Gorliz eta Meaztegietako itsas garraioa

**Gorliz eta Meaztegietako itsas garraioa**. Garrantzi handia izan zuen Gorlizen XVII. mendetik XIX. mendera Nerbioi ibaian zehar meatokietako mineralen garraioak. Aktibitate hau ondo antolatua zegoen eta jende askok parte hartzen zuten: garraioen kontratistak, merkatariak, burdinoletako administrariak, untzietako patroiak, marinelak, untzietako jabeak e.a. 

Maria Jose Torrecillak garraio mota honen berri ematen du  eta zera azpimarratzen du, ekimen honek itsas jarduera bultzatu zuela. Normalean aldizkakoa izaten zen, batipat apirila-maiatza eta iraila-urrian. Garraioa untzi  txikietan egiten zen, batipat, bela eta arraunak konbinatzen zituzten untzietan. 

Baserrietako autokontsumoa uztiapenarekin batera burutzea posible zen eta honek baserritarrek ez zituzten eta beharrezkoak ziren beste merkagaiak erosteko dirua eskeintzen zien. 

Arriskuak handiak baziren ere etekinak onuratsuak zirela esan behar da, Eskuarkiro garraio sariak olagizonekin edota administrariekin aurretik akordatzen ziren. Era berean, maestreak (gehienetan untziaren parte bat izaten zirela), tripulatzailekin urteko denboraldi zehatz batetarako egokitzen zitzaien. 

Ba zegoen negozioan sartzeko beste era bat, hain zuzen, untziaren parte bat erosiz, Honela, untzia denboraldia bukatzerakoan (tripulazioaren etekinak eta gastuak deduzitu ondoren), jabe bakoitzari dirutza bat esleitzen zitzaion beren partaidetzaren arabera. Itsasontzien jabego parteak erdi bat eta hamaseigarren parte bat bitartekoak izan zitekeen; ba ziren erehogeitamabigarreneko parteak ere. Gutxi gora behera akzioko sozietate bat bezala funtzionatzen zuten parte hauek. Ordenantzetan azaltzen den bezala, praktikak eta ohiturak tajutzen zuten mozkinen formulak.

Azpimarratu beharra dago nola aktibitate honi esker itsas betekizunekin harreman zuzena ez zuten jendearen partaidetza lotu zela. Kofradiako kideen alargunek eta semeek partaidetzak heredatu onodoren partaidetza hauek mententzen zituzten dirutza iturri gisa. Dena den diru turri hauek murriztu egiten ziren lan aktiboari zegokion irabazia ez bait zuten eskuratzen. 

Gehienetan eta bereziki untzi txikietan partaidetzadunek tripulazioa osatzen zuten eta armadore gisa aritzen ziren ere. Torrecillak lehen aipatutako lanean, Lopategi eta Orbeta-Bidezarreta senideen adibidea aipatzen du,  

Dokumentu multzo baten arabera begibistan geratu da urteko uda garaian eta mendetan zehar ikusi dugu lan tratu bazegoela, batez ere Plentzia, Barrika, Gorliz e.a.eko Kofradietako nabigatzaileak era desberdineko erlazioak hedatu zituzten Nerbioi ibaiko meaztegi aldearekin, hots, Bilbo, Portugalete eta Muskizekoekin. 

Beste aldetik, Juan Alonso de Mugica y Butron hainbat burdinolen jabea zen 1564 urtean eta aktibitate horren ekoiztasunak Plentziako ibaiaren eta portuaren garapena bultzatu zuen. Azken pertsonaia honen aitonak, Gomez Gonzalez de Butron 1506 urte zera esaten zuen: Plentziako ibaian itsasotik eta itsasora gai anitzak garraitzen dira, besteak beste, budin-zainetako mineralea, garia, tresneria...  

Bitartean, Jaurerri barruko barne garraioa egiteko arraun eta bela untzi txikiak nahikoak dira, estaldura ala estaldurarik gabekoak; txalupa handiak, berriz, ibaiak goratzeko Galizia, Santander, Asturias edota Gipuzkoarako bidaiek garatzeko.itxura handikoak, azkarragoak eta ondo hornitutako untziek behar dituzte. Batzuk mineralagarraiatzen dute, ikatza eta beste tresna eta enkarguak. Besteak, aldiz, mineralaz gain beste merkagai asko ere garraiatzen dituzte: burni landua, kakaoa, zukrea, larruak, makailoa, bale koipea, egurra... Gainera gero eta adibide luzeagoak egite badira, oduan bueltako garraioak aurkitzeko aukera errazten du.  

Uribeko burdinolei eskaintzen ziren zerbitzuen gain (Palados eta Arbinan desontziratzeko), beste eskualde batzuetan ere aritu ziren. Baina, dirudienez, Busturiako eskualdean ez ziren aritzen. 1780 urtean Busturiako olagizonek zerbitzu txarra eta garestiagatik kexu agertu ziren (garraiolariak salneurri altua guda gatazkaren ondorioz justifikatzen zuten). Kexua zela eta Korregidoreak aginduta ekainean erauzpena debekatu zen. Plentziako Kofradiak neurri hori berriro gogortzea eskatu zuen eta erabilitako argudioa zera zen, eskualde hartatik ez zirela aritzen bertako hondoa baxua zelako (orduan bertan aritzen ziren untziak Mundaka, Ea eta ingurukoak ziren) eta batez ere beraien bidaiak kanporantz bideratzen zituztelako (A.G.S.V. A. Alto, Venas, Reg. I, Expedientes sobre venas 1780-1800; 1780eko ekainaren 9an).  

Gipuzkoako portuetara egiten ziren joanetorriak ugariak ziren, (adibidez, Deba, Zumaia Zarautz, Orio Donosttia

Gipuzkoako portuetara egiten ziren joanetorriak ugariak ziren, (adibidez, Deba, Zumaia Zarautz, Orio Donosttia eta Hondarribiako portuak), protokolo anitzetan errepikatzen denez. Beste helmuga urrunagoak ere aipatzen dira: Donibane Lohitzune edota Ribadeo. 

Mea untziratzen zen tokiak Muskizeko eta Barakaldoko Desertu-Galindo ziren. Bertako minerale finkatzaileek Gorlizeko haibat jendeekin tratuak burutu zituzten. Muskizen kofradiako kideekin hondoari buruzko komenioak sinatu baziren ere, Nerbioi ibaian zama txandak eta porturatzeko gune desegoniei buruzko kexuak ugariak izan ziren (A.G.S.A. A. Alto Venas, Reg. I, Expedientes sobre venas 1780-1800, 23 fol. eta ondorengoak).  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak