open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roger II.a Siziliakoa

**Roger II.a Siziliakoa** (Mileto, 1095eko abenduaren 22a - Palermo, 1154ko otsailaren 26an), Siziliako kondea (1105-1130), Apulia eta Calabriako Dukea (1127-1130) eta Siziliako erregea (1130-1154), Hauteville normandiar familiako kidea. Rogerrek normandiarren Hego Italiako konkistak erresuma batean biltzea lortu zuen, eta gobernu bat oso zentralizatu eta eraginkorra antolatu zuen.

## Bizitza 
Roger I.a Siziliako kondearen eta Adelaida del Vastoren semea izan zen. Aita hil zenean, Rogerren anaia Simon bilakatu zen Siziliako konde, baina, lau urte geroago, ondorengorik utzi gabe hil zen Simon, eta Rogerrek eskuratu zuen Siziliako konderria (1105).

Bere lehengusu Gilenen oinordeko zenez, Apuliako dukerria jaso zuen 1127. urtean, Gilen hil zenean. Rogerrek, orduan, Italiako hegoaldeko lur guztiak beretzat eskatu zituen Hauteville familiaren izenean. Honorio II.a aita santuak eta Apuliako biztanleek aurka egin zioten (1127-1128), ez baitzuten nahi Apuliak Siziliarekin bat egiterik, baina amore eman behar izan zuten. Erramun Berenger III.a Bartzelonako kondearekin bat egin zuen 1127an, eta gerrarako berrogeita hamar ontzi eskaini zizkion hari sarrazenoen aurka borroka zedin.

Honorio II.a aita santua hil zenean, Rogerrek laguntza eman zion Anakleto II.a antipapari Inozentzio II.a aita santuaren kontra, eta, ordainetan, Anakletok Roger Siziliako errege koroatu zuen Palermon 1130ean. Horrek Inozentzio II.a aita santuaren aldekoen aurkako gerra piztu zuen. Sarrazenoen laguntzaz, kanpoko eta barneko etsaiei aurre egin ahal izan zien, eta Inozentzio II.a segada batean atxilotu ondoren (1139), aita santuak Siziliako erregetzat (*Rex Siciliae*) onartu behar izan zuen atxilotu eta handik hiru egunera.

1144an bere erresumaren eta aita santuaren estatuen arteko mugak zehazten zituen hitzarmena izenpetu zuen. Europako errege nagusietakoa bilakatu zen, eta Sizilia Mediterraneoko itsas potentzia nagusi bilakarazi zuen bere itsas armada ahaltsuari esker. Afrikan eta Grezian eraso ugari egin zuen Bizantziar Inperioaren aurka.

Palermon hil zen, eta hiriko katedralean lurperatu zuten. Haren laugarren seme Gilen I.a Siziliakoak jarauntsi zuen Siziliako koroa.
Amadou Hampâté Bâ

**Amadou Hampâté Bâ** (Bandiagara, Mali, 1901eko otsaila - Abidjan, 1991ko maiatzaren 15a), Maliko idazle eta etnologoa izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Bâ klaneko fulania zen. Koloniaren garaian funtzionario izan zen, eta independentziaren ondoren (1960), Giza Zientzien Institutua sortu zuen Bamakon, eta Maliren Unescoko ordezkari izendatu zuten. 1966an, Unescoko Batzorde Eragileko kide izendatua izan zen, eta 1966an Afrikako hizkuntzak transkribatzeko sistema bateratu bat ezartzen lagundu zuen.

1960an, Unescon zegoela, honela esan zuen:

Bere herriaren tradizioak oso ondo gogoratzen zituen, eta historialari eta etnologo egin zen. Jacques Dagetekin batera 1955ean idatzi zuen ''L'Empire peul du Macina* («Macinako fulanien inperioa») lanean, ahozko tradizioaren araberako inperioaren historia osatu zuen; inperioa 1818an sortu zen Niger ibaiaren barrualdeko deltan, eta 1893an frantsesek konkistatu zuten.

Bestalde, fulanien ahozko hainbat kontakizun papereratu zituen: *Koumen, texte initiatique des pasteurs peuls* (1961, «Koumen, artzain fulanien iniziazioko idatzia»), *Kaïdara, récit initiatique peul* (1969, «Kaidara, fulanien iniziazioko kontakizuna»), *L'Éclat de la grande étoile* (1974, «Izar handiaren distira»), *Njeddo Dewal, mère de la calamité* (1985, «Njeddo Dewal, zorigaitzaren ama»), *La Poignée de poussière, contes et récits du Mali* (1987, «Hauts-eskukada, Maliko ipuinak eta kontakizunak»).

Hala ere, ospe gehien eman zion lana bere eleberri bakarra da, *L'étrange destin de Wangrin* (1973, «Wangrinen patu bitxia»), afrikar interprete baten abenturak kontatzen dituena. Bestalde, bi memoria-liburu idatzi zituen: *Amkoullel l'enfant peul* (1991, «Amkoullel haur fulania») eta *Oui mon commandant!'' (1994, «Bai, nire komandantea!»).

## Erreferentziak
Murad I.a

**Murad I.a** (*Hüdavendiğar*, Jainkotiarra, deitua; Amasya, 1326ko ekainaren 29a - Kosovoko gudua, 1389ko ekainaren 15a) Otomandar Inperioko printzea (1359-1383) eta sultana (1383-1389) izan zen.

Orhan I.aren eta Nilüfer Hatun bizantziar kristauaren bigarren semea izan zen. Bizantziar Inperioren ereduan oinarritutako armada iraunkorra antolatu zuen, eta administrazio-sistema burokratikoa ezarri zuen. Beretutako lurraldeetan, kristauak erabili zituen bere inperioa sendotzeko, eta kristauei beren erlijioa eta ohiturak atxikitzen utzi zien, baldin eta zergak ordaintzen bazituzten.

Gerra ugari izan zen Murad I.a aginpidean egon zen garaian. Grezian, Asia Txikian eta Balkanetan, eta serbiar, hungariar eta bosniarren kontra borrokatu zen. Lehenik, Bizantziar Inperioaren aurka egin zuen, eta Trazia okupatu zuen. 1361ean Adrianopolis hartu, eta bere hiriburu izendatu zuen. Handik aurrera, Edirne izena hartu zuen ordura arte Adrianopolis izan zena.

Balkanetara ere abiatu zen, Konstantinopla inguratzeko asmoz, eta Serbiako eta Bulgariako printzerrien aurka borrokatu zen. 1368an, Itsaso Beltzaren kostaldera jo zuen, eta Burgaz hartu zuen. Geroago, 1371n, serbiarrak eta bulgariarrak erabat garaitu zituen, eta Mazedonia ere hartu zuen. Horren ondorioz, Bizantziar Inperioko Androniko IV.a Paleologo Murad I.aren basailu bihurtu zen. Sofia eta Nis hiriak ere hartu zituen haren armadak, eta, 1383an, Kairoko kalifak, ordainetan, sultan izendatu zuen.

Serbiarrak berriro altxatu zirenean, Murad hara abiatu zen; Kosovoko guduan serbiarrak garaitu zituen, eta serbiarren erregea hil zuen, baina zaldun serbiar batek, desertorea zelako itxura eginez, haren dendara iritsi eta sastakai pozoitu batekin sastakada bat ematea lortu zuen. Han bertan hil zen sultana.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Horta Oest

'''L'Horta Oest'* Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Valentziako Horta eskualde historiko-naturalaren banaketatik sortutako lau eskualdeetakoa.

## Geografia 
Iparraldean Camp de Túria eta Horta Nord ditu, ekialdean Valentzia, hegoaldean Ribera Alta eta mendebaldean Hoya de Buñol.

Eskualdeak 9 udalerri ditu, 187,30 km²ko azalera du eta 2005ean 344.379 biztanle zituen. Hiriburu edo udalerri nagusia Torrent da.

## Udalerriak 
## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Valentzia
* Horta Nord
* Horta Sud

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca'' webgunean.
Horta Sud

**Horta Sud** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Valentziako Horta eskualde historiko-naturalaren banaketatik sortutako lau eskualdeetakoa.

## Geografia 
Iparraldean Horta Oest du, iparralde eta ekialdean Valentzia eta Albufera eta hegoaldean Ribera Alta eta Ribera Baixa.

Eskualdeak 12 udalerri ditu, 165,70 km²ko azalera du eta 2005ean 155.245 biztanle zituen. Hiriburutzat Catarroja jotzen da.

## Udalerriak 
### Valentziako hegoaldeko auzo-herriak 
[thumb|ezkerrera|220px|[Valentziako Pobles del Sud barrutia.]]
Túria ibaiaren hegoaldean zenbait auzo Valentzia hiriaren administrazioaren menpean baina geografikoki **Horta Suden** barruan edo harreman estuan daude, Pobles del Sud barrutia osatuz; haietako batzuk udalerri independenteak izan ziren eta 2009an 20.698 biztanle zituen. Hauek dira barrutiko auzo-herriak:
* el Forn d'Alcedo
* el Castellar i l'Oliverar
* Pinedo
* el Saler
* el Palmar
* el Perellonet
* la Torre
* Faitanar

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Valentzia
* Horta Nord
* Horta Oest

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
*   ''Mancomunitat Intermunicipal de l'Horta Sud'', eskualdeko eta Horta Oesteko udalerri batzuk biltzen dituena.
Luzeka eta zeharka

[eskuinera|thumb|275px|[Harlanduak **luzeka eta zeharka** jarrita.]]
Eraikuntzan, estekadura batean, **luzeka** zabal baino luzeagoak diren piezak, bereziki adreiluak, jartzeko modua adierazteko hitza da, piezak beren alderik txikienetik elkarren kontra jarrita daudela adierazten duena. **Zeharka**, aldiz, piezaren alderik luzeena paramentuari elkarzut jartzen dela adierazten duena.

Bi moduen konbinazioa, non harlanduak aldizkatzen diren, **luzeka eta zeharka** esaten da: batzuk bere alderik luzeenetik (*luzeka*) jartzen dira eta beste batzuk laburrenetik (*zeharka*).

## Kanpo estekak
Billar

thumb|300px|*Pool*-bolak sakea egin baino lehen.
**Billar** mahai berezi batean, kolorezko zenbait bola jotzean datzan jokoa da.

## Motak 
Nagusiki bi motako bilar jokoak daude, mahaiaren arabera. Mahai batzuetan zulorik ez da eta karanbolak egitea da koxka (bola batekin besteak jotzea), eta beste mota batzuetan mahaiek zuloak dituzte (normalean lau ertzetan eta banda zabal bietako erdialdean), eta joko hauetan bolak ordena jakin batean zuloetan sartu behar dira.

Mahaiek forma laukizuzena izan ohi dute, baina tamaina desberdinetakoak izan ohi dira. Arauzko bolak ere tamaina desberdinetakoak dira joko batetik bestera.

### Zulorik gabeko mahaiko jokoak 
* Frantziar billar edo karanbolena.

### Mahai zulodunetan jokatzen diren bertsio profesionalak 
* *Snooker*.
* Amerikar billar edo *Pool*.

### Billar mota ez ohikoak 
* Espainiar billar
* Pool 51, Ingalaterrako billarra.
* *Bumper pool*, pinball modukoa.
* Italiar billar.
* Belgikar billar edo piramiderena.
* Indiar billar.

## Historia 
Antzinako Grezian eta Egipton antzeko jokoak egin arren, XV. mendeko Europan hasi zen egungo jokoa. Izena frantsesezko *bille* hitzetik dator, "bola" esan nahi duena.

1825ean Erresuma Batuan lehen txapelketa ofiziala jokatu zuten eta 1835ean Gaspard-Gustave Coriolis matematikariak jokoari buruzko *Théorie mathématique des effets du jeu de billard* idatzi zuen.

2004ko Olinpiar Jokoarentzat olinpiar lizentzia lortu arren, ez da inoiz egutegian sartu izan.

Bolizko bolekin jokatzen zen antzina, baina 21. mendean zuntz sintetizkoko bolak erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giner

**Giner** Valentziako Erkidegoan jatorria duen abizena da. *Urtarrila* hitzetik dator (), hilabete horretan jaiotzen ziren umeei jartzen zitzaien zorte oneko ikur gisa

Katalunia, Aragoi eta Valentzia zein Mallorkako erresumatan oso hedatua izan zen abizen hau.

## Abizen hau duten pertsona ezagunak 
* **Bernardo Giner de los Ríos** (1888-1970), espainiar arkitektoa eta politikaria
* **Eugenio Giner** (1924-1994), espainiar idazlea
* **Fernando Giner Gil** (1964-), espainiar futbolari ohia
* **Fernando Giner Grima** (1964-), espainiar politikari eta ekonomialaria
* **Francisco Giner de los Ríos** (1839-1915), espainiar filosofo, pedagogo eta entsegugilea
* **Magda Giner** (1947-), espainiar aktorea
* **Práxedes Giner Durán** (1893-1978), mexikar militar eta politikaria
* **Salvador Giner** (1934-), espainiar soziologo eta legelaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoya de Buñol

**La Hoya de Buñol** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Chiva/Xiva hiriburua duena. Espainieraz batzuetan **Hoya de Buñol-Chiva** edo **Hoya de Chiva-Buñol** izenak ere ematen zaizkio, herri nagusi bien izenak islatzearren. Katalanez antzekoa gertatzen da: ohiko izena **la Foia de Bunyol** bada ere, **la Foia de Bunyol-Xiva** ere baliatzen da. Tokiko hizkuntza aragoieraren eraginpeko espainiera da.

## Geografia 
Iparraldean Serranos eta Camp de Túria ditu, ekialdean Horta Oest eta Ribera Alta, hegoaldean Canal de Navarrés eta Valle de Cofrentes eta mendebaldean Requena-Utiel.

Eskualdeak 9 udalerri ditu, 817,30 km²ko azalera du eta 2005ean 37.061 biztanle zituen.

## Udalerriak 
## Eskualde historiko-naturalak 
Egun erabiltzen den eskualdea zenbait errealitate historiko-geografikotan bana daiteke:
* **Hoya de Buñol** zehatza: Alborache, Buñol, Macastre, Siete Aguas eta Yátova.
* Chivako ibarra: Cheste, Chiva eta Godelleta.
* Dos Aguas arrazoi ekonomikoengatik sartu zuten Hoyan; berez eskualde naturala eratzen du Cortes de Pallás (Valle de Cofrentes), Millares (Canal de Navarrés) eta Tous (Ribera Alta) udalerriekin batera. Eskualde honi geografo batzuek *les Goles del Xúquer* edo *las Gargantas del Júcar* deitzen diote.

Emili Beüten 1934ko eskualde naturalen banaketan egungo osaerarekin agertu zen salbuespen bakarrarekin, orduan Dos Aguas Canal de Navarrésen sartu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Chiva

## Kanpo estekak 
*  Hoya de Buñol *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
*  Eskualdeko ataria.
Acetobacter

**Acetobacter** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Aerobio hertsiak eta mugikorrak dira. Bere flageloek kokapen peritrikoa dute.

Bakterio hauek, Gluconobacter generoarekin batera, bakterio azetikoaren multzoan (*Acetobacteraceae*) sailkatzen dira. Azetikoaren bakterioek azido azetikoa sortzen dute etanola oxidatzen dutenean. Hori dela-eta, Acetobacter garrantzi handiko mikrobioa da ozpinaren sortze prozesuan (ozpina uretan disolbaturiko azido azetikoa baita), eta ozpinaren ekoizpen industrialean erabili ohi da.

Azido azetikoa sortzen duenez, Acetobacter gai da pH azidoetan hazteko (pH=5). Sortzen duen azidotasunak, beraz, ez du bakterioa hiltzen.

Ozpinaren ekoizpenean onuragarria bada ere, Acetobacter kaltegarria ere izan daiteke ardogintzan, ardoaren alkohola (etanola) oxidatzen duenean: ardoa garrazten du, etanola azido azetiko bihurtuz. Era berean, gure sagardogileen etsai amorratua ere bada, arrazoi berarengatik: sagardoa garrazten du ozpina sortzerakoan.

Ardoa, garagardoa eta sagardoa Acetobacter-ek garratz ez dezan kupelak oxigenorik gabe mantendu behar dira, ez dira aireztatu behar. Bakterio hondatzailea oso aerobioa denez, oxigenorik ezean ez da haziko eta ez du ardoa edo sagardoa hondatuko.

Ardogintzan sufre dioxidoa ere erabiltzen da mikrobio horren hazkuntza galarazteko.

Genero honetako hainbat espezie gai dira nitrogenoaren finkapena egiteko. Finkapen hau landareekin sinbiosian daudenean burutzen dute.

## Kanpo estekak 
*  *Acetobacter* MicrobeWiki-an
Cardiffko aireportua

**Cardiffko aireportua** (galeseraz *Maes Awyr Caerdydd* eta ingelesez *Cardiff Airport*) Galesko Cardiff hiriburuko aireportua da. 2011an 2,1 bidaiari izan zituen, 2010ekin alderatuta %13ko murriztea izan zuelarik. Berez Vale of Glamorgan konderriko Rhoose udalerrian dago, Cardiffko erdigunetik 12 kilometro mendebaldera.

## Iruditegia 

Fitxategi:Atr.airwales.artr42.arp.750pix.jpg|Air Wales konpainairen hegazkina.
Fitxategi:Control tower at Cardiff Airport - geograph.org.uk - 425094.jpg|Kontrol-dorrea.
Fitxategi:Concorde outside BA maintenance Hangar, Cardiff International airport - geograph.org.uk - 851549.jpg
Fitxategi:British Airways maintenance building at Cardiff Airport.jpg

## Bidaiariak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cardiffko aireportuaren webgunea
Buber

**Buber**:
* Margarete Buber-Neumann (1901–1989)
* Martin Buber (1878–1965)
* Paula Buber (1877–1958)
* Salomon Buber (1827–1906)

* 16355 Buber
1713ko Santzio Pragmatikoa

thumb|300px
**1713ko Santzio Pragmatikoa** Karlos VI.a Austriakoak 1713. urtean egindako legea izan zen. Lege honek etorkizunean Maria Teresa I.a erregina izatea baimenduko zuen. Habsburgotarren eremu guztian ezarritako lehenengo oinarrizko legea izan zen. Enperadoreak Germaniako Erromatar Inperio Santuaren batasuna eta integrazioa lortu nahi zuen. Hala ere konstituzioa aldatu behar izan zuten Hungariak onar zezan eta horrek, denboran, Hungariaren independentzia grina piztu zuen luzera.

## Kanpo estekak
Sanya Richards-Ross

**Sanya Richards-Ross** (Kingston, Jamaika, 1985eko otsailaren 26a) estatubatuar herritartasuna duen eta 400 metroko lasterketan espezializaturik dagoen atleta da. 2009ko Munduko Txapelketan eta 2012ko Olinpiar Jokoetan proba honetako urrezko domina eskuratu zuen. AEBetako taldearekin, 4 x 400 m erreleboetako urrezko hiru domina irabazi ditu Olinpiar Jokoetan.

## Lortutako sari nagusiak 
### Markarik hoberenak 
* **100 metro** - 10.97 (Shanghai, 2007)
* **200 metro** - 22.09 (New York, 2012)
* **400 metro** - 48.70 (Atenas, 2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Richards-Ross Sanya Iaaf.org
Belfasteko Nazioarteko aireportua

**Belfasteko Nazioarteko aireportua**, formalki *Aldergroveko aireportua* deitua (ingelesez *Belfast International Airport* edo *Aldergrove Airport*) Ipar Irlandako Antrimeko konderrian dagoen Aldergrove udalerriko aireportu bat da. Aireportu hau Belfast hiriaren erdigunetik 5 kilometro mendebaldera dago, Nenagh aintziaren ekialdeko ertzean. Bestalde, Belfast hiriko beste aireportua George Best Belfast City aireportua da.

2011an 4,1 bidaiari izan zituen, aireportuko errekorra delarik, 2011 urteko bidaiari kopuruarekin alderatuz %2,2ko hazkundea izan zuelarik. Belfasteko Nazioarteko aireportua Ipar Irlandako hegazkin trafiko eta bidaiarien joan-etorri handiena duena da, Irlandako bigarrena delarik, Dublingo aireportuaren atzetik.

## Iruditegia 

Fitxategi:Belfast Airport check in.jpg|Barnealdea.
Fitxategi:Aer Lingus (EI-DEH), Belfast International, July 2011 (01).jpg|Aer Lingus konpainiako hegazkina.
Fitxategi:Continental (N19141), Belfast International, July 2011 (03).jpg|United Airlines konpainiako hegazkina.
Fitxategi:Belfast International Airport - geograph.org.uk - 119473.jpg|Kanpoaldea.

## Bidaiariak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Belfasteko Nazioarteko aireportuaren webgunea
Veronica Campbell

**Veronica Campbell** (Clark's Town, Trelawny, 1982ko maiatzaren 15a) abiadura probetan espezializatutako jamaikar atleta da. Olinpiar Jokoetan zazpi domina irabazi ditu (hiru urrezko, bi zilarrezko eta bi brontzezko). Beijingeko Olinpiar Jokoetan (2008) 200 metroak 21.74 segundotan korritu zituen (hamarkadako markarik hoberena) eta bi Olinpiar Jokoetan jarraian 200 mko proban nagusitzen zen historiako bigarren emakume bilakatu zen (lehenengoa Bärbel Wöckel izan zen). 2007an 100 mko Munduko Txapelketa irabazi zuen eta 2011n 200 mkoa.

## Lortutako sari nagusiak 
### Markarik hoberenak 
* **60 metro** - 7.00 (Doha, 2010)
* **100 metro** - 10.76 (Ostrava, 2011)
* **200 metro** - 22.38 (Birmingham, 2005)
* **400 metro** - 52.24 (Fayetteville, 2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Campbell-Brown Veronica Iaaf.org
1985eko Europako Estatu txikietako I. Jokoak

**1985eko San Marinoko Europako Estatu txikietako Jokoak** joko hauen I. edizioa izan zen. San Marinon ospatu ziren 1985eko maiatzak 23tik 26 arte

## Historia 
Lehen edizio hau, esan bezala, San Marinon ospatu zen, eta zortzi herrialdek parte hartu zuten zazpi kiroletan: atletismoa, txirrindularitza, saskibaloia, igeriketa, halterofilia, tiroa eta judoa.

Lehen edizio honetan Islandia izan zen nagusi, bere domina gehienak judoan eta igeriketan lortu zituena, baita Zipre ere, atletismoan eta saskibaloian 14 urrezko domina irabazi zituena. Herrialde partehartzaile batek urrezko dominarik lortu ez duen edizio gutxietako bat izan zen hau. Edizio honetan hau izan zen Andorra, Liechtenstein, Monako eta Maltaren kasua.

## Herrialde partehartzaileak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kirolak 
* 20px|Atletismoa Atletismoa
* 20px|Txirrindularitza Txirrindularitza
* 20px|Judoa Judoa
* 20px|Igeriketa Igeriketa
* 20px|Saskibaloia Saskibaloia
* 20px|Halterofilia Halterofilia
* 20px|Tiroa Tiroa

## Domina banaketa 
## Kanpo estekak
Parisko meridianoa

**Parisko meridianoa** (frantsesez *Méridien de Paris*) Parisko Behatokitik igarotzen den meridiano bat da (2°20′14.025″ ekialdeko longitudea). Garai batean Greenwich meridianoarekin lehia izan zuen, 1884an *Meridianoaren Nazioarteko Batzarrak* bozketa bidez Greenwich meridianoa ofizialki bereganatu zuen arte (Frantzia abstenitu egin zen).

Paris hirian *Arago* izena daramaten 12 zentimetro diametroko 135 plaka edo domin daude, François Arago frantziar astronomoaren omenez. Astronomo honek meridiano honen neurketa zehatza burutu zuen eta hiriko lurzoruan ezarritako 135 plaka hauek meridianoaren ibilbidea adierazten dute.

## Iruditegia 

Irudi:Arago medallion Paris.jpg|Aragon domina eta plaka Parisko kale baten lurzoruan.
Irudi:Obs-Paris-meridienne.jpg|Parisko lerroa adierazten duen lurzoruko lerroa edo Cassini aretoa. Parisko Behatokia.

## Ikus gainera 
* Greenwich meridianoa

## Kanpo estekak 
* Monumentu ikustezina. Arago monumentuaren istorio laburra, irudiekin batera. 
* Parisko meridianoa/Arago plaka Arago medirianoaren xehetasnak, GPS datekin batera.
Marina Alta

**La Marina Alta** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, Dénia hiriburua duena. Iparraldean Safor du, iparralde eta ekialdean Mediterraneoa, hegoaldean Marina Baixa eta mendebaldean Comtat.

Eskualdeak 33 udalerri ditu, 759,30 km²ko azalera du eta 2008an 196.606 biztanle zituen.

## Udalerriak 
## Azpieskualde historiko-geografikoak 
[thumb|280px|[Valls de Pego egungo **Marina Altan**.]]
**Marina Alta** egun ezagutzen den bezala Marquesat de Dénia eskualde historikoari hegoaldeko zenbait herri eta Calp hiria gehituz eratu zen. Gehitutakoak Marina eskualde zaharraren zati ziren; horren ondorioz eskualde zaharreko hegoaldeari Marina Baixa izendapena eman zitzaion. Edozein kasutan bi Marinek batasun kultural bakarra osatzen dute eta berarekin identifikatzen dira biztanle gehienak, iparraldeko pertsona zahar batzuek *Marquesat* izena ere baliatzen dutelarik. Beraz, azpieskualde hauek bereiz daitezke:
* Marquesat de Dénia edo Marquesat: Beniarbeig, Benidoleig, Benimeli, Dénia, Gata de Gorgos, Ondara, Orba, Pedreguer, el Poble Nou de Benitatxell, el Ràfol d'Almúnia, Sagra, Sanet i els Negrals, Setla, Mira-rosa i Miraflor (egun els Poblets deitua), Tormos, El Verger eta Xàbia. Geografo batzuen arabera zabalagoa da.
** Rectoria de la Marina Alta edo la Rectoria aurrekoaren azpieskualdea da, Sanet i els Negrals, Benimeli, el Ràfol d'Almúnia, Sagra eta Tormosek osatua.
* Aixa-Pop: Benigembla, Murla eta Parcent (Vall de Pop), Alcalalí, Xaló eta Llíber (ekialdeko edo Aixako zatian).
* Valls de Pego: L'Atzúvia, Benigembla, Castell de Castells, Murla, Parcent, Pego, la Vall de Laguar, la Vall d'Alcalà, la Vall d'Ebo, la Vall de Gallinera. Aurrekoaren Vall de Pop hartzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Marina Baixa
* Dénia

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
*  ''Institut d'Estudis Comarcals de la Marina Alta''.
Garguila

[thumb|250px|[Parisko Notre-Dame katedralaren teilatuko garguilak.]]

**Garguila** teilatuetako euri-ura kanporatzeko erabiltzen den irtenunea da, sarri animalia edo munstro itxuraz zizelkatua dagoena.

Erdi Aroko arkitektura eta bereziki arkitektura gotikoan eliza eta katedraletan apaindura gisa ere maiz erabili ziren, garguila hauek munstro, deabru, grifo, abere eta gizaki itxurakoak izan ohi direlarik. Elementu hauek arkitektura barrokoan ere erabili ziren, baina jada ez gotikoan bezainbesteko garapen eta xehetasunekin.

Gura garaian eraikitako garguilen aribide nabarmentako bat Le Corbusier frantziar arkitektoak Frantziako Ronchamp udalerriko Notre-Dame-du-Haut kaperan ezarritakoak dira.

Maiz eta modu okerrean, garguila izenez elizetan agertu ohi diren mustruo itxura edo itxura groteskodun irudiak izendatzeko erabili ohi da, baina garguilak itxura hori izateaz gain teilatutik ura kanporatzeko erabilera duten irudiei bakarrik mugatzen da. Izan ere, hitza bera frantsesetik dator: *gargouille* > *gargouiller*, 'tutu batean dagoen likido batek egiten duen antzeko soinua', latinez *gurgulio* eta grezieraz *γαργαρίζω*, 'gargarak egin').

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Grifo
* Arkitektura gotikoa

## Kanpo estekak
Tutankamonen hil mozorroa

**Tutankamonen hil mozorroa** K.a. 1354 eta K.a. 1340 artean egin zuten egiptoar urreginek, eta egiptoar arte guztiko objekturik ezezagunentzat hartzen da. 1922an Egiptoko Erregeen Haranean Howard Carterrek aurkitu zuen Tutankamonen hilobiko hil hatuaren zati zen.

## Aurkikuntza eta historia 
Hil mozorroa 1922an aurkitu zuen Howard Carterrek Tutankamonen hilobia den KV62ren barnean, Erregeen Haranean (osorik aurkitutako egiptoar errege hilobi bakarra), eta Egiptoko XVIII. dinastiako faraoirik ezagunenetako bat izan zen eta K.a. 1336/K.a. 1335etik K.a. 1327/K.a. 1326 arte gobernatu zuen Tutankamonen (Amonen irudi bizia) aurpegi idealizatua irudikatzen du. Mozorroa faraoiaren momiaren aurpegian jarrita zegoen babes bezala.

## Kontserbazioa 
Mozorro hau modu iraunkorrean erakusten da Kairoko Egiptoar Museoan

## Ezaugarriak 
* Estiloa: Antzinako Egiptoko artea
* Lehengaiak: urrea, obsidiana, turkesa, beira, lapis lazulia, kuartzoa eta kornalina
* Altuera: 54 zentimetro.
* Pisua: 11 kilo.
* Teknika: polikromatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burbank

**Burbank**, Los Angeles konderriko hiri bat da, Kalifornia estatukoa (Ameriketako Estatu Batuak).

Hollywoodetik hurbil dago, eta *komunikabideen munduko hiriburu* gisa da ezaguna, Burbanken baitute egoitza komunikabide eta entretenimendu-enpresa askok, besteak beste, Warner Bros, NBC Universal, The Walt Disney Company, Nickelodeon, Cartoon Network eta Teletoon enpresek.

## Demografia 
Estatu Batuetako 2010eko errolda ofizialaren arabera, 103.340 biztanle ditu, eta 2.301,03 bizt./km²-ko dentsitatea.

## Klima 

## Ekonomia 
Entretenimendu-industria da nagusi Burbanken. Nahiz eta industria horren sinbolotzat Hollywood hartzen den, Burbanken egiten dira ekoizpen gehienak.

Film ezagun asko filmatu dira hiri honetan, hala nola *Casablanca* (1942), Gary Cooperren *High Noon* (1952) klasikoa, *Mary Poppins* (1964), *Back to the Future* (1985), *True Romance* (1993) eta *Apollo 13* (1995).

## Bibliografia 
* *Brief History of Burbank, California* (Burbank Chamber of Commerce, 1961)
* *Of Men and Stars, A History of Lockheed Aircraft Corporation* (Lockheed Aircraft Corporation, 1957-1958)
* *Ranchos de Los Santos, The Story of Burbank* (The Burbank Branch of the Security Trust and Savings Bank, 1927)
* *The Story of Burbank from Her Eventful Pioneer Days* (The Magnolia Park Chamber of Commerce, 1954)
* *Your Burbank Home* (Burbank Merchant's Association, 1928)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Burbankeko Udalaren webgune ofiziala (ingelesez)
## Erreferentziak
London (Ontario)

**London** Ontario probintziako hiri bat da, Kanadan. 366.151 biztanle ditu (2011ko errolda). 1826an sortua izan zen, eta 1855ean bihurtu zen ofizialki hiri. Ekonomia dibertsifikatua du, ibilgailu militarrak egiteko industrian, aseguruetan, teknologia informatikoan eta medikuntzako saiakeretan oinarritua. Unibertsitate publikoa du, University of Western Ontario, 30.000 ikasle ingururekin.

## Kokapena 
thumb|Londonen kokapena Ontarion
London Ontarioko hego-mendebaldean dago, Torontotik 240 km mendebaldera.

## Historia 
Europarrak iritsi aurretik, XVII. mendean, Londonen askotariko irokesak zeuden. Ontarioko Thames ibaiaren («Askunessippi» (*Eshkani-ziibi*: «oreinen basoko ibaia») bokalean dagoen hiriak algonkineraz «Pahkatequayang» izena du (*Baketigweyaang*: «ibaia adarkatzen den lekua»).

John Graves Simcoek, Kanada Garaiko gobernadoreordeak, leku hau aukeratu zuen Kanada Garaiko hiriburu gisa, baina ez zen hala izan. 1826ra arte itxaron, eta orduan sortu zuen Thomas Talbotek.

Londonek XIX. mende osoan zehar mantendu zuen Erresuma Batuarekin zuen harremana, baina 1837ko Kanada Garaiko matxinadan Charles Ducombek gidatutako matxinada labur bat izan zen.

Bigarren Mundu Gerra|Lehen eta Bigarren Mundu Gerretan London barruti militar baten erdigune izan zen.

1847an John Labatt negozio-gizonak garagardo-fabrika bat sortu zuen Londonen. Thomas Carlingek ere han sortu zuen Carling garagardo-fabrika. 1874an London Life aseguru-konpainia sortu zen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  / Londoneko webgune ofiziala
Rosslyn kapera

**Rosslyn kapera** (ingelesez *Rosslyn Chapel*) Eskoziako Midlothian konderriko Roslin udalerrian dagoen eliza bat da, Roslin gazteluaren alboan. Dan Brown estatubatuar idazlearen *Da Vinci Kodea* eleberrian agertu zenetik nahiko eraikin ospetsua eta bisitatua bilakatu da. **A mailako eraikina** izendaturik dago.

## Eraikina 
Kapera 1440an eraikitzen hasi zen, ofizialki 1446an inaurugatu zelarik, halere bere amaiera hogeitamalau urtez berandutu zen. Kaperaren diseinatzailea Gilen Saintclair izan zen, Caithnesseko kondea, hau normandiar jatorriko Sinclair Familia eskoziarreko kide bat izan zelarik.

Hasiera batean kolegiata bat izateko proiektatua izan zen (San Mateoren Kolegiata Kapera), baina azkenean kapera batean gelditu zen. Gaur egungo eraikina amaitzeko berrogei urte behar izan ziren. Bertan Bibliaren eszena asko ikus daitezke: Edenaren lorategia, Aingeru Eroria edota Gurutziltzatzearen irudiak masoien inguruko irudi paganoekin batera loturik daude. Azken honen adibidez, *Ikaslearen Zutabe* ospetsua da, korua kaperaren erdialdeko nabetik banatzen duten hiru zutabeetako bat.

## Kondairak 
### Ikaslearen zutabearen kondaira 
thumb|150px|ezkerrera|*Ikaslearen Zutabea*.

Eraikin hau kondaira ugariz betea dago, ziurrenik denetan ospetsuena *Ikaslearen Zutarriaren kondaira* delarik, kondaira honen inguruan kaperaren hargina eta bere ikaslea daude. Hone arabera, hargina zutabe bat sortu eta eraikitzeko inspirazioa topatzeko helburuz Erromara joan omen zen. Bienbitartean, ikasleak zutabea jada amaitua ikus zezakeen amets bat izan zuen, ondorioz denbora galdu gabe hura eraikitzeari ekin ziolarik. Hargina Erromatik itzuli eta zutabea amaitua ikusi zuen. Zutabe haren eraikitzearen arduraduna nor izan zen galdetu eta ikaslea izan zela erantzun ziotenean, harginak amorruaren ondorioz mailu bat hartu eta ikaslea kolpeka hil omen zuen.

### Artoa eta Ameriketaren deskubrimenduaren kondaira 
Bestalde, eraikin honetako grabatuetako batzuk artaburuak ote diren uste da, honen inguruan Henrike I. Sinclairrekoa, Orkadetako kondea, Islandia eta Groenlandiako ibilbidea eginez Ameriketan egona izanaren kondaira sortu zen, hain zuzen ere, Kristobal Kolon kontinente hura deskubritu baino 100 urte lehenago iritsiko delarik.

## Bitxikeriak 
Gaur egun, eraikinaren inguruan siniskera, esoterismo eta ufologiaren inguruko iritzi eta uste ugari ere badaude: jende askok kapera honetako eskulturak beste dimentsioen atariak direla baiestatzen dute, bertako batzuk inguruan Objektu Hegalari Ezezagunak ikus izan dituztela aipatu izan dute,

## Literatura 
Dan Brown estatubatuar idazlearen *Da Vinci Kodea* eleberriaren amaiera eraikin honetan girotua dago, Graal Santua edo Kristoren Edalontziaren bilaketan leku garrantzitsua delarik.

## Iruditegia 

Irudi:RosslynChapel.jpg|Ataria.
Irudi:Rosslyn Chapel 20061213 Altar.jpg|Aldarea.
Irudi:Rosslyn chapel green men.jpg|Xehetasuna.
Irudi:Rosslyn Chapel 20061213 Ceiling.jpg|Sabaila.
Irudi:Rosslyn Chapel 20061213 Fallen angel.jpg|Aingeru Eroria.
Irudi:Rosslyn Chapel Gargoyle.JPG|Gargola.

## Ikus gainera 
* Roslin gaztelua

## Kanpo estekak 
* Rosslyn kaperaren webgunea
Atlantic City

**Atlantic City**, New Jersey estatuko hiria. Atlantic konderrian dago, AEBn.

Jokoan aritzeko kasinoengatik eta aisialdirako eskaintzen dituen aukerengatik da ezaguna.

Estatu Batuetako 2010eko erroldaren arabera, 39.558 biztanle ditu, eta 44.125&nbsp;km²-ko azalera.

## Historia 
New Jersey estatuaren hegoaldean dago hiria, Ozeano Atlantikoari begira, eta New York eta Filadelfia hirietatik nahiko hurbil. Hori dela eta, leku paregabea iruditu zitzaien eraikuntza-enpresei, aukera handiak eskaintzen baitzizkien hiri handi horietako jende aberatsa erakartzeko. 1854an, trenbidez lotu zituzten Atlantic City eta New York eta Filadelfiako hiriguneak, eta, hala, leku ezagun bihurtu zen oporrak pasatzeko hiri gisa.

1870ean, pasealekua eraiki zuten hondartzaren zati baten ertzean, parean zeuden hoteletara hondarra sar ez zedin. Pasealekuak helburua betetzen zuela eta jendeak gustuko zuela ikusirik, behin baino gehiagotan luzatu zuten. Gaur egun, munduko pasealekurik luzeena da.
 
Estatu Batuetan alkohola debekatu zuten garaian, ez ikusiarena egiten zuten agintariek Atlantic Cityn. Enoch L. Johnson mafiaburua agintean zela, dibertimendu- eta opor-leku bihurtu zen hiria. Garai hartan, goraldia izan zuen hiriak, legez kanpoko alkoholak, jokoak eta eraikuntza-proiektuek uzten zuten diruari esker.

II. Mundu Gerraren ondoren, ordea, gainbehera etorri zen Atlantic City, eta ustelkeria, pobrezia eta krimena gailendu ziren.

1976an, hiria suspertzeko ahaleginean, New Jerseyko boto-emaileek onespena eman zioten lehen kasinoari. Hala, 1978an zabaldu zuten Resorts International, Estatu Batuen ekialdeko legezko lehen kasinoa. Orduz geroztik, kasino gehiago ireki zituzten itsasertzeko pasealekuan. Gaur egun, hamabi kasino daude Atlantic Cityn, eta Estatu Batuetako bigarren joko-hiria da, Las Vegasen atzetik.

*Monopoly City* deitzen diote hiri honi; izan ere, Atlantic Cityko kaleen izenak jarri zizkioten Monopoly mahai-joko ezaguneko kaleei.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ur-jauzien mendikatea

**Ur-jauzien mendikatea** (ingelesez: *Cascade Range* edo *Cascades*) Ipar Amerikako mendebaldeko mendikate handia da, Ozeano Barearen paraleloan hedatzen dena. Kanadako Columbia Britainiarra eta Estatu Batuetako Washington, Oregon eta Kalifornia estatuak zeharkatzen ditu. Sumendi garrantzitsuak (adibidez, High Cascades) eta bolkanikoak ez diren mendiak (adibidez, North Cascades gailur zorrotzak) ditu. 1.100 kilometro luze da iparraldetik hegoaldera. Rainier mendia da gailurrik garaiena (4.395 metro).

## Geografia 
Ipar Amerikako mendebaldean dago; Columbia Britainiarraren hegoaldetik hasi, eta Washington eta Oregon estatuetan barna, Kalifornia iparralderaino iristen da. Mendikateko sumendi garaienak High Cascades aldean daude, inguruko mendien garaiera bikoitza dute. Rainier mendia da garaiena (4.395 metro).

Mendikatearen iparraldeak, Rainier mendia baino iparralderago, North Cascades izena du, eta Estatu Batuetan dago. Mendebaldeko alderdian euri asko egiten du, metro karratuko 3.800 litro urtean. Helen aintzira (Lassen Peaken) munduan elur gehien egiten duen lekuetariko bat da. Mendien mendebaldeko isurialde hezea Douglas izeiz estalita dago; ekialdekoa, aldiz, lehorragoa da itzal orografikoaren eraginagatik.

Ur-jauzien mendikatea Ozeano Bareko Suzko Eraztunaren parte da, Ozeano Barea inguratzen duen sumendiz eta mendiz osatutako eraztunaren parte. Estatu Batuetan izan diren eta ezagutzen diren erupzio guztiak mendikate horretako sumendiek eragindakoak izan dira. Bi gertatu berrienak Lassen Peak, 1914tik 1921era, eta 1980an St. Helens mendian izandako erupzio handia dira. St. Helens mendiaren beste erupzio txikiagoak duela gutxikoak dira, 2006koak.

## Historia 
1792an, George Vancouver britainiar nabigatzailea iritsi zen bertara, eta ikusi zituen mendi garaiei izen ingelesak eman zizkien.

## Eremu babestuak 
Lau parke nazional ditu, Estatu Batuetakoak:
* Lassen Volcanic National Park
* Crater Lake National Park
* Mount Rainier National Park
* North Cascades National Park

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  /Central and Southern Cascades Forests images at bioimages
*  /Eastern Cascades Forests images at bioimages
*  /Cascade Mountains Leeward Forests images at bioimages
Subaru

, Japoniako automobil-ekoizlea.

1956an sortu zen enpresa, Fuji Heavy Industries taldeko kide da, eta Subaru Impreza modelo enblematikoagatik da ezaguna Mendebaldean.

Taurus konstelazioko izar-multzo baten japonierazko izena da Subaru, eta *elkartuta* esan nahi du. Horren erakusgarri da, hain zuzen ere, 6 izarrez osatutako Subaruren logotipoa.

1953an sortu zen enpresa. Munduko automobil-ekoizleen sailkapenean, 19. postura igo zen 2004an, 601.505 ibilgailu ekoitzi baitzituen.

1966an, Japonian masiboki fabrikatu zuten aurreko trakziodun lehen automobila (1000 modeloa) merkaturatu zuten. 1972an aurkeztutako SW 4WD kamioneta ere nabarmentzeko moduko gertaera izan zen: lau gurpiletako trakzioa zuen munduko lehen automobila izan baitzen.

Subaru aitzindaria da turismoetan erabateko trakzioa erabiltzen. Subaruren modelo guztiek dute sistema hori.

Modelo apartekoena Legacy da; 2010ean aurkeztu zuten modelo horren bosgarren belaunaldia, Outback-ekin batera. Bi auto horiek motor ahaltsuak eta osagarri ugari dituzte, eta erdiluxuzko automobilen segmentuan sailkatuta daude.

Lau gama egiten ditu Subaruk Japoniatik kanpo esportatzeko: Impreza (C segmentuko turismoa), Legacy (D segmentuko turismoa), Outback (kiroletako auto utilitarioa) eta Forester (kiroletako auto utilitario konpaktua). Azken nobedadea B9 Tribeca 4 x 4 ibilgailua izan da, gamako modelorik handiena.

## Kanpo estekak 
*  Subaruren webgune ofiziala
Alitalia

**Alitalia — Compagnia Aerea Italiana S.p.A.** Italiako airelinea nagusia, Alitalia izenaz ezagutzen dena.

Italierazko bi hitz hauek elkartuta dago osatuta izena: *ali* (hegalak) eta *Italia*.

Egoitza nagusia Fiumicinon du, Erroman.

Alitalia-Linee Aeree Italiane enpresak (lehengo Alitaliak) porrot egin zuenean, Alitalia — Compagnia Aerea Italiana S.p.A.k erosi zituen haren marka-, aireportu- eta bide-eskubideak eta hegazkin-flotaren zati bat, bai eta Air One konpainiaren aktiboak ere. Hala osatu zen, beraz, 2009an Alitalia berria.

SkyTeam aliantzako kide da. Negozio-zifra bost mila milioi eurotik gorakoa du, eta 12.500 langile inguru ditu. Urtean, 24 milioi bidaiari baino gehiago garraiatzen ditu.

Air One marka erabiltzen du kostu txikiko airelinea gisa, zeinak Milan-Malpensa baitu aireportu nagusi eta distantzia txiki eta ertainetako opor-bidaiak egiten baititu bereziki.

## Flota 
thumb|*A320-216* (EI-DSY)
2010eko abenduaren 31n, 147 hegazkin zituen: kontinentearteko distantzietarako 20 hegazkin, distantzia ertainetarako 111 hegazkin eta herrialde barrurako 16 hegazkin:

* 125 Alitalia aireontzi (4 A330-200, 6 B767-300, 10 B777-200, 12 A319, 52 A320-21X, 23 A321, 18 MD-80)
* 6 Alitalia Express aireontzi (6 E170)
* 1 Volare aireontzi (1 A320-214)
* 5 Air One aireontzi (3 A320-216, 2 A320-214)
* 10 Air One CityLiner aireontzi (10 CRJ900)

## Hegaldiak 
Afrikan:
* Aljer
* Kairo
* Akkra
* Nairobi
* Tripoli
* Casablanca
* Lagos
* Zanzibar
* Tunisia
* Praia

Amerikan:
* Toronto
* Boston
* Chicago
* Los Angeles
* Miami
* New York
* Newark
* La Romana
* Philipsburg
* Buenos Aires
* Rio de Janeiro
* Sao Paulo
* Caracas

Asian:

* Pekin
* Teheran
* Tel Aviv
* Osaka
* Tokio
* Amman
* Beirut
* Damasko

Europan:

* Tirana
* Frankfort
* Munich
* Viena
* Brusela
* Sofia
* Zagreb
* Bartzelona
* Ibiza
* Maó
* Madril
* Malaga
* Palma de Mallorca
* Valentzia
* Niza
* Paris
* Tolosa (Frantzia)
* Atena
* Korfu
* Heraklio
* Rodas
* Tesalonika
* Budapest
* Alghero
* Ancona
* Bari
* Bergamo
* Bolonia
* Brescia
* Brindisi
* Cagliari
* Catania
* Crotone
* Florentzia
* Genova
* Lamezia Terme
* Lampedusa
* Milan
* Napoli
* Olbia
* Palermo
* Pantelleria
* Pescara
* Pisa
* Reggio di Calabria
* Erroma
* Salerno
* Trapani
* Trieste
* Turin
* Venezia
* Verona
* Luqa
* Amsterdam
* Varsovia
* Praga
* Bukarest
* Mosku
* San Petesburgo
* Belgrad
* Geneva
* Istanbul
* Ankara
* Kiev
* Londres

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alitaliaren webgune ofiziala
Municheko Unibertsitatea

**Municheko Unibertsitatea**, Munich hiriko unibertsitate publikoa da. Alemaniako zaharrenetakoa da, eta bigarren handiena, ikasle-kopuruari dagokionez.

Ludwig-Maximilians-Universität München (LMU Munich) du izen ofiziala: unibertsitatea 1472an fundatu zuen Luis IX.a Bavariakoa dukearen (*Ludwig*) eta orduko errege Maximiliano I.aren (*Maximilian*) izenak batzen ditu.

Alemaniako eta Europako unibertsitate entzutetsuenetako bat da, XIX. mendeaz geroztik, bereziki. Unibertsitate honetan aritu dira 34 Nobel saridun, besteak beste, Wilhelm Röntgen, Werner Heisenberg, Otto Hahn and Thomas Mann.

LMU Munichen ibilitako ikasle asko nabarmendu ziren mekanika kuantikoa garatzeagatik. Horietako bat da Max Planck, teoria kuantikoaren sortzailea eta 1918ko Fisikako Nobel sariduna. Mekanika kuantikoaren fundatzailetzat hartzen diren Werner Heisenbergek eta Wolfgang Paulik ere lotura estua izan zuten unibertsitatearekin. Gerhard Ertl Kimikako Nobel sariduna ere irakasle izan zen Municheko Unibertsitatean 1973tik 1986ra.

Europako unibertsitateen artean, aitzindari da ikerketan eta bikaintasunean. Bostehun urtetik gorako ikerketa-tradizioa du, eta Alemanian goi-mailako ikerketa sustatzen duen bikaintasun-ekimenean jarrita ditu indarrak, egungo ikerketa-profila hobetzeko eta etorkizunera begira unibertsitateak nazioartean duen lekua indartzeko.

2010-2011 ikasturtean, 49.000 ikasle, 700 irakasle eta 13.000 langile zituen.

Unibertsitateak 18 fakultate ditu: teologia katolikoa, teologia protestantea, zuzenbidea, enpresa eta administrazioa, ekonomia, medikuntza, albaitaritza, historia eta arteak, filosofia, psikologia eta hezkuntza-zientziak, kultura-ikasketak, hizkuntzak eta literaturak, gizarte-zientziak, matematika informatika eta estatistika, fisika, kimika eta farmazia, biologia eta geozientziak.

Fakultate horiez gainera, ikerketa-zentro asko ditu. Programa akademikoak osatzeko, fakultate eta diziplina arteko proiektuak egiten dituzte.

## Municheko Unibertsitateko Nobel saridunak 
* Adolf von Baeyer, (1909)
* Hans Bethe, (1967)
* Gerd Binnig, (1986)
* Günter Blobel, (1999)
* Konrad Emil Bloch, (1964)
* Eduard Buchner, (1907)
* Peter Debye, (1936)
* Ernst Otto Fischer, (1973)
* Hans Fischer, (1930)
* Karl von Frisch, (1973)
* Theodor W. Hänsch, (2005)
* Werner Heisenberg, (1932)
* Gustav Hertz, (1926)
* Wolfgang Ketterle, (2001)
* Hans Adolf Krebs, (1953)
* Richard Kuhn, (1938)
* Max von Laue, (1914)
* Otto Loewi, (1936)
* Feodor Lynen, (1964)
* Wolfgang Pauli, (1945)
* Max Planck, (1918)
* Wilhelm Conrad Röntgen, (1901)
* Bert Sakmann, (1991)
* Johannes Stark, (1919)
* Heinrich Wieland, (1927)
* Wilhelm Wien, (1911)
* Richard Willstätter, (1915)

## Kanpo estekak 
*  Municheko Unibertsitatearen webgune ofiziala
Mantxuera

80px|thumb|Mantxueraren jatorrizko izena (*manju gisun*) mantxueraren alfabetoan.
**Mantxuera** () desagertzear dagoen hizkuntza tungusiko bat da, Txinako ipar-ekialdean mintzatzen zena.

Gaur egun, mantxu gehienak txineraz mintzo badira ere, mantxuen berezko hizkuntza da. Mantxu etniakoak 10 milioi inguru dira, baina mantxueradunak 20 inguru baino ez dira. Mantxuera desagertutzat jo badaiteke ere, gaur egun Xinjiang eskualdean, Txinako mendebaldean, badira xibe hizkuntzaz mintzo diren 40.000 pertsona inguru, eta xibe hizkuntza eta mantxuera ia-ia berdinak dira, hiztunak ofizialki etnia desberdinekotzat jotzen badira ere.
Frogatuta dago jurtxeneratik, jurtxen herriaren hizkuntzatik, eratorri dela mantxuera, nahiz eta mongolieraren eta txineraren mailegu asko dituen.

Mantxuera hizkuntza eranskaria da, eta bokal-harmonia du. Bere alfabetoa du, mongolieraren alfabetotik eratorria, eta goitik behera idazten da. Latindar alfabetora aldatzeko, Paul Georg von Möllendorf-en mantxueraren gramatikari buruzko liburuan agertzen den transkripzio-sistema erabili ohi da. Txineraren karaktereak ere erabil daitezke mantxuera idazteko.

Mantxueraz, perpausaren barneko oinarrizko ordena *subjektua-objektua-aditza* da.

## Mantxueraren garrantzi historikoa 
Jurtxen herriak (gerora, mantxu herria izango zenak) Txina gobernatu zuten bi dinastia eman zituen: Jin dinastia, XII. eta XIII. mendeetan, eta Qing dinastia, Txinako azken dinastia. Mantxuek txinera hartu bazuten ere gobernu-hizkuntzatzat, mantxuerak garrantzia izan zuen, eta eragina izan zuen hala mongolieran nola txineran.

Qing dinastiaren garaian, mantxuera hizkuntza ofiziala izan zen, txinerarekin batera, eta, beraz, Txinako administrazio-hizkuntza ere bihurtu zen. 1911n Txina inperiala galdu zen arte, dokumentu ofizialak txineraz eta mantxueraz idazten ziren.

## Kanpo estekak 
* Mantxuerari buruzko informazioa ethnologue.com webgunean
* mantxueraren idazkeraen sortzailea (latindar alfabetora transliteratutako mantxuera mantxueraren alfabetora aldatzen du)
* Mantxuerari buruzko bloga
* Mantxuerari buruzko webgunea
* Entry for Manchu at Rosetta Project
* Unicode Manchu/Sibe/Daur Fonts and Keyboards - English
* Unicode Manchu/Sibe/Daur Fonts and Keyboards - Chinese
* Manchu language Gospel of Mark
* Manchu alphabet and language
* Manchu Test Page
* Manchu-Chinese-English Lexicon
* Manchu Wikibook
* A Dying Language
* Contrast In Manchu Vowel Systems
* Lament for a dying language
* Manchu Word Of The Day, Open Source Manchu-English dictionary
Israelgo Erresuma (Samaria)

**Israelgo Erresuma** (hebreeraz: ממלכת יִשְׂרָאֵל, *Mamlekt Yiśraˀel*; hebreera modernoan: ''Mamlekhet Yisra'el*; hebreera tiberianoan: *Mamléḵeṯ Yisrael''), Bibliak dioenez, antzinako Israelgo Monarkia Batuaren ondorengoetako bat da. Izan ere, Salomon erregea K.a. 931. urte inguruan hil zenean zatitu zen lurraldea.

Ikertzaileen ustez K.a. 930. urtetik K.a. 720. urte bitarteko Erresuma izan zen. Hiri nagusiak: Siquem, lehenengo hiriburua; Tirsa, bigarren hiriburua; eta Samaria, azkenengo hiriburua, asiriarrek suntsitu zuten arte.

Historialariek antzinako Israeli **Iparraldeko Erresuma** esaten diote, hegoalderago zegoen Judeako Erresumarengandik bereizteko.

## Lurraldea 
Israelgo Erresumako eremua tribu hauen lurrek osatzen zuten: Zabulon-en tribuko lurrek, Isakar-enek, Axer-enek, Neftali-renek, Dan-enek, Manases-enek, Efrain-enek, Ruben-enek eta Gad-enek.

## Israelgo Erresumako erregeak 
* Saul
* Isboset
* David
* Salomon
* Jeroboam I
* Nadab
* Basa
* Ela
* Zimri
* Omri
* Ahab
* Ahaziah
* Joram
* Jehu
* Joacaz
* Joas
* Jeroboam II.a
* Zakarias
* Sellum
* Menajem
* Pecajias
* Pecaj
* Hosea

## Erreferentziak
Alderdi Nazional Faxista

**Alderdi Nazional Faxista** (, *PNF*) Italiako alderdi politikoa izan zen.

*Fasci Italiani di Combattimento* erakundearen ordezkaria, 1922ko urriaren 28ko Erromako martxaren ondorioz, faxistek boterea lortu zuten. Hauteskunde-legea bere alde jarri ondoren, 1924ko hauteskundeak irabazi zituen. 1928 eta 1943 artean Italiako alderdi bakarra izan zen. Alderdi Faxista Errepublikanoak ordezkatua izan zen.

## Doktrina faxista 
"Faxismoak kopurua baliogabetzen du. Ez du onartzen kopurua izatea gizartearen gidaria. Ezin du onartu aldian behin egiten diren hauteskundeetan ateratako kopuruak izatea gobernatzeko aukera.

Faxismoak berretsi egiten du gizakien desberdintasun ezabaezin, oparo eta ongilea. Gizakiak ezin dira berdindu sufragio unibertsala bezalako kanpo gertaera mekaniko baten bidez.

Erregimen demokratikoetan herriari, noizbehinka, subiranotasunarekin liluratzeko aukera ematen zaio (...). Faxismoak guztiz arbuiatzen du demokrazian nola nahasten diren berdintasun politikoa, arduragabekeria kolektiborako ohitura, eta zorionaren eta aurrerapen etengabearen mitoa. Baina demokrazia beste modu batera uler badaiteke, demokrazia bada herria Estatutik kanpo ez uztea, faxismoa honela defini dezake lerro hauen idazleak: ≪demokrazia antolatu, zentralizatu eta autoritarioa≫ (...)

Estatutik kanpo ez dago ez talderik (alderdi politiko, elkarte, nahiz sindikaturik), ez gizabanakorik. Beraz, sozialismoaren aurkakoa da faxismoa. Sozialismoak mugimendu historikoa klase-borrokara murrizten du eta Estatuaren batasuna ukatzen du, Estatuak, berez, klase guztiak bloke ekonomiko bakar batera biltzen dituen bitartean (...)"

Benito Mussolini, "Faxismoaren doktrina". 1932

## Fraseologia faxista 
*«Jakin behar duzu faxistak, eta batez ere milizianoak, ez duela betirako bakean sinetsi behar.»*

*«Espetxeko egunak ongi merezitakoak dira beti.»*

*«Aberriari mesede egiten dio baita gasolina-ontzi bat zaintzen ari denak ere.»*

*«Zure kideak anaiak dira. Lehenenik, zurekin bizi direlako, eta gero, zuk bezala pentsatzen dutelako.»*

*«Mosketoia, kartutxoentzako uhala, etab. ez zaizkizu eman astialdian hondatzeko, baizik eta gerrarako gordetzeko.»*

*«Sekula ez duzu esango «Gobernuak ordaintzen badu!», zu zeu zarelako ordaintzaile, zuk nahi zenuen gobernua duzulako eta zuk babesten duzun gobernua delako.»*

*«Diziplina da armadaren eguzkia: diziplinarik ezean, ez dago soldadurik, nahasmendua eta hondamena baizik.»*

*«Mussolinik beti dauka arrazoia.»*

*«Boluntarioak ez du aitzakiarik, eta beti betetzen du agindua.»*

*«Gauza bat preziatu behar duzu ororen gainetik: Duce-aren bizia»*

Faxista gazteen 1928ko dekalogotik ateratako aipamena.

## Idazkariak 
* Michele Bianchi (1921 - 1923)
* *triunbiratu*a: Michele Bianchi, Nicola Sansanelli, Giuseppe Bastianini
* Francesco Giunta (1923 - 1924)
* Roberto Forges Davanzati, Cesare Rossi, Giovanni Marinelli, Alessandro Melchiorri
* Roberto Farinacci (1925 - 1926)
* Augusto Turati (1926 - 1930)
* Giovanni Giuriati (1930 - 1931)
* Achille Starace (1931 - 1939)
* Ettore Muti (1939 - 1940)
* Adelchi Serena (1940 - 1941)
* Aldo Vidussoni (1941 - 1943)
* Carlo Scorza (1943 - 1943)

## Kanpo estekak