Tragelaphus

**Kudu** (*Tragelaphus*) ugaztun genero baten izen arrunta da. Sexu dimorfismo handia duten antilope-itxurako kuduak artiodaktiloen barruko Bovinae subfamilia eta Bovidae familian sailkatuta daude.

Egun, generoak espezie hauek ditu:
* Niala (*Tragelaphus angasii*),
* *Tragelaphus buxtoni*,
* *Tragelaphus eurycerus*,
* Kudu txikia,*Tragelaphus imberbis*,
* *Tragelaphus scriptus*,
* *Tragelaphus spekii*,
* Kudu handia, (*Tragelaphus strepsiceros*).

thumb|300x300px|Kudu ar handi bat
thumb|Kudu eme heldu bat
thumb|Kudu ar handia emeekin
thumb|Kudu ar txikia
*Tragelaphus* generoko antilopearen bi espezie ezagunenak kudu handiak eta kudu txikiak dira:

* Kudu txikia, Ekialdeko Afrikako *Tragelaphus imberbis*, eta
* Kudu handia, *Tragelaphus strepsiceros*, ekialdeko eta hegoaldeko Afrikakoa.

Bi espezieak antzekoak dira, baina handienak txikiagoak baino handiagoak dira. Helduen kudu handi batek 1,5 m neurtu ohi du oinetik  sorbaldaraino, eta kudu txiki heldu batek 1,2 metro. Bi espezieetako arrek adar luzeak dituzte, gorantz eta pixka bat kiribilduak, kortxo-ateratzeko gailu gisa.

Animaliaren izena ingelesera, frantsesera-eta inportatu zuten XVIII. mendean, isiXhosa iqhude-tik, afrikaans hizkuntzatik, *koedoe* hitzetik. *Koodoo* eta *Koudou* ere idatzi izan dira ingelesez eta frantsesez.

Kudu, *koodoo*, Khoikhoi eta seTswana hizkuntzetako izenak dira antilope honentzat. *Tragos* hitzak (greziera) ahuntz-ar bat adierazten du, eta *elaphos*  (greziera) oreina bat. *Imberbis* hitzak, latinez, bizar-gabea esan nahi du. *Strepho* hitzak (greziera) "kiribil" edo esan nahi du, eta *strephis* "kiribilduz" da. *Keras* hitzak (greziera) "adarra" esan nahi du.

## Habitata 
Kudu txikiek sabana betetzen du Acacietatik gertu, eta *Commiphora* dagoen tokietan. Babes-basoen mende daude, eta nekez ikusten dira zelai irekian. Haren marra arreek eta marra argi-ilunek lagundu egiten diote sastrakadi-giroetan kamuflatzen.

## Portaera 
[thumb|Kuduak ihesi Etoshako Parke Nazionalean ([Namibia)]]
Beste antilope askoren kasuan bezala, kudu arrak bikote gabekoen taldeetan aurki daitezke, baina litekeena da arrak bakarrik egotea. Bere erakustaldi nagusiek ez dute luzaroan irauten, eta nahiko baketsuak izan ohi dira lehia garaietan ez daudenean. Arrak handiagoak diren plantak egiteko, ilea laztu egiten dute. Arrek lehia bat dutenean, beren adarrak elkarri bultzaka batean blokeatuko dituzte, ea indartsuena nor den zehazteko; Kuduen lepoak handitu egiten dira arrazoi horrengatik estaltzen diren denboraldian. Batzuetan, lehiakide diren bi arrek ezin dituzte adarrak desblokeatu, eta ezin badira deskonektatu, gosez edo deshidratatuta hilko dira. Arrak bikotea lortzeko garaian bakarrik ikusten dira emeekin, 5-15 kudu taldeetan elkartzen direnean, ondorengotza barne. Kumeak azkar hazten dira, eta sei hilabeteren buruan, neurri handi batean, gurasoengandik bereizten dira.

Haurdun dagoen eme batek umea izateko utziko du taldea.' Jaioberria 4 eta 5 aste bitartean ezkutuan utziko du, eta erizaintzara bakarrik itzuliko da, edozein espezie antiloperen edoskitze-aldi luzeena baita. Gero, umea amarekin egoten hasiko da denboraldi laburretan. Handik 3 edo 4 hilabetera, kumea amarekin egongo da etengabe, eta sei hilabetera berriro elkartuko dira taldera.

Mehatxupean sentitzen direnean, kuduak ihes egingo dute maiz borrokatu beharrean. Dokumentatu da zauritutako arrek erasotzaile bati adarraz kolpatu diotela, erasotzailea bere adar-oinarri sendoarekin kolpatuz sastatu beharrean. Zauritutako emeek kilometro askoan egin dezakete korrika, atsedenik hartu gabe minutu batez baino gehiagoz. Bestalde, ostiko indartsua dute, eta txakur basati edo txakal baten lepoa edo bizkarra apurtzeko gai dira. Jauzilari onak dira, eta 1,65 bat metroko hesien gainetik salto egin ei dezakete aurretik korrika egin gabe.

## Dieta 
Kuduak nomadak dira eta hostoak eta kimuak jaten dituzte. Sasoi lehorretan sandia basatiak eta beste fruta batzuk jaten dituzte, haien eduki likidoagatik eta azukre naturalengatik. Kudu txikiak gehiago iraun dezake ur iturririk gabe kudu handiak baino.

## Harrapariak eta mehatxuak 
Harrapariak, hala nola lehoiak, lehoinabarrak, gepardoak, zakur basatiak, hienak, krokodiloak eta, batzuetan, pitoi sugeak, kudu helduak edo gazteak ehizatzen dituzte. Kudu kopuruan ere eragina du bere haragi, adar eta adarrak lortzeko gizakien ehizak, edo bere habitatak egur-ikatza lortzeko eta nekazaritzarako erabiltzeak.

Kuduak oso sentikorra zen behi-izurrien birusarekiko (orain desagertuta dagoela ematen du etxeko aziendaren aurkako txertaketa-programa baten ondoren), eta zientzialari askok uste dute, aurreko garaietan, gaixotasunaren epidemia errepikariek kudu-populazioak murriztu zituztela Ekialdeko Afrikan.

Lehorte luzeetan amorrua jasan dezakete Kuduek. Badakigu nekazaritza-etxeetan eta beste eraikin batzuetan sartzen direla kutsatuta daudenean. Animalia infektatuek apar argia izan ohi dute ahoan. Kudu amorratuak ez du beldurrik, eta arrek batzuetan eraso egin diezaiekete gehiegi hurbiltzen diren pertsonei.

## Ikus gainera 
* Kudu nagusia,
* Kudu txikia,
* Pudu, loturarik gabeko orein txikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kudu: Basa Bizitzarako Afrikako Fundazioaren basa-bizitzaren laburpena