open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azpilkueta

**Azpilkueta** Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. Lau auzo ditu: Arribiltoa, Apaioa, Urrasun eta Zuaztoi. 2022 hasieran, 191 biztanle zituen. Orain 206 biztanle ditu

## Biztanleria 
## Bestak eta ospakizunak 
Azpilkuetako bestak uztailaren 7an ospatzen dira, San Ferminetan.

Baztandarren biltzarrean parte hartu eta bere karroza ateratzen du.

## Izena 
Izenak harrizko itxitura txikien lekua erran nahi du Mikel Belaskoren hitzetan.

## Ondarea 
* Dorreberria, ez baita garai bateko Azpilkuetako jauntxoen jauregia (hura gaztelarrek bota zuten, Nafarroa konkistatu zutelarik). Atarian jartzen duenez, 1741. urtean eraiki zuten.
* Done Jakue baseliza, Urrasun auzoan.
* Iriartea.
* San Andres eliza.
* Elizegi frontoia. Herrigunean dago, elizaren ondoan. Hain zuzen ere, eliz ataria da frontoirako sarrera. Bitxia da ikustekoa nola dauden pilotalekuan uztarturik harria eta egurra; konparazio batera, frontoiaren goiko aldean egurrezko solibak daude frontoiaren ezker paretaren kolore berekoak, berdeak. Frontoia da herriko haurren jolastoki nagusia.

## Azpilkuetar ospetsuak 
* Martin Elizakoetxea (1679-1756), Durangoko eta Michoacángo apezpikua.
* Maria Azpilkueta (1464-?) Frantzisko xabierkoaren ama

## Argazki galeria 

Fitxategi:Azpilkueta, Baztan. Nafarroa, Euskal Herria.JPG|Herriko sarrera.
Fitxategi:Azpilkueta, Euskal Herria.jpg|Azpilkuetako herrigunea Arizkundik ikusia.
Fitxategi:Azpilkueta.JPG|Azpilkuetako Dorreberria.
Fitxategi:San Andres eliza - Azpilkueta.jpg|San Andres eliza
Fitxategi:Azpilkuetako Elizegi frontoia.jpg|Elizegi frontoia. Elizak eskuin-paretarena egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Azpilkueta herria Baztango udal webgunean, baztan.es
Berroeta

**Berroeta** Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. 2022 hasieran, 123 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Bestak eta ospakizunak 
Berroetako bestak Mendekosteetan ospatzen dira.

## Ondarea 
thumb|erdian|300px
* Iriarte etxea eta armarria.
* San Martin Tourskoa eliza.

## Berroetar ezagunak 
* Nikolas Etxeberria Iturralde (1796-1845), apaiz eta euskal idazlea.
* Martin Luis Etxeberria Iturralde (1801-1838), Elizondoko alkatea eta Lehen Karlistaldiko nafar brigadier karlista izan zen. Joan Nikolas Etxeberria apaiz eta euskal idazlearen anaia, eta Damaso Etxeberria euskal idazlearen aita izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Berroeta Udal webgunean
* Berroeta 2022. Leihoak, balkoiak, loreak, etxeak, kaleak eta mendiak. Herriko eta Almandozera doan Donejakue Bideko 80 argazki CC-BY-SA lizentziarekin. (2022-07-31)
* *Etxeberriatarrak, Baztango alkate “saga” karlista*, baztangohaizegoa.wordpress.com
* Bidador, Joxemiel, *Baztango euskal idazleen berri laburra*, Euskaldunon Egunkaria, 2000-1-21; 2000-1-28; 2000-2-4; 2000-2-11; 2000-2-18; 2000-2-25, zubitegia.armiarma.eus
Erratzu

**Erratzu** Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. Bi auzo ditu: Gorostapolo eta Iñarbil. 2022 hasieran, 484 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Kultura 
### Bestak eta ospakizunak 
250px|thumb|eskuinera|Erratzu vue 3.jpg|Erratzuko karrika
Herriko bestak ekainaren 29an ospatzen dira, San Pedroetan.

Inauteak Hausterre-egunaren aurreko azken igandean hasten dira; beraz, ez dute egun finkorik, urtero aldatzen baita. Hiru egun irauten dute. Herriko gazteek lau danbolin nagusi izendatzen dituzte, bi mutil eta bi neska. Horiek urteko ospakizun guztiak antolatzen dituzte, inauteriak, bestak...

Inauteetako lehenbiziko egunean, gazteek, bi taldetan banatuak eta soinulariak lagun, eskea edo puska biltzea egiten dute herrian barna. Etxe batera ailegatzean, larrainean edo barnean, jatera eta edatera ematen diete; lehengo denboretan, txistorra, odolkia edota arrautzak ere jasotzen zuten, baina gaur egun dirua bildu ohi dute. Astelehenean, talde batek Untxideko eskea egiten du, eta besteak Gorostapalotik hasi eta Azkarateraino.

Astearte goizean, bi taldetan, Iñarbil eta Iñarbegi korritzen dituzte. Bazkalondoan, desfilea egiten da. Damak dira pertsonaia nagusiak. Zuriz jantzirik, koloretako zintez apaindutako zapela buruan eta aurpegia beloarekin estalirik ateratzen dira, berek zanbonbak izendatzen dituzten dunbalak joaz.

## Euskara 
Erratzun Baztango euskara egiten da, nafarreraren aldaera.

## Ondarea 
* Apeztegia jauregia, XVII. mendearen bigarren erdikoa.
* Goienetxe jauregia, XVIII. mendearen bigarren erdikoa.
* Herriko ostatua, XVIII. mendekoa. 
* San Pedro eliza, XVI-XX. mende bitartekoa.
* Etxenike jauregia, Iñarbil auzoan.
* Xorroxin ur-jauzia, Gorostapalo auzoan.

## Erratzuar ezagunak 
* Jose Apeztegia (169?-1746), Nafarroako Bikario Nagusia eta priorea, Iruñeko kalonjea, irakaslea eta idazlea. Bere garaiko Europako gizonik garaienetakoa omen zen.
* Juan Lorenzo Irigoien Dutari (1712-1778), Iruñeko apezpikua.
* Migel Jose Mariano Irigoien Dolarea (1785-1852), Nafarroako probintzia-senataria, elizgizona eta teologoa.
* Ricardo Zabaltza (1898-1940), sindikalista eta politikaria.
* Jose Mari Apezetxea (1927-2017), margolaria.
* Xabier Ibargarai (1985), palaria.

## Argazki galeria 

Irudi:Entrée dans Erratzu.jpg|Erratzu herriaren sarrera.
Irudi:Erratzu vue 1.jpg|Erratzu
Irudi:Erratzu vue 2.jpg|Karrika
Irudi:Erratzuko San Pedro parrokia.jpg|San Pedro eliza

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak 
* Erratzu "Herri txiki, infernu handi" saioan (ETB1).
Gartzain

**Gartzain**  Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. Herriguneaz gain, hiru auzo ditu: Aitzano, Ariztegi eta Etxerri. 2022 hasieran, 218 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Bestak eta ospakizunak 
Gartzaingo bestak urriaren 12an ospatzen dira, Pilarika egunean.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Aitzano,_Gartzain._Baztan,_Euskal_Herria.jpg|Aitzano.
Fitxategi:Ariztegi 00, Gartzain. Baztan, Euskal Herria.jpg|Ariztegi.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Rioja probintzia

**La Rioja** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago. 89.680 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 384.607 biztanle zituen. Hiriburua La Rioja da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean Catamarca probintzia, ipar-mendebaldean Txile, hego-mendebaldean San Juan probintzia, hegoaldean San Luis eta ekialdean Córdoba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irurita

**Irurita** Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. Hiru auzo ditu: Apote, Ordoki eta Iperburu. 2022 hasieran, 785 biztanle zituen.   

Herri ikusgarria da, eraikin multzo interesgarria duena. Monumentu megalitiko ugari ere baditu.  

## Geografia 
Artesiagako mendateak Eugirekin lotzen du.

## Historia 
Neolito Aroko artzainek hainbat hilobi megalitiko eraiki zituzten, Argibelgo trikuharria eta Armatelako tumuloa besteak beste.

XVII. mendean sorgin-ehiza izan zen Baztanen eta baita Iruritan ere. 

Konbentzioaren Gerran (1793-1795) Santa Barbara menditik zehar tropa frantsesak sartu ziren Baztanera. Ondoren Iberiar Penintsulako Gerraren amaieran Iruritatik gertu nafarren eta napoleondar tropen arteko borroka izan zen Irurita ondoan. Erronkariko Cruchagaren soldaduek frantziarrak garaitu zituzten.

## Biztanleria 
## Bestak eta ospakizunak 
Herriko bestak maiatzaren 25ean ospatzen dira, Salbatoreetan.

## Euskara 
thumb|Iruritako Manuel Gamio (Ahotsak proiekturako)
Iruritan Baztango euskaraz egiten da, nafarreraren aldaera.

## Ondarea 
* Jauregizarrea edo Dorrea, Erdi Aroko dorretxea (XV. mendea). 2001ean Baztango Udalak erosia, gaur egun zaharberriturik dago.
* Jauregia. Harriz egindako oin laukizuzeneko dorretxea.
* Gaston de Iriarte jauregia, XVIII. mendeko eraikina, barrokoa; egitura horizontala du eta bi dorre aurrealdean, Erratzuko Iriarte jauregiaren eta Oieregiko Erreparatzeko jauregiaren antzera. Aurrealdean rokoko estiloko armarria eta Migel Gaston Iriarte Elizakoetxe itsasgizonaren omenezko oroitarria daude; honek teniente nagusi kargua izan zuen Espainiako Gudarostean.
* Goienetxe jauregia edo Indakoetxea, XVIII. mendekoa. Aurrealdean Goienetxe familiaren armarria du, eta 1817ko bi oroitarri: Espainiako Errege Gudarosteen teniente nagusia eta Guaquiko kondea izan zen José Manuel de Goyenecheren eta Peruko Erregeorderrian Arequipako apezpiku eta Limako atzapezpiku izan zen José Sebastián de Goyenecheren omenezkoak.
* San Salbador eliza, barrokoa, 1734an eraikitakoa.

## Iruritar ezagunak 
* Juan Goienetxe Agerrebere (1741-1813), militar, politikari eta merkataria.
* Damaso Zabaltza (1835-1894), piano-jotzailea.
* Tiburcio Arraztoa (1952), irakaslea, idazlea eta pilotako laxo modalitatearen sustatzailea.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Irurita Euskal Herria.JPG|Iruritako plaza nagusia eta Goienetxe jauregia
Fitxategi:Irurita Jauregizarrea.jpg|Jauregizarrea
Fitxategi:Iruita Jauregia.jpg|Jauregia
Fitxategi:San Salbador eliza, Irurita. Baztan, Euskal Herria.jpg|San Salbador eliza.
Fitxategi:Iruritako San Salbador eliza.jpg|Iruritako San Salbador eliza, ondoko kale batetik begiratuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irurita, baztan.es 
* "Herri txiki, infernu handi" saioan (ETB1).
Ziga

**Ziga** Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztango udalerrian kokaturik dagoena. Auzo bakarra du, Zigaurre izenekoa. Almandoz, Aniz eta Berroetarekin batera Baztango Basaburua eratzen du. 2018an 188 biztanle zituen.

## Inguru naturala 
Ziga Baztan ibaitik hegoaldera dago, 400 metrora itsasoaren mailatik gora. Saioa eta Abartan mendiek inguratzen dute. Iruñetik 40 kilometrora eta Irundik 54 kilometrora dago. Baztango begiratokitik (Ziga eta Zigaurre artean) Baztan haraneko ikuspegi zabala dago.

## Ondarea 
* Egozkue jauregia.
* Indartea etxea.
* Iturriagaraia etxea.
* San Lorenzo eliza: 1593 eta 1603 urteen artean eraikitakoa. Portikoa XVIII. mendekoa da. Erretaula Iruñeko San Nikolas parrokiarako egin zen, eta han egon zen 1904ra arte, harik eta Zigara lekualdatu zuten arte.
* Baztango behatokia, Zigaurre auzoan.

Irudi:San Lorenzo eliza - Ziga.jpg|San Lorenzo eliza
Irudi:Egozkue jauregia.jpg|Egozkue jauregia

## Bestak eta ospakizunak 
Zigako bestak abuztuaren 10ean ospatzen dira, San Lorentzoetan. San Markos ospatzen da apirilaren 28an eta San Andres azaroaren 25ean.
[thumb|330x330px|Zigak lehen saria lortu zuen 2017ko [Baztandarren Biltzarra|Baztandarren Biltzarrean, 'Maitena zinea' orgarekin.]]
Zigak azken urte hauetan, zenbaitetan eskuratu izan du Baztandarren Biltzarreko desfileko lehenengo saria. Hala eta guztiz ere aipatzekoa da lehenago ere, lehenengo sari anitz irabaziak dituela herri txiki honek.

* 2017an: ‘Maitena zinea’ gogora ekarri zuen, 50 urte lehenagoko kartelera.
* 2018an: '*Tratantia gosarian, baserria mixerian eta makina bidean*'. Zigara deitzeko makina eta intseminazioa ailegatu zirenekoa irudikatu zuten.
* 2019an: "Ziberneko kaoline, jendia lerrine, kable ta kamionian garraio fine". 60ko hamarkadan Zigako Ziberne xokoan kaoline atratzearen eta garraiatzearen momentua ekarri zuen gogora orga honekin. 

## Zigatar ospetsuak 
* Joakin Gamio, XIX. mendeko apaiza eta pilotaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ziga Baztango udalaren webgunean.
Aintzialde

**Aintzialde** Arizkungo auzoa da, Baztan udalerrikoa. 2022 hasieran, 48 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordoki (Baztan)

**Ordoki** Arizkungo auzoa da, Baztan udalerrikoa.  2022 hasieran, 62 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Ondarea 
* Urtsua dorretxea; Urtsua leinuaren egoitza eta Pedro Urtsua nafar militar eta konkistatzailearen jaiotetxea.
* Ikatzatea, XVII. mendean eraikitako baserria; egun Señorío de Ursua hotela da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Córdoba probintzia (Argentina)

**Córdoba** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen erdialdean dago. 165.321 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 3.978.984 biztanle zituen. Hiriburua Córdoba da.

## Geografia 
Iparraldean Catamarca eta Santiago del Estero probintziekin du muga, ekialdean Santa Fe probintziarekin, hego-ekialdean Buenos Aires probintziarekin, hegoaldean La Pampa probintziarekin, eta mendebaldean San Luis eta La Riojarekin .
## Pertsona ezagunak 
* Mario Alberto Kempes (1954-), futbolaria.
* Martín Herrera (1970-), futbolaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Luis probintzia

**San Luis** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen erdialdean dago. 76.748  kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 540.905 biztanle zituen. Hiriburua San Luis hiria da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean La Rioja probintzia, ipar-mendebaldean San Juan, mendebaldean Mendoza, hego-ekialdean La Pampa eta ekialdean Cordoba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Pampa probintzia

**La Pampa** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen erdialdean dago, Panpa eskualdean. 143.440 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 366.022 biztanle zituen. Hiriburua Santa Rosa da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean San Luis eta Cordoba probintziak, ipar-mendebaldean Mendoza probintzia, hegoaldean Rio Negro eta ekialdean Buenos Aires probintzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bozate

**Bozate** Arizkungo auzoa da, Baztan udalerrikoa. 2022 hasieran, 93 biztanle zituen. Jentilizioa "bozatarra" da. Ezaguna da lehengo denboretan, zio ilunak zirela medio, baztertuta zeuden agoten azken bizilekua izateagatik.
 
## Biztanleria 
## Ondarea 
* Lamiarrieta jauregia, Bozate eta Arizkun arteko bidegurutzean.
* Santxotena Museoa eta Agoten Museo Etnografikoa, Xabier Santxotena bozatar eskultoreak sortutakoak.

## Irudi galeria 

Irudi:Entrée dans Bozate.jpg|Bozateko sarrera
Irudi:Depuis Bozate.jpg|Bozatetik Erratzura doan bidea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bozate eta Agotei buruzko dokumentalaren bideoa ikusgai. Cuarto Milenio. Cuatro telebista katea 
* Agoten historia. Xabier Santxotena 
* Xabier Santxotenaren arte museoa
Río Negro probintzia

**Río Negro** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen hegoaldean, Patagoniaren iparraldean, dago. 203.013  kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an  762.067 biztanle zituen. Hiriburua Viedma da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean La Pampa probintzia, mendebaldean Neuquén, hegoaldean Chubut, hego-mendebaldean Txile eta ekialdean Buenos Aires probintzia eta Ozeano Atlantikoa.

## Hizkuntzak 
Gaztelania hizkuntza nagusia den arren, mapudungunezko hiztun maputxe batzuk ere bizi dira probintzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, rionegro.gov.ar
Oronoz-Mugairi

**Oronoz-Mugairi** Baztango lekua da. Ondoko auzoek osatzen dute: Oronoz, Mugairi eta Zozaia. 2010ean, herriak 457 biztanle zituen.

## Ondarea 
* **Arretxea jauregia**
* **Bertizko jaurerria**
* **Bertizko lorategi botanikoa**
* **Gontxea etxea**
* **Jasokundeko Andre Mariaren eliza**: Oronoz auzoan dago.
* **Zozaiako jauregia**: XVI. mendean eraikia, Baztan haraneko dorretxe zaharenetakoa da. Zozaia auzoan dago.

Irudi:Jasokundeko Andre Mariaren eliza, Oronoz-Mugairi, Baztan. Nafarroa, Euskal Herria.jpg|Jasokundeko Andre Mariaren eliza
Irudi:Palacio Arrechea 2016001.jpg|Arretxea jauregia
Irudi:Oronoz-mugaire 2016001.jpg|Oronozko karrika
Irudi:Zozaiako_jauregia.jpg|Zozaiako jauregia

## Kultura 
[thumb|250px|eskuinera|[Baztan ibaia udalerritik igaroz.]]

### Euskara 
Oronoz-Mugairiko bertako euskara nafarrera da. Baztango gainerako herrietan, nafar-lapurteraren eta nafarreraren arteko nahaste batetan mintzo dira.

### Jaiak 
Oronoz-Mugairiko bestak abuztuaren 15ean ospatzen dira, Andre Marietan.

## Herritar ospetsuak 
* Mikel Goñi, pilota arloan Goñi II.a deituraz ezaguna (1977-), esku huskako pilotaria.
* Iñaki Otxandorena (1977-), esku huskako pilotaria.
* Olaia Inziarte (1999-), abeslaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baztan

## Kanpo estekak 
* Oronoz-Mugairi, Baztango Udalaren webgunean.
Santa Cruz probintzia

**Santa Cruz** Argentinako 23 probintzietako bat da, herrialdearen hegoaldeko Patagonia eskualdean dagoena. 243.943 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 333.473 biztanle zituen. Hiriburua Río Gallegos da.

## Mugak 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean Chubut probintzia, hegoaldean eta mendebaldean Txile eta ekialdean Ozeano Atlantikoa.

## Geografia 
### Mendiak 
* Fitz Roy edo *Chaltén* mendia (3.375 m).
* Cerro Torre (3.128 m).

### Glaziarrak 
Probintzia honetan dagoen Glaziarren Parke Nazionalak barnean hartzen ditu Perito Moreno, Upsala eta Spegazzini glaziarrak.

### Lakuak 
* Buenos Aires/General Carrera: 1.850&nbsp;km².
* Viedma: 1.500&nbsp;km² inguru.
* Lago Argentino: 1.466&nbsp;km².

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elbete

**Elbete** Nafarroa Garaiko iparraldeko lekua da, Baztan udalerrikoa. Herrigunea Elizondoren ondoan dago. 2022 hasieran, 297 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Bestak eta ospakizunak 
Elbeteko bestak irailaren 14an ospatzen dira.

## Ondarea 
* Jarola jauregia (barrokoa), Migel Bergara, *novohispaniako* militar eta mer­katari aberatsari esker eraiki zena. Harlanduz­ko gorputz kubiko bat da, inposta lauez hiru mailatan antolaturiko fa­txada duena. Eskual­de honetan ohikoa da, atea buruduna eta mol­duraduna izatea, pilastra eta toskanar zutabe aurreratuen artean dagoena, zeinaren gainetik erronboz­ko eta triglifoen taulamendu bat zamal­ka­tzen den; aipatzeko da baoen inguruetan eskain­tzen den edergarriaren aberastasuna eta er­tzetako harlanduak. Mul­tzo osoa lau isurial­deko teilatuz estalia dago eta berekin du zurez­ko teilatu‑hegal bikoitza.
* Askoa jauregia (barrokoa).
* Santa Kruz eliza.

## Elbetear ezagunak 
* Joan Gazteluzar (?-1620), erretaulagilea.
* Pedro Luis Ozta (1742-1789), apaiz eta Calahorrako apezpikua;
* Juan Kruz Goienetxe Elorga (1857-1925), apaiz eta euskal idazlea.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Elbete (Baztan) 02.jpg
Fitxategi:Elbete (Baztan) 03.jpg
Fitxategi:Elbete (Baztan) 38.jpg
Fitxategi:Elbete (Baztan) - Fuente 2.jpg
Fitxategi:Elbete (Baztan) 12.jpg
Fitxategi:Elbete (Baztan) 06.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elbete, baztan.eus 
* Elbete "Herri txiki, infernu handi" saioan (ETB1).
Hazas de Cesto

**Hazas de Cesto** Kantabriako udalerria da. 2005ean 1.285 biztanle zituen eta 21,87&nbsp;km²-ko azalera du.

## Herriak 
* Beranga.
* Hazas de Cesto, (herriburua).
* Praves.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Kantabriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Hermandad de Campoo de Suso

**Hermandad de Campoo de Suso** Kantabriako udalerria da. 2005ean 1.944 biztanle zituen eta 222,73 km²-ko azalera du.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Argüesoko gaztelua
* Kantabriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Limnologia

[thumb|eskuinera|300px|[Salburuko urmaelak, Gasteizen.]]
**Limnologia** ekosistema akuatiko kontinentalen ikerketaz arduratzen den zientzia da. Sarritan ekologiaren edo ingurumen zientzien azpidomeinutzat hartzen da. Ur kontinentalen ezaugarri biologiko, kimiko, fisiko eta geologikoak aztertzen ditu. Ur gezako zein gaziko masak ikertzen ditu, mugitzen direnak zein geldi daudenak, eta naturalak zein gizakiak egindakoak. Hortaz, lakuak, putzuak, urmaelak, baltsak, ibaiak, errekak eta hezeguneak ditu lan esparru gisa.

Geologian paleolimnologia ere aztertzen da, hau da, historikoki laku batek izan duen garapen geologikoa. Paisaia limnologiak, berriz, ekosistema akuatiko horiek paisaiaren ikuspegitik dituen ezaugarriak ikertzen ditu.

Ekologia akuatikoari eta hidrobiologiari estuki lotuta dago, baina horiek organismo akuatikoak aztertzen dituzte batez ere.

Limnologia zenbaitetan ur gezen zientzatzat hartzen bada ere, ur masa gazi kontinentalen ikerketa ere barne hartzen du.

## Ikus, gainera 
* Laku

## Kanpo estekak
Jutsi

**Jutsi** Nafarroa Behereko ekialdeko udalerri bat da, Oztibarre eskualdekoa.

## Toponimia 
Toponimoak honako forma izan ditu:
* *Judsue*, XIII. mendekoa, Duchesne bildumaren CXIV. liburukia, 47. orrialdea)
* *Jutsue* (1472, Bastidaxarreko notarioa, 2. alea, 21. orrialdea)
* *Jutsia*, XIX. mendekoa, (Paul Raymondek *Yutsia*idatzia)

Frantsesez eta ofizialki **Juxue** ( ahoskatua) diote.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Biduze ibaia udalerritik igarotzen da, bere ibaiadarra den Babatzeko errekarekin batera. Azken honen adarrak diren beste bi erreka ere igarotzen dira Jutsitik: Negeluako erreka eta Etxebarneko erreka.

### Udalerri mugakideak 
* Arhantsusi eta Izura-Azme iparraldean
* Pagola ekialdean
* Larzabale-Arroze-Zibitze mendebaldean
* Donaixti-Ibarre hegoaldean

### Etxeak eta Auzoak 
* Hirigain
* Landaoihan
* Mehalzu
* Jutsi-Erbina
* Zotzarbe

## Ekonomia 
Laborantza eta basogintza dira udalerriko ekonomiaren oinarriak.

## Demografia 
1350eko zerga-erroldan, Jutsik 27 su zituen (5,5 pertsona inguru etxe bakoitzeko). Zenbaki hori 13ra emendatzen da 1412-1413ko erroldan, Karlos III.a Nafarroakoaren aginduz egina. Beherakada handi hori orokorra zen garai hartan Izurri Beltzaren ondorioz eskualdea asko despopulatu baitzen.

«Gaur egungo Nafarroako erresuman portuez haraindi dauden gizon eta armen» izeneko 1551ko erroldak hazkunde handia erakutsi zuen: Jutsik 61 su zituen.

Hona hemen datu modernoak:

## Kultura 
* Lehen Hezkuntzako eskola bat ere badago herrian.
* Ezker paret motako frontoi bat inauguratu zen 2010eko apirilean, erabilera anitzeko gela batekin batera. Oztibartarrak pilota elkarteak erabiltzen du.

### Elkarteak 
* Jutsin egoitza duen Euskal Argentina elkarteak, Argentinako euskal diasporarentzat egiten du lan.
* "Jutsi elgarrekin" herri-kirol taldea.

### Jaiak eta ospakizunak 
Herriko jaiak, ekainak 29aren (San Petri eguna) hurrengo igandean ospatzen dira.

## Ondasun nabarmenak 
* Aztarnategi protohistoriko bat dago udalerrian, Gazteluzarre; 361 mko muino batean dago,Arhantsusirekiko mugan.
* Donaazia eta Larramendia etxe fortifikatuak XIV. mendekoak dira.
* Herriko San Petri eliza Erdi Aroko amaierakoa da.
* XVIII eta XIX. mendeetako udalerriko etxe guztiak Frantziako Kultura Ministerioak ditu inbentariaturik .

## Jutsiar ospetsuak 
* Bertrand Santa Grazikoa (Arbide leinukoa), hasieran ezkutari, 1396an zaldun eta 1397 eta 1407 artean Donibane Garaziko gazteluzaina. Garia hartan Ingalaterran enbaxadore aritu zen Karlos III.a Nafarroakoaren izenean.. Osabaren partetik 1393an Izurako Latsaga gaztelua jarauntsi zuen..
* Ainara Agerre Lako (2001 -), Pagolako maskaradako kauter taldearen burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corrientes probintzia

**Corrientes** (guaranieraz: *Taragüí Tetãmini*) Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago. 88.199 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 1.197.553 biztanle zituen. Hiriburua Corrientes da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean Paraguai, ipar-mendebaldean Chaco probintzia, hego-mendebaldean Santa Fe probintzia, hegoaldean Entre Ríos probintzia, hego-ekialdean Uruguai, ekialdean Brasil eta ipar-ekialdean Misiones probintzia.

## Hizkuntzak 
Guarani jatorrizko biztanle kopuru esanguratsua dauka probintziak. Izan ere, 2004an guaraniera hizkuntza ofiziala izendatu zuten, gaztelaniarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Probintziaren webgune ofiziala Corrientes.gov.ar
Misiones probintzia

**Misiones** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago. 29.801 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 1.280.960 biztanle zituen. Hiriburua Posadas da.

## Mugak 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean, ekialdean eta hegoaldean Brasil, mendebaldean Paraguai eta hego-mendebaldean Corrientes probintzia.

## Historia 
* Europar kolonizazioa baino lehen guaraniak bizi ziren bertan.
* 1527an Sebastiano Caboto iritsi zen eskualdera.
* 1541ean Nuñez Cabeza de Vaca Iguazura iritsi zen.
* 1609an Jesusen Lagundiak lehenengo misioak fundatu zituen (1632an San Ignacio Mini-koa)
* 1767an Portugal eta Espainiak jesuitak eskualdetik egotzi zituzten .
* 1838an Paraguaik inbaditu zuen eskualdea.
* 1876an Argentinak bereganatu zuen lurraldea.
* 1984an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen San Ignacio Mini, Nuestra Señora de Santa Ana, Nuestra Señora de Loreto eta Santa María la Mayor misioak.

## Hiri nagusiak 
* Posadas (253.000 biztanle inguru 2001ean).
* Obera (55.000 biztanle).
* Eldorado (54.000 biztanle).
* San Vicente (Misiones) (38.000 biztanle).
* Puerto Iguazú (32.000 biztanle).

## Ikus, gainera 
* Iguazuko ur-jauziak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, misiones.gov.ar
Santa Fe probintzia

**Santa Fe** Argentinako probintzia da, herrialdearen barrualdean eta iparraldean dagoena. 133.007  kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 3.556.522 biztanle zituen. Hiriburua Santa Fe da.

## Mugak 
Mugakide hauek ditu: iparraldean, Chaco probintzia; ipar-ekialdean, Corrientes; hego-ekialdean, Entre Rios; hegoaldean, Buenos Aires probintzia; hego-mendebaldean, Córdoba; eta ipar-mendebaldean, Santiago del Estero.

## Pertsona ezagunak 
* Juan Jose Saer (1937-2005), idazlea.
* Jorge Valdano (1955-), futbolaria eta entrenatzailea.
* Gabriel Batistuta (1969-), futbolaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chaco probintzia

**Chaco** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen iparraldean dago, Paraguai-Paraná eta Bermejo ibaien artean. 99.633 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.142.963 biztanle zituen 2022an.. Hiriburua Resistencia da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: ipar-ekialdean Formosa probintzia, ekialdean Corrientes probintzia eta Paraguai, hegoaldean Santa Fe, hego-mendebaldean Santiago del Estero eta ipar-mendebaldean Salta.

## Ekonomia 
Ekonomia nekazaritzan eta baso ustiapenean oinarriturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villaverde Turtzioz

**Villaverde Turtzioz** (ofizialki ) Kantabriako udalerria da. 2005ean 368 biztanle zituen, eta 19,64&nbsp;km²-ko azalera du. Berez, Kantabriak Bizkaian duen barrendegi bat da, eta horregatik Euskal Herrikoa dela jo ohi da; zehazki, Bizkaiko Enkarterri eskualdekoa.

XV. mendearen erdialdean Pedro Fernández de Velasco, Haroko bigarren kondeak ibarra erosi zuen, Enkarterriekin loturik zeuden Aiara eta Saltzedoko jaunen eskuetatik aldenduz. Erosketa honetan egungo barrendegiaren aurrekaria dago.

1822an, Hirurteko Liberalaren garaian, udalerria sortu eta Villaverde Turtzioz izena hartu zuen (2005ean Villaverde harana izen tradizionala berreskuratu zuen). 1833ko banaketa administratiboan, Villaverde, antzinako jaurerria izanik, gertukoa zuen araubide erkideko probintziara lotu zioten (Santanderrera hain zuzen ere). Guduaren ostean haraneko eraikin gutxik zutik iraun zuten.

1986ko irailaren 26an, udalerriko zazpi zinegotzietatik seik (PSOEko hiru, eta Alderdi Demokrata Popularra, Coalición Popular eta Kantabriako Alderdi Erregionalistako bana), Piedad González (PSC-PSOE) alkate zutela, Villaverde Turtziozek Kantabria utzi eta Euskal Autonomia Erkidegoarekin bat egin zezala eskatu zuten. Bizkaiko Foru Aldundiak udal ebazpenari atxikimendua adierazi zion, baina Kantabriako Biltzarrak erabakia atzera bota zuen.

Zinegotzi horien alderdi politikoak haien erabakiaren aurka agertu zirenez, ordezkariok alderdiak utzi zituzten. 1987ko udal hauteskundeetan, udalerriak Bizkaiarekin bat egin zezan aldarrikatzen zuen hautes elkarteak (*Agrupación Unitaria Independiente* izenaz) gehiengo osoa lortu zuen. Horrela, 1987ko urriaren 30ean udal batzarrak Bizkaian sartzeari buruzko erreferenduma eskatu zuen. 1988an, baina, Espainiako Ministro Kontseiluak erreferendumaren aukera guztiz ukatu zuen. Espainiako Auzitegi Gorenak ere erabaki hori onetsi zuen, Udalaren eta Bizkaiko Foru Aldundiaren errekurtsoak atzera botata.

1991ko martxoan, alkateak berriro ere erreferenduma antolatzeko eskatu zion Espainiako Ministro Kontseiluari; baina berriz eskaera ukatu zuen Kontseiluak.

### 2003-2007 legegintzaldia 
2007ko maiatzaren 27ko udal hauteskundeen emaitzak hauek izan ziren:

## Garraioa 
### Trena 
Udalerriari zerbitzu ematen dion Renfe Feveren Turtziozko Villaverde geltokia dago.

### Autobusa 
Bizkaibus hiri-arteko autobus zerbitzuaren hurrengo lineak udalerritik pasatzen dira:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kantabriako udalerrien zerrenda
* Enkarterri

## Kanpo estekak
Mardea

**Mardea** Arraiozko auzoa da, Baztan udalerrikoa. 2022 hasieran, 63 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Formosa probintzia

**Formosa** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago, Gran Chaco eskualdean. 72.066 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 606.041 biztanle zituen. Hiriburua Formosa hiria da.

## Geografia 
Iparralde eta ekialdean Paraguairekin du muga, hegoaldean Chaco probintziarekin eta mendebaldean Salta probintziarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apaioa

**Apaioa** Baztan udalerriaren barnean dagoen Azpilkueta herriko auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 27 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 

## Kanpo estekak
Urrasun

**Urrasun** Azpilkuetako auzoa da, Baztanen dagoena, Nafarroa Garaian. 2007ko urtarrilaren 1ean 23 biztanle zituen.

## Demografia 

## Kanpo estekak
Entre Ríos probintzia

**Entre Ríos** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdean dago. 78.781 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 1.426.426 biztanle zituen. Hiriburua Paraná da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean Corrientes probintzia, ekialdean Uruguai, hegoaldean Buenos Aires probintzia eta mendebaldean Santa Fe probintzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxaide (Elizondo)

**Etxaide** edo —Euskal Herrian dauden *Etxaide* izeneko beste herrietatik bereizi behar denean— **Etxaide Baztan**Elizondoko auzoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Etxaide (Anue)

thumb|Etxaide 21-12-13
**Etxaide** Nafarroa Garaiko iparraldeko etxaldea da, Anue udalerrikoa. 2020ko erroldaren arabera, etxaldeak biztanle bakar bat du.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Beartzun

**Beartzun** Elizondoko (Baztan) ekialdean dagoen baserri-auzoa da. Ingurune menditsuan kokatua, iparraldean ez du urruti Auza (1.305 m), Baztango tontorrik nabarmenena.

Beartzungo errekako urak Bidasoa ibaira doaz.

## Mugakideak 
Ipar-mendebaldean herrikidea den Berro eta harantzago norabide berean herriburua den Elizondo, hegoaldean Aldude (Nafarroa Beherea), ekialdean Banka eta Aldude (NB) eta mendebaldean Irurita (Baztan) mugakide ditu.

## Koartela
Auzo honetan karabineroen edo mugazainen kaserna egon zen, gaur egun hondakinak baino ez daude zutik. Hiru solairuko eraikina zen. Martxan zegoenean, 18 goardia bizi ziren, eta aduanaren arduradunak ziren. Tenientea ere egon zen, baina ez zen bertan bizi. Karabineroez gain, bi goardia sekretuak ibiltzen ziren, uniformerik gabe: Sarasola eta Bordaxuri deiturikoak.

## Beartzundar ezagunak
* Joxepi Miura, Urruxka etxekoa eta bailarako kultur dinamizatzailea.

## Erreferentziak
## Kanpo-estekak 
* Baztango udal webgunea
Aroztegia

**Aroztegia** Lekarozko auzoa da, Baztan udalerrikoa. 2022 hasieran, 12 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oharriz

**Oharriz** Lekarozko auzoa da, Baztan udalerrikoa. 2022 hasieran, 36 biztanle zituen.
Aipagarriak dira XVIII. mendeko Oharriz jauregia eta Perurena baserria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ribamontán al Mar

**Ribamontán al Mar** Kantabriako udalerria da. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 4.408 biztanle zituen eta 37,09&nbsp;km²-ko azalera du.

## Herriak 
* **Carriazo** (herriburua)
* Castanedo
* Galizano
* Langre
* Loredo
* Somo
* Suesa

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Kantabriako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Mugairi

**Mugairi** Oronoz-Mugairiko auzoa da.

## Pertsonaia ezagunak 
* Iñaki Otxandorena (1977-), pilotaria.

## Kanpo estekak
Zozaia

thumb|Herriko etxeak
thumb|Herriko eliza
**Zozaia** Oronoz-Mugairiko auzoa da.

## Ondare nabarmena 
* **Zozaiako jauregia**: XVI. mendean eraikia, Baztan haraneko dorretxe zaharrenetakoa da.

## Kanpo estekak
Chubut probintzia

**Chubut** (; ) Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen hegoaldean dago, Patagonia eskualdean. 224.686 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 603.120 biztanle zituen. Hiriburua Rawson da, baina Comodoro Rivadaviak biztanle gehiago ditu.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean Río Negro probintzia, hegoaldean Santa Cruz probintzia, mendebaldean Txile eta ekialdean Ozeano Atlantikoa. 15 departamendu eta 46 udalerritan banaturik dago.

## Historia 
* Tehueltxeak ziren jatorrizko biztanleak, lurraldera europarrak iritsi baino lehen.
* XIX. mendean Galestik joandako herritar batzuk hasi ziren lurraldea jendeztatzen. Hortik datoz hainbat izen toponimiko.
* 1939an *"Cymru-Ariannin/Gales-Argentina"* elkartea sortu zuten.

## Hiri nagusiak 
# Comodoro Rivadavia: 135.632 biztanle (2001).
# Trelew: 89.547
# Puerto Madryn: 57.791
# Rawson (hiriburua): 26.183

## Hizkuntzak 
Gaztelania hizkuntza nagusia den arren, hizkuntza gutxitu batzuk mintzatzen dira: alde batetik, mapudunguneko hiztun maputxeak eta bestetik, galeserakoak.

## Ikus, gainera 
* Galesak Patagonian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Probintziaren webgune ofiziala Chubut.gov.ar
* "Cymru-Ariannin" elkartearen webgune hirueleduna Cymru-ariannin.org
Iñarbil

**Iñarbil** Erratzuko auzoa da, Baztan udalerrikoa. 2022 hasieran, 37 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Ondarea 
* Etxenike jauregia
* San Gregorio ermita
* Lixutegia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zigaurre

**Zigaurre** Zigako auzoa da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 49 biztanle ditu.

## Leku interesgarriak 
* Baztango behatokia

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Eriete

thumb|Eriete 20-12-17
thumb|Eriete 21-6
**Eriete** Zizur Zendeako etxagunea da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak lau biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak 
*  Hustutako herriei buruz Navarreria webgunean.
Gazolatz

**Gazolatz** Zizur Zendeako herria eta kontzejua da, Nafarroako Foru Erkidegoan kokatuta. 2014ko urtarrilaren 1eko erroldan, 136 biztanle zituen.

## Inguru naturala eta kokalekua 
Gatzolatz Zizur Zendearen hegoaldean dago, eta kontzejuak 450 hektareako azalera dauka.

## Ondarea 
* Garbikundeko Andre Mariaren eliza:
* Zizur Zendeako udaletxea: Udal egoitza.
* Gazolatzeko erromatar kanpamendua

Irudi:Retablo Mayor Iglesia Gazolaz.jpg|Garbikundeko Andre Mariaren elizaren erretaula nagusia.
Irudi:Ayuntamiento_de_la_Cendea_de_Cizur.jpg|Zizur Zendeako udaletxea.

## Demografia eta biztanleria 
## Ekonomia 
Gatzolatz bi millioi euroko zorra dauka Gatzolatzeko Zerbitzuen Insdustrialdean izan zuen parte hartzearengatik. 2016ko Maiatzaren datara, Gatzolaztek Nafarroan zorpetuago dagoen herria da. Urtero 35.000 euroko aurrekontua du.

## Azpiegitura eta garraioak 
La Pamplonesa autobus konpainiak **Gatzolatz** Iruñearekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

* Beraskoain - Arraitza - Zabaltza - Baternain - Zizur Nagusia eta Iruñea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zizur Zendea

## Kanpo estekak
Gendulain

**Gendulain** izen bereko toki asko izan daiteke:

# Gendulain: Zizur Zendeako herri hustua.
# Gendulain: Esteribarko lekua.
# Gendulain: Odietako kontzejua.
# Gendulain: Longidako herri hustua.
Larraia

**Larraia** Zizur Zendeako kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 58 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Azpiegitura eta garraioak 
La Pamplonesa autobus konpainiak Larraia Iruñearekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

* Beraskoain - Arraitza - Zabaltza - Baternain - Zizur Nagusia eta Iruñea

## Iruditegia 

Fitxategi:Larraia.jpg|Larraiatik gertu dauden laborantza lurren ikuspegia.
Fitxategi:Larraia 2020.jpg|Larraia 20-12-17
Fitxategi:Larraia 20-12-17.jpg|Larraia 20-12-17

## Kanpo estekak
Sagues

thumb|Sagues 20-12-7
thumb|Sagues 20-12-7
**Sagues** (zizurrera: *Sagoze*) Zizur Zendeako kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 24 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Neuquén probintzia

**Neuquén** Argentinako 23 probintzietako bat da. Herrialdearen mendebaldean dago, Patagoniaren iparraldean. 94.078  kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2022an 726.590 biztanle zituen. Hiriburua Neuquén da.

## Geografia 
Mugakideak hauek ditu: iparraldean Mendoza probintzia, ekialdean eta hegoaldean Río Negro probintzia eta mendebaldean Txile.

## Hizkuntzak 
Gaztelania hizkuntza nagusia den arren, mapudungunezko hiztun maputxe batzuk ere bizi dira probintzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Probintziako webgune ofiziala Neuquen.gov.ar
Zarikiegi

thumb|Zarikiegi 20-12-15
**Zarikiegi** Zizur Zendeako kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 154 biztanle ditu. Nafarroako hiriburutik hamaika kilometrora dago, Erreniega mendilerroaren lehen maldetan eta itsasoaren mailatik 630 metro ingurura.

## Inguru naturala eta kokapena 
Zarikiegi A-12 errepidearen ekialdean dago, iparraldean Gendulaineko herri hustuarekin egiten du muga, ekialdean Muru-Astrainekin, hegoaldean Erreniegarekin, eta ekialdean Espartza eta Arlegirekin. Azken bi hauek Galar Zendeako kontzejuak dira.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
* **San Andres eliza**: Erromanikoa. XIII. mendean egindako eraikina da eta Donejakue bidea albotik igarotzen denez, historian zehar erromesen geralekua izan da. Eliza nabe bakarrekoa da eta gurutzeria bakaneko harlandua dauka. Portada erromanikoa, landare itxurako kapitelak dauzka alboetan.
:Eliza barruan, XVII. mendearen hasierako erretaula nagusi erromanista dago.

## Ekonomia 
Kontzejuaren hegoaldean, Erreniega mendilerroan, EHN enpresak eraikitako parke eolikoa dago. Instalaturiko potentzia 20,30 megawattekoa da. Parkearen jabea Acciona da gaur egun.

## Jaiak eta ospakizunak 
Zarikiegiko jaiak ekaineko azken aurreko asteburuan ospatzen dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:De romería-Zariquiegui-larrazun.jpg|Erromesaldia Zarikiegin.
Fitxategi:Zerri hiltzea. Zarakiegi, Nafarroa. Euskal Herria..jpg|Zerri hiltzea.

## Kanpo estekak 
*  Zarikiegiri buruzko webgunea.
* Zarikiegiko San Andres kalearen ikuspegia Google Street View-n.
Zizur Txikia

**Zizur Txikia**  (Oltzako hizkeraz: *Zizur Txipie*) Zizur Zendeako kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 1.383 biztanle zituen. 2010ean, berriz, 2020 lagun bizi ziren Zizur Txikian.

## Ondarea 
* **Sanjoandarren eliza**: Done Jakue Bidean eta herriaren sarreran dago.
* **San Emeterio eta San Zeledonio eliza**: XII. mendeko eliza erromanikoa.

Fitxategi:Cizur Menor.JPG|Sanjoandarren eliza.
Fitxategi:Cizur Menor-freecat-01.jpg|San Emeterio eta San Zeledonio eliza.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraioa 
Kontzeju honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren line bat da:

## Hezkuntza 
* San Fermin Ikastola

## Ikus, gainera 
* Iruñerria

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Undio

thumb|Undio 20-12-15
thumb|Undio 20-12-15
**Undio** Nafarroa Garaiko kontzejua da, Zizur Zendean dagoena. 2020an 242 biztanle zituen. Herriko jaiak irailaren hirugarren igandean ospatzen dira.

## Geografia 
Undio Iruñerrian dago, Zizur Zendearen hego-ekialdean, Erreniegaren iparraldeko magalean, Iruñetik 13 kilometrora. 9,1 kilometroko kosdroko eremua hartzen du.

## Demografia 
## Ekonomia 
Kontzejuaren hegoaldean, Erreniega mendilerroan, EHN enpresak eraikitako parke eolikoa dago. Instalaturiko potentzia 20,30 megawattekoa da. Parkearen jabea Acciona da gaur egun.

## Ondarea 
* San Martin Tourskoa eliza, XIV. mendekoa
* Undioko jauregia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorostapolo

**Gorostapolo** Erratzuko auzoa da, Baztan udalerrikoa. 2022 hasieran, 54 biztanle zituen.

## Geografia 
* Xorroxin ur-jauzia

## Biztanleria 
## Ondarea 
* Doloretako Ama Birjina ermita

thumb|500px|erdian|Gorostapalo auzoaren irudi orokorra.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkirotz

**Ezkirotz** izen bereko toki asko izan daiteke:

# Ezkirotz: Galar Zendeako kontzejua.
# Ezkirotz: Esteribarko kontzejua.
# Ezkirotz kalea: Iruñeko Iturrama auzoko kalea, izen bereko Galarrerako bidean.
Galar (kontzejua)

thumb|Galar 20-12-9
**Galar** kontzejua Galar udalerriko herria da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 121 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak 
* Galar Zendeako webgunea
Getze

**Getze** euskal toponimoa da, gatzaren ustiaketarekin erlazionatutakoa, eta bi herriren izena da:

* Getze: Galar Zendeako kontzejua, non Galarko gatzagak dauden.
* Getze: Ibargoitiko kontzejua, non Ibargoitiko gatzagak dauden.
Getzaurre

**Getzaurre** Beriain udalerriko auzoa da. Gaztelaniaz *Poblado de Potasas* izenarekin jaio zen Beriain herri zaharretik aldenduta eta N-121 errepidearen ertzean *Getzaurre* izeneko parajean.

Auzo hau XX. mendearen erdialdean sortu zuen "Potasas de Navarra" enpresak, langileak lantegitik hurbilago egoteko. Herri zaharrak baino askoz biztanle gehiago izanik, Galar Zendearekiko desanexioa suertatu zenean oso bestelako ezaugarriak zituzten bi guneek batera "Beriain" udalerria sortu zuten, herri zaharrarena erabiltzeko eta oso popularra izanik ere *Poblado de Potasas* izendapena bazterrean uzten hasteko. Azken urteetan biak hurbilarazten dituzten etxetalde berri batzuk eraiki dira.

## Jaiak eta ospakizunak 
Abenduaren 4ean Santa Barbararen (meatzarien patroia) omenezko prozesioa antolatzen da.

## Herritar ezagunak 
* Aurora Beltrán (1964 -) abeslaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Galar Zendea

## Kanpo estekak
Espartza (Galar)

**Espartza** Galar Zendeako kontzejua da. 2024an herriak 382 biztanle ditu.

Etxadia fatxada luzituta duten harrizko eraikuntzez osatuta dago. Herriaren goialdean, San Esteban Parrokia dago, Erdi Aroko tenplua , 1200. urtean eraiki zena, nahiz eta XVI. eta XVII. mendeetan aldatu zuten.thumb|Espartza 20-12-9|erdian
## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CONCEJO ESPARZA de GALAR / GALARko ESPARTZA KONTZEJUA. Kontzejuaren blog ofiziala.
* Arozamena Ayala, Ainhoa eta Asiron Sáez, Joseba: “Esparza de Galar” *Eusko Ikaskuntza*
Subitza

**Subitza** Galar Zendeako kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 162 biztanle ditu.

thumb|Subiza 20-12-18|erdian
## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
* Noaingo akueduktua

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Olatz Nagusia

## Kanpo estekak
Lizarragabengoa

**Lizarragabengoa** Etxarri Aranazko (Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldea) herri bat da, kontzejutzat eratua. 1842ko erroldan, udalerri independentetzat ageri da. 2005ean, 38 biztanle zituen. Nafarroa Garaiko Sakana eskualdearen erdialdean dago, Iruñetik 40 kilometro mendebaldera. Geografiaren aldetik, Arbizutik askoz ere hurbilago dago Etxarri Aranaztik baino, eta, beraz, Lizarragabengoko herritarrek harreman handiagoa dute Arbizurekin. Ia herritar guztiak dira euskaldunak.

## Historia 
[thumb|ezkerrera|Susana Agerre lizarragabengoatar sokatiralaria, [Koldo Zuazorekin hizketan, Sakanan egiten den nafar euskararen erakusgarri.]]

1936an erosi zioten garai hartan bizi ziren herritarrek Silberia Zubizarreta jabeari, Gerra Zibila lehertzear zegoela, bertako etxe, borda, soro eta basoa. Bederatzi familia ziren orduan: Eujeniaren etxea, Axtalaren etxea, Jakanea, Mozoren etxea, Turubiaren etxea, Domingoren etxea, Ameikenoren etxea, Txominenea eta Altxegaren etxea, gehi apaiza bizi zen Apezaren etxea.

2009ko maiatzaren 10ean, igandearekin, AHTren (abiadura handiko trena) inguruko herri galdeketa egin zen. Erroldaren arabera 32k zuten boza emateko eskubidea eta 31k eman zuten. Boto guztiak trenbide erraldoi hori eraikitzearen kontrakoak izan ziren.
thumb|238x238px|Eliza

## Euskara 
Lizarragabengoan Sakanako euskara egiten da, Arbizukoaren oso antzekoa. Gipuzkeraren ezaugarriren bat edo beste erakusten duen arren, nafarreraren ezaugarriak ditu gehienbat, beraz, hizkera honek. Izan ere, Etxarriko eta Arbizuko hizkeren artekoa da. Dena dela, egun, hiztun gehienek Arbizuko euskararen eragin handiagoa dute, eta harekin bat egiten ari da Lizarragabengoko hizkera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Nagusia

thumb|Olatz Nagusia 20-12-18
**Olatz Nagusia** (*Olatz Subitza* ere deitua) Galar Zendeako kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 28 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Olatz Txipia
* Olatz (Mutriku)

## Kanpo estekak
Barbatain

thumb|Barbatain 20-1218
**Barbatain** Galar Zendeako etxaldea da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, etxaguneak hamazortzi biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Elkano (Eguesibar)

thumb|Elkano 20-11-22
**Elkano** Nafarroa Garaiko Eguesibar udalerriko kontzeju bat da. 2007an, 179 biztanle zituen.

## Demografia 
## Ubarmin 
Bertan dago kokatuta gaur egun Osasunbidean sartutako Ubarmin Klinika.

### Condaren linea 
Conda autobus konpainiaren Eguesibar eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:

* Sagaseta - Elkano - Ibiriku - Egues - Altzuza eta Iruñea

## Pertsonaia ezagunak 
* Joakin Lizarraga (1748-1835), apaiz eta idazle euskalduna.

## Kanpo estekak 
* Elkanoko elizaren argazkia.
Elia

thumb|Eliako tximinia bitxi bat. Egun, desagertua.
thumb|Elia 20-11-24
thumb|Elia 20-11-24
**Elia** Eguesibarreko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 26 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Eguesibar

## Kanpo estekak 
* Herriko kaleen ikuspegia.
Erantsus

thumb|Erantsus 20-11-24
**Erantsus** Eguesibarreko kontzejua da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak hamairu biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Azpiegitura eta garraioak 
Conda autobus konpainiaren Otsagabia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:

* Otsagabia - Ezkaroze - Orontze - Espartza Zaraitzu - Sartze - Gorza - Galoze - Nabaskoze - Irunberri - Artieda - Artaxo - Agoitz - Urrotz - Lintzoain - Erantsus - Ibiriku - Egues - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Konpainia berdinaren beste linee batek Irunberri eta Iruñea batzen ditu, Irunberritik aurrera aurreko lineak duen ibilbide berarekin.

Orbaizeta eta Iruñea batzen dituen lineak ere Agoitz zeharkatzen du, eta honako ibilbidea egiten du:

* Orbaizeta - Orbara - Aribe - Garralda - Orotz-Betelu - Artzibar - Agoitz - Urrotz - Lintzoain - Eguesibar - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

## Ikus, gainera 
* Eguesibar

## Kanpo estekak 
* Herriaren inguruko zelaien ikuspegia Google Street View-n.
Gorraitz (Eguesibar)

**Gorraitz** (Gorraiz gaztelaniaz) Eguesibarko kontzeju bat da. Gaur egun txalet ugari eraiki dira bertan. Haien eraikuntza 1993an hasi zen. Urbanizazio berri baten erdian golf zelai bat ere badago. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 3.299 biztanle ditu.

## Kokapena 
Iruñerriaren ekialdean dago, Eguesibar haranaren mendebaldeko zatian, Iruñeko erdigunetik 6 kilometro ipar-ekialdera. Iparraldean Egues kontzejuarekin mugatzen du, hegoaldean Sarriguren du, ekialdean Olatz eta mendebaldean berriz Ardanatz.

## Historia 
1558an Lantzelot Gorraizkoak Donibane Garazi erasotzeko Eguesibarko 80 gizon erreklutatu zituen, hauek beste nafar eta gipuzkoarrekin batera ontzi multzo bati su ematen bukatuko dute. Uharteko Miravalles mendian zegoen gotorlekuarekin batera, Gorraizko gazteluak Iruñeko ekialdeko defentsan nolabaiteko garrantzia izan zuen.

1845ean Gorraitzek sei etxe, eliza bat (Doneztebe eliza), antzinako jauretxe bat (ziurrenik Lantzelot Gorraizkoarena) eta elizari atxikitako hilerri batez osaturik zegoen. Biztanleria bertako harrobian lan eginez nahiz gari, arto, patata eta lekaleak ereinez bizi zen.

1993an Gorraizko Urbanizazioa eta Gorraizko golf zelaia eraikitzeari ekin zitzaion.

## Demografia eta biztanleria 
## Garraioa 
Kontzeju honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 2 linea daude:

## Kultura 
Hizkuntza nagusia gaztelania da; XVIII. mende erdian galdu zen euskara.

## Ondarea 
* Gorraizko gaztelua: XVI. mendeko dorretxe zaharberritua, gaur egun bere aldamenean jatetxea eta hotela daude.
* Doneztebe eliza: Antzinako herriko eliza gutxienez 1700eann jada aipatua da, baina gaur egungo eliza 2001ean inauguratu zen.
* Bestelakoak: Etxebizitza partikular ugarik arkitektura modernoaren sariak irabazi dituzte, maila ekonomiko handiko jendearen etxebizitzak izanik bertako nahiz kanpoko arkitektoek diseinatuak izan baidira.

## Ikus, gainera 
* Eguesibar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egues etorbidearen ikuspegia Google Street View-n.