open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ikaste-piramide

thumb|Ikaste-piramidearen bertsioetako bat
**Ikaskuntza-piramidea** (**ikaste-piramidea**, **ikaskuntza-konoa**, **ikaste-konoa**, ere deitzen zaio) ikaskuntzako ereduen eta irudikapenen multzo bat da, eta ikaskuntza mota desberdinek eragindako atxikipen-graduak erlazionatzen ditu. Irudikapenak, oro har, "ikaskuntza-piramide" baten barruko ehuneko eta geruza diskretuen bidez egiten dira. Arraila, eskuarki, % 10, % 20, % 30, % 50 eta % 90ekoak izaten da.

Ikaskuntza-piramidea erabiltzen duten gehienek didaktika aktiboen alde egiten dute, hau da ikasleek rol ahalik eta aktiboen hartu beharko dute, zeren ikasleek zenbat eta rol aktiboagoa hartu, orduan eta jakinduria atxikitzeko aukera handiago. (Gaur egun didaktika aktiboen alde egiten du pedagogia ortodoxo orok).

## Deskripzioa 
Uste da horrelako lehen irudikapena 1954ko *Audio-Visual Methods in Teaching* liburuan sortu zela.
Eredu piramidal bat  *National Training Laboratories Institute*k garatu zuen 1960ko hamarkadaren hasieran, Bethel-eko (Maine) campus nagusian, eta horretarako jatorrizko barne-ikerketa galdu da. NTLen ikaskuntza-piramidearen eredu hori, oraindik ere, kontzeptu horren irudikapen nagusi bihurtu zen, eredu ugarirekin.
Oro har, NTLren eredu horrek adierazpen hau erakusten du: 
eskuinera|thumb|400x400px|Ikaste-piramidea edo ikaste-konoaren bertsioetako bat

## Kritikak 
[thumb|256px|ezkerrera|Ustez Edgar Dalek sortutako teorien gainean eraikitako "[ikaskuntza-piramidea", "ikaste-konoa", edo *esperientziaren konoa*ren gaztelaniazko bertsio bat.]]
Zenbait egilek defendatzen dute piramide hau berez apokrifoa dela. Ohikoa da piramidea erakustea autoritate argudioarekin batera, Interneten eta zenbait aldizkaritan, eta esatea ikaste-piramide edo kono hau Edgar Dale egilearen edo William Glasser psikiatra-psikologo-pedagogoaren lana dela. Baina zenbait egilek frogatutzat ematen dute ikaste-piramidea ez zutela bi egile horiek sortu. Ezta gutxiago ere! Kritikariek ikaskuntzaren piramidearen eta ikerketaren arteko tirabirak eta kontraesanak aipatu zituzten. NTL ikasketa-piramidearen azterketa galdu egiten da, eremua, neurri handi batean, kalitate ezezaguneko metodologia ezezagun batean kokatzen baita, eragina duten parametroen arintze ezezagunarekin, hala nola denbora, ondo hautatutako  populazioa edo lagina eta abar, eta jatorrizko azterketaren emaitzak ez dira oso fidagarriak.

Agerikoa da ikaskuntza-piramide honi loturik ematen diren ehuneko biribil horiek (% 10, % 20, % 50, % 90...) ezin direla egiazkoak izan. Izatekotan, azpimarratu nahi diren sakoneko ideia batzuk zenbakiekin indartzeko erabiltzen den baliabide grafiko horietako bat, ez besterik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bloom-en taxonomia.
* *Learning-by-doing*.
* Edgar Dale .
* William Glasser.

## Kanpo estekak
Helen Levitt

**Helen Levitt** (New York, 1913ko abuztuaren 31 - *ibidem*, 2009ko martxoaren 29a) estatubatuar argazkilaria izan zen.

Hemezortzi urterekin hasi zen argazkiak ateratzen, eta 1931n hasi zen bere argazkiak gela ilunean errebelatzen. 1936an Leica kamera bat erosi zuen eta New Yorkeko kaleetan haurren jolasei argazkiak ateratzen hasi zen. Hirurogeita hamar urte inguru eman zituen argazkilari, eta kaleko argazkilari nabarmenetako bat izan zen.

## Lanak 
* Levitt, Helen; Agee, James (1989) [1965]. A Way of Seeing: Third Edition. Duke University Press. .
* Levitt, Helen; Coles, Robert (1987). In the Street: Chalk Drawings and Messages, New York City, 1938-1948. Duke University Press. .
* Levitt, Helen; Hambourg, Maria Morris; Phillips, Sandra S. (1991). Phillips, Sandra S. (ed.). Helen Levitt. San Francisco Museum of Modern Art. .
* Levitt, Helen; Oles, James (1997). Helen Levitt: Mexico City. W. W. Norton & Company. .
* Levitt, Helen; Prose, Francine (2001). Crosstown. powerHouse Books. .
* Levitt, Helen; Gopnik, Adam (2004). Here and There. powerHouse Books. .
* Levitt, Helen; Szarkowski, John (2005). Slide Show: The Color Photographs of Helen Levitt. powerHouse Books. .
* Levitt, Helen; Evans, Walker (2008). Helen Levitt. powerHouse Books. .
* Levitt, Helen; Trachtenberg, Alan; Chevrier, Jean-François; Ribalta, Jorge (2010). Helen Levitt: Lírica Urbana. La Fabrica Editorial. .
* Levitt, Helen (2017). One, two, three, more. Introduction by Geoff Dyer. Brooklyn: PowerHouse.
* Levitt, Helen (2017). Manhattan Transit: The Subway Photographs of Helen Levitt. Introduction by David Campany. Galerie Thomas Zander and Verlag der Buchhandlung Walther König. .

## Filmografia 
* *In the Street* (1948): argazkilari eta editorea
* *The Quiet One* (1948): argazkilari eta gidoilaria
* *The Stairs* (1950): ekoizlea
* *The Savage Eye* (1960): argazkilaria
* *The Balcony* (1963): zuzendari laguntzailea
* *An Affair of the Skin* (1963): ekoizlea Ben Maddowekin
* *In the Year of the Pig* (1968): editorea Hannah Moreinisekin
* *John Cohen, The End of an Old Song* (1972): editorea

## Kanpo estekak
Sadko (Ilia Repin)

***Sadko***, tbaita ere ***Sadko urpeko erresuman*** (), Ilia Repin margolari errealistaren olioa mihise gaineko lana da.  Margoa 1876an egin zuen, Frantziara egindako bidaia batean.

Errusiar poema epiko batean oinarrituta, Sadko merkatari eta musikariaren pertsonaia mitikoa deskribatzen du, Urpeko Erregearen alabetako bat aukeratu behar duena harekin ezkontzeko. Tsesarévich Aleksandr Aleksandrovitxek, etorkizuneko Alexandro III.a tsarrak erosi zuen. Egun San Petersburgoko Errusiar Museoko bilduman dago.

## Gaia 
Sadkoren gaia bilina batena da, ahozko poema epiko bat, Errusiako ipar-mendebaldean grabatua. Sadko merkatari eta musikaria Urpeko Erregearen erresumara eraman dute emanaldi bat emateko. Urpeko Erregeak bere musikarekin dantza egin ondoren, ekaitz suntsitzaile bat eraginez, Sadkori eskatzen zaio erregearen alaba sirenetako bat hauta dezala bere emaztetzat hartzeko. Santu baten aholkuari jarraiki, Sadkok hiru aldiz hirurehun alaba baztertzen ditu azkena onartu aurretik, Chernavushka. Repinek Sadkó margotu zuen eskuinean, erdi gizaki diren eta erdi uretakoak diren emakumeen prozesio bati begira; baztertutako sirenak atsekabetuta daude.

## Teknika 
Zeruertz altu batekin kontrapikatutako planoan egina dago. Margolana olioz margotuta dago mihise gainean, eta 322,5 zm × 230 zm-ko neurriak ditu. Teknikoki lan konplexua zen, elementu ugariekin.

## Kritikoen erantzuna 
Repin Errusiara itzuli zuenean, Parisen egindako lanak erakutsi zuen, tartean *Sadko*; besteak biak *Emakume beltza* eta *Paris Cafe* ziren, biak errealismoarekin erabat lerrotuta. *Sadko*, aldiz, mitologiako gaia izanik, beste motatako elementuak zituen eta, ondorioz, kritika ugari jaso behar izan zituen. Batzuen ustez gai mitologikoak ez ziren Repinek margotzeko egokiak. Dena dela, arrakasta izan zuen eta hari esker margolariak, 1876an, Arteen Akademia Inperialean sartu zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Errusiar Museoaren fitxa teknikoa.
Violeta Friedman

**Violeta Friedman** (Marghita, Transilvania (garai hartan, Errumania), 1930eko apirila — Madril, 2000ko urriaren 4a) errumaniar-espainiar aktibista izan zen. Bizirik atera zen Auschwitz-Birkenauko nazien sarraski-eremutik.

## Biografia 
Juduen jazarpeneko nazien politiken esparruan, 1944an Auschwitz-Birkenau sarraski-eremura erbesteratu zuten, hamalau urterekin. Familia gehiena naziekin galdu zuen: gurasoak, aitona-amonak eta birramona (93 urte) gasez hil zituzten, Eva eta bere ahizpa baino ez zirela salbatu.

Mundu Gerraren ondoren Kanadan bizi izan zen eta ondoren Caracasen (Venezuela) ezkondu zen. 1965ean, dibortziatu ondoren, Espainiara joan zen bere alaba batekin.

### Doktrina konstituzionala 
1985ean,Waffen SS-ren  Léon Degrelle buru ohiak *Tiempo* aldizkarira egindako adierazpen batzuengatik haserretuta, ekintza judizialak hasi zituen haren kontra, Holokaustoa ukatzen baitzuen eta iritzi antisemitu eta arrazistak ematen baitzituen. Bere nahien kontrako epaien segida luze baten ondoren arrazoia eman zioten. Azkenean, 1991n, Espainiako Konstituzio Auzitegiak erabaki zuen Degrellek Violeta Friedmanen ohorearen eta eremu nazien biktimen aurka atentatu zuela. Epai horrek, gainera, doktrina konstituzionala ezarri zuen eta Espainiako Kode Penala erreformatzeko aurrekari gisa balio izan zuen.

Haren gorpuzkiak Hoyo de Manzanareseko (Madril) hilerri hebrearrean daude.

## Argitaratutako lanak 
* *Mis memorias* (Planeta argitaletxea, 1995).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Calvo Buezas, Tomás (2001). Inmigración y universidad: prejuicios racistas y valores solidarios. Editorial Complutense. ISBN 8474916623. 

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Obituarioa. Violeta Friedman, Holokaustotik bizirik atera zena, El País, 2000ko urriaren 6a
* Jorge Trías Violeta Friedmanen abokatuaren artikulua, Degrelleren aurkako prozesuan
* Violeta Friedman Fundazioaren webgunea
Brendon eta Countisbury

**Brendon eta Countisbury** Devon konderriko ipar aldean dagoen parrokia zibil ingelesa da.

2012ko urriaren 26an sortu zen, Brendon eta Countisburyko aurreko parrokia zibilek bat egitean.

## Erreferentziak
Asia Ramazan Antar

thumb|250px|Asia Ramazan kide batekin.
**Asia Ramazan Antar** (Qamishli, 1997-Manbij, 2016ko abuztuaren 30a), **Viyan Antar** gerra-izenaz ezaguna, kurdu borrokalari eta feminista izan zen. Rajovako Iraultzan eta Estatu Islamikoaren aurkako borrokan benetako feminismoaren ikurra izan zen. Borrokalari gisa Emakumeen Babes Unitateen soldadua zen. 

## Biografia 
Kurduen familia tradizional batean jaioa, oso gaztetan bere familiak lotutako ezkontza baten bidez ezkondu zen. Hala ere, ezkondu eta 3 hilabetera dibortziatzea lortu zuen, kurduen gizarte-iraultzaren ondoren eskualde kurduan lege berrien bermeari esker. Lege horiek ezkontza konponduak eta poligamia debekatzen zituzten. Asiak bigarren hezkuntza jaso zuen. 2014an, dibortziatu ondoren, Emakumeen Babes Unitateetako kideekin bat egin zuen, eskualdeko zapalkuntza patriarkalaren eskutik emakumearen emantzipazioaren alde borrokatzeko gogo eta idealarekin.

Mendebaldeko hedabideek bere adinari buruz emandako informazioak lausoak dira, baina Abdullah Shirin komandante eta YPJen bozeramaileak baieztatu zuen Asia 1997an jaio zela eta 19 urte zituen jihaidisten eraso suizida batean hil zutenean.

## Polemika 
2015eko amaieran argazkilari batek, Alberto Hugo Rojas Luque, argazkiak eta bideo bat egin zion. Asia *The Times*en azalan agertu zen; orduan, «Kurdistango Angelina Jolie» gisa aurkeztu zuten, artista horrekin zuen antzekotasuna zela eta. Definizioa asko zabaldu zen baina borrokakideek oso gaizki hartu zuten zeren eta garrantzia kentzeko modu bat bezala ikusten baitzuten, banalizazio era bat gisa.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margoth Escobar

**Mercedes Margoth Escobar** **Villarroel** (Puyo, Ekuador, 1954) ingurumen-eskubideen eta indigenen aldeko ekintzaile ekuadortarra da.

## Ibilbidea 
Escobar mestizoa da eta Puyon jaio zen, Pastazan. Amazoniako emakume bat da, Ekuadorko Amazonian baliabide naturalak erauztearen aurka dagoena.

Gaztetatik hasi zen aktibismoan. 1975ean,

1992an, indigenen lehen altxamenduan parte hartu zuen, eta bat egin zuen OPIPen martxarekin, 7 nazionalitate indigenen lurraldeak legeztatzearen alde. 2015eko abenduan, karguak erretiratu ziren, frogarik ez zegoelako. batek suntsitu zuen. eta taldeak, Amnesty Internationalekin batera, 250.000 sinadura baino gehiago bildu eta eman zizkion Ekuadorko fiskal nagusiari, ikerketa geldietan aurrerapenak egiteko eskatuz. Sinadurak 2015eko martxoaren 9an entregatu ziren.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Emakumeak erresistentzian: Margoth Escobar
* Margoth Escobar. Elkarrizketa
Esperanza Oña

**María Esperanza Oña Sevilla** (Sevilla, 1957ko irailaren 8a) sevillar politikaria eta Andaluziako Parlamentuko diputatua da, eta 88. postua du Andaluziako 2008ko hauteskunde autonomikoetatik, Andaluziako Alderdi Popularraren izenean, Malagako hauteskunde-barrutiagatik.

## Biografia 
Sevillako Unibertsitatean Medikuntza eta Kirurgian lizentziadunada.

## Lan ibilbidea 
### Alkate 
Fuengirolako alkate hautatu zuten 1991n, harik eta 1993an, zentsura-mozio baten ondoren, alkatetza galdu zuen arte. Urte hartatik aurrera, Kongresuko diputatua izan zen, 1993ko hauteskunde orokorretan hautatua izan ondoren, harik eta Fuengirolako udal-hauteskundeak irabazi zituen arte, gehiengo absolutuarekin 1995ean. Hori zela eta, Diputatuen Kongresuko diputatu akta utzi zuen, Fuengirolako alkate gisa zituen zereginetan aritzeko. Orduz geroztik, alkate izan zen etengabe eta gehiengo osoarekin 2014. urtera arte. Urte horretan, alkatetza utzi eta Andaluziako Parlamentuko kargua hartu zuen, Legebiltzarrak alkatearen eta parlamentariaren karguak bateraezinak zirela dioen lege bat onartu ondoren.

### Andaluziako bozeramaile eta presidenteordea 
Fuengirolako alkate lanetan aritu zen Andaluziako parlamentuko talde popularreko alboko bozeramailea izatearekin bateratuz, 2000tik 2006ra, urte horretan hasi baitzen bozeramaile izaten. Andaluziako parlamenturako hauteskundeetan, talde popularreko buru izan zen Malagako probintzian, bai 2008an bai 2012an. Andaluziako parlamenturako azken hauteskundeen ondoren, Esperanza Oña taldearen bozeramaile izatetik Andaluziako Parlamentuko bigarren presidenteorde izatera pasatu zen. 2018ko abenduaren 27an hasi zen legegintzaldian, Andaluziako Parlamentuko lehen presidenteordea izan zen.

2019an Pablo Casadoren exekutibo berrian, Esperanza Oña Gizarte Idazkaritzan sartu zen Osasun eta Familiako arduradun ardura izateko.

## Prodia (animalien babesa eta duintasuna) 
2022an *Prodia* taldearen sortzaileetako bat da. Prodia, Animalien Babes eta Duintasunaren akronimoaren izena hartu du. Talde hori "legebiltzarreko zeharkako talde ez-alderdikoi" gisa definitzen dena. Sorrerako dokumentuaren arabera, helburua "animalien eskubideak defendatzea" eta "kultura- eta gizarte-aldaketak eragitea" da.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Humza Yousaf

**Humza Haroon Yousaf** (Glasgow, Eskozia, 1985eko apirilaren 7a) politikari eskoziarra da, Eskoziako lehen ministroa eta Eskoziako Alderdi Nazionalaren (SNP) burua 2023ko martxotik 2024ko maiatzera. Nicola Sturgeon aurreko buruzagiaren gobernuan aritu zen Yousaf, 2018tik 2021era bitartean justizia-idazkari gisa, eta gero 2021etik 2023ra osasun-idazkari gisa. Eskoziako Parlamentuko Kide (MSP) izan da Glasgow Pollok barrutirako 2016. urteaz geroztik, eta aurretik Glasgow eskualdea ordezkatu du 2011tik 2016. urtera bitartean.

Glasgowen jaio zen Yousaf, pakistandar etorkinen semea, eta Politika ikasi zuen Glasgowko Unibertsitatean. 2007an Bashir Ahmad Eskoziako Parlamenturako aukeratutako lehen musulmanaren laguntzaile parlamentarioa izan zen. Ahmad bi urte geroago hil zen eta Yousafek laguntzaile moduan lanean jarraitu zuen Alex Salmond eta Nicola Sturgeonentzat. 2011ko parlamenturako hauteskundeetan hautatua izan aurretik, Yousafek SNPren egoitza nagusian lan egin zuen komunikazio-ofizial gisa. 2012an Salmonden gobernuko idazkariorde izendatu zuten eta 2014ra arte kanpo-arazoetarako eta nazioarteko garapenerako ministro izan zen.

2014an Sturgeon lehen ministro izendatu zutenean, Yousaf Europako ministro izendatu zuten eta 2016an Garraio eta Uharteetako ministro. 2018an Sturgeonen bigarren gobernuaren kabinetearen birmoldaketan, Yousaf Justizia idazkari kargura igaro zen. Gorroto-delituen lege polemikoa aurkeztu zuen. 2021ean, Osasun idazkari izendatu zuten COVID-19aren pandemiaren ondorengo fasean, eta NHSren (Eskoziako Osasun Zerbitzuaren) susperraldiaren arduraduna izan zen, baita bere aurrekoarekin hasi zen txertaketa-programa masiboa aurrera eraman zuena ere. Sturgeonek SNPko buruzagi eta Eskoziako lehen ministro kargua uzteko asmoa iragarri ondoren, Yousafek SNPko buruzagitzarako hauteskundeak irabazi zituen 2023an, Kate Forbes ozta-ozta garaituz bigarren bozketan (% 52 eta % 48).

Yousaf ofizialki lehen ministro izendatu zuten 2023ko martxoaren 29an. Eskoziako lehen ministrorik gazteena bihurtu zen, kargu horretan lehen musulmana eta asiar jatorriko lehena ere izan zen. 2024ko maiatzean, Eskoziako lehen ministro eta Eskoziako Alderdi Nazionaleko buru karguak utzi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keith Reid

**Keith Stuart Brian Reid** (Welwyn Garden City, Hertfordshire, 1946ko urriaren 19a - Londres, 2023ko martxoaren 23a) ingeles egile abeslaria izan zen.

Judua zen, Holokaustotik bizirik atera zen baten semea. *Procol Harum* taldeko Gary Brooker ezagutu zuen eta elkarrekin konposatu zituzten taldearen abesti gehienak. Reidek *A Whiter Shade of Pale* abestiaren hitzak idatzi zituen, taldearen arrakastarik handiena. Taldeko kide ofiziala izan zen eta beraientzat abestiak idazten jarraitu zuen, nahiz eta musikaria ez izan. Taldearen ondorengo bileretan ere parte hartu zuen.
USS Nimitz

**USS Nimitz (CVN-68)**, AEBetako Itsas Armadako hegazkin-ontzi bat da, bere klaseko ontzi burua. 1972an itsasoratua izan zen, hasiera batez CVAN-68 izendapenaz, 1975eko ekainaren 30ean CVN-68 bezala berrizendatua izateko.

Bigarren Mundu Gerran, Pazifikoko Gerran, AEBetako Pazifikoko Itsas Armadaren almirantea izan zen Chester Nimitzen omenezko izena darama.

## Zinema 
*The Final Countdown* (1980) filma gerraontzi honetan girotua dago.
Ramaria cedretorum

***Ramaria cedretorum*** *Gomphaceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzako baliorik gabea. Espezie urria.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Nahiko tamaina handikoa, 10 cm baino gehiagoko altuera izan dezake arazorik gabe, eta zabaletara 15 cm arte luzatzen da batzuetan. Adarkatua da, erdiko enbor batetik adar batzuk ateratzen dira, eta hauek, adarkatze berrietan banatzen dira, azala ildaskatua izaten dute eta, goian zenbait punta krispaturekin edo kamutsarekin amaitzen dira, ale gazteenetan bereziki zanpatuak. Ale gazte hauek, kolore lila-amatista oso eder bat eta bereizgarria dute, denborarekin lausotuaz joaten da, tonu kremak hartuaz, baina denbora askoan lila ñabardura bat mantenduz, ale zaharrenek krema-okre antzeko kolorea hartzen dute.

**Himenioa:** Leuna, karpoforoaren kanpoaldea, lila kolorekoa, oinarria edo oina bakarrik dira antzuak.

**Hanka:** Adarkatzeen oinarriaren loditzea besterik ez da, zuria, gainerakoen kolore morearekin kontraste nabarmena egiten du, hala ere, batzuetan lila pixka bat ere aurkitu daiteke. Betea eta trinkoa da, lodia, meheagoa mizelioarekin bat egiten duen eremuan eta lodiagoa gorantz, batzuetan ia konikoa. Zatirik lodienean, 5 cm ingurukoa izan daiteke.

**Haragia:** Kolore zurikoa, gainazalarekin kontraste nabarmena egiten duena, trinkoa eta gogorra oinarriaren inguruan, eta askoz ere hauskorragoa adarkaduretan. Ez du usain nabarmenik eta zaporea pixka bat mikatza.

**Etimologia:** *Ramaria* terminoa, latinetik dator, "camus" hitzetik, adar, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Badira beste *Ramaria* lila batzuk ere, hauen banaketa zaila da eta *fumigata* barruan sartuta daude. Gaur egun taxoi bereiziak direla egiaztatu da. *Ramaria fumigata*, oso antzekoa da eta hostozabaletan hazten da. *Ramaria fennica* espezieak ere badu antza, honek pagoetan irteten du batez ere, eta kolore lausoagoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere udazkenean. Espezie ezohikoa edo bakana. Mendiko pinuen artean, zedroen azpian, gutxitan, baina baita haritzen azpian eta baso mistoetan ere.

### Banaketa eremua 
Espainia, Korsika, Euskal Herria, Pirinioak.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Ramaria cedretorum* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuznetsov Almirantea

**Sovetskogo Soyuza Kuznetsov Almirante Flota**, , Errusiako hegazkin-ontzi bat da, 1985ean, Sobietar Batasunaren garaian eraikia.
Fujian hegazkin-ontzia

**Fujian (18)**, , hanyu pinyineraz *Fújiàn Jiàn*, Txinako Herri Errepublikako hegazkin-ontzi bat da, **003 motakoa**, NATO izendapenez **Fujian-CV klasea**.
HMS Queen Elizabeth (R08)

***HMS Queen Elizabeth (R08)***, Britainiar Errege Itsas Armadaren hegazkin-ontzi bat da, 2014an itsasoratua izan zen.
Monograma

**Monograma** irudi batean bi letra edo gehiagoren  lotura edo konbinazioa da. Sarritan pertsona baten izen-abizenen inizialak izan diatezke, eta ikus daitezke marka, zigilu, eta abarretan erabiliak, batzuetan diseinu korapilatsuetan.

Etimologia grekoak jatorriz *letra bakarra* esan nahi zuen. 

Gehien erabiltzen den monograma mota izenaren eta abizenaren inizialen elkarren arteko eraketa da izen marka gisa.

## Historia 
Lehen adibideak V. mendekoak dira. Krismoia Chi/Rho letren bitartezko Kristoaren izenaren monograma da, kristau sinbolo zaharrenetakoa.

Karlomagnoz geroztik, ikur grafiko hauek Erdi Aroko eta garai modernoaren hasierako dokumentuetan erabili izan dira. Aita Santuen dokumentuetan Leon IXaz geroztik. monograma gisa irudikatzen da *Bene valete* agurra, zintzo ibiliren parekidea, gero diplomaziako beste alor batzuetan ere erabili izan dena.

Eliza katolikoan zabalkundea izan duen beste monograma bat Jesusen Lagundiaren IHS delakoa da, izatez lehenago sortua.

Monogramak artelanak sinatzeko erabili izan dira. Sinadura batzuk ezin izan direlarik identifikatu, badira artelanak monogramista jakin batzuei esleitzen zaizkienak, horixe delarik beren autoretzaz dugun seinale bakarra.

Joera jostagarri bat egon zen Europako nobleen artea, monogramak *ispilu monograma* gisa diseinatzekoa. Halakoetan, inizialak bikoiztu eta elkarren artean gurutzatzen dira ispilu-irudi batean. Simetria dela-eta bereziki apaingarri suertatzen dira, eta era honetako ospetsuenetakoa Johann Sebastian Bach musikariak beretzat diseinatutako zigilu-irudia da.

## Erabilera praktikoa 
Aplikazio praktikoa izan dute monogramek zigiluetan, txanponetan, boterearen osagai grafikoetan, koroetan, mugarrietan eta antzekoetan. Armarri baten ordez jarritako markak izan dira, elementu baten sustatzaile edo jabeak adierazten dituztenak.

Aberatsen etxeetan oihaletan erabili izan dira: oheko eta barruko arropan, mahai-zapietan, poltsak eta maletetan, jabegoaren marka gisa. Funtzio praktikoa ere bazuen honek, aberatsen arropak zerbitzariek garbitzen zituztelarik, gonbidatu edo bizilagun asko egon zitezkeen jauregi edo etxalde batean, garbiketa eta lisaketa egiteko orduian nahasketak saihestu zitezkeen horrela.

## Iruditegia 

Fitxategi:Vitoria - Casa del Cordón 13.jpg|IHS jesuiten monograma, Gasteizko Sokaren Etxean.
Fitxategi:Bene valete of Pope Innocent II.jpg|*Bene valete*, Aita Santu baten izenpe gisa.
Fitxategi:Signum_manus_of_Henry_III_(HRE).jpg|Heinrike III.a germaniar erromatar enperadorearen monograma.
Fitxategi:Kunsthistorisches_Museum_Vienna_Habsburg_5.jpg|FJI monograma (Frantzisko Josef I.a Austriakoarena) Vienako Kunsthistorisches Museumen.
Fitxategi:Bachsiegel.svg|Ispilu erako monograma simetrikoa: JSB, Johann Sebastian Bach-en zigilua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* John Castagno: *Old Masters. Signatures and Monograms, 1400-born 1800*. Scarecrow, Lanham MD 1996, .
* Otto C. Flämig: *Monogramme auf Münzen, Medaillen, Marken, Zeichen und Urkunden*. 3. stark erweiterte und überarbeitete Auflage, Gietl, Regenstauf 2003, .

## Kanpo estekak
Pranayama

thumb|Pranayama lantzeko ziklo bat***Prāṇāyāma***, ***pranaiama*** edo **pranayama** (sanskritotik: प्राणायाम) terminoak yogan kontzentrazioa lortzeko eta prana lortzeko egiten diren arnasketa-ariketei egiten die erreferentzia.

## Etimologia 
Macdonellek honela definitu zuen:

* *prāṇa*: arnasa.
* *āyāma*: arnasa etetea.

thumb|Puraka, antara kumbhaka (arnasa hartu osteko retentzioa), rechaka eta bahya kumbhaka (arnasa bota osteko retentzioa).
Monier-Williamsek pranayama hiru elementutan banatu zuen:

* Puraka: arnasa hartzea. 
* Kumbhaka: arnasari eustea.
* Rechaka: arnasa botatzea. 

*Pranaiama* hitzak *arnasketaren kontrola* esan nahi du:

* *prāṇá:* airea, arnasketa, bizitza, hartutako airea, bizitzaren indarra. 
* *iāma:* kontrola.

Yoga talde batzuen arabera, *pranaiama* terminoak *arnasketaren hedatzea* esan nahi du:

* *prāṇá:* arnasketa.
* *āiāma:* tiratu, zabaldu, gelditu, luzatu (espazioan edo denboran), arnasketaren iraupena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Color Out of Space (filma)

***Color Out of Space*** (euskaraz *Kanpo-Espazioko Kolorea*), 2019eko Richard Stanley hegoafrikarrak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. H. P. Lovecraft estatubatuar idazlearen *Kanpo-Espazioko Kolorea* (1927) kontakizun laburrean oinarritua dago.  Nicolas Cage, Joely Richardson, Elliot Knight,  Madeleine Arthur, Q'orianka Kilcher eta Tommy Chong aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Massachusetts, baserri giroko Arkham udalerrian, espaziotik Lurrera eroritako meteorito bat Gardner familiaren landetxeko lursailetan erori berri da. Meteoritoak lursaileko uretan izaki estralurtar bitxi bat askatuko du, ondorioz senideek ura edan eta amesgaizto koloretsu eta aluzinogeno bat biziko dute. 

## Aktoreak 
* Nicolas Cage: Nathan Gardner
* Joely Richardson: Theresa Gardner
* Madeleine Arthur: Lavinia Gardner
* Brendan Meyer: Benny Gardner
* Julian Hilliard: Jack Gardner.
* Elliot Knight as Ward Phillips, hidrologoa
* Tommy Chong as Ezra, hippie adindua
* Josh C. Waller: Pierce, Arkhamgo polizia burua
* Q'orianka Kilcher: Tooma, Arkhamgo alkatea

## Ikus, gainera 
* *Kanpo-Espazioko Kolorea* (1927)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
GM2L granada

**GM2L granada** (beste izenez **SAE 820**) negarra eragiten eta gortzen duen granada modularra da, Alsetex enpresak ekoitzia.

## Historia 
Frantziako indar armatuek GM2L granada 2018tik erabiltzen dute, eta 2020tik aurrera GLI-F4 modelokoa progresiboki ordezkatu zuen, hau arriskutsutzat jo zelako, hainbat manifestaritan lesio larriak eragin ondoren. 

2021eko uztailaren 1ean, Gérald Darmanin Barne Ministroaren Kabinetearen zuzentarau batek GM2Len erabilera mugatu zuen, eskuz botatzea debekatuz.

GM2L granadak, GLI-F4 granadak bezala, gerra-arma gisa sailkatuak dira (A2 kategoria) Frantziako Barne Segurtasunerako Kodean.

## Ezaugarriak 
Granada hamar gramo CS gas lakrimogenoz eta 7 gramo karga lehergarriz osatua dago, GLI-F4ak erabiltzen zuen trinitrotoluenorik (TNT) gabe. Granadaren bilgarria polietileno elastomero zilindrikoa da, 56 mm-ko diametrokoa.

## Erabilera 
Arriskutsutzat jotzen denez, nahitaez tiro parabolikoz bota behar da jaurtitzaile berezi batekin (COUGAR edo CHOUKA). Erabilitako jaurtitzailearen arabera, 40 eta 220 m arteko distantzia har dezake. Prestakuntza berezia jaso duten agenteek bakarrik erabil dezakete.

2022an, Barne Ministerioak 840.000 GM2L granada erosi zituen.

## Efektua 
Leherketan, granadak 160 dB-ko soinu-efektua eragiten du, 5 metrora neurtuta, eta 155 dB 10 metrora. Kontuan hartu behar da 120 db baino gehiagoko zarata laburrek ere entzumen aparatuan kalte itzulezinak eragiten dituztela. GM2Lak ez du distirarik sortzen.

Granadak hauts-itxurako CS gas lakrimogenoa sakabanatzen du karga piroteknikoari esker. CSaren eraginez malko-bideak asko aktibatzen dira, arnasbideak eta goragaleak narritatuz eta botaka eraginez. Listu-jarioa areagotu egiten da.

## Eztabaidak 
### Arriskua 
Polizia agenteentzat zein manifestatzaileentzat arriskugarriak direnez, GM2Len erabilerak eztabaida handia sortu du. Polizia Nazionalaren inspekzioaren arabera, GM2Lek arrisku txikia dute, “erabilpen-arauak eta proposamenak” errespetatuz gero. Amnistia Internazionalaren arabera, baina, indar armatuek gaizki erabiltzen dituzte, eta horrek “kalte larriak eta heriotzak eragin ditzake”.

### Biktimak 
2023ko martxoaren 25ean, Serge Duteuil-Graziani, 32 urteko manifestaria, koman sartu zen GM2L granada baten eraginez, Sainte-Solineko (Deux-Sèvres) ur-megabiltegien aurkako manifestazio batean. Gurasoek salaketa jarri dute, “hilketa-saiakera” eta “laguntza oztopatzea” egotzirik, erreskate-ibilgailua ordenako indarrek blokeatu baitute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SC1800 bonba

**SC1800** bonba (Sprengbombe *Cylindrisch* *1800, 1800 kgtako bonba* *zilindriko lehergarria* Luftwaffe aire armada alemaniarrak Bigarren Mundu Gerran erabilitako bonbetako bat izan zen.

"Satan" ezizena zuen eta ohiko erabilerako bonbarik handiena zen, normalean Heinkel He 111 hegazkinek eramana.

## Diseinua 
SC1800a ijeztu eta mekanizatutako altzairuzko pieza bakarrez egina zen. 

Bonba normalean %40ko amatol eta %60ko TNT nahasketa batekin betetzen; halere, itsasontziaren kontra erabiltzeko *Trialen* 105 sartzen zitzaion (%15eko hexogenoa, %70eko TNT eta %15eko aluminio-hautsa). 

SC1800aren isatsak lau hegats zituen, diagonalki zorroztuta; baina SC1800B modeloak isats-eraztun zirkularrarekin egin ziren.  Karkasaren barruan H motako esekidura-gailu indartua zegoen, eta horizontalki eskegi zitekeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
USS Gerald R. Ford

**USS Gerald R. Ford (CVN-78)**, AEBetako Itsas Armadaren hegazkin-ontzi bat da, 2017an itsasoratua izan zen eta Gerald Ford presidentearen omenezko izena darama.
Laura Seco

**Laura Seco Moreno** (Jerez de la Frontera, Cádiz,  1971ko azaroaren 29a) cadiztar politikaria da,  Espainiako Alderdi Popularrekoa.

## Politikari ibilbidea 
1999tik 2006ra, Andaluziako Sanlúcar de Barrameda udalerrian Juan Rodríguez Romeroren alkatetzan alkateordea izan zen, eta, hura hil ondoren, Sanlucarreko alkatea 2006an eta 2007an. Cadizko probintziako diputatu gisa, Probintziako Batzorde Betearazleko Herritarren Partaidetzako presidenteordea eta senataria izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ALÁEZ, Paula. ''Laura Seco alkate izendatuko dute gaur osoko bilkura berezi batean.' Rafael Rubiok izendapen horrekin "erabat ados" dagoela esan du, eta esan du zinegotzia izango dela hurrengo hauteskundeetan PPk Alkatetzarako izango duen hautagaia.* Ahots digitala. 2006ko martxoaren 24a.
* Laura Seco Morenoren azalpen biografikoa, Cadizko Diputazio Probintzialaren webgunean.
* ALÁEZ, Paula. *Laura Secok 2003ko gehiengo absolutua errepikatzea espero du.' PPk zerrenda ofiziala aurkeztu du alkatearekin, aukera hoberentzat.'' Ahots digitala. 2007ko apirilaren 21a.
* Laura Seco, Cadizko Alderdi Popularraren Batzorde Betearazle Probintzialeko Berdintasun Politiken Idazkariordea.
SC1000 bonba

**SC1000 bonba** (*Sprengbombe Cylindrisch* 1000, "1000 kgtako bonba zilindriko lehergarria") tamaina handiko hegazkin-bonba bat izan zen, Alemaniak Bigarren Mundu Gerran erabilia. "Esau" izena ematen zitzaion, eta alemanek Hermann izena ere aman zioten, *Luftwaffeko* komandante Hermann Göring lodiari erreferentzia eginik.

## Diseinua 
Bonbak ijeztutako altzairuzko gorputza zuen, soldatutako punta astun zorrotz batekin. Beste muturrean oinarrizko plaka bat zuen, magnesio-aleaziozko isatsa gorputzean soldatuta. Bonbaren puntan metalezko eraztun bat zegoen (*kopfring*), lurzoruan edo uretan sartzean oztopo egiteko diseinatua. Bonba hegazkinean horizontalki lotuta joaten zen H motako esekidura baten bidez, askotan Heinkel He 111 hegazkinetan.

Bonbak, normalean, %40ko amatol eta %60ko TNT nahasketa batekin betetzen zen, baina itsasontziaren kontra *Trialen* *105* erabiltzen zen (%15 hexogeno, %70 TNT eta %15 aluminio-hautsa). Leherketa-hodi zentral bat jartzen zitzaion, TNTz betea, detonazioa bermatzeko.

Bonba normalak urdin ilunez margotzen ziren, zerrenda hori batekin isatsaren konoan; Trialenez beteak, berriz, hondoratutako ontzi baten silueta horiarekin eta *Nur gegen Handelsschiffe* abisuarekin ("merkantzia-ontzien kontra bakarrik").

## Gerraostean lehertu gabeko bonbak 
Lehertu gabeko "Esau" bonbek ahalmen suntsigarria luzaroan mantendu dezakete, urte askoren ostean aurkitutako hauek bezala.

* Londres, 2008: ekainaren hasieran, Londres inguruko Lea ibaia dragatzean SC1000 bat agertu zen.
* Szczecin 2013: ekainean, SC1000 bonba bat aurkitu zen Oder ibaiean, Szczecinen (Polonia).
* Belgrad 2013: abenduaren hasieran, SC1000 bonba bat aurkitu zen Belgradeko barnealdean.
* Exeter 2021: otsailaren 26an, obra batean, lehertu gabeko SC1000 bonba bat aurkitu zuten Exeterko Unibertsitatetik gertu, Erresuma Batuan. Alarma deklaratu zen, egoiliarrak ebakuatu ziren 400 metroko eremu batean. Halere, otsailaren 27an kontrolatutako detonazioa egin zenean, 100 m baino gertuago zeuden etxeak hondatu ziren, krater handi bat sortuz eta leherketaren hondakinak 250 mtaraino iritsiz.
* Hauerseter leir 2022: Norvegian, azaroaren 30ean, SC1000 bonba bat aurkitu zuten aintzira txiki batean. Bonba kontserbazio egoera oso onean zegoen, oxigenotik babestua zegoelako.
* Rijeka 2023: 2023ko martxoaren 19an, Rijekako portu-hiri kroaziarrean "Esau" bonba bat aurkitu zen, itsas zirkulazio osoa geldituz; bonba portutik Kvarner badiaren erdiraino atera zen, bertan lehertuz.

## Argazki-galeria 

Fitxategi:Bundesarchiv Bild 101I-342-0615-18, Im Westen, Flugzeugbombe.jpg|SC1000 bat Winston Churchillentzako mezu pertsonalizatuarekin, Belgika 1940.
Fitxategi:Bundesarchiv Bild 101I-424-0280-05, Flugzeug Heinkel He 111.jpg|Heinkel He 111 hegazkina, SC1000 bat zintzilik duela, 1941eko martxoan.
Fitxategi:He 111 wreck w bombs Benghazi 1943.jpg|SC1000 bonba bi, "kopfring"arekin, hondatutako Heinkel He 111 hegazkinaren ondoan Benghaziko aireportuan (Libia, 1943).
Fitxategi:SC1000 - lrg0153.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurdistango bandera

**Kurdistango bandera** (kurdueraz: Alaya Rengîn), kurduek Otomandar Inperioarekiko independentzia lortzeko borrokan zehar agertu zen, 1920an. 1946an Kurdistango Errepublika Mehabaden (egungo Iran), bandera onartu zuen.

## Deskribapena 
Erdiko sinboloak *nergis* edo lilipa lorea irudikatzen du, Kurdistango haranetan hazten diren lore basati horiak; kurduen tradizio preislamikoen berezko eguzki-zeinu batekin ere lotzen da: yazidismoa eta zoroastrismoa. Gaur egun, banderaren koloreak Turkia, Iran, Irak eta Siriako kurduen ikur gisa erabiltzen da. Banderaren erabilera debekatuta dago Turkian. 

2003ko Irakeko inbasioan koalizioko indarrak jendaurrean altxatzea eragozten saiatu ziren, kurduen eta arabiarren arteko tentsio etnikoaren giroa arintzeko. Ez zuten arrakastarik izan.

## Kurduek erabilitako banderak 
Historikoki kurduek bandera desberdinak erabili diztuzte:

Fitxategi:Flag of the Emirate of Soran.svg|Bandera del Soran Emirerria (1816 - 1835)
Fitxategi:Flag of Kingdom of Kurdistan (1922-1924).svg|Kurdistango Erresumaren bandera (1922-1924)
Fitxategi:Flag of the Republic of Ararat (fictitious).svg|Ararat Errepublikaren bandera (1927-1930)
Fitxategi:Flag of the Republic of Mahabad.svg|Bandera de la Kurdistango Errepublikaren bandera (1946-1947)
Fitxategi:Flag of Rojava.svg|Rojavako bandera 2012tik ematen ari den Siriako Gerra Zibilan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen García del Diestro

**Carmen García del Diestro Nardiz** (Santander, 1908ko abuztua &ndash; Madril, 2001eko ekainaren 11) irakaslea eta pedagogoa izan zen. Madrilgo Estudio ikastetxeko hizkuntza eta literatura espainiarreko irakasle eman zuen bizitzaren zati handi bat. Erakunde horren sortzaileetako bat izan zen, Jimena Menéndez Pidal eta Ángeles Gasset-ekin batera, eta haren zuzendaria berrogeita hamar urtez, beti Irakaskuntzako Erakunde Librearen ildo pedagogikoari leial.

## Historia 
Carmen García del Diestro, Kuqui izenez ezaguna, familia giroan zein profesionalean, Kantabriako hiriburuko auzo burges batean jaio zen, José García del Diestro eta Carmen Nardizen alaba. San Frantzisko Xabier ikastetxean egin zuen batxilergoa, Moreto kaleko 5. zenbakian, El Retiro parkearen ondoan. Institutu pluralista horretan, neskato juduak, protestanteak eta katolikoak, espainiarrak eta frantsesak aritzen ziren. Irakurle goiztiarra, irakasle-ikasketak egin zituen eta Avilako Eskola Normalean lizentziatu zen. Madrilgo “Príncipe de Asturias” Eskola Taldetik igaro ondoren, eta Menéndez Pidal familiaren aholkuari jarraituz, Maria Goyri Letren zuzendariak eta Juana Moreno Zientzien zuzendariak egindako ebaluazioa gainditu ondoren, Institutuan sartu zen maistra. 22 urte zituen. 

1934ko udan, Luis Lorente Fernández zirujauarekin ezkondu zen, eta Ikasketa eta Ikerketa Zientifikoak Zabaltzeko Batzordearen laguntzarekin, senar-emazte gazteak Alemaniara joan ziren urte akademiko batez; 1935eko Berlinen kokatu ziren eta urte horretako udazkenean itzuli ziren Espainiara. Madrilen egon zen Gerra Zibilean, Lina Odena ikastetxe publikoaren zuzendaritzan, Instrukzio Publikoko Ministerioaren aginduz. 1940tik aurrera, eta dagoeneko Estudio ikastetxean, ikasle izan zituen Jaime de Armiñán, José Antonio del Cañizo, Elsa López, Margarita Vázquez de Parga eta Javier Marías

Bere bizitza profesionaleko azken urteetan Estudio Fundazioa diseinatzeari ekin zion, XIX. mendearen azken urteetan bizirik iraun zuen eredu pedagogiko gisa, eta Jerónimo Junquera García del Diestro fundazio horretako arkitekto eta patronatuko lehendakariari, orientazioa eman zion. 93 urte zituela hil zen. Biografia bat utzi zuen idatzia *Retazos de memoria* izenekoa (1986). Fundazioak omenaldia egin zion bere jaiotzaren lehen urteurrenean, bere lagun eta ikasle ohi askoren partaidetzarekin.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Völund

Germaniar mitologian, **Völund** (; ; , ; ; ; ; ; Aitzingermanikoz **Wēlandaz* lit. "egiten duena") kondaira askotako errementaria da. Jessie Westonen deskribapenaren arabera "artisau gaizto eta arraroa" da. 

Völunden kondaira batez ere Edda poetikoan dagoen *Völundarkviða*n eta *Þiðreks* sagan aipatzen da. Bertan, Völund errementari bat da, errege batek esklabu bilakatzen duena. Erantzun gisa, erregearen semeak hiltzen ditu eta kapa hegodun magiko bat sortzen du ihes egiteko. Beste hainbat iturri eta kondairatan antzekoak kontatzen dira, batez ere Ingelesa zaharrean idatzitako *Deor and the Franks Casket* kondairan. 

Bigarren mailako pertsonaia da ere beste hainbat testutan, adibidez *Waldere*n eta *Beowulf*en, armak ekoizten dituen pertsonaia gisa. Teodoriko Handiari buruzko *Dietrich von Bern* poemetan Witegeren aita da. Karlomagnorentzat eta bere gerlarientzat ezpatak ekoiztu zituela ere esaten da, bereziki Curtana, Durendal eta Joyeuse ezpatak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klaus Hänsch

**Klaus Hänsch** (Sprottau, 1938ko abenduaren 15a) alemaniar politikaria da. Europako Parlamentuko lehendakaria izan zen 1994tik 1997ra.

Prusiako Spottau herrian jaio zen, gaur egun Polonian. Alemaniako Alderdi Sozialdemokratako kidea da eta 1979tik 2009ra Europako Parlamentuko kide izan zen. 1994tik 1997ra Europako Parlamentuko lehendakaria izan zen.
Maria Lucília Estanco Louro

**Maria Lucília Estanco Louro** (Beja, Portugal, 1922ko urtarrilaren 27a &ndash; Lisboa, 2018ko abenduaren 27a) irakasle, ekintzaile politiko eta bakezale portugaldarra izan zen, Estatu Berria erregimen autoritarioaren aurkakoa.

## Biografia 
Bejan jaio zen, Portugalen. Albertina Emília Freire eta Manuel Francisco Estanco Louroren alaba zen. Zientzia Historiko - Filosofikoetan graduatu zen Lisboako Unibertsitateko Letren Fakultatean 1944an. Bere tesiak, "Paul Gauguin, karakterologiaren argitan ikusia - Bizitza eta Lana" izenekoak, eztabaidak sortu zituen, bera baitzen Arteari buruz idazten zuen lehen pertsona Fakultatean, garai hartan Historiako ahaide txirotzat hartzen baitzen.

### Portugalgo emakumeen bake elkartea 
1940 eta 1944 artean Louro *Associação Feminina Portuguesa para la Paz* (AFPP) elkarteko kidea izan zen, eta idazkaria hiru urtez. Cândida Ventura Lisboako Arte Fakultateko lankidearekin batera, artistak, idazleak eta poetak mobilizatzen lagundu zuen, AFPPren lanean laguntzeko. Gerra-presoei bidaltzen zitzaizkien zigarro eta elikagaiekin pakete txikiak antolatu zituen talde bateko kide izan zen, *Socorro Vermelho Internacional- ekin*  (Nazioarteko Sorospen Gorria), Internazional Komunistak ezarritako laguntza-erakundearekin lankidetzan aritzen zena.

### Ibilbide akademikoa 
1948tik aurrera Louro irakasle izan zen Faro, Beja, Evora, Oeiras eta Lisboako institutuetan. Ekarpen garrantzitsuak egin zituen Estatu Berriak babestutako irakaskuntza-metodo zaharkituak erreformatzen saiatzen zen irakasleen mugimenduan. Eztabaida horietako asko, halabeharrez, ezkutuan egin ziren. 1974ko apirilaren 25aren ondoren, Krabelinen Iraultzak Estatu Berria eraitsi zuenean, Lourok beste irakasle askorekin bat egin zuen irakaskuntzako curriculumaren berrikuspenak proposatzeko. Eskolako 6. eta 7. mailetako haurrak kontuan izanik, irakaskuntzako materiala Hezkuntza Ministerioak babestu zuen hasiera batean. Hala ere, irakasleen ideietako batzuk iraultzaileegiak zirela eta, ez ziren argitaratu.

### Bizitza berantiarra 
Berrogeiko hamarkadatik kausa komunista begiko izan arren, ez zen Portugalgo Alderdi Komunistara bildu hirurogeita hamarreko hamarkadara arte. Portugalgo Bake eta Lankidetza Kontseiluko (CPCC) kide izatera ere iritsi zen. Laurogeita hamarreko hamarkadan Vila Franca de Xirako errealismo Neo-Museoari liburuxka eta programa bilduma garrantzitsu bat eskaini zion. Portugal-Kuba Adiskidetasun Elkarteko kide ere egiten zen.

### Legatua 
Bere ikasleen artean intelektual, idazle eta politikari ugari zeuden, hala nola, Ana Maria Magalhães, António Damásio, António Torrado, Diogo Freitas do Amaral, Guilherme de Oliveira Martins, Joaquim Benite, Joaquim Letria, Miriam Halpern Pereira, Mário Vieira de Carvalho, Norberto Barroca eta Rui Vieira Nery. Bere 90. urtebetetzean, Lourok *Não Apaguem a Memória* (NAM) mugimendu portugaldarraren omenaldi bat jaso zuen. Honek Estatu Berriaren aurkako borrokaren gertaeren oroimenaren alde lan egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maria Lucília Estanco Louroren bideoa, bere esperientziez hitz egiten (portugesez)
Santiniketan

**Santiniketan** () Bolpurretik gertu dagoen herri txiki bat da, Birbhum barrutian, Mendebaldeko Bengalan (India). Rabindranath Tagore idazle indiar ospetsuaren ekimenez sortu zen. Tagorek 1901ean, leku horretan eskola esperimental bat sortu zuen, Visva-Bharati Unibertsitatean bilakatuko zena. Unibertsitate hori Indiako ospetsuenetako bat da. Santiniketan ere milaka bisitari izaten dira urtero, Tagoreren ospeak erakarrita, han idatzi baitzituen bere literatur lan gehienak.

## Historia 
1891 eta 1901 artean, Rabindranath Tagore bengalar eremuan bizi izan zen, eta garai hori erabakigarria izan zen bere pentsamendu politiko eta sozialaren eraketan; izan ere, han, «bere bizitza osorako konbentzituta geratu zen zibilizazio preindustrialak nagusitasun morala zuela kultura mekanizatu modernoaren aurrean» eta «Indiaren autoerrealizazioa bere herrixketan hasi behar zela». Hausnarketa horretatik sortu zen 1901ean Santineketan izeneko eskola esperimental bat sortzearen ideia. Hain zuzen ere, urte horretan bertan argitaratu zuen Tagorek *Ekialdeko eta mendebaldeko zibilizazioa* izeneko saiakera, non bere ideiak lehen aldiz azaldu zituen, «ondorio guztietarako behatzaile argienetako bat eta Indiako europeizazioaren kritikorik zorrotzenetako bat» bihurtuta. Ekimena 1913an indartu zen Nobel saria irabaztean lortu zuen diruari esker. 

Eskola haziz joan zen, Indiako artista eta pentsalari nagusietako batzuk, hala nola Satyajit Ray eta Amartya Sen, bertan ikasi zuten.

## Gizateriaren Ondarerako proposamena 
2010eko urtarrilaren 20an, Santiniketan Indiako Zerrenda Adierazlean inskribatu zen – Gizateriaren Ondare izendatu aurreko urratsa –, kultura-ondasun kategorian (erref. zk.: 5495).

## Iruditegia 

Fitxategi:Santiniketan Griha from the entrance gate.jpg|Santiniketan Griha
Fitxategi:Santal Family - 1938 CE - Ramkinkar Baij - Santiniketan 2014-06-29 5328.JPG|Eskultura.
Fitxategi:Kalo Bari - Santiniketan 2014-06-29 5346.JPG|Kalo Bari - lokatzarekin eta ikatzarekin eraikitako etxea.
Fitxategi:Toran with Bell - Ghantatala - Gour Prangan - Santiniketan 2014-06-29 5563.JPG|Ghantatala etxea. Kanpaiaren euskarria.
Fitxategi:Saturday_Haat_-_Sonajhuri_-_Birbhum_2014-06-28_5299.JPG|thumb|Merkatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prosper Poullet

**Prosper Antoine Marie Joseph, Pouller bizkondea** (Lovaina, 1868ko martxoaren 5a - *ibidem*, 1937ko abenduaren 3a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1925etik 1926ra.

Zuzenbide ikasketak egin zituen Lovainako Unibertsitate Katolikoan eta gero bertako irakasle izan zen. Alderdi Katolikoko eta Diputatuen Ganberako kidea izan zen. Arte eta Zientzia ministroa (1911-1918), Trenbide eta Posta ministroa (1919-1920), Barne ministroa (1924-1925 eta 1932-1934), Ekonomia ministroa (1925), Justizia ministroa (1925-1926) eta Gerra ministroa (1926) izan zen. 1925eko ekainetik 1926ko maiatzera lehen ministro kargua bete zuen.
Mercedes Escribano Pérez

**Mercedes Escribano Pérez** (Valdeganga, Albacete, 1888ko irailaren 21a &ndash; Madril, 1958ko urriaren 19a) pedagogoa eta irakaslea izan zen.

## Ibilbidea 
Valdegangako bainuetxean jaio zen Mercedes. Han, bere aita, Aquilino Reyes Escribano Domínguez, bainu-medikua eta zuzendaria zen. Aita San Lorenzo de la Parrillakoa zen, eta ama, Mercedes Pérez Griñón, Madrilgoa. Umezurtz geratu zen, ama gabe, eta haurtzaroa Madrilen, Toledon eta Huescan eman zuen.

Madrilgo Goi Mailako Ikasketa Eskolan ikasi zuen. 1914an amaitu zituen ikasketak, Luis de Hoyos antropologoak zuzendutako *Influencia del trabajo de la mujer sobre la mortalidad infantil (Emakumearen lanak haurren heriotza-tasan duen eragina)* izeneko ikasketa-amaierako memoriarekin. Geografia eta Historiako irakaslea izan zen Burgosko maisu-maistren Eskola Normalean 1915etik 1920ra, eta ikastetxeko zuzendari izatera iritsi zen.

Ondoren, Escribano Cuencara eraman zuten, eta han Geografia eta Historia katedra lortu zuen Irakasle Eskola Arruntean, 1920tik 1940ra bitartean. Urte horretan arazketa frankista jasan zuen eta bi urteko enplegu-soldaten etenaldia eta zuzendaritza karguetan eta konfiantzako karguetan aritzeko desgaikuntza ezarri zitzaizkion. 1942an, Ciudad Realeko "Isabel la Católica" Irakasle Eskolan hartu zuen kargua, 1957an erretiratu zen arte. 

## Heriotza 
Madrilen hil zen, 1958ko urriaren 19an.

## Lanak 
Giza geografiaz oso interesatua, haren pedagogiak hezkuntza interesaren eta jakintzagai zehatzetan eskuratzearen alde egin zuen. 1930eko hamarkadan, Valentín Aranda Rubiales senarrarekin batera, irakaskuntzako eta ikasketen promozioko inspektorea, Gerra Zibilaren ondoren desagertu zen proiekzio publikoa izan zuen. Gizarte-kontzientzia handia izan zuen, eta Cuencan, Arandarekin batera, Gota de Leche (Esne Tanta) programa sortu zuen; horrez gain, haur-arropategi bat zuzendu, guraso-eskolak egin eta eskola-kolonien beharra defendatu zuen. 

Senarrarekin batera, 1932an, Lehen Aste Pedagogikoa antolatu zuen Cuencan. Besteak beste, Rodolfo Llopis eta Fernando de los Ríos politikariek hartu zuten parte, azken hau orduan Instrukzio Publikoko ministroa zen. Jardunaldi horietatik atera zen argitara bere hitzaldia: *«La Geografía en la Escuela (Geografia Eskolan)»*.

Hainbat artikulu idatzi zituen prentsan bizitza osoan zehar, eta, batzuetan, *Una Mujer* izengoitiarekin sinatu zuen, non emakumearen irakaskuntzari eta prestakuntzari buruzko ideiak azaltzen zituen. Poesia, narrazioak eta haurrentzako ipuinak ere idatzi zituen, eta horietako batzuk 2008an argitaratu ziren.

## Bibliografia 
* Carmen Muñoz Olivares. *Volviendo páginas de mi vida.* *Mercedes Escribano Pérez*. Cuencako Diputazio Probintzialaren argitalpenak, 2008 Emakume Letren Bilduma, 3. zk. ISBN: ά8496890-81-7.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak