open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lakshmiswar Sinha

**Lakshmiswar Sinha** (Rarisal, 1905eko ekainaren 6a – Santiniketan, 1977ko apirilaren 22a) indiar esperantista eta eskulangintzako irakaslea izan zen. Rabindranath Tagoreren ikasle eta laguna zen, eta Asiako esperantista ezagunenetako bat. Tagoreren idazlanak esperantora itzuli zituen eta Bengalako Esperanto Institutua sortu zuen.
thumb|Sinha eta Helmi Dresen estoniar esperantista (1930).

## Bizitza 
1928-1929 urteetan Suediara joan zen sloyd (eskulanetan oinarritutako hezkuntza sistema) ikastera. 1928an, Stockholmen, esperantista bihurtu zen eta Suediako Esperanto Institutuaren azterketa guztiak gainditu zituen. Ernfrid Malmgrenen ekimenez, 1929ko irailean hitzaldi-bira bat hasi zuen. Suedian 10.000 kilometro baino gehiago egin zituen bidaian, 200 hitzaldi baino gehiago eman zizkien 30.000 pertsona ingururi, eta bi hitzaldi irratian ere bai. Estonia, Letonia eta Polonia ere bisitatu zituen hitzaldiekin. 1931ko abuztuan Indiara itzuli zen, eta han esperantoaren alde lan egin zuen, artikuluak idatziz eta Nazioarteko Esperanto Elkarteko ordezkari nagusi bihurtuz.
thumb|*Jaroj sur Tero* (1966) liburuaren azala.
1933ko udazkenean berriro joan zen Suediara. 1936an *Hindo Regards Svedlandon* liburua argitaratu zuen. Tagoreren zazpi ipuinen itzulpena 1961eko *Serio Oriento-Occidento* aldizkarian argitaratu zen lehen aldiz, *Malsata Ŝtono* izenburupean.

1963an Bengalako Esperanto Institutua sortu zuen, esperantoaren aldeko mugimenduari buruzko liburuxka bat bengaleraz plazaratu ondoren. 1966an, bere autobiografia argitaratu zuen Suediako Eldona Societo Esperanto argitaletxean: *Jaroj sur tero*. Sinharen azken lana *Facila Esperanta lernolibro* ikasliburua izan zen, 1974an bengaleraz argitaratu zena.

## Lanak 
* *Sivaĝi* (antzezlan historikoa, 1928)
* *3 Bengalaj fabeloj* (1930)
* *Kaj ĉio restas penso, sed ne faro, Pri interkompreno kaj homara frateco* (1930)
* *Hindo rigardas Svedlandon* (1936)
* Rabindranath Tagore. *Malsata ŝtono* (itzulpena, 1961)
* *Esperanto-movado* (1963)
* *Jaroj sur tero* (autobiografia, 1966)
* *Facila Esperanta lernolibro* (ikasliburua, 1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yash (aktorea)

**Naveen Kumar Gowda** (1986ko urtarrilaren 8an jaioa), profesionalki **Yash** bezala ezaguna,  indiar aktorea da, batez ere Kannada cinema-n lan egiten duena. Indiako zinemako aktore ordainduenetako eta nagusienetako bat da,   Yashek hainbat sari jaso ditu, besteak beste, hiru Filmfare Awards South eta bost SIIMA Awards.   

Yashek bere karrera 2000ko hamarkadan hainbat telesailetan agertuz hasi zuen. Zineman debuta 2007an egin zuen, *Jambada Hudugi* filmarekin. 2008ko *Moggina Manasu* drama erromantikoa, zeinagatik bigarren mailako aktore onenaren Filmfare saria jaso zuen, Yashentzat paper garrantzitsua izan zen.

Bere lehen film nagusia, *Rocky* (2008), kritikarien aldetik harrera txarra izan zuen eta leihatilan porrota izan zen. Yash Kannada cinema-ko aktore nagusi gisa finkatu zen *Googly* (2013) ikasleen amodiozko filmarekin, *Raja Huli* (2013) komedia-drama, *Gajakesari* (2014) fantasiazko akziozko filmarekin, *Mr. and Mrs. Ramachari* (2014) komedia erromantikoarekin, *Masterpiece* (2015) akziozko komedia filmarekin eta *Santhu Straight Forward* (2016) akziozko amodiozko filmekin, guztiak arrakasta komertzialak bihurtuz. Prashanth Neel-en *KGF* frankizien arrakasta pan-India osoan, *KGF: Chapter 1* (2018) eta *KGF: Chapter 2* (2022) filmek osatzen dutena, Yash-i nazio mailako aintzatespena lortzen lagundu zion. Lehenengoak Aktore Onenaren Filmfare Saria eman zion - Kannada eta bigarrena Kannada filmik diru gehien irabazi duen filma da.

Yash filantropoa da eta gizarte-kausak sustatzen ditu Yasho Marga Fundazioaren bidez, berak eta bere emazteak sortutako ongintzazko fundazio bat. Yash Radhika Pandit aktorearekin ezkonduta dago, eta bi seme-alaba ditu harekin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Klistenes Atenaskoa

**Klistenes Atenaskoa**, antzinako grezieraz Κλεισθένης / Kleisthénê (K.a. 570 - K.a. 507), Antzinako Atenasko politikari bat izan zen, polis horretan Atenasko demokrazia ezarri zuena. 

Megakles II.aren semea eta Alkmeonidas familiako senidea izan zen.
Jirō Taniguchi

**Jirō Taniguchi**, , (1947ko abuztuaren 17a, Tottori - 2017ko otsailaren 11a, Tokio), japoniar manga marrazkilari bat izan zen. Kultuzko egiletzat eta manga komikiak Japoniatik kanpo ezagutzera eman arazten antzindaritzat jo ohi da.

## Lan nagusiak 
**Kareta Heya* (1970)
**Toi Koe*, 1971
**Namae no dai Dobutsutachi* (1975)
**Rind! 3* (1976)
**Muboi Toshi* (1976)
**Ao no Senshi* (1980)
**Nakkuru – Ken no Ran* (1980)
**Shin Jiken Ya Kagyō*, 1983
**Live Odyssey (1980)
**Botchan no Jidai* (Ai tempi di Bocchan), (1984-1991)
**Chikyu Hyokai Kiji* (1985)
**Genju Jiten* (1990)
**Aruku Hito* (1990)
**Inu o Kau' (1992)
**K* (1993)
**Chichi no Koyomi* (1995)
**Ikaru* (Icare) (1996)
**Harukana Machi-e* (1998)
**Sōsaku Sha* (2000)
**Ten no Taka* (2001)
**Seton* (Seton) (2004)
**Hareyuku sora* (2005)

## Kanpo estekak
Kamet

**Kamet** () Uttarakhandeko Garwhal eskualdeko (India) bigarren mendirik altuena da, 7.756 metrorekin, Nanda Deviren ostean. Munduko 29. mendirik altuena da. Itxuraz, piramide erraldoi baten antza du, baina bere gaina laua da, bi menditxorekin. 1930ko hamarkadan, bost urtez, inoiz igotako mendirik altuena izan zen.

## Igoera 
Tibeteko goi-lautadatik gertu dagoenez, Kamet oso urrutikoa da eta ez da Himalaiako beste tontor batzuk bezain irisgarria. Goi-lautadatik ere haize handia jasotzen du. Hala ere, estandar modernoen arabera, nahiko igoera erraza da hain mendi altuarentzat. Eskualdeko lehen esploratzaileek 200 milia inguruko (321,9 km) hurbiltze-martxa luzeak egin behar izan zituzten Ranikhetetik mendi-baso trinkoetan zehar; gaur egun, sarbidea errazagoa da.

Kamet-a eskalatzeko saiakerak 1855ean hasi ziren; lehen igoera ez zen 1931ra arte egin, Frank Smythe, Eric Shipton, R.L. Holdsworth, Raymond Greene, espedizioko medikua, Bill Birnie eta Lewa Sherpa, britainiar espedizioak lortu zuenean. Bost urte geroago Nanda Devi lehen aldiz igo zen arte iritsitako gailurrik altuena izan zen. Hala ere, 1920ko hamarkadan askoz altuera handiagoetara iritsi ziren Everesten iparraldeko aurpegian gailurrera iritsi gabe.

Ibilbide estandarra Ekialdeko Kamet (edo Purbi Kamet) glaziarrean hasten da eta Meade's Col lepotik (7100 m ingurura) igotzen da, Kamet eta bere iparraldeko bigarren mailako Abi Gamin mendiaren arteko zelatik. Meade's Col-etik, bideak ipar aurpegiko ipar-ekialdeko ertzetik egiten du gora. Meade's Col lepora igotzeko sakan aldapatsuak, horma harritsua eta glaziarretan gora hainbat eskalada egin behar dira. Normalean bost kanpaleku jartzen dira ibilbidean. Gailurrera igotzeko elurra oso aldapatsua da, izoztua ziurrenik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itanagar

**Itanagar** Indiako Arunachal Pradesh estatuko hiriburua eta hiririk handiena da, 59.490 biztanlerekin. Bertan dago Arunachal Pradesheko parlamentua, gobernuaren egoitza, Gauhati Gorte Gorenaren egoitza egonkorra. Bere ondoko Naharlagun hiriarekin batera Itanagar Hiriburuaren Eskualdeko Konplexua osatzen du, erdigune ekonomikoa, kulturala, aisialdikoa eta hezkuntzakoa dena. 

## Klima 

## Erreferetnziak 
## Kanpo estekak
Kriti Sanon

**Kriti Sanon** (New Delhi, India, 1990eko uztailaren 27a) aktore, abeslari eta modeloa da. Ezaguna da *Dilwale* (2015), *Mimi* (2021) eta *Bareilly Ki Barfi* (2017) filmeetan egindako lanarengatik. 

## Lan ibilbidea 
Modelo jardun ostean, *1: Nenokkadine* suspentso filmean egin zuen debuta zineman. Bollywoodeko produkzio batean Sabbir Khan zuzendariaren *Heropanti* komedia erromantikoan agertu zen lehen aldiz, eta horri esker *Filmfare* saria jaso zuen "debut onenaren" atalean. 2015. urtean, Sanon *Dilwale* komedia arrakastatsuaren protagonista izan zen.

## Filmografia 
### Zinea 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 202an, k Emakumezko Aktore Onenaren Sari Nazionala jaso zuen *Mimi* filmean egindako interpretazioagatik, 
* Filmfare Sarietarako hiru izendapen jaso ditu: Emakumezko Debut Onena *Heropanti* (2014) filmagatik, Emakumezko Aktore Onena *Mimi* (2021) filmagatik, eta *Teri Baaton Mein Aisa Uljha Jiya* (2025) filmagatik eta aurreko biak irabazi zituen.
* *Filmfare* saria jaso zuen "debut onenaren" atalean, Sabbir Khan zuzendariaren *Heropanti* komedia erromantikoan egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Gujarat Sahitya Akademi

**Gujarat Sahitya Akademi** () edo **Gujarateko Sahitya Akademia** 1981ean sortutako erakundea da, Indiako Gujarat estatuan mintzatzen diren hizkuntzen eta haien literaturaren garapenari eskainia. Hizkuntza horietako bat gujaratera da, estatuko hizkuntza ofiziala; besteak hindia, sanskritoa, kutchiera, sindhia eta urdua dira. 2022tik aurrera, Bhagyesh Jha poeta da erakundearen presidentea.

## Historia 
Akademia 1981eko irailaren 24an sortu zuen Gujarateko Gobernuak. 1982ko ekainaren 17an inauguratu zen, presidente bat, presidenteorde bat eta beste kide batzuk izendatuta.

## Helburuak 
Akademiaren helburuak honako hauek dira
* 2017-2022: Vishnu Pandya
* 2022-gaur egun: Bhagyesh Jha

2003tik 2015era, Akademiak ez zuen presidenterik izan, gobernuak ez baitzuen hauteskunderik egin.

## Erregistratzaileak 
* 1982-1996: Hasu Yajnik
* 1997-1998: Dankesh Oza
* 1998-2000: Dalpat Padhiyar
* 2000-2003: K. M. Pandya
* 2003-2005: V. V. Pandit
* 2008-?: Kirit Doodhat
* 2009-2014: Harshad Trivedi
* 2014-2015: Chetan Shukla
* 2015-2017: Manoj Oza
* 2017-2020: Ajaysinh Chauhan
* 2020-2021: Himmat Bhalodiya
* 2021-gaur egun: Jayendrasinh Jadav

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faridabad

**Faridabad** Indiako Haryana estatuko hiririk populatuena da,  biztanlerekin, eta Delhiko Eskualde Hiriburu Nazionalaren parte da. Delhiren satelite hiri nagusietako bat da eta Chandigarh estatuko hiriburutik 284 kilometro hegoaldera dago. Yamuna ibaiak Uttar Pradesh barrutiaren ekialdeko muga osatzen du. Indiako Gobernuak Hiri Adimendunak Misioaren bigarren zerrendan sartu zuen 2016ko maiatzaren 24an. 2021eko Delhiko Eskualde Planaren arabera, Faridabad Hiriburu Nazionaleko Eskualde Zentralaren edo Delhiko eremu metropolitarraren parte da.

Faridabad Haryanako industria gune garrantzitsua da. Haryanan bildutako errentaren gaineko zergen % 50 Faridabadetik eta Gurgaondik datoz. Faridabad nekazaritza-sektoreko henna ekoizpenagatik da ezaguna; traktoreak, motozikletak, etengailuak, hozkailuak, zapatak, pneumatikoak eta jantziak dira bere industria-produktu nagusiak.

2018an, Munduko Osasun Erakundeak munduko bigarren hiri kutsatuena bezala hartu zuen Faridabad. Faridabadek Swachh Survekshan inkestan hamargarren lekua hartu zuen 2020an Indiako hamar hiri zikinenen artean.

## Historia 
Hiria 1607an sortu zuen Sheikh Faridek, Jahangir enperadore mogolaren diruzainak, Delhi eta Agra arteko Enborreko Errepide Handia babesteko, eta Braj eta Mewat eskualde kulturalean dago. India independentean, Faridabad, hasiera batean, Gurgaon barrutiaren parte zen, geroago, 1979ko abuztuaren 15ean, barruti independente bihurtu zena. 1947an Kamaladevi Chattopadhyayren gidaritzapean egindako banaketaren ondoren, 50.000 errefuxiatu baino gehiago Faridabaden finkatu ziren berriro, eta horrek hiriko ekonomia eta bizitza soziala suspertu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ye Yifei

**Ye Yifei** (, Xi'an, 2000ko ekainaren 16a), txinatar automobilismo gidaria da. Iraupen luzeko lasterketatan espezializaturik dago eta 2025ean Le Manseko 24 Orduak irabazi zituen.

## Kirol ibilbidea 
10 urte zituela karting lasterketatan hasi zen eta 2011 eta 2012an Txinako txapelduna izan zen. Hurrengo urtean Europako ROK finaletara iritsi eta laugarren egin zuen.

2015an Formula 4-n hasi zen korritzen eta 2019ko apirilean Formula 1eko Renault Sport Academy taldeak fitxatu zuen.

2021eko abuztuan Delétraz eta Kubicarekin batera Le Manseko 24 Orduetan hartu zuen parte. Urte haietan *Le Mans Series*eko txapeldunak izan ziren Europan eta Asian. 2024an Ferrari etxeak fitxatu zuen.

2025ean Le Manseko 24 Orduak irabazi zituen Kubicarekin eta Phil Hansonekin taldea osatuz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Alain Berset

**Alain Berset** (Friburgo, 1972ko apirilaren 9a) suitzar ekonomialari eta politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2018an eta 2023an.

Besetek Zientzia Politikoa eta Ekonomia ikasi zituen Neuchâtelgo Unibertsitatean. Unibertsitate honetako Eskualdeetako Ekonomien Institutuan irakasle eta ikertzaile izan zen 1996tik 2000ra, eta urtebetez Hanburgoko Ekonomia Ikerketarako Institutuan lan egin zuen.

Suitzako Alderdi Sozialdemokratako kidea da, eta 2003an Suitzako Estatuen Kontseiluko kide hautatu zuten Neuchâtel kantonamenduaren ordezkari gisa. Batzar horretako presidentea izan zen 2007-2009an. Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakundearen asanbladako kide ere izan zen.

2012tik 2023ra Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen, eta Barne saila zuzendu zuen; Suitzako Konfederazioko presidente izan zen 2018an eta 2023an. 2024an Europako Kontseiluko idazkari nagusi hautatu zuten bost urterako.
Dadra eta Nagar Haveli eta Daman eta Diu

**Dadra eta Nagar Haveli eta Daman eta Diu** Indiar batasunaren lurralde bat da, Indiaren mendebaldean kokatuta.

Dadra eta Nagar Haveli Indiar batasunaren parte izan ziren lurraldeak dira. Nagar Haveli, Maharashtra eta Gujarat-en artean dago kokatuta, eta Dadra Nagar Haveliren iparraldean kokatuta dagoen enklabe edo barrendegi bat da, Guyarat-en barruan. Bere hiriburua Silvassa da.

1779tik 1954ra, portugaldar kolonia bat izan zen,1954an Indiak okupatu zuen arte. 2019an , *Dadra eta Nagar Haveli* eta *Daman eta Diu* batzeko proposamena egin zen, azkenik 2020ko urtarrilak 16an Dadra eta Nagar Haveli eta Daman eta Diu lurraldea sortuz.

Daman eta Diu Indiar batasunaren parte izan ziren lurraldeak dira ere, 450 urtez, *portugaldar India*-ren parte izan ziren. 1961ko abenduaren 12an, Indiak lurralde hauek okupatu zituen, Goaren deskolonizazioari bidea emanez. 1974. urterarte, Portugalek ez zuen lurralde hauen independentzia onartu.

## Kanpo estekak
Daphne Jackson

**Daphne Frances Jackson** (Peterborough, 1936ko irailaren 23a – Guildford, 1991ko otsailaren 8a) fisikari nuklearra izan zen. 1971n Fisikako lehen emakume irakaslea izan zen Erresuma Batuan. Britainiar Inperioko Ordenako Ofizial aitortua 1987an. 1991n hil ondoren utzitako ondare batek Daphne Jackson Trust-en sorrera ahalbidetu zuen. 

## Bizitza 
Daphne Frances Jackson Peterboroughen jaio zen.  Ama ehun-diseinatzailea izan zen ezkondu aurretik eta aita makina-erremintaren operadorea. Bertan irakasle izan zen eta 1962an doktoregoa lortu zuen. eta ''Women's Engineering* *Society-*ko presidente eta Institute of Physics-eko presidenteorde, bere kide gazteena izan ondoren.

Medikuntzan fisika nuklearraren erabilerari buruzko 55 artikulu argitaratu zituen.
* *Daphne Jackson Trust'' 1992an sortu zen, haren ondarearen pean, pertsona talentudun askori familia bat izan ondoren edo beren karrera eten ondoren aukeratutako karrerara itzultzen laguntzeko. Fundazioak 370 STEM ikertzaile baino gehiagori aukeratutako karrera/arloetara itzultzeko aukera eman zien 2019ra arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norman Morrison

**Norman Morrison** (Erie (Pennsylvania), 1933eko abenduaren 29a - New York, 1965eko azaroaren 2a) kuakero edo Adiskideen Erlijiozko Elkartearen partaidea zen.  

1965eko azaroaren 2an, Norman Morrison bakezaleak bere buruaz beste egin zuen Vietnamgo gerraren aurka, AEBetako Pentagonoaren aurrean. Robert McNamara Defentsa ministroaren bulegoen azpialdean hil zen bonzo erara. 1965 hasieran, Ipar Vietnamen aurkako bonbardaketak abiatu zituztenetik gerraren aurkako mugimendua indartu egin zen. Hilabete batzuk lehenago era berean hil zen Detroiten Alice Herz.

Morrisonek bere alaba Emily zeukan besoetan, urte bateko garai hartan, eta bere buruari su eman aurretik, inguruan sortu zitzaion jendetzaren bati pasatu zion neskatoa (haurrak ez zuen inolako kalterik jasan).

Morrisonen protesta Vietnamgo gerraren aurkako protesta gogorren testuinguruan kokatzen da: 1960ko hamarkadan Thich Quang Duc monje budistak hasitako autoinmolazio-ekintza ugari; Malcolm Brownek argazkiak atera zizkion.

## Oroimena 
Vietnamen, bere izena vietnamdarrari egokitu zitzaion (Mo Ri Xon), eta Morrison laster bihurtu zen heroi herrikoi. Ipar Vietnamek bere izena jarri zion Hanoiko kale bati. Bere omenezko posta-zigilu bat ere banatu zen. Zigiluaren jabetza Estatu Batuetan debekatua izan zen, herrialde horrek Vietnami egindako merkataritza enbargoaren ondorioz.

Morrisonen alargunak eta bi alabek (semea minbiziak jota hil zitzaion urte batzuk lehenago) Vietnam bisitatu zuten 1999an, eta bertan Vietnamgo poeta zen Tố Hữu poeta ezagunarekin topo egin zuten. Tố Hữuk "Emily, nire neskatxa" poema ezagunaren egilea zen. 

1967ko maiatzaren 9an, protesten hasieran, Morrisonen omenezko bijilia bat egin zen; ondoren, lau egunez Pentagonoa okupatu zuten eta, azkenik, manifestariak sakabanatuak eta atxilotuak izan ziren.

## Beste autoinmolazioak 
Esan dugunez Morrison ez zen lehenengoa izan: Thich Quang Duc monje lehenengoa izan zen 1960an. Hona hemen beste batzuk:
* Alice Herz (1965)
* Roger Allen LaPorte (1965)
* Alice Herz (1965)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vietnamgo gerra
* Thích Quảng Đức

## Kanpo estekak 
* :Norma Morrisonen profila.
Añastroko maisua

**Añastroko maisua** margolari gotiko anonimo bat identifikatzen duen izena da. Añastroko erretaularen egiletzak izena ematen dio, eta adituek egotzi dizkiote beste lan batzuk, nabarmenenak Kexaako erretaula eta Santa Katalinaren taula, biak Chicagoko Arte Institutuan 20. mendetik. Errioxako lan bat ere, Medranoko taula, egozten zaio.    Añastroko erretaula bera, hiru zatitan dago gordea 21. mendean, New Yorken, Zumaian eta Burgosen.

## Jatorria 
Egile posible honen lanak 14. eta 15. mendeen arteko mugan kokatu dira. Lan eremua edo lantegia orduko Gaztelako Erresuman izango zuen, bere taula margotuak aurkitu izan diren tokiagatik: Araban Kexaan eta Añastron (hau Trebiñuko herri bat da), eta Medrano Errioxan. Chicagon gordetako Santa Katalinaren taularen jatorria ez da ezagutzen.

## Iruditegia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hattingo gudua

**Hattingo Gudua** 1187ko uztailaren 4an gertatu zen, Sortaldeko gurutzatuen estatuen eta Saladin I.a Ayyubtar sultanaren indarren artean. **Hattingo Adarren Gudua** ere deitzen zaio, izen bereko itzalitako sumendiaren formagatik.

Saladinen agindupeko armada musulmanek gurutzatuen indar gehienak preso hartu edo hil zituzten, gurutzatuen gerran aritzeko gaitasuna desagerraraziz. Gudua izan zenaren ondorio zuzenez, musulmanak berriro bihurtu ziren Lur Santuko indar militar nagusi, Jerusalemen eta gurutzatuek eskuan zituzten beste hiri eta gaztelu gehienen birkonkista lortuz. Kristauen porrot hauek Hirugarren Gurutzada eragin zuten, Hattingo Guduaren bi urte geroago hasi zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mahalangur Himal

**Mahalangur Himal** (nepaleraz: महालङ्गूर हिमाल) Himalaiako azpimendikate bat da, Tibet (Txina) eta Nepal arteko mugan dagoena. Bertan munduko hamalau zortzimilakoetatik lau daude: Everest, Lhotse, Makalu eta Cho Oyu, baita beste hainbat gailur garrantzitsu ere. Lurreko mendikaterik altuena dela esan daiteke.

## Panorama 
[thumb|erdira|1000 px|Iparraldea: [Makalu, Lhotse, Everest, Gyachung Kang eta Cho Oyu Tíbetetik ikusita]]
thumb|erdira|1000 px|Hegoaldea:  Mera gailurretik ikusita

## Erreferentziak
Kibaleko parke nazionala

**Kibaleko parke nazionala** Ugandako hegoaldean dagoen gune babestu bat da, euri iraunkorreko baso hezeei babesa eskaintzen diena. 776 kilometro koadroko eremua du, eta 1100 eta 1600 metro arteko altuera. Batez ere baso beti berde eta hezeak dituen arren, paisaia mota ugari ditu. Kibale da lur baxu eta baso menditarrez osatutako eremu handiekin geratzen den azken guneetako bat. Ekialdeko Afrikan, aurremendiko azken baso-eremu garrantzitsuari eusten dio.​ Parkea 1932an sortu zen, eta, formalki, 1993an ezarri zen lehen baso-erreserba erregistratu gisa administratzen zen baso-eremu zabal bat babesteko. Parkeak baso jarraitua osatzen du Erregina Isabel parke nazionalarekin. Turismo ekologikorako eta safarietarako leku garrantzitsua da, eta oso ezaguna da txinpantze ohituak eta beste 12 primate-espezie dituelako. Makerere Unibertsitateko estazio biologiko bat ere bertan dago.

## Erreferentziak
Gilen II.a Bordelekoa

**Gilen** **II.a Bordelekoa**, Gilen "Ona" bezala ezagutua, (frantsesez: *Guillaume le Bon*) X. mendearen azken hamarkadetan Bordeleko kondea izan zen. Bere aurretik Bordeleko azken kondea Amalvino izan zen, mende hasieran nabarigarria izan zena. Bere gobernuari buruz gutxi dakigu, eta baliteke bikingoen erasoen aurkako defentsan aritzea gehienbat. Gilen II.a hil zenean, Bordeleko konderria Baskoniako dukea zen Gilen Santxitzen eskuetara pasa zen.

XI. mendearen hasierako ohar batek, Hugo Ageneko gotzainari egotzia eta *Condom Abadiaren Historia*-n (latinez *Historia abbatiae Condomensis*) jasoa, dio Gilen Ona harrapatu zutenean, ziurrenik bikingoek, Hugoren osaba zen Gaskoiniako Duke Gilenek dohaintza bat egin ziola Hughek sorturiko Condomgo Abadiari.

XII. mendean kontraesanezko tradizioak zeuden Bordeleko Sainte-Croix Abadia, bikingoek suntsitu zutena, Gilen Onak 977 aurretik ala Akitanako Gilen V.a dukeak 1027an berregin ote zuen. Gilen V.ak 1027an Bordelen eraginik ez zuenez, badirudi bi Gilenen artean nahasketa gertatu zela eta benetako berreraikitzailea Bordeleko konde ezezagun bat izan zela. Hori baieztatzen du 1099ko apirilaren 27an Urbano II.ak igorritako bulda batek, non dioen: "Oroimen oneko Bordeleko kondea Gilenek, bere eskubidez, dohaintza bat eman zion abadiari eta berreraikitzeko eskubidea".

Sainte-Croix-eko dokumentuen arabera, Gilenen aita Raimundo zen eta ama "Entregodis" (Andregoto), ziurrenik Gaskoiniako Gartzia II.a Antso dukeak izen horrekin izan zuen alaba. Raimundo izenak Tolosako kondeen familiari lotura adieraz dezake. Genealogia hau zuzena bada, Gilen "Ona" Gilen Santxiz dukearen lehengusu zen, eta azken hau izan zen haren oinordekoa. Gilen 977 eta 988 artean hil zen, eta tarte horretan izan zuen ondorengoa konderrian.

## Erreferentziak
Futbola Indian

Indiako Futbol Selekzioa txapelketa ofizialetan herrialdeko talde adierazgarria da. Indiako Futbol Federazioak antolatzen du, 1948tik FIFAko kide da eta AFCren sortzaileetako bat da.
JoBuBi

thumb|Andoni Ortuzar taldearen buru bat izan zen.

**JoBuBi** edo **Jóvenes Burukides Bizkainos** (Bizkaitar Burukide Gazteak) Ramón Mur kazetariak 1995ean sortutako terminoa da. Ondoren, Ahoztar Zelaietak asko zabaldu zuen kontzeptua, bereziki 2013an *Jóvenes Burukides Bizkainos. Clientelismo y «fontanería» en el PNV* liburua plazaratu zuenean. JoBuBi hitza darabilte hainbat komunikabidek EAJko buru-belaunaldi berriaren inguruan hitz egiteko: burkide historikoen seme-alabak, Bizkaiko burkide gazteak eta baita BBBko kide batzuk ere dira; beraz, talde heterogeneoa da. 

Mur idazleak JoBuBi taldea Convergencia i Unioren "gazte turkiarren" taldearekin alderatu zuen, Artur Masek eta Jordi Pujolen semea den Oriol Pujolek gidatuta. 2013an Koldo Mediavilla burukideak adierazi zuenez, "Bizkaian EGIn afiliatu ginen gazteetatik sortu ziren JoBuBi; pila bat ginen, mila inguru, hirurehunetatik gora oraindik ere politikan aktibo daude, horietako asko alkateak eta zinegotziak dira, eta beste batzuek jarduera txikiagoa dute".

Zelaietaren arabera taldearen buruak Andoni Ortuzar eta Joseba Aurrekoetxea ziren. 2000. urtean JoBuBiek Bizkai Buru Batzar kontrolatzeko borroka irabazia zuten eta Iñigo Urkullu jarri zuten lehendakari izateko hautagai, Xabier Arzalluzen aldekoaren aurka, hau da Roke Retolazaren gainetik. Geroago, Ortuzarrek eta Aurrekoetxeak ere Imanol Pradales bide berean kokatu zuten. 

2025ean Aitor Esteban zen JoBuBi izenekoetatik geratzen zen bakarra, Andoni Ortuzar eta Iñigo Urkullu lehen lerrotik baztertu ondoren. Hirurek Xabier Arzalluzen eskola zaharra atzean utzi zuten eta euskal nazionalismoa aldatu zuten: defendatzen zuten EAJ pragmatikoa subiranotasunaren aldekoaren gainetik jarri zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ram Charan (argipena)

**Ram Charan** (1985ean jaioa) indiar aktorea da.

**Ram Charanek** honako hau ere aipa dezake:

* Ramcharan, Indiako gizonezko izena.
* Ram Charan (gurua) (1720–1799), indiar hindu erlijioso pertsonaia
* Ram Charan (aholkularia) (1939an jaioa), indiar-estatubatuar enpresaburua
Akisgrango Hiri Inperial Askea

**Akisgrango Hiri Inperial Askea** (frantsesez: *Aix-la-Chapelle*; alemanez: *Aachen)* Germaniako Erromatar Inperio Santuko Hiri Inperial Askea eta bainuetxe-hiria izan zen, Koloniatik mendebaldera eta Herbehereetatik hego-ekialdera, Behe Rhin–Westfalia Zirkuluan kokatua. Erromesaldiek, Erromatar Inperio Santuko enperadorearen koroatze-ekitaldiek, industriaren gorakadak eta hainbat enperadorek esleitutako pribilegioek inperioaren merkataritza-hiri oparoenetako bat bihurtu zuten.

## Historia 
1166an Akisgranek *inmediazio inperiala* jaso zuen eta Erromatar Inperio Santuko Hiri Inperial Aske izendatua izan zen, Enperadore Frederiko I.ak, *Bizargorri* ezizenez ere ezaguna, *Karlsprivileg* (Karlomagnoren pribilegioa) legearen bitartez. Akisgran parte hartu zuen 1351 eta 1387 artean Mosa eta Rhin ibaien artean bakea mantendu zuen aliantzan.1450ean matxinada batek ofiziale-elkarteak tokiko gobernuan parte hartzea onartzera eraman zuen.

XVI. mendean Akisgranen garrantzia eta aberastasunaren gainbehera hasi zen. Frantziako Erresumarekiko mugatik gertuegia zegoen seguru izateko, eta Erromatar Inperio Santuarekiko urrunegi, hiriburu egoki izateko. 1562an, Maximiliano II.a Germaniaco Erromatar Inperio Santuko enperadorearen hautaketa eta koroazioa Frankfurten egin ziren; eta hortik aurrera ohitura hori mantendu zen inperioa amaitu arte. Erreforma protestanteak arazoak ekarri zizkion Akisgran hiriri. 1580an protestantismoak nagusitasuna lortu zuen; horren ondorioz, Debeku Inperiala ezarri zen, eta 1598an Ernesto Bavariakoa Koloniako artzapezpiku-hautesleak bete zuen. Hiriko erlijio-atzera-egiteak bigarren Debeku Inperiala ekarri zuen, Matias Enperadorearen aldetik 1613an, eta 1614an Ambrogio Spinolaren Monarkia Hispanikoaren armadak hiria katolizismora behartu zuen berriz. 1656an sute handi batek 4.000 etxe suntsitu zituen. Hondamen horrek Hogeita Hamar Urteko Gerrak hasitako gainbehera osatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene Laskarina

**Irene Laskarina** (1194/9 inguru - 1240) (grezieraz: Εἰρήνη Λασκαρίνα, latinizatuta: Eirēnē Laskarina) Nizeako enperatriza-konsortea izan zen. Teodoro I.a Komnenos Laskaris Nizeako enperadorearen eta Anna Komneno Angeloren alaba zen. Bere amonaren eta aitonaren artean zeuden Alexios III.a Angelo eta Eufrosine Doukaina Kamatera. Bere ahizpa, Maria Laskarina, Hungariako Béla IV.arekin ezkondu zen.

1204an, Irene Laskarinen haurtzaroan, Konstantinopla hiria Gurutzatuen armadaren esku erori zen. Noblezia gehienak, Ireneren familia barne, ihes egin zuten eta Ekialdeko Erromatar Inperioaren hiriburu berria Nizeara eraman zuten; horrela sortu zuten Nizeako inperioa.

Irene historialariek goretsi izan dute bere apaltasunagatik eta zuhurtasunagatik, eta esaten da bere ereduarengatik bere herrialdeko moralak nabarmen hobetu zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arikapalli Giridhar Rao

**Arikapalli Giridhar Rao** (; Vijayawada, Andhra Pradesh, 1963ko urriaren 8a) indiar hizkuntzalari eta esperantista da, Akademio de Esperanto erakundeko kidea.

## Bizitza 
[thumb|Rao Nazioarteko Esperanto Biltzarra irekitzen ([Rotterdam, 2006).]]
Rao Vijayawadan jaio zen, Indiako hegoaldean, baina iparraldeko Haryana estatuako Hisar barrutian hazi zen, non bere aitak animalien fisiologia irakatsi zuen Haryanako Nekazaritza Unibertsitatean. Han lortu zuen lizentziatura, eta masterra eta doktoretza egitera Hyderabadera joan zen, Andhra Pradesh estatura. Ateoa da.

## Esperantoa 
1994an doktoretza lortu zuen Hyderabadeko Unibertsitateko Ingeles Sailean, *Beyond the Sense of Wonder: Science Fiction as Adventure Fiction* izeneko tesiarekin. Garai hartan, Probal Dasguptarekin zientzia-fikzioa estabaidatu zuenean, esperantoa ezagutu zuen. 2000n, esperantoa formalki irakasten hasi zen Hyderabadeko Nazioarteko Informazio eta Teknologia Institutuan. Urteetan zehar, bere tokiko esperanto taldeak Brasilgo, Japoniako, Nepalgo, Frantziako, Alemaniako, Errusiako, Ukrainako eta Estatu Batuetako esperantisten bisitak jaso zituen. Gai hauei buruzko hainbat artikulu argitaratu ditu ingelesez zein esperantoz.

Urteetan zehar, esperantoaren aldeko mugimenduan aktiboki aritzen da, bai Indian bai nazioartean. 2013an, Nazioarteko Esperanto Elkarteak Bikaintasun diploma eman zion Reykjaviken. 2016an, Akademio de Esperantoko kide hautatu zuten. 2020ko urrian, Esperantista Ateoen Nazioarteko Erakundeko presidente bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terraza (geomorfologia)

**Terraza**, geologian eta geomorfologian, ibai batek edo itsasoak bere higaduraz sortzen duen plataforma da. Multzoka agertu ohi dira, eta orduan terrazen artean eskailera moduko bat osatzen dute, eta eskailera horretako mailak, terraza dira. Mailak diakronikoki (hau da, historia geologikoan une desberdinetan) sortu dira. Bi motakoak aurki ditzakegu: alubioi-terrazak (ibaien higadurak sortuak) eta itsas-terrazak (kostaldean itsas higadurak sortu dituenak).
[thumb|Pakistango [Hunza harana|Hunza ibaiko terrazak]]

## Alubioi terrazak edo ibai-terrazak 
thumb|Ibai terraza bantzuren eraketa denboran zehar.
Ibai-terrazak dira, zalantzarik gabe, ibaien ibilguaren aldaketen ondorioz eratzen diren erliebe nabarmenetako bat.

Ibai-korronteen higadura-lan etengabeak induskatutako haranen garapenean, gertakari garrantzitsuenetako bat "alubioien lautadak" eratzea da. Ibaiak arroaren goiko alden jasotzen ditu erauzitako materialak, eta berekin eramaten ditu zenbait lekutara, non, dena delako baldintza jakin baten ondorioz, abiadura galtzen duen eta baretzen den. Horrela, karga detritikoa (material solidoak)  utzi behar izaten du, hedadura askotariko lautada batean barreiatzen dena. Aipatutako baldintza hori, ia beti, harana osatzen duten arroken eraketa edo ibai arroaren antolamenduaren araberakoa izaten da.  Normalean higadurarekiko erresistentzia handiagoa denean, bertikala edo albokoa; orduan arroila edo haitzarte bat eratzen da, eta horren gainean pilatzen dira alubioiak. Beste batzuetan, batez ere bokaletatik gertu, alubioi-lautadak azken ibilbidean eratzen dira, ibai-korrontea geldituta geratzen baita urak itsasoratzen diren itsaso edo lakuarekin elkartzen direnean. 

Hau da, lehenengo kasuan, ibaiak bere ibilgua sakontzea lortzen du, aurkitzen duen oztopoa moztuz. Bigarrenean, ur-korrontea ibaik berak uzten duen masa detritikoan barrena sartzen da, eta alubioi-lautada horiek haranaren alde batean eta bestean zintzilik geratzen dira, "ibai-terrazak" eratuz.

## Itsas terraza 
Itsas terraza bat, forma geografiko bat da, eta bi fenomenoren konbinazioaren ondorioz sortu den plataforma bat da: itsas mailaren aldaketak eta itsasertzean zeharreko altxamenduaren eta subsidentziaren aldaketa tektonikoak.

Itsasorantz leunki okertutako kostaldeko zerrenda estu baten itxura du, eta gehienetan itsas metaketek (lohia, harea, hartxintxarra) edo metaketa eolikoek (haizeek eragindakoak) estaltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ram Charan

**Konidela Ram Charan**   (1985eko martxoaren 27an jaioa) aktore, zinema ekoizle eta ekintzaile indiarra da, batez ere telugu zineman lan egiten duena. Indiako zinemako aktore ordainduenetako bat da   eta dantzagatik ere ezaguna da.  *Forbes India-ko* Celebrity 100 zerrendan agertu da 2013az geroztik. Charanek hainbat sari jaso ditu, besteak beste, lau Filmfare sari eta bi Nandi sari.

Charanek aktore gisa debuta egin zuen *Chirutha* (2007) akziozko filmarekin, leihatilan arrakastatsua izan zena eta Hegoaldeko Gizonezko Debuta Onenaren Filmfare saria irabazi zuena. Ospea lortu zuen S. S. Rajamouliren *Magadheera* (2009) fantasiazko akziozko filmean, estreinatu zen garaian inoizko Telugu filmik diru gehien irabazi zuena eta Telugu Aktore Onenaren Filmfare saria irabazi zuena. Ondoren, *Orange* (2010), *Racha* (2012), *Naayak* (2013), *Yevadu* (2014), *Govindudu Andarivadele* (2014) eta *Dhruva* (2016) bezalako film aipagarrietan parte hartu zuen.

Charanek arrakasta komertzial handiagoa lortu zuen *Rangasthalam* (2018) arrakasta handiko filmarekin, Aktore Onenaren bigarren Filmfare saria irabaziz - Telugu, eta *RRR* (2022), gaur egun Indiako hirugarren film dirutsuena eta bere diru gehien lortu duena dena. Charan Indiako izar gisa agertu zen *RRRrekin* eta nazioarteko aintzatespena lortu zuen, besteak beste, Critics' Choice Super Awards sarietan izendapena lortu zuen Ekintza Filmeko Aktore Onenaren kategorian, 2024ko Melbourneko Indiako Zinemaldian (IFFM) egindako emanaldiagatik omendu zuten, eta Aktore Onenaren hirugarren Filmfare saria lortu zuen - Telugu. 

2016an, Charanek bere ekoizpen etxea , Konidela Production Company, sortu zuen, eta honek *Khaidi No. 150* (2017) eta *Sye Raa Narasimha Reddy* (2019) filmak babestu ditu bereziki. Zinema-karreraz gain, Hyderabad Polo and Riding Club polo taldearen jabea da, eta gaur egun desagertuta dagoen TruJet airelinearen jabekideetako bat izan zen.

## Biografia 
Ram Charan Madrasen jaio zen (gaur egun Chennai), Chiranjeevi aktorearen eta bere emazte Surekharen semea, Telugu familia batean, 1985eko martxoaren 27an.   Bere familia Andhra Pradesh-eko West Godavari barrutiko Mogalthur eta Palakollukoa da.   Bere amaren aldeko aitona Allu Ramalingaiah aktore komiko ezaguna zen.  Bi anai-arreba ditu — Sushmitha arreba nagusia eta Sreeja arreba gaztea. 

Ram Charan Chennaiko Padma Seshadri Bala Bhavanen,  Lovedaleko Lawrence eskolan,  Begumpet-eko Hyderabad eskola publikoan,  eta Hyderabad-eko St. Mary's Collegen hezi zen.  Mumbaiko Kishore Namit Kapoor-en antzerki eskolan ere ikasi zuen.   Chennaiko Vels Unibertsitateak ohorezko doktoregoa eman zion 2024ko apirilean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
William Rowan

**William Shearman Rowan** landa-mariskala, (1789ko ekainaren 18a - 1879ko irailaren 26a) Britainiar Armadako ofizial bat izan zen. Bere karreran zehar Penintsulako Gerran eta gero Ehun Egunetan parte hartu zuen, Waterloo guduan borrokatuz eta Sir John Colbornek gidatutako Frantziar Guardia Inperialaren aurka egin zuen karga garrantzitsu batean parte hartuz, non zauritua izan zen. Geroago, Colborneri lagundu zion, honek Ipar Amerikako Britainiar Orokorreko Jarduneko Gobernadore Nagusiaren kargua hartu zuenean, 1837ko Patriota mugimenduaren matxinadetan zehar. Rowan Kanadara itzuli zen Ipar Amerikako Zuzendari Nagusi moduan, eta kargu horretan Montrealgo Parlamentu Eraikinak 1849ko apirilean jendetza haserretu batek erre zituenean egindako bakezko mintzaldi garrantzitsu batengatik gogoratzen da. Bainuaren Ordenako Gurutze Handia jaso zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neferu III.a

**Neferu** (euskaraz: Edertasuna) Egiptoko XII. Dinastiako erregina bat izan zen. Amenemhat I.aren (K. a. 1991-1962) alaba, Sesostris I.aren (K. a. 1971-1926) arreba-emaztea eta Amenemhat II.aren ama izan zen.

Neferu III.a Amenemhat I.aren lau seme-alabetako bat zen. Bere anaia Sesostrisekin ezkondu zen, eta ezagutzen denez, haren emazte bakarra izan zen. Sesostrisen emazte gisa aipatzen da Sinuhéren Istorioa izeneko lanean. Bere izena Lisht-en aitak eraikitako piramidean agertzen da, baita bere semearen Serabit el-Khadimeko kapera batean ere, Sesostris I.aren omenez eraikia. Bere senarraren piramide konplexuan piramide bat izan zuen, baina litekeena da bertan lurperatua ez izana, eta horren ordez, Dahshur-en, bere semearen ondoan, ehorztuta egotea.

Bere tituluak hauek ziren: Erregearen Alaba; Erregearen Emaztea; Erregearen Ama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Lastrón

**El Lastrón** Bizkaiko hondartza bat da, Zierbenako Arena auzoan dagoena. La Arenaren eskuinaldean kokaturik, harrizko Bizkaiko kala historikoetako bat da.

La Arenatik bost minutura dago, oinez, eta bertan nudismoa egin daiteke, baita urte osoan txakurrekin sartu ere. Kala honetara iristea oso erraza da. La Arenako aparkalekutik Luzueroko puntaraino doan bidezidorretik ibili behar da. Hondartzara sartzeko egurrezko baranda bat duten eskailerak daude, zuzenean itsasoaren parean daudenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zierbenako portuko hondartza

**Zierbenako portuko hondartza** edo, besterik gabe, **Portuko hondartza** Bizkaiko hondartza artifizial txikia da, Zierbenako Portua auzoan dagoena. Arrantza-portuaren sarreran kokaturik, bere luzera 100 metrokoa baino ez da eta itsasbehera dagoenean agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Bernard de Mongenet

**François Bernard de Mongenet** (1765eko abenduaren 17a, Vesoul - 1828ko irailaren 16a, Plombières-les-Bains) Frantziako Iraultzaren eta Inperioaren garaiko jeneral bat izan zen.

## Biografia 
François Bernard de Mongenet Bernardine d'Agay-ren (1728 - 1785) eta Claude François Joseph de Mongenet-en (1716ko apirilaren 16a - 1793ko urtarrilaren 10a) semerik gazteena zen, Vesoulgo bailiea eta présidialeko aholkulari eta jauna (*écuyer*).

Mongenetek armadan karrera egitea aukeratu zuen: 1784ko irailaren 1ean La Fère erregimentuko bigarren lotinant gehigarria izendatu zuten, eta 1785eko urtarrilaren 6an bigarren teniente bihurtu zen. 3. Artilleriako erregimentuan lehen lotinante izendatu zuten, gero 5. Artilleriako erregimentuan bigarren kapitain. 1792ko otsailaren 6an bere kargutik ordezkatua izan zen, eta Mongenet erbesteratu zen, Condéren armadan zerbitzatuz hilabete batzuez. Urtebete eman zuen Alemanian.

Borboiek Besançongo Artilleria Eskolaren buru izendatu zuten, eta San Luis gurutzea jaso zuen 1814ko uztailaren 19an.

Ehun Egunen garaian, 7. gorputzeko artilleriaren komandante izan zen Alpeetako armadan, 1815eko maiatzaren 6an. Valée jeneralaren agindupean, Parisko gotorlekuko erreserbako ekipamenduetan aritu zen 1815eko ekainaren 15etik aurrera. Uztailean bere kargua utzi zuen. Urte bereko azaroan deklaratu zuen mariskal Ney-en aurkako epaiketan, harekin harreman batzuk izanak zirelako martxoaren 30a baino lehen, baina bere lekukotzak garrantzi gutxikoak izan ziren, ez alde ez aurka.

François Bernard de Mongenet 1816ko otsailaren 9an erretiratu zen armadatik. 1828ko irailaren 16an Plombières-les-Bainsen hil zen.

## Erreferentziak
Goizeder Otazua

**Goizeder Otazua Zabala** (Algorta, Getxo, Bizkaia, 1984) bizkaitar abokatu, legelari eta unibertsitateko irakaslea da.

Gaur egun, Zuzenbide Prozesaleko irakasle agregatua da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Zigor auzipetze eta prozesuan aditua da.

Gainera, EHUko klasutroaren kide ordezkaria da.

Horrez gain, abokatu bezala ere jardun izan zen urte batzuk.

## Argitalpenak 
### Artikuluak 
* "Desencuentro en la interpretación del derecho a la defensa entre tribunales españoles y TEDH (a propósito de la STEDH de 27 de noviembre de 2012)", *Revista Vasca de Administración Pública*, Nº 97, 2013.
* "Zigor Justiziaren globalizazioa eta arazoen ebazpenerako ordezko bideak", *Eleria: Euskal Herriko legelarien aldizkaria*, Nº. 22, 2011.
* "Nazioarteko legediaren eragina Espainiako zigor arloko bigarren instantziaren arauketan", *Eleria: Euskal Herriko legelarien aldizkaria*, Nº. 20, 2010.

### Liburuak 
* Goizeder Otazua, Ander Gutiérrez-Solana. *Justicia en clave feminista: reflexiones en torno a la inserción de la perspectiva de género en el ámbito judicial*, UPV/EHU, 2021.
* Katixa Etxebarria, Ixusko Ordeñana, Goizeder Otazua. *Justicia con ojos de mujer. Cuestiones procesales controvertidas.: obra con motivo del Congreso conmemorativo del décimo aniversario de las Jornadas Justicia con Ojos de Mujer (2008-2017)*, Tirant lo Blanch, 2018.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Katixa Etxebarria
* Ixusko Ordeñana
* Susana Serrano

## Kanpo estekak 
* https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/investigadores/125480/detalle
Carmen Larraz Elorriaga

**Carmen Larraz** **Elorriaga** (Iruñea, Nafarroa Garaia) dantzaria eta sortzailea da.

## Bizitza 
Dantza ikasketak Iruñeko Dantza Eskolan hasi zituen, eta Madrilen jarraitu zituen hainbat maisu-maistrarekin, Ana Buitrago, Francesc Bravo eta Chrystin Tanguy-rekin, besteak beste. 2000. urtean Bruselako P.A.R.T.S eskolarako beka jaso zuen x-group egiteko.

### Dantzari ibilbidea 
Urtetan zehar dantzaria izan da hainbat konpainiatan: David Zambrano, Frey Faust, Salva Sanchis, en-Knap, besteak beste. Hainbat koreograforentzat lan egin du Europan, David Zambranorentzat “*The Rabbit Proyect*” lanean, Bertha Bermúdez Pascualentzat “*Belleza Robada*”-n, eta Marta Coronadorentzat “*El Silencio de las Flores*”-en, baita Salva Sanchis, Frey Faust, Deja Donne, Rital Brocante, Iztok Kovac en- Knap-entzat ere.

2016an, bigarren saria jaso zuen “*Solo Dance Contest Gdansk*”en “Dynamo”bakarlari lanarekin. Madrilgo koreografia-sariketan haren “*Luces y Sombras*” duoak saria jaso zuen. 2017an, Iruñeko Udalaren sorkuntza-saria jaso zuen, “Transoceánica” lanarengatik, eta 2019an “*Elektrical Body*” lanarengatik.

2013an, Dinamo Danza konpainia sortu zuen Iruñean. Konpainia horrekin hainbat ikuskizun estreinatu eta nazioarteko hainbat bira egin zituen.2016an, bigarren saria jaso zuen “Solo Dance Contest Gdansk”en, “Dynamo”bakarlari lanarekin. Madrilgo koreografia-sariketan haren “Luces y Sombras”duoak saria jaso zuen. 2017an, Iruñeko Udalaren sorkuntza-saria jaso zuen, “Transoceánica”lanarengatik, eta 2019an “Elektrical Body”lanarengatik.

Atari zabaleko dantzako “Danzad Danzad Malditos” jaialdian arte-sortzailea eta -zuzendaria da. Jaialdi hori 2016az geroztik egiten da Iruñeko Antzinako Harresian. 2019an, “La Faktoria” Nazioarteko Koreografia Zentroa sortu zuen eta zuzentzen du Marta Coronadorekin eta Laida Aldazekin batera. Oro har, dantza garaikidea eta inprobisazioa erakusten ditu, eta borrola-arteak ikasten jarraitzen du.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019an, Iruñeko udalak Sormen artistikoko lehiaketan satirua izan zen, *Elektrical Body* izeneko koreografia-ikerketa proiektuarengatik.
* 2016an, dantza ikertzeko egoitza artistikoa, Barañaingo Auditorioak deitua
* 2016an, bigarren saria jaso zuen “*Solo Dance Contest Gdansk”*en, “Dynamo”bakarlari lanarekin. 
* 2017an, Iruñeko Udalaren sorkuntza-saria jaso zuen, “Transoceánica”lanarengatik 
* 2019an, Madrilgo koreografia-sariketan duoen saria jaso zuen “Luces y Sombras” lanarekin.
* 2019an “Elektrical Body”lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katixa Etxebarria

**Katixa Etxebarria Estankona** (Zeberio, Bizkaia, 1976) bizkaitar legelari, unibertsitateko irakaslea eta bake-epailea da.

Gaur egun, Zuzenbide Prozesaleko irakasle agregatua da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Nazioarteko Zigor Auzitegiaren auzipetze eta prozesuan aditua da.

Gainera, EHUko klasutroaren kide ordezkaria da.

Horrez gain, Zeberioko Bake Epailea da.

## Argitalpenak 
### Artikuluak 
* "La protección de las víctimas de violencia de género en la Unión Europea. Especial referencia al reconocimiento mutuo de medidas de protección en materia civil", *Revista Brasileira de Direito Processual Penal*, Vol. 5, Nº. 2, 2019.
* "Alderdi akusatzaileak",  ZUZENBIDEA IKASTEN, 2017   
* "El inicio de una investigación por la Corte Penal Internacional: la superación del test de admisibilidad", *Revista Vasca de Administración Pública*, Nº 99-100, 2014.
* "Nazioarteko Zigor Auzitegiaren lehenengo epaia: Thomas Lubangaren kondena", *Eleria: Euskal Herriko legelarien aldizkaria*, Nº. 24, 2013.
* "*XXI. menderako bulego judizial berria. Azken erreforma prozesalak*"  ELERIA  2010
### Liburuak 
* Katixa Etxebarria, Ixusko Ordeñana, Goizeder Otazua. *Justicia con ojos de mujer. Cuestiones procesales controvertidas.: obra con motivo del Congreso conmemorativo del décimo aniversario de las Jornadas Justicia con Ojos de Mujer (2008-2017)*, Tirant lo Blanch, 2018.
* Katixa Etxebarria, Iñaki Lasagabaster. *Aportaciones para la solución a la cuestión de las presas y presos de ETA*, Leizaola Elkargoa, 2016.
* Katixa Etxebarria, Ixusko Ordeñana. *Presente y futuro de la justicia de paz en el ordenamiento jurídico español: cuarta edición de las Jornadas "Justicia con ojos de mujer"*, UPV/EHU, 2013.
* Katixa Etxebarria, Ixusko Ordeñana. *La resolución alternativa de conflictos: segunda edición de las Jornadas "Justicia con Ojos de Mujer"*, UPV/EHU, 2010.

* Ixusko Ordeñana, Alberto Saiz, Katixa Etxebarria, Miren Josune Perez Estrada    *Zigor Prozesu Bereziak*    UPV/EHU arg    2010    
* Katixa Etxebarria    *Ministerio Fiskala espainiar ordenamentu juridikoan*    UPV/EHU arg    2009    
* Ixusko Ordeñana, Alberto Saiz, Katixa Etxebarria, Miren Josune Perez Estrada    *Prozesu zibil bereziak*    UPV/EHU arg    2008    
* Ixusko Ordeñana, Katixa Etxebarria, Miren Josune Perez Estrada    *Epai-babes zibil adierazlea: prozesu zibil adierazle arruntak*    UPV/EHU arg    2007    
* Ixusko Ordeñana, Katixa Etxebarria, Miren Josune Perez Estrada    *Zigor prozesu adierazlea*    UPV/EHU arg    2007    
* Ixusko Ordeñana, Alberto Saiz, Katixa Etxebarria, Miren Josune Perez Estrada    *Zigor-prozesua: exekuzioa eta kautela*    UPV/EHU arg    2007    
* Ixusko Ordeñana, Alberto Saiz, Katixa Etxebarria, Miren Josune Perez Estrada    *Prozesu zibila: exekuzioa eta kautelazko neurriak*    UPV/EHU arg    2007   

## Sariak 
* 2014, Doktoregoko Sari Berezia
* 1999, Ikasketa Amaierako Sari Berezia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Goizeder Otazua
* Ixusko Ordeñana
* Susana Serrano

## Kanpo estekak 
* Katixa Etxebarria. EHUko ekoizpen zientifikoa
Memantina

**Memantina** konposatu organiko ziklikoa da, C12H21N formula duena, adamantanoaren deribatua eta aminen klasekoa. Solidoa da. Uretan disolbagarria da. Narritagarria da.

## Sintesia 
Memantina sintetizatzeko hainbat bide deskribatzen dira literaturan, gehienak 1,3-dimetiladamantanotik abiatuta eta zenbait urratsetan garatzen direnak.

## Erabilera 
Memantina Alzheimerra duten pazienteak tratatzeko usatzen da, eskuarki hidrokloruro gisa. Espianian *Axura, Detam, Ebixa, Mantinex, Mantomed, Marixino, Nabila, Nemdatine* eta *Protalon* markekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Frantzian *Ebixa* markarekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Pilula edo edabe bezala hartzen da.

Memantinak NMDA errezeptoreak blokeatzen lan egiten du, zeinetan glutamato neurotransmisorea normalean lotzen den. Neurotransmisoreak nerbio-sistemako substantzia kimikoak dira, nerbio-zelulak elkarren artean komunikatzeko aukera ematen dutenak. Glutamatoak garunaren barruan seinaleak transmititzeko moduan izandako aldaketak Alzheimer gaixotasunean ikusitako memoria galerarekin erlazionatu dira. Gainera, NMDA errzeptoreen gainestimulazioak kalte zelularra edo heriotza eragin dezake. NMDA errezeptoreak blokeatuz, memantinak garuneko seinaleen transmisioa hobetzen du eta Alzheimer gaixotasunaren sintomak murrizten ditu.

### Albo-ondorioak 
Memantinaren  albo-ondorio ohikoenak hauek dira: logura, zorabioak, hipertentsio arteriala, disnoea (arnasteko zailtasuna), idorreria, buruko mina eta farmakoarekiko hipersentsibilitatea.

## Erreferentziak
Zierbenako portua

**Zierbenako portua** Bizkaiko mendebaldean dagoen arrantza-kaia da, izen bereko auzoan dagoena. Bere sarreran hondartza artifizial txiki bat du.

Zierbenakoak Santurtzi eta Portugaletekoarekin batera osatzen ditu Ibai-Ezkerraldea eskualdeko kaiak. Halaber, Bilboko portua multzoaren zatia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak