Ekainaren 17

**Ekainaren 17**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita zortzigarren eguna da, 169garrena bisurteetan. 197 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1512 &ndash; Albako Dukearen agindupean Gaztelako armadak Nafarroako Erresumaren inbasioari ekin zion.

### Mundua 
* 1885 &ndash; Askatasunaren Estatua New Yorkeko portura iritsi zen.
* 1944 &ndash; Islandiak independentzia lortu zuen Danimarkatik, errepublika bihurtzeko.
* 1953 &ndash; 1953ko Ekialdeko Alemaniako matxinada Alemaniako Errepublika Demokratikoko gobernuaren kontra.
* 1970 &ndash; Zemlako matxinada Aaiunen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1969 &ndash; Jorge Oteizaren hamalau apostoluak kokatzen amaitu zuten Arantzazuko basilikan.

### Mundua 
## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2007 &ndash;
** Real Sociedad bigarren mailara jaitsi zen.
** 2007ko Esku Huskako Buruz Buruko Pilota Txapelketa Nagusia: Olaizola II.a txapeldun, Barriolaren aurka 22-10 irabazi ondoren.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1765 &ndash; Jean-Bernard Uhart, baxenafar militarra eta politikaria (h. 1834).
* 1779 &ndash; Manuela Salazar Santxez de Samaniego, arabar aristokrata (h. 1884).
* 1781 &ndash; Francisco Espoz, euskal militar eta politikaria (h. 1836).
* 1887 &ndash; Manuel Melchor Irure, 109 urte bizi izandako Guardia Zibileko jeneral nafarra (h. 1996).
* 1912 &ndash; Anastasio Arrinda, bizkaitar apaiza, euskal idazlea eta ikerlaria (h. 2004).
* 1925 &ndash; Henri Mathieu, lapurtar pediatra eta ikertzailea (h. 2013).
* 1928 &ndash; Jesús Aizpún, nafar politikaria, hainbat alderdiren sortzailea, euren artean UPN (h. 1999).
* 1936 &ndash; Javier Manterola, nafar ingeniari-zibila, zubiak diseinatzean aditua (h. 2024).
* 1944 &ndash; Maria Jesus Aranburu Arbelaitz, gipuzkoar *sasi-maistra* ohia eta emakumeen berdintasunaren aldeko ekintzailea.
* 1948 &ndash; Joaquín Almunia, bizkaitar politikaria, PSOEko idazkari nagusi ohia.
* 1954 &ndash; Xabier Laka, bizkaitar eskultorea.
* 1966 &ndash; Aitor Etxaburu, gipuzkoar eskubaloi jokalari ohia.
* 1969 &ndash; Roberto Laiseka, bizkaitar txirrindulari ohia.
* 1971 &ndash; Nerea del Campo Aguirre, gipuzkoar filologoa.
* 1981 &ndash;
** Jaione Munarriz, gipuzkoar meteorologoa.
** Eduardo Prieto Iglesias, nafar futbol arbitroa.
** Aintzane Agirrebeña, gipuzkoar filologoa eta panderojoalea.
* 1994 &ndash; Maika Brust, baxenafar errugbilaria.
* 1995 &ndash; 
** Sergei Hernandez, nafar eskubaloi jokalaria.
** Iker Villa, bizkaitar musikari eta aktorea.
* 2004 &ndash; Ekain Orobengoa, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua 
* 1239 &ndash; Eduardo I.a Ingalaterrakoa, Ingalaterrako erregea (h. 1307).
* 1597 &ndash; Juana de la Cruz, espainiar idazlea (h. 1675).
* 1682 &ndash; Karlos XII.a Suediakoa, Suediako erregea (h. 1718).
* 1691 &ndash; Giovanni Paolo Pannini, italiar margolaria (h. 1765).
* 1728 &ndash; Penelope Barker, Amerikako Iraultzako aktibista (h. 1796).
* 1791 &ndash; Delfina Benigna da Cunha, brasildar poeta (h. 1857).
* 1800 &ndash; William Parsons, irlandar astronomo eta parlamentuko ordezkaria (h. 1867).
* 1802 &ndash; Hermann Mayer Salomon Goldschmidt, alemaniar astronomo eta margolaria (h. 1866).
* 1808 &ndash; Henrik Wergeland, norvegiar olerkaria (h. 1845).
* 1818 &ndash;
** Charles Gounod, frantziar musikagilea (h. 1893).
** Sofia Württembergekoa, Herbehereetako erregina ezkontidea (h. 1877).
* 1826 &ndash; Anna Maria Gesina Bosscha, herbeheretar idazlea eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista. (h. 1914) 
* 1832 &ndash; William Crookes, ingeles kimikari eta fisikaria (h. 1919).
* 1835 &ndash; Julius Naue, alemaniar margolari, ilustratzaile eta arkeologoa (h. 1907).
* 1837 &ndash; Alexander Skene, eskoziar ginekologoa (h. 1900).
* 1857 &ndash; Rudolf Blaschka, alemaniar eskultorea, beiraz egindako itsas animaliengatik eta Harvard Unibertsitateko loreen beirazko eskulturengatik ezaguna (h. 1939).
* 1865 &ndash; Susan la Flesche Piccotte, Omahako mediku eta erreformatzailea, medikuntza gradua eskuratu zuen lehen indigena estatubatuarra (h. 1915).
* 1867 &ndash; Henry Lawson, australiar idazlea (h. 1922).
* 1871 &ndash; James Weldon Johnson, estatubatuar idazle, poeta, kazetari, kritiko, abokatu eta antropologoa (h. 1938).
* 1873 &ndash; Rosa Sensat, kataluniar hezitzailea eta hezkuntza publikoaren aldeko eragilea (h. 1961).
* 1882 &ndash; Igor Stravinski, errusiar musikagile, piano-jotzaile eta orkestra zuzendaria (h. 1971).
* 1885 &ndash; Karin Ek, suediar idazlea (h. 1926).
* 1888 &ndash; Heinz Guderian, alemaniar jeneral nazia (h. 1954).
* 1891 &ndash; Olga Jojlova, Errusiar Balletak konpainiako dantzaria eta Pablo Picassoren emaztea (h. 1955).
* 1897 &ndash; Maria Izilda de Castro Ribeiro, *Menina Izildinha*, portugaldar mistikoa, batzuek santu gisa gurtua (h. 1911).
* 1898 &ndash;
** M. C. Escher, herbeheretar artista, bere grabatu xilografikoegatik ospetsua (h. 1972).
** Harry Patch, 110 urte bete zuen gizona, Europako pertsona bizidun zaharrena eta Lehen Mundu Gerran borrokatu zuen bizirik geratzen zen azken pertsona izandakoa (h. 2009).
* 1900 &ndash;
** Martin Bormann, alemaniar politikari nazia eta Hitlerren idazkaria (h. 1945).
** Renata Viganò, italiar idazle, poeta eta partisanoa (h. 1976).
* 1903 &ndash; Ruth Graves Wakefield, estatubatuar *chef*a (h. 1977).
* 1904 &ndash; Ralph Bellamy, estatubatuar antzezlea (h. 1991).
* 1907 &ndash; Charles Eames, estatubatuar disenatzailea (h. 1978).
* 1909 &ndash; Régine Pernoud, frantziar historialaria, Erdi Aroan aditua, artxibozaina, paleografoa eta Frantziako letretako doktorea (h. 1998).
* 1914 &ndash;
** John Hersey, estatubatuar idazlea (h. 1993).
** Julián Marías, espainiar filosofoa (h. 2005).
* 1915 &ndash; María Antinea, jaendar aktore, vedette, dantzari, kupletista eta tonadilla-kantaria (h. 1991).
* 1918 &ndash; Bernard Marie, okzitaniar politikaria, errugbi arbitroa eta Biarritzeko auzapeza (h. 2015).
* 1920 &ndash;
** Setsuko Hara, japoniar zinema antzezlea (h. 2015).
** François Jacob, frantziar biologoa, 1965eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 2013).
* 1921 &ndash; Gil Parrondo, espainiar zinema, telebista eta antzerkiko zuzendari eta ekoizle artistikoa (h. 2016).
* 1927 &ndash; 
** Lucio Fulci, italiar zinema zuzendari, gidoilari eta aktorea (h. 1996).
** Maria Wallenstein, portugaldar aktore, irakasle eta itzultzailea (h. 2007).
* 1928 &ndash; Juan María Bordaberry, euskal jatorridun Uruguaiko diktadorea (h. 2011).
* 1929 &ndash; Tigran Petrosian, sobietar armeniar xake jokalaria (h. 1984).
* 1934 &ndash; Salim Rubai Ali, Hego Yemengo estatuburua (h. 1978).
* 1935 &ndash; José María Gil-Robles y Gil-Delgado, Europako Parlamentuko lehendakaria (h. 2023).
* 1936 &ndash; Kenneth Loach, ingeles zinema zuzendaria.
* 1939 &ndash; Krzysztof Zanussi, poloniar zinemagilea.
* 1940 &ndash;
** George Akerlof, estatubatuar ekonomialaria, 2001eko Ekonomiako Nobel Saria.
** Angelo Rinaldi, korsikar idazle eta literatura kritikaria (h. 2025).
** Ali Saibou, Nigerko presidentea (h. 2011).
* 1942 &ndash; Mohamed ElBaradei, egiptoarra, Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako zuzendaria eta 2005eko Bakearen Nobel Saria.
* 1943 &ndash; Chantal Mouffe, belgikar filosofo eta politologoa.
* 1945 &ndash;
** Rosa María Calaf, kataluniar kazetaria.
** Ken Livingstone, Londresko alkate ohia.
** Eddy Merckx, belgikar txirrindularia, aditu askorentzat historiako txirrindularirik onena.
* 1950 &ndash;
** Han Berger, herbeheretar futbolari ohia eta entrenatzailea.
** Lee Tamahori, zeelandaberritar zinema zuzendaria (h. 2025).
* 1954 &ndash; Mark Linn-Baker, estatubatuar aktorea.
* 1957 &ndash; Philip Chevron, irlandar gitarrajolea, abeslaria eta konposatzailea, The Pogues taldeko kidea (h. 2013).
* 1958 &ndash; Pierre Berbizier, frantziar errugbilari ohi eta entrenatzailea.
* 1959 &ndash; Adri van der Poel, herbeheretar txirrindulari ohia.
* 1960 &ndash; Alessandro Lecquio, *Lequio Kondea*, italiar aristokrata eta Espainiako prentsa arrosako pertsonaia nabarmena.
* 1962 &ndash; Lio, belgo-portugaldar abeslari eta aktorea.
* 1963 &ndash; Greg Kinnear, estatubatuar aktorea.
* 1964 &ndash; Michael Gross, *Albatros *, alemaniar igerilaria, tximeleta-probetan inoiz izan den igerilaririk hoberena.
* 1966 &ndash; Jason Patric, estatubatuar aktorea.
* 1967 &ndash;
** Dorothea Röschmann, alemaniar opera abeslari sopranoa eta aktorea.
** Zinho, brasildar futbolari ohia.
* 1969 &ndash; Paul Tergat, kenyar atleta ohia, distantzia luzeetan inoizko hoberenenetakoa.
* 1970 &ndash; Ana García Armada, coruñar zientzialaria, telekomunikazio-ingeniaria eta ikertzailea.
* 1971 &ndash; Paulina Rubio, mexikar abeslaria.
* 1972 &ndash; Bjørn Tore Kvarme, norvergiar futbolari ohia.
* 1974 &ndash;
** Steve Peat, britainiar txirrindularia, mountain bikeko downhill probetan aditua.
** Hiroyuki Shirai, japoniar futbolari ohia.
* 1975 &ndash; Néstor Pitana, argentinar futbol epaile ohia.
* 1976 &ndash; Sven Nys, mendi bizikleta eta ziklo-krosseko flandriar txirrindularia.
** Carolina Pascual, espainiar gimnasta erritmikoa.
* 1978 &ndash; Lucas Recker, estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
* 1980 &ndash;
** Sıla Gençoğlu, turkiar pop eta jazz abeslari eta kantautorea.
** Venus Williams, estatubatuar tenislaria, WTAren sailkapeneko lehenengo postuan egon zen lehen jokalari afro-amerikarra.
* 1982 &ndash; Dobet Gnahoré, bolikostar abeslari, musikagile, perkusionista eta dantzaria.
* 1989 &ndash; Queralt Castellet, kataluniar snowboardlaria.
* 1990 &ndash; Çağla Akalın, turkiar aktore, modelo, abeslari eta giza eskubideen aldeko ekintzailea.
* 1992 &ndash; 
** Mujinga Kambundji, suitzar atleta da, abiadurazko lasterketatan aditua.
** Elvira Sastre, espainiar poeta, idazlea, itzultzailea eta filologoa.
** Cristina Abad, espainiar aktorea eta modeloa.
* 1997 &ndash; Sofia Pozdniakova, errusiar eskrimalaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1858 &ndash; Iñigo Ortés de Belasko, arabar aristokrata eta politikaria (j. 1787).
* 1865 &ndash; Jose Frantzisko Aizkibel Epelde, gipuzkoar bibliografo eta hiztegigilea (j. 1798).
* 1868 &ndash; Juan Maria Blas Altuna, bizkaitar konpositorea eta organista (j. 1828).
* 1928 &ndash; Ramón Basterra, bizkaitar poeta, diplomatiko eta idazlea, Madrilen (j. 1888).
* 1965 &ndash; Manuel Vidal Hermosa, bizkaitar futbolari eta entrenatzailea, Valentzian (j. 1901).
* 1974 &ndash; Pauline Carton, euskal antzezlea, Parisen (j. 1884).
* 1986 &ndash; Domingo Zaldua, euskal herritar futbolaria (j. 1903).
* 1990 &ndash; Sabin Muniategi, euskal idazlea (j. 1912).
* 1992 &ndash; Jose Luis Aldecoa, bizkaitar margolari, ingeniari, poeta eta abeslaria (j. 1914).
* 2017 &ndash;
** Iván Fandiño, bizkaitar toreatzailea, Aire-sur-l'Adourren, zezen batek harrapatuta (j. 1980).
** Antonio Izagirre, Eusko Gudarosteko gudari ohia (j. 1913).

### Mundua 
* 656 &ndash; Uthman, Mahoma islamiar profetaren kideetako bat (j. c. 579).
* 676 &ndash; Adeodato II.a, aita santua.
* 811 &ndash; Sakanoue no Tamuramaro, japoniar jeneral eta shoguna (j. 758).
* 1025 &ndash; Bolesław I.a Poloniakoa, Poloniako dukea eta Poloniako lehen erregea (j. 967).
* 1501 &ndash; Joan I.a Alberto, Poloniako erregea (j. 1459).
* 1565 &ndash; Ashikaga Yoshiteru, Ashikaga shogunerriko hamairugarren shoguna (j. 1536).
* 1631 &ndash; Mumtaz Mahal, mongolen enperatriza ezkontzaz (j. 1593)
* 1696 &ndash; Joan III.a Sobieski, Bi Nazioen Errepublikako erregea, Poloniako erregea eta Lituaniako Duke Handia (j. 1629).
* 1734 &ndash; Claude Louis Hector de Villars, frantziar militarra eta diplomatikoa (j. 1653).
* 1762 &ndash; Prosper Jolyot de Crébillon, frantziar idazlea (j. 1674).
* 1890 &ndash; Emmanuel Servais, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1811).
* 1894 &ndash; William Hart, Eskozian jaiotako estatubatuar margolaria, Hudson Ibaiaren Eskolako kidea (j. 1823).
* 1898 &ndash; Edward Burne-Jones, britainiar margolaria (j. 1833).
* 1917 &ndash; Letitia McClintock, irlandar idazle eta folklorista (j. 1835).
* 1925 &ndash; Adolf Pilar von Pilchau, Baltikoko Dukerri Batuko erregeordea (j. 1851).
* 1940 &ndash; Arthur Harden, ingeles kimikaria, 1929ko Kimikako Nobel Saria (j. 1865).
* 1944 &ndash; Frida Schanz, alemaniar idazle, irakasle, argitaratzaile eta itzultzailea (j. 1859).
* 1957 &ndash; Dorothy Richardson, britainiar eleberrigilea (j. 1873).
* 1960 &ndash; Pierre Reverdy, frantziar olerkaria (j. 1889).
* 1963 &ndash;
** Richard Baer, alemaniar ofizial nazia (j. 1911).
** Alan Brooke, britainiar militarra (j. 1883).
** John Cowper Powys, galestar filosofo, eleberrigile, literatura kritikari eta olerkaria (j. 1872).
* 1972 &ndash; Elsie Maud Wakefield, ingeles naturalista, irakasle, mikologo eta fitopatologoa (j. 1886).
* 1973 &ndash; Dolores González Pérez, Lota España, espainiar idazlea (j. 1891).
* 1974 &ndash; 
** Rabbe Enckell, finlandiar nobelagile eta poeta (j. 1903).
** Pamela Britton, estatubatuar aktorea (j. 1923).
* 1976 &ndash;
** María de la Purificación de la Aldea y Ruiz de Castañeda, PCEko militantea, Madrilgo lehen emagin eta erizain kolegiatuetakoa (j. 1889).
** Richard Casey, Australiako 16. gobernadore orokorra (j. 1890).
* 1987 &ndash; Yasuo Haruyama, japoniar futbolaria (j. 1906).
* 1993 &ndash; Ramón Salas, burgostar hegazkinlaria, Gerra Zibil garaian matxinoen alde izandakoa (j. 1916).
* 1996 &ndash; Thomas Kuhn, estatubatuar pentsalaria, zientziaren filosofian ekarpen garrantzitsuan egin zituena (j. 1922).
* 1997 &ndash; Isabel Ríos, galiziar sindikalista eta gerrillaria (j. 1907).
* 1999 &ndash; Paul-Émile de Souza, Dahomeyko presidentea (j. 1930).
* 2001 &ndash; Donald J. Cram, estatubatuar kimikaria, 1987ko Kimikako Nobel Saria (j. 1919).
* 2002 &ndash;
** Miriam Michael Stimson, estatubatuar kimikaria, espektroskopian egindako lanagatik ospetsua (j. 1913).
** Fritz Walter, alemaniar futbolaria (j. 1920).
* 2004 &ndash; Jacek Kuroń, poloniar historialari eta politikaria  (j. 1934).
* 2007 &ndash; Gianfranco Ferré, italiar modista (j. 1944).
* 2008 &ndash;
** Cyd Charisse, estatubatuar dantzaria eta antzezlea (j. 1922).
** Tsutomu Miyazaki, 4 eta 7 urte arteko 4 neska bahitu eta asasinatu zituen japoniar serie hiltzailea (j. 1962).
* 2009 &ndash;
** José Calvário, portugaldar musikagile eta orkestra zuzendaria (j. 1951).
** Ralf Dahrendorf, britainiar-alemaniar filosofoa, soziologoa, politologoa eta politikoa (j. 1929).
* 2011 &ndash; Mago Larraín, txiletar ilusionista, idazlea, aktorea, eraikitzaile zibila eta esataria (j. 1935).
* 2012 &ndash; Rodney King, estatubatuar taxilaria, 1991n Los Angelesko poliziak emandako jipoi bategatik ospetsua (j. 1965).
* 2015 &ndash;
** Süleyman Demirel, Turkiako presidentea (j. 1924).
** Roberto Marcelo Levingston, Argentinako presidentea (j. 1920).
** Jeralean Talley, estatubatuar ehun urtedun emakumea (j. 1899).
* 2017 &ndash; Baldwin Lonsdale, Vanuatuko presidentea (j. 1948).
* 2019 &ndash;
** Mohamed Morsi, Egiptoko presidentea, Egiptoko historian demokratikoki aukeratutako lehenengo presidentea (j. 1951).
** Gloria Vanderbilt, estatubatuar artista, idazle, aktore, moda-diseinatzaile eta *socialite*a (j. 1924).
* 2020 &ndash; Fabrice Philipot, frantziar txirrindularia (j. 1965).
* 2021 &ndash; Kenneth Kaunda, lehendabiziko Zambiako presidentea (j. 1924).
* 2022 &ndash; Jean-Louis Trintignant, frantziar aktorea eta zinemagilea (j. 1930).
* 2023 &ndash; Manuel Díaz Martínez, kubatar espainiar poeta, kazetaria eta diplomazialaria (j. 1936).
* 2025 &ndash;
** Alfred Brendel, austriar piano-jotzailea (j. 1931).
** Bernard Lacombe, frantziar futbolaria (j. 1952).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Artizar eta Loreila.

## Kanpo estekak 
Ekainaren 16 | Urteko egutegi | Ekainaren 18