open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tony Berlant

**Tony Berlant** (New York, AEB, 1941 -) estatubatuar artista da.

## Biografia 
UCLA Unibertsitatean egin zituen ikasketak. 1963an lortu zuen Margolaritzako master-titulua, eta, hurrengo urtean, Eskulturakoa. Ikasle-garaian, collageak egiteko zaletasuna erakutsi zuen. Veneziara aldatu zen, eta han ari zela aurkitu zuen bere karrera ezaugarritu zuen materiala, metala, hain zuzen ere. Harrezkero, eztainua erabiltzen du piezak eraikitzeko, koloreen arabera ordenaturiko pilak osatuz. Berlanten iritzian, zoragarria da bazter utzitako materialak bildu, eta haiek erabiliz bitxiak egitea. Ez ditu piezak margotzen eta eraldatzen, baina egin ahal dituen aldaketa gehienak egiten ditu gainerakoan, materialek haien jatorria adierazi ordez zerbait berria osa dezaten, beste zerbait izan daitezen.

Bestalde, eta haurretatik bildumazale amorratua izaki, navajoen oihalen bilduma bikaina osatu du. Haren ustez, benetako bitxiak izatez gainera, egileen sinesmenak, bizimodua eta abar islatzen dituzte. 1980az gero, zenbait obra publiko handi egin ditu, Los Angelesko metrorako, San Franciscoko aireporturako eta Minneapolisko Arte Instituturako, besteak beste.

Berlanten obrak Estatu Batuetako hainbat museotan eta galeriatan izan dira ikusgai.

## Kanpo estekak 
*  LA Louver galeriako Tony Berlanten atala

## Erreferentziak
John Hawkes (idazlea)

**John Hawkes** (Stamford, Connecticut, AEB, 1925eko abuztuaren 17a - Providence, Rhode Island, AEB, 1998ko maiatzaren 15a) estatubatuar idazlea izan zen.
## Biografia 
Eleberri berezi batekin hasi zen literaturan, esperimentalismoaren bidetik: *The Cannibal* (1949, "Gizajalea"), gerrak suntsitutik utzi zuen Alemanian kokatuta dago eta eleberriko pertsonai nagusia, motordun amerikarra, alemaniar garaituei oldartzen zaie. Ildo berean segitu zuen *Lunar landscapes* (1969, "Ilargi moduko ikuspegiak") izeneko kontakizun laburren bilduman; 1964an argitaratutako *Second skin* ("Bigarren larrua") eleberrian, berriz, maitasuna eta indarkeria kontrajartzen dira, Shakespeareren komedietan bezala.

Erotismoa eta pornografia-gaiak ere erabili ditu bere eleberrietan. Harenak dira, besteak beste: *The blood oranges* (1971, "Odolezko laranjak"), *Death, sleep and the traveller* (1974, "Herioa, ametsa eta bidaiaria"), *The passion artist* (1979, "Pasioaren artista"), *Virginie: her two lives* (1982, "Virginie: haren bi bizitzak"). Hauek dira bizitzako azken urteetan argitaratu zituen lanik aipagarrienak: "Abenturak larruaren merkataritzan Alaskan" (1985); "Argazkilaria eta bere modeloak" (1988) eta "Igela" (1996). Lan horietan, aurrekoetan bezala, gizakiaren patuaren egitura eskizofrenikoa landu zuen bereziki Hawkesek.
## Erreferentziak
Willi Heinrich

**Willi Heinrich** (Heidelberg, Alemania, 1920ko abuztuaren 9a - Dobel, 2005eko uztailaren 12a) alemaniar idazlea izan zen.

## Biografia 
Bigarren Mundu Gerran ekialdeko frontean ibili zen. Gerra bukatuta eleberriak idazten hasi zen. 1954an, Baden-Badenera joan zen bizitzera, eta harrezkero idazten hasi zen buru-belarri. Bere lehen eleberrian gerraz, gerratik etxerako itzuleraz eta emigrazioaz hitz egiten zuen batez ere, baina 1960ko hamarraldian, giza harremanen alderdi erotikoetara bildu zuen arreta osoa, arazo politikoen eta sozialen oinarri gisa hartuta.

Bere lehen eleberrian *Das geduldige Fleisch* (1955, *Haragi pairatsua*) gerrako izugarrikeriak kontatu zituen, eta arrakasta handia izan zuen; Sam Peckinpah zuzendariak *Steiner* filma egin zuen Heinrichen eleberri horretan oinarri hartuta. Gerrari buruzkoak dira, baita ere, *Der goldene Tisch* (1956, *Urrezko mahaia*), *Die Gezeichneten* (1958, *Markatuak*) eta *Alte Häuser sterben nicht* (1960, *Etxe zaharrak ez dira hiltzen*) eleberriak. Gainerako obrak denbora-pasako eleberriak dira, hizkuntza askotara itzuliak eta arrakasta itzela izandakoak: *Schmetterlinge weinen nicht* (1969, *Tximeletek ez dute negarrik egiten*), *So long, Archie* (1972), *Eine Handvoll Himmel* (1976, *Zeru puska bat*) eta *Zeit der Nymphen* (1987, *Ninfa garaia*).

## Kanpo estekak 
*  Willi Heinrichen webgune ofiziala

## Erreferentziak
Ferdinand Piëch

**Ferdinand Karl Piëch** (Viena, 1937ko apirilaren 17a - Rosenheim, 2019ko abuztuaren 25a) austriar enpresaburua izan zen. Porsche auto-markaren sortzaile Ferdinand Porschen eta Volkswagenen «kakalardo» ospetsuaren diseinatzailearen iloba zen.

Ingeniaritza Zientzietako ikasketak egin zituen Zuricheko Teknologia Aurreratuko Unibertsitate Kantonalean (Suitza), eta han eskuratu zuen doktoregoa 1962an. 1963an, Porsche KG enpresan hasi zen lanean motor esperimentalen sailean, eta, harrezkero, hainbat kargu eskuratu zituen, harik eta 1971n enpresako zuzendari tekniko izendatu zuten arte. Administrazio Kontseiluan sartzerik ez zuen lortu, eta lehiakideentzat hasi zen lanean. Horrela, 1975erako, Audi Nsu Auto Union AG enpresako (gerora Audi AG) Zuzendaritza Kontseiluko kide izendatu zuten, eta Garapen Teknikoko Sailaren ardura eman zioten. 1988an, Audi AG konpainiako Zuzendaritza Kontseiluko lehendakari egin zuten. Piëchek aurreramendu tekniko bikainak sartu zituen Audin, besteak beste, bost zilindroko injekzio-motorra, turbokonpresore eta intercoolerrez hornituriko motorra, hiru bideko katalizagailudun motorra, segurtasuna areagotzeko zenbait berrikuntza eta abar. Azkenik, 1992an, Volkswagen Taldearen Zuzendaritzako lehendakari izendatu zuten.

## Erreferentziak
Hipolito

**Hipolito** () mitologia grekoan, Teseo Atenasko erregearen eta amazona baten semea (Melanipe, Antiope edo Hipolita, aldaeren arabera) zen. Artemisa garbiarenganako jaidura berezia zuen, eta kastitate osoan bizi izan zen. Afroditak, jarrera hori beretzat iraingarri iritzirik, Hipolitorenganako gurari makurra piztu zion Fedrari, Teseoren emazteari. Hipolitok gaitzetsirik, Fedrak gutun bat utzi zion Teseori, bere semeak desohoratu nahi izan zuela salatuz, eta bere buruaz beste egin zuen. Atenasko erregeak bere semea madarikatu eta Poseidonen laguntza eskatu zuen. Atenastik zalgurdi batean ihesi zihoala, zaldiak aztoratu zituen munstro bat agertu zen itsasoan; zalgurdia irauli eta Hipolito hil egin zen. Hipolitoren izpiritua Tartarora jaitsi zen, eta han Artemisak bere gurtzailea berpitz zezan eskatu zion Asklepiori. Hark hala egin zuen, eta Artemisak Hipolito hartu eta Ariziako santutegira eraman zuen.

Hipolitoren gaia Euripidesek erabili zuen *Hipolito koroa-eramailea* (*Hippolytos stephanephoros*) tragedia ospetsuan, autorearen lan gorenetarikoa. Jean Racineren *Fedra* (*Phèdre*) Euripidesen obran oinarritzen da, eta Rameauren *Hipolito eta Arizia* (*Hippolyte et Aricie*) operak ere gai bera darabil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edmund Spenser

**Edmund Spenser** ( ahoskatua; Londres, 1552/1553 – *ibidem*, ) poeta ingelesa izan zen.

Cambridgen artea ikasi zuen. Philip Sidney idazle eta politikoaren lagun mina egin zen, eta hari eskaini zion lehen liburua, *The Shepeardes Calender* (1579, *Artzainaren egutegia*); liburu horretan bere estilo fin sotila erakutsi zuen eta arkaismo ugariz baliatu zen, gero idatzi zituen obra guztietan bezala. 1580an Irlandako gobernariaren idazkari izendatu zuten eta han eman zuen bizitzaren parterik handiena. 1590an Londresa itzuli zen eta bere obra nagusiaren lehenengo hiru liburukiak argitaratu zituen; *The Faerie Queene* (1590, *Maitagarrien erregina*) alegoriazko poema mardula da; Italiako literatura ereduetan oinarriturik idatzia bada ere, eragin handia dute hartan Britainia Handiko elezaharrek eta folkloreak. Liburu horrekin protestantismoa eta Ingalaterrako Elisabet I.a erregina goretsi nahi izan zituen Spenserrek. Obra hura ezin izan zuen bukatu, ordea, hamabi liburukietatik bost besterik ez baitzituen argitaratu; hala ere, eragin handia izan du Britainia Handiko literaturan. Spenserren beste lan aipagarriak: *Ephithalamion *(1595) eta *Four Hymmes in Honour of Love and Beauty* (1596, *Lau ereserki maitasunaren eta edertasunaren ohoretan*).

## Erreferentziak
Osvaldo Pugliese

**Osvaldo Pedro Pugliese** (Buenos Aires, 1905eko abenduaren 2a - Buenos Aires, 1995eko uztailaren 25a) argentinar piano jotzaile, musikagile eta orkestra-zuzendaria izan zen. Haren musika ideiengatik, teknika aberastasunarengatik, eta emozioen ñabardura ugari eskaintzeko gaitasunagatik, tangoaren estilista handienetakotzat daukate, batez ere piano-jotzaile gisa.

## Bizitza 
Ángel D'Agostinorekin lehenbizi, eta Vincenzo Scaramuzzarekin gero, egin zituen musika-ikasketak. 1926an Roberto Firpo taldearekin hasi zen jotzen, 1927an Pedro Maffiaren seikotearekin, eta 1929an Elvino Vardarorenarekin, Aníbal Troilo eta Alfredo Dobbirekin batera, besteak beste. 1934, 1935 eta 1936. urteetan Pedro Laurenz, Roberto Firpo eta Miguel Calóren orkestretan jo zuen, hurrenez hurren. Azkenik, 1939an, bere orkestraren buru jarri zen Nacional de Buenos Aires kafetegian.

1943an lehen diskoa grabatu zuen, "El rodeo" eta "Farol" abestiekin. Kontzertu asko eskaini zituen Argentina eta Uruguaiko kafetegi, irrati, zinema, antzoki eta telebistetan, eta bi kontzertu-bira handi egin zituen bere orkestrarekin, bata 1960an, Sobietar Batasunean eta Txinan zehar, eta bestea 1965ean, Japonian.

Musikagile gisa 1940ko hamarkadan egin zituen obrarik biribilenak: *La Yunba* (1943), *Negracha* (1942), *Malandraca* (1948).

## Erreferentziak
Richard R. Ernst

**Richard Robert Ernst** (Winterthur, 1933ko abuztuaren 14a - *ibidem*, 2021eko ekainaren 4a) suitzar kimikaria izan zen.

Zuricheko Institutu Politeknikoan lortu zituen Kimika Fisikoko lizentziatura eta doktoregoa (1962), baina Estatu Batuetan hasi zen lanean. 1963an joan zen Estatu Batuetara lanera, eta garrantzi handiko lanak egin zituen erresonantzia magnetiko nuklearrari buruz. Asiara bidaiatu zuen ondoren, eta sorterrira itzuli zen 1968an. Zuricheko Institutu Politeknikoan, kimika fisikoko irakasle gisa hasi zen lanean 1976an. AEBn landutako alor bereko ikerketekin jarraitu zuen. Ernstek erresonantzia magnetiko nuklearrari buruz egindako teoria-lanei esker, hobeto ulertu ahal izan da gertaera hori. Eta lan praktikoari dagokionez, berriz, azpimarratzekoa da berak asmaturiko erresonantzia magnetiko nuklearreko teknika edo sistema; izan ere, Ernstek alor praktikoan egindako berrikuntzei esker erresonantzia magnetiko nuklearra teknika bikaina eta baliagarritasun handikoa izan da fisikan eta kimikan, batez ere, molekulen egitura aztertzeko, baina orobat izan da garrantzitsua biologian eta medikuntzan ere, ehunak aztertzeko eta minbiziarekin loturiko eritasunak ikertzeko. Beste hainbat sariz gainera, Kimikako Nobel Saria irabazi zuen 1991n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Jungk

**Robert Jungk** (Berlin, Alemania, 1913ko maiatzaren 11 &ndash; Salzburgo, Austria, 1994ko uztailaren 14a) austriar idazle eta militante ekologista izan zen.

## Biografia 
Jatorriz judua zen. Filologia ikasten hasi zen Berlinen, baina naziek agintaritza hartu zutenean alde egin behar izan zuen Alemaniatik. 1944. urtetik aurrera Estatu Batuak hartu zituen bizilekutzat. Zientzia eta teknologiaren hedapenerako artikulu ugari idatzi zituen. Bere lanek oihartzun handia lortu zuten jendearen artean, eta bere iritziek eragin handia izan zuten Estatu Batuetako politika ekologikoan. Manhattan proiektuan lehen arma nuklearrak egin zituzten zientzialariei buruzko liburu bat idatzi zuen, "Ehun eguzki baino distiratsuagoa" (1956), eta Hiroshimako bonba atomikoak eragindako hondamenari buruzko txosten bat argitaratu zuen, "Etorkizuna hasi da" (1959). Berlingo Etorkizunaren Ikerlanetarako Institutuko zuzendari egin zuten, eta energia nuklearraren kontrolik gabeko erabileraren aurka nazioartean sortu zen mugimenduko buruzagietako bat izan zen. Austrian energia nuklearraren erabilpena debekatzeko erreferendumaren alde lan egin zuen. 1992ko lehendakaritzarako hauteskundeetan Berdeen alderdiaren alde azaldu zen. Beste lan batzuen artean ditu: "Bizirik iraungo dugu" (1966) eta "Estatu nuklearra" (1970).

## Erreferentziak
Juan Valera

**Juan Valera Alcalá-Galiano** (Cabra, Kordoba, Espainia, 1824ko urriaren 18a - Madril, Espainia, 1905eko apirilaren 18a) espainiar idazlea eta diplomatikoa izan zen.

## Biografia 
Granadako eta Madrilgo unibertsitateetan ikasketak egin ondoren diplomazia hartu zuen lankidetzat; Napoli, Lisboa, Rio de Janeiro, Dresden, San Petersburgo, Frankfurt, Washington, Brusela eta Vienan izan zen enbaxadore. 1868. urtean Espainiako estatuko idazkaria izendatu zuten Madrilen.

Diplomatiko trebea izan bazen ere, idazle gisa nabarmendu zen batez ere. Egunkari ezagun batzuetan artikuluak eta saiakerak idatzi ondoren (1862, *Sobre el Quijote*; 1864, *Estudios críticos sobre literatura, política y costumbres de nuestro días*), 1873. urtean argitaratu zuen bere lehen eleberria, arrakasta handia izan zuena, eta, maisutasun handiz, Andaluziako nekazarien bizimodua islatu zuena: *Pepita Jiménez*. Ondoren *Las ilusiones del doctor Faustino* (1875, *Faustino doktorearen ametsak*) eta *Doña Luz* (1879) eleberriak idatzi zituen.

1881. urtean bizitza guztirako senatari izendatu zuten eta, Ameriketan eta Europan zehar bidaiatu ondoren, 1895ean Espainiara itzuli zen. Handik gutxira argitaratu zuen bere eleberri ospetsuenetako bat, *Juanita la Larga* (*Juanita Luzea*). 1861 urteaz gero Espainiako Errege Akademiako kidea zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dian Fossey

**Dian Fossey** (San Francisco, Ameriketako Estatu Batuak, 1932ko urtarrilaren 16a - Ruanda, 1985eko abenduaren 27an hilik aurkitua) zoologoa izan zen. Virunga mendietan (Ruandan eta Zairen) gorilei buruz egindako ikerketengatik ezaguna.

## Bizitza 
Ikasketak amaituta, haurrentzako erietxe batean lan egin zuen Kentuckyn. Goerge B. Schaller estatubatuar zoologoaren idatziek bultzatuta, Fosseyk bidaia bat egin zuen Afrikara, 1963an. Han Louis Leakey britainiar antropologoa ezagutu zuen, tximino handien jokabidea aztertzen ari zena, gizakiaren bilakaera argitzen lagunduko ziolakoan, eta berak adoretu zuen gorilei buruzko azterketa sakona egitera. Fosseyk banan-banan aztertu zuen zimino bakoitzaren portaera eta izaera, eta ordu arteko iritzi nagusia gezurtatuz, gorilak animalia sozial otzanak zirela ondorioztatu zuen. Hogeita bi urte igaro zituen gorilen ingurunea eta portaera aztertzen, eta lan horren guztiaren emaitza *Gorillas in the Mist* (1983, *Gorilak lainopean*) liburua izan zen.

1985ean Fossey hilda aurkitu zuten bere kanpalekuan. Agintarien ustez, gorilen eta beste animalia batzuen ezkutuko ehizari aurre egiteagatik hil bide zuten. Karisoken hilobiratu zuten, berak eraiki zuen ehiztariek eraildako gorilen hilerrian. New York, Washington eta Kalifornian omenaldi ugari egin zitzaizkion.

Fosseyk egin zuen ikerketa eta kontserbazio lanari esker, mendiko gorilak Ruandako gobernuaren eta nazioarteko zientzia-elkarteen babespean daude egun.

## Zinema 
*Gorilak lainopean* liburu arrakastatsua izan zen eta Michael Apted zuzendariak filme arrakastatsua egin zuen 1988 urtean Gorillas in the Mist. Sigourney Weaver aktoreak egin zuen Dian Fosseyren papera.

## Erreferentziak
Naum Illitx Akhiezer

**Naum Illitx Akhiezer** (errusieraz: Нау́м Ильи́ч Ахие́зер; Txerikov, Bielorrusia, 1901eko martxoaren 6a - Kharkov, Errusia, 1980ko ekainaren 3a) sobietar matematikaria izan zen. Kieveko Institutuan egin zituen lehenengo ikasketak. 1924tik aurrera, graduatu ondoren, Kieven egon zen irakasle 1933. urtera arte. Gero Kharkoveko Unibertsitatean lan egin zuen; bertan, Kharkoveko funtzioen teoriaren eskolako kide izan zen. Kharkoveko elkarte matematikoko mahaiburu eta Ukrainako zientzietako akademiako kide ere hautatu zuten. Ekarpenik garrantzitsuenak funtzioen eta hurbilketa teorian egin zituen; haien artean, Zolotareven problemaren ebatzi zuen, Txebixev, Zolotarev eta Markoven lana jarraituz. *Лекции по теории аппроксимации* (*Hurbilketa teoria*) liburuari esker Txebixev saria jaso zuen. 1937an, Mark Kreinekin elkarlanean, funtzio diferentzial periodikoen problema ebatzi zuen, Kolmogorovek egindako lana jarraituz. Azken urteetan momentuen teoria landu zuen, eta Sergei Bernsteinekin batera polinomio multzoen osotasuna aztertu zuen. Akhiezerek 130 artikulu eta 8 liburu argitaratu zituen, haien artean garrantzi handia izan zuen *Теория линейных операторов в Гильбертовом пространстве* (*Hilbert Espazioetako Eragileen Teoria*) liburua. Sergei Bernstein matematikariari eta haren lanari buruz ere idatzi zuen.
## Erreferentziak
Roland Emmerich

**Roland Emmerich** (Stuttgart, 1955eko azaroaren 10a) zinema-zuzendari alemaniarra da.

## Biografia 
Gaztetan, eskultura eta pintura landu zituen, eta Stuttgarteko Arte Akademian egin zituen arte-ikasketak. Publizitatearen munduan hasi zen lanean, eta, gero, zinemara jo zuen. 1979an filmatu zuen lehenengo proiektua, *Franzmann*. Municheko Zinema eta Telebista Eskolan zinema-ikasketak egin zituen, eta ''The Noah's Ark Principle* (1932) film laburrarekin graduatu zen. Film horrekin inauguratu zen 1984ko Berlingo Jaialdia.

Ondoren, Emmerichek produkzio-etxe bat sortu zuen, *Centropolis Films*. Hainbat bidaia egin zituen Estatu Batuetara, eta garai hartako efektu berezietako laborategi ospetsuenekin jarri zen harremanetan. Hala, estatubatuar kapitalarekin egin zuen lehenengo film luzea, *Universal Soldier* (1992). Arrakasta handia izan zuen, eta, ondoren, *Stargate* (1994) egin zuen. Film hartan, besteetan bezalaxe, efektu bereziek dute garrantzirik handiena. 1996an, *Independence Day* egin zuen. Film haren bidez, Hollywoodeko magnate handien konfiantza lortu zuen. 1998an, *Godzilla* lana filmatu zuen, izen bereko mamuari buruzko lana. Lan horretan ere, izugarriak dira efektu bereziak eta ordenagailu bidezko efektuak.

Orduz geroztik egindako lanak hauek dira: *The Day After Tomorrow* (2004), *10,000 B.C.* (2008), *2012* (2009) eta *Anonymous* (2011).

## Filmografia 
* *Das Arche Noah Prinzip* (1984)
* *Joey* (1985)
* *Hollywood-Monster* (1987)
* *Moon 44* (1990)
* *Eye Of The Storm* (1991)
* *Universal Soldier* (1992)
* *The High Crusade* (1994)
* *Stargate* (1994)
* *Independence Day* (1996)
* *The Visitor* (1997)
* *Godzilla* (1998)
* *The Thirteenth Floor* (1999)
* *The Patriot* (2000)
* *Eight Legged Freaks* (2002)
* *The Day After Tomorrow* (2004)
* *10,000 BC* (2008)
* *2012* (2009)
* *Anonymous* (2011)
* *Independence Day: Resurgence'' (2016)

## Erreferentziak
Ludwig Feuerbach

**Ludwig Feuerbach** (Landshut, Bavaria, Alemania, 1804ko uztailaren 28a - Rechenberg, 1872ko irailaren 13a) alemaniar filosofoa eta moralista izan zen. Karl Marxengan izan zuen eraginagatik eta bere teologia humanistikoagatik da ezaguna.

## Biografia 
Paul von Feuerbach legegizon ezagunaren laugarren semea zen. Ludwigek teologiako ikasketak utzi eta filosofia ikasi zuen; Hegel izan zuen irakasle Berlinen bi urtez.

Lehenengo liburua 1830ean argitaratu zuen *Gedanken über Tod und Unsterblichkeit* ("Heriotzaz eta hilezkortasunaz burutapenak"), hilezkortasun berezia proposatzen du bertan, eta gizona hil ondoren giza kualitateak naturan geratzen direla dio. Hari horri eutsiz idatzi zuen bere liburu ezagunena: *Das Wesen des Christentums* (1841, "Kristautasunaren esentzia"), Jainkoa gizonaren barnearen kanpoko proiekzio hutsa dela dio bertan, eta kristauen Jainkoa ilusioa besterik ez dela. Feuerbachek Hegelen idealismoa alde batera utzi eta materialismoaren bidea hartu zuen. Erlijioaren ilusiozko izaera baztertu zuen eta aldiz, etika naturazkoa eta humanistikoa proposatu zuen gizartearen eta naturaren filosofiazko azterketa egiteko. 1948-49. urteen bitarteko gorabehera politikoen garaian erlijiozko ortodoxia kritikatu zuen, eta heroitzat hartu zuten iraultzaile askok.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bob Hawke

**Robert James Lee "Bob" Hawke** (Bordertown,  - Sydney, 2019ko maiatzaren 16a) Australiako politikaria izan zen. Australiako lehen ministro izan zen ondoz ondoko lau gobernutan, 1983tik 1991ra, Alderdi Laboristaren aldetik.

Zuzenbideko eta Nazioarteko Harremanetako ikasketak egin zituen Oxfordeko Unibertsitatean. Australiara itzuli zenean, Australiako Sindikatu Federazioko kide egin zen, eta sindikatuko lehendakari ere izan zen 1970etik 1980ra. Haren osaba Albert Hawke bezala (Mendebaldeko Australiako lehen ministro izandakoa 1953-1959 bitartean), Alderdi Laboristako kide egin zen. 1971n, bigarren lehendakariorde hautatu zuten, eta, 1973an, alderdiko lehendakari. 1980an diputatu hautatu zuten, eta, 1983ko hauteskunde aurreratuetan, Alderdi Laborista Alderdi Liberalari nagusitu zitzaiolarik, Australiako lehen ministro. Hirutan berretsi zuen kargua, 1984, 1987 eta 1990eko hauteskundeetan. Bere agintaldiko ekintza aipagarrienetako bat Asiako eta Pazifikoko herrialdeen arteko loturak estutuko zituen Kontseilu Ekonomikoa sortzea izan zen (1989ko urtarrilean). 1990ean Australian izan zen krisi ekonomikoak behartuta, konfiantza-botoa eskatu zuen, baina ez zuen lortu, eta dimisioa eman behar izan zuen 1991ko abenduan.

## Erreferentziak
Friedrich Hebbel

**Christian Friedrich Hebbel** (Wesselburen, Alemania, 1813ko martxoaren 18a - Viena, Austria, 1863ko abenduaren 13a) alemanezko antzerkigilea izan zen.

## Bizitza 
Hamalau urte zituela umezurtz gelditu zen, eta bere kabuz ikasi zuen Hanburgon eta Heidelbergen. 1842an, Danimarkako erregeak emaniko laguntzari esker Parisen izan zen (Heine ezagutu zuen han), eta Erroman urtebeteko egonaldia egin zuen. Anartean lehen obrak idatzi zituen. Ezkondu ondoren Vienara joan eta han bizi izan zen.

Bere obra dramatikoan errealitatea modu objektiboz aztertzen du, eta gizabanakoaren moralaren eta gizartearen arteko gatazka islatzen ditu. Lehen drama garrantzizkoa, *Judith* (1841), gai biblikoaren moldaera librea da. *Maria Magdalena *(1844) etika burgesaren eta ohoreaz hark duen ikusmoldearen aurkako kritika da. *Herodes und Marianne* (1850) obran Marianak, bere askatasuna sendotzearren, maite duen gizonari ere aurre egingo dio. *Agnes Bernauer* (1855) izenburukoan estatu-arrazoia delakoari buruz dihardu. Beste obra batzuk: *Cyges und sein Ring* (1856, *Ciges eta bere eraztuna*); *Die Nibelungen* trilogia (1862, *Nibelungoak*), izen bereko sagaren egokitzapena da, eta autorearen sormen dramatikoaren adierazgarri nagusia. Hebbelen obrek, neurri batean, Nietzscheren eta Ibsenen gogoeta-moldeen oinarriak eman zituzten.

## Erreferentziak
Ferdinand Alquié

**Ferdinand Alquié** (Montpellier, Frantzia, 1906ko abenduaren 18 - Montpellier, Frantzia, 1985eko otsailaren 28a) frantses filosofoa izan zen.

## Biografia 
Alquiéren pentsamenduaren arabera, filosofiaren garapen progresiboa ezinezkoa da. Hala ere, horrek ez du esan nahi historian zehar egin diren saio filosofikoak alferrekoak izan direnik, baizik eta filosofoarengan edo gizaki arruntarengan gauzatzen den izakiarenganako itzulera ahalbidetu dutela, etengabeko nostalgia gisa, itzulera hori, funtsean, norberaganako itzulera delako. Izakiarekiko funtsezko lotura hori posible da, izaki hori ez delako kontzeptu edo abstrakzio hutsa, konkretua den guztiaren eta bizidun guztien batura baizik. Horretaz gainera, Alquiék betikotasunera itzultzearen inguruko gogoeta egin du. Zenbait filosofia-sistema aztertu ditu izakiarenganako itzuleraren ikuspuntutik. Aipagarria da Descartesen pentsamenduaz egin duen analisia; Alquiéren esanean, *cogito* kartesiarra ez da ebidentzia edo arrazoibide bat, benetako esperientzia ontologikoa baizik.

Lan nagusiak hauek ditu: *Notes sur les principes de la philosophie de Descartes* (1933, *Descartesen filosofiaren oinarriei buruzko oharrak*), *Le désir d´éternité* (1943, *Betikotasun-nahia*), *Solitude de la raison* (1966, *Arrazoiaren bakardadea*) eta *Le cartésianisme de Malebranche* (1974, *Malebrancheren kartesianismoa*).

## Erreferentziak
Mario Scelba

**Mario Scelba** (Caltagirone, Sizilia, Italia, 1901eko irailaren 5a - Erroma, Italia, 1991ko urriaren 29a) italiar politikaria izan zen.

## Biografia 
Siziliako nekazari familia bateko semea zen. Apaiz-ikasketak hasi zituen, baina 1921ean bertan behera utzi zituen, politikaren munduan sartzeko. Faxismoaren aurka agertu zen, eta 1941ean Demokrazia Kristaua alderdia ezkutuan bizirik iraunarazten lagundu zuen, De Gasperiren laguntzaile gisa.

Bigarren Mundu Gerra amaitutakoan, De Gasperi gobernuburuak Komunikazioetarako ministro izendatu zuen 1945-1947 bitartean. 1947-1953 epean, berriz, Barne ministro zela, sindikatu eta komunisten gizarte asaldura zapaldu zuen, eta bere alderdiko ultraeskuindarren buru bihurtu zen. 1954-1955 urteetan gobernuburu kargua izan zuen, baina Siziliako mafiarekiko lotura egozten zioten alderdi ezkertiarren presioen eraginez, dimisioa aurkeztu behar izan zuen, nahiz eta salaketa horiek ezin izan ziren sekula frogatu.

Berriz ere Barne ministro izendatu zuten 1960-1962 artean, eta 1966tik 1974ra, Demokrazia Kristauko Kontseilu Nagusiko presidente izan zen. 1969-1971 epean, berriz, Europako Parlamentuko presidente kargua izan zuen bere gain, eta 1974an politikaren mundutik ia erretiraturik zegoen arren, ohorezko senatari izaten jarraitu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacques Offenbach

**Jacques Offenbach** (Kolonia, Alemania, 1819ko ekainaren 20a - Paris, Frantzia, 1880ko urriaren 5a) musikagilea izan zen. Alemanian jaio arren, frantsesa zen. *Opereta* izeneko frantses opera komiko arin barregarriaren sortzailea izan zen. Eberst deitura zuen Koloniako sinagogako kantari baten semea zen; baina Offenbach deitura hartu zuen, familia Offenbach-am-Mainetik zetorrelako. Herminie Alkain donostiarrarekin (1827-1887) ezkondu zen.

1833an aitak Parisa bidali zuen, han juduentzat egoera erosoagoa zelako. Biolin- eta biolontxelo-ikasketak egin zituen kontserbatorioan. 1849an Opera Komikoko orkestran biolontxelo-jotzaile ibili ondoren, Théâtre Français izenekoaren zuzendaria izan zen. 1853an operetak idazten hasi zen; ehun bat idatzi zituen, garai hartako gizartea eta ohiturak barregarri jarri zituztenak. 1855ean *Bouffes-Parisiennes* antzokia zabaldu zuen, eta 1866 arte zuzendaria izan zen. Arrakasta handia izan zuten haren operetek. 1872-1876 urteetan Théâtre de la Gaîtéko zuzendaria izan zen.

Offenbachen opereta nagusiak dira: *Orphée aux enfers *(1858, *Orfeo infernuan*); *Die Rheinnixen *(1864, *Rhin ibaiko izpirituak*); *La belle Hélène *(1864, *Helene ederra*); *La vie parisiense *(1866, *Parisko bizimodua*); *La Grande-Duchesse de Gérolstein *(1867, *Gérolsteingo dukesa handia*); *La «Périchole»* (1868).
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Opéra bouffe

## Kanpo estekak
Richard von Weizsäcker

**Richard Karl Freiherr von Weizsäcker** (Stuttgart,  - Berlin, ) alemaniar politikaria ohia izan zen. Errepublikako lehendakaria 1984tik 1994ra. Bere agintaldian gauzatu zen Alemaniaren bat-egitea. Berlinen eta Bernan egin zituen ikasketak. Alemaniako Armadan zerbitzatu zuen 1938tik 1945era, eta kapitain-maila erdietsi zuen infanteria-errejimentu batean. Gero, zuzenbide-ikasketak egin zituen, Grenoble, Göttingen eta Oxforden, eta nazioarteko enpresa-munduan hasi zen lanean 1953an. Urtebete geroago, Batasun Kristau Demokratako kide egin zen, eta, 1969an, Alemaniako Legebiltzarreko kide hautatu zuten. 1979tik 1981era, Legebiltzarreko lehendakariorde izan zen. 1981etik 1984ra, Mendebaldeko Berlingo alkate izan zen, eta, 1984ko maiatzean, Alemaniako Errepublika Federaleko lehendakari hautatu zuten. 1994ko maiatza arte eutsi zion karguari, Alemaniako Errepublika Federala eta Errepublika Demokratikoa batu eta lau urte geroagora arte. Bere agintaldiaren ekarpen nagusietako bat Alemaniari bere iragana onartzen laguntzea izan zen. Aipagarria da Bigarren Mundu Gerraren amaieraren berrogeigarren urteurrenean egin zuen hitzaldia: alemanen krimenak gaitzetsi zituen, eta 1945eko maiatzeko porrota aleman herriarentzat askapena izan zela berretsi zuen.

## Erreferentziak
Jean Babilée

**Jean Babilée** (jaiotza-izena: Jean Gutmann; Paris,  – *ibidem*, ) frantses dantzaria eta koreografoa izan zen. Parisko Opéran egin zituen ikasketak (1936-1940), eta Volinineren eta Gsovskyren ikasle izan zen han. *Ballets des Champs-Élysées* konpainiako dantzari nagusi izan zen 1945etik 1950era, eta han sortu zituen *Jeu de cartes* (1945, *Karta-jokoa*, Stravinski, Janine Charrat), *Le Jeune Homme et la Mort* (1946, *Gizon gaztea eta Heriotza*, Bach, Wakhévitch, Cocteau, Roland Petit) eta *Till Eulenspiegel* (1949, R. Strauss, Tom Kéogh) lanak. Hainbat herrialdetan dantzatu zuen, hala nola Estatu Batuetan, Kanadan eta Italian. 1952an, Parisko Opérak kontratua egin zion, eta, 1955ean, bere konpainia sortu zuen. Konpainia horrekin sortu zituen *Balance à trois* (1955, J.-M. Damase, Tom Kéogh), *Le Camaléopard* (1956) eta *Sable* (1956) lanak. Frantziako hainbat eszenatokitan aritu ondoren, Ballet-Théâtre Contemporain konpainian lan egin zuen Amienseko egoitzan, eta han sortu zituen *Hai-Kai* (Webernen musikarekin) eta *Histoire du soldat* (1971n, Stravinski). 1972-1973an, Rhineko Balletaren zuzendari artistikoa eta koreografoa izan zen. Maurice Béjartek harentzat sortu zuen *Life* (1979, New York). 1983an, dantzara itzuli zen Jacques Higelinen *Rock* ikuskizunarekin, Neguko zirkuan. 2000n, *Le Mystère Babilée* zuzendu zuen Patrick Bensardek, Babiléeren ibilbide profesionala kontatzen duen dokumentala.
## Erreferentziak
Charles Sanders Peirce

**Charles Sanders Peirce** (Cambridge, Massachusetts, AEB, 1839ko irailaren 10a - Milford, Pennsylvania, AEB, 1914ko apirilaren 19a) Estatu Batuetako zientzialaria, filosofoa eta logikaria izan zen.

## Biografia 
Kimika-ikasketak egin zituen Harvardeko unibertsitatean. Astronomia-lanak egin zituen, fotometriazkoak batez ere (1878, *Photometric Researches*). Pendulua erabiliz Lurraren neurketak eta grabitatearen azterketak egin zituen. 1867an Ameriketako Arteen eta Zientzien Akademiako kide hautatu zuten, 1877an Zientzietako Akademia Nazionalekoa eta 1880an Londresko Matematika Elkartekoa.

Lan gehienak fisikaren alorrean egin zituen arren, logika izan zuen Peircek gairik gustukoena. Logika hartu zuen filosofia-ikerketa guztien oinarritzat. Semiotikarekin lotu zuen logika, eta biak batera aztertu zituen (*A System of Logic, Considered as Semiotic*). Ideia baten esanahia ideiak berak dituen ondorioak aztertu ondoren erabaki zitekeela proposatu zuen; ikerketa bide horri pragmatismo izena eman zion. Bizi izan zen bitartean bere lanak ez ziren ezagutzera eman. Saiakera nagusiak: *Chance, Love, and Logic* (1923, "Zoria, maitasuna eta logika") obran agertu ziren, egilea hil ondoren; eta 1931-1958 bitarteko urteetan argitaratu zen Peirceren obren bilduma.

## Erreferentziak
Nastassja Kinski

**Nastassja Kinski** (Mendebaldeko Berlin, 1961eko urtarrilaren 24a) alemaniar antzezlea da.

## Biografia 
Klaus Kinski antzezlearen eta Ruth Brigitte idazlearen alaba. Gorabehera handiko karrera egin du. Hamahiru urte zituela egin zuen debuta zineman, Wim Wenders zuzendariaren aginduetara. Harrezkero, zenbait filmetan parte hartu zuen, baina Roman Polańskiren zuzendaritzapean 1970ean egin zuen filmak ezagutarazi zuen: *Tess*. Film hartan egindako lanarengatik, Urrezko Globoa eta Frantziako César saria irabazi zituen.

Estatu Batuetara deitu zuten *Ragtime* filmean parte hartzera, baina azkenean ez zuten onartu, alemaniar azentu nabarmena zuela eta. Gero, antzerki-ikastaroak egin zituen Lee Strasbergen Actor's Studion. 1982an, beste film batean hartu zuen parte, beldurrezko film klasiko bihurtu den *Cat people* filmean, hain zuzen, Jaques Tourneurren gidaritzapean. Urte hartan bertan, trapezista baten papera jokatu zuen *One From the Heart* filmean, Francis Ford Coppolaren esanetara.

Nastassja Kinskiren karrerak aurrera jarraitu zuen, Europan eta Estatu Batuetan, baina gorabehera handiekin. 1984an, Wim Wendersekin elkartu zen berriro arrakasta handiko film baterako: *Paris, Texas*. 1985ean, *Revolution* egin zuen, Donald Sutherland eta Al Pacinorekin. 90eko hamarkadan, aipagarriak ditu *Faraway, So Close!* (1993 ), *Terminal Velocity* (1994) eta *One Night Stand* (1997). Azkenaldiko lanik onenak Michael Winterbottom —*The Claim* (2000)— eta David Lynch —*Inland Empire* (2006)— zuzendariekin egin ditu.

## Erreferentziak
Horst Krüger

**Horst Krüger** (Magdeburgo, Alemania, 1919ko irailaren 17a - Frankfurt, Alemania, 1999ko urriaren 21a) alemaniar idazlea izan zen.

## Biografia 
Literaturako eta Filosofiako ikasketak egin zituen Berlinen eta Friburgon. 1939tik 1940ra, kartzelan sartu zuten, eta, gerra amaitutakoan, kazetari gisa jardun zuen, eta Südwestfunkeko gau-programa bateko erredakzio-lanean, Baden-Badenen.

Saiakera eta kontakizunak idatzi ditu, munduan zehar egin dituen bidaietako esperientziak kontatuz. Esperientzia hori baliatzen du literaturaren bidez aleman herriaren nortasunari aurre egiteko. Bere bizi-ingurunetik abiatuta beti, hainbat gizarte- eta gobernu-mota erkatzen ditu Krügerrek, idealaren bila beti; horrela, eduki politikoko literatura-tradizioan sartzen du bere obra.

Lan aipagarrienak hauek ditu: *Ost-West-Passagen* (1975, "Sortaldeko eta Mendebaldeko pasarteak"); *Tiefer deutscher Traum* (1983, "Alemaniar amets sakona"); *Stadtpläne* (1967, "Hiri-planoak"); *Fremde Vaterländer* (1971, "Aberri arrotzak"); *Spötterdämmerung* (1981, "Sarkastikoen beheraldia") eta *Kennst du das Land* (1987, "Ezagutzen duzu herria"). Aurrerago *Das zerbrochene Haus* (1986, "Etxe hautsia") argitaratu zuen, iragan nazionalsozialistara egindako bidaia, faxismoak desegin zuen Berlingo familia burges txiki batean igarotako gaztaroa gogorazten duena.
## Erreferentziak
Tuareg

**Tuareg herria** berbere hizkuntzaz mintzo den artzain herri nomada da, Touat (Aljeria) eta Ghudamisetik (Libia) hasi eta ipar Nigeriaraino, eta Fezzanetik (Libia) Timbukturaino (Mali) iristen dena. XX. mende bukaeran 900.000 bat tuareg ziren.
240px|ezkerrera|thumb|Tuaregen eremua.
Tuaregek konfederazio moduko elkarteak osatzen dituzte: Ahaggar eta Azjer, iparraldean, eta Asben, Ifora, Itesen, Aulliminden eta Kel Tademaket, hegoaldean. Iparraldeko tuaregak basamortuan bizi dira; hegoaldekoak, berriz, estepan eta sabanan. Hegoaldeko tuaregek ganadua, gameluak eta zebuak hazten dituzte eta iparraldekoei saltzen dizkiete.

Europarrak iritsi aurretik, tuaregen lurraldeetatik karabana eta bidaiari asko ibili zen, baina ibilgailu motordunak azaldu zirenean, karabana bidezko bidaiak arras galdu ziren. 1970-1980 hamarkadetan Mauritania, Senegal, Nigeria, Burkina Faso eta Txaden gertatutako lehorteen ondorioz, hegoaldeko tuaregen kopurua murriztu zen eta haien artzain-bizimoduak aldatu. Gizarte-antolamendua feudala dute: hainbat gizarte-maila daude, erabat definituak, hala nola aitoren semeak, apaizak, jopuak, eskulangileak eta laborariak (lehen, esklaboak). Beren idazkera berezia dute (*tifinagh*), antzina libiarrek erabiltzen zutenaren antzekoa.

## Irudiak 

Fitxategi:Tifinagh alphabet.png|Tifinagh (amazig alfabetoa) ulertzeko taula
Fitxategi:Esprit nomade.JPG|2012
Fitxategi:Distribución de regalos a los tuareg en Bouré 1896.jpg|1896
Fitxategi:A touareg at the Festival au Desert near Timbuktu, Mali 2012.jpg|2012
Fitxategi:Tuareg a camello, moro a pie, tuareg a caballo, tuareg a pie, ribera del Níger 1896.jpg|1896
Fitxategi:Tuareg 1907.jpg|1907
Fitxategi:Hombre tuareg de Timbuctú.jpg|1896
Fitxategi:La mission hourst 1894 Guerrero tuareg ribera del Níger.jpg|1894
Fitxategi:Guerrero tuareg a camello, hacía 1912, en territorios del actual Malí. Fotografía capitán Repoux.jpg|1912
Fitxategi:Grupo tuareg río Níger h1896.jpg|1896
Fitxategi:Tuareg, Algeria (from a book published in 1906).png|1906
Fitxategi:Tuareg a caballo en la ribera del Níger, 1896.jpg|1896
Fitxategi:Tuareg with a sword in Timbuktu, Mali.jpg|2021
Fitxategi:1997 277-31A Tuareg.jpg|1997
Fitxategi:Photo Algeria, A group of Tuaregs in their tent in the Saharan Hoggar area 1955 - Touring Club Italiano BAA 0270.jpg|1955. Italiar bat tuaregez inguratuta tuareg denda batean 
Fitxategi:Tuareg singers - geograph.org.uk - 1391365.jpg|2009. Tuaregez osaturiko musika talde baten kontzertua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fernando Pedro PEREZ: Afrikako herriak ADEVE. Euskomedia.org
*  Tuareg Information Uiowa.edu
Julio Anguita

**Julio Anguita González** (Fuengirola, Málaga, 1941eko azaroaren 21a - Kordoba, 2020ko maiatzaren 16a) espainiar politikari komunista izan zen.

## Biografia 
Historia Modernoan eta Garaikidean lizentziatua, Oinarrizko Hezkuntza Orokorreko (OHO) irakaslea izan zen. 1972an, Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) kide egin zen. 1979tik 1986ra, Kordobako alkate izan zen eta bere kudeaketaren zorroztasunagatik eta eraginkortasunagatik nabarmendu zen. Espainiako probintzia bateko hiriburua eskuratu zuen lehen buruzagi komunista bilakatu zen. Orduan ezarri zioten *Kalifa gorria* ezizena. 1988an, PCEren idazkari nagusi aukeratu zuten eta, 1992an, Ezker Batuaren III. Batzarrean, koalizioaren koordinatzaile. Batzar horretan, agerian geratu ziren sektore ofizialistaren eta berritzailearen arteko desadostasunak, berritzailea EB alderdi politiko bihurtu eta PSOErekin hitzarmenak egitearen alde agertu baitzen.

1993an, gobernuko lehendakaritzarako hautagai aukeratu zuten eta Madrilgo Kongresurako aurkeztu zen zerrendan lehena. Hauteskunde-kanpaina horretan, bihotzekoak eman zion eta kanpaina eten egin behar izan zuen. Diputatu atera zen Madrilen. 1994an, EBaren IV. kongresuan, aho batez aukeratu zuten berriro ere koordinatzaile nagusi. 1995ean PCEren idazkari nagusi izendatu zuten. 1998an kargu hori utzi zuen eta Francisco Frutosek hartu zuen bere lekua. 2000ko EBaren kongresuan, Llamazares aukeratu zuten Julio Anguitaren ondorengo.

## Erreferentziak
Carl Orff

**Carl Orff** (Munich, Alemania, 1895eko uztailaren 10a - Munich, 1982ko martxoaren 29a) alemaniar musikagilea izan zen.

## Biografia 
thumb|ezkerrera|Carl Orff
Municheko Musika Akademian egin zituen musika ikasketak, eta H. Kaminski musikagilearekin osatu zituen. Zuzendari-lanetan aritu zen Munich, Mannheim eta Darmstadten.

1930. urtean *Schulwerk *izeneko zuzendaritza- eta musika-ikasbidea argitaratu zuen. 1937. urtean Monteverdiren opera batzuen moldaketak argitaratu zituen, eta urte hartan bertan idatzi zuen lanik famatuena: *Carmina Burana*, antzeztokirako kantata, Erdi Aroko poema batzuetan oinarritua.

Ondoren greziar antzerkietan eta Erdi Aroko misterioetan oinarritutako lanak idatzi zituen: *Catulli carmina *(1943), eta *Trionfo di Afrodite *(1953) *Carmina Burana*rekin batera *Triunfi *trilogia osatzen dutenak. Beste lan batzuk ditu: *Der Mond *(1939, *Ilargia*), *Die Kluge *(1943, *Maltzurra*), operak; *Comœdia de Christi Resurrectione* (1956), Pazkoko kantata; *Ludus de nato infante mirificus *(1960), jaiotza-antzerkia; eta *Antigonæ *(1949), *Oedipus der Tyran* (1959) eta *Prometheus* (1966), opera-trilogia.

1924. urtean, Dorothee Güntherrekin batera, Güntherschule dantza- eta musika-eskola sortu zuen; bertan perkusioa eta mugimendua erabili zituen, musika-irakaskuntza teknika berriak sortzeko.

## Erreferentziak
Joaquín Pérez Villanueva

**Joaquín Pérez Villanueva** (El Barco de Ávila, Espainia, 1910eko abenduaren 17a - Madril, Espainia, 1994ko ekainaren 1a) historialaria izan zen.

## Bizitza 
Zientzia historikoetako doktoregoa eskuratu zuen Valladolideko Unibertsitatean, eta zuzenbide eta filosofia eta letretako lizentzia atera zuen, sari bereziarekin. Katedraduna izan zen, besteak beste, Santiagon, Valladoliden, Sorbonan eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoan.

Segoviako (1946-1950) eta Salamancako gobernadore zibil izan zen, eta 1951n unibertsitate irakaskuntzako zuzendari orokor izendatu zuten. Arias Navarroren agintaldian arte ederretako zuzendari egin zuten (1974 arte) eta beste zenbait karguren artean Espainiako hezkuntza, zientzia eta kulturarako ordezkari izan zen Nazio Batuetan eta UNESCOn. Ikerketa historikoko obretan azpimarratzekoak ditu *Reflexiones sobre la Historia en nuestros días* (1974,* Historiari buruzko gogoetak gaur egun*); *La Inquisición española. Nueva visión, nuevos horizontes* (1980,* Espainiako Inkisizioa. Ikuspegi berria, etorkizun berriak*), *Historia de la Inquisición en España y América* (1984,* Inkisizioaren historia Espainian eta Ameriketan)*, etab.

Pérez Villanuevak hainbat sari irabazi zituen eta hainbat elkarte eta erakundetako kide eta kargudun izan zen bere karreran zehar.

## Erreferentziak
Syngman Rhee

**Syngman Rhee**(,  ahoskatua; Haeju, 1875eko martxoaren 26a - Honolulu, 1965eko uztailaren 19a) korear politikaria izan zen.

## Bizitza 
Koreako burujabetasuna aldarrikatzen zuten taldeekin bat egin zuen 1894an eta japoniarren mendekotasunaren aurka borrokatu zen. Espetxeratu egin zuten eta kristau bihurtu zen. *Burujabetasunaren izpiritua* obra idatzi zuen garai hartan. Estatu Batuetara joan zen aske geratu zenean (1904) eta filosofiako ikasketak egin zituen Princetongo Unibertsitatean. 1910. urtean Koreara itzuli zen eta japoniarren aurkako erresistentziako buru bihurtu zen. Shanghai hirian Koreako gobernua osatu zuen erbestean (1919) eta bera izan zen, hasieratik, gobernuburu erbestean. 1945ean itzuli zen Koreara eta Koreako Independentziaren aldeko Elkarte Nazionala osatu zuen, 1948. urteko Hego Koreako hauteskundeetan nagusitu zena alegia. Estatu Batuen laguntzaz betiere, Hego Koreako diktadore bihurtu zen Rhee. 1954an elkarren arteko defentsarako hitzarmena izenpetu zuten Koreak eta Estatu Batuek. 1960. urteko hauteskundeetan ere garaile irten zen Rhee alderdi liberalaren eskutik baina oposizio demokratak baliogabetzat salatu zituen emaitzak, eta lehendakariak alde egin behar izan zuen Koreatik, egozten zizkioten ustelkeria arazoetatik libratzeko.

## Erreferentziak
David Andrews (Irlandako politikaria)

**David Andrews** (Dublin, Irlanda, 1935eko martxoaren 15a) politikaria da.

## Bizitza 
1965ean hasi zuen ibilbide politikoa, Irlandako Parlamenturako Dún Laoghaireko barrutiko ordezkari gisa hautatua izan zenean. Harrezkero eta 1998ra arte, beti izan zuen aulki bat ganbera horretan. 1967ko Konstituzioa egiteko batzordeko kide aukeratu zuten. Europako Kontseiluko Batzorde Aholku-emailean parte hartu zuen, eta toki garrantzitsua izan zuen britainiarrek eta irlandarrek osatutako legegintza-taldean.

Fianna Fáil alderdi politikoaren barruan, David Andrewsek funtzio garrantzitsuak bete ditu. 1973tik 1977ra, Fianna Fáil gobernuan zela, Justizia Saileko estatu-ministro izan zen, eta, 1978tik 1979ra, Kanpo Arazoetarako ministro. 1980ko hamarkadan, Fianna Fáil alderdiak behera egin zuen krisialdi ekonomikoaren eta eskandalu politikoen eraginez, eta Fine Gäelek kendu zion aginpidea.

1990eko hamarkadan berreskuratu zuten David Andrewsek eta Fianna Fáilek protagonismoa. 1992tik 1993ra, Defentsako ministroa izan zen, eta, 1993an, Fianna Fáilen bozeramaile izendatu zuten merkataritza- eta turismo-gaietarako. 1995etik 1997ra, Kanpo Arazoetarako ministro izan zen berriro, eta, 1997an, Defentsako ministro izendatu zuten.

## Erreferentziak
Charles Fefferman

**Charles Louis Fefferman** (Washington Hiri, ) estatubatuar matematikaria da.

## Bizitza 
Fefferman txikitatik izan zen matematikazalea, eta orobat oso argia: hamabi urterekin, kalkulua menderatzen zuen. Marylandeko Unibertsitatean sartu zen oso gazte zela eta, 1966an, hamazazpi urterekin, graduatu zen. Princetongo Unibertsitatean, Elias Steinen zuzendaritzapean, lanean jarraitu zuen, eta 1969an aurkeztu zuen *Inequalities for Strongly Regular Convolution Operators* izeneko tesia. Princetongo Unibertsitatean eman zituen eskolak 1969-70 urteetan. Chicagoko Unibertsitatera joan zen 1970ean, eta irakasle egin zuten urtebete geroago: era horretan, Estatu Batuetan inoiz izandako irakaslerik gazteena bilakatu zen. 1973an, Princetonera itzuli zen.

Feffermanek ekarpen ugari egin ditu dimentsio askoko analisi konplexuan. Beste arlo asko ere landu ditu: ekuazio partzial diferentzialak, Fourierren analisia, konbergentzia partikularra, biderkatzaileak, dibergentzia, ezohiko integralak eta Hardy espazioak. Lan horrengatik guztiagatik, Fields domina jaso zuen 1978ko Helsinkiko Matematikarien Nazioarteko Kongresuan. 1992an, Bergman saria jaso zuen. Feffermanek oso ekarpen garrantzitsuak egin ditu Bergmanen nukleoaren ikerketan. Gaur egun, Princetongo Unibertsitateko matematika-irakaslea da.

## Erreferentziak
Luigi Galvani

**Luigi Aloisio Galvani** (Bolonia, 1737ko irailaren 9a - 1798ko abenduaren 4a) italiar sendagile eta fisikaria izan zen. Animalien ehunetan bere ustez elektrizitatea zena aztertu zuen. Haren azterketek bultzatu zuten bateria voltaikoaren sorrera. Lehenengo azterketak anatomia konparatiboaren alorrean egin zituen (giltzurrunetako hodiak, erdiko belarria, sudurreko muki-mintza), baina garrantzitsuenak igelaren anatomiaz egindakoak izan ziren (1773) eta elektrofisiologiakoak (1775etik aurrera). Saio ugari egin zituen igelekin; horietako bat ekaitza egiten zuenean igel hilaren hanketan bi metal ezartzea izan zen. Igelaren giharrak bihurritu egiten zirela ikusi zuen eta korronte elektrikoa sortzen zela (galvanismoa); indar fisiologikoen eraginez gertatu zela uste izan zuen (1771). Voltak ordea elektrizitatea bi metaletatik sortua zela erakutsi zuen geroago, bai eta animaliaren ehunak ez zuela elektrizitaterik ere. Galvanik bidea ireki zion Voltari, korronte etengabea, bateria voltaikoa alegia, asmatzeko eta aldi berean indar eman zien giharren eta nerbioen azterketa fisiologikoei. Liburu batzuk idatzi zituen: *Giharren mugimenduan elektrizitateak duen eraginaz* (1791); *Arku eroalearen erabileraz eta lanaz giharren bihurduretan* (1794)
.
## Erreferentziak
Renato Guttuso

thumb|180px|*Profilo* (1956)

**Renato Guttuso** (Bagheria, Palermo, Italia, 1911ko abenduaren 26a - Erroma, Italia, 1987ko urtarrilaren 18a) margolaria eta eskultorea izan zen.

## Bizitza 
1928an Pippo Rizzo pintore futuristaren lantegian hasi zen, eta harekin pinturaren alorreko joera berriak ezagutu zituen. 1934an, Milanen, Corrente taldeko artistekin harremanetan jarri zen.

1937an Erromara joan zen bizitzera eta bere lehenengo koadroa egin zuen, García Lorcari eskainia: *Fucilazione in campagna*. 1938an bakarkako lehenengo erakusketa egin zuen La Cometa galerian, Erroman. 1941ean *Crocefissione* koadro famatuak eztabaida handiak piztu zituen, bai erlijiosoen artean bai politikarien artean. Bigarren Mundu Gerran erresistentzian parte hartu zuen, eta *Gott mit Uns* margotu zuen, nazien sarraskiak salatzeko. 1945ean Fronte Nuovo dell Arti taldeko kide egin zen, Fontana, Vedova, Morlotti, Turcato, Corpora eta Vianirekin, besteak beste. 1952an Veneziako Biurtekoan parte hartu zuen ''Battaglia di Ponte dell'Ammiraglio* obrarekin, eta eztabaida handiak piztu zituen berriro ere. 1965ean *Uomo che legge il giornalle* eskultura handia egin zuen. Guttusoren obran nabaria da Goyaren eta Picassoren *Gernika''ren eragina, estiloagatik ez ezik, baita artista horiek beren obran txertatu zuten kutsu politikoarengatik ere.

## Argazki galeria 

File:Paolo Monti - Serie fotografica (Varese, 1961) - BEIC 6328459.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Roma, 1969) - BEIC 6363483.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Italia, 1961) - BEIC 6336573.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Italia, 1962) - BEIC 6361556.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Roma, 1969) - BEIC 6341403.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Roma, 1969) - BEIC 6363480.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Torino, 1961) - BEIC 6336688.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Varese, 1961) - BEIC 6328461.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Varese, 1961) - BEIC 6336754.jpg
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Bologna, 1969) - BEIC 6362112.jpg

## Erreferentziak
Anne Robert Jacques Turgot

'''Anne Robert Jacques Turgot, L'Aulneko baroia** (Paris, 1727ko maiatzaren 10a - Paris, 1781eko martxoaren 18a), ezagunagoa **Turgot'* deituraz, frantses politikaria eta ekonomialaria izan zen.

## Bizitza 
Apaiz-ikasketak egin zituen. Harremanak izan zituen garai hartako filosofoekin. *Lettres sur la tolérance* (1754, *Tolerantziari buruzko gutunak*) idatzi zuen eta Entziklopedian parte hartu zuen. Ekonomiako liburu bat ere idatzi zuen, *Réflexions sur la formation et la distribution des richesses* (1776, *Aberastasunen eratze eta banaketari buruzko gogoeta'').

1761etik 1771ra Limogesko intendentea izan zen. 1774an finantzen arduradun nagusi izendatu zuten eta berrikuntza handiak egin zituen ekonomian: industria- eta merkataritza-askatasuna eta salgai batzuen (aleak, olioa, azienda, ardoa) zirkulazio-askatasuna ezarri zuen, zergak bateratu zituen, gremioak deuseztatu zituen enpresa askatasuna lortzeko, eta erregeari norberak egin beharreko zerbitzua dirutan ordaindu beharreko zerga bihurtu zuen. Berrikuntza horiek nobleen eta elizaren haserrea piztu zuten eta 1776an erregeak kargutik kendu zuen.

Vincent de Gournayren eta fisiokraten eragina izan zuen, nahiz eta gero uko egin zien fisiokraten ideiei. Askatasuna eskatu zuen barneko eta kanpoko merkataritzarako eta estatuaren esku-hartzea ukatu zuen.

## Erreferentziak