open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haritz-ardagai

**Haritz-ardagaia** (*Daedalea quercina*) *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, haragi zurkara eta larrukara du. *Daedalea* generoko espezie bakarra da. Usteldura arrexka sortzen du.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 5 eta 30 cm bitarteko diametrokoa. Lodia, handia. Azala hasieran zurixka, gero arre zurbila edo arre-grisaxka, glabroa edo pixka bat belusduna, zimur-ildaskatua, eremu zirkularrekin, ertza kamutsa du, normalean erregularra.

**Orriak:** Ez dira orriak, ezta tutuak ere, labirinto antzeko bat da, horma modukoak, orri gisakoak, kolore grisaxka-okre zurbilekoak.

**Hanka:** Ez du, karpoforoa zuzenean egur hilari edo biziari lotuta dago.

**Haragia:** Zurkara, gogorra. Gris-lehoi kolorekoa. Usain berezirik gabea.

**Etimologia:** *Daedalea* terminoa: Dedalo, Kretako labirintoa eraiki zuen grekoa. *Quercus* epitetoa latinetik dator, artea esan nahi duen "Quercus" hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jatekoa, larrukara baita, zura bera bezalakoa.

### Nahasketa arriskua 
Oso zaila da nahastea, himenioa labirinto formakoa duelako; hala ere *trametea* forma hor dago, non ia azalera emankor guztia poroz betea  dagoena.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, arteen, urkien, gaztainondoen, haritzen eta abarren enbor hiletan edo bizietan. Oso arrunta eta iraunkorra.

### Banaketa eremua 
Europa, Asia, Ipar Afrika, Hegoafrika, Australia, Amerika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako ardagai

**Donostiako ardagaia** (*Inonotus tamaricis*) *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Ezin da jan, haragia gogorra duelako.

Sinonimoak: *Polyporus rheades*, *Polyporus tamaricis*, *Xanthochrous rheades*, *Inonotus tamaricis*, *Inonotus rheades*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Gaztetan zirkuluerdi samarreko formakoa eta, batzuetan, tamarizen azaletik hedatua. Gaztaina kolore horixkako gainazala du eta kolore bereko tomentu tentez estalia. Ertza glabroa du.

**Tutuak:** Gaztaina kolorekoak dira, 7 eta 15 mm bitarteko luzerakoak, 0,3 eta 0,5 mm bitarteko diametrokoak eta pruina zuri-krema kolorekoez estaliak dituzte.

**Haragia:** Hasieran harroa da; zahartutakoan, gogorra eta zurruna, arre kolorekoa.
thumb|Donostiako ardagaia
**Etimologia:** *Inonotus* terminoa grekotik dator, *ino* ("zuntz", "hari") eta *oûs*, *ōtós* ("belarri") esan nahi duten hitzetatik. *Tamaricis* epitetoa *Tamaricaceae* genero tipoa den *tamarix*etik dator.

## Jangarritasuna 
Ezin da jan.

### Nahasketa arriskua 
thumb|Donostiako tamariz bat
*Inonotus hispidus* eta *Inonotus rheades* izenekoen antza du, eta batez ere habitatak bereizten ditu. Makaletan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, batez ere udaberrian eta udazkenean. Tamarizen enborretan hazten da, Donostiako Itsas Pasealekuan. Ia tamariz guztiei eraso egiten die.

### Banaketa eremua 
Europako hegoaldea, Afrikako iparraldea, Ekialde Hurbila, Senegal, Asiako hegoaldea, Txina.

## Galeria 

Fitxategi:Inonotus tamaricis hiru.jpg
Fitxategi:Inonotus tamaricis lau.jpg
Fitxategi:Inonotus tamaricis bost.jpg
Fitxategi:Inonotus tamaricis sei.jpg
Fitxategi:Inonotus tamaricis zazpi.jpg
Fitxategi:Inonotus tamaricis zortzi.jpg
Fitxategi:Inonotus tamaricis bederatzi.jpg
Fitxategi:Inonotus tamaricis hamar.jpg
Fitxategi:Inonotus tamaricis hamabi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hesola-ardagai

**Hesola-ardagaia** (*Gloeophyllum sepiarium*) *Gloeophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Hildako pinu zura inbaditzen du, eta, beraz, harekin eraikitako elementu guztiak, batez ere lurzoru heze batekin kontaktuan badaude. Usteldura marroia sortzen du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm bitartekoa, zirkulu-erdi formakoa, zapala, hirtsutua, eta eremu zirkularrekin, marroi-gorrixka kolorekoa, erdialdean ilunagoa eta ertz horixka-laranja kolorekoarekin.

**Orria-poroak:** Nahiko estu, erradialak eta labirinto formakoak, okre-herdoil kolorekoak.

**Haragia:** Kolore marroi-laranjakoa, gaileten zaporea du, baina oso gogorra da kontsumitzeko.

**Etimologia:** *Gloeophyllum* terminoa erretxinaduna, itsaskorra, esan nahi duen "gloiós" hitzetik dator eta orri esan nahi duen "phyllon" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Gloeophyllum abietinum* delakoaren oso antzekoa da, baina ez du hazkunde-ertz horirik, zurixka edo okre-antzeko kolorekoa du.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan obrako egurretan eta zuhaitz enborretan bizi da, bereziki mendiko koniferoetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Txile, Hegoafrika, Europa, Errusia, Txina, Korea, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Gloeophyllum sepiarium bat.jpg
Fitxategi:Gloeophyllum sepiarium bi.jpg
Fitxategi:Glorophyllum sepiarium hiru.jpg
Fitxategi:Gloeophyllum sepiarium lau.jpg
Fitxategi:Gloeophyllum sepiarium bost.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicole Capitaine

**Nicole Capitaine**, jaiotzez **Nicole Taton**, (Neuilly-sur-Seine, Frantzia, 1948ko martxoaren 14a) Parisko Behatokiko astronomo frantziar bat da, astrometria eta estandar erlazionatuetan aditua.

## Biografia 
1969an, Capitaine Parisko Zientzia Fakultatean graduatu zen. Bera izan zen, beraz, unibertsitateko azpisail honetako azken graduatuetako bat, 1968ko Parisko istiluen ondoren berrantolatu aurretik. 1970ean, astronomian graduatu zen Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean. Urte berean, Parisko Behatokiko laguntzaile gisa sartu zen. Gero, hainbat kargu bete zituen han, ikerketaren arduradun astronomo bihurtu aurretik. 1972an, astronomiako doktoretza lortu zuen Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean. 1982an, gaikuntza-tesia idatzi zuen, zuzeneko ikertzailearen estatusa emanez. 1985ean, funtsezko astronomia saileko zuzendariorde bihurtu zen Parisko Behatokian. 1993an bihurtu zen zuzendari. Bere jarduera zientifikoa batez ere Geodesia Espazialeko Ikerketa Taldearen (GRGS) esparruan egin zen, baita Nazioarteko Astronomia Elkarteko zenbait lan-taldetan ere. 2002an, Parisko Behatokian, denbora osoko astronomo bihurtu zen SYRTE (Espazio Denboraren Erreferentzia Sistemak) departamentuan. 2013an, erretiratu eta astronomo emeritu bihurtu zen.

## Sariak eta aintzapespenak 
* 1992tik: *Bureau des longitudes-eko kidea.*
* 1997tik: *Académie des Sciences-ko (Frantziar) kide korrespontsala.*
* 1986: Frantziako Zientzien Akademiaren ''Antoine d'Abbadie saria.*
* 2003: Europar Batasuneko *Descartes Saria.*
* *Palma Akademikoen Zalduna*.
* *Ohorezko Legioko ofiziala*.
* 2011: *Merezimenduaren Ordena Nazionaleko komandantea*.
* 2014: *Struve domina''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IAU afiliazioak
Abatocera

***Abatocera*** *Cerambycidae* generoko kakalardoak dira.

## Espezieak 
***Abatocera*** azpigeneroa
* *Abatocera arnaudi* Rigout, 1987
* *Abatocera irregularis* Vollenhoven, 1871
* *Abatocera leonina* (Thomson, 1865)

***Sternobatocera*** azpigeneroa
* *Abatocera keyensis* Breuning, 1943
* *Abatocera subirregularis* Breuning, 1954

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Elson

**Andrea Hope Elson** (New York, 1969ko martxoaren 6a) estatubatuar aktore eta modelo ohia da, ALF telesailean Lynn alabaren papera betetzeagatik ezaguna.

## Biografia 
New Yorken jaio zen. Haurra zela familia San Diegora aldatu zen (Kaliforniara) baina lau urte beranduago New Yorkera itzuli ziren, oraingoan Westchester konderrira. 1983an Los Angelesera aldatu ziren berriz.

San Diegon zela hasi zen aktore eta modelo lanetan eta hainbat iragarki egin zituen. Dagoeneko Los Angelesen zela, 14 urterekin Gazte Bizkorrak telesailean egin zuen debuta. Detektibe nerabe batzuen abenturak kontatzen zituen telesailak eta Andrea Elson protagonista taldeko kidea zen. Urtebete iraun zuen telesailak baina Andrea Elson nerabeen aldizkarietan famatu bihurtu zen.

1986an ALF telesailerako aukeratu zuen NGC kateak. Elsonek Lynn Tanner-en papera egin zuen, familiako alaba nerabearena. Lau denboraldi bete zituen ALFek eta Andrea Elsonek Youth in Film Award sarietako bi izendapen jaso zituen. ALF amaitu ondoren hainbat telesailetan agertu zen harik eta 1998an aktore lana uztea erabaki zuen arte. 

2008tik aurrera Yoga irakaslea izan da.

## Filmografia 
**Gazte Bizkorrak (Whiz Kids)* (1983–84)
**Simon & Simon* (1984)
**Silver Spoons* (1985)
**ALF* (1986–1990)
**Class Cruise* (1989)
*''Parker Lewis Can't Lose* (1990)
**Who's the Boss?* (1990)
**They Came from Outer Space* (1990)
**ABC Afterschool Special* (1991)
**Frankenstein: The College Years* (1991)
**Married People* (1991)
**Married... with Children* (1993)
**Mad About You* (1994)
**Surgical Strike* (1994) - bideojokoa
**Step by Step* (1996)
**Kirk* (1996)
**Men Behaving Badly* (1997)
**The Young and the Restless'' (1998)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Arte-ardagai

**Arte-ardagaia** (*Daedaleopsis nitida*) *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Ezin da jan. Kolore marroi-grisaxka du, eta, batez ere, poro oso handiak, angelutsuak eta hexagonalak.

Sinonimoak: *Hexagonia marcucciana*, *Scenidium nitidum*, *Trametes marcucciana*, *Trametes nitida*, *Apoxona nitida*, *Fomes nitidus*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 12 cm-ra arteko diametrokoa; dimidiatua, gainaldea laua, eremu zentrokideekin. Kolorea: arrea eta arre-beltzaxkaren artean. Ertza biribildua.

**Tutuak:** Geruza bat da, poro zabalekin eta hexagonalekin, hasieran kolore argikoak, gero arrexkak.

**Trama edo bilbea**: Suberosoa, potasarekin belztu egiten da.

**Etimologia:** *Nitida* epitetoa latinetik dator, garbi esan nahi duen “nitidus” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Kapela arrea, poro zabalak eta habitata arteetan dira espezie honen ezaugarriak.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Euriteen ondoren agertzen da arteen enborretan edo adar lodietan. Ez da oso ohikoa. Himenioagatik erraz identifikatzen den espeziea da.

### Banaketa eremua 
Portugal, Espainia, Frantzia, Italia, Eslovenia, Turkia, Aljeria.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Rachel Mandelbaum

**Rachel Mandelbaum**  (AEB,1977ko abenduaren 15a) estatubatuar astrofisikako irakaslea da Carnegie Mellon Unibertsitatean. Kosmologia eta eboluzio galaktikoa aztertzen ditu, materia ilunean eta energia ilunean arreta jarriz. Bere lanaren zati handi batek galaxietako grabitazio-lentearen fenomenoa erabili du, eta hark hobekuntza nabarmenak egin ditu lentearen parametroen kalibrazioan.

## Biografia 
### Hezkuntza 
Mandelbaumek 2000. urtean lortu zuen Fisikako Gradua Princetongo Unibertsitatean, ohorerik handienekin.

Fisikako doktoretza egin zuen Prpizongo Unibertsitatean 2006an, eta fisikako irakasle laguntzailea da Carnegie Mellon Unibertsitatean.

ezkerrera|thumb|200px|Cosmology@Home

## Ikerketa 
Mandelbaum-ek kosmologia aztertzen du grabitazio-lente ahulen teknika erabiliz. 2011tik aurrera 100 artikulu baino gehiago argitaratu ditu.

## Sariak 
Mandelbaumek hainbat sari jaso ditu, besteak beste:

* Alfred P. Sloan Fellowship, Energia Sailaren Karrera Goiztiarreko Saria 2012an  

* Annie Jump Cannon saria 2011n, Estatu Batuetako Astronomia Elkartearen astronomian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Curriculum vitaea eta argitalpenak
Paulina Lira

**Paulina María Lira Teillery** (Txile, XX. mendea) txiletarra astronomoa eta irakaslea da. Astronomian doktorea da Edinburgoko Unibertsitatean, eta Txileko Unibertsitateko Zientzia Fisiko eta Matematikoen Fakultateko Astronomia Saileko irakasle titularra da. Astrofisika eta Antzeko Teknologien Zentroko (CATA) kide ere bada.

## Biografia 
Paulina María Lira Teilleryk graduatu aurreko ikasketak egin zituen Txileko Unibertsitateko Fisika eta Matematika Zientzien Fakultatean, eta 1992an Fisikako lizentziatura lortu zuen. 1995ean Astronomiako Magister titulua lortu zuen unibertsitate horretan bertan. Ondoren, Astronomiako doktoretza lortu zuen Edinburgoko Unibertsitatean, Erresuma Batuan (1999).

1999. urtean Cormack Postgraduate Research Prize saria jaso zuen.

2002. urtetik Txileko Unibertsitateko Zientzia Fisiko eta Matematikoen Fakultateko Astronomia Saileko irakaslea da 2002tik.

Bere ibilbidean hainbat sari jaso ditu, hala nola Andeak Fundazioaren Gizarteratze Beka. Gainera,  Astrofisika eta Antzeko Teknologien Zentroko (CATA) kide da eta hainbat workshopetako eta konferentziatako kide izan da, bai Espainian bai nazioartean.

ezkerrera|thumb|260px200pxpx|Zulo beltz bat
Estatu mailan, Txileko hedapen- eta komunikazio-bide askotan aipatua izan da, zulo beltzei buruzko ikerketagatik, hala nola haien portaera azaltzen duten ereduen garapenean, masa kalkulatzeko metodoetan, distira eta zulo beltzen dietaren arteko erlazioak ezarriz, besteak beste.

## Ikerketa 
Paulina Lirak galaxia-nukleo aktiboetan (AGN ingelesez) du interesa, AGN lagin handi baten propietateak ulertzen saiatzen den bitartean. Bestalde, Seynaut galaxia-talde txiki bat ikertzen ari da, SMARTS teleskopioak erabiliz, infragorri hurbilaren (NIR) argi-kurbak eta argi-kurba optikoak zehazteko. Halaber, AGNak iluntzeko interesa du, baita AGNetan eragiten duten atzeraelikadura-mekanismoetan eta izarren leherketa ahaltsuetan interesa ere. Horretarako, hurbileko galaxia infragorrietan (ULIRG ingelesez) eta gorrirantz eta zulo beltzetan desplazamendu handia duten galaxietan eskala handiko haizeak dauden zehazten duen programa bati ekin diogu.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1999. urtean Cormack Postgraduate Research Prize saria jaso zuen.
* Andeak Fundazioaren Gizarteratze Beka.

## Hautatutako argitalpenak 
: Oharra: Paulina Lyak argitaratutako artikulu zientifikoen zati bat aipatzen da; zerrenda osoa ikusteko, ikus paper-zorro akademikoa.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estakak 
* Juegos de Mate. «La astrónoma Paulina Lira nos lee Cosmos de Carla Sagan». Vimeo. Consultado el 9 de abril de 2019. 
* Mujeres Chilenas en Ciencias (7 de noviembre de 2016). «Paulina Lira Mujer Científica». Youtube. Consultado el 9 de abril de 2019.
Samisoni Taukei'aho

'''Samisoni Taukei'aho''' (Tongatapu, 1997ko abuztuaren 8a) tongar errugbilaria da, orpokatzaile postuan aritzen dena. 2017tik, Chiefs taldearekin jokatzen du Super Rugbyn, eta Waikato probintziarekin NPC txapelketan. Tongan sortu bazen ere, Zeelanda Berriko selekzioan jokatzen du; 2021eko uztailaren 17an egin zuen debuta, Hamiltonen, Fijiren kontra.

## Palmaresa 
### Waikato 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2018
### Chiefs 
* Super Rugby Aotearoa
** finalista: 2021
* Super Rugby
** finalista: 2023
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2021, 2022, 2023
* Munduko Errugbi Kopa
** finalista: 2023

## Erreferentziak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
Águila akueduktua

**Águila akueduktua** () Nerja herrian (Málaga) kokaturik dagoen akueduktu bat da, XIX. mendean San Joaquín azukre lantegira ura eramateko eraiki zena.

## Kokapena 
Nerja herritik 3 kilometro ekialdera kokaturik dago, maldan gora, Mediterraneoko autobidetik distantzia laburrera.

1930. urtean Azucarera Larios enpresak hartu zuen bere gain eta 2005ean Nerjako udalak eskuratu zuen. 2010 eta 2012 artena berriztatze lanak egin zitzaizkion.

1961. urtean Nerjako leizea babestea erabaki zen eta 1968an babes eremua leizearen inguruko lurretara hedatu zen, eta akueduktua ere barnean sartu zen.

Lantegia aspaldi itxi zen eta akueduktua gaur egun Nerjako baratzeak ureztatzeko erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
1'5 kilometrotako ubide baten zatia da. 40 metrotako altuera duen La Coladilla barrankoa zeharkatzen du eta 72 metrotako luzera du. Uraren ubideak 0'65 x 0'65 m-tako sekzio karratua du.

Akueduktuaren goiko solairuan hiru eraikin txiki daude. Bi muturretan sarrerako eraikinak daude eta akueduktuaren erdian dago hirugarrena. Erdialdeko eraikinean "Pura y limpia" ("purua eta garbia") esaldia irakus daiteke eta  gainean bi burutako arrano baten itxurako haize-orratza du, horrek ematen dio izena akueduktuari.

## Iruditegia 

Irudi:Acueducto del águila, Nerja 905x1207.jpg
Irudi:Roman Aqueduct, Spain2.jpg
Irudi:Nerja 89.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2021eko The Rugby Championship

**2021eko The Rugby Championship** The Rugby Championship Hego Hemisferioko txapelketaren bederatzigarren edizioa izan zen, 26.a Hiru Nazioen Txapelketak eta Tri Nations Series kontuan hartuta. Hegoafrika txapelketara itzuli zen COVID-19 pandemiaren murritze guztiak amaitu ondoren.

Bidaiak murrizte aldera partida guztiak Australian jokatuko zirela erabaki bazen ere, Hegoafrikak etxean jokatu zituen Argentinaren aurkako biak, eta Zeelanda Berria ere etxean aritu zen aurreneko partidan.

## Taldeak 
## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Eraso bonusak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Defentsa bonusak
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Zeelanda Berria** ||**25**||6 || 5 || 0 || 1 || 218 || 104 || +114 || 4 || 1
|-
| 2 ||align=left|  Australia ||**18**||6 || 4 || 0 || 2 || 160 || 163 || -3 || 2 || 0
|-
| 3 ||align=left|  Hegoafrika ||**15**||6 || 3 || 0 || 3 || 152 || 128 || +24 || 1 || 2
|-
| 4 ||align=left|  Argentina||**0**||6 || 0 || 0 || 6 || 60 || 195 || -135 || 0 || 0
|-
|}

## Partidak 
## Estatistikak 
### Puntugileak 
### Entsegugileak 
## Sariak 
## Oharrak 
## Kanpo estekak
Kukumelo ilun-hori

**Kukumelo ilun-horia** (*Amanita battarrae*) *Amanitaceae* familiako onddo espezie bat da. Jateko modukoa izan daiteke, baldin eta gordinik jaten ez bada. Antzeko espezie toxikoak daude.

Sinonimoa: *Amanita umbrinolutea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 eta 14 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran kanpai-itxurakoa, gero zabaldu egiten da eta azkenean ia laua erdian titu txiki batekin. Ertza oso ildaskatua da eta itzal-horixka kolorekoa. Marroi-berdexka izan daiteke, eta ilunagoa titian eta argiagoa ertzean. Ildaskak amaitzean, koroa zirkular ilun bat du, eta denbora hezean nabarmenagoa.

**Orriak:** Libreak, estu, desberdinak, zuriak, batzuetan ertzean beltzez punteatuak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Altua, hauskorra, zurixka, gris-marroi koloreko malutekin edo ezkatekin. Ez du itxurazko eraztunik *Amanitopsis* guztiek bezala.

**Bolba:** Mintzezkoa, lodia eta zorro luze bat da, zuri-krema kolorekoa da, eta goiko aldean bi edo hiru lobulutan irekitzen da, hasieran zuriak eta gero arrosakarak. 

**Haragia:** Mehe samarra, zurixka, usain eta zapore gutxikoak, baina atseginak. 

**Etimologia:** Amanita grekotik dator eta Zilizia eta Siria arteko mendiari egiten dio erreferentzia, han oso ugariak ziren eta. Grezieraz beste esanahi bat ere badu, perretxikoa, kontzeptu orokor gisa. *Umbrinolutea* epitetoa latinetik dator, arrea esan nahi duen "umbrinus" hitzetik eta horia esan nahi duen "luteus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jateko ona da, baina hauskorra, eta ez da gordinik jan behar.

### Nahasketa arriskua 
*Fuscolivacea* aldaerak ez du kapelan espezie tipoan ezaugarri den koroa eta mendiko izeien azpian ateratzen da. 

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera agertzen da, batez ere izeien eta antzeko espezien azpian, baita txilardietan, larreetan eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Farmazia beltza

**Farmazia beltza** komikia eta bestelako generoak lantzen dituen argitaletxe bat da, Zerocalcare komikigile italiarraren lanak euskarara ekarri dituena.

Ereiten Kultur Zerbitzuak enpresaren babesarekin 2018. urtean sortu zuten David Zapirain Karrikiri eta Koldo Almandoz botikariek. Almandozek eta Zapirainek Napartheid komiki kolektiboan egin zuten topo 90eko hamarkada amaieran. Baita 2022an Koldo Almandozen gidoiaz eta Aritz Truebaren marrazkiekin 'Natasha' komikia euskaraz argitaratzeagatik.

Ildo editorial eklektikoan, izaera oso ezberdineko proiektuentzat babes eta argitaratze euskarria izan da, besteak beste Atopia RPG, 2019an Durangoko Sormen Beka irabazi zuen euskaraz sortutako lehen rol-jokoak.
Fitxategi:Natsaha AritzTrueba Bookcover.png|Natasha
Fitxategi:Aritz Trueba Kultur sarea.jpg|link=|Aritz Trueba
Fitxategi:Koldo-almandoz photo-dani-blanco3.jpg|Koldo Almandoz
Fitxategi:Zerocalcare Donostian euskaratutako Hondamuina komikiaren aurkezpenean.jpg|Zerocalcare Donostian (Hondamuina)

## Argitaratutako liburu eta komikiak 
Argitaratutako liburuak:

Argitaratutako komikiakː
[thumb|[Igone Mariezkurrena (Luminiszenteak)]]
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iñigo Astiz
* Zerocalcare
* Jon Benito
* Gorka Salces
* Koldo Almandoz

## Kanpo estekak 
* Farmazia beltza Komikipedian
* Solasaldia Farmazia Beltzaz Intxaurrondon. Donostia Kultura (2023-11-07)
Neguko onddo-ardagai

**Neguko onddo-ardagaia** (*Lentinus brumalis* edo *Polyporus brumalis*) *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, haragi gogorra eta larrukara du. Egurrean usteldura zuria sortzen du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila, ertza beherantz izurtua, erdian hondoratua, gero laua, mehea, larrukara. Arre-grisaxka kolorekoa edo horixka. Azala bereizgarria.

**Tutuak:** Laburrak, dekurrenteak, zuriak, ondoren horixkak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Poroak:** Txikiak, biribilak, zuriak, ondoren horixkak.

**Hanka:** Mehea, gogorra, erdian edo eszentrikoa, ilaundun samarra, gero pixka bat ezkatatsua, gris-marroixka kolorekoa edo horixka, kapela baino argiagoa.

**Haragia:** Zuria, gogorra, oso larrukara. Ia usain eta zapore gabea.

**Etimologia:** *Polyporus* terminoa grekotik dator, Ugari, asko, esan nahi duen "poly" hitzetik eta poro, urrats, esan nahi duen "póros" hitzetik. Poro ugarirekin. *Brumalis* epitetoa berriz latinetik dator, negukoa esan nahi duen "Brumalis" hitzetik. Neguan agertzen delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jatekoa, oso haragi larrukara duelako.

### Nahasketa arriskua 
*Polyporus arcularius* delakoarekin, baina honek poro handiagoak eta poligonalak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Neguan eta udaberrian, urriagoa udan eta udazkenean. Zuhaitz desberdinen enbor hiletan eta eroritako adarretan (Artea, pagoa, sahatsa, etab.). Oso ugaria.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lur-ardagai

**Lur-ardagaia** (*Abortiporus biennis*) *Meruliaceae* familiako onddo espezie bat da. Larrukara denez, ez da jangarria.

Sinonimoa: *Plyporus biennis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Hasieran forma zehatzik gabe aurkezten da, geroago bereizten da, kapelak estu baten antzeko bat (5 -10 mm) kopa edo inbutu itxurarekin eta oinekin (daudenean) taldeetan eta elkartuta gutxi asko. Karpoforo zuriak, zuri-arrosak, izerdi-tanta gorrixkekin.

**Tutuak:** Hanka dagoenean oinerantz dekurrenteak, 2 - 6 mm inguruko luzerakoak.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Irregularrak, koskadunak, urratuak, arrosa zurbil kolorekoak, ia zuriak, ukitzean arre kolorez zikintzen dira.

**Hanka:** Askotan ez du izaten, beste batzuetan alboan eta irregularra, beste batzuei elkartuta, masa trinko bat eratuz.

**Haragia:** Zuria, apur bat haragi kolorekoa, haritsu-larrukara barrutik eta harroa gainetik.

**Etimologia:** *Polyporus* terminoa grekotik dator, ugari, asko,esan nahi duen"poly" hitzetik eta poro, urrats, esan nahi duen "póros" hitzetik. Poro ugarirekin. *Biennis* epitetoa latinetik dator, biurtekoa esan nahi duen "biennium" hitzetik. Ustez horrela hazten direlako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Espezie tipoaren forma eta aldaera asko daude, eta, beraz, ez da erraza zehaztasunez identifikatzea.

## Sasoia eta lekua 
Udaberri amaieratik udazkenera arte. Basoetan sortzen da, sustrai hondarretan edo lurrean, enborren inguruan. Ugariagoa da pagoen eta haritzen basoetan. Ohikoa da gure eskualdean.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Abortiporus biennis 1.jpg
Fitxategi:Abortiporus biennis 2.jpg
Fitxategi:Abortiporus biennis 3.jpg
Fitxategi:Abortiporus biennis 4.jpg
Fitxategi:Abortiporus biennis 5.jpg
Fitxategi:Abortiporus biennis 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onddo-ardagai beltz

**Onddo-ardagai beltza** (*Boletopsis leucomelaena*) *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gogorra eta mikatza du, eta ez da jateko ona.

Sinonimoak: *Polyporus leucomelas*, *Boletopsis subsquamosa*, *Boletopsis subsquamosa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 15 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran hemisferikoa, gero ganbila, ertz izurtuarekin, irregularra, gris argi kolorekoa, baina arre-grisaxkarako joerarekin. Gainazal harilkatua, eguraldi lehorrarekin pitzatu egiten da.

**Tutuak:** Motzak, gaztetan zurixkak, zahartzean gris zurbil kolorekoak, dekurrenteak, kapelaren haragirik banaezinak.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Biribilak gaztetan, gero pixka bat angelutsuak, kapelaren kolore berekoak.

**Hanka:** Laburra, sendoa, luzera osoan berdina, bukaera subradikantearekin, kapelaren kolore berekoa.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, zuria, airearekin kontaktuan arrosa-lila bilakatzen da eta gero grisera pasatzen da. Usain atsegina du eta zapore mikatz samarra.

**Etimologia:** *Leucomelas* epitetoa grekotik dator, zuria esan nahi duen "leucos" hitzetik eta beltza esan nahi duen "melas" hitzetik. Perretxikoak zuria eta beltza koloreak dituelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jateko modukoa, gogorra eta mikatza delako.

### Nahasketa arriskua 
*Porphyrellus pseudoscaber* delakoarekin, honek poro beltzaxkak ditu. Baita *Albatrellus pes-caprae* espeziearekin ere. Hala ere, *Boletopsis leucomelaena* perretxikoaren kapelaren eta oinaren kolore gris ilun samarrak eta poroen zuri koloreak kontraste handia egiten dute eta atentzioa deitzen du.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Pinudietan eta hostozabalen azpian. Urria da.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Costa Rica, Japonia, Europa, Kanariak, Errusia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onddo-ardagai zolabeltz

**Onddo-ardagai zolabeltza** (*Polyporus varius*) *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Larrukara, ezin da sukaldean erabili.

Sinonimoa: *Cerioporus varius*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hondoratua edo inbutu itxurakoa, normalean kolore argikoa, ezkatarik gabea, lerro erradial finekin; ertz izurtua.

**Tutuak:** Laburrak.

**Poroak**: Oso txikiak, 4-5 mm-ko, dekurrenteak.

Poro dekurrenteak: Oinera hurbiltzeaz gain, beherantz jarraitzen duten poroak.

**Hanka:** Eszentrikoa, alboan edo erdian, sustrai itxurakoarekin, argi eta garbi mugatutako bi eremutan banatuta, goikoa okre oso argia eta behekoa beltzaxka.

**Haragia:** Zurkara.

**Etimologia:** *Polyporus* terminoa grekotik dator, Ugari, asko, esan nahi duen "poly" hitzetik eta poro esan nahi duen "póros" hitzetik. Poro ugarirekin.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Nummularius* forma, espezie tipoaren miniatura bat da, 1 eta 3 cm bitarteko kapelarekin eta oina normalean erdian.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hostozabalen adar edo enborretan, 

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Panama, Puerto Rico, Ekuador, Brasil, Argentina, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria, Benin, Hegoafrika, Togo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lizar-ardagai iletsu

**Lizar-ardagai iletsua** (*Inonotus hispidus*) *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Gogorregia eta larrukara sukaldean erabiltzeko. Usteldura zuria sortzen du. Printzipio psikoaktiboak ditu. Sendagarri bezala erabili izan da, minbizien eta urdaileko ultzeren aurka. Tindagai marroiak lortzeko ere bai.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 eta 30 cm artekoa, lodia, ile hirtsutuz josita, dimidiatua, hasieran hori-herdoil kolorekoa, gero arrea, azkenik, ia kolore beltza hartzen du.

**Tutuak:** Luzangak eta marroiak.

**Poroak:** Biribilak, txikiak; perretxikoa gaztea denean, hori-lehoi kolorekoak, gero arre-marroiak bihurtzen dira.

**Haragia:** Gaztea denean, haragi horixka du, harroa eta urez betea, zahartzean lehortu egiten da, hauskor bihurtzen da eta arre-herdoil kolore bat hartzen du.

**Etimologia:** *Hispidus* epitetoa latinetik dator, ilelatz, ilezurrun, esan nahi duen "hispidus" hitzetik. Kapelaren goiko azalaren ile nabarmenengatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria, gogorra eta larrukara delako.

### Nahasketa arriskua 
*Inonotus tamaricis* eta makaletan hazten den *Inonotus rheades* delakoekin nahas daiteke. Kapelaren ile tenteak ikusten badira, ez da erraza beste *Polyporus* batzuekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, baina udan ateratzen da batez ere, hainbat hostogalkorren enborretan: sagarrondoetan, intxaurrondoetan, zumarretan, lizarrondoetan, pagondoetan, etab.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Argentina, Azoreak, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Kazakhstan, Aljeria, Uzbekistan, Israel, Kirgizistan, Himalaiako eremua, Txina, Taiwan, Australia eta Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Inonotus hispidus 1.jpg|alt=
Fitxategi:Inonotus hispidus 2.jpg|alt=
Fitxategi:Inonotus hispidus 3.jpg|alt=
Fitxategi:Inonotus hispidus 4.jpg|alt=
Fitxategi:Inonotus hispidus 5.jpg|alt=
Fitxategi:Inonotus hispidus 6.jpg|alt=
Fitxategi:Inonotus hispidus 7.jpg|alt=
Fitxategi:Inonotus hispidus 8.jpg|alt=
Fitxategi:Inonotus hispidus 9.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sagasti-ardagai

**Sagasti-ardagaia** (*Phellinus pomaceus*) *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, bere haragia gogorregia da.

## Deskribapena 
**Kapela:** Zirkuluerdi formakoa, ungulatua, 2 eta 6 cm artekoa, diametro txikiko adar batean finkatzen bada, batzuetan inguratu egiten du. Gris kolorekoa, arrexkarako joerarekin adinaren arabera, matea, zahartzean belztu eta pitzatu egiten da.

**Tutuak:** Hainbat geruzatan 2 eta 4 mm arteko luzerakoak, arre-lehoi kolorekoak.

**Poroak:** Oso txikiak, 0,1 eta 0,2 mm bitartekoak, biribilak.

**Haragia:** Gogorra, kanela kolore argikoa.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen "phellinos" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Gogorra delako, ezin da jan.

### Nahasketa arriskua 
Betik handiagoa den *Phellinus igniarius* delakoarekin. Baita *Phellinus nigricans* espeziearekin ere, honek azal gogorra, beltza eta distiratsua ditu.

## Sasoia eta lekua 
*Phellinus* generoko guztiak bezala, urtekoa da, ez urtarokoa. Fruta arboletan, gereziondoetan Aranondoetan, almendrondoetan eta abarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Argentina, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukaso, Iran, Kazakhstan, Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan, Kirgizistan, Himalaiako eremua, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Kenya, Togo.

## Galeria 

Fitxategi:Phellinus pomaceus 1.jpg
Fitxategi:Phellinus pomaceus 2.jpg
Fitxategi:Phellinus pomaceus 3.jpg
Fitxategi:Phellinus pomaceus 4.jpg
Fitxategi:Phellinus pomaceus 5.jpg
Fitxategi:Phellinus pomaceus 6.jpg
Fitxategi:Phellinus pomaceus 7.jpg
Fitxategi:Phellinus pomaceus zortzi.jpg
Fitxategi:Phellinus pomaceus bederatzi.jpg
Fitxategi:Phellinus pomaceus hamar.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baso-ezko

**Baso-ezkoa** (*Hygrophorus nemoreus*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Autore batzuen ustez erdipurdiko jangarria da eta beste batzuentzat ona.

Sinonimoak: *Camarophyllus nemoreus*, *Hygrophorus pratensis var. nemoreus*, *Hygrophorus coibilis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, lehoi kolorekoa edo laranja okrea, erdian kolore biziagoa eta zerbait fibrilosoa. Azala lehorra du eta ez da likatsua, kapelaren forma, hasieran hemisferikoa eta gero ganbila titi bat erdian duela.

**Orriak:** Dekurrenteak, zabal, zabalak eta lodiak, krema-arrosakara kolorekoak, kapelarena baino zerbait zurbilagoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Antzeko kolorea du, baina kapelarena baino kolore gehiago. Kurbatua da eta estuagoa oinarrian, goialdean pikor irintsuak darama.

**Haragia:** Zurixka laranja samarra, samurra, irin usainekoa eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik. *Nemoreus* epitetoa berriz latinetik dator, basoak esan nahi duen "nemus" hitzetik. Basoetan hazten delako.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus pratensis* delakoaren antzekoa da, baina basoetan bizi da, eta ez larreetan, haragiak irin usaina du eta kapela fibriloso samarra da. Gainera oina punteatuta du goiko aldean.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hostozabalen baso hezeetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Japonia, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onddo-ardagai hori

**Onddo-ardagai horia** (*Laeticutis cristata*) *Russulales* ordenako onddo espezie bat da. Oso larrukara da eta ezin da jan. Autore batzuek toxikotzat ere hartzen dute.

Sinonimoak: *Grifola cristata*, *Polyporus cristatus*, *Polyporus informis*, *Polyporus agilis*, *Polyporus virellus*, *Polyporus poripes*, *Polyporus flavovirens*, *Merisma cristatus*, *Polypilus cristatus*, *Meripilus lobatus*, *Cladomeris lobata*, *Cladomeris cristata*, *Caloporus cristatus*, *Grifola poripes*, *Grifola flavovirens*, *Polyporus flabelliformis*, *Caloporus cristatus f. simplex*, *Scutiger cristatus*, *Polypilus poripes*, *Scutiger cristatiformis*, *Polyporus cristatiformis*, *Grifola cristatiformis*, *Albatrellus cristatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 13 cm bitarteko diametrokoa. Forma irregularra du, lobulatua, itxura inbrikatua, kapela batzuen eta besteen arteko loturengatik. Gainazala belusduna eta ezkatatsua du, berde-oliba kolorekoa edo hori berdexka, ertza ere irregularra du eta beherantz inkurbatua.

**Tutuak:** Motzak, zuriak, haragitik banaezinak, oso dekurrenteak,

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Txikiak, biribilak, lehenbizi zuriak, gero horixkak.

**Hanka:** Eszentrikoa, batzuetan erdian agertzen da, zurixka edo kapelaren kolore berekoa, baina pixka bat zurbilagoa.

**Haragia:** Hasieran zurixka, gero berdexka, tentea, gogorra, mikatz samarreko zaporea du.

**Etimologia:** *Albatrellus* hitza, onddo honen izen generiko italiar albatrello-tik dator (alberello) *Cristatus* epitetoa latinetik dator, gandorduna esan nahi duen "cristatus" hitzetik. Kapelen formen gaitik.

## Jangarritasuna 
Ez da jateko modukoa, espezie gogorra eta larrukara delako.

### Nahasketa arriskua 
*Albatrellus ovinus* delakoarekin, hau mendiko koniferoen basoetan hazten da, haragia bigunagoa du eta kapela zurixka edo horixka kolorekoa, tonu berdexka gutxiagorekin. Baita *Albatrellus confluens* espeziearekin ere; honen karpoforoak oso multzokatuta hazten dira, eta azala krema koloretik laranja kolorea aldatzen da, eta hautsia agertzen da.

## Sasoia eta lekua 
Lurrean ateratzen den espezie hau, udazkenean agertzen da, hostogalkorren hostoen artean, batez ere pagoenetan. Koniferoen azpian ere aurki daiteke.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Brasil, Europa, Japonia, Txina.

## Galeria 

Fitxategi:Onddo ardagai-horiak.jpg|Onddo ardagai-horiak.
Fitxategi:Onddo ardagai-horia azpitik.jpg|Onddo ardagai-horiak azpitik.
Fitxategi:Onddo ardagai-horia goitik.jpg|Onddo ardagai-horiak goitik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lil Hardin Armstrong

**Lil Armstrong**, edo **Lillian Beatrice Hardin** (Memphis, Tennessee, AEB, 1898ko otsailaren 3a &ndash; Chicagon, Illinois, 1971ko abuztuaren 27a) estatubatuar  pianista, konpositorea eta abeslari afroamerikarra izan zen.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Louis_and_Lil_Armstrong_visit_to_Israel%2C_April_1959_%28997009327080505171%29.jpg/220px-Louis_and_Lil_Armstrong_visit_to_Israel%2C_April_1959_%28997009327080505171%29.jpg|alt=Lil Armstrong en Israël, 1959|thumb|Lil Armstrong Israelen, 1959

## Biografia 
### Familia eta lehen urteak 
Lil Armstrongen amona, Priscilla Thompson, esklabo jaio zen 1850ean Lafayette konderrian (Mississippi). Lillianen gurasoak banandu egin ziren oso gaztea zenean, eta bere amarekin bizi izan zen Memphisko Beale Streetetik hurbil, non bluesa eta jazza asmatzen hasiak ziren. Piano klasikoko prestakuntza jaso zuen. Hamasei urterekin, eskolak antolatutako lehiaketa bat irabazi zuen, eta musika karrerariekin zion buru belarri. Louis Armstrong taldearekin bildu zen. Berak konbentzitzen zuen Oliver utzi eta Fletcher Hendersonen taldean sartzeko, eta horrek izugarri lagundu zion tronpeta-jolearen ibilbidean.

Louis Armstrong-ekin ezkondu zen 1924an, eta  eta  piano-jotzaile bihurtu zen. Estudioetatik kanpo, berriz, 1925etik zuzendu zuen bere orkestra., '''', Don't ''*, Two Deuces, Knee Drops) Keppardekin itzuli zen berriro 1928an.) eta 1938an Satchmorengandik dibortziatu ondoren, New Orleans musika-talde batzuetan laguntzaile gisa lan egiten zuen batez ere. 1930eko hamarkadaren bigarren erdian piano-jolea izan zen Deccaren etxean, eta 26 abesti grabatu zituen, batez ere abeslari gisa, hala nola *Just For a Thrill*

1971ko abuztuaren 27an hil zen, Louis Armstrong baino hilabete geroago, tronpeta-jotzailearen omenezko telebista-ekoizpen batean pianoan eserita zegoela, St. Louis Blues. Lincoln hilerrian lurperatuta dago.

## Estiloa 
Ragtime-tik gertu, Lil pianista ohoretsua da. Hastapenetan, bere zentzu erritmikoak orkestraren jokoa sendotzen laguntzen zuen.

## Erreferentzia diskografikoak 
Lil Armstrongek asko grabatu zuen Louis Armstrongen taldeetan. Decca-nen egon zen bitartean, 26 pieza grabatzen zituen. Bere ibilbideko gainerakoetan gutxi grabatu zuen: 12 diska 1945 eta 1947 artean, sei abesti 1953-1954an, bi selekzio 1959an eta album bat 1961ean.

* *Struttin' Some* Barbacoas eta *Hotter Than That* (Louis Armstrong H5ekin, 1927)
* *That's When I'll Come Back to You* (Louis Armstrong H7, 1927)
* Two Deuces (Louis Armstrong H5ekin, 1928)
* *Lil Armstrong* and her Swingband (1936-1940)
* *Big Butter'' and Egg Man (Sidney Bechet, 1952)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Motzondo-belarri leun

**Motzondo-belarri leuna** (*Panus conchatus*) *Polyporaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi zaila eta zapore desatsegina du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Goitik ahurra da, ertza izurtua, inkurbatua eta lobulatua. Gaztetan kolore lila edo bioleta du eta zahartzean lehoi kolorekoa edo arrexka. Gainazala leuna eta ilegabea.

**Orriak:** Estu, estuak, meheak eta dekurrenteak. Perretxikoa gaztea denean, krema kolorekoak dira tonu biolazeoekin, ondoren zahartuaz okre antzeko kolorea hartzen duten.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Alboan, laburra, zaila, belusduna, kolore arre-morea du, zahartuaz zurbilduaz joaten da.

**Haragia:** Tinkoa, larrukara edo elastikoa, zurixka; normalean fruta usainekoa, nahiz eta batzuetan errefaua gogorarazten duen.

**Etimologia:** *Panus* terminoa latinetik dator, eta tumorea, hantura, esan nahi du. *Conchatus* epitetoa ere latinetik dator, "concha" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Panus rudis* delakoarekin, baina honek kapelan ile tenteak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Enbor hiletan eta hostozabalen adarretan hazten da, batez ere *Fagus*, *Populus* eta *Betula* zuhaitzetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Kolonbia, Peru, Brasil, Europa, Errusia, Kaukasia, India, Mongolia, Hego Korea, Japonia, Txina, Vietnam, Australia, Zeelanda Berria, Papua Ginea Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Supizteko zume-ardagai

**Supizteko zume-ardagaia** (*Phellinus igniarius*) *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Ardagai guztiak bezala, ezin da jan, gogorra da. Antzeko espeziekin gertatzen den bezala, propietate sendagarriak ere ikertzen ari dira.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 cm-tik 20 cm-ra, zaldi apatxaren itxurakoa. Oso gogorra eta zurkara da, eta zokalo zabalek osatzen duten, gutxi arraildutako ildaskek bereizirik, ale gazteak gris-horixka kolorekoak dira eta zaharrak, gris-marroiak, arrosa kolore pixka batekin. Zarakarra ez da *nigricans* delakoaren  bezain iluna eta distiratsua eta zokalo gutxiago ditu.

**Tutuak:** Geruzatuak eta kolore gorrixkakoak, 

**Poroak:** Biribilak eta txikiak, kanela kolorekoak edo marroiak.

**Haragia edo bilbea:** Kolore marroi-gorrixka oso bereizgarri batekoa. Usain fungikoa du eta zapore garratz eta mikatza.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen "phellinos" hitzetik. *Igniarius* epitetoa berriz latinetik dator, sua esan nahi duen "ignis" hitzetik. Sua pizteko ardagai gisa erabilia izan delako (desegoki erabilia).

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Phellinus tremulae* oso antzekoa da, eta haltzak eta fruta-arbolak hobesten ditu. *Fomitopsis pinicola*, koniferoen parasitoa da eta kolore distiratsu gorrixka-horixkak ditu. *Fomes fomentarius* ere antzekoa da, baina pileoa zurixka du, lodiagoa eta geruzatuagoa da

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan egoten den espeziea da, nahiz eta udan hazten den. Batez ere hostozabalen zuhaitzetan, hala nola sahats zurietan, lizarretan, etab.

### Banaketa eremua 
Asia, Europa, Ipar Amerika, Ozeania, Kolonbia, Brasil, Argentina, Islandia, Kanariak, Errusia, Hegoafrika, Mozambike.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leire Ibarguren

**Leire Ibarguren Agirre** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1979ko urtarrilaren 25a) irakaslea eta idazlea da. 

## Bizitza 
Leirek Azpeitiko Karmelo Etxegarai ikastetxean egin zituen OHO, BBB eta UBI ikasketak. Fisika Zientzietan eta Gizarte eta Kultur Antropologian lizentziaturak berriz, Euskal Herriko Unibertsitatean. Ikerketak Feministak masterra ere Euskal Herriko Unibertsitatean egin zuen.

Euskal Herriko Bilgune Feministako eta Emagin elkarteko militantea da.

Fisika eta Kimika irakasle dihardu bigarren hezkuntzan.
250px|thumb|Leire Ibarguren Durangoko irakurketa taldean *Petare* liburuaz berbetan
## Argitalpenak 
* *Laura esaten zioten*  (Txalaparta 2016)
* *Le llamaban Laura*. (Txalaparta, 2018)
* *Petare. Miren Egigurenen puskak* (Txalaparta, 2022)*.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Leire Ibarguren "Laura esaten zioten" liburuazEITB, 2017.06.03
* Leire Ibarguren "Petare. Miren Egigurenen puskak" liburuaz Uztarria, 2022.09.28
Bolbizio hori

**Bolbizio horia** (*Bolbitius vitellinus*) *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da erabiltzen sukaldean, haragi urtsua eta urria duelako.

Sinonimoa:  *Bolbitius titubans*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Likatsua, hori-sufre kolore bizikoa, hori-arrautza gorringo kolorekoa, ertzean zurbilagoa; arrautzaren edo ezkurraren formakoa, gero kanpai itxurakoa, azkenean zabaldu egiten da. Mintzezko ertza eta gogor ildaskatua.

**Orriak:** Libreak, estu, hasieran zurixkak, gero okre kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko altuerakoa eta 2 eta 5 mm-ko diametrokoa, zurixka edo horixka, irintsua, mehea eta hauskorra.

**Haragia:** Oso mehea, hauskorra, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Bolbitius* terminoa latinetik dator, idi-simaurraren, esan nahi duen "Bolbitius" hitzetik. Bere hazkuntza-giroa dela eta. *Vitellinus* epitetoa ere latinetik dator, arrautza-gorringoa esan nahi duen "vitellus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Zaila da antzeko beste espezie batekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Ondo ongarritutako belarretan edo gorozki degradatuetan.

### Banaketa eremua 
Amerika osoa, Europa, Errusia, Japonia, Ozeania, Hegoafrika, Kenya.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muriel Mussells Seyfert

**Muriel E. Mussells Seyfert**, edo **Muriel Elizabeth Mussells** (Danvers, AEB, 1909ko otsailaren 3a – Gainesville, AEB,1997ko azaroaren 9a) estatubatuar astronomoa izan zen, 1936an Harvard College-behatokian lanean ari zela Esne Bidean "nebulosa-eraztuna" (planeta-nebulosa) aurkitu zuelako ezaguna da.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|150px|Seyfert Galaxya
Muriel 1909ko otsailaren 3an jaio zen Danvers, Massachusetts, George eta Stella Mussellsen alaba. 

Murielen arreba Sylvia Mussell Lindsay ere Harvarden konputagailu gisa aritu zen lanean, eta lehen galaxia nanoa aurkitu zuen, eskultura-sistema. Sylvia Mussells Lindsay Eric Mervyn Lindsay astronomoarekin ezkondu zen. 1935eko maiatzaren 20an, Carl Keenan Seyfertekin ezkondu zen, eta haren omenez Seyfert galaxiak eta Seyfert seikotea izendatu zituen. Bi seme-alaba izan zituzten.

## Ekarpen zientifikoak 
Mussells Seyς-ek giza ordenagailu gisa lan egin zuen Harvard College-ko Behatokian.  Ezaguna da Esne Bidean nebulosa-eraztun berria aurkitu duelako.

## Artista 
Nashvillera joan ondoren, Tennessee, senarrarekin, pinturan aritu zen Muriel, eta bere arte-estudioari eutsi zion behatokiaren egoitzan (handik aurrera Murielen Erretiroa deitu izan zitzaion). [4] Bere bi erretratu, bat Arthur Dyer behatokiko notarioetako bat eta bestea senarrarena, Carl Keenan Seyfert behatokiko lehen zuzendaria, Dyer behatokian daude, Seynaut teleskopiora daraman eskailera batean. 

1952ko martxoaren 18an, Ryman auditorioan, Nashvilleko zentroan, gau bateko arte-ikuskizuna egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Márquez Pérez

**Isabel Márquez Pérez** (Badajoz, 1967) espainiar astronomoa da. 

## Biografia 
Astrofisikan lizentziatu zen 1990ean Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta 1994an lortu zuen doktoretza Granadako Unibertsitatean (doktoretzako sari berezia). Parisko Institut d'Astrophysiquen doktoratu zen.

## Lan ibilbidea 
Doktoratu ondoren, Andaluziako Astrofisika Institutuan hasi zen lanean doktoratu ondoko ikertzaile gisa, Ramón y Cajal zientzialari titularra eta, 2009tik, ikertzaile zientifikoa kontratatu zuen. 2017az geroztik, IAAko zientzia-zuzendariordea eta Severo Ochoa proiektuaren zuzendari zientifikoa da 2018az geroztik.

Almeríako Calar Altoko Behatokiko (2007-2011) Denbora Esleitzeko Nazioarteko Batzordeko kide izan zen, eta presidente izan zen (2011-2013), baita Kanarietako Behatokietako eta DBHko KTEko kide ere. Ekonomia eta Lehiakortasun Ministerioko Adituen Batzordean lan egin zuen, astronomia- eta astrofisika-proiektuak ebaluatzeko, eta Azpiegitura Astronomikoetarako Espainiako Sareko Adituen Batzordean (RIA), Espainiako estrategia definitzeko 2015 eta 2025 urteetarako. Europako LHko ikuskatzaile aditua izan zen, Marie Curie ekintzetarako, Zientziarako Belgikako Fundazio Nazionalerako eta NASAren ADAP programarako. Andaluziako Juntaren "Aktibitate kuklearar galaxietan" (2009-2013) bikaintasun-proiektuaren eta Plan Nazionalak finantzatutako zenbait ikerketa-proiekturen ikertzaile nagusia izan zen. Espainiako Astronomia Elkarteko (SEA) Zuzendaritza Batzordeko kidea eta diruzaina (2008-2012) izan zen.

Emakumeak eta Zientzia arloan, SEAko (2008-2012) "Emakumea eta astronomia" lantaldea koordinatu zuen, Espainiako Fisikako Errege Elkarteko "Emakumeak Fisikan" batzordeko kide izan zen, eta Emakume Ikertzaile eta Teknologoen Elkartearen (AMIT) nodoaren Zuzendaritza Batzordeko kide izan zen Andaluzian eta "Zientzia 2020" delakoan (AMIT).

### Ikerketa eta dibulgazioa 
Haren ikerketa-jarduera galaxietako jarduera nuklearra zenbait maiztasunetan (optikoa, infragorria eta X izpiak) aztertzen du, argitasun apaleko muturrean. 155 artikulu baino gehiago argitaratu ditu Sloxeko aldizkarietan, eta 6300 hitzordu baino gehiago ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Isabel Márquez Pérezi.' Espainiako Astronomia Elkartea.
* Emakumeak VIII. izarretan. Izen-abizenekin (bideoa). UNED kanala