open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
503 Evelyn

**503 Evelyn**, asteroide gerrikoan aurkitutako 503. asteroidearen izena da. 1903ko urtarrilak 19an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1903 LF** zen.

## Kanpo estekak
504 Cora

**504 Cora**, asteroide gerrikoan aurkitutako 504. asteroidearen izena da. 1902ko ekainak 30ean aurkitu zuen Solon Irving Baileyk Peruko bigarren hiririk populatuena den Arequipako behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 LK** zen.

## Kanpo estekak
505 Cava

**505 Cava**, asteroide gerrikoan aurkitutako 505. asteroidearen izena da. 1902ko abuztuak 21ean aurkitu zuen Royal Harwood Frost astronomoak Peruko bigarren hiririk populatuena den Arequipako behatokitk. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1902 LL** zen.

## Kanpo estekak
Dúlamán

**Dúlamán** (euskaraz *Alga arre*) irlandar abesti herrikoia da. Abestiaren hitzak irlanderaz daude, eta behin eta berriz errepikatzen den leloak honela dio:

## Kanpo estekak 
* Clannad taldearen "Dulamán" abestiaren bertsioa entzungai
* Omnia taldearen "Dulamán" abestiaren bertsioa entzungai
* Celtic Woman taldearen (Méav Ní Mhaolchatha abeslaria) "Dulamán" abestiaren bertsioa entzungai
* Altan taldearen "Dulamán" abestiaren bertsioa entzungai
* Anuna taldearen "Dulamán" abestiaren bertsioa entzungai

## Kanpo estekak
508 Princetonia

**508 Princetonia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 508. asteroidearen izena da. 1903ko apirilak 20an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatuabatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapena, **1903 LQ** zen. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

Asteroide honek, bere izena, Princetongo Unibertsitateagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Fusobacterium

**Fusobacterium** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Bazilo hauek luzeak dira, eta haritsuak (harizpiak eratzen dituzte). Anaerobio hertsiak dira eta ez dute esporarik sortzen.

Ahoan eta hestean bizi ohi dira, ingurune anaerobioetan (esaterako, ahoko zirrikituetan, heste lodiaren oxigenorik gabeko tokietan...).

Fusobacterium-en ezaugarri biokimiko nagusiak honako hauek dira:

* anaerobio hertsiak (O/H: -/+)

* katalasa (-)

* ez dute zitokromorik

* gluzidoak hartzitzen dituzte azido butirikoa sortuz.

*Fusobacterium necrophorum*-ek Borrelia bakterioarekin elkartzen denean Vincent-en angina eragiten du, ahoko infekzio bat, hortzoiak jotzen dituena. Honetaz gain, bakterio horrek Lemierren gaitza ere sor dezake, zainen tronbosi larria, eztarriko infekzio baten ez-ohiko konplikazioa dena.
Off to Dublin in the Green

**Off to Dublin in the Green** (euskaraz "Dublin Orlegirantz"), baita **Merry Ploughboy** ("Goldatzaile Alaia") izenarekin ezaguna, irlandar abesti herrikoia da. Bere hitzak Brendan Behan idazle ospetsuaren anaia zen Dominic Behanek idatzi zituen. Bere gaia Irlandar Independentzia Gerran goldatzaile edo nekazari gazte batek izandako bizipenak dira.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* The Dubliners taldearen Off to Dublin in the Green abestiaren bertsioko bideoklipa ikusgai.
* Johnny McEvoy abeslariaren Off to Dublin in the Green abestiaren bertsioko bideoklipa ikusgai.
* Abbey Tarvern taldearen Off to Dublin in the Green abestiaren bertsioko bideoklipa ikusgai.
* The Wolfe Tones taldearen taldearen Off to Dublin in the Green abestiaren bertsioa entzungai.
* The Clancy Brothers taldearen taldearen Off to Dublin in the Green abestiaren bertsioa entzungai.
* M.É.Z. taldearen Off to Dublin in the Green abestiaren bertsioko bideoklipa ikusgai.

## Kanpo estekak
Gregorio Vicente

**Gregorio Vicente Hernández** (Barakaldo, 1969ko apirilaren 22a -) euskal piraguista ohia da, ur lasaietako kayaken aritzen zena. *Piragüismo Zamora* arraun taldean aritu zuen.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak
Pedro Alegre

**Pedro Alegre Arrizabalaga** (Irun, 1961eko abuztuaren 15a -) euskal piraguista ohia da, ur lasaietako kayaken aritzen zena, eta Santiagotarrak Kirol Elkartean hasitakoa da.

Bitan irabazi zuen "Sellako jaitsiera" Asturiasen.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak
Javier Etxaniz Peña

**Javier Etxaniz Peña** (Donostia, 1970eko apirilaren 11 -) euskal piraguista ohia eta entrenatzailea da, ur bizietako kayaken aritzen zena. Atlético San Sebastián klubeko taldekidea izan zen.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak
Cristina Martínez

**Cristina Martínez Arrieta** (Donostia, 1972ko urriaren 8a -) euskal piraguista ohia da. kayak (K1) modalitatean aritzen zen, Atlético San Sebastián arraun taldean. Espainiako selekzioarekin, Bartzelonako eta Atlantako olinpiar jokoetan lehiatu zen.

## Ibilbidea 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak
Bavariera

**Bavariera**, **austrobavariera** izenaz ere ezaguna, Austrian eta Bavarian batez ere hitz egiten den germaniar hizkuntza bat da, zehazki, goi-aleman taldearen barruko aldaera-multzoa. Eztabaida dago hizkuntza beregaina edo alemanaren dialektoa den; hala ere, aleman estandarraren hiztunei ulertzeko zaila egiten zaie inoiz, hiztegi, ahoskera zein gramatika desberdintasunak baititu.

Ez du estatus ofizialik inon, eta ez du idaztarau estandarrik ere. Horrela, aleman estandarreren eragina gero eta handiagoa da.

## Hedapena 
* Bavarian (Alemania):
** Bavaria Garaian
** Bavaria Beherean
** Palatinatu Garaian
* Austrian:
** Herrialde osoan, Vorarlberg estatu federalean eta Reutteko (Tirol) inguru batzuetan izan ezik, hor alemanikeraz hitz egiten baita.
* Suitzan:
** Samnaun udalerrian, Grisonia Kantoian.
* Italian:
** Bolzano-Bozen probintzia osoan (Hego Tirol) eta hizkuntza-komunitate txikiak Veneton.
* Hungarian:
** Sopron (Ödenburg) hiria ofizialki elebiduna da.

## Ikus, gainera 
* Alemana
* Italiako hizkuntzak

## Kanpo estekak 
*  Bavarierari buruzko informazioa
Benben

thumb|250px|eskuinera|Benbenaren irudikapena, irudi eskaintzaile batekin bi muinoren artean agertzen den eguzki diskoaren hieroglifopean.
[thumb|250px|[Piramide Gorria|Piramide Gorriko piramidioia]]
**Benben**, egiptoar mitologian, zehazkiago Heliopoliseko kosmogonian, Nun jatorrizko ozeanotik sortu zen jatorrizko mendia zen, bertan, Atum jainko sortzaileak, bere burua eta bikote jainkotiarra sortu zuelarik.

Piramideetako Testuetan, 1587. lerroan, Atumek, bere buruari, "muino" bezala erreferentzia egiten dio, eta, esaten denez, piramide txiki batean bihurtu zen, Annun kokatua, bera bizi zen tokia.

Benbena, "dizdiratsua" esan nahiko lukeena, Heliopoliseko Egiptoar Eguzki Tenpluan, "hareazko muinoa"ren gainean, jatorrizko jainkoa agertzen den tenplua eta egunsentiko eguzkiaren lehen izpiek jotzen duten lehen tokian gurtutako harri sakratu bat zen.

Gurtza bera, Napatan eta Siwako oasian ere bazegoen, non kono formako harria, Egiptoko aro berantiarrean, zilbor batekin alderatua izan zen.

Beti jainko sortzailearekin lotua, eta heliopolistar kleroak garatutako mitologiarekin, "inongo zalantzarik gabe, eguzki izpi bat izan zen" (Gardiner).

Benbena, bere esanahi erlijioso garrantzitsua kontutan hartuta, ziuraski, zenbait egitura arkitektonikoren eredua zen, Abu Gurabeko eguzki tenpluetako obeliskoak, obeliskoen tontorrak eta piramidioiak kasu.

Jatorrizko kono formatik, harria, beranduago, behar arkitektonikoak medio, lauki formako oinarridun eta tontordun piramide txiki bat bihurtu zen, sarri, urre lamina batekin estalia.

Mito bera, Bennu hegaztiarekin lotua dago, greziarrek Fenix deitu zuten txori mitikoa, Heliopolisen ere gurtua zena, non Benbenean pausatzen dela esaten den. B. Kempen arabera, Benbena, Bennu eta Eguzkiaren arteko harremana, Egiptoko antzekotasun tipiko batean oinarrituta legoke: egunsentiko *weben* eguzkia, bere izpien proiekzioak Benbenean, honen gainean Bennu pausatzen delarik. Piramideetako Testuen 600. lerroan, Atumi buruz honako hau esaten da:

 Hart, 16. orrialdea.

Beste hiri batzuk, bertako kosmogonien arabera, mito ezberdinak garatu zituzten jatorrizko muino edo mendiei buruz, Menfisekoa bezala, non Tatenen jainkoaren pertsonifikazioa izan zen, Lurraren eta gauza on guztien hasiera.

Khonsu jainkoaren tenpluko tebastar testu batean ere, lehen muino edo mendia bezala identifikatu zen. Benbena, Atum jainkoaren semen tantetatik sortu zen, jatorrizko ozeanoan erori eta solidotu egiten direnak, bere barnean jainkoaren izpiritua duen lehen lurrezko tumulua eratuz.

Aditu eta historialari askok, jatorrizko Benbena, historiaurrean eroritako konposaketa burdintsuko (siderita) meteorito bat zela uste dute.

## Kanpo estekak
American Airlinesen 77 hegaldia

**American Airlinesen 77 hegaldia** Ameriketako Estatu Batuetan egon zen hegaldi komertziala zen. Virginian dagoen, baina Washington Hiriazerbitzatzen duen Washington-Dulles nazioarteko aireportutik irten eta Los Angeles zuen helburu. Al Kaidako 5 terroristen hegazkina bahitu zuten eta Pentagonoaren aurka jo zuten hegazkina bidaiari guztiekin. Bahiketa hau 11-Seko atentatuetan parte hartu zuen hegaldietako bat izan zen.

Hegazkina goizeko 09:37etan egin zuen talka Arlingtongo Pentagonoaren aurka. Hegazkineko 64 pertsonak hil ziren terroristak barne.

ezkerrera|thumb|thumbtime=25|77 hegaldiak Pentagonoaren aurka talka egiten du

## Hegazkinean zihoazen terroristak 
* Hani Hanjour (saudiarra eta ustezko pilotua)
* Khalid al-Mihdhar (saudiarra)
* Majed Moqed (saudiarra)
* Nawaf al-Hazmi (saudiarra)
* Salem al-Hazmi (saudiarra)

## Kanpo estekak
506 Marion

**506 Marion**, asteroide gerrikoan aurkitutako 506. asteroidearen izena da. 1903ko otsailak 17an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1903 LN** zen.

## Kanpo estekak
United Airlines

**United Airlines** (NAZE: UA, NAGE: UAL) Ameriketako Estatu Batuetako airelinearik garrantzitsuenetarikoa da, bai mundu mailakoa ere. Ameriketako Estatu Batuetatik munduko leku guztietara eskaintzen ditu hegaldiak.

Egoitza nagusia Chicagon dago.

2001eko irailaren 11n Al Kaidak airelinea honen bi hegaldi bahitu zituen 9/11ko atentatu ezagunak gauzatzeko.

## Ikus, gainera 
* United Airlinesen 175 hegaldia
* United Airlinesen 93 hegaldia

## Kanpo estekak 
* American Airlines airelinearen webgune ofiziala
Ekaitz Saies

**Ekaitz Saies Sistiaga** (Donostia, 1982ko martxoaren 2a) piraguista da. 2009 eta 2011 denboraldietan Munduko Txapeldun tituluak lortu zituen k1 4x200m proban. 1998az geroztik Donostia Kayak taldean aritzen da.

## Emaitzak 
Hona hemen bere emaitzak txapelketa ofizialetan:

## Erreferentziak
Ptolomeo XIV.a

**Ptolomeo XIV.a Teos Filopator II.a** (K.a. 59 inguru-K.a. 44), Antzinako Egiptoko Ptolomeotar dinastiako faraoi bat izan zen K.a. 47 eta K.a. 44 bitartean.

## Biografia 
Ptolomeo XII.a Auletesen semea eta Kleopatra VII.a ospetsuaren eta Ptolomeo XIII.a Teos Filopator I.aren neba-anaia zen.

Kleopatrarekin batera, elkargobernari bezala izendatua izan zen euren anaia Ptolomeo XIII.a Alexandrian, Julio Zesarren aurka izan zuen gerran hil ondoren, honek, Kleopatrari laguntzea nahiago izan zuelarik. Bere arrebarekin ezkondua, honek Erromara eginiko lehen bidaian lagundu zion, Zesarrekin batera, K.a. 46an.

Zesar Erroman erahila izan (K.a. 44ko martxoak 15) eta gutxira hil zen Ptolomeo XIV.a, bere arreba, Zesarren heriotzaren ondoren Egiptora itzuli ondoren, nork, ustez, pozoitu egin zuen, tronuan, Zesarrekin izan zuen semeagatik, Ptolomeo XV.a Zesariongatik ordezkatzeko.
Raymond Smith Dugan

**Raymond Smith Dugan** (1878ko maiatzak 30-1940ko abuztuak 31), 1899an, AEBetako Massachusetts estatuko Amherste Collegen diplomatutako astronomo estatubatuar bat izan zen.

Bere lizentzia, Amherst Collegen lortu zuen 1902an, eta, ondoren, bere doktoretza tesia 1905ean egin zuen Heidelbergeko unibertsitateko Heidelberg-Königstuhl Estatu Behatokian.

Garai horretan, Heidelbergeko behatokia, Max Wolfek zuzendutako asteroide ikerketa zentru garrantzitsu bat zen, eta, Raymondek, han egon zen garaian, 16 asteroide aurkitu zituen, horien artean, 511 Davida nabarmentzen delarik.

Princetongo Unibertsitatean, irakaslea (1905-1908), maisu laguntzailea (1908-1920), eta, azkenik, maisua (1920tik aurrera) izan zen. Anette Rumfordekin ezkondu zen 1909an.

1927an, Henry Norris Russellekin eta John Quincy Stewartekin, bi liburutan banatutako eragin handiko lan bat idatzi zuen, "Astronomia: Youngen astronomia gidaliburuaren berrikuspen bat" izenburua zuena, ia bi hamarkada osoz, erreferentziazko astronomia lana bihurtu zena. Esan bezala, bi liburutan banatua dago: "Eguzki Sistema" izenekoa lehena eta "Astrofisika eta astronomia estelarra" bigarrena.

2772 Dugan asteroidea, bere omenez deitua izan zen.
Veneziako historia

**Venezia** Italiako hiria da eta haren inguruan eratutako errepublika burujabea VIII. mendetik 1792 arte.

* Hiriaren historia osoa ikusteko: Venezia hiriaren historia.
* Errepublikaren historia ikusteko: Veneziako Errepublikaren historia.
Machado Anaiak Glorieta (Sevilla)

**Machado Anaiak Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua, zirkulu formakoa da, hiru eserleku luzek inguratzen dute, bertara, hiru sarrera dituelarik, eta, erdian, iturri apaingarri bat.

Bere landaretza, zumarrez (*Ulmus minor*) eta araukaria batez osatua dago (*Araucaria bidwillii*), bunya-bunya bezala ere ezaguna.

Amerikako Plazatik gertuago kokatua, hurbilen duen glorieta, Toreadoreen Iturria da.

## Kanpo estekak
Usoen Iturriak (Sevilla)

**Usoen Iturriak**, **Usoen Glorieta** izen ezezagunagoagatik ere deitua, Sevillako Amerikako Plazan kokatua dago, Maria Luisa Parkeari "Usoen Parkea" ezizena ematen dioten uso ugari bildu eta etengabe hegaldatzen duten bilgunea.

Parkera, Palmondoaren etorbidetik dagoen sarreran, "usoenak" bezala ezagutzen diren bi iturriak daude. Hasieran, hiru bikote ziren, horietatik, aipaturikoa baino geratzen ez delarik, hauek, 1933an zaharberrituak izan zirelarik. Eremu honen zaintza eza, nahikoa izan da beste lauak galdu izateko, baita oraindik mantentzen diren bietako bati burua mozteko ere.

Dirudienez, hona ez zen Plaza de la Alfalfan igandero egoten ziren azoka ibiltariekin amaitu zuen "hegazti gripe" ospetsua iritsi. Hala izan balitz, parkea ez litzateke dena izango.

Iturriak, 1964an egin eta kokatu ziren bertan.

Gertu, Mahai Muralaren Glorieta eta Erlojuaren Glorieta ditu.

## Kanpo estekak
Plaza de la Alfalfa

**Plaza de la Alfalfa** izeneko plaza, Alfalfa kalearen luzapen naturala da, eta bertan, Alcaicería de la Loza, Ángel María Camacho, Jesús de las Tres Caídas, Odreros, San Juan, Guardamino eta Pérez Galdós kaleak amaitzen dira.

Denboraren eta bertan gertaturiko jazoeren igaroan, izen aldaketek (ugariak izan direnak) ez diote bere izen herrikoiari eragin, gogoratzen denetik, mundu guztiak deitu baitu Plaza de la Alfalfa, errotuluan agertzen zen izena kontutan hartu gabe. Ez da kasu bakarra, nahiko gertu duen Plaza de Nuestro Padre Jesús de la Pasióni gauza bera gertatzen baitzaio, modu herrikoian, Plaza del Pan deitua dena.

XIX. mendearen erdialdetik, zehazki 1852tik, plazara, animali salerosketa azoka bat ekartzen da (Mercado de la Alfalfa deritzona), Sevillako udaletxearen aginduz, lehen Triana auzoan kokatuta zegoen azoka berera joateko zeharkatu behar zen txalupa zubiak suposatzen zuen arriskua eragozteko asmoz.

## Kanpo estekak
Ciriaco Errasti

**Ciriaco Errasti Siunaga** (Eibar, Gipuzkoa, 1904ko abuztuaren 8a - Eibar, Gipuzkoa, 1984ko azaroaren 8a) euskal herritar futbolaria zen. Espainiako futbol selekzio nazionalarekin internazionala izan zen hamalau partidutan, horien artean Italiako 1934ko Munduko Futbol Txapelketan jokatutakoak.

## Taldeak 
* Lagun Artea
* Eibar KE
* Deportivo Alavés (1925-1931)
* Real Madrid (1931-1938)

## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak
Naitō Masatoyo

Japoniako historiako Sengoku aroan, Takeda klana zerbitzatzen bizi izan zen samurai japoniar bat izan zen.

Masatoyo, Takeda Shingenen jeneralik konfidantzazkoenetako bat izan zen, eta, beraz, Takeda Shingenen hogeita lau jeneraletako bat bezala errekonozitua izan zen.

## Biografia 
Masatoyo, Takeda Nobutoraren zerbitzaria zen Kudō Toratoyoren bigarren semea izan zen, eta bere lehen izena, Kudō Sukenaga izan zen. Familiaren patua, Toratoyok, bere maisuarekin desadostasunak izan zituenean aldatu zuen, honegatik, hila izan zelarik. Sukenagak eta bere anaiak, Takeda klanetik ihes egin zuten. Nobutora, bere seme Takeda Shingenek erbesteratu ondoren, azken honek, itzultzeko deitu zituen Kudō anaiak, euren lurrak itzuliz eta euren familia berrezartzea baimenduz. Kudōtarrak, 50 soldaduko zalditeria baten buru jarriak izan ziren, eta *samurai-taisho* (侍大将) maila eman zitzaien. 1566an, Kōzuke probintziako Minowa gaztelua eman zioten. Takeda Shingenek, bere laugarren seme Takeda Katsuyoriren jagole izendatu zuen.

Mikatagaharako guduan, Tokugawa Ieyasuren tropen aurkako eraso baten buru izan zen, eta, 1575eko Nagashinoko guduan, erasoaren buruan egon zen, gudu honetan, gezikada ugari jaso zituelarik, eta, azkenik, Asahina Yasukatsuk burua moztu ziolarik.
Azai klana

Japoniako historiako Sengoku aroan, bere egoitza Ōmi probintzian (gaur egun Shiga prefektura) izan zuen daimyō leinu bat izan zen. Azai klana, Asakura klanarekin batera, Oda Nobunagaren aurka agertu zen XVI. mendearen amaieran. Odaren armadak garaitu zituen bi klanak 1570eko Anegawako guduan, eta behin betiko, hiru urte beranduago ezabatuak izan ziren, euren gaztelua, Odani gaztelua hartua izan zenean.

## Azai klaneko funtsezko kideak 
* Azai Sukemasa: Odani gaztelua ezarri zuen 1516an.
* Azai Hisamasa: Sukemasaren semea, Sasaki klanak garaitu zuen
* Azai Nagamasa: Hisamasaren semea, Oda Nobunagarekin gatazkak izan zituen eta honen aurka agertu zen, Asakura klanarekin eta Hiei mendiko sōheiekin aliantza bat eratuz. 1570eko Anegawako guduan garaitu zuen Oda Nobunagak. Bere alaben artean, Yodo-Dono, Toyotomi Hideyoshiren bigarren emaztea eta Toyotomi Hideyoriren ama zena, eta Oeyo, Tokugawa Hidetadaren emaztea eta Tokugawa shogunerriko hirugarren shoguna izan zen Tokugawa Iemitsuren ama izan zena.

## Kanpo estekak
Odani gaztelua

, gaur egun, Japoniako Shiga prefekturako Kohoku herrixkan kokatutako gaztelu japoniar bat izan zen.

Gaztelu hau, Azai klanaren gaztelurik garrantzitsuena zen, eta, bere lehen urteetan, "zeharkaezin"tzat jotzen zen, baina Oda Nobunagaren Odaniko setioan, gaztelua erori egin zen.

Odani gaztelua, Japoniako *yamashiro* edo mendiko gaztelurik handienetakotzat hartzen da, Kasugayama gaztelua, Nanao gaztelua, Kannoji gaztelua eta Gassantoda gazteluarekin batera, gaur egun, soilik bere hondakinak geratzen diren arren.

## Kanpo estekak
Cristina Pato

**Cristina Pato** (Ourense, 1980ko abuztuaren 17a) galiziar gaita-jotzaile eta piano-jotzailea da. *Tolemia* bere lehendabiziko diska 1999an 18 urterekin kaleratu zuen; horren ostean, nazioarteko hainbat telebista katetan (horien artean TVE, BBC, CNN) aireratu zen Milaurtekoaren Finalean partehartu zuen,  etaThe Chieftains eta Cherish The Ladies taldeekin batera musika emanaldi biretan ibili zen.

2001ean, 20 urterekin, *Xilento* (Ourenseko "zorroztaile" edo "afiadores" direlakoen hizkeratik datorren hitza) izeneko bere bigarren diskoa kaleratu zuen: izenburuak "goseti" eta "handinahi" esan nahi du. Disko horretan kanten bertsio berriak ageri dira:

* *Os teus ollos*, José Peixotoren laguntzaz (Madredeus*Madredeus* portugaldar taldekoa)
* *En o sagrado en Vigo* (Martín Códax Erdi Aroko kanta)
* *Eu chorei*, ukitu ozar batez

## Diskografia 
* *Tolemia* (1999)
* *Xilento* (2001)
* *Misturado* (2007)

2008ko urrian, Yo Yo Ma estatubatuar biolin-jotzailearen *Yo Yo Ma and Friends: Songs of Joy and Peace* diskoa salmentara atera zen; hor, Cristinak eta nazioarteko beste hainbat artistak jo zuten.

## Ikus, gainera 
* Galiziako musika

## Kanpo estekak 
* Cristina Patoren webgune ofiziala.
* *The New York Times* 2006ko irailaren 16a.
* *Galicia-Hoxe.com* webgunea. 2007ko abuztuaren 28a.
* "The Scotsman" eskoziar aldizkarian.
* The Silk Road Ensemble and Yo Yo Marekin eginiriko lankidetza
Igor González de Galdeano

**Igor González de Galdeano Aranzabal** (Gasteiz, 1973ko azaroaren 1a - ) euskal txirrindulari ohi eta kirol-zuzendaria da. Lau aldiz lehenengo bosten artean izan da, Itzuli Handietan. Bizkaiko Bira irabazi zuen.

Anaia Álvaro txirrindulari profesionala ere izan da.

## Ibilbidea 
1995 eta 2005 artean txirrindulari profesionala izan zen eta 14 garaipen lortu zituen. Espainiako Vueltan bigarrena izan zen 1999 eta laugarrena 2004an. Frantziako Tourrean, berriz, bostgarrena 2001 eta 2002. Kirol profesionala utzi ondoren, Euskaltel-Euskadi taldeko kirol-zuzendari bihurtu zen 2006tik 2011 arte.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
(*) Erlojupekoa

## Taldeak 
* Euskadi (1995-1998)
* Vitalicio Seguros (1999-2000)
* ONCE (2001-2003)
* Liberty Seguros (2004-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Juan José Moral

**Juan José Moral Arnaiz** (Zumarraga, 1951ko abuztuaren 20a - ) euskal txirrindulari amateur ohia da.

Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte 1976an eta hurrengo urtean profesional bihurtzekotan izan zen Eldina taldearekin. Azkenean, ez zen taldea aurrera atera eta bertan behera utzi zuen txirrindularitza.

## Palmaresa 
**1970**
* 2. Gervais Memorialan
**1971**
* 2. Altsasuko Sarian
**1972**
* Altsasuko Saria
* 2. Gervais Memorialan
**1975**
* Bakearen Lasterketako etapa 1 
**1976**
* Gervais Memoriala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Elorriaga

**Francisco Javier Elorriaga Iturriagagoitia** (Abadiño, 1947ko abenduaren 3a - ) euskal txirrindulari ohia da.

## Ibilbidea 
1971ean Mediterranear Jokoetan hartu zuen parte eta baita hurrengo urteko Olinpiar Jokoetan ere.

1972 eta 1980 artean txirrindulari profesionala izan zen eta 40 garaipen lortu zituen.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* Kas (1972 &ndash; 1975)
* Super Ser (1976)
* Teka (1977 &ndash; 1978)
* Novostil Helios (1979)
* Flavia Gios (1980)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Manuel Lasa Urkia

**José Manuel Lasa Urkia** (Oiartzun, 1939ko maiatzaren 21a - ) euskal txirrindulari ohia da. Migel Mari anaia txirrindularia ere bazen.

## Ibilbidea 
1964ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, errepideko proban.

1966 eta 1970 artean txirrindulari profesionala izan zen eta 9 garaipen lortu zituen.

## Palmaresa 
### Amateurretan
**1959**
* Etxaniz Memoriala
* Altsasuko Saria
**1962**
* Altsasuko Saria
* 3. Nafarroako Itzulian eta 2 etapa
**1963**
* 2. Santikutz Klasikan
* 3. Nafarroako Itzulian
**1965**
* Bidasoko Itzulia
* Nafarroako Itzuliko etapa 1
* 2. 16px Munduko taldekako erlojupeko txapelketan
* 2. 16px Munduko errepideko txapelketan
* 3. Santikutz Klasikan
### Profesionaletan
**1966**
* 3. Errioxako Itzulian eta etapa 1
* 3. Setmana Catalanan
* 3. Masferrer garaikurran
**1967**
* Midi Libreko etapa 1
* Errioxako Itzuliko etapa 1
* 5. Romandiako Tourrean
* 5. Kataluniako Voltan
* 6. Munduko txapelketan
* 6. Nafarroako Sari Nagusian (Espainiako errepideko mendiko txapelketa)
* 10. Eibarko Bizikletan
**1968**
* Eibarko Bizikletako etapa 1
**1969**
* Udaberriko Klasikoa
* Espainiako eskualdekako txapelketa 16px 
* 3. Andaluziako Itzulian
* 3. Pascuas Sari Nagusian
* 4. Espainiako Vueltan
* 5. Levanteko Itzulian
* 9. Setmana Catalanan
**1970**
* Espainiako eskualdekako txapelketa 16px 
* Mallorcako Itzuliko etapa 1
* 4. Ordiziako Klasikan

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* GAC - Mobylette (1965)
* Fagor (1966-1967)
* Kas (1968)
* Pepsi-Cola (1969)
* La Casera (1970)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Norris Russell

**Henry Norris Russell** (1877ko urriaren 25a - 1957ko otsailaren 18a), astronomo eta filosofo estatubatuar bat zen. Princetongo Unibertsitatean ikasi zuen, non Astronomia irakasle bihurtu zen 1905ean, eta, ondoren, 1911n, behatokiko zuzendari. Ejnar Hertzsprungekin batera baina modu independentean lan eginez, Hertzsprung-Russell diagrama garatu zuen 1910 inguruan. Filosofia errealistan edo errealismo kritiko deritzonean eginiko ekarpenengatik ere ezaguna da, benetako gertaerak erakustean eta errealismoaren teoria defendatzean oinarritzen zena. George Berkeley eta Immanuel Kanten ideien aurka zegoen, ideia hauek oso bitxiak iruditzen baitzitzaizkion.

1925ean, Rumford saria jaso zuen, izar erradiazioari buruzko bere lanengatik.

## Ohorezko sariak 
**Sariak**

* Royal Astronomical Societyko urrezko domina (1921)
* Henry Darper domina (1922)
* Bruce domina (1925)
* Rumford saria (1925)
* Franklin domina (1934)

**Eponimoak**
* American Astronomical Societyko Henry Norris Russell Irakasle postua
* Ilargiko Russell kraterra
* Talka kraterra Martitzen.
* 1762 Russell asteroidea.
Álvaro González de Galdeano

**Álvaro González de Galdeano Aranzabal** (Gasteiz, 1970eko urtarrilaren 3a - ) euskal txirrindulari ohi eta kirol-zuzendaria da.

Anaia Igor txirrindulari profesionala ere bazen eta elkarrekin aritu ziren 1995 eta 2004 artean.

## Ibilbidea 
1990. urtean, Selekzioen Munduko Txapelketan parte hartu zuen Palma de Mallorkan eta bigarren zailkatu zen.

1992an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

1992 eta 2004 artean txirrindulari profesionala izan zen eta 7 garaipen lortu zituen. 2000n Espainiako txapelketa lortu bazuen ere, Laudioko Sari Nagusian positiboa eman zuen nandrolona hartzeagatik. Hori zela eta, sei hilabeteko zigorra izan zuen.

2004an txirrindularitza utzi eta Orbea taldeko kirol zuzendari izendatu zuten.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
(*) Erlojupekoa

## Taldeak 
* Artiach (1992-1994)
* Euskadi (1995-1998)
* Vitalicio Seguros (1999-2000)
* ONCE (2001-2003)
* Liberty Seguros (2004-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*
Xabier Aldanondo

**Xabier Aldanondo Luzuriaga** (Segura, 1967ko apirilaren 6a - ) euskal txirrindulari ohia da.

## Ibilbidea 
1988an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

1989 eta 1994 artean txirrindulari profesionala izan zen baina ez zuen garaipenik lortu.

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* ONCE (1989 &ndash; 1994)

## Erreferentziak
Ignacio Astigarraga

alt=Iñaki Astigarraga Uriarteren argazkia|thumb|Iñaki Astigarraga Uriarte
**Iñaki Astigarraga Uriarte ("Ignacio Astigarraga Uriarte")** (Durango, 1936ko irailaren 12a - ) bizkaitar txirrindulari ohia da. Otxandiarra baina 1936ko militarren altxamenduaren ondorioz Durangon jaio zen. 

Bere kirol jarduerarik gehiena amateur mailetakoa izan zen. 1970.aren hamarkadan SVAC elkartearen kide izan zen.

## Ibilbidea 
1960ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. Errepideko proban 56. amaitu zuen eta taldekako erlojupekoan 8. izan zen, Olinpiar diploma lortuz (Jose Antonio Momeñe, Ramón  Sáez eta Juan Sánchez Camerorekin).

Urte berean profesionalekin Lube taldean aritu zen Errioxako Itzulian.

## Palmaresa
**1960**
* Bidasoko Itzulia
* 8. Olinpiar Jokoetako taldekako erlojupekoan

## Taldeak 
* Lube (1960)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* 
* Ignacio Astigarraga Uriarte - O*lympics.com*
José Antonio Martiarena

**José Antonio Martiarena Erastorza** (Donostia, 1968ko urtarrilaren 14a - ) euskal txirrindulari ohia da.

## Ibilbidea 
1988an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

1991 eta 1992 artean txirrindulari profesionala izan zen eta ez zuen garaipenik lortu.

## Taldeak 
* Paternina-Don Zoilo (1991)
* C.H.C.S.-Cierma (1992)

## Erreferentziak
Xabier Isasa Irigoien

**Xabier Isasa Irigoien** (Oiartzun, 1966ko ekainaren 2a - ) gipuzkoar txirrindulari ohia da, pistan aditua.

## Ibilbidea 
1988an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. Bertan 4&nbsp;km jazarpen taldeko modalitatean aritu zuen.

## Palmaresa
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Changhua konderria

**Changhua Konderria** (), Txinako Errepublikako Taiwan probintziaren mendebaldean dagoen konderria da. Konderriak 1074,40 km²-ko azalera dauka eta 2009ko urtarrileko erroldaren arabera 1.312.611 biztanle bizi ziren bertan.

## Ikus, gainera 
* Taiwan probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Changhua Konderriko gobernuaren webgunea.
Taipei Berria

**Taipei Berria** (), Txinako Errepublikako Taiwan probintziaren iparraldean dagoen konderria da, izen bereko Taipei hiria inguratuz. Konderriak 2.052,57 km²-ko azalera dauka eta 2009ko urtarrileko erroldaren arabera 3.849.492 biztanle bizi ziren bertan.

## Herri eta hiri senidetuak 
Taipei Berria ondorengo herri eta hiriekin senidetuta dago:

## Ikus, gainera 
* Taiwan probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taipei Konderriko gobernuaren webgunea.
Iván Campo

**Iván Campo Ramos** (Donostia, Gipuzkoa, 1974ko otsailaren 21a) euskal herritar futbolari ohia da. Espainiako futbol selekzio nazionalarekin internazionala izan da lau partidutan. Erdiko atzelari edo erdilari defendatzaile lanetan aritzen zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
### Nazioarteko txapelketak 
## Ikus, gainera 
* Donostiar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak
Yilan konderria (Taiwan)

**Yilan konderria** (), Txinako Errepublikako Taiwan probintziaren hego-mendebaldean dagoen konderria da. Konderriak 2.143,63 km² ditu, eta 2009ko urtarrileko erroldan 460.908 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Taiwan probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Yilan Konderriko gobernuaren webgunea.
Borrelia

**Borrelia** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, espiroketen klasean sailkatzen direnak. Espiroketak bakterio helikoidalak dira, kortxo-kentzeko itxurakoak, finak, luzeak eta diametro txikikoak (*irudia*). Mugikorrak dira, baina haien mugimendua berezia da, flageloak ez baitaude bakterioaren kanpoaldean, zelula horma eta kanpo mintzaren artean baizik (endoflageloak). Horrek sugearen antzeko mugimendu bihurrikatzailea eragiten du, gainontzeko bakterioek ez dutena.

Espiroketa guztien antzera, borreliak ongi ikusten dira "in vivo" eremu iluneko mikroskopioaren bitartez.

Anaerobioak edo mikroaerofiloak dira. Orain dela gutxi arte ezin ziren laborategian kultibatu, zenbait *Treponemen* antzera, ez baitziren hazkuntza-inguruneetan hazten. Gaur egun kultiba daitezke, baina haien kultiboa korapilatsua da.

Borrelia generoan 36 espezie daude (2008. urtean), hauetako batzuk gizakiaren patogenoak izanik. Patogeno gehienek artropodoak erabiltzen dituzte (zorriak, kaparrak...) bektore moduan, gaitza transmititzeko. Mikrobio honek sortzen dituen gaitz gehienak zoonosiak dira, beraz.

Hiru dira gizakiaren patogeno nagusiak:

* *Borrelia recurrentis*: bakterio honek sukar errepikari izeneko gaitza eragiten du. Zorriak dira gaitz honen bektoreak.

Kondizio higieniko txarrek sukar errepikariaren izurriteak sor ditzakete. Tratatu ezean gaixotasun larria da, infektatuen ia erdia hiltzen baita.

* *Borrelia burgdorferi*-k Lyme gaitza eragiten du, kaparren bitartez hedatzen dena. Tratatu ezean gaitz hori kroniko bihur daiteke, eta konplikazio larriak sortu.

* *Borrelia vincentii*: bazilo Gram negatibo anaerobioekin (*Fusobacterium*) elkartzen denean, mikrobio honek Vincent-en angina eragiten du, hortzoiak jotzen dituen ahoko infekzioa. Gaitz honek zauri ultzerosoak eragiten ditu ahoan, eta baita hantura, sukarra eta amigdalitisa ere.

## Kanpo estekak
Cerdedo

**Cerdedo** Galiziako kostaldean dagoen udalerria da, Pontevedrako probintzian dagoen Tabeiros-Terra de Montes eskualdeko udalerria da.

## Parrokiak 
* Castro (Santa Baia)
* Cerdedo (San Xoán)
* Figueiroa (San Martiño)
* Folgoso (Santa María)
* Parada (San Pedro)
* Pedre (Santo Estevo)
* Quireza (San Tomé)
* Tomonde (Santa María)

## Herritar ezagunak 
* Pedro de Monteagudo, arkitektoa (1640-1700).
* Tomás Penelas, hargina (1825- ? )
* Xosé Otero Espasandín, zientzialari eta idazlea (1900-1987).

## Kanpo estekak 
* Cerdedoko udal webgunea
Dervish

**Dervish** 1989an sortutako irlandar folk talde bat da, bere burua Cathy Jordan delarik.

Taldea Brian McDonagh, Mandola Liam Kelly, Tom Morrow, Fiddle Shane Mitchell, Cathy Jordan eta Michael Holmes kideek osatzen dute. Gaur egun arte estudioko zortzi diska eta Palma de Mallorcatik zuzenean burututako diska bat grabatu dituzte. Urtero munduko zeltiar jaialdi entzutetsuenetan jardun ohi dute. 2007ko Eurovision Abesti Txapelketan beren herrialdea den Irlandako ordezkariak izan ziren, '"They can't stop the spring" (*Ezin dute udaberria gelditu*) abestia jo zutelarik.

## Diskografia 
* *Harmony Hill* (1993)
* *Playing with fire* (1995)
* *End of the day* (1996)
* *Live in Palma* (1997)
* *Midsummer Night* (1999)
* *Decade* (2001)
* *Spirit* (2003)
* *A Healing Heart* (2005)
* *Travelling Show* (2007)

## Kanpo estekak 
* Dervish taldearen webgune ofizialal
* "They Can't Stop The Spring" abestiaren bideoklipa
* Dervish taldea "Sean Bhan" abestia joaz
Four Men and a Dog

**Four Men and a Dog** (euskaraz "Lau Gizon eta Txakur bat") 1990ean Belfasteko Folk Jaialdian ezagutarazi zen irlandar musika herrikoia jotzen duen taldea da. Talde honek usadiozko irlandar musika beste musika motekin nahasturik jo ohi du, rocka, jazza, bluesa, bluegrassa, swinga, salsa, polka eta baita rapa barne direla. Jatorriz taldearen izena kidea eta abeslaria den Mick Dalyren ezizenetik eratorritakoa da: "The Black Dog" ("Txakur Beltza). Mick gaur egun Kevin Dohertyk ordezkatzen du.

1994an The Band talde ospetsuarekin topatu eta New Yorkeko estatuan dagoen Woodstock herriko Levon Helm´s estudioan beren Doctor A's Secret Remedies bilduma grabatu zuten, honetan Garth Hudson eta Randy Ciarlante musikariak gonbidatu zituztelarik. Erresuma Batuko biran Rick Danko musikaria Four Men and a Dog taldera gehitu zitzaion, bira honetan taldeko betiko abesti ospetsuenak jo zituztelarik.

## Taldeko kideak 
* *Cathal Hayden* (biolina)
* ''Gerry O'Connor* (banjoa, biolina)
* *Gino Lupari* (bodhran, hezurrak, ahotsa)
* *Kevin Doherty* (gitarra, ahotsa)
* *Donal Murphy* (akordeoia)

## Diskografia 
* *Barking Mad* (1991)
* *Shifting Gravel (1993)
* ''Doctor A's Secret Remedies* (1995)
* *Long Roads* (1996)
* *Maybe Tonight* (2003)
* *Wallop the Spot'' (2007)

## Ikus, gainera
* Irlandako musika

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Four Men and a Dog taldearen webgune ofiziala
* Four Men and a Dog taldea Allmusic webgunean
510 Mabella

**510 Mabella**, asteroide gerrikoan aurkitutako 510. asteroidearen izena da. 1903ko maiatzak 20an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1903 LT** zen.

## Kanpo estekak
511 Davida

**511 Davida**, asteroide gerrikoan aurkitutako 511. asteroidearen izena da. 1903ko maiatzak 30ean aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1903 LU** zen.

Bere 326,06 kilometroko diametroarekin, asteroide gerrikoko seigarren asteroiderik handiena da, eta asteroide gerrikoaren masa osoaren %1a du. C motako asteroide bat da, kolore ilunekoa eta karbonoz osatutakoa dela esan nahi duena.

Davida, bere forma, lurretik, behaketa bisual bidez adierazi den asteroide gerrikoko asteroide urrietako bat da.

Davidak, bere izena, David Peck Toddengatik jasotzen du, asteroide honen aurkitzailea izan zen Raymond Smith Duganek lizentzia lortu zuen Amherst Collegeko irakasle bat izan zena.

## Kanpo estekak
512 Taurinensis

**512 Taurinensis**, asteroide gerrikoan aurkitutako 512. asteroidearen izena da. 1903ko ekainak 23an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen behin-behineko izendapen zientifikoa, **1903 LV** zen.

## Kanpo estekak
514 Armida

**514 Armida**, asteroide gerrikoan aurkitutako 514. asteroidearen izena da. 1903ko abuztuak 24an aurkitu zuen Max Wolf astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa, **1903 MB** zen.

## Kanpo estekak
Taoyuang

**Taoyuang** (), Txinako Errepublikako Taiwan probintziaren iparraldean dagoen konderria da. Konderriak 1.220,95 km²-ko azalera dauka eta 2009ko urtarrileko erroldaren arabera 1.963.546 biztanle bizi ziren bertan.

## Ikus, gainera 
* Taiwan probintziaren banaketa administratiboa
* Taoyuango nazioarteko aireportua

## Kanpo estekak 
*  Taoyuang Konderriko gobernuaren webgunea.
516 Ammherstia

**516 Ammherstia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 516. asteroidearen izena da. 1903ko irailak 20an aurkitu zuen Raymond Smith Dugan astronomo estatubatuarrak Heidelbergeko behatokitik. Asteroide honen diametroa, 73,1 kilometrokoa da, eta 0,312 eguneko errotazio periodoa du. Bere izena, Raymond Smith Dugan lizentziatu zen Unibertsitateagatik (Ammherst College) eta Unibertsitate hau kokatuta dagoen herriagatik (Ammherst) jasotzen du.

## Kanpo estekak
Atalia

**Atalia** Judeako erregina izan zen K.a. 842 eta K.a. 837 bitartean, gutxi gorabehera.

Ahab Israelekoa eta Biblian agertzen den Tiroko Jezabel printzesaren alaba zen. Joramekin ezkontzean, Judako erregina ezkontide bihurtu zen. Bere senarra hil zenean, bere seme Okozias ere tronura iritsi zen. Baina denbora laburrez, Jehuren matxinadak, Jezabelen ondorengo guztiekin amaitu zuen arte, Israelen (bere anaia) zein Judan.

Bere erregealdian, Baal jainkoaren gurtza onartu zuen, eta, beraz, Yahvehren apaizen gorrotoa jasan zuen. Ahal izan zuen beste egin zuen Daviden ondorengo guztiak ezabatzeko, aurkitu zituen printze guztiak hilez. Hala ere, bere ahizpa Jehoshebak, horietako bat babestu zuen, Joas izenekoa, ondoren errege izango zena, izkutuan, Joad apaiz gorenak zaintzeko emanez, jende aurrean aurkeztu zuena ustekabean. Eragin kolpe honen ondoren, Atalia, harrapatua eta exekutatua izan zen.
Bruce domina

**Bruce domina**, bere ingelesezko izen ofiziala **Catherine Wolf Bruce Gold Medal** delarik, urtero, Ozeano Bareko Elkarte Astronomikoak, astronomiaren arloan eginiko ekarpen bikainengatik ematen duen saria da.

## Sarituen zerrenda 
* 1898, Simon Newcomb
* 1899, Arthur Auwers
* 1900, David Gill
* 1902, Giovanni V. Schiaparelli
* 1904, William Huggins
* 1906, Hermann Carl Vogel
* 1908, Edward Charles Pickering
* 1909, George William Hill
* 1911, Henri Poincaré
* 1913, Jacobus C. Kapteyn
* 1914, Oskar Backlund
* 1915, William Wallace Campbell
* 1916, George Ellery Hale
* 1917, Edward Emerson Barnard
* 1920, Ernest W. Brown
* 1921, Henri A. Deslandres
* 1922, Frank W. Dyson
* 1923, Benjamin Baillaud
* 1924, Arthur Stanley Eddington
* 1925, Henry Norris Russell
* 1926, Robert G. Aitken
* 1927, Herbert Hall Turner
* 1928, Walter S. Adams
* 1929, Frank Schlesinger
* 1930, Max Wolf
* 1931, Willem de Sitter
* 1932, John S. Plaskett
* 1933, Carl V.L. Charlier
* 1934, Alfred Fowler
* 1935, Vesto M. Slipher
* 1936, Armin O. Leuschner
* 1937, Ejnar Hertzsprung
* 1938, Edwin P. Hubble
* 1939, Harlow Shapley
* 1940, Frederick H. Seares
* 1941, Joel Stebbins
* 1942, Jan H. Oort
* 1945, E. Arthur Milne
* 1946, Paul W. Merrill
* 1947, Bernard Lyot
* 1948, Otto Struve
* 1949, Harold Spencer Jones
* 1950, Alfred H. Joy
* 1951, Marcel Minnaert
* 1952, Subrahmanyan Chandrasekhar
* 1953, Harold D. Babcock
* 1954, Bertil Lindblad
* 1955, Walter Baade
* 1956, Albrecht Unsöld
* 1957, Ira S. Bowen
* 1958, William Wilson Morgan
* 1959, Bengt Strömgren
* 1960, Viktor A. Ambartsumian
* 1961, Rudolph Minkowski
* 1962, Grote Reber
* 1963, Seth Barnes Nicholson
* 1964, Otto Heckmann
* 1965, Martin Schwarzschild
* 1966, Dirk Brouwer
* 1967, Ludwig Biermann
* 1968, Willem J. Luyten
* 1969, Horace W. Babcock
* 1970, Fred Hoyle
* 1971, Jesse Greenstein
* 1972, Iósif S. Shklovskii
* 1973, Lyman Spitzer, Jr.
* 1974, Martin Ryle
* 1975, Allan R. Sandage
* 1976, Ernst J. Öpik
* 1977, Bart J. Bok
* 1978, Hendrik C. van de Hulst
* 1979, William A. Fowler
* 1980, George Herbig
* 1981, Riccardo Giacconi
* 1982, E. Margaret Burbidge
* 1983, Yakov B. Zel'dovich
* 1984, Olin C. Wilson
* 1985, Thomas G. Cowling
* 1986, Fred L. Whipple
* 1987, Edwin E. Salpeter
* 1988, John G. Bolton
* 1989, Adriaan Blaauw
* 1990, Charlotte E. Moore Sitterly
* 1991, Donald E. Osterbrock
* 1992, Maarten Schmidt
* 1993, Martin Rees
* 1994, Wallace Sargent
* 1995, P. James E. Peebles
* 1996, Albert E. Whitford
* 1997, Eugene Parker
* 1998, Donald Lynden-Bell
* 1999, Geoffrey R. Burbidge
* 2000, Rashid A. Sunyaev
* 2001, Hans A. Bethe
* 2002, Bohdan Paczynski
* 2003, Vera C. Rubin
* 2004, Chushiro Hayashi
* 2005, Robert Kraft
* 2006, Frank J. Low
* 2007, Martin Harwit
* 2008, Sidney van den Bergh
* 2009, Frank Shu
* 2010, Gerry Neugebauer
* 2011, Jeremiah P. Ostriker
* 2012, Sandra M. Faber
* 2013, James E. Gunn
* 2014, Kenneth Kellermann
* 2015, Douglas N. C. Lin
* 2016, Andrew Fabian
* 2017, Nick Scoville
* 2018, Tim Heckman
* 2019, Martha P. Haynes
* 2020, Ez eman zuten
* 2021, Bruce Elmegreen
* 2022, Ellen Gould Zweibel
* 2023, Marcia J. Rieke
* 2024, Chryssa Kouveliotou

## Kanpo estekak
Xabier Etxebarria

**Xabier Etxebarria Larrabide** (Igorre, Bizkaia, 1987ko uztailaren 20a) euskal herritar futbolari ohia da. Erdiko atzelari lanetan aritzen zen. Athletic Clubean eta Bilbao Athleticen jokatu du. 2008ko abenduaren 7an debutatu zuen Izarren Ligan Racingen aurkako partiduan.

## Estatistikak 
*2020ko maiatzak 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Xabier Etxebarriaren fitxa - Athletic Club
Jacinto Quincoces

**Jacinto Francisco Fernández de Quincoces y López de Arbina** (Barakaldo, Bizkaia, 1905eko uztailaren 17a - Valentzia, 1997ko maiatzaren 10a) euskal herritar futbolari eta entrenatzailea izan zen. Horrez gain, Valentziar Pilota Federazioaren presidentea izan zen.

Espainiako futbol selekzio nazionalarekin hogeitabost partidutan izan zen internazional jokalari bezala. Entrenatzaile bezala, bi partidu zuzendu zituen.

## Taldeak 
* Desierto de Barakaldo
* Barakaldo Club de Fútbol ? - 1920
* Deportivo Alavés 1920 &ndash; 1930
* Real Madrid 1930 &ndash; 1942

### Entrenatzaile bezala 
* Real Zaragoza 1942 &ndash; 1943
* Espainiako futbol selekzio nazionala 1945
* Real Madrid 1945 &ndash; 1946
* Real Madrid 1947 &ndash; 1948
* Valencia CF 1948 &ndash; 1954
* Atlético de Madrid 1954 &ndash; 1955
* Real Zaragoza 1956 &ndash; 1958
* Valencia CF 1958 &ndash; 1960

## Zinea 
Jacinto Quincoces hainbat filmetan agertu zen, normalean futbolari buruzkoetan:

## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
#### Jokalari bezla 
#### Entrenatzaile bezala
Bizarzuriren Lagun Txikia

**Bizarzuriren Lagun Txikia** *Simpsondarren* txakurra da.

## Deskribapena 
Homer eta Bart onartu zuten familian Springfieldko kanodromoan, non lasterka egiten zuen "8" zenbakiarekin.

## Kanpo estekak
Elur-Malutatxo II

**Elur-Malutatxo II** *Simpsondarrak* telesailko katua da (ingelesez *Snowball*). Lisaren katua da.

## Istorioa 
Simpson familia erosi zuten lehenengo katua ("Elur-Multatxo I") hil zueneanan, Elur-Malutatxo II erosi zuten. Kapitulu batean Elur-Multatxo II hil zen eta Lisa erosi zuen beste katu bat, "Elur-Multatxo III", baina katu ori ere hil zen, eta Lisa erosi zuen beste bat, "Koltrane", baina ori ere hil zen, eta Katuen Emakume Zoroa bota egin zuen katu bat Elur-Multatxo II berdina, eta horirekin geratu zuen deitsen "Elur-Multatxo II".
Luis Zubero

**Luis Zubero Aldekoa** (Zeberio, 1948ko martxoaren 18a - Lemoa, 2025eko urriaren 30a) euskal txirrindularia izan zen. Hiru Itzuli handietan parte hartu zuen. Bere lehenengo urtean Frantziako Tourrean, 15. postua eskuratu zuen. Semea Julen, txirrindularia izan da, baita ere.

## Ibilbidea 
1968an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

1969ko Etorkizuneko Tourrean bigarren amaitu zen sailkapen orokorrean, Joop Zoetemelken atzetik.

1970eko Tourreko hamaseigarren etapan, bere ibilbideko arrakastarik handiena lortzeko zorian egon zen, bigarren sailkatu baitzen Eddy Merckx handiaren atzetik.

1969 eta 1976 artean txirrindulari profesionala izan zen eta tarte horretan 4 garaipen lortu zituen.

## Palmaresa 
**1969**
* Leintz Bailarari Itzulia
* 2. Etorkizuneko Tourrean

**1970**
* Samianigoko Klasikoa
* Pascuas Sari Nagusia
* 3. Nafarroako Sari Nagusian
* 5. Kataluniako Voltan
* 6. Oroko Andre Maria Sarian
* 8. Setmana Catalanan

**1971**
* Cuprosan Sari Nagusiko etapa 1
* 5. Ordiziako Klasikan

**1973**
* Vigoko Sari Nagusia
* 5. Masferrer garaikurran
* 5. Samianigoko Klasikoan

**1974**
* 6. Laudioko Sari Nagusian

**1975**
* 6. Bizkaiko Sari Nagusian

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* Kas (1969 &ndash; 1974)
* Monteverde (1975)
* Furzi-Vibor (1976)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Pedro Santamarina

**Luis Pedro Santamarina Antoñana** (Abanto, 1942ko ekainaren 25a - Portugalete, 2017ko otsailaren 6a) euskal txirrindularia izan zen.

## Ibilbidea 
1964an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, taldeko erlojupekoan hain zuzen ere.

1965 eta 1972 artean txirrindulari profesionala izan zen eta 13 garaipen lortu zituen.

Olsa (1965), Fagor (1966-69) eta Werner (1970-72) taldeetan aritu zuen. Lortutako emaitzarik onenak Espainiako Txirrindularitza Txapelketa (1967), Euskal Herriko Itzulia (1970) eta Espainiako Vuelta eta Italiako Giroan etapa bana izan ziren. Frantziako Tourraren sailkapen orokorrean lortutako emaitzarik onena 24.a izan zen, Italiako Giroan, berriz, 16.a eta Espainiako Vueltan 9.a. Munduko Txapelketetan behin aritu zuen.

Txirrindularitza utzi ondoren, bizikleta-denda izaten du Portugaleten.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* Olsa (1965)
* Fagor (1966-1969)
* Werner (1970-1972)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Santamarinaren urtea
José María Errandonea

**José María Errandonea Urtizberea** (Irun, 1940ko abenduaren 12a - ) euskal txirrindulari ohia da.

## Ibilbidea 
Pistan hasi eta 1964an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, esprint eta jazarpenean hain zuzen ere.

Errepidera pasa eta 1962 eta 1970 artean txirrindulari profesionala izan zen, 14 garaipen lortuz.

Anaia gaztea José Luis ere, txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1959**
* Bidasoko Itzulia

**1961**
* 20px Espainiako Jazarpen Txapelketa (pista)

**1962**
* 2. Bidasoko Itzulian

**1964**
* 2. Bordele-Saintesen
* 3. Kataluniako Voltan

**1965**
* 3. Ordiziako Klasikan

**1966**
* 3. Eibarko Bizikletan eta etapa 1
* 3. Andaluziako Itzulian
* 10. Espainiako Vueltan eta etapa 1

**1967**
* 2. Eibarko Bizikleta eta etapa 1
* 4. Suitzako Itzulian eta etapa 1
* Frantziako Tourreko etapa 1
* 8. Setmana Catalanan eta etapa 1

**1968**
* 20px Eibarko Bizikleta
* 4. Espainiako Vueltan eta etapa 1

**1969**
* 2. Oroko Andre Maria Sarian

**1970**
* Espainiako Vueltako etapa 1

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* Frimatic (1962-1963)
* Pelforth (1964-1965)
* Fagor (1966-1970)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Obata Toramori

Japoniako historiako Sengoku aroan Takeda klanaren zerbitzura egon zen japoniar jeneral bat izan zen.

## Biografia 
Tomori, Takeda Nobutoraren zerbitzari nagusienetako bat izan zen Takeda klanari zerbitzatzeko izena eman zuenean, eta, beraz, zerbitzuan urte asko eman ondoren, "tora" delakoa, bere izen propioan erabiltzea baimendu zioten. Nobutora hil ondoren, Toramorik, haren semea zen Takeda Shingen zerbitzatu zuen, klanaren oinordekoa zena, honen hogeita lau jeneraletako bat bezala, Baba Nobufusaren agindupean egon zen arren. Parte hartu zituen guduak pasatzen joan ahala, militar bezala beragatik izan zuten estimua, handituz joan zen: 30 guduren igaroan, Toramorik ez zituen 40 zauri baino gehiago jasan, 15 zaldizko soldadu eta 75 ashigaru bere zuzeneko kontrolpean zituen ashigaru kapitain bat zela kontutan hartuz. 1561eko Kawanakajimako bosgarren guduaren ondoren, Toramori, Kaizu gaztelura itzuli zen oso aurreratua zuen gaixotasun batekin, eta, beraz, urte horretako ekainean hil zen.
José Ramón Goienetxe

**José Ramón Goienetxe Bilbao** (Arrieta, 1940ko urriaren 15a - ) euskal txirrindulari ohia da.

## Kirol ibilbidea 
1964ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. eta 8. sailkatu zen taldekako erlojupekoan.

1965 eta 1968 artean txirrindulari profesionala izan zen eta 3 garaipen lortu zituen.

## Palmaresa 
**1963**
* 3. Milk Racen

**1964**
* 2. Munduko taldekako erlojupeko txapelketan (afizionatuetan) (Juan García Such, Luis Pedro Santamarina eta Ramón Sáezekin)

**1966**
* 3. Kantabriako Itzulian

**1967**
* Roblano Zirkuitoa
* Francisco Peris Saria (Bartzelona-La Garriga)

**1968**
* Meatze Haranetako Itzulia: etapa 1
* 2. Errioxako Itzulian
* 3. Laudioko Sari Nagusian
* 6. Bartzelona-Andorran

## Sailkapen orokorra lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* Olsa (1965)
* Fagor (1967)
* Karpy (1968)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*