open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Javiera Parra

**Javiera Cereceda Orrego**, ezagunagoa **Javiera Parra** izenez, (Santiago, Txile, 1968ko maiatzaren 19a)  musikaria eta abeslaria da, Javiera eta Los Imposibles taldeen liderra.

## Bizitza 
Ángel Parra eta Marta Orrego Matte kantautorearen alaba da. Violeta Parraren biloba, eta Isabel Parraren iloba, guztiak Txileko musika- eta arte-tradizio luzeko kideak.  

Gaztetatik aritu da arteetan lanean, eta Mexiko Hirian hasi zen dantza-ikasle gisa. Hantxe bizi izan zen aitarekin erbestean eta musika-bikote amateur baten barruan hasi zen, *Silueta* izenekoan, Angel Parra Orrego nebarekin batera. Txilera iritsi zenean, *underground* eszenako beste talde batzuk sortu zituen, hala nola *Primeros Auxilios* eta *Paraíso Perdido* (azken hori Andrés Boberekin). 

1991n Viña del Mar-eko Jaialdia irabazi zuen Pedro Foncearekin batera, *Bota la primera piedra* abestiarekin, Edgardo Riquelmeren originala, inoiz argitaratu ez zena eta, beraz, hedapen eskasa izan zuena. 1980ko hamarkadaren amaieran, Gran Circo Teatro konpainian sartu zen, Andrés Pérezek zuzenduta, eta aktore, abeslari eta kontalari lanetan parte hartu zuen hainbat lanetan, besteak beste, *La Negra Ester* ezagunean. 2015. urtean, Álvaro Lópezen taldean entrenatzaile-laguntzaile aritu zen Canal 13 katekoko *The Voice Chile* saioaren lehen denboraldian.

## Diskografia 
### Javiera Parra y Los Imposibles-ekin 
### Lankidetzak 
* 1992 - *Antología de la canción revolucionaria, vol. 1* ( Ángel Parrarena)
* 1993 - *Besando El Abismo* (Andreas Bodenhofer-ena)
* 1993 - *Todo el amor* (Ángel Parrarena)
* 1993 - *A los niños de Chile* (Ángel Parra-ena)
* 1995 - *Amado, apresura el paso* (Ángel Parra-ena)
* 1998 - *El insolente*  (Ángel Parra-ena)
* 2010 - *AB* (compilado póstumo de Andrés Boberen hil osteko konpilazioa, *Paraíso perdidorekin* batera*)*
* 2017 - *Las últimas composiciones de Violeta Parra* (Ángel Parra Orregorena)
* 2020 - *Marichiweu* (CASAPARLANTE-rena, hauekin batera: Luanko, Liricistas, NFX, MC Millaray, Flor de Rap, Chystemc, Rou C, Moral Distraída, Escala Mercalli (Banda), La Combo Tortuga, Young Cister eta  El Sabroso)

## Iruditegia 

Fitxategi:Javiera Parra.jpg|Concepciónen zuzenean, Garage Music TV show-a, 2008/02/03
Fitxategi:Javiera Parra (39221979861).jpg|Javiera Parra
Fitxategi:Javiera Parra 18 11 2021.jpg|Javiera Parra 2021/11/18
Fitxategi:Primer cierre de campaña (4272773693).jpg|Lehen kanpaina amaiera 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Javiera Parra Musika Irakurriak.cl
* Casaparlanteren abestian agertzen den "Marichiweu" hitzaren esanahia, que-es.com-en.
Maria Federici

**Maria Agamben Federici** (L'Aquila, Italia, 1899ko irailaren 19a &ndash; Erroma, 1984ko uztailaren 28a) politika antifaxista izan zen, erresistentzia italiarraren buru. Demokrazia Kristauaren alderdiko diputatu izan zen 1946az geroztik Batzar Konstituziogilean.

## Biografia 
Maria Agamben Letratan graduatu ondoren, italiera eta historia irakatsi zituen bigarren hezkuntzan. Testuliburuak ere idaztzi zituen, eta kazetaritzan ere jardun zuen. Erroman, Mario Federici ezagutu zuen, L'Aquilan jaiotako antzerkigile eta antzerki-kritikaria, eta harekin ezkondu zen 1926an. Faxismoan, bikotea atzerrira joan zen, eta han italiera irakasten jarraitu zuen Sofia, Egipto eta Parisko kultur etxeetan. 1939an Erromara itzuli zenean, Federicik laster hartu zuen Mussoliniren boterearen aurkako erresistentzia italiarrarekiko konpromisoa.

Mariak UDACIren (Emakume Katolikoen Batasuna) ordezkari gisa, emakume langabeentzako arreta antolatu zuen. 1946ko ekainaren 2an Italiako Batzar Konstituziogilean hautatutako 21 emakumeetako bat izan zen, Kristau Demokrata  talde parlamentarioaren barruan. Erroman hil zen, 1984ko uztailaren 28an.

## Ibilbidea 
Teresa Noce (PCI), Nilde Iotti (PCI), Lina Merlin (PSI) eta Angela Gotelli (Kristau demokrazia) emakumeekin batera, batzorde berezi bat osatu zuten bost emakumeetako bat izan zen, Meuccio Ruini buru zela, eta Batzar Konstituziogilearen Eraketa-proiektuari zuzenketak egiteaz eta idazteaz arduratu zen. 75eko Batzordea izenekoan, hirugarren azpibatzordean lan egin zuen, emakumeen eskubide eta betebehar ekonomiko-sozialei buruz.

1948tik, parlamentu errepublikanoaren lehen legegintzaldian, eta ondoren Perugiako barrutiak Diputatuen Ganberako ordezkari hautatu zuen. XI. Batzordeko (Lana eta Gizarte Aurreikuspena) eta langabeziari buruzko gaiak landu zituen Parlamentuko Batzordeko kidea izan zen. Bere ibilbide osoan lan kontuez eta gizarte segurantzaz arduratu zen.

1947an sortu zuen ANFE (Familia Emigratuen Elkarte Nazionala). 1981era arte izan zen elkarte horretako lehendakaria, eta emigrazioaren kontuez arduratu zen. Besteak beste, ACLIko ordezkari nazionala eta 1944an sortu zuen Italiako Emakumeen Zentroko (CIF) lehendakaria ere izan zen. 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* M. Federici Agamben, *El cesto de lana*, Roma: SALES, 1957
* Las mujeres y la Constitución: aptos del convegno promovido de la Asociación de los ex-parlamentarios, Roma, 22-23 de marzo de 1988, Roma: Cámara de los diputados, c1989
* M. Addis Saba, M. De Leo, F. Taricone, Mujeres y Constituyente: a los orígenes de la República, Roma: Presidencia de la junta de los ministros, Departamento para la información y la editoria, imprime 1996
* F. Taricone, El Centro italiano mujeril: de los orígenes a los años Setenta, Milán: F. Ángeles, 2001

## Kanpo estekak
Gilberto Aristízabal

**Gilberto Aristízabal Murcia**, 1940ko irailaren 8an jaio eta 2016ko ekainaren 2an hil zen , Kolonbiako futbol epaile izan zen. 1970ean hasi zen, nazioarteko arbitroa izan zen 1973tik 1983ra.

## Karrera 
Ondorengo lehiaketa nagusietan aritu zen  :

* 1982ko FIFA Munduko Txapelketa (partida 1)
* 1983ko Amerikako Kopa (partida 1)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthea Stewart

**Anthea Dorine Stewart** (Blantyre, Malaui, 1944ko azaroaren 20a) belar gaineko hockeyko jokalari ohia da, 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan Moskun urrezko domina irabazi zuen Zimbabweko emakumezkoen talde nazionaleko kidea. Lehenago, Hegoafrika ordezkatu zuen 1963 eta 1974 artean.

## Bizitza 
Anthea Dorine Stewart 1944ko azaroaren 20an jaio zen Erresuma Batuan eta bizitzan zehar belar gaineko hockeyko txalpelduna izan zen Olinpiar jokoetan Zinbawe errepresentatu izan oi zuen.Anthea Stewart , Evan George Stewart urpekariaren alaba biologikoa  da, bere jaioterrirako udako hiru Olinpiar Jokoetan jarraian lehiatu zena, 1992an Bartzelonan hasita.

## Erreferentziak 
*Ingalaterra, Andrew (2012-06-08). "Sarah English, Anthea Stewart, Patricia Davies: Zimbabwe". Finantza-denborak. 2017ko azaroaren 27an kontsultatua.
*"Urrezko neska memoriaren bidetik doa - The Standard". Estandarra. 2011-07-02. 2017ko azaroaren 27an kontsultatua.
*Nielsen, Erik (2016). Britainiar mundua eta bost eraztunak. Nielsen, Erik (unibertsitateko irakaslea).
*Ndemera, Tendai (2002-04-06). "Zimbabwe: talentu lasterketak Stewart familian". El Heraldo (Harare). 2017ko azaroaren 27an kontsultatua.
San Pedro eliza (Mendigorria)

**San Pedro eliza** Argako Erriberako Mendigorria udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko-pizkundar estiloa ditu.

## Historia 
Erdi Aroan du jatorria, baina XVI. mendeko eraldaketetan dago egungo bere formaren muina. XVIII. mendean handitzeak izanzituen halaber, Antonio Oteizak zuzenduak. Eta XIX. mendean, azkenik, sakristia eraiki zen, tenpluaren buruari jarraiki.

## Eraikina 
Barnealdean dituen erretaula nagusia nabarmentzen da; Bernabé Imberto Lizarrako eskultoreak egin zuen lan erromanista hau 1594 eta 1610 artean. Erretaula gehiago ere badira: San Joserena dago kaperan, rokokoa; gurutzean, Errosarioko Birjinaren erretaula bat, manierista, XVII. mende hasierakoa; aurreko harresian, Andre Maria Sortzez Garbiaren erretaula (1716koa jatorriz, baina eoklasikorantz aldatua gerora). Epistolaren aldean, Done Jakueren erretaula, 1716koa dena eta oso apaindua dagoena. Done Jakue Matamorosen eszena baten margolan bat dago teilatupean, Erriberriko merindadearen barruko garai barrokoari dagokionez, interesgarria. Kristo gurutzatuaren erretaulak, San Frantzisko Xabierrenak eta Andiongo baselizatik datorren erretaulak kaperak osatzen dituzte. Rokoko estiloko erakustoki batean Andiongo Andre Maria agertzen da, Erdi Aroko ikonografia daukana, XVIII. mendean aldatua izan zena.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Mendigorria
* Argako Erribera
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Gabriel Péri (Parisko metroa)

**Gabriel Péri** Parisko metroaren geltokia da, Asnières-sur-Seine eta Gennevilliers udalerrian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 13. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Arkitekturaren teoria

[alt=|thumb|[Eugène Viollet-le-Duc|Eugène Viollet-le-Duc-ek Arkitekturako *Hiztegi frantses* ilustratuaren (1856) diskurtso arkitektonikoa]]
**Arkitekturaren teoria** arkitekturari buruz pentsatzeko, eztabaidatzeko eta idazteko ekintza da. Teoria arkitektonikoa arkitektura-eskola gehienetan irakasten da eta munduko arkitekto nagusiek praktikatzen dute. Arkitekturaren teoriak hartzen dituen forma batzuk hitzaldia edo elkarrizketa, tratatua edo liburua eta paperaren proiektua edo lehiaketarako argudiaketa dira. Arkitekturaren teoria, askotan, didaktikoa da, eta teorialariek hurbil mantentzeko edo eskoletan lan egiteko joera dute. Arkitekturaren teoria antzinatik izan da, nolabait, eta argitalpena arruntago egin zen bezala, arkitekturaren teoriak aberastasun handiagoa lortu zuen. Liburu, aldizkari eta egunkariek XX. mendeko arkitekto eta kritikarien lan ugari argitaratu zituzten aurrekaririk gabe.

Horren ondorioz, estiloak eta mugimenduak ondorengo historiako modu iraunkorrak baino askoz azkarrago eratu eta disolbatu ziren. Espero izatekoa da Interneten erabilerak XXI. mendean arkitekturari buruzko diskurtsoa sustatuko duela.

## Kanpo estekak
Sagrario Ruiz Elizalde

eskuinera|thumb|260px|Nafarroako Skolae berdin bidean hezkidetza programa,Logoa
eskuinera|thumb|260px|Hezkidetza planaren liburu-azala
**Sagrario Ruiz Elizalde** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1946 - Ibidem, 2019ko abenduaren 25a) nafar irakaslea izan zen, erreferentea izan zen hezkidetzan eta hizkuntza ez-sexistaren erabileraren ezagutzarengatik.   

## Ibilbidea 
Hizkuntza eta Literaturako Bigarren Hezkuntzako irakaslea izan zen Nafarroako zenbait institututan. 2000. urtetik 2006. urtera Brasilen gaztelania irakasten jardun zuen, erretiroa hartu baino urtebete lehenago, 2007an. Steilas sindikatuko kidea izan zen, eta oso aktiboki hartu zuen parte.

Liga Komunista Iraultzaileko (LKI) kide izan zen, eta 1979ko lehen hauteskundeetan Barañaingo zinegotzia eta Zendea Udaleko zinegotzia izan zen lehen legegintzaldi demokratikoan, Cendea Unida hautagaitza bateratua zela eta.

Hizkuntzaren eta hezkidetzaren erabilera ez-sexistaren aitzindaria izan zen Nafarroan. Emakume Internazionalisten sortzailea izan zen eta urte askoan Zabaldi-Elkartasunaren etxeko lehendakaria, topaketarako, borrokarako eta antolaketarako txokoa.

*"Ancianizadas"* hitza sortu zuen Euskal Herriko V. Jardunaldi Feministetan, 2019ko azaroaren 1etik eta 3ra eginak.

*‘Viento Sur’* aldizkarian erredaktore lan egin zuen eta frantsesaren eta, batez ere, portugesaren itzulpen ugari egin zituen.

## Lanak 
* *Airbnb: La ciudad uberizada* (Egilea: Ian Brossat, 2019) frantsesetik gaztelaniara itzulia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pastora Filigrana García

**Pastora Filigrana García** (Sevilla, 1981eko maiatzaren 26a) ijito jatorriko abokatu, sindikalista, feminista, idazle eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Biografia 
Sevillako Triana auzoan jaio zen eta 9 urterekin jada "ijitoen abokatua" izango zela esan zioten. «Getto batean» hazteak gizarte-sentsibilitate handia eman zion berdintasunarekin lotutako gaiekiko. Klase kontzientzia amonenngatik ikasi zuen eta  lan zuzenbidea Andaluziako Langileen Sindikatuan. Asociación de Mujeres Gitanas Universitarias-en sorreran parte hartu ondoren, 23 urterekin Sevillako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu eta *Villela Or Gao Caló* ijitoen elkarteko aholkulari juridiko gisa hasi zen, *Hiru Mila Etxeko* auzoko biztanleria migratzailearekin lanean. Ondoren, Sevillako Pablo Olavide Unibertsitatean Giza Eskubideen, Kulturartekotasunaren eta Garapenaren Masterra ikasi zuen .

Abokatu gisa, 2019an zehar, Filigranak komunikabideen paper garrantzitsua izan zuen Huelvako marrubi-biltzaile marokoarren borroketan, eskuin muturreko hauteskundeen gorakadaren arrazoiez ohartarazi zuen bitartean. 

2020an, *Pueblo gitano contra el sistema mundo.* *Unas reflexiones desde un activismo feminista y anticapitalista* argitaratu zuen, non ijito herriaren jazarpenak elkarlan eta elkarrekiko laguntza moduen bidezko erresistentzia komunitarioarekin eta "soldata xantaia"-ra egokitzearen aurkako jarrerarekin zerikusia duela dio. 

## Obra 
* 2020: *Desafío, el virus no es el único peligro,* Ediciones Akal, 
* 2020: *Pueblo gitano contra el sistema mundo.* *Unas reflexiones desde un activismo feminista y anticapitalista*, Ediciones Akal, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javianne Oliver

**Javianne Oliver** (1994ko abenduaren 26a) estatubatuar emakumezko abiadura lasterketetan aditua den atleta bat da.

Oliver bigarren sailkatu zen 60 metroetan 2017ko NCAA Division I Indoor Track and Field Txapelketan Kentuckyko Unibertsitatea ordezkatuz.

Oliverrek 60 metroak irabazi zituen 2018ko AEBko Indoor Track and Field Txapelketan, 2018ko IAAF Munduko Indoor Txapelketarako sailkatzeko. 7.02ko denbora izan zen munduko denboraldi horretako denborarik onena. 2020ko AEBko Track &amp;amp; Field Indoor Txapelketara itzuli zen Mikiah Briscoren atzetik bigarren postuan, eta prozesu horretan bere bigarren Munduko Txapelketarako sailkatu zen. Oliverrek 2020ko AEBetako proba olinpikoak ere irabazi zituen 10.99ko denborarekin. Olinpiar Joko horietan zilarrezko domina lortu zuen 4x100m-ko proban.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teahna Daniels

**Teahna Daniels** (1997ko martxoaren 25a) abiadura probetan lehiatzen den atleta estatubatuarra da. 2019ko Munduko Atletismo Txapelketan Estatu Batuak ordezkatuz, zazpigarren sailkatu zen emakumezkoen 100 metroko proban.

4 × 100 metroko erreleboko talde amerikarra zuzendu zuen 2014ko Atletismoko Munduko Junior Txapelketan eta 2015eko Atletismoko Panamerikar Junior Txapelketan urrezko dominak irabazteko eta banakako 100m-etan domin bat ere irabazi zuen, brontzezkoa.

Ikasle modura, Texas Longhorns-en pistan korri zuen eta hirugarren sailkatu zen 100m-ko proban 2017ko NCAA Kanpoko Txapelketan eta 100m eta 200m-tako finalista izan zen 2019ko NCAA Kanpoko Txapelketan. 100m-etan titulua irabazi zuen 2019ko NACAC U18 eta 23ko txapelketetan uztailean.

Danielsek bere lehen podium nazionala lortu zuen 2018ko AEBko Track &amp;amp; Field Indoor Txapelketan, hirugarren postua lortuz 60 metroko proban. 2019ko AEBetako Kanpoko Atletismoko Txapelketan bere lehen titulu nazionala irabazi zuen 100eko ezusteko garaipen batekin. English Gardner eta Morolake Akinosun urrezko domina olinpikodunen aurretik.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilustrazio (diseinu grafikoa)

thumb|1909ko obra botaniko baten irudia
**Ilustrazio** deritzo liburu, esku-paper, afixa edo antzeko lan baten testu idatziarekin batera apaindu, dokumentatu, kontatu edo interpretatzen duen marrazki, estanpa edo grabatuari. Testu bat osatzen edo nabarmentzen duen osagai grafikoa da.

Irudiak hitzekin lotutako irudiak dira. Horrek esan nahi du mezu bat duten irudiak sor ditzakegula, labar-pinturak eta mosaiko erlijiosoak egiten duen bezala. Abiapuntu ohikoena Erdi Aroko eskuizkribuak dira. Ilustrazioaren alderdi garrantzitsu bat bi dimentsioko diseinuak erabiltzea da, hirugarren dimentsioa hautematen saiatzen diren irudi pintoreskoak eta espazialak ez bezala.

## Erabilera 
### Ilustrazio zientifikoa 
[thumb|340x340px|[Vitruvioren gizona|Vitruvioko gizona, Leonardo da Vinciren eskutik]]
Liburu zientifikoen ilustrazioak; irudi baten bidez argitzen da testuan modu errealistan azaltzen dena. Adibidez, anatomiako edo ingeniaritzako irudiak. Normalean grabatuen bidez egiten dira. Ilustraziogintza zientifikoaren barruan ilustraziogintza edo marrazketa teknikoa sar dezakegu, baina ilustrazio zientifiko guztiak ez dira irudi teknikoak. 

### Ilustrazio literarioa 
Garrantzitsua izan zen XVIII. mendean kultura-garapenerako. Adin ertaineko irakurle asko izan zituen, eta, beraz, irudi horiek sortzen zituzten artista asko. Eugène Delacroix eta Gustave Doré izan ziren ordezkari garrantzitsuak. Oso ohikoa da, gaur egun, haur literaturan.

Garrantzi berezia izan zuen Ingalaterrako *Arts and Crafts* mugimenduak, XIX. mendearen erdialdetik aurrera. William Morris eta Aubrey Beardsley-rekin berpiztu zen, gaur egun ezagutzen ditugun liburu modernoen ilustrazioan, bereziki *Art Nouveau* delakoan.

Garai hartan ere sortu ziren zenbait mugimendu, hala nola karikatura eta istoriotxoa, Alfred Dubout, Paul A. Weber, Robert Högfeldt, Flora Paul, Kurt Halbritter, Guillermo Mordillo, Edward Gorey, Walter Moers, Brian Bagnall, Wilhelm Maier Solgk.

Garai modernoaren hasieran, ilustrazioa erabiltzen hasi ziren haurrentzako liburuetarako, besteak beste, Alan Aldridge, Carl Busse, Etienne Delessert, Maurice Sendak, Eric Carle, Wolf Erlbruch, Sabine Friedrichson, Janosch, Eva Johannicna Rubin, Lotbaut Ananne...

### Publizitate-irudia 
thumb|Acme xaboiaren irudia
XX. mendetik aurrera oso garrantzitsua izan da publizitate-irudia. Ez bakarrik kartelak sortzeko, baita ontzi eta produktu desberdinetarako ere, azaldu beharreko informazioa azkar ikusteko aukera ematen baitie ikusleei (adibidez, jarraibideen liburuxketan).

Publizitateko ilustrazioak ere abantaila ematen du argazkigintzarekiko, konnotazio emozional karikatureskoz gaindi baitaiteke argazkia ez dela iristen.

Gidoi grafikoa asko erabiltzen da publizitatearen munduan, publizitate-iragarkiak sortzeko, kanpaina baten aurkezpenaren lehen fase gisa.

### Ilustrazio editoriala 
Beste arlo bat ilustrazio editoriala da, era guztietako egunkari eta aldizkarietan erabiltzen dena, baita web orrietan ere.

## Kanpo estekak
Skeletona 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoak

**Gizonezkoen skeleton proba 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan** otsailaren 10 eta otsailaren 11 bitarte egin zen Xiaohaituo Bobsleigh eta Luge pistan, Pekingo Yanqing barrutian.

Tituluaren defendatzailea Yun Sung-bin da. Nikita Tregubov zilarrezko dominaduna Joko Olinpikoetarako sailkatu zen, baina ez zioten Txinarako hegaldirik hartzen utzi COVID-19aren proba positiboaren ondorioz, sintomarik ez zuen arren, eta Olinpiar Jokoak galdu behar izan zituen. Brontzezko dominaduna, Dom Parsons, lehiaketetatik erretiratu zen. Christopher Grotheer da 2021eko munduko txapelduna. Aleksandr Tretiakov (2014ko txapeldun olinpikoa) eta Alexander Gassner dira zilarrezko eta brontzezko dominak, hurrenez hurren. Martins Dukursek 2021-22ko Skeletoneko Munduko Kopa irabazi zuen, Axel Jungk eta Grotheer atzetik zituela.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Skeletona 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan - Emakumezkoak

**Emakumezkoen skeleton proba 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan** otsailaren 10 eta otsailaren 11 bitarte egin zen Xiaohaituo Bobsleigh eta Luge pistan, Pekingo Yanqing barrutian.

Lizzy Yarnold 2014 eta 2018ko txapeldunak lehiaketetatik erretiratu zen. Zilarrezko domina, Jacqueline Lölling, eta brontzezkoa, Laura Deas, Joko Olinpikoetarako sailkatu ziren. Tina Hermann da 2021eko munduko txapelduna. Lölling eta Elena Nikitina dira zilarrezko eta brontzezko dominak, hurrenez hurren. Kimberley Bosek 2021-22ko Skeletoneko Munduko Kopa irabazi zuen, Janine Flock eta Nikitinaren atzetik.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
English Gardner

**English Gardner** (1992ko apirilaren 22a) 100 metroko lasterketan aditua den atletismoko esprinter estatubatuarra da. 10,74 segundoko marka pertsonala, 2016an ezarria, distantziako denbora guztietako hamar onenen artean kokatzen da.

2013 eta 2015 urteko Munduko Atletismo Txapelketetan zilarrezko dominak lortu zituen 4x100m-ko errelebo proban. Proba berean 2016ko eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan dominak lortu zituen ere. 2016an urrezkoa eta 2020koan zilarrezkoa.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
* 100 metro - 10,74 (2016)
* 200 metro - 22,62 (2013)
* 400 metro - 53,98 (2006)
* 60 metro indoor - 7.12 (2012)
* 200 metro indoor – 23.34 (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nika Križnar

**Nika Križnar** (Škofja Loka, 2000ko martxoaren 9a) eski-jauzilari esloveniarra da. 2022ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eta brontzezkoa irabazi ditu.

## Ibilbidea 
2016an hasi zen Munduko Kopan parte hartzen eta 2020-2021 denboraldiko Munduko Kopa irabazi zuen. Urte hartan hamairu proba jokatu eta bi garaipen, lau bigarren postu eta beste lau hirugarren postu lortu zituenez erregularrena izan zen. 2021-2022an ere beste bi garaipen daramatza. 

Aurreneko Munduko tapelketa 2017an jokatu zuen Lahtin (Finlandia) eta laugarren egin zuen talde mistoan. 2019ko Seefeldeko Munduko txapelketan bi laugarren postu eskuratu zituen, taldeka eta talde mixtoan. 2021ean Oberstdorfen (Alemania) lortu zituen aurreneko Munduko txapelketako dominak, zilarrezkoa taldekakoan eta brontzezkoa banaka salto luzean. 

Olinpiar Jokoei dagokienez 2018ko Pyeongchangeko Jokoetan zazpigarrena izan zen eta 2022ko Pekingoetan bakarkako lehian brontzezko domina eskuratu du eta talde mixtoan urrezkoa.

## Txapelketak 
## Errekorra 
2022ko urtarrilaren 30ean emakumezkoen salto handiko errekorra ezarri zuen 151 metrotako jauzia eginez. Willingenen (Alemania) jokaturiko Munduko Kopako proban izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jenna Prandini

**Jenna Elizabeth Prandini** (1992ko azaroaren 20a) estatubatuar abiadura lasterketa probetan aditua den atleta bat da, baina hasiera batean jauzi probak egiten hasi zuen bere ibilbide profesionala. Bi aldiz txapeldun nazionala da 200 metrotan (2015, 2018), 2016ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta 2020ko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina olinpikoa lortu zuen 4x100m-ko proban. Lehenago, 2015ean Pekingo Munduko Atletismo Txapelketan zilarra lortu zuen proba berean.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
* 100 metro - 10,92 segundo (2015)
* 200 metro - 21,89 segundo (2021)
* Luzera jauzia – 6.80m (2015)
* Jauzi hirukoitza – 12.73m (2010)

### Pista estaliko marka pertsonalak 
* 60 metro - 7,15 segundo (2015)
* 200 metro - 22,52 segundo (2015)
* Luzera jauzia – 6.65 m (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiru Kapituluen eztabaida

**Hiru Kapituluen eztabaida**, Kaltzedoniako eztabaidaren fase bat, Siriako eta Egiptoko ez-kaltzedoniarrak Eliza Katolikoarekin adiskidetzeko saiakera izan zen, *Henotikon*aren porrotaren ondoren. Justiniano I enperadoreak anatema bihurtu zituen hiru kapituluak (τρία κεφάλαια, *tría kephálaia*) hauek izan ziren:

* Teodoro Mopsuestiakoaren pertsona eta idatziak
* Teodoreto Zirokoaren zenbait idazki
* Ibas Edesakoak Marisi egindako gutuna

## Kanpo estekak
Gabrielle Thomas

**Gabrielle Thomas** (Atlanta, 1996ko abenduaren 7a) estatubatuar atleta bat da, bereziki abiadura lasterketan lehiatzen dena.

Udako Olinpiar Jokoetan bi bider parte hartu zuen, eta bost domina lortu zituen, bi Tokion, 2020an, zilarrezkoa 4&nbsp;×&nbsp;100&nbsp;m erreleboan eta brontzezkoa 200 m lasterketan; eta urrezko hiru Parisen, 2024an, 200 m eta 4&nbsp;×&nbsp;100&nbsp;m nahiz 4&nbsp;×&nbsp;400&nbsp;m erreleboetan.

Munduko Atletismo Txapelketan bi domina irabazi zituen 2023an, eta bi urrezko domina Errelebo Lasterketen Munduko Txapelketan, 2024an.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Atletismoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  World Athletics
Asha Philip

**Asha Solette Philip** (1990eko urriaren 25a) lasterkari ingelesa eta txikitan gimnasta ohia da, mini-trampoline bikoitzean espezializatua. 100 metroko munduko titulua lortu zuen lehen emakume britainiarra izan zen edozein adin-taldetan, 2007ko Munduko Gazte Txapelketan urrea irabazi zuen 16 urterekin. Gimnastikan belauneko lesio larri baten ostean, eta hainbat urtetako errehabilitazio aldi baten ostean, 2014an atletismora itzuli zen lanaldi osoz, Europako Atletismo Txapelketan urrea irabazi zuen Britainia Handiko 4 x 100 metroko erreleboan, eta brontzea proba berean Ingalaterrarekin Commonwealth Jokoetan.

2017an bere lehen senior titulua irabazi zuen, 2017ko Europako Atletismoko 60 metroko emakumezkoen indoor txapelketan urrea lortuz, eta Dina Asher-Smith-ekin, Desiree Henry eta Daryll Neitarekin Britainia Handiko 4 × 100 metroko errelebo taldean sartu ziren. Brontzezko domina olinpikoa lortuz 4 x 100 metroko erreleboan 2016ko Rioko Jokoetan. Zilarrezko dominak ere irabazi zituen proba berean 2017 eta 2019ko Munduko Txapelketan. Hasiera azkarreko atleta izanez, 60 metroko esprinter nabarmena da, oro har, erreleboetan lehenengo posta egiten du.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imani-Lara Lansiquot

**Imani-Lara Lansiquot** (1997ko abenduaren 17a) ingeles esprinter bat da, 100 metroko proban aritzen dena. 100 metroko finalean laugarren sailkatu zen 2016ko IAAF U20eko Munduko Txapelketan eta 2017ko Europako U23ko Txapelketan. 4 × 100 metroko erreleboan, urrezko domina irabazi zuen 2018ko Europako Txapelketetan, zilarra 2019ko Munduko Txapelketan (non kanporaketan korri zuen baina ez finalean) eta brontzea 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan. 11,09 segundoko marka du 100 metroetan eta laugarren postuan dago Erresuma Batuko betiko zerrendan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kandelaria eguna (Azkoitia)

**Azkoitiako Kandelaria eguna**, Euskal Herriko beste toki askotan bezala ospatzen den Kandelario eguna da, ezaugarri bereziak dituena, tartean, Frantzisko Xabier Munibe Peñafloridako kondearen “Irten ezazu” abestiaren interpretazioa. Egun horretan ere, otsailaren 2an, aurreko urtean jaiotako haurrak elizan aurkezten dira, bere garaian Amabirjinak eta San Josek bere semearekin egin omen zuten bezala. Horrela, Kandelaria gauean, Gabonetako zikloa itxi egiten dute.

## Ohitura zaharra 
Gau horretan egiten diren erritoek gutxienez 250 urte dituzte. Egun horretan kandelak eta aurreko urtean jaiotako haurrak bedeinkatzen dira. Ondoren, elizatik kanpo Andre Mariaren irudiarekin prozesioa egiten da. Prozesioan, kandela eskuan, katekesiaren haurrak eta familiak joaten dira, 'Irten Ezazu' abestia abestuz. Lehen aurretik bi haur joaten ziren, eskuetan usakumea eta bizkotxoa eramanez. Prozesioa, bestetik, gauez egiten zen.

## "Irten ezazu" abestia 
Jatorrizko abestia Xabier Munibe Peñafloridak idatzi zuen 1750ean. Egun bertsioa laburtua abesten da: hasieran hamalau apaldi bazituen, egun bi bakarrik abesten dira. Erritmoa ere aldatu da, kutsu sinfonikoa emanez abestiari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kandelario Eguna / Día de la Candelaria - "Irten Ezazu" AZKOITIA 2022Youtuben
Ireen Wüst

**Ireen Karlijn Wüst** (Goirle, 1986ko apirilaren 1a - ) herbeheretar kirolaria da, izotz gaineko abiadura-patinajean lehiatzen dena. Kirol honen historiako abiadura-patinatzaile sarituena da: 6 aldiz txapeldun olinpikoa, 22 aldiz munduko txapelduna (7 sailkapen orokorrean eta 15 bakarka) eta 8 aldiz Europako txapelduna.

Bost aldiz hartu du parte Neguko Joko Olinpikotan, eta hamabi domina lortu ditu orain arte. 

2007 eta 2020 bitartean, 13 domina irabazi zituen Izotz gaineko Abiadurako Patinajeko Munduko Txapelketan, 31 domina Distantzia Indibidualeko Izotz Abiadurako Patinajeko Munduko Txapelketan, 2007 eta 2021 bitartean, eta zilarrezko domina bat Distantzia Laburreko Izotz gaineko Abiadurako Patinajeko 2007ko Munduko Txapelketan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Kanpo estekak
Aleia Hobbs

**Aleia Hobbs** (1996ko otsailaren 24a) abiadura lasterketetan espezializatutako atleta profesional estatubatuarra da. 2018an lau titulu nazional irabazi zituen, NCAA Mailan 60 m 100 m eta 4 × 100 m-ko erreleboa irabaziz, eta 100m-ak AEBetako Txapelketan. Hobbsek Estatu Batuak ordezkatu zituen 2019ko World Relays-en urrea irabaziz errelebo motzarekin.

2014an LSU Lady Tigers-ekin konprometitu zen eta 2018 erdialdera arte aritu zen, profesional bihurtu eta adidasekinakordioa sinatu zuen arte. LSUn egon zen garaian, Hobbsek Estatu Batuak ordezkatu zituen 2015eko Panamerikar Junior Txapelketan, non zilarrezko domina lortu zuen 100m-ko proban eta urrezko domina  erreleboan. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 4x100m-ko errelebo proban.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan van Huysum

**Jan van Huysum** (Amsterdam, 1682ko apirilaren 15a - *ibidem*, 1749ko otsailaren 8a) herbeheretar margolaria izan zen.

Bere aita Justus eta anaia Jacob ere margolariak izan ziren.

Margolanetako asko paisaiak izan ziren, ezinezko aurriak zituzten alegiazko laku eta portuen eta eraikin klasikoen eta zuhaitz altuen basoen ikuspegiak.

## Iruditegia 

Terracotta Vase with Flowers and Fruits - Jan van Huijsum - Google Cultural Institute.jpg|Terrakotazko loreontzia, lore eta frutekin
Jan van Huysum 001.jpg|Loreak eta frutak
Jan van Huysum 002.jpg|Loreak, frutal eta insektuan
Jan van Huysum (Dutch - Vase of Flowers - Google Art Project.jpg|Loreontzia, 1722
Jan van Huysum (Dutch - Fruit Piece - Google Art Project.jpg|Fruta-saskia, 1722
Bouquet of Flowers in an Urn2.jpg||Lore-sorta urna batean, 1724

## Kanpo estekak
Manuel Fettner

**Manuel Fettner** (1985eko ekainaren 17a) austriar eski-jauzilaria da. Bere bakarkako Munduko Kopako postu onena hirugarren da Oberstdorfen 2010eko abenduaren 29an; Taldeka emaitzarik onenak bigarren postua daKuusamon 2012ko azaroaren 30ean, eta Planikako eski hegaldian 2015eko martxoaren 21ean. 2013ko Val di Fiemmeko Munduko Txapelketan urrezko domina irabazi zuen taldekako proban tranpolin handian.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ijito Herriaren Nazioarteko Eguna

**Ijitoen Nazioarteko Eguna** (apirilak 8) ijitoen kultura ospatzeko eta ijitoen gaiei buruz sentsibilizatzeko eguna da.  

## Historia 
Ijitoen Nazioarteko Eguna 1990ean deklaratu zen ofizialki Serock-en (Polonia), Ijitoen Nazioarteko Batasunaren IV. Mundu Kongresuaren egoitzan, 1971ko apirilaren 7tik 12ra Chelsfielden (Londres) ospatu zen Ijitoen Ordezkarien Nazioarteko Lehen Bileraren omenez, non ijito herriaren bandera eta ereserkia (GelemGelem) ofizialdu ziren, besteak beste. 

Ijito herria, Euskal Herrian 500 urte baino gehiago daramatza eta azken urteotan, Europako herrialdeetatik beste ijito talde berriak, Romá delakoak, etorri dira lan eta bizitza-egoera hoberen bila. Migrazio prozesu handiak bizi izan dituen herria da hau, baita bazterkeria egoerak jasan dituena ere. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Antiziganismoa
* Ijitoen Sarekada Handia

## Kanpo estekak 
* Gelem Gelem, ijito herriaren ereserkia
Ryōyū Kobayashi

**Ryōyū Kobayashi** (1996ko azaroaren 8a) eski-jauzilari japoniarra da. Azken hamarkadako eski-jauzilari honenetarikoa da. 2018-2019 denboraldiko Munduko Kopa irabazi zuen bertako 13 proba garaituz. Denboraldi horretan sei sailkapen irabazi zituen: Sailkapen nagusia, ski flying titulua, Lau Tranpolinen Txapelketa, Raw Air, Planica7 eta Willingen Five. Historiako hirugarren eski-jauzilari izan zen Lau Tranpolinen Txapelketan lau lehiak irabazten. 2019an Seefeld-en, Austrian, Munduko Txapelketan, tranpolin luzean brontzezko domina lortu zuen. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, tranpolin arruntean (txikia) urrezko domina lortu zuen Manuel Fettner eta Dawid Kubacki-ren aurretik.

## Nazioarteko emaitzak 
## Munduko Kopa 
### Sailkapenak 
### Banakako garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dawid Kubacki

**Dawid Grzegorz Kubacki** ( [ˈdavid kuˈbat͡ski] ; 1990eko martxoaren 12a) eski-jauzilari poloniarra da. Selekzioko kidea da eta Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen 2014, 2018 eta 2022an brontzezko bi domina irabaziz. 2019ko Munduko Txapelduna da tranpolin arruntean eta 2019-20 Lau Tranpolinen Torneoko irabazlea, baita 2017ko Munduko Txapelduna eta brontzezko domina irabazi zuen 2013ko Munduko Txapelketan tranpolin handiko taldeetako lehiaketan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Munduko Kopa 
thumb| Kubacki 2017ko FIS Eski Saltoko Sari Nagusiko lehiaketa irabazi ostean Klingenthalen .
thumb| Kubacki 2019ko FIS Nordic World Ski Txapelketako domina-ekitaldiaren ondoren Seefelden .

### Denboraldiko sailkapena 
### Garaipenak 
#### Bakarka 
#### Taldeka 
## Estatuko sariak 
* **2017**60x60px|Zinta Polonia Txikiko Voivoderriko ohorezko bereizgarria – Małopolskako Gurutzea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dylan Collier

**Dylan** «**DJ**» **Collier** (Zeelanda Berria, 1991ko apirilaren 27a), Zeelanda Berriko 15eko eta errugbi ligako (13ko) jokalaria da. Collier Waikato taldean jokatzen du gaur egun, eta Zelanda Berria ordezkatzen du Zazpiko errugbian.

## Rugby ligako ibilbidea 
Entsegu-jaurtitzaile hegalekoa, Collier, Zeelanda Berriko Warriors juniorra izanik, 2011ko National Youth Competition Final Handiko talde irabazlekoa izan zen.

2012an, Collierrek Auckland Vulcans taldearekin jokatu zuen NSW Kopan.

## Errugbi Batasuneko ibilbidea 
Collierrek 2013an sinatu zuen Waikatorekin, eta 2015ean egin zuen debuta Zelanda Berriko Zazpiko errugbian, Zazpiko Txapelketa Nazionalean Waikato taldean jokatu ostean. Southland Stags taldean sartu zen 2016ko Mitre 10 Kopan.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Zeelanda Berriko taldearekin, Fijiko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko  taldea: Kurt Baker, Dylan Collier, Scott Curry, Andrew Knewstubb, Ngarohi McGarvey-Black, Tim Mikkelson, Sione Molia, Etene Nanai-Seturo, Tone Ng Shiu, Amanaki Nicole, William Warbrick, Regan Ware eta Joe Webber-ek.
## Olinpiar Jokoetako Emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gebara-Lazarraga jauregia

**Gebara-Lazarraga jauregia** Oreitia herrian (Gasteizko udalerrian) dagoen dorretxe edo jauregi bat da, 16. mendekoa sortzez. Ondare babestu gisa sailkatua du Eusko Jaurlaritzak.

21. mendean eraberrituta dago eta erabili egiten da. Bi solairuko eraikina eta fatxadan puntu erdiko bi arku nabarmentzen dira, eta goialdean, ezker-eskuin jauregiari izena ematen dituen bi familien harmarriak, Gebara eta Lazarraga leinuenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Cortés

**Rosa Cortés** (Vélez-Rubio, Granadako Erresuma, 1726 *inguruan* –1753?) emakume ijito espainiarra izan zen. Zaragozako Misericordia Etxean 1753an egindako ihesaldiaren buru. 2019an Rosa Cortés Plataforma sortu zen ijitoen memoriaren defentsa aldarrikatzeko.

## Biografia 
Ensenadako markesak agindutako 1749ko Ijitoen Sarekada Handian harrapatu zuten, ijito herria desagerrarazteko xedea zuena. Cortés Ginés Fernándezekin ezkonduta zegoen, Ferroletik La Carracako artsenalera atxikia, ustez 1752an eraila, 1753an Cortés alarguna zela baieztatu baitzuen 

Espetxeratu izan zen Almeriako Alkazaban, 7 urtetik beherako emakume eta umeekin batera. Ondoren,  Granadako Alhambrara bidali zuten, eta geroago Malagara, non Ensenadako markesak emakumeentzako "gordailu" bat sortu nahi izan zuen, hau da, behin betiko destinoa emateko zain dagoen kontzentrazio gunea. Bi urteko konfinamentua eta gero, oraindik Palentziako eta Malagako biltegietan zeuden emakume guztiak Zaragozako Misericordia Etxera eraman zituzten. Lekuz-aldatzea itsasontziz, gurdietan eta oinez egin zen.

Etxeko lurretan galeria berri bat eraiki zen, ijitoak hartzeko soilik. Misericordia Etxera iristean, emakumeek uko egin zioten bertara sartzeari eta aire zabaleko patioan geratzea exijitu zuten, osasun baldintza tamalgarriak zituen kuartela baitzen.

Ihes saiakera asko egin zituzten. Nabarmenena, 1753ko urtarrilean gertatu zen, Rosa Cortés buru, horman zulo bat zabaldu zuen, iltze batekin eta urarekin. 52 ijitok ihes egin zuten, baina gehienak bueltan harrapatu zituzten, zaldun bat kasualitatez ikusi baitzituen.

Atxilotutakoetako bat izan zen Cortés, horrela kontatu zuen ihesaldiaren nondik-norakoak. 1753ko martxoaren 31tik aurrera ez da aurkitu hari buruzko informazio gehiagorik.

## Aitortzak 
* 2019an, *Rosa Cortés Plataforma* sortu zen bere figura eta Sarekada Handia jasan zuten emakumeen memoria aldarrikatzeko. 2020ko urtarrilaren 18an, plataforma honek Errioxako Ijito Elkarteen Federazioarekin batera, Ezor Roma, Logroñoko Errioxako Ilustreen iturriaren aurrean egindako elkarretaratzean parte hartu zuen "ijitoen memoria" defendatzeko. 
* 2020an, Rosa Cortések zuzendutako Zaragozako Misericordia Etxeko ihesaren istorioa *Resistencias Gitanas* liburuan jaso zuten Silvia Agüero eta Nicolás Jiménez ijitoen aurkako arrazakeriaren aurkako ekintzaileek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rosa Cortés Plataformarako esteka (Facebook).
Nick Estes

**Nick Estes** doktorea Mexiko Berriko Unibertsitatean American Studieseko irakasle laguntzailea da. Brule Sioux Tribuko Herbehereetako herritarra, *The Red Nation Podcast* egunkariko editorea, historialari, kazetari eta aurkezlea da. 

Nick Estes *Red Media Collective* aldizkariko editore fundatzaile bat ere bada, eta liburuak, podcastak eta istorioak argitaratzen ditu indigenen kultura nabarmenduz. Bere idazlanak eta ikerketak honako gai hauek jorratzen dituzte: deskolonizazioa, indigenen historia, ingurumenarekiko kezka eta kapitalismoaren aurkako iritziak. Esaterako, *The Baffler, The Guardian*, *The Nation, High Country News, Indian Country Today, Jacobin*, *NBC News* eta *The Intercept* aldizkarietan eman ditu argitara bere idazkiak. 

2019an, *Lannan Literary Association for No Fiction* saria eman zioten Estesi.

Estes-en liburu bat euskarara ekarri zuten Amaia Astobiza eta Danele Sarriugartek: *Gure historia da etorkizuna: Standing Rock vs Dakota Access oliobidea, eta indigenen erresistentziaren tradizio luzea* (Katakrak, 2020). 

2021ean poliziaren abolizioari eta Indianako ingurumen-justiziari buruzko bi liburuen egilea da, eta gaur egun *Red Power*ren historiari buruzko liburu bat lantzen ari da.

Baditu liburu gehiago oraindik ere euskarara ekarri gabe.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Siux
* Dakota (hizkuntza)

## Kanpo estekak
94. Oscar Sariak

**94. Oscar Sarien ekitaldia** 2022ko martxoaren 27an Hollywoodeko Dolby Antzokian ospatu zen 2021eko martxoaren 1 eta 2021eko abenduaren 31 artean estreinatutako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Regina Hall, Amy Schumer eta Wanda Sykes izan ziren, eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zituen.

Will Smith aktorea eta Chris Rock umoristaren arteko gertakari batek sari banaketa "eklipsatu" zuen esatari askoren esanetan; Rockek Jada Pinkett Smith (Will Smithen emaztea) aktoreari buruzko iruzkin bat egin eta Will eszenatokira igo zen Rock jipoitzera.

## Sari eta izendapen laburpena 
*The Power of the Dog* filmak lortu zituen izendapen gehien, hamabi. *CODA* filmak hiru izendapen lortu eta hirurak eskuratu zituen, film onenarena barne, *The Power of the Dog* filmak zuzendari onena eta besterik ez zuelarik irabazi. Sari gehien *Dune* filmak lortu zituen, sei.

## Sariak eta izendapenak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Scott Curry (errugbilaria)

**Scott Curry** (Rotorua, Zeelanda Berria, 1988ko maiatzaren 17a), Zelanda Berriko errugbi jokalaria da. Zeelanda Berriko Zazpiko errugbi selekzio nazionalean jokatzen du. 2010eko Dubai Sevens txapelketan egin zuen debuta. Olinpiar Jokoetan, Zeelanda berria ordezkatuz debutatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Ibilbidea 
Curry All Blacks Sevens taldetik kanpo geratu zen Errusiako 2013ko Rugby World Cup Sevensen, entrenamenduetan izandako lesio baten ondorioz. Glasgoweko 2014ko Commonwealth Jokoetarako, taldean sartu zen. Hala ere, Zeelanda Berriak 12-17 galdu zuen finalean Hegoafrikaren aurka.

Curryk All Blacks Sevens taldeko kapitain izan zen 2015eko USA Sevensen, Wellingtonen DJ Forbes zauritu ostean. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Zazpiko errugbi taldeko kapitaina izan zen. Zeelanda Berriko taldearekin, urrezko domina irabazi zuen gizonezkoen Zazpiko errugbi txapelketan 2018ko Commonwealth Jokoetan. 2018ko Rugby World Cup Sevens txapelketa irabazi zuen Zeelanda Berriko taldearen kapitaina izan zen, finalean Ingalaterrari 33-12 irabazita.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatzeko, Zeelanda Berriko selekzioko kapitain izendatu zuten gizonezkoen zazpiko errugbi txapelketan.  Olinpiar Joko horietan Fijiren aurka 27-12 galdu ostean, zilarrezko domina lortuko zuen Zelanda Berriko taldekide izan zen. Zazpiko errugbian, Zelanda Berriko lehen domina olinpikoa izan zen.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Zeelanda Berriko taldearekin, Fijiko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko  taldea: Kurt Baker, Dylan Collier, Scott Curry, Andrew Knewstubb, Ngarohi McGarvey-Black, Tim Mikkelson, Sione Molia, Etene Nanai-Seturo, Tone Ng Shiu, Amanaki Nicole, William Warbrick, Regan Ware eta Joe Webber-ek.
## Olinpiar Jokoetako Emaitzak
Zientzietako irakasle trebatua ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* All Blacks profila
* Scott Curry Olympics at Sports-Reference.com-en
Daryll Neita

**Daryll Neita** (1996ko abuztuaren 29a) britainiar esprinter bat da. 2016an eta 2021ean brontzezko domina olinpikoak irabazi zituen eta 2017an eta 2019an Munduko Txapelketako zilarrezko dominak 4 × 100 metroko erreleboan. 10,93 segundoko marka pertsonala du 100m-etan (2021) Erresuma Batuko betiko zerrendan bigarrena da Dina Asher-Smith-en atzetik.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Big Air Shougang

**Big Air ShouGang** () Shijingshan barrutian dagoen kirol gune bat da, Txinan. 2022 Neguko Olinpiar Jokoetako jauzi-handiko ikuskizuna egiteko eraiki zuten.

## Eraikuntza 
Kirolgunea Shougang Taldearen altzairu-fabrika zahar baten goialdean eraiki zen, eta 2008ko Udako Joko Olinpikoen aurretik itxi zena, airearen kutsadurarekiko kezkagatik.  Gunea 2018an hasi zen eraikitzen, eta 2019ko azaroaren 1ean bukatu zen. Lekua iraunkorra izango da, eta hainbat kirol-lehiaketatarako erabiliko da. Munduko air handiko lehen gune iraunkorra izango da.

## 2022 Neguko Joko Olinpikoak 
2022 Neguko Olinpiar Jokoetan, instalazio hau izango da Beijingen elurretarako dagoen kirol leku bakarra, inguru horretan lehiatzeko dauden bi toki berrietako batekin batera. Hemen lau domina emango dira: gizon eta emakumeentzako aire handiko lehiaketa handia eta gizon eta emakumeentzako snowboard aire handiko lehiaketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sare-kota

thumb|267x267px| sare-kotaren hiru adibide.
**Sare-kota** (ingelesez: *byrnie* edo *haubergeon* ) enborra estaltzen duen posta-armadura da, batzuetan, besoen eta izterraren zati bat ere estaltzen du.

Erdi Aroko posta batek 10 kilo inguru pisatzen zituen. Borrokan erabiltzeko nahikoa arina zen eta ez zuen ia oztopatzen soldaduaren mugikortasuna. Erabiltzen ez zenean, bilduta gorde zitekeen eta horrela erosoago garraiatu ahal izango zen.

Sare-kotak oso ondo babesten du mozketetatik eta zertxobait okerrago arma labankadatik, ubelduretatik, aldiz, ez du batere ondo babesten duen malgutasunaren ondorioz. Hori dela eta, azpian jantzi betea ( gambeson bat adibidez) janztean bere eraginkortasuna areagotu egiten da.

Fitxategi:Kolczuga Jana Kazimierza.JPG|Joan II.a Kasimiro erregearen Transilvaniako desfileko sare-kota. XVII.
Fitxategi:1195 page 123 Richard coeur de lion.JPG|Rikardo Lehoi Bihotzaren zigilua alkandora batekin jantzita. 1195.
Fitxategi:Cotte de mailles annulaire - Museum Paris.png|Erdi Aroko sare-kota; Musée du Moyen-Âge, Paris.

## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Mithrilezko sare kota

## Kanpo estekak
Saxofoi altu

**Saxofoi altua** saxofoiaren familiako musika tresna da, Mi bemolen  afinatua. Oro har, letoiaz egina dago, eta plastikozko, zurezko edo metalezko pita bat du, kanabera bakarrekoa, klarineteak bezala. Horregatik, zurezko haize instrumentuen familiakoa da, musika tresna metalezkoa izan arren, soinua sortzen duen kanabera zurezkoa baita.

25 giltza eta pita ditu, metalezko besarkagailuak (normalean) eutsitako kanabera bat jartzeko. Datu bitxi gisa, zenbait brida mota daude, larruz edo larru sintetikoz eginak bereziki. Goiko aldean hortzak dituen pita eusteko, konpentsagailu bat jartzen da, hortzak mugitu ez daitezen eta pita honda ez dadin. Tudel izurtua ere badu, eta, ondorioz, erosoagoa da tresna hau jotzea.

## Kanpo estekak
Andrew Knewstubb

**Andrew S. Knewstubb** (Wellington, Zeelanda Berria, 1995eko irailaren 14a), Zeelanda Berriko Zazpiko eta 15eko errugbi jokalaria da, Bunnings NPC-n Tasman taldean jokatzen duena. Bere postua atzelaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Zelanda Berria ordezkatu zuen.

## Ibilbidea 
Zeelanda Berriko taldearekin, urrezko domina irabazi zuen gizonezkoen Zazpiko errugbi txapelketan 2018ko Commonwealth Jokoetan. 2018ko Rugby World Cup Sevens txapelketa irabazi zuen Zeelanda Berriko taldekide garrantzitsua ere izan zen; finalean, Ingalaterrari 33-12 irabazi zioten. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatzeko, Zeelanda Berriko selekzioan izendatu zuten gizonezkoen Zazpiko errugbi txapelketarako. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Fijiren aurka 24-12 galdu ostean, zilarrezko domina lortu zuen Zelanda Berriko taldearentzat. Gainera, Zelanda Berriko lehen domina olinpikoa izan zen gizonezkoen Zazpiko errugbian.

Knewstubb, 2021eko Bunnings NPC-n, beranduko fitxaketa gisa izendatu zuten Tasman-en, Mark Telea-ren lesioa amaitu ostean. Tasman taldearekin  Trafalgar Park-en Bay of Plenty-ren aurka debuta egin zuen lehiarik gabeko partida batean, 15. zenbakiaren elastikoarekin hasi eta entsegu bat lortuz Mako taldearentzat 26-9 irabazita. Taldea lehen mailako finalera iritsi zen Waikatoren aurka 23-20 galdu aurretik.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Zeelanda Berriko taldearekin, Fijiko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Argentinakoaren (brontzezkoa) aurretik  sailkatuz. Hauek osatuko dute Zeelanda Berriko  taldea: Kurt Baker, Dylan Collier, Scott Curry, Andrew Knewstubb, Ngarohi McGarvey-Black, Tim Mikkelson, Sione Molia, Etene Nanai-Seturo, Tone Ng Shiu, Amanaki Nicole, William Warbrick, Regan Ware eta Joe Webber-ek.
## Olinpiar Jokoetako Emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dina Asher-Smith

**Geraldina Asher-Smith** (1995eko abenduaren 4a) esprinter britainiarra da. Erregistratutako historiako emakume britainiar azkarrena da eta *Powerlist* -en zerrendan sartu da Erresuma Batuko Afrikako/Afrikako Karibeko jatorriko pertsonarik eragingarrienetako bat bezala, azkena 2021eko edizioan.  Asher-Smith-ek urrezko domina irabazi zuen 200 m-ko proban, zilarra 100 m-tan eta beste zilarrezko bat 4×100 m-ko erreleboan 2019ko Munduko Txapelketan, banakako lasterketetan bere marka britainiarra hautsiz oraindik ere mantentzen diren emaitzekin. 24 urte zituela, Munduko Txapelketa batean hiru domina irabazi zituen lehen britainiarra izan zen. Errelebo motzeko proban, 2016ko Rioko Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan dominak lortu zituen, eta baita 2013ko eta 2017ko Munduko Txapelketetan ere.

Asher-Smith-ek 2013ko Europako Junior mailako 200 metroko titulua irabazi zuen, 2014ko Munduko Junior mailako 100 metroko titulua, eta 2015eko uztailean, 100 metroetan 11 segundo azpitik korritu zuen lehen emakume britainiarra izan zen. Ondoren, Kathy Cook -en 31 urteko 200 metroko errekorra hautsi zuen 2015eko Munduko Txapelketan 5. postuan amaitu zuenean, eta distantzia horretan, 2016ko Olinpiar Jokoetan 5. sailkatu zen eta 2017ko Munduko Txapelketan 4. postuan. Asher-Smith lau aldiz ere banakako Europako txapelduna da, eta 100 metroko Diamante Ligako txapelduna ere bai.

## Nazioarteko emaitzak 
## Lorpenak 
### Zirkuituko garaipenak eta tituluak 
* Diamante Ligako txapelduna (100m): 2019
** 2016 (1) (200 m): Stockholm Bauhaus-Galan
** 2018 (1) (100 m): Stockholm Bauhaus-Galan
** 2019 [3]; (1) (100 m): Bruselako Memorial Van Damme ; (2) (200 m): Doha Diamond League, Stockholm Bauhaus-Galan
** 2021 [2]; (1) (100 m): Gateshead Britainia Handiko Sari Nagusia ; (1) (200 m): Erromako Urrezko Gala Florentzian ()

### Titulu nazionalak 
* Britainiar Txapelketak
** 100m: (4) 2015, 2018, 2019, 2021
** 200m: (1) 2016
* Britainia Handiko Indoor Txapelketak
** 60m: (1) 2015
** 200m: (1) 2014

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak