open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ptolomeo II.a Filadelfoa

**Ptolomeo II.a Filadelfoa** (; Kos (Antzinako Grezia) K.a. 308-246) Ptolomeotar dinastiako bigarren faraoia izan zen; Egipton K.a. 285-246 denbora-tartean gobernatu zuen. Filadelfoak «*Arreba maite duena*» esan nahi zuen.

## Biografia 
Egeoko Kos irlan jaio zen eta Ptolomeo I.a Soter eta bere emazte Berenize zituen guraso. Traziako Lisimakoren alaba zen Arsinoe I.arekin ezkondu zen gazte zela. K.a. 283an aita hiltzean, hasi zen erreinatzen. Gerra-kanpaina ugariren zuzendari izan zen bere anaiorde Magas Zirenekoaren, Antiokos I. Soterren (274-271), Antigono I.a Gonatasen (267-266, 262-261) eta Antiokos II.aren (260-253) aurka; hala areagotu zuen aitarengandik jaso zuen erreinua eta aginpidea.

Ptolomeo errege malenkoniatsua izan zen, gerrarako gaitasun txikikoa, baina oso trebea diplomaziarako, eta baita zientzia eta arteen zalea eta bultzatzailea ere. Herri-lan garrantzitsuak (Nilo eta Itsaso Gorriaren arteko ubidea) bultzatu eta artea eta zientziak babestu zituen, aitak bezala. Eskuizkribuak, margoak eta animalia exotikoak bildu zituen. Dinastiako gizon aberats eta boteretsuena izan zen. Haren ondorengoa bere seme Ptolomeo III.a Evergetes izan zen.

## Kanpo-politika 
Oro har, Ptolomeo II.aren kanpo-politikaren azken balantzea positiboa izan zela esan daiteke, bere abilezia diplomatikoa erabilita porrot militarren ondorioak indarrik gabe uzten asmatu baitzuen. Basikoki, hiru gerrari aurre egin behar izan zien:
* Lehen Siriar Gerra (K.a. 274–271)
* Kremonidasen Gerra (K.a. 267-261)
* Bigarren Siriar Gerra (K.a. 260-253)

## Barne-politika 
Egipton Ptolomeo II.ak hiri berri garrantzitsuak fundatu zituen, greziar taldeekin populatu zirenak.
Lanaren antolaketa tradizionala (batez ere nekazaritza) indartu zuen, ekoizpena areagotzeko. Erregeak moneta-sistema berria ere ezarri zuen.
Egiptoko ekonomiak bi zutabe zituen: landa bera eta Alexandria.
Ptolomeok hiritarren erlijioaz ere interesa agertu zuen.
Haren merituetako bat Alexandria antzinako kultura-gune eta ikerketa-gune garrantzitsu bihurtzea izan zen. Besteak beste, Alexandriako Liburutegia eta Museoa bera hobetu zituen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vorkuta

**Vorkuta** (; ) Ipar-mendebaldeko Errusian dagoen Komien Errepublikako hiria da. Vorkuta ibaiaren ertzean dago, Zirkulu Polar Artikotik 50 km iparraldera. 2010ean 70.548 biztanle zituen.

## Historia 
thumb|ezkerrera|250px|Vorkutako kale bat, 2007ko neguan
Vorkuta 1932. urtean sortu zuten, bertan behartutako lan-esparruak (gatibu languneak) ipini zituztenean, Gulag zeritzon zigor-erakundearen eskutik. Beraz, 1930eko hamarkadaz gero, presoek hiria eraikitzen eta inguruetako ikatz-meatzeak ustiatzen lanean behartuta jardun zuten.

Hiri-izendapena 1943ko azaroaren 26an eman zioten. Vorkutan zegoen Sobietar Batasunaren Gulagak Europako aldean zeukan lan-esparru handiena, eta beste esparru batzuetarako administrazio-gune ere izan zen, hala nola Kotlas, Petxora eta Izhma-korakoa (gaurko Sosnogorsk).

1953. urtean presoak matxinatu egin ziren (Vorkutako altxamendua); Armada Gorriak eta NKVD-k bortizki menperatu zituzten. Harrezkero, 1950eko hamarkadan beste lan esparruak ere ixten joan ziren.

Gerra Hotzaren sasoian hegazkin bonbaketarientzako basea zegoen Vorkutan.

Gaur egun, hiriko diru-iturri nagusi ziren ikatz-meatze asko itxita daude, ustiaketa-gastu handiak dituztelako. Hiriak aireportua dauka.

## Klima 
Vorkutan klima kontinental azpiartikoa (*Dfc*) dute, Köppen klima sailkapenaren arabera; neguak luzeak, oso hotzak eta lehorrak dira, eta udak laburrak eta epelak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vorkutako webgune ofiziala
* Tvoyavorkuta.ru — Vorkutaren inguruko webgunea
Edmundo I.a Ingalaterrakoa

**Edmundo I.a Ingalaterrakoa**, Edmundo I.a *Bikaina* izenaz ere ezaguna (921 &ndash; 946ko maiatzaren 26a) Eduardo I.a *Zaharra* Wessex-eko erregearen eta bere emazte Ecgwynnen lau seme-alabetatik zaharrena zen.

Æthelstan erregea, anaitzakoa zuena, hil zenean, haren lekua hartu zuen tronuan, eta Kingston upon Thamesen koroatu zuten errege, 939ko azaroan.

940an, Elgivarekin —gero kanonizatua izango zena— ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten.

944an, Edmundok Northumbria konkistatzea lortu zuen.

945ean, Edmundok Strathclyde Erresuma konkistatu zuen, baina lurraldearekiko eskubideak Malcolm I.a Eskoziakoari eman zizkion. Horren ordez, elkarri laguntza emateko hitzarmen bat sinatu zuten. Edmundoren errealdian, gainera, monasterio katolikoen berpiztea hasi zen, eta Elizari bultzada handia eman zitzaion erresuma ingelesetan.

946an asasinatu zuten, Dorseteko Pucklechurch herrian, 25 urte zituela. Glastonburyko abade-etxean hilobiratu zuten.
Sliven probintzia

**Sliven probintzia** () hego-ekialdeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Veliko Tarnovo eta Targovixte probintziekin du muga, ekialdean Burgas probintziarekin, hegoaldean Jambol probintziarekin, eta mendebaldean Stara Zagora probintziarekin. 3.544 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 197.473 biztanle zituen. Hiriburua Sliven da.

## Banaketa administratiboa 
Sliven probintzian lau udalerri daude:
* Kotel.
* Nova Zagora.
* Sliven.
* Tvarditsa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala, sliven.government.bg
Sevan aintzira

**Sevan aintzira** (armenieraz: Սևանա լիճ, *Sevana lich*), Armeniako aintzirarik handiena da, eta mendiko aintziretan ere, munduko zabalenetarikoa. Aintziraren inguruko eremua babestuta dago, Sevango Parke Nazional gisa.

Aintzira osoa Gegharkunik probintzia barruan dago, Armeniako ekialdean. Hogeita zortzi ibai eta ur-laster doaz aintzirara; ur guztiaren %10 Hrazdan ibaiak drainatzen du, eta %90 lurrundu egiten da.

Antzinean **Geghamgo itsasoa** deitua, Van aintzirari, Urmiakoari eta Sevangoari lehen *Armeniako Itsasoak* esaten zitzaien, multzoan; edozein modutan ere, gaur egun Sevan aintzira da osorik Armenia barruan dagoen bakarra.

Giza jardueraren eraginez ekosistema guztiz aldatu baino lehenago, aintzira 95 metro sakon zen, 1.360 km²-ko azalera zuen, 58 km³-ko bolumena eta 260 km-ko perimetroa. Altuerari dagokionez, berriz, 1.950 m-ra zegoen itsasotik.

Aintziraren ibarrean hiri hauek daude: Sevan, Gavar, Vardenis, Shorzha eta Tsovagyugh.

## Giza jarduera aintziran 
1910. urtean ingeniari zibilek aintzira birmoldatzeko plana egin zuten: hasieran, sakonera 45 metro jaisteko asmoarekin; eta ura lurrak ureztatzeko eta zentral hidroelektrikoetan erabiltzekotan.

Stalinen agintepean plana aldatu egin zuten, ur-maila 55 m jaistekotan, 80 km-ko perimetroa uztekotan, eta bolumena 5 km³-tan; sikatutako inguruetan zuhaitzak sartzekoak ziren (haritzak eta intxaurrak), eta uretan amuarrainak botatzekotan, arrantza-industria indartzeko. Lanak 1933. urtean hasi ziren, eta Bigarren Mundu Gerraren eraginez geldik egon ziren arren, 1949an amaitu zituzten. Uraren maila urtean metro batetik gora jaisten hasi zen.

1956. urtean Stalinen garaia amaitu zenean, proiektua eta ondorioak aztertu ostean, uraren maila berriro igotzeko lanekin hasi ziren.

Orokorrean, Sevan aintzirako ur-maila lehen baino 20 metro beherago dago, eta 940 km²-ko azalera dauka.

Aintziraren ertzean hondartzak daude, baita hainbat eraikin eta monumentu ere (monasterioak, hilerria eta abar), antzinako aztarna arkeologikoak barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prometeo (satelitea)

**Prometeo** Saturno planetaren sateliteetariko bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Prometeo satelite txiki bat da, irregularra eta luzanga, 119 km bider 87 km bider 61 km neurrikoa. Haran eta labar ugari ditu, eta hogei bat kilometroko krater batzuk ere bai. Dena den, badirudi inguruko Pandora, Jano eta Epimeteo sateliteek baino krater gutxiago dituela.
Dentsitate txikia eta albedo handia dituenez, badirudi Prometeo astro izoztua eta oso porotsua dela.

Prometeo Saturnoren F eraztunaren barne-ertzeko satelite artzaina da, eta Pandora, berriz, kanpo-ertzekoa.

## Aurkikuntza 
1980ko urrian aurkitu zuten Stewart A. Collins-ek eta D. Carlson-ek Voyager 1 zundak egindako argazkiak aztertzen ari zirela.

## Izendapena 
1980an aurkikuntzaren berri eman zutenean, **S/1980 S 27** izendapena eman zioten behin-behinean. 1985ean eman zitzaion behin betiko izena. Prometeo satelite-izena mitologia grekoko Prometeo pertsonaian du jatorria; titanetako bat zen.

## Erreferentziak 
* IAUren zirkularra 3532
* *Encounter with Saturn - Voyager 1 imaging science results*, B.A. Smith et al., Science, Vol 212, 163-191, (1980).
* *The Shapes and Surfaces of Prometheus and Pandora*, Stooke, P.J., Earth Moon and Planets, Vol 62, 199-221, (1993). http://cdsads.u-strasbg.fr/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1993EM%26P...62..199S&amp;db_key=AST&amp;high=41681fe0dc26007

## Kanpo estekak
Puck (satelitea)

**Puck**, edo **Urano XV**, Urano planetaren satelite naturaletariko bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Uranoren sateliterik ilunenetariko bat da; haren albedoa 0,07 besterik ez da. Uranoren bost satelite nagusiak askoz distiratsuagoak dira. Badirudi Puck osatzen duen materia Uranoren eraztunena bezalakoa dela. Halaber, badirudi Voyager 2 zundak aurkitutako beste 9 sateliteen antzekoa dela. Pucken osagai nagusia karbonoa da, antza denez.

Voyager 2 zundak aurkitutako Uranoren 10 sateliteetan handiena da. 160 km-ko diametroa du, eta haren orbita Portia eta Miranda sateliteen artean dago.

## Aurkikuntza 
1985eko abenduaren 30ean aurkitu zuten, Voyager 2 zundak egindako argazkiak aztertzean.

## Izendapena 
Hasieran, **S/1985&nbsp;U&nbsp;1** izendapen sistematikoa eman zitzaion, behin-behinean. Geroago, Puck behin betiko izena eman zitzaion. Satelitearen izena mitologia zeltako izen bereko iratxo baten izenean du jatorria; William Shakespeareren Udako gau baten ametsa obran agertzen den pertsonaia baten izena da, eta, batez ere, horregatik da ezaguna.

## Kanpo estekak
Minato

Tokioko 23 auzo berezietako bat da, Japonian. Sarritan *Minatoko Hiria* izena erabiltzen da auzoa izendatzeko. 1947. urteko martxoaren 15ean eratu zen.

## Ezaugarriak 
Minaton 49 nazioarteko enbaxada daude. Zenbait konpainia handi ere auzoan kokatuta daude; besteak beste Dentsu, Fuji Xerox, Mitsubishi Heavy Industries, Ltd., Mitsubishi Motors Corporation, Morinaga & Co., Ltd., Morinaga Milk Industry Co,. Ltd., NEC Corporation, Nippon Television, Toshiba, Sony eta Vodafone.

## Geografia 
Minato zenak "kaia" esan nahi du eta Tokioko kai aldea hartzen du bere baitan, izan ere Jauregi inperialaren hegoaldera dagoen auzoa baita Minato. Tokioko erdiguneko auzotzat hartzen da Minato, Chiyoda eta Chūō-rekin batera. Turismo, jaialdi, etxebizitza, aisialdi, merkataritza eta kultura gune garrantzitsua da.

## Ondasun nabarmenak 
* Tokioko Dorrea.
* Roppongi barrutia: *Roppongi Hills* alde aberatsa da. Bestalde Roppongiko gau giroa oso ezaguna da.
* Rainbow zubia

## Iruditegia 

Irudi:Shiodome Area from Tokyo Tower.jpg|Minato auzoaren ikuspegia.
Irudi:Tokyo Tower Afterglow.JPG|Tokioko Dorrea
Irudi:Roppongihills overview.jpg|Roppongi barrutiko etxe orratzak
Irudi:Rainbow colored Rainbow Bridge at night.jpg|Rainbow zubia

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
## Erreferentziak
Ofelia (satelitea)

thumb|300px|Ofelia (irudiaren goialdean, eraztunetik kanpo)
**Ofelia**, edo **Urano VII**, Urano planetaren satelite naturaletariko bat da. Ez da nahastu behar **(171) Ofelia** asteroidearekin.

## Ezaugarri fisikoak 
Orbita-ezaugarri nagusiez eta neurriaren zenbatespenaz gainera, ezer gutxi ezagutzen da satelite honi buruz. Voyager 2ren irudietan objektu luzanga gisa ageri da, ardatz nagusia Uranorantz duela.

Ofelia eta Kordelia sateliteek Uranoren epsilon eraztuna egonkortzen dute. Beraz, satelite artzaina da.

## Aurkikuntza 
Richard J. Terrilek aurkitu zuen 1986an, Voyager 2k urte bereko urtarrilaren 20an egindako argazkiak aztertzean. Ez zen berriro ikusi, 2003an Hubble teleskopioak berriro aurkitu zuen arte.

## Izendapena 
Hasieran, **S/1986 U 8 ** behin-behineko izendapen sistematikoa eman zitzaion, eta, geroago, Ofelia behin betiko izenaz bataiatua izan zen. Satelitearen izena William Shakespeareren Hamlet obrako Ofelia pertsonaiaren izenetik dator.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Violaceae

**Biolazeoak** (**Violaceae**) Malpighiales ordenako landare loredunen familia bat dira. *Viola* generotik hartu du izena. Familia honetakoak dira, adibidez, bioleta eta pentsamenduak.

Violales ordenan sailkatuta agertzen zen, baina sailkapen berrietan Malpighiales ordenan sailkatu da. Hiru subfamilia ditu: Violoideae, Leonioideae eta Fusispermoideae.

Generorik ezaguna, *Viola*, belarkara da, baina espezie gehienak zuhaixkak, lianak edo zuhaitz txikiak dira. Familia honek 800 bat espezie ditu, 21 generotan banatuak, eta ia mundu osoan hedatuta daude. Hosto bakunak, txandakatuak edo erroseta-formakoak dituzte. Loreak hermafroditak dira, gehienetan zigomorfoak, eta pentameroak.

## Generoak 
### Fusispermoideae subfamilia 
* *Fusispermum* Cuatrec.

### Leonioideae subfamilia 
* *Leonia* Ruiz & Pav.

### Violoideae subfamilia 
* *Hymenanthera* R.Br.
* *Melicytus* J.R.Forst. & G.Forst.
* *Isodendrion* A.Gray
* *Amphirrhox* Spreng.
* *Hekkingia* Munzinger & H.E.Ballard
* *Paypayrola* Aubl.
* *Allexis* Pierre
* *Decorsella* A.Chev. (*Gymnorinorea* barne dela Keay)
* *Gloeospermum* Triana & Planch.
* *Rinorea* Aubl. (hauek barne: *Alsodeia* Thouars, *Phyllanoa* Croizat, *Scyphellandra* Thwaites)
* *Rinoreocarpus* Ducke
* *Agatea* A.Gray (*Agation* barne dela Brongn.)
* *Anchietea* A.St.-Hil.
* *Corynostylis* Mart.
* *Hybanthopsis* Paula-Souza
* *Hybanthus* Jacq. (hauek barne: *Acentra* Phil., *Clelandia* J.M.Black, *Cubelium* Raf. ex Britton & A.Br., *Ionidium* Vent., *Pigea* DC.)
* *Mayanaea* Lundell
* *Noisettia* Kunth
* *Orthion* Standl. & Steyerm.
* *Schweiggeria* Spreng.
* *Viola* L. (hauek barne: *Erpetion* Sweet, *Mnemion* Spach)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Violaceae de Chile, por Chileflora
Austen Chamberlain

Sir **Austen Chamberlain** (Birmingham, 1863ko urriaren 16a - Londres, 1937ko martxoaren 17a) Erresuma Batuko politikaria.

Cambridgeko Unibertsitatean ikasi ondoren, Chamberlain Europan zehar bidaiatu zuen, bereziki, Frantzia eta Berlinen ibili zen. Londresera itzuli zenean, Komunen Ganberako diputatu aukeratua izen zen alderdi kontserbadoretik (1892).

1925tik 1929ra atzerri-ministroa izen zen. Gustav Stresemann eta Aristide Briandekin batera, Locarnoko Itunaren egileetako bat izan zen (1925). Urte horretan bertan, itun horregatik eman zioten Bakearen Nobel Saria.

## Irakurgaiak 
* David Dutton, *Austen Chamberlain – Gentleman in Politics*, Bolton: R. Anderson, 1985.
* Richard Grayson, *Austen Chamberlain and the Commitment to Europe: British Foreign Policy, 1924-1929*, Londres: Frank Cass, 1997.
* Johnson, Gaynor. "Sir Austen Chamberlain, the Marquess of Crewe and Anglo-French Relations, 1924-1928," *Contemporary British History,* (March 2011) 25#1 49–64 or.
* Sir Charles Petrie, *The Chamberlain Tradition*, Londres: Lovat Dickson Limited, 1938.
* Sir Charles Petrie, *The Life and Letters of the Right Hon. Sir Austen Chamberlain*, Londres: Cassell & Co., 1939.
* Robert C. Self (ed.), *The Austen Chamberlain Diary Letters: The Correspondence of Sir Austen Chamberlain with his Sisters Hilda and Ida, 1916-1937*, Cambridge: Cambridge University Press, 1995.

## Kanpo estekak 
*  Nobel Institutuaren webgune ofiziala, 1925eko Bakearen Nobel Saria
Begi Beltzaren galaxia

**Begi Beltzaren galaxia** edo **Loti Ederraren galaxia** (beste izendapen batzuk: **Messier 64, M64, NGC4826**) Coma Berenices konstelazioko galaxia kiribil bat da. Edward Pigottek aurkitu zuen 1779an, eta Charles Messierek katalogatu zuen 1780an. Ikusteko, aski da teleskopio txiki bat.

Lurretik 17 milioi argi-urtera dago. Hautsezko zerrenda ilun bat du gune distiratsuaren inguruan. Horregatik esaten zaio "Begi Beltza" edo "Deabruaren Begia".

Azterketek eta behaketek erakutsi dute galaxiaren kanpoaldeko izarrarteko hautsa barnealdeko gasaren eta izarren kontrako noranzkoan biratzen dela.

Barnealdeko eskualdeak gutxi gorabehera 3.000 argi-urteko erradioa du (erloju-orratzen noranzkoan biratzen da); kanpoaldeko eskualdea, berriz, 40.000 argi-urteko erradioa du, eta erloju-orratzen kontrako noranzkoan biratzen da. Bien arteko eskualdean, izarrak eratzen ari dira orain; horren arrazoia, adituen ustez, duela mila milioi urte inguru gertatu zen talka bat da: M64 galaxiak beste galaxia txikiago batekin talka egin zuen, eta xurgatu eta suntsitu egin zuen.

## Kanpo estekak 
* Messier 64, SEDS Messier pages 
* Hubblesite description and high resolution images
Karagandy probintzia

**Karagandy probintzia** (bestelako idazkeraz: *Karaganda*, *Qaraghandy*; ; ), Kazakhstango lurraldea da, probintzia edo oblasta da. Duen azaleraz, 428.000 km², herrialdeko probintzia zabalena da, non 1.375.000 biztanle inguru bizi diren. Karagandy da hiriburua.

Probintzia 9 barrutitan banatuta dago; 11 hiri daude, 39 udal eta 557 herri.

## Geografia 
Lurralde elkorra eta laua da: muinoak daude tarteka. Ixim ibaiak probintzia honetan du iturburua; gero Irtyx ibaian isurtzen ditu urak. Karagandyn dago 90.300 ha-ko Karkaraly Parke Nazionala.

## Historia 
Sobietar Batasunaren agintepeko sasoian ikatz-meatzeen ustiaketa handia egin zen. Uste dute bertan *gulag* edo behartutako lanen esparruak ere bazeudela. Bigarren Mundu Gerraren ostean Stalinek alemaniar asko deportatu zituen inguru hartara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lurraldeko Gobernuaren webgunea
Taimyr (penintsula)

thumb|350px|Errusiako Artikoaren mapa; Taimyr ezkerraldean dago.

**Taimyr** () Siberiako ipar-erdialdeko penintsula handia da. Eurasiako lur-masarik iparraldekoena da. Administratiboki Errusiako Krasnoiarsk kraiari dagokio.

## Geografia 
Mendebaldean Jeniseiko golkoa eta Kara itsasoa ditu, ekialdean Laptev itsasoa eta Khatangako golkoa, 1975ean berriz sartu zituzten.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aristolochiaceae

**Aristolochiaceae** Piperales ordenako landare angiospermoen familia bat dira. Familiak 500 bat espezie ditu, 7 generotan banatuak, eskualde tropikaletan eta Ipar hemisferioko eskualde epeletan bizi direnak.

Zuhaixkak, lianak edo landare belarkarak dira. *Aristolochia* edo *Asarum* generoetako espezie batzuk landare apaingarritzat erabiltzen dira. *Asarum canadense* espeziearen errizomak benetako zingiberraren errizomaren ordezkotzat erabil daitezke.

Sendabelar gisa ere erabiltzen dira, batez ere *Asarum* generoko espezieak, haien errizometatik ateratzen diren olio esentzialengatik. Tradizionalki, familia honetako espezie batzuk obstetrizian erabili dira; hortik dator *Aristolochia* izena, "erditze ona" esan nahi baitu.

## Generoak 
* *Aristolochia*
* *Asarum*
* *Endodeca*
* *Isotrema*
* *Pararistolochia*
* *Saruma*
* *Thottea*

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
Ahmed II.a

thumb|200px|Ahmed II.a
**Ahmed II.a** (1643ko otsailaren 25a – 1695eko otsailaren 6a) Otomandar Inperioaren sultana, Ibrahim I.aren semea, eta bere anaia Suleiman II.a oinordekoa (1691ean).

Bere erabakirik onena Mustafa Köprülü Bisir Handia karguan berrestea izan zen.

Otomandar Inperioaren agintea hartu eta astebetera, Slankamengo guduan austriarren kontra (Luis Gilen Badengoa margravea buru zutela) porrot itzela jasan zuen, eta Hungariara erbesteratua izan zen.

Ahmeden erregealdiak iraun zuen lau urteetan, ezbeharrak bata bestearen atzetik gertatu ziren.

Ahmed 1695ean hil zen.

## Genealogia
Benigno Aquino III.a

**Benigno Aquino III.a** edo **Benigno Simeón "Noynoy" Aquino III.a** edo **Benigno S. Aquino III.a** (tagaloz  ahoskatua; Manila, 1960ko otsailaren 8a - Quezon Hiria, 2021eko ekainaren 24a) filipinar politikaria izan zen. Filipinetako presidentea izan zen 2010tik 2016ra. Herritarrek **Noynoy Aquino** edo **PNoy** izenarekin ezagutzen zuten.

## Bizitza 
Benigno S. Aquino Manilan jaio zen, 1960ko otsailaren 6an; Benigno S. Aquinoren eta Corazón Aquinoren semea zen. Benigno S. Aquino aita Ferdinand Marcos diktadorearen aurkako oposizio demokratikoko buruzagi historikoa izan zen. Marcosen diktaduraren ondorengo demokrazia-aldian Corazón Aquino Filipinetako presidente izatera iritsi zen.

Benigno Aquino III.ak Ateneo Manilakoa unibertsitatean ikasi zuen, eta 1981ean graduatu zen Ekonomian. Graduatua lortu ondoren, Massachusettsen, AEBn, erbesteratua zegoen bere familiarekin elkartu zen.

1983an, aita, Marcosen diktaduraren aurka borrokatzeko asmoarekin herrialdera itzuli zenean, hil egin zuten. Diktadorearen aginduetara zeuden indar paramilitarrei egotzi zitzaien hilketa. Corazón Aquinok oposizioko presidentetzarako hautagai gisa borrokan jarraitu zuen, eta 1986ko hauteskundeetan Marcosi irabazi zion.

Bitartean, Benigno Aquino III.ak enpresa-munduan bere ibilbidea egiten segitu zuen.

1987an, ama zuen Corazón Aquinoren gobernuaren kontrako estatu-kolpe saio batean, Benigno larri zauritu zuten; bost tiro jaso zituen.

1993an, Tarlac-en, amaldeko familiaren jabetzakoa zen azukre-lantegi batean, hasi zen lanean.

## Karrera politikoa 
Benigno Aquino III.ak gurasoen karrera politikoa segitzea erabaki zuen, eta hainbat kargu izan zituen 1998tik 2007ra arte. 2007an, Filipinetako Senatuko kide hautatu zuten, eta presidente izendatu zuten arte aritu zen kargu horretan. Parlamentari gisa, Gloria Macapagal Arroyo presidentearen gobernuaren aurkako oposizioaren buruzagietako bat izan zen.

2010eko maiatzean, presidentetzarako hauteskundeak egin ziren, eta aurkariekiko garaipen garbia lortu zuen. Aquino presidente izendatu zuten. 2010eko ekainean hartu zuen kargua Aquinok, eta bere aurreko Macapagal Arroyoren agintaldian herriak pairatu behar izan zuen sufrimenduari amaiera emango ziola agindu zuen.

## Kanpo estekak
Klemente Alexandriakoa

**Tito Flavio Klemente** (;  – ), **Klemente Alexandriakoa** izenaz ezaguna, Alexandriako maisu garrantzitsuenetako bat izateaz gainera, Alexandriako Elizan ospea izan zuen lehen kidea izan zen. II. mendearen erdialdera jaio zen, eta 211 eta 216 urteen artean hil zela uste da.

## Bizitza 
Klemente, Epifanio Eskolastiko historialariak kontatzen duenaren arabera, Atenasen jaio zen 150 urtearen inguruan. Greko klasikoan idazteko trebetasun handia zuela egiaztatzeak informazio hori indartu egiten du. Historialarien arabera, Klementeren gurasoak pagano dirudunak ziren, gizarte-klase altukoak.
Greziara, Italiara, Palestinara, eta, azkenik, Egiptora bidaia egin zuen, maisu kristauen bila betiere. Azkenik, Alexandriara iritsi zen, helenismoaren garaiko kultura desberdinen bidegurutzearen "hiri sinboloa" denera, hain zuzen ere.

Klemente Pantenoren ikaslea izan zen; Alexandriako katekesi-eskolaren administraria zen Panteno. Klemente izan zen Pantenoren ondorengoa, hau hil zenean, eta Klementek hartu zuen eskolaren agintea. Klementek hezi izan zuen ikasle ospetsuenetako bat Origenes izan zen. Hainbat iturriren arabera, presbitero ordenatu zuten. Septimio Severoren jazarpen-aldian, 202-203 urteetan, Klementek Alexandriatik joan eta Cesarean hartu zuen babesa, Alexandro apezpikuaren ondoan. Klemente hil aurreko urteetan Kapadozian bizi izan zen.

Klementek zuen kultura pagano handia ez zen bazter geratu kristautasuna aurkitzean. Haren ustez, filosofo jentilak, Platon bereziki, Jainkoa aurkitzeko zuzeneko bidean zeuden; hala ere, ezagutza bere osotasunean eta, ondorioz, salbazioa, Logosek, Jesukristok alegia, ekarriko zuen. Jesukristok guztiei hari jarraitzeko deia egin zien. Horixe da, hain zuzen ere, Klementeren lehen idazlanaren gaia.

## Lanak 
Hauek dira geratzen zaizkigun haren lan garrantzitsuenak:

1. *Protrepticus* (edo "Grekoei erregua")

2. *Paedagogus* (edo "Maisua")

3. *Stromata* (edo "Saski-naskia")

Ez da konposizio sistematikoa; gai asko ukitzen ditu, Klementeren ohiko irakaskuntzen zuzeneko emaitza gisa.

Trilogiaz gain, osorik kontserbatu zen liburu bakarra hauxe da:  ("Zein da salbatuko den gizon aberatsa?").

## Kanpo loturak 
* Klemente Alexandriakoa Lehen Kristauak
* Benedikto XVI.ak Klemente Alexandriakoa aurkezten du
Index Librorum Prohibitorum

thumb|1632ko edizioa.

***Index librorum prohibitorum et expurgatorum*** edo *Index expurgatorius* (euskaraz: *Debekatutako Liburuen Aurkibidea*), Trentoko Kontzilioan hartutako erabakien ondorioz, sinesmen katolikoarentzat kaltegarri ziren lanak debekatzea zuen xede. Eliza Katolikoak federako kaltegarritzat jo zituen argitalpenen zerrenda da. Gainera, liburuaren lehenengo partean, Elizak liburuak zentsuratzeko erabili behar zituen irizpideak ere ezarrita zeuden.

Pio IV.a aita santuak aldarrikatu zuen lehen aldiz 1564ko martxoaren 24an, eta Paolo Manuziok inprimatu zuen Venezian. Indexek berrogei edizio baino gehiago ezagutu zituen, 1571n Pio V.ak sortutako Aurkibidearen Kongregazioaren eskutik. 1966ko otsailaren 8an debekatu zuten liburu gehiago zentsuratzea, Paulo VI.a aita santuaren agindupean. Azkenengo argitalpena 1948. urtekoa izan zen, baina 1961. urtera arte zerrenda handitzen jarraitu zuten.

*Index*-a Eliza Katolikoaren Inkisizioak sortu zuen, 1564. urtean. Besteak beste, euren lan guztiak debekatuta zeuden egileen izenak zeuden zerrendan; edo egile batzuen jakineko lanen bat, edo anonimoenak; nahiz ezabatu edo ebaki beharreko liburuen kapitulu, orrialde edo lerroak. Lan hori liburuzainena zen nagusiki, irakurleen esku utzi baino lehen egin beharrekoa. Eliza Katolikoa kontziente zen debekuak liburu horiei publizitatea egiten ziela, baina horrek ez zuen zerrenda malguago egin.

## Debekatutako egile nahiz lan aipagarri batzuk 
### Egileak 
# Erasmo Rotterdamgoa (1500)
# François Rabelais
# Giordano Bruno
# René Descartes (1633)
# Thomas Hobbes (1649-1703)
# David Hume (1761-1872)
# Denis Diderot
# Honoré de Balzac
# Émile Zola (1894-1898)
# Anatole France (1922)
# Henri Bergson (1914)
# Benedetto Croce
# Maurice Maeterlinck
# André Gide (1952)
# Jean-Paul Sartre (1959)

### Liburuak 
# *De revolutionibus orbium coelestium*, Nikolas Koperniko (1616)
# *In Job Commentaria*, Diego de Zuñiga (1616)
# *Saiakerak*, Michel de Montaigne (1676)
# *The arrangment*, Francis Bacon (1668)
# *Liburu filosofikoak*, René Descartes (1663)
# *Pensées, avec les notes de Voltaire*, Blaise Pascal (1789)
# *Pamela, or Virtue Rewarded*, Samuel Richardson (1740)
# *Du contract social* eta ''Émile ou De l'éducation*, Jean-Jacques Rousseau
# *Arrazoimen hutsaren kritika*, Immanuel Kant (1827)
# *De l'Allemagne*, Heine (1836)
# *Cours de philosophie positive*, Auguste Comte (1864)
# *Les misérables* eta *Notre-Dame de Paris*, Victor Hugo (1834-1869)
# *Larousse entziklopedia*, Pierre Athanase Larousse
# *Madame Bovary*, Gustave Flaubert (1864)
# *Lazarillo de Tormes'', anonimoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MoMA

**New Yorkeko Arte Modernoaren Museoa** —orobat ***MoMA*** deitua (ingelesezko *Museum of Modern Art* izenaren akronimoa)— arte modernoaren museo bat da, New Yorkeko Manhattan auzoan dagoena; Ameriketako Estatu Batuetako eta mundu osoko arte modernoaren museorik onenetarikoa.

1929. urteko azaroaren 7an ireki zuten Museoa publikoarentzat. Sortzaileak hauek izan ziren: Lillie P. Bliss, Mary Quinn Sullivan eta Abby Aldrich Rockefeller filantropoak. Hasieran entitate pribatua izan zen, eta partaideek eta enpresek ematen zutenekin jardun zuen Museoak; berrikuntza izan zen antzerako museoetan onartzen ez ziren *arte* gaiak onartzen zituelako: gerora besteek adibidetzat hartu zuten. 2004. urtean berritu egin zuten.

Adituek diotenez, maisulanen munduko bilduma garrantzitsuenetarikoa dago MoMAn. Besteak beste, Van Gogh, Piet Mondrian, Pablo Picasso, Salvador Dalí, Jackson Pollock, Andy Warhol eta Edward Hopper gisako egileen obrak daude Museoan.

Pinturaz gain, diseinu grafikoa, diseinu industriala, argazkiak, arkitektura, zinema eta inpresio eremuetako lanak jasotzen eta erakusten dituzte.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Koine

**Koine**a (grezieratik ἡ κοινὴ γλῶσσα *hē koinḕ glṓssa*, 'hizkuntza arrunta' edo, sarriago, ἡ κοινὴ διάλεκτος *hē koinē diálektos*, 'hizkera arrunta') garai helenistikoko antzinako grezieraren hizkuntz barietatea da, *greziera helenistikoa* eta *alexandrotar dialektoa* izenez ere ezaguna.

Barietate hori Alexandro Handiaren konkisten ondorengoa da, K.a. 300 urtetik K.o. 300 urtera arte, gutxi gorabehera, eta grekoaren hirugarren garaiaren mugarria da. Garrantzitsua da greko demotikoaren aurrekoa eta grezieraren lehen dialekto arrunta izan zelako, baina horrez gain, haren munta *lingua franca* gisa mendebaldeko zibilizazioetan izandako eraginean datza. Kristau Bibliaren Itun Berria koinez idatzi zen, eta horixe erabili zen kristautasuna irakasteko eta transmititzeko.

Koinea, estraofizialki, Erromatar Inperioko lehen edo bigarren hizkuntza izan zen.

## Historia 
Koinea anitz lekutan maintzatzen zen: Erromatik Egiptora, baita Indiako hainbat gunetan ere. Horren ondorioz, tokian tokiko hizkuntzekin bizi izan zen: Sirian, aramerarekin; Egipton, koptoerarekin; Mendebaldean, latinarekin (azken hori militarren eta funtzionarioen hizkuntza zen). Beraz, koineak lurralde desberdinak elkartu egin zituen.

Atikoa haren oinarrian zegoen, baina beste zenbait elementuren eragina ere bazuen, adibidez, joniera. Hainbat mota daude: egiptoarra —Septuaginta edo grekora itzulitako Itun Zaharraren bertsioaren papiroen aurkikuntzari esker ezaguna—, eta literarioa, Polibio bezalako idazleek erabilia.

## Ikus, gainera 
* Greziera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asiar lehoi

**Asiar lehoia** (*Panthera leo persica*) gaur egun Afrikatik kanpo bizi den lehoi-subespezie bakarra da. Munduan desagertzeko arriskurik handiena duten ugaztunetako bat da, libre bizi direnak Indiako Gujarat estatuaren hegoaldeko 1.412 km²-ko gune babestu batean bakarrik bizi baitira, Gir oihanean. Uste da 400 bat espezimen besterik ez direla (2010).

## Ezaugarriak 
Lehoi asiarrak Afrikako lehoiaren antz handia du, baina txikixeagoa da eta ez hain sendoa (160-190 kg arren kasuan, eta 110-120 kg emeen kasuan). Ilajea argixeagoa dute, eta kalparra gorriztagoa eta laburragoa, batez ere buruaren goialdean. Horregatik, belarriak beti agerian dituzte. Kalparra bularraldean hedatzen da. Ukondoetako ile-mototsa nabarmenagoa da Afrikako lehoiarena baino.

Jateko eta ugaltzeko ohiturak ere Afrikako lehoiarenak bezalakoak dira. Bakarka nahiz taldeka ehizatzen dute, eta haien harrapakin ohikoenak oreinak, antilopeak, basurdeak eta bufaloak dira. Oro har, lehoi asiarren taldeak txikiagoak izaten dira Afrikakoenak baino, eme-pare bat baino ez dira izaten, eta ez 4 edo 6 eme, Afrikako lehoien taldeetan gertatzen den moduan. Beharbada, harrapakinak txikiagoak direlako Afrikakoak baino.

## Historia 
[thumb|230px|Lehoi asiarra [Babiloniar Inperioa|Babiloniako Istarren atean. Pergamo Museoa, Berlin).]]
Azterketa genetikoek adierazten dute lehoi asiarraren eta lehoi afrikarraren arteko bereizketa ez dela oso zaharra, duela ehun bat mila urtekoa gehienez ere. Lehoia, Afrikatik atera ondoren, azkar hedatu zen. Garai historikoaren hasieran, ohikoa zen Balkanetan, Anatolian, Kaukason, Ekialde Hurbilean, Persian eta Indian. Gilgameshen epopeiak (k. a. XXVII. mendekoa) dioenez, lehoia oso ugaria zen Mesopotamian, eta Ekialde Hurbileko zibilizazioen artelanetan maiz agertzen da. Indian bertan ere, lehoien marrazkiak ugariagoak dira tigreenak baino. Gaur egun, Indiako armarrian hiru lehoi agertzen dira, K.a. IV. mendeko Maurya Inperioko erregeen sinboloa baitziren.

Indian, 1948tik, guztiz debekatuta dago lehoiaren ehiza. 1969an Gir oihaneko 5.000 kilometro karratuetatik 1.412 kilometro karratu natura-erreserba izendatu ziren, eta 1975ean parke nazional bilakatu zen. Gobernuaren babesari esker, lehoien populazioa hazi egin da pixkanaka, baina subespeziearen kontserbazioa ez dago ziurtatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Augusta (Georgia)

**Augusta** Ameriketako Estatu Batuetako Georgia estatuko hiria da, Richmond konderrikoa. Savannah ibaiaren ertzean dago, Hego Carolinarekin mugan.

*Augusta National Golf Club* taldea Augustakoa da, eta hirian jokatzen da munduko golf txapelketa garrantzitsuenetariko bat, *The Masters* delakoa. Negu-kiroletako estazio famatua ere bada, oso ondo komunikatuta.

Kotoi-ekoizle handiak dira Augustan, eta ontzigintza-gune garrantzitsua dago hirian. Inguruko lurretan kotoia, artoa, kakahuetea, frutak eta barazkiak hartzen dira. Industrian ere gai asko lantzen dituzte: haragia, irina, adreiluak, egurra, teilak, ehunak, ongarriak, papera eta makinak, esate baterako. Inguruetan Energia Atomikoaren Batzordeak instalazioak ditu.

## Klima 
## Historia 
Augusta 1735. urtean sortu zuten, gotorlekua eta mugako merkataritza-gune gisa.

## Herritar ospetsuak 
* Bradley White (?), aktorea
* Jessye Norman (1945), opera-abeslaria
* Hulk Hogan (1953), borrokalaria
* Larry Mize (1953), golf-jokalaria
* Jerome Preston Bates (1954), aktorea
* Sharon Jones (1956), abeslaria
* Faith Prince (1957), aktorea
* Laurence Fishburne (1961), aktorea
* Susan Still-Kilrain (1961), astronauta

## Herri eta hiri senidetuak 
Augusta ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zidrondo

**Zidrondoa** (*Citrus medica*) errutazeoen familiako zuhaitza, limoiondoaren antzekoa. Haren fruitua zidra da. Fruituagatik kultibatzen da, gozogintzan, elikagaigintzan eta lurringintzan erabiltzen baita. Europan ezagutu zen lehen zitrikoa izan zen, jada Erromatar Inperioaren garaian deskribatu baitzen.

## Ezaugarriak 
Zuhaitz edo zuhaixka txikia da, hostoiraunkorra, 2,5 m inguruko altuerakoa, enbor bihurrikoa eta adakera trinko eta zurrunekoa. Hostoek peziolo laburrak dituzte, eta bakunak dira, txandakatuak, eliptikoak eta lantza-formakoak, 18 cm-ko luzerainokoak; gainaldea berde iluna da, eta limoi-usain bereizgarria dute. Loreak hermafroditak dira, usaintsuak, handiak, zuriak edo purpura-kolorekoak, eta luku txikiak eratzen dituzte. Loreek 4 edo 5 petalo dituzte, eta 30-60 lorezil.

Fruitua hesperidio bat da, luzanga edo globo-formakoa, 30 cm-ko diametrorainokoa. Azal lodia du, mamitsua, endokarpoari atxikia, kolorez horia edo berdexka, eta askotan zimurra. 10-15 karpelo ditu, tenteak, zuku gutxikoak; gozoak edo azidoak dira, barietatearen arabera. Haziak ugariak eta txikiak izaten dira, leunak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Politetrafluoroetileno

**Politetrafluoroetilenoa**, **PTFEa** edo **tefloia** (azken hori jatorrizko  —marka erregistratua— izenetik eratorria) polietilenoaren antzeko polimero bat da, baina hidrogeno atomoak fluorragatik aldatu dira. Monomeroaren formula kimikoa CF2=CF2 da, eta tetrafluoroeteno izena du. PTFEa fluorokarbono solidoa da, osorik karbonoz eta fluorrez osatutako pisu molekular handiko konposatua baita. PTFEa hidrofobikoa da: urak edo ura duten konposatuek ez dute bustitzen PTFEa; izan, ere, fluorokarbonoek London dispertsio indarra motelduta agertzen dute, fluorraren elektronegatibitate altua dela eta. PTFEak edozein solidorekiko duen frikzioa, ezagutzen den txikienetako bat da.

DuPont enpresak konposatu hau **Teflon** izenarekin merkaturatzen du, eta oso erabilia da zartaginetan eta beste hainbat sukalde tresnatan, jakia ez zaiolako itsasten berotzean. Elementu korrosiboak erabiltzen diren hainbat esperimentutan ere PTFEzko estaldurak erabiltzen dira. Makina batzuetan lubrifikatzaile gisa ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kermanxah

**Kermanxah** (, *Kermānshāh*) Iran mendebaldeko hiria da, Kermanxah probintziaren hiriburua. Irango Kurdistanen dago, Teherandik 525 kilometro mendebaldera eta Irakeko mugatik 165 kilometrora. 2011n 851.405 biztanle zituen. Biztanle gehienak kurdueraz mintzatzen dira; erlijioari dagokionez, gehiengoa xiita da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Planetario

thumb|*Carl-Zeiss-Planetarium* Jenan, Alemanian, munduko planetariorik zaharrena (1926ko argazkia)
thumb|Ohiko proiektore bat Berlingo planetarioan
**Planetarioa** argien bidez astroak eta haien ibilbideak ganga-formako sabai batean irudikatzen dituen instalazioa da. Ganga-formako proiekzio-pantailaz gain, proiektore planetario mugikorra izaten du.

## Historia 
Arkimedesek planetarioa bazuela esaten da, eta planetario horren bidez aurreikusten zituela Eguzkiaren, Ilargiaren eta planeten mugimenduak.

1919an Walther Bauersfeld, Jenako (Alemania) Carl Zeiss lantegiko eraikitzailea, ganga bateko sabaian zeru izarratua proiektatzeko ideia ikertzen hasi zen. Bost urte geroago, 1923an, lantegiko gangan munduko lehen ikuskizun planetarioa egin zen.

Europako planetariorik handienak (23 metro baino gehiagoko diametroko ganga dutenak):
Brusela, Praga, Jena, Kopenhage, Valentzia, Atenas, Budapest, Chorzów, Lisboa, Mosku, San Petersburgo, Stockholm eta Kiev.

## Ikus, gainera 
* Planisferioa
* Montrealgo planetarioa
* Madrilgo planetarioa
* Iruñeko planetarioa

## Kanpo estekak 
* WPD Munduko planetarioen zerrenda
Svend I.a Danimarkakoa

**Svend I.a Danimarkakoa** (; ; ;  - 1014ko otsailaren 3a) Danimarkako, Ingalaterrako eta Norvegiako lurralde batzuen erregea izan zen. Ingelesek ***Forkbeard*** ("bizar zatitua" edo "bizar erdibitua") goitizena eman zioten, zeraman ezohiko bibotea zela medio.

Harald Blaatand Danimarkako eta Norvegiako errege bikingoaren eta bere lehen emazte Gunhilda-ren lau seme-alabetako zaharrena zen.

Aitaren ondorengo errege izan zen Danimarkako eta Norvegiako tronuetan; hura garaitu eta hil ondoren, 985ean hartu zuen erregetza, baina erresuma norvegiarrean izendapenezko gobernua baino ez zuen, *de facto*ko agintaria Haakon Sigurdsson baitzen. Txanpona egin zuen lehen errege daniarra da; txanponaren inskripzioa hauxe zen: *Zven Rex Dænor* ("Svend, daniarren erregea"). Familia kristautasunera bihurtu zenean, Svendek Oton izena hartu zuen, germaniar enperadore Oton II.aren omenez.

995ean, Olaf I.ak tronua berreskuratu zuen, 1000. urtean, Svolder-eko Guduan garaitua eta hila gertatu zen arte. Orduan, Svend I.ak hartu zuen Norvegiaren parte baten kontrola.

Ingalaterraren aurkako espedizioetan parte hartu zuen —hiru alditan, hain zuzen ere—, eta 1013an herrialdea inbaditzeko erabakia hartu zuen.

Ingalaterrako errege izendatua izan zen, baina bost aste eskas iraun zuen haren erregealdiak, Londres inbaditzean jasotako zauri larrien ondorioz hil egin baitzen 1014ko otsailean. Gorpua Danimarkara eraman zuten, eta Roskildeko katedralean hilobiratu zuten.

## Ezkontza eta ondorengoak 
988an, Świętosława Poloniakoarekin (ezkondu eta gero Gunhilda izena hartzen du) ezkondu zen, eta sei seme-alaba izan zituzten. Harald II.a izan zen aitaren ondorengoa (1014-1018).

## Kanpo estekak
AutoCAD

**Autodesk AutoCAD** bi eta hiru dimentsioko irudiak lantzeko ordenagailuz lagunduriko diseinurako programa bat da. Gaur egun, Autodesk izeneko enpresa batek garatu eta merkaturatzen du. AutoCAD terminoa Autodesk konpainiak sortutakoa da 1982an. AutoCAD, ediziorako dituen ahalmen handiengatik, nazioartean ezagutzen den software bat da. Programa horrek eraikinen planoen irudi digitalak edo 3Dko irudien birsorkuntza ahalbidetzen du.

AutoCAD arkitektoek, ingeniariek eta diseinatzaile industrialek gehien erabiltzen duten programetakoa da. Izena xehatuz gero **Auto** aurrizkiak bere sortzailea den Autodesk enpresari egiten diola erreferentzia eta **CAD** formak, berriz, **Computer Aided Design** edo **Computer Aided Drafting** esan nahi duela aurkituko dugu.

## Ezaugarriak 
Bertsio bakoitzean errepikatzen diren ezaugarri apartak dituelako nabarmentzen da programa. Ordenagailuz lagunduriko beste diseinurako programa batzuk bezala, AutoCADek entitate geometrikoko (puntuak, marrak, arkuak, etab.) datu-base bat kudeatzen du. Datu-base horrekin pantaila grafiko baten bidez lan egin ahal izango da, irudi-editorea deiturikoa. Erabiltzailearekiko interakzioa komandoen, edizioaren edo irudien bidez egiten da programaren agindu-lerroa erabiliz. Programaren bertsio modernoek prozesua automatizatzen duten irudi-erabiltzailearen interfaze batetik aginduak sartzea ahalbidetzen dute.

## Kanpo estekak 
* Autodesk-en weba
* AutoCAD programari buruz

#### Beste aukera batzuk 
* 4MCAD IntelliCAD
* ZWCAD
* GstarCAD
Fundyko badia

**Fundyko badia ** (; ; garai batean *baie Française*), Kanadako Atlantikoko kostaldeko itsas adarra.

Maineko golkoaren iparraldean dago, kontinentearen eta Eskozia Berria penintsula handiaren artean.

270 km luze eta 80 km zabal da. Sakonera nahiko txikia du badiak, 50 m batez beste, baina oso irregularra da. Hondar-pilak, arrezifeak eta uhartetxoak ditu, bokalean, batez ere.

Duela 160 milioi urte, Ozeano Atlantikoa zabaldu zenean lurrazala hondoratu egin zelako sortu zen badia hau. Gero, glaziazioek eta higadurak itxuraldatu zuten.
thumb|300px|ezkerrera|Mispec Quai, itsasbeheran.
Marea handiak —21 metrorainokoak— dituelako da munduan ezaguna Fundy badia. Badiaren mutur batetik bestera iristeko olatuek behar duten denbora eta bi itsasgoren arteko denbora-tartea berdina da: 12,4 ordu. Bi fenomeno horiek marea-erresonantzian sartu, eta handitu egiten dute itsasgoren eta itsasbeheren arteko aldea. Denbora-tarte horretan, 115 mila milioi tona ur sartu edo ateratzen da badiatik.

Arrain-espezieak ere asko dira, hala nola bakailao arrunta, sardinzarra, platuxa, legatza, arraia eta marrazoa. Ur hotz hauetako krillak baleak eta beste zetazeo batzuk ere erakartzen ditu; ekainetik urrira, mazopa arruntak, zere arruntak nahiz txikiak eta xibarta baleak biltzen dira. Itsas txakurrak ere ohikoak dira.

Fundy badia oso garrantzitsua da hegaztientzat: migrazio-bideetan, geldialdia egin eta atseden hartzeko lekua da. Zenbait espeziek negua ere pasatzen dute: antxetek, txenadek, ubarroiek, martinek eta abarrek.

800 ornogabe-espezie baino gehiago daude Fundy badian.

Administrazioari dagokionez, Kanadako Eskozia Berria eta Brunswick Berria probintziek kudeatzen dute Fundy badiaren itsasertza.

## Kanpo estekak 
*  Bay of Fundy webgunea
Arnulfo Karintiakoa

**Arnulfo Karintiakoa** (; 850 &ndash; 899ko abenduaren 8a) Ekialdeko Frantziako errege karolingioa izan zen 887tik aurrera, Italiako errege 894tik aurrera, eta Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadore 896tik hil zen arte.

Arnulfo Karloman erregearen eta Litswinde esloveniarraren sasiko semea zen.

Osaba zuen Karlos III.a Gizena enperadorea kargutik kendu ondoren, Ekialdeko Frantziako eta Lotaringiako errege egin zuten (887).

Bikingoen aurkako garaipena lortu zuen Lovainako Guduan —gaur egungo Belgika— 891ko irailean. Arnulfok Italia inbaditu zuen 896an. 898an, Lanberto enperadorea hil zutenean, Arnulfok enperadore izendatzea lortu zuen.

899an hil zen, eta bere seme Luis IV.a *Haurra* izan zen ondorengoa Frantziako Ekialdeko erregetzan.

## Kanpo estekak 
* carantha.net - Carantha - Sloveniako historia - Karantania.
Rodas (hiria)

**Rodas** (grekoz: Ρόδος, *Ródos*) Greziako Rodas uharteko hiri nagusia da: Rodasko Unitate Periferiko lurraldeko hiriburua da, baita Dodekanesoko prefekturakoa ere, Egeo Itsasoko hego-ekialdean.

Rodasko Kolosoa (Munduko Zazpi Mirarietako bat) hiriko portuan zegoelako famatua da Rodas, besteak beste: Helios jaungoikoaren irudia zen.

## Klima 

## Historia 
Dodekaneso artxipelagoan dagoenez, uhartea eta hiria bera Europa, Ekialde Erdikoa eta Afrika bitarteko bidegurutzean dago; horregatik, hainbat kultura, arkitektura, hizkuntza eta abar izan dira bertan Historiaren joanean: dorikoak, erromatarrak, bizantziarrak, arabiarrak, Maltako Ordenako zaldunak, otomandarrak, italiarrak; Bigarren Mundu Gerraren ostean, britainiarrak; eta Greziarena da 1948. urteaz geroztik.

Neolitiko garaian gizakia bizi izan zeneko zantzuak daude. Rodas hiriaren jatorria, nolanahi ere, K.a. 408. urtekoa da, Ialisos, Camiros eta Lindos estatu-hiri dorikoek bat eginda sortu zutenean.

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Ávila, Espainia
*  New Braunfels, AEB
*  Conches-en-Ouche, Frantzia
*  Greece, AEB
*  Jalta, izatez Errusia (nazioarteko legean, Ukraina)
*  Limasol, Zipre
*  Perth, Australia
*  Puebla, Mexiko
*  Rhode Island, AEB
*  Roses, Katalunia
*  Valletta, Malta
*  Visby, Suedia
*  Pisa, Italia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pazardzhik probintzia

**Pazardzhik probintzia** ( *Oblast Pazardzhik*) hego-mendebaldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Sofia probintziarekin dauka muga, ekialdean Plovdiv probintziarekin, hegoaldean Smolian probintziarekin, eta mendebaldean Blagoevgrad probintziarekin. 4.456 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 275.548 biztanle zituen. Hiriburua Pazardzhik da.

## Banaketa adninistratiboa 
Hamaika udalerri daude Pazardzhik probintzian:
* Batak.
* Belovo.
* Bratsigovo.
* Lesichovo.
* Panagyurishte.
* Pazardzhik
* Peshtera.
* Rakitovo.
* Septemvri.
* Strelcha.
* Velingrad.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziaren webgune ofiziala, pz.government.bg
Kosovoko gudua (1389)

**Kosovoko gudua** ( *Kosovska bitka*; ) 1389. urteko ekainaren 15ean izan zen, San Vito egunean (historialari batzuek diotenez, egutegi gregoriotarrean ekainaren 28an izango litzateke, edo 23an).

Alde batetik, Serbiako Printzerriko armada zegoen, Lazar Hrebeljanović printzearen esanetara, Vuk Branković jauntxo serbiarrak eta Vlatko Vuković jauntxo bosniarrak lagunduta; beste aldetik, Otomandar Inperioko armada, Murad I.a sultanaren esanetara, Beyazid I.a eta Yakub Celebi semeek lagunduta.

Bataila gaur egungo Pristinatik 5 km ipar-mendebaldera izan zen, Kosovo Polje inguruan. Edozein modutan ere, guduaren zehaztasunak ez ziren inon argi jaso, eta beste gudu batzuekin alderatuta berreraiki izan dituzte gertakariak.

Serbiarren nortasunarentzat garrantzi handiko gudua izan zen, historian, tradizioan eta identitatean eragina izan duelako.

Praktikan, talde biek galera handiak izan zituzten, baina otomandarrak hartu izan dira garailetzat estrategikoki, Serbia Otomandar Inperioaren menpeko Estatu bihurtu zelako, basailua. Ondorioz, agintari serbiarrak otomandarrekin ezkontza estrategikoak egiten hasi ziren; besteak beste, Lazar printze zenaren alaba Beyazid I.arekin ezkondu zen, aliantza berriak eratuz.

## Kanpo estekak
Osaba Sam

[thumb|250px|*[I Want YOU for the U. S. Army|I want you for U.S. Army * (1917), James Montgomery Flagg."Zu nahi zaitut Estatu Batuetako armadarako. Zoaz hurbilen duzun errekrutatze-bulegora".]]

**Osaba Sam** edo *Uncle Sam*, ingelesez, Amerikako Estatu Batuen pertsonifikazio nazionala da, eta, bereziki, AEBko gobernuarena.

1812ko Gerra angloamerikarrean erabili zen esapidea lehenbizikoz. Arraza zuriko gizon zahar gisa irudikatu ohi da Osaba Sam: ile zuri, ahuntz-bizar eta aurpegiera serioaz, eta Estatu Batuetako sinbolo nazionalak gogorarazten dituen arropaz jantzia.

Herri-tradizioaren arabera, 1812ko Gerran, New York estatuaren iparraldean kuarteleratuta zeuden soldadu batzuek egindako hitz-jokotik sortu zen *Uncle Sam* izena. Kuartel hartako soldaduek U.S. (United States) inizialak idatzita zituzten haragi-pakete batzuk jaso zituzten. Inizial haiek zer esan nahi zuten galdetu omen zuen norbaitek, eta soldadu batek «Uncle Sam» erantzun omen zuen, pentsatu baitzuen haragi-hornitzailearen izenaren inizialak zirela: **U**ncle **S**amuel Wilson.

Geroago, 1961eko irailaren 15ean, AEBko Kongresuak ebazpen hau onartu zuen:

Osaba Samen irudikapen ezagunena James Montgomery Flaggek egin zuen 1917an. Lehen eta Bigarren mundu-gerretan soldaduak biltzeko poster bat da, irudiaren azpiko testuak berak adierazten duenez. Hasiera batean, ''Leslie's Weekly'' aldizkariaren azalerako egin zuen Flaggek irudia, 1916ko uztailaren 6an.

## Kanpo estekak
Txinatar anis

**Txinatar anis** edo **txinatar anis-belar** (*Illicium verum*) (, *zortzi adar*) Illiciaceae familiako landare-espezie bat da. Haren fruituak anisaren antza du, eta izar-forma du.

## Ezaugarriak 
Txinako hego-mendebaldeko eskualde txiki bateko zuhaitz bizikor bat da. Fruituek izar-itxura dute, eta heldu baino lehentxeago biltzen dira. Txinako sukaldaritzan erabiltzen da nagusiki, baita Asiako hegoaldeko eta Indonesiako sukaldaritzan ere, baina gutxiago.

Izar-anisak anetola dauka, anisari bere zapore bereizgarria ematen dion printzipio aktibo bera. Anisaren ordekotzat erabiltzen da gozogintzan eta likoregintzan. Adibidez, Pastis egiteko.

Infusio moduan erabili da erreumatismoaren eta kolikoaren kontra, eta haziak mastekatu egiten dira otorduen ondoren digestioari laguntzeko.

Txinako lau probintzietan lantzen da (Fujian, Guangdong, Guangxi eta Yunnan), eta martxotik maiatzera bitartean biltzen da fruitua. Hazietatik azido shikimikoa ateratzen da, Tamiflu botikaren osagaietako bat.

Garai batean aski zabaldua zegoen ustea zen oso onuragarria zela, eta haur txikiei ere ematen zitzaien, baina azterketek erakutsi dute kantitate handia hartuz gero hilgarria izan daitekeela.

## Kanpo estekak 
* Star Anise