open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tomate-saltsa

**Tomate-saltsa** tomatez egindako hainbat saltsaren izena da. Normalean, ongailua baino, plateraren osagaietako bat da. Ohikoak dira haragi eta bazkariak prestatzeko. Munduan gehien hedatu den saltsetako bat da.

Osagai nagusia tomatea izanik ere, beste produktu batzuk izan ohi ditu, prestatzen den tokiaren araberakoak. Besteak beste honakoak izan ditzake: baratxuria, tipula, piperra, olioa, gatza, ozpina, albaka, martorria, azukrea, espeziak... Prestaketari dagokionez, gordinik, egosirik nahiz frijiturik prestatzen da, tokiko ohitura zein den.

Tomate-saltsak oso erabiliak dira arraina edo haragia oinarri duten plateretan, baina baita pasta, arroza edo barazkiei gehitzeko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europass

**Europass** tresna, Europa osoan hainbat titulazio eta gaitasunen gardentasuna ziurtatzeko balio duen tresna da. 2004an garatu zen Europako Batzordean. Horrela, gizartearen mugikortasuna erraztu eta Estatu batetik bestera ikastera edo lan egitera joateko aukera berriak aurkitzen laguntzen du.

Tresna honen helburua europar herritarrek euren gaitasunak eta tituluak modu sinple, ulergarri eta estandar batean Europa osoan aurkeztea da.

Bost dokumentuk osatzen dute:

# Curriculum Vitae Europass.
# Europass hizkuntza pasaportea.
# Europass mugikortasun dokumentua.
# Teknikari tituluaren edo lanbide heziketako tituluaren Europass osagarria.
# Goi mailako tituluaren Europass osagarria.

## Historia 
1998an, Europako Batzordea eta Cedefop Europako Foroa sortu zuten prestakuntza profesionaleko Gardentasunaren gainean, gizarte-eragileen eta heziketako nazio-administrazioen ordezkarien arteko kolaborazioa sustatzeko.
Bere helburua higikortasunerako oztopoak, gardentasunik ezak prestakuntza profesionaletan produzituta, ezabatzea zen.

Lankidetzaren emaitza bi dokumentuko sorrera izan zen, Europako Curriculum Vitae-a eta Tituluen gehigarria.
XX. mendearen laurogeita hamarren hamarkadaren amaieran hiru dokumentu Europako Batzordean landu ziren, Goiko Titulu Gehigarria, Higikortasuneko eta Hizkuntza-Pasaporteko dokumentua.

## Curriculum Vitae Europass 
Europass Curriculum Vitae-a europarraren estandarizazioaren eredu komun bat da, norberaren tituluak eta gaitasunak sistematikoki eta kronologikoki aurkezteko, datu pertsonalak, hezkuntza maila eta trebakuntza, lan esperientzia, hizkuntza trebetasunak eta bestelako trebetasun gehigarriak biltzen ditu.

## Europasseko Hizkuntza Pasaportea 
Europass hizkuntza-pasaporte eredu estandarizatu komun bat da, gizabanakoek euren ezagutza linguistikoak aurkezten dituzte eta beren gaitasunak deskribatzen dituzten "autoebaluazio taula" baten bidez hitz egin, irakurtzen, entzuten eta idazten ari den unean.
Horrez gain, lortutako diploma, ikastaroak eta beste hizkuntza eta kultura batzuekin loturiko kontaktuak ere barne hartzen ditu.
*Europass Language Passport* Europako Hizkuntzaren Portfolioaren parte da.

## Europasseko Higikortasun Mugimendua 
Europass Mugikortasun Dokumentua pertsonala den dokumentu bat da, Europako beste estatuetan egindako pertsonak ikasteko edo prestakuntza aldiak formalizatzeko.

## Tituluen osagarriak 
### Teknikari tituluaren edo lanbide heziketako tituluaren Europass osagarria 
Lanbide Heziketaren Ziurtagiriaren edo Ziurtagiri Profesionalaren atalari atxikitako dokumentua da, norbanakoaren trebakuntza ulertzeko eta aintzatespena errazteko. Pertsonaren prestakuntza izaera deskribatzen du, trebakuntzan eskuratutako ezagutzak, trebetasunak eta gaitasunak barne.

### Goi mailako tituluaren Europass osagarria 
Goi mailako ikasketen Europass osagarria unibertsitateko goi mailako hezkuntzako edo lanbide heziketako titulazio ofizialari atxikitako dokumentua da.

## Informazio iturriak 
Artikulu hau, gehienbat es.wikipedia.org-tik hartutako informazioarekin osatu da.

## Kanpo estekak 
Antonio Jesús Rodríguez Martínez, *Europa helmuga, Gida 2015*. Eusko Jaurlaritza.

## Erreferentziak
Kandil mendiak

**Kandil mendiak** (), Hegoaldeko Kurdistango zonalde menditsua Irakeko iparraldean kokatutak, Irak eta Iranen arteko mugan. Mendi hauek Zagros mendikatearen parte dira eta sarrera zailekoa da, eremu oso malkartsua du eta. Tontorrik garaiena, Kuhe Haji Ebrahim, 3.587 metrotan aurkitzen da.

Eremua ezaguna da Kurdistango Langileen Alderdia (PKK) erakunde ezkertiar kurduaren gotorleku nagusi izateagatik.Mendikatea Turkiako mugetan zehar sartzen da 30 bat kilometrotan. Hau baliatzen dute PKKko gerrilariak Turkiako estatuan sartu eta Turkiako ejerzituaren aurka borrokatzeko.

Hemen aurkitzen da ere, PKKrekin batera, Kurdistanen Bizitza Aske baterako Alderdia (PJAK). PKKk bezalaxe mendikatea Iraneko estatuan sartzea baliatzen duena Irango Guardia Iraultzaile Islamiarraren aurka borrokatzeko.

Hauek, beste talde batzuekin batera, bertako 50 km² kontrolatzen dituela estimatzen da. Honen eraginez, eremu hau hainbatetan Turkiako Aire Armadagatik bonbardatua izan da eta baita irandar artilleriarengatik.

## Kanpo estekak
Nicolás Fernández de Moratín

**Nicolás Fernández de Moratín** (Madril, 1737ko uztailaren 20a – Ibid.,1780ko maiatzaren 11) poeta, prosista eta dramaturgoa izan zen, bera ere dramaturgo izan zen Leandroren aita.

## Biografia eta lana 
Nicolás Fernández de Moratín Madrilen jaio zen, 1737ko uztailaren 20an. Asturiar jatorriko familia izan zuen.

Calatayudeko jesuita eskolan ikasi zuen eta Valladolideko Unibertsitatera joan zen gero.

Abokatu izan zen Madrilen eta San Sebastián fondako tertuliaren partaide izan zen, José Cadalso, Tomás de Iriarte eta Ignacio López de Ayalarekin batera.

Madrilgo Adiskideen Errege Elkarte Ekonomikoaren kide izan zen eta baita Arcadiako akademiarena ere.

1773an Poetikako katedraren ardura izan zuen Madrilgo Reales Estudios de San Isidro eskolan.

## Lanak 
### Poesia 
1764an, *El poeta* egunkaria argitaratu zuen bere bertsoak azaltzeko xedean.

Hurrengo urtean, berriz, poema didaktiko luze bat argitaratu zuen: *La Diana o arte de la caza*.

Hurrengo hamarkada arte ez zuen beste poema didaktikorik egin, burlesko tonuan: *el Arte de las putas o Arte de putear*. Eskuizkribuan eran egin zen ezaguna eta ez zen 1898 arte argitaratu, autorea hil eta handik 100 urtera.

### Antzerkia 
* Komedia bat: *La petimetra* (1762)
* 3 tragedia: *Lucrecia* (1763), *Hormesinda* (1770) eta *Guzmán el Bueno* (1777).

Antzerkia neoklasizismoaren idealen barnean ikusi zuen, formazio etikoa ematen zuen eskola. Garaian espainiar antzerki klasikoari buruzko ika-miketan hartu zuen parte bere 3 folletokin: *Desengaños al teatro español*.

### Tauromakiaren gaia 
XVIII. mendean tauromakian interesatu zen idazle gutxietako bat izan zen eta *Fiesta de toros en Madrid* izeneko poema izan zen ezagunenetako bat.

Oda pindariko bat dedikatu zion Pedro Romero toreroari: *Canción a Pedro Romero
*.

Era berean, zezenen inguruan, *Carta histórica sobre el origen y progresos de las fiestas de toros en España* (1777) idatzi zuen prosan.

### Epigramak 
Hau egin zen oso ezagun:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FIBA

**Saskibaloi Nazioarteko Federazioa**, FIBA () akronimoaz ezagunagoa, 'FIBA World' edo 'FIBA International', saskibaloi nazio erakundeak koordinatzen ditu mundu mailan, arauak, epaileak, ekipamenduak eta azpiegiturak zehazten ditu eta jokalarien leku aldaketak kontrolatzen ditu herrialdeen artean. Gaur egun 213 federazio nazionalak barne hartzen ditu, 1989tik aurrera antolatuta bost zonalde handi edo "batzorde": Afrika, Amerikak, Asia, Europa eta Ozeania. Izan ere, urte hartan NBAko jokalariek Estatu Batuetako selekzioarekin jardutea ahalbidetu zuten.

1932an sortu zuten Genevan (Suitza), Nazioarteko Olinpiar Batzordeak saskibaloia onartu eta 2 urtetara. Zortzi herrialde izan ziren sortzaileak: Argentina, Txekoslovakia, Grezia, Italia, Letonia, Portugal, Erromania eta Suitza bera.

Munduko Saskibaloi Txapelketa antolatzen dute 1950etik gizonezkoentzat eta 1953tik emakumezkoentzat. 1986tik 2014ra lau urtero jokatzen dute kasu bietann, Olinpiar Jokoekin tartekatuz.

## Presidenteak 
* 1932–1939: James A. Naismith
* 1932–1948: Leon Bouffard (16 urtez, agintaldirik luzeena)
* 1948–1960: Willard Greim
* 1960–1968: Antonio dos Reis Carneiro
* 1968–1976: Abdel Moneim Wahby
* 1976–1984: Gonzalo Puyat II
* 1984–1990: Robert Busnel
* 1990–1998: George E. Killian
* 1998–2002: Abdoulaye Seye Moreau
* 2002–2006: Dr. Carl Men Ky Ching
* 2006–2010: Bob Elphinston
* 2010–2014: Yvan Mainini
* 2014tik aurrera: Horacio Muratore

## Ikus gainera 
* EuroBasket

## Kanpo estekak 
* FIBAko webgune ofiziala.
Jet lag

**Jet lag**a pertsona baten erritmo zirkadianoaren eta distantzia luzeko bidaia batean helmugan dagoen ordutegi berriaren (ordu-eremuen eraginez) artean sortzen den desorekak eragiten duen egoera psikologikoa da.

## Sintomak 
Neurologoek, fisiologoek eta gainerako adituek diotenez, gure gorputzak denbora puska bat behar izaten du edozein arrazoi dela medio gertatutako ordu aldaketetara egokitzeko: egun bakarra batzuetan, baina kasurik gogorrenetan bost egun ere behar izaten dira. Eta zenbaitetan egokitzapen-prozesu hori oharkabean pasatzen bada ere, badira honako sintomak izaten dituzten pertsonak: ondoeza orokorra; nekea, errendimendu eskasagoa lanean; ezertarako gogorik ez edukitzea; suminkortasuna, loezina edo insomnioa; kontzentrazio, arreta edo memoria arazoak; aldartearen aldaketak, depresioa; trastorno digestiboak, apetitua egunez gutxitu eta gauez gehitzea, etab,
 
Sintomak zorrotzagoak izan ohi dira umeengan eta adineko pertsonengan, eta trastorno neurologikoak –migraina edo epilepsia, usuenak aipatzearren– jasaten dituztenek okerrago eta modu indartsuagoan pasatzen dute egokitzapen garai hori.

## Ohar eta jarraibideak 
Barruko erloju biologikoa ordu aldaketara egokitu dadin, adituek hurrengo ohar eta jarraibideak betetzea aholkatzen dute:

* Ordua aldatzea tokatzen den asteburua baino egun batzuk lehenago, ohiko errutinak, elikadurarekin eta loarekin lotuak daudenak bereziki, egunero hamar bat minutu aurreratuz joatea komeni da.
* Aldaketaren hurrengo hiru egunetan, berriz, egin lo gauez, eta siestarik ez egin logura edo lozorroa eduki arren, loaldiaren zikloen alterazioak eta nekea saihesteko.
* Argi naturalaren pean jartzea eta goizean goiz ariketa fisikoa egitea ere oso mesedegarriak gertatzen dira gure gorputzaren adaptazioa errazteko.
* Hidratazio egokiak nekea arindu eta gogorik eza murrizten du.

Dena den, beste edozein aldaketarekin gertatzen den bezala, sintomak eta erreakzioak oso diferenteak dira pertsona batetik bestera, hala nola aldaketa horrek gure eguneroko bizimoduan ekar ditzakeen eraginak ere, ordu aldaketaren endredoa ez baita maila berekoa lanbide mota guztietan, ezta adin guztietan, ezta gizarteko egoera guztietan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kam

**Kam** (; ; ), Bibliako pertsonaia da, Genesis edo Hasiera liburuan agertzen dena. Noeren hiru semeetako bat, eta Kux, Mizraim, Phut eta Kanaan-en aita. Sem eta Jafet zituen anaiak.

Antzinako historiografian, Kamen ondorengoak, kamitak, Asia mendebaldeko eta Afrikako zenbait herriren ustezko arbasoak izan ziren.

## Kamen bekatua 
Norberaren aita biluzik ikustea tabu kontsideraturik, hori egiteari ***Kamen bekatua*** esan izan zaio kultura judeo-kristauan. Hala ageri da pasartea Biblian:

Hortaz, bekatua Kamek egin zuen, baina Noeren madarikazioa Kamen semeari, bilobari, erori zitzaion, Kanaani. Horregatik, *Kamen madarikazioa* edo/eta *Kanaanen madarikazioa* esaten zaio Noek egindakoari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sacra corona unita

**Sacra corona unita** Italia hegoaldeko Apulia eskualdeko erakunde kriminal bat da, Bari hirian bereziki diharduena.

Nahiko berria da, 1981ean eratu baitzen, eta 'Ndrangheta, Camorra eta Cosa Nostra mafia erakundeekin loturak ditu. Nagusiki droga-trafikoa, prostituzioa, estortsioa eta diru-zuritzean jarduten da.

## Kanpo estekak
Tegami Bachi

Hiroyuki Asadak idatzitako eta ilustratutako manga bat da. *Gekkan Shōnen Jump* aldizkarian argitaratzen hasi zen 2006ko irailetik aldizkaria bertan bera utzi zen arte. Baina *Jump Square* aldizkari berrira eraman zen eta jarraipena eman zitzaion. Manga, animera egokitzapen bat du Pierrot estudioaren eskutik.

## Sinopsia 
Istorioa Amberground izeneko lurrean garatzen da, antzinako Ingalaterra Viktoriarraren antzekoa eta betiereko gauezkoa eguzki artifizialak partzialki besterik ez argitua. Lag Seeingek Tegami Bachi bezala lan egiten du (Erle-mezularia, postari antzekoa) Bee Hiven, (Erlauntza, posta zerbitzua) bere Dingo Nichekin eta bere maskota Steakrekin. Erle-mezulari bezala, Lagren lana, gutunak eta fardelak herriz herri banatzea du Ambergroundeko arriskurik handiena saihesten: intsektu erraldoiak oskol apurtezinekin Gaichuu bezala ezagunak, gizabanakoen eta gutunen barruan dagoen bihotzaz elikatzen saiatzen direnak.

Lag oso txikia zenean Akatsukiko gizonek, Ambergroundeko hiriburuko, bere ama bahitu zuten. Bere amak, gutun bezala bere izekoa bizi den portuko herrira bidaltzen du. Entregatu zuenak Goos Suede izan zen, Lag miresten hasi zen eta Tegami Bachi bat izateko bere inspirazioa bihurtu egin zena. Baina bat Tegami Bach bihurtzean, Goos desagertu egin dela jakiten du eta bihotza galdu egin duela Gaichuu baten aurka borrokatzean. Lag, Goosek bihotza berreskuratzea nahi du Sylvettekin ondo bizitzeko, Goosen ahizpa/arreba. Gutxinaka-gutxinaka, Goosen egonlekura eta anti-gobernu erakunde Reversera eramango dieten gauzez ohartzen dira.

## Kanpo estekak
Errusiar mafia

**Errusiar mafia** (errusieraz русская мафия, *rússkaya máfiya*). **Bratvá** (братва; «anaiak» edo «anaitasuna») edo **mafia gorria** (errusieraz красная мафия, *krásnaya máfiya*) Sobietar Batasuna ohian eta Estatu Independenteen Erkidegoan jatorria duten erakunde kriminal antolatu multzo batek jasotzen duen izendapena da.

Etnia edo nazionalitate ugarik osatzen duten mafia da: errusiarrez gain, errusiar juduak, ukrainiarrak, abjasiarrak, azerbajandarrak, bielorrusirrak, armeniarrak, georgiarrak, txetxeniarrak, uzbekiarrak, letoniarrak, lituaniarrak eta abar.

1991n Sobietar Batasunaren desegitean, herrialde hauen ekonomiaren irekitzeak errusiar mafiari nazioartean hedatzeko atea ireki zion, eta gaur egun mundu mailan eragin handia duten erakunde bilakatu dira. Errusiar gizartearen sektore gehienetan jarduten dute. Gainera ordurarteko kriminal arruntez gain, KGBko agente ohiak, kirolariak, Afganistango gerrako beteranoak eta Txetxeniako Lehen Gerran eta Bigarrengoko soldadu ohiak ere erregimen komunistaren desagertzearekin lanik gabe zeudenez askok delinkuentzian baliagarria izan zitekeen eskarmentua edo ezagupenak zituztenez krimen antolatuan dirutza lortzeko aukera ikusi zuten.

Errusiar kriminalak mundu mailan petrolioa, pertsonen trafikoa, narkotrafikoa, arma trafikoa, nuklear materialen trafikoa eta diru-zuritzean ere jarduten dira.

Errusiaz gain, AEB, Israel, India, Hungaria, Espainia (bereziki Costa del Sol eta Mediterraneoko kostaldera) eta Tailandiara hedatu da.

Bestalde, beste herrialdeetako erakunde kriminalek ere harremanak baditu, tartean Cosa Nostra, Txinatar triadak eta Latinoamerikako droga kartelekin, azken honekin dituen harremanak Errusiara kokaina ekartzea ahalbideratu dio.

## Kanpo estekak
Fake news (telebista saioa)

***Fake news*** Euskal Telebistan emititu zen programa piloto bat izan zen. Maria Amolategi abeslariak aurkeztu zuen 2018ko urtarrilaren 18an. Pausoka Entertainmentek ekoitzi zuen eta Javier Garcia de Vicuña izan zen zuzendaria.

Saioa astelehenetik ostiralera ematea zen ideaia. Egunero eta bi hizkuntzatan. Euskaraz ETB1en eta berdina, gaztelaniaz ETB2n. Baina apustu sendoa egin aurretik, ETBk probako saio bat emititzea erabaki zuen. Programa horrek izan zuen audientzia kaskarra ikusita, saioak atal bat izan zuen eta ez zuen aurrera segi.

## Saioaren azalpena 
Aktualitatea eta umorea lantzen dituen saioa da. 2018ko urtarrilaren 18an eman zuten saioan, aste horretan gertatu ziren bost albiste nagusienak landu zituzten umore puntuarekin. Bost albiste adierazgarri horiekin ranking bat egin zuten.

Albisteak bezala, kamera aurrean agertzen direnak ere bost dira. Maria Amolategik beste lau lagun ditu aurkezten laguntzeko:

* Mikel Bermejo
* Alazne Etxeberria
* Mitxel Santamarina
* Inma Fernandez

## Audientzia 
Oso datu txarrak eman zituen programak. 2018ko urtarrilaren 18an, ETB1ek %1,6ko kuota izan zuen bataz beste. *Fake news*ek berriz %0,2. Bataz bestekoa baino askoz ere gutxiago.

ETB2ren kasuan, eguneko bataz bestekoa %7,0 izan zen eta *Fake news*ena %1,8. Momentu berean, Gailurra Xtreme Perdido saioak %3,8 eman zuen. Beraz, *prime time*an ETB1ek irabazi egin zion ETB2ri (ez da ia inoiz gertatzen). ETB1ek ETB2ren audientzia bikoitza baino gehiago izan zuen.

Horregatik, probako saio honen datuak ikusita, Euskal Telebistak *Fake news*ekin aurrera ez segitzea erabaki zuen.

## Kritikak 
Datu eskasez gain, sare sozialetan ere zeresana eman zuen saioak. Kritika ugari jaso zituen.

Aspaldian ikusi zuten saiorik txarrena zela esan zuen jendeak, auzo lotsa pasatu zutela ikusten, espainiar erreferenteekin osatutako saioa zela eta ez Euskal Telebistarako modukoa...

Saioa topikoz josia zegoela aipatu zuten eta Javier Garcia de Vicuña zuzendariaren eta bere lan egiteko moduaren garaia pasa zela. ETBri eta Pausoka Entertainmenti begiak irekitzeko eskatu zieten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walton (Powys)

**Walton**, Galesko komunitate eta udalerri bat da, Powys konderrian. New Radnor udalerritik 3 milia ekialdera dago, A44 errepidean. Maila baxuagoko errepide batek Old Radnor udalerriarekin lotzen du.

## Kanpo estekak
Pen-y-Bont-Fawr

'''''', Galesko komunitate eta udalerri txiki bat da, Powys konderrian eta Tanat haranean.

2011ko erroldaren arabera 440 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Maescar

'''''', Galesko komunitate bat da, Powys konderrian. Defynnog eta Sennybridge udalerriak Maescar komunitatean daude.

2011ko erroldaren arabera 965 biztanle zituen, horietako %24a galeseraz mintzatzeko gai zen. Udalerriaren lursailetan Burdin Aroko 10 cairn zirkulu inguru eta zenbait harri nabarmen daude.

## Kanpo estekak
Defynnog

'''''', , Galesko udalerri txiki bat da, Powys konderrian. Maescar komunitatearen barnean dago. Sennybridge udalerriaren hegoaldean dago, Brecon udalerritik hamar milia mendebaldera eta Brecon Beacons Parke Nazionalaren barnean.

## Kanpo estekak
Manafon

'''''', Galesko komunitate eta baserri giroko udalerri txiki bat da, Powys konderrian. Welshpool udalerritik 14 kilometrora dago eta Cardiff hiriburutik 249.9 kilometrora.

2011ko erroldaren arabera 301 biztanle zituen., horietatik %18,4a galeseraz mintzatzeko gai zen.

## Kanpo estekak
Merthyr Cynog

'''''', Galesko herrixka eta komunitate bat da, Powys konderrian.

2011ko erroldaren arabera 245 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Kongoko Erresuma

**Kongoko Erresuma** Afrika hego-mendebaldeko inperio bat izan zen, gaur egungo herrialde hauen lurraldeak hartzen zituena: Angolako iparraldea, Kabinda, Kongoko Errepublika, Kongoko Errepublika Demokratikoaren mendebaldeko ertza eta Gaboneko puska bat. Momenturik gorenean, mendebaldetik ekialdera, Ozeano Atlantikotik Kwango ibaira, eta iparraldetik hegoaldera Kongo ibaitik Loje ibaira zabaltzen zen. 1650ko kalkuluan arabera, 500.000 biztanle inguru zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mochdre (Powys)

**Mochdre**, Galesko udalerri txiki bat da, Powys konderrian. Mochdre with Penstrowed (galeseraz: **Mochdre gyda Phenystrywaid**) komunitatearen barnean dago.

2011ko erroldaren arabera 494 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Nantmel

'''''', Galesko udalerri eta komunitate bat da, Powys konderrian. Cardiff hiriburutik 150,5 kilometrora dago.

2011ko erroldaren arabera udalerriak 621 biztanle zituen, horietatik %11,8a galeseraz mintzatzeko gai zen, eta komunitateak 637 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Argoed (Powys)

**Argoed**, Galesko udalerri txiki bat da, Powys konderrian. Nantmel komunitatean dago, Cardiff hiriburutik 88 kilometrora, Wye ibaiaren ibaiadarra den Nant Treflyn errekaren bazterrean.

## Kanpo estekak
Llyn Llanwddyn

'''''', , Galesko Powys konderriandagoen urtegi bat da. 1880ko hamarkadan Ingalaterrako Liverpool hiria urez hornitzeko eraikia izan zen.

## Kanpo estekak
The 15:17 to Paris

**The 15:17 to Paris** (euskaraz *15:17koa Parisera*) 2018ko Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako thriller-drama biografia film bat da. Dorothy Blyskal-en *The 15:17 to Paris: The True Story of a Terrorist, a Train, and Three American Soldiers* (*15:17koa Parisera: Terrorista, Trena eta Hiru Amerikar Soldaduen Benetazko Istorioa*) liburu autobiografikoan oinarritua dago. Anthony Sadler, Alek Skarlatos, Spencer Stone, Judy Greer, Jenna Fischer eta Ray Corasan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
2015eko abuztuaren 21ean, Europan barna bidaiatzen ari ziren hiru estatubatuar gazte Parisera 500 bidaiariekin doan tren batean Daesheko terroristei aurre egin beharko diete. Filmak hiru adiskide hauen bizitzak, haurtzaroko gorabeherak eta gertaera hortaraino bizitakoak azaltzen ditu. Bizipen lazgarri horretan zehar, bere adiskidetasuna ez da inoiz etengo, beren armarik onena izango baita.

## Aktoreak 
* Spencer Stone: Bere burua antzeztuz
* Anthony Sadler: Bere burua antzeztuz
* Alek Skarlatos: Bere burua antzeztuz
* Judy Greer: Joyce Eskel>
* Jenna Fischer: Heidi Skarlatos
* Ray Corasan: Ayoub El-Khazzani
* Tony Hale: Gimnasia irakaslea
* Thomas Lennon: Ikastetxeko zuzendaria
* Sinqua Walls
* Victoria Cyr: VIP gonbidatua
* P.J. Byrne: Henry jauna – Hallway Monitor
* Jaleel White: Garrett Walden
* Robert Pralgo: Skarlatos jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Frantziako eskubaloi selekzio nazionala

thumb|

**Frantziako eskubaloi selekzio nazionala** kirol horretan nazioarte mailan jarduten duen herrialde horretako taldea da. 1941an sortutako Frantziako Eskubaloi Elkarteak selekzioa kudeatzen du. Lehenengo selekzioa izan da historian 3 tituluak irabazi dituena birritan, eta bakarra kirol honetan Munduko Eskubaloi Txapelketa 6 aldiz irabazi dituena, azkena 2017an.

## Palmaresa 
* Olinpiar Jokoak:
** 2 urrezko domina 2008 eta 2012an.
** Zilarrezko domina 1: 2016an.
** Brontzezko domina 1: 1992an.

* Munduko Eskubaloi Txapelketa:
** **6 urrezko domina** 1995, 2001, 2009, 2011, 2015 eta 2017an.
** Zilarrezko domina 1: 1993an.
** 3 brontzezko domina 1997, 2003 eta 2005ean.

* Europako Eskubaloi Txapelketa:
** 3 urrezko domina 2006, 2010 eta 2014an.
** 2 Brontzezko domina 2008 eta 2018an.

## Jokalari ezagunak 
Alfabetikoki ordenatuta abizenaren arabera:

* Grégory Anquetil
* Patrick Cazal
* Didier Dinart
* Jérôme Fernandez
* Christian Gaudin
* Bertrand Gille
* Michael Guigou
* Nikola Karabatic
* Bruno Martini
* Daniel Narcisse
* Thierry Omeyer
* Jackson Richardson

## Kanpo estekak 
* Frantziako Eskubaloi Elkartea
Murga jauregia

**Murga jauregia** Zallako udaletxea da, Mimetiz auzoan dagoena.

Salzedo eta Aiaratarren armarri ederra du. XVII. mendean eraiki zuten. Barrokoa da eta oina angeluzuzena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terreros dorrea

**Terreros dorrea** Zallako dorretxea da, Herrera auzoan dagoena.

XV. mendean eraiki zuen Juan Galindez Terrerosek. Harrezkero, ez du aldaketa handirik izan, itsatsi zaion baserria baita horren salbuespen bakarra. Eraikin bertikala da, 15 metro inguru ditu altueran eta oina karratua du. Horma oso lodiak ditu, 1,20 metrokoak eta harlangaitzez egina dago gehienbat.

## Argazki galeria 

Irudi:Zalla (La Herrera), conjunto de La Mella, Torre Terreros 1.jpg|.
Irudi:Zalla (La Herrera), conjunto de La Mella, Torre Terreros 4.jpg|.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Joaquín Puig de la Bellacasa

**José Joaquín Puig de la Bellacasa Urdanpileta** (Bilbo,  - Madril, 2021eko apirilaren 20a) bizkaitar diplomazialaria izan zen. Madrilgo Complutense Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta 1959an Eskola Diplomatikoan sartu zen. Ideologiaz monarkiko, enbaxadorea izan zen, Portugalen, Aulki Santuan eta Erresuma Batuan.
Danimarkako eskubaloi selekzio nazionala

thumb|

**Danimarkako eskubaloi selekzio nazionala** kirol horretan nazioarte mailan jarduten duen herrialde horretako taldea da. 1935ean sortutako Danimarkako Eskubaloi Elkarteak selekzioa kudeatzen du. 2016an olinpiar txapeldunak izan zen eta 2019an Munduko Eskubaloi Txapelketa irabazi zuen.

## Palmaresa 
* Olinpiar Jokoak:
** Urrezko domina 1 2016an.
** 4. postua 1984an.

* Munduko Eskubaloi Txapelketa:
** **2 Urrezko domina** 2019 eta 2021an.
** 3 zilarrezko domina 1967, 2011 eta 2013an.
** Brontzezko domina 1 2007an.

* Europako Eskubaloi Txapelketa:
** 2 urrezko domina 2008 eta 2012an.
** Zilarrezko domina bat: 2014an.
** 4 Brontzezko domina 2002, 2004, 2006 eta 2022an.

## Jokalari ezagunak 
Alfabetikoki ordenatuta abizenaren arabera:

* Joachim Boldsen
* Lars Christiansen
* Anders Dahl-Nielsen
* Mikkel Hansen
* Kasper Hvidt
* Michael V. Knudsen
* Nikolaj Jacobsen
* Hans Lindberg
* Jesper Nøddesbo
* Erik Veje Rasmussen
* Bo Spellerberg

## Kanpo estekak 
* Danimarkako Eskubaloi Elkartea
Sasifruitu

[eskuinera|thumb|[Marrubi bat: *haziak* akenioak dira, bakoitza lorearen pistilo batetik eratorria.]]
**Sasifruitu** edo **pseudokarpo** bat fruitu bat da non mamiaren zati bat obulutegitik eratorri baino, karpelo kanpoko ehun batetik eratorri den. Sasifruituak dira, esaterako, marrubia, anana, pikua eta zuhaitz-masusta. Pomoak ere, hala nola sagar eta udareak, sasifruituak dira, mamia hipantotik eratorria baita.

## Ikus, gainera 
* Drupa
* Fruitu

## Kanpo estekak
Mort Walker

**Addison Morton Walker** (El Dorado, Kansas; 1923ko irailaren 3a-Stamford, Connecticut; 2018ko urtarrilaren 27a), mundu artistikoan **Mort Walker** bezala ezaguna, komikigile estatubatuar ospetsua izan zen. Komiki banda ugari sortu zituen, besteak beste, *Beetle Bailey* 1950ean, eta *Hi and Lois* 1954an.

## Biografía 
El Doradon, Kansas (Missouri), jaio zen. Lehen komiki tira 11 urtez egin zuen; 12 urtez lehendabizikoa saldu zuen eta 15 urtez egunkari baterako marrazten zituen. 18 urtez *Hall Bros* diseinu-departamenduaren burua izendatu zuten. Northeast Senior High School graduatu zen eta, ondoren, Missouriko Unibertsitatean ikasi zuen. Egun, ikasleen erresidentziaren aurrean, *Beetle Bailey*ren estatua dago.

1943an Ameriketako Estatu Batuetako Armadan erreklutatu zuten eta, Europan, Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen. Armada utzi ondoren Missouriko Unibertsitatean bere ikasketak burutu zituen. 1948an New Yorkera joan zen haren ibilbidearekin jarraitzeko.
 
## Obra 
Bere lehen 200 tira komikiak baztertuak izan ziren baina poliki-poliki bere estiloa onartua izan zen eta arrakasta lortu zuen. Bere sail ezagunenak hauk izan ziren:
* *Beetle Bailey*, porrot asko pairatu ondoren, sail honekin arrakasta lortu zuen.
* *Hi and Lois*, beste arrakasta.
* ''Boner's Ark*
* *Gamin & Patches*
* *Mrs. Fitz's Flats*
* *The Evermores*
* *Sam's Strip* (Jerry Dumasekin batera egina).
* *Sam & Silo'' (Jerry Dumasekin batera egina).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Webgune ofiziala.
* : National Cartoonists Society: Mort Walker
World café

[thumb|World café bat [Alemanian.]]
**World café** ezagutza partekatzeko eztabaida egituratu mota bat da. Prozesu baten bidez, jende hainbat talde mahai baten inguruan esertzen dira euren ideiak eztabaidatzeko. Ondoren. partaideak mahaiaz aldatzen dira eta hurrengo mahaian gertatzen ari zen eztabaida laburtzen die "mahaiko egoiliar" batek . Kafea derrigorrezkoa ez bada ere, kafetegi baten itxura eman ohi zaio lekuari, eztabaida errazteko. Bertsio batzuetan formalismoak ezartzen dira parte-hartzaile guztiek hitz egiteko aukera izango dutela ziurtatzeko.

Hitz egin eta entzuteaz gain, askotan idatzi edo marraztera animatzen da, batez ere mahaian bertan. Horrela, mahaiaz aldatzerakoan, aurreko kideek hartu dituzten ideiak irakur ditzakete mahaiko egoiliarrak azaltzen dituen bitartean. Hasiera batean galdera batzuk arautzen dira, baina erabakiko dena ez dago aldez aurretik pentsatuta. World café baten oinarrietako bat da eztabaida kolektiboak erabaki eta ekintza kolektiboak bultzatzeko duen ahalmena.

## Kanpo estekak
David Meca

**David Meca Medina** (Sabadell, Bartzelonako probintzia, 1974ko otsailaren 1a - ) igerilari bat da, batez ere distantzia luzeak egiten dituena ur irekitan.

Munduko txapelduna izan zen Honolulun 2000. urtean eta Montrealen 2005ean ospatu ziren Ur Irekietako Igeriketa Mundialetan, eta 1998an Munduko Kopako Zirkuituko txapeldun orokorra izan zen, Munduko Kopako 28 maratoi irabazi eta gero. Mundial eta Europako txapelketatan bederatzi domina irabazi ditu.

Besteak beste, Mantxako kanala, Alcatrazeko kartzela, Xàbia-Eivissa uhartea eta Gibraltarko itsasartea zeharkatu ditu igerian.

## Kanpo estekak
Nightcrawler (filma)

**Nightcrawler**, 2014ko Dan Gilroy estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako thriller film independiente bat da. Jake Gyllenhaal, Rene Russo, Riz Ahmed eta Bill Paxton aktoreek antzeztu zuten.

2014ko Torontoko Zinemaldian estreinatu zen, eta urte hartan bertan Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaten izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Los Angeles. Louis "Lou" Bloom (Jake Gyllenhaal) lanik topa ezinik eta bizi ahal izateko lapurreta txikiak egiten dituen gizon gazte buruargi bat da. Behinola, auto istripu baten lekuko izango da, bertaratutako kazetari eta kameralari independienteak ikustean berak ere bere kasa kazetaritza kriminalistikoan lan egiten hastea erabakiko du.

Lou gazteak Joe Loder (Bill Paxton) eskarmentudun kazetariari nola lan egiten duen galdetu eta hark esandakoak gogoan hartuko ditu.

Hortaz, lasterketa txirrindu bat ohostu eta bere lanbide berrirako beharrezko izango dituen kamera eta poliziaren elkarrizketak entzuteko eskanerdun irratiarengatik trukatuko ditu.

Gau hartan bere lehenbiziko krimen eszenatokira iritsi eta bertan dagoen beste kazetariak baino biktimaren hurbilagoko irudiak filmatuko ditu.

Hortik aurrera bere kazetari ibilbideak goruntz egingo du, telebista kateek beren albistegientzako berak filmatuko irudiak eskatuko baidizkiote, baina era berean albisteak lortzeko muga moral eta legalak aldatuz joango dira eta haiei egokitu beharko zaie.

## Aktoreak 
* Jake Gyllenhaal: Louis Bloom
* Rene Russo: Nina
* Riz Ahmed: Rick
* Bill Paxton: Joe Loder
* Ann Cusack: Linda
* Kevin Rahm: Frank Kruse
* Kathleen York: Jackie
* Eric Lange: Kameralaria
* Jonny Coyne: Bahietxeko jabea
* Michael Hyatt: Conan Fronteiri detektibea
* Kiff VandenHeuvel: Argitaratzailea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Miss Bumbum

**Miss Bumbum** 2011tik 2018ra Brasilen urtean behin egin zen edertasun-lehiaketa izan zen, zeinean herrialdeko ipurmasailik politena aukeratzen zen Brasilgo estatu bakoitzetik aurkeztutako 27 emakumezko lehiakideren artean. Cacau Oliver kazetari eta enpresaburuak sortua, irabazleari 50.000 erreal brasildarreko saria ematen zitzaion.

2018ko edizioa lehiaketaren historiako azkena izan zen. Edizio horretan genero-mugak gainditu ziren lehiaketaren historian lehen aldiz bi emakume transgenero lehiatu zirelako: Paula Oliveira eta Giovanna Spinella.

## Irabazleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ion Ciubuc

**Ion Ciubuc** (Hadarauti, 1943ko maiatzaren 29a - Chisinau, 2018ko urtarrilaren 29a) Moldaviako lehen ministroa izan zen 1997 eta 1999 artean.
Bibliako aipuak

Biblia aipatzen denean, normalean liburuaren izena (liburua, Bibliaren zentzuan alegia) aipatzen dugu (batzuetan laburdurarekin), gero kapitulu-zenbakia eta, koma baten ondoren, bertset zehatza edo marratxoz banatuta, zein bertsetatik zenbatgarreneraino den pasarte zehatza.

Bibliaren zein bertsioz ari garen ere aipagarria izan daiteke. Euskararen kasuan, erreferentziazko testutzat har daitekeena Elizen Arteko Biblia da, euskara batuan argitaratua.

## Adibidea 
Adibidez, ***Nehemias 6, 10-14*** aipuak adierazten du Nehemiasen liburuko pasarte bat, 6. kapituluko 10. eta 14. bertseten artekoa, non Nehemias profetak dioen Xemaiasen etxera joan zela.

Hortaz, aurreko pasartearen aipua, hementxe dugu:Egun batez, Mehetabelen iloba eta Delaiasen seme zen Xemaiasen etxera joan nintzen, berak etortzerik ez zuela eta. Hark esan zidan:–Bil gaitezen biok Jainkoaren etxean, tenplu barruan, eta itxi ditzagun ateak, etsaiak zu hiltzera baitatoz; gaur gauean bertan etorriko dira.Erantzun nion:Ni bezalako batek ez du ihes egiten. Eta naizena izanik, ez naiteke tenplura joan, bizirik ateratzeko; inolaz ere ez!Izan ere, konturatu nintzen aholku hori ez zidala Jainkoak eraginik ematen, Tobiasek eta Sanbalatek erosita baizik. Beldurra sartu nahi zidaten eta, hark esan bezala jokatuz, bekatua eragin. Horrela, belztu egingo zuten nire izena, eta neu lotsarazi.«Gogoan izan, ene Jainko horrek, Tobiasek eta Sanbalatek egin didatena! Gogoan izan Noadias profetesa eta beldurra sartu nahi zidaten beste profetak ere!»—Elizen Arteko Biblia, Nehemias 6, 10-14.

## Laburdurak 
Ohikoa da, halaber, laburdurak erabiltzea Bibliako liburu izenen ordez. Goiko pasarte hori, hortaz, ***Ne 6, 10-14*** laburdurak ere adierazten du. Wikipedia honetako kodean ere aipu zuzenak egin daitezke: 

Hona laburduren taula bi, euskarazkoak beste hizkuntza batzuetako batzuekin alderatuz (lau hizkuntzetakoak Biblija.net webgunetik hartuak):

### Itun Zaharrekoak 
### Itun Berrikoak 
Eta Itun Berriari dagokionez:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
PCPE-Gazteria

**PCPE-Gazteria** (J-PCPE, bere gaztelaniazko sigletan) Espainiako Herrietako Alderdi Komunistaren (PCPE) gazte erakundea da. J-PCPE Madrilen 2017ko maiatzaren 13an sortu zuten, PCPEk bultzatutako gazteen Batzarrean. PCPEren erabakia jasandako barne-krisiaren ondorioa da; izan ere, bere ondorioz harremanak hautsi zituzten beren lehenengo gazte erakundearekin, Gazte Komunisten Kolektiboak (GKK-CJC) alegia.

Hego Euskal Herrian J-PCPEk **EK-PCPE Gazteria** (Euskal Komunistak - PCPE Gazteria) izena hartzen du. Beste lekuetan ere J-PCPEk bere izena aldatzen du: Katalunian *Joventut del Partit Comunista del Poble de Catalunya* (J-PCPC), Kanarietan *Juventud del Partido Comunista del Pueblo Canario* (J-PCPC), eta Andaluzian *Juventud del Partido Comunista del Pueblo Andaluz* (J-PCPA-PCPE).

## Antolakuntza 
J-PCPEren zuzendaritza organo gorena **Zuzendaritza Estatu Komitea** da, *Comite Estatal de Dirección* (CED) gaztelaniaz. Erakundea antolatzen du Ez-Ohiko Kongresua egin arte. J-PCPEk Nazio edo Lurralde Komiteetan antolatzen da, hainbat zelula antolatzen dituztenak beraien lurraldeetan.

## Kanpo estekak
Somporteko burdinbide tunela

**Somporteko burdinbide tunela** mugako burdinbide tunela da, 1908 eta 1915 artean eraikia, Frantzia eta Espainia lotzen zituena Paue-Canfranc burdinbidearen bidez. 7 874 metroko luzera du, 4,75 metroko zabalera eta 6 metroko altuera, eta 1 100 metrotik gorako altueran dago. Somporteko errepide tunela jotzen ari da. 1970az geroztik trenek ez dute hartu, eta ustekabean suntsitu dute Estangueteko zubia. Errepide tunelaren aurkako askok borroka egiten dute trenbidea berriro irekitzeko, Aspe bailaran dauden kamioi eta istripu kopurua gutxitzeko. Proiektuak hausnarketa fasean daude, mugako bi eskualdeek 2016an erakutsi baitzuten burdinbidea berriro zabaltzeko borondatea.

Tunela 1984ko abenduaren 28tik monumentu historikoen inbentarioan dago.

## Historia 
Lanak 1908ko urrian hasten dira, Forges d'Abelen, Aspe bailararen goialdean, 24 orduko lana 3 x 8an, eta bi galeriatan egindako indusketa, aire konprimatuzko eta dinamitazko zulagailuekin eta urriaren 23an espainiar aldean.

1911ko urrian, tunel burutik 2 500 metrora iritsita, lanak gelditu egin ziren hamabost egunez. Urtebete geroago, 1912ko urriaren 13an, bi taldeen arteko lotura egin zen. Tunela 1915eko irailaren 15ean amaitu zen. Frantziar-espainiar mugan, tunelaren barruan, harrizko bi muga daude, hormetan sartuta, eta bi herrialdeen arteko hitzarmen espezifiko batek arautzen du muga hori.

1928an, Canfranceko nazioarteko geltokia amaitu zen eta uztailaren 19an, tunela bukatu eta hamahiru urtera, Lois Barton, Frantziako Lan Publikoetako ministroa, inauguratu zuten, eta lehen trena tuneletik igaro zen.

1970eko martxoaren 27an, Estangueteko zubia suntsitu egin zen tren batek ihes egin zuelako. Geroztik, tunelean dago, eta Somporteko tunelari laguntzeko bidea da.

Tunela 1984ko abenduaren 28tik monumentu historikoen inbentarioan dago idatzita.

2003ko urtarrilaren 17an, Somporteko errepide tunela inauguratu zen, eta, handik aurrera, trenbide tunela erabili zen ebakuazio-tunel gisa.

2012ko urriaren 13an, tuneleko loturaren urteurrena ospatzeko, Luisa Fernanda Rudi Aragoiko presidenteak eta Alain Rousset Akitania Berriko Eskualde Kontseiluko presidenteak plaka bat inauguratu zuten tunelaren sarreran.

2016an, Akitania eskualdeak eta Aragoiko erkidegoak trenbide lotura berrezartzeko borondatea berretsi zuten.

2019ko uztailean, Aragoiko gobernuak eskatuta, orduan ezkerrekoak, eta Espainiako Sustapen Ministerioak eskatuta, ADIFek, Espainiako trenbide sarearen ardura, tunelaren hegoaldeko sarreraren gainetik, erliebe zati bat kendu zuen, Donibaneko arranoarekin apaindutako ezkutu bat irudikatzen zuena, Espainia frankistaren ikurra, eta bi lehoiak baino ez zituen utzi behar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Somporteko errepide tunela

## Kanpo estekak
Ankiloglosia

**Ankiloglosia** edo **mihipeko galgatxo motza** mihi-galgatxoa motza izatearen ondorioz, mingainaren berezko mugimendua mugatu eta behar beste luzatzen uzten ez diola-eta sortzen den anomalia da.

## Galgatxoak eta euren anomaliak 
Organo bat gorputzeko berezko lekutik gehiegi ez aldentzea ekiditen duten tolestura txikiak dira galgatxoak. Ahoan dauden mintzak dira. Hiru dira eta motzak baldin badira, ondorioak ekar ditzakete. Goiko eta beheko ezpainetatik hortzoietara iristen direnak eta mihi-hari edo mihipeko galgatxoa bereiz daitezke ahoan. Behekoa da arazorik ematen ez duen bakarra. Goikoaren eraketa desegokia bada, adibidez, erdiko hortzak banantzea ekar dezake eta hozkatzeko moduan eragin. Mihipeko galgatxoa da, ordea, arazo gehien ematen dituena.

## Diagnosia 
Jaioberritatik jakin daiteke galgatxoaren tamaina motza ote den. Ordutik hasiko dira kalteak. Amaren bularrera heltzeko zailtasunak, kolikoak eta gehiegizko gasak eragin ahal dizkio, esne kopuru gutxi hartzeaz gain. Amari ere titiburuak mindu eta zauritu dakizkioke.

Mihiaren mugimendua begiratu behar da: ezpainetatik kanpora irteten ote den, ahoa irekita egonik ahosabaira iristen ote den, deformatu gabe alde batetik bestera mugitzen ote den, etab. Behin logopedak diagnosia eginda, otorrinolaringoloarengana bideratuko du kasua eta honek galgatxo motzak kalterik egingo dion ala ez esango du.

## Eraginak 
Era berean, hortzen itxiera eta ahoskera desegokiak ekar ditzake. Hortzak ateratzen direnean, banatuta edo pilatuta izateko gakoetako bat izango da ahosabaiaren eraketa. Gerora aparatu beharra antzemango da; halaber, denborarekin dislalia eta hainbat hizkiren ahoskera desegokiak eragingo ditu.

## Konponbidea 
Har daitekeen konponbideetako bat galgatxoa moztea da, baina eztabaida pizten du batzuetan. Mediku batzuek diote lehenbailehen moztea hobe dela arazo horiek guztiak saihestuko direlako. Gainera, ebakuntza erraza denez, txiki-txikitan haurra lokartu beharrik ez dago. Txiki-txikitan mozten bada ez da ebakuntza, oso erraza da. Eragozpenak ekarriko badizkio, dudarik gabe jaio eta berehala moztu dakioke. Ondo moztuta badago, ez du ondorio negatiborik. Horretarako, lehenik, eragin dezakeen kaltea baloratzea ezinbestekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanaan (Bibliako pertsonaia)

**Kanaan** ( ''Kənā ' an*), *Bibliako Hasiera liburuko* perstonaia da, Kam-en seme eta Noe-ren biloba. thumb|572x572px|Kanaan lurraldea
Antzinako historiografia judeo-kristauan, Kanaanen ondorengo edo kanaanitak, Kanaan Lurraldean jarri ziren bizitzen. Era berean, honako herrien arbaso izan ziren, eta Ekialde Hurbileko lurretan barreiatu ziren:
# Sidoniarrak. Kanaanen lehen semea izan zen Sidon.
# Hititak, etimologikoki *Het-en ondorengoak.'' Kanaanen bigarren semea izan zen Het.
# Jebustarrak.
# Amorritak.
# Girgaxtarrak
# Hibiarrak.
# Arkitarrak.
# Sindarrak.
# Arbadtarrak.
# Tzemartarrak.
# Hamatarrak.

## Kanaanen madarikazioa 
Biblian kontatzen denez, Kanaanen aita Kamek bekatu egin zuen aitona (Noe) biluzi ikusirik, eta bekatu horrengatik haserre, madarikazioa ezarri zion Noek Kanaani (Kami ezarri beharrean): «Madarikatua Kanaan: izan bedi bere senideen esklaboen esklabo». (Hasiera 9, 25).

Bibliaren aditu batzuek ikusten dute madarikazio horretan justifikazio bat nola gero Israelgo herriak (Abrahamen leinukoak) Kanaan konkistatu zuen, beraien aberria bertan ezartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanaan (argipena)

**Kanaan** Bibliako pertsonaia edo lurralde bat izan daiteke:
* Kanaan, Kam-en seme, Noe-ren biloba.
* Kanaango lurraldea.
Hillaryren pasabidea

thumb|Hilleryren zaldaina, Everest mendi gailurretik gertu.
**Hillary pasabidea** edo **Hillary zaldaina** Everest mendiaren goialdean zegoen 12 metro inguruko altuerako harrizko aurpegi ia bertikala zen. Itsas mailatik 8790 metrora aurkitzen zen, hego-ekialdeko gailur-lerroan, hego tontor eta tontor nagusiaren bide erdian zegoen. Hego-ekialde bidetik tontorra lortu orduko azken erronka zen. Pasabidearen izena Sir Edmund Hillaryren omenez ipinita dago, Tenzing Norgayrekin batera izan zen tontorrerako bidean eskalatu zuen lehen pertsona.

Pasabidea Everesterako eskaladan zati zailena zelako ezaguna zen. Eskalada garai batzuetan, elurte handiak izan ondoren, arroka izotz eskalada eginez gurutza zitekeen. Hillary pasabidea igotzeak eskumatara 3048 metroko erortze arriskua suposatzen zuen eta ezkerretara 2438 metrokoa. Leku honetan aurkitu zuen Anatoli Bukreyev-ek, sokaz esekita gorpu bat. Horrelaxe kontatu zuen berak idatzitako *The Climb* liburuan. Espedizio batek pasabide hau eskalatzea “nekagarria” zela adierazi zuen. Arroka honi 4. mailako zailtasuna eman zioten teknika handia erabili behar baitzen.

1953ko maiatzaren 29an Edmund Hillaryk eta Tenzing Norgayek pasabide hau lehenengoz igo zutenean, arrakala elurra eta arroken artean igo zuten. Hillaryk pasabideko elurra edozein lekutan baino zailagoa zela adierazi zuen.

Hurrengo urteetan igoera eta pasabidearen aldapa soka finkoen laguntzarekin egiten zen, gehienetan sasoiko eskalatzaileen lehen taldeak ipinita uzten zituelako. Eskalatzaile kopuru handitzearekin pasabidea itxaroteko leku bihurtu zen askotan, eskalatzaileei bere txanda tokatu arte soken artetik pasatzeko denbora luze behar izaten zen, honek arazoak ekartzen zituen menditik zehar erosotasunez ibiltzeko. Bakarrik alpinista batek zeharka zezakeen pasabidea. Eskalatzeko egoera onean, bi ordu behar izaten zuten hegoaldeko tontorretik Hillary pasabideraino, ordu bat edo bi labarra igotzeko eta gero beste 20 minutu Hillary pasabideko tontorretik Everest mendiaren gailurreraino. 2014an sherpek eskailerak ipintzeko aukeraz hitz egin zuten pilaketak ekiditeko baina azkenean ez zen nahi hau bete.

2016an Nepaleko 2015eko lurrikarak Hillary pasabidea aldatu zuela pentsatu zen, baina hainbeste elur zegoenez, ez zen argi ikusten aldatu zen ala ez. 2017ko maiatzean Tim Mosedalek, 6 aldiz Everest eskalatu zuenak, baieztatu zuen. Lurrikarak Hillary pasabidea “kolapsoa” eragin zuen eta arroka handiak mugitu zituen. Aldaketa honek bide errazagoa sortu zuen gailurrera heltzeko.

Hillary pasabide hau Everesten historian eta alpinismo munduan erreferentzia da.

## Ikus hmgainera 
* Everest
* Hiru Pasabideak

## Kanpo estekak
Indar magnetoeragile

**Indar magnetoeragilea**, zenbait liburu zaharretan **magnetomotantzia** () ere deitua, kopuru bat da zirkuitu magnetiko baten fluxu magnetikoa kalkulatzeko ekuazioan agertzen dena, batzuetan Hopkinsonen legea deritzon ekuazioan hain zuzen. Substantzia edo fenomeno batzuen propietate bat da eremu magnetikoa handiagotu egiten duena.
:  \mathcal{F} = \Phi \mathcal{\mathfrak{R}}
non *Φ* fluxu magnetikoa eta \mathfrak R zirkuituaren erreluktantzia diren. Ikus daitekeenez, indar magnetoeragileak tentsioak edo indar elektroeragileak Ohmen legean duten antzeko jokabidea du. Izan ere, indar magnetoeragileak zirkuitu magnetiko batean fluxu magnetikoa eragiten baitu:
# \mathfrak F = N I
#: non *N* harilaren espira kopurua eta *I* zirkuitu elektrikotik igarotzen den korronte elektrikoa diren.
# \mathfrak F = \Phi \mathfrak R
#: non *Φ* fluxu magnetikoa eta \mathfrak R erreluktantzia magnetikoa diren.
# \mathfrak F = H L 
#: non *H* eremu magnetikoaren intentsitatea eta *L* solenoidearen batez besteko luzera edota toroidearen zirkunferentzia diren.

## Unitateak 
Nazioarteko Unitate Sistemaren arabera indar magnetoeragilearen unitatea Ampere bira da. Hau da, haril baten bira batetik igarotzen den korrontea.

Batzuetan, ordea, ℱ CGS Unitate Sistemako Gilbert unitatetan (ikurra: Gb) adierazten da.

Bi unitateen arteko erlazioa honako hau da:

:\begin{matrix}1\,\operatorname{Gb} & = & {\frac {10} {4\pi}} \ \mbox{A bira} \\ & \approx & 0.795773 \ \mbox{A bira}\end{matrix}

## left|24px Ariketak 

Fitxategi:Indar magnetikoa ariketa.webm|thumbtime=71|**Indar magnetikoa** lantzeko ariketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polaritate terapia

*Polaritate Terapia*, Randolph Stone doktoreak sortutako terapia energetikoa da. Terapia honekin gorputz pultsioen oreka bilatzen da, osasuna eta ongizatea izateko. Stoneren arabera, terapia honek medikuntzarako osagarri bat da gizaki bakoitza bere bizitzarekin armonian jartzea du helburu.

Randolph Stonerern arabera, gizakiak energiaz sortutako izakiak gara eta osasuna helburu gure energia eta espirituan oreka egon behar da.

## Ikus, gainera 
* Terapia okupazionala
* Medikuntza alternatibo
* Bioelektromagnetismo

## Erreferentziak 
̽* www.terapiadepolaridad.org.es
* AEPT (Asociación Española de Polaridad)
* APTA (American Polarity Therapy Association)

## Kanpo estekak
Frantziako Kasazio Auzitegia

**Frantziako Kasazio Auzitegia** (;  ahoskatua) Frantziako botere judizialaren organo garrantzitsuena edo gorena da, 1804an sortua. Egoitza Paris Justizia Jauregian du eta agindu zibil eta kriminaletan nagusia da, Conseil d'État administratiboetan izanda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Frantziako Kasazio Auzitegiaren webgune ofiziala
Estatu Kontseilua (Frantzia)

**Estatu Kontseilua** (;  ahoskatua) Frantziako botere judizialaren organo garrantzitsua da, 1799an Napoleon Bonapartek sortua. Egoitza Parisko Errege Jauregian du eta agindu administratiboetan nagusia da. Gainera, botere betearazleari aholkuak ematen dizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Estatu-kontseiluaren webgune ofiziala
Gloria (1999ko filma)

**Gloria**, 1999ko Sidney Lumet estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. John Cassavetesen *1980ko izenburu berdineko filmaren* egokitzapena da.

Sharon Stone, George C. Scott, Jeremy Northam, Cathy Moriarty-Gentile, Bonnie Bedelia eta Barry McEvoy aktoreek antzeztu zuten.

George C. Scott aktorearen azken antzezpena izan zen, urte hartan bertan hil baitzen.

## Argumentua 
Gloriak (Sharon Stone) bere mutilaguna den Kevin (Jeremy Northam) mafiaburuaren erruz espetxean hiru urte igaro behar izan ditu. Aske gelditzean, Kevinetaz mendekatzea erabakiko du.

Gloria Kevinekin berrelkartzean diskete bat duen Nicky haurra (Jean-Luke Figueroa) bahitu berri duela ohartuko da, aurrez Kevinen morroiek haurraren gurasoak, arreba eta amona erail ostean, disketean Kevin eta bere morroien negozio zikinen datuak gordeta baidaude.

Gloriak Kevin eta bere morroiak pistola batez mehatxatu eta diru mordoxka bat eta haurrarekin ihes egingo du, haurra haiekin uzten badu hil egingo dutela baidakielako. Halere, ez daki haurrak berarekin disketea daramala. Kevinek Gloria, haurra eta disketea atzeman asmoz bere morroiak haien atzetik bidaliko ditu. Bestalde, Gloria izaera handiko emakume kementsua da eta hasieran haurrarekin zorrotza izan arren, azkenean berez inoiz seme-alabarik eduki ez arren bere amatasun sena piztu eta bera eta haurra adiskidetu egingo dira.

## Aktoreak 
* Sharon Stone: Gloria Swenson
* Jean-Luke Figueroa: Nicky
* Jeremy Northam: Kevin
* Cathy Moriarty-Gentile: Diane
* George C. Scott: Ruby
* Mike Starr: Sean
* Bonnie Bedelia: Brenda
* Barry McEvoy: Terry
* Don Billett: Raymond
* Jerry Dean: Mickey
* Tony DiBenedetto: Zach
* Teddy Atlas: Ian
* Bobby Cannavale: Jack
* Sarita Choudhury: Angela
* Míriam Colón: Maria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai