open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James Gandon

**James Gandon** (Londres, 1742ko otsailaren 20a - Dublin, 1823ko abenduaren 24a) ingeles arkitekto bat izan zen. Nagusiki Dublin hirian dauden hainbat eraikin nabarmen diseinatu eta eraiki zituen: Custom House, Four Courts eta King's Inns, aldiz Laoiseko konderrian Emo Court eraikina diseinatu eta eraiki zuen.

Londres hiriko New Bond Street kalean jaio zen, bere aitona Peter Gandon frantziar hugonote bat izan zelarik.
Kamishibai

XII. mendean Japoniako budisten tenpluetan sortutako narrazioak kontatzeko modua da. Garai haietan populazio gehiena analfabetoa zelarik, monjeek, jendea erakartzeko, marrazkiak eta testuak konbinatzen zituzten *emaki* izeneko pergaminoak erabiltzen zituzten. Normalean, aktibitate honen atzean asmo pedagogikoa zegoen: istorioen bitartez monjek haien irakaspenak zabaldu egiten zituzten. Kamishibai bere horretan mendeetan gorde da.
thumb|300 px| Kamishibai antzezpena Tokioko kaleetan.

## XX. mendeko berpiztea 
1920tik aurrera, urte horietako depresio ekonomikoarekin batera narrazio mota hauek berpiztu egin ziren. Narratzailea, *gaito kamishibaiya*, soka batez lotuta zeuden egurrezko bi zati jotzen zituen; tresna horrek *hyoshigi* izena zuen eta haren bidez narratzaileak herrietan haren presentzia jakin arazten zuen. Haurrek, narratzaileari gozokiak erosi ondoren, saioa ikusteko esertzen ziren, eszenatoki txiki baten aurrean. Saioa ipuin desberdinen inguruan antolatu egiten zuen *gaito kamishibaiyak* horretarako eszenatokiak jartzen zituen ilustrazioak erabiliz.
[thumb| *[hyoshigi* musika tresna, publikoari erakartzeko erabilia.]]
Bigarren Mundu Gerra ondoren, telebistaren agerpenarekin, genero hau desagertzen joan zen. Dena dela, azkeneko hamarkadetan Japoniako liburutegietan eta eskoletan erabili da berriro ere, jatorrizko erabilera berreskuratuz, hau da, helburu pedagogikoez.

## Kamishibaia Euskal Herrian 
Euskal Herrian Hik Hasi elkarteak eta Galtzagorri elkarteak ikuspuntu horretatik saio jendarteratzaileak egin dituzte. Nafarroan, bestetik, irakasle talde interesgarria dago genero horren inguruan.
Ixabel Millet teknika honetan espezialista da. Bere aburuz "horren bidez, edozein ipuin konta daiteke. Erraza da antzeztokia egitea, marrazkiak egitea... Ikasleek beraiek edozein ipuin presta dezakete, gelako ikasleei edo ondoko gelakoei ipuin bat horrela kontatzeko!". Eta horrela laburtu du teknikaren oinarria: "ipuinak antzeztoki txiki batean sartzen dira, eta, orriak pasatuz, ipuina kontatzen da".

## Kamishibai sarean 
Accursed Toys lantegiko Lepisto eta Jennifer Diane Reitz-ek ordenagailuetan erabiltzeko moldaketa prestatu dute. Aplikazio hori jaitsi daiteke narrazio berriak sortzeko zein beste egileek egindakoak ikusteko. *Kamishibai* klasikoek ez bezala, horrela sortutakoek musika eta manga eta anime antzeko marrazkiak erabiltzen dituzte, genero horien ezaugarriekin.
thumb| *Gaito kamishibaiyak* batek eszenatokia prestatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Otakuworld Kamishibaiak sortzeko eta ikusteko programa digitala.
*  ZiRKUSOFiA Ipuinak eta tailerrak.
*  Nafarroako Kamishibai Taldearen bloga.
*  Kamishibai buruzko artikulua.
*  Bideo bat kamishibai buruzkoa.
*  Katrin Schlegel Kamishibai ipuin kontalariarekin elkarrizketa *Berria*n.
Quadrivium

***Quadrivium*** (latinezko *quadri*, laukoitza; eta *via*, bidea) Pizkunde garaian *trivium* ondoren irakasten zituzten lau zientziak dira.

Pitagoratarren sektatik dator, zeinaren burua Pitagoras zen. Pitagoratarrek garrantzi handia ematen zioten hezkuntzari, nor bere buruaren jabetasuna eta neurritasuna lortzea helburua zuena, unibertsoaren ordena eta armonia imitatuz. Irakasten zituzten lau zientziek (aritmetika, astronomia, geometria eta musika) Erdi Aroko hezkuntzaren oinarriak (*quadrivium*-a) osatzen zuten. Arkitasek (K.a. 428 - K.a. 347) atxikitzen zuen astronomiak, geometriak, aritmetikak eta musikak osatzen zutela matematika.

Erdi Aroan, zazpi arte liberaletatik izaera matematikoko lau: aritmetika, astronomia, geometria eta musika, *trivium*-a jarraituz ikasten zituzten , irakaskizun eskolastiken barruan.

Aritmetika zenbaki hutsaren ikasketa zen, Geometria espazio hutsaren ikasketa, Musika mugimenduzko zenbakiaren ikasketa eta Astronomia mugimenduzko espazioaren ikasketa.

## Ikus gainera 
* Arte liberalak
* Egiptiar hiruki sakratua
* Trivium

## Kanpo estekak
Liam Cunningham

**Liam Cunningham** (1961eko ekainaren 2a, East Wall, Dublin) irlandar aktore bat da.

15 urterarte oinarrizko heziketa egin eta ondoren lanbide heziketan elektrizitate adarra ikasi zuen. 1980ko hamarkadan hiru urtez Zinbauen safari parkeko elektrizitate mantenu lanetan aritu zen. Irlandara itzuli ostean, bere lanbideaz aski nazkaturik, antzezpenan buru-belarri hasi zen, tokian-tokiko antzokietan antzeztuz.

Berak antzeztutako filma ospetsuenen artean honako hauek daude: *A Little Princess*, *First Knight*, *Jude*, *Dog Soldiers*, *The Wind that Shakes the Barley*, *Harry Brown*, *Clash of the Titans*, *The Guard*. Aldiz, BBC One kateko *Outcats* telesailean ere agertu zen. 2012an *Game of Thrones* telesaila ospetsuaren 2. denboralditik aurrera Davos Seaworth pertsonaia antzeztu zuen.

## Kanpo estekak 
* Liam Cunningham aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Anaram Au Patac

[thumb|Anaram Au Patacen manifestazioa [Besiers|Béziersen.]]
**Anaram Au Patac (AAP)** (euskaraz, *Borrokatuko gara*) okzitaniar ezker iraultzaile politikoaren mugimendu politikoa izan zen. Aintzinako Corrent Revolucionari Occitan (CROC), eta talde honen kolapsoa eta gero, berriz ekin zion taldearen bizitzari.

2009an taldea birsortu zen eta antzeko ideologia zuten taldeekin batera Libertat! alderdi politikoa sortu zuten.

## Ideologia 
Anaram Au Patac Occitania nazio bezala aitortzearen alde egiten zuen eta haren independentzia Frantzia, Italia eta Espainiarekiko, aldarrikapen hauek ikuspuntu marxista batetik egiten zituen.

## Kanpo estekak
Txema Urkijo

**Txema Urkijo Azkarate** (Laudio, 1961 - ) abokatua eta Euskal Herriko Bakearen Aldeko Koordinakundea erakundeko sortzaileetako bat da. 2001etik 2005era Juan José Ibarretxeren gobernuan Giza Eskubideen arloko zuzendaria izan zen. 2006 urtean Eusko Jaurlaritzak bultzaturiko Terrorismoaren Biktimei Laguntzeko Bulegoko aholkulari sartu zen, Maixabel Lasaren eskutik.

## Kanpo loturak 
* Blog pertsonala
The Last Valley (1970eko filma)

**The Last Valley** (euskaraz *Azken Harana*) 1970ko James Clavell australiar zinema zuzendariaren britainiar-estatubatuar filma bat da. Filma honetako antzezle nagusiak Michael Caine eta Omar Sharif aktoreak izan ziren.

Filma Austriako Tirol eskualdeko Trins eta Gschnitz udalerrietan nahiz Gschnitztal Haraneko alpetar paisai ederretan filmatu zen.

## Argumentua 
Hogeita Hamar Urteko Gerra, Alemania hegoaldea, protestante eta katolikoen arteko liskarrak gupidagabeak eta odoltsuak dira. Vogel (Omar Sharif) izeneko irakazle gazte bat bere ohiko bidaietako batean herri lasai batean dagoela *Kapitainaren* (Michael Caine) agindupean dagoen mertzenari gudaroste beldurgarriak herria erasotu eta sekulako sarraskia burutzen du, Vogelek ozta-ozta ihes egin eta mendian goruntz bere bizia salbatzea lortuko duelarik.

Honela Alpeetako mendi eta basoetan barna doala Vogelek gerratik erabat isolatua dagoen herrixka atsegin eta baketsu batetara ailegatuko da. Bertan, Vogelek herritarren artean bere bizia berregitea lortuko duelarik. Halere, denbora gutxira *Kapitaina* eta bere gudarostea ezustean herrixka agertu eta gudarien eta herritarren arteko gatazka eta liskarrak hasiko dira.

## Aktoreak 
* Michael Caine: Kapitaina
* Omar Sharif: Vogel
* Florinda Bolkan: Erica
* Nigel Davenport: Gruber
* Per Oscarsson: Aita Sebastian
* Arthur O'Connell: Hoffman
* Madeleine Hinde: Inge
* Yorgo Voyagis: Pirelli
* Vladek Sheybal: Matthias
* Miguel Alejandro: Julio
* Christian Roberts: Andreas
* Brian Blessed: Korski
* Ian Hogg: Graf
* Michael Gothard: Hansen
* George Innes: Vornez
* John Hallam: Geddes

## Kanpo estekak 
* *The Last Valley* filmaren iragarkia ikusgai 
* *The Last Valley* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Comuner@s

**Comuner@s** (euskaraz, *Komuneroak*) gaztelar alderdi politiko ezkertiar erradikala eta independentista da. 2008ko urtarrilaren 17an inskribatu zuten Espainiako Barne Arazoetako Ministerioaren alderdi politikoen erregistroan.

## Kanpo estekak
Lublingo voivoderria

**Lublingo voivoderria** () Polonia osatzen duten 16 voivoderrietako bat da. Herrialdearen hego-ekialdean dago. 25.122&nbsp;km²ko azalera du eta 2010ean 2.154.892 biztanle zituen. Hiriburua Lublin da.
## Banaketa: hiriak eta herriak 
Lublin voivodatoan 42 hiri eta herri daude. Biztanleriaren araberako hurrenkeraz (2006):

* 24px Lublin – 358.251
* 24px Chełm – 70.841
* 24px Zamość – 66.674
* 24px Biała Podlaska – 58.047
* 24px Puławy – 55.125
* 24px Świdnik – 42.797
* 24px Kraśnik – 38.767
* 24px Łuków – 30.727
* 24px Biłgoraj – 26.940
* 24px Lubartów – 25.758
* 24px Łęczna – 23.279
* 24px Krasnystaw - 21.043
* 24px Tomaszów Lubelski – 20.261
* 24px Międzyrzec Podlaski - 17.283
* Włodawa (13.630)
* Janów Lubelski (11.938)
* Parczew (10.281)
* Poniatowa (9.911)
* Ryki (9.716)
* Opole Lubelskie (8.832)
* Bełżyce (7.054)
* Terespol (5.969)
* Szczebrzeszyn (5.299)
* Bychawa (5.285)
* Rejowiec Fabryczny (4.533)
* Nałęczów (4.243)
* Kazimierz Dolny (3.572)
* Kock (3.478)
* Tarnogród (3.372)
* Zwierzyniec (3.344)
* Krasnobród (3.047)
* Stoczek Łukowski (2.719)
* Annopol (2.690)
* Piaski (2.626)
* Józefów (2.450)
* Łaszczów (2.300)
* Ostrów Lubelski (2.245)
* Tyszowce (2.242)
* Frampol (1.415)

## Banaketa administratiboa 
Lublin Voivodatoa 24 konderritan banatuta dago (*powiat*-ak): lau hiri-eremukoak dira, eta 20 landa-eremukoak. Hauek dira konderriak, biztanleriaren araberako hurrenkeraz:

## Babestutako eremuak 
Lublin voivodatoan bi Parke Nazional eta hamazazpi Landa-eremuko Babestutako Parke daude.

## Geografia 
* Krzna ibaia
* Kurówka ibaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Multiplo (robotika)

Robotikan, **Multiplo** robotak eraikitzeko eta diseinatzeko erabiltzen den goi-mailako teknologiako eraikuntza-sistema bat da. Mota, itxura eta tamaina askotako atalak ditu, hauek elkarretaratzea errazten duena, torlojuak eta azkoinak erabiliz. Robotaren Eraikitze-dinamikan sar daitezke motor elektrikoak, mota askotako sentsoreak eta mikrokontrolagailu programagarri bat, askotariko atazak egiteko aukera emanez. Hezkuntza-robotikan oso erabilia da Argentinako ikastetxeetan zein unibertsitateetan.

Gaur egun, RobotGroup-ek fabrikatzen ditu Multiplo robotak

## Ikus, gainera 
* Arduino
* DuinOS
* Minibloq

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak 
* RobotGroup
* Minibloq
* Multiplo
* Multiploko N10 robota
L.A. Confidential

**L.A. Confidential** (euskaraz *Isilpeko L.A.*) 1997ko Curtis Hanson estatubatuar zinema zuzendariaren krimenezko neo-noir film bat da. Bertan honako aktoreek antzeztu zute: Kevin Spacey, Russell Crowe, Guy Pearce, Kim Basinger, Danny DeVito, James Cromwell eta David Strathairn. Filmaren argumentua James Ellroy idazlearen *L.A. Confidential* eleberrian oinarritua dago.

Film honek sari ugari irabazi zituen, horien artean nabarmenenak: 1997ko Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria eta Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Kim Basinger) irabazi zituen. 1997ko Taldeko emakumezko aktore onenaren Urrezko Globoa irabazi zuen (Kim Basinger), baita 1997ko Soinu onena eta Muntaia onenaren BAFTA Sariak ere bereganatu zituen. Bestalde, 1997ko Canneseko Zinemaldian Urrezko Palmarako izendatua ere egon zen.

## Argumentua 
1953. urtea, Los Angeles hiriko poliziaren komisaldegia. Ed Exley agente gaztea (Guy Pearce) legean itsuki sinistu eta beste poliziek zeozer oker egin dutela ikusi ezkero haien bizitza hondatzeak ez dio batere axolik, bere ustez zuzena dena muturreraino eramanez, ondorioz bere saileko gainontzeko polizia gehienen ezinikusia bereganatuko du. Wendell "*Bud*" White ofiziala (Russell Crowe) bere lanarekiko jokamolde oldarkorra eta emakumeak babesteko joera obsesiboa duen polizia da. Azkenik, Jack Vincennes sarjentua (Kevin Spacey) narkotikoen sailan lan egiteaz gain *Badge of Honor* polizia telesaileko aholkulari teknikoa ere bada, gainera Sid Hudgens kazetaria (Danny DeVito) eta *Hush-Hush* aldizkariko argitaratzailearekin ere lotura badu, biek bata besteari kasu eta gertakariei buruzko informazioa elkar pasatzen baidute.

Egun batez, hiriko Nite Owl kafetegian lapurrak sartu eta bertan dauden bezero eta zerbitzariak odol hotzean hiltzen dituzte.Goian aipatutako hiru ikertzaileak kasu hau ikertzen hasiko direlarik. Hasiera batean lapurreta kasu soil bat zirudiena, poliziaren barneko ustelkeria eta traizioen amarauna bilakatuko da. Gainera, hiru ikertzaileak kasua ikertzen ari diren bitartean beste hainbat pertsonaia ere agertuko dira: emagaldua (Kim Basinger), Pierce Morehouse Patchett aberatsa (David Strathairn), polizia ohi bat, hiriko gangster ospetsuena (Paul Guilfoyle), bai eta kriminal talde bat ere.

## Aktoreak 
* Guy Pearce: Edmund "Ed" Exley detektibe tenientea
* Russell Crowe: Wendell "Bud" White ofiziala
* Kevin Spacey: Jack Vincennes detektibe sarjentua
* James Cromwell: Dudley Smith kapitaina
* Kim Basinger: Lynn Bracken
* Danny DeVito: Sid Hudgens
* David Strathairn: Pierce Morehouse Patchett
* Ron Rifkin: Attorney Ellis Loew barruti-fiskala
* Graham Beckel: Richard "Dick" Stensland detektibea
* Amber Smith: Susan Lefferts
* John Mahon: Worton polizia-burua
* Paul Guilfoyle: Meyer "Mickey" Cohen
* Matt McCoy: Brett Chase
* Paolo Seganti: Johnny Stompanato
* Simon Baker-Denny: Matt Reynolds
* Shawnee Free Jones: Tammy Jordan
* Darrell Sandeen: Leland "Buzz" Meeks
* Marisol Padilla Sánchez: Inez Soto
* Gwenda Deacon: Lefferts andrea

## Kanpo estekak 
* *L.A. Confidential* filmaren iragarkia ikusgai 
* *L.A. Confidential* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Multiplo (matematika)

Matematikan, **multiploa** edo **anizkoitza** zenbaki bat eta zenbaki oso bat biderkatuz lortzen den zenbakia da. Beste hitzez, *a* zenbaki bat izanik, *b* zenbakia *a* zenbakiaren multiploa da, baldin eta *b* = *n·a* bada, *n* zenbaki osoa izanik, zeina biderkatzailea edo koefizientea deitzen den. *a* zero ez bada, lehen esandakoa honen baliokidea da: *b*/*a* hondarrik gabeko zenbaki osoa da. *a* eta *b* biak zenbaki osoak badira, eta *b* zenbakia *a* zenbakiaren multiploa bada, orduan *a* zenbakia *b* zenbakiaren zatitzailea dela esaten da.

## Adibidea 
18 zenbakia 9 zenbakiaren multiploa da.
:*b=18*
:*a=9*
:*b=2·a*
:*18=2·9*

## Multiploen propietateak 
* Edozein zenbaki oso 1 zenbakiaren eta beraren multiploa da.
* Zeroa (0) edozein zenbakiaren multiploa da.
* *a* eta *b* zenbakiak *n* zenbakiaren multiploak badira, orduan *a+b*, *a-b*, *k·a* eta *k·b* ere multiploak izango dira edozein *k* zenbaki arrunterako.

## Kanpo estekak
The Fourth Protocol (filma)

**The Fourth Protocol** (euskaraz *Laugarren Protokoloa*) 1987ko John Mackenzie eskoziar zinema zuzendariaren britainiar filma bat da. Bertan honako aktoreek antzeztu zuten: Michael Caine, Pierce Brosnan, Ned Beatty, Joanna Cassidy eta Julian Glover. Frederick Forsyth idazlearen *The Fourth Protocol* eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua 
Gerra Hotza, 1980ko hamarkada. KGBko buruzagia den Govorshin jeneralak (Alan North ) *Aurora plana* martxan jarri du, Laugarren Protokoloa erasotu eta NATO erakundea suntsitzeko helburua duen egitasmo beldurgarria.

Horretarako, KGBko espioi nabarmenena den Valeri Petrofsky komandateari (Pierce Brosnan) isilpeko misioa emango diote: Ingalaterran sartu eta bertan estatubatuar base militar bat suntsituko duen bonba atomiko bat piezaz-pieza muntatu eta lehertzea, honela Hirugarren Gerra Mundiala hasteko helburuz.

Erresuma Batuko Gobernuak sobietarren egitasmo horren berri izan eta MI5 agentziako John Preston (Michael Caine) agenteak Petrofsky espioia topatu eta sobietarren egitasmoa zapuzteko ardura jasoko du.

## Aktoreak 
* Michael Caine – John Preston
* Pierce Brosnan – Valeri Petrofsky / James Ross
* Ned Beatty – Borisov
* Joanna Cassidy – Irina Vassilievna
* Julian Glover – Brian Harcourt-Smith
* Michael Gough – Sir Bernard Hemmings
* Ray McAnally – Karpov jenerala
* Ian Richardson – Sir Nigel Irvine
* Anton Rodgers – George Berenson
* Caroline Blakiston – Angela Berenson
* Joseph Brady – Carmichael
* Matt Frewer – Tom McWhirter
* Alan North – Govershin
* Ronald Pickup – Wynne-Evans
* Michael Bilton – Kim Philby

## Kanpo estekak 
* *The Fourth Protocol* filmaren iragarkia ikusgai 
* *The Fourth Protocol* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Biderkadura zuzen

Talde-teorian, (*G*,*) eta (*H*,·) bi taldeen **biderkadura zuzena**, *G* × *H* moduan adierazita, bi multzoen biderkadura kartesiarraren bidez lortzen den talde-egitura da, non elementu bakoitza egitura haietako elementuen biderkadura kartesiarra den. Talde abeldarren kasuan, batuketa-notazioarekin, batura zezena ere deitzen zaio, eta G \oplus H adierazten da.

## Definizioa 
Biderkadura zuzena honela definitzen da:
* *G* eta *H* multzoen *biderkadura kartesiarra* bidez lortutako taldeko elementuen multzoa; hau da, {(*g*, *h*)| *g* ∈ *G*, *h* ∈ *H*}.
* Elementu horien arteko eragiketa, honela definituta:
*: (g,h)\times(g',h') = (g*g',h\cdot h').

Eraikitze modu horrek talde berri bat sortzen du, azpitalde normal bat duena *G*-rekiko isomorfoa ((*g*,1*H*) itxurako elementuez osatutakoa), eta *H*-rekiko beste isomorfo bat ((1*G*,*h*) elementuez osatutakoa).

## Kanpo estekak 
*
Tomber La Chemise

**Tomber La Chemise** (euskaraz literalki "Ken Ezak Atorra", berez frantsesez "Ekin Lanari" esan nahi du) Zebda frantses-okzitaniar rock musika taldearen abesti bat da. 1998an *Essence ordinaire* diskoaren barnean kaleratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Tomber La Chemise* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Aurpegiko biko hitz

**Aurpegiko biko hitza**, **erretrogradoa** edo **hitz bifrontea** ezkerretik eskuinera eta eskuinetik ezkerrera irakur daitekeen hitza da. Horretan, palindromoa bezalakoa da; baina, palindromoetan ez bezala, zentzu batean irakurri ala bestean irakurri, hitz ezberdin bat irakurriko dugu.

Adibideak:
* oilo / olio
* urre / erru
* izara / arazi
* zeken / nekez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkanbele

**Arkanbele**a **Lucanidae** familia osatzen duten 1.200 kakalardo-espezieen izen arrunta da Nahiz eta badauden 12&nbsp;cm-ko luzera dutenak, arruntenek 5&nbsp;cm-ko luzera dute. Europan ezagunena *Lucanus cervus* espeziea da.

Arkanbele arrek hortz handiak dituzte eta oso motel ibiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zamorako Ituna

**Zamorako Ituna** delakoa 1143ko urriaren 5an Alfontso I.a Portugalgoa eta Alfonso VII.a Leon eta Gaztelakoak sinatutako hitzarmena izan zen, ondorioz Portugalgo Erresumaren independentzia eta Alfontsotar Dinastiari hasiera eman ziotzaion. 1139an Almorabideen aurka jazotako Ouriqueko guduan Alfontso I.a Portugalgoa garailea atera zen, emaitza hau Bragako João Peculiar artzapezpikuak Portugalgo Erresuma eratzeko mesederako izan zen. Artzapezpiku honek portugaldar eta gaztelar erregeak 1143ko urriaren 4 eta 5an Zamora hirian biltzartzea lortu zuen, Guido de Vico kardinala ere han egon zelarik.

## Historia 
Jada aurretik Alfontso VII.a Gaztelakoak Zamoran onartutako portugaldar subiranotasuna, 1179an Alexandro III.a Aitasantuak berresti zuen, baina 1140 ezkeroztik Alfontso I.ak erabiltzen zuen Portugalgo Errege titutulua Zamoran berretsi zen, bertan portugaldar erregeak Guido de Vico kardinalaren aurrean Aulki Santuaren menpeko izango zela hitzeman zuen, bai eta berak nahiz bere ondorengoek Eliza Katolikoari urtero dirusaria emanen ziotela. Bestalde, Zamoran 1137ko Tuyko Ituna ere berretsi zen.

## Kanpo estekak
Biasteri

**Biasteri** leku-izena erabili izan zen 20. mendearen azken laurdenean Arabako Guardia herria izendatzeko. Baina toponimoaren inguruko ikerketa zehatzagoek demostratu zuten, Guardia barik, Binasperi herriaren forma zahar bat zela. Binasperi egun Lantziegoko auzoa da, antzina Guardiaren parte izana.

## Ikus, halaberː 
* Guardia
* Binasperi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mexikoko futbol selekzio nazionala

**Mexikoko futbol selekzio nazionala** kirol haren arloan herrialde hartako ordezkaria da. Ipar Amerikako selekziorik indartsuena da, CONCACAF Urrezko Kopa sei aldiz irabazteaz gain FIFA Konfederazio Kopa ere behin irabazia baitu. Gonbidatu gisa Amerika Kopan ere aritu izan da eta bi aldiz finalera iristea lortu du.

## Palmaresa 
[thumb|[Hugo Sánchez, 80. eta 90. hamarkadetako izarra]]
[thumb|[Javier Hernández|Javier Hernández "Chicharito" da golegile nagusia.]]
### Munduko Futbol Txapelketa 
* final laurdenetan 1970ean eta 1986an

### FIFA Konfederazio Kopa 
* Txapeldun (1): 1999

### Joko Olinpikoetako Futbol Txapelketa 
* Txapeldun (1): 2012.
* Txapeldun orde (0)

### CONCACAF Txapelketak 
* **CONCACAF Futbol Txapelketa (3):** 1965, 1971, 1977
* **Ipar Amerikako Nazioen Kopa (3):** 1947, 1949, 1991
* **CONCACAF Urrezko Kopa (8):** 1993, 1996, 1998, 2003, 2009, 2011, 2015, 2019

### Amerika Kopa 
* Txapeldun (0):
* Txapeldun orde (2): 1993, 2001

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Uniformea 
### Historikoa 
### Irabazitako Txapelketa 
### Azken urteak 
## Jokalari aipagarrienak 
2022ko azaroaren 22an eguneratua.

### Parte hartzeak 
### Goleatzaileak 
## Kanpo estekak 
*  Mexikoko Federazioaren webgune ofiziala
Antezana (argipena)

**Antezana** izenak hainbat adiera du:

* Antezana Erribera: Erriberagoitiko herria. Espainieraz eta ofizialki *Antezana de la Ribera*.
* *Antezana de Foronda*: Gasteiz udalerriko Andetxa herriaren espainierazko izena.

Euskal toponimiatik eratorritako beste hainbat deitura bezala, euskal abizena da Antezana, adibidez pertsona hauena:

* Abel Isidoro Antezana, 20. mendeko La Pazko artzapezpikua (Bolivia)
* Carola Antezana, biologo boliviarra
Galiziako Herri Frontea

**Galiziako Herri Frontea** (galizieraz, *Frente Popular Galega [FPG]*) ideologia komunista, nazionalista eta independentista ideologia duen erakunde politikoa da. Bere agerkaria *Espiral* da eta bere gazte-erakundea Adiante (euskaraz, *Aurrera*).

Alderdiaren ekintza politikoa *"independentzia nazionala, sozialismo, antikolonialismo, herri demokrazia, elkartasuna internazionalista eta auto-antolakuntza"* printzipioengatik zuzentzen da.

## Kanpo estekak
Santiago Jaureguízar

**Santiago Jaureguízar Ruiz de Zárate** (Bilbo, 1965eko abuztuaren 14a) galiziar idazle eta kazetaria da.

## Ibilbidea 
Bizkaian jaioa izan arren, haurtzarotik Ribadeon bizi da. Lanbidez kazetaria, Lugoko *El Progreso* egunkarian lan egiten du.

Bravú mugimenduaren barnean murgilduta, 1999an Xavier Valiñoren *Rock Bravú* ekoiztu zuen. *Elvis Christo Furious Machine* trip-hop narratiba taldean narratzailea ere bada. Interneten *Cabaret Voltaire* izeneko bloga badu.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Fridom spi]* (1996, Xerais)
* *Comendo espaguetis diante da televisión* (1998, Xerais)
* *Breve crónica universal da clase obreira* (2001, Sotelo Blanco)
* *As horas sucias* (2001, Xerais)
* *Casa Skylab* (2003, Xerais)
* *Cabaret Voltaire* (2005, Galaxia)
* *O Globo de Shakespeare* (2008, Xerais)

### Gazteentzako eleberriak 
* *Todo a cen* (1995, Sotelo Blanco).
* *A rutina corsaria* (1998, Xerais).
* *Salitre* (2000, Xerais
* *¡Balea morta ou lancha a pique!* (2002, Xerais).
* *A cova das vacas mortas* (2006, Xerais).
* *Plastilina nos pulmóns* (2006, Tambre).
* *Unha cabana na lúa* (2006, Baía Edicións).
* *O contador de estrelas* (2009, Obradoiro).
* *Corazón de chocolate. Un misterio para Tintimán en Compostela* (2010, Xerais).
* *A coroa de Napoleón. Un misterio para Tintimán na Coruña* (2010, Xerais).

### Antzerki-lanak 
* *Estación Mir* (2002, Tris Tram).

### Saiakerak 
* *Galicia: espiritualidade verde sobre o Atlántico* (2007, Xunta de Galicia).

### Gidoiak 
* *O Golpe* (2000).

### Itzulpenak 
* *A porta de Mayo*, Gonzalo Mourerena (2008, Xerais).

## Kanpo loturak 
* *Cabaret Voltaire* bloga
Taylor Lautner

**Taylor Lautner** (Grand Rapids, 1992ko otsailaren 11 - ), Estatu Batuetako aktorea da. *Twilight Sagan* Jacob Black pertsonaia antzezteagatik ezaguna egin zen.

## Filmografia
Damalisko

**Damalisko** *Damaliscus* generoko animalien izen arrunta da. Artiodaktiloen barruko Alcelaphinae subfamilia eta Bovidae familian sailkatuta daude. Hegoaldeko eta erdialdeko Afrikan bizi dira.

## Espezieak 
*Damaliscus* generoak honako espezieak ditu:
* *Damaliscus korrigum*
* *Damaliscus lunatus*
* *Damaliscus pygargus*
* *Damaliscus superstes*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polonia Handia

**Polonia Handia**  (, , ) Poloniako erdi-mendebaldeko eskualde historikoa da.

Oder ibaiaren ekialdean dago, Pomeraniaren (iparraldean) eta Silesiaren (hegoaldean) artean. Warta ibaiak eta honen adarrek ureztatzen dute Polonia Handia. Hiri nagusia Poznań da.

1999tik gehiena Polonia Handiko voivoderriaren barnean dago, baina zati batzuk Lubusz, Kujavia-Pomerania eta Lodzeko voivoderrietan daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aragoiar nazionalismo

**Aragoiar nazionalismoa** Aragoi nazioa dela aldarrikatzen duen mugimendu politiko eta soziala da.

Mugimendu honek Aragoik berezko historia (Aragoiko Koroa), hizkuntza (aragoiera), lege eta kultura dituela defendatzen du eta, horretan oinarrituz eta etorkizunean ere aragoiar nortasunari eusteko, autonomia handiagoa edota independentzia eskatzen du**.** Ikurrik erabilienetako bat Aragoiko Estelada da, Aragoiko lau marrak eta erdian izar gorria duena.

Nazionalismo honen adar ezkertiarretan izaera kulturala eta ekologista indartsua da.

## Historia 
Aragoiar nazionalismoa Kataluniako etorkin aragoiar batzuen formulazioetatik sortu zen. Haiek Bateratze Aragonesista alderdiaren, Kataluniako Gazteri Aragonesista taldearen eta *El Ebro* aldizkariaren inguruan bildu ziren. Aldizkari honetan hasi zen lehenengo urteetako aragoiar nazionalismoaren ikuspegia jasotzen. Laster, nazionalismoaren inguruko bi pertsona nabarmendu ziren: Gaspar Torrente eta Julio Calvo Alfaro.

## Talde politikoak 
Gaur egun, alderdi politiko aragonesista nagusiak hauek dira:
* Partido Aragonés (PAR): Nazionalista-erregionalista moderatua eta zentro-eskuindarra. Aragoiko lehen indar politikoa izatera heldu zen. Haatik, gainbeheran dago eta gaur egun 3 diputatu ditu Aragoiko Gorteetan. 1987tik Aragoiko Gobernuko kidea da, 1993 eta 1995 urteen artean izan ezik, zentsura-mozio bat dela eta ez zuen gobernatu.
* Chunta Aragonesista (CHA): (euskaraz, *Batasun Aragonesista*). Nazionalista ezkertiar moderatua. 9 diputatu eta hirugarren indar politikoa izatera heldu da. Hala ere, bere instituzionalizaziotik eta bere zentrotarako eta nazionalismo moderaturako biratik endakapenean dago; gaur egun, 4 diputatu ditu.
* Iniciativa Aragonesa (INAR): Zentroko nazionalistak. Aragoiar Alderdiaren bereizketa.
* Puyalón (PYLN): Alderdi ezkertiar independentista, sozialista, ekologista eta antimilitarista, 2008an CHAtik bereiztuta. Cucha Independentistaren kideetako bat da, Aragoiko ezker independentistaren alderdi eta erakunde politikoek osatutako koalizioa. Nahiz eta gutxiengoa izan hazkundean dago eta hainbat zinegotzi ditu Huescako probintziaren iparraldean.
* Estau Aragonés (EA): Alderdi independentista, oso gutxiengoan dagoena eta parlamentutik kanpo dagoena.

Alderdi aragoiar nazionalistek hautesleriaren %10 eta %26 artean osatzen dute. Egun, aragoiar nazionalismoa aldaketa prozesu batean murgilduta dago. Horrela, Cucha Independentista alderdi ezkertiarra gorantz egiten ari da eta ohiko aragonesismoa (PAR eta CHA), berriz, beherantz.

## Banderak 

Fitxategi:Estrelada aragonesa.svg|Independentista ezkertiarrek erabiltzen duten Aragoiko Estelada.
Fitxategi:Bandera de Estado Aragonés.svg|1932an Gaspar Torrentek diseinatutako estrelada aragonesa banderaren bertsioa, Aragoiar Estatua erabiltzen duena.

## Kanpo estekak
Endavant

**Endavant-Organització Socialista d’Alliberament Nacional** (euskaraz, *Aurrera-Askapen Nazionalaren Erakunde Sozialista*), erakunde politiko ezkertiar eta kataluniar nazionalista, beren ekintza-eremua Katalan Herriak izenekoak dira. Beren helburuak independentzia, Katalan Herrien batasuna eta sozialismoa dira. Kataluniar Ezker Independentistaren gunean identifikatzen da.

## Kanpo estekak
Biderkatzeko taula

**Biderkatzeko taula** deritzo orohar 10 baino txikiagoak diren zenbaki natural bikote guztien arteko biderketak erakusten dituen taulari. Biderkatzeko taula hamartarra mundu osoan zehar irakasten da oinarrizko aritmetikaren barruan, oso erabilgarria baita zenbaki-sistema hamartarreko eragiketa aritmetikoak egiteko. Normalean, buruz 9&nbsp;×&nbsp;9-raino ikasten da.

Biderketa guztiak deduzigarriak diren arren batuketa behin ulertuta, biderkatzeko taularen memorizazioak eragiketak nabarmen azkarrago egitea ahalbidetzen du. Adibidez, 4&nbsp;×&nbsp;5&nbsp;=&nbsp;20 dela batuketaren bidez jakin daitekeen arren, konplexuagoa da bai idaztea eta kalkulatzea (4&nbsp;+&nbsp;4&nbsp;+&nbsp;4&nbsp;+&nbsp;4&nbsp;+&nbsp;4&nbsp;=&nbsp;20). Gainera, taula buruz ikastea zatiketak ulertzeko beharrezkotzat hartzen da, hau biderketen alderantzizkoa izanik.

## Formatuak 
Ohiko biderkatzeko taula, Pitagorasen taula ere deitua, hau da:

Bestalde, hezkuntzan ohikoa da biderketak zutabe moduan aurkeztea.

## Patroiak 
Zutabeko formatuan ere ez da gomendagarritzat jotzen denak buruz ikastea, patroiak baitaude. Halaber, ondorengo propietate batzuk zenbaki-sistema hamartarrean soilik ageri dira. Hezkuntzan desiragarritzat ikusten da propietate hauek erakustea.
***0**: Edozein zenbaki zerorekin biderkatuta zero da (*a*&nbsp;×&nbsp;0&nbsp;=&nbsp;0).
***1**: Edozein zenbaki batekin biderkatua zenbakia bera da (*a*&nbsp;×&nbsp;1&nbsp;=&nbsp;*a*).
***2**: Zenbaki bikoitiak ditu, hortaz biren multiploen azken zifra beti izango da 0, 2, 4, 6 ala 8.
***5**: Bosten multiplo guztien azken zifra 0 ala 5 izango da.
***9**: Batetik hamarrera bitarteko multiplo guztien zifren batura zero da (09, 18, 27, 36, 45, 54, 63, 72, 81, 90).
***10**: Edozein zenbaki hamarrekin bidertzean atzean 0 bat jartzean datza.
***11**: Zerotik bederatzira bitarteko zenbakiekin bidertzean, erantzuna bidertzailearen zifra bikoiztean datza.

Biderketa trukakorra denez (*a*&nbsp;×&nbsp;*b*&nbsp;=&nbsp;*b*&nbsp;×&nbsp;*a*), Pitagorasen taulan diagonalki ez dauden balio guztiak errepikatuta daude. Ondorioz, posible da balio gutxiago idaztea.

## Ikus, gainera 
* Biderkatzeko algoritmoa
Katagorri hegalari

**Katagorri hegalari** edo **urtxintxa hegalari** (*Pteromyini* edo *Petauristini*) 44 espeziek osaturiko katagorrien leinua da (*Sciuridae* familiaren barnean).

Izena nahaspilatsua da oso, izan ere, urtxintxa hauek ez dute hegan egiten baizik eta planeatu.

## Taxonomia 
* Glaucomyina azpitribua
** *Eoglaucomys* generoa
*** *Eoglaucomys fimbriatus*
** *Glaucomys* generoa
*** *Glaucomys volans*
*** *Glaucomys sabrinus*
** *Hylopetes* generoa
*** *Hylopetes alboniger*
*** *Hylopetes baberi*
*** *Hylopetes bartelsi*
*** *Hylopetes lepidus*
*** *Hylopetes nigripes*
*** *Hylopetes phayrei*
*** *Hylopetes platyurus*
*** *Hylopetes sipora*
*** *Hylopetes spadiceus*
*** *Hylopetes winstoni*
** *Iomys* generoa
*** *Iomys horsfieldii*
*** *Iomys sipora*
** *Petaurillus* generoa
*** *Petaurillus emiliae*
*** *Petaurillus hosei*
*** *Petaurillus kinlochii*
** *Petinomys* generoa
*** *Petinomys crinitus*
*** *Petinomys fuscocapillus*
*** *Petinomys genibarbis*
*** *Petinomys hageni*
*** *Petinomys lugens*
*** *Petinomys mindanensis*
*** *Petinomys sagitta*
*** *Petinomys setosus*
*** *Petinomys vordermanni*
* Pteromyina azpitribua
** *Aeretes* generoa
*** *Aeretes melanopterus*
** *Aeromys* generoa
*** *Aeromys tephromelas*
*** *Aeromys thomasi*
** *Belomys* generoa
*** *Belomys pearsonii*
** *Biswamoyopterus* generoa
*** *Biswamoyopterus biswasi*
** *Eupetaurus* generoa
*** *Eupetaurus cinereus*
** *Petaurista* generoa
*** *Petaurista alborufus*
*** *Petaurista elegans*
*** *Petaurista magnificus*
*** *Petaurista nobilis*
*** *Petaurista philippensis*
*** *Petaurista xanthotis*
*** *Petaurista leucogenys*
*** *Petaurista mechukaensis*
*** *Petaurista mishmiensis*
*** *Petaurista petaurista*
** *Pteromys* generoa
*** *Pteromys volans*
*** *Pteromys momonga*
** *Pteromyscus* generoa
*** *Pteromyscus pulverulentus*
** *Trogopterus* generoa
*** *Trogopterus xanthipes*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Capra

***Capra*** Bobidoen familiako generoa da, ahuntz edo basahuntz izen arruntak dituztenak.

## Espezie eta azpiespezie 
* *Capra aegagrus*
::*Capra aegagrus aegagrus*
::*Capra aegagrus blythi*
::*Capra aegagrus chialtanensis*
::*Capra aegagrus creticus*
::*Capra aegagrus hircus* (etxekoturikoa)
::*Capra aegagrus turcmenica*
* *Capra caucasica*
* *Capra cylindricornis*
* *Capra falconeri*
::*Capra falconeri heptnerni*
::*Capra falconeri chialtanensis*
::*Capra falconeri megaceros*
::*Capra falconeri jerdoni*
* *Capra ibex*
* *Capra nubiana*
* *Capra pyrenaica*
::*Capra pyrenaica hispanica*
::*Capra pyrenaica lusitanica* († 1892).
::*Capra pyrenaica pyrenaica* († 2000).
::*Capra pyrenaica victoriae*
* *Capra sibirica*
::*Capra sibirica alaiana*
::*Capra sibirica hagenbecki*
::*Capra sibirica hemalayanus*
::*Capra sibirica sakeen*
::*Capra sibirica sibirica*
* *Capra walie*

## Kanpo estekak
Ovis

***Ovis*** Bobidoen familiako generoa da, ardi edo mufloi izen arruntak dituztenak.

## Espezie eta azpiespezie 
***Ovis ammon***
* *Ovis ammon ammon*
* *Ovis ammon collium*
* *Ovis ammon comosa*
* *Ovis ammon darwini*
* *Ovis ammon hodgsonii*
* *Ovis ammon karelini*
* *Ovis ammon nigrimontana*
* *Ovis ammon polii*
* *Ovis ammon severtzovi*

***Ovis orientalis***
* *Ovis orientalis aries*
* *Ovis orientalis arkal*
* *Ovis orientalis cycloceros*
* *Ovis orientalis isphahanica*
* *Ovis orientalis laristanica*
* *Ovis orientalis musimon*
* *Ovis orientalis ophion*
* *Ovis orientalis orientalis*
* *Ovis orientalis vignei*

***Ovis canadensis***
* *Ovis canadensis canadensis*
* *Ovis canadensis californiana*
* *Ovis canadensis cremnobates*
* *Ovis canadensis mexicana*
* *Ovis canadensis nelsoni*
* *Ovis canadensis weemsi*

***Ovis dalli***
* *Ovis dalli dalli*
* *Ovis dalli stonei*

***Ovis nivicola***
* *Ovis nivicola nivicola*
* *Ovis nivicola borealis*
* *Ovis nivicola kodarensis*
* *Ovis nivicola koriakorum*

## Kanpo estekak
Puyalón

**Puyalón** edo **Puyalón de Cuchas** plataforma Aragoiar nazionalista, ezker iraultzaileko, independentista eta sozialista da.

## Kanpo estekak
Altzelafo

**Altzelafo** (*Alcelaphus*) antilope-genero baten izen arrunta da.

Barnean hiru espezie ditu:
* *Alcelaphus buselaphus*
* *Alcelaphus caama* (batzutan *Alcelaphus buselaphus*-en azpiespezietzat jota)
* *Alcelaphus lichtensteinii* (batzutan *Sigmocerus* generoaren barnean sailkatua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beskideak

**Beskideak** edo **Beskide mendiak** (; ; ; , *Beskidy*; , *Beskydy*) Ekialdeko Europako mendikateak dira, Txekiako ekialdean, Eslovakiako ipar-mendebaldean, Poloniako hegoaldean eta Ukrainako mendebaldean hedatzen direnak. Gailurrik garaiena Ukrainako Txornohora mendiguneko Hoverla da (2.061 m).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batukada

[thumb|300px|[Jaiak Euskal Herrian|Jai giroko **batucada** ekitaldia, Donostiako Egia auzoan, 2012.]]
**Batukada** sanba generoaren barruko musika mota bat da, perkusiozko musika tresnak baliatuz talde batek osatzen duena, erritmo azkar eta biziz. Brasilen du jatorria eta afrikar musikaren eragin nabaria du.

Euskal Herriko jaietan ospea izan zuen musika mota izan zen XXI. mendearen hasieran.

## Ikus gainera 
* Euskal Herriko Batukada Feministak

## Kanpo estekak
Garraio aktibo

eskuinera|thumb|400px|Sodio-potasio ponparen eskema, garraio aktiboaren adibidea

**Garraio aktiboa** zelula mintzean gertatzen den garraio mota bat da, hainbat ioi eta substantziak kontzentrazio-gradientearen aurka mugitzen dituena. Gradientearen aurkako mugimendu horrek energia behar du.

Prozesu honi esker zelulak funtsezko elikagaiak lortzen ditu hauen kanpoko kontzentrazioa urria denean, bizidun prokariotoen kasuan berebiziko garrantzia duena. Garraio aktiboak energiaren beharra du (ATParen hidrolisitik edo protoi-gradiente batetik eskuratzen dena) eta baita proteina garraiatzaileak ere, sartu behar den substantzia zelula barnealdera eramaten dutenak.

Gluzidoak, aminoazidoak eta sodio eta potasio bezalako ioiak ohi dira garraio mota honetan lekualdatzen diren gaiak.

Proteina garraiatzaileak espezifikotasun handia dute. Horrek esan nahi du molekula mota bakar batek eraginda aritzen direla; beste batzuek, ordea, familia kimiko bereko molekulekiko afinitatea erakusten dute.

Garraio aktiboa hiru motakoa izan daiteke, proteina garraiatzaileen aritzeko moduaren arabera:

-uniporter: garraio mota honetan proteinek norabide bakar batean mugitzen dituzte loturiko molekulak.

-antiporter: proteinek molekula bat zelula mintzaren alde batera eta, aldi berean, beste substantzia bat aurkako norabidean garraiatzen dituztenean. Garraio mota honi *kogarraioa* ere esaten zaio.

-symporter: gai bat beste gairen batekin batera, protoi batekin (H+) sarritan, garraiatzen denean.

Iturri energetikoari dagokionez, garraio aktibo primarioaz edo oinarrizko garraio aktiboaz hitz egiten da erabilitako energia ATParen hidrolisitik datorrenean (ATParen hidrolisiak aktibatu egiten du proteina garraiatzailea). Garraio aktibo sekundarioan, aldiz, indar protoi-higiarazleak ematen du prozesuak behar duen energia.

## Sodio-potasio ponpa 
Ponpa honek organismoaren zelula guztietan dihardu. Oinarrizko garraio aktiboaren adibidea da, uniporter motakoa: ponpak sodio ioia (Na+) zelulatik kanporatu, eta potasio ioiaren (K+) sarrera eragiten du, ioi horien gradientearen aurka. Proteina garraiatzaileek parte hartzen dute prozesuan, ATParen hidrolisiarekin aktibatzen direlarik.

Ponpak sartzen duen potasioa (K+) baino sodio gehiago (Na+) kanporatzen duenez, zelulak karga negatiboa hartzen du bere inguruarekiko. Neuronen kasuan, atseden egoeran, zelulen barnealdearen eta kanpoaldearen arteko ioien kontzentrazio ezberdinak mintz potentzial deritzona sortzen du (-70 mv ingurukoa). Potentziala negatiboa da mintzaren barnealdeak karga negatibo gehiago duelako kanpoaldeak baino.

## Kanpo estekak
Mahai-futbol

thumb|300px|**Mahai-futbola**, talde bakoitzak bi lagunek osatzen dutelarik.

**Mahai-futbol** mahai berezi baten gainean jokatzen den joko bat da, jokalari batek mugiarazten dituen egur edo plastikozko futbolariei eraginez futbola simulatzen duena. Hego Euskal Herrian *futbolin* izenarekin ezaguna da eta Ipar Euskal Herrian *baby-foot* ere esaten zaio.

## Jokoaren mekanika 
Mahaian talde bakoitzeko egurrezko, metalezko edo plastikozko 11 jokalari txikiak distantzia erregularretan zehar banatzen dira 4 ardatzetan 1(atezaina)-3-3-4 eran, bestelako banaketak badaude ere. Mutur bietan atea irudikatzen duen zulo edo leiho bat ere badago. Ardatzei eraginez, jokalariek birarazi eta aurkariaren aterako norabidean pilota jo eta gol egitea da helburua.

Lau ardatz izanik, bikoteka joka daiteke, alde bakoitzean bi ardatzei eutsita bakoitzak aurrelari/atzelari posizioetan; edo banaka (bat baten kontra), jokalariak zein ardatzi eutsi esku bakoitzarekin erabaki behar duelarik.

## Aldaerak 
Munduan diren mahai-futbol gehienetan, jokalariek bloke lau bat dute oinen ordez, harekin bola erabili eta jaurtitzeko. Espainian, ordea, metalezko jokalari oin bikoak dituen aldaera bat zabaldu zen Alexandre Finisterre galiziarrak 1930eko hamarkadan sortua. Hego Euskal Herrian bi oineko jokalariekin edo oin bakarrekoekin ikusi izan dira mahai-futboleko mahaiak 20. mendetik, Ipar Euskal Herrian oin bakarrekoak direlarik ohikoak; Frantzian zabalduen den marka edo eredukoak, Bonzini delakoak.

## Ikus, gainera 
* Subbuteo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alderantzizko zenbaki

[thumb|300px|*y* = 1/*x* [alderantzizko funtzioaren bidez, *x*-ren balio bakoitzeko (ardatz horizontala), 0-rako izan ezik, *y*-k (ardatz bertikala) alderantzizko zenbakia adierazten du.]]
Matematikan, *x* zenbaki baten **alderantzizko zenbakia** 1⁄*x* edo *x* −1 adierazitako beste zenbaki bat da, zeina bider *x* eginez gero 1 ematen duen.

0 zenbakiak ez du alderantzizko zenbakirik. Edozein zenbaki konplexuaren alderantzizko zenbakia zenbaki konplexua ere da. Edozein zenbaki errealen alderantzizko zenbakia zenbaki erreala ere da eta edozein zenbaki arrazionalena arrazionala ere.

## Adibideak 
*  5 \,  zenbakiaren alderantzizkoa zenbaki arrazionalen multzoan  \frac{1}{5} \,  edo 0,2 da.
*  \frac{3}{8} \,  zenbakiaren alderantzizkoa  \frac{8}{3} \,  da.
* *i* zenbaki irudikariaren alderantzizkoa -*i* da, zeren *i*·(-*i*)=1 baita.

## Ikus, gainera 
* Alderantzizko elementua
* Aurkako elementua
* Zatiketa
* Zatikia

## Kanpo estekak
Agora País Llionés

**Agora País Llionés** (euskaraz, *Orain Leongo Herria*) Leongo Herria izeneko eskualdearentzat sozialismoa eta autodeterminazioa defendatzen duen erakunde politikoa da. 2007 urtearen bukaeran fundatu zen, ahatik, haren jendaurreko aurkezpena 2008ko maiatzaren 1an izan zen, zirkulu antifaxistetan eta kultura- eta gazte-kolektibo leonesistetan jatorria duten ezkerreko gazteak sortuta. Haren helburu hurbilena Leongo Autonomia Erkidegoaren sorrera da, Leongo probintziaz, Zamorako probintziaz eta Salamancako probintziaz osatuta, haiek Leongo Herria edo Leongo Eskualdea bezala ezagutarazten dutena.

## Kanpo estekak
Extremadurako Herri Blokea

**Extremadurako Herri Blokea** (extremadureraz, ''Bloque Populal d'Estremaura'') alderdi politiko txiki eta ezkertiarren eta militante independienteen plataforma txiki eta unitarioa izan zen, 1981tik 1983ra oso aktiboa izan zena. 1981ko abuztuaren 14an, Meridan tropa frankistek hil zituzten antifaxistak Badajozko probintziaren hartzearen bitartean, omendu zituzten kale-agerraldi batean. 1983ko Extremadurako Biltzarrerako hauteskundeetan 2 249 botu lortu zituen (botuen %0,4), denbora gutxi eta gero desegin zen.

## Kanpo estekak
Txakal

**Txakal** kanidoen familiako eta *Canis* generoko zenbait ugaztun karnibororen izen arrunta da. Otsoa baino txikiagoak dira eta muturra zorrotza izaten dute. Bakarrik bizi dira eta animalia txikiz eta haratustelez elikatzen dira. Europan, Asian eta Afrikan bizi dira.

## Etimologia 
Txakal euskarazko izena frantsesezko *ciacale* hitzetik dator. Hau, era berean, pertsierazko *shaghāl* شغال, turkierazko *çakal* eta sanskritozko *sṛgālaḥ* hurrenez hurren.

## Espezieak 
Batzutan *Canis simensis* (Ruppell, 1840) txakaltzat jotzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orix

**Orix** Bobidoen familiako eta *Oryx* generoko ugaztun artiodaktiloen izen arrunta da. Antilopeen antzekoak dira eta sable moduan kurbatutako adar luzeak dituzte. Ekialde Hurbilean eta Afrikan bizi dira. 

Espezie ugariena orix arrunta (*Oryx gazella*) da, hegoaldeko Afrikan bizi dena, Namib eta Kalahari basamortuetan.

## Izena 
Hitza antzinako grezierazko Ὂρυξ (*Óryx*) hitzetik dator, arabiar orixa horrela izendatzen zutelako.

## Sailkapena 
* **BOVIDAE familia**
** **Hippotraginae subfamilia**
*** '''*Hippotragus* generoa**
*** ***Oryx* generoa'*
**** *Oryx dammah*
**** *Oryx gazella*
**** *Oryx beisa*
***** *Oryx beisa beisa*
***** *Oryx beisa callotis*
**** *Oryx leucoryx''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reptiliomorpha

**Reptiliomorpha** izenarekin narrastien antzekoak diren anfibioen azpiklasea izendatzen da. Karboniferoan talde honek Amniotak sortu zituen. Nomenklatura filogenetikoaren barruan talde honen barruan sartzen dira bere ondorengo guztiak, baita Amniotak ere (adibidez, gizakiak edo usoak), baina orokorrean Labyrinthodontia azpiklaseko animalia ez-amniotoak izendatzeko erabili izan da. Beste izen bat **Anthracosauria** litzateke, baina hau ere maila baxuagoko beste animalia talde bat izendatzeko erabiltzen denez, konplexua egiten du identifikazioa.

## Filogenia 
Ondoren kladograma honek 2003an Ruta *et al*ek aurkeztutakoaren sinplifikazioa aurkezten du:

{{Barlabel|size=12|at1=5|label1="**Anthracosauria**"|colour1=black|style=font-size:100%
|cladogram=
 }}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CONCACAF Urrezko Kopa

**CONCACAF Urrezko Kopa** (ingelesez *CONCACAF Urrezko Kopa*) CONCACAFek antolatzen duen selekzio nazionalen arteko txapelketa da. Bi urtetik behin jokatzen da eta Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika eta Karibe aldeko herrialdeetako selekzioek hartzen dute parte.

## Historia 
**Urrezko Kopa** 1991an abiarazi zen baina aurretik ere izan ziren txapelketak, **CONCACAF Txapelketa** hain zuzen ere, zeina **NAFC Txapelketa** (Ipar Amerikako Futbol Kluben Txapelketa) eta **CCCF Kopa** (Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Konfederazioaren Futbol Kopa), batzean sortu zen 1961ean eta 1989 arte iraun zuen.

## Aurreko txapelketak 
### NAFC Txapelketa 
Lau ekitaldi izan zituen. 1947 eta 1949 urteetan Kuba, Mexiko eta Estatu Batuen arteko txapelketa izan zen eta 1990 eta 1991ean talde gehiagok hartu zuten parte. Talde irabazleak honako hauek izan ziren:
*  Mexiko (3): 1947, 1949 eta 1991
*  Kanada (1): 1990ean.

### CCCF Txapelketa 
Erdialdeko Amerikako eta Karibeko selekzioek jokatu zuten 1941 eta 1961 artean eta Costa Ricako selekzioa izan zen nagusi:
*  Costa Rica (7): 1941, 1946, 1948, 1953, 1955, 1960, 1961
*  El Salvador (1): 1943
*  Panama (1): 1951
* 25px Haiti (1): 1957

### CONCACAF Txapelketa 
1963 eta 1989 artean 10 ekitaldi jokatu ziren. Hasieran txapelketa bi urtez behin jokatu zen, 1973tik aurrera ordea lau urtean behin jokatzen hasi zen, izan ere helburua Munduko Futbol Txapelketara sailkatzea baitzen, hori irabazleak bakarrik lortzen zuen.

**Txapeldunak**
*  Mexiko (3): 1965, 1971, 1977
*  Costa Rica (3): 1963, 1969, 1989
*  Guatemala (1): 1967
*  Haiti (1): 1973
*  Honduras (1): 1981
*  Kanada (1): 1985

## CONCACAF Urrezko Kopa 
Estatu Batuetan (batzutan Mexikon ere) jokatzen den txapelketa da. Bertan CONCACAFeko talde indartsuenek eta beste konfederaziotatik gonbidaturik datorren selekzio batek jokatzen duten txapelketa da. Gonbidatuen artean aipatzekoak dira Brasil eta Kolonbia (3 parte hartze) eta Hego Korea (2 parte hartze).

### Palmaresa 
### Garaipenak 
* **CONCACAF Urrezko Kopa**

## Garaipenak guztira 
### Podiuma 
### Garaipenak 
## Kanpo estekak 
*  Urrezko Koparen Webgune Ofiziala
Mazovia

**Mazovia** () Poloniako erdi-ekialdeko eskualde historiko eta kulturala da. Historian zehar Plock, Czersk eta Varsovia izan ditu hiriburu.

Mazoviaren eta 1999an eratutako Mazoviako voivoderriaren mugak ez datoz bat.

## Geografia 
Mazoviak Vistularen erdi-ibilguaren eta Bug eta Narewen behe-ibilguaren lur behereak hartzen ditu. Iparraldean Masuria dauka, ekialdean Podlasia, hegoaldean Polonia Txikia eta mendebaldean Polonia Handia.

## Historia 
X. mendearen lehenbiziko erdian Poloniar estatuari batu zitzaion. 1138an, Poloniako Erresuma Bolesław III.aren semeen artean banatu zelarik, Mazovia dukerri nagusietako bat bilakatu zen. XIII. mendean mongolen inbasioa pairatu zuen. 1526an berriz batutako Poloniako Erresumarekin elkartu zen. 1611n Varsovia Poloniako hiriburu bihurtu zenetik, Mazoviaren garrantzia handituz joan zen.

XVIII. mendean Polonia zatitu zenean, Mazovia Prusiaren esku geratu zen. 1807an, Napoleondar Gerren garaian, Varsoviako Dukerri Handiaren barnean sartu zen. 1815etik 1918 arte Errusiaren mende egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainia (Napoleonen Okupazioa)

**Napoleonen okupaketa** edo **Espainia napoleonikoa** 1808an eratu zen Iberiar Penintsulako Gerraren ostean Fernando VII.ak Baionan abdikatu zuenean era honetan Napoleon Bonapartek tronura helduz.

## Kanpo estekak
Konstantin Zyrianov

**Konstantin Georgievitx Zyrianov** (Константи́н Гео́ргиевич Зыря́нов) (Perm, 1977ko urriaren 5a), errusiar futbolari ohia da.

## Taldeak 
## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
### Nazioarteko txapelketak 
### Banakako lorpenak