Louise Joy Brown

**Louise Joy Brown** (Oldham, Erresuma Batua, 1978ko uztailaren 25a) britainiar medikua da eta lehen probeta-umea. In vitro ernalketaren bitartez ernaldu zen lehengo pertsona izateagatik da ezaguna. 2015ean, Louise Brownek “*My life as the world’s first test tube baby*” *(Nire bizitza lehen probeta-ume gisa’)* autobiografia argitaratu zuen. 

## Biografia 
### Jaiotza 
Louise Brown Mánchesterreko (Erresuma Batua) Royal Oldhamen jaio zen, ebakuntza-gela batean zesarea bidez, komunikabideak zain-zain zituelarik. Lesley eta John Brownen alaba da. Handik 4 urtera bigarren alaba, Natalie, izan zuten in vitro ernalketa bidez. 4 urte zituela kontatu zioten gurasoek bere jaiotza harrigarria.
### Guraso-zientifikoak 
Haren guraso zientifikoak Robert G. Edwards fisiologoa (2010ean  jaso zuena ugalkortasunean egindako lanarengatik); Patrick Steptoe ginekologoa; eta Jean Purdy, erizaina, Louise Brownen enbrioia amaren umetokian ezarri zuena, hau da, munduko lehen enbriologoa, nahiz eta komunikabideek emagina izan zela esan zuten.

Bere garaian, gizakia Ilargira iristearekin batera, Louise Brownen jaiotza izan zen mendeko lorpen handiena.

Mediku-taldeak Louisen gurasoei iradoki zien bigarren izena, *Joy* jartzeko (“poza” ingelesez), probetako lehen umea jaiotzeak bikote askorentzat ekarriko zuen zoriona adierazteko.

In vitro ernalketaren lehen kasua izateagatik, eztabaida asko izan zuen. Louise Brownek 60 proba mediko baino gehiago egin behar izan zituen, jaio eta berehala, bere osasun-egoera “normala” zela egiaztatzeko. Mediku azterketa asko pasatu behar izan ditu bere osasuna egiaztatzeko eta ernalketa-mota hau naturala eta segurua dela frogatzeko.  

### Familia eta ondorengoak 
Louise Brown modu naturalean sortutako bi umeren ama da. 2004an 37 urteko Wesley Mullinderrekin ezkondu zen. Brownek, 28 urte zituela, bere lehen semea izan zuen ernalketa arruntaren bidez, Cameron John Mullinder, 2006ko abenduaren 20an Ingalaterrako Bristol herrian jaioa. 2013. urtean Aiden izeneko bigarren semea izan zuen, ernalketa arruntaren bidez jaioa.

1999an, bere ahizpa, Natalie Brown, modu naturalean sortutako haur bat erditu zuen munduko lehen probeta umea izan zen. Beste 4 seme-alaba izan zituen, horiexek ere, modu naturalean.

## In vitro ernalketa 
'**In vitro* ernalketa*' gorputzetik kanpo obuluak espermatozoideekin emankortzean datzan prozesua da, "in vitro" (beiran) alegia. "Probeta-umea" hitza hortik dator hain zuzen ere, bide horretatik jaiotako haurrek hartzen duten izena.

## Gai etikoak eta erlijiosoak 
Hainbat polemikaz inguratuta jaio zen. Ernalketa artifizialaren lehen kasua zenez, teknika berri eta, batez ere, ezezagun hori aplikatzearen balizko arriskuak planteatzen ziren.

Munduko lehen probeta haurraren jaiotzak ere dilema etiko eta legal berriak sortu zituen, bai dohaintza-hautagaiak aukeratzeko moduak, bai erabili gabeko enbrioiekin zer egin. Gizakiak seriean sortzeko aukeraren beldurra ere piztu zen.

Erakunde erlijiosoek zalantzan jartzen zuten bizitza bat sor zitekeela, emakume baten eta gizon baten arteko sexu-harremanik gabe. Paulo VI.a hil aurretik, Brownen jaiotzaren erreakzioa eskatu zioten, Veneziako patriarka, Luciani Albinoa kardinalak (gero Joan Paulo I.a) intseminazio artifizialak emakumeak "haurtxoaren fabrika" bezala erabiltzea arduratzen ziola adierazi zuen. Horrez gain, umearen aita ez zuela zigortuko adierazi zuen bakarrik ume bat nahi zuelako.

## Bizitza publikoa 
2015ean, Louise Brownek “*My life as the world’s first test tube baby*” *(Nire bizitza lehen probeta-ume gisa’)* autobiografia argitaratu zuen. 2018an, liburua edizio berezi batean berrargitaratu zen, jaio zeneko 40. urteurrena zela eta.

2017an, Louise Brownek, Victoria Anna Perearekin batera (in vitro ernalketa bidez Espainian jaio zen lehen umea), "Fundación Dexeus Salud de la Mujer" XIII. saria jaso zuen Bartzelonan.

2018ko uztailaren 25ean (40 urte bete zituen egunean), elkarrizketa batean adierazi zuen ez duela axola nola jaio edo ernaldu den, bere bizitza gainerakoena bezalakoa dela. 40 urte betetzean kontzientzia hartu zuen eta Jean Purdy erizaina eta lehen enbriologoa erreibindikatzea erabaki zuen, bere egunean baztertuta gelditu baitzen. Meritu guztiak Steptoe eta Edward (Nobe sariduna) medikuek jaso zuten. Purdy ez zen errekonozitua izan, ezta jaioberriarekin atera zen argazkian ere.

### Emankortasunaren Nazioarteko Eguna 
2023ko maiatzaren 30ean Emankortasunaren Nazioarteko Eguna zela eta, Louise Joy Brown Espainian egon zenean zera adierazi zuen: *Ez naiz desberdin sentitzen, baina bai harro, ordutik milioika pertsonak jarraitu duten bidea ireki bainuen. Ondo gogoratzen du neskatotan ezezagun asko hurbiltzen zitzaiela gurasoei, haiek ere ernalketa artifizialaren bidez umeak izaten saiatzen ari baitziren. Bestelakoak ere bai, gorrotoa adierazten zuten eskutitzak, gurutzeak...*  

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017an  "Fundación Dexeus Salud de la Mujer" XIII. saria jaso zuen Bartzelonan Victoria Anna Perearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Louise Brown-en web orri pertsonala
* BBC profile of Louise Brown (2003ko uztaila)
* IVFren laugarren hamarkadaren historia
* 30th birthday for first IVF baby (2008ko uztaila)