Lucrezia Tornabuoni

**Lucrezia Tornabuoni** (1427ko ekainaren 22  - 1482ko martxoaren 28  ) idazle eta eragin handiko aholkulari politiko izan zen.  Jaiotzez XV. Mendeko Italiako familia indartsuenetarikoekin loturik,  Piero di Cosimo de 'Medici ezkondu zen, beste Italiako familia indartsuenetako batekin konektatuz, bere boterea eta eragina hedatu zituen.  Eragin politikoa handia zuen bere senarraren agintaldiaren bitartean eta, ondoren, bere semearenean, Lorenzo zelakoa.. Eskualdeko pobreen eta erlijioaren beharrei erantzuteko lan egin zuen, hainbat erakunderi laguntza emanez. Arteen zaindaria izan zen eta poemak eta beste lan batzuk ere idatzi zituen.

## Familia eta ezkontza 
Lucrezia 1427ko ekainaren 22an jaio zen.  Bere aita Francesco di Simone Tornabuoni zen, bere leinuak 500 urte zituen familia bateko noble bat.  Bere amak Nanna di Niccolo di Luigi Guicciardini zen.  Lucrezia hezkuntza ona izan zuen eta testu ugari irakurri zituen, latin eta grekoa hizkunketan barne.  1444ko ekainaren 3an, Lucrezia Piero di Cosimo de 'Medicirekin ezkondu zen, Cosimo de' Mediciren semea zelakoa, Florentziako bankari aberats bat.  Cosimoren lagun eta laguntzaile izan zen Francesco, Florentziatik Cosme-ren 1434ko erbestearen garaian ere.  Ezkontzak eta 1200 florinen dotazioak lagundu zituzten euren familien arteko aliantza osatzeko.  Bikoteen osasuna ez zen beti ona izan, Pierok gota eta Lucreziak artritisa eta ekzema pairatzen zituzten.  Baldintza horiek eragin zieten Toskana inguruan termak at tratamenduak maiz bilatzea.  Lucrezia eta bere senarrak askotan elkarri idazten zioten, samurtasunez eta kezkatuta  Lagun ona izan ziren koinatuarekin, Giovanni . 

## Seme-alabak 
Lucrezia eta Piero ondorengoak honako hauek izan ziren:

* Bianca (1445  -1505), ezkonduta Guglielmo Pazzirekin 
* Lucrezia de 'Medici (1448-1493), Bernardo Rucellairekin ezkondu zen. Nannina ere deitzen zaio. 
* Lorenzo de 'Medici (1449-1492), Florentziako jauna eta Clarice Orsinirekin ezkondu zen. 
* Giuliano de 'Medici (1453-1478), Klemente VI aitasantuaren aita. 
* Maria (1455-1479), Leonetto Rossirekin ezkondu zen 

ezkerrera|thumb| *Ospearen garaipena* Giovanni di ser Giovanni Guidi-k sortutako *desco da parto*
Lucreziak beste bi seme eta beste alaba bat ere izan zituen heldutasunera baino lehen hil zirenak.  Lucrezia eta Pierok ziurtatu ziren beren seme-alabek literatur kulturaren eta arte ederren gustu ona eskuratu zutela eta, gainera, tutore batzuk kontratatu zituzten, hala nola filosofia, enpresa eta kontabilitatea eta politikaren inguruan.  Besteak beste, Gentile de 'Becchi eta Cristoforo Landino ziren kontratatutako irakasle.  Agian beste emakume baten eta Pieroren alaba bat izan zen Maria, baina beste haurrekin hazi zen.  Bere lehenengo semea eta oinordekoa jaiotza ospatzeko, Piero aurkeztu zuen Lucrezia desco da parto batekin, *Ospearen Garaipenaren* erakutsiz, Giovanni di ser Giovanni Guidik sortutakoa .  Giuliano Medicien aurka Pazzi konspirazioaren ondorioz hil zen. 

Lucrezia eta Pierok Florentziatik kanpo zuten eragina areagotu nahi zuten, batez ere erromatar gortean.  Familiaren egoera soziala hobetzeko, Lucreziak bere semea, Lorenzo, Clarice Orsinirekin ezkontza antolatu zuen.  Clarice-en dotea 6.000 florins zen.  Florentziara iritsi zen 1469ko ekainean.  Zoritxarrez, Lorenzori ez zitzaion asko gustatu bere emaztegaia. 

## Garrantzi politikoa 
Senarra ez bezala, leinu noblekoa zenez, senarraren familiaren eta nobleziaren arteko zubiak sortzen lagundu zuen.  Pertsona asko haren gomendioa eske hurbildu zitzaizkien eta jatorriz guztietako jendea jaso zuen.  Bere aitaginarreba bere gaitasunak gaiak erabakitzeko miresten zituen.  1450 urtean, Clarice eta senarra Erroma bisitatu zuten Nicholas V aitasantuarekin audientzia baterako, nork baimena eman zien haren familiaren kaperan aldare bat eraikitzeko . 

Pierok 1464an gobernua hartu zuenean, haren osasunak ohean murgildu zuen.  Honek logela eraldatu zuen noble auzitegi baten antzako bihurtuz.  Bere inkomunikazioaren ondorioz, Lucrezia askatasunez mugitzeko moduan zegoen, beste batzuek maiz eskatu zioten haien eskaerak eramateko.  Besteak beste, errekurtsoak haien erbesteratzea edo espetxeratzea bertan behera uzteko, eta soldaduen erasoak geldiarazteko eskatzen zuten.  Gainera, inguruko beste batzuen arteko gatazkak bitartekaritzan aritu zen, hogei urtez iraun zuten bi familien arteko borrokari uzteko lagundu zuen, adibidez.  1467ko udaberrian, berriz ere bisitatu zuen Erroma eta Aita Santua, Lorenzorentzat emazte bila zebilen bitartean.   Emakume bate senarrarik gabe bidaiatzea eta Aita Santua eta horrelako eragin handiko beste batzuekin topo egitea ez zen ohikoa beraz esamesa ugari sortarazi zituen.  1467ko urrian, Piero eta Luca Pitti arteko lehiaren ondorioz, Lucrezia eta bere semea Giulianoren aurkako hilketa saiakera egin zuten. 

Piero, Lucreziaren senarra, 1469an hil zen.  Ondoren, eragin politiko handiago eskuratu zuen bere semearen aholkulari gisa.  Lorenzok, amaren hil ostean, bere aholkulari garrantzitsuenetako bat izan zela onartu zuen .  Negozioak eta jabetza propioa lortzeko askatasun gehiago lortu zuen.  Hainbat etxe, denda eta ustiategi erosi zituen Pisa eta Florentziaren inguruan.  Dendak merkataritza desberdinetarako alokatu zituen, eta horrela, bere mezenasgoaren sarea zabaldu zuen.  1477 urtean errentan hartu zuen bainu publiko instalazio bat Volterratik gertu, berritu zuen negozio errentagarri bihurtuz.   Florentzia inguruko komunitateetan egindako inbertsioek familiaren eragina eta laguntza sarea zabaldu zituzten. 

Komentuak babesteagatik ezaguna zen eta haiekin lan egin zuen alargunak eta umezurtzak laguntzearren.  Laguntza hau sarritan zen familiako kide bat elizako edo gobernuko postu on bat lortzeko laguntza ematea .  Bere diru-sarrerak ere erabilitzen zituen familia pobreko emakumeei dote emateko, ezkontzeko gai izateko. 

Lucrezia 1482ko martxoaren 25ean hil zen gaixotasun baten ondorioz.  Bere heriotzaren orduan, biloba asko zituen. 

## Kulturan 
Lucreziak idatzi zituen hainbat istorio, antzerki lan eta poesia erlijioso.  Poema batzuk poeta ospetsu batzuei irakurri zizkien, haien konposizioekin alderatuz.  Bere olerki batzuk abesti herrikoi batzuekin batera kaleetan kantatzen ziren.  Ester , Susana , Tobias, Joan Bataiatzailea eta Juditi buruzko istorioak idatzi zituen.  Bere lanak , hein batean, bere bilobak inspiratzeko eta hezteko idatzi zituen, eta bere antzerki lanak ez ziren publikoki antzeztu bere bizitzan.  Lucreziaren poesia inprimatu eta argitaratu zen lau urte igaro ondoren. 

Artearen zaindari esanguratsua ere izan zen.  Bere zirkuluko poetei zalduntza gaiak erabiltzea gomendatu zien eta horrela egin zuten batzuk.  Luigi Pulci- k *Morgante* berak agindu zion; egileak "gure mendeko andre ospetsu bat" deitu zion.  Angelo Poliziano eta Bernardo Bellincioni poetak ere babestu zituen.  Lucreziak eta Bellincionik idatzi zituzten barregarri olerkiak trukatzen zituzten.  Polizianok miresten zuen bere poesia.  Lorenzoren semearen tutorea izan zen eta amonaren poemak irakurtzen zizkion. 
[eskuinera|thumb| [Domenico Ghirlandaiok*Tornabuoni kapera bisita*. Eskuineko emakumea Lucrezia omen da.  ]]
Erlijio erakundeek Lucreziaren babesen mendean ziren.  *Bisitaren kapera* gehitu zion Florentziako San Lorentzo elizari.  Ezaguna zen Florentziako zaindaria den Joan Bataiatzailearengan jaieraduna zela.  Gaixotu zenean, 1467 urtean, uste zuen sendatu zela Romualdo deunaren eraginez.  Horren geroztik, Camaldoliko baseliza sortu eta babestu zuen.  Gainera, bere irudi eta bere familiako hainbat estatua eliza anitzei eman zizkien, zinopari gisa. 

1475 inguru, Giovanni Tornabuonik, bere anaiak, Domenico Ghirlandaiori Lucreziaren erretratu bat eskatu zion, Washingtoneko DC-ko Artearen Galeria Nazionalean dagoena (aurrekoan).  Ghirlandaiok Tornasuien ermitan egindako hiru eszenatan ere irudikatzen du: *Bisitatzea*, *Bataiatzailearen jaiotza* eta *Mariaren jaiotza*. 

## Fikziozko irudiak 
Tornabuoni gaztea Valentina Bellè- k erretratatu du 2016ko telebistako *Medici: Florentziako maisuak* seriean. Tornabuoni zaharragoa Sarah Parish- ek erretratatuko du bigarren denboraldian.

## Ikusi ere 
* Neil D. Thompson eta Charles M. Hansen, "Erdi Aroko Ondarea: Ingalaterrako Karlos II.aren arbasoak", *The Genealogist*, 22 (2008): 105-06

## Erreferentziak 
## Iturriak 
* Robin, Diana Maury; Larsen, Anne R.; Levin, Carole (2007). Encyclopedia of women in the Renaissance: Italy, France, and England. ABC-CLIO, Inc.
* Milligan, Gerry (2011). "Lucrezia Tornabuoni". Oxford Bibliographies. Retrieved 25 Feb 2015.
* Pernis, Maria Grazia; Adams, Laurie (2006). Lucrezia Tornabuoni De' Medici and the Medici Family in the Fifteenth Century. New York: Peter Lang Publishing, Inc. .
* Tomas, Natalie R. (2003). The Medici Women: Gender and Power in Renaissance Florence. Aldershot: Ashgate. .

## Kanpo estekak 
* Narratibitate sakratuak Lucrezia Tornabuoni. Jane Tylus-ek idatzi eta itzulia. Chicagoko Prentsa Unibertsitatea, 2001