Mirta Yáñez

**Mirta Gloria Yáñez Quiñoa** (Habana, Kuba, 1947) kubatar filologoa, poeta, saiakeragilea, narratzailea, ikertzailea eta kazetaria da. 2015etik Hizkuntzaren Akademia Kubatarreko kidea da. Latinoamerikako eta Kubako literaturan aditua da, eta Kubako emakumeen literatur diskurtsoari buruzko ikerketetan aditua; hogei bat liburu idatzi ditu. 2018ko abenduan Kubako Literatura Sari Nazionala jaso zuen.

## Biografia 
Habanan jaio zen 1947an, eta bertan bizi da. 

Raul Cepero Bonilla Unibertsitate Aurreko Institutu Berezian batxiler ikasketak egin ondoren, 1965ean Habanako Unibertsitatean sartu zen. Zientzia Filologikoetan doktorea da (1991), eta Latinoamerikako literaturan eta Kubako literatura garaikidean, bereziki emakumeen diskurtsoan, espezializatutako Hizkuntza eta Literatura Hispanikoetan lizentziaduna.

Kazetaria izateaz gain unibertsitateko irakaslea da, mintegi eta solasaldietan parte hartu du, eta hainbat ikastaro eta hitzaldi eman ditu Europako, Estatu Batuetako eta Latinoamerikako unibertsitate eta ikastegietan.  

*Martxoaren 13ko* Lehiaketako poesia saria, 1970ean *Las visitas* (*Bisitak)* lanagatik eskuratutakoa, erregistro zabaleko idazle gisa bere ibilbidean zehar jaso dituen sari ugarien artean lehena izan zen. 

Bere belaunaldiko intelektual garrantzitsuenetako bat da, eta lantzen dituen ia genero guztietan nabarmendu da: lirikan, kontakizunetan, eleberrietan, saiakeretan. Zinemarako eta telebistarako gidoilaria da, eta kazetari eta literatur kritikari gisa ere bibliografia zabala du. 

Kubatar literaturan emakumeen diskurtsoaren ikertzaile nagusietako bat izan da, narratiban enfasia jarriz, eta bere lanek, Nancy Alonso idazlearekin batera, Kubako literaturaren panoraman ia ahaztuta edo gutxi ezagutzen diren egileen lana zabaltzen lagundu dute. Marilyn Bobesekin batera, Gatzezko estatuak antologiaren agerpenaren arduraduna da. Antologia horren hitzaurrea idatzi zuen, eta hainbat emakume kubatarren kontakizunak biltzen ditu, kolonialismoaren garaietatik hogeigarren mendeko laurogeita hamarreko hamarkadara artekoak.

Ezaguna da bere jarrera feministagatik, Camila Henríquez Ureñaren lanaren jarraitzaile gisa. 

2015eko martxotik Kubako Hizkuntzaren Akademiako kide da, Gisela Cárdenas Molina hizkuntzalaria hil zenetik hutsik zegoen R besaulkian. "Pertsonaia femeninoa Latinoamerikako erromantizismoaren narratiban" hitzaldia eman zuen.

Hainbat garaitan hainbat lan egin ditu, hala nola: Unibertsitate Hedakuntzako Zuzendaritzako Kultur Jardueren Saileko burua, Centre des Recherches Latino-Américaines de la Université de Poitiers-eko irakurle eta ikertzaile bisitari gisa, Kritikaren Ateneoaren antolaketan, besteak beste. Halaber, Wifredo Lam Zentroko Zuzendaritza Kontseiluko kide izan zen, eta bertan “Habanako II. Bienaleko” Katalogoa egin zuen taldeko buru izan zen.

Literatur jarduera ugaritan parte hartzera gonbidatu dute Europa eta Latinoamerikako hainbat herrialdetan.

2019ko urtarrilaren 29an, Amury Pérez Vidalek elkarrizketa egin zion Kubako telebistako *Con 2 que se quieran* saioan, bere hirugarren denboraldian. Programa hori CUBAVISIÓN telebista-kateak transmititu zuen, izar-ordutegian. Aurkezleak neba Alberto Yañez poeta eta gidoilariaren heriotzari buruz galdetu zionean, 10 urteren ondoren gertatutakoaren erantzunaren zain jarraitzen zuela aitortu zuen, poliziaren aldetik. Programa horretan bertan, bere burua pertsona bakartitzat hartzen zuela esaten zuen, bakarrik sentitzen ez zen arren. Berarentzat bakardadea, lasaitasunarekin batera, bere lanean kontzentratu ahal izateko behar zuen baldintzetako bat zela, Cojímar-eko bere auzotik gehien gustatzen zitzaion gauzetako bat.

2019ko otsailaren 8an, Literatura Sari Nazionala jaso zuen Habanako Nazioarteko 28. Liburu Azokan. *El lauro* Liburuaren Institutu Kubatarrak emana, eta herrialdeko literaturan emakumeen diskurtsoaren ikertzaile gisa egindako lana aitortuz. Saria emateko ardura duen epaimahaiaren arabera, Yáñezen narratibak Kubako literaturaren panoraman ia ahaztuta edo gutxi ezagutzen diren egileen lana zabaltzen laguntzen du. 

## Lanak 
### Narratiba 
* *Sangra por la herida*. Nobela. Habana, Ediciones Unión y Letras Cubanas, 2010.

* *Falsos documentosEl búfalo ciego y otros cuentos*. Habana, Ediciones Unión, 2008. Compilación de 24 relatos provenientes de 4 libros anteriores: *Todos los negros tomamos café*, *La Habana es una ciudad bien grande*, *El diablo son las cosas* y *Falsos documentos*

* *Serafín y las aventuras en el Reino de los Comejenes*. Haurrentzako kontakizuna. Habana, Dienteleche Bilduma, Union Edizioak, 2007

* *Falsos documentos*. Ipuinak. Habana, Vagabundo del Alba bilduma, Ediciones Unión, 2005 (beste edizio batzuk: Ciudad de La Habana, Plan Especial, Ediciones Unión, 2007)

* *Narraciones desordenadas e incompletas*. Habana, Ed. Letras Cubanas, 1997

* *El diablo son las cosas*. Ipuinak. Habana, Arg. Letras Cubanas, 1988 (beste edizio batzuk: Egilearen edizioa, Tucumán, 1993; Ciudad de La Habana, Ed. Letras Cubanas, 2000)

* *La hora de los mameyes*. Nobela. Habana, Ed. Letras Cubanas, 1983

* *Yo soy Jack Johnson*. Relato. En *Cuentos de boxeo*, Habana, Ed. Arte y Literatura, 1982

* *La Habana es una ciudad bien grande*. Cuentos.  Habana, Ed. Letras Cubanas, 1980

* *Serafín y sus aventuras con los caballitos*. Haur nobela. Habana, Ed. Gente Nueva, 1979

* *Todos los negros tomamos café.* Habana, Arg. Artea eta Literatura, Liburuaren Institutu Kubatarra, 1976 (beste edizio batzuk: Egilearen edizioa, Tucumán, 1993)

### Poesia 
* *Un solo bosque negro*. Habana, Ed. Letras Cubanas, 2003

* *Algún lugar en ruinas*. Habana, Ediciones Unión, 1997

* *Poesía casi completa de Jiribilla el conejo*. Haurrentzat poesia. Habana, Ed. Gente Nueva, 1994

* Poemas. Kolonbia, Ed. Enbalajea, 1987

* *Las visitas y otros poemas*. Habana, Arg. Letras Cubanas, 1986. Liburu hau Municheko (Alemania) Gazteriaren Nazioarteko Liburutegiak urtero antolatzen duen *White Ravens* 1989 Erakusketan sartu zen

* *El Matadero: un modelo para desarmarLas visitas*. Poesia. Habana, Unibertsitate Inprimategia, Habanako Unibertsitatea, 1971

### Saiakera eta kritika 
* *Cubanas a capítulo. Segunda temporada*. Habana, Ed. Unión, 2009.

* *El Matadero: un modelo para desarmar*. Habana, Arg. Letras Cubanas, 2005

* *Cubanas a capítulo*. Santiago, Ed. Oriente, 2000

* *La narrativa romántica en Latinoamérica*. Habana, “Giraldilla” bilduma, Ed. Letras Cubanas, 1990

* *El mundo literario prehispánico* (elkarlanean). Habana, Unibertsitateko Inprimategia, 1986

### Miszelanea 
* *Cenicienta*. Antzerki bertsioa. Habana, Arg. Jende Berria, 2006

* *Del azafrán al lirio*. Askotariko testuak. Habana, Arg. Harresiz kanpokoa, 2006

* *Camila y Camila*. Lekukotza. Habana, Arg. Pablo, 2003

* *Album de poetisas cubanas* (Hautaketa eta sarrera). Habana, Arg. Letras Cubanas, 1997 (berrargitalpena: Habana, Plan Especial, Ed. Letras Cubanas, 2003)

* *Estatuas de sal.* Kubatar ipuingile garaikideak. Panorama kritikoa (1959-1995). Hautaketa, sarrera eta oharrak (elkarlanean). Habana, Arg. Union, 1996 (berrargitalpen berrikusia. Habana, Arg. Union, 2008)

* *La novela romántica latinoamericanaUna memoria de elefante*. Lekukotza. Habana, Arg. 1991ko apirila

* *Antología del soneto hispanoamericano* (Hautaketa eta hitzaurrea). Habana, Arg. Artea eta Literatura, 1988

* *La novela romántica latinoamericana* (Hautaketa, hitzaurrea eta oharrak). Habana, “Balorazio anitza” bilduma, Ed. Ameriketako Etxea, 1978

* *Quiénes eran los aztecas*. Zabalkundea. Habana, Habanako Unibertsitateko Informazio Zientifiko-Teknikoko Zentroa, 1974

### Itzulitako lana 
* *Blessure ouverte*. Nobela. Frantzia, Arg. L´Harmattan, 2011.

* *Havana is a really big city and other short stories*. Ipuinak. AEB, Ed.Cubanabooks, 2010.

* *Faux Papiers Falsos documentos*. Ipuinak, edizio elebiduna. Saint-Nazaire, France, Ed. MEET, 2007.

* *Havanna ist eine ziemlich grosse stadt*. Ipuinak. Bremen, Ed. Atlantik, 2001.

* *Making a Scene*: An Anthology of Short Stories by Cuban Women Writers. Hautaketa eta sarrera. England, Mango Publishing, 2002.

* *Cubana*. Hautaketa eta sarrera. Boston, Beacon Press, 1998.

## Sariak 
* 1970: Martxoaren 13ko Lehiaketako Poesia Saria, *Las* visitas poema-liburuagatik
* 1977: *Urrezko Aroa* lehiaketako Narratiba Saria
* 1988: Kritikaren Saria, *Deabrua gauzak dira* ipuin liburuagatik
* 1990: Kritikaren Saria, *Narratiba erromantikoa Latinoamerikan* saiakeragatik
* 1999: Memoria Saria, Pablo de la Torriente Brau Kultur Etxeak emana
* 2001: Forderpreis der Iniciative LiBeraturpreis, Frankfurt, Alemania
* 2005: Kritikaren Saria *Falsos Documentos* ipuin liburuagatik
* 2010: Kritikaren Saria *Sangra por la herida* eleberriagatik
* 2012: Hizkuntzaren Akademia Kubatarraren saria, *Sangra por la herida*
* 2018: Kubako Literatura Sari Nazionala

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
# “Acordes de la posmodernidad cubana: la obra reflexiva de Mirta Yáñez”. Prólogo a Cubanas a capítulo. Susana Montero. Santiago de Cuba: Ed. Oriente, 2000.
# “El incompleto desorden creativo de Mirta Yáñez”, en Síntomas. Alberto Garrandés. Ciudad de La Habana: Ediciones Unión, 1999.
# *A Place in the Sun Women Writers in Twentieth-Century CUBA*. Catherine Davies. London & New Jersey: Zed Books Ltd., 1997.
# “Escritoras cubanas: Mirta Yáñez” en *Studi di letteratura ispano-americana*. Susanna Regazzoni. Italia: Bulzoni Editore, 1997.
# *Caribbean Women Novelist. An annoted Critical Bibliography*. (Referencias bibliográficas sobre MY). Lizabeth Paravisini-Gebert and Olga Torres-Seda. Connecticut: Greenwood Press, 1993.
# *Kuba, die neue Welt des Literatur in der Karibik*. . Alemania: Ed. Verlag, 1984.
# “Todos, todos tomamos café”. Reseña crítica sobre Todos los negros tomamos café. Ezequiel Vieta. En La Gaceta de Cuba, sept. 1977, no.160, Ciudad de La Habana.

## Kanpo estekak 
* Mirta Yáñezen profila Cuba Literarian
* A cerca de Mirta Yáñezen agiri faltsuak
* Mirta Yáñezekin elkarrizketa: pentsaera desberdina (2000)