Orinoko

[250px|thumb|Orinoko Venezuelako [Amazonas (Venezuela)|Amazonas estatuan ]]
**Orinoko** (gaztelaniaz: *Orinoco*) Hego Amerikako ibairik luzeenetariko bat da, 2.140 kilometroko luzerarekin. Munduko hirugarren ibairik jariotsuena da, Amazonas eta Kongoren ondoren. Arroak, *Orinoquia* deitua, 880,000 km²-ko eremua hartzen du, % 76,3 Venezuelan eta gainontzekoa, Kolonbian.

## Historia 
Kristobal Kolonek 1498ko abuztuaren 1ean bokalea ikusi zuen arren, Orinokoren iturria, *Cerro Delgado-Chalbaud*en (1.047 m, ), Venezuela eta Brasilen arteko mugatik gertu dagoena, 1951 arte ez zen esploratua, hau da, 453 urte pasa eta gero.

Orinokoko delta eta Apure eta Meta ibaiadarrak XVI. mendean Ambrosius Ehingerrek alemaniarrak esploratu zituen eta, 1800 inguruan, Alexander von Humboldt arroa aztertzen ibili zen.

## Hidrologia 
Orinoko ibaiaren emaria 66 urtez (1923-1989) Puente Angosturan, Ciudad Bolívar baino 5&nbsp;km gorago, neurtu izan da. Ikertutako arroa 907.313&nbsp;km²-koa da, arro osoaren % 87,3. Datuotan falta den ekarpenik garrantzitsuena Caroní ibaiarena da. Urteko batez besteko emaria 30.621 m³ segundokoa da: handiena abuztuan du (65.302 m³/s) eta txikiena, martxoan (7.110 m³/s).

 
**Orinoko ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Puente Angosturan (Venezuela) neurtuak****Datuak: 1923 eta 1989 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:80000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 13123
  bar:Fév from:0 till: 8050
  bar:Mar from:0 till: 7110
  bar:Avr from:0 till: 8833
  bar:Mai from:0 till: 19535
  bar:Jun from:0 till: 34642
  bar:Jul from:0 till: 53080
  bar:Aoû from:0 till: 65302
  bar:Sep from:0 till: 60115
  bar:Oct from:0 till: 45909
  bar:Nov from:0 till: 30524
  bar:Déc from:0 till: 21225

PlotData=
  bar:Jan at: 13123 fontsize:S text: 13123 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 8050 fontsize:S text: 8050 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 7110 fontsize:S text: 7110 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 8833 fontsize:S text: 8833 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 19535 fontsize:S text: 19535 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 34642 fontsize:S text: 34642 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 53080 fontsize:S text: 53080 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 65302 fontsize:S text: 65302 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 60115 fontsize:S text: 60115 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 45909 fontsize:S text: 45909 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 30524 fontsize:S text: 30524 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 21225 fontsize:S text: 21225 shift:(-10,5)
  

## Geografia 
Orinokoren ibilbideak arku elipsoidal itxura du, Guyanako mendigunearen inguruan. Ibilbidea lau zatitan banatzen da:
* *Goiko Orinoko*, 242 kilometrokoa.
* *Erdialdeko Orinoko*, 750 kilometrokoa.
* *Beheko Orinoko*, 959 kilometrokoa.
* *Amacuroko Delta*, 200 kilometrokoa.

Ibaiaren arroak bitxikeria bat du: Casiquiare kanala, Orinokoren besoa dena, Negro ibaira isurtzen baita eta hori Amazonasen ibaiadarra denez gero, Casiquiarekoa Orinoko eta Amazonasen arteko 'kanal naturala' da.

### Ibaiadarrak 
* Apure ibaia.
* Arauca ibaia .
* Atabapo ibaia.
* Caroní ibaia.
* Casiquiare kanala.
* Caura ibaia.
* Guaviare ibaia.
* Inírida ibaia.
* Meta ibaia.
* Ventuari ibaia.
* Vichada ibaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak