Rukhmabai

**Rukhmabai** (Mumbai, Britainiar Raj, 1864ko azaroaren 22a – ibidem, 1955eko irailaren 25a) indiar mediku eta feminista izan zen. India kolonialeko medikuntza praktikatzen lehen emakumeetako bat izateagatik da ezaguna, baita 1884 eta 1888 arteko haur- ezkontzari buruzko kasu legal historiko batean parte hartzeagatik ere. Kasuak eztabaida publiko bizia piztu zuen hainbat gairen inguruan, gehienak tradizioaren aurkako legea, kontserbadorismoaren eta feminismoaren aurkako erreforma soziala Ingalaterran eta britainiarrek gobernatutako Indian. Horrek, azkenean, 1891n aldarrikatutako *baimen-adinaren legeari* lagundu zion.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Rukhmabaien aita  Janardhan Pandurang zen eta ama Jayantibai, marathera hizkuntza zuen familia batean jaio zen. Aitak bi urte zituenean hil zen, eta amak hamazazpi. Senarra hil eta sei urtera, Sakharam Arjun alargunarekin ezkondu zen. Sakharam Arjun mediku eta aktibista soziala zen Mumbain. Senar-emazteen arteko ezkontzak zilegi ziren suthar (gehienak arotzak) kastaren artean, hau da, bikotearen kastaren artean.

Bi urte eta erdi geroago, hamaika urteko Rukhmabai Dadaji Bhikajirekin ezkondu zen, hemeretzi urtekoa eta bere aitaordearen lehengusua. Adostu zuten, gizarte arau garaikideetatik aldenduta, Dadajik Rukhmabairen familia *gharjawai* gisa hartuko zuela (emaztearen etxean bizi den suhi bat, Indiako gizarte zaharrean oso gaizki ikusia zegoena), eta haiek erabat hornituko zutela. Bere garaian heziketa lortzea eta "gizon on bat bihurtzea" espero zuen. Ezkondu eta sei hilabetera, Rukhmabai formalki iritsi zen pubertarora menarkia izatean, eta garbhadhanaren erritual tradizionala (ezkontideek elkarrekin hartzen dute arroza gurinarekin eta sesamoa alaba bat sortzea espero badute, edo arroza gurinarekin eta haragiarekin seme bat sortzea espero badute) ezkontza gauzatzeko unea zela adierazteko egin zen. Baina Sakharam Arjun doktoreak, joera erreformistetako sendagile ospetsua izanik, ez zuen kontsumazio goiztiarra baimendu.

Hori ez zitzaion gustatu Bhikajiri, orduan hogei urte zituela, eta Rukhmabairen senideek "*gizon on bat*" egiteko egindako ahaleginekin ere haserretu zen. Hezkuntzarekiko higuinaz gain, unibertsitatean egon beharko zukeen adin batean seigarren mailara joan beharrak bereziki atsekabetzen zuen. Bitartean, Bhikajik ama galdu zuen, eta Sakharam Arjunen aholkuaren kontra, amaren aldeko izeba Narayan Dhurmajirekin hasi zen bizitzen. Dhurmajiren  inguruak nagikeriaz eta kapritxoz beteriko bizimodura bultzatu zuen Bhikaji. Azkenean, zorrak pilatu zituen, eta horiek zuritu nahi zituen Rukhmabairen jabetza erabiliz.

Aldiz, urte bertsuetan Rukhmabai etxean ikasten ari zen, Free Church Misioaren liburutegi bateko liburuak erabiliz. Bere aitaordea erreformista erlijioso eta sozialekin elkartzearen ondorioz, Vishnu Shastri Pandit bezalako izen garrantzitsuekin ere harremanetan egon zen, garai hartan Mendebaldeko Indian emakumeen kausen defendatzaile indartsua zena, erreformismo liberalaren eraginpean jartzen duten emakume eta gizon europarrekin batera. Amarekin joaten zen Prarthanque Samäj eta Arya Mahil Samäj asteroko bileretara.

Hamabi urterekin, Rukhmabaik uko egin zion Dhurmajiren etxera bizitzera joateari, Bhikajirekin bizitzeko, bere aitaordeak babestutako erabakia.

### Bhikajiren "Ezkontza-eskubideen itzulketa" kasua 
1884ko martxoan, Bhikajik legezko abisu bat bidali zion Sakharam Arjuni bere abokatu Chalk eta Walkerren bitartez, Rukhmabai berarekin bat egitea saihesteari uko egiteko eskatuz. Azkenean, Sakharam Arjunek lege laguntza bilatu zuen, Payne-Gilbert abokatuen bidez, eta Sayanik arrazoiak eman zituen Rukhmabaik Bhikajirekin bat egiteari uko egiteko.

1885ean, Bhikajiren kasua, "*Bhikaji vs Rukhmabai*" izenburupean, epaiketara aurkeztu zen eta Robert Hill Pinhey epaileak epaia eman zuen. Pinheyk adierazi zuen itzultzeari buruzko aurrekari ingelesak ez zirela kasuan aplikatzen, Ingalaterrako legea onartzen duten helduei aplikatzen zitzaielako. Lege ingelesean ere aurkitu zituen kasuak, baina Indiako lege aurrekaririk ez. Rukhmabai bere "haurtzaro babesgabean" ezkondu zela eta ezin zuela andereño bat behartu adierazi zuen. Pinhey epailea handik gutxira erretiratu zen.

1886an, kasua berriro auzitara eraman zuten beste froga batzuekin. Rukhmabaiko kontseilariek J.D. Inverarity Jr. eta Kashinath Trimbak Telang sartu zituzten. Kasuak gizarteko hainbat sektoreren kritikak eragin zituen, kasu batzuetan legeak hinduen ohituren santutasuna errespetatzen ez zuela aldarrikatuz. Zehazki, Pinhey epailearen erabakiari egindako kritikak Native Opinionetik zetozen, Vishwanath Narayan Mandlik-ek (1833 – 1889) zuzendutako ingeles-marathera asteroko egunkari batetik, Bhikaji babesten zuena. Balgangadhar Tilak zuzendariak, *The Mahrattak*, Puneko astekari batean idatzi zuen Pinhey epaileak ez zuela ulertzen Indiako legeen espiritua, eta erreformak bilatzen zituela "indarkeriazko bideak" erabiliz. Bitartean, epaiketaren aurretik eta bitartean agertu ziren artikulu batzuek, 'a Hindu Lady' izengoitiarekin *Times of Indian* sinatutakoak, erreakzio publikoak eragin zituzten. Geroago jakin zen idazlea Rukhmabai zela. Eztabaida publikoa hainbat puntutan eztabaidatu zen: lege hindua Ingalaterrakoaren aurrean, barrutik egindako erreforma kanpotik inposatutakoaren aurrean, eta antzinako ohiturek errespetua merezi ote zuten. Kasuaren aurkako lehen apelazioa 1886ko martxoaren 18an egin zuten, eta Charles Sargent Auzitegi Goreneko presidenteak eta Lyttleton Holyoake Bayley epaileak berretsi zuten 

1887ko martxoaren 4an, Farran epaileak, Indiako legeen interpretazioak erabiliz, Rukhmabairi "senarrarekin bizitzera joateko edo sei hilabeteko espetxealdiari aurre egiteko" agindu zion. Rukhmabaik erantzun zuen nahiago zuela espetxea, epaia obeditzea baino. Horrek asaldura eta eztabaida sozial handiagoa eragin zuen. Balgangadhar Tilak *Kesarian* idatzi zuen Rukhmabairen erronka ingeles hezkuntza baten emaitza zela eta hinduismoa arriskuan zegoela.

Azkenik, kasu horrek sortutako publizitate eta eztabaidak eragina izan zuen "Baimen Legearen" sorreran 1891n, baimena emateko adina 10 urtetik 12ra igo zuena India britainiar osoan.

## Ibilbidea 
Rukhmabaik Edith Pechey doktorearen laguntza jaso zuen (orduan Cama Ospitalean lan egiten zuen), eta, animatzeaz gain, bere goi-mailako hezkuntzarako dirua biltzen lagundu zion. Beste jarraitzaile batzuek Shivajirao Holkarrek 500 rupia eman zituen "tradizioen aurka esku hartzeko adorea erakusteagatik", Eva McLaren eta Walter McLaren bezalako ekintzaile sufragistak, Dufferin kondesak Indiako Emakumeei Laguntza Medikoa emateko zuen Funtsak, Adelaide Manningek eta beste batzuk ,"Rukhmabai Defentsa Batzordea" ezartzen lagundu zuten beren hezkuntza babesteko dirua bilduz. 1889an, Rukhmabai Ingalaterrara joan zen medikuntza ikastera.

1894an, Medikuntzako doktoretza jaso zuen Londresko Emakumeentzako Medikuntza Eskolan, eta Royal Free Hospitalen ere ikasi zuen. Kadambini Ganguly eta Anandi Gopal Joshi doktoreak izan ziren 1886an gradu medikoak jaso zituzten lehen emakume hinduak. Baina Ganguly doktoreak baino ez zuen medikuntza praktikatu, eta Rukhmabai izan zen medikuntza gradu bat jaso eta medikuntza praktikatu zuen bigarren emakumea.

1895ean, Indiara itzuli eta Surateko Emakumeen ospitalean zuzendari nagusi gisa lan egin zuen. 1918an, uko egin zion Emakumearen Zerbitzu Medikoan lanpostu bati, Zenana (Women's) State Hospital-en lan egitea erabaki baitzuen Rajkoten, 1929an erretiratu zen arte. Gurutze Gorriaren Elkartea ezarri zuen Rajkoten. Rukhmabai Mumbain bizitzen jartzea erabaki zuen erretiroa hartu ondoren.

1929an, erretiroa hartu eta gero, "*Purdah* *-* abolitzeko beharra" izeneko panfleto bat argitaratu zuen, alargun gazteei Indiako gizartean aktiboki parte hartzeko aukera ukatzen zitzaiela argudiatuz.

### Heriotza 
Rukhmabai 1955eko irailaren 25ean hil zen. 

## Herri kulturan 
* 2008an, Rukhmabairen eta haren senarraren arteko kasu legalaren xehetasunak "Enslaved Daughters: Colonialism, Law and Women's Rights" gisa argitaratu zituen Sudhir Chandra egileak.
* 2016an, Rukhmabairen istorioa *Rakhmabai doktorea* izeneko marathera film batera egokitu zuten, Tannishtha Chatterjee protagonista zuena, Anant Mahadevanek zuzendua eta Swapna Patker doktoreak ekoitzia.

## Aintzatespena 
* 19? ? - Surateko ospitale bati omenez bere izena jarri zioten.
* 2017ko azaroaren 22an, 153. urteurrena ospatu zuen Googlek. Rukhmabairen urtebetetzea, Doodle bat Indiako azalean duela. Honek bere izena "Rukhmabai Raut" bezala eman bazuen ere, ez dago bere aitaren, aitaordearen edo, ohitura anglosaxoiari jarraituz, Dadajiren abizena erabili zuenaren inolako ebidentziarik. Berak "Rukhmabai" sinatzen zuen bere mediku-idazkietan eta Kontseilu Mediko Orokorreko Erregistroko inskripzioan "Rukhmabai" hitz hutsa agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kipling, kasuaren txostena