open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hipodromo (Gerasa)

**Hipodromoa** lehiaketa atletiko eta zaldi-lasterketetarako eraikina da. Gerasakoa Hadrianoren arkuaren atzealdean dago. K.o. II-III mendeen artean erakia, gaur egun partzialki zaharberritua dago.

## Kokapena 
Barruti nagusiko sarrera eta txartel-leihatila **hegoaldeko ate**tik gertu zeuden, hiriko harresietako lau ateetako bat.

Siria erromatar probintziako bederatzi estadio edo hipodromo ezagunetatik, bik besterik ez dute antzokia ondoan; Gerasan hegoaldeko antzokia dago hurbil, berrehun bat metrok bereizten dituzte, baina harresiaren alde batean eta bestean daude. Bi ardatzak ez daude elkarren luzeran, ezta hertsiki paraleloak ere.

## Deskribapena 
244 metroko luzera eta 50 metroko zabalera ditu. Inguruan, antzinan, 15.000 ikusleentzako harmailak zituen.

Ukuilu, zeramika tailer eta beste aztarna batzuk, indusketa berrietan aurkituak, VII. mendearen hasieran sasandar inbaditzaileek poloan jolasteko ere erabili zutela aditzera ematen dute.

## Kanpo estekak 
* Ostrasz, Antoni A. (1989), *The hippodrome of Gerasa : a report on excavations and research 1982-1987*
* Ostrasz, Antoni A. with contributions by Ina Kehrberg-Ostrasz (2020), The Hippodrome of Gerasa: A Provincial Roman Circus
* Hipodromo / Circo Romano, Gerasa, 3D / Virtual Hippodrome, Jerash (bideoa)

## Erreferentziak
Konposatu aromatiko

**Konposatu aromatiko** esaten zaie aromatikotasunaren propietate kimikoa duten konposatu organikoei. Konposatu ziklikoak dira, Hückel-en araua betetzen dutenak.

Konposatu aromatikoen artean bentzenoa da ezagunena, eraztun bakarreko egitura duena, baina horien artean badira naftalenoaren moduko hidrokarburo poliziklikoak edo pirrola eta furanoa bezalako heterozikloak.

## Ezaugarriak 
Konposatu aromatikoetan, ziklo osoan gertatzen den deslokalizazioa edo erresonantzia azaltzen da. Zikloaren atomo guztien artean elektroiak partekatzen direlako gertatzen da hori. Atomo horiek lotura sinpleak eta lotura bikoitzak txandakatuz daude elkartuta, eta, errealitatean, lotura guztiak berdinak dira; beraz, lotura bakoitza lotura sinplearen eta bikoitzaren arteko hibridoa da.

Esan bezala, konposatu aromatikoek aromatikotusna dute eta horrek hau adierazi nahi du:

# *π* lotura konjugatuak dituzten egitura ziklikoak direla.
# Egitura laua, hots, atomo guztiak plano berean kokatuta dituztela.
# Deslokalizatutako *π* elektroi-kopuruak '*4*n*+2*' formula bete behar duela, non *n* zenbaki osoa den. Azken horri *Hückel-en arau* deritzo.

## Adibideak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hidrokarburo aromatiko
* Hidrokarburo aromatiko polizikliko

## Kanpo estekak
Hjalmar Branting

**Karl Hjalmar Branting** (Stockholm, 1860ko azaroaren 23a - ibidem, 1925eko otsailaren 24a) suediar politikaria izan zen. Uppsalako Unibertsitatean ikasi zuen eta Stockholmeko Behatokian lan egin zuen kazetaritzan hasi aurretik. 1899an August Palmekin batera Suediako Alderdi Sozialdemokrata osatu zuen. Sozialista erreformista izan zen eta Errusiako Otsaileko Iraultza babestu zuen, baina Urriko Iraultzaren eta boltxebikeen aurka agertu zen. Indarra erabiltzearen aurka agertu zen Norvegiaren independentzia eragozteko eta 1905ean "Eskuak Norvegiatik kanpo, Errege" esaldia sortu zuen. Suediako lehen ministroa izan zen hiru alditan (1920, 1921-23 eta 1924-25). Suedia Nazioen Ligan sartu zuen eta Ligaren erabakia onartu zuen Åland uharteetako gatazkan. 1921ean Bakearen Nobel Saria jaso zuen Christian Lous Lange norvegiarrarekin batera Nazioen Ligan egindako lanagatik.
Hadrianoren arkua (Gerasa)

**Hadrianoren arkua** antzinako egitura erromatar bat da Gerasan, Jordanian. Arku hirukoitzeko 11 metroko altuera duen ate bat da, Hadriano enperadore erromatarrak hirira 129-130ko neguan egindako bisita ohoratzeko eraikia. Arkuak, jatorrian, 22 metroko altuera izan zuen, egurrezko ateekin. Oso ohikoak ez diren ezaugarri arkitektoniko batzuk ditu, nabateoak beharbada, esate baterako akanto-hostozko oinarriak. Zutabeak behealdean dauden kapitelez apaintzen dira, goialdean izan beharrean. Monumentua, oroitzapenezko arku bezala eta Gerasarako sarrera bezala erabili zen. Hiriko harresien eta arkuaren urruntasun erlatiboak Gerasa, bere goreneko garaian, hegoalderantz hedatzeko balizko plan bat adierazten du. Hedapena ez zen egin.
## Deskribapena 
2005ean arkua zaharberritzen ari ziren. Berreraikuntza, 2007an burutu zen, eta, gaur egun, arkuak, 21 metroko altuera, 37.45 metroko luzera eta 9.25 metroko zabalera ditu.

Arkuaren alde bakoitzak, idulki eta oinarrien gainean atxikita dauden lau zutabe ditu. Idulki bakoitzak 2.20 metroko altuera, 2.25 metroko zabalera eta 1.20 metroko sakonera ditu. Zutabe bakoitzaren oinarria akanto-hosto ilara batez koroatuta dago.

Behealdean hiru korridore gangatu daude, eta horietako bakoitza korintoar kapitelak dituzten bi zutabek osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naftaleno

**Naftalenoa** C10H8 formulako hidrokarburo aromatiko poliziklikoa da, guztietan sinpleena, bi bentzeno-eraztun fusionatuz osatua. Kristal zuriak eratzen ditu, eta lurrunkorra da. Sintesi organiko askoren hasierako erreaktibo gisa eta disolbatzaile gisa erabiltzen da.

Sitsen kontra baliatzen den naftaleno ez-puruari **naftalina** deritzo.

## Ezaugarri fisikoak 
Molekula osatzen duten hamar karbonoetako bi, eraztun biren parte dira eta ez dute hidrogeno-atomorik lotuta. Beste 8ek hidrogeno-atomo banari lotuta daude.

Naftalenoaren karbono-atomoak zenbakitzeko IUPAC-ek gomendatutako araua beheko irudian ematen da:
 156x156px
Molekulan laua da, bentzenoaren kasuan bezala. Bestela ez litzateke aromatikoa izango. Alabaina, bentzenoaren kasuan ez bezala lotura guztiek ez dute luzera bera. C1−C2, C3−C4, C5−C6 eta C7−C8 loturek 1.37 Å inguruko luzera dute eta gainerakoek 1.42 Å ingurukoa.

Naftalenoak hiru erresonantzia-egitura ditu.
 600x600px

## Ezaugarri kimikoak 
Naftalenoa bentzenoa baino erreaktiboagoa da ordezkapen-erreakzio elektroizaleetan. Adibidez, klorazioak eta bromazioak katalizatzailerik ez dute behar, hurrenez hurre, 1-kloronaftalenoa eta 1-bromonaftalenoa emateko. Halaber oso erraz eratzen dituzte alkilo deribatuak Friedel-Crafts erreakzioaren bidez edo azido sulfurikoz edo azido fosforikoz katalizatutako alkenoekiko edo alkoholekiko erreakzioen bidez.

Erregio-selektibitatearen ikuspegitik, elektroizaleek alfa posizioari erasotzen diote. Zergatik erasotzen dioten alfa posizioari eta ez betari esplika daiteke aintzat hartzen bada bitarteko espezieen erresonantzia-egituren izaera. Alfa posizioko bitartekoarentzat marraz daitezke 7 erresonantzia-egitura, non lauk eraztun aromatiko bat gordetzen duten. Beta ordezkapenean bitartekoak sei erresonantzia-egitura ditu soilik eta horietako bi baino ez dira aromatiko.

Metal alkalinoekin kolore urdin iluneko anioi-gatzak eratzen ditu, hala nola, *sodio naftalenidoa*, Na+C10H−. Gatz horiek oso erreduktore sendoak dira.

Katalizatzaile metalikoen presentzian eta presio handitan naftalenoa hidrogena daiteke tetralina (C10H12) edo dekalina (C10H18) emanez.

Naftalenoa oxigenoarekin oxidatzen da banadio pentoxidoa katalizatzaile moduan usatuz anhidrido ftalikoa emanez.

: C10H8 + 4.5 O2 → C6H4(CO)2O + 2 CO2 + 2 H2O

## Produkzioa eta erabilera 
XX. mendearen erdialdean naftaleno-produkzioaren parte adierazgarri bat petrolio-findegitan lortzen zen petrolio astunetik abiatuz. Egun bazterrekoa da iturri hori eta harrikatz-mundruna da iturririk nagusiena.

Naftalenoa nagusiki beste produktu kimiko batzuk lortzeko lehengai moduan erabiltzen da, adibidez, anhidrido ftalikoa.

Historikoki etxeetako sitsak hiltzeko erabili izan da naftalenoa. Gurean, zeregin horretarako *naftalina* izenarekin da ezaguna. Egun, 1,4-diklorobentzenoa gehiago usatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeusen tenplua (Gerasa)

**Zeusen tenplua** Gerasan dagoen santutegi baten barruko tenplua da, foroaren hego-mendebaldeko muino batean. Zeusi eskainia da eta 162-163an eraiki zen aurreko beste tenplu erromatar baten gainean.

## Historia 
Toki hartako lehen gurtza lekua, seguruenik, haitzulo bat izan zen, K. a. VII. mendetik K. a. VI. mendean zehar. Gurtzeko leku hau denboran zehar mantendu zen, eta, erromatar garaian, *temenos* (patio sakratua) zabala zuen santutegi bat eraiki zen.

Zeusen santutegiaren eraikuntza 22-23an hasi zen, korridore gangatua zuen zabalgune ederra 27-28an amaitu zen, bertako arkitekto baten zuzendaritzapean, eta eraikuntza horren kostua, santutegiko funts espezifikoekin ordaindua dudarik gabe, jarraian itzuli zuten fededunen dohaintzek berrogei urtetan.

*Naos* berri bat egin zen 69-70 urtean.

## Deskribapena 
Zeusen santutegia erromatar hiriaren hegoaldeko muturrean zegoen terraza batean kokatzen zen. Hiri erromatarraren plan ortogonalean sartzen ez zenez, foro obalatuak (Zeusen santutegitik hego-mendebaldera) funtzio integratzailea izan zuen, hiri-plangintzari dagokionez. Hala ere, Zeusen santutegiaren kokapen apur bat periferiko hori ez zen originala izan bertan garatu baitzen hiriaren kokapen helenistikoa.

Antzina, plaza Obalatuko zabalgunean zegoen harmailadi batetik esparru sakratura sartzen zen. Bazeuden eskailera batzuk Zeusen tenplura igotzen zirenak hurbileko barruti sakratutik; tenplua, aldi berean, erliebe malkartsua berdintzeko ganga-formako korridore baten gainean eraikita zegoen. Korridore hau, ziur aski, ukuilu, kuartel eta biltegi bezala erabiltzen zen. Tenpluak 15 metroko altuera zuten zutabe korintoar ikaragarriak zituen.

*Temenos*ak (patio sakratua), beheko solairuan, aldarea zuen eta bertan egiten ziren sakrifizioak.

Gaur egun tenplu nagusiaren kanpoko horma geratzen da, zortzi zutabeekin.

Nahiz eta erosioak, lurrikarak eta harrapaketek kokalekua kaltetu, bere eskala eta handitasuna oraindik handia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baltiko/Adriatiko korridorea

**Baltiko/Adriatiko korridorea** Europa Barneko Garraio Sareko lehentasunezko hamar korridoreetako bat da.

Guztira 5 herrialde lotzen ditu 1 800 kilometrotan, Poloniako Gdynia Italiako Ravennarekin lotuz.

## Ibilbidea 
Korridorea bost ataletan banatuta dago:

* Gdańsk – Varsovia – Katowice
* Szczecin – Poznań – Wrocław – Ostrava
* Katowice – Ostrava – Brno – Viena
* Katowice – Žilina – Bratislava – Viena
* Viena – Graz – Klagenfurt – Udine – Venezia – Padua – Bolonia – Ravenna

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europa Barneko Garraio Sarea

## Kanpo estekak
Janez Drnovšek

**Janez Drnovšek** (Celje, 1950eko maiatzaren 17a - Zaplana, 2008ko otsailaren 23a) esloveniar politikaria izan zen. Ekonomian lizentziatu zen Ljiubljanako Unibertsitatean. Jugoslaviako Presidentetza Kolektiboko presidentea izan zen 1989-1990 urteetan eta Alderdi Komunistako kidea Esloveniak independentzia lortu arte. Ondoren, Alderdi Liberal Demokratikoko kide izan zen. 1992an Esloveniako lehen ministro hautatu zuten. Hamar urteko agintaldian herrialdearen berreraikuntza ekonomikoa lortu zuen. 2002 eta 2007 bitartean Esloveniako presidente izan zen.
Rebecca Ferguson

**Rebecca Louisa Ferguson Sundström** (Stockholm, 1983ko urriaren 19a) suediar aktorea da, ezaguna interpretatu duelako Anna Gripenhielm *Nya tilderren,* Chrissy Erikson *Ocean Aven,* Elizabeth Woodville *The White Queen*en eta Ilsa Faust biziarazteagatik * Mission: Impossible – Rogue Nation* eta *Mission Impossible - Fallout* filmetan.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Iparralde/Baltiko korridorea

**Baltiko/Adriatiko korridorea** Europa Barneko Garraio Sareko lehentasunezko hamar korridoreetako bat da.

Guztira 8 herrialde lotzen ditu 3 200 kilometrotan, Finlandiako Helsinki Belgikako Anberesekin lotuz.

## Ibilbidea 
Korridorea hamabi ataletan banatuta dago:

* Helsinki – Tallinn – Riga
* Ventspils – Riga
* Riga – Kaunas
* Klaipeda – Kaunas – Vilnius
* Kaunas – Varsovia
* Varsovia – Poznań – Frankfurt Oder – Berlin – Hanburgo
* Berlin – Magdeburg – Brunswick – Hannover
* Hannover – Bremen – Bremerhaven/Wilhelmshaven
* Hannover – Osnabrück – Hengelo – Almelo – Deventer – Utrecht
* Utrecht – Amsterdam
* Utrecht – Rotterdam – Anberes
* Hannover – Kolonia – Anberes

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europa Barneko Garraio Sarea

## Kanpo estekak
Kantugile

thumb|250px|Rodgers eta Hart kantugintzako kideak 1936an abesti bat lantzen.
**Kantugile** kantu baten hitzak eta melodia idazten duen pertsona da. Ez da letrista edo abesti-idazlearekin nahastu behar. Bigarren horrek bakarrik hitzak egiten ditu; kantugileak, aldiz, letra zein melodia, harmonia, erritmoa egiten du. Modu batez, kantugileak abestia bere osotasunean prestatzen du. Egile abeslari, bestetik, berak egindako abestiak (hitzak zein melodia) abesten duen artista da. Azkenik, musika bakarrik diren konposizioen sortzaileari musikagile deritzogu. Egile abeslariek askotan ere beste abeslarientzako kantuak egiten dituzte.

## Nazioarteko kantugileak 
* Bob Dylan
* Bruce Springsteen
* Art Garfunkel
* Édith Piaf
* Ismael Serrano
* Mike Oldfield
* Neil Young
* Silvio Rodríguez
* Pablo Milanés

## Euskal Herriko kantugile batzuk 
Gehienak egile abeslariak dira:
* Xabier Lete
* Fermin Muguruza
* Ruper Ordorika
* Benito Lertxundi
* Anari

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Egile abeslari
* Abesti-idazle
* Musikagile

## Kanpo estekak 
* :Abestiak sortzeko laguntzailea.
* :Abestiak sortzeko tailerra hiru sailetan.
Igurzkari hobiosteko ahostun

**Igurzkari hobiosteko ahostuna** kontsonante mota bat da, hizkuntza zenbaitetan erabilia dena. Hots klase bati erreferentzia egiten dio, eta ez soinu bakar bati. Mota zenbait ager daitezke, pertzeptualki nabarmen ezberdinak direnak:

* Igurzkari txistukari sabai-hobikari ahostun 

* Igurzkari ez-txistukari hobiosteko ahostun 

* Igurzkari txistukari irauli ahostun 

* Igurzkari txistukari hobi-sabaikari ahostun 

Nazioarteko Fonetika Elkarteak *igurzkari hobiosteko ahostun* izena soilik erabiltzen du  soinuarentzat. 

## Igurzkari sabai-hobikari ahostun 
**Igurzkari sabai-hobikari ahostuna** edo **igurzkari hobiosteko kakotu ahostuna** kontsonante mota bat da, hizkuntza zenbaitetan erabilia dena.

### Transkribapena 
Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan ezh ⟨Ʒ ʒ⟩ letraren ikur xeheak irudikatzen du, eta bere X-SAMPA ikurra `Z` da. Beste transkribapen alfabeto zenbaitetan ⟨ž⟩ erabili izan da. Beste alfabetoetatik latindar alfabetora egokitzerakoan, ⟨zh**⟩** digrafoaren bidez transkribatu izan da.

Hizkuntza zenbaitetan, frantsesez eta ingelesez kasu, hots horrek aldibereko ezpainkaritasuna izan dezake (), nahiz eta transkribapenetan inoiz gutxi irudikatzen den.

### Ezaugarriak 
Igurzkari sabai-hobikari ahostunak hurrengo ezaugarriak ditu:

* Bere ahosmoldea igurzkari txistukaria da. Hau da, hots hori ebakitzeko aire-emana mihiaren atzekaldeko zirrikitu batetik artikulazio punturaino eramaten da, non hortz ia estutuen ertz zorrotzetara bideratzen den, maiztasun altuko turbulentziak sortzen direla.
* Bere ahoskunea sabai-hobikaria da. Hau da, hobiosteko kakotua (neurri batean sabaikaritua). Horrek esan nahi du mihiaren lepoa hobiaren atzean kokatuta eta mihiaren aurrekaldea sabairantz bildua ("kakotua") ebakitzen dela.
* Bere ahoskera ahostuna da. Hau da, hots horren artikulazioan ahots-kordek bibratzen dute (mugitzen dira).
* Kontsonante ahokaria da. Hau da, airea ahotik ateratzen da bakarrik.
* Kontsonante zentrala da. Hau da, aire-emaria mihiaren erdialdetik zeharkatzera bideratzen da, aldeetatik baino.
* Aire-emaria birikaria da. Hau da, hotsa ahoskatzeko airea biriki eta diafragmak bultzaturik dator, hots gehienetan bezala.

## Euskaraz 
**Igurzkari hobiosteko ahostuna** edo **igurzkari sabai-hobikari ahostuna** euskalki zenbaitetan agertzan da, gehien bat lehen [**j**] hurbilkari sabaikari ahostuna zenaren indartzearen ondorioz. Adibidez, bizkaierazko *mendi**j**e* edo *txiki**j**e* eta zubererazko ***j**in* edo ***j**inko*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deux (2019ko filma)

***Deux*** () 2019ko Filippo Meneghetti italiar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da.

## Argumentua 
Bi emakume edadetu, auzokideak, maitaleak izan dira hamarkadetan zehar.

## Aktoreak 
* Barbara Sukowa: Nina Dorn
* Martine Chevallier: Madeleine Girard
* Léa Drucker: Anne
* Jérôme Varanfrain: Frédéric
* Muriel Bénazéraf: Muriel
* Augustin Reynes: Théo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nino Assirelli

**Nino Assirelli** (Forlì, 1925eko uztailaren 23a-*ib.*, 2018ko uztailaren 8a), txirrindulari italiarra izan zen. 1952tik 1960ra izan zen profesionala, eta, nahiz eta, ez zen irabazlea izan, Italiako Giroan 3. postuan amaitu zuen, behin. Ercole Baldinirentzat lan egin zuen. Italiako Giroko etapa 223 kilometrotako ihesaldia eta gero irabazi zuen.

## Taldeak 
* Arbos (1952-1957).
* Legnano (1958).
* Ignis (1959).
* Ferrys (1960).
* Ignis (1961-1962)

## Palmaresa 
**1953**
* Italiako Giroko etapa bat
**1954**
* 3. Italiako Giroan
* 9. Eibarko Bizikletan
**1955**
* Puglia e Lucaniako Giroa.
**1960**
* Espainiako Vueltako etapa bat.

## Kanpo estekak
Arte Ederren Akademia (Frantzia)

thumb|250px|Parisko Frantziako Institutua,Arte Ederren Akademia.
**Arte Ederren Akademia** () 1816ko martxoaren 21ean aginduaz sortutako arte erakundea da. Nolabait, 1648an sortutako Margolaritza eta Eskulturaren Errege Akademien, 1669ko Musikaren eta 1671eko Arkitekturaren oinordekoa da. Egun Frantziako Institutuaren partaidea da.

## Historia 
Frantziako Iraultzak errege akademia zaharrak itxi ondoren, Frantziako Institutuaren barruan hiru klase sortu ziren; horietako bat "Literatura eta Arte Ederrak" zen, zortzi atalekin (gramatika, antzinako hizkuntzak, poesia, antzinako gauzak eta monumentuak, pintura, eskultura, arkitektura, eta, azkenik, musika eta deklamazioa). 1803ko urtarrilaren 23an, klase hau hiru klase berrietan banatu zen, bat arte ederretako kategoriaren barne. Azken hau izan zen Akademia berriaren oinarria, 1816an. 2006ko ikerketa-programaren legearen arabera, Arte Ederretako Akademia estatus berezia duen zuzenbide publikoko pertsona juridikoa da.

1835ean, larunbatetan egin zituen saioak. Urteroko saioa, publikoa den bakarra, urriko lehen larunbatean egiten da.
 
## Sailak 
Hauek dira egun dituen sailak:
* I: Margolaritza
* II: Eskultura
* III: Arkitektura
* IV: Grabatua
* V: Musika konposizioa
* VI: Partaide libreak
* VII: Zinema eta ikusentzunezko sormena, 1985ean sortua.
* VIII: Argazkilaritza, 2005ean sortua.
* IXː Koreografia, 2018an sortuta.

## Presidenteen zerrenda 

1987an hasita:
* 1987 : Arnaud d'Hauterives
* 1990 : Réné Clément
* 1991 : Arnaud d'Hauterives
* 1992 : Jean Cardot
* 1993 : Marc Saltet
* 1994 : Jean-Marie Granier
* 1995 : Serge Nigg
* 1996 : Arnaud d'Hauterives
* 1997 : Jean Cardot
* 1998 : Christian Langlois
* 1999 : Jean-Marie Granier
* 2000 : Marius Constant
* 2001 : Pierre Schoendoerffer
* 2002 : Pierre Carron
* 2003 : Gérard Lanvin
* 2004 : Roger Taillibert
* 2005 : Jean Prodomidès
* 2006 : François-Bernard Michel
* 2007 : Pierre Schoendoerffer
* 2008 : Yves Millecamps
* 2009 : Antoine Poncet
* 2010 : Roger Taillibert
* 2011 : Laurent Petitgirard
* 2012 : François-Bernard Michel
* 2013 : Lucien Clergue
* 2014 : Claude Abeille
* 2015 : Aymeric Zublena
* 2016 : Erik Desmazières
* 2017 : Edith Canat de Chizy
* 2018 : Patrick de Carolis
* 2019 : Pierre Carron
* 2020 : Jean Anguera

## Betirako idazkariak 

* 1838-1854 : Désiré Raoul Rochette
* 1854-1862 : Jacques Fromental Halévy
* 1862-1874 : Ernest Beulé
* 1874-1898 : Henri Delaborde
* 1898-1903 : Gustave Larroumet
* 1903-1914 : Henry Roujon
* 1914-1937 : Charles-Marie Widor
* 1937-1955 : Adolphe Boschot
* 1955-1964 : Louis Hautecœur
* 1964-1986 : Emmanuel Bondeville
* 1986-1994 : Marcel Landowski
* 1994-1996 : Bernard Zehrfuss
* 1996-2016 : Arnaud d'Hauterives
* 2017-aurrera : Laurent Petitgirard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Pasquale Fornara

**Pasquale Fornara** (Borgomanero, 1925eko martxoaren 29-*ib.*, 1990eko uztailaren 24a), txirrindulari italiarra izan zen. 

Lautan irabazi zuen Suitzako Itzulia, bost aldiz sailkatu zen lehenengo hamarren artean Italiako Giroan, Espainiako Vueltako bigarren amaitu zen 1958an eta Frantziako Tourrean laugarren postua lortu zuen 1955ean.

## Taldeak 
* Legnano (1949).
* Cilo (1950).
* Legnano (1951).
* Bianchi (1952).
* Bottecchia (1953).
* Leo (1954).
* Welter (1957).
* Doniselli (1958).
* Guerra (1959).
* Emi y Mondia (1960).
* Vov (1961).

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allegro Grandi

**Allegro Grandi** (San Pietro in Casale, 1907ko 17a - Caracas, 1973ko apirilaren 23a), italiar txirrindulari bat izan zen. 1926. urtean Italiako Txapelduna izan zen amateur mailan eta hurrengo urtean profesionala izan zen. Hiru aldiz izan zen lehenengo hamarren artean, Italiako Giroan.

## Taldeak 
* Ivse-Pirelli (1927).
* Bianchi (1928-1932).

## Palmaresa 
### 1927 
* Romagnako Giroa.
* Cavacciocchi Kopa.

### 1928 
* Munduko Txapelketa amateur mailan.

### 1929 
* Bernocchi Kopa.
* Emiliako Giroa.

### 1930 
* 3. Italiako Giroan eta etapa bat.

* Turin-Bruxela eta etapa bat.

### 1933 
* Predappio-Erroma eta etapa bat.

## Kanpo estekak
Giovanni Cazzulani

**Giovanni Cazzulani** (Pandino, 1909ko abuztuaren 5a - Varzi, 1983ko urriaren 22a), txirrindulari italiarra izan zen. Bi garaipen soilik lortu zituen, baina Italiako Giroko podiumean izan zen, behin, eta 1934ko Milan-San Remon bigarren egin zuen.

## Taldeak 
* Gloria (1934).
* Bianchi (1935).
* Gloria (1936).
* Legnano (1937-1939).
* Battisti-Aquilano (1940).

## Palmaresa 
**1933**
* Maccarese Kopa.

**1934**
* 2. Milan-San Remon
* 3. Italiako Giroan.

**1936**
* Toscanako Giroa.
* 2. Italiako errepide txirrindularitzako txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Zabalondo

**Beatriz Zabalondo Loidi** (Elgeta, 1961) euskalari eta euskaltzalea da, irakaslea Mondragon Unibertsitatean eta Euskal Herriko Unibertsitatean, eta komunikabideetan euskara zuzentzaile lanak egindakoa, ETBn eta bereziki, Euskaldunon Egunkariaren sorrerako taldean. Berria egunkaria argitaratzen duen Berria Taldeko administrazio kontseiluko kide da 2011tik, eta kontseilu horretako presidente 2013tik.

Formakuntzaz, ingeniaritza teknikoko eta kazetaritzako ikasketak egin izan ditu. Tesia (Txema Ramirez de la Piscinak zuzendua) defenditu zuen 2013an, doktoradutza lortzeko: *Lagunarteko hizkera ETBko fikzio seriatuan: euskararen normalizazioaren ispilu? bikoizketa euskal herrian (1982-2013): sorrera, garapena eta gainbehera**.*

Euskaldunon Egunkaria eta Berria egunkarien Estilo Liburuetan lan egin izan du. EIZIE elkarteko kide, elkarteko presidente ere izana da.

## Erreferentziak
Katalina Howard

**Katalina Howard** (Lambeth, Londres, c. 1523 &ndash; Londresko dorrea, 1542ko otsailaren 13a) Henrike VIII.a Ingalaterrakoaren bosgarren emaztea eta Ingalaterrako erregina ezkontidea izan zen. Lord Edmund Howard eta Joy Culpeperren alaba, Ana Boleynen lehengusina eta Thomas Howard 3. Norfolkeko Dukearen iloba izan zen. Ana Cleveskoaren zerbitzura sartu zen eta han erregearen arreta erakarri zuen. 1540ko uztailaren 28an erregearekin ezkondu zen. Henrikek 49 urte zituen eta Katalinak 17. Thomas Culpeper senidearekin adulterioa egiteagatik burua moztu zioten.

## Kanpo estekak
Giulio Bresci

**Giulio Bresci** (Prato, 1921eko azaroaren 29a-*ib.*, 1998ko abuztuaren 8a), txirrindulari italiarra izan zen. 

1947ko Italiako Giroan 3. postuan amaitu zuen Fausto Coppi eta Gino Bartaliren atzetik. Gainera, beste lau aldiz izan zen Giroko sailkapen orokorreko lehenengo hamarren artean.

## Taldeak 
* Pratese AC (1942).
* Taddei (1943).
* Taddei y Benotto (1944).
* Welter (1945).
* Ray-Dunlop (1946).
* Imholz (1947).
* Willier Trestina (1948).
* Allegro (1949).
* Stuchi (1950).
* Bottecchoia (1951).
* Bartali (1952-1954).

## Palmaresa 
**1946**
* Bordele-Grenoble eta bi etapa
* 6. Italiako Giroan
**1947**
* 2. Lazioko Giroan
* 2. Suitzako Itzulian eta etapa bat.
* 3. Italiako Giroan eta etapa bat.
**1948**
* Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusia
* Romandiako Tourreko etapa bat.
* 2. Suitzako Itzulian eta etapa bat.
* 2. Kataluniako Voltan
* 4. Romandiako Tourrean
* 7. Italiako Giroan
**1949**
* 2. Venetoko Giroan
* 7. Italiako Giroan
* 7. Lombardiako Giroan
**1950**
* 3. Toscanako Giroan
* 9. Italiako Giroan
**1951**
* 2. Pratoko Industria eta Merkataritza Sari Nagusian
**1953**
* Mediterraneoko Sari Nagusiko etapa bat.

## Kanpo estekak 
*
Agostino Coletto

**Agostino Coletto** (Avigliana, 1927ko abuztuaren 14a - Pino Torinese, 2016ko ekainaren 1a), italiar txirrindulari bat izan zen. Hiru aldiz izan zen lehenengo hamarren artean Italiako Giroan.

## Taldeak 
* Frejus (1952-1956).
* Carpano (1957-1960).
* Ghigi (1961).

## Palmaresa 
**1952**
* 2. Agostoni Kopan
* 8. Lombardiako Giroan
**1953**
* 3. Nazioen Sari Nagusian
**1954**
* Milan-Turin
* Erroma-Napoli-Erromako etapa bat.
* 2. Suitzako Itzulian.
* 5. Lombardiako Giroan
* 9. Challenge Desgrange-Colombon
**1955**
* Locarno.
* Erroma-Napoli-Erromako etapa bat
* 5. Italiako Giroan
**1956**
* 3. Italiako Giroan
**1958**
* Milan-Turin
**1959**
* 3. Milan-Turinen
* 6. Flèche Wallonnen
**1960**
* 10. Italiako Giroan.

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu 
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak
Christina Obergföll

**Christina Obergföll** (Lahr, 1981eko abuztuaren 22a) alemaniar xabalina jaurtitzaile ohia da . 2013an Munduko txapelduna izan zen. 70,20 metroko jaurtiketa da bere marka pertsonala, Alemaniako errekorra izanik. Gainera, marka horrekin historiako munduko laugarrena da.

## Ibilbide profesionala 
2005eko Atletismoko Munduko Txapelketan, Obergföll-ek zilarrezko domina irabazi zuen Europako errekorra eginez (70,03 m), Osleidys Menéndez-en atzetik bigarren gelditu zen, proba berean munduko errekor berria ezarriz.

Obergföllek 4. postua lortu zuen 2006an Goteborgen egin zen Europako Atletismo Txapelketan .

70,20 metrorekin, bere Europako errekorra hobetu zuen 2007ko ekainaren 23an Munichen jokatu zen Europako Kopako Super Liga txapelketan.

2008ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen, baina Europako errekorra galdu zuen, Barbora Špotákovák egin zuen eta.

Londresko 2012ko Olinpiar Jokoetan bere ibilbide profesionaleko arrakasta handiena errepikatu zuen, zilarrezko domina irabazi zuenean.

2013ko Moskun egin zen Munduko Atletismo Txapelketan, Obergföll-ek urrea lortu zuen 69,05 metroko jaurtiketarekin. 2013an ere Boris Henryrekin ezkondu zen. Ibilbide profesionalaz aparte, Boris Henry xabalina jaurtitzaile alemaniarrarekin ezkondu zen.

Obergföll-ek 2014an lehiatzeaz utzi zion, haurdun zegoelako, baina 2015eko Munduko Txapelketan parte hartu zuen eta laugarren postua lortu zuen. Azkenik, 2016an, zortzigarren amaitu zituen Olinpiar Jokoetan eta txapelketa hau amaitzean erretiratu zen.
eskuinera|thumb| Steffi Nerius eta Obergföll 2007ko Munduko Txapelketan ospatzen.

## Kanpo estekak
Stanisław Leszczyński

**Stanisław I.a Leszczyński** (Lviv, Bi Nazioen Errepublika, 1677ko urriaren 20a - Lunéville, 1766ko otsailaren 23a) Poloniako erregea, Lituaniako duke handia, Lorrenako duke eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko kontea izan zen. 1704an Poloniako errege hautatua izan zen Karlos XII.a Suediakoaren laguntzarekin, eta Suediako erregearekin aliatu zen Errusiaren aurkako borrokan. Errusiak Poltavako guduan irabazi ondoren Augusto II.a Poloniakoak poloniar tronua berreskuratu zuen.

Katalina Opalińskaren ezkondu zen eta Luis XV.a Frantziakoarekin ezkondu ondoren, bere alaba Maria Frantziako erregina izan zen.

Augusto II.a hil ondoren, Poloniako Ondorengotza Gerra gertatu zen eta 1733ko irailaren 11n Stanisław bigarren aldiz aukeratu zuten errege Frantziaren laguntzarekin. Errusia aukeraketaren aurka agertu zen eta Stanisław Danzig hirian setiatuta geratu zen. Ihes egitea lortu zuen eta 1736ko urtarrilaren 11an abdikatu zuen. Trukean Lorrenako Dukerria jaso zuen. Lunévillen ezarria, zientziari eta filantropiari ekin zien. *Głos wolny wolność ubezpieczający* tratatu politikoa argitaratu zuen.
Irati Idiakez

**Irati Idiakez Lopez** (Getaria, Gipuzkoa, 1996ko urriaren 22a) kirolaria da, snowboarderra.

2021ean Snowboard egokituko Munduko Kopako probetan nagusi, Finlandiako Pyhan-en. Vielhan bizi da (Lleida, Katalan Herriak) eta 2025ean bigarren aldiz irabazi du munduko Kopa. 

## Bizitza 
Iratik Gaztetan futbolean jardun zuen, ordoren herriko kiroldegiko ikastaroetan parte hartu zuen. Eskia ez zen hurbileko kirola izan, harik eta 2017an Txilen izandako autobus istripu batek bizitza aldatu zion arte. Zoritxarreko istripu hartan eskuin besoa galdu zuen.Ebakuntza ondoren eta oraindik ere errehabilitazioan zebilela, informazio bila hasi zen. Gorputzean desorekak ez izateko, kirola egitea oso garrantzitsua zela esan baitzioten, eta Euskadiko Federaziora jo zuen. Handik gutxira, Espainiako Eski Federaziotik deitu zioten esanez jakin zutela istripua izan zuela, eta ea haiekin probatu nahi zuen. Vaqueira-Bereten (Lleida, Herrialde Katalanak) egonaldi bat antolatu zuten. Ordura arte ez zekien egokitutako snowboarda existitzen zenik ere!
* 2021.eko otsailean Sierra Nevadan, Espainiako Txapelketan 3. postua lortu zuen. 
* 2023.eko martxoan La Molinan (Girona) Munduko Txapelketan. Bi domina lortu zituen Snowboardeko Munduko Txapelketan, bata urrezkoa eta bestea zilarrezkoa.

## Sariak 
* 2020an Deusto Valores en el Deporte Saria jaso zuen.

## Omenaldiak 
* Gipuzkoako Foru Aldundiaren omenaldia jaso zuen, Lucas Eguibarrekin batera, munduko snowboard txapeldun gisa, 2021eko martxoan. 

* Omenaldia berezia egin zioten 2021ko martxoaren Getaria bere jaioterrian, esanahi handikoa izan zen, Idiakezen ibilbide guztiari egindako aitortza izan baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Getarian 2021eko martxoan egindako omenaldia YouTuben

* Irati Idiakez. Instagram
* Irati Idiakez. Facebook
* Irati Idiakezi elkarrizketa Euskadi Irratiko faktoria saioan 2021
Tero Pitkämäki

**Tero Kristian Pitkämäki** (1982ko abenduaren 19a) Finlandiako Xabalina jaurtitzaile ohia da. 2007an, urrea irabaziz, munduko txapeldun izan zen. 2005ean egindako 91,53 metroko jaurtiketa da bere marka pertsonala onena eta marka honekin historiako munduko hamaikagarren xabalina jaurtiketa luzeena da.

## Ibilbide profesionala 
2004ko Udako Olinpiar Jokoetan Pitkämäkik 8. postua lortu zuen xabalina jaurtiketan 83,01 m-rekin, eta geroztik munduko xabalina jaurtitzaile honenetariko bat bihurtu da. 2005eko abuztuan, 91,53 m-ko jaurtiketa lortu zuen, beraz, bere herrialdean, Finlandian, ospatu ziren 2005eko Munduko Atletismo Txapelketan faboritoen artean zegoen. Hala ere, laugarren postua lortu zuen eta dominik gabe geratu zen 81,27 m-ko jaurtiketarekin. Pitkämäki-k 2006an Europako AtletismoTxapelketan bere lehen domina lortu zuen, bigarren sailkatuta.

2007ko uztailaren 13an, IAAF Urrezko Ligako Erromako Olinpiko estadioan egindako txapelketan, Tero Pitkämäkik xabalina ezkerretara bota zuen eta Salim Sdiri frantziar luzera jauzilariari bizkarrean sartu zitzaion xabalina. Sdiri Erromako ospitalera eraman zuten, nahiz eta bere bizia arriskuan ez egon.

2007ko abuztuaren 5ean, Pitkämäkik Finlandiako 4. txapelketa irabazi zuen jarraian, 89,43 metroko jaurtiketarekin. Osakan, Japonian, 2007an egin zen Munduko Txapelketan, Pitkämäkik urrezko domina lortu zuen gizonezkoen xabalina jaurtiketan 89,16 metroko jaurtiketarekin. Lehiaketako azken jaurtiketan aurreko marka hobetu eta xabalina 90,33 metrora jaurti zuen.

2007ko urriaren 5ean, Tero Pitkämäki Europako Urteko atleta modura izan zen saritua. Denboraldian zehar 11 garaipen lortu zituen, Munduko Txapeldun titulua, Urrezko Liga Oslon eta Parisen, Europako onena izan zen, 91,23 metroko jaurtiketa lortuta etab. Abenduan, Pitkämäki Finlandiako Urteko Kirolari izendatu zuten Finlandiako Kirol Kazetarien Elkarteko kideek, eta Virpi Kuitunen emakumezkoen munduko eski txapeldun izandako hiru alditan garaitu zuen eta Kimi Räikkönen 1 Formulako munduko txapelduna ere.

2008ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

2010an Bartzelonan egin zen Europako txapelketan zilarrezko domina lortu zuen.

2013an Moskuko Munduko Atletismo Txapelketan zilarrezko domina lortu zuen, 2015eko Munduko Txapelketan aldiz ez zuen zilarrezko domminalortu, baina brontzezkoa irabaztea lortu zuen aldiz. Urte bat lehenago, 2014, Zurich-en egindako Europako Atletismo Txapelketan brontzezko domina lortu zuen.

2015eko irailean, Pitkämäki-k Diamante Ligako lehen titulua jaso zuen.

Pitkämäki-k 2019ko urriaren 14an jakinarazi zuen atletismo profesionaletik erretiratuko zela. 2018ko ekainean aurreko lotailu gurutzatua hautsi zuen. Lesiotik sendatu zen eta ez zuen minik izan, baina belaunaren funtzionaltasuna nabarmen murriztu zela sentitu zuen. 2019ko udan egindako jaurtiketak 75 m ingurukoak izan ziren, 2019ko Munduko Atletismo Txapelketan lehiakorra izateko gai ez zela esan zuen. Pitkämäki-k 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan bere karrera amaitzeko asmoa zuen, baina erretiroa aurreratzea erabaki zuen.

## Sasoiko marka onenak 
thumb|235x235px| Pitkämäki 2015ean

## Kanpo estekak
Aitzineko bokal arteko ez biribildu

**Aitzineko bokal arteko ez biribildua**, bokal soinu mota bat da, ahozko hizkuntza zenbaitetan erabilia. Nazioarteko Alfabeto Fonetikoak ez du soinu hau adierazteko ikur berezirik, baina /**e**/-ren erabilpena oso zabaldurik dago. Transkribapen zehatzago batean [e̞] edo [ɛ̝] baliatu daitezke, lehenengoa, jaitsiera diakritikoduna, erabiliagoa dela.

Arteko eremuan aitzineko bokal ez biribildu kontrastibo bakarra duten hizkuntza askotan (itxia ez dena ezta irekia ere), bokal hau egiazko arteko bokal bezala ahoskatzen da, fonetikoki bokal erdi-ireki eta erdi-itxien ezberdina dela. Honen adibideen artean euskara, gaztelania, errumaniera, japoniera, turkiera, suomiera, greziera, Hejazgo arabiera, serbiar-kroaziera eta Seulgo koreera daude.

Malaysia eta Thailandian erabilia den kensiu hizkuntzan, beste edozein hizkuntzan topatu izan ez den egiazko arteko bokalen eta bokal erdi-itxi eta erdi-irekien arteko oposaketa deskribatua izan da, beste edozer ezaugarrik bereizten ez dituela (atzekotasuna edo biribiltasuna kasu).
## Ezaugarriak 
Aitzineko bokal arteko ez biribilduak hurrengo ezaugarriak ditu:

* Bere garaiera artekoa da. Honek esan nahi du mihia ahoaren erdian kokatzen dela, bokal erdi-itxi eta erdi-irekien artean.

* Bere atzekotasuna aitzinekoa da. Honek esan nahi du mihia ahoaren aurrealdean kokatzen dela, baina kontsonante bezala sailkatuko litzatekeen hersketarik sortu gabe.

* Bere biribiltasuna ez biribildua da. Honek esan nahi du ezpainak ez direla biribiltzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erich Kästner

**Emil Erich Kästner** (Dresden, 1899ko otsailaren 23a - Munich, 1974ko uztailaren 29a) alemaniar idazlea izan zen. Bere umorezko olerkiengatik eta haurrentzako liburuengatik da ezaguna.

Dresdenen ikasi zuen irakasleentzako eskola batean eta 1916an erreklutatua izan zen. Ez zuen frontean borrokatu, baina entrenamendu militarraren basakeriak antimilitarista bihurtu zuen. Gerra ostean filosofia, historia eta antzerkiko unibertsitate-ikasketak egin zituen eta aldizkarietan lan egin zuen. Berlinen 1928tik 1933ra izan zuen bere garairik emankorrena. Artikuluak, olerki liburuak, eleberriak eta haur literatura argitaratu zituen. Bere lanik ospetsuena, *Emil und die Detektive*, 1929koa da. Bakezalea izan zen eta nazien erregimenaren aurka agertu zen. Bere liburuak 1933an erre ziren. Gerra ostean Munichen bizitzen jarri zen eta idazten jarraitu zuen.

## Lanak 
* *Weihnachtslied, chemisch gereinigt*, 1927
* *Herz auf Taille*, 1928
* *Emil und die Detektive*, 1929
* *Lärm im Spiegel*, 1929
* *Ein Mann gibt Auskunft*, 1930
* *Pünktchen und Anton*, 1931
* *Der 35. Mai*, 1931
* *Fabian. Die Geschichte eines Moralisten*, 1932
* *Gesang zwischen den Stühlen*, 1932
* *Emil und die Drei Zwillinge* 1933
* *Das fliegende Klassenzimmer*, 1933
* *Drei Männer im Schneee*, 1934
* *Die verschwundene Miniatur*, 1935
* *Doktor Erich Kästners Lyrische Hausapotheke*, 1936
* *Georg und die Zwischenfälle*, (aka *Der kleine Grenzverkehr*) 1938
* *Das doppelte Lottchen*, 1949
* *Die Konferenz der Tiere*, 1949
* *Die 13 Monate*, 1955
* *Als ich ein kleiner Junge war* 1957
* *Das Schwein beim Friseur* 1963
* *Der kleine Mann* 1963
* *Der kleine Mann und die kleine Miss* 1967
* *Mein Onkel Franz* 1969
* Sylvia List (Argitaratzailea): *Das große Erich Kästner Buch*, Hermann Kestenen sarrera, Atrium Verlag, Zürich 2002, .
Erdiko bokal itxi biribildu

**Erdiko bokal itxi biribildua** bokal mota bat da, zenbait hizkuntzatan erabilia. Nazioarteko Alfabeto Fonetikoko bere ikurra /ʉ/ marratua da (marrarik gabeko /u/-k atzeko bokal itxi biribildua adierazten du), eta dagokion X-SAMPA ikurra `}` da.

## Ezaugarriak 
Erdiko bokal itxi biribilduak hurrengo ezaugarriak ditu:

* Garaiera itxiko edo altukoa da. Horrek esan nahi du mihia ahoaren sabaitik hurbil kokatzen dela, baina kontsonantetzat hartzeko moduko hersketarik sortu gabe.
* Bere atzekotasuna erdikoa da. Horrek esan nahi du mihia ahoaren erdialdean kokatzen dela, aitzineko bokalen eta atzeko bokalen erdibidean.
* Bere biribiltasuna estutua da. Horrek esan nahi du ezpainetako bazterrak tentsioan elkarturik daudela, eta haien barne azala ez dela ikusten.

## Munduko hizkuntzetan 
Frantses estandarrak eta gaztelaniak ez dute erdiko bokal itxi biribildurik, baina ingelesaren hizkera askok bai (*boot* [bʉ̟ːt], 'bota'), baita suedierak ere (*ful* [fʉ̟ːl] 'itsusi').

## Euskaraz 
Euskaraz amikuzeraz aurki daiteke soilik. Orokorrean, ⟨ü⟩ grafiarekin irudikatzen da, eta zubererazko /y/-ren antzeko banaketa dauka.

### Historia 
/ʉ/ edo /y/ bokal itxi biribildu aitzineratua ez zen aitzineuskara edo euskara batu zaharraren inbentario fonologikoaren parte; bokal hau ekialdeko hizkeretan gertatutako /u/ atzeko bokal itxiaren aitzineratzearen ondorioz garatu zen. Orpustanek XIV. mendean bokal honen garapena osaturik egongo litzatekeela erakutsiko lukeen adibide bat aipatzen du, iturria zehaztu gabe. Egurtzegik aldaketa hori XIII. mendetik hurbil kokatzen du, okzitanieraz /y/-ren lehen islapen grafikoak lekukotzen diren garaiaren inguruan, alegia.

**Adibideak:** s**u**ge, s**u**khalde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tribuna (argipena)

**Tribuna** arkitekturako terminoa da ohikoan, zenbait egitura izenda ditzakeena:

* **Tribuna**, elizetako elementu arkitektonikoa, eta
** tribuna edo galeria esaten zaie halaber euskal elizetako zurezko galeriei, oso bestelako elementua izatez.
* **Tribuna**, hizlarientzako plataforma.
* **Tribuna** edo **harmaila**, kirol estadioetakoa, eta teatro edo anfiteatroetakoa.
* **Tribuna** edo **rostra**, Antzinako Erromako arkitektura publikoko elementua.

Era berean:

* ***Tribuna Vasca***, 1982 eta 1983an argitaratu zen egunkari bat.
Harmaila

[thumb|[Miramongo antzokia eta bere harmailak Donostian; gaizki deitua *anfiteatroa*.]]
[thumb|[San Mames estadioko harmailak.]]

**Harmaila** edo harmailak (sarritan pluralez erabilia) estadio edo areto ireki batean jendea esertzeko egitura da, harriz edo bestelako material batez egindako mailen segida.

Antzinateko teatro eta anfiteatroetan erabiltzen ziren, eta haien antzeko ikuskizunetarako toki publikoetan ere bai gaur egunean. Kirol estadioetan tribuna ere esaten zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitzineko bokal ireki ez biribildu

**Aitzineko bokal ireki ez biribildua**, bokal soinu mota bat da, ahozko hizkuntza batzuetan erabiltzen dena. Zortzi bokal kardinaletako bat da, ez dutenak hizkuntza zehatz bateko bokal soinuekin bat etortzeko xedea, neurketa fonetikoko sistema baten oinarrizko erreferentzia izatea baizik.

### Transkribapena 
Nazioarteko Alfabeto Fonetikoan hots hau adierazten duen ikurra ⟨a⟩ da, eta NAF-aren bokalen taulan beheko ezkerreko ertzean kokatzen da. Hala ere, bokalen laukiaren zehaztasuna eztabaidatu da kokapen honi dagokionean, eta hots hau akustikoki extra-ireki gisa aztertu izan da, aitzineko / atzeko bereizketak esanahia galdu duen kokapenean. Bokalaren kalitate zehatzaren interpretazio desberdinak ere badaude.

Praktikan, hizkuntzalari askok ⟨a⟩ ikurra erdiko bokal ireki ez biribilduarentzat erabili izan dute, eta honen ordez ⟨æ⟩ erabili aitzineko bokal ireki ez biribildua adierazteko (ofizialki aitzineko bokal ia-ireki ez biribildua). Honakoa, esaterako, ingelesaren ikerketa historikoan egin ohi da. Aitzineko bokal ireki eta aitzineko bokal ia-irekien arteko ezberdintasun eza ez da arazo bezala ikusten, bien arteko desberdintasun pertzeptuala oso txikia baita eta oso hizkuntza gutxik erakusten baitute bien arteko oposizio bat. Bokal ireki bat guztiz aitzinekoa dela adierazi nahi bada, ⟨æ̞⟩ ikurra erabili daiteke (beheratutako aitzineko bokal ia-ireki ez biribildua markatuz) edota ⟨a̟⟩, (aitzinaturiko bokal ireki ez biribildua adieraziz).

## Ezaugarriak 
Aitzineko bokal ireki ez biribilduak hurrengo ezaugarriak ditu:

* Bere garaiera irekia edo baxua da. Honek esan nahi du mihia ahoaren sabaitik urrun kokatzen dela, hau da, ahoaren behealdean.

* Bere atzekotasuna aitzinekoa da. Honek esan nahi du mihia ahoaren aurrealdean kokatzen dela, baina kontsonante bezala sailkatuko litzatekeen hersketarik sortu gabe. Honek erdiko bokal irekiak (erdiko baxuak) barne hartzen ditu, mihiak ez duelako bokal arteko eta itxien (altuen) kasuan duen malgutasuna. Aitzineko bokal irekien eta erdiko bokal irekien arteko ezberdintasuna aitzineko bokal itxien eta erdiko bokal itxien arteko ezberdintasunaren antzekoa da, edo erdiko bokal itxi eta atzeko bokal itxien artekoarena.

* Bere biribiltasuna ez biribildua da. Honek esan nahi du ezpainak ez direla biribiltzen.

## Banaketa 
Ahozko hizkuntza askok bokal ireki ez biribilduren bat dute. Horrelako bokal bakarra duten hizkuntzetan, ⟨a⟩ ikurra erabili ohi da bokal horrentzako, oinarrizko latindar alfabetoak bokal irekientzako duen ikur bakarra izateagatik. Kasu hauetan, bokala erdiko [ä] baten hurbilagoa izan ohi da aitzineko [a]rena baino. Halere, bien artean ez da desberdintasun handirik.

Linburgeraren Hamont-Achel dialektoan guztiz ezohikoa den aitzineko, erdiko eta atzeko bokal ireki luzeen arteko oposizioa deskribatu izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Broker

[thumb|[New Yorkeko burtsako broker eta bezeroak]]
**Brokerra** (ingelesezko '''' hitzetik) erosle baten eta saltzaile baten arteko transakzioak sektore jakin batzuetan antolatzen dituen pertsona edo erakundea da, komisio baten truke eragiketa egiten denean. Hau da, erosle baten eta saltzaile baten artean artekari edo artekari gisa jarduten duen agentea da, komisio bat kobratuz eta akordioaren zati baten zuzendari bihurtuz. Gainera, negozioarekin zerikusia duten gaiei buruz aholkatzen du. Normalean, broker-lanbidean aritzeko lizentzia behar da.

Oro har, brokerra industria batzuetan asko erabiltzen den agente independentea da. Broker baten erantzukizun nagusia saltzaileak eta erosleak ekartzea da, eta, beraz, broker bat hirugarren pertsona baten bideratzailea da erosle baten eta saltzaile baten artean. Adibidez, onibarren artekari bat izan liteke, jabetza baten salmenta errazten duena. Prezioei, produktuei eta merkatuko baldintzei buruzko merkatu-informazio garrantzitsua ere eman dezakete brokerrek. Brokerra saltzailea (%90) edo eroslea (%10) izan daiteke, baina ez biak batera. Esate baterako, burtsako artekaria izan daiteke, bezeroaren izenean baloreak erosi edo saltzen dituena. Brokerrek zeregin garrantzitsua dute akzioen, bonuen eta bestelako finantza-zerbitzuen salmentan.

### Gerokoen brokerra 
Enpresa bitartekari horiek etorkizuneko kontratuetan inbertitzeko aukera ematen dute, balio-poltsa arautu batean. Kategoria hau ondorengo aktiboekin (akzioak, dibisak, energia edo lehengaiak) espezializatutako brokerretan banatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hizlarien tribuna

[thumb|[Leninen hitzaldia 1920an, ia inprobisatutako tribuna batetik.]]
[thumb|2019, [Espainiako Kongresua|Espainiako Kongresuko tribuna.]]
**Hizlarien tribuna** hitzaldi bat emateko areto batean dagoen egitura da (esate baterako, legebiltzar batean), edo helburu horrekin eraikitako taulategi bat (esate baterako, mitin batean).

Erromatarren artean rostra izeneko egitura izaten zuten tenpluetan eta foroan jendeari zuzentzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herriko Mendi Bizikleta Txapelketa

**Euskal Herriko Mendi Bizikleta XCO Txapelketa**, 1990eko hamarkadetatik hona ospatzen da. 

## Palmaresa 
### 2001 Lizarra 
1.Iñaki Lejarreta

### 2002 Tolosa 
1.

### 2003 Heredia 
1.Fernando Egiluz (Bikezona.com).

2.Aitor Urruzola (Katmandu M.T.B.-Trintxerpe C.A.).

3.Emmanuel Itoiz

### 2004 Muzkiz 
1.Fernando Egiluz (Bikezona-Alpinestars).

2.Jose Luis de Abajo (Bikezona-Alpinestars).

3.Urko Munduate (Ciclos Iñaki Allerru).

### 2008 Ancin 
### 2009 Tolosa 
1.Patxi Cia.

2.Unai Yus.

3.Joseba Leon

### 2011 Muskiz 
1.Javier Ruiz de Larrinaga

2.Aketza Peña

3.Patxi Cia

### 2012 Izurdizaga 
1.Patxi Cia

2.Alexander Ordeñana

3.Marcos Dominguez

### 2013 Pasaia 
1.Julen Zubero

2.Patxi Cia

3.Aitor Hernández

### 2014 Getxo 
1.Javier Ruiz de Larrinaga

2.Patxi Cia

3.Ismael Esteban

### 2015 Izkue 
1.Aitor Hernández

2.Alexander Ordeñana

3.Diego Latasa

### 2016 Zalla 
1.Aitor Hernández

2.Alexander Ordeñana

3.Iñigo Gomez

### 2017 Aramaio 
1. Jon Erguin Dorronsoro

2. Julen Latorre

3. David Puente

### 2018 Urretxu 
1.Aitor Hernández

2.Javier Ruiz de Larrinaga

3.Alexander Ordeñana

### 2019 Izkue 
1.Antton Ibarguren

2.Aitor Hernández

3.Iñigo Gomez

### 2020 Izkue 
1.Iker Ezkibel

2.Patxi Cia

3.Iñigo Sagardoy

### 2021 Errenteria
1.Iker Ezkibel

2.Iñigo Gomez

3.Julen Zubero

### 2022 Barakaldo 
1.Iñigo Gomez

2.Unai Mateos

3.Gexan Albisu

### 2023 Amurrio
1.Iñigo Gomez

2.Unai Mateos

3.David Puente

### 2024 Oiartzun
1.Igor Bilbao

2.Iñigo Gomez

3.Mikel Merino

### 2025 Abadiño
1.Eneko Oliveira

2.Unax Galan

3.Gexan Albisu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
George Frederic Watts

**George Frederic Watts** (Londres, 1817ko otsailaren 23a - *ibidem*, 1904ko uztailaren 1a) ingeles margolari eta eskultorea izan zen. Mugimunendu sinbolistako kide izan zen. "Ideiak margotzen nituen, ez gauzak". Bere margolan alegorikoek "Bizitzaren Etxea" izeneko ziklo epiko sinbolikoa osatu zuten. Hamar urte zituenetik ikasi zuen eskultura, eta hemezortzi urterekin Royal Academy of Artsen sartu zen. 1843 eta 1847 artean Italian bizi izan zen.
Ingalaterrara itzuli zenean, margolaritzan aritu zen.

## Iruditegia 

Miss May Prinsep by George Frederic Watts.jpeg|*Miss May Prinsep*
The Sower of the Systems - G. F. Watts.jpg|*The Sower of the Systems*
Assistants and George Frederic Watts - Hope - Google Art Project.jpg|*Hope*
Cape Town Rhodes memorial energy statue.jpg|*Physical Energy*, Rhodes Memorial, Lurmutur Hiria
George Frederic Watts&#039;s Memorial to Heroic Self Sacrifice (29881714055).jpg|*Memorial to Heroic Self Sacrifice*
George Frederick Watts, 1860-62, Sir Galahad, oil on canvas, 191.8 x 107 cm, Harvard Art Museums, Fogg Museum.jpg|*Sir Galahad*
George Frederick Watts 001.jpg|*Self-portrait*
Watts-Paolo and Francesca.jpg|*Paolo and Francesca*
George Frederic Watts, Fata Morgana.jpg|*Fata Morgana*
Watts George Frederic Orpheus And Eurydice.jpg|*Orpheus And Eurydice*
Watts George Frederic The Judgement Of Paris.jpg|*The Judgement of Paris*
George Meredith by George Frederic Watts.jpg|*George Meredith*
Physical Energy, Kensington.jpg|*Physical Energy*
Dante Gabriel Rossetti by George Frederic Watts.jpg|*Dante Gabriel Rossetti*
Henry Thoby Prinsep by George Frederic Watts.jpeg|*Henry Thoby Prinsep*
Self portrait by George Frederic Watts 1864.jpeg|*Self-Portrait*, 1864
Sir Leslie Stephen by George Frederic Watts 1878.jpeg|*Sir Leslie Stephen*, 1878
Watts marie fox.jpg|*Miss Mary Fox, with Spanish Pointer*, c. 1854
The wounded heron.jpg|*The wounded heron*, 1837 (Watts Gallery)
Good Samaritan (Watts).jpg|*The Parable of Good Samaritan*
George Frederic Watts by George Andrews.jpg|Portrait by L. R. Deuchars
Dame (Alice) Ellen Terry ('Choosing') by George Frederic Watts.jpg|*Choosing* (Ellen Terry), ca. 1864
EB1911 Plate V. v24, pg.506, Fig 3.jpg|The bust of Clytie
George Frederic Watts - The Minotaur - Google Art Project.jpg|*The Minotaur*, 1885

## Kanpo estekak