open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Gregorio ermita (Iñarbil)

**San Gregorio ermita** baseliza kristaua da, Nafarroa Garaiko Erratzu herrian dagoena, Iñarbil auzoan.

## Eraikina 
Habearte bakarreko oinplano laukizuzena du, sabai aizunarekin. Atzealdean sakristia dago, eta elizpe txiki bat aurrealdean, alboetako murruen luzapenak eratua eta burdin sarearekin itxia. Elizpean dago sarrerako atea, bi alboetan leihoak dituena. Bi isurkiko teilatua dauka, eta kanpai-horma txiki bat. 

Aldarean San Gregorio Magnoren irudia dago. Haren eskuinean Jesusen Bihotzaren irudia, eta Mariaren Bihotzarena ezkerrean.

## Historia 
thumb|280px|right|Ermitaren ataria
San Gregorioren omenezko lehenbiziko ermita XVII. mende hasieran eraiki zuten Erratzun. Gaur egungoa baino gorago zegoen, Elorrietako bidean, Arginen bordaren ondoan; oraindik ere, San Gregorio izena ematen saio alderdi horri. 

1772an, Joaquina Iturriria y Hernandezek, erratzuar jatorriko madrildarrak, testamentuan dirua utzi zuen kapilau-sari bat sortzeko eta, era horretan, San Gregorion bere arimaren aldeko mezak eman zitezen. Gerra ondoan, orain dagoen tokian berreraiki zuten, Iñarbilen.  

Gaur egun, martxoaren 12an ematen da meza bertan. Lehenagoko denboretan maiatzeko egun batez ere izaten zen. Santua entzumeneko gaixotasunen zaindaritzat zeukaten.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mäntyniemi

**Mäntyniemi** () Finlandiako presidentearen egoitza ofiziala da, Helsinkiko Meilahti auzoan kokatua. Egoitza, zegokion lehiaketa irabazi ondoren, Raili Pietiläk eta Reima Pietiläk diseinatu zuten. 1993an amaitu zen eraikitzen.

## Historia 
1993ko azaroan Mauno Koivisto egoitzara aldatu zenetik, Finlandiako presidente guztiak Mäntyniemin bizi izan dira.

## Ezaugarriak 
Hiru eraikin daude multzoan. Etxe nagusiak 2,000 m²-ko azalera hartzen du, gutxi gorabehera. Etxe nagusiak presidentearen logela pribatuak eta bulego pertsonalen suiteak ditu, baita harrera-gelak ere. Barnealdeen diseinua, ehunak, altzariak, baxera eta beste gai batzuk Mäntyniemi-rako diseinatu ziren. Harria (granitoa) eta zura (urkia) barnealdean erabili ohi diren materialen artean daude. Itsasoaren ondoan dago. Eskailerek harrera-gela nagusitik itsasoaren aurreko terraza batera eramaten dute.

Eraikinen inguruko paisaia Maj-Lis Rosenbröjer arkitektoak diseinatu zuen. Bere helburua eraikinen eta begetazioaren arteko harmonia lortzea zen.

## Bertan bizi izan diren presidenteak 
* Mauno Koivisto (1993–1994)
* Martti Ahtisaari (1994–2000)
* Tarja Halonen (2000–2012)
* Sauli Niinistö (2012–gaur egun)

## Iruditegia 

Image:
Mäntyniemi M012 HK6961 2 5N.jpg|Mäntyniemik oso diseinu berezia du.
Office call at the Mäntyniemi 180608-D-PB383-007 (41776010265).jpg|Barrualdea 2018an.
Office call at the Mäntyniemi 180608-D-PB383-009 (42695454701).jpg|Barrualdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Eraikina Presidentearen webgune ofizialean.
Meilahti

**Meilahti** (suedieraz: Mejlans) Helsinkiko barruti bat da, Mannerheimintie (Helsinkirako sarrera nagusia) eta Seurasaarenselku izeneko badia baten artean dagoena. Ospitale asko barruti honetan daude, adibidez, Helsinkiko Unibertsitateko Ospitale Zentrala.

Barruti honetan ere Finlandiako presidentearen egoitza ofizialda dago: Mäntyniemi. Baita ere Lehen Ministroaren egoitza. 

## Iruditegia 

Image:
Mäntyniemi M012 HK6961 2 5N.jpg|Mäntyniemik oso diseinu berezia du.
Biomedicum Helsinki, main entrance January 2019.jpg|Biomedicum erakundearen sarrera.
Picea abies f virgata Käärmekuusi Ormgran C DSC02600.JPG|Meilahtiko arboretum.
Meilahti church-Helsinki2.jpg|Meilahtiko eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Eraikina Presidentearen webgune ofizialean.
Page Hamilton

**Page Nye Hamilton**, (Portland, 1960ko maiatzaren 18a]) estatubatuar gitarra-jotzaile eta abeslari bat da, nagusiki Helmet metal alternatibo musika taldearen burua izateagatike ezaguna.

## Kanpo estekak 
* Helmet taldearen webgunea
Bernard Lapasset

**Betnard Lapasset** (Tarbe, 1947ko urriaren 20a - Louit, 2023ko maiatzaren 3a) frantziar errugbi jokalari eta administratzailea izan zen.

Errugbian jokatu zuen bigarren lerroan Bèglesen eta SU Agen Lot-et-Garonnen.

Zuzenbidean lizentziaduna, aduana saileko zuzendari izan zen errugbian administratzaile ibilbidea egin aurretik.

Frantziako Errugbi Federazioko presidentea izan zen 1991tik 2008ra. 2008tik 2016ra World Rugby erakundeko presidentea izan zen. Nazioarteko Olinpiar Batzordeko kidea eta 2024ko Parisko Joko Olinpikoetako Batzorde Antolatzaileko presidentea ere izan zen.
Aisha Yesufu

**Aisha Somtochukwu Yesufu** (Kano estatua, Nigeria, 1973ko abenduaren 12a) nigeriar ekintzailea eta enpresariburua da. 2014ko apirilaren 14an, Boko Haram talde terroristak Chiboken (Nigeria) bigarren hezkuntzako eskola bateko 200 neskatila baino gehiago bahitu ondoren, #BringBackOurGirls mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen. Gainera, parte-hartze nabarmena izan du Nigeriako poliziaren basakeriaren aurkako End SARS mugimenduan.

## Biografia 
Aisha Yesufu Kano estatuan jaio eta hazi zen, eta Agbede da Edo estatuan. Oso giro patriarkal batean haur izateko zailtasunak izan zituen. 11 urte zituela, esan zuen ez zuela lagunik, denak ezkonduta egon zirelako edo erditzean hil egin zirelako, eta 24 urterekin ezkondu zenean, lagun gehienak ia amonak zirela. Erantsi duenez, liburuekiko maitasunak lagundu egin zion haurtzaroan, eta irakurketak erakutsi zion bazela beste mundu bat, hazten ari zen ghettotik haratago, eta berak bizitza hori nahi zuela.

1991n Nigeriako Defentsa Akademian sartzen saiatu zen, baina baztertu egin zuten emakumea izateagatik. 1992an Usmanu Danfodiyo Unibertsitatean onartu zuten, baina eskola itxi ondoren Ahmadu Bello Unibertsitatean matrikulatu zen medikuntza ikasteko. Aisha Yesufuk Ahmadu Bello Unibertsitatea utzi zuen, 1994an irakasle bat hil eta eskola itxi ondoren. Bayero Kanoko Unibertsitatean amaitu zuen bere hezkuntza, eta mikrobiologiako lizentziatura batekin graduatu zen.

### SARSen amaiera 
Aisha Yesufu End SARS polizia-indarkeriaren aurkako mugimenduko kide nabarmena izan da. Mugimendu hori 2017an hasi zen, eta Special Anti-Robbery Squad (SARS) izeneko polizia-unitate eztabaidagarri baten izena hartu zuen.

Aisha Yesufuk hauxe esan zuen End SARSren protestei buruz:*"Ez naiz ama arduragabea izango eta seme-alaben aldeko borroka egingo dut. Nire bizitza sakrifikatzeko prest nago nire seme-alabak bizi daitezen. Mundu honetarako ekarri  nituen, eta jarri nituen mundua konpondu beharra daukat".*

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2020an, BBCko 100 emakumeen artean egon zen. 
* *New African* aldizkariko 100 afrikar garrantzitsuenen zerrendan ere badago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Chibok-en bahiketa
* Boko Haram

## Kanpo estekak 
* Web ofiziala
Andreas Seppi

**Andreas** **Seppi** (1984ko otsailaren 21a) italiar tenislari profesional ohia da. Banakako munduko 18. postua lortutakoa, 2013ko urtarrilaren 28an. Hiru gainazaletan titulu bat irabazi zuen lehen italiarra izan zen.

Australiako 2022ko Irekian, elkarren segidako 66. Grand Slam-ean hartu zuen parte. Momentuko 2. segidarik luzeena eta denbora osoko hirugarren luzeena Feliciano Lopezen 79-ko errekorra eta Verdascoren 67-ko segidaren ostean.

Ez zen Frantziako 2022ko Irekirako sailaktu eta, oro har, bere seggida eten zen.
2022ko Wimbledon Txapelketarako ere ez zen sailkatu. 2022an, US Open-ean parte hartu bere 67. Grand Slam-a jokatu zuen, historiako 6.a izanez marka horretara iristen.

Urriaren hasieran, erretiroa iragarri zuen Sparkassen ATP Challenger-a jokatu eta gero, Ortisei hirian. Yannick Hanfmann-en aurka galdu zuen lehen txandan.

## Estatistikak 
### Banaka 
### Binaka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dahmer (filma)

***Dahmer***, 2002ko David Jacobson estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Jeffrey Dahmer serieko hiltzailearen erailketetan oinarritua dago. Jeremy Renner, Artel Great, Matt Newton, Dion Basco eta Bruce Davison aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Milwaukee hiria, Wisconsin, 17 gorpu, 957 urtetako espetxe zigorra, Jeffrey Dahmer (Jeremy Renner) gayak erail eta ondoren beren gorpuak jateko zatikatzen dituen serieko hiltzaile bat da. Behinola, gazteen haragia jateak zakilaren jarraieko erekzioa sorrarazi eta umore onen mantentzen zuela aitortu zuen. Bere biktimen gorpuen zenbait atalekin obsesionatua zegoen eta horiek kontserbatzeko modu ezberdinekin esperimentatzea gustokoa zuen. Genitalak formoldun edukiontzietan gorde eta garezurrak irakitera ere iritsi zen, ondoren katilu itxura izan zezaten grisez margotuz.

## Aktoreak 
* Jeremy Renner: Jeffrey Dahmer
* Bruce Davison: Lionel Dahmer
* Artel Great: Rodney
* Matt Newton: Lance Bell
* Dion Basco: Khamtay
* Kate Williamson: Amona Dahmer
* Christina Payano: Letitia
* Tom'ya Bowden: Shawna
* Sean Blakemore: Corliss
* Mickey Swenson: Phillips
* Julius Branca: Powell ofiziala
* Pierson Blaetz: Martin ofiziala
* Lily Knight: Dahmer andrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Carla Suárez Navarro

**Carla Suárez Navarro** (Las Palmas Kanaria Handikoa, 1988ko irailaren 3a,) espainiar tenislari ohia. Munduko 6. postura iritsi zen 2016ko otsailaren 29an, eta WTA binakako ranking-ean 11., 2015eko apirilaren 27an. Bi banakako titulu eta hiru bikoteka irabazi zituen WTA Tourrean.

Roland Garros-en parte hartu zuen lehen urtean, 2008an, Ireki Frantsesaren final-laurdenetara iritsi zen, sailkatze errondak pasa eta gero. Urte horretan ere hasi zen Espainia ordezkatzen 2008ko Fed Kopan. Grand Slameko sei final-laurdenetara iritsi zen bere kirol ibilbidean. Gertaera horiek 2009ko Australiako Irekia izan ziren, eta Venus Williams garaitu zuen bidean. EE.UU Irekia 2013koa, Serena Williams txapeldunaren aurka galduz, Frantziako 2014ko Irekian, Eugenie Bouchard-en aurka hiru set-etan galduz, 2016ko Australiako Irekian, Agnieszka Radwaρska-ren aurka, 2018ko Australiako Irekian, Caroline Wozniacki txapeldunaren aurka eta 2018ko AEB-etako Irekian, Madison Keys-en aurka.

2020ko irailean, Hodgkinen linfoma diagnostikatu zioten tenisetik erretiratu zela jakinarazi eta hilabete gutxira. Hurrengo urtean, minbizirik gabe zegoela deklaratu zuten eta zirkuitu profesionalera itzuli zen.

### Grand Slam emaitzak 
#### Banaka 
#### Binaka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léon Mébiane

**Léon Mébiane** (Libreville, 1934ko irailaren 1a - *ibidem*, 2015eko abenduaren 18a) gabondar politikaria izan zen. Gabongo lehen ministroa izan zen 1975etik 1990era.

Fang etniako kidea, polizia kolonial frantsesean zerbitzatu zuen eta Txadera bidali zuten. Omar Bongo presidentearen gertuko aliatua izan zen eta 1968 eta 1975 bitartean presidenteordea izan zen. Lehen ministro izan zen 1975etik 1990era, eta Finantza ministro 1990etik 1991ra.
Deborah Raji

**Inioluwa Deborah Raji** (1995/1996) nigeriar-kanadako informatikari eta aktibista da, alborapen algoritmikoan, AAren etikan eta auditoretza algoritmikoan lan egiten duena. Rajik Joy Buolamwini, Timnit Gebru eta Algorithmic Justice Leaguerekin lan egin du aurpegi-ezagutza teknologietan genero eta arrazismoaren alborapena ikertzen.  Googleko AA etikoko lantaldearekin ere lan egin du, eta New Yorkeko Unibertsitateko The Partnership on AI eta AI Now Instituten ikertzailea izan da, ikasketa automatikoko ingeniaritzaren praktikan iritzi etikoak nola erabili aztertzeko. Mozillaren gaur egungo lankidea, MIT Technology Review eta Forbesek munduko berritzailerik onenetakotzat hartu dute.

## Bizitza goiztiarra eta hezkuntza
Raji Port Harcourten jaio zen, Nigerian, eta Mississaukara, Ontariora, joan zen lau urte zituela. Azkenik, familia Ottawara (Kanada) joan zen bizitzera.2015. urtean, Project Incluir sortu zuen, irabazi asmorik gabeko erakunde bat, Torontoko metropoli eremuan diru-sarrera txikiak eta etorkinak dituzten komunitateetan, ingeniaritzan, tutoretzan eta baliabideetan ikasle gehiago sartzeko aukera ematen duena.

## Karrera profesionala eta ikerketa
Rajik Joy Buolamwinirekin lan egin zuen MIT Media Laben eta Algorithmic Justice Leaguen. Bertan, Microsoft, Amazon, IBM, Face++ eta Kairosen aurpegi-ezagutza teknologia komertzialak ikuskatu zituen. Konturatu ziren teknologia horiek ez zirela hain zehatzak azal iluneko emakumeentzat gizon zurientzat baino. AAeko beste ikertzaile onenen laguntzarekin eta presio publikoa eta kanpaina handituta, IBMk eta Amazonek aurpegi-ezagutza arautzen lagundu zuten, eta, ondoren, beren produktua gutxienez urtebetez poliziari saltzea geldiarazi zuten. Raji ere Clarifai ikasketa automatikoaren hasieran sartu zen, non irudi enblematikoetarako ikusmen artifizial eredu batean lan egin baitzuen.

2019an, Raji udako ikertzailea izan zen The Partnership on AIn, industriaren ikasketa-automatikoaren gardentasun-arauak eta ebaluazio konparatiboko arauak ezartzeko lanean. Raji Tech-eko kidea zen AI Now institutuan, eta algoritmikan eta AAren etikan lan egin zuen. Gaur egun, Mozilla Fundazioko kide da, eta ikuskaritzak eta ebaluazio algoritmikoak ikertzen ditu.

## Hautatutako sariak
*2019 Venture Beat AI Innovation Award, AI for Good kategorian (Joy Buolamwini eta Timnit Gebrurekin jasotakoa)

*2020 MIT Technology Review 35 Under 35 Innovator Award saria

*2021 Forbes 30 Under 30 Award in Entreprise Technology saria

*2023 Time magazine 100 Most Influential People in AI aipamena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sebastiana Gesalaga

**Sebastiana Gesalaga Pagola** (Zarautz, 1924 – Oñati, 2018ko irailaren 2a) gipuzkoar moja klaratar eta bertso-jartzailea izan zen, ***Maria del Niño Dios*** erlijio-izena zuena eta ***Sor Niño Dios*** bezala ere ezaguna. 

## Bizitza 
Juan Bautista Gesalaga bertsolari eta Antonia Pagolaren alaba, Zarautzen jaio zen 1924an. Hamazazpi urte zituela, neba hil zitzaionean, moja izateko bokazioa sentitu zuen. 

## Bertso ezagunenak 
* *Profesioko bertsuak* (1956)
* *Aurten ditula egun urteak gure aita-zanak betetzen*. Bertsolari, 17 (1995)
* *Santa Klara zortzireungo jaio zaneko urtea*. Bertsolari, 17 (1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erleekin solasean

***Erleekin solasean*** liburua migrazio-abentura baten kronika da, 2020an argitaratu zuen Martxel Aizpurua erlezain eta biologo gipuzkoarrak Udako Euskal Unibertsitatearekin.

## Narrazioaren haria: jakitunaren eta ezjakinaren arteko elkarrizketa 
Mila modu daude , Liburu zientifiko berezia da hau erleen mundua deskribatzeko modu imajinarioa erabiltzen baitu. Mundu hori ezagutzen ez duen kazetari batek erlauntzera bisitak egiten ditu eta hango erleekin solas eginez haien bizimoduaz jabetzen doa. Erleek esandakoa nahikoa ez, eta elkarrizketatzen ditu bi landare ere eta, azkenik, baita erlezaina bera ere.

Jakitunaren eta ezjakinaren arteko elkarrizketa bidez gaia azaltzea ez da gauza arraroa eta berria. Gure literaturan ezagunak dira Juan Antonio Mogelen *Peru Abarka*n Peru eta Maisu Juanen etengabeko elkarrizketa edo Jean Pierre Duvoisinen *Laborantzako Liburua*n aita eta semearen artekoa. Estilo horrek arintzen du agian, irakurketa, etenaldiak maiz eginez.

Liburu honetan pertsonaia ezjakina kazetaria da, eta, bestalde, jakitun informazio-emaileak, erleak, landareak eta erlezaina dira. Kazetaria "Argia-Presseko" langile gisa agertzen da; izan ere, Martxel Aizpuruak "erle-bisitak" ARGIA astekarian hasi zen 30 urte lehenago hasi zen inguru. 1990ean hiru bisita besterik ez zuen idatzi orduan. 2020ko liburuan hasierako hiru bisita berritu haiez gain, beste hamabi bisita gehiago dakartza egileak.

Bisita horiek fikziozkoak diren neurrian, irakurlea zalantzan gera daiteke ea zer ote den egia eta zer imajinarioa. Hori argitze aldera, liburuaren bukaeran glosario zabal batek osatzen du gaia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erle
* Martxel Aizpurua

## Kanpo estekak 
* *UEUren solasaldiak. "Erleekin Solasean" liburuaren aurkezpena.* &#x20;Martxel Aizpurua eta Idoia Martija. Udako Euskal Unibertsitatea&#x20;(Noiz kontsultatua: 2023-12-15).
Kinect

**Xbox 360rako Kinect** edo **Kinect**, besterik gabe**,** Microsoft-ek ekoiztutako mugimendu-sentsore gailu-lerro bat da, eta 2010ean kaleratu zen lehen aldiz. Tresna horiek orokorki RGB kamerak dituzte, baita, infragorriak erabilita, mapa sakonak egiten dituzten detektagailuak eta proiektagailuak ere (bai argi egituratuaren  bai hegaldi-denboraren kalkuluen bidez), eta horiekin denbora errealeko keinu-antzemateak eta eskeleto-gorputzen detekzioak egin daitezke, besteak beste. Mikrofonoak ere badituzte, ahotsaren ezagupenerako eta ahots-kontrolerako erabil daitezkeenak.

Jatorriz, Kinect Xbox  bideokontsoletarako higidura-kontrolatzaile gisa garatu zen, eta lehiakideengandik  bereizten zen kontrolatzaile fisikorik behar ez zuelako (Nintendoren Wii-ren urrutiko agintearekin, ofizialki Wii remote izenekoa, edo Sonyren Playstation Move-rekin gertatzen zen moduan). Lehen belaunaldiko Kinecta PrimeSense enpresa israeldarraren teknologian oinarrituta zegoen, eta 2009ko E3an, (Electronic Entertainment Exporentzako laburdura) Xbox 360ren periferiko moduan aurkeztu zen, "Project Natal" kode-izenarekin. 2010eko azaroaren 4an kaleratu zen lehenengoz, eta zortzi milioi ale saldu ziren bere lehenengo hirurogei eguneko eskuragarritasun-epean. Kinecterako garatutako bideojoko gehienak informalak, familientzako orientatutakoak ziren, eta horrek Xbox 360ra bezero berriak erakartzen lagundu zuen, baina kontsola aurretiaz zuten erabiltzaileen artean ez zuen arrakasta handirik izan.

2013an, Xbox 360ren ondorengo Xbox One-ren aurkezpenean, Microsoftek Kinecten bigarren belaunaldiko bertsio bat aurkeztu zuen jarraipen-gaitasun hobeekin. Microsoftek Kinect kontsolaren ezinbesteko osagaia izango zela iragarri zuen ere, eta horrek ez zuela funtzionatuko periferikoa konektatu ezean. Baldintza hori eztabaidatsua izan zen erabiltzaileen eta kritikarien artean pribatutasunarekiko kezkagatik eta, ondorioz, Microsoftek erabakian atzera egin zuen. Hala ere, Microsoftek 2013ko azaroan Xbox One kontsolak kaleratu zituenean, Kinect berria sartu zuen. Xbox One kaleratu ondoren Kinecten oinarritutako jokoen merkatua oraindik ez zegoen  sortu. Geroago Microsoftek Kinect gabeko Xbox One hardware sortak eskaini zituen, eta kontsolaren ondorengo berrikuspenek eskainitako atakak kendu zituzten (bere ordez USB egokigailu bat behar izan zen). 2017ko urrian Microsoftek Xbox Onerako Kinecten ekoizpena amaitu zuen.

Kinect bideojokoekin loturarik ez duten aplikazioen parte gisa ere erabili izan da eremu akademiko eta komertzialetan, garai hartan beste sakontasun-detekzio teknologia batzuekin alderatua merkeagoa eta sendoagoa baitzen. Hasieran Microsoftek aplikazio horien aurka egin zuen arren, geroago Kinect erabiltzen duten Microsoft Windows aplikazioak garatzeko software garapen-kitak (SDK siglak ingelesez) kaleratu zituen. 2020an, Microsoftek Azure Kinect atera zuen Microsoft Azure hodei-konputazioko plataformarekin integratutako tekonologiaren jarraipen gisa. Kinect teknologiaren parte batzuk Microsoft Hololens proiektuaren barruan ere erabili ziren. Microsoftek Azure Kinect 2023ko urrian eten egingo zuela iragarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Alonso Casado

**Enrique Alonso Casado**, (Arrasate, 1965eko apirilaren 14a - ) gipuzkoar txirrindulari ohia da, profesionala 1988tik 1992ra.

## Palmaresa
**1987**
* Bizkaiko Bira
**1988**
* Balentziaga Memoriala
* 8. Nafarroako Itzulian
**1989**
* 5. Asturiasko Itzulian
**1990**
* Espainiako Vueltako etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* Euskal Herriko Itzuliko Mendiko sailkapena
* 8. Ordiziako Klasikan
**1992**
* 10. Donostia Klasikoan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Enrique Alonso Casado - *Siteducyclisme.net*
John Backus

**John Warner Backus** (1924ko abenduaren 3a – 2007ko martxoaren 17a) zientzialari informatiko estatubatuarra izan zen. FORTRAN sortu zuen taldea zuzendu zuen. Goi-mailako lehen programazio-lengoaia da hau, eta asko erabiltzen da. Backus–Naur (BNF) formaren asmatzailea ere izan zen (hizkera formalaren sintaxia definitzeko asko erabiltzen den notazioa). Gero, funtzioen mailako programazioaren paradigma ikertu zuen, eta haren aurkikuntzak aurkeztu zituen 1977ko Turing Awardeko hitzaldi harrigarrian: "Askatu al daiteke von Neumann estiloaren programazioa?"

IEEEk  McDowell saria eman zion 1967an, FORTRANen garapenagatik. Gero 1975ean, Zientziaren Domina Nazionala jaso zuen eta azkenik, 1977an Turing Saria jaso zuen, "goi-mailako programazio-sistema praktikoen diseinuan egindako ekarpen sakon eta iraunkorrengatik, bereziki FORTRANen egindako lanarengaitik, eta programazio-lengoaiak zehazteko prozedura formalak argitaratzeagatik".

## Gaztetan 
Backus Filadelfian jaio zen eta Wilmington Delaware-n hazi zen. The Hill Schoolen ikasi zuen Pottstownen, Pennsylvanian, baina itxuraz ez zen ikasle arduratsua. Virginiako unibertsitatean sartu zen kimika ikastera, baina hango gelakideekin liskar ugari izan zituen, eta urtebetez  kanporatu zuten. Ondoren, AEBetako armadan errekrutatu zuten Bigarren Mundu Gerran, eta azkenik,  aireko bateria baten agintean jarri zuten, Fort Stewarten, Georgian.

Gaitasun militarreko proba batean kalifikazio onak jaso ondoren, Pittsburgheko Unibertsitatean ingeniaritza ikastera bidali zuen armadak. Ondoren, Haverford College-ko programa batera eraman zuten. Ospitale batean ospitaleratu zutenean, garezurreko hezurrezko tumore bat diagnostikatu zioten, arrakastaz erauzi zena, eta plaka bat jarri zioten buruan. Gero Medikuntza Fakultatera joan zen medikuntza ikastera, baina ez zuen oso interesgarria ikusi eta bederatzi hilabete geroago utzi zuen.

## Fortran 
New Yorkera   bizitzera joan ondoren, hasieran irrati-teknikari gisa trebatu zen, eta matematikan interesatu zen. Columbiako Unibertsitatean graduatu zen, 1949an lizentziatura batekin eta 1950ean master batekin, biak matematikan, eta IBMrekin elkartu zen 1950ean. Lehen hiru urteetan, Sekuentzia Selektiboko Kalkulagailu Elektronikoan (SSEC) lan egin zuen; haren lehen proiektu handia Ilargiaren posizioak kalkulatzeko programa bat idaztea izan zen. 1953an, Backus-ek Speedkodeko hizkuntza garatu zuen, IBM konputagailu baterako sortutako goi-mailako lehen hizkuntza, IBM 701 ordenagailurako softwarea garatzen laguntzeko.

Programazioa oso zaila zen une honetan, eta 1954an Backus-ek talde bat bildu zuen IBM 704 ordenagailurako Fortran definitu eta garatzeko. Fortran goi-mailako programaziorako lehen hizkuntza izan zen. Hizkuntza horri esker, konputagailuak makina praktiko eta eskuragarri bihurtu ziren zientzialarientzat eta beste batzuentzat, eta ez zen beharrezkoa makineriaren ezagutza sakona izatea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* FORTRAN
* ALGOL
* Backus eta Naurren formatu

## Kanpo estekak
Seth Baum

**Seth Baum** arriskuen ikerketan diharduen estatubatuar ikertzailea da. Global Catastrophic Risk Institute (GCRI) erakundeko zuzendari exekutiboa ere bada. Erakunde hori *think tank* bat da, arrisku existentzialak dituena aztergai. Columbia Unibertsitateko Ingurumen Erabakien Ikerketarako Zentroko eta Blue Marble Space Instituteko kide ere bada.

## Karrera akademikoa 
Baumek 2003an bukatu zituen optika eta matematika arloko graduko ikasketak Rochesterreko Unibertsitatean eta ostera, ingeniaritza elektronikoari buruzko masterra 2006an bukatu zuen, Northeastern Unibertsitatean.

Doktoretza geografia arloan kokatu zuen eta 2012an aurkeztu zuen tesia, aldaketa klimatikoari buruzkoa: "Discounting Across Space and Time Climate Change Assessment". Pennsylvaniako Estatu Unibertsitatean egin zuen doktoretza. Ondoren, Columbiako Unibertsitateko Ingurumen Erabakien Ikerketarako Zentroan doktoretza-ondoko ikerketarako dirulaguntzak jaso zituen. Behin aipatutako lanak eginda, Baumek bere ikerketa-interesak astrofisikan eta arrisku globaletan zentratu zituen, tartean honako gaiak jorratuz: berotze globala, gerra nuklearra eta aipatutako bi gaiei soluzioa emateko bideak.

Arriskuen Analisirako Elkarteko kide ere bada.

## Lana 
Northstromgo (Boston) ikasle zela, Baumek *Whats Up* (orain, *Spare Change News*) aldizkarian lagundu zuen 2004tik 2007ra.

2011ean Tony Barrettekin batera GCRI sortu zuen, "gizadiaren mehatxu handienei aurre egiteko bideak garatzeko" helburuarekin. Institutu hori azkar hazi da, berdinen zuzenketa egiten duten aldizkari zientifikoetan argitalpenak eginez, besteak beste. 2016an Baumek bere indarrak "Integrated Assessment Project" proiektuan zituen ipinita nagusiki, zeinaren helburua hondamendi globalen arriskuak ebaluatzea eta ebaluazio horiek gizarte-ikerketarako eta erabakiak hartzeko eskuragarri jartzea den. GCRI "irabaziek, dohaintza pribatuek eta kontsulta-lanek" sostengatzen dute ekonomikoki.

Bi urte beranduago, Baumek blog bat gidatu zuen Scientific American aldizkarian. Gainera, History kanalean eta O'Reilly Factor saioan bere ikerketei buruzko elkarrizketak egin dizkiote. Azken horretan gizakiak bizi estralurtarrarekin kontaktuan jartzeari buruz eta horrek izango lituzkeen ondorio etikoei buruz galdetu izan diote. Gainera, *The Huffington Post* egunkarian ere parte hartu izan du, 2022ko Ukrainako gerrari eta Siriako Gerra Zibilari buruzko idatziak eginez; horiek gerra nuklear baten eszenatoki posibletzat hartu ditu.

2016an 100.000 dolarreko dirulaguntza jaso zuen Future of Life institututik eta bere ikerketa-lerroa adimen artifizialaren segurtasunera eta kanpo espazioko etikara mugitu zuen. Urte horretan bertan, Bulletin of the Atomic Scientists aldizkarian hilero zutabe bat idazteari ekin zion, adimen artifizialaren arriskuei, arma biologikoei eta disuasio nuklearrak huts egiteari buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smartbook

Smartbook-ak, berrikuntza teknologiko berri samarra, aukera galanta bihurtu dira gailu elektronikoen merkatuan. Gailu hibrido hauek ordenagailu eramangarri baten funtzionaltasuna eta tablet baten arintasuna konbinatzen dituzte. Beraz, eramangarritasuna, errendimendua eta gailu bakar batean konektagarritasuna bilatzen duten erabiltzaileentzat esperientzia paregabea eskaintzen dute.

Smartbook-a ekipo arina eta trinkoa da, gehienbat diseinu mehe eta dotorea duena, ordenagailu baten antzekoa, baina tablet baten berezko ezaugarriekin. Tamaina txikia du, hamar eta hamalau hazbete artekoa izan ohi da pantaila. Hortaz, funtzionaltasunik galdu gabe mugikortasuna behar duten erabiltzaileentzat lagun ezin hobea da.

Gailu hauek Android bezalako sistema eragileak edo Windows-en bertsio optimizatuak izan ohi dituzte, hardware espezifikoan errendimendu eraginkorra izateko egokituak. Hardwarearen eta softwarearen konbinazioak aplikazioak exekutatzeko, Interneten nabigatzeko, edukia sortzeko eta ataza ugari erraz egiteko aukera ematen die erabiltzaileei.

Eramangarritasuna da smartbook-en abantaila nagusietako bat. Beren diseinu trinko eta arinak perfektu egiten ditu edonora eramateko.

Bateriaren iraupena smartbook-en beste alderdi nabarmen bat da. Energia-eraginkortasunari eta kontsumo txikiko osagaien erabilerari esker, gailu horietako askok hainbat autonomia ordu eskaini ditzakete, eta horrek aukera egokia bihurtzen ditu korronte-hartune baterako sarbiderik gabe denbora luzez lan egin edo entretenitu behar dutenentzat.

Konektibitate erraztasuna smartbook-en ezaugarri nagusietako bat da. Gailu horiek hainbat atakaz hornituta egon ohi dira, hala nola, USB, HDMI eta memoria-txarteletarako zirrikituez, eta horrek beste gailu batzuekiko konexioa eta datuen transferentzia errazten ditu. Gainera, Wi-Fi sareetara eta, kasu batzuetan, sare mugikorretara konektatzeko duen gaitasunak bermatzen du erabiltzaileak uneoro konektatuta egon daitezkeela.

Abantaila ugari izan arren, smartbook-ek ere muga batzuk dituzte. Bere errendimendua ordenagailu eramangarri indartsuagoena baino txikiagoa izan daiteke, eta horrek mugatu egin lezake bideo-edizioa edo joko intentsiboak bezalako zeregin zorrotzetarako erabilera. Gainera, teklatuan idazteko esperientzia, ohiko ordenagailuekin alderatuta tamaina txikiagoa duelako, ez da hain erosoa erabiltzaile batzuentzat.

Laburbilduz, smartbook-ak tablet baten eramangarritasunaren eta ordenagailu baten funtzionaltasunaren arteko fusio arrakastatsua dira, erabiltzaileei aukera moldakorra eta komenigarria eskainiz, mugikorragoa eta konektatuagoa den mundu batean beren behar teknologikoak asetzeko. Diseinu trinkoa, bateria- iraupena, konektibitatea eta erabiltzeko erraztasuna erakargarriak dira ikasleentzat, profesionalentzat eta, oro har, erabiltzaileentzat, gailu bakar batean mugikortasuna eta errendimendua balioesten baitituzte.
Jaiotza (Piero della Francesca)

***Jaiotza*** Piero della Francesca Pizkundeko italiar margolariaren margolana da, 1470-75 artean egina. Irudiak Jesusen jaiotza irudikatzen du, eta margolaria 1492an hil baino lehen egindako lanen artean kontserbatzen den azkenetariko bat. Gaur egun Londresko National Galleryn dago ikusgarri. Oso ohiko irudia da Eguberrietako zorion-txarteletan.

## Deskribapena 
Jaiotzaren irduai Betleemetik udako egun argi batera aldatu da, Toscanako paisaia menperatzen duen muino batean, ezkerretara sigi-saga egiten duen ibai batekin eta eskuinean gotortua den hiri bateko hiri-paisaiarekin, agian Piero della Francescaren jaioterria, Borgo Sansepolcro. Koadroa bere jaioterriko artistaren familia-jauregirako margotu zen; hasieran kapera pribatu baterako erretaula zela pentsatu zen, baina orain logelan zintzilikatu zela uste da.

Erdian, harrizko ukuilu bat dago aurrietan, egurrezko teilatu inklinatuarekin, asto batek eta idiak okupatua. Erortzeko zorian dagoen ukuilua angelu oso zeiharrean margotuta dago muino harritsu baten gailurrean, agian Jesusen jaiotzaren egoera kaskarra islatzeko asmoz.

Lehen planoan, Jesus haurra biluzik dago lurrean zabaldutako Ama Birjinaren mantu urdinaren tolesturen gainean, eta XIV. mendeko Suediako Santa Brigidaren ikuspegia islatzen du, XV. mendean oso ezaguna. Haurrak bere ama barerantz altxatzen ditu besoak, aurpegi zuriz eta ile argiz, bere ondoan belaunikatuta, hatz meheak lotuta dituela. Soineko urdin bat darama, detaile gorriekin, mantu urdin luze bat, ilearen gainean errezel txiki bat eta perlak ilean eta lepoan.

Eskuinean, lurrean jarritako asto baten aulkiaren gainean eserita dago Josef, hankak gurutzatuta dituela, brontzezko eskultura helenistikoa gogorarazten duen jarrera batean. Ikusleari begira, oinaren eskuineko oina ere nabarmena da. Josefek toga arrosa bat jantzi du jaka beltzarekin eta txapel urdinarekin, eta marroiz jantzitako bi artzainekin hitz egin du, horietako bat txapel gorriarekin. Artzain batek zerurantz keinu egiten du; besteak, berriz, gorantz begiratzen du, agian izar batengana (ez da ikusten).

Familia Santuak bost aingeruko serenata bat jasotzen du, zutik, eskultura klasiko gisa, toga luzeekin, ezkerrean, bi laute jotzen eta beste bi aho irekiarekin, kantatzen ariko balira bezala. Eszenan beste landare eta txori batzuk sartzen dira, hala nola, ukuiluko teilatuan mika bat, aldi baterako isilduta, eta ezkerretara dagoen zuhaixka batean, aurpegi gorriko karnaba, erredentzioaren sinboloa.

## Kanpo estekak
JoAnn H. Morgan

**JoAnn Hardin Morgan** (Huntsville, Alabama. 1940ko abenduaren 4a) Estatu Batuetako ingeniari aeroespaziala da. Ameriketako Estatu Batuetako espazio-programan aitzindaria izan zen, NASAko lehen emakumezko ingeniaria eta John F. Kennedy Space Centerren goi exekutibo kargua lortu zuen lehen emakumea izan baitzen. NASAn egindako lanagatik, Bill Clinton Estatu Batuetako presidenteak Merezimenduzko Exekutibo izendatu zuen 1995ean eta 1998an. 2003an erretiratu aurretik, 40 urte baino gehiago eman zituen lidergo postuetan giza espazioko hegaldien programetan, NASAn. Morgan Kanpo Harremanetarako eta Negozioen Garapenerako zuzendaria izan zen azken urteetan Zentro Espazialean.

## Lehen urteak 
JoAnn Hardin Don eta Laverne Hardinen lau seme-alabetatik zaharrena da. Huntsvillen jaio zen, Alabaman, 1940ko abenduaren 4an. Handik gertu, aita Estatu Batuetako Armadako pilotu izendatu zuten Redstone Arsenalen, Bigarren Mundu Gerran. Bigarren hezkuntzan zegoela, bere familia Titusvillera (Florida) joan zen bizitzera. Aitak Cañaveral lurmuturrean lan egiten zuen, Estatu Batuetako Armadaren koheteen programan artilleria-administratzaile gisa. Bigarren hezkuntzan graduatu ondoren, 1958ko ekainean, Armadako Misil Balistikoen Agentzian sartu zen Cañaveral lurmuturrean, ingeniaritzako laguntzaile zibil moduan. 1958ko neguan Gainesvilleko Floridako Unibertsitatean eman zuen izena eta bertan matematika ikasi zuen.
## John F. Kennedy Zentro Espaziala 
[ezkerrera|thumb|JoAnn Morgan, jaurtiketa aretoan baimendutako lehen emakumea, eta [Apollo 11|Apolo 11ren jaurtiketan emakume bakarra.]]
1963an lanaldi osoko lana hasi zuen Kennedy zentro espazialean, eta denbora luzez bertako emakume ingeniari bakarra izan zen.

Morganek umorez gogoratzen du "lehen 15 urteetan emakumeentzako komunik gabeko eraikin batean lan egiten zuela", eta "nire iritziz, egun handia izan zen azkenean bat lortu zenean".

### Zuzendaritza karrera 
Morgani *Sloan Fellowship* bat eman zioten  zentro espazialean zuzendaritza-postu baterako trebatzeko. Stanford Unibertsitatean matrikulatu zen eta 1977an Zientzietako Masterra lortu zuen. Bi urte geroago, Informatika Zerbitzuen Dibisioko buru izendatu zuten.
* 1991 -  "Outstanding Leadership Medal" jaso zuen.
* 1994 - Emakumezko Ingeniarien Elkartearen "Upward Mobility Award" eta Ameriketako Ingeniari Mekanikoen Elkartearen "J. Tal Webb Award".
* 1996 - "Distinguished Service Award" saria jaso zuen *Space Coast Chapter of Federally Employed Women-*ek emanda*.* 
* 1998 - "Management Leadership Achievement Award" saria,
* 1998 - Espazio Klub Nazionalaren "Debus Saria".
* 1998 - "1998 Presidential Distinguished Rank Award"
* Morgan *AIAA*ko, the *National Space Club*eko eta *Tau Beta Pi*ko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* JoAnn Morgan "Mujeres con Ciencia"
* CNN-n profila
Dorothy Maharam

**Dorothy Maharam Stone** (Parkersburg, Estatu Batuak, 1917ko uztailaren 1a &ndash; Brookline (Massachusetts), 2014ko irailaren 27a) matematikari estatubatuarra izan zen, eta neurriaren teoriari ekarpen garrantzitsuak egin zizkion. *Maharamen teoremak* eta *Maharamen aljebrak* bere izena daramate.

## Biografia 
Dorothy Maharam 1917ko uztailaren 1ean jaio zen Parkersburg-en, Mendebaldeko Virginian. Carnegie Institute of Technology-n lizentziatu zen 1937an, eta Bryn Mawr Collegen doktoratu 1940an, Anna Johnson Pell Wheeler-en begiradapean, *On measure in abstract sets* izeneko hitzaldiarekin. Bere tesiaren zati bat *Transactions of the American Mathematical Society*-n argitaratu zen. Ondoren, doktorego ondoko ikasketak egin zituen Princetoneko (New Jersey) Ikasketa Aurreratuen Institutuan, eta bertan Arthur Harold Stone matematikaria ezagutu zuen. 1942ko apirilean ezkondu ziren.

Stone eta Maharam Estatu Batuetako eta Britainia Handiko hainbat unibertsitatetan irakasle izan ziren. Maharam irakasle bisitaria izan zen Wellesley Collegen 1950etik 1951ra, ondoren Manchesterreko Unibertsitateko irakaslea 1952tik 1961era. Estatu Batuetara itzuli ondoren, Rochesterreko Unibertsitatean eskolak ematen hasi zen, eta urte luzez bertan egon zen, Yaleko Unibertsitatean, Berkeleyko Unibertsitatean eta Australiako Unibertsitate Nazionalean doktoratu ondoko lanerako bekak betetzeko etenaldi laburrekin.

Matematikan egindako ekarpenei esker, Maharamek nazioarteko onarpena lortu du. Aitzindaria izan zen zenbaki osoen neurketa gehigarrien ikerketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlo Maratta

**Carlo Maratta** edo **Maratti** (Camerano, 1625eko maiatzaren 15a - Erroma, 1713ko abenduaren 15a) italiar margolaria izan zen.

1636an iritsi zen Erromara eta Andrea Sacchiren estudioan ikasle izan zen. Bere maisuarekin harremanetan egon zen 1661ean hil zen arte. Erroma eta Boloniako maisu handien tradizio klasikoa jarraitu zuen, hala nola Annibale Carracci, Guercino, Guido Reni, Francesco Albani eta Giovanni Lanfrancorena, nahiz eta barrokoaren eragina ere izan zuen, batez ere kolorearen erabileran.

Alexandro VII.a eta Klemente X.a aita santuek hainbat enkargu egin zizkioten eta, gainera, bezero gehiago lortu zituen. 1680an Bernini hil ondoren, Erromako margolaririk ezagunena bihurtu zen.

## Iruditegia 

Carlo Maratta - Portrait of Pope Clement IX.jpg|*Klemente IX.a*
Maratta.jpg|*Elizako gurasoak Ama Birjinaren Jasokundea eztabaidatzen* (1686)
Francesca Gommi Maratta, by Carlo Maratta.jpg|*Francesca Gommi Maratta* (c. 1690)
Alpheus and Arethusa 01 - Carlo Maratta.jpg|*Alfeo eta Aretusa*

## Kanpo estekak
Wilfrido Carrillo Puerto

**Wilfrido Carrillo Puerto** (*Fido*), Mexikoko iraultzailea izan zen, Felipe Carrillo Puerto, Mexiko Yucatángo gobernadore sozialistaren anaia. Motulen jaio zen 1896an eta Mérida hirian (estatuko hiriburua) hil zen, 1924ko urtarrilaren 3an, Felipe, Benjamín eta Edesio anaiekin batera fusilatu zutenean, Carrillo Puerto bota zuen estatu kolpe odoltsuaren ostean, 1923. urte amaieran. 

## Datu biografikoak 
Wilfridoren aita eta ama ziren Justiniano Carrillo Pasos eta Adela Puerto Solísen familia osatzen zuten 14 anai-arrebetatik txikiena, hasiera batean bere jaioterrian zurgintzari eskainia. 

Yucatango gazte talde batekin batera, Guatemalan iraultza egiteko izena eman zuen 1914an . Mugimenduaren porrotaren ostean, Mexikora itzuli zen, eta denbora batez Chiapas estatuko zerrategi batean lanean egon zen. 

Yucatanera itzuli zen eta bi urtez Yucatango Trenbide Batuetan lan egin zuen, bere anaia Feliperekin Hego-ekialdeko Alderdi Sozialistaren sorreran elkarlanean.

Jada azken horren gobernadore garaian, 1921ean Yucatango hauteskundeen ondoren, gobernuko funtzionarioa zen, poliziaburu gisa. 

Carrillo Puerto botere publikotik bota zuen Delahuertista izeneko matxinada gertatu zenean, *Fido* bere anaiarekin batera joan zen estatutik ihes egiteko saiakeran, baina Holbox uhartetik irtetean atxilotu zuten. Meridara itzuli zen beste hamabi lagunekin batera bere hiru anaiak, Felipe, Edesio eta Benjamín barne, denak Mérida hiriko panteoian fusilatu zituzten, oso epaiketa militar sumario baten ondoren, 1924ko urtarrilaren 3ko goizaldean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Felipe Carrillo Puerto por Rosa Torre González
Edesio Carrillo Puerto

**Edesio Carrillo Puerto** Mexikoko iraultzailea izan zen, Motul-en (Yucatán) 1891n jaioa eta Mérida hirian hil zen, estatuko hiriburuan, 1924ko urtarrilaren 3an. Felipe Carrillo Puertoren anaia gaztea, berarekin eta beste Wilfrido eta Benjamín anaiekin batera fusilatu zuten, Carrillo Puertoko gobernu sozialista bota zuen estatu kolpe odoltsuaren ostean. 

## Datu biografikoak 
14  anaietatik, Edesio Carrillo Puerto merkataritzara dedikatu zen batez ere, Yucatángo Motul hirian familiaren negozioa zen denda bati arreta emanez. Bere jaioterrian ere alkate izan zen 1918an . 

Gainera , Hego-ekialdeko Alderdi Sozialistako eta Motul Erresistentzia Ligako kide gisa egindako ekintza politikoagatik nabarmendu zen. Benjamín, bere beste anaietako bat bezala, Yucatángo Kongresuko diputatua izan zen, Feliperen gobernu garaian hautatua, 1923an . 

Urte hartan bertan Carrillo Puerto botere publikotik bota zuen Delahuertista izeneko matxinada gertatu zenean, bere anaiarekin batera joan zen estatutik ihes egiteko saiakeran, baina Holbox uhartean atxilotu zuten, eta Méridara itzuli zen beste hamabi lagunekin, bere hiru anaiak barne. Denak Mérida hiriko panteoian fusilatu zituzten, oso epaiketa militar sumario baten ostean, 1924ko urtarrilaren 3ko egunsentian. 

## Erreferentziak 
## kanpo estekak 
* 
* Felipe Carrillo Puerto por Rosa Torre González
Manizha Wafeq

**Manizha Wafeq** (Afganistan,  ) afganistandar ekonomialaria eta emakumeen eskubideen alde lan egiten duen ekintzailea da. Afganistango Emakumeen Merkataritza eta Industria Ganberako sortzaile eta presidentea izan da. 

## Biografia 
Ekonomia Zientzietako lizentziaduna da, eta 2002az geroztik ari da lanean emakumea ahalduntzeko eta genero-berdintasunerako garapen-proiektuetan. 

## Ibilbidea 
Generoari eta Afganistango lege-esparruari buruzko trebakuntza-eskuliburu baten eta sortzen ari diren enpresentzako trebakuntza-eskuliburu baten egilekidea da. Manizha Wafeq-ek 500 funtzionario eta gobernu-funtzionario baino gehiago prestatu ditu Kabulen eta probintzietan, lanean genero-ikuspegia txerta dezaten. Era berean, 10 urte eman ditu "*Peace Through Business”* programarekin. Programa hori Emakumeen Jabekuntza Ekonomikorako Institutuaren (IEEW) programa bat da, eta Kabuleko eta probintzietako 250 emakume enpresaburu baino gehiago gaitu ditu. 

2008an, Manizha Wafeq-ek beste hiru bazkiderekin batera lan egin zuen Kabulgo aholkularitza-enpresa batean. Geroago, 2012an, Sania Wafeq ahizparekin batera, arropa ekoizteko enpresa bat sortu zuen: "Wonderland Women/Emakume miragarriak". Enpresa horrek arropa prestatua eta pertsonalizatua saltzen du. Lanpetuta egon arren, bi urtez Afghan Women's Network-eko (AWN) batzorde exekutiboko kide izatea eta *Leading Entrepreneurs for Afganistán Development* (LEAD) erakundearen fundatzaileetako bat izatea bultzatu zuen, eskubide ekonomikoen eta emakumeen rolaren alde lan egiteko.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Estatu Batuetako Enterprising Women aldizkariaren saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva May

**Eva Maria Mandl** (Viena, Austria, 1902ko maiatzaren 29a -  Baden,  Austria, 1924ko irailaren 10a) **Eva May** izenez ezaguna, aktore austriarra izan zen. Joe May zinema-zuzendariaren eta Mia May aktorearen alaba. 1924an su-arma batekin bere buruaz beste egin zuen.

## Biografia 
Eva Maria Mandl 1902ko maiatzaren 29an jaio zen, Mia May aktorea eta Joe May zinema-zuzendari austriar-juduak izan zituen gurasoak. Eva jaio baino zazpi aste lehenago ezkondu ziren.

Mandlek *Eva May i*zen artistikoa hartzea erabaki zuen, *Die geheimnisvolle Villan* (1914) bere lehen agerpena egin ondoren. 1918tik aurrera, Ring-Film GmbH-rekin kontratu bat sinatzea erabaki zuen, Manfred Liebenauk zuzendua. Zuzendari gisa lan egiten zuen, eta Erik Lund izen artistikoa erabiltzen zuen. Mayk 16 urte zituela ezkondu zen Lundekin. Denbora horretan, Mayk agerraldiak egin zituen *Erträumtes* (1918), *Sadja* (1918) eta *The Bride of the Incapacitated* (1919) lanetan. Lundek eta Mayk beren telesaila sortu zuten, eta Mayk gidoiak idatzi zituen.

1920ko hamarkadan, May aitarekin lanean hasi zen *The Legend of Holy Simplicity* (1920) eta *Junge* Mama filmetan (1921). Mandlek zioenez, zaila zen aitarekin lan egitea, eta hainbat aldiz egin zuten borrokan aita-alabek.'  

Ondoren Evak hainbat zuzendarirekin lan egin zuen, hala nola Karl Grune The Count of Charolais-en (1922) eta Max Mack *Die* Flederlem-en (1923), Lya de Putti protagonista zuela. Alfred Abel *Scheine des* Todesekin (1923) elkartu zen, Lothar Mendes bigarren senarrak zuzenduta. Evak parte hartu zuen film ezagunenak *Paganini* (1923), Conrad Veidt protagonista zuela, eta *Old Heidelberg* (1923), Paul Hartmann protagonista zuela. Eva azken aldiz *Der* geheime Agent-en agertu zen (1924). 

## Bizitza pertsonala 
May hirugarren aldiz ezkondu zen Manfred Noarekin, baina senar-emazteak dibortziatu egin ziren. Ondoren, Fritz Mandlek ez zuen bere konpromisoa onartu, eta Eva Mayk bere buruaz beste egin du.' Aurreko urtean, May bere buruaz beste egiten saiatu zen, Rudolf Sieberrek bere konpromisoa hautsi eta Marlene Dietrich aktorearekin ezkondu ostean.

## Filmografia 
* *Die geheimnisvolle Villa* (1914)
* *Sadja* (1918)
* *The Enchanted Princess* (1919)
* *State Attorney Jordan* (1919)
* *Irrlicht* (1919)
* *The Fairy of Saint Ménard* (1919)
* *Black Pearls* (1919)
* *The Foolish Heart* (1919)
* *The Commandment of Love* (1919)
* *The Bride of the Incapacitated* (1919)
* *In the Whirl of Life* (1920)
* *The Legend of Holy Simplicity* (1920)
* *Der Henker von Sankt Marien* (1920)
* *Junge Mama* (1921)
* *The Amazon* (1921)
* *Der Graf von Charolais* (1922)
* *The Earl of Essex* (1922)
* *His Excellency from Madagascar* (1922)
* *Paganini* (1923)
* *Old Heidelberg* (1923)
* *Die Fledermaus* (1923)
* *Der geheime Agent* (1924)

## Bibliografia 
* Barton, Ruth.' Hedy Lamarr: The Most Beautiful Woman in Film. University Press of Kentucky, 2010.
* Bergfelder, Tim & Bock, Hans-Michael.' *The Consse Cinegraph: Encyclopedia of German. Berghahn Books, 2009.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zahor (txirrindularitza taldea)

**Zahor**, 1980ko hamarkadan izan zen txirrindularitza talde profesionala izan zen. Lotus empresarekin batera izan zuen taldea. 1987ean, Espainiako Vueltako etapa bat irabazi zuten txirrindulariek. 1990. urtean, Lotus Festina taldea bezala jarraitu zuen.

## Ornidurak 
bizikletak: macario

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Festina (txirrindularitza taldea)

**Festina**, 1990ko hamarkadan sortutako txirrindularitza talde profesionala izan zen. Bertan, Richard Virenque, Laurent Dufoux, Laurent Brochard dota Pascal Herve bezalako txirrindulariak izan ziren eta lasterketa honenetan podiumaren lehian egon ziren.

## Historia 
1989an, Zahor taldea zena Festina bihurtu zen. 1990tik 1992ra Lotus Festina bezala ezaguna izan zen eta gero famatuagoa izan zen Festina taldea bezala.

## Ornidurak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseba Obando

**Joseba Obando**, Euskal Herriko txirrindulari ohia da.

Lizarralde Kirolak taldean izan zen eta, 1995ean, BTT Euskadiko Opena irabazi zuen.

## Palmaresa 
### 1995 
Euskadiko Open

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Belle Williams

**Clara Belle Williams**, jaiotzez **Clara Belle Drisdale** (Plum, Texas, 1885eko urriaren 29a &ndash; Chicago, AEB, 1993ko uztailaren 3a) estatubatuar aitzindaria izan zen, New Mexico College of Campesure and Mechanic Arts-eko (gero New Mexico State University) lizentziadun lehen emakume afroamerikarra. Medikuntzan doktore izan ziren hiru seme izan zituen. 

## Biografia 
### Lehen etapa eta ezkontza 
Williamsek beka batekin ikasi zuen Prairie View Normal and Independent Collegen, eta 1905ean graduatu zen. 1910ean, Chicagoko The University of Chicagon (Illinois) ikasi zuen. 1917an Jasper Williamsekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten. Ikasle beltzen irakasle jardun zuen egunez, eta gauez esklaboak izan ziren gurasoei "home economics/etxeko ekonomia" erakutsi zien.

### Graduko ikasketak, irakaskuntza 
1928an New Mexico College of Campesure and Mechanic Arts-en matrikulatu zen. 1937an ingelesezko Bachelor of Arts delako diploma lortu zuen, 51 urte zituela. Mexiko Berriko Unibertsitatean graduatu zen lehen afroamerikarra izan zen. Ikasketetan, irakasleek ez zioten klaseetara joaten utzi, horregatik korridorean egoten zen klase orduetan eta oharrak hartzen zituen.1950 hamarkadan Williamsek lizentziatura ikasten jarraitu zuen.

Irakasle-lanetan aritu zen Lincoln High School-en, AME Church Las Cruces. 1920an segregatzeko erakundeak Las Cruces eskoletako ikasle afroamerikarrak kanporatu ondoren, Estatuko legeak barrutietan banantzea baimendu zuenean. Geroago, Booker T-ko irakaslea izan zen. Washington School, Las Crucesen (Mexiko Berria), erakundea 1930ean inauguratu zenetik hogei urte baino gehiagoan.

## Familia eta ondarea 
Hiru semeak doktore izatera iritsi ziren: Jasper Jr., James eta Charles. Williamsek harreragile lan egin zuen bere seme-alaben mediku-kontsultetan.

## Aintzatespenak 
* 1961ean, Mexiko Berriko Estatu Unibertsitateak kale bat izendatu zuen bere campusean. 
* 1977an, National Education Association-eko maisuen ospearen aretoan onartu zuten. 
* 1980an, ohorezko doktoretza eman zioten Williamsi Mexiko Berriko Estatu Unibertsitateak, legeetan, eta barkamena eskatu zuten ikasle zenean jasotako tratu txarrarengatik.
* 2005ean, ingeleseko sailaren eraikinari Clara Belle Williams Hall izena eman zioten. 
* New Mexico State Universityk ikasleentzako beka bat eskaintzen du bere oroimenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak