open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hipoparatiroidismo

**Hipoparatiroidismo** guruin paratiroideen hipofuntzioak eragindako nahasmendua da, paratohormonaren (PTH) kontzentrazio baxuaren, kaltzioaren eta odol-fosforoaren kontzentrazioaren handitzearen ondorioz. PTH odol-serumean kaltzio-maila normalak mantentzeaz arduratzen den hormona da, eta digestio-traktuan xurgatzea errazten du, giltzurrunean D3 bitamina aktibatuz, horren ondoren hesteetako epiteliorantz migratuz eta hezur-erresortzearekin, osteoklastoen jarduera hezurrean areagotuz zeharka, neutroien hartuneek xurgatzen duten mineral-kopurua handitzeaz gain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osteoklasto

**Osteoklastoa** hezur-ehuneko zelula erraldoia da, nukleo ugari dituena. Hezurraren eta kartilagoaren matrizea digeritu eta suntsitu egiten du, entzimen eraginez, eta hondakinak fagozitatzen ditu jarraian. Suntsitze hori ezinbestekoa da hezurraren hazkundea posible izan dadin. Birxurgapen osteoklastikoa kanpoko faktore erregulatzaile batzuen mende dago, hala nola paratohormona, 1,25-dihidroxikalziferola (D3 bitamina), kaltzitonina eta D bitamina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiperparatiroidismo

**Hiperparatiroidismoa** guruin paratiroideen hiperfuntzioak eragindako nahasmendua da, paratohormonaren (PTH) kontzentrazio handiaren ondorioz. Mota askotako hiperparatiroidismoak daude: lehen, bigarren eta hirugarren mailakoa, ektopikoa edo sortzetikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fosfatasa alkalino

**Fosfatasa alkalinoa** osteoblastoek eta kartilago eta periostioko zelula proliferatzaileek jariatzen duten entzima da. Umeetan, odol-plasman aurkitzen da, eta haren kantitatea balio normaletatik gora igotzeak (5-12 Bodansky unitatetik gora serumeko 100 ml-ko) osteoblastoen gehiegizko lana susmarazten du (Pageten eritasuna, metastasiak, errakitismoa, eta abar), edo buxaduragatiko min horia. Fosfatasa alkalinoak organismoaren ia ehun guztietan agertzen diren entzimak dira, bereziki hezurretan, gibelean, plazentan, hesteetan eta giltzurrunetan altua delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Aboitiz Musatadi

**Ramón Aboitiz Musatadi** (Gernika, 1930eko abuztuaren 31 &ndash; Santiago, 2010eko apirilaren 6a) euskal ingeniari, akademiko eta enpresaria izan zen, Sigdo Koppers holdingeko kidea, Txileko talde dibertsifikatuenetako bat.

Sei urte zituela iritsi zen Txilera, bere familiak Gernika uztea erabaki ondoren.

Bigarren mailako ikasketak Valparaisoko Aita Frantsesetan eta ingeniaritza zibil eta kimikoko goi-mailako ikasketak Valparaisoko Unibertsitate Katolikoan egin zituen. Titulatu ondoren, ingeniaritza industrialeko lankidetza teknikoko gaietan lan egiten zuen estatuko Corfoko filial batean sartu zen. Gainera, enpresa-administrazioko irakasle izan zen Txileko Unibertsitate Katolikoko Ingeniaritza Eskolako Ingeniaritza Kimikoko Departamentuan, eta Industria Antolaketako irakasle Valparaisoko Unibertsitate Katolikoko Ingeniaritza Eskolan.

1958an ingeniari bezala Ingenieros Asociados Sigma Donoso Ltda enpresan sartu zen, non bi megaproiektu jorratu zituen: Huachipato siderurgia planta eta Concóngo findegiaren lehen handitzeak. 1965ean konpainiako gerentea zen.

1974an, enpresaren hamaika exekutiborekin batera, horien artean Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidentea izango zena, Pazifikoko Altzairuen Konpainia (CAP) estatukoari Sigdo Koppersen jabetzaren zati bat erosi zion.

21 urte geroago, konpainia burtsara atera zen, Juan Eduardo Errázuriz Ossa, Naoshi Matsumoto Takahashi, Mario Santander García, Norman Hansen Rosés eta Horacio Pavez García bazkideekin batera.

Banco Santander Txileko zuzendari eta Hogar de Cristo fundazioko zuzendari ere izan zen.

Carmen Gloria Domínguez Elordirekin ezkonduta, sei seme-alabaren aita izan zen.

79 urte zituela zendu zen.

## Kanpo estekak
Qiongzhou itsasartea

**Qiongzhou itsasartea**, baita ere **Hainan itsasartea**, Txina hegoaldean Leizhou penintsula (Guangzhou|Kanton probintzian) Hainan uhartetik bereizi egiten duen ur tartea da. Itsasarteak Tonkingo golkoa Hego Txinako itsasoarekin batzen du.

## Ezaugarriak 
Itsasarteak 30 kilometroko zabalera du gutxi gorabehera. . Gehienezko sakonera 120 metrokoa da. 2012an itsasartea gainditzeko zubia hastea aurreikusita zegoen baina, azkenean, ez da egin. Tifoiak sortzen direnean, batzutan, itsasartea itxi behar izaten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Costasiella kuroshimae

250px|thumb|*Costasiella kuroshimae*

***Costasiella kuroshimae*** Limapontiidae familiako molusku gastropodoa da, *hosto barea*, *hosto ardia* eta *itsasoko beldarra* ezizenez ere ezagutzen dena. 1993. urtean aurkitu zen aurrenekoz Japonia hegoaldeko Kuroshima uhartean, baina ordutik Filipinetan eta Indonesian ere aurkitu da.

## Deskribapena 
Oskolik ez duen gastropodo txikia da, 5 mm eta 1 cm arteko luzera duena. Bi begi ilun ditu eta burutik bi errinoforo ateratzen zaizkio, ardiaren belarriak edo intsektuen antenak balira bezala. Errinoforo hauek iletxo ugari dituzte uretako sustantzia kimikoak antzematen dituztenak eta horrela aurkitzen dute elikagaia.

## Bitxikeria 
*Costasiella kuroshimae* itsas bareak kleptoplastiarako joera du. Elikatzen den algetako kloroplastoak barneratzen ditu. Gaitasun honi esker fotosintesia egin dezake kloroplastoek egoera onean dirauten artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kardea

**Kardea** edo **Karda** () ateetako gontzen eta eskutokien jainkosa zen, Antzinako Erroman. Ovidiok antzinagokoa zen **Karna** izeneko jainkosaren ondorengoa del aesaten zuen. Bere jaia Ekainaren Kalendan ospatzen zen (hau da, ekainaren 1ean). Baliteke Ovidiok egindako bi jainkosen arteko lotura asmakizun poetikoa izatea, hala ere.

Mitologian ninfa bat zen, Erromako mendietan bizi zena hiria sortu aurretik. Jano jainkoak bortxatu zuen eta bere birjintasuna kentzeagatik kalte-ordainetan Erromako etxeetako ateak zaintzeko boterea eman zion.

## Kardea eta ateak 
Elizako Gurasoen kristau apologetikan Kardea beste bi jainko ezezagunekin lotuta agertu ohi da: Forkulus, *fores* hitzetik, "atea", pluralean ate bikoitzak ohikoak zirelako domus baten sarreran; eta Limentinus, *limen*etik, liminalitate kontzeptuan bezala, atalaseen jainkoa. Agustin Hiponakoak barre egiten zion kontzeptuari, "jainko txikiak" aipatuz bere "jainkoen ugaritzeari egindako erasoan", azalduz atezain bat nahikoa bada ere ate bat zaintzeko, Antzinako Erromako erlijioan hiru behar dituztela: "ebidentea da Forkulusek ezin duela atalasea eta gontza begiratu adi berean". Gaur egungo ikerlariek azaldu ohi dute jainko talde hauek onhikoak zirela espazio sakratuen mugak markatzeko erritualetan, nomadismotik iraultza neolitikoan emandako sedentarismoaren bidean. Antzinako Erromako jainkoen artean Terminus, mugarrien jainkoa, zen nabarmenena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Lannes

**Jean Lannes, Montebelloko 1. Dukea, Siewierzeko Printzea** (Lectoure, 1769ko apirilaren 10a - Ebersdorf, 1809ko maiatzaren 31) frantziar mariskala izan zen.

Frantziako Iraultzako Gerretan eta Napoleondar Gerretan parte hartu zuen. Italiako kanpainan parte hartu zuen, non zauritua izan zen, baita Egiptoko kanpainan ere. Abukirko guduan zauritu zuten. Napoleoni lagundu zion Brumaireko estatu-kolpean. 1801ean enbaxadore izendatu zuten Portugalen.

Jatorrizko hemezortzi Inperioko Mariskaletako bat izan zen. Austerlitzeko guduan armadaren ezker ertza zuzendu zuen. Saalfeld, Jena eta Friedlandeko guduetan ere parte hartu zuen.

1808an Iberiar Penintsulara bidali zuten eta Francisco Javier Castaños jenerala garaitu zuen Tuterako guduan. 1809an Zaragoza konkistatu zuen setio gogor baten ondoren.

Kanoi-bala batek zauritu zuen Aspern-Esslingeko guduan, eta egun batzuk geroago hil zen.

## Kanpo estekak
Louis-Alexandre Berthier

**Louis-Alexandre Berthier, Wagrameko 1. Printzea, Neuchâtelgo Printze subiranoa** (Versailles, 1753ko azaroaren 20a - Bamberg, 1815eko ekainaren 1a) frantziar mariskala izan zen.

Aita militarra zen eta Louis-Alexandre hamazazpi urterekin sartu zen armadan. 1780an Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran parte hartu zuen. Monarkikoa Frantziako Iraultzan, Luis XVI.a Frantziakoaren izebei ihes egiten lagundu zien.

1793tik 1795era Vendéeko Gerran parte hartu zuen. Paper garrantzitsu bat izan zuen Rivoliko guduan Italiako kanpainan. 1798an Italia inbaditu eta Pio VI.a Aita Santua preso hartu zuen.

Napoleoni Egiptora lagundu zion eta Brumaireko estatu-kolpean babestu zuen. 1799an Gerrako ministro izendatu zuten eta hurrengo urtean Marengoko guduan parte hartu zuen.

San Ildefonsoko Hirugarren Ituna negoziatu zuen Espainian eta horren emaitza Louisianaren erosketa izan zen.

1806tik 1814ra Neuchâtelgo printze subiranoa izan zen, Napoleonek izendatua. Inperioko mariskal ere izendatua izan zen.

Ondorengo urteetan Iberiar Penintsulako Gerran, Bostgarren Koalizioko Gerran eta Errusiako frantziar inbasioan parte hartu zuen eta Wagrameko printze eta Valangingo duke izendatu zuten.

1814an bakeak egin zituen Borboiekin eta Luis XVIII.a Frantziakoarekin batera Parisen sartu zen. Waterlooko gudua baino egun batzuk lehenago hil zen, egoera susmagarrian, leiho batetik erorita.

## Kanpo estekak
Buddy Van Horn

**Buddy Van Horn** (Los Angeles, Kalifornia, 1928ko abuztuaren 20a - *ibidem*, 2021eko maiatzaren 11) estatubatuar ekintzazko aktore espezialista eta film zuzendaria izan zen. Clint Eastwood aktorea buru zuten *Any Which Way You Can* (1980), *The Dead Pool* (1988) eta *Pink Cadillac* (1989) filmak zuzendu zituen. Horrez gain, hainbat urtez Eastwood beraren ekintzazko eszenetako ordezkoa izan zen.

## Filmografia 
### Zuzendari 
* *Any Which Way You Can* (1980)
* *The Dead Pool* (1988)
* *Pink Cadillac* (1989)

### Bigarren unitateko zuzendari 
* *Magnum Force* (1973) - Ekintzazko eszenetako ordezko aktorea ere
* *The Rookie* (1990) - Ekintzazko eszenetako ordezko aktorea ere
* *Outbreak* (1995) - Ekintzazko eszenetako espezialista ere
* *Absolute Power* (1997) - Ekintzazko eszenetako espezialista ere

### Aktore 
## Kanpo estekak
Gaza mon amour

***Gaza mon amour*** 2020ko Tarzan Nasser eta Arab Nasser zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Filmaren protagonista 60 urteko gizon bat da: Issa. Egun batean, estatua faliko eta zahar bat aurkituko du bere arrantza sareetan, eta ezkutatu egingo du, zer egin ez dakielako. Hala ere, altxor misteriotsu horren ondorioz, guztiz aldatuko da haren bizitza.

## Aktoreak 
* Salim Daw
* Hiam Abbass

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shorta

***Shorta*** 2020ko Anders Ølholm eta Frederik Louis Hviid zinema zuzendarien thrillerra da.

## Sinopsia 
Danimarka modernoaren parte da Taliben, etorkin gazte bat, eta hura pantailan agertzen den unean hasten da mamitzen kontakizuna; izan ere, poliziak atxilotu ondoren, ospitaleratu egin behar izan dute. Harrabotsa sortuko du berriak herritarren artean, eta ohikoak ziren tentsio uneak gogortuko ditu. Oraindik gehiago, gainera, etorkinaren heriotza ziurtatzen dutenean. Høyer eta Andersen agenteak Svalegården ghettoan patruilatzen ari direla egingo du eztanda azken orduko albisteak, eta istilu bortitz ugari eragingo ditu auzoan bertan. Istilu horiek gero eta gogorragoak izango dira minutuak pasatu ahala, eta bi agenteak konturatzerako, ez dute jakingo nola ihes egin.

## Aktoreak 
* Jacob Lohmann: Mike Andersen
* Simon Sears: Jens Høyer
* Arian Kashef: Osman
* Tarek Zayat: Amos Al-Shami
* Issa Khattab: Iza
* Özlem Saglanmak: Abia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
F motako sekuentzia nagusiko izar

thumb|Hondakinen diskoa, F motako izar baten inguruan
**F motako sekuentzia nagusiko izar** bat (F V) sekuentzia nagusiko izar bat da, hidrogenoa fusionatzen duena, F espektro motakoa eta V argitasun motakoa. Izar hauek, Eguzkiaren masa halako 1,0 eta 1,4 artean dute, eta azaleko tenperaturak, 6.000 eta 7.600 K bitartean. Tenperatura tarte honek, F motako izarrei, tonu zuri-horia ematen die. Sekuentzia nagusiko izar bati nano izarra deitzen zaionez, izar mota honi **nano zuri-horia** ere dei dakioke (ez nahastu nano zuriekin, izar eboluzioaren balizko azken etapa bat). Adibide ospetsu batzuk Procyon A, Gamma Virginis A eta B eta KIC 8462852 dira.

## Izar estandar espektralak 
Yerkesen Atlasaren sistema berrikusiak (Johnson & Morgan 1953), F motako izar estandar nanoen sare trinko bat zerrendatzen zuen, baina guztiek ez dute gaur egun arte estandar bezala iraun. Sekuentzia nagusiko F motako izar nanoen artean, hau da, urteetan zehar aldatu gabe egon diren eta sistema definitzeko erabil daitezkeen izar estandarren artean MK espektro sailkapen sistemaren ainguraketa puntuak 78 Ursae Majoris (F2 V) eta pi3 Orionis (F6 V) kontsideratzen dira. Bi patroi hauez gain, Morgan eta Keenan (1973) daga patroi bezala HR 1279 (F3 V), HD 27524 (F5 V), HD 27808 (F8 V), HD 27383 (F9 V) eta Beta Virginis (F9 V) hartu zituzten. Beste izar estandar batzuk HD 23585 (F0 V), HD 26015 (F3 V) eta HD 27534 (F5 V) dira. Kontuan izan HD izen ia berdinak dituzten Hyadeetako bi kide (HD 27524 eta HD 27534) F5 V izar estandar indartsutzat hartzen direla, eta, izatez, ia berdinak diren kolore eta magnitudeak partekatzen dituztela. Gray eta Garrisonek (1989) estandar nanoen taula moderno bat ematen dute F motako izarrik beroenentzat. F1 eta F7 izar estandar nanoak oso gutxitan zerrendatzen dira, baina urteetan zehar zertxobait aldatu dira sailkatzaile adituen artean. Izar estandarrik erabilienak 37 Ursae Majoris (F1 V) eta Iota Piscium (F7 V) dira. F4 V izar estandarrik ez da argitaratu zoritxarrez, F9 V.ak Morganek sailkatutako izar beroen eta Keenanek sailkatutako izar hotzenen arteko muga definitzen du, eta literaturan ezadostasunak daude nanetako F/G muga zein izarrek definitzen duten. Morganek eta Keenanek (1973) HD 10647 euren F9 V estandar bezala. Eta Cassiopeiae A, ziuraski, izar estandar bezala saihestu beharko litzateke, sarri, Keenanen argitalpenetan F9 V bezala hartzen baitzen, Nahiko beroa den F0 izar baten gune bizigarria, 2,0 unitate astronomiko izatetik 3,7 unitate astronomiko arte hedatuko litzatekeela uste da, eta 1,1 eta 2,2 unitate astronomiko izar nahiko hotz batentzako. Beraz, bere jatorrizko bizimoduak bizirik irauteko, balizko planetak atmosferako blindajea nahikoa izan beharko luke, goiko atmosferako ozono geruza bat bezala. Ozono geruza sendorik gabe, bizitza teorikoki planetaren azalean garatu ahal izango litzateke, baina litekeena da itsaspeko edo lurpeko eskualdeetara mugatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panic (telesaila)

***Panic*** 2021eko estatubatuar telesaila da, Lauren Oliverrek Amazon Prime Videorentzat egina.

## Sinopsia 
Texasko herri txiki batean, uda garaian, diru lehiaketa batean parte hartzen dute azken ikasketa urteko gazteek. Euren mamu pertsonalei egin beharko diete aurre.

## Aktoreak 
* Olivia Welch: Heather Nill
* Mike Faist: Dodge Mason
* Jessica Sula: Natalie Williams
* Ray Nicholson: Ray Hall
* Camron Jones: Bishop Moore
* Enrique Murciano: Sheriff James Cortez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parot (telesaila)

***Parot*** 2021eko espainiar polizia-telesaila da, TVE eta Amazon Prime Videorentzat egina.

## Sinopsia 
Parot doktrina indargabetzearen ondotik geratu ziren aske, ETAko dozenaka kiderekin batera, bestelako hiltzaile, pederasta eta bortxatzaileak. Isabel Mora da istorioko protagonista, Espainiako Poliziako agentea eta indarkeria matxistaren biktima zuzena. Nerabea zela, gizon batek bortxatu zuen, Parot doktrina indargabetuta, aske geratu da orain, eta emakumea beldur da, gizona ez ote den berriz ere hura jazartzen hasiko. Bitartean, pertsona bat ezkutuan hasiko da kartzelatik irten berri diren kondenatuak erailtzen, mendeku gosez.

## Aktoreak 
* Adriana Ugarte: Isabel Mora
* Javier Albalá: Jorge Nieto
* Iván Massagué: Haro
* Blanca Portillo: Andrea Llanes
* Patricia Vico: Ana Hurtado
* Michel Brown: Plaza
* Nicole Wallace: Sol
* Antonio Dechent: komisarioa
* Marcos Marín: Abaño
* Rodrigo Poisón: Perea
* Nacho Fresneda: Patas
* Max Mariegues: Basauri
* Alex Hafner: berria
* Juan Gea: Juliánen aita
* Sara Jiménez: Elena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Birdgirl (telesaila)

***Birdgirl*** 2021eko estatubatuar telesaila da, Michael Ouweleenek eta Erik Richterrek HBOrentzat egina. *Harvey Birdman, Attorney at Law* telesailaren jarraipena da.

## Sinopsia 
Sebben & Sebben, munduko korporazio handi eta zentzugabeenaren zuzendari exekutibo izendatu berri dute Judy Ken Sebben, "Birdgirl" ezizenez ere ezaguna den neska gaztea. Bere bizitza profesionalaren eta superheroi rolaren arteko oreka bilatzen ahaleginduko da Sebben sei ataleko kontakizun honetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uxesko geltokia

**Uxes** Galiziako Coruñako probintziako tren geltoki bat da,  udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Zerbitzuak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Rebel (telesaila)

***Rebel*** 2021eko estatubatuar telesaila da, Krista Vernoffek American Broadcasting Companyrentzat egina.

## Sinopsia 
Erin Brokovich aktibistaren bizitza oinarri hartuta, egungo ingurumen eztabaidan girotu dute sei ataleko telesail hau. Sistemak baztertu eta babes juridikorik ez duten pertsonei sostengua ematen ahalegintzen den emakume bat da istorioko protagonista.

## Aktoreak 
* Katey Sagal: Annie "Rebel" Bello
* John Corbett: Grady Bello
* Lex Scott Davis: Cassidy "Cass" Ray
* Tamala Reneé Jones: Lanalee "Lana" Ray
* James Lesure: Benjamin "Benji" Ray
* Kevin Zegers: Dr. Nathaniel "Nate" Flynn
* Sam Palladio: Luke Chapman
* Ariela Barer: Ziggy
* Andy Garcia: Julian Cruz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kumba Ialá

**Kumba Ialá Embaló** (Bula, Ginea Portugesa, 1953ko martxoaren 15a - Bissau, 2014ko apirilaren 4a) gineabissautar politikaria izan zen. Ginea Bissauko 3. presidentea izan zen.

Balanta etniaren kidea izan zen. Teologia ikasi zuen Portugalgo Unibertsitate Katolikoan eta filosofia eta zuzenbidea Bissaun. Ikasketak amaitu ondoren, filosofia eta psikologia irakatsi zituen Lizeo Nazionalean.

PAIGCko kide izan zen eta 1989an alderditik bota zuten demokrazia gehiago eskatzeagatik. 1991n Fronte Sozialdemokrata sortu zuen eta 1992an Berrikuntza Sozialaren Alderdia. 1994an bigarren geratu zen João Bernardo Vieirak irabazi zuen hauteskunde presidentzialean.

Ialák 2000ko hauteskunde presidentziala irabazi zuen eta otsailaren 17an karguaren zina egin zuen. Bere agintaldian harreman zailak izan zituen Ansumane Mané jeneralarekin. 2002ko azaroan legebiltzarra desegin zuen, baina hauteskundeak hainbat aldiz atzeratu zituen.

2004ko irailaren 14an Veríssimo Correia Seabra jeneralak estatu-kolpe bat zuzendu zuen eta Ialá kargutik kendu zuen.

2005eko eta 2009ko hauteskundeetan aurkeztu zen, baina ez zuen arrakastarik izan. 2008an islamera bihurtu zen Mohamed Ialá Embaló izenarekin.

## Kanpo estekak
Laza (Galizia)

**Laza** Ourenseko erdialdean kokatuta dagoen udalerria da, Veringo eskualdean dagoena.

2018ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.287 biztanle zituen.

## Parrokiak 
A Alberguería (Santa María) | Arnuíde (Santa María) | Bóveda (Santa María) | As Maus (San Pedro) | Padreda (San Miguel) | Prado (Santa Cruz) | Rebordechau (Santa María) | Seiró (San Salvador) | Vilar de Barrio (San Pedro Fiz)

## Ikus, gainera 
* Ourenseko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Narciso Irureta Aburto

**Narciso Irureta Aburto** (Valdivia, 1924ko ekainaren 30a - Santiago, 2005eko abenduaren 26a ) abokatu eta politikari txiletarra izan zen, euskal jatorrizkoa. Eduardo Frei Ruiz-Tagle presidentearen Estatu ministroa izan zen.

Bere eskola garaia amaitu ondoren, Unibertsitate Katolikoan sartu zen zuzenbidea ikastera, baina bi urte bakarrik eman zituen bertan, Txileko Unibertsitatera joan baitzen, non bere karrera amaitu eta abokatu titulua lortu zuen 1950ean.

## Bizitza pertsonala 
Narciso Irureta Irureta izeneko azkoitiar baten semea, bere anaiarekin batera Buenos Airesera joan zena. Hiriburuan bi urte eman ondoren, 1918an Txileko Valdivia hirira iritsi zen, non Edma Aburto y Valverderekin ezkondu zen, hau ere euskal jatorrikoa. Gaztetan, bere ikasketak Pishuincoko Eskola Publikoan hasi zituen, eta, ondoren, Salestar Institutuan eta Valdiviako Gizonen Lizeoan jarraitu zituen.

## Kanpo estekak
Sikorsky S-61

**Sikorsky S-61L** eta **S-61N** tamaina erdiko helikoptero zibil utilitarioa da, Sikorsky SH-3 Sea King modelotik garatua. Nagusiki bidaiarien garraiorako diseinatua dago, baina bilaketa- eta erreskate-zerbitzuetarako bertsioak ere badaude.

## Kanpo estekak
Eurocopter EC225 Super Puma

**Airbus Helicopters EC225 Super Puma Mk II+** tamaina handiko helikoptero zibil utilitarioa da, Eurocopter AS332 Super Puma modelotik garatua. Nagusiki bidaiarien garraiorako diseinatua dago, aerotaxi zerbitzua *offshore* plataformetara ematen duten enpresetan onarpen handia duelarik. Pertsona garraiorako edo bilaketa- eta erreskate-zerbitzuetarako bertsioak ere badaude.

Aurreko modeloekin alderatuta, EC225en egindako hobekuntzek osagai mekanikoen diseinu modularra, material konposatuen erabilera, hegazkineria modernizatu bat, LCD funtzio anitzeko pantailak, ibilgailuen sistema monitoreak eta AFCS barne hartzen dituzte. Gainera, EC225ak 5 pala ditu errotorean, aurreko ereduek baino bat gehiago.

## Kanpo estekak
AgustaWestland AW139

**AgustaWestland AW139** tamaina erdiko helikoptero zibil utilitarioa da, Leonardo S.p.A. italo-britainiar enpresak garatua. Jatorrizko diseinua eta garapena Agusta eta Bell Helicoptersek elkarrekin egin zuten, hasiera batean Agusta-Bell AB139 bezala merkaturatua izan zelarik. Bellek proiektua utzi zuenean, helikopteroak AW139 izena hartu zuen.

## Kanpo estekak
Gonzalo de Quesada y Aróstegui

**Gonzalo de Quesada y Aróstegui** (1868ko abenduaren 15a - 1915eko urtarrilaren 9a ) Kubako mugimendu independentistaren arkitektoetako bat izan zen, bere lagun handia zen José Martírekin batera XIX. mendearen amaieran. Frantziako Ohorezko Legioa jaso zuen.

## Jatorria eta lehen urteak 
Habanan jaio zen 1868ko abenduaren 15ean. Bere familia New Yorkera joan zen bizitzera, eta han hezi zuten. Ameriketako Estatu Batuetan bizi izan zen bitartean, New Yorkeko City Collegera joan zen Columbia Unibertsitatean graduatu aurretik. Bere ikasketetan Theta Delta Chi anaitasunean hasi zen. Abokatu graduatu zen New Yorkeko Unibertsitatean 1891n.

New Yorken zegoela, Quesada Martírekin harremanetan jarri zen, erbesteratutako kubatarren zenbait bileratan parte hartu ondoren.

## Ibilbide politikoa eta diplomatikoa 
ezkerrera|thumb|265x265px| Angelina Miranda Quesada, bere emaztea.

1900ean Kubako Ordezkari Berezia bihurtu zen Estatu Batuetan. 1901ean Konbentzio Konstituziogileko kideetako bat izan zen. Zerbitzu diplomatikoetara sartu zen eta Estatu Batuetako enbaxadore kubatarra izatera pasa zen. 1912tik aurrera, Bigarren Alemaniar Inperioko Kubako enbaxadore bihurtu zen.

1903an, Estatu Batuetako Gobernua Pinos uhartea 1511tik Kubako lurraldearen zati zela konbentzitzea lortu zuen, eta 1904ko martxoaren 2an Hay-Quesada Ituna sinatu zuen, AEBek hogei urte baino gehiago igaro arte berretsi ez zutena.

## Heriotza 
1915eko urtarrilaren 9an hil zen Berlinen, enbaxadore lanetan ari zela, eta 1919ko abuztuan Habanan lurperatu zuten.

## Argitalpenak 
Liburu askoren egilea izan zen, horien artean "Historia de Cuba Libre" (1898) eta "Cuba" (1905). Martíren (1900 – 11) "Obras literarias" ere argitaratu zituen.

Kanpo loturak
Cantalapiedrako geltokia

**Cantalapiedra** Espainiako Salamancako probintziako tren geltoki bat da,  udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Zerbitzuak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak
Sikorsky SH-3 Sea King

**Sikorsky SH-3 Sea King** tamaina erdiko helikoptero bimotor militarra da, Sikorsky Aircraft estatubatuar enpresak egina. 1960ko hamarkadaren hasieratik Estatu Batuetako Itsas Armadan eta beste indar batzuetan zerbitzuan egon da, eta munduko herrialde askotan jarraitzen du lanean. Sea King ere lizentziapean fabrikatu du Italian AgustaWestlandk, Japonian Mitsubishik, eta Erresuma Batuan Westland Aircraftek. Helikoptero honen bertsio zibil nagusiak S-61L eta S-61N dira.

## Kanpo estekak
AgustaWestland

**AgustaWestland** italo-britainiar enpresa izan zen, helikopteroak ekoizten zituena. 2000. urtean Finmeccanica S.p.A.k eta GKN plc-ek Agusta eta Westland Helicopters bere filialen fusioa adostu zuten. 2016an Leonardo S.p.A.k (lehenengo Finmeccanica) enpresa berreskuratu zuen.

## Modeloak 
* Egun ekoizpenean daudenak:
** AgustaWestland EH101
** VH-71 Kestrel
** AgustaWestland AW109
** AgustaWestland AW119
** AgustaWestland AW139 (lehen AB139 deitua, Bellekin batera diseinatua)
** AgustaWestland AW149
** AgustaWestland AW159
** AgustaWestland AW169
** AgustaWestland AW189
* Antzinakoak:
** A101G
** A106
** A109
** A119 Koala
** A129 Mangusta
** Super Lynx 300

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osasun bakarra

thumb| Osasun bakarraren irudikapen grafikoa, parte hartzen duten diziplina desberdinekin.
**Osasun bakarra** kontzeptua, ingelesez **One** **Health**, 2000ko hamarkadaren hasieran hasi zen erabiltzen, giza-osasuna eta animalien osasuna elkarren mendekoak direla adierazi nahi du eta bi horiek bizi diren ekosistemekin ere elkarrekin lotuta daudela. Zoonosiak, era naturalean animalietatik gizakietara zein alderantziz transmititzen diren gaixotasunak dira eta hauetako batzuk artropodo bektore bidez kutsatzen dira edo animalia basatiak dituzte gordailu. Beste aldetik, antibiotikoekiko erresistenteak diren bakterioen presentzia areagotzen ari da munduko leku guztietan, gaixotasun infekzioso arruntak tratatzeko dugun antibiotikoen gaitasuna mehatxatuz. Arazo multifaktorial hauen konplexutasunari aurre egiteko Osasun Bakarraren ikuspuntutik egin behar da lan. 

## Lan eremuak 
* Elikagaien higienea
* Zoonosien kontrola
* Antibiotikoen aurkako erresistentziari aurre egitea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aérospatiale

**Aérospatiale** frantziar enpresa aeronautikoa izan zen. 1970. urtean Sud Aviation, Nord Aviation y la Société d'études et de réalisation d'engins balistiques (SÉREB) enpresa publikoak bat egin eta Aérospatiale sortu zuten. 2000. urtean Construcciones Aeronáuticas, S.A. (CASA) espainiarrak, DaimlerChrysler Aerospace AG (DASA) alemaniarrak eta Aérospatialek EADS sortu zuten.

## Modeloak 
### Hegazkinak 
* ATR 42
* ATR 72
* Avion de Transport Supersonique Futur
* CM.170 Magister
* CM.175 Zephyr
* Concorde (British Aircraft Corporationekin batera)
* SE 210 Caravelle
* SN 601 Corvette
* TB 30 Epsilon

### Helikopteroak 
* AS350 Ecureuil/AStar
* AS355 Ecureuil 2/TwinStar
* SA 313/SA 318 Alouette II
* SA 315B Lama
* SA 316/SA 319 Alouette III
* SA 321 Super Frelon
* SA 330 Puma
* SA 341/SA 342 Gazelle
* SA 360 Dauphin
* SA 365/AS365 Dauphin 2

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sud-Aviation

**Société nationale de constructions aéronautiques Sud-Aviation**, gehienetan **Sud-Aviation** deitua, frantziar enpresa aeronautiko publikoa izan zen. 1957an sortu zuten, SNCASE (*Société Nationale de Constructions Aéronautiques du Sud-Est*) eta SNCASO (*Société Nationale des Constructions Aéronautiques du Sud-Ouest*) batuz. 1970. urtean Sud Aviation, Nord Aviation y la Société d'études et de réalisation d'engins balistiques (SÉREB) enpresa publikoak bat egin eta Aérospatiale sortu zuten.

## Modeloak 
### Hegazkinak 
* SNCASE SE.116 Voltigeur, 1958
* Caravelle, 1958
* Super-Caravelle
* Concorde, British Aircraft Corporationekin batera, 1969
* Sud-Aviation SA-X-125 ECAT
* Sud-Aviation SA-X-600

### Helikopteroak 
* Alouette II, 1955
* Alouette III, 1959
* Super Frelon, 1967
* Puma, 1969

## Kanpo estekak
Airbus Helicopters

**Airbus Helicopters** franko-alemaniar enpresa da, helikopteroak ekoizten dituena. 1992. urtean Aérospatiale eta DaimlerChrysler Aerospace AG enpresek bere filialak bat egin eta **Eurocopter** sortu zuten. 2000. urtean enpresa biek EADS sortu zuten eta 2014an Eurocopter Airbus Helicopters bilakatu zen.

Enpresak Frantzian (Marignane eta La Courneuve), Alemanian (Kassel, Donauwörth eta Ottobrunn) eta Espainian (Albacete) ditu lantegiak.

## Modeloak 
* Eurocopter AS 332 Super Puma
* Eurocopter AS 350/AS 355 Ecureuil
* Eurocopter AS 365/SA 365 Dauphin
* Eurocopter AS 532 Cougar
* Eurocopter AS 550/AS 555 Fennec
* Eurocopter AS 565 Panther
* MBB Bo 105
* MBB Bo 108
* MBB/Kawasaki BK 117 (Kawasaki Heavy Industriesekin batera)
* Eurocopter EC120 Colibri (Harbin Aircraft Manufacturing Corporationekin batera)
* Eurocopter EC130
* Eurocopter EC135
* Eurocopter EC145
* Eurocopter EC155
* Eurocopter EC175
* Eurocopter EC225 Super Puma
* Eurocopter EC635
* Eurocopter EC665 Tiger
* Eurocopter EC725 Super Cougar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Motonautika

**Motonautika** txalupa motordunen lasterketetan oinarritutako kirol familia bat da.

Motonautikaren diziplina nagusiak itsas zabaleko abiadura, kostaldeko abiadura eta erresistentzia dira. Rally lasterketak eta distantzia ultramotzeko dragster lasterketak ere sartzen dira. Diziplina ezberdinak nazioarteko hainbat federaziok betetzen dituzte, hala nola Nazioarteko Motonautika Batasunak (NMB), NOBk onartua, International Jet Sports Boating Associationek edo American Power Boat Associationek.

## Historia 
Lehenengo lantxa motordunen lasterketa Asnières-Courbevoie urmaelean egin zen 1898an. Motonautika 1900eko Joko Olinpikoetako kirol erakustaldia izan zen eta Londresko 1908ko olinpiar programan sartu zen, hiru titulu eman baitziren, horietako bi britainiarrei eta bat frantses bati (kategoria irekia).

1917an karelez kanpoko lehen motorra garatu zen, eta horrek motonautikaren garapena bultzatuko zuen.

John Ward irlandarraren ahaleginari esker, 1922an Nazioarteko Motonautika Batasuna (NMB) sortu zen Bruselan. 1928an abiadura errekorren homologazioa ezarri zen eta 1938an munduko lehen txapelketa ospatu zen.

## Kanpo estekak 
*  NMBren webgune ofiziala
*  NMBren historia
Sikorsky Aircraft

**Sikorsky Aircraft** estatubatuar enpresa aeronautikoa da, Igor Sikorskik 1923an sortua. Lehen United Technologies Corporation (UTC) enpresakoa bazen, 2015eko azaroan Lockheed Martinek erosi zuen.

## Modeloak 
### Hegazkinak 
* Sikorsky S-29-A (1924)
* Sikorsky S-30 (1925)
* Sikorsky S-31 (1925)
* Sikorsky S-32 (1926)
* Sikorsky S-33 (1925)
* Sikorsky S-34 (1927)
* Sikorsky S-35 (1926)
* Sikorsky S-36 (1927)
* Sikorsky S-37 (1927)
* Sikorsky S-38 (1928–1933)
* Sikorsky S-39 (1929–1932)
* Sikorsky S-40 (1931)
* Sikorsky S-41 (1931)
* Sikorsky S-42 (1934–1935)
* Sikorsky S-43 (1935–1939)
* Sikorsky VS-44

### Helikopteroak 
* VS-300
* Sikorsky S-47: (R-4) (1940)
* Sikorsky S-48: (R-5/H-5) (1943)
* Sikorsky S-49: (R-6)
* Sikorsky S-51: (1946)
* Sikorsky S-52: (H-18) (1947)
* Sikorsky S-55: (1949)
* Sikorsky S-56: H-37A Mojave (1953)
* Sikorsky S-58: (1954)
* Sikorsky S-59: (XH-39) (1953)
* Sikorsky S-60: (1959)
* Sikorsky S-61 (1959)
* Sikorsky S-61R (1963)
* Sikorsky S-62: HH-52 Seaguard (1958)
* Sikorsky S-64 (1962)
* Sikorsky S-65 (1964)
* Sikorsky S-67: (1970)
* Sikorsky S-69: (1973)
* Sikorsky S-70, Sikorsky UH-60 Black Hawk, SH-60 Seahawk: (1974)
* Sikorsky S-72: (1975)
* Sikorsky S-75: (1984)
* Sikorsky S-76 Spirit: (1977)
* Sikorsky S-80 (1974)
* Sikorsky S-92 eta H-92 Superhawk/ CH-148 Cyclone: (1995)
* Sikorsky HH-53
* Sikorsky MH-53 Pave Low
* Sikorsky CH-53 K King Stallion (2015)
* Sikorsky X2 (2008)

### Besteak 
* Sikorsky Cypher: UAV (1992)
* Sikorsky Cypher II: (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damiano Caruso

**Damiano Caruso** (Ragusa, Sizilia, 1987ko urriaren 12a - ) Italiako txirrindulari profesionala da. Gaur egun Bahrain Victorious taldean dabil.

Afizionatu gisa, Baby Giroko etapa bat irabazi zuen eta 23 urtez azpiko Italiako txapelduna izan zen. Profesionala da 2009tik, LPR Brakes taldearekin debutatu zuenetik. 2011n Liquigas-Cannondale talde italiarrarekin fitxatu zuen, 2014an Garmin Sharp- ekin bat egiteagatik desagertu zen arte egon zen talde horretan.

## Palmaresa 
## Sailkapen nagusia Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* LPR Brakes (2009)
* De Rosa-Stac Plastic (2010)
* Liquigas / Cannondale (2011-2014)
** *Liquigas-Cannondale* (2011-2012)
** *Cannondale Pro Cycling* (2013)
** *Cannondale* (2014)
* BMC Racing Team (2015-2018)
* Bahrain  (2019-)
** *Bahrain Merida* (2019)
** *Bahrain McLaren taldea* (2020)
** *Bahrain taldea garaile* (2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Fitxategi pertsonala
Leherketa (haizea)

thumb|200px|Mikroleherketa baten irudikapena.
**Leherketa** () trumoi-hodei edo hodei konbektiboetan sorburua duen goitik beheranzko haize-laster indartsu batek lurrazal mailara iristean eratzen duen haizete bortitzari deritzo. Leherketaren haize-ufadek norabide guztietan jotzen dute erradialki, hau da, leherketa-puntutik norabide guztietara lerro zuzenetan ufatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isaac van Ostade

**Isaac van Ostade** (Haarlem, 1621eko ekainaren 2a bataiatua - *ibidem*, 1649ko urriaren 16a lurperatua) herbeheretar margolaria izan zen.

Bere anaia Adriaen van Ostaderekin ikasi zuen margotzen 1741. urtera arte, bere kontura ezarri zen arte. Bere lehen lanetan, Rembrandten eta bere anaia Adriaenen eragina nabaritzen da. Genero-margolaritzan eta paisaietan espezializatu zen.

Le Dépècement du porc I van Ostade Lille 3118.jpg
Isaac van Ostade 001.jpg
Isaac van Ostade 003.jpg
Isaac van Ostade 004.jpg
Travellers at a Country Inn 1645 Isaack van Ostade.jpg

## Kanpo estekak
C-1 linea (Kantabriako Renfe Aldiriak)

**Kantabriako Renfe Aldirien C-1 linea** (estilitzatua) sareko hiru lineetako bat da. Lineak 27 geltoki eta 89 kilometro ditu guztira eta Santanderko geltokia, Santander udalerrian dagoena, Larrainotzako geltokiarekin lotzen ditu, Larrainotza udalerrian.

1989. urtean inauguratu zen, Santander eta Larrainotza geltokien artean.

2015. urtean, 670 000 bidaiari eraman zituen, sareko 3tik 3.

## Historia 
1980an, "Trenbide Aldirien Plana" onartu zen, Renfe Aldiriaken lehen 12 sareak garatzeko, horien artean Bilbo dagoelarik. 1989an, Javier Bustunduy RENFEko "aldiriko" unitate operatiboko lehen zuzendari bihurtu zen, sare horien sorrera sustatuz. Asmoa zen egungo trenbide-zerbitzuak birmoldatzea eta hiri handien inguruan beste zerbitzu berri batzuk sortzea, metropoli-garraio erakargarri eta moderno bat sortuz. Beste helburu bat zen herritarrek autoa etxean uztea eta, horren ordez, trenez joatea. Izan ere, lehen uste zen trenak erdiguneraino baino ez zirela iritsi behar, eta asmoa zen erabiltzaileek "nahierara" aukeratu ahal izatea trenetik jaitsiko ziren tokia, haien helmugaren arabera, eta beste garraiobide batzuk hartu ahal izatea, hala nola metroa.

Orduan, line bat inauguratu ziren: linea. Linea horrek, zehazki, Santander eta Larrainotza geltokiak arteko ibilbidea egiten zuen.

## Ibilbidea 
## Ustiapena 
Gaur egun, Renfe Operadora enpresak ustiatzen du linea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Santanderko Renfe Aldiriak

## Kanpo estekak 
* Santanderko Renfe Aldirietako webgunea
Araba (eskultura)

***Araba*** Nestor Basterretxearen eskultura bat da. Jatorrizkoa egurrezkoa da, baina brontzezko erreplika bat jarri zen 1990ko hamarkadan Aratz mendiaren tontorrean, Asparrenako udalaren ekimenez, baina hiru urte beranduago desagertu zen, inongo arrastorik utzi gabe. 2021eko ekainaren 2an eskultura berriro agertu zela iragarri zen, jatorrizko lekutik 500 metrotara, gune harritsu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Nordenskjöld

**Nils Otto Gustaf Nordenskjöld** (Sjögelö, 1869ko abenduaren 6a - Göteborg, 1928ko ekainaren 2a) suediar geologo, geografo eta esploratzaile polarra izan zen.

Adolf Erik Nordenskiölden iloba izan zen. Geologia ikasi zuen Uppsalako Unibertsitatean eta irakasle izan zen unibertsitate berean. Espedizio mineralogikoak zuzendu zituen Patagoniara 1890eko hamarkadan, eta Alaskara eta Yukonera 1898an.

1902-04ko Suediako espedizio antartikoa zuzendu zuen. Falklandak bisitatu zuten eta Cerro Nevado uhartean negua eman zuen. Bigarren negua Paulet uhartean eman zuten eta Graham Lurraldearen zati handi bat esploratu ahal izan zuten. Ospe eta zor handiekin amaitu zuen espedizioa.

1905ean Göteborgeko Unibertsitateeko geografia eta etnografia irakasle izendatu zuten. 1909an Groenlandia esploratu zuen eta 1920an Txile eta Peru. Neguak klima alpinoetan izan zituen ondorioak ere aztertu zituen. 1928an hil zen autobus batek harrapatuta.

## Lanak 
* *Antarctica: Or, Two years amongst the ice of the South Pole* 
* S A Duse (1905), *Bland pingvinar ock sälar, minnen från Svenska sydpolarexpeditionen* 1901-03.

## Kanpo estekak
Boldo

**Boldo** (*Peumus boldus*) Monimiaceae familiako tamaina ertaineko zuhaitza da, bere generoan monotipikoa dena. Txileko endemismo honen hostoak usain handikoak dira, eta sukaldaritzarako eta sendagaietarako erabiltzen dituzte.

Latinoamerikan, *Plectranthus* generoko espezieekin nahastu ohi dutenez, erabilerei eta espezie hauek dituzten propietate eta toxikotasunari buruzko nahasketak eragin ditu. Boldina izeneko alkaloide sortzen du, efektu koleretikoak, kolagogoak eta diuretikoak dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urkatze

[thumb|eskuinera|270px|*Suizidio*,[Francisco Goyaren grabatua.]]
**Urkatzea** edo **urkamendua** urkamendian hiltzea edo soka batez lepotik zintzilikatuz hiltzea da. Urkatzea suizidio-metodo gisa ere erabili izan dute. Metodo horretan, pertsonak lepoko lotura bat aplikatzen du konorterik gabe geratu arte, eta, ondoren, hil egin arte. Espetxeetan eta beste erakunde batzuetan sarritan gertatu da, non oso zaila den erabat etetea. Terminoaren lehen erabilera ezaguna 1325ekoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Urkamendi

## Kanpo estekak
Dimitrios Vikelas

**Dimitrios Vikelas** (; Ermoupoli, 1835eko otsailaren 27aGreg./otsailaren 15aJul. - Atenas, 1908ko uztailaren 20a) greziar negozio-gizon eta idazlea izan zen. Nazioarteko Olinpiar Batzordeko lehenbiziko presidentea izan zen.

Haurtzaroa Grezian, Istanbulen eta Odesan igaro ondoren, Londresen aberastu zen. eta gero Parisen bizitzen jarri zen. Han historiari eta literaturari ekin zion, eta eleberriak, istorio laburrak eta saiakerak argitaratu zituen.

1894an Pierre de Coubertinek Parisen deitutako kongresuko ordezkari greziarra izan zen. Bertan, 1896an Atenasen Olinpiar Jokoak ospatzea eta Vikelasi presidentetza ematea erabaki zuten. Jokoak ospatu ondoren, Batzorde Olinpikotik erretiratu zen eta Coubertin baroiak ordezkatu zuen.

## Lanak 
* *Εσθήρ*, τραγωδία του Ιωάννου Ρακίνα, και άλλα διάφορα ποιήματα. Εν Ερμουπόλει 1851
* *Στίχοι*. Εν Λονδίνω 1862
* *Περί νεοελληνικής φιλολογίας*, Εν Λονδίνω 1871
* *Περί Βυζαντινών*. Μελέτη. Εν Λονδίνω 1874
* Λουκής Λάρας, Αυτοβιογραφία γέροντος Χίου. Εν Αθήναις 1879 (eleberria)
* *Από Νικοποόλεως είς Ολύμπιον(Ιστορική καί Φιλολογική Μελέτη)*. Μελέτη. Εν Λονδίνω 1875
* *Περί Σκωτίας(Περιήγηση)*. Μελέτη. Εν Λονδίνω 1875
* *Διαλέξεις καί Αναμνήσεις(Απομνημόνευμα)*. Μελέτη. Εν Λονδίνω 1875
* *Διηγήματα*, Εν Αθήναις 1887
* *Ό Πάπα Νάρκισσος(Διήγημα)*, Εν Αθήναις 1887
* *Ό Φίλιππος Μάρθας(Διήγημα)*, Εν Αθήναις 1887
* *Ή Άσχημη Αδελφή(Διήγημα)*, Εν Αθήναις 1887
* *Διαλέξεις και Αναμνήσεις*, Εν Αθήναις 1893
* *Η ζωή μου*. Παιδικαί αναμνήσεις. Νεανικοί χρόνοι, Εν Αθήναις 1908
* μεταφράσεις έργων του Σαίξπηρ κ.α
* Η ΣΥΣΤΑΣΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΑΥΤΟΥ

## Kanpo estekak
Anafrodisia

**Anafrodisia** edo **frigidotasuna** desira sexuala gutxitua edo libidoa murriztua dagoen egoera da. Harreman sexualetan orgasmorik ez izatea ere frigidotasunaren barruan sartzen da. Egoerak asebetetzea eta depresioa eragiten dio jasaten duenari, eta hainbat aitzakia ematen dira etengabe sexu-harremana saihesteko. Emakumeei zein gizonei aplika dakieke.

## Etiologia 
Egoera eragiten duten arrazoi fisiko zein psikologiko batzuk hauek dira: erakargarritasun fisiko gutxiko edo batere erakargarritasun fisikorik gabeko bere buruarizko kontzeptu bat izatea; arrakasta ukatzea frustrazio-modu errepikakor gisa, gizabanakoa modu asertiboan sentitzea edo komunikatzea eragozten duena, eta, ondorioz, hari fisikoki ez ezik, haren ingurune sozialari ere eragiten dion egoera bat sortzea, modu zabarrean, akaparatzailean eta ez oso arrazoizkoan proiektatuz, beste ikuspuntu batzuen arteko bizikidetzaren aurrean, eta bikote-ikuspegi inaktibo baten aurrean bakarrik kokatuz; bikotekideak arbuiatzearen beldurra; edo desio sexualak, gatazkak, errutina sexuala eta abar adierazteko zailtasunak.

## Koadro klinikoa 
Desio sexualaren edo libidoaren inhibizio iraunkorra edo lausoa da, eta sexu-gogoan blokeoa dago; beraz, harremanen maiztasuna nabarmen murrizten da, batzuetan ia nulua izanik.

Bikotearen barruan maiz gertatzen den konbinazio bat da desio sexual inhibitua izatea emakumearengan, eta isurketa goiztiarra gizonarengan. Bi prozesuak elkarren artean atzeraelikatzen dira, halako moldez non desiorik ezak areagotu egiten baitu sexu-harremanen arteko latentzia. Horrela, gurpil zoro bat sor daiteke, eta zaila da handik ateratzea sexu-terapia egoki baten laguntzarik gabe.

## Asexualtasuna 
Ameriketako Estatu Batuetako Psikiatria Elkartearen *Buru asalduren diagnosi eta estatistika eskuliburua*ren (DSM-5) bosgarren edizioan, libidorik ez izateak edo libido gutxitua nahasmendu edo disfuntziotzat hartzen da, baldin eta pertsonarentzako estres esanguratsua eragiten badu; ez bere burua asexualtzat definitzen bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ne'er-do-well

thumb|Arlote baten karikatura, 1899 urtea.
'''''Ne'er-do-well'''* ("ezer onik egiten ez duena") mundu anglofonoan erabiltzen den gutxiespen terminoa da, lanik egiten ez duten gaizkile, alfer edo eskekoak izendatzeko.

## Testuinguru koloniala 
*Ne'er-do-well* terminoa XIX. mendeko Australasiako kolonietan erabili zen, zenbait gizon britaniar eta irlandar izendatzeko. Pertsona hauetako asko familia aberatsetako bigarren mailako semeak ziren, gurasoek kolonietara bidaliak bizibideren bat bilatzera. Batzuetan *remittance men* bezala ere ezagutzen ziren (familiak bidalitako diruaren menpe izaten zirelako), eta tipikoki diru guztia edaten eta apostuan xahutzen zuten. Kolonoen artean ospe txarra zuten, gizartearen ordenuaren mehatxu bezala ikusten baitzituzten.

XIX. mendearen erdialdetik aurrera, *ne'er-do-well* terminoa migratzaile zerrendetan, bidaia-aldizkarietan eta argitalpenetan erabiltzen hasi zen. 1851ean George Hepburn-ek egunkari bat idatzi zuen Dunedinera egindako bidaian zehar. Bertan, ontzian zeuden pertsonetako batzuk *would be gentlemen* izendatzen zituen ("gentleman izango litzateke"-ak edo "balizko gentlemanak"), eta haiei buruz idazten zuen "burugabekeriaz jarduten zuten iruzurtiak" zirela. Zenbait idazlek mota horretako gizonak ez emigratzeko aldarria egin zuten, hala nola Charles Flinders Hursthouse- k; honek ohartarazi zuenez, "*ne'er-do-well* alferrek" etxean gelditu beharko lukete, "lanaren oso gainetik eta oso azpitik zeudelako".

1873an, Zeelanda Berriko Gobernuak "*Imbecile Passengers Act''" izeneko legea aurkeztu zuen, lagunek eta senideek koloniara bidalitako jende "erdi maltzurra, erdi eroa" gero eta gehiago zelako, eta praktikan horrek arazoak sortzen zituelako, osasun-instituzioetan ingresatu beharreko pazienteen kopuruaren mantenimendu garestian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C-2 linea (Kantabriako Renfe Aldiriak)

**Kantabriako Aldirien C-2 linea** (estilitzatua) sareko hiru lineetako bat da. Lineak 23 geltoki eta 46 kilometro ditu guztira eta Santanderko geltokia, Santander udalerrian dagoena, Cabezon de la Salgo geltokiarekin lotzen ditu, Cabezon de la Sal udalerrian.

2015. urtean, 1 892 058 bidaiari eraman zituen, sareko 3tik 1.

## Historia 
2013ko urtarrilaren 1ean, Ferrocarriles de Via Estrecha enpresa desagertu egin zen Renfe Operadora eta Administrador de Infraestructuras Ferroviarias konpainietan sartzeko. Horrela, lineak Renfe Feve markaren eta bigarrenaren azpiegituraren esku geratu ziren. Horrela, eta lineak Kantabriako Aldirien sarean sartu ziren, Renfe enpresaren menpe.

## Ibilbidea 
## Ustiapena 
Gaur egun, Renfe enpresak ustiatzen du linea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kantabriako Aldiriak

## Kanpo estekak 
* Kantabriako Aldirietako webgunea
Presbitero

**Presbiteroa** ( ) eliza kristauetan, ordenak hartu dituen pertsona da.

"Agureak" buruzagiak ziren Israelgo herrian, Moisesek Pentateukon bere ezauguarriak finkatu zituen. Itun Berrian, juduen tradizio patriarkalari jarraituz, kristau-taldeetan tokiko liderrak ziren, beste agure batzuekin, biltzar edo gobernu bat osatzen zutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amokain

thumb|Amokain 21-2-28
**Amokain** Eguesibarko herri hustu bat da, Nafarroa Garaian. Antzina jaurerria izan zen, Eliaren eta Erantsusen artean. Gaur egun Ibirikutik doan bidetik iritsi daiteke, baina azken zatian ez dago errepiderik.

## Historia 
Lorenzo Igual apezpikuak 1796an baseliza bisitatu zuen, eta jada esan zuen baseliza oso egoera txarrean zegoela, ez zuela inongo dekoraziorik eta ezin zela bertan mezarik eman. Edonola ere, Obanosera erretiratu zen Gilen, eta han bizi izan zen hil arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
KF Llapi

**KF Llapi** () Kosovoko futbol taldea da, Podujevo hirikoa. Kosovoko kopa irabazi zuen 2021ean.

## Historia 
Taldea 1932an sortu zen eta Jugoslavia zen garaian **FK Lab** izena izan zuen.

2017an Kopa finalera iritsi zenean aro on baten hasiera izan zen. 2018 eta 2019an ligan hirugarren egin zuen eta 2021ean aurreneko titulua eskuratu zuen, Kopa, 2. mailako Dukagjini taldeari penalti jaurtiketetan irabazita.

## Palmaresa 
* Kosovoko Liga (0): bigarren 2023-24an.
* Kosovoko Kopa:
** Txapelduna (2): 2021, 2022
** Finalista (1): 2017

## Kanpo estekak 
* KF Llapiren webgune ofiziala
Violeta Vidaurre

**Violeta Rosa Ester Vidaurre Heiremans**, **Violeta Vidaurre** izenaz ezagunagoa (Traiguén, 1928ko ekainaren 1a - Santiago 2021eko ekainaren 1a),  aktore txiletarra izan zen, antzerki, zinema eta telebistako ibilbide oparoa eta polifazetikoa. Akademiko, gidoilari eta antzerki zuzendari ere lan egin zuen. 

## Karrera 
Lehenengo lehengusu Luis Alberto Heiremansen eraginez, antzerkian hasi zuen bere ibilbidea, Unibertsitate Katolikoko Ensayo Antzokiko aktore lanetan, eszena nazionaleko zuzendari eta antzerkigile garrantzitsuekin kolaboratuz, horien artean; Heiremans, Aguirre, Víctor Jara eta Alejandro Sieveking, besteak beste.  Ospea lortu zuen Laura Larraín andereñoa interpretatuz Isidora Agirreren *La pergola de las flores* filmean, Silvia Piñeiro ordezkatuz,  bost hamarkadetan zehar egin zuen papera, 2010ean gorputzean egindako lanaren bertsio gehien zituen aktorearen errekorra lortuz.

1960ko hamarkadan zehar, Channel 13 telebistako antzokietan behin betiko antzezten aitzindarietako bat izan zen, arte dramatikoa telebistan hasi zuelarik.  Ospea lortu zuen 1965eko *Juntos se pasa mejor* komedia saileko rolekin eta *Juani en sociedad* ezagun eta arrakastatsua 1967 eta 1972 artean. Gainera, *Martín Rivasen* lehen telebistako egokitzapenean parte hartu zuen Televisión Nacional-en.  Aldi berean, modu haustailean, Pimgy Corderorekin batera, *Bim bam bum* errebista antzerkian ausartzen zen aktore profesional bakanetako bat izan zen. 

1970eko eta 1980ko hamarkaden artean, unibertsitateko muntaia desberdinetan eta nazioko eta nazioarteko birekin egindako enpresa independenteetan lan egiteko ireki zen. 1970eko hamarkadaren amaieran, 1970eko hamarkadaren amaieran, telebistaren masibitatearekin, telenobela arrakastatsuetan hasi zen lanean, non hauek nabarmentzen diren: *La colorina*, *La dam*, *La torre 10*, *La villa*, *Amor a domicilio*, *Adrenalina*, *A todo dar,* *Romané*, *Pampa Ilusión*, *El circo de las Montini* eta *Puertas adentro*, besteak beste. 

Bere ibilbidea, sei hamarkadakoa, aktoreetako bat bihurtu zen antzezlan eta telenovela ugaritan, 1956an debuta egin zuenetik 300 pertsonaia baino gehiago izan baitzituen.  Hori dela eta, bere azken urteetako bizitzan, "Violeta Vidaurre agortezina" goitizena aitortu zioten bere ibilbide zabalagatik.   Juani en sociedad telesaileko izar banaketan bizirik atera zen azkena izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Mari Anza Memoriala

**Jose Mari Anza Memoriala** Tolosan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. Urtero ekainaren 24aren inguruan antolatzen da, hiriko jaien barruan.

Proba honetan 23 urtez azpiko txirrindulariek hartzen dute parte eta Lehendakari Txapelketaren egutegiaren barruan dago.

## Palmaresa 1998tik aurrera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quintanilla de las Torresko geltokia

**Quintanilla de las Torres** Espainiako Palentziako probintziako tren geltoki bat da,  udalerrian kokatuta dagoena.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* 

## Zerbitzuak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak