Irailaren 3

**Irailaren 3**a gregoriotar egutegiaren urteko berrehun eta berrogeita seigarren eguna da, 247.a bisurteetan. 119 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
#### Euskal Herria 
* 1902 &ndash; Bilboko Euskalduna ontziolan lehen itsasontzia ureratu zuten.
* 1980 &ndash; ETAk Antonio Fernandez Guzman Bilboko portuko gidaria hil zuen Santurtzin.

#### Mundua 
* 301 &ndash; San Marinoko errepublika sortu zen, gaur egun existitzen den errepublika zaharrena.
* 1713 &ndash; Terrassa (Katalunia): Borboien tropek hiribildua okupatu, su eman eta arpilatu zuten hiru egunetan zehar.
* 1783 &ndash; Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerra: Parisko ituna sinatuz amaitu zen.
* 1939 &ndash; 
** Frantziak eta Britainia Handiak (beste batzuen artean) gerra deklaratu zioten Alemaniari.
** SS Winnipeg itsasontzia, Espainiar Errepublikako 2.200 errefuxiatuarekin, Txilera iritsi zen. Pablo Neruda olerkariak antolatu zuen bidaia.
* 1998 &ndash; Swissair konpainiako hegazkin batek istripua izan eta Kanadako kostaldeen aurreko itsasora erori zen, 229 hildako.
* 2004 &ndash; Beslango eskolako sarraskia: errusiako armada indarrez sartu zen txetxeniar erradikalek bahituta zeukaten eskolan, 344 hildako eraginez, gehienak haurrak eta irakasleak.
* 2006 &ndash; 2.000 etorkinetik gora ailegatu ziren Kanarietara asteburu bakar batean, inoizko kopururik handiena.
* 2010 &ndash; Zeelanda Berriko Christchurch hirian 7,1 graduko lurrikarak kalte materialak eragin zituen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1980 &ndash; *Atlantic City* filma estreinatu zen, Louis Mallek zuzendu eta Burt Lancaster, Susan Sarandon, Kate Reid, Robert Joy, Hollis McLaren, Michel Piccoli eta Al Waxman aktoreek antzeztu zutelarik.
* 2004 &ndash; Alejandro Amenábar txiletar-espainiar zinema zuzendariaren *Mar adentro* filma estreinatu zen.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
* 2007 &ndash; *Euskaltube*, bideoak jarri eta ikusteko euskarazko ataria, abian jarri zen.

### Mundua 
* 1976 &ndash; *Viking II* Marten lurreratu zen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1705 &ndash; Frantzisko Tomas Agirre, Montehermosoko III. markesa, arabar aitoren seme eta politikaria (h. 1759).
* 1722 &ndash; Manuel Ignacio Altuna, Azkoitiko Zalduntxoetako bat (h. 1762).
* 1793 &ndash; José Ventura Agirre-Solarte, bizkaitar merkatari, bankari eta politikaria (h. 1842).
* 1801 &ndash; Martin Luis Etxeberria Iturralde, Lehen Karlistaldiko nafar brigadier karlista (h. 1838).
* 1868 &ndash; Serapio Huitzi Lazkano, nafar ingeniaria eta idazlea (h. 1953).
* 1876 &ndash; 
** Federiko Belaustegigoitia, euskal idazlea (h. 1947).
** Federiko Eskauriaza, Begoñako Errepublikako azken alkatea (h. 1950).
* 1886 &ndash; Jean Elitxagarai, euskal arraunlaria (h. 1987).
* 1895 &ndash; François Elitxagarai, euskal arraunlaria.
* 1897 &ndash; Francisco Belaustegigoitia, Bilboko Athletic Klubeko jokalaria (h. 1981).
* 1899 &ndash; Errose Bustintza, euskal idazlea, abertzalea eta euskaltzalea (h. 1953).
* 1919 &ndash; Pedro Alconero, bizkaitar futbolaria (h. 1963).
* 1937 &ndash; Miguel Iguaran, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1945 &ndash; Rosa Soroa, gipuzkoar erraketista.
* 1947 &ndash; Jose Alustiza, gipuzkoar belar hockeyko jokalari ohia.
* 1955 &ndash;
** Xabier Erize, nafar filologoa, soziolinguista, historialaria eta kudeatzailea, Lleidan.
** Laurent Malet, lapurtar aktorea.
** Pierre Malet, lapurtar aktorea.
** Fito Rodriguez, euskal idazlea eta EHU eta UEUko irakaslea.
* 1956 &ndash; Maria Jose Beaumont, nafar abokatua, Itoizko Koordinakundearen sortzailea, bozeramailea eta abokatua.
* 1957 &ndash; Walter Wendelin, ezker abertzalearen eta Askapenaren kide internazionalista, Zürichen.
* 1959 &ndash; Bernard Ruiz-Picasso, lapurtar poeta, Pablo Picassoren iloba.
* 1963 &ndash; Luis Carlos León, nafar beisbol eta softbol jokalari ohia.
* 1964 &ndash; Luis Fernando Fernández, bizkaitar futbolari ohia, Zamoran.
* 1969 &ndash; José María Pulido, bizkaitar beisbol eta softbol jokalari ohia.
* 1970 &ndash; Iosune Cousillas Aramendi, gipuzkoar Irakaslea, euskal ekintzailea eta feminista.
* 1971 &ndash; Samuel Caro, PSNko nafar politikaria.
* 1972 &ndash; Jorge Sola, nafar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1974 &ndash; David Tijero, bizkaitar idazlea.
* 1975 &ndash; Xavier Ipharragerre, lapurtar futbolari ohia.
* 1978 &ndash; André Hirigoien, lapurtar pilotua.
* 1979 &ndash; Alazne Etxeberria, gipuzkoar antzezlea.
* 1989 &ndash; Josu Santamaría, bizkaitar futbolaria.
* 1992 &ndash; Jon Ander Aranburu, gipuzkoar saskibaloi jokalaria.
* 1993 &ndash; Jone Guarrotxena, bizkaitar futbolaria.
* 1995 &ndash; Iñigo Ibargoien, gipuzkoar futbolaria.
* 1997 &ndash; Javi Areso, nafar futbolaria.
* 1999 &ndash; Gabriel Lizarraga, nafar futbolaria.

### Mundua 
* 1392 &ndash; Filippo Maria Visconti, italiar aristokrata (h. 1447).
* 1499 &ndash; Diana Poitierskoa, Frantziako aristokrata nabarmena, Henrike II.a Frantziakoaren maitalea (h. 1566).
* 1615 &ndash; Mary Bradbury, Salemgo sorginkeria prozesuan kondenatua izan zen baina exekuziotik ihes egitea lortu zuen emakumea (h. 1700).
* 1617 &#x2013; Roshanara Begum, mongolen printzesa inperiala eta poeta (h. 1671)
* 1695 &ndash; Pietro Antonio Locatelli, italiar musikagile eta biolinista (h. 1764).
* 1707 &ndash; Johann Peter Süssmilch, alemaniar apaiza (h. 1767).
* 1728 &ndash; Matthew Boulton, ingeles fabrikatzailea, James Watten bazkidea (h. 1809).
* 1734 &ndash; Joseph Wright Derbykoa, ingeles margolaria (h. 1797).
* 1781 &ndash; Eugène de Beauharnais, frantziar printze eta militarra (h. 1824).
* 1803 &ndash; Prudence Crandall, Estatu Batuetako emakumeen boto-ematearen eta afro-amerikarren eskubideen aldeko maistra eta ekintzailea (h. 1890).
* 1810 &ndash; Paul Kane, irlandar-kanadar margolaria (h. 1871).
* 1813 &ndash; József Eötvös, idazle eta politikari hungariarra (h. 1871).
* 1814 &ndash; James Joseph Sylvester, ingeles matematikaria (h. 1897).
* 1828 &ndash; Caroline de Barrau, frantziar hezitzailea, feminista, aktibista eta filantropoa (h. 1888).
* 1832 &ndash; Johanna Christina von Hofsten, suediar haur literaturako idazlea (h. 1913).
* 1842 &ndash; Eufemia Cabrera de Borda, kolonbiar poeta, idazle, kazetari eta irakaslea (h. 1915).
* 1849 &ndash; Federico Loygorri, andaluziar militar eta politikaria (h. 1915).
* 1851 &ndash; Olga Konstantinovna, Greziako erregina ezkontidea (h. 1926).
* 1856 &ndash; Louis Sullivan, estatubatuar arkitektoa (h. 1924).
* 1859 &ndash; Jean Jaurès, frantziar buruzagi sozialista (h. 1914).
* 1860 &ndash; Naema Helsingius, finlandiar irakaslea (h. 1933).
* 1868 &ndash; Mary Parker Follett, estatubatuar gizarte-ekintzaile eta kudeaketa-aditua (h. 1933).
* 1869 &ndash; Fritz Pregl, esloveniar-austriar kimikaria, 1923ko Kimikako Nobel Saria (h. 1930).
* 1873 &ndash; Charles Allan Gilbert, estatubatuar artista eta ilustratzailea (h. 1929).
* 1874 &ndash; Carl Størmer, norvegiar geofisikari eta matematikaria,  aurora polarretan aditua (h. 1957).
* 1875 &ndash; Ferdinand Porsche, austriar ingeniaria, Porsche automobilen enpresaren sortzaileetako bat (h. 1951).
* 1877 &ndash; Yann-Vari Perrot, bretainiar presbistero abertzalea (h. 1943).
* 1888 &ndash; Nereu Ramos, Brasilgo presidentea (h. 1958).
* 1894 &ndash; Luigi Platé, italiar auto gidaria (h. 1975).
* 1899 &ndash; Frank Macfarlane Burnet, australiar birologoa immunologian egindako ekarpenagatik ezaguna, 1960ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1985).
* 1900 &ndash; Urho Kekkonen, Finlandiako presidentea (h. 1986).
* 1904 &ndash; André Jacquemin, frantziar margolari eta grabatzailea (h. 1992).
* 1905 &ndash; Carl David Anderson, estatubatuar fisikaria, 1936ko Fisikako Nobel Saria (h. 1991).
* 1907 &ndash; Encarnación Fuyola Miret, Espainiako Bigarren Errepublikako maistra eta Espainiako Alderdi Komunistako militantea (h. 1982).
* 1909 &ndash; Elise Harmon, estatubatuar fisikaria, kimikaria eta asmatzailea (h. 1985).
* 1910 &ndash; Maurice Papon, frantziar goi-funtzionario eta politikaria (h. 2007).
* 1913 &ndash; Alan Ladd, estatubatuar aktorea (h. 1964).
* 1920 &ndash; Chabuca Granda, perutar sortzailea (h. 1983).
* 1923 &ndash; Mort Walker, estatubatuar komikigilea (h. 2018).
* 1924 &ndash; Jordi Sarsanedas, kataluniar idazlea (h. 2006).
* 1925 &ndash; Miguel Sánchez-Mazas, espainiar filosofo eta matematikaria (h. 1995).
* 1926 &ndash;
** Alison Lurie, estatubatuar eleberrigilea (h. 2020).
* 1928 &ndash; Gaston Thorn, luxenburgoar politikaria, Europako Batzordeko presidentea (h. 2007).
* 1929 &ndash;
** Carlo Clerici, italiar jatorriko suitzar txirrindularia (h. 2007).
** Irene Papas, greziar aktorea (h. 2022).
* 1931 &ndash; Samir Amin, egiptoar ekonomialari marxista (h. 2018).
* 1934 &ndash; Xavier Darasse, frantziar musikaria (h. 1992).
* 1935 &ndash; Fernando de Trazegnies Granda, Perutar abokatu, idazle, historialari eta genealogista.
* 1936 &ndash; Zine El Abidine Ben Ali, Tunisiako presidentea (h. 2019).
* 1938 &ndash;
** Caryl Churchill, britainiar antzerkigilea.
** Ryōji Noyori, japoniar kimikaria, 2001eko Kimikako Nobel Saria.
* 1940 &ndash;
** Eduardo Galeano, uruguaiar kazetari eta idazlea (h. 2015).
** Brian Lochore, zeelandaberritar errugbilaria (h. 2019).
* 1941 &ndash;
** Sergei Dovlatov, errusiar kazetari eta idazlea (h. 1990).
** Camila Loboguerrero, kolonbiar zinema zuzendaria (h. 2025).
* 1943 &ndash; Valerie Perrine, estatubatuar aktorea (h. 2026).
* 1947 &ndash;
** Kjell Magne Bondevik, Norvegiako lehen ministroa.
** Mario Draghi, italiar bankari, ekonomista eta politikaria, Europako Banku Zentralaren presidente eta Italiako lehen ministroa.
** Gérard Houllier, frantziar futbolari eta entrenatzailea (h. 2020).
* 1948 &ndash; Levy Mwanawasa, Zambiako presidentea (h. 2008).
* 1950 &ndash; Miguel Altieri, txiletar agroekologia irakaslea.
* 1953 &ndash; Jean-Pierre Jeunet, frantziar zinema zuzendaria eta gidoigilea.
* 1955 &ndash; Rob Hirst, australiar musikaria, *Midnight Oil* taldeko kidea (h. 2026).
* 1959 &ndash; José Luis Laguía, espainiar txirrindulari ohia.
* 1960 &ndash; Perry Bamonte, ingeles musikaria, *The Cure* taldeko gitarra-jotzailea (h. 2025).
* 1962 &ndash; 
** Nikolai Denkov, Bulgariako lehen ministroa.
** Susanna Rafart, kataluniar poeta, idazlea, itzultzailea, arte- eta literatura-kritikaria.
* 1963 &ndash; Guido Imbens, herbeheretar-estatubatuar ekonomialaria, 2021eko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1965 &ndash;
** Vilborg Davíðsdóttir, islandiar idazle eta kazetaria.
** Charlie Sheen, estatubatuar aktorea.
* 1967 &ndash; Daron Acemoğlu, turkiar-estatubatuar ekonomialaria, 2024ko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1969 &ndash; Nao Bustamante, estatubatuar performancelaria eta multimedia artista.
* 1971 &ndash;
** Kiran Desai, indiar idazlea.
** Peter Fox, reggae eta hip hop estiloetako alemaniar musikaria.
* 1972 &ndash; Natalia Estrada, espainiar aktore eta telebista aurkezlea.
* 1973 &ndash; Dana Eden, israeldar telebista ekoizlea (h. 2026).
* 1974 &ndash; Clare Kramer, estatubatuar aktorea.
* 1975 &ndash; Redfoo, estatubatuar DJa, abeslaria eta rapperra.
* 1977 &ndash; Stephen Laybutt, australiar futbolaria (h. 2024).
* 1978 &ndash;
** Tinkara Kovač, esloveniar abeslaria.
** Alba Vergés, kataluniar ekonomialari eta politikaria.
* 1979 &ndash; Melissa Mars, frantziar abeslaria.
* 1981 &ndash; Bracha van Doesburgh, herbehereetar aktorea.
* 1984 &ndash; Paz de la Huerta, estatubatuar aktorea.
* 1985 &ndash; Yūki Kaji, japoniar ahots bikoiztaile, aktore eta J-pop abeslaria.
* 1988 &ndash; Carla Suárez Navarro, espainiar tenislari ohia.
* 1989 &ndash; Arancha Nogueira, galiziar idazlea.
* 1993 &ndash; Dominic Thiem, austriar tenislaria.
* 1994 &ndash; María Mercedes Coroy, guatemalar aktore kaktxikela.
* 1996 &ndash; Neilson Powless, estatubatuar txirrindularia, oneida leinukoa.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1834 &ndash; Juan José Maria Jandiola, bizkaitar abokatu eta politikaria (j. 1774).
* 1891 &ndash; Lucas Etxeberria, arabar ingeniaria (j. 1831).
* 1942 &ndash; Rubén Ruiz Ibarruri, Dolores Ibarruri *Pasionaria*ren semea eta Armada Gorriko gudaria, Stalingraden (j. 1920).
* 1949 &ndash; Pablo Fermin Irigarai "Larreko", nafar mediku eta idazlea (j. 1869).
* 1970 &ndash; Saturnino Legarda, nafar organista eta musikagilea (j. 1896).
* 1995 - Lourdes Lejarreta, bizkaitar erizain eta kooperantea, Ekuatore Ginean (j. 1958).
* 2002 &ndash; Fernando Murua Quintana, *Fernandito*, La Polla Records musika taldeko bateria-jotzailea (j. 1962).
* 2007 &ndash; Santiago Zubieta, bizkaitar futbolaria, Madrilen (j. 1908).
* 2011 &ndash; Josefa Molera, nafar zientzialaria eta kimikaria (j. 1921).
* 2021 &ndash; Olatz Vázquez, bizkaitar kazetari eta argazkilaria (j. 1994).
* 2025 &ndash; Mirentxu Loiarte, euskarazko zinema zuzendari eta gidoigile nafarra (j. 1938).

### Mundua 
* 1120 &ndash; Gerardo Sasso, San Joan Ordenaren sortzailea (j. c. 1040).
* 1402 &ndash; Gian Galeazzo Visconti, italiar aristokrata (j. 1351).
* 1592 &ndash; Robert Greene, ingeles poeta, antzerkigile eta eleberrigilea (j. 1558).
* 1597 &ndash; Jakobe Badengoa, Badengo printzesa (j. 1558).
* 1658 &ndash; Oliver Cromwell, ingeles politikari eta militarra (j. 1599).
* 1711 &ndash; Élisabeth Chéron, jakintza alor anitzeko frantziar emakumea (j. 1648).
* 1747 &ndash; Kristina Luisa Oettingen-Oettingengoa, Brunswick-Lüneburgeko dukesa (j. 1671).
* 1792 &ndash; Marie-Thérèse-Louise de Savoie-Carignan, Lamballeko printzesa, frantziar aristrokrata (j. 1749).
* 1820 &ndash; Benjamin Henry Latrobe, britainiar-estatubatuar arkitektoa (j. 1764).
* 1858 &ndash; Étienne-Bruno-Marie d'Arbou, frantziar apaiz katolikoa, Baionako apezpikua izandakoa (j. 1778).
* 1877 &ndash; Adolphe Thiers, Frantziako Hirugarren Errepublikako presidentea (j. 1797).
* 1883 &ndash; Ivan Turgeniev, errusiar idazlea (j. 1818).
* 1890 &ndash; Vasile Alecsandri, errumaniar olerkari, antzerkigile, politikari eta diplomazialaria (j. 1821).
* 1918 &ndash; Fania Kaplan, judu jatorriko militante eserista, Lenin hiltzen saiatzearren ospetsua (j. 1890).
* 1939 &ndash; Edvard Westermarck, finlandiar soziologo eta antropologo soziala (j. 1862).
* 1948 &ndash; Edvard Beneš, Txekoslovakiako presidentea (j. 1884).
* 1952 &ndash; Antti Tulenheimo, Finlandiako lehen ministroa (j. 1879).
* 1962 &ndash;
** Dorothy Brookshaw, kanadar atleta, 4x100 metroko probetan aditua (j. 1912).
** Edward Estlin Cummings, estatubatuar olerkaria (j. 1894).
* 1963 &ndash; Louis MacNeice, irlandar idazlea (j. 1907).
* 1969 &ndash; Luis Antonio Bolín, espainiar abokatu eta kazetari faxista (j. 1894).
* 1970 &ndash; Alan Wilson, estatubatuar abeslari eta egile abeslaria, *Canned Heat* taldeko kidea (j. 1943).
* 1974 &ndash; Aurora Bertrana, katalan idazle eta biolin-jotzailea (j. 1892).
* 1981 &ndash; Rensis Likert, estatubatuar psikologo eta kudeaketa-aditua, Likert eskalaren sortzailea (j. 1903).
* 1982 &ndash; Cristina Valls, mallorcar aktorea, XX. mendearen lehen erdiko Mallorcako antzerkiaren bultzatzaileetako bat (j. 1901).
* 1983 &ndash; Piero Sraffa, italiar ekonomialaria (j. 1898).
* 1987 &ndash; Morton Feldman, estatubatuar musikagilea (j. 1926).
* 1989 &ndash; Gaetano Scirea, italiar futbolaria (j. 1953).
* 1991 &ndash; Frank Capra, italiar-estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1897).
* 1992 &ndash; Barbara McClintock, estatubatuar genetista, 1983ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1902).
* 1994 &ndash; Berta Hansson, suediar artista eta hezitzailea (j. 1910).
* 1995 &ndash; Fernando Montero Moliner, Katalan Herrietako filosofoa (j. 1922).
* 2007an desagertua &ndash; Steve Fossett, estatubatuar milionario eta abenturazalea (j. 1944).
* 2008 &ndash; Françoise Demulder, frantziar gerra-fotokazetaria, *World Press Photo* saria irabazi zuen lehen emakumea (j. 1947).
* 2012 &ndash;
** Michael Clarke Duncan, estatubatuar aktorea (j. 1957).
** Sun Myung Moon, Batasunaren Elizaren korear sortzailea (j. 1920).
* 2016 &ndash;
** Maria Isabel Barreno, portugaldar feminista, historialaria, filosofoa eta idazlea (j. 1939).
** Jean-Christophe Yoccoz, frantziar matematikaria (j. 1957).
* 2017 &ndash;
** John Ashbery, estatubatuar poeta, AEBetako poetarik esanguratsuenetakoa (j. 1927).
** Joan Colom, kataluniar argazkilaria (j. 1921).
* 2022 &ndash;
** Eva Børresen, alemaniar-norvegiar zeramikaria (j. 1920).
** Carme Giralt i Rosés, kataluniar irakaslea, hezkidetza, eskultismo laikoa eta tokiko politikaren alde lan egin zuena (j. 1940).
* 2023 &ndash;
** Carme Junyent, kataluniar hizkuntzalaria (j. 1955).
** Amando de Miguel, espainiar soziologoa (j. 1937).
* 2024 &ndash;
** Vladimir Bure, errusiar igeririlaria (j. 1950).
** Mónica del Raval, prostituta eta aktorea (j. 1964).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Santu kristauak: Arrate eta Gregorio.
* Sehaska egutegiko izendegia: Arrate, Sarri eta Sarria.

## Kanpo estekak 
Irailaren 2 | Urteko egutegi | Irailaren 4