open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hamilkar (Drepano)

**Hamilkar** (, ḤMLK) Lehen Gerra Punikoan kartagotarren agintea lortu zuen jenerala izan zen. Familiaren xehetasunik ezagutzen ez den arren, argi dago ez dela Hamilkar Barkaren pertsonaia bera.

Gerraren hirugarren urtean (K.a. 262), kartagotarren komandante nagusi izendatua izan zen Hannonen ordez, Agrigentoko guduan porrota saihestu ezin izan zuena. Bere lehen operazioak garaileak izan ziren, baina Gaio Duilio erromatar kontsulak kartagoko flota Milasko guduan garaitu zuen K.a. 260an. Hala ere, Hamilkarrek indarren nagusitasunari eutsi zion lehorrean.

Erromako aliatuak garaitu zituen K.a. 259an Termaeko guduan. Izan ere, erromatarrak Terman kanpatu zutela jakitean, legionarioen kanpamendutik urrun, bat-batean eraso eta 4.000-6.000 erromatar hil zituen, inteligentzia militarraren eta ustekabeko erasoa erabilerarekin, gero uhartea zeharkatuz, Enna eta Camarina hiriak harrapatu zituen zenbait traidoreren laguntzarekin.

K.a. 256an, kartagotar flota handiaren agintzen zuelarik, Hannonekin batera, erromatarrak Afrikara igarotzea eragozteko ardura eman zitzaion, Marko Atilio Regulo eta Luzio Manlio Vulso Longo kontsulek Kartagoren inguruan lehorreratzeko ekimena mozteko. Bi flotek Eknomo lurmuturreko guduan elkarren aurka egin zuten, Siziliako hegoaldeko kostaldean. Biak antzekoak ziren, kartagotarrenak 350 trirreme zituen eta erromatarrenak 330, gehi garraio-itsasontziak. Ezkerraldea gidatzen zuen Hamilkarrek abantaila txiki bat lortu bazuen ere, batailaren emaitza garaipen handia izan zen latinoentzat; Kartagoko 30 ontzi hondoratu edo suntsitu eta 64 harrapatu zituzten eta erromatarrek, bakarrik 24 itsasontzi galdu zituzten; Hamilkarrek gainerako flotarekin Heraclea Minoara alde egin zuen eta handik gutxira Kartagora itzultzeko agindua jaso zuen, lehorreratutako erromatarrek hiria mehatxatzen zutelako.

Kartagora itzultzean, armadaren agintea eman zitzaion, Hasdrubal eta Bostarrekin batera, Reguloren aurka borrokatzeko. Jeneral hauen akatsek Adisko porrota ekarri zuten Marko Atilio Reguloren aurrean. Polibiok ez du esaten guduaren ondoren jeneralen zoria zein izan zen, baina, dirudienez, agintea mantendu zuten. Orosiok, ziuraski, Adisko gudua gertatu eta handik gutxira, Hamilkar bat aipatzen du Numidiako matxinatuen aurka borrokatzera bidalia izan zena, Florok, bere aldetik, kartagotar jeneralak hil egin zirela edo preso hartuak izan zirela dio, beraz, Orosiok aipatutako Hamlikar hori, beste pertsonaia bat izan zitekeen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* HUSS, Werner (1985):* Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, . (alemanez)
* LAZENBY, John Francis (1996): *The First Punic War: A Military History*. Stanford, California: Stanford University Press. . OCLC 34371250.
* RANKOV, Boris (2011): *A War of Phases: Strategies and Stalemates 264–241*. In Hoyos, Dexter (ed.). *A Companion to the Punic Wars*. Oxford: Wiley-Blackwell. .

## Ikus, gainera 
* Beste Hamilkar batzuk Kartagoko historian

## Kanpo estekak 
* Polibio: *Munduko Historia I.*, 66-88 kapituluak. Itzulpena eskuragarri dago Chicagoko Unibertsitatean.
Jagellondar Unibertsitatea

**Jagellondar Unibertsitatea** (; ) Poloniako Krakovia hirian dagoen instituzioa da. 1364an sortua, Times Higher Education Supplementaren arabera Poloniako unibertsitate onena da.

## Historia 
Jagellondar Unibertsitatea 1364ko maiatzaren 12an sortu zuen Kasimiro III.a Handia erregeak **Krakoviako Akademia** izenarekin. Erakunde honetan, aldatuz, mendeetan zehar iraun du. 1817an, bere egungo izena hartu zuen (Uniwersytet Jagielloatski) Jagellondarren dinastia omentzeko; dinastia honen lehen erregea Ladislao II.a Poloniakoa izan zen, Lituaniako duke handia. Dinastia honen mezenasgopean, Errenazimentuko unibertsitate garrantzitsuenetariko bat izan zen eta humanismoaren munduan gailendu zen.

Europako unibertsitaterik handienetako bat da. Bertan Koperniko eta Joan Paulo II.ak ikasi zuten.

## Ikasle ospetsuak 
Hainbeste mendetako historian asko izan dira. Hona hemen batzuk:
* Laurentius Corvinus 1465–1527; Pizkundeko humanista.
* Nicolaus Copernicus 1473–1543; astronomoa; heliozentrismoa indartu zuen.
* Andrzej Frycz Modrzewski 1503?–1572; diplomatikaria.
* Tadeusz Pankiewicz 1908–1993; farmazialaria. Krakoviako getoan juduei lagundu zien.
* Carl Menger 1840–1921; austirar ekonomialaria.
* Bronisław Malinowski 1884–1942; antropologoa.
* Józef Cyrankiewicz 1911–1989; politikari komunista, Poloniako Lehen Ministroa bi alditan: 1947–1952, 1954–1970
* Stanisław Lem 1921–2006; zientzia-fikzioaren idazlea.
* Norman Davies; historialari britaniarra.
* Krzysztof Zanussi; zinema zuzendaria.
* Krzysztof Penderecki 1933–2020; musikagilea.
* Beata Szydło 1963an jaioa; politikaria.
* Joan Paulo II.a

## Iruditegia 

Image:
Kraków_-_Collegium_Novum_01.JPG|Collegium Novum.
Collegium_Maius_2017.jpg|Collegium Maius.
Grodzka_52.jpg|Collegium Broscianum, Grodzka kalean.
Willa_Rotunda_w_Przegorzałach.jpg|Przegorzały gaztelua, Institute of European Studies erakundearen egoitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Unibertsitatearen webgune ofiziala.
* :Unibertsitatean ikuspegi panoramikoa.
Hamilkar (argipena)

**Hamilkar **(punikoeraz: 𐤇𐤌𐤋𐤊, ḤMLK, edo 𐤇𐤌𐤋𐤒𐤓𐤕, ḤMLQRT, *Melqart grazioso da*.
* Hamilkar Rodiarra, agian Alexandro Handiaren inguruko espioi kartagotarra, Kartagora itzultzean exekutatu zuen.
* Hamilkar III.a, Giskonen semea eta Hannon Handiaren biloba, Sirakusako Agatoklesen aurkako kanpaina zuzendu zuen Siziliako Hirugarren Gerran. Agatokles garaitu zuen Himera ibaiko guduan K.a. 311ean. Sirakusako setioan harrapatu zuten eta ondoren K.a. 309an hil zuten.
* Hamilkar, Siziliako eta Afrikako jenerala K.a. 261 eta 255 bitartean Lehen Gerra Punikoan, Diodorok aipatutako Hamilkarretik bereizten da
* Hamilkar. Honen lorpenik handiena izan zen K.a. 249an Drepanoko gudua irabaztea, komandante kartagotar gisa Lehen Gerra Punikoan.
* Hamilkar Barka (K.a. 270-228) kartagotar jenerala izan zen Lehen Gerra Punikoan. Bere semea Hanibal, Bigarren Gerra Punikoan, jeneral ospetsuenetariko bat izan zen.

Hainbat modutan, izena beste kulturetan agertzen da batzuetan. Amilcare izen italiarra Benito Mussolini diktadorearen eta Amilcare Ponchielli konpositorearen izenetako bat izan zen. Amílcar portugesezko izena, Amílcar Cabral Afrikako iraultzaile ospetsuaren izenetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BENZ, F.L. (1972): *Personal Names in the Phoenician and Punic Inscriptions*, Erroma, Biblical Institute Press.
* GEUS, Klaus (1994): *Prosopographie der Literarisch Bezeugten Karthager*, Orientalia Lovaniensia Analecta, 59.lib., Studia Phoenica, 13 zbk., Leuven: Peeters, . (alemanez)
* HUSS, Werner (1985): *Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, . (alemanez)
* WARMINGTON, B.H. (1964): *Carthage*, Harmondsworth: Penguin.

## Kanpo estekak 
* Livius.org: Hamilcar, son of Hanno
Hanibal (argipena)

**Hanibal **latinizazio bat da (grezieraz: Ἀννίβας, Hanníbas) kartagotar izen maskulinoaren izena ḤNBʿL da; (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤁𐤏𐤋), *Baal grazia* esan nahi duena. Geroztik, izen hau asko erabili da hainbat kulturetan, gehienbat, Hanibal kartagotarraren buruzagiak Bigarren Gerra Punikoan lortutako ospeagatik.

"Hanibal" izena honako pertsonaia hauek izan zuten:

## Kartagotarrak 
* Hanibal Handia (K.a. 247–183/182), Bigarren Gerra Punikoan Erromatar Errepublikaren aurka borrokatu zen jenerala.
* Hanibal Magon (K.a. 406 hil zen), Kartagoko sufete (magistratua) K.a. 410. urtean.
* Hanibal Giskon (K.a. 258 hil zen), Lehen Gerra Punikoan komandante militarra.
* Hanibal Rodaskoa, Lehen Gerra Punikoan Lilibeo setiatu zuen ontziko kapitaina.
* Hanibal (Mertzenarioen gerra) (K.a. 238 hil zen), jenerala.
* Hanibal Monomako, Hanibal ospetsuarekin batera borrokatu zuena.

## Beste batzuk 
* Hannibal Buress (1983), Chicagoko komiko estatubatuarra
* Hannibal Day (1804–1891), Batasuneko armadako ofiziala Amerikako Gerra Zibilean
* Hannibal Muammar Gaddafi, Muammar Gaddafi Libiako buruzagi ohiaren semea
* Hannibal Hamlin (1809–1891), Abraham Lincoln lehen presidenteordea
* Hannibal Kimball (1832-1895), estatubatuar ekintzailea
* Hannibal Hawkins Macarthur (1788-1861), australiar kolonialari, politikari, enpresari eta artile aitzindaria.
* Hannibal Potter (1592-1664), elizgizon ingelesa eta Oxfordeko Trinity College-ko presidentea
* Hannibal Price (1841–1893), Haitiko diplomatikoa eta egilea
* Hannibal Sehested (kontseiluko presidentea) (1842-1924), Danimarkako kontseiluko presidentea
* Hannibal Sehested (gobernadorea) (1609-1666), Norvegiako Danimarkako gobernadorea
* Hannibal Valdimarsson (1903-1991), islandiar politikaria

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BENZ, F.L. (1972):* Personal Names in the Phoenician and Punic Inscriptions*, Erroma, Biblical Institute Press.
* GEUS, Klaus (1994): *Prosopographie der Literarisch Bezeugten Karthager*, Orientalia Lovaniensia Analecta, 59.lib., Studia Phoenica, 13 zbk., Leuven: Peeters, . (alemanez)
* HUSS, Werner (1985):* Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, . (alemanez)
* WARMINGTON, B.H. (1964): *Carthage*, Harmondsworth: Penguin.
Emmanuelle Charpentier

**Emmanuelle Charpientier** (Juvisy-sur-Orge, Frantzia, 1968ko abenduaren 11) frantziar mikrobiologoa eta biokimikaria da. 2020an Jennifer Doudnak eta biek Kimikako Nobel Saria jaso zuten genoma editatzeko metodo bat garatzeagatik.

## Bizitza 
1968an Juvisy-sur-Orgen jaioa, Biokimika, Mikrobiologia eta Genetika ikasi zituen Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean. Pasteur Institutuan doktoratu zen, 1995ean, Listeria spp.-en antibiotikoekiko erresistentziari buruzko doktore-tesiarekin.

Handik Ameriketako Estatu Batuetara joan zen. 1996 eta 1997 bitartean New Yorkeko Rockefeller Unibertsitatean doktoretzaondoko ikerketak egin zituen. Orduko hartan, Elaine Tuomanen mikrobiologoaren laborategian egin zuen lan. 1997 eta 1999 bitartean New Yorkeko Unibertsitatearen Medikuntza Zentroan ikerlari laguntzaile egin zuen lan. 1999tik 2002ra St. Jude Ikerkuntza Haur Ospitalean ikerlari elkartu egin zuen lan.

Ameriketako Estatu Batuetan bost urte igaro ondoren, Europara itzuli zen, hasieran Austriara. 2002 eta 2004 bitartean Vienako Unibertsitateko Mikrobiologia eta Genenetika Institutuko laborategi-burua eta irakasle gonbidatua izan zen. 2004tik 2006ra Mikrobiologia eta Immunobiologia Saileko laborategi-burua eta irakasle laguntzailea izan zen. 2006an mikrobiologiako irakasle pribatu bihurtu zen eta Molekula Biologia Zentroan gaikuntza eman zioten. 2006 eta 2009 biateran Max F. Perutz Laborategietako laborategi-burua eta irakasle elkartua izan zen.

2009an Suediara joan zen. Han, Umeåko Unibertsitateko Suediako Molekula Infekzio Medikuntza Laborategiko laborategi-burua eta irakaslea izan zen.

2015ean Max Planck Elkarteko kide egin zen eta Berlingo Infekzioaren Biologia Max Planck Institutuko zuzendari izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannon (argipena)

**Hannon** (punikoeraz: 𐤇𐤍𐤀, ḤNʾ '; grezieraz: Ἄννων, Hannōn), kartagotar izen arrunta zen.

Hannon izenarekin honako hauek aipa daitezke:

## Kartagotarrak 
* Hanno Nabigatzailea, esploratzaile kartagotarra.
* Hannon (K.a. 310) Tunisko guduan hila.
* Hannon Zaharra (K.a. 204 hil zen), kartagotar jenerala.
* Hannon (K.a. 206) Guadalquivirreko guduan parte hartu zuena.
* Hannon Handia (izenburu hau eraman zuten hirurak)
* Hannon I.a Handia (K.a. IV. mendea), politikari kartagotarra eta buruzagi militarra.
* Hannon II.a Handia (K.a. III. mendea), kartagotar aristokrata aberatsa.
* Hannon III.a Handia (K.a. II. mendea), politikari kartagotarra.
* Hannon (Hanibal Giskonen semea) kartagotar jenerala Lehen Gerra Punikoan.
* Hannon, Messinako goarnizioaren komandantea, kartagotar buruzagia Lehen Gerra Punikoan.
* Hannon (Bomilkarren semea) ofizial kartagotarra Bigarren Gerra Punikoan.

## Beste batzuk 
* Hanno Balitsch (1981ean jaioa), Alemaniako futbolaria
* Hanno Behrens (1990), alemaniar futbolaria
* Hanno Dirksen (1991), hegoafrikar errugbi jokalaria
* Hanno Douschan (1989an jaioa), snowboarder austriarra
* Hanno Drechsler (1931-2003), politologoa
* Hanno Essén (1948), suediar fisikaria
* Hanno Grossschmidt (1973), estoniar arkitektoa
* Hanno Kitshoff (1984an jaioa), Hegoafrikako errugbi jokalaria
* Hanno Koffler (1980), aktore eta musikari alemaniarra
* Hanno Melzer, arraunlari alemaniarra
* Hanno Möttölä (1976an jaioa), Finlandiako saskibaloi jokalaria
* Hanno Pevkur (1977), estoniar politikaria
* Hanno Pöschl (1949an jaioa), Austriako telebistako aktorea
* Hanno Rund (1925-1993), alemaniar matematikaria
* Hanno Selg (1932), estoniar pentatleta
* Hanno Teuteberg, Hegoafrikako itsas ofiziala
* Dennis M. Hanno, AEBetako unibertsitateko presidentea
* Carl von Hanno (1901-1953), Norvegiako margolaria
* Lillemor von Hanno (1900-1984), Norvegiako aktore, eleberrigile eta antzerkigilea
* Wilhelm von Hanno (1826–1882), Alemanian jaiotako Norvegiako arkitekto, eskultore eta margolaria

## Fikziozko pertsonaiak 
* Hanno, The Boat of a Million YearsThe Boat of a Million Years filmeko fikziozko pertsonaia, gure garaietatik eta haratago bizi den feniziar hilezkorra.

## Beste erabilera batzuk 
* Hannō, Saitama, Honshū, Japonia.
* Hanno (elefantea), Leon X. Aita Santuaren elefante zuri maskota.
* G-AAUD Hanno, Handley Page H.P.42 hegazkin-hegazkin izendatua.

## Bibliografia 
* BENZ, F.L. (1972):* Personal Names in the Phoenician and Punic Inscriptions*, Erroma, Biblical Institute Press.
* GEUS, Klaus (1994): *Prosopographie der Literarisch Bezeugten Karthager*, Orientalia Lovaniensia Analecta, 59.lib., Studia Phoenica, 13 zbk., Leuven: Peeters, . (alemanez)
* HUSS, Werner (1985):* Geschichte der Karthager*, Munich: C.H. Beck, . (alemanez)
* WARMINGTON, B.H. (1964): *Carthage*, Harmondsworth: Penguin.
Soldier (1998ko filma)

***Soldier*** (euskaraz *Soldadu*), 1998ko Paul W. S. Anderson ingelesak zuzendutako zientzia fikziozko ekintza film bat da. Kurt Russell, Jason Scott Lee, Jason Isaacs, Connie Nielsen, Sean Pertwee eta Gary Busey aktoreek antzeztu zuten.

Gidoia *Blade Runner* (1981) filmaren David Peoples gidoilariak idatzi zuen, eta frankizia horretako spin-off edo filmetzat jotzen da.

## Argumentua 
Etorkizuneko gizartean, zenbait pertsona jaiotzean soldadu izateko hautatuak dira, bai eta gizakiak akatzeko makina bilakatzeko entrenatuak ere. Todd (Kurt Russell) soldadu horietako nabarmenetako bat da, eta oraintxuki bioingeniaritza erabiliz hobetu eta atera berri den soldadu kasta sail berriko Caine 607 (Jason Scott Lee) kidearekin lehiatu beharko da. Biak borrokatu, Caine 607 irabazle atera eta Todd hiltzat emango dute. Todden gorpua kasik biztanlerik ez duen planeta-kolonia batean abandonatuko dute, bertan ordurarte ezagutzen ez zituen bizitzaren beste hainbat alde baketsu eta arruntagoak ezagutuko ditu. Baina bere bizileku berria defendatzeko berriz ere soldadu kasta berriaren aurka borrokatu beharko da.

## Aktoreak 
* Kurt Russell: Todd
* Jason Scott Lee: Caine 607
* Jason Isaacs: Mekum
* Connie Nielsen: Sandra
* Sean Pertwee: Mace
* Jared Thorne: Nathan
* Taylor Thorne: Nathan
* Mark Bringleson: Rubrick
* Gary Busey: Church
* K.K. Dodds: Sloan
* James Black: Riley
* Mark De Alessandro: Goines
* Vladimir Orlov: Romero
* Carsten Norgaard: Green
* Duffy Gaver: Chelsey
* Michael Chiklis: Jimmy Pig
* Wyatt Russell: Todd, 11 urterekin

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Himilkon (argipena)

**Himilko** (fenizieraz: Chimilkât; antzinako grezieraz: Ἱμίλκων).

**Himilkon **izenez honako hauek ere aipa daitezke:

* Himilkon (K.a. V. mendea), batzuetan Himilko Nabigatzailea izenez aipatua, marinel kartagotarra zen.
* Himilkon I.a Kartagokoa (K.a. 460-410), Kartagoko Siziliako lurrak gobernatu zituena.
* Himilkon II.a Kartagokoa K.a. 396 edo K.a. 394) jeneral kartagotarra eta sufete izan zen.
* Himilko (jenerala) (K.a. 396an hil zen), Messinako guduan borrokatu zuena.
* Himilkon, (Lehen Gerra Punikoa) (K.a. 250 inguru), Alexonen komandantea Lilibeoko setioan.
* Himilkon (K.a. 217) jeneral kartagotarra zen, Hispanian Hasdrubal Barkaren flota zuzendu zuena.
* Himilkon (K.a. 212an hila), Siziliako jenerala Bigarren Gerra Punikoan.
* Himilkon Fameas. Hirugarren Gerra Punikoan parte hartu zuen eta Erromara pasa zen jeneral kartagotarra.
Aire Freskoa

***Aire Freskoa***, , H. P. Lovecraft estatubatuarrak idatzitako beldurrezko kontakizun labur bat da. 1926ko martxoan idatzi eta 1928ko martxoan *Tales of Magic and Mystery* aldizkarian lehenbizikoz argitaratu zuen.

## Argumentua 
1913ko udaberrian, New York hirian girotua dago. Istorioaren protagonista hiriko erdipurdiko etxalde batean ostatu hartu eta alokatutako gela batean bizi da, etxalde horretan jatorriko apaleko espainiar jendea ere bizi da. Bertan, Muñoz medikua ezagutuko du, ostatuan bizi den agurea, bizitzen jarraitzeko bere gela hoztera derrigortua. Protagonistak bere eginkizunean lagunduko dio.

Baina gela zero azpitik izozten duen bonba matxuratzean Muñozen gorpua usteldu egingo da. Orduan haren gutun bat topatu eta denen harridurarako medikuaren sekretu handiaz jabetuko dira: jada 18 urte hilik zeramatzala.
Dagon (kontakizun laburra)

***Dagon***, H. P. Lovecraft estatubatuarrak idatzitako beldurrezko kontakizun labur bat da. 1917ko uztailean idatzi eta 1919ko azaroan *The Vagrant* aldizkarian lehenbizikoz argitaratu zuen.

## Argumentua 
Narratzailea Lehen Mundu Gerran zehar jazotako gertaera batez mintzatzen da, honetan morfinaren kontsumoan kontsolamendua hartuko du: preso zegoen alemaniar gerraontzi batetik ihes egin eta txalupa batean itsasoan noraezean dagoela, lo hartu, eta lokatz beltzezko uharte batean amaituko du, hain handia, jada itsasoa ikusten ez dela.

Uhartea arakatzen ari dela, monolito erraldoi bat eta ur-purrustada bat topatuko ditu, azken honetatik bapatean Dagon irtengo da. Protagonistak ihes egiten eta txalupan guztiz beldurturik itsasoratuko da. Estatubatuar itsasontzi batek erreskatatuko du baina jada munstroaren itxura beldurgarriak ez du bere subkonszientea lagako.

Jada etxean dela, bere buruaz beste egitea erabakiko du, baina orduan kontakizuna esaldi honekin amaituko da:
Haratagotik (kontakizun laburra)

***Haratagotik***, , H. P. Lovecraft estatubatuarrak idatzitako beldurrezko kontakizun labur bat da. 1920ean idatzi eta 1934ko ekainean *The Fantasy Fan* aldizkarian lehenbizikoz argitaratu zuen.

## Argumentua 
Crawford Tillinghast zientzialariak glandula pineala eragiteko gai den gailu bat diseinatu berri du, harekin tratatutako pertsonek bost zentzuetatik haratago dauden planoetara iristera ahalbideratuz. Honek bi norantzako efektua sorrarazten du: dimentsioarteko izakiak ikusteak haiek ere begiratzaileak ikustea gaitzen baiditu.
Arthur Jermyn Hilberria eta Haren Familiari Buruzko Gertaerak

***Arthur Jermyn Hilberria eta Haren Familiari Buruzko Gertaerak***, , H. P. Lovecraft estatubatuarrak idatzitako beldurrezko kontakizun labur bat da, 1920an idatzi eta 1921ean *The Wolverine* aldizkarian lehenbizikoz argitaratu zuen.

## Argumentua 
Istorioa Jermyn familia aberatsa eta bere senideei buruzkoa da, esploraketa, etnologia eta antropologian adituak. Haiseran Arthur Jermyn aurkezten da, familiako azken senidea eta haren amaiera tragikoa.

Familia honi buruzko kontakizuna aurrera doan heinean, sir Wade Jermyn (Arthurren arbasoa) aipatuko da, esploratzaile nabarmena, antzinako zibilizazioekin obsesionatua, eta Afrikara bidaian joana. Esploraketa hauek sir Waden patua zehaztu eta bere emaztea izango dena ezagutzera eramango dute, emazte honen nortasuna sekretupean gorde beharko du, eta bere ondorengo guztiengan eragin handia izango du, bereziki Arthurrengan, kontakizun honetako protagonista nagusia, bere buruaz beste egin eta leinu madarikatuari amaiera emanez.
Estremerako espetxea

**Estremerako espetxea** () edo **Centro Penitenciario Madrid VII**, Madrilgo Erkidegoaren Estremera herrian dagoen presondegia da. Egun 91.761 m²-ko azalera eta 1214 ziega- 16 modulotan banaturik- ditu

2008an Alfredo Pérez Rubalcabak inauguratu zuen. Bitxia izanda ere, ministroaren alboan zegoen Francisco Granados kontseilaria 2014an bertan sartu zuten Púnica operazioaren ondorioz. Torbe, José Manuel Villarejo edota Oriol Junqueras, Joaquim Forn, Raül Romeva, Jordi Turull, Josep Rull, Carles Mundó eta Santi Vila kataluniar independentistak ere bertatik pasa dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espetxearen informazioa.
Mogolera

**Mogolera** beharbada galzorian dagoen edo desagertutako mongoliar hizkuntza bat da, behiala Afganistango Herateko inguruan hitz egiten zena. Mogol herriaren hizkuntza zen, 1970eko hamarkadan 2.000 bat lagun ziren. Mogolak XIII. mendean Afganistanen bizitzen jarri ziren Gengis Khanen mongoliar armadako oste baten ondorengoak dira.

Michael Weiers alemaniar filologo eta orientalistak hizkuntza ikertu zuen 1970eko hamarkadan. Ordu hartan, Weiersek adierazi zuen oso jende gutxik hitz egiten zuela, baita gehienak hiztun pasiboak eta 40 urtetik gorakoak zirela ere.

Persierak eragin nabarmena izan du mogoleraren fonologian, morfologian eta sintaxian.

## Ikus, gainera 
* Mogol

## Kanpo estekak
Magon (argipena)

**Magon** (hizkuntza punikoz: 𐤌𐤂𐤍, MGN).

Magon Kartagoko zenbait pertsonaiaren izena da:

* Magon (K.a. 396). Dionisio I.a Sirakusakoaren aurka borrokatu zuen kartagotar militarra.
* Magon (K.a. 344). K. a. 344). C.
* Magon (K.a. 275). K. a. III. mendeko militar kartagotarra. C.
* Magon (K.a. 215). Kartagotar militarra, enbaxadorea Filipo V.a Mazedoniakoaren aurrean.
* Magon (K.a. 212). Kartagotar militarra, zalditeria talde baten agindupean Capuan.
* Magon (K.a. 209). Kartago Novaren defendatzailea Eszipion Afrikarraren aurrean.
* Magon (K.a. 204). Kartagotar militarra, Hasdrubal Giskonen agindupean.
* Magon (enbaxadorea). K.a. 149. urteko kartagotar enbaxadaren kidea.
* Magón (idazlea). Idazle kartagotarra, nekazaritza tratatu baten egilea.
* Magon (noblea). Kartagotar noblea, K.a. 215ean preso hartua.
* Magon Barka. Komandante kartagotarra, Hanibalen anaia.
* Magon Brutziokoa. Ehunen Kontseiluko kidea.
* Magon Samnita. Bigarren Gerra Punikoan militar kartagotarra.
* Magon I.a Kartagokoa. Kartagoko erregea eta Magonidar dinastiaren sortzailea.
* Magon II.a Kartagokoa. Kartagoko erregea.
* Magon III.a Kartagokoa. Kartagoko erregea.

Honako hauek ere izan daitezke:

* Magon (auzoa). Kartago zaharreko auzoa.
* Magón (idazle costarricarra). — Manuel González Zeledonen izengoitia.
* Magón (saria). Costa Ricako kultur saria.
Hope Solo

**Hope Amelia Solo** (Richland, Washington, 1981eko uztailaren 30a) estatubatuar futbol atezain ohia da. 2000 eta 2016 bitartean Ameriketako Estatu Batuetako emakumezkoen futbol selekzio nazionaleko atezaina izan zen. Selekzio nazionalarekin hainbat garaipen lortu zituen, tartean Munduko Txapelketa bat eta Olinpiar Jokoetan urrezko bi domina.

## Taldeak
Hans Hahn

**Hans Hahn** (1879ko irailaren 27a - 1934ko uztailaren 24a) matematikari austriarra izan zen eta ekarpen ugari egin zituen analisi funtzionalean, topologian, multzoen teorian, aldakuntzen kalkuluan, analisi errealean eta ordena-teorian.

## Biografia 
Vienako Technische Hochschule-ko ikaslea izan zen. Estrasburgon, Munichen eta Göttingenen ere ikasi zuen, Vienako fakultateko kide izendatu zuten 1905ean eta 1921ean matematikako irakasle bihurtu zen unibertsitate berean. 1905-06 ikasturtean, Hahn-ek Otto Stolz ordezkatu zuen Innsbruck-en .

Filosofiarekiko oso interesa zuen eta Mach-en neopositibismoari buruzko eztabaida talde bateko kidea izan zen, Otto Neurath-ekin eta Phillip Frank-ekin batera, Lehen Mundu Gerra baino lehen. 1922an, Hahnek Moritz Schlick taldearekin bat egiten lagundu zuen, horrela Vienako Zirkulua eratuz eta 1920ko hamarkadan positibismo logikoko mugimendu garrantzitsuena bilakatuz. Bere ikaslerik ospetsuena Kurt Gödel izan zen, tesia 1929an amaitu zelarik.

Hahnek matematikari egindako ekarpenen artean Hahn-Banach teorema ospetsua eta (Banach eta Steinhaus kontuan hartu gabe), mugatze uniformearen printzipioa daude. " *... funtzio errealen teorian aurrerapen handi baten parte da eta teoria horren etorkizuneko garapenean eragin handia du*". *Set Functions* liburuaren egilekidea ere izan zen.

## Kanpo estekak
Damdin Sükhbaatar

**Damdin Sükhbaatar** (, *Damdinii Sykebaatar*, ; Khuree, Qing Inperioa, gaur egun Ulan Bator, Mongolia, 1893ko otsailaren 2a - Mongolia, 1923ko otsailaren 20a) mongoliar buruzagi iraultzaile eta Mongoliako Herriaren Alderdiaren sortzailea izan zen. "Mongoliako iraultzaren aitatzat" hartzen da.

1912an errusiarrek zuzendutako eskola militar batean sartu zen, Bogd Khanen zerbitzura. 1919an txinatarrek Mongolia okupatu zuten. 1920an Sükhbaatarrek Bogd Khanen gutuna bat eraman zuen beste iraultzaile batzuekin txinatarren aurkako sobietar laguntzaile eskatzeko. 1921eko otsailean Roman von Ungern-Sternbergek mongoliar hiriburua konkistatu zuen. Sükhbaatar partisanoen buruzagia izendatu zuten eta otsailaren 20an txinatarraren aurkako lehen gudua borrokatu zuen. 1921eko martxoan Mongoliako Herriaren Alderdia sortu zen eta Sükhbaatar buruzagia izendatu zuten. Uztailean iritsi ziren Mongoliako hiriburura eta behin-behineko gobernu bat ezarri zen, non Sükhbaatar armadako ministro zen. 1923an hil zen eta 1924an Mongoliako hiriburuak Ulanbaatar (Heroi Gorria) izena jaso zuen bere omenez.

## Iruditegia 

Irudi:Sukhbatars monuyment in Amgalan.JPG|thumb|130px|left|Monumentua bere jaioterrian
Irudi:YanjmaaAndSukhbaatar.jpg|right|thumb|150px|Emaztearekin
Irudi:Sukhe-bator.jpg|thumb|right|150px|zaldiz
Irudi:Mongolian Revolutionaries.jpg|thumb|300px|left|Mongoliar iraultzaileak
Irudi:Leninsukhbaatar.jpg|thumb|left|Leninekin Moskun
Irudi:Stamp Mongolia 1932 40m.jpg|thumb|150px|right|Mongoliako sigilua
Mirza Ghalib

thumb|Ghalibek idatzitako gutuna.
** Ghalib** (urduz: غاؔلب; ) **Mirza Asadullah Beg Khan** jaiotzez (Urdu: مرزا اسد اللہ بیگ خان; ), 1797ko abenduaren 27–1869ko otsailaren 15), Mogol Inperioaren amaierako urdu hizkuntzaz eta persierazko poeta handia izan zen. Haren izengoitia, Ghalib (Urdu: غالب, *ġhālib* "menperatzaile" esan nahi du) eta **Asad** (Urdu: اسد, *Asad* "lehoi" esan nahi du). Haren ohorezko izena *Dabir-ul-Mulk, Najm-ud-Daula* zen.

## Testuingurua 
Ghalib Bahadur shah Zafar (1775-1862) Indiako azken enperadore mogolen zerbitzuan egon zen. Ghalibek 1857ko Zipaioen matxinada bizi izan zuen. Horren ondorioz mogol herria britaniarrek baztertuta eta, azkenik, garaituta izan zen. Idazleak gertaera hauek bere lanetan jaso zituen. Bere obran ghazal izeneko lanek garrantzi handia izan zuten; lan horiek interpretatzaile askoren eskutik zabaldu ziren. Mogolen garaiko poeta nagusia eta oso herrikoia da. XXI. mendearen hasieran Ghalib oso ezaguna da India zein Pakistanen baina baita ere herrialde horien diasporan mundu osoan.

## Biografia 
Ghalib 11 urterekin hasi zen poesia idazten. Bere ama hizkuntza urduera zen, bere etxean ere persiera eta turkiera hitz egiten zen arren. Txikitatik, persieraz eta arabieraz hezia izan zen. Ghalib bere nerabezaroa hasten ari zenean, irandar bidaiari musulman bihurtu berri bat (Abdus Samad, jatorrian Hormuzd izenarekin, Zoroastra bat) Astrara iritsi zen. Abdusek Ghaliben etxean hartu zuen ostatu bi urtez, eta persiera, arabiera, filosofia eta logika irakatsi zizkion.

## Obra 
* Gutunak: bere lan ezagunenak dira. Gutunzalea zen eta bizitza osoan asko idatzi zituen. Gaur egungo herri-urdueraren oinarria izan zen eskutzitz horien estiloa. Egile hau aurretik gutunak oso ornituta egoten ziren. Ghalibek, aldiz, estilo hori aldatu zuen; hitzen eta otoitzen bitartez irakurlearekin hitz egingo balu bezala jokatzen zuen. Gutun horiek ez ziren oso formalak izaten eta bere umore ona adierazten zuten. Espezialista batzuen iritziz gutun horiek nahikoa izango litateke Ghalib urdu literaturan postu garrantzitsua izateko.
* Ghazale izeneko konposizioak.
* Persieraz idatzitako poemak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Urdu letters of Mirza Asaduʼllāh Khan Galib*, Daud Rahbarren itzulpena. SUNY Press, 1987. .

## Kanpo estekak
Yngwie Malmsteen

**Yngwie Johan Malmsteen**, jaiotze izenez **Lars Johan Yngve Lannerbäck** (Stockholm, Suedia, 1963ko ekainaren 30a), suediar gitarra elektriko-jotzaile, kantautore, konpotsatzaile eta taldeburu bat da. Nagusiki 1980ko hamarkadan heavy metal generoan nabarmendu da. Steeler, Alcatrazz, Hear 'n Aid eta G3 taldeetan nahiz bakarka jotzen du.

## Diskografia 
* Rising Force (1984)
* Marching Out (1985)
* Trilogy (1986)
* Odyssey (1988)
* Trial By Fire: Live in Leningrad (1989)
* Eclipse (1990)
* Collection (1991)
* Fire and Ice (1992)
* The Seventh Sign (1994)
* Magnum Opus(1995)
* Inspiration (1996)
* Facing the Animal (1997)
* LIVE! (1998)
* Concerto Suite for Electric Guitar and Orchestra in Em, Opus 1 (1998)
* Alchemy (1999)
* War to End All Wars (2000)
* Concerto Suite LIVE (2002)
* The Genesis (2002)
* Attack!! (2002)
* G3 Live: Rockin' in the Free World (2004)
* Unleash The Fury (2005)
* Perpetual Flame (2008)
* Angels of Love (2009)
* Relentless (2010)
* Spellbound (2012)
* World on Fire (2016)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hanna Pakarinen

**Hanna Helena Pakarinen** (Lappeenranta, Finlandia, 1981eko apirilaren 17a) finlandiar pop eta pop-rock abeslaria da. 2004an Finlandiako *Idols* kanta lehiaketaren lehen edizioa irabazteagatik egin zen ezaguna. 2007ko Eurovision Abesti Lehiaketan Finlandia ordezkatu zuen.

## Diskografia 
* *When I Become Me* (2004)
* *Stronger* (2005)
* *Lovers* (2007)
* *Love in a Million Shades* (2009)
* *Paperimiehen tytär* (2010)
* *Olipa kerran elämä* (2013)
* *Synnyin, elän, kuolen* (2016)
Andoni Olariaga

**Andoni Olariaga Azkarate** (Berriz, Bizkaia, 1984ko abuztuaren 12a) filosofoa eta idazlea da.

## Ibilbidea 
Filosofian doktorea da. UEUko Filosofia Sailburua izan zen bi urtez eta "Euskal Herriko pentsamendu kritikoa XX-XXI. mendeetan" graduondokoa sustatu zuen. Lapiko Kritikoa kolektiboko partaidea eta *HAUSnART* aldizkariko zuzendaria izan da. Egun Iratzar Fundazioan lan egiten du. Garan kolaboratzaile gisa artikuluak idatzi zituen (2011-2013). Artikuluak idatzi ditu hainbat hedabidetan: *Uztaro*, *Jakin*, *Hegats*. Doktorego tesia idatzi zuen "*Erlatibismoa eta egia-ostea. Margolisen Pragmatismo amerikarretik abiatuz erlatibismoaren ulerkera erlazionalistari kritika eta errealismo konstruktibistaren aldezpena"* izenburupean. 

## Lanak 
### Bakarka 
* *Modernitatearen auziaz*, Jakin, 2009, Jon Jiménezekin batera.
* *Erlatibismoaren egiak. Konstruktibismoa, egia-ostea, postmodernismoa eta beste mamu batzuk*. UEU. 2019.
* *Euskal matxinada. Genealogiak eta egungo eztabaidak*, Iparrorratza Saila 1., Txalaparta, 2020.

### Kolaborazioak 
* Koordinatzailea eta idazlea: *Euskal Herriko pentsamenduaren gida*, UEU, 2012,
* Artikulua. *Euskal Estatuari bidea zabaltzen*. Iparhegoa. 2013.
* Beste egilekin batera: *Independentzia helburu*, Txalaparta, 2015.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Huarte Alzueta

**Mikel Huarte Alzueta** (Iruñea, 1970), suhiltzailea lanbidez, kirolzalea eta Osasuna futbol klubaren historiaren ikertzailea.

## Biografia 
Suhiltzailea, Soziologia eta Gizarte Lana ikasi du.

## Obra 
* *Osasuna. Fútbol, política y represión en Osasuna*, Txalaparta, 2020. 250 or. Hitzaurrea: Enrique Martín Monreal.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duffy

**Aimee Anne Duffy**, ezagunagoa **Duffy** izen artistikoaz, (Gwynedd, Gales, 1984ko ekainaren 23a) galestar abeslaria, abestigilea eta aktorea da. 2008an estreinako estudioko diskoa argitaratu zuen, *Rockferry* izenburukoa, eta urteko diskorik salduena izan zen Erresuma Batuan. Nazioartean ere oihartzuna izan zuen diskoak. 2009an Pop Bokal Disko Onenaren Grammy Saria eman zioten *Rockferry* diskoagatik.

## Diskografia 
* *Rockferry* (2008)
* *Endlessly* (2010)

## Filmografia
Pico Tesorero

**Pico Tesorero** edo **Tesorero Tontorra**, Europako Mendietako Urrieles mendikatean dagoen mendi bat da, bere tontorran Espainiako León, Asturias eta Kantabria probintziek bat egiten dute. 2.570 metroko garaiera du.
Oona Chaplin

**Oona Castilla Chaplin** (Madril, Espainia, 1986ko ekainaren 4a), ezagunagoa **Oona Chaplin** izen aristikoaz, espainiar zinema, antzerki eta telebista aktorea da. HBOko *Game of Thrones* telesailean Talisa Maegyr pertsonaiarena egiteagatik ezaguna da. Horrez gain, *The Hour* eta *Taboo* telesailetan ere antzeztu du. Charles Chaplinen biloba da amaren aldetik.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oneka Iruñekoa

**Oneka Iruñekoa** hauetako bat izan daiteke:

* Oneka Beraskoitz Iruñekoa (790-831), Iruñeko Erresumako lehendabiziko erregina ezkontidea izan zen.
* Oneka Zangozakoa (835-), Iruñeko Erresumako andre noblea izan zen.
* Oneka Garzeitz Iruñekoa (838-), Iruñeko Erresumako infanta eta Aragoiko kondesa ezkontidea izan zen.
* Oneka Ortitz Iruñekoa (848–c.858), Iruñeko Erresumako baskoi infanta bat izan zen.
* Oneka Santxitz (911-931), Iruñeko infanta eta Leongo erregina ezkontidea izan zen.
Norman Maclean

**Norman Fitzroy Maclean** (Clarinda, Iowa, 1902ko abenduaren 23a - Chicago, 1990eko abuztuaren 2a) estatubatuar idazlea izan zen. Familia presbiteriar batean jaio zen eta anaia bat (Paul Davidson, 1906-1938) eta bost arreba izan zituen. Lehen Mundu Gerran borrokatu zuen eta gero Estatu Batuetako Baso Zerbitzuan lan egin zuen ipar-mendebaldeko Montanan. Chicagoko Unibertsitatean ikasi zuen eta literatura inglesa ikasten zuen. Erretiratu hartu ondoren, bere seme-alabei kontatzen zizkien istoriak idazteari ekin zion. Horien artean *A River Runs Through It*, film bat inspiratu zuena.

thumb|Maclean familia (Norman ezkerrekoa) 1911 inguruan

## Lanak 
### Liburuak 
* 1940: *The Theory of Lyric Poetry from the Renaissance to Coleridge*
* 1943: *A Manual of Instruction in Military Maps and Aerial Photographs* (Everett C. Olsonekin)
* 1976: *A River Runs Through It and Other Stories* (marrazkilaria: Barry Moser 1989an)
* 1992: *Young Men and Fire*

### Artikuluak eta saiakerak 
* 1952: Bi saiakera—(1) "From Action to Image: Theories of the Lyric in the Eighteenth Century" eta (2) "Episode, Scene, Speech, and Word: The Madness of Lear"
* 1956: "Personification But Not Poetry"

### Argitaratu lanak 
* 1988: *Norman Maclean* (argitaratzaileak: Ron McFarland eta Hugh Nichols)
* 2008: *The Norman Maclean Reader* (argitaratzailea: O. Alan Weltzien)
Eragon (filma)

***Eragon***, 2006ko Stefen Fangmeier estatubatuarrak zuzendutako fantasia eta ekintza film bat da. Christopher Paolini idazlearen *2002ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Ed Speleers, Jeremy Irons, Sienna Guillory, Robert Carlyle, Djimon Hounsou, Garrett Hedlund, Joss Stone eta John Malkovich aktoreek antzeztu zuten, eta Rachel Weisz aktoreak Saphira herensugeari ahotsa ipini zion.

## Argumentua 
Alagaësia eskualdeko kondairazko baso batean, Eragon (Edward Speleers) baserritar mutil gazteak harribitxi urdin eta arraro bat topatuko du. Bere familiak negu gorria igaro ahal dezan, mutilak harribitxia elikagaiengatik trukatzea erabakiko du, baina bapatean harria zirudienatik Saphira (Rachel Weisz) herensugea agertzeak zur eta lur utziko du, zinez, herensuge arrautz bat baitzen.

## Aktoreak 
* Ed Speleers: Eragon
* Jeremy Irons: Brom
* Sienna Guillory: Arya
* Robert Carlyle: Durza
* Rachel Weisz: Saphira herensugearen ahotsa
* John Malkovich: Galbatorix
* Garrett Hedlund: Murtagh
* Alun Armstrong: Garrow
* Chris Egan: Roran
* Gary Lewis: Hrothgar
* Djimon Hounsou: Ajihad
* Richard Rifkin: Horst
* Steve Speirs: Sloan
* Joss Stone: Angela
* Caroline Chikezie: Nasuada
* Nick Paskhin: Herritarra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ali Khalif Galaydh

**Ali Khalif Galaydh** (, ; Las Anod, 1941eko urriaren 15a - Jijiga, Etiopia, 2020ko urriaren 8a) Somaliako lehen ministroa izan zen 2000tik 2001ean. Administrazio publikoa ikasi zuen Bostonen. Parlamentuko kide eta ministro Siad Barreren gobernuan izan zen. Somalilandeko independentzia aldarrikapena babestu zen eta Khatumoko presidentea izan zen 2014 eta 2020 artean.

## Kanpo estekak
Carmen Miranda

**María do Carmo Miranda da Cunha**, ezagunagoa **Carmen Miranda** izenez, (Marco de Canaveses, Portugal, 1909ko otsailaren 9a - Beverly Hills, Ameriketako Estatu Batuak, 1955eko abuztuaren 5a) luso-brasildar sanba-abeslaria eta aktorea izan zen. 1930eko eta 1950eko hamarkaden bitartean ospe handia lortu zuen. Ameriketako Estatu Batuetako filmetan jantzi ohi zituen fruitudun kapelak zituen bereizgarri.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Alina Zagitova

**Alina Ilnazovna Zagitova** () edo **Alina Ilnaz kyzy Zahitova** () (Izhevsk, Udmurtia, Errusia, 2002ko maiatzaren 18a) errusiar izotz gaineko patinatzaile artistikoa da. 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan bi domina irabazi zituen, urrezko banakakoan eta zilarrezkoa taldekakoan. 2019an Munduko Izotz Gaineko Patinaje Artistiko Txapelketa irabazi zuen emakumezkoen bakarkako kategorian.

## Erreferentziak
Joe Satriani

**Joseph Satriani** (Westbury, New Yorkeko estatua, 1956ko uztailaren 15a), estatubatuar rock musikaria, konposatzailea, kantautorea, gitarra elektriko-jotzailea eta irakaslea da.

Gaur egun aski ezagunak diren gitarra-jotzaileen irakaslea izan da, tartean Steve Vai, Larry LaLonde, Rick Hunolt, Kirk Hammett, Andy Timmons, Charlie Hunter, Kevin Cadogan eta Alex Skolnick.

## Diskografia 
* *Not of This Earth* (1986)
* *Surfing with the Alien* (1987)
* *Flying in a Blue Dream* (1989)
* *The Extremist* (1992)
* *Time Machine* (1993)
* *Joe Satriani* (1995)
* *Crystal Planet* (1998)
* *Engines of Creation* (2000)
* *Strange Beautiful Music* (2002)
* *Is There Love in Space?* (2004)
* *Super Colossal* (2006)
* *Professor Satchafunkilus and the Musterion of Rock* (2008)
* *Black Swans and Wormhole Wizards* (2010)
* *Unstoppable Momentum* (2013)
* *Shockwave Supernova* (2015)
* *What Happens Next* (2018)
* *Shapeshifting* (2020)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Falling (2020ko filma)

***Falling***, 2020ko Viggo Mortensenek zuzendutako film dramatiko bat da. Mortensen beraz gain, Lance Henriksen, Terry Chen, Sverrir Gudnason, Laura Linney, Hannah Gross eta David Cronenberg aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
John Petersen Eric mutil-lagunarekin eta Monica bien alabatzakoarekin bizi da Kalifornian. Willis haren aitak, nekazari tradizional eta kontserbadorea, Los Angelesera bidaiatzea erabaki du, eta Johnen etxean geratuko da erretirorako tokirik egokiena aurkitu arte. Etxean dagoen bitartean, aita-semeen munduek talka egingo dute bortizki, eta zauri zaharretan zirikatzea eta beste batzuk irekitzea ekarriko du, elkar onartu eta barkatzeko bidaian.

## Aktoreak 
* Viggo Mortensen: John Peterson
** William Healy: 15 urteko John Peterson
** Grady McKenzie: John Peterson gaztea
** Etienne Kellici: John Peterson txikia
* Lance Henriksen: Willis Peterson
** Sverrir Gudnason: Willis Peterson gaztea
* Laura Linney: Sarah Peterson
** Ava Kozelj: 10 urteko Sarah Peterson
** Carina Battrick: Sarah Peterson txikia
* Hannah Gross: Gwen Peterson
* Terry Chen: Eric Peterson
* David Cronenberg: Proktologoa
* Piers Bijvoet
* Bracken Burns: Jill
* Gabby Velis: Monica Peterson

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Goiburu (Urnieta)

**Goiburu** auzoa Urnieta osatzen duten lau auzo administratibo eta historikoetako bat da. Udalerria osatzen duten lau auzoen artean handiena da eta bertan kokatzen da Urnietako punturik altuena, Adarra mendiaren gailurra (817 metro). Udalerriaren hego-ekialdea du bere baitan auzoak eta bertan kokatzen dira herriko giza aztarnarik zaharrenak (Marizulo, Mulisko Gaina, Eteneta, etab.) eta herriko gailur esanguratsuenak (Adarra, Aballarri, Onddi, Zorroztarri, etab.). Auzoaren erdigunea Xoxokan kokatu ohi da, bertan baitago biztanle kopuru handiena. Landa-eremuko auzoa izanik, biztanle gutxiko auzoa da. 2008. urtean aditzera eman zenez, 400 eta 500 biztanle artean zituen Goiburu auzoak.

## Mugaketa 
Goiburu auzoak Lategi auzoarekin egiten du muga iparraldean, Enbutegi landetxearen inguruan. Landetxetik gora, Goiburu auzoa hasten da eta behera, Lategi auzoa. Osinaga auzoarekin (Hernani) egiten du muga iparraldean ere. Goiburu auzoa hainbat zonaldetan banatu daiteke, horietan nagusiena Xoxoka delarik, zeina Urnietako Udalak Xoxoka auzoan bizi dira goiburutar gehienak, auzoaren ipar-mendebaldean eta bertan kokatzen dira Auzoko frontoia, Tsusaka herri-eskola eta hainbat landetxe eta jatetxe. Ormazarreta eta Aierdi baserriak ere Goiburu auzoan kokatzen dira, baita horien inguruan biltzen diren beste etxalde eta baserriak ere. Goiburu auzoak hegoaldean Elduain herriarekin egiten du muga, Adarraren hegoaldean kokatzen den Txokoko Errekatik hurbil. Andoainekin ere muga zabala egiten du Urnietako auzoak, Leizotz auzoarekin hain zuzen, Akurrikako Txabola inguruan hasi eta Arizmendi baserriraino.

## Ondarea 
Goiburu auzoa, Urnietako handiena izanik, ez da behartsua ondare aldetik.

### Ondare arkeologikoa 
Goiburu auzoan lau karobi kokatzen dira: Mikelabil, Goiko Barkaiztegi, Zuloeta eta Montefrio baserrietan. Marizulo haitzuloa da ordea ziur aski Urnietako giza-aztarna zaharrenak dituen gune arkeologikoa, izan ere, K. a. 6500. urteko bizi-aztarnak aurkitu dira bertan, lau mailatan banatuta, aipatutako garaikoak zaharrenak direlarik eta berrienak K. a. 3335. urtekoak. Azken garai horretan hilobi gisa baliatu zen haitzuloa. Giza gorpuzkiak eta zenbait animalienak aurkitzeaz gain, zeramika puskak eta Neolito garaiko hainbat tresna aurkitu dira bertan.

### Eraikuntza eta baserri historikoak 
Goiburu auzoa landa-auzo zabala da, horregatik, baserri historiko ugari ditu bere lurretan. Horien artean esanguratsuak dira Aierdi baserria, Eusko Jaurlaritzak Eraikitako Euskal Ondasun Nabarmentzat eta Monumentutzat duena, Marizulo baserria eta Bezkita burdinola. Horietaz gain, aipagarriak dira Besabi, Igartza-Yarza eta Altzibar baserriak. Aierdi baserriari dagokionean, XVI. mendean eraiki zen eta garai hartako egitura eta ezaugarriak mantentzen ditu oraindik ere. Bezkita burdinolaren bidez auzoak (eta herriak) Urumea ibaia ukitzen du, izan ere, burdinola horrek Urumea ibaiaren urak baliatu zituen bere funtzionamenduan. Bezkita burdinola Eusko Jaurlaritzak ondare arkeologikotzat sailkatu du.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lategi (Urnieta)

**Lategi** auzoa Urnietako lau auzo administratibo eta historikoetako bat da. Urnietaren erdialde-ekialdean kokatzen da, Goiburu auzotik iparraldera eta herriaren erdigunetik ekialdera. Landa-eremuko auzoa da, zenbait baserrik eta landetxek osatzen dutena. Auzo honetan kokatzen da Urnietako trenbidearen zatirik handiena eta Hernanirekin muga egiten du ipar-ekialdean. Izagirre baserria da bertako eraikin esanguratsuenetako bat, zeina errota izan zen eta oraindik urak biltzeko azpiegituraren zati bat gordetzen duen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Trial of the Chicago 7

***The Trial of the Chicago 7*** () 2020ko Aaron Sorkin estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatiko historiko bat da. Filma "Chicagoko Zazpiak" deiturikoen kasuan oinarritzen da, Vietnamgo Gerraren aurkako protestalari talde bat, konspirazioaz eta istiluak bultzatzeaz akusatu zutena. Yahya Abdul-Mateen II, Sacha Baron Cohen, Daniel Flaherty, Joseph Gordon-Levitt, Michael Keaton, Frank Langella, John Carroll Lynch, Eddie Redmayne, Noah Robbins, Mark Rylance, Alex Sharp eta Jeremy Strong aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
"Chicago Seven" deituriko zazpi akusatuen kasuan oinarritzen da: 1969 eta 1970an AEBetako gobernu federalak konspirazioa eta istiluak bultzatzea leporatu zieten besteak beste, Vietnamgo Gerraren aurkako protestak eta beste protesta kontrakultural batzuk burutzeagatik, Chicagon Alderdi Demokrataren 1968ko Batzar Nazionala ospatzen ari zirenean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hanlonen printzipioa

**Hanlonen printzipioa**, batzuetan **Hanlonen labana** gisa ere ezaguna, zuhur-hitz ezagun bat da, hurrengoa dioena: «Inoiz ez iezaiozu gaiztakeriari egotzi ergelkeriak ederki esplika dezakeena».

## Jatorria 
Antza, esaldia lehen aldiz Robert J. Hanlonek idatzitako txantxa batean agertu zen, Murphyren legeari buruzko 1980ko bilduma-liburu batean (''Murphy's Law Book Two: More Reasons Why Things Go Wrong!''). Hala ere, bazeuden antzerako esaldiak XVIII. mendetik.

## Ikus, gainera 
* Occamen labana.
* Hitchensen printzipioa.

## Kanpo estekak
Opioaren bigarren gerra

**Opioaren bigarren gerra**  () edo **Txinarako anglo-frantziar espedizioa** Erresuma Batuak eta Frantziako Bigarren Inperioak Txinako Inperioaren kontra 1856 eta 1860 artean egindako gerra bat izan zen.

Opioaren Gerretan zehar, bigarren gatazka nagusia izan zen, berriro Txinarako opioaren esportazioan izandako tirabirek eraginda. Europarrek, berriro, Qing dinastia menderatu zuten. Pekingo Itunaren ondorioz, Hong Kongek Kowloon penintsula bereganatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzak

thumb|260px|Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzen eremuak
**Kaukasoko ipar-ekialdeko hizkuntzak** Kaukasiako ipar-ekialdeko jatorrizko hizkuntza familia da.

Bi sail ditu:
* Nakh:
** Txetxenera-inguxera
** Batsera
* Dagestangoa:
** Avarera, andiera, didoera
** Darginera, lakera
** Lezgiera, udiera.
** Tabasaranera.

[miniatura|450px|Sailkapen tradizionala ([#refNicho03|Nichols (2003))]]

## Kanpo estekak
Zuhaitza (Lovecraft)

***Zuhaitza***, , H. P. Lovecraft estatubatuar idazlearen kontakizun labur makabro bat da. Antzinako Grezian girotua dago, bertan ondorio ironikoak izango dituen bi eskultoreen istorioa kontatzen da. 1920an idatzi eta 1921eko urrian *The Tryout* aldizkarian argitaratu zuen.

## Argumentua 
Antzinako Grezia, marmolezko hilobi baten inguruan olibondo arraro bat hazi da. Zuhaitza erraldoia da eta modu beldurgarrian desitxuratutako gizon baten antza du.

Bertako tiranoak Kalos eta Musides eskultoreei estatua maiestatiko bat burutzeko ardura emango die, baina betekizun hau onartzeak artistei olibondoaren leku horretan bertan zorigaiztoko ondorio ironikoak ekarriko dizkie.
Vielh zubia

**Vielh zubia** () edo Zubi Zaharra Durolle ibaia gurutzatzen duen zubi historikoa da. Frantziako Vallée des Usinesen dago, Tièrn udalerrian, Auvernian. Inguruko zubi zaharrena da: 1476 urtean iadanik zubi zaharra gisa aipatua agertzen da. Ez da oso toki irritsi-erraz eta, ondorioz, bere egoera ez da oso ona.

## Iruditegia 

Fitxategi:Pont Vielh3.jpg|Zubia 2019an.
Fitxategi:Pont Vielh2.jpg|Ibaia zubiaren azpian.
Fitxategi:Pont Vielh4.jpg|Zehaztasuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elkano mendiak

**Elcano Montes** edo **Elkano mendiak** Pluton planeta nanoaren hegoaldean dagoen eskualde menditsua da. 488 kilometroko zabalera du. Juan Sebastian Elkano euskal marinelari erreferentzia egiten dio.

Cthulhu eskualdearen hegoaldean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oztaran (Urnieta)

**Oztaran** auzoa Urnieta osatzen duten lau auzo administratibo eta historikoetako bat da. Herriaren ipar-mendebaldean kokatzen da eta Lasarte-Oriarekin eta Hernanirekin muga egiten du. Landa-eremuko auzoa da, hainbat baserri kokatzen dira bertan eta herrigunearekin muga egiten du. Eraikin esanguratsuen artean, Oztaranen daude Argarate, Berrasoeta eta Aritzola baserriak, zeintzuek armarria gorde duten oinetxe izan baitziren.

## Mugaketa eta ezaugarriak 
Oztaran auzoak gutxi gorabehera 2 kilometro karratuko azalera du, hau da, Urnietaren azaleraren %9 inguru. Herrigunetik mendebaldera kokatzen da auzoa, Lasarte-Oriarekin muga egiten du nagusiki, izan ere, Urnieta herri horrekin lotzen duen bide nagusia Oztarandik igarotzen da. Hernanirekin ere muga egiten du iparraldean, Santa Barbara auzoarekin hain zuzen. Oztaran auzoan kokatzen dira Setien eta Elutxeta sagardotegiak, Urnietatik Santa Barbara mendira heltzen den bidearen bazterretan. Auzo honek Langarda urbanizazioko zati bat hartzen du bere baitan eta urbanizazioa inguratzen du Lategi auzoarekin batera. Gainera, Urnietako trenbidearen bazterreraino iristen da Hernanirako bidean, Langarda urbanizazioa igaro ostean.

Hegoaldean, Oztaranek Ergoien auzoarekin egiten du muga, Urnietakoa hura ere. Ergoien eta Oztaranen arteko muga Fatima ermitatik hurbil dago (zeina ez dagoen bi auzo horietako batean, herrigunean baizik). Zehatzago esanda, Azkorte ermitarako bidean dagoen Errekalde Kaleko zubia, Fatima ermitatik gora eginez aurki daitekeena, da auzoen arteko mugatik hurbilen dagoen erreferentzia. Muga ia lerro zuzen bat da. Hori horrela, Azkorte ermita Ergoienen kokatzen da, Buruntzara bidean dauden baserri eta landetxe ugari bezalaxe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak