open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maxine Molyneux

**Maxine Deirdre Molyneux** (Karachi, Pakistan, 1948ko maiatzaren 24a) soziologo feminista da eta espezializaturik dago Latinoamerikako soziologia politikoan, genero eta garapenean, gizarte mugimenduetan eta emakume mugimenduetan. Soziologia irakaslea da London University College-n eta 2014ko apirila arte Ameriketako Institutua zuzendu zuen. 

## Ibilbidea 
Pakistanen jaio eta Indian eta Latinoamerikan hazi zen. Soziologia ikasi zuen Britainia Handiko Essex-eko Unibertsitatean .

1977an eta 1978an Etiopiara eta Yemenera bidaiatu zuen Ekialde Hurbilean aditua zen Fred Halliday nazioarteko harremanetako irakaslearekin (1946-2010); 1979an ezkondu ziren eta 1981ean *The Ethiopian Revolution* (Etiopiako Iraultza) (1981) 1974ko iraultzaren zergatiei buruzko liburua argitaratu zuten elkarrekin. 

1979an Feminist Review aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen eta gaur egun Economy and Society aldizkariko zuzendaria da. 

Teoria feministaren arloan testu ugari idatzi ditu eta hainbat ikerketa egin ditu politika eta garapenari buruz. 

Nazio Batuen zenbait erakundetan aholkularia izan da, besteak beste, UNRISDen (Gizarte Garapenerako Nazio Batuen Ikerketa Institutua) Genero Justiziarekin, Garapenarekin eta Eskubideekin loturiko proiektuetan (2000-2002) eta Garapenerako Gizarte Politikan (2000-2005). Hainbat GKEtan ere aholkularia izan da, hala nola, Oxfam, IDRC ( Kanada), UNIFEM edo CARE Internationalean, beste batzuen artean. 

## Argitalpenak 
Molyneux lan eta ikerketa asko idatzi ditu generoari, soziologia politikoari eta garapenari buruz.

Espainieraz:

* *Movimientos de mujeres en América Latina* (2003) Cátedra **ISBN:** 978-84-376-2086-2

Besteak beste, ondokoen egilea da:

* ''Women's Movements in International Perspective* (ILAS / Palgrave) 2000
* *Gender Justice, Development and Rights* 2003
* *Change and Continuity in Social Protection in Latin America:Mothers at the Service of the State?* (UNRISD) 2007
* *The Politics of Rights: Dilemmas for Feminist Praxis* 2007

Honako hauetako egilekidea da:

* *Doing the Rights Thing* (Sian Lazarrekin) (ITDG) 2003
* *The Ethiopian Revolution* NLB / Verso 1980 (Fred Hallidayrekin)

Honako hauetako koeditorea da:

* *Hidden Histories of Gender and the State in Latin America* (2000) Duke UP
* *Gender Justice, Development and Rights* 2003 (OUP)
* *Gender and Democracy in Latin America* (Palgrave 2002)
* *The Politics of Rights: Dilemmas of Feminist Praxis* (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maxine Molyneux-en profila. Google Scholar
* Justicia de género, ciudadanía y diferencia en América Latina. 2010
* Maxine Molyneux-en artikuluak. *The Guardian''.
Bonifacio Ruiz de los Llanos

**Manuel Bonifacio Ruiz de los Llanos** (Salta, Río de la Platako Erregeorderria, 1791ko ekainaren 15a - Payogasta, 1870eko irailaren 28a ) guda gautxoan, Río de la Platako Probintzia Batuen independentzia mugimenduan, Iparraldeko Armada Laguntzailean zerbitzatu zuen militarra izan zen. Lehia iraultzaile hori Argentinako iparraldean eta gaur egun Boliviako hegoaldea den lekuan Espainiako koroari leialak ziren errealisten aurka borrokatu zuten 1810 eta 1825 artean.

## Kanpo estekak
Propilen oxido

**Propilen oxidoa** konposatu organikoa da epoxidoen familiakoa eta formula CH3CHCH2O duena. Likido kolorge lurrunkorra da eterraren antzeko usaina duena. Epoxido kirala da eta normalean nahaste errazemiko moduan usatzen da.

Kantitate handitan ekoizten da lehengai preziatua delako. Propilen glikola eta poliolak sintetizatzeko erabiltzen da batez ere. Izan ere, poliolak poliuretanoa fabrikatzeko erabiltzen dira.

Konposatuari batzuetan ***1,2-propilen oxido*** esaten zaio, bere isomero *1,3-propilen oxidoaz* (edo oxetano) bereizteko.

## Sintesia 
Propilen oxidoaren sintesi industrialak propilenoa du lehengaia. Bi manera nagusi daude, bata hidroklorazio bidez doa eta bestea oxidazio bidez. Itxura batean, bigarrenak gero eta pisu handiagoa hartzen dihardu.

### Hidroklorazioa 
Prozesua propilenoaren hidroklorazioarekin hasten da propilen klorohidrina lortzeko.

: frameless|420x420px

Gero, 1-kloropropan-2-olak eta 2-kloropropan-1-olak osatzen duten nahastea deshidrokloratzen da.frameless|420x420px

Kaltzio hidroxidoa erabiltzen da HCla xurgatzeko.

### Propilenoaren oxidazioa 
Normalean, peroxido organikoak, hala nola t-butil hidroperoxidoa edo kumeno hidroperoxidoa, baliatzen dira propilenoa oxidatzeko. Ur oxigenatua ere erabil daiteke. Hauxe da erreakzioa:

: CH3CH=CH2 + RO2H → CH3CHCH2O + ROH

## Erabilera 
Munduan produzitzen den propilen oxidoaren % 60-70 poliolak sintetizatzeko baliatzen da alkoxilazio prozesuaren bidez, poli(propilen glikol)a esaterako. Poliolak poliuretanoak ekoizteko lehengai dira. Bestalde, produkzioaren % 20a propilen glikola sintetizatzeko usatzen da.

Beste erabilera batzuk izan ditzake. Etilen oxidoa ordezka dezake erabilera batzuetan, izotz-kontrako moduan adibidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Q (filma)

***Q*** 2011an Laurent Bouhnikek zuzendutako drama erotiko frantsesa da. AEBetan ***Desire*** izenarekin kaleratu zuten.

## Sinopsia 
Cecile, 20 urteko emakume gaztea, lagun eta maitale multzo batean dabil, batengandik bestearengana, intimitate emozional eta fisikoaren balantzan. Berarekin topo egiten dutenentzat desiraren sinboloa da Cecile.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Q (argipena)

**Q** hizkiak izen gisa hainbat adiera du, Q hizkiaz aparte:

## Sormenezko lanak 
* *Q* (eleberria), Luther Blissett-en eleberri historikoa 2000. urtean italieraz argitaratua
* Q iturria, Q dokumentua ere ezaguna, Ebanjelioen hasierako idatzizko iturri hipotetikoa (Biblia).
* *Q* (2011ko filma), film frantsesa.
* *Q* (telesaila), Spike Milligan-en BBC2ko telesail komedikoa, 1969 eta 1983 artean eman zena.

## Pertsonak 
* Q, Arthur Quiller-Couch idazle kornubiarraren ezizena
* Q, QAnon eskuin muturreko mugimendu estatubatuarraren sortzaileak erabilitako ezizena
* Q, Quincy Jones-en ezizena
* Q, Quintin Dailey saskibaloi jokalari estatubatuarraren ezizena (1961-2010)
* Maggie Q (1979an jaioa), aktore estatubatuarra
* Schoolboy Q, raperra
* Stacey Q, disko musikako abeslaria.

### Fikziozko pertsonaiak 
* Q (James Bond), *James Bond* eleberri eta filmetako pertsonaia
* Q (*Star Trek*), pertsonaia bat eta pertsonaiaren espeziearen izena Star Trek frankizian.
* Q (*Street Fighter*), *Street Fighter* bideo-jokoko pertsonaia.

## Mass-media alorrean 
* Q (musika taldea), disko talde estatubatuarra
* *Q* (aldizkaria), musika aldizkari britainiarra.
* Q (telebista sarea), lehenago Quality TeleVision (QTV) izenarekin ezagutzen zen Filipinetako sarea.
* Q Television Network, kable bidezko telebista sare amerikarra
Diastema

**Diastema** bat bi hortzen artean geratzen den hutsunea da. Ugaztun askok diastemak dituzte egitura arrunt gisa, normalki ebakortzen eta haginen artean. Haurren artean ohikoa da diastemak egotea, baina helduek ere izan dezakete. Normalki barailaren eta hortzeriaren tamainaren arteko aldearengatik gertatzen da.

## Kanpo estekak
Maskuriko tenesmo

**Maskuriko tenesmoa** zailtasunez gernu egindakoan gernu-kantitate guztia ez dela kanporatu izan ohi den sentsazioa da. Oro har, polakiuria eta gernu-sindromearen beste sintoma batzuk izaten ditu lagun. Maskuriko tenesmoa, pixa egin ondoren ere agertzen da, kopuru handi batean bada ere, maskuria hutsik izan arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polakiuria

**Polakiuria** gernua oso maiz egin behar izatea ezaugarri duen asaldua da. Egun osoko diuresiak, ordea, ez du zertan handiagoa izan behar ezinbestean. Nikturiarekin batera, gernu-sindromearen beste sintoma batzuk agertzen dira, hala nola maskuriko tenesmoa eta disuria. Hitz hau ez da poliuriarekin nahastu behar, bigarrena oso mikzio ugaria baita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikturia

**Nikturia** gauez egunez baino gernu gehiago (edo maizago) kanporatzea da, baina borondateak kontrolatuta betiere. Giltzurruneko gutxiegitasun-mota jakin batzuetan agertzen da. Hainbat gaixotasunen zantzu klinikoa da, tartean bihotz-gutxiegitasuna, glomerulonefritis kronikoa edota hipertentsioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tfue

**Turner Ellis Tenney** edo **Tfue** ezizenez (Indian Rocks Beach, Florida, 1998ko urtarrilaren 2a) streamer estatubatuarra da, Fortnite bideo-jokoan aritzeagatik mundu osoan ezaguna.

## Biografia 
Indian Rocks Beach herrian hazi zen eta gurasoek etxean eskolaratzea erabaki zuten. Zortzi urte zituela *Jackass* antzeko bideoak egiten hasi zen Jack anaiarekin batera.

Bideo-jokoetan hamabi urte zituela hasi zen jokatzen, *Halo* eta *Call of Duty* jokoetan hasieran eta 2014an *Destiny* jokoarekin ibilbide profesionala hasi zuen. Urte bereko apirilean Twitch plataforman streamer lanetan hasi zen. YouTube kanala ere sortu zuen eta aurreneko bideoa *Call of Duty*-ren inguruan egin zuen. Lau hizki izango zituen ezizena bilatu eta **Tfue** aukeratu zuen, hainbat txapelketa irabazi baititu, azkena *SuperGames Charity Tournament*. 2018an FaZe Clan taldean sartu zen.

2019an New Jerseyra joan zen bizitzera Cloakzy lagunarekin. 2020ko otsailean Corina Kopf blogariarekin harremana hautsi zuela adierazi zuen.

## Istiluak 
Interneteko hainbat plataformatan kontua blokeatua izan du, ustezko komentario arrazistak egiteagatik eta baita kontratuaren arauak hausteagatik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moussa Dembélé

**Moussa Dembélé** (Pontoise, Île-de-France, Frantzia, 1996ko uztailaren 12a) futbol jokalari frantziarra da. Gaur egun Espainiako ligako lehen mailan jokatzen du, Atletico Madrilen, Olympique Lyonnais-etik utzita.

## Estadistikak 
## Kanpo estekak
Payogasta

**Payogasta** Argentinako Saltako probintziako Cachi departamenduko udalerria da.

Ruta Nacional 40 errepideko *4.520* km-an dago, Cachi- tik 15 km iparraldera.

## Biztanleria 
404 biztanle (Indec, 2001) zituen, hau da,% 0,7ko beherakada txikia da aurreko erroldako 407 biztanleen (Indec, 1991) aurrean.

## Pertsonaia nabarmenak 
* Victorino de la Plaza (1840-1919) Argentinako Nazioko presidentea 1914ko abuztuaren 9tik 1916ko urriaren 12ra.
* Rafael Ruiz de los Llanos (1841-1910) Saltako probintziako diputatu nazionala.

## Kanpo estekak 
* Gune ofiziala
* Koord. geografikoak eta satelite bidezko irudiak
Sviatlana Bahinskaia

**Sviatlana Leanidauna Bahinskaia** edo **Svetlana Leonidovna Boginskaia** (; ) (Minsk, Bielorrusia,  -) bielorrusiar gimnasta ohia da. Gainerako gimnastak baino garaiagoa eta estilizatuagoa zenez, *Bielorrusiako beltxarga* ezizena jaso zuen.

Sobietar Batasunarekin (1988) eta Estatu Independenteen Erkidegoarekin (1992) Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazitakoa da. Bielorrusiarekin ere hartu zuen parte (1996). Hiru Olinpiar Jokotan parte hartu duen lau emakumezko gimnasten artean dago eta 2005ean Nazioarteko Gimnasiaren Fama Aretoan egoteko izendatua izan zen.

## Biografia 
Txikitan izotz-patinajearekin hasi bazen ere, zortzi urterekin gimnasiari ekin zion. Hamar urte zituela, Moskuko Krugloya Uzera teknifikazio zentrura joan zen eta hamalau urterekin hasi zen Sobietar Batasuneko selekzioarekin nazioarteko txapelketetan parte hartzen. 

1987ko Munduko txapelketan brontzezko domina lortu zuen oreka-barran eta berehala bihurtu zen selekzioko partaide onena. 1988an Seulgo Olinpiar Jokoetan lau domina eskuratu zituen; urrezkoa taldekakoan eta jauzien proban, zilarra lurreko proban eta brontzea bakarkako sailkapenean baina sailkapen orokorrean bigarrena izan zen, Kim Zmeskal estatubatuarraren atzetik.

1992an Bartzelonako Olinpiar Jokoetan taldeka urrezko domina eskuratu zuen baina bakarkako sailkapenean bosgarren egin zuen. Hemeretzi urte baino ez zituen arren, erretiratzea erabaki zuen. 1996an Atlantako Olinpiar Jokoetan Bielorrusiako selekzio sortu berriarekin aritzeko itzuli zen eta Europako txapelketa irabaztear egon zen, baina txapelketa bietan Lilia Podkopayeva ukrainarra nagusitu zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatiana Gutsu

**Tatiana Gutsu** (, ) (Odesa, Ukraina,  -) gimnasta ohi ukrainarra da. 1992an Bartzelonako Olinpiar Jokoetan bakarkako txapelduna izan zen eta inoiz ikusi izan den saio zailenetakoa egin zuelako da ezaguna.

## Biografia 
Errumaniar arbasoak zituen familia ukrainar batean jaio zen eta sei urterekin hasi zen gimnasia egiten. 1988an Sobietar Batasuneko selekzioan sartu zen.

Aurreneko garaipen handia 1991ean izan zuen Indianapolisko Munduko txapelketan, taldekako garraipena lortu baitzuen. Bakarkakoan bosgarren egin zuen eta bi aparatutan zilarrezko domina eskuratu zuen. Hasieratik erakutsi zuen ariketa zailak egiteko zaletasuna eta mundu mailan Yurchenko jauzia egin zuen aurrenekotako gimnasta izan zen.

1992an Munduko txapelketaran goia joko zuela zirudien eta nahiko ziurtzat jotzen zen hiru aparatutan urrea lortuko zuela, baina ekitaldi kaskarrak izan zituen eta ez zen gorietako final bakarrean sartu. Bartzelonako Joko Olinpikoetarako sailkapen probatan aurreneko hiruetan egin behar zuen baina ez zuen lortu. 15 urte baino ez zituen orduan. Entrenatzaileek ordea nahi zuten Tatiana Gutsuk parte hartzea eta sailkatua zen Rozalia Galiyeva lesionatu zela esan eta haren ordez sartu zuten. Emaitza harrigarria izan zen. Aparatu bakarraren faltan Shannon Miller estatubatuarrarekin berdinduta zegoen. Jauzien proba zen azkena eta Tatiana Gutsuk Yurchenko jauzi baten bidez 0'12 puntutako aldea atera zion Millerri.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohammed bin Salman

**Mohammed bin Salman bin Abdulaziz Al Saud** ( ; 1985eko abuztuaren 31an jaioa) **MBS** izenarekin ezaguna, Saudi Arabiako Printze oinordekoa da, lehen ministroorde (lehen ministroaren titulua Salman erregeak betetzen du) eta Ekonomia eta Garapenerako Gaietarako Kontseiluko presidentea, Politika eta Segurtasun Gaietarako Kontseiluko presidentea, eta Defentsa ministroa ere. Koroaren printze izendatu zuten 2017ko ekainean Salman erregeak Muhammad bin Nayef postu guztietatik kentzeko erabakia hartu ondoren, Mohammed bin Salman tronurako oinordeko izendatuz. Harrezkero herrialdeko agintari gorena da *de facto*.

## Jarduera politikoa 
Hainbat erreforma saiorekin propaganda egin izan du, besteak beste, polizia erlijiosoaren eskumenak mugatzen dituzten araudiak, emakumezko gidarien debekua kentzea 2018ko ekainean, eta emakumezkoen gaineko gizonezkoen tutoretza sistema ahultzea 2019ko abuztuan.

Baina aldi berean, kritikak jaso ditu nazioarteko iritzi emaileek eta giza eskubideen aldeko taldeen aldetik. Beraren edo Saudi Arabiako errege familiaren aurkako desadostasunerako inolako tolerantziarik gabeko buruzagi autokratiko gisa deskribatu dute. MBSren agintaldian atxiloketak ugaritzen ari direla salatu izan da, eta giza eskubideen aldeko ekintzaileak torturatu ere egiten dituztela. Yemengo gerra, krisi humanitarioa eta gosea areagotu izana ere leporatzen zaio, eta bere inguruaren partaidetza zuzena ere salatu izan da The Washington Post-eko kolaboratzaile Jamal Khaxoggiren hilketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MBS (argipena)

**MBS** siglak hainbat adiera du:

* **Mohammed bin Salman**, Saudi Arabiako agintaria.
* MBS Nazioarteko Aireportua Saginaw konderrian, Michigan estatuan, Estatu Batuetan
* Mainichi Broadcasting System, Osakako irrati eta telebista kate bat Japonian.
* **Montpellier Business School**, Frantziako ikastetxe bat.
Koexistentzia adiskidetsu

[thumb|230px|[Nikita Khrustxov Richard Nixonen ondoan,1959an.]]
**Koexistentzia adiskidetsua** edo **Bakezko koexistentzia** kontzeptu politikoa Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunaren burua izan zen Nikita Khrustxov (1894-1971) politikariak sortu zuen, Gerra Hotzaren testuinguruan, nazioarteko harremanetan giro berri bat sortzeko asmoz. Kontzeptu honek mendebaldeko historialarien ikuspuntutik, SESBren 1955tik 1962ra doan garaia markatu zuen; sovietar historiografiak, aldiz, 1984 arte zeraman garaiaren iraupena. 

## Kontzeptuaren jatorria 
1953tik aurrera, Iosif Stalin hil ondoren, SESBren politika aldatzen joan zen. Hazkunde ekonomikoaren babesarekin sobietarrek desestalinizazioari ekin zioten: azpiegiturak bultzatu ziren, bizi-maila hobetu zen eta, nolabait, biztanleriaren mendebaldeko bizi mailara hurbildu nahi zuten. Nazioarteko ikuspuntutik, arma atomikoei esker, SESB seguru sentitzen zen; halaber, Koreako Gerran armistizioa sinatu zen eta Indotxinan bakea. Ameriketako Estatu Batuetan, bitartean, Truman doktrina biolentoa gaindituz, Dwight Eisenhowerrek sobietarren aurrean *euste politika* erreibindikatzen zuen.

## Ideologia politikoa 
Koexistentzia adiskidetsua ez zuen komunisten ideologiarako kontraesan handirik sortu. Hauentzat, nahita ez, garai batean, herrilade kapitalistak zein komunistak bizikide izan behar ziren eta, testuinguru horretan, mundu mailako gerra batean ez erortzeko, behar-beharrezko zen koexistentzia hori bultzatzea. Azken buruan, sobietarrek gerra baztertu nahi zuten nazioarteko harremanen zailtasunak konpontzeko unean. Leninen pentsamenduan antzeko ideia bat azaltzen zen: behin iraultza Sobietar Batasunean martxan jarrita, politika ekonomikoa izan behar zen mundu mailan komunisten eragina zabaltzeko.

## Garapena 
Ideia garbia bazen ere, nazioarteko egoerak sarritan arazoak azaldu zituen planteamendu horrekin aurrera jarraitzeko. Lau gertaera izan ziren bereziki delikatuak:
* 1956ko Hungariako Iraultza
* 1961tik aurrera Berlingo harresia
* Mao Zedongen eta Sobietar Batasunaren arteko harremanen haustura.
* 1962an Kubako Krisialdia

Ameriketako Estatu Batuekin harremanak, bestetik, ez ziren lauak izan; gorabehera ugari izan ziren. Ofizialki estatubatuarren politika erasorkorra zen baina, hala ere, Khrustxov 1960an Estatu Batuak bisitatu zituen eta, hurrengo urtean, John F. Kennedy, presidente berria, sobietar buruarekin Vienan bildu zen.

## Kontzeptua gaur egun 
Oraintsuago, esaldi horrek, komunismoaren hiztegitik kanpo, mundu osoko diplomazian, bere erabilera badu ere. Adibidez, 2004ko Gabonetako agerraldian, Joan Paulo II.a Aita Santuak "elkarbizitza baketsua" eskatu zuen Ekialde Hurbilean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra Hotza
* Desestalinizazioa
* Bake Armatua
* SALT itunak

## Kanpo estekak
Maggie Q

**Margaret Quigley,** ezagunagoa **Maggie Q** gisa (; Honolulu, Hawaii, 1979ko maiatzaren 22a), estatubatuar aktore eta modeloa da.

## Biografia 
Aita estatubatuarra zuen eta gobernuan lan egiten zuen; irlandar - poloniar jatorrikoa zen. Bere ama, vietnamdarra. Gurasoek gerra garaian Vietnamen elkar ezagutu zuten. Maggie Q bere lau anai-arrebekin hazi zen.

Hong Kong-en hasi zuen bere ibilbidea antzezletzan, eta akzioko film askotan agertu izan da: *Gen-Y Cops*, *Naked Weapon*, *Rice Rhapsody*, *Dragon Squad*, *Mission impossible 3*, *Die Hard 4, Operation Endgame, Priest* eta *Divergent* film sortan.

Telesailetan ere agerpen nabarmenak izan ditu, sail hauetan adibidez: *Nikita* (2010-2013), *Stalker* (2014-2015) eta *Designated Survivor* (2016-2019) thriller politikoan.

## Erreferentziak
Benedict Arnold

**Benedict Arnold** (Norwich, Connecticut, 1741eko urtarrilaren 14agreg./1740ko urtarrilaren 3ajul. - Londres, 1801eko ekainaren 14a) estatubatuar militarra izan zen. Bostonen Armada Kontinentalara batu zen 1775ean eta Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran esku hartu zuen. Saratogako Guduan zauritu zuten 1777an. Komandante jeneral gradua lortu zuen AEBetako armadan. 1780an britainiar bandora aldatu zen, eta Amerikar Legioa zuzendu zuen bere kide ohien aurka.
Ray Wilson

**Ramon "Ray" Wilson** (Shirebrook, Derbyshire, 1934ko abenduaren 17a - Huddersfield, 2018ko maiatzaren 15a) ingeles futbolaria izan zen. Huddersfield Town A.F.C., Everton Football Club, Oldham Athletic A.F.C. eta Bradford City A.F.C. taldeetan jokatu zuen. 63 partida jokatu zituen Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin eta munduko txapelduna izan zen 1966an.

## Palmaresa 
**Everton**
* Ingalaterrako kopa: 1966
**Ingalaterra**
* 1966ko Munduko Futbol Txapelketa

## Kanpo estekak
Cecil Beaton

Sir **Cecil Walter Hardy Beaton** (Hampstead, Londres, 1904ko urtarrilaren 14a - Reddish House, Wiltshire, 1980ko urtarrilaren 18a) britainiar modako, erretratuetako eta gerrako argazkilari, egunkarien egile, margolari eta zinema eta antzerkirako barnealdeen eta jantzien diseinatzailea izan zen. Artea, historia eta arkitektura ikasi zituen Cambridgeko Unibertsitatean. Ospe handia lortu zuen argazkilari gisa New Yorken. Modako argazkiak eta gizarte erretratuak egin zituen eta *Vogue* eta *Vanity Fair* aldizkarietarako lan egin zuen. Antisemitismoagatik kaleratu zuten, eta Ingalaterrara itzuli zen. Han, alemaniarren erasoek gerran eragindako kalteen argazkiak atera zituen eta errege familiako argazkilaria ere izan zen. Gerra ostean Broadwayn lan egin zuen eszenatokiak eta jantziak diseinatzen. Zineman ere lan egin zuen eta Oscar Sari bat irabazi zuen *Gigi* filmeko jantzien diseinuagatik.

## Bibliografia 
* *The Book of Beauty* (Duckworth, 1930)
* ''Cecil Beaton's Scrapbook* (Batsford 1937)
* *Cecil Beaton's New York* (Batsford, 1938)
* *My Royal Past* (Batsford, 1939)
* *History Under Fire* James Pope-Hennessyrekin (Batsford, 1941)
* *Time Exposure* Peter Quennellekin (Batsford, 1941)
* *Air of Glory* (HMSO, 1941)
* *Winged Squadrons* (Hutchinson, 1942)
* *Near East* (Batsford, 1943)
* *British Photographers* (Ashcombe: The Story of a Fifteen-Year Lease* (Batsford, 1949)
* *Photobiography* (Odhams Press, 1951)
* *Ballet* (Allan Wingate, 1951)
* *Persona Grata* Kenneth Tynanekin (Allen Wingate, 1953)
* *The Glass of Fashion* (Weidenfeld & Nicolson, 1954)
* *It Gives Me Great Pleasure* (Weidenfeld & Nicolson, 1956)
* *The Face of the World: An International Scrapbook of People and Places* (Weidenfeld & Nicolson, 1957)
* *Japanese* (Weidenfeld & Nicolson, 1959)
* *Quail in Aspic: The Life Story of Count Charles Korsetz* (Weidenfeld & Nicolson, 1962)
* *Images* with a preface by Edith Sitwell and an introduction by Christopher Isherwood (Weidenfeld & Nicolson, 1963)
* *Royal Portraits* with an introduction by Peter Quennell (Weidenfeld & Nicolson, 1963)
* ''Cecil Beaton's 'Fair Lady'* (Weidenfeld & Nicolson, 1964)
* *The Best of Beaton* with an introduction by Truman Capote (Weidenfeld & Nicolson, 1968)
* *My Bolivian Aunt: A Memoir* (Weidenfeld & Nicolson, 1971)

### Egunkariak 
* *Cecil Beaton's Diaries: 1922–39 The Wandering Years* (Weidenfeld & Nicolson, 1961)
* *Cecil Beaton's Diaries: 1944–48 The Happy Years* (Weidenfeld & Nicolson, 1972)
* *Cecil Beaton's Diaries: 1948–55 The Strenuous Years* (Weidenfeld & Nicolson, 1973)
* *Cecil Beaton's Diaries: 1955–63 The Restless Years* (Weidenfeld & Nicolson, 1976)
* *Cecil Beaton's Diaries: 1963–74 The Parting Years* (Weidenfeld & Nicolson, 1978)
* *Self Portrait with Friends: The Selected Diaries of Cecil Beaton 1926–1974* edited by Richard Buckle (Weidenfeld & Nicolson, 1979)
* *The Unexpurgated Beaton: The Cecil Beaton Diaries as they were written* with an introduction by Hugo Vickers (Orion, 2003)
* *Beaton in the Sixties: More Unexpurgated Diaries'' with an introduction by Hugo Vickers (Weidenfeld & Nicolson, 2004)

## Kanpo estekak
Puertollanoko geltokia

**Puertollano** Gaztela-Mantxako Ciudad Realgo probintziako tren geltoki bat da, Puertollano udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 209,7 kilometro-puntua
* : 213,7 kilometro-puntua

## Historia 
1864ko abuztuaren 19an iritsi zen trenbidea Puertollanora, Ciudad Real eta Badajoz lotu nahi zituen linearen Ciudad Real-Puertollano tartea irekitzearekin batera. *Ciudad Realdik Badajozerako Burdinbide Konpainia* izan zen linearen bultzatzailea eta kudeatzailea 1880ko apirilaren 8ra arte, urte horretan Madriletik Zaragoza eta Alacanterako Burdinbide Konpainiak xurgatu zuen. 1941ean, Espainiako trenbidearen nazionalizazioak MZA desagertzea eta sortu berria zen RENFEn integratzea ekarri zuen.

1991n geltoki berri bat eraikitzen hasi zen Espainiar Estatuko abiadura handiko lehen lineari, Madril-Sevillari, zerbitzua emateko. Barrutia, urtebete beranduago inauguratu zen, bertan, trazatu berria eta ohiko trazatua sartuz. 2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak dauden lineak ustiatzen ditu eta Administrador de Infraestructuras Ferroviarias da tren-instalazioen titularra, geltokia barne.

## Geltokia 
1992an eraikitako eraikina, soiltasun handiko adreiluz egindako bi pilare erraldoitan eta alboetako zenbait eranskinetan oinarritutako pabiloi nagusi batez osatutako esparrua da. Informazio-guneak, txartelak saltzeko makinak, komunak eta hainbat merkataritza-lokal ditu, besteak beste, kafetegia, opari-dendak eta autoak alokatzeko enpresak.

Nasetarako sarbidea, albo batekoa eta erdikoa, batez ere lurpeko pasabideei edo igogailuei esker egiten da, alboko nasa izan ezik, bertara zuzenean sar baitaiteke. Nazioarteko zabalerako lau bide (bi nasarako sarbiderik gabe) eta zabalera iberikoko hiru bide ditu.

Kanpoaldean hainbat aparkaleku ditu, baita taxien eta hiriko autobusen geltokiak ere.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Irugarrengo Prantziskotarra

thumb|*Irugarrengo Prantziskotarra* aldizkariaren azaletako bat.
***Irugarrengo Prantziskotarra*** 1913ko uztailetik 1936ko uztailera arte Aita Kaputxinoek argitaratutako euskara hutsezko hilabetekaria izan zen. 

Ohiko formatua zortzi orrialdekoa zen, 210 bider 140 milimetroan, hasiera batean Elizbarrutiko Inprentan eta ondoren Iruñeko Harresiez kanpoko komentuko Ama Birjinaren Inprentan egina. Zuzendaritza eta administrazioa hiri honetan zeuden.
Zuzendari eta sortzailea Aita Damaso Intza izan zen, Aita Buenaventura Oieregikoaren laguntzarekin, nafar eta gipuzkoar kolaboratzaileak izan zituena, ia bere osotasunean kaputxinoak. Gehienbat prosan agertzen zen, bertso kolaborazio bakan batzuekin. 1915. urtearen amaieran jadanik hiru mila harpidedun baino gehiago zituen.

Frantziskotarren Hirugarren Ordenako kide (*Tertziario* edo *Hirugarrendar* izenekin ezagunak) euskaldunei zuzendua zegoen. Hitz idatziaren bidez, Frantziskotar Hirugarrendarren eginbeharrak ondo betetzen laguntzeko asmoarekin. Helburu hori lortzeko, agertzen zen dokumentazio guztia argitaratzen zuen, berezko legedia azaltzen zuen eta “Hirugarrendar” eredugarrien biografiak aurkezten zituen. Herrietako ermandadeen aipamenak eskaintzen zituen, oso ugariak, haien kontzentrazio eta erromesaldienak, eta anaien heriotzen berri ere ematen zuen.

Garrantzi berezia ematen zien erlijio-heziketari eta “Hirugarrendarren” prestakuntza moralari, betiere haien ama-hizkuntzan. 1936ko gerra zibilaren ondorioz, argitaratzeari utzi behar izan zion eta ez zuen berriro argia ikusi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Armiarma: Larrekoren artikulu laburra
* Bibliotecas capuchinas:Irugarrengo Prantziskotarra
San Simeone Profeta eliza

'**San Simeone Profeta eliza** edo **San Simeone Grande** (Handia) () Italiako Veneziako eliza katolikoa da. Santa Croce *sestiere*n dago kokatuta. Lehen eraikina 967koa zen. "Grande" adjektiboak beste eliza batetik bereizteko erabiltzen da, San Simeone Piccolo; bigarren hori XVIII. mende arte txikiagoa baitzen.

## Historia 
Eliza hau 967. urtean sortu zuten Ghisi, Adoldi eta Briosi patrizio familiek. Jatorriz egurrezko eraikin xumea zen, 1150ean sutearen ondoren, harriz berreraiki eta parrokia eliza egin zuten. Napoleonen gobernuak parrokia San Simeone Piccolo-rekin bat egin zuen.

## Ezaugarriak 
Badirudi barruko zorua 1630. urteko izurritean hemen lurperatuak egin ondoren altxatu zela. Egungo elizak fatxada neoklasikoa du. Barrualdea XVIII. Mendearen hasieran berreraiki zuen Domenico Marguttik. Barrualdean Tintorettoren *Azken afaria* eta beste artisten margolan interesgarriak ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Elizari buruzko informazioa.
Villanueva de Cordoba–Los Pedroches geltokia

**Villanueva de Cordoba–Los Pedroches** Andaluziako Kordobako probintziako tren geltoki bat da, Villanueva de Cordoba udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 285,2 kilometro-puntua

## Historia 
Renfe Operadorak 2014ko martxoaren 29an hasi zuen Abiadura Handiko eta Distantzia Luzeko trenen zerbitzua Villanueva de Cordoba–Los Pedroches geltokian. Gainera, operadoreak Atendo zerbitzua ezarri du eta Pozoblanco helmuga edo jatorria duten bidaiariek txartel integratuak izango dituzte.

## Sarbideak 
Geltokia Villanueva de Cordoba eta Adamuz lotzen dituen A-421 errepidetik 3 kilometrora dago eta bertatik CO-5100 sarbide adarra abiatzen da. Pozoblanco eta Villanueva de Cordoba herriak zeharkatzen dituen hiriarteko autobus baten bidez sar daiteke, herri bakoitzean geldialdia eginez.

## Geltokia 
Doako aparkalekua du, eta bertan ez da erreserbarik egin behar. Horrez gain, estalitako plaza batzuk ere baditu, horietako bi mugikortasun urriko pertsonentzat erreserbatuak, argiztapena eta zaintza 24 orduz. Nabarmentzekoa da geltokiaren atarian bi makina daudela, bata edariena eta bestea zizka-mizkena.

Oraingoz, geltokiak funtzio anitzeko autosalmenta makina bat du, bidaiariak oinarrizko ekintzak egin ahal izateko, hala nola txartel bat erosi, irteera-ordua aldatu edo Tempo txartelari puntua esleitu. Geltokiko autosalmenta-makinan egun bererako edo beste data baterako txartelak eros daitezke, aldez aurretik erositakoak inprimatu, egun bereko beste ordu baterako aldatu edo baliogabetu. Halaber, txartel integratua erosiz Bartzelona, Malaga, Granada, Huelva edo Cadizera iritsi ahal izango da.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Poliuria

**Poliuria** ohi baino gernu gehiago kanporatzea da. Izan daiteke gutxi birxurgatzen diren solutuak (glukosa, esaterako) iraizteagatik, hormona antidiuretikoaren produkzioan gertatutako akats baten ondorioz ura iraizteagatik edo giltzurrunaren erantzun desegokiagatik. Honela definitzen dute: helduentzat 24 ordutan gernuaren emisioa 3 litrotik gorakoa, eta 2-2,5 litro gora haurrentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epiklorohidrina

**Epiklorohidrina** konposatu organiko kloratu bat da, C3H5ClO formula duena, epoxidoen familiakoa. Likido kolorge eta sukoia da, kloroformoaren antzeko usaina du, uretan disolbagarri samar da eta disolbatzaile organiko polar gehienetan ongi disolbatzen da. Molekula kirala da eta nahaste errazemikoak sortzen ditu. Toxikoa eta kartzinogenoa da.
thumb|174x174px|Epiklorohidrinaren egitura
Oso elektroizalea da eta glizerina, plastikoak, epoxi erretxinak eta elastomeroak prestatzeko erabiltzen da.

## Produkzioa 
Industrian alil klorurotik abiatuta prestatzen da bi etapetan. Lehenik kloruroa azido hipoklorosoarekin nahasten da bi alkohol isomerikoen nahaste bat lortzeko:
frameless|320x320px
Bigarren etapan nahastea base batez tratatzen da epiklorohidrina lortuaz.
frameless|420x420px

## Erabilera 
Produzitzen den epiklorohidrina gehiena A bisfenolarekin erreakzionarazten da, A bisfenol diglizidil eterra sintetizatzeko, zein epoxi erretxinen ekoizpenean oinarrizko lehengaia den.

Halaber, glizerina sintetikoa produzitzeko ere erabiltzen da. Erabilera honen bolumena asko jaitsi da biodieselen produkzioa asko emendatu delako eta prozesu horren albo-produktuetako bat glizerina delako. Hobi aplikazioak ditu orain hala nola botika berezi batzuk prestatzeko eta bioteknologiako hainbat prozesu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antony Armstrong-Jones

**Antony Armstrong-Jones, lehen Snowdoneko Kondea** (Londres, 1930eko martxoaren 7a - *ibidem* 2017ko urtarrilaren 13a) britainiar argazkilari eta zinemagilea izan zen, Margarita printzesaren senarra. Unibertsitatean egon ondoren, modako, diseinuko eta antzerkiko argazkilari gisa lan egin zuen. 1970eko hamarkadan, Erresuma Batuko argazkilari ospetsuenetako bat zen eta pertsona ospetsu askori egin zizkien argazkiak. Margarita printzesarekin ezkonduta egon zen 1960 eta 1978 artean eta bi seme-alaba izan zituzten. 1978 eta 2000 artean Lucy Mary Lundsay-Hoggekin ezkonduta egon zen. 1962an **Snowdoneko Konde** titulua jaso zuen.

thumb|Snowdoneko Kondearen Armarria
Polidipsia

**Polidipsia** egarriaren ezohiko gehikuntzari ematen zaion termino medikoa da. Horrelakoetan, pazienteak likido kopuru handiak har ditzake, normalean ura.

Diabetikoetan maiz gertatzen da, eta kasu askotan gaixotasunaren lehen sintometako bat da. Beste sintoma batzuekin batera ager daiteke, diuresi osmotikoa kasu. Gainera, polidipsia atropina bidezko intoxikazio zantzuetako bat da. Polidipsiaren beste kausa bat zenbait farmakoren erabilera izan daiteke (fenobarbital, adibidez).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerrillos departamendua (Salta)

**Cerrillos departamendua** Saltako probintzia (Argentina) banatzen den 23 departamentuetako bat da. Errolda-ondorioetarako, Indecek uste du Villa Los Alamos herria – Nahiz eta Cerrilloseko departamendukoa izan – Gran Salta delakoaren zati dela.

## Azalera eta mugak 
Iparraldetik eta ekialdetik Capital departamenduak mugatzen du, hegoaldetik Chicoana departamenduak eta mendebaldetik Rosario de Lerma departamenduak.

## Biztanleria 
2010eko erroldaren arabera, departamenduak 35.579 biztanle zituen, eta ondorioz probintziako biztanle gehien dituen 8.a da

## Herriak eta lekuak 
* **Cerrillos**
* La Merced
* San Agustin
* Villa Los Alamos
* Sumalao
* Las Palmas

## Babes zibila 
### Sismikotasuna 
Saltako eremuko sismizitatea maiz eta intentsitate txikikoa da, eta lurrikara ertain edo larrien isiltasun sismikoa 40 urtean behin.

* 1930eko lurrikara: aktibitate geologiko katastrofikoa historiaurreko garaitik gertatu bada ere, 1930eko abenduaren 24ko lurrikara (90 urte), mugarri garrantzitsua izan zen Jujuyko gertakari sismikoen historian. Lurrikarak 6,4 graduko indarra izan zuen Richter eskalan. Baina ez da ezer aldatu arreta handituz edo/eta eraikuntza kodeak murriztuz.
* 1948ko lurrikara: 1948ko abuztuaren 25a (72 urte). Lurrikarak 7,0 graduko indarra izan zuen Richter eskalan, Horrek eraikinak suntsitu eta arrakala ugari ireki zituen eremu erraldoietan.
* 2010eko lurrikara: 2010eko otsailaren 27a (10 urte). Lurrikarak 6,1 graduko indarra izan zuen Richter eskalan.

## Kanpo estekak
Iker Larrauri

**Iker Larrauri Prado** (Mexiko Hiria, 1929ko abenduaren 18a - Cuernavaca, 2021eko urtarrilaren 11) museologoa, antropologoa, arkitektoa eta artista plastikoa izan zen.

## Biografia 
Antonio H. Larrauri Villagrán doktoreak eta Enriqueta Prado Soriano andreak osatutako ezkontzaren hirugarren semea izan zen. Hiru aldiz ezkondu zen, lehena Irma Salgadorekin, gero aktoresa batekin eta azkenean Mayanekin, haren aurreko ezkontza bateko bi seme-alaba hazi dituenarekin: Roberto eta Mayán, eta hirugarrena izan zuten: Ina.

## Kanpo etekak
Svetlana Khorkina

**Svetlana Vasilyevna Khorkina** () (Belgorod, Errusia,  -) errusiar gimnasta ohia da eta errusiar parlamentaria izan da. Hiru Olinpiar Jokotan lehiatu zen (1996, 2000 eta 2004) eta zazpi domina eskuratu zituen. Barra asimetrikotan bereziki ona zen.

Gimnasiaren historiako kirolari arrakastatsuenetakoa kontsideraturik dago. Aurreneko gimnasta izan zen Munduko txapelketatan hiru aldiz bakarkako txapelduna izaten eta bigarrena Nadia Comăneciren ondoren Europako txapelketetan hiru aldiz bakarkakoa irabazten.

## Biografia 
### Hasiera 
Txikitatik izan zuen gimnasiarako grina. 1'65 metrotako garaiera zuen. Hurrengo urteetan Europako eta Munduko txapelketetan urrezko domina ugari jaso zituen, jokaturiko barra asimetrikoko txapelketa guztiak irabaziz. Bakarkako txapelduna ere izan zen, mundu mailan (1997, 2001, 2003).

2000. urteko Sudneyko Olinpiar Joketan berriz nagusitu zen barra asimetrikotan eta zilarrezko bi domina ere jaso zituen, taldekoa eta lurreko ariketan.

2004ko Udako Olinpiar Jokoan Atenasen jokatu ziren eta bakarkako txapelketan zilarra eskuratu zuen Carly Patterson estatubatuarraren atzetik.

### Ezaugarriak 
Zailtasun handiko ariketak egiten zituen eta aparatu bakoitzerako hainbat ariketak bere izena darama. Bestetik ariketak egiteko janzkerari eta makillajeari garrantzi handia eman izan zion, bere esanetan kirola baino gehiago baita gimnasia artistikoa. Hori dela eta sarritan "diva" izaera zuela esan izan zen baina berak erantzun zuen esanez "berdin zait zer dioten. Ez nintzateke diva edo erregina izango halako kreatiboa ez banintz.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilboko Udalaren lehenengo euskara eskolak

**Bilboko Udalaren lehenengo euskara eskolak**, haurrei zuzenduta, 1918an antolatu ziren. Proposamena karlistek eta jeltzaleek eraman zuten udaletxera eta haien botoekin atera zen aurrera. Eskuinekoek eta ezkerrekoek aurka bozkatu zuten; saluespen bakarra Antxon Bandres zinegotzi errepublikazalea izan zen. Proposamena martxoaren 5ean aurkeztu zen udal bilkuran. Eskolak urrian hasi ziren eta 1936 arte mantendu ziren.

## Antolaketa 
Proosamena aurrera atera zen eta proiektua Irakaskuntza Publikoaren batzordearen esku gelditu zen. Bilboko eskoletan euskara eman ahal izateko sei mila pesetako aurrekontua egin zen. Hasieran proposamena hauxe zen: Muxika eta Indautxuko eskoletan bina talde sortuko ziren, neskena eta mutilena alegia. Talde bakoitzak 40 toki zituen. Ikasleak 10 eta 13 urte arteko umeak izango ziren. Lau irakasle kontratatuko ziren. Eskolak borondatezkoak izango ziren eta irailaren 1ean hasiko ziren, ekaina arte. Eskolak gutxienez ordubete eguneko izango ziren. Uztailan azterketak (ahozkoa eta idatzikoa) egin behar ziren. Ekainean araudia onartu zen.

## Lehenengo irakasleak 
* Maria Jesus Ibaseta
* Eugenia Arrue
* Gregorio Maidagan
* Jose Altuna

## Historia 
1918an proba gisa hasi bazen, ekimena laster indartu zen, irakasle eta ikasle gehiago hartuz. Ekimenaren ibilbidea frankistek hiria okupatu arte mantendu zen. Salbuspena 1935ean eman zen; urte horren urtarrilean, Ardoaren gerra (1934) zela eta, Espainiako Gobernuak Bilboko Udala bertan behera utzi zuen, udal gestora bat izendatuz. Izendatutako gestorak ekimena bertan behera utzi zuen baina, 1936an, martxoaren 18an, udal batzar berriarekin, euskara eskolak berriro ere martxan jarri ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Hektor Ortega: *Gomutan, Bilboko historiaren atal ezezagunak*. Bilbo: Erroak, ISBN: 978-84-948076-0-2.

## Kanpo estekak 
* Erreportaia Bilbo Hiria Irratian, 2018/03/21.
Jessica Ennis-Hill

260px|thumb|Jessica Ennis 60m hesi lasterketan.
**Dame Jessica Ennis-Hill** (Sheffield, 1986ko urtarrilaren 28a-) britainiar atleta ohi ezaguna da, heptatloian nabarmendu zena. Britainiar Inperioko Ordena jaso zuen eta horrekin *Dame* titulua eskuratu zuen.

Heptatloi proban urrezko domina eskuratu zuen 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan eta hiru aldiz izan zen munduko txapelduna, 2009, 2011 eta 2015ean.

## Biografia 
Jessica Ennis Sheffielden jaio zen eta aita jamaikarra eta ama ingelesa ditu. 11 urte zituela *City of Sheffield and Dearne Athletic Club* taldean sartu zen. Ordutik bere ibilbide guztian Antonio 'Toni' Minichiello izan zuen entrenatzaile.

2008ko Olinpiar Jokoetarako itxaropen handiak bazituen ere lesionatu egin zen eta ezin izan zuen parte hartu.

2012an Londresen izan ziren Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen heptatloian 6.955 puntu eginaz, bigarren izan zen Lilli Schwarzkopfek baino 306 puntu gehiago. Horretarako 100 eta 200 metrotako oztopo lasterketetan errekor pertsonalak egin behar izan zituen (12'54 segundu eta 22'83 segundu), bai eta xabalina jaurtiketan ere, 47'49 metro. Azkenengo proba 800 metrotako lasterketa izan zen eta Ennis-Hill izan zen garailea.

Olinpiar Jokoak amaitu eta Sheffieldera itzuli zenean 20.000 hiritarrek egin zioten harrera udaletxean. "Urteko emakumezko atleta europarra" eta "urteko atleta britainiarra" ere izendatu zuten. Sheffield United futbol taldeak harmaila bati *Jessica Ennis* izena jarri zion.

2016an Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan bigarren egin zuen Nafissatou Thiam belgikarraren atzetik, 35 puntu eskasetara. 100 metro oztopotako proba irabazi zuen. Urte bereko urriaren 13an erretiroa hartu zuen.

## Bizitza pertsonala 
2013ko maiatzean Andy Hill-ekin ezkondu zen eta ordutik Jessica Ennis-Hill izena du.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jessica Ennis-Hillen webgune ofiziala
Simon Ammann

**Simon Ammann** (Grabs, 1981eko ekainaren 25a) suitzar eski-jauzilaria da.

Neguko sei Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, 1998 eta 2018 artean, eta urrezko lau domin lortu zituen guztira: Bi 2002an Salt Lake City-n eta bi 2010ean Vancouverren, bi aldietan tranpolin arrunt eta tranpolin handiko banakako probetan. Gainera, 6. postuan sailkatu zen 1998an Naganon eta 7. postuan 2006an Turinen, taldekako proban.

Lau domin irabazi zituen Eski Nordikoko Munduko Txapelketan 2013 eta 2020 urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak
Sequana

**Sequana** zeltiar mitologiako jainkosa bat da, Sena ibaiaren jainkoa eta pertsonifikazioa.

## Erreferentziak 
* Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL); vol. XIII, Inscriptiones trium Galliarum et Germaniarum. 6 vols. Berolini: apud G. Reimerum, 1899-1943
Walther Nernst

**Walther Hermann Nernst** (Briesen, 1864ko ekainaren 25a - Ober-Zibelle, 1941eko azaroaren 18a) alemaniar fisikaria izan zen.

Kimika-fisika modernoaren sortzaileetako bat da. Kimikako Nobel saria eman zioten 1920. urtean, termodinamikaren hirugarren printzipioa azaltzeagatik. Lanpara goria sortu zuen; Voltaren pilari buruzko teoria bat eman zuen; eta erreakzio-lastertasuna, gasen disoziazioa eta banaketa-legea aztertu zituen.

## Erreferentziak
Hans Asperger

**Johann Friedrich Karl Asperger**, **Hans Asperger** bezala ezagunagoa, (alemanez  ahoskatua) ; (Viena 1906ko otsailaren 18a - Viena 1980ko urriaren 21a) Asperger sindromea izendatzen duen austriar pediatra, eugenesista, mediku teorikoa eta mediku irakaslea izan zen. Buruko nahasteei buruz egin zituen lehen ikerketengatik da ezaguna, zehazki haurrekin egindako ikerketengatik. Bere lana, batez ere, oharkabean egon zen bere bizitzan zehar, Vienan saritutako zenbait salbuespen izan ezik, eta nahaste psikologikoei buruzko bere ikerketek mundu osoko ospea hil ondoren bakarrik lortu zuten. 300 argitalpen baino gehiago idatzi zituen, batez ere *psikopatia autista* (AP) deitzen zion egoera bati buruzkoak.

1980ko hamarkadan hasi zen pizten bere garaian Aspergerrek egindako ikerketekiko interesa, eta autismoaren espektroaren nahasteei buruzko lehen lanak bereak zirelakoan, Asperger sindromea (AS) eponimoarekin izendatu zuten autismoarekin zerikusia izan zitzaketen zenbait nahasmendu. Bai Aspergerrek APren diagnostiko pediatriko originala, bai zenbait hamarkada geroago haren izena hartu zuen ASren izen bereko diagnostikoa, nahiko eztabaidagarriak izan dira XX. mendeko azken bi hamarkadetan eta XXI. mendean. Eztabaida areagotu egin zen, nazien urteetan Asperger doktoreak gutxienez bi haur desgaitu *Am Spiegelgrund* klinikara bidali zituela jakitean, esperimentu krudelen biktima izango zirela jakinda ere, eta litekeena zela *post-bellum* izeneko Aktion T4 nazien eutanasia programaren biktimak izan zitekeela jakinda ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ion Ansa

**Ion Ansa Mendizabal** (Errenteria, 1977), kazetari, bertsolari eta politologo euskalduna da.

Gaztetandik bertsolaritzan eta herri mugimenduetako talde eta elkarte ugaritan ibilia, zinema ikasketak egin zituen Bartzelonan. Lan ugaritan aritutakoa da: AEKn irakasle, itzultzaile eta euskara zuzentzaile, iritzigile politikoa, kooperatibista gisa enpresa sustatzailea, Bartzelonako Euskal Etxean irakasle eta koordinatzaile, kazetari ETBko Hitzetik Hortzera telebista saioan zein EH Bildu koalizioaren komunikazio taldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ion Ansa Twitterren.
María Collazo

**María Collazo** ( Montevideo, Uruguai, 1884ko martxoaren 6a - *Ibid* ., 1942ko martxoaren 22a ) Uruguaiko hezitzaile eta kazetaria, feminista, sindikalista eta anarkista izan zen.

## Biografia 
Gurasoak galiziar etorkin katolikoak ziren eta zortzi anai-arreba izan zituen. Uruguaiko hiriburuko La Aguada auzoan hazi zen eta mojen eskola batean ikasi zuen. Nerabea zela, Luisek, bere neba nagusiak, ideia anarkistak ezagutarazi zizkion Buenos Airesen. 

1902an, Pedreirarekin ezkondu zen, eta harekin lau seme-alaba izan zituen. Montevideon bizi izan ondoren, Buenos Airesen finkatu ziren. Han berehala jarri zen harremanetan zentro anarkosindikalistekin.

1908an, laugarren alaba jaio eta gutxira, Pedreira hil zen. Urte batzuk geroago, Maríak bosgarren alaba izango zuen. Seme-alaba guztiek izen mitologikoak zituzten: Themis, Spartacus, Hebe, Leda eta Venus.

## Militantzia 
1907an, Juana Rouco Buela, Virginia Bolten eta Teresa Caporalettirekin batera, besteak beste, Emakumeen Zentro Anarkista sortu zuen, emakumez osatutako Argentinako lehen erakunde libertarioa. Egoitza Buenos Aireseko Gurdi Gidarien Erresistentzia Elkartean zegoen.

Urte berean, Collazok eta Juana Roucok parte hartu zuten hizlari gisa zenbait ekintzatan Maizterren Greban, hau da, Buenos Airesen eta Argentinako beste hirietan, errenten gorakada eta etxegabetzeengatik egindako protesta mugimenduan. Greba amaitu ondoren, Argentinako gobernuak hainbat etorkin sindikalista kanporatu zituen Egoitza Legeaz baliatuz. Collazo deportatuetako bat izan zenez, Uruguaira itzuli behar izan zuen bere familiarekin. 

Francisco Ferrer Guardia pedagogo anarkista espainiarraren heriotza zigorraren eta ondorengo exekuzioaren aurkako protestetan parte hartu zuen.

## Kazetaritza 
1909an, kolaboratzailea izan zen Juana Rouco Buelak zuzendutako *La Nueva Senda* egunkari anarkofeministan (1909-1910).

1915ean, *La Batalla* sortu eta zuzendu zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Prentsa emakumea da / Adda Laguardia. Montevideo: MEC. Dirección Nacional de Cultura, 2013.

## Kanpo estekak
Aritz Galarraga

**Aritz Galarraga Lopetegi** (Hondarribia, 1980ko irailaren 21a) unibertsitateko irakaslea, editorea eta euskal idazlea da.

Literaturan doktorea da Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan (UAB) eta Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatean (UPPA). Literatura kritika ugari idatzi ditu euskaraz, eta lanak itzuli ere bai. Zutabegilea eta ohiko kolaboratzailea da euskarazko prentsan: *Argia*, *Berria*, *Deia* eta *Erlea*-n agertu izan dira bere testuak, besteak beste.

Irakasle izan da UABn, Bartzelonako Uniberstitatean (UB) eta Euskal Herriko Unibertsitatean.

Gaur egunean Euskal Filologia alorreko irakasle da Madrilgo Complutense Unibertsitatean (UCM). Bestetik, Jorge Gimenez Bech-en urratsak segituz, eta Oier Etxebesterekin batera, Alberdania argitaletxeko editorea da.

## Argitalpenak 
Bere idatzien bildumak:

* *Estralanak* (Booktegi, 2017), artikulu bilduma.
* *Posteritatea* (Booktegi, 2020), literatura kritiken bilduma.
* *Gogoan dut* (Pamiela, 2021), oroitzapen bilduma.
* *Humanitatearen une gorenak* (Alberdania, 2022), saiakera literarioa.

Editore edo bilduma-egile gisa:

* *Kaleidoskopioa,* Joxe Mari Iturralde (Pamiela, 2012), Iturralderen artikuluen bilduma.
* *Hobe kontatzen ez badidazu* (Pasazaite, 2014), ipuin katalan garaikideen antologia.
* Gabriel Ferrater poeta katalanaren antologia (Susa, 2015).
* *Klasiko bitxi, arront klasiko* Joxemiel Bidador (Pamiela, 2016), Bidadorren artikuluen bilduma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aritz Galarraga Twitterren.
* Aritz Galarraga Literaturaren Zubitegian
* Argia astekarian “Galtzaile bihurtzen gara bizitzan aurrera egin ahala”
Manlio Brosio

**Manlio Brosio** (Turin, 1897ko uztailaren 10a - *ibidem* 1980ko martxoaren 14a) italiar abokatu, diplomazialari eta politikaria izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Turingo Unibertsitatean eta artilleriako ofiziala izan zen Lehen Mundu Gerran. Bigarren Mundu Gerran klandestinitatean egon zen eta Nazio Askapenerako Batzordeko kide izan zen. Gerraren ondoren diputatu hautatu zuten eta Defentsa ministro izendatu zuten 1945ean. 1947an Italiako enbaxadore izendatu zuten Sobietar Batasunean eta bi herrialdeen arteko bake ituna negoziatu zuen. 1952an enbaxadore izendatu zuten Erresuma Batuan, 1955ean Estatu Batuetan eta 1961ean Frantzian. 1964 eta 1971 artean NATOko Idazkari Orokorra izan zen.

## Kanpo estekak