open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maider López Sáenz

**Maider López Sáenz** (Donostia, Gipuzkoa, 1975eko martxoaren 22a), euskal artista eta sortzailea da. Arte Ederretan lizentziatua, hasieran pintura lantzen hasi zen, baina lekuak dira gaur egun bere lan-esparru nagusia. Sorterrian zein atzerrian, egungo Euskal Herriko artistarik entzutetsuenetariko bat da. Bere lana hainbat tokitan erakutsi du, hala nola Veneziako, Istanbuleko eta Sharjah-eko biurtekoetan, eta hainbat tokitan egin ditu esku-hartzeak, iraunkorrak zein iragankorrak; esate batera, Euskal Herrian eta Austrian.

## Ibilbide artistikoa 
Maider López Donostian jaio zen, 1975eko martxoaren 22an. 1998an EHUko Arte Ederretan lizentziatu zen, eta 1999an master bat egin zuen Londresen, Artearen eta Diseinuaren Chelsea College unibertsitatean.

Lópezek espazio publikoan eta arkitekturan esku hartu ohi du, eta, askotan, bere lanek ikuslearen parte hartzea eskatzen dute; izan ere, ikuslea ere tartean sartzen du eta era sotilean bestelakoturiko espazio baten parte egiten du.

Sormen-prozesua argazki-makina batekin haste du: milaka argazki ateratzen ditu, lekuaren ezaugarriak ondo aztertzeko. Gero, argazki horiek guztiak ikusi, eta idatzizko apunteak hartzen ditu; adibidez, "hiru arbola, baina buru bakarra". Ondoren, "bat-batean, ideia abstraktu horietako guztietako bat garatzen hasten da, irudi baten bidez".

## Lan hautatuak 
thumb|*Mountain* (Lower Austria Art in Public Space; Grafenegg, Austria, 2013)
* *Ataskoa*, Intza, Nafarroa (2005)
* Veneziako 51. Biurtekoa (2005)
* *Columnes*, Caixa Forum, Bartzelona (2006)
* *AdosAdos*, Guggenheim Bilbao Museoa (2007)
* SCAPE Espazio Publikoko Artearen Biurtekoa, Zeelanda Berria (2008)
* *Line of Sight*, Zendai Moma Museoa, Shangai (2008)
* *Sharjah Biennial 9*, Arabiar Emirerri Batuak (2009)
* Diseinuaren Nazioarteko Biurtekoa, Saint Étienne (2010)
* *Polder Cup,* Arte Garaikidearen Witte de With Zentroa eta Skor, Holanda (2010)
* *Éclats*, Centre Pompidou-Metz (2010)
* *Mountain*, Lower, Austria Contemporany (2013)
* *Mom, I am Barbarian?*, Istanbuleko13. Bienala (2013)
* Play Time. Les Ateliers de Rennes, 4a biennale d'art contemporain. Rennes, Frantzia. (2014)
* *25 People on 25 Hills, 25 People on 1 Hill*, Kapadozia, Turkia (2015)
* *Desplazamiento.* Koldo Mitxelena eta MARCO (2015)
* *1645 Tizas*. Matadero, Madril (2016)[thumb|266x266px|[Fitxategi:Iturriak_maider_lopez.webm|thumb|265x265px|Iturriak maider lopez]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maider Lopezen webgune ofiziala
* Elkarrizketa: "Pintzelak beti mintzo dira pintoreaz" Iñigo Astiz (Berria, 2017ko abuztua)
* Maider López Auñamendi Entziklopedian
* "Maider Lopez, ingurunea aldatzeko gai den artea", Amaia Jimenez Larrea, 2025eko urriaren 24ko Berria
Núria Mendoza

**Núria Mendoza Miralles** (Bartzelona, Katalunia, 1995eko abenduaren 15a) kataluniar futbolaria da, atzelari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Real Sociedad futbol-taldean jokatzen du. 19 dortsala darama. 

## Ibilbidea 
### Klubak 
#### Espanyol 
2010etik 2012ra bitartean, Espanyolen B taldean jokatu zuen.

2012an, Espanyolen lehen taldera igoa izan zen. Bertan lehiatu zuen 2015 urtera arte.

#### Reala 
2015ean, Realak fitxatu zuen, defentsa txuriurdina indartzeko asmotan. 

2019ko Maiatzaren 11n, klubarekin lehen titulua (Erregina Kopa) lortu zuen Granadan, Nuevo Los Cármenes estadioan. Aurkaria Atletico Madril izan zen eta Reala suertatu zen garaile, 2-1 emaitzarekin. 

2019ko Abuztuan, Euskal Herriko Kopa lortu zuen Azpeitian, Athleticen aurka 3-0 irabazi ostean. 

2020ko Otsailan, lehenengo Espainiako emakumezkoen Superkopa jokatu zuen Salamancan. Finalerdietan Levante gailendu eta finala Bartzelonaren aurka galdu ostean, txapeldunorde geratu zen.
### Espainiako Selekzioa 
17 eta 19 urte azpiko Espainiako Selekzioekin internazionala izan da.

2018an, Espainiako Selekzio nagusiko deialdian sartu zen. 

## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itxaso Uriarte

**Itxaso Uriarte Santamaría** (Gasteiz, Araba, 1991ko irailaren 1a) futbolari profesional ohia da. Erdilari jokatzen zuen. Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritu zen, Real Sociedad taldearekin aritu zen hamar denboraldiz, eta Athletic taldeekin bost denboraldiz. 2011n debutatu zuen, eta 2026an erretiratu zen.

## Ibilbidea 
Gasteizko Aurrera taldean hasi zen jokatzen. 2011. urtean, 18 urte zituela, Realak fitxatu zuen eta lehen mailan jokatzen hasi zen. Lehenengo urtean Euskal Kopa irabazi zuen talde txuri-urdinarekin. Garaipenik handiena 2019 Erreginaren Kopa izan zuen.

2021. urtean Athleticek fitxatu zuen. 2024ko apirilean lehen ebakuntza egin zioten belaunean, eta, geroztik, ezin osatu ibili zen. Beste ebakuntza bat ere izan zuen. Horregatik, «behartuta» utzi behar izan zuen futbola, 2026ko martxoan, 34 urterekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Taldeak oinarri sendoak ditu hazten segitzeko* Berria, 2020.08.05
Nerea Eizagirre

**Nerea Eizagirre Lasa** (Tolosa, 2000ko urtarrilaren 4a) gipuzkoar futbolaria da, erdilari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Real Sociedad futbol-taldean jokatzen du. Nahikari Garciarekin batera, harrobiarekin ikurretako bat da.

16 urterekin, lehendabiziko taldean hasi zen, eta 2020/2021 denboraldiaren hasieran, 100 partidetara iritsi da. Gainera, Natalia Arroyoren aginduetara, inoizko sasoirik onena egiten ari da. Hori gutxi balitz, Espainiako selekzioaren deialdian ere sartu da.

Uneko jokalaria da, gol ikusgarriak pilatzen ari direlako etengabe, eta, taldea, horien bidez puntuak lortzen ari da. Hark aitortu duenez, Gabonetara heldu barik deitu diote hainbat taldek. Dena den, Nereak adierazi du kontratua daukala eta lasai-lasai dagoela. Are gehiago, taldean oso gustura dagoela adierazi du, eta bertan hazten segitu nahi du.

## Kirol lorpenak 
Granadan irabazitako Espainiako kopa da orain arte erdietsitako garaipenik handiena.

Bi Euskal kopa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Kritikak? Ohituta nago. Ingurukoek beti babestu eta errespetatu naute Berria, 2026.01.10
Esaera zahar flandestarrak

***Esaera zahar flandestarrak*** (nederlanderaz, ***Nederlandse Spreekwoorden***) Pieter Brueghel Zaharraren margolan ospetsua da. Olioz aritz-ohola gaiean egina dago eta 1559n egin zuen. 117 zentimetroko garaiera du eta 163 zm-ko zabalera. Garu egun Berlingo Gemäldegalerien erakusten da, Alemanian. Bertako paisaia batean Pieter Brueghel Zaharrak esaera zahar askoren errepresentazioak jaso zituen.

## Deskribapena 
Ehun inguru dira margolanean agertzen diren esaera zaharrak. Batzuk gaur egun oraindik bizirik daude baina asko desagertu dira. Badira ere Europa osoan zabalduta daudenak, esaterako *Korrontearen aurka igeri egitea* edo *Arrain handiak txikia jaten du*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren gaineko komentarioa.
Ane Etxezarreta

**Ane Etxezarreta Aierbe** (Beasain, 1995eko abuztuaren 24a) Espainiako emakumezkoen futbol ligaren lehen mailako  gipuzkoar futbolaria da. Atzelari bezala jokatzen hasi zen. 2015ean Errealarekin jokatzen hasi zen eta hamar urte Errealarekin jolastu ondoren, 2025ean Eibarrek defentsarako  fitxatu zuen bi denboraldirako. 

## Ibilbidea 
Herriko taldean jokatu zuen gazte zela eta 2013an bigarren mailan ari zen Oiartzunek fitxatu zuen. Bi denboraldi egin zituen bertan eta 2015ean Realera iritsi zen.

2019ko apirilaren 11an Erreginaren Kopako txapeldun izan zen Real Sociedad futbol-taldearekin. Txapelketa hartan final aurreko hirugarren gola Ane Etxezarretak sartu zuen eta Reala finala jokatzeko sailkatu zen.

2021-22 denboraldian taldea utzitako hamar jokalari ordezkatu behar izan zituen Errealak. Anek Errealean jarraitu zuen.

## Sariak 
Anek Beasain Kirol Sari Nagusia jaso zuen 2019an Igartzako jauregian.

## Argazkiak 

Fitxategi:DSC03238 (25170024905).jpg
Fitxategi:DSC03158 (24874393080).jpg
Fitxategi:Real Sociedad vs Athletic Club CSC 0767 (33976035780).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Sasoi hasieratik egin nahiko nuke tokia hamaikakoan Berria, 2023.08.05
* Elkarrizketa: Futbolean jokatzen jarraitzeko ilusioz eta energiaz beteta nago Berria, 2025.05.22
Southampton hiriko harresiak

**Southampton hiriko harresiak** ingalaterra hegoaldeko herriaren inguruan eraiki ziren defentsa-egiturak dira. Southampton inguruko erromatar eta anglosaxoien kokalekuak gotorlekuak harresiz edo hobiz gotortu ziren arren, geroko harresiaren jatorrira iritsi zen X. mendean hiria egungo gunera mugitu zutenean. Hiri berri hau ibaiertzek, hobiek eta ibaien eta kostaldeko kurba naturalek defendatu zuten. Normandiarrek Southamptongo gaztelua eraiki zuten baina ez zuten herriaren defentsarik zabalena hobetzeko asmorik egin XIII. mendearen hasierara arte, Southampton-en oparotasuna merkataritza-zentro gisa eta Frantziarekin gatazka izan zenean, ateak eta harrizko hormak eraiki zituzten iparraldeko eta ekialdeko kokalekuaren aldeetan.

1338an Southampton Frantziako indarrek eraso zuten; hiriko defentsak ez ziren oso egokiak izan, batez ere mendebaldeko eta hegoaldeko kaietan. Eduardo III.ak berehalako hobekuntzak egin zituen Southamptongo harresietan, baina 1360. urtera arte ez zen lan handirik egin. Datozen hamarkadetan, herri osoa 2 km-ko (1,25 milia) harrizko horma luzez inguratuta zegoen, 29 dorre eta zortzi ate zituena. Bolborazko armen etorrerarekin 1360 eta 1370. urteetan, Southampton Ingalaterrako lehen herrietako bat izan zen teknologia berriak instalatzen lehendik zegoen gotorlekuetan eta dorre berriak eraikitzen bereziki kanoiak kokatu ahal izateko.

Southampton hiriko harresiak funtsezko defentsa garrantzitsua jarraitu zuten izaten XV. mendean zehar, ateak batzuetan hiritarren instalaziorik garrantzitsuenak ziren, herriko udaletxe eta espetxe gisa jarduten baitzuten. XVII. mendearen bukaeran bere garrantzia etengabe gainbehera eta hormak poliki-poliki eraitsi edo egokitu ziren beste erabilera batzuentzat XVIII. Eta XIX. mendeetan zehar. Prozesu hau XX. mendearen hasieran jarraitu zen, gerraosteko urteetan, harresiak Southampton-eko historiaren ezaugarri garrantzitsu gisa aitortu ziren. Behin-behineko kontserbazio-proiektuak izan dira eta hormak orain erakargarri turistiko gisa sustatzen dira.

## Kanpo estekak
Oihana Aldai

**Oihana Aldai Aranzabal** (Aretxabaleta, 1992ko maiatzaren 6a) gipuzkoar futbolaria ohia da, atezain postuan jokatzen zuen.

## Ibilbidea 
Leintz haraneko taldeetan hasi zen jokatzen, Arizmendin eta Arrasaten, bai eta Eibarren ere. Bigarren mailan bi urte egin zituen Añorgan eta Lehen Mailan Oiartzunekin egin zuen debuta. Bi urteren ondoren taldea jeitsi zenean Zaragoza CFF taldeak fitxatu zuen. 2018-19 denboraldian Errealean jokatu zuen eta Erreginaren Kopa irabazi zuen. Hurrengo urtean Eibarrera joan zen baina jokatzeko aukera gutxi zituela ikusita 2020ko urtarrilean Eibar utzi eta Pozoalbensera joan zen, Cordobako Pozoblanco herriko taldera.

2020ko martxoan COVID-19 pandemiak liga eten zuen eta Oihana Aldai ikasketaz erizaina denez jaioterrira itzuli eta Zumarragako Ospitalean lanean jardutea erabaki zuen.

2020ko uztailean Gijongo Sportingera joan zen eta bertan egin zuen bere azken denboraldia. Hamazazpi urteko ibilbidearen ondoren, 2021eko abuztuaren 7an futbol profesionala uzteko erabakia hartu zuen.

## Taldeak 
## Palmaresa 
* Erreginaren Kopa (1): 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Oihana Aldai (@OihanaAldai) | Twitter](http://(@OihanaAldai))
Michi Goto

**Michi Goto** (Suzuka, Japonia, 1990eko uztailaren 27a) japoniar futbolaria da, aurrelari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Real Sociedad futbol-taldean jokatzen du.

## Selekzio nazionala 
## Erreferentziak
Amaia Mendiorotz

**Amaia Mendiorotz Untzu** (Atarrabia, 1989ko maiatzaren 14a) nafar futbolaria da, atzelari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Rayo Vallecano futbol-taldean jokatzen du.
Arene Altonaga

**Arene Altonaga Etxebarria** (Leioa, Bizkaia, 1993ko otsailaren 25a) bizkaitar futbolaria da, Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan erdilari jokatzen duena.

## Kirol ibilbidea 
Bere ibilbidea Emakumezkoen Athletic Bilbao taldean hasi zuen eta 2009an egin zuen debuta Lehen Mailan, 16. urteak bete eta astebetera; hala ere, bere aurrerapena gelditu egin zen lesioengatik eta maila horretako itxurak ez ziren ohikoak izan – batez ere B taldean jokatu zuen 2015ean klubetik irten aurretik. Gero, bi denboraldi eman zituen Oiartzunekin eta bat Zaragozarekin (hurrengo urteetan goiko mailatik kanpo egon zen bi klubekin), 2018an Eibarrekin bat egin aurretik.

2019-20ko denboraldian Lehen Mailara igotzea lortu zuen Eibar eskuadroian, baina Arenek lesio larria izan zuen (eskuin belauneko aurreko lotailu gurutzatua hautsi zuen) aurreko kanpainaren amaieran, Euskal Herria Kopako partida batean, Athletic talde ohiaren aurka. Nerabetan antzeko lesioa izan zuen. Denboraldi horren amaieran, bera eta kluba akordio batera iritsi ziren kontratua 2022ra arte luzatzeko. 2023an Sheila Elorza irten ondoren, Arene Eibarko kapitain izendatu zuten klubak goi mailan egin zuen hurrengo kanpainarako. 2024ko urriaren 13an Eibarrek eta Athleticek (bere talde ohia) derbia jokatu zuten (12:00, ETB2), 1-2 galduta. 

Arene noizbehinka jokatzen duen Euskal Herriko emakumezkoen futbol talde ez-ofizialerako hautatu dute; 2022ko abenduan egin zuen lehen agerraldia, Txileren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arene Altonaga Athletic Bilbao taldean
* 
* Arene BDF futbolean
Villasilos

**Villasilos** Espainiako herri txiki bat da, Castrojeriz udalekoa, Burgosen probintzian (Gaztela eta Leon). 2013an 88 biztanle zituen. Castrojeriz-etik 4 km-tara eta Burgostik 52 kilometrotara dago. Biztanle gehienak nekazaritzan lan egiten dute. Halaber, aztategi ospetsu bat dago, "Quesos Rico" deiturikoa; haren jabera Rico familia da.

2017 urtean igerilekua ireki dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
Gisela Lladó

**Gisela Lladó Cánovas** (Bartzelona, 1979ko urtarrilaren 1a), **Gisela** izen artistikoz ezaguna, kataluniar abeslaria da.

2001ean *Operación Triunfo* espainiar abesti-lehiaketan parte hartu zuen eta, horri esker, hurrengo urtean lehen diskoa atera zuen. 2008an Andorrak Eurovision Abesti Lehiaketara bidali zuen lehiakidea bihurtu zen. Lehiaketa Belgraden egin zen eta bertan, *Casanova* kantua abestu zuen.

## Diskografia 
* 2002 - *Parte de mí*
* 2002 - *Peter Pan, el musical*
* 2003 - *Parte de mí (Edición Especial)*
* 2003 - *Más allá*
* 2004 - *Barbie, la princesa i la costurera*
* 2006 - *Ni te lo imaginas*
* 2006 - *Ni te lo imaginas (Edición Especial)*
* 2008 - *Casanova - single*
* 2010 - *Vivir la Navidad*
* 2011 - *Pensando en ti*
Rosa López

**Rosa María López Cortés** (Láchar, 1981eko urtarrilaren 14a) andaluziar abeslaria da.

2001ean *Operación Triunfo* espainiar abesti-lehiaketan parte hartu zuen eta, horri esker, hurrengo urtean bere lehendabiziko diskoa atera zuen. 2002an Espainiak Eurovision Abesti Lehiaketara bidali zuen lehiakidea bihurtu zen. Lehiaketa Tallinen egin zuten eta bertan, ''Europe's living a celebration* kantua abestu zuen.

## Diskografia 
* 2002: *Rosa*
* 2003: *Ahora*
* 2004: *Ojalá*
* 2006: *Me siento viva*
* 2008: *Promesas*
* 2009: *Propiedad de nadie*
* 2012: *Rosa López*
* 2017: *Kairós''

## Kanpo estekak
Ainize Barea

**Ainize Barea Núñez**, ezaguna **Peke** edo **Peke Barea** ezizenaz (Arrigorriaga, 1992ko urtarrilaren 25a) bizkaitar futbolaria da, aurrelari jokatzen duena. Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Deportivo Abanca futbol-taldean jokatzen zuen eta 2021eko udan lau denboraldirako sinatu zuen Lehen Mailako Athletic Club-en.

## Biografia 
Ainize Bareak hamabi urte bete arte futbolean aritzeaz gain, pilotan aritzen zen, beraz, CD Ugaora iritsi baino lehen hasi zen futbolean jolasten. Han jaso zuen Peke ezizena, hiru Ainize baitzeuden taldean.

Kirol-karrerarekin batera, Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzako ikasketak egin zituen. 

## Ibilbidea 
Euskal Ligan zortzi urte eman ondoren, Badajozeko C. D. Santa Teresarekin jokatu zuen lehenengo aldiz Lehen Mailan. Eskuineko belauneko lesio batekin hasi eta ebakuntza egin behar izan zuen 2016ko martxoan, eta, ondoren, urrira arte jokotik kanpo egon zen.

2018-an Deportivo taldera joan zen. Han zenbait posiziotan jokatu zuen, muturrekoan, erdiko-erasotzailean... Gero aurrelari posizioa hartu arte. R.C. Deportivoren goleatzaile historiko nagusia da Estefanía Pabst gainditu ondoren. Lehen Mailara itzuli zenetik, hainbat izan dira Espainiako selekzioan kokatzen duten zurrumurruak, bereziki 10 egunetan jarraian hiru "hat-trick" segituan lortu zituenean. Espaniako selekzioko hautatzaileak, egoera ikusi zuenean, Peke-ri buruzko zeukan iritzia adierazi zuen. Horrela, 2020ko otsailean Jorge Vildak "Peke Selekziora etortzetik oso gertu" zegoela adierazi zuen.

### Gaitasunak 
Aurrelari on batek bezala, Ainizek hainbat gaitasun ditu. Haien artean, aurkariak saihesteko bere abiadurak. Kasu honetan, bere altuerak lagundu egiten dio. Aurrelariek beharrezkoa duten beste gaitasun bat ikaragarri garatua dauka: golaren grina. Horren adibide argia da, 4 partidutan 10 anotazio egin zituela. Hala ere, azken hau ez da zorte egun bat izateagatik, zenbakiek adierazten duten bezala, Ainize beti dago partiduetan golaren zain. Puntu asko sartzeaz gain, taldekideekin jokatzen du. Honen isla Gabriela García-rekin egindako bikotea da: Biek batera 63 gol lortu zituzten sasoi batean.

## Taldeak 
## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
* Emakumezkoen Bigarren Mailako txapelduna, 1. taldea, 2019an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maddi Torre

**Maddi Torre Larrañaga** (Donostia, 1996ko martxoaren 30a) gipuzkoar futbolaria da, atzelari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Athletic futbol-taldean defentsa jokatzen du Iberdrola Ligan.

## Ibilbidea 
Sopelako Ugeraga taldean alebin mailan hasi zen jokatzen eta ondoren Bizkerren aritu zen, erdilari gisa, infantil, kadete eta jubenil mailetan 2008tik 2011ra. 2011n Athleticen harrobian sartu zen. Athletic B taldean, Iñigo Juaristi entrenatzaileak postuz aldatu zuen eta erdiko defentsa postuan jokatzen hasi zen. Talde filialean 5 denboraldi eman ondoren, 2016an, Athleticeko lehen taldean sartu zen. Hurrengo denboraldian, Badajozeko Santa Teresa CD eta 2017 / 18 denboraldian Sevillako Betis taldean  aritu zen. Denboraldi bat eman zuen bertan, Realak txuri-urdinen atzelarien errefortzu gisa sartu zuen arte. 

### Reala 
2018an, denboraldi baterako fitxatu zuen Realak, taldearen erdiko defentsa indartzeko. Bere tamaina eta zelaian duen kokapenagatik, erdiko defentsa sendoa da. Aurreneko denboraldian Erreginaren Kopa eskuratu zuen 2019an.

### Athletic 
2023an Athletic Clubera itzuli zen hiru urteko kontratu batekin. 2023-2024 denboraldiko minutu guztiak jokatu zituen F Ligako kanpoko jokalari bakarra izan zen, bere taldeak bosgarren postuan amaitu zuelarik.

## Taldeak 
## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: *Ilusio handia dut talde honek eman dezakeenarekin* Berria, 2021.09.05
* Elkarrizketa: *Oraingoz ez dugu Bayernez hitz egin; arreta ligan daukagu* Berria, 2022.09.10
* Elkarrizketa: Ez naiz hona denbora-pasa bueltatu  Berria, 2023.11.09
* profila Real Sociedaden
2017ko abuztuaren 21eko eguzki eklipsea

**2017ko abuztuaren 21eko eguzki eklipsea** Ameriketako Estatu Batuetan jarraitu ahal izan zen eguzki eklipsea da. Ikustea posible izan zen beste herrialde batzuetan eguzki eklipse partziala izan zen, baita Euskal Herrian ere. Eguzki eklipse bat ematen da Ilargia Lurra eta Eguzkiaren artean kokatzen denean, Lurreko ikusle batentzat Eguzkiaren ikuspegia partzialki edo osorik estaliz. Eguzki eklipse osoa lurreko gainazaleko oso puntu zehatzean gertatzen da, baina eklipse partziala askoz eremu zabalagoetan ikus daiteke.

Ameriketako Estatu Batuetan izan zuen ibilbidea dela eta "Amerikar Eklipse Handia" ezizena ere eman zitzaion (). AEBko lurralde kontiguoak zeharkatuko zituen azken eguzki eklipsea 1918ko ekainaren 8ko eguzki eklipsea izan zen, eta 1979ko otsailaren 26ko eguzki eklipsea eman zenetik ez zen ikusi beste eguzki eklipse osorik AEBko inongo lurraldetan.

Euskal Herrian eguzkia sartu aurretik ikusi ahal izan zen, 20:44ak hasita eta 21:05ak arte.

## Galeria 

File:Partial Eclipse Near Seattle- 1.jpg|2017ko eklipsea Seattletik ikusita
File:Partial solar eclipse, North Cascades National Park WA.jpg|thumb|2017 eklipsea North Cascades parke nazionaletik, AEB.
|thumb|Nazioarteko Espazio Estazioa eguzkiaren aurretik pasatzen eklipsea dagoen bitartean, Banner, Wyoming
File:ISS Umbra 082117.jpg|thumb|Itzala Nazioarteko Espazio Estaziotik begira
File:8-21-17 Eclipse tree shadows in Pittsburgh, Pennsylvania.jpg|thumb|Hostoek emandako proiekzioa, Moon, Pennsylvania.
File:SolarEclipseCorvallis Aug 21 2017.jpg|thumb|Eklipsearen sekuentzia, Corvallisen, Oregon.
File:2017ko abuztuaren 21eko eklipsea Zarauztik.jpg|thumb|Eklipsea eta iluntzea Zarautzen.
Fitxategi:2017ko abuztuaren 21eko eklipsea Zarauztik, Getaria ikusten delarik.jpg|Eklipsearen ikuspegia Zarauzko Talaimenditik, Getaria ikusten dela
File:SolarEclipseDiamondRing.jpg|thumb|Bailyren perla Corvallisen, Oregon.
Fitxategi:Eclipse_Parcial_de_Sol,_del_21_de_Agosto_2017_01.jpg|Tuxtla Gutiérrez, Mexiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soraya Arnelas

**Soraya Arnelas Rubiales** (Valencia de Alcántara, 1982ko irailaren 13a), **Soraya** izen artistikoz ezaguna, estremadurar abeslaria da.

2005ean *Operación Triunfo* espainiar abesti-lehiaketan parte hartu zuen eta, horri esker,urte berean bere lehendabiziko diskoa atera zuen. 2009an Espainiak Eurovision Abesti Lehiaketara bidali zuen lehiakidea bihurtu zen. Lehiaketa Moskun egin zuten eta bertan, *La noche es para mí* kantua abestu zuen.

## Diskografia 
* 2005: *Corazón de fuego*
* 2006: ''Ochenta's*
* 2007: *Dolce Vita*
* 2008: *Sin miedo*
* 2010: *Dreamer*
* 2013: *Universe in me''
Edurne Berrio

**Edurne Berrio Arrondo** nafar kirolari ohia da, taekwondon aritzen zena. 43 kilotik beherako kategorian parte hartu zuen.

## Palmaresa
Edurne García

**Edurne García Almagro** (Collado Villalba, 1985eko abenduaren 22a), **Edurne** izen artistikoz ezaguna, espainiar abeslari, modelo eta telebista aurkezlea da.

2005ean *Operación Triunfo* espainiar abesti-lehiaketan parte hartu zuen eta, horri esker, urte berean bere lehendabiziko diskoa atera zuen. 2015ean Espainiak Eurovision Abesti Lehiaketara bidali zuen lehiakidea bihurtu zen. Lehiaketa Vienan egin zuten eta bertan, «Amanecer» kantua abestu zuen.

## Diskografia 
* *Edurne* (2006)
* *Ilusión* (2007)
* *Première* (2008)
* *Nueva piel* (2010)
* *Climax* (2013)
* *Adrenalina* (2015)
Panzer III

**Panzerkampfwagen III**, nagusiki **Panzer III** deitua, 1930eko hamarkadan Alemaniak garatu eta Bigarren Mundu Gerran asko erabilitako tanke modelo bat izan zen. Bere kaxa nahiz Panzer IV tankeari babes emanez borrokatu zen, bereziki T-34 sobietar tankeei aurre eginez.

1935-1937 artean diseinatua izan zen eta 1939-1943 artean Daimler-Benz enpresak ekoitzia.

## Kanpo estekak
Panzer IV

**Panzerkampfwagen IV (PzKpfw IV)**, ezagunagoa **Panzer IV** izenez, 1930eko hamarkadaren amaieraldera Alemaniak ekoitzitako tanke modelo bat izan zen. Bigarren Mundu Gerran oso erabilia izan zen, gerra honetan gehien ekoitzitzako alemaniar tankea baitzen, guztira 8.500 unitate eraikiz.

Infanteriari babes emateko diseinatua, hasiera batez ez zen etsaien tankeri aurre egiteko helburuz erabili izan; funtzio hori Panzer III tankeak betetzen baitzuen. Halere, T-34 sobietar tankeari aurre egiteko Panzer III tankea zaharkitua gelditzean, Panzer IVak alemaniar tanke nagusiaren papera jokatzera igaro zen.

## Kanpo estekak
Panzer V Panther

**Panzerkampfwagen V Panther**, ezagunagoa **Panzer V Panther** izenez, 1940ko hamarkadaren hasieran Alemaniak ekoitzitako tanke modelo bat izan zen. Bigarren Mundu Gerran erabilia izan zen, 1943-1945 artean. MAN AG enpresak 6.000 unitate eraiki zituen.

T-34 sobietar tankeari aurre egin eta aurreko Panzer III eta Panzer IV modeloak ordezkatzeko dizeinatua izan zen, anhiz eta azken modelo hori inoiz osoki ordezkatu ez izan. Panzer IVarekin batera nahiz Panzer VI Tiger tankea astunarekin zerbitzua eman zuen.

Bere su potentzia, mugikortasun eta babes konbinazioari esker, Pantherra gerra amaiera eta beste herrialdeetako gerra ondorengo tanken diseinatzeko eredu bilakatu zen. Maiz, Bigarren Mundu Gerako tanke diseinu onenetakotzat jotzen da.

## Kanpo estekak
Cy Lauz

**Cy Melina Kai Lauz** estatubatuar emakumezko moda-diseinatzaile transgeneroa da.

## Biografia 
Cy Lauz bere genero nortasunarekin bat ez zetorren gizonezko sexuarekin jaio zen.

2006an, emakumerako trantsizioa egiten ari zenean, ohartu zen emakume transgeneroen beharretara egokitutako lentzeriarik ez zegoela merkatuan. 2010ean Simone Tobias diseinatzailearekin bat egin zuen eta biek elkarrekin lanari ekin zioten behar hori asetzeko asmoz. Hortaz, emakume transgeneroentzako *Chrysalis Lingerie* izeneko lentzeria-marka sortu zuten, arlo horretan aitzindariak bilakatuz. 2012an euren lehenengo produktuak merkaturatu zituzten, baina ez zuten behar beste babes eduki. Izan ere kritika zorrotzak jaso baitzituzten emakume transgenero guztien gorputzen ezaugarrial kontuan ez izateagatik.

2017an Tobias eta Lauz *Chrysalis Lingerie* marka berriro merkaturatzeko lanean dihardute.

## Erreferentziak
Ana Rossetti

**Ana Rossetti** (**Ana María Bueno de la Peña**ren izengoitia), (San Fernando, Cádizko probintzia 1950eko maiatzaren 15) idazle andaluziarra (Espainia). Oso genero desberdinak landu ditu: antzerkia, poesia y ipuinak, haur literatura. Bere arlo ezagunena literatura erotikoarena da. Ruth Gabriel aktorearen ama da.

## Poesia 
* *Los devaneos de Erato*, 1980, Gules saria
* *Dióscuros* 1982 (*Indicios vehementes* liburuan jasota)
* *Devocionario*, 1985, Rey Juan Carlos I poesia saria.
* *Indicios vehementes*, 1985
* *Yesterday* (antologia), 1988
* *Apuntes de ciudades* 1990
* *Virgo potens* 1994, Jorge Artajorekin
* *Punto umbrío*, 1996
* *La nota del blues* 1996
* *Ciudad irrenunciable* 1998, Antologia.
* *La ordenación: retrospectiva (1980-2004)*, 2004, Poesia osoa.
* *Llenar tu nombre*, 2008.
* *El mapa de la espera*, 2010.
* *Deudas contraídas*, 2016

## Narratiba 
* *Plumas de España*, 1988
* *Prendas íntimas* 1989, narrazio erotikoak.
* *Hasta mañana, Elena* 1990
* *Alevosías*, 1991, Eleberri erotikoaren La Sonrisa Vertical saria.
* *Mentiras de papel* 1994
* *Una mano de santos*, 1997, narrazioak
* *El antagonista*, 1999
* *Recuento. Cuentos Completos*, 2001
* *El aprendizaje personal* 2001
* *El botón de oro* 2003, eleberri poliziakoa.

## Haur literatura 
* *Un baúl lleno de momias* 1997
* *Un baúl lleno de dinosaurios* 1997
* *Un baúl lleno de lluvia* 1997
* *Un baúl lleno de piratas* 1997
* *El club de las chicas Robinson* 1999
* *Las aventuras de Viela Calamares* 1999
* *Viela, Enriqueto y su secreto* 2000
* *Álex, Luisito y el osito y un montón de huevos fritos* 2001
* *La tejedora de redes* 2004
* *Antes de que nacieras* 2008
* *Cuentos apropiados* 2014

## Beste generoak 
* *El secreto enamorado* 1993, opera libretoa.
* *Pruebas de escritura* 1998, saiakera.
* *Las bodas reales* 2005, Jorge Artajorekin.
* *Buenos días Sr. Hoy* 2007, Jorge Artajorekin.
* *Panabecedario* 2014, Carlos Panekin.

## Kanpo loturak 
* : Ana Rossettiren poema batzuk.
* : Elkarrizketa Ana Rossettirekin.
ArmaLite AR-18

**ArmaLite AR-18**, AEBetako Armalite armagintza enpresak ekoiztutako eraso fusil modelo bat da. Enpresa berdineko ArmaLite AR-15 modeloa ordezkatu eta M-16 eraso fusilarekin lehiatzeko helburuz diseinatua izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako Armadak AR-18 eta M-16 modeloak hautatu zituen, halere AR-18 modeloa ez zuen inoiz estatu jakin baten armada bateko fusil estandarra bezala erabili izan. Japonia eta Erresuma Batuan ere lizentziapean ekoitzia izan zen.

Ipar Irlandako gatazkan, Behin-behineko IRAren fusil erabili eta estimatuena izan zen, horregatik Ipar Irlandan Armalite AR-18 fusilak "Alargungilea" ezizena jaso zuen.

## Ikus gainera 
* Armalite and ballot box strategy
* Little Armalite

## Kanpo estekak
Exonimo eta endonimo

**Exonimo** eta **endonimo** hizkuntzalaritzan erabiltzen diren nazioarteko hitzak dira (cf. ingelesezko *exonym* eta *endonym*, frantsesezko *exonyme* eta *endonyme*, gaztelaniazko *exónimo* eta *endónimo*), lekuek, giza taldeek eta hizkuntzek izaten dituzten kanpotik emandako izenak eta barrutik emandako izenak bereizteko.

Esate baterako, *Germany*, *Allemagne*, *Alemania* exonimoak dira —kanpotik emandako izenak— eta *Deutschland*, endonimoa, alemanezkoa.

## Ikus gainera 
* Exonimo.
* Autoglotonimo.
* Heteroglotonimo.

## Kanpo estekak
Paola Soldevila

**Paola Soldevila de la Pisa** (Porrera, Katalunia, 1996ko abenduaren 7a) kataluniar futbolaria da, atzelari jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Emakumezkoen Futbol Ligaren Lehen Mailan aritzen den Espanyol futbol-taldean jokatzen du. 4 dortsala darama.

## Ibilbidea 
### Klubak 
#### Reala 
2015ean, Realak fitxatu zuen, Euskal Herritik kanpo jaiotako bigarren fitxaketa izanik. 

2019ko Maiatzaren 11n, klubarekin Erregina Kopa titulua lortu zuen Granadan, Nuevo Los Cármenes estadioan. Aurkaria Atletico Madril izan zen eta Reala suertatu zen garaile, 2-1 emaitzarekin. 

#### Espanyol 
2019/2020 denboraldirako Espanyol taldeak fitxatu zuen. 

## Erreferentziak
Lockheed P-38 Lightning

**Lockheed P-38 Lightning**, AEBetako ehiza-hegazkin astun bat izan zen. Bigarren Mundu Gerrako estatubatuar ehiza-hegazkin garrantzitsuenetakoa izan zen, bai eta ospetsu, azkar eta boretsuenetakoa ere. Ospe hori nagusiki bere itxura bereziari zor zion. Aliatuen propagandaren arabera alemaniarrek hegazkin modelo honi "sardexka isatsadun deabrua" (alemanez *der Gabelschwanz-Teufel*) deitzen omen zioten, eta japoniarrek berriz "bi hegazkin, pilotu bakarra" (japonieraz 2飛行機、1パイロット *Ni hikōki, ippairotto*).

Hego-Mendebaldeko Pazifiko Gerran luzaroan estatubatuar ehiza-hegazkin nagusia izan zen, arrakasta handiz gainera, hain zuzen ere, North American P-51 Mustang ehiza-hegazkin modelo ezaguna kopuru handietan agertu arte.

Lockheed P-38 Lightning modeloa Pazifikoko Gerrak iraun zuen denboraldi osoan hasieratik amaieraraino ekoitzi zen ehiza-hegazkin bakarra izan zen, alegia, Pearl Harborreko erasotik Japoniar Inperioaren errendizio arteraino.

1943ko apirilaren 18an, Lockheed P-38 Lightning ehiza-hegazkinek Isoroku Yamamoto japoniar almirantea garraiatzen zuen Mitsubishi G4M bonbaketaria atzeman eta lurjotzearaztea lortu zuten, almirantea ekintza horretan hilaraziz.

## Kanpo estekak
Abuztua Donostian Bandera

**Abuztua Donostian Bandera** edo **Donostiako Aste Nagusiko Bandera** Donostiako Aste Nagusiaren barnean egindako hainbat estropada dira.

## Gizonezkoen bandera 
Gizonezkoetan, 1985eko abuztuaren 14an Donostian egindako estropada izan zen. 11 traineruk hartu zuten parte. Banderaz gain, bertoko traineruek Kontxako Banderarako sarrera lehiatu zuten, Ur-Kirolak garaile izanik.

## Emakumeen Bandera 
**Donostiako Aste Nagusiko emakumeen bandera** edo **Abuztua Donostian bandera** 2017an jokatu zen lehen aldiz. Donostiarrak antolatzen du abuztuan, Urumea ibaiaren uretan. Donostiako jaien barnean kokaturik dago eta ez da inongo ligatarako puntuagarria, maila desberdinetako taldeek hartzen baitute parte.

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (1985eko bandera)
Saturnino Bellido

**Saturnino Bellido Díaz** (Ablitas,  - Zaragoza, ) nafar bide, ubide eta portuetako ingeniaria izan zen. 1881 eta 1889 artean Tarragonako portua zuzendu zuen. Gero, 1905era arte Zaragozan lan egin zuen.
Haitiko Iraultza

**Haitiko Iraultza** () Frantziar kolonialismoaren eta esklabotzaren aurkako esklabo matxinada arrakastatsua izan zen. Saint-Dominguen frantziarrek zuten agintearen aurka altxatu ziren, Haitiren independentziara eramango zuena. 1791an hasi zen eta 1804an bukatu zen, koloniaren independentziarekin. Esklabotzaren aurkako altxamendu bakarra izan zen estatu berri baten sorrera ekarri zuena. Gainera, esklabotza bera ezeztatu eta zuriak ez zirenen agintea ekarriko zuen bakarra izan zen. Haitiko Iraultzaren ikertzaileen arabera Mundu Atlantikoan arrazismoaren aurkako momentu historiko definitorioa izan zen.

Esklabotzaren instituzioan eragina izan zuen Ameriketan. Frantziar agintearen bukaera eta esklabotzaren abolizioaren ondoren, euren eskubide berrien kudeaketa arrakastatsua izan zen, mulatoekin batera, Europako zurien aurrean independentzia mantenduz. Espartakok 1.900 urte lehenago Erromako Errepublikaren aurka egindako altxamenduaren osteko esklabo-matxinadarik handiena izan zen. Beltzen gutxiespenaren inguruan zeuden klitxeak aldatu zituen eta esklaboek euren askatasuna mantentzeko zuten gaitasun ezaren ideia bertan behera utzi zuen. Esklabo jabeek beldurra hartu zioten egoerari, esklabuek zuten antolatzeko gaitasuna ikusita.

## Ikus, gainera 
* Bois Caïman
* Toussaint Louverture

## Kanpo estekak
Lehen Nazioak

**Lehen Nazioak** (; ) Artikoaren hegoaldean bizi diren Kanadako jatorrizko herri nagusiei ematen zaien izena da. Artikoan bizi direnei Inuit izena ematen zaie. Métisak euren etnizitatea lehen Europar kolonoen eta Lehen Nazioetako kideen ondorengo gisa definitzen dute. Gaur egun 634 Lehen Nazioen gobernu edo "banda" onartzen dira ofizialki Kanadan, horien erdia Ontario eta Britainiar Kolunbian.

Lanaren Berdintasun Legearen arabera Lehen Nazioak "talde designatu" bat dira, emakume, minoria garrantzitsuekin eta ezgaitasun fisiko edo mental bat dutenekin batera. Lehen Nazioak ez dira minoriatzat hartzen Kanadako estatistikak egiterako orduan.

Ipar Amerikako jatorrizko herriek milaka urteko ondare kulturala dute. Euren ahozko tradizioetako batzuek gertakari historikoak zehaztasunez deskribatzen dituzte, adibidez 1700ko Kaskadiako lurrikara edo XVIII. mendeko Tseax Konoaren eztanda. Europar esploratzaile eta kolonoen iristearekin batera, ahozkotasunari idazketa gehitu zitzaion, Esplorazioaren Aroa deitu den garaian, XV. mendearen bukaeran. Europarren testigantzak tranpero, merkatari, esploratzaile eta misiolarien eskuetatik iritsi dira, lehen kontaktu horien inguruko testigantza baliotusak emanez. Arkeologia eta antropologiak ere lagundu dute, hizkuntzalaritzarekin batera, Lehen Nazioen kulturak eta historia berreraikitzen.

Esklabutza eta gatazka egon baziren ere, Euro-Kanadiarrek Lehen Nazioekin izan zituzten kontaktuak ez ziren izan Ameriketako Estatu Batuetan bezain bortitzak. Ekonomiaren garapenak lagundu du Lehen Nazioek Kanadako kulturan garrantzia izaten, euren identitateak mantendu dituzten bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nora Azurmendi

**Nora Azurmendi Arzallus** (Donostia, 1995eko urriaren 10a) gipuzkoar eskubaloi-jokalaria da, hegaleko postuan jokatzen duena. 2017/2018ko denboralditik aurrerantzean Emakumezkoen Espainiako eskubaloi ligan aritzen den Bera Bera taldean jokatuko du.

## Kirol-ibilbidea 
* 2013 - 2017: Helvetia Alcobendas
* 2017 - : Bera Bera
Aida Etxebarria

**Aida Etxebarria** (Galdakao, 1995eko martxoaren 23a) boleibol-jokalaria da, hartzaile postuan jokatzen duena. 2017/2018ko denboralditik aurrerantzean Emakumezkoen Espainiako Boleibol Ligan aritzen den Haro Rioja Voley taldean jokatuko du.

Horrez gain, hondartza-boleian ere aritzen da. Nerea Izagirre taldekide zuela, 19 urtez azpiko Espainiako txapelketa irabazi zuen bi alditan: 2012an eta 2013an.

## Taldeak 
### Boleibolean 
* 2017 - : Haro Rioja Vóley

## Palmaresa 
### Hondartza-boleian 
* 19 urtez azpiko Espainiako txapelduna: 2012an eta 2013an.

## Kanpo estekak
Born to Be Blue

***Born to Be Blue*** 2015eko Robert Budreau kanadar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Chet Bakerri buruzko pelikula bat filmatzen ari den bitartean, Chetek harreman bat hasiko du filmeko emakumezko protagonista afroamerikarrarekin, Janerekin

## Aktoreak 
* Ethan Hawke: Chet Baker
* Carmen Ejogo: Jane / Elaine
* Callum Keith Rennie: Dick (Richard) Bock
* Stephen McHattie: Chetney Baker, Sr.
* Janet-Laine Green: Vera Baker
* Tony Nappo: Officer Reid
* Kevin Hanchard: Dizzy Gillespie
* Dan Lett: Danny Friedman
* Katie Boland: Sarah
* Nat Leone: Jenny

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ane Cengotitabengoa

**Ane Cengotitabengoa López** (Miranda Ebro, Espainia, 1997ko irailaren 21a) espainiar boleibol-jokalaria da. Hartzaile zein aurkako postuan joka dezake. 2017/2018ko denboralditik aurrerantzean Emakumezkoen Espainiako Boleibol Ligan aritzen den Haro Rioja Voley taldean jokatuko du.

## Taldeak 
### Boleibolean 
* 2017 - : Haro Rioja Vóley
El hombre de las mil caras

***El hombre de las mil caras*** 2016ko Alberto Rodríguez Librero espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Tranpatien eta iruzurgileen istorio bat, egiazko gertaeretan oinarritua. Francisco Paesak, XX. mendeko azken hamarkadetako pertsonaia misteriotsu eta erakargarrienetako batek, askotariko lanbideak izan ditu: negozio-gizona, bankaria Suitzan, nazioarteko arma-trafikatzailea, gigoloa, playboya, diplomatikoa, abenturazalea, iruzurgilea eta agente sekretua: espioi bat, alegia.

## Aktoreak 
* Eduard Fernández: Francisco Paesa
* José Coronado: Jesús Camoes
* Carlos Santos: Luis Roldán
* Marta Etura: Nieves Fernández Puerto
* Luis Callejo: Juan Alberto Belloch
* Emilio Gutiérrez Caba: Osorno
* Enric Benavent: Amérigo Casturelli
* Pedro Casablanc: Paesaren abokatua
* Alba Galocha: Beatriz García Paesa
* Jimmy Shaw: inbertsorea
* Santiago Molero: inbertsorea
* Tomás del Estal: Bermejo
* Israel Elejalde: González

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikari

2016ko Lee Sang-il japoniar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Gela batean, bortizki eraildako pertsona batzuen gorpuak agertu dira, eta hormetako batean, biktimen odolarekin idatzia, "amorru" hitza. Urtebete geroago, oraindik ez dute hiltzailea aurkitu.

## Aktoreak 
;Chiba
* Ken Watanabe: Yōhei Maki
* Kenichi Matsuyama: Tetsuya Tashiro
* Aoi Miyazaki: Aiko Maki
* Chizuru Ikewaki: Asuka

;Tokio
* Satoshi Tsumabuki: Yūma Fujita
* Gō Ayano: Naoto Ōnishi
* Mitsuki Takahata: Kaoru
* Hideko Hara: Takako Fujita

;Okinawa
* Mirai Moriyama: Shingo Tanaka
* Suzu Hirose: Izumi Komiyama
* Takara Sakumoto: Tatsuya Chinen

;Detektibeak
* Pierre Taki: Kunihisa Nanjō
* Takahiro Miura: Sōsuke Kitami

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Fille de Brest

***La Fille de Brest*** 2016ko Emmanuelle Bercot frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Bresteko ospitaleko biriketako espezialista batek lotura zuzena aurkitu berri du zenbait heriotza susmagarriren eta Estatuak onartutako sendagai baten artean. Medikuak bere kabuz egingo du borroka egia argitara azal dadin.

## Aktoreak 
* Sidse Babett Knudsen : Irène Frachon
* Benoît Magimel : Antoine Le Bihan
* Charlotte Laemmel : « Patoche »
* Gilles Treton : Yannick Jobic
* Lara Neumann : Anne Jouan
* Garance Mazureck : Flore Michelet
* Isabelle de Hertogh : Corinne Zacharria
* Lucien Jobic : Papi Graal
* Myriam Azencot : Catherine Haynes
* Philippe Uchan : Aubert doktorea
* Patrick Ligardes : Bruno Frachon
* Gustave Kervern : Charles Kermarec
* Olivier Pasquier : Arsène Weber
* Éric Toledano : aditua
* Pablo Pauly : Charles-Joseph Oudin
* Violaine Gillibert : madame Luciani
* Isabelle Giordano : kazetaria
* Élise Lucet : kazetaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ArmaLite AR-15

**ArmaLite AR-15**, AEBetako ArmaLite enpresak ekoitzitako eraso fusil modelo bat da. 5,56×45mm kartutxoak erabiltzen ditu. 1956an Eugene Stoner arma diseinatzaileak diseinatu zuen, aurreko Armalite AR-10 fusilean oinarrituz.

1960ko hamarkadan Ameriketako Estatu Batuetako Armada eta Indar Bereziak asko erabili zuten fusila izan zen, bereziki Vietnamgo Gerran.

Ondoren, ArmaLite AR-18 modeloak ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
North American P-51 Mustang

**North American P-51 Mustang**, AEBetako ehiza-hegazkin bat da. Nagusiki, Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armada eta RAFek Bigarren Mundu Gerran borrokatzeko asko erabili zuten modeloa da. Koreako Gerran ere, zurrusta-propultsio bidezko hegazkinak agertu arte ehiza-hegazkin nagusia izan zen.

1940ean Edgar Schmued buru zuen ingeniaria talde batek diseinatu eta North American Aviation hegazkinlaritza enpresak ekoitzi zuen.

## Kanpo estekak
Ehiza-hegazkin

[thumb|250px|eskuinera|Bi [F-22 ehiza-hegazkin.]]
**Ehiza-hegazkina**, beste hegazkinen aurka aire gerran borrokatzeko helburuz diseinatua dagoen hegazkin militar mota bat da. Ehiza-hegazkin askok bestelako gaitasun edo ezaugarriak ere badituzte, halanola, ehiza-bonbaketariak dira, alegia, lur eraso hegazkinak ere badira.

Aire Armadek ehiza-hegazkinak beren etsaien gain aire nagusitasuna lortzeko erabiltzen duten arma nagusia da. Gutxienez Bigarren Mundu Gerra garaitik, gerretan garaipena lortzeko aire nagusitasuna osagai garrantzitsuenetako bat da, behinik-behin, Armada edo Gudaroste konbentzionalen aurka bai, ez ordea, gerrillen aurka, Vietnamgo Gerran argi frogatu zenez. Horregatik, gaur egungo Estatuen Armaden Defentsaren aurrekontu ekonomikoaren zati handi bat ehiza-hegazkinen erosketa, mantenimendua eta haien pilotuen entrenamenduan datza.

Militar hizkeran, ehiza-hegazkinen arteko aurrez-aurreko borrokek *dogfight* ("txakur borroka") izendapena jasotzen duten.

## Kanpo estekak
Bolardo

thumb|240px|Semaforo-argia barruan duen bolardoa.
**Bolardoa** errepideak edo kaleetan oinezkoen eremuak bereizteko erabiltzen den metalezko zutoina da; metal ohikoenak aluminioa, altzairu herdoilgaitza edo burdina dira, baina beste material batzuk ere erabiltzen dira. Lurrera lotuta egoten dira, eta ibilgailuak igarotzea edo aparkatzea ekiditeko erabiltzen dira. Orobat, zenbait dendaren aurrean ere egon ohi dira, auto batekin erakusleihoko beira apurtuz lapurtzea ekiditeko.

Bolardo batzuk, finkoak izan beharrean, mugikorrak izaten dira; lurpera sar daitezke, ibilgailuen pasaera errazteko. Beste batzuetan, semaforoen argiak ere izaten dituzte, oinezko guneetako ibilgailuen eta oinezkoan pasaera erregulatzeko.

## Bolardoak ala mutiloiak? 
Bestalde, bolardo hitza ere agertzen da itsas alorreko esanahi horrekin Elhuyar hiztegian eta Euskalterm datu-base terminologikoan, gaztelaniaz ere bi adierak dituelako, bai itsas alorrari lotutakoa eta baita kale edo errepideetako osagai horri dagokiona (eta, bide batez, ingelesezko bollard hitzaren bi adiera horietan oinarrituta, hitza ingelesetik hartutako mailegua baita.

Bolardo hitzak, dena den, lekukotasun ugari ditu euskaraz ere hirigintzan erabiltzen diren altuera txikiko zutoinak edo ibilgailuen pasaera oztopatzeko erabiltzen diren bestelako osagaiak adierazteko.
Snowden (filma)

***Snowden*** 2016ko Oliver Stone estatubatuar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Edward J. Snowdenek NSAren mundu mailako zaintza-programaren dokumentuak publiko egin zituenean, begiak ireki zizkion munduari eta ateak itxi zizkion bere etorkizunari, bere karrerari, betiko bere neska-lagunari eta bere aberriari.

## Aktoreak 
* Joseph Gordon-Levitt: Edward Snowden.
* Shailene Woodley: Lindsay Mills.
* Melissa Leo: Laura Poitras.
* Timothy Olyphant: CIAko agentea.
* Zachary Quinto: Glenn Greenwald.
* Tom Wilkinson: Ewen MacAskill.
* Scott Eastwood: Trevor James.
* Nicolas Cage: Hank Forrester.
* LaKeith Lee Stanfield: Patrick Haynes.
* Rhys Ifans: Corbin O’Brian.
* Joely Richardson: Janine Gibson.
* Ben Schnetzer: Gabriel Sol.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toro (filma)

***Toro*** 2016ko Kike Maíllo kataluniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Bi anaia berriro elkartuko dira, bost urtez bananduta egon eta gero. Bata kartzelan egon da. Besteak lapurreta egin dio ebatsitako gaien trafikatzaile arriskutsu bati, eta orain Diana bere alaba txikiarekin ihesi doa. Hirurok bidaia bati ekingo diote, Andaluzia bortitz, mitiko, latz eta basati batean zehar.

## Aktoreak 
* Mario Casas- Toro
* Luis Tosar - López
* José Sacristán - Romano
* Claudia Canal - Diana
* Ingrid García Jonsson - Estrella
* Nya de la Rubia - Isabelita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Acantilado

***Acantilado*** 2016ko Helena Taberna nafar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Gabriel etorkizun handiko fiskal bat da. Bere bizitza kolokan geratuko da poliziaren dei bat jasotzen duenean: Kanarietan sekta baten talde-suizidioa izan da, eta Gabrielen arreba txikia, Cordelia, jarraitzaileetako bat zen. Oraindik ez dute haren hilotza aurkitu.

## Aktoreak 
* Daniel Grao: Gabriel
* Juana Acosta: Helena
* Goya Toledo: Santana
* Ingrid García Jonsson: Cordelia
* Ana Gracia: Heidi
* Josean Bengoetxea: Martínez
* Jon Kortajarena: Julián
* Maiken Beitia: Marion
* Ciro Miró: Artemi
* Xabier Elorriaga: Antonio
* Itsaso Arana: Patricia
* Ramon Ibarra: komisarioa
* Magdalena Aizpurua : polizia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raquel Delgado

**Raquel Delgado Díaz-Güemes** (Donostia, 1978ko uztailaren 2a) euskal saskibaloi-jokalari ohia da.

Espainiako Emakumezkoen Saskibaloi Ligako 2000/01 denboraldiko asistentzia-emailerik nagusiena izan zen, batez beste 2,72 asistentzia emanez partida bakoitzeko.

## Taldeak 
## Erreferentziak
Itsaso Arana

**Itsaso Arana Baztan** (Tafalla, Nafarroa Garaia, 1985eko abuztuaren 20a) nafar aktorea eta zuzendaria da, antzerkian, telebistan eta zineman aritutakoa. Dokumental bat ere grabatu du, *John y Gena* izenekoa, non maitasun harremanetan izandako esperientzia azaldu zuen. 2022ko feroz sarietako izendatu zuten.   
## Ibilbidea 
John eta Gena dokumentala filmatu zuen. Zenbait filmatan parte hartu du, hala nola *Las alta presiones* (2014), *Acantilado* (2016) eta *El don de Alba* edo *Vergüenza* telesailetan. Jonás Truebarekin batera, *La reconquista* (2016) lanean protagonista izan zen.  2019an estreinatutako *La Virgen de Agosto* filmaren liburuxka idatzi zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak eta aintzatespenak 
### Feroz Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaur irekiko ditu ateak

***Gaur irekiko ditu ateak*** 2016ko Eriz Zapirain donostiar zinema zuzendariaren film dokumentala da, *Euskaldunon Egunkaria* egunkariaren sorrerari buruzkoa.

Egunkariaren ernalkuntzan parte hartu zuten 40 lagunekin egindako elkarrizketak dira dokumentalaren muina.

## Sinopsia 
Nola sor daiteke egunkari bat hizkuntza gutxitu batekin, hizkuntza handi eta hegemonikoen artean? 1990. urtean Euskal Herrian saiatu ziren. Irakurlerik ez zegoela zioten, kazetaririk ez zegoela, dirurik ez zegoela. Nolanahi ere, lortu zen. Lortu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izaskun Oteo

**Izaskun Oteo Asla** (Algorta, 1972ko martxoaren 26a) euskal saskibaloi-jokalari ohia da, pibot postuan jokatzen zuena.

## Taldeak 
## Erreferentziak
Rocknrollers

***Rocknrollers*** 2016ko Juanma Bajo Ulloa arabar zinema zuzendariaren film dokumentala da. Donostiako Zinemaldian estreinatu zuten.

## Sinopsia 
Urtez urte, Gasteizko Azkena Rock Festival ezinbesteko hitzordu bihurtzen da benetako Rock and Rollaren zaleentzat. Zinemagileak musika-ekitaldi ospetsu horren 10. urtemuga erabiliko du oinarri moduan, eragin handiko musika-genero horri buruzko gogoeta entziklopedikoa egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelota (filma)

***Pelota*** 1983ko Jørgen Leth daniar zinema zuzendariaren film dokumentala da, euskal pilotari buruzkoa. Ennio Morriconek musika moldatu zuen. Filmak hainbat sari jaso zituen nazioartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pelota II

***Pelota II*** 2016ko Jørgen Leth eta Olatz González zinema zuzendarien film dokumentala da. Euskal pilotari buruzkoa, 1983ko filmaren jarraipena da.

## Sinopsia 
Esku pilotari buruzko film dokumentala, pilotariaren eta pilotaren arteko harreman fatidikoaren inguruan ardaztua. Protagonistek beren partidarako pilota egokienak bilatzeko duten obsesioari jarraituz, modernitatea iritsita ere bere pasio existentziala alboratu ez duen herrialde batean barneratuko da filma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jørgen Leth

**Jørgen Leth** (Aarhus,  – 2025eko irailaren 29a) daniar poeta eta zinema zuzendaria izan zen. Ezinbesteko erreferentzia da zinemagintza dokumentalean, eta hogeitik gora atzera begirako eskaini dizkiote mundu osoan. 1983an euskal pilotari buruzko *Pelota* zuzendu, hainbat sari jaso zituena. Filmak *Pelota II* 2016ko jarraipena izan zuen. Edonola ere, bere filmik ezagunenak *En Forårsdag i Helvede* (1976) eta *Det perfekte menneske* (1967) dira.

## Erreferentziak