Plantain

**Plantain**, **zain-belar** edo **arpin** Plantago* generoko landare askoren izen generiko arruntak dira:

***Plantago*** generoa 200en bat espeziez osatuta dago, horietako asko **plantain** izena hartzen duten landare txiki eta nabarmendu gabekoak direla. Gehienak landare belarkarak dira, gutxi batzuk 60 cm-rainoko garaiera izan dezaketen zuhaixkatxoak badira ere. Hostoak eseriak dira, baina zurtoinaren ondoan estutzen dira hosto-txorten baten itxura hartuz. Hostoaren zati zabalean elkarrengandik aldentzen diren hiru edo bost zain paralelo dituzte. Espezien arabera, hostoak zabalak ala estuak dira. Infloreszentziak 5 eta 40 cm arteko garaiera izaten duten zurtoinetan jaiotzen ohi dira, eta kono labur edo buru luzeak izan daitezke, haizez lorautseztatzen diren makina bat lore txikiz osatuak.

Lepidoptero (tximeletak eta sitsak) espezie batzuen larbek elikagaitzat dituzte - ikus plantainez elikatzen diren lepidopteroen zerrenda.

Ia lurbira guztian aurki daitezke, Amerika, Asia, Australia, Zeelanda Berria, Afrika eta Europan barne. Generoko espezie asko habitat ezberdin askotan aurki daitezken belar kosmopolitak dira, gehien bat toki hezeetan. Mendi garaietan eta itsas bazterretan ere aurkitu ahal dira. Sarritan errepide bazterretan ere agertzen dira.

### Etimologia 
Aitzineuskaraz **ardi-bini'' 'ardi-mihi';  Koldo Mitxelenaren ikerketen arabera.

## Erabilerak 
*Plantago* espeziak Historiaurreko garaietatik izan dira erabiliak sendabelarrak legez. Belar hauek idorgarri, toxinen aurkako, mikrobioen aurkako, hanturaren aurkako, espektoragarri, estiptiko eta diuretikoak ei dira. Kanpoaldean, hostoen kataplasma erabil ei daiteke intsektuen ziztada, huntz pozoitsuagatiko negal, zauri txiki eta zaldarrekin. Barrualdean, eztularen eta bronkitis aren aurka erabil ei daiteke, edabe, tintura edo siropa prestatu eta gero. Hosto zabaleko barietateak batzuetan entsaladak eta antzeko prestaketak egiteko erabiltzen dira.

## Espezieak 
*Plantago* generoaren mugak nahiko egonkorrak izan dira; kontu eztabaidatuena *Bougueria* (Andeetako espezie bat) eta *Littorella* (ur-landareko 2 edo 3 espezie) espezieak generoan sartu behar diren ala ez izan da.

*Plantago* generoan 200 espezie inguru daude, euren artean hurrengoak:

## Galeria 
    
 Image:Plantago alpina0.jpg|*Plantago alpina*   
 Image:Plantago_lanceolata_plant.jpg|Ezpata-plantain (*Plantago lanceolata*)   
 Image:Ribwort 600.jpg |Ezpata-lantain (*Plantago lanceolata*)
 Image:Plantago nivalis.JPG|*Plantago nivalis*   
 Image:Ribwort flower spike 800.jpg|Ribwort Plantain flower spike   
 Image:Plantago coronopus0.jpg|Izar-plantain (*Plantago coronopus*)   
 Image:Plantago-media-stepposa10.jpg|Plantain ertain *Plantago media stepposa*
 Image:Plantago-maritima-flowers.JPG|Itsas plantain *Plantago maritima*   
 

## Erreferentziak 
* Cho, Y.; Mower, J. P., Qiu, Y.-L. & Palmer, J. D. (2004). Mitochondrial substitution rates are extraodinarily elevated and variable in a genus of flowering plants. *Proceedings of the National Academy of Science* **101**: 17741-17746

* Dagar, J. C.; Kumar, Y. & Tomar, O. S. (2006). Cultivation of medicinal isabgol (*Plantago ovata*) in alkali soils in semiarid regions of northern India. *Land Degradation and Development* **17**: 275-283

* Rahn, K. (1996). A phylogenetic study of the Plantaginaceae. *Botanical Journal of the Linnean Society* **120**: 145-198

* Rønsted, N.; Chase, M. W.; Albach, D. C. & Bello, M. A. (2002). Phylogenetic relationships within Plantago (Plantaginaceae): evidence from nuclear ribosomal ITS and plastid TrnL-F sequence data. *Botanical Journal of the Linnean Society* **139**: 323-338

## Kanpo loturak 
*Plantain handia, Grieve anderearen belar bildumatik
*“P. Major”aren erabilerak sendagintzan Armenian
*Informazio gehigarria P. Psyllium-i buruz, hazteko bideari eta balio ekonomikoari buruzkoa barne