open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amaiur Esnaola

**Amaiur Esnaola Illarreta** (Intxaurrondo, Donostia, 1992ko urriaren 29a) UPV/EHUko ikertzaile biologoa da, Leitzaran eta Elama (ibaia) ibaietan egiten dituen ikerketen dibulgazioarengatik Ikergazte saria birritan irabazi zituen, 2017an eta 2019an, baita CAF-Elhuyar sari bat ere 2022an.]]
UPV/EHUko Zoologia eta Animalien Zelulen Biologia Sailean doktoretza tesia egiten hasi zen 2016ko urtarrilean, Jose Ramon Aihartza, Arturo Elosegi eta Jorge Gonzalezen gidaritzapean. Pirinioetako muturluzearen edo ur-satorraren (*Galemys pyrenaicus*) ekologia espazial eta trofikoaren azterketan datza bere doktoretza tesiak: habitaten erabileraren eta dieta hautespenaren azterketan. Ur-satorraren kontserbaziorako funtsezko gakoak identifikatzea da bere ikerketaren helburu nagusia.

Ikerketak Leitzaran ibaian (Oria ibaiaren arroa, Gipuzkoa) eta Elama ibaian (Urumea ibaiaren arroa, Nafarroa) egin ditu. Gipuzkoa eta Nafarroaren artean dagoen Artikutza inguru naturalean ere bai. Artikutzako urtegia ibaien errestaurazioko aplikazio praktiko bat da, 2017an hasi ziren urez husten, segurtasun arazoak zituelako eta ez zelako erabiltzen, eta 70 urte lehenagoko egoerara itzuli nahi dute ingurua. Bertatik pasatzen zen Ekonobieta erreka birsortzeko prozesua aukera paregabe bat da tamaina horretako lan batek biodibertsitatean duen eragina aztertzeko. Mundu osoan zaharkituta edota erabilerarik kanpo geratu diren urtegien kopurua handitzen ari denean, ez dago informazio nahikoa gisa honetako aktibitate batek ingurumenean izan ditzakeen efektuei buruz. Prozesu hori aztertzeko bidean muturluzearen presentzia nola aldatzen ari den aztertzea oso lagungarria da.

EuskalNatura elkarteko kidea eta NZ2Topa! Naturaz eta euskaraz, elkarrekin Topa! jardunaldien antolatzaileetako bat da. Naturazaleak, irakasleak, ikasleak eta ikertzaileak elkartzeko antolatzeko antolatu dituzte jardunaldiak.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2017: Ikergazte saria *Zientzia zehatzak eta natur zientziak* arloan.
* 2019: Ikergazte saria *Zientzia zehatzak eta natur zientziak* arloan.
* 2019: UEUn ikasturteko sarrera-hitzaldia: "Piriniotako muturluzea: ikusgaitz izan arren ikusgai IkerGazten".
* thumb|CAF-Elhuyar sarietako saridunak 2022an. **Amaiur** eskuinaldean.2022: CAF-Elhuyar sarietan doktore tesian oinarritutako dibulgazio artikuluaren kategoriako irabazlea. *Gaueko bake frenetikoan dantzan segi dezan* lana saritu zuten epaimahaikideek, «artikuluak ondo biltzen dituelako ikerketa eta ondorioak». Epaimahaiak nabarmendu zuen «modu atsegin eta erakargarrian» idatzita zegoela, «idazketa egokiarekin» eta argazkiek «balio erantsia» ematen ziotela.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* EHUko Zientzia eta Teknologia Fakultatea

## Kanpo estekak 
* Amaiur Esnaola Linkedin sare profesionalean
* «Gaueko bake frenetikoan dantzan segi dezan»&#x20;Elhuyar aldizkaria. CAF-Elhuyar sarietako irabazlea 2022an
Nahasmendu somatoforme

**Nahasmendu somatoformea** alderdi organikotik inolako azalpenik ez duten sintoma fisikoak eragiten dituen nahasmendua da. Berez nahasmendu talde bat da, beste gaitzetan agertzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burn-out sindrome

thumb|250px|Lan munduan "erreta egotea" esaten zaio sindrome honi.
thumb|250px|Irakaskuntzan askotan ematen da sindrome hau.
**Burn-out sindromea**, **neke profesionalaren sindromea** edo «erreta egotea» neke fisiko, emozional eta intelektualeko egoera da, lanbidearen eskakizunei erantzuteko gai ez izatera iritsi den langileak nabari duen estresaren ondorioz sortzen dena. Berez luzaroko estresari erantzun bat da. Munduko Osasun Erakundeak 2019ko maiatzaren 25ean lanarekin lotutako gaitza gisa onartzeko asmoa adierazi zuen.

## Sintoma nabarmenenak 
Hauek izan daitezke:
# Neke emozionala: Lanean erreta egoteak desgaste fisiko eta psikiko dakartza. Honako ondorioak ditu: lanaren errutina, estresa helburuak lortzeko.
# Bezeroekiko arreta falta: langileari pazientzia gutxitzen zaio, jarrera txarrak handituz.
# Antsietatea: lanarekin dekonektatzeko zailtasuna.
# Errealizazio profesional eza: autoestimua gutxitzen zaio, ilusioak galduz.

## Sindromeari aurre egiteko gakoak 
Idoia Apaolazaren arabera hauek izan daitezke estrategiak:
# Izan zure arazoen ikuspegi orokorra
# Identifikatu zure pentsamenduak: estresarekin eta kezkekin lotutako pentsamenduak identifikatu
# Hobetu zure lan harremanak
# Garatu enpatia eta asertibitaterako gaitasuna
# Aldateken aurrean izan jarrera irekia
# Autoestimua berreskuratu

## Lanbideen araberako sindrome maila 
## Estres eta neke profesionalaren arteko diferentziak 
Singh, Goolsby eta Rohoads egileentzako bi kontzeptu hauek oso desberdinak dira:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Idoia Apaolaza, "Zer da neke profesionalaren sindromea?", Administrazioa euskaraz, 108 zk., 2020ko apirila.
* :France Culture: "Burn out : le travail c'est plus la santé"
Jamot Enea etxea

**Jamot Enea etxea** Lezon dagoen XVII. mendeko eraikina da, Done Jakueren ibilbide kulturalak zeharkatzen duen Lezoko kale Nagusiko 16. zenbakian kokatzen dena. Izena 1582. urtean frantsesen aurkako itsas-batailan garaile irten zen Lezoko Joanot kapitainarekin, Villaviciosatarren leinukoa, du zerikusia.

## Ezaugarriak 
ezkerrera|thumb|154x154px|Armarri obalatua
Etxeak bi isurkiko estalia du eta teilatu gailurra fatxada nagusiarekiko paraleloa da. Oinplanoa laukizuzena da eta beheko solairuaz gain beste bi ditu.

Lehenengo solairuan hiru bao daude, erdikoa karelduna eta albokoak erlaizdunak, eta bigarrenean beste hiru, tamaina berekoak eta erlaizdunak. Goiko bi solairuen artean XVI. mendeko armarri obalatua dago, ohorezko bi kantoi dituenak.

Behe solairuko sarbide inguruak eta lehen eta bigarren solairuak harlanduzkoak dira eta beste guztia harlangaitzezkoa.

## Ondarea 
Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amadeo I.a Espainiakoaren erregetza

**Amadeo I.aren erregetza** Espainiako historian monarkia parlamentarioa praktikan jartzeko lehen saiakera izan zen ("monarkia herrikoia" edo "monarkia demokratikoa", garai hartan deitu zen bezala), baina porrot entzutetsu batekin amaitu zen. Bi urte baino ez zituen iraun, 1871ko urtarrilak 2an Gorte Konstituziogileek Amadeo I.a errege izendatu zutenenik, 1873ko otsailaren 10era arte, abdikatu zuenean.

Porrotaren arrazoien artean aipatzen da errege berria Espainiara iritsi zen egunean bertan hil zen Prim jenerala Madrilen hil zela, hiru egun lehenago izandako atentatu baten biktima. Prim, errege berriaren balore nagusia izateaz gain, Alderdi Progresistako buruzagia zen, koalizio monarkiko-demokratikoaren indar politiko garrantzitsuenaM honen heriotzak Práxedes Mateo Sagasta eta Manuel Ruiz Zorrillaren arteko oinordekotzaren lehia ireki zuen, azken honek, azkenean, koalizio haren "deskonposizio traumatikoa" eragin zuena. Mª Victoria López-Cordón historialariak adierazi zuen bezala, "Sostengatu behar zuten [indarren] desertzioak esperientzia ezinezko egin zuen". Bestalde, Amadeo I.aren monarkiak ez zuen lortu integratzea errege berriaren zilegitasuna aitortzen ez zuten eta euren proiektu politiko propioa defendatzen jarraitu zuten oposizioko talde politikoak — Errepublika, monarkia karlista edo monarkia alfonsista —.

Amadeo I.aren erregealdia Seiurteko Demokratikoaren (1868-1874) garaiaren zati da, 1868ko Iraultzarekin hasi eta Espainiako Lehen Errepublikarekin (1873-1874) amaitzen dena.

## Erregearen aukeraketa 
1868ko Iraultzaren ostean errege bat aurkitzea barne arazo larria bihurtu zen, izan ere Elisabet II.a eraitsi zuten indar politikoak ez ziren ados jartzen nork ordezkatu behar zuen erabakitzeko: Montpensierreko dukea, unionistek; Fernando Saxonia-Coburgekoa, aurrerakoiek; eta baita nazioartekoa ere, Europako potentzia nagusien arteko lehia piztu baitzen (monarkiak guztiak), bakoitza bere lekuan "jartzeko". Espainiako gobernuak Leopoldo Hohenzollern-Sigmaringenkoa printze prusiarraren hautagaitza iragarri zuen, baina laster aurkitu zuen Napoleon III.aren ezezkoa, Prusiarekin erabateko lehian, gertuko mehatxutzat hartzen zuena Frantziarekin muga egiten zuten bi lurralde errege etxe bereko kideak buru izatea. Hemendik ere sortu zen 1870-1871ko franko-prusiar gerraren hasierarako aitzakia, eta honen emaitza prusiar garaipena izan zen (honen ondorioz Alemaniar Inperioa jaioko zelarik), Napoleon III.aren suntsipena eta Frantziako Hirugarren Errepublikaren aldarrikapena. Era berean, Napoleon III.a Antonio Orleansekoa Montpensierreko dukearen hautagaitzaren aurka agertu zen, Frantziako etxe dinastikoen (Bonapartetarren eta Orleanstarren) arteko antagonismoa zela eta; gainera, Montpensierren eta Borboien arteko familia-loturak (Isabel II.a suntsituaren koinatua zen) aukera hau Espainiako alderdi monarkiko-demokratikoek oso gutxi babestea eragin zuen. Geratzen zen hautagaitza bakarra Savoiako etxe italiarrarena zen, Primek bultzatua 1870eko udatik bere baliodun nagusi bihurtu arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txerrien estres-sindrome

**Txerrien estres-sindromea** edo **hipertermia gaiztoaren sindromea** txerriei erasaten dien sindrome hereditarioa, herentzia autosomiko azpirakorrarekin transmititzen dena, estresak eragina. Gorputzeko tenperatura berehala igotzea eta muskuluen arazo metabolikoak (dardarak, espasmoak eta zurruntasuna, sarritan animaliaren heriotza eraginez) dira gaitzaren sintoma kliniko nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Putti

[thumb| Mantuako Duca Jauregiko ezkontideen etxearen xehetasuna ([Andrea Mantegna). ]]
***Putti***-ak (***Putto*** hitzaren plurala italieraz ) apaingarri irudiak dira; haurrak, askotan biluzik eta hegodunak, Kupido itxurarekin, aingeru-irudi gisa.

Puttiak, antzinako mundu klasikoan, hegoak zituzten umeak ziren eta gizakien bizitzan eragina zutela uste zen. Errenazimenduko artean, hainbat modutan adierazten ziren, adibidez, Eros greziarra, Kupido erromatarra, Afrodita edo Venus maitasunaren jainkoa, eta erromatar mitologiako zenbait jeinutan, beste batzuen artean. 
[ezkerrera|thumb| Amabirjinaren jasotzea, [Nicolas Poussin|Nicolás Poussin-en eskutik (1630. or.). ]]
Bereziki ugariak izan ziren Italian eta Espainiako Errenazimenduan eta Barrokoan, eta garai hartako motibo klasikoen berreskuratzearen zati dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harrieskaileta etxea

**Harrieskaileta etxea** Lezon dagoen XVI. mendeko eraikina da, Done Jakueren ibilbide kulturalak zeharkatzen duen Lezoko kale Nagusiko 13. zenbakian kokatzen dena. Izena garai batean Lezon zeuden harrizko eskailera ugariekin du zerikusia. Etxeak portuko eraikuntzak gogorarazten ditu, desagertutako Lezoko portuaren ondare.

## Ezaugarriak 
Oinplano irregularra du etxea eta bi isurietako teilatua, biak bi fatxadekiko paraleloak. Fatxada nagusiko teilatu-hegala lau txapitulek eteten dute. Fatxada nagusia harlanduzkoa da eta baoak asimetrikoki banatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pantxikattiki Enea etxea

**Pantxikattiki Enea etxea** Lezon dagoen XVI. mendeko eraikina da, Done Jakueren ibilbide kulturalak zeharkatzen duen Lezoko kale Nagusiko 20. zenbakian kokatzen dena.

## Ezaugarriak 
Oinplano irregularra du kalearen ibilbide bihurraren ondorioz, teilatua bi isurikoa eta fatxadarekiko paraleloa. Fatxada nagusian harlanduzko hormak, baoko ateburuak eta harlangaitza gainerakoan. Alboko karga-horma harrizko haizete batean luzatzen da, eta, erremate gisa, mentsuloi handiak ditu, bozel-laudenaren itxurakoak.

## Ondarea 
Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andreone etxea

**Andreone etxea** Lezon dagoen XVII. mendeko eraikina da, Done Jakueren ibilbide kulturalak zeharkatzen duen Lezoko kale Nagusiko 31. zenbakian kokatzen dena. Lezoko Kultur Etxeak du egoitza bertan.

## Ezaugarriak 
Etxe hau exentoa da, hau da, ez du beste etxerik alboetan eta oinplano laukizuzena du. Lau isurietako teilatua du eta hertz bakoitzean floroi txiki edo pinakulu bat du, garaiko dorretxeen modura.

Behe solairua eta beste bi dauzka. Kale Nagusira ematen duen fatxadan baoak simetrikoki jarriak daude. Behe solairuan, sarbidea zabala eta alboetan bi bao txiki ditu, lehenengo solairuan bi balkoi sinple eta hirugarrenean fatxada osoa hartzen duen balkoia bi sarbiderekin. Sarbide hauen artean XVIII. mendeko armarri laurdendu barroko bat dago. Fatxada hau eta izkinak harlanduzkoak dira. Beste fatxadetan aldaketak egon dira

## Ondarea 
Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Lezo - Andronea Etxea 3.jpg|Kale Nagusira ematen duen fatxada.
Fitxategi:Lezo - Andronea Etxea 1.jpg|Alboetako fatxadek aldaketak jasan dituzte
Fitxategi:Lezo - Andronea Etxea 2.jpg|Bigarren solairuko armarri barrokoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indio Enea etxea

**Indio Enea etxea** Lezon dagoen XVIII. mendeko eraikina da, Lezoko Gurutze Santuaren plazako 6. zenbakian kokatzen dena.

## Ezaugarriak 
Etxeak oinplano laukizuzena du, estalkia lau isurikoa da eta teilatua fatxadarekiko paraleloa da. Estaliaren hegalak eta estalkiak berak arotzeria fina du, landutako arburuak bai ditu. Ezkerraldean harearrizko ezproi handi bat du, haizete moduan, lehenengo solairutik abiatzen dena.

## Ondarea 
Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sinopia

thumb| San Galganoko Abadia .
**Sinopia** burdin oxidoz osatutako pigmentua da, normalean okre gorrixka (lur gorria), horma-pinturarako gehien erabiltzen dena, nahiz eta beste tonu batzuk ere izan, esaterako, horia eta beltza. Izenaren jatorria Turkiako Sinop eskualdeko lur gorri baliotsuetatik dator. Sinopia erabili izan da fresko pintura bat egin aurretik, horman irudikatzen den zirriborroa egiteko. Horregatik, marrazki edo teknika honi ere "sinopia" deritzo.

## Historia
Sinopia aztarnak aurkitu izan dira Antzinako Egiptoko tenpluetako horma-pinturetan, fresko pinturaren aurrekari gisa. Teknika hau erromaniko horma-pinturetan ere erabili izan zen.

XVI. mendean paperean edo oihalean (kartoia) aldez aurreko irudia egin eta ondoren horman jarrita, zulatuz, margolariari gidatzeko horma-irudia lortzen zen. XV. mendera arte, koloretako hautsa hormaren gainean jartzen zen eta kedarrez betetako zaku baten bitartez, kartoiaren zuloak *(spolvero)* betetzen ziren. Sistema hau erabiltzeko, Michelangelok eta Rafaelek lur gorria erabili zuten.

## Ikus, gainera
*Sangina

## Kanpo estekak
Zabala Enea etxea

**Zabala enea** etxea Lezon dagoen XVII. mendeko eraikina da, Gurutze Santuaren plazako 2. zenbakian kokatzen dena. Paskual enearekin batera plazako frontea osatzen dute, bien erdian Ramon Cortazar arkitektoak XX. mendean eraikitako alondegia dutela.

## Ezaugarriak 
Etxeak oinplano angeluzuzena du eta estalkia bi isurietara, fatxadarekiko paraleloak. Harlangaitzezko mehelinak ditu eta zurezko zeharkako habeak, 6,5 m inguruko argi librearekin.

Eraikin exentu honetara harmailadi baten bidez iristen da. Fatxada nagusia harlanduzkoa da eta haren gaineko zurezko hegala tailatua dago. Bigarren solairuan XVIII. mendeko armarria dago  () esaldiarekin. Aurrealdean bi sarbide ditu eta eskubikoan IHS letrak eta ezkerrekoan gurutze bat dituzte grabatuak. Fatxada nagusia da jatorrizkoa den bakarra.

## Ondarea 
Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Lezo - Zabala Enea 2.jpg|Atearen gaineko grabatua
Fitxategi:Lezo - Zabala Enea 1.jpg|Eskubiko sarbidearen gaineko gurutze grabatua
Fitxategi:Lezo - Escudo 1.jpg|Armarrian "Soy de Zavala" jartzen du

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maine etxea

**Maine etxea** Lezon dagoen XVI. mendeko eraikina da, Lezoko Goiko plazako 6. zenbakian kokatzen dena.

## Ezaugarriak 
Etxeak oinplano laukizuzena du eta estalkia bi isurikoa. Karga horma perimetralak harlangaitzezkoak dira, harlanduzko izkinak dituzte lau angeluetan, eta egurrezko egitura, erdian lau zutabe dituena. Fatxada nagusitik beheko solairura sartzen da eta albokotik lehen solairura. Hirugarren eta laugarren solairuetara iristeko, pasabide bat erabili behar da Goiko plazatik.

## Ondarea 
Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Maine 5.jpg|Goiko solairuetara igotzeko pasabidea
Fitxategi:Maine 4.jpg
Fitxategi:Maine 1.jpg|Maine etxea Goiko plazatik ikusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paskual Enea

**Paskual enea** etxea Lezon dagoen XVIII. mendeko eraikina da, Gurutze Santuaren plazako 4. zenbakian kokatzen dena. Zabala enearekin batera plazako frontea osatzen dute, bien erdian Ramon Cortazar arkitektoak XX. mendean eraikitako alondegia dutela.

## Ezaugarriak 
Etxeak oinplano zuzena du, bi isurietako estalkia eta teilatu gailurra fatxada nagusiarekiko paraleloa da. Beheko solairua eta beste hiru ditu. Lehenengo eta bigarren solairuko baoek ebaki apainduak dituzte eta hirugarren solairuan, 1930ean gehitua, armarria dago. Hiru solairuetako balkoiak jarraituak dira fatxadaren alderik alde, forjazko barandekin eta mentsuletan oinarriturik.

Harlangaitzezko mehelinak ditu eta zurezko zeharkako habeak, 7 m inguruko argi librearekin. Fatxada nagusia harearriz egina da.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Lezo - Paskual Enea 3.jpg|Paskual enea ezkerrean, Zabala enea eskubian eta alondegia erdian.
Fitxategi:Lezo - Paskual Enea 1.jpg|Hirugarren solairuko armarria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esperanza y Cía.

**La Esperanza lantegia** Markina-Xemeingo lantegia da. Esperanza y Cia S.A. 1925ean sortu zuten Gernikan, Bigarren Errepublika garaian Markinara eraman zuten. Lantegia Juan Esperanzak sortu zuen guda armak egiteko.

Urte batzuk geroago sektore zibilera bideratu zituen bere produktuak dinamita ekoizten. 300 langile inguru izatera iritsi zen.

Gaur egun, Azaro Fundazioa zentro teknologiko eta enpresaria sortu du La Esperanza lantegi ohian.

## Eraikina 
La Esperanza lantegia 1933. urtean eraiki zen arrazionalista estiloan. Bere arkitektoa Castor de Uriarte izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galder Gaztelu-Urrutia

**Galder Gaztelu-Urrutia** (Abadiño, 1974) zinema zuzendari bizkaitarra da. Basque Films ekoiztetxearen bazkidea, telebistarako iragarkiak egin zituen. 2019an Midnight Madness saileko Publikoaren Saria lortu zuen Torontoko Nazioarteko Zinema Jaialdian, 'El hoyo' bere opera primari esker.

## Filmografia hautatua 
* *913* (2004, film labur)
* *La casa del lago* (2011, film labur)
* *El hoyo* (2019)

## Erreferentziak
Estola

[eskuinera|thumb|213x213px| [Benedikto XVI.a|Benedikto XVI estola jantzita. ]]
**Estola** kristautasuneko liturgiako arropa elementu bat da . Estolak apaizak lepoan jartzen ditu jantzi liturgikoetarako eta Jesusen seinale da.

[erdian|thumb|480x480px|Goian, [Amitu|amitua, alba eta gerrikoa. Behean manipulua, estola eta kasulla bat, guztiz jantzita dagoen apaizaren irudiaren eskumatara.]]

## Kanpo estekak
La casa del lago

***La casa del lago*** 2011ko Galder Gaztelu-Urrutia bilbotar zinema zuzendariaren beldurrezko film laburra da.

## Argumentua 
Aspalditik ari zara pentsatzen alde egitea. Begira argazkia. Berriro ere. Badakizu non dagoen. Txerritegi hutsa. Zoaz. Hil ezazu. Ez hitzik egin, ez esan ezer. Whiskya. Gaueko hamabiak. Ezin du azaldu. Neskak ere ez. Hiri hau ustelduta dago. Non dago gurasoek agindu zizuten bizi-modu hura?

## Aktoreak 
* Joseba Apaolaza
* Ana Caleya
* Mikel Martín
* Martxelo Rubio
* Antonio Rupérez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskaltzaindiaren egoitza

**Euskaltzaindiaren egoitza** Bilboko zazpi kaleen barnean aurkitzen dugun eraikina da, Plaza Barriko 15. zenbakian hain zuzen ere. Eraikin honen jabetza Bizkaiko Foru Aldundiari dagokio eta 1985 urtetik hona euskaltzaindiak sede bezala erabiltzen du. 

## Historia 
Plazaren proiektua 1786an taxutu zen eta 1790ean eman zen eraikuntza hasteko baimena, baina hainbat gorabehera tarteko (Iberiar Peninsulako gerra), 1829. urtean hasi ziren eraikitzen. Plaza Barriko eraikina 1851 urtean inauguratu zen.

1918an, Euskaltzaindia sortu zelarik, Erribera kaleko etxe alokatu batean ezarri zen sedea edo egoitza nagusia, 1985 arte. Garai hartan Banco de Bilbao entitatearen jabetza zen Plaza Barriko eraikina. Bizkaiko administrazio bulegoak izanak ziren bertan 1901 arte, eta hotel bat ere izan zen 1933 artehttp://www.euskaltzaindia.net/dok/euskera/50230.pdf.

2014an Bizkaiko Foru Aldundiak 30 urterako luzatu zuten eraikinaren erabilerari buruzko akordioa.

## Estiloa 
Garaiko izpiritu ilustratuaren adibide ona da. Hareharriz eraikia da eta purismo neoklasiko erromatarra deritzonaren eredua jarraitzen du. Eraikinaren estiloa funtzionala da, zutabe doriarrek eutsia eta hiru solairukoa da, arkupeak ere badituelarik.

Fatxadan soilik ikus daitezke zenbait apaingarri. Goiko aldean Bizkaiko armarria ikus daiteke, gainontzekoan eraikinak atxikitzen duen horizontaltasuna hautsiz. Armarriaren azpian frontoia ikus daiteke, erlojua eta Euskaltzaindiaren inskripzioarekin. Frontoia lau zutabe joniarrek eutsia da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Euskaltzaindia-gauzuria-1.jpg|Ikuspegi orokorra.
Fitxategi:Euskaltzaindia-gauzuria-2.jpg|Xehetasuna.
Fitxategi:Euskaltzainak 11-2013.jpg|Azkueren omenezko koadroa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dawes

**Dawes** estatubatuar folk rock taldea da, 2009an Los Angelesen sortutakoa. Taylor (gitarra eta ahotsa) eta Griffin Goldsmith (bateria) anaiek, Wylie Gelberek (baxua) eta Lee Pardinik (giltzadiak) osaturik dago.

## Diskografia 
* *North Hills* (2009, ATO Records)
* *Nothing Is Wrong* (2011, ATO Records, Loose Music)
* ''Stories Don't End* (2013, HUB Records)
* *All Your Favorite Bands* (2015, HUB Records)
* *We're All Gonna Die* (2016, HUB Records)
* *Passwords'' (2018, HUB Records)

## Galeria

File:Dawes-2 (37793875534).jpg
File:Dawes-17 (49296923933).jpg
File:Dawesband.jpg
File:Newport Folk Festival 2014, Sunday (14856647895).jpg
File:Newport Folk Festival 2014, Sunday (14670137437).jpg
File:Dawes winter 2019 Beacon Passwords Tour.jpg
File:Wylie Gelber Dawes winter 2019.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala, dawestheband.com
Folk rock

**Folk rocka** folkaren eta rockaren elementuak uztartzen dituen musika mota da. Ameriketako Estatu Batuetan eta Britainia Handian sortu zen, 1960ko hamarkadaren erdialdean, folk musika tradizionalari rockaren instrumentazioa eta erritmoa gehitu zitzaizkiolarik. Los Angelesko The Byrds taldea hartu ohi da estiloaren aitzindaritzat.

## Jatorria 
Folk rocka jotzen hasi zuen lehenengo musikaria Bob Dylan izan zela esaten da, baina estilo hau erabiltzearen prozesua 1950. urtean hasi zen. Prozesu hau astearen elementu garrantzitusenetak,o bat bluegrass  musika generoaren   eman ziren aldaketak izan ziren. Urte haietako gazteek  aldaketa berriak nahi zituzten musikan, horregatik hainbat talde egoera hau ikusita, berrikuntzak aurrera eramatea erabaki zuten. Aldaketa gazteei asko gustatu zitzaizkien eta  AEB-etako musikan popularizatu egin ziren.Hala ere,  1960.urterarte ez zen finkatu beste musika estilo bat bezala.

## Ezaugarriak 
Folk rock musika interpreteen musikaren antzekoa da, askotan gitarra akustikoan zentratzen baita. Soinua ia beti ahots-harmonia ederrekin eta tresna elektrifikatuekin osatzen da, baina efekturik gabe. Beraz, soinua oso garbia eta naturala da. Folk rockaren mezuak aurreko generoen antzekoa izaten jarraitzen du. Musika folklorikoa beti izan da protesta-abestietarako plataforma. Garai horretan, Vietnamgo Gerra eta John F. Kennedyren hilketak generoko artistak inspiratu zituzten. Sarritan, gai antibelikoei eta sistemaren kontrakoei buruz abesten dute. Bakea eta ingurumenarekiko errespetua ere sustatzen dituzte. Hau da estilo hau tradizio estilo bat bezala hasi zen baina gero protestatzeko erabili ohi zen.

## Artista garrantzitsuenak 
* Bob Dylan
* The Pierces
* Tim Buckley
* Fairport Convention
* Simon & Garfunkel
* The Byrds
* Paul Simon
* **The Mamas & the Papas**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.last.fm/es/tag/basque+folk/artists
Lezoko frontoia

**Lezoko pilotalekua** Lezon dagoen eta 1818an eraiki zen pilotalekua da, Goiko plazan, San Joan Bataiatzailearen elizaren, ondoan kokatzen dena. Gipuzkoako pilotaleku zaharrenetako bat da.

## Ezaugarriak 
1926. urtean berriztatzeko obra garrantzitsua egin zen Ramon Cortazar arkitektoaren zuzendaritzapean.

Pilotaleku hau irekia da eta ezkerreko pareta laburra eta kurba bat eginez jaisten da frontisetik urruntzean. Frontisa hareharrizkoa da, kareharrizko lauzez estalia eta beheko zatia luzitua eta margotua du. Frontisaren gainean, plaka batean, "Goiko Plaza 1926" jartzen du. Pilotalekuak zoruan hormigoi leundua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fleabag

***Fleabag***, Erresuma Batuko drama-komedia telesaila bat da. Phoebe Waller-Bridge aktore, ekoizle eta gidoigileak antzeztu, ekoitzi, idatzi eta sortua da. Beraz gain, Sian Clifford, Olivia Colman, Bill Paterson, Brett Gelman eta Andrew Scott aktoreek antzeztu zuten. Two Brothers Pictures ekoiztetxeak ekoizten zuen.

2016ko uztailaren 21ean estreinatu eta 2019ko apirilaren 18an amaitu zen, denera 2 denboraldi eta 12 atal izan zituen. BBC Three, BBC Two (2016) eta BBC One (2019) kateek aireratu zuten.

Berez, 2013ko Edinburgheko Jaialdian Phoebe Waller-Bridge berak eskeinitako antzezlan batean oinarritua dago.

## Argumentua 
Ingalaterra, Londres. Fleabag 30 urte inguruko emakume gazte eta lotsagabea da, bere lagunik onena zendu ondoren krisiladi pertsonal batean bizi dena. Bere izaera konformagaitza da, eta berarengana hurbiltzen den ororekin oheratzen da, bere senideei dirua eskatu eta behingoz bizimodu independiente bat bizitzeari uko egiten dio. Inongo lotsarik gabe, protagonistak ikusleari bere jokaera eta ekintzen inguruko epaiketa morala burutzeko erronka egiten dio.

## Aktoreak 
* Phoebe Waller-Bridge: Fleabag
* Sian Clifford: Claire, Fleabagen ahizpa
* Olivia Colman: Fleabagen amaordea
* Bill Paterson: Fleabagen aita
* Brett Gelman: Martin, Clairen senarra
* Hugh Skinner: Harry, Fleabagen mutilagun ohia
* Hugh Dennis: Bankuko zuzendaria
* Ben Aldridge: Tipo Ergela
* Jamie Demetriou: Bus Rodent
* Jenny Rainsford: Boo
* Andrew Scott: Apaiza
* Fiona Shaw: Fleabagen aholkularia
* Kristin Scott Thomas: Belinda
* Ray Fearon: Misogino Beroa
* Angus Imrie: Jake, Martinen seme nerabea eta Clairen seme ordea
* Christian Hillborg: Klare
* Jo Martin: Pam

## Kanpo estekak 
* BBCko webgunea 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lezoko probalekua

**Lezoko probalekua** Lezon dagoen eta 1975ean eraiki zen probalekua da, Goiko plazan, San Joan Bataiatzailearen elizaren, ondoan kokatzen dena.

## Ezaugarriak 
Probalekua errekarri luzez egina dago eta hauek egindako ilarek lau plazak eta alboko kaleak banatzen dituzte. Pilotalekura ematen duen alde motzean koska bat dago, bi zutabeekin, epailea jartzeko lekua. Honen aurrean, probatarako erabiltzen de harri handi bat dago, abereak lotzeko burnizko euskarriekin eta "Ixkulin 1800" inskripzioarekin.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Probaleku 02.jpg
Fitxategi:Probaleku 03.jpg|Proben epailea jartzeko koska
Fitxategi:Probaleu.jpg|Probetarako harria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pancoasten tumore

**Pancoasten tumorea** birika-erpineko minbizia da, primitiboa edo sekundarioa, barreiatzean saihets-hezurrak eta ornoak suntsitu eta plexu bronkialak inbaditzen dituena. Henry Pancoast estatubatuar erradiologoaren izena darama, 1924 eta 1932 artean neoplasia hau ikertu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Ráez

**Pablo Ráez Martínez** (Marbella, 1996ko apirilaren 26a - *ib.*, 2017ko otsailaren 25a) hezur-muinaren donazioen aldeko aktibista espainiar gazte bat izan zen, leuzemiaren ondorioz hil zena, 20 urterekin .

Kirolari amorratua (kulturismoa, saskibaloia eta waterpoloa praktikatu zituen), 2015ean, 18 urterekin, leuzemia mieloide akutua diagnostikatu zioten, pronostiko oso txarra izan ohi duena. Gaitzari aurre egiteko bere aitaren hezur-muinaren transplante bat egin zioten, eta horri esker hainbat hilabetetan bizimodu normala egin ahal izan zuen. 2016ko udan, ordea, leuzemia berriz agertu zitzaion.

Harrezkero bere proiekzio publikoaren etapa hasi zen. Sare sozialen bidez gazteak hezur-muina ematearen aldeko mezuak zabaldu zituen, jendea kontzientziatzeko donazio horiek leuzemiaren tratamendurako duten garrantziaz. Milioi bateko erronka jarri zuen, kopuru horretaraino donazioak iristea nahi zuelako . Bere eragina nabarmena izan zen, Malagako bere probintzian 2016an donazioak %1300 areagotu zirelako 

"*Siempre fuerte*" ("Beti indartsu") izan zen gaitzaren ondorio larriei aurre egiteko erabiltzen zuen lema, birala bihurtu zena . Bere patu tragikoak, gaitzarekiko erakutsi zituen indarrak eta adoreak, eta bere mezuak izan zuen arrakastak gaztearen ospea zabaldu zuten lau haizetara.

2017ko otsailaren 25ean hil zen, funtzionatu ez zuen hezur-muinaren transplante berri bat hiru hilabete lehenago jaso ondoren.

## Erreferentziak
Wilmsen tumore

**Wilmsen tumorea**, **giltzurruneko enbrioma** edo **nefroblastoma** giltzurruneko tumore disgenetikoa, oso gaiztoa, ia soilik ume txikietan aurkitzen dena eta bolumen nahiko handia (zenbait kilo pisatzeraino) har dezakeena. Egitura mikroskopikoa oso aldakorra du eta ehun desberdinak (fetala, kartilaginosoa, zuntz muskularrak, leunak nahiz zerrendatuak) eduki ditzake batera. Erradiosentikorra da, baina agian biriketara edo beste edonora eman ditu metastasiak, zeinu klinikoak agertu aurretik. Max Wilms alemaniar zirujauaren izena darama, neoplasia hau deskribatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ewingen sarkoma

**Ewingen sarkoma** hezur-muineko tumore gaiztoa, pertsona gazteetan agertzen dena (kasuen % 80 dira 30 urte aurretikoak), hezur luzeen diafisian kokatua batez ere. James Ewing estatubatuar patologoaren izena darama, neoplasia hau deskribatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maddi Barber

**Maddi Barber Gutiérrez** (Lakabe, Nafarroa Garaia, 1988ko abuztuaren 23a) nafar zinemagilea da. 

## Biografia 
Lizentziaduna Ikus-entzunezko Komunikazioan, masterra egin zuen Ikusizko Antropologian, Manchesterko Unibertsitatean. 2015ean, Zinergentziak #15 proiektuan parte hartu eta *Distantziak* film luzea zuzendu zuen modu kolektiboan . 2018an, *Yours Truly* film laburra egin zuen Christopher Murray eta Charlotte Hoskinsekin batera (Punto de Vista jaialdiaren Sekzio Ofizialean parte hartu zuen).

2018ko Donostiako Zinemaldian *592 metroz goiti* dokumentala aurkeztu zuen Zabaltegi-Tabakalera begirada berriak bilatzen dituen sailean. Itoitzen urak hartutako lurraldearen inguruan filmatutako dokumentala. 
2019an berriz, *Urpean lurra* filma estreinatu zuen, Donostiako 67. Zinemaldian Zabaltegi-Tabakalera sailean  

2024ko azaroan ‘*Harria eta Poltsa*’ izeneko instalazioa jarri zuen ikusgai Donostiako San Telmo museoan, Museo Bikoitza programarekin ondua, eta, besteak beste, arkeologian eta museologian gertatzen diren lekualdatzeak arakatzen dituen lana.

## Lanak 
### Filmografia 
* *Distantziak* (2015)
* *Yours Truly* (2018)
* *592 metroz goiti* (2018)
* *Urpean lurra* (2019)
* *Gorria (2020)*
**Paraiso* (2021). Marina Lameirorekin elkarlanean.

### Instalazioak 
* *Harria eta poltsa.* (2023/2024)*.* Donostiako San Telmo museoan*.*

## Sariak 
* 2010ean Ermuko Kameratoia ikus-entzunezko rallyaren seigarren edizioan lehenengo saria lortu zuen “Ermmugarra” izeneko lanarekin. 
* 2012an BBK-k, Azkue Fundazioak eta Bizkaiko Foru Aldundiak antolatutako BBKklip lehiaketako saria lortu zuen, 25 urtetik gorako kategorian. Euskara, Euskal Herria edo bertako gizarteagaz lotura duten film laburrak lehiaketan. 
* 2018an saritua izan zen Nafarroakoo Artista Gazteen Topaketetan Ikus-entzunezko proiektuen sailean. Epaimahaiak *592 metroz goiti*n egindako lana saritu nahi izan zuen. 
* 2018an Piriniotar behi arrazari buruzko bigarren argazki lehiaketa irabazi zuen Elizondon (Nafarroa) 
* *592 metroz goiti* filma 2019ko Goya Sarietarako aurretiko hautaketan egon zen 
* 2019an *Urpean lurra* filmari Montaia onenaren eta Kartelik onenari sari eman zioten Valentziako nazioarteko erdimetraien jaialdian, *La Cabina*ren XII. edizioan 
* 2020an *Gorria* lanagatik epaimahaiaren sari berezia DocumentaMadrid Nazioarteko zine jaialdian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maddi Barber. Urpean lurra.
* 592 metroz goiti (Maddi Barber, 2018) Trailer
* Maddi Barber. Fitxa
* https://web.archive.org/web/20230807093950/https://cargocollective.com/maddibarber
* Maddi Barber. Elkarrizketa. Otros cines
* Maddi Barber. Donostia. Tabakalera. Zabaldegi
* Maddi Barber 592 metro goiti filmaren zuzendariarekin elkarrizketa  Eitb.
* Donostiako zinemaldian ikus daitezkeen 5 pelikula atipiko.  argia
Sinobialoma gaizto

**Sinobialoma gaiztoa** edo **sarkoma sinobiala** zati bigunetako tumore gaiztoa da, normalean gorputz-adarretako artikulazio handietatik gertu kokatua egoten dena. Neoplasia arraro bat da, urtero 1-2/1.000.000 gizakiengan gertatzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uteroko sarkoma

**Uteroko sarkoma** edo **umetokiko sarkoma** umetokiko minbizi-mota arraroa da, bertako muskuluan edo baita fetua garatzen den pelbiseko beste ehunetan ere sortzen dena. Menopausia ostean gertatzen da normalean. Bi tipo nagusiak leiomiosarkoma (zelula muskular lisoetan hasten da) eta endometrioko estroma-sarkoma (ehun konektiboko zeluletan hasten da) dira. Kartzinosarkomak ere izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imata Kabua

**Imata Jabro Kabua** (Kwajalein, 1943ko maiatzaren 20a - Honolulu, 2019ko irailaren 18a) Marshall Uharteetako bigarren presidentea izan zen 1997tik 2000ra.
Potentzial grabitatorio

Fisikako newtondar mekanikan, **potentzial grabitatorioa** magnitude fisiko eskalar bat da, gorputz batek masa-unitateko duen energia potentzial grabitatorioa adierazten duena. Beste era batean esanda, m2 masadun gorputz bat m1 masadun gorputz batek sortutako eremu grabitatorioan barrena infinitutik B puntura higiarazteko indar grabitatorioak masa-unitateko egin behar duen lana adierazten du potentzial grabitatorioak. Matematikoki honela adierazi dezakegu:V=\frac{E_{p}}{m_{2}}Zeinetan *V* potentzial grabitatorioa den, *Ep* energia potentzial grabitatorioa eta *m2* beste gorputz batek sortutako eremu grabitatorioan higitzen den masa. Ekuazio horretan energia potentzial grabitatorioaren adierazpen matematikoa ordezkatuz gero, potentzial grabitatorioaren ondorengo adierazpena lor dezakegu, aurrekoa baino praktikoagoa:V=-G\frac{m_{1}}{r}Zeinetan G grabitazio unibertsalaren legeko konstantea den, m1 eremu grabitatorioa sortzen duen masa eta r eremu grabitatorioa sortzen duen masaren eta masa mugikorraren (m2) artean dagoen distantzia edo orbita-erradioa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Energia potentzial grabitatorioa
* Ihes-abiadura
* Grabitazio unibertsalaren legea

## Kanpo estekak
Zubizabal umildegia

**Zubizabal umildegia** Zalduondon Erdoña eta Agurainera bideko irteeran dagoen guruztokia da (Araba), Kalzadausi izen esanguratsua ere baduena, Ametzaga errekaren aldamenean. Antzina hau zen, halaber, Lizarrateko galtzadatik herri horietara zihoan bideko Zalduondoko irteera. Aldamenean, zubi zahar bat du; biak ere eraikitako euskal ondare nabari sailkatuta daude.

XVI. mendeko ohiko guruztoki bat da, eta gurutzeak Lazarragatarren armarria du. Zutabeak kapitel toskanarra du, eta balaustradadun besoak, horietako bat oso hautsia. Lazarragatarren armarrian arrano bat agertzen da orein bat oinperatzen; lehena ganboatarren ikurra da eta bigarrena, berriz, oinaztarrena.

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* San Saturnino eliza (Zalduondo)
* San Lazaro eta Magdalenaren ospitalea

## Kanpo estekak
Nightwatch (1997ko filma)

***Nightwatch*** (euskaraz *Gau Zaindaria*), 1997ko Ole Bornedal danimarkar zinema zuzendariaren beldurrezko thriller film bat da. Gidoia Bornedal eta Steven Soderberghek idatzi zuten. Zuzendari berdineka zuzendutako *Nattevagten* (1994) filmaren berregokitzapena da. Ewan McGregor, Patricia Arquette, Josh Brolin, Lauren Graham eta Nick Nolte aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Martin Bells (Ewan McGregor) ikasle gaztea ospital bateko gorpu biltegi bateko gau zaindari lanean hasi da. Bitartean, susmagarri nagusi bilakatuko duten sexu izaerako hilketa sail bat jazoko da.

## Aktoreak 
* Ewan McGregor: Martin Bells
* Patricia Arquette: Catherine
* Josh Brolin: James Gallman
* Lauren Graham: Marie
* Nick Nolte: Thomas Cray inspektorea
* Brad Dourif: Duty doktorea
* Alix Koromzay: Joyce zerbitzaria (krediturik gabe)
* Sandra Hess: Ikaslea (krediturik gabe)
* John C. Reilly: Bill Davis inspektore udaltzaina (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Amundsen (filma)

***Amudsen***, 2019ko Espen Sandberg norvegiar zinema zuzendariaren biografia film bat da. Roald Amundsen (1872-1928) norvegiar esploratzailearen bizitzan oinarritua dago. Pål Sverre Hagen eta Katherine Waterston aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Roald Amundsen (1872-1928) norvegiar esploratzailearen bizitza azaltzen da, Ipar Polora eta Hego Polora lehenbizikoz ailegatzen obsesionatua bizi izan zena.

## Aktoreak 
* Pål Sverre Hagen: Roald Amundsen
* Katherine Waterston: Bess Magids
* Christian Rubeck: Leon Amundsen
* Ruby Dagnall: Aline Amundsen
* Trond Espen Seim: Fridtjof Nansen
* Mads Sjøgård Pettersen: Helmer Hanssen
* Jonas Strand Gravli: Leif Dietrichson
* Fridtjov Såheim: Hjalmar Johansen
* Ole Andre Kaada: Oscar Wisting
* Ole Christopher Ertvaag: Hjalmar Riiser-Larsen
* Ted Otis: Lincoln Ellsworth
* Ida Ursin-Holm: Kristine "Kiss" Elisabeth Bennett
* Preben Hodneland: Fredrik Ramm
* Herbert Nordrum: Kristian Prestrud
* Eirik Evjen: Paul Knutsen
* Sondre Larsen: Gennady Olonkin
* Elg Elgesem: Olav Bjaaland
* Torgny Gerhard Aanderaa: Harald Sverdrup
* Geoffrey Kirkness a: Charles Bennett
* David Bark-Jones: Robert Falcon Scott
* Adrian Lukis: George Curzon
* Přemysl Bureš: Robert Peary
* Luca Calvani: Umberto Nobile
* Vojtech Kotek: Karl Feucht
* Kenneth Åkerland Bergas: Sverre Hassel
* Marius Lien: Oskar Omdal
* Endre Hellestveit: Peter Tessem

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Udaletxea eta Erlojuzko Dorrea

Markina-Xemeingo **Udaletxe zaharra** Erdi Aroko herriaren barruan dago eta zutabe barrokoek eutsitako arkupe handia du. Juan Basaybar eta Sebastián de Leixerdi arkitektoen lanak 1937 eta 1647 bitartean eraiki ziren..

## Iruditegia 

Irudi:Markina - Udaletxe zaharra 036.jpg|Eraikina.
Irudi:Markina - Udaletxe zaharra 037.jpg|Arkupe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zubizabal zubia

**Zubizabal zubia** Zalduondon (Araba) Erdoña eta Agurainera bideko irteeran dago, Kaltzadausi izen esanguratsua ere baduena, eta Ametzaga erreka zeharkatzen du. Antzina hau zen Lizarrateko galtzadatik herri horietara zihoan bideko Zalduondo hegoaldeko irteera. Aldamenean, guruztoki bat du; biak ere eraikitako euskal ondare nabari sailkatuta daude.

Zubizabalek bi begi ditu, haietako bat zertxobait puntaduna, eta Erdi Aroan du jatorria. 1797ko iraileko Probintziako bide eta zubien plan orokorrean adierazten zen Probintziak ordaindu zuela haren konponketa, guztiz hondatuta baitzegoen, baina artean oinarri irmoak ez zituela.

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* San Saturnino eliza (Zalduondo)
* San Lazaro eta Magdalenaren ospitalea

## Kanpo estekak
Supernova (2000ko filma)

***Supernova***, 2000ko Walter Hill estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. James Spader, Angela Bassett, Robert Forster, Lou Diamond Phillips, Peter Facinelli, Robin Tunney eta Wilson Cruz aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Espazio urruneko lekuren batean, Nightingale medikuntza laguntza espaziontziak arriskuan dagoen oro erreskatatu ohi du. Laguntza eskaera dei etsitu bat jasotzean, espaziontziko eskifaiak desagertzear dagoen izar bateko grabitate eremu batera jauzi arriskutsu bat eginez erantzungo du. Bertan, espaziontzi kaltetuak bizirik iraun duen kide bakarra eta estralurtar gailu bitxi bat dituen espazio-anezka bat erreskatatuko du.

## Aktoreak 
* James Spader: Nick Vanzant
* Angela Bassett: Kaela Evers doktorea
* Robert Forster: A.J. Marley
* Lou Diamond Phillips: Yerzy Penalosa
* Peter Facinelli: Karl Larson
* Robin Tunney: Danika Lund
* Wilson Cruz: Benjamin Sotomejor
* Eddy Rice Jr.: Flyboy
* Knox Grantham White (Kerrigan Mahan, ahotsa): Troy Larson
* Vanessa Marshall: Sweetie (ahotsa)
* Kevin Sizemore: Erreskatatzaile burua (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Latinaren eragina euskaran

[thumb|250px|Euskararen aztarnak latinez idatzitako idazkunetan aurki daitezke. Atharratzeko aldare zahar honetan [Herauskorrixe deritzon jainkosa bat aipatzen da.]]
**Latinaren eragina euskaran** aspalditik ezagutu den fenomenoa izan da. Euskarak latinaren eragina ondoan ezagutu zuen eta, ondorioz, adstratu fenomeno horren ondorioz, latinaren elementu asko jaso zituen, batez ere lexikoan baina baita ere, txikiago izanik, morfologian eta sintaxian. Euskara eta latina elkarrekin bizi izan ziren urteetan batak bestearen eragina jaso zuen. Latinak bere arrastoa utzi zuen euskararen bilakaeran eta euskarak latin arruntaren eta hizkuntza erromantzeen bilakaeran.

Koldo Mitxelena hizkuntzalariaren arabera, euskarak oso goiz jaso zituen latinaren maileguak. Halere, oso zaila da zehaztea noiz gertatu zen, ez dagoelako inolako testu idatzirik XVI. mendera arte, eta beraz, ordu arte ahozko hizkuntzan eta zenbait idazkunetan bakarrik oinarritu gaitezke.

## Latinaren bide desberdinak 
Euskarak latin mota desberdinen eragina ezagutu du:
* Latin klasikoarena
* Latin arruntena
* Erromantzeena
* Gaztelaniarena
* Frantsesarena
* Gaskoiarena

Beraz, euskara oso hizkuntza latinizatua dela baieztatu daiteke.

## Historia 
K.a. II. mendearen inguruan, erromatarrak iritsi ziren Ebro bailaran barrena, eta horrekin batera, lehenengo asentamenduak egin ziren. Baina erromanizazioa ez zen modu berean eman toki guztietan. Ingururik erromanizatuenak Nafarroaren eta Arabaren hegoaldekoak izan ziren, baita Akitania iparraldekoak ere; Gipuzkoa eta Bizkaiko kostaldean kolonizazioa urria izan zen. Erromatarren presentzia txikiagoa izan zen tokietan herritarrek ezinbestekoa zutenean bakarrik erabiltzen zuten latina, batez ere merkataritzan, elizan eta hizkuntza idatzian; gainerakoan, hizkuntza autoktonoari eutsi zioten. Horrela, erromatarren hizkuntza merkataritzan edo Administrazioan erabiltzen zen bitartean, euskarak bere indarrari eutsi zion monasterioetako kartularioetan, legeetan, toponimian, eta abarretan.

Lexiko horretan oinarrituta teoria mota asko eman dira. Muterreko kasuetan euskara hizkuntza latindarra dela esan da. Hori da, esaterako, Joaquín Caridad irakaslearen kasua. Ohikoa izan da ere hizkuntzari bere balorea kentzeko erabiltzearen joera, esaterako nabarristen artean. Azterketa zientifikoaren ideologizarioaren adibide nabarmenak dira, orokorrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskaren bilakaera.
* : Latinaren eragina euskaran eta euskal kulturan.
* : Koldo Mitxelenaren *El elemento latino-románico en la lengua vasca* artikulua.
San Salbador baseliza

**San Salbador baseliza** Larrabetzuko Zarandoa auzoko baseliza bat da.

Baselizak gutxienez X edo XI mendeetan du jatorria. Angeluzuzeneko eraikuntza da, harlanduzko hormak eta zurezko teilatu batez eraikita. Zorua harrizko lauza handiz egina dago. Ermita hegoaldeko fatxadako ate batetik sartzen da, hiru eskailera-maila igo eta gero. Atearen ateburua pieza bakarrarekin egina dago, hormen harri irregularrekin kontrastatzen dena.

Ermitaren elementu deigarriena, aldarearen atzean dagoen leiho prerromanikoa da. Harri-bloke bakarrean egina, bi hutsune bertikal estutan banatuta dago. Haien gainean, bi irekidura txiki zirkular koro bikoitz batez inguratuta. Leiho honek adierazten du baselizaren jatorria: lehenagoko baseliz batetik berrierabilita, prerromaniko estilokoa XI. mendean datatuta dago..

## Iruditegia 

Fitxategi:San Salvador Zarandoa 2.jpg|Baselizaren burua.
Fitxategi:San Salvador Zarandoa 3.jpg|Leihoa prerromanikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borenar zaldi

**Borenar zaldia** Etiopiako hegoaldeko Borena eskualdeko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein beste hainbat ezaugarriengatik borenar zaldia ponien sailkapen taldean sartzen da.
Zaldi mota hau duela gutxi aurkitua izan da.

Mega hiritik gertuko eskualdeko ekozonan hedatzen den aberea da. Oso gune lehorrei egokituta. Borenar zaldia oromo artzain herriarekin lotuta agertzen da. Artzain hauek zaldia gurtzen dute.

Arrazaren kolorea arrea da.

## Arrazaren historia 
H. Epsteinek deskribatu zuen arraza lehendabiziko aldiz 1971. urtean. Ez dago arrazaren liburu ofizialik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dibergentzia (matematika)

alt= A vector field with diverging vectors, a vector field with converging vectors, and a vector field with parallel vectors that neither diverge nor converge|thumb|350x350px|Bektore-eremu ezberdinen dibergentzia. "Iturriek" dibergentzia positiboa dute, eta "putzuek" negatiboa.
**Dibergentzia**, kalkulu bektorialaren adar matematikoan, bektore-eremu baten sartze fluxuaren eta irteera fluxuaren arteko ezberdintasuna neurtzen duen balio eskalar bat da. Ezberdintasun hori bolumen bat inguratzen duen azaleran zehar neurtzen da.

Honela, bolumen horren barnean bektore "iturri" bat baldin badago (bektoreen jatorri bat), dibergentzia positiboa izango da, eta bolumenaren barnean "putzu" bat baldin badago (bektoreak biltzen diren puntu bat), dibergentzia negatiboa izango da. Dibergentziaren balioa zero izango da sartzen den bektore dentsitatea (fluxua) edo neurgai kopurua eta irteten direna berdinak baldin badira.

## Definizioa 
Bektore-eremu bateko puntu baten dibergentzia balio eskalar bat da, eta bolumen unitateko eremu bektorialaren fluxu bezala definitzen da, puntuaren inguruko bolumenak zerorantz jotzen duela suposatuz. \vec{F} bektore-eremuaren dibergentzia, beraz, formula honi dagokio:

{\rm div} \vec F = \nabla\cdot \vec F = \lim_{\Delta V\to 0} \frac{1}{\Delta V} \oint_S \vec F \cdot d\vec S

non S bolumen itxi baten azalera den, eta \nablanabla operadorea den.

### Koordenatu kartesiarrak 
Koordenatu kartesiarretan lan eginez gero, \mathbb{R}^3-n etengabe deribagarria den bektore-eremu baten dibergentzia hau da:

\nabla\cdot\vec F = \frac{\partial F_x}{\partial x}+ \frac{\partial F_y}{\partial y}+
\frac{\partial F_z}{\partial z}

### Koordenatu zilindrikoak 
Koordenatu zilindrikoetan (\rho,\varphi,z):

\nabla\cdot\vec{F}=\frac{1}{\rho}\frac{\partial (\rho F_\rho)}{\partial \rho}+\frac{1}{\rho}\frac{\partial F_\varphi}{\partial \varphi}+\frac{\partial F_z}{\partial z}

### Koordenatu esferikoak 
Koordenatu esferikoetan (r,\theta,\varphi):

\nabla\cdot\vec{F}=\frac{1}{r^2}\frac{\partial (r^2F_r)}{\partial r}+\frac{1}{r\sin\theta}\left(\frac{\partial (\sin\theta F_\theta)}{\partial \theta}+\frac{\partial F_\varphi}{\partial \varphi}\right)

## Dibergentziaren teorema 
Dibergentziaren teoremak (askotan Gaussen teorema ere deitzen dena), dibergentzia eta fluxua erlazionatzen ditu. Zehazki esateko, azalera itxi batean zeharreko eremu bektorial baten fluxua eta azalera horrek mugaturiko bolumenaren barruko dibergentzia eremuaren integrala berdinak direla dio. Teorema hau biziki erabilgarria da jariakinen mekanikaren eta elektrostatikaren arloetan.

Dibergentziaren teorema honela adierazten da:

\int_\mathcal{R} \mbox{div}(\mathbf{F})\ dV =
\oint_{\partial\mathcal{R}} \mathbf{F}\cdot\mathbf{n}\ dS
## Kanpo estekak
Ondřej Balvín

**Ondřej Balvín** (Ústí nad Labem,  -) Txekiako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Bilbao Basket taldean dabilena.

## Taldeak 
* USK Praga (2009-2010)
* Castilleja Cajasol (2010-2011)
* Cajasol-Banca Cívica (2011- 2016)
* Bayern Munich (2016-2017)
* C.B. Estudiantes (2017)
* Herbalife Gran Canaria (2017-2019)
* Bilbao Basket (2019- )

## Erreferentziak