open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thelodonti

**Thelodonti** barailarik gabeko arrainen klasea iraungitua da, erdi ordoviziar eta goi devoniar artean bizi zena.

Eztabaida irekia dago telodontoak talde monofiletiko bat edo leinu basalen multzo bat diren, agnatuak zein gnatostomatuak.

Telodontoak itsasoan eta ur gezatan bizi ziren. Gehienak sedimentuaren gainean bizi ziren, non hondarrak jaten zituzten, baina argi dago espezie batzuk ur zabalean libreki igeri egiten zutela.

## Taxonomia 
Hona hemen Nelson, Grande and Wilsonek 2016an proposaturiko sailkapena,, van der Laanek urte berean bat egin zuena.
* † Thelodontomorphi superklasea Jaekel 1911
** † Thelodonti klasea Kiaer 1932
*** † Oeseliidae familia Märss 2005
*** † Archipelepidiformes ordena Wilson & Märss 2009
**** † Boothialepididae familia Märss 1999
**** † Archipelepididae familia Märss ex Soehn et al. 2001
*** † Furcacaudiformes ordena Wilson & Caldwell 1998
**** † Nikoliviidae familia Karatajūtė-Talimaa 1978
**** † Lanarkiidae familia Obručhev 1949
**** † Pezopallichthyidae familia Wilson & Caldwell 1998
**** † Drepanolepididae familia Wilson & Marss 2009
**** † Barlowodidae familia Märss, Wilson & Thorsteinsson 2002
**** † Apalolepididae familia Turner 1976
**** † Furcacaudidae familia Wilson & Caldwell 1998
*** Thelodontida kladoa Stensiö 1958 non Kiaer 1932 s.l.
**** † Talivaliidae familia Marss, Wilson & Thorsteinsson 2002
**** † Longodidae familia Märss 2006b
**** † Helenolepididae familia Wilson & Märss 2009
**** † Sandiviiformes ordena Karatajūtė-Talimaa & Märss 2004
***** † Angaralepididae familia Karatajūtė-Talimaa & Märss 2004
***** † Stroinolepididae familia Karatajūtė-Talimaa & Märss 2002
***** † Sandiviidae familia Karatajūtė-Talimaa & Märss 2004
**** † Turiniida ordena Stensiö 1958
***** † Turiniidae familia Obručhev 1964
**** † Thelodontiformes ordena
***** † Thelodontidae familia Jordan 1905
**** † Loganelliiformes ordena Turner 1991
***** † Nunavutiidae familia Marss, Wilson & Thorsteinsson 2002
***** † Loganelliidae familia Märss, Wilson & Thorsteinsson 2002
**** † Phlebolepidiformes ordena Berg 1937 s.s.
***** † Phlebolepididae familia Berg 1937 corrig.
***** † Shieliidae familia Märss, Wilson & Thorsteinsson 2002
***** † Katoporodidae familia Soehn et al. 2001 ex Märss, Wilson & Thorsteinsson 2002

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anaspida

**Anaspida** barailarik gabeko arrainen klasea iraungitua da, behe siluriar eta goi devoniar artean bizi zena.

Gnatostomatuen arbasoak dira .Anaspidoak barailarik gabeko itsas arrain txikiak ziren, ezkata txikiekin; talde batzuek ez zuten hegats dortsalik.

## Taxonomia 
Hona hemen van der Laanek 2018an proposaturiko sailkapena:
* Endeiolepidiformes ordena
** Endeiolepididae familia
* Anaspidiformes ordena
** Birkeniidae familia
** Pterygolepididae familia
** Rhyncholepididae familia
** Pharyngolepididae familia
** Tahulalepididae familia
** Septentrioniidae familia
** Ramsaasalepididae familia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Periophthalmus

**Lokatzetako jauzilariak** (***Periophthalmus***) Oxudercidae familiako genero bat da. Aire zabalean bizitzeko gai diren arrain-espezieak dira, intsektuez eta ornogabe txikiez elikatzen direnak.

Generoa manglareetako uretan bizi da, besteek ezin dutena eginez: airea arnastu bizimodu anfibioan. Eskualde tropikal eta subtropikaletan aurkitzen da, Indo-Pazifiko osoa eta Afrikako Atlantikoa barne. Bertako kideak oso aktiboak dira uretatik kanpo, baina lohia behar dute beti, bertatik elikatzen baitira eta harekin elkarreragiten baitute, adibidez, beren lurraldea defendatzeko.

## Espezieak
Generoak 19 espezie ditu bere barnean:
* *Periophthalmus argentilineatus* Valenciennes, 1837
* *Periophthalmus barbarus* (Linnaeus, 1766)
* *Periophthalmus chrysospilos* Bleeker, 1852
* *Periophthalmus darwini* Larson & Takita, 2004
* *Periophthalmus gracilis* Eggert, 1935
* *Periophthalmus kalolo* Lesson, 1831
* *Periophthalmus magnuspinnatus* Y. J. Lee, Y. Choi & B. S. Ryu, 1995
* *Periophthalmus malaccensis* Eggert, 1935
* *Periophthalmus minutus* Eggert, 1935
* *Periophthalmus modestus* Cantor, 1842
* *Periophthalmus novaeguineaensis* Eggert, 1935
* *Periophthalmus novemradiatus* (F. Hamilton, 1822)
* *Periophthalmus pusing* Jaafar, Polgar & Zamroni, 2016
* *Periophthalmus spilotus* Murdy & Takita, 1999
* *Periophthalmus takita* Jaafar & Larson, 2008
* *Periophthalmus variabilis* Eggert, 1935
* *Periophthalmus walailakae* Darumas & Tantichodok, 2002
* *Periophthalmus waltoni* Koumans, 1941
**Periophthalmus weberi* Eggert, 1935

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antoinette de Jong

**Antoinette Lisanne de Jong** (Heerenveen, Herbehereak,  1995eko apirilaren 6a) izotzetako abiadura-patinajean lehiatzen den atleta herbeheretarra da.

Horrez gain, lau domina irabazi zituen Izotz Abiadurako Europako Txapelketetan, 2016 eta 2021 urteen artean, eta lau domina irabazi zituen Urrutiko Abiadura-patinajeko Europako Txapelketetan, 2020 eta 2022 urteetan.

## Nazioarteko ohoreak 
## Errekor pertsonalak
Gaur egun, 7. postuan dago adelskalender-en, guztira 156.554 punturekin.
## Munduko errekorrak
## Txapelketen ikuspegi orokorra
Iturria
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Periophthalmus pusing

***Periophthalmus pusing*** *Periophthalmus* generoko animalia da. Arrainen barruko Actinopterygii klasean sailkatzen da, Gobiidae familian.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Periophthalmus*
* Gobiidae

## Kanpo estekak 
* FishBase.org
Diktaketa

thumb|250px|Eskola tradizionalean oso ariketa erabilia izan da diktaketa.
**Diktaketa** prozesu bat da zeinaren bidez pertsona batek ozen irakurtzen duen testu koherente bat, erritmo jakin batekin, entzuleei idatziz kopiatzeko aukera emanez. Ikasleak, jatorrizko testua ikusi gabe, ahalik eta testu antzekoena idazten saiatu behar du. Eskolako aktibitatea da, batez ere metodogia eta eskola tradizionaletan.

## Etimologia 
Diktaketa hitza latinetik dator, *dictare*: "Behin eta berriz ahoskatzea edo deklaratzea".

## Helburuak 
Diziplina hori helburu desberdinekin lantzen da:
* Ortotipografia (puntuazio markak), ortografia eta gramatika maila hobetzeko, tartean .
* Ikasleei literatur lanak eta egileak ezagutarazteko.
* Balio moralak eta ideiak irakasteko.

## Metodologia 
Irakasleak testu bat irakurtzen du ozen, hitz-multzo txikitan, eta ikasleek aldi berean transkribatzen dute. Hitz-multzo bakoitza astiro irakurtzen da lehenik, eta behin edo bitan errepikatzen da abiadura normalean. Azkenean, irakasleak testua hasieratik amaierara irakurtzen du berriro, eta ikasleak minutu batzuk ditu akatsak berrirakurtzeko eta zuzentzeko. Ondoren, ikasleen espedientea zuzendu eta puntuatu egiten da, irakasleak edo administrazio-agintariek ezarritako puntu-baremoaren arabera. Diktatzeko erabiltzen diren testuek hamabost edo hogei lerro inguruko luzera izaten dute, eta liburu batetik atera daitezke edo horretarako berez konposatu.

Bukatu ondoren, diktaketa zuzendu eta ebaluatzen da. Irakasleak lana jaso eta bere kabuz ebaluatu dezake, edo ikasleei beren burua kalifikatzen utz diezaieke. Azken autoebaluazio-prozesu hori azkarragoa da, baina, aldi berean, hainbat eragozpen dakartza: diktaketaren egilearen letra eta ebaluatzailearena ezin dira bereizi, eta ebaluatzailearen zorroztasuna zalantzan egon daiteke, pertsonari berari baitagokio.

## Denbora-pasa 
Diktaketak ospea hartu du helduentzako denbora-pasa gisa. Herrialde batzuetan diktaketa-lehiaketak egiten dira, esaterako frantses hizkuntzako hainbat herrialdetan, Polonian eta Herbehereetan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Killick

eskuinera|thumb|260px|Marie Killick, gramofonorako zafirozko hortzaren asmatzailea, 1945ean

**Marie Louise Killick,**  iturri batzuetan **Maria** (Mitcham, Erresuma Batua, 1914ko otsailaren 8a – Guildford, 1964ko ekainaren 1a) audio-ingeniaria eta asmatzailea izan zen, eta 1945ean zafiro-orratz bat patentatu zuen gramofonoan binilozko diskoak jotzeko.

## Ibilbidea 
Bere patentea berrezarri ondoren, 1953an parte hartu zuen, Pye Ltd-en aurkako auzi batean. (*Killick v Pye Ltd*) Bere patentea hausteagatik.  Killickek 1957an irabazi zuen auzia Justizia Auzitegi Gorenean. Pye irratiak apelatu egin zuen, baina hautsi zuten epairik apalena 1958an berretsi zuten. Hala ere, hurrengo urtean porrot egiteak emaitzaren onura eragotzi zuen.

## Asmakizunak 
Bigarren Mundu Gerran, armadarentzat lan egin zuen soinu-ekipoak eginez (altzairuzko ebakitzaileak argizari-diskoetan grabazio nagusiak egiteko). Banku batetik 300 libera lortu zituen gehiago ekoizten zuen negozio bati ekiteko, eta kontratu bat lotu zuen Gerra Bulegoarekin. Borroka-eremuetan, garrantzitsuak ziren grabazioak, eta grabagailu eramangarri bat diseinatu zuen erabil zezaten. 

Une horretan, grabazioak altzairuzko orratzekin egiten ziren, diskoa suntsi zezaketenak. Killickek estilete bat asmatu zuen zafiro edo diamantezko harri batekin. Bere estileteak soinu-kalitate hobea zuen eta ez zion diskoari kalterik egiten diskoaren artekaren aldeak mugitzen zituelako, ez hondoa. 1945eko urriaren 25ean aurkeztu zuen patente-eskaera, eta patente oso bat eman zioten (603.606 zenbakia), 1948ko ekainaren 18an.

Bere estiloa Sapphox izenarekin merkaturatu zen eta Londresen fabrikatu zen.

Negozioa oso ondo egiten ari zen, idazkari pribatua, etxe handia eta seme-alabentzako etxe-irakaslea zituen, baina handik hiru urtera negozioa pikutara joan zen. Hala ere, hurrengo urtean izandako porrotak milioika eurotan egon zitekeen emaitzaz baliatzea eragotzi zion. 

Guildford, Surreyn , Ingalaterran, hil zen 49 urte zituela, dirurik eta etxerik gabe. 

## Bizitza pertsonala 
Mariek lau seme-alaba zituen. Cynthia alabak bere amaren esperientziari buruzko liburu bat idatzi zuen, eta bertan jaso zuen nola bahitu eta behartu zuten eraikitzaile baten patioan bizitzera, Pyrenen aurkako borroka legalak aurrera egiten segitzeko erabili zituen taktiken ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rebel Noise

**Rebel Noise** Arrasaten 2019 an sortutako punk-rock! musika talde bat da.

## Ibilbidea 
Aurreneko kontzertua Arrasateko Gaztetxean eman zuten "Gazte talent" ekitaldian, taldea bi aste lehenago bakarrik osatu zelarik. Izenik ere ez zuten oraindik eta "Musakolako musikariak" izenaz aurkeztu zituzten. Hiru abesti jo zituzten. Aurreneko kontzertu luzea Elkartasun Egunean eman zuten, DATen. Inguruko herrietan kontzertu ugari eman zituzten ondoren.

COVID-19 pandemiak hainbat kontzertu bertan behera uztea ekarri bazien ere, kanta berriak konposatzeko aprobetxatu zuten eta 2022an *Infernuko Atean* diskoa atera zuten. Bideoklip bat ere sareratu zuten, "Nor naiz ni?" abestiari dagokiona.

Urtebete oholtzetatik kanpo egon ondoren 2024ko abuztuan "Idazten dizut" abestiaren bideoklipa atera zuten. Irailaren 14an *Ahanzturaren babesean* izeneko disko berriaren aurkezpena egin zuten.

## Diskografia 
* *Infernuko Atean* (2022, autoekoizpena)
* *Ahanztunaren babesean* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fairmont San Francisco

**Fairmont San Francisco**, AEBeko San Frantzisko hirian dagoen hotel bat da, Kalifornia estatuan. Nob Hill auzoan dago 

1907an Theresa Fair Oelrichs eta Virginia Fair Vanderbilt ahizpek beten aita James Graham Fair meatzaritza enpresaburu eta senataria zenaren omenez eraiki zuten.

Mundu mailan ospea badu, bertan *Hotel* (1983-1988) telesaila girotu zelako da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Infideltasun

thumb|Venus eta Marte, Vulcanok harrapatuta. Il Padovanino (1631)
**Infideltasuna** edo **desleialtasuna** bikote baten harremanean hitzartutako edo suposatutako leialtasun-konpromisoa ez betetzea da. Ezkontza formal baten kasuan, adulterio terminoa ere erabiltzen da.

Adiera arruntean, fideltasun terminoak bikote bateko kideen arteko begirunea adierazten du, bereziki, esklusibitateko itun esplizitu edo inplizitu bat errespetatu eta betetzea. Testuinguru horretan, leiala izateak esan nahi du alde batera dugun pertsonarengan pentsatzea, pertsona horrek behar gaituenean berarekin izango garela, beste pertsonekiko ezer ez ezkutatzea, gure taldea mantentzea erabaki dugun pertsonarekin, hau da, gure bikotekidearekin, harreman intimoak izatea. Kontzeptuaren aplikazioa aldatu egin daiteke gure ikusmoldeen arabera, edo orientazio sexualaren arabera, eta gizon eta emakume baten arteko harremanean leialtasunaz hitz egin daiteke, edo bi gizonen artean, edo bi emakumeren artean. Beraz, hitzik arruntenean, desleialtasuna da bikotetzat libreki aukeratu dugun pertsonarekin bakarrik sexu-harremanak izateko isileko itun hori haustea.

Hala ere, "desleialtasun" hitza erabil daiteke askatasunez hartu dugun eta, edozein arrazoirengatik, ondoren haustea erabaki dugun edozein konpromiso hausteko.

## Kanpo estekak
Erlojuaren aurkako

thumb|Rally-lasterketek erlojuaren aurkako formatua dute, tartekako irteerekin.
**Erlojuaren aurkako lehiaketa** lehiaketa-formatu bat da, eta parte-hartzaileek ahalik eta denbora laburrenean egin behar dute lan bat. Zenbait kiroletan, erlojuaren kontrako lasterketak ahalik eta lasterren egin behar dituzte kirolariak, parte hartzaileen arteko elkarreragin fisikorik gabe.

Erlojuaren kontrako lasterketa batean, ohikoa da irteerak tarteka egitea: parte-hartzaile bakoitzak une desberdin batean hasten da lasterketan (adibidez, 30 segundorik behin). Lehiakideek ibilbidea osatu ondoren konparatzen dira parte hartzaileek ibilbidea egiteko behar izan duten denborak. Lehiaketa-formatu hori txirrindularitzan, iraupen-eskian, biatloian, automobilismo- eta motoziklismo-modalitate askotan erabiltzen da, adibidez, rallya, rally raid-a eta mendi-lasterketak.

## Formatu hori erabiltzen duten kirolak 
**Txirrindularitza**eskuinera|thumb|250x250px|Remi Cavargna, 2020ko Frantziako Tourreko erlojuaren aurkako sektore batean.
Erlojuaren aurkakoa bizikletaz egitea da erlojuaren kontrakoaren formaturik ezagunena. Fratziako Tourreko lasterketa guztiek gutxienez ekitaldi horietako bat dute. Atariko  lehen etapez gain, aurreko eguneko sailkapen orokorraren alderantzizko ordenan abiatzen dira lasterkariak. Beraz, ekitaldiaren liderra beti hasten da azkena.

**Automobil-rally**

Automobil-rally batean, etapa bakoitza erlojuaren kontra doa.Hala ere, superetapa batzuk duelu gisa egiten dira.

**Traineru Estropadak**

Estropada sasoi bakoitzean beti izaten dira erlojuaren aurkako saio batzuk. Esaterako, Bilboko itsasadarretik, edo Kontxako Banderarako Sailkapen estropadan.

**Igeriketa ur irekietan**

Ur irekietako igeriketan, 5 km-ko erlojuaren kontrakoa jokatzen da, bereziki Frantziako eta Europako txapelketetan (eta ez Munduko Txapelketetan).  Ibilbidea 5 km-koa da lerroan, eta igerilariak aurreko egunean egindako saioaren arabera hasten dira. Igerilarien arteko tartea 30 segundokoa da.

**Biatloia**

Biatloian, esprinta eta banakako ekitaldiak erlojuaren aurkako gertaerak dira, eta atleta bakoitza 30 segundoko tartearekin hasten da.

**Oinezko lasterketa**

Korrika egitean, pelotoiak jariakorragoak izan daitezen erabiltzen da formatu hori, ibilbide baten zati estuetan lasterkari gehiegi ez izateko.Hori da, hain zuzen ere, mendi-lasterketako txapelketen kasua, hala nola *Trophée des Muletiers* edo Fullyren kilometro bertikala, edo *Sauvabelingo Tourreko Course* delakoa, korridore bakoitzaren arteko arraila hogei segundokoa baita.

## Erreferentziak
Wilshire Grand Center

**Wilshire Grand Center**, AEBetako Los Angeles hiriko etxe orratz bat da. Wilshire Boulevard, 7., Figueroa eta San Francisco kaleen artean dago. 335,3 metroko altuera du, hortaz Los Angeles hiriko eta AEBetako mendebaldeko eraikinik garaiena da.

2017an inauguratu zen eta AC Martin Partners estatubatuar arkitektura estudioak diseinatu zuen.
Salesforce Tower

**Salesforce Tower**, AEBetako San Francisco hiriko etxe orratz bat da. 326 metroko altuera du. 415 Mission Street kalean dago. San Frantzisko hiriko eraikinik garaiena da eta AEBetako mendebaldeko bigarren altuena, Los Angeles hiriko Wilshire Grand Center etxeorratzaren ondoren.

2018an inauguratu zen eta César Pelli argentinar arkitektorak diseinatu zuen.
Ohe-jantzi

thumb|Ohe-jantziak denda batean
**Ohe-jantzia** oihalezko piezen multzoa da, ohea estaltzeko erabiltzen dena, hala nola maindireak, mantak, etab. Haren erabilerak higienerako eta konfort termikorako balio du, baina koltxoiaren babeserako ere balio du, eta dekorazio-efektua du. Oheko jantzi-multzoak txandaka garbitzen dira maiz, eta urtaroaren arabera aldatzen dira, logelako tenperaturetan loaren erosotasuna hobetzeko.

## Materialak 
Maindire-mota ohikoenak lihoa, ehun satinatua edo franela edo kotoi eta poliester arinen nahasteak dira, kolore solidokoak edo estanpatuak, baina lihoa eta zeta ere erabil daitezke, baita konbinazioan ere. Antzara- edo ahate-luma eta beste luma batzuk betegarri bero eta arin gisa erabiltzen dira maiz edredoietan. Baina betegarri horren zati bat ehun oso ehunetatik atera daiteke, eta pertsona askorentzat narritagarria izan daiteke, batez ere alergiak dituztenentzat. Luma natural eta sintetikoen alternatibak merkaturatzen dira. Kotoi, artile edo poliesterrezko nahasketa edredoi alternatibo gisa erabili ohi da. Horiek ez dira luma naturalak baino garestiagoak eta garbitzeko errazagoak dira. Normalean, artilezko, kotoizko, akrilikozko edo ehun lodiko edo puntuzko beste mikrozuntz sintetiko batzuk edo horien nahasturak erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herbeherea Berria

**Herbeherea Berria** (;  edo ) XVII. mendeko Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren kolonia bat izan zen, Estatu Batuetako ekialdeko kostaldean. Aldarrikatutako lurraldeak Delmarva penintsulatik Cod lurmuturraren hego-mendebalderaino hedatzen ziren, baina koloniak egon ziren eremua murritzagoa zen, gaur egungo New York, New Jersey, Delaware eta Connecticut estatuen parteekin, bi herri txikirekin Pennsylvanian eta Rhode Islanden. 

Kolonia Mendebaldeko Indietako Herbeheretar Konpainiak sortu zuen 1621ean, Ipar Amerikakoko larru merkataritza kapitalizatzeko asmoarekin. Kolonizazioa gelditu zuen konpariniaren kudeaketa txarragatik eta amerindiarrekin izandako gatazken ondorioz. Suedia Berria, Suediako Hegoaldeko Konpainiaren kolonia, hegoaldetik hedatu zen, eta ekialdeko muga ere berriro marraztu behar izan zen Ingalaterra Berriko Konfederazioaren hazkuntzaren ondorioz. 

Koloniak hazkuntza handia izan zuen 1650ko hamarkadan, eta Ozeano Atlantikoaren iparraldean merkataritza portu garrantzitsuenen artean ezarri zen. Herbehereek Manhattango Fort Amsterdam 1664an errenditu zuten, Bigarren anglo-herbehereetar gerraren baitan. 1673an berriro konkistatu zuten, baina Westminsterreko ituna (1674)ren ondorioz itzuli behar izan zuten. Itun horrek Hirugarren Anglo-herbehereetar gerrarekin amaitu zuen.

Herbeherea Berriko biztanleak europar kolonoak ziren, amerindiarrekin eta Afrikatik inportatutako esklaboekin batera. Amerindiarrak kontuan hartu gabe, koloniaren populazioa 1.500 eta 2.000 artekoa zen 1650ean, eta 8.000 eta 9.000 artean Ingalaterraren esku geratu zenean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kenneth Roberts

**Kenneth Lewis Roberts** (Kennebunk, Maine, 1885eko abenduaren 8a - Kennebunkport, Maine, 1957ko uztailaren 21a) estatubatuar eleberrigilea izan zen.

Cornell Unibertsitatean graduatu ondoren, hamar urte egin zituen Boston Globen kazetari. 1917an armadan sartu zen eta Siberiako Estatu Batuetako Indar Espedizionariora bidali zuten Errusiako Gerra Zibilean. Gerraren ondoren, *Saturday Evening Post* egunkariko berriemaile izan zen Europan, eta Municheko Putscharen berri eman zuen lehen kazetari estatubatuarra izan zen.

Booth Tarkingtonen laguntzarekin eleberriak idazten hasi zen. Bere jaioterriko pertsonaiak protagonista dituzten fikzio historikoko eleberriak idatzi zituen. Bere eleberririk ezagunena, *Northwest Passage*, izenburu bereko film bat inspiratu zuen. 1957an Pulitzer Sariaren zitazio berezia jaso zuen bere eleberri historikoengatik.

## Lanak 
* ''Europe's Morning After* (1921), a collection of *Saturday Evening Post* essays
* *Why Europe Leaves Home* (1922), a collection of *Saturday Evening Post* essays on immigration
* *Sun Hunting: Adventures and Observations among the Native and Migratory Tribes of Florida* (1922), humorous essays, Florida promotion
* *Black Magic* (1924), a collection of *Saturday Evening Post* essays
* *Concentrated New England: A Sketch of Calvin Coolidge* (1924), an informal biography
* *Florida Loafing* (1925), humorous essays, Florida promotion
* *Florida* (1926), Florida promotion
* *Arundel* (1929), a historical novel
* *The Lively Lady* (1931), a historical novel
* *Rabble in Arms*  (1933), a historical novel
* *Captain Caution* (1934), a historical novel
* *For Authors Only, and Other Gloomy Essays* (1935), humorous essays
* *It Must Be Your Tonsils* (1936), humorous essays
* *Northwest Passage* (1937), a historical novel
* *March to Quebec* (1938), a historical compilation
**Trending into Maine* (1938), a travelogue
* *Oliver Wiswell* (1940), a historical novel
* *The Kenneth Roberts Reader* (1945), a compilation of his works
* *Lydia Bailey* (1947), a historical novel
* *Moreau de St.-Mery's American Journey 1793–1798* (1947), English translation, with Anna M. Roberts) -- history
* *I Wanted to Write* (1949), autobiography
* *Henry Gross and his Dowsing Rod* (1951), on dowsing
* *The Seventh Sense* (1953), on dowsing
* *Boon Island* (1955), a historical novel
* *Water Unlimited* (1957), on dowsing
* *The Battle of Cowpens'' (1958), a historical essay

## Kanpo estekak
Delia Derbyshire

**Ann Delia Derbyshire** (1937ko maiatzaren 5a, Coventry &ndash; 2001eko uztailaren 3a, Northampton) musika konkretuko konpositorea izan zen, aitzindaria musika elektronikoaren arloan. Soinu-eskultorea, hainbat soinurekin esperimentatu zuen irratirako, telebistarako, antzerkirako eta zinemarako. Lan ezagunenak hauek dira: Londresko BBCk 1963an sortutako *Doctor **Who* zientzia-fikziozko telesail britainiarrarentzat egindako sarrera-kanta eta BBC Radiophonic Workshop-ekin egindako lana. Delia Derbyshire izan zen, funtsean, musika elektronikoa eta soinu-esperimentazioa Britainia Handian nahiz munduko gainerako lekuetan ezagun egiten lagundu zuen emakumea.

## Kanpo estekak
Arent de Gelder

**Arent de Gelder** (Dordrecht, 1645eko urriaren 26a - *ibidem*, 1727ko abuztuaren 27a) herbeheretar margolaria izan zen.

Amsterdamgo Rembrandten azken ikasleetako bat izan zen 1661etik 1663ra. XVIII. mendean Rembrandten estilo berantiarrean margotzen jarraitu zuen. Bibliako eszenak eta erretratuak egin zituen.

## Iruditegia 

Aert de Gelder (Dutch - Ahimelech Giving the Sword of Goliath to David - Google Art Project.jpg|Ahimelech Davidi Goliaten ezpata ematen, 1680-89
Gelder, Aert de - The Banquet of Ahasuerus - Google Art Project.jpg|Ahasuerusen oturuntza, 1680-89
Aert de Gelder 009.jpg|Abraham eta aingeruak, 1680-1685
Koning_David.Aert_de_Gelder.jpg|David erregea, 1680-1685
Aert_de_Gelder_004.jpg|Esther eta Mordechaï
Aert_de_Gelder_006.jpg|Ernest de Beveren, 1685
Aert de Gelder - Esther y Mardoqueo escribiendo la primera carta del Purim.jpg|Mordechai Purimen gutuna idazten
Gelder A lady at her toilet.jpg|Emakumea bainuan
Esther_Mordechai_Purim.jpg|thumb|540px|center|Esther eta Mordechaï Purimen bigarren gutuna idazten , 1685

## Kanpo estekak
Melitopol

**Melitopol** (; ) Ukrainaren hego-ekialdeko Zaporizhia Oblasteko hiri eta udalerri bat da, egun Errusiaren okupazio militarpean dagoena. Hiria Molotxna ibaiaren ekialde-ertzean dago kokaturik –Molotxny Lyman ibaian bukatzen duena; azkenean, Azov Itsasoarekin bat egiteko–. Hiri-biztanleria 150,768 biztanlekoa da, 2021eko estimazioen arabera.

Melitopol oblasteko bigarren hiririk handiena da, Zaporizhia hiriaren atzetik. Hiria, gainera, Melitopol Raioneko administrazio-zentroa da ere.

Hiria Europako bi autobide nagusien bidegurutzean dago kokaturik: E58 Viena – Uzhhorod – Kiev – Rostov-on-Don eta E105 Kirkenes – San Petersburgo – Mosku – Kiev – Yalta. Nazioarteko garrantzia duen trenbide bat ere bertatik igarotzen da. Hiria "Krimearako ate" modura ezagutzen den; izan ere, 2014an Errusiak Krimea okupatu aurretik aurretik penintsulara zihoazen bidaiarien trenen %80a hiritik igarotzen zen. Era berean, udan zehar, errepide-trafikoa 45,000 ibilgailukoa zen, egunero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Melitopol hiriaren webgunea
* Melitopolgo inbertsio-ataria
* Melitopolgo gidaliburua
* Melitopol – ezti-hiria: atari eleanitza
* *Encyclopædia Britannica*ren *Melitopol* sarrera
* Melitopolgo mapa
2022ko Italiako Giroa

**2022ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 105. edizioa izan zen. 2022ko maiatzak 6 eta 29 bitartean egin zuten, 21 etapatan banatutako 3.445,6 kilometro eginez Budapest eta Verona artean.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
David Lizoain

**David Lizoain Loizu** (Iruña, Nafarroa Garaia, 1985eko otsailaren 17a) euskal herritar futbolari ohia da. Aurrelari lanetan aritzen zen.

## Estatistikak 
*2024ko ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Visegrád

**Visegrád** ( ahoskatua; ; ) Hungariako erdialdeko hiria da, Pest konderrikoa. Budapestetik gertu dago, Danubio ibaiaren ertzean. 2018an 1.841 biztanle zituen. Bere gaztelua, hungarieraz *Fellegvár* (zitadela) deitua, ospetsua da oso eta erregeen udako jauregia izaten zen.

1991n Hungaria, Txekoslovakia eta Poloniako agintariek bertan Visegrádeko taldea sortu zuten.

## Hiri senidetuak 
* Lanciano, 
* Obergünzburg, 

## Galeria

Kastell Visegrád–Sibrik – Südmauer.jpg|Sibrik muinoa
Königsschloß4 - Mátyás Király Múzeum (König-Matthias-Museum), Visegrád.jpg|Jauregiko iturria
Királyi palota maradványai (7594. számú műemlék) 3.jpg|Jauregiko lorategia
Visegrád castle panorama.jpg|thumb|Jauregiko panorama
Visegrád castle.jpg|thumb|Jauregia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Aire-hockey

thumb|360x360px| Aire-hockey jokalari profesionala
'*Aire-*hockeya* edo mahai-*hockeya'''* barruko eta doitasuneko kirol bat da, non bi pertsona edo bi bikote (binaka) aritzen dira aire *hockey* mahai batean, mazoak erabiliz disko baten erabilera bultzatzeko, aurkako atean golak sartzeko.

## Materiala 
Gaur egun, Estatu Batuetako Aire-hockey Elkarteak jokatzeko onartutako mahai bakarrak Dynamo mahaiak dira, 2,44 metro luze, eta horien artean aurkitzen ditugu "Photon", "Pro-Style", "Blue-Top", "Brown". Top", "Purple Top" eta "Black Top" joko-lerrorik marraztu gabe.
thumb| *high top* aire-*hockey* mazoa.
thumb| *Lexan* disko ofiziala.
Mazo ofizialek ezaugarri hauek izan behar dituzte:

* Pisua: gehienez 170,1 g.
* Diametroa: gehienez 10,32 cm.
* Kolorea: Mazoa edozein koloreko izan daiteke kanpoko ertza izan ezik, mahaiaren gainazalaren beste kolore batekoa izan behar duena.
* Materiala: dena material berekoa izan behar da.
* Beste batzuk:
** Bere zirkunferentzian uniformea eta simetrikoa izan behar du.
** Mazo bat ezin da aldatu edo higatu mahaiarekiko kontaktu-angelua aldatzeko.

Batez ere, bi mazo mota aurki ditzakegu: mazo altuak (*high top*) eta mazo lauak (*low top*). Orokorrean mazoak Estatu Batuetan egiten dira, baina bada Terrasan (Katalunia) egiten den mazo lauaren eredu ofizial bat .

"USAA" eta "AHC" elkarteek onartutako diskoak "Lexan" modeloak dira, eta gorriak, horiak edo berdeak izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aire-hockey jokoaren arauak gaztelaniaz
* *Aire-hockey Mundua*
* *Aire-hockey AEB''
* Aire-hockey Venezuela
* AHPA — Nazioarteko Aire-hockey Elkartea
Biniam Girmay

**Biniam Girmay Hailu** (Asmara,  - ) errepideko txirrindulari eritrearra da, Intermarché-Wanty-Gobert Matériaux taldekoa.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Biniam Ghirmay - *FirstCycling*
Kabinete (altzaria)

thumb|266x266px|Ebano eta marfilezko kabinetea; Andrea Picchi, Florentzia.
**Kabinete** bat eredu arkitektonikoetan inspiratutako bildumagile-armairua da, aurrealdean kaxoiak eta ateak dituena. Altzari mota hau Errenazimenduan agertu zen, beste mahai edo apain-mahai mota batzuekin batera. Batzuek ebano-plakak dituzte eta ebanisteriaren berezko lanaren emaitza dira.

Kabineteak Espainian asmatu ziren XVI. mendearen hasieran eta bertan eta Italian ekoizi ziren XVI. mendearen lehenego erdialdean. Originalki mahai baten eta dokumentuen almazenen arteko konbinazioa ziren. Kabineteek ate bat edo bi zituzten, sarrailarekin, idazteko disko bat, eta idazteko materiala eta dokumentuak gordetzeko kaxoi batzuk. Zenbait kasutan, goiko zatia objetu desberdinak erakusteko erabiltzen da edo lanerako gainazal gisa ere erabili daiteke. Italiatik, kabinetearen modeloa iparralderantz zabaldu zen, Tirol, Bohemia eta Herbeheretara. 
thumb|Luis XIV.aren garaiko kabinetea.
Augsburgo, Nurenberg, Cheb eta Anberes fabrikazio leku garrantzitsuak izan ziren. 1550 inguruan, altzariei *Schreibtisch* deitzen zitzaien, hau da, idazketa-mahai, eta astigarra, pinua, pagoa eta haritza bezalako zur europarrez eginak zeuden. Marketeriaz, bolutaz, irudi geometrikoz eta paisaiez apainduta egoten dira, askotan manierista estiloan. Lorenz Stöers artistaren *Geometira et Perspeciva*, arotzentzako egurrez grabatutako modeloekin 1567an argitaratua, garrantzi handia hartu zuen motiboak aukeratzeko, 1555ean zurezko banakako grabatuak banatzen hasiak baitziren.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Balatonfüred

**Balatonfüred** ( ahoskatua; ; ) Hungariako erdialdeko hiria da, Veszprém konderrikoa. Balaton aintzirako iparraldeko ertzean dago. 2020an 13.000 biztanle inguru zituen. Bainuetxe-hiri hau ezaguna da bere ur termalengatik, hidrokarbonatoak, kaltzioa eta magnesioa dauzkatenak eta zirkulazio-nahasmenduetarako eta gaixotasun kardiobaskularretarako bereziki egokiak direnak.

## Hiri senidetuak 
*  Arpino
*  Covasna
*  Germering
*  Kouvola
*  Opatija
*  Castricum

## Galeria

Image:ShipsBalatonfüred.jpg|Portua
Image:Fasor2.jpg|Tagore pasealekua
Image:Balatonfüred a város feletti dombról.JPG|Ikuspegi orokorra
Image:Balatonfüred,_Szívkórház.jpg|Bihotzeko Gaixotasunen Ospitalea
Image:Balatonfured Blaha's Villa.JPG|Blaha etxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Teresa Saez Barrao

**Teresa Saez Barrao** (Binefar, Huesca, 1957ko apirilaren 20a) aktibista feminista da eta Nafarroako Indarkeria Sexistaren aurkako Emakumeen Plataformaren eta Nafarroako eta Espainiako Emakumearen Arretarako Zentroaren eta Harrera Etxearen sortzaileetakoa da. Lunes Lilas sortu zuen.

## Biografia 
Teresa Saez Barrao Binefarren jaio zen. Bartzelonan Historia eta Nafarroako Unibertsitate Publikoan Pedagogia ikasketak egin zituen. Lehenengo eskola orientatzaile lanetan aritu zen eta 1997tik Lizarrako (Nafarroa) Udalean aukera berdintasuneko teknikaria da. Genero indarkeriaren berdintasun eta prebentzio politiketan aditua eta Nafarroako genero indarkeriaren aurkako ekintzetan aitzindaria.

1975etik Mugimendu Feministako partaidea. 80ko hamarkadan, Nafarroako Indarkeria Sexistaren aurkako Emakumeen Plataformaren sortzaileetakoa izan zen, eta Emakumearen Arretarako Zentroaren eta Nafarroako Harrera Etxearen sortzailea. Gertaera hori mugarria izan zen, Espainia osoan mota horretako lehen zentroa izan baitzen. *Andrea* emakumearentzako arreta-zerbitzuko buru eta koordinatzaile izan zen 1991tik 2016 arte. Elkarte hori Lunes Lilas elkartearen ernamuina izan zen, baita elkarte horren bultzatzailea ere. Elkarte horrek hilabetero lehen astelehenetan egiten du agerraldia Iruñean, hilketa matxistak eta genero-indarkeria salatzeko eta agerian uzteko. Elkarte hori ospetsu egin zen, Nagore Laffage Casasolaren hilketagatiko protestak bideratzeko ardura hartzeagatik, eta, ondoren, salaketa publikoagatik eta epaiaren aurkako mobilizazioengatik, 2016ko Sanferminetan  Manada izenekoek egindako bortxaketa-delituagatik**.**

Aktibismo feministaz gain, erantzukizun politikoak izan ditu Nafarroan, bai udaletan bai parlamentuan. Burlatako (Batzarre) eta Atarrabiako (Euskal Herritarrok) udaletan zinegotzi izan da. 2017az geroztik, 2019 arte, Podemos-Ahal Duguko parlamentaria izan zen Nafarroako Parlamentuan. –Ahal Dugu taldeko bozeramaile-lanetan aritu zen hezkuntzaren, osasunaren eta berdintasunaren arloan, eta baita herritarren eta erakundeen arteko harremanen batzordeko buru ere.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018an, Monzongo “Clara Campoamor” Emakume Progresisten Taldeak onartu egin zuen aukera-berdintasunaren aldeko bere ibilbidea, eta Berdintasunaren aldeko IX. Aintzatespenen saria jaso zuen**, .**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La calle es nuestra. Y hoy más que nunca 4 de julio de 2018 por Lula Gómez
* Teresa Saez Barraori elkarrizketa. "Los machirulos deben abstenerse de venir a Sanfermines"
* Teresa Saez Barraori elkarrizketa
* Alerta Feninista. Teresa Saez Barrao
* Sin Fronteras no hay Xenofobia
* Mutilación Femenina Teresa Saez Barrao
* La violencia sexual es violencia machista
* Sanfermines fiesta y mujeres
* Palabras para Encarnación
* Lunes Lilas. Recurso de la sentencia de la manada. Teresa Saez
Maite Alvarez

**Maite Alvarez Rodriguez** (Ermua, Bizkaia, 1982 - ) biologoa eta ikertzailea da, minbiziaren immunologian eragina duten zelulen azterketan aditua.

## Bizitza 
Biologia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, 2005ean lizentziatuz eta bi urtera Genetika eta Biologia molekularra masterra burutu zuen kanpus berean. 

2007an University Studies Abroad Consortiumeko ikerketa beka lortu zuen eta Murphy doktoreak Renon, Nevadako Unibertsitatean zuzentzen zuen laborategian egin zuen lan. Estatu Batuetan urtebeterako egonaldia izan behar zuena, hamar urte eta erdi bihurtu zitzaion. 

Renon zegoela doktorego-tesia egitea proposatu zioten eta Sacramentoko UC Davis Unibertsitatean lau urte egin zituen zeregin horretan. Hangoak amaituta, Standfordeko Unibertsitatean doktoratu osteko lanak egiteko aukera sortu zitzaion eta ondorengo urteak kanpus horretara lotuta eman zituen, etxe ingurura itzultzea erabaki zuen arte.

Minbiziaren immunologiaren ikerketan aritu izan da, gaixotasunaren aurka oso eraginkorrak diren *Natural Killer (NK) Cells*, hau da, Zelula Hitzaileetan espezializatuz. Minbiziaren immunoterapiaz gain, bere ikerketa-eremua hezur-muinaren transplantera eta zelula innatoen biologiara ere hedatzen da, ikerketon helburu delarik minbizi mota batzuen tratamendua hobetzea.

## Sariak 
* 2016an, Millennium Fellowship in Limphoma Research saria eman zion American Association of Cancer Research (AACC) elkarteak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Urzelai Urbieta

**Jon Urzelai Urbieta** (Zumarraga, 1990eko ekainaren 8a) gipuzkoar fisikaria eta soziologoa da.

2024an Euskadi Saria jaso zuen Euskarazko Saiakera kategorian musika jaialdiek Euskal Herrian izan duten eragina aztertzen duen Su Festak liburuarengatik.

CAF-Elhuyar saria jaso zuen 2021ean Zientzia-kazetaritzaren kategorian aipamen berezia jaso du *Pentsatu, ez sinistu* irratsaioagatik 

Irratsaio hori KKinzona irrati librean egin zuen, 2020ko abuztutik 2021eko urrira bitartean, “sineskeri giroari aurre egiteko”. Txertoei eta uhin elektromagnetikoei buruz hitz egin zuen, besteak beste. 

## Liburuak 
* 2023an Su festak (Susa) liburua argitaratu zuen, bertan musika jaialdiek Euskal Herrian izan duten egitekoa aztertzen da.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2021: aipamen berezia 2021eko CAF-Elhuyar zientzia eta teknologia sarietan Zientzia-kazetaritzaren kategorian.Erreferentziak
* 2024: Euskadi Saria Euskarazko Saiakera kategorian Su festak liburuarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Pentsatu ez sinistu – KKinZona»&#x20;*kkinzona.eus*
Jeanne Ündüreine

[thumb|360x360px|[Ündüreine|Undureine]]
**Jeanne Ündüreine** (Ündüreine, Hauze, Zuberoa, 1701eko azaroaren 9a - ?) Zuberoako nobleziako emakume izan zen XVIII. mendean, neska protagonista *Maitia, nun zira* abestian.

Piarres Lafittek argitaratu zuenez, 1701eko azaroaren 9an Hauzeko elizan bataiatutako Jeanne Ündüreine emakumeari eginiko kanta da *Maitia, nun zira*. Aitoren semea zuen aita, Ündüreineko jauna; eta ama ere, aitoren alaba, Zibozekoa.

Zuberoako aitoren alaba gehientsuenak bezala, **Jeanne** haurra Oloroeko komentu batean hezi zuten. Hain etxe oneko neskatxa ezkontzeko adinetara heltzearekin, hartaz gizon gazte anitz agradatuko ziren. Ororen artetik, hautatu zuen Mixel de Reyau, zuberotar aitoren semea bera ere. Baina hautu hori ez zuen gogoko Jeanneren aitak. Bere baimena errefusatu zuen, eta, kantoreak dioenez, alaba berriz komentuan ezarri. Mixelen auhenak eta Jeanneren erantzunak jasotzen bide ditu, beraz, abestiak.

Lafittek eginiko ikerketen arabera, aitak barkatu zion alabari: azkenean, Jeanne gaixoa ohorezki ezkondu zen.

Horrela hasten da kanta:

**Mixel:**

: Maitia, nun zira?
: Nik etzütüt ikusten 
: ez berririk jakiten 
: nurat galdü zira? [bis]
:
: Ala khanbiatü da
: zure deseiña?
: Hitzeman zenereitan 
: ez behin, bai berritan 
: enia zinela! [bis]
:

**Jeanne:**

: Ohikua nüzü
: ez nüzü kanbiatü
: bihotzian beinin hartü
: eta zü maitatü. [bis]
:
: Aita jeloskor batek 
: dizü kausatü.
: Zure ikustetik 
: gehiago mintzatzetik 
: hark nizü pribatü. [bis]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dulce Pontesek eta Kepa Junkerak abestutako bertsioa, entzungai.
* 2003ko ETBko Kantu Zaharrak saioan abestutako bertsioa, entzungai.
Violeta Parra (albuma)

***Violeta Parra***, Isabel Parrak bere amaren omenez plazaratutako estudioko laugarren albuma da, bakarlari gisa. Isabel Parra lan honetan bakarlari gisa aritu zen; 1970ean plazaratu zuen Peña de los Parran, Ángel Parra anaiarekin 1968an sortu zuen zigiluan, alegia. Banaketa DICAP zigiluak egin zuen.

## Edukia 
Hau Isabelek bere amari egindako omenezko albuma da. Bien izenak albumaren azalean agertzen dira. "A" aldea Violeta Parrak bildutako abesti tradizionalek osatzen dute osorik; "B" aldean Violetaren argitaratu gabeko testuak biltzen ditu. Horietako hiru Isabelek musikatu zituen: «Como el roble en el verano», «Qué palabra te dijera» eta «Lo que más quiero» abestia. Azken abesti hau Inti Illimaniren interpretazioan ospetsua izango zen.

## Kolaborazioak 
Musikan Angel Parra anaiak, Victor Jara kantautoreak eta Inti-Illimaniko zuzendaria zen Horacio Salinas parte hartu zuten.

## Abestiak 
### A aldean 
* «Señores y señoritas» (edo «Vengo toda avergonzada»), 2,24.
* «Los paires saben sentir» (edo «Lágrimas de Carabaña»), 2,49.
* «Sirilla me pides» (edo «La sirilla»), 3,49.
* «El romero no lo quiero» (edo «Una flor voy a nombrar»), 2,41.
* «Los santos borrachos» (edo «Cristo cuando vino a nuestro»), 3,19.
* «Viva el 18 de septiembre», 1,43.

### B aldean 
* «Como el roble en el verano», 2,52.
* «Qué tanto será», 2,59.
* «Gracias a la vida», 4:09.
* «Qué palabra te dijera», 2:57.
* «Sola», 1:46.
* «Lo que más quiero», 3:09.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eder Martinez

**Eder Martínez Telletxea** (Bilbo, Bizkaia, 1983ko abuztuaren 22a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Erdiko atzelari postuan jokatzen zuen.

## Estatistikak 
*2015eko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Athletic Club.eus
Gontzal Rodriguez

**Gontzal Rodríguez Díez** (Barakaldo, Bizkaia, 1982ko urtarrilaren 4a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Eskuin hegalean jokatzen zuen, erdilari edo atzelari lanetan.

## Ibilbidea 
*2022eko maiatzak 7an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Athletic Club.eus
Guriezoko gazta

**Guriezoko gazta** Kantabria eta Bizkaia inguruan burutzen den gazta, zehatzago Guriezo osatzen duten herri txikietan eta Enkarterriak Karrantzako bailarako herrietan. Karrantza-gurienzana ardi arrazaren esne gordinarekin burutzen den gazta. Gazta samurra edo ondutakoa aurki genezake. Gazta zilindrikoa dugu, eta alboak borobilduak ditu.

## Ezagugarriak 
Azal gogor eta horixka du, lizunik gabea freskoetan eta lizun pittin batekin ondutakoetan. Ore konpaktua, begi oso txikietan eta kolore zurixka samurretan eta horixka ondutakoetan. Samurretan ore leunagoa, ondutakoak lehorragoak eta puskatzeko errazagoa. Ardi gazta zaporetsu eta usaintsua da, azido puntuarekin, normalean bere horretan jateko

## Ikus, gainera 
* Osagaiak/Gazta

## Kanpo estekak 
* datos-quesuco-guriezo.html
Mary Dixon Kies

**Mary Dixon Kies** (Killingly, Connecticut, AEB,1752ko martxoaren 21a &ndash; Blooklyn, AEB, 1837kourtarrilaren 1a) Estatu Batuetako asmatzailea izan zen. 1809ko maiatzaren 5ean, James Madison presidenteak bere patentea sinatu zuen txapelak egiteko **zeta eta haridun lasto-ehunaren teknika** berri baterako.  

Iturri batzuek  AEBren patentea jaso zuen lehen emakumea izan zela diote. AEBk, hala ere, beste iturri batzuek Hannah Slater aipatzen dute 1793an, edo Hazel Irwin, 1808an, lehenengoek bezala. 

### Ibilbidea 
Gerra Napoleonikoen ondorioz, Estatu Batuek debekatu egin zuten Frantziarekin eta Britainia Handiarekin merkataritza oro, eta Estatu Batuetan egindako kapelen beharra sortu zuten, Europako txapelak ordezkatzeko. Lasto-ehunaren industriak, 1810ean Massachusetts-en bakarrik ekoitzitako lasto-kapeletan, 500 $000 ($9 milioi egun) baino gehiagorekin bete zuen hutsunea. 

Mary Kies ez zen izan txapelen fabrikazioan berrikuntzak egin zituen lehen emakume estatubatuarra. 1798an, Ingalaterra Berriko Betsy Metcalfek lastoa txirikordatzeko metodo bat asmatu zuen. Bere metodoa oso ezaguna egin zen eta emakume eta neska askori lana eman zien kapelak egiten. Metodoak industria berri bat sortu zuen neskentzat eta emakumeentzat, lasto-kapelak tokian tokiko baliabideekin egin zitezkeelako etxean, emakumeek eta neskek beren kabuz lan egin zezaten. Beraz, Betsy Metcalfek lasto-kapelen industria estatubatuarra hasi zuen. 1790eko Patenteen Legearen arabera, patente bat eska zezakeen, baina emakume gehienek une horretan 'legez jabetzarik izan ezin zutenez', ez egitea erabaki zuen. Mary Kiesek, ordea, 1809ko maiatzaren 5ean hautsi egin zuen patroi hori. Dolley Madison politikaria Kies-en berrikuntzarekin hain pozik zegoen, ezen gutun pertsonal bat bidali baitzion txalotuz. 

Kies-en teknikak lan-kapota errentagarriak egiteko balio zuela frogatu zuen. Hori egitean, Ingalaterra Berriko kapelen ekonomia indartu zuen, *1807ko Bahitura Legearen* ondorioz kolokan baitzegoen. Hala ere, garaiko modan izandako aldaketa batek bere asmakizunaz baliatzea galarazi zion eta 1837an dirurik gabe hil zen. 

### Aintzatespenak 
* 1965ean, monumentu bat eraiki zuten Old South Killingly hilerrian.  

* 2006an, Asmatzaile Nazionalen Ospearen Aretoan sartu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Egiluz

**Ander Egiluz Alzola** (Getxo, Bizkaia, ) Euskal herritar futbolari ohia da, Estatu Batuar jatorrikoa, bere ama Idahon jaioa baita. Atzelari edo erdilari gisa aritzen da.

## Kirol ibilbidea 
*2022ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Douglas Fairbanks Jr.

**Douglas Elton Fairbanks Jr.** (New York, 1909ko abenduaren 9a - *ibidem*, 2000ko maiatzaren 7a) estatubatuar antzezlea izan zen.

Douglas Fairbanks antzezlearen semea izan zen eta paper txikiak izan zituen bere aitaren filmetan. Hamahiru urterekin kontratua sinatu zuen Paramount Pictures konpainiarekin eta 1927an izan zuen lehen protagonista papera. Warner Bros. konpainiarentzat ere lan egin zuen, eta antzerkian ere aritu zen.

Bigarren Mundu Gerran parte-hartze nabarmena izan zuen eta hainbat kondekorazio jaso zituen.

Hiru aldiz egon zen ezkonduta, eta Joan Crawford izan zen bere lehen emaztea.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
The Staircase (telesaila)

***The Staircase*** 2022ko estatubatuar telesail laburra da, Antonio Camposek HBO Maxentzat sortua.

## Sinopsia 
Michael Petersoni bizi osoko kartzela zigorra ezarri zioten Kathleen Hunt emaztea hiltzea leporatuta. Hogei urte geroago, ordea, gizonak bera errugabea dela dio oraindik.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurélie Trouvé

**Aurélie Trouvé** (Chauny, 1979ko irailaren 20a) frantziar ingeniari agronomo eta aktibista altermundialista da. Attac Finantza Transakzioak Zergapetzearen eta Herritarrei Laguntzearen Aldeko Elkarteko presidentea eta bozeramailea izan da. 2021eko abenduaz geroztik, Frantzia Intsumisoaren herri batasuneko parlamentuko lehendakaria da. Jean-Luc Mélenchonen hauteskunde kanpainaren barruan ari da lanean. 2019an *Europako herrien internazionalismo berriaren aldeko manifestua* sinatu zuen.

## Lanak 
* *Le business est dans le pré*, Paris, Éditions Fayard, Témoignages/Doc/Actu, 2015, 220 orr. 
* *Le Bloc arc-en-ciel : pour une stratégie politique radicale et inclusive*, Paris, La Découverte, 2021, Petits cahiers libres, 168 orr. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferdinand Von Schirach - Glauben

***Ferdinand Von Schirach - Glauben*** 2022ko alemaniar telesail laburra da, Mooviek eta Constantin Television GmbHek RTL+entzat sortua.

## Sinopsia 
Alemaniako Worms hirian, 1994 eta 1997 bitartean, 25 pertsona epaitu zituzten haur-pornografiako sare bat zuzentzeagatik. Akusazio eta aurrez aurreko gordinen agertoki izan zen auzi hura; orain fikziora eraman dute, lau ataleko telesail batean. Akusatuen abokatua izan zena da istorio honetako protagonista. Alarguna da, eta jokoaren eta alkoholaren mendekoa: bistakoa da epaiketak arrastoa utzi duela harengan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eles transportan a morte

***Eles transportan a morte*** 2021eko Helena Girón eta Samuel M. Delgado espainiar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Kristobal Kolonen zeharkaldia, 1492. urtean. Itsasontzietan hiltzera zigortuak izan ziren hiru gizon daude; Kanaria uharteetan, ihes egingo dute kandela batekin. Bitartean, emakume bat bere ahizpa gaixoa salbatzeko ahaleginetan ari da, eta sorgin sendalari batengana eramango du. Heriotzatik ihes egin nahi duten bi bidaia dira.

## Aktoreak 
* Nuria Lestegás
* Sara Ferro
* Xoán Reices
* Valentín Estévez
* David Pantaleón

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannah Slater

**Hannah Slater**, ezkongabetan **Hannah** **Wilkinson**, (AEB, 1774 &ndash; 1812) AEBko aitzindari eta asmatzailea izan zen.  Iturri batzuen arabera, patente bat jaso zuen lehen emakume estatubatuarra izan zen; beste batzuen arabera, ordea, 1808an Hazel Irwin edo 1809an Mary Kies izan zen lehena.  

## Biografia 
Slater  'cuáquera' delako familia batean hazi zen Pawtucket-en, Rhode Island-en, bi ahizpa, eta bost neba Lydia eta Oziel gurasoekin. Aita negozio-gizon arrakastatsua zen, eta Moses Brownen bazkide komertziala. Hark ere negozioak zituen Samuel Slater izeneko industrialarekin. Brownek Wilkinson-en etxea gomendatu zion Samuel Slaterri ostatu har zezan, 1790. urtearen hasieran inguru horretara iritsi zenean. Orduan, Hannahk 15 urte zituen. 

Oziel eta Lydia, hasiera batean, Hannah 'cuáquero' ez zen batekin ezkontzearen kontra zeuden; hala ere, amore eman zuten, eta 1791ko urriaren 2an, Hannah eta Samuel ezkondu egin ziren. Urte berean, Samuelek bere lantegia ireki zuen eskualdean, eta ehunen fabrikaziorako makineria eraikitzen hasi zen, Ingalaterran ezagutzen zituen makinen ereduari jarraituz. Errota hori leku historiko gisa gorde da eta *Slater Mill gune historikoa* deitzen zaio. 
thumb| Slater Mill, 2010

### Asmatzailea 
1793an, Samuel Slaterrek zuntz luzeko Surinam kotoiarekin ehuna zuen hari leun bat erakutsi zion Hannah-ri. Oihalak egiteko erabiltzeko asmoa zuen; hala ere, Hannah-ek eta ahizpak eskuzko gorua erabili zuten hari bihurtzeko, eta hari 'berri' hori lihozko haria baino indartsuagoa izan zen. Urte berean, Hannah-ek AEBren Patenteen Bulegoari eskatu zion asmakizun baterako patentea: kotoitik abiatuta josteko haria sortzeko metodo berria. 

Slater 1812an hil zen, azken semea jaio eta bi astera, 37 urterekin erditzeak eragindako arazoengatik.  Senarrak bere memorietan hauxe idatzi zuen: "pobreek negar egin zioten, haren karitateak eta ontasunak lagundu egin baitzien".  Slater Mineral Spring hilerrian lurperatu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Firestarter

***Firestarter*** () ingelesezko hitza izan daiteke:
* *Firestarter*, Stephen Kingen 1980ko eleberria, film bilakatuta:
** *Firestarter*, 1984ko filma;
** *Firestarter*, 2022ko filma;
* *FireStarter*, PCrako bideo-jokoa;
* *Firestarter*, Prodigy taldeko abestia.