Río Plátano Biosfera Erreserba

**Río Plátano Biosfera Erreserba** Platano ibaiaren inguruan dago, Eskerrak Jaungoikoari departamenduan, Karibeko Honduras kostaldeko eskualdean. 9,871 km²-ko azalera du eta biodibertsitate handiko oihan tropikaleko mendiak eta behe-lurrak hartzen ditu. Erreserba Gizateriaren Ondare eta Biosferaren Erreserba izendatu du Unescok 1981ean. Biosferaren Erreserbaren ondoan tawahka, patuca parke nazionala eta Bosawás Biosferaren Erreserba sartzen direnean Nikaraguan, 38,000 km² inguruko baso-eremua izango luke, eta mendebaldeko hemisferioko bigarren oihanik handiena izango litzateke, Brasilgo Amazoniako oihanaren ondoren. 

Planetako zazpi mirari naturaletako bat bezala ere parte hartu zuen, Honduraseko azaleraren % 7 izateaz gain, berriki egindako ikerketek baieztatu zuten Amazonian baino 3 aldiz animalia gehiago daudela hektarea karratu bakoitzeko, kontinenteko oihan populatuena bihurtuz.

## Biodibertsitatea 
ezkerrera|thumb|150x150px|Esne-igela oihanean.
thumb|Platano ibaiaren ikuspegia
Hondurasen ezagutzen diren ugaztunen erdiak baino gehiagok osatzen dute: tximino kaputxinoak, pekariak, oreinak, tapir edo danto, nagiak, hartz inurritegi erraldoia, tigrea edo mendiko katua, jaguarra, pantera beltza, besteak beste. 511 hegazti-espezieren berri eman zen: tukana eta guakamaio gorri eta berdea, arrano harpia, Hocco major eta arrano gailurra. Uretako ugaztunak, esaterako, manatia. 110 narrasti eta anfibio-espezie inguru daude, hala nola lehorreko itsas dortokak, pitoiak eta anakondak, besteak beste..

50 metro baino gehiagoko zuhaitzak eta 69 toki arkeologiko ditu, Hiri Zuria aurkitzen lagundu zutenak. 2018an, 586 landare baskular espezie inguru dokumentatu ziren erreserbaren beheko lurretan. Baldintza klimatikoen eta erreferentzia faltaren ondorioz, zaila da erreserbaren ikerketa, eta, beraz, ez dakigu zenbat espezie zeuden eremu horretan, ez eta bertan bizi ziren zibilizazioetako leku arkeologikoen berri ere.

## Ciudad Blanca 
Era berean, «Hiri Zuria» oraindik ezezaguna den antzinako zibilizazioko hiri bat da, nahiz eta ahalegin handiak egin hiriak 50 urte inguru behar izan deskubritzeko. Askok uste dute hiria oharkabean igaro zela hainbeste urtez. 50 km karratuko tamaina duela kalkulatzen da. Deituriko talde etniko baten kondairak baino ez ziren erregistratu. Hiri hau 2012an aurkitu zuten National Geographic eta The Explorerseko ikerketa-taldeek, Hondurasko kontserbazio-zentroekin lankidetzan.

## Herria 
Platano Ibaiaren biosfera-erreserban 2.000 indigena bizi dira gutxienez, eta modu tradizionalean bizi dira.
Herrialdeko talde etniko horiek eskualdean mantentzen dituzte nekazaritza eta abeltzaintza, eta ingurumena babesteko iturri nagusia da.

## Arazoak 
1980. urtean 18,836 km²-ko hedadura zuen, baina legez kanpoko talatzaileek eta nekazariek hamarrekoiztu egin zuten. Hori dela eta, 1996. urtean, baso-eremuen erdia baino gehiago galdu ondoren, arriskuan zegoenaren kategoriara igaro zen erreserba, eta 2007an kendu egin zioten. Hala ere, ingurumen- eta kultura-balioak arriskuan jartzen ditu ingurumen-kudeaketa eskasa izateak, nekazaritza-lur berriak luberritzeko kolonizazioak, legez kanpoko eta kontrolik gabeko abeltzaintzak eta legez kanpoko mozketak..

Arrazoi horien ondorioz, Hondurasko Gobernuak bigarren aldiz eskatu zuen Gizateriaren Ondarearen zerrendan sartzea 2011n.

Zentral hidroelektrikoaren proiektu bat ere badago.

## Kontserbazioa 
eskuinera|thumb|215x215px|Unescoren azterketa-plaka.
thumb|Banana-ibaiaren biosferako oihana Hondurasen.
Alemaniako Finantza Lankidetzak (KfW Entwicklungsbank) Basoa Zaindu eta Garatzeko, Eremu Babestuetarako eta Basoko Bizitzarako Institutu Nazionalari (ICF) laguntza ematen dio Banana Ibaiaren Biosferaren Erreserba erreskatatzeko ahaleginetan, «Banana Ibaian Lurraldea Antolatzeko eta Ingurumena Babesteko Proiektua» (PROTEP) delakoaren bidez.

Erreserba horren nazioarte mailako turismoa txikia da; izan ere, bere herrialdea ez da horregatik kezkatzen, bertako askok nekazaritzako enpresa askok erreserbarekin amaitzea saihesten ari dira. Horietako asko nolabaiteko diruagatik eskaintzen dira, ibaian zehar egurrez egindako kanoetan ibiltzeko. Natibo horietatik Misquitoak nabarmentzen dira, eta horrek «Hondurasko moskitia» izena ematen dio.

2011. urteaz geroztik, Banana Ibaiko Biosferaren Erreserbak gehiegizko gupidarik gabeko mozketak jasan ditu Olancho Departamentuko abeltzainen aldetik.

## Ikusi gainera 
* Hondurasko ekologia
* Platano ibaia
* La Tigra parke nazionala
* Lancetilla lorategi botanikoa
* Eranskina: Hondurasko parke nazionalak
* Hondurasko flora eta fauna
* Honduras
* Hondurasko geografia
* Hondurasko klima
* Hondurasko talde etnikoak

## Erreferentziak 

## Kanpoko loturak 
* Biosferaren erreserba UNESCOren MaB programan (ingelesez).
* Biosferaren erreserba UNESCOren Gizateriaren Ondarean (ingelesez).
* PROTEP proiektua, Alemaniako Finantza Lankidetzak finantzatua (KfW Entwicklungsbank) (ingelesez).