Mily Possoz

**Mily** **Possoz** (Lisboa, 1888ko abenduaren 4a - Ibid. 1968ko ekainaren 17a). Artista portugaldarra zen, margolaria, grabatzailea eta ilustratzailea.

## Biografia 
Emilia Possoz 1888ko abenduaren 4an jaio zen, Lisboan. Caldas da Rainha-n Emília Possoz bezala erregistratu eta bataiatu zuten. Bere gurasoak Henri Émile Possoz, Belgikako armadako artilleria ofizial ohia eta ingeniari kimikoa, eta Jeanne Anne Rosalie Leroy ziren, goi-burgesiako Belgikako hiritarrak. 1888an Portugalen kokatu ziren, Henri Émilek Caldas da Rainhako Industria Eskolan Zeramikari aplikatutako Kimikako irakasle gisa lan egitea onartu zuenean. Milyk eta bere ahizpa Jeannek arte-heziketa zaindua izan zuten, Alemaniako Eskolan. Gero, Henri Émile Possoz Belgikako Kontsulatuaren Kantziler izendatu zuten, Lisboan, eta Leopoldo da Belgica Ordenako Zaldun ere bai. Portugalgo hiriburuko Belgikako komunitate txikian eta Lisboako gizartean txertatuta, bere familia Alfredo Roque Gameiro, José Vianna da Motta edo Alexandre Rey Colaço eta bere alaba Alice bezalako artista, intelektual eta pertsonaia entzutetsuekin gurutzatzen zen. 

Oraindik gaztea zela, Mily Enrique Casanova akuarelistaren (Carlos I erregearen eta Amelia erreginaren maisua) eta Emília dos Santos Braga margolariaren (José Malhoaren ikaslea) estudiora joaten hasi zen. 1905ean, 16 urte besterik ez zituela, Parisa joan zen, eta Grande Chaumière Akademian eman zuen izena (Montparnasse). Argien hirian egon zenean, komunitate artistikoaren parte bihurtu zen, museoak eta erakusketa-aretoak bisitatu zituen, Lucien Simon eta Émile-René Ménard ezagutu zituen, zeinen ikasle baitziren Manuel Jardim, Manuel Bentes, Francisco Smith, Amedeo Modigliani. eta Eduardo Viana, eta teknika berriak arakatzen eta abangoardiako mugimendu artistiko berriak jarraitzen hasi zen. Geroago Düsseldorfen (Alemania) jarraitu zituen ikasketak, non Willy Spatz grabatzaile maisu ospetsuarekin litografiari buruzko ikasgai partikularrak hartu zituen, eta Belgika, Italia eta Herbehereak ere ibili zituen. 

1909an, Portugalera itzuli zen, izpirituz askea, independentea, modernoa eta bohemioa, Milyk Lapan hartu zuen bizilekua, Lisboako erdiguneko kultur eta zinema aretoetara joaten zen, ia beti bere ahizpa Jeanne eta bere lagun Alice Rey Colaçoren konpainian. Errepublika ezarri ostean, gizartearen kontserbadorismoaren eta artearen konbentzionalismoaren aurka matxinatu eta pintura modernistaren korrontean sartu zen. *Exposições de Humoristas e Modernistas* (Lisboako Umoregileen Aretoa, 1912tik) erakusketan parte hartu zuen, Manuel Bentes, Eduardo Viana, Almada Negreiros, Stuart Carvalhais, Cristiano Cruz eta Emmérico Nunes artistekin batera. Bere belaunaldiko emakume artista bakanetako bat ere izan zen olio-pintura, arkatz-marrazketa, gouache edo akuarelekin egindako lanekin bere erakusketa indibidualak antolatzen Salão Bobonen edo Salão da Ilustraçãon (1924). Mendearen lehen erdiko portugaldar artista garrantzitsuenetako bat bezala finkatuz, emakumezkoen presentzia bakarra izan zen *II Exposição de Humoristas*, 1913an, eta *Exposição dos Cinco Independentes*, 1923an. 

Diseinatzaile bikaina, margolaria izateaz gain, garai berean Mily kartel eta eszenagile gisa kolaboratzen hasi zen, Jorge Barradas eta Alice Rey Colaçorekin batera, Alfredo Cortezen *Zilda* (1921) antzerki obrarako, eta ilustratzaile gisa argitalpen ugaritan, hala nola, *ABC*, *Athena*, *Contemporânea*, *Diário de Lisboa*, *A Civilização* edo *Ilustração Portuguesa* aldizkarietan, besteak beste, xilografia, litografia, akuarela, akuaforte eta puntu lehor teknikak erabiliz, edo ipuin eta eleberrietan, hala nola, Manoel de Sousa Pintoren *O Jardim das Mestras* (1914), Jane Bensauderen *As desgraças de uma família persa* (1922) eta *As Bonecas* (1923), Ana de Castro Osórioren *As Viagens Aventurosas de Felício e Felizarda ao Pólo Norte* (1922), Maria Benedita Moutinho de Albuquerque Pinhoren *As rosas do menino Jesus* (1923) eta Maria Paula Azevedoren *Theatro para Creanças* (1923).

1919an, Possozek parte hartu zuen kultur eta arte ekitaldi ugarietako batean, Eduardo Viana margolaria ezagutu zuen, eta harekin ezkongaitu zen. Hauekin batera bizi izan ziren han: Robert eta Sonia Delaunay, Sarah Afonso eta Almada Negreiros, Maria Helena Viera da Silva, Abel Manta, Clementina Carneiro de Moura, António Ferro, Fernanda de Castro, Maria Keil, Estrela Faria eta António Soares. Beren maila igotzen joan ziren, artisautza eta artea zein heldutasun artistikoari dagokionez. Lehen Mundu Gerraren ostean, 1922an, Parisen hartu zuten egoitza.

1922tik 1937ra Parisen bizi izan zen Eduardo Vianarekin, eta Almada Negreiros, René Hilsum, Tsuguharu Foujita eta beste hainbat jenderekin gurutzatu zen.  la Jeune Gravure contemporaine delakoaren (Grabatu Gazte garaikidea) parte izan zen. Hainbat obra ilustratu zituen, *Au sans pareil* argitaletxeko Valery Larbaudentzat, besteak beste. 1937an, Clevelanden, grabatu frantsesa aurkezteko erakusketa batean zegoela, urrezko domina lortu zuen.

Portugalera itzulita, Sintran hartu zuen bizilekua, herriaren erdigunetik hurbil, eta, 1940an, Cottinelli Telmo arkitektoak Portugalgo Mundu Erakusketako (*Exposição do Mundo Português*) pabiloiak apaintzeko gonbidatutako artista modernisten artean izan zen. Japoniako Aretoa esleitu zioten, Namban pantailen artean inspiratuta. Hamarkada horretan bertan, Ramon Rogent i Perés margolari eta diseinatzaile katalanarekin adiskidetu zen, olio-pinturari eta akuarelari eskaini zitzaion batez ere, tarteka *Panorama* aldizkariarekin [2] (1941-1949) eta Companhia Portuguesa de Bailado Verde Gaio-rekin ere kolaboratu zuen, Sebastião balletean jantzi-diseinatzaile gisa debutatu zuenean, 1943an, eta Propaganda Nazionaleko Idazkaritzak (SPN) bultzatutako Arte Modernoko hainbat erakusketatan parte hartu zuen, hauekin: Thomaz de Mellok, Celestino Alves, Carlos Botelho, António Duarte, Mário Eloy, António Dacosta, António Pedro, Guilherme Camarinha, Eduardo Viana edo Almada Negreiros, 1944an, Souza-Cardoso saria jaso zuen, eta, 1951n, Columbano saria.

Berrogeita hamarreko eta hirurogeiko hamarkadan, Bartolomeu Cid dos Santos auzokide eta adiskidearen gonbidapenez, Sociedade Cooperativa de Gravadores Portugueses-ekin kolaboratzen hasi zen, eta haren kide izan zen hil zen arte, Joaquim Machaz arte bildumagilea ezagutu zuen, zeinak hainbat koadro enkargatu baitzizkion Tivoli hotela apaintzeko, Pardal Monteiro arkitektoak eraberritu ostean. Pintura klase partikularrak ematen hasi zen hainbat ikasleri, hala nola, Parisko kondearen seme-alabei, etxean zeukan estudioan. Françoise Saganen *Bonjour Tristesse* (1954) eta Sebastião Pessanharen *Mascarados and popular masks of Trás-os-Montes* (1960) liburuetarako ilustrazioak egiten jarraitu zuen. Bere hirugarren bakarkako erakusketa egin zuen Galeria Diário de. Notícias, Sintrako eta Almadako udaletan erakusketak egin zituen, eta artista gazteei ere lagundu zien espazio ezberdinetan lehen aldiz erakusten. Portugalgo hiriburua baino ingurune lasaiagoan bizi izan arren, Possoz bere adiskidetasuna ondo baloratzen zuen, eta maiz bisitatzen zituen bere ahizpa Jeanne Lucie eta bere koinata Jean Demoustier, baita Maria Helena Vieira da Silva, Árpád Szenes, Abel Manta eta Clementina Carneiro de Moura, beste lagun batzuen artean.

Mily Possoz 1968ko ekainaren 17an zendu zen, Lisboan, bere ahizparen etxean. Ofizio sendoko margolaria, ondare postinpresionistatik arrotza ez den modernitatearekiko sentikorra zena, Mily Possozek zor dio bere fortuna kritikoari «bere lerroen eta bere motiboen adeitasun femeninoari: paisaiak, erretratu errealak edo asmatuak, katuak eta hirigintzak. eszenak, ia beti balore maitagarriz, xaloz eta matrizialez koloreztatuta, betiereko emakume bezala zahartzea ahalbidetzen zutenak".[4]

## Berak utzia eta omenaldiak 
Hil ondoren, 1969an artistaren omenez egindako lehen atzera begirako erakusketa egin zen Gravura – Sociedade Cooperativa de Gravadores Portugueses erakusketa-gunean, Lisboan.

Bere lanik ezagunena Bigarren Mailako Liburu zaharraren dekorazio egitaraua izan zen, 1958an argitaratu zen hainbat edizioetako lehena, gaur egun Portugalgo jende askoren eskola-irudimenean jarraitzen duen liburua.

## Sariak 
Hautapen labur bat:

* 1937 - Medalha de Ouro do Júri Internacional de Gravura
* 1944 - Prémio Sousa Cardoso
* 1949 - Prémio de Desenho José Tagarro
* 1951 - Prémio Columbano

## Kolekzioak/Museoak 
Portugal, Belgika, Erresuma Batua eta Ameriketako Estatu Batuetako bilduma publiko eta pribatuetan ordezkatuta dago, hots, José de Azeredo Perdigão Arte Moderno Zentroan, Calouste Gulbenkian Fundazioan eta Chiado Museoan, besteak beste.

## Erreferentziak 
# França, José Augusto – **A arte em Portugal no século XX**. Lisboa: Livraria Bertrand, 1991, p. 179
# França, José Augusto – **A arte em Portugal no século XX**. Lisboa: Livraria Bertrand, 1991, p. 179
#
#
#
# A.A.V.V. – **Verde Gaio: Uma Companhia Portuguesa de Bailado (1940-1950)**. Lisboa: Museu Nacional do Teatro, 1999. 
#

## Bibliografia 
* *Mily Possoz, Uma Gramática Modernista*, Fundação Arpad Szenes-Vieira da Silva, Lisboa, 2009.
* *Milly Possoz (1888-1979): Percurso e Afirmação de uma Artista no Modernismo Português,* Maria Pilar Antunes Mendes, Universidade de Lisboa, 2010 [1]

## Kanpo estekak