_n} = L \in \R, 

\lim_{n \to \infty} \frac{a_n}{b_n} = L 

Sarritan erabiltzen da \frac{\infty}{\infty} motako indeterminazioak ebazteko.

## Stoltzen erroaren irizpidea 
Izan {a_n } eta {b_n } bi segida, non

* a_n > 0, \forall n \in \N 

* b_n
  gorakorra eta dibergentea den (b_n > 0, \forall n )

* \lim_{n \to \infty} \sqrt[b_{n+1}- b_n]{\frac{a_{n+1}}{a_n}} = L \in \R 

Orduan, \displaystyle \lim _{n\to \infty }\sqrt[b_n]{a_n} = L   

## Forma orokorra 
Stolz-Cesàroren teoremaren forma orokorra honako hau da:  (a_n)_{n\geq1}
  eta (b_n)_{n\geq1}
  bi segida badira non (b_n)_{n\geq1}
  monotonoa eta ez-bornatua bada, orduan:

\liminf_{n\to\infty} \frac{a_{n+1}-a_n}{b_{n+1}-b_n}\leq \liminf_{n\to\infty}\frac{a_n}{b_n}\leq\limsup_{n\to\infty}\frac{a_n}{b_n}\leq\limsup_{n\to\infty}\frac{a_{n+1}-a_n}{b_{n+1}-b_n}.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernesto Cesàro

**Ernesto Cesàro** (Napoli, 1859ko martxoaren 12a – Torre Annunziata, 1906ko irailaren 12a) geometria diferentzialeko gaietan lan egin zuen matematikari italiarra izan zen. Serie dibergenteen batuketarako 'batezbestekoaren' metodoagatik ere ezaguna da, Cesàroren batuketa gisa ezagutzen dena.

Eskolatze kaotiko samarra egin ondoren, bidaia luzea egin zuen Europa osoan zehar, eta nahikoa denbora eman zuen Liejan, non Giuseppe anaia zaharrena mineralogiako katedraduna baitzen Meategien Goi Eskolan. Liejan ikasi zuen, baina irakasle batekin izandako gatazka baten ondoren, ikasketak eten zituen eta Italiara itzuli zen. Hala ere, 1886an matematika-katedra lortu zuen Palermoko unibertsitatean. Urtebete geroago doktoretza jaso zuen bere merezimendu zientifikoagatik. 1891n Napolira pasa zen eta 1906an Boloniara.

47 urte zituela hil zen istripuz, bere seme Manlio itotzetik salbatzen saiatzean buruan kolpea hartu zuenean.

## Obrak 
* *Introduzione alla teoria matematica di calcoli infinitesimali* (1893)
* *Analisi algebrica* (1894)
* *Elementi di Calcolo Infinitesimale* (1897)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
*
Tanya Donelly

**Tanya** **Donelly** (Boston, Massachusetts, 1966ko uztailaren 14a), estatubatuar musikaria da. 

## Biografia 
Throwing Muses taldea sortu zuen Kristin Hershekin  1985ean.

1990ean, Kim Deal Pixies taldekoaekin elkartu zuen The Breeders sortzeko, artean Throwing Musesekin jarraitzen zuen bitartean.

1992an, ordea, beste proiektuak alde batera utzi eta bera lider bilakatu zen taldea, Belly, sortu zuen. 

1996an Bellyren jarduera utzi eta bakarkako karrera hasi zuen; baina bere ekimenez Belly berregin zuten 2016an.

## Diskografia 
### Bakarka 
* Swan Song Series (2016)
* *This Hungry Life* (2006)
* *Whiskey Tango Ghosts* (2004)
* *Beautysleep* (2002)
* *Lovesongs for underdogs* (1997)
* *Sliding and Diving* (1996)

### Belly 
* *Dove* (2018)
* *King* (1995)
* *Star* (1993)

### The Breeders 
* *Safari* (1992)
* *Pod* (1990)

### Throwing Muses 
* *The Real Ramona* (1991)
* *Hunkpapa* (1989)
* *House Tornado* (1988)
* *The fat Skier* (1987)
* *Untitled* (1986)

## Kanpo estekak 
* ''Now They'll Sleep'', Belly taldearen abestia, Donnellyk idatzia eta bideoan berak kantatua.
Lot eta bere alabak (Vouet)

***Lot eta bere alabak*** Simon Vouet margolari frantsesaren margolana 1633an egina. Estrasburgoko Arte Ederren Museoan erakusten da gaur egun.

## Deskribapena 
Koadroak Bibliako kontakizuna islatzen du, non, Jainkoak Sodoma suntsitu ondoren, Lot eta bere alabak kobazulo batean babestu ziren. Emakumeak, seme-alabarik ez zutelakoan, aita mozkortu zuten eta intzestua egiten zuten berarekin, gauero bat, azkenean biak haurdun geratuz. Gaia, Erdi Aroan lotsagarritzat joa, ez zen esplizituki irudikatu, baina Errenazimentutik aurrera islatuenetako bat izatera iritsi zen, artistei erotismo-maila desberdinak aplikatzeko ematen zien aukeragatik. Gaia erabili zituzten arteko margolariak hauek zeuden: Lucas van Leyden, Francesco Furini, Tintoretto edo Artemisia Gentileschi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Orazio Gentileschiren *Lot eta bere alabak*

## Kanpo estekak
Juan Mari Narbaiza

**Juan Mari Narbaiza Arana** (Eibar, Gipuzkoa, 1949 &ndash; Eibar, Gipuzkoa, 2016ko azaroaren 18a) gipuzkoar bertsolaria izan zen.

## Ibilbidea 
Eibarko Errota baserrian jaio zen 1949an. Ikasketak, Arraten bertan zegoen baserri-eskolan egin zituen.

Irratian bertsoak entzunda zaletu zen eta Arraten izan zuen lehenengo plaza 1967an, Loidisaletxe lagun zuela. 1971n Xenpelar sariaren lehenengo ekitaldia irabazi zuen eta 1976an Orixe saria. 1980. hamarkadan Bertsolari Txapelketa Nagusian kantatu zuen, eta 1990. hamarkadan Gipuzkoako txapelketan ere bai.

Gai jartzaile eta bertso-irakasle ere ibili zen, Eibarren eta Soraluzen.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Parte hartze (4): 1980, 1982, 1986, 1989
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Parte hartze (2): 1991, 1995

## Sariak 
* Xenpelar saria (1): 1971
* Orixe saria (1): 1976

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Millan Telleria

**Millan Telleria Perurena** (Albiztur, Gipuzkoa, 1957ko martxoaren 1a) bertsolari gipuzkoarra da.

## Biografia 
1974an Zaldibian izan zuen aurreneko plaza. 1980an bi sari irabazi zituen, Osinalde eta Lizardi. 1982an egin zuen debuta Bertsolari Txapelketa Nagusian eta finalaurrekoetara iristi zen. Hurrengo bi ekitaldietan ere finalaurrekoak jokatu zituen. 1993koan final laurdenetan gelditu zen. 

Tolosako bertso eskolako irakaslea izan da

## Lorpenak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Finalaurrekoak (3): 1982, 1986, 1989
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Finalaurrekoak (2): 1991, 1995
* Sariak:
** Osinalde saria (1): 1980.
** Lizardi saria (1): 1980.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirari Plazaola

**Mirari Plazaola Torrontegi** (Arrasate, Gipuzkoa), gipuzkoar trikitilaria da. Panderoa jotzen du eta hainbat txapelketa irabazi ditu.

## Biografia 
Irati Artzelus lazkaotarrarekin bikotea osatuta trikitilari gazteen hainbat txapelketa irabazi ditu, tartean Euskal Herrikoa. Zarauzko txapelketa lau aldiz irabazi du eta Getarian, Errezilen, Goiatzen, Lazkaon eta Aian hainbat txapel lortu ditu. Eneko Alberdirekin bikotea osatuz lortu zuen txapela.

## Palmaresa 
* Euskal Herriko Trikitilari Gazteen Txapelketa (2): 2019, 2021
* Zarauzko txapelketa (4): 2018, 2019, 2021, 2022

## Erreferentziak
James Gregory

**James Gregory** (Drumoak, Aberdeenshire, 1638ko azaroa – Edinburgo, 1675eko urria) matematikari eta astronomo eskoziarra izan zen. Lorpenik nabarmenenen artean, kalkulu integralari eta matematikaren arloko serieko garapenei egindako ekarpenak daude, baita optikako difrakzio-sareen aurkikuntzari egindakoak ere.

## Biografia 
Marischal Collegen ikasi zuen Aberdeenen, eta 1663an Londresen finkatu zen. 1664an Italiara joan zen eta Paduako Unibertsitatean lan egin zuen. St. Andrews eta Edinburgo, eta hiru seme-alaba izan zituen. Berari buruz esan izan da bere mendeko matematikari britainiar nabarmenena izan zela Newton. Edinburgon hil zen 1675ean.

David Gregory matematikariaren osaba izan zen.

## Obrak 
### *Optica promota* 
Liburu honetan, denborarekin bere izena izango lukeen islatze-teleskopio mota bat deskribatzen da: Gregory edo «gregoriano» motako teleskopioa. Teleskopio honen oinarria bigarren mailako ispilu paraboliko bat erabiltzean datza, teleskopio errefraktoreetan gertatzen zen aberrazio kromatikoa eta aberrazio esferikoa ezabatzen dituena. Bere testigantzaren arabera, Gregory-k ez zuen hura eraikitzeko trebetasun praktikorik, eta ezin izan zuen hori egiteko optikorik aurkitu.3

Teleskopioaren diseinuak hainbat zientzialariren arreta erakarri zuen, hala nola Robert Hooke Oxfordeko fisikariarena, azkenean hamar urte geroago instrumentua eraikiko zuena, eta Sir Robert Morayrena, Royal Societyko kide fundatzailearena.

Teleskopio mota hori ez da erabiltzen gaueko astronomiarako, eta ohikoagoak dira eguzki-teleskopio nagusientzat, propietate espezifikoak dituztelako, hala nola Hawaiiko DKIST teleskopioa edo La Palman eraiki beharreko Europako Eguzki Teleskopioa, Kanariak.4 Hala ere, teleskopio optiko batzuek eta Areciboko irrati-teleskopioak optika gregorianoak erabiltzen dituzte.5

Liburuan Lurraren eta Eguzkiaren arteko distantzia kalkulatzeko metodo bat ere aipatzen da, Artizarraren igarobideaz baliatuz. Horixe izan zen unitate astronomikoaren (UA) balioa zehazteko erabili zen lehen metodo fidagarria, laser eta radar sistema modernoak agertu ziren arte.

### *Vera circuli et hyperbolae quadratura* 
Obra honetan, zirkuluen eta hiperferentzien eremua serie infinitu konbergenteen bidez kalkulatzeko aukera aztertzen da. Urtebete geroago, liburua berrargitaratu egin zen, iraultza-solidoen bolumenak lortzeko metodoak erakutsiz. Zenbaki transzendentalen existentziari buruz ere espekulatzen da, zirkuluaren koadraturaren arazoa ebazteko ezintasuna ondorioztatzen da, eta ekarpenak egiten ditu Taylorren polinomioetan eta kalkulu integralaren oinarrizko teoremaren lehen proban.

## Erreferentziak 
# "James Gregory". Jatorrizkoaren artxiboa 2009ko martxoaren 14an. Kontsultatua 2009ko martxoaren 10ean.
# Gjertsen, Derek (1986). The Newton Handbook (en ingles). Londres eta New York: Routledge & Kegan Paul. p. 245. .
# Chamberts, R.: A Biographic Dictionary of Eminent Scotsmen, P. 175.
# "Jim Cordes Big Dish" (ingelesez). Jatorrizkoaren artxiboa 2015eko azaroaren 7an. Kontsultatua 2009ko martxoaren 10ean.

## Kanpo estekak
Adlai Stevenson I.a

**Adlai Ewing Stevenson** (Christian konderria, Kentucky, 1835eko urriaren 23a - Chicago, 1914ko ekainaren 14a) estatubatuar politikaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako 23. presidenteordea izan zen 1893tik 1897ra.

Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokratako kidea izan zen eta Ordezkarien Ganberako kide izan zen 1870eko eta 1880ko hamarkadetan, Illinois estatua ordezkatuz. 1885ean Posta-zerbitzuko zuzendari izendatu zuten. eta langile errepublikar asko kaleratu zituen hegoaldeko demokratekin ordezkatzeko. Erabaki horrek oso ezatsegina egin zuen errepublikanoek kontrolatutako Kongresuan, baina Grover Clevelandekin batera joateko hautagai bihurtu zuen 1892ko presidentetzarako hauteskundeetan.

1893-1897 aldian presidenteorde izan zen eta zilar librearen mugimendua babestu zuen urre-patroiaren aurrean. 1900. urtean presidenteordetzarako hautagai izan zen berriro, oraingoan William Jennings Bryanekin batera.

Adlai Stevenson II.a biloba presidente izateko hautagaia izan zen 1952an eta 1960an.