Mary Prince

thumb|Lehen edizioaren azala (birsorkuntza)
**Mary Prince** (1788ko urriaren 1a – 1833aren ondoren)  esklabo gisa izandako esperientziaren autobiografia argitaratu zuen lehen emakume beltza izan zen. Bermudetako kolonian jaio zen, jatorri afrikarreko familia esklabo batean. Hainbat aldiz saldu ondoren eta Karibetik eramana izanik, Ingalaterrara eraman zuten neskame 1828an, eta gero bere esklabutza utzi zuen.

Prince analfabetoa zen, baina Londresen bizi zen bitartean Susanna Strickland-i diktatu zion bere bizitza-historia. Thomas Pringle Esklabotza Leuntzeko eta Mailaz Mailaz  Indargabetzeko britaniar lurraldeetatik zehar Elkarteko idazkariaren etxean bizi zen Susanna Strickland, Elkarte Antiesklabista bezala ere ezaguna, 1823–1838. Strickland-ek esklaboen narratiba idatzi zuen, eta *Maria Prince-aren Historio* gisa argitaratu zen 1831n, Erresuma Batuan argitaratuko den emakume esklabo beltz baten bizitzaren lehen kontakizuna. Esklabotzaren basakerien lehen eskuko deskribapen horrek, Bermudetako eta Karibe britainiarreko kolonietan esklabotza legezkoa izaten jarraitzen zuen garaian argitaratu zenak, galbanizazio efektua izan zuen Britainia Handiko esklabotzaren aurkako mugimenduan. Lehen urtean birritan berrinprimatu zuten.

## Bizitza goiztiarra eta hezkuntza 
Mary Prince esklabo jaio zen Brackish Pond-en, Devonshire Parish-en (parrokian), Bermudetan. Aita (Prince zuen izen bakarra) David Trimmingham-ek esklabo bihurtutako zerratzaile bat zen, eta ama, berriz, Charles Myners-ek eukitako etxeko zerbitzari bat. Hiru neba eta bi ahizpa txiki zituen, Hannah eta Dinah. Myners 1788an hil zenean, Mary Prince, bere ama eta anaiak etxeko zerbitzari gisa saldu zizkioten George Darrell kapitainari. Mary eta bere ama ber alabari eman zituen, eta Mary bere biloba gaztearen, Betsey Williams-en, lagun-zerbitzari bihurtu zen.

12 urte zituela, Spanish Poin-teko John Ingham kapitainari saldu zioten Mary 38 libra esterlinaren-gatik (2021: ~ 3,300 libra; ~A,E.B.etako $4,500). Bere bi ahizpak ere egun berean saldu zizkieten, denak esklabo trafikatzaile ezberdinei. Mary-ren ren jabe berria eta bere emaztea ankerrak izan ziren eta sarritan galdu zituzten beren izaerak, eta Maria eta beste batzuk delitu txikiegatik gogor astindu zituzten sarritan.
 
Mary Prince 1803 baino lehen saldu zuten enkantean, Robert Darellen 100 libra Bermudiar monetaren-gatik. Bermudiarrek esklaboak erabili zituzten sasoian mende batez itsasoko uretatik gatza ateratzeko. Esportaziorako gatzaren ekoizpena Bermudetako ekonomiaren zutabe bat zen, baina produkzioa intentsiboa zen eskulanean. Hasiera batean, zuriek miaketa egin zuten, erasotzaile espainiarrek eta frantsesek esklabo bihurtutako pertsonak konfiskatuko zituzten beldurrez (esklabo bihurtutako pertsonak jabetzatzat hartzen ziren, eta halakotzat konfiskatu zitezkeen liskarretan). Beltzek Bermudetako sloop-ak sortu zituzten, Turkiar Uharteetatik eta Turkiar Uharteetara raker-ei entregatu zizkieten eta Ipar Amerikako merkatuei gatza eman zieten, zuriak oinez zihoazen bitartean itsas jardueretan parte hartuz. Espainiarrek eta frantsesek eskualdean planteatutako mehatxuek behera egin zutenean, hala ere, esklabo bihurtutakoak gatz zartaginetan lanean jarri zituzten.

Umetan Mary-k baldintza txarretan egiten zuen lan gatz-putzuetan, bere belaunetaraino uretan. Gatz meatzaritzaren izaera zela eta, sarritan 17 ordu jarraian ere lan egin behar izan zuten Mary-k eta beste batzuk; izan ere, putzuen jabeei kezka sortzen zien  luzeegiegi ondorioz langileak joaten baziren euria iritsi eta gatzaren azala kenduko zietela jakiteak. Oro har, gizonak gatzagileak ziren, gatz-putzuetan lan egitera behartuak, non eguzkia eta beroa baitzeuden, baita zartaginetan gatza ere, zartaginok zango estaligabeetan jaten baitzuten. Emakumeek gatzaren ontziratze errazago egin zuten.

Mary Prince 1812an itzuli zuten Bermudetara, Robert Darrell alabarekin bizitzera joan zen tokira. Hemen zegoela, bere kontakizunean esan zuen Darrellek fisikoki abusatu zuela eta jipoi berrien mehatxupean bainatu behar izan zuela. Mary-k bitan eutsi zion Darrellen gehiegikeriari: behin, bere alabaren defentsan, hura ere garaitu baitzuen; bigarren aldian, Darrellengandik bere burua defendatuz, sukaldeko tresnen erorketagatik jo zuenean. Horren ondoren, bere zerbitzu zuzena utzi eta Cedar Hill-era kontratatu zuten aldi baterako, esklabistarentzat  dirua irabazten zuen arropa garbituz .

1815ean, Mary laugarren aldiz saldu zuten ohea bustitzen zuelako, Antiguako John Adams Wood-i $300-engatik (2021: ~3,900libra ; ~$5,300). Etxean etxeko esklabo gisa lan egiten zuen, ohe geletara joaten zen, haur txiki bati bularra ematen zion eta arropa garbitzen zuen. Han erreumatismoak jota hasi zen, eta horrek lan egin ezinik utzi zuen. Adams Wood bidaiatzen ari zenean, Mary-k dirua irabazten zuen bere kabuz, arropak garbituz eta ontziei kafea, batatak eta bestelako hornigaiak salduz.

Antigua-n, Moraviako Elizarekin bat egin zuen, eta han ere eskoletara joan zen, eta irakurtzen ikasi zuen. Ingalaterrako elizan bataiatu zuten 1817an, eta jaunartzerako onartu zuten, baina beldur zen Adams Wood-i joateko baimena eskatuko ote zion. 1826ko abenduan, Spring Garden Moravian Churchen, Prince Daniel James-ekin ezkondu zen, bere askatasuna lanetik dirua aurreztuz erosi zuen gizon esklabo batekin. Arotz eta kupela lanetan aritu zen. Mary-ren arabera, bere flageloak gehitu egin ziren ezkondu ondoren, Adams Wood-ek eta bere emazteak ez zutelako nahi bere jabetzan gizon beltz libre bat bizitzerik eta.

## Ingalaterrara bidaiatu 
1828an, Adams Wood eta bere familia Londresera joan ziren,  bisitatzen  eta semearen heziketa antolatzen, eta alabak etxera uharteetara ekartzen. Berak hala eskatuta, Maria Prince berekin eraman zuten zerbitzari gisa. Wood-tarrak hamar urtez baino gehiago  zerbitzatu bazituen ere, gero eta gatazka handiagoa zuten Ingalaterran. Lau aldiz esan zion Wood-ek obeditu edo alde egin behar zuela. Irteteko eskubidea nominalki eman zion eskutitz bat eman zioten, baina inork ez kontratatzeko iradoki zioten.

Etxetik irten ondoren, Hatton Gardeneko Moraviako elizarekin babestu zen Prince. Aste gutxietan, Thomas Pringle idazle abolizionista eta Elkarte Antiesklabistaren Idazkariarentzat hasi zen lanean, noizbehinka, beharra zuten beltzei laguntza eskainiz. Princek lana aurkitu zuen Forsyth familiarekin, baina bikotea Ingalaterratik aldendu zen 1829an. Wood-tarrek ere Ingalaterra utzi zuten 1829an, eta alabarekin itzuli ziren Antigua-ra. Pringlek, Woodek Princen askatasuna ematea edukitzen saiatu zen, beraz, legezko askatasuna izango zuen.

1829an, Adams Woodek uko egin zion Mary Prince askatzeaz edo bere kontroletik kanpo erosten uzteari. Hura saltzeari edo askatzeari uko egin izanak esan nahi zuen esklabotza Antigua-n legezkoa izaten jarraitzen zuen bitartean Prince ezin zela senar eta lagunengana itzuli  esklabo berriro bihurtu gabe eta Wood-en boterearen menpe jarri gabe. Konpromiso bat lortzen saiatu ondoren, Batzorde Antiesklabistak Parlamentuari Prince-ren askatasuna onartzeko eskatzea proposatu zuen, baina ez zuen arrakastarik izan. Aldi berean, Mendebaldeko Indietako esklabo guztiak askatzeko lege-proiektu bat sartu zen Ingalaterran, zeinen esklabistek libreki ekarri baitzituzten; ez zen pasatu, baizik eta esklabotzaren aurkako sentimendu gero eta handiago baten zantzua zen.

1829ko abenduan, Pringlek, Prince kontratatu zuen bere etxean lan egin zezan. Pringlek animatuta, Prince-k erabaki zuen Susanna Strickland-ek transkribatu behar zuela bere bizitzako kontakizuna. Strickland idazlea  abizenaz ezagunagoa  egin zen, geroago, Susanna Moodie eskontzako izenaz. Pringle, editore lanetan aritu zen, eta bere liburua 1831n *The History of Mary Prince* (Mary Prince-n historioa) bezala agitaratu zen . Liburuak zirrara eragin zuen, esklabo bihurtutako emakume beltz baten bizitzari buruz Britainia Handian argitaratutako lehen kontakizuna baitzen; esklabotzaren aurkako asaldura hazten ari zen une batean, bere lehen kontakizun pertsonalak pertsona asko ukitu zituen. Lehen urtean, hiru inpresio saldu zituen.

Bi difamazio kasu sortu ziren bertatik, eta Prince-ri deitu zioten bakoitzean testigantza ematera.

Gutxienez 1833ra arte egon da Ingalaterran, Washingtongo bi kasuetan testigantza eman zuen arte. Urte horretan onartu zen esklabotza abolitzeko legea, eta 1834ko abuztuan jarri zen indarrean. 1808an, Parlamentuak 1807ko Esklaboen Merkataritza Legea onartu zuen, esklaboen salerosketa debekatzen zuena, baina ez esklabotza bera. 1833ko legeak Mendebaldeko Indian 1840rako esklabotzaren abolizio bikoitza lortzea zuen helburu, eta, horri esker, koloniek denbora izan zuten beren ekonomiak transizioa izateko. Mendebaldeko Indietan liberatuen artean izandako herri protestak zirela eta, koloniek legez osatu zuten abolizioa, 1838. urtea baino bi urte lehenago.

## *Maria Prince-ren historioa* 
Prince-ren liburua argitaratu zenean, esklabotza, Ingalaterran inoiz legezkoa ez bazen ere, legezkoa zen, eta Britainiar Inperio osoan orokortua. Erresuma Batuko gobernuak itsasoz haraindiko bere jabetzetan esklabotza abolituko balu sor zitezkeen ondorio politiko eta ekonomikoei buruzko zalantza handia zegoen, Mendebaldeko Indiako koloniak haren mende baitzeuden, eskulanak bere irabazizko oinarrizko produktuen laborantza altxatu zezan. Kontakizun pertsonal gisa, analisi arrazoitua edo argudio estatistikoak ez bezala lagundu zuen liburuak eztabaidan. Bere tonua zuzena eta benetakoa zen, eta bere prosa soila baina bizia garai hartako literatur estilorik landuagoekin kontrastea egiten zuen.

Adibide bat da Princek egiten duen deskribapena, bere amarengandik urrun saldua izateko adin goiztiarrean:Gaua zen etxe berrira iritsi nintzenean. Etxea handia zen, muino garai baten behealdean eraikia, baina gau hartan ezin izan nuen haren askorik ikusi. Geroago gehiegi ikusi nuen hori. Harriak eta egurra ziren gauzarik onenak bertan; ez ziren jabeen bihotzak bezain gogorrak. Princek esklabotzari buruz idatzi zuen, esperientzia pertsonalaren autoritatearekin, bere aurkari politikoek inoiz berdindu ezin izan zuten zerbait.
Berak idatzi zuen:Ni neu esklabo izan naiz —badakit esklaboek zer sentitzen duten— beste esklaboek sentitzen dutena esan dezaket neure kabuz, eta esan didatenagatik. Esklaboak esklabotzan nahiko zoriontsu direla dioen gizonak —ez dutela aske izan nahi— ezjakina da gizon hori, edo gezurti bat da. Inoiz ez nion esklabo bati entzun hori esaten. Sekula ez nion Buckrako gizon (*zuri*) bati hori esaten entzun, Ingalaterran horretaz hitz egiten entzun nuen arte.Haren liburuak berehalako eragina izan zuen iritzi publikoan, eta hiru inpresiotan argitaratu zen lehen urtean. Eztabaida sortu zuen, eta James MacQueenek, *The Glasgow* Courier-eko editoreak, *Blackwood aldizkarian* gutun luze batengatik desafiatu zuen haren zehaztasuna. MacQueenek mendebaldeko Indiaren interes zuriak defendatzen zituen eta mugimendu anti-esklabista gogor kritikatzen zuen.  Prince esklabotzaren aurkako kamarillaren "tresna mespretxagarria" deskribatu zuen, bere "jabe eskuzabal eta bihozberak" gaizki orientatzera bultzatu zuena. Pringle familiaren izaerari eraso zion, etxean esklaboa onartzearen errudun zirela iradokiz.

1833an, Pringle-k MacQueen auzitara eraman zuen difamazioagatik eta 5 libra lortu zituen kalteordainalez Handik gutxira, John Wood-ek, Prince-ren esklabistak, Pringle auzitara eraman zuen difamazioagatik, Prince-ren The History-ko editore gisa arduraduna zuen, eta esan zuen liburuak, oro har, bere pertsonaia desitxuratu zuela. Woodek bere kasua irabazi zuen eta 25 dolarreko kalte-ordaina eman zioten.
* Halaber, 2007an, Docklands Museoak galeria berri bat eta erakusketa iraunkor bat ireki zituen, London, Azukrea & Esklabotza izenekoa, eta Prince "abolizio kanpainan ezinbesteko papera" bete zuen egile gisa izendatzen du.

## Irudikapenak beste komunikabide batzuetan 
* Prince fikziozko maitasunaren interestzat aurkezten da 1807ko *Bridgetower –* *A Fable* jazz operan (2007), Julian Josephek, Mike Phillipsen libretoarekin, George Bridgetower XVIII. mendeko biolinista beltzari buruz.
* Erresuma Batuan eta Irlandako Errepublikan, eta Europako eta Hego Amerikako hainbat tokitan, Prince Google Doodle baten gaia izan zen 2018ko urriaren 1ean, astelehena, bere 230. urtebetetzea markatzeko.

## Ikus, halaber 
* Olaudah Equiano
* Esklaboen zerrenda
* Abolizionisten zerrenda

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *The History of Mary Prince: A West Indian Slave* (Mary Prince-ren Historioa: Mendebaldeko indiar esklaboa) Gutenberg proiektuan.
* *The History of Mary Prince: A West Indian Slave* F. Westley eta A.H.Davis (argitaratzaileak) 1831. Artxibatuta  *Wayback Machine*-ren 2019ko abuztuaren 15ean. New Yorkeko liburutegi publikoan, HTML edizioan online.
* *The History of Mary Prince:* Hainbat edizio inprimatuek eskuragarri, bai inprimatuta eta bai inprimatu gabe.
* *Boos, Florence. Memoirs of Victorian Working-Class Women: The Hard Way Up. Palgrave 2017.*  (Emakume Victoriar langileen memoriak: Aldatzgorako bidea). (3. kapitulua Mary Prince eta Elizabeth Stone-ri izanda)
* Prince, Mary (2017) *The History of Mary Prince: A West Indian Slave Related by Herself. University of North Carlolina Press.* (Mary Prince-ren Historioa: Mendebaldeko indiar esklaboa berak kontatua)

## Kanpo estekak 
* *Works by Mary Prince at Project Gutenberg* (  Mary Prince-k egindako lanak Gutenberg proiektuan)
* *Works by or about Mary Prince at the Internet Archive*  (Mary Prince-k egindako lanak edo berari buruzkoak Interneteko artxiboan)
* *Works by Mary Prince at LibriVox (public domain audiobooks)*  (Mary Prince-k egindako lanak *LibriVox-*en, audioliburu publikoak)
* Maryprince.org, Margôt Maddison-MacFadyen
* *The History of Mary Prince: A West Indian Slave Related by Herself. With a Supplement by the Editor*(Mendebaldeko Indiako esklabo baten Mary Prínce-ren historioa. Berak kontatua. Argitaratzailearen gehigarri batekin*).* London: F. Westley-k eta A. H. Davis-ek argitaratua, 1831, Ipar Carolinako Unibertsitatean.
* *Spartacus Educational*Espartako Hezitzailea: Mary Prince.
* "Mary Prince"  artxibatua *Wayback Machine*-n,  ( 100 britaniar beltz handi)
* Mary Prince Course (kurtsoa), Coker College, Hartsville, Hego Carolina
* *A Slave Account by Mary Prince*(Esklabo baten kontaketa, Mary Prince-k egindakoa), Turks & Caicos Museum
* ''Major Problems in American Women's History''. (AEBetako emakumeen historiako arazo nagusiak. Bosgarren Stamford Edizioa, Connecticut: Cengage Learning. Sharon Block-ek argitaratua Kaliforniako Unibertsitatean, Irvine-k eta Ruth M. Alexanderrek Coloradoko Estatu Unibertsitatean eta Mary Beth Norton-ek Cornell-eko Unibertsitatean, 62. or.)