open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mariano Picón Salas

**Mariano Federico Picón Salas** ( Mérida, 1901eko urtarrilaren 26a - Caracas, 1965eko urtarrilaren 1a ) idazle, diplomatiko eta akademiko venezuelarra izan zen. Bere obran saiakera historikoak, kritika literariokoak eta Latinoamerikako historia kulturala nabarmentzen dira, Venezuelako intelektualik unibertsalenetako bat bihurtuz.

Idazle eta saiakeragile gisa egindako lanaz gain, Picón Salas bere irakasle eta politika lanengatik nabarmendu zen. Venezuelako Unibertsitate Zentraleko Humanitate eta Hezkuntza Fakultatearen sortzailea eta bere lehen dekanoa izan zen. Hezkuntza Ministerioko Kultura eta Arte Ederretako Zuzendari (1938-1940), Venezuelak Kolonbian zuen enbaxadore (1947-1949), Venezuelak Brasilen zuen enbaxadore (1958-1959), Venezuelak UNESCOn zuen enbaxadore (1959-1963) eta Presidentetzako Idazkari izan zen Romulo Betancourten konstituzio-aldiko azken urtean (1963-1964).

## Biografia 
### Lehen urteak eta Txileko egonaldia (1901-1936) 
ezkerrera|thumb|183x183px| Mariano Federico Picón Salas bere nerabezaroan.
ezkerrera|thumb|193x193px| Mariano Picón Salas 1923an Txilera iritsi zenean.
Mariano Picón Salas Andeetako Mérida hirian jaio zen, izen bereko estatuko hiriburua, 1901eko urtarrilaren 26an. Pío Picón Ruiz eta Delia Salas de Picónen semea, 1912an hil zena. 1910erako, bere aitak irakasle frantziar bat izendatu zuen, monsieur Machy, librepentsalari eta komunero-ohia, Picón Salas haurrari bere lehen heziketa urratsetan lagunduko diona. 1913an, batxilergo ikasketak hasi zituen Mérida lizeoan, eta Trujilloko Valera hirian jarraitu zituen, Aquinoko Santo Tomas ikastetxean.

1916an, Felipe Tejera idazleari buruzko saiakera bat argitaratu zen El Universal egunkarian. Hurrengo urtean Los Andesko Unibertsitatean sartu zen, non Zuzenbidea eta Zientzia Politikoak karrera hasi zuen, eta unibertsitateko paraninfoan Las nuevas corrientes del arte (1917) saiakera irakurtzera gonbidatuko zuten, El Lápiz Tipografiak inprimatuko duena.

## Kanpo estekak
Gonzalo Beaskoetxea

**Gonzalo Beaskoetxea Aberasturi** (Gernika, 1957ko maiatzaren 7a) bizkaitar puntista ohia da. Zesta puntan aurrelari gisa jokatzen zuen (Beaskoetxea II.a). 1968an Mexikoko Olinpiar txapelketan urrezko medaila lortu zuen eta 1983ko Munduko Kopako finalera iritzi zen. Horrez gain, Bizkaiko txapelduna izan zen Rikardo Arrien zesta puntistarekin batera.

Gernikako Zesta Punta Eskolako entrenatzailea izan da urte askoan.

Horrez gain, Zesta Puntako historia aztertu du sakonki eta hainbat liburu idatzi ditu, esaterako:
* *Xisteraren Historia = Historia De La Cesta Punta*
* *Manual de cesta punta - Técnica, reglas, entrenamiento*

Bere bi semeak ere zesta punta jokalariak dira: Diego eta Gonzalo Beaskoetxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raphaël Géminiani

**Raphaël Géminiani** (Clermont-Ferrand, 1925eko ekainaren 12a – Pont-du-Château, 2024ko uztailaren 5a) frantziar txirrindulari eta kirol zuzendaria izan zen, goitizenez *le grand fusil* ezaguna. 1946tik 1960ra profesionala izan zena.

Bere kirol lorpen garrantzitsuenen artean, 1951ko Frantziako Tourreko bigarren postua eta Mendiko Saria eta 1958ko Tourreko hirugarren postua nabarmentzekoak dira. Denera, Tourreko 7 etapa irabazi zituen. Horretaz gain, Frantziako Errepideko Txapelketa bat, Italiako Giroko Mendiko Sari bi eta Espainiako Vueltako hirugarren postua dira beste emaitza aipagarri batzuk.

1955ean, hiru Itzuli handiak denboraldi berean, lehen hamar sailkatuen artean amaitu zituen lehen txirrindularia izan zen. Marka hau, bi urte beranduago, Gastone Nencinik soilik berdindu zuena.

Txirrindulari bezala erretiratu zenean, kirol zuzendari lanetan aritu zen. Jacques Anquetil eta Joaquim Agostinho zuzendu zituen, besteak beste.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
X: ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Raphaël Géminianiren palmaresa (frantsesez)
Madeleine (Parisko metroa)

**Madeleine**, Parisko metroko 8, 12 eta 14. ibilbideetako geltoki bat da, Parisko 8. barrutian dagoena, La Madeleine elizatik gertu.

Geltokiaren izena, VI. mendean, hiriburutik mendebaldera, XIII. mendean Santa Maria Magdalenari eskainia izan zen Parisko elizbarrutiaren kapera baten inguruan ezarri zen herritik dator. Handik mende batzuetara, Parisera bildu zen, hau hazi zenean, eta neoklasiko estiloko egungo tenplua eraiki zen.

Geltokia 1910eko azaroaren 5an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

Geltokia 1913eko uztailaren 13an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

Geltokia 1998eko urriaren 15an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 8. linea (Parisko metroa)
* 12. linea (Parisko metroa)
* 14. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Porte de Clichy (Parisko metroa)

**Porte de Clichy** —Tribunal de Paris azpititulua duena— Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 17. barrutian dagoena.

Geltokia 1912eko urtarrilaren 20an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

Geltokia 2021eko urtarrilaren 28an ireki zen, Parisko metroaren linea inauguratzearekin batera.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 13. linea (Parisko metroa)
* 14. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
UR (musika taldea)

**UR**, Azkoitian sortutako rock, soul eta funk musika taldea da.

## Biografia 
Urtzi Azkue Azkoitian bizi den leioarra da. COVID-19 pandemiak eragindako itxialdi garaian terapia gisa abesti batzuk konposatu zituen eta David Gorospe zarauztarra eta André Canto brasildarra gehitu zitzaizkionean UR proiektua sortu zuten. 2021. urtean *Baleak* diskoa atera dute. Momentuz webgunean ezarri dute, soporte fisikorik gabe. Abestiak euskaraz eta ingelesez eginak daude. Kontzertuak emateko teklatuak gehitzeko asmoa dute.

## Diskografia 
* *Baleak* (2021, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20210923181848/https://urmusika.eus/
Maxima Zorreguieta

**Máxima Zorreguieta** edo, erregina tituluarekin, **Maxima** **Herbehereetakoa** (Buenos Aires, 1971ko maiatzaren 17a ) Herbehereetako erregina ezkontidea da Willem-Alexander erregearekin ezkondu izanaren ondorioz. Euskal jatorriko familia argentinar batekoa da.

## Biografia 
### Jatorria 
Máximaren gurasoak dira María del Carmen Cerruti Carricart (j. 1944) eta Jorge Zorreguieta (1928-2017), zeinak Argentinako diktaduraren garaian Nekazaritza eta Abeltzaintzako idazkaria izan zen. María del Carmenek eta Jorgek izan zuten beste hiru anai-arreba txiki ditu: Martín, Juan eta Inés (1984-2018). Aita aurretik ere ezkondua egon zen, Marta López Gil idazle eta filosofoarekin, eta ezkontza hartatik hiru erdi-ahizpa ditu Maximak: María, Ángeles eta Dolores.

Aitaren zein amaren aldetik euskal arbasoak ditu. Lerro patrilinialetik jasoteko Zorreguieta deituraren jatorria ondo dokumentatua dago. Jose Antonio Zorregieta delakoa, Elduaingo Sorregieta baserrikoa 1790. urtearen inguruan ezarri zen Argentinan, Salta inguruan. Hiru belaunaldi han egon ziren, eta Maximaren birraitona Mendozan ezarri ziren; aitona, berriz Buenos Airesera joan eta han jaio zen Jorge aita. 21. mendean, Jorge Zorreguieta Juan de Garay Fundazioko presidente izendatu zuten, Argentinako euskal jatorrikoen erakunde inportanteenetakoa.

### Ikasketak eta lana 
Batxilergoa Northlands School delakoan egin zuen, Argentinako ikastetxe pribatu garesti batean. Ekonomia Zientzietan lizentziatu zen Argentinako Unibertsitate Katolikoan (UCA) 1995ean, eta Estatu Batuetako master batekin amaitu zituen ikasketak. 

1992tik 1995era, Buenos Airesko Boston Securities SA enpresaren salmenta sailean lan egin zuen, finantza merkatuetarako softwarearen inguruko ikerketak egin zituen.

1996ko uztailetik New York-eko zenbait finantza bulegotan lan egin zuen. 2000ko maiatzetik 2001eko martxora Bruselako *Deutsche Bank* bulegoan lan egin zuen.

### Herbehereetako Orange etxearekin 
Espainian izandako ebento batean 1999an, Willem Orangekoa printze holandarra ezagutu zuen. Bi aste beranduago printzea New Yorkera hurbildu zen, orduan Maximak lan egiten zuen lekua eta bertan beraien harremana hasi zen.

2001eko martxoaren 30ean, Maxima eta Willem ezkondu ziren. Holandako herritarra bihurtu zen urte bereko maiatzaren 17an eta uztailaren 3an, Herbehereetako Parlamentuko bi etxeek gobernuak aurkeztutako lege proposamena onartu zuten ezkontza onartzeko, izan ere, Maxima katolikoa da eta Willem protestantea da. Ondoren, Herbehereetako konstituzio legea eta neerlandera ikasi ditu Maximak.

2013ko apirilaren 30etan, Herbehereetako Beatriz I.a erreginaren abdikazioa izan zen, hura tronura sartu zeneko 33. urteurrenean. Horrela, Maxima printzesa erreinu horretako ezkontide subiranoa bihurtu zen, erregina tituluarekin.

## Erreferentziak
Reinaldo Iturriza

**Reinaldo Antonio Iturriza López**, ( Ciudad Guayana, Bolívar, Venezuela, 1973ko azaroaren 30a ), venezuelar politikaria, soziologoa eta idazlea da. Venezuelako Kulturarako Herri Boterearen ministroa izan zen 2014ko irailetik 2016ko urtarrilera arte.

## Biografia 
Venezuelako Unibertsitate Zentralean soziologia titulua eskuratu zuen. Venezuelako Unibertsitate Bolivartarreko irakaslea izan zen.

2013ko apirilaren 21etik 2014ko irailaren 2ra, Komunen eta Gizarte Mugimenduen Herri Boterearen ministroa izan zen. Elías Jauak ordezkatu zuen. 2014ko irailaren 3an, Venezuelako Kulturarako Herri Boterearen Ministerioa hartu zuen, Nicolas Maduro presidentea zela, 2016ko urtarrilera arte. Freddy Ñañezek ordezkatu zuen. Batzar Nazional konstituziogilerako hautagaia izan zen, 2017ko uztailaren 30ean hautatua.

## Liburuak 
* *27 de febrero de 1989: interpretaciones y estrategias* (2006)
* *El chavismo salvaje* (2017)

## Kanpo estekak 
* Egilearen bloga
Theo van Doesburg

**Theo van Doesburg** (Utrecht, 1883ko abuztuaren 30a - Davos, 1931ko martxoaren 7a) herbeheretar margolari, olerkari eta arkitektoa izan zen. De Stijl taldearen sortzailea eta liderra izan zen.

**Christian Emil Marie Küpper** jaioa, eta Theodorus Doesburg bere aitaordea zen.

Bere lehen erakusketa 1908an izan zen eta 1912tik aldizkarietan idatzi zuen. Hasieran bere eragin nagusia Van Gogh izan zen. 1913an Kandinskyren *Rückblicke* irakurri zuen eta estilo espiritualago batera aldatu zen. 1915ean, Mondrianen obra ezagutu zuen, eta margolaritzako bere ideala ikusi zuen: errealitatearen abstrakzio osoa. Handik gutxira, *De Stijl* aldizkaria sortu zuten Bart van der Leck, Anthony Kok, Vilmos Huszár eta Jacobus Oud artistekin batera. Van Doesburg izan zen mugimenduaren enbaxadorea eta Weimarrera bidaiatu zuen zabaltzeko.

1923an Parisera joan zen eta 1924an Piet Mondrianekin hautsi zuen. 1929an adiskidetu egin ziren.

Van Doesburgek beste jarduera batzuk ere egin zituen. Artistentzako etxeak diseinatu zituen, Estrasburgoko Aubette eraikinerako dekorazioa diseinatu zuen Hans Arp eta Sophie Taueber-Arpekin batera eta Arteen Nazioarteko Erakunde baten aitzindaria izan zen El Lissitzky eta Kurt Schwittersekin batera. Dada mugimenduarekin ere harremana izan zuen eta dada poesia argitaratu zuen.

## Iruditegia 

GUGG Composition in Gray (Rag-time).jpg|Theo van Doesburg, *Composition in Gray (Rag-time)*, 1919
Theo van Doesburg - Girl with Ranunculus - Google Art Project.jpg|*Girl with Ranunculus*, 1914
International Congress of Progressive Artists.JPG|Artista Aurreratuen Nazioarteko Taldeko kideak, Düsseldorf, 1922
GUGG Composition décentralisée.jpg|*Composition décentralisée*, 1924
Ciné-dancing Strasbourg - Theo van Doesburg060611 006.jpg|“Cinébal” *Aubette* berreraikitzea, Etrasburgon
Bonset zig-zag.jpg|120px|Bonset zig-zag
Woman in Landscape by Theo van Doesburg AB4045.jpg|*Woman in Landscape
Theo van Doesburg Selfportrait with hat.jpg|*Self-portrait with hat*, 1906
Self-portrait by Theo van Doesburg (1915).jpg|Self-portrait (1915)
Theo van Doesburg 166.jpg|*Composition*, 1915
Theo van Doesburg Composition I.jpg|*Composition I
Theo van Doesburg Composition VII (the three graces).jpg|Neoplastizismo: *Composition VII (the three graces)*, 1917
Vandoesburg Counter composition XIII.jpg| *Counter composition XIII*, 1929
Theo van Doesburg - Card players - Google Art Project.jpg|*Card players*, 1916–1917
Theo van Doesburg - Composition with window with coloured glass III.JPG|*Composition with window with coloured glass III*
Theo van Doesburg Tree.jpg|*Tree
Theo van Doesburg - Geabstraheerd portret - AB4093 - Museum De Lakenhal.jpg|*Abstract portrait*
Theo van Doesburg Mouvement héroïque.jpg|*Mouvement héroïque
Stijl130.jpg|1200px|*De Stijl taldeko kideak, 1917–1927*

## Kanpo estekak
Ronald Evans

**Ronald Ellwin Evans Jr.** (St. Francis, Kansas, 1933ko azaroaren 10a - Scottsdale, Arizona, 1990eko apirilaren 7a) estatubatuar astronauta izan zen. Ingeniaritza elektrikoa ikasi zuen Kansasko Unibertsitatean eta Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadan sartu zen. Borroka-pilotua izan zen Vietnamgo Gerran. NASAk hautatu zuen 1966an. 1972ko abenduan Apollo 17 misioan parte hartu zuen Eugene Cernan eta Harrison Schmittekin batera. Ilargiari "Apollo" azken misioa izan zen. Evans aginte moduluko pilotua zen eta 75 aldiz orbitatu zuen ilargiaren inguruan 148 orduz. Lurrerako itzuleran, ontziz kanpoko ibilaldi bat egin zuen.
thumb|eskuinera|Evans eta Apollo 17

1975ean Apollo-Soyuz misioan parte hartu zuen.
Kautela-neurri

**Kautela-neurria** edo **kautelazko neurria** auzitegiek, epaiaren emaitza bermatzeko, behin-behinean hartzen duten neurria da. Prozesu penalean, epaia kondenatzailea bada erabakitakoa beteko dela segurtatzeko hartzen da.

Horrenbestez, administrazio publikoko organo batek edo botere judizialeko epaile edo magistratu batek, aurretik juzgatu gabe, administrazio-ebazpenaren edo ebazpen judizialaren ondorioek interesdunentzat edo alderdi prozesalarentzat ondorio osoak izan ditzaten har ditzakeen jarduketa edo erabaki guztiak dira. Horretarako, bi baldintza bete behar dira: *fumus boni iuris* edo zuzenbide onaren itxura, eta *periculum in mora* edo arriskua denboraren joanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albania Handia

[thumb|246x246px|[Albaniar-ehunekoa, Albanian zein inguruko herrialdeetan]]
**Albania Handia** nazionalitate albaniarra duten banakoek defendatutako kontzeptu irredentista eta nazionalista da, albaniarren "sorterri nazionala" sortzeko helburua duena, populazio albaniarrak dituzten eskualdeak bateratuz sorturikoa. Albaniaz gain, **Albania Handia** terminoak aldameneko herrialdeetako eskualdeak barneratzen ditu ere; hala nola, Kosovo, Serbiako Preševo Bailara, Montenegroko hegoaldeko eskualdeak, Chameria (*de iure*, Greziako Thesprotia eta Preveza eskualdeak), Otomandarren Inperio garaiko Yaninako Valierria osatzen zuten eskualde ezberdinak eta Ipar Mazedoniako mendebaldeko eskualdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipólito Unanue

**José Hipólito Unanue Pavón** (Arica, Peruko erregeorderria, 1755eko abuztuaren 13a - Cañete, 1833ko uztailaren 15a) medikua, naturalista, meteorologoa, unibertsitateko katedraduna, politikaria, independentziaren aitzindaria, medikuntzaren erreformatzailea eta San Fernando medikuntza eskolaren sortzailea izan zen, gaur egun San Markosko Unibertsitate Nazional Nagusiko fakultatea da. Sociedad de Amantes del País elkarteko kide eta Mercurio Peruanoren laguntzaile bezala ere nabarmendu zen, argitalpen hau hain garrantzitsua izan zena Peruko aberriaren ideia indartzeko koloniaren amaieretan. Politikari bezala Peruko azken erregeordeekin kolaboratu zuen, eta ondoren José de San Martín eta Simon Bolivar askatzaileekin. Ogasun ministroa (1821-1822 eta 1824-1825), Gobernu eta Kanpo Harremanetarako ministroa (1824 eta 1825) eta Gobernu Kontseiluko presidentea (1825-1826) izan zen, azken kargu hori nazioaren funtzio exekutibo gorenari zegokion. Peruko lehen Kongresu Konstituziogileko (1822-1823) diputatu eta presidente ere izan zen.

Antzinako Peruko monumentuen Ideia Orokorraren egilea izan zen, non Tahuantinsuyo eta erregeordetzaren bizitza integratzen zituen, sekuentzia historikoa emanez eta lurraldean hispaniar aurreko bizitzaren aztarna guztiak gureak direla aitortuz. .

Intelektualak eta politikoak osatzen dute Unanueren nortasuna; gizarte-erantzukizuneko papera betetzera deitua sentitu zen, eta, aldi berean, intelektual bikaina zen.

## Biografia 
Erriberako Arica hirian jaio zen, Peruko erregeordetzan. Bere gurasoak Miguel Antonio Unanue eta Montalivet euskalduna eta Manuela Pavón eta Salgado de Araujo arikarra izan ziren, penintsulako espainiarren zuzeneko ondorengoak. Bere familiak ez zuen baliabide ekonomiko handirik; aitzitik, bere aita -bera jaio baino egun batzuk lehenago- miseria gorrian geratu zen, bere diru iturri bakarra zen ontzi bat galdu zuelako.
ezkerrera|thumb|269x269px| Doña Mariana de Belzunce y Salazar, Hipólito Unanueren babeslea Liman egin zituen lehen urteetan.
Lokomozio-aparatuaren gaixotasun

**Lokomozio-aparatuaren gaixotasunak**, lokomozio-aparatuari kalte edo min egiten dieten eritasunak dira; hezurren, nerbioen, giharren, artikulazioen, tendoien, kartilagoen eta bestelako ehun konjuntiboen patologiak, alegia.

Gaixotasun hauek gorputzeko atal desberdinetan eragin dezakete, bizkarrezurra, lepoa, sorbardak eta gorputz-adarrak barne eta hauen adibiderik ohikoenak, karpoko kanalaren sindromea, epikondilitisa, tendinitisa, bizkarreko mina, lepoko tentsioaren sindromea edo esku-sorbaldaren bibrazioaren sindromeak izan daitezke.

Traumatologoak, errehabilitadoreak, fisioterapeutak, erreumatologoak, neurologoak eta ortopedak dira, gehien bat, gaixotasun hauetaz arduratzen diren espezialistak.

## Kausak 
Lokomozio-aparatuaren gaixotasunak bat-bateko esfortzu baten ondorioz, objektu pisutsu bat altxatzea esaterako, mugimendu berdina behin eta berriro errepikatzearen ondorioz, edo indar, bibrazio edota jarrera deserosoekiko espozizio errepikakor baten ondorioz aurkeztu daitezke. Hala ere, espezialista bakoitzak berariazko irizpideak bilatzen ditu lokomozio-aparatuaren gaixotasun ezberdin bakoitza diagnostikatzeko, minaren jatorria, intentsitatea eta min-mota eta mugatutako mugimenduak edo mugimendu mingarriak oinarri izanik.

## Sailkapena 
Kaltetuta dagoen atalaren arabera, lokomozio-aparatuaren gaixotasunak honela sailka daitezke:

**Hezurrei eragiten dieten gaixotasunak:**

* Osteoporosia
* Hezur haustura
* Hezur tumoreak

**Artikulazioei eragiten dieten gaixotasunak:**

* Artrosia
* Artritisa
* Bihurrituak
* Hezueria

**Muskuluei eragiten dieten gaixotasunak:**

* Muskulu zuntzen hausturak
* Miopatiak
* Mialgiak

**Tendoiei eragiten dieten gaixotasunak:**

* Tendinitisa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Gerra Zibila zineman

**Espainiako Gerra Zibila zineman** hainbat pelikulatan jorratu izan da azken hamarkada hauetan.

## Filmak 
### 1960ko hamarkadakoak eta zaharragoak 
* Gernika (Nemesio Manuel Sobrevila, 1937)
* Raza (José Luis Sáenz de Heredia, 1941)
* For Whom the Bell Tolls (Sam Wood, 1943)
* El otro árbol de Guernica (Pedro Lazaga, 1969)

### 1970eko hamarkadakoak 
* La prima Angélica (Carlos Saura, 1973)
* L'Arbre de Guernica (Fernando Arrabal, 1975)
* Companys, procés a Catalunya (Josep Mara Forn, 1979)

### 1980ko hamarkadakoak 
* Las bicicletas son para el verano (Jaime Chávarri, 1984)
* La vaquilla (José Luis Cuerda, 1985)
* Dragon Rapide (Jaime Camino, 1986)
* A los cuatro vientos (Jose Antonio Zorrilla, 1987)

### 1990eko hamarkadakoak 
* ¡Ay, Carmela! (Carlos Saura, 1990)
* Alsasua 1936 (Helena Taberna, 1994)
* Land and Freedom (Ken Loach, 1995)
* Libertarias (Vicente Aranda, 1996)
* La lengua de las mariposas (José Luis Cuerda, 1999)

### 2000ko hamarkadakoak 
* El espinazo del diablo (Guillermo del Toro, 2001)
* El viaje de Carol (Imanol Uribe, 2002)
* Soldados de Salamina (David Trueba, 2002)
* Las 13 rosas (Emilio Martínez-Lázaro, 2007)
* Berri Ona, (Helena Taberna, 2008)

### 2010eko hamarkadakoak 
* Izarren argia (Mikel Rueda, 2010)
* Pa Negre (Agustí Villaronga, 2010)
* Pájaros de papel (Emilio Aragón Álvarez, 2010)
* La conspiración (Pedro Olea, 2012)
* Gernika (Koldo Serra, 2016)
* Incerta glòria (Agustí Villaronga, 2017)
* Mientras dure la guerra (Alejandro Amenábar, 2019)

### 2020ko hamarkadakoak 
* Josep (Aurel, 2020)

## Bibliografia 
* *"Cine y Guerra Civil española"*. Vicente Sánchez-Biosca. Alianza Editorial, 2006. 978-84-206-4745-6.

## Ikus, gainera 
* Espainiako zinema
* Euskal Herriko zinema
* Espainiako Gerra Zibila

## Kanpo loturak 
* [file:///C:/Users/usuario/Downloads/nada-de-olvidar-el-cine-y-la-memoria-histrica-0.pdf "Nada de olvidar: El cine y la memoria histórica" (Igor Barrenetxea, EHU).]
Grignarden erreaktibo

**Grignarden erreaktiboa** edo **Grignarden konposatua** R−Mg−X formula orokorra duen konposatua da non X halogeno bat den eta R normalean alkilo edo arilo talde bat den. Bi adibide tipiko metilmagnesio kloruroa, Cl−Mg−CH3, eta fenilmagnesio bromuroa, C6H5−Mg−Br, dira. Konposatu organometalikoen mota bat dira.

Grignarden erreaktiboak asko erabiltzen dira kimika organikoan karbono-karbono lotura berriak sortzeko. Adibidez,
 599x599px
Grignarden konposatu puruak solido oso erreaktiboak dira. Normalean dietil eterretan edo tetrahidrofuranotan disolbaturik gordetzen dira eta nahikoa egonkorrak dira ura urrun dagoen bitartean.

## Sintesia 
Grignarden erreaktiboak prestatzen dira alkil edo aril haluroak erreakzionarazten magnesioarekin eter anhidro batean eta atmosfera geldoan.

Eskema honek azaltzen du erreakziobidea:

: R−X + Mg → R−X•− + Mg•+
: R−X•− → R• + X−
: R• + Mg•+ → RMg+
: RMg+ + X− → RMgX

## Erreakzioak 
Grignarden erreaktiboen ezaugarri kimiko bereziek erraztu egiten diete karbono elelektropositiboekiko erreakzioak. Karbonilo taldeari eginiko erasoa alkohol bat eratzeko da erreaktibo hauen erreakzio klasikoa.
 Fitxategi:Magnesiansreacciobasica.gif
Hurrengo irudian Grignarden erreaktiboak karbonilo taldearekin izan ditzakeen erreakzioen laburpena irudikatzen da.
 730x730px
Bestetik, Grignarden erreaktiboak eraso dakioke nahikoa elektroizalea den ezein karbonori eta baita metal elektropositiboei ere metal-karbono loturak eratuz. Oxidazio-egoera altuan dauden metalek erreduzitzeko gai ere badira. Hona adibide batzuk.
 Fitxategi:Magnesiansreaccionsaltres.gif

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Rondeau

**José Casimiro Rondeau** (Buenos Aires, 1773ko martxoaren 4a - Montevideo, 1844ko azaroaren 18a) platatar militar eta politikaria izan zen, Ameriketako Espainiar lurraldeen independentzia gerretan nabarmendu zena, bai Argentinan, bai Uruguain. 1812an, erregezaleak azpiratu zituen Cerritoko guduan, baina 1815ean Joaquín de la Pezuela espainiar jeneralak garaitu zuen Sipe Sipekoan. Rio de la Platako Probintzia Batuetako zuzendari gorena izan zen 1815ean, eta berriro 1819-1820 bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rio de la Platako Probintzia Batuetako zuzendari gorena

**Río de la Platako Probintzia Batuetako** **zuzendari gorena** pertsona bakarreko botere exekutiboa izan zen, 1814ko urtarrilak 31n Rio de la Platako Probintzia Batuetako XIII. urteko Batzarrak sortua, honen arabera, zuzendari goren batek gobernua bi urtez betetzen zuelarik.

## Zuzendarien zerrenda 
## Kanpo estekak
Txileko zuzendari gorena

**Zuzendari gorena**, XIX. mendearen hasieran eta 1826ra arte Txilen, emantzipazio prozesu nazionala hasi ondoren, estatuburu eta gobernuburu izan zen lehen pertsona bakarreko agintariari emandako izena izan zen.

## Zuzendari gorenen zerrenda 
## Kanpo estekak
Elisabet Viseukoa

**Elisabet Viseukoa** (1459 &ndash; 1521) Portugalgo infanta izan zen, Bragantzako dukearekin ezkondua.

## Biografia 
Fernando Beja eta Viseuko Dukearen eta Beatriz Aveiroko infantaren alaba zen. Aitaren aldetik, Eduardo I.aren eta Leonor de Aragoikoaren biloba zen. Amaren aldetik, berriz, Joan infantearen (Portugalgo Juan I.aren semea) eta Elisabet Barceloskoaren (Alfontso I.a Bragantzako dukearen alaba) biloba zen.

Neba-arreba zituen: Joan I.a eta Diego I.a Viseuko dukeak, Leonor Viseukoa edo Portugalgoa erregina eta Manuel I.a Portugalgo erregea.

Fernando II.a Bragantzako dukearekin ezkondu zen 1472an, eta lau seme-alaba izan zituzten:

* Felipe, haurtzaroan hil zena;
* Jaime (1479-1532), Braganzako 4. dukea izan zen, Jaime I.a izenarekin;
* Dionisio (1481-1516), Lemoseko kondea izan zena ezkontzagatik;
* Margarita

## Kanpo estekak
Step Up (telesaila)

***Step Up*** (hasieran ***Step Up: High Water*** deitua) estatubatuar telesail dramatikoa da, Holly Sorensenek YouTuberako sortua.

## Sinopsia 
Zinemarako izen bereko frankizia oinarri hartuta, telesailak Sage Odom hartu du ardatz, Atlantako dantza eszenikoen High Water eskola entzutetsuaren sortzailea. Dantza erakustaldiez harago, oreka bilatu dute drama pasarte ilunen eta komedia arinaren artean. Telebistarako moldaketak istorioaren ikuspegi feministan jarri du azpimarra.

## Aktore nagusiak 
* Lauryn McClain: Janelle Baker
* Petrice Jones: Tal Baker
* Marcus Mitchell: Dondre
* Terrence Green: Rigo
* Carlito Olivero: Davis Jimenez
* Jade Chynoweth: Odalie Allen
* Kendra Oyesanya: Poppy Martinez
* Eric Graise: King
* Faizon Love: Al Baker
* Ne-Yo: Sage Odom
* Naya Rivera: Collette Jones

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
X Company

***X Company*** kanadar telesaila da, Marke Ellisek eta Stephanie Morgensternek CBCrako sortua.

## Sinopsia 
Ontario aintziraren ertzean ezarritako instalazio sekretu batean agente kanadar, estatubatuar eta britainiar gazte batzuek izandako bizipenak biltzen ditu hiru denboraldiko telesailak. Bizitza betiko aldatu zitzaien paraxutista lanak euren gain hartzerakoan.

## Aktore nagusiak 
* Evelyne Brochu : Aurora Luft
* Jack Laskey : Alfred Graves
* Warren Brown : Neil Mackay
* Dustin Milligan : Tom Cummings (1 eta 2. denboraldiak)
* Connor Price : Harry James (1-3. denboraldiak)
* Hugh Dillon : Duncan Sinclair (1-3. denboraldiak)
* Torben Liebrecht : Oberführer , gero Brigadeführer, Franz Faber
* Livia Matthes : Sabine Faber
* Lara Jean Chorostecki : Krystina Breeland
* François Arnaud : René (1 eta 2. denboraldiak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shirley (2020ko filma)

***Shirley*** 2020ko Josephine Decker estatubatuar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Beldurrezko istorioak idazten dituen idazle entzutetsu bat inspiratu berri da: senarrarekin batera bikote gazte bat hartu du etxean, eta harreman hori oinarri hartuta idatzi nahi du hurrengo lana. 

## Aktoreak 
* Elisabeth Moss: Shirley Jackson
* Michael Stuhlbarg: Stanley Edgar Hyman
* Odessa Young: Rose Nemser/Paula
* Logan Lerman: Fred Nemser
* Victoria Pedretti: Katherine
* Orlagh Cassidy: Caroline
* Robert Wuhl: Randy Fisher

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Aveirokoa

**Beatriz Aveirokoa** edo **Beatriz Portugalgoa** (1430 &ndash; 1506), Portugalgo infanta eta Viseuko dukearen emaztea izan zen.

## Biografia 
### Familia 
Joan Portugalgo infantearen alaba zen (Joan I.a Portugalgoa erregearen eta Filipa Lancasterrekoaren laugarren semearena) eta haren emazte Isabel Barceloskoaren alaba zen (Alfontso I.a Bragantzakoaren alaba zena).

Elisabet Katolikoaren izeba zen, bere ahizpa Elisabet Joan II.a Gaztelakoarekin ezkonduta zegoelako.

Petri I.a Portugalgoaren, Nuno Alvarez Pereiraren eta Joan Gantekoa Lankasterreko dukearen birbiloba zen.Lehengusuarekin ezkondu zen, Fernando infantea Bejako eta Viseuko dukearekin (Portugalgo Alfontso V.aren anaia gazteena zena). Bederatzi seme-alaba izan zituzten eta horietatik bost iritsi ziren heldu arora:
* Joan (1448-1472), aitaren oinordekoa, Joan I.a izenarekin;
* Diego (1450-1484), bere anaia nagusiaren oinordekoa, Diego I.a izenarekin, eraila izan zen;
* Duarte;
* Dionisio;
* Simon;
* Leonor (1458-1525), Joan II.a Portugalgo erregearekin ezkonduta (bere lehengusua zena);
* Isabel (1459-1521), Fernando II.a Bragantzako dukearekin ezkondua;
* Manuel I.a Portugaletekoa (1469-1521), Portugalgo erregea;
* Katalina.

### Infanta eta dukea 
Zeregin aktiboa izan zuen Alfontso V.aren, Joan II.aren eta Manuel I.aren erreinaldietako politikan. Gaztelarekin bakea egiten lagundu zuen: Elisabet I.a *Katolikoa*rekin pertsonalki elkartu zen eta horrek Alcáçovas e Terçarias de Mourako Ituna sinatzea ekarri zuen.

Diego bere semearen tutore moduan eta haren izenean, Done Jakueren ordenaren kudeaketan lan handia egin zuen.

## Kanpo estekak
De Gaulle (filma)

***De Gaulle*** 2020ko Gabriel Le Bomin korsikar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Paris, 1940. Bikote bat eraso militar eta politiko bati aurre egiten saiatzen ari da. Charles de Gaulle Londresera abiatu da, eta haren emazte Yvonne, bestalde, erbestera joan da haien hiru seme-alabekin batera.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Luis Ábalos

**José Luis Ábalos Meco** (Torrent, Valentziako Erkidegoa, 1959ko abenduaren 9a) espainiar politikaria eta Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda ministroa da. Aurretik, 2018 eta 2020 artean, eskumen berberak izan zituen Sustapen Ministerioko buru gisa. Diputatuen Kongresua izan da ix, x, xi, xii, xiii eta xiv legealdietan. Gainera, PSOEko Antolakuntza idazkaria da 2017tik.

## Kanpo estekak
Zuzenbide informatiko

**Zuzenbide informatikoa** edo **informatikaren zuzenbidea** zuzenbidearen eta informatikaren arteko harremanaren ondorio juridikoak arautzen dituzten printzipio eta arauen multzoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Informazio pertsonal

**Informazio pertsonala, pertsonalki identifikagarria** edo **identifikazio informazio pertsonala** (ingelesez *Personally Identifiable Information*, PII laburtua) informazioaren segurtasunean erabiltzen den kontzeptu bat da. Pertsona jakin bat identifikatzeko, harremanetan jartzeko edo aurkitzeko erabil daitekeen informazioaz ari da, edo beste informazio-iturri batzuekin batera erabil daitekeenaz.

Informazio pertsonalaren barruan **datu pertsonalak** daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auteco

**Auteco** (Auto Tecnica Colombiana SAren akronimoa) Kolonbiako motordun ibilgailuen fabrikatzailea da. Herrialdeko lehen motozikleta muntatzailea izan zen.

## Historia 
thumb| Ohiko Auteco Lambretta hibridoa. Honek Serie IIko koadroa eta Serie IIIko aurrealdea ditu.
Auteco 1941eko irailaren 1ean sortu zen Medellinen . Hasieran ordezko piezak eta gasolina banatzen zituen.

1945ean Auteco Indian AEBko motorrak inportatzen hasi zen. Gero, Excelsior motorrak inportatzen joan zen, baita Nash, Renault eta Gravely-k ekoitzitako ibilgailuak ere.

1954an Autecok Kolonbian Lambretta scooterrak muntatzeko eta saltzeko eskubidea eskuratu zuen. Horiek geroago Itagüin, Antioquian, eraiki berri zuten lantegi batean muntatuko ziren, 1962an eraikia. Scooter hauek *Auteco Lambretta* marka zuten. Hainbat momentutan oinarrituta zeuden Li eta GP gametan, baita Servetas-en ere . Asko hibridoak ziren, orduan erabilgarri zeuden osagaien arabera. Ekoizpena eten egin zen 1970eko hamarkadan.

1972an Autecok negozio-lankidetza bat sortu zuen Kawasakirekin, bere motorrak lizentziapean eraikitzeko. Hori 1980ko hamarkadaren amaierako ekonomiaren atzerakadan zabaldu zen, sorgailu eta sega elektrikoak sartzeko.

1990eko hamarkadaren hasieran Autecok negozio-lankidetza osagarria osatu zuen Indiako Bajaj konpainiarekin eta scooterrak berriro sartu zituen Kolonbian. Auto rickshaw motogurdia saltzeko lizentzia ere lortu zuten.

2003an gehiago zabaldu zen Auteco Taiwaneko Kymco motorrak inportatzen hasi zenean.

## Autecok 2010ean banatutako modeloak 
* Bajaj Auto rickshaw
* Bajaj Boxer CT 100
* Bajaj Caliber 115
* Bajaj Discover 135
* Bajaj Platina 100
* Bajaj Pulsar
* Bajaj XCD 125
* Kawasaki Ninja 650R
* Kawasaki KMX 125
* Kawasaki Versys
* Kawasaki ZX130
* Kawasaki Ninja 250R
* Kymco Activ 110
* Kymco Agility 125
* Kymco Agility RS 125
* Kymco Agility City 150
* Kymco Bet & Win 250

## Kanpo estekak 
* Auteco Webgune Ofiziala
Datuen babes

**Datuen babesa** edo **datu-babesa** datu-tratamenduaren eta -transmisioaren segurtasuna hobetzeko teknika-multzoa da, datuak nahita edo nahi gabe gal edo honda ez daitezen eta baimendu gabeko pertsonentzat eskuragarri egon ez daitezen erabiltzen dena.

Datu pertsonalen babesa zuzenbide informatikoaren, informazio-eskubidearen, giza eskubideen eta zuzenbide konstituzionalaren azterketa-esparruaren barruan dago. Tratamendu automatizatuaren edo automatizatu gabearen aurrean norberaren informazioa kontrolatzeko ahalmena edo bermea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorra

**Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorra** (**DBEO**) pertsona fisikoen babesari buruzko Europako erregelamendua da, datu pertsonalen tratamenduari eta datu horien zirkulazio askeari dagokienez.

Arauaren izen osoa da: 2016/679 Erregelamendua (EB), 2016ko apirilaren 27koa, Europako Parlamentuarena eta Kontseiluarena, datu pertsonalen tratamenduari eta datu horien zirkulazio askeari dagokienez pertsona fisikoak babesteari buruzkoa; eta 95/46/CE Zuzentaraua indargabetzen duena (Datuak babesteko erregelamendu orokorra).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chrob ou Chouf iturria

**Chrob ou Chouf iturria**, baita ere *Shrob ou shouf*, XVI. mendean eraikitako Marokoko Marrakexeko medinan dagoen eraikina da, Ben Youssef madrasatik gertu. 1985tik UNESCOren Gizateriaren Ondasunaren izendapena du.

## Historia 
Iturria Ahmad Saadi al-Mansur (1578-1603) sultanaren garaian egin zen. Marrakex basamortuaren ateetan dago eta ura oso garrantzitsua zen, baita ere ibiltariei eskaintzeko.

## Deskribapena 
Zurezko koroa du goiko partean, erle-abaraska itxurarekin. Multzoa teila berdeen teilatuaz estalia dago. Atearen buruan grafia andaluzieraz idatzitako idazkuna ikus daiteke; horietako bat ibiltariei zuzendutako edateko eta begiratzeko gonbidapena da (arabieraz *shrob ou shouf*).

## Iruditegia 

Fontaine chrob ou chouf.jpg
Fontaine chrob ou chouf 3.jpg
Travels_in_the_Atlas_and_southern_Morocco._A_narrative_of_exploration_(1889)_(14592859987).jpg|XIX. mendeko argazkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Marrakech City Guide webgunearen informazioa.
Undine (2020ko filma)

***Undine*** 2020ko Christian Petzold alemaniar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Emakume historialari bat da Undine, eta Berlingo hiri garapenari buruzko hitzaldiak ematen ditu. Maitale bat du, eta maitaleak bakarrik uzten duenean, barruan dituen mamuak gailenduko dira pertsonaiaren egunerokoan. Harreman galdu hori eta hark eragindako beldur guztiak gainditzen dituen bitartean, beste pertsona bat agertuko da Undineren parean: Christoph, urpekari gisa lan egiten duen gizon adeitsu bat.

Undineren antzera, urarekin lotura nabarmena du bigarren pertsonaiak. Maitasun harreman batean murgilduko dira biak ala biak, eta, hala, minbera zituen zauriak sendatzen hasiko da Undine. Hasiera pasional hori salbamendu uztai bihurtuko da Undinerentzat, baina gertatzear den istripu bat mugarri izango da Undineren bizitza berriz ere kolokan jartzeko.

## Aktoreak 
* Paula Beer : Undine Wibeau
* Franz Rogowski : Christoph
* Maryam Zaree : Monika
* Jacob Matschenz : Johannes
* Anne Ratte-Polle : Anna
* Rafael Stachowiak : Jochen
* Julia Franz Richter : Nora
* Gloria Endres de Oliveira : Antonia
* José Barros : Miguel
* Enno Trebs : barman
* Christoph Zrenner : atezaina
* Rita Steinjan : museoko emakumea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esentzia olio

[thumb|[Sandalo zuri (*Santalum album*) esentzia-olioa.]]
**Esentzia olioa** landareen konposatu kimiko lurrunkorrak dauzkan isurkari hidrofoboa da. Horregatik, **olio lurrunkor** ere deritze. Olio hauek giro-tenperaturan isurkariak dira, baina, berotzean, laster lurrundu egiten dira, eta erraz pizten. Esentzia olioak zein landaretatik atera ziren, eta landare horren olio izena edukitzen dute (e. b. te-arbolaren olioa eta iltzearen olioa). Horregatik deritze *esentzia-olio*, landare baten lurrinaren esentzia barnebiltzen dutelako. Isurkari hauei *olio* deitzen bazaie ere, olio lurrunkorrek ez daukate koiperik.

## Ezaugarriak
thumb|Olio lurrunkorrak dauzkaten botilatxo batzuk.

Landareen hainbat ataletik ateratzen dira: loretik, fruituetatik, hazitik, hostoetatik, oskoletik, azaletik edo zuretik (enbor, adar edo sustraietakoa). Gehienetan, landareak ez du % 1 baino esentzia-olio gehiago edukitzen, baina, intxaur muskatuaren eta iltzearen kasuan, % 10 baino gehiago edukitzen dute. Batzuetan, landarearen atal bakoitzak olio lurrunkor ezberdinak edukitzen du.

Landare-erreinuaren zati txiki bat (% 10 inguru) baino ez da osagai lurrintsu hauek sortzeko gai. Esentzia-olioa gehienbat honako familia hauen kideetatik ateratzen da: perrexil hezearenetik (*Apiaceae*), izarkarenetik (*Asteraceae*), *Burseraceae*, nekostarenetik (*Cupressaceae*), zapart-belar zuriarenak (*Lamiaceae*), giloriarenetik (*Myrtaceae*) eta errudarenak (*Rutaceae*). Olio lurrunkorren osagai nagusiak monoterpenoak eta hidrokarburo ziklikoak dira, bai eta haien alkohol-, aldheido- eta ester-deribatuak ere.

Olio lurrunkor mota batzuk nahiko garestiak dira, zenbaitetan landare askok olio-kopuru txiki bat ekoitzi behar izaten du-eta. Dena dela, badira olio hauen artean merkeagoak direnak, esaterako, laranja-olioa, ezen laranjen azalak zuku-industriaren hondakinak izaten baitira. Arrosa-olioa, ostera, garestia da, hura ekoizteko, horretarako berariaz landatutako makina bat arrosa behar direlako. Lurrinetarako olioa merkeagoa da, baina usain ahulagoa izaten du. Lurrin-olioak kimikoki formulatuak daude, eta usain gozo bat antzeratzekotan ekoizten dituzte.

## Egitura kimikoa
[thumb|150px|[Isoprenoaren egitura molekularra, terpenoideen unitate kimikoa, esentzia olioen konposatu nagusia.]]
Terpenoide lurrunkorrez osatuta daude batez ere, 10 karbonoko (monoterpenoideak) eta 15 karbonoko (seskiterpenoideak) egituretan elkartutako isopreno-unitatez osatuak. Usainaren eragile diren substantzien egitura kimikoan talde funtzional bereizgarriak izaten dira: aldehidoak, zetonak, esterrak, etab.

Olio bakoitza gutxienez 100 konposatu kimiko desberdinek osatzen dute, honela sailkatuta: aldehidoak, fenolak, oxidoak, esterrak, zetonak, alkoholak eta terpenoak. Oraindik identifikatu gabeko konposatu asko ere egon daitezke.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera 
* Aromaterapia
* Destilazio
* Konposatu organiko lurrunkor (KOL)

## Kanpo estekak
Anthony Caro

Sir **Anthony Alfred Caro** (Londres, 1924ko martxoaren 8a - ibidem, 2013ko urriaren 23a) ingeles eskultorea izan zen. Eskultura abstraktua egin zuen objektu industrialekin.

Londresen jaio zen jatorri juduko familia batean. Ingeniaritza ikasi zuen Cambridgeko Unibertsitatean eta gero eskultura Royal Academyn. Arte irakaslea ere izan zen. 1950eko hamarkadan Henry Mooreren laguntzailea izan zen eta modernismoan murgildu zen. David Smith eskultore amerikarra ezagutu ondoren, lan figuratibotik abstrakziora aldatu zen. Nazioarteko arrakasta lortu zuen 1950eko hamarkadatik. Bere eskulturak zuzenean lurrean kokatu zituen, eta ez idulki baten gainean. 1980ko hamarkadan antzinako Greziako eskulturan oinarritu zen eta 2000ko hamarkadan zaldizko irudiak egin zituen. Museo eta arte-galerietako erakusketa askotan parte hartu zuen.

## Iruditegia 

caro 1974.jpg|thumb|*Black Cover Flat* (1974), altzairu, Tel Aviveko Arte Museoa
Caro DreamCity 1996.jpg|thumb|*Dream City* (1996), Yorkshire Sculpture Park
CaroNGA.jpg|*National Gallery Ledge Piece*, 1978
Veduggio Glimpse.jpg|Verduggio Glimpse

## Kanpo estekak
Pangrama

**Pangrama** edo **esaldi holoalfabetikoa** alfabeto jakin bateko letra guztiak gutxienez behin biltzen dituen esaldia da. Pangramak tipoak erakusteko eta esku-idazketa eta mekanografia lantzeko erabili izan dira.

Alfabetoko hitz guztiak behin bakarrik biltzen dituenean **pangrama perfektu** deritzo.

## Adibideak 
Euskaraz pangramak osatzeak zaila eman dezake, zeren eta hitz maileguak eta ezohiko hitzak erabili behar izaten baitira euskal alfabetoko 27 letrak esaldi batean biltzeko. Adibideak:

# *Bungalow, cava, ferry, ñu, puma, quad eta xah hitzak jaso ditu.* (47 letra)
# *Iñigo jendarmeak qwerty darabil hantxe, cv faltsua paratzeko*. (53 letra)
# *Eva eta Iñaxio quadez joan ziren flyscheko campingeko bungalowera.* (57 letra)
# *Vaudeville itxurako filmean, yogi ñaño bat jipoitzen dute Quebec-en whiski truk*. (68 letra) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nathy Peluso

**Nathalia Beatriz Dora Peluso** (Luján, Buenos Aires, Argentina; 1995eko urtarrilaren 12a), artistikoki **Nathy Peluso** izenarekin ezaguna, kantari eta konposagile espainiarra da, jatorri argentinarrekoa. Bere musikan hip hop, soul, trap, jazz, rap, salsa eta swing generoak fusionatzen ditu.

## Biografia 
2004an, bere familiarekin emigratu zuen Espainiara, eta Alacanten kokatu ziren. Geroago aldatu ziren Murtziara, eta han ikus-entzunezko komunikazioa ikasten hasi zen, baina bidean utzi zuen. Geroago, Madrilera aldatu eta han Rey Juan Carlos Unibertsitatean antzerki fisikoa ikasten hasi zen, ikusizko arteen eta dantzaren pedagogian espezializatzeko. Karrera horretan zegoela, bere musikarekin YouTuben oihartzuna izaten ari zela ikusirik, karrera eten eta Bartzelonara joan zen bizitzera eta musikan ibilbide profesionala egiten saiatzeko. Musikan jardute hori haurra zenetik zetorkion, haurra zela koro klasiko batean ibili zen, eta 16 urterekin Torreviejako hotel eta jatetxeetan jotzen hasi zen , batez ere Frank Sinatra, Etta James edo Nina Simoneren abesti klasikoak interpretatzen.

## Erreferentziak
Emakume Sortzaile eta Artisten Sarea

**ESAS** edo **Emakume Sortzaile eta Artisten Sarea** 2021eko Martxoaren 8an ezagutzera eman dute hedabideetan.
Musika klasikoa ekimenaren erdigunea izanik, elkarte honen xedea izango da formatu desberdinetako kontzertu eta ekitaldiak ospatzea emakumezko musikariak ezagutzea emateko: instrumentistak, konpositoreak, zuzendariak...

## Historia 
alt=Emakume Sortzaile eta Artisten Sarearen aurkezpeneko kaptura|thumb|ESAS elkartearen aurkezpen bideoko irudia
Ane Legarreta zuzendaria, Natalia Sanchez, Nekane Diaz eta Victoria Ladron emakumeek erreferenteak falta direlako animatu dira urrats hau ematera eta **ESAS** elkartea sortu dute hainbat emakume musikari profesionalekin batera: Emakume Sortzaile eta Artisten Sarea.

Hasiera batean musika klasikaren inguruan mugitzen den jendea bada ere, beste diziplina batzuekin ere harremanetan jartzeko asmoa dute. Bere partaideen artean Paula Olaz, Blanca García de Amézaga, Garazi Navas, Laida Otaduy eta Mirari Etxeberria ere aurkitzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aldarriaren bideoa Youtuben: https://www.youtube.com/watch?v=8TiZFrNsO0Q
* ESAS elkartearen web orria: https://web.archive.org/web/20210321141202/https://esas.eus/
* ESAS elkartearen orria FaceBooken: https://www.facebook.com/somosesas
Bill Rowling

Sir **Wallace Edward "Bill" Rowling** (Motueka, Tasman eskualdea, 1927ko azaroaren 15a - Nelson, 1995eko urriaren 31) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko 30. lehen ministroa izan zen 1974tik 1975era.

Ekonomia eta hezkuntza ikasi zituen Canterburyko Unibertsitatean eta irakasle aritu zen hainbat herritan. 1958an utzi zuen irakaskuntza, armadan sartzeko, eta Singapurren eta Malaysian egon zen, Malaysiako larrialdian. Alderdi Laboristako kidea izan zen eta diputatua izan zen 1962tik 1984ra. 1972an, Norman Kirk lehen ministroak bere gobernuko Finantza ministro izendatu zuen. Kirk ustekabean hil ondoren, 1974ko irailaren 6an lehen ministro izendatu zuten eta Atzerri ministro kargua gehitu zion. Oposizioaren aurrean galdu zituen 1975eko azaroko hauteskundeak eta kargua Robert Muldooni eman zion. 1983an, David Langek ordezkatu zuen Alderdi Laboristako presidentetzan. Bere azken postua enbaxadore izan zen Estatu Batuetan, 1985etik 1988ra.

## Kanpo estekak
Tour Saint-Gobain

**Tour Saint-Gobain** (euskaraz: "Saint-Gobain dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 2019an eraiki zen eta 178 metro zituen.

Saint-Gobain konpainia frantsesaren egoitza nagusia hartzen du bertan. 177,95 metroko altuera du.

Lehen harria 2017ko apirilaren 19an jarri zuten Pierre-André de Chalendar Saint-Gobaineko presidente eta zuzendari nagusiak, Gabriele Galateri di Genola Generali enpresako presidenteak eta Xavier Huillard Vinci enpresako presidente eta zuzendariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Saint-Gobain
Arnolfo di Cambio

**Arnolfo di Cambio** (Colle di Val d'Elsa, c. 1240 &ndash; Florentzia, 1300-1310eko martxoaren 8a) italiar arkitekto eta eskultorea izan zen.

Nicola Pisanoren laguntzailea izan zen Sienako katedraleko pulpituan. 1266/67an Erroman lan egin zuen Karlos I.a Anjoukoarentzat eta Campidoglioko estatua batean erretratatu zuen; Guillaume de Braye kardinalaren hilobia ere egin zuen. 1294/95ean Florentzian lan egin zuen, non katedrala eta hiriko seigarren harresia diseinatu zituen.

## Lan hautatuak 
### Arkitektura 
* Santa Maria del Fiore, 1296; diseinua, gerora beste arkitekto batzuek zabaldua.
* Palazzo Vecchio, 1299.
### Eskultura 
* San Petri entronizatua, Vaticano.
* Adriano V.a aita santuaren monumentua, 1276, San Francesco, Viterbo.
* Ricardo kardinal Annibaldiren monumentua, 1276, San Giovanni in Lateral, Erroma.
* Karlos I.a Anjoukoaren estatua, 1277, Campidoglio, Erroma.
* Fontana Minore, Perugia.
* Guillaume de Braye kardinalaten hilobia, c.1282, San Domenico, Orvieto.
* Bonifazio VIII.a aita santuaren monumentua, Florentzia.

## Iruditegia 

Arnolfo di Cambio - Tabernacle of StJohnLateran.jpg|Ziborio San Joan Laterangoaren basilikan|Arnoldo di Cambioren diseinu batean inspiratua
Rome basilica st peter 011c.jpg|San Petri entronizatua, San Petri basilika
Arnolfo di Cambio, Riccardo degli Annibaldi tomb.jpg|Ricardo Annibaldiren hilobia
Monumento sepolcrale del cardinale de braye, 03.JPG|Kardinal de Brayeren hilobia

## Kanpo estekak
Motogurdi

**Motogurdia** hiru gurpileko ibilgailua da. Aurreko aldea motozikleta baten zati mekanikotik eratorria da eta atzeko aldea banaketa-ibilgailua kargatzeko gune bat du.
[thumb|250x250px| [Piaggio motogurdiak.]]
Lehen bertsioetan, motozikleta egokitzea atzeko aldea aldatzera mugatzen zen, atzeko gurpila bi gurpileko ardatzarekin ordezkatuz. Denboraren poderioz aldaketak ibilgailuaren aurrealdera bideratzen hasi ziren, non motozikleta baten ohiko gidaritza posiziotik kabina jartzeak ematen zuen babesera igaro zen.

Lehenengo modeloak zilindrada handiko motorrez hornituta zeuden, garai hartako ekoizpenaren ezaugarriak, baina denboraren poderioz txikiagoak ziren, gaur egun oso zilindrada txikiko bertsioak badaude, gidabamena izatearen beharrik gabe gidatu daitezkeenak. Hori da Ape-ren kasua.

Ibilgailuak hainbat konfigurazio har ditzake, hala nola, furgoia, kutxa eta bidaiarien garraioa (autorickshaw izenarekin ere ezaguna). Oso gomendagarriak dira hiri banaketarako ibilgailuak, mantentze kostu txikiari esker eta maniobrabilitateari esker, dimentsio txikiak dituztelako.

Lehenengo modeloak scooterren antzeko eskuleku batek gidatzen zituen, baina denborarekin auto konbentzional baten antzeko bolantea egokitu zitzaien.

## Kanpo estekak
Maritxu Zagala

**Maritxu Zagala** (Tolosa, 1913ko maiatzaren 16a - Canet de Mar, Bartzelona, 2017ko otsailaren 3a) Espainiako Gerra Zibilean erbesteratutako tolosar emakumea izan zen.

## Bizitza 
María Zagala Tolosan jaio zen, Gipuzkoan, 1913ko maiatzaren 16an. Bost anai-arrebetatik txikiena izan zen. Anai handiena gerra fusilatu zuten. Beste biak eta familiarekin Frantziara joan ziren, eta haietako bat Venezuelara joan zen. Aita hiltzean, Maritxu Bartzelonara joan zen amarekin bizitzera, eta, handik denbora batera, Eusko Jaurlaritzaren Ordezkaritzan hasi zen lanean.

Bartzelonan, bere senarra izango zena, Fernando Carranza Iza portugaletetarra ezagutu zuen. 1937ko abenduaren 19an ezkondu ziren (ezkutuan) Pinuaren elizan. Fernando euskal batailoiari atxikita zegoen. Gerra amaitzean, Frantziara joan ziren, eta senarra Gurs kontzentrazio-esparrura eraman zuten. Maritxu, aldiz, frantziar jatorrikoa zenez, libre geratu zen. Bidarten (Lapurdi) bizi izan ziren, eta han jaio zen Miren Terese alaba, 1939ko ekainaren 27an. Alemaniarren okupazioarekin Bilbora pasatu ziren, handik Venezuelara jauzi egiteko, eta 1941eko abenduaren 8an iritsi ziren. Venezuelan, familia ia 75 urtez bizi izan zen, eta han jaio zen bere bigarren alaba, Maite, 1951ko ekainaren 16an. Fernando Carranza Eusko Jaurlaritzaren ordezkaria izan zen Venezuelan 1967tik 1979ko abendura arte. "Venezuelan gure bizitza egin genuen, batez ere Eusko Etxean, gauza asko partekatuz", gogoratzen du alaba zaharrenak.

Miren Terese katalan erbesteratu batekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten eta Kataluniara bizitzera joan zen.

Maritxu Zagala Canet de Marren (Bartzelona) hil zen otsailaren 3an, goizeko 10:30ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak