open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
15. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 15. linea** (seinaleztatua, **L15** ofizialki) Iruña eta Zizur Nagusia, Ardoian barrena, lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, San Nikolas eliza, Takonera parkea, Nafarroako jauregia, Baluarte jauregia, Bianako Printzearen plaza, Iruñeko autobus geltokia, Iruñeko zitadela, Yamaguchi parkea, Nafarroako Ospitalea, Nafarroako Unibertsitatea eta San Andres eliza bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

## Historia 
Linea Zizur eta Iruña arteko bidaiarien hiriarteko garraio-emakida gisa hasi zen, La Villavesa SA enpresari 1930ean emandakoa. 11 zenbakia zuen, eta Yanguas y Miranda kalean bukatzen zuen.

1969an, La Villavesa itxi ondoren, La Montañesaren eskuetara pasatzen da linea.

2010eko apirilean, Ardoiraino zabaldu zuten linea, Urbanizaziorako ibilbidea  lineara utziz.

Zizur erdiguneen arteko garraio publikorik eza arintzeko, antzina  lineak egina, 2017ko udaberrian hedapen bat sortu zen Ardoitik Urbanizaziora.

2019ko otsailetik, San Ignazio etorbideko geldialdiaren ordez, metro batzuk aurrerago, Saide Karlos III zinemak eraistearen ondorioz.

2020ko maiatzaren 16tik, Sarasate pasealekuko geltokia pasealekuaren iparraldetik hegoaldera aldatzen da, Nafarroako Foruen monumentuaren eta Posta Bulego Nagusiaren inguruan. Gainera, San Ignazioko aldi baterako geldialdia kendu da, baina zinema-aretoetakoa ezabatuta jarraitzen du.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 20' (06:30tik 22:30ra)
* **Larunbatak:** 20' (06:30tik 22:30ra)
* **Jaiegunak:** 30' (06:30tik 22:30ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek ibilbide osoa egiten dute, Ardoi eta urbanizazio arteko azken zatia izan ezik, orduro autobus batek egiten baitu.

## Geldialdiak 

## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Kalinizio Heliopoliskoa

**Kalinizio Heliopoliskoa** (; Heliopolis, Siria, K.o. VII. mendea) bizantziar arkitekto eta ingeniaria izan zen. Berak asmatu zuen su grekoa, guduan hodi batzuen bidez etsaiaren ontzietara edo gudarien artera jaurtitzen zen isurkari guztiz sukoia, itzaltzen ia ezinezkoa zena. Su grekoa zerez zegoen osatua inork ez zekien, Bizantzioko enperadoreak eta Kalinizioren familiak izan ezik, eta familia horrek zuen isurkaria prestatzeko ardura. Gaur egun oraindik ez da asmatu su grekoa zerez zen osatua, baina naftaz, sufrez, eta beste zenbait osagaiz egina zela uste da. Zizikoko guduan (673) erabili zen lehenengo aldiz, eta horri esker menderatu zituzten gudu horretan bizantziarrek musulmanak.

## Erreferentziak
Kapital (finantzak)

Finantzetan, **kapitala** edo **finantza kapitala** pertsona edo erakunde batek aurreratu duten dirua da, beste enpresa eta erakundeei uzten zaiena, itzultzeko konpromisoarekin, haiek kapital horrekin inbertsioak egin ditzaten.

## Ikus, gainera 
* Finantza aktiboa

## Kanpo estekak
Kanda santutegia

Tokioko santutegi xintoista bat da, Chiyoda auzoan kokaturik dagoena. Japoniaren alde bizitza eman dutenei dedikaturiko tenplua da. Daikokuten, Ebisu eta Taira no Masakado *kami*-ei dedikaturiko tenplua da eta jendea osasun eta oparotasun bila biltzen da bertan.

## Historia 
730an fundatu bazen ere santutegia 1270 urtean eraiki zen. Hasiera batean Edo gazteluaren inguruan eraiki zen baina 1603an gaur egungo Kanda eremura aldatu zen. Suteek eta lurrikarek sarritan suntsitu dute eta gaur egungo eraikina 1934ean altxatutakoa da. Bigarren Munduko gerrako bonbaketek ez zuten kaltetu hala ere.

## Egitura 
Santutegirako sarrera  ateak markatzen du, altzifre egurrez egindako bi solairutako ateak. Santutegiko eraikinak, tartean *Honden* eraikina, Gongen-zukui estiloan eraiki zen. Dena gorriz margotuta dago eta barnealdean urrezko eta barnizaturiko apaingarriak ditu.

## Jaialdia 
Urte bakoitietan Kanda Matsuri jaialdia ospatzen da, Tokioko hiru jaialdi xintoista handienen artean dago. Maiatzaren erdialdean izaten da. Urtarrilean *Daikoku Matsuri* ere ospatzen da baina jaialdi apalagoa da.

## Iruditegia 

Irudi:KandaMyojin8834.jpg|*Honden* eraikina.
Irudi:KandaMyojin8816.jpg|*Chozuda* pabiloia.
Irudi:KandaMyojinRooflines8768.jpg|Teilatuko apaingarriak.
Irudi:Kanda Matsuri 2009-1 in Akihabara.jpg|Kanda Matsuri jaialdia.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Kapital sozial (argipena)

**Kapital sozial** esapideak zenbait esanahi du:

* merkataritza-baltzuetan, elkartearen kapitala, bazkideek baltzura erkidean jarri dituzten dirua eta ondasunak;
* soziologian, gizarte-kapitala, gizarte edo erakunde batean diharduten pertsonen arteko harreman iraunkor eta lehentasunezkoen multzoa.
Sannō Matsuri

Tokioko jaialdi xintoistarik jendetsuenetakoa da Kanda Matsuri eta Sanja Matsurirekin batera Tokioko hiru jaialdi xintoista handia. Ekainean ospatzen da, urte bikoitietan bakarrik. Chiyoda auzoan izaten da eta aste osoa irauten badu ere *Shinkosai* desfilea da ekintzarik garrantzitsuena.

## Kanpo estekak
Tokioko Nazioarteko Zinemaldia

edo **TIFF** (inglesezko *Tokyo International Film Festival* izenaren akronimoa) Tokion urtero izaten den nazioarteko zinema jaialdia da. **Sakura** saria ematen zaio film onenari.

## Historia 
1985ean sortu zen eta hasiera batean bi urtetik behin izaten bazen ere 1991etik aurrera urtero ospatu da.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Askapen Islamikorako Fronte Mairua

**Askapen Islamikorako Fronte Mairua** edo **MILF** (, ) Filipinetako hegoaldean kokatutako gerrilla musulman bat da. Batez ere Mindanaoko Bangsamoro eskualdean, Sulu uhartedian, Palawanen eta Basilanen da garrantzitsua.

## Historia 
### Sorrera 
thumb|ezkerrera|150px|MNLFren bandera
1960ko hamarkadan Jabidahko sarraskia gertatu ondoren Nazio Askapenerako Fronte Mairua (MNLF) sortu zen, Bangsamororen autonomia eskuratu asmoz, Filipinetako hegoaldean.. MNLFak hainbat ekintza armatu egin zituen euren helburuak lortzeko asmoz, tartean hilketak zirela. Manilako gobernuak armada bidali zuen Filipinetako hegoaldera insurjentzia kontrolatu asmoz. 1976an Muammar al Kadafik negoziazioa bultzatu zuen Filipinak et MNLFko buruzagia zen Nur Misuariren artean, eta honela MNLF-GRPH Tripoliko Akordioa erdietsi zen, non gobernuak MNLFri eskualdean autonomia partzial bat ematen zion.

Akordioa sinatzeak eztabaida handiak sortu zituen MNLFren buruzagien artean. eta honek haustura sortu zuen, 1977an. Hashim Salamat eta beeste 57 ofizialek "Lidertza Berria" dieturikoa osatu zuten. Misuarik Salamat kaleratu zuen, 1977ko abenduan eta honek buruzagitza Kairora eraman zuen, Egipton eta 1980an Lahorera, Pakistanen. Bertan aktibitate diplomatiko handia hasi zuen eta 1984an Askapen Islamikorako Fronte Mairua sortu zuen.

### Bereizketaren ostean 
thumb|150px|ezkerrera|AIFMko kide bat
1987ko urtarrilean MNLFk eta Filipinetako Gobernuak autonomia partzial baten eskaintza sinatu zuten

## Oin-oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mindanao Musulmaneko Eskualde Autonomoa

## Kanpo estekak 
* MILFen webgune ofiziala
Narita nazioarteko aireportua

, (NAGE: NRT, NAZE: RJAA), Japoniako Tokio hiritik gertu dagoen aireportua da. Tokioko geltoki nagusitik 57'5 km-tara dago eta Tokio Handiari ematen dio zerbitzua. Gaur egun nazioarteko hegaldi gehienak hartzen dituen aireportua da, hala Asiara doazenak nola Amerikara doazenak.

## Historia 
Tokio Haneda aireportua bidaiariz gainezka zegoenez 60. hamarkadan aireportu berria egitea erabaki zen. Tokioko Badian eraikitzeko arazo handia ikusten zenez Naritan egitea erabaki zuten. 1966an planifikatu eta 1972an osatu zen lehenengo terminala. Aireportuak ordea 1978an ireki zituen ateak. Bigarren terminala 2002an ireki zen.

Hasieratik kritikak jaso zituen Tokiotik urruti zegoela esanez. 2010tik aurrera *Narita Rapid* trenak 20 minututan uzten zaitu Tokioko geltokian.

## Bidaiariak 
Gaur egun Japoniako bigarren aireportu erabiliena da Hanedakoaren ondoren eta 31.432.754 bidaiari izan zituen 2012an. Merkantzia kopuruan aldiz Japongo erabiliena da eta munduko bederatzigarrena.

## Argazkiak 

Fitxategi:3rd floor of Narita Terminal 2 200507.jpg
Fitxategi:Arrival Information Board (4297626584).jpg
Fitxategi:Air Canada B767-300ER(C-FIUL) (3780420583).jpg
Fitxategi:Asiana Arilines B747.JPG
Fitxategi:JR East E259 Series Train at Ikebukuro Station.JPG|Narita Rapid trena.

## Ikus, gainera 
* Haneda nazioarteko aireportua

## Kanpo estekak 
*  Aireportuaren webgunea.
Oin Handi

**Oin Handi** () edo **sasquatch** (halkomelemeraz: *sésq̓əc*, «erraldoi iletsua») elezaharretako izaki gizakara eta iletsua da, zenbaiten ustez Estatu Batuetako ipar-mendebaldean eta Kanadako mendebaldean bizi litekeena. Yetiaren Ipar Amerikako bertsioa izanen liteke.

## Ikus, gainera 
* Kriptozoologia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jabidahko sarraskia

**Jabidahko sarraskia** edo **Corregidor sarraskia** Filipinetako Indar Armatuek sortutako sarraski baten izena da. Sabah aldarrikatzeko entrenamenduan zeuden mairu musulman militanteen aurkako ekintza egin zuten eta, iturri ezberdinen arabera, 14tik 68ra erail zituzten. Beste iturri batzuen arabera hau ez zen inoiz gertatu. Gertatu zela diotenek, 1968ko martxoaren 18an kokatzen dute gertakaria. Sarraski honen ostean Filipinetako hegoaldeko Mairuen altxamendua gertatu zen.

## Kanpo estekak
Azerbaijango Errepublika Demokratikoa

**Azerbaijango Errepublika Demokratikoa** (azerbaijaneraz: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti; batzuetan **Azerbaijango Herri Errepublika**) Azerbaijango lehenengo errepublika modernoa izan zen. Errepublika lehenago Errusiar Inperioako lurraldean eratu zen, 1917ko Errusiar Iraultzaren ostean. Errepublika hau 1918ko maiatzaren 28an sortu zen. Gobernuko buruak Müsavat zetozen batez ere. Sortu zenean, Georgiako Errepublika Demokratikoa eta Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboa zuen mugakide iparraldean, Armeniako Errepublika Demokratikoa mendebaldean, Persia hegoaldean eta Kaspiar itsaso ekialdean. Hiriburua hasieran Gəncə izan zen, 1918ko iraila arte, eta gero Baku. Azerbaijanera errubloa zerabilten.

1918. kalkuluen arabera, Azerbaijango Errepublika Demokratikoa 99.908 km²-ko azalera zeukan, eta 2.862.000 biztanle zeuden. Sorreratik bertatik, barne eta kanpo arazo ugari izan zituen Azerbaijango Errepublikak. Azerbaijan Armeniarekin gerran egon zen 1918tik 1920ra, Karabakh Garaian autonomiaren gaia zela eta. Azerbaijango armadak gerra irabazi zuen. Errepublikak bi urte baizik ez zuen iraun. 1920ko apirilaren 28ean, herrialde hura konkistatu zuen sobietarren Armada Gorriak. Hiru herrialdeen independentziarekin apurtu zen eta sobietar errepublika sozialista bihurtu zen Azerbaijan. Sobietar Batasunaren desegitearen ondoren, 1991an, Azerbaijanek independentzia berreskuratu. Azerbaijango Errepublika, Errepublika Demokratikoan Azerbaijango oinordeko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burbina

**Burbina**, **gurbina** edo **arrano-berrugeta** (*Argyrosomus regius*; Asso, 1801) espezie pelagikoen multzoko itsasoko arraina da.
erdian|frameless|

## Euskal izendegia 
Burbina izendatzeko modu ezberdinak daude Euskal Herriko herri ezberdinetan:

## Ezaugarriak 
#### Ezaugarri fisikoak 
250px|right|thumb|Burbina parea.
Burbina arrain pelagiko ertain-handia da, helduek tamaina handia har dezaketelarik, 100-140 zm-tik gora. Hala ere, arraindegietan egon ohi direnak nekez iristen dira 60-80 zm-tara.*Nahastu daitezken espezieak*.

## Bitxikeriak 
Arrain honen haragia oso preziatua da gastronomian. Hau dela eta, azken bi hamarkadatan burbinak garrantzi berezia hartu du akuakulturarako. Izan ere, Espainia mailan Mediterraneoko haztegietako itsas-arrain garrantzitsuenen artean kokatzen da gaur egun. 

Urrunetik entzun daitezkeen soinu bereziak egiteko gai dira, maskuriaren bibrazioei esker sortzen dituztenak.

## Erreferentziak 
## Argitaratu gabeko erreferentziak 
## Euskal Herriko Arrainen Gida
Berrugeta kakajale

**Berrugeta kakajalea** (*Umbrina canariensis*) Eszenidoen familiako arrain osteiktioa da. 80 cm-ko luzera izan dezake. Mediterraneoan eta Atlantiko ekialdean bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berrugeta harrizale

**Berrugeta harrizalea** (*Umbrina cirrosa*) Eszenidoen familiako arrain osteiktioa da. 70 cm-ko luzera izan dezake. Bizkarraldea gris iluna du, eta sabelaldea argiagoa, urre koloreko marratxoak dituela. Mediterraneoan, Itsaso Beltzean, Atlantiko ekialdean eta Itsaso Gorriaren hondoan bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leviathan (liburua)

***Leviathan*** Thomas Hobbesen obrarik famatuena da.

## Jatorria 
Liburua 1651. urtean argitaratu zuen, 10 urtez luzatu zen Ingalaterrako gerra zibilaren ondoren. Hobbesek gerran ikusitako gaiztakeria saihesteko ordena baten bila dabil. Makiaveloren antzera.

## Tesi nagusiak 
Bere proposamenaren arabera, gizaki orok Gizarte Hitzarmen bat sinatu beharko lukete, eta itun horren bitartez subirano bat, Leviathan, aukeratuko litzateke. Orduan, gizabanako guztien bere askatasun eta eskubide guztiak bere esku utziko lituzkete babesa eta bakearen truke. Horregatik, Hobbes absolutistatzat hartu izan da beti, baina bere obrak ezaugarri oso aurrerakoi bat jorratzen du: bere teoria eta proposatutako estatu berria ez da erlijioan eta jainkoan oinarrituko, arrazoian baizik. Utopiatik urrunduz, ezagutza zientifikoan oinarritu nahi du, gertaeren kausa eta ondorioak kalkulatu ezagutza filosofikoa bide duela.

Liburua honela hasten da: “*NATURA, Jainkoak mundua sortzeko erabili duen eta gobernatzeko darabilen Arte hori, honako honetan ere, beste gauza askotan bezala, imitatzen du gizakiaren arteak: animalia artifizial bat egin ahal izatean*”. Beraz, Jainkoak mundua egin zuen eran, gizakiak Estatua sortu zuen. Nola? Natura imitatuz. Gorputz materialen artean batzuk gorputz naturalak (gizakia) dira, beste batzuk gorputz artifizialak (estatua). Gizakiaren jokabidea da Estatuaren kausa da, eta estatua, gizakiaren jokabidearen efektua. Gizakiaren jokabidea azaltzeko ez ditu arrazionaltasunean oinarritutako kausa idealak ematen, jokabidearen kausa grinen dinamika da. Grinen konbinazio dinamika horretan estatua sortuko da.

## Euskaraz 
Euskarazko Klasikoak bildumarako itzuli zuen Josu Naberanek 1994an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Homo homini lupus*.

## Kanpo estekak 
* Euskarazko itzulpena (Josu Naberan, 1994).
Suluko Sultanerria

**Suluko Sultanerria Dar al-Islam** (, Jawi: سلطنة سولو دار الإسلام) Tausūg herriak gidatutako estatu islamikoa izan zen. Bertan beste herri batzuk ere bizi ziren, Bajau, Butuanon, malaiar, Samal eta Yakan, adibidez. Sulu itsasoan dauden uharte askotan hedatzen zen, baita Mindanao eta gaur egungo Sabahn (lehen Ipar Borneo).

Sultanerria 1405eko azaroaren 17an osatu zen. Bere lehen agintaria Johoren jaiotako arabiar esploratzaile bat izan zen, Sayyid Abu Bakr Abirin. Banua Buansa Ummah herrian ezarri zen, Sulu uhartean. Abu Bakr bertako printzesa edo *dayang-dayang* zen Paramisulirekin ezkondu zen, eta horrela *Paduka Mahasari Maulana al Sultan Sharif ul-Hāshim* hartu zuen.

Goren aldian, Mindanao, Palawan, Borneoko ipar-ekialdea, Kimanis eta gaur egungo Kalimantan hartzen zituen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berrugeta ilun

**Berrugeta iluna** (*Sciaena umbra*) Eszenidoen familiako arrain osteiktioa da. Mediterraneoan, Itsaso Beltzean eta Atlantiko ekialdean aurkitzen da. 

## Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen lehenengoz 1758. urtean *Systema Naturae* liburuan. Zadarren (Kroazia) aurkituriko ale bat erabili zuen. 1972an Zoologia Nomenklaturako Nazioarteko Batzordeak *Sciaena* generoko espezie tipo izendatu zuen. 

## Deskribapena 
30-40 cm inguruko luzera izan ohi du. Aurkitu de handieran 70 cm neurtu zituen. 21 urte bizi ohi da. 

Gainaldea kurbatuagoa du azpialdea baino, konkorra balu bezala. Bizkarraldea gris iluna du, eta sabelaldea argiagoa, urre koloreko marratxoak dituela. Alboko lerroak ere bizkarraldearen konkorraren itxura hartzen du. Ezkata handi samarrak ditu. 

Burua iluna da eta muturra borobiltsua. Begiak nahiko handiak dira. Ahoa ia horizontala da eta baraila bakoitzean 3-4 hortz lerro ditu.

Ur gazietan eta gezetan aurkitzen da 200 metro arteko sakoneran.

## Biologia 
220px|thumb|Berrugeta iluna arroka artean.
### Portaera eta habitata 
Sakonera txikiko uretan bizi da, kostaldean, eta batzuetan estuarioetara ere sartzen da. Negu aldean 200 metroko sakonerara jaisten da. Hondo hareatsuetan eta arrokatsuetan bizi da, bai eta *Posidonia* zelaietan ere. Koraletan eta leizeetan ere ezkutatzen da. Haren bidez flotagarritasuna oso ongi kontrolatzen dute gainera. Estuarioen ahoan berrugeta ilunak arrautzak askatzen dituenean da bereziki kaltebera. Azken urteetan akuikultura bidez ekoizten da Frantzian, Italian eta Iberiar penintsulako hainbat eskualdetan.

Arrain zurien artean sailkaturik dago. Hainbat eratara prestatzen da, gehienetan labean erreta. Plantxan eta gatzetan ere prestatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esporofito

thumb|250px|Txandakako ugalketa duten bizidunen bizi-zikloa, fase haploideak eta diploideak dituena. Erreferentziak: n = belaunaldi haploidea; 2n = belaunaldi diploidea; m! = mitosia; M! = meiosia; F! = ernalketa
 
**Esporofitoa** (greziaretik *spora* = 'hazia' + *phyto* = 'landarea') landareek dituzten bi fasetako bati deritzo, beste fasea gametofitorena izanik. Esporofitoaren zelula guztiak diploideak dira, gametofitorenak haploideak diren bitartean. Esporofitoa eta gametofitoa txandakako ugalketa duten landareetan agertzen dira. Ugalketa mota horretan prozesu sexualak eta asexualak txandakatzen dira.
 
Belaunaldi-txandaketa ere dute esporofito eta gametofito duten landareek. Belaunaldi asexuala esporofito diploidea da, esporak dituena, eta belaunaldi sexuala gametofitoa, sexu bidezko ugalketa duena (gameto haploideak baititu).

Esporofitoak eta gametofitoak morfologia oso desberdina dute. Nahiz eta landare beraren bi fase izan, itxura aldetik ez ohi dute zer ikusirik.

Esporofitoek zelula diploideak dituzte. Esporofitoetan meiosia gertatzen da, eta horren ondorioz espora diploideak espora haploideak bihurtzen dira. Espora horiek hozitzen direnean gametofito haploidea agertzen da.

Esporofitoa zigoto batetik dator. Zigoto hori, bestalde, bi gameto haploideen bat-egitearen ondorioz sortzen da. Gameto horiek gametofitoaren gameto-ontzietan sortzen dira.

## Kanpo estekak
Higashiyamato

Tokio prefeturako erdialdean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 13'54 km²-tan 82.195 biztanle zeuden.

## Historia 
1919an Takagi eta beste bost herrik bat egin zuten Yamato sortzeko. 1954ean Higashiyamato izena hartu zuen "Ekialdeko Yamato" Japonian izen berekoak dauden beste herrietatik bereizteko. 1970an hiri estatusa lortu zuen. Gaur egun Tokioko lo-hiria bihurtu da.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Higashiyamato webgune ofiziala
Inagi

Tokio prefeturako hegoaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 17'97 km²-tan 81.134 biztanle zeuden.

## Historia 
1889an Inagi herria sortu zen. 1971ean lortu zuen hiri estatusa. Gaur egun Tokioko lo-hiria da.

## Kanpo estekak 
*  Inagiko webgune ofiziala
Kanda Matsuri

Tokioko jaialdi xintoistarik jendetsuenetakoa da, Sanja Matsuri eta Sannō Matsuri jaialdiekin batera Tokioko hiru jaialdi handiak osatzen ditu. Maiatzaren 15etik gertuen dagoen larunbatean egiten da.

## Historia 
Jaialdia XVII mende hasieran sortu zen Tokugawa Ieyasuk Sekigahara guduan lortutako garaipena ospatzeko eta ondoren oparotasuna izateko jaialdia egiten jarraitu zuten Edo Aroan. Gaur egungo jaialdia Kanda santutegiko "kami"aren omenez egiten da.

## Jaialdia 
Sannō Matsurirekin ez koinziditzeko urte bakoitietan bakarrik ospatzen da. Kanda santutegian eta inguruko barrutietan biltzen da jendea eta 200 mikoshi aterratzen dituzte txirulariz eta dantzariz lagunduta.

## Kanpo estekak 
*  Kanda Matsuri jaialdiaren webgunea
Kiyose

Tokio prefeturako iparraldean dagoen hiria da. 2011ko erroldaren arabera 10'19 km²-tan 73.974 biztanle zeuden. Kiyosen tuberkulosian espezializaturiko ospitaleak ditu.

## Geografia 
Yanase ibaiaren mendebaldean eta Nobidome aintziraren hegoaldean kokaturik dago eta hiriaren %46a berdeguneak estaltzen du.

## Historia 
Gizakiak duela 20.000 urte inguru populatu zuen eremua. X mendearen bukaeran populazioak nabarmen egin zuen gora, batez ere Yanase ibaiaren ertzean. XIV mendean Ashikaga Takaujik Tkinojo gaztelua eraiki zuen baina berrehun urte beranduago Toyotomi Hideyoshiren aurkako gerretan gaztelua suntsitua izan zen.

1889an Kiyose herria eratu zen eta 1893an Tokioren menpe gelditu zen. 1915ean trenbidea eraiki bazuten ere ez zuien bertan geltokirik izan. 1970an hiri estatusa lortu zuen.

## Ondasun nabarmenak 
* Suitengū santutegia.

## Iruditegia 

Irudi:Kiyosesuitengu.JPG|Suitengū santutegia.
Irudi:Kiyose City Hall 20080223.jpg|Kiyoseko udaletxea.
Irudi:Yanase r. and Shingashi r. in Nakamuneoka 5-Chōme, Shiki, -16 Mar. 2013 a.jpg|Yanase ibaia.

## Kanpo estekak 
*  Kiyoseko webgune ofiziala
Durdo berde

**Durdo berdea** (*Labrus viridis*) Labridoen familiako arrain osteiktioa da. 47 cm-ko luzera izan dezake, nahiz eta normalean 37,5 baino gehiago ez izan. Itsaso Beltzean, Mediterraneoan eta Atlantiko ekialdean bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kodaira

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2011ko erroldaren arabera 20'46 km²-tan 180.049 biztanle zeuden.

Hainbat unibertsitateren campusak ditu eta industriari dagokionez Bridgestone pneumatiko egilearen egoitza dago bertan.

## Historia 
1962an lortu zuen hiri estatusa.

## Ondasun nabarmenak 
* **Tokioko Sendabelarren lorategia:** 1946an sortu zuten ikerketa eta hezkuntzarako germoplasma banku gisa erabili ahal izateko helburuarekin. Gaur egun Japoniako farmakologian erabiltzen diren 1671 espezie gordetzen ditu.

## Kanpo estekak 
*  Kodairako webgune ofiziala
*  Tokioko Sendabelarren lorategiaren webgunea
Koganei

Tokio prefeturako erdialdean dagoen hiria da. 2011ko erroldaren arabera 11'33 km²-tan 116.055 biztanle zeuden.

## Geografia 
Tama ibaiaren adarrak diren No eta Sen errekek zeharkatzen dute lurraldea eta hainbat parke ditu, Koganei iparraldean eta Nogawa eta Tama hilerria hegoaldean.

## Historia 
1889an sortu zen herria eta 1958an lortuzuen hiri estatusa.

## Ondasun nabarmenak 
* Koganei parkea
* Nogawa parkea
* Tama hilerria: Japoniako hilerririk handiena da.
* Ghibli estudioen egoitza.

## Iruditegia 

Irudi:Koganei Park 2011-3-4.JPG|Koganei parkea.
Irudi:Tokyo University of Agriculture and Technology Main Hall.jpg|Tokioko Nekazaritza eta Teknologia unibertsitatea.

## Kanpo estekak 
*  Koganeiko webgune ofiziala
Kokubunji

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2008ko erroldaren arabera 11'48 km²-tan 117.335 biztanle zeuden. Hitachi elektronika multinazionalaren egoitza bertan dago.

## Historia 
Izena 741ean altxatutako *Kokubunji* tenplo budistak ematen dio. 1889an sortu zen herria eta 1964an lortu zuen hiri estatusa.

## Ondasun nabarmenak 
* Tonogayato lorategiak: Japoniar lorategi tradizionala da, 1915ean sortutakoa. 21'24 m²-ko azalera dauka.
* Musashi Kokubunji tenplua.

## Iruditegia 

Irudi:Musashi-kokubunji roumon.JPG|Musashi Kokubunji tenplua.
Irudi:Tonogayato1.jpg|Tonogayato lorategiak.
Irudi:Tonogayato5.jpg|Tonogayatoko banbu basoa.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Kokubunjiko webgune ofiziala
Durdo

thumb|Durdo bizkarrurdina
**Durdo** Labridoen familiako eta *Labrus*, *Acantholabrus* eta *Centolabrus* generoetako arrain osteiktioen izen arrunta da. Karniboroak dira, itsasertzetik gertu bizi dira eta kolore ikusgarrikoak dira. Inbertsio sexuala izaten dute eta ondorioz emeak ar bilakatzen dira.

## Taxonomia 
* *Acantholabrus* generoa Valenciennes, 1839.
** *Acantholabrus palloni* A. Risso, 1810 (durdo bizkarrurdina)
* *Centrolabrus* generoa Günther, 1861.
** *Centrolabrus caeruleus* Azevedo, 1999
** *Centrolabrus exoletus* (Linnaeus, 1758)  (durdo ahotxikia)
** *Centrolabrus trutta* (Lowe, 1834)
* *Labrus* generoa Linnaeus, 1758.
** *Labrus bergylta* Ascanius, 1767 (durdo handia)
** *Labrus merula* Linnaeus, 1758
** *Labrus mixtus* Linnaeus, 1758 (durdo txilibitua)
** *Labrus viridis* Linnaeus, 1758 (durdo berdea)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Durdo bizkarrurdin

**Durdo bizkarrurdina** (*Acantholabrus palloni*) Labridoen familiako arrain osteiktioa da. Generoan monotipikoa da. Mediterraneoan eta Atlantiko ekialdean bizi da. 

## Taxonomia 
Antoine Rissok deskribatu zuen 1810ean *Ichthyologie de Nice* liburuan. *Lutjanus palloni* izena eman zion hark. 

## Deskribapena 
Gorputz luzea eta zilindrikoa du, ezkata handi zikloideoz estalita dagoena. Arrak 25 cm inguruko luzera hartzen du.

Burua puntan amaitzen da. Aho txikia du eta hortz zorrotzezko bi ilara ditu, aurreko ilara handiagoa da.

## Banaketa 
Ozeano atlantikoaren ipar-ekialdean bizi da, Norvegia eta Ipar itsasotik hasi eta Britainiar uharteetan eta Bizkaiko golkoan barrena Afrikako kostaldean zabaldurik dago, Gabon ingururaino. Azoreetan eta Kanariar uharteetan ere aurkitzen da. Mediterraneoan ere sartzen da eta mendebaldean ugariagoa den arren Merditerraneo guztian aurki daiteke.

Kostaldeko arraina da, 30 eta 250 metro arteko sakoneran bizi da. Algaz estalitako arroka ugari dauden eremuak atsegin ditu. Alga artean babesten da eta lo ere han egiten du. Alga artean bizi diren aleek tono berdexkak agertzen dituzte bizkarraldean.

## Biologia 
### Ugalketa 
Arrautza bidez ugaltzen da. Arrak plater itxurako habia egiten du eta emean han jartzen ditu arrautzak. Arrain gazteak talde handian ibiltzen dira baina helduarora iristean bakartiak izaten dira, edo talde txikiak osatzen dituzte.

### Elikadura 
Itsaso hondoan bizi diren animalia ornogabetaz elikatzen da; zizareak, molusku txikiak eta krustazeo txikiak jaten ditu. Buztanarekin arrokak eta algak kolpatzen ditu animalia txikiak askatzeko.

## Bitxikeria 
Erraz ohitzen da akuarioetan bizitzera, izan ere arrain lasaia baita. Oso jatuna da, sarritan elikatu behar da beraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Komae

Tokio prefeturako hegoaldean dagoen hiria da. 2006ko erroldaren arabera 6'39 km²-tan 78.368 biztanle zeuden.

## Geografia 
Tokioko hiri txikiena da. Tama ibaiaren ekialdeko lurretan dago eta Nogawa errekak ere zeharkatzen du erabat laua den lurraldea.

## Historia 
Izena *koma* hitzetik etor daiteke, zeinak "etorkina" esan nahi duen. X mendean Koreatik etorritako goguryeoen taldea ezarri zen bertan. 1889an sortu zen eta 1893an Tokio prefeturak eskuratu zuen. 1926an trenbidea iritsi zen eta populazioa azkar hasi zen igotzen. 1970an hiri estatusa lortu zuen.

1970an bertan Tama ibaiak gainezka egin zuen eta 19 etxe eraman zituen. Ordutik aurrera ibaiertzak finkatu dituzte.

## Ondasun nabarmenak 
Sei santutegi xintoista eta lau tenplu budista daude Komaen.

## Kanpo estekak 
*  Komaeko webgune ofiziala
Armiarma-arrain

**Armiarma-arraina** edo **xabiroi arrunta** (*Trachinus araneus*) Trakinidoen familiako arrain osteiktioa da. 45 cm-ko luzera izan dezake. Atlantiko ekialdean eta Mediterraneoan bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kunitachi

Tokio prefeturako erdialdean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 8'15 km²-tan 74.623 biztanle zeuden.

## Geografia 
Komaeren ondoren azaleraz Tokioko hiri txikiena da.

## Historia 
1889an sortu zen Yaho izenarekin, 1951ean izena aldatu eta 1967an hiri estatusa lortu zuen.

## Ondasun nabarmenak 
* Yaho Tenman-gū: Japonia ekialdeko santutegi xintoista zaharrenetakoa da, 903 urtean sortutakoa.
* Hitotsubashi Unibertsitatea.

## Iruditegia 

Irudi:Yahoten shrine.jpg|Yaho Tenman-gū.
Irudi:JR Kunitachi station.jpg|Kunitachiko tren geltokia.
Irudi:Kanematsu auditorium.jpg|Hitotsubashi Unibertsitateko Kanematsu auditoriuma.

## Kanpo estekak 
*  Kunitachiko webgune ofiziala
Evelyn Boyd Granville

**Evelyn Boyd Granville** (Washington, 1924ko maiatzaren 1a - Silver Spring, Maryland, 2023ko ekainaren 27a) Amerikako Estatu Batuetan matematiketan doktore titulua lortu zuen bigarren emakume afro-amerikarra izan zen. Espazio bidaietarako orbitak kalkulatzeko programak garatu zituen.

## Biografia 
Doktore-tesia Yale Unibertsitatean erdietsi zuen, 1949an, eremu konplexuko Laguerre-ren seriei buruz.

Unibertsitateko irakaslea izan zen 1950-1952 tartean beltzentzako Tennesseeko Fisk Unibertsitatean, 1967-1984 tartean Los Angeles-eko California State University-n erretiratu zen arte, Geroago Texas-eko Unibertsitatean ere, katedratiko moduan, parte hartu zuen ume eskoletan matematika lantzeko programa batean.

1956tik 1960ra IBM konputagailu-enpresa handian lan egin zuen, Vanguard proiektuan eta Mercury proiektuan (AEBetako tripulatutako lehenengo espazio bidaia). Proiektu garrantzitsu horietan espazio bidaietarako orbitak kalkulatzen ibili zen eta lan horiek errazteko programak garatu zituen. Geroago aitortuko zuen berak hori izan zela bere bizitza osoan izan zuen lanik atseginena.

1960an North American Aviation enpresako Espazio eta Informazio-Sistemen sailean ikertzaile aditu moduan urtebetez jardun zuen gero, baina IBMra itzuli zen 1967raino.

Astronauta estatubatuarrak ilargira eraman zituen Apolo proiektuan ere lan egin zuen geroago.

## Errekonozimenduak 
* 1999an Ameriketako Estatu Batuetako Zientzien Akademia Nazionalak ohorezko aipamena jaso zuen.
* Smith College-k Honoris Causa Doktorea izendatu zuen.
* Kaliforniako Lincoln Unibertsitateak Honoris Causa Doktorea izendatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Evelyn Boyd Granville-ren fitxa Mathematics Genealogy Project-en
* Evelyn Granville-ren hitzak jasotzen dituzten bideo-zati batzuk, AEBko proiektu honek bilduak: The National Visionary Leadership Project
Machida

Tokio prefeturako hegoaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 71'62&nbsp;km²-tan 424.669 biztanle zeuden.

## Geografia 
Tokioren erdigunetik 30 kilometrotara eta Yokohamatik 20ra kokaturik dago.

## Historia 
Meiji garaian zeta salmenta garatu zen Machidan eta 1908an Yokohamarako trenbidea eraiki zenean garatzen hasi zen. 1958an lortu zuen hiri estatusa.

## Ondasun nabarmenak 
* Machida urtxintxa lorategia.
* Tadao parkea.
* Yakushi-Ike parkea.

## Kanpo estekak 
*  Machidako webgune ofiziala
Mitaka

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 16'50 km²-tan 176.737 biztanle zeuden.

## Geografia 
Kantō lautadan kokaturik dago, Tokioko 23 auzoen mugan.

## Historia 
1653an Tamagawa Josui ubidea eraiki zen Tokio urez hornitzeko. 1950an hiri estatusa lortu zuen Mitakak.

## Ondasun nabarmenak 
* Japoniako obserbatorio astronomikoaren Mitakako kanpusa.
* Ghibli museoa.

## Iruditegia 

Irudi:National Astronomical Observatory of Japan Entrance.JPG|Obserbatorio astronomikoaren sarrera.
Irudi:Ghibli-museum-mitaka.jpg|Ghibli museoa.

## Kanpo estekak 
*  Mitakako webgune ofiziala
Tunikadun

**Tunikadunak** (**Tunicata**) edo **urokordadunak** (**Urochordata**) kordatuen barruko azpiphylum bat da, itsas ornogabez osatua. 

Hodi edo zorro itxura izan dezakete. Gelatinaren edo zelulosaren antzeko gaiez eta karez eratua izaten dute hodi edo zorro hori (tunika). Isatsaldean bakarrik eta larba egoeran daudenean dute bizkar-korda; hortik urokordadun izena. Zirkulazio-aparatua irekia, guneka antolatua eta odola alde bietara dabilena dute. Arnasketa eta digestioa zakatz moduko zulo ziliodun batzuetatik bideratzen dituzte. Ugaltzeko eraz hermafroditak dira, baina sexu guruinen beharrik gabe edo sexuz ez dela ere ugal daitezke. Itsasazpiari itsatsita edo uretan libre bizi daitezke, taldeetan eta kolonietan antolaturik edo banaka. Hiru klase (aszidiazeoena, apenikularioena eta taliazeoena) eta 2.000 kordadun mota baino gehiago biltzen dira tunikadunen baitan. Horietan ezagunak dira, besteak beste, apendikularioa eta aszidia.

Larba garaian notokorda bat eta nerbio korda bat dute, baina heldu bihurtzean galdu egiten dute.

## Taxonomia 
* Ascidiacea klase
** Aplousobranchia ordena
*** Clavelinidae familia
*** Diazonidae familia
*** Didemnidae familia
*** Euherdmaniidae familia
*** Holozoidae familia
*** Placentelidae familia
*** Polycitoridae familia
*** Polyclinidae familia
*** Protopolyclinidae familia
*** Pseudodistomidae familia
*** Pycnoclavellidae familia
*** Ritterellidae familia
*** Stomozoidae familia
** Phlebobranchia ordena
*** Agneziidae familia
*** Ascidiidae familia
*** Cionidae familia
*** Corellidae familia
*** Dimeatidae familia
*** Hypobythiidae familia
*** Octacnemidae familia
*** Perophoridae familia
*** Plurellidae familia
** Stolidobranchia ordena
*** Hexacrobylidae familia
*** Molgulidae familia
*** Plidaeuridae familia
*** Pyuridae familia
*** Styelidae familia
* Larvacea klase
** Copelata ordena
* Sorbereacea klase
** Aspiraculata ordena
* Thaliacea klase
** Doliolida ordena
** Pyrosomida ordena
** Salpida ordena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Furnariida

**Furnariida** hegazti parvordena bat da. Tyrannides infra-ordenaren barruan sailkaturik daude. Bere barruan bi familia sailkatzen dira:

* Formicaroidea
* Furnarioidea

## Kanpo estekak
Hino (Tokio)

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 27'53 km²-tan 182.092 biztanle zeuden.

## Geografia 
Tama ibaiaren alubioiaren eta Tama muinoen artean zabaltzen den hiria da.

## Historia 
1893an Hino-juku herria Tokioren menpe gelditu zen eta Hino izena hartu zuen. 1901 eta 1958an inguruko herriak hartuz lurrak zabaldu zituen. 1963an hiri estatusa lortu zuen. Gaur egun Tokioko lo-hiria bihurtu da.

## Ondasun nabarmenak 
* Tokioko lau unibertsitatetako kanpusak daude Hinon.
* Tama zoologikoa.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Hinoko webgune ofiziala
Xaboi-belar sendagarri

thumb|*Saponaria officinalis*

**Xaboi-belar sendagarria** (*Saponaria officinalis*) Kariofilazeoen familiako belar landarea da, zurtoin zut gogorra, krabelinaren antzekoa, eta ezpata itxurako hosto berde txorten gabeak dituena. Zuri-belar izenaz ere ezagutzen da. Bost hostoko lore zuri gorrixkak izaten ditu. Europan eta Asian hazten da, leku hezeetan batez ere. Sustraiak uretan beratzen utziz gero apar handia ateratzen du; horregatik, xaboi-belarra arropa garbitzeko erabili izan da. Gaur egun jarabeak egiteko erabiltzen da botikagintzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xaboi-belar

**Xaboi-belarra** (*Saponaria*) Caryophyllaceae familiako basa landarea da, Europan eta Asian jatorria duena. Kiderik ezagunena xaboi-belar sendagarria da.

## Espezie hautatuak 
* *Saponaria bargyliana*
* *Saponaria bellidifolia*
* *Saponaria caespitosa*
* *Saponaria calabrica*
* *Saponaria karapinarensis*
* *Saponaria kotschyi*
* *Saponaria lutea*
* *Saponaria ocymoides*
* *Saponaria officinalis*
* *Saponaria pamphylica*
* *Saponaria pumila*
* *Saponaria pumilio*
* *Saponaria sicula*
* *Saponaria suffruticosa*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musashimurayama

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 15'37 km²-tan 66.150 biztanle zeuden.

## Geografia 
Sayama muinoak ditu iparraldean eta hegoaldeko lautadan nekazaritza da nagusi, te landareak, barazkiak eta fruitarbolak nagusiki. Bi erreka txiki badiaude ere, Karabori eta Zanbori.

## Historia 
Musashimurayama hiria 1970ko azaroaren 3an sortu zen.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Musashimurayamako webgune ofiziala
Tvertsa

**Tvertsa** (errusieraz: Тверца) Errusiako Tver oblastako ibaia da, Volgaren ibaiadarra ezkerretik. 188 kmko luzera eta 6.510&nbsp;km²ko arroa ditu. Azaro-urtarrilaren hasieratik martxo-apirilera arte izozturik egoten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perm kraia

**Perm kraia** () Errusiako subjektu federal bat da, Volgako Barruti Federalean kokaturik dagoena. 160.600&nbsp;km²-ko azalera du eta 2010ean 2.635.276 biztanle zituen. Zentro administratiboa Perm hiria da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errusiako kraiak

## Kanpo estekak
Rhinocryptidae

**Rhinocryptidae** edo **tapaculo**ak Passeriformes barruko hegazti txikien familia bat da, batez ere Hego Amerikako altuera handietan bizi direnak, Andeen eskualdeetan. Hiru espezie Erdialdeko Amerikan ere aurki daitezke.

## Generoak 
* *Acropternis*
* *Eleoscytalopus*
* *Eugralla*
* *Liosceles*
* *Merulaxis*
* *Myornis*
* *Psilorhamphus*
* *Pteroptochos*
* *Rhinocrypta*
* *Scelorchilus*
* *Scytalopus*
* *Teledromas*

## Kanpo estekak
Jorge Fernández

**Jorge Fernández** pertsona ezberdinen izena da:
# **Jorge Fernández Díaz** (1950-), espainiar politikaria da, egun PP alderdiaren.
# **Jorge Fernández Madinabeitia** (1972-), euskal aktore eta telebista-aurkezlea.
Žemaitukas

**Zemaitukas**, (lituanieraz:*Žemaitukas*, *Zhmud* edo *Zhemaichu*), Lituaniako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik, ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Arraza hau oso ezaguna da Lituanian, eta agiri historikoetan VI.en VII.en mendetan agertzen da jada. Iparraldeko Gurutzadak edo Gurutzada Baltikoen garaietan, lituaniarrek zaldi hauek jada erabiltzen zituzten gerra zaldiak bezala. Gaur egun arraza garbiko abereen kopurua 400 ingurukoa da.
## Etimologia 
thumb|350 px|
Arrazaren izenak lituanieraz "Samogitians txikia"ren esanahia dauka. Lituaniako eskualde honen izenagatik.

## Kanpo estekak
Nishitōkyō

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2009ko erroldaren arabera 15'85 km²-tan 197.366 biztanle zeuden.

## Geografia 
Izenak "Tokio mendebaldea" esan nahi du, izan ere Tokioko 23 auzoen mendebaldeko mugaren beste aldean baitago. Musashino lautadaren erdian kokaturik dagoen hiria da. Hainbat ibaiek zeharkatzen dure eremua, nagusiena Shakujii ibaia da.

## Kanpo estekak 
*  Nishitōkyōko webgune ofiziala
Itsas katu

**Itsas katua** (*Chimaera monstrosa*) Kimeridoen familiako itsas arraina da, 1,5 m inguru luzea. Buru sendo handia du, ahoa berriz txikia eta buruaren azpiko aldean kokatua. Bular-hegalak luze zabalak izaten ditu eta isatsa ere oso luzea eta zorrotza. Duen haragia oso gogorra da jateko, baina arrautzak ahogozo onekoak dira. Gibelean duen olioa ebakiak ixteko erabiltzen da herri sendagintzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chimaeriformes

**Kimereo** (**Chimaeriformes**) arrain kartilagodunen klaseko izen bereko ordenako arrainez esaten da. Gorputz biribil luzarana eta isats mehe luzea dute. Buru handia dute eta alde bakoitzean zakatz zulo bakarra. Bizkar-hezurra kartilagozko zorro batean bildua dute eta saihets-hezurrik ez dute. Hiru familia hartzen ditu: kimeridoena, kalorrinkidoena eta rinokimeridoena.

## Taxonomia 
Kimereoen taxonomia hurrengoa da:

* **Myriacanthoidei subordena** †
::*Delphyodontos* †
:* **Acanthorhinidae** †
::*Acanthorhina* †
:* **Chimaeropsidae** †
::*Chimaeropsis* †
:* **Myriacanthidae** †
::*Myriacanthus* †
:* **Echinochimaeridae** †
::*Echinochimaera* †
::*Marracanthus* †
* **Chimaeroidei subordena**
:* **Edaphodontidae** †
::*Edaphodon* †
:* **Callorhinchidae**
::*Brachymylus* †
::*Pachymylus* †
::*Callorhinchus* (*Callorhynchus*)
:* **Rhinochimaeridae**
::*Amylodon* †
::*Elasmodectes* †
::*Elasmodus* †
::*Harriotta*?
::*Neoharriotta* ?
:: *Rhinochimaera*
:* **Chimaeridae**
::*Belgorodon* †
::*Ichthypriapus* †
::*Ganodus* †
::*Ischyodon* †
::*Ischyodus* †
::*Myledaphus* †
::*Psaliodus* †
::*Similihariotta* †
::*Chimaera*
::*Hydrolagus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musaka

**Musaka** (, *mousakás*) arkume erreaz eta alberjiniaz eginiko jakia da. Ekialde Hurbil osoan prestatzen da, baina batez ere Grezian eta Turkian prestatzen dena da ezaguna.

Izenak arabierazko jatorria du eta *musaqa‘h* (), ‘izozturik’, hitzetik dator baina mendebaldeko Europako hizkuntzetara grezieraren bidez ailegatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Egenolff

**Christian Egenolff** edo **Egenolph**, baita ere **Christian Egenolff, Nagusia** (Hadamar, 1502ko uztailaren 26a - Frankfurt am Main, 1555eko otsailaren 9a), Frankfurteko lehendabiziko inprimatzaile eta argitaratzaile garrantzitsua izan zen. Bere inprimategian Adam Ries, Erasmo Rotterdamgoa eta Ulrich von Hutten egileen liburuak berrargitaratu ziren. Egenolffek argitaratutako liburuen artean *Herbarum, arborum, fruticum frumentorum ac legaminum...* izenburukoak ospe berezia eman zion.

## Biografia 
Egenolff 1516an Mainzko Unibertsitatean Humanitateak ikasi zituen. Ondoren, ogibide moduan, Estrasburgon argitalgintzari ekin zion; han Wolfgang Küpfelekin lan egin zuen. Margarethe Karpf-ekin ezkondu zen. 1530an Frankfurt am Mainera joan zen eta han buru-belarri argitaratzaile eta inpresio lanari ekin zion. Hogeita bost urtetan 400 liburu argitaratu zituen. Liburu horietan Nuremberg hiriko Hans Sebald Beham eta Virgil Solis ilustratzaileen laguntza izan zuen. 1555an Frankfurten hil eta Peterskirchhofen lurperatua izan zen. Haren familiak 1602 arte inprimategi negozioarekin jarraitu zuen.
255px|thumb| *Herbarum, arborum, fruticum, frumentorum ac leguminem* liburuaren xafla bat
thumb|ezkerrera| *Herbarum, arborum, fruticum, frumentorum ac leguminem*

## Egenolff Nafarroan 
Egenolffenen liburu bat, *Herbarum, arborum, fruticum frumentorum ac legaminum* alegia, Orreagako kolegiatan gordeta dago. 1552ko data erakusten du. Liburuan ikusten diren "ex libris"en arabera liburuaren hasierako jabea Nicola Hiradier izan zen baina ez bakarra. Urteen poderioz eskuz esku ibili zen, Orregan bukatu arte. Tarteko jabeek liburuan oharrak gehitu zituzten; horietako batek liburuan jasotako espezien gaztelaniazko izenekin batera valentzierakoak jarri zituen, hizkuntza horretan botanika alorreko normalkuntzaren bidean saiakera goiztiarra izanik. Liburu horrek Dioscorede liburu klasikoak hasitako bidea jarraitu zuen: landareen eta animalien deskribaneak sendabide moduan erabiltzeko. 2001an Vianako Printzea instituzioak liburuaren berreskurapena ahal bideratu zuen eta, ondoren, Nafarroako Gobernuak faksimile moduan berrargitatu zuen.

## Eponimoa 
* Genero
** (Lomariopsidaceae) Egenolfia Schott

## Bibliografía 
* *Christian Egenolff : 1502 - 1555 ; ein Frankfurter Meister des frühen Buchdrucks aus Hadamar*, eds. Kulturvereinigung Hadamar, Limburg : Glaukos. 2002 ISBN 3-930428-15-6
* *Herbarum, arborum, fruticum frumentorum ac legaminum*. Bi liburuki: bat Roberto San Martín, Ana Isabel Martínez de Aguirre Aldaz eta Juan Erviti Unzué egileen azterketekin eta, bestea, jatorrizko liburuaren faksimilearekin. Iruñea: Nafarroako Gobernua, 2001. ISBN: 84-235-2125-7.

## Erreferentziak
Oecusse Barrutia

**Oecusse** (, batzuetan **Oecussi**, **Ocussi**, **Oekussi**, **Oekusi**, **Okusi**, **Oé-Cusse** eta lehen **Oecussi-Ambeno**) Ekialdeko Timorreko barruti bat da. Timorreko uharteren mendebaldean dagoen barrendegi bat da, Mendebaldeko Timorrek bereizten baitu lurretik bere herrialdearekin. Bere muga guztiak, Savu itsasoarekin iparraldean duena ezik, Indonesiako Nusa Tenggara Timur probintziarekin dira. Hiruburua Pante Macassar da, lehenago Timoreko portugesaz *Vila Taveiro*.

Pante Macassarren 1975ko azaroaren 29an Indonesiako bosgarren zutabe batek Indonesiako bandera jarri zuen, Indonesiaren Ekialdeko Timorren inbasioa baino astebete lehenago. Indonesiaren menpe egon zenean ere *Timor Timur* probintziaren barne izan zen, baita Portugaldar Timorren administrazioan zegoenean ere. Beraz, independentzia eman zenean 2002ko maiatzaren 20an Ekialdeko Timorren menpe geratu zen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tzatziki

***Tzatziki*** (,  edo  ahoskatua; ,  ahoskatua; ) Greziako eta Turkiako sukaldaritzetan erabiltzen duten saltsa da, batez ere *meze* edo aperitiferako.

*Tzatziki*ren osagarri nagusiak hauek dira: jogurt xukatua, luzoker birrindua, oliba-olioa, limoi-zukua, baratxuria eta, batzuetan, perrexila, menda, piper edo ezamihilua. Kaiku batean hotz zerbitzatzen dute.

## Kanpo estekak
Indonesiaren Ekialdeko Timorren inbasioa

**Indonesiaren Ekialdeko Timorren inbasioa** 1975eko abenduaren 7an hasi zen. Antikolonialismoaren aitzakiarekin Indonesiak Ekialdeko Timor militarki inbaditu zuen. Portugalen kolonizazioaren ostean FRETILINek gidatutako gobernua egon zen, eta hau modu bortitzean kaleratu zuten. Kalkuluek diote 100.000 soldadu eta zibiletik gora hil zirela, heriotza bortitzen ondorioz edo goseteen ondorioz.

Gerraren osteko lehenengo urteetan Indonesiako militarrek erresistentzia handia izan zuten mendietatik, baina 1977-1978tik aurrera Ameriketako Estatu Batuek eta Australiak emandako armak erabilita FRETILINen egitura suntsitu zituzten. Hala ere bi hamarkadetan zehar borrokak izan ziren Indonesiaren eta Ekialdeko Timorren aldeko taldeen artean. 1999an NBEk gidatutako erreferenduma egin zen eta independentziaren alde bozkatu zuten.

## Kanpo estekak
Orreagako kolegiatako liburutegia

**Orreagako kolegiatako liburutegia** Orreagako multzo monumentalean kokatua dagoen liburutegia da, konplexuko museoan barnean kokatuta. Euskal Herriko liburutegi zaharrenetarikoa da. Liburutegiak Andre Mariaren Errege Kolegio-elizaren era guztietako gaiei buruzko 15 000 liburu baino gehiago bilduma eskaini du.

## Liburutegia 
Artxibategia 1084an sortu zen eta geroztik gorde egin da nahiz eta mendetan zehar arazo handiak izan. Fisikoki prioretzaren ondoan dago. Bertan 15 000 liburu gordetzen dira. Liburu horien edukiak ugariak dira bai gaien aldetik (teologia, filosofia, elizaren historia...) baita hizkuntzen ikuspuntutik ere (euskara, hebraiera, greziera, latin, mandarinera... Halaber, bertan ere garrantzi handiko Artxibategi Historikoa dugu non, bederatzi mendetan zehar, administrazio liburuak, Kolegiataren barruko gorabehaerak, inguruko herrien dokumentazioa e.a. gorde baita.

### Liburu garrantzitsuenak 
* *Pretiosa*: XIV. mendeko kodexa. Abesbatza-liburua, kantu-liburua eta kartularioa da. Mota askotako testuak biltzen dira liburu honetan, esaterako *Roncesvalles* poema historikoa.
* Christian Egenolffen *Herbarum, arborum, fruticum frumentorum ac legaminum* (1552)

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Orreaga
* Orreagako kolegiata

## Kanpo estekak
Durdo ahotxiki

**Durdo ahotxikia** (*Centrolabrus exoletus*) Labridoen familiako arrain osteiktioa da. 18 cm-ko luzera izan dezake nahiz eta normalean 12 baino ez izan. Ipar-ekialdeko Atlantikoan bizi da, Groenlandia eta Norvegiatik Portugaleraino.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musashino

Tokio prefeturako erdialdean dagoen hiria da. 2012ko erroldaren arabera 10'73 km²-tan 135.769 biztanle zeuden.

## Historia 
Hiria 1947ko azaroaren 3an sortu zen hiru herrik bat egitean, hauetatik garrantzitsuena Kichijōji zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Inokashira parkea

## Iruditegia 

Irudi:Kichijoji-Sunroad.jpg|Kichijōji auzoko Sun Road kalea.
Irudi:Inokasira Park.jpg|Inokashira parkea.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Musashinoko webgune ofiziala