Manitou

eta Ojibwa hizkuntzetan idatzia).]]

**Manitou**, irokesen *orenda*ren ahaidea, algonkin taldeen teologia eta mitologian bizi indar espiritual eta funtsezkoa da. Nonahikoa da eta nonahi agertzen da: organismoak, ingurumena, gertaerak eta abar *Aashaa monetoo* hitzak "izpiritu ona" esan nahi du, eta *otshee monetoo* hitzak, berriz, "izpiritu txarra". " Mundua sortu zenean, Izpiritu Handiak, *Aasha Monetoo*k, lurrak eman zizkien herri indigenei, shawneeei hain zuzen ere.

## Gitche Manitou 
Kanadako Manitoba edo Manitou-abah probintziaren izena algonkin edo ojibwa hitzarekin lotuta dago. Bada historia bat bertan Izpiritu Handia bizi dela, eta bertan lehen gizakiak kokatu zituela esaten duena. Parkearen eremuan hiru mila milioi urte dituen granitoak esanahi handia izan zezakeen inguruko antzinako herrientzat. Parke hau Midewiwin zeremonietan (praktika xamanistak) erabiltzen ziren itsas maskor zurien omenez bataiatu zuten, horiekin Ipar Amerikan salerosten baitzuten. Urki-azalaren biribilkiek ojibway migrazioen historiaren zati bat jasotzen dute, maskor sakratu horien aurkitzaileak, Aintzira Handietako eskualdean zehar Sortzaileari eskerrak emateko zeremonietan erabiliak.

Algonkinez gain, beste tribu batzuek ere Gitche Manitou ezagutzen zuten. Txeiene eta sioux oglala leinua delakoen artean Manitu Handiari buruzko aipamenak ere badaude (Orein Beltzen bildumak dira aipagarrienak), jainko honen sinesmena Ordoki Handietan eta, beharbada, herri algonkinoen multzo handi osoan hedatzen zela adierazten dutenak.

Gitche Manitou askotan Jainko kristauaren antzera tratatzen dute kultura horietan. Lehenengo misiolari kristauek Ebanjelioa algonkinoei predikatu zietenean, Gitche Manitou Jainkoaren izen gisa xurgatu zuten sinkretismo prozesuaren bidez. Hori, adibidez, "Huron Carol" Gabonetako ereserkiaren letran ikus daiteke. Sinkretismoak gehitutako Jainkoaren beste izen batzuk *Gizhe-manidoo* ("*Manidoo* errukitsu"), *Wenizhishid-manidoo* ("*Manidoo* zuzen") eta *Gichi-ojichaag* ("Izpiritu Handia") dira. Nahiz eta *Gichi-manidoo* eta *Gichi-ojichaag*ek "Izpiritu Handia" esan nahi duten, *Gichi-manidoo*k lotura espiritual handiagoaren ideia darama, eta *Gichi-ojichaag*ek, berriz, *Gichi-manidoo*ri arimaren konektibitate indibiduala. Ondorioz, misiolari kristauek askotan *Gichi-ojichaag* terminoa erabili zuten Espiritu Santu kristauaren ideiari erreferentzia egiteko.

## Termino mistiko gisa 
Manitou terminoa natura/bizitzaren elkarloturaren eta orekaren alderdi baten kontzeptuari dagokio, txinatar filosofiari dagokion Qi kontzeptuaren antzekoa; hitz sinpleagoetan izpiritu bati erreferentzia egin dakioke. Espiritua kontzeptu gisa ikusten dute, baina baita harekin harremanetan jartzeko pertsona gisa ere. Denak du bere Manitou propioa: landare bakoitzak, harri bakoitzak eta baita makina bakoitzak ere. Tradizio xamanikoetan, Manitouak (baita *Manidoog* edo *Manidoowag* ere) nahi den efektua lortzeko konektatuta daude, hala nola sendatzeko Manitou landareak edo ehiza on baterako Manitou bufaloa. Anishinaaberen *Manitoowag* tradizioan Lotura Handiaren alderdi bat dira. Aishinaabegek lotutako terminoak erabiltzen dituzte: *Manodoowish* animalia txikiak izendatzeko, *Manidoowag* eta *Manidoons* intsektuentzat... bi terminoek "Espiritu Txiki" esan nahi dute.

Manitou hauek ez dira existitzen europar jainkoen antzeko hierarkiarekin, baina gorputzeko atal baten antzekoagoak dira beste batekin elkarreraginean, eta guztiaren espiritua, hau da, Gitche Manitou kolektiboa deitzen da.

Manitoulin uhartea, Huron lakuan dagoena, Gitche Manitouren bizilekua omen da. Manitowish Waters eta Manitowoc, Wisconsinen, Gitche Manitouren presentzia aurkitzeko leku espiritualtzat ere hartu ziren, Manitowish eta Manitowoc ibaiak arrainen errute-eremuak direlako, non bizitza eta heriotza elkartzen diren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Densmore, Frances. *Chippewa Customs*. (1979, Minnesota Historical Press).
* Hoffman, Walter James, M.D. ''The Mide'wiwin: Grand Medicine Society of the Ojibway*. (2005, Lightning Source Inc.)
* Johnston, Basil. *Ojibway Ceremonies*. (1990, University of Nebraska Press).
* Johnston, Basil. The Manitous: the spiritual world of the Ojibway. (2001, Minnesota Historical Society Press).
* Nichols, John D. and Earl Nyholm. *A Concise Dictionary of Minnesota Ojibwe*. (1995, University of Minnesota Press).
* Cuoq, Jean André. *Lexique de la Langue Algonquine*. (1886, J. Chapleau & Fils). 
* Rhodes, Richard A. *Eastern Ojibwa-Chippewa-Ottawa Dictionary''. (1985, Mouton de Gruyter).

## Kanpo estekak