Dadabhai Naoroji

**Dadabhai Naoroji** (1825eko irailaren 4a - 1917ko ekainaren 30a) Indiako lider politiko, merkatari, jakintsu eta idazlea izan zen, Indiako eta Britainia Handiko bizitza publikoan paper garrantzitsua izan zuena. Indiako Kongresu Nazionaleko sortzaileetako bat izan zen eta hiru alditan izan zen presidente, 1886tik 1887ra, 1893tik 1894ra eta 1906tik 1907ra. Naorojiren hasierako ibilbidean, 1874an Barodako Diwan gisa aritu zen. Ondoren, Ingalaterrara joan zen bizitzera, eta han Indiako interesak defendatzen jarraitu zuen. 1892an, Komunen Ganberako Alderdi Liberaleko Parlamentuko kide hautatu zuten, Finsbury Central ordezkatuz 1895era arte. Jatorri asiarra zuen bigarren pertsona izan zen britainiar parlamentari bihurtu zena, David Ochterlony Dyce Sombre anglo-indiar parlamentariaren ondoren.   

Naoroji bereziki ezaguna da "hustubidearen teoria" formulatzeagatik, zeinak argudiatzen zuen britainiar agintepeko esplotazio ekonomikoak aberastasuna Indiatik Britainia Handira transferitzea ekarri zuela. Ikuspegi horiek xehatu zituen 1901eko *Poverty and Un-British Rule in India* argitalpenean , eta horrek ekonomia kolonialaren eta ordezkaritza politikoaren inguruko eztabaida berriak piztu zituen. Bere lanak eragin handia izan zuen lehen nazionalisten eta erreformisten artean, eta hasierako pentsamendu politiko indiarra moldatzen jarraitu zuen. Naorojik nazioarteko sare sozialistetan ere parte hartu zuen eta Bigarren Internazionaleko kide izan zen, Karl Kautsky eta Georgi Plekhanov bezalako pertsonekin batera. Naorojik berak jarrera moderatua mantendu bazuen ere, nazioarteko talde politikoekin zuen konpromisoak lanaren, inperioaren eta desberdintasun globalaren gaiekiko zuen kezka zabalagoa islatzen zuen.

Geroago, Naorojik hil osteko aintzatespena jaso zuen bai Indian bai Erresuma Batuan. 2014an, Britainia Handiko gobernuak Dadabhai Naoroji Sariak aurkeztu zituen, orduko lehen ministroorde Nick Clegg-ek sortuak, Erresuma Batuaren eta Indiaren arteko harremanetan egindako ekarpenak omentzeko.  India Post-ek 1963an, 1997an eta 2017an jaulkitako posta-zigiluekin omendu zuen.   Bere ondarea aztertzen jarraitzen da Indiako nazionalismoaren, kritika kolonialaren eta Asiako partaidetzaren hasierako historiaren testuinguruan, Britainia Handiko politikan.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|Naoroji 20 urterekin
Naoroji Navsarin jaio zen gujaratera hiztun parsi zoroastriar familia batean, eta Elphinstone Institutuko Eskolan hezi zen. Bere babeslea Barodako Maharaja izan zen, Sayajirao Gaekwad III.a, eta Maharajaren Dewan (ministro) gisa hasi zuen bere ibilbidea 1874an. Athornan (apaiz ordenatua) izanik, Naorojik Rahnumai Mazdayasan Sabha (Mazdayasne Bideko Gidak) sortu zuen 1851eko abuztuaren 1ean, Zoroastriar erlijioa bere jatorrizko garbitasun eta sinpletasunera itzultzeko. 1854an, hamabosteroko gujaratiar argitalpen bat ere sortu zuen, *Rast Goftar* (egiaren esataria), Zoroastriar kontzeptuak argitzeko eta parsi gizarte erreformak sustatzeko.

Garai hartan, beste egunkari bat ere argitaratu zuen *, The Voice of India* izenekoa. 1855eko abenduan, Matematika eta Filosofia Naturaleko irakasle izendatu zuten Mumbaiko Elphinstone Collegen,  halako kargu akademiko bat izan zuen lehen indiarra bihurtuz. 1855ean Londresera bidaiatu zuen Cama & Co-ko bazkide izateko, Liverpooleko egoitza bat irekiz Britainia Handian sortu zen lehen Indiako enpresarentzat. Hiru urteko epean, arrazoi etikoengatik dimisioa eman zuen. 1859an, bere kotoi merkataritza enpresa sortu zuen, Dadabhai Naoroji & Co. 1861ean, *The Zoroastrian Trust Funds of Europe* ere sortu zuen Muncherjee Hormusji Camarekin batera. 
thumb|Dadabhai Naoroji 41 urterekin
1865ean, Naorojik Londresko Indiar Elkartea zuzendu eta abiarazi zuen, zeinaren helburua Indiako gai politiko, sozial eta literarioak eztabaidatzea zen.  1867an, Ekialdeko Indietako Elkartea sortzen ere lagundu zuen, Indiako Kongresu Nazionalaren aurreko erakundeetako bat, Indiako ikuspuntua britainiar publikoaren aurrean helarazteko helburuarekin. Elkarteak funtsezko lana izan zuen Londresko Etnologia Elkartearen propagandaren aurka egiteko, zeinak, 1866ko saioan, asiarren europarren aldean gutxiagotasuna frogatzen saiatu baitzen. Elkarte honek laster lortu zuen ingeles ospetsuen babesa eta eragin handia izan ahal izan zuen britainiar parlamentuan . Erakundeak laster sukurtsalak izan zituen Mumbain, Kalkutan eta Chennain. 

1874an, Barodako lehen ministro bihurtu zen eta Mumbaiko Legegintza Kontseiluko kide izan zen (1885–88). Indiako Kongresu Nazionala Bombay-n sortu baino urte batzuk lehenago, Kalkutako Surendranath Banerjeak sortutako Indiako Elkarte Nazionaleko kide ere izan zen, helburu eta praktika berdinekin. Bi taldeak geroago INC-n batu ziren, eta Naoroji Kongresuko presidente hautatu zuten 1886an. Naorojik *Poverty and Un-British Rule in India* argitaratu zuen 1901ean. 
thumb|Naoroji 1892an
Naoroji berriro Britainia Handira joan zen eta bere parte-hartze politikoarekin jarraitu zuen. 1892ko hauteskunde orokorretan Finsbury Central-en Alderdi Liberalerako hautatua, lehen britainiar-indiar parlamentaria izan zen.   Bibliaren gainean zina egiteari uko egin zion, zoroastriarra zelako. Jainkoaren izenean kargu-zina egiteko baimena eman zioten *Khordeh Avesta* -ren bere kopian. Bere garaian, Indiako egoera hobetzeko ahaleginak egin zituen. Ikuspegi oso argia zuen eta komunikatzaile eraginkorra zen. Indiako egoerari buruzko bere ikuspuntuak azaldu zituen herrialdearen gobernuaren historian zehar eta agintari kolonialek gobernatzeko moduan zehar. Parlamentuan, Irlandako Autonomia Arauaz eta Indiako herriaren egoeraz hitz egin zuen. Framazon nabarmena zen. 

1906an, Naoroji berriro hautatu zuten Indiako Kongresu Nazionaleko presidente. Alderdiaren iritzia moderatu eta muturrekoen artean banatuta zegoen garaian, Kongresuan alderdi moderatu sutsua izan zen. Hainbesteko errespetua zuen, ezen nazionalista ausartak ezin izan baitziren bere hautagaitza aurka egin eta, momentuz, zatiketa saihestu baitzen. Naorojiren *pobreziak eta Indian izandako britainiar aginte ezak* eragina izan zuten Mahatma Gandhirengan .  

## Bizitza pertsonala eta heriotza 
11 urte zituela Gulbairekin ezkondu zen. Bombay- n hil zen 1917ko ekainaren 30ean, 91 urte zituela. Mumbaiko ondare-errepide bat den Dadabhai Naoroji errepideak haren izena darama, baita Karachiko (Pakistan) Dadabhai Naoroji errepideak eta Londresko Finsbury auzoko Naoroji kaleak ere. Delhi hegoaldean gobernu zentraleko funtzionarioentzako egoitza-kolonia garrantzitsu bati ere Naoroji Nagar izena ematen zaio. Bere bilobak, Perin eta Khurshedben, independentzia mugimenduan ere parte hartu zuten. 1930ean, Khurshedben beste iraultzaile batzuekin batera atxilotu zuten Ahmedabad-eko Gobernu Eskola batean Indiako bandera altxatzen saiatzeagatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Dr Dadabhai Naoroji, 'The Grand Old Man of India'", Vohuman.org – Naorojiren bizitzaren kronologia osoa aurkezten du.
* B. Shantanu, "Drain of Wealth during British Raj", *iVarta.com,* 6 February 2006.