open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Justizia errestauratibo

**Justizia errestauratiboa** justizia penalaren paradigma da: delitua pertsonen aurkako erasotzat du, gizarteko harremanen hausturatzat, eta, haustura hori konponbidean jartzeko, delitugilearen eta delituaren ondorioak jasan dituztenen arteko elkarrizketa oinarri duen prozesu bat bultzatzen du.

Justizia errestauratiboko prozesu batean, gertaera batean inplikatutako pertsonek modu kolektiboan ebazten dute nola egin aurre laidoaren ondorioei eta etorkizuneko inplikazioei. Biktimek rol aktiboa dute prozesuan, eta, bitartean, «erasotzaileak» animatzen dira beren ekintzen erantzukizuna beren gain hartzera eta egin duten kaltea konpontzera. Hori barkamena eskatuz, lapurtutako zerbait itzuliz, komunitateari zerbitzua emanez, etab. egin daiteke. Justizia errestauratiboak «erasotzaileei» ere laguntzen die, etorkizunean laidorik ez egiteko. Justizia-teoria batean oinarritzen da, delitua gizabanako edo komunitate baten aurkako iraintzat hartzen duena, Estatuaren eta bere arauen aurkako iraintzat baino gehiago. Biktimen eta «erasotzaileen» arteko elkarrizketa sustatuz, justizia errestauratiboaren praktikak gogobetetze-maila handia lortzen du biktimen artean, baita «erasotzaileek» beren erantzukizunak beren gain hartzea ere.

Howard Zehr, Harrisonburgeko Unibertsitate Menonitako irakaslea, ikuspegi horren aitzindaria izan da, eta hainbat ikerketa argitaratu ditu. Marshall Rosenberg eta Dominic Barter legelariak ere justizia errestauratiboaren defendatzaile handienen artean daude, eta beren jardunbideen bidez erakutsi dituzte justizia mota horren emaitzak, zigor-justiziaren kontrakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zirrimizta

[thumb|Zirrimizta, Arangio borda, [Araba]]
**Zirrimizta** edo **saietera** leiho txikia da, estua eta beirarik gabea, bereziki bordak eta ukuiluak argiztatzeko funtzioa duena. Mendebaldeko Euskal Herrian **leiho** esan izan zaio mota honetako baoari, eta "bentana", berriz, leiho modernoari.

[thumb|220px|erdian|Saietera bat arku gotiko baten ondoan, Aguraingo [Alargunen Etxean]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Díaz Martínez

**Manuel Díaz Martínez** (Santa Klara, 1936ko irailaren 13a &ndash; Las Palmas de Gran Canaria, 2023ko ekainaren 17a)   Kubatar jaiotako poeta, kazetaria eta diplomazialaria izan zen, gero espainiar nazionalizatua. Espainiako Errege Akademiako urgazlea izan zen.

## Biografia 
Diplomazialaria izan zen Bulgarian, Kubako Zientzien Akademiako Literatura eta Hizkuntzalaritza Institutuko ikertzailea, *Hoy Domingo* kultur gehigarriaren (Habanako *Noticias de Hoy* egunkarikoa) eta Kubako Idazle eta Artisten Batasun Nazionaleko (UNEAC) *La Gaceta de Cubako* erredaktore-burua.

1991. urtean *Kubako Intelektualen Adierazpenaren* (*Hamarren Gutuna* izenez ezagunagoa) sinatzaileetako bat izan zen, Fidel Castrori Kubako hamar idazleren gutun irekia, non erregimena demokratizatzea eskatzen zuten. 

*Encuentro de la Cultura Cubana* aldizkaria zuzendu zuen eta Madrilen zuzendutako *Revista Hispano-Cubana* aldizkariko erredakzioko kide izan zen.

Espainiar herritartasuna zuen eta 1992tik Las Palmas Kanaria Handikoan bizi zen.

Manuel Díaz Martínez 2023ko ekainaren 17an hil zen, koloneko minbiziaren biktima, 86 urte zituela.  

## Argitaratutako lana 
Hamalau poema liburu argitaratu zituen, beste genero batzuez gain.

* 2002: *Solo un leve rasguño en la solapa*, memoriak (Logroño, AMG Editorea).
* 2002: *Poemas Cubanos del Siglo XX*, antologia (Madril, Hiperión).
* 2005: *Paso a nivel* (Madril, Editorial Verbum), poesia.
* 2005: *Un caracol en su camino*, bere lan poetikoaren zati handi bat biltzen duen antologia (Cádiz, Editorial Aduana Vieja, 2005).

2001ean argitaratu zuen bere poemen aukeraketa, gaztelania-italiar edizio elebidun batean, Bulzoni argitaletxeak, Erroman.

Gustavo Adolfo Bécquer-en *Rimas-en*  (Habana, Arte y Literatura, 1982; Madril, Akal, 1993) bi edizio komentatuen eta Severo Sarduy-k Habanara bidali zizkion gutunen edizio baten (Verbum, 1996) egilea da.

Bere poemak hainbat herrialdetan argitaratutako antologia ugaritan agertzen dira eta dozena bat hizkuntzatara baino gehiagotara itzuli dira.

## Sariak 
1967an, *Vivir es eso* liburuak *Julián del Casal Poesia Saria* irabazi zuen, Kubako Idazle eta Artisten Batasunaren eskutik.

1994an *Las Palmas de Gran Canaria Saria* eman zioten *Memorias para el invierno* liburuagatik.

2006an, New Yorkeko Kubako Kultur Zentroak "Medalla La Avellaneda" domina eman zion, Kubako kulturari egindako ekarpena aitortzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manuel Diaz Martinezen bloga
Life After Life (telesaila)

***Life After Life*** britainiar telesail dramatikoa da, Bash Doranek BBC Tworako sortua.

## Sinopsia 
Jaiotzeko momentuan bertan hildako haur bat da telesail honetako protagonista nagusia. Zilbor hestearekin itota hil eta gero, gau berean berpiztuko da, denbora lerro paralelo batean. Bi mundu gerren arteko Erresuma Batuan giroturiko telesail honek izatearen hauskortasunari buruzko galdera existentzialistak egiten dizkie ikus-entzuleei.

## Aktoreak 
* Thomasin McKenzie: Ursula
* Sian Clifford: Sylvie Todd
* James McArdle: Hugh Todd
* Jessica Hynes: Mrs. Glover
* Ron Cook: Dr. Fellowes
* Sean Delaney: Teddy
* Isla Johnston: Ursula (10 urte)
* Lesley Manville: narratzailea
* Jessica Brown Findlay: Izzie
* Harry Michell: Maurice
* Patsy Ferran: Pamela
* John Hodgkinson: Dr. Kellet
* Joshua Hill: Derek Oliphant
* Laurie Kynaston: Jimmy Todd

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizon Berdea

[thumb|250px|XIII. mendeko Alemaniako [Bambergo katedralean dagoen gizon berdea.]]

**Gizon Berdea** () oinarri mitologikoa duen hostoz egindako edo inguratutako aurpegi baten eskultura, marrazki edo beste irudikapen bat da. Adarrak edo korapiloak sudurretik, ahotik edo aurpegiko beste alde batzuetatik sor daitezke, eta kimu horietatik loreak edo fruituak atera daitezke.

Denbora luzez mitologia zeltarekin lotu izana da, eta Britaniar Handitik zbaldu zela Europako beste lukutara, againa, Rosslyngo kapera 100 baino geheiago agertzen direlako. Baina Europa osoan goiz agertu izanak, lehen euskal erromanikoan bezala — Aralarko San Migel santutegia eta Zamartzeko Santa Maria monasterioa haren oinetan —, motiboaren arrakasta eta ezarpenaren azkartasuna ziurtatzen ditu.

## Erabilera 
Normalean apaingarri arkitektoniko gisa erabiltzen zen, eta maiz aurkitzen da eraikin sekularren zein eliz eraikinen tailuetan. Gizon Berdea ere zizelkatze herrikoia da jatorri anglosaxoiko etxe publikoetan. Hainbat interpretazio agertzen dira, bestetik, ostatuetan, batzuetan buruaren ordez irudi oso bat erakusten dutenak.

## Jatorria 
Gizon berdearen motiboak aldaera asko ditu. Hainbat garaitako kultura askotan aurki dezakegu. Askotan naturaren jainkoekin lotzen da; nagusiki berpizkundearen sinbolo gisa interpretatzen da, udaberri bakoitzeko hazkunde-zikloa irudikatzen duena. Batzuek uste dute gizaki berdearen mitologia antzinako kulturetako tradizioetan modu independentean garatu zela, ondorioz, historian zehar aurkitu diren adibide ugari sortuz.

## Euskal Herrian 
Gorago aipatu den bezela, Aralarko San Migel santutegia eta Zamartzeko monasterioaetan lehen erromanikoan agertzen dira. Erromanikoan eta protogotikoan, landareei oka egiten dien halako felino munstro baten irudian agertzen da, eta gotikoan, hostoz osatutako maskara bihurtzen da, Uxueko Andre Maria Erreginaren eta Andre Maria Erregina elizaren portadan ikus daitekeenez. Bariazio horretan, garaiko harribitxia Iruñeko katedraleko klaustro gotikoa da, eta haren dekorazio zizelkatu eta margotuaren artean hamarnaka "green man" ezkutatzen dira. Barbazan gotzainaren kaperan bi mentsula eder daude: "green man" bat eta "green woman" (emakume berdea) arraro bat, "Guillermo ingelesa" izeneko batek tailatu omen zituena eta urre-xaflaz estaliak. Iruñeko San Lorentzo elizako San Fermin kaperan ere agetzen da, 2008an aurkitu zen arku itsu bateko giltzarrian. Beste ale bat, Nafarraoko arkitektura zibiliean, Ezpelatako markeskoaren jauregiaren ateburuan dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:Kilpeck Green Man.jpg|Taila erromanikoa, normandar gafraiko eliza ataria Kilpeck-en, Herefordshire, XII. mendearen erdialdekoa.
Fitxategi:RochesterCathedral Boss1.JPG|Rochesterko katedrala, Kenten (Erdi Arokoa).
Fitxategi:Hatra-Ruins-2008-3.jpg|Gizon Berdearen eskultura antzinako Hatra hiriaren erorkinetan, Irakek. II. mendea.
Fitxategi:Eunate - Ermita de Santa Maria 14.jpg|Eunateko "Gizon berdea"

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Garguila
* Jolly Erraldoi Berdea

## Kanpo estekak 
* Artza, Jon (2019-09-22) “La ruta del ‘green man’ en Euskal Herria”. Salto, Hordago.
Plicaturopsis crispa

***Plicaturopsis crispa*** *Amylocorticiaceae* familiako onddo espezie bat da. Larrukara, ezin da jan.

Sinonimoak: *Merulius fagineus*, *Trogia crispa*, *Plicatura faginea*.

## Deskribapena 
**Kapela:**1,5 eta 3,5 cm bitartekoa, maskor edo haizemaile formakoa, oin funtsezko batek puntu baten substratuarekin bat egiten du; hasieran zurixka, berehala marroi-horixka, marroi-lehoi kolorekoa, eremu zirkular arin batzuekin; gainazala felpa fin batekin, ertz inkurbatu-lobulatua, mehea, zurixka.

**Himenioa:** Toles erradial adarkatuen forman, krema zikin kolorekoa edo berde-grisaxka zurbil kolorekoa,

**Haragia:** Oso mehea, zuria, biguna ale freskoetan.

**Etimologia:** *Crispa* epitetoa latinetik dator, kizkurtua esan nahi duen "crispus" hitzetik dator. Bere itxuragatik 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Bere egitura bereziagatik, zaila da zureko beste onddo saprofitoekin nahastea.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan, batez ere udazkenean eta neguan. Oso ohikoa, hurritzen, pagoen, haltzen eta urkien adar eta enborretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Groenlandia, Europa, Errusia, Kaukasia, India, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2011ko Nafarroako Itzulia

**2011ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko L. ekitaldia izan zen. Sei etapaz osaturik zegoen, ibilbidea Orkoiengo Lizarteren lantegian hasi eta Iruñean bukatu zen.

## Taldeak
* Guerola-Valencia Terra i Mar
* Lizarte 
* Caja Rural-Seguros ACR    
* Seguros Bilbao
* Azysa
* Reyno de Navarra-Conor
* Cafés Baqué 
* Naturgas Energía
* Bidelan-Kirolgi
* Extremadura-Spiuk
* Supermercados Froiz
* Andalucía-Caja Granada
* Ajuntament Tarragona-Mopesa
* Lokomotiv 
* Entente Sud-Gascogne 
* Amical-AVC 
* Lotto-Belisol-Davo 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dagmara Domińczyk

**Dagmara Domińczyk** (Kielce, Polonia, 1976ko uztailaren 17a ) poloniar jatorriko aktore estatubatuarra da.

## Ibilbidea 
1983an AEBetara emigratu zuen familiarekin, eta herrialde berrian batxilergoan ikasi ondoren, antzerkia ikasi zuen Pittsburgheko Carnegie Mellon Unibertsitatean .

Domińczykek protagonismoa lortu zuen Patrick Marberren 1999ko Broadwayko *Closer* antzezlanean parte hartu zuenean. *Rock Star* (2001) komedia musikalean parte hartu zuen Mark Wahlberg eta Jennifer Anistonekin batera. *The Count of Monte Cristo* (2002) abentura filmean agertu zen James Caviezel eta Richard Harrisekin batera. Lehen lan horien ondoren, zineko eta telebistako telesailetako agerpen ugari izan ditu 21. mendean.

## Bizitza pertsonala 
Domińczykek bere haurtzaroko lehen zazpi urteak Kielce jaioterrian eman zituen. Bere aita Solidarność sindikatuko aktibista zen, eta 1981etik 1982ra Polonian lege martziala egon zen bitartean espetxeratua egon zen. Ondoren 1983ko otsailean herrialdea utzi zuen familiak Mendebaldeko Alemaniara eta handik New Yorkera. 

Domińczyk Patrick Wilson aktorearekin ezkondu zen 2005ean. Bikoteak bi seme ditu eta Władysław Pasikowskik zuzendutako *Jack Strong* (2014) thriller-ean elkarrekin parte hartu zuen.

Domińczyken ahizpa txikiak Marika Domińczyk (*&nbsp;1980) eta Weronika Domińczyk (*&nbsp;1986) aktoreak dira halaber.

## Kanpo estekak
Marcel Ciolacu

**Marcel Ciolacu** (Buzău, 1967ko azaroaren 28a) errumaniar politikaria da. Errumaniako lehen ministroa karguaren zina 2023ko ekainaren 15ean egin zuen. 2025eko maiatzaren 6an dimititu zuen.

1989ko Errumaniako Iraultzan parte hartu zuen bere jaioterrian. Alderdi Sozialdemokratako kidea da eta 2012an diputatu aukeratu zuten. 2017an, Mihai Tudose lehen ministroak lehen ministrorde izendatu zuen. 2019ko azaroan Alderdi Sozialdemokrataren buru bihurtu zen eta 2021etik 2023ra Diputatuen Ganberako presidente izan zen.

2023ko ekainean Nicolae Ciucăren lekua hartu zuen lehen ministro karguan. 2025eko maiatzaren 6an dimititu zuen.
Kalimotxo kalea

**Kalimotxo kalea** Tenerifeko Tacoronte herrian dago, Kanariar uhartetan. Kaleak Coca-Cola fabrika eta eskualdeko ardo-upeltegia lotzen ditu. Tacoronteko Udalak azaldu duenez, «norbaitek, behin, bi ekoizpen-zentroak lotzen dituen kaletik umorezko iruzkin bat bota zuen», eta, ondoren, udal-espediente bat sortu da, kalearen izen berriarekin amaitu dena. Kalimotxo kaleko errotulua gaztelaniazko zein euskarazko grafiak jasotzen ditu. Jose Daniel Diaz Armas alkateak abiatu zuen ekimena erakundeetan. 

Ardoak tradizio luzea du Tenerifeko herri honetan, eta bertan ekoitzitako ardoak Tacoronte-Acentejo Jatorrizko Deituraren parte dira. Coca-Cola, aldiz, berriagoa da, 1996an ezarri baitzuten herrian. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tacoronte
* Kalimotxo

## Kanpo estekak 
* Artikulua naiz.eus agerkarian, 2023/06/20.
Kamalapuram

**Kamalapuram** zentsu-hiria da, Mulugu barrutian kokatua, Telangana estatuan (India). 11.493 biztanle ditu (2011).

## Demografia 
2011ko erroldaren arabera, Kamalapuramgo biztanleria 11493 biztanlekoa zen; horietatik 5776 gizonezkoak ziren eta 5717 emakumezkoak. Kamalapuramek % 72,02ko batez besteko alfabetatze-tasa du, Estatuko batez bestekoa ( % 67,02) baino handiagoa: gizonezkoen alfabetatzea % 79,65 da, eta emakumezkoen alfabetatzea % 64,29.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walthère Frère-Orban

**Walthère Frère-Orban** (Lieja, 1812ko apirilaren 24a - Brusela, 1896ko urtarrilaren 2a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1868tik 1870era eta 1878tik 1884ra.

1845ean Alderdi Liberalaren sorrera-programa idatzi zuen. 1847an diputatu aukeratu eta Herri Lanetako ministro izendatu zuten. Hurrengo urtean Finantza Saila jaso zuen. Belgikako Banku Nazionala sortu zuen, egunkarien gaineko zerga kendu zuen, eta merkataritza askea sustatu zuen.

*La main morte et la charité* (1854-1857), kontserbadoreen aurka zuzendua idatzi zuen eta, ondorioz, liberalak boterera itzuli ziren 1867an. 1868an Charles Rogierren lekua hartu zuen lehen ministro karguan, nahiz eta 1879an Katolikoak boterera itzuli ziren. 1878tik 1884ra boterea itzuli eta harremanak eten zituen Aita Santuen Lurraldearekin 1880an (1884an berrabiaraziak).
Solway Group

**Solway Investment Group Limited** Suitzan egoitza duen meatzaritza eta metalen nazioarteko talde pribatua da. Ipar Mazedonian, Ukrainan, Indonesian eta Guatemalan egiten dituzte lanak. Aleksandr Bronstein da taldearen sortzailea, egungo zuzendaritza batzordeko presidentea Dan Bronstein da, bere semea.

## Egitura 
Maltan erregistraturiko *Solway Holding LTD* konpainiaren pean ageri da, Suitzako Solway Investment Group, eta bere enpresa subsidiarioak: Mazedoniako *Busim Dooel Radovish*; Ukrainako *Pobuzhsky Ferronikel Plant*; Guatemalako *Compañia Procesadora de Niquel de Izabal SA* eta *Compañia Guatemalteca de Niquel SA*; Argentinako *Minera San Jorge*; Kongoko *Kaminex Limited*; Filipinetako *Homonhon Chromite*; Indonesiako *Aquila Nickel LTD* eta *Asera Bahoomahi Sorowallo*; eta Errusiako, *KurilGeo*. Enpresa banku-transakzio susmagarrietan inplikatuta egon da.

2023ko ekainaren 20an ARGIA aldizkariak salatu zuen Guatemalako kasuari buruz Paolina Albani kazetariari egindako elkarrizketa ezabatzea eta 15.000 euro ordaintzea eskatu diola Solway multinazionalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Forbidden Stories

**Forbidden Stories** irabazi-asmorik gabeko erakunde bat da, eta bere helburua «mehatxu, espetxeratze edo erailketei aurre egin behar izaten dieten beste kazetari batzuen lana jarraitu eta argitaratzea» da. Hori lortzeko, beren lana Forbidden Stories-era bidaltzeko aukera ematen diete kazetariei, beste kazetari batzuek materiala eskura izan dezaten, jatorrizko ikertzaileak ezin badu jarraitu. Mugarik gabeko Kazetariak eta Freedom of the Press Foundation bezalako erakundeekin elkarlanean aritzen da.

Nazioartean honakoek goraipatu dute: *Columbia Journalism Review*,​ *Daily Times*,​ Deutschlandfunk,​ *The Guardian*,​ *Le Monde* eta RTBF. 

2018ko martxoan, Urteko Kazetaritza Proiektuaren sari nagusia jaso zuen Frantziako Kazetaritzaren Urteko Gailurrean. Horrez gain, Prentsaren Europako Sariaren finalisten zerrendan egon zen, berrikuntzaren kategorian, 2019an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crooner

thumb|Frank Sinatra.
***Crooner*** terminoa ingelesezko *to croon* aditzetik dator, kantatzeko modu leun eta xuxurlatua adierazten duena, ahotsa proiektatu gabe. Horregatik, termino hori, oro har, ezaugarri horiek baliatzen dituen abeslari bakarlariari aplikatzen zaio. Zentzu mugatuagoan, *crooner* bat baritono tesitura duen gizonezko abeslari bat izango litzateke, Frank Sinatra, Tony Bennett edo Bing Crosby bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa (panpina)

**Teresa Rivera** Mattel enpresako panpina da, Barbie panpinaren fikziozko lagunetako bat. 1988an agertu zen eta harrezkero, Barbieren jostailu-lerroan gehien agertzen den emakumezko laguna izan da, Christieren ondoren.

2008ko *Barbie & the Diamond Castle* filmaren trailerrean, narratzaileak Teresa Barbieren lagunik onena dela dio.

## Historia 
Barbie *sex symbol* bat izatearen kritikei aurre egiteko, Mattel enpresak Barbieri lagunak eman behar izan zuen. Horietako batzuk Ken mutil-laguna, Christie neska afro-amerikarra, Francie Barbieren lehengusina eta Skipper Barbieren ahizpa dira. 1963an Midge agertu zen eta Barbieren lagunik onena bezala merkaturatu zen, baina 1967an desagertu zen.

Teresa 1988an agertu zen *California Dream* lerroan Barbie, Ken, Christie eta Midgerekin batera (lerro honetan ere itzuli egin zen).

Barbierekin erlazionatutako hainbat liburu, aldizkari, bideo-joko eta filmetan ikusi izan da, hala nola *Barbie & the Diamond Castle*, *Barbie and the Three Musketeers*, *Barbie: A Fashion Fairytale* eta *Barbie: Life in the Dreamhouse*.

## Filmak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2010eko Nafarroako Itzulia

**2010eko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XLIX. ekitaldia izan zen. Bost etapaz osaturik zegoen, ibilbidea Orkoiengo Lizarteren lantegian hasi eta Iruñean bukatu zen. 

## Taldeak
* Guerola-Valencia Terra i Mar
* Lizarte 
* Caja Rural-Seguros ACR    
* Seguros Bilbao
* CAI
* Azysa-Cetya-Conor
* Telco-Reyno de Navarra
* Cafés Baqué 
* Naturgas Energía
* Bidelan-Kirolgi
* Extremadura-Spiuk
* Sanse-Spiuk
* Supermercados Froiz
* Transmiera-Footon
* Lokomotiv 
* Davo 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tecuelhuetzin Xicohténcatl

**Tecuelhuetzin** **Xicohténcatl** (Tlaxcala, 1501 &ndash; Antigua Guatemala, 1537) ondoren espainiar konkistatzaileek **Maria Luisa Xicohténcatl** izenarekin bataiatu zuten. Xicohténcatl I.aren alaba izan zen eta beraz, printzesa tlaxcalteka zen. 1519an Pedro de Alvaradorekin ezkondu zuten tlaxcalteken eta espainiarren arteko aliantza sendotu, eta Azteken Inperioa garaitzeko. Guatemalako konkistan ere parte-hartu zuen.

## Biografia 
1519an, bere aitak, Huehue Xicohténcatl, Hernán Cortési eskaini zion emazte, baina hark uko egin zuen jada ezkonduta zegoelako eta Pedro de Alvaradori utzi zion. Tecuelhuetzin bataitu, Luisa izen katolikoa jarri eta Alvaradorekin ezkondu zen erritu indigenaren bitartez (ondorioz, Alvaradok erritu kristauaren bitartez ezkontzeko askatasuna izan zuen). Egun berean beste lau printzesa mexikar ezkondu zituzten espainiar kapitainekin.

Tecuelhuetzin Tenochtitlanera lagundu zituen espainiarrak hainbat tlaxcaltekez osatutako eskolta batekin, bere anaietako batzuk barne. Gau Tristean handik ihes egitea lortu zuen. 

Alvaradorekin bi seme-alaba izan zituen, Pedro, Tutepequen jaioa eta Leonor, Utatlanen jaioa. Hirugarren seme bat egon zitekeela uste da, Diego edo Francisco, baina hori ez da oraindik frogatu.

Guatemala konkistatzen ere lagundu zuen, baina bertan hil zen 1537an pneumonia astundu baten ondorioz. Guatemalako gotzainak bere hileta ospatu zuen, eta Antigua Guatemalako katedralean lurperatuta dago.

## Fikzioan 
Tecuelhuetzin pertsonaia gisa agertzen da lan hauetan: 

* *La niña blanca y los pájaros sin pies,* 1992an Rosario Aguilar idatzitako eleberria.
* *Malinche *2018ko seriea*. *
* *Hernán* 2019ko seriea.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gorriz de Morales, Natalia (1943). Luisa Xicotencatl, princesa de Tlaxcala. El liberal progresista. 
* Meade de Angulo, Mercedes (1992). Doña Luisa Teohquilhuastzin, mujer del capitán Pedro de Alvarado. Gobierno del Estado de Puebla. 
* Mathew, Laura (2007). Indian Conquistadors: Indigenous Allies in the Conquest of Mesoamerica. University of Oklahoma Press. 
* Townsend, Camilla (2015). Malintzin: Una mujer indígena en la Conquista de México. Ediciones Era. 

## Ikus, gainera 
* Malinche
* Tecuichpo Ixcaxochitzin

## Kanpo estekak 
* Conferencia: El rostro femenino de la conquista: Malintzin, Tecuichpo y Tecuehuetzin.
Betairidovirinae

***Betairidovirinae*** 2016. urtean ezarri zen *Iridoviridae* familiako birus-subfamilia bat da –zehazki, familia horretako bi azpifamilietako bat da, bestea *Alphairdovirinae* baita–. *Betairidovirinae* subfamiliaren barruan dauden espezie gehienak ornogabeek hartzen dituzte ostalari gisa; *Alphairdovirinae* barruan dauden ostalari-espezie guztiak "odol hotzeko" ornodunek; hau da, arrainek, anfibioek eta narrastiek. 

Hala, subfamilia honetako birusei **ornogabeen birus** **irisatu** (edo **IIVak**, ingeleseko *Invertebrate Iridescent Viruses*) edo iridobirus **ornogabeen iridobirus** deritze.

## Generoak 
Generoak lau birus-genero hauek ditu barne, nahiz eta partzialki deskribatu eta sailkatutako taxon gehigarri asko ezagutzen diren:

* Kloriridobirusak
* Dafniairidobirusak
* Dekapodiridobirusak
* Iridobirusak

## Ostalariak 
*Betairidovirinae*aren ostalariak ornogabeek dira; baina, ikerketa batzuen arabera, ornodunek har ditzakete ere. *Betairidovirinaeko* ostalari gehienak artropodoak dira; batez ere, intsektuak eta zura-zorriak. Hala ere, esan bezala, baina beste artropodo batzuk eta artropodoak ez diren zenbait ostalari ere ezagutzen dira. Birus batzuk espezie-ostalari bakar batek hartzen ditu; beste batzuk generalistak dira eta, beraz, espezie asko kutsa ditzakete.

## Eritasuna 
Azpifamilia horretako espezie batzuek ez dute kanpotik argiak diren gaixotasunik eragiten. Beste batzuek, oro har, ostalariaren egoera fisikoa murrizten dute. Ornogabearen eritasun iridobiralak nabariagoak dira zenbait espezietan, zeinetan ostalarietan irideszentzia eragiten duten; izan ere, birioi ikosaedrikoak dentsitate handian metatu daitezke ostalari-ehunetan, eta egitura parakristalinoa eratzen dute, argiaren uhin-luzera partikularrak islatzen dituena. Urdin irisatua ohikoagoa da, baina espektro osoan zeharreko kolore-islatzeak topa daitezke. Birioi txikiagoak dituzten espezie gehienetan kolore-islapena kolore-espektroaren alde morerantz lerraturik dago; birioi handiagoen kasuan, berriz, alde gorrirantz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zipobirus – genero honetako kideek ere irideszentzia eragin dezakete.

## Kanpo estekak 
* iNaturalista – *Betairidovirinae*
Princy Mangalika

**Princy Mangalika** (Ragama, Sri Lanka, XX. mendea) gizarte-langile eta aktibista srilankarra da, GIB/hiesaren biktima, eta Sri Lankan GIBaren prebentzioaz kontzientziatzeko egiten duen ahaleginagatik oso ezaguna. ''Positive Women 's Network'' HIESak kutsatutako pertsonei laguntzen dien gobernuz kanpoko erakundearen sortzailea izan zen. 2019ko martxoan, legebiltzarrak Sri Lankan aldaketak bultzatu zituzten hamabi emakumeetako bat zela aitortu zuen, Emakumearen Nazioarteko Egunean.

Gizartean tratu txarrak jaso ondoren, 2009an, 53 urte zituela, Emakume Positiboen Sarea sortu zuen Kamalika Abeyratnerekin, GIBez kutsatutako medikuarekin, hiesa zuten pertsonak zaintzeko helburuarekin.

## Aintzatespenak 
* 2012an, Positive Women's Network erakundeak *Red Ribbon saria* jaso zuen Nazio Batuen Erakundearen eskutik, HIESa diagnostikatutako pertsonentzako komunitate-zerbitzu garrantzitsuengatik. 
* *Unsung Heroine saria* ere jaso zuen, 2016. urtean, *Ada Derana Sri Lanka of the Year* delakoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lalibelako Gurutzea

thumb|250px|Gurutzea prozesioetan ateratzen da.

**Lalibelako Gurutzea** (edo Afro Ayigeba) prozesioetan ateratzeko gurutze handia da. Etiopiako erlikia garrantzitsuenetariko bat da. Lan handiz egina ornatuta, bere egoitza Biet Medhani Alem eliza da, arkaitzetan egindako eraikina, Lalibelako multzoaren parte. Lalibela Gizateriaren Ondarea izendatuta dago 1978tik. Objektua XII. mendekoa omen da. 

Orokorrean ere, forma hori bera duten gurutzeei Lalibelekakoak esaten zaie.

## Ohiturak 
Apaizak gurutzea erabili ahal du fededunak igurzteko, bedeinkatzeko edo sendatzeko helburuarekin. Gurutzearen estiloa ohikoa zen bere garaian, eta estilo horretakoek, askotan, "Lalibelako gurutzeak" izena besterik ez dute hartzen.

## Ezaugarriak 
Gurutzea XII. mendekoa dela uste da. 60 zm. luze da, 7 kg inguru pisatzen du. Urrezko metalezko pieza batekin edo urre eta brontzezko konbinazio batekin egina dago. Erdian dagoen gurutzeak beheko beso luzanga eta beso zabalduak ditu, azken hauek zerrenda apaindu batez inguratuta. Etiopiako prozesio-gurutze askotan bezala, "Adanen besoak" deiturikoek, modu sinbolikoaz Adanen besoak irudikatzen dituen motiboak, gurutzearen behealdeari eusten diote. Prozesio-gurutzeen kasuan, kolore distiratsuko oihal-zatiez estaltzen dira jaialdietan.

## Lapurketa 
Gurutzea lapurtua izan zen 1997ko martxoan. Ondoren, Belgikan agertu zen 1999an. Adis Abebako trafikatzaile batek 25.000 dolarren truke saldu zion bildumagile belgikar bati. Bildumagileari dirua itzuli eta lege-ekintzarik ez egitea erabaki ondoren, gurutzea Etiopiara itzuli zen 2001ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago Chocobares

**Santiago Chocobares** (Rufino, 1999ko martxoaren 31) argentinar errugbi jokalaria da, erdiko postuan aritzen dena. Bi denboraldiz Jaguaresen jokatu ondoren, 2021ean Stade Toulousainek kontratatu zuen. 2020ko azaroaren 14an egin zuen debuta Argentinako selekzioarekin, Parramattan, Zeelanda Berriaren aurka.

## Palmaresa 
### Stade Toulousain 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2021, 2023, 2024, 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amorebieta Kirol Elkartea 2023-2024

Entrenatzailea:  Jandro Castro (2023-Egun, 20.jardunalditik)  Haritz Mujika (2022-23, 19.jardunaldirarte)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Amorebieta B taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Baja Neguan 
### Neguko merkatua 2024 
### Udako merkatua 2023 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 28*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Lehiaketa guztietako datuekin, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ornogabeen 31. birus irisatu

***Ornogabeen 31. birus irisatua*** edo **IIV-31**, informalki **isopodoen iridobirus** izenez ere ezaguna, *Iridovirus* generoko birus irisatua da, Oniscidea taldeko kideek ostalari-funtzioa betetzen dutelarik. Infekzioak osterko ostalariaren erantzun-gaitasuna gutxitzearekin, heriotza-tasa handitzearekin eta, deigarriagoa dena, kolore urdin iridiszente edo kolore urdin-purpura agertzearekin dago erlazionaturik, ehunen barruan birioiak jarrera parakristalinoan jartzearen ondorioz.

## Taxonomia 
Aurreko mendeetan, beste espezie oniszideo batzuetako ale urdinak aurkitu ziren ere; batzuetan, azpiespezie berri gisa interpretatu ziren: *Ligidium hypnorum* *coeruleum* Lereboullet 1843 eta *Ligidium* *hypnorum* amethystinum Schöbl 1861 (zeruleo eta amatista, hurrenez hurren). 1980an argitaratu zen lehen aldiz oniszideo urdinen fenomenoa iridobirus batek eragindako gaixotasuna dela. Egun, 'azpiuespezie' horiek birinterpretatu egin dira, ez entitate taxonomiko desberdin gisa, baizik eta iridobirus isopodo horrekin infektatutako indibiduoen aurkikuntza historiko gisa.

2014. urtean, 220-kilobaseko genoma-sekuentzia argitaratu zen. Gero, 2018an (2018b taxonomia-askapenaren parte gisa), formalki onartu zuen Birusen Taxonomiaren Nazioarteko Batzordeak, *Ornogabeen 31. birus irisatu* gisa (ofizialki, ingelesez, *Invertebrate iridescent virus 31*); era berean, birusa *Iridovirus* generoren barruan kokatu zuten, eltxoa ostalari duen *Ornogabeen 6. birus irisatu*arekin batera.''*

## Ostalari-banaketa 
IIV-31 Oniscidea subordenako kideak infektatzen ditu; bereziki, familia eta espezie hauen berri eman da literatura zientifikoan:

* Armadillidiidae (*Armadillidium vulgare*, *Armadillidium decorum*)
* Cylisticidae (*Cylisticus convexus*)
* Ligiidae (*Ligidium hypnorum*, *Ligidium koreanum*)
* Oniscidae (*Oniscus asellus*)
* Philosciidae (*Burmoniscus kathmandia*, *Philoscia affinis*, *Philoscia muscorum*)
* Platyarthridae (*Niambia capensis*)
* *Porcellionidae* (*Porcellio dilatatus*, *Porcellio laevis*, *Porcellio siculoccidentalis*, *Porcellio spinicornis*, *Porcellio* *scaber*, *Porcellionides pruinosus*)
* Trachelipodidae (*Trachelipus rathkii*)
* Trichoniscidae (*Androniscus dentiger*, *Haplophthalmus danicus*, *Haplophthalmus mengii*, *Hyloniscus riparius*, *Trichoniscoides* *albidus*, *Trichoniscoides helveticus*, *Trichoniscus* *panorensis*, *Trichoniscus* *pusillus'')

## Banaketa geografikoa 
[thumb|[Kretazeo Goiztiar|Kretazeo Goiztiarreko anbar birmaniarrean topatutako isopodoa.]]
Birusak banaketa geografiko zabala du. Bereziki, literatura zientifikoan informazio hau eman da:

* Asia (Japonia, Turkia)
* Europa (garaiko Txekoslovakia, Frantzia, Italia, Herbehereak, Errusia, Erresuma Batua)
* Ipar Amerika (Estatu Batuak)
* Ozeania (Australia)

## Ustezko fosila 
Oniscidea kide fosilizatu bat aurkitu zuen Kretazeo Goiztiarreko anbar birmaniarrean, zeinak adabaki urdin irisatuak ditu. Fosil hori aztertu zuen George Poinar Jr. entomologo eta paleontologoak tentuz iradoki zuen kolorazioa IIV-31aren kasu zahar bat izan daitekeela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* iNaturalista – Birus irisatuaren herritar-behaketak.
Kaledoniar orogenia

[thumb|230px|[Eskandinaviako Alpeak, kaledoniar orogeniak eratuak.]]
**Kaledoniar orogenia** Eskozian, Irlandan, Ingalaterran, Galesen eta Norvegiako mendebaldean siluriar eta devoniar garaian (Paleozoikoa) gertatu zen mendien eraketa prozesu bat izan zen, 444 eta 416 milioi urte artean gutxi gorabehera. Izena Eskoziako latinezko "Kaledonia" izenetik datorkio.

Kaledoniar orogenia, Pangea osatzeko elkartzen ziren kontinente ezberdinen elkarketan gertatu zen. Aurreko aldian, Ordoviziarrean, duela 488-444 milioi urte, Gondwana izeneko kontinente handi bat — egungo Afrika, Hego Amerika eta Antartika osatuko duten masa kontinentalek osatua —, Hego Poloaren eta ekuatorearen artean zegoen; bigarren lur-masa bat, Laurentia, etorkizuneko Ipar Amerikako ipar-ekialdeko sekzioa zuena, ekuatorearen gainean zegoen. Ipar-ekialdean, Siberiako plaka zegoen, Laurentiatik Uraliar ozeanoaren bidez banandua. Hego-ekialdean, Baltikako plaka Iapetus ozeanoak banatzen zuen Gondwanatik. Uhartez osatutako kontinente txiki bat, Avalonia (gaur egungo Ingalaterra Berria, Eskozia Berria eta mendebaldeko Europako zati bat zituena, Britainiar uharteak barne), Baltikoko plakatik mendebaldera zegoen, Torquist ozeanoak banandua. Rheikiar ozeanoa Avalonia, Baltika eta Gondwana artean zegoen.

Ordoviziar garaian, Rheikiar ozeanoa hedatzen hasi zen, Baltika eta Avalonia Laurentiarantz bultzatuz. Baltikak eta Avaloniako iparraldeak talka egin zuten lehenik, siluriar garaian kaledoniar orogenia sortuz. Aldi horren amaieran, eta hurrengo devoniar zehar, Avaloniako gainerakoek ere talka egin zuten, Acadiar orogenia sortuz, non Apalatxeak sortu ziren.

Kaledoniar orogeniak Ebro eta Akitaniako arroak sortu zituen. Momentu horretan Euskal Herrian sakonera eskaseko itsaso bat zegoen, koral ugaridun kareharriak sortu zirenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cornel Țăranu

**Cornel Țăranu** (Cluj-Napoca, Transilvania, 1934ko ekainaren 20a &ndash; *ibidem*, 2023ko ekainaren 18a )  errumaniar musika klasikoaren musikagilea eta zuzendaria izan zen.

## Bizitza 
1951 eta 1957 artean konposizioa ikasi zuen Sigismund Todutarekin Cluj-Napocako Gheorghe Dima Musika Akademian. Geroago Nadia Boulangerren eta Olivier Messiaenen ikasle izan zen Parisko Kontserbatorioan. 1968 eta 1969 artean Darmstadten (Alemania) György Ligetiren ikaslea izan zen.

## Lana 
Bere lana orkestrarako, ganbera musikarako eta ahotsetarako konposizioek osatzen dute. *The Secret of Don Giovanni (Don Giovanniren sekretua)* operaren egilea da, 3 ekitalditan Ilie Balearen libretoaren arabera (1969-70). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avalonia

thumb|Kontinentearen bilakaera.
**Avalonia** antzinako mikrokontinente bat da, gaur egun mendebaldeko Europako, ipar-mendebaldeko Magrebeko, Atlantiar Kanadako eta Estatu Batuetako ekialdeko kostaldeko zati batzuetako arroka zaharrenen zati handi bat osatzen duena. Bere izena Ternuako Avalon penintsulatik dator. Avalonia arku bolkanikoetatik abiatuta sortu zen, Gondwana superkontinentearen ertzeko subdukzio-gune batetik gertu. Beste material batzuek ozeanoan urrutiago sortutako arku bolkanikoetan izan dezakete jatorria, geroago plaka tektonikoen mugimenduen ondorioz Gondwanarekin talka egin zutenak. Jarduera igneoa duela 730 milioi urte hasi zen eta duela 570 milioi urte arte jarraitu zuen, hau da, Neoproterozoikoaren amaierara arte. Ondoren, antzinako Baltika mikrokontinentearekin bat egin zuen, eta, ondoren, antzinako Laurentia kontinentearekin, antzinako Euramerika superkontinentea eratuz eta, horrela, Iapetus ozeanoa itxiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonor Cortés Moctezuma

**Leonor Cortés Moctezuma** (1527 edo 1528 &ndash; 1594) Espainia Berriko Erregeorderriko aristokrata izan zen, Hernán Cortés eta Tecuichpo printzesaren alaba.

## Biografia 
Leonor Hernán Cortésen eta Isabel Moctezumaren alaba izan zen. Amak ez zuen inoiz onartu, bortxaketa baten ondoriozko haurra izan baitzen, eta testamentutik kanpo utzi zuen. Cortesek alabaren ardura hartu zuen eta Juan Gutiérrez Altamiranori agindu zion bere zaintza.

1546an, Mexikotik Zacatecasera joan eta Juan Tolosarekin, Zacatecasko Bufa muinoko zilarrezko meategiak aurkitu zituenarekin, ezkondu zen. Senar-emazteak Nochistlánen bizi izan ziren. Leku hartan sortu zen Guadalajara, Teocalticheren (Jalisco) ondoan. 1547an, aita hil zenean, 10.000 dukatu utzi zizkion. Ama 1550ean hil zen, eta testamentuan aipatu ez zuen arren 1/5 jaso zuen.

* Isabel Tolosa Cortés de Moctezuma, 1568. urtearen inguruan jaioa, Juan de Oñate konkistatzailearekin ezkondu zen, Santa Fe de Nuevo México probintziaren sortzaile eta lehen gobernadorearekin.

* Beste alaba batzuen izenak ez dira ezagutzen, baina erregistroetan aipatzen dira Sevillako komentu bateko kide gisa 1604an.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Chipman, Donald E. *Moctezuma’s Children: Aztec Royalty under Spanish Rule*, 1520–1570. Austin: U of TX Press, 2005
* Thomas, Hugh (1993) *"La conquista de México: el encuentro de dos mundos, el choque de dos imperios"* (2000) traducción Víctor Alba y C. Boune, México, ed.Planeta ISBN 970-690-163-9
* Quijada Cornish, Beatrice (1917). *La ascendencia y la familia de Juan de Oñate*. https://archive.org/stream/ancestryfamilyof00cornrich/ancestryfamilyof00cornrich_djvu.txt , 2010eko abenduaren 20an kontsultatua
* Saravia, Atanasio G. *Apuntes para la historia de la Nueva Vizcaya*. Introducción, compilación, bibliografía e índices de Guadalupe Pérez de San Vicente. Obras I. México, UNAM, 1993. (Nueva Biblioteca Mexicana) https://books.google.com.mx/books?id=8wXl5zEek8wC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false
* Suárez, Ray. *Latino Americans: The 500-Year Legacy That Shaped a Nation*. EE.UU. Celebra. Penguin Group, 2013 https://books.google.com.mx/books?id=TwJF1rI-Zv8C&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Ray+Suarez%22&hl=es-419&sa=X&ved=0ahUKEwi-u4iDg9fQAhVl5oMKHTi-BrEQ6AEIIjAB#v=onepage&q&f=false

## Kanpo estekak
Juan Alfredo Biaggi Lama

**Juan Alfredo Biaggi Lama** (Barahona, 1951ko irailaren 26a &ndash; Santo Domingo, 2023ko ekainaren 18a) abokatu, akademiko eta idazle dominikarra izan zen, Dominikar Errepublikako Hauteskunde Auzitegi Goreneko epaile izan zena.  

## Biografia 
Juan Alfredo Biaggi 1951ko irailaren 26an jaio zen Barahona hirian, Dominikar Errepublikan. 1974ko azaroaren 19an Pedro Henríquez Ureña Unibertsitate Nazionaleko Zuzenbide Fakultatean abokatu titulua lortu zuen. 

Turismo-gidari eta operadore gisa ere nabarmendu zen, Dominikar Errepublikako Turismo Ganberako kide eta presidenteordea izanik. Halaber, 1988-1990 eta 1990-1992 aldietan Turismo Prentsa Latinoamerikako Konfederazioko presidentea izan zen, Hoy egunkariko turismo zuzendari gisa zereginak garatzen zituen bitartean. 

Hauteskunde Auzitegi Nagusiko epaile titular gisa ere aritu zen  . 2018ko otsailaz geroztik, UNPHUko Zientzia Juridiko eta Politikoen Fakultateko dekanoa izan zen , Merkataritza eta Sozietateen zuzenbideko irakasgaian irakasle gisa sartuz. Botere Judizialaren Eskola Nazionaleko irakaslea izan zen, kide sortzailea izan baitzen, baita Hauteskunde Prestakuntza Eskolan, Ministerio Publikoaren Eskolan eta Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoan, besteak beste.  ; «Manual de Derecho Comercial Dominicano»  ; «Manual de Derecho Procesal Laboral» , «Los Regímenes Matrimoniales en el Ordenamiento Jurídico Dominicano» 2. edizioa  ; «Manual de Derecho Societario Dominicano»  ; «Un Siglo de Jurisprudencia Dominicana 1909-2009» seriea  ; 1908tik 2009ra Dominikar Kasazio Auzitegiaren pentsamendu juridikoaren 17 liburukiko multzoa; eta "Jurisprudentziaren Gehigarriak", baita euskarri grafiko ezberdinetarako idatzitako askotariko artikuluak ere.  

## Heriotza 
2023ko ekainaren 18an Juan Alfredo Biaggi bihotzekoak jota hil zen Santo Domingoko egoitzan, 71 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* JUAN ALFREDO BIAGGI LAMA, Epaile Nagusia
* JUAN ALFREDO BIAGGI LAMA - ONDARE ZIURDAPENA
Sasha Calle

**Sasha Calle** (Boston, 1995eko abuztuaren 7a) aktore estatubatuarra da. *The Young and the Restless* telesailean hiru denboraldiz atera zen eta *The Flash* filmean Supergirl peertsonaia antzeztean egin zen ezagun.

## Biografia 
Kolonbiar jatorriko familia batean jaio zen Bostonen. Hamar urte zituela amarekin Kolonbiara joan zen bizitzera eta bi urte beranduago Estatu Batuetara itzuli zen. American Musical and Dramatic Akademian Arte Ederretan graduatu zen. 2018an *The Young and the Restless* telesailean sartu zen Lola Rosalesen paperean eta Daytime Emmy Award sarirako izendapena lortu zuen.

2021ean castinga egin zuen *The Flash* filmean Supergirl izateko eta 2023ko ekainean estrenatu zen filmea.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Barahona (Dominikar Errepublika)

**Barahona**  Dominikar Errepublikako hego-mendebaldean dagoen hiria da, Barahona probintzian, Neibako badian. Uhartearen hegoaldeko hiri garrantzitsuenetako bat da, portu zalapartatsua eta erakargarri ekoturistio ugari ditu. Azukre eta industria gune bat ere bada. 130 mila biztanle baino gehiago ditu, eta horrek hiri hau hegoaldeko eskualdeko puntu garrantzitsu bihurtzen du etorkizuneko proiektuetarako.

## Taxonomia. 
Badira izena *"Bahía"* eta *"Honda"* bi hitzen batasunetik datorrela esaten duten bertsioak, ustez lurralde hauetan geratu zen Santa Cruz de Barahona izeneko espainiar konde baten abizenetik zetorrela ere uste zen. oraindik despopulatu zirenean, baina ez da egiaztatzen ere. 

## Geografia eta klima. 
Barahona probintziak 1639,42 kilometro koadro ditu eta 179.239 biztanle ditu. Dominikar Errepublikako hego-mendebaldean dago. Probintzia "Yaque del Sur" ibaiak gainezkatzen duen "Valle de Neyba"ren parte den "Martín García Point"-tik hasten da. Barahonaren hego-mendebaldean Karibe itsasoa dago. Pedernales probintzia bere mendebaldean dago, Independentzia iparraldean, eta Azua probintzia bere ekialdean. Amerika aurkitu baino lehen, Barahona Jaragua Cacicazgoarena zen, Anacaona eta Enriquilloren agintepean, azken hau askatasunaren ikur. Barahona hiria Karibe itsasoko kostaldean dago, Santo Domingotik 204 kilometrora. Urteko batez besteko tenperatura 26 gradu Celsius da, eta urteko batez besteko prezipitazioa 655/2296 mm-koa da.

## Ekonomia. 
Gaur egun, Barahonak nekazaritza, abeltzaintza, meatzaritza eta turismoa uztartzen dituen ekonomia mistoa du, industria-portu batekin eta ehungintzari eskainitako gune aske batekin. Inguruko enpresa garrantzitsuenen artean honako hauek daude: CEMEX Dominicana, meategi bateko igeltsua ustiatzen duena, Rica esne-ekoizpenarekin, "Consorcio Azucarero Central" azukre ekoizpenarekin, EGE Haina elektrizitate ekoizpenarekin, Wilbes Dominicana truke libreko ekoizpen guneekin, eta "Block Khoury" eraikuntzako materialak ekoizten eta esportatzen dituena. Nekazaritza eta kanabera, platanoa, kafea, fruituak, sorgoa, ñame, yautia eta bestelakoen ekoizpena, abeltzaintzan, haragirako behi eta ahuntz gizentzea da nagusi, larruaren salmenta eta esne ekoizpena hazten ari den ekoizpena, meatzaritzan larimar erauzketa., marmola, igeltsua, alabastroa, kaolina (botilak ekoizteko), gatz minerala eta eraikuntzako materialak dira Barahonako jarduera nagusien artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sestao River Club 2023-2024

Entrenatzailea:  Aitor Calle (2021-Egun) 
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  23 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Sestao River B taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 23-erako zenbakiak eraman beharko dituzte, eta 3.atezaina egongo balitz 24 zenbakia eraman beharko du. Gehienez 17 jokalari (edo 18 3.atezainarekin) izan daitezke 23 urtez azpikoetatik kanpo.

#### Bajak neguan
### Neguko merkatua 2024 
### Udako merkatua 2023 
## Kanpo estekak
Terana caerulea

***Terana caerulea*** *Phanerochaetaceae* familiako onddo espezie bat da. Interes ekologikoa du, ez gastronomikoa, landare hondakinak deskonposatzen ditu.

Sinonimoak: *Corticium caeruleum*, *Telephora caerulaum*, *Telephora indigo*, *Pulcherricium caeruleum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Erresupinatua, leuna edo tuberkulosoa, mintzezkoa; tomentuduna; kolore urdin ilun bizi samarrekoa, ale gazteetan ertz ia zurixkarekin.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Corticiaceae*-tan ezaugarri bereizgarria du, urdin iluna da. *Peniophora quercina* antzeko *Corticiaceae* bat da, baina marroi iluna eta ertz altua.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan arrunta, hostozabalen adar hiletan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Espainia, Italia, Maroko, Algeria, Israel, Islandia, Suedia, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2009ko Nafarroako Itzulia

**2009ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko XLVIII. ekitaldia izan zen. Bost etapaz osaturik zegoen, ibilbidea Orkoiengo Lizarteren lantegian hasi eta Iruñean bukatu zen. 

## Taldeak
* Lizarte 
* Telco-Intercons 
* Caja Rural    
* Azysa
* Cafés Baqué 
* Naturgas Energía
* Seguros Bilbao
* Bidelan-Kirolgi
* CCN-Valencia Terra i Mar
* Extremadura-Spiuk
* CAI
* Entente Sud Gascogne 
* Amical-AVC 
* Davo-Lotto-Davitamon 
* Portugalgo selekzioa 
* Uruguayko selekzioa 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Furongiar

**Furongiarra** Kanbriarreko laugarren eta azken saila eta garaia da. Miaolingiarraren gainetik eta Behe Ordoviziarraren azpitik dago. Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak bere hasiera duela ~ 497 milioi urte, eta bere amaiera duela ~ 485,4 ± 1,9 milioi urte definitzen ditu. Hiru estaitan banatzen da: Paibiarra, Jiangshaniarra eta 10. estaia, oraindik izen ofizialik gabea.

## Izena 
Furongiarra Kanbriarreko «4. saila» izenez ere ezagutzen da, izen formalaren aurretik, eta antzinako «Goiko Kanbriarra» terminoagatik, «Hunaniarra» terminoaren baliokidea dena. "Furongiar" izena Nazioarteko Estratigrafia Batzordeak berretsi zuen 2003an. Furong-ek () txineraz «uso-belar» esan nahi du, eta Hunan eskualdeari buruz ari da, «uso-belar estatua» izengoitiz ezagutzen dena.

## Definizioa 
Furongiarraren beheko muga saileko lehen estaiko (Paibiarra) GSSParen berdina da. *Glyptagnostus reticulatus* trilobite espeziearen lehen agerpenarekin hasten da, duela ~ 497 milioi urte inguru. Goiko muga beheko muga eta hurrengo serieko lehen solairuko GSSPa da, Ordoviziarreko Tremadoca, *Iapetognathus fluctivagus* konodontoaren lehen agerpenarekin, duela 485,4 ± 1,9 milioi urte inguru.

## Biostratigrafia 
Furongiarreko hiru estaietako biren hasiera trilobite baten lehen agerpena da. Paibiarraren hasiera *Glyptagnostus reticulatus* lehen agerpena da, eta Jiangshaniarraren hasiera *Agnostotes orientalis* espeziearena da. Oraindik izenik gabeko 10. estaiko hasiera *Lotagnostus americanus* trilobitearen edo *Eoconodontus notchpeakensis* konodontuaren lehen agerpena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petteri Orpo

**Antti Petteri Orpo** (Köyliö, Satakunta, 1969ko azaroaren 3a) finlandiar politikaria da. Finlandiako lehen ministroa da 2023ko ekainaren 20tik.

Koalizio Nazionalaren Alderdiko buruzagia da. Nekazaritza eta Baso ministroa (2014-2015), Barne ministroa (2015-2016), Finantza ministroa (2016-2019) eta lehen ministrordea (2017-2019) izan zen.

2019ko apirileko hauteskundeak irabazi zituen eta ekainean gobernua osatu zuen Finlandiako eskuin muturrarekin koalizio-gobernu baten buru.
Malkoen zubia

**Malkoen zubia** edo **Atsekabeen zubia**,  edo *Bridge of Sorrows*, Irlandako ipar-mendebaldeko Dunfanaghy eta An Fál Carrach udalerrietatik hurbil dagoen zubi bat da, Donegal konderrian. 

## Historia 
Burdinbidea eta errepide modernoen garaian baina lehen, zubia Derry hirira eta kostaldera bertaratzeko eskualdeko bide nagusian zegoen. Derry hiria eskualde honetako etorkinek Irlanda utzi eta Australia, Kanada, Ingalaterra, Eskozia eta AEBetara bizitza berri bati ekiteko abiapuntu portua zen. Zubia bide horretan etorkinek hemen uzten zituzten senide eta lagunei agur esateko kokalekua zen, izena hortik datorkio.

Zubitik gertu irlanderaz dagoen plaka baten itzulpenak honala dio: "Atzerritar lurraldeetara doazen pertsonen familia eta lagunak honaino etorriko lirateke. Hemen beren banaketa. Hau da Malkoen zubia". 

## Iruditegia 

Irudi:Bridge_of_Tears_-_Roadside_stone_Gaelic_monument_-_geograph.org.uk_-_1185235.jpg|Irlanderazko plaka.

## Kanpo estekak
Ramaria cettoi

***Ramaria cettoi*** *Gomphaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 11 eta 15 cm bitarteko garaierakoa  eta 6 eta 8 cm bitarteko zabalerakoa. Enborretik adar lodi batzuk ateratzen dira, eta adarkatze horiek beste adarkatze meheago batzuetan adarkatzen dira. Gaztetan, laranja-arrosa-izokin kolorekoa, goiko adarrak kolore horixkakoak dira, eta, ondoren, arre-purpura koloreko tonutik erreflexu moreak dituen arrera doan tonua hartzen du.

**Hanka:** 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa, oso forma aldakorrekoa, oinarria biribildu samarra izaten du, kolore zurixkakoa okrez zikindua.

**Haragia:** Zurixka, pixka bat jaspeztatua eta kolorez aldatzen ez dena, hauskorra, trinkoa gaztetan, laster biguna, *Hypholoma capnoides* gogorarazten duen usain arina. Zaporea, pixka bat latza.

**Etimologia:** *Ramaria* terminoa, latinetik dator "ramus" hitzetik, adar, esan nahi du. 

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Ramaria fennica* delakoarekin nahas daiteke, hau koniferoen basoetan ateratzen da, *Picea*-en azpian, lurrean edo orratzetan.

**Oharra:** Bruno Cettoren arabera, Edwin Schild-ek aztertu eta sortutako espezie berria da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, baso mistoetan.

### Banaketa eremua 
Europa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dinefwr gaztelua

**Dinefwr gaztelua**,  eta , Galesko hegoaldeko Llandeilo udalerritik hurbil dagoen gaztelu baten hondakinak dira, Carmarthenshire konderrian. Tywi ibaiaren iparraldeko ertzean dagoen muino batean dago, ibai horren gain. Deheubarth erresumako Dinefwr dinastiaren buruzagien gotorlekua izan zen.

Lehen gaztelua Rhodri Handiak eraikiarazi zuen.