open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1977ko Nafarroako Sari Nagusia

**XI.** Nafarroako Sari Nagusia Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1977ko apirilaren 11n, astelehena, jokatu zen.

Ibilbidea 208 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Lezaun, Etxauri eta Lezaun beste bitan.

Irteerako 46 parte hartzaileetatik, 15 baino ez ziren helmugaratu, eguraldi txarra zela eta. Garailea Vicente López Carril espainiarra izan zen, Lizarrako helmugara bakarrik heldu zelarik; bigarren sailkatua José Enrique Cima taldekidea izan zen.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igai

**Igai** Arabako mendebaldeko herri bat da. Añanako kuadrillan dago, Erriberabeitiko udalerrian.

## Izena 
Historian zehar, izenaren hainbat forma dokumentatu dira: *Igahigi*, (1025); *Ygayegui*, (1257); *Higahegui*, (1294); *Ygay*, (1742). Euskaltzaindiaren azken erabakiak *Igai* forma hobesten du.

## Demografia 
## Inguru naturala eta kokapena 
Herrira heltzeko, A-2622 errepidean hasten den herri errepide bat hartu behar da.

## Ondasun nabarmenak 
* Igai herritik gertu, historiaurreko hainbat aztarna aurkitu dira.
* San Roman eliza

## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Añanako Kuadrilla

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santimamiñeko bultzagailua

**Santimamiñeko bultzagailua** hezurrarekin egindako bultzagailu bat da, Madeleine aldian egina. Bizkaiko Santimamiñe kobazuloan aurkitu zen. Dekoratutako pieza bat da, orein baten buruarekin alde batean, eta gurutze formako irudiekin beste aldean.

## Kobazuloa 
Kortezubiko Santimamiñeko koba Bizkaiko historiaurreko benetako ikurra da, hala bertan bisonte eta zaldien Madeleine aldiko santutegia dagoelako, nola aspaldi aurkitu zutelako. 1916an ume talde bat zulotzarrean sartu eta pinturak aurkitu zituen; handik gutxira oso argi geratu zen kobazuloan bertan hainbat okupazio-maila adierazten zirela. 1918 eta 1926 urteen artean euskal arkeologiaren aitzindari Telesforo Aranzadi, Jose Migel Barandiaran eta Enrique Egurenek hondeaketak egin zituzten.

## Bultzagailua 
Bultzagailua 1923 urtean egin ziren indusketa lanetan aurkitu zuten. Hari eusten zion topea kokatuta zegoen muturra baino ez da artatu. Orein adarrez eginda dago eta bertan grabatu batzuk identifika daitezke: izar itxurako bi zeinu eta beste figura bat, identifikatzeko zailagoa, animalia baten burua izan litekeena, beharbada zaldi bat. Pieza txikia da, 8 zentimetro luze eta zentimetro bateko diametrokoa.

Haren funtzionamenduaren oinarria oso erraza zen: berariazko funtsa palanka eragina zen, eusteko euskarri baten bidez xabalina bat jaurtitzeko erabiltzen zena. Jaurtigaiarekin lortzen zen distantziaren faktorerik behinena indar fisikoa zen eta, horrekin batera, bultzagailuaren gainean xabalina orekan edukitzeko trebezia. 

Mekanismoa oso sinplea izan arren, abantaila asko ekarri zituen bere aurreko ehiza sistemekin erkatuta, ordu arte erabiltzen zituzten lantzak jaurtitzeko aukera bakarra besoaren indarra zelako. Alde batetik, saihestu egiten zen ehiztariaren eta animaliaren arteko aurrez aurreko borroka, hil nahi ziren animalia batzuen kasuan oso arriskutsua zelako. Beste alde batetik, distantzia batetik ehizan egiteko aukera ematen zuen eta, horren ondorioz, aurretiaz jokatzekoa. Hau da, ez zen beharrezkoa animaliarengana hainbeste hurbiltzea eta, beraz, animaliak ez zuen hain erraz gizakiaren presentzia igartzen eta ehiztariek errazago izaten zuten animalia horiek ehizatzea.

Europako Izotz Aroan zehar hasierako bultzagailu horiek Solutre Aldia (gutxi gorabehera duela 17.000 urte) izenarekin ezagutzen den kulturaren azken faseetakoak izan ziren, baina asko ugaritu ziren Madeleine Ertainean (duela 14.000 urte); orduan dekoratu ere egiten zituzten, benetako arte lanak sortuz. Ezin da esan ez zituztela horren aurreko uneetan erabiltzen, edota aztarnarik utzi ez duten gai galkorrak erabiliz egiten ez zituztenik (zurezkoak); beraz, ezin dugu erreminta horren jatorri zehatzik eman.
thumb|Bultzagailu baten bidez, jaurtigailua nola botatzen den erakusten duen marrazkia.
Paleolitikoko bultzagailu gehienak Frantziako Pirinioetako kobetan aurkitu dituzte eta, toki horretan baino gutxiago, Dordoina eta Erdialdeko Europan. Kantauri Itsasoko ertzean aurkikuntzak oso gutxi izan dira. Santimamiñekoaz gain, El Castillo, La Garma edo El Mirón kobetan aurkitu direnak azpimarratu behar dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Vilardebó

**Pedro Vilardebó Vila**, (Santa Eulàlia de Ronçana, 1953ko urriaren 16a - 2004ko urriaren 22a) txirrindulari kataluniarra izan zen, profesionala 1977tik 1981era

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Pedro Vilardebó - *Sitiodeciclismo.net*
Gorputz (biologia)

[thumb|250px|[Leonardo da Vinciren *Vitruvioren gizona*, XV. mende amaierakoa.]]
[thumb|250px|[Giza gorputza]]

**Gorputza** izaki bizidunetan, izaki baten atal fisikoa da. Gizakien kasuan, bereziki, arimarekin, nortasunarekin eta portaerarekin lotu egin da mendeetan zehar. Animalia osatzen duen materia organikozko multzoa eta gizaki edo animalien enborra da. Zenbait testuingurutan, baliteke gorputzaren azaleko zati bat, ilea adibidez, ez hartzea haren zatitzat, ezta atxikita dagoenean ere; gauza bera balio du substantzia iraitzgarrietarako (pixa, izerdia, kak). Oro har, landare batek ez du gorputzik.

"Gorputza" hitza askotan erabiltzen da itxurarekin, osasunarekin eta heriotzarekin lotuta. Hildako pertsona baten gorpuari hilotz edo gorpua deitzen zaio.

Giza gorputza, funtsean, buruak, enborrak eta gorputz-adarrek osatzen dutela esaten da. Egia esan, giza gorputza askoz konplexuagoa da, kategorizazio horretan ez baitira barne organoak sartzen, adibidez.

Gorputzen eta horien egitura-ezaugarri espezifikoen azterketaz arduratzen den biologiaren adarra, morfologia izenekoa da. Gorputzaren portaeraren azterketari anatomia esaten zaio. Anatomia biologiarekin lotzen da, naturarekin eta izaki. Anatomia gorputzaren egituraz ehunena baino maila altuagoan arduratzen den morfologiaren adar bat da.

Anatomiak lotura estua du ehunen egitura aztertzen duen histologiarekin, bai eta banakako zelulen egitura eta funtzioa aztertzen dituen zitologiarekin ere. Horietatik abiatuta eraikitzen dira aztertutako makroorganismoaren ehunak eta organoak. Oro har, anatomiak, histologiak, zitologiak eta enbriologiak morfologia bat irudikatzen dute. Azkenik, 
organismo baten funtzioen eta mekanismoen azterketa fisiologia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfredo Nobre da Costa

**Alfredo Jorge Nobre da Costa** (Lisboa, 1923ko irailaren 10a – *ibidem*, 1996ko apirilaren 1a) portugaldar ingeniari eta politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1978ko abuztuaren 29tk azaroaren 22ra.

Lisboako Institutu Nazional Teknikoan ingeniaritzan graduatu zen. Politikan zentro-ezkerreko independente moderatua zen. António Ramalho Eanes presidenteak lehen ministro izendatu zuen 1976ko hauteskundeekin hasitako lau urteko legealdia amaitzeko. Independenteen gobernu bat izendatu zuen, baina ez zuen Batzarrean gehiengoa lortzea lortu eta dimisioa aurkeztu zuen.
Hai Yan

**Si Haiyan**, ezagunagoa **Hai Yan** izenez (Beijing (Pekin), Txina, 1954ko azaroaren 7a) txinar ekintzailea, idazlea, gidoilaria eta ekoizlea da. *My Mother is a Belly Dancer* eta beste hainbat ekoizpenetan lan egin du. 

## Ibilbidea 
Oro har, Txinako gidoilari ezagunenetakotzat hartzen da, eta haren istorioak pelikuletan eta telebistako telesailetan egokitu eta berregin dira. Hai Yanek maiz nahasten ditu krimen/detektibe elementuak eta maitasun istorioak. Bera eta Zhao Baogang (kasurik txarrenean), bere moldaketa asko zuzendu zituztenak, "Jacobsek egindako gazte dramen sinonimo" bihurtu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1976ko Nafarroako Sari Nagusia

**X.** Nafarroako Sari Nagusia Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1976ko apirilaren 18an, igandea, jokatu zen.

Ibilbidea 201 kilometroko luzera izan zuen eta hiru mendate igo ziren: Huitzi, Urbasa eta Erreniega.

Irteerako 60 parte hartzaileetatik, 25 baino ez ziren helmugaratu. Garailea Jose Nazabal gipuzkoarra izan zen, Lizarra ondoko Iratxe turismoko guneko helmugara bakarrik heldu zelarik; bigarren sailkatua Andrés Oliva taldekidea izan zen.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Jauregi

**Mikel Jauregi Letemendia** (Zarautz, 1974 - ) euskal politikari jeltzalea da. 2024ko ekainaren 25etik aurrera Eusko Jaurlaritzako Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun sailburua da, Pradales gobernuan..

## Biografia 
Soziologia lizentziatura ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Ondoren, giza baliabideen kudeaketan masterra (*MSc in HR management*) egin zuen London School of Economicsen (1999-2000). 

Energiaren sektorean garatu du bere ibilbide profesionala, PwC (2000-2002), British Petroleum (2002-2022) eta Centrica (2023-2024) enpresetan aritua da.

## Bizitza pertsonala 
1999 urtetik Londresen bizi da bere familiarekin. 2024tik Londres eta Bilbo artean ibiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konposatu ase eta asegabeak

Kimikan atomoek molekuletan dituzten loturak *ase* eta *asegabe* gisa defini daitezke eta horren arabera **konposatu ase edo asegabeak** izango dira.

Konposatu aseek, karbono-atomoen arteko lotura guztiak bakunak dituzte. Ondorioz, ez dute adizio-erreakziorik pairatzen. Konposatu asegabeek, ordea, lotura bikoitzak edo hirukoitzak dituzte eta ondorioz, puntu horretan adizio-erreakzioak jasan ditzakete.

Kimika organikoan alkanoak konposatu aseak dira eta alkenoak, alkinoak eta eraztun aromatikoak asegabeak.

## Asegabetasun-maila 
Konposatu organiko askotan lotura ase eta asegabeak egoten dira. Lotura asegabeen kopurua asegabetasun-mailak ematen du. Konposatu baten asegabetasun-maila formula baten bidez kalkulatzen da:

{\displaystyle \mathrm {DU} ={\sum n_{i}(v_{i}-2) \over 2}+1}

Non *ni* den *vi* balentzia duten atomoen kopurua.

Hala ere, asegabetasuna erresonantzia magnetiko nuklearrez, masa-espektrometriaz eta infragorrizko espektroskopiaz muga daiteke edo bromo-zenbakia edo iodo-zenbakia neurtuta.

## Kimika organometalikoa 
Kimika organometalikoan konplexu bat asegabea dela esaten da 18 balentzia-elektroi baino gutxiago baditu, ondorioz, oxidazio-adizio bat izan dezake edo beste estekatzaile bat koordina dezake. Katalizatzaile askoren ezaugarria da asegabetasuna. Kontrara, koordinazioaren ikuspegitik aseak diren konposatu organometalikoak ez dira, oro har, katalizatzaileak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iodo-zenbaki

Kimikan, **iodo-zenbakia** edo **iodo-indizea** da konposatu asegabe batek denbora jakin batean absorbatzen duen iodo kantitatearen neurria. Konposatu edo disoluzio baten asegabetasun-maila neurtzeko erabiltzen da neurri hori. Bromoa ere helburu berarekin usa daiteke eta, kasu horretan, bromo-zenbakia neurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bromo-zenbaki

Kimikan, **bromo-zenbakia** edo **bromo-indizea** da konposatu asegabe batek denbora jakin batean absorbatzen duen bromo kantitatearen neurria. Konposatu edo disoluzio baten asegabetasun-maila neurtzeko erabiltzen da neurri hori. Iodoa ere usatzen da helburu berarekin eta iodo-zenbakia neurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Encarna Furundarena Goenaga

thumb|298x298px|Saturrarango emakumeen kartzelaren oroitarria
**Encarna Furundarena Goenaga** (Mutriku, Gipuzkoa, 1919 - 2014ko abenduaren 29a) Saturrarango emakumeen kartzelara bisitan eta janaria eramatera joaten zen emakumea izan zen. 36ko Gerra hasi zenean, Loretxu tabernan zegoen lanean, 20 urte zituen.

## Bizitza 
Igandero joaten zen Saturrarango Emakumeen Kartzelara bertan preso zegoen Ana Ariasi jatekoa ematera. Aste guztirako janaria eramaten zion. Gehienbat latako janaria izaten zen. Ana Arias, jostuna zen eta Encarnak hariak eta materiala eramaten zizkion, janariaz gain. Amabitxi izateko proposamena Teodorok egin zion, aitabitxi izan zenak. Encarna ez zen izan herrian amabitxi bakarra, beste emakume batzuk ere izan zuten seme edo alaba besoetakoren bat. 

Igandero joaten zen arren, Enkarnak presoak Saturraranera nola eramaten zituzten ez zuen inoiz ikusi. Loretxu tabernara soldadu italiarrak, alemanak, nafarrak, galiziarrak joaten ziren, baina ez zuen jakimin hori asetzeko aukerarik izan.

Saturrarango kartzelako atezaina Teo deitzen zen Tetuan izeneko baserrikoa jatorriz. Teodoro ordea, kartzelako errekadista zen. Presoak atera zituzten arte, kartzelara bisitan joaten zen. Espetxealdia amaitu ondoren preso egondako emakume batzuk Mutrikun gelditu ziren bizitzen: (Mari, Carmiña, Juana "kastellania", Felipa "kastellania"...) Mutrikun gelditu ziren bizitzen.

Gerra garaian, beldurraren eraginez, ezkutuan hitz egiten zen, Encarnak gogoan zuen Pura Apalegi, alkatearen emazteak, irratian entzundakoak kontatzen zituela herrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Bankuaren eraikina (Melilla)

**Espainiako Bankuaren eraikina** estilo arrazionalistako eraikina da, Melilla hiri espainiarrekoa, eta Doctor Pagés Klinika Militarra hartzen du.
Melillako Espainia plazan dago eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren parte da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
1913ko otsailean ireki zituen ateak Espainiako Bankuaren lehen sukurtsalak, 1911n Melillako Merkataritza Ganberak eskatuta; geroago, Juan de Zavala Laforak, 1935ean, bere egoitza hartzeko eraikin bat diseinatu zuen. 1944ko ekainaren 22an amaitu zen eta 1944ko uztailaren 18an inauguratu zen. Urte hartan itxi egin zuten, gastuak murrizteko, eta gaur egun Klinika militarra da.

## Deskribapena 
Oinplano poligonala du, trapezio laukizuzena, Espainia plazaren kurbadurari egokitua; beheko solairua du, eta, han, erdiko atondo bat, zutabeekin, eta, haien artean, erakusmahaiak, marmolez estalitako hormak eta argizuloa, eta hiru solairu beheko solairuaren gainean.

Marmolez eraikitako fatxadatik erdiko ataria gailentzen da, sarrerako atera ematen duten lau mailako harmailadia, burdinazkoa eta erdi-puntuko arku batean, eta balkoia bermatzen duten zutabeak dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marte Lasarte

**Marte Lasarte** 2024. urtean Donostian sortutako pop elektroniko musika taldea da.

## Historia 
Skakeitan taldea desegin zenean Pello eta Borjak talde berria osatu zuten. 2024ko otsailean aurreneko singlea zabaldu zuten, "Basamortua" izenekoa. Alex baterian eta Lore Nekane baxuarekin gehitu zitzaizkien eta apirilean "Marte Lasarte" taldearen izen bera duen bigarren singlea atera zuten. Udazkenean iritsi zen aurreneko diskoa, *Ez da besterik* izena duena.

## Diskografia 
* *Ez da besterik* (2024, Balaunka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chick flick

thumb|"27 Dresses" *chick-flick* filmaren estreinaldia.
***Chick-flick*** slang termino bat da, zinema erromantikoko azpigenero baterako erabilia, eta batez ere emakumeak erakartzeko diseinatua. Mota honetako film asko emakumeei zuzendutakoak izan daitezkeen arren, *chick-flick* normalean oso emozionalak diren filmei buruz hitz egiten denean bakarrik erabiltzen da, edo pertsonen harremanetan oinarrituta dauden gaiei buruz hitz egiten denean (nahiz eta ez izan nahitaez erromantikoak, beste gai asko presente egon baitaitezke). Normalean, San Valentin egunean, edo data horietatik gertu, *chick-flick* asko estreinatzen dituzte.

Emakumeak bereziki erakartzeko diseinatutako filmen kontzeptua zinemaren hasieratik egon da, eta beste batzuek lagunarteko terminoetan ezagutu dute, "emakumezko filmak" barne.

## Kritika 
*Chick-flick* esaldiak hainbat erantzun negatibo sortu ditu komunitate feminista modernoaren aldetik. *Chick* hitza 1970eko hamarkadako emakumeen askapen mugimenduaren gailurrean emakumeei zuzendutako iraintzat hartu zuten. *Chick* hitza emakumeak gutxitzeko asmoz erabiltzen zuten, haurren antzera, izaki delikatu eta bigun gisa, gizonen babesaren premian. Bere burua *chick* izateak berehalako ezezko erantzuna du emakume eta feminista askorentzat.

## Adibide nabarmenak 
 ''Breakfast at Tiffany's* (1961) filmean, *chick flick'' generoko lehen filmetako bat]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Cantalicekoa

**Felix Cantalicekoa** (;Cantalice,  &ndash; Erroma, 1587ko maiatzaren 18a) Anaia Txiki Kaputxinoen Ordenako italiar elizgizona izan zen. 1712an santu izendatua, haren jaieguna maiatzaren 18an ospatzen dute..

## Bizitza 
Felice Porri nekazari familia batean jaio zen, Cantalicen, Rietiko haranean. Hamabi urterekin Tullio Piccarelli izeneko gizon batenean artzain gisa hasi zen lanean. Mutikoa pietateagatik eta isiltasunarekiko maitasunagatik nabarmentzen zen. Sarritan aparte egotea aurpegiratzen ziotenez, honela erantzuten zuen: "Zer, santu egin behar gaituzte!".

Tradizioaren arabera 1543an mirariz salbatu zen lan-istripu baten ondorioz, kaputxinoen etxean sartu zen. 1543 bukaeran, Anticoli di Campagnako komentuan sartu zen. 1545eko maiatzaren 18an, San Giovanni komentuan jantzi zuen bere abitua, eta han egon zen 1547 arte.

Lau urte geroago, Erromara bidali zuten, San Niccolo de Portiis komentura, anaia lego gisa, eta kargu horretan jardun zuen hil arte. Bertan, garai hartako hainbat pertsonaia handiren lagun egiten da, hala nola Karlos Borromeo eta, batez ere, Filipe Nerirena, zeinen ideiak partekatzen baitzituen. Bere austeritate, karitate eta hitz-jario barregarriengatik egin zen ospetsu. 1580an, izurriteak Erroma jo zuenean, udalak txiroen alde dirua biltzeko agindua eman zion.

1587an hil zenean, erromatar herriak berehala eskatu zuen bere kanonizazioa. Anaia Txiki Kaputxinoen ordenako lehen santua, ordena horretako apaizak ez diren anaien patroia da. Bere gorputza berari eskainitako kapera baten aldarearen azpian dago, Santa Maria della Concezione dei Cappuccini elizan, Erroman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaur Egungo Artearen Galiziako Zentroa

**Gaur Egungo Artearen Galiziako Zentroa** (**CGAC**; ) Santiago de Compostelan dagoen arte-museoa da, arte-sorkuntza garaikidearen joerak eta korronteak erakutsiz, gozatuz eta ezagutuz Galiziako kultura sustatzea helburu duena. CGAC Galiziako Autonomia Estatutuaren 27. artikuluaren 19. paragrafoaren babesean eta 308/1989 Dekretuaren bidez sortu zuten. 1993an inauguratu zuten, eta 1995etik aurrera programazio egonkorra izan du.

Álvaro Siza Vieira arkitekto portugaldarrak diseinatu zuen 1988 eta 1993 artean, Galiziako administrazioaren enkargua jaso ondoren. Santiago de Compostelako hiri monumentalaren mugan dago, Santo Domingo komentuaren ondoan dagoen gune batean, Galego Ospetsuen Panteoia eta Museo do Pobo Galego ondoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bachicabo (argipena)

**Bachicabo**, toki izen bat da. Hona hemen izen hori dutenen zerrenda bat.

## Toponimoak 
### Euskal Herrian 
#### Populazioak 
* **Bachicabo**, Arabako herria, Gaubea udalerrian.

#### Mendiak 
* **Bachicabo**, Artzenako mendilerroan dagoen mendi bat, Gaubeako Bachicabo herriaren mendebaldean kokatua.
Pegaki

**Pegakia** oso kirten luzea eta pala oso zabala dituen lanabesa da, masa egiterakoan karea, harea eta ura nahasteko erabiltzen dena. Pegakiaren erabilerak askotarikoak dira. Lur-mugimendu txikietarako erabil daiteke (kabailoiak egiteko, lurra kapazotan kargatzeko, zapalden eraketan banatzeko), baita animalia-jatorriko ongarriak manipulatzeko ere. Meatzaritzan duen erabilera ere dokumentatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Landatzaile

**Landatzailea** edo **landatzeko tresna** nekazaritzako tresna bat da, lurrean zuloak egiteko eta haziak, landareak edo erraboilak jartzeko erabiltzen dena.

Lehen zurez eginak zeuden, eta gaur egun metalezkoak edo plastikozkoak dira. Forma konikoa du, eta kirtenak 45 gradu inguruko angelua osatzen du. Badira pala txikiak balira bezala.

Landatzailearekin landatzeko, zulo bat egiten da lurrean, erremintaren puntarekin presioa eginez, eta lurra lehorregi ez badago, zuloa mantenduko da hazia utzi, landarearen sustraiak kokatu edo zati begetatibo bat utzi ahal izateko.

Erraboilak edo antzeko beste egitura batzuk landatzeko bakarrik, landatzaileak bi pieza mugikor ditu; erraboila landatzailearen barruan jarri ondoren, lurrean sartu eta zuloa egiten dute, erraboila lurperatuta uztearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palar

**Palarra** edo **mozteko pala** Lurrean ebaketa zuzen bat egiteko erabiltzen den pala sendoa; parterre baten mugak markatzeko, landare bat ateratzeko, zuloak egiteko edo lurra ebakitzeko erabil daiteke, adibidez. Era askotako formak izan ditzake: sardearen antza duenetik hasi eta pala itxura dueneraino, baina bi kasuetan lurrean zuzenean eragiteko erreminta zuzena da.

Buztinerako, lehenik eta behin, gainazala marrekin eta kordelekin zatitu behar da, eta ateratako lurra alde batetik bestera pasa. Lokatzarekin egiten den lana, oso astuna denez eta gaur egun zalantzazko erabileratzat hartzen denez, eremu txikietan bakarrik egiten da, baratzetan, esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amazoniar Goardia

**Amazoniar Goardia** edo **Amazoniarrak**, ofizialki **Moja Iraultzaileak**, , Libiako Muammar al Kadafi buruzagia zena babestea helburu zuen emakumezko eliteko bizkarzain talde bat izan zen.  

Taldea 1980ko hamarkadararen hadieran sortua izan zen, Kadafik Libiako estatuburu kargutik dimititu eta Libiako Arabiar Herri Jamahiriya Sozialista Handiaren Irailaren Leheneko Iraultza Handiaren buru bilakatu zenean.
Alejandra Kindelán

**Alejandra Kindelán Oteyza** (Caracas, Venezuela, 1971ko irailaren 12a) venezuelar ekonomialaria eta bankaria da, Espainiako bankuen sektoreko exekutiboa da. 2022an , Espainiako Enpresaburu Elkarteen Konfederazioarena (CEOE) Zuzendaritza Batzordeak —herrialdeko patronalaren elkarte nagusia— erakundeko presidenteorde izendatu zuen. 

## Bizitza 
Caracasen, Venezuelako hiriburuan jaio zen. Kindelan jeneralaren ahaidea da. Erresuma Batuan eta AEBn bizi izan da. Ekonomia eta zientzia politikoetan lizentziaduna da Massachusettseko Wellesley Collegen, eta graduondoko ikasketak ditu IESE Business Schoolen (Madril) eta INSEADen (Fontainebleau).

### Lan ibilbidea 
Washingtongo Munduko Bankuan hasi zuen aholkulari ibilbidea. Geroago, Banco Central Hispano-ko ikasketa sailean sartu zen 1994an, gerora Banco Santanderrekin bat egin zuena. 2001ean, Banco de Santanderreko gai publikoen zerbitzuko arduradun lanetan hasi zen. Santander Argentinako kontseilari izan da, eta 2022an Santander Consumer Financeko kontseilaria da.

2022ko otsailean, Espainiako Bankuen Elkarteko bost banku nagusiek (Banco Santander, BBVA, Sabadell, Bankinter eta Deutsche Bank) patronalaren presidentetzarako hautagai aukeratu zuten, Jose Maria Roldan ordezkatzeko; izan ere, zortzi urtez erakundearen buru izan ondoren, hirugarren agintaldi bati uko egin zion. Hautagaitza Francisco Uria KPMG aholkularitza enpresako bazkideari gailendu zitzaion. Izendapena 2022ko apirilaren 5ean onartu zen. Kindelan patronal horretako bosgarren presidentea eta lehen emakumea izan zen, Rafael Termes, Jose Luis Leal, Miguel Martin eta Jose Maria Roldanen atzetik.

2022ko abenduaren 21ean, Enpresa Erakundeen Espainiako Konfederazioaren (CEOE) Zuzendaritza Batzordeak —herrialdeko patronalaren elkarte nagusia— erakundeko presidenteorde izendatzea erabaki zuen.

2024an, Alejandra Kindelánek, Espainiako Bankuen Elkarteko (AEB) presidenteak, Ecofin aldizkari ekonomikoak emandako «Urteko Finantza» sari ospetsua jaso zuen. Kindelanek finantza-sektorean izan duen ibilbide bikaina eta Espainiako banku-eremuaren garapenari egindako ekarpen ezin baliotsuagoa nabarmendu zituen aintzatespen horrek.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2024ko ‘Urteko Finantzari’ izendatu zuen Ecofinek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enpresa arduratsuak nahi dugun munduarentzat. Women Now. 2021
Marokoren harresia Mendebaldeko Saharan

**Marokoren harresia Mendebaldeko Saharan** Marokok .Mendebaldeko Saharako lurralde okupatuan eraikitako 2.720 km-tik gorako luzera duten zortzi defentsa-harresiren multzoa da. Bunkerrak, hesiak eta Lurreko minak dituen eremu militar bat da, Marokok okupatzen duen lurraldea Fronte Polisarioaren erasoetatik babesteko eta saharar errefuxiatuak lurraldera itzultzea saihesteko helburuarekin eraikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Harresi guztiak zehazki kokatzen diren mapa
* Mendebaldeko Saharako harresia: heriotzaren zelatan
* Saharako harresiak eta nazioarteko komunitatearen axolagabekeria
* Google Maps-en Harresia
* http://removethewall.org/es/new-book-on-the-moroccan-wall-in-western-sahara/
Sociedad Deportiva Tarazona

280px|thumb|Sociedad Deportiva Tarazona.
**Sociedad Deportiva Tarazona** Aragoiko futbol taldea da, Tarazonakoa.

## Historia 
1924an *Sociedad Deportiva Turiaso* sortu zen. Izen desberdinak erabiliz 1965 arte iraun zuen. 1970an *Club de Fútbol Eureka* sortu zen eta 1977an hartu zuen gaur egungo izena.

Ibilbide guztia hirugarren mailan egin ondoren 2020an Bigarren B mailara igotzea lortu zuen. Liga sistemaren berrantolaketan Bigarren Federazioan kokatu zen eta 2023an Lehen Federaziora igo zen.

## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 0
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 1
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 2
* **Denboraldiak 3. mailan**: 21
* **Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn**: 0
* **Ligako posturik onena**: 6.a Bigarren B mailan (2020-21)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Kanpo estekak
Hosto-haizagailu

**Hosto-haizagailua** haizea botaz belar-sailak, bide-ertzak eta inguruak hostoz garbitzeko erabiltzen den makina motorduna da. Hosto-haizagailuak motor elektrikoz edo gasolinaz osatuta egon daitezke. Gasolinaren eredu tradizionalak bi aldiko motorrak zituen, baina lau aldiko motorrekin ere fabrikatu dira. Hainbat hosto-haizagailu mota daude, batzuk eskuko erremintak, motozerra baten antzekoak, eta beste batzuk motxila bati konektatuta. Azken modelo hori ergonomikoagoa da luzaroan erabiltzeko. Unitate handiagoak daude orgatilatan muntatuta, baita propultsatzeko motor propioa dutenak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurutze beltza (Malevitx)

***Gurutze beltza*** 1915ean Suprematismoko artista zen Kazimir Malevitx ukrainiarrak margotutako lana da. *Karratu beltza* eta *Zirkulu beltza*rekin batera triptiko bat osatzen du. Parisko Georges Pompidou Zentroan dago. 1910eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Malevichek bere pinturetan irudikapenaren edozein arrasto baztertu zuen, abstrakzio hutsaren alde egiteko.

## Deskribapena 
Malevitxek koadro honetarako formatu karratua aukeratu zuen. Hondo zuri pergamino baten gainean, gurutze beltz batek mihise osoa hartzen du. Gurutze grekoa da, gurutze kristauen forma ohikoenetako bat, IV. mendetik erabiltzen dena. Gurutze horien ezaugarri nagusia beso guztiak luzera berekoak izatea da.

## Historia 
*Gurutze beltza* 1915ean margotu zuen, baina artistak, Suprematismoko beste obra goren batzuetan bezala, data 1913ra aurreratu zuen. «Pinturen Azken Erakusketa Futurista 12:10» erakusketan erakutsi zen lehen aldiz margolana, egile beraren beste hogeita hemeretzi bat lanekin batera.

1923an, 1924an ospatuko zen Veneziako Biurtekoaren XVI. ediziorako, Malevitxen ikasleek *Gurutze beltza*, *Karratu beltza* eta *Zirkulu beltza*ren bertsio berriak sortu zituzten; horiek gaur egun San Petersburgoko Errusiar Museoaren bildumaren parte dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Pilar Perea Sabater

**Maria Pilar Perea Sabater** (Bartzelona, Katalunia Atonomia Erkidegoa, 1960) katalan filologoa, ikertzailea eta katalan dialektologia eta katalan hizkuntzaren historia irakaslea da. 

## Lan ibilbidea 
Katalan hizkuntzaren historia irakaslea da Bartzelonako Unibertsitatean. Deskribapen linguistikoan, dialektologian eta hitzezko morfofonologian espezializatua da, eta katalan hizkuntzaren historiarekin lotutako azterlanak garatu ditu, baita Antoni Maria Alcover eta Francesc de Borja Moll -en lanari buruzko ikerketak ere. Bartzelonako Unibertsitateak koordinatutako *Hizkuntza-Aldakuntzaren* eta *Gramatika Teorikoko* sare tematikoan parte hartzen du, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoak koordinatuta. Kataluniako atlas informatizatuaren lehen proposamena argitaratu zuen, *“La flexió verbal en els dialectes catalans. Les dades i els mapes *(Hitzezko flexioa katalanetan *Datuak eta mapak*) (2001).*”* 2003an, Premis 31 de desembre. (es) sarietako bat irabazi zuen.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexek egin ditu:
* ''Compleció i ordenació de "La flexió verbal en els dialectes catalans" d'A. M. Alcover i F. de B. Moll (1999)*
* *Complements a "La flexió verbal en els dialectes catalans" (1999)*
* *Els dietaris de les eixides filològiques de mossèn Alcover (2001)*

### Lankidetzan 
* M. Pilar Pera , Tomàs Forteza i Antoni M. Alcover*. Història d'una amistat (1880-1898), Barcelona.* (2007)
* Viaplana, Joaquim; Lloret, Maria Rosa; Perea, Maria-Pilar; Clua, Esteve*, Publicació del CD sobre el COD (Corpus Oral Dialectal), Barcelona.* (2007)
* Emili Boix-Fuster eta Maria Pilar Perea (ed.)*, Llengua i dialectes: esperances per al català, el gallec i el basc, Barcelona.* (2020)
* *Lluís Payrató, Emili Boix-Fuster, Maria-Pilar Perea i Clàudia Pons-Moll (editors), Noves perspectives en lingüística catalana. Passat, present i futur, Barcelona. (2023)''

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2003an, Premis 31 de desembre. (es) sarietako bat irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Curriculuma
Xako

**Xakoa** (hungarieraz: *csákó*; "bisera") kapela militar mota bat da, kono-enbor formakoa eta biseraduna. Askotan feltrozkoa izaten da. Aurrealdean plaka apaingarri izan ohi du, eta luma edo borla bat goialdean.

XVIII. mendean, hungariar husarren uniformearen parte zen. XIX. mendearen hasieratik aitzina, ohikoa bilakatu zen Europako eta Ameriketako armada anitzetako erregimentuetan, askotan bikornioa ordeztuz. XIX. mendearen erdialdetik aurrera, baztertuz joan zen, eta gaur egun, zeremonia-uniforme batzuetan baino ez da erabiltzen. 

Era honetako kapelak erabiltzen dituzte Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Luzaideko dantza taldeetako makilariek.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stade bordelais

**Stade bordelais** Frantziako errugbi taldea da, egoitza Akitaniako Bordele hirian duena. 

Gaur egun emakumezkoen taldea soilik du, gizonezkoen taldeak 2006an C.A. Bordeaux-Bègles Girondekin batu eta Union Bordeaux Bègles sortu baitzuen.

## Historia 
Stade bordelaisen emakumezkoen taldea 2013an sortu zen *Stade bordelais université club* izenarekin eta berehala *Stade bordelais ASPTT* izena hartu zuen.

2018an Lehen mailara igotzea lortu zuen eta azken urteetan nabarmen egin du gora. 2021-22an finalerdiak jokatu ondoren 2022-23 denboraldian lehenengo Liga irabazi zuen finalean Blagnac 27-23 garaituz. Hurrengo urtean bigarren Liga garaipena iristi zen, finalean Romagnati 32-17 emaitzaz irabaziz.

## Uniformea 
## Palmaresa  
* Frantziako errugbi txapelketa (3): 2022-23, 2023-24, 2024-25
* Frantziako Kopa (0): finalista 2024an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Melani García

**Melani García Gaspar** (La Eliana, Valentzia, 2007ko ekainaren 10a) valentziar abeslaria da. Ezaguna egin zen *La Voz Kids* musika saioaren laugarren denboraldia irabazi zuenean eta  Eurovision Junior 2019 jaialdian Televisión Españolaren ordezkaria izan zenean. Azken horretan, azaroaren 24an Gliwicen (Polonia) egin zen eta hirugarren postuan geratu zen 212 punturekin.

## Bizitza 
Melani García Gaspar, jatorri hispaniar-argentinarrekoa da. Valentziako La Eliana herrian jaio eta bizi da. 8 urterekin Unió musical de l'Eliana izeneko herriko abesbatzan hasi zen abesten. Han zegoen Alexia irakaslearekin kantu eskolak ematen aritu zen eta opera maitatzen ikasi zuen, Wolfgang Amadeus Mozart musikagilearen "Due pupille amabili" irakatsi ziotenean. Kantatzeaz gain, biolina jotzen du Melanik, eta pianoa jotzen ikasten. Bestalde, ingelesa menperatzen du, eta, gainera, gimnasta da.

### Abeslari ibilbidea 
#### La voz Kids 
2018an *La Voz Kids* saiora aurkeztu zen. Melendi abeslaria izan zuen coach edo entrenatzaile eta galetan estilo lirikoan abestu zuen. Finalerako, Giacomo Pucciniren Turandot operako Nessun dorma aria aukeratu  zuen eta irabaztea lortu zuen.

#### Eurovision Junior 
2019ko uztailaren 24an, Màxim Huertaren *A partir de hoy* saioan, Melani Eurovision Junior 2019 jaialdian Espainiaren ordezkari izango zela iragarri zen, eta neskak zuzenean jakin zuen. Espainia horrelaxe itzuli zen jaialdi horretara, 13 urtez kanpoan egon ostean. Lau parte hartzeren ostean (2003-2006), hauxe izan zen ordezkaria barne hautua egiten zen lehen aldia. 

2019ko irailaren 20an jakin zen Melanik Espainia ordezkatzeko «Marte» abestia kantatuko zuela, Pablo Morak eta Manu Chaludek konposatu eta ekoitzitako gaia, Melani bera kolaboratzaile izan zuena. Abestia ozeanoetako plastikoen arazoari buruzkoa da, eta pop musika mota barneratu zuen, baina alde lirikoa mantenduta, horixe izan baitzen ezagutzera emateko erabili zuen generoa. 

Melani lau abeslarirekin joan zen jaialdira: Edurne Rodriguez, Yara Diez, Violeta Leal eta Maria Mihali. Santiago Junegos arduratu zen eszenografiaz. Azkenean, hirugarren postuan geratu zen, 212 punturekin.

2024ko azaroaren 16an Madrilen egingo den haurrentzako jaialdiaren 22. edizioak aurkezle  jardungo du Ruth Lorenzo eta Marc Clotetekin batera.

2024an 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eurovision Junior Kantu Jaialdia 2019

## Kanpo estekak
Gülistan Sönük

**Gülistan Sönük** (b. 1993) jatorri kurdua duen politikari turkiarra da, eta 2024ko udal-hauteskundeetan Batmaneko alkatekide aukeratu zuten. Bera da Batman udalerriko lehen emakume alkatekidea.

## Biografia 
1993an jaio zen, Kozluken. Zientzia Politikoetako eta Nazioarteko Harremanetako unibertsitate ikasketak amaitu ondoren, politikan sartu zen. 2019an, Kozluk barrutiko Bekirhan hiriko alkatekide aukeratu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* "Gülistan Sönük: Kudeatzaileak izendatzea herriaren borondatearen aurkakoa da", 2024ko azaroaren 12ko Berria. Orsola Casagranderen eta Kiera Hendersonen artikulua
Verdi antzokia (Trieste)

**Giuseppe Verdi antzoki lirikoa**, , Italiako Trieste hirian dagoen antzoki bat da.Giuseppe Verdi italiar musikagilearen omenezko izena darama.

1801ean inauguratu zuten eta Gian Antonio Selva eta Matteo Pertsch arkitektoek eraiki zuten. 1.300 ikusleentzako edukiera du.
Beverly Hills Cop: Axel F

***Beverly Hills Cop: Axel F*** (euskaraz *Beverly Hillsko Polizia: Axel F*), 2024ko Mark Molloy australiarrak zuzendutako ekintza eta komedia film bat da. Eddie Murphy, Joseph Gordon-Levitt, Taylour Paige, Judge Reinhold, John Ashton, Paul Reiser, Bronson Pinchot eta Kevin Bacon aktoreek antzeztu zuten.

*Beverly Hills Cop* sailaren laugarren filma da eta *Beverly Hills Cop III* filmaren jarraipena.

## Argumentua 
Axel Foley (Eddie Murphy) Detroiteko polizia Beverly Hillsera itzuli berri da. Foleyren Jane Saunders (Taylour Paige) alabaren bizia srriskuan egotean, Foley eta alabak beren aspaldiko lagunak diren Billy Rosewood (Judge Reinhold) eta John Taggart (John Ashton) agenteei laguntza eskatuko diete, denen artean konspirazio bat ere ikertu eta argitara atera beharko dute.

## Aktoreak 
* Eddie Murphy: Axel Foley
* Joseph Gordon-Levitt: Bobby Abbott detektibea
* Taylour Paige: Jane Saunders
* Judge Reinhold:;Billy Rosewood
* John Ashton: John Taggart buruzagia
* Paul Reiser: Jeffrey
* Bronson Pinchot: Serge
* Kevin Bacon: Cade Grant kapitaina
* Mark Pellegrino: Beck
* Nasim Pedrad: Ashley De La Rosa
* Luis Guzmán: Chalino Valdemoro

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
María Luisa Cava de Llano Carrió

**Maria Luisa Cava de Llano Carrió** (Bartzelona, Katalunia, 1948ko maiatzaren 22a) bartzelonar legelaria, abokatua eta politikaria da, eta Eivissa uhartean egin du bere ibilbidea.

## Bizitza 
Zuzenbidean lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean (1966-1971), eta Eivissa uhartera joan zen. 

### Ibilbidea 
Balear Uharteetako Abokatuen Elkargoko ordezkaria izan zen. Alianza Popularreko (AP) militantea lehenik, eta Alderdi Popularrekoa (PP) gero, alderdi horren idazkariordea izan da Balear Uharteetan. 

Beste hainbat kargu politikoren artean, Eivissako udaleko alkateordea (1987-1991), Eivissako Uharteko Kontseiluko lehen presidenteordea eta Ogasun kontseilaria eta Formentera eta Balear Uharteetako Parlamentuko presidenteordea izan zen (1991-1993). 1993an kargua utzi zuen, 1993ko Espainiako hauteskunde orokorretan Eivissa eta Formentera uharteetan diputatu aurkezteko. Eserleku hori 1996ko eta 2000ko hauteskundeetan berretsi zuen.

2005ean Herriaren Defendatzailearen lehen albokoa izendatu zuten. 2010eko uztailaren 1etik aurrera, Enrique Mugica titularra kargutik kendu ostean, jarduneko kargu hori hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Perfil biográfico de María Luisa Cava de Llano y Carrió.
*
Azahara Palomeque Recio

**Azahara Palomeque** (Kordoba, Andaluzia, 1986ko irailaren 5a) kordobar idazlea, poeta eta kazetaria da.

## Bizitza 
Palomeque Kazetaritzan eta Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatu zen da Madrilgo Karlos III Unibertsitatean. Horrez gain, Ameriketako Estatu Batuetan ikasi zuen Portugaldar-brasildar Ikasketa-masterra egin zuen Texaseko Unibertsitatean, Austinen. 2017an, Espainiako eta Latinoamerikako Literaturan doktoratu zen Princetongo Unibertsitatean, espainiarren errepublikarren erbesteratzeari buruzko tesi honekin: *Transatlantic Memories of the Spanish Civil War: Cultural Imperialism, Politics of Solidarity, and Resistance in Spain and Latin America* (1936-1978), (Espainiako Gerra Zibileko memoria transatlantikoak: inperialismo kulturala, elkartasun eta erresistentzia politikak Espainian eta Latinoamerikan).

### Ibilbidea 
Olerki, ipuin eta saiakera ugari argitaratu ditu Espainiako, AEBko eta Latinoamerikako kultur aldizkarietan. Hainbat antologiatan sartu dute haren lana; horien artean, *Poesía sin Fronteras* (Mugarik Gabeko Poesia) (Huerga eta Fierro, 2018) eta *Diáspora. Poetas extremeños en el ‘exilio’* (*Diaspora*. *Extremadurako poetak ‘erbestean’* ) (Liliputienses, 2020). Ingelesera eta grezierara itzuliak izan dira. Nazioarteko hainbat erakundetan eskaini ditu poesia errezitaldiak, hala nola New Yorkeko Liburutegi Publikoan, Filadelfiako Liburutegi Publikoan eta New Yorkeko Cervantes Institutuan. Gainera, Madrilgo Liburu Azokan eta Badajozeko Liburu Azokan parte hartu du.

2022an, hamahiru urtez Estatu Batuetan bizi ostean, Palomeque Espainiara itzuli zen eta bere *Curriculum* liburua aurkeztu zuen, non meritokraziaren ideiari eta bere belaunaldiko lan-prekarietateari kritika egin zion. Idazle  ez ezik, Espainiako hainbat komunikabidetan ere jarduten du, hala nola *CTXT* eta *La Marea* izeneko aldizkarietan, Cadena *SER* katean eta *Carne cruda* saioan eta *El Pais* egunkarian.

## Lanak 
* 2015 – *American Poems*. Siltolako uhartearen edizioak. ISBN 978-84-16210-56-5.
* 2017 – *En la ceniza blanca de las encías* . La Isla de Siltolá argitaletxea. ISBN 978-84-16682-49-2.
* 2019 – *RIP (rest in plastic).* RIL Editoreak. ISBN 9789560106636.
* 2020 – *Año 9: crónicas catastróficas en la Era Trump*. RiL argitaletxea. ISBN 978-84-18065-06-4.
* 2022 – *Curriculum*. RIL argitaletxea. ISBN 978-84-19372-16-1.
* 2023 – *Vivir peor que nuestros padres*. Anagrama argitaletxea. ISBN 978-84-339-0514-7.
* 2023 – *Huracán de negras palomas*. La Moderna argitaletxea.  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Azahara Palomeque-ren artikuluak La *Marean*.
* Azahara Palomeque-ren artikuluak *El Pais* egunkarian.
* Azahara Palomequeren artikuluak *CTXTn*.
Iñigo Gomeza

**Iñigo Gomeza Nebreda** (Berango, Bizkaia, 2002ko apirilaren 3a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Atzelari lanetan aritzen da. Athleticen harrobian hezia 2012tik, Baskonian jokatzera heldu zen, baina Arenasen lagatua egon ondoren, ez zen talde zurigorrian jarraitu. 2023/24 denborladirako Santandergo Racingekin zinatu zuen kontratua bere bigarren taldean jokatzeko. Lehen talde kantabriarrarekin egin zuen debuta 2024ko urriaren 30ean Errege Kopako neurketan. 2025eko udan Euskal Herrira bueltatu zen Sestao Riverren jokatzeko Bigarren Federazioan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Joella Lloyd

**Joella Lloyd** atleta da. Antigua eta Barbuda ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larry Miller

**Larry Miller** (1963ko uztailaren 23a) atleta da. Antigua eta Barbuda ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maxwell Peters

**Maxwell Peters** (1955eko irailaren 22a) atleta da. Antigua eta Barbuda ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dine Potter

**Dine Potter** (1975eko irailaren 4a) atleta da. Antigua eta Barbuda ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phaeocollybia festiva

***Phaeocollybia festiva*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus festivus* (Basionimoa), *Simocybe festiva*, *Naucoria festiva*, *Hylophila festiva*, *Phaeocollybia longipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, koniko-ganbiletik puntadunera, konkordun samarra, leuna, lirdingatsua, kolore aldakorrekoa, normalean berdexka edo arre-oliba antzeko kolorekoa, argiagoa lehorrean, lasto-oliba antzeko kolorekoa edo marroia.

**Orriak:** Zurbilak, oliba antzeko kolorekoak edo lila kolorekoak hasieran, gero herdoil-arre kolorekoak, estu sabeldun samarrak, borobildu-itsatsiak, ia libreak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Sustrai antzekoarekin, batzuetan sabeldun-konprimitua, zurbila tonu lehoi-more kolorekoekin, arrexka-oliba antzekoa oinarrirantz.

**Haragia:** Zurbila, horixka samarra oinean, zeharrargia errefauaren usainarekin.

**Etimologia:** *Festiva* epitetoa latinetik dator, xarmaduna, graziosoa, esan nahi duen “festivus” hitzetik. Bere koloreengatik eta itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Nahiko urria. *Picea* basoetan, taldekoia.

### Banaketa eremua 
Mexiko, Europa, Errusia, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pluteus roseipes

***Pluteus roseipes*** *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hyporrhodius roseipes*, *Pluteus carneipes*, *Pluteus subatratus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm  bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakotik ganbilera, gero zabalduagoa, laua edo baita ertza gorantz biribildua ere, titi borobildu seinalatuarekin erdian. Ertza ildaskatu samarra edo leuna du. Kapelaren kolorea arre ilun samarra du, biziagoa erdian. Gainazal zimurtsu samarra du eta fin-fin pubeszentea, ia belusatua, pikor batzuk ere baditu edo lihazki iletsuak.

**Orriak:** Oso estu, sabeldunak, borobildu-libreak, arrosa argi kolorekoak.

**Hanka:** Oinarrian loditua, gainerakoan zilindrikoa, zuria, baina oinarrian arrosa edo arrosa-morez koloreztatua.

**Haragia:** Nahikoa trinkoa kapelan, baina mehea ertzerantz, pixka bat arrosa oinaren behealdean, gainerakoan zurixka. Ez du usain handirik, baina nahikoa bereizgarria, errefauarena.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. *Rosipes* epitetoa oinaren koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Nahikoa erraz ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua 
Mendian, koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1975eko Nafarroako Sari Nagusia

**IX.** Nafarroako Sari Nagusia Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1975eko apirilaren 6an, igandea, jokatu zen.

Ibilbidea 201 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Etxauri, Erreniega, Etxauri berriro ere eta Lezaun.

53 txirrindularik hartu zuten parte, hiru taldetan banaturik. Garailea Agustín Tamames espainiarra izan zen, Lizarra ondoko Iratxe turismoko guneko helmugan sprintean José Luis Viejo taldekideari eta Txomin Perurena gipuzkoarrari gailendu zitzaielarik.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enara ipurgorri eurasiar

**Enara ipurgorri eurasiarra** (*Cecropis rufula*), **Enara ipurgorri eurasiarra** (*Cecropis rufula*) hirundinidae familiako hegazti paseriformea da, Europa eta Asiako eskualde epeletan bizi dena.

Garai batean enara ipurgorri (*Cecropis daurica*) multzoko azpiespeziea zen, baina 2024. urteko eguneraketa taxonomikoaren ondorioz talde hori hirutan banatu zen: enara ipurgorri eurasiarra *Cecropis rufula*, enara ipurgorri afrikarra *Cecropis melanocrissus* eta enara ipurgorri ekialdetarra *Cecropis daurica* nominala.
Dallas Long

**Dallas Crutcher Long** (Pine Bluff, Arkansas, 1940ko ekainaren 13a – Whitefish, Montana, 2024ko azaroaren 10a) pisu jaurtiketan lehiatu zen estatubatuar atleta izan zen.

Munduko sei errekor ofizial eta bost errekor ez-ofizial lortu zituen. 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen Bill Nieder eta Parry O'Brien estatubatuarren atzetik eta 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen.

Atletismotik erretiratu ondoren dentista eta larrialdietako medikuntzan mediku espezialista izan zen. 1993an Rodney Kingen heriotzaren epaiketan poliziaren defentsaren lekuko izan zen.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Joakin Antimasbereren hilketa

**Joakin Antimasbereren hilketa** 1980ko azaroaren 13an izan zen. Joakin Antimasbere Eskoz hil zuen Batallón Vasco Españolek Urnietan. Parrandan zela, ostatutik irtetean bera eta Andrés Etxeberria laguna tirokatu zituzten eskuin muturreko pistolariek Salesiarren ikastetxe pareko aldapan. Goizaldera, Antimasbere udaltzainen patruila batek aurkitu zuen bidez bazterrean.

Antimasberek buruan hiru tiro jaso zituen, eta berehala hil zen. Etxeberriari lepoan eta bizkarrean tiro bana eman zizkioten. Hau ere hil egin zutela pentsatu zuten erasotzaileek, eta alde egin zuten. Halabaina, zaurituta geratu zen, eta ahal izan zuenean altxa, eta bere kabuz Hernaniko etxebizitzara joatea lortu zuen. Ondoren, erietxera eraman zuten familiarrek.

Biak hernaniarrak ziren, ijito euskaldunak. Antimasberek 31 urte zituen, ezkongabea zen eta ogibidez txatar-biltzailea zen. Biak ere lotura politikorik gabeko pertsonatzat jo zituzten orduan, BVEko ultraeskuindarrek gau hartan bidean topatu eta erraz akabatzeko moduko biktimak suertatu ziren.

## Bibliografia 
* Emilio Lopez Adan, *Borroka armatua Euskadin (1967-2011)*. Lehen liburukia 1967-1980 (*Maiatz*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak