open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Brave One (2007ko filma)

***The Brave One*** (euskaraz *Ausarta*), 2007ko Neil Jordan irlandarrak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. Jodie Foster, Naveen Andrews, Terrence Howard, Nicky Katt, Zoë Kravitz, Mary Steenburgen eta Luis Da Silva aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Erica Bain (Jodie Foster) irratiko esatari bat da. Gau batez, bera eta David Kirmani (Naveen Andrews) senargaia kalean daudela, biek jipoituak izan eta David hiltzean, Ericaren bizitza hankaz gora geldituko da. Tragedia hori ezin gainditurik, Ericak bikotea erasotua izan zen eremua zelatatzen eta hiltzaileak atzemateko aztarnen bila hasiko da. Sean Mercer (Terrence Howard) polizia detektibeak Ericaren asmoez jabetu eta justizia bere eskutik har ez dezan ekiditen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Jodie Foster: Erica Bain
* Terrence Howard: Sean Mercer detektibea
* Naveen Andrews: David Kirmani
* Nicky Katt: Vitale detektibea
* Zoë Kravitz: Chloe
* Mary Steenburgen: Carol
* Luis Da Silva: Lee
* Jane Adams: Nicole
* John Magaro: Ethan
* Dana Eskelson: Sketxeko polizia
* Carmen Ejogo: Jackie
* James Biberi: Pitney detektibea
* Lenny Venito: Mortell
* Larry Fessenden: Sandy Combs

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Beaumont etxea

thumb|260px|Beaumont etxearen armarria.
**Beaumont etxea** Nafarroako Erresumako etxe noblea izan zen, XIV. mendean Karlos Beaumontekoak eraiki zuena. Aratzuriko gaztelua izan zuen egoitza. Vianako printzearen alde jarri zen Nafarroako Gerra Zibilean (1451-1464), eta Fernando II.a Aragoikoaren alde Nafarroako konkistan (1512-1521). Beaumondar izena ematen zitzaien Beaumont etxearen aldekoei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthropoid (filma)

***Anthropoid*** 2016ko Sean Ellis britainiarrak zuzendutako gerra film epiko bat da. Cillian Murphy, Jamie Dornan, Charlotte Le Bon, Anna Geislerová, Harry Lloyd eta Toby Jones aktoreek antzeztu zuten.

Bigarren Mundu Gerran jazotako Anthropoid Operazioan oinarritua dago.

## Sinoposia 
1942, Bigarren Mundu Gerra, Praga, 1942. Jozef Gabčík (Cillian Murphy) eslovakiarra eta Jan Kubiš (Jamie Dornan) txekiarra hegazkin batettik hiriburutik hurbileko eremu batean paratxutxean jauzi edin dute, Reinhard Heydrich, ezizenez "Pragako Harakina" eta SSetako buruzagi nagusi nazia hiltzeko asmoz. Ekintza honek Anthropoid Operazioa izena jasoko du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Barbara Celjekoa

**Barbara Celjekoa** (, ) (1392 &ndash; 1451ko uztailaren 11) esloveniar jatorriko hungariar noble bat izan zen, besteak beste Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperatriza eta Hungariako eta Bohemiako erregina ezkontidea izandakoa.

Barbara Armando II.a Celjeko kondearen eta Ana Schaunbergekoaren alaba zen. Sigismundo Luxenburgokoa —Hungariako erregea eta Karlos IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren seme gazteena— hartu zuen senartzat 1405eko abenduan.
Mário da Graça Machungo

**Mário Fernandes da Graça Machungo** (Maxixe, 1940ko abenduaren 1a - Lisboa, 2020ko otsailaren 17a) Mozambikeko lehen ministroa izan zen 1986tik 1994ra, FRELIMO alderdiko kidea. Bere agintaldian FRELIMO alderdiak ideologia marxistari uko egin zion eta alderdi anitzeko sistema ezarri zuen. Ondoren Mozambikeko Nazioarteko Bankuko zuzendari izan zen.
Fisio–fusio gizarte

[thumb|Orangutana (*[Pongo*), gizarte-eredu hau osatzen duen primate-taldea]]
Etologian, **fisio–fusio gizarte** bat taldearen tamaina eta osaera denboran zehar aldakorra duen gizarte-eredua da. Animalia-talde hauek talde handietan elkartu (fusioa; adibidez, leku berdinean lo egiteko) zein banatu (fisioa; esaterako, egunean zehar talde txikiagoetan elikagaiak bilatzeko). Fisio–fusio gizarteetan bizi diren espezieetan talde-osaera elementu dinamikoa izango da, osaera-aldaketa, azpitaldeen tamaina eta hauen sakabanaketa gizarte hauen elementu bereizgarriak dira.

Fisio–fusio moduko gizarte-ereduak zenbait primate-taldetan, zetazeoetan, ungulatuetan, haragijale sozialetan zein zenbait hegazti- zein arrain-taldetan aurki daiteke.

## Erreferentziak
Jadomizina

**Jadomizina** *Streptomyces venezuelae* espeziearen ISP5230 edo ATCC10712 anduiaren ekoizpen metaboliko naturaletako bat da, *S. venezuelae* kloranfenikola ekoizteagatik ezaguna den mikroorganismoa den arren. Anguziklinekin erlazionaturiko konposatu kimikoen familia bat da, euren E-eraztunarengatik ezberdintzen direnak (*irudian*), aminoazido batetik eratorritakoa dena. Aminoazido honen txertaketa, halaber, entzimatikoa izan baino kimikoa da, biosintesi-prozesu batean nahiko prozesu arraroa dena. Aipatu bezala, aminoazido ezberdinak izango dira inkorporatu egiten direnak; hala, **A jadomizinean** L-isoleuzina da E-eraztunaren sortzailea, **B jadomizinaren** kasuan eraztun-sortzailea L-digitoxosa den bitartean, kimikoki 2,6-dideoxiazukre bat dena (aminoazido eratorri bat). Funtzionalki, ezaugarri zitotoxiko eta bakterizidak agertzen ditu.

## Biosintesia 
Jadomizinaren biosintesian parte hartzen duen gene-multzoa ondo karakterizaturik dago gaur egun. Jadomizinaren biosintesia T2Pks-ak edo II motako poliketiko sintasek hartzen dute parte, anguziklina bat sortzeko. Era berean, dideoxiazukreen biosintesi-bidearen bidez NDP-L-digitoxosa sintetizatzen da, azukre-emaile bat dena. Ikerketen arabera, aminoazidoaren txertapenean JadG entzimak parte hartzen du, FAD-menpekoa den oxigenasa bat. JadS-k, halaber, L-digitoxosaren glikosiltransferasa bat, prozesuan parte hartu dezakeela uste da ere.

## Jadomizinaren analogoak 
E-eraztunaren eraldaketaz jadomizinaren molekula analogoak garatu daitezke, *S. venezuelae* aminoazido bakarreko kultiboetan haziz, aminoazido bakar hori natural, ez-proteiniko zein sintetiko den garrantzirik ez duelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Lake House (filma)

***The Lake House*** (euskaraz *Aintzirako Etxea*), 2006ko Alejandro Agresti argentinarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. *Il Mare* (2000) hegokorear filmaren berregokitzapena da. Keanu Reeves, Sandra Bullock, Dylan Walsh, Shohreh Aghdashloo eta Christopher Plummer aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
2006, AEB, Kenosha, Wisconsin, Kate Forster (Sandra Bullock) sendagile bakartiak aintzira baten alboan duen etxea alokairuan utzi eta Chicagora bizitzera erabaki du, bertako ospitale batean lanean hasiz. Damu duen gauza bakarra ordurarte bizi zen eta aintzirara ikuspegi bikainak dituen etxebizitza berezia utzi izana da. Halere, etxea utzi aurretik etxean biziko den hurrengo pertsonari postontzian ohar bat uztea erabakiko du, hara iristen gutunak bere helbide berrira bidali eta etxearen atarian dauden hanka aztarna bitxiak jada bera bizitzen jarri zenetik bertan zeudela azalduz.

Bi urte aurretik, 2004ean, Alex Wyler (Keanu Reeves) arkitektoa etxe hartara bizitzera iristean, eraikina guztiz abandonatua topatuko du: hauts eta zikinkeriaz betea, eta lorategia belar txarrez estalia. Ikusten ez duena inondik inora hanka aztarnak izango dira...

## Aktoreak 
* Keanu Reeves: Alex Wyler
* Sandra Bullock: Kate Forster
* Christopher Plummer: Simon J. Wyler
* Ebon Moss-Bachrach: Henry Wyler
* Shohreh Aghdashloo: Anna Klyczynski doktorea
* Dylan Walsh: Morgan Price
* Willeke van Ammelrooy: Forster andrea
* Lynn Collins: Mona

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tarde para la ira

***Tarde para la ira*** () 2016an Raúl Arévalo espainiar aktore, zuzendari eta gidoilariak zuzendutako eta idatzitako thriller filma da. Zuzendari moduan egin duen film bakarra da, eta 2016ko Goya Sarietan 4 sari irabazi zituen; horien artean Film Onenaren Goya Saria.

## Sinopsia 
2007ko abuztuan, Madrilen, Curro atxilotzen dute bitxi-denda baten lapurretan parte hartzeagatik. Zortzi urte pasa ondoren, Curro kartzelatik ateratzeko prest dago eta lehen zuen bizitzara bueltatzeko asmoa du, bere neska-lagun Anerekin eta haien semearekin.

Beste alde batetik, José auzo horren inguruan ibiltzen den gizon bakartia eta misteriotsua da. Bere bizitza Anaren bizitzarekin nahasten da, txateatu egiten dute eta oheratu egiten dira. Curro kartzelatik ateratzen denean, gauzak lehen bezalakoak ez direla konturatzen da. Ana oso nahastuta dago, eta Josék asmo ezkutuak ditu bikote horrekin. Izan ere, duela zortzi urte gertatutako lapurreta horretan, Joséren neska-laguna hil zuten eta bere aita koman utzi zuten borroka bortitz baten ondorioz.

Beraz, Josék eta Currok hiru eguneko bidai bati hasiera emango diote, mendekua eta amorruz betetako bidai bati. Currok badaki nortzuk izan ziren Joséren bizitza zapuztu zuten pertsonak, berarekin lapurretan parte hartu zutelako.

## Aktoreak 
* Antonio de la Torre: José
* Luis Callejo: Curro
* Ruth Díaz: Ana
* Alicia Rubio: Carmen
* Font García: Julio
* Manolo Solo: Santi
* Raúl Jiménez: Juanjo

## Errodajea 
Pelikula honen errodajeak sei aste iraun zuen, 2015eko uztailean hasita. Raúl Arévalo zuzendariak, bere lan-taldearekin batera, *Ruleta Media* produktorarekin harremanetan jarri zen, lau urte baino gehiagoz finantziazioa bilatu ondoren. Produkzioak 1,2 milioi euroko kostua izan zuen, eta RTVE-n babesa jaso zuten. Filma Madrilen eta Segovian grabatu zen.

## Estreinaldia eta kritika 
Tarde para la ira 2016ko Veneziako Mostran estreinatu zen lehen aldiz, konkretuki irailaren 2an, Orizzonti sekzioaren barruan. Honez gain, Torontoko Nazioarteko Zinemaldian proiektatua izateko hautatu zuten, Descubrimiento sekzioaren barruan. Pelikulak, gehienbat kritika positiboak jaso zituen, publikoaren aldetik eta baita zine kritikoen aldetik. Adibidez, *Variety* aldizkarian lan egiten duen Jessica Kiangen hitzetan, “Arévalok bere lehen pelikularen kontrola hartzen du, hasiberri baten intseguritateak ezkutatzen dituen esku batekin”. Beste alde batetik, *El Periódico* egunkarian idazten duen Quim Casas kazetariak esaten duenez, “Arévalok asko ikasi du bera zuzendu duten zuzendarietaz. Erritmo egokia duen pelikula bikaina da”.

## Sariak 
## Erreferentziak
Tiberio (Justiniano II.aren semea)

**Tiberio** (: Τιβέριος, latin:**Tiberios; Tiberius**) (705 &ndash; 711) Justiniano II.a Bizantziar enperadorearen seme bakarra; haren ondorengoa izan behar zen hain gazte hilko bazuten. Justinianoren bigarren emaztearen, Theodora Khazariakoaren, semea zen.

## Biografia 
Justiniano eta Teodora 704 inguruan ezkondu ziren eta Tiberio hurrengo urtean jaio zen. Urte horietan enperadorea erbestean zegoen, Khazariar artean. Justinianok Bizantziar Inperioaren tronoa berreskuratu zuen eta, ondorioz, Tiberio eta haren ama Konstantinoplara deituak izan ziren. Han semea aitarekin batera koenperadorea izendatu zuen. Ondoren oso berri gutxi dugu haurrari buruz. Badakigu 711aren hasieran Konstantino Aitasantuaren harrera-festan parte hartu zuela. 711aren amaieran Justiniako tronutik kendu eta hil zuten; amak eta semeak, orduan, Santa Maria elizan babestu ziren baina Filipikoren jarraitzaileak handik atera zituzten eta hil arazi zituzten. Hiltzaileak bi patrizio izan ziren: Mauros eta Joan Estroutos.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Naked City

***The Naked City*** (euskaraz *Hiri Biluzia*), 1948ko Jules Dassin estatubatuarrak zuzendutako zinema beltzeko film bat da. Barry Fitzgerald, Howard Duff, Dorothy Hart eta Don Taylor aktoreek antzeztu zuten.

Mark Hellinger filmaren ekoizleak off-ahotsa ipini zuen.

Argazkigintza onenaren Oscar Saria (William H. Daniels) eta Muntatze onenaren Oscar Saria (Paul Weatherwax) irabazi zituen. AEBetako Kongresuaren Liburutegiko Film Erregistro Nazionalan gordea izateko hautatua dago.

## Argumentua 
AEB, New York hiria, udako goiz bero bateko ordu txikietan Jean Baxter modeloa bere bizilekuan eraila izan da. es asesinada a sangre fría. Daniel Muldoon (Barry Fitzgerald) polizia detektibe tenienteak kasua argitzeko ardura jaso du, horretarako Jimmy Halloran (Don Taylor) detektibe gazte arduratsuaren laguntza izango du. Poliziak neska gaztearen erailketaren zergatia eta hiltzaileak topatzen saiatzen ari diren bitartean, hiri populatuaren bihotzean eguneroko bizitza arrunta ezer jazoko ez balitz bezala aurrera doa.

## Aktoreak 
* Barry Fitzgerald: Dan Muldoon detektibe tenientea
* Howard Duff: Frank Niles
* Dorothy Hart: Ruth Morrison
* Don Taylor: Jimmy Halloran detektibea
* Frank Conroy: Donahue kapitaina
* Ted de Corsia: Willie Garzah
* House Jameson: Lawrence Stoneman doktorea
* Anne Sargent: Halloran andrea
* Adelaide Klein: Paula Batory andrea
* Grover Burgess: Batory jauna
* Tom Pedi: Perelli detektibea
* Enid Markey: Edgar Hylton andrea
* Walter Burke: Pete Backalis
* Virginia Mullen: Martha Swenson
* Mark Hellinger: Narratzailea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
MareNostrum

**MareNostrum**, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen IBMren superkonputagailu bat da, Europako bosgarren azkarrena eta munduko 29.a, betiere TOP500 zerrendako 2018ko azaroko sailkapenaren arabera. 4.812 prozesagailu ditu. Bartzelonako Supercomputing Center - Superkonputazio Zentro Nazionalean dago, eta 11.1 Petaflopeko ahalmena du.

2005eko hasieratik martxan dago eta ordutik gehikuntzei esker haztetik ez da gelditu. Nagusiki giza genoma, proteinen egitura eta sendagai berrien diseinuan erabiltzen da.

## Kanpo estekak 
* Barcelona Supercomputing Center
Al Bayt estadioa

**Al Bayt estadioa** (), Qatarko Al Khor udalerrian dagoen futbol estadio bat da. 2019an ireki zen eta 60.000 ikusleentzako edukiera du. 2022ko Munduko Futbol Txapelketaren egoitzetako bat da.

## Kanpo estekak
King Abdullah Sports City

**King Abdullah Sports City**, euskaraz **Abdullah Erregea Kirol Hiria**, , Saudi Arabiako Jidda hirian dagoen erabilera anitzeko kirol estadio bat da. 2014ean ireki zen eta 62.345 ikusleentzako edukiera du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Johannes Popitz

**Johannes Popitz** (Leipzig, 1884ko abenduaren 2 – Berlin, 1945eko otsailaren 2) legelari eta politikari alemaniarra, Prusiako Finantza ministroa izan zen. Nazismoaren aurkako alemaniar erresistentziaren partaidea izan zen.

## Biografia 
1884ko abenduaren 2an jaioa, Leipzigen, ideologikoki nonarkiko, kontserbadore eta eskuinekoa zen. Popitz 1933an eta 1934an, Prusiako lehendabizi Kartera gabeko Ministroa eta, ondoren, Finantzen Ministroa izan zen. Nazismo garaian nazien aurkako Erresistentziaren partaidea izan zen. Preso hartuta, 1945eko otsailaren 2an, Plötzensee espetxean urkatuta izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uzzo koba

## Koba 
**Uzzoko koba** Sizilia osoko historiaurreko tokirik garrantzitsuenetako bat da, non duela 10.000 urte inguruko giza presentziaren aztarnak aurkitu diren. Lehenagokoak dira koban aurkitutako animalia batzuen aztarnak, errinozeroak, lehoiak eta mamutak, esaterako.

Aurkitutako gorpuzkiak aztertzean, gizakiarenak, edo hauek erabilitako tresnak, posible zen euren bizimodua berreraikitzea. Kobako estratifikazioak azken 10.000 urteetan gizakiak izan duen bilakaera ezagutzeko aukera eman du. Kobako komunitatea ehiztari talde txiki batek osatzen zuen. Kobazuloak animalia basatiez babesa ematen zuen. Mendeetan zehar, komunitateak lurra lantzen eta arrainez elikatzen ikasi zuen, haitzulotik oso gertu dagoen itsasoan oso ugariak zirenak.

Kobaren barruko hormek *ante litteram* nekropoli bat azaleratu dute, bistan denez azken milurtekoetan eraikia. Koban egindako indusketetatik berreskuratutako Mesolito aldiko giza hondakinak Palermoko Antonio Salinas Arkeologia Museoan gordetzen dira.

## Oharrak 
## Erreferentziak
Aitor Irigoien

**Aitor Irigoien Odriozola** (Getaria, Gipuzkoa, 1983ko martxoaren 6a) gipuzkoar idazlea eta artikulugilea da.

## Liburuak 
### Poesia 
* *Islak* (2012)
Mikel Arruabarrena Larrarte

**Mikel Arruabarrena Larrarte** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1994ko maiatzaren 1a) gipuzkoar poeta eta fisikaria da.

## Bizitza 
Hondarribian jaio zen 1994ko maiatzaren 1ean. Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia eta Teknologia Fakultatean fisikako gradua ikasi zuen. 2016an graduatu zen *Pickering emultsioen simulazioa Langmuir xurgapen eredua erabiliz* izenburuko gradu amaierako lana aurkeztuta. Gaur egun, fisikako doktoretza egiten ari da.

2017an Lasarte-Oriako XXXI. Literatura Lehiaketa irabazi zuen euskarazko poesiari dagokion kategorian, *Hezurdurak* izenburudun idazlanarekin.

## Liburuak 
### Poesia 
* *Ahanzturaren bezperan* (2019, Denonartean)

## Erreferentziak
Hiru Arroilak

280px|thumb|Qutang arroila (1999an, urtegia eraiki aurretik)
**Hiru Arroilak** () Yangzi ibaiko elkarren ondoko hiru arroila dira, Txinako paisaia azpitropikal ezaguna osatzen dutenak. Hiru Arroilek hartzen duten ibaiaren tartea 311 km luze da eta Chongqing udal-probintziako Baidichengen hasi eta Yichang hiriko Nanjing pasabidean amaitzen da. Hauek dira hiru arroilak:
* Qutang arroila ()
* Wu arroila () edo, batzuetan, Arroila handia ()
* Xiling arroila ()

## Hiru Arroiletako urtegia 
Hiru Arroiletako urtegia, Sāndòupíng izeneko toki batean eraiki zen, Xiling arroilaren erdi-erdian. Urtegia 2006ko udan osatu zen, eta uraren maila oso azkar iritsi zen 110 metroko gehienezko mailara. Proiektua 2008ko amaieran osatu zuten, ontzi-igogailua urte batzuetara amaitu bazen arren.

Urtegiak eragin izugarria izan dute eskualdeko ekologian eta biztanleengan, besteak beste hiri eta herrien birkokatze masiboa ekarri baitu. Goiko ur mailak Hiru Arroiletako paisaia aldatu du: ibaia zabalagoa du eta mendiek txikiagoak dirudite, nahiz eta amildegien bista ikusgarriak eskaintzen jarraitzen duten.

Ibaiaren zabalera eta sakonera handitzeak itsasontzi handiagoak igarotzeko aukera ematen du haitzarteetan zehar, eta era guztietako ibaiketa nabarmen handitu da, ibai-bidaiak barne.

## Ikus, gainera 
* Hiru Arroiletako urtegia

## Kanpo estekak
María Oruña

**María Oruña** (Vigo, Galizia, 1976) galiziar abokatua, eleberrigilea eta zutabegilea da.

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziaduna, hamar urtez abokatu laboralista eta merkatari lanetan aritu ondoren, 2013an argitaratu zuen bere lehen eleberria, *La mano del arquero*.

2015ean, Destino argitaletxeak (Grupo Planeta) bere lehen eleberri beltza argitaratu zuen, *Puerto escondido*, eta horrek bi istorio paralelo eta tartekatu garatzen ditu, bata gaur egun eta bestea Gerra Zibilean eta gerraostean. Eleberria katalanera, alemanera eta frantsesera itzuli zuten.

2017an bere bigarren eleberria, *Un lugar a donde ir, argitaratu zuen.*

Eta 2018an serieko hirugarren nobela, *Donde fuimos invencibles, argitaratu zuen.*

Destino argitaletxeak argitaratutako hiru eleberri hauek *Los libros del Puerto Escondido* izenez ezagutzen den seriea osatzen dute eta bere protagonista *Valentina Redondo*, Santanderko Ikerketa Judizialeko Poliziaren Unitate Organikoko (UOPJ) Guardia Zibileko tenientea da, eta horrela Dolores Redondoren, *Baztango trilogiaren egilearen,* omenez bataiatu zuen.

Suances udalerriak *Puerto Escondido Literatur Ibilbidea* sortu du, eleberriak garatzen dituen toki nagusiak zeharkatzen dituena.

2020ko urtarrilean zutabegile gisa lankidetza hasi zuen Faro de Vigo egunkarian, *Estela+-ko,* egunkariaren asteroko eranskineko, zutabe batekin.[ezkerrera|thumb|367x367px|[María Oruña, Chus Gómez Dorrego eta Ledicia Costas Pontevedrako liburutegian "*Lo que la marea esconde*" eta "*Golpes de Luz*" liburuak aurkeztu zituzten, 2021.11.12]]
## Argitaratutako lanak 
Hauexek dira argitaratutako lan batzuk:
* *La mano del arquero* (2013)
* *Puerto escondido* (2015)
* *Un lugar a donde ir* (2017)
* *Donde fuimos invencibles* (2018)
* *Lo que la marea esconde* (2021)
* *El camino del fuego* (2022)
* *Los inocentes (2023)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valeria Ros

**Valeria López-Tapia Velasco** (Getxo, Bizkaia, 1986ko urriaren 5a), **Valeria Ros** izen artsitikoaz ezagunagoa, bizkaitar irrati-esataria, umoregilea, gidoilaria, aurkezlea eta bakarrizketa egilea da.

## Bizitza 
2004 eta 2009 bitartean Ikus Entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Salamancako Pontifize Unibertsitatean.   eta Zinema eta telebistarako emanaldia Madrilgo TAI Eskolan. 13 urte zituenean festa bat antolatu zuen etxera, eta gurasoek zigortu egin zuten, Dublingo (Irlanda) ikastetxe batean sartuta.

### Lan ibilbidea 
Valeriak Madrilen garatu du bere ibilbide profesionala, umorista gisa. Hainbat hiritan bizi izan da, hala nola Londresen, New Yorken, Helsinkin eta Dijonen. Interpretazio-ikastaroak egin ditu, eta ekoizpen-etxeetan eta publizitate-agentzietan lan egin du. 

Comedy Central telebista-kateko *Central de cómicos* saioan hasi zen umore-bakarrizketari. Kolaboratzailea eta esataria  lanetan jardun du Cadena SER irratian. Astero *La lengua moderna* irratsaioa aurkezten du Quequé komikoarekin batera, literaturan, musikan, kirolean eta telebistan adituak diren gonbidatuen partaidetzarekin. Javier del Pinok aurkeztutako *A vivir que sueño dos días* saioan kolaboratzaile lanetan hasi zen 2017an. Ignatius Farray protagonista duen *El fin de la comedia* lanean ere parte hartu du.

2018ko otsailaren hasieratik, LocoMundoren kolaboratzailea da, Quequék aurkezten zuen umorezko albistegia. 2018. urtearen amaieran kolaboratzaile gisa kontratatu zute*n Lo siguiente*, La 1 kateko *late night* saioan.

2019ko uztailean La Sexta telebista-kateko *Zapeando* saioan kolaboratzenhasi zen.

2023an *Akelarre* saioa aurkezten hasi zen ETB2 katean.

2024an TV1 katean David Brincanok aurkeztutako *La revuelta* saioan kolaboratzaile lanetan hasi zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ta Matete

**Ta Matete**, , edo *Gaur ez gara merkatura joango*, 1892 artean Paul Gauguin frantziarrak margotutako lau olio-pintura bat da. 1891-1893 artean Polinesian egon zenean margotu zuen.

Gaur egun, Paris hiriko Orsay museoan ikusgai dago.
Karta jokalariak

**Karta jokalariak** () 1890-1895 artean Paul Cézanne frantziarrak margotutako bost olio-pinturez osatutako saila da. Suitzan margotzen hasi eta Frantziako Aix-en-Provence hirian amaitu zituen.

Margolariaren helduaroako margolanak dira, eta karta jokoan dabiltzan pertsonaiak islatzen dituzte. Gaur egun, Paris hiriko Orsay museoan ikusgai daude.
Salouko Euskal Etxea

**Salouko Euskal Etxea**, ofizialki **Centro Vasco de Salou Txoko Lagun Artea**, Kataluniako Salou hirian dagoen euskal etxe bat da, Tarragonako probintzian. Arquebisbe Pere Cardona kalearen 14. zenbakian dago. 1988an sortua izan zen.

## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
* Vasco de Salou'' / 'Txoko Lagun Artea'
Palma Mallorcako Euskal Etxea

**Palma Mallorcako Euskal Etxea**, ofizialki **Artea Euskal Etxea**, Espainiako Palma Mallorcakoa hirian dagoen euskal etxe bat da, Balear Uharteetan. Carrer d´Antich kalearen 40. zenbakian dago. 1995ean sortua izan zen.

## Historia 
Euskal Herritik etorritako eta Mallorkan bizi ziren pertsona batzuk sortu zuten 1987. urtean. Hasierako helburua Mediterraneoko uharte honetan euskal kultura zabaltzea zen. Fundazio ofiziala ordea 1997an izan zen eta 2022an 25. urteurreneko jaia antolatu zuten Son Rapinya frontoian. 

Lehendabiziko jarduerak arrakasta handia izan zuen “sardinada” bat izan zen Palmatik gertu dagoen Son Rapinya izeneko frontoian. San Fermin eguna ospatzeko aitzakian Mallorkan zeuden euskal jatorriko biztanleak elkartzea lortu zuen. Hortik aurrera estatutoak idatzi, batzarra eta lehendakaria  hautatu eta burokrazia pasabide guztiak burutu ziren eta gero martxan hasi zen.

Lehenengo egoitza frontoia bera zen eta ondoren hainbat toki desberdinetara mugitu zen. Coll d'en Rabassa auzoan txoko txukun bat eskuratu zuen Euskal Etxeak. Gaur egun Carrer d´Antich kalean dago, baina egoitza finkorik ez du.

## Helburuak 
* Euskal kultura zabaltzea.
* Euskarazko eskolak ematea.
* Euskal kulturaren inguruko jarduerak antolatzea.
* Euskal hizkuntza eta kulturaren arteko lotura euskal identitate zutabea bezala erakustea.

## Baliabideak 
Momentuz, egoitza finkorik ez du. Jarduera batzuk Son Rapinyako frontoian edota Jai Alai izeneko jatetxean, Can Alcover izeneko egoitzan eta estatuko etxeen kontzentrazioak edo komunitateko jaiak egiten diren leku guztietan. 

Etxepare Institutoak euskarazko eskolak (ikasle kopuruaren arabera) babestu eta finantzatu egiten ditu.

OCB (Obra Cultural Balear) izeneko elkarteak euskarazko eskolak emateko gelak, liburuen aurkezpenak eta antzeko ekintza kulturalak antolatzeko sustapena eta lekua eskaintzen du.

## Jarduerak 
* Euskara klaseak
* Euskal kulturari buruzko mahai inguruak antolatzea.
* Euskaraz idatzitako liburuen aurkezpenak ospatzea.
* Dantza eta txalaparta ikastaroak
* Palman egiten diren komunitate arteko jaialdietan parte hartzen du
* Euskararen Eguna eta Nafarraren Eguna ospatzen dira. Euskal artista baten kontzertua antolatzen da urtero.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*

* Palma Mallorcako Euskal Etxearen webgunea
Valentziako Euskaltzaleok Euskal Etxea

**Valentziako Euskaltzaleok Euskal Etxea**, ofizialki **Asociación Euskaltzaleok**, Espainiako Valentzia hirian dagoen euskal etxe bat da, Valentziako Erkidegoan. Maldonado kalearen 46. zenbakian dago. 2010ean sortua izan zen. Hiri berean dagoen Valentziako Laurak Bat Euskal Etxearekin bat egin zuten 2018an.

## Historia 
Mediterraneo ondoan, Valentzia hirian, euskaldun talde batek Euskaltzaleok Elkartea zabaldu zuen 2010ean. Euskal kultura eta euskara zabaltzea eta bultzatzea, horiek ziren beraien asmoak. Horretarako sortu zen elkartea.

Nahiz eta euskaldunak izan nola Valentzian bizi ziren, jakin bazekiten Valentzian badagoela bertako hizkuntza, baita bertako kultura ere. Horregatik, elkarteko ekintzak bi hizkuntzetan, euskaraz eta valentzieraz, antolatu dituzte beti.

## Baliabideak 
Nahiz eta ofizialki  Quart de Poblet-en sortua izan elkartearen egoitza eta bere jarduerak Valentziako Raco de la Corbella izeneko lokalean kokatzen ziren, hori zen Velluters auzoko mugimendu sozialen eta ezker independentistaren erreferentziazko lokala. 2018an, lokala itxi eta Valentziako Laurak Bat Euskal Etxea auzora aldatu zenean, Euskaltzaleok elkarteak Laurak Bat elkartearekin bat egin eta elkarrekin lan egiten hastea erabaki zuen, bere ibilbide independentea bukatutzat emanez, baina tinko lan eginez.

## Jarduerak 
Valentzian dauden euskaldun guztiak batzeko asmoekin lan egiten zuten, beren jarduerak aurrera eramateko ekintza desberdinak antolatuz. Horren artean zeuden hauek: euskara eskolak, kanta afariak, hitzaldiak, zinema, euskal ostiralak, mendi irteerak, txiki txoko bat umeentzat, Korrika eta abar.

### Korrika Valentzian 
2024an ere Korrika Valentziatik ere  ibili zan. Valentziako Euskal parte hartu zuen, euskara eta euskal kultura nagusi izan ziren ekitaldiz beteriko egitarauarekin. Herri jolasak, festa, bazkari herrikoia, kontzertua Abian eta Sa Pena taldeekin, Etxebarri Aita-seme trikitilariak eta Korrika koloretsua hiriko hirigune historikoan. Ehunka lagunek gozatu zuten jai eta aldarrikapeneko egun hartaz, beti bezala *Euskal Herrian Euskaraz, al País Valencià en valencià!* lelopean.

Aurreko korriketan ere parte hartu zuten (2024, 2022, 2019, 2017, 2015...).
Fitxategi:Korrika 2015 Valentzian 06.jpg
Fitxategi:Korrika 2015 Valentzian giza dorreak.jpg
Fitxategi:Korrika 2015 Valentzian kantaldia.jpg
Fitxategi:Korrika 2015 Valentzian 05.jpg
Fitxategi:Korrika 2015 Valentzian 04.jpg

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Valentziako Laurak Bat Euskal Etxea
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Facebook orrialdea
* Euskaltzaleok euskal Etxea euskaletxeak.eus atarian
Miss Americana

**Miss Amerikana** (***Taylor Swift: Miss Americana*** izenez ere ezaguna), Lana Wilsonek zuzendutako film dokumentala da. Taylor Swift abeslariaren bizitza jarraitzen du.

## Sinopsia 
Pelikularen barruan hainbat gertakari desberdin irudikatzen dira, denak Taylor Swiften famaren ingurukoak. Gertakari hauen artean *Lover* albumaren sortze prozesua 2019an eginikoa, Taylorrek aurretik izandako alimentazioarekin gorabeherak, edota eraso sexual batengatik izandako epaiketaren prozesua.

## Errepartoa 
* Taylor Swift
* Andrea Swift
* Scott Swift
* Joe Alwyn
* Jack Antonoff
* Joel Little
* Max Martin
* Bobby Berk
* Karamo Brown
* Tan France
* Jonathan Van Ness
* Brendon Urie
* Todrick Hall
* Abigail Anderson Lucier
* Tree Paine

## Aurrekariak 
Swiftek dokumental hau egiteko erabakia bere *Reputation Stadium Tour* raren dokumentala egin eta gero hartu zuen, zeina Netflixen estreinatu zen 2018ko abenduan. Zuzendari izan litekeen zerrenda bat pasa zioten Swifteri, eta berak Wilson aukeratu zuen.

Dokumentala 2019ko azaroan azaleratu zen, bere aurreko diskografikaren fundatzailea Scooter Braunek eta Scott Brochetak debekatu zioten bere abesti zaharren erabilpena dokumentalerako.

## Promozioa 
2020ko Urtarrilaren 15ean, Swiftek pelikularen estreinatze data eta posterra aurkeztu zituen bere sare sozialetan. Sei egun barru pelikularen aurrerapen bat igo zuten YouTubera eta artistaren sare sozialetara.

## Musika 
Dokumentalak hainbat abesti ditu, haien artean "Only the Young", kreditu finaletan agertzen dena. Taylor Swiftek abesti hau idatzi zuen Estatu Batuetako 2018ko hautezkundeen ostean, beraz, ez zen agertu Lover diskan (honen sortze-prozesu ikus dezakegu dokumentalean). Egileak egindako askapen honek arrakasta handia izan zuen mundu guztian zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.netflix.com/title/81028336
* https://www.imdb.com/title/tt11388580/
Ilze Jaunalksne

**Ilze Jaunalksne** (Jūrmala, Letonia, 1976ko azaroaren 19a) letoniar kazetaria eta idazlea da. Unibertsitate-ikasketak amaitu zituenetik Latvijas Televizija Letoniako telebista kate publikoan egiten du lan. Bertan interes orokorreko saioak aurkezten ditu batik bat. Hori dela eta, bere sorterrial itzal handiko kazetari bat da.

*De Facto* telebista saioa aurkeztu zuen, egunerokotasuneko gaiak ardatz zituena. 2006ko martxoan Letoniako hainbat alderditako politikarik botoak salerosi zituztela zioen berria zabaldu zuen saio horretan. Albiste horrek ministro baten eta beste goi-kargudunen dimisioa eragin zuen. Horrengatik mendeku hartu zioten, bere telefonoa zulatuz eta oposizioko kideekin izandako elkarrizketak argitaratuz.

Kazetariak gobernua difamazioagatik salatu zuen. Deien grabazioak legez kanpokoa zirenez eta elkarrizketak zabaldu zirenez, epaiketa irabazi zuen eta damu-domaiak ordaindu behar izan zizkioten. Epaiak Finantza ministerioa eta Zerga Zerbitzua errudun jo zituen haren pribatutasunaren aurka egiteagatik.

2007ko martxoaren 7an Adoredun Emakumeen Nazioarteko Saria jaso zuen Condoleezza Rice Ameriketako Estatu Batuetako estatu idazkariaren eskutik.

## Erreferentziak
Eva Guerrero

**Eva Guerrero Rico** (Bilbo, 1982ko irailaren 25a) dantzaria eta koreografoa da.

## Biografia 
Eva Guerrerok hainbat ikasketa egin ditu: BA Contemporary Performances Practices- Leeds Beckett University; Artes Escénicas- BAI Bizkaiko Antzerki Ikastegia; eta Osteopatia- ESMO Sanasport.

2005ean hasi zen lan eszenikoak sortzen, baina artistikoki heldu ahala, beste esparru batzuk jorratzen hasi zen: bideo-dantza, performancea, instalazioa eta narrazioa, "Destrucción mutua asegurada" liburua argitaratuz 2015ean.

Gorputza du, beti, bere lanaren oinarriaren abiapuntu. Material oso fisikoekin egiten du lan, hau da, erresistentzia, manipulazioa, arriskua, naturaltasuna, ez-aktuazioa, keinua, egunerokotasuneko ekintzak, gorputz itsusiak... testua erabiltzen du bai eszenan eta baita koreografiak sortzeko tresna gisa, inprobisazioaz gain.

Dantza klaseak ematen ditu eta hainbat kolektibo artistikotako sustatzailea izan da (Plataforma Tirante, Los Man Ones, DOOS Colectivo), beti ere bere jarduera artistikoa kudeaketa eta produkzio lanekin uztartuz. Auto-kudeatutako "Lutxana" espazioan parte hartu du 8 urtez eta beste 5 "Noviembre Kulturala" jaialdia antolatzen eman ditu.

## Sorkuntzak 
### Dantza garaikidea: 
* “Gorpuztu”. 2019
* “El fin de las cosas”. 2017 Karrikan 2017 saria.
* “Anotación nº 7”. 2016
* “Despues de todo”. 2014
* “Destrucción mutua asegurada”. 2012
* “Somos intensos por naturaleza”. 2011
* “Re-vestimentos”. 2008
* “La teoria del ser hojalata”. 2007
* “Me gusta tu vestido”. 2005
* “1+1=1”. 2005
* "LOF Ladies On Fight". 2021
* "Tierra de Nadie". 2023
* "Entre cuerpos". 2024

### Bideo dantza: 
* “Tu sombra bajo mis pies”. 2013
* “Des-constru-yendo”. 2008

### Antzerkia: 
* “Mírame cuando te hablo”. 2013

### Argitalpena: 
* “Destrucción mutua asegurada” liburua.

### Erakusketa: 
* "Donde yo empiezo. tú terminas"

### Site specific: 
* “Elementuak”. 2012

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eva Guerreroren twitter orria
* Doos kolektiboa
* Elkarrizketa Naiz.eus
Hyakkai Zukan

Japoniako Edo Aroan egin zen pergamino pergamino irudiztatuen bilduma da. Egiletzat Sawaki Suushi (1707, †1772) artista hartua izan da.

## Historia 
Sawaki Suushi oso ezaguna izan zen Itcho Hanabusa margolariaren ikaslea izan zen eta berari egotzi zaio bilduma hau. 1737an bukatu zuen. Pergamino hauek bestiarioak dira; bertan mitologiako izakiak, mamuak, munstroak e.a. jaso zituen. Lan hori burutzeko Sawaki Suushi Japoniako literaturan, folklorean, mitologian eta artean oinarritu zen.

Fukuoka prefekturan gordetzen dira.

## Ezaugarriak 
Hogeita hamar margo dira. Japoniako bestiarioen artean onenak dira.

## Eragina 
*Hyakkai-Zukan* ondorengo Japoniako *yokai* iruditegian belaunaldietan eragin handia izan zuen. Esaterako, Toriyama Sekien (1712-1788) Japoniako margolaritzaren ukiyo-e generoaren artista nagusia *Hyakkai-Zukan* aztertu zuen Yōkairetaz dokumentatzeko.

## Pergaminoen iruditegia 

Fitxategi:Mehitotsubou.jpg|
Fitxategi:Suushi_Kamikiri.jpg|
Fitxategi:Suushi_Mikoshi-nyudo.jpg|
Fitxategi:Suushi_Ouni.jpg|
Fitxategi:Suushi_Furaribi.jpg|
Fitxategi:Suushi_Inugami.jpg|
Fitxategi:Suushi_Ushioni.jpg|
Fitxategi:Suushi_Yuki-onna.jpg|
Fitxategi:Suushi_Nekomata.jpg|
Fitxategi:Suushi_Nure-onna.jpg|
Fitxategi:Suushi_Kappa.jpg|
Fitxategi:Suushi_Yama-warau.jpg|
Fitxategi:Suushi_Uwan.jpg|
Fitxategi:Suushi_Nurarihyon.jpg|
Fitxategi:Suushi_Shokera.jpg|
Fitxategi:Suushi_Hyosube.jpg|
Fitxategi:Suushi_Gagoze.jpg|
Fitxategi:Suushi_Kasha.jpg|
Fitxategi:Suushi_Ubume.jpg|
Fitxategi:Suushi_Nuppeppo.jpg|
Fitxategi:Suushi_Waira.jpg|
Fitxategi:Suushi_Otoroshi.jpg|
Fitxategi:Suushi_Yama-biko.jpg|
Fitxategi:Suushi_Nuribotoke.jpg|
Fitxategi:Suushi_Yume-no-seirei.jpg|
Fitxategi:Suushi_Nukekubi.jpg|
Fitxategi:Suushi_Yama-uba.jpg|
Fitxategi:Suushi_Akakuchi.jpg|
Fitxategi:Suushi_Yurei.jpg|
Fitxategi:Suushi_Yako.jpg|

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Japonierazko literatura
* Japoniar mitologia
* Yōkai

## Kanpo estekak
Paraguaitar misioak

[eskuinera|thumb|Brasilgo [São Miguel das Missões misioa, jesuiten misioetako bat]]
**Paraguaitar misioak,** **jesuiten misioak** ere deituak, herri indigenentzako finkapen mota bat ziren, zehazki Brasilgo Rio Grande do Sul eremuan, Paraguain eta Argentinako lurralde mugakidean hedatuak, Hego Amerikan. Jesusen Lagundiak ezarri zituen XVII. mende hasieran, eta XVIII. mende erdialdera desegin ziren, Jesusen Lagundia Europako hainbat herrialdetan debekatu zituztenean. Gerora "teokrazia sozialista" esperimentua deitu izan zaio, edo "kolonialismo onaren" adibide bakan bat.

## Erreferentziak
Sylvia Rivera

**Sylvia Rae Rivera** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1951ko uztailaren 2a - 2002ko otsailaren 19a) LGBT aktibista estatubatuarra izan zen. Riviera Gay Liberation Front eta Gay Activists Alliancen sortzaileetako bat izan zen, eta, Marsha P. Johnson lagunarekin batera, STAR (Street Transvestite Action Revolutionaries) sortzen lagundu zuen, etxerik gabeko emakume transexualei laguntzeko taldea.

## Bizitza eta Aktibismoa 
Rivera New Yorken jaio eta hazi zen, bere bizitzaren zatirik handiena hirian bizi zen. Puerto Ricokoko eta Venezuelako jatorria zuen. José Riverak, aita biologikoak, utzi egin zuen bere bizitzako lehen urteetan, eta amak bere buruaz beste egin zuen Sylviak hiru urte zituela. Horren ostean, Venezuelako amonak Rivera hazi zuen. Amonak ez zuen onartzen bere portaera afeminatua, batez ere Lehenengo Hezkuntzako laugarren urtean makillajea eramaten hasi zenean. Emaitza gisa, hamaika urte zituela kalean bizitzen hasi eta drag (termino hori 60ko eta 70eko hamarkadetan, trans pertsonei deitzen erabiltzen zen) komunitate batean sartu zen.

Bere aktibismoa Vietnamgo Gerrarekin eta eskubide zibil eta mugimendu feministarekin hasi zen, eta bere puntu gorenera iritsi zen Stonewalleko Istiluen garaian. Maiz hitz egiten duen Stonewall Innen, istiluak gertatu ziren gauean, bizi izandako esperientziaz. Puerto Ricoko eta Afroamerikako gazteen eskubideen alde borrokatu zuen ere, batez ere Young Lords eta Black Panthers taldeetan.

Bizitzako une desberdinetan, kontrolatutako substantziaz abusatu eta kalean bizi izan zen. Haren esperientziaren ondorioz gizarteak ( eta askotan gay komunitateak) bazterrean uzten zituztenen aldeko aktibismoa egitera eraman zuen.

1995eko maiatzean bere buruaz beste egiten saiatu zen Hudson ibaira botaz. 2002ko otsailaren 19ko goizaldean hil zen New Yorkeko St. Vincent ospitalean, gibeleko minbizi arazoengatik. Riki Wilchins ekintzaileak hurrengoa esan zuen: "Era askotara, Sylvia izan zen mugimendu transexualeko Rosa Parks".

Bere bizitzako azken bost urteetan, Sylviak bere jarduera politikoa berrabiarazi zuen, Stonewalleko disturbioei buruz eta pertsona transgeneroen arteko batasunari buruzko hitzaldiak emanez, LGBT mugimenduaren abangoardian zegoen ondare historikoagatik borrokatzeko. Italiara bidaiatu zuen 2000. urtean Millennium March-erako, eta bertan TLGB guztien ama izendatu zuten (transexualak, trabestiak, transgeneroak, lesbianak, gayak eta bisexualak). 2001. urtearen hasieran, STAR erakundea berrezarri zuen eta bere aktibismoan jarraitu zuen hil arte.

## Aipua 
thumb|Sylvia Rivera Way
"Ez dut honen une bat ere galdu nahi, Iraultza da!"

Stonewallen gertatutako istiluei buruz.

## Omenaldia 
2005ean, Christopher eta Hudson kaleen elkarguneari "Sylvia Rivera Way" izena eman zioten. Elkargunea Greenwich Village auzoan dago, Riverak bere aktibismoa hasi baitzuen bertan eta Stonewall Inn-etik metro gutxira dago.

## Erreferentziak
Lindita Arapi

**Lindita Arapi** (Lushnjë, Albania, 1972ko ekainaren 30a) albaniar idazlea eta kazetaria da. 1990eko hamarkadaren amaieratik Alemanian bizi da. Hainbat poesia-liburu argitaratu ditu. Bere lehen poesia-liburua, *Am Meer, nachts* izenburukoa, albaniar emakumezko poeta batek alemanez inoiz idatzitako lehen poesia liburua izan zen. Bere lehen eleberria, *Vajzat me çelës në qafë* (2010), Urteko Liburuaren saria jaso zuen Albanian.

## Lanak 
### Poesia 
* *Kufomë lulesh* (1993)
* *Ndodhi në shpirt* (1995)
* *Melodi te heshtjes* (1998)
* *Shenjat e dorës* (2006)
* *Am Meer, nachts* (2007, )

### Eleberria 
* *Vajzat me çelës* (2010)

### Saiakera 
* *Wie Albanien albanisch wurde. Rekonstruktion eines Albanienbildes*. (2005, )
María Jesús Cueto

thumb|María Jesús Cueto. "Homenaje a Tartaglia"

**María Jesús Cueto Puente** (Santander, Kantabria, 1951ko otsailaren 20a) multimedia artista espainiarra da, Arte Ederretan Doktorea eta Irakasle Titularra Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV/EHU) 1979. urteaz geroztik.

## Bizitza 
Valladolideko Arkitektura Goi Eskolan ikasi zuen Cuetok 1970 eta 1974 bitartean,  eta Arte Ederretako ikasketak burutu zituen gero Bilboko Fakultatean, Eskultura eta Grabatu espezialitateetan. Bere doktorego tesiak  - Alabastroa, euskarri materiala eta sorkuntza bidea - Sari Berezia ekarri zion Humanitateetan. Eskultura sailaren Zuzendaria izan da eta EHU16/35 Ikerketa Proiektuaren Zuzendaria ere bai: “Espazioaren zeharkakotasuna. Material eta prozedura artistiko eta teknologikoak sorkuntzan”.

## Lana 
Cuetoren lana Eskultura Garaikidearen eta Grafikaren eremuan kokatzen da. Diziplina anitzeko ikerketa/sormen proiektuak garatu ditu: eskultura, instalazioa, performancea eta multimedia ekintza. Ikerketa/sormen lan horietan izan du beste esparru batzuetako artisten lankidetza.

Bere ibilbide artistikoa 1971n hasi zen, eta 1984an egin zituen bakarkako lehen erakusketak, estatuan eta nazioartean.  Diruz lagundutako ikerketa/sormen proiektu artistiko ugari zuzendu eta antolatu ditu, edota komisario izan da haietan, estatuan eta nazioartean.

Cuetoren arte lanak honako lekuetan daude ikusgai:

* Sargadelos Zeramika museoa, Lugo.
* Pico Yen I eta PIco Yen II eraikinak, Santander.
* Istituto Statale D´arte di Urbino (Italia).
* Arte Ederretako Museoa, Santander.
* Udaletxea, Burgos.
* El Salvador Ikastetxea, Bilbo.
* IK4-AZTERLAN, Durango (Bizkaia).
* Comarca de Elche de la Sierra (Albacete).
* Guardako Museoa (Portugal).
* Museoa delle Trame Mediterranee, Gibellina (Italia).

## Erreferentziak
Atifete Jahjaga

**Atifete Jahjaga** (Gjakova, Kosovo, 1975eko apirilaren 20a) kosovar politikaria eta estatu-emakumea da, Kosovoko Errepublikako hirugarren presidentea izandakoa 2011 eta 2016 bitartean. Errepublikako lehenengo emakumezko presidentea izan zen.

Herrialdeko presidente aukeratu aurretik, Kosovoko Poliziaren zuzendariordea izan zen.

## Erreferentziak
Flora Brovina

**Flora Brovina** (Skenderaj, Kosovo, 1949ko irailaren 30a) albano-kosovar poeta, pediatra eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea da. Skenderaj hirian jaio bazen ere, Pristinan hazi zen. Hantxe eskolaratu ez ezik, medikuntza ikasketak ere hasi zituen. Unibertsitate ikasketak Zagreben amaitu zituen, pediatrian espezializatuz. Ondoren Kosovora itzuli eta kazetari-lanak egin zituen aldi batez albanierazko *Rilindja* egunkarian. Handik gutxira, osasungintzara itzuli zen Pristinako Ospitale Orokorreko pediatria sailean lan egiteko.

Kosovo herrialde burujabe gisa aitortu ondoren, Flora Brovina Kosovoko presidentetzarako aurkeztu zen Kosovoko Alderdi Demokratikoaren hautes-zerrendan.
Biafrar libera

**Biafrar libera** 1967 eta 1970 bitartean existitu zen Biafrako Errepublikaren diru unitatea izan zen. 1970ean indarrean egoteari utzi zion Nigeriak Biafra berreskuratu zuenean.

Jaulki ziren biafrar liberako lehenengo diru-paperak 5 txelinetako eta libera bateko balioa zuten. Txanponei dagokienez, 1969an jaulki ziren lehendabizikoz. Txanponok, aluminiokoak guztiak, 3 eta 6 peniketako eta 1 eta 2,5 txelinetako balioa zuten.

1968an diru-paperaren bigarren jaulkipena egin zen. Aldi horretan 5 eta 10 txelinetako eta 1, 5 eta 10 liberatako diru-paperak atera ziren.
Ikastolen Elkartea

**Ikastolen Elkartea** ikastola guztiak bere barnean hartzen dituen erakundea da. Euskal Herriko Ikastolen Kondeferazioak barne hartzen dituen bost federazioetako (Bizkaia, Gipuzkoa, Araba, Nafarroa Garaia, Seaska) ikastolak daude jasota.

Ikastolak Euskal Herriko lurralde guztietan daude, eta Euskal Herritik kanpo ere, badago ikastola pare bat, Necochean eta Boisen hain zuzen ere. "Kopuruan 111 ikastola gara, 57.000 ikasletik gora".

Ikastolen Elkartearen aterkiaren barruan Euskal Herriko Ikastolak Europar Kooperatiba Elkartea europar kooperatiba dago, ikastoletan irakasteko erabiltzen diren testuliburuak argitaratzeaz arduratzen dena. Elkartearen hiru azpiatal ere badaude:  Gipuzkoako ikastolak biltzen dituen Gipuzkoako Ikastolen Elkartea Kop. El., Nafarroa Garaikoak biltzen dituen Nafarroako Ikastolen Elkartea S. Coop., eta Ipar Euskal Herriko Seaska

Elkarteko lehendakaria, 2023ko ekainaren 13tik aurrera, Nekane Artola da. Lehen Ikastolen Elkarteko lehendakariordea izan zen eta 14 urtez elkarteko buru izan zen Koldo Tellitu ordezkatu zuen.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Ikastolen Elkarteko ikastolak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ikastolen Elkartea.
* EKI proiektuko ikas materialak.
Margo Dydek

**Małgorzata Dydek** (Varsovia, Polonia, 1974ko apirilaren 28a - Brisbane, Australia, 2011ko maiatzaren 27a), **Margo Dydek** izenaz ezagunagoa, poloniar emakumezko saskibaloi jokalaria izan zen. Bere kirol ibilbidean zehar Poloniako, Frantziako, Espainiako, Errusiako eta Ameriketako Estatu Batuetako saskibaloi-ligetan lehiatu zen. 2009an Europako txapelduna izan zen Poloniako emakumezko saskibaloi selekzioarekin.
Charles Portis

**Charles McColl Portis** (El Dorado, 1933ko abenduaren 28a - Little Rock, Arkansas, 2020ko otsailaren 17a) estatubatuar idazlea izan zen. Marineekin borrokatu zuen Koreako Gerran. Western *True Grit* eleberriagatik da ezaguna, bi film inspiratu zituena.

## Lanak 
### Eleberriak 
* 1966: *Norwood*
* 1968: *True Grit*
* 1979: *The Dog of the South*
* 1985: *Masters of Atlantis*
* 1991: *Gringos*
### Ez-fikziozkoak 
* 2012: *Escape Velocity: A Charles Portis Miscellany*
### Istorio laburrak 
* 1966: *The New Sound from Nashville*
* 1966: *Travelling Light*
* 1968: *True Grit*
* 1977: *Your Action Line*
* 1992: *Nights Can Turn Coll in Viborra*
* 1996: ''I Don't Talk Service No More*
* 1999: *Combinations of Jacksons''
How the West Was Won (telesaila)

***How the West Was Won*** (euskaraz *Mendebaldea Nola Irabazi Zen*), AEBetako western telesail bat da, 1962ko izenburu berdineko filmean oinarritua. James Arness, Bruce Boxleitner, Fionnula Flanagan, Kathryn Holcomb, William Kirby Cullen eta Vicki Schreck aktoreek antzeztu zuten. 1976ko urtarrilaren 16tik 1979ko apirilaren 23ra ABC katean aireratu zen. Denera 3 denboraldi eta 28 atal izan zituen.

## Argumentua 
Mendebalde Urrunan girotua dago, eta Macahan familiako senideen gorabehera azaltzen dira.

## Aktoreak 
* James Arness: Zebulon "Zeb" Macahan
* Bruce Boxleitner: Luke Macahan
* William Kirby Cullen: Joshua "Josh" Macahan
* Fionnula Flanagan: Molly Culhane
* Kathryn Holcomb: Laura Macahan
* Richard Kiley: Timothy Macahan
* Jared Martin: Frank Grayson
* Eva Marie Saint: Kate Macahan
* Vicki Schreck: Jessica "Jessie" Macahan
* Harris Yulin: Deek Peasley

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cordelia Fine

**Cordelia Fine** (Toronto, Kanada, 1975) filosofoa, psikologoa eta idazlea da. Kanadan jaioa, britainiar nazionalitatea du. Zientziaren Historia eta Filosofiako irakasle katedraduna da Melbourne Unibertsitatean, Australian. Finek hiru zientzia liburu ezagun idatzi ditu, kognizio sozialari, neurozientziari eta sexu desberdintasunei buruzko mito ezagunak gaitzat hartuta. *Testosterona Rex* azken liburuak 2017ko Royal Society Science Book Award saria irabazi zuen. Hainbat liburu akademikotako kapituluak idatzi ditu, bai eta argitalpen akademiko ugari ere. Fine ospetsua da 'neurosexismo' terminoa sortu zuelako.

Zientzia komunikatzaile gisa, Finek hitzaldi publiko eta jendaurreko aurkezpen asko eman ditu. Hainbat agerkaritan idatzi du (*New York Times*, *Scientific American*, *New Scientist*, *The Psychologist*, *The Guardian*, *The Monthly...*), eta *Financial Times* eta *Wall Street Journal* egunkarientzat liburuak iruzkindu ditu.

2018ko apirilean, Cordelia Finek Edinburgoko Domina jaso zuen. Domina hori «zientzia eta teknologia arloetan beren lorpen profesionalen bidez gizadia ulertzeko eta gizadiaren ongizaterako ekarpen garrantzitsua egin dutela jotzen diren gizon eta emakumeei ematen zaie».

## Erreferentziak
Ipar Queenslandeko Euskal Etxea

**Ipar Queenslandeko Euskal Etxea**, ofizialki **The Basque Club Of North Queensland - Australia, Inc.**, Australiako Queensland estatuko ipar-mendebadeko kostaldean dagoen Townsville hiriko euskal etxea da. Hyde Parkeko 4810 zenbakian dago eta 2003an sortua izan zen.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
* Webgune ofiziala