open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karol Zalewski

**Karol Zalewski** (1993ko abuztuaren 7a) poloniar atleta bat da, abiadura probetan espezializatua. 2013ko Munduko Txapelketako finalerdietara iritsi zen 200 metrotan. Distantzia horretan 2013ko Europako Sub23 txapelduna ere bada.

## Ibilbide profesionala 
Karol Zalewski, Rafał Omelko, Łukasz Krawczuk, Jakub Krzewina osatutako laukote poloniarrak pista estaliko munduko errekorra hautsi zuen gizonezkoen 4x400 metroko proban, Birminghamen 2018ko Indoor Txapelketan amaiera zoragarriarekin eta bere ibilbideko arrakastarik handiena lortu zuten.

## Nazioarteko emaitzak 
## Marka pertsonalak 
**Outdoor**

* 100 metro - 10,25 (+0,9&nbsp;m/s, Bydgoszcz 2013)
* 200 metro – 20,26 (-0,3&nbsp;m/s, Sopot 2016)
* 400 metro - 45.11 (Berlin 2018)

**Indoor**

* 60 metro - 6,75 (Spała 2016)
* 200 metro - 20,64 (Toruń 2018)
* 400 metro - 46,20 (Toruń 2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Escunhau

thumb|Sant Pèir d'Escunhau elizako portada erromanikoa
alt=Escunhauko kale nagusia 1907an.|thumb|Escunhauko kale nagusia 1907an.

**Escunhau** (, *Escunyau*, , *Escuñau* eta araneraz eta ofizialki  Escunhau) Vielha e Mijaran udalerriko herria da, Aran bailarako eskualdean (Lleida)..

Garonaren ezkerraldean dago Escunhau, 1.049 m-ko altueran, C-142 errepidearen ertzean eta Meidia mendi azpian. Herritik 9 kilometro hegoaldera, Escunhau basoa zeharkatuz, Escunhau lakua dago.

1970era arte, udalerri independentea izan zen, eta, gainera, Casarilh i Betren herriak eta Castell herriburua hartzen zituen. Casarilheko ondoko herriarekin batera, Escunhau i Casarilh udal entitate deszentralizatua osatzen du. 2008an 116 biztanle zituen. Jai nagusia ekainaren 29an ospatzen da, San Pedro egunean.

Kataluniako Ondare Arkitektonikoaren Inbentarioko multzoa da. Escunhau herria, izen bereko antzinako eskualdeko burua izan zen. Garai bateko Camin Reiauk, bailara osoa zeharkatzen zuenak, herri ere zeharkatzen zuen. Herriak, 92 biztanle zituen 1981ean, eta zenbait etxe interesgarri ditu, hala nola Çòó de Jançòrena (XVII. mendea) eta, batez ere, Çòó de Pejoan etxea, Ibarreko ateburu zaharrena duena (1393), baita zenbait leihate errenazentista ere. Herrigunearen goialdean Sant Péirko parrokia-eliza erromanikoa dago, jatorriz XII. mendekoa, edo geroago berritua, XII. mendeko atari interesgarria duena.

## Izena 
Lekua 1278. urtetik aurrera dokumentatzen *d’Aczcunia*, *Scunhalibus*, *Cunhalibus*, *Scunhabli* edo *Espinyau* izenekin. 1313ko azaroaren 12an bildu ziren, *ville de Cunhalibus-eko* bost kontsul eta hogeita hamabi gizon, *vila de Casarillon,* Jakue II.a erregearen prokuradorea zen Guillem de Castellnouri leialtasuna  eta basailutza zin egiteko.

## Euskara 
thumb|ILVRBERRIXO / ANDEREXO testua irakurgai duen idazkuna, elizaren horman txertatua. (Jatorrizkoaren kopia).
Sant Pèir d'Escunhauko elizaren horman, antzinako euskarazko izenak, akitanierazko izenak, dituen erromatar garaiko idazkuna topatu zen. Testuak honela dio: 

ILVRBERRIXO / ANDEREXO / - - - - - -?

Idazkuna zuen jatorrizko harlauza ostu zuten eta Udalak horren ordez erreplika bat jarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justyna Święty-Ersetic

**Justyna Święty-Ersetic** (1992ko abenduaren 3a) 400 metroetan espezializatutako esprinter poloniarra da.

## Ibilbide profesionala 
4 × 400 metroko erreleboan parte hartu zuen 2012 eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan. 2017ko Munduko Txapelketan brontzezko domina ere irabazi zuen ekitaldi berean. 2018ko Berlingo Europako Txapelketan, banakako urre bat irabazi zuen eta geroago Poloniako taldearekin ere garaipena lortu zuen, bi finalak bi ordu baino gutxiagotan banatuta egon arren.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Polonia ordezkatu zuen 4 x 400 m errelebo mistoan, urrea irabaziz eta 4 × 400 m erreleboan, zilarrezko domina lortuz.

Bere marka pertsonalak 400 metroetan 50,41 segundo aire librean (Berlin 2018) eta 51,34 segundo pista estalian ( Toruń 2021) dira. Azken hau Poloniako egungo errekorra da .

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Sarsfield

**Pedro Sarsfield Waters** (Ceuta, 1781eko abenduaren 28a &ndash; Iruñea, 1837ko abuztuaren 26a), Sarsfieldeko I. kondea, espainiar militarra izan zen, Iberiar Penintsulako Gerran eta Lehen Karlistaldian borrokatu zena. 1833-36 bitartean, hiru aldi laburretan izan zen Nafarroako erregeordea.

## Bizitza 
Pedro Sarsfield Ceutan jaio zen 1781eko abenduaren 28an. Gurasoak, Patrick Sarsfield lotinant koronela eta Juana Walters, irlandar jatorrikoak ziren. 1791n, kadete gisa sartu zen Ultonia erregimentuan. Konbentzioaren Gerran Gipuzkoan eta Nafarroan ibili zen, eta 13 urterekin tenienteorde gradua erdietsi zuen. 1798-1802 bitartean, Kanarietan egon zen destinaturik. 1835ean, Kataluniako jeneral goren izendatu zuten, eta 1836ko abuztuan, berriz ere, Nafarroako erregeorde. Harrezkero, ajeek jota, ekimen eskaseko jokabidea izan zuen. 1837ko martxoan, Oriamendiko guduaren aurreko ekintzetan parte hartu ondoren, Iruñera itzuli zen bere armadarekin.

[thumb|280px|Sarsfielden heriotza, [Vicente Urrabietaren marrazkia. *Galería militar contemporánea*, Madril, 1846]]
1837ko abuztuaren 26an, haren agindupean zeuden unitate batzuk matxinatu ziren; soldatak ez kobratzea eta oste horietako buruzagien ideologia izan zitezkeen mutinaren arrazoiak. Matxinoek erraz lortu zuten Iruñea hartzea. Sarsfield matxinoekin batzartu zen Iruñeko udaletxean. Handik ateratzean, inguratu zuten eta, hurbileko etxe batean babesten saiatu zen arren, baionetekin sakailaturik hil zuten. Ondoren, gorpua arrastaka eraman zuten hiriko kaleetatik barna. 

Esparterok mendekatu zuen haren heriotza, hiriaren kontrola berreskuratu ondoren. Azaroaren 16an, matxinadaren buruak, Leon Iriarte koronela, Pablo Barrikart komandantea eta lau sarjentu, fusilatu zituzten Iruñeko zitadelan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irango Azerbaijan

**Azerbaijan** edo **Azarbaijan** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua), baita **Irango Azerbaijan** ere, ipar-mendebaldeko Irango eskualde historikoa da, Irak, Turkia, the Nakhitxevango Errepublika Autonomoa, Armenia eta Azerbaijango Errepublika mugakideak dituena. Jatorriz, eskualdeari Āturpātākān zioten, eta historian zehar izen hori Azerbaijan bihurtu da. Historialariek eskualde hau Zoroastroaren sorlekua zela uste dute eta bere izena zoroastrismoarekin lotuta dagoela, beraz, Adur Gushnasp suzko tenplua inguru honetan dago, Takht-e Soleiman aztarnategi arkeologikoan.

## Banaketa administratiboa 
Lau probintziak osatzen dute:

* Mendebaldeko Azerbaijan
* Ekialdeko Azerbaijan
* Zanjan
* Ardabil

100.081 km²-ko azalera du eta 1989an 5.990.000 biztanle zituen. Gainera, 10.000 km²-ko azalera eta 1.500.000 biztanle inguru ditu Hamadan, Arak, Saveh, Ipar Khorasan eta Teheran probintzietan banatuta.

Hiriburua Tabriz da (1.733.033 bizt.). Urmia (856.914 bizt.) eta Ardabil (531.374 bizt.) ere bertan daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Byun Jung-soo

**Byun Jung-soo** (1974ko apirilaren 15a) Hego Koreako modelo eta aktorea da.

## Karrera 
1990eko hamarkadan modelo gisa, Seul, Paris eta New Yorkeko ibiltokietan ibili zen, Kenzo markarako bereziki. 

2002an hasi zen antzezten, eta Women Next Door (2003), You're Not Alone (2004), Can Love Be Refilled? (2005), The Last Scandal of My Life (2008) eta Manny (2011) telesailetan protagonista izan da.    

2005ean Ellahoya arropa markaren sormen-zuzendari bihurtu zen, Hyundai Home Shopping Network-en bere gama altuko linea abiarazi zuenean.    

Estilo dotoreagatik ezaguna, 2008an moda joerak biltzen zituen *Oliva Espectáculo* Talk showaren anfitrioi bihurtu zen.   Byunek Licht makillaje linea ere sortu zuen 2009an, eta hiru liburu idatzi ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benefiziaune etxea

**Benefiziaune etxea** Zeraingo herrian dagoen landa estiloko etxea da. XVIII. mendekoa, Zeraingo herrigunearen monumentu-multzoaren parte da, Kultur Ondasun Sailkatua izendatzekoa  eta, bestetik, Donejakue Bidearen zatiaren monumentua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Velacoracho de Lara

**Carmen Velacoracho de Lara** (La Solana, Ciudad Real, 1880 &ndash; Madril, 1960) idazlea, kazetaria, editorea, feminista, emakumeen eskubideen aldeko ekintzaile eta monarkista hispano-kubatarra izan zen. *El libro amarillo (Liburu horia)* XX. mendearen hasieran Kuban argitaratutako feminismoaren aldeko manifestuaren egilekidea izan zen, Pio Fernández de Lara bere senarrarekin batera. 

## Ibilbidea 
Digna Collazorekin elkarlanean, 1918an Alderdi Feminista sortu zuen, bai eta XX. mendearen hasieran *Aspiraciones en Cuba iz*eneko emakumeen erakundea ere. Bestalde, hainbat emakume-argitalpenen zuzendaria izan zen, besteak beste, *Aspiraciones* astekaria —haren sortzailea izan zen 1912an— eta *Realidades, La voz de la mujer* eta *Revista Protectora de la Mujer* aldizkariak; gainera, *Mujeres Españolas* aldizkariaren erredaktore burua izan zen, 1929an sortua.

1920ko hamarkadan Estatu Batuetan bizi izan zen. Ondoren, 1928an Habanan *El descubrimiento de América* filma estreinatu zuen. Film horrek sari bat jaso zuen Madrileko Zinematografiaren Espainiako lehen Biltzarrean, urte berean.

1931n, alabarekin batera, Acción Nacional taldean sartu zen, eta 1932an *Aspiraciones* argitalpena sortu zuen Espainian (Kuban argitaratutakoaren izen berarekin), alabarekin batera zuzendu zuen. Denbora batez kartzelan egon zen, *Sanjurjadako* golpistekin bat egin zuenean. Bigarren Errepublikan, antisemita propagandista izan zen**.** Lehen frankismoan, diatriba antisemitak eta antiestatubatuarrak ere argitaratu zituen, eta juduek Estatu Batuak kontrolatzen zituztela esan zuen**.**

Bigarren Mundu Gerran bertan, antisemitismoak nazionalismo alemaniarrera hurbildu zuen; publizista filonazi, Adolf Hitlerren bi biografia argitaratu zituen, kristautasunaren adalid gisa sailkatuko zituenak.

Madrilen hil zen 1960an.

## Lanak 
* *Dos hombres: Mussolini y Hitler* (Madrid, Editora Aspiraciones, 1943).
* *Un caudillo* (Madrid: Imprenta Europa, 1943).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vadim Khamuttskikh

**Vadim Anatolievitx Khamuttskikh** (; Axa, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1969ko azaroaren 26a - Belgorod, Errusia, 2021eko abenduaren 31) errusiar boleibol jokalaria eta entrenatzailea izan zen.

Bere kirol ibilbidean zehar lau olinpiar jokotan parte hartu zuen, bere lehen parte-hartzea 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan izanik. Guztira, hiru domina olinpiko irabazi zituen: zilarrezko domina bat 2000ko Olinpiar Jokoetan eta brontzezko domina bana 2004ko eta 2008ko Olinpiar Jokoetan. Halaber, bi domina lortu zituen munduko boleibol kopatan: urrezkoa 1999an eta zilarrezkoa 2007an. Horrez gain, brontzezko domina eskuratu zuen 2001eko Europako Boleibol Txapelketan eta zilarrezkoa 2007ko Europako Boleibol Txapelketan.

2021eko abenduaren 31n hil zen Belgoroden 52 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karen Sharpe

**Karen Kay Sharpe** (San Antonio, Texas, 1934ko irailaren 20a) estatubatuar zinema eta telebista aktore ohia da. Stanley Kramerren hirugarren emaztea izan zen, eta 1966tik zinemagilea 2001ean hil zen arte egon ziren ezkondurik. Harrezkero, Kramerren ondarearen kudeatzailea izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
Besteak beste, telesail hauetan lan egin zuen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Ugarte (argipena)

**Manuel Ugarte** gizon hauen izena izan daiteke:

* Manuel Baldomero Ugarte (1875-1951): argentinar idazlea, kazetaria eta diplomazialaria.
* Manuel de Ugarte y Riu (1935): espainiar hegazkin pilotua.
* Manuel Sebastián Ugarte y Moscoso (1851-1880): perutar militarra.
* Manuel Ugarte Soto (1940): txiletar militarra.
* Manuel Ugarte Ribeiro (2001): urugaitar futbolaria.
Manuel Baldomero Ugarte

**Manuel Baldomero Ugarte** (Buenos Aires, Argentina, 1875eko otsailaren 27a - Niza, Frantzia, 1951ko abenduaren 2a) argentinar idazlea, diplomazialaria eta kazetaria izan zen. Argentinako Alderdi Sozialistako kide izan zen garai batean. Buenos Airesko literatura eta kazetaritza zirkuluetako partaide izan zen. *La Patria* egunkaria eta *Vida de hoy* aldizkaria sortu zituen. Hainbat liburu idatzi zituen, horietan ezagunenak *El Porvenir de América Latina* eta *Patria Grande*. Latinoamerikako ezker nazionalaren aitzindarietako bat izan zen.

## Liburuak 
**Paisajes parisienses* (1901)
**Crónicas del boulevard* (1902)
**Cuentos de la Pampa* (1903)
**Mujeres de París* (1904)
**Visiones de España* (1904)
**Una tarde de otoño* (1905) 
**Los estudiantes de París* (1905)
**El arte y la democracia* (1906)
**La joven literatura hispanoamericana: antología de prosistas y poetas*(1906)
**Enfermedades sociales* (1906)
**Burbujas de la vida* (1908)
**Las nuevas tendencias literarias* (1908)
**Letras y letrados de Hispanoamérica* (1910) 
**Los cantos de la prisión y el destierro* (1911) 
**Los estudiantes de París* (1911)
**Poesías completas* (1919)
**Las espontáneas* (1919)
**El crimen de las máscaras* (1924)
**El camino de los dioses* (1926)
**La vida inverosímil* (1927)
**El dolor de escribir* (1932)
**Escritores iberoamericanos del 900* (1941)
**La dramática intimidad de una generación* (1951)

## Ikus, gainera 
* Aberri Handia.

## Kanpo estekak
Edie Adams

**Edie Adams** (Kingston, Pennsylvania, 1927ko apirilaren 16a - Los Angeles, 2008ko urriaren 15a), **Edith Elizabeth Enke** jaioa, estatubatuar aktore, abeslari eta enpresaburua izan zen. Tony sari bat irabazi zuen, eta Emmy sarietarako izendaturik egon zen. Bi enpresa sortu zituen: *Edie Adams Cosmetics* eta ''Edie Adams Cut 'n' Curl.''

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, edieadams.com
Christian Rohlfs

**Christian Rohlfs** (Groß Niendorf, Kreis Segeberg, 1849ko azaroaren 22a - Hagen, 1938ko urtarrilaren 8a) alemaniar margolari espresionista izan zen.

Berlinen hasi zituen arte-ikasketak Weimarko Akademian jarraitu aurretik. 1901ean Hagenen lan egiteko joan zen. Edvard Munch eta Emil Nolde ezagutu zituen, baita Van Goghen obra ere, eta esperientzia handia duenez, bere margolaritza-estiloak espresionismora eboluzionatu zuen. 1908an egin zituen lehen grabatuak.

1937an naziek Prusiako Arte Akademiatik kanporatu zuten eta bere arte endekatua deklaratu zuten.

## Iruditegia 

Christian Rohlfs - Hügelige Landschaft im Spätherbst.jpg|Paisaia menditsua udazken berantiarrean, 1900
1912 Rohlfs Stiftskirche St. Patrokli in Soest anagoria.JPG|St. Patroclus eliza Soesten, 1912, Germanisches Nationalmuseum
1912 Rohlfs Visionaere Landschaft anagoria.JPG|Paisaiaren irudipena, 1912, Germanisches Nationalmuseum
1914 Rohlfs Versuchung Christi anagoria.JPG|Kristoren tentazioa, 1914, Germanisches Nationalmuseum
File:Rohlfs - Sternbrücke in Weimar.jpeg|Sternbrücke Weimarren., (ca. 1917)
Christian Rohlfs - Abstraction (the Blue Mountain) - Google Art Project.jpg|Abstrakzioa. Mendi urdina.

## Kanpo estekak
The Larkins (2021eko telesaila)

***The Larkins*** 2021eko britainiar telesaila da, Objective Fiction eta Genial Productionsek ITVrentzat egina.

## Sinopsia 
1950ean Ingalaterrako landa eremuan giroturiko istorio bat da, eta Larkin sendi ikonikoa du protagonista. Senar-emazteek eta sei seme-alabek osatzen dute langile klaseko familia hori; Mariette alabarik ederrenaren maitasun harremana izango da kontakizunaren ardatza.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harry Potter 20th Anniversary: Return to Hogwarts

***Harry Potter 20th Anniversary: Return to Hogwarts*** 2022ko britano-estatubatuar saio berezia da, Warner Bros.ek HBO Maxentzat egina.

Hogei urte igaro ziren *Harry Potter eta Sorgin Harria* liburua zinemarako egokitu zutenetik. Atalean, filmen zuzendariak eta aktoreak bildu zituzten, atzera begiratu eta hastapenak oroitzeko, telebistarako prestatutako saio berezi batean.

## Parte-hartzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Station Eleven (telesaila)

***Station Eleven*** 2021eko estatubatuar telesail laburra da, Patrick Somervillek HBO Maxentzat egina. Emily St. John Mandel idazle kanadiarraren izen bereko eleberriaren egokitzapena da, baina aldaketa nahiko handiak daude bataren eta bestearen tramaren artean.

## Sinopsia 
Gripe izurri batek zibilizazioaren gainbehera ekarri du 2020. urtearen inguruan. 20 urteren buruan antzezle talde ibiltari batek itxaropenari helduko dio mundu berri horretan bizirik irauteko. Pertsonaia batzuen bizitza pandemia baino lehenago ere gurutzatu ziren, Kirsten eta Jeevan pertsonaia nagusiak pandemiaren eztandaren une berean elkartu ziren, eta 20 urteren buruan batzuen eta besteen bizitzak nolabait berriro lotzen dira traman.

Telesailak arteari gorazarre egiten dio gizateriaren garairik ilunenean.

## Aktoreak 
*Mackenzie Davis: Kirsten
**Matilda Lawler: Kirsten (gaztea)
*Himesh Patel: Jeevan Chaudhary
*David Wilmot: Clark Thompson
*Nabhaan Rizwan: Frank Chaudhary
*Daniel Zovatto: Tyler Leander
**Julian Obradors: Tyler (gaztea)
*Philippine Velge: Alexandra
*Lori Petty: Sarah

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ouistreham (filma)

***Ouistreham*** 2021eko Emmanuel Carrère frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Florence Aubenasren *Le Quai de Ouistreham* lanean oinarrituta.

## Argumentua 
Marianne Winckler idazle ezagunak, lan munduko prekaritateari buruzko liburu bat idaztea erabaki, eta, hartarako, lan prekario bat hautatuko du, esperientzia bere larruan bizitzeko. Normandiara joango da, Frantzia iparraldera. Gizartean bazterrekoa den bizimolde bat ezagutuko du; ikusiko du irabazitako euro bakoitzak urrea balioko duela.

## Aktoreak
* Juliette Binoche : Marianne Winckler
* Hélène Lambert : Christèle
* Léa Carne : Marilou
* Émily Madeleine : Justine
* Patricia Prieur : Michèle
* Évelyne Porée : Nadège
* Didier Pupin : Cédric
* Louis-Do de Lencquesaing : Louis-Do
* Charline Bourgeois-Tacquet : Charline

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
García y García

***García y García*** 2021eko Ana Murugarren nafar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Argumentua 
Bi Javier García nahasi eta rolak elkartrukatuko dituzte: langabezian dagoen Javier Garcíak (Pepe Viyuela), *low cost* konpainia kutre baterako enpresa-estrategia diseinatu behar du, Javier Garcíak (José Mota), ospe handiko nazioarteko aholkularia, autoko gurpila aldatzen ere ez dakiena, hegazkin bat konpondu behar die. Mekanikaria airelinearen exekutiboek artatuko duten bitartean, aholkulariak hangarrean amaituko da. Txundituta, biek bestearen zereginei aurre egin behar diete, konpainiako nagusiaren etxean festa zoro batek eta aireportuko pisten jazarpen ero batek azken unean erabakitzen duten arte.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Tragedy of Macbeth (2021eko filma)

***The Tragedy of Macbeth*** 2021eko Joel Coen estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, William Shakespeareren *Macbeth* antzezlanean oinarrituta.

## Sinopsia 
Lord Macbeth lehenik gerrako heroi, ondoren Eskoziako errege, eta, azkenik, agintari despotiko, krudel, mendekati eta odolzalea da. Izan ere, Macbeth esentzian da boterekeriaren apetak eragiten duen giza degradazioaren, gainbeheraren, erotasun nartzisistaren inguruko saiakera lan bat. Gai indartsu eta esanahi handikoa zen idatzi zenean, XVII. mendearen amaiera aldera, eta gai indartsua da boterekeria oraindik ere, nahiz eta molde desberdinetan izan, gaur-gaurko kontua mundu zabal eta global honetan.

## Aktoreak
* Denzel Washington: Lord Macbeth
* Frances McDormand: Lady Macbeth
* Corey Hawkins: Macduff
* Brendan Gleeson: King Duncan
* Harry Melling: Malcolm
* Bertie Carvel: Banquo
* Alex Hassell: Ross
* Kathryn Hunter: sorginak
* Moses Ingram: Lady Macduff
* Ralph Ineson: kapitaina
* Sean Patrick Thomas: Monteith
* Stephen Root: Porter
* Brian Thompson, Wayne T. Carr eta Scott Subiono: hiru hiltzaileak
* Richard Short: Siward
* Susan Berger: Lady-in-Waiting
* Jefferson Mays: doktorea
* Matt Helm: Donalbain
* James Udom: Seyton

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scream (2022ko filma)

***Scream***, ***Scream 5*** ere deitua, 2022ko Matt Bettinelli-Olpin eta Tyler Gillett estatubatuar zinema zuzendarien slasher filma da, izen bereko frankiziaren bostgarren atala dena.

## Argumentua 
Jaioterrian gertatutako krimen batzuk aztertzera doan emakume bati jarraituko dio gaizkileak oraingoan.

## Aktoreak
* Neve Campbell : Sidney Prescott
* Courteney Cox : Gale Weathers
* David Arquette : Dewey Riley
* Melissa Barrera : Samantha "Sam" Carpenter
* Jenna Ortega : Tara Carpenter
* Jack Quaid : Richie Kirsch
* Mikey Madison : Amber Freeman
* Marley Shelton : Judy Hicks
* Dylan Minnette : Wes Hicks
*Jasmin Savoy Brown : Mindy Meeks-Martin
* Mason Gooding : Chad Meeks-Martin
* Sonia Ammar : Liv McKenzie
*Kyle Gallner : Vince Schneider
* Roger L. Jackson : Ghostface (ahotsa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scream (telesaila)

***Scream*** estatubatuar telesaila da, slasher generoko izen bereko frankiziaren parte dena.

## Sinopsia 
Jazarpen zibernetikoko gertakari baten ondoren, hilketa basati baten katalizatzaile gisa balio du, nerabe talde bat serieko hiltzaile baten helburu nagusi bihurtzen da. Lakewooden iraganeko sekretu ilunak berpizten dira eta 20 urte lehenago komunitatean gertatutako antzeko hilketa baten oroitzapenak ekartzen dituzte gogora. Emma Duval, nolabait hiriaren iraganari lotuta dagoen nerabea, hiltzailearen obsesio nagusia da, eta hilketa izugarri horien erdigunea.

## Aktoreak
* Willa Fitzgerald: Emma Duval 
* Bex Taylor-Klaus: Audrey Jensen
* John Karna: Noah Foster 
* Amadeus Serafini: Kieran Wilcox 
* Connor Weil: Will Belmont 
* Carlson Young: Brooke Maddox 
* Jason Wiles: Clark Hudson 
* Tracy Middendorf: Margaret "Maggie" Duval 
* Kiana Ledé: Zoe Vaughn 
* Santiago Segura: Gustavo "Stavo" Acosta 
* RJ Cyler: Deion Elliot 
* Jessica Sula: Olivia "Liv" Reynolds 
* Giorgia Whigham: Beth 
* Christopher Jordan Wallace: Amir 
* Tyga: Jamal "Jay" Elliot
* Tyler Posey: Shane 
* Keke Palmer: Kym

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dead by Daylight

***Dead by Daylight*** 2016ko Behaviour Interactiveren *survival horror* generoko bideo-joko bat da, Microsoft Windows, PlayStation 4, Xbox One eta Nintendo Switcherako egina.

## Sinopsia 
Entea, antzinako odol saretik datorren izaki naturaz gaindikoa, bere lozorrotik esnatzen da bortizkeria eta maltzurkeria handiengatik deitzen duten bakoitzean. Hiltzaileak, serieko hiltzaileak bakarrik, errealitatetik ateratzen dituzte eta beren aginduak betetzen dituztela konbentzitzen dute. Bere existentziari eusteko, Enteak sakrifizioak behar ditu, eta bizirik dirautenak ehizatu eta hiltzea eskatzen du, beren itxaropenaz elikatzeko eta hiltzean arimaren zati bat lapurtzeko. Gero bizitzara itzultzen dira proba errepikatzera, etengabe ihes egiten saiatuz.

## Kanpo estekak
Adieu Monsieur Haffmann (filma)

***Adieu Monsieur Haffmann*** 2022ko Fred Cavayé frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da, Jean-Philippe Daguerreren izen bereko antzezlanean oinarrituta.

## Argumentua 
Paris, 1942. Joseph Haffmann bitxigile judua nazismoak harturiko Paris hartan bizi da. Denda bere langile François Mercierri utziko dio, beheko sotoan ezkutatzen uzteko baldintzarekin. Langileak onartuko du, baina, era berean, beste baldintza berezi bat jarriko dio nagusiari...

## Aktoreak
* Daniel Auteuil : Joseph Haffmann
* Sara Giraudeau : Blanche
* Gilles Lellouche : François Mercier
* Mathilde Bisson: Suzanne
* Anne Coesens : Hannah
* Tiago Coelho : Maurice Haffmann
* Néma Mercier : Dora Haffmann
* Alessandro Lanciano : André Haffmann
* Frans Boyer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Carrasco

**Cristina Carrasco Bengoa** (Txile, 1956) ekonomian doktorea, ekonomia feminista du ardatz. Etxeko lanari, zaintza lanari eta bizitzaren jasangarritasunari buruzko ikerketak garatu ditu. 

## Biografia 
Cristina Carrasco Bengoa ekonomialari feminista da, Bartzelonako Unibertsitateko Ekonomia eta Enpresa Zientzien Fakultateko Teoria Ekonomikoko irakaslea (erretiratua). Kataluniako *Instituto Interuniversitario de Mujeres, Género de las Universidades Catalanas eta* Ekonomia Feministako Nazioarteko Elkarteko (IAFFE) kidea da. Horrez gain, Valladolideko Ekonomia Kritikoko Jardunaldien sortzaileetako bat *da, Revista de Economía Crítica* erredakzioko kontseilu-kidea da eta Asociación de Economía Crítica-ko (AEC) Zuzendaritza Batzordeko kidea da.

Ekonomia feminista ardatz izanda, etxeko lana, zaintza-lana, emakumeen lan-txertaketa eta adierazle ez-androzentrikoen azterketarekin lotutako ikerlan eta argitalpenak ekoiztu ditu. Sistema kapitalistak bizitzaren jasangarritasuna bermatzeko duen bideragarritasuna zalantzan jartzen du.

Bere argitalpen nagusietako batzuk hauek dira: *El trabajo de cuidados: antecedentes históricos y debates actuales* - Cristina Borderías eta Teresa Tornsekin batera (CIP-Ecosocial eta La Catarata, 2011), *Mujeres, sostenibilidad y deuda pública* (Revista de Educación, 2009) eta *Tiempos y trabajos desde la experiencia femenina* (FUHEM, 2009), besteak beste). 

Bere azken lanean, *Con voz propia. La economía feminista como apuesta teórica y política* (La Oveja Roja / Viento Sur, 2014), hainbat autoreren saiakerak koordinatzen ditu, ekonomia tradizionalak emakumeen lanaren bazterketaz aritzen direnak.  

## Obra 
* La economía feminista: una apuesta por otra economía (2006)
* Mujeres, sostenibilidad y deuda social (*Revista de educación,* 2009
* La economía del cuidado: planteamiento actual y desafíos pendientes. (Revista de Economía Crítica, 11, 2011)
* No es una crisis, es el sistema
* El cuidado como eje vertebrador de una nueva economía. Cuadernos de Relaciones Laborales. Vol. 31, 2013)
* Economía, trabajos y sostenibilidad de la vida. (*Sostenibilidad de la vida*, 28, 2014)
* Sostenibilidad de la vida y ceguera patriarcal. Una reflexión necesaria. (ATLÁNTICAS – Revista Internacional de Estudios Feministas, 2016)

## Sariak eta Aitortzak 
* President Macià Medaila (2006).
* María Ángeles Durán Saria "De Innovación Científica en el Estudio de las Mujeres  y del Género" (2004) “Trabajo con mirada de mujer. Propuesta de una encuesta de población activa no androcéntrica liburuari”. Egileak: Cristina Carrasco, Maribel Mayordomo, Marius Domínguez eta Anna Alabart.

## Elkarrizketak 
* Abasolo, O. y Vicent, L. (2014). El cuidado de la vida de las personas, una responsabilidad social y política fundamental. Papeles de relaciones ecosociales y cambio globales y cambio N.º 127 2014, pp. 141-156.
* Grieco, F (2015). Economía del cuidado: hacia un cambio de paradigma. Nueva Sociedad.
* Pérez, A. (2016). "La economía feminista va más allá de la igualdad entre hombres y mujeres".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantxa Rodríguez Álvarez

**Arantxa Rodríguez Álvarez** (Bilbo) Ekonomian doktorea, hirigintza eta ekonomia feminista du ardatz. EHUko irakaslea da eta *Ekonomiaz* aldizkariaren erredakzio kontseiluaren kidea da. Elkarrekin Podemos-eko kidea. Ekonomia feministako VII. Biltzarreko batzorde zientifikoaren parte izan zen.

## Obra 
##### Liburuak 
* Reorganización del trabajo y empleo de las mujeres (1998)

##### Beste autore batzuekin idatzitako liburuak 
* El Futuro del trabajo: Reorganizar y repartir desde la perspectiva de las mujeres (Bakeaz: Centro de Documentación y Estudios de la Mujer, 1996)

##### Beste autore batzuekin idatzitako artikuluak 
* Langabeziaren lurralde-asimetriak eta joerak euskal udalerrien azterketa (Lurralde: Investigación y espacio, 42, 2019)
* Una aproximación a los cuidados de las personas mayores dependientes en el País Vasco (Ekonomiaz, 96, 2019)
* Urban socio-spatial differentiation: Mapping neighborhood stratification in Bilbao (Spain) (Revista Electrónica de Geografía y Ciencias Sociales, 22, 2018)
*Women, Families, and Work in Spain: Structural Changes and New Demands (Feminist Economics, 2000)

##### Aldizkarietan argitaratutako artikuluak 
* Reinventar la ciudad: milagros y espejismos de la revitalización urbana en Bilbao (Lan harremanak,6, 2002)

##### Egunkarietan argitaratutako artikuluak 
* Bilbao, la fábula posmoderna (I): Las claves de la regeneración urbana (El Salto, 2019)
* Bilbao, la fábula posmoderna (II): El “Nuevo Bilbao” tras el naufragio de Abandoibarra (El Salto, 2018)
* Bilbao, la fábula posmoderna (III): La estrategia frente al espejismo de Zorrotzaurre (El Salto, 2018)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekonomiaz: Revista Vasca de Economía

## Kanpo estekak
Bortize polar

[thumb|right|300px|Bortize polarra [Maine gainean, 1985eko urtarrilaren 21eko goiza]]
**Bortize zirkunpolarra**, normalean **bortize polarra** deitua, eskala handiko zirkulazio ziklonikoa da, goi- eta erdi-troposferan gertatzen dena polo geografikoen inguruan. Presio polar handiak biltzen ditu eta fronte polarraren parte da. Bortizea indartsuagoa da negu hemisferikoan, gradiente termikoa malkartsuagoa denean, eta udan gutxitu edo desagertzen denean. Antartikako bortize polarra artikoa baino nabarmenagoa eta iraunkorragoa da; izan ere, ipar hemisferioko latitude altuetako lur-masen banaketak Rossby uhinak gehitzea dakar, eta horrek bortizea apurtzen laguntzen du; hego hemisferioan, berriz, bortizeak eragin txikiagoa du. Artikoko bortizeak forma luzea du, bi zentrorekin, bata Kanadako Baffin uhartearen gainean eta bestea Siberiako ipar-mendebaldean.

Antartikako bortize polarraren kimikak ozono akitu larria sortu du. Azido nitrikoak hodei polar estratosferikoetan CFCekin erreakzionatzen du kloro atomikoa eratuz (kloro libreko atomo bakarra, bi atomoko molekula baten ordez), ozonoaren suntsipen fotokimikoa katalizatzen duena. Negu polarreko gauean sortutako kloro-kontzentrazioak eta, ondorioz, ozonoaren suntsipena handiagoa da Eguzkiaren argia udaberrian itzultzen denean (iraila/urria). Hodei horiek -80 °C-tik beherako tenperaturekin soilik sor daitezke, eta, beraz, eskualde artiko beroenak ez du ozono-geruzaren zulorik. Antartikako bortizea normalean abuztutik azarora bitartean mantentzen da.

Badakigu beste gorputz astronomiko batzuek ere badutela zurrunbilo polarra, Venus barne (bortize bikoitzarekin, hau da, polo berean dauden bi bortize polarrekin), Marte, Jupiter, Saturno eta Saturnoren ilargi nagusia, Titan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hans von Bülow

Freiherr **Hans von Bülow** (Dresden, 1830eko urtarrilaren 8a - Kairo, 1894ko otsailaren 12a) alemaniar musikagile, piano-jotzaile eta orkestra-zuzendaria izan zen.

Leipzigen Franz Liszt ezagutu zuen eta musikari ekitea erabaki zuen. Pianoa ikasi zuen eta 1851n orkestra bat zuzendu zuen lehen aldiz Zürichen. 1857an Cosimarekin ezkondu zen, Liszten alabarekin.

1864tik Munichen zuzendu zuen eta Richard Wagnerren hainbat opera estreinatu zituen. Johannes Brahmsen eta Piotr Txaikovskiren musika babestu zuen eta bakarlari gisa pianorako bere lanetako batzuk estreinatu zituen.

Musikagile bezala erromantizismoan parte hartu zuen.

## Lanak 
* 6 Lieder, Op. 1
* *Rigoletto*-Arabesken, Op. 2
* Mazurka-Impromptu. Op. 4 
* 5 Lieder, Op. 5
* Invitation à la Polka, Op. 6
* *Rêverie fantastique*, Op. 7
* Song cycle *Die Entsagende*, Op. 8
* Overture and March to Shakespeare's *Julius Caesar*, Op. 10
* Ballade, Op. 11 
* Chant polonais (after F. H. Truhn), Op. 12
* Mazurka-Fantasie, Op. 13
* Elfenjagd. Impromptu, Op. 14
* *Des Sängers Fluch*, Ballad for orchestra, Op. 16
* Rimembranze dell'opera *Un ballo in maschera*, Op. 17
* *Trois Valses caractéristiques*, Op. 18
* *Tarantella*, Op. 19
* *Nirvana: symphonisches Stimmungsbild*, Op. 20
* Il Carnevale di Milano, piano, Op. 21
* *Vier Charakterstücke*, orchestra, Op. 23
* Two Romances, Op. 26
* *Lacerta*. Impromptu, Op. 27
* Königsmarsch, Op 28
* 5 Gesänge for mixed choir, Op. 29
* 3 Lieder von August Freiherrn von Loen, Op. 30

## Kanpo estekak
90210

***90210*** estatubatuar telesaila da, *Beverly Hills, 90210* saileko jarraipena dena.

## Sinopsia 
Bere aurrekoak bezala, telesailak Beverly Hills hiri aberatseko West Beverly Hills institutura doazen hainbat ikasle dirudunen bizitzaz dihardu. Atalak aurrera joan ahala, lagun talde berean bideratzen hasi zen, eskolan graduatuz eta mundu erreala arakatuz. Batzuek Kaliforniako Unibertsitatean hasi zituzten ikasketak, eta beste batzuek, berriz, bide berriak hasi zituzten.

## Aktoreak
* Rob Estes: Harry Wilson
* Shenae Grimes: Annie Wilson
* Tristan Wilds: Dixon Wilson
* AnnaLynne McCord: Naomi Clark
* Dustin Milligan: Ethan Ward
* Ryan Eggold: Prof. Ryan Matthews
* Jessica Stroup: Erin Silver
* Michael Steger: Navid Shirazi
* Lori Loughlin: Debbie Wilson
* Jessica Walter: Tabitha Wilson
* Jessica Lowndes: Adrianna Tate-Duncan
* Matt Lanter: Liam Court
* Trevor Donovan: Teddy Montgomery
* Gillian Zinser: Ivy Sullivan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hadley zelula

[thumb|402x402px|[Zirkulazio atmosferikoaren eskema idealizatua (ekinokzioan).]]
**Hadley zelula** alisioak esplikatzeko George Hadleyk (1735) proposatu zuen zirkulazio meridianoa da. Hadley zelula ekuatoreko bi aldeetara, hemisferio bakoitzeko tropikoan, eratzen da. Zelula bakoitzak planeta latitudinalki biltzen dutelarik, ekuatoretik (0º) 30º-ko latituderaino energia transferituz.

Zirkulazio atmosferikoa habiarazten duen indarra planetako azaleraren eguzki bidezko berotze desorekatua da, potenteagoa dena ekuatore inguruan eta makalena poloetan. Hala, zirkulazio atmosferikoak energia transferitzen du poloetarantz, ekuatorearekin duten tenperatura gradientea murriztuz. Energia mugitzeko mekanismoak latitudearen arabera aldatzen dira, gune tropikal eta ez-tropikaletan desberdinak direlarik.

## Aurkikuntza 
XVIII. mende hasieran, George Hadley abokatu eta meteorologo afizionatu ingelesak ordurarte ekialdeko haizeak azaltzen zituen hipotesia dudan jarri zuen. Izan ere, mometu hartan Edmond Halley astronomoak 1685ean Royal Society-ren aurrean proposaturiko teoria zen onartuena; honen arabera, eguzkiak beroturiko aireak goranzko mugimendua eragiten du ekuatorean eta inguruko latitudeetako aire-masak ordezkatzen zuela gorantz galduriko airea, ekialdeko haizeak sortuz.

### Held-Hou modeloa 
[thumb|[Momentu angeluar|Momentu angeluarraren azalpen grafikoa.]]
**Held-Hou modeloa,** Hadley zelularen zirkulazio atmosferikoa azaltzeko eaturiko modelo teorikoa da, non turbulentzia atmosferikoen faltan emango litzatekeen zirkulazioa azaltzen den. Isaac Held eta Arthur Hou meteorologoek proposatu zuten 1980an.

## Fenomeno klimatikoak 
- **Tropiko Arteko Konbergentzia Eremua (TAKE).** Ekuatorean ematen den aire bero eta hezearen konbertsioak prezipitazio handiak eragiten ditu.

- Haize subtropikalen '*Jet stream*'-ak.

## Beste adibideak 
thumb|Hadleyren zelula globala.
Marteko eta Artizarreko atmosferek Hadleyren zelula globalak dituzte, beroa ekuatoretik poloetara zuzenean garraiatzeko gai direnak. Lehenengo kasuan, atmosfera mehearen ondorioz, eta bigarrenean, planeten errotazio-abiadura baxuaren ondorioz, eta, ondorioz, Coriolisen eragina murriztearen ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ethel Merman

**Ethel Merman** (New York, 1908ko urtarrilaren 16a - New York, 1984ko otsailaren 15a), **Ethel Agnes Zimmermann** jaioa, estatubatuar aktore eta abeslaria izan zen, batez ere musikaletan nabarmendu zena. Tony saria eta Urrezko Globoa jaso zuen *Call Me Madam* musikalean egindako lanagatik, eta Grammy saria 1960an *Gypsy*-rengatik.

## Lanak 
### Antzerkia 
[thumb|260px|''[Alexander's Ragtime Band* filmean (1938)]]

### Zinema 
[thumb|*[Stage Door Canteen'' filmean (1943)]]

## Kanpo estekak
Andrés Salcedo

**Andrés Salcedo González** (Barranquilla , 1940ko urriaren 2a - Puerto Kolonbia , 2022ko urtarrilaren 7a) Kolonbiako esataria, berriemailea, idazlea, musikagilea, aurkezlea eta kirol-kazetaria izan zen.

## Karrera 
### Hasieran 
Barranquilla (Atlantiko) hirian jaio zen, 1940an. Santa Cruz de Mompox udalerrian hasi zuen bere ibilbidea irrati esatari gisa eta bere gaztaroan Valledupar hiriko Radio Guatapurí irrati ezaguneko zuzendari izatea lortu zuen, Medellíngo irratian esperientzia baten ostean.  New Yorkera bidaiatu ondoren, WADO irratian sartzeko eskaera egin zuen, 1960ko hamarkadaren amaieran Espainiara bidaiatzea erabaki zuen bere karrera zabaltzeko helburuarekin. 

### Europako esperientzia 
Espainiara heldu ondoren, lan txiki batzuk egin behar izan zituen itzultzaile, idazle eta zinema kritikari gisa. Handik gutxira, Iberiar herrialdean errekonozimendua lortzen hasi zen, eta 1969an Kronika Sari Nazionala lortu zuen *El día en que nadie murió en la carretera* lanagatik. Dagoeneko Espainian kokatuta zegoen, Radio Madrid irratiarekin profesionalki lotu zen esatari gisa eta bere ahotsa eman zuen hainbat irrati-nobeletan.  

1970eko maiatzean Alemaniara joan zen esatari baten oporrak egiteko eta 22 urtez egon zen herrialde teutonikoan, Deutsche Welle eta TransTel enpresekin lanean. Hasiera batean Alemaniako kulturara egokitzea zaila izan bazen ere, denboraren poderioz hedabidean finkatu eta itzultzaile eta esatari lanetan aritu zen, Latinoamerikan errekonozimendua lortuz Bundesligaren eta beste kirol txapelketen kontaketekin,  batez ere, jokalarientzat asmatu zituen ezizen partikularrengatik.  *Telematch* entretenimendu saioan gaztelaniazko ahotsetako bat ere bihurtu zen. 

### Itzulera eta azken urteak 
Europan bere karrera amaitzean, Salcedok bere jaioterrira itzultzea erabaki zuen 1990eko hamarkadaren hasieran eta Bogotan finkatzea erabaki zuen, non telebistako albistegi bat eta kirol programa bat aurkeztu eta bere ahotsa iragarki, bideo eta dokumentaletan ipini zuen. 1999. urtean RTI Televisión programatzailearen "Fútbol RTI" saioan aritu zen. Handik denbora batera Barranquillara itzuli zen Telecaribeko ahots ofiziala izateko. Bere azken atsedenlekua Puerto Colombiako (Atlantiko) udalerria izan zen.  

### Heriotza 
2022ko urtarrilaren 7an hil zen, Puerto Colombian, 81 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esatari

[thumb|250x250px|[Joseba Zubimendi Donostiako estropadak irratiz transmititzen (1935).]]
**Esataria** irrati-telebistan berriak-eta ematen dituen komunikazioko profesionala da. Bere funtzioak programak aurkeztea eta hainbat testu kontatzea (albisteak, txostenak, dokumentalak, etab.) eta iragarkien off ahotsa izatea dira, baita ekitaldiak gidatzea ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazioarteko Elkartasuna (GKE)

**Solidaridad Internacional - Nazioarteko Elkartasuna** euskal gobernuz kanpoko erakunde (GKE) bat da.

## Erakundea 
GKEa 1989 urtean sortu zen. PSE-EE-ko politikari eta pertsonek sortu zuten, haien artean Rosa Díez, Niko Gutiérrez (gaur egun VOX-en), Paulino Antuñano Maruri eta Benjamín Respaldiza Fernández.

1991 urtetik 2007 urtera arte Niko Gutiérrez izan zen lehendakaria. Gaur egun, Benjamín Respaldiza da lehendakaria, PSE-EE-ko zinegotzia.

## Barne antolakuntza 
GKEaren barne antolakuntza hurrengoa da:

**Lehendakaria:** Benjamín Respaldiza Fernández

**Lehendakariordea:** María Soledad Martínez Andrés

**Idazkaria:** Paulino Antuñano Maruri

**Altxorzaina:** Juan Carlos Pérez Cuesta (abok. jn.)

**Bokalak:**

* Amara del Carmen Sainz de Rozas Miñaur
* María Milla Ortiz de Zárate
* Carmen Vidal Marsal
* Carmen García Roblas
* Zigor Marcos Egurrola
* María Asunción Martínez Andrés

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Solidaridad Internacional - Nazioarteko Elkartasuna
Virginia Eubanks

**Virginia Eubanks** (AEB, 1972) zientzialari politiko, irakasle eta autorea da. Teknologia eta justizia sozialaren gaineko ikerketak burutu ditu. SUNY - Albanyko Unibertsitateko irakaslea.

*Automating Inequality: How High-Tech Tools Profile, Police, and Punish the Poor*  liburua idazteagatik ezaguna, algoritmo informatikoek sortzen dituzten aurreiritziak eta hauek pobreak nola kaltetzen dituen erakusten du.

## Biografia 
1994an kultura literarioan lizentziatu zen Kaliforniako Unibertsitatean, Santa Cruz-en . Gradu ondoko ikasketak Rensselaer Institutu Politeknikoan egin zituen, baita Komunikazio eta Erretorikako Masterra ere. 2004an, Doktoretza lortu zuen Zientzia eta Teknologia Ikasketetan. 

Albanyko Unibertsitatean (SUNY), komunitate teknologiaren, pobreziaren, emakumeen hiritartasunaren eta justizia sozialaren arteko intersekzionalitatea aztertu zuen.

2005ean, Our Knowledge, Our Power (OKOP) taldearen sortzaileetako bat izan zen, Poor's Economic Human Rights Campaign (PPEHRC) babestu zuena, 2015ean taldea desegin zen. *Our Data Bodies* proiektuaren sortzaileetako bat da eta 2016-17 urteetan New Americako kidea izan zen.

*2018an, Automating Inequality: How High-Tech Tools Profile, Police, and Punish the Poor* argitaratu zuenena *The New York Times-* ek "liluragarritzat" jo zuen, "teknologia eta politikari buruzko liburu batentzako lorpena dena". 

Bere lanean, datu-meatzaritzak, algoritmo politikoek eta arrisku-eredu iragarleek aztertu zituen, baita datuok pobreengan eta langile klasean dituzten ondorioak ere, batez ere sistema automatizatuek gizakiak ordeztu eta erabakiak hartzen dituztenean.  Algoritmoen erabakiak klase, arraza eta genero estereotipo okerretan oinarritzen zirela aurkitu zuen.  

"Pobreen etxe digitala" terminoa asmatu zuen: pobrea izatea esan nahi duenari buruzko hipotesi historiko edo kulturalak biltzen dituzten sistema teknologikoak deskribatuz.   Sistema automatizatuen arazoak konpontzeko, Estatuaren esku hartzea eta gizarte erantzukizuna baloratzen duten arduradun politikoei botoa ematearen alde egin zuen.thumb

## Obra 
##### Liburuak 
**Automating Inequality: How High-Tech Tools Profile, Police, and Punish the Poor* (2018).
**Digital Dead End: Fighting for Social Justice in the Information Age* (2012)

##### Beste autore batzuekin batera idatzitako liburuak 
* Let Nobody Turn Me Around: Forty Years of Movement Building with Barbara Smith. (2014)
* Doing Data Science: Straight Talk from the Frontline (2013)

## Sariak eta Aitortzak 
* 2020an, Shalini Kantayya-k zuzendutako *Coded Bias* dokumentalean agertzen da.
*2019an, Lillian Smith Book Saria
* 2018an, McGannon Center Book Saria
* 2018an Goddard Riverside Stephan Russo Liburu Saria jasotzeko hautatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Strahinja Rašović

**Strahinja Rasovic**, ziriliko serbieraz Страхиња Рашовић (Belgrad, Serbia, 1992ko martxoaren 9a), waterpolo jokalari serbiarra da. Gaur egun, Belgrad Berri taldeko kide da. Aurretik, Izar Gorri taldearekin jokatu zuen.

2013ko martxoaren 27an egin zuen debuta Serbiako selekzioarekin, Munduko Ligan Espainiari irabazitako partidan.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Strahinja urrezko domina irabazi zuen Serbiako taldean izan zen.
Greziak, zilarrezkoa, eta Hungariak brontzezkoa eskuratuko dute. Serbiaren taldea honako hauek ordezkatu zuten: Milan Aleksić, Nikola Dedović, Filip Filipović, Nikola Jakšić, Đorđe Lazić, Dušan Mandić, Branislav Mitrović, Stefan Mitrović, Duško Pijetlović, Gojko Pijetlović, Andrija Prlainović, Sava Ranđelović eta Strahinja Rašović-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Klubaren garaikurrak 
* Serbiako Txapelketa 2012/13. eta 2013/14. Izar Gorriarekin txapelduna
* 2020/21. Txapelduna Radnickirekin
* Serbiako Kopa 2012/13. eta 2013/14. Irabazlea Izar Gorriarekin
* Euroliga 2012/13. Izar Gorriarekin txapelduna
* Europako Superkopa 2013 Izar Gorriarekin txapelduna
* Erregional Liga 2020/21 - Txapelduna Radnickirekin

## Erreferentziak 
 
## Kanpo estekak
Off ahots

**Off ahotsa** edo **offeko ahotsa** zinemaren eta arte eszenikoen baliabide narratiboa da, eta norbaitek ikuskizunaren zati gisa hitz egiten du eszenara atera gabe, edo, ikus-entzunezkoen kasuan, pantailan agertu gabe.

Nola erabiltzen den, literatura klasikoaren narratzaile orojakintsuaren edo istorioaren pertsonaia baten baliokidea izan daiteke. Gertatutakoa ekintzatik kanpo esplika dezake, istorioa denboran eta espazioan koka dezake, pertsonaiei bidea eman, ekintzen arteko trantsizio gisa balio dezake, pertsonaia baten diskurtso mentala adierazi. Sergei Eisenstein izan zen 1930ean Theodore Dreiser-en *An American Tragedy* lanaren egokitzapenean teknika erabili zuen lehenetariko bat. Urte berean, Luis Buñuelen ''L'Age d'Or'' filmari ezpainak mugitzen ez dituzten pertsonaien ahotsa sentitzen zaio. Ordutik ohiko baliabidea izan zen. Baliabide erabilgarria eta eraginkorra izan arren, gehiegikeriarik gabe erabili behar da, errealizadoreak iradokitzeko eta iradokitzeko duen ezintasuna ezkutatzeko balio ez dezan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ozono-geruzaren zulo

thumb|Erregistratutako Antartikako ozono-zulorik handiena, 2006ko irailean.
**Ozono-geruzaren zuloa** edo **ozono-zuloa** Lurraren atmosferako zona bat da, non ozono-geruzaren murrizketa anormalak gertatzen diren. Udaberrian eskualde polarretan behatutako urteko fenomeno bat da, eta, ondoren, udan suspertzen da. Ozono edukia Dobson unitateetan neurtzen dute (UD =  molekula/cm2 edo  molekula/m2 izanik).

1970eko hamarkadaren amaieratik egindako neurketetan, geruza horretako ozono-kontzentrazioen murrizketa handiak aurkitu zituzten, bereziki Antartika aldean.

Fenomeno hori estratosferan kloroaren eta bromoaren kontzentrazioaren gorakadari egotzi zitzaion, konposatu kimikoen emisio antropogenikoen ondorioz, horien artean fluido hoztaile gisa erabilitako klorofluorokarburoak (CFC) nabarmentzen direlarik.

Ozono-geruzaren murrizketak eta zuloak kezka sortu zuten mundu osoan minbizi-arriskuaren hazkundearen eta beste ondorio negatibo batzuen inguruan. Ozono-geruzak eragotzi egiten du argi ultramorearen UVB uhin-luzerek Lurraren atmosfera zeharkatzea. Erradiazio horiek azaleko minbizia, erredurak eta begi-lausoak eragiten dituzte, eta ondorio horiek ozonoa mehetzearen ondorioz nabarmen handituko zirela kalkulatu zen, baita landare eta animaliei eragindako kalteak ere. Kezka horien ondorioz, Montrealgo Protokoloa onartu zen 1987an. Protokolo horretan, herrialde sinatzaileek 10 urteko epean CFC ekoizpena erdira murrizteko konpromisoa hartu zuten.

Debekua 1989an indarrean sartu zen. Ozono-mailak 1990eko hamarkadaren erdialdean egonkortu ziren, eta 2000. urtean berreskuratzen hasi ziren. Espero da susperraldiak XXI. mendean zehar jarraitzea, eta ozono-geruzaren zuloa 1980 baino lehenagoko mailetara iristea 2075 inguruan. Montrealgo Protokoloa orain arteko nazioarteko ingurumen-akordiorik arrakastatsuentzat jotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soyaux Angoulême XV Charente

**Soyaux Angoulême XV Charente** Frantziako errugbi taldea da, 2010ean sortua, Anguleman du egoitza. Angulemako Sporting klubaren eta Soyauxeko Errugbi klubaren bat-egitetik jaio zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trélissac Football Club

**Trélissac-Antonne Périgord FC** Frantziako futbol talde bat da, 1950ean sortua eta Dordoñako Grand Périgueux ekialdeko auzoko Trélissac-en kokatua. Klubak Firmin-Daudou estadioan jarduten du, baina kirol instalazioak ere baditu Antonne-et-Trigonant eta Sarliac-sur-l'Isle udalerrietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bergerac Périgord Football Club

**Bergerac Périgord FC** Frantziako futbol talde bat da, 1916an EF Bergerac izenarekin sortua. Kluba Christophe Fauvel da eta National 2n jokatzen ari da 2015eko maiatzean CFA 2ra igo zenetik. Périgueux ondoan kokatuta dagoen Trélissac Football Club-rekin nazio mailan jokatzen duen Dordoñako bi klubetako bat da.

Akitania Berrian, BPFC, National 2 kluba, eskualdeko klub onenen Top 5ean dago.
Klubak Nazionala igotzea du helburu, azken denboraldietan hainbat aldiz galdu baitute, gehienetan sailkapeneko lehen postuan amaituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hodei polar estratosferiko

thumb|right|300px|Hodei polar estratosferiko bat Antartikan
**Hodei polar estratosferikoak** ( edo *PSC*) edo **hodei nakaratuak** pastel tonu ikusgarriak dituzten hodeiak dira. Izotzezko kristal ñimiñoez osatuta daude (azido nitrikotik edo uretik sortuak), 15 eta 30 kilometro arteko altueran sortzen dira, -83 °C inguruko tenperaturan. Izotzezko kristalek Cl2 molekulen eraketaren katalizatzaile gisa balio dute (gas klorofluorokarbonatuetatik abiatuta), eta ondoren bi kloro atomotan banatuko dira, udaberrian dagoen Ultramore erradiazioren kontzentrazioak sortuak, ozono estratosferikoaren kontzentrazioa gutxituko dute, harekin erreakzionatuz. Beraz, ozono-geruza "suntsitzeko" prozesuaren parte dira.

## Behaketa 
Antartikan, negu australean (Artikoan bezala negu borealean), altitude handiko hodei hauek ikus daitezke (20 km ingurukoak), edertasun handikoak, oro har lentikular leunduak, isla nakaratu eta iridiskorrekin, hortik datorkio "nakaratuak" izena. Poloetatik gertu ere ikusi ahal izan dituzte.

## Motak 
Bi motatako hodei polar estratosferikoak daude:

* I. mota: azido nitrikoaren eta azido sulfurikoaren tantatxo hidratatuak dituzte. Sortzeko -78 °C-tik beherako tenperaturak behar dira.

* II. mota: izotzezko kristal nahiko puruak dira. Zure prestakuntzarako I. motako PSC batean baino tenperatura are baxuagoak behar dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak