open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria de las Angustias Arizcun Heredia

**Maria de las Angustias Arizcun Heredia** (Granada, 1826ko azaroaren 8a – Madril, 1896ko abuztuaren 8a), espainiar noblea izan zen, Heredia-Spinolako kondesa noble tituluagatik ezaguna.

## Bizitza 
Aita Iturbietako bosgarren markes Miguel de Arizcun Tilly zen eta ama Heredia Spinola bigarren kondearen alaba nagusiarena. Alaba bakarra izan zen. Granadan jaio zen 1826. urtean. Heredia Spinolako hirugarren kondesa izan zen, Espainiako handia, Iturbietako seigarren markesa eta Tillyko laugarren kondesa, titulu hau, 1889an, seme Alfontsori eman zion arte. Elisabet II.a Borboikoa (Espainiakoa), Maria de las Mercedes Orleanskoa eta Maria Cristina Austriako erreginen dama izan zen; Maria Luisa erreginaren eta Portugalgo Santa Isabelen bandako dama noblea.

### Ezkontza 
1852. urtean Luis Martos Potestadekin ezkondu zen, Infanteriako teniente koronela, zazpi aldiz Gorteetako diputatua, Madrilgo alkate eta gobernadorea, Estatu kontseilaria, ganbarako aitoren seme jardunean eta morrontzan, eta Karlos III.aren Ordenako zaldun handia, 1892ko uztailaren 3an Madrilen hil zena. 

### Ondorengoak 
Bikoteak hiru seme-alaba izan zituen: 

* María de las Angustias, Salvador de Zuluetarekin ezkondua, Arabako bigarren markesa eta Casa Blancako bizkondea, zeinari erregina erregeordeak Spinolaren baronesa titulua eman zion 1890ean

* Narcisa, José Osorio Herediaren emaztea, Corzanako kondea, Espainiako handia, Alcañiceseko markes, Sexto, Algete eta Alburquerqueko dukearen , eta Alfonso Francisco, Tillyko kondearen iloba eta ondorengo hurbilekoa.

Espainiako errege-familiarekin lotura estua zuen pertsona, Heredia Spinolako kondesak emigrazioaren ostean Baionan finkatu zen Seiurteko Demokratikoaren lehen urteetan. Han, sasoi hartan, eta Madrilgo bere etxean geroago, Borboiko monarkia berrezartzera bideratutako lanak izan zituzten gune nagusi, Alfontso XII.a Borboikoaren kausaren defendatzaile izan zela. Aretoetan hainbat bilera eta jai egin ziren, eta ospetsuena Hortaleza kaleko etxean egindako dantza izan zen. Etxe horretan Heredia-Spinolaren kondeek hartzen zuten pisu nagusia, eta beheko solairuan Iturbieta markesa, kondesaren aita, bizi zen.

### Heriotza 
1896ko abuztuaren 9an hil zen Madrilen, 69 urte zituela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegal (eraikuntza)

**Hegal** bat egiturazko elementu irten bat da, mutur batean finko dagoena eta bestean euskarririk ez duena. Batzuetan elementu bertikal batetik irteten da, horma bat bezala. Ingeniaritzan, hegal batek habe, plaka, zertxa edo lauza forma izan dezake. Arkitekturan, fatxadatik irteten den elementu bat izaten da, orokorrean **hegalkin** deritzona, eta ohikoenak teilatu-hegalak eta mentsulak izanik.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Norge (baloi gidatua)

***Norge*** Iparburua lehen aldiz airetik igaro zuen baloi gidatu bat izan zen. 1926ko maiatzaren 12an egin zuen hegaldia, *Amundsen-Ellsworth 1926 Transpolar Flight* espedizioaren baitan. 

16 pertsonatako eskifaia zeraman, tartean Roald Amundsen, espedizioaren gidaria, Umberto Nobile, baloi gidatuaren diseinatzailea, eta Lincoln Ellsworth, abenturazalea eta espedizioa finantziatu zuena.

Iparburura iristea zehazki dokumentatu zen lehen espedizioa izan zen. Aurrez  Frederick Cook (1908), Robert Peary (1909), eta Richard Evelyn Byrd (1926an egun batzuk lehenago) esploratzaileek esan zuten iritsi zirela, baina zehaztasun gutxiko baieztapenak ziren.

## Diseinua eta garapena 
Umberto Nobile injeniari aeronautiko italiarrak diseinatu zuen. N-class multzoko lehen baloi gidatua izan zen. 1923an hasi ziren eraikitzen eta Artikoko baldintzak jasateko beharrezko guztiarekin egin zen; estalki presurizatuari metalezko barrak gehitu zitzaizkion brankan eta txopan, eta biak lotzen zituen gila metal malguzko hodi bat zen. Ehunak erabiliz estali zuten gila eta biltegi gisa eta eskifaia egoteko toki gisa erabili zen. Gilaren azpian hiru gondola motor ezarri ziten eta kontrol kabina ere bai.

## Espedizioa 
[280px|thumb|*Norge* baloi gidatua [Ny-Ålesunden aireratzen, 1926ko maiatzaren 11n.]]
1925ean Roald Amundsenek Nobileri eskatu zion Oslon biltzeko espedizioaren xehetasunak zehazteko. Norvegiarrek baloi gidatua erosi zuten eta *Norge* ("Norvegia") izena eman zioten, eta Umberto Nobilek zepelina gidatuko zuela hitzeman zuen.

1926ko martxoaren 29an abiatu zen Erromatik eta Pulhamen (Ingalaterran) bi egunetako geldialdia egin ondoren apirilaren 14an iritsi zen Oslora. Ondoren Leningradotik barrena Vadsøra joan zen, Norvegiaren iparraldera, eta Artikora iritsi aurreko azken geldialdia Ny-Ålesunden (Svalbard uhartedia) egin zuen.

Maiatzaren 11n atera zen Svalbardetik eta maiatzaren 12ko 01:25 orduan iritsi ziren Iparburura eta Norvegiako, Italiako eta Estatu Batuetako banderak erortzen utzi zituzten. 200 metrotako altueran zeuden iparburuan eta -11ºC-tako tenperatura zuten. Amundsen ondoren mespretxuz esango zuen Nobileren erruz zientifikoa izan behar zuen espedizio hura zirkua bihurtu zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia de Argumosa

**Natalia de Argumentosa Adán** (Madril, 1826 – 1850) margolaria, grabatzailea eta litografoa izan zen.

## Bizitza 
Aita Diego de Argumosa, Alderdi Progresistako kidea zen, mediku eta kirurgiako katedraduna izan zen eta ama Micaela Adan. Amaren aldeko aitona Juan Adan eskultorea izan zen.

### Lan ibilbidea 
1844. urtean, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian margolan batzuk aurkeztu zituen, ziur aski kopiak, laudorioz jasoak. Espainiako Liburutegi Nazionalak artistaren hiru estanpa gordetzen ditu: bi grabatu kalkografiko —binetentzako motibo desberdinak zituen orri bat eta Buen Retiroko Errege Guneko urmael eta ontziralekuaren bista bat, bere «Ahizpa zoritxarrekoa» marrazki baten gainean, sinadurak adierazten zuen bezala— eta litografia bat: *Vesubioa errautsak* jaurtitzen 1822. urtean, Luis Mendoza eta Gonzalezen zuzendaritzapean egina. Gainera, Kalkografia Nazionalean Antonio Correa bildumarekin 1847. urtean datatutako estanpa bat sartu zuen, txakur, txori, untxi eta maiteminduen bikoteekin.

### Heriotza 
Goizegi hil zen Raffaello Morghenen *Madalena penitente* baten erreprodukzioa amaitu barik utzita. Madrilgo San Isidro hilerriko familiaren panteoian lurperatu zuten 1850. urteko maiatzaren 16an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giorgio De Simone

**Giorgio De Simone** (Milan, Italia, 1932 - 2024ko urtarrila) idazlea eta kazetaria izan zen. 

## Bizitza 
1932an Milanen jaioa, literatura modernoan lizentziatu zen. Oso gaztetatik hasi zen idazten: hasieran, kontakizun laburrak idatzi zituen, irakurle ugariko aldizkarietan.

Artikuluak argitaratu zituen *Il Giorno* (1980ko hamarkadan) eta *Avvenire* (2009tik 2017ra) egunkarietan.

## Idazlanak 
### Kazetaritza 
* 1976: *Il lettore arrabbiato*, Pola argitaletxea.

### Eleberriak 
* 1977: *La gabbia di carta*, Paoline argitaletxea, Milan.
* 1980: ''L'escluso*, Mondadori argitaletxea, Milan (Endine saria, 1980).
* 1981: *L'incisione*, Rizzoli argitaletxea, Milano (Città di Penne saria, 1981).
* 1984: *L'Armonista*, Rizzoli argitaletxea, Milan (Stresa saria, 1984; Europa saria, 1985; Annese saria, 1986).
* 1988: *Il caso Anima*, Rizzoli argitaletxea, Milan (Maria Kristina Savoiakoa saria, 1990).
* 1998: *L'isola dei pantèi*, Sellerio argitaletxea, Palermo (Latina saria, 1999).
* 2004: *Mondo prossimo*, Ares argitaletxea, Milan.
* 2006: *Era un giorno di 32 ore*, Sellerio argitaletxea, Palermo.
* 2012: *Michele tiene all'Inter ma crede in Dio'', Edizioni Medusa argitaletxea, Milan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Stresa Libro: Il Premio Stresa di Narrativa
Augusta Württembergekoa

**Augusta Württembergekoa** (Stuttgart, 1826ko urriaren 4a – ibidem, 1898ko abenduaren 3a) printzesa izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak Gilen I.a Württembergeko erregea eta Paulina Württembergeko dukesa izan ziren. Ezkontzako hirugarren eta azken haurra izan zen Augusta. Erakargarria ez, baina alaia eta jakintsua zela esaten zen. 

### Ezkontza 
1851ko ekainaren 17an Hermann printzearekin ezkondu zen. Adin bera zuten eta Württembergeko zalditerian ofizial gisa lan egiten zuen. Urte berean, Rittmeisterretik teniente koronel izendatu zuten. 1853. urtean, guardien errejimenduko komandante izendatu zuten.

Stuttgarteko Neckarstraße 25-eko Weimar Jauregia artistikoki bideratutako bizitza sozial baten erdigunea izan zen urte askoan. 1865. urtean, Hermannek teniente jeneralaren maila zuen armada utzi zuen, promozio berriak ukatu zitzaizkiolako. Karlos erregearen laguntzaile nagusia izaten ahalegindu zen, baina alferrik. Alsazia-Lorrenako gobernadore inperiala izaten ere ahalegindu zen, baina alferrik. Beste jarduerarik ez zegoenez, Weimar printzeak, Stuttgarten deitua zenez, gizarte sozial, abertzale eta artistikoei eman zien laguntza.

### Ondorengoak 
Hermannek eta Augustak lau seme eta bi alaba izan zituzten:

* Paulina Saxonia-Weimar-Eisenach-ekoa   (1852-1904), 1873an Saxonia-Weimar-Eisenach-ekoa (1844-1894) Karlos Augusto duke handiarekin ezkondua
* Gilen Saxonia-Weimar-Eisenach-ekoa (1853-1924), 1885ean Gerta Isenburg-Büdingen-Wächtersbacheko printzesarekin ezkondu zen
* Bernardo (1855-1907), 1901etik Crayenburgeko kondea, 1900ean lehen aldiz ezkondua Maria Luisa Brockmüllerrekin (1866-1903) eta 1905ean bigarrenez ezkondua Isabel von der Schulenburg kondesarekin (1869-1940)
* Alexandro (1857-1891)
* Ernesto (1859-1909)
* Olga Saxonia-Weimar-Eisenachekoa (1869-1924), 1902an  LeopoldoIsenburg-Büdingeneko printzearekin (1866-1933) ezkondua, Karlos Isenburg-Büdingengo printzearen seme nagusia.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sönke Lorenz, Dieter Mertens, and Volker Press (arg. ): *Das Haus Württemberg*. *Ein biographisches Lexikon*, Kohlhammer, Stuttgart, 1997, ISBN 3-17-013605-4
Jonas Staugaitis

**Jonas Staugaitis** (Omentiškiai, 1868ko maiatzaren 20a – Kaunas, 1952ko urtarrilaren 18a) lituaniar sendagile eta politikaria izan zen. Lituaniako presidentea izan zen 1926ko abenduaren 18tik 19ra.

Medikuntza ikasi zuen Varsoviako Unibertsitatean eta mediku lanetan aritu zen. 1919an Lituaniako Nekazarien Herri Batasuna alderdiaren hautagaitzan Parlamentuko kide hautatu zuten eta 1926ko ekainaren 2an parlamentuko presidente.

1926ko abenduan Lituanian emandako estatu-kolpean, Staugaitus Lituaniako presidente bihurtu zen ordu batzuetan, parlamentuko presidentea izan baitzen. Kolpearen garaipenaren ondoren, kargua utzi zuen.
Anna Maria Gesina Bosscha

**Anna Maria Gesina Bosscha** (Deventer, Overijssel, 1826ko ekainaren 17a &#x2013; Twello, 1914ko abenduaren 26a) Herbehereetako idazlea, eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista izan zen.

## Bizitza 
Gurasoak Petrus (Pieter) Bosscha (1789-1871) irakasle erreformatu holandarra eta Elisabeth van de Schaft (1792-1879) menonita izan ziren. Sei seme-alabako familia batean hazi zen eta Stroomarkt-en (Deventer) bizi izan zen. Aita literatura eta historia irakaslea zen Deventerren Atheneumean. Henriette Frederika Bosscha idazlearen ahizpa zaharrena zen. Ezkongabe egon zen eta aita hil zenean gurasoen etxean bizi ziren. Ama hil ostean, Henriette ahizparekin Twellora joan zen bizitzera.

## Heriotza 
Anna Maria Gesina Bosscha 1914ko abenduaren 26an hil zen 88 urte zituela, Twellon, Herbehereak.

## Lana nabarmenak 
* 1873an *Anna Marie* izengoitiarekin *Een Kerstfairje* (Gabonetako ipuin bat) eleberria idatzi zuen

* Langile bezala, Betsy Perk-ek sortutako Onze Roeping (1870-1873) aldizkari femeninoan idatzi zituen artikuluak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theodora Bean

**Theodora Bean** (1871ko martxoaren 26a - 1926ko abuztuaren 5a) sortez **Edna Belle Bean**, estatubatuar kazetaria eta sufragista izan zen. New Yorkeko Newspaper Women's Club-en sortzailea eta lehendakaria izan zen, eta bere albiste-sindikatua sortu zuen, T-Bean Syndicate, hil baino lehentxeago.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Bean Anokan jaio zen, Minnesotan; Martin Van Buren Bean eta Louisa Jane McFarlan Beanen alaba. Ama kanadarra zuen eta aita Mainekoa. Aita AEBetako Gerra Zibileko Batasun Armadako beteranoa zen eta burdindegi bat zuen. Carleton Collegera joan zen epe labur batez, eta gero Chicagora joan zen kazetari karrera egitera. 

## Ibilbidea 
Bean Chicago Daily News-eko erreportaria izan zen. Bertan, Carrie Nation elkarrizketatu zuen eta emakumeen kirol eta klubei buruzko albisteen berri eman zuen. New Yorkera joan zen bizitzera, eta han Morning Telegraph egunkariaren editorea izan zen, eta Evening Telegram aldizkarian ere lan egin zuen. Clara Butt abeslari britainiarraren profil bat idatzi zuen 1913an, eta Beatrice Wood artista elkarrizketatu zuen 1917an. New Yorkeko Newspaper Women's Club-eko kide sortzailea izan zen 1922an, eta Klub horretako presidentea izan zen hil zen arte. 1925ean T-Bean sindikatua sortu zuen, kazetari lagun asko errekrutatuz kolaboratu zezaten, besteak beste, Martha Coman, Benjamin De Caseres, Alice Rohe eta Delight Evans ; 1926an hitzean eman zitzaion amaiera enpresa horri. 

### Sufragioa eta bestelako lanak 
Bean, beste idazle batzuekin batera (Mary Hunter Austin, Grace Gallatin Seton Thompson, Charlotte Perkins Gilman, Katherine Leckie eta Kate Jordan), sufragioaren aldeko manifestazio batean parte hartu zuen 1911n, eta Carrie Chapman Catt elkarrizketatu zuen *Morning Telegrapherako* 1912an. 1915ean, berak eta beste batzuek (Fola La Follette eta Alice Duer Miller) sandwich moduko panelak erabili zituzten New Yorkeko metroko sufragioari buruzko argudioekin, bagoietan sufragioaren aurkako publizitate-kartelak indargabetzeko. Bere buru agertu zuen *Our Mutual Girl No* 22 film mutuan. (1914), non Arthur Conan Doylek ere kameoa egin zuen.  

## Bizitza pertsonala 
Marjorie Patterson idazle eta aktorearekin bizi izan zen Bean. 1926an hil zen, 55 urte zituela, kirurgia baten ondoren. Orduko hartan, Nellie Revellek Varietyn idatzi zuen : "Galera horrek ni eta bere lagun guztiak suntsitu gaitu". 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chardonneteko Anne

**Chardonneteko Anne** (Lyon, Frantzia, 1869 - 1926) frantziar eskultorea izan zen.

## Datu biografikoak 
1869an jaio zen Lyonen, Rhône departamenduan, eta Chardonneteko Hilaire kondearen (Besançongo ehungintzaren zeta artifizial eta industrial garrantzitsuaren asmatzailea) eta Ruoltz-Montchalleko Marie-Antoine Camilleren alaba zen. 

Mathurin Moreau eta Jules Franceschi eskultoreen ikaslea izan zen eta Parisko Aretoan, 1911tik 1926ra, hainbat eskultura talde, estatua eta busto erakutsi zituen. 

Pardieuko bizkondearekin ezkondu eta Pardieuko bizkondesa bihurtu zen.

## Lanak 
Bere lan onenen eta ezagunenen artean hauexek nabarmentzen dira:

* Serenitatea (Sérénade), eskultura alegorikoa;
* Luis XVII.a *Tenpleko espetxean* (: *Louis XVII* à la prison du Temple);
* *Valkiria lo* (: La );
* Bere aitaren bustoa, Chardonayko kondearena (: );
* Besançoneko *Chardonneteko kondearen oroimenezkoa*;

Fitxategi:Louis_XVII_au_temple.jpg|link=Archivo:Louis_XVII_au_temple.jpg|''Luis XVII Templeko kartzeloan 
Fitxategi:Comte_de_Chardonnay.jpg|link=Archivo:Comte_de_Chardonnay.jpg|Aitaren bustoa 

## Bibliografia 
* 1996: «Hommage à quatre sculpteurs oubliés: René de Chateaubrun (1875-1942), Marguerite Syamour (1857-1945), Anne de Chardonnet (1869-1926), Georges Laëthier (1875-1955)».

## Kanpo estekak
Adelaide Borghi-Mamo

**Adelaide Borghi-Mamo** (Bolonia, 1826ko abuztuaren 9a – Bolonia, 1901eko irailaren 29a) italiar mezzo-sopranoa izan zen. Michele Mamo tenorearekin ezkonduta egon zen. Alabak, Erminia Borghi-Mamo (1855 - 1941) soprano ibilbide arrakastatsua izan zuen.

## Bizitza 
Borghi-Mamok Milanen ikasi zuen kantua Frantzeska Festarekin

### Lan ibilbidea 
1843. urtean aurkeztu zen profesionalki Urbinon, Saverio Mercadanteren Bianca gisa *Il giuramento* lanean. Hurrengo urtean Mesenako Vittorio Emanuele Antzokiko konpainian sartu zen. Laster hasi zen Italiako antzoki nagusietan jarduteko gonbidapena jasotzen.

1851. urtean Mornaren papera interpretatu zuen Giovanni Paciniren *Malvina di Scozia* lanaren mundu mailako estreinaldian, San Carlo Antzokian. 1853. urtean itzuli zen hara, Mercadanteren *Statira* lanaren estreinaldian Olimpia pertsonaia interpretatu zuen eta Odettaren papera egin zuen Paciniren *Romilda di Provenza* lanaren lehen emanaldian. Urte horretan bertan *Il trovatore* laneko Azucena interpretatu zuen. Napolin Lauro Rossi eta Errico Petrellaren lanak ere estreinatu zituen. 1853. urtean Vienan jardun zuen, eta 1854. urtean Parisko Théâtre-Italien, *Il trovatore* lanarekin, Frantzian egindako estreinaldian. 1856. urtean Gioachino Rossiniren hiru operatan bereziki miretsia izan zen: *Matilde di Shabran*, *Sevillako bizargina* eta *La Cenerentola* operetan. 1856. urtean Parisko Operan debutatu zuen Leonora pertsonaia izan zen *La favorita* lanean. Lau urte eman zituen antzerki horri lotuta, eta urte horietan Fromental Halévy, Felicien David eta Gaetano Bragaren obrak estreinatu ahal izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Savoiakoa

**Isabel Saboiakoa** (italieraz Isabella di Savoia; Turin, 1591ko martxoaren 2a - Modena, 1626ko abuztuaren 22a) italiar printzesa izan zen, Karlos Manuel I.a Savoiakoa dukearen eta bere emazte Katalina Micaela Austriakoaren alaba.

## Bizitza 
Bere amaren aldeko aiton-amonak  Felipe II.a Espainiakoa erregea eta Isabel Valoiskoa ziren, Frantziako Henrike II.a erregearen eta Katalina Mediciren alaba.

1608ko martxoaren 10ean Turinen ezkondu zen Alfonso de Esterekin, orduan Modena eta Reggioko printze oinordekoa zena, Zesar Esteko dukearen eta Virginia Mediciren semea.

Isabel ez zen Modena eta Reggioko dukesa izatera iritsi; 1626an hil zen bere azken alaba erditu ondoren. Alfonso Modena eta Reggioko duke bihurtu zen 1628an aita hil zitzaionean, eta ez zuen berriro ezkondu nahi izan.

## Ondorengoak 
Isabel eta Alfontso III.ak hamalau seme-alaba izan zituzten, eta horietako batzuk haurtzaroan hil ziren:

* Zesar (1609-1613).
* Frantzisko (1610-1658), Modena eta Reggioko dukea izango zena, Maria Farnesio eta Victoria Farnesio ahizpekin ezkondu zena eta hirugarren aldiz Lucrecia Barberinirekin ezkondu zena.
* Obizzo (1611-1644), Modenako apezpikua.
* Katalina Maria (1613-1628), moja.
* Zesar (1614-1677).
* Alejandro (1615).
* Karlos Alejandro (1616-1679).
* Reinaldo (1618-1672), kardinala.
* Margarita (1619-1692), Ferrante III Gonzaga, Guastallako dukearen emaztea.
* Beatriz (1620).
* Beatriz (1622-1623).
* Filiberto (1623-1645).
* Bonifazio (1624).
* Ana Beatriz (1626-1690), Alejandro II. Pico de la Mirandolaren emaztea.

## Aurrekoak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fruta-kontserba

[thumb|Bost fruta-kontserba mota (goitik erlojuaren orratzen noranzkoan): sagarra, [Irasagarrondo|irasagarra, aran berdea, kuia, laranja (erdian)]]
**Fruta-kontserbak edo fruitu-kontserbak** fruituekin egindako prestakinak dira, eta kontserbatzaile nagusia azukrea eta batzuetan azidoa dira, askotan beirazko poteetan gordetzen dira eta ongailu edo zabalgarri gisa erabiltzen dira.

Mundu osoan fruta-kontserba mota asko daude, prestatzeko metodoaren, erabilitako fruta motaren eta otordu batean duten lekuaren arabera bereizten direnak. Marmelada eta gelatina bezalako fruta-kontserba gozoak askotan gosarian jaten dira ogiarekin edo gozogintza edo azkenburuko baten osagai gisa, eta " barazki-frutekin" egindako kontserba gaziagoak eta azidoagoak, hala nola tomatearekin, kalabazarekin edo kuiatxoarekin, gaztarekin, haragi hotzekin eta curryekin batera jaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lo Grauko urtegia

**Lo Grauko urtegia**, Espainiako iparraldeko Lo Grau udalerrian dagoen urtegi bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian. 1.273 metro karratuko azalera du.

1969an Cinca ibaiaren urak bilduz eraiki zen eta ibaiaren ibilbidean Medianoko urtegiaren ondoren dago.
Arthur Hughes

**Arthur Hughes** (Londres, 1832ko urtarrilaren 27a – *ibidem*, 1915eko abenduaren 22a) ingeles margolari, marrazkilari eta ilustratzailea izan zen.

1846an Somerset Houseko arte eskolan sartu zen eta Alfred Stevensen ikasle izan zen. Ondoren, Royal Academy of Arts-en eskolan ikasi zuen. Han ezagutu zituen John Everett Millais, William Holman Hunt eta Dante Gabriel Rossetti, baina ez zen inoiz prerrafaelismoaren parte izan. Hala eta guztiz ere, haiekin batera erakutsi zituen bere lanak, eta haietako margolan batzuetan modeloa izan zen.

1855ean Tryphena Foordekin ezkondu zen eta biek bost seme-alaba izan zituzten. Horietako bat, Arthur Foord Hughes, margolaria ere izan zen.

Hughesek 700 margolan eta marrazki baino gehiago eta liburuetarako 750 ilustrazio baino gehiago egin zituen.

## Iruditegia 

Arthur Hughes (1832-1915) - Musidora Bathing - 1935P39 - Birmingham Museums Trust.jpg|*Musidora Bathing*, 1849
Arthur Hughes (1832-1915) - The King's Orchard - 1509 - Fitzwilliam Museum.jpg|''The King's Orchard*
Arthur Hughes (1832-1915) - That was a Piedmontese ... - N05244 - National Gallery.jpg|*That was a Piedmontese...*
V0 large (2).jpg|*Rosalind in As You Like It''
Arthur Hughes - The Potter's Courtship.jpg|''The Potter's Courtship*
Arthur Hughes (1832-1915) - Margaret Lushington (d.1906), Mrs Stephen Langton Massingberd - 637629 - National Trust.jpg|*Margaret Lushington, Mrs Stephen Langton Massingberd*
Arthur Hughes - April Love - Google Art Project.jpg|*April Love*, 1856
Ophelia ("And He Will Not Come Back Again")).jpg|*Ophelia''

## Kanpo estekak
Zabaltzeko elikagai

thumb|Gurin zatia labana baten laguntzaz zabaltzeko.
**Zabaltzeko elikagaia** ogiaren, *crackerren* edo antzeko beste produktu batzuen gainean labana edo espatula batekin zabaltzen den trinkotasun oretsuko elikagaia da, zaporea eta testura emateko. Ongailuak ez bezala, plateraren osagai integraltzat hartzen dira, eta ez gehigarritzat. Bustitzeko saltsetatik bereizi behar dira, horientzat ez baita labana erabili behar.

## Ezaugarriak 
Beraz, elikagai bat zabalgarritzat hartzen da funtzio hori bete badezake, hau da, elikagai bera saltsa gisa, ongailu gisa edo osagai gisa har daiteke, egoeraren arabera. Adibide ona gurina litzateke, hanburgesa batean saltsa gisa, xigorkian zabalgarri gisa edo patata purean osagai gisa ager daitekeena.

## Janariak 
Ohikoen artean, gazta-krema, gazta urtua eta gurina (gazia) daude, baita marmelada (gozoa) ere. Barazkiekin (*tapenada*, *hummusa*, *baba ghanousha*, etab.) eta haragiarekin (patea, *haragi-gurina*, *cretons*, etab.) egindako kremak ere badaude.

Saltsa batzuk, maionesa abididez, zabalgarritzat ere har daitezke, duten trinkotasunagatik.

## Kanpo estekak 
* ichef.com-en zabaltzeko elikagaien zerrenda (ingelesez)
Obsidian (softwarea)

**Obsidian**  Personal Knowledge Manager (PKM) edo Ezagutzaren Kudeatzaile Pertsonal bat da.   Hau da, ezagutza pertsonak gordetzeko, sailkateko, gordetakoa modu errazean berriz eskuratzeko eta, oro har, kudeatzeko datu-base bat da, esan daiteke,  oharrak hartzeko aplikazio bat dela, Markdown (testu lauak) fitxategiekin lan egiten duena. Horiek modu lokalean kudeatzen ditu eta sinkronizatzeko aukera eamten du. Oharretarako barne-loturak sor ditzeke, gero, konexioak grafo baten moduan bistaratzeko. Erabiltzaileei pentsamenduak eta ezagutzak modu malguan eta ez linealean antolatzen eta egituratzen laguntzeko diseinatuta dago. Softwarea doakoa da erabilera pertsonalerako, ordainpeko lizentzia komertzialekin. 

## Historia 
Obsidian Shida Lik eta Erica Xuk sortu zuten COVID-19aren Pandemiaren berrogeialdian zeuden bitartean. Li eta Xu Waterlooko Unibertsitatean ikasten ari zirela ezagutu zuten elkar, eta hainbat proiektu garatzen lagundu zioten elakrri. Obsidian 2020ko martxoaren 30ean abiatu zen. 1.0.0 bertsioa 2022ko urrian argitaratu zen eta 1.1 bertsioa, «Canvas» oinarrizko osagarria (*core plugin*) gehitzen zuena, 2022ko abenduan argitaratu zen.

2023ko otsailean, Steph Angok, komunitatearen eraikitzaile ezagunak, Obsidianekin bat egin zuen CEO lenean. 

## Ezaugarriak 
Obsidian Electron softwarearekin garatuta dago. Plataforma anitzeko aplikazio bat da, Windows, Linux eta macOS sistemetan erabil daitekeena, baita Android eta IOS sistema eragilea duten gailu mugikorretan ere. Oharren arteko barne-lotura ahalbidetzen du, eta grafo interaktibo bat sortzen du, oharren arteko erlazioak bistaratzen dituena. Obsidian-ek bi talde berreizten dituen osagarrein artean:  oinarrizko osagarriak, Obsidian garatzaileen lantaldeak askatu eta mantentzen dituenak (Canvas, Nabigatzaile Integratua edo gailuen arteko Sinkronizazioa), eta komunitateak garatzen dituenak, GitHub-en bidez egindako kode irekikoak direnak. Komunitateko osagarrien adibide batzuk dira Kanban estiloko ataza-taula bat, egutegi-widget bat, Komunitateak sortutako mila gai baino gehiago daude aplikazioarekin erabiltzeko, norberak berea sortzeko aukeraz gain.

2024an, Web Clipper nabigatzailerako luzapena gehitu zuten, web orriak Obsidian gangaren barruan ohar bihurtzeko aukera ematen duena klik bakar batekin.

## Erabiltzaileen komunikazio kanalak 
Garatzaileek ostatatutako foro bat du, Discord mezularitza zerbitzuan kanal bat eta Reddit-en komunitate bat ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo-loturak 
* Obsidianen osagarriak
* Obsidianen foro ofiziala
Francisco Marcellán Español

**Francisco Marcellán Español** (Zaragoza, 1951) espainiar matematikaria da, polinomio ortogonalen eta haien aplikazioen teorian espezializatua.

## Biografia 
Zientzia Matematikoetan doktoretza lortu zuen Zaragozako Unibertsitatean 1979an. Bere ibilbide akademikoan Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan eman zituen eskolak lehenik, eta ondoren Madrilgo Karlos III.a Unibertsitateko Matematika Saileko katedraduna izan da. Bere ikerketa-lan nagusia Analisi Matematikoan zentratzen da, bereziki hurbilketa-teorian eta polinomio ortogonalen propietateetan.

Francisco Ikerketa errektoreordea izan da Madrilgo Carlos III.a Unibertsitatean 1995tik 2004ra, Agencia Nacional de Evaluación de la Calidad y Acreditación zuzendaria 2004tik 2006ra eta Zientzia eta Teknologia Politikako idazkari nagusia. 
Espainiako Hezkuntza eta Zientzia Ministerioan 2006tik 2008ra.
Zientziarako Gadea Fundazioko kontseilaria eta Matematika arloko koordinatzailea izan zen. Madrilgo Erkidegoko Zientzia eta Teknologiako Aholku Batzordeko kide izan da 2015tik 2019ra aldian.

Ikerketaz gain, kudeaketa akademikoan kargu garrantzitsuak izan ditu. Espainiako Matematikako Errege Elkartea erakundeko presidentea izan zen 2015 eta 2022 urteen artean. Gainera, Espainiako Gobernuaren barruan, Unibertsitateen Politikarako idazkari nagusia izan zen 2006 eta 2008 artean, eta Zientzia eta Teknologia Ebaluatzeko Agentziako zuzendaria ere izan zen. Ehunka artikulu zientifiko argitaratu ditu eta nazioarteko hainbat aldizkari espezializaturen editore-lanetan parte hartu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Francisco Marcellánen orrialde pertsonala UC3M unibertsitatean
Malloueyreko urmaelak

**Malloueyreko urmaelak**, , Frantziako hego-mendebaldeko kostaldeko Mimizan udalerrian dauden bi urmael dira, Akitania Berria eskualdeko Landak departamenduan.

Izena gaskoierazko *malhòu* hitzetik eratorria da.
Isabel Lancasterkoa

**Isabel Lancasterkoa** (Burford, 1363ko otsailaren 21a baino lehen -1426ko azaroaren 24a) Lancasterreko dukea zen Joan Gantekoaren eta bere lehen emaztearen, Blanca de Lancasterren, hirugarren alaba izan zen.

## Bizitza 
Zenbait iturrik diote 1363ko urtarrilaren 1aren ondoren jaio zela, baina 1363ko otsailaren 21a baino lehen. Burforden (Shropshire) jaio zen. Haurtzaroan, aitaren etxean hazi zuten Catalina Roet-Swynforden zaintzapean, estimu handitan baitzuen. Emakume burugogor eta energiazkotzat jotzen zuten, ahizpa zaharrenak ez bezala, hura serioagoa baitzen.

## Ezkontzak 
### Lehen ezkontza 
1380ko ekainaren 24an, John Hastings Pembrokeko III. kondearekin ezkondu zen, Kenilwortheko gazteluan. Neskak hamazazpi urte zituen eta mutil-lagunak zortzi. Etxe berri batera aldatu ziren, Pembrokeko kondesa gisa zuen maila berriaren arabera. Nolanahi ere, sei urte geroago, ezkontza baliogabetu egin zuten.

### Bigarren ezkontza 
Hogeita hiru urte zituela, bere senar gazteegiaz nekaturik, Elizabeth bere lehengusu Rikardo II .a Joan Hollandek seduzitu omen zuen, zeinak haurdun utzi omen zuen.  Aitak behartu egin zuen bere aurreko ezkontza bertan behera utzi eta John Holland, Exeterreko I dukearekin ezkontzera, Plymouthen, 1386ko ekainaren 24an. Aitak bihozberatasunez tratatzen zuen eta suhi berriari laguntzen zion, hori baitzen Holanderen xarma..

### Hirugarren ezkontza 
1400. urtean, Hollanderi lepoa moztu zioten Isabelen anaia Henrike IV.arekin konspiratu ondoren, honek Rikardo II.a Isabelen anaiordea boteretik kendu baitzuen. Urte horretan bertan, Isabel berriro ezkondu zen Juan Cornwall, I baroi Fanhpe eta Milbrokerekin; honek erregearen baimenik lortu ez zuenez, ezkontza honek eskandalua eta Cornwallen atxiloketa ekarri zituen. Hala eta guztiz ere, senar-emazte zoriontsu eta desiratuak izan ziren, eta bi seme-alaba izan zituzten: Constance eta John.

Elizabeth 1426an hil zen eta Burfordeko Shropshire elizan lurperatu zuten.

### Seme-alabak 
John Hollandekin:

* Richard Holland, Huntingdon-eko II. kondea (1400eko irailaren 3a), bere gurasoengandik zazpi hilabete bakarrik biziraun zuena.
* Konstance Holland (1387 - 1437), Thomas Mowbrayrekin ezkondua, Norfolkeko IV. kondea, eta geroago Sir John Greyrekin.
* Elizabeth Holland (1389 - 1449), Sir Roger Fiennesekin ezkondua.
* Alice Holland (c. 1392 - c. 1406), Richard de Vererekin ezkondua, Oxfordeko XI. kondea.
* John Holland, Exeterreko II. dukea (1395 - 1447), bigarren semea, bere aitaren dukerria 1416an berrezarri zenaren alde.
* Sir Edward Holland (1399 k. - 1413 ondoren).

Juan Cornwall, Fanhope eta Milbrokeko I. baroia, bi seme-alaba izan zituena:

* Constance Cornwall (c. 1401 - c. 1427), John FitzAlan-ekin ezkondua, Arundel-eko XIV. kondea. Ondorengorik gabe.
* Sir John Cornwall (c. 1404 - 1422ko maiatzak 2). Aitaren aurrean tiroz hila, Meaux-en setioan. Ez zuen ondorengorik izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Octavio de Toledo y Zulueta

**Luis Octavio de Toledo y Zulueta** (Madril, 1857ko irailaren 2ako - 1934ko otsailaren 18a) espainiar matematikaria izan zen, Espainiako matematika modernoaren bultzatzaile nagusietako bat.

## Biografia 
Zientzia zehatzetan doktoregoa lortu zuen eta Madrilgo Unibertsitate Zentralean Analisi Matematikoko katedradun gisa jardun zuen. Bere ibilbidean zehar, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen sorreran parte hartu zuen 1911n, eta erakunde horretako lehendakaria izan zen 1924 eta 1934 artean. Matematikaren hedapenean eta irakaskuntzan egindako lana funtsezkoa izan zen Espainiako zientzia-giroa berritzeko.

Hainbat testuliburu garrantzitsu idatzi zituen, hala nola *Elementos de Trigonometría rectilínea y esférica* eta *Tratado de Álgebra*, hamarkadetan zehar ikasle askorentzat erreferentzia izan zirenak. Horrez gain, Espainiako ordezkaria izan zen nazioarteko biltzar matematikoetan, zientziaren unibertsalizazioaren alde lanean. Zientzia Zehatzen, Fisikoen eta Naturalen Errege Akademia erakundeko kide hautatua izan zen, bere bikaintasun akademikoaren aitortza gisa.

## Erreferentziak 
* Luis Octavio de Toledo y Zulueta Espainiako Historiaren Errege Akademiaren webgunean

## Kanpo estekak
Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente

**Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidente** Espainiako Matematikako Errege Elkartea erakundearen kargu gorena eta ordezkari nagusia da. Kargua 1911n sortu zen, elkartearen sorrerarekin batera.

## Historia 
Lehen presidente José Echegaray zientzialari eta Nobel sariduna izan zen, 1911tik 1916ra bitartean. Elkartearen historian zehar, kargua Espainiako matematikari garrantzitsuenetako batzuek bete dute. Espainiako Gerra Zibilaren ostean, elkarteak krisi sakona bizi izan zuen eta jarduera eten egin zen, harik eta 1990eko hamarkadan berriro indartu zen arte.

Gaur egun, presidente elkarteko bazkideek aukeratzen dute hauteskunde bidez, lau urteko kargualdirako.

## Presidenteen zerrenda 
Hona hemen Espainiako Matematikako Errege Elkartearen historiako presidente batzuk:

* José Echegaray: 1911-1916
* Zoel García de Galdeano: 1916-1920
* Leonardo Torres Quevedo: 1920-1924
* Luis Octavio de Toledo y Zulueta: 1924-1934
* Julio Rey Pastor: 1934-1934
* Juan López Soler: 1935-1937
* José Barinaga: 1937-1939
* Juan López Soler: 1939-1954
* Julio Rey Pastor: 1955-1961
* Albert Dou: 1961-1963
* Francisco Botella Raduán: 1963-1970

* Enrique Linés Escardó: 1970-1976
* José Javier Etaio Mikeo: 1976-1982
* Pedro Luis García Pérez: 1982-1988
* José Manuel Aroca: 1988-1996
* Antonio Martínez Naveira: 1996-2000
* Carlos Andradas: 2000-2006
* Olga Gil Medrano: 2006-2009
* Antonio Campillo López: 2009-2015
* Francisco Marcellán: 2015-2022
* Eva Gallardo: 2022-2025
* Victoria Otero Espinar: 2025-

## Eginkizunak 
presidentearen eginkizun nagusiak hauek dira:
* Elkartearen Gobernu Batzordea eta Batzar Nagusia zuzentzea.
* Erakundearen ordezkaritza ofiziala izatea administrazio publikoetan eta nazioarteko erakundeetan (adibidez, Nazioarteko Matematika Batasunan).
* Elkartearen helburu estatutarioak betetzen direla ziurtatzea: matematikaren ikerketa, irakaskuntza eta hedapena sustatzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Matematikako Errege Elkartea

## Kanpo estekak
Riqq

**Riqq** edo **Rekk** () panderoaren itxura duen musika tresna bat da, menbranofonoen multzokoa, Egipton eta Ekialde Hurbilean jatorria duena.

Arabiar herri-musikan erabiltzen da, Egiptoko eta Siriako arabiar musika klasikoan (*takht*) dantzariak gidatzen ditu. Sufien musika erlijiosoan (*hadhra*) ere oso erabilia da.

## Hedapen geografikoa 
Gaur egun *riqq* izenarekin Egipton, Iraken, Libanon, Palestinan eta Sirian erabiltzen da. Sudanen riqq-aren erabilera berriagoa da, eta gurtzarekin lotuta dago. Libian *mriqq* deitzen zaio.

Riqq-aren antzekoa persiarren Daf () panderoa da, baina hura handiagoa da.

## Deskribapena 
Riqq-ak zurezko uztai borobila du. 15-18 cm inguruko diametroa izan ohi du eta 2,5 eta 3,5 cm arteko altuera. Ondo tinkaturiko larruzko partxea dauka alde batean. Tradizionalki arrain larruzkoa zen partxea, arraiarena edo marrazoarena, gaur egun ahuntz-larrua erabiltzen da gehienbat. Uztaian zehar dauden zuloetan binaka jarritako metalezko 10 txinda pare ditu,

Txuriz, beltzez eta grisez margotua dago eta apaindurak ditu erantsita, sarritan hennazko edo nakarrezko margoak erabiltzen dira.

## Teknika 
[250px|thumb|[Adel Shams El Din musikari egiptoarra.]]
Riqq jotzaileari *dabet al-iqa‘* izena ematen zaio zaio. 

Aipamenik zaharrena VII. mendekoa da, baina posible da aurretik sortu izana. Arabiarrek Ekialde Hurbileko beste musika tresna batzuekin batera XIII. mendean Iberiar penintsulara eraman zuten eta *pandair* izenaz ezagutu zen. Espainiarrek ondoren Erdi Aroan Europan zehar zabaldu zuten eta beranduago espainiar zein portuges kolonoek Ameriketara eraman zuten. 

XVII. mendean otomandarrek eraman zuten berriz Europara, oraingoan ekialdetik sartu zen.

## Musikari ezagunak 
Michel Baklouk Merhej (1928-2020) palestinar-libanoarra 50 urtez aritu izan zen riqq-a jotzen Fairuz abeslariarekin batera. Gaur egungo riqq jotzaile ezagunenetakoa Adel Shams El Din egiptoarra da.

## Iruditegia 

Irudi:Req.JPG|Riqq-a.
Irudi:Middle Eastern version of tambourine on display in Cairo, Egypt.jpg|Egiptoko hainbat riqq.
Irudi:Egyptian embassy display oud drums doumbek.jpg|Egiptoko musika tresnak, eskuman bi riqq.
Irudi:Michel Percusionista.jpg|Michel Baklouk Merhej.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
Candy Pamela Gonzalez

**Candy Pamela González Arosemena** (Panama, 1992) modeloa, sukaldaria, enpresaria eta Panamako trans pertsonen eskubideen aldeko aktibista da. Panaman bere nortasun zedula pertsonalean izena legez aldatu zuen lehen emakume trans izateagatik da ezaguna.

## Biografia 
Gonzalez Arosemena Panaman jaio zen, 1992an. 15 urterekin, Candy Pamelak, Guna herriaren parte denak, trans emakume gisa identifikatu zuen bere burua, eta bere izena aukeratu zuen, ezaguna izan zedin. 19 urte zituela, kontu korronte bat irekitzen saiatu zen, baina banketxeak ukatu egin zion, bere zedulako datuak ez zetozelako bat bere itxura fisikoarekin eta genero adierazpenarekin.

2015eko uztailaren 6an, Mónica Sánchez abokatu eta aktibistaren lege-aholkularitzarekin, eskaera bat aurkeztu zuen Erregistro Zibileko Zedulazio Zuzendaritzan, legez izena aldatzeko izapidea egiteko, aukeratutako izenaren erabilera eta ohituragatik.

2016ko maiatzaren 6an, Panamako Erregistro Zibileko zuzendaritza nazionaleko idazkaritzak izena aldatzeko baimena eman zuen 221/DNRC Ebazpenaren bidez, eta, beraz, Candy Pamelak bere zedula eguneratu ahal izan zuen, generoa baieztatzeko kirurgiaren beharrik gabe. Ordura arte, izen-aldaketa zedulan agertzen zen sexu bereko beste batek bakarrik egin zezakeen. Baimena 2006ko lege baten arabera eman zioten, eta bost urte lehenagotik erabiltzen ari zen Candy Pamela izenarekin ezaguna zela frogatzen zuten hiru froga aurkeztu ondoren.

GIB/hiesaren prebentziorako aktibismoan ere sartu zen. 2016ko uztailean, sexu eta ugalketa osasunaren 61. lege proiektuaren aldeko elkarretaratzearen antolatzaileetako bat izan zen. Hilabete geroago, abuztuan, Asanblea Nazionala perimetroan kateatu zen, lege-proiektu hau onartzea eskatzeko.

Panamako LGBT+ komunitatearen barruko mugarri hartatik aurrera, Candy Pamela eragin handiko figura bihurtu zen bere herrialdean. 2018an panelista izan zen Panamako Webconpan, herrialdeko influencer-en lehen konbentzioan, *Diversidad Redxual* hitzaldiarekin. Halaber, Miss International Queen edertasun-lehiaketan Panamaren ordezkari izateko aukera izan zuen.

Denbora batez foku mediatikoan ibili ondoren, 2019an Portobelora joatea erabaki zuen, hedabideetatik aldentzeko eta negozio gastronomikoari eta turismoa sustatzeari ekiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Farnsworth

**Richard William Farnsworth** (1920ko irailaren 1a, Los Angeles, Kalifornia - 2000ko urriaren 6a, Lincoln, Mexiko Berria), estatubatuar aktore bat izan zen.

Oscar Saria birritan irabazi zuen, Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (1978) *Comes a Horseman* filmearekin eta Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria* (2000) *The Straight Story'' filmearekin.

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Eskubide digitalak

start=0|thumbtime=114|thumb|**Eskubide digitalak** ulertzeko bideoa.
**Eskubide digitalak** dira pertsonei bitarteko digitalak eskuratzeko, erabiltzeko, sortzeko eta argitaratzeko aukera ematen dieten giza eskubideak eta eskubide legalak, edo ordenagailuak, beste gailu elektroniko batzuk eta telekomunikazio-sareak eskuratzeko eta erabiltzeko aukera ematen dietenak. Kontzeptua bereziki lotuta dago dauden eskubideen babesarekin eta erabilerarekin, hala nola pribatutasunerako eta adierazpen-askatasunerako eskubidearekin, teknologia digitalen testuinguruan, bereziki Interneten. Hainbat herrialdetako legeek Interneterako sarbidea izateko eskubidea aitortzen dute.

## Erreferentziak
Milagros Tolón Jaime

**Milagros Tolón Jaime** (Toledo, 1968ko martxoaren 25a) Espainiako politikaria da, PSOE alderdikoa. Toledoko alkatea izan zen 2015 eta 2023 urteen artean. Horrez gain, Gobernuaren Gaztela-Mantxako ordezkaria ere izan zen. 2025eko abenduan Espainiako Hezkuntza ministro izendatu zuten.

## Ibilbidea 
Geografia eta Historian lizentziaduna (Madrilgo Unibertsitate Konplutentsea) eta Magisteritzan diplomaduna da (Gaztela-Mantxako Unibertsitatea). Irakasle aritu da Toledoko helduen eskolan. Sustapen Ekonomiko, Enplegu eta Turismoko zinegotzia ere izan zen Toledoko Udalean, 2007 eta 2011 urteen artean.

2011ko ekainaren 16an eskualdeko diputatu hautatu zuten Toledoko probintzian, eta talde sozialistako enplegu-bozeramailea eta talde parlamentario sozialistako idazkariorde nagusia izan zen. 

2015eko urtarrilean iragarri zuen PSOEko primarioetan hautagaia izango zela Toledoko alkatetzarako. 2015eko maiatzeko udal hauteskundeen ondoren, Toledoko alkatetza eta hiriko partzuergoko lehendakaritza hartu zituen lehen emakumea izan zen. PSOEren probintziako eta udaleko exekutibetako kide ere izan zen. 

2019ko Espainiako Udal Hauteskundeen ostean, PSOE izan zen indar bozkatuena Toledo hirian, botoen %44,23rekin. 25 zinegotzietatik 12 lortu zituen eta, horrela, alkate kargua berretsi zuen.

2019ko irailaren 21ean, Espainiako Udalerrien eta Probintzien Federazioko (FEMP) bigarren presidenteorde izendatu zuten, eta 2019ko urriaren 17an PSOEren bozeramaile federazio hartan.  

Horrez gain, PSOEren Batzorde Exekutibo Federaleko Hirien Ekonomiako idazkari exekutiboa izan da, eta Batzorde Federaleko presidentea. PSOEren Batzorde Exekutibo Federaleko kidea ere izan da.     

2022ko apirilaren 28an Toledoko PSOE Talde Lokaleko idazkari nagusi berri izendatu zuten.

2023ko maiatzeko udal hauteskundeetan PSOEko alkategai bezala errepikatu zuen Toledon, hautagaitza bozkatuena izanik 16.864 botorekin eta 11 zinegotzi lortuz. Baina PP eta Vox alderdien arteko itun batek PPko Carlos Velazquez hautagaiari eman zion alkatetza. Hala, Milagros Tolon Udal Talde Sozialistaren presidente izendatu zuten. 

2023ko uztaileko hauteskunde orokorretan diputatu aukeratu zuten. 

2023ko abenduan Gobernuaren ordezkari izendatu zuten Gaztela-Mantxan.

2025eko abenduaren 22an, Gobernuko presidenteak, Pedro Sánchezek, Hezkuntzako, Lanbide Heziketako eta Kiroletako ministro izendatu zuen, Pilar Alegríaren ordez. Azken horrek gobernua utzi zuen Aragoiko hauteskunde autonomikoetara aurkezteko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batejingo urmaela

**Batejingo urmaela**, , Frantziako Lacanau udalerrian eta kostaldeko duna batean dagoen urmael bat da, Akitania Berria eskualdeko Gironda departamenduan.

10 hektareatako azalera du eta Lacanauko aintzira du.
Lacanauko aintzira

**Lacanauko aintzira**, , Frantziako Lacanau udalerrian dagoen aintzira bat da, Akitania Berria eskualdeko Gironda departamenduan. Médoceko Landetan dago.

1.985 hektareatako azalera du eta iparraldean Hourtin eta Carcans aintzira du.
Liliput

***Liliputa*** (jatorriz *Liliput Wielkopolski*, 'Polonia Handiko *Lilliput*') gazta ondua da, batez ere behi-esnetik ekoitzia. Polonian produktu tradizional izendatu zuten 2008ko uztailaren 13an.

## Ezaugarriak 
*Liliputa* Polonia Handian ekoizten da, batez ere Wągrowiec, Oborniki, Gniezno, Września, Witkowo eta Kępno inguruan. Hala ere, esne gehiena Wągrowiec barrutitik dator, non behiak hazten diren. Lehengaia hornitzen duten nekazariek normalean talde txikiak izaten dituzte (20 behi arte) eta gehigarri kimikorik gabeko pentsu tradizionala erabiltzen dute.

Polonia Handitik kanpo (adibidez, Grajewon) metodo industrialak erabiliz ekoizten da, lehengai gutxiago behar direlako eta potasio nitratoa eta anatoa gehituz.

## Zaporea 
Gaztaren zapore espezifikoa hainbat faktorek eragiten dute: ekoizpen txikia, osagai naturalak eta ontzi berezietan gatzunean ontzeko hasierako prozesua.

## Datuak 
* forma obalatua edo zilindrikoa
* zapore oso leuna eta delikatua;
* kolore horia edo hori argia, uniformea;
* 5,15–5,3ko pH- a.

## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Ramuntxo Christy

**Ramuntxo Christy Biscay** (Aiherra, Nafarroa Beherea, 1980) bertsolaria da. .

## Ibilbidea 
Aiherran sortua, 2000az geroztik Zuberoko Amikuzen bizi da. Bertsotan buru-belarri aritzeko asmoz, Mauleko bertso eskolan sartu zen 2005ean, horretaz gain, Xiberoko Bertso Alkartearen arduraduna da. 

Euskal irratietan Punttuka bertsularitzari buruzko irratsaioa animatu izan du Xan Alkhatekin. 
Gaur egun Donapaleuko Eskukula bertso eskolako kidea da.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Xilaba Bertsulari Xapelketa
** Seigarren (1): 2014
** Finalerdiak (4): 2012, 2016, 2021, 2025
** Kanporaketak (1): 2010

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* 
*
Sant Mitier (A Fueba)

**Sant Mitier**, , Espainiako La Fueva-A Fueba udalerrian dagoen herri bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

2024an 15 biztanle zituen.
Christophe Munzihirwa

**Christophe Munzihirwa Mwene Ngabo** (Lukumbo, Hego Kivu, 1926 – Bukavu, 1996ko urriaren 29a), ***Mzee Munzihirwa*** ezizenez ere ezaguna, kongoar elizgizon jesuita izan zen. 1986tik 1990era Kasongoko apezpiku lagunkidea izan zen, 1990etik 1995era elizbarruti bereko ordinarioa eta 1995etik 1996ra Bukavuko artzapezpikua.

## Bizitza 
Christophe Munzihirwa 1926an jaio zen Lukumbon, Hego Kivuko herrixka txiki batean, gaur egun Kongoko Errepublika Demokratikoa denaren ekialdeko eskualdean, eta 1958ko abuztuaren 17an apaiztu zen. 1960ko hamarkadaren hasieran Bukavuko katedraleko parroko gisa aritu zen, 1963an Jesusen Lagundian sartu zen eta Belgikara joan zen gizarte-zientziak eta ekonomia Lovainako Unibertsitate Katolikoan ikastera. 1965eko irailaren 9an botoak eman zituen eta 1969an Kongora itzuli zen. 1996ko urriaren 29an Ruandako soldadu talde batek tiroz hil zuen, gorpua Bukavuko kale hutsean utziz.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villanoviella

**Villanoviella**, , Espainiako Jaka udalerrian dagoen herri bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

2019an 12 biztanle zituen.
Acín

**Acín** edo **Acín de Garcipollera**, Espainiako Jaka udalerrian dagoen herri bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

2019an 9 biztanle zituen.
Guasa

**Guasa**, Espainiako Jaka udalerrian dagoen herri bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

2017an 63 biztanle zituen.
Zion Parke Nazionala

**Zion Parke Nazionala**, , AEBetako Springdale udalerritik hurbil dagoen parke nazional bat da, Utah estatuan.

Coloradoko goi-ordokia, Arro Handia eta Mojave basamortuaren artean hedatzen da, eta  593,26 kilometro karratuko azalera du.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Sara Montes

**Sara Rodríguez Orozco** (Michoacán de Ocampo, Morelia, 1926ko ekainaren 7a), **Sara Montes** izenez ezaguna, mexikar aktorea da.

## Biografia 
### 1926-1945: lehen urteak 
Sara Rodriguez Orozco 1926ko ekainaren 7an jaio zen Michoacan de Ocampon, Morelian.

### 1945-2016 
Hemeretzi urte bete zituenean, 1945ean, Urrezko Garaiari esker Mexikoko zinemak zuen ospeak eta hazkundeak erakarrita, Mexiko Hirira joan zen aktore karrera baten bila. Behin hara iritsita, zinema estudio ezberdinetan barrena ibili ohi zen aukerak bilatzen, non horietako batean Jorge Negretek ikusi zuen, *En tiempos de la inquisición* pelikula filmatzen ari zena. Bere asmo artistikoei buruz hitz egin zionean, lagundu egin zion, 1946an estreinatu zen film hartan paper estra bat lortuz. Urtebete geroago, 1947an, *El tigre de Jalisco* eta *Los tres García* filmak merkaturatu ziren. Horietan ere bigarren mailako pertsonaietan lan egin zuen, eta azkenekoagatik nabarmendu zen, Pedro Infanteren taldekidea izan baitzen.

1948. urtera arte ez zioten paper formal bat eman, Luis Aguilarrekin batera *El muchacho alegre* filmean parte hartu zuen arte. Esku-hartze horrek zeharka finkatu zuen bere ibilbidea, Luis Aguilar, Pedro Infante eta Jorge Negreterekin batera lan egin zuten aktore bakarrenetakoa bihurtu baitzen, Urrezko Garaiko hiru artista errentagarrienetakoak, Mexikoko idolotzat hartuak izatera iritsi zirenak. Hortik aurrera, bere ibilbidea 1956an urrezko zinemaren amaieraraino igo zen, besteak beste, *El cuarto mandamiento* (1948), *El Colmillo de Buda* (1949), *Ángeles de arrabal* (1949), *El baño de Afrodita* (1949), *Dos gallos de pelea* (1950), *Cuatro contra el mundo* (1950), *Nosotras las taquigrafas* (1950) eta *El lunar de la familia* (1953).

1961ean, *La leona* telenobelarekin egin zuen debuta telebistan. Geroago, 1963tik aurrera, profesionalki ez zen konstantea izan, familia bat osatzeko denbora hartu ahal izateko. Bere filmetako lanak murriztu egin ziren hurrengo urteetan, eta garai honetan sona eman zioten bi zinta bakarrak, 1977ko *Traigo la sangre caliente* eta 1992ko *Los años de Greta* izan ziren. Bere lagun min Beatriz Sheridanek konbentzituta, laurogeita hamarreko eta bi milako hamarkadetan aktore lanetara izuli zen, denbora osoz, telenobeletan esku hartuz, hala nola *María Mercedes* (1992-93), *Marimar* (1994), *María la del barrio* (1995-96), *La usurpadora* (1998), *La intrusa* (2001), *Peregrina* (2005), *Cuidado con el ángel* (2008-09).

2011n, *Cartas a Elena* kaleratu zuten, bere azken proiektu zinematografikoa.

### 2016 
2016an, *La rosa de Guadalupe* telesail antologikoaren «Robo de identidad» atalean agertu zen. Parte-hartze horrek markatu zuen bere azken lan filmografikoa, eta urte berean, ingurune artistikotik eta bizitza publikotik erretiratu zen.

## Filmografia 
### Zinea 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak