Sino-vietnamdar Gerra

**Sino-vietnamdar Gerra** (beste izen batzuekin ere ezaguna) 1979ko hasieran Txina eta Vietnamen artean gertatutako gatazka laburra izan zen. Txinak erasoaldi nabaria egin zuen 1978an, Vietnamek Kanbodian egindako inbasio eta okupazioari erantzuteko —Txinak babestutako Khmer Gorri genozidaren agintaldiari amaiera eman zion—. Gatazkak hilabete inguru iraun zuen, eta Txinak 1979ko martxoan erretiratu zituen tropak.

1979ko otsailean, Txinako indarrek ustekabeko inbasioa egin zuten Vietnamgo iparraldean eta hainbat hiri mugakidez berehala jabetu. Martxoaren 6an, Txinak adierazi zuen bere zigor-misioa betea zela. Ondoren, tropa txinatarrak Vietnamdik erretiratu ziren. Vietnamek Kanbodia okupatzen segitu zuen 1989ra arte, eta horrek iradokitzen du Txinak ez zuela adierazitako helburuetako bat lortu, Vietnami Kanbodian esku hartzea kentzea. Txinatar operazioak, gutxienez, Vietnam behartu zuen 2. Gorputza erretiratzera, Kanbodiako inbasio indarretatik, Hanoiren defentsa indartzeko. Horrez gain, frogatu zuen Sobietar Batasuna, Txinako Gerra Hotzeko arerio komunista, ez zela bere aliatu vietnamdarra babesteko gai. Gatazkak eragin luzea izan zuen Txinaren eta Vietnamen arteko harremanean, eta bi herrialdeen arteko harreman diplomatikoak ez ziren 1991ra arte erabat berrezarri, Vietnamgo tropak Kanbodiatik erretiratu eta Sobietar Batasuna desegin ondoren. Txinatar-vietnamdar lurreko muga 1999an adostu zen formalki.

## Izenak 
Txineraz eta vietnameraz hainbat izenekin ezagutzen da gerra hura. Izen neutroak hauexek dira: 中越战争 (*Zhōngyuè zhànzhēng* "Txinatar-vietnamdar gerra", txineraz) eta *Chiến tranh biên giới Việt-Trung* ("Vietnam-Txina mugako gerra", vietnameraz). Txinako Gobernuak hau darabil: 中越边境自卫还击作战 (*Zhōngyuè biānjìng zìwèi huánjí zuòzhàn*, “Txina-Vietnam mugako autodefentsako kontraerasoa”) edo 对越自卫还击保卫边疆作战 (*Duì yuè zìwèi huánjí bǎowèi biānjiāng zuòzhàn*, “Muga babesteko Vietnamen aurkako autodefentsarako kontraerasoak”). Txinako iturri ez-ofizialek, oro har, forma laburragoa darabilte: 对越自卫反击战 (*Duì yuè zìwèi fǎnjí zhàn*, "Vietnamen aurkako autodefentsa- kontraerasoa"). 

Vietnamgo gobernuari dagokionez, *Chiến tranh chống bành trướng Trung Hoa* ("Txinako espantsionismoaren aurkako gerra") esaten dio, eta alderdiarekin lerrokatutako egunkari batek, berriz, "Iparraldeko mugako defentsa gerra".

Txinatar-vietnamdar gerra Indotxinako Hirugarren Gerra izenaz ere ezagutzen da Mendebaldeko historiografian.

## Aurrekariak 
Indotxinako Lehen Gerra —Bigarren Mundu Gerraren ondorengo egoera konplexutik sortua— eta Vietnamgo gerra harreman politikoen ondorio zalantzagarrietatik sortu ziren bezala, Indotxinako Hirugarren Gerrak berriro segitu zien aurreko gerretan konpondu gabeko arazoei.

Bigarren Mundu Gerrako garaileak —Erresuma Batua, AEBak, eta Sobietar Batasuna— bat etorri ziren eremua Frantziarena zela. Frantziarrek Indotxina berehala berriz hartzeko baliabiderik ez zutenez, potentzia nagusiak adostu zuten britainiarrek kontrola hartuko zutela eta tropek hegoaldea okupatuko zutela eta indar txinatar nazionalistak iparraldetik sartzen zirela. 1945eko irailaren 14an, txinatar tropa nazionalistak herrialdean sartu ziren 16. paralelotik iparraldera zeuden japoniar tropak desarmatzeko. Paraleloak Indotxina txinatar eta britainiar kontrolpeko eremuetan banatu zuen. Britainiarrak hegoaldean lehorreratu ziren eta barneratutako frantziar indarren talde txikia berrarmatu zuten, baita japoniar indar errenditu batzuk ere, Vietnamgo hegoaldea berriz hartzen laguntzeko, ez baitzegoen nahikoa britainiar tropa eskuragarri.

Hồ Chí Minh frantsesekin negoziatzen saiatu zen hasieran, eta poliki-poliki beren kontrola berrezartzen ari ziren eremu osoan, nahiz eta oraindik britainiarren kontrolpean egon gatazka bukatu arte. Behin amaituta, britainiarrek frantsesen esku utzi zuten lurraldea. 1946ko urtarrilean, Việt Minhek hauteskundeak irabazi zituen Vietnam erdialde eta iparralde osoan. 1946ko martxoaren 6an, Hồ-k akordio bat izenpetu zuen, frantses indarrek txinatar indar nazionalistak ordezka zitzaten, Frantziak Vietnamgo Errepublika Demokratikoa Frantziar Batasunaren barruan errepublika "libre" gisa onartzearen truke: onarpen horren zehaztasunak geroago negoziatzekoak zirela zehaztuta. Britainiar indarrak 1946ko martxoaren 26an abiatu ziren, Vietnam frantsesen esku utzirik. 1946ko martxorako frantsesak Hanoin lehorreratu ziren eta urte horretako azaroan Việt Minh hiritik uxatu zuten. Việt Minhek Frantziako Batasuneko indarren aurkako gerrillari ekin zion berriro: horrek Indotxinako Lehen Gerrari hasiera eman zion.

### Frantses kolonialismoa eta Indotxinako Lehen Gerra 
Vietnam Frantziaren kolonia bihurtu zen lehen aldiz, 1858an Frantziak inbaditu zuenean. 1880ko hamarkadarako, frantsesek beren eragin-eremua zabaldu zuten Asiako hego-ekialdean, Vietnam osoa barne hartzeko, eta 1893rako Laos zein Kanbodia frantses kolonia ere bihurtu ziren. Frantses botere kolonialaren aurkako matxinadak ohikoak izan ziren Lehen Mundu Gerrara arte. Europako gerrak sentimendu iraultzailea areagotu zuen Asiako hego-ekialdean, eta independentziaren aldekoak Hồ Chí Minh eta beste iraultzaile batzuen inguruan bildu ziren, monarkiaren aldekoak barne. 

Pearl Harborren aurkako erasoaren aurretik, japoniarrek Frantziako Indotxina okupatu zuten, baina administrazio zibila Vichyko administrazio frantsesaren esku utzi. 1945eko martxoaren 9an, Vichyko frantsesak aliatuei babesa emateko bandoz aldatzekotan zeudelakoan, Vichyko administrazioa eta indarrak eraitsi, Indotxinaren kontrola hartu eta beren txotxongilo administrazioa ezarri zuten, Vietnamgo Inperioa. Japoniarren errendizioak, 1945eko abuztuan, botere hutsunea sortu zuen Indotxinan, hainbat fakzio politiko kontrola lortu nahian lehian baitzebiltzan.

Indotxinako Lehen Gerrara eraman zuten gertakariak historia ezabaidagaiak dira. Việt Minh-ek Vietnamgo Errepublika Demokratikoa premiaz ezarri nahi izan zuenean, geratzen ziren frantsesek onetsi zuten, frantsesr indarrak eskualdera itzultzeko zain Kuomintang frantses berrezarpenaren aldekoa zen, baina Việt Minh-ek independentziarantz egindako ahaleginak txinatar komunistek lagundu zituzten —Sobietar Batasunaren eraginpean zebiltzan—. Sobietar Batasunak, hasieran, vietnamdar komunisten alde zeharka egin zuen baina, geroago, Hồ Chí Minh zuzenean babestu zuen. Hala ere, Txinak baino gutxiago lagundu zuen banaketa sino-sobietarra ziren arte, Leonid Brezhneven garaian, Sobietar Batasuna Vietnam komunistaren aliatu nagusi bihurtu zenean.  

Gerrak Indotxina osoan eragin handiko gertaera ugari ekarri zituen. Bi biltzar nagusi egin zituzten ebazpen bat lortzeko. Azkenik, 1954ko uztailaren 20an, Genevako Konferentziak herrialdea batzeko akordio politiko bat lortu zuen, Txinaren, Sobietar Batasunaren eta Mendebaldeko Europako potentzien babesarekin izenpetua. Sobietar Batasunak akordioan paper eraikitzailea izan zuen, baina ez zen Txina bezain eragingarria izan. AEBek ez zuten akordioa izenpetu eta azkar joan ziren Hego Vietnamera. 

Hala ere, Khmer Gorrien erorketa ez zen ustekabea izan, baina Txinaren ikuspegitik, Vietnamek Kanbodia okupatzeak Txinak Indotxina penintsulan zituen interesak eta Asia hego-ekialdeko Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Elkarte (ASEAN) estatu ez-komunisten artean zuen posizioa arriskuan jarri zituen. ASEANgo kideek Vietnamen Kanbodiako inbasioari nazioarteko mugak nabarmen urratzea eta eraso ekintza zeritzoten.

### Gutxiengo etnikoak 
FULRO matxinadan, Vietnamen aurkako Arraza zapalduak askatzeko fronte batua gutxiengo etnikoaren alde agertu zen Txina.

Vietnamdarrek txinatarrentzat lan egiten zuten kolaboratzaileak exekutatu zituzten, etnia kontuan hartu gabe.

Gerratean, Vietnamgo Thu Lao gutxiengo etnikoaren iheslari kopuru esanguratsua jaso zuten txinatarrek: Phù Lá gutxiengo etnikoko A Lù biztanle guztiak migratzailetzat hartu zituen. Txinak Vietnamgo gutxiengo etnikoen hainbeste errefuxiatu jaso zituenez, asaldura sortu zuen Vietnamen, gutxiengo etnikoen gaineko nagusitasuna berresteko eta sailkatzeko ahalegin berria hasi behar izan baitzuen. Vietnamgo gerraren ondoren, Vietnamen aurkako matxinada bat sortu zen, Erdialdeko Lurraldeetako mon-khmer eta malaysiar-polinesiar indigenengan. Gutxiengo etniko hmongak laguntza eskatu zion Txinari. Muga maiz zeharkatzen zuten txinatarrek, laoek, kinhek, hmongek, yaoek, nungek eta taiek. Txinak eta Thailandiak laostar hmong eta fulro Vietnamen aurka lagundu zituzten

1976ko otsailean, Vietnamek erregistro programak ezarri zituen hegoaldean.. Vietnamgo txinatar etniakoei vietnamdar herritartasuna hartzera ala herrialdetik joatera behartu zituzten.

1978ko abenduaren 8an, Batzorde Militar Nagusiak Guangzhou Eskualde Militarra eta Kunming Eskualde Militarra 1979ko urtarrilaren 10erako Vietnamen aurkako ekintza militarrerako prestatzeko agindu zuen. 

1978ko abenduaren 25ean, Vietnamek Kanputxea Demokratikoa inbaditu eta herrialdearen zatirik handiena gainditu zuen. Khmer Gorriak kargutik kendu eta Heng Samrin Kanbodiako gobernu berriaren buru jarri zuten. Mugimenduak Txina gehiago etsaitu zuen, orain Sobietar Batasuna bere hegoaldeko muga inguratzeko gai ikusten baitzuen. 

1978ko udazkenean hasi eta 1979ko hasieran, Deng Xiaopingek nazioarteko hainbat bidaia egin zituen, Txina eta Vietnamen arteko arazoei buruzko munduko iritzia ezagutzea helburu zutenak. 1979ko urtarrilaren 29an, Deng Xiaopingek AEBak bisitatu zituen lehen aldiz, eta Jimmy Carter presidente estatubatuarrari esan zion: 小朋友不听话, 该打打屁股了 (*Xiǎopéngyǒu bù tīnghuà, gāi dǎ dǎ pìgule*, "Umea bihurria da, zaplasteko bat emateko tenorea da"). Deng-ek AEBen oniritiza bilatu zuen Sobietar Batasunak esku har ez zezan, Txinak Vietnamen aurkako zigor-erasoa egin zuenean. Txinak Vietnamen "anbizio basatiak" ezin zituela onartu jakinarazi zion Carterri, eta lezioa emateko prest agertu zen. AEBko Segurtasun Nazionalerako aholkulari Zbigniew Brzezinskiren arabera, Carterrek epaia erreserbatu zuen, txinatar diplomazialariek isileko onarpen gisa interpretatu zuten ekintza. 

Deng 1979ko otsailaren 8an itzuli zen Txinara, eta otsailaren 9an hartu zuen Vietnam inbaditzeko azken erabakia. 11n, Txinak Guangxi eta Yunnan komando militarrei agindua eman zien otsailaren 17an erasoa egiteko. Hiru egun geroago, Txinako Alderdi Komunistaren Komite Zentralak abisua eman zien probintziako alderdi-erakundeei, eskualde militarrei eta gobernuko ministerioei, Vietnamen aurkako hurrengo erasoaren justifikazioei buruzko bere iritzia iragarriz eta azalduz. 15ean, Txinak 1950eko Adiskidetasun, Aliantza eta Elkarrekiko Laguntzarako Txinatar-Sobietar Itunaren amaiera ofizialki iragar zezakeen lehen egunean, Deng Xiaopingek adierazi zuen Txinak Vietnamen aurkako eraso mugatu bat egiteko asmoa zuela. Horrela, Sobietar Batasunaren aurka Txina AEBekin garatzen ari zen lankidetza are gehiago indartu zuen eta antzeko jarrera hartu zuen geroago Afganistanekiko. Suisheng Zhao akademikoaren arabera, "[Vietnamen aurkako] bultzada militarraren garaian hurbiltasuna, normalizazioa aprobetxatzea zen, sobietarrei AEBekin ez zegoen onespenaren ziria sartzeko".:

Erasoaren arrazoia Kanbodiako Khmer Gorriak babestea zen —Txinaren aliatuak, alegia—, Vietnamgo gutxiengo etniko txinatarrari emandako tratu txarrez eta Txinak aldarrikatzen zituen Spratly uharteen vietnamdar okupazioaz gain. Sobietarrek Vietnamen alde esku hartzea eragozteko, Deng-ek Moskuri hurrengo egunean ohartarazi zion Txina Sobietar Batasunaren aurkako eskala osoko gerrarako prest zegoela; gatazka hori prestatzeko, Txinak sino-sobietar mugan zehar zituen tropa guztiak larrialdiko gerra-alerta batean jarri zituen, Xinjiangen aginte militar berri bat ezarri zuen, eta sino-sobietar mugatik 300.000 zibil ebakuatu zituen, kalkuluen arabera. Gainera, Txinako indar aktibo gehienak (milioi eta erdi soldadu adina) Txinak Sobietar Batasunarekin zuen mugan kokatu ziren.

*Herriaren Egunerokoa* (人民日报 *Rénmín rìbào*) egunkariko azalean, otsailaren 17ko aleak Vietnami leporatu zion Txinako populazio etnikoak diskriminatzea, Txina inbaditzeko prestatzea, eta mugaz bestaldetik zibilei eta haien jabetzei tiro egin izana. Beste artikulu batek, azalean halaber, Atzerri Ministerioak ohar diplomatiko bat bidali zuela esan zuen, Vietnamek Txinako lurretan egindako sartu-irtenengatik "protestarik indartsuena" adieraziz.

## Gerraren garapena 
1979ko otsailaren 17an, AKA edo Askapenerako Herri Armadako 200.000 soldadu inguruko talde bat Vietnamgo iparraldean sartu zen, 1953an Koreako Gerra amaitu zenetik AKAk egin zuen lehen borroka operazio handian, 59., 62. eta 63. motetako tankeek lagunduta.

Inbasioa bi norabidetan egin zen, mendebaldean eta ekialdean:

* Ekialdekoak, Xu Shiyou buru zuela, Cao Bằng, Lạng Sơn eta Quảng Ninh probintziei eraso egiteko helburua zuen:
* Mendebaldekoa, Yang Dezhik zuzendua, Ha Tuyen, Hoang Lien Son eta Lai Châu probintziei eraso egitekoa zen.

Vietnamek Kanbodiako, Vietnamgo hegoaldeko eta Vietnamgo erdialdeko indar nagusi guztiak iparraldeko mugaraino azkar mobilizatu zituen. Otsailaren 18tik 25era, Infanteriako 3. eskualde militarreko 327. dibisioa eta Infanteriako 4. eskualde militarreko 337. dibisioa hedatu ziren 1. eskualde militarrean sartzeko, ipar-mendebaldeko eskualdearen defentsarako. Martxoaren 6tik 11ra, Kanbodian kokatutako 2. gorputza (Huong Giang gorputza) Hanoira hedatu zen berriro.

Vietnam erdialdeko 372. aireko dibisioa eta Vietnam hegoaldeko 917., 935. eta 937. aireko erregimentuak azkar hedatu ziren iparraldean.

AKAk azkar egin zuen aurrera Vietnamen 15-20 kilometro inguruan eta borrokak batez ere Cao Bằng, Lào Cai eta Lạng Sơn probintzietan izan ziren. Vietnamdarrek beren dibisioak mobilizatzea saihestu zuten, eta 300.000 soldadu inguru gorde zituzten Hanoiren defentsarako. VHA edo Vietnamgo Herri Armada zuzeneko borroka saihesten saiatu zen eta sarritan gerrilla taktikak erabili zituen.

AKAren hasierako erasoak laster galdu zuen kemena eta beste eraso uhin bat bidali zen, guduan sartu ziren AKAko zortzi dibisiorekin. Lạng Sơn gaineko iparraldeko gailurrez jabetutakoan, AKAk hiriaren aurrean inguratu eta pausatu zen, VHAk Kanbodiatik zetozen unitateekin indar zezan. Hori izan zen Txinako gerra planeko amarru estrategiko nagusia, Deng-ek ez baitzuen Sobietar Batasunarekin tentsioak areagotzeko arriskurik hartu nahi. Hiru egunez etxez etxe borroka odoltsuak izan ondoren, martxoaren 6an erori zen Lạng Sơn. Ondoren, AKAk hegoaldeko altuerak hartu zituen Lạng Sơn gainean, eta Sa Pa okupatu zuen. AKAk VHAren hainbat unitate zapaldu zituela adierazi zuen. Eraso lagungarriak ere egin zituen AKAk Quảng Ninh probintzian, Mong Cai-ko guduan eta Cao Ba Lanh-go guduan, baina ez zuten arrakastarik izan. Hala ere, Bangkokeko analistek zenbaketa guztiz desberdina eman zuten, Vietnamgo erresistentzia gogorrak Lao Cai-tik gertu fronteko mendebaldean eta Cao Bang-etik hurbil frontearen erdian vietnamdar porrotak izan ziren halaber. Txinatarrek Mong Cai ipar-ekialdeko probintzi hiriburu urruna ere harrapatu zuten, analisten esanetan. Vietnamen arabera, 1979ko urtarriletik Txinako indarrek errekonozimendu jarduera ugari egin zituzten mugaren beste aldean, eta 230 bortxaketa egin zituzten Vietnamgo lurretan. Txinako balizko inbasio baterako prestatzeko, Vietnamgo Alderdi Komunistaren Batzorde Militar Zentralak agindu zien mugaz bestaldeko indar armatu guztiei prest egoteko.

Martxoaren 6an, Txinak adierazi zuen Hanoiko atea irekita zegoela eta haien zigor-misioa lortu zela. Kasualitatez, Vietnamgo Gobernuak, egun berean, nazio osoan gerrarako mobilizazio orokorra deitu zuen. Analista batzuek adierazi zuten vietnamdar hizkera beligeranteak kontraeraso nahia adieraz zezakeela, edo, besterik gabe, propaganda kanpaina bat muntatzeko saiakera bat, txinatarrek herrialdea utzi ahala vietnamdarren garaipen adierazpen batean amaituko zena. Erretiratzean, AKAk lur errearen politika erabili zuen, tokiko azpiegiturak suntsituz eta ekipamendu eta baliabide erabilgarriak arpilatuz (azienda barne), Vietnamgo iparraldeko probintzietako ekonomia larriki ahuldu zuena. AKAk martxoaren 16an zeharkatu zuen berriro muga Txinara itzultzeko. Bi aldeek garaipena aldarrikatu zuten: Txinak Vietnamgo erresistentzia zapaldu zuela argudiatu zuen eta Vietnamek, inbasioa uxatu zuela, bereziki mugako miliziak erabiliz. AEBko Itsas Analisien Zentroko ikertzaile Henry J. Kenny ohartu zen Mendebaldeko idazle gehienek adierazi zuten Vietnamek gudu-zelaian AKA gainditzen zuen arren, AKAk Lang Son hartu izanak txinatarrei Ibai Gorriaren deltara eta handik Hanoira joateko aukera eman ziela. Hala ere, Kennyk aipatzen du halaber Lang Son Hanoitik Txinako mugatik baino urrunago dagoela, eta gutxienez deltan zeuden VHAko bost dibisio kontraeraso baterako prest geratu ziren eta Kanbodiako VHAko 30.000 soldadu gehiago, Laoseko zenbait erregimenturekin batera, haien babestera zihoazela. Hala, AKAk Hanoiri eraso egitea erabaki izan balu, galera handiak izango zituzken.

Goian ikusitakoaren aurka, *The New York Times*ek jakinarazi zuen Mendebaldeko inteligentziako analistek uste zutela mugako gerra amaitzen ari bazen ere, tropek baja handiak jasan zituzten Vietnamgo probintzietako tropak ordezkatu behar zituztela, eta inbasioaren kolpea hartzearen ondorioz desantolatu egin zirela. Vietnamek dibisio bat bidali zuen, baita armadura- eta artilleria-laguntza unitateak ere, Lang Sonez jabetzeko borroken erdian: indar txinatarrek harrapatu zuten, baina dibisioa ez zen herriaz jabetu. Lang Son-en lortutako garaipenaren ondorioz txinatarrek erretiratuko zirela iragarri zuten, baina Hanoik ez zuen onartu. Analistek Vietnami egindako ohartarazpen gisa interpretatu zuten hori, Txinak edozein helburu militar har zezakeela, alegia. Analisten arabera, borrokaren emaitza edozein izanda ere, Txinak lortu zuen Vietnamgo tropak, hornidurak, arreta eta energia mugako eskualdera etengabe desbideratzea. Vietnamen berrabiatze intentsiboak eta mugako eremuaren berrabiatzeak eragin zuen hori.

1950eko hamarkadaren hasieratik borroka handirik ikusi ez zuen indar bat erabili arren eta bere armamentua vietnamdarrena baino eskasagoa izan arren, AKA ondo borrokatu zela uste zen. AKAk erabilitako armamentu eta ibilgailu militar gehienak zaharkituak edo borrokarako ezegokiak ziren. Aitzitik, Vietnamgo indarrek Amerikako eta Sobietar Batasuneko indar borrokalaria eta armamentu modernoa zuten. AKAk mugatik 40 kilometrora bultzatu zituen indar vietnamdarrak, eta okupatzen zuten eremua larriki kaltetzea lortu zuten. 

### Sobiet Batasunak Vietnami emandako laguntza 
Sobietar Batasunak, ekintza militar zuzenik egin ez zuen arren, inteligentzia eta ekipamendurako laguntza eman zion Vietnami. Aire-zubi handi bat ezarri zuen Vietnamgo tropak Kanbodiatik Ipar Vietnamera eramateko. Moskuk, guztira, 400 tanke eta langile-garraiobide blindatu, 500 mortero artilleria eta aire defentsarako artilleria, 50 BM-21 kohete jaurtigailu, 400 gainazaletik airerako misil eramangarri, tankeen aurkako 800 misil eta 20 ehiza-hegazkin jet ere eman zituen. Sobietar Batasuneko 5.000 eta 8.000 aholkulari militar inguru egon ziren Vietnamen 1979an, Vietnamgo soldaduak trebatzeko.

Sobietar Batasunak tropak hedatu zituen txinatar-sobietar eta mongoliar-txinatar mugetan, Vietnami babesa erakusteko ekintza gisa, baita Txinako tropak lotzeko ere. Hala ere, sobietarrek ez zuten neurri zuzenik hartu nahi izan beren aliatua defendatzeko.

Ozeano Bareko Flota Sobietarrak ere hamabost ontzi hedatu zituen Vietnamgo kostaldean, Txinako gudu-zelaien komunikazioak indar vietnamdarrei erreleboa emateko.

#### Sobietarren geldotasuna 
Sobietar Batasunak itsas ontziak hedatu eta Vietnam materialez hornitu arren, haiei Txinaren aurka zuzenean laguntzeko modurik ez zegoela uste zuten: distantziak handiegiak ziren aliatu eraginkorra izateko, eta edozein motatako errefortzuek Txinak edo AEBen aliatuek kontrolatutako lurraldea zeharkatu behar zuten. Aukera errealista bakarra Txinarekin konpondu gabeko muga gatazka berrabiaraztea zen. Vietnam garrantzitsua izan zen sobietar politikarako, baina ez nahikoa sobietarrak gerrara haien alde joan zitezen. Moskuk esku hartu ez zuenez, Pekinek publikoki aldarrikatu zuen Sobietar Batasunak Vietnami laguntzeko promesa ugariak hautsi zituela. 

Moskuk esku ez hartzeko beste arrazoi bat izan zen Pekinek Moskuri zein Washingtoni agindu ziela inbasioa gerra mugatu bat baino ez zela, eta Txinako indarrek atzera egingo zutela sartu-irten labur baten ostean. AEBen moderazioaren ondoren, Moskuk "geroak erranen du" moduko ikuspegia hartzea erabaki zuen, Pekinek bere erasoa mugatu behar ote zuen ikusteko. Vietnamen hegazkinen aurkako gaitasunak garai hartan munduko onenen artean zeudenez eta Mosku lasaitzeko asmoz gerra mugatua egiten ari zenez, Deng Xiaopingek Txinako itsas armadari eta aireko indarrari gerratik kanpo geratzeko agindu zien; aireko armadak laguntza mugatua baino ez zuen ematen. Pekinek agindutakoa bete zuenean, Moskuk ez zuen errepresaliarik hartu.

## Ondorengoak 
thumb|Nam Quan atea
Bai Txinak, bai Vietnamek milaka soldadu galdu zituzten, eta Txinak 3.450 milioi yuan orokorrean: horrek atzeratu egin zuen 1979-1980ko plan ekonomikoaren amaiera. Gerraren ondoren, Vietnamgo zuzendaritzak hainbat neurri errepresibo hartu zituen benetako edo balizko elkarlanaren arazoari aurre egiteko. 1979ko udaberrian, agintariek gutxi gorabehera 8.000 hoa (txinatar jatorriko vietnamdarrak) kanporatu zituzten Hanoitik hegoaldeko "Ekonomi gune berrietara" eta iparraldeko probintzietako hmong tribuak eta beste gutxiengo etniko batzuk partzialki berrezarri zituzten. Hoàng Văn Hoanen ihesari erantzunez, Vietnamgo Alderdi Komunistak bere lerroetatik kendu zituen Txinaren aldeko elementuak eta gerran aurrera zihoazen tropa txinatarrei amore eman zieten pertsonak. 1979an, guztira 20.468 kide kanporatu zituzten alderditik.

Inbasioaren ondoren, Vietnamek gobernu txotxongilo bat sortu zuen Kanbodian, Heng Samrin buru zuena. Samrinek vietnamdarrekin kontsultatu behar izan zuen erabaki nagusien inguruan. Vietnamek Kanbodia okupatzen segitu zuen arren, Txinak arrakastaz mobilizatu zuen okupazioaren aurkako nazioarteko oposizioa, Norodom Sihanouk errege kargugabetua, Son Sann buruzagi antikomunista eta Khmer Gorrietako goi-mailako kideak bezalako buruzagiak Kanbodiako Herriaren Alderdi Vietnamdarraren aldeko aitorpen diplomatikoa ukatuz, bloke sobietarretik haratago.

### Txinako bajak 
**HONAINO** Gerran izandako biktima kopurua eztabaidagai da. Txinak tropak Vietnamdik erretiratuko zituela iragarri eta gutxira, Vietnamgo Albiste Agentziak ziurtatu zuen AKAk 44.000 biktima baino gehiago izan zituela: garai hartako Mendebaldeko analistek kopuru hori oso puztuta zegoela uste zuten. Vietnamgo beste iturri batzuen arabera, AKAk 62.500 biktima izan zituen guztira, 550 ibilgailu militar eta 115 artilleria-pieza suntsituta. Txinako iturri militarren filtrazioek diote Txinak 6.954 hildako izan zituela.

Wu Xiuquan Estatu nagusiko buruzagiordeak, Frantziako ordezkaritza militar batekin izandako bilera batean, adierazi zuen Vietnamek 50.000 biktima izan zituela, eta Txinak, 20.000. Vietnamgo bajen zehaztasuna alde batera utzita, txinatarren galerak larriak izan zirela ondoriozta daiteke, Daniel Tretiaken arabera.

### Vietnamdar biktimak 
Txinako bere homologoek bezala, Vietnamgo gobernuak ez du inoiz ofizialki iragarri bere benetako biktima militarrei buruzko informaziorik. Txinak kalkulatu zuen Vietnamek 57.000 soldadu eta 70.000 miliziano galdu zituela gerran. *Nhân Dân* estatuko egunkari vietnamdarrak zioenez, Vietnamek 10.000 hildako zibil baino gehiago izan zituen inbasioan eta, lehenago, 1979ko maiatzaren 17an, industriaren eta nekazaritzako ondasunen galera handiei buruzko estatistikak eman zituen.

### Presoak 
Txinatarrek 1.636 preso vietnamdar zituzten eta vietnamdarrek 238 preso txinatar; 1979ko maiatz-ekainean trukatu zituzten.

### Txinatar Armadako aldaketak 
Ondoren, Deng-ek AKAren errendimendu eskasa erabili zuen AKAren zuzendaritzaren erresistentzia gainditzeko, erreforma militar gehiago egiteko.

### Gerra osteko harreman sino-vietnamdarrak 
Mugako okupazioek 1980ko hamarkadan zehar segitu zuten, 1984ko apirileko istilu nagusia eta Spratly uharteetako 1988ko itsas gudua barne (Johnson arrezifearen Hegoaldeko gorabehera). Gatazka armatuak 1989 arte iraun zuen, vietnamdarrek Kanbodiatik erabat erretiratzea onartutakoan. Bi nazioek 1990eko irailean Chengdu-n egindako goi-bilera sekretu batean beren arteko harremanen normalizazioa planifikatu zuten, eta 1991ko azaroan loturak ofizialki normaldu.

1999an, urte askotako negoziazioen ondoren, Txinak eta Vietnamek mugako ituna izenpetu zuten. Lurreko muga doitu zen, eta Vietnamek Txinari bere lurren zati bat eman zion, guduan galdu zena, Ai Nam Quan Atea barne, Vietnam eta Txinaren arteko mugako ohiko markatzailea eta sarrera puntua zena. Horrek Vietnamgo komunitateen barruan frustrazio orokorra eragin zuen.
[thumb|Hekou eta Kim Thành arteko [Ibai Gorria zeharkatzen duen zubi berria, Kunming eta Hanoi arteko errepide nagusian]]
2007ko abenduan Hanoi-Kunming autobide bat eraikitzeko plan baten iragarkia mugarria izan zen txinatar-vietnamdar harremanetan. Garai batean borrokaleku izan zen muga zeharkatuko du bideak. Mugako eskualdea desmilitarizatzen lagunduko duela iragarri dute, baita nazioen arteko merkataritza eta industria lankidetza errazten ere.

## Herri kulturan 
### Txinatar hedabideak 
Hainbat kanta, film eta telebista-programa txinatarrek gatazka Txinako ikuspuntuaren arabera irudikatzen eta aztertzen dute: jatorrian, txinatar militarren sakrifizioa eta zerbitzua laudatzeko idatzitako *Gloria odolez zikindua* (血染的風采, *Xuè rǎn de fēngcǎi*) kanta abertzaletik, 1986ko *Desfile militar handia* (大阅兵, *Dà yuèbīng*) filmera aldatzen dira, gerrari buruzko kritika ezkutuak zeramatzana. Xie Jin-en 1984ko *Mendiaren magaleko girlanda* (高山下的花环 *Gāoshān xià de huāhuán*) Txina kontinentalean gerra deskribatu zuen lehen filma izan zen, narratiba txinatarrak defentsiban zeudela bazuen ere, vietnamdarrek Txinako mugari eraso egin ondoren, Nanning helburu zutela. *Hilobiko kandela* (鬼吹灯之精绝古城, *Guǐ chuīdēng zhī jīng jué gǔchéng*) telesaileko gizonezko protagonista gatazkako beteranoa izan zen. 2017ko *Gazteria* (芳华, *Fāng huá*) filmak sino-vietnamdar gatazkaren garaia jorratzen du, denbora tarte horretan Txinan gertatzen ari ziren aldaketa kultural nagusien ikuspegitik. Gatazkan inspiratuta, Cui Jian rock musikari txinatarrak gerraren aurkako *Azken tiroa* (最后一枪, *Zuìhòu yī qiāng*) kanta idatzi zuen 1987an. 

### Vietnamdar hedabideak 
Gerra aipatu zen 1980an Hendui Ninh-ek zuzendutako *Đạt* *mẹ* ("Ama herria") filmean eta Đìng Nhìt Minh-ek 1982an zuzendutako *Thị xã trong tầm tay* ("Hiria eskueran") filmean. 1982an Truong Thanh-ek zuzendu *Hoa đưa hương nơi đất anh nằm* ("Zure hilobiaren gaineko loreak") film dokumentalaz gain, gerran hil zen japoniar kazetari baten istorioa kontatzen zuen. Gerran zehar, vietnamdarren nazionalismoa bultzatzeko kanta abertzale ugari ondu ziren, besteak beste, Phạm Tuyên-ek ondutako *Chiến đấu vì độc lập tự do* ("Independentzia eta askatasunaren aldeko borroka"), Vu Trong Hoi-ren *Lời tạm biệt lúc lên đường* ("Agurra joatean"), Hong Dang-en *40 thế kỷ cùng ra trận* ("40 mende borrokan"), Tran Tien-en *Những đôi mắt mang hình viên đạn* ("Bala itxurako begiak") eta The Hien-en *Hát về anh* ("Zuretzat kantatu"). Gerra sino-vietnamdarra eleberri batzuetan ere agertu zen, hala nola: Chu Lai-ren *Đêm tháng Hai* ("Otsaileko gaua", 1979) eta Duong Thu Huong-en *Chân dung* *người hàng xóm* ("Nire bizilagunen erretratua", 1979).

## Borroka-ordena 
### Txinatar indarrak 
Askapenerako Herri Armadak Vietnamgo indarrak kopuruz nabarmen gainditu arren, sobietarren eta vietnamdarren arteko aliantzak txinatar indar gehienak Txinako iparraldeko Sobietar Batasunarekiko mugan hedatzera behartu zituen (baita, neurri txikiagoan, Mongoliarekiko mugetan ere, sobietarren aliatua baitzen), sobietarren esku-hartzearen disuasio gisa.

Vietnamdarrekin borrokatu ziren indar txinatarrak Kunming, Chengdu, Wuhan eta Guangzhou eskualde militarretako unitateek osatzen zituzten: Kunming eskualde militarraren egoitzak agintzen zuen mendebaldeko frontean eta Guangzhou eskualde militarrak, ekialdekoan.

* Guangxi zuzendaritza (Ekialdeko frontea), Guangzhou eskualde militarreko Fronte buruzagiak zuzenduta, Nanning-en. Xu Shiyou, komandantea; Xiang Zhonghua, komisario politikoa; Zhou Deli, langileburua.
** Iparraldeko taldea: komandantea, Ou Zhifu (Guangzhou eskualde militarreko komandante ordea).
*** 41. Armadako komandantea: Zhang Xudeng; komisario politikoa: Liu Zhanrong.
**** 121. Infanteria dibisioko komandantea, Zheng Wenshui.
**** 122. Infanteriako dibisioko komandantea: Li Xinliang
**** 123. Infanteria dibisioko komandantea: Li Peijiang.
** Hegoaldeko taldea: Wu Zhong komandantea (Guangzhou eskualde militarreko komandante ordea). 
*** Wei Huajie armadako 42. komandantea, Xun Li komisario politikoa
**** 124. Infanteria dibisioko komandante Gu Hui
**** 125. Infanteria dibisioa
**** 126. Infanteria dibisioa
** Ekialdeko taldea: Jiang Xieyuan komandantea (Guangzhou eskualde militarreko komandante ordea)
*** 55. Armadako Zhu Yuehua komandantea, Guo Changzeng behin-behineko komisario politikoa
**** 163. Infanteria dibisioko komandante Bian Guixiang, Komisario Politikoa - Wu Enqing, langileburua: Xing Shizhong,
**** 164. infanteria dibisioa: komandantea, Xiao Xuchu (halaber, 55. gorputzeko komandante ordea)
**** 165. Infanteria dibisioa,
*** 1. artilleriako dibisioa,
** Erreserba taldea (Wuhango Eskualde militarretik zetorren, Chengduko Eskualde militarreko 50. gorputza izan ezik), Han Huaizhi komandante ordea (54. gorputzeko komandantea)
*** 43. Armadako Zhu Chuanyu komandantea, Zhao Shengchang behin-behineko komisario politikoa
**** 127. Infanteria dibisioa. Komandantea: Zhang Wannian (halaber, 43. gorputzeko komandante orde gisa)
**** 128. eta 129. Infanteria dibisioak.
*** Armadako 54. komandantea: Han Huaizhi; komisario politikoa: Zhu Zhiwei
**** 160. Infanteria dibisioa (gerra horretan, 41. gorputzak zuzendua), komandantea: Zhang Zhixin; komisario politikoa: Li Zhaogui.
**** 161. Infanteria dibisioa.
**** 162. Infanteria dibisioka, komandantea: Li Jiulong.
*** 50. Armadako behin-behineko komandantea: Liu Guangtong; komisario politikoa: Gao Xingyao.
**** 148. Infanteriako dibisioa.
**** 150. Infanteriako dibisioa.
*** 20. Armada (58. dibisioa bakarrik bidali zuen gerrara)
**** 58. Infanteria dibisioa (50. gorputzak zuzendu zuen gerratean)
** Guangxi Eskualde Militarra (probintziako eskualde militar gisa). Komandantea: Zhao Xinran; langile burua: Yin Xi.
*** Mugako defentsako 1. erregimentua Youyiguan pasabidean
*** Mugako defentsako 2. erregimentua Baise barrutian.
*** Mugako defentsako 3. erregimentua Fangcheng konderrian.
*** Guangxi eskualde militarreko infanteriako dibisio independentea
** Guangzhou eskualde militarreko Aire indarra (Guangxiko zeruko patruila armatua, ez zuen borrokan esku hartu)
*** Aireko Armadako 7. gorputza.
**** Aireko Armadako 13. dibisioa (aerogarraio unitatea Hubei probintziatik zetorren).
** Artilleria antiaereoko 70. dibisioa.
** Hego itsasoko flotako 217 flota
** Itsas Armadako 8. dibisioa
** Guangzhou eskualde militarreko tanke independenteen erregimentua
** Txalupa ontzietako 83. eta 84. erregimentua.
* Yunnango zuzendaritza (Mendebaldeko frontea), Kunming Eskualde militarreko aurrealdeko egoitza nagusiak zuzendua, Kaiyuan-en. Komandantea: Yang Dezhi; komisario politikoa, Liu Zhijian; langile burua: Sun Ganqing.
** 11. Armada (bi dibisioz osatua). Komandantea: Chen Jiagui; komisario politikoa: Zhang Qi.
*** 31. eta 32. Infanteria dibisioak.
** 13. Armada (Chengdu eskualde militarretik aterata) Yan Shouqing komandantea, Qiao Xueting komisario politikoa
*** 37., 38. eta 39. Infanteria dibisioak.
** 14. Armada; komandantea, Zhang Jinghua; komisario politikoa: Fan Xinyou
*** 40., 41. eta 42. Infanteria dibisioak.
** 149. Infanteria dibisioa (Chengdu eskualde militarrekoa, 50. gorputzekoa zen, gerratean Yunnango zuzendaritzari esleitua)
** Yunnan eskualde militarra (probintziako eskualde militar gisa)
*** Maguan konderriko Mugako defentsako 11. erregimentua.
*** Malipo konderriko Mugako defentsako 12. erregimentua.
*** Mugako defentsako 13. eta 14. erregimentuak.
*** Chengduko eskualde militarreko 1. goarnizio dibisioa, 11. Armadak gerran zuzendua,
** Artilleria antiaereoko 65. dibisioa
** Artilleriako 4. dibisioa
** Kunming eskualde militarreko tanke independenteen erregimentua
** Txalupen 86. erregimentua
** 23. adar logistikoa (armadako bost zerbitzugune, sei erietxe, hamaika establezimendu mediko zituen)
** 17. auto erregimentu, gerratean 13, gorputzak zuzendua.
** 22. auto erregimentua
** Aireko Armadako 5. gorputza
*** Aireko Armadako 44. dibisioa (ehiza-hegazkin unitatea)
*** Aireko Armadako 27. dibisioko unitate independentea
*** Aireko Armadako Artilleriako 15. dibisioa

### Vietnamdar indarrak 
Gobernu vietnamdarrak 60.000 soldadu inguru besterik ez zituela esan zuen, iparraldeko zonaldean zeuden armadako zenbait dibisio barne.

**1. Eskualde militarra**: Đàm Quang Trung maior jeneralak zuzendua, ipar-ekialdeko eskualdeko defentsaren arduraduna.

* Indar nagusiak:
** Infanteriako 3. dibisioa (Urrezko Izar dibisioa), infanteriako 2. erregimentuak, infanteriako 12.ak eta 141.ak eta artilleriako 68. erregimentuak osatua. Guztiak Dong Dang, Van Dang, Cao Loc eta Lạng Sơn probintziako Lạng Sơn udalerrian zeuden.
** 338. infanteria dibisioa, 460., 461. eta 462. infanteria erregimentuak eta 208. artilleria erregimentuak osatua. Guztiak Loc Binh eta Dinh Lap hirietan zeuden, Lạng Sơn probintzian.
** 346. Infanteria dibisioa (Lam Son dibisioa), 246., 677. eta 851. Infanteria erregimentuek eta 188. Artilleria erregimentuak osatua. Guztiak Cao Bäng probintziako Tra Linh, Ha Quang eta Hoa An zeuden.
** 325. B Infanteriako dibisioa, Infanteriako 8., 41. eta 288. erregimentuak eta Artilleriako 189. erregimentuak osatua. Guztiak Quľng Ninh probintziako Tien Yen eta Binh Lieun zeuden.
** 242. Infanteriako brigada, Quảng Ninh probintziako kostalde eta uharteetan kokatua.
* Tokiko indarrak:
** Cao Bằng probintzian: Infanteriako 567. erregimentua, 1 Artilleriako batailoi, aireko defentsako 1 Artilleriako batailoi eta Infanteriako 7 batailoi.
** Lạng Sơn probintzian: 123. eta 199. Infanteria-erregimentuak eta 7 infanteria-batailoi.
** Quľng Ninh probintzian: 43. Infanteria erregimentua, 244. Infanteria erregimentua, 1 Artilleria batailoi, aireko defentsarako Artilleriako 4 batailoi eta 5 Infanteria batailoi.
* Polizia indar armatuak (Mugazaingoa): 12. erregimentu mugikorra Lang Son-en, 4 batailoi Cao Bang eta Quang Ninh-en, konpainia batzuk eta 24 muga-postu.

**2. Eskualde militarra**: Vũ Lập jeneral maiorraren agindupean, Ipar-mendebaldeko eskualdeko defentsaren arduraduna.

* Indar nagusiak:
** 316. Infanteria dibisioa (Bong Lau dibisioa), 98., 148. eta 147. Infanteria erregimentua eta 187. Artilleria erregimentua osatzen zuten, guztiak Lai Châu probintziako Binh Lu eta Phong Tho-n.
** 345.Infanteria dibisioa, honela osatua: 118., 121. eta 124.Infanteria erregimentuak eta 190. Artilleria erregimentua, guztiak Hoang Lien Son probintziako Bao Thang-en.
** Infanteriako 326. dibisioak, Infanteriako 19., 46. eta 541. erregimentuek eta Artilleriako 200. erregimentuak osatzen zuten, guztiak Lai Châu probintziako Tuan Giao eta Dien Bien-en.
* Tokiko indarrak:
** Ha Tuyenen: 122. eta 191. Infanteria erregimentuak, 1 Artilleria-batailoi eta 8 Infanteria batailoi.
** Hoang Lien Son-en: 191. eta 254. Infanteria erregimentuak, 1 Artilleria batailoi eta 8 Infanteria batailoi.
** Lai Châun: 193. eta 741. Infanteria erregimentuak, 1 Artilleria batailoi eta 5 Infanteria batailoi.
* Polizia indar armatuak (Mugazaingoa): 16. erregimentu mugikorra Hoang Lien Son-en, konpainia batzuk eta 39 muga-postu.

Gainera, Vietnamgo indarrek 50.000 milizia ingururen babesa izan zuten eskualde militar bakoitzean

**Aireko indarrak**

* 372. Aireko dibisioa
** Hamar F-5eko aire-multzo bat (Vietnamgo gerraren ondoren atzituak).
** Hamar A-37ko aire-mmultzo  hegaldi bat (Vietnamgo gerraren ondoren atzituak).
** Zazpi UH-1eko eta hiru UH-7ko aire-multzo bat (Vietnamgo gerraren ondoren atzituak).
* 919. Aireko garraioko erregimentua, tropak garraiatzeko ardura zuena
** 916. helikoptero erregimentua.
*** Hainbat Mi-6 eta Mi-8.
** Aireko garraioaren 918. erregimentua
** 923. ehiza-hegazkin erregimentua.
*** Hainbat MiG-17 eta MiG-21.

Vietnamgo Herriaren Aireko Armadak ez zuen zuzenean parte hartu borrokan: horren ordez, lurreko tropei laguntza eman zieten: Kanbodiatik Vietnamgo iparraldera garraiatu zituzten, baita errekonozimendu misioak egin ere.

* Iparraldeko eta Ipar-mendebaldeko eskualdeak:
** 267.,  276.,  285., 255. eta 257. Aireko defentsako erregimentuak
* Ipar-ekialdeko eskualdea:
** 274. Aireko defentsako erregimentua,

## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikak egindako gerren zerrenda
* Vietnamek egindako gerren zerrenda
* Txina eta Vietnamen arteko harremanak
* Kanbodia-Vietnam harremanak
* Kanbodia-Vietnamgo gerra
* Sino-sobietar mugako gatazka
* Harreman sino-sobietarrak
* Sino-sobietar zatiketa
* Sino-vietnamdar gatazkak (1979-1991)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak