open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Comatricha nigra

***Comatricha nigra*** *Stemonitidaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Mucor embolus*, *Stemonitis embolus*, *Stemonitis atrofusca*, *Stemonitis ovata var. ß nigra*, *Stemonitis ovata var. a atrofusca*, *Stemonitis ovata*, *Stemonitis obtusata*, *Stemonitis oblonga*, *Comatricha obtusata*, *Stemonitis friesiana*, *Comatricha ovata*, *Comatricha friesiana*, *Comatricha persoonii var. gracilis*, *Comatrichoides nigra*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Sakabanatuta edo bilduta, estipitatuak, globo itxurako-obalak edo laburki zilindrikoak, tenteak, beltzak edo beltz-arreak, burdin kolorera pasatuaz, 2-8 mm-ko garaierakoa.

**Pedunkuloa:** Filiformea, beltza, nahikoa luzea (esporangioaren altuera 2-6 aldiz inguru).

**Hipotaloa:** Urria, gorria, batzuetan ez du izaten.

**Kolumela:** Esporangioaren erdialdera edo goialdera iristen dena, kapilizioarekin bat eginez.

**Kapilizioa:** Korapilotsua, harizpi meheekin, flexuosoa, adarkatuak eta anastomizatuak, sare trinkoa osatzen dutenak.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Hildako egurretan.

### Banaketa eremua 
Amerika osoa, Islandia, Kanariak, Azorak, Europa, Errusia, Kaukasia, Mongolia, Japonia, Filipinak, Hawaii, Réunion, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luciano Maggini

**Luciano Maggini**, (Seano di Carmignano, Toscana, 1925eko maiatzaren 16a – íbidem, 2012ko urtarrilaren 24a) txirrindulari italiarra izan zen, profesionala 1946tik 1957ra.

Kirol lorpenik aipagarrienak Italiako Giroan lortu zituen, zazpi etapa garaipen eskuratuz. Horretaz gain, hainbat lasterketa klasiko italiar irabazi zuen: Campaniako Giroa, Venetoko Giroa, Emiliako Giroa eta Milan-Turin, besteak beste

Anaia gaztea Sergio ere txirrindulari profesionala izan zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
*  Luciano Maggini - *Cyclebase.nl*
Didymium clavus

***Didymium clavus*** *Didymiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Didymium melanopus var. clavus*, *Didymium commutabile*, *Didymium masseeanum*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Pedunkulatuak, disko-formakoak, askotan unbilikatuak 0,5-1 mm inguruko diametrokoak, milimetro bateko garaierakoak, zuri-grisaxkak. Peridioa mintzezkoa, iluna, gutxi-asko kare-kristalez estalia, lodia, arrea, eta behealdean ez da hain karetsua. Pedunkulua goian mehetua, luzetara ildaskatua, arre iluna edo beltza, laburra. Kapilizioa biguna harizpi argiekin, arre-purpura kolorekoak edo maizago kolorerik gabeko harizpiekin, gutxi adarkatua.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Hildako egurretan, eroritako adaxketan edo usteltzen ari direnetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Tourte-Cherbuliez

**Marie Tourte-Cherbuliez**, jaiotzez **Marie-Isaline Cherbuliez**, (Geneva, 1793ko apirilaren 12a – Plainpalais, 1863ko abuztuaren 19a) suitzar haur eta gazte literaturako idazlea, itzultzailea eta literatura kritikaria izan zen.

## Bizitza 
Marie-Isaline Cherbuliez 1793ko apirilaren 12an jaio zen Genevan. Abraham Cherbuliez liburu-saltzailearen eta Louise-Sara Cornuauden sei seme-alabetatik zaharrena zen. Antoine-Élisée eta Joël Cherbuliez nebekin batera, Genevako elite intelektualaz inguratuta hezi zen. 1816an, Barthélemy-Isaac Tourterekin ezkondu zen.

Marie Tourte-Cherbuliezek Johann Heinrich Pestalozzi miresten zuenez, haurrentzako liburuak idazten hasi zen. Jeremias Gotthelfen lanen kritika ere egin zuen *Bulletins littéraires*en. 1850ean bere *Le fils de Tell* (*Der Knabe des Tell*, 1846) eleberri historikoa frantsesera itzuli zuen. Idazlan honen frantsesezko lehen itzulpena izan zen Suitzan eta espiritu abertzalea goratzen laguntdu zuen.

Jane Marcet eta Anthony Trollope idazle britainiarren lanak ere itzuli zituen eta William Makepeace Thackerayren lanen kritikak egin zituen.

Norberak idatzi zituen liburuek hezkuntzan, familia-balioetan eta erlijio-bertuteetan oinarritzen dira, *Annette Gervais. Scènes de famille* (1835) eta *La fille du pasteur Raumer. Scènes familières* (1848) bezala. Bere istorioek neska gazte bat izan ohi dute protagonista. Harrera ona izan zuten kritikarien partetik. Liburu batzuk alemanera eta ingelesera itzulita daude.

Marie Tourte-Cherbuliez Plainpalaisen hil zen, Genevatik gertu, 1863ko abuztuaren 19an.

## Lanak 
* ''Journal d'Amélie, ou dix-huit mois de la vie d’une jeune fille. Scènes de famille* (bi liburukitan, 1834)
* *Annette Gervais. Scènes de famille* (1835)
* *Contes et récits pour la jeunesse* (1836)
* *La fille du pasteur Raumer. Scènes familières* (1848)
* *L’enfant patriote'' (1851)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Seghers

**Daniel Seghers** (Anberes, 1590eko abenduaren 3a – *ibidem*, 1661eko azaroaren 2a) flandriar jesulagun eta margolaria izan zen.

Anberesen jaio zen, eta 1601ean Zazpi Herbehere Batuen Errepublikara joan zen bizitzera, aita hil eta amaren kalbinismoarekin hitz egin ondoren. Beharbada Utrechten hasi zituen ikasketa artistikoak eta 1611n Anberesera itzuli zen. San Lukasen gremioan sartu zen Jan Brueghel Zaharraren ikasle gisa.

Katolizismora itzuli zen eta 1614an Jesusen Lagundian sartu zen Malinetan. 1621ean Bruselan lan egin zuen eta 1625ean Erromara iritsi zen. Bertan bi urtez bizi izan zen eta margolari ospetsuenekin lan egin zuen, Nicolas Poussin eta Domenichino kasu. 1627an Anberesera itzuli zen behin betiko.

Loredun izadi hilen margolari gisa nabarmendu zen, batez ere lore-girlandak. Bere lanak garaiko aristokratek asko estimatu eta bildu zituzten.

## Iruditegia 

File:Daniël Seghers and Simon de Vos - A Garland of Flowers Surrounding a Mocking of Christ.jpg
Daniël Seghers - Bloemenkrans - MSK Brussel 25-02-2011 13-28-07.jpg
Daniel Seghers - Flowers in a glass vase with a red admiral butterfly.jpeg
Daniël Seghers and Domenichino - Double wreath surrounding a medaillion with the triumph of love.jpg
Daniël Seghers and Cornelis Schut (I) - Saint Ignatius in a cartouche with flowers and cherubs.jpg

## Kanpo estekak
Evelia Farina

**Evelia Farina** (1941eko urriaren 7a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Arrillaga

**Maria Arrillaga** izen-deiturekiko bi emakumeren biografiak ditugu wikipedia honetan:

* Maria Arrillaga Garate (Elgoibar, Gipuzkoa, 1915 - Ondarroa, Bizkaia, 2015), erraketista profesionala.
* Maria Arrillaga (Mayagüez, Puerto Rico, 1940), poeta eta unibertsitateko irakaslea.
Maria Arrillaga (puertorricarra)

**Maria Arrillaga** (1940) Puerto Ricoko Unibertsitateko (Rio Piedras) irakaslea da. Gaztelera Sailean irakatsi zuen UPRko Rio Piedras Campusean. PENeko Emakumeen Batzordeko kidea da, eta idazkaria ere izan zen. Hainbat poesia liburu idatzi ditu. Gaur egun New York hirian bizi da, eta San Juan Zaharra auzoan, San Juanen, Puerto Ricon.

Francisco Matos Paoliren arabera, Maria Arrillagaren poetikak *«kultura konbentzionalaren desmitifikazioan»* parte hartzen du, bai giza izaera sexualaren aldarrikapenean, bai justizia sozialarekiko konpromisoan.

Confrontation, *Cupey*, *Festa Da Palabra*, *PEN International*, eta Tercer Milenio aldizkariekin kolaboratu du.

Arrillaga 1996ko finalista izan zen fikzioan, Institute of Latin American Writersen. Puerto Ricon, poesia, saiakera eta fikzioagatik saritu dute.

Arrillagak PEN Nazioarteko Klubeko Puerto Rico Zentroko presidente gisa eta PEN Internationaleko Emakumeen Idazleen Batzordeko idazkari gisa jardun du. The Guava Orchard izeneko oroitidazki liburu batean lan egiten du, eta poesia bilduma batean, Flamingoes in Manhattan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santurce (Puerto Rico)

**Santurce** Puerto Ricoko San Juan udalerriko auzo/barruti bat da. 2010eko erroldaren arabera, 81.251 biztanle zituen, eta Puerto Ricoko auzorik populatuena zen oraindik, nahiz eta biztanleriaren erdia baino gehiago galdu zuen 1950eko zentsuan maximo historikoa lortu zuenetik. Gainera, 13,57 km²-ko (5,25 mi²) lur-azalera eta 5987,5 bizt/km²-ko dentsitatea du (15 507,7 bizt./mi²). Dentsitate hori dela eta, Santurce da Puerto Ricoko biztanle-dentsitate handieneko eremuetako bat.

Auzoaren izena 1880an sortu zen, Pablo Ubarri y Capetilloren omenez, San Jose de Santurce-ko lehen kondea, jatorriz Bizkaiko Santurtzi herrikoa. Aurretik eta 1862an lurraldea hiriburuarekin lotu zutenetik, auzoa *Cangrejos* izenarekin ezagutzen zuten. Auzo hori San Mateo de Cangrejos udalerriko hirigunea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santurce (Argentina)

**Santurce** San Kristobal departamenduko udalerria da, Santa Fe probintzian dagoena, Argentinan. 

## Biztanleria 
122 biztanle ditu (2010), hau da, aurreko erroldaren 116 biztanleekin (2001) alderatuta, igoera bat adierazten du.

## Kanpo estekak
Babi (abeslaria)

**Barbara Guillen Cantarero**, artistikoki **Babi** (Madril, 1999ko ekainaren 24a) madrildar abeslari eta musikagilea da eta "*Lo Jodiste", "Colegas", "Rota", "Nasa"* eta *"Flores"* abestiekin egin zen ezaguna. YouTube sarean, 2021. urtearen amaieran, 190 milioi erreprodukziotara iritsi zen eta Spotifyn hilero 1.2 milioi entzule mantentzen zituen.

## Musika ibilbidea 
2014an hasi zen kantuak terapia gisa idazten, Calero eta Canserbero rap abeslarien eraginez. Urte batzuk geroago hasi zen bere kantuak partekatzen, publiko gaztean oso harrera ona izan zutenak. Babi bere ibilbidea hastera ausartu zen, Juancho Marqués edo C Tangana artisten cover-ak YouTuben argitaratuta.*

Erritmo pausatuearekin bere musika *sad* definitzen du Babik, nahiz eta *lofi*, rap eta trap artean mugitzen den. Lankidetza egin ditu lanak, besteak beste, Denom, G Sony (raperoa), Miranda bikotea, Luna Ki, Marc Seguí edo Ly Rainerekin. 

Kontzerturik ez ematean indartu egin zuen artistaren ezaugarri den misterio-kutsua.

Macaco abeslariarekin kolaboratu zuen Mario Casas protagonista duen *No matarás* (2020) film espainiarraren «*Me matarás*» kanturako.

2024an 888 (karma) izena duen abestia kaleratu zuen eta bertan Xina Morarekin kolaboratu zuen.
## Diskografia 
thumb|266x266px

* En canal (2016)
* Desierto (2019)
* Rota (2019)
* Duelo dulce (2019)
* Tu nana (2019)
* A tus brazos no (2019)
* Low Key (2019)
* Lo jodiste (2019)
* Colegas (2019)
* Stressed out (2019)
* Devuélvemelo (2019)
* No queda na (2019)
* Game Ova (2019)
* Me sabe mal (2020)
* Prioridades (2020)
* NASA (2020)
* Amén (2020)
* Nací pa esto (2021)
* Lo sabía (2021)
* Disney (2021)
* Incondicional (2021)
* Cocaína (2021)
* Flores (2022)
* Morir de pena (2022)
* No somos iguales (2022)
* No drama (2022)
* Corales (2022)
* Lejos ft. Albany (2022)
* De frente (2023)
* Los mejores (2023)
* Marte ft. Denom (2023)
* Tarde ft. 3AM (2023)
* loca (2024)
* Caro (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klesie Kelly

**Klesie Kelly** edo **Klesie Kelly-Moog** (Kentucky, AEB, XX. mendea) estatubatuar abeslari sopranoa da eta kantu irakaslea Koloniako Musika eta Dantza Unibertsitatean eta nazioarteko eskola magistraletarako.

## Bizitza 
Kelly Kentucky estatuan jaio zen eta Alemanian ikasi zuen kantua Bettina Björgsten, Helmut Kretschmar eta Günther Weißenbornekin.

## Musika ibilbidea 
### Kantari 
Kontzertuetan operako agertokian baino aktiboago, Moshe Atzmon, Wolfgang Gönnenwein, Erich Leinsdorf, Bruno Maderna eta Hiroshi Wakasugi zuzendariekin jardun du, besteak beste. Besteak beste, Mozart, Schumann, Wolf eta Zemlinsky konpositoreen abestiak grabatu zituen Werner Genuit piano-jotzailearekin. 1977an, *Abendlieder, Liebeslieder und Romanzen* («Gaueko abestiak, maitasun abestiak) grabatu zituen bakarlari instrumentalekin batera, hala nola, Ian Partridge tenorearekin, Hermann Baumann (tronpa), Dieter Klöcker (klarinetea), Karl-Otto Hartmann (fagota) edo Genuit. Oso gutxitan interpretatzen den ganbera-musikaren aukeraketan, Benedict Randhartingerren *Schlummerlied* («Lotarako abestia») soprano, tenor, tronpa eta pianorako, Franz Lachnerren *Seit ich ihn gesehen* (Chamissoren ondoren) soprano, klarinete eta pianorako, eta bere "Laute Liebe" («Maitasun zaratatsua») soprano, fagot eta pianorako.

Wiesbadenen, *Rheingauer Kantorei* abesbatzarekin abestu zuen, bai 1979an Felix Mendelssohnen *Elias* oratorioa Frankfurteko hr-Sinfonieorchesterrekin Erich Wenkekin batera zati nagusian, bai *Le Roi David* de Honegedgerren 1980an Claudia Eder eta Gerienstekin.

### Irakasle 
1986an hasi zen kantu irakasle lanetan Koloniako Musika eta Dantza Unibertsitatean. Eskola magistralak eman ditu Europan eta Hego Korean. Ikasleen artean, Juan Carlos Echeverry, Julia Kleiter, Ulrike Maria Maier eta Christiane Oelze daude. Bere ikasleetako batzuk nazioarteko lehiaketetan sarituak izan dira eta opera konpainia nagusietako kideak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eureka! Batzordea

**Eureka! Batzordea** Mexikon jaiotako desagertuen ama eta senitartekoen erakunde bat da, 1970etik 1980ra bitarteko hamarkadetan gobernu priistaren aurka zeuden mugimendu politiko, armatu eta sozialetako militanteen jazarpenaren eta legez kanpoko atxiloketaren ondorioz sortua. Rosario Ibarra de Piedrak 1977an sortu zuen **Comité Pro-Defensa de Presos Perseguidos, Desaparecidos y Exiliados Políticos de México** izenarekin — Jesus Piedra Ibarraren ama, irailaren 23ko Liga Komunistako kidea eta Segurtasun Zuzendaritza Federaleko kideek bahitua Monterreyn (Nuevo León) —, Eureka Batzordeak, hasiera batean, Mexikoko Estatuak desagertutakoak aurkeztea lortu nahi izan zuen, baina urteak igaro ahala, Mexikoko gobernuak oposizioaren aurka egindako krimenak ikertzea eskatu dute. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira Siurana

**Elvira Siurana Zaragoza** (Lleida, Katalunia, 1952ko ekainaren 21a) lleidar feminista, editore eta idazlea da.

## Bizitza 
Lleidan jaio eta hazi zen familiarekin. 10 urterekin Bartzelonara eraman zuten ikasketak egitera. Batxilergoa Jesusen Bihotza ikastetxean egin zuen eta Enpresen Administrazioa CICFen.

### Lan ibilbidea 
70eko hamarkadaren hasieran, hainbat lan eta Europan zehar egindako bidaiak txandakatu zituen. Ideologikoki, Beat mugimenduaren postulatuekin eta hippy filosofiaren postulatuen pean identifikatzen da, eta Londresko komuna batean bizi izan zen. 

75. urtean, Lleidara itzuli zen, eta hiriko gizarte-mugimenduetan modu aktiboan parte hartu zuen: feminismoa (GILD "Grup independent de lluita per la dona"-ren sorreran parte hartu zuen); ekologismoa (CELL "Lleidako talde ekologistaren" jardueretan parte hartu zuen); eta katalanismoa, batez ere "Kultura katalanaren kongresua" taldean, baita trantsizio demokratikoko lehen manifestazio eta hauteskundeetan ere.

1976an, Parisen L'Alliance Françaisen ikasle zela, teoria feminista sakon aztertu zuen, Antoinette Fouquek sortutako "des Femmes" kolektiboaren bidez. Maiatzean Bruselara joan zen "Emakumeen Aurkako Krimenen Nazioarteko Auzitegira" joateko. Bertan, Lidia Falconek sortutako Bartzelonako eta Madrilgo Kolektibo Feministen ordezkariekin jarri zen harremanetan, zeinek eragin handia izan duen bere pentsamenduan eta geroko ibilbidean.

Ekitaldi eta kongresu ugari antolatu zituen, bai nazionalak, bai nazioartekoak. Hainbat kongresu feministatan hizlari izan da.   

Emakumeen Nazioarteko Urtea ospatzeko Nazio Batuen Kongresuetan aktiboki parte hartu zuen: Kopenhagen (1980), Nairobi (1985) eta Pekin (1995).   

*Diario de Barcelona* egunkarian eta *Actual* aldizkarian kazetari lanetan jardun zuen. Bere artikuluak egunkari eta aldizkari feminista, nazional eta internazionaletan argitaratu dira, hala nola, *Lanbroa, Poder y Libertad, Papers de Dona, Rain and Tunder, Opinión Hispana*, eta *The Spanish Herald*, besteak beste. 

1992an *Catálogo de escritoras feministas actual en lengua castellana* liburua argitaratu zuen Lidia Falconekin batera.

2017an Lleidan kokatu zen berriro, eta 2019an udal hauteskundeetara 4. postuan aurkeztu zen Crida per Lleida-Cup alderdiko zerrendetan.

## Lanak 
* 1992: *Catálogo de escritoras feministas actual en lengua castellana*, Lidia Falconekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Retrato 100x100 feminista: Elvira Siurana 2024.11.17 *La aventura del saber*   

* Artikulua Sororitatea erreskatatzeko, Kate Millerren bisita Espainiara
* Feminismoaren barruko ezberdintasunak, aurrera egiteko aukera
Sofia Magdalena Danimarkakoa

**Sofia Magdalena Danimarkakoa** (; Kopenhage, 1746ko uztailaren 3a - Stockholm, 1813ko abuztuaren 21a) Suediako erregina ezkontidea izan zen 1771tik 1792ra, Gustavo III.aren emazte bezala. Frederiko V.aDanimarkakoa eta Louisa erregeen alaba zen.

## Biografia 
Lau urte zituenetik, Sofia Magdalena Suediako Gustavo printze oinordekoarekin emaztegai bilakatu zen, Suedia eta Danimarkaren arteko adiskidetasun itun batean. Konpromisoa kapelen alderdiaren negoziazioen emaitza izan zen, Suediako legebiltzarrean gailendu zena. Suediako erregeak eta printzearen gurasoak, ezkontzaren aurka agertu ziren, neurri batean Adolfo Federiko Suediakoaren familiak Oldemburgoko Etxearekiko zuen etsaitasunagatik, Danimarkan nagusi zena. Hala ere, garai hartako Suediako monarkiaren ahuleziak ezinezko bihurtu zuen ezkontza bertan behera geratzea, batez ere 1766an printzeak bere baimena eman zuenean.

Ezkontza Kopenhageko Christiansborg gazteluan egin zen, 1766ko urriaren 1ean, eta, ondoren, Stockholmon, urte bereko azaroaren 4an.

Ezkontza ez zen arrakastatsua izan, neurri batean bien arteko ezberdintasunengatik, baina baita Luisa Ulrica erreginaren esku-hartzeagatik ere.. Gustavok jarduera politiko gogorrak egiten zituen bitartean, Sofia Magdalena uzkur, lotsati eta serioa zen; garaiko kultura, arte eta literaturarekiko interesa erakusten zuen, eta ez zen inoiz Stockholmeko gortera ohitu. Ezkontzaren harremana hotza eta urruna izan zen.

Bere senarra 1771n tronura iritsi zen eta Sofia Magdalena erregina izendatu zuten 1772ko maiatzaren 29an.

1775etik aurrera, Adolf Fredrik Munck af Fulkila kondeak, Sofia eta Gustavo errege bikotearen lagunak, erregeen arteko hurbilketa bultzatu zuen. Egoera horretan jaio zen printze oinordekoa, Gustavo Adolfo, 1778ko azaroaren 1ean, eta 1782an Carlos Gustavo. Orduan, senar-emazteek eskandalua sortu zuten, printzeak Muncken semeak zirela zioten zurrumurruek, ustez Luisa Ulrich erregina amak zabaldutakoak. Herrialdean zehar, erregea homosexuala zelaren zurrumurrua zabaldu zen, orregatik, emaztearekiko ustezko arbuioa egotzi zitzaion.

1783an Carlos Gustavo hil ondoren, bikotea behin betiko urrundu zen. 1792an alargun, Gustavo III.aren hilketaren ondoren, Sofia Magdalena lasaitasunean murgildu zen. Gustavo IV.a Adolfo semearen erregealdian jarduera politiko gutxiagoetan hartu zuen parte. 1809an, bere seme Gustavo Adolfok tronuari uko egin zionaren lekuko izan zen. Bere koinatu Karlos XIII.aren erregealdian, Stockholmetik gertu dagoen Ulriksdal jauregira joan zen, non 1813ko abuztuaren 28an hil zen.

## Familia 
## Erreferentziak 
# ↑ «Sophia Magdalena - Svenskt Biografiskt Lexikon» *sok.riksarkivet.se* (Noiz kontsultatua: 2024-12-03).

## Kanpo estekak
Rosa Bonaparte

**Rosa Filomena** **«Muki»** **Cardoso Bonaparte Soares** (Manatuto, Timor Portugesa, 1957ko otsailaren 18a – Dili, Ekialdeko Timor, 1975eko abenduaren 8a) Ekialdeko Timorreko iraultzailea eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Timor Portugesean jaioa, 1973an beka bat irabazi zuen Portugalen ikasteko. Bertan Casa dos Timores-era batu zen eta politika marxistan eta antikolonialean murgildu zen. 1974ko amaieran Timorrera itzulita, Fretilinen sortzaileetako bat izan zen, eta alderdiko batzorde nagusian parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Peter Eckermann

**Johann Peter Eckermann** (Winsen, Germaniako Erromatar Inperio Santua, 1792ko irailaren 21a – Weimar, 1854ko abenduaren 3a) alemaniar olerkari eta idazlea izan zen.

Familia xume batean jaio zen eta eskasian hazi zen. Askapen Gerran (1813-1814) boluntario bezala borrokatu ondoren Hannoverreko Gerra departamentuan idazkari lana lortu zuen. 1817an ikasketekin jarraitu ahal izan zuen, eta 1821ean Göttingengo Unibertsitatean sartu zen, nahiz eta hurrengo urtean utzi.

1833an ezagutu zuen Goethe, "Beiträge zur Poesie" lanaren eskuizkribua berari bidaliz. Handik gutxira, Weimarrera joan, tutore pribatu gisa lan egin eta duke handiaren semeari irakatsi zion. 1830ean Italiara bidaiatu zuen Goetheren semearekin. 1838an duke handiaren aholkulari eta dukesa handiaren liburuzain izendatu zuten.

Eckermann *Gespräche mit Goethe* (*Elkarrizketak Goetherekin*) lanagatik gogoratzen da nagusiki. Egileari buruzko ezagutzan lagundu zuen. Goetheren lan osoaren koeditorea ere izan zen 40 liburukitan.
Landa Eremuko eta Indigenen Emakumeen Elkarte Nazionala

**Landa Eremuko eta Indigenen Emakumeen Elkarte Nazionala** (; ANAMURI) Txileko erakunde zibil bat da, irabazi-asmorik gabea eta autonomoa, emakumeek bakarrik osatua. 1998an sortu zen, Buinen, eta Txileko emakume landatar eta indigenen garapena antolatzea eta sustatzea du helburu, haien erakundea estimulatuz eta indartuz. ANAMURI Nazioarteko Landa eta Nekazari Bideen Erakundeen Latinoamerikako Koordinakundeko kidea da. Gaur egun, ANAMURIk 6800 bazkide inguru ditu.

## Historia 
Landa Eremuko eta Indigenen Emakumeen Elkarte Nazionala 1998ko ekainaren 13an sortu zen, Buinen.

2018an, ANAMURI Txileko eskualdeetan dago, Aricatik (Arica eta Parinacota) Coyhaiqueraino (Aysén), herrialde osoko Aimara, Colla, Diaguita eta Mapuche emakume indigenak barne. Bere egoitza nagusia Santiagoko komunan dago.

## Misioa 
ANAMURIren misioa da Txileko emakume baserritar eta indigenen garapena antolatzea eta sustatzea, Aricatik Coyhaiqueraino, haien kultura, lan, gizarte eta ekonomia aniztasuna kontuan hartuz, eta haien antolakuntza estimulatuz eta indartuz. ANAMURIren misioa berdintasunezko harremanen eraikuntzan oinarritzen da, nazio mailan landa eremuko emakumeen eskaerak eta interesak bateratuz eta koordinatuz. ANAMURIko emakumeek herrien elikadura-burujabetza lortzeko borrokatzen dute, antzina-antzinatik emakumeek nekazaritza-ekoizpenean izan duten rol garrantzitsua aitortuz.

## Emakumeen rola 
ANAMURI emakumeek bakarrik osatutako erakundea da, eta 6800 bazkide inguru ditu. Besteak beste, Miriam Talavera (ANAMURIko lehendakaria); Millaray Painemal Morales (lehendakariordea); María Vargas G (idazkari nagusia); Mónica Hormazabal Baeza (diruzaina); Francisca Rodríguez Huerta (Antolakuntza idazkaria); Jacqueline Arriagada Villegas (Ekoizleen Frontea); Viviana Catrileo Epul (Komunikazioen Frontea); Rosario Gómez Inostroza (Indigenen Frontea); Hilda Morales Morales (Kultura Ordezkaria); Carla Nuñez Díaz (Nazioarteko frontea); Ana María Fuentes Cáceres (Soldatapeko frontea); Josefina Ovando Godoy (Baliabide Naturalak); Mafalda Galdames Castro (Prestakuntzako arduraduna); Evelyn Cabezas Villarroel (Ingurumena) Lirayen Reyes Galves (Gazteen frontea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernardo Aranda

**Bernardo Aranda Valdez** (Arroyos y Esteros, 1932ko martxoaren 12a - Asunción, 1959ko irailaren 1a) esatari, irratiko langile eta dantzari paraguaitarra izan zen.

## Bibliografia 
Arroyos y Esteros hirian jaio zen (Cordillera departamentua), 1932ko martxoaren 12an, Catalina Valdez eta Ramon Arandaren semea zen.

1959ko irailaren 1ean hil zuten, erreta, lo zegoela. Gertaera horren ondorioz, Paraguaiko diktadurako agintariek “ordura arte ezagutzen zen ikerketa judizial, mediko eta polizialik osoena” egin zuten.

Pasio krimentzat jo zuten, eta “biktima homosexuala zela susmatzean, ustezko krimenaren egileak homosexualak zirela ondorioztatu zuten, eta, beraz, edozein homosexual tartean zegoela adierazi zuten. Gertakari horren ondorioz, 108 homosexual atxilotu zituzten ustezko hilketaren ikerketak egiteko, eta atxilotuen izenak ´108en zerrenda´ izenarekin ezagutu zen zerrenda batean zabaldu zituzten".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avelina Gallegos

**Avelina Gallegos Gallegos** (Chihuahua, Chihuahua, 1945eko urriaren 15a - *ib.*, 1972ko urtarrilaren 15a) Mexikoko ezkerreko ekintzaile politikoa izan zen, Irailaren 23ko Liga Komunista sortu eta Chihuahuan hiri-gerrillako ekintzak egiten zituzten erakundeetako kidea. Bere borrokarako dirua biltzea helburu zuen banku-eraso batean hil zen.

## Biografia 
Avelina Gallegos Chihuahua hirian jaio zen 1945eko urriaren 15ean, baina bere haurtzaro eta nerabezaroaren zatirik handiena Ciudad Juarezen eman zuen, eta hara joan zen bere amarekin batera. Han, maistrarako ikasketak egin zituen Irakasleen Trebakuntzarako Institutu Federalean, eta Ciudad Juarezeko zenbait eskolatan egin zuen bere lanbide-jarduera, batxilergoa ikasten jarraitzen zuen bitartean. Ikasketa horiek amaitutakoan, estatuko hiriburura joan zen, eta han Chihuahuako Unibertsitate Autonomoan sartu zen zuzenbidea ikastera, eta "*Las Rosas*" izeneko taldearekin harremanetan jarri zen, Rosa Luxemburgoren omenez. Talde hori emakumezko buruzagiek osatzen zuten, eta Irma Campos Madrigal eta Patricia Caballero ziren buru, besteak beste. Aldi berean, Diego Lucero lehengusua buru zuen hiri-gerrillara hurbildu zen, eta haren komandoetan **Natasha** edo **Natalia** izengoitia hartu zuen.

Taldearen lehen gerrilla ekintzan parte hartu zuen. Ekintza horren bidez, borroka armaturako funtsak ezagutarazi eta lortuko ziren. Orduko Banco Comercial Mexicanoren banku-sukurtsaletan aldi berean hiru eraso egingo ziren, eta Avelinak parte hartzen zuen komandoari egokituko zitzaion Iraultza etorbidearen eta 25. kalearen elkargunean kokatutako sukurtsalaren aurkako ekintza, Chuvíscar ibaiaren ubidearen ondoan. Erasotzeko saiakera 1972ko urtarrilaren 15ean (larunbata) egin zen, 9: 05ean, baina komandoak ez zuen espero une berean balaz egindako erasoari aurre egin zion zibilez jantzitako soldadu talde batek bankua zainduko zuenik. Avelina Gallegos hil egin zen buruan bala batek jota. José Luis Alonso Vargas komandoko kidea ere zauritu eta harrapatu zuten. Federico Villa Cortés edo Pablo Martínez Pérez ezizenez identifikatu zen, eta urte bereko urtarrilaren 3an ezkondu zen Avelina Gallegosekin. Komandoko beste bi kidek ihes egitea lortu zuten, eta tiro-trukean soldadu bat zauritu zen. Magdalena Contreras bankuko bezero bat ere hil zen suak gurutzatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erika Leiva

**Erika Leiva Méndez** ("*El huracán de La Linea*" izenez ezagunagoa; Tarragona, Katalunia, 1984ko abenduaren 18a) Cadizko kopla-abeslaria eta konpositorea da.

## Bizitza 
Tarragonan jaio zen, andaluziar jatorriko gurasoek lan kontuak zirela eta, hiri horretara joan behar izan zutelako. Erikak 6 hilabete zituela, familia jatorrizko hirira itzuli zen, La Linea de la Concepcionera. Bertan hazi eta musikaren munduan hasi zen. Gaztetatik hainbat kopla eta kantu arineko lehiaketatan parte hartu zuen, sari ugari lortuta. 2008an, Canal Sur telebistaren *Se llama copla* saioan parte hartu zuen, eta hirugarren postuan geratu zen. Sari horrek ate asko zabaldu zizkion, eta, lehen diskoa grabatzeko aukera eman zion: “*Grande muy grande*”. Oso harrera ona izan zuen.

Gerora, artista handien talde bateko kidea izan zen, Jose Luis Morenok zuzendu eta ekoitzi zuen "Apoteosis" ikuskizunean. 2013an, Sevillako Maestranzako Antzokian “*Tu no te has ido”* ikuskizuna estreinatu zen, Marifé de Triana gogoratuz, berak, Joana Jiménez eta Antonio Cortések osatua. Ikuskizun horrekin bira bat egin zuten Espainia osoan zehar.

2015eko irailean, Sevillako Maestranza Antzokian omenaldia egin zion Rocío Juradori, Rocíoren heriotzaren hamargarren urteurrena zela-eta, *Sevillak siente a Rocío* (Sevillak Rocío sentitzen du) izeneko ikuskizunean, "no hay billetes" kartela zintzilikatu zela.

## Diskografia 
**Estudioko albumak**

* 2011: *Grande, muy grande*
* 2016: *Amar y Querer*
* 2019: *Lo Que Eres para Mí*

**Bakunak**

* 2016: *No Lo Puedes Negar*
* 2021: *Lo Que Eres para Mí*
* 2022: *Últimamente*
* 2023: *Himno de Andalucía*
* 2023: *Inocente pobre amiga*
* 2024: *No sé olvidar*
* 2024: *De que manera te olvido*
* 2024: *Échame a mi la culpa*

## Sariak 
**Sarien zerrenda**

* 2001: 1go saria Espainiako Kantu Lehiaketan, Utreran (Sevilla)
* 2002: 2. saria VII. Espainiar Kantu Lehiaketan, Maestro Jaén Memorialean, La Linea (Cádiz)
* 2003: 1.go IX Concurso de Canción Española J.M Arganzuela saria (Madril)
* 2004: 2. saria La Linea Abesti Arinaren IV. Jaialdian (Cadiz)
* 2005: 1.go saria “Amigos de la Copla” Andaluziako I. Kantu Lehiaketaren Saria (Malaga)
* 1.go saria Trebujenako (Cadiz) II. Espainiar Kantu Lehiaketan
* 2006: XXXI Festival de la Canción Andaluza jaialdian finalista
* 2007: 2. saria Marifé de Triana omentzeko, Alhaurín de la Torre (Málaga)
* 1.go saria Peña Huertecillas Mañas XVI Concurso de Canción Españolan, (Málaga)
* 2008: “*Se llama copla*” telebistako lehiaketaren 3. irabazlea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erika Leiva Instagramen
* Erika Leiva Facebooken
* Erika Leiva X-en
* Erika Leiva Apple Music-en
Silvia Suppo

**Silvia Suppo** (Rafaela, Santa Fe, Argentina, 1958ko abuztuaren 31 – 2010eko martxoaren 29a) argentinar ekintzaile politiko eta soziala izan zen. Diktadura zibiko-militarraren biktima, *Causa Brusa*-n lekuko giltzarria, eta *Megacausa Rafaela*-ren lehen salatzaile eta bultzatzaile nagusietako bat izan zen; 2010eko martxoaren 29an hil zuten eta ez zen deklaratzera heldu.

## Bere militantzia politikoaren hastapenak 
Rafaelako Merkataritza Eskola Nazionalean zegoela (gaur egun, Irakaskuntza Ertainetako Eskola, 429. zk., Mario Vecchioli), Bigarren Mailako Ikasleen Batasunean (UES) hasi zen militatzen, Rafaela hiriko *Barranquitas* auzoko Adin Txikikoen Etxeko gazte-talde batekin batera gizarte-lana eginez. Bertan, irakurketak, jolasak eta eskola laguntza egiten zuten. Hugo Suppo anaiak Paula Kuschnir-en *Silvia* dokumentalean deskribatzen duenez, ez zuten katolizismoan jatorria, baina ikuspegi humanista partekatzen zuten.

Bigarren Mailako Ikasleen Elkartean ere parte hartu zuen, eta *Qué hacer* aldizkaria argitaratu zuten. Hattemer, gaur arte desagertuta egon dena, "alemaniarra" bezala ezagutzen zuten, Santa Fe hirian bizi zen eta metalurgia enpresa batean lan egiten zuen. Aste batzuetan bere burua "gorde" ondoren, urtarrilaren 25ean Rafaelara itzuli zen bere anaiaren ezkontzara joateko, Jesusen Bihotz Sakratuaren elizan. Han atxilotu zuten Rafaelako Polizia Buruzagitzako zibilek eta poliziek.

## Bahiketa eta gatibualdia 
Silvia Suppo 1977ko maiatzaren 24an atxilotu eta bahitu zuten Rafaela hirian, Hugo Suppo anaiarekin eta Jorge Alberto Destefanirekin batera, urte batzuk geroago bere senarra izango zena. Ordu batzuk Rafaelako Poliziaren Buruzagitzan eman ondoren, gaueko orduetan kaputxadunak Santa Fe hirira eraman zituzten, eta han gatibu jarraitu zuten 4. sekzionalan (2016an Memoriaren Leku izendatua). Han hilabete eta erdi egon ziren atxilotuta, desagertuta. Polizia etxe horretan gutxienez hiru gizonek bortxatu zuten.

## Gizarteriaren aurkako delituen auzietan lekukoa 
thumb|Silvia Supporen oroimenez 2019ko ekainaren 3an itsatsitako pegatina
Silvia Suppo Santa Fe probintziako gizateriaren aurkako delituen lekuko eta bultzatzailea izan zen, eta errepresiogileei zigorrak ezarri zizkieten.

## Silvia Supporen memoria 
Silvia Supporen istorioa hainbat emanalditan berragertzen da, kulturaren hainbat esparrutatik, bai literaturan, bai zineman. Baita eztabaida publikoen instantzietan ere, Santa Fe probintziako buruzagi sozial eta politikoek aipatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dictydiaethalium plumbeum

***Dictydiaethalium plumbeum*** *Reticulariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Reticularia plumbea*, *Licea rugulosa*, *Licea applanata*, *Lycogala lenticulare*, *Reticularia entoxantha*, *Reticularia lurida*, *Licea tenuissima*, *Licea cinnabarina*, *Dictydiaethalium applanatum*, *Clathroptychium rugulosum*, *Ophiuridium dissiliens*, *Dictydiaethalium dissiliens*, *Clathroptychium cinnabarinum*, *Clathroptychium dissiliens*, *Clathroptychium berkeleyi*, *Clathroptychium plumbeum*, *Dictydiaethalium plumbeum var. entoxanthum*, *Dictydiaethalium ferrugineum*.

## Deskribapena 
Fruktifikazioak pseudoetalio-etan, etalio baten antzekoak edo helduaroan plasmodiokarpo baten antzekoak, esporangio ugariz osatua, 1 eta 3 mm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,5 mm bitarteko diametrokoa, latesi geruza batean estuki itxita, hori opakotik hori-arrera, oliba antzeko ilunera edo gutxiagotan arrexka-gorrira, mm gutxi batzuetatik 10 cm edo gehiagoko hedadurara, loditze batean jaioa, iraunkorra, hipotaloaren kolorekoa, maiz ertzetik haratago hedatzen dena eta orduan zilar kolorea hartzen du edo zurbila; esporangio-buruen geruza batez osatutako azala, orokorrean tuberkuludun zarakar batean elkartua; dehiszentzia azala haustean banakako kapelatan, horietatik loditutako lokarri filiformeek esporangioen  artean espazio angeluak osatzen dituzte, pseudokapilizioa osatzen duten kapelen angeluen araberakoak direnak, gainerako peridioa azkar desagertzen da. 

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Hildako egurretan.

### Banaketa eremua 
Amerika osoa, Kanariak, Europa, Errusia, Israel, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Uganda, Mayotte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rendez-vous avec Pol Pot

***Rendez-vous avec Pol Pot*** 2024ko Rithy Panh frnako-kanbodiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1978. Duela hiru urtetik hona, Kanbodia Pol Pot eta haren khmer gorrien uztarripean dago. Herrialdea ekonomikoki suntsituta dago, eta bi milioi kanbodiar inguru hil dituzte genozidio batean. Hiru kazetari frantsesek erregimenaren gonbidapena onartuko dute Pol Potekin elkarrizketa esklusibo bat izateko. Baina propagandaren azpian hautematen duten errealitateak eta jasoko duten tratuak nor bere pentsaera aldatzera eramango ditu.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sumario 3/94

***Sumario 3/94*** 2024ko Abel García Roure kataluniar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
1994. urtea. 18 urteko gazte bat telebistako saio batetik bestera dabil. Han kontatzen du bere aita kartzelan sartu dutela egin ez duen hilketa batengatik. Ibin guardia zibilak adineko emakume baten gorpua aurkitu zuen, haien bizilaguna, eta Vicenteren aitari ia 30 urteko kartzela zigorra ezarri zioten. Aita espetxetik irtetean, Vicentek bere aita kondenatu zutenean filmatzen hasi zen bideo-zintak berreskuratuko ditu, eta kasuaren sumarioan sartzea lortuko du: historiaz jabetzea eta aitari bere ahotsa entzuteko aukera ematea erabakiko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crowrã

***Crowrã*** 2023ko João Salaviza eta Renée Nader Messora brasildar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Patpro haurraren begiradatik, istorioak haren herri indigenaren historiaren hiru aldi zeharkatuko ditu, Brasilgo oihanaren bihotzean. Etengabe jazarrita, baina antzinako errituek, naturarekiko maitasunak eta askatasuna babesteko borrokak gidatuta, krahôtarrek erresistentzia modu berriak asmatuko dituzte.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kondor Planaren epaiketa

Argentinako **Kondor Planaren Epaiketa** 2013ko martxoan hasi zen, eta 2016eko maiatzaren 27an amaitu zen. Hego Amerikako eskualdearen historian lehen aldiz frogatu zen Condor Planak Argentina, Brasil, Txile, Uruguai, Paraguai eta Boliviako diktadura militarren arteko koordinazio errepresiboko sistema formal bat izan zela. Epaiketaren dimentsioak dokumentuetan demostratu zen, aurrez aurre eta bideokonferentzia bidez (beren bizilekuko herrialdeetatik) aitortu zuten lekukoen deklarazioak bertan azalduz. Koordinazio errepresiboa ikertu eta frogatu zuen epaiketaren ebazpenak 15 kondena ezarri zituen, 106 pertsonen desagerpenarekin zuzenean lotuak.

## Epaiketaren deskribapena 
Kondor Planaren kausa 1999an hasi zen, Argentinan desagertutako atzerritarren senideek egindako salaketengatik, eta, aldi berean, hainbat salaketa gehitu ziren, espediente desberdinetan multzokatuta, hurrenez hurren Kondor Plana I, II eta III izenez ezagutzen direnak.

2013tik, 200 lekukok baino gehiagok deklaratu zuten, Argentinako, Uruguaiko, Brasilgo, Txileko eta Paraguaiko biktimekin lotuta. Prozesuan zehar, giza eskubideen erakundeen hamabi txosten aurkeztu ziren; nazioarteko erakundeen sei txosten; Pertsonen Desagerpenari buruzko Batzorde Nazionalaren, Giza Eskubideen Idazkaritzaren eta Desagertuen eta Hildakoen Erregistroaren artean 423 paper-sorta, ; Indar Armatuen eta Segurtasun Indarren 90 paper-sorta eta ehunka dokumentu; Hego Konoko Indar Armatuen 8 dokumentu. Era berean, Estatu Batuetako Estatu Departamentuko dokumentu desklasifikatuak gehitzen zaizkio. Gainera, artxibo nazionalen eta atzerritarren txostenak jaso ziren, hala nola, DIPBA ohiarenak eta Paraguaiko Izuaren Artxiboarenak. Argentinako gizateriaren aurkako delituen epaiketekin eta kanpoan izapidetutako beste 46 auzirekin lotzen ziren 326 auzi judizialen ebidentziak ere izan ziren .

## Kondenatuak 
TOFen epaiak 15 akusatu zigortu zituen, eta bi absolbitu zituen, Juan Avelino Rodríguez eta Carlos Tragant. Auzia 31 kondenaturekin hasi zen, baina asko bidean hil ziren, besteak beste, Jorge Rafael Videla de facto presidente ohia.
* Santiago Omar Riveros: 25 urteko espetxe-zigorra, Condor Planaren esparruan legez kontra elkartzeagatik.
* Rodolfo Emilio Feroglio: 20 urteko kartzela-zigorra, Kondor Planaren esparruan legez kontra elkartzeagatik.
* Manuel Cordero Piacentini:25 urteko espetxe-zigorra.
* Miguel Ángel Furci: 25 urteko espetxe-zigorra.
* Humberto José Román Lobaiza: 18 urteko espetxe-zigorra.
* Enrique Olea: 13 urteko espetxe-zigorra, legez kontrako elkartzeagatik.
* Antonio Vañek: 13 urteko espetxe-zigorra, legez kontrako elkartzeagatik.
* Eugenio Guañabens Perelló: 13 urteko espetxe-zigorra, legez kontrako elkartzeagatik.
* Eduardo de Lío: 12 urteko espetxe-zigorra.
* Luis Pepa: 12 urteko espetxe-zigorra.
* Carlos Caggiano Tedesco: 12 urteko espetxe-zigorra.
* Néstor Falcón: 12 urteko espetxe-zigorra.
* Federico Minicucci: 8 urteko espetxe-zigorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diana Peñalver

**Diana del Campo Peñalver** (Sevilla, 1965eko irailaren 23a) sevillar aktorea da. Ezaguna egin zen *Las chicas de hoy en día* (1991), *Muertos vivos* (1992) eta *Canción de cuna* (1994) lanekin.

## Bizitza 
Santiago del Camporen alaba da, Ramon Sanchez-Pizjuan estadioaren fatxada nagusian nagusi den mosaikoaren egilea. Bigarren Hezkuntzako, Batxilergoko eta Lanbide Heziketako Irakasleen Masterra egin zuen Ingeles espezialitatean. Ingelesa, maila aurreratua du.Arte Dramatikoan lizentziatu zen RESADen.  

### Aktore ibilbidea 
Antzerkiaren munduan hezitako aktorea da. Muntaietan parte hartu, esaterako, Ramón María del Valle-Inclánen *Las galas del difunto* lanean, Gerardo Mallak 1987an zuzendua.

Pantaila handian 1984an egin zuen debuta, *El caso Almería* (1984) filmarekin. Laurogeiko hamarkadan, lan hauexetan hartu zuen parte: 1985ean Miguel Picazoren *Extramuros*, 1986an Vicente Arandaren *Tiempo de silencio*; 1987an *El Lute: Camina o revienta*, 1986an Fernando Truebaren *El año de las luces*, 1987an Luis García Berlangaren *Moros y cristianos* eta 1989an Jaime Chávarriren *Las cosas del querer*.

Jarduera zinematografikoa telebistako telesailetako aktore lanarekin uztartu zuen, hala nola, *Turno de oficio* (1986), *Lorca, muerte de un poeta* (1987), *Juncal* (1989), *El olivar de Atocha* (1989) edo *El mundo de Juan Lobón* (1989). Hala ere, ospea lortu zuen Fernando Colomori esker, Madrilen bizi zen *Charo* gazte andaluziarraren papera eskaini baitzion, *Las chicas de hoy en día* (1991-1992) telesail arrakastatsuan Nurirekin (Carmen Conesa) pisua partekatzen zuen neskaren rola.

Urtebete geroago, Peter Jackson zeelandaberritarraren *Braindead: Tu madre se ha comido a mi perro* (1992) kultuzko filmean parte hartu zuen, eta, geroago, Jose Luis Garciren *Canción de cuna* (1994) filmean jardun zuen.

1999-2000n itzuli zen telebistara, Telecincoren *Mediterraneo* serieko *Dori* pertsonaia antzeztera.

Batez ere antzerkian jardun du, eta 1993an nabarmentzen hasi zen, Jose Luis Alonso de Santosen *Dígaselo con Valium* lanarekin. Geroago, Peter Shafferren *El apagón* (1997) eta *Cuando era pequeña* (2006) filmetan parte hartu zuen, Isabel Ordaz eta Rosa Mariscalekin batera. 

Gainera, *El comisario* (2008) telesailaren azken denboraldian parte hartu zuen, San Fernandoko *komisarian* harreragile lanetan.

*Fisika edo Kimika* saileko lehen atalean agertu zen  telebistan. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1991n, Aktoreen Batasunaren Saria, *TBko Protagonista* Onenaren Saria, *Las chicas de hoy en día* lanarekin
* 1991n, Zilarrezko Fotogrametar sarirako izendatu zuten urte horretan bertan.

* 2017an, Emakumezko aktore onenaren saria Asunentzat, “17 años juntos” (Javier Fesser) filmean. Gaztela-Mantxako Zinema Sozialaren Nazioarteko Jaialdian
* 2019an, Jury award Best Actress U-HORROR FILM FESTIVAL 2019 Los Angeles, AEB

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Campra

**André Campra**, (Aix-en-Provence, 1660ko abenduaren 4an bataiatua – Versailles, 1744ko ekainaren 29a) frantziar barrokoko musikagile eta zuzendaria izan zen.

Aita italiarra zen eta musika irakatsi zion. 1674tik koruko abeslaria izan zen eta lau urte geroago elizako ikasketak hasi zituen. Arles] eta Tolosa Okzitaniako katedraletako musika-zuzendari izendatu zuten eta, 1694tik 1700era, Parisko Notre-Dame katedraleko musika-zuzendaria izan zen. Musika sakratuaren interpretazioari biolinak gehituz berritu zuen.

1697an antzerkirako musika konposatzen hasi zen eta 1700. urteaz geroztik arrakasta handiz aritu zen horretan. Ondoren, gortean, Versaillesko Errege Kaperan eta Musikako Errege Akademian karguak izan zituen.

Jean-Baptiste Lully eta Jean-Philippe Rameauren arteko opera-konpositorerik garrantzitsuena izan zen. Tragedia lirikoak eta opera-balletak konposatu zituen, baita kantatak eta musika erlijiosoa ere.

## Lanak 
**Eszenarako musika**
* ''L'Europe galante*, opéra-ballet (1697)
* *Le carnaval de Venise*, opéra-ballet (1699)
* *Hésione*, tragédie en musique  (1700)
* *Aréthuse*, opéra-ballet (1701)
* *Tancrède*, tragédie en musique (1702)
* *Les muses*, opéra-ballet (1703)
* *Iphigénie en Tauride*, tragédie en musique (1704)
* *Télémaque*, tragédie en musique pastiche (1704)
* *Alcine*, tragédie en musique (1705)
* *Hippodamie*, tragédie en musique (1708)
* *Les fêtes vénitiennes*, opéra-ballet (1710)
* *Idoménée*, tragédie en musique (1712)
* *Télèphe*, tragédie en musique (1713)
* *Énée et Didon*, fête musicale (1714)
* *Camille, reine des volsques*, tragédie en musique (1717)
* *Les âges*, opéra-ballet (1718)
* *Achille et Déidamie'', tragédie en musique (1735)

**Kantatak**
* Book I 1708 – Hebe. L'Heureux jaloux. Didon. Daphne. Arion. Les femmes.
* Book II 1714 – Les Heureux Epoux, Silène, Achille oisif, La Dispute de l'Amour et de l'Hymen, La danse de Flore, Enée et Didon.
* Book III 1728 – L'heureux moment, Les caprices de l'Amour, La colère d'Achille, Les plaisirs de la campagne, Le papillon, Le jaloux, Le lys et la rose

**Erlijio-musika**
* *Nisi Dominus* (1722) 
* *Requiem* (after 1723)
* *Motets for the royal chapel* (1723–1741)
* *Te Deum*

## Kanpo estekak
Andrés Bellizzi

**Andrés Humberto Domingo Bellizzi Bellizi** (Montevideo, 1952ko apirilaren 21a - 1977ko apirilaren 19tik desagertua) uruguaitar publizista izan zen.

## Biografia 
Bigarren mailako ikasketak hainbat lizeotan egin ondoren, medikuntzako prestakuntzak egin zituen. Gainera, *El Sol* egunkaria argitaratzen zuen, eta letra-margolari eta publizitate-karikaturagile gisa lan egiten zuen. 

Ikasleen Erresistentziako ikasle-sektoreari lotuta, Buenos Airesera (Argentina) emigratu zuen 1974an, eta han atxilotu zuten 1973ko estatu-kolpearen lehen oroitzapena prestatzen ari zirela. Hilabete geroago askatu zuten. Argentinan egon zen bitartean, Jorge Gonçalves Busconi uruguaiarrarekin lan egin zuen, Buenos Airesko despentsa baten jabe gisa. 

### Desagerpena 
1977ko apirilaren 19an, Villa Martellin (Partido de Vicente López, Buenos Aires probintzia) lan bat egiteko bidean desagertu zen. Jorge Gonçalves Busconi lagun eta bazkidearekin batera (apirilaren 14an desagertua eta CCD El Club Atleticoko lekuko batek ikusia) Uruguaiko Armada Nazionaleko ofizialek *"El Club Atleticora"* eraman zituztela uste da, Buenos Aires hirian zegoen atxiloketa, tortura eta sarraskirako zentro klandestino batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Bruyère

**Joseph Bruyère** (Maastricht, 1948ko urriaren 5a) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 1970 eta 1980 artean.

## Kirol ibilbidea 
1,88 metro eta 80 kiloko atleta hau klasikoetan nabarmendu zen, hirutan gailendu baitzen Het Volken eta bitan Lieja-Bastogne-Liejan.

Frantziako Tourrean sei aldiz hartu zuen parte eta 1972an garaipen bat lortu zuen 19. etapan, Auxerre eta Versailles artean. Bi aldiz jantzi zuen liderraren maillot horia, 1974an hiru egunez eta 1978an zortzi egunez. 1978ko edizioan, sailkapen nagusiko laugarren postuan amaitu zen, nahiz eta bere altuera eta pisua mendirako oso egokiak ez izan.

Bere ibilbide profesionalaren hastapenetatik, Eddy Merckxen taldekide eta laguntzaile leialenetakoa izan zen (Merckx erretiratu arte). Ohikoa zen, Bruyère tropelaren aurrealdean jarri hainbat kilometrotan eta mendiko etapatan azken igoeraraino aguantatu, laguntzaile talde oso baten lana eginez.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ramón Genaro Díaz Bessone

**Ramón Genaro Díaz Bessone** (Mendoza, 1925eko urriaren 27a - Buenos Aires, 2017ko ekainaren 3a) argentinar militar bat izan zen, Argentinako azken diktadura zibiko militarrean (1976 — 1983) gizateriaren aurkako delituengatik kondenatua.

Diktadura garaian, Berrantolaketa Prozesu Nazionala deitutakoa, goi karguak bete zituen, besteak beste, *II Cuerpo de Ejército* -ko komandante eta Planeamendu ministro, Videla diktaduraren buru zenean.

2012ko martxoaren 26an, betiko espetxealdia ezarri zioten, eta 2018ko abenduan, hil ondoren, zigorra berretsi zioten.

## Biografia 
Ramón Díaz Bessonek hartu zuen Mendozako probintziako gobernazioaren ardura 1973ko martxotik maiatzera bitartean.

1975eko irailetik 1976ko urrira bitartean, II Cuerpo de Ejército -ko komandante izan zen, Rosarion egoitza zuena, eta, hala, 2. Gune Militarreko buru izan zen, Formosa, Chaco, Santa Fe, Misiones, Corrientes eta Entre Ríos probintziak hartzen zituena. Kargu horretatik probintzia horietan antolatutako atxilotze-zentro klandestinoez arduratu zen.

Carlos Laidlaw jeneralak ordezkatu zuen 1978ko urriaren amaiera arte, Plangintza Ministerioa Idazkaritza bihurtu zen arte.

2012 Auzitegiak Ramón Genaro Díaz Bessone ez epaitzea erabaki zuen, "epaiketari aurre egiteko baldintza psikikoetan ez dagoela" ebatzi zuelako.

Díaz Bessone 2017ko ekainaren 3an hil zen, 91 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak