Ruscino

**Ruscino** (*Ῥουσκινόν* edo *Ῥουσκινών*) iberiarren (edo iberiartutako) hiri bat izan zen, eta, ondoren, Narbonako Galiako volcae tektosageen erromatar hiri bat, gaur egungo Perpinyàtik oso hurbil, eta Ruscino ibaiaren ertzean, gaur egun Tet ibaia, alegia. Bandaloek suntsitu zuten 409an. 

Hannibal Galian barrena sartu zenean, Iliberira (Elna) iritsi zen, eta handik Ruscinora, iturrien arabera,  izen bereko ibaiaren ertzean eta Ruscino izeneko urmael baten ondoan zegoena, itsasotik hurbil eta arrainez gainezka. Ponponio Melak kolonia erromatarra zela aipatzen du (*Col. Rus. Leg. VI*). Plinio Zaharrak *Oppidum Latinorum* dela idatzi zuen, eta hortik ondorioztatzen da, Goi Inperioaren garaian jada, eskubide latinoa zuen kolonia zela.

*Ruscione* bezala agertzen da, Revenako kosmografian, Antoninoren Ibilbidean eta Peutingerren taulan ere aipatua da. Geroago, Rosciliona izenarekin agertzen da. Castell Rossellori edo Torre del Rossello herrian daude gaur egun bere erorkinak, Tet ibaiaren ertzean. Ruscino hitza feniziar jatorrikoa da ziurrenik, Barcino bezala eta Roussillon konderriari izena eman zion. Erdi Aroko latinezko *Rosciliona* edo *Ruscione* izenak aldatu egin zen denborak aurrera egin ala eta azkenean, Rossello izena bihurtu zen. Izen bereko antzinako ibaiari dagokionez, Ruscino, Pomponio Mela geografoak Telis ibaia aipatzen du, Tetis izenaren transkripzio okerra izan daitekeena, eta Tetis-etik, Tet izatera pasa zen.
thumb|Ruscinoko foroaren hondarrak

### Txanpona 
[thumb|Aztarnategian aurkitutako [fresko zatia]]
Txanpona ere jo zuen. Pierre-Yves Melmoux aditu frantsesak lau serietan banatu du Ruscinoko txanpon ekoizpena. Atzealdean ahuntz bat daramana, arrosa eta bi zaldi-protomo daramana, itsas zaldiaren bi protomo eta kaduzeo bat daramana eta brontzezko emisioak, bi motatakoak direnak. Horiei ere gehitu behar zaizkie izurdea eta BA duten txanponak. Kasu guztietan balio txikiko txanponak dira, eta hortik ondorioztatzen da hiriak bere biztanleei txanpon zatikiak eman nahi ziela eta pisua, beti ere, eskualde osoan lehentasuna zuen zilar  eta brontze unitateetara egokituta.

### Iberierazko testuak 
Okzitaniako eskualde honetako beste aztarnagegiten bezala (Pech Maho, Gruissan, Esérune, Cerdanya eskualdeko labarretako inskripzioak, eta beste), hemen ere, erromatar epigrafiarekin batera, iberieraz idatzitakoa ere agertu da indusketetan.  2004ko azaroan ezaugarri iberikoak zituzten berunezko bi xafla ustekabean aurkitu ziren eta ekarpen garrantzitsua izan da Ruscinoren eta Rosellonen dokumentu epigrafiko iberiarrentzat.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Baratta, Giulia. Ed.(2016) “Studi su Ruscino”, *Sylloge epigraphica barcinonensis. Annexos III*  (SEBarc. Annexos I I), Bartzelona
* Becat, Joan (1985) «113 - Perpinyà». In: *Atles toponímic de Catalunya Nord. II. Montoriol - el Voló*.  Perpinyà: Terra Nostra, 2015 (Biblioteca de Catalunya Nord, XVIII). ISBN ISSN 1243-2032. 
* Becat, Joan; Ponsich, Pere; Gual, Raimon. «Perpinyà». In: El Rosselló i la Fenolleda.  Bartzelona: Fundació Enciclopèdia Catalana, (Gran Geografia Comarcal de Catalunya, 14). . 
* Claustres, Georges (1951) «Stratigraphie de Ruscino. Historique des fouilles». IN: ''Études roussillonnaises. Revue d'histoire et d'archéologie méditerranéennes,* I. tomoa  Perpinyà: Imprimerie du Midi,  135 - 195. or.
* Claustres, Georges (1952) «Deux vases arrétins ornés de Ruscino». IN: *Études roussillonnaises. Revue d'histoire et d'archéologie méditerranéennes,* II. tomoa, Perpinyà: Imprimerie du Midi,   169-174. or.
* Lantier, Raymond (1952) «Gobelet arrétin découvert à Castel-Roussillon». In: *Études roussillonnaises. Revue d'histoire et d'archéologie méditerranéennes,* II. tomoa, Perpinyà: Imprimerie du Midi, 175-182. or.
* Rébé, Isabelle; Marichal, Rémy (2005 ) «La pierre ollaire en Roussillon : état des decouvertes». In: *Roches ornées, roches dressées: Aux sources des arts et des mythes. Les hommes et leur terre en Prénées de l'est. Actes du colloque en hommage à Jean Abélanet''.  Perpinyà: Presses Universitaires de Perpignan et Association Archéologique des Pyrénées-Orientales, (Collection Éstudes). . 

## Kanpo estekak 
*