open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akelarrea (Goya, 1798)

***Akelarrea*** (gaztelaniaz, *El aquelarre*) Francisco Goyak 1798an egindako margolana da.

Deabrua aker koroatu baten itxuran ageri da ilargiak argitutako paisaian, sorgin gazte eta zahar itxuragabetuek lagunduta. Akerrak adar luzeak ditu, haritz-hostoez apainduak. Sorgin zahar batek ume bat dauka beso artean. Iduri du apaizen antzera ari dela deabrua, umearentzako iniziazio zeremonia batean. Beste bi umeren hezurrak ere ageri dira.

Eszena hori irudikatuta, Goyak iseka egiten die bere ustez Erdi Aroko beldurrak ziren horiei, boteretsuek beren alde erabiltzen dituztelakoan.

## Kanpo estekak
Atzerakada Handia (argipena)

**Atzerakada Handia** izan daiteke:

## Ekonomia 
* Atzeraldi Handia, 2008. urteaz geroztik garatzen ari den krisialdi ekonomikoa.

## Historia 
* Atzerakada Handia, 1914an Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Frontean eman zen erretiratze operazioa.
Herrialde garatu

[thumb|400px|**Herrialde garatuak** [giza garapenaren indize altua duten herrialdeak dira. Irudian, urdin ilunez azaltzen dira 2010 urtean herrialde garatutzat jotzen ziren herrialdeak: Ipar Amerika eta Mendebaldeko Europako herrialdeak dira bereziki, Australia, Japonia, Hego Korea eta Zeelanda Berriarekin batera.]]

**Herrialde garatuak** ekonomia eta bizitza-maila altua duten herrialdeak dira, herrialde azpigaratu eta garapen bidean dauden herrialdeen aldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanon

**Kanon** honakoa izan daiteke:
* Bibliako kanona
* Kanon (artea)
* Kanon (literatura)
* Kanon (musika)

## Ikus, gainera 
* Kanoi
Akelarrea (Goya, 1823)

***Akelarrea*** edo ***Aker Handia*** (gaztelaniaz, *El aquelarre* edo *El gran cabrón*) Francisco Goyak 1820-1823 bitartean egindako freskoa da.

Deabrua aker eta gizakiaren arteko irudi batean agertzen da, soslaiez, ilargi betearen azpian sorgin itsusi eta itxuragabetuen bilkura baten burutzan. Sorginak dardarka daude haren aurren, beldurraren beldurrez.

Goyak 75 urterekin margotu zuen, bakarrik eta etsipenez bizi zelarik. Margolan Beltzetako bat, etxeko hormen gainean dago egina. Besteek bezala, Goyaren nahigabea islatzen du margolan honek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
My Way (abestia)

**My Way** (euskaraz *Nire Modura* edo *Nire Erara*) Ameriketako Estatu Batuetako abesti bat da. Paul Anka abeslariak ingelesezko hitzak idatzi zizion, horretarako aurretik Frantziako ''Comme d'habitude"* abestian oinarritu zen. Jatorrizko frantziar abestiaren doinua Claude François eta Jacques Revaux musikagileek konposatu zuten, aldiz hitzak Claude François eta Gilles Thibault musikagileek idatzi zituzten.

Paul Ankaren ingelesezko hitzek jatorrizko farntsesezkoekin zerikusirik ez dutela aipatzekoa da. Abesti hau historia guztian bertsio gehien izan dituena da. Ziurraski Frank Sinatra abeslariaren bertsioa ezagunena izango da, baita abeslari honek abestutako abesti guztietan ere ospetsuena, bere abesteko eragatik erabat bereganatzea lortu zuelarik.

## Kanpo estekak 
* Frank Sinatra abeslariaren *My Way'' abestiaren bertsioa entzungai
Strangers in the Night

**Strangers in the Night** (euskaraz *Ezezagunak gauan*) Bert Kampfert musikagileak konposatu, eta Charles Singleton eta Eddie Snyder musikagileek hitzak idatzitako Ameriketako Estatu Batuetako abesti bat da.

1966ean *A Man Could Get Killed* filmako soinu bandan agertu zen, eta urte berean Frank Sinatra abeslariak abestu eta abestia ospetsu bilakatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Frank Sinatra abeslariaren *Strangers in the Night* abestiaren bertsioa entzungai
She's a Lady

'''She's a Lady'* (euskaraz *Andere bat da*) Paul Anka kanadiar abeslariak konposatu eta 1971an Tom Jones galestar abeslariak abestu eta ospetsu bilakatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Jones abeslariaren *She's a Lady'' abestia entzungai
Sex Bomb

***Sex Bomb*** (euskaraz *Sexu Lehengailua*) Mousse T. eta Errol Rennalls musikagileek konposatutako abesti bat da. 1999an Tom Jones galestar abeslariak abestu eta ospetsu bilakatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Tom Jones abeslariaren *Sex Bomby* abestia entzungai
Margolan Beltzak

thumb|250px|Margolanak Goyaren etxean.
***Margolan Beltzak*** (gaztelaniaz, *Las pinturas negras*) Francisco Goyak bere bizitzako azken urteetan (1819-1823 bitartean) egindako margolan multzo bati ematen zaien izena da. Ilunak eta hunkigarriak dira, eta Goyak erotasunari zion beldurra eta, garai horretarako, gizateriari buruz zeukan iritzi etsia islatzen dituzte.

Goya, 1819an, 72 urte zituela, *Quinta del Sordo* (Gorraren Etxea) zeritzon bi solairuko etxera joan zen bizitzera, Madrilgo kanpoaldean. Etxeari izena aurreko jabearengatik jarri bazioten ere, Goya bera ia guztiz gorra zen garai hartan, 46 urte zituelarik pairatu zuen eritasun baten ondorioz.

Napoleondar Gerrak pasa ondoren, Goyak jarrera mikatza garatu zuen gizakiarenganako. Bertatik bertara zituen ikusiak izua eta ikara. Bitan egona zen hiltzeko zorian, eta gero eta urduriago eta egonezinago bizi zen, berriz gaixotzeko beldurrez. Horrek guztiak eraman zuen Goya *Margolan Beltzak* deritzaten lanak egitera.

Olio pinturaren bidez eta egongelako eta jangelako hormetan zuzenean margotuta, gai iluneko koadro hunkigarri eta atsekabetu hauek egin zituen Goyak. Inork ez zizkion eskatu, eta ez ziren etxetik ateratzeko. Baliteke Goyak nahi ez izatea publikoak ikus zitzan. Goyak ez zien izenik eman, eta egungo izenak artearen historialariek emanak dira.

## Margolanak 

Image:Saturno devorando a sus hijos.jpg| *Saturnok semea jaten* 
Image:Atropos o Las Parcas.jpg|*Parkak*.
Image:El Aquelarre.jpg| *Akelarrea*
Image:Duelo a garrotazos, por Goya.jpg|*Borroka makilaka*
Image:Viejos comiendo sopa.jpg|*Bi zahar zopa jaten*
Image:Vision fantástica o Asmodea (Goya).jpg|*Ametsezko bisioa*
Image:La romería de San Isidro.jpg|*San Isidroko erromeria*
Image:Goya Dog.jpg|*Txakur erdi hondoratuta*
Image:2 alte Männer, um 1821-23.jpg| *Bi zahar*
Image:Hombres leyendo.jpg| *Gizonak irakurtzen*
Image:Judith y Holofernes.jpg|*Judith eta Holofernes*, 
Image:Mujeres riendo.jpg|*Emakumeak barrez*
Image:Peregrinación a la fuente de San Isidro.jpg|*San Isidroko iturrirako prozesioa*
Image:La Leocadia (Goya).jpg|*Leocadia*
Image:Cabezas en un paisaje.jpg|*Buruak paisaia batean*, (Hamabosgarren margolana, agian)

## Kanpo estekak
It's Not Unusual

'''It's Not Unusual'* (euskaraz *Ez da ezohikoa*) 1965ean Les Reed eta Gordon Mills ingeles musikagileek konposatutako abesti bat da. Tom Jones galestar abeslariak abestu eta ospetsu bilakatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Tom Jones abeslariaren *It's Not Unusual'' abestia entzungai
Delilah (Tom Jones)

**Delilah** 1965ean Barry Mason musikagileak hitzak idatzi eta Les Reed musikagileak konposatutako abesti bat da. 1968an Tom Jones galestar abeslariak abestu eta ospetsu bilakatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Tom Jones abeslariaren *Delilah* abestia entzungai
Iruñeko espetxea

**Iruñeko espetxea** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen espetxe bat da. Hiriburutik kanpo eta ipar-mendebaldean dago, Santa Luzia-Soltxate eremuan dago.

2012ko ekainaren 18an martxan jarri zen, XX. mendean eta XXI. mendean Iruñeko espetxea izan zena hustu eta bertako presoak hona ekarri eta hura ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Pa Negre

***Pa Negre*** () 2010. urtean Agustí Villaronga zinema zuzendariak zuzendutako kataluniar filma eta Emili Teixidor idazlearen egokitzapen bat da. Filma lehenbiziko aldiz 2010eko Donostiako Zinemaldian estreinatu zen, 2011ko hainbat Gaudi Sari eta Goya Sari irabazi eta 2012ko Filma Atzerritar Onenaren Oscar Sarietarako izendatu zutelarik.

## Sinopsia 
Espainiako Gerra Zibila ondoreneko baserri giroko Kataluniako urte latzetan girotuta dago. Andreu, alde galtzaileko ume bat da, honek basoan gizon bat eta bere semearen gorpuak topatzen dituelarik. Agintaritzak heriotzak Andreuren aitari leporatu nahi dizkio, baina Andreuk laguntzeko asmoz, heriotza horien benetako arduradunak zein diren ikertzen saiatuko da. Egoera guzti honetan zehar Andreuk gezurrez elikatutako helduen munduari aurre egingo dion borondate moral bat garatuko du. Bizirauteko, bere sustraiak traizionatu eta beregan bizi den munstroa topatzen amaituko du.

## Pertsonaiak 
## Sariak 
* 2010eko Donostiako Zinemaldiko Emakumezko Aktore Onenaren Zilarrezko Maskorra
* 2011ko Gaudí Sariak
* 2011ko Goya Sariak
* 2012ko Oscar Sarietarako izendatua

## Kanpo estekak 
* Pa Negre filmaren webgunea 
* Pa Negre filmaren IMDBko fitxa ikusgai
Maria Teresa

**Maria Teresa** Maria eta Teresa izenez osaturiko emakumezkoen izen elkartua da. Izenak honako adierak ditu:

## Pertsonak 
* Maria Teresa Austriakoa (1638–1683) Luis XIV.a Frantziakoaren emaztea;
* Maria Teresa I.a Austriakoa (1717-1780) Austriako artxidukesa eta Hungaria eta Bohemiako erregina;
* Maria Teresa Frantziakoa (1778–1851) Frantziako infanta.
* Maria Teresa Borboikoa (1882-1912) Espainiako infanta.
* Marie-Thérèse Assiga Ahanda, Kamerungo idazle eta kimikaria.
* Marie-Thérèse Colimon-Hall (1918–1997), Haitiko idazlea
* Marie-Thérèse Gantenbein-Koullen (1938), Luxenburgoko politikaria

## Toponimoak 
* María Teresa, Argentinako udalerria.
* Maria Teresa uharria, hegoaldeko Ozeano Barean dagoena.

## Telebista 
* *María Teresa*, venezuelar telenobela.
Leela (Futurama)

**Turanga Leela** *Futurama* telesaileko pertsonaia nagusi bat da.

## Istorioa 
Begi bakarreko mutante bat da. Gurasoek umezurztegi batean utzi zuten txikitan. *Planet Express*ko kapitaina da, eta Philip J. Fryren neska laguna.
Amy Wong

**Amy Wong** *Futurama* telesaileko pertsonaia nagusi bat da.

## Istorioa 
Marteko familia dirudun bateko alaba bakarra da. Planet Expressen ingeniari bezala lan egiten du. Kif Krokeren neska-laguna da.

## Kanpo estekak
Farnsworth Irakaslea

**Hubert J. Farnsworth Irakaslea**, edo bakarrik deituta "**Irakasle**" beren langileetatik, *Futurama* telesailaren pertsonaia nagusi bat da.

## Istorioa 
Agure zahar hau Planet Expressko nagusia eta Philip J. Fryren belaunaldi askotako biloba da. Zientzialaria den aldetik, denbora asmakizun harrigarriak egiten pasatzen du, baina gaizki ibiltzen dira.

## Kanpo estekak
Zoidberg Doktorea

**John A. Zoidberg Doktorea** *Futurama* telesaileko pertsonai nagusietako bat da.

## Istorioa 
Decapod 10 planetako estralurtarra da, txipiroi gorri baten itxurakoa eta eskuen ordez bi matxarda handi ditu. Planet Expressko medikua da, baina ez daki ezerez medikuntzaz.

## Kanpo estekak
Geroa Bai

**Geroa Bai** EAJ alderdiak, Zabaltzen elkarteak eta Atarrabia Taldeak Nafarroa Garaian sortutako koalizio politikoa da. 2011ko irailaren 30ean aurkeztu zuten, Iruñean. Koalizioaren sorrera Nafarroa Bai koalizioan geratu ziren eragileek sustatu zuten, Batzarre, lehenik, eta Eusko Alkartasuna zein Aralar, ondoren, aurreko koalizio hartatik kanpo geratu ostean.

Geroa Bai 2011ko Espainiako hauteskunde orokorretan aurkeztu zen Nafarroako Foru Erkidegoan, eta 42.411 boto eskuratu zituen (botoen %&nbsp;12,84). Emaitza horren ondorioz, Uxue Barkosek eserleku bat eskuratu zuen Espainiako Diputatuen Kongresuan.

2014ko azaroaren 16an, Uxue Barkos eta Itziar Gomez hautagaiak aurkeztu zituen alderdiak. 2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundetan bigarren indarra bilakatu zen Nafarroako Parlamentuan, 9 eserleku lortu ondoren.

2017ko uztail erdialdean, Espainiako Kontuen Auzitegiak, lehenago hainbat epaitegik ere hala baieztatuta, baztertu egin zuen Uxue Barkos alderdiko buruzagiaren kontra Iustitia et Veritas elkarteak jarritako arauz kanpoko kobrantzen salaketa, alderdiak hasieratik hori faltsukeria zela argudiatu zuen bezala. Alderdiak gezurrezko salaketen bidez Barkosen jarduera 'zikintzea' leporatu zion UPNri, "dietak bidezkoak izanik ere". Egun batzuk lehenago, Mayor Orejak (Geroa Bai buru duen) Nafarroako Gobernuaren "zati bat ETArena" dela adierazi zuen, eta alderdiak gogor gaitzetsi zuen PPko politikaria, baita gobernu horren kontra etengabeko gezurretan aritzea leporatu ere.

2020ko abenduan, Geroa Bai koalizioa indartu nahian, Euzko Alderdi Jeltzalerekin eta Zabaltzen, Atarrabia Taldea eta independenteetako gainerako kideekin batera, Geroa alderdia sortu zuten, Uxue Barkosen buruzagitzapean

## Hauteskundeetako emaitzak 
### Nafarroako Parlamentua 
a 2011n Nafarroa Bai 2011k lortutako emaitzekin alderatuta, Aralar barne izanik. b 2011-2015 legealdian EAJ eta Zabaltzen taldeek zituzten eserlekuekin alderatuta.

### Espainiako Gorte Nagusiak 
#### Nafarroa 
| colwidth="1em"| &nbsp;
| style="vertical-align:top"|

|}

* * Cambio-Aldaketa hautagaitzan (2015ean laugarren senataria, bigarren indarra UPN-PPren atzetik, eta 2019an hirugarren indarra senataririk gabe).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroa Bai

## Kanpo estekak
Matt Dillon

'*Matthew Raymond *Matt* Dillon*' (1964ko otsailaren 18a, New Rochelle, New York) estatubatuar aktore bat da. Bere filma ezagunenen artean The Outsiders (1983), To Die For (1995), There's Something About Mary (1998), Wild Things (1998), Crash (2005) eta You, Me and Dupree (2006) daude.
thumb
## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Matt Dillon aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Jorge González Aranguren

**Jorge González Aranguren** (Donostia, Gipuzkoa, 1938) gaztelaniazko idazlea eta kazetaria da. Espainiako Adonáis Olerki Sari ospetsua irabazi duen euskal herritar bakanetariko bat da.
 
## Biografia 
Donostian jaioa, 1960ko eta 1970eko hamarkadetan Donostiako bizitza kulturalean aktiboki lan egin zuen. 1971an Irun Hiria Poesia Saria eskuratu zuen, 1976an Espainiako Adonáis Olerki Saria, eta, urte berean, Bilboko Villa de Bilbao Narratiba Saria; bi urte lehenago Donostia Hiria Narratiba Saria lortu zuen. *Kurpil* (1973-1977) eta *Kantil* (1977-1981) literatura-aldizkarien sortzaile eta kolaboratzailea izan zen. Laurogeiko hamarkadan Mallorcara joan zen bizitzera. Urte horietan egunkari eta aldizkari desberdinetan idatzi zuen. *Poesía española*, *Estafeta Literaria*, *Camp de l´arpa* eta *Kantil* aldizkarietan eman ditu argitara lan aipagarrienak. 1989an Euskal Herriko Unibertsitateak ordura arteko poema-liburu guztien bilduma argitaratu zion erdaraz eta euskaraz *Fuego lento-Gar mantsoa* izenburuarekin. Familia-arazoak zirela eta, Euskal Herrira itzuli zen. 1997an Patxi Ezkiagaren *Zauriaren salmoak* liburua gazteleratu zuen. Egun Donostian bizi da, eta idazten jarraitzen du. *Zurgai* aldizkariaren kolaboratzaile finkoa da.

## Idazlanak 
Hona hemen González Arangurenen idazlan nagusien zerrenda:

### Poesia 
* 1971: *Largo regreso a Itaca*. Irun Hiria saria, Donostia: CAPG.
* 1971: *La vida nos sujeta*. Bartzelona: Campos.
* 1974: *Últimas imaginarias*. Donostia Hiria narratiba saria.
* 1974: *Vivir con Proserpina*. Donostia: Kurpil aldizkariaren edizioa.
* 1976: *De fuegos, tigres, ríos...* Adonáis Saria, Madril: Rialp.
* 1979: *Itinerario ocioso. Imágenes y notas de la ciudad huida*. Bilbo: Ediciones Vascas. Giuliano Mezzacasa Balbinot argazkilariaren laguntzarekin, 135 or.
* 1981: *Doce para un fagot*. Madril.
* 1983: *Una cuarta persona*. Gijón: Noega.
* 1989: *Fuego lento. Gar mantsoa*. Poesia osoa. Bilbo: Euskal Herriko Unibertsitatea.
* 2003: *Aquellas casas*. Zarautz: Olerti etxea
* 2008: *Qué perezosos pies*. Trea.
* 2012: *Moneda suelta*. Bilbo: El Gallo de Oro.
* 2014: *Así como nosotros*. Papers de Sa Baixa Lluna.

### Itzulpenak 
* 1997: *Salmos de la herida*. Patxi Ezkiagaren Zauriaren salmoak liburuaren itzulpena.

### Nobela 
* 1977: *El cielo para Bwana*. Villa Bilbao Saria, Bilbo: Albia.
* 1981: *En otros parques donde estar ardiendo*. Bartzelona: Destino, 161 or.
* 1992: *Un hueco en el mundo*. Donostia: Txertoa.
* 2002: *Cuarto de luna*. Donostia: Ttarttalo, 200 or.

### Ipuinak 
* 1977: *Últimas imaginarias*. Durango: Leopoldo Zugaza.
* 1997: *Sur*. Santander: Antonio Montesino
* 1996: *Ibaiko dama*. Erein
* 2000: *Campo de besos*. Burgos: Dossoles
* 2007: *De un abril frío*. Palencia: Menoscuarto Ediciones, 192 or.
* 2009: *Xomorroak ate azpitik* (haur-literatura). Donostia: Elkar.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Zurgai aldizkariaren fitxa biografikoa. Aldizkari berean idazle honen poema asko aurki daiteke.
* : Idazlearen bibliografia eta zenbait poema.
* : Mitxel Ezkiagaren errepotaia.
* : *Así como nosotros* liburua.
Greg Kinnear

**Gregory "Greg" Kinnear** (1963ko ekainaren 17a, Logansport, Indiana) estatubatuar aktore bat da.

Berak antzeztutako filma ezagunenen artean *As Good as It Gets* (1997), ''You've Got Mail* (1998), *Mystery Men* (1999), *The Gift* (2000), *We Were Soldiers* (2002), *Little Miss Sunshine* (2006) edota *Fast Food Nation'' (2006) daude.

## Kanpo estekak 
* Greg Kinnear aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Weißbier

thumb|250px|eskuinera|*Weißier* garagardo edalontzi bat.
 (alemanez *Garagardo Zuria*) edo  (*Gari Garagardoa*) Alemaniako Bavaria estatuko hegoaldeko garagardo mota bat da. Garagardo honen adibide ospetsuenak Franziskaner, Paulaner eta Erdinger garagardoak dira.

Bere ezaugarri nagusia garagar maltaz ekoiztuaz izateaz gain gari malta kopuru handi bat izatean datza, ondorioz kolore argia eta nolabaiteko banana edo banilla antzeko zaporea du. Bere graduazioa eta zaporea suabeak dira, horregatik urtaro beroetan edateko garagardo egokitzat jo ohi da. Alemanian udaldiko garagardo honen aldaera ezagun bat "Radler" delakoa da, hau Weißier kopuru erdi batez eta limoi-edari erdi batez osatutako litro bateko edalontzian zerbitzatu ohi da.

Garagardo mota asko 20 edo 33 zentilitroko botiletan botilaratzen diren bitartean, Weissbier garagardoa ohituraz litro erdiko botiletan merkaturatu ohi da.

Weissbier garagardoa ez da Berliner Weiße garagardoarekin nahastu behar, azkena Berlin hiria eta bere eskualdeko garagardo herrikoia baita.

## Kanpo estekak
Josef II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa

**Josef II.a** (*Joseph Benedikt August Johann Anton Michael Adam Von Habsburg-Lothringen*, Viena, 1741eko martxoaren 13a - Viena, 1790eko otsailaren 20a) Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorea (1765-1790), Hungariako eta Bohemiako erregea, Austriako artxidukea eta Milango dukea izan zen. Austrian agindu zuen Habsburgo-Lorrena etxeko lehenbiziko artxidukea izan zen.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Herri hustu

[thumb|250px|eskuinera|[Arabako Otxate herri hustua.]]

**Herri hustua** despopulatzearen edo hondamendi baten ondorioz gaur egun batere biztanlerik ez duen herri edo herrixka bat da. Egoera horretara iristeko arrazoi zehatza askotarikoak izan daitezke: bertako jarduera ekonomikoen porrota, gobernuak edo agintariek agindutako hustutzea, goseteak, izurriteak, lurrikarak, gerrak, istripu nuklearrak eta abar.

Hiri mamu kontzeptuak biztanlerik gabe baina egoera onean geratu den herri hustuari egiten dio erreferentzia. 

Euskal Herrian herri hustuen adibide ospetsuena Otxate, Berrozi, Itoitz edota Eunate lirateke. Ehunka daude: Adantsa, Beroitz, Isu, Lareki, Mugeta, Orradre, Urbikain... (Ikus, esate baterako, Arabako herri hustuak).

## Ikus, gainera 
* Hiri mamu

## Kanpo estekak
Mendi-barbo

**Mendi-barboa** (*Luciobarbus graellsii*) ur gezako arraina da, Cyprinidae familiakoa.

Iberiar penintsularen ipar-ekialdeko endemismoa den arrain hau Ebro eta Ter ibaien arroetan bizi da, eta baita kantauriko isurialdeko ibai batzuetan ere. Bere sailkapena zalantzazkoa da, batzuk *Luciobarbus* generoan eta besteek *Barbus* generoan sailkatzen dutelako. Era berean, lehen *Luciobarbus bocagei*ren azpiespezietzat jotzen zuten baina egun espeziea dela uste dute adituek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udareondo (espeziea)

**Udareondoa** (*Pyrus communis*) —**madariondo**, **udare**, **udare-arbola** eta **udaretze** izenez ere ezaguna— *Pyrus* generoko zuhaitz espezie bat da, udare edo madariak ematen dituena. Jatorriz, Europako erdialde eta ekialdekoa eta Asiako hego-mendebaldekoa da. Fruta-arbolatzat ustiatzen da, beraz.

Batez beste 65 urte hartu ohi ditu, baina badira 400 urte dituztenak ere.

## Deskribapena 
### Itxura 
Hosto erorkorreko zuhaitza da, eta 20 m garai izatera irits daiteke. Adaburua obala da; adaxkak arre-gorrixkak, ilegabeak eta distiratsuak dira. Zurtoina zuzena da, eta azala grisa eta zartatua du.

### Hostoak 
Udareondoaren hostoak obalatuak edo eliptikoak, meheki zerradunak eta berde ilun distiratsua dute. Pezioloa horia da eta batzuetan hostoa bezain luzea da.

### Loreak 
Martxotik maiatzera loratzen da udareondoa, hostoak baino lehenago. Loreak 3 eta 7 arteko korinbotan elkartuta daude eta zuriak edo arrosak dira.

### Fruituak 
Udareondoaren fruituak udare edo madariak dira, *pomo* erakoak, mamitsuak eta gozoak.

thumb|ezkerrera|600px|8 udare barietate ezker-eskuin: Williams' Bon Chrétien, bi Red Bartlett barietate, d'Anjou, Bosc, Comice, Concorde eta Seckel.

## Habitata 
Udareondoa planeta osoan kultibatzen da klima epeletan, baratze eta lur ureztatuetan. Udareondoaren jatorria ez da ezaguna beste espezie kultibatu batzuekin gertatzen den bezala, baina zenbait espezie europar eta asiarren hibridazioz sortu omen da.

## Erabilera 
* Udareondoaren zura ebanisterian erabiltzen da.
* Udareak garrantzitsuak dira giza elikaduran, eta gordinik, konpotan edo zuku eginda jaten dira.

## Erreferentziak 
* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
2011ko Espainiako hauteskunde orokorrak

2011ko azaroaren 20ean Espainiako Gorte Orokorretarako hauteskundeak ospatu ziren. Diputatuen Kongresuko 350 kideak eta Senatuko 208 kide hautatu ziren.

Hauteskundeak 2012ko martxoan ospatu behar ziren, baina José Luis Rodríguez Zapaterok hauteskundeak lau hilabete aurreratzea erabaki zuen, honela azaroaren 20ean ospatuz.

Hauteskundeak Alderdi Popularrak irabazi zituen gehiengo absolutuz, Diputatuen Kongresuan 186 eserleku lortuz (350tik). PSOEk momentu horretararte bere historiako emaitzarik txarrenak lortu zituen eta lehen aldiz Ezker Abertzaleak ordezkaritza lortu zuen 1996. urtetik, 2000. urtean abstentzioa eskatu baitzuen eta hurrengoetan ilegala izan zelako.

## Hautagaiak 
### Hego Euskal Herriko hautagaitzak 
: ** Geroa Bai koalizioaren barruan.

## Emaitzak 
### Diputatuen Kongresurako emaitza orokorrak 
thumb|400px|Kongresurako hauteskundeak
* Hautesleak: 35.779.491
* Bozak: 24.666.441 (68,94%).
* Abstentzioa: 11.113.050 (31,06%).
* Boz baliodunak: 24,348,886 (98,71%).
* Boz baliogabeak: 317.555 (1,29%).
* Boz zuriak: 333.461 (1,37%).
* Hautagaientzako bozak: 24.015.425 (98,63%)

### Senaturako emaitza orokorrak 
### Hego Euskal Herriko emaitzak 
300 px|Kongresurako hauteskundeak Araban
250 px|Kongresurako hauteskundeak Bizkaian
300 px|Kongresurako hauteskundeak Gipuzkoan
300 px|Kongresurako hauteskundeak Nafarroan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hauteskundeen emaitza ofizialak *Espainiako Barne Ministerioa* 
* Hauteskunde orokorretako emaitzak udalerrika Hego Euskal Herrian (eta 2007ko Frantziako legebiltzarrekoak Iparraldean) *Berria*
Bolxoi antzokia

**Bolxoi antzokia** (,  esan nahi du, 'Bolxoi' hitzak errusiera "handi" esan nahi baitu) Errusiako Mosku hiriburuan dagoen antzoki bat nahiz antzerki, dantza eta opera konpainia bat da.

Bolxoi konpainia 1776an sortu zen, aldiz Bolxoi antzokia 1825eko urtarrilaren 18an ireki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Inside Moscow Bolshoi Theatre.jpg|Barnealdea.
Irudi:Performance in the Bolshoi Theatre.JPG|1856an.

## Kanpo estekak 
* Bolxoi antzokiaren webgunea
Frisiako uharteak

**Frisiako uharteak** (; ; ) Mendebaldeko Europako uhartedia da. Wadden itsasoa Ipar itsasotik banatzen dute. Antzinako Frisiako kostaldean daude, egungo iparraldeko Herbehereetatik hegoaldeko Danimarkaraino.

## Uharteak 

;Mendebaldekoak
* Noorderhaaks
* Texel
* Vlieland
* Richel
* Terschelling
* Griend
* Ameland
* Rif
* Engelsmanplaat
* Schiermonnikoog
* Simonszand
* Rottumerplaat
* Rottumeroog
;Ekialdekoak
* Borkum
* Lütje Hörn
* Kachelotplate
* Memmert
* Juist
* Norderney
* Baltrum
* Langeoog
* Spiekeroog
* Wangerooge
* Minsener Oog
* Mellum
;Iparraldekoak
* Rømø
* Mandø
* Fanø
* Sylt
* Uthörn
* Föhr
* Amrum
* Pellworm
* Halligen
* Nordstrand
;Besteak
* Heligoland
* Neuwerk

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bibliako kanona

**Bibliako kanona**, tradizio judu-kristauaren ustez Jainkoak inspiratuak diren Bibliako liburuak dira. Kanonaren barruan dagoenari **kanoniko** deritzo, eta erlijio judu-kristauko joera bakoitzak bere kanona du.

## Eliza Katolikoaren kanona 
### Liburu kanonikoak 
#### Protokanonikoak 
Eliza Katolikoaren barruan inoiz ez da ipini zalantzetan horien kanonikotasuna.

#### Deuterokanonikoak 
Inoiz egon dira zalantzak, baina azkenik Eliza Katolikoak kanonean sartu ditu. Protestanteek ez.

Itun Zaharrean: grekoz idatzitako liburuak: Tobias, Judit, 1 eta 2 Makabearrak, Baruk, Sirazida, Jakituria eta Ester Liburuaren zati batzuk(Est 10,4-16,24) Eta Daniel liburuaren beste batzuk (Dn 3,24-90; 13-14).

Itun Berrian: Hebertarrak, Santiago, Judas, 2 Pedro, 2 y 3 Juan, Apokalipsia, y Mk 16,9-20 eta Jn 7,53-8,11.

#### Apokrifoak 
Liburu hauen kanonikotasuna zalantzan egon da batzuetan, eta azkenean ez dira Biblian sartu.

### Eliza Katolikoaren kanonaren sorrera 
Itun zaharreko kanona Hiponako Kontzilioan (393) eta Kartagoko Kontzilioetan (397 eta 419)zehaztu zen, liburu deuterokanonikoak onartzen.

Itun Berriko kanona "kanon muratoriano"ri esker (Erroman, 180) hasi zan zehazten. Hiponako kontziliotik aurrera ez du aldaketarik edukiko.

### Itun Berriko liburuak kanonean sartzeko irizpideak 
Elizaren tradizioa eta erabilera: apostoluengandik etortzea, ortodoxoak izatea (doktrina zuzena transmititzea) eta katolikotasuna, hau da, kristau elkarte gehienek erabiltzea.

## Kanpo estekak
Beltxargen aintzira

***Beltxargen aintzira*** () Piotr Ilitx Txaikovski errusiar musikagileak konposatutako lehenbiziko hiru balletetako bat izan zen. Lehenbiziko aldiz 1877an Moskuko Bolxoi antzokian taularatu zuten.

## Irudiak 

File:Swanlake010bis.jpg
File:Swanlake015.jpg
File:Swanlake014.jpg
File:Swanlake012.jpg
File:Swanlake010.jpg
File:IrinaBaronova.jpg|Irina Baronova.
File:Karsavina and Vladimirov.jpg|Karsavina and Vladimirov.
File:Swanlakemordkin.jpg|Mordkin.
File:Tamara Toumanova & Serge Lifar.jpg|Tamara Toumanova eta Serge Lifar.
File:Swan Lake by A. Golovin 01.jpg|A. Golovin.
File:Swan lake by S.Sudeikin 01.jpg|S. Sudeikin.
File:Swan Lake at the Bolshoi 2006.jpg
File:Swanlakedecor.jpg|Dekoratua.
File:Swanlakesetdesignbocharov.jpg|Bocharov.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Beltxargen aintzira*, YouTube.
Golden Apple Quartet

**Golden Apple Quartet** (euskaraz *Golden Sagarraren Laukotea*) gospel eta jazz musika talde bat da, Donostian (Gipuzkoa) 1986an sortua. Talde honen ezaugarri nagusia euren zuzeneko emanaldiek nahiz euren abestietako gaiek eta hitzek duten umore kutsua da. Musika taldea berez 1986ko urrian taldekideen adiskide baten ezkontzan burututako emanaldi baten ondorioz sortu zen.

Oso famatu bihurtu dira taldearen abesti batzuk, bereziki "Buen menú" eta "María de la O". Antzezlanak ere egin dituzte.

## Kideak 
### Gaur egungo taldekideak 
* Loyola Garmendia, (Donostia, 1957)
* Eduardo *Edu* Errodonsoro, (Donostia, 1959)
* Mikel Urreizti, (Donostia, 1983). Hastapenetatik laukoteko kide izana zen Kike Ochoa ordeztu zuen 2015ean; Kikek jarraitzen du taldearen kudeatzailea izaten, hastapenetatik egin duen eran.
* Manuel *Manu* Romano, (Alfaro, 1954)

### Taldekide ohiak 
* Cruz Maria *Larra* Larrañaga, (Deba, 1957)
* Enrique *Kike* Otxoa

## Diskoak 
* *Golden Apple Quartet ... Yes* (1990)
* *Como Tan Sólo Los Negros Y Nosotros Sabemos Hacerlo... ¿O No?* (1990)
* *Golden Apple Quartet* (1991)
* *Sin 4 Instrumentos* (1995)
* *Radio Golden* (2000)

## Antzezlanak 
* *Mundo Intrépido*
* *Los Golden en Blanco y Negro*
* *Érase una vez... Los Golden* (2003)
* *Musicales Infantiles*
* *Goibel*
* *Golden en serio* (2005)
* *Galipotx* (2006)
* *Karabas* (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Golde Apple Quartet musika taldearen webgunea
Marienplatz

[thumb|250px|eskuinera|Marienplatz eta [Udaletxe Berria (Munich)|Municheko udaletxea.]]

**Marienplatz** (euskaraz *Mariaren Plaza*) Alemaniako Bavaria estatuko Munich hiriko plaza edo enparantza nagusia da. Hiria 1158. urtean sortu zenetik plaza hau hiriaren erdigunea izan da, bertan Municheko udaletxeaz (*Neues Rathaus*) gain merkatal kale, denda eta jatetxe ugarik inguratzen dute.

## Historia 
Erdi Aroan merkatua eta zaldunen torneoak izan ziren plaza honetan. 1638an Suediarren okupazioa bukatu izanaren omenez **Mariensäule** (Mariaren zutabea) altxatu zuten plazaren erdian. Plazaren ekialdean arrainaren iturria dago, izan ere bertan mantentzen baitzuten arraina fresko arrain saltzaileek.

## Kokapena 
Marienplatz inguratuz udaletxe berria eta zaharra daude. Plazatik mendebaldera katedrala dago, ekialdean **Platzl** auzoa, garagardotegiz josia (tartean Hofbräuhaus famatua), iparraldean Residenz errege jauregia eta museo eta antzokiak, eta azkenik hegoaldean Gärtnerplatzviertel auzoa, modako tabernak eta gay eta lesbianen eremua.

## Iruditegia 

Irudi:2296 - München - Marienplatz viewed from Frauenkirche.JPG|Marienplatz.
Irudi:München - Marienplatz (Luftbild).jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:Marienplatz 07 6.jpg|1860an.

## Kanpo estekak 
* Marienplatz enparantzaren webgunea
Udaletxe Berria (Munich)

**Udaletxe Berria** (alemanez *Neues Rathaus*) Alemaniako Bavaria estatuko Munich hiriko udaletxea da. Hiri honen erdigunean dagoen Marienplatz enparantzan kokatzen da. 1867-1908 bitartean eraiki zen.

## Eraikina 
Estilo neogotikoan egindako eraikin handia da. 100 metro luze den aurrealdea duen eraikinak 400 gela ditu barnean, guztira 9159m² estaltzen dituelarik. Aurrealdeak Marienplatzera ematen du eta atzekaldeak Marienhof parkera. Beheko solairua *Ratskeller* jatetxeak okupatzen du, ia osorik. Turismo bulegoa ere beheko solairuan dago. Lehenengo solairuko balkoi luzea ospakizunetan erabiltzen da edo kirol txapelketa handietan jokalariak omentzeko.

Dorreak 85 metrotako garaiera du eta igogailuan igo daiteke goraino.

## Rathaus-Glockenspiel 
Baina turistikoki erakargarriena **Rathaus-Glockenspiel** kariloia da. 1908an ipini zuten eta bi solairu ditu, bakoitzak Munichko historiaren pasadizu bat gogoratzen duelarik. Goian 1568an William V.a Bavariakoaren ezkontzan izandako zaldun lehiaketa azaltzen du. Beheko solairuan aldiz Schäfflertanz (upelarien dantza) ageri da, izurritik babesteko upelariek zazpi urtean behin egiten zuten dantza da.

32 pertsona irudi ditu eta 43 kanpai txiki. Egunero hamaiketan jotzen du, eta udan hamabietan eta arratsaldeko bostetan ere bai. Ordu laurden inguru irauten du eta goian dagoen urrezko txoriaren hiru txiok ematen diote amaiera.

## Kanpo estekak 
* Municheko udalaren webgunea
Müritz

**Müritz** Alemaniako Mecklenburg-Aurrepomerania estatuan dagoen aintzira da. 117 km² azalera izanik, herrialdeko bigarren aintzirarik handiena da. Elde ibaiak zeharkatzen du.

Aintziraren ekialdean Müritz Parke Nazionala eratu da eta bertako herririk handiena Waren (Müritz) da, aintziraren iparraldeko muturrean kokaturik dagoena.

## Kanpo estekak
Derbi

[thumb|300px|[Real Sociedad eta Bilboko Athletic Klubaren arteko **derbian** jai-giro aparta sortzen da bi futbol taldeetako jarraitzaileen artean.]]
Kiroletan, **derbia** hiri edo eskualde bereko bi taldek elkarren aurka jokatzen duten kirol-lehia da, hedabideek arreta berezia eskaini eta zaletuek historian zehar zirraraz jarraitu dutena.

Esate baterako, Euskal Herrian ezaguna da Real Sociedad eta Bilboko Athletic Kluba urtero jokatu ohi dituzten partidak, Bilbon eta Donostian hain zuzen, non bien zaleak elkartu eta jai-giro bizia sortzen den.

## Euskal derbia 
*Euskal derbia* izenez Euskal Herriko Bilbo hiriko Athletic Kluba eta Donostia hiriko Erreala futbol taldeen artean urtero birritan jokatu ohi den partida edo derbi klasikoa da. Halere azkeneko hamarkadetan bi talde horien artean eta Euskal Herriko beste talde batzuen arteko partidek ere *euskal derbia* izendapena bereganatu izan ohi dute, esate baterako Osasuna, Deportivo Alavés, Eibar KE, Real Unión edota Sestao River taldeen aurkako lehiak.

## Kanpo estekak
Hofbräuhaus am Platzl

**Hofbräuhaus am Platzl**, **Hofbräuhaus** edota **HB** Municheko garagardotegi ospetsuenetako bat da. Bavariako hiri horretako alde zaharrean dago, eta jatorria 1589. urtean du.

## Historia 
1589an William V.a Bavariakoak Wittelsbach familia garagardoz hornitzeko sortu zuen. 1828 arte ez zen jende guztiarentzat zabaldu. 1896an garagardo lantegia Haidhausenera eraman ondoren eraikina berriztu eta handitu egin zen. Max Littmannek diseinaturiko etxea 1897an inauguratu zen. Eraikinaren gela nagusian 1.500 pertsona sar daitezke eta beheko solairuan beste mila.

XX. mendearen hasieran Municheko bizitza politiko eta sozialaren erdigune bilakatu zen. 1919an Lenin bertan aritzen zen eta "Municheko errepublika sobietikoa" izenaz ezaguna zen eta 1920an Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista ere bertan sortu zen. Bonbaketek erabat suntsitu zuten 1944 eta 1945 artean. 1958an berreraiki zen hiriaren zortzigarren mendeurrena ospatzeko.

Kalkulatzen da 35.000 pertsonak bisitatzen dutela urtero. Oktoberfest jaialdiaren erdigunea da.

## Irudi galeria 

Irudi:München Hofbräuhaus Postcard late 19th century.jpg|1890 eta 1905 bitartean.
Irudi:2370 - München - Hofbräuhaus.JPG|Barnealdea.
Irudi:2369 - München - Hofbräuhaus.JPG|Barnealdea.
Irudi:Hofbräuhaus 2011 0626 Weisswurst Brezen Weissbier.jpg|Mahaia.

## Kanpo estekak 
* Hofbräuhaus am Platzl garagardotegiaren webgunea
Skunkfunk

**Skunkfunk** 2000 urtean sortutako euskal jantzi-marka bat da. Bere sortzailea Mikel Feijoo izan zen, 1996 urtean kamiseta lerro bat diseinatu eta arrakastaz merkaturatu zuena. 2000 urtean marka sortu eta Gernikan du egoitza. 2008 urtean 18 milioi euroko fakturazioa izan zuen eta dendak New York, San Francisco eta Sidneyn ere ireki ditu.

## Kanpo estekak
Jennifer Connelly

**Jennifer Lynn Connelly** (1970eko abenduaren 12a, Cairo, New Yorkeko estatua) estatubatuar aktore bat da. Umea zelarik haur modeloa izan zen. Gaur egun Paul Bettany ingeles aktorearekin ezkondurik dago.

Antzeztutako filma ospetsuenen artean *Once Upon A Time In America* (1984), *Labyrinth* (1986), *Career Opportunities* (1991), *Dark City* (1998), *Pollock* (2000), *A Beautiful Mind* (2001), *Hulk* (2003), *Dark Water* (2005), *Blood Diamond* (2006), *The Day the Earth Stood Still* (2008) eta ''He's Just Not That into You'' (2009) duade.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Jennifer Connellyren IMDBko fitxa ikusgai
Guillermo del Toro

**Guillermo del Toro** (Guadalajara, Jalisco, 1964ko urriaren 9a) mexikar zinema zuzendari, ekoizle, gidoigile eta eleberrigilea da. 2017ko *The Shape of Water* filmarekin, Veneziako Mostrako Urrezko Lehoia eta zuzendari eta film onenaren Oscar sariak irabazi zituen.

## Filmografia 
### Zuzendari gisa 
* *La invención de Cronos* (1993)
* *Mimic* (1997)
* *El espinazo del diablo* (2001)
* *Blade II* (2002)
* *Hellboy* (2004)
* *El laberinto del fauno* (2006)
* *Hellboy II: The Golden Army* (2008)
* *Frankenstein* (2012)
* *At the Mountain of Madness* (2013)
* *Pacific Rim* (2013)
* *The Shape of Water* (2017)

### Ekoizle gisara 
* *Crónicas* (2004)
* *El orfanato* (2007)
* *Rudo y Cursi* (2008)
* *Splice* (2009)
* *Los ojos de Julia* (2010)
* *No le temas a la oscuridad* (2011)

### Telebistan 
* *La hora marcada* (1988-1989)
* *The Strain* (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Guillermo del Tororen fitxa, IMDB, imdb.com
Paul Bettany

**Paul Bettany** (1971ko maiatzaren 27a, Shepherd's Bush, Londres) ingeles aktore bat da. Hainbat alditan BAFTA eta Screen Actors Guild sarietarako izendatua izan da. Gaur egun Jennifer Connelly estatubatuar aktorearekin ezkonduta dago.

Berak antzeztutako filma ospetsuenen artean ''A Knight's Tale* (2001), *A Beautiful Mind* (2001), *Master and Commander: The Far Side of the World* (2003), *Dogville* (2003), *Wimbledon* (2004), *The Da Vinci Code* (2006) eta *Legion* eta *Priest'' daude.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Paul Bettany aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
I've Got You Under My Skin

'''I've Got You Under My Skin'* (euskaraz *Nire azal azpian zaitut*) 1936ean Cole Porter estatubatuar musikagileak konposatutako abesti bat da. 1966ean Frank Sinatra abeslariak abestu zuen.

## Kanpo estekak 
* Frank Sinatra abeslariaren *I've got you under my skin'' abestia entzungai
Matthias Jakob Schleiden

**Matthias Jakob Schleiden** (Hanburgo, 1804ko apirilaren 5a - Frankfurt, 1881eko ekainaren 23a), Theodor Schwannekin batera teoria zelularra formulatu zuen botanikari alemaniarra izan zen.

## Biografia 
1804ean Hanburgon jaio zen. Zuzenbide ikasketak egin zituen Heidelbergen eta Hanburgon hasi zen abokatu lanetan. Berari baina botanika gehiago gustatzen zitzaion botanika eta ikasketa berriak egin ondoren 1839rako Jenako unibertsitatean irakasle izendatu zuten. Bertan aritu zen lanean bere lagun Theodor Schwannekin 1862 arte. 1863an Tartuko unibertsitatean hartu zuten (Estonian). Frankfurten hil zen 1881ean.

## Ekarpenak 
XIX mende hasierako botanikariek landareak aurkitu eta izena jartzen zioten bitartean, Schleiden beren funtzionamendua aztertzen hasi zen. Mikroskopioa erabiliz landareak zelula zeritzen unitatez eginak zeudela ikusi zuen. Honetaz gain 1838an landarearen hazkuntza zelula zaharren nukleoetatik ateratzen ziren zelula berriei esker gertatzen zela adierazi zuen. Horrela, 1831ean Robert Brown botanikari eskoziarrak aurkituriko nukleoari garrantzia berezia eman zion.

Tartuko unibertsitatean landarearen zati guztiak zelulaz eginda daudela eta landare guztiak zelula bakar batetik zetozela adierazi zuen.

## Ikus, gainera 
* Teoria zelularra
That's Life (abestia)

'''That's Life'* (euskaraz *Hau da bizia*) Dean Kay eta Kelly Gordon estatubatuar musikagileek Frank Sinatra abeslariarentzat konposatu zuten abesti bat da. Honek 1966. urtean abestia merkaturatu eta abestu zuen.

## Kanpo estekak 
* *That's Life'' abestia entzungai
Theodor Schwann

**Friedrich Theodor Schwann** (Neuss (Alemania), 1810eko abenduaren 7a - Kolonia (Alemania), 1882ko urtarrilaren 11) prusiar naturalista, fisiologo eta anatomista izan zen. Jakob Schleidenekin batera teoria zelularra formulatu zuen zientzialari alemaniarra izan zen eta, horretaz gain, berezko sorkuntza, digestio gastrikoa, hartzidurak eta nerbio-zuntzak aztertu zituen. Azken hauetan, Schwannen zelulak deskribatu zituen eta ekarpen ugari egin zizkion histologiari.

## Biografia 
thumb|200px|Theodor Schwann
Theodor Schwann Neussen jaio zen, Düsseldorfetik gertu dagoen alemaniar hiri batean, 1810eko abenduaren 7an.

Ikasketak Bonn, Würzburg eta Berlingo Humboldt Unibertsitatean egin zituen eta, 1834an, graduazioa lortu zuen, bere doktoretza tesian -*De necessitate æris atmosphærici ad evolutionem pulli in ovo incubato*- oilaskoaren enbrioiaren arnasketari buruzko tesia landu zuelarik. Johannes Müller fisiologoa ezagutu zuen eta bere esperimentuekin lagundu zion.

Schwannen ekoizpenen gehiengoa gaztaroan izan zen, 29 urte besterik ez baitzituen, 1839an *Mikroskopische Untersuchungen über die Übereinstimmung in der Struktur und Wachstum der Thiere und Pflanzen (Animalia eta landareen estruktura eta garapenaren konkordantziaren gaineko ikerketa mikroskopikoak)* lanaren zati zen *Theorie der Zellen* formulatu zuenean.

Krisi pertsonal baten ondorioz utzi zuen Alemania.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Teoria zelularra
Theater an der Wien

**Theater an der Wien** (euskaraz *Wien ibaiaren ertzeko antzokia*, alemanezko "Wien" izendapenak Wienfluss ibaiarekin lotura baitu) Austriako Viena hiriburuan dagoen antzoki historiko bat da. 1791. urtean bertan Mozart musikagile ospetsuaren *Txirula Magikoa* opera ezaguna estreinatu zen.

1786. urtean Emanuel Schikaneder musikariak eraikin berria eraikitzeko enperadorearen baimena jaso zuen baina ez zen 1801. urterarte amaitu, bere diseinatzailea Franz Jäger izan zelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Paul Ott TAW.jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* Theater an der Wien antzokiaren webgunea
Atlasko zedro

**Atlasko zedroa** (*Cedrus atlantica*) *cedrus* generoko zuhaitz espezie bat da, jatorria Atlas mendietan duena (Aljerian eta Marokon). Iturri moderno gehienek espezie bakartzat hartzen dute, baina badira batzuk Libanoko zedroaren azpiespezietzat hartzen dutena (*C. libani subsp. atlantica*).

## Ezaugarriak 
Hosto iraunkorreko zuhaitz handia da, 40 m garai izan daiteke. Gaztea denean, kono itxura du, eta forma irregularra hartzen du adinarekin.

### Zurtoina – Azala 
Azala grisa eta ezkatatsua du Atlasko zedroak.

### Hostoak 
Azikulak (orratz formako hostoak) berdeak edo urdinxkak dira, eta multzotan sortzen dira.

### Loreak 
250px|thumb|*Cedrus atlantica*: hostoak eta kono heldu bat.
Irailetik azarora loratzen da zedroa.

Kono arrek 3-5cm luze dira, eta forma konikoa; emeek, berriz, zapala dute muturra.
Ernaldu ondoren, haziak sortzen dira kono emeetan. Zedroak landare gimnospermoak dira, eta haziak ez daude fruitu baten barruan.

## Habitata 
Afrikako iparraldeko mendialdean du jatorria Atlasko zedroak. Europako mendebaldean, basogintzan erabiltzen da. Euskal Herrian, parkeetan bakarrik ikusten ditugu Atlasko zedroak, apaingarri gisa.

## Erabilera 
Lorategi eta parkeetan apaingarri gisa erabiltzen da.

Zedroaren zura erretxinaduna eta usaintsua da, eta oso estimatua eraikuntzan eta zurgintzan.
Atlasko zedrotik ateratzen den olio-esentzia farmazian eta lurringintzan erabiltzen da.

## Erreferentziak 
* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
The Lady is a Tramp

**The Lady is a Tramp** (euskaraz *Andere hau arlote bat da*) 1937. urtean Rodgers and Hart estatubatuar musikagile bikoteak *Babes in Arms* musikalarentzat konposatu zuten abesti bat da.

Abesti hau Frank Sinatra, Ella Fitzgerald eta Shirley Bassey abeslariek abestu izan dute.

## Kanpo estekak 
* Frank sinatra abeslariaren *The Lady is a Tramp* abestiaren bertsioa entzungai
Libanoko zedro

**Libanoko zedroa** (*Cedrus libani*) *cedrus* generoko zuhaitz espezie bat da, jatorria Mediterraneoko itsasertzetan duena.

Bi mota edo azpiespezie daudela jotzen da: Libanoko zedroa bera (*Cedrus libani subsp. libani* edo *var. libani*) batez ere Libano, Palestina, Israel, Jordania, Siria eta Turkia hegoaldekoa, eta **Turkiako zedroa** edo **Taurus zedroa** (*Cedrus libani subsp. stenocoma* edo *var. stenocoma*) Turkia hego-mendebaldekoa. Gainera, nahiz eta aditu gehienek Atlasko zedroa espezie banatutzat hartu, badira batzuk Libanoko zedroaren azpiespezietzat hartzen dutena (*C. libani subsp. atlantica*).

## Ezaugarriak 
Hosto iraunkorreko zuhaitz sendoa da: 40 m garai izan daiteke.
Gaztea denean, forma konikoa du Libanoko zedroak; heltzen denean, itxura ikusgarria hartzen du: adaburu zapala da goiko aldetik, eta adarrak maila horizontal oso zabaletan antolatzen dira.

### Zurtoina – Azala 
Libanoko zedroaren zurtoina lodia da; eta azala, grisaxka eta zartatua.

### Hostoak 
ezkerrera|thumb|Hostoak
Hostoak orratz formakoak dira -azikulak-, berde ilunak eta zorrotzak, eta multzotan sortzen dira.

### Loreak 
Konoek forma esferikoa dute -goiko aldea zapala da-. Kono arrak azikula multzoen erdian sortzen dira, eta emeak baino txikiagoak dira.
Ernaldu ondoren, haziak sortzen dira kono emeetan. Zedroak landare gimnospermoak dira —obuluak ez daude obulutegi baten barruan—, eta haziak ez daude fruitu baten barruan.

## Habitata 
Lurzoru arina eta freskoa, eta klima lehorra eta bero behar ditu Libanoko zedroak.

## Erabilera 
Oso estimazio handiko zura du Libanoko zedroak: oso astuna, trinkoa, gogorra, iraunkorra eta usaintsua da.

Duen itxura ikusgarriagatik, lorategi eta parkeak apaintzeko erabiltzen da.

Hostoetatik ateratzen den olioak ahalmen antiseptikoa du, eta arnas aparatuko infekzioetan erabilgarria da: faringitisa, bronkitisa, sinusitisa, gripea, hotzeria...

### Ikurra 
[thumb|Zedroa [Libanoko banderaren erdian agertzen da.]]
Zedro espezie hau Libano herrialdearen ikurra da, eta handitasuna eta hilezkortasuna adierazten du, bizitza luzea izan baitezakete (1.000 urte baino gehiago bizi daitezke).

## Erreferentziak 
* Artikulu honen edukiaren zati bat Botanika.wikispaces.com webgunetik hartu da, CC BY-SA 3.0 lizentziapean.
Samir Amin

**Samir Amin** (Kairo, 1931ko irailaren 3a - Paris, 2018ko abuztuaren 12a) egiptoar ekonomialari marxista izan zen. Parisen politika, estatistika eta ekonomia ikasi zuen. Alderdi Komunistako kide izan zen, sobietarrekin desadostasunez alderdia utzi eta maoismoaren ideologia garai batez bereganatu zuenera arte. Hainbat lanpostu eta kargu izan zituen bere bizitzan, irakasle eta ekonomialari moduan. Bereziki, Hirugarren Munduko herrialdeek kapitalismoarekin duten mendekotasun harremana eta globalizazioa aztertu zituen, kapitalismoaren aurkako jarrera irmoa atxikiz.

Periferiako herrien deskonexioaren teorikotzat jo izan da.

## Erreferentziak
Karlos IV.aren familia

***Karlos IV.aren familia*** (gaztelaniaz, *La familia de Carlos IV*) Francisco Goyak 1800-1801ean oihal gainean margotutako olio-pintura da. Tamaina naturaleko irudietan, Karlos IV.a erregearen familia ageri da, Velázquezen *Meninak* margolanaren eredua oinarri hartuta.

Erregearen familia artistaren langelan dago, eta Goya bera agertzen da ezkerraldean, ikusleari begira. *Meninak* koadroan bezala, artista lanean ari da, baina, Goyaren lan honetan, perspektibak eta argiak ez dira hain konplexuak, eta, giroa, berriz, itogarriagoa.

## Kanpo estekak
Un prophète

***Un prophète*** () 2009an Jacques Audiard zinema zuzendariak zuzendutako frantziar film dramatikoa da. 2009ko maiatzaren 16a Canneseko Zinemaldian estreinatu zen bertako Epaimahaiaren Sari Nagusia irabaziz, 2009ko abuztuaren 6an Frantzia osoan eta Ipar Euskal Herrian eta 2009ko irailean Donostiako Zinemaldian eta Hego Euskal Herrian.

2010eko César Sarietako bederatzi irabazi zituen, horien artean Filma Onena eta Zuzendari Onena ere.

Filma honetarako Jacques Audiard zinema zuzendariak kameran aurrean eskarmentu gutxiko aktoreekin lan egitea erabaki zuen, halere Tahar Rahim protagonistak sekulako ustekabea eman zuen, 2010eko Europako Zinemako Europar Aktore Onenaren saria irabazi baitzuen.

2010eko Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sarirako izendatua izan zen.

## Argumentua 
[thumb|160px|ezkerrera|[Jacques Audiard zinema zuzendaria (erdian), Niels Arestrup eta Tahar Rahim aktoreak 2009ko Cannesko Zinemaldian.]]

Malik El Djebena bederatzi urteko espetxealdi batekin zigortu berri duten magrebtar jatorriko 19 urtetako gazte bat frantses bat da. Korsikar mafia eta magrebiar taldeen kontrolpean dagoen espetxe batean espetxeratu dute.

Malikek ez daki ez irakurtzen ezta idazten ere, gainera gaztea, sartu berria eta bakarrik dagoenez espetxeko gizonik ahul artean sailkatua dago, ondorioz beste preso batzuk bere oinetakoak lapurtu eta jipoitu egingo dute.

Korsikarren talde gogorrak eurentzat lantxo bat egiteko derrigortuko dute: gizon bat hil. Malikek hasierako urduritasuna gainditu eta gizon hori nola edo hala akabatzea lortuko du, honela Malikek korsikarren taldeko buruzagi ankerraren mesedea bereganatuko du. Honela, Malik espetxeko trikimailuak ikusi eta azkar ikasiko ditu, ahalmen honi eta bere ausardiari esker bere berezko planak gauzatuko ditu.

## Aktoreak 
* Tahar Rahim: Malik El Djebena
* Niels Arestrup: César Luciani, korsikar mafiaburua eta presoa
* Alaa Oumouzoune: preso matxinatua
* Adel Bencherif: Ryad
* Gilles Cohen: Prof
* Salem Kali: presoa
* Pascal Henault: Ceccaldi, korsikar presoa
* Sonia Hell: Matoia
* Reda Kateb: Jordi
* Jean-Philippe Ricci: Vettori
* Jean-Emmanuel Pagni: Santi

## Kanpo estekak
Munich Frauenkirche

**Munich Frauenkirche** edo **Dom zu unserer lieben Frau** (euskaraz *Gure Andre Maitearen Katedrala*) Alemaniako Bavaria estatuko Munich hiriko erdigunean dagoen katedral bat da. Frauenplatz plazan dago. 1494ean sagaratua eta 1525an bere dorreetako ganga ospetsuak eraiki ziren. Katedral honetako dorreak hiriko edozein lekutik ikus daitezke, gainera hegoaldeko dorretik Alpeak eta hiriaren ikuspegi bikainak ikusgai daude.

## Iruditegia 

Irudi:München - Frauenkirche (Luftbild).jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:München Frauenkirche inside panorama.jpg|Barnealdea.
Irudi:Muenchen Frauenkirche Suedturm 03062009.JPG|Dorrea.

## Ikus gainera 
* Dresden Frauenkirche

## Kanpo estekak