open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alera

**Alera** Sádaba udalerriko alkate-auzo bat da, Cinco Villas eskualdearen ipar-mendebaldean, Zaragozako probintzian, Aragoiko autonomia-erkidegoan, Espainian. Alera 1957an sortutako kolonizazio-herria da, baina 1965era arte ez ziren bizi Layana, Uncastillo, Luesia eta Sádabatik etorritako 86 kolono. Gaur egun Sádaba mende dago administratiboki. Zaragozatik 100 kilometrotara dago.

Herria José Borobio arkitekto zaragozarrak diseinatu zuen.

## Biztanleria 
2014an, 200 biztanle inguruko biztanleria zuen. Kopuru hori hirukoiztu egiten da udan, herriko seme-alabek eragindako turismoari esker; izan ere, bertako asko Zaragozara, Iruñera eta Donostiara emigratu zute. Euskal Herria hain gertu egonez, familia-turismo handia dago bestetik. 

## Eraikinak 
Plaza nagusia herriaren erdigunea da; bertan dago Santa Maria parrokia-eliza. Elizan San Isidro herriko patroiaren eskultura bat dago. Hari omenaldia egiten zaio maiatzaren 15ean, herriko kale nagusietatik prozesioan ateraz.

## Oroimen historikoa 
Plaza Nagusiak, Oroimen Historikoaren legearen aurka, "Caudillo" izena du oraindik.

## Iruditegia 

Image:
Alerako eliza.jpg|Santa Maria Alerako eliza.
Los Bañales eskola.jpg|Los Bañales eskola. Mutilen eskola.
Alerako eskola. Nesken sarrera.jpg|Nesken eskola.
Haur parkea Aleran.jpg|Alerako haur parkea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Alera Turismo Aragón webgunean.
Montserrat García Balletbó

**Montserrat García Balletbó** (Bartzelona, Katalunia, 1955eko otsailaren 6a) medikua da anatomia patologikoan espezialista eta ehunak birsortzeko tratamendu biologikoetan ikertzailea. Medikuntza eta kirurgian lizentziaduna, Bartzelonako Unibertsitatean. 

Ana Wang Saegusa eta biak, 2004an, aitzindariak izan ziren ehunak gaztetzeko edo azaleko lesioak konpontzeko hazkuntza-faktoreak erabiltzen. Bartzelonako Quiron Ospitaleko Medikuntza Birsortzailearen Unitateko zuzendaria da. Ikerketa biomedikorako García Cugat Fundazioko presidentea ere bada.

## Biografia 
Medikuntzan eta kirurgian lizentziaduna eta doktorea Bartzelonako Unibertsitatean. Anatomia patologikoan aditua da. 1978tik 1981era Bartzelonako Ospitale Klinikoko Histologia eta Anatomia Patologikoko katedrako mediku laguntzailea izan zen. 

1980an Massachusettseko Ospitale Orokorreko Anatomia Patologikoko Zerbitzuan ikasi zuen. 

1988az geroztik, Ramón Cugatek zuzentzen duen Kirurgia Ortopediko eta Traumatologiako Zerbitzuan lan egiten du Bartzelonako Quiron Ospitalean. 

1993an doktoratu zen Bartzelonako Unibertsitatean, tesi honekin: *Meniskalaren atzeko adarretako presioak, belaunaren aurreko lotailu gurutzatuaren txertaketen aldaketen funtzioan, belauneko aurreko lotailu gurutzatuan eta bi meniskoen atzeko adarrean*.

1999an Kirolaren Traumatologian master titulua lortu zuen Bartzelonako Unibertsitatean.

### Medikuntza birsortzailea 
2004an, azalerako tratamenduen hazkuntza-faktoreei buruzko ikerketari ekin zion.

2007an, García Cugat Fundazioaren sorrera bultzatu zuen, ikerketa biomedikorako. Fundazioak aitaren izena darama José García Cugat, eta haren patroi sortzailea eta, 2012az geroztik, Zuzendaritza Kontseiluko presidentea da. 2007. urtetik Quirón Barcelona Ospitaleko Medikuntza Birsortzailearen Saileko eta WGB Regeneracion Zahartzearen aurkako Medikuntza Zentroko zuzendaria da, Ana Wang Saegusarekin batera.

2010. urtean zelula amekin ikertzen hasi zen Ramón Cugaten taldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Doktorearen argitalpen zientifikoak. Garcia Balletbo
* García Cugat Fundazioa
* WGB Bioregenerazioa   .
* Medikuntza biologikoa: etorkizuna oraintxe bertan da. Garcia Balletbo.
* Hazkuntza-faktoreak... frutak produktu bakarra ez direnez, asko dira
* Hazkuntza-faktoreak lortzea. Bideoa. Elkarrizketa. Gracía Balletbo. "Saber vivir", 2012ko apirila
* García Cugat Fundazioak zelula amekin egindako traumatologiako tratamenduen aurrerapenak aurkeztu ditu 2013ko abendua
* Es pot aturar l'envelliment?  Elkarrizketa Dras. Garcia Balletbo eta Ana Wang Saegusa La Tribu de Catalunya Radiora. 2014ko Azaroa 20
Rhizocarpon geographicum

***Rhizocarpon geographicum*** liken krustazeo bat da. Mundu mailan hedaturik dago, baita Euskal Herrian ere. 

## Taxonomia 
Lineok deskribtu zuen 1753. urtean *Species Plantarum* liburuan eta *Lichen geographicus* izena eman zion. 1805ean Augustin Pyramus de Candolle suediar botanikariak *Rhizocarpon geographicum* izenera aldatu zuen.

Mapa baten itxura hartzen duelako eman zioten *geographicum* izena. Hainbat hizkuntzatan "mapa likena" ere esaten zaio.

## Deskribapena 
Talo krustazeoa harriari gogor itsatsita dago. Kolore berde horixka izaten du eta ertzak kolore beltzez mugatuta ditu. Ertzhoriek esporangioz osaturik daude,

## Habitata 
Eremu hotzetako likena da, Kanada, Groenlandia, Islandia, Eskandinavia eta Siberiako basoetan aurkitzen da gustoren. Europan zehar silizezko mendilerroetan aurkitzen da, horregatik Euskal Herrian toki zehatzetan baino ez da aurkitzen.

## Bitxikeriak 
Baffin uhartean aurkituriko ale bat datatu da eta 9.500 urte dituela estimatzen da. Alaskako talo batek 10.000-11.500 urte izan ditzakeela uste da. Ezaugarri horrengatik likenaren hazkuntza erabili izan da arroken adina zehazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Graz-Seckauko elizbarrutia

**Graz-Seckauko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren austriar elizbarrutia da. 1218ko ekainaren 22an ezarri zen Seckauko elizbarruti gisa eta 1963ko apirilaren 22an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Grazen dago. Egun apezpikua Wilhelm Krautwaschl da.

## Ordinarioak 
### Seckauko apezpikuak 
### Graz-Seckauko apezpikuak 
* Josef Schoiswohl (1963-1969)
* Johann Weber (1969-2001)
* Egon Kapellari (2001-2015)
* Wilhelm Krautwaschl (2015-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Christophorus Rauber (1509-1512)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Ferdinand Pawlikowski (1927)
* Leo Pietsch (1948-1969)
* Franz Lackner (2002-2013)
* Johannes Freitag (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galeras sumendia

**Galeras** (**Urcunina** XVI. mendeko indigenen artean) Kolonbiako Nariño departamenduko geruza-sumendi bat da, departamenduko Pasto hiriburutik gertu dagoena. Bere gailurra itsasoaren mailatik 4.276 metro altxatzen da. Espainiako konkistaz geroztik maiz egin du eztanda, eta 1580ko abenduaren 7an izan zuen lehen erupzio historikoa. 1993ko erupzio batek bederatzi pertsona hil zituen, horien artean sei zientzialari, sumendiaren kraterrera jaitsi zirenak gasak lagintzeko eta grabitate-neurriak hartzeko, etorkizuneko erupzioak iragarri ahal izateko ahaleginean. Gaur egun Kolonbiako sumendirik aktiboena da.

## Historia geologikoa 
Gutxienez milioi bat urtez sumendi aktiboa izan da Galeras, eta andesita izan da produktu nagusia. Bi erupzio garrantzitsu gertatu ziren, lehenak duela 560.000 urte inguru,  material kanporatu zuen erupzio batean[7]. Bigarrena duela 40.000 eta 150.000 urte bitartean, 2 kilometro kubiko (0,48 cu ) materialeko erupzio txikiago baina oraindik labainkor batean. Ondoren, galdara-hormaren zati bat erori egin da, ziur aski jarduera hidrotermalak eragindako ezegonkortasunen ondorioz, eta ondorengo erupzioek kono txikiago bat eraiki dute orain ferra forma duen galdararen barruan.

Bere historia eruptibo bortitza eta Pastoko 450.000 pertsonekiko hurbiltasuna kontuan hartuta, Galeras Hamarkadako Sumendi izendatu zuten 1991n, Nazio Batuen Erakundearen Hondamendi Naturalak Murrizteko Nazioarteko Hamarkadaren zati gisa azterketa zehatza egiteko helburu gisa identifikatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* GOES 2010eko urtarrilaren 03ko erupzioaren irudiak (CIMSS Satellite Blog)
* (Ingelesez) Galeras sumendiaren webgunea
* Ikusi Galeras denbora errealean
* VolcanoWorld informazioa
* BBC 2005eko azaroko erupzioari buruz
* Kolonbia: Galeras sumendiaren egoeraren mapa
Piotr Averianov

**Piotr Ivanovitx Averianov** (errusieraz: *Пётр Иванович Аверьянов*) jeneral errusiarra izan zen, Errusiako Armada Inperialaren kuartel nagusiko (stavka) estatu nagusiko buru izan zena 1916ko abuztutik 1917ko maiatzera.

## Biografia 
### Lehen urteak 
1885eko urrian sartu zen zerbitzuan. 1888an Nikolayev Ingeniaritza Eskolan graduatu zen. Bigarren teniente mailara igo zuten Kaukasoko Ingeniarien 1. batailoira. 1894an Nikolayev Estatu Nagusiko Akademian graduatu zen kapitain gisa. Petersburgoko Barruti Militarrean zegoen. 1894tik 1898ra Kaukasoko Barruti Militarreko komisaria-buru izan zen. 1897an atzerriko misio batean zegoen, gehienbat Errusiako enbaxadan, Turkian. 1898-1900. urtean Kaukasoko Barruti Militarreko komandantearen eginkizun berezien arduradun nagusia izan zen. 1898-1899an Kaukasoko IV. batailoiko enpresa bateko zentsore izan zen. 1900-1901 bitartean Kaukasoko Barruti Militarreko komandanteari kargu bereziak eman zizkion. 1901etik 1905era Errusiako Kontsulatu Nagusiko idazkari izan zen Erzurumen. 1905-1906an Libauko Gotorlekuko Estatu Nagusiko burua izan zen eta 1906ko ekainetik 1908ko apirilera Estatu Nagusiko Inteligentzia Departamentuko idazkaria. 1908ko apiriletik 1910eko ekainera Kaukasoko Grenadier dibisioko 16. erregimentu mingreliarreko komandantea izan zen. 1908an Erzincanera bidaiatu zuen, Otomandar Inperioko militarren egoeraz, ofizialen arteko aldarteaz eta turkiar gobernuak Asia Txikiko kristauekiko zuen politikaz informazio baliotsua bilduz. 1910eko ekainetik 1914ko martxora GUGSHko kontulari nagusia izan zen. 1914ko martxotik aurrera Irkutskeko Barruti Militarreko Estatu Nagusiko burua izan zen.

### Lehen Mundu Gerra 
1914ko azarotik aurrera Estatu Nagusiko Zuzendaritza Nagusiko Mobilizazio Saileko jarduneko burua izan zen. 1916ko abuztutik aurrera, gerrak iraun bitartean, Estatu Nagusiko buru. 60 milioi errubloko mailegua antolatu zuen Serbiarentzat. 1917ko apirilaren 2an, Gerra Ministerioko aparatuen garbiketan, kargua berretsi zioten, baina urte hartako maiatzaren 15ean Gerra Ministroaren esku utzi zuten. Ordutik aurrera Kaukasoko Fronteko Hornitzaile Buru bihurtu zen. 1917an Turkiako komisario eta gobernadore nagusi izendatu zuten, gerran tropa errusiarrek okupatutako eskualdeetan.

### Azken urteak 
1918ko maiatzaren 14an, Kaukasoko Fronteko Hornigaien buru eta Kaukasoko Barruti Militarreko buruaren laguntzaile izendatu zuten. 1918-1920an, Boluntarioen Armadako komandanteburuaren esanetara egon zen, gero Hego Errusiako Indar Armatuena. Aldi batez, V. E. Vyazmitinov jeneralaren ordez Hegoaldeko Errusiako Indar Armatuen Zuzendaritza Militarreko burua jarri zuen. 1920an Errusiako Armada Krimeatik ebakuatu ondoren, Turkiara joan zen, eta handik Jugoslaviara (Serbiako Erresuma), Serbiako Armadaren goarnizioan aritu zen Velika Gradistan, goarnizioko komandante gisa, geroago Jugoslaviako Erresumako Akademia Militarrean irakatsi zuen, eta 1936an erretiratu zen. Belgraden hil zen 1937ko urriaren 13an. Hilerri Berrian lurperatu zuten. Saiakera batzuk argitaratu zituen.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Innsbruckeko elizbarrutia

**Innsbruckeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren austriar elizbarrutia da. 1921eko apirilaren 9an ezarri zen Innsbruckeko administrazio apostoliko gisa, 1956an Innsbruck-Feldkircheko administrazio apostolikoa izena hartu zuen, 1964ko abuztuaren 6an elizbarruti mailara igo zen eta 1968ko abenduaren 8an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Innsbrucken dago. Egun apezpikua Hermann Glettler da.

## Ordinarioak 
### Innsbruckeko administratzaile apostolikoak 
* Sigismund Waitz (1921-1938)
* Paulus Rusch (1938-1956)

### Innsbruck-Feldkircheko administratzaile apostolikoa 
* Paulus Rusch (1956-1964)

### Innsbruck-Feldkircheko apezpikua 
* Paulus Rusch (1964-1968)

### Innsbruckeko apezpikuak 
* Paulus Rusch (1968-1980)
* Reinhold Stecher (1980-1997)
* Alois Kothgasser (1997-2002)
* Manfred Scheuer (2003-2015)
* Hermann Glettler (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vienako artxidiozesia

**Vienako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren austriar artxidiozesia da. 1469ko urtarrilaren 18an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1722ko ekainaren 1ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Vienan dago. Egun artzapezpikua Josef Grünwidl da.

## Ordinarioak 
### Vienako apezpikuak 
### Vienako artzapezpikuak 
## Apezpiku lagunkideak 
* Friedrich Nausea (1539-1541)
* Franz Anton von Harrach (1701-1702)
* Johann Joseph von Trautson (1750-1751)
* Franz Xaver Nagl (1910-1911)
* Franz Jáchym (1950-1983)
* Christoph Schönborn (1995)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eisenstadteko elizbarrutia

**Eisenstadteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren austriar elizbarrutia da. 1922ko maiatzaren 18an ezarri zen Burgenlandeko administrazio apostoliko gisa eta 1960ko abuztuaren 15ean elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Eisenstadten dago. Egun apezpikua Ägidius Zsifkovics da.

## Ordinarioak 
### Burgenlandeko administratzaile apostolikoak 
* Friedrich Gustav Piffl (1922-1932)
* Theodor Innitzer (1932-1949)
* Josef Schoiswohl (1949-1954)
* Štefan László (1954-1960)

### Eisenstadteko apezpikuak 
* Štefan László (1960-1992)
* Paul Iby (1992-2010)
* Ägidius Zsifkovics (2010-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurkeko elizbarrutia

**Gurkeko elizbarrutia** edo **Gurk-Klagenfurteko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren austriar elizbarrutia da. 1071ko martxoaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Klagenfurt am Wörtherseen dago. Egun apezpikua Josef Marketz da.

## Ordinarioak 
### Gurkeko apezpikuak (1071-1460) 
### Gurkeko printze-apezpikuak (1460-1787) 
### Gurk-Klagenfurteko apezpikuak (1787 - gaur egun) 
## Apezpiku lagunkideak 
* Matthäus Lang von Wellenburg (1501-1505)
* Antonius Salamanca-Hoyos (1523-1526)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Nikolaus Kaps (1499-1512)
* Anton Manicordius (1581-1591)
* Karl Griming (1592-1614)
* Sixtus Carcanus (1614-1627)
* Jerome Strasser (1628-1641)
* Johann Stieff von Kränzen (1685-1694)
* Andreas Rohracher (1933-1943)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sankt Pöltengo elizbarrutia

**Sankt Pöltengo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren austriar elizbarrutia da. 1785eko urtarrilaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Sankt Pöltenen dago. Egun apezpikua Alois Schwarz da.

## Ordinarioak 
* Johann Heinrich von Kerens (1785-1792)
* Sigismund Anton von Hohenwart (1794-1803)
* Godfried Joseph Crüts van Creits (1806-1815)
* Johann Nepomuk von Dankesreither (1816-1823)
* Josef Chrysostomus Pauer (1824-1826)
* Jakob Frint (1827-1834)
* Johann Michael Leonhard (1835)
* Michael Johann Wagner (1836-1842)
* Anton Alois Buchmayer (1843-1851)
* Ignaz Feigerle (1852-1863)
* Joseph Feßler (1865-1872)
* Matthäus Joseph Binder (1872-1893)
* Johannes Baptist Rößler (1894-1927)
* Michael Memelauer (1927-1961)
* Franz Žak (1961-1991)
* Kurt Krenn (1991-2004)
* Klaus Küng (2004-2018)
* Alois Schwarz (2018-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Franz König (1952-1956)
* Franz Žak (1956-1961)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Alois Stöger (1967-1986)
* Heinrich Fasching (1993-2004)
* Anton Leichtfried (2006-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linzeko elizbarrutia

**Linzeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren austriar elizbarrutia da. 1785eko urtarrilaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Linzen dago. Egun apezpikua Manfred Scheuer da.

## Ordinarioak 
* Ernest Johann Nepomuk (1783-1788)
* Joseph Anton Gall (1789-1807)
* Sigismund Ernst Hohenwart (1809-1825)
* Gregorius Thomas Ziegler (1827-1852)
* Franz-Josef Rudigier (1853-1884)
* Ernest Maria Müller (1885-1888)
* Franz Maria Doppelbauer (1889-1908)
* Rudolph Hittmair (1909-1915)
* Johannes Maria Gföllner (1915-1941)
* Josephus Calasanz Fließer (1946-1955)
* Franz Zauner (1956-1980)
* Maximilian Aichern (1981-2005)
* Ludwig Schwarz (2005-2015)
* Manfred Scheuer (2015-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Franz Zauner (1949-1956)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Joseph Calasanz Fließer (1941-1946)
* Alois Wagner (1969-1981)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timothy Garton Ash

**Timothy Garton Ash** (Londres, 1955eko uztailaren 12a) britainiar historialari eta idazlea da.

Historia modernoa ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean. 1980ko hamarkadan *The Spectator* aldizkariko kanpo informazioaren editorea eta *The Independent* egunkariko zutabegilea izan zen. *The Guardian* eta *New York Review of Books*entzat ere idazten du. 2004an Oxfordeko Unibertsitateko Europar Ikasketetako irakasle izendatu zuten.

Gerra Hotzaren garaian eman zen ezagutzera, Sobietar Batasuna eta bloke sobietarra defendatuz. Ideologia liberal internazionalista du, eta Europar Batasuna eta Estatu Batuak babesten ditu. Eskoziaren independentziaren, Brexitaren, populismoaren, Donald Trumpen, Vladimir Putinen eta Viktor Orbánen aurkakoa da.

Bere liburuen gai nagusia Europako historia garaikidea da, bereziki Erdialdeko eta Ekialdeko Europakoa.

2017an Karlomagno saria irabazi zuen.

## Lanak 
* *Und willst du nicht mein Bruder sein ... Die DDR heute* (Rowohlt, 1981) 
* *The Polish Revolution: Solidarity, 1980–82* (Scribner, 1984) 
* *The Uses of Adversity: Essays on the Fate of Central Europe* (Random House, 1989) 
* *The Magic Lantern: The Revolution of 1989 Witnessed in Warsaw, Budapest, Berlin, and Prague* (Random House, 1990) 
* ''In Europe's Name: Germany and the Divided Continent* (Random House, 1993) 
* *The File: A Personal History* (Random House, 1997) 
* *History of the Present: Essays, Sketches, and Dispatches from Europe in the 1990s* (Allen Lane, 1999) 
* *Free World: America, Europe, and the Surprising Future of the West* (Random House, 2004) 
* *Facts are Subversive: Political Writing from a Decade without a Name* (Atlantic Books, 2009) 
* (edited, with Adam Roberts) *Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present* (Oxford University Press, 2011) 
* *Free Speech: Ten Principles for a Connected World* (Yale University Press, 2016) 
* (edited, with Adam Roberts, Michael J. Willis, and Rory McCarthy) *Civil Resistance in the Arab Spring: Triumphs and Disasters* (Oxford University Press, 2016) 
* *Obrona Liberalizmu* (Fundacja Kultura Liberalna, 2022) ISBN  9788366619067
* *Homelands: A Personal History of Europe'' (Yale University Press, 2023) 

## Kanpo estekak
Marisa Fernández

**María Luisa** **Fernández Rodríguez** (Ourense, 1951ko ekainaren 11a − 2025eko azaroaren 18a) geometria diferentzialean, geometria sinplektikoan eta G2 egituretan espezializatutako galiziar matematikaria izan zen. 2019an, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina jaso zuen.

## Ibilbidea 
Fernandez Ourensen jaio zen. Matematikako ikaslea izan zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean, eta bertan lizentziatu zen 1974an, eta doktoregoa osatu zuen 1976an. *G1 barietateen egitura eta propietateak* izeneko tesia Enrique Vidal Abascal matematikariak zuzendu zion.

Alfred Gray matematikariarekin Marylandeko Unibertsitatean (College Park, Estatu Batuak) doktoretza osteko ikerketa egin ondoren, Fernandez Euskal Herriko Unibertsitateko Zientzia Fakultatean eskolak ematen hasi zen 1986an. Ondoren, geometria eta topologiako katedradun bihurtu zen unibertsitate horretako matematika sailean.

## Aintzatespenak 
* 1988an, Pontevedrako Probintziako Diputazioak Antonio Odriozola Saria eman zion Marisa Fernández Rodríguezi, oinarrizko ikerketagatik
* Ondoren, 2019an, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina jaso zuen

## Ikerketa 
Fernándezek ekarpen esanguratsuak egin zituen geometria diferentzialaren eta sinplek-tikoaren arloetan, askotan topologiarekin duten loturaren esparruan lan eginez. Nabarmen, Vicente Muñozekin egindako lan batean artikulua argitaratu zuen *Annals of Mathematics* aldizkarian. Lan horretan, Babenko eta Taimanovek proposatutako galdera bati erantzun zioten, homotopia arrazionalaren ikuspegitik ez-formala den barietate sinplektiko trinko eta sinpleki konektatu baten lehen adibidea eskainiz. Emaitza hori mugarritzat jotzen da topologia sinplektikoan, eta barietate sinplektikoen propietate homotopikoak ulertzeko bidean ekarpen garrantzitsua egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tallinngo elizbarrutia

**Tallinngo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estoniar elizbarruti bakarra da. 1924ko azaroaren 1ean ezarri zen Estoniako administrazio apostoliko gisa eta 2024ko irailaren 26an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Tallinnen dago. Egun apezpikua Philippe Jourdan da.

## Ordinarioak 
### Estoniako administratzaile apostolikoak 
* Antonino Zecchini (1924-1931)
* Eduard Profittlich (1931-1942)
** Aulki hutsa (1942-1992)
* Justo Mullor García (1992-1997)
*Erwin Josef Ender (1997-2001)
*Peter Stephan Zurbriggen (2001-2005)
*Philippe Jourdan (2005-2024)

### Tallinngo apezpikua 
* Philippe Jourdan (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helsinkiko elizbarruti katolikoa

**Helsinkiko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren finlandiar elizbarruti bakarra da. 1920ko ekainaren 8an ezarri zen Finlandiako bikariotza apostoliko gisa eta 1955eko otsailaren 25ean elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Helsinkin dago. Egun apezpikua Raimo Goyarrola da.

## Ordinarioak 
### Finlandiako bikario apostolikoak 
* Henri Buckx (1923-1933)
* Willem Cobben (1933-1955)

### Helsinkiko apezpikuak 
* Willem Cobben (1955-1967)
* Paul Verschuren (1967-1998)
* Józef Wróbel (2000-2008)
* Teemu Sippo (2009-2019)
* Raimo Goyarrola (2023-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Paul Verschuren (1964-1967)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kopenhageko elizbarruti katolikoa

**Kopenhageko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren danimarkar elizbarruti bakarra da. 1868ko abuztuaren 7an ezarri zen Danimarkako prefetura apostoliko gisa, 1892ko martxoaren 15ean bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1953ko apirilaren 29an elizbarruti mailara. Apezpikuaren egoitza Kopenhagen dago. Egun apezpikua Czeslaw Kozon da.

## Ordinarioak 
* Hermann Grüder (1869-1883)
* Johannes Von Euch (1884-1922)
* Josef Ludwig Brems (1922-1938)
* Johannes Theodor Suhr (1938-1964)
* Hans Ludvig Martensen (1965-1995)
* Czeslaw Kozon (1995-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chisinauko elizbarruti katolikoa

**Chisinauko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren moldaviar elizbarruti bakarra da. 1993ko urriaren 28an ezarri zen Moldaviako administrazio apostoliko gisa eta 2001eko urriaren 27an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Chisinaun dago. Egun apezpikua Anton Coșa da.

## Ordinarioak 
### Moldaviako administratzaile apostolikoa 
* Anton Coșa (1993-2001)

### Chisinauko apezpikua 
* Anton Coșa (2001-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trinitat Sais Plaja

**Trinitat Sais i Plaja** (La Bisbal d´empurdá, 1878 - Bartzelona, 1933ko urriaren 17a) kataluniar medikua izan zen, zehazki 8. emakumea Katalunian Medikuntza ikasketak egiten, 1896tik 1903ra bitartean Bartzelonako Unibertsitatean. Jostun baten eta emagin baten alaba zen.

Bartzelonan aritu zen batez ere profesional, eta tokologia eta pediatria izan zituen espezialitate. Bere ezagutza zientifikoak zabaldu zituen hitzaldiak eta ikastaroak emanez, eta haien bidez emakumeen eskubide sozialak ere defendatzen zituen.

Nabarmentzekoa da 1914an Bartzelonako Sendagileen Elkargo Ofizialean ikastaroa irekitzeko hitzaldia eman zuen lehen emakumea izan zela. Bertan zalantzan jarri zuen emakumeek puerikulturan zuten prestakuntza falta eta higiene-falta haurren heriotza-kausa nagusi gisa.Emakumeek osasun-arloan zuten garrantziaren inguruan zuen kezkarekin bat etorriz, hitzaldiaren izenburua honako hau zen: «*Emakumearen ezjakintasuna higieneari eta haurtzaintzari buruzko ezagutzetan, haurren heriotza-tasaren lehen kausa gisa*».Bere alabak, Teresa eta Edelmira, ere mediku izan ziren.

## Zenbait argitalpen 
* *Cartilla de vulgarización higiénica* (1910)

## Aintzatespenak 
* 2005: Medikuntzaren Historiari buruzko jardunaldia. Medikuntza eta osasuna Empordàn. Aspectes històrics

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stockholmgo elizbarruti katolikoa

**Stockholmgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren suediar elizbarruti bakarra da. 1781ean ezarri zen Suediako prefetura apostoliko gisa, 1783ko irailaren 23an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1953ko ekainaren 29an elizbarruti mailara, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Stockholmen dago. Egun apezpikua Anders Arborelius kardinala da.

## Ordinarioak 
### Suediako bikario apostolikoak 
* Nicolaus Oster (1783-1790)
* Rafael d'Ossery (1790-1795)
* Paolo Moretti (1795-1804)
* Jean Baptiste Gridaine (1805-1833)
* Jacob Laurentius Studach (1833-1873)
* Johan Georg Huber (1874-1886)
* Albert Bitter (1886-1922)
* Johannes Erik Müller (1922-1953)

### Stockholmgo apezpikuak 
* Johannes Erik Müller (1953-1957)
* Knut Ansgar Nelson (1957-1962)
* John E. Taylor (1962-1976)
* Hubertus Brandenburg (1977-1998)
* Anders Arborelius (1998-)

## Apezpiku laguntzailea 
* William Kenney (1987-2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reykjavikeko elizbarrutia

**Reykjavikeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren islandiar elizbarruti bakarra da. 1923ko ekainaren 12an ezarri zen Islandiako prefetura apostoliko gisa, 1929ko ekainaren 6an bikariotza apostoliko mailara igo zen eta 1968ko urriaren 18an elizbarruti mailara, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Reykjaviken dago. Egun apezpikua Dávid Bartimej Tencer da.

## Ordinarioak 
### Islandiako prefektu apostolikoa 
* Martin Meulenberg (1923-1929)

### Islandiako bikario apostolikoak 
* Martin Meulenberg (1929-1941)
* Jóhannes Gunnarsson (1942-1967)

### Reykjavikeko apezpikuak 
* Hendrik Hubert Frehen (1968-1986)
* Alfred Jolson (1987-1994)
* Joannes Gijsen (1996-2007)
* Pierre Bürcher (2007-2015)
* Dávid Bartimej Tencer (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luxenburgoko artxidiozesia

**Luxenburgoko artxidiozesia** (, , , ) Erromatar Eliza Katolikoaren luxenburgotar artxidiozesi bakarra da. 1840ko ekainaren 2an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa, 1870eko irailaren 27an elizbarruti mailara igo zen eta 1988ko apirilaren 23an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Luxenburgon dago. Egun artzapezpikua Jean-Claude Hollerich da.

## Ordinarioak 
### Luxenburgoko bikario apostolikoak 
* Johann Theodor van der Noot (1833-1841)
* Johann Theodor Laurent (1841-1856)
* Nikolaus Adames (1848-1870)

### Luxenburgoko apezpikuak 
* Nikolaus Adames (1870-1883)
* Johannes Joseph Koppes (1883-1918)
* Petrus Nommesch (1920-1935)
* Joseph Laurent Philippe (1935-1956)
* Léon Lommel (1956-1971)
* Jean Hengen (1971-1988)

### Luxenburgoko artzapezpikuak 
* Jean Hengen (1988-1990)
* Fernand Franck (1990-2011)
* Jean-Claude Hollerich (2011-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Joseph Laurent Philippe (1935)
* Léon Lommel (1949-1956)
* Jean Hengen (1967-1971)

## Apezpiku laguntzailea 
* Léon Wagener (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monakoko artxidiozesia

**Monakoko artxidiozesia** (, monakoeraz: *Arcidio̍cesi de Mu̍negu*, ) Erromatar Eliza Katolikoaren monakoar artxidiozesi bakarra da. 1868ko apirilean ezarri zen Nikolas eta Benedikto Santuen lurralde abadia gisa, 1887ko martxoaren 15ean Monakoko elizbarruti egin zen eta 1981eko uztailaren 30ean artxidiozesi mailara igo zen. Egun artzapezpikua Dominique-Marie David da.

## Ordinarioak 
### Nikolas eta Benedikto Santuen lurralde abadiako ordinarioak 
* Romarico Flugi d’Aspermont (1868-1871)
* Léandre de Dou (1871-1874)
* Hildebrand Marie Dell’Oro di Giosué (1874-1875)
** Lorenzo Battista Biale (administratzaile apostolikoa; 1875-1877)
** Charles Theuret (administratzaile apostolikoa; 1878-1887)

### Monakoko apezpikuak 
* Charles Theuret (1887-1901)
* Jean-Charles Arnal du Curel (1903-1915)
* Gustave Vié (1916-1918)
* Georges Bruley des Varannes (1920-1924)
* Maurice Clément (1924-1936)
* Pierre Rivière (1936-1953)
* Gilles Barthe (1953-1962)
* Jean Rupp (1962-1971)
* Edmond Abelé (1972-1980)

### Monakoko artzapezpikuak 
* Charles Amarin Brand (1981-1984)
* Joseph-Marie Sardou (1985-2000)
* Bernard Barsi (2000-2020)
* Dominique-Marie David (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pico Simón Bolívar

**Pico Simón Bolívar** Kolonbiako mendirik garaiena da, 5.720 metroko garaierarekin. Pico Bolívar eta aldameneko Pico Cristóbal Colón gailurra Kolonbiako bi tontorrik altuenak dira, eta oso antzekoak dira goratasunean. Garaiera aldea 7 metro ingurukoa da. Hori dela eta, munduko bosgarren tontorrik nabarmenena da. Tontorrik hurbilena Cayambe da, 1.288 kilometrora. Tontor honetan eta inguruko mendietan elur-txano iraunkorra dago. Sierra Nevada de Santa Marta mendilerroaren zati da, Pico Cristóbal Colónekin batera. Tontorrak Simón Bolívarren izena darama.

## Eskaladaren historia 
Pico Simón Bolívar 1939an eskalatu zuten lehen aldiz W. Wood, A. Bakerwell eta E. Praolinik.

Mendi horietarako sarbidea asko zaildu zen 1990eko hamarkadaren hasieratik aurrera, bertako etsaiak, narkotrafikatzaileak eta FARCeko guerillak zirela eta. 2015ean egindako espedizio bat izan zen mendillerroan urte luzez eskalatu zuen lehenetarikoa, Pico Cristóbal Colón gailurrera iritsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro Irapa

**Cerro Irapa** mendigunea da, Kolonbia eta Venezuela arteko nazioarteko mugan dagoena. Batez besteko altuera 2.034 m . Cerro Irapa da Zuliako mendi garaienetako bat.

## Kokapena 
Cerro Irapa mendikate pribilegiatu batean dago, Perijá mendilerroaren hegoaldean, Andeetako mendilerroaren adar iparraldekoenean. Mendebaldetik Kolonbiako Cesar departamentuan dago, eta ekialdetik Venezuelako Zulia estatuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapsabeteko elizbarrutia

**Kapsabeteko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren kenyar elizbarrutia da. 2025eko uztailaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Kapsabeten dago. Egun apezpikua John Kiplimo Lelei da.

## Ordinarioak 
* John Kiplimo Lelei (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toni Cruz

**Antonio Cruz Llauna**, ezagunagoa **Toni Cruz** izenaz (Girona, 1946ko uztailaren 14a - Bartzelona, 2025eko uztailaren 11), kataluniar telebista ekoizle eta umorista izan zen.

Nagusiki La Trinca umorista hirukotearen kideetako bat eta Gestmusic eta Endemol ekoiztetxeetako ekoizlea izareagatik ezaguna egin zen.
Nikopolgo elizbarrutia

**Nikopolgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bulgariar elizbarrutia da, 1648an ezarritakoa. Apezpikuaren egoitza Rusen dago. Egun apezpikua Strakhil Kavalenov da.

## Ordinarioak 
* Philippus Stanislaus (1648-1663)
* Francesco Sojmirović (1663-1673)
* Philippus Stanislaus (1673-1674)
* Anton Stefanov (1677-1692)
* Marko Andrijašević (1717-1723)
* Balthasar Lieschi (1724-?)
* Nikola Stanislavić (1725-1740)
* Antun Becić (1743-1752)
* Nicola Pugliesi (1752-1767)
* Sebastiano Canepa (1767-1769)
* Giacomo Antonio Riccardini (1771-1775)
* Paul Dovanlia (1776-1804)
* Francesco Maria Ferreri (1805-1814)
* Fortunato Maria Ercolani (1815-1822)
* Giuseppe Molajoni (1825-1847)
* Angelo Parsi (1847-1863)
* Antonius Jozef Pluym (1863-1870)
* Ignazio Paoli (1870-1883)
* Ippolito Agosto (1883-1893)
* Henri Doulcet (1895-1913)
* Leonard Baumbach (1913-1915)
* Damiaan Johannes Theelen (1915-1946)
* Evgeni Bosilkov (1947-1952)
* Vasko Seirekov (1975-1977)
* Samuil Dzhundrin (1978-1994)
* Petko Khristov (1994-2020)
* Strakhil Kavalenov (2021-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Leonard Baumbach (1910-1913)

## Apezpiku laguntzailea 
* Jacques Roissant (1901-1909)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sofia eta Plovdiveko elizbarrutia

## Kanpo estekak
Sofia eta Plovdiveko elizbarrutia

**Sofia eta Plovdiveko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bulgariar elizbarrutia da. 1601ean ezarri zen Sardicako elizbarruti gisa, 1642an artxidiozesi mailara igo zen, 1758an Sofia eta Plovdiveko bikariotza apostoliko egin zen eta 1979ko martxoaren 3an elizbarruti bilakatu zen berriro. Apezpikuaren egoitza Plovdiven dago. Egun apezpikua Rumen Stanev da.

## Ordinarioak 
### Sardicako apezpikuak 
* Petrus Salinates (1601-1623)
* Elias Marini (1624-1641)
* Petăr Bogdan Bakšič (1641-1642)

### Sardicako artzapezpikuak 
* Petăr Bogdan Bakšič (1642-1674)
* Stefan Knezevic (1677-1691)
* Paulus Joscich (1707-1723)
* Marko Andrijašević (1723-1740)
* Nicolaus Radovani (1743-1752)
* Benedetto Zuzzeri (1754-?)

### Sofia eta Plovdiveko bikario apostolikoak 
* Giuseppe Roverani (1758-1767)
* Gjergj Radovani (1767-1771)
* Paul Dovanlia (1771-1776)
* Giorgio Tuno (1802-1817)
* Andreas Tuno (1817-1834)
* Johann Nepomuk Fortner (1835-1836)
* Jean Nepomucene Ptacek (1836-1840)
* Andrea Canova (1843-1866)
* Francesco Domenico Reynaudi (1867-1885)
* Roberto Menini (1885-1916)
* Vinkenti Peev (1916-1941)
* Ivan Romanov (1942-1953)
* Bogdan Dobranov (1975-1979)

### Sofia eta Plovdiveko apezpikuak 
* Bogdan Dobranov (1979-1983)
* Georgi Jovtxev (1995-2025)
* Rumen Stanev (2026-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Petăr Bogdan Bakšič (1638-1641)
* Roberto Menini (1880-1885)
* Vinkenti Peev (1912-1916)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Simeon Kokov (1958-1965)
* Rumen Stanev (2020-2026)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nikopolgo elizbarrutia

## Kanpo estekak
Fiodor Trepov (gaztea)

**Fedor Fedorovitx (Fiodor Fiodorovitx) Trepov** () errusiar militarra eta estadista, zalditeria jenerala (1909) eta laguntzaile jenerala (1909) izan zen, 1877-1878ko Errusia-Turkia Gerrako eta 1904-1905eko Errusia-Japonia Gerrako heroia.

## Biografia 
Ortodoxoa bataiatua San Petersburgoko probintziako nobleziakoa. Fiodor Fiodorovitx Trepov zalditeria jeneralaren semea.

Page Gorputzean hezi zen (1873), eta handik Bizitza Guardiako Zaldi Erregimentuko korneta gisa askatu zuten.

Tenientea (1877). Orenburg Barruti Militarreko Komandantearen laguntzaile (1877-02-1878-10-09). Yesaul izena jarri zioten (1877). 1877-1878ko Errusia-Turkia Gerrako parte-hartzailea. Rotmistr izena jarri zioten (1878). Maiorra (1879). Teniente Koronel (1881; bereizgarriagatik).

Kiev, Podolsk eta Volyneko Gobernadore Nagusiaren zeregin berezietarako ofiziala (1881eko maiatzaren 10etik). Koronel (1884; bereizgarriagatik). Ural Eskualdeko Gobernadoreordea (1892ko apirilaren 13tik - 1894ko abuztuaren 11tik). Jeneral Nagusia (1894ko abuztuaren 11tik; bereizgarriagatik). Vyatkako Gobernadorea (1894ko abuztuaren 11tik). Volyneko Gobernadorea (1896ko uztailaren 9tik). Kieveko Gobernadorea (1898ko apirilaren 17tik - 1903ko apirilaren 5etik).

Teniente Jenerala (1901eko abenduaren 6tik; bereizgarriagatik). 1903ko apirilaren 5etik - Senataria. Errusia-Japonia Gerran, Errusiako Gurutze Gorriaren Elkarteko Komisario Nagusia izan zen (1904ko apirilaren 10etik - 1904ko apirilaren 17ra). Mantxuriar Armadako Osasun Unitateko Burua (1904.04.17-1905.06.01). "Ausardiagatik" inskripzioarekin Urrezko Arma eman zioten (VP 24.01.1905).

1905eko azaroaren 18an, Estatu Kontseiluko kide izendatu zuten, eskuineko taldean sartuz. Aldi berean, Kiev, Podolsk eta Volyngo Gobernadore Nagusia izan zen (1908.12.18-1914.09.30). Zalditeria Jenerala (or. 01.01.1909; art. 06.12.1911; bereizgarriagatik). Laguntzaile Jenerala (1909.06.28).

Lehen Mundu Gerra hasi ondoren, Alexandro Oldenburgoko printzearen tropetan Osasun eta Ebakuazio Unitateko Buru Gorenaren laguntzailea izan zen (1914.09.11-12.15). 1916ko urriaren 4tik aurrera, gerra-eskubidez okupatutako Austria-Hungariako eskualdeetako gobernadore jeneral militarra izan zen.

1917ko martxoaren 21ean, laguntzaile jeneral kargua kendu zioten, auzitegi militarreko titulu guztiak indargabetu zirelako.

1917ko martxoaren 31n, armadako zalditerian sartuta, gerragatik okupatutako Austria-Hungariako eskualdeetako gobernadore nagusi militarra izanik, Trepov zalditeria jenerala zerbitzutik kanporatu zuten, gaixotasunagatik, uniforme eta pentsioarekin, nahiz eta garai hartan ia ezer ez zen geratzen bere "gobernadore jeneral" kargutik.

Urriko Iraultzaren ondoren, Frantziara emigratu zuen. Nizan hil zen.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Kill Switch (2008ko filma)

***Kill Switch***, 2008ko Jeff F. King kanadarrak zuzendutako ekintza eta thriller film bat da. Steven Seagal, Holly Dignard, Chris Thomas King, Michael Filipowich eta Isaac Hayes aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Tennessee, Jacob King (Steven Seagal) Memphis hiriko poliziaren hilketa saileko detektibea da, haren lankideen artean bere metodo bortitzen bidez justizia egiteagatik ezaguna, Larerus (Michael Filipowich) deritzon serieko hiltzaile baten hilketak ikertu beharko ditu.

## Aktoreak 
* Steven Seagal: Jacob King detektibea
* Holly Dignard: Frankie Miller, FBIko agentea
* Karyn Michelle Baltzer: Celine
* Chris Thomas King: Storm Anderson detektibea
* Philip Granger: Jensen kapitaina
* Jerry Rector: CDLUko abokatua
* Isaac Hayes: Forensea
* Michael Filipowich: Lazerus Jones
* Mark Collie: Billy Joe Hill

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hero and the Terror

***Hero and the Terror***, , 1988ko William Tannenk zuzendutako borroka arteak eta ekintza film bat da. Chuck Norris, Brynn Thayer, Steve James eta Jack O'Halloran aktoreek antzeztu zuten.

Michael Blodgett idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles, Danny O'Brien (Chuck Norris) polizia zintzoa *Izua* (Jack O'Halloran) deritzon psikopata erraldoia, desitxuratua eta zakar bati aurre egin beharko dio, haten gordelekua eraikin zahar abandonatu bat delarik.

## Aktoreak 
*Chuck Norris: Danny O'Brien detektibea
*Brynn Thayer: Kay
*Steve James: Robinson
*Jack O'Halloran: Simon Moon / *Izua*
*Jeffrey Kramer: Dwight
*Ron O'Neal: Institutu zuzendaria
*Murphy Dunne: Antzokiaren managerra
*Heather Blodgett: Betsy
*Tony DiBenedetto: Dobeny
*Billy Drago: Highwater doktorea
*Joe Guzaldo: Copelli
*Peter Miller: Bridges buruzagia
*Karen Witter: Ginger
*Lorry Goldman: Gingerren managerra
*Christine Wagner: Doktorea

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gyula Károlyi

**Gyula Károlyi, Nagykárolyiko kondea** (Nyírbakta, 1871ko maiatzaren 7a – Budapest, 1947ko apirilaren 23a) hungariar politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1931tik 1932ra.

Hungariako familia aristokratiko batean jaio zen eta Mihály Károlyi politikariaren lehengusua izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Budapest, Berlin eta Bonneko unibertsitateetan. Hungariara itzulita, politikan hasi eta Arpad konderria gobernatu zuen, eta senatuko kide izan zen. Politika utzi ondoren familiaren jabetzak kudeatu zituen eta 1915ean Hungariako Zientzien Akademiako kide izendatu zuten.

Lehen Mundu Gerrako ekialdeko fronteko husarren teniente boluntario gisa parte hartu zuen. Hungariako Sobietar Errepublikaren aurka agertu zen eta gobernu kontrairaultzaile bat zuzendu zuen Arad hirian. Errumaniako armadak hiria okupatu eta Károlyi atxilotu zuen. Askatu ondoren, gobernua berrantolatu zuen Szeged hirian, gobernu komunistarekin amaitzeko helburuarekin.

Hamar urte eman zituen politikatik urrun. Depresio Handian Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten István Bethlenen gobernuan eta 1931n lehen ministro bihurtu zen. Krisi ekonomiko handi bati aurre egin behar izan zion, nekazaritzako produktuen prezioak jaitsita. Károlyik estatuaren gastuak murriztu zituen, onura sozialak eta pentsioak murriztu zituen eta komunistak erreprimitu zituen. Neurri hauen porrotaren ondoren 1932ko irailean dimisioa eman zuen.

Orduan politikatik erretiratu zen, baina Miklós Horthyri aholkua ematen jarraitu zuen. Herrialdean antisemitismoaren eta Bigarren Mundu Gerran Alemaniari laguntzearen aurka agertu zen.
Iker Pedernales

**Iker Pedernales Pereira** (Bermeo, Bizkaia, 1998ko abenduaren 20a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Eskuin hegalean aritzen da, zelai erdian edo alboko atzelari lanetan. Leioaren harrobitik irtenda, bere lehan denboraldia senior mailan Astrabuduakon jokatu zuen. Hurrengo denboraldian Urdulizek fitxatu zuen, zeinekin 3.mailarako igoera lortu zuen lehen denborladian. Bere maila onaren ondorioz 2021eko udan Barakaldok fitxatu zuen Hirugarren Federazioaren debutaren denboraldian. Hasieratik pieza garrantzitsua bilakatu zen talde horibeltzean. Barakaldorekin igoera bikoitza lortu zuen bi denboralditan. 3.federazioan hasi, 2.federaziora igo (berak sartu zuen igoeraren gola luzapeneko denboran Anaitasunaren zelaian) eta hurrengo denboraldian 1.federaziorako igoera lortu zuten, jokalari oso garrantzitsua izanik. Mailari eutsi egin ondoren, 2025eko udan talde horibeltzak bere kontratua berritu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Paramo (biogeografia)

[alt=|thumb|300x300px| Rabanaleko paramoa, [Kolonbia]]
Biogeografian, **paramoa** tropikoarteko ekosistema alpetarra da, eta sastrakadia (zuhaixka) da nagusi; beraz, biogeografikoki, mendiko larre eta sastrakadi gisa sailkatuta dago. Oro har, 2900 m inguruko altueratik 5000 m-ra arte egoten dira.
[alt=|thumb|300x300px|[Venezuela|Venezuelako Sierra de la Culata parke nazionaleko Mifafi harana. ]]
Ezagunena Hego Amerikako Andeetako paramoa da, baina Erdialdeko Amerikako hegoaldeko mendietako paramoak eta antzeko ekosistemak ere badaude, eta Ekialdeko Afrikan eta Ginea Berrian ere. Sumapazeko paramoa nabarmentzen da, Kolonbian dagoena eta mundu mailako zabalena kontsideratua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jelgavako elizbarrutia

**Jelgavako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren letoniar elizbarrutia da. 1995eko abenduaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jelgavan dago.

## Ordinarioak 
* Antons Justs (1995-2011)
* Edvards Pavlovskis (2011-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rigako artxidiozesia

**Rigako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren letoniar artxidiozesia da. 1918ko irailaren 22an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1923ko urriaren 25ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Rigan dago. Egun artzapezpikua Zbigņevs Stankevičs da.

## Ordinarioak 
### Rigako apezpikuak 
* Edward O'Rourke (1918-1920)
* Antonijs Springovičs (1920-1923)

### Rigako artzapezpikuak 
* Antonijs Springovičs (1923-1958)
** Pēteris Strods (administratzaile apostolikoa; 1958-1960)
** Julijans Vaivods (administratzaile apostolikoa; 1964-1990)
** Jānis Cakuls (administratzaile apostolikoa; 1990-1991)
* Jānis Pujats (1991-2010)
* Zbigņev Stankevičs (2010-)

## Administratzaile apostoliko lagunkidea 
* Jānis Cakuls (1982-1990)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Jāzeps Rancāns (1923-1969)
* Kazimirs Dulbinskis (1946-1991)
* Pēteris Strods (1946-1958)
* Valerians Zondaks (1972-1986)
* Vilhelms Ņukšs (1987-1993)
* Jānis Cakuls (1991-1993)
* Andris Kravalis (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andeetako paramo

**Andeetako paramoa** Amazoniako eremu fitogeografikoko mendiko ekosistemak dira. Neotropikoan kokatzen dira modu eten batean, 3.000 m inguruko altitudeetatik elur iraunkorren mugaraino, gutxi gorabehera 4.300 m-etaraino, batez ere Venezuelatik Peru iparralderaino.

Venezuelan, Kolonbian eta Ekuadorreko iparraldean frailejoiak daude, *Espeletia* generokoak (200 espezie baino gehiago); frailejoiez gain, genero eta landare-espezie endemiko asko daude paramoan, eta banaketa zabaleko landareak ere badaude, baina ez dira erabakigarriak.

## Hedadura 
Kolonbiak munduko paramoen eremu zabalena du, guztizkoaren % 50 inguru, Andeetako hiru mendi-adarretan banatuta. Munduko eremu handiena ere badu (Sumapaz). Paramoak 30 000 km² baino gehiago hartzen ditu Hego Amerikan. Bere lurraldearen proportziorik handiena Ekuadorrek du (% 7).

Peruko Huancabambako sakonunearen hegoaldean, paramoaren ordez puna dago, gramineoak nagusi diren ekosistema lehor eta sasoikoagoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rēzekne-Aglonako elizbarrutia

**Rēzekne-Aglonako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren letoniar elizbarrutia da. 1995eko abenduaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Rēzeknen dago. Egun apezpikua Jānis Bulis da.

## Ordinarioak 
* Jānis Bulis (1995-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burdinola Bandera

**Burdinola Bandera** Lekeition 2025ean antolaturiko estropada izan zen. Gizonezkoen KAE 2 Ligako eta emakumezkoen ETE Ligako estropadak antolatu ziren.

## Gizonezkoen bandera 
## Emakumezkoen bandera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liepājako elizbarrutia

**Liepājako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren letoniar elizbarrutia da. 1937ko maiatzaren 8an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Liepājan dago. Egun apezpikua Viktors Stulpins da.

## Ordinarioak 
* Antonijs Urbšs (1938-1965)
** Pēteris Strods (administratzaile apostolikoa; 1947-1960)
** Julijans Vaivods (administratzaile apostolikoa; 1964-1990)
** Jānis Cakuls (administratzaile apostolikoa; 1990-1991)
* Jānis Bulis (1991-1995)
* Ārvaldis Andrejs Brumanis (1995-2001)
* Vilhelms Lapelis (2001-2012)
** Edvards Pavlovskis (administratzaile apostolikoa; 2012-2013)
* Viktors Stulpins (2013-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Vilhelms Lapelis (2000-2001)

## Administratzaile apostoliko lagunkidea 
* Jānis Cakuls (1982-1990)

## Apezpiku laguntzailea 
* Valerians Zondaks (1972-1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
New Yorkeko Erreklutamendu-istiluak

**New Yorkeko Erreklutamendu-istiluak** () 
1863ko uztailaren 13tik 17ra New Yorken, AEBetako gerra zibilarekin lotutako istiluak izan ziren. 

## Gertakizunak 
1863ko uztailaren 13an, hiru eguneko kaosa hasi zen New Yorken, gudarako erreklutamenduaren aurkako matxinadan. Gerra Zibilaren garaia zen eta AEBetako Gobernuak gerra finantzatzeko eta soldadu gehiago behar zituelako derrigorrezko erreklutamendua inposatu zuen. Gobernuak, baina, aberatsei aukera eman zien diru kopuru bat ordainduta erreklutamendutik salbuesteko. Batez ere langile irlandarrek Draft Riots gisa ezagun egin diren matxinadak gidatu zituzten hiru egunez.

Aberatsei, errekrutamendu bulegoei eta eraikin publikoei eraso egin zieten, eta Poliziarekin istiluak izan zituzten. Matxinadak kutsu arrazista nabarmena ere izan zuen. Afrikar amerikar komunitatearen aurka ere egin zuten, lana kenduko zietelakoan. 200 umezurtz beltz bizi ziren umezurztegi bat erre zuten, besteren artean. Armadak errepresio gogorra erabili zuen eta dozenaka pertsona hil eta ehunka zauritu zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Gangs of New York*. Filmaren bukaeran gertakizun hauen dramatizazioa egiten da.

## Kanpo estekak 
* :"Draft Riots of 1863" artikulua. 
* :Chicagoko Unibertsitatearen matxinadari buruzko artikulua.
Ibai-izar

**Ibai-izarra** eremu geografikoa da, ia beti mendiguneetan kokatua, hau da, altueran, non zenbait kasutan urtzearen ondorioz zenbait ibai sortzen diren.

Adibidez, Kolonbiako mendigunea hainbat ibai sortzen direlako ur-gordailu bat da, eta Kolonbiako ibai-izarra deitzen zaio. Leku horretan dute jatorria Magdalena ibaiak eta haren ibaiadarrak, Cauca ibaiak, Orinoko ibaiaren zenbait ibaiadarrek eta Amazonas ibaiaren ibaiadarrek (Caquetá ibaia), eta, gainera, mendigune horretan jaiotzen da Patia ibaia, bere urak Ozeano Barera eramaten dituena. Ur gezaren erreserba garrantzitsua da mendigunea, eta Unescok biosferaren erreserba gisa katalogatu du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesa de los Santos

**Mesa de los Santos** (txibtxaz: *Xerira*, Jerira edo *Jeridas*) Kolonbiako Andeetako Ekialdeko Mendikatean dagoen goi-lautada bat da, Los Santos udalerriaren jurisdikzioan dagoena, Santander departamenduan. Santanderreko mendigunearen zati da eta Chicamocha arroilaren inguruan dago.

## Geografia eta sarbidea 
Itsasoaren mailatik 1.700 metroko batez besteko altitudean kokatuta, Mesa de Los Santos goi-lautadak klima epel, lehor eta egonkorra du urte osoan, eta batez besteko tenperaturak 22 °C ingurukoak dira. Bucaramangatik, departamentuko hiriburutik, 40 bat minutura dago errepidez, eta nagusiki Curos bidetik edo Peajeko bidetik iristen da.

Eskualde horretan dago Chicamocha parke nazionaleko teleferikoaren goiko estazioa, Tabacal bidezidorrean, Chicamocha parke nazionalarekin lotzen den sistemaren heldulekua eta itzulera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Los Santos udalerriaren webgunea
* Guango labar-pinturak
Aurora Fuster Gallardo

**Aurora Fuster Gallardo** (Malaga, 1884- Sevilla, 1907) andaluziar antzerki-idazlea izan zen. Hainbat lan idatzi zituen bere bizitza laburrean. Genero indarkeriaren biktima izan zen. Bere bigarren senarrak hil zuen.

## Biografia 
Inolako prestakuntza eta heziketarik gabea zen. Bere izaera inkonformista eta errebeldeak antzerki enpresariekin liskar bat baino gehiago izatera eraman zuen “autore independentea baitzen eta ez baitzegoen gizarte-arauak betetzeari oso emana”. 

Bere bizitza pertsonala tragediak markatu zuen. Bi aldiz ezkondu zen. Jose Antonio de Torres idazlearekin lehenengoz. Bigarren senarra, berriz, Carlos Crouselles antzerki-idazlea izan zuen. 1907an ezkondu ziren eta urte horretan bertan Ameriketara joan ziren. Sevillako ostatu batean hil zuen senarrak, eta ondoren bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak