open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Berbelitzen hiztegia

***Berbelitzen hiztegia*** Anjel Lertxundik 2024ko amaieran plazaratu zuen saiakera liburuaren izenburua da. Itzulpenaren gaia da gogetagai nagusia liburuan. Gai horrekin bueltaka dabil Lertxundi azkenengo urteetan; horrela izan zen, esaterako, 2019ko *Itzuliz usu begiak* lanean. Alberdaniak plazaratu du liburua. 

## Argumentua 
Berbelitz, liburuko itzultzaile protagonista, gaztetatik hasi zen beste hizkuntzetako obrak euskarara itzultzen, beste munduak, beste begiradak, beste kulturetako sentiberatasunak euskarara ekartzen. Jakin-gose, apunteak hartzeko ohitura du bere itzultzaile lanaz bezala bere bizitza xumeko gorabeherez ere. Baina, urteari urte, apunteak pilatzen joan zaizkio, karpetak eta karpetak bete ditu ikusi eta bizi izan duenari buruzko apunteekin, bere baitako hausnarketekin, etxetik kanpora eta kanpotik etxera egindako bidaia benetakoekin eta mentalekin.

## Egitura 
Alfabetikoki ordenatuta daude liburuko testu laburrak, edo testu bakoitzari izenburua ematen dioten hitzak.

## Gaiak 
Itzulpengintzaz gain, beste zenbait kontuz ere dihardu Lertxundik lan honetan: literaturaren irakaspenez, auzi artistikoez, hizkuntzaren erabilera askotarikoez eta bere ahalmen infinituaz, eta abar.

Liburua, berez, ez da saiakera betea: fikzioaren eta saiakeraren arteko testu hibrido bat da emaitza. Narrazio kutsua ere badu. Berbelitz ezizeneko pertsonaia da protagonista, itzultzailea lanbidez. Lagun idazle bati agindu dio urtetan pilatutako idazkiak hiztegi itxurako batean atondu ditzan, lagunak berak atarian aitortzen duenez. Horrela, sarrera laburretako itzulpengintza zein bestelako auziei buruzko hausnarketetan tonu intimista ere igar liteke, narrazio molde batek lagunduta: Elene bikotekide zenduaren oroitzapena, Juan Garziarekiko lehia umoretsua edota Xujeto tabernariarekin izandako elkarrizketa biziak.

Gaiak beren pisu abstraktuan hondoratu ez daitezen, etxeko ukitua ematen die autoreak, hurbileko ahotsez janzten. Hori horrela, ez dira gutxi haurtzaroa gogora dakarten gogoetak, norbere buruaren kritika ezkutatzen duten esaldi ustez inuzenteak.

## Estiloa 
Testu laburrak dira, irakurraldi batean leitzekoak. Prentsako artikuluen tankerakoak ematen dute. Asier Urkizaren hitzetan, maisua da Lertxundi laburrean, badaki gertaera zehatzetik abiatzen begirada zabalera eramateko, baita gaia orokorretik konkretura ekartzen ere, sarritan pasadizo umoretsu edo oroitzapen intimoetara joz. Idazkera aberats eta koloretsua du —hizkuntzaren kolorearen gaia sarritan azaltzen da testuetan—. Haatik, tarteka neka dezake Lertxundiren esakerak, hainbat ideia adierazteko modu erretorikoegiarengatik eta noizbehinkako trinkotasun gehiegizkoagatik, errepikapenek areagotua. Edozein kasutan, testuek banakako irakurketa eskatzen dute, patxadatsua eta egunetan luzatutakoa. Liburua ez da eserialdi batean irakurtzekoa, hasi eta buka irenstekoa. 

## Liburuaren fitxa 
* Egilea: Anjel Lertxundi
* Izenburua: *Berbelitzen hiztegia*
* Orrialdeak: 406 or.
* Argitaletxea: Alberdania
* ISBN: 978-84-9868-890-0

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alberdania argitaletxearen informazioa.
La Borda

**La Borda** Bartzelonako bizitegi-eraikina da, diseinu komunitarioarekin eraikia eta lagapen erabilerako etxebizitza kooperatiba ereduan kudeatua.

## Kokapena 
La Bordeta auzoan dago, Can Batlló esparrutik gertu.

## Eraikin komunitarioa 
Zurez egindako eraikuntza da. 28 etxebizitza dira, eta bertan bizi direnek ez dute jabetzarik (kooperatibarena da), erabiltzeko lagapenean bizi dira. Lurzorua udal-jabetza publikokoa da, 75 urtez lagatakoa.

Lacol arkitekto kooperatibak diseinatu zuen.

Proiektuak 2018ko Bartzelona Hiria Saria jaso zuen, arkitektura eta hirigintza kategorian.European Responsible Housing Awards sarien Berrikuntzaren Sari Berezia (2019) eta Europar Batasunaren Arkitektura Garaikidearen Saria (2022) ere jaso zituen.2024an Etxebizitza Kolektiboaren Europako Saria jaso zuen

## Kudeaketa kooperatiboa 
Habitatges La Borda S.C.C.L. 

Erabilera lagapeneko etxebizitza kooperatibak ezartzeko proiektu pilotua izan zen. 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* La Bordaren webgune ofiziala
* La Borda: bisita arkitektonikoa. Youtube
Amira Cruzat

**Alma Gloria Vega**, artistikoki **Amira Cruzat** (Culiacán, Sinaloa, Mexiko, 1948) mexikar dantzaria, aktorea eta vedette ohia da. Ezaguna egin zen *La sangre de los inocentes* (1995), *En pacto de hombres* (1990) eta *La Banda Del Carro Rojo* (1978) lanetan egindako lanarengatik.

## Bizitza 
Culiacanen (Sinaloa, Mexiko) jaio zen, baina Ciudad Obregonen (Sonora) hazi zen, aitak hango arrantxo batean lan egiten zuen eta. Mekanografia ikasi zuen, baina patuak vedette bihurtzera eraman zuen. 

### Lan ibilbidea 
70eko hamarkadaren hasieran egin zuen debuta Mexiko Hirian. Hainbat urtez, "El 77" izeneko gaueko zentroko izarra izan zen, eta bertan *El camerino de* *Amira Cruzat* izeneko ikuskizuna aurkeztu zuen. Bere ikuskizunean ospetsua zen ekitaldi bat, non bertaratutako zaldunek pisuan zabaltzen zituzten beren kasimir zakuak, berak zapaltzeko. 1972an egin zuen debuta zineman, Luis Alcorizaren *Mecanica nacional* zintan rol txiki bat eginda.

Antzerkian, ospe handia lortu zuen, 1977an, Alejandro Jodorowskyk zuzendutako *Lucrecia Borgia* antzezlana antzeztu zuenean. Cruzatek Kitty de Hoyos aktorea ordezkatu zuen, eta Irma Serrano *La Tigresa* izeneko vedette aktorearekin lehiatu zen berdinetik berdinera, aldi berean eta beste esparru batean obra bera antzezten baitzuen. *Un par de piernas* eta *Despedida de soltera* muntaietan ere parte hartu zuen. Vedetteen gainbeherarekin eta laurogeiko hamarkadaren amaieran Mexikon izandako gaueko bizimoduarekin batera, Cruzat telebistan hasi zen lanean, eta Televisa enpresako telenobela batzuetan parte hartu zuen. Laurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran, aktoreak Mexikoko Aktoreen Elkarte Nazionaleko estatistika-saila zuzendu zuen.

1999an *Las inolvidables de la noche* antzerki ikuskizunean parte hartu zuen, Rossy Mendoza, Wanda Seux, Grace Renat eta Malú Reyes vedettesekin.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:

### Zinea 
* *Mecánica nacional* (1972)
* *El compadre más padre* (1976)
* *La banda del carro rojo* (1978)
* *En pacto de hombres* (1990)
* *La sangre de los inocentes* (1995)
* *Venganza contra el reloj* (1999)

### Telebista 
* *Variedades de media noche* (1977)
* *Agujetas de color de rosa* (1994-1995)
* *María Isabel* (1997-1998)
* *Laberintos de pasión* (1999-2000)
* *Tres mujeres* (1999-2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* *Amira Cruzat AbandoMoviez*
Aintzira meromiktiko

[thumb|McGinnis aintzira meromiktikoa [Petroglifoen Probintiza-Parkean dago.]]
**Aintzira meromiktikoa** nahasten ez diren ur geruzak dituen aintzira da. Fenomeno hori dentsitate-gradiente iraunkor baten ondorio izan ohi da. Gradiente horretan, hipolimnion izeneko beheko geruza goiko geruza baino trinkoagoa da, epilimnion izenekoa; oro har, gatz-lakuetan hipolimnion da nagusi, eta gezetan epilimnion. Aintzira holomiktiko arruntetan, urtean behin gutxienez, azaleko uren eta sakoneko uren nahasketa fisiko bat dago.

Mundu osoan aintzira meromiktiko batzuk daude, eta badirudi banaketak taldekatze-ereduak dituela, baina ikerketa osatugabeen ondorio izan daiteke. «Meromiktiko» definizio zehatzaren arabera, mundu osoko aintzira meromiktiko eta holomiktikoen arteko proportzioa 1:1000 ingurukoa da.

«Meromiktiko» terminoa Ingo Findenegg austriarrak sortu zuen 1935ean, itxuraz *holomictic* hitz zaharrenean oinarrituta. Aintzira meromiktikoak deskribatzeko erabilitako kontzeptuak eta terminologia, funtsean, osatuta zeuden G. Evelyn Hutchinsonek 1937an gehitu ondoren.

## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak
Natalia Meta

**Natalia Meta** (Buenos Aires, Argentina, 1974) argentinar film-zuzendaria, gidoilaria, zinema ekoizlea, editorea eta filosofoa da. Bere lehen film luzea, *Muerte en Buenos Aires*, 2014. urtean estreinatu zen, eta hurrengoa *El prófugo* izan zen, 2021. urtean Berlingo Nazioarteko Zinema Jaialdiaren Lehia Ofizialean estreinatu zena. Filosofian lizentziatu zen Buenos Airesko Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
2017an, *El futuro que viene* (Constanza Novick) filma ekoitzi zuen. Bere lehen filma, *Muerte en Buenos Aires*, zuzendu eta idatzi zuen 2014an, eta bere bigarren filma, *El prófugo*, 2021ean. Azken hori Berlingo Nazioarteko Zinema Jaialdiko Lehia Ofizialean estreinatu zen, eta C. E. Feilingek idatzitako *El mal meno*r (1996) beldurrezko eleberria hartu zuen inspirazio iturri.

## Filmografia 
Besteak beste, han hauexetan hartu du parte:

### Zuzendaria 
* *Muerte en Buenos Aires* (2014)
* *El prófugo* (2021)

### Ekoizpena 
* *El futuro que viene* (2017, Constanza Novick)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aintzira oligotrofiko

[thumb|[Kurtkowiec aintzira, Poloniako hego-ekialdean dagoen aintzira oligotrofikoa.]]
**Aintzira oligotrofikoa**, mantenugaien eduki baxuen ondorioz, ekoizpen primario txikia duen ur gorputza da. Aintzira horiek alga-ekoizpen txikia dute, eta, ondorioz, ur oso argiak dituzte, edateko uraren kalitate handiarekin. Laku horien azaleko urek oxigeno asko izaten dute; beraz, aintzira horiek arrain-espezie asko jasaten dituzte, hala nola amuarrainak, ur hotzak eta ondo oxigenatuak behar dituztenak. Oxigeno gehiago dute laku sakonetan, bolumen hipolimnetiko handiagoak dituztelako.

Ekologoek oligotrofiko terminoa erabiltzen dute, mantenugai-urritasunak dituzten laku ez-produktiboak eta laku produktibo eutrofikoak bereizteko, mantenugai-gehigarri zabalarekin edo gehiegizkoarekin.

## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak
Frenzelen maniobra

**Frenzelen maniobra,** beste izenez **Marcante-Odaglia maniobra**, erdiko belarriaren konpentsazio maniobra bat da, urpekaritzan eta abiazioan airearen presio aldaketak berdintzeko oso erabilia.

## Historia 
Hermann Walter Gotthold Frenzel otorrinolaringologoak garatu zuen 1938an, Wehrmacht naziaren Luftwaffeko ofiziala zela, Junkers Ju 87 *Stuka* bonbardaketari-pilotuak entrenatuz; pilotu hauek pikatuan erasotzen zuten, presio atmosferiko aldaketa handiak jasanez. 1953an maniobra honen garapena egin zen Italian, Duilio Marcante (1914-1985) urpekariaren proposamenez eta Giorgio Odaglia (1929-2018) medikuaren ikerlanarekin.
## Teknika 
thumb|Eustakioren tronpa (koloreztatua).
Mugimendua zein presioa erabiltzen ditu: mihiak birikekiko lotura ixten du, ahosabaiaren goiko eta atzeko aldean kokatuz. Sudurra atzamarrekin itxia dugula, irenstearen antzeko mugimendua hasten da "P", "T" edo "K" soinua ahoskatuz. Horrela, ponpa gisa jokatuz, aho-barrunbean dagoen airea konprimitzen da erdiko belarrirantz bultzatuz, eta Eustakioren tronpak irekiz.

Prozedura pausuz pausu:

# Sudurra ixtea, pintza eginez.
# Aho-irteera ixtea, mihiaren aurrea (ohiko bertsioan) edo atzea erabiliz (azken honek mugimendu oso txikia, baina trebetasun handiagoa eskatzen du).
# Glotisa ixtea.
# Mihia atzerantz eta gorantz mugitzea, airea konprimituz.
# Itxitako glotisa (zintzur-sagarra) gorantz mugitzea, airearen konpresioa handituz.

Maniobra hau, behin praktika pixka bat hartuta, seguruena eta eraginkorrena da. FIPS urpekaritza federazioaren eskuliburua aipatuz:

## Valsalvaren aldeko abantailak  
Valsalvaren maniobraren aldean, Frenzelenak hiperpresio askoz ere txikiagoa du. Bestalde, pintza bat erabili ezkero bi eskuak libre gelditu daitezke. Gainera, Frenzela arnas-zikloaren edozein unetan egin daiteke, eta ez du eragozten odola bihotzera itzultzea. Esfortzu oso txikiarekin eta bizkor egitekoa da, nahi den beste bider errepikatu daitekeelarik. Valsalvak, ostera, muskulu kontrakzio gehiago behar du, horrek dakarren oxigeno kontsumo gehigarriarekin.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Mark Lester

**Mark Lester** (benetako izena, **Mark A. Letzer**; Oxford, 1958ko uztailaren 11 - ) Ingalaterrako aktore ohia da, ume gisa hainbat film luzetan parte hartu zuena 1960ko eta 1970eko hamarkadetan. Bere paperik garranzitsuena 1968ko *Oliver!* filmeko Oliver Twisten interpretazioa da, Charles Dickensen eleberrian oinarrituta. *Melody* filmean Daniel Latimerren papera egin zuen. Bi filmak Alan Parkerrek zuzendu zituen. 

Zinematik erretiratu ostean, osteopata gisa lan egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irakurketaren aldeko manifestua

***Irakurketaren aldeko manifestua***, gaztelaniaz *Manifiesto por la lectura*, Irene Vallejo Moreu idazle espainiarraren saiakera ospetsua da, 2020an plazaratuta. 2020ko otsailean, Espainiako Editoreen Gremioen Federazioak irakurketaren aldeko manifestu hau eskatu zion Vallejori, ahotsa izan zedin irakurketaren eta liburuaren Estatu Itunaren eskaerarekin batera.

Euskarazko bertsioa Fernando Rey Escalera egin zuen eta 2024an argitaratu zen Pamiela argitaletxearen eskutik.

## Edukia 
Bederatzi kapitulu laburretan zehar, guztiak ere literaturaren aldekoak, literatura, eta zehazki, ipuinak, babesleku bezala aurkezten zaizkigu lehenengoan; bigarrenean, ostera, literatura perspektiba hartzeko eta bakoitza bere baitara horren bilduta ez egoteko baliabidea dela azaltzen zaigu; hurrengoetan, gizakion hezkuntzaren, historiaren, komunikazioaren, edo are, memoriaren parte dela, besteak beste. «Irakurketak gure neuronen borborra eragiten du: Big Bang argitsu bat da gure adimenaren barrutian» dio egileak, zeren eta «irakurtzea ez da entzutea edo ikustea bezain pasiboa; irakurtzeak birsorkuntza eta eferbeszentzia mentala dakartza berekin».

Guztiz dibulgatzailea izan nahi duen lengoaia batekin idatzita dago; igartzen da publiko zabal batengana heldu nahi izan duela egileak, eta guztien esperientzian eta kontzientzian hazka egin. Hala ere, ez dira falta literaturari indarra eta balioa ematen dioten aipamen jasoagoak, ezta testuartekotasuna elikatzen duten keinu literarioak ere. Dibulgatiboa izanda, baliabide estilistikoekin jolas egiten du Vallejok; ideia zehatz bati forma ematen dioten askotariko metaforak eta sinboloak ekartzen ditu etengabe. Hasieran, ideia beraren hainbat errealizazio eskaintzea interesgarria, are, estetikoa ere egin zaidan arren, bukaera partean, errepikakorra egin zait tonua, zenbaitetan, gehiegitxo aukeran.

## Liburuaren fitxa 
* Egilea: Irene Vallejo
* Izenburua: *Irakurketaren aldeko manifestua*
* Orrialdeak: 64 or.
* Argitaletxea: Pamiela
* ISBN: 978-84-91724-07-0

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Jatorrizko liburuaren zatia.
Jack Wild

**Jack Wild** (1952ko irailaren 30 - 2006ko martxoaren 1) ingeles aktore eta abeslaria izan zen. Bere paperik ezagunena 1968ko *Oliver!* filmeko Artful Dodger umearena da, 16 urte zituela antzeztua. Paper horren ondorioz bigarren mailako aktoreren onenaren Oscar sarietarako izendatu zuten, historiako laugarren izendaturik gazteena. BAFTA sarietarako eta Golden Globe sarietarako ere izendatu zuten.

Paper horretaz gain *H.R. Pufnstuf* (1969) telesailean eta *Pufnstuf* filmean (1970), eta *Melody* (1971) eta *Robin Hood: Prince of Thieves* (1991) filmetan hartu zuen parte.

## Kanpo estekak
Schlagobers

thumb|250px||Richard Straussen argazkia.

***Schlagobers*** (Esne-gain harrotua)  op. 70, Richard Straussek 1921 eta 1922 artean bi ekintzetan sortutako balleta da. Libretoa Straussen berarena da baita ere. Vienako Estatu Operan estreinatu zuten 1924ko maiatzaren 9an.

## Jatorria 
1919tik 1924ra Fanz Schalkekin Vienako Estatu Operako zuzendarikide gisa lan egiten zuen bitartean, Straussek ballet konpainia egoiliarraren arrakastak berreskuratu nahi izan zituen, Austria-Hungariako Inperioaren kolapsoaren ondoren borrokatuz. Horretarako, Berlingo Staatsoper Unter den Lindenn Heinrich Kröller (1880 – 1930) koreografoa errekrutatu eta harekin kolaboratu zuen. Ballets Russes Josephslegende (1922) taldearekin egindako lanak birplanteatu zuen ere bai. 

Bere lanik anbiziotsuena *Schlagobers* izan zen, konpositorearen hirurogeigarren urtebetetzearen ospakizun ofizialetan estreinatu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Schlagobers*en musika eta partiturak Youtuben.
* *Schlagobers*en Scuola di danza Marinella Marchiorik egindako bertsioa.
Shani Wallis

**Shani Wallis** (Tottenham, Londres, 1933ko apirilaren 14 - ) Ingalaterrako aktore eta abeslaria da. Antzerkian, zineman eta telebistan lan egin du, Erresuma Batuan zein Ameriketako Estatu Batuetan. Royal Academy of Dramatic Arteko graduatua da, eta ezaguna da West Enden egindako hainbat paperengatik, baita hainbat Oscar sari irabazi zituen *Oliver!* film musikalean egindako paperarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biniliden kloruro

**Biniliden kloruroa** edo **1,1-dikloroetilenoa** konposatu organikoa da, CCl2CH2 formula duena, organokloratuen familiakoa. Usain gozoko likido kolorgea da. Ohiko disolbatzaile organikoetan disolbagarria da, baina apenas uretan.

Polimeroak edo kopolimeroak ekoizteko monomero gisa baliatzen da.

## Sintesia 
Biniliden kloruroa 1,1,2-trikloroetanoaren deshidroklorazioz ekoizten da, base bat, NaOH esaterako, katalizatzaile gisa usatuz 100 C-tan.

    Cl2CHCH2Cl + NaOH -> Cl2C=CH2 + NaCl + H2O

## Erabilera 
Biniliden kloruroa monomero gida usatzen da bai poli(biniliden kloruro)a sintetizatzeko baita hainbat kopolimero ekoizteko ere. Kopolimeroak binil kloruroarekin, akrilonitriloarekin eta metil metakrilatoarekin eratzen ditu.

## Erreferentziak
Tipo mugikor

eskuinera|thumb|230x230px|**Metal urtu tipo baten diagrama**. aurrez aurre, **b** gorputza edo zurtoina, **c** puntu-tamaina, **1** sorbalda, **2** mella, **3** arteka, **4** oin.
**Tipo mugikorrak** prisma formako pieza metalikoak izaten dira normalean, «tipografiko» deituriko aleaziotik (beruna, antimonioa eta eztainua) sortuak. Pieza horietako bakoitzak karaktere edo sinbolo bat du erliebean eta ispiluki alderantzikatua.
Mendebaldean tipo mugikorrak asmatzea Johannes Gutenbergi egozten zaio (1440 inguruan); Txinan antzeko asmakizunik zegoenik jakin gabe asmatu zituela uste da. Historian tipo mugikorren modelo bati egindako lehen aipamena, dirudienez, Bi Sheng txinatarrak K.o. 1040. urte inguruan asmatutako aparatuarena da.

Lehen, Ekialdean eta Europan inprimatzen ziren grabatuak, zeinetan zurezko xafla landu bakar bat baitzen orri bakoitza inprimatzeko matrizea. Erroreren bat atzematen zen bakoitzean, plantxa osoa berriro zizelkatu behar izaten zen. Hortik aurrera, tipo mugikorrak sortu ziren, orrialde bat osatzeko aukera ematen zutenak, eta akats bat eginez gero, karaktere okerra ordezkatzea besterik ez zegoen. Tipo horiek behin eta berriz erabil zitezkeenez, metalean urtzea erabaki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goiuri Zabaleta

**Goiuri Zabaleta** **Rodriguez** (Leitza/Ezkurra, Nafarroa Garaia, 2009) Aurrera klubeko pilotaria da. 

2024ko abenduaren 15ean lehenengoz jantzi zuen Lau eta Erdiko txapela Sestaoko Las Llanas pilotalekuan.

## Bizitza 
Leitzako (Nafarroa) plazako pilotalekuan dagoen ia aldiro pilota bat eskuan izaten du Goiuri Zabaleta pilotariak. Bederatzi urterekin hasi zen pilotan bere adineko mutilekin eskolako jolas orduan lehen aldiz jokatu osteaneta sei urte beranduago, txapelik preziatuena irabazi zuen, 15 urte besterik ez zuela. Historia egin zuen, ordura arte Lau eta Erdiko txapelketa irabazitako pilotaririk gazteena bilakatuta..*Txapelketa zaila izan zen, eta ezin sinistu nago oraindik.*2024ko abenduaren 15ean Lau eta Erdiko txapela  Amaia Aldai 11-22 mendean hartuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: 15 urtekin amets hau betetzea izugarria ETB, 2024.12.15 (Bideoa)
* Elkarrizketa: Luzarorako etorri da Goiuri Zabaleta  Berria, 2024.12.17
Lotura (tipografia)

Tipografian, **lotura** bi grafema edo gehiago elkartzean sortzen den zeinua da, eta bi grafema horiek bereizita ere idatzi ohi dira edo idatz daitezke. Loturen jatorria eskuzko idazketan esfortzua aurrezteko beharrean dago, garai batean, Erdi Aroan, idazketa mekanizatzeko inolako modurik ez zegoenean. Tipo mugikorren inprenta sartu zenean, eskuz idaztearekiko leialtasun nahiak zeinu konbinatu asko hartzera behartu zuen. Gutenbergen Biblian, garai hartako Erdialdeko Europako eskuizkribuen estilo estua imitatzen duena, hirurehun zeinu ezberdin ere erabiltzen dira, letren bertsioen eta loturen artean.

alt=Ligaduras fi y fl|eskuinera|**Fi** eta fl loturak
Tipografia modernoan erabilitako loturek *bi funtzio* ezberdin betetzen dituzte:

* Jarraian agertzen diren karaktere tipografikoak batzuetan konbinatzeko erabiltzen den dotoreziarik eza ebaztea. Irudiak erakusten duen bezala, “fi” (fi) eta “fl” (fl) loturak dira.
* Eskuzko idazketatik jasotako lotura historikoak irudikatzea. Horietako batzuk hizkuntzen nortasun-ikur bihurtu dira. Hori da, adibidez, Alemaniako eszett (ß) edo Espainiako eñe (ñ) tetren kasua.

thumb|Eskuineko tipografian nabarmena da “et” loturaren jatorria.
thumb|Gaztelaniazko DE ligadura.
Badira bi lotura historiko arr*et*a berezia merezi dutenak, *a bildua* (@) eta et, *anpersand* (&) anglizismoaren bidez ere deitua, latinez gure *eta* juntagailuaren baliokidea dena.

A bildua lotura (@) *at* parea lotzetik dator. Hasieran, latindar elkartze aurkari horri buruz ari zen, baina inprentaren lehen garaietatik, dirudienez, Italian arroa adierazteko masa-unitate bat (eta batzuetan edukiera-unitate bat) hartu zen. Ingelesez preposizio bera laburtzeko erabili da. Gaur egun, erabiltzaileen helbide elektronikoetako parte da, bere identitatea domeinuarenarekin bereiziz edo lotuz.

**Et** (&) loturak, ingelesez *ampersand* eta frantsesez *perluète* deituak, latinezko emendiozko juntagailu hori laburtzen du, frantsesezko forma eta funtzio berberari eusten diona. Tipografia klasizista batzuetan nabari da bere jatorria, baina moderno gehienetan ez da hain nabarmena. Anglo-hiztunek beren jatorria *and* hitzaren laburdura dela interpretatu ohi dute. Hizkuntza erromantzeetako hiztun askok akats bera egiten dute, eta bidegabeki baztertzen dute loturarako erabiltzea, erreferentzia bibliografikoetan ohikoa dena, anglizismo gisa.

Gaztelaniaz ere badira lotura bereizgarriak, DE lotzen duena adibidez, eta oraindik ere erabiltzen dira, batez ere, testu bati kutsu arkaikoa emateko.

## Kanpo estekak
Oktano

**Oktanoa** edo **n-oktanoa** konposatu organikoa da, CH3(CH2)6CH3 (C8H18) formula duena hidrokarburo alifatikoen familiakoa. Halaber, C8H18 formularekin 23 isomero daude, guztietan inportanteena isooktanoa *(2,2,4-trimetilpentanoa*) da. n-Oktanoa gasolina usaineko likido kolorge eta sukoia da. Uretan disolbaezina da, baina disolbagarria disolbatzaile organikoetan.

Gas naturalaren eta petrolioaren osagarria da.

Petrolioaren distilazioz lortzen da.

## Erabilera 
Disolbatzaile, sintesi kimikoan lehegai eta erregaietan detonazioaren kontrako aditibo gisa baliatzen da.

## Erreferentziak
Melody

**Melody** honakoa izan daiteke:

## Pertsonak 
### Ponte-izena 
* Melody Anderson (1955), kanadar aktorea eta gizarte-langilea. 
* Melody Barnes (1964), politikari estatubatuarra. 
* Melody Beattie (1948), auto-laguntza liburuen egilea
* Melody Brown (1984), The 5 Browns musika taldeko partaidea.
* Melody Chan, estatubatuar matematikaria
* Melody Currey (1950–2022), estatubatuar politikaria.
* Melody Gardot (1985), estatubatuar musikaria.
* Melody Harris-Jensbach (1961), korear-estatubatuar CEOa, Pumako arduradunetako bat.
* Melody Horrill (1968), eguraldiaren aurkezle australiarra. 
* Mélody Johner (1984), suitzar zaldizkoa.
* Melody Kay (1979), estatubatuar abeslaria.
* Melody Lacayanga, *So You Think You Can Dance* saioko dantzaria.
* Melody McCray-Miller (1956), Kansasko politikaria.
* Melody Perkins (1974), aktorea.
* Melody Thomas Scott (1956), estatubatuar aktorea.
* Melody Thornton (1984), Pussycat Dolls taldeko kidea.
* Melody Nurramdhani Laksani (1992), Indonesiar aktoreak.

### Abizena 
* Tony Melody (1922-2008), ingeles aktorea.

### Izen artistikoa 
* Melody (belgikar abeslaria)
* Melody (brasildar abeslaria)
* Melody (espainiar abeslaria)
* Melody (aktorea), (1982), Myanmarreko aktorea.
* Melody (japoniar abeslaria)
* Melody Trouble Vixen, estatubatuar borroka libreko borrokalaria.

## Filmak 
* *Melody* (1953ko filma), Disney.
* *Melody* (1971ko filma), Britainiar filma.
* *Melody* (2014ko filma), Belgikako filma.
* *Melody* (2015ko filma), kannadaz egindako filma.
* *Melody* (2023ko filma), Tajikistan-Irango filma.

## Bestelakoak 
* Melody (mahatsa), mahats mota.
* Melody (patata), patata mota.
1,1,2-trikloroetano

**1,1,2-trikloroetanoa** konposatu organikoa da, CH2ClCHCl2 formula duena, organokloratuen familiakoa. Usain goxoko likido kolorgea da. Ez da uretan disolbatzen, baina bai ohiko disolbatzaile organikoetan.

Disolbatzaile eta eta biniliden kloruroa sintetizatzeko lehengai gisa usatzen da.

## Sintesia 
Industrilki 1,1,2-trikloroetanoa bi bideri jarraituz prestatzen da: 

# 1,2-dikloroetano selektiboki kloratuz
# binil kloruroa kloroz tratatuz

CH2=CHCl + Cl2 -> CH2ClCHCl2

## Toxikotasuna 
1,1,2-trikloroetanoa begiak, larruazal, arnasbideak eta urdaila narritatzen ditu. Halaber, nerbio-sistema zentralaren depresorea da eta arnasteak zorabioak, nauseak, buruko minak eta konortea galtzea ekar dezake.

## Erreferentziak
Isooktano

**Isooktanoa** edo **2,2,4-trimetilpentanoa** konposatu organikoa da, (CH3)3CCH2CH(CH3)2 formula duena, hidrokarburo alifatikoen familiako eta oktanoaren 23 isomeroetako bat. Likido kolorge eta sukoia da, gasolina usainekoa. Uretan disolbaezina da.

Isooktanoak oktano-indizearen goi-muga markatzen du, 100 balioarekin. Gasolinaren osagai inportantea da eta konposizioaren % 10 izatera ailega daiteke. Disolbatzaile moduan usatzen da sintesi organikoan.

## Ekoizpena 
Bi molde nagusi daude industrian isooktanoa ekoizteko:

# Petrolioaren destilazioa
# Isobutilenoa eta isobutanoa errakzionaraziz katalizatzaile azidoak usatuz, azido sulfurikoa esaterako.

alt=Route2,2,4-Me3pentane|449x449px|erdian
## Erreferentziak
Portet-d'Aspet mendatea

'''Portet-d'Aspet mendatea''', , Frantziako Pirinioetako mendate bat da, Garona Garaia departamenduko Portet-d'Aspet udalerrian.

## Ezaugarriak 
Audressenh udalerritik igota 18,14 kilometro luze ditu, bataz besteko %6,8ko pendintza du, malda latzenetan eta gailurretik hurbil, %10,6eko penditzadun zatiak ere bai.

## Frantziako Tourra 
1947tik 2024erarte Frantziako Tourra mendate honetatik 36 aldiz igaro da. 

1995eko Frantziako Tourraren 15. etapa mendate honetatik igaro eta jaitsieran Fabio Casartelli italiar txirrindulariak erorikoa uzan eta buruarekin asfaltoaren aurka bortizki kolpatu ondoren tokian bertan hil zen.

## Kanpo estekak
Pablo Pietrobelli

**Pablo Pietrobelli** (Bahía Blanca, 1980ko ekainaren 14a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Bautista Pina

**Juan Bautista Pina** (1907ko uztailaren 19a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Pocovi

**Antonio Pocovi** (1922ko urtarrilaren 20a - 2004ko azaroaren 18a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcelo Pugliese

**Marcelo Pugliese** (Buenos Aires, 1968ko irailaren 2a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ribas

**José Ribas** (1899ko urriaren 1a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camilo Rivas

**Camilo Rivas** atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Verónica Chen

**Veronica Chen** (Buenos Aires, Argentina, 1969ko otsailaren 12a) jatorri txinarreko argentinar zinema-zuzendaria eta gidoilaria da. Ezaguna da *Agua* (2006), *Vagón fumador* (2001) eta *Marea alta* (2020) lanengatik.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:
; Zuzendari

* *Los inocentes* (1994) (film laburra)
* *Qué felicidad* (1994) (film laburra)
* *Soldado* (1995) (film laburra)
* *Ariel Lavalle* (1995) (film laburra)
* *Calor humano* (1996) (film laburra)
* *2015* (1996) (film laburra)
* *Ezeiza* (1997) (film laburra)
* *Vagón fumador* (2001)
* *Overblinded* (2003)
* *Aguas argentinas* (2003)
* *Agua* (2006)
* *Viaje sentimental* (2010)
* *Mujer conejo* (2013)
* *Rosita* (2019)
* *Marea alta* (2020)
* *Los terrenos* (2023)

; Gidoilari

* *Ezeiza* (1997) (film laburra)
* *Vagón fumador* (2001)
* *Agua* (2006)
* *El frasco* (2008) (gidoilarikidea)
* *Viaje sentimental* (2010)
* *Mujer conejo* (2013)
* *Rosita* (2019)
* *Marea alta* (2020)

; Editore

* *Un crisantemo estalla en cinco esquinas* (1998)
* *Paseador de almas* (film laburra, 2009)
* *Esperando el Mesías* (2000)
* *Vagón fumador* (2001)
* *Viaje sentimental* (2010)

; Zinema-ekoizle

* *Vagón fumador* (2001)
* *Agua* (2006)
* *Mujer conejo* (2013)
* *Rosita* (2019)

## Telebista 
; Zuzendari eta gidoilari

* *Ensayo* (seriea, 2003)
* *Fronteras argentinas: Por la razón o la fuerza* (pelikula, 2007)

## Izendapenak eta sariak 
; Miamiko Zinemaldia 2020

* Marea alta film onenaren sarirako hautagaia, zinema iberoamerikarraren HBO lehiaketan
* Veronica Chen Knight Marimbas sarirako hautagaia

; Sitges – Catalonian Nazioarteko Zinema Jaialdia 2020

* *Marea alta* lanak irabazi zuen Iberoamerikako Film Luze Onenaren Blood Window Saria
* *Marea alta* lanak Film Onenaren Ikuspegi Berrien Sarirako hautagaia

; Splat Zinemaldia!  2020

* **Marea alta** Film Onenaren Publikoaren Sarirako hautagaia
* Veronica Chen Final Girl sarirako hautagaia

; Sundanceko Zinemaldia 2020

* Marea alta film dramatikoentzako Zinema Unibertsaleko Epaimahaiaren Sari Nagusirako izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (en inglés) Imdb
Antonio Goikoetxea Erkoreka

**Antonio Abad Goikoetxea Erkoreka** (Bermeo, Bizkaia, 1798ko urtarrilaren 17a - Bilbo, Bizkaia, 1865) arkitektoa izan zen. Obra Batzordeko arkitektoa eta Bilboko udal-arkitektoa izan zen 1822 eta 1849 urteen artean, eta, ondoren, Bizkaiko Jaurerriko Bideen zuzendari fakultatiboa.

thumb|San Frantziskoko zubi esekia, 1867

## Bizitza 
Goikoetxea Bermeon jaio zen 1798ko urtarrilaren 17an, eta San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian lortu zuen arkitekto titulua 1821eko urriaren 14an.  Ondoren, Merezimenduzko Akademiko titulua lortu zuen 1829an, eta Bilboko hiriko Obra Batzordeko arkitekto izan zen 1822an. Batzar hori, hasiera batean, Bilboko Plaza Barria eraikitzeko proiektua egiteko sortu zen, eta, ondorengo aldietan, hiribilduan obra publikoak zein pribatuak egiteko aholkularitza emateko udalari. Neurri horretan, aldaketak egin ziren proiektuan, Goikoetxeak, Obren Maisu Nagusia zenak, proposatuta. Absolutismoaren bigarren berrezarpena edo Hamarkada Deitoragarria izenekoaren gertakariek, eta, zehazki, 1823ko apirilaren 13an Luis Antonio Frantziakoa Angulemako Dukearen tropak Bilbon sartzeak, San Luisen Ehun Mila Seme izenez ezagutuak, Batzarraren lanak eten eta 1834. urtera arte, gerra bukatutzat eman zen arte, berriz ez hastea eragin zuten.  

Batzarra desagertu eta hurrengo urteetan, udalarentzat lanean jarraitu zuen, hiribilduko arkitekto gisa, obrak ikuskatzeko lanetan, eraikin publiko zein pribatuen gaineko kontrol-lanak eginez. Goikoetxearen etengabeko lanari eta Bilboko arkitekturaren munduan elementu aktibo gisa zuen presentziari esker, berriro sartu zen batzarrean arkitekto gisa, udalak 1843an Obra Batzordea berrezarri zuenean.1847. urtean, Goikoetxeak, gaixotasun bat zela medio, ezin izan zuen aurre egin bere udal-arkitekto postuko lanak, eta, nolabait, Julian de Salces bermeotarrak ordezkatu zuen. 1849. urtean, Goikoetxea Bizkaiko Foru Aldundiari lotuta agertu zaigu, Pancorbotik Bilborako bidearen zuzendari gisa, eta horrek pentsarazten du udalarekin lan egitetik urrundu zela. Antonio Goikoetxea Bilbon hil zen 1866an (iturriren batek 1865era aurreratzen du) eta 1868an Bizkaiko Jaurerriko Batzar Nagusiek hil osteko omenaldia egin zioten.
thumb|Bilboko planoa 1835

## Obrak 
thumb|Ispasterreko dorrea
* Erribera kaleko galeria eta zutabeen proiektuaren azterketa, Harategi Zahar kaletik Barrenkale Barrenera, 1822
* San Frantziskoko kateen zubi esekia Bilbon, 1827
* Gernikako Juntetxearen eraikuntzan parte hartu zuen, 1827
* Pancorbotik Bilborako bidearen zuzendaria Foru Aldundiarekin, 1849
* Muruetako Andre Mariaren Jaiotzaren eliza (1851- 1852)
* San Frantziskoko alanbrezko kableen zubi esekia Bilbon, Felix Uhagonekin lankidetzan.1855
* 2. saria Madrilgo Udalak maiatzaren 2ko heroien monumenturako deitutako lehiaketan.
* San Frantziskoko zubi esekiko abestiaren bidez iritsi zitzaion errekonozimendu herrikoia, gaur egun ere ezaguna dena:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Physisporinus vitreus

***Physisporinus vitreus*** *Meruliaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Boletus vitreus*, *Poria cerea*, *Polyporus vitreus*, *Xylostroma candidum*, *Polyporus xylostromeus*, *Polyporus adiposus*, *Corticium subterraneum*, *Physisporinus vitreus*, *Poria holoseparans*, *Poria adiposa*, *Rigidoporus vitreus*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Zurixka grisez lausotua, urtsua, kristal itxurakoa, biguna, helduaroan kanela-okre-arrexka kolorekoa, zurruna, gogorra, zimurtsua. Motzondoetan, moztutako enborretan erresupinatua, gainazal latz-nodulutsua enborrean zehar dekurrentea, alfonbra gisa kapela itxurako irtengune txikiekin, kanpoaldean eta barrualdean gorputz arrotzekin. Lurrean ere zabaldu daitezke.

**Estaldura:** 8 eta 10 mm bitarteko lodiera du. Lehortzean areagotzen den usain desatseginarekin. Oso bizia.

**Poroak:** Gaztetan zurixkak, gris-zuriak, borobilak 3-5 mm, perretxiko lehorrean 6-10 mm-koak, biziki uzkurtuak.

**Etimologia:** *Vitreus* epitetoa latinetik dator, beirazkoa esan nahi duen “vitreus” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Rigidoporus sanguinolentus* delakoarekin nahas daiteke, hau meheagoa da, zurixka, gorritu egiten da eta ez du usain txarrik.

## Sasoia eta lekua 
Iraila-azaroa. Hostozabaletan eta baso mistoetan, batez ere pagoetan, koniferoetan arraroagoa da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Puerto Rico, Kolonbia, Brasil, Europa, Errusia, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria, Gabon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hydnellum versipelle

***Hydnellum versipelle*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hydnum versipelliforme*, *Phaeodon versipellis*, *Hydnum crassum*, *Sarcodon versipellis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, beste kapela batzuekin konkreszentea, multzo osoak eratuz. Forma irregularrekoa, ganbiletik lautura eta erdian ondoratua ertz lobatuarekin, orokorrean mehetua, mehea. Gainazala ia leunetik ezkatatxo fibrilosoetan hautsira, txikiak eta estu, laranja-arre kolorekoa, gero ilunagoa, ondoren arrexka purpurina tonalitate arin batekin.

**Eztenak:** Dekurrenteak, motz samarrak, estu, hori-herdoil kolorekoak punta zuriekin.

**Hanka:** Ia betik oinarrian beste oin batzuekin elkartuta, multzo bat osatuz, zilindrikoa edo sabelduna oinarrirantz non mehetu egiten den, betea, zuri flokosoa behealdean, gainerakoan kapelaren kolorekoa, hasieran fibrilosoa, gero ia leuna, opakua.

**Haragia:** Zurixka, horia hankaren oinarrirantz. Zaporea garratz samarra eta usaina nahikoa atsegina, meleka.

**Etimologia:** *Sarcodon* terminoa grekotik dator eta arantza haragitsuekin esan nahi du. *Versipelle* epitetoa berriz latinetik dator, alderantziz, itzuli esan nahi duen “verso” hitzetik eta azala, esan nahi duen “pellis” hitzetik. Ezkatak dituelako?

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Identifikatzeko nahikoa erraza den *Hydnacea* bat da.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen basoetan edo mistoetan. Ez da urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Alpeak, Austria‎, Eslovenia‎, Norvegia‎, Suedia‎, Estonia‎, Espainia‎, Frantzia, Italia‎, Alemania‎‎, Pirinioak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniela Goggi

**Daniela Goggi** (Buenos Aires, Argentina, 1976) argentinar zuzendaria eta gidoilaria da. Ezaguna da, batez ere, *El rapto* (2023), *Abzurdah* (2015) eta *The Red Thread* (2016) filmetan egindako lanarengatik.

Bere laugarren film luzea, *El rapto* (2023), lehen mailako jaialdietan estreinatu zen mundu mailan, Veneziako Mostra Zinemaldian eta Torontoko Zinemaldian, besteak beste, eta zuzendariaren film bat A mailako lehiaketetan lehiatzeko aukeratu zen lehen aldia izan zen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Zinea 
* *Días de mucho, vísperas de nada* (2007)
* *Abzurdah* (2015)
* *El hilo rojo* (2016)
* *El rapto* (2023)

### Serieak 
* *Mi señora es una espía* (2007)
* *Entre horas* (2012)
* *María Marta, el crimen del country* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Daniela Goggi, cinenacional.com
Julia Cecilia Stretton

**Julia Cecilia Stretton**, jaiotzez **Collinson**, (1812ko azaroaren 25a – 1878ko uztailaren 17a) ingeles idazlea izan zen, batez ere eleberriak idatzi zituena.

## Bizitza 
thumb|*Lords and Ladies* (1876ko edizioa)
John Collinson Gatesheadeko elizako errektorearen eta Amelia Kingen bigarren alaba, Julia Cecilia Collinson 1812ko azaroaren 25ean jaio zen. Bederatzi ahizpa eta bost neba zituen, Richard Collinson almirantea eta Thomas Bernard Collinson maior jenerala barne. 

1831n Walter Wilkinsekin ezkondu zen. 1835etik 1840ra, Wilkinsek Radnorshire ordezkatu zuen Erresuma Batuko Komunen Ganberan. 1839an, senar-emazteek abizena aldatu zuten Walter eta Julia de Winton bihurtzeko. Bi seme eta alaba bat izan zituzten. 1840an Walter hil zen, 1857an Julia William Richard Strettonekin ezkondu zen, eta 1868an berriro alargundu zen. 

Julia Cecilia Stretton 1878ko uztailaren 17an hil zen. 

## Lanak 
* *Yr Ynys Unyg: or, The Lonely Island. A Narrative for Young People* (1852)
* ''Woman's Devotion: A Novel* (hiru liburukitan, 1855)
* *Margaret and Her Bridesmaids* (hiru liburukitan, 1856)
* *The Lady of Glynne* (hiru liburukitan, 1857)
* *Mr. and Mrs. Asheton* (hiru liburukitan, 1860)
* *The Valley of a Hundred Fires* (hiru liburukitan, 1860)
* *The Ladies of Lovel-Leigh* (hiru liburukitan, 1862)
* *The Queen of the County* (hiru liburukitan, 1864)
* *The Pemberton Family* (hiru liburukitan, 1865)
* *Lords and Ladies* (hiru liburukitan, 1866)
* *Three Wives* (hiru liburukitan, 1868)
* *A Book of Heroines'' (hiru liburukitan, 1869)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria José Aguiar

**Maria Jose Aguiar**, sortzez Maria Jose Marinho de Aguiar (Barcelos, 1948), portugaldar artista plastiko feminista da. Sexuarekin eta generoarekin lotutako gai feministek markatzen dute haren lana.

## Biografia 
1972an  amaitu zituen ikasketak Maria Jose Aguiarrek Portoko Arte Ederren Goi Eskolan (ESBAP). 1973tik 2009ra, pintura irakatsi zuen ESBAPen.

1970eko hamarkadan, Pop Artea deskubritu zuen, Calouste Gulbenkian Fundazioan, Portugalen. Mugimendu horretan aukera berriak ikusi zituen, hala nola, gouachez egindako kartel handietarako lehendik esperimentatuak zituen azalera koloretsuak.

1973an, lehen erakusketa pertsonala egin zuen Galería Álvarezen, Porton. 1974an, Galería Espaçon erakutsi zuen, eta 1977an, Galería Modulon, Porton.

Maria Jose Aguiar, 1974ko apirilaren 25eko Krabelinen Iraultzaren aurretik, diktadura garaian, genero kontuez interesatu zen lehen artista portugaldarretako bat da. Generoari eta gorputzari buruzko pertzepzio pertsonaletatik abiatuta, bere gordailuan eta esperientzian oinarritutako iruditeria aurkezten du. Bere obrak gizarte kontserbadore eta patriarkala desafiatzen eta barregarri uzten du. Bere lana Estado Novoren zentsuraren menpe zegoen. Pop arteak eraginda, *Marcas* izeneko lan-sorta sortu zuen Maria Jose Aguiarrek, eta eztabaida piztu zuen garai hartako Portugalgo testuinguru artistikoan. Aurreko lanetan bezala, serie horretan ere generoari eta gorputz biologikoen indar-harremanei buruzko gaiak jorratzen ditu. *Marcas* obrarako, patroi dekoratibo bat osatzen duten akats irudikatu, estilizatu eta serializatuak erabili zituen. Hutsegiteak banalizatuta daude, bakartasunik gabe, eramaileetatik deskonektatuta.

Maria Jose Aguiarren lana Portugalgo hainbat bildumatan dago ikusgai: Calouste Gulbenkian Fundazioan, Portoko Soares dos Reis Museo Nazionalean, Gordailuen Caixa Geralen.

Bere lanetako batzuk João Ribas, Ricardo Nicolau eta Paula Fernandes artistek antolatutako *Zéro de Conduite: Works from the Serralves Collection* erakusketaren (Serralves Fundazioaren Arte Museoa, Porto) eta Ana Vasconcelosek eta Patrícia Rosasek antolatutako *PósPop*. *Fora do Lugar Comum* erakusketaren (Calouste Gulbenkian Fundazioan, Lisboa) parte dira.

Maria Jose Aguiarren lana Frac Nueva Aquitania La Mécan (Bordele, 2022) aurkeztutako *Art contemporain portugais* erakusketaren parte da.

## Saria 
* 1987 Amadeu de Souza saria - Cardoso (hirugarren postua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wiriyamuko sarraskia

**Wiriyamuko sarraskia**, baita ere **Marosca operazioa**, Portugalgo soldaduek Mozambikeko Wiriyamu herrian, Tete probintzian burutu zuten 1972ko abenduaren 16an bertako herritarren aurka. Sarraskia 1973ko uztailean apaiz katoliko britainiar batek, aita Adrian Hastingsek, eta beste bi apaiz misiolari espainiarrek kontatu zuten. Portugalgo diktaduraren erantzuna sarraskia gerrilariek beraiek burutu zutela izan zen.

## Gertakariak 
1972ko abenduaren 16an, Portugalgo armadak zibilen aurkako sarraskia burutu zuen Mozambiken. Kolonialismoaren aurka ari zen FRELIMO gerrillari laguntza ematea egotzita, Wiriyamu herrian sartu eta herritar guztiak plazara eraman zituzten. Denak txalo egin eta “agur” abestera behartu ostean, tiroka hasi eta, *Expresso* egunkari portugaldarraren ikerketaren arabera, 300 herritar inguru hil zituzten.

Ekintza, "Marasa Operazioa" izenekoa, Polícia Internacional e de Defesa do Estadoko agenteen bultzadaz planifikatu zen, eta Chico Kachavi agenteak gidatu zuen, Portugalgo Mozambikeko komandoen seigarren konpainiarekin batera. Ondoren, gertatutakoari buruzko ikerketa bat egiten ari zela Kachavi hil egin zuten. Agente honek soldaduei esan zien "guztiak hiltzeko aginduak" zirela, berdin zion zibilak, emakumeak eta haurrak bakarrik aurkitzea. Azkenik, biktima guztiak zibilak izan ziren.

Sarraskiaren berri Europara heltzen hasi zenean, militar portugaldarrek esan zuten gerrilla bera izan zela hilketa egin zuena, eta gezurra zela. Sarraskiaren lekukoak eta bertan parte hartu zuten Portugalgo armadako kide ohiak elkarrizketatuta, Felícia Cabrita kazetariak armadaren krimena argitu zuen zenbait urte beranduago Portugalgo *Expresso* astekarian; horretarako zuzeneko testigantzak jaso zituen.

## Bibliografia 
* Cabrita, Felícia (2008). *Massacres em África.* A Esfera dos Livros, Lisboan. 243–282.or. ISBN 978-989-626-089-7.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mercer aintzira

**Mercer aintzira** Antartikako glaziarpeko aintzira da, 1,067 metroko lodierako izotz-geruza batez estalia; azpian dagoen ura hidraulikoki aktiboa da, Ross itsasotik hamarkada bat inguruko ur-ordezkapeneko denborekin.

Mercer aintzira Mendebaldeko Antartikako izotz-geruza kolapsatzeko arrisku handikoa da, berotze globalak eraginda. Azterlanen arabera, badirudi Mercer aintzira eta glaziarpeko beste aintzira batzuk lotuta daudela erreserborio bateko drainatze-gertakariekin, eta, ondorioz, ondoko lakuak bete eta drainatu egiten direla.

## Esplorazioa 
2018ko abenduaren 28an, Subglacial Antarctic Lakes Scientific Access (SALSA) taldeak iragarri zuen Mercer lakura iritsi zela, bi egunez zain egon ondoren, goiko izotz-geruza urtu arte, 1,067 metrotan, presio handiko ur beroko zulagailu batekin. Zulaketa-ura bakterioen eta partikulen % 99,9 harrapatzen duten iragazkien bidez gauzatu zuten. Izotz basalaren laginak, 6 metro arteko sakonerako sedimentuak eta aintzirako ura bildu ziren, itsasoko erasoaldietan pilatutako materia organikoak egungo biodibertsitatean eta karbonoaren zikloan nola eragiten duen argitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hodgson aintzira

**Hodgson aintzira** izotz iraunkorrez estalitako ur gezako aintzira da, 2 km luze eta 1,5 km zabal. Alexandro uhartearen hegoaldean dago, Palmer Lurraldearen mendebaldean, Antartikan, gutxi gorabehera 72 °-ko latitudean hegoaldean eta 68 °-ko longitudean mendebaldean. Aintzira horrek 93,4 metroko sakonera du, eta 3,6 eta 4,0 metro arteko lodiera duen izotz iraunkorreko geruza baten azpian zigilatuta dago. Aintzira ultra oligotrofikoa da, mantenugai gutxi eta produktibitate oso txikia ditu eta ez dago bizitza detektagarririk bertan. Aintzira ekialderantz hedatzen da Jurgi VI.a itsasartea eta Jurgi VI.a izotz-plataformaraino, eta ondoan egiten du. Aintziraren iparraldeko aldea Saturno glaziarrak mugatzen du, ekialderantz Jurgi VI. itsasartera doana, eta Citadel Bastion mendiaren hego-ekialdean dago, Alexander uharteko mendi nagusia.

Ebidentzia geomorfologiko eta paleolimnolologikoaren arabera, Hodgson aintzira glaziarpeko aintzira bat izan zen, azken glaziar maximoan gutxienez 470 metroko lodiera zuen izotz-geruza batez estalia. Izotz-geruza hori duela 13500 urte inguru hasi zen murrizten. Azkenik, Hodgson aintziraren tokiko eremutik erretiratu zen, eta duela 11000 urte inguru izotz iraunkorrez estalita utzi zuen.

Erresuma Batuko Antartikako Toponimoen Batzordeak 2007ko azaroaren 20an izendatu zuen Hodgson aintzira, Dominic Hodgson British Antarctic Surveyko paleolimnologo eta bere aurkikuntzaren txostenen egile nagusiaren omenez. Aintzira horri "Citadel aintzira" deitzea proposatu zuen arren, bere omenez izendatu zuten. Hodgson doktoreak aintzira horren existentzia baieztatu zuen 2000ko abenduaren 18an egindako landa-azterketa batean. Geroago, 2009an, *Quaternary Science Reviews*eko Hodgson lakuaren limnologia eta paleolimnologiari buruzko dokumentuak argitaratu ziren, eta Dominic Hodgson da egilekide nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marc Wauters

**Marc Wauters**, (Hasselt, 1969ko otsailaren 23a) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 1991tik 2006ra.

Erlojupeko probatan bereziki nabarmendu zen eta Belgikako txapelketan hirutan gailendu zen.

2009ko urtarrilean, Silence-Lotto taldeko kirol zuzendari izendatu zuten (geroago Lotto-Soudal izango zena).

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1985**
* 3. Het Volk-en (junior)
**1986**
* 3. Belgikako erlojupeko txapelketan (junior)
* 3. Linburgoko errepideko txapelketan (junior)
**1987**
* 20px Belgikako erlojupeko txapelketa (junior)
* Ster van Zuid-Limburgeko etapa 1
* 2. Belgikako errepideko txapelketan (junior)
**1988**
* 3. Belgikako militarren errepideko txapelketan
**1989**
* Challenge de Hesbaye
* Wamont-eko proba
* 2. Linburgoko erlojupeko txapelketan
* 2. Linburgoko errepìdeko txapelketan
* 3. Ruban granitier bretonen
**1990**
* Cinturó de l'Empordà
* 2. Linburgoko errepideko txapelketan
* 3. Seraing-Aix-Seraing-en
* 3. Ardenetako Gezian

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: Ez zuen parte hartuUT: Utzi, ez zuen amaituKON: Kontrolez kanpoX: Ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Charles Lacquehay

**Charles Lacquehay** (Paris, 1897ko urriaren 4a - ib., 1975eko urriaren 3a) pistako eta errepideko txirrindulari frantziarra izan zen, profesionala 1919tik 1938ra.

Bitan izan zen Munduko erdi-fondoko txapelduna, 1933an eta 1935ean.

## Palmaresa errepidean 
## Palmaresa pistan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
* .
Mary C. Jacobs

**Mary Catherine Goslin Jacobs** (Woodland, 1828ko otsailaren 1a – 1909ko azaroaren 14a) estatubatuar nekazari, abeltzain, baratzezain eta idazlea izan zen. Besteak beste, *The Pony Engine* ipuina idatzi zuen, gaur egun *The Little Engine That Could* izenburupean ezagunagoa.

## Bizitza 
Hester Cannon eta John Goslinen alaba, Mary Catherine Goslin 1828an jaio zen Delaware estatuko Woodland herritik gertu. Hamabi urte zituela, Bridgevillera joan zen bizitzera. Lau seme-alaba izan zituen, horietako bi lehen senarrarekin eta beste bi, Gertrude and Lily, bigarren senarrarekin. Maryk berrogeita bi urte zituela, bigarren senarra hil zitzaion, familia zorpetuta utziz. Alaba heldu batekin bizi izan zen, eta biek poesia idatzi zuten.

Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilean, konfederatuen alde egin zuen. Metodismoan hezi zen, baina eliza hori utzi zuen abolizionisten alde egin zuenean, eta Eliza Episkopalianoan sartu zen. Wilmingtongo umezurztegi bat sustatu zuen eta odoleko lau seme-alaba eta beste 28 haur hazi omen zituen. Garai hartako egunkarietan zabaldu zen, eta ipuinaren aldaerak eskoletako emanaldietan antzezten zituzten. 1956an, Arnold Munk New Yorkeko argitaratzaileak sariak eskaini zizkion *The Little Engine That Could*en jatorria aurkitzen lagun zezakeenei. Lehen saria Ruth L. Arthur Filadelfiako eskolako liburuzainak irabazi zuen Jacobsen ipuinaren kopia bat Munki bidaltzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak