open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zabalburu plaza

**Zabalburu plaza** Bizkaiko Bilbo hiriburuko Abando barrutiko Abando auzoan dagoen plaza bat da. Autonomia kalea, Hurtado Amezaga kalea eta Juan de Garay kalearen arteko elkargunean dago.

Bertan autobus zein taxi geltokiak daude eta baita Renfe Aldirien Zabalburuko geltokia ere.

Plazatik hurbil, Hurtado Amezaga kalean, San Frantzisko Asiskoaren eliza dago. Plazan bertan Zabalburuko dorreak kokatuta daude.

## Izena 
Izena Francisco Zabalburu Basabe (1826-1897) bilbotar mezenas, finantzari, lur-jabe, bibliofilo eta politikaria zenaren omenez darama.

## Historia 
Zabalburu plazaren eraikitzea Bilboko zabalgunearen hastapenarekin bat dator. Plazak Zabalburu familiari zor dio izena. Zabalburu familia Bilboko garrantzitsuenen artean egon zen, bizitokia gaur egungo plazaren albo batean zegoen jauregi batean zutela. Jauregia, *Villa Mena* izena zuena, 1968. urtean eraitsi zen Zabalburuko dorreak eraiki ahal izateko.

2008ko zaharberritzearen ostean aldaketa sakona jasan zuen. Bertako iturria 1967an eraikia izan zen baina diseinu berrian ez zuen lekurik izan. Zaharberritze lanean ostean 3.000 metro karratuko azalera berreskuratu eta haur parkea, neurri ezberdinetako zuhaitzak dituen hiri parkea eta lurzoru mailan dauden apaindutako bi iturri gehitu zitzaizkion. Bestalde, Mario Nanniren zortzi eskultura argidun ere baditu.

## Eraikin interesgarriak 
Zabalburu plazaren inguruan honako eraikin nabarmenak daude:

* Zabalburu plaza 4. zenbakiko eraikina.
* Zabalburuko dorreak.
* San Frantzisko Asiskoaren eliza.

Fitxategi:Bilbao - Edificio de Plaza Zabálburu 4 (3).JPG|Zabalburu plaza 4. zenbakiko eraikina
Fitxategi:Bilbao - Plaza de Zabalburu 2.jpg|Zabalburuko dorreak
Fitxategi:Bilbao - Iglesia de San Francisco de Asís 08.jpg|San Frantzisko Asiskoaren eliza

## Garraiobideak 
Bilboko Renfe Aldirien Zabalburuko geltokia eta Bilbobus eta Bizkaibusen hainbat lineetako eta taxi geltokiak ere daude.

Etorkizunean tranbia geralekua eta Metroaren 4. linearen Zabalburuko geltokia eraikitzea aurreikusita dago.

## Iruditegia 

Irudi:Bizkaibus autobusa Zabalburun (Bilbo).jpg|Bizkaibusen autobus bat Zabalburu plazan.
Irudi:Estación de Zabalburu (acceso).jpg|Bilboko Renfe Aldirien Zabalburuko geltokia.
Irudi:Tantaz_Tanta,_Bilbo,_2014-01-11.jpg|2014ko urtarrilaren 11ko Giza eskubideak, Konponbidea martxara bildutako jendetzaren zati bat Zabalburu plazan.

## Kanpo estekak
Plaza Barria

**Plaza Barria** Bizkaiko Bilbo hiriburuko Zazpikaleak auzoan dagoen plaza bat da. Plaza honetan Euskaltzaindiaren egoitza nagusia dago.

## Historia 
Bilboko Plaza Barria neoklasiko estilokoa da. Prozesu konplexu batek plazaren eraikuntza hirurogeitabost urtez luzatu zuen, denboraldi hau bi alditan banatu zelarik:
# 1786-1829 artean proiektua martxan jarri zenekoa.
# 1829-1851 artean gauzatu zenekoa.

Plazak hiru egile ditu:
# 1821ean Silvestre Pérezek planoak altxatu zituen.
# 1825ean Antonio Etxebarriak eraikuntza lanen ardura hartu eta 1829an eta 1832an bi eraldaketa proiektu burutu zituen.
# 1840-1851 bitartean Avelino Goikoetxeak proiektuaren ardura jaso eta Etxebarriaren proiektua eraldatu zuen.

Plaza berri bat eraikitzeki ideia XVIII. mendeko bilbotar izaera ilustratuari zor zaio. Helburua antzinako solairua eremu funtzional, eroso, garbi eta eder batengatik ordezkatzea zen.

Gaur egun plaza honetan Euskaltzaindiaren egoitza nagusia dago.

Irudi:Plazabarria.jpg|Plazaren ikuspegi panoramikoa, aurrez-aurre Euskaltzaindiaren egoitza dagoelarik.

Irudi:Plaza Nueva de Bilbao.jpg|Plaza Barriaren aireko ikuspegia.
Irudi:Casco viejo.jpg|Plaza Barria eta Zazpikaleen ikuspegia.
Irudi:Plaza Nueva-Bilbao.jpg|Plaza Barriko giroa.

## Ikus, gainera 
* Konstituzio plaza (Donostia)
* Plaza Berria (Gasteiz)
* Gazteluko plaza (Iruñea)
* Askatasunaren plaza (Baiona)
Gotland

**Gotland** (suedieraz  ahoskatua; gotlandieraz: *Gutland*) Suediako probintzia, konderria, udalerria eta diozesia da. Herrialdeko eta Itsaso Baltiko osoko uharterik handiena da. Guztira 3.140 kilometro karratu ditu eta probintziak iparraldean dauden Fårö eta Gotska Sandön uharteak eta mendebaldean dauden zenbait uharte txiki, tartean Karlsö uharteak (Lilla eta Stora) ditu. 58.003 biztanle ditu, horietatik 22.200 Visbyn, hiri nagusian, bizi direnak. Uharteko ekonomiaren iturriak turismo, nekazaritza eta bertoko Kareharritik ekoiztutako porlana egitea dira.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Visby 13-.JPG|Visby.
Irudi:Visby 4-.JPG|Visbyko Hansako Hiria (Gizateriaren Ondarea).
Irudi:Visby Dom v O.JPG|Visbyko katedrala.
Irudi:Gamle Hamn (6).JPG|Fårö uhartea.
Irudi:Fyren på Stora Karlsö.jpg|Stora Karlsöuhartea.
Irudi:Stora Karlso and Lilla Karlso.jpg|Lilla Karlsö uhartea.
Irudi:GotskaSandon EastSide.jpg|Gotska Sandön Parke Nazionala.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gotlandeko konderria

## Kanpo estekak
Miguel Unamuno plaza (Bilbo)

**Miguel Unamuno plaza** Bizkaiko Bilbo hiriburuko Zazpikaleak auzoan dagoen plaza bat da. Izena Miguel Unamuno bilbotar idazle eta filosofoaren omenez darama (Unamuno plaza honetan hasten den Erronda kalean jaio zen eta auzoan hazi zen). Aldi berean **Etxebarrieta Anaiak plaza** moduan ezagutzen da ENAMeko jarraitzaileen artean bertan gurasoekin bizi izan baitziren betidanik beraien gaztarora arte Xabier Etxebarrieta eta Jose Antonio Etxebarrieta anaiak.

Plaza honetan Euskal Arkeologia, Etnografia eta Kondaira Museoa dago, eta bertatik Mallonako galtzadan ikus daiteke Arkeologi Museoa.

## Iruditegia 

Irudi:Conjunto Histórico Artístico el Casco viejo-Bilbao-3.jpg|Unamuno plaza, Mallonako eskailerak eta Arkeologi Museoa.
Irudi:Conjunto Histórico Artístico el Casco viejo.jpg|Unamuno plaza, Mallonako eskailerak eta Arkeologi Museoa.
Fitxategi:Plaza Miguel de Unamuno Bilbao 2.jpg|BBK bulegoa eta Mallonako galtzada.
Fitxategi:Banderas homenaje a Unamuno.jpg|Unamunori omenezko estatua eta banderak.
Fitxategi:Bilbao Museo Arqueológico, Etnográfico e Histórico Vasco 11.jpg|Euskal Museoa.
Fitxategi:Bilbao - Plaza Unamuno 01.jpg|Bilboko Unamuno plaza Mallonako eskaileretatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plaza Biribila

**Plaza Biribila** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen plaza bat da.

## Kokalekua 
Abando auzoan dago.

Plaza honetan honako etorbide eta kaleek bat egiten dute: On Diego Lopez Haroko kale nagusia, Hurtado Amezaga kalea, Nafarroa kalea eta Buenos Aires kalea

## Izena 
Hasieratik, Bilboko biztanleek Plaza Zirkularra deitu izan zioten zirkulu baten itxura duelako. Izen hau, hau da gaztelaniazko "Plaza Circular"ra, izen ofiziala bihurtu zuten 1900. urtetik aurrera. Francoren tropak Bilbora heldu eta hurrengo egunean, 1937ko ekainaren 20an, frankistek izena aldatu zioten "Plaza de España" ipiniz aurrekoaren ordez. Ondorioz, diktadurapean Bilbora heldu ziren etorkinek (euskaldunak barne) "Plaza de España" moduan ezagutu izan zuten. Plaza Circular hitza Bilbon jaiotakoek (edo bere ondorengoek) erabiltzen zuten hitza bihurtu zen. Gainera, 1995ko urrirarte ez zioten berriro ofizialki "Plaza Circular" deitu. Honen ondorioz, gaur egun Bilbotar batzuen artean "Plaza de España" moduan ezagutzen da enparantza hau. "Plaza Biribila" aldiz, "Plaza Zirkular"raren euskerazko itzulpena da eta erdaldunen artean nekez entzuten den aldaera da.

## Plaza 
Hiri honetako plaza ezagun eta nabarmenetako bat da, bere izenak ongi adierazten duen gisa oinplano biribila du eta erdian Bilboren sortzailea izan zen On Diego Lopez Harokoaren monumentua du.

## Eraikina nabarmenak 
Plaza Biribilan edo inguruan honako eraikin nabarmen haiek daude:

* On Diego Lopez Harokoaren monumentua
* BBVAren dorrea.
* Bilboko El Corte Inglés merkatalgunea.
* Santander Bankuaren eraikina
* Abandoko Indalecio Prieto geltokia.
* Bilboko Metroaren Abandoko geltokia.
* Antzinako BBKren eraikina, Severino Atxukarroren lana, Bilboko Udalak erosi eta gaur egun Bilboko Turismo Bulegoa, Bilbao Ekintza, Bilbao Kirolak eta Udal Etxebizitzen egoitza da.
* La Granja Kafetegia.

Fitxategi:BBK Plaza Biribila.jpg|Plaza Biribilaren ikuspegia, erdian On Diego Lopez Harokoaren monumentua Bilboko banderez inguratua, atzealdean BBKren eraikina
Fitxategi:Bilbao - Calle Hurtado de Amézaga y Torre del Banco de Vizcaya 2.jpg|BBVAren dorrea
Fitxategi:Bilbao - El Corte Ingles.jpg|Bilboko El Corte Inglés merkatalgunea
Fitxategi:Bilbao - Estacion de Abando 08.jpg|Abandoko Indalecio Prieto geltokia
Fitxategi:Don Diego López de Haro V.jpg|[[On Diego Lopez Harokoaren monumentua (Plaza Biribila)|On Diego Lopez Harokoaren estatua
Fitxategi:Abando Metro Station, Bilbao, July 2010 (01).JPG|*Fostertxoa* edo Abandoko geltokiaren sarbidea
Fitxategi:Plaza Circular 1902.jpg|Plaza Biribila 1902an

## Garraiobidea 
Renferen Abandoko Indalecio Prieto geltokia eta Bilboko Metroaren Abandoko geltokia (Bilboko Metroa)ri plaza honetatik hurbil dagoen Bilboko tranbiaren Abandoko geltokia (Euskotren Tranbia) gehitu behar zaio, bai eta Bilbobus eta Bizkaibusen hainbat geltoki ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hovgården

**Hovgården** Suediako Mälaren aintzirako Adelsö uhartean dagoen aztarnategi arkeologikoa da. Ekerö udalerrian dago, Stockholmgo konderriaren mendebaldean.

## Gizateriaren Ondare 
Bikingoen Aroan, VIII. eta X. mendeen artean, Mälaren inguruko haranaren kokaleku nagusia Birka izan zen. Hovgården, berriz, buruzagien egoitza izan zen. UNESCOk 1993an biak Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

## Historia 
Eskandinaviako lehenengotako asentamendua izan zen, VIII. mendearen erdialdera sortu baitzen. Europako merkatal ibilbide garrantzitsu batean kokaturik zegoen, Errusia iparraldea (Ladoga eta Novgorod) Bizantziar Inperioa eta Abbastar Kaliferriarekin lotzen zituena. Ideia berriak iritsi ziren eta 831ean San Oskarrek (*Ansgar*) Suediako lehen kongregazio kristaua sortu zuen Birkan.

Björkö uhartean Birka herria zegoen eta pareko Adelsö uhartean *Hovgården* eremuan agintarien eraikinak zeuden. Erregea bisitan zetorrenerako eraikin handi baten hondarrak ere aurkitu dira bertan.

X mendearen erdialdera Birka bertan behera utzia izan zen baina Hovgårdenek aurrera jarraitu zuen. 1270 hamarkadan adreiluzko jauregi bat eraiki zen, *Alsnö hus*, baina mendearen bukaera aldera su handi batek erree zuen. orduan iritsi zen Hovgårdenen gainbehera.

## Iruditegia 

Irudi:Alsnö hus September 2013 09.jpg|*Alsnö hus* jauregiaren hondarrak.
Irudi:Eastern Royal Tumulus 2009 Hovgården Ekerö (2).jpg|Erregeen tumuloa.
Irudi:Skansbergets fornborg September 2013 12.jpg|Skansbergets gotorlekua.
Irudi:U 11, Hovgården 2011.jpg|Hakon erruna harria.

## Ikus, gainera 
* Birka

## Kanpo estekak
Kastellet (Kopenhage)

**Kastellet** Kopenhageko Østerbro auzoan dagoen gotorleku militarra da, Europa iparraldeko izar itxurako gotorlekuen artean egokien mantendu denetakoa gainera.

## Historia 
Kristian IV.a izan zen gotorlekua 1626an eraikitzen hasi zena Santa Ananaren aterpean, hiriko iparraldeko bidean. Suediarrek 1658 eta 1660 artean Kopenhage setiatu ondoren Frederik III.ak gotorleku indartsuagoa eraikitzea erabaki zuen, *Citadellet Frederikshavn* izena eman arren *Kastellet* (Zitadela) izenaz ezagutu zena. 1839 arte erabilia izan zen eta gero utzia. 1989 eta 1999 artean eraikin guztiak berriztu ziren.

## Egitura 
thumb|ezkerrera|200px| Gotorlekuaren oinarria
Gotorlekuak bi ate ditu, Erregearen atea hegoaldean eta Norvegiarren atea iparraldean. Estilo barrokoan eraiki ziren 1663an eta gaurdien etxeak dituzte alboetan.

Bost bastioi ditu, izarraren punta bakoitzeko bana: Kongens Bastion (Erregearena), Dronningens Bastion (Erreginarena), Grevens Bastion (Kondeena), Prinsessens Bastion (Printzesarena) eta Prinsens Bastion Prinzearena).

Urez inguraturik dago gotorlekua eta kanpotik zegoen harresia ere bai.

Eraikin nagusiak honako hauek dira:
* Komandantearen etxea (*Kommandantboligen*): 1725eko eraikin barrokoa, Elias Häuser arkitektuak diseinaturikoa. Gaur egun Danimarkako Defensa Buruaren egoitza da.
* Militarren barrakoiak (*Stokkene*): "Lerroak" izenaz ezagutzen dira, bi solairutako sei etxebizitza lerro dira.
* Biltegiak: Hegoaldeko biltegiak (*Søndre Magasin*) armak gordetzen zituen eta iparraldekoak (*Nordre Magasin*) elikagaiak. 1.800 gizon hornitzeko besteko biltegiak ziren.
* Beste batzuk: bolbora etxea, eliza, presondegia eta errota.

## Parkea 
Gotorlekuak bere parke propioa izan zuen, Langelinie parkea, baina militarrek gotorlekua utzi ondoren publikoari ireki zitzaion.

## Kanpo estekak
Klimograma

[thumb|300px|[Donostiako **klimograma**, hilez hileko prezipitazioa, batez besteko tenperatura, tenperatura minimoa eta tenperatura maximoa jasotzen dituena.]]

**Klimograma** toki bateko batez besteko tenperatura eta prezipitazioa jasotzen dituen diagrama, hilabetez hilabete eta urtebetean zehar, erreferentzia hainbat urte harturik, urte jakin batean izan daitezkeen gorabeherak ezabatzeko. Tokiko klimaren adierazgarritzat jotzen da.

## Nola egin 
1- Ardatz horizontal bat marraztu, bere bi ertzetan bi marra horizontal jarri. 
2- Ardatz horizontalean urteko 12 hilak markatu.
3- Ezkerreko aldean tenperaturak jarri. 
4- Eskuineko aldean bertikalean prezipitazioak jarri. 
5- Eta azkenik dagoen tenperaturak eta abar jarri. 

## Kanpo estekak
Kvarken

**Kvarken** (suedieraz: *Kvarken* edo *Norra Kvarken*; finlandieraz: *Merenkurkku*) Botniako golkoko itsasartea da, Botniako badia eta Botniako itsasoa banatzen dituena. Herrialde bietako kostaldeen arteko luzera 80&nbsp;kilometrokoa da eta 25 metroko sakonera besterik ez du. Glaziazio ondoko doikuntzaren ondorioz urtero 1&nbsp;cm hazten du.

Finlandiako kostaldean uhartedi handia du, biztanlerik ez duena. Suediako kostaldean uhartedia txikiagoa da. Historikoki lekua garrantzitsua zen oso, izozten zenean herrialde bien arteko merkatal ibilbidea zelako.

thumb|ezkerrera|Kvarken

## Kanpo estekak
Singapur Changi aireportua

**Singapur Changi aireportua** Singapur hiriaren erdigunetik 17,2 kilometro ipar-ekialdera dagoen aireportua da, erabilera publiko eta militarra dauzka eta Europa eta Asia arteko hainbat hegaldiren geralakua da.

Singapore Airlines edo Qantas bezalako airelineak hainbat hegaldi eskaintzen dituzte bertatik.

## Argazkiak 

Fitxategi:Changi Airport Terminal 3.JPG|3. terminala
Fitxategi:Changi Airport, Terminal 2, Departure Hall.JPG|2. terminaleko irteera gunea.
Fitxategi:T3TransitArea.JPG|3. terminaleko merkataritza gunea.
Fitxategi:Singapore changi airport ground handling emirates.JPG|Hegazkinak 1. terminalean.
Fitxategi:Singapore airport pool.jpg|Igerilekua 3. terminalean

## Ikus, gainera 
* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgunea.
Laponiako eskualdea

**Laponiako eskualdea** iparraldeko Suediako Lapland probintzian dagoen eskualde menditsua da, Gällivare, Arjeplog eta Jokkmokk udalerrietan dagoena. 1996an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Guztira 9400&nbsp;km² azalera du, munduko eskualde naturalik handiena izanik. Balio naturalez gain, kulturalak ere baditu: sami etniaren bizilekua delako. Parke naturalez eta erreserbaz osaturik, eskualdeko mendirik altuena Sarektjåkkå (2.089 m.) da.

## Parke Nazionalak 
* Muddus Parke Nazionala
* Padjelanta Parke Nazionala
* Sarek Parke Nazionala
* Stora Sjöfallet Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Höga kusten

**Höga kusten** (euskaraz: "Kostalde Garaia") Botniako golkoko suediar kostaldea da, Kramfors, Härnösand eta Örnsköldsvik udalerrietan dagoena.

## Historia 
Glaziazio ondoko isostasiaren ondorioz urtero 1&nbsp;cm hazten denez, azken glaziaziotik hona 800 m. hazi da.

2000. urtean UNESCOk Kvarken itsasertzearekin batera Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Turismoa 
Mendizaleentzako Suediako eskuaderik egokiena da herrialdeko aldizkariek esaten dutenez. 128 kilometroko luzera duen ibilbidea markaturik dago.

## Ondasun nabarmenak 
* Skuleskogen Parke Nazionala
* Skule mendia
* Ulvön uhartea
* Trysunda uhartea

## Iruditegia 

Irudi:Häggvik High Coast.JPG|Kostaldearen ikuspegia.
Irudi:High Coast (Höga kusten) - by Pudelek 2.JPG|Kostaldearen ikuspegia.
Irudi:High Coast (Höga kusten) - by Pudelek 3.jpg|Ibilbidea.
Irudi:Skuleskogen Nationalpark house.jpg|Skuleskogen Parke Nazionala.
Irudi:Ulvohamn.JPG|Ulvön uhartea.
Irudi:Trysunda1.jpg|Trysunda uhartea.

## Kanpo estekak
Birka

**Birka** Suediako Mälaren aintzirako Björkö uhartean dagoen aztarnategi arkeologikoa da. Ekerö udalerrian dago, Stockholmgo konderriaren mendebaldean.

## Gizateriaren Ondare 
Bikingoen Aroan, VIII. eta X. mendeen artean, Mälaren inguruko haranaren kokaleku nagusia Birka izan zen. Hovgården, berriz, buruzagien egoitza izan zen. Birka orduko merkatalgune garrantzitsuenetariko bat izan zen, Eskandinavia, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako merkatariak bertara ailegatzen zirelako. UNESCOk 1993an biak Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

## Historia 
Eskandinaviako lehenengotako asentamendua izan zen, VIII mendearen erdialdera sortu baitzen. Europako merkatal ibilbide garrantzitsu batean kokaturik zegoen, Errusia iparraldea (Ladoga eta Novgorod) Bizantziar Inperioa eta Abbastar Kaliferriarekin lotzen zituena. Ideia berriak iritsi ziren eta 831ean San Oskarrek (*Ansgar*) Suediako lehen kongregazio kristaua sortu zuen Birkan.

*Birka* izen latinizatua da, baina ziurrenik norvegiera zaharreko "birk" hitzean du jatorria, "merkatua" esan nahi du. Birka herri garrantzitsua zen kaia zeukalako eta lurraldeko *ting* (biltzarra) ere bertan biltzen zen. Suediako hainbat errege bizi izan ziren bertan, Björn, Anund eta Olof. Birkaren unerik gorenean 700 biztanle izan ziren bertan.

960 urtetik aurrera Birka bertan behera geldituz joan zen. Ez dago argi zein izan zen Birka uztearen arrazoi nagusia, baina badirudi isostasiak eragindako lurraren altxamenduak Mälaren aintziraren forma aldatu izana eta Birkara iristea zaildu izana. Aldi berean X mendean Sigtunak garrantzi handiagoa hartu zuen eta Suediako hiriburu bihurtu zen.

## Arkeologia eremua 
Birkaren kokapena galduta egon zen mendeetan zehar baina Björkö uhartean egon bide zela pentsatzen zen. XIX. mendean Hjalmar Stolpek indusketak gidatu zituen bertan eta anbar pila handiak aurkitu zituen. Datu bitxia zen, Mälaren aintziran ez baita anbarrik aurkitzen eta beraz uhartean merkataritza egon izana adierazten zuen.

Zazpi hektarea hartzen ditu arkeologia eremuak. Hilerriak (3.000 hilobitik gora), eraikin ugari eta gotorleku bat aurkitu dira dagoeneko. Arkitektura guztia egurrez egindakoa zen. Alboko Adelsö uhartean Hovgården eremua induskatu da eta bertan erregeak bisitan zetozenerako eraikina aurkitu da.

## Iruditegia 

Irudi:Birka hus 2008a.JPG|Etxeak.
Irudi:Hus stig birka.jpg|Etxeak.
Irudi:Birka Boot 2008.JPG|Txalupak.
Irudi:Birka fornborg September 2014.jpg|Gotorlekua.
Irudi:Birka Smycken.jpg|Gurutzeak.
Irudi:Birka Svarta jorden 1991.jpg|Indusketak.
Irudi:Birkaflickan 2011.jpg|Birkako nesktila.
Irudi:Björkö (powi) 1.jpg|Björkö uhartea.

## Ikus, gainera 
* Hovgården

## Kanpo estekak
Tanumgo labar-grabatuak

**Tanumgo labar-grabatuak** (), mendebaldeko Suediako kostaldean dagoen Tanumsheden dagoen labar-artea da. 1994an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

## Geografia 
Bohuslän antzinako probintzian dago, Oslo eta Göteborg arteko bidearen erdian. 600 panel inguru aurkitu dira 25 kilometro luzerako kostalerroan. Guztira 51 hektarea hartzen dituzte.

## Petroglifoak 
Eskandinaviako Brontze Aro eta Burdin Aroan egin ziren grabatu hauek. Garai hartako populazioen eguneroko jarduerak azaltzen dituzte.
* *Hjortspring* txalupen grabatuak aurkitu dira dozena bat pasaiari daramatenak, honek erakusten du garai hartan dagoeneko ibai eta fiordotan nabigatzen abilak zirela.
* Ehiztarien grabatuak ere ugariak dira, arkuz, lantzaz eta aizkoraz orniturik ageri zaizkigu.
* Bi idik tiratutako goldearen lerroan zekaleak izan daitezkeen landareak ere baditugu, nekazaritzaren adierazgarri.
* Erritualak ere errakusten dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Tanumshede 2005 rock carvings 7.jpg|*Hjortspring* txalupa.
Irudi:Fossum rock carving Sweden 3.jpg|Ehiztariak.
Irudi:Tanum 255 fossum ID 10160602550001 IMG 8649.JPG|Animaliak.
Irudi:Reiterschlacht Tanum Detail.JPG|Zalduna.
Irudi:Tanumshede Vitlycke museum.jpg|Vitlycke museoa.

## Kanpo estekak
Manu (ebazpena)

**Manu**, **agindu** edo, epaileena soilik, **errekerimendua** (Heg.) alderdi bat zerbait egin edo ez egitera behartzen duen organo ebazle batek emandako agindua da. Organo ebazle batek manu bat ezartzen duenean, ahalmen hertsatzaile osoz, alderdietako baten jokabidea bideratu egiten du. Alderdiak manuak ezarritako neurriak bete ezean, administrazio-arloko, arlo zibileko edota krimen-arloko zehapenak jasoko ditu, isunak eta espetxe-zigorrak barne; eta, horrez gain, alderdi hauslea ebazleari desmen egiteagatik salatu ahal izango dute.

Manuek, arazo bat ebazkizun dagoenean, kautela-neurriak emango dituzte, hots, prozesuan aurreikusten diren pertsona baten eskubideak eta azken erabakia bera babesteko behin-behineko neurriak.

## Kanpo-estekak
Karlskrona

**Karlskrona** Blekinge konderriko hiriburu eta hiri nagusia da. 2010ean 35.212 biztanle zituen. Bere hirigune barrokoagatik da ezaguna eta honetaz gain itsas-portua Gizateriaren Ondare izendatu zituen UNESCOk 1998an.

## Etimologia 
*Karlskrona* izenak "Karlosen koroa" esan nahi du, hiria sortu zuen Karlos IX.a Suediakoaren omenez.

## Geografia 
Blekinge uhartediko 30 uhartetan zehar hedatzen da, handiena Trossö da. Uharte gehienak ferri bidez loturik daude.

## Historia 
Hiria 1680an sortu zen, Suediako Itss Armadak Stockholm utzi eta ordurarte nekazal eremua izan zen Trossö uhartean egoitza ezarri zuenean. Itsaso Baltikoan nagusi zen Suedia eta toki estrategikoa zen berau. Hiria azkar hasi zen eta 1750 urterako 10.000 biztanle bazituen. Garai hartakoak dira oraindik hirian mantentzen diren eraikin barroko gehienak. Hiriaren egitura koadrikulatua ezarri zen hasieratik eta hala jarraitzen du, ondorioz haize korronte handiengatik ere ezagutzen da Karlskrona.

## Itsas-portua 
Itsas-portua hiriarekin batera ezarri zen. 1711 urtean Suediako ontziola handiena zegoen bertan, 1.100 langile zituen. Polhem dikea, ezarritako lehena, oraindik erabilgarri dago.

## Erlijioa 
Hiru eliza nagusi daude hirian:
* Federikoren eliza: 1720 eta 1744 artean eraiki zuen Nicodemus Tessin Gaztea arkitektoak. Stortorget enparantzan dago.
* Hirutasun Santuaren eliza: 1697 eta 1709 artean eraiki zen, hau ere Tessin-en diseinuei jarraituz. Merkatu plazaren erdian kokaturik dago.
* Karlskronako Almirante eliza: 1685 urtekoa da.

## Kultura 
Suediako plazarik handiena da Karlskronako *Stortorget* enparantza eta bertan *Lövmarknaden* feria ospatzen da udako solstizioaren bezperan. Uztaila eta abuztuan *The Sail* jaialdia ere izaten da Karlskronako portuan.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Donjonen Kungsholms fort.JPG|Kungsholm gotorlekua.
Irudi:Fredrikskyrkan_Karlskrona.jpg|Federikoren eliza.
Irudi:Church of Holy Trinity Karlskrona.jpg|Hirutasun Santuaren eliza.
Irudi:Stumholmen Karlskrona1.jpg|Stumholmen uhartea.
Irudi:Karlskrona from plane.JPG|Blekinge uhartedia.

## Kanpo estekak 
* Udalerriko webgune ofiziala
Dohaintza (argipena)

**Dohaintza** hitzak esanahi eta erabilera zenbait ditu:

* zuzenbidean, dohaintza, pertsona batek bere ondarearen zati bat doan eta borondatez ematearen ekintza eta horren ondorioak;
* dohaintza, Nafarroako Erresumak Koroari eman beharreko diru kopurua.
* odol dohaintza;
* organo dohaintza;
* hazi edo obuluen dohaintza;
* obulu dohaintza;
* hazi dohaintza.
Munto baserria

**Munto** Donostiako Aiete auzoan dagoen baserria izan zen, Aiete jauregitik gertu. XVI. mendean eraiki zen eta bi bide historikoen bidegurutzean zegoen: *Goiko Galtzara*, Donostia Baiona-Madril Errege-Bidearekin lotzen zuena eta Antigua eta Aiete lotzen zituen bidea. San Bartolome komentuarena izan zen, zeinak hara sartutako moja baten sari moduan jaso zuen.

Donostiako setioan hiria erre ondoren, herritarren babeslekua izan zen. Halaber, karlistadetan kuartel moduan erabili zen. Ondoren eta XX. mendeko azken hamardaketara arte, sagardotegia eta bertsolarien topagunea izan zen.

Bere egoera txarra dela eta, 2013ko otsailean eraitsia izan zen. Horren ondorioz, politikarien arteko polemika sortu zen, ondasun historikoa azkenean bota izanaren errua elkarri botaz.thumb|300px|**Munto baserria** eraisten, 2013ko otsailean.|erdian

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Manuel Matxain

## Kanpo estekak
Gurdi lasterketak

thumb|300px|Antzinako **gurdi lasterketen** irudikapen bizia.

**Gurdi lasterketak** () Antzinako Greziako eta Erromako kirolik ospetsuenetarikoa zen. Oso arriskutsuak izan ohi ziren aurigentzat eta zaldientzat ere, batzuetan lesio edo zauri grabeak egiten zituztelako, baita hil ere.

Kirol onek emozioak eta zirrara pizten zituen ikusleetan, gaurko kotxeen lehiaketetan bezala. Lehiaketa antolatzeko moduaren aspektu batzuk gaur auto lehiaketen antolaketan islatuta ikus daitezke. Gurdi lehiaketetan, erromatarren estiloaren arabera, taldeak kirol-babesle desberdinen arabera antolatzen ziren, hau da, kirol babesle bakoitzeko talde bat zegoen. Talde hauek ikusleen laguntza zeukaten haiek animatzen eta batzuetan talde ezberdinetako jendea borrokatzen zen. Lehiaketak batzuetan politizatu egiten zituzten, horregatik, lehiaketak bakarrik izateari utzi zioten eta herritar guztiei eragina egiten zien zerbait bihurtu zen. Hau, erromatarrek eta geroago errege bizantziarrek taldeen kontrola hartu zutela eta funtzionario postuak jarri zituztela lehiaketa ikuskatzeko zergatia azaltzen laguntzen du. Kirol honek indarra galdu zuen Erromatar Inperioaren gainbehera gertatu zenean, baina urte batzuk iraun zuen Bizantziarren Inperioetan oraindik.

## Ikus, gainera 
* Koadriga

## Kanpo estekak
Hoti

**Hoti** Venezuelako Amazonian bizi den amerindiar herria da. *Chicano*, *shicana*, *yuana*, *yuwana* eta *waru-waru* izenez ere dira ezagunak. Ehiztari-biltzaileak dira, saratu eta erre nekazaritza ere praktikatzen badute ere.

## Kanpo estekak
San Klemente katedrala (Aarhus)

**San Klemente katedrala** edo **Aarhuseko katedrala** (danieraz *Århus Domkirke*) Aarhuseko eliza nagusia da. Danimarka guztiko elizarik luzeena (93 m) eta altuena (96 m) da eta 1.200 pertsonentzako aulkiak daude.

## Historia 
X mendean sortu zen lehenengo herruixka vikingoa bertan eta orduan eraiki zen lehenengo egurrezko eliza. 948an Hanburgoren menpeko apezpikua zeukan eta 998an apezpikutza propioa lortu zuen. Lehenengo katedral bat eraiki zen San Nikolas patroi zuena eta ondoren bigarren bat altxatu zen 1102an San Klementeren babesean. Biak egurrezkoak ziren eta 1190an erre zen San Klementerena.

Peder Vognsen apezpikuak 1190an San Klementeren katedral berria altxatzeari ekin zion. Erromaniko estiloan eraiki zen adreilu gorriarekin eta 1.300 urtean bukatu zen haren eraikuntza. 1.330 urtean sute berri batek katedrala eta hiria kaltetu zituen eta bertan behera utzia izan zen 1449an eliza estilo gotikoan berreraikitzen hasi zen arte. Gaur egungo itxura zuen katedralaren lanak 1.500 urtean bukat ziren.

Dorrea Danimarkako altuena da eta 1931ean egin zen.

## Katedrala 
Katedralaren barnealdean aipagarrienak 1470 eta 1520 urteen artean egindako margolanak dira alde batetik eta Danimarkako altxor preziatuenetarikoa kontsideratzen den 1479ko aldarea da bestetik. Bernt Notke Lübecktar eskultore eta margolariak egin zuen.

14 metroko garaiera duen beiratea ere aipatu behar da. Emanuel Vigeland norvegiarrak egin zuen 1926an.

Kanpaidorrean zortzi kanpai ditu, zaharrena XIII mende erdialdekoa eta beste bi 1496 eta 1505ekoak. Barrienak XIX mendekoak dira. 1642an tximista batek jo zuen dorrea eta batzuk kaltetuak izan ziren.

Danimarkako elizetan ohikoa da itsasontziak sabaitik zintzilik ikustea. Aarhuseko katedralean dagoena Danimarkako handiena da, 2'65 m-ko luzera eta 3'50 m-ko altuera baitu. Itsasontziaren izena *Enigheden* ("Batasuna") da.

Organoa 1730an egina da. Lambert Daniel Kastens izan zen egilea, garai hartan Europako organu egilerik famatuenetakoa zen bera.

## Iruditegia 

Irudi:Aarhus domkirke tower.jpg|Katedralaren dorrea.
Irudi:Århus Domkirke indgang.jpg|Sarrerako atea.
Irudi:Kalkmaleri2.jpg|Erdi Aroko margolana.
Irudi:Altertavle-domkirken.jpg|aldarea.
Irudi:Aarhus Domkirke ship.jpg|Zintilikaturiko itsasontzia.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Aarhusko Antzokia

**Aarhusko Antzokia** (danieraz *Aarhus Teater*) Aarhusen dagoen antzoki nagusia da, Kopenhagetik kanpora Danimarkan dagoen handiena. Art Nouveau estiloan eraikita dago.

XIX mendean bazegoen *Svedekassen* izeneko antzoki zaharra baina Aarhus Jutlandiako hiri handiena bihurtu zenean antzoki handiago bat egitea erabaki zuten. Hack Kampmann arkitekto daniarrak diseinatu zuen eta 1898 eta 1900 artean eraiki zen. Urte honetako irailaren 15ean inauguratu zuten.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
ARoS Aarhus Kunstmuseum

**ARoS arte museoa** (danieraz *ARoS Aarhus Kunstmuseum*) Aarhusen dagoen arte museoa da, Ipar Europako handienetakoa. 10 solairutan 17.000 m²-tako azalera hartzen du.

## Historia 
2004ean eraiki zen baina goiko solairuko "Your rainbow panorama" (Zure ostadar ikuspegia"), Ólafur Elíassonek diseinaturikoa, 2011ean bukatu zen.

Aarhusen aintzinako *Aros* izena ezarri zioten. Letra larriz idatzitako hizkiek *ARS* hitza osatzen dute, zeinak latinez "artea" esan nahi duen.

## Erakusketak 
Hiru erakusketa jarrai ditu:
* Danimarkako Urrezko Aroa (1770–1900)
* Daniar Modernismoa (1900–1960)
* Arte Garaikidea

Hauetaz gain aldiko erakusketak izaten dira. Lehenengo erakusketan Andy Warhol eta Roy Lichtenstein pop artisten hainbat lan ezarri ziren. Ondoren Ólafur Elíasson, Bjørn Nørgaard, Ingvar Cronhammar, Frank Gehry, Paul McCarthy, Robert Rauschenberg, Michael Kvium, H.C. Andersen, Bill Viola eta Wim Wendersen lanak ikusi ahal izan dira.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mikel Agirre

**Mikel Agirre Arizmendi** (Anberes, Flandria, 1955) euskal ekonomilari bat da. Jose Antonio Agirre lehendakariaren iloba da, bai eta Gorka Agirre jeltzalearen anaia ere. EiTBen luzaroan lan egindakoa eta EAJren inguruko gizona da. Gurasoak Belgikan erbesteratu behar izan zutelako herrialde hartan jaio zen.

1984. urtean ETB erakunde publikoan sartu zen, bertan ibilbide profesional luzea duelarik. Harrezkero, harreman profesionalak izan ditu Euskadiko, Espainiako eta Europako ikus-entzunezkoen sektoreekin, batik bat Europako Irrati Hedapeneko Batasunaren (UER) esparruan. Soslai teknikoa du, eta orain arte Esplotazio eta Ingeniaritza zuzendari izan da.

Gaur egun, Vicomtech teknologia zentroko kide fundatzaile eta FORTAren Batzorde Teknikoko, Eiken kluster teknologikoko eta Industria Ministerioaren TDT elkarguneko kide ere bada.

Aldez aurretik, Itelazpi enpresa publikoaren (Eusko Jaurlaritzaren telekomunikazio azpiegiturak kudeatzen ditu) sorreran parte hartu zuen, eta horren Administrazio Kontseiluko kide izan da.

2013. urte hasieran EAJak EiTBko zuzendari izateko aukeztu zuen hautagaia izan zen, 2013ko otsailaren 18an EAJ eta PSE-EEk bere aukeraketarako adostasunera iritsi eta otsailaren 19an zuzendari gisa izendatua izen zelarik. Mikelek ez zuen kargua onartu eta Maite Iturbe izendatu zuten azkenean EiTB-ko zuzendari nagusi.

## Erreferentziak
Eskorta

thumb|250px|Txerrien eskorta.

**Eskorta** abereak gordetzeko esparru hesitua eta sabairik gabea da. Ohikoenak txerri, behi, ardi edo oiloak gordetzeko eta erabileraren arabera hainbat izen ezberdin izan ditzakete (txiten txitategia, ardien artegi, eta abar).

Herri txikietan ohikoa da etxearen ondoan eskorta bat izatea, bertatik arrautzak, esne eta haragia ateratzen dituztelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zabor organiko

**Zabor organikoa** gizakiak bere elikaduraren eta bestelako jardueren ondorioz sorrarazten dituen hondakin begetal eta animaliazkoak dira, biodegradarria izateko gaitasuna duena. Elikaduraren ondorioz, barazki eta fruitu hondarrak, haragi hondarrak eta hezurrak biltzen dira zabor organikoan. Industria eta merkataritzako zenbait jarduerek ere zabor organikoa sorrarazten dute. Zabor organikoa modu egokian tratatuz, konposta ekoizten da. Biogasa ekoizteko ere erabil daiteke.

## Kanpo estekak
Txerritegi

eskuinera|thumb|250px|1950eko hamarkadako alemaniar txerritegi.
**Txerritegi**, **txerritoki** edo **txerri-korta** txerrientzako ukuilua da. Analogiaz, toki zikin eta kirastuak izendatzeko ere erabiltzen dugu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ukuilu (eraikina)

thumb|Ukuilu eraikin moderno bat
**Ukuilu** **eraikina**, zenbait tradiziotako landetxeetako zurezko eraikin sinplea da, a abere handiak gordetzen diren toki itxi eta estalia da, Aldiz, euskaraz eta euskal abeltzaintzako ohituretan ukuilu edo korta batez ere baserri barrenekoa da. Kanpoko ukuiluak, guztiz estalita ez badago, eskorta du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Saroi
Estalgune

eskuinera|thumb|upright=0.90|Nekazal-estalgunea
**Estalgune** edo **estalpe** lorategietan edo zelaietan dagoen eraikin sinplea da, biltegi moduan erabiltzen direnak.

## Tipologia 
Mota askotakoak izan daitezke eta bere egitura bere erabilera bezain sinple edo konplexua. Hona hemen erabilera batzuk:
* erreminta-estalguneak
* bizikleta-estalguneak
* itsasontzi-estalguneak
* nekazal-estalguneak
* trenbide-estalguneak
* saltoki edo merkataritzarako erabiltzekoak.

### Tingladoak 
Euskal Herrian bereziki merkataritzarako sortuak, saltoki probisionalak jartzekoak, ohikoak dira. *Tinglado* termino gaztelerazkoarekin ezagunak Hego Euskal Herrian, adibidez Areatzakoak Bilbon, eta Zerkausia edo *Tinglau* esaten zaiona Tolosan.

Fitxategi:Tolosa - Mercado del Tinglado (Zerkausia) 08.JPG|Tolosako Zerkausia edo Tinglaua.
Fitxategi:Tingladoak Estalpeak (cropped).jpg|Areatzako tingladoak edo estalpeak.
Fitxategi:Mercat de la Bretxa 20180801 155903.jpg|Bretxako estalguneak, Donostian, 2000-2020 urteen artean hor jarriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christianshavn

[thumb|350px| Christianshavn auzoa [Kopenhagen.]]
**Christianshavn** Kopenhageko Indre By barrutian dagoen auzoa da, 2007 arte barruti propioa eratu zuena. Mundu mailan ezaguna den Christiania hiri librea bertan kokaturik dago.

## Geografia 
Uharte artifizialen gainean eraikita dago eta Kopenhageko barneko kaiaren kanal nagusiak banatzen du Kopenhageko alde zaharretik. Amager uhartetik aldiz *Stadsgraven* ubideak. 3'43 km²-ko azalrea du eta 10.140 biztanle. Christianshavn kanalak erdi erditik zeharkatzen du auzoa eta honen bukaeran *Christianshavns Torv* plaza txikia dago, auzoaren erdigunea dena.

## Historia 
Kristian IV.ak Kopenhage gotortu nahian hiria eta Amager uhartearen artean zeuden paduretan dikeak ezarri zituen 1618-1623 urteetan. 1639rako jadanik merkatal herrixka bat eta gotorleku txiki bat sortuak ziren bertan, Christianshavn ("Kristianen kaia") izena zutena. Hurrengo mendeetan gotorlekua handitzen joan zen eta 1870. kamarkadan Kopenhageko harresiak eraitsi baziren ere Christianshavnekoek bere horretan iraun zuten XX menderarte.

Gaur egun Indre By barrutian badago ere oraindik bere kontseilu propioa mantentzen du eta herri izaera nabaria dauka. Bestalde langile auzoa dela esan daiteke. 1970. hamarkadan *hippie* mugimendua iritsi zen eta Christiania hiri librea antolatu zuen auzoaren hego-ekialdean.

## Ondasun nabarmenak 
* Christiania hiri librea
* Salbatzailearen eliza
* Kristauen eliza
* Kopenhageko Opera Etxea

## Iruditegia 

Irudi:Christianshavns Kanal morning.jpg|Christianshavn kanala.
Irudi:Entrée de Christiania.jpg|Christiania hiri librerako sarrera.
Irudi:CphVorFrelser.jpg|Salbatzailearen eliza.
Irudi:Christians Kirke Copenhagen.jpg|Kristauen eliza.
Irudi:Copenhagen Opera corner 1.jpg|Kopenhageko Opera Etxea.

## Kanpo estekak
Saroi

[thumb|400x400px|[Zizurkilgo Selako gaineko saroiko artamugarria. Gainean 6 zati banatzen dituzten 3 marra ditu zizelkatuta.]]
**Saroi, majada** edo **korta** zelaia edo bazka lekua ondoan duen borda da. Ardien bazkalekua, bereziki etxolaren ingurukoa. Saroia biribilean mugatutako lurra da, erdian harri bat duena (haustarri deitua), eta artaldearen babeslekua izaten zen. Udan saroi garaienetara igotzen ziren artaldeak. Neguan, berriz, saroi babestuen eta handienetara joaten ziren. Lurraldea antolatzeko sistema zaharrenetakoa izan zen. Normalean, ura, belardiak eta elikagaiak ugari diren eremuetan kokatzen dira, eta animaliek behar adina hornidura izan dezaten.

Jatorriz, saroiak auzotar guztienak ziren, baina denbora aurrera joan ahala, norbanakoen jabetza bilakatu ziren

* *Saroi* esaten zaie Gipuzkoan eta Nafarroan
* *Korta* edo kortabaso Bizkaian eta Araban[alt=|thumb|300x300px|Azkonarzuloeta kortabasoko mugarria [Sollube mendian Arrietan.]]
* *Ola* Zuberoan
* Seles izena ere erabiltzen da.

## Historia 
Idatzizko historia abiatu zenetik dago horien testigantza. Luis Mari Zaldua Etxabe Euskal Filologian doktoreak hogei urte daramatza Hego Euskal Herriko saroiak ikertzen, eta 2.000 inguru dauzka dokumentatuta. XI. mendeko garaian kokatu du bere burua: «Erdi Aro berantiarreko lehen gizaldietako ekonomia, neurri handi batean, abeltzaintzan oinarritzen zen; batez ere, behien zaintzan. Jarduera horretarako saroiak sistemaren oinarriak ziren». Orreagako, Iruñeko eta Ziortzako monasterioek azienda handiak zituzten, eta horiek bazka zezaten saroi ugari zeuzkaten euren jabetzan.

## Galeria 

Fitxategi:Kurtzebarri mendia Eskoriatza 07.jpg|Kurtzebarri mendiko *Udalatza* saroia Eskoriatzan
Fitxategi:Ikurrina eta estelada Euskal Herriko erdigunean.jpg|Olibesario saroia, kalkulu batzuen arabera Euskal Herriko erdigune geografikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Luis Mari Zaldua Etxaberen "Saroiak eta kortak - Mendialdeko antzinako gizartearen oinordeak" liburua (2006)
* Luis Mari Zaldua Etxaberen "Saroeak Urnietan" liburua (1996)
* Lander Muñagorri. "Basoko antzinako soilgune biribilak"  *Berria*n, 2018/10/04.
*  «Kortak - Airetik ateratako argazkietan horiz markatuta» Zeanuri-Dima-Abadino ingurukoak. www.geoeuskadi.eus (Eusko Jaurlaritza)
Talo (biologia)

[thumb|300px|[Sargazoen taloak.]]
**Taloa** zurtoin, hosto eta sustraietan diferentziatu gabe dagoen gorputz begetatiboa da. Zelulanitza da eta hainbat formatakoa izan daiteke (harikara, orrikara,...). Taloa duten landareek talofitoen taldea osatzen dute (onddoak, likenak, algak eta zenbait hepatiko).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basilisko

**Basilisko** izan daiteke:

* **Basilisko**, europar mitologiaren kreatura.
* **Basilisko**, erromatar enperadorea (475-476).
* ***Basiliscus*** generoaren lau musker espezieen izen arrunta:
** **Basilisko arrunta** (*Basiliscus basiliscus*)
** **Basilisko burugorriduna** (*Basiliscus galeritus*)
** **Basilisko berdea** (*Basiliscus plumifrons*)
** **Basilisko marroia** (*Basiliscus vittatus*)
* **Basilisko**, Regulus izarraren antzinako izena.
* **Basilisko**, XVI. eta XVII. mendeetan erabiltzen zen brontzezko eta kalibre handiko kanoia.
Zaborra espazio publikoetan

thumb|300px|**Zaborra espazio publikoan** egoerak behar bezala ez aurreikusteagatik sortzen da: irudian ikus daitekeenez, ezker aldean dagoen zaborrontzia ez da aski sortzen den zaborra guztia biltzeko. Gainera, ez du eskaintzen hondakinak gaika sailkatzeko aukerarik.

**Zaborra espazio publikoetan** kalean, eraikin publiko eta beste espazio publikoetan behar ez bezala utzitako zaborra da, lurrera botaz edo zaborra botatzeko lekuetatik kanpo. Era askotako jokabideak barne hartzen ditu: paper bat lurrera bota, etxeko zaborrak ezarritako orduetatik kanpo uztea edo altzari eta elektrogailuak kalean abandonatzea. Gizalegearen aurkako jokabidea da, herritar guztien bizi kalitatea kaltetu egiten duelako eta askotan ingurumen-arazoak areagotu egiten ditu, hondakin horietako asko lekuz kanpo bota, birziklatu gabe laga eta azkenean natura-inguruneetan uzten direlako. Hiri gegienetan, horren aurkako araudia egoten da, horrelako jokabidea duten herritarrak kontzientziatu eta zigortzeko. Maiz, espazio publikoetako garbitasuna zaintzearen aldeko kanpainak ere eratzen dira.

## Kanpo estekak
Zaborra ingurumen naturalean

thumb|300px|**Zaborra ingurumen naturalean**.

**Zaborra ingurumen naturalean** naturan kontrolik gabe gizakiek utzitako zaborra da. Era askotako materialaka biltzen ditu: basoetan utzitako poltsa eta paperak, hondartzetan utzitako zigarreta muturrak eta itsasora botatzen diren hondakinak. Efektu estetiko kaltegarriaz gainera, kutsadura eragin dezaketen hondakinak dira eta landare nahiz animalientzat arriskitsu izan daitezkeenak. Adibidez, baso batean abandonaturiko beirazko botila batek sutea sorraraz dezake eta itsasora botatako plastikoek itsasoko animalia askoren heriotza eragiten dute sarri.

## Ikus, gainera 
* Hondakinak itsasoan

## Kanpo estekak
Hondakinak itsasoan

[thumb|300px|[Hawaiiko hondartza batean pilatutako hondakinak, itsasoak urrutitik ekarritakoak. Itsasoko korronteek **itsasoko hondakien arazoa** globala bilakatzen dute.]]
[thumb|300px|Itsasoan utzitako sare batean harrapaturiko [dortoka.]]

**Hondakinak itsasoan** giza jarduerak itsasoan utzitako hondakin solidoen multzoa dira. Hondakin hauek itsasora zuzenean botatakoak edo ibaietatik etorritakoak izan daitezke. Itsasoko korronteak direla eta, hondakin hauen arazoa globala da eta kutsadura eragiteaz gainera, itsasoko animalientzako arriskutsua da: animalia asko askotan abandonatu edo puskatutako arrantza-sareetan harrapaturik geratzen dira eta itsasora botatako plastikoen hondarrak jaten dituzte eta sarri hil ere egiten dira horren ondorioz.

## Ikus, gainera 
* Zaborra ingurumen naturalean
* Ipar Atlantikoko zabor orbana
* Ozeano Bareko zabor orbana

## Kanpo estekak
Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea

**Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundea**, labur **HAEE** Eusko Jaurlaritzako erakunde autonomoa da, administrazio publikoko langilegoaren hautapena eta prestakuntza eta euskararen normalizazioa helburu dituena. Euskararen ezagutza egiaztatzen duten tituluak ere banatzen ditu.

## *Administrazioa euskaraz* 
Lema horrenpean aldizkaria argitaratzen du erakundeak. Aldizkarian elkarrizketak iritzi-artikuluak, gramatikaren inguruko ausnarketak, ariketak eta abar plazaratzen dira. Aldizkaria doakoa da eta, bestetik, Interneten bidez eskura daiteke. Kolaboratzaileen artean Nerea Pikabea, Miel Anjel Elustondo, Kaxildo Alkorta, Maite Orue aipa daitezke. Koordinatzailea 2024 arte Xabier Amatria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundearen webgunea.
San Albano eliza (Odense)

**San Albano eliza** (danieraz *Sankt Albani Kirke*) Odenseko eliza katolikoa da.

## Historia 
Erreforma Protestantearen ondoren Odensen sortu zen lehenengo kongregazio katolikoa 1867an eratu zen. 1899an Austriatik Erredentoreak etrorri ziren eta eliza berria egiteko diru bilketa hasi zuten. 1908ko urriaren 25ean eliza berria sagaratu zuten , oraindik bukatu gabe zegoen arren. Andre Maria, San Albano eta San Kanutoren omenezko eliza da.

Alemaniar eta poloniar katolikoen bilgune bihurtu da eta azken urteetan katoliko vietnamdarren kopurua asko igo da.

## Arkitektura 
Eliza neogotikoa da.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Fioniako herrixka

**Fioniako herrixka** (danieraz *Den Fynske Landsby*) Odensen dagoen aire-libreko daniar museoa da. Fioniako herri tradizionaletako 25 eraikin ditu, gehienak XVIII eta XIX mendekoak.

Alemaniarren okupazioa zen bitartean 1942an eraturiko proiektua izan zen eta 1946ko apirilaren 1ean ireki zituen ateak. Inaugurazio egunean Kristian X.a erregea etorri zen.

Eraikin aipagarriena 1832ko *Maderup Mølle* errota zaharra da.

## Iruditegia 

Irudi:Den Fynske Landsby - bindingsværkshus.jpg|Egurrezko baserria.
Irudi:Maderup Mølle.jpg|*Maderup Mølle* errota.
Irudi:Denmark-odense-fynske landsby-worker.JPG|Emakume baserritarra.
Irudi:Den Fynske Landsby, Denmark.jpg|Harrizko etxea.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
San Kanutoren katedrala (Odense)

**San Kanutoren katedrala** edo **Odenseko katedrala** (danieraz *Sct. Knuds Kirke* edo *Odense Domkirke*) Odenseko eliza nagusia da. Elizaren kriptan San Kanuto errege handiaren hilobia dago.

## Historia 
Gaur egungo katedrala Odensen dagoen San Kanutoren bigarren katedrala da izan ere lehenengoa 1247an erre baitzen Erik IV.a eta bere anai Abelen arteo gerra zibilean.

Oraingo eraikina XIV mendean monasterio frantziskotarra izan zen eta ordukoak ditu alderik zaharrenak. Eliza 1499ko apirilaren 30ean sagaratu zen. Izena San Kanuto erregearen hilobiari dagokio. Hau 1086n hil zuten Odenseko San Albano elizan eta Eliza Katolikoak Danimarkako patroi izendatu zuen 1101 urtean.

## Katedrala 
Adreilu gorriz eraiki zuten material merkea izanik azkarrago altxatzeko. Estilo gotikoa du eta dorre bakarra dauka aurrealdean.

Elizak hiru nabe ditu eta oinarria gurutza latindar itxurakoa da. Barnealdea nahiko sinplea da eta karez zurituriko hormak ditu. Aldarean erretaula zoragarria du, Lübeckeko eskultore famatua zen Claus Bergek egindakoa. Itun Berriko pasadizuak ageri ditu erretaula triptikoak.

Organoa Amdie Wormek egina da eta 1752an ezarri zuten.

## Kripta 
Kripta da katedralaren tokirik bisitatuena. San Kanuto eta Benito bere anaiaren hilobiak daude, bai eta Joan I.a eta Kristian II.a errege eta beren erreginenak ere.

## Iruditegia 

Irudi:Odense Dom St. Knud 04.JPG|Katedrala.
Irudi:Altertavle Skt.Knud.JPG|Erretaula.
Irudi:Domkirke-odense-kor stor.jpg|Nabea.
Irudi:Odense Dom St. Knud Innen Orgel.JPG|Organoa.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Odense Antzokia

**Odense Antzokia** (danieraz *Odense Teater*) Odensen dagoen antzokia da. Danimarkako hiru antzoki handienen artean dago Kopenhagekoarekin eta Aarhusekoarekin batera, eta herrialdeko bigarren zaharrena da.

Hiru eskenatoki ditu, *Store Scene*, *Værkstedet* eta *Foyerscenen*, eta hauetaz gain beste bi ere bai Odenseko azukre lantegi zaharrean, *Farinen* eta *Raffinaderiet*.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Esfinge

**Esfinge** izenak adiera hauek ditu:

* Esfingea, Antzinako Egipto eta Greziako izaki mitologikoa;
* Gizako Esfinge Handia monumentua;
* Esfingea, *Sphingidae* familiako tximeletei ematen zaien izen arrunta;
* *Sphynx* edo esfinge-katua.
Dorretxe

[thumb|200px|eskuinera|[Portugaleteko Salazar dorrea, ca. 1380an eraikia]]
**Dorretxe** dorre-itxurako etxe sendoa da. Hego Euskal Herrian eta inguruko eskualdeetan (Kantabrian eta, neurri txiki batean, Asturiasen ere) ohikoak dira.

Erdi Aroan sortuak, hasieran zurezkoak ziren XII. mendetik aurrera harriz eraiki zuten eta oinplano karratukoak. Dorretxea leinu edo
bandoko buruak ziren Ahaide Nagusien etxebizitza zen, eta hauek beren lurraldea kontrako bandoarengandik defendatzen zuten.
Euskal dorrea, jatorriz, frantsesen antzinako *Donjon*-arekin eta ingelesen *Keep*-arekin lotuago dago Espainiako gazteluarekin baino.

Leinu gerrak amaitzeko erregeek bandokideen dorretxeak moztea erabaki zuten. 1403an eta 1437an Henrike IV.a Gaztelakoak dorretxe asko eraistea agindu zuen. 1456an Gipuzkoako dorretxeen garaia ailegatu zen eta Gipuzkoako Ermandadeak ganboatar eta oinaztar guztien dorretxeak eraitsi zituen. 1500. urtean, errege-erregina Katolikoek bere aitzindariek hasitako bideari ekin zioten.

Hala ere, ez zituzten guztiak bota eta egun horietako batzuek jada zutik diraute. Edonola ere, Aro Modernoan bere helburu militarra galdu zuten, nahiz eta bertoko biztanleek bere botere eta ondasunak mantendu.

## Iruditegia 

Irudi:Torre Martiartu Dorrea.jpg|Martiartu dorretxea. Erandio.
Irudi:TorreZamudio.JPG| Zamudioko Malpika dorretxea.
Irudi:TorreLezama.jpg| Lezamako dorretxea.
Irudi:TorreEtxaburu.jpg| Izurtzako Etxaburu dorretxea.
Irudi:Mutzaratz_Torrea.JPG| Abadiñoko Muntsaratz dorretxea.
Irudi:Migel_Lopez_Legazpi_jaiotetxea_Zumarraga.jpg| Legazpi dorrea.
Irudi:Aiarako_Zuhatzako_Negorta_dorretxea.jpg|Aiarako Negorta dorretxea.
Irudi:Jauregia_Donamaria.JPG|Donamariako Jauregia dorretxea.
Irudi:Otalora dorretxea 1.jpg|Aretxabaletako Otalora dorretxea.
Fitxategi:125 Laudio - Ugarte dorretxe.jpg|Ugarte dorretxea. Laudio.

## Erreferentziak 
## Ikus,gainera 
* Zerrenda:Bizkaiko dorretxeak
* Zerrenda:Gipuzkoako jauregi eta dorretxeak

## Kanpo estekak