open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Lorentzo eliza (Iragi)

**San Lorentzo eliza** Esteribarko Iragi kontzejuan XIX. mendeko kristau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
San Lorentzo Martiriaren parrokia harriz egindako eraikuntza da, XIX. mendearen amaieran, zaharrago baten ordez. Habearte bakarra du, burualde karratua eta kanpandorrea oinaldean, habeartearen lehen atalaren gainean. Sarrera epistolaren aldetik egiten da, eta alde horretan bertan dago sakristia, kapera nagusiari atxikita. Burualdea eta habeartea ilargixka-gangaz estalita daude, oinaldeko atalean izan ezik, koruarekin eta dorrearen beheko aldearekin bat baitator, egurrezko estalki laua baitu. Azken zaharberritzeak liturgia-altzariak elementu gutxitara murriztu zituen, neurri handi batean aurreko elizan berrerabiliak. Presbiterioan San Lorentzoren irudi bat dago, zur polikromatu eta jarrera mugitukoa, barroko klasizista estilokoa (XVIII. mendearen 2. erdia), eta ebanjelioaren habeartean, korintoar zutabeen gainean Ama Birjina haurrarekin tailu bat, erromanista estilokoa (XVII. mendearen 1. erdia), jasandako zaharberritzeak asko aldatua.

San Lorentzo parrokiako ostilamenduaren zati zen Joseph Velázquez de Medrano zilargin iruindarrari emandako parrokia-gurutze bat, XVI. mendetik XVII. mendera bitarteko urteetan.

## Erreferentziak 
* Iragi. Nafarroako Entziklopedia Handia.

## Ikus, gainera 
* Iragi

## Kanpo estekak
Burdindogiko baseliza

**Burdindogiko Kristo Santuaren baseliza** Esteribarko Iragi kontzejuan Erdi Aroko kristiau baseliza bat da.

Antzina, Nafarroako erromeriarik ugarienetako bat hartzen zuen, irailaren 14an.

## Erreferentziak 
* Iragi. Nafarroako Entziklopedia Handia.

## Ikus, gainera 
* Iragi

## Kanpo estekak
Bat-Ochiryn Bolortuyaa

**Bat Ochiryn Bolortuyaa**,  (Hovd, Mongolia, 1997ko maiatzaren 15a), 53 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari mongoliarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Vanesa Kaladzinskaia bielorrusiarrarekin partekatua) borroka librean, Mongoliaren izenean; Tokion, Mayu Mukaida japoniarraren eta Pang Qianyu txinatarraren atzetik sailkatu zen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Connie Willis

**Connie Willis** (Denver, 1945) zientzia-fikziozko idazle estatubatuarra da. Zenbait aldiz irabazi du Hugo Saria eta baita Nebula Saria ere. Bere lanetan denbora-bidaien inguruko tramak dira ohikoenak.
Josefina Karlota Belgikakoa

**Josefina Karlota Luxenburgoko dukesa handia**, **Josefina Karlota Belgikakoa** jaioa (Bruselako errege-erreginen jauregia, 1927ko urriaren 11 &ndash; Fischbach gaztelua, 2005eko urtarrilaren 10a) Joan Luxenburgokoaren emaztea eta Luxemburgoko dukesa handi ezkontidea izan zen.

Leopoldo III.a Belgikakoa eta Astrid Suediakoaren alaba izan zen. Baudouin Belgikakoa eta Alberto II.a Belgikakoa anaiak izan ziren.

1953ko apirilaren 9an ezkondu zen Josefina Karlota Belgikakoa. Bikoteak hiru seme eta bi alaba ditu:

* Marie Astrid Austriakoa (1954ko otsailaren 17a). 1982an ezkondua Artxiduke Carl Christian Austriakoarekin. Bost seme-alaba dituzte.
* Henrike I.a Luxenburgokoa duke handia.
* Joan Luxenburgokoa printzea (1957ko maiatzaren 15a). 1987an ezkondua Hélène Vesturrekin. Lau seme-alaba dituzte.
* Margarita Liechtensteingoa printzesa. 1982an ezkondua Nikolaus Liechtensteingoa printzearekin. Lau seme-alaba dituzte.
* Gilen Luxenburgokoa printzea. 1994an ezkondua Sibila Weillerrekin. Lau seme-alaba dituzte.

Luxenburgoko dukesa handi ezkontidea izan zen 1964ko abenduaren 4tik 2000ko azaroaren 12an senarrak abdikatu zuen arte.

## Kanpo estekak
Norman Kirk

**Norman Eric Kirk** (Waimate, Canterbury eskualdea, 1923ko urtarrilaren 6a - Wellington, 1974ko abuztuaren 31) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko 29. lehen ministroa izan zen 1972tik 1974an hil zen arte.

1943an Zeelanda Berriko Alderdi Laboristan batu zen. 1953tik 1957ra Kaiapoiko alkatea izan zen, parlamentuko kide hautatu zutenean. 1964an Alderdi Laboristako buruzagi bihurtu zen eta 1972ko hauteskundeak irabazi ondoren lehen ministro eta Atzerri ministro kargua hartu zuen.

Australiara batu zen Estatu Batuetatik independenteagoa zen atzerri politika bat gauzatzeko eta Ozeano Bareko saiakera nuklear frantsesen aurka agertu zen. Arraza berdintasuna sustatu zuen eta 1973an Hegoafrikako errugbi taldeak Zeelanda Berrira egin zuen biraren aurka agertu zen.

Bere energia, karisma eta oratoria direla eta, Zeelanda Berriko lehen ministro ospetsuenetako bat da.

## Kanpo estekak
Larrasoañako ospitaleak

Erromesen bilgune izateagatik, Larrasoañan hiru ospitale izan ziren:

* Agustindarren ospitalea
* Donejakue ospitalea
* San Blasko ospitalea

## Historia 
Hiru ospitaletik antzinakoena Agustindar Erlijiosoen monasteriokoa izan zen, Orreagako kolegiatarena. San Blas ospitaleari dagokionez, Gotzaindegian 1695ean artxibatutako dokumentu baten bidez, badakigu etxea eta landak zituela, eta kofradiakideen eta bizilagunen limosnei esker mantendu zen. Erdigunea zaintzeko, beata bat, erlijioso bat edo baserritar bat zeuden, erromesei aterpea emateaz arduratzen zirenak. 1640an, ospitale honetan hiru ohe baino ez zeuden, eta bere jarduera txikituz joan zen, 1604tik aurrera bere baliabideen administrazio txarrari esker.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Larrasoaña
* Donejakue bidea

## Kanpo estekak
Carlos Anchetta

**Carlos Noé Ancheta Vásquez** (Quezaltepeque, 1982ko irailaren 26a), idazle, argitaratzaile eta gidoilari salvadortarra da.

## Biografia 
Kafearen industriako langilea den María Hilda Vásquezen eta gutxi ezagutzen den Reynaldo Ancheta Catachoren semea. 2006 inguruan idazle gisa zuen bokazioa aurkitu zuen, urte horretako martxoan "Amílcar Colocho" Literatura Tailerrean sartu zen bere jaioterrian, metrika, poetika eta bertso librea ikasi zituen; han ezagutuko du Frantziako Literaturako Poeta Madarikatuak, benetan miresten dituenak. Poesia eta ipuinak idazten hasi zen. 2009an tailerra utzi eta El Salvadorreko Unibertsitateko Letren Sailean eman zuen izena. Hemezortzi hilabeteren buruan utzi zuen unibertsitatea, karrerarekin eta metodo pedagogikoekin desilusionatuta. Data horretatik aurrera, eleberriak idazten buru-belarri aritu zen, batez ere. Datu bitxi gisa, idazleak bi "t"-z sinatzen du bere abizena, jatorriz euskalduna den Antxeta jatorrizkotik bereizteko.

## Lana 
### Eleberriak 
* *Los cisnes* (Editorial Flor de Barro, 2013)
* *La oportunidad del silencio* (Editorial Flor de Barro, 2014)
* *La máscara de Abaddón* (DPI, 2017)
* *Los príncipes* (Pitoko Editores, 2019)
* *El libro de Thamara* (Editorial Universitaria, 2021)

### Ipuinak 
* *Cuentos acústicos* (Editorial Flor de Barro, 2014)
* *Relato de las nueve fábulas* (Editorial Universitaria, 2021)

## Zinema 
### film laburrak 
* *El espectador* (Gidoia, 2018)
* *Avelana* (Gidoia, zuzendaritza eta produkzioa, 2020)
* *La niña que llora* (Gidoia, zuzendaritza eta produkzioa, 2020)
* *Barón Samedi* (Gidoia, zuzendaritza eta produkzioa, 2020)

### Argitaratzaile gisa 
* *Todos los rumores del mundo, Alfonso Kijadurías-ena, 2015*
* *Diario de campo (Memoria de una estancia en el zoco), Rafael Lara-Martínezek egina, 2015*

## Sariak 
* Roque Dalton Omenaldi Lehiaketako lehen postua, bere jaiotzaren 75. urteurrenean, 2010ean (poesia)
* El Gráfico egunkariak eta Lehendakaritzako Kultura Ministerioak antolatutako Cuentos de Fútbol-en ohorezko aipamena, 2012 (ipuina)
* Eleberri Laburren Sari Nazionala, 2016 (Cojutepeque-ko Lore Jokoen XXIX)
* Fikziozko film laburren gidoirik onena, 2018 (Escuela de Comunicaciones Mónica Herrera)
* Nobela Hispanoamerikar Saria, 2018 (Quetzaltenangoko Lore Jokoak, Guatemala)
* Napoleón Rodríguez Ruíz Nobela Sari Nazionala, 2020
* José María Méndez Ipuin Laburren Sari Nazionala, 2020an

## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20160412135229/http://www.edifloba.com/
Marika Koroibete

**Marika Koroibete** (Naraiyawa, 1992ko uztailaren 26a) fijiar errugbilaria da, Australiako hiritartasuna ere duena. Hegaleko postuan aritzen da Super Rugby txapelketako Melbourne Rebels taldean eta Australiako selekzioan. Lehenago hamahiruko errugbian jokatu zuen Melbourne Storm eta Wests Tigers taldeetan, eta baita Fijiko selekzioan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larrasoañako presa

**Larrasoañako presa** Esteribarko Larrasoaña kontzejuan presa bat da, Arga ibaiaren gainean. Ubide, errota eta baratzez osatutako multzoa da.

## Deskribapena 
Presa errotatik (herriaren iparraldetik) 600 bat metrora dago, eskuinaldean, Erdi Aroko zubira iritsi baino pixka bat lehenago. Multzo hori XIX. mendearen hasieran aipatu zen.

Julio Altadillek, dirudienez, errota zaharraren gainean eraiki zen irina aipatzen du. Errota zaharraren eraikina, makineriaren zati bat eta, izututa, eroanbide batzuk ondo kontserbatzen dira. Larrasoañak ere batana izan zuen (batan bat ehun ireki batzuk beste ehun tupidoago batzuk bihurtzeko makina bat da. Gurpil hidrauliko bat mugiarazten duen ur-korronte baten indarrez funtzionatzen zuten, gerora ehunak trinkotu arte kolpatzen zituzten mailuak aktibatzen dituena).

Ibai-hesi horrek berak hektarea bateko ureztatze bat ere elikatzen du. Ubidea *Errotabaratze* terminotik igarotzen da. Ez dakigu antzinakoa den, baina 1710ean tipulazea baratzeak aipatzen dira, tipulak landatzeko. Maria Blasco idazlearen arabera, presoa larrasoaindarren ametsetako paradisua zen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Larrasoaña
* Arga ibaia

## Kanpo estekak
Espainiako autobusak

**Espainiako autobusak** (gaztelaniaz: *Autobuses de España*) −**bus.es** estilizatua− Espainiar Estatuan dagoen hiriarteko autobus sarea. Espainiar lurraldea egituratzen duen garraio publikoaren sarea da, baina bere mugak gainditzen ditu, Euskal Herriari eta Katalan Herrietari ere zerbitzua ematen. 2021eko urtarrilaren 1ean, ? linea ditu.

Ez da berez autobus sare bat, Araba Bus edo NBus bezala, baizik eta Espainiako Sustapen Ministerioaren jabetzakoak diren errepide bidezko bidaiarien garraio-emakida guztiak. Gehienak eskualdearteko lineak dira; izan ere, autonomia erkidegoek beren lurraldearen barruan dituzte eskumenak, baina eskualde bakar baten barruan ere badaude.

Halaber, ez dago marka bateratuaren irudirik, operadoreek beren markak erabiltzen baitituzte. Gauza bera gertatzen da zerbitzuarekin, operadore bakoitzak kudeatzen baitu. Noizean behin, bus.es logotipoa ager daiteke ibilgailuen atzealdean.

Emakida asko iraungi badira ere, zerbitzua ematen jarraitzen da, harik eta Espainiako Gobernuak beste lizitazio bat idatzi arte. Badira 2013tik luzatzen ari diren emakida batzuk

## Eragileak 
## Sarea 
## Bidaiariak 
## Erreferentziak 
* 
* 
* 
* «Fecha de caducidad de Concesiones» *www.mitma.gob.es* (Noiz kontsultatua: 2021-09-07).

## Ikus, gainera 
* Autobus

## Kanpo estekak
Guelders

**Guelders** edo **Gueldres** (, ) Germaniako Erromatar Inperio Santuko konderri historiko, gero dukerri bilakatu zena, izan zen. Egun Alemanian dagoen Geldern hirian sortua izan arren, bere eremu gehiena egungo Herbehereetako Gelderland probintzian zegoen. 1339an Luis IV.a enperadoreak Reginaldo II.a kondea duke bilakatu zuen.

## Kanpo estekak
Rieko Ioane

**Rieko Edward Ioane** (Auckland, 1997ko martxoaren 18) zeelandaberritar errugbi jokalaria da, hegaleko eta erdiko postuetan aritzen dena. Super Rugby txapelketako Blues taldean jokatzen du 2016tik, eta urte beretik da Zeelanda Berriko selekzioko kide. 2015–2016 bitartean, zazpiko errugbiko Zeelanda Berriko selekzioan aritu zen.

## Ibilbidea 
* Auckland: 2015-
* Blues: 2016-

## Palmaresa 
### Blues 
* Super Rugby Trans-Tasman
** irabazlea: 2021
* Super Rugby
** finalista: 2022
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2017, 2018, 2021, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2023

## Kanpo estekak 
*  Rieko Ioane, stats.allblacks.com
*  Rieko Ioane, itsrugby.co.uk
Ethel Baraona

**Ethel Baraona Pohl** arkitektoa, kritikaria, editorea eta arkitekturako komisarioa da. San Salvadorren jaio zen,  El Salvadorren, eta gaur egun Bartzelonan (Katalunia) bizi da 1998tik.

## Biografia eta jardunbide profesionala 
Baraona Pohl-ek arkitektura ikasi zuen San Salvadorreko Albert Einstein Unibertsitatean. 2007an dpr-barcelona sortu zuen Bartzelonan César Reyes Nájera-rekin batera, ikerketa estudio eta argitaratzaile independentea, arkitektura, teoria politikoa eta esparru sozialaren arteko elkargunea formatu desberdinetan aztertzen duena . Baraona Quaderns argitalpenaren editorea eta Volume aldizkariko erredakzio batzordeko kidea izan zen, non 2003tik arkitektura teoriko eta kritikari gisa lan egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Nikolas eliza (Larrasoaña)

**San Nikolas eliza** Esteribarko Larrasoaña kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Oinplanoak hiru ataleko habearte bakar angeluzuzena eta burualde zuzena ditu. Barroko garaiko ganga lunetozkoa da. Korua XIX. mendekoa izan daiteke eta habeartearen oinetan altxatzen da. Bi sakristia ditu atxikita burualdearen alde banatan; XVI. mendeko sakristia zaharra, ebanjelioaren aldean, sei parteko nerbio-gangaz estalia. Epistolaren aldekoa modernoa da.

Kanpoaldean, harlanduxkoz egindako hormak daude, eta arkupe moderno handi batek du protagonismoa. Arkupeak Epistolaren oinak eta aldea hartzen ditu, luzitutako pilareen gainean dauden adreiluzko erdi-puntuko arkuez osatutako sekuentzia batekin. Arkupeak bi ate ditu, bata korupean irekia eta bestea Epistolaren aldean. Lehenengoa erdi-aroko bi arkiboltadun arku zorrotz batez osatuta dago. Beste atea mentsula gaineko ateburu soil bat da. Dorrea Erdi Arokoa da eta habeartearen azken atalaren gainean altxatzen da, nahiz eta litekeena den barroko garaian berregina izatea habeartearen estalkiarekin batera.

XVII. mendearen bigarren erdialdeko erretaula nagusi barrokoa da presbiterioaren buru, apaingarri gutxirekin. Bere irudimena, garai ezberdinetakoa da, San Nikolas titularraren tailu eseria, oso zaharberritua. Kristo Gurutziltzatua XVI. mendekoa da, eta San Luis Gonzalaga eta barrokoaren alboetan dagoen gotzaina.

Sakristian, urregintzako pieza batzuk kontserbatzen dira: XVII. mendeko lehen erdiko egitura puristako zilarrezko bi kalize eta astil barroko bat aprobetxatzen duen hirugarren bat; konpondutako zilarrezko kopoi bat; 1712an Madrilen ziztatutako zilarrezko ekisaindu barroko bat; eta XIX. mendeko erlikia-ontzi zilarreztatu bat.

Iruñeko Elizbarrutiko Museoan parrokia honetatik datorren portapaz bat gordetzen da

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Larrasoaña

## Kanpo estekak
San Martin eliza (Inbuluzketa)

**San Martin eliza** Esteribarko Inbuluzketa kontzejuan XIII. mendeko kristiau eliza bat da. Donejakue Bidearen baitako ondare kontsideratzen da, Nafar Bideak Nafarroan egiten duen etaparen parte.

## Eraikina 
Erdi Aroko eraikina da, eta bere aztarnak geratzen dira, XVII-XVIII. mendeetan zehar aldatu zena, gaur egungo itxurara iritsi arte. Habearte bakarra du, bost ataletan banatua, burualde poligonala eta oinplano karratuko kanpandorrea oinaldean, habeartearen lehen atalaren gainean. Sarrera epistolaren aldetik dago, arku zorrotzeko ate xume batekin, arkibolta lauekin, tenpluaren lehen garaikoa izan zitekeena. Alde horretan bertan, ertz-gangaz estalitako kapera bat eta kapera nagusiarekin lotzen den sakristia daude. Habeartea ilargixka-gangaz estalita dago, oinaldeko atalean izan ezik. Bertan, korua dago, dorrearekin bat datorrena, eta teilatu lauz estalita dago. Kapera nagusiak hiruki formako horma-ataleko ganga du, oinplano poligonalari egokituta.

Erretaula nagusia egurrezkoa da, polikromia ondorengoa du, eta XVII. mendearen lehen erdian egindako lan interesgarria da. Nafarroan garai hartako estetika erromanistari jarraitzen dio, hein handi batean. Geroago, zokalo bat eta lehen bankua gehitu zitzaizkion, altuera handiagoa emateko, bai eta erakustoki handi bat ere, jatorrizko sagrarioaren lekuan, haren behealdera mugituta geratu zena. Banku altua, hiru kaleko gorputza eta gailurra ditu, alboetan erliebeak eta irudi exentuak erdiko kalean eta teilatupean.

Sagrarioan, San Pedro eta San Paulo artean dagoen Kristo berpiztua irudikatzen da. Bankuan, Kristoren Pasioa, Printzipioa eta Eskarnioak gurutzearen oinean agertzen diren erliebe bana dago. Erretaularen gorputzean, erdiko horma-hobia tenpluaren titularra den San Martinen tailu eseriarekin okupatzen da, eta, alboetan, bere elezaharraren erliebeekin, tunika zaharra eta txiroari bere kaparen dohaintza mahuka berriekin estaltzen dioten aingeruek laguntzen dioten meza. Koroatzean, alboetan profeten bi irudi dituen Kalbarioko taldea dago.

Ebanjelioaren aldeko horman erretaula bat dago mazoneria errokokoarekin. Erretaula horretarako, taula gaineko pintura eder bat baliatu zen, Donostiako martirioari eskainia, Dioklezianoren aginduz. Joera manierista duen beste bat, paisaia-hondo eder bati buruzko pertsonaia ugarirekin, Juan de Landaren tailerrarekin lotu daitekeena, Hiriberri Arakilgo margolari naturala, Iruñeko bizilaguna, Nafarroako naturalismo protobarrokorako igarobidea adierazten duena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Inbuluzketa

## Kanpo estekak
Palestinako Jihad Islamikoa

**Palestinako Jihad Islamikoa** () Palestinako erakunde islamista da, 1981ean sortua. Hamas eta beste erakundeekin batera, Osloko Ituna gaitzesten du. Estatu bien konponbidearen aurkakoa, Jihad Islamikoaren bere helburu nagusia Israel suntsitzea eta Palestinan estatu islamiko bat ezartzea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jihad Islamikoa

**Jihad Islamikoa** izan daiteke:

* **Egiptoko Jihad Islamikoa**;
* **Libanoko Jihad Islamikoa** edo Jihad Islamikoaren Erakundea;
* **Palestinako Jihad Islamikoa**;
* **Turkiako Jihad Islamikoa**;
* **Yemengo Jihad Islamikoa**.

## Erreferentziak
Helen Maroulis

**Helen Louise Maroulis**,  (Rockville (Maryland), AEB, 1991ko irailaren 19a), 57 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

Hiru Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa, eta, Tokio 2020an (Tokio), berriz, brontzezkoa (Evelina Nikolova bulgariarrarekin partekatuz), bietan borroka librean eta AEBren izenean; Tokion, Risako Kawai japoniarraren eta Iryna Kuratxkina bielorrusiarraren atzetik sailkatu zen.  Parisen ere brontzezko domina lortu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Iryna Kuratxkina

**Iryna Kuratxkina**,  (Rakushava, Bielorrusia, 1994ko ekainaren 17a), 57 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari bielorrusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen borroka librean Bielorrusia ordezkatuz; Risako Kawai japoniarraren atzetik eta Evelina Nikolova bulgariarraren eta Helen Maroulis estatubatuarraren aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Evelina Nikolova

**Evelina Georgieva Nikolova**,  (Petrich, Bulgaria, 1993ko urtarrilaren 18a), 57 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari bulgariarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Helen Maroulis estatubatuarrarekin partekatua) borroka librean, Bulgariaren izenean; Tokion, Risako Kawai japoniarraren eta Iryna Kuratxkina bielorrusiarraren atzetik sailkatu zen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Al-Aqsako Martirien Brigada

**Al-Aqsako Martirien Brigada**  () Tanzim taldeari lotutako talde armatu bat da, Al-Fatah mugimendu politikoaren adar militarra dena. Brigadak Bigarren Intifada 2000. urtean lehertu zenean jaio ziren, irailaren 29an Meskiten Zelaigunean izandako liskarren ondoren. Taldearen izena, Jerusalemen dagoen Al Aksa meskitarekin lotuta dago, Fatah mugimendu laiko bat den arren.

2004ko azaroaren 11n Jassir Arafat hil ondoren, taldeak bere erasoak Xahid Jassir Arafaten Brigaden izenean aldarrikatuko zituela iragarri zuen. Al-Aqsako Martirien Brigadak Al-Fatahri lotuta daude, baina autonomia handia dute, eta Zisjordanian eta, beste izen batzuekin, Gazako zerrendan sakabanatuta dauden dozenaka talde armatuz osatuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larrasoañako monasterioa

**Larrasoañako monasterioa** (beste izenak: *San Agustin*, *Santa Maria*) Nafarroa Garaiko Esteribar udalerriko Larrasoaña kontzejuan dagoen monasterio zahar bat da.

Bertatik Nafar Bidea igarotzen da.

## Kokapena 
Monasterioa gaur egungo elizaren inguruan zegoen, eta elizak berraprobetxatutako zenbait aztarna geratzen dira, dorre gotikoa kasu.

## Historia 
Monasterioa, lehen aldiz, 1057an dokumentatua agertzen da, Aznar abadeak zuzendua, nori, Antso IV.a Gartzeitz erregeak, 1072an, bere alaba Urrakaren hezkuntza agindu zion, eta "per opus creandam meam filiam" behi batzuk eman zizkion. Hauek itzulita, erregeak, 1075eko ekainak 18an, inozotasun gutuna eman zion monasterioari, eta abadeari, nahi zuenari emateko baimena eman zion. 1087an Larrasoaña Leireren agindupean zegoen, Lope Osandoizek Elkanoren ohorea eman zuenean eta Aznar abadeak Larrasoaña "Leireko Jainkoaren eta San Salbatoreren" alde laga zuenean.

## Erreferentziak 
* Monasterios y monasteriolos en los obispados de Pamplona y Aragón en siglo XI. Antonio Duran Gudiol.

## Ikus, gainera 
* Larrasoaña

## Kanpo estekak
Yukako Kawai

**Yukako Kawai**,  (Ishikawa, Japonia, 1997ko abuztuaren 27a), 62 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen borroka librean Japonia ordezkatuz; Aisuluu Tynybekova kirgizistandarraren, Iryna Koliadenko ukrainiarraren eta Taybe Yusein bulgariarraren aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Estelaratore

**Estelaratorea** () imanen bidez plasma beroa leku batean gordetzen duen gailua da. Imanek plasmaren lebitazio magnetikoa eragiten dute, honek inolako gainazalik uki ez dezan. Gaur egun, ixte magnetiko bidezko fusio nuklearra ikertzen duten ikerlariek horrelako gailuak erabiltzea dute helburu fusio nuklearraren erreakzioentzako ontzitzat. 

Estelaratore edo *stellarator* izenak izarren energia-iturria ustiagai egin lezakeela adierazten du. Aurreneko fusio nuklearreko gailuetako bat da z-pinch eta ispilu magnetiko izeneko gailuekin batera.

## Kanpo estekak
Gilbo tontorra

**Gilbo tontorra**, gaztelaniaz *Pico Gilbo*, Espainiako Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Leóngo probintziaren ipar-ekialdean dagoen mendi bat da, Kantauriar mendilerroan. 1.679 metroko garaiera du.

Riaño eta Horcadas udalerrien artean dago, bai eta Riañoko urtegiaren alboan. Profil eder ta ikusgarria duen mendia da.

## Kanpo estekak
Alejandro Méndez Amunátegui

**Alejandro Méndez Amunátegui** (Galapagoak; 1920-2011) Txileko arkitekto eta poeta izan zen.

## Biografia 
Oso gutxi dakigu Alejandro Méndez-i buruz  bere jatdunbide profesionalari eta familiarrei buruz. Galapagos uharteetan jaio zen 1920an. Txileko Unibertsitate Katolikoan hasi zen arkitektura ikasten, eta 1947an graduatu zen. Costabalekin zuen adiskidetasunaren ondorioz, Costabal eta Garáfulic-en arkitektura bulegoan lan egin zuen eta gero independentea bihurtu zen eta Horacio Acevedeo eta Jorge Costabalekin elkartu zen, Gustavo Krefft H. arkitektoarekin ere lan egin zuen. Urte batzuk geroago eta familiaren presioaren ondorioz, Lontué herriko nekazaritza negozioa hartu zuen.

Hamarkadak igaro ahala poesiaren zaletasuna etorri zitzaion eta 1984an *Tras las rejas* izenburuko lehen poema labur liburua argitaratu zuen. Bere arrakastaren ondoren, honako poesia liburuak etorriko litzateke: *Águilas* (1986), *Águilas II* (1988), *Cuadernos de las estaciones* (1989), *Cuaderno de las estaciones II* (1996), *Sendero* (2006), *Trabajo de Campo (*2007) eta *Poesía reunida* (2002).*.* Bere liburu batzuetan Raúl Zuritarekin lan egin zuen. Inguruko tokiko egunkarietan eta, batez ere, Curicó-ko La Prensa egunkariak zabaldu eta goraipatu zuen. Bere bi lagun handiek ez bezala, Méndez oso ezaguna eta aintzatetsia zen literatura munduan. 2011n hil zenean, Raúl Zurita lagun eta lankide bikainak idatzi zuen bere poesiari eta bere ondareari buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iryna Koliadenko

**Iryna Koliadenko**,  (Irpin, Ukraina, 1998ko abuztuaren 28a), 62 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari ukrainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Taybe Yusein bulgariarrarekin partekatua) borroka librean, Ukrainaren izenean; Tokion, Yukako Kawai japoniarraren eta Aisuluu Tynybekova kirgizistandarraren atzetik sailkatu zen.  2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Michael Hooper

**Michael Kent Hooper** (Manly, Hegoaldeko Gales Berria, 1991ko urriaren 29a) australiar errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegalean aritzen zena. 

Super Rugby txapelketako Waratahs taldean jokatzen zuen 2013-2023 bitartean, eta Japoniako Toyota Verblitzen 2021ean. 2012an egin zuen debuta Australiako selekzioan; *Wallabie*-kin 2015eko The Rugby Championship irabazi zuen, eta 2015eko Munduko Txapelketako finala jokatu.

## Palmaresa 
### New South Wales Waratahs 
* Super Rugby
** irabazlea: 2014

### Australiako selekzioa 
* 125 partida 2012-2023 bitartean.

* The Rugby Championship
** irabazlea: 2015
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilboako ihesa

**Gilboako ihesa** 2021eko irailaren 6an segurtasun handiko Gilboa kartzelan preso zeuden sei palestinarrek burutu zuten, ziegan zulo bat eginda. Seiak bizi osorako espetxe zigorrak betetzen ari ziren, eta 22 metro koadroko eta hiru oheko ziega batean bizi ziren. Zenbait iturriren arabera, Jordaniara ihes eginak izan zitezkeen, herrialdeen arteko muga espetxetik gertu baitago.

Ihes egindakoen artean Zakaria Zubeidi zegoen, Al-Aqsako Martirien Brigadako Jenin hiriko arduradun izandakoa. Beste bostak Jihad Islamikoa erakundeko kideak ziren, haiek ere Jeningoak. Hirian ospakizun tiroak entzun ziren astelehen goizaldean.

Israelgo segurtasun indarren lana kritikatu zuten askok; izan ere, presoek hilabeteak behar izan zituzten ihes egin ahal izateko tunela zulatzeko. Susmoak ere zabaldu ziren espetxeko arduradunak jakinaren gainean ote zeuden. Jihad Islamikoak heroikotzat jo du ihesaldia.

Irailaren 19an atxilotu zituzten guztiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Usarraga

**Usarraga** Bidaniako leku bat da, Hernio, Urkobieta eta Illaun mendien artean. Gaur egun hiru baserri daude gunean, baina luzez Gipuzkoako Batzar Bereziak bertan elkartu ohi ziren. Hasiera batean bilerak Usarraga Zaharra baserrian egiten ziren, baina lekura iristea zaila zenez gero, beranduago Bidaniako elizara mugitu ziren.

## Historia 
Usarraga izeneko lekuan Gipuzkoako Batzar Bereziak bildu ziren gutxienez 1457tik aurrera, Azkoitian dagoen Basarte lekuarekin batera. Gipuzkoako Batzar Nagusiak ados zeudenez bertan bilera bereziak egitearekin, Henrike IV.a Gaztelakoak baimena eman zuen 1461an bertan biltzarrak egiteko. 1463an emandako baimenaren arabera, batzarrak Bidaniako elizan edo balezta batekin bi edo hiru tirora zegoen beste edozein lekutan egin zitezkeen. Azken batzar berezia 1700eko otsailaren 9an egin zen bertan.

Bertan hartutako erabakien artean dago 1481eko urriaren 20an Gipuzkoaren eta Ingalaterraren arteko adiskidetza akordioa egitekoa.

## Liburua 
'Usarraga' liburua 2000. urtean argitaratu zuten. Jose Luis Orella Unzue, Javier del Valle Goiri eta Agustin Beloki Iraolak egina da eta Usarraga baserriaren inguruko liburua da.

Datuak: I.S.B.N.: 84-7907-312-8; L.G.: SS-871/2000

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samu Kerevi

**Samu Kerevi** (Vuda Point, Fiji, 1993ko irailaren 27a), izen osoa **Samuela Vatuniveivuke Kerevi**, australiar errugbilaria da, erdiko postuan jokatzen duena. 2014–2019 bitartean Super Rugby txapelketako Queensland Reds taldean jokatu ondoren, Japoniako Suntory Sungoliathek kontratatu zuen 2020an. Australiako selekzioko kidea 2016tik, 2021ean Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen zazpiko errugbiko selekzioarekin.

## Palmaresa 
### Brisbane City 
* National Rugby Championship
** 2014, 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamyra Mensah

**Tamyra Marianna Stock Mensah**,  (Katy (Texas), AEB, 1992ko urriaren 11), 68 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari estatubatuarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen borroka librean AEB ordezkatuz; Blessing Oborududu nigeriarraren, Alla Txerkasova ukrainiarraren eta Meerim Zhumanazarova kirgïzistandarraren aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Nino Castelnuovo

**Francesco "Nino" Castelnuovo** (Lecco, 1936ko urriaren 28a - Erroma, 2021eko irailaren 6a) italiar aktorea izan zen. *Les parapluies de Cherbourg* eta *Rocco e i suoi fratelli* filmetan egindako lanagatik nabarmendu zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Blessing Oborududu

**Blessing Oborududu**,  (Gbanranu, Nigeria, 1989ko martxoaren 12a), 68 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari nigeriarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen borroka librean Nigeria ordezkatuz; Tamyra Mensah estatubatuarraren atzetik eta Alla Txerkasova ukrainiarraren eta Meerim Zhumanazarova kirgizistandarraren aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings

***Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings*** 2021eko Destin Daniel Cretton estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza film bat da. Marvel Comics argitaletxearen Shang-Chi superheroiaren komikietan oinarritua dago.

## Sinopsia 
Shang-Chik Hamar Eraztunen talde klandestinoaren sarean murgilduta aurkitzen du bere burua, eta atzean utzita zegoela uste zuen iraganari aurre egin behar dio.

## Aktoreak 
* Simu Liu: Xu Shang-Chi / Shaun
* Awkwafina: Katy
* Meng'er Zhang: Xu Xialing
* Fala Chen: Ying Li
* Florian Munteanu: Razor Fist
* Benedict Wong: Wong
* Michelle Yeoh: Ying Nan
* Ben Kingsley: Trevor Slattery
* Tony Leung: Xu Wenwu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cruella

***Cruella*** 2021eko krimen komedia filma da, Craig Gillespie australiarrak zuzendua. Dodie Smith idazlearen *The Hundred and One Dalmatians* (1953) eleberriko Cruella de Vil pertsonaian oinarritua, *One Hundred and One Dalmatians* (1961) marrazki bizidunetako filmaren prekuela eta birmoldaketa da. 1961eko filmaren hirugarren berregokitzapena da hain zuzen, *101 Dalmatians* (1996) eta *102 Dalmatians* (2000) filmeen ondoren.

## Sinopsia 
Londresen girotua 1970eko hamarkadako punk mugimenduaren garaian, filmak Estella Miller moda-diseinugile izangaia jarraitzen du. Baroness von Hellman modaren ikonoaren arreta hartzen duenean, Cruella maltzurra bilakatzeko bidean jartzen da.

## Aktoreak 
* Emma Stone: Estella Miller / Cruella de Vil
** Billie Gadsdon: 5 urteko Estella
** Tipper Seifert-Cleveland: 12 urteko Estela
* Emma Thompson: Baroness von Hellman
* Joel Fry: Jasper Badun
** Ziggy Gardner: Jasper gaztea
* Paul Walter Hauser: Horace Badun
** Joseph MacDonald: Horace gaztea
* Emily Beecham: Catherine Miller
* Kirby Howell-Baptiste: Anita "Tattletale" Darling
** Florisa Kamara: Anita gaztea
* Mark Strong: John

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meerim Zhumanazarova

**Meerim Zhumanazarova**,  (Bixkek, Kirgizistan, 1999ko azaroaren 9a), 68 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari kirgizistandarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Alla Txerkasova ukrainiarrarekin partekatua) borroka librean, Kirgizistanen izenean; Tokion, Tamyra Mensah estatubatuarraren eta Blessing Oborududu nigeriarraren atzetik sailkatu zen. 

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan finalean sartu eta zilarrezko domina eskuratu zuen. Amit Elor estatubatuarra nagusitu zitzaion.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Aisuluu Tinibekova

**Aisuluu Tinibekova**, kirgizistaneraz Айсулуу Тыныбекова,  (Mailuu-Suu, Kirgizistan, 1993ko maiatzaren 4a), 62 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari kirgizistandarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen borroka librean Kirgizistan ordezkatuz; Yukako Kawai japoniarraren atzetik eta Iryna Koliadenko ukrainiarraren eta Taybe Yusein bulgariarraren aurretik sailkatu zen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan bi brontzeetako bat lortu zuen Pürevdorjiin Orkhon mongoliarra garaitu ostean 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Mohammad Hasan Akhund

**Mohammad Hasan Akhund** Afganistango politikaria eta buruzagi erlijiosoa da , talibanen mugimenduarekin afiliatua, Afganistango Emirerri Islamikoko egungo lehen ministroa.

## Bizitza 
Kandahar hirian jaio zen, izen bereko probintzian, talibanen sehaska, mugimendu horren sortzaileetako bat izan zen.  Pashtun etnikoa, Ahmad Shah Durrani, Afganistan modernoaren sortzailea da. 

Talibanen erregimenean 1996 eta 2001 bitartean Kanpo Arazoetako ministroorde eta kartera horretako ministro izan zen 1998 eta 1999 artean. Era berean, Ministroen Kontseiluko presidenteordea eta Kandaharreko gobernadorea izan zen. 2001ean talibanetako Rehbari Shura, Mahai Politikoko buru bihurtu zen, kargu hori 20 urtez bete zuen. 

2021eko abuztuan Afganistango Errepublika Islamikoa erori eta Afganistango Emirerri Islamikoa berrezarri ondoren, 2021eko irailaren 7an herrialdeko lehen ministro izendatu zuten, eta horrela 2001ean disolbatutako kargua berreskuratu zen  

Akhund Nazio Batuen Erakundeko terroristen zerrendan dago.  Buruzagi erlijiosotzat jotzen da militar edo politiko baino gehiago. Islamari buruzko hainbat lan ere idatzi ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aline Rotter-Focken

**Aline Rotter-Focken**,  (Krefeld, Alemania, 1991ko maiatzaren 10a), 76 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari alemaniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen borroka librean Alemania ordezkatuz; Adeline Gray estatubatuarraren, Yasemin Adar turkiarraren eta Zhou Qian txinatarraren aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Yasemin Adar

**Yasemin Adar**,  (Balikesir, Turkia, 1991ko abenduaren 6a), 76 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari turkiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Zhou Qian txinatarrarekin partekatua) borroka librean, Turkiaren izenean; Tokion, Aline Rotter-Focken alemaniarraren eta Adeline Gray estatubatuarraren atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Giovanni Bononcini

thumb|250px|Giovanni Bononciniren karikatura, Pier Leone Ghezzik egindakoa, 1720an.
**Giovanni Battista Bononcini** (Modena, 1670eko uztailaren 18a – Viena, 1747ko uztailaren 9a) musikagile eta biolontxelo-jotzaile italiarra izan zen. Bere lanak Barrokon, Opera Eskola Napolitarra barruan kokatzen dira.

## Biografia 
Bere aita Giovanni Maria Bononcini biolin-jotzaile eta konpositorearengandik jaso zituen bere lehen musika-eskolak. G. Buoni eta G. P. Colonnaren ikasle ere izan zen. 1685ean argitaratu zituen bere lehen biolontxelo-lanak, eta bi urte geroago biolontxelo-jotzailea zen Boloniako San Petronion. Akademia Filarmonikoan sartu zen eta 1688an San Giovanni in Monteren kapera maisu izan zen. Beranduago, Bolonia utzi eta Erromara joan zen, non lau urtez bizi izan zen. 1700ean Vienako Gorte Inperialeko konpositore izendatua izan zen, eta Berlinera gonbidatu zuen Sofia Karlota Hannoverkoa erreginak. Zenbait urtez Italian egon ondoren, Londresera abiatu zen, non bere operak jada ospetsuak ziren. Marlborougheko dukeak babestu zuen eta Händel musikagilearekin lehiatu zen baina porrot izan zuen zeren eta azken honek erregearen babesa baitzuen. Antonio Lottik plagioa leporatu zion eta eskandalu horrek Ingalaterra uztera behartu zuen 1727an, eta Paris eta Lisboan kontzertu bira batzuk egin ondoren, Vienara erretiratu zen, non pobrezian hil zen.

Giovanni Battista Bononcini operaz interesatu zen batez ere. Europan napolitar estiloa ezagutzera eman zuen, honen ordezkaririk handiena zelarik, Leonardo Vinci eta Leonardo Leorekin batera eta Scarlattiren ondoren, bere jatorria boloñarra izan arren. Bere estiloa, Apostolo Zeno libretistarekin duen elkarlanaren eragina da. Bere karrera arrakastaz betea egon zen, baina, batzuetan, Alessandro Scarlattiren jeinu benetakoenari kalte egin zion. Bere anaia Antonio Maria Bononcini ere musikagilea izan zen.

## Obra 
* Musika instrumentala: *Trattenimenti da camera a tre*, *concerti*, *sinfonie*, *duetti*; klabizenbalorako lanak, sonatak…
* Ahots-musika: *Anthem fúnebre* (1722), *Te Deum* (1748); oratorioak, *San Nicola de Bari* (1699) eta *La Conversione di Maddalena* (1701) tartean.
* Antzerki musika: kantatak, 20 serenatak eta operak:
***Xerse*, 1694;
***Il trionfo di Camilla*, 1696; 
**''L'amore eroica fra pastori*, 1696;
***La clemenza di Augusto*, 1697;
***La fede pubblica*, 1699;
***Gli affetti più grandi vinti dal più giusto*, 1701;
***Cefalo*, 1702;
***Etearco*, 1707;
***Maria fuggitivo*, 1708;
***Astarto*, 1720; 
***L’odio e l'amore*, 1721; 
***Crispo*, Londresen antzeztua, 1722;
***Griselda,* 1722;
***Erminia*, 1723; 
***Calphurnia*, 1724;
***Astianatte*, Londresen antzeztua, 1727;
***Alessandro in Sidone*, Viena, 1737; 
***Zenobia*, Viena, 1737.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Giovanni Bononciniren *Divertimenti Op.7'' Youtuben.
* :Biografia EcuRed webgunean.
Galal Yafai

**Galal Yafai**,  (Birmingham &ndash; Ingalaterra (Erresuma Batua), 1992ko abenduaren 11), *Euli* kategorian aritzen den boxeolari britainiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta urrezko domina eskuratu zuen, *Euli* kategorian, Erresuma Batua ordezkatuz; Carlo Paalam filipinarraren (zilarrezko domina), Saken Bibossinov kazakhastandarraren eta Ryomei Tanaka japoniarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Olmo

**Olmo** izan daiteke:

## Toponimoak 
* Olmo, Korsika Garaiko udalerria.
* Fuente el Olmo de Fuentidueña, Segoviako udalerria;
* Fuente el Olmo de Íscar, Segoviako udalerria;
* Quintanilla del Olmo, Zamorako udalerria;
* San Juan del Olmo, Ávilako udalerria;
* Villar del Olmo, Madrilgo udalerria;
* Olmo al Brembo, Bergamoko udalerria;
* Olmo Gentile, Astiko udalerria;

## Biografiak 
* Giuseppe Olmo (1911-1992), italiar txirrindularia;
* Luis del Olmo (1937-), espainiar kazetaria;
* "Olmo" (1922-2021), bilbotar kazetari eta marrazkilaria, Don Celes sortu zuena;
* Dani Olmo (1998-), espainiar futbolaria.
Carlo Paalam

**Carlo Paalam**,  (Cagayan de Oro, Filipinak, 1996ko uztailaren 16a), *Euli* kategorian aritzen den boxeolari filipinarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta zilarrezko domina eskuratu zuen, *Euli* kategorian, Filipinak ordezkatuz; Galal Yafai britainiarraren (urrezko domina) atzetik eta Saken Bibossinov kazakhstandarraren eta Ryomei Tanaka japoniarraren (brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Risako Kawai

**Risako Kawai**, japonieraz 川井 梨紗子,  (Tsubata, Japonia, 1994ko azaroaren 21a), 57 kiloko borroka librean lehiatzen den kirolari japoniarra da.

Bi Udako Olinpiar Jokotan dominak eskuratu zituen; Rio 2016an (Rio de Janeiro), urrezkoa 63 kiloko sailean, eta, Tokio 2020an (Tokio), urrezkoa 57 kiloko sailean, bietan borroka librean eta Japoniaren izenean; Tokion, Iryna Kuratxkina bielorrusiarraren, Evelina Nikolova bulgariarraren eta Helen Maroulis estatubatuarraren aurretik sailkatu zen. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Portia Woodman

**Portia Woodman** (Auckland, 1991ko uztailaren 12a) Zeelanda Berriko errugbilaria da, hegaleko postuan aritzen dena. Zeelanda Berriko hamabosteko eta zazpiko errugbiko selekzioetan jokatzen du. Azken horrekin, urrezko domina irabazi zuen Tokioko Olinpiar Jokoetan. 2020an, hamarkadako emakumezko errugbilaririk onena izendatu zuen World Rugbyk.

2024ko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan zazpiko errugbi modalitatean lehiatu zen. Urrezko domina irabazi zuen taldeak, finalean Kanada 19–12 garaituta.

## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriz, urrezko domina irabaziko zuen Zazpiko errugbi modalitatean, Zeelanda Berriko taldearekin, Frantziako taldearen (zilarrezkoa) eta Fijikoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko zuten Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Kelly Brazier, Gayle Broughton, Theresa Fitzpatrick, Stacey Fluhler Sarah Hirini, Shiray Kaka, Tyla Nathan-Wong, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Ruby Tui eta Portia Woodman.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Paris 2024 (Frantzia), urrezko domina irabazi zuen Zeelanda Berriko taldearekin, Kanada (zilarrezkoa) eta AEB (brontzezkoa) taldeen aurretik sailkatuta. Hauexek osatu zuten Zeelanda Berriko taldea: Michaela Blyde, Jazmin Felix-Hotham, Sarah Hirini, Tyla King, Jorja Miller, Manaia Nuku, Mahina Paul, Risi Pouri-Lane, Alena Saili, Theresa Fitzpatrick, Stacey Waaka, Portia Woodman, Tysha Ikenasio, Tenika Willison eta Kelsey Teneti.

## Palmaresa 
### Zazpiko errugbiko Zeelanda Berriko selekzioa  
* Olinpiar Jokoak:
** Urrezko domina: 2020,  2024
** Zilarrezko domina: 2016
* Rugby World Cup Sevens
** irabazlea: 2018
* Commonwealth Games
** irabazlea: 2018

### Hamabosteko errugbiko Zeelanda Berriko selekzioa  
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2017, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barne-bake

**Barne-bakea**, buruz edo espiritualki lasaitasunean egoteaz ari da, norberak antsietatearen edo desoreka emozionalaren aurrean indartsu irauteko adinako ezagutza eta ulermenarekin. Arimako bakean egotea oso osasungarritzat jotzen da, eta zoriontasunarekin lotu ohi dute. Barneko bakea, baretasuna eta lasaitasuna estresaren efekturik gabeko bizitzaren ezaugarriak dira.

Kultura askotan, barne-bakea kontzientzia- edo argiztapen-egoeratzat hartzen da, eta hainbat entrenamendu-moduren bidez landu eta landu daiteke, hala nola meditazioa, otoitza, tai jia edo yoga, adibide batzuk jartzearren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jordi Rebellón

**Jordi Rebellón López** (Bartzelona, 1957ko otsailaren 15a &ndash; Madril, 2021eko irailaren 8a) zinema, telebista eta antzerkiko aktore katalana izan zen, nagusiki gaztelaniaz lan egin zuena. Bereziki ezaguna izan zen Espainian *Rodolfo* *Vilches* doktorearen rola gorpuzteagatik Telecinco kateko *Hospital Central* telesailean.

## Biografia 
Bartzelonako Aktore Eskolan ikasi zuen. Eskola horretan, interpretazioaz gain, kantu-, dantza- eta ahots-eskolak jaso zituen.

Telebista eta antzerkian egin zuen lan batik bat, *Barrio Sésamo* haurrentzako saioko bi ataletan egin zuen telebistako debuira. 1997an, Natalie Imbrugliaren *Big Mistake* abestiaren bideoklipean agertu zen. *Ángel Valverderen* pertsonaiari esker ospe gehiago lortu zuen, Emilio Aragónek zuzendutako *Médico de Familia* telesailean. Eta ondoren, bere rol ospetsuena etorri zen, Vilches doktorearena.

Beste telesail hauetan ere parte hartu zuen: *Amar es para siempre* (2013-2014) *Luis Ardanza* biokimikaria interpretatuz, *Sin identidad* (2014/2015), *Cuéntame cómo pasó* (2015/2016) eta *Mercado central* (2020-2021).

Aktoreak iktus bat izan zuen 2021eko irailaren 7an arratsaldean. Jarraian garuneko isuri baten ondorioz hil zen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izen-mailegatzaile

**Izen-mailegatzaile, testaferro**  edo **bitarteko pertsona** arau-hausle batek bere nortasuna ezkutatzeko asmoz eta bereak diren ondasun edo eskubideak, irabaziak edo eragiketak beste norbaitenak balira bezala agerrarazteko erabiltzen duen pertsona da. 

Beste zentzu batean, psikologia arloan, izen-mailegatzaile, inguruabarren arabera, beste pertsona batzuen papera edo nortasuna bere komenientziaren arabera hartzen duen edo aldatzen duen pertsona da; beste jarrera batekin mozorrotuz egoera edo jokabide onartezin bat estali nahi denean ere erabiltzen den terminoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saken Bibossinov

**Saken Bibossinov**,  (Turkestan, Kazakhstan, 1997ko uztailaren 3a), *Euli* kategorian aritzen den boxeolari kazakhstandarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu zuen (Ryomei Tanaka) japoniarrarekin partekatua), *Euli* kategorian, Kazakhstanen izenean; Tokion, Galal Yafai britainiarraren (urrezko domina) eta Carlo Paalam filipinarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen. 
 
## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
FBI (telesaila)

***FBI*** estatubatuar telesail dramatikoa da, Dick Wolfek eta Craig Turkek sortua. CBSk 2018an estreinatu zuen.

## Sinopsia 
FBIko New Yorkeko bulegoan girotuta, atal bakoitzean kasu berri bat azaltzen da. Elite unitate honek bere talentu eta adimen tekniko guztiak bildu beharko ditu New York eta herrialdea osoa salbu egon daitezen.

## Aktoreak 
* Missy Peregrym: Maggie Bell
* Zeeko Zaki: Omar Adom "O.A." Zidan
* Jeremy Sisto: Jubal Valentine
* Ebonée Noel: Kristen Chazal
* Connie Nielsen: Ellen Solberg
* Sela Ward: Dana Mosier
* Alana de la Garza: Isobel Castille
* John Boyd: Stuart Scola

## Kanpo estekak
Paola Belgikakoa

**Paola Ruffo di Calabria** (Forte dei Marmi, 1937ko irailaren 11) Alberto II.a Belgikakoaren emaztea eta Belgikako erregina ezkontide ohia da.

Toskanan jaio zen eta Fulco, Ruffo di Calabriako printzea, 6. Guardia Lombardako dukearen eta Donna Luisa Gazelli dei Conti di Rossana e di Sebastianoren alaba da.

1959ko uztailaren 2an, Alberto Belgikakoa printzerekin ezkondu zen. Bikoteak hiru seme-alaba izan zituzten:
* Filipe (*Philippe Léopold Louis Marie*), Brabanteko dukea, ondoren Belgikakoa erregea 1960ko apirilaren 15ean jaioa. Mathilde d'Udekem d'Acozekin ezkondu zen eta lau seme-alaba dituzte: Elisabeth printzesa (2001), Belgikako tronuaren oinordekoa; Gabriel printzea (2003), Emmanuel printzea (2005) eta Eléonore printzesa (2008).
* Astrid (*Astrid Josephine Charlotte Fabrizzia Elisabeth Paola Marie*), 1962ko ekainaren 5ean jaioa. Lorenzo Austria-Estekoa artxidukearen emaztea. Bost seme-alaba dituzte: Amedeo (1986), Maria Laura (1988), Joachim (1991), Luisa Maria (1995) eta Laetitia Maria (2003).
* Laurent (*Laurent Benoït Baudouin Marie*), 1963ko urriaren 19an jaioa. Claire Coombsekin ezkondu zen 2003an, eta hiru seme-alaba dauzkate: Louise Sophie (2004) eta Nicolas Casimir eta Aymeric Auguste bikiak (2005).

1993ko abuztuaren 9an bere senarra belgikarren errege bihurtu zen eta Paola erregina ezkontide. 2013ko uztailaren 21ean, Albertok abdikatu egin zuen bere seme Feliperengan.

## Kanpo estekak
Alice Lurralde Miresgarrian sindrome

**Alice Lurralde Miresgarrian sindromea** nahasmendu neuropsikologikoa da, ikusmen-pertzepzioa desitxuratzen duena. Aliceren sindromeak delirioaren antza du: inguruko objektuak txikitzen (mikropsia) edota handitzen (makropsia) ari direla ikusarazten du, gorputzaren atalak deformatzen direla. Sindrome hori migraina, burmuineko tumore edo psikoaktiboen kontsumoarekin lotuta dago. Epstein-Barr birusaren hasiera dela izan liteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jevgeni Zinitxev

**Jevgeni Nikolaievitx Zinitxev** (; Leningrad, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1966ko abuztuaren 18a - Norilsk, Errusia, 2021eko irailaren 8a) errusiar politikaria eta ofizial militarra izan zen. 2018ko maiatzaren 18tik hil zen egunera arte Errusiako Larrialdi Egoeretako ministroa izan zen. 2020an Errusiako Armadako jeneral mailara igo zuten.

2021eko irailaren 8an hil zen Norilsken, 55 urte zituela. Aleksandr Melnik dokumental-zuzendari eta kamerariaren bizitza salbatu nahiean zebilenean itsaslabar batetik amildu eta hil zen. Istripuan Aleksandr Melnik bera ere hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak