Solon Borglum

**Solon Hannibal de la Mothe Borglum** (1868ko abenduaren 22a - 1922ko urtarrilaren 31) estatubatuar eskultorea izan zen. Mugako bizitzaren irudikapenagatik da ezaguna, eta batez ere cowboyekin eta bertako amerikarrekin izandako esperientziagatik.

Frantziak Croix de Guerre eman zion. Lehen Mundu Gerran *Les Foyers du Soldat* zerbitzu klubetan egindako lanagatik.

## Biografia 
Ogden-en (Utah) jaioa, Borglum Gutzon Borglumen anaia gaztea eta Lincoln Borglumen osaba zen, Rushmore mendiko tailuak sortzearen arduradun nagusiak izan ziren bi gizonak. Solonen aita daniar etorkin James Borglum mormoi poligamoa zen, bi ahizparekin ezkonduta zegoen, Ida eta Christina Mikkelsen. Familia &#x2013; bakoitzak bi seme &#x2013; alaba zituen– Nebraskara joan zenean, ezin ziren gehiago senar-emazte izan, beraz, Solon eta Gutzonen ama, Christina, familiako neskame gisa zerrendatu zen. Aitak familia berriro St. Louisera eraman zuenean 1871n, medikuntza ikasketak egin ahal izateko, Christina atzean uzteko erabakia hartu zen. Seme-alabei esan zieten ez zezatela gehiago berataz hitz egin. Solon hiru urte inguru zituen garai hartan. Solon Fremont-en (Nebraska) eta Omahan hazi zen eta lehen urteak Nebraska mendebaldean abeltzain gisa eman zituen.

Solonen aita medikua zen, baina egurrezko tailatzaile gisa lan egin zuen, eta horrek ia ziur aski Solonen anaia zaharrena, Gutzon, artista gisa karrera egitera bultzatu zuen. Hezkuntza formalean interes gutxi erakutsi zuenez, seme gazteenak nerabezaroa aitaren Nebraskako Fremont ondoko arrantxoan eman zuen lanean. Zaldiak marrazteko talentua erakutsi zuen, eta haien mugimenduen azterketa zainduak Gutzon Solon artea lanbide gisa egitera animatzera bultzatu zuen.

## Hezkuntza 
1893an Solon Omahara joan zen J. Laurie Wallacerekin ikastera, Thomas Eakins- en ikasle ohiarekin. Prestakuntza formal goiztiar eta, antza denez, labur honen ondoren, bere anaia Gutzonekin elkartu zen Sierra Madre mendietako bere etxean. Gutzonen lehen emazte Lisarekin izandako nortasun-talkak, ordea, Solon aurrera egitera behartu zuen; Los Angelesera joan zen, non erretratuak margotu zituen, eta Santa Anara, Kaliforniara, non artea modu pribatuan irakatsi zuen. Arrakasta gutxi izan zuen, ordea, eta 1895eko azaroan Cincinnatira, Ohiora, joan zen, eta han Cincinnati Arte Akademian sartu zen. Bere irakasleetako batek, Louis Rebisso eskultoreak, eskulturagintzan saiatzera animatu zuen. Bere lehen ahalegina zaldi talde baten eskultura izan zen, Cincinnatiko U. S. Mail ukuiluetan egindako behaketa eta marrazkietan oinarrituta. 
ezkerrera|thumb|Borglum lanean, 1902an
1898an Arte Akademiak beka bat eman zion Borglumi, Parisera joateko aukera eman ziona, eta han Académie Julian-en matrikulatu zen Denys Puechen ikasle gisa. Emmanuel Fremiet eta Augustus Saint-Gaudens eskultore garrantzitsuak ezagutu zituen, eta hauek animo gehiago eman zioten. Borglumek zilarrezko domina bat jaso zuen Erakusketa Unibertsalean (1900) eta beste bat Buffaloko (New York) Erakusketa Panamerikarrean 

## Geroagoko bizitza 
1898an, Borglum ezkondu zen, eta Solon eta bere emazte Emma (Vignal jaioa)  1899ko uda Hego Dakotako Crow Creek erreserban eman zuten. Geroago Parisen eta New Yorken bizi izan bazen ere eta Amerikako eskultore nabarmenenetako bat bezala ospea lortu bazuen ere, mugako bizitzaren irudikapenak izan ziren, eta batez ere cowboyekin eta bertako amerikarrekin izandako esperientziak, bere ospearen oinarria. 

1901ean, Solonek eta bere emazte Emmak seme bat izan zuten, Paul Arnold Borglum.  

1903ko abenduaren 9an, Solonek eta bere emazte Emmak alaba bat izan zuten, Monica (jaiotzez Borglum) Davies.  

1906an, Borglum New Canaan-eko (Connecticut) Silvermine auzora joan zen bizitzera, eta han artisten "Knockers Club" sortzen lagundu zuen. Bere anaia, Gutzon, Stamford-en (Connecticut) bizi izan zen 1910etik 1920ra. 

1911n, Borglum Diseinu Akademia Nazionaleko kide elkartu gisa hautatu zuten. 

Lehen Mundu Gerran, Borglum Frantzian egon zen, YMCAko idazkari gisa, eta ondoren eskultura irakatsi zuen Bellevue-n (Hauts-de-Seine) Amerikako Espedizio Indarren Arte Prestakuntza Zentroan, Seine-et-Oise,  Paristik kanpo. 

1918 inguruan, New Yorken, bigarren  estudio bat  ireki zuen eta Eskultura Eskola Amerikarra sortu zuen. Eskola zuzendu zuen eta arteari buruzko hitzaldi asko eman zituen, gerrako zauriek konplikatutako apendizektomia baten ondoren hil zen arte, 1922ko urtarrilean.  Bere ondarea bere emazte Emmak jarraitu zuen 1934an hil zen arte, eta orduan bere alaba Monicak eta bere senarrak, A. Mervyn Daviesek,  gainbegiratu zuten bere artelanen erakusketa. 1974an bere biografia argitaratu zuten *, Solon H. Borglum: Bakarrik Dagoen Gizon Bat* .

Borglumen paperak Amerikako Artearen Artxiboetan daude gordeta, eta Kongresuko Liburutegian. 

## Lanak 
Borglumek hainbat animalia talde sortu zituen Parisen zegoela, besteak beste, *Zaldi basatiak latzatzen* eta *Zaldi basatien estampida*, 1898ko eta 1899ko Parisko Salonen erakutsi zirenak, hurrenez hurren.

1903. urtea urte garrantzitsua izan zen artistarentzat. Hogeita hamabi eskultura txikiren erakusketa indibiduala egin zuen New Yorkeko Keppel Gallery-n. Urte hartan argitaratu zuen bere *History of American Sculpture* liburu berritzailean, Lorado Taftek hainbat orrialde eskaini zizkion Borglumi, eta Charles Caffin-en 1903ko *American Masters of Sculpture* liburuko kapitulu oso baten gaia izan zen. 1904an, Borglumek urrezko domina irabazi zuen Saint Louisen egindako Louisiana Purchase Exposition-ean.

Borglumek hainbat enkargu publiko garrantzitsu jaso zituen, besteak beste, John Brown Gordon jeneralaren zaldizko monumentua Atlantako Georgiako Kapitolioaren lurretan (1907), Rough Rider Buckey O'Neill-en bat Prescott-eko (Arizona) epaitegiaren aurreko plazan (1907), eta *The Pioneer*, San Frantziskoko Panama-Pazifikoko Nazioarteko Erakusketan Ohorezko Gortean eraikia (1915).

Bere bi lan Jersey City-n daude, New Jersey-n. Bere *Bufaloa eta Hartzak* eskultura Leonard Gordon parkean dago, hiriko Heights auzoan.

1974an, eskultorearen ondorengo talde batek hogei brontze, marmol, jatorrizko igeltsu, marrazki eta margolan zorro eman zizkion New Britain Museum of American Art-i. Gaur egun, museoak Borglumen lanen biltegirik handiena dauka.

Borglumek benetakoa baino handiagoa zen brontzezko zaldizko estatua bat zizelkatu zuen ''Bucky O'Neill monumenturako, Rough Rider'' izenekoa, Prescott-eko (Arizona) Yavapai County Court House Plazan. Teddy Rooseveltek Buckey O'Neill konbentzitu zuen Rough Riders taldean sartzeko eta San Juan Hill-eko guduan hil zuten. Borglumen *Cowboy at Rest* estatua ere Yavapai County Court House-ren lurretan dago, Prescott-en (Arizona).

Borglumen piezak Codyko (Wyoming) Buffalo Bill Museoan aurki daitezke, besteak beste, *Evening*, egunaren amaieran bere zaldi soltearen kontra makurtuta dagoen cowboy bat irudikatzen duena.

Borglumen bi eskultura, *Inspirazioa* eta *Aspirazioa*, Amerikako natibo gizonak irudikatzen dituztenak, New Yorkeko Manhattaneko East Village auzoko Boweryko San Marko elizaren aurreko patioan daude, sarrerako atearen alboetan.

*Cowboy Mounting*, *Lost in a Blizzard* (marmolezkoa) eta *Tamed-*en zuri-beltzeko argazkiak Caffinen liburuan aurki daitezke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Solon H. Borglum eta Borglum familiaren paperei buruzko laguntza, 1864-2002, Smithsonian Institution-eko Artxibo American Art-en
* Harriet Collins Allenen Solon Borglum-i buruzko (1897-1925) dokumentuei buruzko laguntza, Smithsonian Institution-eko Artxibo American Art-en.
* Solon Hannibal Borglumen paperak Kongresuko Liburutegian
* Solon H. Borglum-en bibliografia Utahko Unibertsitatean
* Solon H. Borglum ArtCyclopedia -n
* Solon Hannibal Borglum AskArt-en