open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
David Hare

**David Hare** (St Leonards-on-Sea, Ekialdeko Sussex, Ingalaterra, 1947ko ekainaren 5a) britainiar antzerkigile eta zuzendaria da. Antzerki lan asko idatzi ditu, eta lan horietako askotan gogor kritikatu du britainiar gizartea.

## Biografia 
Ingeles filologiako ikasketak egin zituen Cambridgen. Ikasketak bukatuta, zinema konpainia batentzat lan egin zuen eta antzerki talde ibiltari eta esperimental bat sortu zuen: *Portable Theatre Company*. Aldi berean Royal Court Theatren lan egin zuen, literatura zuzendari gisa (1969-1970) eta antzerkigile gisa (1970-1971). 1972an *Portable Theatre Company* konpainiak porrot egin zuelarik Notthingham Playhousen hasi zen lanean antzerkigile gisa. Gero beste antzerki talde bat sortu zuen, David Aukin eta Max Stafford-Clarkekin batera: *Joint Stock Theatre Group*. Talde horretako zuzendari izan zen 1975-1980 bitartean.

## Lanak 
Hareren antzerki lanetako askok eduki politiko handia dute, eta Bigarren Mundu Gerraren ondoko ingeles gizartea kritikatzen dute. Pertsonaiak ere, askotan, mundu postmodernoak desliluratu edo usteldutakoak dira. Halaber, askotan azaltzen ditu bere lanetan sexu errepresioa eta instituzio tradizionalen hustasuna. *Racing Demon* lanean adibidez, Ingalaterrako Elizaren hutsaltasuna eta hipokrisia salatu zituen apaiz homosexual baten pertsonaiaren bitartez. Antzerki lan aipagarrienak dira:
* *Slag* (1970)
* *The Great Exhibition* (1972)
* *Brassneck* (1972, Howard Brentonekin batera idatzia)
* *Knuckle* (1974)
* *Fanshen* (1975)
* *Teeth "n" Smiles* (1975)
* *Plenty* (1978)
* *A Map of the World* (1983)
* *Pravda* (1985)
* *The Secret Rapture* (1989)
* *Racing Demon* (1990)
* *Murmuring Judges* (1991)
* *Absence of War* (1993)
* *Skylight* (1995)

Antzerkia ez ezik zinema ere landu du. 1982an Greenpont Films konpainia sortu zuen eta *Wetherby* (1985) eta *Strapless* (1989) filmak idatzi eta zuzendu ditu. *Plenty* (1985), *Paris by Night* (1989), eta *Damage* (1992) filmak ondu ditu, eta 1993an *The Secret Rapture* zinemara moldatzen lagundu zuen.

## Erreferentziak
Manuel Vicent

**Manuel Vicent** (La Vilavella, 1936ko martxoaren 10a) espainiar idazlea da.

Kazetaritza (*El País* egunkariarentzat idatziz), narratiba (eleberriak eta kontakizun laburrak), eta saiakera landu ditu, batez ere. Narrazioen artean aipagarriak dira *Pascua y naranjas* (1966, *Pazkoa eta laranjak*); *El resuello* (1966, *Arnas hotsa*); *El anarquista coronado de adelfas* (1979, *Heriotzorriz koroatutako anarkista*); *Ángeles o neófitos* (1980, *Aingeruak edo neofitoak*); *Balada de Caín* (1987, *Cainen balada*); *No pongas tus sucias manos sobre Mozart* (1995, *Ez jarri esku zikinok Mozartengan*); *Villa Valeria* (1996); etab. Haren ipuinik onenak *Los mejores relatos de Manuel Vicent* (1997, *Manuel Vicenten kontakizun onenak*) liburuan argitaratu dira. Fikziozko obrez gainera, saiakera eta bidaia-liburuak ere idatzi ditu, eta kazetetan argitaratutako artikuluen bildumak osatu ditu. Ez-fikziozko obra narratiboan hauek ditu lanik aipagarrienak: *García Lorca* (1969); *Hágase demócrata en diez días* (1976, *Egin zaitez demokrata hamar egunetan*); *Retratos de la transición* (1981, *Trantsizioko erretratuak*); *Inventario de otoño* (1983, *Udazkeneko inbentarioa*); *Crónicas parlamentarias* (1984, *Legebiltzarreko kronikak*); *Daguerrotipos* (1984, *Dagerrotipoak*); *La carne es yerba* (1985, *Haragia belarra da*); *Ulises, tierra adentro* (1986, *Ulises, lur barruan*); *Arsenal de balas perdidas* (1988, *Galdutako balen tegia*); *Crónicas urbanas* (1990, *Hiriko kronikak*); *Por la ruta de la memoria* (1992, *Memoriaren bideetan barrena*); *Contra paraíso* (1993, *Paradisuaren aurka*); *A favor del placer* (1993, *Plazerraren alde*); *La escritura* (1993, *Idaztea*); *Del Café Gijón a Ítaca* (1994, *Gijon kafetik Itakara*); *Nicolas Muller, photographe* (1995). 1998an, *El País* egunkarian argitaratutako artikuluen bilduma bat argitaratu zuen, *Las horas paganas* (*Ordu paganoak*) izenburuarekin. 1999ko martxoan Alfaguara Saria jaso zuen *Son de mar* (*Itsas hotsa*) eleberriarengatik.

Vicent idazlea izateaz gain, arte-galerista ere bada; zaletasun handiarekin egiten duen lana da.

## Erreferentziak
Georges Charpak

**Georges Charpak** (Dąbrowica, Polonia, 1924ko abuztuaren 1a - Paris, Frantzia, 2010eko irailaren 29a) fisikaria eta irakaslea izan zen. Fisikako Nobel saria irabazi zuen 1992an, partikula subatomikoak atzemateko asmatu zituen tresnei esker.

## Bizitza 
Jatorriz poloniarra, zazpi urte zituela Parisa aldatu zen familiarekin. Parisko Saint Louisen eta Montpellier Institutuan egin zituen ikasketak. Bigarren Mundu Gerran Parisko Meatzaritza Eskolan ikasi zuen, baina Frantziako Erresistentziarentzat lan egin zuen, eta atxilo hartu zuten 1943an; kontzentrazio-esparru batean eduki zuten 1945. urte arte.

1946an, aske gelditu zen eta frantses hiritartasuna hartu zuen. Ikerketa-lanak 1948an hasi zituen, Frantziako Zientzia Ikerketarako Gunean (Centre National de la Recherche Scientifique, CNRS), eta 1959an fisikari iraunkor izendatu zuten Ikerketa Nuklearretarako Europako Biltzarrean (Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire, CERN). 1984 urteaz geroztik, Parisko Fisikako eta Kimikako Goi Mailako Eskolako irakaslea zen; Estatu Batuetako Akademia Nazionaleko kidea eta, 1985etik aurrera, Frantziako Zientzien Akademiako kidea ere bazen, besteak beste. Charpakek fisika nuklearraren alorreko lanak egin zituen, hasieran batez ere, eta geroago energia handiko partikulen alorra landu du bereziki.

Beste zenbait sariren artean, Fisikako Nobel saria irabazi zuen 1992an, partikula subatomikoak atzemateko asmatu zituen tresnei esker, bereziki hari anitzeko ganbera proportzionalari esker. Charpakek partikula subatomikoak detektatzeko landutako sistema horren bidez, aldi berean diharduten bilioika partikularen artean ikertzailearen interesekoak diren partikulen arteko elkarreraginak azter daitezke, ordenagailu bidez. Partikulen fisikan hainbat aurkikuntza egiteko baliagarria izan da haren lana, besteak beste oinarrizko partikula asko aurkitzeko, eta erabilera praktikoari dagokionez, gero eta gehiago erabiltzen ari da biologian eta medikuntzan: besteak beste, X izpien bidez irudi hobeak hartzeko aukera ematen du eriari erradiazio gutxiago igorriz, eta litekeena da minbiziaren kontrako sendabideak aurkitzeko baliagarria izatea.

Frantzian, Charpak energia nuklearraren aldekoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Georges Charpaken curriculuma Nobel fundazioaren web-orrian
Gianfranco Baruchello

**Gianfranco Baruchello** (Livorno, 1924ko abuztuaren 29a - Erroma, 2023ko urtarrilaren 14a) italiar marrazkilari, idazle eta zinemagilea izan zen.

Zuzenbideko ikasketak egin zituen, eta oso gazte zela gai biokimikoen lantegi bat sortu zuen. Negozioa ondo baino hobeto bazihoan ere, 1959an erabat utzi eta pinturari ekin zion bete-betean. Lehenengo aldia esperimentazio-aldia izan zen: berniz beltz bat erabiltzen zuen oihal zuri baten gainean, eta osagai gisa ataletan banatutako turbina elektriko bat erabili zuen: *Image-stimulation*, *Entité hostile*, etab. 1962-1963 urteetan, liburu- edo egunkari-pilak zuriz pintatzen zituen. New Yorken egin zuen lehenengo erakusketarako (1964) irudizko makinen marrazki-multzoa osatu zuen plexiglas-xaflak elkarren gainka jarriaz. Zoria erabili zuen ondorengo aldian, neurri txikiko irudietan; alboan idatzi batzuk zituztela, alor guztietako gaiak lantzeko aukera ematen zioten. Ondoren bere ametsak grabatu zituen, eta abangoardiako italiar idazleengana hurbildu zen: *Abenturak plexiglaseko armairuan* (1968). 1964tik aurrera, *La Verifica incerta* lanarekin bere lan egiteko modua erakusten du. Hondaturik zeuden 150.000 film metro erabili zituen, eta lan horren bidez biluzik uzten zuen Hollywoodeko zinemaskopea, behin eta berriro ematen baitzituen zinema horren estereotipoak. 1968an Artiflex asmatu zuen, industria-elkarteen prozedurak imitatzen dituen elkartea hain zuzen. Horretarako egunkarietan publizitatea egiten zuen; asmoa zen antzerki-paketeak (gauza bitxienekin beteta) bidaltzea eskatzen zutenei; haiei eskatzen zien kapital txikiak emateko eta diru horrekin Pekingo kaleetan pistatxoak banatzeko makina bat jarriko zela. 1982an Stravinskiren *Urretxindorra* lanaren dekorazioa osatu zuen Milango Scala antzokirako. *Sentito vivere* (1978) liburuan, bere burua adarbakartzat hartzen du, eta prosazko berrogeita bi poemen bidez berak pintatu ahal izango zituen koadroak deskribatzen ditu. Erroman bizi zen, eta han lan egin zuen.

## Erreferentziak
Nicolás Sartorius

**Nicolás Sartorius Álvarez de las Asturias** (Donostia, ) espainiar politikari eta legelaria da. Zuzenbide ikasketak egin zituen. 1959an Frente de Liberación Popular (FELIPE)-ko kide egin zen eta geroxeago Espainiako Alderdi Komunistakoa. 1962-1970 bitartean bost aldiz sartu zuten kartzelan Erregimenaren aurkako ekintzetan parte hartzeagatik. Marcelino Camachorekin batera Comisiones Obreras (CCOO) sindikatua sortu zuen, eta sindikatuko kide izan zen 1981 arte. Alderdi Komunistako kide gisa, Batzorde Nagusiko kide hautatu zuten 1970ean, eta 1978an, Alderdiaren IX. Batzarrean, Batzorde Nagusiko, Batzorde Exekutiboko eta Exekutiboaren Batzorde Iraunkorreko kide.

1981ean Espainiako Alderdi Komunistako lehen idazkari izendatu zuten, baina hurrengo urtean Alderdian izan zen krisian karguaren dimisioa eman zuen, Santiago Carrillorekin batera. 1986ko Espainiako hauteskunde orokorretan Izquierda Unida koalizioko diputatu hautatu zuten; 1989an, diputatu ez ezik, Alderdiko bozeramaile izendatu zuten. Kongresuan, Diputazio Iraunkorreko eta Ekonomia, Merkataritza eta Ogasun, Justizia eta Barne Arazoetako batzordeetako kide hautatu zuten, eta Arartekoaren Batzordeko kide, halaber. 1992an dimisioa eman zuen, Izquierda Unidako lehendakaritzak markatzen zuen ildoarekin bat ez zetorrelako.

Alderdi Sozialistarekin bat eginez, Maastrichteko Itunaren atxikimenduaren aldekoa zen. Azkenean, Sartoriusek, Cristina Almeidak eta Pablo Castellanosek, koalizioak agindutakoaren kontra, Maastrichteko Itunaren aldeko botoa eman zuten Legebiltzarrean, eta horrek krisi handia sortu zuen. Hirurok *Nueva Izquierda* korrontea sortu zuten. Nueva Izquierdako ordezkarien eta Izquierda Unidako zuzendaritzaren arteko desadostasunek politikaren lehen lerrotik eta zuzendaritzatik urrunarazi zuten. Artikulu asko argitaratu ditu egunkarietan, eta baita zenbait liburu ere, hala nola *El resurgir del mundo obrero* (*Langile-munduaren birsortzea*). Azken lan nagusia *El final de la dictadura. La conquista de la democracia en España* saiakera da (2007).

## Erreferentziak
Robert Maxwell

**Robert Maxwell**, jaiotza-izenez **Jan Ludvick Hoch** (Solotvyno, Txekoslovakia, 1923ko ekainaren 10a - itsasoan, 1991ko azaroaren 5a) britainiar argitaratzaile, politikari eta hedabideen alorreko negozio-gizona izan zen, jatorriz txekiarra.

## Biografia 
Familia judu batean sortu zen. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, Budapestera aldatu zen, eta han jardun zuen lanean. Hezkuntza formalaren alorrean ikasketak egiteko aukera handirik ez zuen izan, baina hizkuntzetarako erraztasun handia zuen, eta bederatzi hizkuntza ikasi zituen.

Nazien esetsaldiaren eraginez, Budapestetik ihes egin behar izan zuen (bere familiako kide gehienak nazien sarraskietan hil zituzten), eta britainiar gudarostean sartu zen; orduan aldatu zuen izena, soldadu sartzen ziren iheslariei hala eskatzen baitzitzaien. Gerra amaitu zenean, argitaletxe bat sortu zuen Pergamon, eta ospe handia eskuratu zuen Britainia Handiko argitalpen zientifikoen alorrean. Politikagintzan 1959an hasi zen, Alderdi Laboristako hautagai gisa; legebiltzarreko kide izendatu zuten, 1964an, eta horretan jardun zuen 1970 arte. Hurrengo urtean, ekonomia-porrotetik libratu zuen British Printing Corporation konpainia, Britainia Handiko aldizkari- eta egunkari-argitaratzaile handia, eta Maxwell Communications Corporation izena hartu zuen. 1984an Mirror Group Newspapers konpainiaren lehendakari izendatu zuten, handik hiru urtera *London Daily News* egunkaria sortu zuen eta *The European* 1990ean.

1990erako munduko komunikabide-inperiorik handienetakoa zuen bere esku, Britainia Handiko komunikabideak ez ezik, Estatu Batuetako argitaletxeak eta telebista-produkziokoak eta zinema-filmenak bildurik inperio horretara. Baina bere negozioek ez zioten etekin handirik ematen, eta bere ondasunak saltzen hasi zen 1991n. Urte hartan bertan desagertu zen, bere itsasontzian zihoala, eta bere gorpua Kanariar uharteen inguruan aurkitu zuten. Hil zenean bere korporazioak 400 milioi librako zorra zuen, gutxi gorabehera.
## Erreferentziak
Christopher Fry

**Christopher Fry**, jaiotza-izenaz **Arthur Hammond Harris** (Bristol, Ingalaterra, 1907ko abenduaren 18a - Chichester, Sussex, Ingalaterra, 2005eko ekainaren 30a), ingeles antzerkigilea izan zen.

## Biografia 
Irakasle gisa lan egin zuen Limpsfieldeko eskola batean 1928-1931 bitartean. 1932an Tunbridge Wells Repertory Players antzezle-eskolako zuzendari egin zuten, eta kargu hartan iraun zuen 1935 arte; 1939-1940 eta 1945-1946 urte-bitarteetan Oxford Playhouseko zuzendaria izan zen. Londresko Arts Theatre Clubeko zuzendari bisitari (1946) eta antzerkigile gisa ere jardun zuen.

XX. mendearen lehen erdian antzerkigintza errimatuaren pizkundearen aitzindarietako bat izan zen; Elisabet I.a erreginaren agintaldiko antzerki-tradizioari jarraitu zion idazle ospetsuenetako bat izan zen. Haren antzerki-lan gehienak antzinako gaietan oinarrituak dira, baina ez dute esanahirik galdu; era berean, T. S. Eliot idazlearen eragina ere nabarmena du. Fry bere komedia poetikoengatik da, batez ere, ezaguna.

Idazle gisa 1948an lortu zuen ospea, ''The Lady's Not for Burning*, Erdi Aroan giroturiko komedia ironikoaren estreinaldiarekin. Aipagarriak ditu, orobat, *The Boy with a Cart* (*Mutila orgarekin*), 1950ean estreinatua Londresen, eta erlijio-gaiak oinarri zituela idatzitako *A Sleep of Prisoners* (1951, *Presoen loa*) eta *The Dark Is Light Enough* (1954, *Gaua nahikoa argia da*). Lan haiek argitaratu ondoren, urteak eman zituen itzulpenak egiten (frantsesetik batez ere), harik eta *A Yard of Sun* idatzi zuen arte (1970ean antzeztu zen). Hainbat film epikotan lan egin zuen, besteak beste, *Ben-Hur* (1959) eta *Barabbas* (1962) filmetan. Telebistarako ere idatzi zuen, *The Bront's of Haworth* (1973), lau antzerkiz osaturiko saila, adibidez. Azken obren artean azpimarratzekoak dira: *Can You Find Me: a Family History* (1978, *Bila iezadazu familiako istorio bat*), bere familiaren kronika; *Death Is a Kind of Love* (1979, *Heriotza maitasun mota bat da*) eta *Charlie Hammond's Sketch Book* (1980, *Charlie Hammonden Sketchak'').

## Kanpo estekak 
*  Christopher Fry Internet Movie Database-ren webgunean

## Erreferentziak
Sidney Janis

**Sidney Janis** (Buffalo, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1896ko uztailaren 8a - New York, 1989ko azaroaren 23a) arte-bildumagilea izan zen.

## Biografia 
Familia aberatsean jaio zen. 1920an New York hirian kokatu zen, eta bere garaiko artea ezagutzen eta abangoardia jaio berrien historiaz gogoeta egiten hasi zen. Fauvismoa, kubismoa, futurismoa, abstrakzioa eta surrealismoa aztertu zituen sormen artistikoaren bide posibleak sumatu nahirik. Aldi berean, bilduma bat egitea erabaki zuen, eta 1926an hasi zuen, Parisen Kahnweilerri erosi zizkion Henri Matisseren eta Juan Grisen margolan banarekin. Oso denbora laburrean, arte modernoaren margolari garrantzitsuenen lan-multzo bikaina bildu zuen (Picasso, Mondrian, Léger...), eta XX. mendeko estatubatuar arte-bildumagileetan lehenetakoa izan zen. Itzal handia lortu zuen, eta 1934tik 1948ra bitartean, New Yorkeko Arte Modernoaren Museoko batzorde aholku-emailearen kide izan zen. Bitarte horretan, Picassoren *Gernika* MoMAra eramateko txostena egin zuen, eta estatubatuar artisten belaunaldi berriak babestu zituen. Bere emazte Harrietekin batera, oso lan garrantzitsua idatzi zuen, *Abstract and surrealist Art in America* (*Arte abstraktua eta surrealista Ameriketan*), eta bera izan zen Pollocken, Rothkoren, Albersen, Hofmannen eta abarren inguruko gogoeten aitzindaria.

1948an arte-galeria bat zabaldu zuen New Yorken, Ameriketako artearen nortasunaren alde egiteko. Bere erakusketetan historia eta berritasuna batu zituen: Les Fauves (1950), Henri Rousseau (1951), Dada (1953), eta Futurism (1954); Pollocken sei erakusketa 1952tik 1958ra bitartean, eta De Kooning, Kline, Rothko, Guston, Gottlieb eta Baziotesen ingurukoak. Baina bere galeriaren historian New Realists erakusketa izan zen ziur asko garrantzitsuena, 1962an, pop art joerari eskainia. 1967an Sidneyk eta Harrietek beren bildumaren ehun bat lan New Yorkeko Arte Modernoaren Museoari eman zizkioten. 1970etik aurrera, seme-alaben esku utzi zuen galeria.

## Erreferentziak
Henk Badings

**Henk Badings** (Bandung, Indonesia 1907ko urtarrilaren 17a - Maarheeze, 1987ko ekainaren 26a) herbeheretar musikagilea izan zen.

## Biografia 
1915ean Herbehereetan hartu zuen bizilekua. Autodidakta izan zen, musika-ikasketei dagokionez. Ingeniaritza-diploma atera zuen, eta paleontologia eta geologia ikerketak egiten hasi zen Balkanetan, 1931. urtean. Ondoren, Herbehereetara itzuli zen, eta musikari ekin zion bete-betean. 1941ean Hagako Kontserbatorioko zuzendari izendatu zuten. Liberazioaren garaian, kargu ofizial guztiak kendu zizkioten, Okupazioak iraun zuen bitartean, alemaniarren aldeko jarrera izan zuelako. Hala, musikagile independentearen bideari ekin zion, eta akustikaren eta elektronikaren alorrean aritu zen, batez ere.

1960. urtera arte ez zuen funtzio ofizialik bete. Badingsen obrak hiru aldi elkarren oso desberdin ditu. 40ko hamarraldiaren hasiera arte, erromantizismotik abiatutako hizkuntza erabili zuen, eta forma klasikoak errespetatu zituen: 1. eta 3. sinfoniak, bariazio sinfonikoak 1936; 1. kontzertua pianorako, 1939; *Apokalipsia* oratorioa, 1940. Ondorengo aldian bere lanetako osagaiek politonalitateari eta idazketa-sistema simetrikoari utzi zieten lekua; aldi berean, musika modalari buruzko arreta sortu zitzaion: Pianorako 2tik 6ra bitarteko sonatak, Harizko 3. laukotea, 1944; 5. sinfonia, 1948; 6. sinfonia, 1954; Bi biolinerako 1. kontzertua, 1954. 1952. urtetik aurrera akustikaren eta elektronikaren inguruko ikerketak egin zituen: lehenbizi musika erabat elektronikoa zen. 1954. urtean Italia saria irabazi zuen irratirako osatu zuen *Orestes *operarekin. Handik bi urtera, ballet erabat elektronikoa sortu zuen, *Asterion*. 1959. urtean *Salto mortale* operarekin Salzburgoko telebisten elkarteko nazioarteko lehiaketan irabazle irten zen. Abesbatzen alorrean eman zuen Badingsek zuen onena: *Te Deum* (1962), *Pasioa San Markoren arabera* (1970-1971) eta *Ballade van de bloeddorstige Jager* oratoria (1971).

## Erreferentziak
Luis Pastori

**Luis Pastori** (La Victoria, Aragua; 1921eko abuztuaren 25a - Caracas, 2013ko irailaren 16a) venezuelar kazetari, politikari eta ekonomista izan zen. Ekonomia-zientzietako ikasketak egin zituen Venezuelako Unibertsitate Zentralean. Ordurako literatura-lan batzuk egina zen: berak sortu eta gidatzen zuen *Compañía Espaguetti* taldearentzat antzerki-lanak moldatu eta egokitu zituen, besteak beste. Hala, ekonomia-ikasketak egiten aritu zen bitartean, *Banco Central de Venezuela*n (Venezuelako Banketxe Nagusia) hasi zen lanean (banketxeko lehendakariorde izatera iritsi zen), eta poesia lantzen hasi zen. 1942an argitaratu zuen bere lehen lana, poesia-bilduma bat, arrakasta handikoa: *15 poemas para una mujer que tiene 15 nombres* (*15 poema 15 izen dituen emakume batentzat*). Zenbait sari irabazteak adoreturik, beste bertso-bilduma bat argitaratu zuen 1945ean: *Poemas del olvido* (*Ahanzturaren poemak*). Handik aurrera urterik urte argitaratu zuen poema-bildumaren bat: *Las canciones de Beatriz* (1947, *Beatrizen abestiak*); *País del humo* (1948, *Kearen herria*); *Herreros de mi sangre* (1949, *Nire odolaren errementariak*); *Toros, santos y flores* (1950, *Zezenak, santuak eta loreak*); *Tallo sin muerte* (1950, *Zurtoin heriotza gabea*); *Palabras de otros años* (1950, *Beste urteetako hitzak*); *Aire de soledad* (1959, *Bakardade haizea*); *Elegía sin fin* (1962, *Amaierarik gabeko elegia*); *Trompos y testimonios* (1964, *Zibak eta lekukotasunak*); *Definitivamente enamorado: Poemas* (1965, *Betiko maitemindua*); *Trofeos de casa* (1969, *Etxeko trofeoak*); *Sinrazones* (1983).

1968an *Academia Venezolana de la Lengua*ko (Venezuelako Hizkuntza Akademia) kide hautatu zuten, eta Akademiako zuzendaria izatera iritsi zen. Bestalde, garrantzi handiko karguak bete zituen administrazio publikoan; Kulturako ministroa izatera iritsi zen Luis Herrera Campins (1979-1983) lehendakariaren agintaldian. Ekonomista gisa, *Banco Central de Venezuela*n zuzendariorde izateaz gainera, *Revista de Economía Latinoamericana* aldizkari ospetsuaren zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak
Emilio Adolfo Westphalen

**Emilio Adolfo Westphalen** (Lima, Peru, 1911ko uztailaren 15a - 2001eko abuztuaren 17a) perutar poeta eta kritikaria izan zen.

Xavier Abril eta César Mororekin batera, 1930 ondoko urteetan, André Bretonek sortutako mugimenduaren eraginpean, Peruko poesia berritu zuen talde surrealistako kidea izan zen.

## Biografia 
Letretako ikasketak egin zituen, Limako San Marcos Unibertsitatean. Ikasketak amaitu eta berehala argitaratu zituen bere lehen poema-bildumak: *Las ínsulas extrañas* (1933, *Irla bitxiak*) eta *Abolición de la suerte* (1935, *Zortearen abolizioa*).

1939an *El uso de la palabra* literatura-aldizkari surrealistak argitaratu zuen ale bakarraren zuzendaria izan zen. Bi aldi desberdinetan Peruko kultura-aldizkari nagusietako biren zuzendari izan zen: *Las moradas*ena 1947tik 1949ra bitartean eta *Amaru*rena 1967tik 1971ra bitartean. Halaber, *Revista Nacional de Cultura* aldizkariaren arduradun izan zen 1964tik 1966ra bitartean.

1949an New Yorkera joan zen bizitzera, eta Nazio Batuen Erakundean itzultzaile gisa lan egitera. 1957tik 1963ra bitartean, Erroman bizi izan zen, itzultzaile gisa han ere, Nazio Batuetako Elikadura eta Nekazaritzako Erakundearen (FAO) zerbitzura. Perura itzuli zenean, Kolon aurreko Ameriketako arteko irakasle izan zen. Gero, diplomatiko gisa lan egin zuen Lisboan eta Mexikon.

Bere obran, surrealismoaren eraginaz gainera, abangoardiako beste idazle batzuen eragina ere nabari da: Pound, Eliot, Rilke, garai hartako mexikar idazleak eta abar.

Lan nagusiak: *Bajo las zarpas de la quimera. Poemas 1930-1988* (1991, *Irudipenaren atzaparretan. 1930etik 1988ra bitarteko poemak*), bere aurreneko bi liburuen eta *Arriba bajo el cielo* (1982, *Goian zerupean*) obraren bilduma; *Máximas y mínimas de sapiencia pedestre* (1982, *Oinezko jakituriaren maximak eta minimak*); *Nueva serie* (1984, *Sail berria*); *Belleza de una espada clavada en la lengua* (1986, *Mihian sartutako ezpata baten edertasuna*); *Ha vuelto la diosa Ambarina* (1988, *Ambaria jainkosa itzuli da*).

## Erreferentziak
Jean François Lyotard

**Jean François Lyotard** (Versailles, Frantzia, 1924ko abuztuaren 10a - Paris, Frantzia, 1998ko apirilaren 21a) frantses filosofoa izan zen.

## Biografia 
Filosofiako lizentzia lortu zuen 1950ean, eta doktoregoa 1971n. Hamar urtez filosofiako irakasle izan zen bigarren mailako hezkuntzan, eta ondoren, unibertsitateko irakasle, Sorbona, Nanterre eta Vincennesen. Irakasle bisitari izan zen Estatu Batuetako zenbait unibertsitatetan. Nazioarteko Filosofia Kolegioaren sortzaile eta presidente izan zen. Horrez gainera, ikertzaile-lana egin zuen Centre National de la Recherche Scientifiquen.

Lyotard, gaztetan, ezkerraldeko taldeetan aritu zen, eta bere pentsamendua marxismo kritikoaren barruan landu zuen. Garai horretan, fenomenologiarenganako ardura erakutsi zuen, eta gai horren inguruan idatzi zuen bere lehenengo lana, *Que sais-je* ("Nik zer dakit"). Baina 70eko hamarraldian, marxismoa alde batera utzi, eta pentsamendu originala antzeman zitzaion. Garai horretan nahiaren gaia landu zuen, psikoanalisiaren antzeko irizpideekin. Aldi berean, estetikaren inguruko azterketak egin zituen, margolanena, batez ere.

Lyotarden iritziz, gizarte postindustrialetan galdu egiten dira jakintza bateratzaileak, eta jakintza zatikatu moduko bat sortzen da. Jakintzen ugaritasunaren barruan bateratze bat gerta dadin, eta desberdintasunen artean komunikazio harremanak sor daitezen, Lyotardek hizkuntza-jokoek duten garrantzia azpimarratzen zuen.

Lan nagusien artean, aipatzekoak ditu: *La Phénoménologie* (1954, "Fenomenologia"), *Économie libidinale* (1974, "Ekonomia libidinala"), *La condition postmoderne: rapport sur le savoir* (1979, "Izaera postmodernoa"), *La partie de peinture* (1980, "Pintura-zatia"), *Le postmoderne raconté aux enfants* (1986, "Postmodernoa umeei kontatua"), *Pourquoi philosopher?* (1989, "Zergatik filosofatu?") eta *Pérégrinations* (1990, "Erromesaldiak").
## Erreferentziak
Rumer Godden

**Rumer Godden** (Sussex, 1907ko abenduaren 10a - Dumfries, 1998ko azaroaren 8a) britainiar idazlea izan zen.

Britainia Handian jaioa zen, baina haurtzaroa Indian igaro zuen, aitak han lan egiten baitzuen; urte haietan bizi izandako esperientziak jaso zituen, hain zuzen ere, bere ahizpa nagusiarekin idatzitako *Two Under the Indian Sun* (1966, *Bi Indiako eguzkipean*) liburuan. Harrezkero idatzitako liburu gehienetan ere antzematen da bere bizitzako gertaeren eragina; gertaera autobiografikoak aurkezteko joera nabarmentzen da, esaterako, *A Time to Dance, No Time to Weep* (1987, *Dantzarako garaia, ez negar egitekoa*) eta *A House with Four Rooms* (1989, *Lau gelako etxea*) eleberrietan. Literaturan buru-belarri murgildu aurretik, dantzarako zaletasuna erakutsi zuen, eta zaletasun haren erreferentzia agertu zuen hainbat liburutan, adibidez, ''Thursday's Children* (1984, *Ostegunen seme*), *Listen to the Nightingale* (1992, *Entzun urretxindorra*), *Black Narcissus* (1948, *Nartziso beltza*) eta *Pippa Passes* (1994) bere azken obran. 1953an *Kingfishers Catch Fire* (*Martin arrantzaleak su ehizean*) eman zuen argitara, bere lehenengo senar Laurence Fosteren berarengandik banandu ondoren, bere bi alabekin Himalaiako mendietan bizi izandako esperientzia lazgarria kontagai duena. Bere kontakizunetan, baita haur-literaturakoetan ere, estilo konplexua erabiltzen zuen Goddenek, iragana eta oraina nahasten baitzituen etengabe. Joera horri jarraituz idatziak dira, esaterako, *The Battle of the Villa Fiorita* (1963, *Villa Fioritako gudua*) eta *In This House of Brede* (1969, *Klausurako etxe honetan*) eleberriak. Gaiei dagokienez, berriz, baztertuen eta beren inguruko komunitatearen arteko gatazka islatu zuen, eta katolizismoa ere sarritan izan zuen aipagai. Haur-literaturan idatzitako lanak sailkatzen zailak dira, gaien konplexutasuna dela-eta, baina, oro har, helduen munduaren konplexutasuna islatzen ahalegindu ohi zen, haurren adinari eta munduari egokiturik. Aipagarriak dira *The Peacock Spring* (1975), *The Doll's House* (1947, *Panpin-etxea*), *The Diddakoi* (*Diddakoia'', ijitoei buruzko haur-liburua; liburu horrekin eskuratu zuen, 1972an, Whitbread saria).

## Erreferentziak
Masters eta Johnson

**Masters eta Johnson** William Mastersek eta Virginia E. Johnsonek osatutako taldea, Estatu Batuetako ikertzaileak, giza sexualitatea ulertzeko garrantzi handiko aurkikuntzen egileak. Mastersek eta Johnsonek gizakiaren sexu-jokaera ikertu dute, eta arazo sexualen tratamenduari eta terapiari buruzko lanak ere egin dituzte. Bere ikerketak aurrera eramateko teknologia zabala erabili zuten, elektrokardiogramak, elektroentzefalogramak, kamerak eta baliabide biokimikoak eta abar, estimuluen aurrean gorputzak zein erantzun fisiologiko ematen zuen aztertzeko. Zenbait lan eman zituzten argitara elkarrekin, baina bat izan da bereziki garrantzitsua sexologiaren historian: *Human Sexual Response* (1966, *Gizakiaren sexu-erantzuna*). Liburu horretan hizkuntza teknikoa erabili zuten, ikertzaileei zegoen zuzenduta, baina best-seller izatera iritsi zen. Beste lan aipagarri batzuk ere argitaratu zituzten, adibidez, *Human Sexual Inadequacy* (1970, *Desegokitasun sexuala*), *Pleasure Bond* (1975, *Plazerraren lotura*), eta *Heterosexuality* (1994, *Heterosexualitatea*), Robert C. Kolodnyrekin elkarlanean azkena. Masters eta Johnson 1971. urtean ezkondu ziren, eta 1993an dibortziatu.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre de Ronsard

**Pierre de Ronsard** (La Possonnière jauregia, Couture-sur-Loir, 1524ko irailaren 11 - Saint-Cosme priore etxea, Turena, 1585eko abenduaren 27a) frantses poeta izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Familia noble bateko semea zen, eta erregearen gortean sartu zen morroi, 1536an. Eskozian eta Alsazian barrena bidaiatu zuen, baina, gorreriak jota, albo batera utzi behar izan zituen diplomazian jarraitzeko asmoak, eta literatura idazten hasi zen. Parisko Coqueret eskolan sartu zen, eta hainbat ikaskiderekin batera, Joachim du Bellayrekin, besteren artean, 1550. urtetik aurrera *La Pléiade* izenaz ezagutu zen poeta-taldea sortu zuen. Talde berri horren xede nagusia frantsesezko literatura-mota berri bat sortzea zen, idazle greko-latinoengan oinarritua.

Ronsarden lehen poesia-bildumari (1550, *Odak*) Horazio erromatarraren eragina igarri zaio, eta bigarren literatura-lanean (1552, *Maitasunak*) argi utzi zuen italiar lirikarekiko mendekotasuna. *Les Meslanges* (1555, *Denetarik*) eta *Continuation des amours* (1555, *Maitasunen jarraipena*) poesia-bildumetan agertu zuen benetako izaera eta sentiberatasun berezia. 1555etik 1556ra bitartean idatzi zuen *Himnes* (*Himnoak*) bilduman, berriz, gai filosofikoak, erlijiozkoak eta mitologikoak landu zituen.

Karlos IX.ak gorteko olerkari izendatu zuen 1558an, eta Frantziako Erlijio GerrakErlijio Gerrak piztu zirenean, monarkiaren aldeko agertu zen Ronsard, *Discours* (1562-1563, *Hitzaldiak*) lanaren bidez. Egilearen obrarik arnas handienekoa, *La Franciade*, lehen lau kantak argitaratu ondoren alboratu zuen (1572). Karlos IX.a 1574. urtean hil zenean, bizitza publikotik erretiratu zen. *Sonnets pour Hélène* (1578, *Helenari zuzendutako sonetoak*) sonetoak egileak bizitzari zion maitasun itzalezina agertu zuen, eta, agian, Ronsarden poesia-lanik ederrena da.

Hurrengo bi mendeetan hein batean baztertua izan bazen ere, frantziar molde klasizistaren sorreran garrantzia handia izan zuen. Kritikari erromantikoek Ronsarden obra dagokion mailara jaso zuten.

## Erreferentziak
Pio Caro Baroja

**Pio Caro Baroja** (Madril, Espainia, 1928ko apirilaren 5a - Málaga, Espainia, 2015eko azaroaren 30a) idazlea, zinema zuzendaria eta dokumentalgilea izan zen, Euskal Herrian eta bereziki Nafarroan lan handia egina. Folklorearen inguruko dokumentalak zuzentzeaz eta gai askoren inguruko liburuak idazteaz gain, lan asko egin zuen Pio Baroja idazlearen eta Julio Caro Baroja historialari eta antropologoaren obren zabalkunderako; osaba zuen lehena, anaia bigarrena.

## Bizitza 
Zuzenbide ikasketak egin zituen. Ondoren, 1953an Mexikora alde egin zuen, eta han sartu zen zinemagintzan, kritikari gisa. Italiar neorrealismoaren alde egin zuen, eta higikunde horri buruzko liburu bat idatzi zuen, *El cine neorrealista italiano*. Mexikon, gainera, dokumentalak egin zituen. Mexikar zinema etnografikoak eta eskola neorrealistaren mirespenak eragin handia izan zuten Caroren ondorengo karreran, dokumentalaren ingurukoa izan baitzen beti.

Espainiara itzulita, etengabe jardun zuen lanean. Anaiarekin batera, Documentales Folclóricos de España ekoiztetxea sortu zuen, desagertzear ziren herri-usadio eta jaiak gordetzeko helburuaz, eta Espainiako eta Euskal Herriko folkloreari eta tradizioei buruzko dokumentalak filmatzeari ekin zioten, NO-DO sailerako lehenik, Espainiako Telebistarako gero: *Los diablos danzantes* (1964), *El carnaval de Lanz* (1964), *La Virgen de la Peña* (1964), *Las botargas* (1965) eta *La última vuelta del camino* (1965).

1966an Espainiako Telebistako bigarren katean hasi zen lanean, eta bertan film labur asko egin zuen: *Deportes vascos*, *Carta de Murcia*, *Pescadores gallegos*, *En un lugar de la Mancha*, *El principado de Asturias*, *El País Vasco*. TVEko zenbait sailen arduradun egin zuten (*Fiesta*), eta hartarako egin zituen *El valle de Iraurgui* (1966), *Bertsolaris*, *Las figuras bíblicas de Puente Genil* (1967), eta abar.

1972an, lan bat debekatu ziotela-eta, utzi egin zuen Espainiako Telebista, eta orduantxe egin zituen lanik nagusiak: *Las cuatro estaciones* (1970-1972), Vianako Printzea erakundearentzat egindako bi ordu eta erdiko dokumentala, eta *Guipúzcoa* (1976-1979), Donostiako Kutxak eskatutako hiru orduko dokumentala. 1982an TVEra itzuli eta *Baroja a través de Baroja* eta *El mayorazgo de Labraz* egin zituen, azken hori lau ataleko saila, bere osabaren eleberrian oinarritua.

*Haizegua. El viento sur* poema liburua ere argitaratu zuen (Pamiela, 1994). Pio Caro Barojak idatzitako poemak jasotzen zituen liburu horrek, jatorrizko bertsioaren ondoan —gaztelaniazkoa— euskarazkoa zutela.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Lamberto Dini

**Lamberto Dini** (Florentzia, Italia, 1931ko martxoaren 1a -) italiar politikaria da.

## Biografia 
Italiako lehen ministro izan zen 1995-1996 urte-bitartean. Enpresa-zientzietako ikasketak egin zituen Florentziako Unibertsitatean. Gero Estatu Batuetan sakondu zituen, Michigan eta Minnesotako unibertsitateetan, Nazioarteko Diru Funtsean funtzionario-lanetan hasi aurretik. Hamazazpi urtez aritu zen han lanean, harik eta 1975ean Italiaren ordezkari izendatu zuten arte aipatu erakundearen Zuzendaritza Batzordean. 1979an itzuli zen Italiara, eta Italiako Bankuko (Banca d'Italia) zuzendari nagusi izan zen Carlo Azeglio Ciampiren administraziopean. 1982-1989 urte-bitartean Europako Ekonomia Erkidegoko Diru Batzordean parte hartu zuen. Silvio Berlusconiren Forza Italia alderdiko kide ez bazen ere, hark Altxorraren ministerioa eskaini zion 1994ko maiatzean. Dinik, sindikatuekin negoziatzeko esperientziarik gabeko teknokrata izan arren, zenbait berrikuntza egin zituen 1995eko aurrekontuko pentsio-sisteman, eta aldaketa horiek langileak bere aurka jarri zituen, eta gobernuak bertan behera utzi behar izan zuen proiektua.

Aurrerago, Oscar Luigi Scalfaro lehendakariak lehen ministro izendatu zuen. Erreforma hari buruzko hitzarmen bat onartu zuen gero sindikatuekin, eta orduan enpresaburuek gogor kritikatu zuten. Aldi baterako gobernatzailetzat bazeukaten ere, bere erreforma instituzionalen programa gauzatzen ikusteko adina denbora izan zen agintaritzan. 1995eko abenduaren 31n aurkeztu zuen dimisioa, bere agintaldiari zegokionez, kargua berrituko zioten esperantzarekin, Europar Batasunaren italiar lehendakariaren agintaldia bukatu artean behintzat, baina zentro-eskuineko alderdien ustekabeko oposizioaren aurrean, Dinik eta bere ministro-taldeak agintaritza utzi behar izan zuten 1996ko urtarrilaren 11n. Hala ere, lau hilabete geroago, urte hartako Parlamenturako hauteskundeetako irabazleak, Romano Prodik, Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuen, eta 2001 arte aritu zen kargu horretan.

Alderdi Liberal Demokratikoko buru da 2007tik eta gaur egun ere kargu horretan dihardu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz Xaver Kroetz

**Franz Xaver Kroetz** (Munich, Alemania, 1946ko otsailaren 25a) alemanezko antzerkigilea da.

## Bizitza 
Ekonomiako ikasketak bertan behera utzita, antzerki-eskolak hartzen hasi zen, Munichen lehenbizi, eta Vienan gero. 1970etik aurrera Alemanian arrakasta gehien izan zuten antzerkigileetako bat izan zen. Bere lehenengo lanean bertan (1968, *Wildwechsel*) agerian geratu ziren handik aurrera bere obra osoan erabiliko zituen gai, hizkuntza eta baliabide nagusiak: krisian sartutako bikoteak, maitaleak zapalduta bizi den gazte bat, abortatu ezinean semea hiltzen duen ama baten istorioa, eta abar. Kroetzen pertsonaiak min hartutako pertsonak dira beti, gizartearen biktimak, ez kriminalak. Gizon-emakumeen premiak eta miseria hartzen ditu oinarri gisa gizarte-kritika eraikitzeko. Garai hartako lanen artean, hauek ditu aipagarrienak: *Michis Blut* (1971, *Michiren odola*); *Hartnäckig* (1971, *Egoskorra*); *Männersache* (1971, *Gizonen gauza*); *Stallerhof* (1972, *Staller-en etxaldea*), *Geisterbahn* (1972, *Beldurraren trena*). Azken urte horretan bertan *Lieber Fritz* (1972, *Fritz maitea*) argitaratu zuen, aske utzi duten exhibizionista baten historia.

Handik aurrera aldaketa sumatu zen Kroetzen literaturaren ideian. *Das Nest* (1975, *Habia*), *Mensch Meier* (1978) eta *Der stramme Max* (1980, *Max kementsua*) obretan Kroetzen pertsonaiek ikasteko eta, beraz, aldatzeko gaitasuna dute. Orduan erabili zuen teknikak antzerki absurdoarenak gogorarazten ditu zenbait gauzatan, batez ere *Nicht Fisch nicht Fleisch* obran (1981, *Ez arrainik ez haragirik*). 1980ko hamarraldiaren hasieran, krisi batetik atera nahiz, eleberri bat idatzi zuen, *Der Mondscheinknecht* (1981, *Ilargi izpiaren jopua*), zailtasunak eta arazo fisikoak dituen pertsona baten bizitzaren kontakizuna. Krisi horren ondorioz idatzi zuen, baita ere, *Bauernsterben* (1985, *Nekazarien heriotza*). 1986an arrakasta handia izan zuen *Kir Royal* telebista-sailean, antzezle gisa.

Zenbait sari jaso izan ditu; besteak beste, Alemaniako Errepublika Federalaren Merezimenduaren Ordena saria 2005ean.

Gaur egun, Chiemgaun (Bavaria) eta Tenerifen (Kanariar uharteak) bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Franz Xaver Kroetz Internet Movie Database-ren web-orrian
Virgil Thomson

**Virgil Thomson** estatubatuar musikagilea izan zen (Kansas City, 1896ko azaroaren 25a - New York, 1989ko irailaren 30a). Ikasketak Harvarden egin zituen, Edward Burlingamen Hill, A.T. Davison eta S. Froster Damonekin, 1919. urteaz geroztik, eta pianoa Heinrich Gebhardekin, eta organoa Wallace Goodrichekin ikasi zituen Bostonen. 1920tik 1925era bitartean, Harvardeko irakasle izan zen. Tarte horretan, egonaldi bat egin zuen Parisen, eta Nadia Boulangerrekin ikasi zuen. Harvardera itzuli zenean, King´s Collegeko organo-jotzaile izan zen, 1922tik 1923ra bitartean. Ondoren, New Yorken konposizioa landu zuen Rosario Scalerorekin (1923-1924). 1925. urtetik eta 30eko hamarraldiaren bukaera arte, Parisen bizi izan zen, eta han Erik Satie, Six taldea, Jean Cocteau eta Pablo Picassorekin izan zituen harremanak. Stravinskik izugarrizko eragina izan zuen Thomsonengan. Bestalde, Gertrude Steinekin lan egin zuen. Hark bi operatako libretoak eman zizkion, *Four Saints in Three Acts* (1928) eta *The Mother of Us All *(1947). 1940an New Yorken hartu zuen bizilekua, eta *New York Herald Tribune*ko musika-kritikariaren kargua onartu zuen. Lan horretan aritu zen 1954. urtera arte, eta Estatu Batuetako kritikari entzutetsuenetakoa izatera iritsi zen. 1948an Pulitzer saria lortu zuen Richard Flahertyren *Louisiana Story* filmeko musikagatik. Frantziako Institutuko kide urgazle eta Amerikako egile eta musikagileen elkarteko buru (bi alditan, 1960-1968 eta 1975-1983) izan zen. Azken urteetan musika idatzi eta bere lanak zuzendu besterik ez zuen egin. Hainbat unibertsitatetan honoris causa doktore izendatu zuten: Syracusa, New Yorkeko Estatala, 1949; New York, 1971; Columbia, 1978; Harvard, 1982; New England Conservatory, Boston, 1986. Thomsonek beti baztertu zituen garai hartako joera modernistak. Nahiago izan zuen musikaren unibertsalismoaren ideian oinarritzea. Bere musikak ia genero eta estilo guztiak ukitu zituen.

## Erreferentziak
Jean-Claude Germain

**Jean-Claude Germain** (Montreal,  - Magog, 2025eko apirilaren 24a) kanadar kazetari, antzerki-kritikari eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Montrealgo Unibertsitatean Historiako ikasketak egin zituen. Hiri hartan bertan Antonin Artaud antzokia sortu zuen, eta orobat sortu zituen 1969an Le Théâtre du Même Nom (TMN) antzokia eta Les Enfants de Chénier konpainia (1971n Les P´tits Enfants La Liberté izena hartu zuen). *Le Petit Journal*, *Dimensions* eta *Digest Éclair* aldizkarietan lan egin zuen kritikari gisa, eta antzerkian espezializaturiko beste hainbat aldizkariren lankide izan zen; *Le Magazine Maclean*, *L´Illettre* (1970-1971) eta *Les Pays théâtral* (1977-1980) aldizkariak sortu zituen, eta *Centre du Théâtre D´Aujourd´hui*ren (1969-1982) sortzaileetako bat eta haren zuzendari artistikoa izan zen. Québeceko antzerki esperimentalaren eta berrizalearen alorrean lan egin zuen, batez ere, eta eragin handia izan zuen Centre d´essai des auteurs dramatiques zentroaren sorreran. Idazle, antzezle, musikari eta zuzendari askorekin lan egin zuen eta hezitzaile gisa ere aritu zen.

Bere obretan Québecen iraganari eta orainari buruzko iritziak argitaratu ditu, larritasuna eta umorea, biak bateratuz. Germainen lanen artean azpimarratzekoak dira *Rodéo et Juliette* (1970) parodia; *Mamours et conjugats* (1979), ezkonbizitzaren satira; ''Diguidi, diguidi, ha! ha! ha! Si les Sansoucis s'en soucient, ces Sansoucis-ci s'en soucieront-ils? Bien parler, c'est se respecter!* (1972), quebectarren eta ingelesen arteko konplizitateari buruzko fartsa; *Le roi des mises à bas prix* (1972); *Les hauts et les bas de la vie d´une diva: Sarah Ménard par eux-mêmes* (1976); *Un pays dont la devise est je m´oublie* (1976); *L´école des rêves* (1979); *Les faux brillants de Félix-Gabriel Marchand* (1977); *De tous les plaisirs, lire est le plus fou* (2001); eta *Rue Fabre, centre de l'univers: historiettes de mon jeune âge'' (2007).

## Erreferentziak
Liana Badr

**Liana Badr** (Jerusalem, 1950 -) palestinar idazlea da.

## Biografia 
Familia abertzale batean sortu zen, eta Jerikon hazi zen. Familiarekin batera Jordaniara ihes egin behar izan zuen 1967ko palestinarren kontrako erasoen ondoren, eta handik Beirutera, 1970ean. Jordaniako Unibertsitatean hasi zituen ikasketak, baina bertan behera utzi behar izan zituen. Geroago Filosofiako eta Psikologiako doktoregoak eskuratu zituen Beiruteko Arabiar Unibertsitatean (Beirut Arab University), baina ezin izan zuen bukatu masterra, Libanoko Gerra zela eta. Boluntario gisa jardun zuen Palestinako emakumeen zenbait erakundetan, eta editore izan zen *Al Hurriyya* aldizkariaren kultura sailean. 1982az geroztik, palestinarrek Libanotik ihes egin behar izan zutenez gero, Damaskon, Tunisian eta Ammanen bizi izan zen, harik eta, 1994an, Palestinara itzuli zen arte. Literaturaren alorrean egindako lanaz gainera, Palestinako Kultura ministerioko Zinema eta Ikus-entzunezkoen saileko buru da, besteak beste.

Lehenengo eleberria, *A compass for the sunflower* (*Konpasa eguzki-lorearentzat*), 1979an eman zuen argitara. Harrezkero kontakizun laburren bildumak eta haurrentzako bost liburu eman zituen argitara 1980-1991 bitartean. Bere lanak hainbat hizkuntzatara itzuli dira. Oro har, emakumearen, gerraren eta erbestearen gaiak erabili ditu bere idazlanetan.

Estiloari dagokionez, oso estilo lirikoa erabiltzen du, eta ordu arteko palestinar eleberrigile errealisten moldeak hautsi zituen lehen eleberriarekin. Lehen aipaturiko eleberriaz gainera, azpimarratzekoak ditu *Maitasun eta jazarpenezko istorioak* (1983) kontakizun-bilduma; *Fakahani gaineko balkoia* (1983), hiru eleberri biltzen dituen obra; *Eguna nahi dut* (1989); *Ispiluaren begia* (1991) eleberri epikoa, emakume palestinar iheslarien ahozko tradizioan oinarritua; *Urrezko infernua* (1991), eta *Fadwa Touquan-ek kontatutako hitzen itzala* (1996), Fadwa Touquan eleberrigilearekin izandako elkarrizketan oinarrituriko oroitzapen-liburua.

## Erreferentziak
Piero Sraffa

**Piero Sraffa** (Turin, Italia, 1898ko abuztuaren 5a - Cambridge, Ingalaterra, 1983ko irailaren 3a) italiar ekonomialaria izan zen.

Neoklasikoen teoria aztertu eta berritu zuen, ekonomialari klasikoen lanetan oinarriturik. Irakasle izan zen Italian, Perugiako (1923) eta Cagliariko (1925-27) unibertsitateetan, harik eta 1927. urtean Cambridgeko Unibertsitate ospetsura joan zen arte; han Keynes ekonomialaria eta Wittgenstein filosofoa lagun handiak izan zituen, besteak beste. 1925. urtean *Anali di Economia* izeneko aldizkarian atera zuen *Sulle relazioni fra costo e quantità prodotta* eta 1926. urtean *Economic Journal* aldizkarirako idatzi zuen *The Laws of Returns Under Competitive Conditions* (*Errendimenduaren edo mozkinaren legea konpetentzia perfektuan*) izan ziren haren idatzi nagusiak. Bertan, teoria marjinalistari kritika gogorra egin zion, haren ustez teoria horren akatsak nabariak baitziren: marjinalistek merkatua *konkurrentzia perfektua*ren eredua oinarritzat hartuz aztertzen zuten; Sraffaren ustez, ordea, egokiago litzateke merkatua monopolioaren ikuspuntutik aztertzea, errealitatean merkatuak dituen oztopoak direla medio ez baitio hark inondik inora *konkurrentzia perfektua*ren ereduari jarraitzen. Ideia hori izan zen gerora J. Robinson eta E. Chamberlain ekonomialariek garatu zuten *Konkurrentzia inperfektua*ren analisiaren oinarria. David Ricardok eta Marxek hasitako bide beretik, gizarte-klaseen arteko errentaren banaketa aztertu zuen. 1960. urtean idatzi zuen *Production of Commodities by means of Commodities* liburuan balioaren teoriaren gainean idatzi zuen. Sraffak sortu zuen ereduan, salgaien presioek ekoizpen-kostuak adierazten zituzten, ekonomialari klasikoek erabili izan zuten balioaren nozioari jarraituz. 1930etik 1971rako urte artean, *Works and Correspondence of David Ricardo* izenburupean, 11 aletan argitaratu ziren David Ricardoren lanen argitaratzaile izan zen.

## Erreferentziak
César Vallejo

**César Vallejo** (Santiago de Chuco, Peru, 1892ko martxoaren 16a - Paris, Frantzia, 1938ko apirilaren 15a) Peruko poeta izan zen. Hego Ameriketako literaturako poeta nagusietakoa da.

## Biografia 
Mestizoa zen eta bere jatorri apalak eragin handia izan zuen bere bizitzan eta lanetan. Literatura eta zuzenbideko ikasketak egin zituen.

Lehen poema liburuan, *Los Heraldos negros* (1918, "Mezulari beltzak"), bere obraren gai nagusia izan zirenak agertu zituen: ama eta anaia hiltzeak sortu zion atsekabea eta segurtasun-falta, bizitzaren mugak eta hustasuna, gizonaren ezintasuna gizarte-zapalkuntza eta justizia-eza gainditzeko.

1920an kartzelan sartu zuten hiru hilabetez, amerindiarren aldeko jarduera politikoa zela eta. Espetxean zela hasi zen *Trilce* poema-bilduma, bere lan nagusietakoa izan zena, idazten; obra horretan, alde batera utzi zuen ohiko erretorika literarioa, eta neologismo, lagunarteko esapide, berrikuntza tipografiko eta irudi erretoriko harrigarriak erabili zituen, gizonaren mugak eta ezintasunak adierazteko baliabide gisa, betiere.

1923an *Fábula salvaje* ("Istorio basatia") eleberri psikologiko laburra argitaratu ondoren, Parisera joan zen, eta ez zen inoiz sorterrira itzuli, bere herriarekiko lotura inoiz hautsi ez bazuen ere. Parisen, garai hartako intelektual nagusiekin harremanak izan zituen, baina politika-arazoak zirela eta, Madrila erbesteratu zen 1930ean. 1931n, gizartea hobetzeko bidea marxismoa zelakoan, Alderdi Komunistan sartu zen. 1932an Parisa itzuli zen, eta ezkutuan bizi izan zen, harik eta 1936an berriro Espainiara joan zen arte; Espainiako Gerra Zibileko bizikizunetan oinarrituak izan ziren *Poemas Humanos* (1939, "Giza poemak"), Vallejoren azken poesia-bilduma osatu zuten olerkiak.

Vallejoren beste zenbait lan aipagarri: *Escalas melografiadas* (1923), *El tungsteno* (1931, "Tungstenoa"), *Paco Yunque* (1931), *Contra el secreto profesional* eta *El arte y la revolución* (1930etik 1932ra bitartean idatziak, hil ondoren argitaratuak).
## Erreferentziak