open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gabela

**Gabela**, modu orokorrean, kontsumo orokorreko produktu bati kargatzen zaion zerga da, hots, zeharkako zerga. Historia ekonomikoan, maiz erregistratzen da, beste zerga mota batzuekin alderatuz, kobratzeko erraztasunagatik. Bereziki gatzari aplikatzen zitzaion zergekin lotzen da izena.

## Gatzari zerga 
Gatzari buruzko gabela, jatorriz siziliarra, oso garrantzitsua izan zen Frantziako Antzinako Erregimenean. 1683 eta 1685 urteen artean Frantziako erregetzak gabela Nafarroa Beherean ezarri zuenean, Aintzilako herritarren matxinada eragin zuen, Ugarreko gatzagen ustiaketa zela-eta. Lehenago ere izan ziren protestak Baionan (1623) eta geroago ere bai, Hazparnen 1783an. 

Antzerako zergak egon ziren Espainia eta beste herrialde batzuetan. Atzeragarriak izatearen kritika jaso zuten, txiroak aberatsak baino gehiago kaltetzen zituelako, azken horiek zergak ordaintzetik libre baitzeuden, klase pribilegiatukoak izateagatik, edo zegokion kontsumo ondasunaren ekoizpen propioa izateagatik (orokorrean jakiak). Gatzari zegokionez, modu pribatuan eskuratu ahal izatea ezohikoa zenez, zerga unibertsalagoa izaten zen. Kasuren batean, gatza eta gatzagak estanko edo monopolio gisan erabiltzen ziren, beste erregalia batzuk bezala, erregearen onurarako. Monarkak kontratu bidez utz zezakeen, edo pertsona soil bati utzi edo, halaber, noble edo eklesiastikoren bati hobari gisan eman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heinrich Schliemann

**Heinrich Schliemann** (Neu-Bukow, Mecklenburg) 1822ko urtarrilaren 6a - Napoles (Italia) 1890ko abenduaren 26a) alemaniar aberatsa zen, dirutza lortu ostean arkeologiari ekin ziona. Troia aurkitu zuen eta beste makina bat aurkikuntza egin zituen Mizenasen, Tirinton eta Orkomenon, *Iliada*-k benetako tokiak deskribatzen zituela frogatuz.

## Bizitza 
Hizkuntza zahar ugari ikasi eta Errusian dirutza handia egin ondoren, Greziara joan zen (1868) Homeroren poemetan aipatzen ziren herriak aurkitzeko asmotan. 1870. urtean ustez Troia behar zuen lekuan indusketa lanak hasi zituen eta lau hiriren hondakinak aurkitu zituen, bata bestearen gainean eraikiak. Horietako hiri batean Priamo pertsonaia mitologikoaren altxorra aurkitu zuelakoan zegoen. Mizenas, Orkomeno, Tirinto eta Itakako uhartean lan egin zuen, eta Mizenasko zibilizazioko aztarna ugari aurkitu zituen. Argitara eman zituen teoria asko zuzenak ez baziren ere, bideak zabaldu zizkion greziar arkeologiari. Obra nagusiak: *Ithaka, der Peloponnes und Troja* (1869, *Itaka, Peloponeso eta Troia*), *Troja und seine Ruinen *(1878, *Troia eta bertako hondakinak*), *Mykenä* (1878, *Mizenas*). 1892an argitaratu zen bere autobiografia.

## Erreferentziak
Joniar ordena

thumb|right|Joniar ordena: Julien David LeRoy, *Les ruines plus beaux des monuments de la Grèce* Paris, 1758 (XX taula)
**Joniar ordena**, kronologikoki, arkitektura ordena klasikoetatik bigarrena izan zen, bere jatorria K. a. VI. mendean izan zuelarik, Asia Txikiko mendebaldeko kostan eta Zikladetan, hau, Greziako hegoekialdean dagoen uhartedi bat Egeo Itsasoan. Doriar ordena baino lirainagoa, bere estiloaren adibide asko utzi du, horien artean, Atenea Nikéren Tenplua nabarmendu behar delarik, Atenasko Akropolian dagoena.

## Ezaugarriak 
Honako berezitasun hauek ezaugarritzen dute joniar ordena

* Kolomak harroina du. Hiru molduraz osatutako euste atal bat da: bi bozel zirkular edo toru erdi, eta eskozia bat bien artean tartekatua. Batzuetan, harroin hau plinto batean sostengatzen da, sendoera gutxiko oinplano karratuko atal prismatikoa.

* Fustea, sekzio zirkularrekoa da, eta entasi edo galibo arin bat izaten ohi du. Elkarren artean luzetarako listel fin batzuekin banatutako 24 ildorekin ildotua dago. Zutabearen tamaina osoa 18 modulukoa izaten da, eta fustearena berarena, 16koa.

* Kapitela da ordena honetako atalik ezaugarritsuena, eta apaintzen den bi boluta edo espiralengatik ezagutzen da. Ova edo azkon formako beste apaindura batzuekin osatzen den ekinoaren zati dira.

* Taulamenduak, orokorrean, ordena guztiaren bosten bat neurtzen du. Honako hauek osatzen dute:
** Arkitrabea, ohi, gainjarritako eta mailakatutako hiru bandetan deskonposatua agertzen dena.
** Frisoa jarraikako banda bat da (metopa edo trigliforik gabekoa), bata bestearen atzean jarritako erliebean eginiko irudiekin apaindua. Zuzenean arkitrabearen gainean sostengatzen da
** Erlaitzak, hegalekoak koroatua, orokorrean zimazio motako moldura bat duen irtenune bat eratzen du

## Elementuak 
ezkerrera|130px

* [1] frontoiko tinpanoa
* [2] akrotera
* [3] zimazioa
* [4] erlaitza
* [7] frisoa
* [13] arkitrabea
* [14] kapitela
* [16] fustea
* [17] koloma
* [18] ildaxkak
* [19] estilobatoa
* [20] boluta (kiribildura)
* [21] ovekin apaindutako ekinoak
* [23] harroina
* [24] toruak

|}

## Ikus, gainera 
* Doriar ordena
* Korintiar ordena

## Kanpo estekak
Alan Llwyd

**Alan Llwyd** edo jatorriz Alan Lloyd Evans (Dolgellau, Gwynedd, 1948-) galeserazko poetarik emankorrenetarikoa da. Halaber, *Barddas* literatura aldizkariaren editorea da.

Bangorreko unibertsitatean ikasi zuen eta 1973ko Eisteddfoden bi sari irabazi zituen. Bestela, *Hedd Wyn* (1992) pelikularako gidoia idatzi zuen, Oscar Sarirako izendatu zutena.

## Bibliografia 
* *Y March Hud* ("Zaldi magikoa, 1971)
* *Gwyfyn y Gaeaf* (1975)
* *Rhwng Pen Llŷn a Phenllyn* (1976)
* *Sonedau I Janice a Cherddi Eraill* (1996)
* *Grefft O Greu* (1997)
* *Ffarwelio â Chanrif* (2000)
* ''Clirio'r Atig a Cherddi Eraill* (2005)
* *Ail argraffiad Anghenion y Gynghanedd'' (2007)

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda
Saxonia-Altenburgoko Dukerria

**Saxonia-Altenburgoko Dukerria**, gaur egungo Turingia alemaniar estatuan zegoen antzinako dukerria zen, Ernestoar Dukerriena Wettin etxe saxoniarraren Ernestoar lerroko dukeek gobernatzen baitzuten.

eskuinera|300px
### Datuak 
* **Azalera**: 1324 km²
* **Biztanleria**: 216.100 (1910)ean
* **Hiriburua**: Altenburgo
* **Probintziak**:
** *Ostkreis*: Altenburgo hiriburua, Schmölln, Gößnitz, Lucka, Meuselwitz, Mumsdorf, Roschütz, Hilbersdorf, Neukirchen, Russdorf.
** *Westkreis* Eisenberg hiriburua Kahla, Orlamünde, Roda y Ammelstädt
** *Camburg* (1826 arte)

## Historia 
Saxonia-Altenburgoko dukerria, 1572an Federiko Gilermo I.ak gobernatzen du, Saxonia-Weimar Dukerriko Juan Gilermoren maiorazko adarrekoa. Adar hau 1672an desagertu zenean, Saxonia Gothako Dukerriko Ernesto I.a Pietatetsuarengana pasa zen. Batutako dukerriek Saxonia-Gotha-Altenburgoko Dukerria osatu zuten.

Bi dukerriek elkarrekin jarraitzen dute 1825 arte Saxonia-Gotha-Altenburgoko Federiko IV.a hiltzen denean. Urte honetan, Altenburgo berriz eratzen da dukerri batean, Saxonia-Hildburghausen adarrera pasatuz, honen dukeak, bere dukerriari uko egiten diolarik, Saxonia-Meiningenen onurarako. Saxonia-Altenburgoko dukerri berriak 1918rarte jarraitzen du, urte horretan, Turingiako estatua eratzen delarik.

ezkerrera|400px
### Biztanleriaren eboluzioa 
* 1871: 142.122
* 1875: 145.844
* 1880: 155.036
* 1900: 194.914
* 1905: 206.508
* 1910: 216.100

### Saxonia-Altenburgoko dukeak 
#### 1. etxea (Saxonia-Weimar) 
[eskuinera|thumb|300px|Joseph Karl Stieler:Sajonia Altenbugoko Jose Dukearen familia argazkia ([1847-1848).]]
* Federiko Gilermo I.a (1576-1601)
* Juan Felipe (1601-1639)
* Federiko Gilermo II.a (1639-1669)
* Federiko Gilermo III.a (1669-1672)

#### 2. etxea (Saxonia-Hildburghausen) 
* Federiko (1825-1834)
* Jose (1834-1848)
* Jorge (1848-1853)
* Ernesto I.a (1853-1908)
* Ernesto II.a (1908-1918)

## Kanpo estekak
Arkitrabe

**Arkitrabea** arkitektura klasikoko taulamenduaren behereneko zatia da. Bere egitura-funtzioa ateburu zein leihoburu bezala funtzionatzea da, estalkiaren pisua zutabeei igortzeko.

Estalki lauko arkitekturan funtsezko elementua da, sistema arkitrabatuko arkitekturari izena ematen diola. Greziar arkitektura klasikoa eta bere aurrekaria, egear arkitektura, egitura arkitrabatuen adibide tipikoak dira, lehenago, eraikin monumental egiptoarrak ere, estalki lau edo ateburudunekin eraiki ziren arren.

## Iruditegia 

Fitxategi:Apamea 04.jpg|Arkitrabe erromatarra, Apamean (Siria).
Fitxategi:Jacopo della Quercia, Storie dell'infanzia di Gesù, 1426-28 o poco dopo. San Petronio, Bologna -FG 01.jpg|Boloniako San Petronioko Porta Magnako arkitrabea (Jacopo della Quercia, 1426).
Fitxategi:Cathedral of Pamplona (3).jpg|Iruñeko katedraleko atarian, zutabeen gainean arkitrabe soil bat, apaindurarik gabea.

## Ikus, gainera 
* Taulamendu

## Kanpo estekak
Glasatu

Gozogintzari dagokionez, **glasatua** edo **glasa**, ur, azukre, limoi-zuku eta zuringoarekin eginiko pasta erdi-oretsu bat da.

## Erabilerak 
Galleta eta gozopilak estaltzeko erabiltzen da, itxura politago bat emateko, glasa kolorez tindatzeko koloratzaileak gehitzen zaizkio.

## Ikus, gainera 
* Glukosa-ziropa

## Kanpo-estekak
Toffe

**Toffea** () karamelu krematsu bat da, almibarrean dagoen karameluarekin egiten dena eta gurina gehitzen zaio, karameluaren kolorea xigortua denean. Nahasketa egosten da, modu homogeneoan geratu arte, esne-gaina gehitzen zaio eta karamelua egosten amaitzen da, honela, nata hartzitzea eragotziz.

Ospetsuak dira toffe ingelesak. Espainian ezagunak dira Tafallako pinazizko toffeak. Solano eta *Avión* ere, toffe marka ezagunak dira.

## Toffe motak 
* Toffe klasikoa: Lehen aipaturiko errezetarekin eginikoa
* Txokolatezko toffea: toffezko bonboia
* Zaporezko toffeak: mendafin, marrubi, banilla zaporezko toffeak...
* Fruitu lehorrezko toffeak: pistatxo, intxaur, almendrazko toffeak...
* Likorezko toffeek: kakao likorezkoak, ronezko toffeak...

## Toffearen aldaerak 
Toffeetatik abiatuta, jada eginak edo bere prozesuan, zenbait produktu egin daitezke. Adibidez: **ur gazizko toffeak**, Azukrezko gozokia (ez da esnezko gozokiarekin nahastu behar), toffe zaporetik abiatuta, banilla edo txokolate zaporeak gehitu dakizkioke edo txokolatea gehitu dakioke txokolatedun azukrezko gozoki bihurtzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mackinac uhartea

**Mackinac uhartea** Huron Lakuan, Laku Handietako batean dagoen uharte bat da, Michigan estatuaren bi penintsulen artean, AEBetan. Uharte txikia, turistentzako tokia da eta bisitari askok bisitatzen dute urtero udan.

Uhartea, britainiarrek, 1800ean gotorleku bezala erabiltzen zuten. AEBek hitzarmen bidez lortu zuten, eta uhartea, parke nazional bat izatera pasa zen, herrialdeko bigarrena. Gaur egun estatu parke bat da. Kotxeak ez daude uhartean onartuta. Zaldi asko dago garraiorako.

## Kanpo estekak 
*  Mackinac uhartearekin lotutako webgunea
Ofikleido

**Ofikleidoa** edo **figlea** (frantsesetik *bugle*, *ophicléide*ek eragina; grezieratik *hophis*, sugea eta *kleis*, giltza) metalezko haize musika tresna bat da, letoizko hodi luze batez eratua, erditik tolestua, diametroa gehitzen doana bere ahokaduratik kanpairaino, eta airearen igarotzea itxi eta ireki egiten duten giltzekin.

Musika tresna hau jotzen duen pertsonari ere figle esaten zaio.

## Funtzionamendua 
Ofikleidoa, giltzadun kornetak eta *quinticlave* deituriko ofikleido altua bezala (bere familiako beste bi partaideak), beste haizezko musika tresnek ez duten moduko digitazio sistema bat du. Giltza guztiak, bat izan ezik, ohi itxita egoten dira eta jotzaileak giltzari dagokion palanka zapaltzen duenean bakarrik irekitzen dira. Justu kanpaiaren azpian dago tonu zuloen estalkirik handiena, baina ohi irekita egoten da eta palanka zapaltzen denean bakarrik ixten da.

## Historia 
Badaude ofikleido edo figlea 1817an asmatua eta 1821ean Jean Hilaire Asté musika tresna egileak patentatua izan zela dioten berriak. Orkestra erromantikoan, metalen sekzioko egiturako muina da, Pizkundeko serpentoiaren ordez. Bere inguruan tolesten den hodi luze batez eratua dago, eta ahoko batekin interpretatzen da, metalezko gainontzeko haize musika tresnetan bezala. Hasiera batean, bederatzi giltza zituen, eta, ondoren, beste hiru gehitu zitzaizkion, hamabira heldu arte. Ofikleidoaren familiaren musika tresna ezberdinak Si bemol, Do, Mi bemol edo Fan afinatuak egon daitezke. Familia honetako musika tresnarik ohikoena, Si bemol edo Doan afinaturiko figle baxua da.

Ofikleidoa, tuba eta eufonio edo bonbardinoagatik ordeztua izan zen, Italia aldean XX. mende hasierara arte ezaguna izaten jarraitu zuen arren, eta oraindik gaur egun, profesionalki joa da. Azken figle handienetako bat Sam Hughes izan zen.

## Musika lanak eta konposatzaile nabarmenak 
Musika tresna honentzat idatzitako lehen partitura, Gaspare Spontinik 1819an idatzitako *Olimpie* operakoa izan zen. Ofikleidoa erabiltzen duten beste musika lan ospetsu batzuk *Elias* eta *Uda gau bateko ametsa* lanaren obertura dira, Felix Mendelssohnenak; bai eta Hector Berliozen *Sinfonia fantastikoa* ere, geroagoko orkestazio batean tuba batek ordeztu duen arren. Giuseppe Verdik eta Richard Wagnerrek ere musika tresna honentzat konposatu zuten.

## Ikus, gainera 
* Eufonio
* Tuba

## Kanpo estekak 
*  The Ophicleide
Kurutzeaga

**Kurutzeaga** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1308 metroko garaiera duena. Mendilerroko mendirik garaiena den Intzako dorretik ekialdera 1500en bat metrora dago. Gertu geratzen da Arrutako lepoa izeneko lepoa, Araitzeko haranetik igotzea ahalbidetzen duena, 1000 metro beherago. Tontorra, **Arrutako Gañe** edo **Arrutako Kakoa** ere deitzen da.

## Irispideak 
Guardetxeko ibilbidea beti dago hortxe Aralarko tontorretara iristeko, baina, honetaz gain, alpinoagoak eta interesgarriagoak diren bideak ere badaude, Araitzen abiatzen direnak bezala. Intzatik, ibilbide bakarti batek Arrutako lepora daroa, non Basaun iturri dagoen. Hemendik, tontorrera gailur taldetik iristen da beste misteriorik gabe. Guardetxeko bideari dagokionez, Unagako ptozutik igarotzen dela esan behar da, hona, Pagomaritik eta Desamendi eta Desamendi Txiki artean dagoen Urrutiko lurriña lepotik iristen delarik, edo, nahiago izanez gero, Lekoaingo pasabidetik, Desamendi Txiki eta Txameni mendien artean dagoena.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Bemol

Musikan, **bemola** () nota baten aurretik jartzen den alterazio bat da, tonoerdi kromatiko bat jaisteko. Bemol bikoitza ere erabil daiteke alterazio asko dituzten partituretan.

Bemola armaduran aurkitzen bada, nota hori joko da partitura osoan, edozein dela notaren zortziduna. Baina, nota horren aurrean idatzitako bekoadro batek, efektu hau ken dezake, eta sostenitu batek, notari eragin diezaioke konpasaren tonalitatean.

## Kanpo estekak
Falarika

**Falarika** zurezko lantza bat zen, punta, metalezkoa zuena eta 90 zentimetroko luzerakoa zena. Sekzio karratukoa zen, piluma bezala. Punta, iztupa eta bikearekin edo beste substantzia erregarri batekin estaltzen zen. Falarika, piztu eta jaurti egiten zen. Honek, batez ere, bi xede zituen: Lehenik, etsaien aurka jaurtitzen bazen, armajantzia kendu behar izatea eragiten zuen, larru eta metalezkoa zen eta piztu egiten baitzen. Ezkutuarekin geratua bazen, orokorrean zurezkoak eta larruzkoak zirenak, metala izan arren, erasoa jasaten zuenak ezkutua ere kendu behar izatea eragiten zuen. Honela, suak zuen eragin psikologikoaz gain, erasoa jasaten zuena babesik gabe geratzen zen. Bigarrenik, setio makinen aurka piztuta botatzen ziren, hauek ere zurezkoak baitziren.

Testu batzuetan, jatorri erromatarreko arma bezala adierazten den arren, dirudienez, bere jatorria iberiarra da eta badaude erreferentziak kartagoarren aurka Saguntoko setioan erabili izanarenak.

## Kanpo estekak
John Cale

**John Davies Cale** (Ammanford, Carmarthenshire, 1942ko martxoaren 9a-) rock musikari eta konpositore galestar emankorra da, The Velvet Underground taldekidea izan zena. 1965etik aktiboan, Lou Reed, Brian Eno, Patti Smith eta The Stoogesekin ere elkarlan egin izan du.

Ingelesez abesten duen arren, galesera lehen hizkuntza eduki izan zuen.

## Diskografia 
### Velvet Undergroundekin 
# *The Velvet Underground and Nico*, 1967
# *White Light/White Heat*, 1968
# *VU*, 1985
# *Another View*, 1986
# *Live MCMXCIII*, 1993
# *Peel Slowly and See*, 1995
# *Loaded*, 1997
# *The Very Best of the Velvet Underground*, 2003
 
### Bakarka 
# *Vintage Violence*, 1970
# *The Academy in Peril*, 1972
# *Paris 1919*, 1973
# *Fear*, 1974
# *Slow Dazzle*, 1975
# *Helen of Troy*, 1975
# *Guts*, 1977
# *Animal Justice*, 1977
# *Sabotage/Live*, 1979
# *Honi Soit*, 1981
# *Music For A New Society*, 1982
# *Caribbean Sunset*, 1983
# *John Cale Comes Alive*, 1984
# *Artificial Intelligence*, 1985
# *Words for the Dying*, 1989
# *Even Cowgirls Get The Blues*, 1991
# ''Paris S'eveille, Suivi d'Autres Compositions*, 1991
# *Fragments of a Rainy Season*, 1992
# *23 Solo Pieces pour La Naissance de L'Amour*, 1993
# *N'Oublie Pas Que Tu Vas Mourir*, 1994
# *Seducing Down The Door*, 1994
# *Antartida*, 1995
# *Walking on Locusts*, 1996
# *Eat/Kiss: Music for the Films of Andy Warhol*, 1997
# *Somewhere In The City*, 1998
# *Nico: Dance Music*, 1998
# *The Unknown*, 1999
# *Le Vent De La Nuit*, 1999
# *Close Watch: An Introduction to John Cale*, 1999
# *5 Tracks*, 2003
# *HoboSapiens*, 2003
# *Process*, 2005
# *blackAcetate*, 2005
# *Jumbo In Tha Modern World*, 2006
# *Circus Live*, 2007
# *Shifty Adventures in Nookie Wood* (2012)
# *M:FANS* (2016)
# *Mercy'' (2023)

## Ikus, gainera 
* Galestar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Webgune pertsonala
Zuringo

[thumb|250px|Zuringoak [gorringoa inguratzen du.]]

**Zuringoa** (izen arrunta) edo **albumena** (izen zientifikoa) arrautzak gorringoaren inguruan duen likido erdigardena da, enbrioia elikatzen eta babesten duena. 

## Osaera 
Nagusiki, uretan disolbatutako %&nbsp;15eko proteina kopuru batean datza. Proteinen artean nagusia oboalbumina da, %55a inguru. Gorringoak ez bezala, zuringoak gantz kopuru oso urria du. 80&nbsp;°C-an berotzen bada, koagulatu egiten da, eta kolore zuria hartzen du. 

Okerreko ustea da zuringoa arrautzaren zitoplasma dela. Arrautzaren zitoplasma gorringoa da, biteloz betea dagoena eta nukleo txikia bazter batean kokaturik duena. Zuringoa zelulaz kanpoko egitura bat da eta arrautza barnean dagoen enbrioia babesten eta elikatzen du. 

## Erabilerak 
Zuringoak, gizakientzat, erabilera asko du, batez ere sukaldaritzan, eta, horren barnean, gozogintzan nagusiki. Muntatuz, merengea eta beste gozo batzuk egiten dira. Pastelak estaltzeko ere erabil daiteke. San Blas opilei, labetik atera ondoren, arrautza zuringo muntatuzko geruza bat ematen zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azukrezko gozokia

thumb|250px|Azukrezko gozoki errusiarra
**Azukrezko gozokia** karamelu kristalino bat da, gutxi gora-behera, piruleten antzerakoa, pixkat bigunagoa, baina txiklea bezain leuna izan gabe. Gozoki mota bat da, karameluaren gogortasuna lortu arte, azukrea esnearekin irakiten jarriz egiten dena, ondoren, nahasketa irabiatuz, hoztu eta gogortasun leun eta krematsua lortzen duen arte.

Eraketa kristalinoa desiragarria da errezeta honetan. Mikro-kristal oso txikiak azukre gozokian, guztiek gozoki honetan nahi dutena da, bere elastikotasuna eta bere testura irmo baina lauaz gain. Gozoki honen sekretua, azukrearen kristalizazio azkarrean dago.

## Historia 
Azukrezko gozokia AEBetan asmatua izan zen. Jatorri zehatza ez dago batere argi, baina badago Vassar Collegeko Emelyn B. Hartridgen errezeta bat, 1886an datatua dagoena. Uste denez, lehen azukrezko gozokia, porrot egindako karamelu sorta baten emaitza izan zen, 1886ko otsailaren 14an egina, hortik bere izena (ingelesez, azukrezko gozokiari "Fudge" deitzen zaio, hain zuzen ere, porrot egitea esan nahi duena).

Mackinac uhartea eta AEBetako Michigan estatuko iparraldeko beste hiri turistiko batzuk, azukrezko gozokia egiteagatik ospetsuak dira.

## Ikus, gainera 
* Toffee

## Kanpo estekak 
*  Jatorrizko errezeta: Fudge
Yemenen banaketa administratiboa

thumb|400px|eskuinera|Yemengo Gobernantziak
**Yemenen banaketa administratiboa** 20 gobernantzia eta munizipalitate batean egiten da, 2004ko otsailetik aurrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dances with Wolves

***Dances with Wolves***, , 1990. urtean Kevin Costner aktore estatubatuarrak zuzenduta eta antzeztutako abentura eta epika western film bat da, Michael Blake idazlearen 1988ko izenburu bereko eleberrian oinarritua. Kevin Costnerrez gain, Mary McDonnell, Graham Greene eta Rodney Grant aktoreek antzeztu zuten. John Barry ingeles musikagileak soinu banda konposatu zuen.

Nagusiki Hego Dakota eta Wyoming estatuetan filmatu zen.

## Argumentua 
Estatu Batuetako Gerra Zibilean, Dunbar tenientea (Kevin Costner) amerindiar lurraldeetara bidali dute, bakarrik. Egunak pasa ahala, otso bat — "Galtzerdiak" izena eman dio— eta gertuko siux herriko taldea lagun ditu.

## Pertsonaiak 

* Kevin Costner: John J. Dunbar tenientea / Dances With Wolves
* Mary McDonnell: Stands With A Fist
* Graham Greene: Kicking Bird
* Rodney A. Grant: Wind In His Hair
* Floyd Red Crow Westerman: Chief Ten Bears
* Tantoo Cardinal: Black Shawl
* Jimmy Herman: Stone Calf
* Nathan Lee Chasing His Horse: Smiles A Lot
* Michael Spears: Otter
* Jason R. Lone Hill: Worm
* Charles Rocket: Elgin tenientea
* Robert Pastorelli: Timmons
* Larry Joshua: Bauer sarjentua
* Tony Pierce: Spivey
* Tom Everett: Pepper sarjentua
* Maury Chaykin: Fambrough maiorra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Unforgiven

***Unforgiven*** (euskaraz *Barkamenik ez*) 1992 urtean Clint Eastwoodek zuzendutako westerna da. Clint Eastwood, Gene Hackman, Morgan Freeman eta Richard Harris aktoreek antzeztu zuten.

Filmak western generoa biziberritu zuen, Eastwoodek Don Siegel eta Sergio Leone zuzendariei eskaini zien, halako asko zuzendu zituztelako.

Lau Oscar Sari irabazi zituen: Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar Saria (Clint Eastwood), Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Gene Hackman) eta Muntatze onenaren Oscar Saria (Joel Cox). Gainera, Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Clint Eastwood) izendapena ere jaso zuen, nahiz eta azkenean saria Al Pacinok *Scent of a Woman* ("Emakumearen esentzia") filmeko antzezpenarengatik irabazi.

## Argumentua 
1880an, Kansasen, William Munny (Clint Eastwood), adinean sartutako pistolari erretiratua, alarguna eta ume batzuen aita, bere seme-alabak aurrera ateratzeko estuasun ekonomikoak pasatzen ari da. Irtenbide bakarra lan bat egitea du: gaztaroko Ned Logan (Morgan Freeman) adiskidea eta eskarmenturik gabeko Schofield Kid (Jaimz Woolvett) gazte ahoberoarekin batera, Wyoming estatura joan behar du, Little Bill Daggett (Gene Hackman) sheriffaren Big Whiskey herrian emagaldu bati aurpegia ebaki dioten bi gizon hiltzera.

## Pertsonaiak 

* Clint Eastwood: William Munny
* Gene Hackman: "Little" Bill Daggett
* Morgan Freeman: Ned Logan
* Richard Harris: Bob "Ingelesa"
* Jaimz Woolvett: Schofield Kid
* Frances Fisher: Strawberry Alice
* Anna Thomson: Delilah Fitzgerald
* Saul Rubinek: W.W. Beauchamp
* Rob Campbell: Davey Bunting
* Anthony James: Skinny Dubois
* Liisa Repo-Martell: Faith
* Shane Meier: William Munny Jr.
* David Mucci: Quick Mike
* Tara Frederick: Little Sue
* Beverley Elliott: Silky
* Josie Smith: Crow Creek Kate

## Kanpo estekak 
* *Unforgiven* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Harajuku

thumb|250px|Harajuku geltokia
[thumb|250px|Bi [cosplay kide Harajuku geltoki kanpoaldean.]]
 Tokioko Shibuya auzoko gunea da, Harajuku geltoki inguruan dagoena hain zuzen. Yamamote metroko linea erabilita heldu daiteke bertara.

Meiji santutegi xintoista eta Yoyogi parkea bertan daude.

Beste alde batetik, alde hau nazioartean ezaguna da bertan ikus daitekeen gazte janzkera estilo eta modagatik. Larunbat eta igandeetan gazte ugari ikusten dira modu *harrigarri* hauetan jantzita, batez ere Jingü-bashi zubiaren inguruan (Yoyogi parkearen sarreran).

## Ikus, gainera 
* Cosplay

## External links 
* Harajuku argazkiak
* Harajuku janzkera argazkiak

## Kanpo estekak
Forrest Gump

***Forrest Gump*** 1994 urtean Robert Zemeckisek zuzendutako filma da, Winston Groomen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Filmak Forrest Gumpen (Tom Hanks) istorioa azaltzen du, 75eko adimen-koziente duena. Haren bizitza bidaia epiko bihurtu da: izar historikoak ezagutu ditu, herriko kulturan eragina du eta gertaera historikoetan dabil, beti benetako esanahiaz konturatu gabe.

## Pertsonaiak 

* Tom Hanks: Forrest Gump. Filmaren protagonista da. Txikia zenean 75etik beherako adimen kozientea detektatu zioten.
* Robin Wright Penn: Jenny Curran. Txikitatik Forrest-en ezinezko amorea izan zen.
* Gary Sinise: Dan Taylor tenientea, Forrest militarra zenean.
* Mykelti Williamson: Benjamin Buford "Bubba" Blue. Forrest-en laguna militarra zenean.
* Sally Field: Gump andrea. Forrest-en ama.
* Michael Conner Humphreys: Forrest Gump gaztea.
* Hanna R. Hall: Jenny Curran gaztea.
* Sam Anderson: Hancock zuzendaria.
* Margo Moorer: Louise
* Peter Dobson: Elvis Presley
* Siobhan Fallon: Dorothy Harris.
* Sonny Shroyer: Paul "Bear" Bryant entrenatzailea.
* Richard D'Alessandro: Abbie Hoffman
* Geoffrey Blake: Wesley.
* Haley Joel Osment: Forrest Gump Jr.
* Dick Cavett: bera.

## Kanpo estekak 
Trailerra
* imdb.com
The English Patient

***The English Patient*** () 1996ko Anthony Minghellak zuzendutako film dramatiko erromantikoa da, Michael Ondaatjeren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerran, iraganik gabeko gizon bat (Ralph Fiennes) larriki zaurituta dago. Hana (Juliette Binoche) erizainak gizona zaintzeko lana hartzen du, italiar monasterio huts batean.

## Pertsonaiak 

* Ralph Fiennes - László de Almásy kondea
* Juliette Binoche - Hana
* Kristin Scott Thomas - Katharine Clifton
* Willem Dafoe - David Caravaggio
* Naveen Andrews - Kip Singh tenientea
* Colin Firth - Geoffrey Clifton
* Kevin Whately - Hardy sarjentua
* Jürgen Prochnow - Müller maiorra

## Ikus, gainera 
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Shakespeare in Love

***Shakespeare in Love*** (euskaraz *Shakespeare Maitemindua*) 1998 urtean John Maddenek zuzendutako komedia erromantiko historiko filma da. William Shakespeare antzerkigilearen fikziozko amodio bat kontatzen du, *Romeo eta Julieta* lana idazten ari zen garaian kokatuz.

## Sinopsia 
Filmak William Shakespeare (Joseph Fiennes) idazlea eta Viola de Lesseps (Gwyneth Paltrow) emakume handikiaren arteko amodiozko istorioa azaltzen du.

## Pertsonaiak 

* Joseph Fiennes (William Shakespeare)
* Gwyneth Paltrow (Viola De Lesseps)
* Judi Dench (Ingalaterrako Elizabeth I.a)
* Geoffrey Rush (Philip Henslowe)
* Imelda Staunton (neskamea)
* Colin Firth (Lord Wessex)
* Tom Wilkinson (Hugh Fennyman)
* Steve O'Donnell (Lambert)
* Tim McMullen (Frees)
* Steven Beard (Makepeace)
* Antony Sher (Dr. Moth)
* Patrick Barlow (Will Kempe)
* Martin Clunes (Richard Burbage)
* Sandra Reinton (Rosaline)
* Simon Callow (Edmund Tilney)
* Jim Carter (Ralph Bashford)
* Mark Williams (Wabash)
* Ben Affleck (Edward Alleyn)
* Nicholas Boulton (Henry Condell)
* Joe Roberts (John Webster)
* David Curtiz (John Hemmings)
* Rupert Everett (Christopher Marlowe).

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Gladiator

***Gladiator*** 2000 urtean Ridley Scottek zuzendutako film historiko epikoa da. Russell Crowe, Joaquin Phoenix, Connie Nielsen, Oliver Reed, Richard Harris, Derek Jacobi, Djimon Hounsou eta Ralf Moeller aktoreek antzeztu zuten.

Filmak 1960ko hamarkadatik Hollywoodeko zinemagintzak ia guztiz zokoratua zuen eta bere urrezko aroan puri-purian egon zen Antzinako Erroman girotutako peplum zinema generoa ate handitik berreskuratu zuen.

Bost Oscar Sari irabazi zituen: Film onenaren Oscar Saria, Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Russell Crowe), Efektu berezi onenen Oscar Saria, Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria eta Soinu onenaren Oscar Saria (Bob Beemer, Scott Millan eta Ken Weston).

*Gladiator II* (2024) jarraipena du.

## Argumentua 
Maximus Decimus Meridius jenerala (Russell Crowe) Marko Aurelio enperadorearen (Richard Harris) laguna da; Komodo (Joaquin Phoenix) bera hiltzen saiatu ondoren, esklabo bihurtu eta gladiadoreen hareatik altxatu da, bere familiaren hilketagatik mendekua hartzeko.

## Pertsonaiak 
### Sariak 
Filmak guztira 119 izendapen jaso zituen eta 48 sari irabazi. Halaber, zazpi izendapen izan zituen beste kategoria batzuetan, aktore onenarena (Joaquin Phoenix) eta zuzendari onenarena (Ridley Scott) barne. Azkenik, Hans Zimmer eta Lisa Gerrard musikagile onenaren saria irabazi zuen Urrezko globo sarien banaketan.

## Ikus gainera 
* *Gladiator II* (2024)

## Kanpo estekak 
* *Gladiator* filmaren iragarkia ikusgai. youtube.com 
* imdb.com
Chicago (2002ko filma)

***Chicago*** 2002 urtean Rob Marshallek zuzendutako film musikala da, izen bereko Broadwayko musikalean oinarrituta.

## Sinopsia 
Chicago 1920ko hamarkadan, Roxie Hart (Renée Zellweger) eta Velma Kelly (Catherine Zeta-Jones) hiltzaileak edozer egiteko gai dira, bata heriotz zigorra saihesteko eta bestea ospea lortzeko hurrenez hurren. Horretarako Billy Flynnen (Richard Gere) laguntza izango dute, Chicagoko abokaturik likitsenetariko bat.

## Pertsonaiak 
* Renée Zellweger: Roxie Hart
* Catherine Zeta-Jones: Velma Kelly
* Richard Gere: Billy Flynn
* John C. Reilly: Amos Hart
* Christine Baranski: Mary Sunshine
* Queen Latifah: Matron "Mama" Morton
* Taye Diggs: Bandleader
* Dominic West: Fred Casely
* Jayne Eastwood: Borusewicz andrea
* Colm Feore: Harrison
* Mýa: Mona
* Lucy Liu: Kitty Baxter
* Chita Rivera: Nicky

## Abestiak 
# *"And All That Jazz"* - Velma Kelly eta besteak
# *"Funny Honey"* - Roxie Hart
# ''"When You're Good to Mama"* - Matron "Mama" Morton
# *"Cell Block Tango"* - Velma, Mona, eta neskak
# *"All I Care About"* - Billy Flynn
# *"We Both Reached for the Gun"'* - Billy, Roxie, Mary Sunshine eta kazetariak
# *"Roxie"* - Roxie
# *"I Can't Do It Alone"* - Velma
# *"Mister Cellophane"'* - Amos Hart
# *"Razzle Dazzle"* - Billy eta besteak
# *"Class"'* - Velma eta Mama
# *"Nowadays"* - Roxie
# *"Nowadays / Hot Honey Rag"* - Roxie eta Velma
# *"I Move On"'' - Roxie eta Velma

## Kanpo estekak 
* imdb.com
A Beautiful Mind

***A Beautiful Mind*** 2001 urtean Ron Howardek zuzendutako film dramatiko biografikoa da, Sylvia Nasaren izen bereko liburuan oinarrituta.

## Sinopsia 
Filmak John Forbes Nash (Russell Crowe) matematikariaren bizitza azaltzen du. Honek eskizofrenia jasan zuen eta gaitza gainditu zuen Alicia (Jennifer Connelly) emaztearen laguntza eta bere nahimenari esker. Azkenean Ekonomiazko Nobel Saria lortu zuen.

## Pertsonaiak 
* Russell Crowe: John Forbes Nash
* Jennifer Connelly: Alicia Nash
* Paul Bettany: Charles Herman
* Ed Harris: William Parcher
* Josh Lucas: Martin Hansen
* Adam Goldberg: Sol
* Anthony Rapp: Bender
* Vivien Cardone: Marcee
* Christopher Plummer: Dr. Rosen
* Judd Hirsch: Helinger

## Kanpo estekak 
* imdb.com
No Country for Old Men

***No Country for Old Men*** 2007 urtean Coen anaiek zuzendutako filma da, Cormac McCarthyren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Mendebaldeko Texas, 1980ko ekaina. Llewelyn Moss (Josh Brolin) ehiztariak basamortuan droga-tratu batean galdutako dirua aurkituko du. Mexikora ihes egitea saiatuko da baina trafikariek bera harrapatzeko Anton Chigurh (Javier Bardem) hiltzailea bidaliko dute.

## Pertsonaiak 

* Tommy Lee Jones: Ed Tom Bell sheriffa
* Josh Brolin: Llewelyn Moss
* Javier Bardem: Anton Chigurh
* Kelly Macdonald: Carla Jean Moss
* Woody Harrelson: Carson Wells
* Tess Harper: Loretta Bell
* Barry Corbin: Ellis
* Beth Grant: Agnes
* Stephen Root: Wells alokatzen duen gizona
* Gene Jones: Thomas Thayer
* Garret Dillahunt: Wendell
* Brandon Smith: INSen ofiziala

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Asier Goiria

**Asier Goiria Etxebarria** (Amorebieta, Bizkaia, 1980ko irailaren 19a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Aurrelari postuan jokatzen du. 2008/09 denboraldian lehen mailan jokatuko zuen aurrenekoz, Numantzia taldearekin.

## Estatistikak 
*2019ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - www.athletic-club.eus
*  Asier Goiria
Raúl García Fernández

**Raúl García Fernández** (Hernani, Gipuzkoa, 1976ko ekainaren 30a - ) gipuzkoar futbolari ohia da. Atzelari postuan jokatzen zuen.

## Taldeak 
*2015eko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Raul Garcia
Ibon Larrazabal

**Ibon Larrazabal Landa** (Mungia, Bizkaia, 1980ko urtarrilaren 22a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Erdilari postuan jokatzen zuen.

## Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - www.athletic-club.eus
*  Ibon Larrazabal
Platero y Tú

**Platero y Tú** Euskal Herriko 1980ko hamarkada amaieran sortu zen Rock taldea zen. Beraien influentziak, AC/DC edo Leño bezalako taldeak izan ziren.

## Historia 
Platero y tu Bilbon jaio zen taldea da. *Ke* taldea desagertu zenean, Juantxu Olano eta Uoho, beraien entsegu lokalean jotzen hasi ziren. Honen ondoren, Maguila eta Fito sartu ziren taldean, laukote bezala geratuz.

Lehen kontzertuetan lortutako diruarekin, Iruñeako *Arion* estudioan lehen maketa grabatu zuten (Burrock'n'roll). Maketa honetako oso kopia gutxi atera zituzten eta gaur egun oso zaila da kopiaren bat lortzea.

1991-ean, Bartzelonako Wellcome Records zigiluak lehen diska ateratzeko aukera eman zien (Voy a acabar borracho). Disko honekin ez zuten ospe handia lortu baina bai DRO diskoetxeak beraien abestiak ezagutzeko. Diskoetxe honek, ''Burrock'n'roll* diska berriro kaleratu zuen, kasu honetan CD formatuan.

1993-an, beraien laugarren diska grabatu zuten (Vamos tirando). Diska honetan, Hertzainak taldearen bertsio bat (R&R Batzokian) egiteaz gain, zuzeneko abesti bat ere kaleratu zuten (Mirame).

Beraien bostgarren diska, 1994-an iritsi zen (Hay poco Rock & Roll). Oraingoan ere, DRO diskoetxearekin ekoiztu zuten lan berria. Diska honen 50.000 kopia baino gehiago saltzea lortu zuten.

1995 eta 1996 bitartean, biran pasa zuten eta beraien zuzeneko diska berria grabatu zuten (A pelo). Diska honekin sekulako arrakasta lortu zuten eta VHS formatuan ere kaleratu zuten.

1997-an *7'' izeneko zazpigarren diska kaleratu zuten. Diska honetan, Platero y turen aldaketa musikala nabaria da. Urte honetan iada, taldeko partaideak beste proiektu batzuetan murgiltzen hasi ziren. Fitok adibidez, bere lehen diska grabatu zuten Fito & Fitipaldis taldearekin. Uoho berriz Extremoduro taldearekin kolaboratzen hasi zen.

2000. urtean beraien azken diska grabatu zuten (Correos) eta bira berri bati ekin zioten. Bira hau 2001-ean amaitu zen eta taldea desegin egin zen. Beraien azken kontzertua, 2001-eko Bilboko Aste Nagusian eman zuten Marea taldearekin batera.

## Diskografia 
Voy a acabar borracho, LP, (1991), Welcome Records. 1996-an CD-an remasterizatua DRO-ren eskutik.
Burrock'n'roll, LP eta CD, (1992), DRO. 1990-ko Maketaren berrargitarapena.
Muy deficiente, LP eta CD, (1992), DRO.
Vamos tirando, LP eta CD, (1993), DRO.
Hay poco Rock & roll, LP eta CD, (1994), DRO.
A pelo, en vivo, 2 CD, (1996), DRO.
7, CD, (1997), DRO.
Correos, CD, (2000), DRO.
Hay mucho Rock'n roll, Volumen I, CD, (2002) eta Volumen II, CD, (2005), DRO.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko musika garaikidea
* Bilboaldeko musika taldeak

## Kanpo Loturak 
 Platero y Túren web orria

## Kanpo estekak
Roberto Lombraña

**Roberto Lombraña Hompanera** (Durango, Bizkaia, 1975eko azaroaren 13a - ), **Txiki Lombraña** bezala ere ezaguna, bizkaitar futbolari ohia da. Erdilari postuan jokatzen zuen. Bere anai gaztea Javi futbolaria zen ere.
## Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Roberto Lombraña
Txema Añibarro

**Txema Añibarro Astondoa** (Zeberio, Bizkaia, 1979ko uztailaren 26a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Erdiko atzelari postuan jokatzen zuen.

2015ean Erretiratu egin zen eta Athletic Juvenil C entrenatzen hasi zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Txema Añibarro
David Acaz

**David Acaz Martínez** (Iruñea, Nafarroa, 1975eko maiatzaren 19a - ) futbolari nafar ohia da. Erdilari edo atzelari postuan jokatzen zuen. Erretiratu eta gero entrenatzaile bilakatu zen.
## Ibilbidea 
*2020ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  David Acaz
* Txiki: David Acaz Martínez, BDFutbol
Lewis Milestone

**Lewis Milestone** (**Leib Milstein** zuen benetako izena; Kishinev, Besarabia, 1895eko irailaren 30a - Los Angeles, 1980ko irailaren 25a) zinema zuzendaria izan zen, Oscar Saria bitan irabazitakoa.

Kishineven jaio zen, Bessarabian, egun Moldavia, artean Errusiar Inperioaren lurraldea zen hartan. Lehenengo Mundu Gerra hasi aurretik Ameriketako Estatu Batuetara joan zen, eta armadan izena eman bitartean hainbat lanetan jardun zuen. Gerran zuzendari laguntzaile egin zuen lan, erreportajeak filmatzen. 1919an estatubatuar herritartasuna lortu zuen. Gerra amaituta, Hollywoodera joan zen eta muntatzaile eta zuzendari laguntzaile aritu zen, harik eta Howard Hughesek *Two Arabian Knights* filma zuzentzeko aukera eskaini zion arte: horrela 1928ko Zuzendari onenaren Oscar Saria irabazi zuen, sari horiek banatzen hasi ziren aurreneko urtean hain zuzen ere. Bi urte geroxeago eta *All Quiet on the Western Front* filmagatik bigarren Oscar saria jaso zuen, Erich Maria Remarque idazlearen eleberrian oinarritua. Hurren etorri zen *The Front Page*, eta lan honengatik sarietarako izendapena ere jaso zuen; irabazi ez baina. 1940an ostera ere izendatu zuten *Of Mice and Men* filmagatik. Milestoneren lan garrantzitsuenak 30eko eta 40ko hamarkadetakoak dira, eta kameraren erabilera iaioa eta argitzeko abilezia ezaugarri izan zituen. 1950etik aurrera zinemarako zein telebistarako egin zuen lan.

Lewis Milestone 1980an hil egin zen.

### Oscar sarietarako izendapenak 
* 1940: izendatua, *Of Mice and Men*
* 1931: izendatua, *The Front Page*
* 1930: irabazle, *All Quiet on the Western Front*
* 1929: irabazle, *Two Arabian Knights*

## Filmografia 
* 1963 – *Arrest and Trial* (telebistarako lana)
* 1962 – *Mutiny on the Bounty*
* 1960 – ''Ocean's Eleven*
* 1959 – *Pork Chop Hill*
* 1957 – *Have Gun — Will Travel*" (telebistarako)
* 1954 – *La Vedova X*
* 1954 – *They Who Dare*
* 1953 – *Melba*
* 1952 – *Kangaroo*
* 1952 – *Les Misérables*
* 1950 – *Halls of Montezuma*
* 1949 – *The Red Pony*
* 1948 – *No Minor Vices*
* 1948 – *Arch of Triumph*
* 1946 – *The Strange Love of Martha Ivers*
* 1945 – *A Walk in the Sun*
* 1944 – *The Purple Heart*
* 1944 – *Guest in the House*
* 1943 – *The North Star*
* 1943 – *Edge of Darkness*
* 1941 – *My Life with Caroline*
* 1940 – *Lucky Partners*
* 1939 – *The Night of Nights*
* 1939 – *Of Mice and Men*
* 1936 – *The General Died at Dawn*
* 1936 – *Anything Goes*
* 1935 – *Paris in Spring*
* 1934 – *The Captain Hates the Sea*
* 1933 – *Hallelujah, I'm a Bum*
* 1932 – *Rain*
* 1931 – *The Front Page*
* 1930 – *All Quiet on the Western Front*
* 1929 – *Betrayal*
* 1929 – *New York Nights*
* 1928 – *The Racket*
* 1928 – *Tempest* (izena ez da ageri)
* 1928 – *The Garden of Eden*
* 1927 – *Two Arabian Knights*
* 1927 – *The Kid Brother* (izena ez da ageri)
* 1926 – *Fine Manners* (izena ez da ageri)
* 1926 – *The New Klondike*
* 1926 – *The Caveman*
* 1925 – *Seven Sinners*
* 1919 – *Fit to Win*
* 1918 – *Positive*
* 1918 – *Posture*
* 1918 – *The Toothbrush''
Artikutza

**Artikutza** geografikoki Goizuetako udalerrian baitan dagoen barruti edo eskualdea da. Hala ere, Donostiako Udala 1919tik haren jabea da eta iristeko bidea aldiz Oiartzungo Altzibar eta Karrika auzoetatik abiatzen da. Esparru natural eder honek 3700 hektarea inguru hartzen du, barruan 6 milioi zuhaitz inguru dituen baso zabala gorde duelarik.

Euskal Herriko ingurunerik euritsuena eta zaharrenetarikoa da.

## Urtegiko Enobieta erreka birsortzen 
[ezkerrera|thumb|300x300px|[Arturo Elosegi ekologoa Enobieta errekaren birsortzea aztertzen (Arg: Berria)]]
Bestela, Artikutzako urtegia (*Enobieta errekakoa*) 1947tik 1953 arte eraiki zuten, baina Inoiz ez zen egonkortu behar bezala. 1992az geroztik jardueratik kanpo zegoen. Donostia urez hornitzeko egin zuten, baina ibaian beheragotxo dagoen Añarbeko urtegiak egin izan du hori 1976tik Artikutzakoren laguntzarik gabe. 2017an Donostiako udalak urtegia deuseztatzeko erabaki zuen. 2019an Ekonobieta erraka birsortzeko prozesua aukera paregabe bat da tamaina horretako lan batek biodibertsitatean duen eragina aztertzeko. Mundu osoan zaharkituta edota erabilerarik kanpo geratu diren urtegien kopurua handitzen ari denean, ez dago informazio nahikoa gisa honetako aktibitate batek ingurumenean.

Ibaien errestaurazioan aditu den EHUko ikertzaile Arturo Elosegik Artikutzako urtegia ikertzen ari da ibaien errestaurazioko aplikazio praktiko gisa. 2017an hasi ziren urez husten, segurtasun arazoak zituelako eta ez zelako erabiltzen, eta 70 urte lehenagoko egoerara itzuli nahi dute ingurua. Natura ikertzeko laborategi bat da, eta nazioartetik ikerlariak etortzen dira, Artikutzakoa Europako basorik zaharrenetariko bat delako. Kantauri itsasoko ertzean hoberen mantendu den espazioetako bat da **Artikutza**. Urtegia Goizuetako lurretan (Nafarroa) badago ere, Donostiako Udalaren esku dago ustiaketa. Biodibertsitate handiko eremua da. Ia mende batez ezohiko modu batean zaindu eta babestu du administrazioak.

2022an *Urak aske* dokumentala plazaratu zuen Begoña Zubiak bailara berreskuratzeko prozesuaz.
erdian|thumb|600x600px|Artkutza urtegia ia hutsik 2019an Enobieta errekako natura ondarea berreskuratzen.|alt=

## Klima 
thumb|ezkerrera|Artikutzako etxaldearen barnean ibili zen lokomotora langileekin|alt=|300x300px

## Bitxikeriak 
Artikutzan grabatu ziren ETB 1 telebistaren Balbemendi telesaileko hainbat kanpoaldeko eszena.

## Galeria 

Fitxategi:64461-Artikutza Urdallue-bidea.svg|Artikutza Urdallue-bidea
Fitxategi:Artikutza lainoa.jpg
Fitxategi:Artikutza 1.JPG
Fitxategi:2017 07 19 artikutza 14.jpg
Fitxategi:Life After Life (119927951).jpeg
Fitxategi:Artikutza 0001.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artikutzari buruzko webgunea Donostiako udala
* Informazio zabala "Ingeba" webgunean
* *Artikutzako ttanttak* Artikutzako buletina
* "Artikutza:100 urtez Donostiako ur iturri" dokumentala.
* @Urakaske dokumentalaren Twitter kontua. Artikutzakoa eta beste urtegi handi bat hustea eta haien presak kentzea ardatz duen dokumentala.
Sinfonia fantastikoa

thumb|300px|"Rêveries – Passions"
***Sinfonia fantastikoa*** (ofizialki ) deritzona, Hector Berlioz musikari eta konposatzaile frantziarrak 1830ean idatzitako musika-lana da. Egilea, musika-lan hau idazteko Henrietta Constance Smithson aktoresan shakespeartarrean inspiratu zen, honetaz erabat maiteminduta zegoelarik. Musika-lan hau musika programatikoaren adibide argi eta eder bat da. Musika-lan hau, bost mugimendutan banatuta dago:

# Ametsak eta pasioak
# Dantzaldi bat
# Eszena zelaian
# Urkamendirako martxa
# Akelarre gau bateko ametsa

## Sinfoniaren istorioa 
Sinfoniak, xehetasunez beteriko istorio bat kontatzen du. Arrazoi honegatik, musika programatikoaren adibide hoberenetako bat dela esaten da, beharbada, azpigenero honetako lehenengokoetakoa ere bada. Istorioa honako hau da:

Etsitako musikari gazte batek, bere burua opioarekin pozoitu du, eta, amets luze batean amesgaizto eta ikuskariak izaten ditu, bere maitearen ideia behin eta berriz burura datorkiolarik. Iraganeko poz eta tristeziak gogoratzen ditu, bere maitea bere bizitzan agertu aurretik, eta ondoren, bere neska bere bizitzan agertu ondoren, bihurtu zen jeloskorra, erlijioaren kontsolamendu bakarra zuelarik.

Bigarren mugimenduak, dantzaldi baten musika gogorarazten du, non, dantzaren birekin, berriz bere maitea ikusten duen.

Hirugarren mugimendua, oso zaila izan zen Berliozentzat. Zelaian, bi artzainek melodia bat jotzen dute euren txirulekin euren behiei deitzeko. Dena lasaitasuna da bere maitea berriz agertzen den arte, heroiagan, egonezina sorraraziz. Beste artzainak bere txirula jotzen du, baina oraingoan ez dago erantzunik. Une horretan, eguzkia sartu egiten da, urrun jo duen trumoi batekin batera. Ondoren, eszenan isiltasuna nagusi da

Urkamendirako martxa, gau bakar batean idatzia izan zen, Maitearen hilketaren ametsa dakar, heroia, horregatik, heriotza zigorrera kondenatzen dutelarik. Martxak, bere pauso erregularrarekin ditu bere une basatienak, segizioak, heroiaren heriotza ikusteko biltzen den jendetza artean tokia egiten ari den bitartean. Maitea, aizkora heroiaren leporantz jaisten ari den unean agertzen da.

Azken mugimendua, akelarre bat da, deabruzko ospakizun baten orgia basati bat. Maitearen irudiak, orain, iseka bizi bat dirudi. Hil kanpaiak, azken judizioaren *Dies Irae* ereserkiaren gainetik entzuten dira, eta dantzarekin nahasten dira. Mugimendu honetako hil kanpaien musika Wendy Carlosek erabili zuen *A Clockwork Orange* eta *The Shining* filmen soinu bandetan.

## Kanpo estekak
Tirano

**Tiranoa** (grezieraz: , *tyrannos*), egungo esanahiarekin, estatu edo erakunde batean botere ia absolutua duen agintaria da. Izenak konnotazio negatiboak ditu, bere interesak menpekoenen gainetik jartzen dituen agintari krudel eta bortitzarena.

Hitzaren zentzu klasikoan ordea, boterea bere kabuz, lege hereditario edo konstituzionaletatik at, lortu zuenari egiten dio erreferentzia. Aginte mota hau **tirania** da. Gobernu era honen jatorria Antzinako Grezian dago, non tiranoek gizarteko behe-mailako kideentzat erreforma sozialak eta obra publikoak egin zituzten. Sistemak epe luzera porrot egin zuen, gizabanako baten ospean oinarritzen baitzen, bere oinordekoak indarkeria erabiltzen zutelarik boterean mantentzeko.

## Etimologia 
Tirano hitza latinezko *tyrannus* («agintari ez-legezko») eta grekoko τύραννος (*tyrannos*, «Polisko jauna, agintaria») berez zentzu iraingarririk ez zuten hitzen eratorria da.

## Historia 
Tirania Grezian sortu zen K.a. VII. mende inguruan, salerosketa nagusi zen hirietan, besteak beste Korinton, Epidauron, eta geroago Atenasen eta Sirakusan. Garai hartan Greziako hirietako aginpidea aristokrata oligarken esku zegoen; haien interesak, ordea, ez zetozen merkatari eta eskulangileen interesekin bat. Egoera horretan aitzakia harturik zenbait aristokrata handinahik, hiritarren eskubideak babestuko zituztelakoan merkatari eta eskulangileen laguntza lortu eta haiek zuten indarrari esker aginpidea eskuratu zuten.

Tirano askok, ordea, beren indarra eta ondasunak babestearren nagusikeriaz eta ankerkeriaz jokatu zuten, gainerakoen eskubideak kontuan hartzeke; jarrera hura zela eta, tiranokeriak gaitzespen zentzua hartu zuen pixkanaka, Atenasen erregimen demokratikoa eta konstituzioa indarrean jarri zirenetik bereziki. Dena dela, gaur egun aginpidea indarrez hartzen duen eta nagusikeriaz eta ankerkeriaz diharduen gobernua izendatzeko diktadura hitza erabiltzen da tiranokeria baino gehiago.

## Ikus, gainera 
* Despotismo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markel Robles

**Markel Robles Zugadi** (Lekeitio, Bizkaia, 1979ko ekainaren 12a - ) euskal herritar futbolaria da. Erdilari postuan jokatzen du.
## Estatistikak 
*2019ko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Markel Robles