open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Lodge

**David John Lodge** (Londres, 1935eko urtarrilaren 28a – Birmingham, 2025eko urtarrilaren 1a) ingeles idazle eta literatur kritikaria izan zen. Literatura ingeleseko irakaslea izan zen Birminghamgo Unibertsitatean. Bere eleberriek bizitzaren akademikoa satirizatzen dute. Katolizismoa da ohiko beste gai bat. Fikzioaz eta kritikaz gain, telebistako gidoiak eta antzezlanak idatzi zituen.

## Lanak 
### Fikzioa 
* *The Picturegoers*, 1960
* ''Ginger You're Barmy*, 1962
* *The British Museum Is Falling Down*, 1965
* *Out of the Shelter*, 1970
* *Changing Places: A Tale of Two Campuses*, 1975
* *How Far Can You Go?*, 1980
* *Small World: An Academic Romance*, 1984
* *Nice Work*, 1988
* *Paradise News*, 1991
* *A David Lodge Trilogy*, 1993 – edukia: *Changing Places*, *Small World* and *Nice Work*
* *Therapy*, 1995
* *The Man Who Wouldn't Get Up: And Other Stories*, 1998
* *Home Truths*, 1999
* *Thinks ...*, 2001
* *Author, Author*, 2004
* *Deaf Sentence*, 2008
* *A Man of Parts (H.G. Wells)*, 2011
* *The Man Who Wouldn't Get Up and Other Stories*, 2016

### Ez-fikziozkoak 
* *Language of Fiction*, 1966
* *The Novelist at the Crossroads*, 1971
* *The Modes of Modern Writing*, 1977
* *Working with Structuralism*, 1981
* *Write On*, 1986
* *After Bakhtin*, 1990
* *The Art of Fiction*, 1992
* *Modern Criticism and Theory: A Reader*&nbsp;— 1992
* *The Practice of Writing*&nbsp;— 1997
* *Consciousness and the Novel*&nbsp;— 2003
* *The Year of Henry James: The Story of a Novel*, 2006
* *Lives in Writing*&nbsp;— 2014

### Autobiografia 
* *Quite a Good Time To Be Born: a Memoir, 1935–75* – 2015
* *Writer's Luck: A Memoir: 1976-1991* – 2018
* *Varying Degrees of Success: A Memoir: 1992-2020* – 2020

### Antzezlanak 
* *The Writing Game*, 1990
* *Home Truths*, 1999
* *Secret Thoughts*, 2011

### Telebistarako egokitzapenak 
* *Small World* – 1988
* *Nice Work* – 1989
* *Martin Chuzzlewit* – 1994
* *The Writing Game'' – 1995

## Kanpo estekak
Harris matrize

alt=Harris matrizearen marrazkia|thumb|Harrisen matrizea, estratigrafiako unitateen arteko erlazioak adierazteko erabiltzen da.
**Harris matrizea** edo **Harris-en matrizea** testuinguru arkeologikoen segida tenporala deskribatzeko erabiltzen den tresna da, eta, beraz, "lur lehorreko" gune arkeologiko bateko gorozkien eta azaleren sekuentzia deskribatzeko erabiltzen da, "sekuentzia estratigrafikoa" deiturikoa. Matrizeak unitate estratigrafiko behagarrien edo testuinguruen kokapen erlatiboa eta kontaktu estratigrafikoak islatzen ditu. Matrizea 1973an garatu zuen Winchesterren (Ingalaterra), Edward C. Harris doktoreak.

Estratuen arteko harreman fisikoan oinarritutako estratu arkeologikoen seriazio-diagramak sortzearen kontzeptuak erabilera izan zituen Winchesterren eta Ingalaterrako beste hirigune batzuetan, Harrisek formalizatu aurretik. Harris-en lanaren emaitzetako bat izan zen, ordea, lekuak estratigrafikoki induskatu behar zirela, sortu zireneko ordenaren alderantzizko ordenan, estratifikazioko neurri arbitrarioak erabili gabe. Estratigrafia arkeologikoaren printzipioetan, Harris-ek proposatu zuen, lehenik, estratifikazio-unitate bakoitzak bere irudikapen grafikoa izan behar zuela, eskuarki plan neurtu baten bidez. Estratigrafia arkeologikoaren legeak artikulatzean eta sistema bat garatzean, non erraz eta grafikoki frogatu ahal izango baita leku batean egindako deposizio- edo trunkamendu-sekuentzia, Harris-ek, argudiatu du, benetako arkeologo estratigrafiko handien urratsei jarraitu die, hala nola Mortimer Wheeler, induskatzaile handia izan gabe.

Harris-en lana funtsezko aitzindaria izan zen Londresko Museoak (Museum of London) "testuinguru bakarreko plangintza" gara zezan, baita zoruen erabileren diagramak garatzeko ere. Batak zein besteak Erresuma Batuan garatutako dokumentatze arkeologikoko tresna eta tekniken alderdiak dira. Herrialde horretan sortu den ikerketa arkeologiko metodoa hori datu arkeologiko konplexuen (hiri-hondeaketen) azterketa sakona ahalbidetzen dute.

## Kanpo estekak 
* Harris matrix. Metodologia azaltzen duen web gunea.
* *Principles of Archaeological Stratigraphy* (1979, orain dohainik eskuragarri Interneten 8 hizkuntzatan )
* *Practices of Archaeological Stratigraphy* (1993, orain dohainik eskuragarri Interneten ingelesez )
Marble Arch

**Marble Arch**, euskaraz **Marmolezko Arkua**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen garaipen arku bat da. 1817an John Nash arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen, Buckingham jauregiaren ohorezko sarbidea izan zedin. Carrarako marmolez eraikia dago.

Hyde Parkeko Speaker's Cornerretik hurbil dago, Oxford Street kalearen mendebaldeko muturrean.
Transferasa

**Transferasa** entzima mota bat da, funtzio talde bat molekula batetik beste batera igarotzeko gauzatu beharreko erreakzioa katalizatzen duena:

 Xfuntzio taldea + Y \xrightarrow[transferasa]{} X + Yfuntzio taldea 

Transferasa bakoitzaren izen zehatza, molekula batetik beste batera igaroarazten duen funtzio taldearen araberakoa da: metiltransferasak, karboxiltransferasak, amidotransferasak, aziltransferasak, aminotransferasak, fosfotransferasak, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizkaiko Monumentuen Batzordea

**Bizkaiko Monumentuen Batzordea** () zaharkinen kontserbazioaz eta babesaz arduratzen zen erakunde publikoa izan zen, Bilbon 1844an sortua.

## Historia 
Beste Monumentu Batzordeekin batera sortu zen, ordura arte elizaren eskuetan zegoen ondarearen zati handi bat zaindu behar zuen desamortizazio testuinguru batean.

Bere eginkizuna ia hutsa izan zen 1908an berrantolatu zuten arte, une horretan kideak monumentu historikoen katalogo bat eta Bilboko Arkeologia Museoa osatzeko bil zitezkeen Bizkaiko orubearen objektu historiko-artistikoen inbentarioa egiteko sistematikoki lanean hasi baitziren.

Carmelo Etxegaraik eta Fernando Olaskoagak 1908ko apirilaren 1ean aurkeztutako mozio batetik abiatuta, batzordeak hiruhileko buletin bat argitaratzeari ekin zion, eta bertan bileren aktak eta batzorde horretako kideek eta laguntzaileek aurkeztutako lan monografikoak sartu zituzten. Data horretatik aurrera aurki daiteke batzorde horren osaerari eta lanei buruzko dokumentaziorik handiena, garrantzi handikoak izan baitziren ondarea babesteko. Argitalpena 1914an bertan behera geratu zen Lehen Mundu Gerraren ondorioz eta 1918an berriro argitaratu zen.

Guztira zazpi liburuki argitaratu ziren, eta horien edukiak zerrenda batean agertzen dira, 1944an Ángel Rodríguez Herrero batzorde horretako artxibo-laguntzaileak argitaratutako koaderno batean. "Aurkibide Orokorra" izeneko zerrenda Bizkaiko Foru Aldundiko Kultura Batzordeak argitaratu zuen, Bilboko Dochao etxeko inprentan.

Aurkibide Orokorrean batzordearen bileretako aktak eta kide diren ikertzaileen lanak agertzen ziren. Bere lorpen ugarien artean, Santimamiñeko leizea publikoki eskuratzeko bultzada dago.

## Kideak 
Batzordea historialariek, arkeologoek eta historian adituek osatzen zuten, beste espezialitate batzuetako kolaboratzaileak zituzten arren. Bere lanetan aurkitzen ditugun sinaduren artean, honako hauek daude: Pablo Alzola Minondo, Aristides Artiñano, José María Basterra, Guiot de Beogrant, Ignacio Belaustegi, Carmelo Etxegarai, Pedro Fernández de Velasco, Teófilo Guiard, Adolfo Gonzalez de Kareaga, Segundo Ispizua, Joaquín Mazas, José Ramón Mélida, Fernando Olaskoaga, Carlos Plaza Salazar, Fernando de la Quadra Salcedo, Julián de San Pelayo, Luis Maria Uriarte Lebairo, Pedro Vázquez, Eugenio Zameza, besteak beste.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako Monumentu Historiko eta Artistikoen Batzordea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timidina

**Timidina** timina base nitrogenatuak eta desoxirribosa azukreak osatzen duten nukleosido bat da.

Timidina fosforilatzen denean nukleotido bat sortzen da (timidina monofosfatoa -TMP-, timidina difosfatoa -TDP- edo timidina trifosfatoa -TTP- fosfato talde bat, bi edo hiru -hurrenez hurren- lotzen direnean).

DNAn besterik ez dago nukleosido hau. RNAk ez du timidina, uridina baizik.

Bere pisu molekularra 242,299 daltonekoa da eta bere urtze-puntua 185º C-koa da.

## Kanpo estekak
Eight Men Out

***Eight Men Out*** (euskaraz *Zortzi Gizon Kanpora*), 1988ko John Sayles estatubatuarrak zuzendutako historia kirol drama film bat da. Eliot Asinof idazlearen *Eight Men Out: The Black Sox and the 1919 World Series* (1963, *Zortzi Gizon Kanpora: Black Sox eta 1919ko Munduko Serieak*) liburuan oinarritua dago, hau era berean *1919ko Black Sox eskandalua* deritzon beisbol gertakari polemikoan oinarritua dago. John Cusack, Clifton James, Michael Lerner, Christopher Lloyd, Charlie Sheen, David Strathairn eta D. B. Sweeney aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1919, Chicago White Sox beisbol taldeko Charles Comiskey (Clifton James) jabeak bere beisbolariak jokatzen ari diren denboraldi ikusgarria saritzeko joera gutxi erakusten ari da. Arnold Rothsteinek (Michael Lerner) zuzendutako jokoaren sindikatuak talde horretako beisbolarien ezinegona ezagutzera ematean, haietako beisbolari batzuei, tartean Eddie Cicotte (David Strathairn), Buck Weaver (John Cusack) eta Joseph Jackson (D. B. Sweeney), munduko serietan Cincinnati Reds taldearen aurka beren gaitasunen azpitik joka dezaten dirua eskeiniko die.

## Aktoreak 
* John Cusack: Buck Weaver
* David Strathairn: Eddie Cicotte
* Michael Rooker: Arnold Gandil
* John Mahoney: William Gleason
* Don Harvey: Charles Risberg
* Charlie Sheen: Oscar Felsch
* D. B. Sweeney: Joseph Jackson
* Christopher Lloyd: Bill Burns
* Richard Edson: Billy Maharg
* Clifton James: Charles Comiskey
* Michael Lerner: Arnold Rothstein
* Gordon Clapp: Ray Schalk
* Kevin Tighe: Joseph Sullivan
* John Sayles: Ring Lardner
* Studs Terkel: Hugh Fullerton
* James Read: Claude Williams
* Bill Irwin: Eddie Collins
* Michael Mantell: Abe Attell
* Jace Alexander: Dickey Kerr
* Perry Lang: Fred McMullin
* Brad Garrett: Peewee
* Tay Strathairn: Bucky
* Wendy Makkena: Kate Jackson
* Maggie Renzi: Rosa Cicotte
* Nancy Travis: Lyra Williams

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Marie Cau

**Marie Cau** (Roubaix, Frantzia, 1965) frantziar enpresaburua eta politikaria da. Frantziako lehen auzapez transgeneroa izateagatik ezaguna da 2020an Tilloy-lez-Marchiennes udalerriko auzapez hautatu zutenetik.

## Erreferentziak
Kinasa

**Kinasa**, biokimikan, entzima mota bat da, nukleosido trifosfato batetik fosfato-taldeak beste molekula batera transferitzeko erreakzioak katalizatzen dituena:
 X + ATP \xrightarrow[kinasa]{} X(Pi) + ADP 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siti Nurhaliza

**Siti Nurhaliza** (jawiz: سيتي نورهاليزا بنت تارودين,  ahoskatua; Kampung Awah, Temerloh, Pahang, Malaysia, 1979ko urtarrilaren 11 - ) Malaysiako abeslari, aktorea, idazle, kantautore, disko ekoizle eta ekintzailea da.

## Diskografia 
# *Siti Nurhaliza 1* (1996)
# *Siti Nurhaliza 2* (1997)
# *Cindai* (1997)
# *Adiwarna* (1998)
# *Seri Balas* (1999)
# *Pancawarna* (1999)
# *Sahmura* (2000)
# *Safa* (2001)
# *Sanggar Mustika* (2002)
# *E.M.A.S* (2003)
# *Anugerah Aidilfitri* (2003)
# *Prasasti Seni* (2004)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Webgune ofiziala
Cristina Álvarez Reinares

**Cristina Álvarez Reinares** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1933) idazlea da.

1960ko hamarkadan, *El Peso de las Palabras* eta *Amor a toda máquina y otros cuentos* nobela liburuak argitaratu zituen. 1997an *La Piel Como Frontera: Tocar, Sentir, Ser* idatzi zuen.

Umeentzako literaturan espezializatu da gehien bat Alvarez: *Alina en la montaña, Rebelión en el Arca* eta *El granjero parlanchín* liburuak besteak beste.
Adenosina

**Adenosina** adenina base nitrogenatuak eta erribosa azukreak osatzen duten nukleosido bat da.

Adenosina fosforilatzen denean nukleotido bat sortzen da (adenosin monofosfatoa -AMP-, adenosin difosfatoa -ADP- edo adenosin trifosfatoa -ATP- fosfato talde bat, bi edo hiru -hurrenez hurren- lotzen direnean).

Bere pisu molekularra 267,097 daltonekoa da eta bere urtze-puntua 235º C-koa da.

Adenina desoxirribosa bati lotzen zaionean desoxiadenosina nukleosidoa sortzen da.

## Funtzioak 
Adenosinak funtsezko zeregina burutzen du energia transferitzeko prozesu biokimikoetan, zeinetan ADP eta ATP moduan jarduten duen. Halaber, seinaleen transdukzioan ere parte hartzen du, AMPc moduan.

Bestalde, nerbio-sistema zentralaren neuromoduladore bat da. Efektu lasaigarriak eta inhibitzaileak ditu nerbio-sistemaren gain.

## Kanpo estekak
13 Reasons Why

***TH1RTEEN R3ASONS WHY*** estatubatuar telesaila da, Netflixerako egina.

## Sinopsia 
Laugarren denboraldiarekin amaitu dira Clay Jensen eta institutuko gazteen gorabeherak. Agur kutsua dute graduazio giroko azken hamar atalek, eta telesailaren ezaugarri bereizgarriak bildu dituzte. Istorioan nagusi dira isilpeko sekretuak eta protagonista gazteen bizitzetan betirako eragina izan dezaketen erabakiak.

## Aktoreak 
* Dylan Minnette: Clay Jensen
* Katherine Langford: Hannah Baker
* Christian Navarro: Tony Padilla
* Alisha Boe: Jessica Davis
* Brandon Flynn: Justin Foley
* Justin Prentice: Bryce Walker
* Miles Heizer: Alex Standall
* Ross Butler: Zach Dempsey
* Devin Druid: Tyler Down
* Amy Hargreaves: Lainie Jensen
* Derek Luke: Kevin Porter
* Kate Walsh: Olivia Baker

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Rodríguez Herrero

**Ángel Rodríguez Herrero** (Villada, 1902 &ndash; Bilbo, ) bizkaitar historialaria izan zen.

## Biografia 
1919an Bizkaiko Foru Aldundiko funtzionario bilakatu zen, eta 1972an erretiroa hartu zuen arte bere artxibo eta liburutegia zuzendu zuen. 1958an sortutako Bizkaiko Liburutegien Zentro Koordinatzaileko lehen zuzendaria izan zen. Balmaseda, Portugalete, Elorrio, Barakaldo, Calahorra eta Santo Domingo de la Calzadako artxiboak zuzendu zituen. Historiaren Errege Akademiako akademikoa, Bizkaiko Monumentuen Batzordeko kidea eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea izan zen.

## Lan nabarmenak 
* *Valmaseda en el s. XV y la Aljama de los judíos*
* *De las ferrerías y molinos de Vizcaya*
* *Estudio de 180 expedientes genealógicos que existen en el Archivo Municipal de Bilbao*
* *Un Goya desconocido*
* *Vizcaínos Ilustres*
* *Bruno Mauricio de Zabala, fundador de Montevideo*
* *La Iglesia de Santa Ana de Durango*
* *Testamento del Almirante don Domingo de Bernaola y Urízar*
* *La iglesia juradera de Santa María la Antigua de Guernica*
* *El Fuero de Vizcaya a través de las instituciones políticas de la España medieval*
* *Descripción sumaria de la villa de Lequeitio (1740)*
* *Proceso a los labradores de Vizcaya*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.bilbao.eus/cs/Satellite?anioId=1279223156199&c=BIO_Publicacion_FP&cid=1279229867818&language=en&pageid=1279118711919&pagename=Bilbaonet%2FBIO_Publicacion_FP%2FBIO_GrupoPublicacion&rendermode=previewnoinsite%2F1279183746042%3Ffuente%3DTR%2F1279146785609%2F1279121760274%2F1279138995603%2F1279194259426%3Ffuente%3DOD%3Ffuente%3DTR%3Ffuente%3DBPA%3Ffuente%3Dparticipacion%3Ffuente%3Dopendata%3Ffuente%3Dopendata%3Ffuente%3Dresponsable%3Ffuente%3Dabierto%3Ffuente%3DOD%3Ffuente%3Dabierto%3Ffuente%3Dparticipacion%3Ffuente%3Dabierto%2F219%2F1279217963363 Mikel Zabala Montoya: "Foru liburutegiko sagua", Bilbao, 2023ko urria, 38. or.
I May Destroy You

***I May Destroy You*** britainiar telesaila da, Michaela Coelek BBC One eta HBO kateetarako sortua. Sexu adostasunaren auzia jorratzen du.

## Sinopsia 
Droga, festa, adikzioa... eta sexua. Gau basati baten biharamunean ohartuko da neska gazte bat, oroimeneko puzzlearen piezak batu nahian, bezperan sexu harremanak izan zituela. Baina ez du gogoratzen nola, norekin eta zer baldintzatan... Eta horrek sortuko dizkio kezkak eta zalantzak..

## Aktoreak 
* Michaela Coel: Arabella Essiedu
* Weruche Opia: Terry Pratchard
* Paapa Essiedu: Kwame
* Marouane Zotti: Biagio
* Stephen Wight: Ben
* Adam James: Julian
* Natalie Walter: Francine
* Aml Ameen: Simon
* Lara Rossi: Kat
* Ansu Kabia: Derae
* Ann Akin: Alissa
* Sarah Niles: Funmi agentea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kings Row

***Kings Row***, 1942ko Sam Wood estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. 1940ko Henry Bellamann idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Ann Sheridan, Robert Cummings, Ronald Reagan, Betty Field, Charles Coburn, Claude Rains, Judith Anderson eta Maria Ouspenskaya aktoreek antzeztu zuten.

Argazkigintza onenaren Oscar Saria (James Wong Howe), Zuzendari onenaren Oscar Saria eta Film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zituen.

Erich Wolfgang Korngold austriar musikagileak soinu banda konposatu zuen, gerora John Williams musikagileak *Star Wars* (1977) film sagaren soinu bandaren doinu nagusia konposatzeko oinarrituko zena.

## Argumentua 
1890, Mendebalde Ertaineko Kings Row udalerrian girotua dago, bertan bost gazteen bizimodua eta bizitzan aurrera egiteko beren ahaleginak agertzen dira.

## Aktoreak 
* Ann Sheridan: Randy Monaghan
* Robert Cummings: Parris Mitchell
* Ronald Reagan: Drake McHugh
* Betty Field: Cassandra Tower
* Charles Coburn: Henry Gordon doktorea
* Claude Rains: Alexander Tower doktorea
* Judith Anderson: Harriet Gordon andrea
* Nancy Coleman: Louise Gordon
* Kaaren Verne: Elise Sandor
* Maria Ouspenskaya: Madame von Eln
* Harry Davenport: Skeffington kolonela
* Ernest Cossart: Pa Monaghan
* Ilka Grüning: Anna (edota Ilka Gruning)
* Pat Moriarity: Tod Monaghan
* Minor Watson: Sam Winters
* Emory Parnell: Harley Davis
* Ludwig Hardt: Morroia (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Bedrag

***Bedrag*** daniar telesaila da, DR1erako egina.

## Sinopsia 
Parke eolikoak, iruzurraren aurkako operazioak eta hilketa misteriotsuak dira protagonista hiru istorio paraleloz osaturiko lan honetan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Nodal

**Christian Jesús González Nodal** (Caborca, Sonora, 1999ko urtarrilaren 11) Mexikoko abeslari eta kantautorea da. 2016an Fonovisa diskoetxeari esker "Adiós amor" bere lehen singleak argitaratu zuen eta 910 milioi ikuspen baino gehiago jaso ditu YouTuben.

## Diskografia 
* 2017: *Me dejé llevar*
* 2019: *Ahora*
* 2020: *AYAYAY*

## Kanpo estekak
Bruce McLaren

thumb|260px|McLaren Herbehereetako Sari Nagusian 1962an.
260px|thumb|McLaren Alemaniako Sari Nagusian 1969an

**Bruce Leslie McLaren** (Auckland, 1937ko abuztuaren 30a - Goodwood zirkuitua, Mendebaldeko Sussex, 1970eko ekainaren 2a) zeelandaberritar lasterketa-autoen diseinatzaile, pilotu, ingeniari eta asmatzailea izan zen. Gazte hasi zen pilotatzen eta 1958an Jack Brabhamek bere potentzialari erreparatu zion. 1959an Jack Brabhamekin batera Cooper taldea osatu zuen eta 22 urterekin Ameriketako Estatu Batuetako Sari Nagusia irabazi zuen. 1963an McLaren taldea sortu zuen. 1965ean Cooper taldea utzi eta txapelketa bere taldearekin jokatu zuen. Chris Amon eta Denny Hulme herrikideek lagundu zioten pilotu gisa. 1966an Le Manseko 24 Orduak irabazi zuen Ford GT40 bat gidatuz Chris Amonekin. Bere autoetako bat probatuz hil zen.

## Kanpo estekak
Josefina Bolinaga

**Josefa Purificación Bolinaga Ugarte**, ezagunagoa **Josefina Bolinaga** gisa, (Balmaseda, 1880–?, 1965) 27ko Belaunaldiko maistra, idazle eta poeta bizkaitarra. Batez ere haur literaturaren lanak idatzi zituen. Haren bizitzari buruzko datu askorik ez da ezagutzen. Frankismoaren errepresioa eta zentsura pairatu zituen.

## Biografia 
Nahiz eta batzuetan Burgosen jaio zela esan, Josefina Bolinaga Balmasedan jaio zen eta bertako San Seberino elizan bataiatu zuten. Gurasoak Valentin Bolinaga eta Ines Ugarte ziren. Laster Bizkaitik alde egin zuten, Burgosera eta Madrilera. Idazle gisa lehen urteetan poesia landu zuen, 1925an eta 1927 hurrenez hurren bi liburu argitaratuz. Ondoren, haur literaturan aritu zen, bereziki ipuinak idazten. 1932an Literatura Sari Nazionalaren hirugarren saria eskuratu zuen eta 1934an lehenengoa, *Amanecer* liburuarekin. Halaber, zenbait hedabidetan bere ipuinekin kolaboratzen zuen, batez ere *Blanco y Negro*ren *Gente Menuda* gehigarrian; gehigarri berean Elena Fortún eta Gloria de la Pradaren lanak plazaratu ziren. Garai horretan argitaratutako ipuinekin *Cuévano de aventuras* argitaratu zuen 1935an.

Gerra Zibila ondoren Bolinagak "gabeziak bete-betean pairatu zituen", Mikel Zabalaren hitzetan. Bere *Amanecer* liburua, eskoletan erabiltzen zena, debekatua izan zen. Idazleak Bizkaiko Aldundiarengana jo zuen laguntza eske, bere liburuak erostea eskatzen zien, baina oso erantzun kaskarra jaso zuen. Erregimenaren zentsuraren aginduen araberako liburuak argitaratu zituen, bestetik, esaterako *Mi patria es el mar* 1952an. Urte horietan ere neskei zuzendutako beste liburu batzuk atera zituen: *Nueva raza* (1941), *Cuentos de primavera* (1944), *Solo para niñas* (1957), *Ven a mi jardín* (1962). Liburu horiek nesken irakurtzeko zaletasuna indartzeko eskoletan erabiltzen ziren.

## Sariak 
* 1932: Literatura Sari Nazionaletan hirugarren saria.
* 1934: Literatura Sari Nazionala.
* 1952: Kazetaritza eta Literaturaren Karmengo Ama Birjina saria.

## Obra 
### Poesia 
* *Alma rural*, 1925.
* *Flores de amor*, 1927.

## Haur literaturaren lanak 
* *Amanecer*. Hijos de Santiago Rodríguez, 1934.
* *Cuévano de aventuras*. Yagües, 1935.
* *Nueva raza*. Hijos de Santiago Rodríguez, 1941.
* *Solo para niñas*. Aguilar, 1957.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mikel Zabala Montoyaren artikulua *Bilbao* aldizkarian, 2020ko ekainean.
Alfa Romeo

**Alfa Romeo Automobiles S.p.A.** (italieraz  ahoskatua) 1910ean sortutako automobil ekoizlea da, egun Fiat Chrysler Automobiles taldean dagoena. "A.L.F.A" "Anonima Lombarda Fabbrica Automobili"ren akronimoa da eta Europan, Hego Amerikan eta Asian saltzen dituzte bere modeloak.

## Egungo modeloak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
ABB (enpresa)

**ABB** (**Asea Brown Boveri**ren akronimoa) korporazio multinazional bat da, egoitza nagusia Suitzako Zürich hirian duena. Bere negozio nagusiak energia elektrikoa sortzeko eta automatizazio industrialeko teknologien ingurukoak dira. ABBk ehun herrialde baino gehiagotan lan egiten du eta 135.000 langile baino gehiago ditu. 2018an Fortune Global 500 aldizkariaren zerrendako 341. postuan sailkatu zen.

Züricheko, Stockholmgo eta New Yorkeko burtsetan kotizatzen du. Euskal Herrian bi lantegi ditu, bata Oiartzunen (Niessen) eta bestea Trapagaranen (ABB Galindo).

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ugastegi

**Ugastegi** Aretxabaletako (Gipuzkoa) baserri auzo bat da Goroeta elizateari dagokiona.

## Deskribapena 
Urkulu errekaren sorburuan dago Aretxabaleta eta Oñati arteko udalerrien mugan. Mendiaren lepoan, auzoaren puntu gorenean Santikurutz baseliza aurkitzen da, 750 metrotako altueran.

## Ondasun nabarmenak 
* Santikurtz baseliza
* Ugastegi VII haitzuloa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Industri Institutu Nazionala

**Industri Institutu Nazionala** (**INI**; ) Espainiako erakunde publiko bat izan zen, Espainian industriaren garapena sustatzeko euskarri instituzional gisa sortua. 1941 eta 1980 artean Espainiako enpresa talderik handiena eta garrantzitsuena izan zen. INI 1995ean desagertu zen eta bere funtzioak Estatuko Industria Partaidetzarako Sozietateak (SEPI) hartu zituen bere gain.

Bere existentzian zehar, INIren ekimenez enpresa handiak ezarri zituzten: SEAT, ENDESA, ENSIDESA eta bereziki burdina, altzairua eta aluminioa eta industria petrokimikoa ekoizten zituzten beste asko.

## Enpresak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estatuko Industria Partaidetzarako Sozietatea

**Estatuko Industria Partaidetzarako Sozietatea** (**SEPI**; ) Espainiako erakunde publiko bat da, Industri Institutu Nazionala ordezkatu duena. Ekainaren 16ko 5/1995 Errege Lege Dekretuaren bidez sortu eta 1996ko urtarrilaren 10ean baliozkotu zuten, jabetasun publikoko enpresa-partaidetzak kudeatzeko helburuarekin.

SEPI zuzenbide publikoko erakunde bat da, eta haren jarduerak ordenamendu juridiko pribatuarekin bat datoz. Espainiako Ekonomia eta Ogasun Ministerioari atxikita dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Baptiste Bagaza

**Jean-Baptiste Bagaza** (Rutovu, Ruanda-Urundi, 1946ko abuztuaren 29a - Brusela, 2016ko maiatzaren 4a) Burundiko presidentea izan zen 1976tik 1987ra. Tutsi etniaren izan zen. Burundiko armadan kide izan zen eta Micomberoren agintaldian mailaz igotzea lortu zuen. Michel Micombero boteterik kendu zuen 1976ko azaroaren 1ean estatu kolpe batean. 1972ko genozidioan parte hartu bazuen ere, erreforma modernizatzaileak eta hutu gehiengoari kontzesioak egin zizkion. Bere agintaldia gero eta errepresiboagoa egin zen 1984tik, bereziki Eliza Katolikoaren aurka. 1987an Pierre Buyoyak kargutik kendu eta erbestera joan zen, eta handik itzuli zen 1994an.
El presidente (telesaila)

***EL PRE$IDENTE*** txiletar telesaila da, Amazon Prime Videorako egina.

## Sinopsia 
Fikziora eraman dute 2015eko FIFA Gate eskandalua. Eroskeria, iruzurra eta diru zuriketa delituak leporatu zizkieten futbolaren mundu mailako goi agintariei. Txileko futbolaren buru izandako Sergio Jaude eta AFAko presidente ohi Julio Grondonaren arteko harremana da zortzi ataleko telesail honen ardatza

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziklo konbinatu

thumb|230px|Ziklo konbinatuko zentral baten eskema
**Ziklo konbinatua** bi ziklo termodinamiko konbinatzen dituen sistema da. Batetik, gas-turbina bat du; turbina horren ihes-gasen beroa lurruna sortzeko erabiltzen da, eta lurrun horrek lurrun-turbina bat ibilarazten du. Itsasontzien propultsioan sistema honi COGAS diote.

Ziklo konbinatuko zentrala zentral elektriko bat da, non erregaiaren energia termikoa elektrizitate bihurtzen den bi ziklo termodinamikoren bidez: gas-turbina bati dagokiona, normalean gas naturala, errekuntzaren bidez (Brayton zikloa) eta lurrun-turbina konbentzionala (Rankine zikloa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mecánica de la Peña

**Mecánica de la Peña** (**Mecapeña**) bizkaitar manufaktura-industriako enpresa bat izan zen, instalazioak Urdulizen zituena. 1944an sortu zuten.

1986an ordainketa-etendura egin zuen eta Hi-Tec enpresak pezeta baten truke erosi zuen. 1996ko irailean Kvaerner norvegiar taldeari %55a saldu zion.

Mecanica de la Peñak 1999ko maiatzean beste ordainketa-etendura bat egin zuen, bere akziodun nagusiak, Kvaernerrek, funts gehiago sartzeari uko egin ondoren. Prozesua behin betiko kaudimengabezia-egoera eta porrot-prozesu judizial bihurtu zen. Enpresa 2001ean behin-betiko desagertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karyn Parsons

**Karyn Parsons ** (Los Angeles, 1966ko urriaren 8a) estatubatuar aktorea, gidoilaria eta idazlea da, *The Fresh Prince of Bel-Air* telesailean *Hilary Banks*-en rolarengatik ezaguna dena. Afroamerikarren historiaren ezagutzaren sustatzailea ere bada.

## Biografia 
Karyn Parsons Los Angelesen jaio zen. Galestar jatorriko aita du eta ama afroamerikarra da. 1989an *Death Spa* filmean hartu zuen parte eta 1990ean *The Fresh Prince of Bel-Air* telesaileko aktore protagonistetako bat bihurtu zen. *Hilary Banks*-en rola bete zuen, familiako alaba nagusia, bere buruaz baino arduratzen ez dena eta erosle konpultsiboa. 1996 artean iraun zuen telesailak. 1996an *Lush Life* telesail berriko protagonista izateko aukeratua izan zen baina lau atal egin ondoren Fox kateak bertan behera utzi zuen. 2001ean *The Job* telesaileko protagonista izan zen. Iraupen handia izan ez zuen arren kritikak oso ongi baloratu zuen, Jim Crow garaian girotua.

## Bizitza pertsonala 
1987an Randy Brooks aktorearekin ezkondu zen baina 1990. urtean dibortziatu ziren. 2003an Alexandre Rockwell zuzendariarekin ezkondu zen eta Lana alaba eta Nico semea izan dituzte elkarrekin.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Liburuak 
* *How High the Moon* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Adolfo Guiardi monumentua (Bilbo)

**Adolfo Guiardi monumentua** edo baita ere **Adolfo Guiarden banku-iturria** Bilboko Casilda Iturrizar parkean dago jarrita eta Adolfo Guiard (1860-1916) margolariaren oroimenez altxatu zen. 1927an egina, Estanislao Segurolaren eta Félix Agüeroren lana da. Banku-iturria harrizkoa da eta Art Déco estiloko apaingarriak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Maria Jesus Cava Mesaren artikulua *Bilbao* aldizkarian, 2020ko ekainean.
Nazioarteko Automobilismo Federazioa

**Nazioarteko Automobilismo Federazioa** ( edo **FIA**) irabazi asmorik gabeko erakunde bat da, egoitza Parisko Concorde plazan duena, eta 143 herrialdetako 268 automobil erakunde biltzen dituena. 1904an sortua, mundu osoan ezaguna da munduko automobilismo lehiaketa garrantzitsuenak arautzeagatik, baina bere aplikazio-eremuan automobilaren, errepideen, mugikortasunaren, ingurumenaren edo bide-segurtasunaren alderdi guztietan sartzen da.

## Presidenteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Babcock & Wilcox

**Babcock & Wilcox Company** (B&W) estatubatuar multinazional bat da, egoitza nagusia Virginian duena. Energia elektrikoa sortzeko ekipoak eta kutsadura kontrolatzeko sistemak diseinatzeaz, ingeniaritzaz, manufakturaz, zerbitzuaz eta eraikuntzaz arduratzen da zerbitzu publikoetarako eta industrietarako. Galdara-atalak 300.000 megawatt baino gehiagoko edukiera ematen du mundu osoko 90 herrialdetan baino gehiagotan.

## Euskal Herrian 
Lehen Mundu Gerran, Norteko Konpainiak tren-makina berriak erosteko zituen zailtasunek bultzatu zuten tren-enpresa lurrunezko tren-makinen eraikuntzan espezializatutako enpresa bat sortzera. 1918ko martxoaren 1ean *Sociedad Española de Construcciones Babcock y Wilcox* sortu zuten. Lantegi nagusiak Sestaoko Galindoko ibarrean jarri zituzten eta taldea "La Balco" izenez ezaguna izan da. Galindoko Babcock & Wilcox fabrika multzoak, Trapagaranen lurrak ere okupatu zituen. Gainera, enpresak burdin meatzeak eta 6000 kW-ko zentral termikoa izan zituen Galdamesen. 1976an, 5250 langile zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Babcock & Wilcox galdara

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Dodge

**Dodge** 1914an sortutako automobil ekoizlea da, egun Fiat Chrysler Automobiles taldearen marka bat dena. Hasieran Dodge Brothers Companyk osagaiak ekoizten zituen Detroiteko ekoizlearentzat baina 1914an bere modeloak sortzeari ekin zion. Michigango Hamtramck hirian bere lantegi nagusia izan zuen.

## Egungo modeloak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Estanislao Segurola

**Estanislao Segurola Solazabal** (Areeta, 1891ko otsailaren 10a – Bilbo, 1954ko otsailaren 7a) bizkaitar arkitektoa izan zen. 1929an Bilboko Barne eta Kanpo Zabalguneko Zuzendaritzako arkitekto buru izendatu zuten eta 1933an Hiri Ikasketen Ataleko buru eta Arkitekturako zuzendariorde. Gerra ondoren, kargu bera izan zuen. Basurtuko ospitalearen zabalkundean parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Ion Beitia

**Ion Beitia** (Gueñes, 1947 – Bartzelona, 2016ko maiatzaren 4a) bizkaitar dantzari eta dantza maisua izan zen.

## Biografia 
Familia apal baten semea, Valentina Grigorieva irakasleak balleterako aurkitu zuen bost urterekin, berak gobernatzen zuen umezurztegian. Gaztetan, euskal dantzekiko interesa piztu zitzaion eta Olaeta Balletetan sartu zen. Haiekin etxetik kanpo bidaiatu zuen eta New Yorken bizi zen (1964), non bere lanak hainbat konpainien arreta erakarri zuen. Joffrey Balletaren parte izan zen. 1970eko hamarkadaren erdialdean izandako lesio baten ondorioz, ezin izan zuen dantzari gisa jarraitu, eta, ondorioz, EUskal Herrira itzuli zen, ezkondu egin zen eta dantza eskola bat ezarri zuen Leioan. Muntaia batzuek arrakasta berezia izan zuten Euskal Herritik kanpo, baina Euskal ballet konpainia bat sortzeko proiektuak talka egin zuen folklore tradizionalari eutsi behar zitzaiola uste zutenen aurkakotasunarekin. Euskal dantzari asko, eta bereziki bizkaitarrak, Leioako gela haietatik igaro ziren, Asier Uriagereka, Javier Amo, Leire Ortueta eta Mikel Jauregi, besteak beste. Azkenik, Beitiak irakasle gisa jarraitu zuen 'Aules de Barcelona'n eta Madrilen.

## Erreferentziak
Florence Welch

**Florence Leontine Mary Welch** (Londres, Ingalaterra; 1986ko abuztuaren 28a) kantari eta konpositore britainiarra da, Florence and the Machine indie-rock musika-taldearen burua delako ezaguna. Florence and the Machinen debut albuma, *Lung*, 2009an kaleratu zen; 2010eko urtarrilaren 17an, albuma Erresuma Batuan maila gorenera iritsi zen, rankingean 28 astez jarraian egon ondoren. *Lung*-ek 2010eko album britainiar onenaren Brit saria irabazi zuen. Taldearen bigarren estudio-albuma, *Ceremonials*, 2011ko urrian argitaratua, Erresuma Batuan lehena izan zen, eta Estatu Batuetan seigarrena. Taldearen hirugarren albuma, *How Big, How Blue, How Beautiful*, kritika positiboekin hasi zen 2015. urtean, eta Erresuma Batuko eta Estatu Batuetako zerrendetan buru izan zen. *High As Hope* taldearen laugarren albuma 2018an kaleratu zuten.

2018an, Welchek *Useless Magic* izeneko liburua argitaratu zuen, Welchek idatzitako letra eta poema bilduma bat, ilustrazioekin.

## Diskografia 
### Florence and the Machine-rekin 
* 2009: *Lungs*
* 2011: *Ceremonials*
* 2015: *How Big, How Blue, How Beautiful*
* 2018: *High As Hope*

### Beste artista batzuekin 
## Erreferentziak
Mister X (1958ko filma)

***Mister X*** () Juli Khmelnitskik zuzendutako komedia musikal errusiar bat da. 1956ko izen bereko Leningradoko Komedia Musikaleko antzerkian oinarritua dago. Opereta, berez, Emmerich Kálmánen *Die Zirkusprinzessinen* errusiar moldaketa bat zen.

Filmaketa 1957an hasi zen, Leningradoko antzokiko aktore eta artista askorekin lanean. Sobietar Batasunean eta beste herrialde batzuetan estreinatu zen 1958ko maiatzaren 2an.

## Argumentua 
*Mister Iks* izeneko gizon misteriotsu batek zirkuluan jarduten du, biolina jotzen, airean soka bidez zintzilik dagoen aulki batean. Bere doinu harrigarriro tristeek bere barne nahasmena, dama noble batekin duen maitasuna eta bere harremana gizarteak gaizki ikusia dagoela islatzen dute. Adiskidetasun, maitasun eta zirku istorio eder bat aktoreen ahotsek laguntzen dute. Musika Kalmanen operetarena den arren, eszenatokia tsarren Errusiatik Frantziara aldatu zen.

Une jakin batean, Marie Latouchek 20 minutuko dantza egiten du danborrean, Liubov Orlovak *Zirkoa*n (1936) egin zuen dantza ospetsua gainditzeko egin zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helhest

[thumb|eskuinera|upright=1.2|Helhest bat. Marrazki baten argazkia da, 2009an egina eta [GIMP programez ukituak eginak.]]
***Helhest*** edo ***Helhesten*** bat («infernuen zaldia» edo «azpimunduaren jainkosaren zaldia») Danimarkaren eta Schleswigeko Dukerriaren folklorean hiru hanketako zaldi bat da. Helheim edo hildakoen erresumarekin eta Hela izeneko hildakoen erresumaren jainkosarekin lotuta dago.

## Tradizioa 
Zaldi hau Jacob Grimmek egin zuen eskandinaviar mitologiari buruzko ikerketan agertzen da aipatua. XIX. mendean, herriaren sineskeriaren arabera, Herioa zaldi honen gaineko agerpenak gaixotasuna, istripuak eta heriotzak iragartzen zituen. Tradizio zahar baten ondorioz, hilerrietan bizirik zeuden zaldiak lurperatzen ziren; lurperatze horien arrazoia zera zen: zaldi horien mamu bilakatu behar ziren hildakoei gidatzeko.

Kondairaren arabera Helhest ikusten duen pertsonak hiltzekotan dago. Zaldia ikustea edo haien apatxak entzutea hilgarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Helhesten arkiv.silkeborgbibliotekerne.dk webgunean.
Marra (argipena)

**Marra** seinale edo marka estu eta zuzena da, askotan muga bat adierazten duen lerroa ere bai. Zenbait adiera izanik, hainbat artikulu daude Wikipedian.

Kiroletan, zelai edo jokalekuaren alderdiak bereizten dituen lerroak izan ohi dira marrak. Adibidez:

* **Marra** edo **arraia**, pilotaren modalitate batzuetan (Bote-luzean, laxoan eta errebotean) puntua jolasteko egoera.
* **Pasa-marra**, pilotan, boteak ezin igaro duen marra.

Ortografian, zenbait ikur dira marra deitu ditzakegunak:

* **Marra** edo **marra luzea**, puntuazio marka, marratxoa baino luzeagoa: (—).
* **Ken** edo **minus** zeinua, luzera ertainekoa: (–)
* **Marratxoa**, hitz elkarketarako eta beste funtzio batzuetarako erabilia, laburragoa: (-)
* **Beheko marra**, idazketa-lerroaren azpitik jartzen den marra (_).
* **Zehar-marra** edo **barra etzana**, zeinu bereizgarri bat, sigletan eta beste kontestu batzuetan erabilia, eta baita zenbaki osoen zatidura adieraztekoa matematikan: (/).

Besterik:

* **Marra (mineralogia)**.

## Ikus, gainera 
* Lerro (argipena)
* Arraia (argipena)
Elsa Joubert

**Elsa Joubert** (Elsabé Antoinette Murray Joubert jaiotza) (Paarl, Lurmuturreko probintzia, 1922ko urriaren 19a - Lurmutur Hiria, 2020ko ekainaren 14a) hegoafrikar idazlea izan zen, afrikaans hizkuntzaz idazten zuena. Stellenbosch eta Lurmutur Hiriko Unibertsitateetan ikasi zuen. Graduatu ondoren nesken ikastetxe batean irakatsi zuen eta *Huisgenoot* aldizkarian lan egin zuen. Gero, idazteari eta Afrikara bidaiatzeari ekin zion soil-soilik. André Brinkek eta Breyten Breytenbachek sortutako "Sestigers" edo "Beweging van Sestig" taldeko kide izan zen. *Die swerfjare van Poppie Nongena* (*Poppie Nongenaren bidaia luzea*) eleberriagatik egin zen ezagun.

## Lanak 
### Bidaia-liburuak 
* *Water en woestyn (Uganda en Kaïro)*, Dagbreek Boekhandel, 1957
* *Die verste reis (Wes-Europa)*, 1959
* *Suid van die wind (Madagaskar)*, 1962
* *Die staf van Monomotapa (Mosambiek)*, 1964
* *Swerwer in die Herfsland (Oos-Europa)*, 1968
* *Die nuwe Afrikaan (Angola)*, Tafelberg, 1974
* *Gordel van Smarag (Indonesië)*, Tafelberg, 1997

### Eleberriak eta ipuinak 
* *Ons wag op die kaptein* - *Ilunabarrean hiltzea*, Tafelberg, 1963
* *Die Wahlerbrug*, Tafelberg, 1969
* *Bonga*, Tafelberg, 1971
* *Die swerfjare van Poppie Nongena*, Tafelberg, 1978 - *Poppie Nongenaren bidaia luzea* (1980)
* *Melk* (Ipuinak), Tafelberg, 1980
* *Die laaste Sondag* - *Azken igandean*, Tafelberg, 1983
* *Poppie - die drama* (Sandra Kotzérekin), 1984
* *Die vier vriende*, 1985 - *Lau lagunak* (1987) (haurrentzako liburua)
* *Missionaris*, 1988
* *Dansmaat* (Ipuinak), Tafelberg, 1993
* *Die reise van Isobelle*, Tafelberg, 1995
* *Twee Vroue*, Tafelberg, 2002

### Autobiografiak 
* '''n Wonderlike Geweld*, Tafelberg, 2005
* *Reisiger'', Tafelberg, 2010
Ken (argipena)

**Ken** zenbait adiera dituen terminoa da:

* **Ken** edo **minus**, kenketa adierazten duen zeinua da (–); eta eragiketa batean zeinu hori irakurtzen den era ere bai: 10 – 7, *hamar ken zazpi*.

Japonieratik:

* **Ken** bat (間) luzeera unitate bat da Japonian.
* **Ken** (剣), japonieraz ezpata; kendo (剣道, ezpataren bidea) kirolaren osagarria.
* **Ken** (県), Japoniako landa-prefektura.

Besterik:

* **Ken (panpina)**, Mattel etxearen produktua, Barbieren laguna.

## Ikus, gainera 
* **Ken Zazpi**.
Proteina kinasa

thumb|300px|eskuinera|Proteina kinasaren funtzioaren eskema.
**Proteina kinasa**, biokimikan, entzima mota bat da, ATPtik datorren fosfato talde bat proteina batera transferitzea (fosforilazioa) katalizatzen duena  Fosforilazioak proteinaren aldaketa funtzionala eragiten du, egoera ez-aktibotik aktibora pasatzea edo alderantziz. Giza genomak proteina kinasen 500 gene baino gehiago ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luzeniko geltokia

**Luzeni** Espainiako Aragoiko tren geltoki bat da, Luzeni udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zaragoza-Altsasu burdinbidea

## Kanpo estekak
Joseph Heller

**Joseph Heller** (New York, 1923ko maiatzaren 1a - East Hampton, New York, 1999ko abenduaren 12a) estatubatuar idazlea izan zen. Judu jatorriko, Bigarren Mundu Gerran Ameriketako Estatu Batuetako Aire Armadan borrokatu zuen. Gerraren ondoren idazketa sortzailea irakatsi zuen unibertsitatean. Bere lanik ezagunena *Catch-22* eleberria da. Bertan gerra eta burokrazia satirizatzen ditu. Bere izenburua hautu zentzugabe edo kontraesankor baten sinonimo bihurtu da.

## Eleberriak 
* *Catch-22* (1961)
* *Something Happened* (1974)
* *Good as Gold* (1979)
* *God Knows* (1984)
* *Picture This* (1988)
* *Closing Time* (1994)
* *Portrait of an Artist, as an Old Man* (2000)
Kassita (Moroko)

**Kassita** (, ) Driouch probintzian dagoen herria da, Ekialdeko eskualdean dagoena. 2004ko zentsuaren arabera  biztanle zituen.

## Demografia 

ImageSize = width:220 height:220
PlotArea = left:70 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2362
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1994 color:gray1 width:1 
   from:0 till:2148 width:15 text:2148 textcolor:red  fontsize:8px
  bar:2004 color:gray1 width:1 
   from:0 till:2126 width:15  text:2126 textcolor:red  fontsize:8px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artista gazte bat (Ditlev Blunck) zirriborro bati begira ispilu batean

***Artista gazte bat zirriborro bati begira ispilu batean*** () margolana Wilhelm Bendz Danimarkako margolariak 1826an egin zuen. Erabili zuen teknika oihal gaineko olioa izan zen. Lanean agertzen den protagonista Ditlev Blunck da, margolaria bera ere. Margolana Danimarkako Urrezko Aroan kokatzen da.

## Jatorria 
Margolana 1826an egin zen. Une hartan Wilhelm Bendz margolarien eginkizunen gaineko hausnarketa sakonean murgiltzen ari zen. Haren ustez margolariak ez ziren eskulangileak, artistak egungo zentzuan, intelektualak. 1820. hamarkadan margolari batzuen erretratuak haien estudioan lan egiten egin zituen; kasu honetan Ditlev Blunck da, Bendzen estudiokidea, Blunk George Sonne margolariaren erretratua margotzeko prozesuan agertzen da.

## Deskribapena 
Gogoratu behar da Benz eta Blunck margolan-estudio berean lan egiten zutela. Margolanak artista gazte bat erakusten du, Ditlev Blunck, bere lanean atsedena hartu duena. Bendzek Carl Edward Sonne irarlearen anaia den George Valtin Sonneen erretratua prestatzen ari da, eta Blunckek margoaren zirriborroa aztertzen ari da. Horretarako, ispilu baten aurrean jarri da, horrela, konposizioa hobeto ikusi ahal izateko.

Eszenak margolaritzak eskatzen duen seriotasuna azaltzen du. Ditlev Blunck tresnaz inguraturik dago: lanabesaz, margo-kutxaz, paletaz, astoz, burezur batez, marrazki-liburuxka. Atzealdean zirriborro bat ikus daiteke, margolana egin aurretik beharrezko lana.

Teknika aldetik, ispiluak artistaren abileziak erakusteko aukera eskaintzen du, konplexutasuna sortuz. Halaber, eszenari asetasun-sentipena ematen dio, lanaren zailtasuna adieraziz.

## Benzen beste erretratuak 
## Bibliografia 
Berman, Patricia G. (2007). *Nyt lys over 1800-tallets maleri*. Oslo: Aschehoug. .

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Florence and the Machine

**Florence and the Machine** (edo **Florence + the Machine**) Londresen 2007an sortu zen indie-rock talde ingelesa da. Florence Welch kantariak, Isabella Summers teklatu-joleak, Rob Ackroyd gitarra-joleak, Tom Monger harpa-joleak eta beste musikari batzuek osatzen dute. Florence and the Machine-ren doinuak hainbat generoren arteko nahasketa gisa deskribatu izan dira, rocka eta soul-a barne. Haren musikak goraipamen ugari jaso ditu hedabideetan arrakasta komertziala izan aurretik, batez ere BBC katean; izan ere, *BBC Introducing* saioan sustatu izanak garrantzi handia izan zuen taldearen hazkunde artistikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiriberri Arakilgo geralekua

**Hiriberri Arakil** Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geraleku bat da, Arakil udalerrian kokatuta dagoena.

Geralekua 1865ko ekainaren 22an ireki zen eta 2010eko urtarrilaren 1an itxia.

## Egoera 
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 143,564 kilometro-puntua

## Sarbideak 
*  Goiko kalea, 1

## Historia 
Geltokia 1865eko ekainaren 22an ireki zen, Aragoi eta Nafarroa lotu nahi zituen trenbidearen Irurztun-Altsasu zatia ireki zuenean, Zaragozatik Iruñerako Burdinbide Konpainia delakoak, Zaragoza-Altsasu burdinbidea. Azken horrek Zaragozatik Bartzelonarako Burdinbide Konpainia bat egin zuen, eta ondorioz, Zaragozatik Iruñea eta Bartzelonarako Burdinbide Konpainia sortu zen.

1878ko apirilaren 1ean, bere egoera ekonomiko txarrak Norteko Konpainiarekin bat egitera behartu zuen, Altsasutik haratagoko trenbideen jabea zena eta burdinbidea Gasteiz, Donostia, Bilbo edo Burgosekin lotuz.

1941ean, Espainiako trenbidearen nazionalizazioak Norteko Konpainia sortu berrian integratzea ekarri zuen, RENFE enpresa publikoa sortu zen.

2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.

Geralekuan zerbitzua ematen zuten distantzia ertaineko zerbitzuak 2010eko urtarrilaren 1etik aurrera utzi zioten geralekuari; beraz, estazioa itxita dago teknikoki, nahiz eta sarekoa izan.

## Geralekua 
Geralekua hirigunearen hego-ekialdean dago,  edo Sakanako autobiaren inguruan eta  errepidearen hegoaldean. Bide bat eta nasa bat ditu, geralekuaren iparraldean. Geralekuak bidaiarientzako aterpe txiki bat du iparraldean. Gainera, geralekuaren inguruan autobus geltokia dago.

## Zerbitzuak 
Ez dago zerbitzuak geralekuan.

## Etorkizuna 
Ez dago etorkizuneko planik geraleku hau oraingoz barne hartzen duenik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak 
* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
Irurtzungo geltokia

**Irurtzun** (lehen: *Irurzun*) Euskal Herriko Nafarroa Garaiko tren geltoki zahar bat da, Irurtzun udalerrian kokatuta dagoena.

Gaur egun, Plazaolako bide berdearen barruan dago.

## Historia 
Iruña-Donostia burdinbideko Plazaola eta Iruña–Hiria geltokien arteko zatia 1914ko urtarrilaren 19an inauguratu zen.

1953ko urriaren 13 eta 14 artean eginiko euriteen ondorioz burdinbidearen azpiegitura oso kaltetuta geratu zen (euste-hormak, lubetak, zubiak...). Jabea zen enpresak hainbat saiakera egin zituen tokiko erakundeekin, azpiegitura konpontzeko asmoarekin. Baina, negoziazio hauek ez zuten emaitzarik eman eta zerbitzua geldi geratu zen, uholdeek eragindako kalteak ez zirelako konpondu.

Dena den, trenak jarraitu zuen zenbait zerbitzu lokal egiten zazpi urtez, esate baterako Elduain eta Andoain artean egurra garraiatzeko. Honetako bidaia batean, trenak Andoaingo parrokoa zen Rosendo Rekondo harrapatu zuen, 1957ko uztailean. Azkenean, konpainiak burdinbidea kentzeko eta burdinbidea behin betiko ixteko baimena jaso zuen 1958ko irailaren 5ean. Ondorioz, geltoki hori behin betiko itxi zen.

## Egoera 
Geltokia Iruña—Donostia burdinbidearen 23,9 kilometro-puntuan zegoen, 496 metroko altueran, Aizkorbe eta Latasa geltokien artean. Tartea bide bakarra da eta ez zegoen elektrifikatuta.

## Geltokia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irurtzun
* Iruña—Donostia burdinbidea

## Kanpo estekak
Zirkulazio koronario

Miokardioa (bihotzaren giharra) elikatzen duen bideari **zirkulazio koronarioa** deitzen zaio. Arteria koronarioek odol oxigenatua ematen diote bihotzeko giharrari, eta zain koronarioek odola drainatzen dute behin desoxigenatu ondoren. Gainerako organoek, eta batez ere burmuinak, etenaldi guztietatik aske egongo den odol oxigenatuaren hornidura etengabea behar duenez, bihotzak etengabe funtzionatu behar du. Beraz, haien zirkulazioa oso garrantzitsua da, ez bakarrik beren ehunentzat, baita gorputz osoarentzat eta burmuinaren kontzientzia-mailarentzat ere uneoro. Odol hau zuzenean doa aorta arteriatik, bi bidetik: ezkerreko arteria koronarioa eta eskumako arteria koronarioa. Zirkulazio koronarioaren etenek berehala eragiten dituzte bihotz-infartuak (miokardio-infartuak), eta bihotz-giharra kaltetu egiten da oxigenorik ezagatik. Etenaldi horiek bihotzeko gaixotasun iskemikoak eragiten ditu (arteria koronarioen gaixotasuna), eta, batzuetan, enboliak, beste arrazoi batzuengatik, hala nola odol-jarioaren buxadura hodietan zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Mariñe Arbeo

**Mariñe Arbeo Astigarraga** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1992ko apirilaren 14a) artista eta ilustratzailea da.

## Biografia 
Diseinu Grafikoko goi-mailako ikasketak egin zituen Donostian, eta, ondoren, Arte Ederretako Sorkuntza eta Diseinuko gradua (EHU) egin zuen Bilbon. 

Txakur Gorria sormen kolektiboaren sortzaile eta partaide da 2016az geroztik. Sormen talde horrekin kaleratu ditu hainbat lan; besteak beste, *Lauhazka. Kaiera bat jarraitzeko* eta *Errealitateak* lanak edota Atopia RPG rol jokorako Agentzia fakzioko ilustrazioak beraiek egindakoak dira. *Berria* egunkariko 'Bi tarte' sailean ilustrazioak argitaratzen ditu, Nerea Ibarzabalen testuekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mariñe Arbeoren *Berria*rako ilustrazioak.
* Txakur Gorriaren webgunea.