open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kepa Enbeita

[thumb|250px|eskuinera|Bilboko Kepa Enbeita *Urretxindorra* enparantza, [Otxarkoaga auzoan.]]

**Kepa Enbeita Rementeria**, ***Urretxindorra**,* (Muxika, Bizkaia, 1878ko irailaren 8a - Muxika, Bizkaia, 1942ko abenduaren 12a) euskal idazlea eta bertsolaria izan zen.

## Biografia 
Benita Goiriarekin ezkondu zen 1902an eta zazpi seme-alaba izan zituzten: Bixenta, Balentin, Sabin, Miren, Imanol, Edurne eta Itziar. Abertzalea eta errepublika garaian mitinez mitin ibilitakoa. Osasun txarrekoa, Guardiara joaten zen aldi baterako 1919az ezkero. Gerra Zibilak Guardian harrapatu zuen (1936-1937); baserrira oso gaixorik itzuli zen eta ez zen bere onera gehiago etorri.

## Bertsolari ibilbidea 
Bizkaiak eman dituen bertsolari onenetakoa izan zen. Plazako bertsolaria eta bertsopapergilea zen, eta trebetasun handia erakutsi zuen bi molde horietan.

1905ean garaile izan zen, *Txirrita*ren aurretik, Areetan (Getxo) egin zuten bertso lehiaketa batean.

Euskara, aberria eta kristautasuna izan ziren haren olerkien gai nagusiak.

*Euzkadi, Euzkerea, Ekin* eta *Argia* aldizkarietan eman zituen argitara bertsoak, eta bertsolari familia ospetsu eta emankor baten lehenengoa izan zen. Haren oihartzuna Euskal Herriko alde guztietara zabaldu zen eta bera izan zen Gipuzkoako bertsolarien alboan itzali xamar zeuden bertsolari bizkaitarrak gorengo mailara aterarazi zituen maisua.

## Lanak 
### Biografia 
* *Kepa Enbeita Urretxindorra (1878-1942)* (1978, *Egilea editore*)

### Bertsoa 
* *Gure Urretxindorra* (1971, *Ekin*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kepa Enbeita literaturaren zubitegian
Andres Amonarriz

**Andres Amonarriz** (Tolosa, Gipuzkoa, 1881eko azaroaren 30a - Berrobi, Gipuzkoa, 1952ko ekainaren 15a) euskal idazlea.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Biotz oneko neskatila* (1935, *López Mendizabal*)
* *Iturrian. Emakumezkoentzako bakarrik egindako antzerkia bi ekitalditan...* (1934, *López Mendizabal*)
* *Patxiko ta Martintxo* (1932, *López Mendizabal*)
* *Ustegabeko poza* (1933, *López Mendizabal*)

## Kanpo loturak 
*  Andres Amonarriz literaturaren zubitegian
Emiliano Mujika

**Emiliano Mujika** (Albiztur, Gipuzkoa, 1882ko abuztuaren 8a - Tolosa, Gipuzkoa, 1949ko abenduaren 13a) euskal idazlea izan zen.

## Lanak 
### Poesia 
* *Neurtitzak* (1915)

## Kanpo loturak 
*  Emiliano Mujika literaturaren zubitegian
Frantzisko Arostegi

**Frantzisko Arostegi** ([[]] ([[]]), ???? - ) euskal idazlea izan zen.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Bakoitzak beria* (1912)
* *Arantza* (1916, *Antzerti*)

## Kanpo estekak 
*  Frantzisko Arostegi literaturaren zubitegian
*  Auñamendi
*  Revista vascongada, (p.563-565)
Fidel Sarriegi

**Fidel Sarriegi Unanue** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1920ko martxoaren 23a - Donostia, Gipuzkoa, 1969ko urriaren 31) euskal idazlea zen.

## Lanak 
Batez ere bertsoak eta olerkiak idatzi zituen.

## Kanpo estekak 
*  Fidel Sarriegi literaturaren zubitegian
Alejandro Bilbao

**Alejandro Bilbao Larrazabal** (Maruri, 1884ko martxoaren 25a - Armintza, 1966ko uztailaren 22a), ***Erramun Maruri*** ezizenez ezaguna, euskal idazlea izan zen.

Apaiz kaputxinoa izan zen. Hondarribiko komentuan zegoela hasi zen idazten, eta 1932an ordena utzi zuen. Bizkaieraz eta gipuzkeraz idatzi zuen. Lan nagusiak: *Biotza Abeslari* (Zornotza, 1927), *Lili-txingar* (Tolosa, 1929) eta *Txindor egadak* (Donostia, 1964) olerki-liburuak eta *Txomin arlote* (Tolosa, 1929) haurrentzako ipuin txikia. Ordena utzi ondoren, *Memorias o ¿una esclavitud ignorada?* izenburuko lana argitaratu zuen gaztelaniaz (Errenteria, 1932), komentuan emandako urteei buruzko gogoetak azaltzen dituena.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Txomin Arlote* (1929, *Lopez Mendizabal*)
### Poesia 
* *Biotz abeslari (Bizkayeraz)* (1927, *Jaungoiko-Zale*)
* *Biotz abeslari (Gipuzkeraz)* (1927, *Jaungoiko-Zale*)
* *Biotza abeslari* (1965, *Graf. Izarra*)
* *Lili Txingar (Bizkayeraz)* (1928, *E. López*)
* *Txindor egadak* (1964, *Graf. Izarra*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Alejandro Bilbao literaturaren zubitegian
Karmelo Etxegarai

**Karmelo Etxegarai Korta** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1865eko uztailaren 3a - Gernika, Bizkaia, 1925eko azaroaren 4a) idazle eta historialari gipuzkoarra izan zen. Haren lan gehienak gazteleraz idatziak izan arren, hainbat aldizkaritan, hala nola, *Euskal-Erria*, *Euskalzale*, *Euskal Esnalea* eta beste zenbaitetan euskaraz idatzi zuen.

Hegoaldean antolatzen ziren Lore Jokoetan sari ugari irabazi zuen. Bertso jarrietan nabarmendu zen, sorta hauekin esate baterako: Zertako; Euskerazko ipui jator berriak; Markinara (1883); Menditar baten kantua; Abbadia jauna! zuri (1886); Txistulari gaisoa (1888). Lan horietarako batzuetan doinuak ere asmatu zituen.

1911n aldizkari berri baten sortzaileetako bat izan zen,  *Euskalerriaren Alde*, zeina zuzendu zuen Gregorio Muxikak, eta kolabaratzaile nagusi izan ziren, Etxegaraiz gain, Domingo Agirre, Arturo Kanpion, eta Julio Urkixo. Euskararen eta euskl kulturaren inguruko ikerketa eta dibulgazioa kobinatzen ziren hartan. Haren euskara jatorra eta zehatza da Aita Villasanteren esanetan, eta lan historikoetan prosa argia etiten saiatu zen.

Bonifazio Etxegarairen anaia zaharra izan zen.

## Lanak 
### Bilduma 
* *Leiendak (1879-1891)* (1990, *Etor*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Karmelo Etxegarai literaturaren zubitegian
Bernard Gazteluzar

**Bernard Gazteluzar** (Ziburu, Lapurdi, 1619ko martxoaren 12a - Paue, Frantzia, 1701eko apirilaren 15a) euskal idazlea eta jesuita izan zen.

## Biografia 
Jesusen Lagundian sartu zen 1640an eta Pauen zuten etxean bizi izan zen hil zen arte. Harena da *Eguia catholicac, salvamendu eternalaren eguiteco necessario direnac* (1686) zortzi partetan banaturiko olerki bilduma erlijiozkoa, mende honetako testu gailenetarikoa:

Patri Urkizurentzat mende horretako poetarik finenetakoa da:

## Lanak 
### Erlijioa 
* *Eguia catholicac salvamendu eternalaren eguiteco necessario direnac* (1686)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bernard Gazteluzar literaturaren zubitegian
Agustin Basterretxea

**Agustin Basterretxea** (Lekeitio, Bizkaia, 1700ko azaroaren 22a - Ibidem, 1761eko azaroaren 18a) euskal apaiz eta idazlea zen.

## Jaiotza 
Leku gehienetan ispastertartzat jotzen bada ere, Lekeitioko Santa Maria elizako bataio liburuetan honako errejistroa dago:

## Datu biografikoak 
Lehen ikasketak Lekeition egin zituen eta 1716an Jesusen Lagundian sartu zen. 1734an profesatu zuen. Barrokoak ekarritako erlijioaren indarragatik misio lanetan ibili zen Bizkaian, eta Literatura, Filosofia eta Teologia irakatsi zituen. Urduñako ikastetxeko zuzendari izan zan urte batzuetan; gero Lekeitioko ikastetxekoa.

## Ezkututik agerira 
Basterretxea ez zen idazle ezaguna izan bere garaian. Jose Antonio Arana Martijaren arabera, Eusko Ikaskuntzak Oñatin antolatu zuen lehenengo Biltzarrean (1918) eman zen bere berri, Juan Allende Salazarren ahotik. Izan ere, XVIII. mendean zehar egin ziren "Passioaren" argitarapenetan ez zen Basterretxearen izenik ageri, 1777koaren azalean agertzen den "*A. JHS B.*" siglak kenduta; Basterretxearen izena estrainekotz XIX. mende hasieran aipatu zen: "*Yesucristo geure Yaunaren pasiño santua: Aita Basterrechea Izpazter-tarrac ta Yesuiteac Guiputz-euskerazko bersoetan imini evana... Tolosan, Yoan Ignacio Mendizabalen echean, 1832 garren urtean*" deritzon edizioan. Halere, "Passioa" Agustin Kardaberazena zela uste zuen jende gehienak (Basterretxearen bertsoak gipuzkerara itzuli zituenarena, alegia); 1928ko edizioa prestatzen hasi zenean, Romualdo Galdosek berak ere horrela uste zuen.

Basterretxearen idazlanei buruzko iritzi kontrajarriak daude: Patxi Salaberri Muñoaren arabera bere idazkerak ez dakarkio berrikuntzarik herri poesian oinarritutako eredu hedatuari, eta eskema metriko tradizionaletik ez dira ateratzen. Santiago Onaindiak eta Mikel Zaratek berriz, bere transmisio gaitasun handia goretsi zuten.

## Lanak 
### Erlijio-poema 
* *Jesu-Christo gure Jaunaren Passioa euskerazko versoetan* (1777): Edizio asko izan dituena, bizkaierazkoa jatorrian, Kardaberazek gipuzkeraz jarri zuen
* *Guisonaren acabuco lau gausak*
* *Anima penitente baten negarrac*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Agustin Basterretxea literaturaren zubitegian
Kaietano Sanchez

**Kaietano Sanchez Irure** (Donostia, Gipuzkoa, 1856ko abuztuaren 30a - 1916ko abuztuaren 24a) euskal idazlea zen. Donostian sortu eta bizi izan zen. Udal langilea izateaz gain, antzerkia eta poemak idatzi zituen. Euskaltzale sutsu eta saiatua, izkribatzaile txukuna, donostiar-donostiarra, Euskarazko Itz-Jostaldien Batzarrak urtero antolatzen zituen euskal jaien antolatzaileetako bat izan zen.

## Biografia 
Donostiako Parte Zaharrean jaio zen, 1856ko abuztuaren 30ean. Joxemaritar petoa zen, Santa Mariako elizan izan baitzen bataiatua.

Donostiako Udaleko zaindari izan zen lanbidez. Urte luzetan, Ondarretako espetxe zaharrean zaindari lanak egiten aritu izan zen. Pasadizo gaizto bat ere bizitzea egokitu zitzaion: gau batean, hiru preso matxinatu egin ziren kartzela barruan eta zaindari bi hartu zituzten zintzurtuta, horietako bat Kaietano bera. Mehatxuaren indarrez, presoek ihes egin zuten espetxetik. Udalak ikerketa zabaldu zuen, Kaietano preso iheslariekin bat egina ote zegoen susmoa harturik. Lanik eta lansaririk gabe bidali zuten etxera. Beste bizibiderik ez, eta bere emazte Katalina Lete Manterola (1883ko otsailaren 12an ezkonduak ziren) hasi zen lanean, josten eta etxeak garbitzen. Udalaren susmoak uxatu eta egia argitzeko ahalegin askoren ondoren, azkenean egiaztatu zen Kaietanok ez zuela zer ikusirik izan preso haien ihesean.

Lagun asko zituen Kaietano Sanchez Irurek idazleen eta euskaltzaleen artean. 1916ko abuztuaren 24an 49 urte zituela hil zenean, oroimen hitz hunkigarriak eskaini zizkioten *Euskal-Erria* aldizkariko orrialdeetatik Toribio Altzagak, Juan Ignazio Urangak, Rosario Artolak eta Pepe Artolak.

## Idazlea 
### Poesia 
Poema asko idatzi zituen, beti aldizkarietan (*Euskal-Erria*, *Baserritarra*, *Euskalzale* edo *La Euskaria*) edo egunkarietan (*El Pueblo Vasco*) argitaratuak. Inoiz, bertso paperak ere egin eta inprimategiratu zituen. Garai hartako Donostiako mugimenduko idazle gehienen gisara, moldez eta edukiz bertsolaritzatik oso hurbileko olerkiak idatzi zituen.

Gaiak era honetan sailka daitezke: Donostia eta bertako jaiegunak, Euskal Herria eta euskara, maitasuna, natura, ama-haurrak, gizartearen gorabeherak, istorioak, mozkorrak eta apustuak, erruki bertsoak eta fede girokoak, eta oroitzak eta omenaldiak.

### Antzerkia 
Ezagutzen zaion antzerki lan bakarra *Azken beltza* da. 1915eko Lore Jokoetarako idatzi zuen, eta Donostiako Udalaren saria jaso zuen. Antzoki Zaharrean antzeztu zen lehen aldiz 1917ko abenduaren 21ean, Santo Tomaseko egunean egin ohi zen antzerki saioan. Ordurako, ordea, Kaietano hila zen. Hurrengo urteetan ere behin eta berriro antzeztu izan zen.

## Lanen zerrenda 
### Olerkiak 
### Antzerkia 
* *Azken beltza* (1915)

## Kanpo loturak 
*  Kaietano Sanchez Irure literaturaren zubitegian
*  Bizi bedi euskera - Bertsoak 1893-1916
*  Azken beltza
Pedro Astarloa

**Pedro Jose Astarloa Agirre** (Durango, Bizkaia, 1751 &ndash; Bilbo, Bizkaia, 1821) fraide frantziskotar eta euskal idazlea izan zen. Pablo Pedro Astarloa hizkuntzalari ospetsuaren anaia nagusia izan zen halaber.

*Urteco Domeca gustijetaraco verbaldi icasbidecuac, ceinzubetan azalduten dan Erromaco catecismua* obra eman zuen argitara, bi liburukitan (Bilbo, 1816-1818). Markina aldeko bizkaieraz idatzitako lan honen mamia kristau ikasbidea da, xehe-xehe azaldua eta argitua.

## Lanak 
### Erlijioa 
* *Urteco Domeca gustijetaraco verbaldi icasbidecuac, ceinzubetan azalduten dan Erromaco catecismua* (1816, *Eusebio Larunbe*)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pablo Pedro Astarloa

## Kanpo loturak 
*  Pedro Astarloa literaturaren zubitegian
Bartolome Santa Teresa

* Puntudun zerrendako elementua

**Bartolome Santa Teresa** —fraide izenez— edo **Bartolome Madariaga Garate** —jaiotzako izen-deiturez— (Etxebarria, Bizkaia, 1768ko abenduaren 21a - Lazkao, Gipuzkoa, 1835eko abenduaren 11) euskal idazlea eta karmeldarra izan zen.

## Bizitza 
Corellako (Nafarroa Garaia) karmeldarretan sartu zen, Frai Bartolome Santa Teresarena izena hartuz. Lazkao, Iruñea eta Tuteran egin zituen eliz ikasketak 1808rako Markinako karmeldarren komentuan zegoen. Bertan sermolari eta predikari famatua izan zen eta Hegoaldeko Euskal Herri guztian barrena ibili zen lan horretan.

Espainiako Independentzia Gerran, Markinako fraideak kanporatuak izan ziren, eta Frai Bartolomeri bereziki esetsi zioten; preso hartua eta Bilbora eramana (1809) izan zen. Aurretik, ezkutatuta egon behar izan zen komentutik kanpo, frantsesen aurkakotzat baitzeukaten.

Ondoren, 1813an berak antolatu zuen, berriz, Markinako komentua, eta hasieran bera izan zen han bizi izan zen bakarra. 1817-1820 urte bitartean komentu hartako nagusi izan zen. Burgosen eta Santanderren ere egon zen. Azkenik, fraide gazteen heziketaren arduradun izan zen, Lazkaoko komentuan, hil zen arte.

Bi lan nagusi utzi zituen bizkaieraz idatzita: *Euskal Errijetako olgeeta ta dantzeen neurrizko gatz-ozpinduba* (1816), dantzen lizuntasunari buruzko saio morala; *Ikasikizunak* (1816-1819, hiru liburuki), hamar aginduei eta zazpi sakramentuei buruzkoa. Gaztelaniaz ere bi liburuxka idatzi zituen: *Plauto Bascongado o el bascuence de Plauto en su comedia Poenulo *(1828). Plautoren pasarte batzuen interpretazioa euskararen bidez eskaintzen du, lehenbizi, eta, ondoren, Lécluseren *Manuel de la Langue Basque* izeneko liburuaren kontrako iritzi batzuk ageri dira. Bien arteko eztabaidak aurrera segitu zuen, eta Léclusek *Plauto Polígloto* izeneko liburuxkaz erantzun baitzion, Fray Bartolomek bigarrena argitaratu zuen: *Anti-Plauto polígloto o defensa del Plauto Bascongado y de la impugnación del Manual de la Lengua basca, de Mr. Lécluse* (1829). Iztuetak ere eztabaidan parte hartu zuen Fray Bartolomeren kontra.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Euskal Errijetako olgeeta ta dantzeen neurrizko gatz-ozpinduba* (1816). Bere lanik ezagunena da zalantzarik gabe. Bertan, euskal dantzen gaineko balorazioa egin zuen, sarritan bekaturako aukera bihurtzen direla aipatuz.
* *Plauto Bascongado o el bascuence de Plauto en su comedia Poenulo *(1828)
* *Anti-Plauto polígloto o defensa del Plauto Bascongado y de la impugnación del Manual de la Lengua basca, de Mr. Lécluse* (1829)

### Erlijioa 
* *Jaungoikoaren amar Agindubeetako lehenengo bosteen Ikasikizunak* (1816)
* *Jaungoikoaren amar Agindubeetako azkeneko bosteen Ikasikizunak* (1819)
* *Eleizako zazpi Sakramentuben Ikasikizunak* (1819)

### Bilduma 
* *Idazlan guztiak (I eta II)* (2000, *Karmel - Euskaltzaindia*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bartolome Madariaga literaturaren zubitegian
Juan Jose Mogel

**Juan Jose Mogel Elgezabal** (Deba, Gipuzkoa, 1781eko apirilaren 26a - Markina-Xemein, Bizkaia, 1849ko uztailaren 20a) euskal idazlea, Bizenta Antoniaren anaia eta Juan Antonioren iloba.

## Bizitza 
Lehen eliza-ikasketak osabarekin egin zituen, eta gero Oñatiko Unibertsitatean osatu zituen. 1811z gero, osaba bezala, Markina-Xemeingo erretorea izan zen, eta han egon zen hil arte. Bizkaiko Jaurerriko Diputatu Nagusia izan zen Lehen Karlistaldian. Bizkaieraz idatzi zituen obra guztiak.

Juan Jose Mogelek jaso zuen osaba Juan Antoniok idatzitako *Peru Abarca*ren eskuizkribua, eta berak eman zion Aita Unzueta frantziskotarrari, Zarauzko komentuan gorde zezan.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Baserritaar jakitunaren etxeko eskolia* (1991, *Labayru*)
* *Baserritar nequezaleentzaco escolia, edo icasbidiac guraso justu ta jaquitun familija ondo azi ebeeneen exemplu ta eracutsijetan* (1816, *Apraiz*)
### Erlijioa 
* *Eguneroco lan on eta erregubac, meza santuba ondo enzuteco: confesino eta comuninoya biar dan leguez eguiteco prestaera eta zucenbidiac* (1820)
* *Mayatz-illeraco berba-aldiac* (1885, *Lopez*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Juan Jose Mogel literaturaren zubitegian
Luis Zirilo Iza

**Luis Zirilo Iza Agirre** (Bilbo, Bizkaia, 1837ko uztailaren 9a - Santurtzi, Bizkaia, 1892) bizkaitar euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.

Bonaparte printzearen laguntzailea izan zen. Santurtzin eta Bilbon jardun zuen irakasle, bestalde. Calderón de la Barcaren *El Alcalde de Zalamea*ren atal batzuk eta *La vida es sueño* euskaratu zituen, 1881. urtean. Arturo Campiónen *Orreaga* obra itzuli zuen bizkaierara ondoko urteetan. Harenak dira, halaber, *Begoñako Ama Birjiña Miratsuari, kantia Bizkaiko izkuntzan* poesia eta Santurtziko haurrentzat prestaturiko *Geografia*.

## Lanak 
### Itzulpena 
* *Zalameako alkatia : komediya iru jutaldetan eta itz-neurtuan / Pedro Kalderon de la Barkak egiña ; Luis de Iza y Aguirrek aren irudi ikuzgarriyenak bizkaiko itzeran euskaratuak* (1881, *Juan E. Delmas*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Luis Zirilo Iza literaturaren zubitegian
Edmond Guibert

**Edmond Guibert**, «Ezpeletar bat» deitua (Ezpeleta, Lapurdi, 1847 &ndash; Bordele, Frantzia, 1872ko uztailaren 22a) euskal idazlea izan zen.

Larresoroko apaizgaitegian izan zen ikasle. Bere *Andregeia* olerkia saritu zuten Sarako Lore Jokoetan (1869). *Atheka* *gaitzeko oihartzunak* Dasconaguerreren eleberriaren euskarazko itzulpenean lan egin zuen.

## Kanpo estekak 
*  Edmond Guibert literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Laurent Diharasarri

**Laurent Diharasarri** Euskal idazle eta itzultzailea (Sara, 1848ko apirilaren 1a - Donibane Garazi, 1902). Apaiza. *Aphezen dretxoak eta eginbideak eletzionetan *eta *Erlisionaren ixtoria laburzki* itzulpenak eman zituen argitara 1890. urtean. *Madalen Larralde saratarra amabortz urtetan illa 1794-an *(olerkia, 1896), *San Antonio Paducoa, Mariaren ahurren esku-liburua* eta *Giristino legea laburzki *argitaratu zituen hurrengo bi urteetan.

## Erreferentziak
Klaudio Otaegi

**Klaudio Otaegi** (Zegama, Gipuzkoa, 1836ko urriaren 30a - Hondarribia, Gipuzkoa, 1890ko urtarrilaren 10a) euskal idazlea. Maisu ikasketak egin zituen Gasteizen, eta Hondarribian aritu zen eskola maisu 1858. urtetik aurrera.

## Bonaparte printzearekin harremana 
Luis Luziano Bonaparte printzearen laguntzaile izan zen, eta Euskal Herriko bidaietan lagundu zion, 1866an batez ere. Haren aginduz itzuli zituen Gipuzkoako azpieuskalki ugaritara Kristau Dotriñea eta Bibliako zati asko: San Joanen ebanjelioa, San Markosena, Ruten eta Jonasen liburuak, etab. Olerki ugari idatzi zuen Euskal-Erria aldizkarian batez ere, eta gazteleratik, frantsesetik eta ingelesetik itzuli zuen euskarara beste asko: “Bere idazlumatik hainbat olerki atera ziren, jatorrizkoak eta itzulpenak, normalean gutxi inspiratuak, horien artean Luis de León eta Juan Arolas-en lan batzuk (Mitxelena 1960, 130. or.).

Klaudio Otaegi zuberotar batekin ezkondu zen, Lucie-Honorine Richard-ekin. Honen ahizpa Marie Clémence Richard, Klaudioren koinata alegia, Bonaparte printzearen bikote izan zen 1857tik Bonaparte hil zen arte, 1891ean.

## Olerkigintza 
Otaegiren olerki ezagunenetako bat *Beotibarko gudua* da, 14. mendeko gertakari historikoaren gainean (Beotibarko gudua) oinarritua. 20. mendean abesti bihurtu zuten Lourdes Iriondok, Aire Ahizpek eta baita Benito Lertxundik izenburuak pixka bat eraldatuta (*Beotibar*). Otaegik, zentzu epiko bat emanez Beotibarkoari ezkutatu egin zuen gudu hartan gipuzkoarrek menderatu zituztenak nafarrak izan zirela, eta eufemismoz idatzi zuen *"Beotibarko harkaitzetan / etsaiak gure oinetan".* Benito Lertxundik are gehiago eraldatu zuen bertsoa, honela kantatuzː *"Beotibarko harkaitzetan / frantsesak gure oinetan".*

1990ean Otaegiren Olerki guztien bilduma argitaratu zuen Patri Urkizuk Xabier Azurmendirekin lankidetzanː
* *Klaudio Otaegi olerkaria (1836-1890)* (1991, *Etor*)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beotibarko gudua
* Gorritiko gaztelua

## Kanpo estekak 
* Klaudio Otaegi literaturaren zubitegian
Emmanuel Intxauspe

**Emmanuel Intxauspe** (Zunharreta, Zuberoa, 1815eko azaroaren 12a - Onizegaine, Zuberoa, 1902ko irailaren 25a) euskal idazle eta itzultzailea izan zen. Baionan egin zituen eliza ikasketak. 

*Jincoac giçonareki eguin patoak* otoitz liburua eman zuen argitara 36 urte zituela. 1856. urtean zubererara itzuli zuen San Mateoren ebanjelioa, Bonaparte printzeak hala eskaturik. 1857an Iturriagaren solasaldiak zubereraz eman zituen. Hurrengo urtean itzuli zuen *Apokalipsia*. 1858. urtean eman zuen argitara *Le Verbe Basque* bere obra nagusia, eta 1864an prestatu zuen Axularren *Gero* obraren argitalpen berri bat, atalen ordena aldatuz (haren ustez, Axularrek egingo zukeen erara, eta esaera gordinak kenduz).

Intxausperenak dira, halaber, *Le Peuple Basque* (1892-1893) Euskal Herriari buruzko lana, *Maria Birjinaren hilabetia* (1894) eta *Kantika Saintiak* (1897) erlijiozko lanak.

## Bizitza 
thumb|Zunharreta Zuberoako mapan kokatuta.
Esan bezala,  Emmanuel Intxauspe 1815eko azaroaren 12an Zunharretan jaio zen, Harismendia etxean. Familiak Zunharreta utzi eta Onizegainera joan zen bizitzera. Intxauspek Baionan ikasketak egin eta 1840. urtean Lacroix apezpikuak ordenaturik apeztu zen.

1842an Baionako ospitale zibileko kapilau izendatu zuten, beranduago Euskal Erakustokia izango zena. 22 urte egon eta Vatikano Kontzilioan teologo aholkulari egon zen 1878. urtera arte. Lau urte beranduago, 1882ko azaroaren 10ean bikario nagusi izendatu zuten. Botere zibilak eragindako arazoei aurre egin behar izan zien, 1889ko legebiltzarreko hauteskundeen ondorioz zenbait erretore tokiz aldatu baitzituzten.  Izan ere, Baionako Karmeldarren Komentuko buru eta Paue eta Betharram ataleko presidente izan zen.  1890. urtean Onizegainen etxe bat eraiki eta hamabi urtez bizi izan zen bertan, azken arnasa eman zuen arte, 1902ko irailaren 25ean hil baitzen, 86 urte zituela. Gaur egun, bere etxea izan zenaren ondoan bere hilarria dago, bertan ehortzi zuten eta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Emmanuel Intxauspe literaturaren zubitegian
Jose Ignazio Arana

**Jose Ignazio Arana** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1838ko maiatzaren 26a - Oña, Espainia, 1896ko abenduaren 19a) euskal fraide eta idazlea izan zen.

Lehen ikasketak Azkoitia, Amezketa eta Ezkioko eskoletan burutu zituen eta bigaren mailako ikasketak Arantzazun eta Iruñean. Hamasei urterekin Jesusen Lagundian sartu zen (1854). Euskal-Erria aldizkarian aritu zen, bertan hainbat olerki argitaratuz.

## Lanak 
### Erlijioa 
* *Bai, pecatu da liberalqueriya* (1888, *Baiona*)
* *Jesusen Biotz Sagraduco Billera santu edo Congregacioaren gañeko cerbaitzuec dacazquien liburucho devotoa* (1870, *Gasteiz*)
* *San Ignacio Loyolacoaren Bizitza laburtua euskaraz eta gaztelaniaz* (1872, *Bilbo*)
* *Ama Virgiña guciz garbi Concepciocoaren Oficio laburra, latiñezco itz neurtuetatik eusquerazco zortzicoetara itzulia* (1872, *Erroma*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jose Inazio Arana literaturaren zubitegian
Jose Paulo Ulibarri

**Jose Paulo Ulibarri Galindez** (Okondo, Araba, 1775eko abuztuaren 17a - Abando, gaur egungo Bilbon, 1847ko maiatzaren 5a) euskal idazle, hizkuntzalari eta euskaltzale arabar-bizkaitarra izan zen, *"el herrador vascófilo de Abando"* (Abandoko ferratzaile euskaltzalea) ezizena eman ziotena.

## Bizitza 
8-9 urterekin, 1784an, orduko Abandoko elizatera familiarekin bizitzera joan zen, eta bertan bizi izan zen hil arte. Konbentzio Gerran parte hartu zuen gaztetan frantziarren aurka, Gipuzkoa aldean.

1814 ingurutik aurrera hainbat kargu politiko hartu zituen, Abandoko elizateko zinegotzia izan zen, baita elizate honetako ahalduna ere  Bizkaiko Batzar Nagusietan. Joan den mendearen hasieran euskarazko irakaskuntza bultzatu, euskarazko izkribu mordoa idatzi eta *Euskal Akademia* sortzeko lehen proposamena egin zuen. Hark sortu zuen, "eskola" esateko, *ikasola* hitza, geroago *ikastola* bilakatuko zena. Haren izena darama Bilboko Ulibarri euskaltegiak berak ereindako euskal kezkak oraindik bizirik dirauela argi erakusten du horrek.

Sasoi hartan ere hainbat abesti eta gabon kanta argitaratu zituen, batzuk erlijio kutsukoak eta beste batzuk lurra eta hizkuntza goraipatzekoak. Izan ere, euskarazko agiri ofizialak argitara ematea, eskolak eta hizkuntzaren akademia sortzea ere proposatu izan zuen, bizitza publikoan hizkuntza sartzeko beste ekimen batzuen artean.

## Lanak 
### Poesia 
* *Gabon-kantak* (1814)
### Gutunak 
* *Gutun liburua* (1975, *Arabako Foru Aldundia*)
### Egutegia 
* ''Egunari eusquerazcoa erderazcotik itzuliya. Vizcai, Guipuzcoa ta Arabaco Provinciaentzat. 1815'garren urteraco. Bilbaon* (1815)

## Bere omenez 
Okondarraren omenez EAEko ikastetxeetako Hizkuntza Normalizaziorako Proiektuak koordinatzen dituen programa “Ulibarri” deitzen da.

Bilbon dagoen Ulibarri euskaltegiak bere izena Abandon hil zen euskaltzalearen oroimenez aukeratu zuen.

Bere jaiotegunaren 200. urteurrenaren harira Okondoko parke batean **Ulibarriren** omenezko eskultura jarri zuten udalak, Euskaltzaindiak eta Arabako Foru Aldundiak; jaioterrian bertan, **Ulibarriren** 1997ko urriaren 26an, heriotzaren 150. urteurrenarekin kale bati bere izena jarri zitzaion eta plaka bat ezarri zen Udaletxeko batzar aretoan. Gasteizko Aranbizkarra auzoan bere izena daraman kalea dago.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Knörr, Henrike (1975): *Jose Paulo Ulibarri*, Donostia, Gordailu.

## Ikus, gainera 
* Arabako idazleak
* Ulibarri euskaltegia

## Kanpo estekak 
*  Jose Paulo Ulibarri literaturaren zubitegian
* "Jose Pablo Ulibarri. Esanak eta eginak", Ulibarri euskaltegiko webgunean
*  *Jose Paulo Ulibarri Galindez. Vida y obra de un euskaltzale de Okondo''
Joan Etxamendi

**Joan Etxamendi Larralde**, ezizenez ***Borddel*** (Luzaide, Nafarroa, 1792ko urtarrilaren 7a - 1879ko maiatzaren 30a) bertsolaria izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Pedro Etxamendi -aita Mendibekoa zuena- eta Josefa Larralde Luzaide; Frantziako Iraultzan Luzaide okupatu eta bertako etxeak erre zituztenez hiru urtez familia Auritz eta Erroibar aldean bizi izan zen. Itzuli zirenean bertsolariari ezizena eman zion Bordelia etxea berreraiki behar izan zuten; herriko lehen hamalau etxeetakoa da. Sendiak ostatu batean egiten zuen lan. Lanbidez laboraria zen.

Arnegiko Baxoa auzoko Joana Harrietekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituzten: Aña Kosepa, Frantzizko, Maria eta Migel. Borddelenia baserrian bizi izan ziren. Aña Kosepa Eiheralarreko Arrosagarairekin ezkondu eta bikoteak etxe berean bizitzeari ekin zionean etxeak ere *Arrosagarai* izena hartu zuen.

Erlijiosoa, antimonarkiko eta antikarlistatzat jotzen zuen bere burua. Nafarroa Garaian, Nafarroa Beherean eta Lapurdin oso bertsolari ospetsua izan zen. Juan Cruz Arrosagarai *Borddel II* bere birriloba izan zen.

## Lanak 
Bat-batean zein bertso jarriekin aritu izan zen. Bere bertso ezagun batzuk hauexek dira:
* *Mendekoste bestetan*
* *Ene Andregaiari*
* *Ene izpirituan bazen zenbait bertsu*
* *Karlisten gerlako kantiak*
* *Donostian soldado*

## Omenaldiak 
Luzaide jaioterriak birritan omendu du **Borddel**, 1970eko abuztuaren 16an eta 1985eko urriaren 22an; azken egun honetan oroitarria ezarri zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jose Maria Satrustegi (1965): *Bordel bertsularia*, Auspoa, 1965.

## Ikus, gainera 
* Mañex Etxamendi (argipena)
* Etxamendi eta Larralde

## Kanpo estekak 
* Juan Etxamendi, Literaturaren Zubitegian.
* Luzaidarra *Bertsulari.com* webgunean.
* Bertsozale.com: Jean Etxamendi
* Joseba Aurkenerena: Bordel bertsolaria Donostian soldadu https://www.kazeta.eus/eu/info_kz/20201116/bordel-bertsolaria-donostian-soldadu
Joan Batista Artxu

**Joan Batista Artxu** —frantses grafian, *Jean-Baptiste Arxu* edo *Archu*— (Altzürükü, Zuberoa, 1811ko irailaren 11 &ndash; La Réole, Okzitania, 1881eko ekainaren 9a) euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Altzürükütarra, lanbidez irakasle aritu zen Bordele eta La Réolen. Gero ikuskari lana ere burutu zuen.

Azken hiri horretan kargu publiko inportanteak izan zituen eta bertan hil zen 1881ean.

## Lanak 
### Itzulpenak 
* *La Fontainaren Aleghia berheziak neurt-hitzez franzesetik uskarara itzuliak* (*Skolazaliak*, 1848, La Reula). Davantek bere erreferentziazko antologian haietako batzuk biltzen ditu.
* *Ruthen liburua* eta beste erlijio-testu batzuk itzuli zituen zubererara Luis Luziano Bonaparterentzat; Baiona, 1886. Lan horretan Manuel Intxauspe ordezkatu zuen, hura Bonaparterekin haserretu zenean.

### Kantuak, olerkiak 
* *Kantu patriotikak* (1848, Baiona); *Marseillesa* edo *Le chant du départ* bezalako kantu iraultzaileak itzuli zituen eta beste bi idatzi zituen, bata euskaldunen aldekoa eta bestea errepublikazaleen aldekoa.
* 1847an Beñat Etxepareren olerki batzuk eta Arnaud Oihenarten atsotitz batzuk bildu zituen bere frantsesezko itzulpenarekin. Ez ei dira bere lanik onenak.

### Hizkuntzaz 
* *Bi mihiren gramatika, uskara eta frantzesa* (1852. Gramatika elebidun bat da, hiztegia ere dakarrena eta Ipar Euskal Herriko eskoletan erabiltzekoa; zubereran oinarrituta baina Joan Tartas bezala ekialdeko behe-nafarreraz idatzia

Alegiak eta hiztegia *Klasikoak* bildumako 33. zenbakian berrargitaratu dira.

## Iturriak 
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 49-53.or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bernart Etxepare
* Arnaut Oihenart

## Kanpo loturak 
*  Joan Batista Artxu, Literaturaren Zubitegian.
*  Alegiak, Klasikoen Gordailuan.
*  Jaioterrian dagoen oroitarria Euskomedian.
Joakin Lizarraga

**Joakin Lizarraga Iragi** (Elkano, 1748ko irailaren 17a - Elkano, 1835eko urtarrilaren 20a) nafar apaiz eta euskal idazlea izan zen.

1774an apaiztu zen, eta ordutik herriko erretorea izan zen hil arte. Nafarroa Garaiko euskal idazle nabarmenena izan zen bere garaian. Haren lanek goi-nafarreraren Iruñerriko aldaera ezagutzeko parada ematen dute.

## Bizitza 
[thumb|Joakin Lizarragaren *[Ex libris*a Axularren Gero liburuaren ale batean.]]
Jesusen Lagundian ikasi zuen Iruñean eta Villagarcia de Camposen (Valladolid). 1767an jesuiten aurkako esetsaldia gertatu zenean, Lagundia utzi, apaiztu eta bere jaioterriko erretore izan zen hirurogei bat urtez, hil zen arte.

Haren idazlanak bere bizian ez ziren argitaratu. Garrantzi handia du, Lizarraga jaio eta bizi izan zen lekuetan gaur egun euskara galdua delako. Zenbait obra XIX. mendean argitaratu ziren: *Urteco igande guztietarako Placticac edo Itzaldiak* (1846, gipuzkerara egokitua), *Jesus. Copla guisa batzuc molde gutitacoac, celebratus Jesus Jaunaren amoreac eta favoreac* (1868) eta *Jesus-Cristoren evangelio sandua Juanec dacarran guisara* (1868). Azken biak L.L. Bonaparte printzeak argitaratu zituen Londresen. XX. mendeko azkenaldean Lizarragaren obra gehienak argitaratu ziren idatzi ziren bezala, Euskaltzaindiaren babespean. 1978an Juan Apezetxea Perurenak *Joaquin de Lizarraga. Un escritor navarro en euskara* izeneko ikerketa liburua argitaratu zuen.

Patxi Ondarra (1925-2005) bakaikuar euskaltzainak sakonki aztertu zuen haren lana.

## Lanak 
### Bertsoa 
* *Coplac* (1868).

### Erlijioa 
* *Urteco Igande guztietaraco Platicac edo Itzaldiac* (1846, *Baroja*)
* *Ongui iltzen laguntzeco itzgaiak* (1984, *Euskaltzaindia*)
* *Doctrina Christioaren Cathechima* (2005, *Vianako Printzea*)
* *Jesús, copla guisa batzuc molde gutitacoac*.
* *Jesús-Cristoren evangelio sandua jaunec dacarren guisara*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako idazleak

## Kanpo estekak 
* Joakin Lizarraga literaturaren zubitegian
* Bidegileak bilduma: Joakin Leizarraga
Alfonso Maria Zabala

**Alfonso Maria Zabala Etxeberria** (Ezkio, Gipuzkoa, 1847ko urtarrilaren 24a - Hernani, Gipuzkoa, 1919ko abuztuaren 11) gipuzkoar apaiza eta idazlea izan zen. Gasteizko apaizgaitegian ikasketak egin ondoren Hondarribian, Zegaman, Donostian eta Hernanin izan zen apaiz. Alderdi Integristako kide baitzen, gazteria integristak eskatuta zenbait komedia idatzi zuen.

## Biografia 
Ama zegamarra zuen, eta haren herria ohiko bisitaleku zuen txikitatik; urte gutxiren buruan, apaiz izan nahi zuela erabaki, eta zabaldu egin zitzaion Ezkio-Itsaso eta Zegama baino biltzen ez zituen mundua, Gasteizen egin baitzituen apaiz izateko ikasketak. Jatorriak tira egiten zion, halere. Urtero itzultzen zen Zegamako jaietara, zailtasunak zailtasun. Behin, Gasteiztik bueltatzeko diru faltan zebilela, kalean topatu zuen txakur txiki bat besapean hartu eta saldu egin zuen, amaren herriko jaietan egon ahal izateko. Ez zen ongi etorria izan, dirudienez, amak ikasketak egiten ari zen hirira itzularazi baitzuen bizkor.

Karlistek, aldiz, erraz onartu zuten Zabala. Kapilau aritu zen Bigarren Karlistaldian, artean apaiz izateko ikasketak bukatzeko zituela. Gatazka amaitu zenean, 1876an, apaiztu eta Hondarribira bidali zuten. Ostean, Zegamara egin zuen hamaikagarren itzulaldia, orduko hartan udalerrian erretore lanetan aritzeko. Baina haren patua ez ei zen amaren jaioterrian leku hartzea, handik alde egin baitzuen, beste behin, Donostiako Artzain Onaren katedralean laguntzaile izateko. Leku batetik bestera ibili zen Zabala, lurreratzeko tokirik gabe, XX. mendea heldu arte. 1901ean, Hernaniko erretore bihurtu zen, eta herrian bizi izan zen hil zen arte, hara heldu eta hemezortzi urtera.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Apari merke* (1911)
* *Periyaren zalapartak* (1911)
* *Jauregierrotako astoa* (1912, *Euskal Esnalea*)
* *Urruti-izketa* (1918, *Euskal Esnalea*)
* ''Melitona'ren bi senarrak* (1918, *Euskal Esnalea*)

### Erlijioa 
* *Ondarrabi-ko Ama Guadalupekoaren kondaira* (1884, *Euskal-Erria*)
1962an, Antonio Zavalak haren komedia eta ipuin batzuk bildu eta *Gabon gau bat eta beste ipui asko'' izenburupean argitaratu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Alfonso Maria Zabala literaturaren zubitegian
Jose Maria Agesta

'*Jose Maria Agesta Mendiluze, *Luzemendi'''* (Donostia, Gipuzkoa, 1874ko urriaren 23a - *ib.*, 1951ko otsailaren 25a) euskal idazlea eta musikagilea izan zen. Musika ikasketak egin zituen Donostian, Madrilen eta Parisen. Gero, musikagile, musikako kritikari eta hizlari gisa nabarmendu zen, eta bereziki aktiboa izan zen 1905etik 1935era bitartean.

Pianorako, bandarako, orkestrarako eta abesbatzarako obrak sortu zituen, bai eta antzezlanak eta zarzuelak ere, euskaraz. Guztien artetik, aipagarri dira *Mignorette* eta *Calineri* balsak; *Pilartxo* eta *Suri* gavotak; *Itxasoa* eta *Mendi Tartean* abesbatza lanak; eta *Festara*, *Herodesren jauregian*, *Jesusen jayotza* eta *Mutil koxkorrak* zarzuelak.

## Lanak 
* *Mutil koxkorrak* (1915-20)
* *Zein da emen?* (1915-20)
* *Osagai ona* (1915-20)
* *Festara* (1915-20)
* *Auxen da eguna* (1915-20)
* *Prixkita* (1915-20)
* *Itxura ta ezer ez* (1915-20)
* *Ni bezelakoxia* (1915-20)
* *Sorgiña* (1915-20)
* *Herodes'en jauregian'' (1915-20)

## Kanpo estekak 
*  Jose Maria Agesta Mendiluze, Literaturaren Zubitegian
*  Jose Maria Agesta Mendiluze, Auñamendi Eusko Entziklopedian
Juan Manuel Lertxundi

**Juan Manuel Lertxundi** (Tolosa, Gipuzkoa, 1870eko azaroaren 24a - *ib.*, 1925eko abenduaren 8a) euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Eskolapioa izan zen. Haurrentzako irakurgaiak egiten nabarmendu zen batez ere. *Euskal Esnalea* aldizkarian hasi zen idazten.

## Lanak 
* *Poli eta Pello, bi euskaldun bikain da zintzoen kondaira* (1910)
* *Umetxoentzat* (1911, *Euskal Esnalea*)
* *Oyalde-basoko Maitagarriya* (ipuina, 1912)
* *Euskal-Iztiya* (gramatika elebiduna, 1913)
* *Gauzen ikaskizunak umientzako* (1925)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Juan Manuel Lertxundi literaturaren zubitegian
Baleriano Mokoroa

**Baleriano Mokoroa Soto** (Tolosa, Gipuzkoa, 1871ko apirilaren 14a - 1941eko apirilaren 16a) euskal idazlea. Justo Mariren aita izan zen. *Euskalzale*, *Ibaizabal* eta *Euskal-Erria* aldizkarietan eman zituen argitara antzerki lan eta olerki aipagarrienak. 1895ean Ramos Azkarateren *Ijituen kontratuba eta ezkontza* antzezlanean parte hartu zuen. 1897ko Oiartzungo Euskal Jaietan *Damuba garaiz,* bere antzerkilan ezagunena, saritua izan zen, eta urte hartan bertan argitaratua. Mokoroarena da, halaber, *Aitortu egin behar! edo Guraso baten estuasunak!* (1902-1903), ekitaldi bakarreko komedia.

## Lanen zerrenda 
### Antzerkia 
* *Damuba... garaiz* (1897)
* *Aitortu egin bear! edo Guraso baten estuasunak!* (1902, *Ibaizabal*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Baleriano Mokoroa literaturaren zubitegian
Bazilio Joanategi

**Bazilio Joanategi** (Isturitze, Nafarroa Beherea, 1837 &ndash; Lazkao, Gipuzkoa, 1921) euskal idazlea izan zen.

Apaiz egin zen 1862an. Saran erretorearen laguntzaile eta Altzain erretore izan zen lehenik eta 1880ean Belokeko monasterio beneditarrean sartu zen. 1903an Combes ministroaren agindupeko erlijio gizonen aurkako esetsaldia zela eta, Lazkaora jo behar izan zuen beste kideekin batera eta han bizi izan zen ondoko urteetan, hil zen arte.

## Lanak 
Urte luzez, *Fedearen Propagacioneco urtecaria edo Fedearen Propagacioneco berriac urteca ematen dituena. Bi ilhabetetaric agertzen dena* itzultzen aritu zen. Joanategiren obra nagusia *Ehunbat sainduen bicitea *(1876) da; lan hori zuzendua eta emendatua eman zuen 1890ean *Sainduen bizitzea* izenburuarekin. Bertan, egunez egun, kristau egutegiko santu guztien bizitza kontatzen da, baina argitalpen horretan urteko lehen lau hilabeteen bilduma besterik ez zuen egin. Hurrengo bi hilabeteena 1900ean argitaratu zen, *Sainduen bizitzea. Bigarren zatia* izenburupean. Asmo hori jarraipenik gabe geratu zen. Beraz, urte erdia bakarrik bukatu zuen. Beste izenburu batzuk: *Ceruraco biderik errechena* (itzulpena, 1877), *San Benoaten bicitcea* (1877), *Bihotz Sacratuaren hilabetheco escu-liburua* (1894), *Michel Garikoitz* (1900) eta *Bihotz sakratuaren hilabethea* (1912).

### Lan batzuen zerrenda 
* *Ehun bat Sainduen bicitcea* (1876)
* *Sainduen bizitzea* (1890, *Laserre*)
* *San Benoaten bizitzea* (1887, *L. Lasserre*)
* *Zerurako biderik errexena* (1887, *L. Laserre*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Bazilio Joanategi literaturaren zubitegian
Antero Apaolaza

**Antero Apaolaza Aranguren** (Urretxu, Gipuzkoa, 1845eko urtarrilaren 3a - Antzuola, Gipuzkoa, 1908ko abenduaren 21a) euskal idazlea izan zen. Bergarako alkate izan zen 1881ean.

1890ean Truebaren *El judas de la Casa* antzezlana itzuli zuen *Pachico cherren* izenarekin argitaratuta, 1915, 1917 eta 1962an berrargitaratua izan zena (Honela definitu zuen Koldo Mitxelenak obra 1960an: “hábil adaptación de un motivo de Trueba”).

Fitxategi:Pachico cherren.png
## Kanpo-loturak 
*  Antero Apaolaza literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Mañex Etxamendi

**Mañex Etxamendi Etxebarne** "Amatiño"  (Ezterenzubi, Nafarroa Beherea, 1873ko maiatzaren 20a - 1960ko apirilaren 28a) euskal idazle eta bertsolaria izan zen.

## Biografia 
Ezterenzubi Xaldainia etxean jaio zen. Joan Etxamendi *Borddel* bertsolari ospetsuaren urruneko sendia zen. Hogeita bat urterekin lehen Wyomingera eta gero Nevadara artzain joan zen. 1899an herrira itzuli zen; 1900ko apirilaren 26an Mari Ampo ezterenzubitarrarekin ezkondu zen. 1905 eta 1909 artean ere Nevadan ibili zen lanean. Hamar seme-alaba izan zituzten: Mañex, Joanes, Beñat, Jan Battitt, Mari, Piarres, Mari, Graxiana, Jan Piarre eta Eñaut; Gilenttoinea baserrian bizi izan ziren.

Ezterenzubin laborantzan aritu zen eta 1920tik aurrera elizako giltzain. 1929an Herriko Etxean kontseilari hasi zen eta 1922an auzapez aukeratu zuten. Kargu horretan 1944 arte iraun zuen. 1958ko apirilaren 27an omenaldia egin zioten Donibane Garazin; bertan Mañex Etxamendi iloba izenkideak bertsoak bota izan zituen.

Ez zen jendaurrean nabarmendu zalea eta bertso-idatziak jartzen aritu zen. Hainbat argitalpen zein liburutan geratu dira bilduta.

## Lanak 
**Etxamendik** bertso jarriak idatzi zituen; 1921 eta 1923 artean *Gure Herria*, *Eskualduna*, *Euskal-Erria*, *Eskualdun Ona* eta *Herria* aldizkarietan argitaratu zituen bere olerki eta bertso gehienak; beste batzuk *Eskualdun kantaria*, *Gure Almanaka*, *Errepikan*, *Milla euskal olerki eder* eta beste zenbait liburutan argitaratu ziren.

### Bertso bilduma 
* Piarres Lafitte: *Mañex Etchamendi bertsularia (1873-1960)* (1972, *Auspoa*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Mañex Etxamendi literaturaren zubitegian.
Agustin Paskual Iturriaga

**Agustin Paskual Iturriaga Ugalde** (Hernani, 1778ko urtarrilaren 31 - *ib.*, 1851ko martxoaren 30a) gipuzkoar pedagogo eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Andoaingo Apaizgaitegian eta Oñatiko Unibertsitatean egin zituen apaiz-ikasketak. 1817. urtean Hernanin eskola bat zabaltzeko baimena lortu ondoren, elkarte bat eratu zuen Cayetano anaiarekin eta garai hartan Gipuzkoako musikaririk onenetakoa zen Manuel Larrarterekin batera. Gramatika (latina, gaztelania, frantsesa) eta kristau-dotrina irakasten zituen Iturriagak. Pedagogiari dagokionez, zigor fisikoak kendu zituen eskolan. 1839an, Gerra Karlista amaitutakoan, Lapurdiko Milafrangan jarri zen bizitzen, eta bertan idatzi zituen bere *Alegiak* euskaraz. Berriro Hernanira itzulita, *Arte de aprender a hablar la lengua castellana para el uso de las escuelas de primeras letras de Guipúzcoa* obra eman zuen argitara (1841). Handik urtebetera plazaratu zituen *Diálogos bascocastellanos para las escuelas de primeras letras de Guipúzcoa* (Bonaparte printzeak beste euskalkietako itzulpenekin argitaratu zuena, eta 1963an *Jolasak* izenburupean berriro argitaratua) eta *Fábulas y otras composiciones en verso bascongado, dialecto guipuzcoano, con un diccionario basco-castellano de las voces que son diferentes en los diversos dialectos* (1884. urtean *Ipuiac eta beste moldaera batzuec* izenburupean berriro argitaratua) obrak.

Iturriagarenak dira *San Ignazioren martxa* izeneko ereserkiaren hitzak.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Ipuiak* (1967, *Auspoa*)
### Bertsoa 
* *Alegiak* (1990, *Gero*)
* *Fábulas y otras composiciones en verso bascongado, dialecto guipuzcoano, con un diccionario basco-castellano de las voces que son diferentes en los diversos dialectos* (1842)
### Didaktika 
* *Arte de aprender a hablar la lengua castellana. Para el uso de las escuelas de primeras letras de Guipúzcoa* (1841).
* *Diálogos basco-castellanos para las escuelas de primeras letras de Guipúzcoa* (1842)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Agustin Paskual Iturriaga literaturaren zubitegian
*Agustin Paskual Iturriaga Auñamendi entziklopedian
*Agustin Paskual Iturriaga, Bidegileak bilduma
Jon Kurutz Ibargutxi

**Jon Kurutz Ibargutxi Agirre** (Ubide, Bizkaia, 1883ko azaroaren 23a - 1969ko irailaren 14a) euskal idazlea izan zen. Gasteizen egin zen apaiz (1897-1908). Jaungoiko-Zale apaiz-elkarteko kidea izan zen. Ohorezko euskaltzain izendatu zuten 1968. urtean. Erlijioari buruzko gaiak landu zituen, batez ere, bere lanetan: *Edesti Deuna* (1936), *Aginduak *(1936), *Geroko bizitza* (1954), *Otoia* (1955), *Siñiskaiak* (1958) eta *Mezadia-Urte guztiko Mezak* (1965). *Jaungoiko-Zale*, *Ekin*, *Karmel* eta *Euskera* agerkarietan idatzi zuen.
## Lanak 
* *Geroko bizitza* (1954, *Graf. Moderna*)
* *Eleiz Ama Deunaren Ikurtonak edo Sakramentuak* (1932, *Jaungoiko-Zale*)
* *Otoia* (1955, *Verdes-Atxirika*)

## Kanpo estekak 
*  Jon Kurutz Ibargutxi literaturaren zubitegian
Bernardo Maria Garro

**Bernardo Maria Garro Basterretxea**, goitizenez *Otxolua*, (Mundaka, Bizkaia, 1891ko abuztuaren 22a - Bilbo, Bizkaia, 1960ko irailaren 14a) itzultzailea eta euskal idazlea izan zen. Euskaltzain urgazlea izan zen.

## Bizitza 
Bilbon merkataritza ikasketak egin ondoren, Argentinara joan zen; han zazpi urte eman zituen (1920-1927). 1932. urtean Croce-ren *Bertolda eta Bertoldin* obra euskaratu zuen. Ondoren Jean Barbier lapurtarraren zenbait ipuin bizkaierara egokitu zituen. Harena da halaber, oraindik argitara eman ez den *Lau Ebanjelioak* obra, Gomá-ren *Evangelios Concordados* lanaren itzulpena.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Ixtorio-mixterio ipuin-mipuinak* (1990, Labayru)
* ''iBijar Doniane'ra!* (1929, Errementeria)
### Itzulpena 
* *Bertolda'ren maltzurkeri zurrak eta Bertoldi'ren txaldankeri barregarrijak; Della Croce'' (1932, Verdes-Atxirika)

## Kanpo loturak 
*  «Bernardo Maria Garro», Literaturaren Zubitegia.

## Erreferentziak
Kepa Ormaetxea

**Kepa Ormaetxea Aldana** —goitizenez **Aita Lontzi, Lontzi Aba, Ormalda**— (Etxano, Bizkaia, 1891ko abenduaren 4a – Viña del Mar, Txile, 1949ko urtarrilaren 15a) elizgizona eta euskal idazlea izan zen.

Hizlari bikaina zela eta, ospe handia izan zuen. *Karmengo Argia* eta *Jaungoiko Zale* agerkarietan idatzi zituen lan aipagarrienak. 1937. urtean Karmeldar Oinutsen ordenako nagusiek Txilera bidali zuten, Guda ondoren Baionan, Monakon, Roman egon ondoren Txilera joan zen, errefuxiatu bezala, Melon herrian enpresa bateko langile, elizatik kanpo eta gero joan zen karmeldarren egoitzara Viña del Mar herrira, eta han eman zituen argitara bi ipuin-liburu *Lontzi Abaren Ipuintxoak* izenburupean.

## Lanak 
### Ipuinak bertsotan 
* ''Lontzi Aba'ren Ipuintxoak* (1947, *Hispania*)
* *Lontzi Aba'ren bigarren Ipuintxoak* (1948, *Hispania'')

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kepa Ormaetxea literaturaren zubitegian
Ramon Intzagarai

**Ramon Intzagarai** "*Elurmendi*" (Donostia, Gipuzkoa, 1878ko azaroaren 21a - *ib.*, 1947ko azaroaren 29a) euskal idazlea izan zen.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Ipuiak* (1922, *Eneko Deuna*)
### Antzerkia 
* *Kontxesi ta Petratxo* (1918, *Euskal-Erria*)

## Kanpo loturak 
*  Ramon Intzagarai literaturaren zubitegian
Ignacio K. Nuñez

**Ignacio K. Nuñez Arizmendi** (Iraeta, Zestoa, Gipuzkoa, 1881 &ndash; Donostia, 1910 ) euskal idazlea.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Jose Ebaisto. Bakarrizketa* (1915, *Martin Mena y Cia.*)
* *Porru-Salda. Bakarrizketa* (1912, *Martin Mena y Cia.*)

## Kanpo loturak 
*  Ignacio K. Nuñez Arizmendi literaturaren zubitegian
Jose Markiegi

**Jose Markiegi Olazabal** (Deba, Gipuzkoa, 1895eko martxoaren 16a - Oiartzun, Gipuzkoa, 1936ko urriaren 25a) euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Comillasko (Santander) apaizgaitegian ikasketak egin ondoren, Aprikanon (Kuartango, Araba) eta Arrasaten (Gipuzkoa) izan zen apaiz.

Itzulpen nagusiak: *Mixio-eskuliburua* (1931, *Manual de Misiones*), *San Luis´en bizitza* *(La vida de San Luis*, Herrera y Oriaren obratik euskaratua, 1932), *Txerren zubiko gertaria* *(La farce du Pont du diable*, H. Gehonen obratik euskaratua, 1934) eta *Eriotz bide* *(Todes Heg*, P. Humperten obratik euskaratua, 1935).

*Jaungoiko-Zale, Argia* eta *Yakintza* agerkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak.

Espainiako Gerra Zibila hasi bezain laster, frankistek atxilotu eta fusilatu egin zuten Oiartzunen 1936ko urriaren 24an.

## Lanen zerrenda 
### Itzulpena 
* ''Txerren-zubi'ko gertaria; Henri Gehon* (1935, *Yakintza*)
* *Eriotz-bide; P. Humpert* (1935, *Antzerti*)

## Kanpo loturak 
* «Jose Markiegi», *Literaturaren Zubitegia''.

## Erreferentziak
Étienne Decrept

**Étienne Decrept** (Baiona, Lapurdi, 1868ko azaroaren 1a - Bidarte, Lapurdi, 1938ko maiatzaren 8a) euskal idazle, margolari eta dekoratzailea izan zen.

## Biografia 
Eskualtzaleen-Biltzarreko lehendakaria izan zen zortzi urtez.

Antzerki lirikoan nabarmendu zen, batez ere: *Maitena *(1909),* Amatchi *(1913),* Leyorrian *(1915),* Semetchia *(1921),* Lili, Eginbidia, Mandozaña, Alaba,* eta *Etcheko Angerua* haren obra batzuk dira.

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Maitena* (1910, *Casa Dotesio*)
* *Semetchia* (1924, *A. Foltzer*)
* *Amatchi. Pastorala Kantatua. Hitz neurthuz eta larriz egiña, bi zatitan* (1914, *H. Champion*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Étienne Decrept literaturaren zubitegian
Federiko Belaustegigoitia

**Federiko Belaustegigoitia Landaluze** (Laudio, Araba, 1876ko irailaren 3a - Areeta, Bizkaia, 1947ko uztailaren 23a) euskal idazlea. Deustuan eta Escorialen Zuzenbidea eta Filosofia eta Letrak ikasketak egin ondoan, Durangon bizi izan zen. Euskal Esnalea aldizkariko lankidea.

Politikoki abertzale sutsua izan zen, EAJren sortzaileetako bat izanik. Bere anaia txikietako bat, Jose Maria Belaustegigoitia, Athletic Clubeko jokalari ospetsua izan zen.

## Lanak 
* *Por la lengua nacional vasca* (1909)
* *Euskeraren ikasbide erresa* (1912)
* *¿Quiere ud. hablar en euskera?, Historia de una mujer vasca* (1931)
* *Andoni Deunaren bizitza* (1919)
* *La unificación del euskera* (1919)
* *Hacia una lucha de verdad pro-euskera* (1936).

## Kanpo estekak 
*  Federiko Belaustegigoitia literaturaren zubitegian
*  Profila Athletic-en webgunean

## Erreferentziak
Iñaki Bernaola

**Iñaki Bernaola Lejarza** (Bilbo, Bizkaia, 1952ko uztailaren 4a - ) euskal idazlea da.

## Lanak 
### Nobela 
* *Bonga* (1987, *Arabako Foru Aldundia*)
* *Hamabost urteko naufragoa* (1991, *Eusko Jaurlaitza*)
* *Zugarramurdiko kontesa* (1989, *Elkar*)
* *Lau idazluma ahizpak*, (*Ekin*)

## Kanpo loturak 
*  Iñaki Bernaola literaturaren zubitegian