open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dorothy Thompson

**Dorothy Thopmson** (Lancaster, New York, 1893ko uztailaren 9a -  Lisboa, Portugal, 1961eko urtarrilaren 30a) estatubatuar kazetaria, idazlea, sufragista eta feminista izan zen. Berlingo korrespontsala izan zen eta Alemaniatik kanporatu zuten lehen kazetari atzerritarra.

## Biografia 
Ministro metodista baten alaba zen, eta Chicagoko Lewis Institute-an eta Siracusako Unibertsitatean ikasi zuen. Han graduatu zen eta mugimendu sufragistan parte hartu zuen.

Europara joan zen emakumeen kazetaritza sustatzeko, emakumearen zerbitzura. Kazetari gisa, ospetsu egin zen Austriako Zita enperatrizarekin elkarrizketa bat lortu zuelako, 1925ean Karlos enperadoreak tronua berreskuratzeko ahaleginean huts egin ondoren.

1925ean New York *Evening Post* eta *Philadelphia Ledger* taldeek Berlingo korrespontsal izendatu zuten. Dorothy Tompsonek 1931n Adolf Hitler elkarrizketatzea lortu zuen. Baina 1934ko udan, nazien erregimenari egindako kritiken ondorioz Alemaniatik bota zutenean, herrialdetik kanporatutako lehen kazetari atzerritarra izan zen.

1936an,  *On the Record*.zutabea argitaratzen hasi zen *New York Herald Tribunean.* Oso ezaguna egin zen, eta beste 170 komunikabidetan argitaratu zen 1941 eta 1958 bitartean. Irrati-emanaldiak ere egin zituen, eta hileroko zutabea *Ladies’ Home Journal* aldizkarian argitaratu zen 1937tik hil zen arte.

1936-1940 bitartean PEN Klubeko buru izan zen. Feminista eta emakumea kazetaritzan sartzearen aldekoa zen, eta emakumea informazio-jardueraren subjektu gisa jartzen zuten jarduerei laguntzen zien.

1961eko urtarrilaren 30ean Lisboan (Portugal) hil zen bihoz gutxiegitasunaren ondorioz, 67 urte zituela.

## Iruditegia 

Fitxategi:Lewis Thompson honeymoon 1928.jpg|Sinclair Lewis eta Dorothy Thompson, Ingalaterrako eztei-karabanan egindako bidaian, 1928
Fitxategi:Dorothy Thompson 1930.jpg|Dorothy Thompson 1930
Fitxategi:Sinclair Lewis with Dorothy Thompson 1931.jpg|Dorothy Thompson Sinclair Lewis senarrarekin, 1931
Fitxategi:Sinclair Lewis with Dorothy Thompson and son 1935.jpg|Dorothy Thompson Sinclair Lewis eta semearekin, 1935
Fitxategi:Dorothy Thompson 157011v.jpg|Dorothy Thompson, Eskubideen Berdintasuna, Washington 1936ko otsaila. 
Fitxategi:Rains-Came-Brown-Thompson-Bromfield.jpg|Rains, Came, Brown, Thompson eta Bromfield, 1937
Fitxategi:Columnist calls on President Roosevelt. Washington, D.C., May 29. Dorothy Thompson, newspaper columnist who recently returned from Europe, called on President Roosevelt at the White House LCCN2016877700.jpg|Dorothy Thompson Europatik itzuli berria Roosevelt presidentearekin Etxe Zurian, maiatzaren 29a.
Fitxategi:Dorothy Thompson House, New York City, NY.jpg|Dorothy Thompson etxea, New York 
Fitxategi:Dorothy Thompson LCCN2016863014.jpg|Dorothy Thompson 
Fitxategi:Alice Longworth, Dorothy Thompson and Mrs. Eugene Meyer LCCN2016863021.tif|Alice Longworth, Dorothy Thompson eta Eugene Meyer 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flora Robson

**Flora McKenzie Robson** (South Shields, Ingalaterra, 1902ko martxoaren 28a &ndash; Brighton, Ingalaterra, 1984ko uztailaren 7a) aktore ingelesa izan zen. Britainiar Inperioko Ordenaren Dama komendatzaile izendatu zuten.

## Biografia 
### Lehen urteak 
South Shields-en jaio zen Robson, jatorri eskoziarreko familia batean. Aitak ontzi-ingeniari gisa lan egin zuen, erretiratu eta Welwyn Garden Cityra bizitzera joan aurretik. Robsonek bi neba eta lau ahizpa izan zituen. Oso gaztetatik, aita Floraren errezitaziorako talentuaz konturatu zen, eta interpretazio-lehiaketetan parte hartzera eraman zuen. Robson *Palmers Green High* *School*era joan zen. 

### Karrera 
Robsonek 1921ean egin zuen antzerki-debuta, 19 urte zituen. Altueragatik (1,78 m), emakume menderatzaileak antzeztu zituen, hala nola Ingalaterrako Isabel I  *Fire Over England*-*en* eta The *Sea Hawken*. Robsonek Errusiako Isabel I enperatrizea interpretatu zuen *Catherine the Greaten* 1934an. 1946an, Aktore onenaren Oscar  sarietarako izendatu zuten, Saratoga Trunken egindako lanagatik. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, *Holiday Camp*, *Narciso* negro, *Goodtime Girl* eta *Saraband for Dead Lovers* filmetan agertu zen Robson.

1952an, Britainiar Inperioaren Ordenako dama komendatzaile izendatu zuten Robson, eta 1960an Dama Komandante titulua jaso zuen. Robsonek 80 urte bete ondoren ere jarraitu zuen lanean, batez ere Estatu Batuetako telefilmentzat, baina telebista britainiarrarentzat ere lan batzuk egin zituen. Era berean, West End-en jarraitu zuen antzerki-lanarekin, eta *Ring Round the Moon*, *John Gabriel Borkman*, *La importancia de llamarse Ernesto* eta *Las tres hermanas* lanetan agertu zen.

Robson minbiziz hil zen Brightonen 82 urte zituela. Inoiz ez zen ezkondu eta ez zuen seme-alabarik izan.

## Filmografia hautatua 

* *Titanen talka* ( 1981 )
* *Alice in Wonderland* ( 1972 )
* *Piztia sotoan* ( 1970 )
* *Deabruaren begia* ( 1966 )
* *7 emakumeak* (1966)
* *Gizon bikain horiek beren makina hegalarietan* ( 1965 )
* *Cassidy gaztea* (1965)
* *Guns at Batasi* ( 1964 )
* *Murder at the Gallop* ( 1963 )
* *55 egun Pekinen* (1963)
* *Itsasgora eguerdian* ( 1957 )
* *Romeo eta Julieta* ( 1954 )
* *Malta Story* ( 1953 )
* *Saraband for Dead Lovers* ( 1948 )
* *Narciso beltza* ( 1947 )
* *Zesar eta Kleopatra* ( 1945 )
* *Saratogako enborra* (1945)
* *Seahawk* ( 1940 )
* *Marra ikusezinak* ( 1939 )
* *Ez gaude bakarrik* (1939)
* *Wuthering Heights* (1939)
* *Fire Over England* ( 1937 )
* *Katalina Handia* ( 1934 )

## Sariak eta goraipamenak 
; Oscar sariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mairie d'Aubervilliers (Parisko metroa)

'''Mairie d'Aubervilliers''' Parisko metroaren geltokia da, Aubervilliers udalerrian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 12. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Karisto (Grezia)

Karisto (latinez Carystus, grekoz Κάρυστος) Eubea uharteko hiria da, Greziako uharte honetako hegoaldeko kostan dagoena, Oke mendiaren magalean. 

Homerok *Iliadako* "Ontzien katalogoan" aipatzen du, eta driopeen tribuak fundatu zutela esaten du Tuzididesek. Kiron pertsonaia mitologikoaren seme Karistorengandik datorkio izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karisto (argipena)

**Karisto** izenak hainbat adiera du:

* **Karisto (Grezia),** Eubea uharteko hiria, antzinateko Greziakoa zein gaur egungoa.
* **Karisto (mitologia)**, Kironen semea, mitologia greziarreko pertsonaia.
* **Karisto (Finlandia)**, Lahti hiriko auzoa.

Ikus, gainera:

* **Karistiar**
* **Kalisto (argipena)**
El Chavo animado

***El Chavo animado*** marrazki bizidunetako telesail bat da, gaztelaniazkoa, Mexikon egina. Lehenengo kapitulua Canal 5 eta Las Estrellas telebistak eman zuen, 2006ko urriaren 21ean.

## Gaztelaniazko bikoiztaileak 
* Jesús Guzmán: El Chavo
* Sebastián Llapur: Quico
* Mario Castañeda: Don Ramón eta Ñoño
* Erica Edwards: Doña Florinda eta La Popis
* Juan Carlos Tinoco (1-2 denboraldiak) eta Moisés Suárez Aldana (3-7 denboraldiak): Professor Jirafales
* Erika Mireles: Doña Clotilde (La Bruja del 71)
* Víctor Delgado (1-5 denboraldiak) eta Sebastián Llapur (6-7 denboraldiak): Señor Barriga
* Maggie Vera: Patty
* Leonardo García (1-5 denboraldiak) eta Hector Miranda (6-7 denboraldiak): Jaimito el Cartero
* Julieta Rivera: Gloria

## Kanpo estekak
Boris Pahor

**Boris Pahor** (Trieste, 1913ko abuztuaren 26a - *ibidem*, 2022ko maiatzaren 30a) esloveniar idazlea izan zen.

Triesten jaio zen hiria Austria-Hungariar Inperioaren zati zenean eta Italiako gutxiengo esloveniarraren parte izan zen. Bigarren Mundu Gerra aurreko Italia Faxistako komunitatearen neurketa deskribatu zuen. Baita nazien kontzentrazio-esparruen biziraupena ere.

Esloveniako partisanoen kide izan zen eta hainbat kontzentrazio-esparrutara deportatu zuten, besteak beste, Dachaun eta Bergen-Belsenen.

Komunismo marxistaren aurka ere agertu zen, eta Eslovenian ez zuen errekonozimendurik jaso Independentzia amaitu arte.

*Nekropolia* eleberrian kontzentrazio-esparruetan izandako esperientzia deskribatu zuen. Santi Leonek euskarara itzuli zuen 2024an.

## Lan hautatuak 
* 1955 *Vila ob jezeru* (*Hiribildua aintziran*), eleberria.
* 1955 *Mesto v zalivu* (*Hiria badian*), eleberria.
* 1956 *Nomadi brez oaze* (*Oasirik gabeko nomada*'), eleberria.
* 1959 *Kres v pristanu*, edo *Grmada v pristanu*, ipuinak.
* 1964 *Parnik trobi nji* (*Debekatuta dago horretaz hitz egitea*), eleberria.
* 1967 *Nekropola*, eleberria. Santi Leonek euskarara itzuli zuen 2024an; *Nekropolia*.
* 1975 *Zatemnitev*, eleberria.
* 1978 *Spopad s pomladjo* (*Udaberri zaila*).
* 1984 *V labirintu*, (*Labirintoan*), eleberria.
* 1999 *Zibelka sveta* (*Urrezko atea*), eleberria.
* 2003 *Zgodba o reki, kripti in dvorljivem golobu*, eleberria .
* *Letteratura slovena del Litorale: vademecum / Kosovel a Trieste e altri scritti" (2004) – biografiak, saiakerak (italieraz).
* 2006 *Trg Oberdan* (*Oberdan plaza*), eleberria.
* 2009 *Trikrat ne: spomini svobodnega človeka''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javorivsky Parke Nazionala

**Javorivsky Parke Natural Nazionala** (ukraineraz: Яворівський національний природний парк) –**Javoriveko Parke Nazional** modura ere ezaguna– Ukrainako Roztocze-an dago kokaturik, Mendebaldeko Ukrainako eskualde fisiografiko interesgarrienetako bat dena. Ukrainako Roztoczea 75 kilometro luze den mendilerro estu batek –25 kilometro, batez beste– osatzen du, Polisia Txikiaren iparraldean nabarmen igotzen dena. Haren hego-ekialdean Europako banalerro nagusia kokatzen da, zeinaren isurialdeetan bi itsasoren arroetako ibaiak sortzen diren; Itsaso Beltza eta Baltikoa.

## Historia 
Parkea 1998ko uztailaren 4an ezarri zuen Ukrainako Pesidenteak, garaiko Javorivsky Eskualdeko Paisaia Parkearen –1996tik bertan zegoena, 4,190 hektareako eremuarekin–, Javoriveko base militarraren eta Maherivskoho baso-enpresen inguruko eremuetan. Parke nazionalaren egungo azalera 7,108 hektareakoa da, zeinetatik horietatik guztietatik 2,915 erabilera iraunkorrerako emandako parkea den. Beste 4,193 hektareak, bestalde, parke-egituran sartutakoak dira, lurretik kendu gabe. 

Parke-erakundeak 44 pertsona ditu barne –dibisio zientifikoa kontutan harturik–.
[thumb| Parkearen [Logotipo|logotipoa.]]

## Klima 
Eremuaren klima tipikoa da Roztoczearentzat, mendebaldeko aire-korronte atlantikoen eta ekialdetik kontinenteen eragin-eremuaren mugan kokatuta baitago. Klima orokorra nahiko hezea da. Urteko batez besteko prezipitazioa 700 mm-koa da eta batez besteko tenperatura 7.5ºCkoa. Prezipitazio gehien ekainean eta uztailean egiten du; gutxien, berriz, urtarrilean eta otsailean. Hilabeterik beroena uztaila da –17.7ºCrekin–; hotzena, berriz, urtarrila –-4.2ºCrekin–. Urteko tenperaturak gorabehera txikiak ditu eta, udan, 21.9ºCra irits daitezke.

## Geografia 
Javorivsky Parke Nazionala, oro har, baso-estaldura altua du, Roztoczearen parte izateko. Parkeak ohikoenak diren baso motak adar-haritzen, pinu-haritzen eta pinudi-basoak dira; sakonuneetan, gainera, haltzak aurki daitezke. Pagadiak mendilerroaren ekialdeko mugatik gertu hazten dira ere, mendi-paisaietara mugaturik. Ipar-ekialdeko mugan, berriz, bizirik irauten duten izei-, *Picea*- eta sikomoro-poltsiko interesgarriak. Holozenoaren erdialderako erlikiak pagadiak eta pinudiak dira. Landaredi belarkareak, berriz, azalera askoz txikiagoa hartzen dute; horiek, belardi naturalek eta antzinako larre eta bizilekuetako eremuek osatzen dute, baita ibai eta kanalak ere. Baldintza natural onak direla eta, Parke Nazionalak aisialdirako ahalmen handia du, bai eta helmuga turistiko interesgarria da ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibarra futbol zelaia

**Ibarra futbol zelaia** Aretxabaletan (Gipuzkoa) dagoen futbol zelai bat da. Bertan Aretxabaleta Kirol Elkartea futbol taldeak jokatzen du. 

## Historia 
### Bedarretako futbol zelaia 
Aretxabaleta Kirol Elkartea 1946an sortu zen, eta aurreneko partidak Arrasaten jokatu zituen. 1947an herrian futbol zelai bat eraikitzea pentsatu zen. Hasierako asmoa Markoleko lurretan eraikitzea bazen ere, lurjabeek diru gehiegi eskatzen zutela iritzita herriaren iparraldean dagoen Bedarretan egitea erabaki zen. Unión Cerrajera sarrailagintza enpresak utzi zizkion lurrak Aretxabaleta Kirol Elkarteari, eta lurzorua atondu ondoren Bedarretako futbol zelaia inauguratu zuten 1949ko apirilaren 4an. Athletic eta Eibar izan ziren aurrez aurre, eta bilbotarrak 3-1 emaitzaz nagusitu ziren. Telmo Zarrak jaso zuen garaikurra.

1952an, ordea, Unión Cerrajerak lantegia handitzeko asmoa azaldu zuen, eta horretarako futbol zelaiko lurrak bueltatzeko eskatu zion Aretxabaleta Kirol Elkarteari.

### Ibarra futbol zelai zaharra 
Futbol zelai berria eraiki beharra zegoen, eta hasierako egitasmoari heldu zioten berriz, Markole inguruko lurretan eraikitzeari hain zuzen ere. Herritarren artean diru bilketa antolatu zen, esate baterako herriko tabernariek saldutako ardo litro bakoitzeko 0'5 pezeta eman zizkioten elkarteari hurrengo hiru urtetan. Ibarra zelaia Deba ibaiaren beste aldean kokatu zutenez zubi bat ere eraiki behar izan zen herritarrak estadiora iristeko.

Ibarra izena jarri zioten XIX. eta XX. mendeetan inguruan izan zen bainuetxearen omenez, haren sonak jendartean irauten baitzuen oraindik, dagoeneko eraitsita zegoen arren. 1954ko abuztuaren 29an izan zen inaugurazio partida. Ordukoan Deportivo Alavés eta Eibar izan ziren gonbidaturiko taldeak..

Hutsik gelditu zen zelai zati hark bere horretan jarraitu zuen inolako egitasmorik burutu gabe hogei bat urtez. 2018an futbol 7-rako egokitutako zelai bat eraiki zen

## Futbol zelaiaren neurriak 
[thumb|[Aretxabaleta Kirol Elkartearen armarria.]]
Ibarra futbol zelaiak 100 x 65 metroko neurriak ditu. Tribuna bat ere badu, mendebaldean, eta guztira 500 ikuslerentzako tokia dago. Estadioaren barnean taberna txiki bat ere badu.

## Txapelketak 
Aretxabaleta Kirol Elkarteko taldeek parte hartzen duten ligetako partidez gain beste txapelketa batzuk ere jokatzen dira. 

* Gabonetako Emakumezkoen Futbol Txapelketa: 2005ean izan zuen aurreneko ekitaldia eta bailarako taldeez gain Gipuzkoako beste hainbat taldek ere hartzen dute parte.
* Genuine Txapelketa: 2022an jokatu zen aurreneko aldiz. Athletic, Erreala, Alavés eta Eibar izan ziren parte hartzaileak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deliatyngo erasoa

**Deliatyngo erasoa** Ukrainako tropen misil- eta hegazkin-munizioaren lurpeko biltegi baten aurkako erasoa izan zen, Deliatynen, Ivano-Frankivsk Oblastean. Hau izan zen, ziurrenik, Errusiak Kh-47M2 Kinzhal arma hipersonikoa erabili zuen lehen aldia, Ukrainaren aurka.

## Historia 
Martxoaren 19an, Errusiako Defentsa Ministerioak esan zuen Errusiako Armadak Dagger konplexuko misil hipersonikoak erabili zituela lurpeko tropak suntsitzeko Deliatynen, Ivano-Frankivsks Oblastean. Jurii Ihnat-ek, Ukrainako Indar Armatuen Aireko Indarren Komandoko bozeramaileak, Deliatyngo misil-erasoa baieztatu zuen. Ukrainako Defentsa Ministerioak ere bertako biltegien aurkako erasoa berretsi zuen, baina ezin izan zuen zehaztu zein izan zen erabilitako arma mota zehatza. Ministerioak adierazi zuenez: "tamalez, Ukraina Errusiaren misil-arsenal osoaren probaleku bihurtu da. [Inbasioan zehar] Iskander-motako konplexu operatiboak eta taktikoak, Kalibr-motako gurutzaldi-misilak eta beste [misil mota] batzuk erabiltzen dituzte ere: Kh-101a, Kh-55a, X-555a...".

AEBetako funtzionarioek CNNri baieztatu zioten Errusiak misil hipersoniko indartsuak jaurti zituela Ukrainaren aurka aurreko astean, borroka-helburuarekin misil horien lehen erabilera ezaguna. Errusiak, hurrengo ostiralean, esan zuen misil hipersonikoak zabaldu zituela Deliatygo munizio-biltegi bat suntsitzeko. Litekeena da, aitzitik, jaurtiketa-helburu erreala arma berri horiek probatzea zein Errusiako gaitasunei buruzko mezu bat Mendebaldeari bidaltzea.

### Errusiaren ustezko eraso-bideoa 
Errusiak Deliatyngo misil-erasoaren ustezko bideo bat argitaratu zuen, Errumaniako mugatik 100 kilometrora dagoen herrixkan. Martxoaren 19an, *The War Zone*k *Planet Labs* konpainia estatubatuarrak hartutako satelite-irudiak jaso zituen. Irudi horien arabera, Errusiako Defentsa Ministerioaren bideoak Ukrainako mendebaldeko biltegi handi batean ez, baizik eta baserri edo oilategi handi batean egindako bonbardaketa erakusten zuela baieztatu zuten, Kharkiv Oblastaren hego-ekialdean. Argazkiak 2022ko martxoaren 12an atera ziren, bideoa argitaratu baino astebete lehenago eta Dagger-aren erabilerari buruzko informazioa zabaldu ostean. Ordurako, irudien arabera, baserria partzialki suntsituta zegoen jada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deliatyn

**Deliatyn** () –1989ko urriaren 2ra arte **Diliatyn** modura ezaguna ()– Ukrainako Ivano-Frankivsk Oblasteko Nadvirna Raionean kokaturiko hiri-motako kokagunea da, Txernivtsitik 101 kilometrora zein Kievetik 474 kilometrora kokaturikoa, mendebaldera. Jaremche eta Lantxynekin batera Karpato mendien arteko Prut ibaiak osatutako haranean zeharreko herri-aglomerazio txiki baten parte da. Deliatyn Deliatyn kokagune-hromadaren administrazioa hartzen du ere, Ukrainako hromadaetako bat dena. 2024eko estimazioen arabera, hiri-biztanleria 7,972koa da.

## Izena 
Hiri-izena **Delatyn** da polonieraz zein alemanez, **Deliatin** hungarieraz.

## Historia 
Deliatyn Poloniaren parte bihurtu zen –Rutenia Gorriarekin batera)– XV. mendean. 1772an, Austro-Hungariako Inperioak bereganatu zuen hiria, Galitziako probintziarekin batera –ikus ere: Poloniaren zatiketak–. Lehen Mundu Gerraren ostean, Poloniako Bigarren Errepublikaren parte zen herria, Stanisławów voivoderrian. Inguru pintoreskoan kokatua, bainuetxe-hiri ezaguna zen; hala, urtero, 1,000 bisitari inguru zituen 1920ko hamarkadaren amaierarako. Delatyn Armada Gorriak bereganatu zuen 1939an –ikus ere: Poloniako Iraileko Kanpaina–.

Bigarren Mundu Gerraren ostean, SESBren parte izan zen; egun, Ukrainan dago kokaturik. Sobietar garaian Deliatyn ospetsua izan zen Kovpak-en Haritzarengatik, ukrainarrek Alemania naziarekiko zuten konpromisorik gabeko gorrotoa sinbolizatzen duena. 

Delatyn komunitate judu baten egoitza izan zen 1941eko udazkenera arte. Alemaniako artxiboek herrian juduen exekuzio masiboak jasotzen dituzte, Einsatzgruppen batek egindakoak. 1941eko urriaren 16an, garaiko Segurtasun-Poliziak 1,950 judu tirokatu zituen. Geroago, beste 200 judu inguru hil zituzten hilerrian. 1942ko udaberrian, 3,000 judu fusilatu zituzten. Hiriko gainerako 2,000 juduak Deliatynetik Bełżeceko sarraski-esparrura deportatu zituzten 1942. urte amaieran. Artxiboen arabera, Deliatynen ez zegoen ghettorik; hala ere, lekuko baten arabera bat bazegoen, hirigunean, hesi batez inguratuta.

2022ko martxoaren 19an, 2022ko Errusiako Ukrainako inbasioaren testuinguruan, Errusiako Indar Armatuek Kinzhal misil hipersonikoak, munduko gerra-historian lehen aldiz, erabili zituztela zioten, Deliatynen, Deliatyngo material militarraren biltegia helburu zela.

## Film dokumentala 
1992ko *Return to My Shtetl Delatyn* film-dokumentalak Willy Lindwer zinemagileak bere aitarekin, Berl Nutxim, eta bere alabarekin, Mitxalekin, Delatynera egindako bidaiak irudikatzen ditu, "aitak sei hamarkada lehenago egin zuen ibilbideari errepasoa egiteko, naziengandik ihesi eta ingurua nolakoa zen eta bertako biztanleak aldatu diren ikusteko".

## Delatynita 
**Delatynita** Deliatynen aurkitzen den anbar-barietate bat da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nadvirna Barrutiko kontseiluaren webgunea
Berdianskeko portua

**Berdianskeko portua** Ukrainako Berdiansk hirian dagoen itsas portu bat da. Berdianskeko itsas portua Zaporizhzhia Oblasteko bakarra da, bai eta Ukraina Azov Itsasoan duen bi portuetako bat –Mariupolgoarekin batera–.

Ukrainako Portuei Buruzko Legearen arabera, Ukrainako itsas portu honen administrazio-lanak Ukrainako Itsas Portuen Agintaritzaren estatu-enpresaren Berdianskeko adarrak betetzen ditu.
[erdian|thumb| [Errusia|Errusiaren *Saratov* lehorreratze-ontzia suntsitu zen Berdianskeko portutik gertu.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Berdianskeko portuko erasoa

## Kanpo estekak
Andre Maria eliza (Barasoain)

**Andre Maria eliza** Nafarroa Garaiko Orbaibar ibarreko Barasoain udalerrian XVII. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko-pizkundar estiloa ditu.

## Eraikina 
Elizaren eraikuntza XVII. mendean hasi zen, 1561ean Martin Agirre harginari ordaintzen zitzaionean, baina lanak XVII. mendearen hasierara arte luzatu ziren, 1604an kontratu berri bat sinatu baitzen Joan Sarasti harginarekin. Maisu horiek tenplu gotiko-pizkundar bat eraiki zuten, lau ataleko habearte zabalekoa -1863an erantsitako koruarena, burualde poligonalean koroatzen dena-. Estalki gisa, nerbio izartuak dituen ganga bat zabaltzen da, giltzarri apainduekin. Ebanjelioaren aldetik XVI. mendeko kapera bat atxikitzen da, Azpilikuetarren patronatu izandakoa, familia horretakoa baitzen *Doctor Navarrus*. Kanpoaldean, harlanduzko fatxada nabarmentzen da, alboetan bi dorre biki dituela. 1863an eraiki zuten, Jose Julian Aranguren Manilako artzapezpikuaren, Barasoainen semearen, kontura, eredu klasizisten arabera. Parrokia honetako ostilamenduaren barruko pieza garrantzitsua erretaula nagusia da, 1617an egina. Bere mazoneria Domingo Bidarterena da, eskultura Juan Angulorena den bitartean. Bere trazak, Manierismoaren garbitasun arkitektonikoarekin, santu eta Kristoren Pasioaren eta Ama Birjinaren Bizitzaren eszena ugariei eskainitako erliebe eta fardelen programa ikonografiko baterako balio du, guztia eskultura erromanistaren berezko monumentaltasun eta indar iraunkorrekin pentsatua. Erretaulak jatorrizko polikromia gordetzen du, eta horrek goraipatzen du. Domingo de Bidarte mihiztatzaileak berak egin zuen San Bartolomeren alboko erretaula 1616an. XIV. mendeko eskultura gotikoaren adibide on bat Gurutziltzatuaren tailua da.

San Bartolomeren martirioaren mihise bat dago, barrokoa, XVII. mendeko azken herenekoa, Madrileik bidalia. Parrokiak urregintzako pieza ugari ditu; aipagarria da Oaxaca hiri mexikarretik bidalitako XVIII. mende hasierako mantensorio barroko bat, zeinak San Migel astilarena egiten aurkezten baitu gizonari eusteko funtzioan.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Barasoain
* Orbaibar
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Azpilkuetarren jauregia

**Azpilkuetarren jauregia** Orbaibar ibarreko Barasoain udalerrian Erdi Aroko oinetxe jauregi bat da.

Martin Azpilkueta *Doctor Navarrus* nafar ospetsuko jaiotetxea da.

## Eraikina 
Barasoaingo baserria nabarmentzen da batez ere, *Doctor Navarrus* etxea bezala ezagutzen den eraikina, bertan jaio baitzen 1493an Martin Azpilkueta kanonista ospetsua, ezizen horregatik ezagunagoa. 1550. urtearen inguruan, bere adinekoen orubea hobetu nahi izan zuen, berarentzat eta kalitatezko bisitarientzat ostatu izan zitezkeen gela berri batzuekin. Horretarako, Joanes Azpilkueta kapitainari agindu zion, eta honek, enkargu honetara mugatu beharrean, harlanduzko jauregi dotorea eraikitzen hasi zen, angeluetan dorreak zituena, aurretik jatorrizko eraikina eraitsiz. 1556an obrak tasatu ziren, 950 dukat kostatu zirelarik. Handitasun-ahalegin horiek hain nahigabetu zuten Martin jauna, non Coimbratik, gutun bidez, eraitsi egin baitzuen, luxuzko eraikuntza zelako, bere xalotasun eta apaltasunarekin talka egiten zuena. Hala ere, Alburquerqueko duke erregeordeak eta beste pertsonaia batzuek ideia horretatik baztertu zuten, jauregia oso beharrezkoa zelakoan erregeak, bisorreyak eta beste jaun batzuk bertan kokatzeko. Izan ere, garai hartan hemen lo egin zuen Isabel erreginak, geroago Filipe IV.a erregeak 1646an, eta erregeordeek hainbat alditan.

1563an, Martin Azpilkuetak maiorazko bat sortu zuen, bertan Munarrizketa jauregia eta beste ondasun batzuk lotuz, etxe nagusiaz gain, bere lehen onuraduna Migel iloba izan zelarik. 1712an Frantziska Arradakoa Azpilkuetarena eta bere seme Jose Antonio Bakedao Arradakoarena zen, garai hartan Alcalan kolegiala zena.

Fatxada errenazentistako armarria Frantzisko Elortza Arradakoak jarri zuen 1717an.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Barasoain
* Orbaibar
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Berdianskeko portuko erasoa

**Berdianskeko portuko erasoa** 2022ko martxoaren 24an Berdianskeko portuan amarratuta zeuden Errusiako Itsas Armadako itsasontzien aurka Ukrainako Indarrek egindako erasoa izan zen, Ukrainako Errusiaren inbasioaren testuinguruan. Erasoan, Alligator-klaseko *Saratov* lehorreratze-ontzia suntsitu zuten, bai eta Ropucha-klaseko lehorreratze-ontzietako bat –bi zeuden, momentu hartan, portuan– kaltetua izan zen, portutik irten ahal izan zuen arren. Momentu hartan, Errusiak inbasioan zehar jasandako itsas galerarik handiena izan zen, bai eta Ukrainaren eraso arrakastatsuetatik garrantzitsuenetako bat ere.

## Berdiansk bereganatzea eta hiri-okupazioa 
[ezkerrera|thumb| *Saratov* [Sebastopol|Sebastopolen, 2007ko irudi batetan.]]
2022ko otsailaren 26an, Errusiako tropek Berdianskeko portua hartu zuten, bai eta Berdianskeko Aireportua ere. Hurrengo egunean, Errusiako Armadak hiriaren kontrol osoa lortu zuen.

Martxoaren 14an hasita, portua erdigune logistiko gisa erabili zuten errusiarrek, Ukrainako hegoaldeko erasoaldia, eta, bereziki, Mariupolgo setioa indartzeko. Martxoaren 21ean, *Zvezda*k, Errusiako hedabideak, Berdianskerako garraio anfibioen etorreraren berri eman zuen. Errusiako Itsas Armadako ofizial batek "Itsaso Beltzeko Itsas Armadari aukera logistikoak irekiko dizkion gertaera garrantzitsu" bezala deskribatu zuen portu-hartzea.

## Erasoa 
Portuaren aurkako erasoa martxoaren 24ko goizeko 07:45etan izan zen. Erasoaren ondorioz, sutea piztu zen Alligator-klaseko *Saratov* ontzian, ontzia munizioz beteta zegoelako. Ontzi-leherketak inguruko Ropucha-klaseko inguruko bi lehorreratze-ontzi –*Caesar Kunikov* eta *Novocherkassk*– kaltetu zituen. Hala ere, bi ontzi hauek portutik ihes egin zuten euren suteen aurka borrokatzen ari zirela, eta, geroago, Krimeara joan ziren. Beste kalte batzuk kaian gertatu ziren, petrolio-depositu handiak zein inbasioa baino lehenagotik han amarratuta zegoen inguruko merkantzia-ontzi bat kaltetu baitziren, biak oraindik ere biharamunean erretzen ari zirela.

Ukrainako funtzionarioek esan zuten erasoa OTR-21 Tochka-motako misil balistiko taktiko batekin egin zela. Martxoaren 31rako, ez zen ikusi ontzi anfibioekin hornitzeko saiakera gehiagorik, Estatu Batuetako Defentsa Sailaren arabera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zaporizhzhia Oblasteko errusiar okupazioa

## Kanpo estekak
Mariupolgo portua

**Mariupolgo portua** edo **Mariupolgo itsas-portua** () Mariupolen, Ukrainan, kokaturik dagoen portu bat da, Taganrog badian, Azov Itsasoan. Portua Ukrainako Itsas Portuen Agintaritzaren portu horretako adarreko portu-agintaritzak zuzentzen du.

Itsas-portuaren atrakaleku-lerroa 3.9 kilometrokoa da, 22 atrakalekurekin, bai eta 9.75 metroko sakonerarekin ere. Portua, gainera, "Mariupol-Port" izeneko tren-geltoki batek zerbitzatzen du. Portuko trenbidearen luzera totala 27.1 kilometrokoa da. Gainera, autobideak portuaren ondoan daude kokaturik.

Mariupolgo itsas-portuaren karga-fakturazioa 7.6 milioi tonakoa izan zen 2016an. Zama-ahalmenari dagokionez, itsas portuaren ahalmena, urteko, 18.8 milioi tonara iristen da.

Portuak bere mailako konponketa-instalaziorik handiena du, Azov Itsaso osoan.

## Historia 
Mariupolgo portuaren jaiotza Errusiar Hegoalde industrialaren garapen azkarraren jarraipena izan zen, XIX. mendearen bigarren erdian. Izan ere, Kalmius ibaiaren bokaleko sakonera gutxiko moilak ez zituen garaiko Donets arroko edo Donbasseko meatze- eta industria metalurgikoaren garapen-baldintzak betetzen. Hala, 1886an, Mariupolen, Zintseva balka herritik gertu, portu sakon baten eraikuntza hasi zen.

Eraikuntza bost urterako aurreikusi zen, baina hirutan amaitu zuten industrialdeen presiopean. Hala, 1889ko irailaren 2an, ikatza zeramaten 18 bagoi (2,000 pood inguru) ekarri zituzten portuko ontzietara. Hala, Errusiako Trenbideen Ministroa eta Mariupol hiriko gobernadore zenn Kharazhaev ageri ziren otoitz baten ondoren, irailaren 3an Errusiako Itsasontzi eta Merkataritza Elkartearen lehen ontzi-kargatzeari ekin zioten, helmugarantz joan zirenak.

Data hori portuaren ustiapen-hasiera datatzat hartzen da; izan ere, portuak garrantzi handia izan zuen eskualdeko eta herrialde osoko industriaren garapenerako. 1867–1904 aldian, Mariupolgo portua Errusiako hirugarrena izan zen, militarrak ez ziren portuen artean, esleipen-bolumenaren arabera.

2022ko maiatzaren 26an, Mariupoleko setioaren testuinguruan itxia izan ostean, Errusiak portua berriro ireki zuen merkataritza-ontzientzat, Ukrainak ezarritako itsas minak kendu ostean.

## Galeria 

Fitxategi:Фото к статье «Мариупольский порт». Военная энциклопедия Сытина (Санкт-Петербург, 1911-1915).jpg|Sytinen Entziklopedia Militarreko *Mariupol portua* artikuluaren argazkia (San Petersburgo, 1911–1915).
Fitxategi:Маріупольський морський вокзал.JPG|Itsas portuaren terminala, 2010ean.
Fitxategi:Порт Маріуполь.jpg|Mariupolgo portua, 2020ko urtarrileko irudi batetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mariupolgo Portuaren Agintaritza
* *State Stevedore* Portu-Operadorearen webgune ofiziala
* Mariupogol portua, Ukrainako Azpiegitura Ministerioaren webgunean
* Opendatabot | MARIUPOLSKY PORT - Helbidea, EDRPOU kodea, jabeak, zuzendaria, erabaki judizialak
Berdianskeko Aireportua

**Berdianskeko Aireportua** (;  )          Ukrainako Berdianskeko hirian kokaturiko aireportu bat da. Aireportua hiriaren iparraldean dago kokaturik, 1.5 kilometrora.

2022ko otsailaren 26tik aurrera, aireportua Errusiaren okupazio militarpean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Aginaga Beristain

**Iñaki Aginaga Beristain** (Donostia, 1929ko urtarrilaren 29a - 2021eko maiatzaren 31) euskal intelektual, ikertzaile eta politikaria izan zen, ELA sindikatuko kidea. Sindikatu hori biziberritzen nabarmendu zen. Frankismoaren kontrako borrokan ere aritu zen, eta askotariko disidentziak izan zituen. 1958an, Jose Antonio Agirre lehendakariarekin bildu zen Donibane Lohizunen eta lehendabiziko Pariseko Itunaz zuen kontrako iritzia helarazi zion. 

1962an, Bavariara bidaiatu zuen, EAEk eta EAJk Municheko Hitzarmenaren alde agertu zuten jarrera eragozten saiatzera. Euskaldunen nafar estatua eta autodeterminazioa oinarri zituen estrategia bultzatu zituen, baina horretan kontra izan zituen "ETAren zein EAJren burokrazia", Orreaga taldeak adierazi duenez. Azken urteak Donostian eman zituen, "ezezagun, eta beste talde politikoen mespretxua pairatuz".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Iñaki Aginagaren gorazarretan" artikulua (Orreaga taldea)
* Iñaki Aginagari buruzko bloga
Richard Marquand

**Richard Alfred Marquand** (Llanishen, 1937ko irailaren 22a - Royal Tunbridge Wells, Kent, 1987ko irailaren 4a) galestar zinema zuzendaria izan zen. BBCrako telebistako dokumentalak egiten hasi zen. George Lucasek Star Wars VI. Atala: Jedi Zaldunaren Itzulera filma zuzentzeko enkargua eman zion.

## Filmografia 
### Zinema 
## Kanpo estekak
Frantz Charlet

**Frantz Charlet** (1862-1928) belgikar margolaria, akuafortista eta litografoa izan zen.

## Biografia eta karrera 
Inpresionista, Les XX taldearen sortzaileetako bat izan zen. Bruselako Académie Royale des Beaux-Arts-en ikasi zuen 1872tik 1873ra eta berriro 1876tik 1881era; bere ikaskideen artean Eugène Broerman, François-Joseph Halkett, Théo van Rysselberghe eta Rodolphe Wytsman zeuden, eta bere irakaslea Jean-François Portaels izan zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Franz Charlet 001.jpg| *Neska gaztea*, olio-pintura
Fitxategi:CursalOstende 055.jpg|''Cursal d'Ostende'', 1922, Musée d'Ixelles
Fitxategi:Frantz Charlet - Die Goldenen Häuser von Brügge.jpeg|*Die Goldenen Häuser von Brügge*, mihise gaineko olioa

## Ikus, gainera 
* Les XX

## Kanpo estekak 
* Frantz Charlet artnet-en
Urrezko Zirkulua (Islandia)

Strokkur.|thumb

Þingvellir Parke Nazionala.|thumb
**Urrezko Zirkulua** edo **Golden Circle** () Islandiako hegoaldean oso ezaguna den ibilbide turistikoa da. 300 kilometroko ibilbidea da, Reykjaviken hasi eta amaituz, uhartearen bihotzean barneratzen dena. Ibilbide honek Islandiako turismoarekin eta bidaiekin lotutako txango eta jarduera nagusiak biltzen ditu.

## Ezaugarriak 
Ibilbidearen hiru geltoki nagusiak honako hauek dira: Þingvellir, Gullfoss eta Haukadalur harana. Azken horrek jarduera geotermal handia du eta Geysir eta Strokkur geiserrak daude bertan, biak nahitaez bisitatu beharrekoak. Þingvellir Parke Nazional ederra da. Gullfoss ('urrezko ur-jauzia') ur-jauzi ikusgarria da. 

Hain ohikoak ez diren beste geldialdi batzuk ere badaude, hala nola Kerið krater-bolkanikoa, Hveragerði herria, Skálholteko eliza eta Nesjavellirreko energia geotermikoko instalazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Urrezko Zirkulua Lonely Planeten.
* Bideoa You Tuben.
Paula Amilburu

**Paula Amilburu Izargarai** (Aramaio, Araba, 1994) arabar bertsolaria da. Filologia hispanikoa ikasi zuen eta Institutuko irakaslea da lanbidez. Aurreko urtean bigarren egina zuen. 2021. urtean Señora sariketako finalera sartu zen eta 2022an ere Arabako Bertsolari Txapelketako finalean sartu zen aurreneko aldiz. 2024an bigarrenez sailkatu zen Arabako Txapelketako finalera eta hirugarren egin zuen.

Bertxoko irratsaioaren esataria ere izan zen.

## Palmaresa 
* Arabako Bertsolari Txapelketa:
** Hirugarrena (1): 2024
** Seigarrena (1): 2022
* Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (1): 2012
** Txapeldun ordea (1): 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Paula Amilburu Bertsozale Elkartearen webgunean
Grégory Alldritt

**Grégory Alldritt** (Condom, Okzitania, ) frantziar errugbilaria da, hirugarren lerroko erdiko eta hegal postuetan aritzen dena. Top 14ko Stade Rochelaiseko jokalaria da 2017tik, eta 2019an egin zuen debuta Frantziako selekzioarekin.

## Ibilbidea 
* 2014-2017 : FC Auch
* 2017- : Stade Rochelais

## Palmaresa 
### Stade Rochelais 
* Top 14 
** finalista: 2021, 2023
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2022, 2023
** finalista: 2021
* European Challenge Cup
** finalista: 2019

### Frantziako selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa 
** irabazlea: 2022, 2025
** Grand Slam: 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Grégory Alldritt, en.espn.co.uk
Suillus collinitus

***Suillus collinitus*** *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri erdipurdikoa, kendu azala eta tutuak. Nolanahi ere , hornigai gisa erabiltzen da (Sierra Morenan orein eta basurde haragien hornigai gisa erabiltzen da)

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm arteko diametrokoa; lehenik ganbila, gero ertza altxatuta laua. Gaztaina zurbil kolorekoa edo marroi-horia, azalarekin uztartuta dauden fibrilla marroi ilunekin, hezetasunarekin likatsua da.

**Tutuak:** Itsatsiak, horiak, luzeak, baina *Suillus granulatus* espeziean baino laburragoak.

**Poroak:** Horiak, ez dute esnezko, tantatxo zuririk ateratzen, *Suillus granulatus* delakoaren ezaugarria. 

**Hanka:** 5 - 9 x 1 - 1,5 cm-koa, zilindrikoa, oinarrirantz estutzeko joera du, batzuetan puntan amaitzen da. Kolore hori-zurixka du eta pikortatze hori batez apainduta dago, gero marroi bihurtzen da hondo horixkan; oinarrian arrosa kolorekoa da, mizelioaren hifen antzera.

**Haragia:** Zuri-hori kolorekoa; gogorra eta hauskorra gaztetan, zahartzea*n Boletus* guztiak bezala biguna. Ez da kolorez aldatzen eta ez du usain edo zapore berezirik.

**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko "su" "suis" txerri-tik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez edo agian txapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. *Collinitus* epitetoa latinetik dator eta “untado”, likatsua esan nahi du. Gainazal likatsuagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, azala eta tutuak kendu egin behar zaizkio. *Suillus granulatus* onddoaren antzeko kalitatekoa.

### Nahasketa arriskua 
*Suillus granulatus* espeziaren antzekoa da, eta autore batzuek honen aldaera bat bezala hartzen dute; *Suillus collinitus* delakoak mizelio arrosa du, eta kapelan fibrilla batzuk agertzen dira azalarekin uztartuta. Eraztunik gabeko *Suillus luteus* baten antza ere badu.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Euria egin eta egun gutxira ernetzen da. Pinu gorrietan, baina basoko soilgune belartsuetan ere ager daiteke.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kanariak, Maroko, Algeria, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Israel, Himalaiako eremua eta Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Suillus collinitus 1.jpg
Fitxategi:Suillus collinitus 2.jpg
Fitxategi:Suillus collinitus 3.jpg
Fitxategi:Suillus collinitus 4.jpg
Fitxategi:Suillus collinitus 5.jpg
Fitxategi:Suillus collinitus 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gullfoss

thumb|250px|Ur-jauzia gertutik.
**Gullfoss** ("Urrezko Ur-jauzia" euskaraz) Islandiako hego-ekialdeko Hvítá ibaiaren arroilan dagoen ur-jauzia da, Islandiako ospetsuena. Urrezko Zirkuluaren ibilbide turistikoaren parte da. 

## Ezaugarriak 
Gullfoss herrialdeko atrakzio ezagunenetako bat da. Hvítá ibaiaren ibilgu zabalean dago, hegoalderantz doa eta ur-jauzitik kilometro batera bat-batean ekialderantz egiten du, hiru maila kurbatutan eroriz. Une horretan, bi jauzitan erortzen da (11 eta 21 metrokoak), 32 metroko sakonerako pitzadura batean, 20 metroko zabalera eta 2,5 kilometroko luzera duena. Ur-jauzi horren batez besteko emaria segundoko 140 metro kubikokoa da udan, eta 80 metro kubikokoa neguan. Neurtutako gehienezko ur-fluxua 2000 metro kubikokoa da.

## Historia 
XX. mendearen lehen erdian eta urte batzuk geroago, proiektu garrantzitsu bat aurrera eraman nahi zen Gullfossen balizko erabilerarren bitartez elektrizitatea sortzeko. Aldi horretan, jabeek, Tómas Tómasson eta Halldór Halldórsson, katarata inbertsiogile atzerritarrei alokatu zieten. Hala ere, inbertitzaileek proiektua gauzatzeko egindako saiakerek porrot egin zuten, partzialki dirurik ez zegoelako baina baita ere kritiki ugari zirelako. Gero, Islandiako Estatuari saldu zioten ur-jauzia. Ondoren ere, Hvita ustiatzeko planak asmatu ziren, Gullfoss betirako aldatuko zutena. Plan horiek ez ziren gauzatu eta orain Gullfoss babestuta dago. Inguru horien defentsan Sigríður Tómasdóttir emakume aktibista, Islandiako lehen ekologista gisa ezagututa, oso ezaguna egin zen.

## Urrezko Zirkulua 
Þingvellir eta Haukadalur haranaren geiserrekin batera, Gullfoss  Urrezko Zirkuluaren partea da, Islandiako ibilbide turistiko ospetsuena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sigríður Tómasdóttir, Islandiako lehen emakume ekologista.

## Kanpo estekak 
* :Urrezko Zirkulua Lonely Planeten.
* Bideoa You Tuben.
Desnako kasernetako aire-erasoa

**Desnako kasernetako aire-erasoak** 2022ko maiatzaren 17an, Errusiako Aireko Indarraren aire-eraso bati egiten dio erreferentzia, zeinak Ukrainako Desna hirian –Txernihiv Oblastean– kokaturiko kuartel militarra jo zuen.

Ukrainako agintariek, hasieran, jakinarazi zuten zortzi pertsona hil zirela, bai eta beste hamabi zauritu zirela; astebete geroago, eguneratu zuten hildako-zenbaketa, Volodymyr Zelenskyk 87 gorpu berreskuratu zituztela esan zuenean. Errusiako funtzionarioek, bestalde, esan zuten militarrek "zehaztasun handiko eta irismen-luzeko misilak" erabili zituela erasoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gilles Villeneuve

**Joseph Gilles Henri Villeneuve** (Saint-Jean-sur-Richelieu, Quebec, 1950eko urtarrilaren 18a - Lovaina, 1982ko maiatzaren 8a) kanadar 1 Formulako gidaria izan zen.

McLaren eta Ferrari taldeetan lehiatu zen 1977 eta 1982 artean eta sei garaipen lortu zituen. Belgikako Sari Nagusirako 1982ko sailkapenean izandako istripu batean hil zen, Zolder zirkuituan.

Jacques Villeneuve gidariaren aita izan zen.
Pinudi-onddo pikordun

**Pinudi-onddo pikorduna** (*Suillus granulatus*) *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da. Kendu azala (hobe basoan, labana batekin), poroak eta oina. Urdail batzuek intolerantzia izan dezakete (hesteetako molestia arinak), libragarria baita.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm arteko diametrokoa, marroi-herdoil kolorekoa, arre-horixka, edo hori-okrea; haragitsua, erregularra, lehenik ganbila eta gero ia laua; azal oso likatsua denbora hezearekin eta erraz bereiz daiteke.

**Tutuak:** Laburrak, estu, horixkak. 

**Poroak:** Txikiak, angelutsuak, horiak, onddoa oso gaztea denean latex zuriko tantatxoekin.

**Hanka:** 3 - 7 x 0,5 - 1,5 cm-koa, irmoa, zilindrikoa, betea, horia, goiko aldea pikortatua du, zahartu ahala pixkanaka arre kolorea hartzen joaten dira.

**Haragia:** Gaztetan trinkoa, gero biguna, zuri-horixka, ez da kolorez aldatzen, zapore ahulekoa eta usain atseginekoa.

**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko "su" "suis" txerri-tik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez edo agian txapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. *Granulatus* epitetoa ere latinetik dator, "granulatus" hitzetik, eta hitz horrek pikortatua esan nahi du. Bere oin pikortatuagatik.

## Jangarritasuna 
Azal likatsua eta tutuak kentzen bazaie, gaztetan jateko nahikoa ona, pertsona batzuentzat libragarria da, batez ere gutxi eginda jaten bada, beraz, neurriz jatea komeni da.

### Nahasketa arriskua 
*Suillus luteus* espeziearekin, baina honek eraztuna du. *Suillus collinitus* delakoarekin ere bai, mizelioko tindu arrosagatik bereizten da, oinaren oinarrian ikus daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Maiatzetik urrira bitartean, pinudi gazteetan, belardian. Oso ohikoa eta oso ugaria.

### Banaketa eremua 
Ipar hemisferiotik zabaldua. Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Jamaika, Hego Amerika, Azoreak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Israel, Himalaiako eremua, Mongolia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Indonesia, Australia, Zeelanda Berria, Papua Ginea Berria, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Ekialdeko Afrika, Nigeria, Guinea.

## Galeria 

Fitxategi:Suillus granulatus 5.jpg|alt=
Fitxategi:Suillus granulatus 6.jpg|alt=
Fitxategi:Suillus granulatus bat.jpg
Fitxategi:Suillus granulatus bi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alacanteko bonbardaketa

**Alacanteko merkatu zentralaren bonbardaketa** 1938ko maiatzaren 25eko goizeko 11:00an gertatu zen, Espainiako Gerra Zibilaren bonbardaketarik odoltsuenetariko eta indiskriminatuenetariko bat izan zelarik.

Hildakoen kopurua zehaztugabea da baina 300 hildako baino gehiago zenbatu dituzte. Egindako azterlanen arabera, Udal Hilerriko erregistroan 275 (gutxi gorabehera) lagun agertzen dira (100 gizon, 56 emakume, 10 haur baino gehiago eta identifikatu gabeko 100 pertsona baino gehiago), Alacanteko probintziatik gertu lurperatutako pertsonen kopuru zehaztugabea da eta 1.000 zauritu baino gehiago izan ziren. Alacanteko Udal Artxiboan gordetako dokumentuen artean, agintari frankistek egindako dokumentu bat dago, "Hiriak jasan zituen aireko bonbardaketen ondorioz izandako hildakoen zenbakizko zerrenda" izenburu duena. Bertan, 393 hildako agertzen dira maiatzaren 25eko bonbardaketaren ondoren. Maiatzaren 25eko plazan Udalak jarritako plakan 311 hildako aipatzen dira.

Bizirik atera zirenei egindako ikerketen eta elkarrizketen arabera, suntsipen horrek eragindako eszenak danteskoak izan ziren, eta burugabetzeagatik eroriko asko izan ziren. Hiriko beste leku batzuetan ere izan ziren hildakoak, hala nola Gabriel Miró plazan, Vicente Inglada kalean, Estropada Klubaren inguruetan eta Girona kalean. Kaltetutako beste eraikin batzuk honako hauek izan ziren: CAMek gaur egun García Hernández kalean (gaur egun "San Fernando" dena) duen egoitza nagusia eta *El Luchador* egunkari errepublikarraren egoitza Angel Pestaña kalean (gaur egun "San Francisco" dena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2022ko Errusiako sute misteriotsuak

**2022ko Errusiako sute misteriotsuak** 2022ko Ukrainako errusiar inbasioaz geroztik gertatu diren ezohiko sute eta leherketa batzuk dira; egun, formalki azaldu ez direnak. 

Gerra hasi zenetik, Errusiaren erreklutamendu militarren bulegoetan ere sute-eraso aipagarri batzuk izan dira; ondorioz, sute edo leherketa horietako batzuk Ukrainaren sabotaje-ahaleginen ondorio izan direlakoaren susmoa dago. Halere, sute horietako gehienak –guztiak ez bada– azalpenik gabe jarraitzen dute.
## Sute-zerrenda 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2022ko Siberiako baso-suteak, 2022ko Errusiako Ukrainako inbasiorako desbideratutako baliabideengatik kontrolatu gabekoa
* 2022 Mendebaldeko Errusiako erasoak

## Kanpo estekak
Maria Egiptokoa

**Maria Egiptokoa** (; ;Egipto,  - Palestina, ) egiptoar aszeta izan zen, prostituta izan ondoren basamortura alde egin zuena. Basamortuaren Amatzat gurtua, santua da Eliza Ortodoxoa eta Eliza Ortodoxo Koptoarentzat. Penitentziagileen zaindaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bellini Pinudi-onddo

**Bellini Pinudi-onddoa** (*Suillus bellinii*) *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da. Perretxiko honen oso bereizgarria da, kapelaren azalaren kolore zuria gaztea denean, eta oin motza eta pikor gorrixkaz betea. Ale oso gazteak jateko onak dira, baldin eta azala kentzeko ardura hartzen badugu; azala libragarria izan daiteke; hala ere, haragia erraz biguntzen da eta ale helduek ez dute kalitaterik.

Sinonimoak: *Boletus boudieri*, *Viscipellis boudieri*, *Ixocomus boudieri*, *Suillus boudieri*, *Boletus placidus*, *Ixocomus bellinii*, *Rostkovites boudieri*, *Rostkovites bellinii*, *Boletus littoralis*. 

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 (14) cm arteko diametrokoa. Hasieran hemisferikoa edo globo formakoa, gero ganbila eta azkenik ia laua. Azala erraz bereizten da, likatsua edo lirdingatsua, hasieran zurixka, gero buztin kolorekoa, beixez, arrez, edo gaztaina kolorez zikinduak, batzuetan ertzean tonu moreak dituela. Ertza lodia, soberakinarekin, erregularra, aurrena kiribildua, gero biribildua, zurixka edo horixka.

**Tutuak:** Laburrak, banaezinak, Itsatsiak edo apur bat dekurrenteak, lehenik hori-limoi kolorekoak, azkenik beix-grisa.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Poroak:** Sinpleak, txikiak, angelutsuak edo bihurgunetsuak, zuri-horixkak onddo gazteetan, heltzean arre-horixkak, ez dira urdintzen, herdoil tonalitateekin jariatzen duen latexagatik.

**Hanka:** Normalean laburra, goialdean zabalagoa, trinkoa, betea, zuri-marfil kolorekoa, gorantz horiagoa, sakabanatuta pikor arre edo arre-gorrixkak ditu.

**Haragia:** Lodia, sendoa, biguna, zuri-horixka kolorekoa, tutuen azpian hori-limoi kolorekoa eta ardo kolorekoa azalaren azpian. Zaporeak *Marasmius oreades* gogorarazten du, eta fruta usaina edo apur bat kokoarena.

**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko "su", "suis", txerri-tik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez, Edo agian txapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez.  Bellini epitetoa Vincenzo Bellini (1801-1835) cataniatar musikariaren omenez da.

## Jangarritasuna 
Bigarren mailako jangarria, kapelaren azala kenduz gero. *Suillus granulatus* eta *Suillus luteus* onddoen antzekoa.

### Nahasketa arriskua 
*Suillus placidus* delakoarekin, baina honek kapela argiagoa du, oin luze eta mehea eta bost orratzeko pinu artean irteten da.

## Sasoia eta lekua 
Taldeka ateratzen da, askotan ale ugarikoak, udazkenean, itsas pinuaren (*Pinus pinaster*) azpian

### Banaketa eremua 
Europako hegoaldeko kostaldeko pinudietan ateratzen da. Kalifornia, Txile, Aljeria, Israel, Maroko eta Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Suillus bellinii 1.jpg
Fitxategi:Suillus bellinii 2.jpg
Fitxategi:Suillus bellinii 3.png
Fitxategi:Suillus bellinii 4.png

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak