Oreitia

**Oreitia** Arabako erdialdeko herri eta kontzeju bat da, Gasteizko udalerrikoa. Itsas mailatik 534 metro gorago dago, Gasteizki hirigunetik 10 bat kilometro ekialdera, Dulantziko bidearen alboan.

Herriko 6 lagun nekazaritzatik bizi dira oraindik, batez ere zerealak, erremolatxa eta patata landatzetik. Gainerako biztanleek Gasteizen egiten dute lan.

## Historia 
***Oreitia*** toponimoa bere horretan aipatua agertzen da lehen aldiz 1025. urteko Donemiliagako goldean.

XI. mendean bertan eta geroago, esate baterako Aznar Calahorrako katedraleko gotzainaren kartan (1257) ***Oretia*** aldaera agertzen da.

Gero toponimoa berriro ere aipatuko da Erdi Aroko dokumentu batzuetan,  edo XV. mendetik aurreragoko beste dokumentu batzuetan. Herriaren izena betiere *Oreitia / Oretia* aldaeretan  agertzen da dokumentuetan ( grafien alternantziarekin).

## Etimologia 
Patxi Salaberrik *Oretia > Oreitia* bilakaera egon dela defendatzen du eta jatorrian pertsona izen latindar bat egongo zela: 

Bokalen arteko *-**l**- > -**r**-* bilakaera euskararen baitan askotan dokumentatu da eta sudurkari leunen erorketa ere bai: ***-ãɦ̃ã** > **-a***.

Gero, *Oretia > Oreitia* bilakaera azaltzeko: " [...] *una especie de repercusión*" esamoldea erabiltzen du, eta antzeko adibideak ekartzen ditu: (Cf. *Deredia > Dereidia*, *Domakia > Domaikia* edo  *Leketio > Lekeitio*).

## Demografia 
1964an biztanle kopururik altuena eduki zuen, 94 lagun bizi baitzen bertan. Gasteizko 2001. urteko hiri plangintzaren ondorioz, etxe berriak eraiki eta populazioa handitu egin zen.

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

## Ondasun nabarmenak 
* Oreitiako elizan (XIII. mendekoa) San Julian eta Santa Basilisa gurtzen dira. 
* Herriko beste eraikin nabarmena Gebara-Lazarraga jauregia da. Oreitian jaiotako Juan Beltrán de Guevara Enrike IV. Espainiakoaren enbaxadorea izan zen Frantzian.
* Dorre Zuria.
* Oreitiako zubia.
* Ortiz Zarate jauregia.

[erdian|thumb|500px|Oreitiaren ikuspegia. Eskuinean, *Dorre Zuri* gisa ezagutzen den eraikina, Diego Gebara-Lazarragak [XVI. mendean eraikia.]]

## Oreitiar ospetsuak 
* Rikardo Gonzalez de Durana (1959): bertsolaria.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Oreitia - San Julian eta Santa Basilisa eliza.jpg|San Julian eta Santa Basilisa eliza
Fitxategi:Oreitia - San Julian eta Santa Basilisa eliza - ataria.jpg|San Julian eta Santa Basilisa elizako ataria
Fitxategi:Oreitia - San Julian eta Santa Basilisa eliza - absidea.jpg|San Julian eta Santa Basilisa elizako absidea
Fitxategi:Oreitia - San Julian eta Santa Basilisa eliza - Absideko leiho bat.jpg|San Julian eta Santa Basilisa elizako absideko ataria
Fitxategi:Oreitia - San Julian eta Santa Basilisa eliza - Atariko leihoa.jpg|San Julian eta Santa Basilisa elizako atariko leihoa
Fitxategi:Oreitia - San Julian eta Santa Basilisa eliza - Atariko kapitela.jpg|San Julian eta Santa Basilisa elizako atariko kapitelak
Fitxategi:Oreitia - Gizarte zentroa, herri aretoa eta bolatokia.jpg|Gizarte zentroa, herriko aretoa eta bolatokia
Fitxategi:Oreitia - Eraikin historikoa.jpg|Herriko eraikin historiko bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* San Julian eta Santa Basilisa eliza - bisita birtuala