open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sèvre Niortaise

**Sèvre Niortaise** () Frantziako kostalde inguruko ibaia da, 170 kilometroko luzera duena. Sepvretetik (Deux-Sèvres) gertu jaio zen, 135 metrotara. Marais poitevin zingira-eremu zabala, zeharkatu ondoren, Ozeano Atlantikoan itsasoratzen da, l'Aiguillon badian, Ré uhartearen parean.

Bere ibilbideak Deux-Sèvres, Itsas Charente eta Vendée departamentuak zeharkatzen ditu. Azken bi horien arteko mugaren parte da. Zeharkatzen dituen populazio nagusiak Saint-Maixent-l'École, Niort eta Marans dira. Antzinatik garraiorako erabili dute. Kanalizatu gabeko zati bakarra Niortetik gorako tartea da. Handik aurrera, eta XII. mendetik XX. mendera arte, ibilgua egokitu dute. 1808ko maiatzaren 29ko Napoleonen dekretu batek Niort hiritik itsasoraino 24 metroko zabalera ematea agintzen zuen. Ibai-garraioak behera egin zuen XX. mendean, eta, gaur egun, funtsean, interes turistikoa du.

Deux-Sèvreseko Sèvre bietako bat da. Bestea Sèvre Nantaise ibaia da.

## Kanpo estekak
2005eko Bizkaiko Bira

**2005eko Bizkaiko Bira**, Bizkaiko Birako XXV. ekitaldia izan zen, ekainaren 29tik uztailaren abuztuaren 2ra izan zen. 

Iñaki Barrenetxea txirrindulari profesional ohiak antolatu zuen edizioa hura, BBK-ren eta EL CORREO-ren dirulaguntzekin. *Bilbovision* telebistak, etapak jokatu ziren egunetan, laburpen eta tertulia bana eskaini zizkion itzuliari bere gaueko saioan. Guztira, 130 txirrindularik hartu zuten parte. Parte hartzaile horien artean, Amets Txurruka, Egoitz Murgoitio, Ismael Esteban eta Mikel Nieve egon ziren.

Victor García zen (Alfus Tedes) ekitaldi hura irabazteko faborito nagusia, baina lehenengo etapan 3 minututik gora galdu zituen. Lehen etapa horretako garailea, David Gallego, beste hiru txirrindularirekin batera iritsi zen helmugara, tropelari alde handia ateraz.

## Taldeak 
## Etapak 
# Mungia-Mungia (141,2 km)
# Karrantza-Pozalagua (130,7 km) 
# Areatza-Areatza (149 km)
# Sopela 
# Bilbo-Bilbo (135 km)

## Sailkapen nagusia 
# David Gallego
# Isidro Cerrato 
# Eder Salas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aquae Iasae

thumb|250px|Aztarnategiaren ikuspegi orokorra.
**Aquae Iasae** Kroaziako Varaždinske Toplice hiriko erromatarren asentamendu eta terma erromatarra izan zen. Gaur egun, bertan dagoen aztarnategiaren izena da.

## Historia 
K.a. III. mendean, inguru honetan Jasi tribuko iliriar herria bizi zen, zeinaren izenari erreferentzia egin zioten gero erromatarrek leku honi Aquae Iasae, "Jasien urak" deituz. Jasi herria, bere ur-iturburuei esker, Goi Panoniako zentro mediko, zeremonial, kultural eta ekonomiko esanguratsu bihurtu zen.

Arrakasta handiena Erromatar Inperioan ezagutu zuen, I. mendetik IV. mendera. Erromatarren asentamenduaren zati publikoa Varaždin bainuetxeko muinoan zegoen, gaur egun parkea eta gune arkeologikoa dena. Aquae Iasaeren egoitza-zatia artisautza-ekitaldiko merkataritza eta erakusketen instalazioen muinoaren magalean jaisten diren terrazetan zeuden.

K.o III. mendearen amaieran Aquae Iasae godoen erasoetan suntsitua izan zen. Ondoren, IV. mendearen hasieran, Konstantino enperadoreak zaharberritu zituen termak. Estazioa erabat hondatuta eta hutsik geratu zen IV. mendean migrazio garaiko inbasioekin.

## Aztarnategia 
Indusketa eta ikerketa arkeologiko trinkoak jarraitu dira 1953az geroztik, Zagrebeko Antzinako Arkeologia Museoaren Sailaren menpe, Marcel Gorenc irakasleak zuzenduta. Ondoren, bainuetxeko parkean, erromatar arkitekturaren multzoa aurkitu zuten, I. eta IV mende artekoa, 6000 m2 hedadurarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerezi-ardagai

**Gerezi-ardagaia** (*Daedaleopsis tricolor*) *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da.  Ez da jangarria, haragi larrukara eta suberosua du.

Sinonimoak: *Daedaleopsis confragosa var. tricolor*, *Lenzites tricolor*, *Trametes rubescens var. tricolor*. Zenbait autorek, *confragosa* delakoaren aldaeratzat hartzen dute, edo alderantziz, *confragosa tricolor* espeziearen aldaera gisa.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 9 cm bitarteko diametrokoa, maskor formakoa, ukitzean latza, ildo erradialez markatua eta hiru koloreko eremu zentrokideekin: eremu bat arre-horixka kolorekoa da, beste bat, gorri-ardo koloretik gorri-purpurara doana eta bestea arre-gorrixka iluna da oinarrirantz. Ertza mehea du eta batzuetan zurbila.

**Himenioa:** Orrien itxurarekin, orriak meheak dira, estu eta adarkatuak. Kolorea aldatu egiten da perretxikoaren adinarekin: lehenbizi krema-haragi kolorekoa, gero hori-azafrai kolorekoa eta, azkenik, arre-hori iluna.

**Haragia:** Larrukara, flexiblea, suberosua.

## Jangarritasuna 
Ez du balio gastronomikorik, haragi larrukara duelako.

### Nahasketa arriskua 
*Confragosa* tipoak, ez du himenioa orrien itxurarekin, baizik labirintikoa. *Stereum hirsutum* espeziea, himenioan bakarrik bereizten da, leuna du.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, baina batez ere udazkenean, koniferoen eta hostogalkorren zurean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Mongolia, Txina, India, Himalaiako eremua, Japonia, Hawaii uharteak.

## Galeria 

Fitxategi:Daedaleopsis tricolor bat.jpg
Fitxategi:Daedaleopsis tricolor bi.jpg
Fitxategi:Daedaleopsis tricolor hiru.jpg
Fitxategi:Daedaleopsis tricolor lau.jpg
Fitxategi:Daedaleopsis tricolor bost.jpg

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Yali (mitologia)

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/01MaduraiMeenakshiAmmanTemple%26IndoorCorridorView.jpg/220px-01MaduraiMeenakshiAmmanTemple%26IndoorCorridorView.jpg|thumb|Yali irudiak zutabeetan Maduraiko Meenakshi Amman tenpluan
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Yali_pillars1_in_Aghoreshwara_Temple_in_Ikkeri.jpg/220px-Yali_pillars1_in_Aghoreshwara_Temple_in_Ikkeri.jpg|thumb|Yaliak Aghoreswarako tenpluan, Ikkeri, Shivamoggako barrutian, Karnataka estatuan, Indian
***Yali*** () izaki edo irudiak, baita ***Vyala*** edo ***Vidala*** (sanskritozko izenez ere ezagunak, izaki mitologikoak dira hinduismoko ikonografian.
Bereziki Indiako hegoaldeko tenplu askotan irudikatzen dira, askotan zutabeetan zizelkatua. Lehoi baten buruarekin eta gorputzarekin irudikatu ohi da, elefante baten trunpa eta letaginekin bat eginda forman (edo haiel irentsiz), eta batzuetan zaldi batem ezaugarriekin nahastuta. Badira beste pizti batzuen apendizeak dituzten aldaerak ere. Uste da yalia gizakiak naturaren oinarrizko indarrekin egiten duen borrokaren irudikapen sinbolikoa dela. Batzuetan, leogrifo (erdi lehoia eta erdi grifoa) gisa deskribatu da, hegaztien ezaugarri batzuk dituenean irudiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Bertino

**Paul Bertino** (Victoria (Australia), ) italiar txirrindulari ohia da. Bizkaiko Bira irabazi zuen eta zuzenean profesionaletan lasterketa  batean nabarmendu zen. Hau guztia, 1998eko udan gertatu zen. Uztailean, Bira irabazi zuen eta abuztuaren 16an, Capodarcoko Sari Nagusian 4. sailkatu zen.

## Palmaresa 
**1998**
* Bizkaiko Bira
* 4. Capodarcoko Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alirio Chizabas

**José Alirio Chizabas Torres** (Líbano, Tolima, 1962ko urtarrilaren 25a) kolonbiar txirrindulari ohia da. Urkiola Igoeran bitan igo zen podiumera.

## Palmaresa 
**1984**
* Kolonbiako Itzuliko etapa bat

**1985**
* Narancoko Igoera 
* Kataluniako Voltako etapa bat
* 3. Urkiolako Igoeran

**1986**
* Burgosko Itzuliko etapa bat
* 2. Clásica a los Puertos de Guadarraman
* 2. Urkiolako Igoeran

**1987**
* Kolonbiako Itzuliko etapa bat

**1988**
* 2. Gilen Tell Sari Nagusian

## Kanpo estekak
Siloratze

[thumb|right|250px|Plastikoetan egin ohi da gaur egun **siloratze** prozesua, [siloetan egin beharrean]]

**Siloratzea** zuhaina kontserbatzeko prozesua da, belarra eta bazkaren hartzidura laktikoan oinarritzen dena. Hartzidura horrek azido laktikoa sortzen du, eta zuhainaren pH jaitsi, bere kontserbazioa errazten duena (bazkaren hondamendia eragiten duten mikrobio kaltegarriak ingurugiro azido batean ezin baitute hazi).

Baserritarrek eta nekazariek belarra moztu ostean bi prozedura hauetako bat erabili ohi dute :

*belarra (edo zenbait graminea eta zerealak ere) eguzkitan jarri, lehortzeko. Belar ondua lortzen da prozesu horretan, animaliak elikatzeko erabiltzen dena. Garai batean belar ondua belar-metetan pilatzen zen.

*belarra eta bazka oxigenorik gabeko toki batean sartu, hartzidura laktikoa gerta dadin. Horretan datza **siloratzea**. Hartzitu behar den landare-masa toki itxi batean sartzean, oxigenorik gabeko ingurugiro bat sortzen da; baldintza horietan bazkan dauden bakterio laktikoek (Lactobacillus, Streptococcus, Pediococcus...) hartzidura laktikoa burutzen dute, produktuaren pH nabarmen jaisten duena. Belar hartzitu horrek belar ondua baino hobeto eusten dizkio bere zaporeari eta ezaugarri nutritiboei, eta gustura jaten dute abereek.

Siloratze klasikoa siloetan egiten zen, bazka silo izeneko ontzi handietan jarriz. Gaur egun, aldiz, hartzitu behar diren landareak plastikoetan bildu ohi dira.

Orokorrean, zenbat eta lehorragoa izan material hartzigarria, orduan eta anaerobioagoa izan beharko dute hartziduraren baldintzak.

## Prozesu biokimikoa 
thumb|right|250px|Erdi lurperatuta dagoen siloa, zuhaina azpian duena

Zuhainak eta bazkak (belarra, zerealeak, graminieak...) azukre kopuru handia dute. Siloetan eta plastikoetan bilduta dagoenean, hots, ingurugiro anaerobioan, eta 35ºC-50ºC-ko tenperaturan, bakterio laktikoak gailentzen dira eta azido laktikoa sortzen dute burutzen duten hartziduraren ondorioz. Tenperaturaren kontrola funtsezkoa da, 20ºC-25ºCetan beste hartzidura batzuk gerta daitezkeelako (azetikoa edo butirikoa), zuhaina kaltetzen dutenak.

Bazka hondatzen duten mikrobioen hazkuntza galarazteko (Clostridium, adibidez) ohikoa zen zuhaina modu artifizialean azidotzea, azido diluitu batzuk erantsiz (sulfurikoa, klorhidrikoa...), pH jaisteko. Gaur egun, aldiz, ohikoagoa da zuhaina bakterio laktiko batzuekin inokulatzea, hartzidura kaltegarriak saihesteko.

Zuhainaren hartzidura laktikoak onura asko dakartza:

*bazkaren proteinak ez dira galtzen, bakterio laktikoak ez baitira proteolitikoak.

*azukre gutxi galtzen dira (aldiz, hartzidura azetikoak eta butirikoak gluzido asko kontsumitzen dituzte)

*ez du zuhaina usteltzen (beste hartzidura batzuek, aldiz, bai)

*zuhainaren pH jaistean mikrobio kaltegarrien hazkuntza ekiditen du

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
JoAnne Carner

**JoAnne Gunderson Carner** (Kirkland, Washington, Ameriketako Estatu Batuak, 1939ko apirilaren 4a) 1969 eta 1985 artean LPGA Tourrean 43 garaipen lortu zituen golf-jokalari estatubatuarra da, eta bere ibilbidean 244 top-10 postu metatu zituen. 1974, 1982 eta 1983 denboraldietan diru irabazien zerrenda buru izan zen, hiru aldiz Urteko Jokalariaren eta Vare Trofeoa bost aldiz kolpeen batez besteko baxuena izateagatik.

Bi txapelketa nagusi baino ez zituen irabazi: 1971 eta 1976ko AEBetako Irekia, 1978, 1982, 1983 eta 1987ko AEBetako Irekian bigarren izan zen, 1974, 1982 eta 1992ko LPGA Txapelketa, 1980 eta 1983ko Kanadako Irekia eta Dinah Shore Txapelketa, eta hirugarren 1975 eta 1977ko AEBetako Irekia, 1980ko LPGA Txapelketa eta 1982ko Kanadako Irekia. Txapelketa nagusietan, guztira 27 top-5 eta 32 top-10 bildu zituen.

Carnerrek 1956an irabazi zuen Junior US Opena. Ondoren, bost garaipen eta bi bigarren postu lortu zituen Amateur US Openean, garaipen bat Amateur Western Openean, eta Curtis Koparen lau ediziotan parte hartu zuen. Unibertsitateko golfeko beka jaso zuen lehen emakumea izan zen. Afizionatua izanik ere, 1969ko LPGA Tour Miami txapelketa irabazi zuen 29 urterekin.

Golf jokalaria profesional bihurtu zen 1970ean. Ocean Shores-en garaipena lortu zuen, bigarren postua Lake Waco-n eta hirugarren postua Northwood Hills-en, LPGA Tourreko Rookie of the Year (Urteko Hasiberria) saria irabaziz.

Carnerrek sei garaipen lortu zituen 1974an, lau 1976an, bost 1980an, lau 1981ean eta bost 1982an. Txapelketa nagusietatik kanpo, 1982 eta 1983ko LPGA Munduko Txapelketan lortutako garaipenak nabarmentzen dira.

1999an Kanadako Irekiko mozketa gainditu zuen 60 urterekin. 2004an, LPGA Tourrean mozketa egin zuen jokalaririk zaharrenaren errekorra hautsi zuen. 2006tik Handa Kopa jokatu zuen Estatu Batuetako selekzioarekin.

"Big Gundy" eta "Big Momma" goitizenekin, Carner ezaguna zen bere arerioekin eta publikoarekin txantxetan ari zelako jotzen zuen bitartean. 1981ean Ameriketako Estatu Batuetako Golf Elkartearen Bob Jones saria jaso zuen kiroltasunarengatik, eta 1982an Golf Mundialaren Ospearen Aretoan sartu zuten. 1994an AEBetako Solheim Kopako taldearen kapitaina izan zen.

## Kanpo estekak 
* JoAnne Carner LPGA Tour-en webgune ofizialean
* JoAnne Carner Munduko Golfaren Ospearen Aretoan
* 
* Out Of The Woods To A Title - Sports Illustrated, Joe Jares, 1966ko abuztuaren 22a
*  - Sports Illustrated, Pat Ryan, 1969ko otsailaren 10a
* Golden Goad For The Great Gundy - Sports Illustrated, Sarah Pileggi, 1974ko urriaren 21a
*  - Sports Illustrated, Sarah Pileggi, 1979ko otsailaren 12a
* Washingtoneko onena, JoAnne Carner, etxera itzuli da LPGA Legends ekitaldirako - The Seattle Times, 2012ko uztailaren 28a
Pat Bradley

**Pat Bradley** (Westford, Massachusetts, Estatu Batuak, 1951ko martxoaren 24a ) 1970etik 1990era arteko hamarkadetan LPGA Tourrean nabarmendu zen golf jokalari estatubatuarra da, 31 garaipen, 208 top-5 eta 312 top-10 lortu zituena. 1986ko eta 1991ko denboraldietan lehen postua lortu zuen diru irabazien zerrendan.

Golf jokalariak sei txapelketa nagusi irabazi zituen: 1981eko AEBetako Irekiera, 1986ko LPGA Txapelketa, 1986ko Dinah Shore Txapelketa eta 1980, 1985 eta 1986 Kanadako Irekiera. Gainera, zazpi bigarren postu, zazpi hirugarren postu eta 34 top-10 lortu zituen txapelketa nagusietan. Bere garaipen aipagarrietako bat LPGA Munduko Txapelketan izan zen 1986an.

Unibertsitate mailan, Bradleyk Floridako Nazioarteko Unibertsitatean jokatu zuen, non All-American izendatu zuten 1970ean. 1974an profesional bihurtu zen eta LPGA Tour-en aldizka jokatzen hasi zen.

1986an Dinah Shore Txapelketa, LPGA Txapelketa eta Kanadako Irekia irabazi zituen. Hala, lau txapelketa nagusi ezberdin irabazten dituen hirugarren golf jokalari bihurtu zen; Urte berean hiru txapelketa nagusi irabazi zituzten lau golf jakalarietako bat ere bada.

Bestalde, 1990, 1992 eta 1996an Solheim Kopa jokatu zuen golf jokalariak AEBetako selekzioarekin, eta bi garaipen, berdinketa bat eta bost galdu zituen. 2006tik Handa Kopan parte hartu du.

Bradley 1991n sartu zuten Golf Mundialaren Ospearen Aretoan. Floridako Nazioarteko Unibertsitateko emakumezkoen urteko golf txapelketak Pat Bradley Invitational izena du.

Bere iloba Keegan Bradley ere golf jokalari profesionala da.

## Kanpo estekak 
* Pat Bradley LPGA Tour gune ofizialean
* Pat Bradley Golf Mundialaren Ospearen Aretoan
* Pat Bradley Golf Stats-en
* Now They Call Her Payday Pat - Sports Illustrated, Barry McDermott, 1986ko irailaren 29a
*  - Sports Illustrated, Sandy Keenan, 1985eko otsailaren 25a
* Time For The Pat And Nancy Show - Sports Illustrated, Jaime Diaz, 1987ko otsailaren 9a
* Hyannisport-en Pat Bradley LPGA Aretoko kidea da, Cummaquid-en Barbara Fitzpatrick tokiko kondaira den bitartean - New England Golf & Leisure, 2014ko martxoaren 29a
Louise Suggs

**Louise Suggs** Estatu Batuetako golf jokalaria izan zen, LPGA Tour-en eta, ondorioz, gaur egungo emakumezkoen golfaren sortzaileetako bat. 

## Amateur karrera 
Louise Atlantan jaio zen, Suggsek amateur karrera arrakastatsua izan zuen, nerabezaroan hasita, 1940an Georgia State Amateur Txapelketa irabazi zuen 16 urterekin, eta 1942an berriro irabazi zuen. Hegoaldeko amateurren Txapelduna izan zen 1941 eta 1947an eta hiru aldiz irabazi zituen Iparraldeko eta Hegoaldeko Emakumezkoen Amateurretan (1942, 1946 eta 1948). 1946an eta 1947an Emakumezkoen Amateurren Mendebaldekoa irabazi zuen eta urte horietan bertan Emakumezkoen Mendebaldeko Opena irabazi zuen, LPGA sortu zenean txapelketa nagusi gisa diseinatu zena. 1946ko Titleholders txapelketa ere irabazi zuen, emakumezkoen txapelketa nagusia ere. 1947ko Ameriketako Estatu Batuetako Amateurren Txapelketa irabazi zuen emakumezkoentzat eta hurrengo urtean Britainia Handiko Emakumezkoen Amateurra. 1948an Curtis Kopako txapelketan Estatu Batuak ordezkatuz amaitu zuen amateur karrera.   

## Karrera profesionala 
Bere amateur karrera arrakastatsua amaitu ondoren, 1948an profesionalki lehiatzen hasi zen eta beste 58 txapelketa profesional irabazi zituen, emakumezkoen 11 txapelketa nagusi barne. Izan ere, 1950etik 1960ra bitartean behin bakarrik egon zen denboraldiko irabazleen zerrendako top-3tik kanpo.

Sugs 1967an sortu zen LPGA Tour Ospearen Aretoan sartu zen eta 1979an Golf Mundialaren Ospearen Aretoan sartu zen. Georgiako Ospearen Aretoko hasierako kidea ere bada.

LPGAren sortzaileetako bat izan zen 1950ean, eta bere bi arerio handi zeuden, Patty Berg eta Babe Zaharias. 1955etik 1957ra Suggs izan zen erakundeko presidentea.

## Ohoreak 
LPGAko azken 5 urteetako jokalari onenei urtero ematen zaien sari batek bere izena darama, *Louise Suggs Rolex Rookie of the Year Award*. 2006an 2007ko Bob Jones saria jasotzeko aukeratu zuten, Estatu Batuetako Golf Elkarteak ematen duen golf jokalari ospetsuen aitorpen gisa. 2015eko otsailean The Royal and Ancient Golf Club of St Andrewseko emakumezko kideetako bat bihurtu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lanny Wadkins

**Jerry Lanston Wadkins Jr.**, **Lanny Wadkins** izenez ezagunagoa (Richmond, Virginia, 1949ko abenduaren 5a), PGA Tourrean 21 garaipen eta 139 top-10 lortu zituen golf jokalari estatubatuarra da. 1985eko diru irabazien zerrendan bigarrena izan zen, 1977an eta 1983an hirugarrena, eta 1973an bosgarrena. 1985ean PGA Tourreko Urteko Jokalari izendatu zuten.

Golf jokalari honek 1977ko PGA Txapelketan irabazi zuen eta 1982, 1984 eta 1987an bigarren geratu zen. 1986ko AEBetako Irekian bigarrena izan zen, 1990eko, 1991ko eta 1993ko Augusta Mastersetan hirugarrena eta 1984ko Britainia Handiko Irekian laugarrena ere izan zen. Guztira, 11 lehen bost eta 18 top-10 izan zituen txapelketa nagusietan.

Bere garaipenen artean, 1979ko Players Txapelketa eta 1977ko Golfeko Munduko Serieak daude. Bestalde, Ryder Cup-a jokatu zuen AEBetako taldearekin zortzi ediziotan 1977 eta 1993 artean, 34 partidatan 20 garaipen lortuz, eta 1977, 1984 eta 1985eko Golfeko Munduko Kopa jokatu zuen.

Golfeko ibilbideaz gain, 2002 eta 2006 artean CBS telebista katearen golf emankizunetan komentarista gisa aritu zen. 2009an Golf Mundialaren Ospearen Aretoan sartu zuten.

## Ibilbidea 
Wadkinsek Wake Forest Unibertsitatean ikasi zuen, non golfean ere jokatu zuen. 1970eko Estatu Batuetako Afizionatuen Txapelketa irabazi zuen eta 1969 eta 1971ko Walker Kopa eta 1970eko Eisenhower Trofeoa jokatu zuen. 1971n profesional bihurtu zen eta 1972ko PGA Tour Rookie of the Year izan zen garaipen batekin, zortzi top-10 eta 18 top-25. 1973an bi txapelketa irabazi zituen eta 13 top 10 eta 17 top 25 batu zituen.

1977an berriro bi txapelketa irabazi zituen eta bederatzi top 10 eta 14 top 25 lortu zituen. 1979an bi garaipen lortu zituen, sei top-10 eta 13 top-25.

Golf jokalari honek hiru txapelketa irabazi zituen 1983an eta bederatzi top-10 eta 12 top-25 metatu zituen. 1983ko denboraldian, bi garaipen lortu zituen, hamaika top-10 eta 17 top-25. 1985ean hiru garaipen lortu zituen, hamabi top-10 eta 18 top-25. 1988an bi txapelketa irabazi zituen eta sei top-10 postu eta 15 top-25 postu lortu zituen.

Wadkinsek PGA Tourrean erregularki jokatzen jarraitu zuen 1999ra arte. 2000. urtean Senior PGA Tour-en jokatzera joan zen, eta bertan Napoliko txapelketa irabazi zuen eta 10 top-25 postu lortu zituen. Denboraldi osoa jokatu zuen beste bi denboraldiz, eta ondoren, noizean behinka lehiatu da.

## Kanpo estekak 
* Lanny Wadkins PGA Tour gune ofizialean
* Lanny Wadkins Golf Mundialaren Ospearen Aretoan
* Lanny Wadkins Golf Datu-basean
Pantaneiro zaldi

**Pantaneiro zaldia**, (Portugesez: *pantaneiro*), Brasilgo bertako zaldi arraza bat da . Bere tamiana zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Euren zabalpen eremua Pantanala izeneko hezeguneak dira.

Bere jatorrian espainiar zaldi koloniala dago.

Zela zaldia bezala erabiltzen da, lanerako. Esate baterako aziendaren gobernurako.

1972. uretik aurrera arrazako liburua irekita dago eta abereen kopurua handia da bere zabalpen eremuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pantaneiro.
Toots Thielemans

**Jean-Baptiste Frédéric Isidor, Thielemans baroia**, **Toots Thielemans** izenez ezaguna profesionalki (Brusela, 1922ko apirilaren  29a - Braine-l'Alleud, 2016ko abuztuaren 22a) belgikar jazz musikaria izan zen.

Aho-soinua-jotzaile gisa eta gitarrarekin eta txistuarekin zuen trebetasunagatik ezagutu zuten. Jazzaren aho-soinua-jotzaile nagusia izan zen.

1949an egin zuen lehen lan profesionala Europan, Benny Goodmanen bandarekin. 1951n Estatu Batuetara joan zen eta 1957an Estatu Batuetako herritartasuna jaso zuen. 1953tik 1959ra George Shearingen taldean jo zuen eta ordutik aurrera bere taldearen buru izan zen. Beste musikari batzuekin ere jo edo grabatu zuen (Oscar Peterson, Ella Fitzgerald, Sarah Vaughan, Bill Evans, Dizzy Gillespie, Kenny Werner, Pat Metheny, Jaco Pastorius, Mina Mazzini, Elis Regina, Quincy Jones, George Shearing, Natalie Cole, Billy Joel, Paul Simon eta Paquito D'Rivera).

Filmen soinu-banda ere grabatu zuen. (*The Pawnbroker* (1964), *Midnight Cowboy* (1969), *The Getaway* (1972), *Cinderella Liberty* (1973), *The Sugarland Express* (1974) eta *Looking for Mr. Goodbar* (1977) ta aho-soinuarekin jo zuen *Sesame Street* telesailaren gai nagusia. Bere konposizioak grabatu eta jo zituen.
Tom Weiskopf

**Thomas Daniel Weiskopf** (Massillon, Ohio, 1942ko azaroaren 9a - Big Sky, Montana, 2022ko abuztuaren 20a) estatubatuar golf jokalaria izan zen.

Ohioko Estatu Unibertsitatean ikasi zuen eta golf taldeko kide izan zen. 1964an hasi zuen bere kirol ibilbide profesionala, eta 1970eko hamarkadan lortu zituen arrakastarik handienak. Lehen txapelketa irabazi zuen 1968an eta guztira hamasei.

1973an Erresuma Batuko Golf Irekia irabazi zuen Royal Troon zelaian. Grand slameko bere txapelketa bakarra izan zen. 1973an eta 1975ean Ryder Cup txapelketa irabazi zuen Estatu Batuetako taldearekin.

Kirol profesionala erretiratu ondoren, golf zelaiak diseinatzen aritu zen.
Mississippiko Unibertsitatea

**Mississippiko Unibertsitatea** (*University of Mississippi*, ingelesez), **"Ole Miss"** izenez ere ezaguna, Oxforden dago, Mississippin. Unibertsitate publiko hau 1848an sortu zen, eta Oxfordeko campus nagusi batek eta Booneville, Tupelo eta Southaveneko hiru campus txikiagok osatzen dute. Gainera, Bay Springs-en zentro bat eta Jacksonen unibertsitateko mediku zentro bat ditu. Unibertsitate hau National Sea Grant College Programako kide da, Amerikako kostaldeak ikertzeko eta kontserbatzeko bekak eskaintzen dituena, eta National Space Grant College and Fellowship Programakoa, zeinen bekak ikerketa aeroespazialera dedikatzen diren.

## Kanpo estekak
Une fleur

***Une fleur*** (Lore bat) Vlaho Bukovac artista kroaziarrak 1887an margotutako emakumezko biluzi bat da. Lana bere Frantziako garaian sortu zuen eta bere bizitzan zehar hainbat argitalpenetan arreta berezia jaso zuen. Nolabait, emakume idealizatu bat aurkitzen dugu margolan honetan. 

## Deskribapena 
Urdin pastel eta haragi tonu zurbildun koadro sinbolista honek emakumezko biluzi eder bat irudikatzen du lore sorta baten ondoan etzanda; ezpainetan bi arrosa txiki ditu. Esanahi agerikoa: neska margolanaren izenburuan aipatzen den lorea da, loreak eta esnatze sexualak dituen ondorio guztiekin.

## Kokapena 
Gaur egun, margolana bilduma pribatuan dago Londresko Bonhams enkante-etxean bildumagile ezezagun bati 100.800 £-ren truke saldu ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muinoetan - baso birjina

***Muinoetan - baso birjina*** (kroazieraz : ***Na bregovima - prašuma***) Ivan Rabuzin artista kroaziarraren 1960ko margolana da. Lana Naïf estilokoa da.

## Deskribapena 
69,2 x 116,7 zm.ko tamainua du. Olio-margo teknikaz egina, Zagrebeko Kroaziako Naïf Arte Museoan ikus daiteke. 

Estilo naïf Ivan Rabuzinen lanetan ohikoa da; zirkulu edo forma biribilen segidan oinarritutako paisaia liriko eta idealizatuak, baikortasunez eta espiritualtasunez beteak. Bere estiloa arte naifaren garapenerako ekarpen paregabea eta handia dela aitortua da mundu osoan. Bere lanak erraz ezagutzen dira estilizazioaren eta abstrakzio geometrikoaren konbinazioari esker. Bere margolanetako koloreek irudien kokapena eta tamaina nabarmentzen dute, haien esanahi eta garrantzia sinbolikoa nabarmenduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norberto de la Mata

**Norberto Javier de la Mata Barranco** (Bilbo, 1962ko otsailaren 9a) bizkaitar abokatu eta zigor-zuzenbideko unibertsitate irakasle eta katedraduna da.

## Bizitza 
Zuzenbidean lizentziatu zen Deustuko Unibertsitatean (1987-1992) eta kriminologian Murtziako Unibertsitatean. Doktorego ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) doktoregoa lortuz 1992an.

1990 urtetik zigor zuzenbideko irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Bizkaiko Probintzia Audientziaren epailea izan zen.

EHUko Zuzenbide Publikoko sailaren zuzendaria izan zen. Gaur egun, EHUko Zuzenbide Fakultateko dekanoordea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cary Middlecoff

**Emmett Cary Middlecoff** (Halls, Tennessee, Estatu Batuak, 1921eko urtarrilaren 6a &ndash; Memphis, 1998ko irailaren 1a) PGA Tourrean 40 garaipen lortu zituen golf jokalari estatubatuarra izan zen. Bere karreran hiru txapelketa nagusi irabazi zituen: 1955eko Masters Txapelketa eta 1949 eta 1956ko AEBetako Irekia. Horrez gain, 1955eko PGA Txapelketan, 1948ko eta 1959ko Augustako Mastersean eta 1957ko AEBetako Irekian bigarren postua lortu zuen, eta guztira hamar top-5 eta hamabost top-10 lau txapelketa nagusietan. 1957ko Erresuma Batuko Golf Irekian egin zuen agerraldi bakarrak 14. postua lortu zuen.

Middlecoffek golfean jokatu zuen Mississippiko Unibertsitatean eta Tennesseeko Unibertsitatean ikasle zela, NCAA All-American bihurtu zen 1939an eta Tennessee estatuko txapeldun izan zen 1940 eta 1943 artean. Ondoren, dentista gisa aritu zen Estatu Batuetako armadan Bigarren Mundu Gerran, eta horregaitik Doc (doktore) ezizena irabazi zuen bere golf jokalariaren garaian.

Bere hiru denboraldi onenak 1949, 1951 eta 1955 izan ziren, eta horietan zazpi, sei eta sei txapelketa irabazi zituen, hurrenez hurren. 1956an Vardon Trofeoa irabazi zuen kolpeen batez besteko baxuenagatik, baina ez zuen inoiz lortu diru irabazien zerrendako lehen postua.

PGA Tourrean jokatzeaz gain, golf jokalari honek 1953, 1955 eta 1959 Ryder Cup-en jokatu zuen, non 6tik 2,5 puntu lortu zituen. Ospetsua zen bere joko oso geldoagatik, eta horrek larritu egiten zituen bere lagunkideak.

Osasun arazo ezberdinak zirela medio, Middlecoffek 40 urterekin aldizka lehiatzeari utzi zion eta CBS golfeko teletransmisioetan iruzkintzaile gisa lan egin zuen. 1986an Golf Mundialaren Ospearen Aretoan sartu zuten.

Golf jokalaria *Follow the Sun* eta *The Bellboy* filmetan agertu zen bere buruaren papera egiten.

## Kanpo estekak 
* Cary Middlecoff Munduko Golfaren Ospearen Aretoan
* Cary Middlecoff Ole Miss Rebels-en webgune ofizialean
* Cary Cashes In - Sports Illustrated, 1955eko apirilaren 18a
* Middlecoff Of Memphis - Sports Illustrated, 1955eko apirilaren 18a
* The Chase Of The Doc At Oak Hill - Sports Illustrated, 1956ko ekainaren 25a
Vlaho Bukovac

**Vlaho Bukovac**, italieraz **Biagio Faggioni** (Cavtat, Dalmazia—gaur egungo Kroazia, 1855eko uztailaren 4a-1922ko apirilaren 23a) margolari eta akademiko jugoslaviarra izan zen. Bere bizitza eta obra eklektikoak izan ziren, artistak hainbat tokitan egin baitzuen bere ibilbidea eta bere estiloa asko aldatu zen ibilbide horretan zehar. Seguruenik, 1887an egin zuen *Une fleur* lanagatik egin da ezaguna; lan hori bere Frantziako garaian sortu zuen eta horri esker bere bizitzan zehar hainbat kritika eta argitalpenetan arreta jaso zuen. Bukovac Obrenović dinastiaren, Karageorgevitx dinastiaren eta Petrović-Njegoš dinastiaren gorteko margolaria izan zen. Zagreben, ziur aski 1895ean egin zuen Kroaziako Antzoki Nazionalaren antzokiko oihalaren margolari gisa ezaguna da.

## Iruditegia 

File:Vlaho Bukovac - Mrs Richard Le Doux - Google Art Project.jpg|*Mrs Richard Le Doux*
File:Guslar_v.jpg|*Minstrel*
File:Gundulićev san.jpg|*Ivan Gundulićen ametsa* (1894)
File:Vb dub u sumi.jpg|*Baso sakonean*
File:Vb isus prijatelj malenih.jpg|*Jesus, Haurren Laguna*
File:Vb jesenji pejsaz.jpg|*Udazkena mendian*

## Kanpo estekak 
* Research project on Vlaho Bukovac
Tennesseeko Unibertsitatea

**Tennesseeko Unibertsitatea**, **UT Knoxville**, **UTK**, edo **UT** (*Tennessee Unibertsitatea* ingelesez), Estatu Batuetako Knoxvillen (Tennessee) dagoen unibertsitate publikoa da. Tennesseeko Unibertsitateko Sistemaren parte da Chattanoogako Tennesseeko Unibertsitatearekin (UTC), Martineko Tennesseeko Unibertsitatearekin (UT Martin), Tennesseeko Unibertsitateko Osasun Zientzien Zentroarekin (UTHSC) eta Tennesseeko Unibertsitatea Espazioko Institutuarekin batera.  (UT Space Institute).

Graduko bederatzi eta graduondoko hamaika fakultatez osatuta dago.

## Historia 
1794ko irailaren 10ean sortu zen, Tennessee Batasuneko hamaseigarren estatua izan baino bi urte lehenago, *Blount College* bezala, *East Tennessee College* izena hartu zuen 1807an. 1840an *East Tennessee Unibertsitatea* bihurtu zen, eta 1879an *Tennesseeko Unibertsitatea* .

## Campusa 
Unibertsitateak hiru campus ditu. Campus nagusia (*Main campus*), nekazaritza campusa (*Agricultural Campus*), campus nagusiaren ondoan kokatua, eta ikerketa campusa (*Cherokee Research Campus*), Knoxville erdigunean dagoena eta nanoteknologia programak garatzen diren tokian, neutroien zientzia, materialen zientzia, klima eta energia ikasketak eta biomedikuntza zientziak, Oak Ridge National Laboratory-rekin, Tennessee Estatuarekin eta sektore pribatuarekin elkarlanean.

## Kirolak 
Tennessee NCAAko lehen mailako Southeastern Conference-n lehiatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eriz Cerezo

**Eriz Cerezo Ferrón** (Bilbo, Bizkaia, 1997ko uztailaren 31) aktorea, ekoizlea, komunikatzailea eta kazetaria da.

## Bizitza 
Ikus-entzunezko komunikazio gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) (2015-2019). Gero telebista-kazetaritzan masterra egin zuen Nebrija Unibertsitatean (2019-2020).

Tele 7 eta TeleBilbao hedabideetan lan egin zuen. Erredaktore izan zen Antena 3 Noticias-en eta erreporteroa Madrid Directo-n. Lokutore izan zen Flavor FM irratian. Gaur egun Mundo Brasero programaren parte da Antena 3 katean.

## Filmografia 
### Telebista 
* 2022-2023, La Roca, LaSexta, Cuarzo Producciones
* 2022, Madrid Directo, Telemadrid, Cuarzo Producciones
* 2022, Mundo Brasero, Antena 3
* 2022, Antena Abierta, Antena 3
* 2020-2022, Antena 3 Noticias, Antena 3

### Zinema 
Eriz Cerezok film hauetan parte hartu du:

; Aktore lanetan
* 2013, *El autor* film laburra. Rola: Pedro.
* 2013, *Atrapado* film laburra. Rola: Iñigo.
* 2013, *El mundo es mucho más que una esfera* film laburra. Rola: gizona.
* 2015, *El tablero* film laburra. Rola: Jon.
* 2015, *Birdboy: The Forgotten Children* film laburra. Rola: 3. arratoia; 2. zapaltzailea (ahotsa).
* 2016, *Conversaciones en la bañera* film laburra. Rola: protagonista.
* 2016, *Dulce hogar* film laburra. Rola: Marcos.

; Gidoigile lanetan
* 2013, *El autor* film laburra.
* 2013, *Atrapado* film laburra.
* 2013, *El mundo es mucho más que una esfera* film laburra.
* 2015, *El tablero* film laburra.
* 2016, *Conversaciones en la bañera* film laburra.
* 2016, *Dulce hogar* film laburra.

; Zuzendari lanetan
* 2013, *El autor* film laburra.
* 2013, *Atrapado* film laburra.
* 2013, *El mundo es mucho más que una esfera* film laburra.
* 2016, *Conversaciones en la bañera* film laburra.

### Antzerkia 
* 2014, *Miau, miau*, zuz. Sandra Tejero
* 2017, *Hamlet*, zuz. David Valdelvira (FETABI Saria)
* 2018, *Yerma*, zuz. Sandra Tejero
* 2018, *The inspector*, zuz. Marina Shimanskaya eta David Valdelvira
* 2018, *Delayed*, zuz. Eriz Cerezo
* 2019, *Bailando el silencio*, zuz. Rakel Rodríguez
* 2019-20, *Dalias*
* 2021-22, *La noche del eclipse*, zuz. Benja de la Rosa

## Idazlana 
* 2021, *Tan sólo setenta y nueve días*, Postdata Editions.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Eriz Cerezo Ferrón», IMDb datu basea.
Ernesto II.a Saxonia-Coburg eta Gothakoa

**Ernesto II.a** (*Ernst August Karl Johann Leopold Alexander Eduard*; Ehrenburg jauregia, Coburg, 1818ko ekainaren 21a - Reinhardsbrunn gaztelua, Friedrichroda, 1893ko abuztuaren 22a) Saxonia-Coburg eta Gothako duke subiranoa izan zen 1844tik hil zen arte.

Ernesto IIIa. Saxonia-Coburg-Saalfeld eta Luisa Saxe-Gotha-Altenburgekoaren semea izan zen. Alberto Saxonia-Coburg eta Gothakoaren anaia nagusia izan zen. 1842an Alexandrina Badengoarekin ezkondu zen eta ez zuten seme-alabarik izan.

1844an aitaren oinordekoa izan zen dukerrian eta 1848an Greziako errege izateari uko egin zion. Germaniar Konfederazioa babestu zuen Danimarkaren aurkako gerran, eta esku-hartze erabakigarria izan zuen 1849ko Eckernfördeko guduan. Alemaniaren bateratzearen aldekoa izan zen, eta Prusia kontserbadorea babestu zuen Austria-Prusia Gerran eta Frantzia-Prusia gerran.

Bere oinordekoa Alfredo iloba izan zen, bere anaia Albertoren semea.
Merche Oses Urricelqui

**Merche Oses Urricelqui** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1976) doktorea da historian, irakasle lanean dihardu.  

## Biografia 
Iruñean jaiotako lizarratarra da Merche Oses. Historian doktoradutza egin zuen Nafarroako Unibertsitate Publikoan. *El ajuar de la Corte de Carlos III de Navarra (1387-1425)* gaia defendatu zuen, sobresaliente cum laude nota lortuz

Lizarraldeko BHIko Historia irakaslea da. Lizarraldeko Ikerketa zentroko presidentea ere bada, baita Terra Stellae aldizkariko arduraduna ere. 

## Argitalpenak 
* *Poder, simbología y representación en la Baja Edad Medía: el ajuar en la corte de Carlos III de Navarra* (1387-1425) (2015)

* *Lizarrako Erdi Aroko dokumentazioa*.
* *Lizarrako Interpretazio Zentroko edukiak* (Taldelanean)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sèvre Nantaise

**Sèvre Nantaise** () Frantziako 
ibaia da, Loira arrokoa eta 136 kilometroko luzera duena. Secondignytik (Deux-Sèvres) gertu jaio zen, 259 metrotara, eta Nantes hirian du ahoa. Guztira, 2350 km²-ko arroa du.

Bere ibilbideak Deux-Sèvres, Vendée, Maine eta Loira eta Loira Atlantikoa departamentuak zeharkatzen ditu. Zeharkatzen dituen populazio nagusiak Mortagne-sur-Sèvre, Clisson eta Vertou dira. Antzinatik garraiorako erabili dute. Egun bere azken 21 kilometroak baino ez dira nabigagarriak, Monnières eta Nantes artekoak hain zuzen ere. Horretarako Vertoun esklusa bat da.

Deux-Sèvreseko Sèvre bietako bat da. Bestea Sèvre Niortaise ibaia da.

## Kanpo estekak
Eurasianismo

thumb|250px|Eurasianismoaren mapa joera desberdinen arabera.
thumb|250px|Mugimendu eurosanistaren bandera.
**Eurasianismoa** () Errusiako doktrina geopolitiko ideologia politiko ultranazionalista bat da, Errusiak eta bere gertuko bizilagunak, eslaviarrak, errumaniarrak, greziarrak edo musulmanak, osatutako osotasuna berez "entitate kontinental" gisa hartzen duena. Multzo horri Eurasia izena eman dio. Ikuspegi horren arabera, Eurasiak ez du jada Europak eta Asiak osatzen duten osoa izendatzen, Europa eta Asiaren gainean dauden tarteko espazio bat baizik. Errusia zibilizazio berezi baten ardatz egituratzailea izango litzateke, Mendebaldearen desberdina eta historikoki horri aurre egin behar izan diona. 

## Garaiak 
XVIII. mendetik aurrera Errusian agertu zen doktrina hau, Petri Handiak hasi eta lau enperatrizek bultzatu zuten Mendebaldetze behartuaren ondorioz. Orokorrean, ideologia honek gailur batzuk bizi izan ditu:
 
* Eurasianismo teoriko baten sorrera tsarismoaren amaieran
* 1920ko eta 1930eko hamarkadetako eurasianismoa, Alemaniako iraultza kontserbadorearen" bertsio errusiar moduko bat. Hala ere 1938rako mugimendua jada desagertuta zegoen.
* Berlingo harresia erori osteko neoeurasianismoa, alegia; azken hau Alexander Dugin eskuin muturreko intelektualak ezagun egin zuen. 
* 2000ko hamarkadaren hasieratik, bere buruzagiek erakutsitako Errusiaren ikuspegi geopolitikoa eurasianismoan inspiratu da neurri batean.

## Neoeuroasianismoa 
Neoeurasianismoa 1990eko hamarkadan, SESB desegin ondoren, zabaldu zen korronte politiko bat da. "Neoeurasianismo" horren arabera, Errusia kulturalki eta historikoki Europatik baino Asiatik hurbilago dago. Korronte hori 1920ko hamarkadako lanetan oinarritu zen teoria berri bat ezartzeko.

Errusiako Gobernuaren azken urteetako ekintzak, batez ere Georgia edo Ukrainiakoak bezalako gatazketan, ideia neoeurasianisten eraginaren adibide izan dira, izan ere, korronteak Errusiak Kaukasoan duen nagusitasuna aldarrikatzen du.

Ikuspegi praktikoago batetik, neoeurasianismoaren doktrinaren sorrera gaur egun Errusiak sustatzen dituen Eurasiako Batasunaren eta Eurasiako Ekonomia Erkidegoaren proiektuen oinarri ideologikoa ekarri zuen.

Javier Morales Hernández Europako Unibertsitateko Nazioarteko Harremanetarako irakaslearen arabera, Alexander Dugin da korronte horren defendatzaile nagusia gaur egun. Neoeurasianismoak ideologia askotariko pertsonengan aurkitu du babesa, eskuin muturretik, nazional-boltxebikeetatik, tradizionalista ortodoxoetatik edo komunistetatik.

## Eurasianismoa Errusiatik kanpo 
Neoeurasianismoak lekua lortu du Turkiako sektore nazionalista batzuen artean. Ezkerreko alderdi batzuei ere eragin dien, bestetik, eduki antiinperialistagatik. Zenbait analistak diote ultranazionalistak eta Turkiako elite sekularra gero eta hurbilago daudela eurasianismotik.

Jobbik hungariar eskuin muturreko alderdiak, bere burua moderatutzat hartu baino lehen, jarrera patrukista mantendu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poituko padura

**Poituko padura** () 100.000 hektarea inguruko eremu zingiratsua da, desagerturiko golko baten eremuan dagoena. Padura Deux-Sèvres, Vendée eta Itsas Charente departamentuetatik zabaltzen da. Camargue ondoren, herrialdeko bigarren hezegunerik handiena da.

Itsasoak utzitako espazioa pixkanaka itsas edo ibai-jatorriko alubioiko lurrez bete zen. Emaitza altitude txikiko eremu lau handi bat da (marea altu eta baxuen mugen artean aldatzen da). Padurako 47.000 hektarea inguru erabat lehortu dituzte, eta beste 19.000 hektarea partzialki; beraz, larre eta laboreetarako erabiltzen dira. Ekialdeko zatia (29.000 ha. inguru) ubide nabigagarriz estalita dagoenez, Venezia Berdea () ezizena du.

Padurak eskualdeko parke natural () izendatu zuten eta 2010etik aurrera *Grand Sites de France*-ren zerrendan dago.

## Historia 
Bere garaian Piktoen Golkoa zen itsas besoa pixkanaka erretiratuz joan zen, historiaurreko eta protohistoriako garaietatik gizakiaren okupazioaren zantzuak dituen zingira-eremu bat sortuz. Gizaki horien ekintzek lagundu zuten poliki-poliki zingirak betetzen.

VII. mendetik aurrera, eskualdeko jauntxo feudalek inguruko abadia batzuei eman zizkieten padurak, ustiatu zitzaten. Abadiek nekazaritza, abeltzaintza, gatzaren erauzketa eta arrantzarako baliatu zituzten. Garai horretakoak dira padurak lehortzeko eraikitako lehen euste-dikeak eta ura husteko lehen kanalak (*Cinq-Abbés* edo Bost Abadia izenekoa, esaterako).

XVI. mendean Erlijio Gerrek lehortzeko lanen erritmoa eten egin zuten, eta Henrike Handiaren agintaldian berrabiarazi eta indartu egiten zen, zeinak Herbeheretatik etorritako higanotei eremua ustiatzeko pribilegioak ematen baitizkie.

1808an Napoleon Bonapartek Sèvre Niortaise ontzietarako egokitzea erabaki zuen nabigazioa ahalbidetzeko, eta, horren ondorioz, obra handi batzuk hasi ziren, XX. mendearen hasierara arte etenik gabe iraungo zutenak, eta padurako hezeguneen gaur egungo itxura hartu genuen oinordetzan, erabat ubide nabigagarrietan barrena.

1960ko hamarkadan, lehortzeko lanak eta lurra zerealen laborantza intentsiborako prestatzeko kanpaina berriak egin ziren, eta horrek polemika sortu zuen, horrek biodibertsitatea galtzea zekarrelako.

1979an eskualdeko parke natural izendatuta, 1996an izendapen hori galdu zuen, laboreek paduren ekosistemarekiko duten mehatxuaren aldeko bilakaerarik ikusi ez zelako. 2014an berriro berreskuratu zuen izendapena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Monde diplomatique

***Le Monde diplomatique*** Frantziako hilabetekaria da, 1954an Hubert Beuve-Méryk sortua eta Parisen argitaratutakoa. Munduko politikari, kulturari eta gaurkotasunari buruzko azterketa eta iritzi dokumentatuak eskaintzen ditu. Ezkertiar joera politikoa duen hedabidetzat hartzen dute.

Bere artikuluak luzeak dira, adituek sinatuak eta ondo definitutako iritziak defendatzen dituztenak. Aldizkariak, bereziki, globalizazioak munduan eta bertako biztanleengan dituen ondorioei buruzko ikuspegi kritikoa du. Bere frantses irakurleek *Le Diplo* ezizenez ezagutzen dute.

Jatorrizko frantsesezko edizioak 350.000 ale inguru saltzen ditu. 31 edizioek beste 26 hizkuntzatan 2,4 milioiko tirada egiten dute guztira mundu osoan.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Ultranazionalismo

[thumb|250px|[Benito Mussolinik eta Adolf Hitler ultranazionalismoa erabili zuten haien helburuak lortzeko.]]

**Ultranazionalismoa** muturreko nazionalismoari izendatzeko zientzia politikoetan erabiltzen den terminoa da, Lurreko beste herri edo nazio batzuen gainetik estatu edo herri baten interesa sustatzen duena, edo, besterik gabe, nazioarekiko muturreko debozioa. Roger Griffin britainiar politologoaren esanetan, ultranazionalismo palingenetikoa, hau da, ultranazionalismoa, berpizkunde nazional baten nozioarekin konbinatuta, funtsezko oinarria da faxismoa edo neofaxismoa eratzeko.

Muturreko forma garatuenetan, ultranazionalismoa faxismoaren antzekoa da, beste nazio batzuen aurkako xenofobiaren, totalitarismoan oinarritutako erregimen politiko autoritarioen, eta lider karismatiko, alderdi politiko edo mugimendu erlijioso baten lidergoan oinarritutako enfasi mitikoaren ondorioz, eta nazioarekiko muturreko maitasunaren ondorioz.

Kasu batzuetan, ultranazionalismoa arrazista izan daiteke, eta handitasun historikoko iraganeko garai kultural edo politikoen narratiba sakonki mitifikatuen bidez, edo ustezko etsaien aurka kitatzeko kontu zaharren bidez bere burua legitimatzen du. Horretarako, antropologia fisiko, genetiko eta are eugenesiaren modu bitxietara ere jo dezake, arraza nagusitasunaren eta patu nazionalaren ideia propioak arrazionalizatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskuin mutur
* Eskuindar populismo
* Chauvinismo
* Ultrakontserbatismo
* Inperialismo
* Arrazismo
* Isuri kognitibo

## Kanpo estekak
Nazionalismo kurdu

300px|right|thumb|Kurdistan.
**Nazionalismo kurdua** Kurdistan osorako proiektu komun baten inguruan herri kurduaren izaera nazionala defendatzen duen mugimendu politiko, sozial eta kulturala da. Gaur egun, kurduen lurraldeak Irak iparraldean daude (Irakeko Kurdistan barne, baina ez mugatuta), Iran ipar-mendebaldean (Irango Kurdistan), Turkiako hego-ekialdean (Turkiako Kurdistan), eta Siria iparraldeko eta ipar-ekialdeko zati txikietan (Siriako Kurdistan), baita Armenia hegoaldeko enklabe txiki batean ere.

Historikoki, kurduak beste nazio batzuek menderatutako herria izan dira. Antzinaroan, mediarrek, kurduen aurrekoek, asiriarren eta akemenestarren aurka borrokatu zuten, eta hauek azkenean garaitu egin zituzten. Erdi Aroan, Kurdistan otomandar eta persiar inperioen artean banatua izan zen. XIX. mendera arte, otomandar agintariek kurduen autonomia nabarmen errespetatu zuten.

Otomandar Inperioaren gainbeheran hasi zen lehen aldiz Kurdistango arazo nazionala planteatzen. Sèvresko Itunean, otomandar estatu zaharra erori ondoren, estatu-nazio kurdu bat sortzea aurreikusten zuten, baina itun hori ez zuten inoiz indarrean jarri. Lausanako Hitzarmenaren (1923) ondorioz, Kurdistan Turkia, Siria, Iran, Irak eta SESBen artean banatuko zuten.

1946an, Mahabadeko Errepublika Kurduak independentzia iragankorra lortu zuen Irango Kurdistanen. Errepublika sozialista honek sobietarren babesa izan zuen eta Qazi Muhammad nazionalistak zuzendu zuen. Ondoren, nazionalistek Irakeko eta Irango gobernuen aurka egindako ekintzak areagotu egin ziren. 1984an Kurdistango Langileen Alderdia (PKK) sortu zuten, ordutik Turkiako Kurdistanen jarduten duen talde armatua.

Herri kurduari "lurrik gabeko herririk handiena" ezizena eman diote, Kurdistan independente baten kausa irredentista islatzen duena. Kurdu gehienak beren lurralde tradizionaletatik atera dituzte, askotan bortizki. Beren etxeak mugiarazten ari direnez, diasporaren gehiengoak nazionalismoarekin bat egiten du, "transnazionalismo" deitzen dutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ines Bengoa

**Ines Bengoa Lakarra** (Puerto de la Cruz, Tenerife,  Kanariak, 1973ko uztailaren 17a) ipuin-kontalaria eta animatzailea da. Euskaraz zein gaztelaniaz kontatzen ditu ipuinak 

## Biografia 
Ines Kanarietan jaio bazen ere, oso txikia zela Nafarroara aldatu zen bizitzera. Haurtzaroa eta gaztaroa Lizarran eman zituen eta gaur egun, Nafarroa Garaiko herri txiki batean bizi da. Kazetaritza eta antzerkigintza ikasketak egin zituen. Kazetaritza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, Leioan. Arte dramatikoa berriz, Nafarroako Antzerki Eskolan.

Bi jarduera hauen bidegurutzean ipuinak topatu zituen eta kontu kontari aritzen da gaur egun arte.

## Ipuin-kontalari ibilbidea 
Ines Bengoak 2002. urtetik kontatzen ditu istorioak. Guztien artean, herri ipuinak maite ditu bereziki, ahoz aho eta belaunaldiz belaunaldi gure garaietara iritsi diren horiek, alegia.

Haur, gazte eta helduentzako ipuinak kontatzen ditu mota guztietako ekimenetan: irakurle zaletasuna bultzatzeko ekintzetan, herriko jaietan zein Ipuin edota Kultur Jaialdietan. Euskal Herriko zein Estatu mailako Kultur Egitarau desberdinen partaidea izan da, hala nola Ahoz Aho Ipuin Jaialdia (Tolosa/Ordizia, Intujai Antzerki Taldeak antolatua), Cuentos Eróticos por los Rincones (Gran Canaria, Biblioteca Insular Canaria-k antolatua), Alcalá Cuenta (Alcalá de Henares, Legolas Colectivo Escénico-k antolatua), Ipuin Kontalarien Maratoia (Donostia, Galtzagorri elkarteak antolatua) besteak beste.

2012.ean Guadalajarako Ipuin Maratoia ezagutu zuenetik urtero bisitatu izan du, eta zenbait urtetan kontalari moduan kontratatua izan da (Guadalajarako Literatur Mintegiak antolatua).

Katalogo zabala du Inesek.

Besteak beste honako ikuskizunak eskaini ditu:

* *Carabí Carabá* (2018).
* Margo-ipuinak.
* *Margo-ipuinak.*
* *Sar dadila kalabazan.*
* *Ipuin zopa*
* *Kontu-kantari*
* *Ipuin euria*
* *Abentura beldurgarriak*
* *Euskal Mitologia*
* *Iturri zaharreko istorioak*
* *Hotzikara, ipuin erotikoak*
* *Ogi erdia eta liburua*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ines Bengoa "El hombre del saco" kontatzen Youtube
* Ines Bengoa "Vamos a contar mentiras"  Youtube
* Ines Bengoa " Diez perritos" Bideoa
Aleksandr Dugin

**Aleksandr Gelievitx Dugin** (; Mosku, 1962ko urtarrilaren 7a) filosofo, analista eta estratega politiko errusiarra da, eta bere ideia politikoak faxistatzat jo izan dira. Hala ere, bera beste muturrean kokatuko litzateke, komunista gisa, alderdi neoboltxebike baten sortzaile gisa. Gaur egun, eurasianismoaren lider eta defendatzaile nabarmenena da. 2022aren abuztuaren 20an haren alaba, Daria Dugina, atentatu batean hil zuten; aita gertu zegoen eta zalantzak izan ziren erasoaren helburua zein zen argitzeko.

Batzuen ustez Kremlinekin eta Errusiako armadarekin lotura estua du, baina hori ere zalantzan jarri da eta eragin mugatua duen figura marjinal gisa deskribatu da ere bai. Gennadi Selezniov Estatuko Dumako presidentearen eta baita Sergei Naryxkin, Errusia Batua alderdiaren buru nabarmenaren aholkularia izan zen. Dugin Boltxebike Alderdi Nazionalaren, Fronte Nazional Boltxebikearen eta Eurasia Alderdiaren antolatzaile nagusia izan zen. Hogeita hamar liburu baino gehiago idatzi ditu, horien artean  *Geopolitikaren oinarriak* (1997) eta *Laugarren teoria politikoa* (2009).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eurasianismo
* Globalizazioaren aurkako mugimendu
* Paneslavismo
* Estatismo

## Kanpo estekak