open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gurutze Sainduaren eliza (Epaitz)

**Gurutze Sainduaren eliza** edo **Santa Elena eliza** Oibar ibarreko Lerga udalerriko Epaiz herri hustuan Erdi Aroko kristiau eliza bat da, erromaniko estiloan.

## Historia 
Nafarroako Epaiz herri hustuko eliza, 1927an Granadako Dukeak Lergako bizilagunek osatutako sozietate bati saldua. Gaur egun ikusten ditugun elizaren hondakinak San Pedro monasterioaren zati izango dira, ziur aski. Monasterio hori, bere lursail eta hamarrenekin batera, Oria Aznar andreak eman zion Leireko monasterioari 1095ean. Era berean, litekeena da eliza hori Gurutze Sainduaren izenpean egon behar izatea. Elizaren aurrien zati bat Nafarroako eraikin zaharrenetako bati dagozkio. Elizaren ondare higigarria, 1940ko hamarkadatik, ondoko Eslaba herrian kontserbatzen da: Birjinaren tailu gotiko bat (XIV. mendekoa), bataiarri bat, hilobi leun bat eta kanpaiak.

## Deskribapena 
Eraikinak harlanduzko maila handi eta ezin hobeto eskuairatuak ditu lehen mailan, arroka beraren gainean finkatuta eta hezurrari lotuta, horma lodiak eratuz. Goiko mailan harlanduxkakoak dira, irregularragoak. Hormek kontrahorma batzuk dituzte, ekialdeko horma irekitzea eragotzi ez dutenak. Iparraldean dagoen jatorrizko dorre zilindrikoaren zati bat kontserbatzen da, ondoren prismatiko batekin jarraituta; barruan elipse helikoidal formako eskailera bat dago. Nabera sartzeko portadak, ekialdean dagoenak, dobela luze eta sakonak dituen deskarga irregularreko arku baten azpian, altuera handiko bao bati bide ematen dio. Krismoi bat tinpanoan izandakoaren hondarrak geratzen dira, Trinitarioa antza, eta haren azpian inskripzio irakurtezin baten eta data posible baten hondarrak. Barrura sartzeko, zirkuluerdiko arkudun bao bat dago, txaranbeldu bikoitza duena. Elizak habearte bakarra du, burualde laua kanpoaldean eta zirkuluerdi-formakoa barrualdean. Tenplua XVII. mendean zaharberritu zuten. Garai hartan, ziur asko, estalki barroko bat jaso zuen, eta, ondoren, erori egin zen. Arku toralak agerian geratu ziren, oreka miragarrian. Bere egitura erromanikoan, arku hauek, ziurrenik, bi isurkiko egurrezko estalki bati eutsi zioten.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Epaiz
* Lerga
* Oibar

## Kanpo estekak
Aldea

**Aldea** Oibar ibarreko Lerga udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Zangozerria eskualdean.

XV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Lergako Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *aldeatarrak* ziren.

## Izena 
Aldea beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Aldea*
* nafar erromantzez edo aragoieraz: *Aldea*

Gainera, toponimoa modu bakarran agertu da historian zehar:

* *Aldea* (1079)
* *Aldea* (1366)
* *Aldea* (1570)
* *Aldea* (1701)
* *Aldea* (1802)
* *Aldea* (1975)

### Etimologia 
*Aldea* euskal jatorriko izen bat da, eta ez du esanahi handirik, baina gogoan izan behar da "aldea" Zangozaldean edo Durangaldean erabiltzen dela "inguru hurbila"-ren sinonimo gisa.

## Historia 
Antso IV.a Gartzeitz Gartzia Semenetz handikiari besterendu zion, eta haren alargunak 1079n Leireko San Salbatoreri eman zion. Bere eliza ere monasterio honetara transferitua izan zen. 1366an nekazarien lau su zituen eta mende beraren barruan bere kontzejuko maioral bat 1395ean agertzen da dokumentatuta. Garai hartan Oibar ibarran kokatua zegoen. 1427an hamar etxe desagertu zirela esaten da, orduan su bakarra zuen, Leireren jabegokoak izateari utzi zion, eta haren jauna Oier Maulekoa zen, XVI. mendean haren ondorengoen zati handi bat zuena, 1467 baino lehen hutsik zegoena. 1802an Granada Egako dukearen jaurerria zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lerga
* Oibar

## Kanpo estekak
Ederlezi

**Ederlezi** honakoa izan daiteke:

* **Ederlezi (pastorala)**, Mixel Etxekopar musikariak sortutako lana;
* **Ederlezi (abestia)**, ijito gutxiengoaren (erromani) Balkanetako kanta folklorikoa.
Megan Jastrab

**Megan Jastrab** (Apple Valley, Kalifornia, AEB, 2002ko urtarrilaren 29a) txirrindulari profesional estatubatuarra da, gaur egun UCI Women's WorldTeam Team DSM ibiltzen dena. 2019ko irailean, Jastrabek emakumezkoen junior mailako errepideko lasterketa irabazi zuen 2019ko UCI Errepideko Munduko Txapelketan, Yorkshiren, Ingalaterran.

2021eko ekainean, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Estatu Batuak ordezkatzeko sailkatu zen, eta, taldekako jazarpen proban, brontzezko domina lortu zuen Jennifer Valente, Chloé Dygert eta Emma Whiterekin batera.

## Nazioarteko emaitzak
## Palmaresa
### Errepidea
**2019** (Junior)
* AEBko Errepide Txirrindularitzako Junior Txapelketa 16px|Oro
* 2. en el AEBko Erlojupeko Txirrindularitza Junior Txapelketa 16px|Plata
* Healthy Ageing Tour Juniors, gehi 2 etapa
* Piccolo Trofeo Alfredo Binda, Junior
* Munduko Errepideko Junior Txapelketa 15px 20px

### Pista 
**2019** (Junior)
* Munduko Pista Txirrindularitzako Txapelketa
** 20px Urrea Omniumen (U17)
** 20px Urrea Madisonen  (U17) (Zoe Ta-Perez taldekidearekin)

## Taldeak
*  Rally Cycling (*stagiaire*) (2020)
*  DSM Taldea (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Megan Jastrab Cycling Archives-en
Megan Jastrab ProCyclingStats-en
Megan Jastrab Cycling Quotient-en
Megan Jastrab CycleBase-n
Megan Jastrab Olympedia-n
Kazimierz Deyna

**Kazimierz Deyna** (Starogard Gdański, 1947ko urriaren 23a - San Diego, 1989ko irailaren 1a) poloniar futbolaria izan zen.

1966tik 1978ra 304 partida jokatu zituen Legia Warszawa taldean. Gero Ingalaterran jokatu zuen Manchester City taldean eta Estatu Batuetan San Diego Sockers taldean.

97 aldiz jokatu zuen Poloniako futbol selekzio nazionalarekin. Urrezko domina lortu zuen 1972ko Udazko Olinpiar Jokoetan eta brontzezkoa 1974ko Munduko Futbol Txapelketan.

1989an hil zen, Estatu Batuetan, auto istripu batean.
Lily Williams (txirrindularia)

**Lily Williams** (Tallahassee, Florida, AEB, 1994ko ekainaren 24a) errepideko eta pistako txirrindularitzan lehiatzen den atleta estatubatuarra da.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen taldekako jazarpen proban brontzezko domina lortuz Megan Jastrab, Jennifer Valente, Chloé Dygert eta Emma Whiterekin batera.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen taldekako jazarpenean.

## Nazioarteko domina taula 
## Palmaresa 
**2017**
* Joe Martin Stage Race-ko etapa bat

**2018**
* Winston-Salem Txirrindularitza Klasikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Emma White (txirrindularia)

**Emma White** (Duanesbourg, New York, AEB, 1997ko abuztuaren 23a)  azkenekoz UCI Women's Continental Team Rally Cycling-n ibili zen errepideko txirrindulari profesional ohi estatubatuarra da.

## Biografia 
Curtis White txirrindulariaren arreba, Emma, bederatzi urterekin hasi zen ziklo-krosean. Haurtzaroan, zaldiz ibiltzen hasi zen, eta bizikletarekin batera jarraitu zuen 16 urte arte, 2015ean 17-18 urte arteko junior titulua irabazi aurretik. Errepidean ere, junior mailako ibilbide arrakastatsua izan zuen; 2013 eta 2014an, segidako junior mailako erlojupeko txapelketak irabazi zituen adin talde ezberdinetan, eta, 2015ean, junior mailako criterium txapelketa nazionala irabazi zuen.

Whitek brontzezko domina ere irabazi zuen 2015eko U23ko ziklo-kros txapelketa nazionalean. Ondoren, 2018an, U23ko ziklo-kros txapeldun nazionala izan zen; 2018ko UCI Ziklo-kroseko Munduko Txapelketan ere, zazpigarren postuan sailkatu zen U23ko lasterketan. Ziklo-kros munduko txapelketa igaro eta gutxira, pistako talentu-ientifikatzaile kanpamentu batera joan zen bere entrenatzailearen, Kristin Armstrongen, aginduz, eta Gary Suttonek, AEBko taldearen jazarpen taldeko entrenatzaileak taldera sartzera gonbidatu, eta onartu egin zuen. 2018ko udan, taldearekin entrenatzen hasi zen. Urte hartan ere, informatika eta zientzia, medikuntza eta teknologiako sailen arteko ikasketetan graduatu zen Union College-n. 24 urte zituela, Sea Otter Classic-eko criterium-ean azken garaipena lortu eta gutxira, non Rally Cycling-en proba garbia gidatu zuen Heidi Franz eta Kristabel Doebel-Hickok taldekideen aurretik, Whitek lehiaketatik erretiratzen zela iragarri zuen 2021eko urrian:

## Ikusi ere 
* 2016ko UCI Emakumeen Taldeen eta txirrindularien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Emma White Cycling Archives-en
*Emma White ProCyclingStats-en
*Emma White Cycling Quotient-en
*Emma White Olympedia-n
Harald III.a Danimarkakoa

**Harald III.a** (**Harald Zorroztarria** ;  – 1080ko apirilaren 17a) Danimarkako erregea izan zen 1076tik hil zen arte.

Svend II.a Estridssonen semea izan zen. 1069an Ingalaterrara lagundu zion aitari inbasioan. Aita hil ondoren, 1076an hautatu zuten errege, Kanuto anaiarekin lehian. Hautaketa lortzeko, indarrean dauden legeei eusteko konpromisoa hartu zuen.

Anaietako batzuek aurre egin zioten, eta Danimarkako nobleen alde egin behar izan zuen; horregatik, erregealdi baketsua izan zuen, eta hainbat erreforma egin zituen.

Margareta Hasbjörnsdatter lehengusinarekin ezkondu zen, baina ez zuten oinordekorik izan. 1080an hil zen eta bere anaia Kanuto izan zen tronuaren oinordekoa.
Iñaki Leon Merino

**Iñaki Leon Merino** (Gasteiz, Araba, 2000ko otsailaren 13a) Euskal Herritar futbolaria da, erdiko atzelari lanetan aritzen dena. Alaves eta Getafe taldetako harrobietan hazi zen.

## Kirol ibilbidea 
*2023ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Carlos Graça

**Carlos Alberto Monteiro Dias da Graça** (Sao Tome, 1931ko azaroaren 22a - Lisboa, 2013ko apirilaren 17a) saotometar politikaria izan zen. Sao Tome eta Principeko 6. lehen ministroa izan zen 1994tik 1995era.

Sao Tome eta Principe Askatzeko Mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen. 
1974ko Portugalgo Krabelinen Iraultzaren ondoren, independentzia prestatu zuen trantsizio-gobernuko kideetako bat izan zen, eta 1975ean independentzia iritsi zenean, Gizarte Gaietako ministro izendatu zuten.

Herrialdea diktadura marxista-leninista bihurtzearen aurka agertu zen, eta 1977an erbesteratu behar izan zuen. Manuel Pinto da Costa presidenteak 1987an herrialdera itzultzeko eskatu zion, alderdi anitzeko demokraziarako trantsizioa prestatzeko.

Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1988tik 1990era. 1994ko hauteskundeak irabazi eta urriaren 25ean lehen ministro karguaren zina egin zuen. 1995eko abuztuaren 15etik 21ra arte kargutik kendu zuten, Manuel Quintas de Almeidak zuzendutako estatu-kolpe militar baten ondorioz. Kolpearen porrotaren ondoren, kargua berreskuratu zuen, eta bertan egon zen 1995eko abenduaren 31ra arte.
Pedro Antonio Gainzarain

**Pedro Antonio Gainzarain Bermúdez** (Elvillar, Araba, 1928-Gasteiz, 2006ko urriaren 18a) apaiz, unibertsitate irakasle eta idazlea. Antzinako grezierazko espezialista, gai horren inguruko lan garrantzitsuak plazaratu zituen. 

## Biografia 
1928an jaioa, 1953an apaiza egin zen. Hiru urtez Valderejon eman zituen. 1958an Guardiara bidali zuten non irakasle gisa aritu zen. 1959an Salamancara joan zen, haren ikasketekin jarraitzeko asmoz; han Koldo Mitxelena ezagutu zuen. Ondoren, 1968 arte, Alemaniako Münster hiriko unibertsitatera joan zen non hizkuntza klasikoen ikasketak egin zituen. 1968an Gasteizera itzuli zen eta bertako Apaizgaitegian hizkuntza klasikoak irakatsi zituen. 1971an Arabako Unibertsitate Ikastetxea ireki zen eta bertako grezierazko irakaslea izan zen. 1977ko abenduan doktoreagoa bukatu zuen Madrilen. 1978an Filosofia eta Letren fakultatea ireki zen Gasteizen eta Gainzarain haren klaustroaren partaidea izan zen. EHUko Filologia Fakultatearen irakaslea izan zen erretreta hartu arte, 1999an.

## Obra 
* *Parrhesia: historia del concepto a partir del siglo IV a.c. Estudio sociológico y ético*. Luis Gil Fernándezek zuzendutako doktoreago tesia, Madrilgo Complutense Unibertsitatea, 1978.

## Bibliografia 
* *Timês járin (Homenaje al profesor Pedro A. Ganzarain)*. Maria Jose Garciak koordinatuta. Bilbo: EHU, 2002, 484 or. ISBN:9788483733493.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pedro Antonio Gainzarainen lanak Dialnet webgunean.
Unanua (mendia)

**Unanua** Lesaka, Igantzi eta [Arantza]]ren artean dagoen mendia da,  Artikutza mendilerroan, Bortzirietako mendigunean. 658 metroko altuera du. 

Bortzirietako bazterren zaindari da, Bortzirietako eskualde osoa ikus daiteke gailurretik. Tontorrean dagoen zelaitik panoramika itzela dago.

Hainbat pista eta bide daude igotzeko, Lesakatik, Igantzitik eta Arantzatik.

## Iruditegia 

Fitxategi:Unanua Mendia Lesaka-Igantzi-Arantza 01.jpg
Fitxategi:Larhun Unanua mendiko tontorretik.jpg
Fitxategi:Aiako Harria Unanua mendiko tontorretik.jpg
Fitxategi:Mendaur Unanua menditik.jpg
Fitxategi:Arantza eta Mendaur Unanuatik.jpg

## Kanpo estekak 
* euskal-herria.org webgunean
Azerbaijango ashiqak

**Azerbaijango ashiqak** artea poesia, narratiba, kantua, dantza eta musika instrumentala biltzen dituen praktika da, azerbaijandarren kulturaren ikur diren eszena tradizionalak irudikatuz.

## Ezaugarriak 
Azerbaijango ashiqen artearen ezaugarri nagusia *saz* edo *kopuz* musika tresna kordofonoa da. Errepertorio aberatsa du: 200 kantu, *dastans* izeneko 150 konposizio musikal eta poetiko, genero guztietako 2000 poema inguru eta narrazio kopuru zehaztugabea biltzen ditu.

Ashiq-en arteak eskualdeko aldaerak ditu Azerbaijanen barruan, beste musika-tresna batzuk uler ditzaketenak, baina hizkuntza nazionalarekiko loturaren eta historia artistiko komunaren bidez bateratzen direnak.

Ashiqen artea azerbaijandarren nortasunaren ikurtzat hartzen da, baita Azerbaijanen hizkuntza, literatura eta musikaren zaintzatzat ere. Herriaren kontzientzia kolektiboa irudikatzeaz gain, kulturen arteko elkartrukeak eta elkarrizketa sustatzen laguntzen dute, ashiqen artea Azerbaijango herri kurduek, lezgiarrek, talishek, tatsek eta beste talde etniko batzuek ere praktikatzen dutelako.

Azerbaijango ashiqen artea 2009an sartu zuen Unescok Gizateriaren Kultura Ondare Immaterialaren zerrendan.

## Artistak 
### Emakumeak 
* Zeynab Zarbaly gyzy

### Gizonezkoak 
[thumb|175px|[Ashig Alasgar artista ospetsuenetariko bat da.]]
* Ashiq Ahliman
* Ashig Alasgar
* Algayit
* Aşıq Alı
* Aşıq Əsəd
* Sarı Aşıq
* Molla Cümə
* Aşıq Qurbani
* Aşıq İslam
* Aşıq Kamandar
* Aşıq Musa
* Ashiq Qarib
* Khasta Qasim
* Ashiq Ali Tapdigogly
* Ashiq Pasha
* Aşıq Pənah
* Aşıq Valeh
* Ashiq Abbas Tufarghanli
* Ashiq Yusuf Ohanes

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *The art of Azerbaijani Ashiq* bideoa.
Kelsey Mitchell (txirrindularia)

**Kelsey Mitchell** (Sherwood Park, Alberta, Kanada, 1993ko azaroaren 26a) pistako txirrindularitzan lehiatzen den Kanadako atleta da
## Ibilbidea
Kelsey 23 urterekin hasi zen txirrindularitzan, Albertako Unibertsitatean lizentziatu eta gutxira; aurretik, unibertsitateko futbolean jokatu zuen.

2019an, 200 m-ko pistako esprinteko munduko errekorra hautsi zuen UCI pistako txirrindularitza txapelketa panamerikarrean, Cochabamban, Bolivian.

## Nazioarteko ohoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*Official website 
*Kelsey Mitchell Cycling Archives-en
*Kelsey Mitchell CycleBase-en
*Kelsey Mitchell Olympedia-n
*200 m-ko sprinteko errekor-denbora
Arp 297

**Arp 297** (**APG 297**) galaxien kuartetoa da, Boötes konstelazioan. Hauek dira lauak:
* NGC 5752
* NGC 5753
* NGC 5754
* NGC 5755

## Kanpo estekak 
*Arp 297 WikiSkyan: DSS2, SDSS, IRAS, Hydrogen α, X-Ray, Astrophoto, Sky Map, Artikuluak eta irudiak.
Egon Klepsch

**Egon Alfred Klepsch** (Bodenbach, 1930eko urtarrilaren 30a - Koblentza, 2010eko irailaren 18a) alemaniar politikaria izan zen. Europako Parlamentuko lehendakaria izan zen 1992tik 1994ra.

Alemaniako Batasun Kristau-Demokrata alderdiko kidea izan zen. 1965etik 1980ra Bundestageko kide izan zen eta 1973tik 1994ra Europako Parlamentukoa. 1992tik 1994ra lehendakari-lanak egin zituen.

## Kanpo estekak
Asier Ros

**Asier Ros Laborra** (Iruñea, 2004ko abuztuaren 24a) nafar atleta da .

Gaur egun Grupompleo Pamplona Atletico taldean jokatzen du 2018tik, eta 3000 ml-ko Nafarroako errekorra du. Sub-17, 9'49″76ko denborarekin.

## Karrera 
Asier 2004an jaio zen, Iruñean. Gaur egun Pamplona Atletico taldean jokatzen du. Ezetz aukera lortu zuen. 16an Las Murallas de Pamplona lehiaketan. Nazio mailan lehiatzen da. Urtero ere zuzentzen du Behobia.

Jenaro Laborra kirolari nafarren senitartekoa da.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bao Shanju

**Bao Shanju** (txineraz 鲍珊菊, Ruyang konderria, Txina, 1997ko azaroaren 3a) txirrindulari txinatarra da. Emakumezkoen taldekako esprint proban parte hartu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. Ekitaldiaren lehen txandan, berak eta Zhong Tianshi taldekideak munduko errekor berria ezarri zuten 31,804 segundoko denborarekin. Urrezko domina lortu zuten probako finalean, Alemaniako taldeari irabazita

## Ibilbidea 
Baok eta bere taldekide Zhong Tianshik 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan Zhong Tianshi-k eta bere esprinteko taldekide ohi Gong Jinjie-k, Txinako taldekoak, ezarritako munduko errekorra hautsi zuten 31,804 segunduko denbora berriarekin. Podiumeko ekitaldian, urrezko dominak ematen zizkieten bitartean, Bao eta Zhong taldeko kirol jaketan Mao Zedong pin-txapak jarrita ikusi zituzten, abertzaletasun sinbolikoari erreferentzia eginez, baina, Graham Dunbar eta Joe McDonald Associated Press-ekoen arabera, sinbolismo horrek baliteke Olinpiar Gutunaren 50. araua urratu izana (podiumean adierazpen politikoak debekatzen dituena), baina, aurreko egunean, Raven Saunders zilarrezko dominadunak (Gong Lijiao Txinako urrezko dominaren azpian zegoen podiumean) besoak altxatuz eta eskumuturrak gurutzatuz agertu zen, eta Dunbarrek eta McDonaldek adierazi zuten «ez zegoela argi (Gong/Saunders) emakumezkoen tiro-jaurtiketaren dominaren zeremoniaren erantzuna ote zen».
## Emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Bao Shanju at Cycling Archives
*Bao Shanju at CycleBase
*Bao Shanju at Olympedia
Martin Pérez Uranzu

**Martin Pérez Uranzu** (), baita ere Martin Errenteria Uranzu, Matxin Uzanzu eta Matxin de Renteria, Errenterian jaiotako itsas militarra izan zen, Karlos V.aren armadan. 

## Biografia 
Iranzu edo Uranzutarren familia aberatsekoa izan zen, Irungo (Gipuzkoa) oinetxetik etorria. Bere garaiko kapitainik ospetsuenetako bat izan zen, *Matxin Errenteria* ezizenez ezaguna bere jaioterriari erreferentzia eginez, egungo Errenteriari. 1500 inguruan ezkondu zen Maria Martínez de Acordarekin. Bost seme-alaba izan zituzten: Joan, Gregorio, Martin, Jeronimo eta Estefania.

Uranzuk bere balentria nagusiak Bizargorri anaia (Oruç Reis eta Hayreddin Bizargorria) pirata mitikoen aurka izan zituen aurrez aurre izan ziren. Topaketa horietan zorte desberdina izan zuen baina beti agerian geratu zen Uranzuren ausardia. 1515ean, Bizargorrik nagusienak, Oruchek, Bugia setiatu zuen. Ramon de Carrozek goarnizio eskasarekin defendatzen zuen plaza. Uranzu, garai hartan Aljerren zegoen, laguntza-deira joan zen, bost ontzi bere kargura zituela. Bere gizonak lehorreratu eta setiatzaileen albo bati eraso zion. Bere banderak eta artilleria hartu zituen, eta azkenean setioa altxatu zuten. Bugiako alkaideak Martinen ausardiaz kontatzen zuen ezen, den bezain saiatua izateagatik, aurrealdean jartzen zela eta, batzuetan, ez zela lagun askorekin egiten. 1516an, zauriez ia osatu gabe, Aljerko haitzako espainiar gotorlekuan setiatuei laguntzera joan zen. 1521 eta 1523 artean Hondarribiko setiatzaile frantsesak jazarri zituen.

1526an, Alacanteko eta Eivissako kostaldeen artean bakarrik nabigatzen ari zela, gertatu zen ospe handiena eman zion gertaera. Egun batean, Bizargorriko armada txiki batek (Hayreddin Bizargorriarena) harrapatu zuen, hemazortzi bat ontziz osatua. Errenteria egun oso batez defendatu zen, eta, nahiz eta itsaslapurrek itsasontzia txikitu zuten, azkenean uko egin zion erasoari, eta Penintsulara itzuli ahal izan zen.

1527an, bere semeak, Juan Pérez Iranzuk, S. Blancharten baroiaren ontzi korsarioa harrapatu zuen Siziliaren aurrean. Urtebete geroago, aitak Juan Florin korsario frantziarra eta bi ontzi atxilotu zituen San Bizente lurmuturraren parean. 1534an, Karlos V.ak itsas-armada bateko kapitain jeneral izendatu zuen, Mediterraneoko kostaldea piratetatik defenda zezan. Alborango batailan aurkitu zuen heriotza, 1540an (bertsio batzuen arabera, 1539ko abuztuaren 7an Castelnovon Bizargorriko ostatuen aurka borrokatzen ari zela preso hartu zuten eta burua moztu zioten).

Karlos V.ak arma ugari eman zizkion leinuaren jatorrizko armarria apaintzeko, guztiak ere bere gerra-arrakastaren oroigarri.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografia Espainiako Errege Historia Akademian.
España cañí

"**España cañí**"  pasodoble espainiarra da, Pascual Marquina Narrok (1873-1948) egina. 1923an plazaratu zuen, "El patronista Cañí" izenburuarekin. Geroago La Argentinitak izenburua aldatzeko eskatu zion Marquinari, "España cañí" proposatuz. *Cañí* hitzak *ijito* esan nahi du, beraz, abestiaren itzulpena "Espainia ijitoa" izango litzateke. Zezenketekin lotutako pieza da. Marquinak José López de la Osa lagunari eskaini zion.

## Ibilbidea 
Hasiera batean musika pieza zen bakarrik. Lehenengo grabazioak Madrilgo Ingeniarien Erregimentuko Bandak egin zituen, eta 1926an Odeon eta Regal zigiluetan argitaratu zen. 1928koa da La Argentinitaren bertsioa. Rondalla Usandizagak, ondoren, 1929an, Victor Recordings zigilurako grabatu zuen pieza. 1931n, Odeon etxean abestutako lehen bertsioa agertu zen, Alfredo Corral Moraledak konposatua; abeslaria Marcos Redondo izan zen eta Odeón Bandaren zuzendaria Antonio Capdevila maisua.

## Hitzak 
### 1931ko bertsioa 
:Siempre fue cañí, poesía en flor,
:esta España de mujeres bellas
:con fuego en los ojos
:que enciende pasión.

:En el Albaicín gitano,
:que es un derroche de luz,
:son las zambras de las cuevas,
:un místico cuadro andaluz.

:El calé y la bailaora
:y el mocito cantaor
:dan a la fiesta andaluza
:mayestático fulgor.

:Fiesta gitana,
:gentil cuadro de España... cañí.

:Admirando a to' lo gitano
:en sus cuadros sin igual,
:Julio Romero evoca
:el ambiente y el cantar.

:Es de España Andalucía
:un crisol de oro y un lindo vergel
:donde palpita la vida
:de ese pueblo hispano que nos vio nacer.

:Ésta es mi España, la tierra más bravía.
:¡España cañí!

### Manolo Escobar abeslariaren bertsioa 
Manolo Escobarrek erabat aldatu zituen hitzak:

:Oye mi cantar.
:Para ti lo eché a volar.

:Para ti, España bajo el sol andaluz,
:cuna de la raza cañí,
:donde hay que beber pa olvidar
:y ser feliz.

:Soy gitano de Graná,
:nacío en el Albaicín,
:un barrio popular,
:tan blanco lo mismo que un jazmín.

:Yo camelo a una mujer,
:gitana también igual que yo.
:Hermosa pa el querer,
:morena de piel y de color.

:Distingo el paladar
:del vino de Jerez,
:las palmas a compás,
:el toro de Mirabrás,
:y el cante de un calé
:por zambra y soleá.

:Tú no sabes lo que te quiero,
:España del alma mía.
:Si me apartan de ti me muero,
:pues vivo de tu alegría.

:Soy cañí porque así me hizo Dios.
:Mi rubí es la luz de mi amor.

:Ay que sí, mira, mira, mírame.
:Yo por tus ojitos no sé lo que hacer.
:Tiene mi reina labios de coral
:que de noche y día quisiera besar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jatorrizko konposizioa.
* Pasodoblearen historia.

## Kanpo estekak
Victorina Durán

**Victorina** **Durán** (Madril, 1899ko azaroaren 12a &ndash; Madril, 1993ko abenduaren 10a) margolaria, jantzien eszenografoa eta diseinatzailea izan zen. Espainaiko Kontserbatorio Nazionaleko Janzkera eta Eszenografiako katedra lortu zuen lehen emakumea izan zen. 1920ko eta 1930eko hamarkadetako surrealismoarekin lotutako abangoardiako margolaria. Argentinan erbesteratu ondoren, Buenos Aireseko Colon Antzokiko zuzendaria izan zen.

Uruguain, Brasilen, Txilen, Alemanian edo Frantzian, besteak beste, egin zituen margo-erakusketak. 

1949an, erbesteratzea hautsi zuen, *Juan Tenorion* Dalírekin lan egiteko, Luis Escobar Kirkpatrickek zuzenduta, Espainiako Antzoki Nazionalean. Handik aurrera, maiz bidaiatuk zuen Europara (bereziki Parisera eta Madrilera). 

1980ko hamarkadan, behin betiko jarri zen Espainiako hiriburuan, eta 93 urte zituela hil zen. 

Epitafioan testu hau ageri da:«*Ez dakit maitatzeari utzi ote nion, hil egin zelako edo hil egin nintzelako, maitatzeari utzi nion».*Bere memorietan hauxe *adierazi zuen:**"lesbianismoko militantzia sutsua, Espainia zahar eta intolerantearen testuinguruan"* 

## Aintzatespenak 
* Victorina Duránen bizitza eta lana aztergai izan dira, eta Sevillako Unibertsitatean, 2018an, Eva María Moreno Lagok *Victorina Durán idazle eta abangoardiako antzerkiko artista* doktore-tesia aurkeztu zuen.
* 2018ko uztailean, “Herstóricas. Historia, Mujeres y Género” eta “Autoras de Cómic” taldeek kultura- eta hezkuntza-izaerako proiektu bat sortu zuten, emakumeek gizartean egin zuten ekarpen historikoa agerian jartzeko eta ez egoteari buruzko hausnarketa egiteko, karta-joko batean oinarrituta. Gutun horietako bat Duráni buruzkoa da.
* 2020ko otsailean, *Elena Fortún* Zentro Dramatiko Nazionalaren antzerki-ekoizpena aurkeztu zen. María Folguerak idatzi eta zuzendu zuen, eta Victorina Durán bigarren mailako pertsonaia gisa agertu zen Lyceum Clubean girotutako eszenetan, Fortunen autore gisa eraikitzeko une garrantzitsu gisa. Ana Mayo aktoreak Victorina interpretatu zuen.

## Bibliografia 
* Peláez Martín, Andrés (2003). Victorina Durán. 
* 
* Huerta, Javier; Peral, Emilio;  Urzaiz, Héctor (2005).  Espasa-Calpe, ed. Teatro español de la A a la Z. Madrid. ISBN 9788467019698. (requiere registro). 
* Herreros, Isabelo (2012). La conquista del cuerpo. Planeta. ISBN 9788408079460. 
* Moreno Lago, Eva (2019). Victorina Durán. A teatro descubierto (Eva Moreno edición). Torremozas. p. 340. ISBN 978-84-7839-805-8. Consultado el 5 de marzo de 2020. 
* Moreno Lago, Eva (2018). «Transitar dos mundos: inventario teatral de Victorina Durán». Acotaciones. pp. 31 -60. ISBN 2444-3948 |isbn= incorrecto (ayuda). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ziza berde-beltz

thumb|Ziza berde-beltza goitik ikusita.

**Ziza berde-beltza** (*Tricholoma sejunctum*) *Tricholomataceae* familiako onddo bat da. Espezie arrunta eta ezaguna da, mingotsa eta, beraz, jangaitza izateaz gain, bere koloreagatik nolabaiteko antzekotasuna izan dezake eraztuna eta bolba dituen *Amanita phalloides* perretxikoarekin.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm arteko diametrokoa, ganbila, gero laua. Limoi-hori edo arre-oliba kolorekoa, normalean arre-hauskara edo arre-oliba koloreko lerro erradialekin. Azal likatsu samarra, distiratsua eguraldi lehorrarekin.

**Orriak:** Tarte handiarekin, zurixkak, batzuetan horixkak. Sabeldunak eta ia libreak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zuria, betea, zilindrikoa.

**Haragia:** Zuria, azalaren azpian horixka, solidoa, irin zaharraren usainarekin. Zapore mingotsa.

**Etimologia:** *Tricholoma* grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, esan nahi du, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Sejunctum* epitetoa berriz latinezko “sejuncts” hitzetik dator eta desberdina, banandua esan nahi du. Hurbileko beste espezie batzuen desberdina delako.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra, oraintsu arte susmagarria.

### Nahasketa arriskua 
Kapelaren koloreagatik *Amanita phalloides* hilgarriarekin nahas dezakegu, baina ez du ez eraztunik ez bolbarik. *Tricholoma portentosum* perretxikoarekin, baina hau ilunagoa da eta oin horia du, jangarri bikaina.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean pinudietan, pagoen eta haritzen azpian ere ateratzen da, oso ohikoa da.

### Banaketa eremua 
Ipar hemisferioaren zati handi batean agertzen den onddoa da. Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Iran, Hego Korea eta Japonia.

## Galeria 

Fitxategi:Tricholoma sejunctum 2.jpg
Fitxategi:Tricholoma sejunctum 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank van der Stucken

**Frank Valentine van der Stucken** (Fredericksburg, Ameriketako Estatu Batuak, 1858ko urriaren 15 - Hanburgo, Alemania, 1929ko abuztuaren 16), belgiar-estatubatuar musikagile eta orkestra-zuzendaria izan zen, AEBetako musikaren bultzatzaile izatearengatik ospetsua.

## Familia 
Gurasoak Jean François van der Stucken eta Sophie Schönewolf ziren. 1852 inguruan Jean François Anberestik AEBetara joan zen, Henri Castro lapurtarrak Texasen sustatutako kolonietara; han ezagutu zuen Sophie, etorkin alemaniarren alaba. Negozioetan arituz, Jean François ("Frank") aberastu egin zen, eta bere arrimura Belgikako senide gehiago ere ekarri zituen (haiek Europara itzulita ere bertan geratuko zirenak). Frank semeak  3 urte zituela Gerra Zibila lehertu zen. Aitak Armada Konfederatuan izena eman zuen, Texas independentzia nahi zuten Hegoaldeko Estatu Batuen parte baitzen. Texasko Zalditeriako I. Erregimentuan zerbitzatu zuen, kapitain gradura ailegatuz, eta 1864an Gillespie Konderriaren Fiskal Nagusi bihurtuz. Baina 1865ean gerra amaitu ostean galtzaileentzat egoera ona ez zela eta, familiak Belgikara itzultzea erabaki zuen.

Jean Françoisek eta Sophiek lau seme-alaba izan zituzten, eleanitzak izan zirenak: jaioterriko ingelesa, aitaren nederlandera eta amaren alemana zekizkiten; gerora, Frankek frantsesez ere ikasi zuen, Flandrian eskola-hizkuntza nagusia zena. Eleaniztasunak bere nazioarteko ibilbidean asko lagunduko zion.

Franken anaietako bat, Hugo (Frederiksburg 1863 - Anberes 1924) "Moulins Van der Stucken" irin fabrikaren jabea izan zen, Anberesko portuan. Hugo van der Stucken Elsa Schwabe alemaniarrarekin ezkondu zen; eta haien alaba bat, Senta, Vicente Ruiz de Arkaute tolosarrarekin; hauen semeetako bat Felix Ruiz de Arkaute espeleologoa izan zen. Garai bertsuan balleterako pieza bat eta orkestra baterako preludio bat ere egin zituen; Benoitek berak  zuzentzen zuen orkestrarentzat egin zuela uste da. Ikasle garaian Van der Stucken eta Jan Blockx lagun minak bihurtu ziren, artista giroan murgilduz: Emile Claus margolaria eta Victor de la Montagne eta Georges Eekhoud idazleak lagun talde berekoak ziren. Lisztek bere lanen kontzertu-sorta bat antolatu zuen Weimarren, 

## Ezaugarriak 
thumb|Hanburgoko hilobia.
Musikagile bezala, Frank Van der Stucken eskola germaniarraren zalea izan zen, Wagnerrena bereziki; honen eta Liszten "musika programatikoaren" eskemak jarraitzen zituen, orkestazio eta koru koloretsuekin. ugari (genero honetan aurkitzen baitzen erosoen). Musikarako testuetan ere nabarmendu zen; askotan alemaniar idazle ospetsuenak aukeratzen zituelarik: Heine, Goethe, Friedrich Rückert...

Fredericksburgeko *Pioneer Garden* delakoan Russ Thayerrek bere omenez eginiko monumentu bat dago, 1999an ezarria.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Real Politik

***Real Politik*** Joseba Tapia euskal folk musikariaren estudioko laugarren diskoa da. 2006an kaleratu zuen diskoa.

"Real Politik" terminoa esamolde alemaniarra da eta "ahal denaren politika" esan nahi du. Izen bereko kanta izan zen diskoaren singlea, eta bertan "politika edo demokraziaren amarrua eta gure politikarien jukutria eta jatortasuna" agerrarazi nahi izan zuten Joseba Tapia eta Koldo Izagirrek. Kantaren leloa da horren erakusgarri:

*Berak ezin zuen ezer egin, ez zen bere eskumenekoa*

*Baina ados zegoen gurekin, doan eman zigun bostekoa*

*Ederra zen aberri lurrina, aldamenean beti ikurrina*

Kanta honetan soilik erabili zuten dance musika-estiloa, "gazte ikuspegia" sartzeko, loopak erabiliz. Gainontzeko kantuek folketik edo bertsolaritzatik edaten dute, eta estilo herrikoiagoa dute. Horien artean, nabarmentzeko modukoa da "Askatasunaz" kantua, Joxe Mari Lopetegiren hitzak musikatuz egina, Espainiako II. Errepublika hasierako Azpeitia eta Azkoitia inguruko giro tradizionalista islatzen duena. Izan ere, Azpeitiko "herriko plazan mitina eman nahi izan zuten Conjunción Republicano-Socialista-ANV koalizioko lau hizlariek epelak hartuta alde egin zuten". Pasaiako errepublikaren aldekoek horrela idatzi zioten Gobernazioko Ministeritzari: "Imposibilitados actuar candidatos, apoderados ni interventores en las elecciones en tan cavernícola región, es absurdo creer pureza sufragio, siendo verdadero héroe quien se atreva a votar candidatura de izquierda". Kanta horren remix bat egin zuen Chill Mafia taldeak, cumbia estiloan, eta bien arteko elkarlana bultzatu zuen.
[thumb|[Joseba Tapia]]
Lan horretan, orokorrean hiru laguntzaile izan zituen: Jonan Ordorika (soinu-teknikaria) Arkaitz Miner (mandolina, biolina, zintzarria, eta ahotsa) eta Jexux Aranburu (pianoa, soinu handia, kurkubita, eta ahotsa). Baina kolaborazio puntualak ere izan zituen: Natxo de Felipe (ahotsa, "Biba Berango"), Mertxe Oliden (ahotsa, "Soldadu sartzea"), Ainhoa Aranburu, Estitxu Eizagirre, eta Maialen Lujanbio, koruetan ("Soldadu sartzea"), Xabier Berasaluze 'Leturia' (zapatak eta kurkubita, "Soldadu sartzea" eta "Madrilgo lagunak"), Mikel Artieda (baxua, "Irla han da"), eta Mikel Azpiroz (laguntzaile teknikoa).

## Bertsioak 
2017an Joseba Tapiak plazaratu zuen *Besamotzak* diskoko kantu gehienak ***Real Politik*** diskotik hartuak dira, gitarra elektrikoarekin "ahaire berriz jantzi" zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Real Politik diskoa Joseba Tapiaren orrialde ofizialean Kantu guzten hitzak, loturak entzuteko...
* Real Politik  Joseba Tapiaren kanta (Joseba Alvarez, Youtube)
Bengt Holmström

**Bengt Holmström** (Helsinki, 1949ko apirilaren 18a) finlandiar ekonomialaria da. 2016 Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen Oliver Hartekin batera kontratuaren teoria egindako ekarpenagatik.

Matematika ikasi zuen Helsinkiko Unibertsitatean eta Stanfordeko Unibertsitatean ikasketak zabaldu zituen. Suediako Ekonomia Eskolako irakasle izan zen Yale Unibertsitatean eta MITen.

Bere ikerketek ziurgabetasuna dagoenean kontratatzeko modua ulertzeko aukera eman zuten.

## Kanpo estekak
Eztei urteurren

**Eztei urteurrena** (edo **ezkontza urteurrena**) ezkontzatik urte kopuru zehatza bete den eguna da. Urtero, ezkontza oroitzeko unea izaten da ezkontideen artean, eta ohikoa izaten da opari bat jasotzea edo ospakizun bat egitea (afari bat jatetxean, adibidez).

Urtemugak pribatuan egin ohi dira, salbu-eta 25, 50 eta 75. urteurrenetan, horietan jai bat egiten baita gonbidatuekin. Ohikoa da, halaber, ezkontideek oroimenezko opari bat jasotzea beren senide eta lagunengandik. Urteurren hauek izen berezia dute:
*Zilarrezko ezteiak (25 urte)
*Urrezko ezteiak (50 urte edo prentsa herrikoian aurki zitekeen.

Herrialdearen edo testuinguaren arabera, aldaera batzuk daude.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Ezkontza

## Kanpo estekak
Łukasz Fabiański

**Łukasz Marek Fabiański** (Kostrzyn nad Odrą, 1985eko apirilaren 18a) poloniar futbolaria da.

Legia Warszawa, Arsenal FC eta Swansea City taldeetan jokatu zuen atezain gisa. 2018tik West Ham United F.C.en jokatzen du. Poloniako futbol selekzio nazionalarekin 56 partida jokatu zituen 2006 eta 2021 artean.
Lea Friedrich

**Lea Sophie Friedrich** (Dassow, Alemania, 2000ko urtarrilaren 7a) txirrindularitzan, pista modalitatean lehiatzen den atleta alemaniarra da, abiadura probetan espezialista.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan bi domina irabazi zituen abiadura proban, zilarrezkoa bakarka eta brontzezkoa taldeka.

## Nazioarteko domina taula 
## Erreferentziak
Juergasmoan

***Juergasmoan*** Tapia eta Leturiaren euskal folk musika taldearen estudioko bigarren diskoa da. 1989an kaleratu zuten diskoa.thumb|Leturia eta Tapia|270x270px"Juergasmoan" terminoa hitz-jokoa da, "juerga-asmoan" (parranda-asmoan) eta "orgasmoan" terminoak iradokitzen dituena. Abestien izenburuetan badira horrelako beste hitz-joko pare bat:  "*Parrandango*" (parranda + fandango) eta "Eromeria" ("erromeria zoroa" edo). 

Lan horretan, laguntzaile talde zabala izan zuten ondoan: Mikel Artieda, Aitor Amezaga, Mixel Ducau, Jose Alberto Batiz, Anjel Valdes... Eta horiekin guztiekin taldearen soinua askoz elektrikoagoa bihurtu zen, trikitiaren ohiko doinuetatik aldenduta.

Kantu gehienak oso herrikoi bihurtu dira. Eragin handia izan dute, urteak joan ahala, soinu joleen eta pandero joleen artean; 2022ko dantzaldietan oraindik ere jotzen ziren hainbat; beste estilotako taldeek berregindakoak... memoria kolektiboaren parte diren kantu eta doinu andana. Hamahiru kantuko bilduma batek denboran honela irautea ez da bat ere ohikoa. 

# *Maitatzen zaitudalako*  (Hitzak: Joxan Ormazabal - Musika: Joseba Tapia) 
# *Stressa*  (Hitzak: Joxan Ormazabal - Musika: Joseba Tapia) 
# *Anbototik Gorbeara*  (Hitzak: Xabier Amuriza - Musika: Joseba Tapia) 
# *Sinistu ezkero*  (Hitzak: Joxan Ormazabal - Musika: Joseba Tapia) 
# *Parrandango*  (Musika: Joseba Tapia) 
# *Arin dabil arin*  (Musika: Joseba Tapia) 
# *Kalejira heavy*  (Musika: Joseba Tapia) 
# *Hik lan eta nik jai*  (Hitzak: Xabier Amuriza - Musika: Joseba Tapia) 
# *Maddalen*  (Hitzak: Joseba Tapia - Musika: Flaco Jimenez) 
# *Festarik festa*  (Hitzak: Tapia eta Leturia - Musika: Flaco Jimenez) 
# *Besamotza*  (Hitzak: Jakoba Errekondo - Musika: Joseba Tapia) 
# *Eromerian*  (Hitzak: Joserra Garzia - Musika: Joseba Tapia) 
# Solferinoko itsua (Herrikoia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Tapiaren orrialde ofiziala
* «Juergasmoan»&#x20;*www.badok.eus*
Emma Hinze

**Emma Hinze** (Hildesheim, Alemania, 1997ko irailaren 17a) txirrindularitzan pista modalitatean lehiatzen den atleta alemaniarra da, abiadura probetan espezialista. Olinpiar dominaduna da.

## Ibilbidea 
Pistako Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, sei domina irabazi zituen 2019 eta 2021 urteen artean, eta bi domina Europako Pistako Txirrindularitza Txapelketan, zilarra 2019an eta brontzea 2018an.

### Olinpiar Jokoak 
2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen taldekako esprint proban zilarrezko domina lortuz Lea Friedrichekin batera.

2024ko Udako Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, taldekako abiadura proban brontzezko domina lortuz (Pauline Grabosch eta Lea Friedrichekin batera).

## Nazioarteko domina taula 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Seine (abestia)

**"La Seine"**, euskaraz "Sena ibaia", Vanessa Paradis eta Matthieu Chedid bikoteak abestutako abestia da. Lana 2011ko ekainaren 27an plazaratu zen eta arrakasta handia izan zuen. Abestia Matthieu Chedidek idatzi eta konposatu zuen *Un monstre à Paris* filmarako. Vanessa Paradisen 29. single diskoa izan zen.

## Bideoklipa 
Abestiaren bideoklipa Bibo Bergeronek egin zuen eta 2012ko Victoires de la musique sarietan bideoklip onenaren saria eskuratu zuen.

## Bertsioak 
Abestiak bertsio batzuk ezagutu ditu:
* 2015ean: Joseph Chedidek zuzenean eta, ondoren *Louis, Matthieu, Joseph et Anna Chedid* musika-diskoan jaso zuen.
* 2015ean: Vanessa Paradis Sean Lennonekin grabatu zuen filma Ingalaterran aurkezteko.
* 2013an: Matthieu Chedidek bere biran abestu zuen. 
* Scala and Kolacny Brothers abesbatzak abestu du eta *Et si on était des anges* albumean grabatu zuen.

## Abesti homonimoa 
"La Seine" izenburua Flavien Monodek (hitzak) eta Guy Lafargek (musika) osaturiko abesti baten izenburua izan zen lehenik, Renée Lamyk sortua eta Pathé zigiluak 78 rpm disko batean banatua. 1948an Deauville Abesti saria irabazi zuen. Lina Margy, Joséphine Baker, Jacqueline François, Maurice Chevalier eta Colette Renardek ere abestu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Abestia filmaren irudiekin You Tuben.
* :Abeslarien bertsioa You Tuben.
* :Abestiaren hitzak.
Daria Xmeliova (txirrindularia)

**Daria Mikhailovna Xmeliova** errusieraz **Дарья Михайловна Шмелёва** (Mosku, Errusia, 1994ko urriaren 26a) txirrindularitzan, pista modalitatean lehiatzen den atleta errusiarra da, taldekako abiadura probetan eta erlojupekoetan espezialista.

## Nazioarteko domina taula 
## Erreferentziak
Kirats-ziza hori

**Kirats-ziza horia** (*Tricholoma sulphureum*) *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Erraz identifika daitekeen espeziea da, duen gas usain desatsegina kontuan hartzen bada; honek *Tricholoma* eta *Cortinarius* espezietatik bereizteko aukera ematen du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm arteko diametrokoa, sufre-horitik hori-berdexkara, oliba-antzeko edo arrexka  tonuekin erdian, baina ez beti; ganbila, batzuetan titiduna, baina sarri hondoratu samarra. Azala hasieran zetaduna, gero ile gabea, matea.

**Orriak:** Hori-sufre edo hori-berdexka kolorekoak, nahiko tarterekin, lodiak, oso eskotatuak eta orritxo ugarirekin.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** 6 – 10 x 0,6 – 1 cm-koa, hori-sufre kolorekoa, garaia, bihurri samarra, zilindrikoa, luzetara marratua eta pixka bat haritsua.

**Haragia:** Nahiko mehea, hori edo hori-berdexka kolorekoa, argien gas usain handikoa eta desatsegina.

**Etimologia:** *Tricholoma* grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Sulphureum* epitetoa berriz latinetik dator, “sulphureus” hitzetik eta sufre kolorea esan nahi du. Koloreagatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa den susmoa dago. Baztertu egin behar da. Gas usain nazkagarria nahikoa da ez kontsumitzeko.

### Nahasketa arriskua 
Antzeko ezaugarriak dituen *Tricholoma bufonium* perretxikoarekin, baina honek kapela marroixka edo lehoi kolorekoa du. Autore batzuentzat *Tricholoma sulphureum*-aren aldaera bat da. *Tricholoma auratum* perretxikoarekin, baina hau handiagoa da, irin usaina du eta haragia zuria du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hostozabalen eta koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Asiako iparraldea, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catherine Spaak

**Catherine Spaak** (Boulogne-Billancourt, 1945eko apirilaren 3a - Erroma, 2022ko apirilaren 17a) Frantzian jaiotako belgikar-italiar aktorea izan zen. Bere ibilbidearen zatirik handiena Italiako zineman egin zuen.

## Filmografia 
* *Sweet Deceptions* (1960) 
* ''Il carro armato dell'8 settembre* (1960) 
* *Le Trou* (1960)
* *Crazy Desire* (1961) 
* *Three Faces of Sin* (1961) 
* *Il Sorpasso* (1962) 
* *Of Wayward Love* (1962) 
* *Eighteen in the Sun* (1962) 
* *The Girl from Parma* (1963) 
* *The Empty Canvas* (1963) 
* *The Warm Life* (1963) 
* *Three Nights of Love* (1964) 
* *Weekend at Dunkirk* (1964) 
* *Circle of Love* (1964) 
* *Made in Italy* (1965) 
* *The Man, the Woman and the Money* (1965) 
* *L'armata Brancaleone* (1965)
* *Break Up* (1965) 
* *Madamigella di Maupin* (1966)   
* *Adultery Italian Style* (1966) 
* *Hotel* (1967) 
* *A Complicated Girl* (1968) 
* *The Libertine* (1968) 
* *If It's Tuesday, This Must Be Belgium* (1969) 
* *Diary of a Telephone Operator* (1969) 
* *The Cat o' Nine Tails* (1971) 
* *Ripped Off* (1972) 
* *Cause of Divorce* (1972)
* *Story of a Cloistered Nun* (1973) 
* *Dear Parents* (1973) 
* *My Darling Slave* (1973) 
* *La via dei babbuini* (1974) 
* *Take a Hard Ride* (1975)  
* *Febbre da cavallo* (1976)   
* *Per vivere meglio, divertitevi con noi* (1978)  
* *Catherine and I* (1980)  
* *Sunday Lovers* (1980)  
* *The Precarious Bank Teller* (1980)  
* *Miele di donna* (1981)
* *Claretta* (1984)  
* *Secret Scandal* (1989)  
* *Une famille formidable* (TB, 1993)
* *Alice* (2010)
* *Zen'' (TB, 2011)

## Kanpo estekak
Asaben gurtza

'' aldarea, non arbasoak gurtzen diren]]
**Asaben gurtza** edo **arbasoen gurtza** zenbait erlijiok egiten duten praktika da, hil diren familiako kideek (arbasoek) bizitza berri bat duten, munduko arazoez arduratzen diren eta bizidunen zoriari eragiteko gaitasuna duten sinesmenean oinarritzen dena.

Kultura guztiek maite dituzten pertsonen heriotzari esanahi errituala ematen diote. Gurtzaren helburua arbasoen existentzia berrian ongizatea eta bizidunekiko jarrera ona bermatzea da, eta, batzuetan, mesede edo laguntzaren bat eskatzea. Arbasoen gurtzaren funtzio soziala familia-balioak lantzea da, hala nola, seme-alaben errukia, familiarekiko leialtasuna eta leinuaren jarraitutasuna.

Kultura guztientzako praktika unibertsala da, modu esplizituagoan edo ez hain esplizituagoan; arbasoenganako gurtza konplexutasun sozial, politiko eta teknologikoko edozein mailatako gizarteetan dago, eta garai modernoetan hainbat erlijio-praktiken osagai nabarmena da. Bereziki funtsezkoa da Afrikako hainbat erlijiotan- animismotik hasi eta Bwiti errituetaraino- eta konfuzianismoan, non "seme-alaben erruki" dioten.

Kultura gehienentzat, arbasoen praktikak ez dira jainkoen gurtzak bezalakoak. Tokiko tenplu batean pertsona batek jainko bat gurtzen duenean, espiritu boteretsuak berma dezakeen faboreren bat eskatzeko da. Gaingiroki mintzatuz, hala ere, arbasoen gurtzaren helburua ez da mesedeak eskatzeko, baizik eta norberaren seme-alaben betebeharra betetzeko. Batzuek beren arbasoek beren ondorengoek hornitu behar dituztela uste dute. Beste batzuek ez dute uste arbasoak beren ondorengoek haiengatik egiten dutenaz kezkatuta daudenik, baizik eta seme-alabekiko errukiaren adierazpena dela garrantzitsuena. Berdin litzaioke arbasoak eskaintzen zaiona jasotzen duen ala ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastasia Voinova

**Anastasia Sergeievna Voinova** (errusieraz Анастасия Сергеевна Войнова, Tula, Errusia 1993ko otsailaren 5a) txirrindularitzan, pista modalitatean lehiatzen den atleta errusiarra da, abiadura eta erlojupekoetan espezialista.

2014 eta 2021 urteen artean, 12 domina irabazi zituen Pistako Txirrindularitzako Munduko Txapelketan, eta, 2012 eta 2021 urteen artean, 21 domina Europako Pistako Txirrindularitza Txapelketan.

## Nazioarteko domina taula 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pertsonaganako kultu

en monumentua Piongiangen.]]
**Pertsonaganako kultua** buruzagi edo lider karismatiko bat gehiegi adoratzea eta lausengatzea da, batez ere estatuburu bat denean.

Terminoa (Nikita Khrustxovek 1956an Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren XX. Kongresuan egindako hitzaldi batean kontzeptu gisa sortua) gizarteko edo politikako lider karismatikoen irudiak dimentsio ia erlijioso edo sakratuetara igotzea da. Erregimen totalitarioetan, buruzagi gorena gurtzeko modu bat izaten da askotan.

Oso esparru historiko eta politiko zehatzean dagoen kontzeptu bat denez, ez da beharrezkoa horrekin antzinako fenomenoak deskribatzea, hala nola egiptoar faroiaren gurtza edo Erromatar Inperioko Zesarren estatu-kultua (K. a. 46). C.), nahiz eta Iosif Stalinek tipifikatutako dinamika berean aipa dezakegun, hala nola Alemania nazia Adolf Hitlerrekin.

Nolanahi ere, ordutik hona, bere ezaugarrietako batzuk partekatzen dituen buruzagi edo agintari bati akusazioz edo gutxiespenez erabiltzen zaio.

Agintariak hainbat titulu eta ohore ematen dizkio bere buruari, besteak beste, "meritu onekoa", "jeneralisimo" edo "txit gorena".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2007ko Bizkaiko Bira

**2007ko Bizkaiko Bira**, Bizkaiko Bira XXVII. ekitaldia izan zen. Sopelan abiatu zen, 2007ko uztailaren 4ean. 7 laguneko 18 taldek parte hartu zuten eta, guztira, 549,7 km egin zituzten, 5 etapatan.

El Correo aldizkariak eta BBK babestu zuten ekitaldi hau eta Bilbovision telebistak ordu beteko eguneko laburpena eman zuen.

## Taldeak 
* Alfus-Tedes
* Andalucia-Caja Sur
* Bidelan-Kirolgi
* Cafes Baque
* Wurth
* Caja Rural
* Lizarte
* Spiuk-ECP
* Seguros Bilbao
* Sauniel Duval
* Suminan-Klopad
* Supermercados Froiz
* Azpiru-Ugarte
* Ditec-Costa Dourada
* Telcom
* Lokomotiv
* Wallonie Sports

## Etapak 
# Sopela-Sopela (131,7 km)
# Megapark-Megapark (115,2 km)
# Gorliz-Gorliz (146,5 km)
# Mungia-Mungia (10,6 km)
# Bilbao-Bilbao (145,7 km)

## Sailkapen nagusia 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak