open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leucoagaricus americanus

***Leucoagaricus americanus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria.

Sinonimoa: *Leucocoprinus bresadolae*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 (15) cm bitarteko diametrokoa, ganbila, hemisferikoa, batzuetan kaskoaren forma hartzen du, marroi zurbil grisaxka kolorekoa, zahartzean arre-gorrixka kolorekoa bihurtzen da, distira gabe eta pitzatua. Ertz fina izaten du eta eremu batzuetan puskatua.

**Orriak:** Finak, estu, libreak, zuriak, igurtziz gero arre-gorrixkak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Gaztetan, askotan mozkotea, 5 cm baino gehiagoko diametroarekin, beste batzuetan, luzanga eta zertxobait loditua beheko herenean. Ukitzean zurixkatik arre-ardo kolorera pasatzen da. Kapelaren ertzean itsatsita gera daitekeen errezel fin bat izaten du.

**Haragia:** Mehea eta kotoi itxurakoa erdian. Zuria, ebakitzean krema argi kolore batera pasatzen da, eremu arre-gorrixkekin eta arre-beltzaxkekin. Zapore gozoa, *Calocybe gambosa* gogorarazten duen usaina du, baina zerbait desberdina eta ez hain atsegina. Amoniakoarekin kolore berdea hartzen du.

**Etimologia:** *Bresadolae* epitetoa, Bresadolaren omenez da.

## Jangarritasuna 
Jan daitekeen espeziea, eta seguruenik kalitate onekoa.

### Nahasketa arriskua 
Ale gazteek, usaina, forma eta kolorea direla eta, *Calocybe gambosa* gogorarazten dute, baina tamaina eta esporak desberdinak dira, baita lehen deskribatutako erreakzio kimikoa ere.

## Sasoia eta lekua 
Maiatzean. Parkeetan, lorategietan eta ongarri organikoa duten larreetan, sasi artean eta koniferoen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kuba, Puerto Rico, Birjina Uharte Estatubatuarrak, Boli Kosta, Benin, Europa, Errusia, Brasil, Iran, India, Taiwan, Txina, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tengo sueños eléctricos

***Tengo sueños eléctricos*** 2022ko Valentina Maurel costarricar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Kotxean doaz San Jose hiriko kaleetatik. Aitak gidatzen du, eta aldamenean doa ama. Eva eta ahizpa txikia atzeko eserlekuetan doaz. Eva leihotik begira doa, ahizpak egiten dizkion umekeriei kasurik egin gabe. Ama musika aldatzen saiatzen ari da, baina ez du botoiekin asmatzen. Aitak eskua kentzen dio behin eta berriro, eta kolpe batez itzaltzen du irratia. Garaje baten sarrerara iristen dira, eta aita kotxetik irteten da. Giltza batzuekin atea irekitzen saiatzen da, baina ez du lortzen, eta amorruz kotxe barnera begiratu ondoren, kotxeari lehenik eta ondoren bere buruari kolpeka hasiko da. Amak kasurik ez egiteko esaten die haurrei, eta irratiaren bolumena igotzen du. Txikienak izuaren izuz txiza egin du galtzetan, eta Eva kotxetik irteten da aitarengana hurbilduz. Aitak odoletan du kopeta.

## Aktoreak 
* Daniela Marín Navarro: Eva 
* Reinaldo Amién: Martín 
* Vivian Rodríguez: Anca 
* José Pablo Segreda Johanning: Palomo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Alberdi Etxeberria

**Olatz Alberdi Etxeberria** (Bergara, Gipuzkoa, 1997ko apirilaren 17a) gipuzkoar futbolaria da. Atezain postuan aritzen da Elorrioko emakumezkoen lehen taldean. 2023an Iribar saria jaso zuen, denboraldi horretako ibilbideagatik.

## Biografia 
Zibersegurtasun analista da lanbidez.

Kirolzalea da, era guztietako jarduerak egitea gustatzen zaizkio. Futbolaz gain, eskia eta mendian ibiltzea ditu gogokoen.

## Kirol ibilbidea 
Txikitatik aritu da futbolean, 2009tik 2019ra Bergara Kirol Elkartean jokatu zuen. 2019az geroztik Elorrioko talde bizkaitarrean dabil, Emakumezkoen Euskal Ligako lehen mailan.

2009tik 2019ra Bergara Kirol Elkartean aritu zen hainbat mailatan, eta 2019-2020 denboralditik aurrera Elorrioko emakumezkoen lehen mailako Euskal Ligako taldean jokatzen du.

2023. urtean *Cantera Deportiva-*k banatzen duen Euskal Ligako Iribar Saria (lehen Zamora Saria) jaso zuen, gol gutxien (0,4) jasotako atezaina izateagatik.

2022-2023ko taldeko kideak hauexek izan ziren: Atean (Olatz Alberdi Etxeberria eta Izar Zubiaga Iriarte), defentsan (Desiré Guardado Mingo, Irati Uriarte Gómez, Izaro Sanz de Vicuña Arego, Maite Huerta Martínez eta Sara Igartua Agirre), zelai erdian (Alaine Marcos Larrañaga, Elene Arando Esnaola, Eneritz González Arruti, Irene Azkune Ansa, Jone Alas Ugarte, Itsasne Larruskain Antxia, Maider Jorge Gabilondo eta María López Castillo), aurrean (Miriam Exposito García, Irune Parras Noval, Izarra Arredondo Barturen, Janire Ibarluzea Moto, Laura Romero Vilarchao, Matxalen Fondado Eriz eta Nerea González Guerrero), entrenatzailetzan, besteak beste, Gontzal Arana Eriz.
* 2018ko irailean Bergara Emakumezkoen Bergara Hiria txapelketako irabazle.

* 2023. urtean Euskal Ligako Iribar Saria jaso zuen.

* 2023ko ekainaren 18an Elorrio emakumezkoen Futbol Taldea Euskal Kopako txapelduna izan zen. Arratsalde berean Elorrioko udaletxeko balkoitik taldeak herritarren eta zaletuen omenaldia jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milo Đukanović

**Milo Đukanović** (Мило Ђукановић; Nikšić, 1962ko otsailaren 15a) montenegroar politikaria da. Montenegroko presidentea izan zen 2018tik 2023ra.

Politikan Slobodan Miloševićen hurbileko aliatu gisa hasi zen, baina 1996an banandu egin zen eta Montenegroren independentziaren alde agertu zen. Montenegroko presidentea izan zen 1998tik 2002ra, herrialdeak Serbiarekin bat egiten zuenean. Montenegroko lehen imistroa ere izan zen aldi desberdinetan (1991-1998, 2003-2006, 2008-2010, 2012-2016).

Montenegro NATOn eta Europar Batasunean sartzearen aldekoa eta 2018tik herrialdeko presidentea, ustela eta autoritarioa izatea leporatu diote. 2023ko presidentetzarako hauteskundeak galdu zituen Jakov Milatovićen aurka.
Luz Marina Hache

**Luz Marina Hache Contreras** (Bogota, Kolonbia, 1955) kolonbiar sindikalista eta giza eskubideen defendatzailea da, Kolonbiako Estatu Krimenen Biktimen Mugimendu Nazionalaren (MOVICE) bozeramailea.

## Ibilbidea 
Hache Bogotan jaio zen 1955ean, eta 4 seme-alaba ditu. 1986ko azaroaren 20an, bikotekidea, Eduardo Loffsner Torres, "beltza", desagertze behartuaren biktima izan zen; 1986an, Kolonbian desagertutako 120.000 lagunetatik bat. 2005ean Estatu Krimenen Biktimen Mugimendua (MOVICE) sortzea bultzatu zuen, eta haren bozeramaile bihurtu zen, bortxazko desagertzearen, epaiketaz kanpoko exekuzioen eta Kolonbiatik lekualdatzearen biktimen 200 erakunde baino gehiago ordezkatuz.

## Aintzatespenak 
2018an, Frantziako Errepublikaren *Giza Eskubideen Askatasuna – Berdintasuna – Anaitasuna Saria* eman zioten, MOVICE plataforman egindako lana aitortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Antúnez

[thumb|260px|**[Antúnez ahizpak|Antúnez ahizpek** Jesus del Gran Poder Ermandaderako egindako *karduetako tunika*. 1881ean estreinatu zen.]]
**Ana Antúnez Meléndez** (Lebrija, Sevilla, 1836 &ndash; Sevilla, Sevilla, 1896ko otsailaren 14a) sevillar jostuna, brodatzailea izan zen. Josefa Antúnez ahizparekin batera, XIX. mendearen azken herenean meritu handiko artelanak egin zituen, gehienak brodatuak, Sevillako Aste Santuko ermandadeetarako.  

## Biografia 
Juan Antonio Antúnez Lebrijako eskribauak eta Ana Meléndez Villamik osatutako senar-emazteen alaba zen. 1862. urtetik Sevilla hiriko bizilagunak izan ziren, eta bertan Macarena auzoan kokatutako tailer bat zuten. Ana Antúnezek ez zuen ondorengotza ezagunik izan. 1896ko otsailaren 14an hil zen eta San Fernandoko hilerrian (Sevilla) lurperatu zuten.
## Lanak 
Hauexek dira Antúnez ahizpen lan nagusietako batzuk: 
* Mantua Hermandad de la O-rentzat (Sevilla), *Eguzkien mantua* deitzen dena (1880). Espartinasko Ermandade Sakramentalari saldu zioten eta 1891n Antúnez ahizpek egindako beste mantu batek ordezkatu zuen.
* San Gil Ermandadeko Doloreetako Ama Birjinarentzako mantua (Ecija), 1882an estreinatua,
* Sevillako Hermandad de la O-rako mantua, beltz-beltzean egina eta 1891. urtean estreinatua. 1930ean, Jerez de la Fronterako Santo Entierro ermandadeari saldu zioten, udalbatzako Pietatearen Ama Birjinarentzat.
* Cachorro Ermandaderako (Sevilla) mantua, Patrocinio Ama Birjinari eskainia. XX. mendeko 20ko hamarkadan Huelvako Jesús Nazareno  ermandadeari saldu zioten, eta 1922. urteko prozesio irteeran erabili zen lehen aldiz. 1936an erabat suntsitu zen sute batean.
* Carreteria izeneko Ermandaderako mantua (Sevilla). 1886an estreinatu zen eta 1955eko urriaren 31n gertatutako sute batek erabat suntsitu zuen. Sevillako Aste Santuko bitxi brodatu handienetakotzat hartzen zuten askok.
* Castilleja de la Cuestako Santiago Apostoluaren Ermandade Sakramentalak duen Bakardadearen Ama Birjinaren Ostiral Santuko prozesioko mantu beltza, Andaluziako Aste Santuko kategoria artistiko handieneko ehun-piezetako bat da. Nicolasa del Campok 1889an emandako 30.000 erreali esker egina. 

## Ikasleak 
* Juan Manuel Rodríguez Ojeda diseinatzaile eta brodadore handia Antúnez ahizpen lantegian trebatu zen, baina gero independizatu egin zen.  
* Victoria Caro, Esperanza Elena Caro brodatzailearen izeba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rivas (argipena)

**Rivas** izenak hainbat adiera du:

* **Rivas**, Portugaleteko auzoa, Bizkaian.
* **Rivas-Vaciamadrid** hiria, Espainian, Madrilgo erkidegoean.
* **Rivas**, Frantziako herria, Loira departamentuan.
* **Rivas**, Nikaraguako hiria, Rivasko departamenduaren hiriburua.
Riva (argipena)

**Riva** izenak hainbat adiera du:

### Tokiak 
* **Riva (Kantabria)**, Ruesga udalerriko Espainiako herria (Kantabria).
* **Riva (Maryland)**, AEBetako herria.
* **Riva del Garda**, Trentoko probintziako (Trentino-Alto Adigio) herria eta Italiako komunitatea.
* **Riva Ligure**, Liguria eskualdeko Imperia probintziako herri eta erkidego italiarra.
* **Riva presso Chieri**, Turin probintziako (Piamonte) herria eta Italiako komunitatea.
* **Riva San Vitale**, Mendrisioko barrutian dagoen Tesino kantoiko Suitzako komuna.
* **Riva di Solto**, Bizamo probintziako (Lombardia) herria eta Italiako komunitatea.
* **Riva Valdobbia**, Vercelli probintziako (Piamonte) herria eta Italiako komunitatea.

### Bestelakoak 
* **Riva (musika taldea)**, Jugoslaviako musika taldea (1988-1992), Eurovision 1989 lehiaketaren irabazlea.
* **Riva (Venezia)**, Veneziako kale eta kanaletako elementu arkitektoniko bat.
Lulu (argipena)

**Lulu** izenak hainbat adiera du:
* **Lulu pomeraniarra** edo Alemaniar spitz nanoa, txakur arraza bat.
* **Lulu** izen artistikoa duen abeslari eskoziarra, **Lulu Kennedy-Cairns**, Eurovision 1969ko irabazlea.
Riva (musika taldea)

**Riva** Jugoslaviako pop musika taldea izan zen, Zadarkoa zehazki, Kroaziakoa, 1980ko hamarkadaren amaieran oso arrakastatsua.

Taldeak 1988ko Zagrebfest-en egin zuen debuta. 1989an Jugoslavia ordezkatu zuten urte hartako Eurovision jaialdian, *Rock Me* abestiarekin, eta lehen postua lortu zuten.

1990ean, taldeak bigarren diskoa kaleratu zuen, *Srce* *laneta*, eta ikuskizun eta telebista-programa ugaritan jardun zuen, bere diskoa Alemanian, Austrian, Suitzan, Suedian eta Belgikan sustatzeko, besteak beste. *Rock Me* kantak eman zion ospea nazioartean taldeari, baita Japonian ere, non kantak luze iraun baitzuen zerrendetan.

Hainbat arrazoirengatik, hala nola Jugoslaviako gerrengatik taldearen bidaiatzeko aukerak murriztu ziren, eta azkenik, bereizi egin ziren 1991n.

## Kideak 
* Emilija Kokić (ahotsa)
* Dalibor Musap (teklatua, ahotsa)
* Nenad Nakić (baxua, ahotsa)
* Zvonimir Zrilić (gitarra, ahotsa)
* Boνko Colić (bateria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edmund Gosse

**Edmund William Gosse** (Londres, 1849ko irailaren 21a - *ibidem*, 1928ko maiatzaren 16a) ingeles olerkari eta kritikaria izan zen.

Londresen jaio zen gutxiengo sekta protestante bateko familia batean, eta haurtzarotik bizi izan zen Devonen. Hemezortzi urterekin aitarekin harremanak eten eta literaturari ekin zion. Museo Britainiarreko liburuzain laguntzaile gisa lan egin zuen lehenengo, eta olerki liburuak argitaratzen hasi zen. 1872-1874an, Danimarkara eta Norvegiara bidaiatu zuen, eta Hans Christian Andersen eta Frederik Paludan-Müller ezagutu zituen. Bidaiaren ondoren, Eskandinaviako literaturari buruzko kritikak idazten hasi zen. Itzutzaile eta Cambridgeko Unibertsitateko ingeles irakaslea ere izan zen.

Eskulturan espezializatutako arte-kritikari garrantzitsuenetako bat izan zen, eta George Bernard Shawekin batera Henrik Ibsenen literatura sartu zuen publiko ingelesean. 1904tik 1914ra Lorden Ganberako Liburutegiko liburuzaina izan zen.

Bere libururik ospetsuena *Father and Son* (*Aita eta semea*) autobiografia da, aitarekin izan zuen harremanari buruzkoa.

## Lanak 
### Olerkiak 
* *Madrigals, Songs, and Sonnets* (1870), John Arthur Blaikierekin
* *On Viol and Flute* (1873)
* *King Erik* (1876)
* *New Poems* (1879)
* *Firdausi in Exile* (1885)
* *In Russet and Silver* (1894)
* *Collected Poems* (1896)
* *Hypolympia, or the Gods on the Island* (1901), an "ironic phantasy"
**The Autumn Garden* (1908)

### Kritika 
* *English Odes* (1881)
* *Seventeenth Century Studies* (1883)
* *Life* of Thomas Gray, whose works he edited (4 vols., 1884)
* *Life of William Congreve* (1888)
* *A History of Eighteenth Century Literature* (1889)
* *Gossip in a Library* (1892)
* *The Jacobean Poets* (1894)
* *Critical Kit-kats* (1896)
* *A Short History of Modern English Literature* (1897)
* ''Life and Letters of Dr John Donne, Dean of St Paul's* (1899)
* *Illustrated Record of English Literature*, Richard Garnettekin (vols. iii and iv, 1903–1904)
* *Jeremy Taylor* (1903, "English Men of Letters")
* *Life* of Sir Thomas Browne (1905)
**French Profiles* (1905)
**Portraits and Studies* (1912)
**Collected Essays* (1912)
* *Three French Moralists* (1918)
* *Malherbe and the Classical Reaction in the Seventeenth Century* (1920) 
* *More Books on the Table* (1923)

### Biografia 
* *Gray* (1882)
* *The Life of Philip Henry Gosse*, F.R.S. (1890) online text
* *Father and Son* (1907)
* *The Life of Algernon Charles Swinburne* (1917) online text

### Beste liburu batzuk 
* *The Secret of Narcisse. A Romance* (1892)
* *Two Visits to Denmark, 1872, 1874* (1911)
* *Inter Arma* (1916)
* *Some Diversions of a Man of Letters'' (1919)

## Kanpo estekak
Diazinoi

**Diazinoia** edo **dimpylate** (NIK izendapena) konposatu organikoa da organofosfatoen familiakoa C12H21N2O3PS formula duena. Likido oliotsu eta kolorgea da egoera puruan. Komertzialki saltzen diren prestakuntzek kolore marroixka dute. 

Espektro zabaleko intsektizida gisa baliatzen da nekazaritzan. Etxeetan euliak, arkakusoak eta labezomorroak kontrolatzeko usatzen da, nahiz eta zenbait herrik debekatu duten bere erabilera. Europan etxeko animaliei jartzen zaizkien lepoko antiparasitarioen osagarrietako bat da.

## Toxikotasuna 
Organofosfatoen familiako beste intsektizida batzuk bezala diazinoia toxikoa da ugaztunentzat. Azetilkolinaesterasaren inhibitzailea da eta nerbio-sistemaren transmisio-mekanismoei eragiten die. Izan ere, ugaztunek diazinoia metabolizatzen dute *diazoxoi* bihurtuz molekularen sufre-atomoa oxigeno-atomo batez ordezkatuz. Diazoxoia jatorrizko konposatua baino toxikoagoa da. Arnasketaz, irentsiz edo larruazalean zehar xurgatuta sar daiteke gorputzean.

Gizakiongan diazonoi bidezko pozoitzeak sintoma hauek dauzka: goragalea, gihar-dardarak, karranpak, ahuldadea, arnasketa-arazoak, buruko mina eta diarrea. Atropina baliatzen da antidoto gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emma Martin Queralt

**Emma Martín Queralt** (2002ko abuztuaren 13a) futbolaria da eta emakumezkoen Bartzelona Futbol Klubaren B taldean erdilari gisa jokatzen du.

## Ibilbidea 
Cambrilsen hasi zuen karrera Emma Martinek.2018. urtean, Alavesera abiatu zen, 15 urte zituelarik. Bertan, 2021 urteko maiatzaren 30ean lehenengo mailara igotzea lortu zuen Alavés Gloriosas taldearekin. Gainera, 2021eko urriaren 9an lehenengo mailan debuta egin zuen Ibaian, Sporting de Huelvaren aurka (0-0).

Halere, minutu falta zela medio, neguko merkatuan Levante Las Planas talde kataluniarrera abiatu zen. Bertan bost gol sartu zituen eta lehenengo mailara igoera lortu zuen, bigarrenez jarraian, maiatzaren 29an. 

Udako merkatuan, Real Oviedo emakumezkoen taldera abiatu zen. Bertan, hiru gol sartu ditu, eta 2.rfef mailara jaitsi da taldea.

2023-2024 denboraldian Futbol Club Bartzelonako bigarren talderako fitxatu du. Taldeak liga irabaztea lortu du, Emmak bi gol eskuratuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila Ligan
Irene Hernández de Jesús

**Irene Hernández de Jesús** (San Pedro y San Pablo Ayutla, Mexiko, 1958ko urriaren 20a - Ibídem, 2021eko apirilaren 4a) mixe irakasle eta aktibista izan zen, Mexikoko Oaxaca mixe eskualdean emakumeen parte-hartze politikoaren aitzindaria. Komunitateko hainbat kargu bete ondoren, San Pedro y San Pablo Ayutla udalerriko batzarrak udal lehendakari aukeratu zuen 2007rako, eta Ayutlako eta mixe eskualde osoko lehen udal presidentea izan zen.

## Ibilbidea 
Irene Hernández de Jesús 1958ko urriaren 20an jaio zen San Pedro y San Pablo Ayutlan, Oaxacan. Ikasketak jarraitzeko asmoz, Monterrey hirira emigratu zuen, eta hamarkada batez han bizi izan zen. Geroago, Hezkuntzan lizentziatura bat egin zuen eta hainbat urtez Lehen Hezkuntzako irakasle elebidun gisa aritu zen Oaxacako Mixe mendilerroan. 

Irene Hernándezek administrazio publikoan izan zituen lehen esperientziak Ayutlako eskola-aterpetxeko idazkari izendatu zutenean eta festen batzordean parte hartu zuenean izan ziren. Esperientzia hori udal-diruzain gisa oinarritu zuen gero. Ibilbide horri esker, eskalafoiaren bide tradizionalaren bidez udalerriko lehendakaritzara iritsi zen, eta San Pedroko y San Pablo Ayutlako  batzar komunitarioak kargu horretarako aukeratu zuen 2006an. Izendatu baino lehentxeago, Ayutlan 2005ean antolatutako Mixe Emakumeen Lehen Eskualde Topaketan parte hartu zuen hizlari gisa.

Jaioterrian hil zen 2021eko apirilaren 4an.

## Aintzatespenak 
2021ean, *Cuentos de buenas noches para niñas rebeldes* liburuaren edizio berri batean agertu zen bere istorioa.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2023ko Italiako Giroa

**2023ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 106. edizioa izan zen. 2023ko maiatzak 6 eta 28 bitartean egin zuten, 21 etapatan banatutako 3.489,2 kilometro eginez Fossacesia eta Erroma artean.

Proba hau UCI World Tour 2023ko egutegiaren barnean zegoen, 2.UWT mailan.

Ekitaldi honetan 3 erlojupeko eta 200 km-tik gorako 6 etapa izan ziren. Lasterketa Jumbo-Visma taldeko Primož Rogliček irabazi zuen, honekin bere laugarren Itzuli handia lortu zuelarik eta Giroa irabazi zuen lehen esloveniarra bihurtuz.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geoffrey Palmer (politikaria)

**Greoffrey Winston Russell Palmer** (Nelson, 1942ko apirilaren 21a) zeelandaberritar abokatu eta politikaria da. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1989ko abuztutik 1o90eko irailera.

Zuzenbidea eta zientzia politikoa ikasi zituen Wellingtongo Victoria Unibertsitatean eta 1967an Chicagoko Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan doktoratu zen. Estatu Batuetako unibertsitateetan zuzenbideko irakasle izan ondoren, Zeelanda Berrira itzuli zen.

1979an Alderdi Laboristako hautagaia izan zen hauteskundeetan eta Christchurch Centraleko eserlekua lortu zuen, 1990 arte mantendu zuena. 1984an, gobernu laboristako lehen ministrorde, fiskal nagusi eta Justizia ministro izendatu zuten. 1987an Laboristak beste garaipen bat lortu ondoren, Ingurumen ministro ere izendatu zuten. Aldi horretan, erreforma garrantzitsuak egin zituen herrialdeko lege- eta konstituzio-esparruan.

1989ko abuztuaren 3an David Langek lehen ministro kargua utzi zuen eta Geoffeey Palmerrek ordezkatu zuen. 1990eko azaroko hauteskundeak baino bi hilabete lehenago, postua Mike Mooreri utzi zion, garaipenerako aukera urriak zirela eta.

2010ean, Gazako ontzien aurkako erasoa ikertu zuen Nazio Batuen Erakundeko aditu-taldeko buru izan zen.
Gregorio Amunátegui Solar

**Gregorio Amunátegui Solar** (Santiago, 1868ko martxoaren 15a &ndash; Santiago, 1938ko uztailaren 20a) txiletar akademikoa eta zirujaua izan zen. Txileko Unibertsitateko errektorea izan zen 1923 eta 1924 artean, eta Justizia eta Giza Eskubideen Ministerioa bi alditan (1915 eta 1924).

## Biografia 
Amunátegui familia nabarmeneko kidea, Miguel Luis Amunáteguiren semea zen. 

Medikuntza ikasi zuen Txileko Unibertsitatean, 1886an lizentziatu zen, eta auzitegi-medikuntzako ikastaroko irakaslea izan zen. Erakunde bereko Medikuntza Fakultateko dekanoa izan zen.  1891ko Gerra Zibilean, Armada Iraultzaileko zirujau nagusia izan zen. 

Txileko Unibertsitateko errektore kargua hartu zuen bere anaia Domingo Amunátegui Solar ordezkatuz, honek Barne ministro izateko abandonatu zuena. Bere errektoretza laburrean, 1923an V. Konferentzia Panamerikarra egiteaz arduratu zen eta unibertsitatearen autonomia ekonomikoa hobetzeko lan egin zuen.  Arturo Alessandriren gobernuak jasaten ari zen krisi politikoaren emaitza, Gregorio Amunátegui kabinetean parte hartzera deitua izan zen *sable-hotsa* delakoaren ostean. Hala, Estatu kolpea baino egun pare bat lehenago bere gain hartu zuen Justizia eta Instrukzio Publikoaren Ministerioa. Amunateguik aste batzuk gehiago iraun zuen karguan, Luis Altamiranoren erregimenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ballen piramidea

**Ballen piramidea** () Ozeano Barean dagoen uharte bolkaniko bat da, Australiari dagokiona. Ezkutu-sumendi baten galdara higatu ondoren sorturiko egitura da, duen piramide itxuragatik ezagutzen dena.

## Kokapena eta deskribapena 
Ozeano Barean kokaturik dago, Australiako Sydney hiritik 643 km ipar-ekialdera eta Lord Howe uhartetik 20 km hego-mendebaldera.

Piramide bertikal baten itxura du. 572 metroko garaiera du, eta luzera 1.100 metrokoa bada ere 300 metro zabal da soilik. Munduko stack altuena da. Itsaso zakarreko eremuan kokaturik dago eta harkaitz ugari ditu inguruan, horregatik zaila izaten da uhartera iristea.

*Dryococelus australis* makil-intsektua Ballen piramideko eta Lord Howe uharteko endemikoa da. 1918an itsasontzi bat urperatu zen Lord Howe uhartean, eta han zihoazen arratoiek uhartera iristea lortu zuten. Arratoi hauek makil-intsektu guztiak jan zituzten. Lord Howe uhartean 1920an identifikatu zen azken makil-intsektua eta dagoeneko iraungita zegoela uste zen, baina 1964an Ballen piramidean hildako ale bat aurkitu zuten. 2001ean hainbat entomologo eta kontserbazionista Ballen piramidera joan ziren hango fauna eta flora zerrendatzeko helduruaz, eta *Dryococelus australis*-en populazio bat aurkitu zuten 100 metroko altueran. 24 ale baino ez zituzten kontatu ordea. Australiara bi intsektu bikote eraman zituzten eta ugaltzea lortu dute, berriz Lord Howe uhartean sartzeko helburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dear Edward (telesaila)

***Dear Edward*** estatubatuar telesaila da, Jason Katimsek Apple TV+entzat sortua.

## Sinopsia 
Hegazkin istripu bat. 9 urteko mutikoa. Bera da protagonista, zorigaiztoko gertakari horretatik bizirik irten den pertsona bakarra. Modu tragikoan hildako gainerako bidaiariak ere badira protagonista, eta, batez ere, haien hutsunea onartu eta dolua landu behar duten senideak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krieg der Träume

***Krieg der Träume*** telesail dokumentala da, Jan Peterrek eta Gunnar Dediok Arterentzat sortua.

## Sinopsia 
1920ko eta 1930eko hamarkadetan gerrak harrapaturiko biztanle alemaniar, frantziar eta austriarren bizipenak dira istorioaren ardatza. Komunistak, anarkistak, zinema mutuko izarrak, Auschwitzeko komandanteak… Haien eguneroko pertsonalak, gutunak eta lekukotzak daude kontakizunaren erdigunean. Artxiboko materiala eta dokumental estiloko pasarteak txandakatu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Class (telesaila)

***Class*** indiar telesaila da, Ashim Ahluwaliak Netflixentzat sortua. *Élite* izeneko espainiar telesailean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
New Delhiko bazterreko auzo bateko hiru nerabe dira istorioko protagonistak. Beka bati esker, ikasketak abiatuko dituzte bertako unibertsitate esklusibo batean, eta lagun giroko zurrumurruek eta sekretu ilunek hilketa bat gertaraziko dute.

## Aktoreak 
* Anjali Sivaraman: Suhani Ahuja
* Gurfateh Pirzada: Neeraj “Neeru” Kumar Valmiki
* Piyush Khati: Dheeraj Kumar Valmiki
* Madhyama Segal: Saba Manzoor
* Cwaayal Singh: Balram “Balli” Patwal
* Zeyn Shaw: Veer Ahuja
* Chintan Rachchh: Faruq Manzoor
* Naina Bhan: Koel Kalra
* Ayesha Kanga: Yashika “Yash” Mehta
* Moses Koul: Sharan Gujral
* Chayan Chopra: Dhruv Sanghvi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Suspect (telesaila)

***The Suspect*** britainiar telesaila da, Peter Berryk ITVrentzat sortua.

## Sinopsia 
Hilketa misteriotsu bat da bost ataleko telesail britainiar honen abiapuntua. Protagonista, berriz, ikerketan laguntzen dien psikologo laudatua. Denborak aurrera egin ahala, ordea, ohartuko dira psikologoak uste zuten baino hobeto ezagutzen zuela biktima, eta haren lan metodoak ez direla ohikoak. Liburu salmentan arrakasta izan duen mediku bat susmagarri nagusi bilakatuko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Judith Chemla

**Judith Chemla** (Gentilly, ) frantziar antzezlea da, zineman, telebistan eta antzerkian aritutakoa.

## Biografia 
Aita biolinista judu-tunisiar jatorrikoa da, eta ama Borgoinako abokatua. Biak Chemla gaztea zenean dibortziatu ziren. Zazpi urterekin hasi zen biolina jotzen. Hamalau urte zituela, biolina jotzeari utzi eta antzespenari interes handiagoa agertzen hasi zen. Bigarren hezkuntza ikasten ari zela antzerki eskolak hartu zituen Emmanuel Demarcy-Mottarekin. Ondoren, Bruno Wacrenierrekin Parisko 5. barrutiko kontserbatorioan izan zen, eta Cécile Grandinekin Bourg-la-Reine – Sceauxko kontserbatorioan ere klaseak eman zituen. Ondoren, Arte Dramatikoko Goi Mailako Kontserbatorio Nazionalean izan zen eta bertan Muriel Mayette ezagutu zuen. Muriel Mayetteren gonbidapena onartu ondoren, Chemla Comédie-Françaiseko kide aktiboa izan zen 2007ko abendutik 2009ko uztailera bitartean.

2013an, Chemlak etorkizun handieneko aktorearen Lumière saria irabazi zuen, eta emakumezko aktore onenaren Cesar sarirako izendatu zuten, Josepharen bigarren mailako papera egiteagatik *Camille redouble* filmean. 2017an, emakumezko aktore onenaren Cesar sarirako izendatu zuten, Jeanne du Perthuis des Vauds *Une vie* filmean egindako rol protagonikoagatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
(236987) Deustua

**(236987) Deustua** gerriko nagusiko asteroidea da. Izena Susana Deustua ikerlariaren omenez darama.

## Deskribapena 
(236987) Deustua gerriko nagusiko asteroidea da. 2008ko abuztuaren 26an aurkitu zuten La Sagran, Mallorcako Astronomia Behatokian. 2,41 UAko ardatzerdi handia, 0,21eko eszentrikotasuna eta ekliptikarekiko 1,3º-ko inklinazioaren du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joyland (filma)

***Joyland*** () 2022ko Saim Sadiq pakistandar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Lahore, Pakistan. Rana familia. Aita, Appa, patriarka, Pakistango familia tradizional baten eginbeharrak errespetarazten tematua. Aulki gurpildunean eserita, haren presentzia hutsak tentsioa sorrarazten du. Seme zaharrenak, Saleem-ek, aitaren pausoei jarraitzeko interesa du, eta gizon batek izan behar duen hori guztia bilatzen du. Haren emazte Nucchi haurdun dago, eta bi alabaren ondoren mutiko bat jaioko den esperantza dute. Haider seme gazteenak, filmeko protagonistak, etxeko zaintza lanak egiten ditu: ilobekin ematen du eguna, otorduak prestatzen ditu eta etxea txukuntzen du. Haren emazteak, Mumtaz-ek, ile apaindegi batean egiten du lan, baina makillaje artista bihurtzea du amets. Haiderrek dantzari lana topatzen du ikuskizun erotikoak egiten dituen talde batean, eta ikuskizunaren izarra den emakume transaz maiteminduko da. Familiari antzokiko manager postua lortu duela esan ondoren, Mumtaz-ek lana utzi beharko du, etxeko lanez arduratzeko.

## Aktoreak 
* Ali Junejo: Haider
* Rasti Farooq: Mumtaz
* Alina Khan: Biba
* Sarwat Gilani: Nucchi
* Salmaan Peerzada: Rana Amanullah
* Sohail Sameer: Saleem
* Sania Saeed: Fayyaz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odessa Rae

**Odessa Rae** (Calgary, 1982ko maiatzaren 23a) Kanadako aktorea eta ekoizlea da. *Navalny* dokumentala ekoiztu zuen eta Dokumental onenaren Oscar Saria irabazi zuen 2022an.

## Biografia 
Gaztaroan Ipar Amerikan, Asian eta Indian bizi izan zen. Torontoko Unibertsitatean Nazioarteko Erlazio ikasketak egin zituen eta japonieraz hitzegiten duenez Japonian hasi zuen aktore ibilbidea. Brad Pittekin hainbat iragarki egin zituen japoniar telebistan eta SKY TV-k Japonian *Bravo* izeneko showa egitea eskaini zion. 2004an *Jenifa* izeneko filme japoniarrean aktore, idazle eta ekoizlea izan zen.

2010etik aurrera Estatu Batuetako hainbat telesailetan agertu zen; Leverage, Smallville, Rizzoli & Isles...

Azken urteetan ekoizpenean zentratu da. 2021ean RaeFilm Studios sortu zuen. 2022an *Navalny* dokumentala ekoiztu zuen eta arrakasta handia izan zuen. Dokumental onenaren Oscar Saria eta BAFTA Saria irabazi zituen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Ekoizlea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Una follia

***Una follia*** (euskaraz *Erokeria bat*, baita ere *Il ritratto parlante* ("Erretratu hizlaria") edo *La folia di carnovale* ("Inauterietako erokeria) izenburuekin ezagutua, ekitaldi bakarreko fartsa zen. Musika Gaetano Donizettirena zen eta libretoa Bartolomeo Merellik idatzita. 1818ko abenduaren 17an taularatu zen lehen aldiz, Veneziako Goldoni Antzokian.

Libretoa eta partitura 1818. urtearen ondoren galdu ziren: zortzi musika zati bakarrik heldu zaizkigu. Genero komikoarekin musikagileak eginiko lehen saiakera izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Os Demónios do Meu Avô

***Os Demónios do Meu Avô*** 2022ko Nuno Beato portugaldar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko filma da.

## Sinopsia 
Rosak bizitza zorrotza darama, bere lanari eskainia. Aitonarengandik pixkanaka urrunduz joan zen, lanarengatik. Aitona hiltzeak estresa eragingo dio, eta zalantzan jarriko ditu bere erabakiak. Rosak hiria uztea erabakiko du, eta aitonaren ondoan bizitako bere haurtzaroko leku eta oroitzapenen bila abiatuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Grande Magie

***La Grande Magie*** 2022ko Noémie Lvovsky frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Charles eta Marta hotel batean daude, bikote harremanaren azkenetan. Afaltzen duten bitartean, Albertek, mago berritsu batek, Marta desagerraraziko du. Charles urduritu egingo da. Magoak kutxa bat emango dio. Marta barruan omen dago; baina emakumearengan erabateko konfiantza baldin badu bakarrik ireki dezake.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panaeolus rickenii

***Panaeolus rickenii*** edo ***Panaeolus acuminatus var. rickenii*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da. Beste *Panaeolus* batzuk bezala, toxikoa den susmoa dago. Gainera, haragi gutxi du eta simaurretan hazten da, erabat baztergarria da. 

## Deskribapena 
**Kapela:** Higrofanoa, 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa azkenera arte. Kolorea: arre-gorrixka, arre-beltzaxka, arre-txokolate kolorea, batzuetan erreflexu berdexkekin. Hezetasunean, pixka bat ildaskatua izaten du ertza.

**Orriak:** Estu, hasieran grisaxkak, gero beltzaxkak, jaspeztatuak, ertz zurixkarekin.

**Hanka:** Tentea, luzea, 13 mm artekoa, pruina zurixka barez estalia dago, eta haren azpian kolore arre-gorri-beltzaxka bat hautematen da.

**Haragia:** Gutxi. Usaingabea.

**Etimologia:** *Panaeolus* terminoa, grezieratik dator, "panaiolos" hitzetik, "pas pasa pan" = dena, eta "aiólos" = hainbat koloretakoak. *Rickeni* epitetoa pertsona izenetik dator, Adalbert Ricken mikologoaren omenez

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Panaeolus subbalteatus* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela hemisferikoa du, inoiz ez kanpai-formakoa, eta  orrien ertza, kolore berekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Belardietan edo eremu belartsuetan eta itzaltsuetan; azienda gorotz asko dagoen lekuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leucocoprinus cretaceus

***Leucocoprinus cretaceus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Leucocoprinus cretatus*, *Lepiota cretata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hasieran esferikoa, gero ganbila, ondoren zabaldu egiten da; gaztetan, erraz bereiz daitekeen irinezko errezel zuri batez estalia, zahartzean krema-horixka samarrekoak bihurtzen dira, errezelaren azpian, oso nabarmenak ez diren ildaska marjinalekin.

**Orriak:** Estu eta zuriak hasieran.

**Hanka:** 12 cm arteko garaierakoa, oinarria erraboilduna, zuria, eraztunaren azpian irintsua, mintzezkoa izan ohi dena, baina batzuetan kapelaren ertzetan geratzen diren hondakinengatik baino ez da ikusten.

**Haragia:** Zuria, gutxi, usain leunekoa.

**Etimologia:** *Cretaceus* epitetoa latinetik dator, klarionarendako kreta, eta karetsu, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espezie honen ezaugarriak dira: irin maluta zuriz estalitako kapela, ertza ia ildaskatu gabea, eta sortakatua hazten dela.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, leku babestuetan, simaurretan edo egur-hondakin oso degradatuetan, baita berotegi eta lorategietan ere 

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Myo Ko Ko San

**Myo Ko Ko San** () (Mandalay, Myanmar, 1994ko irailaren 1a) birmaniar modeloa eta LGBT pertsonen eskubideen aldeko ekintzailea da. 2014an emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketan bere herrialdea ordezkatu zuen.

## Bizitza 
Myo Ko Ko San 1994ko irailaren 1ean jaio zen Mandalayn, Myanmarren. Jaiotzean gizonezko generoa esleitu zioten. Haurtzaroan genero disforia bizi izan zuen eta 15 urterekin genero trantsizioa hasi zuen eskolara zihoala. 23 urterekin sexua berresleitzeko ebakuntza egin zuen Thailandian. Ingeniaritza zibila ikasi zuen Mandalayko Unibertsitate Teknologikoan.

2013ko urriaren 23an emakume transgeneroentzako Miss Rainbow Ribbon edertasun-lehiaketa irabazi zuen. Garaipen horrek 2014ko Miss International Queen lehiaketan Myanmar ordezkatzeko aukera eman zion. 2022an Miss Unibertso Myanmar edertasun lehiaketan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Hirutasunaren ikonoa

**Hirutasunaren ikonoa** ( errusieraz Троица, *Troitsa* ), **Rublioven Hirutasuna** ere deitua, Hirutasun Santuaren ikono bat da, Andrei Rubliov errusiarrari egotzitakoa. 15. mendeko lana margolari honen lanik ezagunena da, Errusiako artearen mugarrietako bat eta Eliza Ortodoxoaren ikono errespetatuenetako bat da. Mambreren artadian Abraham bisitatu zuten hiru aingeruak irudikatzen ditu (ikus ), baina irudia sinbolismoz beteta dago eta Hirutasunaren ikono gisa interpretatu da. 

## Kokapena eta jabetza 
Lana Moskuko Tretiakov galerian egon da 20. mendetik eta 21.ean zehar, harik eta 2023an, Vladimir Putin Errusiako presidenteak agindu duen Eliza Ortodoxoari itzul dakion jabetza. Kirill Errusiako elizako patriarkak Hirutasunaren jai ortodoxorako mailegua eskatu zuen, ikonoa Kristo Salbatzailearen Katedralean erakutsi ahal izateko, baina Putinen erantzuna  eskuzabalagoa izan zen, jabetza osorik emanez elizari.

2023an Putinek Eliza Ortodoxoari emandako beste artelan batekin gertatu bezala (Alexandro Nevskiren Hilobia, Hermitage Museoko fondoetatik elizari emana), neurriak arte eta museistika adituen kritikak eragin ditu. Rublioven egiletza batzuetan zalantzan jartzen da, izatez. Sergei Radoneikoa izeneko abate baten izenean egin zen, Hirutasun Santuaren eta San Sergioren Laura edo monastegiko nagusiaren omenez (zeina Moskutik gertu dagoen). Monasterio honetako katedraleko ikonostasioak 1598-1600 eta 1926-1928 bitartean egindako ikonoaren bi kopia gordetzen ditu.

Iturri ezberdinek 1408-1425, 1422-1423 edo 1420-1427 artean ezarri dute sorkuntza data. 1575ean Ivan Izugarriak urrez apaintzeko agindua eman zuen, eta Boris Godunov tsarrak 1600ean berriro berdina egin zuen.

Ikonoaren konposizioak zirkulu harmoniatsua osatzen du. Trazu fin batez margotuta dago, eta hiru irudiek alderdi malenkoniatsu eta mistikoa ematen dute. Koloreen edertasun handiarekin, aingeruei jainkozko izaera ematen dien urdina nabarmentzen da.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belén Rodríguez (kazetaria)

**Belén Rodríguez** edo  **Belén Ro** izezen ezaguna, jaiotzaz  **Belén Marta Rodríguez Gómez** (Madril, 1966ko martxoaren 23a) madrildar kazetaria da. Telebista espainiarreko prentsa arrosari buruzko hamabost telebista-saiotan baino gehiagotan parte hartu duen kolaboratzailea da.

## Biografia 
Kazetari-familia batean jaio zen, eta Pedro Rodríguez García eta Chari Gómez Mirandaren («Doña Adelaida» deitu izan diote telebistari) alaba da, baita Pedro Rodríguez Gómez kazetariaren arreba ere.

## Kazetari ibilbidea 
Prentsa arrosa eta telerrealitate-lehiaketak dira haren espezializazioa. 90eko hamarkadan hasi zen telebistan, Televisión Españolan, María Teresa Camposen saioetan kameren atzean. Kameren aurreko lehen aldia Telecincoren *Día a Día* saioan izan zen, eta han kolaboratzaile gisa aritu zen. Handik gutxira, *Gran Hermano* lehiaketaren eztabaidetan parte hartzen hasi zen, 2017ra arte. 2003an, kazetaria katez aldatu zen, eta Antena 3en hasi zen lanean, Ana Rosa Quintanak aurkeztutako *Sabor a ti* saioan.

2005etik 2015era bitartean, Telecincoko *El programa de Ana Rosa* saioan parte hartu zuen. Saio hori 2008. urtetik *La Noria* saioarekin bateratu zuen,  2012. urtean saioa bertan behera gelditu arte. Geroago, *Enemigos intimos*, *¡Qué tiempo tan feliz!,* edo *¡Viva la vida!* saioetan parte hartu du, denak Telecincon. Jesús Vázquezek Telecincon aurkeztutako *¡Mira quién salta!* lehiaketan ere parte hartu zuen.

2012 eta 2014 artean, *Sálvame*-n kolaboratu zuen, eta 2016. urtean itzuli zen; urte horretan bertan, *Deluxe-*n kolaboratzen hasi zen. 2019an, bi programak utzi zituen, Antonio David Floresekin liskar gogorrak izan ondoren. Harrezkero, besteak beste, *Ya es mediodía, La casa fuerte* edo *Mujeres y hombres y viceversa* lanetan parte hartu du. 2021ean *Deluxe*  saiora itzuli zen laguntzaile gisa, eta 2022ko udaldian *Sálvame* saiora. 2022an, *Deluxeko* postua utzi zuen berriro, Kiko Hernándezekin eta haren lankideekin eztabaida izan baitzuen.

2023an, Telecinco kateko *Pesadilla en el Paraíso* reality saioan kolaboratzen hasi zen. Urte horretako maiatzean hasi zen *Fiesta saioan* parte hartzen.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margo Martindale

**Margo Martindale** (Jacksonville, Texas, AEB, 1951ko uztailaren 18a) antzerki, zinema eta telebistako aktore estatubatuarra da. 2023an HBO Maxen estreinatutako *Mrs Davis* serieko izen bereko moja protagonista (Betty Gilpinek  interpretatua) zuen  seriean parte hartu zuen.

## Biografia 
Margo Martindale William Everett eta Margaret Pruitten alaba da.

## Lan ibilbidea 
2011n, Primetime Emmy saria eta Telebistako Kritikaren Saria jaso zituen, Mags Bennettek Justified-en bigarren denboraldian izandako paper errepikariagatik. Martindale lau aldiz izendatu zuten Emmy sarietarako The Americansen Claudia gisa egindako lanagatik, eta saria 2015. eta 2016. urteetan lortu zuen.

2004an Tony sarietarako ere izendatu zuten Big Maman Broadwayn egin zuen debuta zela eta, *Cat on a Hot Tin Roof/ Katua zinkezko teilatuan* egindako filmagatik. Martindale bere buruaren fikziozko bertsio gisa agertu zen Netflix *BoJack Horeman*-en komedia animatuan.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Sariak eta aintzatespenak 
; Primetime Emmy sariak

; Critics' Choice Television Award

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Margo Martindale en Internet Movie Database (en inglés).
* Margo Martindale en Internet Broadway Database (en inglés)
Rifat Rastoder

**Rifat Rastoder** (Radmanci, 1950eko uztailaren 11 &ndash; Podgorica, 2023ko maiatzaren 4a) montenegroar kazetari eta politikaria izan zen. Montenegroko behin-behineko presidentea izan zen 2003ko maiatzaren 19tik 22ra.

Bosniako etniakoa eta musulmana izan zen. Kazetaria izan zen eta irratian, egunkarietan eta aldizkarietan lan egin zuen.

Bere jarduera politikoa 1990ean hasi zen Montenegroko Bosniakoen Foroaren sorrerarekin. Foro Zibikoko kide eta Montenegroko Alderdi Sozial Demokrataren sortzaileetako bat ere izan zen. Lau aldiz hautatu zuten diputatu eta legebiltzarreko presidenteorde izan zen. 2003ko maiatzaren 19tik 22ra bitartean, herrialdeko lehendakaria izan zen behin-behinean.

## Kanpo estekak
Betty Gilpin

**Betty Gilpin** (New York, AEB, 1986ko uztailaren 21a) estatubatuar aktorea  da. 2023an HBO Maxen estreinatutako *Mrs Davis* serieko izen bereko moja protagonista interpretatu zuen. 2016an Cosmo Pfeitekin ezkondu zen.

## Aktore ibilbidea 
Carrie Roman doktorea izan zen *Showtime Nurse Jackie* telesailean, eta Debbie "Liberty Belle" Eagan, *Netflix GLOWren* komedia-seriean. Gainera, *Law & Orde*r: SVU, *Medium*, *Fringe* eta Elementary serieetan agertu da.

Antzerkian, Off-Broadwayko ekoizpenetan lan egin du, hala nola *Heartless*, ''I'm Gonna Pray for You So Hard* eta *We Live Here*.

2023an HBO Maxen estreinatu da Betty Gilpin moja protagonista duen *Mr. Davis'' estatubatuar serie da. David Arquete eta Margo Martindale ditu lagun  kapituluz kapitulu harritu eta entretenitzen duen seriean. Davon Lindelof gidoilariak istorioaren nondik norakoa hauxe da: Ipurdiak astintzen dituen moja bat buru-belarri ari da mundua menderatzen duen adimen artifizial bat suntsitu nahian. Horretarako, lehenbizi Grial Saindua aurkitu behar du. Bidean, Jesukristorekin topo egiten du, zeinek erresistentzia-zelula bat den kebab batean lan egiten duen. Helburu ilunetarako altxorra eskuratu nahi duen nazi-taldea dago. Altxorra zaintzen duten eta bere osotasuna zaintzeko edozer gauza egiteko prest dauden emakumeen ermandadea dago eta katu bat duen Schrödinger izeneko zientzialaria  ...

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Askorriagako Gotortokia

thumb|Askirrigako gotokia udan eta Barrikatik ikusita.
thumb|Ilunabarra gotorlekutik ekialdera begira.
**Askorriagako Gotortokia** Gorlizen leku oso ezaguna da. Askotan, Askorriagako gotortokiari Gorlizko gaztelua deitzen zaio. Gaztelu honetatik oso ondo ikus daiteke itsasoa.
## Kokapena 
Askorriagako Gotortokia Gorlizen dago. Uztrikotzet puntan dago, itsasoari begira. Uztrikotzet osatzen duen harkaitz-muino hau duela 120 milioi urte sortu zen, koralezko arrezife baten hondarretatik eta moluskuetatik abiatuta. Itsasotik edo Barrikatik begiratuz gero, materialen kolorea Uztrikotzet puntan aldatzen dela ikus daiteke.

## Historia 
thumb|Askorriagako gotokia
Askorriagako gotortokia XVIII. mendean eraiki zen, Gaminiz (gaur egun Plentzia eta Gorliz) zaintzeko. Ingelesengandik herri hori babestea zen xedea, pentsatzen baitzuten ingelesek eraso egin zezaketela eta Uztrikotzet itsasoa behatzeko leku aproposa da, bertatik oso ondo ikus baitaiteke itsasosa. Azkoz geroago, Askorriagako gotortokia kontrabandistek erabili zuten kontrabandua egiteko.

## Kanpo estekak 
* Deia:https://www.deia.eus/bizkaia/2020/08/23/tesoros-cala-castillito-gorliz-4685152.html
* Guia Repsol:https://www.guiarepsol.com/es/fichas/monumento/ruinas-del-fortin-de-azkorriaga-20327/
* Flysh Bizkaia:https://www.flyschbizkaia.eus/es/lugares-de-interes/lugares-de-interes-geologico/gorliz-castillito
* Visit Gorliz:https://www.visitgorliz.eus/patrimonio/fortin-de-askorriaga/
Edith Alleyne Sinnotte

**Edith Alleyne Sinnotte** (Liverpool, Erresuma Batua, 1871a – Balwyn, Victoria, Australia, 1947ko azaroaren 15a) idazle anglo-australiarra izan zen. Lehen esperantozko emakume eleberrigile gisa ezaguna da.

## Bizitza 
1871n jaio zen Liverpoolen, Walter Powell Sinnotte eta Isabella Baylisen familian. Esperantoa Erresuma Batuan ikasi zuen, 1894an Australiako Melbournera emigratu aurretik.

Britainia Handiko Esperanto Elkarteko kidea eta Mont Albert esperantista elkarteko adarreko presidentea izan zen. 1918an *Lilio* eleberria argitaratu zuen Londresen Britainia Handiko Esperanto Elkarteak. Emakumezko idazlearen esperantozko lehen eleberria bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virginia Wade

**Sarah Virginia Wade** (Bournemouth, 1945eko uztailaren 10a) ingeles tenislari ohia da.

Urte batetik hamabostera Hegoafrikan bizi izan zen, bere aita Durban artxidiokesoaren diakonoa zelarik, eta han ikasi zuen tenisean jokatzen. Ingalaterrara itzulita, matematikan eta fisikan graduatu zen Sussexeko Unibertsitatean.

Tenisean amateur aroaren amaiera eta profesional aroaren hasiera bizi izan zituen. Profesionaletan bost hilabete eman ondoren, 1968an AEBetako Irekia irabazi zuen, finalean Billie Jean King garaituz. 1972an Australiako Irekia irabazi zuen eta 1977an Wimbledongo txapelketa. Guztira 55 txapelketa irabazi zituen bere ibilbidean.

Binakako kategorian, 1973an Australiako Irekia, Roland Garros txapelketa eta AEBetako Irekia irabazi zituen Margaret Courtekin batera. 1975ean garaipena errepikatu zuen AEBetako Irekian.

Erretiratu ondoren, telebistarako tenis esatari gisa aritu zen.
Jigme Wangchuck

**Jigme Wangchuck** (; Thinley Rabden jauregia, Wangdue Phodrang, 1905 &ndash; Dragteng Gewog, 1952ko martxoaren 30a) bigarren Bhutango Dragoi Erregea (Druk Gyalpo) izan zen 1926tik hil zen arte.

Ugyen Wangchuck erregearen seme zaharra izan zen. Bere aitaren oinordekoa izan zen tronuan 1926an, eta hurrengo urtean koroatu zuten. Erregealdiaren hasieran, azpiegiturak eraiki zituen, hala nola monasterioak, eskolak eta errege-egoitzak. Aitaren kanpo-politika isolatzailea mantendu zuen, eta Britainiar Rajarekin bakarrik izan zuen harremana. Indiaren independentziaren ondoren, bi herrialdeek adiskidetasun itun bat sinatu zuten 1949an, Indiak erresumaren kanpo-harremanen ardura hartzeko.

Bi emakume izan zituen, Ashi Phuntsho Choden eta Ashi Pema Dechen, eta bost seme-alaba. Seme zaharrena, Jigme Dorji Wangchuck, bere ondorengoa izan zen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Veronica Ferres

**Veronica Maria Cäcilia Ferres**, ezagunagoa **Veronica Ferres** izenez (Solingen, Alemania, 1965eko ekainaren 10a) alemaniar aktorea eta ekoizlea da. *Crisis* (2021), *Cada respiro que da*s (2021) eta *Salt and Fire* (2016) lanengatik ezaguna.  

## Biografia 
Ferres 1965eko ekainaren 10ean jaio zen Solingenen, Ipar Westfaliako Renanian, Alemanian . Peter Ferres ikatz- eta patata-merkatariaren eta haren emazte Katirinen alaba gazteena eta bakarra bezala hazi zen.

Ikasketak Solingengo Gymnasium Schwertstrasse-n osatu zuen,[3], eta, ondoren, alemanez, antzerkiz eta psikologiaz [4] lizentziatura egin zuen Municheko Ludwig Maximiliano Unibertsitatean.

Carsten Maschmeyer-ekin ezkonduta dago 2014ko irailaren 27tik, aurretik Martin Krug-ekin ezkonduta egon zen.

## Lan ibilbidea 
Ezaguna egin zen, Pierre Richardekin batera *Sans famille* film frantsesean protagonista lana egitean. Thénardier andrea interpretatu zuen Gérard Depardieuren ondoan, Les Misérables telebistako filmean. . 1992an Alemaniak atzerriko film onenaren Oscarrerako izendatu zen *Schtonk* filmean ere parte hartu zuen, protagonista gisa. 

2007an, Paul Schraderrek zuzendutako *Adam Resurrected* nazioarteko zinemaren ekoizpenean lan egin zuen Willem Dafoe eta Jeff Goldblumekin batera.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Aintzatespenak 
* 2007 “Hans-Rosenthal-Ehrenpreis”, “Power-Child” karitazio-proiektuan egindako lanagatik.
* 2006 “Merezimenduaren Bávaro saria”, Bavariaren alde egindako lorpenengatik eta egindako lanagatik
* 2006 “Goldene Feder” saria, aktore onena
* 2005 Alemaniako Bambi aktore onenaren saria, zineman, telebistan eta antzerkian egindako ibilbideagatik
* 2005 “DIVA - HALL OF FAME - Alemaniaren aintzatespena”
* 2004 "Telebistako Bávaro saria", Anna’s Return, Forever Lost eta Stronger than Death filmeengatik.
* 2002 Golden Grimme saria, The Mannsengatik
* 2002 Goldene Kamera saria, Alemaniako zinemako eta telebistako aktore onenarentzat
* 2002 Bavariako Telebista Saria "The Manns"-gatik
* 2002 ROMY saria, Austriako aktore ezagunena
* 1999 The Bride filmeko aktore onenaren saria, Pescarako Zinemaldiaren bederatzigarren edizioan (Italia)
* 1998ko "Camera Dorada" saria, Alemaniako zinemako eta telebistako aktore onenaren kategorian, Rossini lanarengatik.
* Bambi saria Alemaniako aktore onenarentzat, Schtonk lanarengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak