Frances Haugen

**Frances Haugen** (Iowa City, Iowa, AEB, ç 1980) estatubatuar datuen ingeniari eta zientzialaria da, produktuaren kudeatzailea eta informatzailea. 2021eko irailean, Haugenek Facebooken dozenaka mila barne-dokumentu eman zizkien Estatu Batuetako Burtsa eta Balore Batzordeari eta *Wall Street Journal* egunkariari. Google  bilaketaren emaitzen sailkapena doitzeko metodo baterako patente baten egilekidea izan zen.

## Biografia 
Iowa Cityn (Iowa) jaio eta hazi zen Haugen, eta Iowa City West High Schoolera joan zen. Aita medikua zen eta ama apezpiku egin zen karrera akademiko baten ondoren.

Haugenek konputazioaren eta ingeniaritza elektrikoaren zientziak ikasi zituen Franklin W. Olin Ingeniaritza Fakultatean, eta 2006an graduatu zen. Geroago, Enpresa Administrazioko Maisutza lortu zuen 2011n Harvard Business School-en.

## Lan ibilbidea 
Unibertsitatetik graduatu ondoren, Haugenek Google Ads, Google Book Search eta Google+ kateetan lan egin zuen Googlerekin, eta, gainera, bilaketaren emaitzen sailkapena doitzeko metodo baterako patente baten egilekide bihurtu zen. Googlen egindako ibilbidean, enpresak ordainduta osatu zuen bere MBA. 

2015. urtean, Yelp-eko datu-produktuen kudeatzaile gisa hasi zen lanean, irudiak ezagutzearen bidez bilaketa hobetzeko, eta, urtebete igaro ondoren, Pinterestekin elkartu zen. [ezkerrera|thumb|200px|[Frances Haugen Richard Blumenthal senatariarekin, 2021.10.05]] 

2018an Facebook-ekin lanean hasi zenean, desinformazioarekin zerikusia zuen rol batean interesa adierazi zuen, eta, 2019an, Facebookeko gizalegezko integritatearen saileko produktuen kudeatzaile bihurtu zen. Facebooken zegoen bitartean, informatzaile bihurtzea garrantzitsua zela erabaki zuen, eta, ondoren, 2021eko maiatzean utzi zuen postua konpainian. Hilabete batzuk geroago, laguntza eske, John Tyerekin harremanetan jarri zen, Whistleblower Aid irabazi asmorik gabeko abokatuen abokatu-langela sortu zuenarekin eta Tyek onartu egin zuen ordezkatzea eta anonimatua babesten laguntzea. Handik gutxira, Estatu Batuetako Kongresuko kideekin biltzen hasi zen, Richard Blumenthal senataria eta Marsha Blackburn senataria barne.

### Facebook-en barne-errebelazioak 
2021eko irailetik aurrera, *The Wall Street Journalek* *The Facebook Files* argitaratu zuen, «*Facebookeko barne-dokumentuen berrikuspen batean oinarritua, ikerketa-txostenak, lineako langileen eztabaidak eta goi-gerentziarako aurkezpenen zirriborroak barne*». Ikerketa bederatzi txostenek osatzen dute, besteak beste, honako hauek: profil handiko erabiltzaileentzako salbuespenen azterketa, sare sozialak gazteengan duen eragina, 2018an algoritmoan izandako aldaketen eragina, pertsonen trafikoari eta droga-trafikoari emandako erantzunaren ahuleziak, txertoen desinformazioa, eta Haugeni buruzko txosten bat, zeinak ikerketaren txostenak babesten zituzten dokumentuak bildu zituen. Elkarrizketan, Osotasun Zibikoa izenaz ezagutzen den Facebookeko programari buruz hitz egin zuen. Helburua informazio okerra eta hauteskundeetako segurtasunerako bestelako mehatxuak geldiaraztea zen, eta azkenean bertan behera geratu zen Estatu Batuetako 2020ko hauteskundeen ondoren. Haugenek zera ere adierazi zuen: «*Behin eta berriz ikusi nuen interes-gatazkak zeudela publikoarentzat ona zenaren eta Facebookentzat ona zenaren artean.* *Eta Facebook-ek, behin eta berriz, bere interesen arabera optimizatu egin zuen, diru gehiago irabaztea bezala*». Informatzaileek SECi egindako salaketetako batean, Haugenek alegatu zuen Facebook-ek bere inbertitzaileak engainatu zituela.

Facebookeko merkatuaren kapitalizazioa sei mila milioi dolar jaitsi zen Haugenek *60 Minutes* saioan elkarrizketa egin eta hurrengo 24 orduetan, 2021eko urriaren 3an, eta Facebookek 2021eko urriaren 4an itzali ondoren. Iragazitako dokumentuetan oinarrituta, Kevin Roosek, *New York* *Times-*erako idazten ari zela, Facebook dirudien baino ahulagoa izan daitekeela esan zuen.

2021eko urriaren 5ean, Haugenek Estatu Batuetako Senatuko Merkataritza Batzordearen Kontsumitzailea Babesteko, Produktuen Segurtasuneko eta Datuen Segurtasuneko Azpibatzordearen aurrean testigantza eman zuen. 2021eko urriaren 4an, azpibatzordearen aurreko irekiera-adierazpenaren bertsio idatzia argitaratu zen. Urriaren 5eko entzunaldian, Haugenek adierazi zuen Estatu Batuetako Kongresuko beste batzorde batekin komunikatzen ari zela espioitzarekin eta desinformazioarekin zerikusia zuten gaiei buruz. Haugenek gaineratu zuen Merkataritza Batzorde Federalarekin dokumenturik partekatu ez izanaren arrazoi bat hauxe dela:*Facebookeko sistemak «arriskutsuak izaten jarraituko dutela, hausten badira ere»*.Entzunaldiaren ondoren, Richard Blumenthal senatariak, Merkataritza Azpibatzordearen presidenteak, esan zuen Haugenek «*Facebook konpondu nahi duela, ez suntsitu*».

Aurreikuspenen arabera, Haugenek Erresuma Batuko Parlamentuan testigantza ematekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak