Natalia Menéndez

**Natalia Menéndez Miquel** (Madril, 1967) madrildar eszena zuzendaria, antzerkigilea, aktorea, idazlea eta kultur kudeatzailea da. 2023ko azaroaren 6ra arte Madrilgo Teatro Español y las Naves de Matadero antzokiko zuzendari artistikoa izan zen. Nataliaren esanetan:«Antzerkia, egia esan ahal izateko espazioa da.» Interpretazioan eta Eszena Zuzendaritzan lizentziatua da Madrilgo Arte Dramatikoko Goi Mailako Errege Eskolan (RESAD). 1985etik Madrilgo Arte Dramatikoko Goi Mailako Errege Eskolan Interpretazio ikasketak hasi zituen eta 1988an lizentziatu zen. Gorputz adierazpena landu zuen Marta Schincaren eskolan. 1988-1990 bitartean Antzerki klasikoko ikastaroak jaso zituen Antzerki Klasikoko Konpainia Nazionalarekin. 1991n Zuzendaritza ikastaroa egin zuen Madrilgo Arte Dramatikoko Goi Mailako Errege Eskolan. Kantu ikasketak landu zituen Ines Ribadeneirarekin. 1992an hasi zen Madrilgo Arte Dramatikoko Goi Mailako Errege Eskolan eta zuzendaritzan lizentziatura lortu zuen 1996an. 2004 urtean Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatean Ikasketa aurreratuen diploma eskuratu zuen. Tesinaren izenburua *Las Falsas Confidencias de Marivaux, traducción, notas y análisis crítico* (Marivauxen Konfidentzia Faltsuak, itzulpena, oharrak eta analisi kritikoa) izan zen.

### Lan ibilbidea 
1987an hasi zuen aktore ibilbide profesionala. Antzerkian eskarmentu handia du Jesús Cracio, Guillermo Heras, Miguel Narros, Gerardo Malla edo Jorge Lavelli zuzendarien aginduetara lana egin baitu. Horietan, testu klasikoen interpretazioa nabarmentzen da, hala nola Molièreren *Don Juan* (2003), Marivauxen *La doble inconstancia* (1995), Lope De Vegaren *La discreta enamorada* (1994) edo Agustín Moretoren *El desdén, con el desdén* (1992), sarritan Antzerki Klasikoko Konpainia Nazionalak gonbidatuta. Halaber, Juanjo Menéndez aitak eta Jean-Pierre Miquel osabak, Française Comédieko zuzendariak, zuzendu dute. eta osabak, Jean-Pierre Miquel Comédie Françaiseko zuzendariak, ere zuzendu dute.   

Bere errepertorio garaikideenean Tony Kusnerren *Eslavos* (2001) edo Francisco Nievaren *Nosferatu* (1994) nabarmentzen dira. 

Zineman, Carlos Saura, Emilio Martinez Lazaro eta Juan Sebastian Bollaín zuzendariekin lan egin du; telebistan, Diana Álvarez, Carlos Serrano, Adolfo Marsillach, Eva Lesmes, Pepe Ganga, Jaime Botella, Toni Sevilla eta Manuel Garcia Paino zuzendariekin, besteak beste.

Bere ibilbidean zehar berrogei ikuskizunetik gora zuzendu ditu antzerkian, musikan, ganbera-operan eta zarzuelan, Espainian zein Amerikan. 

Matin Van Velduizen-en *Comida* zuzendu zuen Udazkeneko Jaialdirako (1999), José Zorrillaren *Don Juan Tenorio*  Alcaláko Clásicos ekitaldirako Yolanda Pallínen bertsioan (2004),  Roland Toporen *El invierno bajo la mesa* CDNrako (2005), non Tom Stopparden *Realidad* (2010) eta Michel Tremblayren *Las cuñadas* estreinatu zituen Espainiako Antzokirako (2008), Luigi Pirandelloren *Tantas Voce*s Naves del Españolerako (2009). Urte batzuk geroago Marguerite Durasen *La amante inglesa* (2013) edo Alfred de Musseten ''No feu bromes amb l'amor* lanekin errepikatu zuen Kataluniako Antzoki Nazionalerako (2015).

Bere azken ekoizpenen artean, Amadeo Vivesen La *Villana*, La Zarzuela antzokirako (2017), Sergio Blancoren *Tebas Land*, Pavón Teatro Kamikazerako (2017), Amaranta Osorio eta Itziar Pascual Ortizen *Mi niña mía* Teatro Español antzokirako (2019) edo Miguel Mihuraren *Tres sombreros de copa* CDNrako*.* 

Kolonbian *Tejiendo la Paz* (2016) zuzendu zuen, eta Uruguain *Tartufo, un impostor* (2018) Komedia Nazionalerako, eta Paco Bezerraren *El pequeño poni* El Galpon Antzokirako (2019), Errusian *La vida es sueño* Moskuko Electrotheatren.

Bere lanean, bidegabekeria behin eta berriz arakatzen du, abusu, tratu txar edo indarkeriaren bidez modu zabal eta poliedrikoan erretratatuta. Urteak daramatza indarkeriarik ezaren estetikaren alde lanean – ahularen, errugabearen edo kurtsiaren ideiatik urrun – non poza edo maitasuna amestutako bideak izan ohi diren, betiere umorearen eta kolorearen eskutik, bere aldaera anitzetan. 

Testu ugari idatzi ditu, besteak beste, *Llevemos lo malo* (2000) eta *Querido Mozart* (2006). *A voces* (2003) ipuin liburua *eta* *Click* (2011) eleberria argitaratu ditu. Dozena bat baino testu gehiago ere bertsionatu edo egokitu ditu, hala nola Molièreren *Tartufo, un impostor*, Ionescoren *Abeslari burusoila*, Jon Fosseren *Se van los días*, Marivauxen *Las falsas confidencias* edo Yasmina Rezaren *Tres versión de la vida*. Gainera, hamar urte baino gehiago eman ditu dantza-antzerkigile lanetan, 10 &10 Danza taldearekin batera.

Sortzaile lanarekin batera, Nataliak lan pedagogiko oparoa egiten du interpretazioaren, testuen analisiaren eta zuzendaritzaren inguruan. 2001etik, ikastaro, tailer eta hitzaldi ugari eman ditu Europan, Amerikan, Afrikan zein Asian.

Arte plastikoen arloan, komisarioak eta zuzendaritza artistikoak egin ditu hainbat erakusketatan, hala nola Bogotan estreinatu zen *A tres bandas* (SEACEX), *1812: El poder de la palabra* (AC/E), Cadizen inauguratua, eta *Artea eta Natura historiaurrean* (AC/E), Madrilen aurkeztua, ondoren, "*440 años de Teatro Español. Europako zaharrena*", Madrilen.

Bere ibilbidean zehar, zuzendari berri onenaren Chivas saria jaso zuen *El invierno bajo la mesa* lanarengatik (2006) eta Almagroko Jaialdiko Ojo Crítico eta Ágora sariak *La discreta enamorada'' lanarengatik, biak 1996an. 2013an Celcit domina lortu zuen Almagroko Zinemaldian egindako lanarengatik, eta 2017an Alfonso X. Jakitunaren Ordena Zibilean sartu zen, Gomendio kategorian. 2020aren amaieran, "chevalier de l'ordre des Arts et des Lettres" maila jaso zuen, Frantziako Errepublikako Ministerio Agindua.

## Lanak 
### Eszena zuzendari 
* 2024an Dream. Sorkuntza Israel Galván (koreografia) eta Natalia Menéndez (ideia). Teatro Español eta Israel Galván Companyren arteko koprodukzioa. Madrilgo Teatro Españolen estreinatua.
* 2023an *Alegría Station*, Elena María Sánchezena. Leonardo Echeberri, Ximena Escobar eta Natalia Menendezen ideia. Teatro Español, Teatro Azul, Teatro Mayor Julio Mario Domingo de Bogota eta Pérez & Golstein-en koprodukzioa. Mataderoko Naves del Españolen estreinatu zuten.
* 2022an Queen Lear, Juan Carlos Rubiorena. Natalia Menéndezen lankidetza, Teatro Español eta Producciones Entrecajasen koprodukzioa. Madrilgo Teatro Españolen estreinatua.
* 2021ean Bizitza Pedro Calderón de la Barcaren ametsa da. Natalia Van Hanen itzulpena. Electrotheatrestanislavsky eta Teatro Español koprodukzioa. Moskuko Territory jaialdian estreinatu zuten, Moskuko Electric Theatre Stanislavsky antzokian (Errusia).
* 2021ean Ana Rayoren *Despierta*. Koprodukzioa: Barco Pirata eta Teatro Español. Estreinaldia: Teatro Español, Madrid, España
* 2021ean Esther F. Carrodeguas, Teatro Español eta Octubre Produccionesen koprodukzioa. Mataderoko Naves del Españolen estreinatu zuten.
* 2020an Sergio Blancoren *El salto de Darwin*, Teatro Español eta Entrecajas koprodukzioa. Mataderoko Naves del Españolen estreinatu zuten.
* 2020an Alegría Station, Elena María Sánchezena; koprodukzioa: Teatro Español, Teatro Julio Mario Santo Domingo, Teatro Azul y Pérez & Goldstein. Bogotan estreinatu zuten, Kolonbian.
* 2020an Tirso de Molinaren *El vergonzoso en palacio*, ekoizpena Antzerki Klasikoko Konpainia Nazionala
* 2019an Paco Bezerraren *El pequeño poni* Montevideoko (Uruguai) El Galpón Antzokirako.
* 2019an Miguel Mihuraren *Tres sombreros de copa* María Guerrero Antzokirako, CDN produkzioa.
* 2019an Amaranta Osorio eta Itziar Pascual Ortizen *Mi niña, niña mía*. Madrilgo Teatro Español produkzioa. Margarita Xirgu aretoan estreinatua.
* 2018 an*Tartufo, un impostor,*  Natalia Menéndezen bertsioa. Komedia nazionalaren produkzioa. Montevideoko Solis antzokian estreinatu zuten.
* 2017an Sergio Blancoren *Tebas Land*. Salvador Colladoren ekoizpena. Aviléseko Palacio Valdés antzokian estreinatu zuten.
* 2017an Amadeo Vivesen *La villana*. Ekoizpena Zarzuelako Antzokia, Madril.
* 2016an María Elena Sánchezen *Tejiendo la paz* dramaturgia ehuntzen. Bakearen munduko egunerako. Kolonbiako Colon Antzokiak eta Kultura Ministerioak ekoitzi zuten. Bogotako Simon Bolivar plaza, Kolonbia
* 2015ean Alfred de Musseten *No feu bromes amb l´amor*. Kataluniako Antzoki Nazionala, Bartzelona
* 2013an Marguerite Durasen *La amante inglesa*. Egokitzapena eta zuzendaritza. El Matadero, Madril
* 2010ean Tom Stopparden *Realidad*. Zentro Dramatiko Nazionala.
* 2009. 2 Delirios (Shakespeareri buruzko bariazioak). Teatro musical de creación actual. Testuak: Jose Sanchis Sinisterra eta Alfredo Aracilen Musika. Canal antzokietan estreinatua.
* 2009an *Tantas voces...* Luigi Pirandellorena. Andrea D'Odorico produkzioak. Naves del Matadero, Madril.
* 2008an Ruperto Chapíren *Música clásica*, Zarzuela Antzokirako, Madrilgo Zarzuela Antzokian estreinatua.
* 2008an Michel Tremblayren *Las cuñadas*, Itziar Pascual Ortizen bertsioa. Teatro Español.
* 2007an Zorrillaren *Don Juan Tenorio*, ibiltaria Veguetan, Las Palmas Kanaria Handikoa.
* 2007an *La duda* John Patrick Shanleyrena, Vorágine producciones, Alacanteko Antzoki Zaharrean estreinatua.
* 2007an Guillen de Castroren *El curioso impertinente* C.N.T.C estreinaldia Alacanteko Antzoki Zaharrean.
* 2006an Querido *Mozart*, RNE eta La Casa Encendidarako idatzia eta zuzendua.
* 2006an Zorrillaren *Don Juan Tenorio*, ibiltaria Veguetan, Las Palmas Kanaria Handikoa.
* 2006an Yasmina Rezaren *Tres versiones de la vida*, Vorágine producciones, Avilés-en Palacio Valdés antzokian estreinatua.
* 2006an Hainbat egileren arteko *Están de atar* lana*,* DD&Duskon Producciones, Almerian estreinatua.
* 2005ean Zorrillaren *Don Juan Tenorio*, ibiltaria Veguetan, Las Palmas Kanaria Handikoa.
* 2005ean *El invierno bajo la mesa* Roland Toporrena CDNrako Maria Guerrero Antzokian, Madril.
* 2004an Zorrillaren *Don Juan Tenorio*, Yolanda Pallinen bertsioa, Alcalá de Henaresen.
* 2001ean Iñigo Ramirez de Haroren *Hoy no puedo ir a trabajar porque estoy enamorado*, Santa Cruz Tenerifeko Guimera Antzokian estreinatua.
* 1999an Matin Van Velduizen *Comida,* Madrilgo Círculo de Bellas Artes Udazkeneko Jaialdian estreinatua.
* 1996an Emeterio Díezen *El ascensor*, Madrilgo Triangulo Aretoan, Udaberriko Jaialdian

### Irakurketa dramatizatuen zuzendari 
* 2018an Santiago Sanguinettirenn *El ala quebradiza de la mariposan* Casa de Américarako. Madril
* 2015ean Ignacio del Moralen *Ahmed en el laberinto* NTF, *Le Monde Diplomatique* eta Casa Encendidarako. Madril
* 2004an Alfonso Sastreren *Escuadra hacia la muerte*, Madrilgo Karlos III.a Unibertsitatean.
* 2003an Yolanda Pallinen *Triple* *entente*, Emakumearen Institutuaren 20. urteurrenean, Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan.
* 2001ean *El glaciar*, Manuel Lourenzorena, SGAE, Madrid.

* Joaquín Leguinaren *Cuernos*, Alfaguara edizioa, Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan.

* 2000an *Extraño anuncio*, Adolfo Marsillachena, Madrilgo Arte Ederren Zirkuluan.

* *Cada vez que ladran los perros*, Fabiano Rubianorena, Madrilgo Casa de América aretoan.

* 1998an *La mirada*, Yolanda Pallinena, Madrilgo SGAE.
* 1997an Itziar Pascualen *Miauless*, Madrilgo R.E.S.A.Dn.
* 1994an Thomas Bernharden *La absolución* Arte Ederren Zirkuluan, Eduardo Vascorekin batera.

### Zuzendarikide eszenikoa 
* 2002an Enric Majó, Manuel Lagosen *Que Eros es* dramaturgia errezitaldian, Kanaria Handiko Las Palmaseko Perez Galdos antzokian estreinatua.
* 2000n Alan Ayckbournen *Cariño* antzezlanaren Israel Reyes, Kanaria Handiko Las Palmaseko C.I.C.C.A. antzokian estreinatua.

### Zuzendari-laguntzailea 
* 2005ean Jean Luc Maesoren *Las mil y una noches* Sicilia, Morente eta Goytisoloren ikuskizunarekin Las Palmas Kanaria Handiko Alfredo Kraus Auditorioan estreinatua, Jordanian eta Egipton zehar bira eginda.
* 2003an Jean-Pierre Miquelen *Dom Juan* (Molière), CNTCrako, Alacanteko Antzoki Zaharrean estreinatua.
* 1994an Miguel Boséren *Los bosques de Nyx*, Javier Tomeoren lana, Meridako Zinemaldian estreinatua.
* 1990ean Juanjo Menendezen *Oportunidad, bonito chalet familiar* (Juan Jose Alonso Millan) antzezlanarekin, Madrilgo Maravillas antzokian.
* 1990etik 1991ra *J M* eta *La merienda* saioak, Antena 3 telebista katean .
* 1990ean Jacques Lasalleren *L´émission de télèvisio*n (Vinavaire), Parisko Comédie-Françaisen.
* 1989an Jean-Pierre Miquelen *Le souper* lanarekin (Jean-Claude Brisville) Parisko Montparnasse antzokian.

### Zuzendaritzako beste jarduera batzuk 
* 2004an Joaquin Leguinaren *El rescoldo,* Liburu Azokan, Madrilen
* 2003an Elkarrizketen prestatzailea da Miguel Bardemek zuzendutako *Incautos* filmean.
* 2002an Joaquin Leguinaren *Por encima de toda sospecha*, Témpora edizioak, Albéniz antzerkia.
* 2002an Elkarrizketen prestatzailea Maria Ripollek zuzendutako *Utopia* filmean, Alquimia Produkzioa.
* 1998an Zuzendari laguntzailea *La mujer oriental* filmean, Miguel Hermosok zuzendua *La mujer de tu vida* telesailaren barruan.
* 1998an Kontzertua: Patricia Kraus eta Daniel Assante (Womad-Canarias 98 jaialdia).

### Antzerkia 
* 2024an Jorge Torresek zuzendua. Xavier Albertiren *Canciones de amor, desamor y de piratas (*Maitasun, bihotz-haustura eta piraten abestiak)  hainbat idazleren testuetan oinarrituta, hala nola, Bécquer, Espronceda, Guimerá, Rosalia de Castro, Zorrilla, CNTC Produkzioa.
* 2004an *Qué Eros es*, errezitaldi poetikoa (Galileo + Tour).
* 2003an Jean-Pierre Miquelen zuzendaritza (CNTC + Tour), *Dom Juan,* Molièrerena.
* 2001ean Jorge Lavelli (CDN) Zuzendaria *Slavs* Tony Kusnerrena.
* 2000n Mónica Runderen koreografia, 10 & 10 dantza, *Take the bad* 
* 2018an Molièreren *Tartufo, un impostor* lanaren bertsioa Comedia Nacional, Montevideo, Uruguai
* 2018an Sor Juana Ines de la Cruzen *Amor es más laberinto* bertsioan, Meridako Teatro de la Rivjarekin batera, Mexikon
* 2017an Ionescoren *La cantante calva* lanaren moldaketa, Pentación, Luis Luqueren zuzendaritzapean
* 2015ean Jon Fosseren *Se van los días* lanaren egokitzapena.
* 2012an Marguerite Durasen *La amante inglesa* lanaren egokitzapena. Naves Mataderon (Madril) estreinatu zen.
* 2012an Yasmina Rezaren *Tres versiones de la vida,* Alba argitaletxea.
* 2011n *Clik* eleberria, Ellago argitaletxea.
* 2007an John Patrick Shanleyren *La duda,* Vorágine argitaletxea, Alacanten estreinatua.
* 2006an *Querido Mozart* , RNE eta La Casa Encendidarako idatzia eta zuzendua.
* 2018an Bertso tailerra eman zuen Malagan (Espainia) eta Meridan (Mexiko).
* 2016an Urrezko mendeari buruzko interpretazio tailerra eman zuen INAEn, Uruguain.
* 2015ean *Arte y naturaleza en la prehistoria. La colección de calcos de arte rupestre del MNCM*, Begoña Sanchez komisarioa. AC/E Madrilen inauguratua.
* 2015ean Urrezko Mendeari buruzko interpretazio tailerra eman zuen Delhiko (India) Royal School of Draman.
* 2015. "Arte y naturaleza en la prehistorian" erakusketaren zuzendari artistikoa. AC/E Madrilgo Natur Zientzien Museoan inauguratua.
* 2013an Urrezko Mendeari buruzko interpretazio tailerra eman zuen Txileko Santiagoko La Católica Unibertsitatean.
* 2013. Espainiako XX. mendeko egiletzari buruzko interpretazio tailerra eman zuen, Azarterako (Madril).
* 2012an, *1812: El poder de la palabra. Los diputados americanos en las Cortes de Cádi*, Manuel Chust Calero komisarioa. AC/E Cadizen inauguratua.
* 2011n Bertso tailer bat eman zuen Bartzelonako Antzerkiaren Institutuan.
* 2010ean *A tres bandas* erakusketaren zuzendari artistikoa, Albert Recasens komisarioa. SEACEX Bogotan inauguratua (4 urtez erakutsi zuen Iberoamerikak)
* 2009an Monica Runde Ginkgoren koreografiaren dramaturgia (*warum*?) Balletmagdeburg antzokian, Alemanian.
* 2009an Antzerki Klasikoen Konpainia Nazionalean antzezpen tailerra eman zuen.
* 2008an Seacexen koordinazio eszenikoa *La noche española: flamenco, vanguardia y cultura popular 1865-1936* erakusketaren inauguraziorako, Parisko Petit Palaisen.
* 2008an *La palabra en el cine* interpretazio-tailer trinkoak Madrilgo Central de Cine aretoan.
* 2008an XX. mendeko espainiar egiletzari buruzko interpretazio tailerra eman zuen Aktoreen Batasunerako.
* 2007an Erbesteari eta emigrazioari buruzko interpretazio-tailerra eman zuen Txileko Santiagoko San Ginés Antzokian, 10&10 Danza taldearekin, SEACEXen bidez
* 2005ean Interpretazio ikastaro bat ematn zuen Mugarik gabeko Tanger Lehen Jaialdian, Kultura Ministerioaren eta Cervantes Institutuaren bitartez.
* 2005ean Testuen analisirako tailerra, Madrilgo William Laytonen laborategian.
* 2005 eta 2004an Fuerteventurako Fuertemúsica musika-jaialdiko agertoki-koordinatzailea.
* 2001ean Interpretazio ikastaro bat eman zuen Rabateko Marokoko Arte Dramatikoko Eskolan, Kultura Ministerioaren eta Cervantes Institutuaren bidez.
* 1990-1991 bitartean *J M* eta *La merienda* en Antena 3 telebista kateko programetako produkzio laguntzailea.
* 1998 – 2007 bitartean DD & Duskon ekoiztetxea.
* 1995 - 2007 bitartean 10&10 Dantza-ko antzerkigilea.

## Sariak 
* 2022an Lorenzo Luzuriaga Almagroko Zinemaldia Saria, Almagro.
* 2020an "Chevalier de l'ordre des Arts et des Lettres" maila, Frantziako Errepublikako ministro-agindua.
* 2017an Alfontso X.a Jakitunaren Ordena Zibilean sartu zen. Kategoria: Mandatua
* 2013an CELCITen domina.
* 2006an Zuzendari berri onenaren Chivas 06 saria, *El invierno bajo la mesa* filmarengatik.
* 1996an *Ojo Crítico* saria, aktore gisa, *La discreta enamorada* lanarengatik.
* 1996an Agora saria (Almagro) *La discreta enamorada* pelikularengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Festival Internacional de Teatro Clásico de Almagro 
* Entrevista de julio de 2011
* Diálogos. Natalia Menéndez
* El Teatro como Ritual de Celebración y el Camino hacia la Paz: Natalia Menéndez en Perspectiva 
* El Faro | Entrevista a Natalia Menéndez
* Natalia Menéndez, directora artística del Teatro Español