open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Russula velenovskyi

***Russula velenovskyi*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria da.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia edo ertaina, 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ez oso haragitsua, gainazal deprimituaren erdian titi baxu batekin, horrek gorri sorten aniztasuna nabarmentzen du, adreilu kolore gehiago erdian, batzuetan kobre kolorekoa edo nahiko laranja kolorekoa erdialdean eta karmin kolore gehiagokoa ertzaren inguruan.

**Orriak:** Nahiko estuak, erdian okre-krema kolorekoak eta ertzak zurbilagoak, batzuetan arrosaz tindatuak kapelaren ertzerantz.

**Hanka:** Zilindrikoa, 7 cm luze eta cm 1 lodi, sarritan oinarrian edo alde batetik arrosaz zikinduta.

**Haragia:** Zuria, usain ahula edo usaingabea eta zapore leunekoa edo ia leunekoa.

**Oharra:** *Cruentata* aldaeran, kapela gorri-odol kolorekoa da eta orrien ertzak, berriz, arrosak.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Zapore leuneko edo ia leuneko hainbat espezie gorri daude.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen azpian, batez ere urkien eta *Quercus* zuhaitzen azpian, baita lurzoru azidoetako pinuen azpian ere, txilardietan.

### Banaketa eremua 
Europa, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jackie Oates

**Jackie Oates** (Congleton, Cheshire, 1983) folk estiloko abeslari ingelesa da eta biolin jotzailea.

## Bizitza 
Oates Congletonen jaio zen Cheshiren 1983an, baina Staffordshiren hazi zen. 18 urte zituela, Devonera joan zen Exeterreko Unibertsitatean literatura ingelesa ikastera, eta Devonen izan zuen egoitza 2011 arte, Oxfordera bizitzera joan zen arte, han bizi baita bere familia gaztearekin.Rachel Unthank and the Winterset -eko kidea izan zen 2003 eta 2007 artean.
ezkerrera|thumb|Purbeck Valley Folk Festivalen, John Spiersekin, 2021ean
2003an, BBC Radio 2 Young Folk Sarian finalista izan zen, eta BBC Radio 2 Folk-eko "Horizon Award" Sarietarako izendatuetako bat izan zen 2008an, eta 2009an irabazi zuen sari hori, bai eta "The Lark in the Morning" filmatzeko pista tradizional onenaren saria ere.

Wistman's Wood hirukote herrikoiaren parte izan da, eta Morris Offspring eta The Imagined Villagerekin kantatu du. Geroago, John Spiers-ekin egin du lan, eta harekin grabatu zuen *Needle Pin, Needle Pin*, 2020an. 

Haren anaia, Douglas Oates abeslaria, instrumentalista eta disko-ekoizlea da, Jim Moray izenez ezagunagoa, eta besteen albumak bereganatu dituzte.

## Diskografia 
; Albumak bakarrik
*The Violet Hour*
* *Jackie Oates* (Hands On Music HMCD25, 2006)
* *The Violet Hour* (Chudleigh Roots CR002, 2008)
* *Hyperboreans* (One Little Indian TPLP1034CD, 2009)
* *Saturnine* (ECC Records ECC004, 2011)
* *Lullabies* (ECC Records ECC009, 2013)
* *Spyglass* & The Herringbone (ECC Records ECC015, 2015)
* *The Joy of Living* (ECC Records ECC018, 2018)
* *Gracious Wings* (autoedizioa, 2022) Azken album honetan euskal kanta herriko baten bertsioa entzun daiteke: Iruten ari nuzu

; Beste musikari batzuekin

* *Cruel Sister* – Rachel Unfelicity Winterset (Rabble Rouser RR005, 2005)
* *Bending The Dark* – Imajinatutako aldea (ECC Records ECC006, 2012)
* *Wings* (EP) – Megan Henwooden (2016)
* *Needle Pin, Needle Pin* – John Spiers-ekin (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Facebook-en orria
* Twitter profila
* Elkarrizketa Espiral Tierra: Jackie Oates
* The Folk Radio UK Elkarrizketa: Jackie Oates
Russula versicolor

***Russula persicina*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, berehala zabaltzen da eta lautu egiten da, mamitsua eta trinkoa. Ertza mehea, zeharrargitsua, pixka bat ildaskatua. Kapelaren herenean bereiz daiteke azala, oso distiratsua, likatsua eguraldi hezean, zimur samarra, more-lila, more-ardo kolorekoa edo lila-grisaxka, tonu okre-berdexkak edo okre-horixkak izateko joerarekin.

**Orriak:** Itsatsiak, sabeldunak, orrien artean zainekin, oso hauskorrak, krema kolorekoak, gero okreak eta, azkenik herdoil kolorekoak.

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa et 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, ez oso trinkoa, barnehutsa, gainazal zimurtsu-zaintsua du, zuria, baina hori-azafrai kolorez zikindua.

**Haragia:** Ez oso trinkoa eta nahiko hauskorra, zurixka, horia oinaren oinarrian. Fruta usaina du, zaporea berriz batzuetan erabat gozoa; beste batzuetan pixka bat mina, mastekatze aldi baten ondoren, beste batzuetan berriz nahiko minak, batez ere orrietan. Erreaktiboak: Guyako, azkarra eta indartsua (G+++); sulfato ferroso, laranja nahiko bizia.

**Etimologia:** Latinetik dator Russula hitza  russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako russula generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Bere kolore moreak, horitzeak, batez ere oinean, eta urkien azpian hazteak, oso ondo bereizten dute.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, eremu zingiratsuetako urkien azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Europa, Kanariak, Errusia, Kaukasia, Pakistan, Kirgizistan, Himalaiako eremua, Txina, Thailandia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tyler Wright (surflaria)

**Tyler Wright** (Culburra Beach, Hegoaldeko Gales Berria, 1994ko martxoaren 31) australiar surflaria da.

Surfa maite zuen familia batean jaio zen, aita eta neba surflari batekin, eta Culburra Beachen hazi zen Sydneytik hegoaldera. Hamalau urterekin hasi zen lehian. 2011n World Surf Leaguen sartu zen eta munduko txapelketak irabazi zituen 2017an eta 2018an.
2016ko Emakumezkoen Sei Nazioen Txapelketa

**2016ko Emakumezkoen Sei Nazioen Txapelketa** Emakumezkoen Sei Nazioen Txapelketaren 15. edizioa izan zen. 2016ko otsailaren 5etik martxoaren 20ra jokatu zen, Eskozia, Frantzia, Gales, Ingalaterra, Irlanda eta Italiako selekzioen artean. Frantziak irabazi zuen txapelketa, baina ez zuen Slam nagusia eskuratu.

## Taldeak 
*  Eskozia
*  Frantzia
*  Gales
*  Ingalaterra
* 20px|Irlanda Irlanda
*  Italia

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Entseguak
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Frantzia**||**8**||5||4||0||1 || 106 || 28 || +78 || 16
|-
| 2 ||align=left|  Ingalaterra||**8**||5||4||0||1 || 110 || 63 || +47 || 16
|-
| 3 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda||**6**||5||3||0||2 || 95 || 49 || +46 || 12
|-
| 4 ||align=left|  Gales||**4**||5||2||0||3 || 61 || 75 || -14 || 9
|-
| 5 ||align=left|  Italia||**4**||5||2||0||3 || 65 || 105 || -40 || 9
|-
| 6 ||align=left|  Eskozia||**0**||5||0||0||5 || 29 || 146 || -117 || 4
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Star Trek: The Original Series

***Star Trek: The Original Series*** () estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da, Gene Roddenberryk NBCrentzat egina.

Hasieran ospetsu ez bazen ere, Star Trek frankiziaren sortzaile bilakatu zen.

## Abiapuntua 
XXIII. mendean girotuta, jatorrizko serieak USS Enterprise (NCC-1701) espazio-ontziaren eta bere tripulazioaren abenturak jarraitzen ditu, James T. Kirk kapitaina, Spock jauna bere lehen ofiziala, Leonard McCoy ofizial mediko nagusia eta Nyota Uhura komunikazio ofiziala buru dituela.

## Aktoreak 
* William Shatner: James Tiberius Kirk
* Leonard Nimoy: Spock
* DeForest Kelley: Leonard McCoy
* James Doohan: Montgomery Scott
* Nichelle Nichols: Nyota Uhura
* George Takei: Hikaru Sulu
* Walter Koenig: Pavel Chekov

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Star Trek: The Next Generation

***Star Trek: The Next Generation*** () estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da, Gene Roddenberryk sortu zuen.

Star Trek frankiziaren parte, oso ospetsu izan zen.

## Abiapuntua 
XXIV. mendean girotuta, jatorrizko serieak USS Enterprise (NCC-1701-D) espazio-ontziaren eta bere tripulazioaren abenturak jarraitzen ditu. Planeta Elkartuen Federakuntzaren ontzi nagusi gisa, Enterprise esploraziorako eta diplomaziarako diseinatuta dago, baina, beharrezkoa izanez gero, batailarako prest. Telesailaren protagonista Jean-Luc Picard kapitain karismatikoa da, zientzia-fikziozko telesail bateko protagonista tipikoa baino askoz intelektual eta filosofikoagoa. Jatorrizko sailean bezala, Enterpriseko tripulazioak teknologikoki aurreratutako estralurtar arraza berri eta boteretsuak ezagutzen du.

## Aktoreak 
* Patrick Stewart: Jean-Luc Picard
* Jonathan Frakes: William T. Riker
* Brent Spiner: Data
* Michael Dorn: Worf
* LeVar Burton: Geordi La Forge
* Gates McFadden: Beverly Crusher
* Marina Sirtis: Deanna Troi
* Denise Crosby: Tasha Yar
* Wil Wheaton: Wesley Crusher

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Star Trek: Discovery

***Star Trek: Discovery*** () estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da, Bryan Fuller eta Alex Kurtzmanek CBS All Accessentzat egina. Star Trek frankiziaren parte izan zen.

## Abiapuntua 
XXIII. mendean girotuta, jatorrizko saila bainoa hamarkada bat aurrerago, USS Discovery espazio-ontziaren eta bere tripulazioaren abenturak jarraitzen ditu. T'Kuvma Klingon arrazaren 24 etxeak lotzen saiatuko da, bere arrazaren eta Federazioaren arteko gerra bat hasiz, Discovery ontziko tripulazioa inplikatuz.

## Aktoreak 
* Sonequa Martin-Green: Michael Burnham
* Doug Jones: Saru
* Shazad Latif: Voq/Ash Tyler
* Anthony Rapp: Paul Stamets
* Mary Wiseman: Sylvia Tilly
* Jason Isaacs: Gabriel Lorca
* Wilson Cruz: Hugh Culber
* Anson Mount: Christopher Pike
* Michelle Yeoh: Philippa Georgiou
* David Ajala: Cleveland "Book" Booker

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcos Galarza

**Marcos Adrián Galarza** (Morón, Buenos Aires, 1984ko apirilaren 3a) argentinar erretiratutako futboleko atzelaria da.

Galarzak 2002an egin zuen bere debuta profesional Banfielden. 100 partida baino gehiago egin zituen klubean. 2003an Panamerikar Jokoetako futbol txapelketa irabazi zuen Argentinako selekzioko partaide izan zen .

## Kanpo estekak 
* Argentinako Primerako estatistikak Futbol XXI-n
* Estatistikak Irish Times-en
Star Trek: Enterprise

***Star Trek: Enterprise*** () estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da, Rick Berman eta Brannon Bragak United Paramount Networkentzat egina. Star Trek frankiziaren parte izan zen.

## Abiapuntua 
XXIII. mendean girotuta, jatorrizko saila eta Star Trek: First Contact artean, Enterprise (NX-01) Makurdura-motor 5 lortzen duen lehen espazio-ontziaren eta bere tripulazioaren abenturak jarraitzen ditu.

## Aktoreak 
* Scott Bakula: Jonathan Archer
* John Billingsley: Phlox
* Jolene Blalock: T'Pol
* Connor Trinneer: Charles "Trip" Tucker III
* Dominic Keating: Malcolm Reed
* Linda Park: Hoshi Sato
* Anthony Montgomery: Travis Mayweather

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
V (1983ko telesaila)

***V*** (edo ***V: The Original Miniseries***) zientzia-fikziozko telesail estatubatuar laburra da, Kenneth Johnsonek NBCrako sortua. Berez, hiru telesail laburrek osatu zuten eta izugarrizko ospea izan zuen. ABCek 2009an remake bat egin zuen.

## Sinopsia 
Ustez giza itxura duten estralurtarrak (egia esan, reptiloideak) Sirius izarraren laugarren planetatik, munduko hiri nagusietan pausatzen diren 50 plater hegalari erraldoiko flota batean, Lurrera iristen dira. Bakean datozela diote, eta gizakien laguntza bilatzen dute beren planetan behar dituzten produktu kimiko batzuk lortzeko; izan ere, beren bertsioaren arabera, lehengaien hornidurarik ezagatik kolapsoaren ertzean dago. Trukean, beren teknologia aurreratua gurekin partekatuko dutela hitz ematen dute. Gobernuek onartzen dute eta estralurtarrek eragina dute munduko botere-eremu gorenetan. Hala ere, disrupzioak gertatzen hasi dira. Zientzialari batzuk etsaitasuna aurkitzen hasi dira komunikabideen aldetik, bisitarien aurka konspiratzen ari direla leporatzen baitiete, eta beren jardueretan eta mugimenduetan murrizketak ezartzen zaizkie. Zientzialari ospetsuenetako batzuk praktika subertsiboetara bideratzen hasi dira.

## Aktore nagusiak 
*Jane Badler: Diana
*Faye Grant: Juliet Parrish
*Bonnie Bartlett: Lynn Bernstein
*Marc Singer: Mike Donovan
*Michael Durrell: Robert Maxwell
*Richard Herd: John
*Andrew Prine: Steven
*Robert Englund: Willie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Star Trek: Deep Space Nine

***Star Trek: Deep Space Nine*** () estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da. Rick Berman eta Michael Pillerrek sortua, Star Trek frankiziaren parte izan zen.

## Abiapuntua 
Benjamin Sisko Izarretako Flotako komandanteak Bederatzi Espazio Sakoneko Estazioaren agintea hartu zuen. Jadzia Daxek eta biek ikusi den lehen zizare zulo egonkorra aurkitzen dute, eta bertan bizi diren izakiak espazio/denbora normalarekin lotuta ez daudela ohartzen dira. Bajoriar erlijiosoentzat, zizare zuloko estralurtarrak jainko mistikotzat hartzen dira, Profeta deitzen dietenak, eta zuloa bera profeta hauek bizi diren Zeruko Tenplua da. Sisko bera Profeten mandatari gisa hartzen dute bajoriarrek, eta horrek begirune handia ematen dio Gobernuaren eta, oro har, bajoriar herriaren barruan.

Horrek iraupen luzeko arku historikoetarako oinarriak ezartzen ditu. Siskok, hasieran, desadostasunez eta eszeptizismoz ikusten du bere erlijio-ikono rola, Profetak "zizare zuloko estralurtar" soil gisa aipatuz eta geltokiko komandante-rola bajoriarren erlijio-sinesmenetatik haratago mantentzen saiatuz. Geroago, bere rola onartzen du, eta telesailaren amaierarako argi eta garbi aitortu du.

## Aktoreak 
*Avery Brooks: Benjamin Sisko
*Nana Visitor: Kira Nerys
*René Auberjonois: Odo
*Alexander Siddig: Julian Bashir
*Terry Farrell: Jadzia Dax
*Colm Meaney: Miles O'Brien
*Cirroc Lofton: Jake Sisko
*Armin Shimerman: Quark
*Michael Dorn: Worf
*Nicole de Boer: Ezri Dax
*Andrew Robinson: Elim Garak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanca Manchón

**Blanca María Manchón Domínguez** (Sevilla, 1987ko martxoaren 6a) sevillar estropadalaria da, Mistral eta RS:X eskoletan belan lehiatzen den kirolaria. Bi aldiz izan da munduko txapelduna: 2005 Mistral klasean eta 2010 RS:X-en.

## Ibilbidea 
Bi domina irabazi zituen RS:X Munduko Txapelketan, urrea 2010ean eta zilarra 2009an, eta lau domina Europako RS:X Txapelketan 2006 eta 2013 urteen artean. Urrezko domina ere lortu zuen 2005eko Munduko Mistral Txapelketan, eta bi domina Europako Mistral Txapelketan, 2005ean urrea eta 2004an zilarra.

Bi Udako Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, zortzigarren lekuan Atenasen 2004 (Mistral klasea) eta hamaikagarren lekuan Tokio 2020 (RS:X klasea). 2010ean, Nazioarteko Bela Federazioak izendatu zuen Urteko Munduko Erregatista; sari hori jaso zuen Espainiako bigarrena izan zen, Theresa Zabellek 1994an izendatu ondoren. 2011n, Kirol Merituaren Errege Ordenako zilarrezko domina jaso zuen.

Kirol-ibilbideaz gain, bi telerrealitate-lehiaketatan hartu du parte: 2023an, HBO Max plataformako *Traitors* *España* saion, eta 2024an, Telecincoko *Supervivientes* delakoan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa COEn.
Alonso Quijano

**Alonso Quijano** ( ahoskatua), **On Kixote** izengoitiaz ezaguna, *On Kixote Mantxakoa* liburuko pertsonai nagusia da. *On Kixote Mantxakoa* Miguel de Cervantes espainiar idazle ospetsuaren idazlan nagusia da. Bi zatitan argitaratu zen, lehenbizikoa 1605ean eta bigarrena 1615ean. Aditu askoren arabera, historiako eleberririk onenetako bat da. Munduko hainbat hizkuntzatara itzulita dago, tartean euskarara; halaber, ugari izan dira zinemara eraman dituzten liburuaren bertsioak.

Bere profil psikikoa, zoroarena baino gehiago, ameslariarena da, haluzinazioak gorabehera, buru-argitasun uneak dituena, non gauza oso zentzudunak edo zoroak esaten dituen. Funtsean, bere erokeria erlatiboa ez da pertsona normaletatik pasatzen diren gainerako pertsonaiena baino askoz handiagoa. Gainera, irudimen handia du, eta horrekin errealitatea nahi bezala aldatuko du zaldun ibiltari handia izateko ametsa gauzatu ahal izateko. Bere lagun Santxo Panza du ezkutari, abenturetan dabilena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simca 1200

**Simca** **1200** edo **Simca 1100** automobil-modelo ezaguna izan zen, 1967tik 1982ra bitartean Simca fabrikatzaile frantsesak eta Barreiros fabrikatzaile espainiarrak ekoitzia, 1100 markarekin Frantzian eta 1200 gisa Espainian. 3 edo 5 ate, aurreko motorra eta aurreko trakzioa zituzten turismo familiarren segmentukoa zen, auto konpaktu gisa ezaguna izan zirenen artean lehenengoetakoa. 

Jatorrizko motorra 1118 cc zen eta 52ko zaldi-potentzia zeukan. Ondoren, motorizazio gehiago jaso zituen, eta Talbot 1100 edo Talbot 1200 gisa ere merkaturatu zuten.
[erdian|thumb|480x480px|1977ko Simca 1200 LS bat, Bizkaiko matrikularekin, [Plentzia|Plentzian.]]Frantzian beste modelo bat egin izan zen, Simca 1200 S edo Simca 1200 Coupé izenekin ezaguna, baina auto desberdina zen hura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Douglas Rushkoff

**Douglas Rushkoff** (New York, 1961eko otsailaren 18a) estatubatuar saiakeragile, idazle, kronikagile, hizlari eta dokumentalista da. Ezaguna da, batez ere, cyberpunk kulturarekin duen loturagatik eta kode irekiko programazioa sustapenagatik. Bere ikerketa eremu nagusia aro digitalean gizakiaren autonomiaren inguruan oinarritzen da. MITek munduan eragin gehien zuten hamar intelektualen artean zerrendatu zuen.

## Bizitza 
Komunikabide, teknologia eta kulturari buruzko hamar liburu idatzi ditu. 

Rushkoffek gaur egun Manhattango New School Universityko Komunikabideen Azterlanen Sailean irakasten du. Lehenago New Yorkeko ITP Unibertsitatean irakatsi zuen. MaybeLogic Akademiarentzat ere on line klaseak eman zituen. 

## Lanak 
### Saiakerak 
* *Cyberia: Life in the Trenches of Cyberspace*, 1994 
* *Media Virus: Hidden Agendas in Popular Culture*, 1995 
* *Playing the Future: What We Can Learn From Digital Kids*; 1996 
* *Coercion: Why We Listen to What "They" Say*, 1999 
* *Open Source Democracy* A Demos Essay, 2003
* *Nothing Sacred: The Truth About Judaism*, 2003 
* *Get Back in the Box: Innovation from the Inside Out*, 2005 
* *Life, Inc.: How the World Became A Corporation and How To Take It Back*, 2009 
* *Foreword: The Opportunity for Renaissance*, p.&nbsp;273–281, in *Be The Media*, 2009, , éditeur
* *Program or be Programmed: Ten Commands for a Digital Age*, 2010 
* *Present Shock: When Everything Happens Now*, 2013 
* *Throwing Rocks at the Google Bus, 2016  *

### Fikzioak 
* *Ecstasy Club*, 1997
* *Exit Strategy* (aka Bull), 2002 

### Eleberri grafikoak 
* *Club Zero-G*, 2004 
* *Testament*, 2005-2008 
* *A.D.D. - Adolescent Demo Division*, 2012 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rocío Madrid

**Rocío Madrid** (Malaga, 1978ko maiatzaren 26a) telebistako aurkezlea eta aktore malagarra da.

## Biografia 
Europa ikastetxean ikasketak amaitu ondoren, dantza-karrera amaitzearekin batera, haurtzaindegirako LH ikastea erabaki zuen, eta 18 urterekin amaitu zuen. Adin horretan, ikasi zuen horretan lanean hastea edo Madrilera joatea erabaki behar izan zuen, bere ametsa egia bihurtzen saiatzeko, eta azkenean azken aukera hori hautatu zuen, Madrilera joan zen. 1996an, Espainiako hiriburuan, Metrópolis arte dramatikoaren eskolan ikasi zuen. 

### Lan ibilbidea 
Lehen aktore lana Imanol Arias eta Emma Suárez protagonista zituen *Amor maestro* telesailean lortu zuen.

2001eko udan, Gestmusic-ek urtero ospatzen duen jaian, Toni Cruzek, Josep Maria Mainatek eta Xavier Sardàk Telecincoko *Crónicas marcianas* saio arrakastatsuko kolaboratzaile-taldean parte hartzeko eskaintza egin zioten, eta azkenean onartu egin zuen. Saio horretan parte hartu zuen 2001eko irailetik 2005eko uztailera arte —orduantxe utzi zitzaion emititzeari—.

2006an, besteak beste, Amparo Larrañaga, Joaquín Kremel, Loles León, Paulo Pires eta Pedro Mari Sánchezekin batera, TVEko *Fuera de control* telesailean parte hartu zuen.

2008ko lehen hilabeteetan *¿Qué apostamos?* saioa aurkeztu zuen Carlos Lozanorekin batera. 13 astez emititu zuten kanal autonomikoek: Telemadrid, Canal 9, Canal Sur, Castilla-La Mancha Televisión, Aragón Televisión, La 7 (Murtziako eskuladea) eta Canal Extremadura Televisión. Canal Sur kateko *Arrayán* telesailean parte hartu zuen 2006-2009 denboraldian, Sandra pertsonaia izan zen. 2009 eta 2010 bitartean, TVE *Amar en tiempos revueltos* telesailean parte hartu zuen, Mariana Robledo pertsonaia interpretatuz.

2013an, lehiakide gisa parte hartu zuen Cuatroko *Expedición imposible* telerrealitate-saioan.

Urte horretan bertan, *Marta tiene un marcapasos* musikalean hartu zuen parte, Hombres G pop taldearen soinu-banda abestiekin osatua. 2013ko abuztuan, *Interviú* aldizkariaren barruko orrietan agertu zen. 2015. urtean, María del Mar pertsonaia izan zen *The Hole 2* burlesque ikuskizunean, Espainiako zenbait hiritan egindako biran.

2019ko urrian jakinarazi zen *Tu cara me suena* saioaren zortzigarren edizioko lehiakidea izango zela. Gainera, kate bereko *Me resbala* saioan parte hartzen hasi zen eta Canal Sur kateko *Esto es lo que hay*  saioa aurkezten, larunbatetan 18:55ean eta igandeetan 19:05ean.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebistako serieak 
### Telebista-saioak 
### Musikalak 
## Familia-bizitza 
2005eko ekainaren 25ean, Malagako Ángel Morales Cuerva Espanyoleko futbol-jokalari ohiarekin ezkondu zen. 2007ko urtarrilean ama izan zen Candela alaba jaiotzean. 2011ko ekainean, bere bigarren alaba Triana jaio zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pero Šoć

**Pero Đ. Šoć** () errege ministro, zientzietan doktorea eta mason montenegroarra izan zen.

Lehen Mundu Gerraren aurretik, Montenegroko Telegrafoko, Ogasun Ministerioa eta Kanpo Arazoetako Ministerioko funtzionarioa izan zen.

Erbestean dagoen Montenegroko Errege Gobernuko (Ministroen Kontseiluko) kide iraunkor gisa (Jovan Plamenac lehen ministroarekin eta Milutin Vučinić jeneralarekin), Šoć Montenegroko Legearen, Ohorea eta Askatasunaren aldeko borrokalari diplomatiko garrantzitsuenetako bat da.

1926an, amnistiaren ostean, Šoć Belgradera joan zen bizitzera, baina ez zuen berriro politikan sartu. 1929tik, Jugoslaviako PTTko zuzendaria da, baita historiako publizista eta ikertzailea ere.

1933an, Belgraden *Montenegroko Historia Aztertzeko Elkartea* sortu zuen.

## Kanpo estekak
Arancha de Benito

**Aránzazu de** **Benito Hernández**, ezagunagoa **Arancha de Benito** izenez (Madril, 1969ko azaroaren 6a) telebista espainiarreko aurkezle madrildarra da, eta 1990ean egin zuen lan gehiena.

## Biografia 
2010ean hil zen Rafael de Benito kazetariaren alaba da.

### Lan ibilbidea 
Modelo gisa noizbehinka lan egin ondoren, ospetsu egiten hasi zen 1991n Televisión Españolak *Ponte las pilas* nerabeentzako musika-programa aurkezteko hautatu zuenean. Lankide izan zituen Dani Martín (gero *El Canto del Loco* taldeko burua), Alicia Bogo eta Benjamin Barrington. Musika-saioetan jarraitu zuen, eta 1993an *Los Primeros de la Primavera* (1993) saioa aurkeztu zuen.

Bi urte geroago, kate berean, Tony Aguilar irratiko esatariarekin batera, 1995ean Televisión Españolan egon zen *Zona franca* musika-saio bakarraren arduraduna izan zen.

Hurrengo urteetan, behera egin zuen jarduera profesionalak, baina ez komunikabideetako agerpenak, prentsa arrosa izenekoetan batez ere, José María Gutiérrez "Guti" futbolariarekin izandako erromantzearengatik; 1999ko ekainaren 22an ezkondu ziren.

2005ean, María Teresa Camposek fitxatu zuen, eta Antena 3eko goizeko magazinaren azken etapan hasi zen lanean. Hala ere, handik hilabete gutxira, bertan behera utzi zen espazioa, audientzia kontuak zirela eta.

TVEko *El primero de la clase* (2006) lehiaketan parte hartu zuen, eta parte hartu zuen haur baten amabitxi izan zen.

2007 eta 2008 bitartean Cuatro kateko *Las mañanas de Cuatro* saioaren laguntzailea izan zen.

2009an dibortziatu egin zen 10 urtez ezkonduta egon ondoren, eta harekin Zayra (2000/12/15) eta Aitor Jose (2002/01/21) haurrak izan ondoren  bat ditu.

2011n, Espejo Público programan hasi zen, Antena 3 kateko tertuliakide gisa, Susanna Grisorekin.

## Bizitza pertsonala 
1999ko ekainaren 22an José María Gutiérrez "Guti" futbolariarekin ezkondu zen. 2009an dibortziatu egin zen 10 urtez ezkonduta egon ondoren, eta harekin Zayra (2000/12/15) eta Aitor Jose (2002/01/21) haurrak izan ondoren.

## Kanpo estekak 
* 

## Erreferentziak
Mariano Galarza

**Mariano Galarza** (Buenos Airesko 25 de Mayo, 1986ko azaroaren 12a) argentinar errugbi jokalaria da. Blokeoan jokatzen du Frantziako Top 14 Baionako klubean. Bere lehen kluben artean Universitarios de La Plata, Argentinan, Leinster eta Worcester izan dira. Galarza, medikuntzako ikaslea, Los Pumas taldean hautatu zuten 2008ko urte amaierako Europan egindako biran. 2010ean Argentinako selekzioarekin debutatu zuen eta 2011ko Errugbiko Munduko Kopan parte hartu zuen.

Leinsterrekin akordioa sinatu zuen 2010-11 denboraldiaren hasieran eta Celtic Ligako debuta egin zuen Glasgow Warriors-en aurka 2010eko irailean. Lau txapelen ostean 2011ko otsailean Leinster utzi zuen Argentinako Pampas XV taldean Vodacom Cup-en jokatzeko.

2013an, Worcester Warriors talde ingelesarekin sinatu zuen.  2014ko otsailaren 5ean, Galarza Gloucester Rugby bertako arerioak fitxatu zuen, eta horrek Warriors utziko zuen 2013-14 denboraldiaren amaieran. 

2018ko urriaren 4an, Galarzak Gloucester utzi zuen berehalako ondorioekin, Bordele Frantziako taldearekin bat egiteko 2018-19 denboraldirako Top 14an.  Ondoren, Galarzak 2019-20 denboraldiko Top 14 arerio Baionarekin fitxatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josh Thomas

**Joshua Michael Thomas** (Blackwater, 1987ko maiatzaren 26a) australiar umorista, aktore eta gidoilaria da.

## Bizitza 
Rebecca eta Mike Thomasen semea, Blackwater herrian jaio zen. 

2005ean, Melbourneko Nazioarteko Komedia Jaialdiaren RAW Comedy saria irabazi zuen. Hurrengo urtean, *The Comedy Zone*n parte hartzeko hautatu zuten. 2007an, Thomasen ikuskizuna, *Please Like Me*, Melbourneko Nazioarteko Komedia Jaialdian estreinatu zen, non Melbourneko Aireportuko saria eman zioten. Edinburgoko eta Montrealgo komedia jaialdietan ere parte hartu zuen.

2009an, Thomas Generation Y taldeko kapitain bihurtu zen *Bout Your Generation* telebista saioan.

2013ko otsailean, Thomasek idatzitako *Please Like Me* telesaila estreinatu zen ABC2 katean. Izen bereko ikuskizunetan oinarritzen da eta Thomasek protagonista antzeztu zuen.

2018an, ''Everything's Gonna Be Okay'' telesailaren ideia sortu zuen. 2020ko urtarrilaren 16an estreinatu zen Freeform katean.

Homosexual irekia da. 28 urte zituela, arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua diagnostikatu zioten. 2021ean, autista dela agerian utzi zuen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arancha del Sol

**María Arantzazu Maciñeiras de Lucas**, ezagunagoa **Arantxa del Sol** izenez (Cangas de Onís, Asturias, 1972ko maiatzaren 20a) asturiar modeloa, aktorea eta telebistako aurkezlea da.

## Biografia 
Humanitateak ikasi zituen Alcalá de Henareseko Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
Miss Madrid hautatu zuten 1989an, eta modelo gisa hasi zen. Telebistaren *bidez* izan zituen lehen harremanak ikuskizunen munduarekin, 1991n *El precio justo* lehiaketaren azafata-laguntzaile hasi zen, eta 1991-1992 denboraldian Telecinco kateak fitxatu zuen, Andoni Ferreñorekin batera *Vivan los novios* bikoteentzako lehiaketa aurkezteko.

Denbora-tarte horretan, aipatutako telebista-katearekin lotuta, hurrengo denboraldietan, Telecinco katearen lehen urteetako estiloko hainbat barietate eta lehiaketa aurkeztu zituen, hala nola *Humor cinco estrellas* (1992), *VIP Noche* (1992ko udazkena) edo *La batalla de las estrellas* (1993-1994), eta irratiaren aurpegi ezagunenetako bat bihurtu zen.

Aktore-ibilbidea *Aquí, el que no corre*... (1992) filmarekin hasi zuen. Ondoren Mariano Ozoresen *Pelotazo Nazional* (1993) egin zuen. *Esencia de poder* (2001) eta *El pasado es mañana* (2005) serieetan hartu zuen parte, biak Telecinco katekoak.

2010ean, *Brujas* antzerki-lanaren muntaketan hartu zuen parte, Santiago Moncadarena eta Manuel Galianaren zuzendaritzapean.

Zenbait urtez telebistan agertu gabe egon ondoren, 2024ko otsailean, Telecincoko *Supervivientes 2024* telerrealitate saiorako lehiakide ofizial gia fitxatu zuten.

## Bizitza pertsonala 
Finito de Córdoba toreatzailearekin ezkondu zen 2001eko urriaren 20an, Kordobako Santa Marina de Aguas Santas elizan. Biek alaba bat dute, Lucía, 2002an jaioa, eta seme bat, Juan Rodrigo, 2008an jaioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Star Trek: Voyager

***Star Trek: Voyager*** () estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da, Rick Berman, Michael Piller eta Jeri Taylorrek United Paramount Networkentzat egina. Star Trek frankiziaren parte izan zen.

## Abiapuntua 
Makis espazio-ontzi matxino baten atzetik zebilela, USS Voyager espazio-ontzia, Lurretik 75 mila argi-urtera dagoen Delta Kuadrantean harrapatuta gertatuko da. Tripulazio biek bat egingo dute etxerako bideari ekiteko.

## Aktoreak 
* Kate Mulgrew: Kathryn Janeway
* Robert Beltran: Chakotay
* Tim Russ: Tuvok
* Roxann Dawson: B'Elanna Torres
* Robert Duncan McNeill: Tom Paris
* Garrett Wang: Harry Kim
* Robert Picardo: The Doctor
* Ethan Phillips: Neelix
* Jennifer Lien: Kes
* Jeri Ryan: Seven of Nine

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto González Escarrá

**Roberto González Escarrá** (1890) argentinar futbolaria izan zen. Atzelari gisa jokatu zuen Club Atlético Porteñon eta Argentinako selekzioan.  

## Karrera 
Buenos Aires probintzian jaioa, González Escarrá Lomas Athletic Clubeko gazte mailan hasi zuen bere ibilbidea. Gero Adroguéko Instituto Americano-n jokatu zuen,  1908an Adolfo Bullrich Konpetentzia Kopako finala jokatu zuen taldean.

1908an, González Escarrá Porteñora joan zen, eta bertan bere lehen Lehen Mailako txapela irabazi zuen klubarekin 1912an, eta gero txapelketa berri bat irabazi zuen 1914an,  biak ere Argentinako Futbol Federazio disidenteak antolatuta. Porteñorekin, González Escarrák ere Copa de Competencia Jockey Club irabazi zuen 1915ean, Racing Clubi 2-1 irabazi ostean. 

1914an, Roberto González Escarrá Argentinako selekziorako deitu zuten. Bere lehen partida Brasilren aurkako lagunarteko partida izan zen, 1914ko irailaren 20an jokatutako Gimnasia y Esgrima de Buenos Aires estadioan, Argentinak 3-0 irabazi zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura García Lorca

**Laura** **García-Lorca de los Ríos** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1953) Ameriketako Estatu Batuetan jaiotako Huerta de San Vicente museoaren zuzendaria da, Espainiako Federico García Lorca poetaren oroimenari eskainia.

## Biografia 
Laura de los Ríos Giner (1913-1981) akademikoaren eta Francisco García Lorca diplomatikoaren (1902-1976) alaba da. Biak Estatu Batuetan erbesteratu ziren, Espainiako Gerra Zibilean, osaba Federico García Lorca hil ondoren, 1936an.

San Vicenteko baratzea kudeatzen du, izeba Isabel García Lorcari jarraituz. Beste izeba bat Concepción García Lorca da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Grab Francisco Garcia Lorca.jpg|Laura de los Ríos eta Francisco García Lorcaren hilobia, Madrilgo hilerri zibilean eta ezkerrean Lauraren gurasoena
Fitxategi:Gloria Giner de los Ríos García.jpg|Amama, Gloria Giner de los Ríos García, Eskola Normal Nagusiko eta Irakaskuntza Erakunde Libreko irakaslea  
Fitxategi:Fernando de los Ríos (cropped).jpg|Aitita, Fernando de los Ríos, diplomatiko errepublikanoa
Fitxategi:Laura de los Ríos Giner.JPG|Ama, Laura de los Ríos Giner , literaturako irakaslea, 1982 aurretik
Fitxategi:Los hermanos Federico García Lorca y Francisco García Lorca.jpg|Aita (eskuinean) Francisco García Lorca eta osaba (ezkerrean), Federico Garcia Lorca poeta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korrikaren lekukoa

**Korrikaren testigu**a edo **lekuko**a, hau da, Korrikan korrikalarien eskuz esku daramaten makila, Remigio Mendiburu artistak diseinatu eta egin zuen 1980. urtean. 1988 arte pieza hori ibili zen Euskal Herrian barrena. Mendiburu hil ondoren, 1988az geroztik, Juan Gorriti eskultoreak aldaketa txiki batzuekin eginiko kopia da herriz herri dabilena.

## Sortzeko prozesua 
[thumb|left|Lehenengo lekukoa Donostiako [San Telmo Museoan erakusgai dago.]]
Eskultura, berez, testigua apaindutako zurezko zilindro bat da. Barruan, ibilbide osoan mezu bat darama, bukaeran irakurtzen dena, alegia.

Ikur bereziaren beharra 1980 urteko lehen Korrikaren prestaketarekin batera sortu zen. Hala adierazten du Asier Amondo Korrikaren antolatzaileak San Telmo Museoarekin elkarlanean egin duen azalpen bideoan. Hastapenetan Korrikarako «zerbait ikonikoa bilatzen zen, eskuz esku edo herriz herri ibiltzea sustatuko zuena». Ikono haren bilaketan jo zuten Remigio Mendiburu euskal eskultorearengana.

## Aldaketak 
[thumb|250px|[Remigio Mendiburu berak sortutako lekukoa eramaten.]]
Juan Gorritiren hitzetan oso aldaketa txikiak egin ditu testiguan: zertxobait handiago izanda, "berdin-berdina da, baina materiala hobetu dut». Askotariko baldintza klimatikoak eta eskuen hartu-emanak lekukoa kaltetu dezakeela jakinda, pagoa erabili ordez, ezpel arruntezko zurarekin sortu zituen gainerakoak artista nafarrak: «Jende askok eskutan ibiltzen du, eta beharbada alde egin, beste batzuetan eraman, eta auskalo zer gerta dakiokeen». Hori horrela, beste hainbat ditu gordeta bere tailerrean, «bat batean» beharrezkoa izan baitaiteke, Euskal Herriko edozein txokotan. Modernitatearen hasiera atalean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* San Telmo museoak sortutako dokumental honetan Asier Amondok testigua sortzeko prozesua azaltzen du.
Aitziber Irurtia

**Aitziber Irurtia Fernandez** (Santutxu, Bilbo)  Gaztedi dantzari-taldeko musikaria den akordeoi-jotzailea.
Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria izan zen 2001ean, Gaztedi Dantza Taldearen izenean taldearen 50. urteurrena ospatu zuten urtean.  Txupina Arriaga antzokiko balkoitik jaurti zen lehen urtea izan zen hura, eta plazan jende andana bildu zen. Aurreko urteetan udaletxean eta Plaza Barrian egin izan zen. Ez zen jende askorik espero lehenengo aldi hartan, baina  jende pila bat hurbildu zen Aste Nagusiko hiru protagonistak ikusteko: Marijaia, Irurtia pregoilaria eta txupinera ikusteko (Irrintzi konpartsako Berta García). Urte hartan hasi zen txupinazoa gaur egun dena izaten. 
ezkerrera|thumb|Gaztedi taldearen 65. urteurrena (2016).
Gaztedi dantzari taldekoek ekintza ugari antolatu zituzten aste Nagusi hartan. Besteak beste, 50. urteurreneko elastikoa atera zuten, hori kolorekoa, eta pregoilariaren txapelaren antzekoak erosi zituzten. Izugarrizko taldea batu zuten, konpartsa berri baten antza hartu zuten.

Bilboko Aste Nagusia sortu zenetik, pregoilari lana egina zuten emakume bakanetako bat izan zen garai hartan. Irurtia bezala, Loli Astoreka eta Maribi Bilbao aktoreak Amalia Iglesias idazlea, eta Alicia Carreño kirolaria bakarrik arituak ziren zeregin horretan.

Fitxategi:Aitziber Irurtia Gaztedi 2001 01.jpg
Fitxategi:Gaztedi pregoilari Berton aldizkaria Begoña 1998-2003 080.jpg|link=|Gaztedi pregoilaria Berton aldizkarian (2001)
Fitxategi:Aitziber Irurtia pregoilaria Gaztedi 2001.jpg|Aitziber Irurtia 2001eko Bilboko Aste Nagusiko pregoilaria

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal dantzak

## Kanpo estekak 
* Konpartsen omenaldia Ikurrinari. Gure txosnatik. Iñigo Azkona,&#x20;«Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka. 1990-2003.»&#x20;*Berria*, 2001-08-24
Concepción García Lorca

**María de la Concepción García Lorca**, ezagunagoa **Concha** **García Lorca** izenez (Fuente Vaqueros, Granada, 1903ko apirilaren 14a - Granada, 1962ko apirilaren 21a) granadar errepublikanoa, Espainiako gerra zibila zela-eta erbesteratua. Federico García Lorca poeta ospetsuaren iloba da.

## Biografia 
Gurasoak Vicenta Lorca Romero (Granada, 1870eko uztailaren 25a - Madril, 1959ko apirilaren 9a) eta Federico García Rodríguez (Fuente Vaqueros, 1859ko abuztuaren 28a - New York, 1945eko urriaren 9a) ziren. Aita lurjabe aberatsa izan zen, eta ama, berriz, irakaslea, literatura zalea. Concepción Granada probintziako Fuente Vaqueros herrian jaio zen 1903ko apirilaren 21ean, egoera ekonomiko oneko familia batean. María de la Concepción García Lorca izena jarri zioten bataiatzean. Bi neba izan zituen, Laura de los Ríos Giner maistrarekin ezkondu zen Francisco García Lorca eta Federico García Lorca poeta ospetsua. Ahizpa txikia Isabel García Lorca irakaslea eta idazlea izan zen. 

Manuel Fernández-Montesinos Lustaurekin (1901-1936) mediku eta politikariarekin ezkondu zen eta gero Granadako alkatea izan zen Errepublika sasoian. Hiru seme-alaba izan zituzten: Vicenta Fernandez-Montesinos García-Lorca (1930-2023) idazlea, Manuel Fernández-Montesinos García-Lorca (1932- ) 1977an senadore izan zen Granadan eta Concha Fernández-Montesinos García-Lorca (1936- ) arkitetura ikasi zuena.

Granadako Manuel Fernández Montesinos ezkondu zen, alkate izan zena eta Espainiako Gerra Zibilean erail zutena, eta handik hiru egunetara, Federico neba poeta ere bai.

Laura Garcia Lorca iloba Huerta de San Vicente museoaren zuzendaria da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Fotografía anónima MNCARS 7.jpg|María del Carmen García Lasgoity, Federico García Lorca neba, Isabel García Lorca ahizpa eta Jacinto Higueras, Santander 1933
Fitxategi:Los hermanos Federico García Lorca y Francisco García Lorca.jpg|Neba biak (eskuinean) Francisco García Lorca eta (ezkerrean), Federico García-Lorca poeta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Universo Lorca | Web dedicada a la vida y obra de Lorca y su vinculación con Granada. (Granadako Diputazioa)
Mount Vernon (Baltimore)

**Mount Vernon**, AEBetako Baltimore hiriko auzo bat da, Maryland estatuan. 

Izena Virginian dagoen George Washingtonen Mount Vernon etxaldeari zor dio eta Washington monumentuaren kokalekua da.
Washington monumentua (Baltimore)

**Washington monumentua**, AEBetako Baltimore hirian dagoen monumentu bat da, Maryland estatuan. George Washington (1732-1799) estatubatuar lehen presidentearen omenezkoa da. Mount Vernon auzoan dago.

1815-1829 artean Robert Mills arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Locust Point (Baltimore)

**Locust Point**, AEBetako Baltimore hirian dagoen lurmutur eta auzo bat da, Maryland estatuan, Locust Point Industrialguneaz inguratua. 

XIX. mendean New York hiriko Ellis Island ondoren AEBetara sartzeko europar etorkinen sarbide nagusia zen. Gaur egun bertan estatubatuar-poloniar, estatubatuar-irlandar eta estatubatuar-italiar komunitate garrantzitsuenak bizi dira.

Auzo honetako eraikin nabarmenena Fort McHenry gotorlekua da.
Baltimoreko Arte Museoa

**Baltimoreko Arte Museoa**,  edo *BMA*, AEBetako Baltimore hirian dagoen arte museo bat da, Maryland estatuan.

1914an John Russell Pope arkitektoak neoklasiko estiloan eraikiarazi zuen.

Munduko artelan bilduma handienetakoa du, tartean Henri Matisse, Paul Cézanne, Pablo Picasso, Vincent van Gogh, Giovanni Battista Pittoni, Paul Gauguin, Auguste Renoir eta Andy Warholen artelanak ikusgai daude.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Emerson Bromo-Seltzer Dorrea

**Emerson Bromo-Seltzer Dorrea**, **Emerson Dorrea**, **Bromo-Seltzer Dorrea** edo **Bromo Dorrea**, AEBetako Baltimore hirian dagoen erloju-dorre bat da, South Eutaw kalearen 21. zenbakian, Eutaw kalearen ipar-ekialdeko izkina eta West Lombard kalearen artean.

1907-1911 artean Baltimoreko Udalaren aginduz Joseph Evans Sperry arkitektoak eraikiarazi zuen.
Rosie King

**Rosie King** (1998) britainiar gidoilaria, ahots-aktorea, irudigilea eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
10 urterekin konturatu zen autista zela *Little Rainman: Autism - Through the Eyes of a Child* liburua irakurri ondoren, gurasoek bere nebaren diagnostikoa hobeto ulertzeko lortu zutena. Urtebeteko prozesu baten ondoren Asperger eta Tourette sindromeak diagnostikatu zizkioten ofizialki. Eskolan jazarpena pairatu zuen bere neurotipoagatik.

2010ean, Rosieren amak, Sharon Kingek, pertsonaia autista bat duen ipuina argitaratu zuen eta Rosiek marrazkiak egin zituen. Honek 2012ko BBC Newsrounden *My Autism and Me* dokumentalean agertzea ekarri zuen. Urte hartan, dokumentalak Emmy Kids nazioarteko saria eta Erresuma Batuko Royal Television Society Craft & Design saria irabazi zituen. King berari Yorkshire Children of Courage saria eman zioten dokumentalean agertu ostean. Aktibismoan aritzeko gogoa indartu egin zaio ikasketa eta lan aukerak bilatzean diskriminazioa jasan zuenean.

2017an, *Pablo* telesailaren gidoiak idaztean parte hartu zuen. Gainera, Llama pertsonaiari ahotsa eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vicenta Fernández-Montesinos

**Vicenta Fernandez-Montesinos García-Lorca**, edo **Tina Montesinos** (Granada, Andaluzia, 1930eko abenduaren 9a - Aravaca, Madril, 2023ko irailaren 12a) granadar idazlea izan zen. Liburuak sinatzeko orduan Tina Montesinos jartzen zuen. 

## Biografia 
Gurasoak Concepcion Garcia Lorca eta Manuel Fernández-Montesinos Lustau (1901-1936) izan ziren. Manuel neba eta ahizpa Concha izan zituen. Aita medikua eta politikoa zen, 1935ean, errepublikaren sasoian Granadako alkatea izan zena. Lehen urteak Huerta de San Vicenteko familia etxean bizi izan zen, Lorca familiaren udako etxean, gero museo-etxe bihurtu zena. Sei urte zituela, 1936ko abuztuan, Francoren armadak aita erahil zuen eta hiru egun geroago osaba Federico García Lorca ere bai.

1940ko udan, familiako gainerako kideek "Marqués de Comillas"n ontziratu ahal izan zuten erbestera, Ameriketako Estatu Batuetara, alde egiteko, New Yorkera hain zuzen ere. Erbestealdi horrek ia hamar urte iraun zuen, eta berrogeita hamarreko hamarkadan itzuli zen Madrilera.

## Argitaratutako lanak 
* Tica Fernández-Montesinosek bi memoria-liburu idatzi zituen: *Notas deshilvanadas de una niña que perdió la guerra* (2007), Comares argitaletxeak argitaratua. Gerra Zibila hasi aurretik San Vicenteko baratzean izandako haurtzaroko kontakizuna da.
* 2018an, Ediciones Dauroren *El sonido del agua en las acequias* argitaratu zuen, eta Estatu Batuetako erbestealdiaren bizipenak kontatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josef Čapek

**Josef Čapek** (Hronov, 1887ko martxoaren 23a – Bergen-Belsen, 1945eko apirila) txekiar margolari eta idazlea izan zen. Karel Čapek anaiak literaturan sartu zuen "robot" hitza asmatu zuen.

Kubista estiloko margolaria izan zen hasieran, geroago estilo minimalista propioa garatu zuen arren. Karel anaiarekin kolaboratu zuen antzezlanetan eta ipuinetan, eta *Izen askoko lurraldea* antzezlan utopikoa idatzi zuen. Eleberri eta saiakera kritikoak ere idatzi zituen, inkontzienteaz, umeez eta basatiez aritu zelarik. Haur literaturako marrazkilari eta ilustratzailea ere izan zen.

Nazionalsozialismoaren aurkako jarrera kritikoa izan zuen eta 1939an atxilotu zuten Alemaniak Txekoslovakia inbaditu ondoren. Bergen-Belsengoo kontzentrazio-esparruan sartu zuten, eta han idatzi zuen *Poemak kontzentrazio-esparru batetik*. Esparruan hil zen 1945ean. 1945eko ekainean, emaztea eta Rudolf Margolius haren bila joan ziren, baina ezin izan zuten gorpuzkirik aurkitu. 1948an, justiziak 1947ko apirilaren 30ean ezarri zuen heriotzaren data ofiziala.

## Lan hautatuak 
* *Lelio*, 1917
* *Ze života hmyzu*, 1921 – Karel Čapekekin
* *Povídání o pejskovi a kočičce*, 1929
* *Stín kapradiny*, 1930, eleberria
* *Kulhavý poutník*, saiakerak, 1936
* *Izen askoko lurraldea*
* *Básně z koncentračního tabora* (*Poemak konzentratzio-esparru natetik*), 1946
* *Adam Stvořitel* – Karel Čapekekin
* *Dášeňka, čili život štěněte* - Karel Čapekekin

## Iruditegia 

Josef Čapek Letadlo.jpg|*Letadlo* (*Hegazkina*)
Josef Čapek, Zpívající děvčata.jpg|*Zpívající děvčata* (*Neskak kantari*)
Josef Čapek - Harmonikář (1913).jpg|*Harmonikář* (*Aho-sounularia*)
Josef Čapek - Krajina v dešti (1928).jpg|*Krajina v dešti* (*Paisaia eurian*)
Josef Čapek - Kluci s kozou (1936).jpg|*Kluci s kozou* (*Ahuntz bat duten mutilak*)
Josef Čapek - Piják (1913).jpg|*Piják*
Josef Čapek - Matka s dětmi.JPG|*Matka s dětmi* (*Ama seme-añabekin*)
Josef Čapek, Hra.jpg|*Hra* (*Jokoa*)
AfricanKingCapek.jpg|*Afrikako erregea*
Josef Čapek Selfportrait.jpg|*Autoportrét* (*Autoerretratua*)

## Kanpo estekak
Ainara Agerre Lako

**Ainara Agerre Lako** (Jutsi, Nafarroa Beherea, 2001) 2024ko urtarrilean herriz herri ibili zen pagolarren maskaradako kauter taldearen buru izan zen Agerre Lako, Kabana Handiaren rolean. Kargu horretan jardun zuen lehen emakume izan zen.

## Bizitza 
Jutsin sortu zen Ainara Agerre Lako, amaren herrian. 11 urte zituela, 2012an joan zen Pagolara familiarekin, Bordaia etxera, aitaren herrira. Ainarak lau urtez egin du libertimendua Amikuzen, Oztibarren izan zen ikastolan, eta Oztibarreko Egunean laguntzaile izan zen. 

## Kabana Handia 
2019an pastoralak dinamika bizia sortu zuen Pagolan eta giro horretan murgildu zen Ainara eta harrezkero ez du etenik izan, «Kasik naturalki» antolatu zuten maskarada 2024an. Pagolarrek maskarada bat eman zuten lehen aldia izan zen. Eta, maskarada misto batean lehen aldiz, Kabana emaztea izan zen. Hala, Ainara izan zen 2024ko urtarriletik goiti herriz herri predikuak erran zituen Kabana Handia, Pagolako maskaradan, belaunaldiz belaunaldi transmisiorik izan ez duen herrian, halere, Ainararen esanetan:*Ene ustez, badu alde ona: ez dugu nehor herrian errateko «maskarada hola egin behar da», eta, orduan, gazteek gure artean hartzen ditugu deliberoak, arrunt libre gara.*.

## Hizkuntza 
Ainara Agerre-Lako ETBn izan zen euskararen erabileraz hitz egiten. Eta honako azalpenak eman zituen:  Pagolako eta inguruko herri askotako haurrak Oztibarreko ikastolara joaten dira eta txikitatik lantzen dituzte toka, noka eta xuka. Etxean, lagunekin eta herritarrekin erabiltzen dugu Xuka; familiartekoa, etxekoa eta goxoa da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pagolako maskaradak 2024, bideoa
Jubzhang

**Jubzhang** (Bhutan, 1971ko maiatzaren 7a) arkularia da. Bhutan ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rinzi Lham

**Rinzi Lham** (1967ko urriaren 10a) arkularia da. Bhutan ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Namgyal Lhamu

**Namgyal Lhamu** (1974ko apirilaren 5a) arkularia da. Bhutan ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russula violacea

***Russula violacea*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Russula cavipes* 

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ez da oso hauskorra, ertza ia ildaskatu gabea, berdea edo moretik lila kolorera, batzuetan eremu zentrokideetan, berdea nagusituz erdigunean.

**Orriak:** Krema kolorekoak, pixka bat horitu egiten dira, nahiko zabal.

**Hanka:** 4 cm inguruko garaierakoa eta cm 1 inguruko lodierakoa, biguna, horitu egiten da.

**Haragia:** Horitu egiten da, fruta usaina du, pelargonioaren antzekoa eta zapore akrea. Guayakoarekin erreakzio positiboa (ahuletik sendora).

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. Cavipes epitetoa ere latinetik dator, barnehutsa esan nahi duen “cavus” hitzetik eta hanka esan nahi duen “pes” hitzetik. Oin barnehutsa duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Russula pelargonia* eta *Russula clariana*, delakoekin nahas daiteke. Habitata eta usain bereizgarriak partekatzen dituzte.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Zenbait zuhaitz hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Bolivia, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Iran, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak