open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
II. Ibarretxe gobernua

**II. Ibarretxe gobernua** edo **VII. legealdiko Eusko Jaurlaritza** 2001eko uztailaren 14a eta 2005eko ekainaren 25a bitartean agintean egon zen Eusko Jaurlaritza izan zen, 2001eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren osatua. Eusko Legebiltzarrak bigarren aldiz hautatu zuen Juan Jose Ibarretxe lehendakari, EAJren, EAren eta Ezker Batua-Berdeen babesarekin. Lehen hilabetean EAJ eta EAren arteko koalizio gobernua izan zen, baina 2001eko irailetik aurrera EB-B ere gobernuko kide bilakatu zen, hiruko gobernua osatuz.

## Gobernua 
### Lehen banaketa 
### Bigarren banaketa (2001eko iraila) 
2001eko irailean Ezker Batua-Berdeak gobernura sartu zen, eta horrek gobernuaren berregituraketa ekarri zuen. Lurralde Antolamendu, Etxebizitza eta Ingurugiro saila bitan banatu zen, alde batetik Etxebizitza eta Gizarte Gaiak (Gizarte Gaien arloa Justizia, Lan eta Gizarte Gaien sailetik aterata; EB-Bko Javier Madrazok hartu zuen sail berriaren ardura), eta bestetik Lurralde Antolamendua eta Ingurumena. Justizia, Lan eta Gizarte Gaien saila, aldiz, Justizia, Lan eta Gizarte Segurantza saila bilakatu zen. Eusko Alkartasunako hiru sailburuek ardurak aldatu zituzten alderdiari zegozkion sailetanː Anjeles Iztueta sailburua Justiziatik Hezkuntzara igaro zen, Joseba Azkarraga Lurralde Antolamendutik Justiziara, eta Sabin Intxaurraga Hezkuntzatik Lurralde Antolamendura.

2002ko urtarrilean Iñaki Gerenabarrenak, Nekazaritza eta Arrantza sailburuak, kargua utzi zuen EAJren Araba Buru Batzarreko presidente hautatu zutelako, eta Gonzalo Saenz de Samaniegok ordezkatu zuen gobernuan. 2004eko urtarrilean Josu Jon Imaz sailburu eta bozeramaileak gobernua utzi zuen, EAJren Euzkadi Buru Batzarreko presidente hautatua izan ondoren. Ana Agirrek ordezkatu zuen Industria, Merkataritza eta Turismo sailburu gisa, eta Miren Azkaratek hartu zuen bozeramaile kargua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martinez Esprontzedatarren etxea

**Martinez Esprontzedatarren Etxea, Las Rejas etxea**, **Hesien Etxea** edo **Errejen Etxea**, gaztelaniaz *Casa de las Rejas* izenarekin ezaguna, Tafallako jauregi urbano bat, ondasun kultural gisa sailkatua.

## Historia 
XVI. mendeko etxe bat da, zeina goitik behera eraitsi zen 2007. urtean; baina etxe berriak egiteko berreraiki zenean bere fatxada berregin zen, leihoetako erreja ederrak ere berreskuratuz (hortik datorkio etxeari bere izen ezagunena). Etxe honetakoa zen Jose Esprontzeda gaztelerazko olerkariaren familia. XIX. mendearen amaieran herriko eskola gisa funtzionatu zuen.

## Erreferentziak 
XVI. mendeko etxe bat da, zeina goitik behera eraitsi zen 2007. urtean; baina etxe berriak egiteko berreraiki zenean bere fatxada berregin zen, leihoetako erreja ederrak ere berreskuratuz (hortik datorkio etxeari bere izen ezagunena).

Etxe honetakoa zen Jose Esprontzeda gaztelerazko olerkariaren familia. 19. mendearen amaieran herriko eskola gisa funtzionatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Tafalla
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Arshile Gorky

**Arshile Gorky**, **Vostanik Manoug Adoian** jaioa (; Khorgom, 1904ko apirilaren 15a - Sherman, Connecticut, 1948ko uztailaren 21a) armeniar-estatubatuar margolaria izan zen. Espresionismo abstraktuan funtsezko eragina izan zuen. Mark Rothko, Jackson Pollock eta Willem de Kooningekin batera, XX. mendeko margolari estatubatuar boteretsuenetako bat izan zen. Bere margolaritzak armeniar genozidioak eragindako sufrimendua eta galera islatzen ditu.

1915ean errusiarrek kontrolatutako lurraldera ihes egin zuen armeniar genozidioan zehar eta 1920an Estatu Batuetara iritsi zen. Arshile Gorky izena asmatu zuen eta familia noble batekoa zela esan zuen. 1920ko hamarkadan inpresionismoak eragin zion eta postinpresionismora pasa zen. 1927tik 1931ra, New Yorkeko Grand Central School of Art-en irakatsi zuen. Kubismoarekin eta surrealismoarekin ere esperimentatu zuen. 1940ko hamarkadan egindako lanak Paul Cézanne eta Pablo Picassoren eragina izan zuen eta azkenean bere estilo propioa aurkitu zuen.

Gaixotasunak eta istripuak jota, Gorkyk bere buruaz beste egin zuen 1948ko uztailaren 21ean.

## Iruditegia 

The Artist and His Mother.jpg|upright|*The Artist and His Mother* (ca. 1926–1936), Whitney Museum of American Art, New York
Arshile Gorky 2020 stampsheet of Armenia.jpg|Gorky 2020ko Armeniako zigilu batean, *Untitled* (1944), *Abstraction* (1936), *Landscape-Table* (1945) and *Untitled* (1941) lanekin

## Kanpo estekak
Tour Manhattan

**Tour Manhattan** (euskaraz: "Manhattan dorrea"), Frantziako Courbevoie hiriko La Défense finantza barrutian dagoen bulego eraikin bat da. Jatorrizko etxeorratza 1975an eraiki zen eta 110 metro zituen.

1975. urtean eraikia, 110 m-ko altuera duena, *Tour Manhattan* forma paralelepipedikorik ez duen baina bere silueta kurbatua duen lehen defentsa dorrea da. Izan ere, 1964ko oinplanoan lehenengo belaunaldietako bi dorreetarako (24 m × 42 m) dorreak emandako kokapenak azkenean dorre bakarra eraikitzeko erabili ziren, eta horrek jatorrizko forma azaltzen du. Cogedim taldeak eraiki zuen.

Claude Zidiren ''L'Aile ou la Cuisse'' filmaren zati bat 1976an grabatu zen Manhattan dorrean, Tricatel fikziozko ostalaritza taldeko buruzagia eserita.

## Aurreko izenak 
* Tour CB18

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tour Manhattan
Matthew Arnold

**Matthew Arnold** (Laleham, 1822ko abenduaren 24a - Liverpool, 1888ko apirilaren 15a) ingeles olerkari eta kultura-teorialaria izan zen.

Thomas Arnolden seme zaharrena izan zen. Rugby Schoolen ikasi zuen, bere aitak zuzentzen zuena, eta Oxfordeko Unibertsitatean lizentziatu zen.

Hezkuntza ikuskaria izan zen 35 urtez, eta bigarren hezkuntza publikoa babestu zuen. Bere lana zela eta, Ingalaterra osoan zehar bidaiatu zuen eta probintzien gizartea ezagutzeko aukera izan zuen.

Haurtzaroan William Wordsworth olerkaria ezagutu zuen eta eskolan Arthur Hugh Clough. 1849an bere lehen poena-liburua argitaratu zuen. 1857an poesia irakasle izendatu zuten Oxforden eta eskolak ingelesez ematen lehena izan zen. Alfred Tennyson eta Robert Browningekin batera viktoriar garaiko poeta handienetako bat da.

## Lan hautatuak 
### Olerkiak 
* *Stanzas in Memory of the Author of "Obermann"* (1849)
* *The Strayed Reveller, and Other Poems* (1849)
* *Empedocles on Etna, and Other Poems* (1852)
* *Sohrab and Rustum* (1853)
* *The Scholar-Gipsy* (1853)
* *Stanzas from the Grande Chartreuse* (1855)
* *Memorial Verses to Wordsworth*
* *Rugby Chapel* (1867)
* *Thyrsis* (1865)

### Prosa 
* *Essays in Criticism* (1865, 1888)
* *Culture and Anarchy* (1869)
* ''Friendship's Garland* (1871)
* *Literature and Dogma* (1873)
* *God and the Bible'' (1875)

## Kanpo estekak
Pedro Lascuráin Paredes

**Pedro José Domingo de la Calzada Manuel María Lascuráin Paredes** (Rancho La Romita, Mexiko Hiria; 1856ko maiatzaren 12a - 1952ko uztailaren 21a ) abokatu eta politikari mexikarra izan zen. Mexikoko presidente izan zen 45 minutuz 1913ko otsailaren 19an, Francisco I. Maderok uko egin ondoren.

## Hasierako urteak eta ibilbidea 
Rancho la Romitan (gaur Colonia Roma) jaio zen, Mexiko Hirian, 1856ko maiatzaren 12an, euskal jatorriko familia batean. Mariano Paredes Arrillaga jeneralaren biloba zen, Mexikoko bitarteko presidentea izan zena 1846an. Bere aita Veracruzeko merkatari oparo bat zen, Mexiko Hirian Angela Paredesekin ezkondu zena.

Bere heziketa, bere garaiko klase aberatsak bezala, nagusiki katolikoa izan zen. Seminario Conciliarrean hasi zituen zuzenbide ikasketak, eta, ondoren, Jurisprudentzia Eskola Nazionalean amaitu zituen. 1880an abokatu titulua lortu zuen.

Mexiko Hiriko Udaleko kide eta Zuzenbide Eskola Libreko zuzendari izan zen. Francisco I. Maderoren agintaldian, 1912ko apirilaren 10etik abenduaren 4ra eta 1913ko urtarrilaren 15etik otsailaren 18ra, Kanpo Harremanetarako idazkaria izan zen.

## Bibliografia 
* Altamirano Cozzi, Graziella (1992). «Pedro Lascuráin Paredes». En Galeana, Patricia, ed. Cancilleres de México. Tomo II. 1910-1988 (1ª edición). Secretaría de Relaciones Exteriores. Instituto Matías Romero de Estudios Diplomáticos. pp. 23-42. ISBN 968-810-391-8. Consultado el 6 de enero de 2018. 

## Kanpo estekak
Guillermo Lasso

**Guillermo Lasso Mendoza**, (1955eko azaroaren 16a) ekuadortar enpresari, bankari eta politikaria da. CREO mugimenduaren burua (Movimiento Creando Oportunidades), 2021eko otsailaren 7ko Ekuadorreko hauteskundeak irabazi zituen, ezkerreko hautagaia zen Andrés Arauzen aurretik geldituz. Kargua 2021eko maiatzaren 24ean hartu zuen. Eskuineko hautagaia zen, oso kontserbadorea eta liberala. Opus Deiko kidea da. 1980an María de Lourdes Alcívar Cresporekin ezkondu zen eta bost seme-alaba ditu.

## Liburuak 
* *Cartas a mis hijos* (2011)
* *Otro Ecuador es posible* (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Guillermo Lassoren webgune ofiziala.
* :Guillermo Lassoren biografia.
Ziklopenteno

**Ziklopentenoa** C5H8 formulako konposatu organikoa da zikloalkenoen familiakoa. Petrolioaren antzeko usaina duen likido kolorgea da.

## Erabilera 
Zikopentenoa monomero gisa baliatzen da polimero batzuen sintesian. Gasolinaren osagarri moduan ere erabiltzen da.

## Erreakzioak 
Ziklopentenoak lotura bikoitzean adizio-errekzioak pairatzen ditu, zikloadizioak kasu.

Halaber, oxigenoaren bidez ziklopentanonara oxida daiteke.

Dimerizazio fotokimikoa jasan lezake trans-triziklo[5.3.0.02,6]dekanoa sortuaz.
 366x366px

## Prestakuntza 
Ziklopentenoa naftaren crackingaren bidez lortzen da, ia 2,2 kg ziklopenteno lortzen direlarik nafta tonako. Hala ere ziklpentadienoaren hidrogenazio katalitikoak errendimendu handiagoa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Justo Corro

**José Justo Corro Silva** (Guadalajara, 1794ko uztailaren 19a - Guadalajara, 1864ko abenduaren 18a) politikari eta abokatu mexikar bat izan zen, Mexikoko bitarteko presidentea izan zena, 1836 eta 1837 artean, Miguel Barragánek osasun kontuengatik uko egin ondoren.

## Jatorria eta ikasketak 
Guadalajaran jaio zen, Jalisco estatuan, 1794an. Gurasoak María Josefa Silva Noroña eta José Antonio Corro Escandón izan zituen. Bere jaioterrian hezi zen, non abokatu bezala graduatu zen. 1824an kongresu konstituziogileko diputatu izan zen eta 1828ko irailaren 22tik 1829ko maiatzaren 1era bere jaioterriko gobernadore.

## Kanpo estekak
Nicolás Bravo

**Nicolás Bravo Rueda** (Hacienda de Chichihualco, Espainia Berriko Erregeorderria; 1786ko irailaren 10a - Hacienda de Chichihualco, Guerrero ; 1854ko apirilaren 22a) Mexikoko politikari eta militar bat izan zen, Independentzia Gerran matxinatuen bandoan parte hartu zuena. Hiru aldiz izan zen Mexikoko presidente: 1839, 1842-1843 eta 1846.

## Hasierako urteak eta ikasketak 
Chichihualcon jaio zen, Mexikoko Intendentzian (egungo Guerrero), 1786ko irailaren 10ean. Aita Leonardo Bravo militarra zuen eta ama Gertrudis Rueda de Bravo.

## Kanpo estekak
Josu Iztueta

**Josu Iztueta** **Azkue** (Tolosa, 1957) Tolosan bizi den euskal bidaiari eta abenturazalea da. Ingeniari ikasketak egin zituen Tolosako Paper eskolan baina berehala konturatu zen ordurako gustoko papera mapek osatzen zutela. 1982an, 24 urterekin, Josu Iztuetak bere lagun Angel Ortizekin , 20 lagunentzako tokia zuen "la nairobitarra" izeneko autobusa egokitu zuten.

Dina Bilbao (Ondarroa,1960 - Antigua, 1997) abenturazalearen bikote izan zen 15 urtez. 1980an ezagutu zuten elkar, Iruñeko Udako Euskal Unibertsitateko Biologiako eskoletan, bera Medikuntza ikasten ari zenean, eta hamabost urte iraungo zuen bikote-harreman bat hasi zuten, erabakigarria izango zena Dina Bilbaoren kirol-arloan eta abenturazaletasunaren hastapenetan

## Bizitza 
### familia 
### haurtzaroa 
## Bidaiak 
25 urtez (milioi bat kilometro eginaz) bidaietan ibili da lankide batekin, gidari eta gidari lanetan Afrikan, Europan eta Amerikan, Suaren Lurraldetik Alaskara. Eskietan Laponia, Groenlandia eta Alaska zeharkatu ditu, piraguan arraun egin du Nilotik, Baltikotik eta Mediterraneotik, pedalei eragin die Europa iparraldetik eta Kanadatik. "Pangea" espedizioan ere parte hartu zuen, bederatzi hilabetez kontinenteen hondora bidaiatu zuena. Baina, hori bai, ez du inoiz ahaztu Tolosatik 100 km-ko erradioan inguratzen duena miniaturazko kontinente bat dela eta gozamena pribilegioa dela.

## Erreferentziak
Gaston Leroux

**Gaston Louis Alfred Leroux** (Paris, 1868ko maiatzaren 6a - Niza, 1927ko apirilaren 15a) frantziar kazetari eta eleberrigilea izan zen.

Parisen jaioa, Normandiako eskolara joan zen eta Parisen zuzenbidea ikasi zuen. Dirutza handia jaso zuen oinordetzan, eta azkar gastatu zuen. Auzitegietan berriemaile eta antzerki-kritikari gisa lan egin zuen ''L'Écho de Paris* egunkarirako. *Le Matin*-eko berriemaile gisa, 1905eko Errusiako Iraultzaren berri eman zuen.

1907an kazetaritza utzi eta fikzioa idazten hasi zen. Bere eleberririk ezagunena 1909an idatzitako *Operako Mamua* da. Detektibeen eleberriak ere idatzi zituen.

## Eleberriak 
### Rouletabille 
* 1907 - *Le mystère de la chambre jaune*
* 1908 - *Le parfum de la dame en noir*
* 1913 - *Rouletabille chez le Tsar*
* 1914 - *Rouletabille à la guerre*
** *Le château noir*
** *Les étranges noces de Rouletabille*
* 1917 - *Rouletabille chez Krupp*
* 1921 - *Le crime de Rouletabille*
* 1922 - *Rouletabille chez les Bohémiens*
### Chéri Bibi 
* *Première Aventures de Chéri-Bibi* (1913)
* *Chéri-Bibi et Cécily* (1916)
* *Nouvelles Aventures de Chéri-Bibi* (1921)
* *Le Coup d'État de Chéri-Bibi* (1926)
### Beste eleberri batzuk 
* *La double vie de Théophraste Longuet* (1903)
* *Le roi mystère* (1908)
* *Le fauteuil hanté* (1909)
* *Un homme dans la nuit* (1910)
* *La reine de Sabbat* (1910)
* *Le fantôme de l'Opéra* (1910)
* *Balaoo* (1911)
* *L' épouse du soleil* (1912)
* *La colonne infernale* (1916)
* *Confitou* (1916)
* *L' homme qui revient de loin* (1916)
* *Le capitaine Hyx* (1917)
* *La bataille invisible* (1917)
* *Tue-la-mort* (1920)
* *Le coeur cambriolé* (1920)
* *Le sept de trèfle* (1921)
* *La poupée sanglante* (1923)
* *La machine à assassiner* (1923)
* *Les ténébreuses: La fin d'un monde & du sang sur la Néva* (1924)
* *Hardis-Gras ou le fils des trois pères* (1924)
* *La Farouche Aventure* (1924)
* *La Mansarde en or* (1925)
* *Les Mohicans de Babel* (1926)
* *Mister Flow* (1927)
* *Les Chasseurs de danses* (1927)
* *Pouloulou'' (1990, hil osteko lana)

## Kanpo estekak
Diccionario Vasco-Español-Francés / Dictionnaire basque-espagnol-français

**Azkueren hiztegi hirueleduna (euskara-espainiera-frantsesa)** edo ***Diccionario Vasco-Español-Francés / Dictionnaire basque-espagnol-français*** Resurrección Maria Azkuek 1905ean argitaratu zuen liburu erraldoia da. Haren obra eskergan liburu hori gailentzen da.

1904an hasi zen bilketa-lana, 1904an Azkuek Bilbo utzi eta Europan zehar ibili zen bost urtez, lehenik Tours-en (Frantzia) bere hiztegi hirueledunerako materialak jasotzen eta ondoren Bruselan (Belgika) eta Kolonian (Alemania) musika ikasketak osatzen. 1905ean kaleratu zuen hiztegiko lehen liburukia, eta hurrengo urtean bigarrena.

Hiztegi hori ordu arte ezagutzen ziren eskuizkribu, hiztegi eta euskal liburu guztiak arakatuz gotortu zuen, baina haren baliorik handiena herri-hizkera jasotzea izan zen. Azkue herriz herri ibili zen Euskal Herri osoan barna eta han-hemengo hamaika berba eta esapide batu zituen.

Azkueren jarduera guztien atzean euskara eta herri tradizioak jasotzea eta modernizatzea zegoen. Euskara biziberritzeko aldizkariak sortu zituen, eta hiztegi honekin hizkuntza estandarizatzeko bidea hasi zen urratzen... Bere proiektu guztien funtsa izan zen euskal nazio kultural moderno bat sortzea, eta horrek lotzen zituen Azkueren jarduera eremu guztiak.
Fitxategi:Azkue Hiztegia azala Titulua.png|Azala
Fitxategi:Azkue - Diccionario Vasco-Español-Francés 1.pdf|Hiztegi osoa (PDF bertsioa).
Fitxategi:Garatu azkue.png|Barne egitura. 'Garatu' aditzaren definizioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paperezko ahozapietan idatzitako ipuinak

**Paperezko ahozapietan idatzitako ipuinak** Ana Urkizak argitaratutako mikroipuin bilduma da, 2020an plazaratuta. Ipuin bakoitzak bere ilustrazioa darama, askotan azalpen gisa funtzionatzen dena, Begoña Durruty marrazkilariak eginak.

## Edukia 
Guztira 90 mikroipuin inguru dira, beste hainbeste marrazkiekin, oso gai desberdinetaz. Gehienek ez dute elkarreko loturarik. Ahozapi egilearen hitzetan "gauza xumea da", eta horrelakoak omen dira ipuin hauek ere bai: "Keinu umil bezain ausarta", "askatasun ariketa".

## Estiloa 
Oso ipuin lirikoak dira. Haietan Augusto Monterroso eta Joxean Artze egileen oihartzunak ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lan berriari buruzko elkarrizketa EITB irratian.
* Aurkezpenaren bideoa Youtuben.
Maria Dolores Arbilla

**Maria Dolores Arbilla Mendizabal** (Tolosa, Gipuzkoa, 1897ko apirilaren 9a - 1986) maistra eta euskararen sustatzailea izan zen. 

## Bizitza 
Maria Dolores Arbilla Mendizabalek zazpi senide zituen eta oso gaztea zela, umezurtz geratu zen. Hala, bera eta haren senideak Doroteo Ziaurriz medikuaren etxera joan ziren bizitzera. Gaztaroan, Bilboko etxe batean institutriz gisa egon zen, baina jaioterrian ikastola irekitzeko asmotan zebiltzala esan eta bertako andereñoa izateko eskatu ziotenean, Tolosara itzultzea erabaki zuen, maistra tituluduna zen eta. Eusko Ikaskuntzako Lehen Hezkuntzako Batzordekide ere izan zen 1933an. Azken urteak Hernanin igaro zituen.

## Ikastolako ibilbidea 
Tolosako ikastolako irakasle izan zen 1921etik 1936ra. Hasiera batean irakasle bakarra aritzen zen arren, urteek aurrera egin ahala, ikastolak ikasle gehiago zituen eta, ondorioz, beste irakasle batzuk ere izan zituen lankide, nahiz eta maistra karrera amaitua zuen lehen andereñoa izan zen. Hasiera batean, laguntzaile beharra zuela ikusita, Juanita Goikoetxeari eskatu zion laguntza. 1930-1931 ikasturtean Laskorain kalean beste pare bat gela ireki behar izan zituzten eta, bertan, beste lau andereño ere ibili ziren Maria Dolores Arbilla Mendizabalen gidaritzapean: Ixidora Mokora, Inaxi Munita, Miren Brau eta Modesta Segurola hain zuzen ere. Hala ere, horiez gain, beste hiru andereño ere ibili omen ziren, baina hauen zeregina irakasgai jakin bat irakastea izan zen. Irakasle horiek Maria Rezola, Teresa Saizar eta Pilar Sansinenea izan ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torsades de pointes

**Torsades de pointes** (**TdP**) takikardia bentrikularren mota berezia da: QRS konplexuen anplitudean aldaketa progresiboa ikusten da EKGn, konplexu horiek zentzua alderantzikatu egiten baitute tarte erregularretan lerro isoelektrikoarekiko. François Dessertenne frantziar kardiologoak 1966an deskribatu zuen.

## Tratamendua 
Torsades de pointes motako takikardiaren tratamendua pazientearen egoera hemodinamikoaren araberakoa da. Pultsurik gabeko paziente batean, bihotz-biriketako bizkortze-maniobrak hasi behar dira. Aldiz, pazienteak pultsua badu, ezegonkortasun klinikoa dagoen ezarri behar da; kasu horretan, tratamendua kardiobertsioa da, eta, aldi berean, farmakologikoa hasten da. Paziente egonkorren kasuan, hasierako tratamendua farmakologikoa da. Ebidentzia magnesio sulfato endobenoso erabiltzearen aldekoa da (2 g/10 ml d/A5% pp IV 5-10 minututan).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolfo López Mateos

**Adolfo López Mateos** (Atizapán de Zaragoza, 1909ko maiatzaren 26a - Mexiko Hiria, 1969ko irailaren 22a ) Mexikoko abokatu eta politikaria izan zen, 1958 eta 1964 artean Mexikoko presidente izandakoa.

Bere jatorriari buruz ezer gutxi ezagutzen den arren, Elena Mateosen semea izan zen eta 1908 eta 1910 artean jaio zen. Berak zabaldutako bertsio ofizialak, gaur egun desakreditatuena dena, Atizapán de Zaragozan jaio zen, 1910eko maiatzaren 26an, eta bere aita Mariano Gerardo López izan zen, ofizialki 1915ean hil zena, baina erregistroek, 1904an hil zela diote.

## Kanpo estekak
Takikardia bentrikular

**Takikardia bentrikularra** bentrikuluko erritmoaren trastornoa da. Minutuko 150-200 taupadako maiztasuna, RR tarte nahiko erregularra eta QRS konplexu deformatu eta disoziatua dira bere ezaugarriak. Egiturazko kalte handiak dituzten bihotzetan azaltzen da ia beti, eta pronostikoa larria da. Izan ere, arriskutsua izan daitekeen arritmia mota bat da, fibrilazio bentrikularra edo bat-bateko heriotza eragin dezakeelako.

Hainbat mota daude: iraunkorra, ez-iraunkorra (hau gainera, monomorfikoa edo polimorfikoa), torsades de pointesa, flutter bentricularra eta fibrilazio bentrikularra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bat-bateko heriotza kardiako

**Bat-bateko heriotza kardiakoa** hainbat kausak eragin dezaketen bat-bateko bihotz-gutxiegitasun hilgarriaren ondorioz gertatutako heriotza da. Kontuan izan behar da bat-bateko heriotza kardiakoa bihotz-biriketako bizkortze-maniobra egokien bidez berreskura daitekeela eta, beraz, suspergarria izan daitekeela. Espainian, Bat-bateko heriotza kardiakoa osasun publikoko arazo garrantzitsu bat da. Kalkuluen arabera, berez gertatzen diren heriotzen %12,5 bat-batekoak dira, eta %88 bihotzekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fibrilazio bentrikular

**Fibrilazio bentrikularra** edo **bentrikuluko fibrilazioa** erritmo bentrikularraren nahasmendu takikardikoa da, bentrikululuetan jarduera elektrikoaren antolamendua erabat galtzearen ondorioz gertatzen dena. Bihotzeko maiztasun irregularrarekin eta EKGn formaz eta anplitudez oso aldakorrak diren potentzial-aldaketekin agertzen da, gorabehera oso txikietara iristeraino, betiere hemodinamikoki eraginkorrak diren bihotzeko uzkurdurarik gabe. Fibrilazio bentrikularrak izaten dira bat-bateko heriotzaren arrazoirik ohikoenak, esaterako miokardioko infartuan, birika-bihotzean, elektrokuzioan, etab. Desfibrilazioa tratamendu eraginkor bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bat-bateko heriotza

**Bat-bateko heriotza** izan daiteke:
* Bat-bateko heriotza kardiakoa, hainbat kausak eragin dezaketen bat-bateko bihotz-gutxiegitasun hilgarriaren ondorioz gertatutako heriotza.
* Bularreko haurraren bat-bateko heriotza, bularreko haurra, bere sehaskan, normalean lo dagoen bitartean gertatu ohi den bat-bateko heriotza.

## Erreferentziak
Bindi

thumb|250px|Emakume hindu bekokian bindi jarrita.
thumb|250px|Margotutako puntuaren ordez bitxi bat izan daiteke.
[thumb|250px|[Baliko gizonezko dantzari bat bindirekin.]]
**Bindi** bekokian jartzen den apaingarria da. Batez ere Indian eta Hegoaldeko Asian erabiltzen da. Ez da apaingarri hutsa zeren eta erlijio ikuspuntutik bere esanahia baitu.

## Etimologia 
Bindi hitza sanskrito hizkuntzaren *bindu* hitzatik dator, euskaraz 'tanta' edo 'puntu'). Asiako hizkuntzetan forma desberdinak ditu: *tikli* (maratheraz), *pottu* (tamileraz eta malabareraz), *tilak* (hindiz), *chandlo* (gujaratera), *bottu* edo *tilakam* (teluguz), *bottu* edo *tilak* (kannadaz), *tip* (bengaleraz), *nande*, Malaysia erabilitako hitza baina zentzu gutsiezgarriaz.

## Forma 
Tradizionalki emakumeek erabiltzen dute, nahiz eta salbuespenak izan. Normalean puntu gorri edo marroi bat bekokiaren erdian izaten da, bekainetatik gertu. Batzutan, margotutako puntuaren ordez, toki berean jartzen den zeinu bat edo bitxi bat izan daiteke. Bindi gorriak emakume ezkondua adierazten du; beltzak, aldiz, ezkongabea.

## Erlijio esanahia 
Mistizismoren ikuspuntutik bindiak agñá-chakra eta hirugarren begia markatzen du. Bekainen arteko leku hori seigarren Txakraren tokia da, jakinduriaren lekua, *ajna*.

Tantrismoaren arabera, txakra hau kundalini energiaren irteera puntua da. Bindiari esker energia gordetzen da eta kontzentrazioaren ahalmena indartu egiten da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tilaka

## Kanpo estekak 
* :Bindi diseinua zaletasun gisa.
* :Bindia eta bere esanahia.
* :Bindia Indian.
Michel Noël

**Matchewan Noël** (Messines, 1944ko abuztuaren 17a - Saint-Damien, Quebec, 2021eko apirilaren 12a) Quebeceko probintziako Outaouais eskualdeko Algonkin jatorriko funtzionario eta idazle kanadarra izan zen.

## Biografia 
Jean-Marechal Noël-en semea, Messines-en jaio zen eta La Vérendrye fauna erreserban eta Quebec-eko Maniwaki eta Abitibi-Témiscamingue eskualdeetan hazi zen. Hull École normale de Hull-eko lizentziatura jaso zuen, ondoren Laval Unibertsitateko lizentziatura Artean, 1983an doktoretza amaitu zuen; Bere tesia XVI. eta XVII. mendeetako Lehen Nazioen gastronomiari buruzkoa izan zen. 

1977tik 1980ra, Noël Quebeceko Kultura Ministerioko Artisautza eta Eskulanen Saileko zuzendaria izan zen. Sail bereko hainbat kargu betetzen jarraitu zuen eta azkenaldian Lehen Nazioetako gaietako koordinatzailea izan da. 

Sormen produkzioari dagokionez, eleberriak, poesiak, erreferentziazko lanak, ipuinak eta antzerki lanak idatzi zituen gazteentzako eta hainbat aldizkari espezializatuetan agertu diren artikuluak.  1980ko hamarkadan, Noel-ek *Les Papinachois* Lehen Nazioen istorioetan oinarritutako liburu sorta txalotua idatzi zuen.  Zenbait filmetako narratzailea ere izan zen. Noël-ek tailerrak zuzendu zituen ikastetxeetan, institutuetan eta unibertsitateetan, eta Lehen Nazioetako gaiei buruzko hitzaldi desberdinetan parte hartu zuen.

Frantziako Arte eta Letren Ordenaren *zalduna* izendatu zuten 2003an, frantses hizkuntza eta kultura sustatzeagatik.  1998an, Kanadako Nazio Batuen Elkarteak Global Citizen izendatu zuen. 2008an, Prix Saint-Exupéry saria eman zioten Frankofonia kategorian.  Quebeceko Ordena Nazionalean *zaldun* izendatu zuten 2011n.  2012an, Noël Astrid Lindgren Memorial sarirako finalista izan zen. 

## Aukeratutako lanak 
Haren lan garrantzitsu batzuk hauek dira:  

* *Pien*, gazteen fikzioa (1996), 1997an, frantsesezko haur literaturako Gobernadore Nagusiaren Saria jaso zuen.
* *La ligne de trappe* (1998), Prix Alvine-Bélisle jaso zuen.
* ''Journal d'un bon à rien* (1999), Geoffrey Bilson saria jaso zuen. 
*  (2000).
* *Indian Hiver* (2001).
* *Le Kitchimanitou* (2003).
* *Isildu!* *Isildu!* (2004).
* *Nishka* (2009), Gobernadore Nagusiaren Sari bateko finalista. 
* *À la recherche du bout du monde'' (2012), TD Kanadako Haur Literatura Saria jaso zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yennayer

**Yennayer** (ⵉⵏⵏⴰⵢⵔ) Amazigen urte berriaren ospakizuna da, Ipar Afrikako berbereek antzinatik erabilitako nekazal-egutegiaren urteko lehen eguna. Urte bakoitzeko urtarrilaren 12an ospatzen da eta egutegi juliarraren urtarrileko lehen egunaren baliokidea da. Ospakizuna, desagertzeko arriskuan dagoen jai tradizional hau berreskuratzea eskatzen duten berbere biztanleek aldarrikatzen dute.

Eskualde batzuetan, Yennayer aurretik *imensi n yennayer* dago, Yennayer bezpera, non jendea biltzen den eta urte berria noiz iritsiko zain dagoen. Hilaren 11n ospatzen da, "*amghar ouchouqyaye*" herritik bota eta aurreko urteko kalte guztiak leporatzen dizkiotenean.

2017ko urtarrilean, bereber egutegiaren urte berriak 2967 urtearen etorrera ospatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Post data

***Post data*** latinezko esapide bat da, "(testu nagusia idatzi eta geroago), **data ondoren**, (gehitutako testua)" esan nahi duena. **P.D.** siglekin laburtu ohi da.

Kasu askotan *post scriptum*rekin trukatu daiteke (P.S.,  *post scriptum*; 'Idatzitakoaren ondoren').

## Ikus, gainera 
* *Post scriptum*.

## Kanpo estekak
Las Rejas etxea (argipena)

**Las Rejas** edo **Casa de Las Rejas** etxe izen gisa, zenbait eraikinen izena da Wikipedia honetan, apaindura gisa dituzten leiho errejadunengatik ezagunak:

* **Las Rejas etxea** edo **Martinez Esprontzedatarren etxea**, Tafallan.
* **Las Rejas etxea** edo **Etxe Nagusia**, Cuencan.
* **Casa de las Rejas** eraikin barrokoa, Madrilen.
Josu Lopez-Gazpio

**Josu Lopez-Gazpio** edo **Josu Lopez Gazpio** (Tolosa, 1987ko urriaren 6a) gipuzkoar kimikaria da, GOI ikastegiko irakaslea eta ikertzailea da. Lehenago irakaskuntza ertainetan ere irakasle izan da.

## Ibilbidea ikasketetan eta ikerkuntzan 
Kimika ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean, Donostiako Informatika Fakultatean. 2014an defendatu zuen bere doktoretza-tesia EHUn Esmeralda Millan-en zuzendaritzapean, “Kosmetikoen osagai hautatuak determinatzeko kromatografia elektrozinetiko mizelarrean oinarritutako metodoen garapena eta aplikazioa” izenburupean.

## Zientzia dibulgatzailea 
Ohiko zientzia-dibulgatzailea da euskarazko medioetan. Birritan irabazi du zientzia-kazetaritzako CAF-Elhuyar saria. Elhuyar aldizkarian eta Ekaia aldizkarian hiruna artikulu baino gehiago argitaratu ditu.

* 2016: Perfumeen kimika: musketak eta musketa poliziklikoen analisia . EKAIA, Maria Esmeralda Millán Martínekin.
* 2016: Substantzia alergenoen analisia kosmetikoetan. EKAIA
* 2016: Homeopatia: uraren memoria txarra. ELHUYAR, Juan Jose Iruin Sanzekin.
* 2016: Kosmetikoak analizatzeko metodo garbiagoen bila, ELHUYAR
* 2014: Irakaskuntzak eta ikerkuntzak bat egiten dutenean: bentzofenona-4 ultramore-iragazkiaren kuantifikazioa, EKAIA, Uxua Huizi Rayo, eta Estibaliz Otegirekin.
* 2014: Maillard jaunaren patata frijituak. ELHUYAR
* 2013: Usaimena, zentzumen ahaztu hori. EKAIA, Maria Esmeralda Millán Martínekin
* 2013: Molekulen heriotza. ELHUYAR

Eta beste hainbat mediotan parte hartzen du, besteak beste, Berrian, Euskal Telebistan edo Euskadi Irratian (Norteko Ferrokarrila...). 2015etik 70tik gora artikulu idatzi ditu Tolosaldeko Atarian, eta 200dik gora Zientzia Kaiera blogean. Horrelakoak idazten oso ondo pasatzen duela esaten du maiz.
## Udako Euskal Unibertsitatea 
Donostiako Kimika Fakultateko ikasle zela ezagutu zuen Udako Euskal Unibertsitatea eta harrezkero UEUren hainbat ekimenetan parte hartu du. UEUko unibertsitate-mailako ikasmaterialak sustatzeko laguntzei esker “Kimika orokorreko eskuliburua” argitaratu zuen. Zientziaren dibulgazioari buruzko hainbat ikastaro antolatu izan ditu Udako Ikastaroetan., adibidez, 2016ko uztailean “Zientziaren dibulgazioa: aukerak, baliabideak eta erronkak” udako ikastaroa antolatu zuen, Koldo Garcia UEUkidearekin elkarlanean. 2017ko martxotik UEUKo Kimika Sailaren ardura du. 2020tik GOI ikastegiko irakaslea da.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2018: CAF-Elhuyar zientzia kazetaritzako saria.
* 2020: CAF-Elhuyar zientzia eta teknologia saria.“Musikaren zientzia” artikulu-sortagatik. Hain zuzen, zientzia-dibulgazioaren adibide aproposa dela iruditu zitzaion epaimahairi. Musikaren eta zientziaren arteko erlazioa oso ongi azaltzen duela aipatu zuen, eta, aldi berean, musikaren idiosinkrasia hortik haratago dagoela ongi azaltzen zuela. Entretenigarria eta erakargarria zela ere azpimarratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Josu Lopez Gazpio #NikUEU - YouTube
* Josu Lopez-Gazpio Artizarra sare sozial profesionalean
Colin Davis

Sir **Colin Rex Davis** (Weybridge, Surrey, 1927ko irailaren 25a - Londres, 2013ko apirilaren 14a) ingeles orkestra-zuzendaria izan zen.

Klarinetista izateko ikasi zuen eta gero orkestra-zuzendaritzan aritu zen. BBC Scottish Symphony Orchestra, BBC Symphony Orchestra eta Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks zuzendu zituen. Sadler's Wells Opera eta Royal Opera House-ko musika zuzendaria ere izan zen. Royal Academy of Music-eko irakaslea izan zen. Bere etaparik luzeena London Symphonic Orchestran izan zen. Bere errepertorioan Mozart, Berlioz, Elgar, Sibelius, Stravinsky eta Tippett konpositorea nabarmendu ziren.
Playa Girón

**Playa Girón** Kuban dagoen hondartza txiki bat da, egun gune turistikoa. Cochinos badiaren ekialdean dago, Kubako hegoaldean, munduko hezegune handienetariko batean, Zapataren zingiran. Mundu osoan ezaguna egin zen 1961ean, CIAk entrenaturiko erbesteratu kubatarrek Cochinos badiako inbasioaren lehorreratzearen toki bat gisa erabili zutenean. Gaur egun bertan gertaera horiek gogorarazteko badago museoa. Hondartza Kubako iraultzaren benetako ikurra da.

## Historia 
Apirilaren 17an, goizeko 1:15 inguruan, 2506 brigada *Playa Larga* eta *Playa Girón* hondartzetan lehorreratu zen, Cochinos badiako ekialdean, Habanatik 202 kilometrora. Hasiera batean lehorreratutako 1500 erbesteratuek erresistentzia handirik topatu ez bazuten ere, aurreko eguneko bonbardaketatik suntsitu ez ziren kubatarren 9 hegazkinek *Houston* eta *Río Escondido* itsasontziak baliogabetu zituzten, eta horrela, lehorreko indarrendako zen arma hornidura galdu zuten inbaditzaileek. Emeki-emeki, Kubako tropa erregularrak, zenbait miliziekin batera, bertaratu ziren, erasoari buru egiteko. Apirilaren 18an inbaditzaileek atzera egin behar izan zuten, eta biharamunean, errenditu egin ziren. Munizio eskasiak eta kubatarren nagusitasunak airean markatu zuten inbasioaren patua.

## Musika 
Silvio Rodríguez abeslari kubatarrak *Playa Girón* izenburuko abestia egin zuen. Abestiak bi zentzu ditu. Abeslariak, batetik, 1969tik 1970era izen bereko arrantza itsasontzi lan egin zuen eta lankideei eskaini zien abestia. Bigarren zentzuak hondartza horretan gertatu zen borrokarekin lotuta dago, bestetik. Abestia *Días y flores* (1975) albumen jaso zuen. *Playa Girón* abestiak bertsio ugari ezagutu ditu eta abeslariaren errepertorioan ezagunetariko bat da. Dena dela, Silvio Rodríguezek badu Cochinos badiako inbasioarekin zuzenean lotutako beste abestia: *Girón, la victoria*.

## Galeria 

File:04052016PlayaGironPropagande.jpg|Kartela 1961eko garaipena oroitzeko.
File:Costa de Playa Girón.jpg|Playa Giróngo itsaslabarra.
File:Victory os Socialism.JPG|'Sozialismoaren garaipena' poster politikoa.
File:2012-02-14 001 IMG 7201.JPG|Playa Girón museoa.
File:Playa Girón (13).jpg|Hondartzaren ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Silvio Rodríguezen abestiaren hitzak eta esanahia.
* :Abestia zuzeneko bertsioan.
Merce Cunningham

**Mercier Philippe "Merce" Cunningham** (Centralia, Washington, 1919ko apirilaren 16a - New York, 2009ko uztailaren 26a) estatubatuar dantzari eta koreografoa izan zen.

1930eko hamarkadan Martha Grahamek dantzan ikusi zuen eta bere taldean kontratatu zuen. Merce New Yorkera joan zen eta Grahamen taldean dantzatu zuen sei urtez. 1944an bakarka dantzatu zuen lehen aldiz, John Cage konpositorearekin egindako kontzertu batean. Cage eta Cunningham bikote izan ziren lehenengoa hil zen arte. 1953an Merce Cunningham Dance Company sortu zuen Black Mountain Collegen irakasle zen bitartean.

200 dantza baino gehiago eta beste 800 emanaldi baino gehiago egin zituen. Maiz kolaboratu zuen beste arlo batzuetako artistekin: musikariak (John Cage, David Tudor, Brian Eno; margolariak (Robert Rauschenberg, Bruce Nauman, Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Frank Stella, Jasper Johns)... Eragin handia izan zuen dantza modernoan eta dantzari ugari hezi zituen.
Emerald Fennell

**Emerald Fennell** (Londres, ) ingeles aktorea, gidoilaria, zinema zuzendaria eta ekoizlea da. Hainbat drama historiko filmetan egin ditu aktore agerpenak, hauen artean, *Albert Nobbs* (2011), *Anna Karenina* (2012), *The Danish Girl* (2015) eta *Vita & Virginia* (2018). BBCren *Call the Midwife* (2013-2017) eta Netflixen *The Crown* (2019-2020) telesailetan ere aritu da.

Fennell *Killing Eve* telesailaren bigarren denboraldiaren (2019) erantzulea ere izan zen, eta lan honengatik bi Primetime Emmy Saritara izendatu zuten.. *Promising Young Woman* (2020) filma zuzendu, idatzi eta ekoizteagatik arreta jaso zuen; 93. Oscar Sarietan hiru saritara izendatu zuten lan honengatik: Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar saria eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria, eta azken hau irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Algorta (Kuba)

**Algorta** Matanzasko probintziaren udala da, Kuban. Máximo Gómezen hegoaldean dago, El Coloso herria igaro ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[http://www.maplandia.com/cuba/matanzas/algorta/ Algorta Maplandia.com webgunean.}}
1,4-ziklohexadieno

**1,4-Ziklohexadienoa** C6H8 formulako konposatu organikoa da zikloalkenoen familiakoa. Likido kolorge eta sukoia da. 1,3-Ziklohexadienoa isomeroa du.

## Sintesia 
Laborategian ordezkatutako 1,4-ziklohexadienoak Birch-en erreakzioaren bidez egiten da konposatu bentzenikoetatik abiatuta metal alkalino bat eta amonioaren moduko protoi-emaile bat baliatuz.
 Fitxategi:BirchReductionScheme.svg

## Erreakzioak 
1,4-Ziklohexadienoaren eta bere deribatuen eraztuna oso erraz bihurtzen da aromatiko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Promising Young Woman

***Promising Young Woman*** 2020ko Emerald Fennell ingeles zinema zuzendariaren umore beltzezko thriller filma da. Carey Mulligan, Bo Burnham, Alison Brie, Clancy Brown, Jennifer Coolidge, Laverne Cox eta Connie Britton aktoreek antzeztu zuten.

Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Emerald Fennel) irabazi zuen.

## Argumentua 
Denek esaten zuten Cassie (Carey Mulligan) etorkizun handiko emakume gaztea zela, gertakizun misteriotsu batek bere geroa zapuztu zuen arte. Hala ere, Cassieren bizitzan ezer ez da dirudien bezalakoa: zitalki azkarra da emakumea, eta gauez bizitza bikoitz sekretu bat darama. Ustekabeko elkartze batek iraganeko akatsak zuzentzeko aukera ematen dio Cassieri.

## Aktoreak 
* Carey Mulligan: Cassandra "Cassie" Thomas
* Bo Burnham: Ryan Cooper
* Alison Brie: Madison McPhee
* Clancy Brown: Stanley Thomas
* Jennifer Coolidge: Susan Thomas
* Laverne Cox: Gail
* Chris Lowell: Alexander "Al" Monroe
* Connie Britton: Dean Elizabeth Walker
* Adam Brody: Jerry
* Max Greenfield: Joe Macklemore III
* Christopher Mintz-Plasse: Neil
* Sam Richardson: Paul
* Alfred Molina: Jordan Green
* Molly Shannon: Mrs. Fisher
* Steve Monroe: Lincoln Waller detektibea
* Angela Zhou: Todd
* Francisca Estevez: Amber
* Austin Talynn Carpenter: Anastasia
* Emerald Fennell: Blowjob Lips Make-up Video Tutorial-aren aurkezlea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ziklohepteno

**Zikloheptenoa** C7H12 formulako konposatu organikoa zikloalkenoen familiakoa. *Cis* eta *trans* isomeroak ditu, baina atzen hau ezegokorra da -40&nbsp;°C-tik gora eta baldintza normaletan *cis* forma da nagusia. Likido horixka da uretan disolbatzen ez dena. Etilenoarekin batera kopolimero gisa baliatzen da.

Aminometilziklohexanotik sintitzatzen dan Demianov-en transposizioari jarraiki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Émile Bernard

**Émile Henri Bernard** (Lille, 1868ko apirilaren 28a - Paris, 1941eko apirilaren 16a) frantziar margolari postimpresionista eta idazlea izan zen. Vincent Van Gogh, Paul Gauguin, Eugène Boch eta Paul Cézannerekin adiskidetasun artistikoa izan zuen. Ia bere lan guztia gaztetan egin zuen, 1886 eta 1897 artean. Cloisonismo eta sintetismoaren mugimendu piktorikoetako kide ere izan zen.

1878an familia Lilletik Parisera aldatu zen eta Émile École des Arts Décoratifsen sartu zen. 1884an Toulouse-Lautrec ezagutu zuen. 1886an, Toulouse-Lautrecek bere laguna
erretratatu zuen. 1886an Bretainian zehar bidaiatu zuen eta Gauguin Port-Avenen ezagutu zuen. Urte horietan, arteari buruzko bere teoriak garatu zituen. Arte sinple bat bilatu zuen, guztientzat eskuragarria eta kolektiboki praktikatua. 1888an Bernard, Van Gogh eta Gauguinen arteko eragin-truke garrantzitsua gertatu zen. 1891n, Odilon Redon eta Ferdinand Hodlerren talde sinbolistara batu zen. 1893an bidaiatzen hasi zen (Egipto, Italia, Espainia) eta bere estiloa eklektikoagoa bihurtu zen. 1904an Parisen kokatu zen eta Arte Ederretako Eskolan irakatsi zuen.

## Idazlanak 
* ''Propos sur l'art*, 2 tomes, .
* *L'Esclave nue*, suivi de *La Danseuse persane*, eleberria.
* *Le Parnasse oriental*. Le Caire, Beth el Baabri, impr. de E. Messina, 1903. 1902an sortutako aldizkari iragankorra.
* *Le Voyage de l'être, poèmes d'évolution. Susurrements, Cœur nu, Sentimentalités solitaires, Sensualismes, Malaises cordiaux, Foi, Extases et luttes, suivi de Paysages et du Livre d'hommages*, Le Caire, Impr. Moussa Roditi, 1898 (*Poésies 1886-1898*).
* *La Méthode de Paul Cézanne. Exposé critique *, Mercure de France, CXXXVIII.
* *Une conversation avec Cézanne*, Mercure de France, CXLVIII.
* *Souvenirs sur Paul Cézanne. Une conversation avec Cézanne, la méthode de Cézanne*, Paris, Chez Michel, 1925.
* *La Lumière mythique*, Jean Dorsal, Paris, Éditions de la Rénovation Esthétique, 1933.
* *Le Sablier*, suivi de *Les Regrets*, Jean Dorsal, Paris, Éditions de la Rénovation Esthétique, 1933.
* *Les Lettres d’un artiste (1884-1941)*, Dijon, Les Presses du réel, 2012 .

## Iruditegia 

Émile Bernard 1888 - Self-portrait with Gauguin portrait for Vincent.jpeg|*Autorretratua Paul Gauguinen erretratuarekin*, 1888
Émile Bernard 1888-08 - Breton Women in the Meadow (Le Pardon de Pont-Aven).jpg|*Emakume bretoiak landan*, 1888.
Affiche Volpini.jpg
Bernard-ArbreJaune-Rennes.JPG|*Zuhaitz horia*, 1888.
Émile Bernard Brothel Scene for Vincent 1888.jpg|*Burdel-eszena, Van Goghi bidalia eta hari eskainia*, 1888.
Emile Bernard Yellow Christ.jpg| *Kristo horia*, 1889.
Roubaix Emile Bernard garcon.JPG|*Mutil kapeldunaren erretratua*, 1889.
Émile Bernard - Still life with teapot, cup and fruit - Google Art Project.jpg| *Natura hila, teontzia, katilua eta frutarekin*, 1890.
Emile Bernard, Breton Peasants in a Meadow, 1892.jpg|*Nekazari bretoiak zelai batean*, 1892.
Zelfportret Rijksmuseum SK-A-3263.jpeg|*Autoerretratua''

## Kanpo estekak
Porrat

**Porrat**-ak Valentziako Erkidegoan egiten diren azoka/erromeria herrikoiak dira.

## Izena 
*Porrat* hitza *torrat* hitzaren aldaera da (= "txigortua"), eta jatorriz era horretan prestatutako txitxirioari (*cigrons torrats*) egiten dio erreferentzia.

## Jatorria 
[thumb|Txitxirio *(Cicer arietinum*) haziak bere [Leka|leketan.]]
Ohitura honen jatorria nekazaritzan eta abeltzaintzan dago, kultura askotan jainkoei uzta onak eta abereen ugaltzea eskatzeko egiten zaien errituen testuinguruan.

Pascual Perez Rodriguez XIX. mendeko idazlearentzat, fruitu lehor eta txigortuak saltzeko ohitura Erromatar Inperioaren garaitik letorke; Perezen arabera, Horaziok *Epistula ad Pisones* idazlanean adierazten baitu erromatarren artean oso zabaldua zegoela txitxirio erreak jatea, denbora-pasa edo zizka-mizka bezala.

Joan-Lluis Corbinek, ostera, ohitura honen jatorria Valentziako Erdi Aro musulmanean kokatzen du. Txitxirio txigortuak musulman valentziarren ospakizunetako janaria ziren (bereziki ezkontzetan, ezkongaiei eskaintza bezala ematen baitzitzaizkien); eta, oro har, garai hartako musulmanen artean fruitu lehorrekiko zaletasun handia zegoen.

XIII. mendean kristauek Valentzia konkistatu eta gero, Sant Donis eguna (Jakue I.a Aragoikoa hiriaz jabetu zenekoa) ospakizuna bihurtu zen. Porraten ohitura, gaur egunean ospatzen den bezala, ordukoa dela uste da. Hasieran, data horretan bedaurrak, eskuzuriak, babak, almendrak eta txitxirioak oparitzen ziren; denborarekin produktu hauek aldatuz joan baziren ere, ospakizunak berak hedapen handia izan zuen kale, auzo eta herrietan; normalean baselizaren baten aurrean.

## Ezaugarriak 
thumb|Sant Maciàren porrata Ròtovan.
Porratak santu baten omenez egin ohi dira, bere izeneko baseliza edo santutegiaren babespean. Ospakizunaren zatirik garrantzitsua aire zabalean eginiko azoka izaten da, jai erlijiosoaren ekitaldi nagusitzat hartzen dena, ospakizun osoari izena emanez (herri hizkeran, "*anar al porrat*" erromeriako edozein ekitalditara joatearen sinonimoa da), non tradizionalki fruitu lehorrak eta gozoki bereziak saldu izan diren. Halere, leku batzuetan, azoka hauek mota guztietako salgaiak eskaintzen diren azoka arruntak bihurtu dira.

Azoka zamau garbiekin ezarritako mahaietan ezartzen da, fruitu lehorrak gainean ezarriz. Ohitura zaharrean, erosleak salgaiak musuzapi batean eramaten zituen, eta arrazoi horregatik leku batzuetan jaialdiari *mocadorada* esaten zaio.

Valentziako hiriburuan ere, urte hasieran, porratak ospatzen ziren hiriko santu desberdinen omenez, jendetza ugaria bilduz. Porrat ezagunenak urteko lehena ziren (*Sant Antoni el barbut* edo *del Porquet*), Urtarrilaren 17 Sagunto kalean; gero zetozen San Bizente (la Roqueta), San Valero (Ruzafa), eta beste batzuk, otsailaren amaiera arte luzatzen zirenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Isaac Chung

**Lee Isaac Chung** (Denver, ) estatubatuar zinema zuzendaria eta gidoilaria da. Bere lehen filma, *Munyurangabo* (2007), Kinyaruanda hizkuntzan egindako lehen filma izan zen eta Cannesko Zinemaldian estreinatu zen. *Lucky Life* (2010) eta *Abigail Harm* (2012) luzemetraiak ere zuzendu zituen. *Minari* (2020) film erdiautobiografikoarekin Epaimahaiaren Sari Nagusia eta Ikusleen Saria eskuratu zituen Sundanceko Zinemaldian. Lan honengatik beste hainbat sari eta izendapen jaso zituen, besteak beste, bi izendapen 93. Oscar Sarietan: Zuzendari onenaren Oscar saria eta Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banco de Tolosa

**Banco de Tolosa** desagertutako banketxe bat da. 1911n sortu zen Tolosan (Gipuzkoa) eta 1969an Banku Zentralak bereganatu zuen. Hiriburuetakoak kenduta, Euskal Herrian sortu zen lehen bankua izan zen.

## Historia 
[eskuinera|thumb|Bankuaren Donostiako sukurtsal berriaren inaugurazioa, 1966an. Irudian: Joaquín Elosegi Ansola (Bankuko kontseiluko lehendakaria), Manuel Valencia Remó (Gipuzkoako gobernadore zibila), Antonio Epelde Hueto ([Gipuzkoako Aldundia|Gipuzkoako Aldundiko Lehendakaria), José María Zabala (Bankuko kontseilaria) eta Pedro Ampuero (Bankuko kontseilaria).]]
eskuinera|thumb| XX. mendearen hasieran Tolosako San Frantzisko kalea.
1911ko apirilaren 10ean Tolosako Bankuak ateak ireki zituen, bertako enpresariek bultzatuta, ordura arte bitartekariak kontratatu behar zituzten bankuekin aritzeko, batez ere hiriburuan. Banku hau sortu zen arte, Banco Guipuzcoanok bakarrik zuen sukurtsala herrian (bost urte lehenago irekia), eta Tolosako enpresek Vicente Ansola, Floro Izagirre, Emilio Santos edo Manuel Zendoia bezalako agente batzuk erabiltzen zituzten Donostia, Baiona edo Gasteizko bankuekin harremanetan jartzeko.

Bankuaren hasierako kapitala 9.069,69 euro zen, 1,5 euroko 6.000 akzioetan banatuta. Proiektua familia batzuk sustatu zuten, Mendia, Limousin, Aranburu, Urkiola eta Elosegi, eta beren enpresak zuzentzeko finantzaketa behar zutelako. Batez ere paper industriari lotutakoak (garai hartan Tolosak paper fabrika kontzentrazio handia zuen) eta txapelgintzari lotutako enpresak ziren. Industrial horiez gain, Ladislao Zabala abokatuak (Gipuzkoako Foru Aldundiko lehendakari izan zena) eta Francisco Zubeldiak parte hartu zuten ere

Bankuaren lehen egoitza Bidaurre edo Aranzabe izenarekin ezagutzen den eraikinean zegoen (bere jabeak, Luis Zabalak bankuari saldu zion), San Frantzisko kalean, eta handik gutxira kale bereko beste toki batera aldatu zen. Era berean, Donostian adar bat zuen Askatasunaren etorbidearen eta Okendo kalearen arteko kantoian. Gaur egun, Banco Santanderreko sukurtsala Bankuak garai batean Tolosan okupatu zuen San Frantzisko kaleko lokaletan dago.

Herrian finkatzen hasi ziren bankuen arteko lehiak eta Tolosako Bankuaren tamaina txikiak ahalbidetu zuten 1969an Banku Zentralak xurgatzea, horrela herrian lehen sukurtsala ireki baitzen. Hainbat fusio egin ondoren, 1999an Banco Santanderrek Banku Zentralaren aginteak hartu zuen. Erosketaren unean, Banco de Tolosak 243.409,90 euroko kapitala zuen eta 4.297.236,54 euroko gordailuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Tolosako Bankua, 1911-1969" (Auñamendi Entziklopedia)
* Donostiako Banco de Tolosako bulegoaren inaugurazioaren argazkiak
2019ko Turkiako Itzulia

**2019ko Turkiako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 55. edizioa izan zen. 2019ko apirilaren 16an hasi eta apirilaren 21ean amaitu zen.

UCI World Tourreko 2.UWT mailan egon zen eta Bora-Hansgrohe taldeko Felix Großschartner austriarrak irabazi zuen.

## Taldeak 
## Etapak 
## 1. etapa 
## 2. etapa 
## 3. etapa 
## 4. etapa 
## 5. etapa 
## 6. etapa 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
2015eko Turkiako Itzulia

**2015eko Turkiako Itzulia** txirrindularitza itzuli honen 51. edizioa izan zen. 2015eko apirilaren 26an hasi eta maiatzaren 3an amaitu zen.

UCI Europe Toureko 2.HC mailan egon zen eta Lampre-Merida taldeko Kristijan Đurasek kroaziarrak irabazi zuen.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Garaipen-golaren sistema

**Garaipen-golaren sistema** partida batean berdinketa hausteko luzapen-denboran erabiltzen den sistema da; lehenengo gola sartzen duen taldea izango da irabazlea.

Hainbat kiroletan erabiltzen dute sistema hau: futbolean urrezko gola zioten, tenisen *tie-break*, eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burdin hesi (kanpoaldekoa)

thumb|eskuinera|Burdina landuzko hesiak, Saint Paul katedralean, Londresen.
**Burdin hesi** burdinaz egindako hesia da. Hiri altzari publikoen parte izan daitezke, eraikin edo parkeak inguratzen. Gainetik jauzi egiteko eragoztea izan dezakete funtzioa batzuetan, eta horregatik burdina punta zorrotzak izan ditzakete goitik hesiaren barrek.

Heri hauek burdina forjatuzoak izan daitezke, materia iraunkorra, burdina gorian zela lortuutako forma landuekin edo burdinurtuzkoak, merkeagoak eta hauskorrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak