open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ásgrímur Jónsson

**Ásgrímur Jónsson** (Galtafell, Islandia, 1876ko martxoaren 4a – Gaulverjabær, Islandia, 1958ko apirilaren 5a) margolaria izan zen, Islandiako lehendabiziko margolari profesionala.

## Biografia 
Jónssonek batez ere paisaiak eta gai folklorikoak landu zituen. Estilo aldetik, naturalismotik inpresionismora joan zen aldatzen. Margolaritza Danimarkan ikasi zuen, Kopenhagengo Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen. Europan zehar, bereziki Italian, ibili ondoren, 1909an Islandiara itzuli zen.

Haren ondarean oinarrituta haren lantegian museo bat antolatu zen, gaur Islandiako Galeria Nazionalaren parte dena.

Islandiako Unibertsitatearen ohorezko irakaslea, 1933an Grand Knight of the Icelandic Order of the Falconeko partaide izendatu zuten. Royal Swedish Academy of Arts erakundeko partaidea zen.

## Obra 
* *Tindafjöll mendia* (1904)
* *Thingvöllum-etik* (1905)
* *Búkolla, behia* (1949)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jónssonen lanak, National Gallery of Icelanden.
*  Biografia.
*  Ásgrímur Jónssonen ondarea.
Gabrielle eta Jean

***Gabrielle y Jean*** Pierre-Auguste Renoir margolari frantsesaren margolana da, 1895an egina. Gaur egun Pariseko Musée de l'Orangerien ikus daiteke.

## Azterketa 
XIX. mendearen azken hamarkadan eta XX. mendearen hasieran Renoirrek haren seme-alabak protagonistatzat zuten margolan batzuk egin zituen. Sarritan, lan horitan ere Gabrielle, haurren etxe-irakasle eta bere emazte Aline Charigoten lehengusina agertzen zen. Gabrielle Renoirren zenbait margolanetan ere modelo gisa ikus dezakegu. Lan honetan Gabriellerekin batera margolariaren Jean semea dago. Jean Renoir hogeitamargarren hamarkadan zinema-zuzendari ezaguna izango zen.

Margolan honetan Gabrielle Jeanekin jolasten ari da. Emakumeak eskuan behi bat dauka; haurrak, bestetik, pertsona baten irudia baina hori ez da oso garbi ikusten. Margolan honetan Renoirrek argiarekin jolastu zuen: emakumeak ile beltza eta alkandora urdina duen bitartez, haurra argi gainezka ikusten dugu, batez ere jazten duen mantal zuriari esker. Atzean, ez dakigu ormaren apaingarriak diren edo beste margolan bat, lorez betetako orma ikus daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jean Renoirren erretratua

## Kanpo estekak 
* :http://www.christies.com/lotfinder/drawings-watercolors/pierre-auguste-renoir-gabrielle-et-jean-renoir-5565895-details.aspx
Apnea (medikuntza)

**Apnea** (grezieratik: , *pnein*, «arnastu», eta *-a* aurrizki pribatiboa) arnasarik gabeko egoera da. Arnas etenaldia da, gutxienez 20 segundoz luzatzen dena.

Nahi gabeko apnearen atzean alderdi ezberdinak daude: bihotz-geldialdia (apnearen ohikoena), loaren apnearen sindromea, hainbat droga eta anestesiko, traumatismoak, gaitz neurologikoak, etab.

Apnea luzeak oxigeno maila jaisten du odolean, eta hiru minututan luzatzen denean burmuinetan kalte larriak eragin ditzake. Era berean, karbono dioxidoaren odol-maila igotzen du, eta pH jaitsi.

Urpean gertatzen diren aldaketa fisiologikoek apnea luzeagoak ahalbidetzen dituzte. Urpekari trebatuek hainbat minutu eutsi diezaiokete arnasarik hartu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Marruma

**Marruma** Tolosaldeko (Gipuzkoa) musika talde bat izan zen, 1990an sortua.

1994an finkatu zen taldearen garai aktibo eta emankorrena garatu zuen laukotea: Mikel Larrarte tolosarrak (bateria), Mikel Atxega anoetarrak (baxua), Iban Gurrutxaga amezketarrak (gitarra), eta Xabier Mitxelena “Mitxel” hernaniarrak (ahotsa) osaturikoa, hain zuzen.

## Ibilbidea 
16-18 urteren bueltan zebiltzan Marrumako hasierako partaideak, taldea sortzeko ideiarekin elkartu zirenean. Batez ere bertsioak joz igo ziren oholtzetara hasiera batean, garai berean pixkanaka lehen sormen lanei ekinez. 1992an, Tolosako Galtzaundi euskara elkarteak bultzaturiko Martxaundi I izeneko lehenego bilduman parte hartu zuten taldearen sortzaile izandako Mikel Larrate, Mikel Atxega, Xabi Zubeldia eta Koldo Sainzek. Horren ondoren, Iban Gurrutxaga iritsiko zen taldera, Koldoren ordez.

1994an Xabier Mitxelena "Mitxel" batu zitzaion laukoteari, garai hartan boskote bezala grabatu zutelarik taldearen maketa ofizial bakarra, Jon Ander Larrañagaren eskutik. Handik aurrera ekingo zioten lokalean esperimentatuz eta zuzeneko ugarirekin taldearen garapenari, euren estilo eta nortasunaren bila. 1995an Martxaundi IIan parte hartu zuten oraindik boskote bezala. Handik gutxira Xabik taldea utziko zuen.

Ondorengo urteetan taldeak bere bilakaerarekin jarraitu zuen, Euskal Herriko hainbat Gaztetxe eta tamaina ertain edota txikiko aretoetan euren jardunaren arrastoa utziz. Urte horietan zehar bidaide izan zuten Alberto Irurzun soinu teknikaria emanaldi gehientsuenetan. Leihaketen garaia ere izan zen tarte hori taldearentzat; Donostia Hiria Leihaketa, Cadena 100 irrati katearena ere fase desberdinetan, eta azkenik Bilborock leihaketaren aitzakiarekin areto eta erakusleiho ezagunagoetara iritsi ahal izan ziren.

*Ikastola berria eraiki dezagun Zuberoan* (Esan Ozenki, 1997) diskan parte hartu zuten, Urruñako Koralys estudioan grabatutako Paristik Datorren abestiarekin.

1998aren hasieran, Gogoetak (Oihuka, 1998) bere iraupen luzeko diska bakarra argitaratu zuten, urtean zehar hainbat zuzeneko eskainiz. Urte bereko abenduan Bilboko Kafe Antzokian eskainitako kontzertua taldearen azken emanaldia izango zen, eurek horren jakitun izan gabe. 1999an taldea desegin zuten.

## Diskografia 
* *Gogoetak* (Oihuka, 1998).

## Kolaborazioak 
* *Ikastola berria eraiki dezagun Zuberoan* (Esan Ozenki, 1997)
* *OIHUKATU 1* (Oihuka, 1998)

## Kanpo estekak 
* Andoaingo jubilatuak blogean Marrumari buruzko informazioa.
* Euskal musika katean taldeari buruzko informazio gehiago
Jean Renoirren erretratua

***Jean Renoirren erretratua*** Pierre-Auguste Renoir margolari frantsesaren margolana da, 1901an egina. Gaur egun Mexiko Hiriko Soumaya Museoan ikus daiteke.

## Azterketa 
Lan hau egin zuenean Renoirrek hirurogei urte zituen. Margolanean agertzen den haurra bere semea Jean da, Aline Charigot modeloarekin izan zuen hirugarren semea. Jean Renoir hogeitamargarren hamarkadan zinema-zuzendari eta idazle ezaguna izango zen. Haurra garaiko modaren arabera dago jantzita eta ile luzea erakusten du. Jean dela jakingo ez bagenue neska bat dela pentsatuko genuke. Erretratuak poztasuna trasmititzen du, alaitasuna nahiz eta margolariak erreuma eta artritisaren zantzuak izan: pintzelak heltzeko eskuan bendak erabili behar zituen.

Renoirren obra osoan bezala honetan ere argiak garrantzi handia du. Argia haurraren aurpegian fokalizatzen da eta efektu hori indartzeko ilearen kolore bizia eta gorbata erabili zituen. Erretratuak, gainera, forndo argi ilun baten gainean, kontraste handiago eragiten du.

## Ikus, gainera 
* Gabrielle eta Jean

## Kanpo estekak
Emakume biluzik etzanda, atzetik ikusita

***Emakumea biluzik atzetik ikusita*** (frantsesez *Nu couché, vu de dos*) Pierre-Auguste Renoir margolari frantsesaren margolana da, 1909an egina. Gaur egun Pariseko Orsay museoan ikus daiteke.

## Azterketa 
Renoirren lan hau Velázquezen beste lan batean oinarritzen da, *Venus del espejo* lanean alegia. Bien arteko desberdintasun nagusia bigarren honetan irudia difuminatua ikusten dela esan dezakegu. Berez, elementu definituena emakumearen azpian ikusten den burkoa izan daiteke. Eszena, bestetik, sinplifikatu du Renoirrek: hemen ez dugu Kupido ikusten, ezta ere ispilua non modeloaren aurpegia azaltzen zen Velazquezen lanean. Orokorrean, Renoirren irudiak errealismo gutxiago azaltzen du.
thumb|Velazquezen margolan honetan oinarritu zen Renoir.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Orsay Museoan.
David Starr Jordan

**David Starr Jordan** (1851ko urtarrilaren 19a - 1931ko irailaren 19a) Ameriketako Estatu Batuetako iktiologo, hezitzaile, eugenizista eta bakearen aldeko aktibista izan zen. Indianako Unibertsitateko presidentea izan zen eta Stanford Unibertsitatearen presidente sortzailea.

## Lanak 
### Artikulu hautatuak 
* (1893). "The Educational Ideas of Leland Stanford," *Educational Review* **6**, pp.&nbsp;136–143.
* (1902). "Certain Problems of Democracy in Hawaii," *Out West* **16**, pp.&nbsp;25, 239.
* (1906). "The Trout and Salmon of the Pacific Coast," *The Pacific Monthly* **15**, pp.&nbsp;379–389.
* (1906). "Pelagic Sealing and the Fur Seal Herd," *The Pacific Monthly* **15**, No. 6, pp.&nbsp;517–522 [with George A. Clark].
* (1906). "Stanford University and the Earthquake of April 18, 1906," *The Pacific Monthly* **15**, No. 6, pp.&nbsp;635–646.
* (1907). "The Present Status of Darwinism," *The Dial*, Vol XLIII, July/December, pp.&nbsp;161–163.
* (1913). "The Interlocking Directorates of War," ''The World's Work'' **26**, pp.&nbsp;277–279.
Neskak beltzez

***Neskak beltzez*** () Pierre-Auguste Renoir margolari frantsesaren margolana da, 1881an egina. Gaur egun Moskuko Pushkin Museoan ikus daiteke.

## Azterketa 
Neskak saloi publiko batean kokatuak dira. Bi dira baina horietako bat difuminatuago dago marra arinagoez margotuta; horrela, protagonismoa ezkerrekoa du, aurrera begiratzen duena, alegia. Izenburuak dioenez, beltzez jantzita daude; fondoa nahiko iluna da ere bai. Horren gainean bi nesken aurpegi zuriek argia zabaltzen dute, margolari honi hainbeste gustatzen zitzaion kontrastea sortuz. Bien aurpegiek seriotasun orekatsu bat adierazten dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Lehenengo irteera*

## Kanpo estekak
Amanece, que no es poco

***Amanece, que no es poco*** José Luis Cuerdak zuzenduta espainiar film bat da. 1989ko urtarrilean estreinatu zuten. Umore absurdoa lantzen duen film koral bat da, gidoi surrealista batekin, Albaceteko probintzian garatua.

## Sinopsia 
Oklahomako Unibertsitatean lan egiten duen espainiar ingeniari bat Espainiara itzuli da bere urte sabatikoaz gozatzera. Bere aitarekin batera menduko herri batera iristen da. Bertan inor ez dagoela ematen du, baina herritar guztiak mezan daude.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Kirolaren Urrezko Domina

**Nafarroako Kirolaren Urrezko Domina** kirol saria da Nafarroako Gobernuak ematen duena. Nafarroako kirolaren alde egindako lana saritzeko ematen da urtero, zilarrezko domina eta ohorezko sariarekin batera.

## Historia 
2014an Patxi Puñal futbolariari eman zioten, 2012an Mateo Garraldari 2008an Iñaki Otxoa de Olza eta bere taldeari 2010ean Marta Mendia atletari 2011n Ruben Beloki pilotariari eta 2009an Juan Carlos Barcos judo arbitroari eman ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Diez de Ultzurrun

**Pedro Diez de Ultzurrun Etxarte** (Iruñea, 1924ko abenduaren 27a - Iruñea, 1994ko urriaren 20a) Nafarroa Garaiko medikua eta euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Iruñeko San Anton kalean jaioa, lehen ikasketak Nafarroako hiriburuan egin zituen eta bukatzean Zaragozan egin zituen Medikuntzako ikasketak; ondoren, Basurtuko erietxean bi urte eman zituen barne-mediku lanetan, endokrinologia eta elikadura espezialitateak egin zituelarik.

## Kultur eragile eta euskaltzalea 
Euskaltzaletasuna familiatik bazetorkion ere, hizkuntza ordea ez zuen etxean jaso (ama, Frantziska, Iruñekoa eta aita, Pedro, Zildozkoa zirelako) eta 1951ean, Francisco Tirapu irakaslearen eskutik, Iruñean gerra ostean antolaturiko lehenbiziko euskara ikastaroan izena eman eta ikasteari ekin zion buru-belarri.

Nafarroako Foru Aldundiko Vianako Printzea Erakundeko Euskararen Aldeko Sailaren zuzendari izan zen 1957tik 1973 arte. Haren zuzendaritzapean, nafar idazleen hainbat liburu eman ziren argitara. 1960. urtean, Makirriainen aurkitutako 1828ko euskal katixima bat aztertu zuen.

Bertsogintzan ere aritu zen eta 60koen hamarkadan egindako Nafarroako Bertsolari Txapelketaren antolatzaile nagusienetariko bat izan zen. Horretaz gain, Bertsolari Txapelketa Nagusian hirutan aritu zen epaile lanetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bidegileak bilduma: Pedro Diez de Ultzurrun.
* Bertsozale.com: Pedro Diez de Ulzurrun.
* Auñamendi euskal enziklopedia.
Khea Ziater

Mina Espazio kolektiboan (1997-2000) eta FTI Antzerkiola Imaginarioan (1999-2009) ibili ondoren, **Khea Ziater** 2010ean sortu zen Bilbon, Alex Gerediagaren eskutik. Konpainiaren lehendabiziko lanak "La canción de Gloria" (2010) eta "Satisfaktion" (2013) izan ziren. 2014ean, "NOT never on time" lana aurkeztu  zuen, zalantzarik gabe, konpainiaren lan-ildoa markatu izan duen obra; hura izan zelako film eszeniko moduan aurkeztutako lehena.

Gerora, ildo horri jarraiki, "Malmö" (2016) eta "Monteverdi: quarto libro dei madrigali" (2017), etorri ziren. Aurrerago Arriaga Antzokiak ekoiztutako proiektuak: "Macbeth" (2019) eta "Faces" (2021): John Cassavetesen filmaren egokitzapena; eta Khea Ziaterren berezko ekoizpenak: "Oymyakon habitación 101"(2020), "Winona & Grace"(2022); eta hauen artean azkenengoa dena, "La Sed del Minotauro" (2024), txandakatu ditu konpainiak. 

## Ezaugarriak 
Arlo estetikoan zein narratiboan antzerkia eta zinema lotzen dituen kodeen bilaketan oinarritzen den proiektu independiente bat da. Orain arte egitasmo honen emaitza bezala jaiotako ikuskizun guztiak sorkuntza originalak izan dira. Darabilten lengoaia konbentzionala ez den arren, publikoaren konplizitatea bilatzen dute, gai unibertsalen inguruan arituz.
Talde Artistikoa: 

ESZENOGRAFIA ETA JANTZIAK: AZEGIÑE URIGOITIA 

SOINUA: IBON AGUIRRE 

ARGIAK: OIER ITUARTE 

ESPAZIO eta PROIEKZIOAK: JAVI ANDRAKA 

ARGAZKIAK: SON AOUJIL 

BIDEOAK: JESUS PUEYO 

OHIKO AKTOREAK: ARRATE ETXEBERRIA, MARIA URCELAY, NA GOMES, LEIRE UCHA, AINHOA ARTETXE, TXUBIO FERNANDEZ DE JÁUREGUI, JON ANDER URRESTI, GRACELIA DONIZ, SANDRA FDEZ. DE AGUIRRE, MIREN GAZTAÑAGA...etab.

ZUZENDARITZA ETA DRAMATURGIA: ALEX GEREDIAGA

## Taularatutako antzezlanen zerrenda 
* LA SED DEL MINOTAURO (2024)
* WINONA&GRACE (2022). Kurtzio K.E. Dramaturgia eta Zuzendaritza: Alex Gerediaga 
* FACES (2021). Ekoizpena Teatro Arriaga Antzokia. Autor: J.Cassavetes. Bertsioa eta Zuzendaritza: Alex Gerediaga 
* OYMYAKON habitación 101 (2020).Teatro Arriaga Antzokia . Testua eta Zuzendaritza : Alex Gerediaga
* MACBETH (2019). Ekoizpena Teatro Arriaga Antzokia. Autor: W. Shakespeare. Versión y Dirección: Alex Gerediaga 
* LOS VISITANTES (2017)
* MONTEVERDI: 4º libro dei Madrigali (2017). Teatro Arriaga Antzokia. Zuzendaritza: Alex Gerediaga 
* MALMÖ (2016) Teatro Arriaga Antzokia. Dramaturgia eta Zuzendaritza: Alex Gerediaga 
* NOT never on time (2014) Festival BAD Bilbao. Jatorrizko Ideia eta Zuzendaritza: Alex Gerediaga 
* SATISFAKTION (2013). Formatu Txikia. Donostiko Poltsiko Jaialdia. Zuzendaritza: Alex Gerediaga 
* LA CANCIÓN DE GLORIA. (2010). Festival BAD Bilbao. Jatorrizko Ideia eta Zuzendaritza: Alex Gerediaga

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda
* Euskal Antzerkigintza

## Kanpo- estekak 
* Khea Ziater-en webgunea
* Instagram
* Facebook
Neskak pianoan

***Neskak pianoan*** () Pierre-Auguste Renoir margolari frantsesaren margolana da, 1892an egina. Lan hau Renoirren garai nakaratuaren adierazpena dugu, inpresionismotik haratago marrak garbiagoak eta kolore rokoko gustukoak erakusten ditu. Gaur egun Pariseko Orsay museoan ikus daiteke.

## Azterketa 
Margolan honekin Renoirrek errekonozimendu publikoa jaso zuen. Gai bereko bost bertsio desberdinak ezagutzen dira.

Margolanak familia giroko irudi bat erakusten digu: bi neska gazte pianoan. Gaia, neska gazteak, margolariaren oso gustukoa zen. Lan hau ezin da inpresionismo barruan kokatu zeren eta marrak oso garbiak baitira. Marrazkiak garrantzi handia du lan honetan eta hor Jean Auguste Dominique Ingres margolariaren eragina ikus daiteke. Urte haietan Renoirrek krisialdi gogor bat bizi izan zuen eta Ingresen laguntza ezinbestekoa izan zitzaion aurrera jarraitzeko.

## Beste bertsio 
[thumb|ezkerrera|Bigarren hau [Orangerie Museoan dago jasota.]]
Garai berekoa izanda, ziur aski bigarren hau aurrekoaren lehen prestaketa izango zen. Zehaztasun gutxiago erakusten du. Pariseko Orangerie Museoan ikus daiteke egun..

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Lehenengo irteera*
* *Neskak beltzez*

## Kanpo estekak
Me Before You (filma)

***Me Before You*** () 2016an Jojo Moyesek idatzi zuen eleberrian oinarritutako film drama-erromantiko britainiarra da. Filma honen zuzendaria Thea Sharrock dugu, eta gidoilaria Jojo Moyes, jatorrizko eleberriaren idazlea bera. Emilia Clarke eta Sam Claflin dira filma honetako protagonistak, baina aipatzekoak dira beste pertsonaia hauek ere: Jenna Coleman, Charles Baile, Matthew Lewis, Ben Lloyd-Hughes eta Janet McTeer. Warner Brosen eskutik estreinatu zen 2016ko uztailaren 1ean.

## Sinopsia 
Louisa Clarck bere herritik inoiz atera ez den hogei urteko gazte alai, gogotsu eta maitagarri bat da. Sei urtez kafetegi batean lan egin ostean, Louisa bertatik kaleratzen dute, eta beraz beste lan baten bila hasten da bere familia mantendu ahal izateko. Azkenik, bere herriko Traynor andre eta gizon aberatsek kontratatzen dute, haien seme elbarritua, Will Traynor, zain dezan. Will, negoziozko gizona eta kirolzalea izan ohi zen, istripu baten ondorioz tetraplegiko gelditu zen arte. Geroztik tristura hutsean murgildurik bizi da Will gaztea, eta gero eta gogo gutxiago ditu bizirik irauteko, baina Louisak bere baikortasun eta goxotasunez, Willen begiak irekitzen saiatuko da.

## Aktoreak 
## Produkzioa 
2014ko apirilaren 2an konfirmatu zuten Thea Sharrokek filma zuzenduko zuela, eta urte bereko Irailean kastina zabaldu zuten aktore aktoresak hautatzen hasteko. Pelikula 2015eko apirilean hasi zen grabatzen, eta 2015eko ekainaren 26an eman zen bukatutzat. Filma honen aurrekontua 20.000.000$ekoa da eta etekina 205.585.778$ekoa izan zen.

## Kritikak 
*Me Before You* filmak kritika mistoak jaso zituen kritikoen eskutik, eta hobeak publikoaren eskutik. Adibidez Rotten Tomatoes izeneko webgunean, kritikoek % 57ko onarpena eman diote, eta ikusleek ostera %72koa. IMDbek, ostera, 7,5eko puntaketa ematen dio drama erromantiko honi, 1000 erabiltzaileen laburpenetan oinarrituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalorimetro

thumb|Ponpa kalorimetroa
**Kalorimetroa** gorputz batek gertaera fisiko edo kimiko batean hartzen edo libratzen duen bero kantitatea neurtzeko tresna da; erregaien energia edo janarien balio energetikoa zehazteko erabili ohi da.

## Kanpo estekak
Osaba Tomen etxola

**Osaba Tomen etxola** (ingelesez ''Uncle Tom's Cabin*) 1852ko Harriet Beecher Stowe estatubatuar idazle eta abolizionistaren eleberri bat da. 1852ko martxoaren 20an lehenbiziko aldiz argitaratua izan zen. 1853an *A Key to Uncle Tom's Cabin* (*Giltza bat Osaba Tomen etxolarentzako*) eleberriak jarraitu zion. Arrakasta handia izan zuen liburuak: lehen urtean 300.000 ale saldu zituen AEBetan, nahiz eta herrialdearen hegoaldean debekatu zuten. Esklabotzaren aurkako kontzientzia zabaltzen tresna garrantzitsutzat jotzen da. Erlijioak eragin handia du liburu honetan.

## Egoera historikoa 
XIX. mende hasierako esklabotzaren inguruko eztabaidan, Estatu Batuetako hegoaldeak haren alde agertu zen bere plantazio erraldoien interesak defendatzeko, iparraldekoek, aldiz, industrian oinarritutako ekonomia baten jabe izanik, hura deuseztatzea eskatzen zuten. Estatu libre batera ihes egiten zuten esklaboen aurkako 1850eko legearen harira, Harrietek Osaba Tomen etxola idatzi zuen. 1851 eta 1852 urteen artean atalka argitaratu zuen, eta 1852an, lege bidegabeen eta esklabotzaren deuseztatzea aldarrikatzen zuen istorioa liburu batean kaleratu zen.

## Argumentua 
Batez ere osaba Tomen istorioa kontatzen du, zuela urte batzuk Shelbytarren jabetzan lan egiten zuen esklaboa, non bere familiarekin bizi zen, eta esklabo trafikatzaile bati saldu zioten. Tom saldua izan ondoren esklabista bortitzen eskuetan erori zen gorabeherekin batera, Elizaren istorioa kontatzen da baita ere; Eliza Shelbytarren jabetzatik ihes egin zuen, Harry bere seme txikia ere saldua izan ondoren, Tom bezala. Eleberrian ere baita beste pertsonaia batzuena ere, azaltzen da hala nola Georges Harrisena, Elizaren senarra, bere jabeengandik ihesi zoana.

Amaieran, Simon Legree esklabuen jabearen aginduz, osaba Tom zartailuz jo zuten hiltzeraino bere arrazako jendea zigortzeari uko egin ziolako. Heriotza horren berri izan zuenean, Tomen jabearen zenaren semeak, George Shelbyk, libre utzi zituen bere esklabo guztiak.

## Gai nagusia 
Liburuak gai nagusitzat esklabotza du, eta bi kontakizun paraleloki azaltzen ditu: etxaldeko beltzarena eta landako beltzarena. Lehena Osaba Tom da, esanekoa eta hotzana, bere etxalde eta plantaziotik kanpo etorkizunik ez dagoela sinistuta; bigarrena aldiz, bere eta bere familiaren askatasuna lortzeko asmoz edozer gauza egiteko prest dago.

Eleberria modu kritikoan aztertuz gero, aise antzeman daiteke arrazakeriaren oinarriak, hura posible egiten duen ideologia, zalantzan jarri beharrean hartaz baliatu egiten dela beltzen alde egiteko. Halere, eleberri honek bere garaian AEBetako gizartean eragin handia izan zuen, kontzientzia askotan esklabotasunari buruzko kezka piztu baitzuen.

## Euskaraz 
1980an Arantza Sarriegi itzultzaileak itzuli eta Jose Mari Aleman Amundarainek marrazkiz ilustratutako euskarazko argitalpena argitaratu zen.

1987an Euskal Liburu eta Kantuen Argitaldariak euskarazko itzulpena argitaratu zuen. 2014an Susaeta argitaletxeak ere Lucía Mora itzultzailaren argitalpen bat argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Osaba Tomen etxola''. Susaeta argitaletxearen euskarazko argitalpena
Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusia

**Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusia** edo **CSIC** () Espainiako Administrazio publikoko erakunde bat da, ikerketa zientifiko eta teknologikoez arduratzen dena. Frantziako CNRSen antzekoa, 2012an Espainiako erakunde zientifikorik handiena eta munduko bederatzigarrena izaten zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehenengo irteera

***Lehenengo irteera*** (frantsesez *Nu couché, vu de dos*) Pierre-Auguste Renoir margolari frantsesaren margolana da, 1876 eta 1877 artean egina. Dena dela, Ambroise Vollardek 1918an Renoirren obren katalogoa egin zuenean beste izenburu eman zion: *Au théâtre* (Antzokian).
Gaur egun Londresko National Galleryn ikus daiteke.

## Azterketa 
Margolan honek opera antzoki baten giroa islatzen du bi neska gazteen ikuspuntutik. Biak ala biak, palko baten intimitatetik antzokiaren aktibitatea eta bizitasuna begiratzen ari dira. Multzoan irudi garbiena lehenengo neskarena da, bestea ez osoa baina alde batean ezkutatzen baitu. Operaren giroa mantxa batzuen bitartez deskribatzen dira baina koloreen mugimendua aktibitatea adierazten du, jendea elkarrekin hitz egiten, opera hasi aurreko minutu urduriak. Izenburua, bestetik, bi neska horien lehenengo opera-gauari egiten dio erreferentzia. Lehenengo neskak margolanaren ia erdigunea hartzen du; haren aurpegi zuritasunak inguruko iluntasunarekin, bereziki haren soineko urdin ilunarekin kontrastatzen du; horretan palkoaren orma horia laguntzen du. Neska berak eskuetan lore sorta bat du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Neskak beltzez*
* *Neskak pianoan*

## Kanpo estekak
Ados Teatroa

**Ados Teatroa** 1994an sorturiko euskal antzerki talde bat da Astigarragan egoitza duena. Garbi Losada da antzerki zuzendaria, Jose Antonio Vitoria ekoizle exekutiboa eta Leyre Ortiz arduratzen da ekoizpenaz.[thumb|449x449px|[Koldo Losada *Manolito Gafotas* Interpretatzen (Egunkaria, 2000-01-07)]]

## Ibilbidea 
1995. urtean ekoiztu zuten lehenengo ikuskizuna *Robinso Crusoe,* dirulaguntzarik gabe. Garbi Losadak zuzendu zuen eta Koldo Losadak antzeztu.

Gerora ezagun egin diren aktore ugari aritu izan dira Ados Teatroan, hala nola: Koldo Losada, Nagore Aranburu, Olatz Beobide, Mikel Laskurain, Aitziber Garmendia, Isidoro Fernandez, Miren Gojenola, Martxelo Rubio, Asier Hormaza, Elena Irureta, Kandido Uranga, Gorka Otxoa, Ainhoa Aierbe, Sara Cozar, Iñake Irastorza, Miren Ibarguren, Ane Gabarain, Klara Badiola, Karra Elejalde, Oscar Terol, Carlos Sobera, Juan José Ballesta, Álvaro de Luna... Aktoreak ugariak izan arren Garbi Losada bera izan da antzezlan ia guztiak zuzendu eta egokitu dituena.

## Antzezlanak 
* *Robinson Crusoe* (1995)
* *Lamiak* (1996)
* *Desperrados* (1998)
* *Manolito Gafotas* / *Manolito Laubegi* (1999)
* *Gus eta Gas* (2000)
* *Kokoroko* (2002)
* *John Wayneren laguna* (2002)
* *Kikirisalda, Barrearen sukaldariak* (2003)
* *Las mujeres de verdad tienen curvas* (2003)
* *El Decamerón* (2004)
* *Como agua para chocolate* (2004)
* *Einstein* (2005)
* *El vendedor de tiempo* (2006)
* *El jefe de todo esto* (2007)
* *Lola ikusten baduzu, esan aberatsa dela* (2008)
* *Emotikon* (2009)
* *Einstein, italiarrean* (2010)
* *La guerra de los Rose* (2010)
* *Wilt. Panpina puzgarriaren hilketa* (2011)
* *Xuxurlariak* (2011), kale antzerki ibiltaria.
* *Emaztegaiaren semea* (2013)
* *El nombre de la rosa* (2014), hainbat talderen arteko ekoizpena: Ados Teatroa, Tres Tristes Tigres, Al Revés Producciones eta La Nave Producciones.
* *Figuranteak* (2014), Carlos Zabalak zuzendua.
* *El hijo de la novia* (2014)
* *Maitasunaren ostean maitasuna* (2014)
* *Zapatila gorridun mutikoa* (2015)
* *LadyDi García* (2016)
* *Lu eta Le* (2016)
* *Idiot Txou* (2017)
* *Lady Godiva (ikusten ez dena, ez da)* (2017)
* *Dublindarrak* (2017)
* *El baile de los años* (2018)

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerki taldeen zerrenda

## Kanpo estekak 
*   Ados Teatroaren webgunea
Aurora Bautista

**Aurora Bautista Zúmel** (Villanueva de los Infantes, Valladolid, 1925eko urriaren 15a - Madril, 2012ko abuztuaren 27a) espainiar aktorea izan zen, antzerki zein zineman. *Locura de amor*, bere lehenengo filma, bat-bateko arrakasta izan zen eta frankismo garaiko zineman toki garrantzitsua izan zuen. Hala ere beste filme mota batzuetan ere parte hartu zuen, *La tía Tula* edo *Amanece, que no es poco* gisa.

## Filmografia 
* 2004 *Tiovivo c. 1950*, José Luis Garci.
* 2002 *Octavia*, Basilio Martín Patino.
* 2000 *Adiós con el corazón*, José Luis García Sánchez.
* 1995 *Hermana, pero ¿qué has hecho?*, Pedro Masó.
* 1989 *Amanece, que no es poco*, José Luis Cuerda.
* 1987 *Divinas palabras*, José Luis García Sánchez.
* 1987 *El polizón del Ulises*, Javier Aguirre.
* 1985 *Extramuros*, Miguel Picazo.
* 1977 *El mirón*, José Ramón Larraz.
* 1975 *Los pasajeros*, José Antonio Barrero.
* 1973 *Una vela para el diablo*, Eugenio Martín.
* 1969 *Pepa Doncel*, Luis Lucia.
* 1968 *Uno a uno sin piedad*, Rafael Romero Marchent.
* 1966 *El derecho de nacer*, Tito Davison.
* 1964 *La tía Tula*, Miguel Picazo.
* 1963 *Las ratas*, Luis Saslavsky.
* 1961 *Teresa de Jesús*, Juan de Orduña.
* 1959 *Sonatas*, Juan Antonio Bardem.
* 1958 *Il marito*, Nanni Loy.
* 1956 *La gata*, Margarita Alexandre eta Rafael María Torrecilla.
* 1953 *Condenados*, Manuel Mur Oti.
* 1950 *Agustina de Aragón*, Juan de Orduña.
* 1950 *Pequeñeces*, Juan de Orduña.
* 1948 *Locura de amor*, Juan de Orduña.

## Kanpo estekak
Dulce María

**Dulce María Espinosa Saviñón** (Mexiko Hiria, 1985eko abenduaren 6a -) mexikar aktore eta abeslaria da.

Hainbat musika proiektutan parte hartu du, nagusiena RBD, 2004tik 2009ra. Talde horretatik abiatu zen *Rebelde* izeneko telenobela. Mundu osoan zehar 57 milioi album saldu zituen eta hainbat sari jaso.

2009an Universal Musicekin sinatu zuen eta bakarlari gisa aritzen da. Bi diska ditu: *Extranjera* (2010) eta *Sin Fronteras*.
Club Atlético Lanús

thumb|250px|Ciudad de Lanús estadioa.
**Club Atlético Lanús**, Argentinako futbol taldea da, Lanús hirikoa. Argentinako 2 liga irabazi ditu eta Hego Amerikako Kopa bi ere.

## Palmaresa 
### Argentinan: 4 
* Argentinako futbol liga (2): 2007(A), 2016
** *Apertura (A)*
* Copa Bicentenario (1): 2016.
* Argentinako Superkopa (1): 2016.

### Nazio artean: 2 
* Libertadores Kopa:
** Finalista (1): 2017.
* Hego Amerikako Kopa:
** Txapelduna (2): 1996, 2016.
** Finalista (1): 1997.

## Kanpo estekak 
*  CA Lanús taldearen webgunea
Agnes Moorehead

**Agnes Robertson Moorehead** (1900eko abenduaren 6a - 1974ko apirilaren 30a) estatubatuar aktorea izan zen. Sei hamarkadaz irrati, antzoki, film eta telebista saio ugaritan aktore gisa lan egin zuen. Batez ere *Bewitched* telesailan egiten zuen **Endora** pertsonaiagatik da ezaguna. *Citizen Kane*, *The Magnificent Ambersons*, *All That Heaven Allows*, *Show Boat and Hush... Hush* eta *Sweet Charlotte* lanengatik ere fama izan zuen.

Ez zuen paper nagusirik izan, baina Mooreheaden lanak Primetime Emmy Saria eta bi Golden Globe lortzea ekarri zion. Gainera lau Oscar Sari eta sei Emmy Sariren nominazioa izan zuen. Draman zein komedian iaioa zen, baina normalki pertsonaia hantusteak egiten zituen.

## Filmografia
Newell's Old Boys

thumb|250px|Marcelo Bielsa estadioa.
'''Newell's Old Boys'*, Argentinako futbol taldea da, Rosario hirikoa. Argentinako 7 Liga irabazi ditu.

## Historia 
Taldea 1903ko azaroaren 3an sortu zuen Claudio Newell-ek. "Old Boys" izenak eskolako graduatuak esan nahi du. *Colegio Comercial Anglicano Argentino''-ko kolreak hartu zituen, ingelesen gorria eta alemaniarren beltza. 1920an hiriko legenardunen alde jokaturiko partida irabazi zuen Rosario Central taldearen aurka, honek eman zion "La Lepra" ezizena.

1939an egin zuen debuta Argentinako maila gorenean eta rdutik sei liga irabazi ditu eta birritan izan da Libertadores Kopako finalista, baina ez du titulu hori eskuratu.

Marcelo Bielsak Newell'sekin egin zuen debuta jokalari (1977) eta entrenatzaile (1990) lanetan eta 1992ko Liga garaipenaren ondoren ikono bat bihurtu zen taldearentzat. 2009an *El Coloso del Parque* estadioari izena aldatu zioten "Marcelo Bielsa estadioa" izena emanez.

## Palmaresa 
### Argentinan: 10 
* Argentinako futbol liga (7): 1974(M), 1988, 1990(A), 1991, 1992(C), 2004(A), 2013(A)
** *Metropolitarra (M)*, *Clausura (C)*, *Apertura (A)*
* Copa de Honor Municipalidad de Buenos Aires (1): 1911.
* Ibarguren Kopa (1): 1921.
* Adrián C. Escobar Kopa (1): 1949.

### Nazio artean: 0 
* Libertadores Kopa (0): bigarren 1988 eta 1992an.

## Kanpo estekak 
*  Newell's Old Boys taldearen webgunea
Club Atlético Rosario Central

**Club Atlético Rosario Central**, Argentinako futbol taldea da, Rosario hirikoa. Argentinako 4 Liga irabazi ditu, bai eta Hego Amerikako Kopa bat ere.

## Palmaresa 
### Argentinan: 9 
* Argentinako futbol liga (4): 1971(N), 1973(N), 1980(N), 1987
** *Nazionala (N)*
* Copa de la Competencia de la Nación (1): 1915.
* Ibarguren Kopa (1): 1915.
* Copa de Honor Municipalidad de Buenos Aires (1): 1916.
* Copa Competencia Jockey Club (1): 1916.
* Copa de Competencia (Asociación Amateurs) (1): 1920.

### Nazio artean: 0 
* CONMEBOL Kopa (1): 1995.

## Kanpo estekak 
*  Rosario Central taldearen webgunea
Satoru Iwata

Sapporo, 1959ko abenduaren 6a - Kioto, 2015eko uztailaren 11) japoniar bideo-joko programatzaile eta enpresaria izan zen. Nintendoren laugarren zuzendari exekutiboa izan zen. Askoren ustez bideo-jokoen erabilgarritasunaren bultzatzaile handia da, hardwarearen erabilerarekin publiko zabalagoetara helduz.

Iwatak gaztetatik erakutsi zuen bideo-jokoen inguruko interesa eta institutuan zela programatu zuen bere lehenengo joko sinplea. Tokion ikasketak egiten ari zela HAL Laboratoryn hasi zen lanean. Bere lehen urteetan Nintendorekin batera programazioak egiten hasi zen, 1983an lehen bideo-joko komertziala ekoiztuz. EarthBound eta Kirby serieen garatzailea izan zen. Enpresa ia galbidera joan zenean Iwata HAL Laboratoryko presidente izendatu zuen, enpresa egonkortuz. Hurrengo urteetan Pokémon eta Super Smash Bros bezalako joko entzutetsuak garatu zituen. 2000. urtean Nintendoko estrategia dibisioan hasi zen lanean.

Hortik aurrera garatu zituen Nintendo DS eta Wii kontsolak, arrakasta ekonomiko handiarekin. Bideo-jokoen zabalketan jarri zuen arreta, demografia-talde guztietara zabaltzen. Honetaz gain, bizi-kalitate produktuak atera zituen “Wii” kontsolarako. Guztira, Nintendok mozkin errekorra eduki zuen 2009an.

Ondorengo produktuak, “Nintendo 3DS” eta “Wii U”, ez ziren “Wii” bezain arrakastatsuak izan eta salerosketak beheraldi handia izan zuten. Iwatak barkamena eskatu eta bere soldata erdira jaitsi zuen. Arrakasta bilatuz, mugikorrerako jokoak egiten dituzten enpresekin (DeNa) harremanetan egon zen.

Iwatak beti izan zuen harreman oso estua Nintendoko jarraitzaileekin. Sare sozialetan galderak erantzuten zituen eta hilero ateratzen zen “Nintendo Direct” interneteko atariko programan. Horrela bilakatu zen enpresaren irudi publikoa.

Iwata 2015eko uztailaren 11an hil egin zen, gibel tumore baten ondorioz. Bideo-joko industriaren kideak eta zaleak beren atsekabea adierazi zuten beren heriotzagatik. Jarduerarako saria irabazi zuen 2016an “Academy of Interactive Arts and Sciences"-aren eskutik.

## Kanpo estekak
Fluorimetro

[thumb|280px|Landareen [klorofilaren fluoreszentzia neurtzeko diseinatutako fluorimetroa]]
**Fluorimetroa** laborategiko tresna da, fluoreszentziaren parametroak neurtzeko erabiltzen dena: intentsitatea eta igorpen-espektroko uhin-luzeraren banaketa argi espektro batek kitzikatu ondoren.

## Kanpo estekak
House of Cards

**House of Cards** (eusk.: 'karta-gaztelu') izan daiteke:
* House of Cards (eleberria), Michael Dobbsek idatzia;
* House of Cards (britainiar telesaila), BBCk egina;
* House of Cards (estatubatuar telesaila), Netflixek egina;
* House of Cards (Radiohead), abestia;
* House of Cards (1968ko filma), John Guillerminek zuzenduta;
* House of Cards (1993ko filma), Michael Lessacek zuzenduta.
Akiko Yosano

(1878ko abenduaren 7 &ndash; 1942ko maiatzaren 29) japoniar idazle, poeta, feminista pionero, bakezale eta aktibista baten ezizena izan zen. Bere benetan izena **Shō Hō** (鳳 志よう Hō Shō) zen. Meiji periodoan zein Taisho eta Showa periodoaren hasieran aktiboa izan zen. Japoniako emakume poeta post-klasikoen artean famatuena eta eztabaidatuena da.
Wolf children

***Wolf children***, japonierazko izenburua ***Ōkami Kodomo no Ame to Yuki*** () Japoniako animaziozko pelikula bat da, 2012ko uztailaren 21ean estreinatu zen. Hiru generoetan parte hartzen du, draman, amodioan eta naturaz gaindikoan. Zuzendaria Mamoru Hosoda, animaziozko zuzendaria Takaaki Yamashita, gidoiaren idazlea Mamoru Hosoda eta Satoko Okudera. Musika egilea Masakatsu Takagi.

## Aktoreak 
* Aoi Miyazaki, Hana
* Takao Osawa, Otso gizona
* Amon Kabe, Ame (umea)
* Haru Kuroki, Yuki (heldua)
* Momoka Ono, Yuki (umea)
* Takuma Hiraoka, Souhei
* Yukito Nishii ,Ame (heldua)
* Bunta Sugawara, Nirasaki
* Kumiko Asou, Horita emaztea
* Megumi Hayashibara, Souhei ama
* Mitsuki Tanimura, Doi emaztea
* Mone Kamishiraishi, Keno
* Shōta Sometani, Tanabe-sensei
* Tadashi Nakamura, Hosogawa
* Tamio Ohki ,Yamaoka
* Tomie Kataoka, Nirasaki-ren emakume zaharra
ezkerrera|thumb|Filmari lotutako logo bat, japonieraz. (Ikus filmaren izena japonieraz).
## Sariak 
Filmak 2012an lau sari irabazi zituen, Mainichi Film AWARDS-a eta Japoniako akademia sariak irabazi zituen, animazio pelikula onenagatik. Osloko zinema festibala eta Sitgeseko zinemaldian ere sariak irabazi zituen animazio onenagatik. Beste film batzuk *Denboraz jauzten zuen neska* eta hurrengo urteko film sarituak *Mutila eta piztia* dira.

## Argumentua 
Filmak Hana unibertsitatean dagoen emakume baten bizitza kontatzen du. Gizon susmagarri batekin topatzen da bere klasean. Hana berarekin bere liburua partekatzen du, geroagoa maitemindu egiten dira, eta gizonak bere sekretua esaten dio, gizotso zela. Hana hain maiteminduta zegoen ez zitzaiola inporta. Bi ume eduki zituzten, eta jaio ziren eguneko eguraldiko izena jarri zioten, alaba handiari, Yuki, jaio zelako elur egiten zuenean, eta seme txiki, Ame jaio zenean euri egiten zuelako.
Gizotsoa hil egiten da ibaian eta orduan Hanak bere bi umeak hazi eta beraien sekretua ezkutatu beharko du. Hana beraien esku uzten du nola bizi, otsoz edo gizakiz.

## Ikus, gainera 
* Manga
* Anime

## Kanpo estekak
Fermin Lasala Urbieta

**Fermín Lasala Urbieta** (Donostia, Gipuzkoa, 1798ko uztailaren 6a - Madril, Espainia, 1853ko apirilaren 1a) gipuzkoar politikaria eta enpresaburua izan zen. Lehenengo Karlistaldian liberalen alde egin zuenez, gerra ondoren jaioterriko alkate izendatu zuten. 1846an diputatu hautatu zuten, eta Fermin Lasala Collado bere semeak ordezkatu zuen. Garai hartako negozioetako eta politikako donostiar pertsonaia ospetsu ugari bezala, "La Balandra" elkarteko kide izan zen.

## Familiaren historia 
Gaztelaniazko izenez Juan Sebastián Lasala izendatzen den gizon baten eta Maria Barbara Urbietaren hirugarren semea izan zen. Lehena Tolosa Okzitaniakoa zen; bigarrena, berriz, Oiartzungoa. Aitak Lasalle zuen jatorrizko frantses abizena Donostian hura itxuraldatu aurretik.

Aita 1794an heldu zen Donostiara Konbentzioaren armadarekin. Gerora gezurtatzen saiatu arren, dirudienez, Juan Sebastián Konbentzioko tropekin etorri zen, Donostian liskarrik gabe bizi zen eta, 1796an, frantsesek Basileako Itunaz hiritik alde egin zutenean, trebe jokatu zuen kinka horretatik onik ateratzeko, beste kolaborazionista eta frantses iraultzaile batzuk ez bezala.

## Negozio gizona 
Donostiar honek goizetik erakutsi zuen negozioetarako sena. Berak eta bere familiak goletak eta brigantinak zituzten, Donostiatik Hanburgo, Londres, iparraldeko Europa eta Kubara salgaiz zamaturik abiatu eta itzultzen zirenak. 

Irabazi horiek une horretan handitzen ari ziren nazioarteko finantzetan inbertitu zituzten. Rothschild familiaren finantzetako bazkideak izan ziren eta, beraz, orduko teknologia berrikuntzetan eta merkatu aukeretan inbertitu zuten kapitala, zehazki burdinbidean, hark pizten baitzituen orduan aurreikuspen handienak; are, bera eta bere familia izan ziren New Yorkeko Hudson-Mohawk burdinbidearen (*en*) inbertitzaile nagusietako bat.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
* José Manuel Collado
* Joaquin Francisco Barroeta Aldamar
* Joaquín Calbetón
* Francisco Javier Castaños
* Antzinako Erregimenaren krisialdia Euskal Herrian
Teratologia

**Teratologia** garapen fisiologikoan gertatzen diren anormaltasunen azterketa da. Sarritan gizakien sortzetiko anormaltasunen ikerketatzat hartzen bada ere, hori baino esparru zabalagoa hartzen du: ez soilik jaiotzean, baita beste edozein edozein unetan (adibidez, pubertaroan) gertatzen diren fenomenoak aztertzen ditu, bai eta gizakiak ez diren beste bizitza formetan (landareetan barne) gertatzen direnak ere.

Teratogeno deritze, berriz, jaiotzan anormaltasunak sortzea eragiten dituzten substantziei.

## Kanpo estekak
Luis Ciges

**Lis Ciges Martínez** (Madril, 1921eko maiatzaren 10 &ndash; 2002ko abenduaren 11) espainiar zinema-aktorea izan zen.

## Filmografia 
### Zinema 
* *La gran aventura de Mortadelo y Filemón* (2003), Javier Fesser.
* *El paraíso ya no es lo que era* (2001), Francesc Betriu.
* *La mujer más fea del mundo* (1999), Miguel Bardem.
* *París-Tombuctú * (1999), Luis García Berlanga.
* *El milagro de P. Tinto* (1998), Javier Fesser.
* *Una pareja perfecta* (1997), Francesc Betriu.
* *Así en el cielo como en la tierra* (1995), José Luis Cuerda.
* *Alegre ma non troppo* (1994), Fernando Colomo.
* *Todos a la cárcel* (1993), Luis García Berlanga.
* *Todo por la pasta* (1991), Enrique Urbizu.
* *El vuelo de la paloma* (1989), José Luis García Sánchez.
* *Amanece, que no es poco* (1988), José Luis Cuerda.
* *Pasodoble* (1988), José Luis García Sánchez.
* *El bosque animado* (1987), José Luis Cuerda.
* *Moros y cristianos* (1987), Luis García Berlanga.
* *Matador* (1986), Pedro Almodóvar.
* *La corte de Faraón* (1985), José Luis García Sánchez.
* *La vaquilla* (1985), Luis García Berlanga.
* *Hierro dulce* (1985) de Francisco Rodríguez.
* *Sal gorda* (1983), Fernando Trueba.
* *Laberinto de pasiones* (1982), Pedro Almodóvar.
* *Nacional III* (1982), Luis García Berlanga.
* *Estoy en crisis* (1982), Fernando Colomo.
* *La colmena* (1982), Mario Camus.
* *Valentina. Crónica del alba*, 1ª parte (1982), Antonio José Betancor.
* *Patrimonio Nacional* (1981), Luis García Berlanga.
* *Gay Club* (1981), Tito Fernández.
* *Arrebato* (1979), Iván Zulueta.
* *La escopeta nacional* (1978), Luis García Berlanga.
* *¿Que hace una chica como tú en un sitio como este?* (1978), Fernando Colomo.
* *Un hombre llamado Flor de Otoño* (1978), Pedro Olea.
* *Sentados al borde de la mañana, con los pies colgando* (1978), Antonio José Betancor
* *Eva, limpia como los chorros del oro* (1977), José Truchado.
* *La criatura* (1977), Eloy de la Iglesia.
* *¿Quién puede matar a un niño?* (1976), Narciso Ibáñez Serrador.
* *Pim, pam, pum... ¡fuego!* (1975), Pedro Olea.
* *Vera, un cuento cruel* (1973), Josefina Molina.
* *La rebelión de las muertas* (1973), León Klimovsky.
* *La Saga de los Drácula* (1972), León Klimovsky.
* *Cabezas cortadas* (1970), Glauber Rocha.
* *Los farsantes* (1963), Mario Camus.
* *Plácido* (1961), Luis García Berlanga.
* *Molokai, la isla maldita* (1959), Luis Lucía.

### Laburmetraia 
* *La teoría del dinero* (1989), Mariano Catalán
* *Franco no debe morir en la cama* (1998), Alberto Macías.
* *Rufino* (1998), Octavi Masià.
* *Aquel ritmillo* (1995), Javier Fesser.

### Telebista 
* *Compañeros*
* *Periodistas*
* *Médico de familia*
* *Farmacia de guardia* (1991-1994)
* *Truhanes*
* *La mujer de tu vida*
* *Las aventuras de Pepe Carvalho*
* *La huella del crimen*
* *Juanita la Larga* (1982)
* *Fortunata y Jacinta* (1980)
* *El español y los siete pecados capitales*
* *Escrito en América*
* *Curro Jiménez*
* *Los Libros*
* *Cuentos y leyendas*
* *Los Pintores del Prado* (1974)
* *El Pícaro* (1974)

## Kanpo estekak
Tontorramendi

**Tontorramendi** mendia euskal kostaldean kokaturik dago, Berriatua eta Mutriku artean. 386 metroko garaiera du. Tontorretik Saturrarango hondartza ikus daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Javier Garcia Egotxeaga

**Javier Garcia Egotxeaga** (Donostia,  - Castro Urdiales, ) gipuzkoar politikari eta enpresaburua izan zen.

Deustuko Unibertsitatean ekonomia eta Valladoliden zuzenbidea ikasi ondoren, Parisko INSEADen MBA bat lortu zuen. 1970ean Tubacexeko zuzendari nagusi bilakatu zen. 1978an, Adolfo Suárezek Industria Siderometalurgikoen eta Ontziolen zuzendari izendatu zuen. Carlos Garaikoetxeak 1980an industria sailburua, José Antonio Ardanzak lehendakariordea eta Felipe Gonzálezk Aceriales holdingaren eta Acenorren presidente izendatu zuten.

Administraziorako lan egin ondoren, enpresa pribatura pasa eta BISF eta Zabalgarbi sortu zituen.

## Erreferentziak
Flanela

thumb|200px|Flanela urdinez egindako berokia.
**Flanela** oihal mota bat da, leuntasunagatik bereizten dena. Jatorriz artilez egin ohi zen flanela, baina egun ohikoagoa da kotoia edo zuntz sintetikoak erabiltzea. Flanela eskuilatu egin daiteke, zuntz meheagoak sortu eta horrela leunagoa izan dadin, edo eskuilatu gabe utz daiteke. Flanela oihala alde batetik soilik edo bi aldeetatik eskuilatzen da, emango zaion erabileraren arabera.

## Kanpo estekak
Anita Ramírez, beltzez

**Anita Ramírez beltzez, erretratua** (gaztelaniaz, **Retrato de Anita Ramírez en negro**) 1915aren inguruan Ignacio Zuloaga euskal margolariak eginiko erretratua da. Anita Ramírez artistaren ohiko modeloa izan zen urte haietan; berari egin zion, adibidez, *Anita Ramírez horiez* beste erretratua.

## Deskribapena 
Margolan honetan Zuloagak Segoviako lanetan oso ohikoa izan zen eskema jarraitu zuen: aurrean, errealismo handiaz, modeloa ikusten dugu; atzean, aldiz, herri baten irudi askoz sinplifikatuago. Margolan osoan iluntasuna da nagusi. Argia modeloaren aurpegian fokalizatzen da. Ana Ramírez Segoviako ohiko arropa dotorez jantzita dago, ikusleari begira, eta haren begiradan arrotasuna da nagusi. Deigarria da baita ere atzean ikusten den zeru mistikoa, iluna, ekaitza iragarriz. Modeloaren buruan lore batzuk ikus daitezke, margolanari beste motatako koloreak emanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asoziazionismo

**Asoziazionismoa** gertaera mental guztiak desberdinak diren psikologiazko edukien loturan oinarriturik aztertzen dituen filosofia dotrina da.

Gertaera psikologikoak zenbait arauri jarraituz elkarren artean lotzen dira, pertsonak nahita zein nahigabe ere. Aristotelesek, adibidez, oroitzapenak beste zenbait ideia lotuz lortzen direla ikusi zuen, eta lotura horiek izan ziren XVIII. eta XIX. mendeetako psikologiaren aztergaia.

Hiru dira ideiak lotzen dituzten arauak:
* Jarraitasunaren legea: elkarren ondoren jazotako bi egoera elkarri loturik geratzen dira.
* Antzekotasunaren legea: kontzientziaren bi egoera antzekoak direnean gertatzen da.
* Kontraste legea, ideia batek kontrakoa den beste bat gogorarazten du zenbaitetan.

XIX. mendearen bukaeran, hitzen eta ideien arteko lotura aztertu zuen Galtonek. Geroago, zenbait psikiatrak (Kent, Rosanoff) eta psikoanalistak (Jung), hitz zerrenda batzuk eratu zituzten; zerrenda horiek gaixoen psikologia arazoak eta konplexuak kontzientziara ekartzen lagundu zuten. Freudek ere erabili zuen asoziazio askearen teknika hori, gaixoari hitz bat eman eta horrek burura ekartzen dion guztia esatearena, alegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FK Atlantas

**FK Atlantas** Lituaniako futbol taldea da, Klaipėda hirikoa. 6 aldiz irabazi du Lituaniako Kopa.

## Palmaresa 
### Lituanian: 6 
* Liga (0): bigarrena 2001, 2002 eta 2013an.
* Kopa (6): 1977, 1981, 1983, 1986, 2001, 2003.

## Uniformea 
**Etxekoa**

## Denboraldi 
## Jokalari ezagunak 
; Lituaniako
*  Robertas Poškus (1996–1997)
*  Tomas Danilevičius (1995–1996)
*  Raimondas Žutautas (1995)
*  Linas Pilibaitis
*  Kęstutis Ivaškevičius
*  Andrius Jokšas
*  Rimantas Žvingilas
*  Valdas Trakys
*  Darius Žutautas
*  Audrius Kšanavičius
*  Mindaugas Panka
*  Edvinas Gertmonas
*  Nerijus Barasa
*  Remigijus Pocius
*  Vidas Alunderis
*  Andrius Gedgaudas
*  Rolandas Baravykas
*  Ovidijus Verbickas
*  Tomas Žiukas
*  Vadimas Petrenko

;Europe
*  Adebayo Akinfenwa (2001–2002)
*  Jalen Pokorn
*  Andrei Panyukov
*  Yuri Kirillov
*  Dzmitry Mazalewski

;South America
*  Leandro da Silva

;Africa
*  Pascal Feindouno (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Esther Esparza

**Esther Esparza Zabalegi**, (Tafalla, 1963) nafar aktorea da, telebistan, zineman eta antzerkian lan egin duena.

1982 eta 1985 urte bitartean arte dramatiko ikasketak burutu zituen. 1985an Milanera joan zen Antzerki eta Mimo eskolan ikasketak egitera eta 1988an titulatu zen. Bikoizketa eta antzerkiarekin lotutako hainbat prestakuntza-ikastaro egin zituen. Ikasketak irratiko esatari lanekin tartekatu zituen. Irratian Antena 3 Radion, Cadena Serren edota Radio Vozen lan egin du.

## Lanak 
### Zineman 
* *Mikelen heriotza* (1984)
* *Negua Lisboan* (1990)
* *Ione, igo zerura* (1999)
* *Algunas chicas doblan las piernas cuando hablan* (2001)

### Telebistan 
* *El Señorío de Larrea* (2000)
* *Alquilados* (2001)
* *El comisario* (2002)
* *Hospital Central* (2005)
* *La que se avecina* (2010-2012)

## Erreferentziak
Futbol Club Lusitans

**Futbol Club Lusitans** Andorrako futbol taldea da 2 aldiz irabazi du Andorrako futbol liga eta beste behin Kopa.

Izenak, janzkerak eta armarriak erakusten duten bezala inmigrante portugaldarrek osaturiko taldea da eta jokalari gehienak ere portugaldarrak dira.

## Palmaresa 
### Andorran: 5 
* Andorrako Liga (2): 2012, 2013.
* Andorrako Kopa (1): 2002.
* Andorrako Superkopa (2): 2012, 2013.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Grazer AK

**Grazer AK** (izen osoa *Grazer Athletik-Sport Klub*) Austriako futbol taldea da, Graz hirikoa. Austriako liga bakarra irabazi du eta lau kopa.

## Historia 
1902an sortu zen eta beti izan du lehia handia hiriko beste taldearekin, Sturm Graz-ekin. 1981ean Kopa eskuratu zuen, bere lehenengo titulua, baina "urrezko aroa" mende berria hastearekin iritsi zitzaion, beste hiru kopa eta liga bat eskuratzean. 2006-07 denboraldian ordea diru arazo larriak izan zituen eta amateur mailako ligatara jeitsiarazi zuten. 2012an **Grazer AC** talde berria eratu zen, maila beherenetik berriz gora igotzeko helburuarekin.

## Palmaresa 
### Austrian: 7 
* Bundesliga (1): 2004.
* Kopa (4): 1981, 2000, 2002, 2004.
* Austriako Superkopa (2): 2000, 2002.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala