open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luis Rodríguez Gal

**Luis Rodríguez Gal**, ezizenez **Luis de Uranzu** (Irun, 1894ko ekainaren 6a &ndash; Irun, 1968ko martxoaren 25a), gipuzkoar idazlea izan zen, Dolores Salís margolari eta eskultorearen senarra eta Jaime Rodríguez Salís kultura-gizonaren aita.

Jakintza handiko gizasemea izan zen, gaztelaniaz eta frantsesez idatzi zuena; euskaraz ere ikasi zuen, baina ez zuen hizkuntza horretan idazlanik utzi. Aranzadi Zientzia Elkarteko kide nabarmena izan zen, eta baita Academia Errantekoa eta Euskalerriaren Adiskideen Elkartekoa ere.

## Bizitza 
Luis Rodríguez Gal 1894ko ekainaren 6an jaio zen Irunen, altxamendu faxistaren garaian suntsituta gelditu zen Uranzu jauregian. Lehen ikasketak Donostiako Igeldopean zegoen Captier kolegioan egin zituen. Geroago, ingeniari agronomo titulua lortu zuen Beauvaisko *Institut supérieur agricole*-n. Tesia, "La Guipúzcoa Agricole", frantsesez egin zuen; bertan, Hondarribiko Jaitzubiko Idurmendieta baserriaren nekazaritza-aukerari buruzko azterketa egin zuen. 

Ikasketetan lortutako tituluari ez zion jaramon gehiegirik egin, eta bere joera kazetaritzarako izan zen: gazte zela, lagun batzuekin, *La Jeringa de Beraqueta* aldizkaria argitaratu zuen, gelatina eran. Irungo *Bidasoa* aldizkarian "Arañazos" deituriko artikuluak idatzi zituen "Katua" izengoitiarekin. Antza denez, artikulu horiek polemikoak izan ziren, eta zenbaitetan erantzun gogorrak eman eta jasotzen zituen. 1918an, *Aldabe* hilabetekaria sortu zuen.

1923an, aita hil zitzaiolarik, ondare aberatsa jaso zuen. Zenbait negozio abiarazi zituen, arrakasta handirik gabe: etxeko sagardotegia modernizatzeko asmoz, *Enara* sagardo aparduna merkaturatu zuen; Ramuntxo trinketa eraiki zuen profesionalen arteko pilota partidak emateko; galdategi bat sortu zuen Luis Salís koinatuarekin batera; patata sail handi bat landatu zuen Aiako harri aldean; jatetxe bat ireki zuen Higerren... Gerra hasi zenean, betiko amaitu zitzaion negozioetarako grina.

Altxamendu faxista hasi zenean, inguruko mendietara joaten zen gertatzen zena handik begiztatzeko. Orduko idazkiak, eta baita Gerra karlistei buruzkoak ere, Hendaiako etxe batean gorde zituen, baina Bigarren Mundu Gerraren garaian guztiak galdu ziren. 1945 aldean, Emilio Navasek *El Bidasoa*-ren zuzendaritza hartu zuelarik, berriz hasi zen aldizkari horretan idazten, "Luis de Uranzu" ezizenarekin. Batez ere, Bidasoaldeko gaiak landu zituen, eta Irungo kronikagile ofiziala bilakatu zen. Artikulu ugari idatzi zuen beste egunkari eta aldizkari askotan ere.

Irunen zendu zen, 1968ko martxoaren 25ean. Bere omenezko kale bat du jaioterrian. 2003an, Luis de Uranzu Kultur Taldeak haren idazlan guztiak berrargitaratu zituen.

## Idazlanak 
* *Lo que el río vio: Biografía del Río Bidasoa*, Valverde argitaletxea, Donostia, 1955
* *Un pueblo en la frontera: Irún*, Valverde argitaletxea, Donostia, 1965
* *Cuentos del Bidasoa*, Donostia, 1971, hil ondoren argitaratua

## Ikus, gainera 
* *Bidasoan gora* liburua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dekantatze-ontzi

thumb| Hainbat ardo *egurasteko* erabiltzen den dekantatze-ontzia.
**Dekantatze-ontzia** botila formako ontzi mota bat da, gorputz zabala duena, ardoaren hondar solidoak dekantatzeko helburu bikoitzarekin, arnasa hartzeko aukera emateaz gain, eta, horrela, aromak hobeto erakusteko. Dekantatze-ontziak aldatu egin daitezke bolumenean, forman eta diseinuan. Oro har, material bizigabeak presta daitezke (beira, adibidez), eta ardo botila estandar bat eduki dezakete bolumenean (0,75 litro).

## Kanpo estekak
Moko (argipena)

**Mokoa** hurrengoa izan daiteke:
* **Mokoa**, hegaztiek duten eraketa korneoa;
* Ontzietan, **mokoa** edo **muturra**, zulo txiki bat duen ahokadura.
Leo Amberg

**Leo Amberg** (Ballwil, 1912ko martxoaren 23a - Oberriet, 1999ko irailaren 18a), txirrindulari suitzarra izan zen. 1934tik 1947ra izan zen profesionala eta 18 garaipen lortu zituen. Hauen artean, bere herrialdeko txapelketa eta Frantziako Tourreko eta Italiako Giroko etapak nabarmentzen dira.

## Taldeak 
* Colin-Wolber (1935-1936).
* Helyett (1937-1938).
* Amberg (1946-1947).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
X: ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Laura o la soledad sin remedio

***Laura o la soledad sin remedio*** Pio Barojaren 1939ko eleberria da, Parisen erbesteratua izan zenekoan atondutakoa. 1939ko apirilean (edo maiatzean) amaitu zuen, eta urrian Argentinako edizioa atera zen; 1942an, Espainiakoa.

## Argumentua 
Laura Monroy Madrilgo San Carlos Fakultateko medikuntza ikasle ohiaren bizipenak kontatzen dizkigu eleberriak. Espainian gerra piztuta, bere amarekin Ipar Euskal Herrira ihes egitea lortzen du, ia dena atzean utzita. Lauraren aldean, Barojak Mercedesen pertsonaia aurkezten digu.
Teontzi

[thumb| Marokon egindako teontzia, [Alpaka (aleazioa)|alpakaz egina. Tradizioz, te berdea mendabeltzarekin (*Mentha* *spicata*) zerbitzatzeko erabiltzen da.]]
eskuinera|thumb| Viktoriar teontziak
eskuinera|thumb|200x200px| Japoniako teontzia
**Teontzi**a tea (edo beste infusio batzuk) irakiteko ontzia da, bero-iturri bat zuzenean aplikatuz. Ondoren, katilu edo edalontzietan zerbitzatzeko erabiltzen den ontzia ere bada. Metalezko, portzelanazko, lozazko edo buztinezko ontzi bat izan ohi da, estalkiz eta barruko edo kanpoko iragazkia duen moko batez hornitua. Ontzi mota horretan, tearen hostoak zuzenean edo te-poltsa baten bidez gehi daitezke; jarraian ura bota eta ura berotu edo irakin arte itxaroten da, te edo infusio motaren arabera.

## Motak 
Erabili den materialaren arabera, hainbat motatan sailka daitezke, bakoitza bere ezaugarriekin.

### Metalezkoak 
Metalezko teontziak denbora luzez irauteko eta oso erabilera jarraia emateko eginak daude. hala ere, tea metalaren zaporea hartzen duen arazoarekin topo egin dezakezu.

### Portzelanazkoak 
Denbora luzean tea bero mantentzen dute. Oso diseinu tradizionalekoak izan ohi dira eta kontu handiz ibili behar da, oso hauskorrak direlako.

### Zeramikazkoak 
Zeramikak, beste material mota batzuek ez bezala, ez du uzten teontziak zuzenean sutan jartzen. Horregatik, mota hori erabiltzen da tea jalkitze uzteko, sutan berotu ondoren. Oso kontuz ibili behar da haiekin, oso material hauskorra baita.

### Beirazkoak 
Beirazkoek te prozesua uneoro behatzeko aukera ematen dute.

### Altzairu herdoilgaitzezko eltzeak 
Altzairua gogorra izanik, teontzia erori edota kolpe asko hartu arren, ez da hondatzen. Diseinua guztiz desberdina da: ez dute teontzi tradizionalen antzik.

### Buztinezkoak 
Haien materiala berezi samarra da. buztina oso porotsua denez, usainak eta zaporeak bertan geratzen dira. Hori  zale askorentzat gauza ona da, zapore bakoitzerako buztinezko teontzia erabiltzen baitute.

## Kanpo estekak
Mario Vicini

**Mario Vicini** (Martorano de Cesena, 1913ko otsailaren 21a-*ib.*, 1995eko abenduaren 6a), txirrindulari italiarra izan zen. Frantziako Tourrean eta Italiako Giroan podiumera igo zen. Guztira bost aldiz izan zen Itzuli Handiko lehenengo hamarren artean.

## Taldeak 
* Gloria (1936).
* Ganna (1937).
* Lygie (1938-1939).
* Bianchi (1940-1942).
* Viscontea (1943).
* US Indipendenza (1945).
* Viscontea (1946).
* Bianchi (1947-1948).
* Viscontea (1949-1951).
* Vicini (1952-1953).

## Palmaresa 
**1935**
* Camaioreko Sari Nagusia

**1936**
* Lazioko Giroko etapa bat.

**1937**
* 2.Frantziako Tourrean.

**1938**
* Toskanako Giroa.
* Italiako Giroko etapa bat.
* 3. Venetoko Giroan

**1939**
* 20px Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* Lazioko Giroa.
* 3. Italiako Giroan.

**1940**
* Italiako Giroko bi etapa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Friðrik Þór Friðriksson

**Friðrik Þór Friðriksson** (1954ko maiatzaren 12a;  [ˈFrɪðrɪk ˈθouːr ˈfrɪðrɪxsɔn] ahoskatua), batzuetan **Fridrik Thor Fridriksson** gisa ezaguna, Islandiako zinema zuzendaria eta ekoizlea da.

## Bizitza 
Fridrikssonek film esperimentalekin eta dokumentalekin hasi zuen bere ibilbidea egiten 1980ko hamarkadaren hasieran. 1987an, Islandiako Zinema Korporazioa sortu zuen, Islandiako zinema ekoizpen konpainia garrantzitsuena bilakatu zena. Konpainiak bere filmak ekoizten ditu eta Islandiako beste zuzendari batzuekin zein ekoizleekin lan egiten du. Bere nazioarteko ospeak konpainia nazioartean ondo finkatutako koprodukzio bazkideen konpainien sarea sortzera bultzatu zuen, besteak beste, Lars von Trierren Zentropa eta Francis Ford Coppolaren American Zoetrope .

Zinema zuzendari gisa debutatu zuen *Skytturnarrekin* (*Bale zuriak* ) 1987an. Bere bigarren film luzea *Börn náttúrunnar* (1991) atzerriko film onenaren Oscar sarietarako izendatu zuten (Islandiako lehen izendapena ere izan zen kategoria honetan).   *Börn náttúrunnarrek* Sari Nagusia eskuratu zuen 1993ko otsaileko Yubari Zinema Fantastikoaren Nazioarteko 4. Jaialdian . 

Friðrik *Lars von Trierr*en 2006ko *Direktøren for det hele* (* The Boss of it All*) komedian ere parte *hartu zuen*. 

2010ean, ''A Mother's Courage: Talking Back to Autism* eta *Mamma Gógó* film luzea egin zituen, biak Torontoko Nazioarteko Zinemaldian estreinatu ziren . 

2015ean, Bergur Bernburgekin batera zuzendu zuen *Sjóndeildarhringur* ( *Horizontea* ), Georg Guðni Haukssoni buruzko dokumentala, Torontoko Nazioarteko Zinemaldian estreinatua . 

## Estiloa 
Islandian hazi zen hirurogeiko hamarkadan eta, beraz, estatubatuar filmek eragin handia izan zuten berarengan. Halere, zinemagile bihurtzeko erabakian eragin handia izan zuten Akira Kurosawa, John Ford eta Nicholas Rayren lanek. Islandiako bi eleberrigile eta gidoilari entzutetsuenekin lan egin du. Einar Már Guðmundssonekin egin zuen lanaren artean *Börn náttúrunnar*, *Angels of the Universe* eta *Moviedays* daude. Einar Kárasonekin egindako lanen artean *Balea* *Zuriak*, *Deabruen Uhartea* eta *Belatzak daude* .

Friðrik Þór Friðriksson nabarmentzen da bere filmek izugarrizko irudi ikusgarriak dituelako. Film hauek oso pertsonalak dira eta Islandiako kulturan oso errotuta daude, askotan tradizioaren eta modernitatearen bidegurutzean dauden pertsonaiak irudikatzen dituzte. Umore zorrotza eta pertsonaiekiko benetako elkartasuna uztartzen dituztela diote.

## Bizitza pertsonala 
Friðrik Þór Friðriksson futbola ere interesatzen zaio eta Fram Reykjavik taldeko zalea da.

## Filmografia 
### Zuzendari 
#### Dokumentalak 
* 1981: *Blacksmith*
* 1982: *Rock in Reykjavik*
* 1984: *Icelandic Cowboys*
* 2015: *Sjóndeildarhringur*
#### Fikzioa 
* 1987: *Skytturnar*
* 1992: *Börn náttúrunnar*
* 1994: *Bíódagar*
* 1995: *Á köldum klaka*
* 1996: *Djöflaeyjan*
* 2000: *Englar alheimsins*
* 2010: *Mamma Gógó*
* 2011: 
### Aktore 
* 2000 : *Plan B* Jóhann Sigmarsson
* 2006 : *Direktøren for det hele'' Lars von Trier

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Icelandic Film korporazioa
Romain Bellenger

**Romain Bellenger** (Paris, 1894ko urtarrilaren 18a-Cahors, 1981eko azaroaren 25a), txirrindulari frantziarra izan zen. 1919tik 1929ra izan zen profesionala eta besteak beste sei etapa irabazi zituen Frantziako Tourrean.

## Taldeak 
* Peugeot-Wolber (1921-1924).
* Alcyon-Dunlop (1925).
* Wolber (1926-1929).

## Palmaresa 
**1919**
* Hego-ekialdeko Tourreko bi etapa.
**1921**
* Frantziako Tourreko etapa bat.
**1922**
* Frantziako Tourreko etapa bat.
**1923**
* Vaucluseko Tourra.
* Frantziako Tourreko etapa bat.
**1924**
* Frantziako Tourreko bi etapa.
* 8. Paris-Roubaixen
**1925**
* Milango probintziako Giroa.
* Frantziako Tourreko etapa bat.
**1927**
* Paris-Lille.
**1928**
* Paris-Lille.

## Kanpo estekak
Honoré Barthélémy

**Honoré Barthélémy** (Paris, 1891ko irailaren 25a-*ib.*, 1964ko maiatzaren 12a), frantziar txirrindularia izan zen. Paris-Saint-Etienne lasterketaren lehen ekitaldia irabazi zuen. Profesionala izan zen bederatzi urteak Frantziako Tourrean parte hartu zuen. Lehenengo hiruretan lehenengo hamarretan sailkatu zen, baina beste guztiak ez zituen amaitu. 1920eko Frantziako Tourrean eroriko bat izan zuen zortzigarren etapan, baina, hala ere, lasterketa amaitu zuen. Istripu bat izan zuen 1964ean, eta hil egin zen.

## Taldeak 
* La Sportive (1919-1921).
* Wolber (1922).
* Automoto (1923-1924).
* Meteore-Wolber (1925).
* Automoto (1926).
* Thomann-Dunlop (1927).

## Palmaresa 
### 1919 
* Frantziako Tourreko lau etapa.

### 1921 
* Paris-Saint-Etienne eta etapa bat.
* 3. Frantziako Tourrean eta etapa bat.

### 1925 
* Bol d'Òr.

### 1927 
* Bol d'Òr.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucien Vlaemynck

**Lucien Vlaemynck** (Alveringem, 1914ko abuztuaren 19a-Ledegem, 1994ko ekainaren 14a), txirrindulari flandriarra izan zen. 1934tik 1949ra profesionala izan zen eta 16 garaipen lortu zituen.

## Taldeak 
* Alcyon-Dunlop (1935-1949).

## Palmaresa 
**1936**
* Iparraldeko Tourreko etapa bat.

**1937**
* Morbihan Zirkuituko etapa bat.
* Midiko Kriteriuma eta bi etapa.

**1938**
* Luxemburgoko Tourra.

**1939**
* 2. Luxemburgoko Tourrean eta etapa bat.
* 3. Frantziako Tourrean.
* Liejako Erakusketako Sari Nagusia.

**1942**
* 3. 16px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan.

**1943**
* Autoaren Sari Nagusia.

**1944**
* Frantziako Gezia (taldeka).

**1945**
* Parisko Zirkuitua.
* Midi Kriteriumeko etapa bat.

**1946**
* 3. Paris-Roubaixen

**1947**
* 3. Gante-Wevelgemen
* 10. Paris-Roubaixen

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu 
X: ez zen jokatu 
UT: utzi, ez zuen amaitu 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pepita

**Priscila Nogueira**, ezaguanagoa **Pepita** edo **Mulher Pepita** izen artistikoez (Rio de Janeiro, Brasil, 1982ko urtarrilaren 25a) brasildar abeslaria, musikagilea eta dantzaria da. Brasilgo lehenengo funkeira transexualetako bat izategatik ezaguna da. Bere lanek LGBT pertsonen aldeko aktibismoarekin lotura izan ohi dute.

2020an Kayque Nogueira dantzariarekin ezkondu zen.

## Filmografia 
### Film laburrak 
## Diskografia 
### EPak 
* *Grandona pra Caralho* (2015)
* *Mulher Evoluída* (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Fernández Arnaiz

**Iñaki Fernández Arnaiz** (Bilbo, 1961eko maiatzaren 29a - 2025eko maiatzaren 10a), sortzez Ignacio, eta musikan **Iñaki Glutamato** izenez ere ezaguna, Bilbon sortutako abeslari madrildarra izan zen. Madrilgo Movida delakoan pertsonaia ezaguna izan zen 1980ko hamarkadaren hasieran, bere itxura bereziagatik eta *Glutamato Ye-Yé* taldeko abeslari izateagatik.

## Biografia 
Nerabe zela ezagutu zuen Ramón Recio Glutamatoren hitzen sortzailea Madrilen, 1970eko hamarkadaren amaieran. Taldea sortu zuten 1979an, eta arrakastaren bat izan zuten 1980ko hamarkadaren erdialdean. Iñaki izen soilarekin ezaguna, Madrilen beste Iñakirik ez balego bezala, abeslaria *movidako* pertsonaia ezaguna bilakatu zen, neurri handi batean bere irudi probokatzaileari esker, Adolf Hitlerrenak bezalako bibote eta flekilloarekin.

Glutamato Ye-Yé 1987an desegin zen, eta ondoren Iñaki Fernándezek Iñaki y los Beatos taldea sortu zuen Ricardo del Castillorekin. EP bat kaleratu zuten 1988an, baina haren lehen azala zentsuratua izan zen: Iñaki agertzen zen, Jesukristoren arantza koroarekin, eta bere ohiko bibote hitleriarrarekin. Ez zuen asko iraun taldeak horren ondoren.

1989an, beste talde bat sortu zuen, Los Pecadores. Berriro ere ahotsa zen Iñakirena, eta berarekin zeuden Sulpi Solana eta Sara Ledoux. Bi LP kaleratu zituzten, 1992 arte.

Harrezkero, Glutamato Ye-Yéren kantu zaharren bilduma batean edo bestean parte hartu izan zuen Iñaki Fernándezek *Iñaki Glutamato* izenarekin, eta taldearen bilkura nostalgiko batzuk ere egin zituzten.

1990eko hamarkadan altzari eta objektu etnikoen denda bat izan zuen Madrilen. 1993an, bere bibote ezaguna moztu zuen. 21. mendean basozain bezala egin izan zuen lan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Glutamato Ye-Yé: "Todos Los Negritos Tienen Hambre y Frio". Playback agerpen bat La Bola de Cristal saioan, Iñaki Fernández bere bibote hitleriarrarekin.
Arantzazko koroa

**Arantzazko koroa** Jesusen Nekaldia gogora ekartzen duen sinbolo kristaua da. Joanen (19: 2, 5), Markoren (15:17) eta Mateoren (27:29) Ebanjelioetan aipatzen da.

Ebanjelioen arabera, soldadu erromatarrek Jesusi buruan jarri zioten nekaldi edo pasioan. Funtzio bikoitza zuen: Jesus umiliatzea (juduen errege koroatuz, trufa egiteko, koroa izanik erregetzaren ikonoa) eta oinazea eta mina eragitea arantzekin.

## Erlikiak 
Koroaren erlikiak edo haren arantzenak estimatuak eta gordeak izan dira tradizio kristauetan. Parisen gordetzen da ospe handiena duena, Koroa Santua..

Haren arantzen erlikiak ere ugariak dira, horietako bakoitzari Arantza Santua esaten zaio, eta Euskal Herrian ere badira adibideak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Couronne d'epines - Crown of Thorns Notre Dame Paris.jpg|Parisen gordetzen den erlikia ezagunena.
Fitxategi:Eschau StTrophime 73.JPG|Kristo arantzazko koroarekin Altsaziako eliza batean.
Fitxategi:Dmuseoa Elizbarrutiko Museoa.jpg|Dorletako santutegiko Arantza Santua bere erlikia-ontzian, Donostiako Elizbarrutiko museoan.
Fitxategi:Ministro prestigia Paixão de Cristo de Nova Jerusalém (33917644426).jpg|Brasilgo Pasio edo Nekaldi Bizi baten antzezpenean, Kristo koroarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julius Streicher

**Julius Streicher** (Fleinhausen, Bavariako Erresuma, Alemaniar Inperioa, 1885eko otsailaren 12a - Nurenberg, 1946ko urriaren 16a) alemaniar politikari nazia izan zen. Lehen Mundu Gerran borrokatu eta Burdinazko gurutzea jaso zuen. Gerratik itzuli ondoren, nazien alderdian sartu zen. 1923an *Der Stürmer* egunkari antisemita sortu zuen. Egunkaria nazien propaganda sistemaren funtsezko zatia izan zen. 1929 eta 1940 artean Frankonia probintziako gobernadore jaudun zen. Nurenbergeko epaiketan heriotza zigorra ezarri zioten gizateriaren aurkako krimenengatik. Salaketa nagusia genozidioa zirikada izan zen. 1946ko urriaren 16an hil zen urkatuta, beste hierarka nazi batzuekin batera.

## Kanpo estekak
Vizcayinae

**Vizcayinae** Delphacidae barruko intsektu subfamilia bat da. Asiako Hego-ekialdean aurki daitezke.

## Generoak 
* *Neovizcaya*
* *Vizcaya*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neovizcaya sinica

***Neovizcaya sinica*** Delphacidae familiako intsektu bat da. Bere generoko espezie monotipikoa da. Txinan aurki daiteke, Yunnan probintzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vizcaya (intsektua)

***Vizcaya*** Delphacidae familiako intsektu genero bat da. Vizcayinae subfamiliako genero-tipoa da. Indian, Indotxinan eta Malesian aurkitu dira. Izena Filipinetako Bizkai Berriaren omenez darama.

## Espezieak 
* *Vizcaya adornata* Asche, 1990
* *Vizcaya aschei* Liang, 2002
* *Vizcaya bakeri* Muir, 1917 – **espezie tipoa** (Filipinak)
* *Vizcaya latifrons* Liang, 2002
* *Vizcaya lombokensis* Liang, 2002
* *Vizcaya longispinosa* Liang, 2002
* *Vizcaya orea* Asche, 1990
* *Vizcaya piccola* Asche, 1990
* *Vizcaya vindaloa* Asche, 1990

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Félix Sellier

**Félix Sellier** (Spy, 1893ko urtarrilaren 2a-Gembloux, 1965eko apirilaren 16a), txirrindulari valoniarra izan zen. 1920tik 1928ra izan zen profesionala. Belgikako txapelduna izan zen eta Paris-Roubaix irabazi zuen. Gainera, hiru aldiz izan zen Frantziako Tourreko lehenengo hamarren artean.

## Taldeak 
* Alcyon-Dunlop (1922-1926).
* Cycles Sellier (1927-1928).

## Palmaresa 
**1912**
* Binche-Tournay-Binche

**1921**
* Frantziako Tourreko etapa bat.

**1922**
* Paris-Brusela.
* 3. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* 3. 16px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan.

**1923**
* 20px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* 2. Belgikako Itzulian eta etapa bat.
* Paris-Brusela.
* 3. Lieja-Bastogne-Liejan

**1924**
* Paris-Brusela.
* Belgikako Itzulia eta etapa bat.
* 2. 16px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan.
* 3. Paris-Roubaixen

**1925**
* Paris-Roubaix.
* Euskal Herriko Itzuliko etapa bat.
* 9. Frantziako Tourean.

**1926**
* 20px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa.
* 5. Frantziako Tourrean eta etapa bat.
* Belgikako Itzuliko etapa bat.

**1928**
* 2. 16px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kanpo estekak
Lainodon orueetxebarriai

***Lainodon orueetxebarriai*** Lañuko aztarnategi paleontologikoan aurkitutako ugaztun fosil bat da. Zhelestidae familiaren barruan sailkatu da, Kretazeoaren amaieran Europan eta Ipar Amerikan bizi zen familia. Genero horretan deskribatutako bi espezieetako bat da.

## Etimologia 
Aurkitzaileetako bat Humberto Astibia euskal paleontologoa da. Generoaren izenak Lañu herriari egiten dio erreferentzia, eta espeziearenak Xabier Orue-Etxeberria paleontologiari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omar Bradley

**Omar Nelson Bradley** (Clark, Missouri, 1893ko otsailaren 12a - New York, 1981eko apirilaren 8a) estatubatuar militarra izan zen. West Point-eko Akademian ikasi eta irakatsi zuen. Bigarren Mundu Gerran Zuzi Operazioan parte hartu zuen George Patton jeneralaren agindupean. II. armada-gorputzako burua izan zen Tunisiako Kanpainan eta Siziliako Inbasioan. Estatua Batuetako I. Armada zuzendu zuen Normandiako Lehorreratzean. Lehorreratzearen ondoren, Ameriketako Estatu Batuetako XII. armada-taldeko buru izan zen. 1948an armadako estatu nagusiko burua eta 1950ean bost izarreko jeneral izendatu zuten. Ameriketako Estatu Batuetako politika militarra zuzendu zuen Koreako Gerran.

## Kanpo estekak
Zisterna-kamioi

thumb|200x200px| Zisterna-kamioia
**Zisterna-kamioia** likidoak garraiatzeko eta ezaugarrien arabera denbora luzez mantentze-lanetarako balio duen hainbat kamioi motakoa da.

Salgaia likido egoeran garraiatzen da, fluidoek likidoan gas egoeran baino bolumen txikiagoa baitute, eta horrela salgai gehiago garraiatzeko gai da, baina presio altuagoan.

Horien artean, honako hauek nabarmentzen dira gehien erabiltzen direlako: ureztatzekoak eta ur-eramatekoak, erregai likidoak garraiatzekoak (gasolina, kerosenoa, petrolio gas likidotua eta beste batzuk), edo produktu kimiko likidoak, eta horien garraioa ia mundu osoan araututa dago, oso arriskutsua delako.

## Kanpo estekak
Meatze-kamioi

thumb|300x300px| Meatze-kamioia pertsonekin eskala dimentsionatzeko.
**Meatze-kamioia** edo **dunper-kamioia** lur orotako ibilgailua da, txasis zurruneko iraulkia duena, eskala handiko meatze-ustiategian erabiltzeko edo eraikuntzako lan oso astunetarako berariaz diseinatua. Oso egitura indartua duen iraulki-kamioia da, maniobratzeko erraza eta lur orotan ibiltzeko gai dena.

## Ikus, gainera 
* Iraulki-kamioi
* Dunper

## Kanpo estekak
Gallagher (komikoa)

**Leo Anthony Gallagher, Jr.** (Fort Bragg, 1946ko uztailaren 24a - Palm Springs, Kalifornia, 2022ko azaroaren 11) Estatu Batuetako aktore eta umorista izan zen.

## Lanak 
* *An Uncensored Evening* (1980)
* *Mad as Hell* & *Two Real* (1981)
* *Totally New* (1982)
* ''That's Stupid* (1982)
* *Stuck in the Sixties* (1983)
* *The Maddest* (1983)
* *Melon Crazy* (1984)
* *Over Your Head* (1984)
* *The Bookkeeper* (1985)
* *The Messiest* (1986)
* *Overboard* (1987)
* *We Need a Hero* (1992)
* *Smashing Cheeseheads* (1997)
* *Messin' Up Texas* (1998)
* *Sledge-O-Matic.com* (2000)
* *Tropic of Gallagher* (2007)
* *Gotham Comedy Live'' (2014)

## Kanpo estekak
Donald Judd

**Donald Clarence Judd** (Excelsior Springs, Missouri, 1928ko ekainaren 3a - New York, 1994ko otsailaren 12a) estatubatuar artista izan zen. Minimalismoaren kidetzat jotzen da, baina berak ez zuen sailkapen hori onartu. 1959 eta 1965 artean arte kritika idatzi zuen Estatu Batuetako arte aldizkari nagusietan. Hasieran margolari espresionista izan zen eta eskultura abstraktuetara eta altzarien diseinura eta arkitekturara aldatu zen. Eraikitako objektuaren autonomia eta argitasuna bilatu zituen, eta objektu horrek sortzen duen espazioaz.

## Iruditegia 

DonaldֹJudd IMJ.JPG|thumb|right|250px|*Untitled* (1991), Israel Museum, Jerusalem

## Kanpo estekak
Vizcaya (argipena)

**Vizcaya** Euskal Herriko herrialderik ipar-mendebaldekoena den Bizkaiaren gaztelaniazko izena da. Beste adiera hauek ere baditu:
* *Vizcaya*, intsektu generoa.
* *Vizcaya* gurutzaontzia, Espainiako Itsas Armadarena. 1891n Sestaon (Bizkaia) uretaratua, Estatu Batuetako Itsas Armadak urperatu zuen Kuban, Santiagoko itsas guduan.
Dortoka vasconica

***Dortoka vasconica*** Dortokidae familiako dortoka fosil bat da, bere generoko bi espezieetako bat. Lañuko aztarnategi paleontologikoan aurkitu zuten, 1996an.

Santoniarraren eta Maastrichtiarraren artean bizi izan zen Iberiar penintsulan.

## Deskribapena 
Oskola obalatua zen, 13-14 zentrimetro zabal eta 18 zentimetro luze. Dekorazioa nabarmenagoa zen alde dortsalean, gandor modukoekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Ronettes

thumb|The Ronettes, 1966an: ezkerretik, Nedra lehengusina, Ronnie/Veronica eta Estelle ahizpak.

**The Ronettes** estatubatuar nesken talde bokala izan ziren, Spanish Harlem New Yorkeko auzoan sortua. Taldea osatu zuten Veronica Bennettek (geroago Ronnie Spector izenarekin ezaguna, ahots nagusia), Estelle Bennett aurrekoaren ahizpa nagusiak eta Nedra Talley lehengusinak.

## Ibilbidea 
Nerabeak zirenetik elkarrekin abesten zuten, lehenbizi "The Darling Sisters" izenarekin aritu zirelarik. Colpix Records-ekin 1961ean sinatu zuten lehen diskoa egiteko, baina 1963ko martxoan Phil Spectorren Philles Records-era joan ziren eta "The Ronettes" izena hartu zuten.

Urte gutxi batzuetan arrakasta handiak lortu zituzten, hala nola " Be My Baby ", " Baby, I Love You ", eta " Walking in the Rain " daude. 1964an taldeak bere estudioko album bakarra kaleratu zuen, *Presenting the Fabulous Ronettes Featuring Veronica*.

Taldearen ibilbidean Phil Spectorrek eragin izugarria izan zuen. Veronica Bennettekin ezkondu zen, eta emazteak Ronnie Spector hartu zuen. Baina Phil senar abusatzaile bat zen, eta horrek taldearen desegitean eragin zuen, eta Ronnie Spector emazteak bere amaren laguntzarekin ihes egin behar izan zuen etxetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Ronettes eta *Be my baby*, 1963ko telebistako agerpen batean.
Maite Gorrotxategi

**Maite Gorrotxategi Potente** (Sestao, Bizkaia, 1926ko urriaren 22a) profesional mailan eta aurrelari gisa jokatutako erraketista, *Ermua* izenarekin kantxaratu zena.

## Biografia 
Sestaoko Labe Garaietako behargina zuen aita, Lucio; ama Timotea gaixotueran, bi urte zituela Eibarrera ekarri zuten Maite, alabatzat hartuko zuten osaba-izeko batzuen etxera. Ez zuen galduko harremana jatorrizko familiarekin ez Sestaorekin, udaldiak bertan igaroz. 1936ko gerraren ondorioz, Eibarko etxea apurtu eta familia Ermura joan zen bizitzera. 

Pilotari izandako lau urteetan estatuko hainbat frontoitan erraketan aritu zen. 1949an, Habanan jaiotako Ademar Herreríarekin ezkondu zen Sestaon eta bikotearen bi alabak Ermuko Kaltxango auzoko euren etxean jaio ziren.
thumb|280x280px|Erraketistak
## Pilotari ibilbidea 
Eibarren, Untzaga plazan, Astelena frontoi ondoan bizi ziren; neskato zela gustuko zuen bertara joan eta partidak ikustea, eta handik kanpo “Al corro de las patatas” zein “Txingor gain” jolasetan aritzea lagunekin. Gerora, Ermuan bizi izaten zegoela, pilotan jokatzea erabaki zuen eta goizean goiz, lanera orduko, Astelena bertara joaten zen, ordu betez entrenatu eta trenez eginez itzulerako bidaia, tailarrera sasoiz ailegatzeko. Arratsaldean, erraketa hartu eta jokatzera joaten zen Izelaieta kaleko frontoira, Batzokia izan zena eta une horretan Entrenamendu lehen egunean, Ermutik zetorrela jakin zutenean, frontoirik frontoi eramango zuen izena jarri zioten: *Ermua.* Durangoko frontoia lepo beteta, publikoaren txalo zaparrada jaso zuen. Erraketista saioan egindako lana aitortu zioten. Eskua harro altxatuta agurtu zituen ikus-entzuleak, kantxak sekula utzi ez balitu legez. Zoragarria izan zela adierazi zuen Maitek eta ondorengoa gehitu zuen:
*Emakumeak ezin ginen protagonistak izan, kontrakoa baino. Alde horretatik, erraketistak aitzindariak izan ginen.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argazkia. Maite Gorrotxategi Sabadellgo frontoian
* Iritzi artikulua: Erraketistak, kirolari profesional aitzindariak Durangon, 2023.01.30

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
* Azken erraketistak, mende hasierako kirolari profesionalak. Bideoa
Gallagher

**Gallagher** honakoa izan daiteke:

## Lekuak 
* Gallagher (Mendebaldeko Virginia), inkorporatu gabeko lekua

## Pertsonak 
* Gallagher (komikoa), AEBko komikoa.
* Gallagher (abizena)

## Bestelakoak 
* Arthur J. Gallagher & Co., aseguru enpresa.
* Gallagher indizea, zientzia politikoetako terminoa
Camp de Tarragonako geltokia

**Camp de Tarragona** Katalan Herrietako Tarragonès eskualdeko tren geltoki bat da, La Secuita udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 520,9 kilometro-puntua
* : 0,0 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokia RENFEko La Secuita-Perafort geltoki zaharraren ia toki berean dago, Reus-Roda de Berà burdinbidean, 1990eko hamarkadan itxi zena.

Geltokia 2006ko abenduaren 26an inauguratu zen, Madril-Perpinyà abiadura handiko burdinbidea Roda de Berà zabalera-aldagailuraino luzatuz, hegaztiaren geltoki terminal bihurtuz.

Hasieran Madril–Atochako Atea arteko ibilbidea 2 ordu eta 50 minututan egiten zen, eta gaur egun 2 ordu eta 30 minutura murriztu da.

2008ko otsailaren 20an geltoki terminal izateari utzi zion Madril-Perpinyà burdinbidea Bartzelona–Santsera arte luzatu zenean, eta 2013tik aurrera Madril - Figueres–Vilafant trenen zati da.

2020ko urtarrilaren 13an, Vandellòsko tren-saihesbidea inauguratu zen. Horren ondorioz, Euromed trenek Tarragonako geltokitik zirkulatzeari utzi zioten Bartzelona–Santsetik Camp de Tarragonara eta Camp de Tarragonatik Valentziara.

## Geltokia 
## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Calatayudeko geltokia

**Calatayud** Espainiako Aragoiko tren geltoki bat da, Calatayud udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 221,3 kilometro-puntua
* : 244,7 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokia 1863ko maiatzaren 25ean inauguratu zen Madril-Zaragoza burdinbidearen Medinaceli - Zaragoza tartea Madriletik Zaragoza eta Alacanterako Burdinbide Konpainiak ireki zuenean. 1941ean, Espainiako trenbidearen nazionalizazioak konpainia Renfe sortu berrian integratzea ekarri zuen.

Calatayud trenbide-korapilo garrantzitsua izan zen, hainbat geltoki eta trenbide zeudelarik. 1901ean Calatayud-Sagunt burdinbidearen lotua geratu zen, Aragoiko Trenbide Zentralaren Konpainiak eraikia, eta 1929an Santander-Mediterraneo burdinbidearekin. Horren ondorioz, MZAren jatorrizko instalazioak beste estazio batzuekin batera existitu ziren, hala nola Calatayud-Jiloca (Aragoiko Zentrala) edo Calatayud-Ribota (Santander-Mediterraneo). Hiru geltoki horiek egoteak garrantzi handiko trenbide-gune bat sortzea ekarriko luke, bidaiari- eta merkantzia-zerbitzuetarako geltoki komun batekin. Egoera hori 1985era arte mantendu zen, urte horretan Teruelekin lotzen zen Calatayud - Caminreal tartea eta Santander-Mediterraneo burdinbidea klasuratu ziren arte.

2003ko otsailaren 24an, Calatayudeko geltoki zen lehen aldiz. 2003ko urriaren 10ean Madril-Perpinyà abiadura handiko burdinbideko Madril - Lleida tartea ofizialki inauguratu zen.

2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadora linea ustiatzen ari da eta Adif da tren instalazioen titularra.

## Geltokia 
Geltokia hirigunearen hego-ekialdean dago, Jalon ibaitik ez oso urrun. Abiadura handia iritsi zenean, barrutiak birmoldaketa zabala jasan zuen, baina MZAk XIX. mendean eraikitako eraikin historikoa babestea erabaki zen, adreiluzko eta kristalezko egitura batekin estaliz, itxura modernoagoa ematen diona eta bere edukiera handitzen duena.

1B izeneko bide bat dago, terminala, Calatayud eta Zaragoza hirietako eskualdeentzat erreserbatua, eta alderantziz.

Zaharberritu zenetik, nazioarteko zabalerako lau trenbide gehiago ditu (3tik 6ra), abiadura handiko trenek erabiliak, honela, bere trenbide eskema, honela geratu zelarik: n-b-b-n-b-b-n. Nasa-aldaketak lurpeko pasabideei esker egiten dira, eta horietara igogailu edo eskailera mekaniko bidez sartzen da. Nasa berriak beirazko estalki batekin babestuta daude (bagajeak kontrolatzen dira bertan) eta akustikoki isolatuta daude.

Txartelak leihatilan (06: 40tik 22: 00etara), informazio-gunean, wifian, komunetan eta kontsignan daude salgai. Gainera, barrutia desgaitasunen bat duten pertsonentzat egokituta dago. Kanpoaldean berrehun ibilgailurentzako baino gehiagorentzako aparkalekua, lorategiak eta taxien eta hiri-autobusen geralekuak ditu.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Guadalajara–Yebes geltokia

**Guadalajara–Yebes** Espainiako Gaztela-Mantxako tren geltoki bat da, Yebes udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 64,4 kilometro-puntua

## Historia 
Geltokia 2003ko otsailaren 24an inauguratu zen.

2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadora linea ustiatzen ari da eta Adif da tren instalazioen titularra.

## Geltokia 
Geltokitik geldialdirik egin gabe igarotzen diren trenen kopurua geltokian geldialdia egiten duten trenen kopurua baino askoz handiagoa da. Bada hemen gelditzen den hegazti tren bat, Calatayuden ere gelditzen dena, linearen hurrengo geltokian. Geltoki batetik bestera joateko, Alvia edo AVE trenak ere har daitezke. Kasu honetan, egunean bi edo lau zirkulazio eskaintzen dira.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Silke

**Silke Hornillos Klein**, izen artistikoa **Silke** (Madril, ) espainiar aktorea da, 1990. hamarkadaren amaieran eta 2000. hasieran filme ugari egin zituena.

## Biografia 
Aita abokatua du eta ama alemaniar itzultzailea. Haurra zela gurasoak dibortziatu egin ziren eta Elke ahizpa eta Pelayo nebarekin batera aitarekin hazi ziren. Azkenengo urtean ikasketak utzi eta bidaiatzen hasi zen. Ingelesa ikasi zuen eta Indiatik zilarra ere ekarri zuen.

1992an *Orquesta Club Virginia* filmean paper txiki bat egiteko aukera izan zuen eta Madrilgo William Layton Antzerki Laborategian eman zuen izena, Icíar Bollaínen filmean.

Hurrengo urteetan atseden hartzea erabaki zuen eta Indiara itzuli zen, orduan lasaitasun bila.

Zinemagintzara itzuli eta 2001ean *¿Tú qué harías por amor?* filmeko protagonista izan zen. 2004 artean film ugari egin zituen 2007an azkena egin zuen arte, *La hora fría*.

Gaur egun Ibizan bizi da. Ezkonduta dago eta alaba bat du.

## Filmografia 
### Filmeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Filippo della Valle

**Filippo della Valle** (Florentzia, 1698ko abenduaren 26a-Erroma, 1768ko apirilaren 29a) eskultore italiarra izan zen. Erroman aktibitate handia izan zuen. Bere lanak barrokoko amaieraren eta neoklasizismo hasieraren artean kokatzen dira.

## Biografia 
Giovanni Battista Fogginiren biloba, Filippo della Valle oso gaztetan joan zen Erromara eta Klemente XII.a aita santuak artista toskanarren aldeko iritziaz baliatu zen aurrera egiteko. Berehala Camillo Rusconiri, urte haietako eskultore ospetsuenari, Giovan Battista Maini eta Pietro Bracciarekin batera, Letrango Corsini kaperaren dekorazioan lagundu zion. Geroago, Ferdinando Fuga arkitektoarekin lankidetzan aritu zen Palazzo della Consulta, Piazza del Quirinale eraikuntzan eta Inozentzio XII.a aita santuaren mausoleoa San Pedro basilikan (1746). Arcadiako Akademiako kide izan zen eta San Luca Printze Akademian kargua izan zuen urte askotan.

Erroman hil zen, 1768an.

## Obrak 
* Palazzo della Consultaren apainketa, Piazza del Quirinalen.
* Inozentzio XII.a aita santuaren mausoleoa San Pedro basilikan (1746).
* San Inazioren Deikundea (1750)
* Fontana di Treviren "Osasuna eta Ugalkortasuna"ren exekuzioan parte hartu zuen. Bere estatuak iturriaren erdian daude, Pietro Bracciren *Neptuno* ondoan.

## Balorazioa 
Filippo della Valle XVIII. mendeko eskultura erromatar eskolaren erakusle tipikoa izan zen. Gian Lorenzo Bernini barrokoa Carlo Marattaren eta Alessandro Algardiren lasaitasun klasikoagoa uztartzeko saiakerarekin bat egin zuen.

## Iruditegia 

Image:
Roma_2010_(5047064711).jpg|Inozentzio XII.a aita santuaren mausoleoa, San Pedro basilikan.
Abundance fontana di Trevi Roma.jpg|Fontana di Treviren "Ugalkortasuna", Erroman.
Salubrity fontana di Trevi Roma.jpg|Fontana di Treviren "Osasungarritasuna".
Benfoto-Roma2013-324.jpg|Teresa Avilakoa, San Pedro basilikan, Erroman.
John_of_Matha_sculpture_Mafra.jpg|San Joan Mathakoa, Mafrako jauregi nazionalean, Portugalgo Mafran.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bruce Boucher (1998). Thames & Hudson, World of Art. ed. *Italian Baroque Sculpture*. 169 or., 208–209.

## Kanpo estekak 
* :Web Gallery of Art
* :Filippo della Valleren lanak.
* :Filippo della Valle Artcyclopedia webgunean.
Elizabeth Thomas

**Elizabeth Mary Thomas** (1907ko martxoak 29 - 1986ko azaroak 28) estatubatuar egiptologoa izan zen.

Luxorretik hurbil dagoen Tebasko nekropolian egin zituen lan arkeologikoak, Erregeen eta Erreginen Haranetan hilobiak dokumentatzen (datuak jasoz eta planoak marraztuz).
## Ikerketa nagusiak 
### Hatshepsut 
Elizabeth Thomasek KV60 hilobian egin zuen lan, alegia, Hatshepsut emakume faraoiaren inudiaren hilobian, 1903an aurkitu zena. Thomasen iritziz, momietako bat Hatshepsut berarena zen, hilobia bere inudearena izanagatik, momiaren ezker besoa bularraren gainean jarrita baitzegoen. Besoa horrela jarrita izateak errege izaera adierazten zuen, baina ez zuen bere hipotesia frogatzerik lortu. *The royal necropoleis of Thebes* [sic] bere liburuan idatzi zuen, ikerketa gabe ezin zela ezer baieztatu, baina bere buruari galdera ausarta egiten ziola ea Tutmosis III.a, Hatshepsuten semeorde eta oinordekoak ez ote zuen hilobi apal horretan sartu bere aurreko faraoia.

Hilobi horren berri galdu egin zen eta berriro aurktiu zuten 1980ko hamarkadan. 2007an, Zahi Hawass doktoreak, Egiptoko Antzinateko Kontseilu Nagusiaren idazkari orokorrak, iragarri zuen DNA analisiei esker, Thomasek esaten zuen momia benetan zela Hatshepsutena.

### Beste ikerketak 
KV5 hilobiaz oso gutxi zekiten eta Elizabeth Thomasek susmoa zuen Ramses II.aren umeak lurperatuta zeudela bertan. Hilobi lapurretei buruz gobernuko ikuskatzaileek egindako txosten batean ageri da bere uste hori. Lapurrek egindako kalteek hilobia aurrietan utzi zuten arren, Thomas zuzen zela frogatu ahal izateko adina froga lortu izan dira.

## Argitalpenak 
* Thomas, Elizabeth (1966). The royal necropoleis of Thebes. Princeton.
* Thomas, Elizabeth (1978). "The 'Well' in Kings' Tombs of Bibân el-Molûk". The Journal of Egyptian Archaeology. 64: 80–83.

## Erreferentziak
Zangolan

thumb|200px|Zangolana.
**Zangolana** edo **oinlana** () oinarekin egiten den sarpenik gabeko sexu jarduerari deritzo. Honek sexukideari oinarekin igurztean datza sexu-kitzikapena, plazera edo orgasmoa eragiteko. Batzuetan oinen fetitxismoarekin lotuta egon daiteke. Gehienetan zangolana kidearen zakila oinekin ferekatzearekin lotzen da. Hala ere, lagunaren alua eta titiak oinekin laztanduz egiten den jarduera izendatzeko erabiltzen da ere.

## Ikus, gainera 
* Eskulan

## Kanpo estekak
Hodei (argipena)

**Hodei** batez ere honako hau da:
* Hodei: eguratsean dilindan dagoen ur partikula multzoa.

Honekin erlazionatuta, honakoa ere izen daiteke:
* Hodei ez meteorologikoak, horien artean:
** Magallaesen Hodeiak
** Izarrarteko Hodei Lokala
** Oorten hodeia
* Hodei (informatika): *Cloud* ingelesez
* Hodei (mitologia): euskal mitologiako izakia
* Hodei/Odei/Hedoi: euskal pertsona izena, adibidez:
** Hedoi Etxarte
** Hodei Beobide
** Hodei Collazo
** Hodei Egiluz
** Hodei Gorri
** Hodei Mazkiaran
** Hodei Mendinueta
** Hodei Oleaga
** Odei Antxustegi-Etxearte
** Odei Arrieta
** Odei Barroso
** Odei Onaindia

## Ikus, gainera 
* Laino (argipena)
Laino (argipena)

**Laino** honakoa izan daiteke:
* Laino: lurretik gertu dagoen hodeia. Zenbait euskalki eta eskualdetan Hodeiak izendatzeko erabiltzen da. Eta honekin erlazionatuta:
** Laino ganbera
** Lainomendi
** Lainote
* Italiako herriak:
** Laino (Como)
** Laino Borgo
** Laino Castello

## Ikus, gainera 
* Hodei (argipena)
Khalid Saudi Arabiakoa

**Khalid bin Abdulaziz Al Saud** ( ''''; Riad, 1913ko otsailaren 13a - Ta'if, 1982ko ekainaren 13a) Saudi Arabiako erregea izan zen.

## Biografia 
Erresumaren sortzaile Abdulaziz ibn Sauden semeetako bat izan zen. 1932an Hejazeko erregeorde izendatu zuten eta 1934an Yemenen aurkako gerran parte hartu zuen. Urte berean Barne ministro izendatu zuten. Ondoren, Saudi Arabia ordezkatu zuen Nazio Batuetan. 1965eko martxoaren 25ean, Faisal erregearen printze oinordeko izendatu zuten.

1975eko martxoaren 25ean tronura igo zen bere anaia Faisal hil ondoren. Bere erregealdian herrialdeak garapen ekonomiko handia izan zuen 1973ko petrolioaren krisiaren ondoren.

1979ko azaroaren 20an, oposiziogile armatuek Mekako meskita handia hartu zuten. Erasotzaileen helburua jatorrizko islamera itzultzea zen. Abenduan meskita berreskuratu eta errepresioa jasan arren, kontserbadurismo erlijiosoa nagusitu zen Saudi Arabiako gobernuan. 1979an ekialdeko xiitak ere matxinatu ziren, eta horrek haienganako politika aldaketa positiboa eragin zuen.

Bere erregealdian Irango Iraultza islamiarra, Anuar as Sadat Egiptoko presidentearen hilketa eta Afganistango Sobietar Inbasioa gertatu ziren. Hiru gertakariek eragina izan zuten herrialdeko politikan. Khalid 1982ko ekainaren 13an hil zen eta bere erdi-anaia Fahd bihurtu zen errege berria.

## Kanpo estekak
Helen Lindes

**Helen Lindes Griffiths** (Girona, 1981eko abuztuaren 17a), Katalunian jaiotako modelo kanariarra da, 2000. urtean Miss Espainia txapelketa irabazi zuena.

## Biografia 
Aita andaluziarra eta ama ingelesa ditu eta Gironan jaio zen 1981ean. Torroella de Montgrí herrian bizi izan zen baina bost urte ere ez zituela familia guztia Lanzarotera joan zen bizitzera, Kanariar uharteetara.

## Ibilbide profesionala 
1999. urtean *Urteko Kirol Modeloa* lehiaketa irabazi zuen eta *Miss Las Palmas* ere bai. Horri esker sailkatu zen hurrengo urteko Miss Espainia txapelketarako. 2000. urtean jokatu zen Las Palmas hirian bertan eta *Miss Espainia* koroatu zuten. Titulu gorenaz gain beste bost titulu ere eskuratu zituen: *Miss Internet*, *Miss Glamour*, *Miss Telegenia*, *Miss Pepe Jeans* eta *Miss Fotogenia*. Urte berean Miss Universo txapelketan hartu zuen parte eta "ohorezko bigarren dama" aukeratua izan zen. *Miss Fotogenia universal* titulua eskuratu zuen gainera.

2002. urtean munduko hiri garrantztsuenetan hasi zen modelo lanetan; Australian izan zen, Parisen, Milanen, Londresen, New Yorken... Espainiara itzuli eta *Al salir de clase* telesailean hartu zuen parte.

2010an *¡Más que baile!* programan hartu zuen parte baina ez zuen finalera iristea lortu. Urte berean Nespresso kafe etxearen iragarkian hartu zuen parte George Clooney protagonistarekin batera.

## Bizitza pertsonala 
2015ean Rudy Fernández saskibaloi jokalariarekin ezkondu zen eta 2016an Alan izeneko semea jaio zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Helen Lindesen webgune ofiziala
Ronnie Spector

**Veronica Yvette Spector** (New York, 1943ko abuztuaren 10a - Danbury, Connecticut, 2022ko urtarrilaren 12a) estatubatuar abeslaria izan zen; **Ronnie Spector** izenaz ezagunagoa, eta ezkondu aurretik **Veronica Bennett** edo **Ronnie Bennett** esan ohi zitzaiona. *The Ronettes* taldeko partaide eta ahots nagusia izan zen (talde izena bere izen Veronica/Ronnie horretatik dator).

## Biografia 
Ama afroamerikar / txerokia zuen eta aita irlandarra-amerikarra, eta . Estelle Bennett ahizpa nagusiarekin eta Nedra Talley lehengusinarekin, Spanish Harlem beraien auzoan abesteari oso gaztetandik ekin zioten. "The Darling Sisters" izenarekin aritu ziren lehenbizi baina 1963ko martxoan Phil Spectorren Philles Records-era joan ziren eta "The Ronettes" izena hartu zuten.

Urte gutxi batzuetan arrakasta handiak lortu zituzten, hala nola " Be My Baby ", " Baby, I Love You ", eta " Walking in the Rain " daude. 1964an taldeak bere estudioko album bakarra kaleratu zuen, *Presenting the Fabulous Ronettes Featuring Veronica*.

Ronnie ezkondu egin Phil Spectorrekin, baina gizona senar abusatzaile bat zen; latzak igaro zituen Ronniek urte batzuez, eta taldea ere desegin zen. Ronnie Spectorrek bere amaren laguntzarekin ihes egin behar izan zuen senarraren etxetik. Harrezkero, dibortzioa lortu zuen, baina ezkontzako izenari eutsiz jarraitu zuen, bakarkako karrera musikala eginez.

## Iruditegia 

File:Ronnie Spector 1966.jpg|Ronnie Spector 1966.
File:Ronnie Spector 2000.jpg|Ronnie Spector 2000.
File:Ronnie Spector Musto Party 2010 Shankbone.jpg|Ronnie Spector 2010.
File:Ronnie Spector 2014.jpg|Ronnie Spector 2014.
File:Live in London 2015 credit Chris Hall copy 2.jpg|miniatyr|Ronnie Spector 2015.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresita Enea

**Teresita Enea** Donostiako Egia auzoan dagoen eraikin berezia da. 1935ean altxatuta, Florentzio Mokoroa arkitektoaren lana izan zen. Bere diseinua deigarria da zeren eta geometrikoa baita. Ancora Elkarteak bere babespena eskatu du 2017tik.

## Ezaugarriak 
Kanpotik zein barrutik oso etxe berezia da. Hasiera batean bi solairu zituen baina laster hirugarren bat gehiago egin zitzaion. Gaur egungo itxura 1953an hartu zuen, bost solairuekin eta teilatua erlaitza jarriz. Eraikinak V forma du eta bi atari ditu, bat lehen solairuari dagokiona, eta bigarrena beste solairuentzako. Lehenengo atariak, 34. zenbakia duena, arku bereizgarria du. Barrutik ere bereizia da etxea, batez ere lehen solairua: V forma du, kapera bat zuen eta oraindik espazio hori ezagutu daiteke, joskintzarako lekua eta egongelan sabaiak bobeda bat dauka.

## Historia 
1935ean eraikia, gaur egungo itxura 1953an eman zioten. Ondoren, egin diren aldaketek eraikinaren ezaugarriak errespetatu dituzte. Florencio Mokoroa arkitektoa izanik, eraikuntzaz Tomas Mendiburu arduratu zen. Astigarrako errepide zaharrean altxatuta, Pinueta gainean, Urumea ibaiari begira zegoen Egiako etxe bakarra izan zen urte askoz.

Etxea katalogatu gabe dago. Horregatik Ondare Elkarteak eta, 2017an, Eraikitako Hiri Ondarea Babesteko Plan Bereziaren berrikuspena egin zenean, Ancora Elkarteak eraikina babesteko eskaera berriro ere egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inaxio Iraola Aranzadiren etxeari buruzko erreportaia *Hirutxuloko Hitza*n, 2021/02/12an.
Sakanako AHT Gelditu! Elkarlana

[thumb|265x265px|[Uharte Arakilgo geltokia|Uharte Arakilgo tren geltokia]]
**Sakanako AHT Gelditu! Elkarlana** irabazi asmorik gabeko elkartea da, eta Iruña-Euskal Y abiadura handiko burdinbidearen eraikuntza geldiaraztea du helburu, Nafarroako Sakana eskualdean.

## Mugimenduaren ekintzak 
2018ko martxoaren 14an, elkarlanak Abiadura Handiko Trenaren proiektua bertan behera uzteko eskatu zuen, eta egungo trenbidea eguneratzeko tren "publiko eta sozial" baten alde egin zuen. Geroago, irailaren 29an, 250 lagun joan ziren Azkoiengo AHTaren obretara, haiek geldiaraztea eskatzeko. Triziklo batek lagundu zuen martxa musika ekipo batekin. Gainera, hainbat kartelek giroa alaitu zuten. 2,5 kilometroren ondoren, Guardia Zibilaren patruila batek bidea moztu zien, eta antolakuntzak manifestua irakurri zuen. Bitartean, beste alde batean, "Lanak gelditu" leloa zeraman hogei bat pertsonako talde batek, heliozko puxikek eutsita, obretako zulo bat pikoz eta palaz bete eta 15 zuhaitz landatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* AHT Gelditu! Elkarlana

## Kanpo estekak 
* Sakanako AHT Gelditu! Elkarlanaren bloga.
Orain Ardura

**Orain Ardura** irabazi asmorik gabeko elkartea da, eta Euskal Y eta Zaragoza-Iruñea-Euskal Y burdinbideen eraikuntza geldiaraztea du helburu.

## Mugimenduaren ekintzak 
2020ko maiatzean, zenbait kolektibok, besteak beste Orain Ardurak, AHTn inbertitzen dena Osasuna eta Gizarte Eskubideetara bideratzeko eskatu zuten. Arlo horietan inbertsio handiak garrantzitsuagoak zirela argudiatu zuten, batez ere testuingurua kontuan hartuta: COVID-19 pandemia. Manifestua sindikatuek eta hainbat taldek babestu zuten, eta erizainen kolektiboko Sira Garciak eta Patxi Biskert aktoreak irakurri zuten euskaraz. Ekimena Gasteiz, Bilbo eta Donostian ere aurkeztu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Orain Ardura elkartearen bloga