open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pintxo

**Pintxoak** tabernetako jaki-zati txikiak dira, edariarekin batera bizpahiru mokadutan hartzekoak. Ohikoenak ogi-zatien gainean jartzen dira, txotxez eutsita. Azken urteotan garapen handia izan dute, Euskal Sukaldaritza Berriaren oinarri nagusietakoa bihurtuz eta euskal gastronomian gehien esportatzen den jaki edo ideia izanik. Horregatik, mota eta aldaera asko ageri dira,eta taberna asko eta asko halako lehia batean sartu dira pintxo bereziak sortzeko, guztion aho-gozagarri.

Euskal Herriko ia taberna guztietan ditugu eskuragai, hainbat mota, itxura eta prestaketa-mailekin. Baina aukera handiena Bilboko eta, batez ere, Donostiako Parte Zaharrean aurkituko ditugu. Ohitura handienekoak txaka-pintxoa, piper berde eta antxoa-pintxoa, arrautzopil-pintxoa eta mota askotako frijituak dira: kroketak, piper beteak, gaztazko bolak, etab.
[thumb|200px|Pintxoak [Parte Zaharra (Donostia)|Donostiako Parte Zaharreko taberna batean.]]
[thumb|200px|Pintxo aukera [Bermeoko portua|Bermeoko portuko taberna batean.]]

## Izena 
Izenaren jatorria gaztelaniako "pincho" hitza da, normalean zotz batek eusten baitio jaki prestatuari (ad. izkira) ogi-zatia oinarrian dela. Usadioz, **mokadu**, **banderilla** (zotz batean sartutakoei, batez ere) eta **errazio** ere deitu izan zaie. Pintxo Hegoaldean, batez ere, erabiltzen den hitza da.

Gaztelaniaz *tapa* (edaria estaltzeko platertxoa dela eta) edo *banderilla* (zezenketaren antzekotasuna dela eta) du izena, frantsesez *amuse-gueule* (jateko plazera aurpegian nabari delako) eta ingelesez *snack* (hozkadan hots-hitza dela eta).

## Ikus, gainera 
* Pintxo-poteo
* Poteo
* *Gilda pintxoa*
* Txikiteo
* Elkarte gastronomiko edo Txoko
* Tapa

## Kanpo estekak 
* Pintxo ezberdinen errezetak ikusgai 
* Pintxoei buruzko webgunea
Oskar Bilbao

**Oskar Bilbao Goioaga** (Bilbo, Bizkaia, 1967) film laburren eta dokumentalen zuzendaria da.

## Lanak 
* *Cuento Bárbaro* (1992), film laburra
* *Vamos al Cuarto* (1995), film laburra
* *¡¡After!!* (1996), film laburra
* *Simbiotizart* (2003), dokumentala
* *Hermanos* (2004), film laburra. Santiago de Compostelako Nazioarteko Zinemaldian Saritua (*Compostela Ródase* Sailean).

## Estekak 
*¡After!* film laburra, Asier Etxeandiarekin.
Zeta-har

**Zeta-tximeleta** edo **zeta-harra** (*Bombyx mori*) Bombycidae familiako intsektu lepidopteroa da, ekonomia garrantzia handia duena, zetaren ekoizlea baita. Txinaren iparraldekoa da jatorriz, eta haren jaki bakarra masustondoen hostoak dira. Zeta-harrak 300 eta 900 metro bitarteko zeta hari bakar batez egiten du bere kuskua.

## Biologia 
Zeta-harra jatun handia da. Masustondo hostoak etengabe jaten ditu, gau eta egun. Ondorioz, oso arin hazten da. Buruaren kolorea iluntzen denean, mudatzeko garaia heltzen zaio. Lau bat mudaren ondoren, gorputzak kolore horixka hartzen du, eta azala tenkatu egiten zaio. Orduantxe hasten da bere burua zetazko oskolaz ezkutatzen.

Beldarrak zetazko kuskua jan egiten du bertatik ateratzeko. Horretarako, zeta hari preziatua txiki-txiki egiten du, ezertarako balio ez duela utziz. Hori ekiditeko, ura irakiten jarri eta bertara botatzen dira kuskuak. Horrek zeta-harra hiltzeaz gain, kuskua osatzen duen haria ateratzea errazten du. Zeta-harra bera jan ere egiten da.

Zomorro heldua zeta ekoizteko hazi da, eta ez da hegan egiteko gauza. Zeta-tximeleta deitzen zaio. Bere historia luzea eta ekonomian duen garrantzia dela eta, ikerketa moderno askok aztertu dute zeta-harraren genoma.

## Historia 
thumb|260px|eskuinera|Zeta-harra masustondo bateko hostoak jaten.
Txinako kondairak dioenez, Xi Ling-Shi izeneko enperatriz zaharrari zor zaio zetaren aurkikuntza. Paseoan zebilela, zeta-harrei erreparatu omen zien; atzamarra luzatu haietako bat ukitzeko, eta hara non zetazko hari bat atera zen! Haritik tiraka hasi, eta atzamarraren inguruan biltzen hasi zen, eta enperatrizak zetaren epela nabaritu zuen atzamarrean. Haria amaitu zenean, emakumeak kusku txikia ikusi zuen, eta berehala konturatu zen hura zela hariaren jatorria. Etxeratzean, enperatrizak jende guztiari eman zion aurkikuntzaren berri. Zeta-harraren inguruko beste kondaira asko daude.

## Medikuntza erabilera 
Zeta-harra Txinako medikuntza tradizionalean erabiltzen da. *Bombyx batryticatus* edo "zetar zaildua" *Beauveria bassiana* onddoaren infekzioak hildako 4. edo 5. faseko larbaren gorpu lehorra da. Karkaxak biguntzeko eta espasmoak arintzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskadi (argipena)

**Euskadi** izena Sabin Aranak sortu zuen XIX. mendean zazpi herrialdeek osatutako aberriari izena emateko. Hasieran *Euskadi* forma eman zion (eta horixe da gaur egungo grafia estandarra); geroago, ordea, Aranak *Euzkadi* formara aldatu zuen (eta XX. mendearen azken laurdeneraino hala idatzi zen gehienbat).

Izen honek bi esanahi ditu:

* **Euskadi, euskal nazioaren izen politikoa:** jatorrizko esanahia den arren, gaur egun gehiago erabiltzen da **Euskal Herria** izena adiera horrekin.
* **Euskal Autonomia Erkidegoa:** Euskal Herriko mendebaldeko zatia, Espainiako autonomia erkidego bat osatzen duena (egungo adiera zabalduena).

## Ikus, gainera 
* ***Euzkadi:*** Errepublikaren garaiko egunkari elebiduna izan zen, Euzko Alderdi Jeltzalearena.

## Kanpo estekak
Etoumbi

**Etoumbi** Kongoko Errepublikako ipar-mendebaldeko Cuvvet-Ouest lurraldeko herri bat da. Biztanleriaren ogibide nagusia ehiza da.

Etoumbin Ebola birusaren lau izurrite izan dira azken aldian. Ustez, inguruko oihanetan hilik aurkitutako animalien haragia jatea izan da izurriteon sorburua. 2003an, 120 lagun hil ziren izurrite batean. 2005eko maiatzean izandako beste izurrite baten ondorioz, herria koarentenan jarri behar izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Berrogeialdia ezarri dute Kongoko bi barrutitan, ebola dela eta Berria, maiatzaren 21, 2005
*  Congo's Ebola town is sealed off, BBC, maiatzaren 20 2005
*  8 dead with Ebola-like symptoms in Congo, CNN, maiatzaren 12 2005
*  Multimap: Etoumbi-ko mapa
Kelvin (unitatea)

**Kelvin**a tenperatura termodinamikoaren unitatea da (edo tenperatura absolutuarena). Haren sinboloa K da, eta lehen Kelvin gradu ere deitzen zitzaion. (13. CGPMa (1967) 4. erabakia, CR 104). Kelvin unitatea tenperatura William Thomson Kelvinek 1848an sorturiko eskalan adierazteko erabiltzen da (eskala absolutua).

Eskala absolutuak oinarria Celsius eskalan du, unitate ezberdintasunak energia aldaketa bera adierazten baitu, baina eskalaren jatorria zero absolutura mugitua da (zero absolutua −273,15&nbsp;°C dira, edo 0&nbsp;K). Beraz, zero Kelvin litekeen egoerarik hotzena litzateke, energia termikorik gabeko egoera. Aldiz, uraren puntu hirukoitzeko tenperatura termodinamikoaren 1/273,16 frakzioa da, edo beste hitz batzuetan, uraren puntu hirukoitzak 273,16 K-eko tenperatura du.

Celsius eskalatik eskala absolutura pasatzeko, aski da honakoa aplikatzea:

:*T*(K) = *T*(ºC) + 273,15

## Ikus, gainera 
* Celsius gradu
* Zero absolutu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel de Pedrolo

[thumb|270px|Pedrolo jaio zen etxea [Aranyón.]]
**Manuel de Pedrolo i Molina** (1918ko apirilaren 1a – 1990eko ekainaren 26a) katalanezko idazlea izan zen. 1918. urtean Aranyón (Segarra) jaio zen, eta haurtzaro eta nerabezaro Tàrregan igaro zuen. 1935. urtean Bartzelonara joan zen.

1950. urtean argitaratutako poema liburu batekin hasi zuen bere literatura ekoizpena. 1953an bere lehenbiziko eleberria argitaratu zuen, *Es vessa una sang fàcil*. 1954an *Premi Joanot Martorell* saria irabazi zuen, eta horrez geroztik egungo katalan eleberrien ekoizle irmo eta oparoena bihurtu zen.

Minbiziaz Barcelonan hil zen 1990. urtean.

## Ekoizpena 
Bere eleberrien artean daude:
* ''La mà contra l'horitzó*
* *Balanç fins a la matinada*
* *Cendra per Martina*
* *Mecanoscrit del segon origen* (1974)

Ipuinak ere argitaratu ditu:
* *Crèdits humans*

Baita antzerki lanak ere:
* *Cruma*
* *Homes i no*
* *Situació bis*

## Jasotako sariak 
* Joanot Martorell, 1954, *Estrictament personal*-ekin.
* Víctor Català, 1956, *Crèdits humans*-ekin.
* Sant Jordi, 1962, *Balanç fins a la matinada''-rekin.
* Lletra d'Or, 1966, *Cendra per Martina*-rekin.
* Prudenci Bertrana, 1968, ''Estat d'excepció''-rekin.
* Premi d'Honor de les Lletres Catalanes, 1979.

## Pedrolo euskaraz 
1989an Jokin Lasak Pedroloren eleberri ezagunenaren euskarazko itzulpena argitaratu zuen: *Bigarren jatorrizko makinizkribua* (Donostia:Elkar. ISBN:84-7529-682-3. Jatorrizko izenburua: *Mecanoscrit del segon origen* (1974).

## Ikus, gainera 
* Katalanezko literatura

## Kanpo estekak 
* Pedrolo Fundazioa
* «Manuel de Pedrolo». Katalanezko Idazleen Elkartea.
* «Manuel de Pedrolo».
Klaudio Ptolomeo

**Klaudio Ptolomeo** (; ; Ptolemais Hermiu, Egipto, 100 inguru - Kanope, Egipto, 170 inguru)  egiptoar jatorriko eta kultura helenistikoan hazitako geografo, astronomo eta matematikari greziarra izan zen.

Lurra irudikatzeko proiekzio konikoaren aitzindaritzat jotzen da.

## Bizitza eta obra 
Alexandrian bizi izan zen ia bizi osoan. Jakintza-alor asko landu zituenː astronomia, matematika, optika, geografia eta musika, besteak beste.

Bere garaiko ezagutzak eta ideiak hainbat obratan bildu zituen. Haren lan nagusia *Mathematike syntaxis* da  ('Matematika-sistema'), arabiarrek zabaldu zutenean *Almagesto* deitua. Liburu horretan teoria astronomiko bat asmatu zuen zeruko argizagien higidurari buruz; Ptolomeok uste zuen Lurra zela unibertsoaren erdigunea eta haren inguruan ibiltzen zirela biraka Ilargia, Eguzkia, planetak eta izarrak.

Greziarrek, musulamen parte bat eta bizantziarrek ontzat hartu zuten Ptolomeoren sistema eta, azken horien bidez, Europara sartu eta Erdi Aroa arte iraun zuen, harik eta XVI. mendean Kopernikok eta Keplerrek teoria heliozentrikoa frogatu zuten arte.

Horretaz gainera, Ptolomeok optikako obra bat idatzi zuen eta astrolabio bat asmatu zuen, angeluak neurtzeko.

Bere garaiko geografo handiena izan zen. Zazpi liburukitako geografia-obra mardul bat idatzi zuen *Geographike hyphegesis*. Lehenengoan, mapak egiteko arauak eta argibideak eman zituen, eta, besteetan, mapak egin zituen, eta hiri jakin batzuen latitudeak eta luzerak zehaztu. Mapa batzuetan, Pirinioetako eta Euskal Herriko (Baskonia) hainbat toki aipatu eta hiri batzuen kokalekuen berri eman zuen.

Halaber, kalkulu batzuk egin zituen Lurraren zirkunferentzia neurtzeko. Hark ateratako emaitza, ordea, benetakoa baino laburxeagoa geratu zen.

Erdi Aroan idazlan hura geografiaren oinarritzat hartzen zen. Obra hartan Asia gehiegi luzatzen zen ekialdera eta, akats horrek nahasturik, antza denez, Kristobal Kolonek Asian zegoela uste izan zuen Karibeko kostaldeak ikusi zituenean.
[erdian|thumb|250x250px|[Klaudio Ptolomeo|Ptolomeo vs. Koperniko]]

Klaudio Ptolomeok bere Almagesto eta Geografia lanen bidez egindako ekarpenak greziar ondarea antzinako Kartografiaren garapenaren gailurtat ahrtzen da. Jendea bizi zen lurraren (*oikoumene*) irudikapen kartografikoko tekniketan izan zituen jarraibideek eragin luzea izan zuten Islamean (VIII-XII mendeak) eta Kristautasunean. Almagestoaren arabierazko itzulpena Bagdadeko kalifaren gortean al-Ma 'mún (ca. 830) Bagdadeko gorteko kartografia arabiarrari eta al-Idrisi geografo andaluziarrari (1154) partzialki baino ez zien eragin; gainerako eskola kartografiko arabiarrek, berriz, beste eredu batzuei jarraitzen zieten. 

Kristau munduan, Ptolomeoren obra osoa Bizantziok jaso zuen lehenik, eta handik Florentziara eta Mendebaldeko Europako gainerako herrialdeetara igorri zen XIV. mendearen amaieratik aurrera. XV. mendean, Pizkundean, Ptolomeoren kartografia ugariagoa izan zen, lehenik elite aristokratikoak eskatutako luxuzko eskuzko edizioekin eta gero, 1482tik aurrera, inprimategiaren bidez.

## Idazlanak 
* *Geografia (Ptolomeo)*

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
* Tetrabiblos astrologi-tratatua
Mazedonia (argipena)

**Mazedonia** gaur egungo eta historiako hainbat tokiren izena da:

* *Geografia:*
** **Mazedonia (eskualdea)**, Europa hego ekialdeko eskualde geografiko eta historikoa, herrialde zenbaiten artean banatzen dena;
** **Mazedonia (Grezia)**, Greziako eskualdea.
** **Mazedonia (Bulgaria)**, Bulgariako eskualdea, Blagoevgrad probintzia gutxi gorabehera.
** **Ipar Mazedonia**, Europa hego-ekialdeko estatu independentea.

* *Historia:*
** **Mazedonia**, Filipo II.a Mazedoniakoaren eta Alexandro Handiaren erresuma, Antzinako Greziakoa.
** **Mazedoniar Inperioa**, Alexandro Handiak konkistatutako lurraldeetatik sortutako inperioa.
** **Mazedonia**, Erromatar Inperioko probintzia.

* *Besteak:*
** **Fruta-mazedonia**, zati txikietan moztutako fruten nahasketa.
Serbia eta Montenegro

**Serbia eta Montenegro** Serbia eta Montenegro jugoslaviar errepublikek osatu zuten Estatu batasun bat izan zen (batasun politikoa). Europa erdi-hegoaldean kokatua, Balkanen penintsularen mendebaldean eta mugakide Bosnia eta Herzegovina eta Kroazia mendebaldean, Hungaria iparraldean, Errumania eta Bulgaria ekialdean, Mazedoniako Errepublika hegoaldean eta Albania hego-mendebaldean zituen.

Antzinako batasuneko eta gaur egungo Serbiaren hiriburua Belgrad da; Montenegroko hiriburua aldiz, Podgorica da.

## Kanpo estekak 

Image:Scg01.png
Image:Scg02.png
Arabiar Emirerri Batuak

**Arabiar Emirerri Batuak** (, '''') Ekialde Hurbileko estatu burujabea da, Arabiar penintsularen hego-ekialdean kokatua, Persiar golkoaren ertzeko bederatzi printzerrietako zazpi hartzen dituena: Abu Dhabi, Ajman, Dubai, Fujaira, Ras al-Khaima, Xarja eta Umm al-Qaiwain. 83.600 kilometro koadro ditu luze-zabalean, eta 9,2 milioi biztanle zituen 2016an. Hiriburua Abu Dhabi da.

Munduko lurralderik aberatsenetakoa da; bertako ondasun ia bakarra petrolioa da  (2014an, mundu osoko petrolio esportazioen % 6,2). Beti ere, gero eta pisu handiagoa du turismoak bertako ekonomian, batez ere Dubain.

## Geografia 
### Mugak 
Arabiar Emirerri Batuak Arabiar penintsularen hego-ekialdean daude, ipar latitudeko 22°50' eta 26° artean, eta ekialdeko longitudeko 51° eta 56°25' artean. Iparraldean Qatar, Oman eta Persiar golkoarekin dute muga; ekialdean, Omanekin; eta hegoaldean eta hego-mendebaldean, Saudi Arabiarekin.

### Eskualde naturalak 
* Herrialdeak 650 kilometroko itsasertza du Persiar golkoaren hegoaldean. Gatzagek hartzen dute kostalde horren zati handiena, eta barnealderantz ere hedatzen dira. Dubai da portu naturalik handiena. Uharte asko daude golkoan, eta eztabaida dago Iran eta Qatarrekin horietako batzuen jabetzaz. Uharte txikienek, koralezko uharriek eta hondarpeek nabigazioa zailtzen dute. Soberanoen Batzorde Nagusiak hautatzen dituen arren, presidente eta lehen ministro karguak oinordetzakoak dira funtsean: Abu Dhabiko emirra da presidentea eta Dubaikoa lehen ministroa.

### Banaketa administratiboa 

## Demografia 
### Biztanleria 
[thumb|eskuinera|300px|Emiratoetako [biztanleria-piramidea, 2016.]]
2016an, 9.269.612 pertsona bizi ziren Arabiar Emirerri Batuetan.

### Hiri handienak 
## Ekonomia 
[thumb|300px|[Dubai hiriko etorbide nagusia]]
Golkoko Lankidetza Kontseiluko ekonomietan bigarrena da Emiratoetakoa, Saudi Arabiakoaren ondotik, eta petrolioa bertako ondasun ia bakarra da. Eskualde hartako ohiko ekonomia jarduerak basamortukoak ziren, nomadenak askotan: datilen bilketa, perlen arrantza, gamelu zaintza eta arrantza. Baina, 1960ko hamarkadan, munduko petrolio-eskualde nagusietakoa bihurtu zen eta, geroztik, petrolioaren industriak sortzen ditu lanpostu eta aberastasun gehienak.

Arabiar Emirerri Batuak LPEEko (Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundea) kide dira. 1990ean, Golkoko Gerraren ondorioz, atzerriko kapitalek alde egin zuten, baina berehala itzuli ziren eta Emirerrien ekonomiak gorantz jarraitu zuen. Harrezkero, nabarmen aldatu da herrialdearen egoera, eta Europako mendebaldeko herrialdeetakoen antzeko biztanleko errenta du gaur egun.

Gobernua beste diru-iturri batzuk sendotzeko ahaleginak egiten ari da, petrolio-erreserba mugatuekiko mendekotasunetik askatzeko, eta indar handia hartzen ari da turismoa, batez ere Dubain. Izan ere, Dubai hiria  munduko norako turistikoetan bosgarrena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brunei

**Brunei**, izen ofiziala **Bruneiko Estatua, Bakearen Egoitza** Hiriburua Bandar Seri Begawan da.

## Geografia 
Hego-ekialdeko Asiaan dago, Borneo uhartearen iparraldeko itsasbazterrean. Mendebalde, hegoalde eta ekialdetik Malaysiako Sarawak estatuak inguratzen du, eta bitan zatitzen. Iparraldean 161 kilometroko kostaldea du Hego Txinako itsasoaren ertzean. Itsasaldea laua da, eta ekialdea menditsua; mendebaldea zelaia da, muinoalde batzuekin. Bukit Pagon (1.850 metro) da mendirik garaiena. Klima ekuatoriala dago, beroa eta euritsua.

## Historia 
1984. urtean burujabetasuna lortu zuenez gero, Hassanal Bolkiah sultana izan da Bruneiko estatuburu eta gobernuburua. Errege-familiaren barneko liskarrak eta administrazio publikoan, armadan eta ekonomian atzerritarrek (Britainia Handiak eta Estatu Batuek batez ere) izan duten boterea izan dira azken urteetako historiaren ezaugarri nagusiak. Sultanak ez du onartu liberalizazio politikoa eta oso politika itxia eraman du aurrera, nahiz eta 1993az gero nolabaiteko zabaltzea ekarri zuten aldaketa txikiak izan ziren; harreman diplomatikoak sortu zituen Albania, Bulgaria, Costa Rica eta Myanmarekin; inbertsioak egin zituen Vietnamen eta Txinan; 1993an APEC elkartearen bileran parte hartu zuen (Asia-Ozeano Bareko Elkarte Ekonomikoa) eta GATT hitzarmena sinatu zuen. 1998an, sute handiak izan ziren Borneo uhartean, Indonesiaren lurraldean, eta Bruneiraino iritsitako keak kalte handiak eragin zituen eguneroko bizitzan.

2019an, sultanak zigor kodea erreformatu eta xaria lege islamikoa ezarri zuen. Nazio Batuen Erakundeak eta hainbat eragilek gogor kritikatu zuten neurria.

## Gobernua eta administrazioa 
### Politika 
Sultanerri konstituzionala da (konstituzioa 1959an sartu zen indarrean), eta sultanak du aginpide absolutua; bera da estatuburu eta gobernuburua, eta berak izendatzen ditu kargu politiko eta administratibo gehienak eta, oro har, agindu bidez gobernatzen du herrialdea. 2019an, xaria lege islamikoa ezarri zen..

Dena dela, ekonomia-jarduerak ugaritzeko ahaleginak egiten ari da gobernua, petrolioaren gorabeheren mende baitago bestela herrialdea. Petrolioaren prezioen beherakadaren eta Asiako krisiaren eraginez, esaterako, Bruneiko ekonomiaren hazkundea oso murritza izan zen 1999an. Petrolioaz gainera, garrantzitsua da baso-ustiapena eta nekazaritza. 

Turismo sustapena ere egiten da Brunei. Alor horretan Ulu Temburong parke nazionala nabarmentzen da, baso tropikal nahiko birjina gorde dena. Baso gehiago ikus daitezke Perdayan erreserban, eta mangle-basoak ere itsastertzean. Brunei ibaiaren ertzetan uraren gaiean eraikitako herrixkak ere turistiten bisitetarako prestatuta daude.

Bandar Seri Begawan hiriburuan ere badira atrakzio turistikoak, hala nola Omar Ali Saifuddien meskita, laku artifizial batek inguratua, edo Errege-Oparien Museoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eritrea

**Eritrea** (), izen ofiziala **Eritreako Estatua**, ipar-ekialdeko Afrikako Adarreko estatua da. Iparraldean Sudan du, Etiopia hegoaldean, Djibuti hego-ekialdean, eta Itsaso Gorria ipar-ekialde eta ekialdean. 117.600 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2016an 5,8 milioi biztanle zituen. Hiriburua Asmara da.

## Izena 
Eritrea izena Itsaso Gorriaren grezierazko izenetik dator (); oinarritzat hartuta ἐρυθρός, *erythros* adjektiboa, «gorri» esan nahi baitu.

## Geografia 
### Mugak 
Eritrea Afrikako Adarrean dago, Ekialdeko Afrikan, 12° eta 18°N latitudeen, eta 36° eta 44°E longitudeen artean. Mugakideok ditu: Sudan,mendebaldean; Etiopia, hegoaldean; eta Djibuti, hego-ekialdean. Ipar-ekialde eta ekialdean, 1.151 kilometroko kostaldea du Itsaso Gorriaren ertzean.

### Erliebea 
thumb|ezkerrera|340px|Eritrearen mapa topografikoa.
Lau alderdi bereiz daitezke Eritrean: Itsaso Gorriko kostalde zelaia, erdialde-hegoaldeko goi-ordokia, iparraldeko eta erdialde-mendebaldeko mendiak, eta mendebaldeko ordoki zabalak.

Itsaso Gorriaren ertzak 1.000 kilometro baino gehiago ditu. Lur-zerrenda estua da, oso euri gutxi izaten da, eta oso-oso beroa da. Danakil sakongunea, hego-ekialdean, itsas maila baino beherago dago, eta munduko tenperatura beroenetakoak izaten ditu. Kostaldetik mendebaldera lurraldeak gora egiten du bat-batean, eta 1.830 - 2.440 metro bitarteko goi-ordoki bat eratzen du. Kostan baino askoz euri gehiago egiten du han. Iparraldeko eta mendebaldeko mendiek 760-1.370 metroko garaiera dute, eta goi-ordokiak baino euri gutxiago hartzen dute. Ordoki zabalak daude Baraka ibaiaren mendebaldean eta Setit-en iparraldean.

Punturik gorena Soira da (3.018 metro), herrialdearen erdialdean. Beherena, Afarreko sakonunea (−75 metro), hego-ekialdean dago, Etiopiako mugaren ondoan. Nazioarteko Justizia Auzitegiak bi estatuen arteko mugak zehaztu zituen 2002an, baina harremanak ez ziren hobetu.

## Gobernua eta administrazioa 
### Politika 
Eritrearen Askapenerako Herri Frontea (EAHF) Eritreako alderdi politiko bakarra da, gainerakoak debekaturik baitaude. Nazio Biltzarrak 150 eserleku ditu, eta 75 EAHF-ren esku daude. Herrialdeak independentzia lortu zuenetik, Isaias Afwerki presidentea da; haren agintea autoritarioa eta zapaltzailea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eritreako gobernuaren webgune ofiziala
Tunis

**Tunis** (, *Tūnis*) Tunisiako hiriburua eta hiririk populatuena da.

2003an 699.700 biztanle zituen. Herrialdeko ipar-ekialdean, Tunisko aintziraren ertzean, kokatua, hiri mediterraneoa da. La Goleta portu nagusia gertu du eta hiriburu politikoaz gain, ekonomikoa eta kulturala ere bada.

## Historia 
Aztarnak daude Kristo aurreko bigarren milurtekoaren inguruan. hiri edo asentamendu bat bazela bertan. Uste da jatorriz berbereek sortu zutela eta denborarekin numidiarrek ere okupatu zuten. Feniziarrek handik gertu sortu zuten Kartago, eta honen zabalkundea hasi zenean, Tunis izan zen okupatu zuten lehen puntuetako bat.

K.a. 146an, erromatarrek Tunis suntsitu zuten Kartagorekin batera. Hala ere, hiria beranduago Augustoren agintepean berreraiki zen eta erromatarren menpeko hiri garrantzitsu bihurtu zen eta nekazaritza industria oparo baten erdigunea. 

VII. mendean musulmanek konkistatu zuten, eta rol militarra izan zuen zenbait mendez. Zenbait talde musulmanen arteko borroka eta lehia izan zen zenbait mendez jarraian, baina tarte horretan Tunisian Kairuan hiria izan zen nagusi. Hori aldatu zen almohade herrien konkistarekin, 12. mendean zeinak Tunis bilakatu zuen erregioko hiriburu. Almohadeekin eta ondorengo Hafsida dinastiaren agintariekin, Tunisia mundu arabiarreko puntu aberatsenetakoa bilakatu zen, eta 100.000 biztanle izatera iritsi zen.

XV. mendean zehar Tunisek Iberiar penintsulan bizi ziren arabiar eta judu talde ugari jasotzen hasi zen.

1534. urtean Otomandarrak hartu zuten hiria, baina Karlos V.aren Espainiar inperioak konkistatu zuen hurrengo urtean. Kontrol turkiar-otomandarra 1569an berrezarri zen. XVII. mendetik aurrera, Tunis hiriko bey edo gobernadorea nahiko aginte independentea izan zuen hirian.

## Auzoak 
## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
Tunisek honako hiri senidetuak ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tunisko udal webgunea
Saint Kitts eta Nevis

**Saint Kitts eta Nevis** edo **Saint Kitts eta Nevisko Federazioa** (ingelesez: *Federation of Saint Kitts and Nevis*) Karibe itsasoko estatu burujabea da, Haizealdeko uhartediko Saint Kitts eta Nevis uharteek osatzen dutena. Ipar ipar-mendebaldean San Eustakio, Saba, Saint Barthélemy eta San Martin uharteak ditu, ipar-ekialdean Antigua eta Barbuda, eta hego-ekialdean Montserrat. 261 kilometro koadroko eremua du, eta 2016an 54.821 biztanle zituen.. Analfabetismoaren tasa oso txikia da.

Biztanle gehienak esklabo gisa hara eramandako afrikar jatorriko beltzen ondorengoak dira, baina badira europarrez eta asiarrez osaturiko talde txikiak ere. Ingelesa da bertako hizkuntza ofiziala, baina patoisa ere (frantsesaren dialektoa) erabiltzen da. Gehienak kristatuak dira (protestanteak edo anglikanoak). Basseterre da hiririk handiena (13.000 biztanle 2013an).

## Ekonomia 
Saint Kitts eta Nevisko ekonomia azukre kanaberaren ekoizpenean eta prozesatzean oinarritua izan da tradizioz, baina azken urteetan munduko merkatuetan azukrearen prezioak izandako beherakadak kalte larriak eragin dizkio bertako industriari. Azkenaldi honetan ahaleginak egiten ari dira ekonomian beste jarduera batzuk indartzeko eta ez egoteko azukrearen lanketaren mende (kotoia, barazkiak eta fruta lantzeko neurriak hartu dira) eta garrantzi handia hartzen ari dira, orobat, turismoa, esportaziora bideraturiko eskulangintza eta finantzak, bertako zerga abantailei esker. Gaur egun zerbitzuen alorrak hartzen du Saint Kitts eta Nevisko langileen kopuru handiena. Industrian, jantzigintza eta tresna elektronikoen muntaketa dira sektorerik garrantzitsuenak. Elikagai gehienak inportatu behar izaten dituzte.

1997az gero, Nevisko zenbait buruzagi Saint Kittsekiko burujabetasuna aldarrikatzen ari dira Nevis uhartearentzat, estatu federalaren gobernutik jasotzen dituen zerbitzuei dagokiena baino zerga gehiago ordaintzen ari direla-eta; dena dela, 1998an egindako ereferendumean atzera bota zen Saint Kittsetik bereizteko proposamena. 1998. urtearen amaieran Georges urakanak ondorio latzak eragin zituen eta 445 milioi dolarreko galerak izan ziren. 2005 amaieran, azukre konpainia publikoa ixtea erabaki zuen gobernuak, galerak izan eta herrialdearen defizit fiskalaren erantzule esanguratsua zelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luzia Sirakusakoa

**Luzia Sirakusakoa** (Sirakusa, Sizilia, ca. 283 - ca. 304) Eliza katolikoko martiria izan zen. Esukaraz, Santa Lutxi edo Santa Lutzi izena ere eman zaio.

## Bizitza 
Sirakusan jaio zen, familia noble eta aberats batean.

Aita haurtzaroan hil zitzaion, eta bere bizitza Jainkoari eskaini zion. Haren ama (Eutikia) gaixo zegoen, eta gazte pagano batekin ezkonarazi zuen. Ezkontza eragozteko, Luziak ama konbentzitu zuen Agata Cataniakoaren hilobira errezatzera joateko. Ama sendatu egin zenez, haren truke amari ezkontza bertan behera uztea eskatu zion  Luziak, eta bere aberastasuna behartsuei ematea. Eutikiak onartu egin zuen.

Baina Luziaren ezkongaiak, neska kristaua zela baliatuta (Diokleziano enperadorearen garaian baitzeuden), Pascacio prokontsularen aurrean salatu zuen.

Luzia ezkongairengana joan zen, eta galdetu zion ea zer gustatzen zitzaion beregandik, eta mutilak "begiak" erantzun zuenean, Luziak ezpata bat hartu, begiak atera eta mutilari eman zizkion.

Kondairak dio, epaiketa egin ziotenean, Luziak nahiz eta begirik ez izan, ikus zezakeela. Hori dela-eta, ikusmenaren zaindaritzat hartzen da.

## Oroitzapen eguna 
Aspalditik itsuen eta ikusmen-arazoak dituztenen zaindaritzat hartu da Santa Luzia. Sendatu ondoren, bere jarraitzaileek urrezko eta zilarrezko begiak eskaintzen dizkiote. Eliza katolikoak, ortodoxoak eta luteranoak haren eguna abenduaren 13an ospatzen dute.

## Ikonografia 
Lepoa ezpata batek urratuta duela irudikatzen da, baita palmondo bat, liburu bat, olio-lanpara bat eta bi begi dituen plater batekin ere.

## Kanpo estekak 
*  Santa Luziaren biografia
Arratzu

**Arratzu** Bizkaiko barnealdeko udalerria da, probintziako iparraldean eta Busturialdeko eskualdean dagoena.  biztanle zituen . urtean.

## Auzoak 
Arratzuko auzoak hauek dira (biztanle kopuruak 2007koak dira):
* Barroeta (21 bizt.)
* Barrutia (49 bizt.)
* Elexalde (29 bizt.)
* Gorozika (39 bizt.)
* Loiola (69 bizt.)
* Monte (2 bizt.)
* Uarka (55 bizt.)
* Zabala-Belendiz (57 bizt.)
* Zubiate (32 bizt.)

## Demografia 
1970etik 1991ko erroldetan Arratzu Gernikako herri anexionatua izan zen.

## Politika 
### 2015eko udal hauteskundeak 
2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Josu Sabin Olano Irazabal (EAJ) da Arratzuko alkatea, hirugarren aldiz alkatetza berrituz. Olanok alkatetza berritu zuen bere taldearen baiezko botoei esker, gehiengo osoaz.

### 2012 Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeak 
* EAJ: 138 boto
* EH Bildu: 130 boto
* PSE-EE: 1 boto

### 2014 Europar Hauteskundeak 
* EH Bildu: 100 boto
* EAJ: 99 boto
* Podemos-Ahal dugu: 4 boto
* Primavera Europea: 2 boto
* PSOE: 1 boto
* EPDD: 1 boto
* P.C.P.E: 1 boto
* Izquierda Unida-EKI: 1 boto
* M.S.R.: 1 boto

## Euskara 
[thumb|Arratzuko Juanita Bilbao hiztunaren testigantza, [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Herritarren %95 baino gehiago euskaldunak dira gaur egun, eta herria UEMA mankomunitateko kidea da. Bertako euskara mendebaldeko euskararen parte den Busturialdeko hizkeran kokatzen da. Bermeon, Busturian, Elantxoben, Ean, Foruan, Morgan eta Mundakan egiten da euskara hau, besteak beste.

## Ondasun nabarmenak 
* Arrolako oppiduma
* Santo Tomas eliza
* Apaiz etxea

## Argazki galeria 

Irudi:Arratzu - Santo Tomas eliza 4.jpg|Santo Tomas eliza
Irudi:Arratzu - Apaiz etxea 2.jpg|Apaiz etxea

## Arratzuar ospetsuak 
* Juan Otxoa de Arranotegi (XV. mendearen bukaera - Viana, Nafarroa, 1566) arkitektoa.
* Pedro Pascual Gandarias (1843-1901), enpresaburua.
* Manuel Leginetxe (1941-2014), kazetaria eta idazlea.
* Joseba Lakarra (1962-), euskaltzain osoa.
* Dorleta Alberdi, kazetaria eta euskaltzain urgazlea.

## Ikus, gainera 
* Arratzu-Ubarrundia
* Bizkaiko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebalde (argipena)

**Mendebalde** izenak hainbat adiera ditu:

# Mendebalde: lau puntu kardinaletariko bat.
# Mendebaldea: Antzinako Europako kulturaren oinordekotzat hartzen diren lurraldeak (Amerika, Europa)
# Mendebalde Urruna: *Western* filmetako kokalekua
# Mendebaldeko euskalkia: Bizkaiera
# Mendebalde Kultura Alkartea: Bizkaieraren inguruan jarduten duen kultur elkartea.
# Mendebaldea: Iruñeko auzoa.
Pott Banda

**Pott Banda** gazte literaturazale batzuek osaturiko talde apurtzaile eta *abangoardista* bat izan zen, argitaletxe bat eratzeko asmoz sortua. 1977an sortu zen, Bilbon, izen bereko aldizkariaren inguruan, eta 1980an desegin zen .
Taldeko partaide gehienak gaur egungo kulturgintzako oso pertsonaia ezagunak dira, nor bere arloan eta joera politikoan; izan ere, ekimen hau amaitu eta gero bakoitzak bere bidea hartu zuen. Aldizkariaren lehendabiziko zenbakia 1978an kaleratu zuten, *Pott bandaren berriemailea* izenburuarekin, eta guztira sei atera zituzten.

Hona zelan definitzen zuten bandakoek beraiek beren eginkizuna eta baita bere burua ere: «Bi hitzetan adieraziko dizuegu zertan den geure konplotta. Editoriale bat egiteko bildu gara Bilbaon [...]. Bihen [sic] bitartean, hau bezalako panfletoen bitartez jakinen duzue gutaz. Hitz bat oraindik: editoriale bat ez da beti sortzen plangintza kulturalaren hutsuneak betetzearren. Ez gaude horri begira. Begira gaude begira goiko kamino berrira, esan nahi baita, ez gaudela inori serbitzeko geure buruak argitzeko baino. Mekaben Pott».

Gabriel Aresti zenak euskaratutako Bocaccioren *Decamerone ttipi bat* lana argitaratzea izan zuten hasierako xede, baina arazo burokratikoak zirela medio, *editoriale* haren bidez argitaratutako liburu bakarra Bernardo Atxagaren *Etiopia* poesia liburua izan zen.

Plazaratu zuten azken zenbakian, seigarrenean (*Pott tropikala*) honelaxe mintzo ziren «Hain da triste la vie de l'artiste» izeneko testu sinatu gabean:

## Kideak 
Bandakideak hauek ziren:

* Bernardo Atxaga.
* Manu Ertzilla.
* Joxemari Iturralde
* Jon Juaristi.
* Ruper Ordorika.
* Joseba Sarrionandia.

2022ko martxoan, haietako asko berriz elkartu ziren argazki eta ikuskizun batean Bilbon, "Hautsi da anphora". Ikuskizun horretan oinarrituz, Ordorikak eta Atxagak itzuli bat egin zuten Euskal Herritik Korrika kulturalean.

## Aldizkariak 
*Underground* kutsuko aldizkari haren sei zenbaki kaleratu zituzten:

# *Pott bandaren berriemailea*.
# *Pott bandaren blaga*.
# *Pott 3 (bandaren blaga)*.
# *Pott bandaren braga*.
# *Pott bandaren praka*.
# *Pott tropikala*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pott aldizkariaren ale guztiak
Estrategia

**Estrategia**k helburuak lortzeko erak aztertzen ditu. Adibidez, erakunde batek zenbait helburu lortu nahi badu, ez da nahikoa lanari gogor ekitea, baita estrategia ondo aukeratzea ere.
Estrategia ez da ideia estatikoa; prozesua da, bideak bilatzeko prozesua.

Prozesu honen zatiak hauek dira:

Erakundearen egitekoa argitu, etorkizunerako helburuak zehaztu, ingurunea ezagutu, erakundearen indarrak neurtu, beste erakundeekin posible diren erlazioak (norgehiagoka, kolaborazioa) azaldu, eta aukeragai dauden hautabide guztiak arakatu.

Soluzio bide guziak arakatu ondoren, beharrezkoa da nahi dugun helburuarekiko zein bide dagoen gertuago erabaki, kontuan harturik inguruneak etorkizunean jasango dituen eraginak ezin direla zehazki aurre-ezagutu.

Ingurunearen eszenario bakoitzean aztertu behar da hautabide bakoitzak zeintzuk ondorio ekar litzakeen.

Litekeenak diren eszenario gehienetan gure helburuekiko gertu diren ondorioak erakarriko dituen hautabidea izango da aukeratuko dugun estrategia.

Estrategia bukatzeko beharrezkoa da aukeratutako bidean aurrera egiteko beharrezkoak diren ekintza guztiak ondo zehaztea; eta ekintza bakoitzean nor den erantzulea, zeintzuk errekurtso beharko dituen, eta noizko egingo den argi uztea.

## Kanpo estekak
Manu Ertzilla

**Manu Ertzilla Urizarbarren ** (Bilbo, Bizkaia, 1953) euskal idazlea da.

## Biografia 
Bilbon jaioa 1953an, baina Durango herriarekin oso lotua. Jon Kortazarren iritziz, Pott Banda talde desagertuaren kiderik diskretoena izan zen. Halaber, Jakintza Baitha taldean parte hartu zuen, Federico Krutwigek sortutako egitasmo hartan.

## Bibliografia 
### Poesia 
* *Hitzik anitz idatzi dut* (Leopoldo Zugaza kultur etxea, 1977). Kritika Saria lortu zuen 1978an.
* *Ezpondetako pneuma* (Bizkaiko Foru Aldundia, 1989). Urte bat aurrerago erakunde horren Poesia Saria erdietsi zuen.

### Nobelak 
* *Ez* (Alberdania, 1999).
* *Obligazio bat* (Hiria, 2006).
* *Garden* (El gallo de Oro, 2022).
* *Post Mortem Sonata* (El gallo de Oro, 2024)

### Itzulpenak 
* *Eguberria iragarri zuen gizonkiloa. Jesús Ballaz* (Edebé, 1993).
* *Gutunak. Montesquieu* (Desclee de Brouwer, 1998).
* *1978ko Espainiar Konstituzioa* (Hiria, 2007).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko idazleak.
* Pott Banda.

## Kanpo estekak 
* Jon Kortazar. *Pott Banda*. Bilboko Udala, 2003.
*  Manu Ertzilla literaturaren zubitegian
Joxe Mari Iturralde

**Joxemari Iturralde Uria** (Tolosa, Gipuzkoa, 1951ko urriaren 20a) euskal idazlea da. 1973an Filologia Erromanikoa bukatu zuen Iruñeko Universidad de Navarra delakoan. 1975etik irakaskuntzan dihardu, eta 1985az geroztik Euskara eta Euskal Literaturako Batxilergoko katedraduna da Tolosako Institutuan. 

1977an, Bilbon, Pott Banda literarioa sortu zuen Bernardo Atxaga, Manu Ertzila, Jon Juaristi, Ruper Ordorika eta Joseba Sarrionandiarekin batera. Jon Kortazarren ustez, Pott Banda izandakoaren *gizon argia* izan zen Iturralde. *Henry Bengoa inventarium* ikuskizuna egin zuen, Bernardo Atxaga eta Ruper Ordorikarekin batera.

Argitalpen ugaritan idatzi du urtetan: *Zehar* aldizkarian, *Argia*, *Xaguxarra*, *Akademia Sekretua* eta *Garziarena* aldizkarietan, *Euskaldunon Egunkarian*, *Berrian*, *Mugalarin*... Emak Bakia Baita argitaletxearen proiektuetan parte hartu du.

Musika alorrean hainbat musikari eta abeslarirekin egin du lan, eta bere poemak hainbat abeslarik (Ruper Ordorika, Jabier Muguruza/Les Mecaniciens, Alaitz eta Maider) eta abesbatzak (Xun-Xume, Hodeitruk) abestu eta grabatu dituzte.

Euskal PEN Klubaren (Basque PEN) sortzaileetako bat da, eta lehendakariordea izan da. Itzultzaile lanetan ere ibili da: erdaretatik ia hogei liburu euskaratu ditu. 

Euskaltzain urgazlea da.

Iturraldek sari hauek irabazi ditu:
* 1982an: Bilboko Ipuin Erregaitzak lehiaketako 1. saria.
* 1983an: Bilbao Hiria ipuin lehiaketako 1. saria.
* 1985an: Kirikiño ipuin lehiaketako 1. saria.
* 1989an: Bizkaiko Diputazioaren Nobela lehiaketako 1. saria.
* 1997an: Espainiako Kritika Saria euskarazko narratiba eta poesiari

## Lanak 
### Ipuinak 
* *Dudular* (Erein, 1983).
* *Pic-nic zuen arbasoekin* (Erein, 1985).
* *Nora noa?* (Erein, 2001).

### Eleberriak 
### Poesia 
* *Udaberria sutan - Ia ehun haiku* (Pamiela, 2021)

### Saiakerak 
### Haur eta gazte literatura 
### Ikus-entzunezkoak 
* *Henry Bengoa inventarium : (lagun galdu baten bila)*, Bernardo Atxagarekin, Ruper Ordorikarekin, (Pamiela, 2012).

### Erakusketen katalogoak 
* *ANGEL Garrafa : catalogación de la obra escultórica : 1972-1993, (1993), (Bizkaiko Foru Aldundia, 1994).

* *Ramon Zuriarrainen erakusketa. Miss mundos : 8 de marzo-2 de junio 2013, Arantxa Peredarekin, Rax Rinnekangasekin, (Bilboko Arte Ederren Museoa, 2013).

## Itzulpenak 
## Erreferentziak 
* "Pott Banda" Jon Kortazar. Bilboko Udala, 2003.

## Bibliografia 
* Zubeldia, Iñaki: *Joxemari Iturralde: Narratibaren indarra eta bizitasuna*. - Egan, 2005-1/2, 151-166.

## Kanpo estekak 
* «Joxemari Iturralde Uria», Euskal Idazleen Elkartearen webgunea.
* «Joxe Mari Iturralde», *Literaturaren Zubitegia*.
* Joxemari Iturralderen bloga.
Euskal musika tradizionala

**Euskal musika tradizionala** Euskal Herriko tradizioari jarraituz euskaraz edo hizkuntzarik erabili gabe egindako folk musika edo *musika sustraiduna* da. Euskal Herrian baditugu horren adibide on eta ezagunak.

## Euskal musika tradizionaleko musika-tresnak 
* Alboka
* Danbolina
* Dultzaina
* Hiru zuloko txirula
* Panderoa
* Tobera
* Trikitia
* Txalaparta
* Txistua
* Ttun-ttuna
* Zarrabetea

## Bakarlariak 
* Abeslariak: Jose Maria Iparragirre, Benito Lertxundi.
* Musikariak: Juan Mari Beltran, Iker Goenaga, Kaxiano, Ibon Koteron, Kepa Junkera, Bixente Martinez, Tomas San Miguel, Joseba Tapia....

## Taldeak 
* Amaren alabak
* Alaitz eta Maider
* Alboka
* Hiru Truku
* Kukuma
* Oreka Tx
* Oskarbi
* Oskorri
* Tapia eta Leturia
* Ugarte Anaiak
* Xarnege

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika

## Kanpo estekak
Kokapen neurri

Estatistikan eta aldagai kuantitatiboetarako, **kokapen neurriak** datu multzoaren kokapen jakin bat, bere aldakortasunaren baitan, ematen duten neurriak dira, datuen ehuneko jakin bat gora edo behera uzten duten balioak esaterako. Kokapen neurri dira zentro neurri guztiak eta koantilak. Adibidez, mediana, kokapen neurri gisa, zentroaren neurria ematen digu; pertsona ezberdinen adinari buruzko datuak edukita, bere azpitik pertsona guztien %25 uzten duen kokapena 25garren pertzentila da.
Lisboa (barrutia)

**Lisboako barrutia** Portugalgo 18 barrutietako bat da. Mugakideak hauexek ditu: iparraldean Leiriako barrutia, ekialdean Santaremgo barrutia, hegoaldean Setubalgo barrutia eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa.

2761 km²-ko azalera dauka eta 2001ean 2.135.992 biztanle zituen. Hiriburua Lisboa bera da.

## Kontzejuak 
Ondorengo 16 kontzejuak (*concelhos* edo *municípios*) hartzen ditu barne:
* Alenquer
* Amadora
* Arruda dos Vinhos
* Azambuja
* Cadaval
* Cascais
* Lisboa
* Loures
* Lourinha
* Mafra
* Odivelas
* Oeiras
* Sintra
* Sobral de Monte Agraço
* Torres Vedras
* Vila Franca de Xira

## Kanpo estekak
León (Espainia)

**Leon** (leonesez: *Llión*; asturieraz: *Lleón*; gaztelaniaz: *León*)  udalerri eta hiriburua da, izen bereko probintzian kokatuta.  eskualdean dago, itsas mailatik  metrora, eta {{#if:{}|{{formatnum:{}}} km²|{{#if:|{{convert/variable|{{formatnum:{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2046 |list=false| item={} |formatting=unitcode | value= }}|R}}|km²|disp=number | abbr=on}} km²}}}}-ko azalera hartzen du.

## Mugakideak 
Leónek honako udalerriekin egiten du muga: Ipar-mendebaldean Sariegos, iparralde eta ipar-ekialdean Villaquilambre, mendebaldean San Andrés del Rabanedo eta Valverde de la Virgen, ekialdean Valdefresno, hego-mendebaldean Santovenia de la Valdoncina, hegoaldean Onzonilla eta hego-ekialdean Villaturiel.

## Klima 

## Auzoak 
León 36 auzotan (*barrios*) banaturik dago:

## Demografia 

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,1)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:145000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
 bar:1920 text:1920
 bar:1930 text:1930
 bar:1940 text:1940
 bar:1950 text:1950
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2000 text:2000
 bar:2011 text:2011
  
PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1920 from:0 till: 21339
  bar:1930 from:0 till: 29337
  bar:1940 from:0 till: 44755
  bar:1950 from:0 till: 59549
  bar:1960 from:0 till: 73483
  bar:1970 from:0 till: 105235
  bar:1981 from:0 till: 131134
  bar:1991 from:0 till: 144021
  bar:2000 from:0 till: 138006
  bar:2011 from:0 till: 132744
  
PlotData=

  bar:1920 at: 21339 fontsize:s text: 21.339 shift:(-10,5)
  bar:1930 at: 29337 fontsize:s text: 29.337 shift:(-10,5)
  bar:1940 at: 44755 fontsize:s text: 44.755 shift:(-10,5)
  bar:1950 at: 59549 fontsize:s text: 59.549 shift:(-10,5)
  bar:1960 at: 73483 fontsize:s text: 73.483 shift:(-10,5)
  bar:1970 at: 105235 fontsize:s text: 105.235 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 131134 fontsize:s text: 131.134 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 144021 fontsize:s text: 144.021 shift:(-10,5)
  bar:2000 at: 138006 fontsize:s text: 138.006 shift:(-10,5)
  bar:2011 at: 132744 fontsize:s text: 132.744 shift:(-10,5)
  

## Ondarea 
Leongo katedrala Penintsulakoa ez ezik Europako tenplu gotikorik nabarmenetarikoa da.

Bestela, bertako Aste Santua deklaratu dute nazioarteko interes turistikodun jaia.

## Leondar ezagunak 
* Buenaventura Durruti (1896-1936), politikari anarkista.
* Jose Luis Rodriguez Zapatero (1960-), politikaria. Espainiako presidentea 2004tik.

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Bragança, Portugal
*  Porto, Portugal
*  León (Guanajuato), Mexiko
*  Voronezh, Errusia
*  Dublin, Irlanda

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leóngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Leongo Udalaren webgunea
Brasilia

**Brasilia** (portugesez *Brasília*;  ahoskatua) 1960. urteaz geroztik Brasilgo hiriburua da, estatuaren erdialdean kokatuta.

Barruti Federala estatuko hiriburua ere bada, Erdialde-Mendebaldeko eskualdean.

## Historia 
XVIII. mendearen hasieran sortu zen lehen aldiz Brasilgo barnealdeko lurretan hiriburu berri bat sortzeko ideia, herrialdearen lurralde-antolakuntza orekatzeko asmoarekin.

Juscelino Kubitschek Brasilgo presidentearen ekimenez, 1957an Brasilgo hiriburu berria eraikitzeko hirigintza-lehiaketa egin zen eta Lucio Costa arkitektoak irabazi zuen, Atenasko Agiriaren printzipioak jarraitzen zituen diseinuarekin. Lanak oso azkar burutu ziren, eta 1960an hiri berriaren sorrera ospatu zuten. Eraikin administratibo garrantzitsuenak Oscar Niemeyer arkitektoak diseinatu zituen.

1987an Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen hiria.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
Brasilia ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

Brasilia Iberoamerikako Hiriburu Hirien Batasunaren (gaztelaniaz: *Unión de Ciudades Capitales Iberoamericanas - UCCI*) (portugesez: *União de Cidades Capitais Ibero-americanas*) partaide da, 1982ko urriaren 12tik, jarraian agertzen diren hiriekin senidetarsun erlazioak hasiz:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Brasiliako artxidiozesia

## Kanpo estekak 
*  webgune ofiziala
Zinebi

**Zinebi** Bilboko Zinema Dokumentalaren eta Film laburren Nazioarteko Zinemaldia da. 1959an izan zen lehenengo edizioa, frankismoaren garaian. Arriaga Antzokia du egoitza nagusia.

## Historia 
1959 an abian jarri zen eta eta eten gabe garatu da sorreratik hona. Edizioak

1.ed. Kanpo Gaien Ministerioaren menpe zegoen Kultura Hispanikoaren Euskal Institutuak antolatu zuen lehenengo edizioa, 1959. urteko urriaren 3tik 9ra bitartean Zinema Dokumental Iberoamerikar eta Filipinarraren Nazioarteko Jaialdiaren izenpean. Urte horretan Komite Exekutiboaren lehen presidentea Pedro Ybarra Mac-Mahon en asmoa Espainiako kultura Latinoamerikan zabaltzea izan zen, kulturaren mugarik gabeko hedapenaren aldekoa zelako

Inaugurazio gala Fernando Rey aktoreak aurkeztu zuen eta Luis Garcia Berlanga zuzendaria epaimahaikide izan zen. Carlos Saurak Zilarrezko Domina jaso zuen, Cuenca film ertain dokumentalarengatik.

60. Hamarkadan

2. edizioa 1960an Blas Piñar Madrilgo Kultura Hispanikoaren Institutuko bigarren presidentea zenaren eskutik. Normal McLaren animazio arloko errealizadore kanadarraren lanak proiektatu ziren, eta Manoel de Oliveira portugaldarrak lehiaketan parte hartu zuen "O Pao" lanarekin.
Carlos Saura Nazioarteko Epaimahaiko kide izan zen.Richard Lesterrek Film Labur Onenaren ZilarrezkoMikeldi saria jaso zuen "The Running Jumping & Standing Still Film" lanarengatik.

Zinebi ibilbidea 2000 tik aurrera:

## 2013ko Palmaresa 
* Bilboko Zinemaldiaren Sari Nagusia: "Tokyo Giants" (Nikolas Provost ).
* Euskal Zinemaren Sari Nagusia (ex aequo): "Democracia" (Borja Cobeaga ) eta "Sangre de Unicornio" (Alberto Vázquez ).
* Espainiako Zinemaren Sari Nagusia: "Souvenir" (Gerardo Carreras ).
* Animaziozko Urrezko Mikeldia: "Outro homem qualquer" (Luís Soares ).
* Animaziozko Zilarrezko Mikeldia: "Sonntag 3" (Jochen Kuhn ).
* Dokumental Urrezko Mikeldia: "Gwizdek" (Grzegorz Zariczny ).
* Dokumental Zilarrezko Mikeldia (ex aequo): "Anima" (Simon Gillard ) eta "A Beira de Lisboa" (Pablo Briones ).
* Fikziozko Urrezko Mikeldia (ex aequo): "Sunny" (Barbara Ott ) eta "Man kann nicht alles auf einmal tun, aber man kann alles auf einmal lassen" (Marie-Elsa Sgualdo ).
* Fikziozko Zilarrezko Mikeldia: "Mahjong" (João Pedro Rodrigues / João Rui Guerra Da Mata ).
* Latinoamerikar Filmik Onenarentzako Mikeldia: "María" (Mónica Lairana ).
* Publikoak emandako Saria: "Loco con ballesta" (Kepa Sojo .
* Euskal gidoirik onenarentzako Saria: "Loco con ballesta" (Kepa Sojo  eta "Sangre de Unicornio" (Alberto Vázquez ).
* Euskerazko Film Onenaren Saria (Azkue Fundazioa): "Arconada" (Asier Urbieta ).
* Cine Club FAS Saria: "Democracia" (Borja Cobeaga ).
* Unicef Saria: "Vanya" (Oksana Artemenko ).
* Ohorezko Mikeldia: Manuel Gutiérrez Aragón
## Bibliografia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinemaldiak
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* Palmaresa
* Zinebi
* Orain arteko Kartel guztiak.