Jenny Pronczuk

**Jenny Pronczuk de Garbino** (Montevideo, 1947ko martxoaren 21a – Geneva, Suitza, 2010eko irailaren 20a) uruguaitar mediku toxikologoa izan zen, eta Munduko Osasun Erakundearen (OME) aholkulari lan egin zuen Osasun Publikoaren, toxikologiaren eta ingurumenaren arloan.

## Bizitza 
Pronczuk Uruguairen hiriburuan, Montevideon, jaio eta  landa-eremuetan hazi zen. Jatorri ukraniarreko familia batekoa zen. Medikuntza ikasi zuen Errepublikako Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean eta graduondoko ikasketak osatu zituen Toxikologia Klinikoa eta Osasun Okupazionala izeneko espezialitatean.

Frantzian egon zen, Parisko Unibertsitatean, Lariboisière - St Louisen (Fernand Widal Ospitalea, Paris, Frantzia) ikasketak egiten, eta gero Fulbright Beka lortu zuen, eta horren bidez Ameriketako Estatu Batuetara joan zen, Houstoneko Medical Center-era (Texas).

Montevideoko Informazio eta Aholkularitza Toxikologikorako Zentroko (CIAT) mediku-taldeko kidea izan zen 1975ean hasi zenetik, eta karrera bikaina egin zuen han, Medikuntza Fakultateko Toxikologiako irakasle titular titulua lortu zuen.

## Ibilbidea 
Munduko Osasun Erakundean (OME) sartu zen 1991 urtean, Segurtasun Kimikoko Nazioarteko Programan (PISQ), eta segurtasun kimikoa, toxikologia-zentroen instalazioa eta profesionalen entrenamendua sustatu zituen. 1999. urtean, haurren ingurumen-osasuna babesteko lan-talde bat sortu zuen, eta, hortik abiatuta, nazioarteko konpromiso garrantzitsueak lortu ziren; besteak beste, OMEren iragarkia, 2002. urtean, Haurrentzako Ingurune Osasungarrien Aliantza Globalarena.

Jenny Pronczuk topaketa eta lan-bilera asko antolatu zituen, eta zera lortu zuen, hezitzaileek, osasun-profesionalek, erabakiak hartzen dituztenek eta beste pertsona askok arreta jartzea ingurumen-osasunean.  

2002. urtean, Thailandiako Haurren Ingurumen Osasunari buruzko Nazioarteko 1. Biltzarra planifikatu eta koordinatu zuen. Konferentzia horrek Bangkokeko Adierazpena sortu zuen, haurrak ingurumen-arriskuetatik babesteko deia. 2005. urtean 2. Nazioarteko Konferentzia antolatu zuen Buenos Airesen, Argentinan, eta "Giro osasuntsuak, haur osasuntsuak: ekintzarako konpromisoa" adierazpena sortu zuen; 2009. urtean, ostera, 3. Nazioarteko Konferentzia Koreako Errepublikan.

2006. urtean, OMEk txosten bat kaleratu zuen, eta Pronczuk, gaian aditua zen aldetik, lehen aldiz nabarmendu zuen oso garrantzitsua zela kontuan hartzea zer adinetan egiten zen exposizioa, kontuan hartuz kontzepzioaren hasierako garaitik nerabezarotik harago. Informazio hori osasungintzarako, ikerketarako eta politika publikoen arduradunentzat baliagarria zela esan zuen. OMEren kalkuluen arabera, haurren gaixotasunen % 30 baino gehiago ingurumen-faktoreek eragiten dituzte.

## Ekoizpen zientifikoa 
Artikulu zientifiko asko idatzi zituen, batez ere ingurumenaren toxikologiari buruz; landare basatiei eta laborantzakoei buruzko liburuak: maneiua eta prebentzioa, ustekabeko intoxikazioak, kontsumo desegokia eta heziketa-materialak.

## Aintzatespenak 
Jenny Pronczuk hainbat aintzatespen jaso zituen, besteak beste, 

* 2008an, Ameriketako Estatu Batuetako Ingurumenaren Babeserako Agentziarena, hala nola International Children's Environmental Health Champion.
* Medikuntza okkupazionalari egindako ekarpenak aitortu zizkioten, eta Collegium Ramazzini-ren Fellow izendatu zuten, arlo horretako mundu mailako adituen nazioarteko erakundea.
* 2010. urtean, Manuel Quintela Medikuntza Fakultateko Klinika Ospitaleko Toxikologia Sailak, Jenny Pronczuk Haurtzaroko Ingurumen Osasun eta Toxikologiako Saria sortu zuen, Jenny Pronczuk de Garbino irakasle eta doktorearen legatuaren ohorez eta oroimenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak