open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1897ko Kontxako Bandera

**1897ko Kontxako Bandera** (Banderaren 13. edizioa), irailaren 5ean eta 8an jokatu zen. Donostiak bere 9. Kontxako Bandera eskuratu zuen

## Kontakizuna 
Lehen jardunaldian, sanpedrotarren *Elvira* eta getariarren *Nuestra Señora del Pilar* ez zituzten araudiaren araberakotzat jo epaileek. San Pedrokoei *Moñoño* trainerua utzi zieten donostiarrek (gero donostiarrek berek erabiliko zuten beren tandan), baina Getaria erretiratu egin zen trainerurik ez zuelako lortu.

Bigarren jardunaldirako, ordea, donostiarrek ez zioten San Pedrori trainerua utzi, eta horregatik sanpedrotarrak erretiratu egin ziren, ez baitziren bigarren jardunaldia jokatzera aurkeztu. Epaileek Donostiako txandan irabazle izandako *Ramon y Saturnina* traineruko tripulazioa izendatu zuten banderaren irabazle.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
|valign="top"|

|}

## Tripulazio irabazlea 
* Donostia
** Patroia: Franzisko Silva

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Sierra Nevadako Parke Nazionala

**Sierra Nevadako Parke Nazionala** () Espainiako Granada eta Almeríako probintzietan dagoen parke nazionala da, 1999an hala izendatua.

Sierra Nevada mendigunean kokaturik, 60 landare endemikoz gain, piriniotar basahuntzak, azkonarrak edo basakatuak ere baditu.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1898ko Kontxako Bandera

**1898ko Kontxako Bandera** (Banderaren 14. edizioa), irailaren 4an eta 8an jokatu zen. Ondarroak irabazitako lehen bandera izan zen.

## Kontakizuna 
Donostiarrek ez zituzten ondo hartu Ondarroako arraunlariak, kaian lehorreratzean (dirutza asko galdu zirelako apustuetan, seguruenik), ontzi arinagoa zutelako irabazi zutela leporatuz.

Donostiako udalak antolatu ordez, Donostiako Klub Nautiko Erreala elkarteari utzi zion antolakuntzaren ardura lehen urtez. Honek arazoak ekarriko zituen gerora, traineruen aurrean beste kirol batzuk (belaontziak-eta) hobetsi baitzituen.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
|valign="top"|

|}

## Tripulazio irabazlea 
* Ondarroa
** Patroia: Manuel Beitia (39 urte)
** Tripulazioa: Domingo Jose Akarregi (22), Ignazio Etxaburu (25), Ramon Txakartegi (21), Salvador Aldarondo (25), Migel Anton Sarraga (22), Martin Akarregi (18), Jesus Markuezkiaga (21), Jose Manuel Aldarondo (20), Pedro Badiola (28), Federiko Egurrola (21), Evaristo Garate (25), Gabriel Markuezkiaga (18), Manuel Larrañaga (24).

## Bibliografia 
AGUIRRE, Rafael (2002): *Donostiako Estropadak (1879 - 2001) Regatas de la Concha*. Donostia: Kutxa Fundazioa, 

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Torturaren Aurkako Taldea

**Torturaren Aurkako Taldea** - **TAT**, formalki Gobernuz Kanpoko Erakunde moduan 1992an sortu zen; izan ere taldea sortu zuten elkarteek eta pertsonek aurretik lan-esparru horretan eskarmentu handia zuten. . Nahiz eta Baltasar Garzónek ezarritako bideari jarraituz eskuin muturreko elkarteek taldea ETAren orbitan kokatu nahi izan,

## Elkartearen datuak 
Torturaren Aurkako Taldea
Tel. 0034 943 333674 Fax. 0034 943 336479. Kale Nagusia 50 - 1ª. 20120 Hernani.
Tel. 0034 944 155653. Bailen kalea 15 - 1ª Eskuina. 48005 Bilbo.
Bi bulego ditu: Bata Hernanin (Kale Nagusia 50 - 1ª, 0034 943 333674 telefonoa) eta bestea Bilbon (Bailen kalea 15 - 1ª eskuina, 0034 944 155653 telefonoa).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tortura
* Giza eskubideak

## Kanpo estekak 
* , , : [Giza Eskubideen Behatokia(https://eu.wikipedia.org/wiki/Giza_Eskubideen_Behatokia).
* : TAT elkartearen webgunea.
Dehesa de Moncayo parke naturala

**Dehesa de Moncayo parke naturala** (; ) Espainiako Zaragozako probintzian, Soriarekin mugan, dagoen parke naturala da. Iberiar sistemako tontorrik garaiena den Moncayoren (2.315 m) hegalean dago, iparraldeko isurialdean. 1.389 ha ditu. Ebroren ibaiadar Huecha eta Queiles ibaiek bere hegalean dute iturburua. Landaredia bost mailatan du banatua:
* 900 m arte, karraska eta artea dira nagusi;
* hortik 1.200 m-ra, ametz eta landatutako pinu gorria;
* 1.200 eta 1.650 m artean pagadiak eta belardiak ageri dira;
* hortik 2.000 m-ra landatutako mendi pinua;
* eta hortik tontorrerainoko mailan belardi eta sastrakak.

Lurreko faunan orkatz, azeri, basurde, gardatxo eta sugegorriak nagusitzen dira; eta hegaztien artean, arrano beltza, sai zuria, putrea, aztorea, eperra, usapala eta buztanzuri arrunta. 1.620 metroko garaieran, Moncayoko Andre Mariaren santutegia dago, eta ekialdeko isurialdean, Moncayoren oinean, 1146. urtean eraikitako Veruelako monasterio zistertarra. Bertakoen bizibidea zuraren, eta ahuntz eta ardi aziendaren ustiapenean oinarritzen da, nahiz eta parke natural bihurtu dutenetik baliabide hauek urritu egin diren.

## Kanpo estekak 
Kategoría:Aranda
Cricetidae

**Cricetidae** karraskari familia bat da, nahiko konplexua eta zabala den Muroidea goi-familiaren barruan. Hamsterrak, lursaguak, lemmingak eta Ameriketako arratoi eta xaguak daude barruan. Deskribatuta dauden 600 espezieekin, ugaztun guztien artean bigarren handiena da, eta Amerika, Asia eta Europan aurki daitezke.

## Kanpo estekak
Aaaba

***Aaaba*** Buprestidae familiako kakalardo genero bat da. Hiru lekutan bizi dira, Australiako ekialdeko kostaldean zehar. Generoen zerrendan lehenengoa agertzen da, ***Aaadonta***ren aurretik, preseski horretarako sortu zen genero izena izanik.

Bi espezie daude genero honetan:
* ***Aaaba nodosus*** (Deyrolle, 1865)
* ***Aaaba fossicollis*** (Kerremans, 1903)

## Kanpo estekak
Arvicolinae

**Arvicolinae** karraskari subfamilia bat da, Cricetidae familiaren barruan sailkatuak. Bere barruan hainbat animalia talde informal daude, adibidez lursaguak, arratoi musketaduna eta lemmingak. Bere ahaiderik gertuenak familia osatzen duten beste subfamiliak dira: Cricetinae (hamsterrak), Neotominae, Sigmodontinae eta Tylomyinae. Askotan familia propioarekin agertzen dira sailkapenetan, **Arvicolidae** edo **Microtidae** gisa.

## Ezaugarriak 
[thumb|ezkerrera|150px|*[Oryzomys talamancae*ren haginak]]
Ezaugarririk errazena, eta identifikatzeko balio duena, haginen forma da. Hainbat hiruki formako prisma dituzte, bata bestearen jarraian. Hipsodontoak dira, eta beti hazten zaizkie, belarrak jateak sortzen duen higadura dela eta.

## Sailkapena 
** Leinua: Arvicolini
*** *Arvicola*
*** *Blanfordimys*
*** *Chionomys*
*** *Dolomys*†
*** *Kislangia*†
*** *Lasiopodomys*
*** *Lemmiscus*
*** *Microtus*
*** *Mimomys*†
*** *Neodon*
*** *Phaiomys*
*** *Proedromys*
*** *Promimomys*†
*** *Volemys*
** Leinua: Clethrionomyini†
*** *Altaiomys*†
** Leinua: Dicrostonychini
*** *Dicrostonyx*
** Leinua: Ellobiusini
*** *Ellobius*
** Leinua: Lagurini
*** *Eolagurus*
*** *Lagurus*
** Leinua: Lemmini
*** *Lemmus*
*** *Myopus*
*** *Synaptomys*
** Leinua: Myodini
*** *Alticola*
*** *Caryomys*
*** *Eothenomys*
*** *Hyperacrius*
*** *Myodes*
** Leinua: Neofibrini
*** *Neofiber*
** Leinua: Ondatrini
*** *Ondatra*
** Leinua: Pliomyini
*** *Dinaromys*
** Leinua: Prometheomyini
*** *Prometheomys*
** *Incertae sedis*
*** *Arborimus*
*** *Phenacomys*

## Kanpo estekak
Lengua e historia

thumb|*Lengua e historia* liburuko aurkibidearen lehen orrialdea.
***Lengua e historia*** Koldo Mitxelenaren hogeita hamabost artikulu (32 gaztelaniaz eta 3 frantsesez) batu zituen liburua da, Paraninfo argitaletxeak Madrilen 1985. urtean argitaratua, ISBN 84-283-1379-2 zenbakiarekin. Egilearen izen-deiturak gaztelaniazko grafiarekin ageri dira liburu azalean.

Liburuak ez dauka hitzaurrerik. Artikuluak hizkuntzalaritzako hainbat arlo jorratzen ditu: dialektologia, estrukturalismoa, gramatika sortzailea, hizkuntzen arteko erkaketa, hizkuntzen berreraiketa... Hizkuntzalaritza historikoa eta euskara dira liburuaren bi ardatz nagusiak.

## Kanpo estekak
Python (argipena)

**Python** izenerakin hainbat artikulu daude:

* Python, programazio lengoaia
* *Python*, narrasti generoa
* Monty Python, aktore taldea.
Gekkota

**Gekkota** Scleroglossa subordenaren barruko narrasti subordena bat da, geckoak eta Pygopodidae barnebiltzen dituenak. Dibamidae hankarik gabeko narrastiak lehen hemen sailkatzen ziren, baina ikerketa molekularrek diote ez direla talde honetakoa

## Sailkapena 
Gekkotaren barruan honako familiak bereizten dira:
* Carphodactylidae Kluge, 1987
* Diplodactylidae Underwood, 1954
* Eublepharidae Boulenger, 1883
* Gekkonidae Oppel, 1811
* Phyllodactylidae Gamble, Bauer, Greenbaum & Jackman, 2008
* Pygopodidae Boulenger, 1884
* Sphaerodactylidae Underwood, 1954

## Kanpo estekak
2012ko Donostia Klasikoa

**XXXII. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 2012ko uztailaren 14an ospatu zuten. UCI WorldTourreko hogeita batgarren txapelketa izan zen.

20 taldek hartu zuten parte, horietatik 18 UCI WorldTour mailakoak. Bi kontinental mailakoak ziren (Caja Rural eta Andalucía-CajaGranada). 160 txirrindularitik 86k amaitu zuten.

## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
La Flèche Wallonne

**La Flèche Wallonne** (frantsesez  ahoskatua; ; ) Belgikako txirrindularitza lasterketa da. Urtero udaberrian Amstel Gold Race eta Lieja-Bastogne-Lieja artean egiten dituzte, Ardenetako Triptikoa osatzen dutenetariko bat izanik.

## Palmaresa 
## Palmares herrialdeka 
## Ikus, gainera 
* klasikoak (txirrindularitza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
2012ko Getxoko Zirkuitua

**LXVII. Getxoko Zirkuitua- XII. Ricardo Otxoaren Memoriala** 2012ko uztailaren 31n egin zuten. 17&nbsp;km luzera zuen zirkuituak Getxo, Berango eta Leioa zeharkatu zituen eta pelotoiak, 10 bira egin ondoren, guztira 170&nbsp;km osatu zuen. 1.1. maila zuen.

12 taldek eta 121 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 111 amaitu zirenak. Garailea Giovanni Visconti espainiarra izan zen. Mendiko sailkapena Francisco Moreno Alluék, taldeena Acqua & Saponek, neoprofesionalena Enrique Sanzek eta euskaldunena Enrique Sanzek irabazi zuten.

## Sailkapen orokorra 
|}

## Kanpo estekak
2012ko Miguel Indurain Sari Nagusia

**XIV. Miguel Indurain Sari Nagusia** (*XLIV. Nafarroako Foru Erkidegoko Saria* eta *VIII. Lizarrako Udala Saria*) 2012ko martxoaren 31n Lizarran egindako txirrindularitza lasterketa izan zen, 179,3 kilometroko luzera zuena.

UCIk 1.HC mailan sailkatu zuen. 11 taldek eta 111 txirrindularik hartu zuten parte, 85k bukatu zutelarik.

Daniel Morenok irabazi zuen, Mikel Landa menderatuz. Mendiko sailkapena Julián Sánchez Pimientak, sprint bereziena Haritz Orbek, tarteko helmugena José Luis Canok, taldeena Katusha Teamek eta nafar onenarena Egoi Martínezek irabazi zuten

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2012ko Miguel Indurain Sari Nagusia - *FirstCycling.com*
Cabañerosko parke nazionala

**Cabañerosko parke nazionala** () Espainiako Ciudad Realgo probintzian (Gaztela-Mantxa) dagoen parke nazionala da, 1995ean hala izendatua. 40.000 hektareako eremua hartzen du, eta Cabañeros da Iberiar penintsula barruko baso mediterraneoaren ekosistemaren ordezkaririk onena. Ciudad Realeko ipar-mendebaldean dago, Toledoko Mendien hegoaldean eta Estena eta Bullaque ibaiek zeharkatzen dute. Bi erliebe mota ditu: *raña*, material detritikoz estalitako lautada, Tanzaniako parke nazionaleko paisaiarekin duen antzekotasunagatik eta animalietan duen aberastasunagatik “Espainiako Serengeti” esaten zaiona, eta bestetik, mendiak: Chorrito, de la Celada eta del Gavilán mendilerroak. Artea, artelatza eta erkametza dira bertako zuhaitzak, baina ibar hezeetan eta ibai inguruetan urkia, haltza eta sahatsa ere aurki daitezke. Estrepa, txilarra, izpilikua, gurbitza, iratzea, eta ezin konta ahala zuhaixkak, belarrak eta loreek osatzen dute bertako flora aberatsa. Oreina da *raña*ko animalia nagusia (ehizatu egin behar da, gehiegi ugalduz gero lurra agortuko bailuke), baina basurdea, orkatza, katamotza, iberiar mangosta eta igaraba ere ugariak dira, eta baita suge, sugegorri, musker, apoarmatu eta arrainak ere. Hegaztiak dira, hala ere, Cabañerosko faunaren aberastasun nagusia; zikoina beltzak eta zuriak, Sai motzak, eguzki arranoak, arrano beltzak, arrano sugezaleak, arrano txikiak, basoiloak, basoilo txikiak, mirotz urdinak, zozoak, hontzak eta mozoloak ez dute Europa osoan, ez aniztasunez eta ez kopuruz, parerik. 1981ean ekologisten eta herritarren ekintzek eragotzi egin zuten Cabañeros aire armadaren tiro-eremu bihur zedin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
2012ko Udaberriko Klasikoa

**LVIII. Udaberriko Klasikoa** 2012ko apirilaren 8an egin zuten, 171,6&nbsp;km ibilbidea zuena. 1.1. maila zuen.

11 taldek eta 107 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 90 amaitu zirenak. Garailea Giovanni Visconti italiarra izan zen. Mendiko sailkapena Amets Txurrukak eta taldeena Movistar Teamek irabazi zuten.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
2012ko Ordiziako Klasika

**LXXXIX. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia** 2012ko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 165,7&nbsp;km ibilbidean. 1.1 maila zuen.

13 taldek eta 117 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 92k bukatu zutenak. Garailea Gorka Izagirre izan zen. Tarteko helmugak Javier Aramendiak, mendiko sailkapena Ivan Rovnik eta 23 urte azpiko sailkapenak Esteban Chavesek irabazi zuten.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amboseli parke nazionala

**Amboseli parke nazionala** () Kenyako parke nazionala da, 1948an sortua. Afrika osoko parkerik ezagun eta miresgarrienetakoa da: izugarrizko paisaia naturalez gainera, hango sabanan sekulako fauna aberatsa eta ugaria dago. Parkearen ipar-ekialdera, berriz, Kilimanjaro ikusten da. Sumendi lurretan dago parkea, eta 125.900 hektareako zabalera du. Ura ugari izaten duenez urte osoan, baita sasoi lehorretan ere, animalia handientzako bizileku aproposa da, eta horietarik ugari dago Amboselin, ugaztunak batik bat. Hortxe dago Afrika osoko elefante, jirafa edota errinozero kontzentraziorik handiena. Bufalo, antilope eta zebra ugari ere bada, baita harraparirik ere: lehoiak, leopardoak eta gepardoak. Errinozero beltzak desagertzeko zorian egon ziren 1970-1985 arteko epean, ezkutuko ehiztarien jardueragatik, eta elefanteak ere asko hil zituzten. Orduz geroztik, ordea, animalia mota horien babeserako neurri zorrotzak hartu zituzten parkeko zaindariek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erronbikosidodekaedro metabirgutxitu

Geometrian, **erronbikosidodekaedro metabirgutxitua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*81).

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
Done Petri eta Done Paulo uhartedia

**Done Petri eta Done Paulo uhartedia** Ozeano Atlantikoaren erdialdean kokatzen diren uharte txikien multzoa da. Fernando de Noronha uharteetatik 870 km-ra eta Natal hiritik (Brasil) 1.010 kilometroko distantziara.

eskuinera|thumb|Kokapena|200px
eskuinera|thumb|Kokapena|200px

## Uharteak 
* Belmonte uhartea: 5.380 metro karratu
* Done Paulo uhartea (Challenger): 3.000 metro karratu
* Done Pedro uhartea (Nordeste): 1.440 metro karratu
* Cabral uhartea: 1.170 metro karratu
* Hegoaldeko uhartea: 943 metro karratu

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Andrade, F.G.G., Simões, L.S.A., Campos, T.F.C., Silva, A.J.C.A. 2007. Padrão estrutural da foliação milonígica do Arquipélago de São Pedro e São Paulo. Anais do 11º Simpósio Nacional de Estudos Tectônicos, 5th International Symposium of Tectonics of the SBG. Natal, 233. 
* Beach, Edward L. November 1960 (Vol. 118, No. 5). "*Triton* Follows Magellan's Wake" *National Geographic Magazine*. 585-615
* Bonatti, E. 1990. Subcontinental mantle exposed in the Atlantic Ocean on St Peter-Paul islets. Nature, 345, 800-802.
* Campos, T.F.C., Virgens Neto, J., Amorim, V.A., Hartmann, L.A., Petta, R.A. 2003. Modificações metassomáticas das rochas milonitizadas do complexo ultramáfico do Arquipélago de São Pedro e São Paulo, Atlântico Equatorial. Geochimica Brasiliensis, 17-2, 81-90. 
* Campos, T.F.C., Virgens Neto, J., Costa, L.S., Petta, R.A., Sousa, L.C., Silva, F.O. 2007. Sistema de diaclasamento do Arquipélago de São Pedro e São Paulo (Atlântico Equatorial) como indicador de movimentação destral associado à falha transformante de São Paulo. Anais do 11º Simpósio Nacional de Estudos Tectônicos, 5th International Symposium of Tectonics of the SBG. Natal, 238. 

## Kanpo estekak
Manuel Egiguren

**Manuel Egiguren Galarraga** (Goiatz, Gipuzkoa, 1930eko urtarrilaren 1a - Bermeo, Bizkaia, 2012ko uztailaren 15a) euskal fraide frantziskotarra, misiolaria eta Beniko (Bolivia) gotzain laguntzailea izan zen.

## Bizitza 
Teologia ikasketak Arantzazun egin zituen eta ondoren filosofia ikasi zuen Zarautzen. 1962an joan zen Hego Amerikara misiolari, eta ordutik Kolonbian, Ekuadorren, Dominikar Errepublikan, El Salvadorren, Uruguain, Argentinan, eta Paraguain ibili zen. 1982an gotzain ordenatu zuten. *Taupadak* GKEaren sortzaileetako bat izan zen eta indigena eta emakumeen eskubideak babesteko bulegoak sortu zituen Benin. Bere ibilbidea oparoan zenbait sari ere eskuratu zituen. 1998an Beniko urteko pertsonaia izendatu zuten eta 2003an urteko Euskal Kooperantearen saria eman zion Eusko Jaurlaritzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *"Mundu hau infernua da"* Elkarrizketa Argia.comen
*  Bishop Manuel Eguiguren Galarraga, O.F.M. † Catholic-hierarchy.org
Jose Ignazio Gerriko (argipena)

**Jose Ignazio Gerriko** izen-deiturak dituzten bi erlijioso izan dira:

# Jose Ignazio Gerriko Enatarriaga (Segura, Gipuzkoa, 1740 - Mutiloa, Gipuzkoa, 1824) euskal idazlea eta apaiza.
# Jose Ignazio Gerriko Urkiola, XIX. mendeko misiolari jesuita.
Martutene (eleberria)

***Martutene*** Ramon Saizarbitoria idazleak 2012 urtean plazaratu zuen euskarazko eleberri luzea da, bi bikoteen baitako harremanak kontatzen dituena, atzerritar neska gazte bat tarteko. Bikote-harremanak kontatzeaz gainera, beste hainbat arlo jorratzen dituen eleberria da: idazlearen lana, medikuntza eta osasungintza eta Euskal Herriko gatazka besteak beste. 

Donostian girotuta dago, Martin eta beste zenbait pertsonaia Martutene auzoko villa batean kokaturik. *Martutene* eleberrian Max Frischen Montauk eleberria erreferentzia nagusia da: atzerritar neskaren izena Lynn da, Frischen liburuko pertsonaia nagusia bezalaxe eta *Montauk* liburua bera *Martutene* eleberriaren hari nagusietako bat dela esan daiteke.

Bederatzi urtez lanean eman zituen Ramon Saizarbitoriak eleberria osatzen, *Kandinskyren tradizioa* 2003 urtean plazaratu ondoren eta egundaino idatzi duen lan luzeena da. Kritiko zenbaiten arabera, euskal literaturaren azken aroetako eleberri onena da.

## Iruditegia 

File:Martutene 0001.JPG|thumb|left|200px|***Martutene*** eleberrian Martin eta Juliaren etxea den villa, Donostiako Martutene auzoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Martutene, Erein argitaletxean webgunean, prentsako kritika zenbaitekin batera.
Newark Liberty nazioarteko aireportua

**Newark Liberty nazioarteko aireportua** Newark eta Elizabeth hirien artean dagoen aireportua da, New Yorketik 24 kilometro hego-mendebaldera.

United Airlines da aireportuko airelinearik garrantzitsuena.

2012an 33 milioi bidaiarik erabili zuten aireportua.

## Argazkiak 

|
Fitxategi:EWR Terminal A 2005 night.jpg|
Fitxategi:Newark Airport.JPG|
Fitxategi:Newark Airport Control Tower.jpg|
Fitxategi:Flight 93 gate flag.jpg|

## Bidaiariak 

## Ikus, gainera 
* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aireportuaren webgune ofiziala.
Arantza (botanika)

thumb|300px|**Arantzak.

Botanikan, **arantza''' landare batzuetako zurtoin, hosto eta sustraietan izaten den atal zorrotz eta gogorra da, kasu batzuetan landareen transpirazioa murriztu eta horien ur-beharrak murriztea (horregatik ohikoak dira klima lehorreko landareetan, kaktusetan esaterako) eta, beste batzuetan, animalien aurkako babestea helburu dituena.

## Kanpo estekak
Buprestidae

**Buprestidae** kakalardo familia bat da, **bitxi kakalardo** izenarekin ere ezagunak dituzten distira metalikoak direla eta. Familia handienetakoa da, 15.000 espezierekin eta 450 generorekin. Gainera beste 100 bat espezie fosil ere deskribatuak izan dira.

Espezierik handienak eta kolore bitxienak dituztenak oso baloratuak dira intsektu biltzaileen artean. Buprestidae batzuen elitra askotan erabili da bitxigintzan Asia, India, Tailandia eta Japonian.

## Sailkapena 
[thumb|*[Agrilus biguttatus* specimen (Agrilinae)]]
[thumb|*[Eurythyrea austriaca* specimen (Buprestinae)]]
[thumb|*[Temognatha alternata*, Cooktown (Australia)]]
[thumb|*[Capnodis cariosa* specimen (Chrysochroinae)]]
[thumb|*[Julodis ehrenbergii* specimen Grezia (Julodinae)]]
[|thumb|*[Acmaeodera* species (Polycestinae)]]
Agrilinae
* *Agrilus*
* *Anodontodora* Obenberger, 1931
* *Asymades* Kerremans, 1893
* *Brachys*
* *Chalcophlocteis* Obenberger, 1924
* *Discoderoides* Théry, 1936
* *Entomogaster* Saunders, 1871
* *Ethiopoeus* Bellamy, 2008
* *Madecorformica* Bellamy, 2008
* *Meliboeus*
* *Pachyschelus*
* *Paracylindromorphus*
* *Paradorella* Obenberger, 1923
* *Pseudokerremansia*
* *Strandietta* Obenberger, 1931
Buprestinae – cosmopolitan
* *Agrilozodes*
* *Anthaxia*
* *Bubastoides*
* *Buprestis*
* *Calodema*
* *Castiarina*
* *Chrysobothris*
* *Colobogaster*
* *Conognatha*
* *Eurythyrea*
* *Hiperantha*
* *Metaxymorpha*
* *Stigmodera*
* *Temognatha*

Chrysochroinae
* *Capnodis*
* *Chalcophora*
** *Chalcophora japonica*
* *Chrysochroa*
* *Chrysodema* Laporte & Gory, 1835 (= *Cyalithoides*)
* *Halecia*
* *Lampetis* Dejean, 1833
* *Lampropepla*

* *Perotis*
* *Psiloptera*
Galbellinae
* *Galbella*
Julodinae
* *Aaata*
* *Amblysterna*
* *Julodella*
* *Julodis*

* *Neojulodis*
* *Sternocera*

Polycestinae
* *Acmaeodera*

## Kanpo estekak
Bretainiako Ondorengotza Gerra

**Bretainiako Ondorengotza Gerra** Joan III.a "Ona" Bretainiako dukea hil zenean hasi zen gerra (1341-1364). Joan III.ak, bere biloba eta Karlos Bloisekoaren emaztea, Joana Penthievrekoa, izendatu zuen ondorengo; baina Joan Monfortekoak, Joan III.aren anaiak, dukerria eskatu zuen beretzat. Ingalaterrako koroak lagundu zion, eta Karlos V.a Frantziakoak Joana Penthievrekoaren alde jarri zen. Karlos Bloiskoa menderatu ondoren (Aurayko gudua, 1364), Joana Penthievrekoak Monfortekoen esku utzi zuen dukerria (Guérandeko gudua, 1365).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poloniako Ondorengotza Gerra

**Poloniako Ondorengotza Gerra** (1733-1738) Augusto II.a Poloniako erregea hil ondoren hasi zen gerra izan zen. Stanisław Leszczyński Luis XV.a Frantziako erregearen aitaginarreba hautatu zuten errege, Frantziako koroak bultzatuta, baina Austriako eta Errusiako erregeak Augusto III.a Saxoniakoaren alde agertu ziren. Stanisław eraitsi ondoren, austriarrak eta errusiarrak Poloniaz jabetu ziren eta frantsesek Lorrena, Kehl eta Philippsburgeko lurraldeak beretu zituzten. Gerra Poloniako erregetzak piztu bazuen ere, gatazka latzenak Italian izan ziren (Milan, Napoli), frantsesen aliatu sardiniarrek eta espainiarrek Utrechteko itunaren arabera galdutako lurraldeez jabetu nahi baitzuten. Vienako itunak eman zion gerrari amaiera: Augusto III.a Poloniako errege izendatu zuten, Stanisław Lorrena eta Barko konderriko nagusi bihurtu zen (bera hildakoan, lurralde horiez jabetu zen Frantziako koroa) eta Karlos Filipe V.aren semea Napoli eta Siziliako errege egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peru Leartzako

***Peru Leartzako*** Txillardegik 1960 urtean idatzitako liburua, Peru izeneko gazte baten gorabeherak ikuspuntu existentzialista batez lantzen dituena, haren bizitzaren larrimina, asperdura eta fede gabezia nabarmenduz. Gorroto duen lanpostua utzi arren, ez du zoriona aurkitzen eta azkenean eroetxe batean sartuko dute. Egilearen bigarren eleberria izan zen *Leturiaren egunkari ezkutua* eleberriaren ondoren. Bere garaian jaso zituen kritika gogorrak direla eta, hainbat urtez literatura lanik plazaratu gabe egon zen Txillardegi 1968 urtean *Elsa Scheelen* argitaratu arte.

## Argitalpenak 
* Itxaropena, 1960.
* Elkar, 1987.

## Bibliografia 
* Aizpuru, A. 2012: "Existentzialismoaren hastapenak Euskal Herrian", *Euskal Herriko pentsamenduaren gida*, Bilbo, UEU. 
* Azurmendi, J. 2000: "Kierkeggard-en >" in Txipi Ormaetxea (arg.), *Txillardegi lagun giroan*, Bilbo: UEU 

## Kanpo estekak
Burusoiltxo

***Burusoiltxo*** () Gregor Fisher eskoziar umorista protagonista zuen telesaila zen. Guztira 13 kapitulu grabatu zituzten bi denboralditan banatuta. Colin Gilbertek zuzendua, telesailak ilea alde batera orrazten duen burusoil bitxi baten bizipenak erakusten ditu.

Euskal Herrian ETB1 telebista-kateak eman zuen.

## Kapituluen zerrenda 
### Lehenengo denboraldia (1995) 
# **New Look: Delegate** - lehen emisioa: 1995/04/13
# **Keep Fit: Ill** - lehen emisioa: 1995/04/27
# **D.I.Y.: Class Reunion** - lehen emisioa: 1995/08/16
# **Tearoom: Pets** - lehen emisioa: 1995/08/25
# **Bath: Referee** - lehen emisioa: 1995/08/30
# **Hair: Crime** - ez zuten eman

### Bigarren denboraldia (1997) 
# '''Mother's Day: Smell** - lehen emisioa: 1997/09/11
# **Goldrush: God** - lehen emisioa: 1997/10/15
# **Barbecue: China Doll** - lehen emisioa: 1997/10/22
# **Chauffeur of the Bride: Back Window** - lehen emisioa: 1997/10/26
# **Casualty: Baby Sitting** - lehen emisioa: 1997/11/25
# **Jigsaw: Murder** - lehen emisioa: 1997/12/17
# **Litter Avenger: Aliens''' - lehen emisioa: 1997/12/24

## Kanpo estekak 
*  Burusoiltxo telesailaren inguruko fitxa IMDb webgunean
Polyphaga

**Polyphaga** kakalardoen barruko talderik anitz eta handiena da. Grezieratik dator izena: *poly-*, asko, eta *phagein*, jatea, han da, "gauza asko jaten dutenak" bezala itzul daiteke. Polyphagaren barruan 144 familia daude, 16 goifamilietan sailkatuak. Espezializazio barietate handia dute, eta eremu askotarako adaptazioa izan dute. 300.000 espezie ezberdin deskribatuta daude, hau da, deskribatu diren kakalardo guztien %90a hemen barruan sailkatuta daude.

Polyphagaren ezaugarri garrantzitsuena euren hankaren artikulazioak ez dituela lehenengo eta bigarren plaka abdonimal/bentralak banatzen. Josketa notopleuralik ez dute.

## Kanpo estekak
Notopleuron

thumb|300px|Intsektu baten toraxaren marrazkia
**Notopleuron**a (plurala **notopleura** intsektuen toraxaren atal bat da. Notopleura oso erabiliak dira espezieen karakterizazioan, batez ere, baina ez bakarrik, Dipteraren barruan. Neotopleurona pleuronan agertzen den esklerito bat da, Dipteraren kasuan joskura transbertsalen bukaeran agertzen dena.

Dipteraz gain, notopleurona ikusgarria da Adephaga kakalardoen barruan eta hainbat Hemipteran.

## Kanpo estekak
Cingulata

**Cingulata** (latinez, *gerrikoa*) ugaztun karedun ordena bat da. Amerikar kontinentean bizi dira. Gaur egun Dasypodidae familia baino ez da bizi, armadillo gisa ezagutzen dena.

## Sailkapena 
**Dasypodoidea goifamlia**
* **Dasypodidae familia**
:*Cabassous*
:*Calyptophractus*
:*Chaetophractus*
:*Chlamyphorus*
:*Dasypus*
:*Euphractus*
:*Jaspyrus*
:*Priodontes*
:*Tolypeutes*
:*Zaedyus*
* **Peltephilidae familia** †
** *Anantiosodon*
** *Epipeltephilus*
** *Parapeltecoelus*
** *Peltecoelus*
** *Peltephilus*
**Glyptodontoidea goifamilira** †
* **Glyptodontidae familia** †
* **Pampatheriidae familia** †

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olo'upena ur-jauziak

**Oloʻupena ur-jauziak** (ingelesez: *Oloʻupena Falls*) Hawaiiko Molokai uhartean dagoen ur-jauzi handi bat da, munduko laugarren ur-jauzirik handiena dena. Ur-jauzia urtarokoa da.

## Kanpo estekak
Virginia ur-jauziak

**Virginia ur-jauziak** (ingelesez: *Virginia Falls*; slaveyz: *Nailicho*) Kanadako Ipar-mendebaldeko Lurraldeetan dagoen ur-jauzi handi bat da, Hego Nahanni ibaiak sortua. Nahanni parke nazionalaren barnean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilosa

**Pilosa** ordena ugaztun karedunen barruko talde bat da, gaur egun bakarrik Amerikan bizi dena. Bere barruan Vermilingua eta Folivora (nagiak) subordenak daude, baita nagi erraldoiak ere. Izenak latinez *iletsu* esan nahi du.

Pilosa noiz sortu zen oraindik misterio bat da, baina Hego Amerikan orain dela 60 milioi urte bizi zirela badakigu. Erdialdeko Amerikara Amerikar Elkartruke Handian iritsi ziren. Antiletan ere aurkitu izan dira fosilak, ziurrenik raftinga eginez iritsitakoak, edo korronteek eraman ondoren hara iritsitakoak.

Armadiloekin batera Xenarthra taldea osatzen dute. Lehenago Xenarthra orden bat zen, baina gaur egun goi-orden gisa hartzen da eta, beraz, Pilosa ordena izatera igaro da. Lehenago oraindik Edentata taldean sailkatzen ziren aardvark eta pangolinekin batera. Hala ere talde hori polifiletikoa da.

## Kanpo estekak
Austriako Ondorengotza Gerra

**Austriako Ondorengotza Gerra** 1740-1748 urteetan Europako estatu guztietara hedatu zen gerra izan zen, Habsburgo etxearen ondoregotza eskubideak zirela-eta.

## Historia 
Karlos VI.a Austriako enperadorea hil zenean, Europako estatu ahaltsu batzuek ez zuten inperioa haren alaba Maria Teresaren eskuetan geratzea onartu, eta berehala hasi ziren tirabirak. Frederiko II.a Prusiako erregeak eman zuen lehen urratsa eta Silesia hartu zuen 1740an. Frantzia, Espainia, Bavaria eta Saxonia Prusiaren alde jarri ziren eta Karlos Alberto Bavariakoa izendatu zuten Austriako enperadore, Karlos VII.a deituraz.

Britainia Handia eta Herbehereak Austriaren alde agertu ziren. Frantsesek eta bavariarrek Austria Garaia eta Bohemia hartu zituzten. Prusiak, bere aldetik, bakea izenpetu zuen Austriarekin, ordainean Silesia hartuta (Breslau, 1742; Dresden, 1745). Bavariak atzera egin zuen 1743an eta Frantzia bakarrik geratu zen Ingalaterraren aurrean. Frantzia Herbehereez jabetu zen (1747-1748), baina Akisgrango Hitzarmenak (1748) gauzak lehen bezala utzi zituen eta Maria Teresaren erregetza onartu behar izan zuen Frantziak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kriseilu

thumb|300px|**Kriseilu** bat.
**Kriseilua** antzinatik argiztatzeko erabiltzen den tresna da, olioz edo beste erregai batez beteriko buztin edo metalezko ontzi batean jarritako muki batean sua piztuz erabiltzen dena. Kandela eutsita izateko plater eta ontzia ere bada.
Antzinako Erroman erabiltzen zen kriseiluari lucerna izena ematen zaio.

Fitxategi:Whale-oil lamp MET DP207757.jpg|Bale gantza erabiltzen zuen kriseilua. Metropolitan Museum of Art
Fitxategi:BrassOliveOilLamp1.jpg|Latoizko kriseilua.
Fitxategi:Museo Etnológico de Puerto Seguro - Hornillo, candil y farol (22788612388).jpg|Karburozko kriseilua.
Fitxategi:Glas Oil Lamp.jpg|XIX. mendeko baten itxura duen kriseilu modernoa.
Fitxategi:La vieja del candil. José Benlliure y Ortiz 02.jpg|Jose Benlliureren La vieja del cándil (Kriseiluaren atsoa).

## Kanpo estekak
Zeltso

**Aulo Kornelio Zeltso** (; —) erromatar medikua da, Veronan edo Erroman sortua eta Augustoren mendean bizi zena. Kirurgian jardun zuen seguruenik. *De Arte Medica* idatzi zuen obra antzinako sendagintzari buruzko bilduma interesgarrienetako bat da.

## Erreferentziak
Cenis mendiak

**Cenis mendiak** (frantsesez: *Mont-Cenis*; italieraz: *Alpi del Moncenisio*) Iparraldeko Alpeetako mendialdea da. Lyondik Turinako errepidea Cenis Mendiko lepotik igarotzen da (2.080 m). 1871. urtean zulatu zen Cenis mendiko tunela, Paris-Turin burdinbidean. Munta handiko izen bereko urtegia du.

## Mendi nagusiak 
* Pointe de Ronce, 3612 m
* Aiguille de Scolette, 3505 m
* Mont Lamet, 3504 m
* Roche Michel, 3423 m
* Signal du Grand Mont-Cenis, 3377 m
* Mont d'Ambin, 3378 m
* Rognosa d'Étache, 3373 m
* Dent d'Ambin, 3372 m
* Pointe des Pignes, 3372 m
* Pointe Ferrand, 3365 m
* Pointe Nible, 3346 m
* Pointe Sommeiller, 3332 m
* Mont Giusalet, 3312 m
* Costiera Bramanette, 3269 m
* Cime du Vallonetto, 3217 m
* Pointe de Paumont, 3171 m
* Cime de Bard, 3168 m
* Pointe Clairy, 3162 m
* Cime du Grand Vallon, 3129 m
* Cime Gardoria, 3137 m
* Longe Côte, 3104 m
* la Belle Plinier, 3086 m
* Pointe Valfredda, 3051 m

[thumb|erdian|upright=3.2|Maurienne haranaren iparraldea, [Sollières-Sardières.]]
[thumb|erdian|upright=3.0|Maurienne haranaren iparraldea, [Aussois.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vermilingua

**Vermilingua** ugaztun karedun subordena baten izena da, askotan *inurri jaleak* bezala ezagunak. Bere izenak, latinez, *har mihia* esan nahi du. Nagiekin batera Pilosa ordena osatzen dute. Askotan *inurri jale* izenarekin senideak ez diren aardvark, numbat, ekidna eta pangolinak ere izendatzen dira.

Gaur egun bizirik dauden espezieak *Myrmecophaga tridactyla* erraldoia, *Cyclopes didactylus*, txikia eta *Tamandua tetradactyla* eta *Tamandua mexicana* dira.

## Sailkapena 
Pilosa ordena
* Folivora subordena (nagiak)
* **Vermilingua** subordena
** Cyclopedidae familia
*** *Cyclopes* generoa
**** Behatzbiko inurrijale (*C. didactylus*)
*** †*Palaeomyrmidon* generoa (Rovereto 1914)
** Myrmecophagidae familia
*** *Myrmecophaga* generoa
**** Hartz inurrijalea (*M. tridactyla*)
*** †*Neotamandua* generoa (Rovereto 1914)
*** *Tamandua* generoa
**** *Tamandua mexicana*
**** *Tamandua tetradactyla*
*** †*Protamandua* generoa (Ameghino 1904)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eomyidae

**Eomyidae** Ipar Amerika eta Eurasian bizi izan ziren karraskarien familia iraungitu bat da. Gaur egungo Geomyidaerekin harremana zuen. Familia honetan zeuden ezagutzen diren karraskari hegalari zaharrenak, *Eomys* generokoak.

## Kanpo estekak
Castorimorpha

**Castorimorpha** karraskarien barruko animalia orden bat da. Bi goi-familia bereizten dira bere barruan:
* Castoroidea
* Geomyoidea

Antzina beste familia bat zegoen, Eomyoidea, baina jada desagertua dago.

## Kanpo estekak
Kriseilu (argitaletxea)

**Kriseilu** edo **Kriselu** 1967 urtean sorturiko euskal argitaletxe bat izan zen, Lur argitaletxearekin batera, bereziki euskal literaturaren testuak argitaratu zituena. Luis Haranburu Altuna izan zen argitaletxearen burua. 2000. urtean desagertu zen.

## Historia 
[thumb|thumbtime=35|start=0|[Gabriel Aresti eta XX. mendeko euskal olerkigintza ulertzeko bideoa.]]

### Sorrera 
Gabriel Arestik sortutako zigilu gisa hasi zen 1967an. Hurrengo bi urteetan zazpi liburu argitaratu zituen, horietako batzuk funtsezkoak: *Euskal Harria* (1967) eta *Harri eta Herri*ren bigarren edizioa (1969), biak Aresti berarenak, eta *Elsa Scheelen* (1969), Txillardegiren bigarren nobela. Bi itzulpen ere argitaratu zituen garai hartan, biak Arestik euskaratuak: Tomás Meaberen *Hamalau alegia* (1968) eta Fray Marcos de Portelaren *Nekazariaren dotrina* (1969).

1969an Lur argitaletxea sortu zuten Rikardo Arregik, Luis Haranburu Altunak, Xabier Kintanak, Ramon Saizarbitoriak, Ibon Sarasolak eta Arantxa Urretabizkaiak eta Kriseilu argitaletxearen funtsa erosi zuten. Baina 1974an Lur argitaletxea amaitu zenean Haranburu Altunak berekin zion Kriseilu izenari Geroago, harpidetza sistema gainbehera etorritakoan, Joseba Jaca-ren bidez egin zuen banaketa, zeina Elkar argitaletxea eta banaketa enpresaren sortzaileetako bat izango den.

### Kriseiluren hastapena 
Kriseluk honako idazleen liburuak argitaratu zituen, adibidez: Sarasola (*Euskal literatura numerotan* eta *Txillardegi eta Saizarbitoriaren nobelagintza*), Urkizu (*Euskal teatroaren historia* eta *Sekulorun sekulotan*) eta Haranburu-Altuna bera (*Job* eta *Zera…*). Kriseluren politika editoriala euskal literatura garaikideko originalak argitaratzean zetzan, eta denborarekin erreferentzialak bilakatuko ziren tituluak plazaratu zituen. 

### Bigarren aroa 
1983tik aurrea, beste liburu mota batzuk argitaratzen hasi zen Kriselu. Alde batetik, haur eta gazte literaturako liburuak. Bestetik, munduko literaturako klasikoen komikirako moldaketen itzulpenak, horiek ere publiko gazteari begira plazaratutakoak.

### Amaiera 
Bi hamarkada baino gehiago liburuak argitaratzen jardun ondoren, Haranburu Altunak enpresa itxi egin zuen, eta 2000. urtean Hiria argitaletxea sortu zuen, zeinak 2014 urtera arte editatuko dituen liburuak. Urte horretan, Haranburu Altunak erretiroa hartu eta halaxe amaitu zen haren egitasmo editoriala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ahotsak - Lur eta Kriseilu argitaletxeetako azalen gaineko audioa
Toni Cantó

**Antonio Cantó García del Moral** (Valentzia, Espainia, 1965eko urtarrilaren 14a - ), artistikoki **Toni Cantó** izenarekin ezaguna, espainiar aktore eta politikaria da, UPyD alderdiaren ordezkaria izan zen Espainiako Diputatuen Kongresuan. Gaur egun, Ciudadanos alderdira afiliatuta dago.

## Filmografia 
Aktore gisa Telecincok eginiko *7 vidas* telesailagatik ezaguna da. Hala ere egin ditu beste lan batzuk zineman:
George Town (Kaiman uharteak)

**George Town** Kaiman uharteetako hiriburua da. Hiriak 27.704 biztanle ditu eta Kaiman Handia uharteko hiri nagusia da. Uhartediko finantza-gune nagusiena da, bertan 600 banketxe daudelarik. Itsasoaz haraindiko britainiar lurralde baten hiririk populatuena da.

## Kanpo estekak 
* Hiriko argazkiak
George Town

**George Town** (malaysieraz: Tanjung, txineraz: 喬治市, pinyinez: Qiáozhì Shì) Malaysiako Penang estatuko hiria da. Penang uharteko ipar-ekialdean dago eta 220.000 biztanle inguru ditu (400.000, aldiriak barne). Ekialdeko Indietako Konpainia Britainiarreko merkatari Francis Light kapitainak 1786an sortu zuen, konpainiaren oinarri gisa Malaysiako estatuetan. Kedahko sultanaren eskutik lortu zuen uhartea, eta Cornwallis gotorlekua eraiki zuen uharteko ipar-ekialdeko izkinan. Merkataritza gero eta handiagoaren  erreferentzia-puntu bihurtuta, uharteko biztanleria 1804an 12.000 biztanlera iritsi zen.

UNESCOk hiria Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2008an, Malakarekin batera, Malakako itsasarteko bi toki historikoenak baitira. Ekitaldi horren ondoren lehiaketa bat antolatu zen eta artista asko aurkeztu ziren. Ernest Zacharevic eta Tang Mun Kian hautatu zituzten hiria edertzeko proiektua garatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Megapodiidae

**Megapodiidae** hegazti familia bat da, Galliformes barruan sailkatuak. Animalia handiak dira, oilo itxurakoak, buru txikiarekin eta hankahandiekin. Euren izenak grezieraz *oin handiak* esan nahi du eta bere ezaugarri nabarmen horri egiten dio erreferentzia. Guztiek jaten dituzte hostoak eta, oro har, zuhaitzetan dauden elikagaiak, egurra dagoen lekuetan bizi dira eta gehienak arreak edo beltzak dira. Superprekozitatea dute, hau da, arrautzetatik atera eta laster, batzuk egun berean, egin dezakete hegan. Gainera jaiotzerakoan begiak irekita dituzte, indartsuak dira, hegalak guztiz garatuak dituzte, lumak dituzte eta korrika egin dezakete.

25 cm-tik 60 cm bitarteko luzera izan dezakete. Gorpuzkeraz sendoak, buru txikikoak eta moko-motzak dira. Oso hanka sendoak izaten dituzte. Filipina uharteetan eta Papuasian bizi dira.

## Taxonomia 
Barnean zazpi genero ditu:
* *Alectura* Latham, 1824
* *Aepypodius* Oustalet, 1880
* *Talegalla* Lesson, 1828
* *Leipoa* Gould, 1840
* *Macrocephalon* S. Müller, 1846
* *Eulipoa* Ogilvie-Grant, 1893
* *Megapodius* Gaimard, 1823

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzerkiaren Nazioarteko Eguna

[thumb|Antzerkiaren Nazioarteko Egunean, [antzerkiaren aldeko mezuak zabaltzen dira.]]

**Antzerkiaren Nazioarteko Eguna** martxoaren 27an ospatzen da urtero. Egun horretan, mundu osoan antzerkiaren aldeko adierazpenak egiten dira, eta nazioarteko ospea duen idazle batek apailatutako testua zabaltzen da. Eguna Unesco erakundearen Antzerkiaren Nazioarteko Institutuak (ITI) sortu zuen, 1961an. Euskal Herrian ere hainbat jarduera antolatzen dira: antzezlanak aurkeztea, adierazpenak irakurtzea, kaleko jarduerak...

## Ospakizuna 
Herriz herri antolatzen diren ekintzak eta ospakizunak aldatu egiten dira. Esaterako, Donostian, Victoria Eugenia Antzokian, urtero azken Donostia Antzerki Saria taularatu egiten da. Egun horretako ekintza nagusietariko bat mundu mailan testu beraren irakurketa izaten da. Testu hori ospe handiko egile edo aktore ezagun batek egindakoa izaten da, esaterako, 2013koa Dario Fok idatzi du; 2012an John Malkovichek idatzi zuen eta 2011koa Jessica A. Kaahwa idazle ugandarra. Lehenengo mezua, 1962koa, Jean Cocteauk sortu zuen.

Ekimenaren proposamena ITIren Vienan ospatutako IX.Nazioarteko Batzarrean kaleratu zen. Batzar horretan Arvi Kivimaa lehendakariak Finlandiako elkarteak planteatutako ideia aurkeztu zuen eta aho batez onartua izan zen. Martxoaren 27ko eguna aukera zen egun horretan Parisko Théâtre de la Ville – Sarah-Bernhardt antzokian denboraldi hasierari ekiten zaiolako.

## Egun honen mezu batzuk 
* 2011: Jessica A. Kaahwa  http://www.euskaraz.net/Kultura/AntzerkiSaria/Eguna
* 2013: Dario Fo  http://www.naiz.info/es/blogs/berriola/posts/antzerkiaren-nazioarteko-eguneko-mezua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Antzerkiaren aldeko mezua», EITB, 2013-03-27.
* : International Theatre Institute elkartearen web ofiziala.
* : Antzerkiaren Nazioarteko Egunaren web orria.
Cracidae

**Cracidae** hegazti familia bat da, Galliformes ordenaren barruan sailktuak. Erdialdeko Amerika eta Hego Amerikako gune tropikal eta azpitropikaletan bizi dira. Espezieetan bat Texaseraino iristen da eta bi Trinidad eta Tobagon bizi dira.

## Deskribapena 
Animalia handiak dira, orokorrean indioilar baten antzekoak. Batzuk zuhaitzetan bizi dira, baina txikiagoak dira gune irekietan bizi dira. Isatsa nahiko handia dute, eta nagibazioak laguntzen die. Orokorrean luma ez koloretsuak dituzte, baina batzuek aurpegiko lumetan kolore biziak dituzte. Soinu asko egiten dute euren oihuetan.

## Kanpo estekak
Piton des Neiges

**Piton des Neiges** (euskaraz: "Elurren haitza") Réunionen dagoen 3.069&nbsp;metroko sumendia da. Piton des Neiges uharteko mendirik altuena da eta baita Indiako ozeano osokoa ere. Duela bi milioi urte sortua, azken 20.000&nbsp;urte jarduerarik gabe izan da. Uharteko ipar-mendebaldeko bi herenak osatzen du, bestea Piton de la Fournaise sumendiak osatua izanik. Bere izena kontrakoa dioen arren, elurrak ia ez du inoiz bere tontorra zapaltzen.

## Kanpo estekak
Basse-Terre

**Basse-Terre** Frantziako Guadalupe itsasoz haraindiko eskualdeko hiriburua da. Eskualdearen mendebaldean izen bereko uhartean dago.

Hiriburua den arren, Pointe-à-Pitrek berak baino biztanle gehiago ditu, aglomerazioak 1999an 44.864 biztanle baitzituen (horietatik 12.400 Basse-Terren bizi zirenak).

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soufrière (Guadalupe)

**Soufrière** (frantsesez: *«la vieille dame»*, andre zaharra, ezizena duena) Guadalupeko Basse-Terre uhartean dagoen sumendia da. Uhartearen hegoaldean Guadalupeko parke nazionalaren barnean dago eta uhartediko eta Antilla Txikiak osoko mendirik altuena da.

Sumendia aktiboa da, azkenekoz 1976an erupzio freatiko bat izan zuena.

## Kanpo estekak
Soufrière

**Soufrière** izan daiteke:

* **Soufrière**, Guadalupeko sumendia.
* **Soufrière Hills**, Montserrateko sumendia.
* **Soufrière**, San Vicenteko sumendia.
* **Soufrière**, Santa Luziako barrutia.
* **Soufrière**, Santa Luziako hiria.
* **Soufrière**, Dominikako hiria.
Ouka Leele

***Ouka Leele***, **Barbara Allende Gil de Biedmaren** izen artistikoa zen (Madril, Espainia, 1957ko ekainaren 29a - *ibidem*, 2022ko maiatzaren 24a). Argazkilari espainiarra, Jaime Gil de Biedma poetaren iloba eta Esperanza Aguirreren lehengusina zen.

1980ko hamarkadaren hasierako "Movida Madrileña" edo euskaraz, "Madrileko Mugimendua"ren protagonista nagusienetako bat izan zen.

## Ibilbidea 
Formazio autodidaktikoko pertsona zen, eta bere lanetik zuri-beltzezko argazkiak eta grabaketak nabarmentzen ziren. Tradizio espainiarrak kolore bizidunekin nahastu egiten ditu bere zenbait lanetan.

Bere lanak Parisen, Londresen, Tokion, Sao Paolon eta New Yorken egon dira eta hainbat jende joan ziren erakusketak ikustera. Arrakasta handia dute bere erakusketak.

2005ean, Espainiako Argazki Sari Nazionala eman zioten.

Bere izen artistikoa "El Hortelano" margolariak egin zuen margolan batetik atera zuen. Margolan horretan, margolaria izar konstelazio bat asmatu zuen. Izar horietako baten izena, Ouka Leele zen. Barbara liluratuta geratu zen margolan horrekin. Horren ondorioz, argazkilaria izen horrekin sinatzen ditu bere lanak, nahiz eta hainbat urtez erabiliagoa izan zen Ouka Lele, 'e' bat gutxiagorekin.

Barbararen ustez, argazkilaritza, poesia mota bat da; poesia bisuala: hitz egiteko modu bat, baina hitzik esan gabe.

Hainbat artisten lankidea izan da, hala nola: Javier Mariscal, Ceesepe, Alberto Garcia-Alix edo eta Pedro Almodovar.

Argazki bilduma bat amaitzerakoan, La Castellanako (Madril) trafikoa geldiarazi egin zuen "Rapelle-toi Barbara" argazki ezaguna egiteko. Bere lanak hainbat aldizkarietan agertzen ohi dira: Diorama, Photo Magazine, Telos, Dezine, Reviste Actuel...

ARCO-ko festibalaren edizio gehienetan kolaboratu du, eta hainbat ikastaro eman ditu bere lanari buruz festibaletan, zentro kulturaletan eta unibertsitatetan.

Bere argazkiak aparte, ilustrazio lanak ere egin ditu. 1996. urtean, Concha García Campoy-ren liburua (La doble mirada) eta 2002. urtean marrazki bilduma bat "El cantar de los cantares del rey Salomón".

Ceutin (Murtzian) 300m2-ko mural handi bat egin du "*Mi jardín metafísico*" deitua.

Rafael Gordon zinemako zuzendariarekin egin du lan "*La mirada de Ouka Leele*" filmaren amaierako muntaian.

## Kanpo estekak
Jose Maria Gorroño

**Jose Maria Gorroño Etxebarrieta** (Gernika, Bizkaia, 1953) euskal herritar politikaria eta Gernikako alkatea da.

## Bizitza 
Errigoitin jaio zen eta industria ingenieri ikasketak egin zituen. Bost anaietatik zaharrena da. Alkatetzara ailegatu baino lehen maisu lanetan jardun zuen.

2007a baino lehen, hainbat legegintzalditan Eusko Alkartasunako alkategai izan zen nahiz eta lehen indarra izatea ez lortu. Urte horietan bai oposizioan eta bai gobernuan (EAJrekin) aritu izan zen.

2007ko udal hauteskundeetan Eusko Alkartasuna alderdiak irabazi zituen hauteskundeak eta Eusko Abertzale Ekintzaren babesarekin gobernua osatu eta alkatetzara ailegatu zen.

2011ko udal hauteskundeetan Bildu koalizioan aurkeztu ziren Eusko Alkartasuna eta Ezker Abertzalea, eta Gernika-Lumon gehiengo osoa eskuratu zuten, botoen %&nbsp;62,76 jasota.

2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetara Euzko Abertzaleak (EA-NV) izeneko zerrenda independente batean aurkezteko asmoa agertu zuen, eta martxoaren 17an EAJrekin koalizioan aurkezteko akordioa publiko egin zuen. Koalizioak 11 zinegotzi lortu zituen 2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetan, eta alkatetza lortu zuen. 2019ko Udal hauteskundeetara ere aurkeztu zen koalizio berberetik, eta zinegotzi bat galdu bazuen ere, berriro alkatetza erdietsi zuen 10 zinegotziekin.

2022ko azaroan publiko egin ziren Gorroñoren taldearen eta EAJren arteko desadostasunak 2023ko udal hauteskundeetan aurreko legealdietako koalizioa errepikatzeko. EAJk bere hautagai propioa aurkeztuko zuela jakinarazi zuen, eta Gorroñok Guztiontzako Herria alderdia erregistratu zuen bere kabuz aurkezteko.  Bigarren allderdi bozkatuena izan zen 2023ko maiatzaren 28ko udal hauteskundeetan, eta 6 zinegotzi lortu zituen, EH Bilduk beste, baina 216 boto gutxiagorekin.

## Hauteskundeen emaitzak 
### 2011ko udal hauteskundeak 
### 2015eko udal hauteskundeak 
### 2019ko udal hauteskundeak 
**2023ko udal hauteskundeak**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inno e Marcia Pontificale

***Inno e Marcia Pontificale*** (euskaraz *Aita Santuaren Ereserkia eta Martxa*) Vatikano Hiriko ereserki nazionala da. aita santua edo bere ordezkarietako bat (*nuncio*) aurrean dagoenean jartzen da normalean.

## Hitzak 
### Latinez 
::CHORUS
:O felix Roma – o Roma nobilis:
:Sedes es Petri, qui Romae effudit sanguinem,
:Petri cui claves datae sunt regni caelorum.
:Pontifex, Tu successor es Petri;
:Pontifex, Tu magister es tuos confirmans fratres;
:Pontifex, Tu qui Servus servorum Dei,
:hominumque piscator, pastor es gregis,
:ligans caelum et terram.
:Pontifex, Tu Christi es Vicarius super terram,
:rupes inter fluctus, Tu es pharus in tenebris;
:Tu pacis es vindex, Tu es unitatis custos,
:vigil libertatis defensor; in Te potestas.
::VOX ACUTA, VOX ALTERA AB ACUTA
:Tu Pontifex, firma es petra, et super petram
:hanc aedificata est Ecclesia Dei.
::VOX MEDIA, VOX GRAVIS
:Pontifex, Tu Christi es Vicarius super terram,
:rupes inter fluctus, Tu es pharus in tenebris;
:Tu pacis es vindex, Tu es unitatis custos,
:vigil libertatis defensor; in Te potestas.
::CHORUS
:O felix Roma – O Roma nobilis.

### Italieraz 
:Roma immortale di Martiri e di Santi,
:Roma immortale accogli i nostri canti:
:Gloria nei cieli a Dio nostro Signore,
:Pace ai Fedeli, di Cristo nell'amore.&nbsp;
:A Te veniamo, Angelico Pastore,
:In Te vediamo il mite Redentore,
:Erede Santo di vera e santa Fede;
:Conforto e vanto a chi combatte e crede,&nbsp;
:Non prevarranno la forza ed il terrore,
:Ma regneranno la Verità, l'Amore.

## Kanpo estekak 
* Vatikanoko webgune ofiziala