open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fateme Ekhtesari

**Fateme Ekhtesari**, persieraz فاطمه اختصاری, (Kashmar, 1986) Irango poeta eta emagina da, erregimenak zigortu zuena jokabide ezmoral eta biraoagatik.

## Biografia 
Fateme Ekhtesari poeta eta emagina da, amatasunari buruz idazten du, batik bat, haurdunaldiari eta abortuari buruz."Gazal postmoderno" bezala ezagutzen den literatur mugimendukoa da, berau *gazal* bezala ezagutzen den literatur genero zaharrenetik datorrena eta gizarte garaikideaz hausnartzen duena.

Bere lehen poema-liburua, *Yek bahse feministi ghabl az pokhtane sibzaminiha* izenekoa, 2010ean argitaratu zenbaina lana argitaratu aurretik debekatutako hitzak eskuz bete zituela jakitean zentsuratu egin zuten. *Rakhs roye sime khardar*, bere bigarren liburua, Irango gobernuak argitaratzea onartu zain dago oraindik.

Itxi duten *Hamin farad bud* aldizkari posmodernoko erredaktore burua izan zen.

2013an, sei poeta persiar eta suediar bildu ziren proiektu batean parte hartu zuen. Poesia jaialdi horren ondorioz, Iranera itzultzean espetxeratu egin zuten, ondoren fidantzapean aske utzi bazuten ere.

2016ko urtarrilean, Munduko Albiste Agentzia Orokorrari aitortu zion nola berak eta Mehdi Moosavi poetak, Irandik ihes egin zuten segurtasun arrazoiengatik.

Shahin Najafi raperoak, bere musika Iranen debekatua duenak, Ekhtesariren poema batzuk erabili izan ditu bere abestietan.

### Auzi penala 
2013an, Göteborgeko poesia jaialdira gonbidatutako poetetako bat izan zen Ekhtesari. Suediara bisita egin ostean, Turkiara bidaiatzera zihoala atxilotu zuten Mehdi Moosavi poetarekin batera. Espetxeratu ere egin zuten Teherango Evin espetxean. Bere Facebook kontua pirateatu egin zuten eta baita bere bloga itxi ere.

2014ko urtarrilaren 13an, Ekhtesari eta beste preso irandar batzuen askapena exijitzeko protesta egin zuten. Protesta Iranek Lidingön duen enbaxadaren aurrean egin zuten, bertan parte hartu zutelarik *Svenska PEN* (Suediako PEN), *Sveriges Författarförbund* (Suediako Idazleen Sindikatua) eta *Göteborgs poesifestival*.  2014ko urtarrilaren 14an, Ekthesari eta Mehdi Moosavi fidantzapean aske utzi zituzten.

2015eko urriaren 12an deklaratu zen Ekhtesariren aurkako epaia: 99 zartada jaso eta 11,5 urteko espetxealdia bete behar zuen. Bai Ekhtesari eta baita Moosavi ere gobernuaren aurkako delituengatik kondenatuak izan ziren, jokabide ezmoralagatik eta biraoagatik. Ekhtesariren kasuan, zazpi urteko zigorra ezarri zioten "gauza sakratuak iraintzeagatik". Hiru urte Interneten ustezko argazki lotsagabeak argitaratzeagatik eta hemezortzi hilabete Irango gobernuari buruzko propaganda kritikoa zabaltzeagatik. 99 zartadak berriz, "legez kanpoko harremanengatik" zigortu zuten.

2016ko urtarrilean, Ekhtesarik *Associated Press*-i adierazi zion nola berak eta Moosavik Iranetik ihes egin zuten eta segurtasun arrazoiengatik, xehetasun gehiago emateari uko egin zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maiatzaren Lehena Sari Nagusia

**Maiatzaren Lehena Sari Nagusia** (nederlanderaz : **1-Meiprijs-Ereprijs Vic De Bruyne**) Belgikako egun bakarreko txirrindularitza lasterketa izan zen, Anberesko Hoboken distrituan jokatzen zena.

1928an sortua, Hobokengo jai batzordeak eta Koninklijke Hoboken WACek antolatzen zuten. 2000tik aurrera UCIren egutegian egon zen, eta 2005ean UCI Europe Tourrean sartu zen 1.2 mailan. Kategoria horri eutsi zion 2013ra arte. Aldi honetan, proba zabalik zegoen honako hauentzako: Belgikako talde kontinental profesionalak, talde kontinentalak, talde nazionalak eta eskualdeko taldeak edo klubak. Maila goreneko UCI ProTeams taldeek ez zuten parte hartzerik.

2014an, antolatzaileek ez zuten nazioarteko egutegiaren barnean postu baterako hautagai gisa aurkeztu, Anberesko udalaren diru laguntzen murrizketa baten ondorioz. Urte horretan, lasterketaren ordez lehiaketa multzo bat antolatu zen, horien artean dernyren atzeko probak.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Albert Lamorisse

**Albert Lamorisse** (Paris, 1922ko urtarrilaren 13 - Iran, 1970eko ekainaren 2) Frantziako zinema zuzendaria izan zen, nazioarteko hainbat sariren irabazlea. Bere film laburrengatik da ezagunago, 1940ko hamarkadan filmatzen hasi zena. *Le ballon rouge*ekin (1956) Cannesko Zinemaldian urrezko saria irabazi zuen eta jatorrizko gidoi onenaren Oscar saria.

Zinema sortzeaz gain, Risk jokoaren asmatzailea ere izan zen.

## Filmografia 
**Laburrak**
* *Bim* (1950) *Bim, le petit âne* 
* *Crin-Blanc* (1953)
* *Le ballon rouge* (1956)

**Film luzeak**
* *Le Voyage en ballon* (1960)
* *Fifi la plume* (1965) 
* *Le Vent des amoureux*

**Dokumentalak**
* *Djerba* (1947)
* *Versailles* (1967)
* *Paris jamais vu* (1967)
* *Le Vent des amoureux* (1978)

## Kanpo estekak
Lahn Mah

***Lahn Mah*** (,  ahoskatua; ) edo ***How to Make Millions Before Grandma Dies*** 2024ko Pat Boonnitipat thailandiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bere amonak gaixotasun terminal bat duela ohartzen denean, M-k, gazte alfer eta kexati bat, bere *streamer* karrera eskasa alde batera uztea erabakitzen du, hura zaintzeko. Hori bai... milioi askoko ondareari begira. Baina amona irabaztea ez da erraza, emakume zorrotza da. Egunak igaro ahala, M bere interesetik haratago ikusten hasiko da, eta haren azken momentuetan amonarekin berriz konektatzeko aukera aztertzen hasiko da.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bodegón con fantasmas

***Bodegón con fantasmas*** 2024ko Enrique Buleo espainiar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Mahasti eta zereal lurrek inguratuta, Mantxako herri bateko biztanleek normaltasunez igarotzen dituzte beren egunak. Batzuk, bizidunak, bizitzaren estualdien aurka borrokatzen dira, eta beste batzuek, mamuek, heriotzaren ondorioei aurre egiten diete.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miocardio (filma)

***Miocardio*** 2024ko José Manuel Carrasco espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Pablo krisian dago. Hondoa jo duen goiz batean, telefono dei bat jasoko du. Ana da, duela hamabost urte baino gehiago bihotza hautsi zion neska. Egun batean zehar, Pablok konpondu gabeko kontuak itxi ahal izango ditu, eta bere bizitzako kapitulu bat idazten amaituko du.

## Aktoreak
* Vito Sanz: Pablo
* Marina Salas: Ana
* Luis Callejo
* Pilar Bergés
* Laura Barceló
* Paqui Horcajo: Blanca

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskalatzaileen garaikurra

**Eskalatzaileen garaikurra** (frantsesez **Trophée des Grimpeurs**) Frantziako egun bakarreko txirrindularitza lasterketa izan zen, Argenteuilen inguruan jokatzen zena, Oise Harana departamentuan. 

1913an sortua Chanteloup-les-Vignesen (Yvelines) **Polymultipliée** izenarekin. Izen hau 1970 arte mantendu zen. 2005etik aurrera UCI Europe Tourreko egutegian egon zen, 1.1 mailan. Era berean, Frantziako Txirrindularitza Koparako puntuagarria zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiizala
* Palmaresa - *Memoire-du-cyclisme.eu*
Alejandro Aróstegui

**Alejandro Aróstegui** (Bluefields, Zelaya, 1935eko uztailaren 4a) artista bisual eta muralista nikaraguarra.
Latinoamerikan garrantzi handikotzat jotzen den Nikaraguako margolaria. Nikaraguako pinturan elementu ez-tradizionalen erabilerarekin ikuspegi unibertsala sartu zuen. Praxis taldearen, galeriaren eta aldizkariaren sortzailea. Latinoamerikako, Estatu Batuetako eta Europako kritikari ospetsuek aintzatetsi dute. Bakarkako erakusketak egin ditu Ameriketako eta Europako museo garrantzitsuetan. Teknika mistoan, collagean eta oihal gaineko testuretan egiten du lan, Nikaraguako paisaia telurikoaren eta aintzirakoaren barruan.

## Biografia 
Bluefieldsen jaio zen, Zelaya departamenduan, 1935eko uztailaren 4an. 1940an, familiarekin Managuara joan zen bizitzera. Lehen eta bigarren hezkuntza hasi zituen, Managuako Institutu Pedagogikoa, batxilergoa 1953an.

Ikasketak: Arkitektura, Tulaneko Unibertsitatea, New Orleans, Estatu Batuak (1954). Pintura, Ringling School of Art, Sarasota, Estatu Batuak (1955-58). San Marco Akademia, Florentzia, Italia (1958-59). Ecole de Beaux Art, Paris, Frantzia (1960-62).

1963an itzuli zen Nikaraguara, Rodrigo Peñalba maisuak gonbidatuta, eta bere lehen erakusketa pertsonala aurkeztu zuen, Arte Ederren Eskola Nazionala. Praxis taldearen eta galeriaren sortzailea eta zuzendaria, Managua. New Yorken bizi da bost urtez, eta erakustaldi pertsonalak eta kolektiboak egiten ditu Estatu Batuetan eta handik kanpo. 1972an Nikaraguara itzuli zen, Praxis Taldea berrantolatu zuen, Praxis Aldizkariaren bi zenbaki argitaratu ziren. 1972ko Managuako lurrikarak suntsitutako Galería Praxisen lokal berria inauguratu zen.

Galería Praxis-eko (Managua, 1963-1966-1972) zuzendari izan da. Arte Ederretako zuzendaria, UNAN, León (1972). Arte Plastikoen Eskola Nazionaleko zuzendaria, Managua, (1983-84). Giza Zientzien Fakultateko Kontseiluko aholkularia, UCA, Managua, Nikaragua (1995). Rubén Darío Antzerki Nazionaleko Arte Plastikoen Kontseiluko aholkularia, Managua (1997).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deikundearen basilika

**Deikundearen basilika** (, , ) Nazaret en dagoen eliza katolikoa da.

Eliza, tradizio katolikoaren arabera, Deikundea gertatu zen tokian eraiki zuten. Tradizio greziar ortodoxoak dioenez, gertaera hau Maria Nazareteko tokiko iturri batetik ura ateratzen ari zenean gertatu zen, eta Deikundearen eliza greziar ortodoxoa leku alternatibo horretan eraiki zuten.

Gaur egungo eliza bi solairuko eraikina da, 1960-1969 urteen artean eraikia, bizantziar eliza zaharraren eta gurutzatuen ondorengo elizaren kokalekuaren gainean. Frantziskotarrek 1730ean berreraiki zuten, Zahir al-Umarren baimenarekin. Barrualdean, beheko solairuan, Deikundearen Haitzuloa dago, kristau askok Ama Birjinaren haurtzaroko etxearen hondakintzat jotzen dutena.

Basilika txiki honetan, mosaikoak dituen galeria bat dago, hainbat herrialdetako Andre Mariaren adbokazio garrantzitsuenetako batzuk irudikatzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stella Maris monasterioa

**Stella Maris monasterioa** (, ) edo **Karmel mendiko Gure Amaren Monasterioa** Haifako Karmel mendiko  hegaletan dagoen Karmeldar Oinutsen monasterioa da, XIX. mendean eraikia.

## Historia 
XII. mendean, eskualdea gurutzatuen agindupean zegoela, ermitau erlijiosoen taldeak inguru horretako kobazuloetan bizitzen hasi ziren, Elias profeta imitatzen saiatuz. XIII. mendearen hasieran, bere lider eta prioreak (arauan "B anaia" gisa bakarrik jasotzen zena) Jerusalemgo patriarkarekin, San Albertorekin, hitz egin zuen taldeari bizi-arau idatzi bat emateko.

Hauxe izan zen Karmel Mendiko Andre Mariaren Anaien Ordenako jatorrizko ekitaldia. Oratorioa Ama Birjinari eskaini zitzaien, Itsasoko Ama Birjina Izarrari (). Hamarkada gutxi batzuetan, monasterioko ermitau hauek arazoekin utzi zuten Lur Santua eta karmeldar ordena hedatu zuten Europa osoan.

Gaur egungo monasterioa 1827 eta 1836 artean eraiki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzaldatzearen basilika

**Antzaldatzearen basilika** () Tabor mendian dagoen eliza frantziskotarra da.

Eliza, tradizio katolikoaren arabera, Antzaldatzea gertatu zen tokian eraiki zuten. Hau Ebanjelioan deskribatutako gertaera bat da, noiz Jesus mendi batean antzaldatu eta Moises eta Eliasekin hitz egin zuen.

Gaur egungo eliza, frantziskotar monasterio bateko konplexu batetik abiatzen dena, 1924an amaitu zutena. Arkitektoa Antonio Barluzzi izan zen. Bizantziar eliza zahar baten (IV-VI. mendeak) eta Gurutzatuen garaiko XII. mendeko eliza baten hondakinen gainean eraiki zuten.  Tabor mendian eliza greziar ortodoxo bat ere badago, helburu berari eskainia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celer (magister officiorum)

**Flavio** **Celer** (grezieraz: *Καλες*), bizantziar jeneral eta *magister officiorum* bat izan zen, Anastasio enperadorearen erregealdian, 491-518 urteen artean agindu zuena.

## Bizitza 
Bere bizitza goiztiarrari buruz Iliriarra zela soilik dakigu. 503an Anastasio enperadoreak  ekialdeko sasandaren aurkako gerran jeneral izendatu zuen. 504ko udaberrian bere gizonak Amidako setioan parte hartzera eraman zituen, baina, handik gutxira, alde egin zuen eta persiarren esku zegoen lurralde baten inbasioari ekin zion, zenbait hiri berenganatuz eta harrapakin askorekin itzuliz. 504. urtearen amaieran Celer persiarrekin negoziatzen hasi zen, aldi baterako su-etena lortuz. 505ean ekialdeko mugara itzuli zen, baina ez da esaten operazio handiak egin zituenik; hala ere, persiarrekin harremanetan jarraitu zuen, Amidako gotorlekua 1.100 urre kiloren truke erreskatatuz. 506ko udazkenean Celer Darako bizantziar negoziazioen buru izan zen. Agian sari gisa 508. urtean Ekialdeko Inperioaren kontsula izendatu zuten. Ordurako jada *magister officiorum* izendatu zuten 503tik 504ra bitartean.

511n, Celer Anastasio enperadorearekin konspiratu zuen Konstantinoplako patriarka, Mazedonio, erbesteratua izan zedin. Mazedoniori, Efeso (431) eta Kaltzedoniako (451) kontzilioak arbuiatzen zituen agiri bat sinatzera bultzatuz, honela, Kaltzedoniarren fakzioaren babesa galduko zuen. Jarraian Celerri agindu zioten Severo eta monje monofisitak Siriako komentuetara onik itzul zitezen. 512an Zeler Konstantinoplara bidali zuten, Patriziorekin batera, Kaltzedoniarren aldeko jendetza matxinatua baketzeko, baina azkenean porrot egin zuen.

Celer karguan jarraitzen zuen Justino I.a enperadorearen koroatzearen unean, 518ko uztailaren 9an, baina handik gutxira kargutik kendu zuten (bere lehen oinordekoa Tatiano izan zen 520an, nahiz eta Symmacho 519an kargua bete). Ondoren,  Erromako patriarkarekin Akaziar Zismarekin amaitzeko 519-520ko negoziazioetan parte hartu zuen. Ez dago jasota haren heriotzaren data edo modua, "zorigaiztokoa" izan zenaren aipamen bat izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teodoro Filoxeno Soteriko Filoxeno

**Flavio Teodoro Filoxeno Soteriko Filoxeno** Ekialdeko Erromatar Inperioko kontsula izan zen 525ean. Ekialdeko gorteko kontsula izan zen Probo mendebaldeko kontsul zen bitartean.

Teodoro Filoxeno, Soteriko Filoxenoren semea zen.

Kontsul zeneko diptiko batek dio "Flavio Teodoro Filoxeno, Soteriko Filoxenoren semea, *illustris*, *domestikos* kondea, Magisterra Trazian, kontsul arrunta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aliyah Morgenstern

**Aliyah Morgenstern** (Frantzia, 1967) hizkuntzalaria da. Frantziar eta estatubatuar nazionalitateak ditu. Haurren hizkuntza eskuratzean aditua da, eta Sorbonne-Nouvelle unibertsitateko irakaslea da.

Bere gurasoak, Susie Morgenstern idazle estatubatuarra eta Jacques Morgenstern matematikari austriarra, Aliyah jaio zen urte berean ezkondu ziren. Amarekin batera haurrentzako zenbait liburu idatzi ditu. Aita 1994an hil zen.

Aliyah Morgensternek Lyongo Fontenay-Saint-Cloud Goi Eskola Normalean ikasi zuen. Gaur egun irakaslea da Sorbonne Nouvelle-Paris 3 Unibertsitatean.

## Argitalpenak 
* *Un Je en construction:* ''Genèse de l'auto-désignation chez le jeune enfant*, 2006, 176 or. ()
* Sandra Benazzo eta beste batzuekin batera, *L'enfant dans la langue*, 2009, 253 or. ()
* Susie Morgensternekin batera, *La la langue : comment tu as appris à parler*, 2019, Serge Bloch-ek ilustratua, ()
* Susie Morgensternekin batera, *Mon Ariel à moi'', 2024, Louis Thomas-ek ilustratua, ()

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Canal-U
* Dimensions
* HAL
* ORCID
* Persée
* The Conversation
Amildegiaren mendia

**Amildegiaren mendia** (; , ) edo **Kedumim mendia** egungo Nazaretetik bi kilometroatara hego-mendebalderantz dagoen mendia da.

Batzuen ustez, Lukasen Ebanjelioan () deskribatutako Jesusen arbuioaren kokalekua da. Bibliak kontatzen duenez, nazaretarrek ez zuten Jesus onartu, Mesias handik behera jaurti saiatu ziren bitartean, baina "haien artetik igaro eta bere bidetik joan zen".

Qafzeh haitzuloan egindako indusketa arkeologikoek, mendian, duela 100.000 urteko giza hondakinak aurkitu zituzten. Giza hezurdurak okre gorriarekin batera agertu ziren, hezurren ondoan bakarrik aurkitzen zena, ehorzketak sinbolikoak zirela iradokiz. Aurkikuntza honen aurretik, zientzialariek giza arrazonamendu sinbolikoak askoz geroago- duela 50.000 urte inguru- eboluzionatu zuela uste zuten.

XX. mendean, mendia harrobi gisa erabili zuten, orain abandonatuta. Afula eta Jezreelgo harana zuzenean Nazareterekin lotzen dituen 60. autobidea mendian zulatutako tunel batetik igarotzen da, harrobi zaharraren tokian.

2009ko maiatzaren 14an, Benedikto XVI.a aita santuak meza eman zuen mendi honetan, Lurralde Santura egindako bisitan. Errituan 40.000 lagunek parte hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Widin

**Widin** Italian boterea eutsi zuen azken noble ostrogotikoa izan zen. Teia erregea Narses jeneral bizantziarraren aurka Mons Lactariuseko guduan, gaur egungo Napoliren hegoaldean, 552ko urrian edo 553ko hasieran hil ondoren, erresistentzia ostrogotikoa denbora batez amaitu zen. Mons Lactariusekoa Gerra Gotikoaren azken gudua izan zen, 535tik Italiako penintsula gogor suntsitu zuena. Widinek, nolanahi, matxinada gotiko bat antolatu ahal izan zuen Italia iparraldean 561. urtean. Paulo diakonoaren arabera, Widin, "comes Gothorum", eta Amingo, frankoa, Narsesen aurka matxinatu ziren.

Widin 562an harrapatu eta Konstantinoplara bidali zuten. Handik aurrera ostrogodoak iluntasunean desagertu ziren. 6 urte geroago Longobardoek Italia inbaditu zuten, Erromari etsai germaniar berri bat gehituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plaza Nagusia (Lerma)

**Lermako Plaza Nagusia** Burgosko probintziaren izen bereko herrian dago. Bere 6.862 m2ekin Espainiako handienetariko bat da. Hirigintza-eredutzat hartua izan zen. XVII. mendearen hasieran egin zen, Filipe III.a Espainiakoaren garaian, Lermako Dukearen jauregiarekin batera. 1985tik babestuta dago.

## Ezaugarriak 
Gaur egun, bi hegal arkupedunekin ixten da, baina jatorrian albo guztietatik arkupeduna zen. Plaza honetan bi monumentu garrantzitsu daude: Lermako Dukearen jauregia eta San Blas monasterioa. Bi eraikin hauek eta Santa Clara komentua pasabideekin komunikatuta zeuden erregearen mugimenduak babesteko.
thumb|250px|Erregearen pasabidea arkupe gainean.
## Erabilera 
Lermako Dukearen jauregiaren aurrean dagoenez, jauregiko festak antolatzeko erabilia izan zen. Bereziki basatiak zezenketak ziren: «mozorrodutako zezenaren jaiak» deiturikoetan zezen koskorrak nobleek zezenak burtzikatzen zituzten eta hil gabe zuzenean plaza atzealdean dagoen amildegira zeraman kalezulo batean sartzera bultzatzen zituzten; horrela hiltzen ziren maldan behera erorita, txiki-txiki eginda. Herriak puskak biltzen zituen jateko.

Plaza Nagusiaren beste erabilerak salerosketa azoka bezala eta komedia-barla bezala izan zen. Gaur egun aparkaleku gisa erabiltzen da eta, asteazkenetan, merkatua egiten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sharon Cripps

**Sharon Cripps** (Brisbane, 1977ko ekainaren 29a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Winsome Cripps

**Winsome Cripps** (1931ko otsailaren 9a - 1997ko maiatzaren 30a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norma Croker

**Norma Croker** (Brisbane, 1934ko irailaren 11 - Brisbane, 2019ko abuztuaren 21a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Momijigari

Shibata Tsunekichi zinemagilearen film mutua da, 1903. urtekoa. Onoe Kikugorō V eta Ichikawa Danjūrō IX aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Onoe Kikugorō V
* Ichikawa Danjūrō IX

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Cléopâtre (1899ko filma)

***Cléopâtre*** Georges Méliès zinemagilearen film mutua da, 1899. urtekoa. Georges Méliès eta Jeanne d'Alcy aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Georges Méliès
* Jeanne d'Alcy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Dôme du Goûter

**Dôme du Goûter**, Alpeetan dagoen mendi bat da, Mont Blanceko mendigunean eta Mont Blanc mendiaren aldamenean, eta Frantziako Savoia Garaia eta Italiako Aosta haranaren arteko mugan. 4.304 metroko garaiera du.

1784ko irailaren 17an Jean-Marie Couttet eta François Cuidet alpinistek lehenbizikoz igo zuten.
Susie Morgenstern

**Susie Morgenstern**, jaiotzez **Hoch** (Newark, New Jersey, 1945eko martxoaren 18a), gazte literaturako idazlea da. Estatubatuar eta frantziar nazionalitateak ditu.

## Biografia 
**Susie Morgenstern** 1945eko martxoaren 18an jaio zen Newarken, New Jerseyn. Bi ahizpa nagusi ditu, Sandra eta Effie, bera baino 8 eta 5 urte zaharragoak, hurrenez hurren. Susieren aita Meyer Hoch zen, Polonian jaioa; ama, Sylvia Needleman, Brooklynen jaioa zen, eta gurasoak errusiarrak zituen. Biak juduak ziren, eta haien familiek adostuta ezkondu ziren.  

Susie Morgensternek Estatu Batuetan, Israelen eta Frantzian ikasi zuen. 1967an, 22 urte zituela, Frantziara iritsi zen, Niza hirira. Zoritxarrez, Susieren titulazio estatubatuarrak ez ziren aintzat hartzen Frantzian, eta horregatik, unibertsitateko ikasketak berriz hasi behar izan zituen frantsesez, ezagutzen ez zuen hizkuntza batean. Senarrak animatuta, literatura konparatuan lizentziatura, maisutza eta doktoretza eskuratzea lortu zuen.

1977an argitaratu zuen bere lehen liburua, *L’Alphabet hébreu*, eta horrela hasiera eman zion bere ibilbide literarioari, haur- eta gazte-literaturako frantsesezko idazle eta ilustratzaile gisa. 2021ean bere autobiografia argitaratu zuen, *Mes 18 exils*.

Susie Aliyah Morgenstern hizkuntzalariaren ama da.

70 urterekin obulutegiko minbizia gainditu zuen .

## Liburuak 
## Kondekorazioak 
* Chevalier de la Légion d'honneur (2016ko martxoaren 25a)
* Officier de l'ordre des Arts et des Lettres (2013ko urtarrilaren 17a)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Sophie Chérer, Sophie, *Susie Morgenstern*, École des loisirs, « Mon écrivain préféré » bilduma, 2002, 62 or. (ISBN 2211104037)
* Hondelatte, Chistophe, *Susie eta Georges*, Europa 1, 2018ko urriaren 30a.
* 

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala (artxiboa)
* BnF: Susie Morgenstern - Bibliographie sélective
* Étonnants voyageurs
* NooSFere
* Radio France
* BD Gest
* Babelio
* Unifrance
Byssomerulius corium

***Byssomerulius corium*** *Irpicaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Auricularia papyrina*, *Thelephora papyrina*, *Boletus purpurascens*, *Merulius confluens*, *Thelephora incarnata var. ß corium*, *Polyporus purpurascens*, *Merulius corium*, *Cantharellus confluens*, *Merulius aurantiacus*, *Merulius haedinus*, *Merulius papyrinus*, *Sesia confluens*, *Sesia haedina*, *Sesia aurantiaca*, *Sesia corium*, *Phlebia deglubens*, *Merulius pelliculosus*, *Phlebia sodiroi*, *Merulius moelleri*, *Phlebia blumenaviensis*, *Merulius ulmi*, *Merulius deglubens*, *Merulius cubensis*, *Merulius hirsutus*, *Cladoderris rickii*, *Merulius chilensis*, *Merulius sodiroi*, *Merulius dubiosus var. coriaceus*, *Meruliopsis corium*, *Byssomerulius confluens*.

## Deskribapena 
**Basidioma:** Substratuari atxikitako fruktifikazioa, hainbat cm-ko luzera eta 0,5 -1 mm-ko lodiera izatera iristen dena, erresupinatutik efuso-erreflexura edo baita subpileatua ere, inbrikatua. Azalera zurixka, tomentu fin-finarekin.

**Himenoforoa:** Leuna gaztetan, erretikulatu-porotua edo meruloidea zahartzaroan, zurixkatik okre antzera doan  kolorekoa, zahartzean okre-marroixka kolorekoa.

**Haragia:** Larrukara, zuri-kotoitsu kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Corium* epitetoa latinetik dator, azala, larrua esan nahi duen ”corîum” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan zehar oso ohikoa, hostozabal zuhaitz ezberdinen adar hilen azpialdean, noizean behin koniferoetan.

### Banaketa eremua 
Oso hedatuta dagoen onddoa da eta Afrikan, Asian, Australian, Europan eta Hego Amerikan, Erdialdeko Amerikan eta Ipar Amerikan erregistratu da. Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeinab Badawi

**Zeinab Badawi** (arabieraz: نيبة دوني‎; Khartum, 1959) Sudanen jaiotako telebistako eta irrati kazetari britainiarra da.  2021ean, Badawi Londresko SOAS Unibertsitateko presidente izendatu zuten.

## Biografia 
Badawi bi urte zituenetik Britainia Handian bizi da. Bere birraitonak, Sheikh Babiker Badrik, Kitchenerren britainiar indar kolonizatzaileenen aurka borrokatu zen 1898ko Omdurmango guduan, eta emakumeen hezkuntzan aitzindaria izan zen Sudanen. Badawiren aita, Mohammed-Khair El Badawi, egunkari editorea izan zen, erreforma sozialarekin konprometitua. Familia Erresuma Batura joan zenean, BBCren arabierazko zerbitzuan sartu zen. Badawik aise hitz egiten du arabieraz zein ingelesez.

Londresko iparraldeko Hornsey High School for Girls eskolan egin zituen ikasketak, Oxfordeko St Hilda's Collegen Filosofia, Politika eta Ekonomia ikasi aurretik. Oxforden. Ekialdeko eta Afrikako Ikasketetan ere gradua du Londresko Unibertsitatean, eta Ekialde Hurbileko Politikan eta Antropologian ere bai.

*ITV Morning News* saioko lehen aurkezlea izan zen (gero *ITV* *News* gisa ezagutua, 5:30ean), eta *Channel 4 News* aurkeztu zuen Jon Snowrekin batera, 1989tik 1998ra, BBCko albiste zerbitzuetan hasi aurretik. Badawi BBC Four zein BBC World News kateetan eman izan duten *World News Today* albistegiko aurkezlea izan da, eta *Reporters* BBCko erreportajeen asterokoan ere bai. BBCko *HARDtalk* elkarrizketa saioko ohiko aurkezlea ere uzab da. Elkarrizketa esklusibo batean, 2009ko maiatzean, Badawik Sudango presidente Omar Al-Bashir elkarrizketatu zuen, gerra krimenak leporatu zizkioten lehen estatuburua.

Bere lehen liburua, *An African History of Africa*, 2024ko apirilean argitaratu zen (Afrikaren historia afrikar bat). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolai Golitsyn

**Nikolai Dmitrievitx Golitsyn** (; Poretxye, 1850eko apirilaren 24aGreg./apirilaren 12aJul. – Leningrad, 1925eko uztailaren 2a) errusiar aristokrata eta politikaria izan zen. Errusiako Inperioko lehen ministroa izan zen 1917ko urtarriletik otsailera.

Moskuko ekualdeko Mozhaisk inguruan jaio zen eta Golitsin etxe nobleko kidea zen. 1871n Aleksandr Lizeo Inperialean lizentziatu ondoren, Barne Ministerioan sartu zen. Arkhangelsk, Toluga eta Tver oblastetako gobernadorea izan zen eta 1903an senatari izendatu zuten. 1907-1908an Gurutze Gorriaren laguntza antolatu zuen gosete bat arintzeko. 1912an, Estatu Kontseiluko kide izendatu zuten, eta, 1915ean, atzerriko gerrako preso errusiarrentzako laguntza antolatu zuen.

1917ko urtarrilean, tsarrak lehen ministro izendatu zuen. Errusia Inperialeko azken lehen ministroa izan zen. Hilabete geroago, Otsaileko iraultza, Dumaren desegitea, gobernuaren dimisioa eta Errepublikaren aldarrikapena gertatu ziren.

Golitsyn atxilotu eta torturatu egin zuten, eta martxoaren 13an askatu zuten. Apirilean atxilotu zuten berriro. Askatu ondoren, Errusian geratzea erabaki zuen, eta zapatak konpontzen eta landareak landatzen jardun zuen.

1925eko otsailean atxilotu ondoren, uztailean exekutatu zuten, erakunde monarkista kontrairaultzaile batean parte hartzea egotzita.
Unión Nacional (1979ko koalizioa)

**Union Nacional** (UN) 1979ko hauteskunde orokorretara aurkeztu zen eskuin muturreko hauteskunde koalizio politiko espainiarra izan zen. Koalizioak frankismoaren aldeko indar politikoak ordezkatzen zituen.

## Koalizioa 
Hauek ziren alderdiak:
* Fuerza Nueva 
* Falange Española de las JONS 
* Círculos Doctrinales José Antonio 
* Comunión Tradicionalista 
* Asociación de Jóvenes Tradicionalistas 
* Confederación Nacional de Excombatientes

## Historia 
Aurrekari gisa beste koalizioa zuen: Alianza Nacional 18 de Julio. Hauek 1977ko hauteskundeetara aurkeztu zen baina parlamentuan ordezkaritzarik lortu gabe. 1979ko martxoaren 1eko hauteskundeetan, 1978ko konstituzioa onartu ondoren Espainian egin ziren lehenengoetan, 378.964 boto lortu zituen ( % 2,1), eta diputatu bat Blas Piñarren izenean.

Eserlekua Madrilen lortu zuen 110.730 botorekin ( % 4,8), baina portzentaje esanguratsuak lortu zituen Toledon ( % 7,3), Guadalajaran ( % 6,6), Ciudad Realen ( % 4,1), Santanderren ( % 3,9), Burgosen ( % 3,8) eta Valladoliden ( % 3,7).

Koalizioa osatu zuten taldeen arteko harremanak okerrera egin zuen pixkanaka. 1982ko hauteskunde orokorrei begira koalizioa desegin egin zen eta, bereiz, osatzen zuten alderdi politikoetako batek ere ezin izan zuen 1979an lortutako eserlekua berretsi. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Blas Piñar
* Frankismo

## Kanpo estekak
Javier Romo

**Javier Romo Oliver**, (Villafranca de los Caballeros, 1999ko urtarrilaren 6a) txirrindulari espainiarra da.

## Ibilbidea 
Goi mailako Triatloi atleta izandakoa, Javier Romo berandu hasi zen txirrindularitzan. 2020an, Jaénen jokatutako 23 urtez azpiko Espainiako errepideko txapelketa irabazi zuen, bakarkako ihesaldi baten ostean. Horretaz gain, hirugarren amaitu zen Kantabriako Itzulian eta laugarren Valentziako Itzulian.

Emaitza on hauen ondorioz, 2021ean profesionaletara pasatu zen Astana taldean eta 2023ko urrian, bi urteko kontratua sinatu zuen Movistar taldearekin.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mädchen Amick

**Mädchen Amick** (Sparks, Nevada, 1970eko abenduaren 12a) estatubatuar aktorea da. 

Twin Peaks telesailean Shelly Johnson pertsonaia antzezteagatik lortu zuen ospea. Beste telesail batzuetan lan egiteaz gain, protagonista izan zen Sleepwalkers filmean.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Musika-bideoak 
## Kanpo estekak
Vitiges

**Vitiges** (**Vitigis**, **Vitigo**, **Witiges** edo **Wittigis** bezala ere ezaguna; antzinako eskandinavieraz **Vigo** bezala ere ezaguna) Italiako errege ostrogotikoa izan zen 536tik 540ra. 

535-554ko Gerra Gotikoaren hasieran Italiako tronua lortu zuen, bere aurrekoa, Teodato, boteretik kendu zuenean. Bizantziar jenerala zen Belisariok aurreko urtean Sizilia azkar hartu eta Italia hegoaldean aurrera egiten ari zen, eta Teodatok laguntza bidali ez zuenez, noblezia ostrogodoak erregeak kanporatu zuten. Vitigesek azkar hil zuen Teodato. 

Vitiges Amalasunta erreginaren bizirik iraun zuen alaba bakarraren senarra zen, Matasunta, eta, beraz, bere errege-legitimitatea ezkontza horretan oinarritzen zen. 536an, Kasiodorok, pretoriar prefektuak, ezkontza panegirikoa eman zuen, eta bizirik dirau, tradizionalki erromatarra zen erretorika forma bat, dinastia gotikoa gorespenez egonkortu zuena. 

536ko abenduaren 9an Belisario Erroman sartu zen. Vitigesek armada berrantolatu zuen eta 537an Erroma setiatu zuen, hiria hornitzen zuten akueduktu guztiak moztuz. 538ko martxoan setioa etetera behartu zuten, Italia iparraldeko operazio militarrei berriro ekiteko, Iohannes jenerala berehala hurbiltzen ari baitzen Ravenara.

540an Belisariok ostrogodoen hiriburua eraso zuen, Ravenna. Vitiges preso hartu zuten eta emaztearekin batera Konstantinoplara eraman zuten, non oinordekorik gabe hil zen. Hil ondoren, Matasunta Germanorekin ezkondu zen, enperadorearen lehengusua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Lombardiako Giroa

**2022ko Lombardiako Giroa** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 116. edizioa izan zen. 2022ko urriaren 8an egin zuten Bergamo eta Como artean, 253 kilometroko ibilbidearekin. Proba hau UCI World Tour 2022ko egutegiaren 30. lasterketa izan zen. 

Garailea UAE Team Emirates taldeko Tadej Pogačar esloveniarra izan zen. Podiumera Enric Mas mallorcarra eta Mikel Landa arabarra ere igo ziren.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  
* 2022ko Lombardiako Giroa - *ProCyclingStats*
Maryse Hilsz

**Marie-Antoinette Hilsz**, ezagunagoa '*Maryse Hilsz *izenez''''' (Levallois-Perret, Frantzia,1901eko martxoaren 7a – Moul-des-Ponts, 1946ko urtarrilaren 30a) frantziar hegazkinlaria izan zen, ibilbide luzeko hegaldiengatik nabarmendu zena. Hainbat errekor ezarri zituen eta Frantziako Erresistentzian ere zerbitzatu zuen.     

## Bizitza 
Marie-Antoinette Hilsz Levallois-Perreten jaio zen 1901ean. 1916an eskola utzi zuenean, modako etxe batean ikasi zuen, baina Lehen Mundu Gerran hegazkingintzako heroiek erakarri zuten.

Gerra bukatu zenean, aerodromoetan ibiltzen hasi zen, baina pilotu lizentzia lortzea bere aukera ekonomikoetatik kanpo zegoen. Aita, tindategi batean lan egiten zuena, urte batzuk lehenago hil zen, eta ama garbitzailea zen eta beste hiru haurride zituen. Hala ere, paraxutean egindako jauziak, aerodromoetako topaketen erakargarritasun nagusia, bere eskura zeuden, eta gainera ondo ordainduta zeuden, beraz, bertan ikusi zuen bere aukera.

### Lan iIbilbidea 
#### Paraxutista 
21 urte bete zituenean, Maryse izena eman zuen eta paraxutista-taldeetan hasi zen lanean, 1922 eta 1929 artean. Urte horietan 61 topaketetan parte hartu zuen eta 112 jauzi egin zituen inolako gorabeherarik gabe, bi gorabehera txiki izan ezik: ordu laurden teilatu batean, eta bi ordu zuhaitz batetik zintzilik bestean.

#### Hegazkinlari 
1928an, hegazkingintzako ikastaroak ordaintzeko behar beste diru batu ostean, 1929an matrikulatu eta lizentzia lortu zuen. Ingalaterran egindako bigarren eskuko hegazkin txiki bat erosi zuen eta 1930ean hasi zuen hegazkin-ibilbidea, Paris eta Europako hiriburuen arteko hegaldi ugarirekin. 1932an Paris-Antananarivo-Paris hegaldia egin zuen eta 1933an Paris-Tokio-Paris. Urte horretan bertan, Fédération Aéronautique Internationale-k emandako "Urteko emakumea" saria jaso zuen, Amelia Earhartekin batera. 1936an Hélène Boucher Kopa irabazi zuen Breguet 270 batekin hegan eginda.

Erresistentzia-hegaldiez gain, garaiera handiak lortzen espezializatu zen, eta 1936an kategoria guztietarako marka ezarri zuen: 14 310 metro.

Berak pilotatzen ez zuen hegazkin militar baten istripuan hil zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1933an  Fédération Aéronautique Internationale-k emandako "Urteko emakumea" saria jaso zuen, Amelia Earhartekin batera. 
* Ohorezko Legioko ofiziala

## Iruditegia 

Fitxategi:Maryse Hilsz.jpg|Maryse Hilsz hegazkin kabinan, 1930.05.06
Fitxategi:Femmes - maryse hilsz 6juillet1936.jpg|"Emakumeak ekintza globalean" aldizkariko bat, Maryse Hilsz-ekin, 1936.07.06
Fitxategi:Maryse Hilsz et son avion Mauboussin M.122, tentative de record d'altitude.jpg|Maryse Hilsz eta Mauboussin M.122 hegazkina, altuera errekor saiakeran, 1935 inguruan, Meurisse Agentziako argazkia
Fitxategi:Tombe-de-maryse-hilsz-levallois-perret.jpg|Maryse Hilszen hilobia
Fitxategi:Targa in memoria di Maryse Hilsz.jpg| Maryse Hilszen memorian
Fitxategi:Plaque Allée Maryse Hilsz - Rueil-Malmaison (FR92) - 2023-09-09 - 1.jpg|Plaka omentzeko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felipe Urrutia

**Felipe de Jesús Urrutia Delgadillo** (1918 - 2014), "El trovador de Las Segovias" ezizenez ezaguna, musikari eta konpositore nikaraguarra izan zen. 

Iraultza Sandinista (1979-1990) izenarekin ezagutzen den aldiko urteetan "*Don Felipe* y sus cachorros" musika taldea sortu zuen, seme-alabek eta bilobek osatua. Nikaraguako *iparraldeko* departamentuetako erritmo tradizionalen musika piezak biltzen ditut: polkak, mazurkak, balsak eta Nikaraguako musika herrikoiaren erreferente bihurtuz XX. mendearen bigarren zatian.

## Biografia 
Felipe Urrutia Esteliko departamenduko La Tunosa bailaran jaio zen 1918ko otsailaren 5ean. Lau anai-arrebetatik gazteena izan zen. Bere ama, Modesta Delgadillo Talavera, etxekoandre xumea izan zen. Bere aita Daniel Urrutia Ferrufino izan zen, jatorriz Santa Rosa del Peñónekoa Leongo Departamentuan, ofizioz nekazari eta merkatari bidaiaria. 

Juana Arauz Gutierrezekin ezkondu zen eta 7 seme-alaba izan zituzten: Juan Francisco, Porfirio Andrés, Maura Andrea, Luis Felipe, María Josefina, Pedro Antonio eta Leopoldo (Polo). Beste bikote batzuekin hainbat seme-alaba izan zituen, Elida Rosa, Enrique, Jeronimo eta Teresa, denak Garcia Urrutia; eta beste aldetik daude: Julio Cesar Romero Urrutia, eta Reinaldo Laguna Urrutia, 60 biloba baino gehiago eta 50 birbiloba eta hereniloba izatera iritsiz.

### Gerrillari sandinista 
Nekazaria zen jatorriz, umetatik landa lanetan aritzen zen eta Sandino Jeneralaren armadako kide izan zen.

### Biltzailea eta interpretea 
1970ean, garrantzi nazionala irabazten hasi zen, arte kulturalari eskaini zion arduragatik eta Esteli, Jinotega eta Matagalpako mendietako nekazari-komunitateetan bizi ziren trobadoreengandik (haietako asko anonimoak) ikasi zituenean bildu zituen polka eta mazurkak interpretatzeagatik. 

Nikaraguako *iparraldeko* erritmoak biltzeko egin zuen lanean, ez zuen inoiz bere gain hartu berreskuratutako musika piezen egiletza. Beti onartu zuen bera musika-konposizio baten egilea baino ez zela.

"*Don Felipe* y sus cachorros" taldearekin lau disko grabatu zituen, lehenengoa Kultur Grabazioen Enpresa Nikaraguarrarekin (Enigrac) grabatu zuen. Herrialde batzuetan ibili zen Nikaraguako Iraultzaren aldeko kontzertuetan parte hartuz, Estatu Batuetan, Mexikon eta Kuban.

### Heriotza 
2014ko abenduaren 26an hil zen, Esteli udalerriko "El Limón" komunitateko bere etxean, 97 urte zituela, gaixotasun luze baten ondoren.

## Aintzatespenak 
* Augusto Cesar Sandino
* Ruben Dario Independentzia Kulturalaren Ordena
* Esteli hiriko Udal Kontzejuak "**Seme Dilekto**" izendatu zuen
* Felipe Urrutia" Kultur Etxea Estelin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Felipe Urrutiari elkarrizketa
* Felipe Urrutiari elkarrizketa "La Lucha Sigue" elkarrizketa
Nicolasa García Chicarro

**Nicolasa García Chicarro** (Bilbo, 1905eko urtarrilaren 17a) kontzentrazio-esparru nazietara deportatutako emakume euskalduna izan zen.

## Bizitza 
Espainiako Gerra Zibila amaitu eta gero, Nicolasak Pirinioak oinez gurutzatu zituen semearekin batera. Neus Catalàri esker dakigunez, nazien aurkako Frantziako Erresistentzian parte hartu zuen, Aude eskualdean, *María Linares* ezizenarekin. Hiru egunera, Dachauko kontzentrazio esparrura bidali zuten, Jesusa Lesburgeres eta Maria Josefa Sansberrorekin. Bi hilabete beranduago heldu ziren Dachaura, abuztuaren 28an, eta bertan, Nicolasari, 93890 zenbakia eman zioten. Irailaren 2an, emakumeak Ravensbrückera aldatu zituzten, eta Nicolasaren semea ezezaguna den gizonen esparru batera bidali zuten, 19 urte zituen jada. Sansberro bezala, Nicolasa Sachenhausenera aldatu zuten. Ravensbrückeko liburuan hildakotzat jo zuten, baina *Foundation pour la Memòire de la Deportation*-en arabera, Nicolasa askatu egin zuten. Hala ere, handik atera eta gero izan zuen bizitza ez da ezagutzen. Nicolasaren argazki bat ezagutzen da, ustez 60 bat urte ditu bertan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal herritarrak nazien kontzentrazio esparruetan

## Kanpo estekak 
* Banco de la Memoria - Nicolasa García Chicarro
Bernako Tourra

**Bernako Tourra** (alemanieraz: ***Berner-Rundfahrt***) Suitzako Berna kantonamenduan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da.  

1920an sortua **Nordwestschweizer Rundfahrt** (Suitzako Ipar-mendebaldeko Tourra) zuen izena eta 1992tik aurrera Gaur egungo izen hartu zuen. 1968an 23 urtez azpikoen, junioren eta amateurren probak sortu ziren. 1979an berriz, emakumezkoen proba.

2005ean UCI Europe Tourrean sartu zen, 1.1. mailan. Hala ere, hurrengo urtean gizonezkoen proba desagertu zen eta emakumezkoen lasterketak garrantzi osoa hartu zuen (azken hau Munduko Koparako puntuagarria delarik).

2008an, 23 urtez azpiko proba sortu zen.

## Palmaresa 

**Oharrak:**
* 2009tik aurerra amateurrentzako proba izan da.
* 2023ko ekitaldia ez zen jokatu, baina horren ordez profesionalentzako Kriteriuma antolatu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Bernako Tourra -  *Sitiodeciclismo.com*
* Bernako Tourra -  *Cqranking.com*
Bo-Kaap

**Bo-Kaap** (literalki, Lurmuturraren Gainean, afrikaansez) Lurmutur Hirian dagoen auzo bat da, Hegoafrikako hiriburu legegilean. Lehenago **Malaysiar Auzoa** deitzen zen, eta arraza-segregazio handia zuen eskualdea zen. Signal Hill mendiaren magalean dago. Nurul Islam meskita, 1844an sortua, eremu horretan dago. 

Bo-Kaap ezaguna da bere etxe koloretsuengatik eta harrizko kaleengatik. Auzoko kultur aniztasuna handia da, eta biztanleen %56,9 musulmana da. Hegoafrika osoko 1850 baino lehenago eraikitako etxeen kontzentraziorik handiena dago bertan, eta Lurmutur Hiriko auzo erresidentzialen artean zaharrena da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaldi-errota

[thumb|Asto bat zaldi-errota batean, [Fuerteventuran.]]
**Zaldi-errota** bat errota mota bat da, batzuetan ur-errota eta haize errota batekin batera erabiltzen dena, zaldi-motor bat erabiltzen duena mugimendua sortzeko. Errotaren edozein prozesurako erabil liteke berez animalia bat, baina kasurik ohikoena garaua ehotzea eta ura ateratzea izaten dira. Zaldi izena badu ere, beste animalia batzuk ere erabili daitezke, hala nola txakurrak, astoak, idiak edo gameluak. Gizakiek ematen badute indarra, ibiltzeko errota deitzen zaio. 

## Kanpo estekak
SoftBank

japoniar enpresa multinazionala da. Tokioko Minato auzoan du egoitza, eta inbertsioen kudeaketaz arduratzen da. Taldeak teknologia, energia eta finantzen sektoreetan jarduten duten enpresetan inbertitzen du batez ere. Vision Fund ere kudeatzen du, munduko teknologiarik handienera bideratutako arrisku-kapitaleko funtsa, 100 mila milioi estatubatuar dolar baino gehiagoko kapitala duena. Funtsen inbertitzaileek Ekialde Ertaineko herrialdeen aberastasun-funts subiranoak dituzte.

Enpresa Masayoshi Son sortzaile eta akziodun polemikoaren lidergoagatik ezaguna da. Banda zabalean, linea finkoko telekomunikazioetan, merkataritza elektronikoan, informazio teknologian, finantzetan, bitartekoetan eta marketinean eta beste arlo batzuetan jarduten du. SoftBank Corporation, bere filial banandua eta antzinako enpresa intsignia, Japoniako haririk gabeko zerbitzuen hirugarren hornitzaile handiena da, 45,621 milioi harpidedunekin 2021eko martxoan.

SoftBank 2017ko Forbes Global 2000 zerrendan sailkatu zen munduko 36. enpresa publiko handiena eta Japoniako burtsarik handienean kotizatzen duen bigarren enpresa, Toyotaren ondoren.

SoftBank ez da keiretsu tradizionaletan sisteman parte hartzen, Mizuho Financial Group mailegu-emaile nagusiarekin lotura estua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vetio Agorio Basilio Mavortio

**Vetio Agorio Basilio Mavortio** (floruit 527 – 534) erromatar aristokrata bat izan zen, Ostrogodoen Erresumaren garaian bizi izan zena. 527an mendebaldeko kontsul izendatu zuten.

## Bizitza 
Mavortio, ziurrenik, Zezina Mavortio Basilio Dezioren semea zen, 486an kontsul izandakoa, baita Vetio Agorio Praetextatoren ahaidea ziurrenik ere, IV. mendearen amaierako aristokrata boteretsua. 527an, Mavortius *Comes domesticorum* zen, Guardia Inperialaren komandantea, kasu honetan Atalariko erregearen menpe, eta kontsul izendatu zuten.

Horazioren lanak jasotzen dituzten hiru eskuizkribuetako berridazketek Mavortiusek VI. mendean poeta haren testu bat berridatzi zuela diote. Vollmer jakintsuak Mavortiusen kopia tradizio osoaren arketipoa zela uste zuen, baina R. J. Tarrantek dio berridazketa Mavortiusen eskuizkributik konturik gabeko liburu batera kopiatu zela, eta gero bizirik dirauten hiru eskuizkribuetan sartu zela, bestela eskuizkribuaren transmisioaren adar ezberdinetakoak direnak. VI. mendeko Prudentzioren eskuizkribu batean ere agertzen da Mavortiusen izena duen berridazketa bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sam Altman

**Sam Altman** (Chicago, AEB, 1985) teknologiako ekintzaile, inbertsore eta programatzaile estatubatuarra da. Adimen artifizialeko OpenAI enpresako burua da, eta zuzendu zuen hori baino lehenago Y Combinator Silicon Valleyko enpresa haztegi handia. Altman konfundatzaile izan da beste proiektu batzuetan ere, hala nola Loopt (2005) eta Worldcoin (2020).

## Biografia 
Altman Saint Louis hirian hazi zen, familia judu batean. Zortzi urte zituela jaso zuen lehen ordenagailua. Bigarren mailako ikasketak egin zituen John Burroughs Schoolen, eta informatika ikasi zuen Stanford Unibertsitatean, 2005ean ikasketak utzi zituen arte. 2017an, Waterlooko Unibertsitateak *honoris causa* titulua eman zion.

2005ean, 19 urte zituela, Altmanek Loopt sortu zuen, kokapen geografikoan oinarritutako sare sozial mugikor bat, aplikazio eran funtzionatzen zuena. 2012ko martxoan, Loopt Green Dot Corporation-ek erosi zuen 43,4 milioi dolarren truke.

Altman 2011n hasi zen Y Combinator-en lanaldi partzialeko bazkide gisa. 2014ko otsailean, Y Combinator taldeko presidente izendatu zuen Paul Graham sortzaileetako batek. 2014an pozik adierazi zuen Altmanek Y Combinatorren enpresen  balorazioak 65.000 milioi dolar gainditu zituela, arrakasta kasuak aipatuz: Airbnb, Dropbox, Zenefits eta Stripe barne.

Adimen artifizialeko OpenAI enpresan zentratu zen 2015etik aurrera. Altman izan zen inbertsoreetako bat, eta beste ere batzuk izan ziren lehen une hartan, horien artean Elon Musk, Jessica Livingston, Peter Thiel, Amazon Web Services, Infosys eta Y Combinator bera.

2023an une labur batez OpenAItik apartatu zuen enpresako kontseilu exekutiboak, baina laster itzularazi zuten lanera.

2025eko urtarrilaren, Donald Trump AEBetako presidentearen bigarren agintaldiko lehen egunean agertu zen Trumpen ondoan Etxe Zurian, adimen artifizialarentzako azpiegiturak sortzeko Stargate proiektuaren iragarpenean. Ordurako mila milioi dolarreko aberastasuna (billioinaire izatea, AEBetako terminoetan) aitortzen zion jada Forbes aldizkariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorotea Zesareakoa

**Dorotea Zesareakoa** bere benetako existentzia eztabaidagarria den santu kristaua da. Ustez, IV. mendean martirizatu zuten.

Dorotearen bizitza kondaira hagiografiko batean dago kontatuta, *Martirologio Jeronimiano* antzinako pasio batean, eta "karitatezkoa, garbia eta jakintsua" bezala deskribatzen du. Fedez kristaua, Saprizio prefetak jainkoei sakrifizio bat eskaintzeko eskatu zionean, uko egin eta torturatua izan zen. Prefetak Krista eta Kalista ahizpa apostaten esku utzi zuen, erlijio kristaua utz zezan konbentzi zezaten, baina alderantziz gertatu zen: biak kristautasunera eraman zituen eta bizirik erre zituzten, Dorotea lepoa moztera kondenatua izan zen bitartean.

Martiriorako bidean, Teofilo aurkitu zuen, eta ironiaz esan zion: «Kristoren emaztea, bidal iezazkidazu zure senarraren lorategiko sagarrak eta arrosak». Onartu egin zuen Doroteak, eta lepoa moztu aurretik, otoitz egiten ari zela, haur bat agertu zen, hiru arrosa eta hiru sagar ekarri zizkiona, negu gordinean bazeuden ere. Teofilori eskatu zizkion, eta miraria ikusirik, kristautu egin zen.

Bere ospakizun liturgikoa otsailaren 6an da. Fruta eta lorez osatutako saski bat du ezaugarri ikonografiko gisa. Jarraitzaile diren mojei *dorotea* esaten zaie. 

## Kanpo estekak
Elisabet Gaztelakoa

**Elisabet Gaztelakoa** () honakoa izan daiteke:
* Elisabet Gaztelakoa (1283-1328), Aragoiko erregina ezkontidea Jakue II.a Aragoikoarekin ezkondu eta gero.
* Elisabet Gaztelakoa (Yorkeko dukesa), Petri I.a Gaztelakoaren alaba.
* Elisabet I.a Gaztelakoa, Gaztelako erregina, Fernando II.a Aragoikoarekin ezkondua.
* Elisabet Aragoikoa (1470-1498), aurrekoaren alaba, Portugalgo erregina Manuel I.a Portugalgoarekin ezkonduta.
* Elisabet Gaztelakoa (1518), Germana Foixekoaren alaba.