open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Telia Eesti

**Telia Eesti AS** (lehen **AS Eesti Telekom**) Herrialde Baltikoetako telekomunikazio enpresa handienetako bat da, eta Telia enpresako kidea. AS Eesti Telekom Estoniako Errepublikan erregistratutako eta funtzionatzen duen holding bat da, eta haren filialek telekomunikazio-zerbitzuak ematen dituzte.

Estoniaren independentziaren ondoren 1991n sortutako enpresak lehendik zegoen gobernuaren telefono sarea hartu zuen. Enpresa errusiar sobietar garaiko kobrezko kable sare batekin eta telefono konexio baten zain zeuden pertsonen zerrenda luze batekin hasi zen. Zortzi urteko monopolioaz hornituta, konpainiak telefono-sare berri bat eraikitzeko inbertitu zuen. 1990eko hamarkadan sarrera bat egon zen Interneten NETI bilatzailearekin, Interneterako sarbidea ATLAS markapean eta posta elektronikoa beroan. 2000. urtean monopolioa finkoan amaitu zenean, telefono zerbitzuak ETren menpe kokatu ziren lehiaren merkatuan.

Eesti Telekomek 2016an aldatu zuen izena Telia Eesti izatera.

Estoniako EMT operadore mugikorrak eta Elion banda zabaleko operadoreak bat egin zuten beren funtzioekin, eta AS Eesti Telekom izenarekin ezagutzen dira 2014ko abuztutik.

AS Eesti Telekom ez dago operazio komertzialetan zuzenean sartuta, eta bere etekina taldeko beste enpresa batzuen irabazietatik pilatzen da batez ere. 2008an Eesti Telekom Taldearen salmenta garbiak 6.190 milioi koroakoak izan ziren, urtean zehar %1 gutxiago. Taldearen irabazi garbia 1.438 milioi koroakoa izan zen.

Telia Eesti Estoniako Informatika eta Telekomunikazio Elkarteko kidea da.

AS Eesti Telekom-en kapital soziala 137.954.528 akzio arruntek osatzen dute, bakoitza 10 koroako balio nominalarekin Sozietatearen akzio arruntak honela banatzen dira akziodunen artean:

* Telia Company AB 137.954.529 akzio %100

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nagybaracska

**Nagybaracska** Hungariako udalerri bat da, Bajako barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Cristina Buarque

**Maria Christina Buarque de Holanda** (São Paulo, 1950eko abenduaren 23a – 2025eko apirilaren 20a), **Cristina Buarque** izenez ezagunagoa, brasildar abeslari eta musikagilea izan zen.

Sérgio Buarque de Holanda historialariaren eta Maria Amélia de Carvalho Cesário Alvim (Memélia) politikari, margolari eta piano-jotzailearen alaba, Chico Buarque musikariaren arreba eta Miúcha eta Ana de Hollanda musikarien ahizpa izan zen.

## Diskografia 
* 1967: *Paulo Vanzolini - Onze Sambas e uma Capoeira*
* 1968: *Chico Buarque de Holanda volume 3*
* 1974: *Cristina* 
* 1975: *Paulo Vanzolini - onze sambas e uma capoeira*
* 1976: *Prato e faca*
* 1977: *Tiro de misericórdia*
* 1977: *Pelas ruas*
* 1978: *Arrebém* 
* 1979: *Clementina e convidados*
* 1979: *Ópera do malandro*
* 1980: *Vejo amanhecer*
* 1981: *Cristina* 
* 1981: *Geraldo Pereira - evocação V*
* 1983: *Cadáver Pega Fogo Durante o Velório*
* 1985: *Nelson Cavaquinho - As flores em vida*
* 1985: *Cristina e Mauro Duarte*
* 1987: *Resgate/Deixa eu viver na orgia*
* 1988: *Candeia* 
* 1989: *Homenagem a Paulo da Portela*
* 1990: *Bloco Carnavalesco Simpatia é Quase Amor - 5 anos de samba em Ipanema*
* 1994: *Resgate* 
* 1995: *Estácio & Flamengo - 100 anos de samba e amor*
* 1995: *Sem tostão… a crise é boato. Canções de Noel Rosa*
* 1998: *Eterna chama/Candeia. Homenagem*
* 1998: *Chico Buarque de Mangueira*
* 2000: *Ganha-se pouco, mas é divertido*
* 2000: *Ala de Compositores da Portela*
* 2001: *Sem tostão 2… a crise continua*
* 2002: *Acertos de contas de Paulo Vanzolini*
* 2003: *Um ser de luz - saudação a Clara Nunes*
* 2007: *Cristina Buarque e Terreiro Grande Ao Vivo*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nyírjákó

**Nyírjákó** Hungariako udalerri bat da, Baktalórántházako barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Neža Maurer

**Neža Maurer Škofič** (Podvin pri Polzeli, 1930eko abenduaren 22a – Preddvor, 2025eko apirilaren 20a) esloveniar poeta eta idazlea izan zen. Haur, gazte eta helduentzako liburuak idatzi zituen eta, horrez gain, itzultzaile, kazetari, argitaratzaile eta irakasle gisa ere lan egin zuen.

## Bizitza 
Neža Maurer Podvin pri Polzeli herrian jaio zen 1930ean. Ljubljanan irakasle gisa trebatu eta Črni vrh nad Idrijo eta Ilirska Bistricako eskoletan irakatsi zuen. Aldi berean, eslaviar ikasketetan lizentziatu zen Ljubljanako Unibertsitatean. Kazetari eta programa-koordinatzaile gisa lan egin zuen TV Ljubljanan eta hainbat aldizkari zuzendu zituen. Erretiroa hartu ondoren, Preddvorren bizi izan zen eta idazle eta poeta oparoa izaten jarraitu zuen.

2010ean, Poesia Urrezko Domina jaso zuen. 2025eko apirilaren 20an hil zen, 94 urte zituela.

## Lanak 
### Haur eta gazteentzako liburuak 

;Poesia
* *Sončne statve* (1970)
* *Kam pa teče voda* (1972)
* *Kako spi veverica* (1975)
* *Kostanjev škratek* (1980)
* *Beli muc* (1981)
* *Kadar Vanči riše* (1985)
* *Televizijski otroci* (1986)
* *Uh, kakšne laži* (1987)
* *Iskal sem kukavico* (1989)
* *Bratec Kratekčas* (1989)
* *Oče Javor* (1990)
* *Muca frizerka* (1995)
* *Kdo* (1997)
* *Od srede do petka* (1997)
* *Sloni v spačku* (1997)
* *Kostanjev škratek* (1997)
* *Velik sončen dan* (2000)
* *Kdo se oglaša* (2003)
* *Zajčkova telovadba* (2004)
* *Pišem, berem A,B,C* (2005)
;Prosa
* *Čukec* (1978)
* *Koruzni punčki* (1993)
* *Zvesti jazbec* (1999)
* *Dica Prstančica* (2001)
* *Ti si moje srce* (2008)

### Helduentzako liburuak 

;Poesia
* *Skorja dlani in skorja kruha* (1969)
* *Ogenj do zadnjega diha* (1973)
* *Čas, ko je vse prav* (1978)
* *U službi života* (1978)
* *Tej poti se reče želja* (1984)
* *Drevo spoznanja* (1987)
* *Kadar ljubimo* (1990)
* *Litanije za mir* (1991)
* *Od mene k tebi* (1993)
* *Leva stran neba* (1994)
* *Wenn wir lieben* (1995)
* *The veiled landscape* (1995)
* *Metulj na snegu* (1997)
* *Igra za življenje* (1999)
* *Zbrana dela I.* *del* (2000)
* *Zbrana dela II. del* (2003)
* *Zmenek* (2004)
* *Raj* (2007)
* *Od mene k tebi* (2007)
* *Na tvojo kožo pišem svoje verze* (2008)
* *Piramide upanja* (2010)
* *Sama sva na svetu – ti in jaz* (2010)
;Prosa
* *Zveza mora ostati* (1967)
* *Dom za telohov cvet* (1999)
* *Velika knjiga pravljic* (1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stylianos Gonatas

**Stylianos Gonatas**  (; Patras, 1876ko abuztuaren 15a – Atenas, 1966ko martxoaren 29a) greziar militar eta politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1922tik 1924ra.

1892an Heleniar Akademia Militarrean sartu zen eta 1897an graduatu zen. Mazedoniako Borrokan (1908-1909), Balkanetako Gerretan (1912-1913), Ukrainako aliatuen esku-hartzean (1919) eta Greko-turkiar gerran (1919-1922) parte hartu zuen.

1922ko iraileko matxinadako buruzagietako bat izan zen, Turkiaren aurkako gerrako porrotak eraginda. Altxatuek gobernuaren dimisioa, parlamentua desegitea, hauteskundeak egitea eta erregearen abdikazioa eskatu zuten. 1922ko azaroan Gonatas lehen ministro izendatu zuten. Bere gobernuak 1924ko otsailera arte iraun zuen, Parisen erbestetik itzulitako Eleuterios Venizelosi boterea eman zion arte.

Gonatasek armada utzi zuen eta errepublika aldarrikatu ondoren senatuko kide aukeratu zuten 1929an. 1932tik 1935era senatuko presidente izan zen.

Naziek Grezia okupatu zutenean, kontzentrazio-esparru batean egon zen. Gerra amaitu ondoren Alderdi Nazional Liberala sortu zuen eta 1946an monarkiaren berrezarpena babestu zuen. 1946tik 1947ra Konstantinos Tsaldarisen gobernuan Herri Lanetako ministro izan zen. 1950ean politikatik erretiratu zen.
Teresa Subinas

**Teresa Subinas Kapanaga** (Gallarta, Bizkaia,1889ko martxoaren 1a - Mañaria, Bizkaia, 1969ko apirilaren 26a) frankismoaren biktima izan zen, *Mañariko 13 Alabak* taldeko emakumerik adinduena. 

## Bizitza 
Marta Kapanaga Rementeria eta Maria Juan Ventura Subinas Alzibar urtebete lehenago Gallartan bertan ezkondutako bikotearen alaba zaharrena izan zen. Familia abeltzaintzara eta okelatara dedikatzen zen, lan kontuengatik Bizkaia osoan zehar mugituz.

1937ko uztailaren 29an, jada Mañarian bizi zela, herriko emakume batzuen artean burututako sarekadan atxilo eraman zuten, Durangoko Guardia Zibilen Komandantziara lehenengo eta Bilbora gero.

Abuztuaren 12an, Mañariko Elizateko udalbatza guztia batuta, Bilboko Instrukzio Militarreko 4. Epaitegiari luzatutako idatzi baten aipatzen dute Teresa Subinas eta zerrendatutako beste 9 andrazkok, EAJko kideak guztiak, “jokabide ona antzeman izan zaiela, bai alderdi moralean, bai erlijiosoan”.

Bilbon, epaile militarrak jaso zion deklarazioan aditzera eman zuenez hiruzpalau urte lehenagotik Emakume zen, hau da, Emakume Abertzale Batzeko kide, elkartean kargurik bete ez bazuen ere denbora horretan. Euskal nazionalisten aldekoa zela aitortu zuen ere eta hauteskundeetan haiei eman ziela botoa. Aditzera eman zuen gorri-separatisten aginte sasoian ez zuela parte hartu eskuindar ideologiako pertsonen kontrako jazarpenetan eta ez zuela ez tropa nazionalen ezta gorri-separatisten aldeko ez kontrako adierazpenik egin, bakea zen bitartean batzuk zein beste berdin zitzaiola azpimarratuz. 

Carlota Goiti,  Ageda Goiti eta Angela Aldekoa herrikideekin batera utzi zuten libre azaroaren 12an, Larrinagako espetxean hiru hilabete eta erdi eman ostean. Senideek ez zioten sekula gehiago entzun kartzelan emandako egonaldiaz berbatxo ere ez. Isilean mantendu zuen. Bai aipatzen zuen, ostera, bera bezalako beste andre batzuk ere Batzokian gudarientzat jertseak, berokiak eta arropa desberdina jostegatik sartu zituztela preso. Etxekoen gogorapenez, irakurtzea gustatzen zitzaion eta, jada nagusi, liburu bat eskuetan arratsalde osoak ematen bere zaletasunaren arrimura.

## Aitortzak 
* 2020an, Gerediaga Elkartearen ikerketa historikoaren emaitza modura *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* izenburuko dokumentala aurkeztu zen, “oroimena berreskuratzeko eta egindako kaltea konpontzeko” xedearekin Mañariko udalak  bultzatutakoa eta Bideografikek ekoiztutakoa
* Mañariko pilotalekuaren ostean mural bat dago ikusgai Wallart arte estudioak margotuta Teresa bera eta kartzelaratuak izan ziren gainontzeko 12 emakumeen omenez, guztien izen-abizenak jasoz
* Jaioterrian herriko plazan jarrita dagoen erakusketa iraunkorreko protagonistetako bat da Teresa Subinas

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
** *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* dokumentala, Julen Orbegozok eta Carlos Iglesiasek zuzendua
Memélia

**Maria Amélia de Carvalho Cesário Alvim**, ezkondu ondoren **Maria Amélia Alvim Buarque de Hollanda** (Rio de Janeiro, 1910eko urtarrilaren 25a – *ibidem*, 2010eko maiatzaren 4a), ***Memélia*** ezizenez ere ezaguna, brasildar politikari, margolari eta piano-jotzailea izan zen.

## Bizitza 
Francisco Cesario de Faria Alvim eta Maria do Carmo Carvalhoren alaba eta Cesário Alvim legelari, ekonomialari eta politikariaren biloba izan zen. 1936an Sérgio Buarque de Holanda historialariarekin ezkondu zen. Ezkontza horretan zazpi seme-alaba izan zituen, eta horietako lau —Chico Buarque, Miúcha, Ana de Hollanda eta Cristina Buarque— musikariak bihurtu ziren. Familian, Maria Améliari Memélia deitzen zioten. Ezizen hori bere biloba Bebel Gilbertok jarri zion, Miúcha eta João Gilbertoren alaba.

Langileen Alderdiaren sortzaileetako bat izan zen. Antonio Candidok *Raízes do Brasil: uma cinebiografia de Sérgio Buarque de Hollanda* filmean adierazitakoaren arabera, Sérgio Buarque de Holandaren obraren zati baten kolaboratzailea ere izan zen. 2010ean 100 urte bete zituen, eta Oscar Niemeyer, Antonio Candido, Frei Betto, Affonso Arinos de Mello Franco eta Lula da Silva bezalako pertsonaiak izan ziren bere urtebetetze festan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mart Siimann

**Mart Siimann** (Kilingi-Nõmme, 1946ko irailaren 21a) estoniar politikaria da, Estoniako lehen ministroa 1997tik 1999ra.

1971n filologian eta psikologian graduatu zen Tartuko Unibertsitatean. Geroztik, Gobernuko psikologo izan zen 1975era arte, eta, ondoren, Tartuko Unibertsitatean ikertzaile. 1982tik 1987ra Estoniako Telebistan lan egin zuen eta Estoniako Irratia ere zuzendu zuen.

1989an Tallinngo Udaleko zinegotzi hautatu zuten eta 1995ean Riikoguko diputatu eta Estoniako Koalizioaren Alderdiko presidente.

1997an koalizio-gobernu bateko lehen ministro bihurtu zen. Estonia NATOn sartzea eta Europarekiko integrazio ekonomikoa proposatu zituen, baina baita Errusiarekiko harremanak hobetzea ere. 1999ko hauteskundeek lehen ministro berria ekarri zuten.

Politika utzi ondoren, Estoniako Batzorde Olinpikoko presidente izan zen 2001etik 2012ra.
Eri Klas

**Eri Klas** (1939ko ekainaren 7a - 2016ko otsailaren 26a) estoniar orkestra-zuzendaria izan zen. Estoniako Opera Nazionala, Finlandiako Opera Nazionala, Danimarkako Orkestra Sinfonikoa, Herbehereetako Irratiko Orkestra Sinfonikoa, Tampereko Orkestra Filarmonikoa, Tallinngo Orkestra Filarmonikoa eta Novayako Opera zuzendu zituen zuzendari artistiko gisa.

## Biografia 
Klas Tallinen jaio zen 1939ko ekainaren 7an. Ama Anna Klas kontzertu-pianista zuen. Haren aita, Eduard Klas, 1941ean hil zuten, Holokaustoan.

Klas Estoniako Estatuko Orkestra Sinfonikoan sartu zen 1959an, eta perkusioa jo zuen. Aldi berean Tallinngo Kontserbatorioan koru-zuzendari izateko trebatu zen, 1964an graduatu zen Leningradoko Kontserbatorioan orkestra-zuzendaritzan trebatzeko. Estoniako Estatuko Orkestra Sinfonikoa utzi zuen 1965ean, Estoniako Opera Nazionaleko zuzendari bihurtu zenean. 1975ean, operaren zuzendari artistiko eta zuzendari nagusi izendatu zuten.

1985ean Suediako Errege Operako zuzendari nagusia izan zen Klas, 1990ean Finlandiako Opera Nazionaleko zuzendari bisitari nagusia eta 1991n Danimarkako Orkestra Sinfonikoko zuzendari nagusia. Estoniako Kultura Batzordeko presidente ere izan zen 1991n. 1994an Estoniako Opera Nazionaleko zuzendari izendatu zuten, eta 1996an Danimarkako Orkestra Sinfonikoa utzi eta Herbehereetako Irratiko Orkestra Sinfonikoko zuzendari nagusi bilakatu zen.

Klas 1998an bihurtu zen Tampereko Orkestra Filarmonikoko zuzendari artistiko. Musikari gazteentzako Eri Klas Fundazio Berezia sortu zuen urte berean. 2000. urtean Tallinngo Orkestra Filarmonikoko zuzendari artistiko izendatu zuten. 2003an amaitu zuen Herbehereetako Irratiko Orkestra Sinfonikoaren zuzendari nagusi kargua, eta, horren ordez, haren zuzendari gonbidatu nagusi bihurtu zen.

Klas Tampereko Orkestra Filarmonikoko zuzendari izendatu zuten 2006an. Urte berean Novaya Operako zuzendari nagusia izan zen.

## Musika 
Mundu mailan Estoniako orkestra-zuzendari ezagunenen artean zegoen Klas. Estoniako Opera Nazionalarekin Europan zehar bira bat egitean hautsi zuen aurrekaria. Estoniako konpositore askoren lehen zuzendaria izan zen, besteak beste, Arvo Pärt, Lepo Sumera, Eino Tamberg, Veljo Tormis, eta Eduard Tubin. Estoniako Musika Akademian irakatsi zuen.

## Bizitza pertsonala 
Klas boxeolari arina izan zen, junior mailako txapeldun bezala irabaziz, eta ondoren Estoniako Olinpiar Batzordean aritu zen. UNICEF erakundearen borondate oneko enbaxadorea izan zen. 1972tik 1991ra, Ülle Ulla balet-dantzari, abeslari eta aktorearekin ezkonduta egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estoniako Kultura Fundazio Nazionalaren orrialdea Eri Klas-en
* Tampereko Orkestra Filarmonikoaren orrialdea Eri Klas-en
* Estoniako Komunitate Judua, 2006ko otsaileko buletina
I. motako hipersentiberatasun

[right|thumb|200px|[Mastozito batean gertatzen diren aldaketak I. motako hipersentiberatasunaren erreakzio bat abiatzen denean]]
**I. motako hipersentiberatasuna** alergiaren erreakzio batean datza, alergeno izeneko antigeno batek sortua. Alergeno horrek immunitate-sistemaren erreakzio azkarra sortzen duenez, hipersentiberatasun mota honi **berehalako hipersentiberatasuna** ere deitzen zaio .

Alergeno ohikoenak hautseko akaroak, polena, janari batzuk, animalien zahia eta insektuen pozoiak (erleen eztenkadak) dira. Erreakzio alergikoa alergenoarekin kontaktuan jarri eta hortik minutu gutxitara agertzen da. 

I. motako hipersentiberatasunaren erreakzioak arinak edo larriak izan daitezke. Azken hauek heriotza ere eragin dezakete, sistemikoak direlako (anafilaxia)

## Mekanismo molekularra 
Hipersentiberatasun mota honetan E immunoglobulina (Ig-E) da erantzun immunearen atzean dagoen antigorputza. B linfozitoen gehiegizko erantzunak alergeno baten aurrean Ig-E (eta ez, ohikoa denez, Ig-G edo Ig-M) sintesia eragiten du  kopuru handietan. Ig-G edo Ig-M-ren aldean, Ig-E ez du odolean zirkulatzen; aitzitik, mastozito eta basofiloetan atxikitzen da. Modu horretan, mastozitoak eta basofiloak alergeno horrekiko sentsibilizatzen dira.

Erreakzio alergikoa alergenoa bigarren aldiz gorputzean sartzean abiatzen da. Orduan, mastozito edo basofiloei lotutako Ig-E alergenoari lotzen zaio, eta horren ondorioz mastozitoek barruan duten histamina askatzen dute. Histamina da hain zuzen alergiaren ohiko sintomak (azkura, azal gorritua, odol-hodien dilatazioa, konjuntibitisa, muskulu leunen uzkurdura, errinitisa, etab.)sortzen dituena.

Histaminaz gain, mastozitoek eta basofiloek beste molekula batzuk (prostaglandinak, leukotrienoak...) ere aska ditzakete, alergiaren sintomak okertzen dituztenak.

Aipatu den bezala, I. motako hipersentiberatasunak erreakzio lokalak edo sistemikoak sor ditzake. Bigarrenei anafilaxi deritze, eta larriak dira, arnasteko zailtasun handiak eta zirkulazio-kolapsoa sortu ditzaketeelako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Alergia

## Kanpo estekak
Somogyaracs

**Somogyaracs** Hungariako udalerri bat da, Barcseko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Tinnye

**Tinnye** Hungariako udalerri bat da, Biako barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Murga

**Murga** honakoa izan daiteke:

## Geografia 
* Murga (Araba), herria.
* Murga (Hungaria), udalerria.

## Eraikinak 
* Murga dorretxea, Aiaran.
* Murga jauregia, Zallan.

## Bestelakoak 
* Murga (genero musikala)
Eesti Televisioon

**Eesti Televisioon** (**ETV**; ) Estoniako telebista-kate publikoa da, Eesti Rahvusringhäälingek () kudeatzen duena. Orotariko programazioa du: albistegiak, entretenimendua, fikzioa eta dokumentalak.

## Historia
ETV 1955eko uztailaren 19an hasi zen bere emisio erregularrak ematen, Tallinna Televisioonistuudio () bezala, eta 35 urte baino gehiagoz Estoniako Sobietar Errepublika Sozialistan ikusgai zen kanal bakarra izan zen. Herrialdea 1991n independizatu zenean, estatu-telebista izatera pasa zen.

Estoniako irrati eta telebista publikoak bereizita aritu ziren 2007ko urtarrilaren 1era arte, orduan gobernuak bi enpresak irrati-difusio publikoko talde bakar batean bildu baitzituen, egungo ERR taldean.

ETVk zerbitzu publikoko betebeharrak betetzen ditu, eta herrialdeko kultura nazionala sustatu behar du, bai eta gutxiengoen erkidegoei estaldura eman ere. Jatorrizko edukiak estonieraz dira; atzerriko ekoizpenak, berriz, jatorrizko bertsioan ematen ditu, azpitituluekin.

2000. hamarkadatik lurreko telebista digitaleko bi kate tematiko ditu: ETV2 (2008, haurrentzako programak eta kirolak) eta ETV+ (2015, errusieraz).

## Finantzazioa 
ERRren aurrekontuaren % 85 estatuaren aurrekontu orokorraren ekarpenekin osatuta dago, eta gainerako %15a telebista komertzialei ezarritako zergarekin. Trukean, ETVk debekatuta dauka publizitate komertziala ematea, aldaera guztietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pastor Bonus

***Pastor Bonus*** () konstituzio apostolikoa, Joan Paulo II.a Aita Santuak 1988ko ekainaren 28an aldarrikatua, Erromatar Kuriako sail (terminologia kanonikoan dikasterio bezala ezagutzen direnak) eta erakunde ezberdinen osaera eta eskumenak arautu zituen lege-testua da. *Praedicate evangelium* Konstituzio apostolikoak indargabetu eta ordeztu zuen, 2022ko ekainaren 5ean indarrean jarri zenean.

*Pastor Bonus*, erromatar kuriaren erreforma handietako bat da. Bere helburua, erromatar pontifizeari laguntzea da, Eliza katolikoaren gobernuan. Kuriaren beste erreforma handiak hauek dira: Gregorio VII.aren erreforma XI. mendearen erdialdean, Sixto V.arena 1588an, Pio X.arena 1908an eta Paulo VI.arena 1967an.

Lehen kapituluan, Joan Paulo II.ak erromatar kuriaren dikasterioen arau orokorrak garatzen ditu. Bigarren kapitulutik aurrera, konstituzioak arau partikularrak jasotzen ditu, hau da: bigarren kapituluan, Egoitza Santuaren Estatu Idazkaritzari buruzkoa; hirugarren kapituluan, kongregazioei buruzkoa; laugarrenean, auzitegiei buruzkoa; bosgarrenean, pontifize-kontseiluei buruzkoa; seigarrenean, bulegoei buruzkoa; zazpigarrenean, Erromatar Kuriaren beste erakunde batzuei buruzkoa; zortzigarrenean, abokatuei buruzkoa; eta bederatzigarrenean, beste erakunde batzuei buruzkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mulgikapsad

**Mulgikapsad** (baita **Mulgi kapsad** ere), txerri-gantzarekin, haragiarekin (txerrikia batez ere) eta perla-garagarrarekin gisaturiko xukruta da. Estoniako kultur ondarearen zerrendan dago, eta estoniar plater nazionala dela esan daiteke.

Estoniar errezetaren berezitasuna perla-garagarra da, ez ematen duen zaporeagatik, baizik eta, modu sinplean, balio nutrizionala gehitu eta janariaren itxura bisuala aldatzen duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Fernández Freijo

**Patricia Fernández Freijo** (Ortuella, 1976ko abuztuaren 27a) akordeoi-jotzaile eta musika zein akordeoi irakasle bizkaitarra da. Sari ugari jaso ditu, besteak beste, 26 urte zituenean, *Munduko Akordeoi Txapelketa* irabazi zuen *Senior* kategorian.

## Formakuntza 
Patricia Fernández Ortuellan jaio zen 1976an, eta 8 urterekin hasi zen akordeoia jotzen Madrileko izeko batek eskatuta; bere auzuneko neska baten etxean ikasi zuen hasieran. 

Musika ikasketak Bilboko Juan Crisostomo de Arriagako Goi Mailako Kontserbatorioan bukatu zituen. Bere formakuntzan Patricia Fernándezek Alexander Dmitriev, Bogdan Precz, Friedrich Lips eta Frédèric Deschamps izan zituen irakasle. Era berean, Frantziako CNIMAn (*Centre Nacional et International de Musique et d´Accordéon*) ere burutu zituen ikasketak; bertan Jacques Mornet, Roman Jbaniv eta Domi Emorineren eskolak jaso zituen.

Era berean, musika irakasle izateko Goi Mailako titulua ere badauka.

## Ibilbidea 
Txapelketa ugaritan parte hartu eta sari mordoa jaso izan du, hala nola, *Zertamen Nazional*eko, *Torrelavegako Zertamen Internazional*eko eta *Munduko Akordeoi Trofeo*ko 1. saria.

Modu berean, Patricia Fernándezek kontzertuak egiten ditu; esaterako, Iban Galdós akordeoi-jotzailearekin batera munduan zehar ibili izan da *Duo Reflections* izeneko akordeoi bikote musikala osatuta. Gainera, musika zein akordeoi irakaskuntzan jarduten du, eta tailerrak ere egiten ditu. 

Horrez guztiaz gain, 2021ean Zuhaitz Gurrutxagarekin batera EITBko Herri Txiki Infernu Handi saioan azaldu zen Patricia Fernandez. Bertan, bere musika ibilbideari buruz hitz egiteaz gainera, besteak beste, azaldu zuen bere esku-soinuari "Jupi" edo "Jupiter" izena jarri ziola, hori baita bere marka.

## Sariak 
Patricia Fernandez Freijok txapelketa ugaritan parte hartu izan du irakaskuntzan hasi aurretik, eta sari garrantzitsuak lortu izan ditu, esaterako:
* 1990ean 1.saria jaso zuen *Zertamen Nazional*ean.
* 2000an 1.saria eskuratu zuen *Torrelavegako Zertamen Internaziona*lean.
* 2001ean Ohorezko saria erdietsi zuen *Cantabriako Zertamen Internazional*ean 
* 2002an 1.saria lortu zuen *Munduko Akordeoi Txapelketa*n (Belluno, Italia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perla-garagar

**Perla-garagarra** edo **garagar fina** bere kanpoko azal zuntzezkoa kentzeko prozesatu den garagarra da, zahi-geruzaren zati bat edo guztiak kentzeko leundu egiten dutena.

Azala kentzean, alearen kanpoko geruzak ere kentzen dira, eta, beraz, ez da "bihi osoko zerealtzat" hartzen. Zuntz gutxiago duen arren, elikagarria izaten jarraitzen du.

## Erabilera 
Perla-garagarrarekin zopak eta eltzekoak prestatzen dituzte batez ere, baita hestebete egosirako, eltzekarirako edo plater gozoetarako osagai gisa ere.

Perla-garagarrezko zopa eltzeko tradizionala da. Elaboratzeko, garagarra uretan egosten da, eta, jarraian, saldan edo ura mirepoix, haragi edo hestebetearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neguko garagar

**Neguko garagarra** (*Hordeum distichon*) gramineoen familiako urteko landarea da. Iraken jatorria duen labore hau mundu osora zabaldu da. Aditu batzuek garagar arruntaren, *Hordeum vulgare*, landarearen azpiespezie bat besterik ez dela diote.

## Deskribapena 
Ertz luzeak dituzten galburu trinkoak dira, espikulak biko taldetan jarrita. Gluma estu uninerbiatuak, aristatuak, bata bestearen ondoan eta espikulen aurrean jarriak. Hiruko bakoitzeko kanpoko bi espikulak antzuak edo maskulinoak dira.

Neguko garagarra landu den labore zaharrenetako bat da; k.a. 2800 urtetik landatzen dute gutxi gorabehera. Gizakiarentzat eta abereentzat zereal garrantzitsua da, malta egiteko balio du, garagardoa egiteko oso erabilia. Irin lirdingatsu gutxiago egiten du, eta ogia egiteko gariak baino balio txikiagoa duenez, gariak garagarra ordeztu du horretarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kismányok

**Kismányok** Hungariako udalerri bat da, Bonyhádeko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Põltsamaa (landa-udalerria)

**Põltsamaa** () Estoniako Jõgeva konderriko landa-udalerri bat da. 2001ean 2.722 biztanle zituen eta azalera 416.9 km2 da. 

## Leku populatuak 
Põltsamaa landalanda-udalerriak herri bat, 3 auzo txiki eta 60 herrixka inguru ditu.

### Herriak 
Põltsamaa

### Auzo txikiak 
Adavere - Kamari - Puurmani

### Herrixkak
Aidu - Alastvere - Altnurga - Annikvere - Arisvere - Esku - Jüriküla - Kaavere - Kablaküla - Kalana - Kaliküla - Kalme - Kauru - Kirikuvalla - Kõpu - Kõrkküla - Kose - Kuningamäe - Kuris - Laasme - Lahavere - Lebavere - Loopre - Luige - Lustivere - Mällikvere - Mõhküla - Mõisaküla - Mõrtsi - Neanurme - Nõmavere - Nurga - Pajusi - Pauastvere - Pikknurme - Pilu - Pisisaare - Pudivere - Puduküla - Puiatu - Räsna - Rõstla - Sopimetsa - Sulustvere - Tammiku - Tapiku - Tõivere - Tõrenurme - Tõrve - Umbusi - Uuevälja - Vägari - Väike-Kamari - Väljataguse - Vitsjärve - Võhmanõmme - Võisiku - Vorsti

## Erlijioa 
## Senidetzeak 
Põltsamaa beste hauekin dago senidetuta: 

*  Kokemäki 
*  Sollefteå 
*  Skrunda

## Iruditegia 

Fitxategi:Põltsamaa jõgi Roosisaarelt.jpg
Fitxategi:Põltsamaa Jordani kogudus.jpg
Fitxategi:Põltsamaa II maailmasõjas hukkunute ühishaud.JPG
Fitxategi:Põltsamaa linna viit.jpg
Fitxategi:Põltsamaa Kesk tn 2.JPG
Fitxategi:Elamu-ärihoone Põltsamaal 20.saj. I pool.jpg
Fitxategi:Cafe in Põltsamaa.JPG
Fitxategi:Põltsamaa tuletõrje.jpg
Fitxategi:Põltsamaa postimaja.jpg
Fitxategi:Põltsamaa Ühisgümnaasiumi Lille tn koolihoone.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blodplättar

**Odol-pastela** (; ; ;; ) 
odol irabiatuz egindako platera da, garagardoa, zekale-irina, tipula, gurina, gatza eta espeziak ere dituena.

Tipula bereiz erregosi eta gero dena katilu batean nahastu, laberako moldean isuri eta su motelean sukaldatzen da, Maria bainuan. Prestatu ondoren, fruitu gorriekin (ahabiak) eta sagar frijituarekin edo barazki-entsalada batekin zerbitzatzen dute.

Aldaera bat opil txiki bat egitea da. Su motelean, sagarrarekin, urdai frijituarekin, porruekin, txanpiñoiekin eta fruitu gorriekin (ahabiak) laguntzen da. *Black pudding*aren antzekoa da, baina meheagoa eta kurruskariagoa da. Opil txikiak zartagin batean frijitzen dituzte. Finlandia iparraldean tipikoak dira, non txerrikirekin laguntzen diren, Laponian, herrikoia da eta elur-orein haragi ketuarekin laguntzen zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arlesko gudua (471)

**Arlesko gudua** bisigodoen eta Mendebaldeko Erromatar Inperioaren artean borrokatu zen, 471. urtean. Guduaren aurretik bisigodoek bretoiak garaitu zituzten Déolseko guduan, 469an, eta Akitanian barrena hedatu ziren. Antemio enperadoreak Alpeetan zehar espedizio bat bidali zuen Arles setiatzen ari zen Euriko errege bisigodoaren aurka. Eurikok erromatar armada zanpatu eta Antemiolo (Antemioren semea) eta hiru erromatar *comes* hil zituen. Jarraian Eurikok Arles eta hegoaldeko Galiaren zati handi bat bereganatu zuen, bere eragin esparrua handituz. Galiako porrotaren ondorioz Rizimerok, benetazko Erromako agintariak, Antemio enperadore kargutik kendu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Disulfuro

Kimikan **disulfuroak** bi konposatu-klase izan daitezke: kimika organikoan R−**S−S**−R′ funtzio-taldea dutenak eta kimika ez-organikoan   S2−2 anioia dutenak. Disulfuroek bi sufre-atomoen artean duten loturari **SS lotura** edo **disulfuro-zubi** esaten zaio sarritan.
thumb|Disuluro organikoen egitura

## Disulfuro organikoak 
Pisu molekular baxuko disulfuro organikoak substantzia ez-polarrak, oso lurrunkorrak eta usain txarrekoak dira. Substantzia klase honen ordezkaririk sinpleena dimetil disulfuroa da. Jakina da dialil disulfuroak baratxuri eta tipulen usain berezia eragiten duela. Pisu molekular handiagoa duten disulfuro organikoak, berriz, usainik gabekoak dira.

Disulfuroen loturak sendoak dira, eta 60 kcal/mol-ekoa dute (251 kJ mol−1) loturaren disoziazio-energiaren balioa. Hala ere, C-C eta C-H loturena baino % 40 inguru ahulagoa denez, disulfuro lotura "lotura ahula" da maiz molekula askotan. 

Disulfuroak simetrikoak izan ohi dira, baina asimetrikoak ere izan daitezke. Disulfuro simetrikoak RSSR formulako konposatuak dira. Organosulfuroen kimikan aurkitzen diren disulfuro gehienak disulfuro simetrikoak dira, esaterako difenil disulfuroa edo zistina. Disulfuro asimetrikoak RSSR' formulako konposatuak dira, adibidez, alil propil disulfuroa. Disulfuro ez-simetrikoa ez da hain ohikoa kimika organikoan, baina disulfuro asko ez-simetrikoak dira naturan.
[thumb|Disulfuro organikoak arruntak dira naturan. Etsenplurako, dimetil disulfuroa [Phallus impudicus perretxikoan]]
Disulfuroak sulfidrilo taldea (-SH) oxidatuz sintetizatzen dira normalean. Oxidatzailea oxigenoa, hidrogeno peroxidoa, ioduroa edo beste batzuk izan daitezke.

## Disulfuro ez-organikoak 
Sufreak hainbat oxidazio-egoera izanik ere, kasu batzuetan egoera erreduzituan egon daiteke, hots,, −1 oxidazio-zenbakiarekin Horixe pasatzen da disulfuro anioiarekin; S2−2. Bere konfigurazio elektronikoa, orduan, kloro-atomo batena bezalakoa da. Horrela, beste S−  batekin lotura kobalentea eratzeko joera du S2−2.taldea, Cl2 diatomikoa bezala existitzen den kloro elementalaren antzekoa. Oxigenoak ere antzera joka dezake, adib. peroxidoetan, hala nola H2O2.

Zenbait adibide.

* Hidrogeno disulfuroa (S2H2), disulfuro ez-organikorik sinpleena.
* Disulfuro dikloruroa (S2Cl2), likido destilagarria.
* Burdina disulfuroa(FeS2), edo pirita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiszakarád

**Tiszakarád** Hungariako udalerri bat da, Cigándeko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Huerzas

**Huerzas** gaur egun Mandaita eta Olabarriko herriak dauden erdian, garai batean egon zen herri bat zen; gaur egun herri hustu bat da. ***Luerças​*** eta ***Lluerzas*** aldaerak dokumentatuta daude, eta azken hori da egun erabiliena. Herri hustu hau Iruña Okako udalerrian dago, A-2622 errepidearen eskuin aldera, Olabarritik Mandaitarako norabidean. Arabako probintzian, beraz,  Euskal Autonomia Erkidegoan.

## Historia 
Donemiliagako goldean aipatu zen, Mandaita eta Olabarrirekin batera, 1.025 urtean. Herria noiz hustu zen ez dakigu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erruso-estoniar

**Erruso-estoniarrak** gutxiengo etniko esanguratsua dira. 2009an herrialdeko populazio osoaren % 25 baino gehiago ziren, nahiz eta soilik % 15ek hitz egiten zuen normalean errusieraz. 1991z geroztik, herritarren eskuragarritasunari eta estoniera ulertzeko eskakizunari lotutako gaiek hainbat krisi sortu dituzte gutxiengoaren eta Tallingo gobernuaren artean, baita Errusiarekiko tentsio diplomatikoak ere.

## Herritartasunaren gaia 
SESB desegin eta Estoniak 1992an independentzia lortu ondoren, Estoniako agintariek 1938an indarrean zegoen herritartasun legea berrezarri zuten. Lege hau odolkidetasun printzipioan (*ius sanguinis*) oinarritzen da eta estoniar hiritartasuna bermatzen zien jada 1940ko ekainaren 16ra arte zuten guztiei eta hauen ondorengoei (ikus Estatu baltikoen okupazioa). Eskakizun horren ondorioz, Estonian jaiotako errusiar jatorriko milaka pertsona baztertuta geratu ziren eta "ez-herritar" bihurtu ziren.

Errusiatik politika horri egindako kritikak gorabehera, Estoniak politika horri eutsi zion (Letoniak eta Lituaniak errusiar gutxiengoei buruz hartu zutenaren oso antzekoa), eta naturalizazio-prozesu bat ezarri zuen, estoniera ezagutzea eskatzen zuena, herrialdean gutxienez 5 urtez bizitzeaz gain.

## Hizkuntzaren gaia 
Estoniako legediaren arabera, herritartasunarengana iristeko, izangaiak hizkuntzaren erabilera-maila handia izan behar du, eta, horri esker, «eguneroko bizitzako testuak (hala nola berriak, komunikatuak eta adierazpenak) entzumenez ulertu behar ditu; gai izan behar du gai bati buruzko elkarrizketa bat izateko, hala nola familia, lana, aisialdiko jarduerak eta erosketak; komunikatu baten, albistegiaren, kazetaritza-artikuluaren edo araudiaren laburpen txiki bat irakurri eta egin ahal izango du; idatzizko ariketa sinpleak osatu ahal izango ditu, hala nola eskaerak bete, *curriculum vitae* bat egin, gutun-azal batean helbide bat idatzi, lan-eskaera edo eskola-eskaera bat bete, baimen-gutun bat idatzi eta formulario konbentzionalak bete».

## Errusiarekiko harremanak 
"Ez-herritarren" auzia Errusia eta Estoniaren arteko gatazken iturri etengabea izan da. 1994an, Errusiako Gobernuak kritikatu egin zuen Baltikoko hiru errepubliketako ehunka mila pertsonak botoa emateko eskubidea galdu izana. Errusiako agintari diplomatikoek "lotsagarritzat" jo zuten egoera. Horregatik, Moskuk errusiar hiritartasuna Estonian "pasaporte grisa" zuten herritar askori eman zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vision Quest

***Vision Quest***, , Erresuma Batua eta Australian ***Crazy for You***, *Zutaz Txoratua*, 1985eko Harold Becker estatubatuarrak zuzendutako amodio eta kirol drama film bat da. Terry Davis idazlearen *1979ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Matthew Modine, Michael Schoeffling, Ronny Cox eta Linda Fiorentino aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Washington estatua, Lourden Swain (Matthew Modine) mutil gaztea bere institutuko borroka libre taldeko kide onena izateko asmoa du eta horretarako gogor entrenatzeaz gain soberan dituen kiloak galtzeko dieta zorrotz bat jarraitzen du. Bitartean, Carla (Linda Fiorentino) neska gaztea ezagutu eta maitemindu egingo dira.

## Aktoreak 
* Matthew Modine: Louden Swain
* Linda Fiorentino: Carla
* Michael Schoeffling: Kenny "Kuch" Kuchera
* Ronny Cox: Larry Swain
* Frank Jasper: Brian Shute
* Harold Sylvester: Gene Tanneran
* Daphne Zuniga: Margie Epstein
* Charles Hallahan: Ratta entrenatzailea
* J.C. Quinn: Elmo
* R.H. Thomson: Kevin
* Gary Kasper: Otto Lafte
* Raphael Sbarge: Kenny Schmoozler
* Forest Whitaker: Jean-Pierre "Balldozer" Baldosier
* Roberts Blossom: Harry Swain
* James Gammon: Kuchera jauna
* Madonna: Klubeko abeslaria
* Ken Pelo: Charlie Swann entrenatzailea
* Jana Marie Hupp: Sally
* Andrew Shue: Tabernaren nagusia
* Pat Brown: Borrokalaria (Estra)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Undertaker

**Mark William Calaway**, ezizenez **The Undertaker**, "Lurperatzailea" (1965eko martxoaren 24a, Houston, Texas), borrokalari profesional bat da. 

Bere ibilbide ia guztia World Wrestling Entertainment enpresaren borroka txapelketetan borrokatuz burutu zuen, 1987-2020 artean.
Angellu

**Angellu** 1025. urteko Donemiliagako goldean aipatzen den herri bat da, gaur egun hustua. Gaur egun Urbina kontzejuarenak diren lurretan zegoen kokatuta, Legutio udalean, Araban.

Grafia aldaera batzuk dokumentatu dira historian zehar:  *Anguella* (952), *Angellu* (1025),​​ *Anguelu*,​ *Angullu​* eta *Nanziello*.

## Toponimoa 
## Kokapena 
Becerro Galicanoren edizio digitalaren kartografia prestatu zutenek Angellu gaurko Urbinako hegoaldean kokatu zuten, gaur egun Angelua bezala ezagutzen den kokalekuan.

**Angelua** eta ondoko Angelubidea toponimoak geoEuskadiko bisorean toki berean ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Ultimate Warrior

**James Brian Hellwig**, ezizenez **The Ultimate Warrior**, "Azken Gerlaria" (1959ko ekainaren 16a, Crawfordsville, Indiana - 2014ko apirilaren 8a, Scottsdale, Arizona), estatubatuar borrokalari profesional eta kulturista bat izan zen. 

Bere ibilbide ia guztia World Wrestling Entertainment enpresaren borroka txapelketetan borrokatuz burutu zuen, 1985-1998 artean, enpresa horretako munduko pisu astunen txapelketa birritan irabaziz.
Artzamendi (Araba)

**Artzamendi** Arabako ia-ia herri hustu bat da, baina, oraindik ere, jauregi batek irauten du zutik: Artzamendi etxea. 

1025. urteko Donemiliagako goldean aipatzen zen, *Arçamendi* grafiaz, Ubarrundia barrutiaren barruan,  Lukurekin (*Lucu*) batera. 

Artzamendik ermita bat izan zuen, XIX. mendearen bigarren erdian desagertua San Migeli eskainia. Ermita hau Ubarrundiako ermandadeko gizon onen biltokia zen Antzinako Erregimenean. Bertan, Luko-Artzamendi izena zuen Kontzejuak, eta hiru auzo bereizten ziren: Luku-Artzamendi, Luko-Aldea eta Benta aldea.

## Kokapena 
Lukuko auzotzat jotzen da gaur egun, Luku herritik gertu, ekialdera.

**Artzamendi auzoa**, Luku, (Arratzua-Ubarrundia), topa daiteke geoEuskadiko geobisorearekin.

## Eraikinak 
Artzamendi etxea da Artzamendi herri ia hustuan zutik geratzen den eraikin bakarra.

Fitxategi:Artzamendi etxea Luku 01.jpg
Fitxategi:Artzamendi etxea Luku 02.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roddy Piper

**Roderick George Toombs**, ezizenez **"Rowdy" Roddy Piper** (1954ko apirilaren 17a, Saskatoon, Saskatchewan - 2015eko uztailaren 31a, Los Angeles, Kalifornia), kanadar borrokalari profesional eta aktore bat izan zen. 

Bere ibilbide ia guztia World Wrestling Entertainment enpresaren borroka txapelketetan borrokatuz burutu zuen, 1984-2000 artean. Eskoziako Glasgow hiriko gaitajotzaile gisa agertu ohi zen, nahiz eta bera kanadarra izan.

## Zinema 
Filmetan aktore lanean ere jardun zuen, ziur aski denetan ezagunena berak protagonizatutako *They Live* (1987) izan zen.

## Kanpo estekak
The Equalizer 2

***The Equalizer 2***, ***The Equalizer II*** efo ***EQ2***, 2018ko Antoine Fuqua estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. *1980ko hamarkadakon izenburu berdineko telesailean* oinarritua dago. Denzel Washington, Pedro Pascal, Ashton Sanders, Melissa Leo, Bill Pullman eta Orson Bean aktoreek antzeztu zuten.

*The Equalizer* (2014) aurrekaria eta *The Equalizer 3* (2023) jarraipena du.

## Argumentua 
Robert McCallek (Denzel Washington) bidegabekeriak jasan eta zapalduak direnei justizia egiteko modua eskeintzen ohi die, baina noraino iritsiko da maite duen norbait mendekatzeko?

## Aktoreak 
* Denzel Washington: Robert McCall
* Pedro Pascal: Dave York
* Ashton Sanders: Miles Whittaker
* Orson Bean: Sam Rubinstein
* Bill Pullman: Brian Plummer
* Melissa Leo: Susan Plummer
* Jonathan Scarfe: Resnik
* Sakina Jaffrey: Fatima

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Burualde

[thumb|[Oinplano trebolatua duen tenplu baten burualdea.]]
[thumb|[Zamora|Zamorako Santiago de los Caballeros elizaren burua.]]
**Burualdeak** eliza baten koruaren muturra izendatzen du, elizaren aldare nagusiaren eta santutegiaren atzean, imafrontearen kontrako eliza edo tenplu erlijioso baten zatia da. Oro har, ekialdera begira dagoen kanpoaldeko paramentua da (*oriente*), eta hantxe egoten da jarrita santutegia edo aldarea; beraz, eraikinaren ardatz nagusia da.

Zenbait kasutan, burualdeak abside forma hartzen du, batzuetan girolarekin pasabide bezala. Erromanikoan, oinplano erdizirkularra edo poligonala du. Batzuetan, absidioloak egoten dira gainazalean, pilastra gisa profilatuta (burualde hirustaduna edo hirusta-formako landarea duena). 

Gotikoan, eliza eta katedralen burualdeak konplexutasun handia hartu zuen, eta, batzuetan, tenpluaren gainerako zatiak deuseztatu egin ziren. Landare makrocala esaten zaiona da. Ondorengo estiloak burualdearen eskema izatera iritsi ziren, egiturari dagokionez behintzat, barrualdea oparo apaintzen baitzen, batez ere erretabloak jarriz.

## Burualdeen tipologia 
### Erromatarren aurreko burualdeak 
#### Burualde wisigodikoak 

Fitxategi:Wisig Quintanilla de las Vignas b.jpg|
Fitxategi:Wisi San Pedro de la Nave b.jpg|
Fitxategi:Iglesia de Santa Comba de Bande1.jpg|

#### Tradizio bisigotikoko burualdeak arkitektura prerromanikoan 

Fitxategi:Chapelle Saint-Laurent de Moussan - chevet - 04.JPG|
Fitxategi:Chapelle Saint-Nazaire de Roujan - 07.JPG|

### Burualde erromanikoa 
#### Burualde erromaniko lombardoa 

Fitxategi:Cesseras 2.JPG|
Fitxategi:Escales 1.JPG|
Fitxategi:Chapelle Saint-Pierre de Vénéjan 01.JPG|
Fitxategi:Eglise Saint-Pierre-de-Rhèdes de Lamalou-les-Bains - 04.JPG|
Fitxategi:Aude - Ouveillan - Eglise Saint-Jean l’Évangéliste - 03.JPG|{{Center|
Fitxategi:Abbaye Saint-Eusèbe de Saignon - 01.jpg|

#### Burualdea absidearekin, hemizikloan 

Fitxategi:Eglise Saint-Laurent de Lattes 03.JPG|
Fitxategi:Église Sainte-Croix de La Baume-de-Transit 1.JPG|
Fitxategi:Église de Saint-Vincent-de-Barbeyrargues - 01.JPG|
Fitxategi:Abbaye de Caunes-Minervois - 02.JPG|
Fitxategi:Eglise Saint-Blaise de La Godivelle 1.jpg|

#### Burualde triangeluarra 

Fitxategi:Chapelle Saint-Quenin - Vaison-la-Romaine - 01.jpg|
Fitxategi:Chapelle Saint-Quenin - Vaison-la-Romaine - 03.jpg|

#### Burualde poligonala edo burualde polifazetikoa 

Fitxategi:Béziers - Eglise Saint-Jacques - 02.JPG|
Fitxategi:Eglise Saint-Etienne de Villeneuve-lès-Béziers - 02.JPG|
Fitxategi:Le Thor 13.JPG|

### Burualde gotortua 

Fitxategi:Saint-Bonnet-du-Gard 1.JPG|
Fitxategi:Loupian St-Hyppolite chevet.JPG|
Fitxategi:Eglise Notre-Dame-des-Pins d'Espondeilhan - 02.JPG|
Fitxategi:Église Sainte-Marie de Thouzon 04.JPG|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Roldán

**William Roldán** (1973ko maiatzaren 23a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Rosas

**Mario Rosas** (Bogota, 1927ko urtarrilaren 14a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
EPIC Irlandar Emigrazioaren Museoa

**EPIC Irlandar Emigrazioaren Museoa**, , Irlandako Dublin hiriburuan dagoen Irlandar Diasporaren historia eta beste herrialdeetarako emigrazioari buruzko museo bat da.

2016ko maiatzean inauguratu zen eta E. Neville Isdell irlandar enpresaburuak sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea  (eleanitza)
Guinness Storehouse

**Guinness Storehouse**, , Irlandako Dublin hiriburuan dagoen Guinness garagardoari buruzko museo bat da.

2000ko azaroan inauguratu zen eta Guinness garagardotegian dago.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Klaus Schwab

**Klaus Martin Schwab** (Ravensburg, Alemania, 1938ko martxoaren 30a) ingeniari mekanikoa eta ekonomialaria da. Munduko Ekonomia Foroa (WEF) sortu zuen 1971n, eta erakunde horretako buru izan da ordutik 2025 arte. 2024ko maiatzean, WEFek iragarri zuen Schwab presidente exekutibo kargutik patronatuko presidente izatera igaroko zela 2025eko urtarrilerako. 2025. urtea aurrera zihoala, oraindik ez zen ondorengorik izendatu.

## Kanpo estekak
Flor Ruiz

**Flor Ruiz** (1991ko urtarrilaren 29a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos San Martín

**Carlos San Martín** (1993ko azaroaren 19a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jimmy Sierra

**Jimmy Sierra** (Santiago de Cali, 1949ko uztailaren 19a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1972ko  Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belvárdgyula

**Belvárdgyula** Hungariako udalerri bat da, Bólyko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Moritz Leuenberger

**Moritz Leuenberger** (Biel, 1946ko irailaren 21a) suitzar abokatu eta politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izsn zen 2001 eta 2006an.

Abokatua izan zen lanbidez eta Zürichen lan egin zuen 1991 arte. Alderdi Sozialdemokratako kidea, Zürich hirian hasi zuen bere jarduera politikoa. Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1995 eta 2010 artean, eta hamasei urte horietan Ingurumen, Garraio, Energia eta Komunikazio saila zuzendu zuen. Helvetiar Konfederazioko presidentea izan zen 2001 eta 2006 urteetan.
2025eko Lieja-Bastogne-Lieja

**2025eko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 111. edizioa izan zen. 2025eko apirilaren 27an egin zuten Lieja eta Lieja artean, 252 kilometroko ibilbidearekin. Lasterketa hau, UCI World Tour 2025eko 19. proba izan zen.

Garailea, bigarren urtez jarraian, UAE Team Emirates taldeko Tadej Pogačar esloveniarra izan zen.

Lehenbiziko euskalduna Alex Aranburu gipuzkoarra izan zen, hamabosgarren sailkatu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sailkapena webgune ofizialean
2000ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2000ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 86. edizioa izan zen. 2000ko apirilaren 16an ospatu zuten Lieja eta Ans artean, 264 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, Mapei-Quick Step taldeko Paolo Bettini italiarra izan zen, helmugako esprintean David Etxebarria bizkaitarrari eta Davide Rebellin italiarrari gailendu zitzaielarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siim Kallas

**Siim Kallas** (Tallinn, 1948ko urriaren 2a) estoniar politikaria da.

Aurrekontua eta Finantzak ikasi zituen Tartuko Unibertsitatean, eta seinale-errejimenduko militarra izan zen sobietar armadan. 1972tik 1990era Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide izan zen. 1987an, Estoniaren independentzia ekonomikoa lortzeko plan baten egileetako bat izan zen, merkatu-ekonomiarekin eta moneta eta zerga propioekin. 1989an Sobietar Batasuneko Herriaren Diputatuen Kontseiluko kide izendatu zuten.

Estoniak independentzia lortu ondoren, 1991n Kallas Estoniako Bankuko presidente izendatu zuten, eta 1992an kroon-a jarri zuen abian moneta ofizial gisa. 1994an Estoniako Erreformaren Alderdiaren sortzaileetako bat izan zen, eta 1995eko hauteskundeen ondoren Kanpo Arazoetako ministro izan zen 1995etik 1996ra, eta Finantza ministro 1999tik 2002ra.

Lehen ministroa izan zen 2002tik 2003ra, eta Administrazio Gaietarako Europako komisarioa 2004tik 2008ra, eta Garraioetakoa 2010etik 2014ra. Ondoren, Riikoguko diputatua izan zen 2019tik 2024ra, politikatik erretiratu zenean.

Kaja Kallas politikariaren aita da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2001eko Lieja-Bastogne-Lieja

**2001eko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 87. edizioa izan zen. 2001eko apirilaren 22an ospatu zuten Lieja eta Ans artean, 258 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, Lampre-Daikin taldeko Oscar Camenzind suitzarra izan zen, helmugako esprintean Davide Rebellin italiarrari eta David Etxebarria bizkaitarrari gailendu zitzaielarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Circinaria contorta

***Circinaria contorta*** liken krustazeo bat da, kolore grisekoa eta apotezio beltzak dituena. Ipar hemisferioan aurkitzen da, Ipar Amerikan eta Europan bereziki. Turkiara eta Asiara berriki iritsia da.

## Taxonomia 
Georg Franz Hoffmannek identifikatu zuen *Verrucaria contorta* izenarekin eta 2010an gaur egungo izenarekin deskribatu zen.. Pitzaduraz josita dagoenez areola poligonalak ikusten dira. Apotezioak ere angeluarrak dira, 

## Habitata 
Kareharri inklinatuetan hazten da, baita ingurune antropizatuetan ere.

## Iruditegia 

Irudi:Circinaria contorta 30965900.jpg
Irudi:Circinaria contorta (41785995944).jpg
Irudi:Circinaria contorta 37601122.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2002ko Lieja-Bastogne-Lieja

**2002ko Lieja-Bastogne-Lieja** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 88. edizioa izan zen. 2002ko apirilaren 21ean jokatu zen Lieja eta Ans artean, 258 kilometroko ibilbidearekin.

Garailea, Mapei-Quick Step taldeko Paolo Bettini italiarra izan zen, helmugako esprintean Stefano Garzelli taldekideari gailendu zitzaiolarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak