open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Glaria

**José Glaria Jordán** edo ***Glaria I*** (Alesbes, Nafarroa, 1929ko uztailaren 21a - 2006ko uztailaren 7a) Euskal Herriko futbolaria izan zen. Glariaren familian lau anaia futbolari profesionalak izan ziren; hortik dator "Glaria I" deitzeko beharra. Alesbes jaioterrian urtero bere eta bere anaia Jesusen ("Glaría IV") omenezko harrobiko futbol txapelketa antolatzen da. Semeak Jesus eta José Francisco futbolean aritu ziren ere.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu Uribe

**Jesus Uribesalgo Gutiérrez** edo futbolean ezaguna **Josu Uribe** izenarekin (Gijon, 1969ko maiatzaren 25a) futbol entrenatzailea da. Deportivo Alavésen aritu zen. Jesus Uribe Deportivo Alavéseko jokalari gipuzkoar ohiaren semea da.
 
## Kirol ibilbidea 
* Lealtad (1993-1994)
* San Martín (1994-1996)
* Real Titánico (1996-1997)
* Astur (1997-1998)
* Ribadesella (2000-2002)
* UD Las Palmas (2002-2003)
* Getafe (2003-2004)
* Elx (2004-2005)
* Hércules (2006-2007)
* Alavés (2007-2008)
* Ribadesella (2009)
* Eibar (2009)
* Cultural Leonesa (2009-2010)
* Panserraikos (2011)
* Girona (2012)
* Avilés (2013-2015)
* Mensajero (2016)
* Melilla (2016-2017)
* Caudal (2017-2018)
* Xerez Deportivo (2019-2020)
* Lanzarote (2020-2021)
* Mensajero (2022-Egun)

## Erreferentziak
Tapa (ontziak)

**Tapa** ontzi, kutxa eta kidekoak estaltzeko erabiltzen den gaineko zatia, kendu daitekeen elementu mugikorra. Batzuetan heldu eta kentzeko elementu bat du, heldulekua, botoia edo forma apaingarria (fruta, barazkia edo irudiren bat). 

## Erabilera 
Sukaldean, termino honek sukaldeko ontzi bat estaltzeko erabiltzen den sukaldeko tresnari egiten dio erreferentzia ( kazola, eltzea. . . ). Oro har, sukaldeko tresna gisa, tapak edukia azkarrago berotzen uzten du beroa kontzentratzen ; bero mantentzen du edo su motelean egosten uzten du.

Presio-eltzean taparen barrualdea gofratuta dago lurrun kondentsatuak egosketan laguntzeko, eta lurruna askatzeko edo xukatzeko estalki zulatuak ere daude. 

Potoetan, estalkiaren eginkizuna bi erabileraren artean edukia babestea da.

Tapa batzuek gontza edo banda daukate; adibidez, garbigailurako kartoizko kaxak edo metalezko te-kutxak, zeinean taparen ertz bat azpiko ontzira dagoen lotuta albo batetik.

Tapa batzuek klip efektua eginez ixten dira, material elastiko samar baten bidez, hala nola margotzeko potoak edo janari batzuenak, hala nola erositako gurin-ontziak.

Torlojuzko tapak daude daude, metalezko edo plastikozkoak, ontzien ahoak txikiak direnean tapoi deitzen direnak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bolinders_pot.jpg|Eltze bat bere tapa eta heldulekuarekin.
Fitxategi:Bread_and_butter_pickles.jpg|Poto bat bere taparekin.
Fitxategi:Etxarri-Aranatz - Iglesia de Santa María, interior 01.jpg|Bataiarriaren tapa Etxarri-Aranazko elizan.
Fitxategi:Magefesa pressure cooker.jpg|Presio-eltze baten tapa (Magefesa, Euskal Herrian egina)
Fitxategi:Bottomless Tupperware.jpg|Tupperware tapak, malgutasunarekin hermetikotasuna bermatzen dutenak.
Fitxategi:StorageContainers.jpg|Tupper hauetan tapek itxitura ertz gehigarriak dituzte.
Fitxategi:Mint box polypropylene lid.JPG|Banda edo gontz bidezko tapa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tapa (argipena)

**Tapa** terminoak hainbat adiera du:

* **Tapa**, ontzi bat gainetik estaltzeko zera.
* **Tapa**, Espainiako pintxo mota bat, jateko mokadua.
* **Tapa**, oihal apaindu mota bat, Melanesia eta Polinesiakoa.
* **Tapa**, Estoniako hiria.
* **Tapas (filma)**: 2005eko film espainiarra.
Inés Edmonson

**Inés Edmonson** (Buenos Aires, Argentina, 1919ko ekainaren 1a - *Ibidem,* 2016ko urtarrilaren 29a) argentinar aktorea izan zen. 1930 eta 1940 hamarkadetan irratian, antzerkian eta zineman lan egin zuen. Lehen filmetan Inés Mondson bezala agertu zen.

## Aktore ibilbidea 
Ile horikoa eta oso ederra zen. Ratti anaien konpainian lan egin zuen *La virgencita de madera* lanean eta, aurrerago, lan horren bertsio zinematografikoan. Zinemako paper interesgarriena gatibu zegoen baten pertsonaia izan zen *Frontera Sur/ Hegoaldeko Mugan* (1943). Irratian, Aída Luz lagun zuela, 1940an LR2 Radio Argentinak transmititu zuen Hector Pedro Blombergen *La sombra del payaso/Pailazoaren itzala* irratinobela partekatu zuen Pedro Toccirekin.

Antzerkian, 1941ean egindako lanak gogoratzen dira Pedro Tocciren konpainian *Serenata Porteña* eta *Juan Cuello* Carmen Casnellekin .

Zineman, oro har, 30eko hamarkadako bigarren mailako pertsonaiak izan zituen.

### Zerrenda beltzean 
Peronen lehen presidentetzan, gobernuko funtzionarioek egindako zerrenda beltzean egoteagatik enpresaburu pribatuek kontratatzen ez zuten aktoreetako bat izan zen. Hori dela eta, nazioarteko bira bati ekin zion eta, gero, Mexikon kokatu zen, bertan ezkondu eta erretiratu egin zela. Gobernu peronistan egindako debeku hori Eva Duartek Emilio Kartulovich editorearekin maitasun-harremanean alboratu zuen aktore gaztearekin izandako liskarraren ondorioa izan zitekeen.

## Bizitza pribatua 
Hainbat hamarkadatan ezkonduta egon zen Héctor Ponce Sánchezekin, eta harekin Juan Miguel Ponce izeneko semea izan zuen.  

### Heriotza 
Osasunaren narriadura natural baten ondorioz hil zen, 2016ko urtarrilaren 29an, 96 urte zituela. Haren gorpuzkiak Pablo Noguésen hilerri britainiarrean lurperatu zituzten.

## Filmografia 
Film hauetan parte hartu zuen:

; Aktore
   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Internet Movie Data Base-n Inés Edmonson-i buruzko informazioa
* Inés Edmonsoni buruzko informazioa zinema nazionalaren gunean
Ines Artajo Ayesa

**Inés Artajo Ayesa** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1956) nafar kazetaria da. Diario de Navarrako zuzendaria izan zen 2006 urtetik 2021 urtera.

## Biografia 
Iruñean jaio zen, eta haurtzaroa Uxuen (Nafarroa) igaro zuen, aita Udaleko idazkaria baitzen herrian, eta hantxe bizi izan zen hamaika urtera arte. Nafarroako Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentziatu zen 1979an. 

## Kazetari ibilbidea 
Hogei urterekin Diario de Navarra egunkarian bekadun gisa iritsi zen. 43 urtez egon zen Nafarroako egunkarian, 2021eko irailean erretiratu zen arte. Bere kazetaritza-ibilbidean, Nafarroako gizarteko dozenaka pertsonari elkarrizketa sakonak egin zizkien, hainbat arlotakoak: politika, medikuntza, zuzenbidea, kirola, kultura. Kronika politikoaz ere arduratu zen.

### Zuzendari 
2006ko urtarrilaren 1ean Diario de Navarraren zuzendaritza hartu zuen, Julio Martínez Torresen ordez. Urte haietan, egunkariaren eta haren edizio digitalaren eraldaketaren buru izan zen, irakurleen behar berrietara egokituz; ETA erakunde terroristaren mehatxuari aurre egin zion; Covid-19 pandemiari aurre egin zion, erredakzioaren eta Nafarroako egunkariaren atalen egitura egoera berri horretara egokituz; eta egunkariaren edizio inprimatua berritu zuen, 2022ko urtarrilean beste errotatiba bat eskuratuta.

2021eko irailaren 23an jubilatu zen Diario de Navarrako zuzendaritzaren buru, eta ordura arte zuzendariordea lanetan aritu zen Miguel Ángel Riezuk ordezkatu zuen.

## Monografia 
* *Entrevistas con Navarra al fondo: personas y momentos*, Pamplona, Ediciones y Libros, 2003, 419 or. .

## Sariak 
* 2022an Luca de Tena saria.

## Erreferentziak
Menderatze eta sumisio sexual

thumb|Menderatutako pertsona bat.
**Menderatze eta sumisio sexual** terminoak, normalean batera erabiltzen direnak, adostasun-harremanetan oinarritutako sexu-portaera, -ohitura eta -praktika jakin batzuei egiten diete erreferentzia, pertsona batek beste pertsona bat menderatzea sexu-testuinguru batean, denbora mugatu batean edo orokorrago. BDSMren praktiketako bat da.

Kontaktu fisikoa ez da beharrezkoa, eta anonimoki ere egin daiteke, telefonoaren, posta elektronikoaren edo Interneteko berehalako mezularitza-zerbitzuen bidez (ikus sexu birtuala). Kasu batzuetan biziki fisikoak izan daitezke, eta batzuetan sadomasokismo bihurtzen dira. Praktika horietan, parte-hartzaile bakoitzak atsegin edo gozamen erotikoa sentitzen du menderatzen duen edo menderatzen duen pertsona izateagatik. Menderatzailea izen desberdinak izan ditzake: *ama*, *nagusia*. Menderatua, aldiz, *otzana*, *esklaboa*. Switch bat bi roletako edozein har dezakeen pertsona bat da. Bi switchek elkarrekin (edo elkarrekin) hainbat aldiz negoziatu eta trukatu ditzakete rolak saio batean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* BDSM
* Dominatrix
* Emakumezkoen dominazioa

## Kanpo estekak
Saint-Hilaire eliza (Melle)

**Saint-Hilaire eliza** Melleko (Deux-Sèvres, Frantzia) eliza katolikoa da. Eraikina monumentu historiko gisa sailkatu zen 1914ko apirilaren 18an. 1998az geroztik UNESCOk Gizadiaren Ondare izendatu du, Frantziako Donejakue bideen etapa gisa.

## Historia 
Jatorrian, eliza zurez egina zegoen. Egungo eraikinak ordezkatu zuen XII. mendean. Azken hau bi etapatan eraiki zen: 1109 inguruan (elizaren azpian dagoen diru-gordailu berrienaren data) korua eta transeptua egin ziren, eta 1150 inguruan nabea eta fatxada. Aimericus Abelini izeneko batek finantzatu zuen eraikuntza. Haren izena deanbulatorioko kapitel bateko abakoan agertzen da.

## Arkitektura 
Bere planta konplexua da eta erromesen bisitak errazteko diseinatuta dago. Horren erakusgarri da deanbulatorioa. 

### **Kanpoaldea** 
Eraikinak berezitasun bat dauka: kontrahormen ordez zutabeak jarri zituzten, gangen bultzada jasateko.

Mendebaldeko fatxada: Erdiko ataria puntu erdikoa da eta albo banatan bi arku itsu daude. Gainean hiru leiho ditu.

Iparraldeko pareta: eskulturengatik nabarmentzen da. Goi-erliebe bat dauka, nitxo batean, eta Konstantino I.ak jentilen gainean eduki zuen garaipena sinbolizatzen du. Atearen arkuaren kanpoko arkiboltan bizioen eta bertuteen arteko borroka irudikatzen da.

Kanpandorrea: karratua eta lodia. Leiho bat eta bi arku itsu ditu. 1850ean erabat berregin zen, sute baten ondoren. Lau aurpegiak berreraiki ziren, hegoaldeko aurpegiaren ereduari jarraituz.

### **Barrualdea** 
Dekorazio zizelkatua ugaria da: Hainbat kapitel erromaniko daude, musikariak eta munstroak irudikatzen dituztenak.

Eskuinaldean atari oso eder bat dago, eta hori bitxia da. 31 krabelin tailatuk osatzen dute arkua. Erdian, Kristo bat dago, eskuineko eskuarekin bedeinkatzen. Beste eskuan Jakinduriaren liburua dauka. 

Deanbulatorioko kapitel guztiak nabarmenak dira eta ikonografia aberatsa dute: basurde-ehiza, Ongiaren eta Gaizkiaren zuhaitza, malabareen eszena, hegaztiak edaten, dragoiak, elefanteak.

Transeptuaren gainean kupula bat dago, eta kanpandorrea eusten du.

## Galeria 

Fitxategi:Eglise St Hilaire entree.jpg|Atari nagusia
Fitxategi:Eglise St Hilaire entree facade.jpg|Iparraldeko ataria
Fitxategi:Eglise Saint-Hilaire de Melle (4).jpg|Iparraldeko horma
Fitxategi:Eglise Saint-Hilaire de Melle (1).jpg|Absideak eta kanpandorrea
Fitxategi:Eglise Saint-Hilaire de Melle (6).jpg|Erdiko nabea
Fitxategi:Melle Saint-Hilaire intérieur.JPG|Nabeak
Fitxategi:Melle (79) Église Saint-Hilaire Chapiteau 399.jpg|Kapitel bat
Fitxategi:Melle (79) Église Saint-Hilaire Portail intérieur 401.jpg|Barruko atea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UNESCOren orrialdea, Frantziako Donejakue bideari buruz: https://whc.unesco.org/fr/list/868-067
* Frantziako Kultura Ministerioaren fitxa: https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00101264
Tricholomella constricta

***Tricholomella constricta*** *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Erdipurdiko jangarria.

Sinonimoa: *Calocybe constricta.

## Deskribapena 
**Kapela:** Mamitsua, ingerada irregularra, 2,5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran erdiesferikoa, gero ganbila, zuria, zuri krema kolorekoa, amaieran okre antzeko kolorekoa.

**Orriak:** Estu, sinuadak, lehenbizi zuriak, ondoren krema kolorekoak.

**Hanka:** Sabelduna, sustrai antzeko batekin, kurbatu samarra, zuria, errezelaren hondarrekin, bereziki ale gazteetan, eraztun forma har dezake.

**Haragia:** Zuria, irin usain handikoa.

**Etimologia:** *Calocybe* terminoa grekotik dator eta kapela edo buru eder batekin esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Calocybe gambosa'' delakoarekin, honek normalean udaberrian irteten du, eta oinean  ez du eraztun itxurako hondakinik.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, nitrogeno asko duten lurzoruetan egoten da, eta, beraz, ukuilu edo oilategietatik hurbil egoten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Azoreak, Europa, Errusia, Kazakhstan.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Joan Paulo II.aren odola

**Joan Paulo II.aren odola** hainbat eliza katolikotan gurtzen den 21. mendeko erlikia bat da, Aita Santuari berari bizirik zela asmo terapeutikoz ateratako odola da, ez hil ondoren atera ziotena.

## Historia 
Hil aurretik, gaixo zela, transfusioak egiteko hartu zitzaion odola. Nola azkenean ez zen erabili, Aita Santua hil ondoren odol hori erlikia gisa erabil zitekeela erabaki zuen Vatikanoak. Hainbat erlikia-ontzitan banatu dira tanta gutxi batzuz osatutako likido kantitate txiki batzuk, eta munduan zehar banatu dira, eliza desberdinetan gordetzeko.

Odola itxura batean likido ageri da erlikia-ontzi hauetan. Honetan ez dago mirari zantzurik, Vatikanoaren arabera, eta bai ordea odola atera zenean antikoagulatzaile ugari erabili zirela.

Odola gordetzen zuten erlikia-ontzien lapurretak ere gertatu izan dira. 2016an Koloniako Katedraletik ebatsi zuten ale bat, eta beste bat Spoletoko Katedraletik 2020an.
[erdian|thumb|350x350px|Joan Paulo II.aren odola, urrezko liburu forma duen [erlikia-ontzi batean, Madrilgo La Almudena katedralean ikusgai.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lise Malinovsky

**Lise Malinovsky** (1957) margolari daniarra da. Bere lehen lan koloretsu eta abstraktuak maisu klasiko ezagunen parafrasiak dira. Haren ondorengo lanak heriotza eta sentsualitatea bezalako gaiak jorratzen ditu, askotan animalien edo intsektuen irudiekin.

## Biografia 
1957ko otsailaren 25ean jaio zen, eta Jørgen Olivarius Olsen eta Ruth Malinovskiren alaba da. Kopenhageko Arte Apaingarrien Eskolan (1974-76) ehun-diseinuari buruzko hasierako sarrera egin ondoren, Arte Ederren Danimarkako Errege Akademian ikasi zuen, Stig Brøgger-en eta Robert Jacobsen-en bidez, eta 1985ean graduatu zen.

Nahiz eta Danimarkako pintoreen gazte-belaunaldi basatiaren garaikidea izan, Malinovskyk interes handiagoa zuen maisu handien teknikak bereganatzeko joera berri bati lotzeko baino. Bere hasierako lanak Rembrandt, Philippe de Champagne eta Édouard Maneten parafrasiak biltzen ditu. Pintura handi eta aberatsek zentzumenak erakartzen dituzte, sentimenduak eta ametsak irudikatuz. Bere lanetan iruzurgileen, aztoratzaileen eta maitaleen irudiak ere sartzen dira, baita XVI. mendeko holandarren bizitzetan inspiratutako lore-pinturak ere. Espainian egindako egonaldi batek zezenketen izuak margotzeko inspirazioa eman zion, baina Goyak ere eragin handia izan zuen, berak adierazi nahi zituen kontraesan emozional berak erakutsi baitzituen.

Malinovskyk lehen aldiz erakutsi zuen Charlottenborgen 1982an. Orduz geroztik, Danimarkan, Frantzian, Norvegian, Alemanian, New Yorken eta Mexikon erakutsi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Malinovsky *Brølende* Kronhjort-en pintura handia (Roaring Stag, 2004) Kunsteko Statens Museoan
Itxaso Paia

**Itxaso Amaia Payá Ruiz** (Algorta, Getxo, 1988ko azaroaren 19a) bertsolari, bertso-irakasle, gidoilari eta aktore bizkaitarra da. 

## Biografia 
Arte dramatiko eta ikus-entzunezko komunikazio ikasketak ditu. Bertsolari aritzeaz gain, bertso eskoletako irakasle ibili da, Algortako Bertsolari Eskolan, Ikastolen Elkartean eta Uribe Kostako hainbat eskolatan. Emon, Kupela eta Gibelurdinek musika taldeekin elkarlanean aritu izan da batzuetan letragile eta besteetan abeslari gisa.

Antzezle gisa honako lanetan parte hartu du: Hainbat lan: 'Go!azen' (2009, Pausoka), 'TestiGU ginen' (2012, EHU), 'Zonbi eguna' (2015, Zinebi), 'Mari eta gaileta fabrika' (2018, Eidabe), 'Nor da Maurizia' (2022, Zelako Kultur Ideiak), azken honetan (Maurizia Aldeiturriaga pandero-jolearen inguruko lana) gidoilari gisa ere bai.

2023an *eMcumeak*, umorea eta kritika uztartzen dituen antzezlana jarri zuen martxan Maria Riverorekin batera.*Emakume sortzaileak izarrak bezain ugariak dira, baina ez dago konstelaziorik*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rugosomyces carneus

***Rugosomyces carneus*** *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Jan daiteke, baina kalitate gastronomiko eskasa du.

Sinonimoak: *Lyophyllum carneum*, *Tricholoma carneum*, *Calocybe carnea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero zabaldu egiten da, deprimitua eta, batzuetan, titi pixka batekin. Azal leuna du, lehorra eta distiratsua, arrosa-haragi kolorekoa edo arrosa-karmin kolorekoa, erdia ilun samarra izaten du, iluntxoagoa edo argitxoagoa, zurbiltzeko joerarekin.

**Orriak:** Zurixkak, estuak, estuago edo zabalago, tartekatutako orritxoekin, itsatsiak edo ia libreak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zilindrikoa, barnehutsa, kapelaren antzeko kolorekoa, oro har, argiagoa.

**Haragia:** Zuria, mehea, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Calocybe* terminoa grekotik dator eta kapela edo buru eder batekin esan nahi du. *Carnea* epitetoa, haragiaren kolorea duelako du.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Calocybe alpestris* delakoarekin nahas daiteke, honen kapelak antzeko kolorea du, baina orriek krema kolorea izaten dute. *Calocybe persicolor* espeziearekin ere  bai, honek soropildua irteten du eta fruta usaina du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, zelaietan, larreetan eta txilardietan, nahiz eta basoetako soilguneetan ere batzuetan ateratzen den.

### Banaketa eremua 
Batez Europa osoa ere, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Txile, Errusia, Islandia, Tasmania, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neo pop

[thumb|250px|[Jeff Koonsen *Puppy* Bilbon, Guggenheim Museoan.]]
**Neo pop** (**Pop berria** gisa ere ezaguna) 1980ko eta 1990eko hamarkadako arte mugimendu postmodernoa da. Nolabait aurreko bi hamarkadetan eman zen Pop artearekin lotu izan da baina Neo pop urrunago joan zen material berriei eta artearen aldaketei esker. Orokorrean, zentzu erreibindikatiboa ere galdu egin zen. 

## Sorrera 
XX. mendearen erdialdeko mugimenduaren estetika eta ideien berpiztea bezala definitzen da, Pop artearen ezaugarriak eta marketinarekiko interesaren ezaugarriak hartu baitzuen. Neo pop artista guztiek amankomunean dute komikiaren ikonografia, marrazki bizidunak, masa-komunikabideak edo publizitate-iragarkiak beren gain hartzea. 

## Artista batzuk 
Hauek dira ezagunetariko batzuek: Jeff Koons, Keith Haring, Giuseppe Veneziano, Kenny Scharf, Lee Quinones, Mark Kostabi, Robert Combas, Daniel Authouart, Robert Mars, Marc Remus. Latinoamerikan Romero Britto eta Victor Castillo daude. Erreusian, Vitali Komar eta Alexander Melamid. Belgikan, Leo Coper.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Neo pop inguruko bideoa Youtuben.
Eztebe Lekapeno

**Eztebe Lekapeno** (; Konstantinopla, 910 &ndash; 963ko apirilaren 18a) Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen 924ko abenduaren 25etik 945eko urtarrilaren 27ra.

Erroman I.a Lakapetarra eta Teodoraren semea izan zen.

Erromanek enperadorekide izendatu zituen bere seme Eztebe eta Konstantino 924ko abenduaren 25ean. Baziren beste bi enperadore elkartuak, Kristobal eta Konstantino VII.a Porfirogeneta. Konstantino anaia zaharrena 931n hil zen eta Konstantino VII.a inperioko bigarren postuan kokatu zen Erromanen ondoren. Eztebe eta Kristobal anaiak bere etorkizunaren beldur izan ziren eta 944ko abenduaren 20an Erroman tronutik kendu eta Konstantino VII.a baztertu zuten. Hala ere, herriak nahiago izan zituen kargutik kendutako enperadoreak, eta 945eko urtarrilaren 27an Eztebe eta Kristobal tronutik kendu eta erbestera bidali zituzten.

Ana Gabalasekin ezkondu zen eta seme bat izan zuen. Lesbos uhartean hil zen 963ko Pazko egunean.
Kaimook Chuto

**Kaimook Chuto** (Thailandia: – 1938ko apirilaren 19a – 1996ko urriaren 31)   bere herrialdeko lehen emakume eskultorea izan zen. Sirikit erreginaren eskultore erreala izan zen, eta Hiru Erregeen Monumentua sortu zuen Txiang Mai-en. 2017. urteko apirilean, Google Doodle bat erakutsi zuen Googlek haren ohorez.

## Lan aipagarriak 
Beste dekorazio-lan batzuk Narai Hotelean eta Dusit Thani Bangkoken erakutsitako erliebeak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Finn Nygaard

**Finn Nygaard** (1955ean jaioa) Danimarkako diseinatzaile grafikoa da. Profesionalki lan egin du diseinu grafikoaren arlo askotan, nortasun korporatiboa, kolorearen doikuntza, kartelak, arte grafikoa, diseinua eta argazkia barne. Mundu osoko galeria eta museo handietan erakutsi du, eta bere ekoizpenek sari asko irabazi dizkiote eta nazioartean aintzatespen profesionala lortu du. Alliance Graphique Internationaleko (AGI) kidea da Nygaard 1997tik, eta Graphisen diseinuko maisua 2011tik.

Finn Nygaard Mores uhartean bizi da eta bertan lan egiten du, Ipar Jutlandiko Limfjord inguruan.

## Aurrekariak 
Nygaard Aarhusen jaio zen, eta marrazketa-ikasketa serioak hasi zituen Aarhuseko Arte Akademian. Ezohiko 14 urte zituen, eta gero Kolding Diseinu Eskolan. Bere talentu eta gogo biziak Borges Grafiske Tegnestue-n ikastea ziurtatu zion, Aarhus-en diseinu-bulego batean, eta 1977an graduatu zen. 1979an ezarri zuen bere estudioa, eta ordutik diseinu grafikoarekin egin du lan profesionalki. 1990eko hamarkadaren hasieran, Eleven Danes diseinu-taldeko eta Diseinatzaileen Europako Sareko (EDEN) kide izan zen. Diseinatzaile emankorra da, batez ere kartelen artea duena, eta hainbat sari irabazi ditu, bai Danimarkan, bai nazioartean. 1997an, Nazioarteko Aliantza Grafikoko (AGI) kide bihurtu zen.

Nygaardek interes pertsonala du jazz-musikan, eta kartelak diseinatu ditu Aarhuseko Nazioarteko Jazz Jaialdirako, urte askoan bereziki, baina baita Danimarkako beste jazz-ekitaldi garrantzitsu batzuk ere. Jazz-kartel horietako askok nazioarteko sariak irabazi dizkiote. Bere bidaien artean kaligrafia ikasi du Japonian, Txinan eta Korean, eta teknika artistikoki erabili du tintazko artelan ugari egiteko.

Nygaardek hitzaldiak ematen ditu eta mundu osoan tailerrak egiten ditu, modu erregularrean, eta izen handiko galeria askotan erakutsi du, askotan bakarka egindako erakusketetan. Besteak beste, Nagoyako IdcN-n, Seulgo Kaligrafiako Arte Museoan, Amsterdameko Stedelijk Museoan, San Petersburgoko Errusiako Estatu Museoan, Poloniako Poznango Museo Nazionalean, Eslovakiako Galeriako Palffy Jauregian, Texhoatavako Inpresio Museoan. Nygaard erakusketa iraunkorrean dago Danimarkako Arte eta Diseinu Museoan, Kopenhagen, Musée des Arts Décoratifs-en Parisen eta The Merrill C. Berman Collection-en New Yorken, besteak beste. Jarraitu eta parte hartzen du kartelen biurteko garrantzitsuetan.

## Sariak eta aintzatespenak 
Hona hemen Nygaards-en sari eta aintzatespen batzuk:

* 7 zilarrezko sari Graphis Poster Annual 2018ko lehiaketetan.
* Coloradoko Estatuko Unibertsitateko Kartelen Nazioarteko Bilduman argitaratua 2011n.
* Danimarkako Arte Fundazioaren zenbait lan-beka
* ILMC 2001 eta 2002ko Kanpoko Kartelen Munduko Saria, jazz-kartelengatik
* Daniar Diseinu Saria, 2000

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Nygaard Daniar Kartel Museoan
Giza melifikazio

thumb|*The Infamous Mellified Man* ("Giza melifikatu tamalgarria"), irudikapen artistikoa.
**Giza melifikazioa**, batzuetan **ezti-gizon** gisa aipatua, Antzinaroan aipatutako ustezko prozesu bat da, giza gorpu bat eztiarekin desegitean sortzen den substantzia sendagarri bat lortzeko. Prozesu hori Txinako iturrietan aipatzen da, hala nola Li Shizhen farmakologoaren *Bencao gangmu*n. Han kontatzen denez, heriotzatik hurbil zeuden adineko batzuk eztizko momifikazio-prozesu horretan sartzen ziren.

Prozesu hori ez da gorpuaren lagapen hutsa, autosakrifizioaren konnotazioa agertzen baita. Melifikazio-prozesuak hil aurretik hasi beharko luke. Eztia ez zen elikagai oro irensteari uzten zion «emaileak», eta substantzia horretan bainatzera ere iristen zen. Handik gutxira, haren gorozkiak (baita haren izerdia ere, legendaren arabera) eztia izango lirateke. Dieta horrek heriotzara eramaten zuenean, emailearen gorpua harrizko sarkofago sakon batean sartuko litzateke, eztian guztiz inguratuta. Mende bat baino gehixeago igaro ondoren, gorpua eztian disolbatuko litzateke, eta gaixotasun ugari sendatzeko gai zen substantzia sendagarri moduko bat sortuko litzateke. Prestakin hau merkatuetan prezio altuan saltzeko erabiliko litzateke.

## Jatorria 
Kondaira arabiar horren berri eman zuen Li Shizhen farmakologo txinatarrak XVI. mendean, *Bencao gangmu* tratatuan, zehazki 52. atalaren amaieran, «Gizakia medikuntza gisa» atalean, “munaiyi” (“momia”) sarreran.

## Herri-kulturan 
* Ian McDonald-en *The Dervish House* (2010) postziberpunk fikziozko eleberriak substantzia hori aipatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erik Pauelsen

**Erik Pauelsen** (1749ko urriaren 2a edo 14a - 1790eko otsailaren 20a) daniar margolaria izan zen. Bere paisaiengatik da nabarmenena eta erretratugile ezaguna ere izan zen. Hala ere, ez zuen bere garaikideek Jens Juelek eta Nicolai Abildgaardek izandako arrakasta maila bera izan eta 1790ean bere buruaz beste egin zuen.

## Biografia 
Erik Pauelsen Himmerlandeko Østerballe parrokian jaio zen 1749ko urriaren 2tik 14ra bitartean. Txikitatik artista bihurtzeko gogoa izan zuen. Kopenhagera bidaiatu zuen eta Danimarkako Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen 1770etik 1777ra non zilarrezko domina handia eta urrezko domina txikia irabazi zituen 1775ean eta azkenik urrezko domina handia 1777an Akademiaren bidaia-bekarekin batera. Hanburgo, Düsseldorf eta Parisetik Erromara bidaiatu zuen eta itzultzean Dresden eta Berlin bisitatu zituen. Bere bidaietan atzerriko hainbat arte akademiatako kide egin zen eta Düsseldorfen irakasle titulua eman zioten.

Danimarkara itzuli ondoren, arte akademiako kide bihurtu zen, baina Jens Juelek ez zuen aintzat hartu irakasle posturako 1784an eta, ondoren, Vigilius Eriksenen errege gorteko margolari posturako. Pauelsenentzat intriga baten ondorioz bakarrik azal zitekeen hori, eta gero eta amorratuago zegoen.

Erretratugile ezaguna izaten jarraitu zuen eta paisaia margolari gisa ere arrakasta izan zuen. 1785etik 1786ra Frédéric de Coninck-en Bredgade-ko jauregiko gela bat apaindu zuen, gaur egun Moltke-ren Jauregia izenez ezagutzen dena, geroagoko jabe baten omenez. Apaingarriek, horma-irudiek eta gainateek, Dronningegård-eko landetxearen inguruko eszenak aurkeztu zituzten, Coninck-en Kopenhageko iparraldean. 1788an Norvegiara bidaiatu zuen eta errege-pintura bildumak eskuratutako paisaia-pintura batzuk ekarri zituen. Hala ere, bere parekoek gutxietsia eta garaitua sentitzea jasan zuen eta 1790ean bere buruaz beste egin zuen bere etxeko leiho batetik jauzi eginez. 

Pauelsen bere paisaiengatik da nabarmenena. Norvegia bisitatu eta *Sarpsfossen* (1789) margotu zituen, gaur egun Danish National Gallery-n.

## Obrak 
Margotu zituen erretratuak, besteak beste, Johannes Ewald (c. 1780, Frederiksborg museoa), Søren Gyldendal eta bere emaztea (1780) eta Friederike Brun bere alaba Ida Brunekin (1789).

Image:Frederiksborg 1786 by Erik Pauelsen.jpg|Frederiksborg gaztelua (1786)
Image:Erik Pauelsen - Port of Copenhagen 1888.jpg|Kopenhageko portua Nordre Toldbodetik ikusita (1788)
Image:Dronninggård (Erik Pauelsen).jpg|Dronninggård

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erik Pauelsen Kunstindeks Danmark-en
Claire Bretécher

**Claire Bretecher** (Nantes 1940ko apirilaren 17a ; † Paris 2020ko otsailaren 11) ilustratzaile, komikilari eta idazle frantsesa izan zen.

## Ibilbidea 
Bretécherrek 1963an hasi zuen bere komiki-karrera René Goscinnyrekin elkarlanean. *Tintin* komiki aldizkarian lan egin zuen 1965 eta 1966an. 1969an, *Cellulite* lana *Pilote* komiki aldizkari frantsesean atera zioten. 1973tik aurrera, bere tirak *Le Nouvel Observateur* astekari frantsesean agertu ziren, *Les frustrés* izenburuarekin. Claire Bretécher 2020an hil zen, 79 urterekin, hainbat urte Alzheimerrak jota bizi ondoren.  

Bere lanean, Bretécherrek XX. mende amaierako egunerokotasuna jorratu zuen.&nbsp;Bereziki emakume modernoaren gorabeherak, baita feminismoak ezartzen dituen eskakizunak erretratatzen.

Bere marrazki estiloarekin, Bretécherrek eskola franko-belgikako tradizioekin hautsi zuen. Testuak protagonismo berdina hartzen du irudiarekin batera. Horrek bidea ireki zion komikigileen belaunaldi berri bati. Bere pertsonaien bizitza emozionala lantzeko estiloa minimalista nabarmentzen da bere marrazkietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bretecherren lan batzuk ikusgai.
Mária Bartuszová

**Mária Bartuszová** (Praga 1936; Košice 1996) eslovakiar eskultorea izan zen, igeltsu zuriz egindako eskultura abstraktuengatik ezaguna.  Bere lana Centre Pompidou, Bratislavako Galeria Eslovakiar Nazionalean eta Londresko Tateko bildumetan dago. Bere lan bat 2022ko Veneziako Arte Bienaleko aukeraketa ofizialaren parte izan zen,  eta Tate-k erakusketa monografiko bat eskaini zion 2023an 

## Biografia 
1951 eta 1955 bitartean Pragako Arte Aplikatuen Goi Eskolan ikasi zuen. Pragako Arte, Arkitektura eta Diseinu Akademian jarraitu zituen ikasketak 1961era arte. Lizentziatu ondoren, Košicen (Eslovakian) kokatu zen bere senarrarekin, Juraj Bartusz eskultorearekin.  

1966an Bartuszová Brnoko Arteen Etxeko *Gazteen Erakusketan* sartu zuten.  Konkretuzaleen Klub deitzen zen talde batean( *Klub koncretistů* ), arte konkretuaren alde lan egin zuen kidea izan zen.   Bere bizitzan zehar erakusketak egin zituen batez ere Eslovakian eta Txekiar Errepublikan.  Hil ondoren nazioarteko proiekzioa lortu zuen bere lanak.

## Bibliografia 
* Bažantová, Viera – Kvasnička, Marián. *Mária Bartuszová*. Trenčín: M. A. Bazovský Gallery, 1983
* Beskid, Vladimír. *Mária Bartuszová - Cesta k organickej plastike* / *The Path to Organic Sculpture* (1962-1966): Bratislava: Slovak National Gallery, 2005. .
* Dziewańska, Marta (ed.). *Provisional Forms*. Warszaw: Museum of Modern Art in Warszaw, 2015. 
* Garlatyová, Gabriela. *Lives of the Artists: Maria Bartuszová*. In. Tate Etc., Issue 40 — Summer 2017, Publisher Tate Gallery, London.
* *Mária Bartuszová - Sculpture Works 1:1962/1987*: exhibition catalogue: Exhibition Hall ZSVU Košice - January 1987. Košice: ZSVU, 1988. 63 s.
* Bingham Juliet (ed.). *Maria Bartuszová*. London : Tate Publishing, 2022. Hardcover, 192 p.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tateko lanak
Cáceres et al. v. Paraguay

***Cáceres et al. v. Paraguay*** (**2751/2016** komunikazioa) Nazio Batuen Erakundearen giza eskubideen kontseiluak 2019an ikusitako kasua izan zen. Kasuan, Paraguaiko nekazari familia batek Nazio Batuen Giza Eskubideen Batzordearen aurrean eskatu zuen nekazaritza eta abeltzaintzako sektoreko inguruko enpresa handiek agrotoxikoak (pestizidak eta herbizidak) masiboki erabiltzeak bertako egoiliar ugari pozoitu zituela eta Ruben Portillo Cáceres ahaidea horren eraginez hil zela. Familiak lurrak jaso zituen Colonia Yerutí izeneko gunean, eta genetikoki eraldatutako soja masiboki landatzen zuten hainbat esplotazio zituzten inguruan.

Komiteak ikusi zuen urratu egin zirela senideek bizirako, pribatutasunerako, familiarako eta bizilekurako zituzten eskubideak, bai eta baliabide eraginkor bat ere, eta adierazi zuen Estatuak ez zuela behar bezala eskatu ingurumen-erregelamenduak betetzea, eta ez zituela behar bezala konpondu eragindako kalteak. Diktamenaren arabera, Cáceres familiak bere fruta-arbolekiko, animaliekiko eta euren lurretan zegoen urarekiko dependentzia zuten eta, beraz, hauek euren etxebizitzatzat hartu beharko lirateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alva John Fisher

**Alva John Fisher** (1862-1947) estatubatuarra izan zen, 1901ean lehenengo garbigailua asmatu zuena, 1910era arte patentatu ez zuen arren. Bere eredua hobetu zuen biraketa-noranzkoa aldatzen zuen danbor baten erabilerarekin eta horrekin garbiketa emaitza hobeak lortzen ziren. Jendeak garbigailua erabilarazi zuen errazago garbitzeko. Alva John Fisher. Chicagon (Illinois) jaio zen, Ameriketako Estatu Batuetan. Ingeniari amerikarra izan zen, lehen garbigailu elektriko automatikoa asmatu zuena. Patentea 1910ekoa bada ere, asmakizuna 1906tik dago. Baina, garai hartan korronte elektrikoa amerikar etxeetan hedatuta ez zegoenez, ez zen ezagun egiten hasi. ingeniaritza ikasi zuen.

## Kanpo estekak 
* Siatel - Teka Zerbitzu Ofiziala - Garbigailu elektriko modernoaren jatorriaren erreferentzia
Marcos A. Orellana

**Marcos A. Orellana** nazioarteko abokatua da, ingurumena. Nazio Batuen Toxikoen eta Giza Eskubideen Kontalari Berezia da.

## Karrera 
Washingtongo College of Law unibertsitatean eta Txileko Apezpikuen Unibertsitate Katolikoa lizentziatu zen. 

George Washington Law Unibertsitateko irakaslea da,  eta Washington College of Law-n. 

2021ean, giza eskubideei buruzko txostenak argitaratu zituen, substantzia arriskutsuei buruz.     Escazuko Ituna onartzen zuen  eta Maurizio bisitatu zuen Wakashioko hondamendiaren ondorioak behatzeko.  2022an, Perun petrolio isuria ikusi zuen. 

2022an, Pestiziden Erabilera Iraunkorrari buruzko Zuzentaraua argitaratu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berthe Hoola van Nooten

**Berthe Hoola van Nooten** (jaiotzez Bartha Hendrica Philippina van Dolder; 1817ko urriaren 12a, Wageningen &ndash; 1892ko apirilaren 12a, Batavia, Indonesia) Herbehereetako botanikari eta ilustratzailea izan zen, Java uharteko landaretzaren ilustrazioak egiteagatik ezaguna.

Hark aurkituriko espezieen izen botanikoak izendatzeko **Hoola van Nooten** laburdura erabiltzen da.

## Biografia 
Johannes Wilhelmus van Dolder bikarioaren alaba zen. 1838an Dirk Hoola van Nootenekin ezkondu zen. Senarra epailea zen Paramaribon (Surinam). Botanikarekiko interes handia zuenez oihanean ibilaldiak egiten zituen eta aurkitzen zituen landareak bildu eta Herbehereetako lorategi botanikoetara bidaltzen zituen. Urte batzuk beranduago Surinam utzi eta New Orleansera joan ziren bizitzera. Han emakumezkoen eskola protestante bat ireki zuten.

1847an senarra hil zen sukar horiak jota. Hurrengo urteetan bizitokiz aldatu zen eta eskola ere tokiz aldatu zuen, hasieran Plaquenimera (1850ean) eta ondoren Galvestonera (1854an).

1855ean Estatu Batuak utzi eta Java uhartera joan zen merkatari aberatsa zen nebarekin. Han eskola protestante bat irekitzeko eskaera egin zuen, katolizismoaren hedapenari aurre egiteko argudioa erabiliz. Hasieratik izan zuen interesa Javako landaretzarekiko eta marrazketa klaseak eman zizkion Radhen Salikin ilustratzaile botaniko javatarrak. Maria Sibylla Merianek eta Elizabeth Blackwellek egin bezala 40 ilustraziotik gora egin zituen eta ''Fleurs, Fruits et Feuillages, choisis de l'île Java: peints d'après nature'' liburua osatu zuen. 1863an argitaratu zen Bruselan eta Sofia Württembergekoa Herbeheretako erreginari dedikatu zion, hark babestu baitzuek proiektua.

## Iruditegia 

Irudi:Durian (Durio zibethinus L.); flowering and fruiting branch, Wellcome V0042690.jpg
Irudi:Berthe Hoola van Nooten53.jpg
Irudi:COLLECTIE TROPENMUSEUM Blad en de bloemen van de Poinsettia pulcherrima grah TMnr 3401-1684.jpg
Irudi:Pride-of-India, queen flower or pyinma (Lagerstroemia specio Wellcome V0042694.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enrique Iartza

**Enrique Iartza Soraluze** (Donostia, Gipuzkoa, 1930eko urriaren 21a - 2001eko abuztuaren 1a) euskal herritar futbolaria da izan zen. Atezain lanetan aritzen zen. 16 urtez aritu zen Zaragozan.
 
## Kirol ibilbidea 
* Celta de Zaragoza (1948-1950)
* Fuenclara (1951-1952)
* Arenas de Zaragoza (1952-1953)
* Zaragoza (1953-1969)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esteban Arrizabalo

**Esteban Arrizabalo Etxebarria** edo futbolean ezagunagoa '**Deva**' ezizenarekin (Deba, Gipuzkoa, 1910eko urriaren 21a - 1976ko apirilaren 13a) euskal herritar futbolaria izan zen. Atzelari lanetan aritzen zen. 
 
## Kirol ibilbidea 
* Athletic (1928-1929)
* Real Sociedad (1929-1931)
* Alavés (1931-1932)
* Sevilla (1932-1938)
* Zaragoza (1939-1941)
* Celta (1941-1947)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila Athletic-en webgunean
*  Jokalariaren profila Errealeko webgunean
Marcos Antonio Orellana

**Marcos Antonio de Orellana Mocholí**, *erudito Orellana* izenez ere ezaguna, espainiar jurista eta jakintsua izan zen, Valentzia hirian 1731n jaioa eta hiri berean hila 1813an.

## Biografia 
Filosofia eta Zuzenbidea ikasi zituen Valentziako Unibertsitatean, eta doktoretza egin zuen Gandiako Unibertsitatean. Abokatutzan aritu zen Cadizen eta geroago Madrilen, non Errege Kontseiluetako abokatu izendatu zuten. 1780. urte inguruan Valentziara erretiratu zen, eta bertan historiako ikasketetara eta erudiziora bideratu zen batez ere, eta 1799an hiriko Errege Auzitegiko abokatua ere izan zen.

Oparo idatzi zuen, nahiz eta bere bizitzan lan gutxi argitaratu zituen. Horietako gehienak ez ziren argitaratu XX. mendera arte. Lantzen dituen gaien artean, Valentziako Erresumaren historia daude; valentziar hizkuntza, bere ustez Limousin jatorrikoa, baina katalanetik ezberdina;  Valentziako ohiturak, erabilerak eta tradizioak; bertako fauna eta flora; numismatika; musika; besteak beste. Bilduma piktoriko garrantzitsu bat pilatu zuen.

Academia de la Lengua Latina Matritensekoa eta San Fernando eta San Karlosekoa zen.

Hizkuntzaren gainbeheraren gaineko kontzientziagatik eta bere garaiaren aurreko historia eta literaturarekiko zuen interesagatik, jada bere ezaugarri batzuk iragartzen dituen *Renaixença* aurreko intelektual valentziarren taldean sartzen da.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ines Scaramucci

**Ines Scaramucci** (San Giovanni in Marignano, 1908ko abenduaren 11 &ndash; Milan, 1990eko apirilaren 16a) italiar literatura moderno eta garaikideko unibertsitate irakaslea izan zen Milango Unibertsitate Katolikoko Letren eta Filosofia Fakultatean. 

## Biografia 
1966tik 1990era Il Ragguaglio Librario italiar kritika-literatura  zuzendu zuen 1996ko amaierara arte argitaratu zen hilabetekaria. Italiako literatura munduaren jakintsu gisa, talentu gazteak aurkitzen jakin zuen, batez ere 1968an ipuin-kontalari eta olerkarien belaunaldi berriei begira. IPL argitaletxeak (liburuen propaganda institutua) argitaratutako "*Plata y oro*" liburu bilduma zuzendu zuen. Italian Clemente Rebora, Ennio Flaiano eta orduko María Esther de Miguel idazle argentinar ezezagunaren lanak zabaldu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inesen fitxa
Juan José Díaz de Gereñu

**Juan José Díaz de Gereñu Eskibel** (Eskoriatza, 1961eko ekainaren 15a) futbolari ohia da. Atzelari moduan aritzen zen. Murtzian aritu zen 10 urtez
 
## Kirol ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Pedro María Olano

**Pedro María Olano Odriozola** (Donostia, Gipuzkoa, 1969ko abuztuaren 6) euskal herritar futbolari ohia da. Aurrelari moduan aritzen zen.
 
## Kirol ibilbidea 
*2015ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Gymnopus impudicus

***Gymnopus impudicus*** *Omphalotaceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldaritzarako baliorik gabea.

Sinonimoak: *Collybia impudica*, *Marasmius impudicus*.

## Deskribapena 
**Kapela:**1,5 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, lehorra, izurtua, higrofanoa. Hasieran ganbila, gero laua, bukaeran pixka bat hondoratua. azala arre-gorrixka edo arre-lehoi kolorekoa.

**Orriak:** Estu, arrexka kolorekoak edo arre-arrosa haragi kolorekoak.

**Hanka:** Pruinaduna, arre-gorrixka kolorekoa edo arre-morexka kolorekoa. Kotoi itxurakoa, zurixka beheko herenean eta batzuetan errizoformo zuri ugari izaten ditu.

**Haragia:** Usain desatseginekoa, hala nola, ur ustelarena edo aza ustelarena. Zapore desatsegina du, baina ez mina.

**Etimologia:** *Collybia* antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria

### Nahasketa arriskua 
*Micromphale foetidum* delakoarekin nahas daiteke, honek antzeko usaina du, tolesturekin kapela, ildaskatua, eta oin laburra, arre-beltz kolorekoa eta kapelaren diametrokoa baino motzagoa.

**Oharra:** Ale batzuek oina zertxobait bihurritua izan dezakete.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, basoetako lurrean, bideen ertzetan eta lurperatutako egurren hondarretan. Urria.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hohenbuehelia atrocoerulea

***Hohenbuehelia atrocoerulea*** *Pleurotaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria. Sukaldaritzarako baliorik gabea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa, feltrodun-gelatinakara, maskor formakoa, marroi kolorekoa, arre-beltzaxka edo arre-urdinxka.

**Orriak:** Desberdinak, zuri-krema zikin kolorekoak.

**Hanka:** Ale helduetan baino ez da agertzen, gehienetan ez baita hankarik.

**Haragia:** Ebakitzean geruza gelatinakara nabari bat ikusten da (generoaren ezaugarria). Irin usain leuna du.

**Etimologia:** *Hohenbuehelia* terminoa alemaniar pertsona izen batetik dator. *Atrocerulea* epitetoa, iluna esan nahi duen "ater" hitzetik dator eta zerua, zeruaren kolorea, esan nahi duen "coelum" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Hohenbuehelia mastrucata* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela grisaxka du eta arantza gelatinakaraz estalia. Urria.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan, ohikoa hostogalkorren enborretan.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Australia, Zeelanda Berria, Mozambike.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1923ko Egiptoko konstituzioa

**1923ko Egiptoko konstituzioa** herrialde horretako konstituzioa izan zen 1923 eta 1952 artean. 1930eko konstituzioak ordezkatu zuen 5 urtez 1930eko urritik aurrera, 1935eko abenduan berrezarri aurretik. Botereen banaketan eta haien arteko lankidetzan oinarritutako ordezkaritza-sistema parlamentarioa hartu zuen. Egiptoko Parlamentua bi ganberako sistema bat zen, Senatuak eta Diputatuen Ganberak osatua.

## Historia 
Lehen Mundu Gerra amaitu ondoren, 1919an Egiptoko Iraultza piztu zen, askatasuna, independentzia eta demokrazia eskatzen zituena. Iraultza honek 1922ko otsailaren 28ko independentzia deklarazioa ekarri zuen, Egipto Estatu independente bezala onartuz (erreserba batzuekin) eta Egiptok protektoratu britainiar bezala zuen estatusari amaiera emanez.

Bere estatus berrian oinarrituta, Egiptok konstituzio bat behar zuen. Egipto independente berriko lehen ministroak, Abdel Khalek Sarwat Pashak, 1922ko apirilaren 30ean, 30 kideko komite bat osatu zuen, Konstituzioari buruzko Komitea, konstituzio bat idazteko. Bertako kideak pentsalariak, legelariak, zientzialariak, erlijiosoak, politikari moderatuak, lurjabeak, merkatariak eta finantzariak ziren. Wafdek, herrialdeko mugimendu politiko ezagunenak, uko egin zion batzordean parte hartzeari. Fuad I.a erregea ez zegoen ados laster herria boterearen iturri bihurtuko zuen konstituzio batekin. Ez zuen aldarrikatu batzordeak egindako eta Sarwatek proposatutako eratze-proiektua. 1922ko azaroaren 30ean Sarwatek dimisioa eman ondoren, konstituzioari buruzko bi kabinete eta eztabaida gogorrak behar izan ziren, erregeak 1923ko apirilaren 19an aldarrikatu zuen arte.

1952ko Egiptoko iraultzara arte izan zen lege nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txema Indias

**José María Indias Tello** (Donostia, Gipuzkoa, 1971eko irailaren 20a) futbolari ohia eta kirol zuzendaria da. Aurrelari edo eskuin atzelari moduan aritzen zen.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
* Michelin (?-1989)
* Jaén (1989-1991)
* Atlético B (1991-1992)
* Aranjuez (1992-1993)
* Touring (1993-1994)
* Barakaldo (1994-1995)
* Beasain (1995-1997)
* Talavera (1997-1998)
* Avilés (1998-1999)
* Novelda (1999-2001)
* Linares (2001-2002)
* Mérida
* Motril (2005-2006)
* Roquetas (2006-2007)

### Kirol Zuzendari 
* Roquetas (2007-2011)
* Toledo (2011-2015)
* Leganés (2015-Egun)

## Kanpo estekak
Bob Burns

**Robert Lewis "Bob" Burns Jr.** (Gainesville, Florida, 1950eko azaroaren 24a - Cartersville, Georgia, 2015eko apirilaren 3a) estatubatuar bateria-jotzailea izan zen, Lynyrd Skynyrd taldeko kidea.

Lynyrd Skynyrd taldearen sortzaileetako bat izan zen, Ronnie Van Zant, Gary Rossington, Allen Collins eta Larry Junstrom musikariekin batera, eta taldean egon zen 1974ra arte, harik eta krisi mental batek jota utzi zuen arte.

Bateria jo zuen taldearen lehen bi disko ofizialetan. 2006an berriz agertu zen haiekin jotzeko, eta musika mundutik desagertu zen berriro.

2015ean hil zen auto istripu batean.
San Michele Maggiore eliza (Pavia)

**San Michele Maggiore basilika** eliza katoliko erromatarra da eta Pavian dago, Lombardia eskualdean, Italian. Eraikina XI-XII. mendeetakoa da, eta estilo lombardo-erromanikotik ondo gordetako adibidea da. 

## Historia 
Aztarna arkeologikoaren arabera, V. mendeko kristau-basilika goiztiarra egon zitekeen leku hartan. 662 eta 671 urteen artean, eliza bat eraiki zuten Grimoald errege lonbardoaren aginduz. Eliza hau sute batek suntsitu zuen 1004an, eta kanpandorrearen beheko aldea baino ez da VII. mendekoa. Gaur egungo kripta, korua eta transeptua XI. mendearen amaieran hasi ziren eraikitzen, eta 1130ean osatu. Nabeko gangak Agostino de Candia arkitektoak diseinatu zituen 1489an.

Basilika koroatze ugariren egoitza izan zen: Berengario I.a (888), Guy III.a (889), Luis III.a (900), Rodolfo II.a (922), Berengario II.a eta bere seme Adalbert (950), Arduin (1002), Henrike II.a eta Frederiko I.a (1155). 

## Arkitektura 
San Michele Maggiore Paviako Erdi Aroko beste eliza garrantzitsu batzuen prototipotzat har daiteke, hala nola San Pietro in Ciel d'Oro eta San Teodoro. Dena dela, desberdintasun bat dauka: hareharria darabilela egositako buztinaren ordez.  

Beste desberdintasun batzuk ere baditu: gurutze latindarreko oinplanoa eta transeptu oso garatua eta zabala. Azken honek bere portada eta sarrera propioa ditu iparraldean eta absidea beste aldean, eta kanoi ganga dauka, nahiz eta elizaren beste aldeek gurutze-ganga duten. Horregatik esan dezakegu trantseptua beste elizaren barruko eliza bat dela.  

Elizaren dimentsioak hauek dira: 55 metro luze eta 38 metro zabal transeptoan. Gurutzaduraren gainean kupula oktogonal bat dago.  

Hiru nabe ditu, eta bakoitzak bere atea dauka. Erdiko nabeak zabalera bikoitza dauka. 

Horma sendoak ditu, eta baita kontrahormak ere, gangen presioari eusteko. 

Fatxada nagusian bost leiho txiki daude, eta bi idi-begien artean gurutze bat. 

## Argazki galeria 

Fitxategi:Pavia Chiesa di San Michele5.jpg|Kupula
Fitxategi:Pavia SanMichele WestFacade MainPortal Tympanum.JPG|Atari nagusia
Fitxategi:San Michele Maggiore (Pavia) Interior 05.jpg|Nabe nagusia
Fitxategi:Pavia, San Michele, crypt 02.JPG|Kripta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web orri ofiziala, artxibatua: https://web.archive.org/web/20071215135857/http://www.sanmichele-pavia.it/html/itahome.htm
* http://www.sanmichelepavia.it/html/reliquie.html
* Lonbardiako eskualdeko orrialdeko fitxa: https://www.lombardiabeniculturali.it/architetture/schede/PV240-00004/
Polly Higgins

**Pauline Helene Higgins**, **Polly Higgins** izenez ezaguna (Glasgow, 1968ko uztailaren 4a - Stroud, 2019ko apirilaren 21a) , abokatua, idazlea eta ingurumen ekintzailea izan zen, "Lurraren abokatua" gisa ezaguna. 

## Ibilbidea 
Lurra ekozidioaren kriminalizazioaren bidez babesteko "Stop Ekozidio" " kanpaina Polly Higgins abokatu eta ameslariak jarri zuen abian. Azken hamarkadan, Polly "Ekozidio" hitza ulertarazten aritu zen mundu osoan zehar hitzaldiak emanez, dokumentalak eginez eta gobernuei aholkuak emanez. Bidean, milaka inspiratu zituen, parlamentarietatik ekologistetara eta abokatuetatik artistetara. Bezero bati eskaini zion bere denbora guztia eta bere izpiritu iraungi ezina: Lurrari.

Pollyk Ekocidio-ren definizio bat aurkeztu zion Nazio Batuen Batzorde Juridikoari 2010ean, honako hau zioena: "*Ekozidioa lurralde jakin bateko ekosistemak galtzea, kaltetzea edo suntsitzea da, eta, beraz, biztanleen gozamen baketsua oso murriztua izan da edo izango da".* Definizio hori aipatu zuen Frantzisko aita santuak ekozidioa krimen bihurtzeko egindako deian (2019ko azaroa).

Kanpaina mundu osoan ezagunagoa izaten hasi zenean, Polly oso gaixo zegoen azkar zabaltzen ari zitzaion minbiziak jota. Sufrimendurik gabe hil zen 2019ko apirilaren 21ean, Pazko igandez. Bere adorea, erabakitasuna eta positibotasuna bere horretan mantendu ziren amaierara arte, eta bizi izan zen ekintzaile klimatikoen mugimendu gero eta handiagoek ekozidio legerako deia egiten zutela ikusteko.

## Liburuak 
Higginsek hiru liburu idatzi zituen*: Eradicating Ecocide, Earth is our Business: changing the rules of the game* eta *Dare to be great.*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Stop Ecocide International

## Kanpo estekak