Thomas C. Jerdon

**Thomas Caverhill Jerdon** (Biddick House, 1811ko urriaren 12a - Upper Norwood, 1872ko ekainaren 12a) mediku, zoologo eta botaniko britainiarra izan zen. Ornitologian aitzindaria, Indiako hegazti espezie ugari deskribatu zituen. Hainbat landare (*Jerdonia *generoa barne) eta hegazti espeziek, tartean Godobariko korrikalariak (*Rhinoptilus bitorquatus*), bere izena daramate ingelesez.

## Lehen urteak 
Thomas, Archibald Jerdon Bonjedwardekoaren seme nagusia, Biddick House-en jaio zen, Durham-eko konderrian, Jedburgh-etik gertu.Lehenik Bishopton Grove-n ikasi zuen, Ripon-etik hurbil, eta geroago Bawtryn, Doncasterretik gertu. Bere aitak Thomasen historia naturalarekiko interesa pizten lagundu zuen. Thomasen aita naturalista ezaguna ez bada ere, behatzaile trebea izan zen: Thomas nagusiki zoologiarengatik interesatu bazen ere, bere anaia txikia botaniko aktiboa izan zen. 1828ean, Thomasek Edimburgoko unibertsitatean eman zuen izena literatura ikasle gisa, baina Robert Jameson irakasaleak emandako historia naturaleko klaseetara aurkeztu zen. 1829ko ekainaren 23an Elkarte Pliniarra izeneko naturalisten elkarte baten kide egin zen (Charles Darwin instituzio honetako kide izan zen).1829 eta 1830 artean medikuntzan graduatu zen eta bere ikasketei jarraipena eman zien, Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainiaren zerbitzura zirujau laguntzaile lizentzia bat lortu zuen arte.1835 irailaren 11n izendatu zuten eta 1836ko otsailaren 21ean iritsi zen Madras-era.

## India eta heriotza 
ezkerrera|thumb|Jerdon (*bigarrena ezkerretik*) beste naturalista batzuekin batera.
Behin Indian, bere lehen egitekoa Ganjam barrutiko soldaduei erasan zieten sukar eta disenteria kasuen tratatzea izan zen. Zerbitzu honetan zehar, Ekialdeko Gaht mendietako txoriak deskribatu zituen. 1837ko martxoaren 1ean Bigarren Zalditeria mobilizatu zuten, eta Thomas Trichinopolyra bidalia izan zen. Bertatik erregimentua Jalnahra, India erdialdera, mugitu zen. Dekkan eskualdean eman zituen ondorengo lau urteak. 1841ean Nilgiri bailarak bisitatu zituen eta urte berean L. W. Watson jeneralaren iloba zen Flora Alexandrina Matilda Macleod-ekin ezkondu zen. Florak botanikarekiko eta zehazkiago orkideekiko interesa azaldu zuen. 1845 aldera bere *Ooty home **Woodside *etxean bizitzen jarri zen (berez Watson jeneralaren jabegoaren parte) eta bere seme-alabak bertako St. Stephens elizan izan ziren bataiatuak. Sei hilabeteren ondoren Nelloreko zirujau zibil izendatu zuten. Bertan Yanadi tribuekin kontaktuak izan zituen, eta horrela hegaztien izen autoktonei buruzko informazioa lortu eta tokiko historia naturala ikertu zuen. 1844ko urriaren 25ean Fort St. George-ra lekualdatu zuten guarnizioko zirujau laguntzaile gisa. Garai honetan Bengalako golkoko arrainak ikertu zituen. 1847ko otsailaren 12an Tellicherryko zirujau zibil izendatu zuten, lanpostu honek Malabar eskualdeko hainbat espezie deskribatzea ahalbidetu zion, tartean *Harpegnathos saltator *inurria. 1851eko ekainaren 3an, uko egin zion postuari, eta laugarren zalditeria arineko zirujau kargua eman zitzaion, Sagar-en, 1852ko otsailaren 29an. 1857ko errebolten ondorioz emandako su-eten baten ondoren, zirujau nagusi izendatu zuten 1858ko urriaren 1ean. Gaixotasun baja batean zehar, Darjeelingera joan zen, eta Himalaiako fauna ikertu zuen; Tokiko Infanteriako Hamaikagarren Erregimentura batu zen arte. Nola ez, Jerdonek bertako fauna ikertzeko baliatu zuen aukera. 1861an E. Smythe kapitainak Tibetera gidatutako espedizio batean parte hartu zuen. Taldeak Saharanpurreko lorategi botanikoko Stewart doktorea, Bassevi kapitain meteorologoa eta Medlicott geologoa biltzen zituen bere baitan. Jerdon taldeko botanikoa zen, baina ez zituzten Pekinetik pasaporte zertifikatuak lortu eta espedizioa ezeztatu egin zen. Garai beretsuan, Canning-engandik Indiako ornodunei buruzko hainbat liburu publikatzea ahalbidetu zion esleipen bat jaso zuen . *Birds of India (Indiako txoriak)* izan zen lehenengoa, eta segidan ugaztun, narrasti eta arrainei buruzko hainbat lan publikatu zituen. 1868ko otsailaren 28an zerbitzu militarra utzi zuen eta 1868ko urriaren 28an Madraseko ospitaleetako Bitarteko Ikuskatzaile Orokor kargua eskaini zitzaion, ohorezko gisa. Gauhatin zegoelarik, Assamgo estatuak sukar izurrite handi bat jasan zuen eta Kalkutara  joan zen indarrak berreskuratzera, baina bere egoerak okerrera egin zuen eta 1870eko ekainean Ingalaterrara itzuli zen. 1871an Berwickshire-ko Historia Naturaleko elkarteko kide egin zen eta bertako tertulietan parte hartu zuen. Bere osasunak, ordea, okerrera egiten jarraitu zuen eta Aubyns Roaden, Upper Norwooden, hil zen 1872ko ekainaren 12an. West Norwood hilerrian lurperatua izan zen. Flora, bere emaztea, Marina 40an zendu zen 1910eko abuztuaren 24an, eta Hastings konderriko hilerrian lurperatua izan zen.

## Ekarpenak 
Jerdon 1836ko otsailaren 21ean Indiara iritsi eta berehala hasi zen hegaztiak bildumatzen. Lehen bidaietan zehar jasotako hegaztiak William Jardineri bidali zizkion identifikatzeko, baina Jardinen Eskoziako etxera heltzerako sitsak janda zeuden. Ordutik aurrera Jerdon bere identifiakzio propioak egiten hasi zen eta* Catalogue of the Birds of the Indian Peninsula for the Madras Journal of Literature and Science* (*Indiar penitsulako txorien katalogoa Madraseko literatur eta zientzia egunakarirako,* 1839-1840) argitaratu zuen. Honek, W. H. Sykes koronelak ondutako zerrenda bikoiztuz, 420 espezie biltzen zituen.

Jerdonen argitalpenik garrantzitsuena *The Birds of India* (*Indiako txoriak, *1862-1864) da, 1008 espezie batzen dituena bi bolumenetan. Bigarren bolumena bi ataletan banatzen da.Bere egitasmoa bermatzeagatik, Canning eta lord Elgini eskaini zien lan hau.

Bere lana ez zen kritiketatik libratu. Berwickshire-ko Historia Naturaleko elkarteko kide batek zioenez, Jerdon ez zen konturatzen banaketa geografikoak ahaidetasun ebolutiboan zuen garrantziaz. Jerdon *Kinariar sailkapena*ren mireslea izan zen. Jerdonen aburuz, Darwinen teoriak «apika, erantzukizun handiegia esleitzen die aldaeren produkzioa moduko kanpoko eta ustekabeko baldintzei, eta ez horrenbeste berezko aldaketa gaitasun bati» (*... perhaps, lays too much stress on external and fortuitous circumstances as producing varieties, and not enough on the inherent power of change.*). Kide kritiko honek Jerdonek George Grayren hegazti klaseen egoera eta aldaketen teoriaren erabileran zituen arazoak azpimarratu zituen: «Kaupen fantasiei eta Bonapartek bere azken idatzietan azaltzen dituen apeta eroei jarraipena emanez, ezin dezakegu sinistu Jerdon doktoreak bere ospearentzako modu egokian jardun duenik horrela, eta are gutxiago bere bolumenen hartzaile konkretuak diren irakurleei begira» (*In thus following the phantasies of Kaup, and the mad vagaries of Bonaparte (in his latest writings), we cannot believe that Dr. Jerdon has acted well for his own reputation, nor wisely as regards the class of readers for whom his volumes are specially intended.*). Jerdonek txori espezie askoren tokiko izen asko dokumentatu zituen, hindi eta urdu hizkuntzetako hitzak transkribatzeko ortografia kontsekuenterik erabili ez bazuen ere.

Jerdonen beste lan garrantzitsu bat *Illustrations of Indian Ornithology (Indiar ornitologiaren ilustrazioak, *1844) da, artista indiarrek egindako marrazkiak biltzen dituena. Marrazki hauen inguruan idatzi zituen bere azken lanak:

Beste lanen artean aurki daitezke *The Game Birds and Wildfowl of India (Indiako Txori jostari eta basatxoriak, *1864) eta *Mammals of India* (Indiako ugaztunak, 1874). Jerdonek interes handia azaldu zuen historia naturalarekiko, eta bere lanen artean landareen, inurrien, anfibioen, narrastien, hegaztien zein ugaztunen deskribapenak aurki daitezke. Jerdon *The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma (Fauna India britainiarreko fauna, Zeilan eta Birmania barne) *seriaren erredakzio prozesuko giltzarrietako bat izan zen. Indiako faunari buruzko lan baten aldeko kanpaina egin zuen, eta azkenerako Estatu Idazkariak bere onespena eman eta proiektua W. T. Blanforden esku geratu zen.

R. A. Sterndalek  Jerdonek maskotatzat igaraba bat zuela aipatzen du ohar batean (ziurrenik Tellicherryn):

Indiako narrastiei buruzko lana ezin izan zuen osatu, eta bere heriotzaren ondoren baino ez ziren bidali berak jasotako frogak bere bizitokira. 1874an narrastiei buruzko bere marrazkidun hainbat bolumen enkantean salduak izan ziren, Sotheby, Wilkinson eta Hodgeren eskutik.Ale hauetako batzuk lord Lilfordek erosi zituen. Zoologiaz gain, botanikaren inguruan ere interesa eduki zuen, baina ez zuen gaiari buruzko lanik argitaratu, hainbat botanikorekin gutun bidezko harremana izan bazuen ere, tartean Robert Wightekin. Wightek dioenez:

Arlo pertsonalean, despistatua eta ahanzkorra zela esaten zen. Sarritan arazoak izaten zituen bere hartzekodunekin eta hil aurretik kaudimengabe aitortu zuen bere burua.

## Idatziak 
* (1840) «*Cuculus himalayanus* sp. n.». *Madras Journal of Literature and Science*. **11**: pp. 12—13.
* (1842) «*Cuculus venustus* sp. n.». *Madras Journal of Literature and Science*. **13**: p. 140.
* (1843-1847) *Illustrations of Indian ornithology*. Madras: American Mission Press.
* (1851) «A catalogue of the species of ants found in southern India». *Madras Journal of Literature and Science*. **17**: pp. 103—127.
* (1853) «Catalogue of Reptiles inhabiting the Peninsula of India». *Journal of the Asiatic Society of Bengal*. **153**.
* (1854) «A catalogue of the species of ants found in southern India». *Annals and Magazine of Natural History*. **13** (2): pp. 45—56.
* (1863) *The Birds of India*. Lehen bolumena, 1857 (1863ko maiatzaren 30a).
* (1864) *The Birds of India*. II. bolumena, Lehen atala, 1895 (1864ko otsailaren 20a).
* (1864) *The Birds of India*. III. bolumena, 1931 (1864ko urriaren 29a).
* (1870) «Notes on Indian Herpetology». *Proceedings of the Asiatic Society of Bengal* (1870ko martxoa). pp. 66—85.
* (1874) *The mammals of India: natural history*. Londres: John Wheldon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak