open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Santxez Likonakoa

**Maria Santxez Likonakoa** (edo **Saenz Likonakoa**) euskal noble bat izan zen, Loiolako San Inazioren ama izateagatik ezaguna.

## Biografia 
Martin Gartzia Likonakoa (1420-1471) doktorearen alaba izan zen. Hau legelaria eta magistratua zen eta Joan II.aren, Henrike IV.aren eta Errege-erregina Katolikoen zerbitzura egon zen eta Baldako jaurerria erosi zuen. Mariaren ama Lasturko Grazia Santxez gisa identifikatu du Aguinagalde ikerlariak.

Mariaren jaioterri gisa Ondarroa aipatzen bada ere (hangoa zuen aita), zenbait ikerlarik Azkoitian kokatzen dute.

## Ezkontza eta ondorengotza 
1467ko uztailaren 13an kapitulazioak sinatu zituen Loiolako Beltran Yañezekin (edo Ibañezekin), Loiola etxeko jaunarekin. Ezkontza horretatik ume hauek jaio ziren, gutxienez:

* Juan Perez Loiolakoa (1469-1498), Granadako Gerran eta Napoliko Lehen Gerran borrokatu eta bertan bizia galdu zuena.

* Martin Gartzia. Haren semea izan zen Martin Garcia Oñatz Loiolakoa.
* thumb|Loiolako San Inazioren jaiotza irudikatzen duen koadroa, Miguel Cabreraren lana |176x176pxBeltran, Napoliko gerretan hil zena.
* Otxoa, Azpeitian hil zena.
* Hernando, Mendebaldeko Indiak konkistatzera joan eta bertan hil zena.
* Pedro Lopez, Azpeitiko Soreasuko San Sebastian elizako erretorea.
* Iñigo, 1521ean Iruñearen defentsan parte hartu zuen gaztelar kapitaina eta, ondoren, Loiolako San Inazio bezala ezaguna, Jesusen Lagundiaren sortzailea.
* Magdalena, Juan Lopez Gallaiztegikoa eta Ozaetakoarekin ezkondu zena.
* Marina, Esteban Akerzakoarekin ezkondua, 
* Katalina, Juan Martinez Lasaokoarekin ezkondua.
* Petronila, Elgoibarren bizi zen Pedro Otxoa Arriolakoarekin ezkondua.
* Maria.
thumb|198x198px|Likonatarren dorrea, Ondarroan
Ez dakigu zehazki noiz hil zen Maria Santxez Likonakoa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* García Hernán, Enrique (2015). «Ignacio de Loyola y su familia». *Erasmo y España: 75 años de la obra de Marcel Bataillon 1937-2012*. Colección de Letras. Institución Fernando el Católico. pp.&nbsp;103-122. ISBN&nbsp;978-84-9911-328-9. (Gazteleraz)

## Kanpo estekak
Bulls (Zeelanda Berria)

**Bulls**, Zeelanda Berriko herri bat da, Ipar Uhartean dagoen Manawatu-Wanganui eskualdean.

2024an 2.150 biztanle zituen.
José Nasazzi

**José Nasazzi Yarza** (1901eko martxoaren 24a - 1968ko ekainaren 17a) uruguaitar futbolaria izan zen, eskuin atzelari edo erdiko atzelari gisa jokatzen zuena.  Bere herrialdeko kapitaina izan zen 1930ean lehen FIFA Munduko Txapelketa irabazi zutenean.

## Karrera 
ezkerrera|thumb|250x250px| Nasazzi (ezkerretik lehenengoa, behetik) Uruguaiko selekzioarekin 1926an.
Bella Vistan jaio zen, Montevideon, Giuseppe Esino Larioko ( Lecco ondoko) italiar etorkin baten eta María Jacinta Yarza Euskal Herriko etorkin baten semea.  

Nasazzi Uruguaiko futbol jokalaririk onena dela uste dute askok.  *El Gran Mariscal* (" Mariskal Handia") ezizenez ezagutzen zen, eta 1924ko eta 1928ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazia zuen jada,  baita Hego Amerikako Txapelketa ere 1923an, 1924an eta 1926an, lehen Munduko Koparako. Banakako mailan, 1930eko FIFA Munduko Kopan jokalari onena izendatu zuten eta bi aldiz (1923an eta 1935ean) Hego Amerikako Txapelketan (Copa America-ren aurrekoa).

1930eko FIFA Munduko Txapelketan, Uruguairen arerio serio bakarra Argentina zen, bere bizilaguna. Peru eta Errumania lehen txandan garaitu ondoren, Uruguaik Jugoslavia 6-1 garaitu zuen finalerdietan, Argentinaren aurkako finala jokatuz. Bere taldea 2-1 atzetik zihoan atsedenaldirako, baina Nasazzik bere taldekideak berriro elkartu zituen bigarren zatian, 4-2ko garaipena lortuz eta Jules Rimet Trofeoa altxatzen zuen lehen kapitaina bihurtuz.

Uruguaik 1934an bere titulua defendatzeari uko egin bazion ere, Nasazzik berriro irabazi zuen Hego Amerikako Txapelketa (1935ean), 1936an erretiratu aurretik, 41 nazioarteko partidu jokatu ondoren. Nacionalen egin zuen ibilbide osoan, 110 partida jokatu eta 10 gol sartu zituen, lagunartekoak barne. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoko elizbarrutia

**Hoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1923ko martxoaren 15ean ezarri zen Volta Behereko bikariotza apostoliko gisa, 1950eko apirilaren 18an Ketako elizbarruti egin zen, 1975eko ekainaren 20an Keta-Hoko elizbarruti eta 1994ko abenduaren 19an Hoko elizbarruti. Apezpikuaren egoitza Hon dago. Egun apezpikua Emmanuel Fianu da.

## Ordinarioak 
### Volta Behereko bikario apostolikoak 
* Augustin Hermann (1923-1945)
* Joseph Gerald Holland (1946-1950)

### Ketako apezpikuak 
* Joseph Gerald Holland (1950-1953)
* Antoon Konings (1954-1975)

### Keta-Hoko apezpikuak 
* Antoon Konings (1975-1976)
* Francis Anani Kofi Lodonu (1976-1994)

### Hoko apezpikuak 
* Francis Anani Kofi Lodonu (1994-2015)
* Emmanuel Fianu (2015-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Francis Anani Kofi Lodonu (1973-1976)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jasikango elizbarrutia

**Jasikango elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1994ko abenduaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jasikanen dago. Egun apezpikua Simon Kofi Appiah da.

## Ordinarioak 
* Gabriel Akwasi Abiabo Mante (1994-2025)
* Simon Kofi Appiah (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keta-Akatsiko elizbarrutia

**Keta-Akatsiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1994ko abenduaren 19an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Akatsin dago. Egun apezpikua Gabriel Edoe Kumordji da.

## Ordinarioak 
* Anthony Kwami Adanuty (1994-2016)
* Gabriel Edoe Kumordji (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domingo Ordoñana

**Domingo Ordoñana** (Araba, 1829ko abenduaren 23a - Bartzelona, 1897ko urtarrilaren 22a) euskal jatorriko uruguaitar estantziaria izan zen.

## Biografia 
1842tik aurrera Uruguain kokatu zen, eta han bere adopzio-herrialdeko landa-aurrerapenaren sustatzaile garrantzitsua izan zen. 
thumb|Domingo Ordoñanaren estantziaren ikuspegia terrazatik
1860an «Etxe Zuria» izeneko gela bat sortu zuen, Nueva Palmiraren iparraldean kokatua, Uruguai ibaiaren ertzetan gaur egun dagoen Soriano departamenduan. Bertan landare espezie berrien aklimatazioan, zuhaitzen landaketa intentsiboan eta abereen birafinazioan aritu zen. Horren berri eman zuen liburuxketan eta liburuetan, eta doan banatu zituen herrialde osoan.

Uruguaiko Landa Elkartearen sorreraren bultzatzaile izan zen. 1871n sortu zen eta bertako idazkari izendatu zuten. 1873an Uruguaiko Landa Kodea idazten lagundu zuen, eta bi urte geroago indarrean jarri zen. Fabrika eta Merkataritza Marken legearekin ere kolaboratu zuen.

Uruguaiko landa-ekonomiari buruzko hainbat ikerketa idatzi zituen, baita Estatu Batuetan eta Europan zehar egindako bidaiei buruzko kontakizunak ere. Egonaldi modernoaren garapen arrazional eta enpresariala sustatzen zuen "abeltzaintza agronomikoa" deitu zion ekoizpen-ereduaren ideologoa izan zen, eta darwinismoaren aurkari zorrotz gisa ere nabarmendu zen.

Hainbat lan monumental eta eskultoriko finantzatu zituen, Uruguaiko historiako gertakari eta figura garrantzitsuen oroimenez. Horien artean, Ekialdeko Hogeita Hamahiruen lehorreratzearen oroitzapenezko piramide bat aurkitu zen. Piramide hori bere egonaldiko zelaietan zegoen gertaera historiko hori gertatu zen lekuan eraiki zen, eta, ospatzeko, Gernikako arbola (abestia) lanaren egile zen Jose Maria Iparragirre poeta nabarmena gonbidatu zuen, ahapaldi batzuk abesteko.

Punta Gordan (Kolonia departamendua), 1888an monumentu bat inauguratu zuen Solís, Álvarez Ramón eta Gabotoren omenez, hauek izan baitziren Plata, Uruguay eta Paraná ibaien aurkitzaileak hurrenez hurren. D. Francisco Vidiellaren omenezko estatua ere hasi zen Colonen.

Bartzelonan hil zen eta bere azken borondatearen arabera, Uruguaira aberriratu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Domingo Ordoñana euskonews.eus
* Ficha y obras de Domingo Ordoñana en autores.uy
Iparraldeko penintsula handia

**Iparraldeko penintsula handia** edo **Iparraldeko penintsula**,  edo *Nothern Peninsula*, Kanadako Ternua uhartearen iparraldean dagoen penintsula bat da, Ternua eta Labrador probintzian.

270 kilometro luze eta 90 kilometro xanal dotu.
Cape Coasteko artxidiozesia

**Cape Coasteko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar artxidiozesia da. 1879ko irailaren 27an ezarri zen Urrezko Kostaldeko prefetura apostoliko gisa, 1901eko maiatzaren 25ean bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1950eko apirilaren 18an artxidiozesi mailara, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Cape Coasten dago. Egun artzapezpikua Charles G. Palmer-Buckle da.

## Ordinarioak 
### Urrezko Kostaldeko prefektu apostolikoak 
* Jean-Maria Michon (1894-1895)
* Maximilian Albert (1895-1901)

### Urrezko Kostaldeko bikario apostolikoak 
* Maximilian Albert (1901-1903)
* Isidore Klaus (1904-1905)
* François-Ignace Hummel (1906-1924)
* Ernest Hauger (1925-1932)

### Cape Coasteko artzapezpikuak 
* William Porter (1933-1959)
* John Kodwo Amissah (1959-1991)
* Peter Turkson (1992-2009)
* Matthias Kobena Nketsiah (2010-2018)
* Charles G. Palmer-Buckle (2018-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* John Kodwo Amissah (1957-1959)
* Matthias Kobena Nketsiah (2006-2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barcina de los Montes

**Barcina de los Montes**, Espainiako Oña udalerriko herri bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Burgosko probintzian.

2024an 48 biztanle zituen.
Tamayo (Burgos)

**Tamayo**, Espainiako Oña udalerriko herri bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Burgosko probintzian.

Gaur egun ez da inor bertan modu iraunkorrean bizi.
Sekondi-Takoradiko elizbarrutia

**Sekondi-Takoradiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1969ko azaroaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Sekondi-Takoradin dago. Egun apezpikua John Baptist Attakruk da.

## Ordinarioak 
* Joseph Amihere Essuah (1969-1980)
* Charles Kweku Sam (1981-1998)
* John Martin Darko (1998-2011)
* John Bonaventure Kwofie (2014-2019)
* John Baptist Attakruk (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wiawsoko elizbarrutia

**Wiawsoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1999ko abenduaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Wiawson dago. Egun apezpikua Samuel Nkuah-Boateng da.

## Ordinarioak 
* Joseph Francis Kweku Essien (1999-2023)
* Samuel Nkuah-Boateng (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akkrako artxidiozesia

**Akkrako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar artxidiozesia da. 1943ko abenduaren 2an ezarri zen prefetura apostoliko gisa, 1947ko ekainaren 12an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1950eko apirilaren 18an elizbarruti mailara eta 1992ko uztailaren 6an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Akkran dago. Egun artzapezpikua John Bonaventure Kwofie da.

## Ordinarioak 
### Akkrako prefektu apostolikoa 
* Adolph Alexander Noser (1944-1947)

### Akkrako bikario apostolikoa 
* Adolph Alexander Noser (1947-1950)

### Akkrako apezpikuak 
* Adolph Alexander Noser (1950-1953)
* Joseph Oliver Bowers (1953-1971)
* Dominic Kodwo Andoh (1971-1992)

### Akkrako artzapezpikuak 
* Dominic Kodwo Andoh (1992-2005)
* Charles G. Palmer-Buckle (2005-2018)
* John Bonaventure Kwofie (2019-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Joseph Oliver Bowers (1952-1953)
* Anthony Narh Asare (2023-)
* John Kobina Louis (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poverty Row

[thumb|[Charlie Chanen filmak mota honetakoak izaten ziren.]]

**«Poverty Row»** (Sail pobrea) Hollywooden zinema mutuaren aroaren amaieratik 1950eko hamarkadaren erdialdera arte erabiltzen zen lagunarteko terminoa zen. Hitzak ekoizpen-estudio txikiei erreferentzia egiten zien, batez ere B saileko filmeen ekoizleei. Terminoak ez zuen estudio espezifiko batzuei erreferentzia egiten, aurrekontu txikiko enpresa guztientzako hitz orokorra baizik.

*Poverty Row*ren filmak westernak edo Bowery Boys eta Mr. Wong edo Charlie Chan sailekoak ziren. Oro har, aurrekontu baxuak izaten zituzten, oraindik ezezagunak ziren aktoreekin egiten zituzten, eta egiteko presak eta baliabide urriak zituzten ezaugarri gisa.

*Poverty Row*ren zenbait estudio azkar desagertu ziren arren, lan gutxi batzuk kaleratu ondoren, beste batzuk ekoizle handiekin elkartu ziren.

Gainera, Poverty Rowren konpainia arrakastatsuenak enpresa handi bat bezala lan egiten zuen, ekoizpen iraunkorrak mantenduz.

Poverty Rowren ikerketa nagusien artean Republic zegoen, sei filial ezarri zituena: Monogram, Mascot, Liberty, Majesty, Chesterfield eta Invincible bere Consolidated Film Laboratoriesekin.

Ekoizpen etxe hauen artean Republic ezaguna egin zen Gene Autry protagonista gisa zuten serieko film laburrak eta westernak ekoizteagatik; ondoren ere proiektu handinahiagoak ekoitzi zituen, esaterako John Wayne protagonista zuen *The Quiet Man* kasu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* B film
* Majors (zinema)

## Kanpo estekak 
* :*Powerty Row*ren historia.
Emilio Oribe

**Emilio Nicolás Oribe Coronel** (Melo, 1893ko apirilaren 13a - Montevideo, 1975eko maiatzaren 24a) poeta, saiogile, filosofo eta mediku uruguaitarra izan zen.

## Biografia 
Nikolas Oribe eta Virginia Coronelen semea Melon jaio zen 1893ko apirilaren 13an.
Oso gaztea 1909an eta Ismael Velarde izengoitiarekin Montevideoko La Razón egunkarian argitaratu zituen bere lehen artikuluak. 1912an "Alucinaciones de Belleza" bere lehen poesia liburua argitaratu zuen

Errepublikako Unibertsitateko Humanitate eta Zientzien Fakultateko irakasle eta dekanoa izan zen, eta Uruguaiko Letren Akademiako kidea.

Poesia abangoardista landu zuen, ultraismorantz zuzendua. Filosofian, aforismo eta jarrera idealisten bidez idaztea izan zuen ezaugarri. Mendeurrenaren Belaunaldiko kidetzat jotzen da (Uruguaiko independentziaren mendeurrenari dagokion terminoa, hau da, 1930ean loratu ziren artisten belaunaldiari dagokiona), Líber Falco, Sabat Ercasty eta Paco Espínola artistekin batera, besteak beste.

## Lan aipagarriak 
### Olerkiak 
**Alucinaciones de belleza* (1912)
**El nardo del ánfora* (1915)
**El castillo interior* (1917)
**El halconero astral* (1919)
**El nunca usado mar* (1922)
**La colina del pájaro rojo* (1925)

### Entseiuak 
**Poética y plástica* (1930)
**Teoría del «nous»* (1934)
**El mito y el logos* (1945)
**Ars magna* (1960)

## Kanpo estekak 
*Emilio Oribe Sitio dedicado a Emilio Oribe en Anáforas (Biblioteca digital de autores uruguayos).
*Poesía y poética en Emilio Oribe
*Biografía en Biografías y Vidas
*Exposición virtual: Emilio Oribe en la escena cultural de su tiempo
Denen zigilu-inpresioak

1985ean, Alemaniako Arkeologia Institutuak zilindro zigilu baten inpresioak aurkitu zituen Den egiptiar I. dinastiako faraoiaren hilobian. Günter Dreyerrek argitaratu zituen hurrengo urtean. Denen zigilu-inpresioak Antzinako Egiptoko errege-zerrenda zaharrena da, 2900 K.a ingurukoa.

Zerrendak hurrengo faraoiak aipatzen ditu:

* Narmer
* Aha
* Dyer
* Dyet
* Den
* Merneith (Denen ama eta erreginaordea)

Zerrendak Narmer I. dinastiaren sortzailea izan zela argudiatzen du, bateratzearen aurreko Tiniseko erregeetako azkena izatearen aurka. Garrantzitsua da, halaber, "Menes" izena ez agertzea. Menes Narmerren izenaren ondorengo aldakuntza bat izan zela uste da, eta zigilu-inpresio hauek hala erakusten dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Egiptoko I. dinastia

## Kanpo estekak
Goasoko elizbarrutia

**Goasoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1997ko urriaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Goason dago. Egun apezpikua Peter Kwaku Atuahene da.

## Ordinarioak 
* Peter Kwaku Atuahene (1997-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumasiko artxidiozesia

**Kumasiko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar artxidiozesia da. 1932ko otsailaren 2an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa, 1950eko apirilaren 18an elizbarruti mailara igo zen eta 2002ko urtarrilaren 17an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Kumasin dago. Egun artzapezpikua Gabriel Justice Yaw Anokye da.

## Ordinarioak 
### Kumasiko bikario apostolikoa 
* Hubert Joseph Paulissen (1932-1950)

### Kumasiko apezpikuak 
* Hubert Joseph Paulissen (1950-1952)
* André van den Bronk (1952-1962)
* Joseph Amihere Essuah (1962-1969)
* Peter Kwasi Sarpong (1969-2002)

### Kumasiko artzapezpikuak 
* Peter Kwasi Sarpong (2002-2008)
* Thomas Kwaku Mensah (2008-2012)
* Gabriel Justice Yaw Anokye (2012-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Gabriel Justice Yaw Anokye (2003-2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konongo-Mampongeko elizbarrutia

**Konongo-Mampongeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1995eko martxoaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Mampongen dago. Egun apezpikua John Opoku-Agyemang da.

## Ordinarioak 
* Joseph Osei-Bonsu (1995-2024)
* John Opoku-Agyemang (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustín Ormaechea

**Agustín Ormaechea** (1991ko martxoaren 8an jaioa) uruguaitar errugbi jokalaria da , erdilari gisa jokatzen duena. Gaur egun Stade Montois taldean jokatzen du Rugby Pro D2 mailan.

Ormaecheak bere ibilbidea Uruguain hasi zuen, Carrasco Polo Clubean jolasten. 2013ko ekainean, Frantziara joan zen Stade Montois taldean jokatzera. 

## Nazioarteko karrera 
Ormaecheak 14 partida jokatu ditu Uruguaiko selekzioarekin 2011tik, 3 entsegu eta 17 penaltiz. 2015eko Errugbi Munduko Kopan parte hartzen du. 2015ean, Uruguairekin Munduko Errugbi Kopa jokatu zuen.

Ormaecheak zazpiko selekzioan ere jokatu du Uruguairekin. 2011n, zazpiko errugbian jokatu zuen Panamerikar Jokoetan.  2013an, Ormaechea Uruguaiko selekzioko kide izan zen 2013ko Munduko Errugbi Zazpiko Kopako partidarako.

## Bizitza pertsonala 
Diego Ormaechea errugbi jokalari uruguaiar ohiaren semea da, inoizko errugbi jokalari uruguaiarrik onena kontsideratzen dena, eta 1999an Errugbi Munduko Kopan jokatu zuen jokalaririk zaharrena izatearen errekorra du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koforiduako elizbarrutia

**Koforiduako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1992ko uztailaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Koforiduan dago. Egun apezpikua Joseph Kwaku Afrifah-Agyekum da.

## Ordinarioak 
* Charles G. Palmer-Buckle (1992-2005)
* Joseph Kwaku Afrifah-Agyekum (2006-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Obuasiko elizbarrutia

**Obuasiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1995eko martxoaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Obuasin dago. Egun apezpikua John Yaw Afoakwa da.

## Ordinarioak 
* Thomas Kwaku Mensah (1995-2008)
* Gabriel Justice Yaw Anokye (2008-2012)
* John Yaw Afoakwa (2014-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrea Sacchi

**Andrea Sacchi** (Erroma, 1599ko azaroaren 30a – *ibidem*, 1661eko ekainaren 21a) italiar margolaria izan zen. Erroman lan egin zuen klasizismo barrokoaren garaian.

Margolari baten semea, Giuseppe Cesariren estudioan hasi zen ikasten eta gero Francesco Albaniren tailerrean sartu zen. Antonio Barberini kardinalak babestu zuen.

Rafaelen margolanak aztertu zituen, eta irudien marrazketan eta adierazpenetan izan zuen eragina. Pietro da Cortonarekin ika-mika izan zuen eta pertsonaia askorekin egindako konposizio nabarrak kritikatu zituen.

## Iruditegia 

Sacchi, Andrea - Allegory of Divine Wisdom - 1629-1633.jpg|Jainkotiar jakinduriaren alegoria, Barberini jauregia
RomualdSacchi.jpg|San Romualdoren ikuskaria
Andrea Sacchi.jpg|Hiru Mariak

## Kanpo estekak
Ihi (jainkoa)

**Ihi** Antzinako Egiptoko mitologian jainko gaztea bat bezala erakusten da, normalean *sistrum* izeneko eskuko musika-tresnarekin irudikatua. Tresna hau bere ama Hathorrekin lotuta dago, eta horregatik erabiltzen du Ihik. Ihiren ikurrak sistruma bera eta lepoko bat dira. Ihi izenak Hathorrek musika tresna jotzean sentitzen duen poztasuna adierazten du, edo "txahal" esan nahi du. Egiptoarrek izena soinu-tresna zaratatsuarekin lotzen zuten.

Kondaira ezberdinetan beste jainkosa batzuk (Isis, Sekhmet eta Neit) batzuetan Ihiren ama gisa agertzen dira. Horus gerra-jainkoa da Ihiren aita, baina batzuetan Ra eguzki-jainkoa ere agertzen da aita gisa.

## Ikonografia 
Ihi haur biluzik irudikatzen zen, ile kizkurrarekin, lepoko bat jantzita eta *sistrum* bat eskuan zuela, edo bestela hatza ahoan zuen haur biluzik gisa. Horus eta Hathorrekin batera gurtua zen hirukote baten parte zen Denderan, Ihiren kultu-gune nagusian, IV. dinastiaren hasieran eraikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sunyaniko elizbarrutia

**Sunyaniko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1973ko martxoaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Sunyanin dago. Egun apezpikua Matthew Kwasi Gyamfi da.

## Ordinarioak 
* James Kwadwo Owusu (1973-2001)
* Matthew Kwasi Gyamfi (2003-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago Ostolaza

**Santiago Javier Ostolaza Sosa** (1962ko uztailaren 10ean jaioa Doloresen, Sorianon) uruguaitar futbolari ohia da eta egungo Uruguaiko 17 urtez azpiko selekzioko entrenatzailea. Beste klub batzuen artean, Uruguaiko Nacionaleko entrenatzailea izan zen. Jokalari zenean talde berean jokatu zuen, eta 1988an partidako jokalari onenaren saria jaso zuen PSV Eindhovenen aurkako Kontinente Arteko Kopako finalaren ondoren, non bi gol sartu zituen. 

Ostolazak 43 partida jokatu zituen Uruguaiko futbol selekzioarekin 1985etik 1993ra  eta 1990eko FIFA Munduko Txapelketan jokatu zuen. 

Seme bat du, Santiago Ostolaza izenekoa, gaur egun Montevideo Wanderers taldean jokatzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diego Ormaechea

**Diego Ormaechea** (1959ko uztailaren 19an jaioa) Uruguaiko errugbi jokalari ohia eta egungo entrenatzailea da. Zortzigarren zenbaki gisa jokatu zuen. Ormaechea Uruguaiko errugbi jokalaririk onena dela uste da. Errugbiari egindako ekarpena esanguratsua izan da, ez bakarrik jokalari eta entrenatzaile gisa, baita kirolera gazte asko erakartzen dituen pertsonaia inspiratzaile gisa ere.

Bere lanbidea zaldi-lasterketetan espezializatutako albaitaria da. Hego Amerikako albaitari onenetakoa da bere diziplinan.

Bere semea, Agustín Ormaechea, Uruguaiko nazioarteko errugbi jokalaria da.

## Jokalari-ibilbidea 
Ormaechea Montevideon jaio zen, Uruguain. Hamabost urte zituela hasi zen errugbian, 1976an, eta bi hamarkada baino gehiagoz jokatu zuen.  Bere ibilbidearen zatirik handiena Carrasco Polo Clubean jokatu zuen, hamahiru aldiz txapelketa nazionala irabaziz.

Uruguaiko selekzioko errekor nazionala ere badu, 73 partida jokatu eta 16 entsegu lortuta, guztira 79 puntu, 1979tik 1999ra 20 urtetan.

Ormaechea, 40 urtekoa, 1999ko Errugbi Munduko Kopako finalean inoizko jokalaririk zaharrena izan zen, bere herrialdeko kapitaina izan baitzen ekitaldian egon zen lehen aldiz. Espainiaren aurkako 27-15eko garaipenean entsegu bat lortu zuen.

Urtebetez errugbia utzi zuen, baina geroago Carrasco Polo Clubera itzuli zen azken denboraldirako, bere ibilbide luzeari amaiera eman aurretik, 2001ean, 41 urte zituela.

## Entrenatzailea 
Ormaechea 2003ko Errugbi Munduko Kopako finaletan sailkatu eta jokatu zuen Uruguaiko selekzioko entrenatzailea izan zen. Berriz ere partida bat irabaztea lortu zuen, Georgiaren aurka 24-12 galduta.

Ormaechea Carrasco Polo Clubeko entrenatzailea da gaur egun.

Washington Amarillo eta Eduardo Loedel Soca lagunekin batera, Uruguairi 17, 18, 19 eta 20 urtez azpiko nazioarteko lehiaketa guztietan, baita zazpikoan ere, parte hartzeko aukera eman zioten aldaketak sustatu eta ezarri zituen.

## Erreferentziak 
* Richards, Huw *, Hooliganentzako Jokoa: Errugbi Batasunaren Historia* ( Mainstream Publishing, Edinburgh, 2007) )

## Kanpo estekak
Techimango elizbarrutia

**Techimango elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 2007ko abenduaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Techimanen dago. Egun apezpikua Dominic Nyarko Yeboah da.

## Ordinarioak 
* Dominic Nyarko Yeboah (2007-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deena Kastor

**Deena Michelle Kastor** (jaiotzez Drossin; 1973ko otsailaren 14an jaioa) distantzia luzeko korrikalaria da. Maratoian (2003-2022) eta errepideko hainbat distantziatan errekor estatubatuarrak izan zituen. Kastorrek 15 errekor estatubatuar zituen aldi berean, 5K-tik maratoiraino distantzia guztietan. Brontzezko domina irabazi zuen emakumezkoen maratoian 2004ko Atenasko (Grezia) Olinpiar Jokoetan. Kastorrek 2005eko Chicagoko Maratoia eta 2006ko Londresko Maratoia irabazi zituen. 2006an munduko lehen postuan sailkatu zen. Bestalde, 24 aldiz izan zen txapeldun nazionala, tartean zortzi aldiz kros lasterketan.

## Bizitza 
Kastor familia judu batek adoptatu zuen. Kaliforniako Agoura Hills-eko Agoura High School-eko ikasle ohia da. Arkansasko Unibertsitatean korrika egin zuen unibertsitatean. Andrew Kastorrekin ezkonduta dago. 2010eko abuztuan, iragarri zuten hiru hilabeteko haurdun zegoela lehen semearekin, Piperrekin. Ondorioz, iragarri zuen ez zuela urte hartako azaroaren 7an ospatu zen New Yorkeko Maratoian parte hartuko. Bere alaba 2011ko otsailean jaio zen.

## Lorpen nagusiak 
Kastorrek bi zilarrezko domina irabazi ditu (2002an Dublineko eta 2003an Lausanako, lasterketa luzeetan) IAAF Munduko Kros Txapelketan. AEBetako errekorrak ditu honako probetan:

Emakumezkoen 10 miliako errepideko lasterketa (2006ko Berlingo Maratoi Erdian ezarria, 51:31ko denborarekin)[8]

Emakumezkoen 15 km-ko errepideko lasterketa (2003ko Jacksonvilleko Gate River Run-en ezarria, 47:15eko denborarekin)

Emakumezkoen 8 km-ko errepideko lasterketa (2005eko Chicagoko The LaSalle Bank Shamrock Shuffle-n ezarria, 24:36ko denborarekin)

Aurretik, honako errekorrak ere bazituen:

Emakumezkoen maratoia (2006ko Flora London Maratoia irabaztean ezarria, 2:19:36ko denborarekin)

Emakumezkoen maratoi erdia (2006ko Berlingo Maratoi Erdian ezarria, 1:07:34ko denborarekin)

Emakumezkoen 10.000 metroko lasterketa (2002an Stanforden ezarria, 30:50,32ko denborarekin)

Emakumezkoen 5 km-ko errepideko lasterketa (...) 2002ko Carlsbad 5000 lasterketa, 14:54ko denborarekin)

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Martin Gartzia Likonakoa

**Martin Gartzia de Likonakoa** (Ondarroa, 1420/1425-1471), Baldako jauna, bizkaitar noble, legelari eta magistratua izan zen, San Ignazio Loiolakoaren amaren aldeko aitona.

## Familia-jatorria 
Juan Gartzia Likonakoaren eta bere emazte Maria Yanes Azterrikakoaren semea izan zen. 

Likona familia ganboatarren aldekoa izan zen garai hartako Bandoen Gerran.

## Biografia 
Litekeena da Martín Ondarroako Likonatarren dorretxean jaio izana, 1420 eta 1425 urteen artean. Jakina da Salamancako unibertsitatean legeak ikasi zituela eta, ondoren, Henrike IV.ak Hondarribira bidali zuela Frantziarekiko mugen konponketarako komisario gisa 1454an. Hurrengo urtean Pasaiaz eta bertako portuaren erabileraz auzi bat ebazteaz arduratu zen. Likonatarren etxea ez zuten eraitsi, Bando Gerretan parte hartutako beste noble askoren etxeekin egin zuten bezala. Areitioren arabera, horrek adierazten du Likonatarrak koroatik hurbil zeudela. Martin Grazia Baldakoarekin ezkondu zen (Maria Zarauzkoa izenarekin ere ezaguna). Ladron Baldakoaren ilobarekin.

1459ko azaroaren 29an, Pedro de Silvari Balda etxearen ondasunak erosi zizkion 50.000 marabedi ordainduz. Erregearen baimenarekin, hurrengo urtean Baldatarren dorretxea berreraiki zuen, gaur egun dagoen tokian. 

1462an Henrike IV.ak, Valladolideko Kantzelaritzako epaile (edo *oidor*) izendatu zuen.

## Ezkontza eta ondorengotza 
Hainbat seme-alaba izan zituen, horien artean gutxienez honako hauek:

* Maria edo Marina, Beltrán Yáñez Loiolakoarekin ezkondua, Loiolako Etxeko jauna. Ezkontza honetatik jaio zen Inazio Loiolakoa.
* Joana, Larraspuruko Nikolasekin ezkondua.
* Juan, Olasoko jaun Martin Ruiz Balboakoaren alabarekin ezkondua.

## Erreferentziak 
### Oharra: 
### Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Areitio, Daniel de (1957). «». *Archivum Historicum Societatis Iesu* **XXVI** (52): 218-229.
* Arogena, Fausto (1956). «». *Archivum Historicum Societatis Iesu* **XXV** (49): 7-14.

## Kanpo estekak
Dolphin Tale

***Dolphin Tale***, , 2011ko Charles Martin Smith estatubatuarrak zuzendutako familia film bat da. Harry Connick Jr., Ashley Judd, Nathan Gamble, Kris Kristofferson, Cozi Zuehlsdorff eta Morgan Freeman aktoreek antzeztu zuten.

*Dolphin Tale 2* (2014) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
AEB, Florida, Winter izurdea karramarroentzako tranpa batean harrapatua topatu duten eta igeri egin eta itsasoan bizirauteko ezinbestekoa den isatsa galdu duen izurdea da. 

Espezialista talde batek izurdea aquarium batera eraman eta bertan bere berezko habitateta itzultzea ahalbidetatuko dion protesi bat jartzeko asmoa izango du. Bitartean, izurdea eta Sawyer Nelson (Nathan Gamble) mutiko lotsati eta barnerakoia adiskidetu egingo dira.

## Aktoreak 
* Winter: Winter izurdea
* Nathan Gamble: Sawyer Nelson
* Cozi Zuehlsdorff: Hazel Haskett
* Harry Connick Jr.: Clay Haskett doktorea, Hazelen aita
* Ashley Judd: Lorraine Nelson, Sawyerren ama
* Morgan Freeman: Cameron McCarthy doktorea
* Kris Kristofferson: Reed Haskett, Clayren aita eta Hazelen aitona
* Austin Stowell: Kyle Connellan, Sawyerren lehengusua
* Frances Sternhagen: Gloria Forrest
* Austin Highsmith: Phoebe
* Betsy Landin: Kat
* Jim Fitzpatrick: Max Connellan, Kylen aita eta Sawyerren osaba
* Ray McKinnon: Doyle jauna, Sawyerren irakaslea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Navrongo-Bolgatangako elizbarrutia

**Navrongo-Bolgatangako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1956ko apirilaren 23an ezarri zen Navrongoko elizbarruti gisa eta 1977ko maiatzaren 30ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Navrongon dago. Egun apezpikua Alfred Agyenta da.

## Ordinarioak 
### Navrongoko apezpikuak 
* Gerard Bertrand (1957-1973)
* Rudolph A. Akanlu (1973-1977)

### Navrongo-Bolgatangako apezpikuak 
* Rudolph A. Akanlu (1977-1994)
* Lucas Abadamloora (1994-2009)
* Alfred Agyenta (2011-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Rudolph A. Akanlu (1972-1973)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirella Pascual Jaurena

**Mirella Pascual** **Jaurena** (Montevideo, 1954ko apirilaren 10a) zinema eta antzerkiko aktore uruguaitarra da, bere herrialdean zein Argentinan ibilbide luzea egin duena. Nazioarteko ospea lortu zuen *Whisky* filmarekin eta ordutik film eta telesail ugaritan aritu da. 

## Biografia 
Bere lehen lana film labur baterako izan zen, 2004an. Hori dela eta, Control Z produkzio-etxearekin harremanetan jarri zen, eta *Whisky* filma egiteko kontratatu zuen, Andrés Pazos eta Jorge Bolanirekin batera. Filma oso arrakastatsua izan zen eta nazioarteko ospera katapultatu zuen. Ordutik, Uruguaiko, Argentinako eta Boliviako hainbat filmetan egin du lan. Telebistan eta antzerkian ere aritu da. Mundu osoan sari ugari irabazi zituen, eta 2018an Uruguaiko Kritikarien Elkarteak ibilbideari saria eman zion. 

## Filmografia 
### Zinea 
* En la *plaza* (film laburra, 2004)
* *Whisky* (2004) – Marta Acuña.
* El cuarto de Leo (2009) – Madre de Leo.
* *El último verano de La Boyita* (2009) – Elba.
* Miss *Tacuarembó* (2010) – Haydeé.
* Penumbra (2011) – Encarnación.
* Era el Cielo (2016) – Malena Gorostiaga.
* *Nadie nos mira* (2017) - Nicoren ama.
* El *motoarrebatador* (2018) – Flora.
* La noche de *12* años (2018) – Lucy Cordano (José Mujicaren ama).
* *Alelí* (2019) – Lilián Mazzotti.
* El perro que no calla (2021) – Irakaslea.
* Norma (2023) – Edan.

### Telebista 
* *Maltratadas* (América, 2011)
* *Dance*! (Canal 10, 2011) – Gabe
* Iosi, el espia arrepentido (Prime Video, 2022) – Zuni
* *El amor después del amor* (Netflix, 2023) – Zulema «Belia» Ramírez

## Kanpo estekak 
* Fitxa IMDb-n
* Fitxa hemen: Cinenacional.com
* ladiaria.com(e)ko albistea
1918ko urtarrileko alemaniar greba orokorra

**1918ko urtarrileko alemaniako greba orokorra** Lehen Mundu Gerra geldiarazteko egin zen greba politikoa izan zen, eta Alemaniako Inperio osoan zehar hedatu zen. 1918ko urtarrilaren 25etik otsailaren 1era arte iraun zuen. "***Januarstreik**"* izenez ezagutzen da aurretik Austria-Hungarian *Jännerstreik* izenarekin izandako greba handiagoarekin nahasteari saihesteko. Greba deialdi nagusia Berlinen hasi zen urtarrilaren 28an eta, Alemaniako beste hiri eta eskualdeetara zabaldu zen arren, azkenean porrotean amaitu zen. Grebaren kausak ogiaren gabezia, gerraren nekea eta Errusiako Urriko Iraultzaren eragina izan ziren, azken horrek alemaniar Marxisten itxaropenak piztu baitzituen. Greba Alemaniako Alderdi Sozial Demokratiko Independientea (*USPD*) alderdiaren esku-planetik sortu zen, eta haren aldeko Espartakisten Liga ere gerraren aurkako iraultza politikoei bultzatzen ari zen. Greba Austriako *Jännerstreik*-aren eraginez abiatua bazen ere, Alemanian izandako hedapena USPD-ren pisu politikoa handitzen ari zela erakutsi zuen. Garaiko industrialde garrantzitsuenetan—Kiel, Hanburgo, Mannheim, Augsburg—milioi bat baino gehiagoko langileak hartu zuten parte, baina azkenik militarrek grebalarien buruzagiak atxilotu edo fronteetara bidali zituzten eta greba amaitu zen, emaitza onik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damongoko elizbarrutia

**Damongoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1995eko otsailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Damongon dago. Egun apezpikua Peter Paul Yelezuome Angkyier da.

## Ordinarioak 
* Philip Naameh (1995-2009)
* Peter Paul Yelezuome Angkyier (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yendiko elizbarrutia

**Yendiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1999ko martxoaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Yendin dago. Egun apezpikua Matthew Yitiereh da.

## Ordinarioak 
* Vincent Sowah Boi-Nai (1999-2022)
* Matthew Yitiereh (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wako elizbarrutia

**Wako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar elizbarrutia da. 1959ko azaroaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Wan dago. Egun apezpikua Francis Bomansaan da.

## Ordinarioak 
* Peter Porekuu Dery (1960-1974)
* Gregory Eebolawola Kpiebaya (1974-1994)
* Paul Bemile (1994-2016)
* Richard Kuuia Baawobr (2016-2022)
* Francis Bomansaan (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan van Ravesteyn

**Jan Anthonisz van Ravesteyn** (Haga, c. 1572 – *ibidem*, 1657ko ekainaren 21an lurperatua) herbeheretar margolaria izan zen.

Ez dakigu nork irakatsi zion margotzen, baina Michiel Jansz van Mierevelt erretratugilearen jarraitzailea izan zen. Delfteko artxiboetan agertzen da 1597an. 1598tik Hagan bizi izan zen eta San Lukas Elkarteko kide izan zen. 1656an elkartea utzi eta Confrerie Picturaren sortzaileetako bat izan zen. Katolikoa izan zen eta bere izena hainbat eliz erregistrotan agertzen da.

Erretratu-margolaria izan zen Nassauko errege-gortean.

## Iruditegia 

Hugo Grotius00.jpg|*Hugo Grotius hamasei urterekin* (1599)
Justinus van Nassau 1559-1631.jpg|*Justinus van Nassau*
Portrait de femme Jan van Ravesteyn Lille 3118.jpg|*Emakume baten erretratua* (1620)
An unknown officer, by Jan van Ravesteyn.jpg|*Ofizial ezezsgun bat* (1634)
JANANTHONISZVANRAVESTEYN 1.jpg|alt=JAN ANTHONISZ VAN RAVESTEYN (Den Haag, 1572 - 1657) Portrait of a lady Trace of signature and date 16(3)5 Oil on panel, cm 70X61|*Emakume baten erretratu* (1635)

## Kanpo estekak
Bokéko elizbarrutia

**Bokéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ginear elizbarrutia da. 2024ko otsailaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Bokén dago. Egun apezpikua Moïse Tinguiano da.

## Ordinarioak 
* Moïse Tinguiano (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konakryko artxidiozesia

**Konakryko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ginear artxidiozesia da. 1897ko urriaren 18an ezarri zen Ginea Frantseseko prefetura apostoliko gisa, 1920ko apirilaren 18an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1949ko maiatzaren 12an Konakryko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1955eko irailaren 14an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Konakryn dago. Egun artzapezpikua François Sylla da.

## Ordinarioak 
### Ginea Frantseseko prefektu apostolikoa 
* Raymond-René Lerouge (1911-1920)

### Ginea Frantseseko bikario apostolikoa 
* Raymond-René Lerouge (1920-1949)

### Konakryko bikario apostolikoak 
* Raymond-René Lerouge (1949)
* Michel Bernard (1950-1954)
* Gérard de Milleville (1955)

### Konakryko artzapezpikuak 
* Gérard de Milleville (1955-1962)
* Raymond-Marie Tchidimbo (1962-1979)
* Robert Sarah (1979-2001)
* Vincent Coulibaly (2003-2026)
* François Sylla (2026-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* François Sylla (2024-2026)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guéckédouko elizbarrutia

**Guéckédouko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ginear elizbarrutia da. 2023ko ekainaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Guéckédoun dago. Egun apezpikua Norbert Tamba Sandouno da.

## Ordinarioak 
* Norbert Tamba Sandouno (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamaleko artxidiozesia

**Tamaleko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ghanatar artxidiozesia da. 1926ko urtarrilaren 11n ezarri zen Navrongoko prefetura apostoliko gisa, 1934ko otsailaren 26an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1950eko apirilaren 18an Tamaleko elizbarruti egin zen eta 1977ko maiatzaren 30ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Tamalen dago. Egun artzapezpikua Philip Naameh da.

## Ordinarioak 
### Navrongoko prefektu apostolikoa 
* Oscar Morin (1926-1934)

### Navrongoko bikario apostolikoak 
* Oscar Morin (1934-1947)
* Gérard Bertrand (1948-1950)

### Tamaleko apezpikuak 
* Gérard Bertrand (1950-1957)
* Gabriel Champagne (1957-1972)
* Peter Porekuu Dery (1974-1977)

### Tamaleko artzapezpikuak 
* Peter Porekuu Dery (1977-1994)
* Gregory Ebolawola Kpiebaya (1994-2009)
* Philip Naameh (2009-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kankango elizbarrutia

**Kankango elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ginear elizbarrutia da. 1949ko maiatzaren 12an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1993ko azaroaren 17an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Kankanen dago. Egun apezpikua Alexis Aly Tagbino da.

## Ordinarioak 
### Kankango prefektu apostolikoak 
* Maurice Le Mailloux (1950-1957)
* Jean-Baptiste Coudray (1958-1979)

### Kankango apezpikuak 
* Vincent Coulibaly (1993-2003)
* Emmanuel Félémou (2007-2021)
* Alexis Aly Tagbino (2021-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Alexis Aly Tagbino (2016-2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
N’Zérékoréko elizbarrutia

**N’Zérékoréko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ginear elizbarrutia da. 1937ko martxoaren 9an ezarri zen prefetura apostoliko gisa eta 1959ko apirilaren 25ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Nzérékorén dago. Egun apezpikua Raphaël Balla Guilavogui da.

## Ordinarioak 
### N’Zérékoréko prefektu apostolikoak 
* Agostino Guérin (1937-1950)
* Eugène Maillat (1951-1959)

### N’Zérékoréko apezpikuak 
* Eugène Maillat (1959-1979)
* Philippe Kourouma (1979-2007)
* Raphael Balla Guilavogui (2008-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uaigh

**Uaigh** edo **Owey uhartea**, Irlandako ipar-mendebaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Donegal konderrian. 120 hektareako azalera du.

Lur lehorreko Cionn Caslach herriko kostaldetik hurbil dago.
Konstantinoplako setioa (717-718)

**717-718ko Konstantinoplako setioa,** Bizantziar Inperioaren hiriburua zena, Omeiatar Kalifa-herriaren bi hamarkadatan izandako erasoen eta Bizantziar mugako lurraldeen arabiarren okupazio progresiboaren gailurra markatu zuen, garai hartan Inperioa barne krisi luze batek ahulduta baitzegoen. 716an, urteetako prestakuntzen ondoren, Maslama ibn Abd al-Malik-ek gidatutako arabiarrak Asia Txiki bizantziarrean barrena sartu ziren, jada Anatoliako beste esparru gehienak bere kontrolpean izanik. Hasieran, arabiarrak Bizantziar barne-gatazkaz baliatu nahi izan zuten, eta Teodosio III.aren aurka matxinatutako Leon Isauriarra jeneral bizantziarrarekin aliatu ziren. Hala ere, Leonek engainatu zituen eta tronua bereganatzeko erabili zituen, Konstantinopla hartzen baino. Leon III.a izena hartu zuen.

Negua Asia Txikiko mendebaldeko kostaldean igaro ondoren, 717ko udaberri hasieran armada arabiarra Traziara igaro zen, Bosforo itsasarteko beste aldean, eta hiria setiatzeko lerroak eraiki zituen, Teodosioren II.aren Harresi izugarriz babesturik zegoena. Lurreko armadarekin batera zihoan flota arabiarra, hiriaren itsas blokeo osoa osatzeko helburua zuena, Bizantziar itsas armadak su grekoa erabiliz azkar neutralizatu zuen. Horri esker, Konstantinopla itsasoz berriz hornitu ahal izan zen, eta armada arabiarrak gosetea eta gaixotasunak jasan zituen ondorengo negu gogorrean. 718ko udaberrian, laguntza gisa bidalitako bi flota arabiar suntsitu zituzten bizantziarrek, kristau tripulazioak desertatu eta alde egin baitzuten. Gainera, lurrez Asia Txikitik igorritako armada osagarri bat ere gudaroste bizantziarrak enboskatu eta garaitu zuen. Atzealdetik bulgariarren erasoekin batera, arabiarrak 718ko abuztuaren 15ean setioa altxatzera behartu zituzten. Itzulerako bidean, flota arabiar ia osoa hondamendi naturalek suntsitu zuten.

Setioaren porrotak ondorio sakonak izan zituen. Konstantinoplaren biziraupena Bizantziar Inperio osoaren jarraikortasuna bermatu zuen eta mende bateko etengabeko gerrak, lurralde-galerak eta barne arazoak amaitu zituen. Aldi berean, Kaliferriaren estrategia-ikuspegia aldatu zen: Bizantziar lurraldeetan erasoak mantendu ziren arren, konkista osoaren helburua baztertu zuten. Historialariek setio hau historiako gudurik garrantzitsuenetako bat dela jotzen dute, bere porrotak musulmanen aurrerapena Europa hego-ekialdera mende askotan atzeratu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franck Waota

**Franck Waota** (1971ko abenduaren 6a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Womplou

**Marie Womplou** (1969ko abenduaren 20a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frano Bakarić

**Frano Bakarić** (Split, 1977ko abuztuaren 31) atleta da. Kroazia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ian McLauchlan

**John "Ian" McLauchlan**, *Mighty Mouse* (Tarbolton, 1942ko apirilaren 14a – 2025eko ekainaren 20) eskoziar hamabosteko errugbilaria izan zen, harroin postuan aritzen zena.

Amateur mailan Jordanhill RFC eta West of Scotland F. C. taldeetan jokatu zuen eta probintzia mailan Glasgow District taldean.

Eskoziako errugbi selekzioarekin 43 partida jokatu zituen, hamar kapitain gisa, 1969 eta 1979 bitartean. British and Irish Lions taldearen bi biratan parte hartu zuen, 1971n Zeelanda Berrira eta 1974an Hegoafrikara.

Eskoziako Errugbi Batasuneko 122. presidentea izan zen 2010 eta 2012 artean.

## Erreferentziak
Dudley Do-Right

**Dudley Do-Right** (*Dudley Mutil On* euskarazko bertsioan) 1999ko film komiko estatubatuarra da, *The Rocky and Bullwinkle Show* marrazki bizidunetako telesailean (1959-1964) agertzen zen *Dudley Do-Right of the Mounties* sailean oinarritua. Filma Hugh Wilson-ek zuzendu zuen eta Davis Entertainment-ek ekoitzi zuen Universal Studios-endako. Brendan Fraser da filmeko protagonista nagusia, eta Sarah Jessica Parker, Alfred Molina eta Eric Idle aktoreek bigarren mailako rolak dituzte.

## Sinopsia 
Hiru haur eta zaldi batekin hasten da istorioa. Hauek Dudley Do-Right, Nell Fenwick, Snidely Whiplash eta Horse ('zaldia' euskaraz) pertsonaien bertsio gazteak dira. Hirurek beren nahiei buruz hitz egiten dute; Dudley-k uste du heroi handi bat izanen dela eta Kanadako Zaldizko Poliziaren kiderik onena bezala aitortua izanen dela. Nell-ek, berriz, mugaz haraindi ikusi nahi du, eta munduaren inguruan bidaiatu. Snidely, ordea, obsesionatuegia dago herrialde osoko "mutil gaizto" famatuena izatearekin eta inongo gaizkilek inoiz eginen ez lituzkeen krimenik ankerrenak egitearekin, muga guztiak gaindituta ere.

Hainbat urte geroago, hirurek bete dituzte euren ustezko patuak.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mycena atrocyanea

***Mycena atrocyanea*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Mycena nigricans*, *Mycena coracina*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,5 eta 1 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurakotik ganbilera, titiaren ukituarekin, beltz-fuligino koloretik arre-gris ilun kolorera, urdinaren ukituekin, distiratsu samarra, leuna.

**Orriak:** Kapelaren azpi-koloreekin, zurbilagoak.

**Hanka:** Zilindrikoa, pixka bat okerra, ez oso luzea, kapelaren kolore berekoa, distiratsua.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du.  *Atrocyanea* epitetoa, beltza esan nahi duen latinezko “ater” hitzetik dator eta beirazko pasta turkesa, esan nahi duen “kyanos” hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Akuzifolioen basoetan, Eroritako pinu-orratzetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pauli Nevala

**Pauli Lauri Nevala** (Pohja, 1940ko azaroaren 30a – 2025eko ekainaren 20a) finlandiar atleta izan zen, xabalina jaurtiketan espezializatua.

Nazioarteko txapelketan debuta egin zuen Europako Aletismo Txapelketan eta 1963an Finlandiako errekorra lortu zuen 86,33 metroko jaurtiketarekin, munduko errekorretik oso gertu.

1964ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen 82,66 metroko jaurtiketarekin, Gergely Kulcsár hungariarraren aurretik. Finlandiako domina bakarra izan zen atletismoan jokoetan.

1964ko jokoen ondoren bere ibilbide gelditu egin zen eta 1969ko Europako Atletismo Txapelketan zilarrezko dominarekin berpiztu zen. Sorbaldan lesio larri bat izan ondoren, 1971n erretiratu zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
Canal 10 (Uruguai)

**Canal 10** (komertzialki, **SAETA TV Canal 10**) Uruguaiko telebista-kanal ireki bat da, orotariko programaziokoa, eta Palermotik (Montevideo) transmititzen du.

1956ko abenduaren 7an hasi zituen bere transmisioak, eta Latinoamerika osoan laugarrena izan zen. Grupo Fontaina-De Feo taldekoa da.

## Historia 
1943ko urriaren 19an, Palacio Díaz eraikinean, Radio Carveko auditorioaren egoitzan, Uruguaiko telebistako transmisio baten lehen erakustaldia egin zen, zirkuitu itxi baten bidez. Sei urte geroago, 1949an, Uruguaiko Irrati-telebista Elkarte Nazionalak, Raúl Fontaina eta Enrique de Feorekin batera, Sociedad Anónima Emisora de Emisión Televisión y Anexos elkartea sortu zuen, SAETA izenez ere ezagutzen dena, eta Canal 10 sortzeko estatutua.

1955ean, berriz ere transmisio bidezko proba-seinaleak egin ziren zirkuitu itxi baten barruan, Ekoizpenaren Lehen Erakusketa Nazionaleko lur-eremuan. Horretarako, 45 metroko antena inprobisatu bat erabili zen, 100 watteko irteera-potentzia zuen ur-tanga batetik eraikia, eta estudio bat egokitu zen pabiloi batzuetan.

## Estudioak 
Kateak sei estudio ditu, horietatik bik definizio altuan grabatzen dituzte ekoizpenak eta bestea, Subrayado dena, mugigaitz da.  Kate honek bere programa gehienak egiten dituzten ekoiztetxeak ditu, besteak beste, Oz Media, BEE Productora, Estudio 9, Lacapto eta Tenfield. Vitamina Produccionesek sortzen ditu programa bakoitzerako grafiko gehienak. 2003az geroztik, Notable-rekin lotuta dago, katearen publizitate guztia ekoizten duena, eta Box Multimedia-rekin, katearen irudi korporatiboaren, logotipoen, babesleen eta abarren arduraduna dena.

## Jabeak 
Katea telebista-emisioari lotutako bederatzi enpresaz osatutako talde bateko kidea da, Grupo Fontaina-De Feo izenekoa, Uruguaiko komunikabide-konglomeratu garrantzitsuenetako bat. SAETA erretroakronimoak, Canal 10-aren izen komertziala osatzen duenak, "Sociedad Anónima Emisora de Televisión y Anexos" esan nahi du.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak