Guillaume-François Rouelle

**Guillaume-François Rouelle** (Mathieu, Frantzia, 1703ko irailaren 15a - Paris, 1770eko abuztuaren 3a), **Rouelle Zaharra** ezizenaz ere ezaguna, kimikari frantziar bat izan zen eta kimikaren sortzaileetako bat Frantzian, Lavoisier eta Diderot pertsonaia handien irakasle izateaz gain. 

Bere lanen artean, gatzen eraketa adierazi zuen, azidoek oxido metalikoetan edo alkalietan duten eraginetik abiatuta, gatzen sailkapen metodiko bat proposatu zuen. 1754an base hitza kimikan sartu zuen. Azido nagusien dentsitatea zehaztu eta azido sulfhidrikoa aztertu zuen.

## Biografia 
Frantziako Mathieu hirian jaio zen, Paristik 202 km ingurura, laborari familia baten baitan. Rouellek “du Bois” Eskolan hasi zituen ikasketak, eta Caengo Unibertsitatean jarraitu zituen. Han denbora luzea eman zuen botanika ikasten, eta, horren ondorioz, medikuntza aukeratu zuen. Horrek kimikara ohitu zuen, eta 1725ean farmazialari titulua hartu zuen. Rouellek bere ospea lortu zuen Maubert Plazan ematen zuen ikastaro pribatu bati esker, Erregearen Lorategian irakasle izendatu aurretik. Leku horretako irakasle zela, Johann Gottjulio Spitzley (1690–1750) farmazialari alemaniarrarekin lan egin zuen. Hori Lemery bere herrikidearen ondorengoa izan zen zazpi urtez, Erregearen Lorategian ematen ziren kimika eta botanika ikastaroak jarraituz, azken diziplina honen tutoreak ziren Antoine eta Bernard De Jussieu ezagutuz.

Parisen 1738an botikario gisa ezarrita, Rouelle kimikako ikastaroak ematen hasi zen bere laborategian. Bere ikasgaiak kapitulutan banatzen ziren, animalia, landare eta mineralen erresumak jorratzera zuzenduak, eta ospe handia hartu zuen haiengatik. 1742an, “frogatzaile” izendatu zuten, eta, geroago, kimika-irakasle Erregearen Lorategian. Elite intelektualeko kide handiak izan ziren han, hala nola Diderot, Lavoisier eta Parmentier, Rousseau, Macquer, Mercier. Hitz gutxitan esanda, belaunaldi berri bat, gatzen kimikan egindako lan akademikoak agerikoak, enpiriko hutsak eta garrantzirik gabeak direla onartzen duena, eta mundu berri bat deskubritzen duena Rouelleren bitartez

. Bere izaera despistatu eta xelebrea, bere ideia ausartak eta kimikarekiko zuen grina ziren entzuleak erakartzen zituztenak.

Parisko Zientzia Akademiako kide izendatu zuten, eta hainbat erakunderen diplomak jaso zituen, Stockholmeko Akademiarena kasu. Berak Frantzian zuen errekonozimenduarekin erregearen plazako botikari postua eskaini zioten, baina berak ez zuen onartu, Versallen bizi behar zuelako. Farmazialaria izan zen “Dieu” hotelean.

Finantza ministroak urrezko txanponak aztertzeko prozedura bat enkargatu zion eta gerra garaietan Lan Ministroa arduratu zen honetaz, kresala fabrikatu eta fintzeko lana agindu zion.

Gertaera politiko eta militarrek kezkaturik, Ingalaterraren aurkako 1756ko gerran, etsaien armada garaitzeko sistemak proposatu zituen, irudimenezkoak ziurrenik.

Askotan lan egin zuen bere anaia Hilaire Marin Rouelle-rekin, Rouelle gaztea (Mathieu, 1718ko otsaila - Paris, 1779ko apirila), urea gernuan isolatzea lortzeagatik nabarmendu zena, non Guillaumek bere lanak eta bere anaiarenak laburtu zituen Analisi kimikoen taulak (1774) lanean. Kualitate moral handiko gizona izan zen, axolagabe zitzaion gizakien bizitzarekin zerikusirik ez zuen bitartean.

Anne Mondonekin ezkondu zen, eta 12 seme-alaba izan zituzten. Rouelle Paris hirian hil zen 1770eko abuztuaren 3an, 66 urte zituela.

## Ibilbide zientifikoa 
Rouellek kimika garaiko beste zientzialari askok bezala definitzen zuen flogistoaren teorian oinarrituz, antzinateko lau elementuetan oinarrituz, hau da, lurra, airea, ura eta flogistoa edo sua, nahiz eta bosgarren elementu baten probabilitatea onartzen zuen Becher-en mertzuri-printzipioak, Flogistoa edo printzipio suharbera, alkimisten "sufrearen" ondorengo zuzena eta "gorputz erregarrien" urruneko zati bat. Zenbat eta flogistoagoa izan gorputz bat, orduan eta erregai hobea. Errekuntza-prozesuek errekuntza airean galtzea zekarten. Erreketaren ondoren geratzen zenak ez zuen flogistorik eta, beraz, ezin zuen sutan jarraitu. Airea ezinbestekoa zen errekuntzarako, baina laguntzaile mekaniko hutsa zen.

Materiaren kontserbazioa eta elementuak aldaezinak zirela baieztatzen zuen. Airearen propietateak eta hark substantzietan zituen eraginak azaltzen zituen, erreakzio batzuetan eragiten zuen bezala, zerbait erretzeko beharrezkoa zela esanez, nahiz eta ez zekien azaltzen nola gertatzen zen hori. Eguratseko aireak gorputz ezberdinen kopururik ez zuela zioen. Halaber, ura substantzia askoren osagaia zela zioen.

Bere lan zientifikoen artean, kimikaren ikerketan erabilitako aparatu batzuk hobetu zituen, ez zen oso esperimentatzaile trebea eta, askotan, bere erakustaldi publikoak sugarren eta leherketen artean amaitzen ziren.

Guillaume François Rouellek memoria garrantzitsu bat argitaratu zuen, “Sur les sales neutres”, 1744an. Bertan ezartzen denez, gatz bat azido batek alkali batean, edo “terre” (oxido) batean, edo metal batean egindako ekintzaren emaitza da, eta gatzen sailkapen metodiko bat proposatzen du, gatz neutro, azido eta basikoen artean bereiziz. 1754an, kimikan base nozioa kontzeptu gisa eman zuen lehen zientzialaria izan zen.. Gatzak ere bere forma kristalinoaren eta kristalizatzeko erraztasunaren arabera zatitu zituen. 1745ean, Rouellek gatz arruntaren kristalizazio-forma ugariak deskribatu zituen. Oso interesatua zegoen kristalografian. Landareek daukaten gatz kopurua aztertu zuen.

1754an, gatz baten asetasun-puntuari buruz hitz egin zuen, eta honela definitu zuen gatz neutro bat: azido bat base gisa balio duen edozein substantziarekin elkartzea, eta forma jakin edo solido bat ematea.

1747an, Rouellek trementinaren eta beste olio esentzial batzuen hantura deskribatzen du azido nitrikoarekin.

Kidetasun kimikoak gobernatzen dituen legeari buruzko hasierako ideia batzuk garatu zituen.

Azido mineralen dentsitateak zehaztu zituen, destilaziorako teoria bat planteatu zuen, landareen osagai kimikoak aztertu zituen, ur mineralak aztertu zituen eta egiptoarrek momifikatzeko sodio karbonatoa, azido sukzinikoa eta ikatza erabiltzen zituztela ezarri zuen.

## Argitalpenak 
Frantziako Liburutegi Nazionalak argitalpen hauek esleitu zizkion Guillaume François Rouelleri:

* Cours d'Expériences Chimiques: Les plantes, les animaux et les minéreaux sont l'object de ces expériences, 4º, c. 1759, 4 or.
* MM bikoteko pertex distiragabeak. Rouelle et D'Arcet d'après celles de M. Sage sur la quantité d'or qu'on retire de la terre végétale, et les cendres des végétaux, 12º, s.l.e.a., 19 p.
* Exposé des principes et de vertus de l'eau d'une source découverte à Vaugirard, 4º, s.a., 8 or.
* Analyses chimiques des nouvelles eaux minérales, vitrioliques, ferrugineuse, découvertes à Passy, 12º, Paris, 1757, 133 p.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/pharm_0035-2349_1949_num_37_123_10949
* http://rhe.ish-lyon.cnrs.fr/cours_magistral/expose_rouelle/expose_rouelle_complet.htm