Isabella Leonarda

**Anna Isabella Leonarda,** ezaguna ***Novarako Musa Nagusia*** ezizenez (Novara, Italia, 1620ko irailaren 6a - Ibidem, 1704ko otsailaren 25a) italiar musikagilea izan zen, garai barrokoko erlijiosokoa. Bere *Opus 16*, 1693an Bolonian argitaratua, emakume batek argitaratutako historiako lehen konposizio instrumentala da.

Hamasei urte zituela Collegio di Sant'Orsolan (Santa Urtsula Ikastetxea) sartu zen, Novarako Urtsulatar mojen komentu batean, eta han egon zen bizitza osoan. Bere garaiko musikagile ezagunenetako bat izan zen, argitaratutako sonata-musikagile ezagunena. Isabella Leonarda konpositore trebea eta aldakorra izan zen, eta 200 konposiziotan, ia genero sakratu guztien adibideak daude, batez ere motete, meza eta salmoenak. 

Bere garaiko emakumerik emankorrena da, lan eta argitalpen asko ditu eta. Honelaxe gogoratzen da: «Novarako Musa Nagusial».

## Bizitza 
Anna Isabella Leonarda, batzuetan Isabella Leonardi edo Isabella Calegari izenez ezaguna, Novaran jaio zen 1620ko irailaren 6an eta egun berean Novarako katedralean bataiatu zuten. 1639an moja egin zen, 1686an ama superiora egin zen, 1693an ama bikario, eta 1700etik aurrera, berriz, kontseilari (ez dakigu zein den titulu horren esanahi zehatza, beharbada ohorezkoa, zahartzaroan emandakoa, urteetan emandako zerbitzu leialarengatik).

Leonardaren sonatak ez dira ohikoak egitura formalean. Oro har, Corellik ezarritako lau mugimenduren forma “estandarra” (motel-arin-motel-arin) ikusten da, *Chiesa* sonataren konposizio batzuk eredu horretara egokitzen ez diren arren. Aurreko konpositoreek sekzio- edo mugimendu-kopurua zela eta, ez zuten hain trinkoak izateko joera, nahiz eta hiru, kopuru nahiko arrunta izan eta bost sekzioetatik gorako sonatak, arraroak izan. Leonardaren sonatak, ordea, lau baino ez dira aldatzen (6. eta 9. sonatak), eta hamahiru arte (4. sonata), eta lau sekziotan egindako sonatak ez datoz bat motel-arin-motel-arin ereduarekin.

Oso errespetatua izan zen bere jaioterrian, baina bere musika ez zen hain ezaguna Italiako beste leku batzuetan. Leonardaren lana Frantzian deskubritu zen, Sébastien de Brossard musikagile frantziarrak bere pieza batzuk ikusi zituenean, eta mirespenez idatzi zuen bere C*atalue des livres de musique theorique et pratique* (Paris, 1724) lanean: "Isabella Leonarda eder eta paregabe honen lan guztiak hain dira ederrak, xelebreak, hain distiratsuak, eta aldi berean hain ulertuak eta hain jakintsuak... denak ez izateak min egiten didala".Leonardaren ia lan guztiek bi eskaintza dituzte, bata Ama Birjinarentzat eta bestea garai hartako pertsonaia garrantzitsuenetako batentzat. Azken horien artean Milango artzapezpikua, Novarako apezpikua eta Leopoldo I.a enperadorea daude. Komenturako diru-laguntza bilatu beharrak, ziurrenik, eskaintza horietako asko eragin zituen. Opus 10 programarako eskaintzan adierazi zuen, halaber, atsedenaldiari esleitutako denboran baino ez zuela musika konposatzen, komentuaren barruko administrazio-betebeharrak ez baztertzeko. Horrek kontraesana sortzen du: Leonardak garai hartako beste moja batzuk baino denbora gehiago eman ahal izan zuen konposatzen, komentuaren barruko aginte-postuak zirela eta. 

Gaur egun ere entzun daiteke bere musika kontzertuetan, edo erlijio zerbitzuetan. 

Novarako museoa (1701), Lazaro Agostino Cottaren hitzak daude: 'Novarak lanbide guztietan gizon ospetsuak izan ditu... eta ez zaio falta izan fama egiten dioten emakume birtuosorik. Horien artean, Isabella Leonarda izena goraipa daiteke, eta, musikaren artean duen estimazio bereziagatik, Novarako Musa Nagusia dei dakioke.'thumb|244x244px|Leonarda Suor Isabella. Messe a quattro vconcertate con Stromenti, & Motetti à vna, due, e trè vings, pure con Stromenti d'Isabella Leonarda Ama Vicaria nel Nobilissimo Collegio di S. Orsola in Nouara. Decima Ottava Consagrata al Merito impareggiabile di Monsig. Illustrisak. Reuerendisak. Gio. Visconti Vescouo di Nouara, Conte della Riuiera di S. Giulio, Sig. di Sorisio &c. San Santitako etxeko prelatoa, & Pontificio soglioan oinarritua. - In Bologna per Pier Maria Monti. 1696. - 4. mailan. Canto, Alto, Tenore, Basso, Violino primo, Violino secondo, Violone Tiorba eta Organoa. In tutto opuscoli 8. (Prime quattro carte di ogni parte sono occupate dal frontespizio, dl'autrice sottoscritta Dal Collegio di S. Orsola di Nouara li. 30 Giugno 1696. Cieliren 'Imperatrice' delakoaren bertsio osoa ematen du, eta, azkenik, lizentzia-azterketa. Gauza bat ikusi nuen: ea legge meritevolución e di farne annotazione).
## Argitaratutako lanak 
122 motete, 18 kontzertu sakratu, 17 meza, 12 sonata eta 11 salmo idatzi zituen. Haren lanak 60 urtean argitaratu ziren, 1640tik 1700era.

Bere *Opus 16*, 1693an Bolonian argitaratua, da orkestra-musika duen bakarra, zortzi hirunakako sonata eta bakarkako sonata bat. Aldi berean, emakume batek argitaratutako historiako lehen konposizio instrumentala da. Seguruenez, Isabella Leonarda ez zen horren jakitun. Agian musika ez-testuala interesatzen zitzaion, ahots-lan askoren kontrapisu gisa, edo beharbada, hiruko sonataren genero berria probatu nahi zuen.

Bere lanek XVI. eta XVII. mendeen artean Italian aktibo zeuden konpositoreen artean, inprimatutako lan ugariez gain, irudi adierazgarrienetako bat bihurtu zuten.

* *Opus 1* (galdua)
* *Hiru ahotseko moteteak*, Op. 2  (Milan, 1665 galduta)
* *18* sakro-kontzertu, Op. 3 (Milan, 1670)
* *11 Meza*, Op. 4 (Novara, 1674)
* *Opus 5* (galdua)
* *12 motete*, Op. 6 (Venezia, 1676)
* *13 motete*, Op. 7 (Bolonia, 1677)
* *11 Bezperak* *"a capella"*, Op. 8 (Bolonia, 1678)
* *Opus 9* (galdua)
* *12 motete lau ahotsetan*, Op. 10 (Milan, 1684)
* *12 motete*, Op. 11 (Bolonia, 1684)
* *14 motete bakarlarientzat*, Op. 12 (Novara, 1686)
* *12 motete*, Op. 13 (Bolonia, 1687)
* *10 motete*, Op. 14 (Bolonia, 1687)
* *11 motete à voce sola*, Op. 15 (Bolonia, 1690)
* 12 sonata 1, 2, 3 eta 4 instrumentutan, Op. 16 (Bolonia, 1693)
* *12 motete*, Op. 17 (Bolonia, 1695)
* *6 Meza*, Op. 18 (Bolonia, 1696)
* *11 Salmo kontzertatzaileak*, Op. 19 (Bolonia, 1698)
* *14 motete*, Op. 20 (Bolonia, 1700)

Isabellaren abizena, Bolonian inprimatutako argitalpenetan, "Leonarda" moduan agertzen da beti; Milan inguruko inprimaketetan, non Leonardi familia oso ezaguna baitzen, "Leonarda" forma portadan zein eskaintzan eta "Leonardi" moduan erabiltzen da orri autografiatuetan.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Barrokoko musika

## Kanpo estekak 
*  International Music Score Library Project-en.
* Isabella Leonardaren obra koralen partitura osoak, Choral Public Domain Library-n.
* Isabella Leonarda (400 th Anniversary) – 12 sonata, Op. 16. YouTuben.
* Isabella Leonarda Spotifyn.
* Project Isabella Leonarda, 1620-2020.
* Isabella Leonardari buruzko bibliografia