open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Côte de Granit Rose

[thumb|250px|eskuinera|[Bro Dreger eskualdea (orlegi ilunez), Granito Arrosazko kostaldearen kokalekua.]]

**Côte de Granit Rose** («Granito Arrosa kosta») Bretainiako ipar kostako zati bat da, Mantxako kanalean dagoena, Côtes-d'Armor departamentuan eta Bro Dreger eskualdean. Izenak ongi adierazten duenez, kosta horretako ezaugarri nagusia berau osatzen duen arrosa koloreko granitozko harkaitz eta itsaslabarrak dira.

## Geografia 
Geologia ezaugarri hau mendebaldetik Plestin-les-Grèves udalerrian hasi eta ekialdean Louannec udalerriraino 30 kilometrotan zehar ematen da. Beharbada, eremu ikusgarriena Perros-Guirec udalerrian dagoena da.

## Iruditegia 

Irudi:Bretagne_Cote_granit_rose_05.jpg|Costaérès gaztelua
Irudi:Phare de Ploumanac'h 001.jpg|Ploumanac'h itsasargia
Irudi:Cote-granit-rose-Ploumanach 102005.jpg|Granito Arrosazko kostaldea eta zazpi uharteen ikuspegia.
Irudi:Ploumanach granit rose.jpg|Ploumanach udalerriko hondartza (itsas behera)
Irudi:Cote granit de granit rose 102005.jpg|Harkaitzak (xehetasuna)
Irudi:Tregastel Brittany France Curious Stone.jpg|Trégastel udalerriko bola
Irudi:La côte de granit rose à Trégastel - 035.JPG|Higaduraren ondorio ikusgarriak
Irudi:France-Perros-Guirec-sentier littoral.JPG|Granito Arrosazko kostaldea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Côte de Granit Roseri buruzko turismo webgunea
1911ko Italiako Giroa

**1911ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 3. edizioa izan zen. 1911ko maiatzak 15 eta ekainak 6 bitartean ospatu zen. 3.530 kilometro egin ziren 12 etapatan banatuta. Garaileak ibilbidea 26,216 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Lasterketa Erroman hasi eta amaitu zen.

86 parte-hartzailek hartu zuten parte edizio honetan, gehienak italiarrak, horietatik proba soilik 24k amaitu zutelarik.

Carlo Galetti, hiru etapa irabazi zituena eta lider bezala zazpi egunez egon zena izan zen edizio honetako sailkapen nagusiko garailea, podioan izan zituen kideak Giovanni Rosignoli, etapa baten garailea eta lau egunez liderra izan zena, eta Giovanni Gerbi izan zirelarik. Bitxikeria bezala, sailkapena denboran oinarritu izan balitz, Rossignoli izango zen Giroa irabaziko zuena Galettiri ordu erdi baino gehiago ateraz. Bianchi taldea hartu zen taldekako sailkapenaren garailetzat, hau baitzen Galettiren taldea. Lucien Petit-Breton izan zen Giroko liderra izatea lortu zuen lehen txirrindulari ez italiarra, soilik egun batez izan bazen ere.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
1329 Eliane

**1329 Eliane** asteroide gerrikoan aurkitutako 1329. asteroidearen izena da. 1933ko martxoak 23an aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1933 FL** zen.

## Kanpo estekak
1330 Spiridonia

**1330 Spiridonia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1330. asteroidearen izena da. 1925eko otsailak 17an aurkitu zuen Vladimir Albitzkijek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1925 DB** zen.

## Kanpo estekak
1331 Solvejg

**1331 Solvejg** asteroide gerrikoan aurkitutako 1331. asteroidearen izena da. 1933ko abuztuak 25ean aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeisetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1933 QS** zen.

## Kanpo estekak
Valentín Uriona

**Valentín Uriona Lauzirica** (Muxika, 1940ko abuztuaren 29a — Sabadell, 1967ko uztailaren 30a) euskal txirrindulari profesionala izan zen.

Bere palmaresean, 1964ko Milan-Turin eta Dauphiné Libéré bezalako garaipenak nabarmentzekoak dira. Espainiako Vueltako eta Kataluniako Voltako etapak ere irabazi zituen.

Hiru aldiz parte hartu zuen Frantziako Tourrean, bere emaitzarik onena, 1965ko 13. postua izan zelarik. Espainiako Vueltan, bere emaitzarik onenak 1964ko lortutako 7. postua eta 1966ko 6. postua izan ziren, horretaz gain 1966ko Vueltan hamar egunez jantzi zuen liderrarean maillota. 1963ko Kataluniako Voltan 4. izan zen.

1967ko Espainiako txapelketan parte hartzen ari zela, eroriko baten ondorioz hil zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartuUT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Funcor-Munguia (1961-1962)
* Kas (1963-1966)
* Fagor (1967)

## Bibliografia 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* www.urtekaria.com: Palmaresa
1332 Marconia

**1332 Marconia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1332. asteroidearen izena da. 1934ko urtarrilak 9an aurkitu zuen Luigi Voltak Pino Torinesetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1934 AA** zen. Bere izena Gilen Marconigatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Lucien Petit-Breton

**Lucien Georges Mazan** (1882ko urriak 18 &ndash; 1917ko abenduak 20) frantziar-argentinar txirrindulari bat izan zen, **Lucien Petit-Breton** ezizenez ezagunagoa izan zena. Plessé hirian jaio zen, Loira Atlantikoa frantziar departamenduan (frantziako Bretainian zegoen hiria eta gaur egun Loirerria departamenduaren zati dena). 6 urte zituenean bere familiarekin Buenos Airesera joan zen, beranduago argentinar nazionalitatea lortuz.

## Biografia 
Zozketa batean bizikleta bat lortu ondoren bere karrera hasi zen txirrindulari bezala, bere iata horren aldekoa ez zen arren, bere semearentzat lan serioago bat nahi zuena. Hasiera batean Lucien Breton ezizena hartu zuen, baina ondoren Petit-Bretongatik aldatu zuen, Lucien Breton izeneko beste txirrindulari bat bazegoen eta.

Bere lehen garaipen garrantzitsua Argentinako pista txirrindularitzako txapelketan lortu zuen. 1902an soldadutza egin zezan deitu zuen frantziar armadak, eta beraz Frantziara itzuli zen. Bi urte beranduago Bol d'Or pista txirrindularitza lasterketa frantziar ospetsua irabazi zuen. 1905ean orduko errekorra gainditu zuen Parisko Buffalo belodromoan, 41,110 kilometroko errekorra lortuz. Urte horretan bertan errepideko txirrindularitzako probetan parte hartzen hasi zen.

Frantziako Tourra bi urtez jarraian irabazi zuen 1907 eta 1908an, hala, Itzuli Handi hau bitan irabazi zuen lehen txirrindularia izan zelarik. 1907an, Petit-Breton Milan-San Remo klasikoaren lehen garailea ere izan zen, eta 1908an Paris-Bruselas irabazi zuen, honako hau bere karrerako azken garaipen handia izango zena.
Hirugarren izan zen Frantziako errepideko txirrindularitzako txapelketan 1910ean. Belgikako Itzuliaren lehen edizioa irabazi zuen 1908an. Urte horretan bertan irabazi zuen Paris-Brusela proba.

Lehen Mundu Gerraren hasierak bere kirol karreraren amaiera suposatu zuen, frantziar armadan sartu baitzen borrokatzeko. Txirrindularia 1917an hil zen Troyesetik gertu gertatu zen trafiko istripu batean.

## Palmaresa 
**1906**
* Paris-Tours
* 4. Frantziako Tourrean
**1907**
* Milan-San Remo
* 20px Frantziako Tourra eta 2 etapa 
**1908**
* 20px Frantziako Tourra eta 5 etapa 
* Belgikako Itzulia eta 4 etapa
* Paris-Bruselas
* Belgikako Itzulia eta 4 etapa
**1910**
* 3. Frantziako errepide txirrindularitzako txapelketan 15px
**1911**
* Italiako Giroko etapa 1
**1912**
* 2. Bordele-Parisen
* 3. Paris-Toursen

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pino Torinese

**Pino Torinese** (*Ël Pin* piamonteraz) Italiako Piamonte eskualdeko Turingo probintziako hiri bat da, 8.667 biztanle dituena.

26.394 € errenta per cápita batekin 2007an, Pino Torinese eskualde osoan ongizaterik handiena duen hiria da.

## Hiri mugakideak 
* Turin
* Baldissero Torinese
* Cambiano
* Chieri
* Pecetto Torinese

## Eboluzio demografikoa 
* 1861: 1889 biztanle
* 1871: 2150 biztanle
* 1881: 2088 biztanle
* 1901: 2401 biztanle
* 1911: 2394 biztanle
* 1921: 2313 biztanle
* 1931: 2267 biztanle
* 1936: 2218 biztanle
* 1951: 2598 biztanle
* 1961: 3155 biztanle
* 1971: 7016 biztanle
* 1981: 7701 biztanle
* 1991: 8428 biztanle
* 2001: 8234 biztanle

## Ikuskizunak 
thumb|Rock the Pine 2008
* Pinoko Jazz Jaialdia: Bertan Stefano Bollani, Paolo Fresu, Gianmaria Testa, Andy Sheppard eta Gianluca Petrella bezalako artistek parte hartzen dute.
* Rock the Pine: Rock musikako lehiaketa nazionala agertzen ari diren talde gazteentzat (ekainean)

## Pino Torineserekin lotutako pertsonaiak 
* Roberto Rolfo: motoziklista
* Marco Berry: telebista aurkezlea eta ilusionista

## Natura 
Herri honen baso lurraldearen zati bat Collina di Supergako Parke Nazionalaren barnean dago 1991z geroztik.

## Zientzia 
Hiri hau da Turingo Behatoki Astronomikoaren egoitza.

## Kanpo estekak
Turingo Behatoki Astronomikoa

**Turingo Behatoki astronomikoa** (italieraz **Osservatorio Astronomico di Torino**), soilik **Pino Torinese** bezala ere ezaguna, Instituto Nazionale di Astrofisicaren (INAF, Astrofisikako Institutu Nazionala) jabetzako eta beronek operatutako behatoki astronomiko bat da. Muino baten tontorrean dago Pino Torinese hirian, Italian. 1759an sortua izan zen eta bere kodea 022 da.

## Kanpo estekak 
* Osservatorio Astronomico di Torino
Noradrenalina

**Noradrenalina** (**norepinefrina** ere deitua) giltzurrungaineko guruinek jariatutako hormona da, C8H11NO3 formula duena. Katekolamina bat da, hots, katekol eta amino taldeak dituen molekula bat. Katekolamina guztien antzera tirosina aminoazidotik eratorria da.

Bere egitura kimikoak antza handia du adrenalinarekin, baina horren aldean metilo taldea falta zaio. Halaber, adrenalinaren molekula aitzindaria da.

Hormona izateaz gain noradrenalina ere neurotransmisorea da, hots, neuronen arteko eta neurona bat eta beste zelula baten arteko mezu elektrikoen transmititzailea.

## Jatorria 
Giltzurrungaineko guruinek bi zati dituzte: azala eta muina. Azalak kortisona, kortisola eta aldosterona hormonak jariatzen ditu. Muinari, berriz, adrenalina eta noradrenalinaren ekoizpena dagokio.

Muinak nerbio-bukaera ugari ditu, oso inerbatua da. Azalak, aldiz, ez.

Nerbio-sistemaren hainbat neuronek (nerbio-sistema sinpatikoarenak, batez ere) noradrenalina ere sintetizatzen dute.

## Funtzioa 
Adrenalinaren antzera, noradrenalinak organismoa prestatzen du alarma egoera baten aurrean erantzun azkarra emateko: odoleko glukosa maila igo (gibeleko glukogenoaren hidrolisia sustatuz), erritmo kardiakoa areagotu eta odol-zirkulazioa bizkortzen du.

Hormona eta neurotransmisore honen beste efektu batzuk hauek dira:

* presio arteriala igotzen du (arterien basokonstrikzioa eragiten baitu)

* arreta eta kontzentrazioa bizkortzen ditu

* buruko funtzioetan eragina du. Esaterako, entzefaloan noradrenalina gutxi dagoenean depresiorako joera ager daiteke.

* noradrenalinaren maila txikiek logura, nekea eta depresioa eragiten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eta Crucis

**Eta Crucis** (η Cru / HD 105211 / HR 4616) Hegoaldeko Gurutzea izeneko konstelazioaren hegoaldereneko zatian dagoen izar bat da. +4,15 itxurazko magnitudekoa, gure Eguzki-sistematik 64 argi-urteko distantziara dago.

Eta Crucis sekuentzia nagusiko izar bat da, F2 espektro motakoa, 6950 gradu kelvineko tenperatura efektiboduna. Bere erradioa gure Eguzkiarena baino %30 handiagoa da, eta gure Eguzkiak baino metaltasun txikiagoa du (([M/H] = -0,29). 1,5 eguzki masako masa du, eta, gure eguzkia baino gazteagoa den arren, zenbait azterketek bere adina 1500 eta 2500 milioi urtetan zehazten dute.

Spitzer Espazio Teleskopioak duen MIPS tresnak gehiegizko erradiazio infragorria detektatu du 70 pikometrotan, Eta Crucisetik datorrena. Honek, izarra inguratzen duen hautsezko disko zirkumestelar baten presentzia adierazten du, hauts partikulen tenperatura 70 kelvin baino gutxiagotan estimatuz. Gehiegizkotasun hau ez zuen aurretik IRAS sateliteak detektatu, Eta Crucis CL Crucis Mira izar aldagarritik nahiko gertu egotearen ondorioz, 2,4 arku minutura, iturri distiratsua infragorrian.

## Kanpo estekak
Oskar II.a kostaldea

**Oskar II.a kostaldea**, **Oskar II.a Erregea** edo **Oskar II.a** () penintsula antartikoaren Graham Lurraldearen ekialdeko kostaldearen zati bat da, Fairweather lurmuturra (edo Eguraldi Ona lurmuturra), Nordenskjöld kostaldeagandik banatzen duena, eta Alexander lurmuturaren (edo Suedia lurmuturra) artean, Foyn kostaldeagandik banatzen duena. Antartandeek Oskar II.a kostaldea penintsula antartikoaren mendebaldean dauden kostaldeak diren Danco kostaldea eta Graham kostaldeagandik banatzen dute.

Larsen izotz hesia Oskar II.a kostaldetik hedatzen da Weddell itsasoan zehar. Kostaldearen barnealdeak Larsen izotz hesian amaitzen diren glaziarrek banandutako mendikate transbertsalak ditu.

Kostalde hau 1893an aurkitu eta kartografiatu zuen Carl Anton Larsenek, Oskar II.a Suediakoa eta Norvegiakoa erregearen omenez izendatu zuena. 1893ko abenduak 1ean Larsenek Jason penintsula aurkitu zuen, 1555 metroko altuerara iristen den Oskar II.a kostaldearen irtengunea, Jason mendia izendatuz bere itsasontziaren omenez, baina penintsula bat zela jakin gabe. Jason penintsula 40 miliatan zehar hedatzen da ekialdetik mendebalderako norantzan 2 eta 10 milia arteko zabalera batekin, Framnes lurmuturra edo puntan amaituz.

Kostalde hau 1902an esploratu zuen Otto Nordenskjöldek zuzendutako Suediar Espedizio Antartikoak Antarctic itsasontzian, bertako kapitaina Larsen zelarik.

Argentinako Armadak Santa Teresita babeslekua inauguratu zuen 1953ko urriak 4an Adie kalatxoan eta Arcondo babesleku nagusia 1963ko urriak 12an Jason penintsulako Arcondo nunatakean. 1966ko apirilean Argentinako Aire Armadak Oskar II.a kostaldean, bere operazioetarako laguntza bezala, TA-33 Laguntza Estazioa ezarri zuen.

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentinak Oskar II.a kostaldea Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Aldarrikapen hauek Itun Antartikoaren baldintzek mugatzen dituzte.

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak *costa Oscar II* edo *Rey Oscar II* deitzen du.
* Txilek *Costa Óscar II*
* Erresuma Batuak *Oscar II coast*

## Kanpo estekak
Friuliko Giroa

**Friuliko Giroa** () Italiako txirrindularitza lasterketa profesional bat da, egun bakarrekoa, Friulin ospatzen dena martxoan. 1974an sortua, 2005 eta 2008 artean ez zuten egin, txirrindularitzako egutegian 2009an berragertuz UCI Europe Tourreko 1.1 mailan.

1991n Friuliko Giroak, Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa ospatzeko balio izan zuen, eta garailea Gianni Bugno izan zen.

Lasterketa honetan garaipen gehien lortu dituen txirrindularia Guido Bontempi da, hiru aldiz lortu duena, horietatik bi jarraian.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Giro del Friuli 2009 (biciciclismo.com)
Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa

150px|eskuinera
[thumb|250px|[Mario Cipollini txapelduna 1996an.]]
[thumb|250px|[Paolo Bettini maillot trikolorearekin.]]
[thumb|250px|[Enrico Gasparotto, 2005eko txapelduna]]
[thumb|250px|[Filippo Simeoni 2008an lortutako Italiako txapeldunaren maillotarekin.]]
[thumb|250px|[Filippo Pozzato 2009ko txapelduna.]]
[thumb|250px|[Giovanni Visconti (txirrindularia)|Giovanni Visconti, txapelduna 2007, 2010 eta 2011n.]]
**Italiako errepide txirrindularitzako txapelketa** urtero Italiako txapelduna zein izango den erabakitzeko ospatzen den txirrindularitza lasterketa da. Garaileak, urte betez, Italiako banderako koloreak (gorria, zuria eta berdea) dituen maillota erabiltzeko eskubidea du errepideko edozein probatan.

Txapelketa hau etenik gabe ospatzen da 1906tik, 1894, 1895, 1897tik 1905erarte, 1915etik 1918 arte eta 1944ko salbuespenekin arrazoi politikoen ondorioz.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa

## Kanpo estekak
Belgikako Itzulia

**Belgikako Itzulia** (ofizialki **Baloise Belgium Tour**; , ) urtero 1908tik ekainean Belgikan egiten duten etapatako txirrindularitza lasterketa bat da.

Urtero egin zuten 1908 eta 1981 bitartean, Lehen Mundu Gerrak eta Bigarren Mundu Gerrak soilik eten zutelarik. 1982 eta 2001 bitartean zenbait edizio ez zituzten egin, jada 2002tik urtero egiten dutelarik. 2009tik aurrera UCI Europe Tourreko maila gorena den 2.HCren zati da (UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik 2008 arte 2.1 mailan egon zen).

## Palmaresa 
**Oharra:** 1981eko edizioan Jo Maas garailea izan zen, baina emaitza deuseztatua izan zen Dopinagatik.
[thumb|300px|1922ko Belgikako Itzulia, tropela [Maaseikeko kontrola zeharkatzen.]]
[thumb|300px|1923ko Belgikako Itzulia, tropela [Ostenden barrena.]]
[thumb|300px|1924ko Belgikako Itzulia, tropela [Mariembourgen.]]

## Palmaresa herrialdeka 
## Estatistikak 
### Garaipen orokor gehien 
Tony Martin alemaniarra da Belgikako Itzulia hiru ediziotan irabazi duen bakarra. Hamaika txirrindularik irabazi dute itzuli hau bi alditan, eta horietatik soilik lauk bi ediziotan jarraian

## Kanpo estekak 
* Belgikako Itzulia, webgune ofiziala
Orgazko kondearen ehorzketa

***Orgazko jaunaren ehorzketa*** (), sarri ***Orgazko kondearen ehorzketa*** (*El Entierro del Conde de Orgaz*) izenaz ezaguna, Grekoaren (1541-1614) lan gailena eta ezagunena da. Toledoko Santo Tomé elizan dago.

## Historia 
Gonzalo Ruiz de Toledo Orgazko jauna zen, Orgaz hiribildua ez baitzen konderri bihurtu 1522 arte. Gizon oso errukitsua eta Santo Toméko parrokiaren ongilea. Ez alferrik, eliza 1300ean berreraikia eta handitua izan zen haren akimenez. 1323ko abenduaren 9an hiltzean (beste iturri batzuek 1312an diote), bere testamentuan Orgaz hiribilduko biztanle guztiek bete behar zuten agindu bat utzi zuen, hain eskuzabala izateagatik, feligresian bere oroitzapena iraunkortzeko nahikoa izango zena: "ordaindu urtero apaizari, ministroei eta parrokiako behartsuei bi ahari, zortzi oilo pare, bi ardo larru, bi egur karga eta 800 marabedi.

200 urte baino gehiago igaro ondoren, 1564an, Santo Toméko parroko on Andrés Nuñez de Madridek Orgazko herritarrek euren jaunaren agindu hori betetzen jarraitu nahi ez zutela ohartu zuen, eta agindu hori Valladolideko kantzileriaren aurrean aldarrikatu zuen.

## Kanpo estekak
Dominique Strauss-Kahn

**Dominique Gaston André Strauss-Kahn** (frantses ahoskera: Dominik Stros Kan ; 1949ko apirilaren 25a), askotan hedabideetan DSK bezala deitua, ekonomista, abokatu eta politikari frantsesa da, Frantziako Alderdi Sozialistako kidea dena. Strauss-Kahn Nazioarteko Diru Funtseko presidentea bilakatu zen 2007ko irailaren 28an, bere herrialdeko Nicolas Sarkozy presidentearen babesarekin. Lan hontan ekin zuen 2011ko maiatzaren 18rarte.

2011ko maiatzean, Strauss-Kahn New York hirian atxilotua izan zen hotel bateko zerbitzari bat bortxatzen saiatu izana leporatuta. Kargu guztiak gaitzetsi ditu eta milioi bat dolarreko finantzapean aske geratu da.

## Erreferentziak
Marabedi

thumb|150px
**Marabedia** edo **maraia** () Iberiar penintsulako diru historiko bat da, hainbat balio izan zituena; batez ere, erreal-laurdenaren hogeita hamalaurena balio zuen kobrezko diruaren izena zen.

Gaztelako Erresuman 1172an Alfontso VIII.ak urrezko txanponak egiteari ekin zionean, laster Fernando II.a Leongoak gauza bera egingo zuen. *Maravedí* edo *morabetí* izena jarri zieten, hau da, «almorabide txanpona». Txanponak elebidunak ziren, musulmanekiko merkataritza harremanetan erabili ahal izateko. Alfontso X.a Gaztelakoak zilarrezkoak egin zituen, eta Errege-erregina katolikoek kobrezkoak. Elisabet II.a Espainiakoaren erregealdia arte iraun zuen; orduan, zentimoak ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artilleria

[thumb|[Frantziako Indar Armatuak|Frantziako Armadako militarrak, Frantzia-Prusia Gerran.]]

**Artilleria** banakoak eraman ez ditzakeen su-armez, haien munizio eta garraiorako ibilgailuez osatutako gerra-materialen multzoa da.

Hasieran jaurtigai armak zituen infanteria taldea deitzeko erabiltzen bazen ere, gero munizioa erabiltzen zuen gerra-makinak izendatzeko erabili zuten. Makina horek ibiltzeko barneko energia behar zuten, mekanikoa, kimikoa edo elektromagnetikoa. Hastapenetan gotorlekuei eraso egiteko bakarrik izan arren, aurrerago moldagarriago bilakatu eta edozein objektiboren kontra balio zuten.

Nahiz eta adituek jaurtigaien ibilbidea aztertzen duen zientziari balistika esan, ingeniaritzaren adar horri artilleriari ere aplikatzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zalditeria

[thumb|250px|[1807ko Friedlandeko gudua.]]
**Zalditeria** zaldi baten gainean borrokatzen duen indar armatua da. Gameluak edo mandoak erabiltzen zituzten gudarosteek ez zuten izen hori. Zalditeriaren kideak zaldunak ziren.

Historikok borrokarako hirugarren zaharrena den arma da, infanteria eta gerra zalgurdiak eta gero, eta mugikorrena aldi berean.

Antzinaroan zalditeria arina modan izan arren, Erdi Aroan gero eta astunago bilakatu zen. Lehen Mundu Gerran, armen mekanizazioaren ondorioz, alferrikako bihurtu eta infanteria motorizatuak ordezkatu zuen.

## Ikus, gainera
*Zalduntza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Lebed

**Aleksandr Ivanovich Lebed** (errusieraz:Александр Иванович Лебедь alfabeto zirilikoan) (1950eko apirilaren 20a, Novocherkassk-en - 2002ko apirilaren 28a) Errusiako teniente jeneral eta politikaria izan zen. 1996ko errusiar hauteskundeetan hirugarrena geratu zen botoen %14.5arekin. Ondoren Segurtasun Kontseiluko Idazkaria izan zen eta Txetxeniar Lehen Gerraren amaieran garrantzia handia izan zuen, 1996an. Ondoren Boris Yeltsin-ek ordezkatu ostean, Krai de Krasnoyarsk-eko gobernadorerako hauteskundeak irabazi zituen 1998an, Errusiako bigarren lurralde handiena denan. Azken lau urteak lan postu hontan igaro zituen, Mil Mi-8 helikoptero istripu batean hil zen arte.
Jacques Delors

**Jacques Lucien Jean Delors** (Paris, 1925eko uztailaren 20a - *ibidem*, 2023ko abenduaren 27a) frantziar ekonomialari eta politikaria izan zen. Europako Batzordearen zortzigarren presidente izan zen 1985ean.

Frantziako Alderdi Sozialistaren kidea, 1981ean Frantziako Ekonomia eta Finantza Ministroa izan zen. Handik Europar Batasunan lan egitera pasa zen, non Maastrichteko Ituna bultzatu zuen. Martine Aubry politikariaren aita izan zen.

## Biografia 
Ekonomia ikasketak egin zituen eta Parisko Bankuan hasi zen lanean, plangintzako eta gizarte eta kultura arazoetako ahokulari gisa, eskolak emateaz gainera. 1969tik 1972ra Lehen ministro gaullista Jacques Chaban-Delmasen laguntzaile izan zen. 1974ko abenduan Frantziako Alderdi Sozialistako kide egin zen eta bost urte geroago, 1979an, eurodiputatu hautatu zuten.

Mitterranden lehen agintaldian ekonomia eta finantzen ardura izan zuen, 1981etik 1984ra, eta 1983. urtean Clichy Marchako alkate hautatu zuten. 1979an Europar Legebiltzarreko diputatu hautatu zuten, eta lau urte geroago Europar Erkidegoen Batzordeko lehendakari, Gaston Thornen ordez. Europar Erkidegoko buruzagi nagusi gisa egin duen lanarekin, erakundeari bizitasuna emateaz gainera, Erkidegoko benetako beso betearazlea bihurtu du organismo hura. Europan eragin handiena izan duen politikarietako bat izan da Delors. Beraren ustez Europar Batasunaren eraikuntzak hiru aldi igaro beharko ditu: lehena, oinarrizko koordinazio lana, betea dago dagoeneko; beste biak, diru bakarra eta banku zentrala ekarriko dutenak, 1991ko abenduaren 11n jarri ziren abian, Maastrichten, Europako Ekonomia Erkidegoko herrialdeetako hamabi gobernuburu eta estatuburuek izenpetu zuten itun historikoaren bidez.

1989an Nazioarteko Lankidetzarako Asturiasko Printze saria jaso zuen. 1993an enplegu, lehiakortasun eta hazkundeari buruzko *Liburu Zuria* aurkeztu zuen. 1994an utzi zuen Europar Batzordeko Lehendakaritza, Europar Batasunak Essenen (Alemania) deitu zuen goi bileran. 1994an Frantziako Lehendakarigai izateari uko egitea eta politika uztea erabaki zuen. Urtebete geroago bukatu zuen Europar Batzordeko lehendakaritzako agintaldia.

Hainbat saiakera liburu idatzi zituen: *les Indicateurs sociaux* (1971, *Adierazle sozialak*), *le Nouveau Concert européen *(1992, *Europako kontzertu berria*), *Pour entrer dans le XXIe siècle* (1994, *XXI. mendean sartzeko*).

## Erreferentziak
Infanteria

[eskuinera|thumb|300px|*Royal Irish Rifles* britainiar errejimentuko kideak [Sommeko guduan.]]
**Infanteria**, oro har, borrokan oinez diharduen tropa da; lur-armadaren atala, erasoan lur-eremuak hartzea eta defentsiban lurraldeak mantentzea xede duena. Normalean, historian zehar, armada guztien indar nagusia izan da, gudu-zelaian gehiengoa osatzen zuena. Lehenengo lerroan, infanteria arina dabil bere abiaduraz baliatzen zena. Infanteria astuna, berriz, artilleriarekin lotu da. Itsas armadan atal honi itsas infanteria deritzo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atlas Garaia

[thumb|eskuinera|[Tubkal]]
thumb|eskuinera|Tizi n'Tichka mendate
**Atlas Garaia** Marokoko Atlasaren zati den azpimendikate bat da. Bertan daude Ipar Afrika guztiko tontorrik garaienak, tontorrik garaiena Tubqal mendia delarik, 4167 metrorekin. Ozeano Atlantikoarekin Agadir inguruan elkartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agadir

**Agadir** (; ) Marokoko hiri bat da, izen bereko probintziaren hiriburua.

Iparraldean Essaouirako probintzia eta Marrakecheko probintziarekin muga egiten du, ekialdean Ouarzazateko probintziarekin, hego-ekialdean Tan-Tango probintziarekin, hegoaldean Tizniteko probintziarekin eta mendebaldean Ozeano Atlantikoarekin.

Rabatetik 600 kilometro inguru hegoaldera dago.

Bertako portu eta aireportua Al Massiran daude.

## Historia 
Portugaldarrek sortu zuten 1500 inguruan. 1526an saadiek inbaditu zuten. 1911n Agadirko krisia gertatu zen. 1912 eta 1956 bitartean Frantziaren domeinupean egon zen, 1956an Marokoren subirautzapera pasatuz.

1960ko otsailak 29an lurrikara batek hiria suntsitu zuen, beranduago epizentrotik bi kilometro hegoaldera berreraiki zena.

Agadirrek 1990eko hamarkadako lehen urteetara arte arrantza hitzarmenpean Cadizko badiako arrantzontzi espainiarrek erabili zuten arrantzalekuari izena ematen dio, Huelvako probintziako Isla Cristinako baporeen flotak 1920ko hamarkadatik arrazoi honengatik *Agadirko flota* izena jasoz.

## Demografia 
* 1994: 502.475 biztanle
* 2004: 678.596 biztanle
* 2006: 718.498 biztanle (estimatua)
* 2010: 986.768 biztanle (gutxi gora-behera)

## Klima 

## Turismoa 
Nazioartean ezaguna den turismolekua da.

Turismo erakargarritasunari dagokionez hango baliabiderik nagusienetako bat Souss-Massako Parke Nazionala da, non paisaia aipagarriak eta ibis ermitauaren azken populazio bideragarria dauden, berebiziko iraungitze arriskuan dagoen espeziea. Zenbait ekoturismo ekimen egin dira, bereziki Massa ibaiaren itsasoratzean, non posible den ibilbideak tokiko gidariekin lagunduta egitea uretako hegaztien behaketarekin eta asto gainean eginiko paseoekin tokiko aberastasun kulturalari gehitutako erakargarritasun bezala.

## Hiri senidetuak 
* Miami, Ameriketako Estatu Batuak
* Nantes, Frantzia
* Oakland, Ameriketako Estatu Batuak
* Olhão, Portugal
* Stavanger, Norvegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Côte d'Argent

[thumb|250px|eskuinera|Côte d'Argent edo Zilarrezko Kostaldea eta [Gaskoiniako Landak|Gaskoiniako Landen mapa.]]

'''Côte d'Argent''' («Zilar Kosta») Frantziako hego-mendebaldean dagoen itsasbazter luze bat da. Girondako estuarioan hasi eta Gaskoiniako Landetan zehar luzaturik Euskal Herriko kostan amaitzen da. Hots, kosta horren iparraldeko muga Garona ibaiaren itsasoratzea da; eta hegoaldeko muga, aldiz, Atturri ibaiaren itsasoratzea.

Côte d'Argenten Europako baso handienetako bat dago. Baso hori XIX. mendean landatutako pinuek osatzen dute ia osorik.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Gaskoiniako Landak

## Kanpo estekak
Arcachongo badia

**Arcachongo badia** (gaskoieraz ''Laca d'Arcaishon*, frantsesez *Bassin d'Arcachon*, bertakoek *le Bassin'' deitu ohi dute) Frantziako hego-mendebaldean dagoen badia handi bat da, hain zuzen ere, Côte d'Argent izeneko kostaldean kokatzen da.

Badiaren erdian Txorien Uhartea dago.

## Migrazio-ibilbide bat (mokozabal holandarrarena) 
[ezkerrera|thumb|240x240px|[Mokozabal zuri|Mokozabal zuria]]

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [4.9, 52.38]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-1.25, 44.583333]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-6.44, 37.02]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {"stroke": "#F90606","stroke-width": 2},
      "geometry": {
        "type": "LineString",
        "coordinates": [
          [4.9, 52.38], [1.626944, 50.201389], [-0.5, 49.5], [-2.8, 47.6], [-1.7728, 46.5361], [-1.0492, 45.5897], [-1.25, 44.583333], [-1.79, 43.35], [-3.45889, 43.4347],  [-4.75, 42.0667], [-5.592585, 41.853906], [-6.44, 37.02]
        ]
      }
    },    
  ]
}
Mokozabal zuria negua Doñanako erretserba naturalean ematen du, eta uda Herbeheretan. Amsterdametik Doñanara joateko egin behar dituen 2.100 kilometro egiteko (gutxi-gora behera) hamabi egun beharko ditu. Egunero sei bat orduz egiten du hegan, batez beste 50 km/h-ko abiaduran, guztira 300km egin ditzake egun bakar batean. Egun guzti horietan jan eta atseden hartu ahal izateko toki egokiak bilatu beharko ditu bidean. Kasu gehienetan Amsterdametik Doñanarainoko bidea egiteko, hauek izaten dira bidaiako 12 pausalekuak:

Amsterdam - Sommeko badia  - Senaren badia - Morbihango golkoa - Olonneko padurak - Girondako estuarioa - Arcachongo badia -  Txingudi  (Urdaibai, Mendixur edo Salburua ere izan daitezke) - Santoñako badia - La Navako aintzira - Villafáfilako Gatzaga - Peña del Aguilako aintzira - Doñana

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arcachon
* Txorien Uhartea (Gironda)

## Kanpo estekak 
* «Spoonbills. Mokozabalaren migrazioa egunean bertan zuzenean mapan jarraitzeko webgunea.»&#x20;*maps.nioz.nl*
* Arcachongo badiaren turismo webgunea (eleanitza)
Cicer

***Cicer*** landare loredunen genero bat da, fabaceaearen familia barruan. Banaketa: Asian. *Cicer arietinum* (txitxirioa) espezie garrantzisuena da.
## Espezie batzuk 
## Erreferentziak 
* ILDIS Versió 6.05
* Zipcodezoo
1333 Cevenola

**1333 Cevenola** asteroide gerrikoan aurkitutako 1333. asteroidearen izena da. 1934ko otsailak 20an aurkitu zuen Odette Bancilhonek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1934 DA** zen. Bere izena Cévennes mendikateagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1336 Zeelandia

**1336 Zeelandia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1336. asteroidearen izena da. 1934ko irailak 9an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1934 RW** zen. Bere izena Herbehereetako Zeelanda eskualdeagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1338 Duponta

**1338 Duponta** asteroide gerrikoan aurkitutako 1338. asteroidearen izena da. 1934ko abenduak 4an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1934 XA** zen. Asteroide honen diametroa 8 eta 19 kilometro artean estimatua dago.

## Kanpo estekak
Agis III.a

**Agis III.a** () Espartako euripontidar dinastiako hogeigarren erregea izan zen.

Arkidamo III.aren seme nagusia izan zen, eta erregealdi labur bat izan zuen, K.a. 338 eta K.a. 331 bitartean iraun zuena. Bere aitaren oinordeko izan zen, Magna Graeciako Manduria hirian gertatutako gerran hil zena K.a. 338an. Urte hartan Espartak bere lurraldearen zati bat galdu zuen Mazedoniako Erresumak Keroneako guduan garaipena lortu ondoren. Agis III.ak ez zuen gogo onez onartu mazedoniarren nagusitasuna, eta Persiaren aurkako gerra hasi zenean konspiratzen hasi zen.

K.a. 333an, erregea, hiruarrauneko txiki batekin Egeoko persiar gobernariak ziren Farnabazo III.a eta Autofradatesengana hurbildu zen Grezian Alexandro Handiaren aurkako erasoak egiteko dirua eskatzera, baina soilik 30 talentu eta 10 hiruarrauneko jaso zituen, eta Issoseko guduaren berri izan zuenean, bere planak bertan behera utzi behar izan zituen. 10 hiruarraunekoak bere anaia Agesilaori bidali zizkion horiekin Kretara uhartean Espartak zituen interesak defendatzera joateko aginduarekin, eta dirudienez Agesilaok obeditu egin zion.

K.a. 331n greziar estatuak Mazedoniaren aurka matxinatu ziren. Esparta, Elide, Akaia eta Arkadiaren zati batek Argosek, Meseniak eta Megalopolisek bertara batzeari uko egin zioten aliantza bat osatu zuten. Zopirionen hondamendia eta Trazian K.a. 331n abiatu zen matxinadaren berri izatean, aliatuek gerra hasi zuten, eta Agis III.ak espartar armadak eta Issoseko guduan egon ziren zortzi mila greziar mertzenariok osatutako armadaren buruzagitza jaso zuen. Agisek Korragosek zuzendutako mazedoniarrak garaitu zituen.

Orduan, beste greziar hiri batzuk greziar aliatuei batu zitzaizkien, eta Megalopolis setiatua izan zen. Antipatro hiriari laguntzera joan zen eta handik gertu Agis III.a garaitua eta hila izan zen gudu bat gertatu zen, Apianok, Diodoro Sikulok eta beste historialariren batzuk K.a. 331ko iraila eta urria bitartean adierazten duten data batean. Beste egile batzuk, berriz, Agis III.aren heriotza data K.a. 330eko udaberrira atzeratzen dute. Bere oinordekoa bere anaia Eudamidas I.a izan zen.
Zopirion

**Zopirion** (K.a. 331n hil zena) general mazedoniar bat izan zen, Alexandro Handiak Trazia edo Pontoko gobernari egin zuena. K.a. 331n Eszitiaren inbasio bat zuzendu zuen "saiatzen ez bazen axolagabetzat hartua izango zela pentsatuz".

Asmo honekin hogeitamar mila soldaduko armada bat bildu zuen, hauekin Itsaso Beltzaren kostaldean zehar joan zelarik, Olbia setiatuz, Miletoren kolonia bat zena (Alexandro Handiak K.a. 334an hartu zuena). Baina olbiarrek "euren esklabuei askatasuna eman zieten, hiritartasun eskubideak eman zizkieten atzerritarrei, aldaketa letrak igorri zituzten, eta, beraz, setioari bizirautea lortu zuten. Gainera, eszitekin aliantza osatu zuten. Kurtzio Rufok dioenez, itsasoan gertaturiko ekaitz handi batek desegin zuen mazedoniar armada. Zopirionek, setioa jarraitzeko baliabiderik ez zuena, erretiratzea erabaki zuen. Itzulerako bidaian, bere armada esziten etengabeko erasoen ondorioz suntsitua izan zen. Porrota ziuraski Danubiotik haratago gertatu zen geta eta tribaliarren esku Alexandro Handiak euren lurretan K.a. 335ean eragin zuen hondamendiaren mendeku gisa. Zopirion bere soldaduekin hil zen.

Alexandro Handiak bere patua Antipatrok Mazedoniatik bidalitako gutun baten bidez jakin zuen, Espartako erregea zen Agis III.aren heriotzaz Grezian eta Alexandro Epiroko erregearenaz Italian batera. Alexandro "emozio ezberdinengatik hunkitua" geratu zen, baina poz handiagoa sentitzen zuen bi errege etsairen heriotzaren berri izatean, Zopirion eta bere tropen galerengatik mina baino.

Hau izan zen Alexandro Handiaren bizitzan zehar arrakastarik gabeko mazedoniar inbasio bakarra, Kalasek Bitiniako Bas erregearen aurka eginiko kanpaina kontutan hartu gabe.
Cà Mau

**Cà Mau** Vietnameko Ca Mau probintziako hiriburua da. 2006an 203.998 biztanle zituen 205,54 kilometro koadrotan. Ho Chi Minh Hiritik 500 bat kilometrotara dago eta Can Thoetik 180 kilometrotara iparraldean.

## Kanpo estekak
Da Nang

**Da Nang** Vietnamgo hiria da, Da Nang probintziako hiriburua. 2009an 887.070 biztanle zituen 1.255 kilometro koadroko eremuan. Hochiminhetik 1000 bat kilometrora dago, eta Hanoitik 700 kilometro iparraldera.

Izen bereko badiaren hegoaldean dago. Ehungintza eta janari industria. Cham artea erakusten duen museoa.

## Historia 
Oso gudu latzak gertatu ziren bertan Estatu Batuetako gudarostearen eta iparraldeko vietnamdarren artean 1967-1975. bitarteko urteetan.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Da Nang (Ingelesa)
Guainía (departamendua)

**Guainía** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen ekialdean dagoena. Departamenduaren iparraldea eta Inírida ibaia Orinocoko eskualdean daude eta gainerakoa Amazonasko eskualdean. Iparraldean Vichada departamenduarekin du muga, ekialdean Venezuelarekin, hegoaldean Brasilekin eta mendebaldean Vaupés, Guaviare eta Vichadarekin. 72.238 kilometro koadroko eremua du eta 2016an 42.123 biztanle zituen. Hiriburua Inírida da (18.906 biztanle 2010ean).

Departamenduan udalerri bakarra dago, Inírida (hiriburua). Gainontzekoa 7 *corregimiento departamental*-etan banaturik dago: Barranco Minas, Cacagual, La Guadalupe, Morichal Nuevo, Pana Pana, Puerto Colombia eta San Felipe.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Banrepcultural: El departamento del Guainía, banrepcultural.org
Fiorenzo Magni

**Fiorenzo Magni** (Vaiano, Pratoko probintzia, 1920ko abenduak 7 &ndash; Vaiano, 2012ko urriak 19) txirrindulari italiar bat izan zen, profesionala 1941 eta 1956 bitartean, denbora horretan 47 garaipen lortu zituelarik, horien artean hiru Italiako Giro.

Era berean, hiru Itzuli Handietan etapa garaipenak lortu zituen lehen txirrindularia izan zen, 1948ko Italiako Giroan, 1949ko Frantziako Tourrean eta 1955eko Espainiako Itzulian etapa garaipenak lortuz.

## Biografia 
Bere ikasketak eten behar izan zituen bere aitari garraio enpresa txiki batean laguntzeko. Bere eguneroko lanean Magnik bizikleta erabiltzen zuen garraiobide bezala, eta hala zaletu zen kirol honetara. 1936an lehiaketagatik interesatzen hasi zen, zaletu mailako talde batean sartuz.

Profesional bihurtu zen 1940an, baina Bigarren Mundu Gerrak bere karrera eten zuen, 1947an itzuliz. 1948an, bere bigarren partehartzean, Italiako Giroa irabazi zuen. Hala ere, garaipen honek polemika handia sortu zuen, oso leuntzat hartua izan zen bi minuturen galera suposatzen zuen zigor bat jasan baitzuen. Beranduago, 1951 eta 1955eko edizioetan ere Giroa irabaziko zuen, azken hau 35 urterekin, Italiako Giroa irabazi duen txirrindularirik zaharrena delarik.

Flandriako Tourra hiru urtez jarraian irabazi zuen, honen ondorioz *Flandriako Lehoia* ezizena jaso zuelarik. 1952an Munduko txirrindularitza txapelketa irabazteko zorian egon zen, baina arazo teknikoak medio, laugarren amaitzea baino ez zuen lortu. Aurretik, 1951n bigarren izan zen, eta 1947an ere laugarren.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
 —: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu
X: Ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Atlantic Sun Conference

|-
| **Maila**
| bgcolor=#EEEEEE| NCAAko I. maila
|-
| **Sortua**
| bgcolor=#EEEEEE| 1978
|-
| **Kideak**
| bgcolor=#EEEEEE| 9
|-
| **Kirolak**
| bgcolor=#EEEEEE| 8 gizonezko 9 emakumezko
|-
|colspan="2" align=center bgcolor="#0000A0" | **Kokapena**
|-
|colspan="2" align=center | 300px
|}

**Atalntic Sun Conference** (euskaraz Atlantikoko Eguzki Konferentzia) NCAAko lehen mailako konferentzia bat da. 17 kiroletan (8 gizonezkoetan eta 9 emakumezkoetan) parte hartzen duten AEBetako hegoekialdeko 9 unibertsitatek osatzen dute. 1978an sortua izan zen.

## Egungo kideak 
thumb|300px|eskuinera|Atlantic Sun Conference konferentziako kideen egoitzak.
* Florida Gulf Coast Eagles
* Jacksonville Dolphins
* Kennesaw State Owls
* Liberty Flames
* Lipscomb Bisons
* NJIT Highlanders
* North Alabama Lions
* North Florida Ospreys
* Stetson Hatters

## Etorkizuneko kidea 
* Bellarmine Knights (2020ko uztailaren 1ean bat egitea)

## Antzinako kideak 
## Gizonezkoen saskibaloi garaileak 
## Garaileak 

### Gizonak (Jesse C. Fletcher Trophy) 

### Emakumeak (Sherman Day Trophy) 

## Instalakuntzak 
Etorkizuneko kide Bellarmine grisean.

*Artikulu hau ingelesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*

## Kanpo estekak
1341 Edmée

**1341 Edmée** asteroide gerrikoan aurkitutako 1341. asteroidearen izena da. 1935eko urtarrilak 27an aurkitu zuen Eugène Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 BA** zen.

## Kanpo estekak
1342 Brabantia

**1342 Brabantia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1342. asteroidearen izena da. 1935eko otsailak 13an aurkitu zuen Hendrik van Gentek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1935 CV** zen.

## Kanpo estekak
1910eko Italiako Giroa

**1910eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honetako 2. edizioa izan zen. 1910eko maiatzak 18 eta ekainak 5 bitartean ospatu zen. 10 etapatan banatutako 2.980 kilometroko ibilbidea izan zuen, garailea izan zen Carlo Galettik batez besteko 26,113 kilometro orduko abiaduran egin zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

101 txirrindularik parte hartu zuten, gehienak italiarrak, eta soilik 24k amaitu zuten proba.

Carlo Galetti, bi etapa garaipen lortu zituena eta bederatzi egunez liderra izan zena, izan zen Giro hau irabazi zuena, podioan Eberardo Pavesi, bi etapa garaipen lortu zituena eta Luigi Ganna izan zituelarik. Atala taldea izan zen taldekako sailkapenaren garailea, Galettire taldea baitzen. Jean-Baptiste Dortignacq izan zen Italiako Giroan etapa garaipen bat lortu zuen lehen txirrindulari ez italiarra.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Guaviare (departamendua)

**Guaviare** Kolonbiako 32 departamenduetako bat da, herrialdearen erdi-ekialdean dagoena. Iparraldean Meta eta Vichada departamenduekin du muga, ekialdean Guainía eta Vaupésekin, hegoaldean Vaupés eta Caquetárekin eta mendebaldean Meta eta Caquetárekin. 53.460 kilometro koadroko eremua du eta 2016an 103.307 biztanle zituen. Hiriburua San José del Guaviare da (59.284 biztanle 2010ean) eta beste hiru udalerri ditu: Calamar, El Retorno eta Miraflores.

Iparraldea, Inírida, Guaviare eta Guayabero ibaien arroak, Orinocoko eskualdean dago eta hegoaldea, Vaupés eta Apaporis ibaien arroak, Amazonasko eskualdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hendrik van Gent

**Hendrik van Gent** (1899ko irailaren 14a - 1947ko martxoaren 29a) astronomo herbeheretar bat izan zen.

Hegoafrikara joan zen 1928an Leideneko Hego Estazioak eta Johannesburgoko Union Observatoryk hala eskatuta hego hemisferioko zerua behatzeko. Izar aldagarriak ikertu zituen, eta zenbait asteroide eta kometa aurkitu zituen. Ilargiaren alde ezkutuan dagoen Van Gent kraterra eta 1666 van Gent asteroidea bere omenez izendatu ziren.

Bihotzeko baten ondorioz hil zen Herbehereetan bizi zenean.
Van Gent (ilargiko kraterra)

**Van Gent** Ilargiaren alde ezkutuan dagoen talka krater bat da. Handiagoa den Konstantinov kraterretik hego-hegoekialdera dago. Eki-hegoekialdean duen Spencer Jones kraterretik ere distantzia berera dago, baita hego-ekialdean duen Papaleksi ilargi kraterretik ere.

Krater hau Van Gent X kraterrarekin elkartzen da krater bikoitz bat sortzeko. Van Gentek, hego-ekialdean dagoen krater hondar batekin ere zati batean bat egiten du. Hau, era berean, Van Gent Nrekin elkartu zen, Van Gent Prekin elkartzen dena hego-ekialdetik. Emaitza krater kate bat da, arku bat eratzen duten bost kraterrez osatua, alde ahurra mendebaldera begira dutela.

Van Gent kraterraren eraztuna arinki desitxuratua dago zirkulu baten bidez, berau osatua izan den kraterren ondorioz. Eraztunaren ertza apur bat desgastatua dago, eta krater txiki bat dago Van Gent Xekin banatzen duen ertz inguruan. Barnealdea nahiko laua da, soilik krater txiki batzuk ikus daitezkeelarik.

## Ilargi kraterrak 
Konbentzio bidez, ezaugarri hauek ilargiko mapetan Van Gent kraterretik gertuen dagoen erdi puntuan hizkia jarriz identifikatzen dira.

## Kanpo estekak
Nantesko Ediktua

thumb|Nantesko Ediktua
**Nantesko Ediktua** () dekretu bat izan zen, Henrike III.a Nafarroakoa eta IV.a Frantziakoak 1598ko apirilaren 13an sinatu zuena, protestante kalbinistei, muga batzuekin, gurtza askatasuna baimentzen ziena. Ediktu horren onarpenak amaiera eman zien Frantziako Erlijio Gerrei, XVI. mendean Frantzia astindu zutenak; 1572ko San Bartolomeko sarraskia izan zen gerra horietako une gailena. Henrike IV.a, berau ere protestantea, katolizismora bihurtu zen tronuratu ahal izateko. Lehenbiziko artikulua gerra zibilari amaiera ematen zion amnistia artikulu bat da.

## Aurrekariak 
[thumb|[Bretainiako dukeen gaztelua|Nantesko gaztelua, non Bretainiako dukeek Nantesko ediktua sinatu zuten.]]
Nantesko Ediktua, Frantzian Erlijio Gerren garai zurrunbilotsua ixten duena, ez da herrialde honetan onartutako mota honetako lehen testua. Azken lau hamarkadetan gertatutako desadostasunen ondoren, Karlos IX.a Frantziakoak Saint-Germaingo ediktua sinatu zuen, *urtarrileko ediktua* ere deitua, 1562ko urtarrilak 17an, Nanteskoaren izpiritu bera zuena, protestanteei Saint-Germainen gurtza askatasuna ematea adostuz. Gauza bera ikus daiteke *Amboiseko ediktua*n (1563ko martxoak 19), aitoren semeei eskubideak murrizten zizkiena. Era berean, Saint-Germaingo bakeak (1570eko abuztuak 8) kontzientzia askatasuna, gurtza askatasuna eta lau hiri gotor adosten zituen: La Rochelle, Cognac, Montauban eta La Charité-sur-Loire protestanteentzat. Testu hauen eta Nantesko ediktuaren arteko ezberdintasuna, azken hau Enrike IV.aren autoritateari esker aplikatua izan zela da, inposatu egin baitzuen.
[thumb|ezkerrera|[Henrike III.a Nafarroakoa eta IV.a Frantziakoa, Frans Pourbus Gazteak margotua.]]

Bordele, Grenoble eta Castres bezalako hiriren batzuetan, protestanteak, bertako epaileen erdia ere protestanteak ziren auzitegiek epaitzen zituzten. Beste batzuetan, Paris, Ruan, Dijon, Toulouse eta Lyonen kasu, gurtza debekatua zegoen, azken batzuetan, Saumur, La Rochelle, Montauban eta Montpellierren kasu, gurtza baimenduta zegoen bitartean. Pierre Miquel bezalako egileek euren gurasoen fedea praktikatu nahi zuten katolikoak ezin zirela elizara joan diote: suntsitua zegoen, edo atea bi piketek zaintzen zuten buruzagi protestante baten aginduz. Edonola ere, garaiko dokumentuek, protestantismoa oso errotuta zegoen eskualdeetan, bi erlijioen arteko elkarbizitza armoniatsua zela diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro Nevado uhartea

**Cerro Nevado uhartea** () penintsula antartikotik gertu dagoen erabat elurtutako uharte bat da, 32 kilometro luze eta 9,7 zabal dena. James Ross uhartetik Almirantetza itsasarteak banatzen du. Graham Lurraldea bezala ezagutzen den penintsularen inguruan dagoen uharte ugarietako bat da, Hego Amerikatik hurbilen dagoen zatia dena.

1843ko urtarrilak 6an aurkitu zuen James Clark Rossek zuzendatuko britainiar espedizioak, nork, kontinentearekin lotuta zegoenik ez zekienez *Snow Hill* deitu zuen, elurrak erabat estaltzen zuelako, handik gertu dagoen Seymour uhartearekin kontrastean, lur biluzizkoa zena. Bere uharte izaera Otto Nordenskjöldek zuzendutako Suediar Espedizio Antartikoak zehaztu zuen 1902an, zein 1901, 1902 eta 1903ko neguetan pasa zen, hori esploratzeko base bezala ondoko uharteak eta penintsula antartikoko Nordenskjöld kostaldea erabiliz.

## Lurralde aldarrikapenak 
Argentinak uharte hau Suaren Lurraldea, Antartika eta Hego Atlantikoko Uharteak probintziako Argentinar Antartika departamendu barnean sartzen du, Txilerentzat Magallanes eta Txileko Antartika eskualdeko Txileko Antartikako Probintziako Antartika hiriaren zati da, eta Erresuma Batuarentzat Britainiar Antartikaren zati. Hiru aldarrikapenak Itun Antartikoak mugatzen ditu.

Herrialde aldarrikatzaileen izendapenak:

* Argentinak penintsula osoa *isla Cerro Nevado* deitzen du.
* Txilek *isla Cerro Nevado*
* Erresuma Batuak *Snow Hill island*

## Kanpo loturak
1908ko Belgikako Itzulia

**1908ko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen lehen edizioa izan zen. 1.067 kilometroko ibilbidea bete zuen 6 etapatan banatuta. Lehen edizio honen garailea Lucien Petit-Breton frantziarra izan zen.

## Etapak 
## Sailkapen nagusia 
*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Matrize bidiagonal

Aljebra linealean, **matrize bidiagonala** edo **bi diagonaleko matrizea** matrize karratu bat da, diagonal nagusian eta lehenengo goi-diagonalean edo lehenengo azpidiagonalean ez dauden elementu guztien balioa zero dena. Beraz, horrek esan nahi du matrizeak bi diagonal ez-zeroak dituela.

Diagonal nagusiko goiko diagonalaren elementuak ez-zeroak direnean matrizeari **goi-bidiagonal** deritzo. Adibidez:
:\begin{pmatrix}
1 & 4 & 0 & 0 \\
0 & 4 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 3 & 4 \\
0 & 0 & 0 & 3 \\
\end{pmatrix}

Diagonal nagusiko azpiko diagonalaren elementuak ez-zeroak direnean matrizeari **azpibidiagonal** deritzo. Adibidez:
:\begin{pmatrix}
1 & 0 & 0 & 0 \\
2 & 4 & 0 & 0 \\
0 & 3 & 3 & 0 \\
0 & 0 & 4 & 3 \\
\end{pmatrix}

## Bibliografia 
* Stewart, G. W. (2001) *Matrix Algorithms, Volume II: Eigensystems*. Society for Industrial and Applied Mathematics. .

## Kanpo estekak 
*  Matrize bereziak
Lutipri

**Lutipri** Urartuko errege bat izan zen K.a. IX. mendean. Gutxi ezagutzen da berari buruz idazkun vaniko batzuengatik izan ezik, non Sardur I.aren aita dela aipatzen den.

Dirudienez K.a. 844 eta K.a. 834 bitartean gobernatu zuen, Salmanasar III.ak antzinako hiriburua zen Arzashkun hiriburua suntsitu zuenetik Sardur I.ak hiriburu berria zen Tushparen sorrera baino lehen egon zen aro ilun bat.