open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sulpizia (elegiagilea)

**Sulpizia** Antzinako Erromako bi emakume olerkariren izena izan zen, bata elegiagilea eta bestea satiragilea. Sulpizia elegiagilearen testu bakarra poesia lirikoa da.

## Biografia 
Sulpizia elegiagilea Augustoren inperioaren garaian bizi izan zen (K.a. I.mendean). Servio Sulpizio Rufo izan zuen aita eta Valeria ama, Marko Valerio Mesala Korbino mezenasaren arreba. Aita hiltzerakoan, bere osaba Mesala egin zen Sulpiziaren kargu eta bere literatura taldetik hurbil izan zen.

Gizartean eta kultura mailan esangura handiko familian hezitako emakumea izan zen. Gaztetan, *puella* zela, Zerinto (*Cerinthus)* ezizeneko gazte batekin maitemindu zen; ez da argitu nor zen.

## Idazlana 
Testuak gorde diren latindar emakume poeta liriko bakarraren lana ez zaigu bere izenarekin iritsi, baizik eta *Corpus Tibullianum* delako elegia bilduman, bere osabaren zirkuluko Tibuloren lanaren ondoan; disitiko elegiakotan idatzitako berrogei bertso-lerro dira, sei elegia.

*Corpus Tibullianum* delakoa osatzen zuten lehen bi liburuak Tibulori egotzi zaizkio osorik, eta hirugarrenak egile anitzen hogei poema biltzen ditu; horien artean dira '*Sulpiziaren sei elegiak (*Sulpiciae elegidia*)*'  zein hari buruzko bostak (*Sulpiziaren zikloa* deiturikoa). Poeta ezezagun batek, Sulpiziaren garaikideak, seguru asko bere poesia-zirkulutik ezaguna denak, beste bost elegia osatu zituen, funtsean Sulpiziaren seien gai berean oinarrituta, hau da, Zerintorekin zuen maitasun-harremanean. 

=== *Sulpiciae elegidia*-Sulpiziaren elegiak

Maitemindutako emakumezkoaren niak bere sentimenduak adierazten ditu, kasu honetan maitasuna (*amor)*, lotsa (*pudor)* eta ospea (*fama)* sentimenduak. Irene Vallejoren ustez "bere sentimenduen desafiozko adierazpen publiko eta probokatzailea da".

Euskarazko hiru bertsio daude: Irene Vallejok "modu librean" eginiko gaztelaniazko itzulpenaren Fernando Reyren euskarazko bertsioa eta Maite López Las Herasena.

**XIV (= IV 8)**

Minaren sentimendua (*dolor*) da erdigunea, maite duen pertsonaren urtebetetzearen pozarekin kontrajarrita. Mesalak mehatxatzen du egun horretan landetxe batera eramatearekin, horrek eragiten dio mina. Landa eta hiria kontrajartzearen topikoa ere agertzen da.

**XV (= IV 9)**

Guztien artean laburrena. Landetxerako bidaia bertan behera geratu da. 

**XVI (= IV 10)**

Mina da berriro sentimendua, baina, oraingo honetan, desleialtasun bategatik. Zerintok nahiago izan du emagaldu (*scortum*) batekin joatea, berarekin geratzea baino, bera hain familia onekoa dena (*Servi filia Sulpicia*).

**XVII (= IV 11)**

Zerinto kezkatuta dago Sulpiziaren osasunagatik.

**XVIII (= IV 12)**

Idazle maitemindua agertzen da, maiteminak eragiten dituen tontakeria guztiak egiten, bokatibo gozoak eskainiz maiteari... baina hezkuntza jakin bat jaso duen emakumea agertzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumea Antzinako Erroman
* Sulpizia (satiragilea)

## Kanpo estekak
Trocadéro jauregia

**Trocadéro jauregia** () Parisko XVI. barrutian kokatutako jauregi desagertu bat da. Itxura eklektikoa zuen, arabiar eta bizantziar eraginarekin. Gabriel Davioud eta Jules Bourdais arkitektoek diseinatu zuten 1878ko Erakusketa Unibertsalerako. Chaillot jauregiarengatik suntsitua eta ordezkatua izan zen.  1937ko Erakusketa Unibertsalean. Suntsitua izan aurretik frantziar monumentuen museoa zegoen bertan  Alexandre Lenoirrek sortua, E. Hamyk sortutako lehen etnografia museo paristarra eta ondoren Gizakiaren Museoa izango denaren aurrekaria. Trocadéro lorategia moduan ezaguna zena Jean-Charles Alphadek sortu zuen. 1880tik aurrera, Léon Jaubertek sorturiko behatoki publiko bat ezarri zen bertan.

Gaur egungo Chaillot jauregian antzinako Trocadéro jauregiaren egitura mantendu zen, zirkuluerdi gisarako bi hegal zituelarik. Hala ere, Davioudek diseinaturiko jauregiak erdiko eraikin batekin lotua zegoen (gaur egungo plazan kokatua zegoena), eta dorre zirkular bat zuen albo banatan  morisko eta neo-bizantziar estiloan eginak.

## Kanpo estekak
Orangerie Museoa

**Orangerie Museoa** () Parisko Concorde plazan kokaturiko margo inpresionista, postinpresionista eta mende hasierako arte modernoaren arte galeria bat da. Paul Cézanne, Henri Matisse, Amedeo Modigiani, Claude Monet, Pablo Picasso, Pierre-Auguste Renoir, Henri Rousseau, Chaim Soutine, Alfred Sisley eta Maurice Utrilloren artelanak daude, besteak beste.

Galeria Senaren ibaiertzean kokatzen da, antzinako Tuileriak jauregiko orangerien Concorde plazan , «Concorde» metro geltokitik gertu.

## Historia 
Moneten nenufaren margo ziklo bat, igebelarrak bezala ezaguna,  1927an Orangerieko beheko solairuan kokatua izan zen, Museoak Walter-Guillaumeren margo inpresionisten bilduma jasotzen du 1965tik.

Museoa publikoari itxia egon zen 1999ko abuztutik 2006ko maiatzera arte. Itxi aurreko hilabetetan munduko guztiko museoetan sakabanatuak zeuden Moneten Igebelarren erakusketa berezi bat egon zen. Igebelarren inguruan egin zituen 250 lanetatik 60 baino gehiago elkartu ziren. Hormak purpura eta bioleta koloreetan margotuak izan ziren erakusketa horretarako espreski. Orangerie berritua izan zen margoak goiko solairura eraman ahal izateko. Orain argi lauso baten pean erakusten dira, Monetek hasiera batean nahi izan zuen moduan. Zortzi margoak bi aretotan erakusten dira.  

Museoak gauza interesgarriak ditu, zentzu inpresionista eta mota askotariko eskulturak.

## Artelan nagusiak 
### Paul Cézanne 
* *Cézanne* anderearen erretratua (h. 1890)

### Claude Monet 
* *Les nymphéas* (1895 - 1926)
* *Las nubes* (1923-1926)

### Pablo Picasso 
* *Gran bañista* (1921-1922)

### Pierre-Auguste Renoir 
* *Femme nue dans un paysage* (1883)
* *Jeunes filles au piano* (hacia 1892)
* *Baigneuse aux cheveux longs* (1895-1896)
* *Yvonne et Christine Lerolle au piano* (hacia 1897-1898)
* *Femme nue couchée (Gabrielle)* (1906-1907)
* *Claude Renoir en clown* (1909)
* *Femme accoudée* (1917-1919)

### Henri Rousseau 
* *La Carriole du Père Junier* (1908)

## Kanpo estekak 
* Orangerie museoa
Folkwang Museoa

**Folkwang Museoa** () Alemaniako Essen hiriko XIX eta XX. mendeetako arte bilduma bat da. Museoa 1922an sortu zen 1906an sortutako Essener Kunstmuseum (Essengo Arte Ederren Museoa) eta  1902an  Karl Ernst Osthaus mezenasak sortutako Folkwang Museumaren (Folkwang museoa) elkartzetik

Folkwang hitza Eddetatik hartua dago eta «herriko aretoa», «Freya jainkosaren aretoa», esan nahi du.

Folkwang  Museoak Deutsche Plakat Museuma (Alemaniar Kartelaren Museoa) hartzen du, bere politika, ekonomia, Kulturaren inguruko 340.000 posterrekin mundu guztiko mota honetako museo handi eta garrantzitsuenetakoa egiten dutelarik.

Museoak ondorengo artisten lanak erakusten ditu: Eugène Delacroix, Gustave Courbet, Édouard Manet, Camille Pissarro, Claude Monet, Alfred Sisley, Auguste Rodin, Pierre-Auguste Renoir, Paul Cézanne, Vincent Van Gogh, Paul Gauguin, Edvard Munch, Pablo Picasso, Georges Braque, Fernand Léger, Marc Chagall, Giorgio De Chirico, Piet Mondrian, Salvador Dalí, René Magritte, Joan Mirò, Vasily Kandinsky, Paul Klee, Jackson Pollock eta Lucio Fontana.

Helmar Lerski, Germaine Krull, Otto Steinert eta Peter Keetmanen lanen argazki bilduma bat ere  badu.

## Kanpo estekak 
*  Folkwang museoaren web-orria
Captcha

thumb|Captcha adibide bat**Captcha** edo **CAPTCHA** (ondorengo siglen bidez eratua: *Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart*), galdera eta erantzunez osatutako testa da, sareko inprimakietan erabili ohi da, erabiltzailea gizakia edo makina den bereizteko. Irudi distortsionatu batean erakusten diren zenbaki edo letrak idazteko eskatzen zaio erabiltzaileari.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magnoi

**Magnoia** kuasipartikula bat da, kristal-sareta bateko elektroien spin-egituraren kitzikapen kolektiboa adierazten duena. Mekanika kuantikoaren uhin-ikuspegitik magnoi bat kuantizatutako spin-uhintzat har daiteke. Magnoiek energia-kopuru finkoa eta sareta-momentua ekartzeaz gain, bosoi bektorialen portaera bera jarraitzen dutela adierazten duen spin-1 propietatea daukate.

## Kanpo estekak
Cremerako gudua

**Cremera ibaiko gudua** Veii Etruriar hiriaren eta Erromatar Errepublikaren arteko gatazka izan zen k. a. 477 urtean.

Erregistro historikoek Cremera ibaian kokatutako erromatar gotorlekuaren eta haren armadaren porrota, baita geroago Veiiar erasoak erromatar lurraldean kontatzen dizkigute.

Liviok idatzitako guduaren istorioa benetako gertaeren azalpen bat da eta Fabia gensaren sakrifizioa goresten du. Seguruenik, Livioren helburua Fabioen desagerpena kontsulen listetatik azaltzea zen. Gainera, istorio hau Termopiletako guduaren eragin handia izan zuen.

## Aurrekariak 
Erroma eta Veii hiria denbora luze batean bakean egon ziren baina historiako momentu ezezagun batean elkarri gerra deklaratu zioten . K.a 480 urtean Zeson Fabio Bibulano jeneralak Erromatar armada porrot erraldoi batetik salbatu zuen. Gudu honen ondorioz Veiiarrak erromatar lurraldeak behin eta berriro inbaditzen aritu ziren, erromatar armadak ikustean alde egiten.

K.a 479an Ekuoen eta Bolskoen kontrako gerra hasi zuten. Bi fronteetan ez borrokatzeko *gens* Fabiak Veiiarren kontra bakarrik arituko zirela. Livioren arabera 306 Fabio heldu gerrara joan ziren.

Fabioak Cremera ibaiaren albo batean gotorleku bat eraiki zuten eta handik Veiiar lurraldeak sarraskitu zituzten.

## Gudua 
Azkenik, borroka txiki asko eta gero Fabioak Veiiarrek sortutako tranpa batean erori ziren. Fabioek Veiiarrak urrun zeudela pentsatu zuten eta artalde bat jarraitzen hasi ziren. Orduan, Veiiar armada handi bat agertu zen eta Fabioak inguratu zituzten. Fabioak mendixka batera ihes egitea lortu zuten baina beste Veiiar armada agertu zen atzetik.

Fabio guztiak sarraskituak izan ziren Kinto Fabio Bibulano izan ezik, oraindik ume bat zelako.

## Erreferentziak 
* Tito Livio,*  Ab Urbe condita libri*, II (En: Wikisource)
* Eutropio, *Breviarium* *ab Urbe condita*, I.16 

## Kanpo estekak
Carnivores (filma)

***Carnivores*** 2018ko Jérémie eta Yannick Renier belgikar zinema zuzendarien filma da.

## Sinopsia 
Aktore izatea da Monaren ametsa. Antzerki eskolatik atera berritan, etorkizun bikaina zuela ematen zuen. Baina, hara non, Samek, haren ahizpa txikiak, izango du arrakasta. Dirurik gabe, ahizparen etxean bizitzera joan beharko du Monak, eta hark bere idazkaria izatea proposatuko dio. Samek baztertzen dituen rolak hartuko ditu.

## Aktoreak 
* Leïla Bekhti : Mona Barni
* Zita Hanrot : Samia Barni
* Bastien Bouillon : Manuel
* Johan Heldenbergh : Paul Brozek
* Hiam Abbass : Amel
* Octave Bossuet : Tom
* Christophe Sermet : Vincent
* Marianne Fabbro : Lucie
* Isabelle Kramrick : Sylvie
* Dominique Signori : 1. laguntzailea
* Margaux Bail : 2. laguntzailea
* Michaël Erpelding : Éric
* Pascal Joris : ile-apaintzailea
* Mehdi Djaoud : zuzendaria
* Clément Moreau : ekoizpen-laguntzailea
* Maximilien Poullein : casting-zuzendaria
* Sandra Durando : casting-zuzendaria
* Raphaël Kahn : Nicolas
* David Faure : Julien
* Milena Marinelli : Marjorie
* Marc Pierret : jatetxeko bezeroa
* Paula Brunet-Sancho : atezaina
* Sergio Cavero Egusquiza : SDF
* Moïse Santamaria : Javier
* Ricardo Arroyo : Carlos
* Kamel Labroudi : aita (30 urte)
* Charlotte Campana : Amel (30 urte)
* Nelia Da Costa : Mona (9 urte)
* Louna Vacquez : Samia (6 urte)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tafallako erraldoi eta buruhandien konpartsa

**Tafallako erraldoi eta buruhandien konpartsa** 1919ko Abuztuaren 15ean sortu zen eta herria tradizio handia du. Taldea udalaren menpe dago. Urtean hiru aldiz plazaratzen dira, normalean dultzaineroen talde batekin eta, batzutan ere, La Tafallesa Musika Bandarekin.

## Ezaugarriak 
Erraldoiek neurri desberdinak dituzte. Errege-erreginak, batetik, 4,15 metro; beste lauek, bestetik, 3,50 metro. Bakoitzaren pisua desberdina da ere bai: Erregea 55 kilo, Txinatarra 37 kilo. Konpartsa dantzatzeko 18 pertsona behar dira: irudi bakoitza hiru pertsona; guztira beste laguntzaileekin batera, hogetia hamar pertsona inguruak dira. Erraldoien egitura orain gutxi arte, 2005 urte arte, egurrezkoa zen; egun, aluminiozkoa da.

Erraldoiekin batera bost kiliki ateratzen dira: Neska beltzatxoa, Mutil beltzatxoa, Begihandiak, Aitona, Mejanero eta bi Zaldiko. Ia guztiak 1919koak dira, Mejanero salbu, Tuterako Oreden del Volantin Tafalla herriari 1981ean oparitua.

## Erraldoiak 
* Erregea eta Erregina kristauak
* Txinatar bikotea
* Beltzak bikotea
Erregea, Erregina, Gizon txinatarra eta Gizon beltza 1919ko abuztuaren 15ean atera ziren lehenengo aldiz. Emakume txinatarra eta beltza 1981ko abuztuaren 14ean.

## Festak 
Urtean zehar hiru aldiz ateratzen dira:
* Urtarrilaren 20an, San Sebastian eguna, Tafallako patroia.
* Inauterietan
* Abuztuko herriko festetan

Halaber, Nafarroako eta beste tokietako herri askotan dantzatu eta dantzatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tafallako erraldoi eta buruhandien konpartsa kaleetan, You Tubeko bideo batean.
* :Konpartsaren Facebooken kontu ofiziala.

## Ikus gainera 
* Erraldoiak (folklorea)
* Buruhandiak
Les Dents, pipi et au lit

***Les Dents, pipi et au lit*** 2018ko Emmanuel Gilbert frantziar zinema zuzendariaren umorezko filma da.

## Sinopsia 
Antoin ezkongabe, parrandazale eta emakumezale bat da. Parisko apartamentu bikain batean bizi da, Thomas etxekidearekin. Baina Thomas Los Angelesera joango da bizitzera, eta beste etxekide bat izango du Antoinek: Jeanne emakume ederra... eta bi umeren ama. Bat-batean, familia bat izango du gizonak.

## Aktoreak 
* Arnaud Ducret : Antoine
* Louise Bourgoin : Jeanne
* Timéo Bolland : Théo
* Saskia Dillais de Melo : Lou
* Laurent Ferraro : Éric
* Michaël Cohen : Stan
* Colette Kraffe : Mamoushka
* Hervé Masquelier : Papou
* Roby Schinasi : Vincent
* Joana Preiss : Nathalie
* Robert Plagnol : Christian
* Nicolas Ullmann : Thomas
* Magali Woch : Florence
* Joy Esther : Véronique
* Julien Sibre : senarra
* Brigitte Aubry : Galipette
* Véronique Boulanger : abokatua
* Adeline Moreau : neska
* Anne-Sophie Girard : Cécile
* Stéphane Godin : polizia
* Jean-Michel Vovk : Herbert
* Herbert Léonard : bera
* Janicke Askevold : modeloa
* Camille Lavabre : neska
* Pierre Samuel : pailazoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Preiss

**Joana Preiss** (Marseilla,  - ) frantziar aktore eta abeslaria da, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia
Magnonika

**Magnonika** garapen bidean dagoen magnetismoaren alor berria da, egoera solidoaren fisika modernoaren azpialortzat har daitekeena. Magnonikak, uhinak eta magnetismoa elkartuz, spin-uhinek nanoegituretan erakusten duten portaera aztertzea du helburu. Spin-uhinak material baten magnetizazioaren berrantolaketa hedatzaileak dira funtsean eta momentu magnetikoen prezesioak sortuak dira.

Kristal magnonikoa ezaugarri magnetiko aldakorrak dituen metamaterial magnetikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hygeburg

**Hygeburg** (floruit 780), **Hugeburc** edo **Huneberc** ere, Alemaniako Heidenheimeko abadiako moja anglosaxoi bat izan zen.

Hygeburg Willibald-en biografia (Vita S. Willibaldi) baten egilea izan zen, 767 eta 778. urteen artean idatzitakoa. Willibalden anaiaren (Wynnebald) biografia ere egin zuen, Heidenheimeko abadea izan zena 761. urtean hil zen arte. Vita S Wynnebaldi 782tik 785era aldian egin zuen. Baliteke Hygeburg Willibald-ekin elkartu izatea 777. urtean, bere anaiaren oroitzapenen itzulpena antolatu zuenean.

Vita Willibaldi-k bidaia liburu bat barne hartzen du, "Hodoeporicon" ("bidaia liburua", antzinako grezieratik eratorritako izena), Willibaldek Jerusalemera egindako bidaia baten kontaketa, Erroman eta Anatolian zehar 723tik 729ra bitarte.

## Erreferentziak 
## Gehiago Irakurri 
* Lapidge, M., "Hygeburg", in M. Lapidge et al., *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England.* Blackwell, 1999. 

## Kanpoko loturak 
* Palestine Pilgrims' Text Society (1891): *The hodæporicon of Saint Willibald* (ca 754 AD) by Roswida
* Huneberc of Heidenheim: The Hodoeporican of St. Willibald, 8th Century
Vida Goldstein

**Vida Jane Mary Goldstein** (1869ko apirilaren 13an - 1949ko abuztuaren 15a) Australiako sufragista eta gizarte-erreformista izan zen. 1903ko hauteskunde federaletan lau emakumezko hautagaietako bat izan zen, emakumezkoak hautagai izan zitezkeen lehenengo hauteskundeak izan ziren.

## Biografia 
Goldstein Portlanden jaio zen, Victorian. Bere familia Melbourne-ra joan zen bizitzera, gaztea zela, eta bertan Presbyterian Ladies College-ra joan zen. Goldsteinek amari jarraitu zion emakumearen sufragio mugimenduan, eta laster bihurtu zen bere buruetariko bat, ezaguna bihurtu baitzen bere hitzaldi publikoengatik eta sufragioaren aldeko argitalpenen editore gisa. Ahaleginak egin arren, Victoria izan zen Australiako azken estatua boto eskubide berdinak ezartzen, 1908. urtera arte ez zuten bozkatzeko eskubiderik izan.

1903an, Goldstein Senatura aurkeztu zen independiente moduan, botoen %16,8 lortuz. Selina Anderson, Nellie Martel eta Mary Moore-Bentley-rekin batera, Parlamentu federalera aurkeztu ziren lehen lau emakumeetako bat izan zen. Goldstein beste lau alditan aurkeztu zen parlamentura, eta hauteskunderik inoiz irabazi ez arren, berreskuratu zuen bere gordailua guztietan behin izan ezik. Ezkerreko plataformetan aurkeztu zen, eta bere ikuspuntu erradikalenetariko batzuk hastandu zituen publiko orokorra eta emakumeen mugimenduko kolaboratzaile batzuk ere.

Emakumeek boto-ematea lortu ondoren, Goldstein emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea eta beste hainbat gizarte-erreformatan nabarmena izan zen. Bakezale sutsua izan zen Lehen Mundu Gerra garaian, eta Emakumeen Bakearen Armada sortzen lagundu zuen. Goldsteinek geroko bizitzan profil baxu bat mantendu zuen, Zientzia kristaua mugimenduari denbora gehiena eskainiz. Haren heriotza nahiko oharkabean pasatu zen; XX. mendearen amaierara arte, ez zitzaion bere ekarpenek publiko orokorrari atentzio handiegirik eman.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
* Vida Goldstein biography compiled by Friends of St Kilda cemetery
Karrokanpo

thumb|300px|Urkullu lehendakaria, karrokanpo erakusketa batean Boiseko 2015eko Jaialdian

**Karrokanpo, karro-kanpo** edo **ardi-kanpoa** euskal artzainek Ameriketako Estatu Batuetan erabilitako gurdi batzuk ziren, bizileku funtzioa zutenak etxaldeetatik urrun mendialdean artaldeak zaintzeko denboraldietan. Ingelesez, *Basque shepherd wagon* esaten zaie.

AEBetako euskal familietako askok euren ondareko parte gisa ikusten dituzte karrokanpoak, euren arbasoek honela hasi baitzuten euren ibilbide amerikarra, eta etxe askotan gorde dira. Eusko-estatubatuarren topaketetan erakusketak egin ohi dira.

2006 eta 2011 urteen artean, Idahoko auto-matrikula eredu bat egin zen, kanpokarro bat erakusten zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Karrokanpoa, artzainaren etxea. Loren Anasagasti artzainaren kontakizuna, Ahotsak proiektua.
Kubaba

**Kubaba** () Sumeriako Errege-erreginen zerrendako erregina bakarra izan zen. Kish dinastiako agintari bakarra izan zen eta Akshak dinastiaren goraldia baino ehun urte lehenago gobernatu zuen. Historiako lehenengo erregina ezaguna kontsideratu izan da, hainbatek figura historikoa ez zela izan dioten arren.

Gerora jainkosa izatera pasa zen eta haren omenezko tenpluak Mesopotamia guztian hedatu ziren, iparraldean dagoen Hurrita eskualdean bereziki.

## Izena 
Idazkera kueniformean *kù-dba-ú* izena agertzen da. Reallexikon der Assyriologie liburuan Ku(g)-Baba aipatzen da eta horrek "Baba distiratsua" edo "Zilarrezko Baba" esan nahi du. 

## Historikotasuna zalantzan 
Zalantzazkoa da ea existitu izan zen ala ez, izan ere haren inguruko aipamenak mende batzuk beranduagokoak baitira. Asiriako kontuak aztertzen dituzten adtuek kondairazko edo mitozko agintaria izan zela diote. Gianni Marchesik dio *Ku-* titulua beranduago sortua dela, eta beraz anakronismo handia izango litzateke.

Hala ere Sumeriako Erregeen zerrendan agertzen da. *Lugal* ("errege") titulua ematen zaio, ez baitzegoen emakumezko erregeentzako titulu berezirik, baina Kubaba agintean zen btartean Ur-en erregerik ez zela izan aipatzen da, eta haren seme Ur-Zababak jarraitu zuen.

## Jainkosa 
Bere ohoretan egindako santutegiak Mesopotamia osoan zehar zabaltzen ziren. Gauzak horrela, Karkemish hiriaren zaindari zen jainkosa bihurtu zen Kubaba. 

Anatoliako Zibilizazioen Museoan dauden erliebe batzuk, eserita, buruko bat duela, ispilu bat eta granada fruita bat eskuan dituela irudikatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irlandako hamabi apostoluak

**Irlandako hamabi apostoluak** (, ) santu egin zituzten VI. mendeko hamabi irlandar fraide dira, Clonardeko abadian San Finnianen irakaspenak jaso zituztenak.

## Historia 
thumb|upright|Hamabi apostoluen irudikapena Clonardeko elizako beirate batean
Clonardeko abadia, Meath konderri modernoko Boyne ibaiaren ertzean kokatua, monasterio-eskola nagusietako bat izan zen kristautu berri zen Irlandan. Irlandar kristautasuneko pertsonaiarik esanguratsuenetako batzuk bertan ikasi zuten VI. mendean zehar. Esaten da abadiako batez besteko ikasle kopurua 3.000 bat ikaslekoa zela. Horien artean, San Finnianek abadian hezi zituen ikasleetako hamabi ezagunenei *Irlandako hamabi apostoluak* deritze. 

Narrazioak Irlandako hamabi apostoluak elkartzen ditu San Finnianen etxean egindako festa batean, horien artean lore magiko bat agertzen dela. Orduan, haien artean adosten dute batek lorearen sorterrira bidaia bat egitea eta hautatua zozketaz erabakitzen dute. Zozketa Birreko Brendan zaharrari zozketa egokitzen zaionean, bera baino gazteagoa den izen bereko Brendan moccu Alta doa bere ordez. Brendanek pertsona asko ezagutzen ditu eta abentura ugari bizitzen ditu.

## Irlandako hamabi apostoluak 
# San Ciarán Saighirrekoa.
# San Ciarán Clonmacnoisekoa.
# San Brendan Birrekoa.
# San Brendan Clonfertekoa (Brendan Nabigatzailea).
# San Columba Terryglassekoa.
# San Kolunba.
# San Mobhí Glasnevingoa.
# San Ruadhain Lorrhakoa.
# San Senan Iniscathaykoa.
# San Ninnidh.
# San Laisrén mac Nad Froích.
# San Canice.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiam Abbass

**Hiam Abbass** edo **Hiyam Abbas** (; ; Nazaret,  - ) palestinar aktore eta zinema zuzendaria da, Israelgo eta Frantziako herritartasunak dituena. Aktore moduan, *Satin rouge* (2002), *Haifa* (1996), *Paradise Now* (2005), *The Syrian Bride* (2004), *Free Zone* (2005), ''L'Aube du monde* (2008), *The Visitor* (2008), *'Etz Limon* (2008) edota *Amreeka* (2008) filmetan egindako lanari esker ezaguna da. Steven Spielbergen *Munich* filmean ere parte hartu zuen aktore eta aholkulari moduan.

Gainera, bi film labur- *Le pain* (2001) eta *La danse éternelle* (2004)- eta film luze bat- *Héritage'' (2012)- zuzendu ditu.

## Kanpo estekak
Suzanne Valadon

**Suzanne Valandon**, **Marie-Clémentine Valade** izenez jaioa (Besines, Haute Vienne, 1865eko irailaren 23a- Paris, 1938ko apirilaren 7a) margolari frantsesa izan zen.

## Bizitza 
[ezkerrera|thumb|*[Gueule de bois (Toulouse-Lautrec)|La Buveuse (edalea)* - Suzanne Valandonen erretratua, Henri de Toulouse-Lautrec-ek egina.]]

Garbitzaile alargun baten alaba izan zen Suzanne. 16 urterekin akrobata egin zen, baina erorketa batek amaiera jarri zion horri. Bere amarekin eta bere semearekin (Maurice Utrillo margolaria) bizi izan zen Montmartreko auzoan. 

Bere edertasunak margolari asko erakartzen zituen, modelo gisa hartzen zuten eta horrela hainbat margotze teknika ikasi zituen. Edgar Degas, Henri de Toulouse-Lautrec, Pierre-Auguste Renoir eta Pierre Puvis de Chavannes-es modeloa izan zen; hauetako batzuekin erlazio bat ere izan zuen. Harreman nabarmen bat ere izan zuen Erik Satie musikagilearekin eta haren erretratu ezaguna egin zuen 1893 urtean. .Harremana hautsi zenean, Satiek *Vexations* eta *Danses Gothiques* sortu zituen.

Valandonek natura hila, erramuak eta paisaiak margotu zituen. Bere biluziengatik ere famatua da. 
1894an, Société Nationale des Beaux-Arts administratzen zuen lehen emakumea izan zen.
Oso perfekzionista zen, urteak pasa zitzakeen bere koadroak konpontzen, hauek erakutsi aurretik.

Espiritu aske eta apetatsua zuen. Azenario sorta bat eramateagatik zen ezaguna, ahuntz bat omen zuen "bere marrazki txarrak jaten zituena" eta kabiarrarekin elikatzen omen zituen bere estudioko katuak ostiraletan.

1896an ezkondu zen Paul Moussis, burtsako agentearekin. 1909an banandu egin ziren eta André Utter-ekin joan zen bizitzera. Utter, bere semea Maurice Utrilloren laguna zen, hogeitahiru urte gazteago eta biak azaltzen dira *Adam eta Eva* margolanean. Aitindaria izan zen gizon eta emakumeen gorputz biluziak elkarrekin margotzen eta lan hau zen horen erakusle. . Maurice semea eta Utter maitalea *Sarearen jaurtiketan* ere margotu zituen Valadonek.

1938ko apirilaren 7an hil zen Valandon, bere lagun margolariez inguratuta, André Derain, Pablo Picasso eta Georges Braque. Cimentière de Saint-Ouen-en lurperatua izan zen.

Bere obrak Parisko Georges-Pompidou Zentroan eta New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten daude ikusgai.

## Margolan nabarmenak 

Fitxategi:(Barcelona) L'été ou Adam et Eve - Suzanne Valadon - Musée national d'Art moderne Paris.jpg|*Adam eta Eva* (1909).
Fitxategi:La Poupée abandonnée, par Suzanne Valadon.jpg|*Panpina abandonatua* (1921).
Fitxategi:Nancy (Meurthe-et-Moselle) - Musée des beaux-arts - "Le Lancement du filet" (Suzanne Valadon, 1914) (33050047798).jpg|*Sarearen jaurtiketa* (1914)
Fitxategi:(Barcelona) La chambre bleue - Suzanne Valadon.jpg|*Gela urdina* (1923).
Fitxategi:(Barcelona) Autoretrat al mirall - by Suzanne Valadon.jpg|*Autoerretratua* (1927).

## Erreferentziak
Praxila

**Praxila **() K.a. V. mendeko olerkari greko bat izan zen, Siziongoa.

## Obra 
Gutxi kontserbatzen da bere obratik, 8 atal soilik. Hainbat bertso mota idatzi zituen, eskolioi, ereserki eta ditiranboak. Adonisi ereserkia idatzi zion, beste munduko arima bati hau galdetuz: "Zer da atzean uzten den hoberena?". Arimak honakoa erantzuten du:

Atal hau kontserbatzearen arrazoia, Zenobiok "Praxilaren Adonis baino tuntunagoa" esamoldea azaltzeko aipatzea da. Izan ere, pepinoen aipamena, eguzkia eta ilargiarekin batera egitea ez zen oso zentzuduna. Hala ere, hitz-joko bat egiten duela uste da pepino (grezieraz *sicyos*) eta bere jaioterriaren artean. Praxilak neurri unitate bat asmatu zuen praxilio edo metro daktiliko izenez ezagututa. 

## Eragina 
* 2018ko Assassin's Creed: Oddissey bideo-jokoaren kapitulu baten protagonista da.
* Lope de Vega eta Juan RavisioTéxtor bezalako adituek bera aipatu zuten bere idazkietan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [https://www.youtube.com/watch?v=yEfCcLsbb1A ]. (Bideoa, 2019)
Rea Silvia

**Rea Silvia **edo** Ilia**, Romulo eta Remoren ama izan zen. Berari buruzko kontakizuna Tito Livio historialari erromatarraren *Ab Urbe condita libri*-n agertzen da.

## Kondaira 
 
Kondairaren arabera, Silvia Numitorren alaba zen. Numitorren anaia, Amulio, tronura igo zen eta Numitorren semea hil zuen, hau da, Silviaren anaia. Amuliok Silvia Vestaren birjina bihurtzea behartu zuen. Hauek, 30 urteko zelibatua mantendu behar zutenez, Silviak ezin zituen oinordekoak izan. 

Hala ere, Marte jainkoa, Silviaren amets batean agertu zen eta basoan bortxatu zuen. Bortxaketatik, Romulo eta Remo bikiak jaio ziren. Amulio honetaz jabetu zenean, Silvia eta haurrak hiltzeko agindu zion zerbitzari bati. Zerbitzaria errukitu egin zen eta bi umeak Tiberrean utzi zituen, baina ez zituen hil. Errekaren jainkoak Luperka otsoaren zaintzapean utzi zituen bikiak. Gero, Tiber jainkoak Silvia salbatu zuen eta berarekin ezkondu zen.
Denbora igarotakoan, Romulo eta Remo hazi zirenean, Amulio tronutik bota zuten, hau berreskuratuz.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tito Livio ''''. (Latina-gaztelania) Internet Archive
Emakumeen hezkuntza

thumb|280px|Gineako eskola bateko neskak.
**Emakumeen hezkuntza** emakumeen hezkuntza eta hezkuntzaren egoerari dagokion terminoa da, hezkuntza maila eta arloei dagokienez (lehen hezkuntza, bigarren hezkuntza, goi hezkuntza, formakuntza profesionala, unibertsitatea...). Emakumeen hezkuntzarako eskubidea defendatzen du emakumeen berdintasunak, edozein adin eta kondiziotan (ekonomiko, erlijioso, etniko, klase...).

Mugimendu feminista, emakumeen hezkuntzan dauden arazoei buruz kontzientziatzen saiatzen da.

Edukazio unibertsala, oinarrizko hezkuntza bat eskaintzeko Estatuaren betebehar gisa ulertuta, ez da oraindik arau unibertsal bat, nahiz eta herrialde garatu guztietan onartzen den. Mendebaldean, emakumeek gizonak gainditzen dituzte hainbat arlotan. Horretaz gain, emakume elbarriei zuzendutako hezkuntzan hobekuntzak hobetu dira. 2011n graduatu zen Palermoko Unibertsitatean Down Sindromea duen lehen emakumea (Giusi Spagnolo).

Emakumeen hezkuntzaren hobekuntzek aurrerapenak egiten dituela ikusi da arlo ekonomiko eta osasunean, gizartearen arloaz gain. Hezkuntza  jaso duten emakumeen haurren heriotza-tasa erdia da, hezkuntza jaso ez dutenenarekin alderatuta. Aberastasunen banaketa txikiagoa dagoen herrialdeetan, nesken erdiak ez du eskola baino hezkuntza gehiago jasotzen. Kalkulatu da, emakumeen eskolatzeak, bizi esperantza %15ean handitzen duela. Hezkuntzaren hobekuntzek ez dute emakumeen potentziala handitzen soilik, beraien seme-alaben etorkizuna ere hobetzen baitu. 

Eskolatze-tasen hazkuntzak, emakumeak ahalbidetu ditu karrera profesionalak egiteko, soldata hobeetarako aukera izateko, eta ardura handiagoko postuak lortzeko.

Geroz eta hezkuntza maila handiagoa, geroz eta beranduago hasten dira emakumeak aktibitate sexualetan, ezkontzan eta amatasunean; hala nola, ezkongabetasuna eta antisorgailuak erabiltzeko aukera ere handitzen da. Horretaz gain, genero indarkeria ere ekiditean, dibortzioak lortzen, politikan parte hartzen eta postu altuagoak lortzen ere laguntzen du.

Emakumeen hezkuntzari aurka egitea, talibanak edo Boko Haram bezalako mugimenduen ezaugarria da.
Honen adibide da Malala Yousafzai, Bakearen Nobel Saria jasotakoa, emakumeen hezkuntzaren aldeko borrokagatik.

## Kanpo estekak
Juncaceae

**Juncaceae** lore-landareen familia bat da, monokotiledoniar dena. 8 genero eta 464 espezie ezagun inguru biltzen ditu.

## Kanpo estekak
Zita Hanrot

**Zita Hanrot** (Marseilla,  - ) frantziar aktorea da, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia 
### Telebista 
* 2004 : *Le Tuteur*
* 2012 : *Chez Victoire*
* 2015 : *Rose et le soldat*
* 2015 : *Chefs*
* 2015 : *T.A.N.K.*

### Zinema 
* 2012 : *Radiostars*
* 2013 : *Une nouvelle amie*
* 2014 : *Eden*
* 2015 : *Fatima*
* 2016 : *Le Gang des Antillais*
* 2017 : *De sas en sas*
* 2017 : *K.O.*
* 2018 : *La fête est finie*
* 2018 : *Carnivores*
Weetamoo

**Weetamoo** (edo **Weetamoe**, **Namumpum**, **Tatapanunum**, 1635-1676) Wampanoag buruzagi amerindiarra izan zen. Pokanoket-en Mattapoiset herrian jaio zen Rhode Island-eko Taunton ibaiaren eremuan. Weetamook Pocasset tribua gobernatu zuen 1620an, Rhode Islanden zegoena. 1675. urtean, Philip-en alderdira sartu zen kolonizatzaileen aurka Philip erregearen gudaren garaian. Taunton ibaian hil zen ingeles tropeetatik ihes egiten saiatzen ari zenean gerra garaian.

## Erreferentziak
Predestinazio

**Predestinazioa** (latinezko  hitzatik ekarria) bere graziaren bidez eternitate guztirako aintza lortuko dutenak aukeratzen dituen Jainkoaren borondatearen agindua da. Jainkoak jada kreatura guztien patua aukeratu zuen doktrina honek determinismoa edota erabakimen askea ditu arerioak.

Agustin Hiponakoaren, katolizismoaren eta kalbinismoaren doktrinetan inportantea da oso baina diferentzia handiak dituzte. Joanes Leizarraga kalbindarraren esanetan, *predestinazionea da Iainkoaren konseillu eta ordenamendu eternala*.

Islamean ere, predestinazioa (*qàdar*) fedearen sei ezaugarrietako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minahasa (zaldia)

**Mibahasa zaldia** Indonesiako bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Minahasa zaldi arraza desagertzeko zorian dago eta abelburu gutxi geratzen da.

Ninahasa zaldia Minahasa herriarekin lotuta agertzen da. Naiz eta eskualde hartan nekazaritza modernizatzen joan den, Minahasa zaldiak paper garrantzitusa dauka oraindik Sulawesi uharteko iparraldean. Tomohon, Manado eta Hegoaldeko Minahasa eskualde eta hirien inguruetan.

## Ezaugarriak 
thumb| 350 px| Minahasa zaldiak ospakizun batean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perovskita

**Perovskita** kaltzioz, titanioz eta oxigenoz osatutako mineral bat da (CaTiO3). Kristal egitura bera (XIIA2+VIB4+X2−3, perovskita egitura) duten mineral multzo bati ematen dio izena. Katioi mota bat baino gehiago txerta daiteke egitura horretan, eta ingeniaritzarako baliagarriak diren hainbat material sortzen dira horrela.

## Kanpo estekak
Ararat (probintzia)

**Ararat** () Armeniaren hamar probintzietako (*marz*) bat da. Artaxat du hiriburua. 2.090 km²-ko azalera du eta 2013an 261.400 biztanle zituen.

## Komunitateak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joy Esther

**Joy Esther** (Lyon,  - ) franko-espainiar aktore eta abeslaria da, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2001 : *Gamer*
* 2008 : *Secret défense*
* 2017 : *Des amours, désamour*
* 2018 : *Les Dents, pipi et au lit*

### Telebista 
* 1999 : ''Une femme d'honneur*
* 2003-2004 : *Même âge, même adresse*
* 2008 : *Pas de secrets entre nous*
* 2008 : *Sur le fil*
* 2008 : *Mademoiselle Joubert*
* 2009 : *Paris 16e*
* 2009 : *Comprendre & pardonner*
* 2009 : *RIS police scientifique*
* 2011 : *Chante !*
* 2012 : *Paradis criminel*
* 2012-2017 : *Nos chers voisins*
* 2013 : *Zak*
* 2017 : *À votre service''
Transgeneroen Ikusgaitasunaren Nazioarteko Eguna

**Transgeneroen Ikusgaitasunaren Nazioarteko Eguna** edo **Trans Ikusgarritasunaren Eguna** 2009az geroztik urtero martxoaren 31n pertsona transgeneroen omenez ospatzen den eguna da hauek mundu osoan zehar jasaten duten bazterkeria salatzeko. Ameriketako Estatu Batuetako Michigango Rachel Crandall ekintzaileak sortu zuen 2009an bizirik dauden pertsona transgeneroei eskainitako ospakizun egun faltaz jabetuta, zeren eta Transgeneroen Oroimenaren Egunak eraildako transgeneroak bakarrik omentzen baititu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leïla Bekhti

**Yasmine Leïla Bekhti** (Issy-les-Moulineaux,  - ) frantziar aktorea da, zineman eta telebistan ibilitakoa. *Tout ce qui brille* filmean egindako lanari esker César Saria lortu zuen.

## Filmografia 
* 2005 : *Sheitan*
* 2005 : ''Paris, je t'aime*
* 2006 : *Mauvaise Foi*
* 2007 : *Choisir d'aimer*
* 2007 : *Tout ce qui brille*
* 2008 : *Des poupées et des anges*
* 2008 : *L'Instinct de mort*
* 2008 : *Un prophète*
* 2010 : *Tout ce qui brille*
* 2010 : *L'Or rouge*
* 2010 : *Il reste du jambon ?*
* 2011 : *Toi, moi, les autres*
* 2011 : *La Juve de Timgad*
* 2011 : *La Source des femmes*
* 2011 : *Itinéraire bis*
* 2012 : *Une vie meilleure*
* 2012 : *Mains armées*
* 2012 : *Nous York*
* 2013 : *Avant l'hiver*
* 2014 : *Maintenant ou jamais*
* 2015 : *L'Astragale*
* 2015 : *Nous trois ou rien*
* 2018 : *Carnivores*
* 2018 : *Beirut*
* 2018 : *Le Grand Bain*
* 2018 : *Un homme pressé''
Louis Le Vau

**Louis Le Vau** (Paris, 1612 &ndash; *ib.*, ) frantses arkitektoa izan zen. XVII. mendeko Frantziako arkitekto ospetsuena izan zen. Frantziako Luis XIV.aren eraikuntzen zuzendaria izan zen. Beste lan askoren artean Versaillesko jauregiaren diseinua eta Louvreko berrikuntza lanak egin zituen, eta Vaux-le-Vicomte jauregia eraiki zuen.

Sortu zuen estiloa eraikuntzengatik eta apainketengatik nabarmendu zen. Versalles gaztelua egin aurretik Pariseko hainbat luxuzko etxe egin zituen, adibidez, Hôtel Lambert baina bere lehen eraikuntza handia Vaux-le-Victomte jauregia izan zen. Geroago, Louvreko diseinuan parte hartu egin zuen eta Salpêtrièrko ospitalea egin zuen.

Louis le Vau eraikina diseinatu eta artisau talde bat zuzentzen zuen. 1640an Louisek Lambert Hôteleko lana hasi zen egiten, Ǐle-Saint-Louisen eta Lebrunekin kolaboratu egin zuen. 1657an Nicolás Fouquet Louis le Vau aukeratu egin zuen Vaux-le-Vicomte jauregia egiteko.

Vaux-le-Vicomte jauregiak, atondo angelu zuzen eta egongela obalatua ditu, atondoak bi eskaileren bidez komunikatzen dira Errealen apartamentuak eta Fouquetenak, bitartean egongelak, bi gelen arteko lotura gisa jarduten du. Lorategi oso handia du.

1664an Louis le Vau, Luis XIVren enkargua jaso zuen Versaslleko jauregia erakitzen hasteko. Le Vauren proiektua bi hegaleko bloke handi bat zen, cour d'honneur sakon bat osatuz. Erdiko blokearen alboetan beste bi bloke daude eta haien artean terraza bat zegoen. Oinplano noblea pilastra eta zutabe jonikoekin artikulatzen zen, taulamendu handi bati eta garaiera txikiagoko teilatupe bati eusten zieten, guztia "italiar erara" jarritako teilatupe batez koroatua, tradizio frantsesetik bereizten duen ezaugarria. Bere proiekturako, Louis Le Vau, François d 'Orbayren laguntza izan zuen, honek, luzetarako hegalak inguratzen zituzten bi eraikin paralelo eraiki zituen, barneko bi patio sortuz. Horrela, cour d'honneurrek zabalera galtzen du, baina, blokeak erdiko gorputzerantz aurreratzean, luzetarako ibilbidea handitzen duen perspektiba bat sortzen da lorategien bila.

## Erreferentziak
Perovskita (egitura)

**Perovskita egitura** zenbait materialek duten egitura mota bat da, kaltzio titanio oxidoak (CaTiO3) duenaren parekoa dena. Bere formula orokorra XIIA2+VIB4+X2−3 da, oxigenoa aurpegien erdian izanik. Perovskiten izendapena izen bera duen mineraletik dator. Mineral hori Ural mendietan aurkitu zuen lehen adiz Gustav Rose ikertzaileak, 1839an, eta Lev Perovski errusiar mineralogoaren ohorez eman zion izena.

## Ezaugarriak 
Perovskitek, beren egiturarengatik ezohiko propietateak dituztenez, interes handiko materialak dira. Gaur egungo garapen teknologikorako eta etorkizuneko eskaera sozialak asetzeko ikerkuntzan perovskitazko materialak interes eta aplikazio asko dituzte: laserretan, elektrodo katalitikoetan, eguzki zeluletan eta memoriazko gailuetan (ordenagailuetan) erabiltzen hasi dira.
thumb|Perovskiten ABO3 estruktura ezkerrean A katioia gelaxkan zentratua eta eskubian B katioia gelaxkan zentratua.

Perovskitek ABO3 egitura dute non A eta B metalak diren eta O oxigenoa den. Oxigenoa duten perovskitak oso ohikoak izan arren fluorrezko (KNiF3) eta metalezko perovskitak ere badaude. Normalean A bolumen handiko katioi bat izaten da eta B tamaina txikiagoko katioia. Kristaletan polarizazio egonkor bat aurkitzen da, dipoloak daude kristal barnean. Honek material ferroelektrikoak (eremu elektriko baten menpe ioiak mugitzea, fenomeno itzulgarria eremu magnetikoa kentzean) eta piezoelektrikoak (efektu bera eremu magnetiko baten menpe jarri ordez presiopean jarriz) izatea eragiten du. Ondorioz energia mekanikoa energia elektrikoan bilakatzen dute eta alderantziz. Horregatik aplikazio asko dituzte: mikrofonoetan, itsaspeko sonarretan, bibrazio sentsoreetan, ultrasoinuen transduktoreetan, bozgorailuetan, etab.
thumb|KNiF3 perovskita kubiko primitiboa eta KCuF3 perovskita tetragonal primitiboa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minahasa

**Minahasa** terminoak erabilera zenbait ditu:

* Minahasa (herria), izen bereko Indonesiako bertako herria.
* Minahasa (zaldia), Indonesiako bertako zaldi arraza.
Justine Dietrich

**Justine Siegemund** edo **Siegemundin** (1636ko abenduaren 26a - 1705ko azaroaren 10a), **Justine Dietrich** ezkondu aurrean, silesiar emagina zen Die Kgl idatzi zuena. Priceßische und Chur-Brandenburgische Hof-Wehemutter, Alemanian gehien irakurritako emakume batek argitaratutako obstetriziako eskuliburua.

Lana, 1690. urtean argitaratua, lagundutako hainbat erditzetan hartu zituen oharretan oinarritu zen. Hainbat gai eztabaidatzen ditu Justine (berak) eta Christina ikaslearen arteko elkarrizketa baten bidez. Liburuak modu sistematikoan eta gertaeratan oinarrituta aurkezten zituen erditze baten konplikazio guztiak. François Mauriceau-rekin batera, aurretiko karenako odoljarioa gelditzeko metodoa aurkitu zuen, poltsa amniotikoa zulatuz.

## Erreferentziak
Sia (mitologia)

Egiptoar mitologian, **Sia** edo **Saa**, erabaki egokiak hartzeko eta planifikatzeko intuizioaren pertsonifikazioa da, Hu (hitz sortzailea) eta Heka-rekin(magia edo indarraren transmisioa) batera.

Honez gain, idazkerarekin konexioa ere bazuen eta antropomorfikoki Ra jainkoaren eskubian, papiro zati bat eskuetan duela, irudikatzen da. Papiro horretan jakintza intelektual guztiak egongo lirateke.

Hilen Liburuan, Ra-k zakila moztu zuenean (zirkunzisioaren erreferentzia posiblea), haren odoletik sortu zituen Sia eta Hu jainkoak, adimenaren eta autoritatearen pertsonifikazioak, hain zuzen.

Sia, Hu eta Hekarekin batera, Inperio Berriko testuetan eta hilobietako paretetan agertzen da, Ra jainkoari bere bidaian zehar laguntzen.

## Siaren hieroglifikoa 
"Hauteman", "ezagutu" eta "jabetu" terminoak irudikatzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Emakumeen ahalduntze

thumb|350x350px|Genero berdintasunaren aldeko 'Editatona Art + Feminism Mexico' tailerra.
Historian zehar, emakumeak gizartean irudikatzen duen papera gutxietsia izan da gizonen aurrean. Urte askotan zehar, egoera honek, berdintasunezko tratua izateko eskubidea bereganatu die emakumeei, bai gizartean, bai lanean eta bai familian. Bigarren Mundu Gerra aldera, hasi zen emakumea "gizonen lan"tzat hartuta zeuden lanak egin zitzaketela erakusten. Horrela, gizarteak emakumeen inguruan zeukan ideia aldatzen hasi zen; jada ez zen emakumea haurrak izateko eta familia zaintzeko bakarrik balio zuela sinesten. Tamalez, oraindik estereotipo hauek presente daudela gau egungo gizartean.

**Ahalduntzea**ren esanahia, ahalduntze momentuetan dauden pertsonak aldaketa bat eragiteko eta ahul paper hori uzteko edo kentzeko duten ahalmena da. Kolektiboen pentsamolde aldaketa baten bitartez lortzen da hori. Emakumeen Institutu Nazionalaren arabera, ahalduntzeak lortu dira honako arlo hauetan:
* Plano indibiduala: emakumeek beraien eskubideak betetze arren egin duten borroka. Horretarako borroka luzea izan da, gizartearen aurka joatea eta Estatua emakumeen eskubideak betetzea behartzea lortzeko prozesuetan.
* Plano soziala: emakumeak gizonaren erdia izateari uzten dio eta genero berdintasuna lortzeko bidean jartzen da.
* Ideologia eta kultura: nola jokatu erabakitzeko gaitasuna onartzen hasten zaio.

* Ekonomia: Emakumeen NBEari dagokionez, emakumeak arlo ekonomikoan izan duen hobekuntzak, hauen bizi kalitatea hobetu du.

### Emakumeen ahalduntzerako printzipioak 
# Genero-berdintasuna sustatzea.
# Gizon-emakume guztiak berdin tratatzea; eskubideak errespetatu eta ez diskriminatzea.
# Ongizateagatik arduratzea.
# Emakumeen hezkuntza sustatzea.
# Egindako hobekuntzak ebaluatu eta hedatzea.
# Erabakitzeko ahalmen propioa izatea.ge
# Ikasteari eta hobekuntzei irekita egotea.
# Autoirudia hobetu eta estigmatizazioa gainditzea.

## Kanpo estekak
Riminiko gudua

**Riminiko gudua** edo **Ravennako gudua** 432. urtean Mendebaldeko Erromatar Inperioaren bi gizon indartsuren artean (Flavio Aezio eta Bonifazio) izandako gudu bat izan zen.

Bonifazio, garailea, heriotza-zauriak jaso zituen eta zenbait hilabete geroago hil zen, Mendebaldeko Inperioa Aezioren eskuetan utzita.

## Kanpo estekak
Anna Ella Carroll

**Anna Ella Carroll **(Pocomoke City, Somerset, Estatu Batuak, 1815eko abuztuaren 29 &ndash; Washington, 1894ko otsailaren 19a) panfletista, politikari eta Estatu Batuetako Gerra Zibileko estrategian parte hartu zuen teoriko konstituzional bat izan zen.

## Bizitza 
Anna Ella Carroll zortzi semeetan nagusiena izan zen. Bere aita Thomas King Carroll, 1830-1831n gobernadorea izan zena zen. Gaztetatik hartu zuen parte Annak politika eta lege kontuetan. Bere aitak hezi eta gidatu zuenez, gizonezkoa zen politika munduan sartzea lortu zuen. Aktiboa egin zen Estatu Batuetako Whig alderdian. 

Brighten gaixotasunaren ondorioz hil zen Carroll, giltzurruneko arazo batengatik. Old Trinity Churchen lurperatua izan zen (Maryland). 

## Erreferentziak
Birkide

**Birkide** edo **Brigida** jatorri gaelikoko izen propio femenino bat da. Gaelikoko *Brighiden* edo *Bridgid* izenetik dator. Brighid jainkosa zeltiko baten izena zen. Euskaraz, **Brigita** egokientzat hartua izan da..

## Santuaren eguna 
Uztailaren 23an ospatzen da Birkide Deuna, Brigita Suediakoaren omenez.

## Aldaerak 
## Ikusi 
* Antroponimia
* Deitura

## Kanpo estekak
Espazioaren Konskistatzaileen Monumentua

**"Espazioaren Konskistatzaileen" Monumentua** (,  ahoskatua) Moskuko eraikin ikusgarri bat da, 107 metroko garaierako, titanio xafla distiratsuz egina. 1964an eraiki zen, Sobiet Batasunaren garaian.

## Kokapena 
Moskun VDNKh izenarekin ezagutzen den ingurunean dago. Errusierazko siglak dira *Nazioaren Ekonomiaren Lorpenen Erakusketa* adierazten dutenak, eta 1992tik inguruneak *Erakusketa Gune Pan-Errusiarra* izena duen arren, metro sarbidea VDNKh da oraindik.

Monumentua inguruko parke laua baino garaiago dagoen muino batean dago, eta azpian Kosmonautika Museoa dauka.

## Historia 
1958ko martxoan Sputnik satelitea jaurti eta hilabete gutxira, lehiaketa antolatu zuen aginte sobietarrak, Espazio Aroaren lorpenak goratzeko monumentua sortzeko. 350 proposamen iritsi ziren, eta obelisko erako ideiak irabazi zuen, A.P. Faidysh-Krandievsky eskultorearenak, arkitekto biren kolaborazioarekin: A.N. Koltxin eta M.O. Barstx artean. Eraikuntza obra luzea izan zen, eta monumentua 1964ko urriaren 4an inauguratu zuten, Sputniken jaurtiketaren zazpigarren urteurrenean.

Monumentuaren azpialdea museo bat ostatatzeko diseinatu zen arren, museoa bera ez zen ireki 1981ko apirilaren 10a arte, Juri Gagarinen espazio-bidaiaren hogeigarren urteurrena baino bi egun lehenago.

### Iruditegia 

Fitxategi:2019-07-27-3297-Moscow-Monument to the Conquerors of Space.jpg|
Fitxategi:Ostankinsky District, Moscow, Russia - panoramio (387).jpg|
Fitxategi:Monument to the Conquerors of Space c 12-2015.jpg|
Fitxategi:RR3009-0008R Olimpiada 1980 Moscow Cosmos.jpg|

## Kanpo estekak
Jose Ignazio Urbieta

**Jose Ignazio Urbieta Egaña** (Deba, 1915eko abenduaren 12a - 1999ko maiatzaren 17a) futbolaria, dekoratzailea eta erraldoien zein buruhandien fabrikatzailea.

## Biografia 
Deban jaioa, herriko merkatarien semea. Ikasketak Bartzelonako Salesianos ikastetxean egin zituen. Gerra Zibilaren ondoren, 1941tik 1962ra futbolaren munduan murgildu zen, talde desberdinetan jokatuz: Erreala, Deportivo Alavés, Unión Deportiva Las Palmas, Barakaldo CF, Indautxu Kirol Elkartea, Osasuna futbol kluba... Jokalari bezala jokatzeari utzi zionean entrenatzaile bezala aritu zen ere bai.

Futboletik kanpo, dekoratzailea eta imajinagilea zen. Tailerrak Donostian, Gasteizen eta Deban izan zituen. Arte munduan lan garrantzitsuak burutu zituen: Berriatuako kupularen zaharberritzea, Debako Santa Maria elizaren sakristia... 1969an Jorge Oteizak Deban sortu zuen Arte Eskolan aritu zen ere bai.

Baina batez ere kale animaziorako asmatu zituen festetarako karrozek, erraldoiek eta buruhandiek ospe handi eman zioten. Lan horietan teknika asko erabili zituen, tradizionalak eta berriak, batez ere XX. mendeko 80. hamarkadatik aurrera. Urbietak buruhandien eta erraldoien tradizioa indartu zuen Gipuzkoan. Bilboko Gargantua ere bere lana izan zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Erraldoi eta buruhandiak 1999-2009. Jose Ignacio Urbietaren omenez*. Debako Udala, 2009.

## Ikus, gainera 
* Donostiako erraldoi eta buruhandien konpartsa
* Debako erraldoi eta buruhandien konpartsa
* Oñatiko erraldoi eta buruhandien konpartsa

## Kanpo estekak 
* : BD Futbol webgunean Urbietaren fitxa.