Gabriel García Moreno

**Gabriel Gregorio García Moreno** (Guayaquil, 1821eko abenduaren 24a - Quito, 1875eko abuztuaren 6a) estatu-gizona, abokatua, politikaria, kazetaria, idazlea, militarra eta poeta izan zen.

1858tik 1875era Ekuadorren eragin politiko eta kulturala izan zuen. 1857an Pichincha probintzian senatari gisa nabarmendu zen indigenei zerga kentzeko eskatzeagatik. 1859ko krisiaren ondorioz hartu zuen boterea, Estatua lau buruzagitza gorenetan (Quito, Guayaquil, Cuenca eta Loja) banandu zelako, Peruk gerra deklaratu zuelako eta herrialde horretako armadak Guayaquil blokeatu zuelako.

Bere herrialdearen subiranotasuna defendatu zuen garaiko gobernu perutar eta kolonbiarrek Ekuadorren lurraldea banatzeko egindako inbasio eta saiakeren aurrean. Armen bidez boterera iristeko borrokan ari zen diktadura-militarismoaren aurka borrokatu zen. Bere gobernupean kultura, zientzia eta hezkuntza lanak egin zituen, hala nola, Hizkuntzaren Akademia Ekuadortarraren fundazioa, Eskola Politekniko Nazionala eta Quitoko Behatoki Astronomikoa. Lege-, ekonomia-, administrazio-, teknika- eta hezkuntza-oinarriak ezarri zituen, baita nazio-nortasuna eratu eta Ekuadorri nazioarteko nortasuna eman ere.

Ekuadorreko estatuaren modernizatzaile eta eraikitzailetzat jotzen da. Robalino Dávila historialariak dio bere gobernuei esker Ekuadorrek aurrera egin ahal izan zuela. Hezkuntzari eta herri-lanei emandako bultzada nabarmentzen da. Bere legatu nagusien artean, 1859-1860ko krisian zehar Ekuadorren izandako bateratzea, sufragio unibertsala, erreforma fiskala, hainbat errepidetan oinarritutako bide-sistema, trenbidea, instrukzio publikoa, ikerketa zientifikoa, Egoitza Santuarekin konkordatua, erreforma militarra eta Quitoko Panoptikoa nabarmentzen dira. Liberalen talde batek hil zuen, hirugarren presidentetzarako berriz ere demokratikoki hautatu ostean. Jorge Salvador Larak dio magnizidioa (Enrique Ayala Mora tiranizidiotzat hartzen dute) kolpe gogorra izan zela Ekuadorrentzat eta munduarentzat. Bere heriotzak bere programa modernizatzailea geldiarazi zuen, hurrengo gobernuek jarraitu eta gauzatu ezin izan zutena. Quiton, Guayaquilen, Santiagon, New Yorken, Parisen eta Erroman hil osteko omenaldiak egin dizkiote. Joera liberalaren arabera, bere agintaldian erregimen autokratiko bat ezarri zen, prentsa askatasuna kendu eta eliz auzitegiak ezarri zituelakoan. Bere presidentzia Konstituzio baten aldarrikapenak markatu zuen, zeinaren kontserbadurismoari esker oposizioak Gutun Beltza deitu zion.

Merkatuak zabaltzeko eta kostaldearen eta Ekuadorko mendilerroaren arteko komunikazioa lortzeko, bere gobernuan zehar Ekuador osoa lotu zuen errepide-sistema bat eraiki zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vida de García Moreno tomo quinto Biografía escrita por Severo Gomezjurado.
* Un gran americano Obra escrita por Le Gouhir y José Rodas.
* García Moreno Presidente del Ecuador, Vengador y Mártir del Derecho Cristiano tomo segundo Biografía escrita por Augusto Berthe. 
* De la Historia a la ficción en el Ecuador el caso de Gabriel García Moreno y Rayo, Novela de Luis Zúñiga. C. Michael Waag. Murray State University
* Biografías y Vidas Biografía Gabriel García Moreno, 2004.
* Britannica Enclyclopedia Britannica, Gabriel García Moreno president of Ecuado.
* Archontology, A guide for study of historial offices, Ecuador: Heads of State: 1830-1875
* Ayala Mora, Enrique: Gabriel García Moreno y la gestación del Estado nacional en Ecuador
* Roberto Andrade: Montalvo y García Moreno 
* Avilés Pino, Efrén: *García Moreno Dr. Gabriel*. Enciclopedia del Ecuador
* Pérez Pimentel, Rodolfo: *FERNANDO AYARZA*. Diccionario Biográfico Ecuador 
* Orrantia Santos, Martha María: *Gabriel García Moreno*. El Universo. Guayaquil - Ekuador
* [Díez, Ramiro: *Las locuras secretas e inocultables de García Moreno*. El Telégrafo(https://eu.wikipedia.org/wiki/El_Tel%C3%A9grafo). Guayaquil]
* Pérez Pimentel, Rodolfo: *“EL DICTADOR QUERIA MORIR”*. Ecuador profundo, tomo 2. Guayaquil
* [Araujo Sánchez, Diego: *¿Quién mató a García Moreno?*. Mundo Diners(https://eu.wikipedia.org/wiki/Mundo_Diners). Dinediciones. Edición 421. Quito]
* AUTOPSIA A GABRIEL GARCIA MORENO El Peregrino de Quito.
* Los Restos de Garcia Moreno (vídeo)