Negazionismo

Giza portaeran, **negazionismoa** errealitatea ukatzea aukeratzen duten gizabanakoek erakusten duten portaera da, egia deseroso bat saihesteko. Paul O'Shea autorearen arabera, "*enpirikoki egiazta daitekeen errealitate bat onartzeari uko egitea da. Funtsean, ekintza irrazional bat da, esperientzia edo ebidentzia historiko baten baliozkotzeari eusten diona*". Michael Specter autoreak taldeko negazionismoa definitzen du, "*gizarteko segmentu oso batek, askotan aldaketaren traumarekin borrokatuz, errealitateari bizkarra ematen dionean, gezur erosoago baten alde*".

Zientzian, honela definitu da: alde horretan adostasun zientifikoaren parte diren oinarrizko kontzeptuak baztertzea, ebidentziak onartu eta indartsu oinarritutakoak, ideia erradikal eta eztabaidagarrien alde. Proposatu da beren forma desberdinek ebidentzia biribilgarriari uko egitea eta eztabaida bilatzea komunean daudela adostasuna dagoela ukatzeko . Ohiko adibide bat Lur Gaztearen Kreazionismoa eta eboluzioarekin duen eztabaida da.

Holokaustoaren, COVID-19 eta GIB/Hiesaren negazionismoa  terminoak sortu dira; eta klima-aldaketaren negazionista deitu zaie berotze globala benetakoa dela eta giza jardueren ondorio dela dioen adostasun zientifikoaren aurka daudenei. Nagazionismo hitza propaganda-teknika gisa erabiltzea kritikatu da, ikuspegi minoritarioen argudioak erreprimitzeko. Halaber, eszeptizismoaren garrantzia eztabaidatzen duen saiakera batean, Clive Jamesek negazionista erabili zuen klima-aldaketako eszeptikoak deskribatzeko, eta honako hau adierazi zuen: "Holokaustoa ukatzen duen fanatiko baten ikuskizuna gogorarazten du". Celia Farber GIBari buruz *negazionista* terminoaren aurka dago, gizateriaren aurkako krimen nazien maila moral berean sineste hori jartzea justifikaziorik ez duela argudiatuz. Hala ere, Robert Gallok alderaketa horren alde egiten du, esanez GIBaren negazionismoa Holokaustoaren antzekoa dela, pseudozientzia-modu bat baita, "ikerketa bat kontrajartzen" duena.

Hainbat motibazio eta arrazoi proposatu dira negazionismorako, erlijio- eta norberekeria-sinesmenak barne, edo ideia nahasgarrien aurkako defentsa-mekanismo psikologikoa.

## Ortodoxia eta heterodoxia 
Didier Fassin antropologoak bi bereizketa egiten ditu: ukazioa, "errealitatea eta egia ukatuak direla dioen behaketa enpirikoa", eta negazionismoa, "subjektuak errealitateari eta egiari sistematikoki erantzuteko duen jarrera ideologikoa".

Adostasun zientifiko edo jakintsua duten proposizioak baztertzen dituzten gizabanako edo taldeak, taktika erretorikoak erabiltzean, ezezkoan erortzen ahal dira, argudio edo eztabaida legitimoaren itxura emateko, benetan horrelakorik ez dagoenean.Horretarako, "distortsioak, egia erdiak, jarrera aurkarien eta premisa- eta logika-aldaketa aldizkarian argitaratutako 2009ko artikulu batean ere.

Richard J. Evans ingeles historialariak David Irvingen lanaren azterketan aipatu zuen arlo hori, difamazioagatik Deborah Lipstadten aurkako demandan aurkeztu baitzuen:

Mark Hoofnaglek, Chris Hoofnagleren anaiak, honela deskribatu du negazionismoa: "taktika erretorikoak erabiltzea argudio edo eztabaida legitimoaren itxura emateko, benetan horrelakorik ez dagoenean".Hurrengo bost taktika hauetako bat edo gehiago erabiltzen dituen prozesua da, benetako eztabaida baten itxura mantentzeko:

# Konspirazioaren teoria. Informazioa edo behaketa ezestea, aurkariek "egia ezkutatzeko konspirazio batean" parte hartzen dutela iradokiz.
# Cherry picking. Artikulu bakartu bat aukeratzea, bere ideiaren alde eginez, edo artikulu zaharkituak, akastunak edo gaitzetsiak erabiltzea kontrako jarrera emateko, haiek beren ideiak ikerketa ahul batean babestuko balute bezala.
# Aditu faltsuak. Eremu bateko aditu bati ordaintzea, baita eremu horretan zehazki aditua ez denari, argudio bat defenda edo sinisgarri egin dezan
# Atea mugitzea — Berariazko baieztapen bati erantzunez aurkeztutako ebidentzia ezestea, eta etengabe beste ebidentzia-pieza bat eskatzea.
# Bestelako falazia logikoak. Normalean, analogia faltsu bat edo gehiago, ad consequentiam argudioa, lastozko gizakiaren falazia edo red herring motako argudioa.

Iowako Unibertsitateko Tara Smithek ere esan zuen arauak, konspirazio-teoriak eta ebidentzia osatugabearen falazia aldatzea argudio negazionisten ezaugarri orokorrak direla, baina gehitu zuen talde horiek "beren indarren gehienak teoria konbentzionala kritikatzeko erabiltzen dituztela", sineste argi batean: ikuspuntu tradizionala indargabetzea lortzen badute, beren "laguntzarik gabeko ideiek hutsa beteko dute".

## Normatiboa eta polemikoa 
Bando batek besteari uko egiten badio, eztabaida saihesten ari da. Izan ere, ukatzailea arau-emailea da, inplizituki baieztatzen baitu ukatu nahi den egia bat dagoela, eta polemikoa, zeren eta akusatzaileak maiz azaltzen baitu zergatik ari den bere aurkaria ustezko egia ukatzen eta huts egiten baitu absolutuan. Horren ondorioz, salaketa inplizitu bat egiten da: akusatutako bandoak bere jarreran jarraitzen badu, nahiz eta ebidentzia izan, ezkutuko motibazioak izan behar ditu.

## Erabilpen adibideak 
### GIB/HIESaren negazionismoa 
thumb|Giza immunoeskasiaren birusaren mikrografia elektronikoa. GIB/hiesaren ukazioak GIBaren existentzia edo hiesaren kausan duen papera ukatzen du.
GIB/HIESaren negazionismoa giza immunoeskasiaren birusak (GIB) hartutako immunoeskasiaren sindromea (HIES) eragiten ez duen ustea da, ebidentzia mediko eta zientifiko eztabaidaezinaren kontrakoa. Baldin eta ukatzaileek HIESa benetako gaixotasuntzat hartzen badute, sexu-jokabidearen, drogen, desnutrizioaren, higiene txarraren, hemofiliaren edo GIBaren infekzioa tratatzeko erabiltzen diren sendagaien (antierretrobiralak) konbinazioren bati egozten diote.

Adostasun zientifikoa da GIBa hiesaren kausa dela frogatzen duen ebidentzia erabakigarria dela, faltsuetan oinarritutako sasizientzia, arrazonamendu akastuna, ebidentzia osatugabearen falazia eta datu zientifiko gehienak zaharkituak direla.Komunitate zientifikoak argudio horiek arbuiatuta, GIB/HIESaren ukatzaileen materiala, gaur egun, hain sofistikatua ez den zientzialari bati zuzenduta dago, eta Internet bidez zabaltzen da batez ere.

Onarpen zientifikorik ez duen arren, GIB/hiesa ukatzeak eragin politiko nabarmena izan du, batez ere Hegoafrikan, Thabo Mbekiren lehendakaritzapean. Zientzialariek eta medikuek giza kostuan GIB/HIESaren negazionismoaren alarma agertu dute, eta horren ondorioz, GIB positiboek ez dute eraginkortasun frogatuko tratamendurik erabiltzen. Osasun publikoko ikertzaileek hiesak eragindako 330.000 heriotzari 330.000 egotzi dizkiete, baita GIBak eragindako beste 17.000 infekzio eta 35.000 haur infekzio ere, Hegoafrikako gobernuak GIB/hiesaren negazionismoaren besarkada ohiari. Tratamendu antiretrobiralen erabilera eteteak ere kezka global handia sortzen du, birusaren indar antiretrobiralen espresioa potentzialki areagotzen baitu.

### Klima aldaketaren ukazioa 
Zenbait nazioarteko korporaziok, hala nola ExxonMobil-ek, "talde zibil faltsuak eta zientzia-erakunde iruzurtiak sortzen" lagundu dute. Erakunde horiek diote klima-aldaketari buruzko ebidentzia zientifikoa ez dela erabakigarria, George Monbiot murrizten diren bitartean. Newsweek eta Mother Jones-ek "industria ukatzailea" finantzatzen ari direla dioten artikuluak argitaratu dituzte.

Kontsumo-eskubidearen testuinguruan, negazionismoa honela definitu da: "teknika erretoriko eta taktiko aurresangarriak erabiltzea, eztabaidarako eta edozein erreforma-mota aintzat hartzeko bidean oztopoak jartzeko, gertaerak kontuan hartu gabe". Bush administrazioak industriari lotutako industria- edo zientzia-adituek ordezkatu dituzte kontseilari zientifikoak, eta Kiotoko Protokoloa berresteari uko egin diote, zeren eta, esan zutenez, ziurgabetasun handia dago klima-aldaketari buruz. Hori dela eta, politikoki motibatutako negatibismoen adibide gisa aipatu du prentsak.

### Holokaustoaren ukazioa 
Holokaustoa ukatzea "enpirikoki egiaztagarria den errealitate bat onartzeari uko egitea" da. Funtsean, ekintza irrazional bat da, esperientzia historiko baten edo gertaera baten baliozkotzea geldiarazten duena". Genozidioa ukatzeko klase orokorra, zeinaren parte baita Holokaustoa ukatzea, arrazoi politikoengatik ukatzeko modu bat da.

Nabarmentzekoa da negazionismoak, kasu honetan, ezaugarri juridikoak dituela; izan ere, egoera aparta da, eta, horren arabera, espetxe eraginkorrarekin zigortzen da "berezi" gisa duen ahalmena desegiten duen edozein konparazio, asimilazio, erlatibizazio edo bestelako forma.

### Garapenaren ukazioa 
Gizabanakoaren sinesmen erlijiosoek sarrera eman diezaiokete eboluzioaren teoria zientifikoaren existentzia ukatzeari. Bilakaera ukaezina da komunitate zientifikoan eta akademian, non eboluzioari ematen zaion laguntza, funtsean, unibertsala baita; hala ere, ideia hori, askotan, aurkakotasunez ikusten dute fundamentalista biblikoek. Askotan, ikuspegi alternatiboa genesiaren sormenaren mitoaren hitzez hitzeko interpretazio gisa aurkezten da. Kreazionismoa gertatzen den ebidentziarik ez dagoen arren, kristau fundamentalista askok frogatzen dute hori, sorkuntzaren eta diseinu adimendunaren zientziaren izenpean egina balitz bezala. Horrez gain, kreazionismoarekin batera joan ohi diren sinesmenek Uholde unibertsalaren mitoa, geozentrismoa eta Lurrak 6.000-10.000 urte bitartean dituela uste izatea ere barne hartzen dituzte. Sinesmen horiek guztiak pseudozientziatzat hartzen ditu komunitate zientifikoak, eta fikziozkotzat hartzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Agnotologia.
* Antizientzia, zientzia eta metodo zientifikoa arbuiatzen dituzten jarrerak.
* Antiintelektualismoa: hezkuntza, filosofia, artea, literatura... kultura, oro har, eta zientziarekiko etsaitasuna eta mesfidantza.
* *Cherry picking*. Sasi-zientzian erabiltzen den trikimailua nahi diren emaitzak lortzeko; datuak behar bezala bildu eta aztertu beharrean, datu batzuk hautatuz eta beste batzuk baztertuz.
* Disonantzia kognitiboa – Sinesmen kontraesankorrek eragindako estresa, gizarte-psikologiaren teoria bat, ezjakintasunari eusteko erraztasuna azal dezakeena (jendea ebidentzia kontrajarriak alboratzera bultzatua dagoelako) eta ezagutza sortzeko pistak ematen dituena (agian, ikaslea errealitatea eta sinesmen luze, baina zehaztugabeak uztartzera behartuz; ikus metodo sokratikoa).
* Inertzia kognitiboa – Arazo edo problema bati buruz hitz egiteko motibazio falta.
* Berreste alderako isuria – Dauden jarrerak edo ikuspegiak berresteko dituen joera; isuri edo alborapen kognitiboa.
* Isiltasun konspirazioa edo isiltasun ituna – hitz egin gabeko taldearen adostasuna gai jakin bat ez aipatzeko, eztabaidatzeko edo aitortzeko.
* Kreazionismoa – Natura naturaz gaindiko ekintzen bidez sortu zela sinestea, errealitate biologiko zientifikoen ukapen sistematikoa, hainbat tenka dogmatikoren terminoetan faltsutuz.
* Dunning – Kruger efektua. Isuri kognitiboa. Horren arabera, zeregin batean gaitasun txikia duten pertsonek beren trebetasun maila gehiegi balioesten dute, eta zeregin batean gaitasun handia duten pertsonek, berriz, beren trebetasun maila gutxiesten dute.
* Beldurra, ziurgabetasuna eta zalantza, *Fear, uncertainty and doubt* (FUD) - Iritzian eragiten duten taktikak, desinformazio teknika bat beldurraren errekurtsoa erabiliz.
* Diseinu adimentsua – Jainkoaren existentziaren aldeko argudio pseudozientifikoa. Kreazionismo mota bat da, negazionismo mota bat biologiaren alorrean, erlijioan ikasitako gaiei eusten saiatzen dena, zientziak eskaintzen dituen ebidentziak faltsutuz eta zabor-zientzia ikerketa zientifiko gisa aurkeztuz.
* Zabor-zientzia – Datu zientifiko iruzurtietan oinarritzen diren ikerketa, zientzia itxura diten ikerketak baina benetan zientziaren iruzurra.
* Desinformazioa.
* Negazionismo historikoa: historia desitxuratzea.
* Neoluddismoa – Teknologia modernoaren aurkako filosofia.
* Obskurantismoa – Informazio ilunaren praktika.
* Ezjakintasun zientifikoaren soziologia – Ezjakintasunaren ikerketa zientzian, edo Ezjakintasunaren ikerketa, ezjakintasunaren ikerketa garrantzizko zerbait bezala. Pentsamendua ezabatzeko ahalegin kontzientea.
* Plandemia, Txertoekiko aurkakotasuna – Txertoak jartzeari uko egitea edo txertoen kontrako propaganda egitea txertoen teknologiak onuragarriak izan beharrean kaltegarriak direla baieztatuz, oinarri zientifiko eskaseko argudioekin.

## Kanpo estekak