Arkadi Rozengoltz

**Arkadi Pavlovitx Rozengoltz** (errusieraz: Арка́дий Па́влович Розенго́льц; 1889ko azaroaren 4a – 1938ko martxoaren 15a) boltxebike iraultzailea, sobietar buruzagi militarra, politikaria eta diplomatikoa izan zen. 1930 eta 1937 artean Kanpo Merkataritzako Herri Komisarioa izan zen, eta 1938ko Hogeitabaten Moskuko Epaiketan akusatua izan zen. Gutxira exekutatu zuten, Iosif Stalinen purgetako milaka heriotzetako bat. Rozengoltzen irudia 1988 birgaitu zen.

## Bizitza 
Rozengoltz 1889ko azaroaren 4an Vitebsken jaio zen. Merkatari judu baten semea zen. Aurrerago bizitzan iraultzaile aktiboa zen emakume batek hazi zuela esan zuen eta hamar urterekin legez kanpoko literatura ezkutatu behar izan zuela polizia-sarekada batean adierazi zuen. Errusiako Langileen Alderdi Sozialdemokratako (ELAS) boltxebikeen fakzioan sartu zen 1905ean, lehen Errusiako Iraultzaren saiakeran, eta atxilotu egin zuten 16 urte zituela. 1906an boltxebikeen ordezkaria izan zen ELASen IV. Kongresuan, Stockholmen. Aseguru-agente gisa lan egin zuen eta boltxebikeen alderdiarentzat lan egin zuen Vitebsken, Kieven, Yekaterinoslaven (egungo Dnipro) eta Moskun. Uztailean atera zuten kontseilutik, baina komisario politiko gisa jarraitu zuen V. Armada Gorriarekin, Siberiako Koltxak almirantearen armada zuriaren aurkako kanpainarako.

1920ko abuztuan Rozengoltz Garraio Batzorde Mistoa (*Tsektran*) sortzeko izendatu zuten, Trotskirekin elkarlanean, eta horrek sindikatuen oposizio mingotsa eragin zuen, trenbideetako eta uretako garraioko langileen sindikatuak kontrol politikoaren pean jarri zituelako.1922ko urtarriletik 1924ko azarora, Sobietar Batasuneko Aire Armadako burua izan zen. Ahalmen horrekin, negoziazio sekretuak izan zituen Alemaniako goi agintariarekin, lankidetza militarra bermatzeko, batez ere Poloniaren aurka. 1923ko uztailean Wilhelm Cuno kantziler alemaniarrarekin bilera sekretu bat izan zuen Berlingo apartamentu pribatu batean, baina elkarrizketak bertan-behera geratu ziren Cunoren gobernua erori ondoren.

1923ko abenduan Rozengoltzek Berrogeitaseien Adierazpena sinatu zuen, alderdi-demokrazia handiagoa eskatzen zuena, eta bere leialtasuna ezkerreko oposizioarena zela aditzera ematen zuena; Trotskiren aldekoa, 1920ko hamarkadaren erdialdean alderdi komunista zatitu zenean. Horrek Iosif Stalinen erantzun sarkastikoa ekarri zuen, Pravdan 1923ko abenduan idatzia: "Oposizioko lerroetan Rozengoltz bezalako gizonak daude, zeinen 'demokrazia' miseria izan baitzen gure ur garraioko langileentzat eta trenbideetako langileentzat".

## Londresen 
1925-1927 urteetan, Rozengoltz Britainia Handiko Sobietar Batasuneko enbaxadan aholkularia izan zen. Hori bat zetorren Stalinen praktika ohiko batekin: Christian Rakovski bezalako oposiziogile nagusiak herrialdetik kanpora bidaltzea "misio diplomatikoetan".

Rozengoltzek enbaxada 1925eko azarotik zuzendu zuen, Rakovski Londrestik Parisera aldatu zutenetik, harik eta enbaxadore berria, Leonid Krasin, 1926ko uztailean iritsi zen arte, eta Krasin 1926ko azaroan hil ondoren. Abenduan, Moskuko agintzaritzari Erresuma Batuaren eta SESBen arteko harremanak hondatzen ari zirela jakinarazi zion, sobietarrek Erresuma Batuko meatzarien greba babestu zutelako eta komunistek Txinako krisian parte hartu zutelako.

1927ko maiatzaren 12an Sail Bereziko poliziak sarekada egin zuen Sobietar Batasuneko Merkataritza Ordezkaritzaren Londresko egoitzan eta "Arcos" Errusiar Kooperatiba Elkartean, ustez Gerra Bulegoan lapurtutako dokumentu baten bila. Rozengoltzek protesta egin zuen gobernu britainiarraren aurrean, eta zazpi orrialdeko memorandum bat aurkeztu zuen esanez ez zegoela "inolako frogarik Merkataritza Ordezkaritzak edo Arcosek edo bertako langileren batek espioitza militarrari ekin diotenik esateko".

Baina maiatzaren 24an, Stanley Baldwin lehen ministroak Erresuma Batuko Legebiltzarrari poliziak espioiek "lurpeko fotostato gela" batean lortutako dokumentu ugari azaleratu zituela esan zion. Poliziak Kanpo Arazoetako Herri Komisarioaren eta Mikhail Borodin agente sobietarraren arteko korrespondentzia topatu zuen, Arcosko auzia gertatu zenean Txinan zegoena, britainiarrek komunista hartzeko asmoa zuela susmatzen baitzuten. Baldwinek adierazi zuen Rozengoltzek The Daily Telegraph egunkariari idatzi ziola esanez: "Borodin partikularra da, gobernu sobietarraren zerbitzura egon ez dena eta inoiz egon ez dena". Benetan Borodin Kominternaren agente bezala ari zen lanean.

Bi egun geroago Legebiltzarren hitz egin zuenean, William Joynson-Hicks Barne ministroak Rozengoltzek bazekiela Mosku eta Londres artean dokumentu inkriminatzaileak zeudela salatu zuen.

Gobernu britainiarrak harreman diplomatikoak eten zituen Sobietar Batasunarekin 1927ko maiatzaren 25ean eta Rozengoltz kanporatu zuen. Londrestik itzultzean, Varsovian gelditu zen, eta han ikusi zuen Boris Kowedak Pyotr Voykov enbaxadore sobietarra hil zuela.

## Geroko bizitza 
Rozengoltzek Stalinen oposizioarekin loturak apurtu zituen jada Moskura itzuli zenean, bere jarraitzaile leial bihurtu zenean. 1927-1930ean, *Rabkrin-*arentzat lan egin zuen, eta Kontrol Batzorde Zentraleko kide izan zen, alderdiaren diziplinaz eta oposiziogileak kanporatzeaz arduratzen zen organoa.

1930eko irailaren 10ean Merkataritza Komisariorde izendatu zuten. Hori Stalinek bere gaitasunean zuen konfiantzaren seinale zen. Herri komisarioa Anastas Mikoian zen, Stalinen barne zirkuluko kidea, baina Stalinek ondorioztatu zuen Mikoian ez zela gai SESBen merkataritza defizitari aurre egiteko eta "laguntzaile bikain" batekin "bultzatzea" erabaki zuen.

1930eko azaroan komisariogoa bitan banatu zen, eta Rozengoltz Kanpo Merkataritzako Herri Komisario izendatu zuten. SESBen oreka komertziala hobetzeko presiopean, gogor egin zuen talka Sergo Ordzonikidze Industria Astunaren Herri Komisarioarekin, inportatutako tresneria behar baitzuen. Eztabaida bat hainbesteraino berotu zen, non Ordzonikidze Rozengoltz jotzeko zorian egon baitzen. 1931ko abuztuan Politburoko saio batetik bueltan, Stalinen laguntzaileak, Lazar Kaganovitxek, "'Rozen' eta Sergoren arteko kortesia-trukea oso desatsegina izan zela" esan zuen.

## Atxiloketa eta heriotza 
1937ko ekainaren 14an, Purga Handiaren hasieran, Rozengoltz kargutik kendu zuten, eta departamentuko buru izendatu zuten estatu-erreserbetarako, NKVD bere aurkako auzia eraikitzen ari zen bitartean. Baina Vladimir Ipatieff zientzialariak, 1920ko hamarkadan Rozengoltzekin topo egin zuenak, "gizon arranditsu eta harroputza" zela uste zuen, "nire ustez, exekutibo gisa erabat baliogabea".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak