open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shunt motorra

thumb|150px|Motor elektrikoa paraleloan.
**Shunt motorra** korronte zuzeneko motor elektrikoa da, non haril induzitzaileak eta haril induzituak paraleloan konektatuta daude elkarren artean.

Shunt Dinamoen antzera, haril nagusiak espira askoz daude osatuta, sekzio txikiko hariekin. Honek, haril induzitzaile nagusiaren erresistentzia oso handia izatea eragiten du.

Abiatze unean, garatzen den indar momentua serie motorrarena baino txikiagoa da, eta xurgatutako intentsitatea txikitzean, biraketa erregimenak ez du ia aldakuntzarik jasaten.

Indar momentua handitzean abiadura gutxitzen ez duen korronte zuzeneko motor bakarra da shunt motorra. Mota honetako motorrak egokiak dira abiadura konstante bat behar den kasuetarako; adibidez, korronte zuzeneko sorgailuen abiorako.

## Ikus, gainera 
* Serie motorra
* Compound motorra
* Eskuilarik gabeko motorra

## Kanpo estekak
Dancer in the Dark

**Dancer in the Dark** (, ) 2000. urteko drama musikal bat da, Lars von Trierrek zuzendua. Björk abeslaria da protagonista, egunez amets egiten duen fabrika bateko langilea, gutxinaka itsu geratzen ari dena eta dirua aurrezten duena bere semeak gaixotasuna garatu aurretik operazioa jaso ahal izateko. Catherine Deneuve, David Morse, Cara Seymour, Peter Stormare, Siobhan Fallon Hogan, eta Joel Grey dira beste aktore nagusiak.

Filmearen soinu-banda, *Selmasongs* gisa ekoiztua, Björkek idatzi zuen, baina abestietako batzuetan Mark Bell ere agertzen da eta letretako batzuk von Trierrenak dira. Lars von Trierren *Breaking the Waves* eta *The Idiots* filmeekin trilogia bat osatzen du, eta Dogma 95 estetikarekin egina dago.

2000ko Cannesko Film Festibalean estrenatu zen, eta Palme d'Or sariaz gain Björkek emakumezko aktore onenaren zaria irabazi zuen.
Sex, Lies, and Videotape

**Sex, Lies, and Videotape**, baita **sex, lies, and videotape** bezala estilizatua (euskaraz *Sexua, Gezurrak eta Bideokasetea*) 1989ko Steven Soderbergh estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film independiente bat da. James Spader, Andie MacDowell, Peter Gallagher eta Laura San Giacomo aktoreek antzeztu zuten.

1989ko Cannesko Zinemaldian estreinatu eta Urrezko Palma saria irabazi zuen, Sundanceko Zinemaldian ere Ikuslegoaren Saria bereganatu zuen. Ondorengo 1990eko hamarkadako film independienteetan mugimenduan eragina izan zuen.

## Argumentua 
Louisiana, Baton Rouge. John (James Spader) eskuprulurik gabeko abokatu bat da, Ann (Andie MacDowell) izeneko emakume serio eta barnerakoiarekin ezkondua. Annek, sexuarekiko interes gutxi erakutsi arren, bere senarraren leialtasunaz guztiz seguru sentitzen da. John, aldiz, sexuzalea denez, Annen ahizpa den Cinthia (Laura San Giacomo) kanporakoi eta ozarrarekin abentura bat izango du. Johnen antzinako Unibertsitateko ikaslekidea zen Graham (James Spader) misteriotsua iristean, Annen bizitza aldatu egingo da.

## Aktoreak 
* James Spader: Graham Dalton
* Andie MacDowell: Ann Bishop Mullany
* Peter Gallagher: John Mullany
* Laura San Giacomo: Cynthia Patrice Bishop
* Steven Brilll: Barfly
* Ron Vawter: Terapeuta
* Alexandra Root: Bideokasetean agertzen den emakumea
* Steven Brill: Mozkortia
* Earl Taylor: Jabea
* David Foil: Johnen laguna

## Kanpo estekak 
* *Sex, Lies, and Videotape* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* *Sex, Lies, and Videotape* filmaren IMDBko fitxa irkaurgai
Muscidae

**Muscidae** subfamiliaren Muscoidea aurki euli familia daude.

Muscidae, horietako batzuk dira normalean etxe euli edo euli egonkorra bezala ezagutzen ondorioz euren da, dira mundu osoan banatzen hasi eta ia 4.000 deskribatu genera 100 baino gehiago espezie eduki.

## Generoa 
* *Adia*
* *Aethiopomyia*
* *Afromydaea*
* *Agenamyia*
* *Albertinella*
* *Alluaudinella*
* *Altimyia*
* *Amicitia*
* *Anaphalantus*
* *Andersonosia*
* *Anthocoenosia*
* *Anthomyia*
* *Apsil*
* *Arthurella*
* *Atelia*
* *Atherigona*
* *Auria*
* *Azelia*
* *Balioglutum*
* *Beccimyia*
* *Biopyrellia*
* *Bithoracochaeta*
* *Brachygasterina*
* *Brevicosta*
* *Bruceomyia*
* *Bryantina*
* *Buccophaonia*
* *Calliphoroides*
* *Camptotarsopoda*
* *Caricea*
* *Cariocamyia*
* *Cephalispa*
* *Chaetagenia*
* *Chaetopapuaia*
* *Chaetophaonia*
* *Charadrella*
* *Chortinus*
* *Coenosia*
* *Cordilura*
* *Cordiluroides*
* *Correntosia*
* *Crucianella*
* *Curranosia*
* *Cypselodopteryx*
* *Cyrtoneurina*
* *Dasyphora*
* *Deltotus*
* *Dichaetomyia*
* *Dimorphia*
* *Dolichophaonia*
* *Drepanocnemis*
* *Drymeia*
* *Eginia*
* *Eginiella*
* *Eudasyphora*
* *Exsul*
* *Fraserella*
* *Graphomya*
* *Gymnodia*
* *Gymnopapuaia*
* *Haematobia*
* *Haematobosca*
* *Haematostoma*
* *Haroldopsis*
* *Hebecnema*
* *Helina*
* *Helinomydaea*
* *Heliographa*
* *Hemichlora*
* *Hennigiola*
* *Hennigmyia*
* *Huckettomyia*
* *Hydrotaea*
* *Idiohelina*
* *Insulamyia*
* *Itatingamyia*
* *Lasiopelta*
* *Limnohelina*
* *Limnophora*
* *Limnospila*
* *Lispacoenosia*
* *Lispe*
* *Lispocephala*
* *Lispoides*
* *Lophosceles*
* *Macroeginia*
* *Macrorchis*
* *Magma*
* *Megophyra*
* *Mesembrina*
* *Metopomyia*
* *Microcalyptra*
* *Mitroplatia*
* *Morellia*
* *Mulfordia*
* *Musca*
* *Muscina*
* *Mydaea*
* *Myiophaea*
* *Myospila*
* *Neivamyia*
* *Neodexiopsis*
* *Neohelina*
* *Neolimnophora*
* *Neomuscina*
* *Neomyia*
* *Neorypellia*
* *Neurotrixa*
* *Notoschoenomyza*
* *Nystomyia*
* *Ochromusca*
* *Ocypodomyia*
* *Ophyra*
* *Opsolasia*
* *Orchisia*
* *Oxytonocera*
* *Pachyceramyia*
* *Palpibracus*
* *Papuaia*
* *Papuaiella*
* *Paracoenosia*
* *Paralimnophora*
* *Parastomoxys*
* *Parvisquama*
* *Passeromyia*
* *Pectiniseta*
* *Pentacricia*
* *Phaomusca*
* *Phaonia*
* *Phaonidia*
* *Phaonina*
* *Philornis*
* *Pictia*
* *Pilispina*
* *Plexiopsis*
* *Plumispina*
* *Polietes*
* *Polietina*
* *Potamia*
* *Prohardyia*
* *Prostomoxys*
* *Pseudocoenosia*
* *Pseudohelina*
* *Pseudoptilolepis*
* *Psilochaeta*
* *Pygophora*
* *Pyrellia*
* *Pyrellina*
* *Reinwardtia*
* *Reynoldsia*
* *Rhabdoptera*
* *Rhinomusca*
* *Rhynchomydaea*
* *Rypellia*
* *Sarcopromusca*
* *Scenetes*
* *Schoenomyza*
* *Schoenomyzina*
* *Scutellomusca*
* *Sinophaonia*
* *Souzalopesmyia*
* *Spanochaeta*
* *Spathipheromyia*
* *Spilogona*
* *Stomopogon*
* *Stomoxys*
* *Stygeromyia*
* *Syllimnophora*
* *Syngamoptera*
* *Synthesiomyia*
* *Tamilomyia*
* *Tertiuseginia*
* *Tetramerinx*
* *Thaumasiochaeta*
* *Thricops*
* *Trichomorellia*
* *Villeneuvia*
* *Xenomorellia*
* *Xenomyia*
* *Xenotachina*
* *Xestomyia*

## Kanpo estekak
Amores perros

***Amores perros*** () 2000ko Alejandro González Iñárritu mexikar zinema zuzendari eta ekoizleak zuzendu eta ekoiztutako drama-thriller film bat da. Emilio Echevarría, Gael García Bernal, Goya Toledo, Álvaro Guerrero, Vanessa Bauche, Jorge Salinas, Adriana Barraza eta Gustavo Sánchez Parra aktoreek antzeztu zuten.

*21 Grams* eta *Babel* filmeekin batera "Heriotzaren Trilogia" osatzen du.

2000ko Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

## Sinopsia 
Mexiko Hirian, zorigaiztoko istripu batek hiru pertsonei tragikoki eragingo die. Octavio (Gael García Bernal), nereabeak Susanarekin (Vanessa Bauche) ihes egitea erabakiko du, bere Ramiro (Marco Pérez) anaiaren emaztea; Coffee, Octavioren txakurra, ihesa burutzeko beharrezkoa den dirua lortzeko tresna bilakatuko da. Era berean, Daniel (Álvaro Guerrero), gizon adinduak bere emaztea eta semeak utzi eta Valeria (Goya Toledo) espainiar modelo ederrarekin bizitzera joango da. Bere bizitza berria ospatzen ari diren egun berean, patuak Valeria trafiko istripu baten biktima tragikoa bihurtuaraziko du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Amores Perros* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Amores Perros* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Joanna Cassidy

**Joanna Cassidy**, jaiotze izenez **Joanna Virginia Caskey** (1945eko abuztuaren 2a, Haddonfield, New Jersey) estatubatuar zinema eta telebistako aktore bat da. Gaztaroan aktore bilakatu aurretik modelo lanetan ere jardun zuen.

## Filmografia hautatua 
### Zinema 
* 1982 - *Blade Runner*
* 1983 - *Under Fire*
* 1987 - *The Fourth Protocol*
* 1988 - *Who Framed Roger Rabbit*
* 1989 - *The Package*
* 1990 - *Where the Heart Is*
* 1992 - ''Don't Tell Mom the Babysitter's Dead*
* 1993 - *The Tommyknockers*
* 1995 - *Vampire in Brooklyn*
* 1996 - *Chain Reaction*
* 2001 - *Ghosts of Mars*

### Telebista 
* 2001-2005 - *Six Feet Under*
* 2011-2013 - *Body of Proof''

## Kanpo loturak 
* Joanna Cassidy aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Paolo Gentiloni

Erroma
| alderdia =
| ezkontidea =
| lanbidea =
| erlijioa = Katolizismoa
| sinadura =
}}
**Paolo Gentiloni Silveri** (; Erroma, 1954ko azaroaren 22a) italiar politikaria da, Alderdi Demokratikoaren kidea eta 2016ko abenduaren 12tik Italiako lehen ministroa dena.

Horrez gain, Gentiloni kanpo arazoetako ministro izan zen from 2014ko urriaren 31tik 2016ko abendura, izan ere, azken garai horretan, Sergio Mattarella presidenteak gobernu berria osatzeko ardura eman baitzion.  Aurretik Italiako Komunikazio ministro izan 2006tik 2008ra Romano Prodiren bigarren gobernuan.

## Erreferentziak
Henri Cartan

**Henri Paul Cartan** ( ahoksatua; Nancy,  – Paris, ) frantziar matematikaria izan zen. Élie Josephen semea. Bourbaki taldearen sortzaileetako bat izan zen. Funtzio analitikoen teorian eta aljebra topologiaren alorrean aritu zen lanean. Haren lana garrantzi handikoa izan da aljebra homologikorako.

## Erreferentziak
Lost in Translation

**Lost in Translation** (euskaraz *Itzulpenean galdua*) 2003ko Sofia Coppola estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizleak zuzendu, idatzi eta ekoiztutako amodiozko komedia-drama film bat da. Bill Murray, Scarlett Johansson, Giovanni Ribisi, Anna Faris eta Fumihiro Hayashi aktoreek antzeztu zuten.

2003ko Oscar Sarietarako lau izendapen jaso zituen: Film onenaren Oscar Saria, Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Bill Murray) eta Zuzendari onenaren Oscar Saria (Sofia Coppola); Coppolak Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria irabazi zuen. Urrezko Globo Sarien bost izendapen ere jaso zituen.

Filma estreinatu eta itzelezko arrakasta komertziala izan zuen, 4 milioi dolarretako aurrekontua izanik, 119 dlarretako diru irabaziak izan zituen.

## Argumentua 
Bob Harris (Bill Murray), gainbeheran dagoen estatubatuar aktorea da, horregatik Tokio hirian japoniar whisky marka baten iragarkia antzezteko lana onartuko du. Krisialdi pertsonala igarotzen ari da eta bere denbora libre ia gehiena ostatu hartu duen hoteleko tabernan zurrutean igarotzen du. Bertan, Charlotte (Scarlett Johansson) emakume gazte ezkondua ezagutuko du, Japoniara erreportaje bat egitera joan den argazkilari baten emaztea, baina senarrak lan egiten duen bitartean, Charlotte erabat aspertzen da. Biei hiri erraldoiaren irudiek eta soinuek nahiz jendearen joan-etorriak nahasdura sentiarazten diete, Bob eta Charlottek beren bizitzak hutsak daudelako sentipen sakona elkarbanatzen dute, eta beren buruei heuren adiskidetasun berria zeozer gehiago bilakatu litekeen galdetzen hasiko dira.

## Aktoreak 
* Bill Murray: Bob Harris
* Scarlett Johansson: Charlotte
* Giovanni Ribisi: John
* Anna Faris: Kelly
* Fumihiro Hayashi: Charlie Brown
* Akiko Takeshita: Kawasaki andrea
* François Du Bois: Pianojolea
* Takashi Fujii: Telebista saioko gonbidatua
* Hiromix: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* *Lost in Translation* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* *Lost in Translation* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Fitzcarraldo

**Fitzcarraldo** 1982ko Werner Herzog alemaniar zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigileak zuzendu, ekoiztu eta idatzitako abentura eta drama film bat da. Klaus Kinski, Claudia Cardinale eta José Lewgoy aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Brian Fitzgerald "Fitzcarraldo" (Klaus Kinski) Peruko Iquitos hirian bizi eta operarekin obsesionatutako irlandar negoziogizon xelebre eta megalomano bat da, bere prestigioa eta dirutza inongo etorkizunik ez zuten lantegietan xehetuz joan da. Bere azken proiektua Amazonas ibaiaren bazterrean dagoen indiar herrixka batean opera antzoki bat eraikitzean datza, eta helburu hori gauzatzeko behar duen kapitala lortzeko, kautxuaren salerosketan jardungo da. Bere egitasmo xelebrea gauzatzeko ibaira ontzi handi bat uretaratu eta mendi gailur bateraino garraiatu beharko du.

## Aktoreak 
* Klaus Kinski: Brian Sweeney Fitzgerald (Fitzcarraldo)
* Claudia Cardinale: Molly
* José Lewgoy: Don Aquilino
* Miguel Ángel Fuentes: Cholo
* Paul Hittscher: Kapitaina (Orinoco Paul)
* Huerequeque Enrique Bohórquez: Huerequeque (Sukaldaria)
* Grande Otelo: Geltokiko nagusia (Grande Othelo)
* Peter Berling: Opera zuzendaria
* David Pérez Espinosa: Campa indiarren buruzagia
* Milton Nascimento: Opera antzokiko gizon beltza
* Ruy Polanah: Rubber Baron
* Salvador Godínez: Misiolari zaharra
* Dieter Milz: Misiolari gaztea
* William "Bill" Rose: Notarioa
* Leôncio Bueno
* Jean-Claude Dreyfus: Opera abeslarietako bat (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *Fitzcarraldo* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Fitzcarraldo* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Senpere (Deluc)

***Senpere*** (frantsesez *Saint-Pée-sur-Nivelle*) Gabriel Deluc margolari lapurtarraren margolana da, 1903an egina. Deluc margolariak, nahiz eta Parisen bizi ia urte osoan, beti haren jaiotze herriarekin lotura estua izan zuen.

## Azterketa 
Margolan honetan artistak paisaiaren interpretazio oso pertsonala egiten du. Senpere herria oso atzean ikusten da eta ura da margolanean protagonismo nagusia duen elementua. Berdeak eta arren artean ibaiaren ispiluak margolanaren argia erakartzen du erabat. Herriaren ikuspuntutik eliz-dorrea eta etxe gtxi batzuk, besterik ez dira ikusten eta hauek oso modu lausotuaz. Begetazioak, orokorrean, udazkeneko koloreak azaltzen ditu; kontrastean, larreen berde biziak gure atentzioa erakartzen du.

## Kanpo estekak
José Manuel Otxotorena

**José Manuel Otxotorena Santacruz** (Hernani, 1961eko urtarrilaren 16a - Valentzia, 2025eko urriaren 27a) gipuzkoar futbolaria izan zen. Atezain gisa jokatu zuen Real Madril, Valencia CF edo CD Tenerife taldeetan besteak beste. Espainiako futbol selekzio nazionalarekin ere jokatu zuen 1990eko Munduko Futbol Txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Jacques Weiss

**Jean-Jacques Weiss** (Baiona,  - Fontainebleau, ), irakasle, idazle eta kazetaria izan zen, *La Revue contemporaine* aldizkarirako idatzi zuena.

Politikoki bonapartista, Gambettak Kanpo Harremanetarako zuzendari izendatu zuen.

## Lan hautatuak 
* *Lettres de Victor Hugo aux Bertin*, 1827-1877
* ''Essais sur l'histoire de la littérature française*, 1891.
* *Sur Goethe*, 1892.
* *Autour de la Comédie Française*, 1892.
* *À propos de théâtre*, 1893.
* *Les théâtres parisiens'', 1896.

## Erreferentziak
Francisco Javier González de Castejón

**Francisco Javier González de Castejón Elio** (Iruñea,  - Madril, ), Vadilloko markesa, nafar abokatu eta politikaria izan zen.

Maria Kristinaren erregeordetzan Justizia ministroa eta Alfontso XII.aren erregealdian industriarena izan zen. Unión Católica eta Alderdi Liberal-Kontserbadorearen kidea izan zen.

## Erreferentziak
Miguel Iguaran

**Miguel Iguaran Arandia** (Azkoitia, ) gipuzkoar futbolari ohia da. Pello Iguaran futbolariaren anaia da.

## Ibilbidea
Blanca Uriarte

**Blanca Uriarte Fernández de Pinedo** (Gasteiz, 1961) arabar poeta da. Egun, Gatzaga Buradongo administrazio-batzarreko presidentea da.

## Lanak 
* *De humo y nada*, 2010
* *Deja que el silencio hable*, 2011
* *En el saco roto de los días*, 2012
* *Sine homo*, 2013
* *Dados de luna*, 2014
* *Sin mando a distancia*, 2015
Moonlight taldea

**Moonlight taldea**, Azkoitian sortutako musika taldea izan zen.

## Biografia 
Gaztetatik Azkoitiko musika eskola ibilitako lau lagunek osatu zuten taldea eta 2012ko urtarrilaren 6an eman zuten lehenengo kontzertua Azkoitia bertako Matadeixen, *Moonlight Melodies* izenarekin.

2013an maketa bat atera zuten eta 2015ean beraien diska bakarra, *Bitakora* izenekoa, autoekoiztua. 2015eko abenduaren 11an eman zuten azken kontzertua hasi zuten leku berean, Matadeixen.

Xabier eta Tomasek talde berria sortu zuten, Passepartout.

## Taldekideak 
* Xabi - bateria
* Tomas - ahotsa eta gitarra
* Amaia - baxua
* Vero - gitarra

## Diskografia 
* *Moonlight Melodies* (2013) - 7 kantutako maketa.
* *Bitakora* (2015) CD

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leny Escudero

**Joaquin Leni Escudero** (Aurizberri,  - Giverny, ), **Leny Escudero** izen artistikoz ezaguna, nafar abeslari, kantautore eta aktorea izan zen. Gerra Zibila zela eta, gurasoak erbesteratu ziren eta Frantzian egin zuen bere ibilbide osoa.

## Diskografia 
* 1962 : *Leny Escudero*
* 1963 : *À Malypense*
* 1965 : *Rachel*
* 1966 : *Petite Mère*
* 1967 : ''Je t'attends à Charonne*
* 1971 : *Escudero 71*
* 1973 : *Vivre pour des idées*
* 1974 : *Le Voyage*
* 1977 : *La Planète des fous*
* 1978 : *La Grande Farce*

* 1979 : *Escudero sur scène*
* 1980 : *Grand-père*
* 1982 : *Je veux toujours rester petite*
* 1984 : *Dérives*
* 1994 : *Comme un voyageur secret*
* 1996 : *Une vie (compilation réenregistrée)*
* 1997 : *Leny Escudero chante la liberté*
* 1999 : *Le Tiers Amour*
* 2007 : *Itinéraire*
* 2010 : *Original Album Cla

## Filmografia 
* 1980 : *La Femme flic*, Yves Boissetena
* 1989 : *Rouget le Braconnier*, Gilles Cousinena
* 1990 : *Le Dénommé*, Jean-Claude Daguerena

## Erreferentziak
Anne-Lise Caudal

**Anne-Lise Caudal** (Donibane Lohizune, ) lapurtar golfaria da, 2006tik aurrera profesionala dena. Ziburun bizi da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak
Europa eraikina

**Europa** (herri hizkeran *Arrautza* ezizenez ezaguna), iraganean **Résidence Palace** zena, Belgikako Brusela hiriburuan dagoen eraikin bat da, Europar Auzoan. Gaur egun Europar Kontseilua, Europar Batasuneko Kontseilua eta Europar Batasuneko beste hainbat goi mailako erakundeen egoitza da. Proiektu honen helburua Europar Biltzarrak eta Ministroen bileren kokalekua izatea da.

2016ko abenduaren 10ean inauguratua izan zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Europa eraikinaren orrialdea. Europar Kontseiluko webgunea
Awakenings

***Awakenings*** (euskaraz,*Esnatzeak*) Penny Marshall estatubatuar zinema zuzendariak 1990ean zuzendutako drama film bat da, Oliver Sacks britainiar neurologo eta idazlearen 1973ko izen bereko eleberrian oinarritua. Robert De Niro, Robin Williams, Julie Kavner, Ruth Nelson, John Heard, Penelope Ann Miller eta Max Von Sydow aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako hiru izendapen eskuratu zituen, baina ez zuen bat bera ere irabazi: Film onenaren Oscar Saria (Walter F. Parkes eta Lawrence Lasker), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Steven Zaillian) eta Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Robert De Niro).

## Argumentua 
1969, Malcolm Sayer doktorea (Robin Williams) newyorkar neurologoak entzefalitis letargikoa duten gaixoak tratatzeko botika berri bat erabiltzea erabaki du: gaixotasun hori pairatzen dutenek funtzio motoreak ezeztatuak dituzte eta egoera begetatibo batean daude. Pixkanaka-pixkanaka, gaixoak hobera doaz, bereziki Leonard Lowe (Robert de Niro) deritzonak.

## Aktoreak 
* Robin Williams: Malcolm Sayer doktorea
* Robert De Niro: Leonard Lowe
* Julie Kavner: Eleanor Costello
* John Heard: Kaufman doktorea
* Penelope Ann Miller: Paula
* Max Von Sydow: Peter Ingham doktorea
* Ruth Nelson: Lowe andrea
* Alice Drummond: Lucy
* Judith Malina: Rose
* Anne Meara: Miriam
* Richard Libertini: Sidney
* Keith Diamond: Anthony
* Peter Stormare: Neurokimikaria
* Bradley Whitford: Tyler doktorea
* Dexter Gordon: Rolando
* Mary Alice: Margaret erizaina
* Vin Diesel: Erizain laguntzailea (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *Awakenings* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Awakenings* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Artisau garagardotegi

thumb|Artisau garagardotegia
**Artisau garagardotegia** edo **mikrogaragardotegia** eskala handiko garagardotegiek baino garagardo kopuru askoz txikiagoa produzitzen duen, eta jabe independentea daukan garagardotegia da. Halako garagardotegiak orokorki bere kalitatearen, zaporearen eta prestatzeko teknikaren gainean jartzen duten enfasiagatik bereizten dira.

## Kanpo estekak
Serie motorra

thumb|150px|Serie motor elektrikoa.

**Serie motorra** edo **serie kitzikapen motorra,** korronte zuzeneko motor elektrikoa da, non haril induzitzaileak eta haril induzituak seriean konektatuta daude elkarren artean, hau da, bietatik intentsitate berak zirkulatzen du.

Motor honen ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

# Hutsean dabilenean, enbalatu egiten da, korronte zuzeneko motorren abiadura handitu egiten delako induktoreko fluxua gutxitzean, eta motor mota honetan fluxua gutxitzen da abiadura handitzean, induktoreko eta induzituko intentsitatea berdina delako.
# Potentzia ia konstantea da edozein abiadura erregimenetan.
# Tentsioaren aldaketak gutxi eragiten diote, tentsioaren igoerak korrontearen igoera eragiten duelako, eta serie motorrean, honek fluxuaren igotzea eragiten du, xurgatutako intentsitatea egonkortuz.

## Ikus, gainera 
* Shunt motorra
* Compound motorra
* Eskuilarik gabeko motorra

## Kanpo estekak
Izurria (filma)

***Izurrria*** (jatorriz, *Outbreak*) 1995ko Wolfgang Petersen alemaniar zinema zuzendariak zuzendutako medikuntza hondamendi film bat da. 1995eko Richard Preston estatubatuar idazlearen *The Hot Zone* ("Eremu Beroa") eleberrian arinki oinarritua dago. Dustin Hoffman, Rene Russo, Morgan Freeman, Cuba Gooding Jr., Kevin Spacey, Donald Sutherland eta Patrick Dempsey aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Zairen, Ameriketako Estatu Batuetako Armadak ebolaren antzeko birus hilgarri batek biztanleri guztia hiltzen ari zen herrixka bat zimentuetaraino suntsitu du. Birusaren izatea sekretupean gordetzeko neurri gupidagabea izan da, gizateriarentzat guztiz birus arriskutsua zenaren hedapena behin betiko gelditu asmoz. Baina estatubatuarrek dena amaitua zegoela uste zutenean, ustekabeko bat gertatuko da, birusaren eramalea den tximino batek ontzi batean itsasoa zeharkatu eta AEBetara iritsiko baita. Birusaren agerraldia jazo eta tximinoarekin kontaktua izan duen orok gaixotasun hilgarriaren lehen sintomak jasaten hasi direla azaleratzean, AEBetan biztanleriaren artean izualdi ikaragaria hedatuko da. Aldiz, estatubatuar militarrek birusaren hedapena galarazten saiatuko behar dira.

## Aktoreak 
* Dustin Hoffman: Sam Daniels kolonela
* Rene Russo: Roberta "Robby" Keough
* Morgan Freeman: Billy Ford brigadier jenerala
* Donald Sutherland: Donald "Donnie" McClintock maior jenerala
* Kevin Spacey: Casey Schuler teniente kolonela
* Cuba Gooding, Jr.: Salt maiorra
* Patrick Dempsey: James "Jimbo" Scott
* Zakes Mokae: Benjamin Iwabi doktorea
* Malick Bowens: Raswani doktorea
* Susan Lee Hoffman: Lisa Aronson dokotrea
* Benito Martinez: Julio Ruiz doktorea
* Bruce Jarchow: Mascelli doktorea
* Leland Hayward III: Henry Seward
* Daniel Chodos: Rudy Alvarez
* Dale Dye: Briggs teniente kolonela
* Kara Keough: Kate Jeffries
* Gina Menza: Jeffries andrea
* Maury Sterling: Sandman One pilotua
* Michael Emanuel: Sandman One kopilotua
* Kellie Overbey: Alice
* J. T. Walsh: Etxeko Zuriaren zerbitzu taldeburua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Outbreak* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Outbreak* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Compound motorra

thumb|160px|Compound motor elektrikoa.

**Compound motorra** edo **kitzikapen konposatuko motorra** korronte zuzeneko motor elektriko bat da. Motor hauen kitzikapena bi harilkatu induktorek sortzen dute; hauetako bat harilkatu induzituarekin seriean eta bestea harilkatuek osaturiko zirkuituarekin paraleloan konektatua: induzitua, serie induktorea eta induktore osagarri edo laguntzailea.

Motor konposatuek serie eremu bat dute shunt eremuko harilkatuaren mugaren gainean. Serie eremu hau alanbre lodi baten buelta gutxi batzuetaz osaturik dago eta armaduraren korrontea garraiatzen du, armadurarekin seriean konektaturik.

Serie eremuko fluxua armadurako korrontea aldatzearekin batera aldatzen da eta kargarekiko zuzenki proportzionala da. Serie eremua bere fluxua Shunt eremu nagusira gehitzeko moduan konektatzen da. Compound motorrak modu honetan konektatu ohi dira normalean, eta compound metatzeak deritze.

Honek abiadura shunt motorrena bezain "gogorra" edo laua ez izatea dakar, ezta serie motorrena bezain "leuna" ere. Compound motor batek eremu-ahultasun maila mugatua du; eremuaren ahultasun honen ondorioz kargarik gabeko motorrak abiadura maximo ziurra gaindi dezake. Zenbaitetan, korronte jarraituko compound motorrak indar momentuaren erantzun egonkorra behar denean erabiltzen dira, abiadura tarte zabal baterako.

Compound motorra serie motorren ezaugarriak dituen kitzikapen edo eremu independenteko motorra da. Eremu independenteari induzituaren karga balio bera duen serie eremua gehitzen zaio, horrela, motorrak momentu konstantea ematen duelarik. Induzituko korrontea zenbat eta handiagoa izan orduan eta serie eremu handiagoa sorrarazten du, hori bai, inoiz balio nominaletik pasatu gabe.

## Ikus, gainera 
* Shunt motorra
* Serie motorra
* Eskuilarik gabeko motorra

## Kanpo estekak
Hacksaw Ridge

**Hacksaw Ridge** 2016ko Mel Gibson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra eta biografia film bat da. Andrew Garfield, Sam Worthington, Luke Bracey, Teresa Palmer, Hugo Weaving, Rachel Griffiths eta Vince Vaughn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerran, Pazifikoko Gerran zehar, Desmond Doss (Andrew Garfield) estatubatuar soldadu medikuak Okinawako guduan izandako bizipenak agertzen ditu. Berez, Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentistako kristaua eta bakezalea zen, horregatik gerran armarik ez erabiltzearen alde agertu eta AEBetako lehenbiziko kontzientzia objektorea bilakatu zen. Jada gerran zela, etsaiaren etengabeko su eta tiropean eta inongo armarik gabe 75 estatubatuar soldadu salbatzeko gai izan zen, horregatik behin gerra amaituta, Harry S. Truman presidenteak Kongresuaren Ohorezko Domina eman zion.

## Aktoreak 
* Andrew Garfield: Desmond T. Doss
* Vince Vaughn: Howell sarjentua
* Sam Worthington: Glover kapitaina
* Luke Bracey: Smitty Riker
* Hugo Weaving: Tom Doss
* Ryan Corr: Manville tenientea
* Teresa Palmer: Dorothy Schutte
* Rachel Griffiths: Bertha Doss
* Richard Roxburgh: Stelzer kolonela
* Luke Pegler: Milt "Hollywood" Zane
* Richard Pyros: Randall "Teach" Fuller
* Ben Mingay: Grease Nolan
* Firass Dirani: Vito Rinnelli
* Jacob Warner: James Pinnick
* Goran D. Kleut: Andy 'Ghoul' Walker
* Harry Greenwood: Henry Brown
* Damien Thomlinson: Ralph Morgan
* Robert Morgan: Sangston kolonela
* Nathaniel Buzolic: Harold "Hal" Doss
* Ori Pfeffer: Irv Schecter
* Milo Gibson: Lucky Ford
* John Batziolas: Schulenburg kaporala
* John Cannon: Cannon kaporala
* Mikael Koski: Giles kaporala
* Charles Jacobs: Webb kaporala
* Ulyses Medina: "Bizirik al hago" mutila

## Kanpo estekak 
* *Hacksaw Ridge* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* *Hacksaw Ridge* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Evita (filma)

**Evita** 1996ko Alan Parker ingeles zinema zuzendariak zuzendutako musikal drama film bat da. Madonna, Antonio Banderas, Jonathan Pryce eta Jimmy Nail aktoreek antzeztu zuten. 1976ko Tim Rice eta Andrew Lloyd Webber musikagileen izen berdineko musikalean oinarritua dago. Filma nahiz jatorrizko musikala Argentinako Errepublikako lehen dama izan zen Eva Perón zenaren bizitzan oinarrituak daude. Gidoia Alan Parker berak eta Oliver Stonek egokitu zuten.

Oscar Sarietarako hainbat izendapen jaso zituen, azkenean bere soinu bandako *You Must Love Me* abestiarengatik Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabaziz. Hiru Urrezko Globo Sari ere eskuratu zituen: Film onenaren Urrezko Globo Saria - Komedia edo musikala, Jatorrizko abesti onenaren Urrezko Globo Saria - Komedia edo musikal ("You Must Love Me") eta Emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo Saria - Komedia edo musikala (Madonna).

## Argumentua 
1952, Eva Perón zendu eta mitoaren heriotza Argentina osoa atsekabetua laga du. Haurtzaro zail baten ondoren, Eva probintzietako neska gaztea zena, Argentinako Errepublikako lehen dama bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Madonna: Eva Perón
* Antonio Banderas: Ché
* Jonathan Pryce: Juan Perón
* Jimmy Nail: Agustín Magaldi
* Victoria Sus: Juana Ibarguren andrea
* Julian Littman: Juancito Duarte
* Olga Merediz: Bianca Duarte
* Laura Pallas: Elisa Duarte
* Julia Worsley: Erminda Duarte
* Peter Polycarpou: Domingo Mercante
* Gary Brooker: Juan Atilio Bramuglia
* Andrea Corr: Juanen maitalea
* Alan Parker: Film zuzendari asaldatua

## Kanpo estekak 
* *Evita* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Evita* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Mononoke Hime

***Mononoke Hime*** (, ) 1997ko fantasiazko animazio film epiko bat da. Hayao Miyazakik idatzi eta zuzendu zuen eta Studio Ghiblik animatu zuen, Toshio Suzukiren ekoizpenarekin. Jatorrizko filan Yōji Matsuda, Yuriko Ishida, Yūko Tanaka, Kaoru Kobayashi, Masahiko Nishimura, Tsunehiko Kamijo, Akihiro Miwa, Mitsuko Mori eta Hisaya Morishige aktoreen ahotsa entzun daiteke.

Muromachi Aroan kokatzen da kontakizuna (gutxi gorabehera 1336tik 1573ra), Japonian, baina fantasiako elementuekin. Istorioak Emishi printzipea den Ashitakaren kontakizuna jarraitzen du, basoko jainkoen eta bere baliabideak kontsumitu nahi dituzten gizakien arteko talkan. "Mononoke" hitza ez da berezko izena, baizik eta japonierazko hitza izpiritu edo monstruo esateko. Ghibliren beste lan batzuekin alderatuta, egitura biolentoa eta tono iluna du.

1997an estreinatu zenean Japoniako filmerik arrakastatsuena izan zen, eta inoizko takilla arrakastarik handiena *Titanic*ek gainditu zuen arte.

## Kanpo estekak
Kirk Cameron

**Kirk Thomas Cameron** (1970eko urriaren 12a, Panorama City, Kalifornia) estatubatuar telebista eta zinemako aktore bat da. Mundu mailan nagusiki *Growing Pains* (1985–92) telesailan Seaver familiako Mike Seaver seme bihurri eta karismatikoa antzezteagatik ezaguna da. 1980ko hamarkadan sekulako ospea izan zuen, batez ere nerabeen artean.

Bestelako antzezpen nagusienen artean honakoak daude: *Like Father Like Son* (1987) and *Listen to Me* (1989), *Left Behind film saila*, *Fireproof* (2008) eta *Saving Christmas* (2014).

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
### Bideo-jokoak 
* 1994: *The Horde*; Chauncey

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zootopia

***Zootopia*** (herrialde batzuetan ***Zootropolis***) 2016ko 3D animazio komedia-abentura film bat da. Walt Disney Animation Studiosek egin zuen eta Walt Disney Picturesek argitaratu. Zuzendariak Byron Howard eta Rich Moore izan ziren eta Ginnifer Goodwin, Jason Bateman, Idris Elba, Jenny Slate, Nate Torrence, Bonnie Hunt, Don Lake, Tommy Chong, J. K. Simmons, Octavia Spencer, Alan Tudyk, eta Shakiraren ahotsak ditu jatorrizko bertsioan. Filmean ugaztunez osatutako metropoli bateko predatzaileen desagerpena ikertzen duten untxi-polizia bat eta azeri-iruzurgile baten arteko harremana azaltzen du.

2016an diru gehien irabazi zuen hirugarren filma izan zen eta urte horretan historia osoko 25. filmerik arrakastatsuena zen.

## Kanpo estekak
Vibrio parahaemolyticus

**Vibrio parahaemolyticus** Vibrio generoko bakterioa da, patogenoa, gastroenteritis bortitza eragiten duena. 1951an isolatu zuten lehenbizikoz mikrobiologo japoniarrek, eta digestio-aparatuko patogenoa zela frogatu. Itsastarra da. Bere izenak garbi adierazten du mikrobioa hau hemolitikoa dela, hots, eritrozitoak suntsitzen dituen toxina bat (hemolisina) ekoizten duela 

## Ezaugarriak 
Kakotx itxurako bakterio Gram negatibo hau mugikorra da, eta halofiloa (ur gazietan bizi da). Anaerobio fakultatiboa da eta oxidasa (+). Ez du esporarik sortzen. Glukosa hartzitzen du gasik sortu gabe.

Bakterio hau laborategian isolatzeko hazkuntza-ingurune bereziak erabiltzen dira, oso gaziak eta alkalinoak.

## Patogenia 
Patogeno honek sortzen duen gastroenteritisa itsasoko arrain kutsatuak (batez ere, itsaskiak) jatean harrapatzen da. Arrain gordinak edo gutxi kozinatuak atsegin dituzte hainbat kultura gastronomikok, eta horrek Vibrio parahaemolyticusen infekzioa errazten du. Japonian, esaterako, oso hedatuta dago ohitura hori, eta bertan bakterio hori gastroenteritisaren eragile nagusia da .

Mikrobioak sortzen duen gastroenteritisa beherakoak, gorakoak, tripako mina eta sukarra eragiten ditu. Gaitza ez da -inondik inora- beste Vibrio batek (Vibrio cholerae) sortzen duenaren antzekoa, askoz arinagoa baizik. Egun gutxi batzuetan berez sendatu ohi da, eta gaixo gehienek -hidratazioaz gain- ez dute tratamendu farmakologiko berezirik hartu behar. .

Bakterioak sortutako janari-intoxikazioa prebenitzeko jan beharreko arraina ondo kozinatu behar da beti. Arrainaren izozketak ere patogenoa suntsitzen du.

Zaurien bidez infekzioak ere sor ditzake Vibrio parahaemolyticusek. Katrina urakanaren ostean zauriak zituzten eta ur kutsatuekin harremanetan egon ziren 22 pertsonak infekzioa harrapatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errusiar formalismo

[thumb|200px|[Viktor Borisovitx Shklovsky (1893-1984) errusiar formalismoaren sortzailea.]]
**Errusiar formalismo**a Errusiako literatura kritika eskola zen, XX. mendekoa.

## Historia 
Bi talderen eraginez agertu zen: Opoyaza, Viktor Borisovitx Shklovskyren gidaritzapean 1916an San Petersburgon sortua, eta Moskuko Zirkulu Linguistikoa, 1915ean. Bi-biek Ferdinand de Saussureren hizkuntzalaritza teknikak erabili zituzten. Taldeak lotura handia zuen errusiar futuristekin eta kritika soziologikoaren kontrakoa zen.

Formalismoak testuaren autonomia eta literaturak duen hizkuntzaren erabilera besteak ez bezalakoa izatea azpimarratzen zuen: kritika objektiboa eta zientifikoa egitea zuen helburu. Formalistek literaturak, poesiak bereziki, hizkuntza arrunta “arrotz” bihurtzeko duen gaitasuna aztertzen zuten; hala, edukiaren gainetik, formaren eta teknikaren garrantzia azpimarratu zuten.

Kritikari marxistak formalismoaren arerio izan baziren ere, eragina izan zuen kritika hark Sobiet Batasunean 1929a arte, urte hartan kondenatu baitzuten bere lanetan ikuspuntu politikorik ez zuelako erabiltzen. Gero, Roman Jakobson hizkuntzalariaren lanari esker batez ere, eragin handia izan zuen Sartaldean, Estatu Batuetako *New Criticism* higikundean batez ere; zenbaitetan formalismo ere deitu izan zaio joera horri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
J. B. Lenoir

**J. B. Lenoir** (Monticello, Mississippi (AEB), 1929ko martxoaren 5a - Urbana, Illinois (AEB), 1967ko apirilaren 29a) estatubatuar abeslari, konpositore eta gitarrista izan zen, 50eko eta 60ko hamarkadetan Chicagoko blues munduan arrakasta izan zuena.

## Biografia 
J. B. Lenoir Monticellon jaio zen, Mississippin (AEB), 1929ko martxoaren 5ean. Aita ere gitarjolea zuen eta honek erakutsi zion Blind Lemon Jeffersonen musika, betirako eragin izango zuena.

Lenoirek garaiko bluesmen garrantzitsuenekin lan egiteko aukera izan zuen New Orleansen, Sonny Boy Williamson edo Elmore James tarteko.

1949an, Lenoir Chicagora joan zen eta hango blues areto garrantzitsuenetan joa zuen, Memphis Minnie, Big Maceo edo Muddy Watersekin.

50eko hamarkadan, Lenoirrek hainbat diska grabatu zuen Chicagon Chess Records, J.O.B. Records, Parrot Records edo Checker Records zigiluekin.

Ezaguna egin zen alkandora eta txamarretan estetika zebra erabiltzen zuelako eta emakume ahotsa zuelako, baina gitarra elektrikoarentzak egin zituen konposizioek eragin handia izan zuten ondoren etorri ziren gitarjoleengan. Bere bandan pianoa (Sunnyland Slim), saxofoia (J. T. Brown) eta bateria (Alfred Wallace) eraman ohi zituen eta garai honetakoak dira ''Don't Dog Your Woman*, *Mama Talk To Your Daughter* edo *Don't Touch My Head* bezalako blues abestiak.

Gitarra akustikoan ere abesti bat baino gehiago grabatu zuen, Willie Dixon baxuan eta Fred Below baterian. Arrazakeria edo Vietnamgo gerraren aurkako protesta ziren haiek eta *Alabama Blues* da adibide bat. Mezu gogorra zuten abesti haiek, baina Lenoirrek gozo-gozo abesten zituen.

Bihotzeko batek hil zuen Urbanan, Illinoisen (AEB), 1929ko martxoaren 5ean. 3 aste lehenago auto-istripua izan zuen eta zauriak ez ziren sendatu. John Mayallek *Death of J. B. Lenoir* abestia dedikatu zion.

2003an, Wim Wendersek *The Soul of a Man* zuzendu zuen, aurrez Martin Scorsesek *The Blues'' sailaren barnean.

## Ikus, gainera 
* Joseba B. Lenoir

## Erreferentziak
Energia maremotermiko

**Energia maremotermikoa**, ozeanoen diferentzia termikoak erabiliz elektrizitatea lortzea eragiten duen itsas-energia mota bat da. Itsasoaren azalako eremuetan (beroa) eta eremu sakonenetan (hotza) dagoen uraren tenperatura desberdintasunak energia baliogarria lortzeko erabiltzen dira. Energia hori gehienetan elektrizitate moduan erabiltzen dugu.

## Kanpo estekak
Wolf Sariak

**Wolf Sariak** zenbait arlotan ekarpen zientifiko edo kultural nabarmenengatik Israelen banatzen diren sariak dira.

Ricardo Wolfek sortutako Wolf Erakundeak ematen du 1978tik aurrera. Asmoa urtero ematea bazen ere, 2000 eta 2010 artean sei aldiz baino ez zituzten gehienak ematen eta lau aldiz bakarrik Fisikakoa.

## Kategoriak 
* Arteak
* Fisika
* Kimika
* Matematikak
* Medikuntza
* Nekazaritza

## Kanpo estekak 
*  Wolf Fundazioaren webgunea
Arteetako Wolf Saria

**Arteetako Wolf Saria** Israelgo Wolf Fundazioak urtero ematen duen saria da. 1981etik aurrera ematen dute, margolaritza, musika, arkitektura eta eskultura arloetan egindako lana saritzeko.

## Saridunak 
## Kanpo estekak
Ana Otero

**Ana Otero** (Donostia, 1970eko maiatzaren 13a) Gipuzkoan jaiotako espainiar aktorea da, Valladoliden bizi eta hasi zena.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Kanpo estekak
Chicagoko eskola (arkitektura)

[thumb|eskuinera|230px|*Chicago Building*, [Holabird & Roche, 1904-1905]]
**Chicagoko eskola** arkitektura estiloa da, XIX. mendearen azkeneko laurdenean Chicagon sortu zena, William Le Baron Jenney arkitektoaren eta haren jarraitzaile batzuen bultzadaz, 1871ko sute handiak hiria suntsitu ondoren. Aitzindaria izan zen material eta teknika berrien erabilpenean, saltegi handiak eta lehenbiziko etxe orratzak eraikitzeko.

## Historia 
1871ko urrian, sute izugarri batek Chicago hiria suntsitu zuen. Sutearen ondoren hiriko erdialdeko orubeak izugarri garestitu zirenez gero, eraikin handiagoak egin behar ziren espazioa ahalik eta hobekien aprobetxatzeko. Altuerarekin burdinezko eraikuntzaren abantailak ere handitu egin ziren: zimenduek karga gutxiago hartzen zuten, beheko solairuetan ez zen murru sendorik behar, eta horrek diru iturri berri baterako bidea eman zuen, erakusleiho handiak jartzeko aukera eskaintzen zuelako. Bata bestearen ondotik, etxe garaiak egin ahal izateko behar ziren baldintza guztiak bate ziren: suaren kontrako altzairuzko egitura, zimendu hauskaitzetarako teknika eta, batez ere, segurtasuneko igogailua, Elisha Otisek lehen aldiz 1857an aurkeztua New Yorken. Era horretan, nahi adina solairu gehi zitezkeen, eta goi-goikoak, ordu arte gutxietsiak, baliotsuenak izatera pasa ziren.

## Chicagoko eskolako arkitektoak 
* William Le Baron Jenney (1832-1907)
* Henry Hobson Richardson (1838-1886)
* Burnham & Root: Daniel Burnham (1846–1912) eta John Wellborn Root (1850–1891)
* Holabird & Roche William Holabird (1854-1923) Martin Roche (1853–1927)
* Dankmar Adler (1844–1900)
* Louis Sullivan (1856-1924)

## Irudi galeria 

File:Home Insurance Building.JPG|*Home Insurance Building*, William Le Baron Jenney, 1885.
File:Reliance Building in September 2015.jpg|*Reliance Building*, Burnham & Root, 1895.
File:Carsons Pirie Scott & Co.jpg|*Schlesinger & Mayer saltegia*, Louis Sullivan, 1904
File:2010-07-12 1880x2820 chicago brooks building.jpg|*Brooks Building*, Holabird & Roche, 1909-1910

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Mardones Llorente

**José Mardones Llorente** (Gasteiz,  - *ibidem*, ) arabar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak
Francisco Egozkue

**Francisco "Pancho" Egozkue De Los Santos** (Kalifornia Beherea, 1955eko abenduaren 1a) nafar auto pilotu ohia da. Gurasoak Erroibarreko Loizu kontxejukoak zituen eta bertan hasi zen motor munduan, 1977an eta Simca 1000 bat gidatuz.

## Palmaresa 
* Bigarren mailako Europako Mendiko Txapelketa bitan (1993 eta 1994) irabazi zuen.
* Espainiako mendiko Txapelketa bost aldiz (1987, 1988, 1989, 1993 eta 1994) irabazi zuen

## Kanpo estekak
The Dukes of Hazzard (filma)

**The Dukes of Hazzard** (euskaraz *Hazzardeko Duketarrak*) 2005ean Jay Chandrasekhar estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako akziozko komedia film bat da. *The Dukes of Hazzard* (1979-1985) estatubatuar telesail ospetsuaren zinemarako egokitzapena da (1980ko hamarkadan ETB1ean emana). Johnny Knoxville, Seann William Scott, Jessica Simpson, Burt Reynolds eta Willie Nelson aktoreek antzeztu zuten.

2007an *The Dukes of Hazzard: The Beginning* ("Hazzardeko Duketarrak: Hastapena") izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Estatu Batuetako Hegoaldea. Bo (Seann William Scott) eta Luke Duke (Johnny Knoxville) Hazzard konderrian bizi diren bi lehengusu gazte eta eroskoak dira. Biek, Osaba Jesse (Willie Nelson) eta Daisy (Jessica Simpson) lehengusina eder eta erakargarriaren laguntzaz, familiaren legezkanpoko alkohol negozioaren itxiera galerazten saiatuko dira, baina poliziarengandik ihes egiteko bere *General Lee* autoarekin konderriko landa errepideen barna burutzen dituzten abiadura handiko lasterketa ausartegien ondorioz beti Rosco P. Coltrane (M.C. Gainey) por su temeraria conducción en un coche nsheriffarekin arazoak izaten amaitu ohi dutea. Hori gutxi balitz, konderriko 'Boss' Hogg (Burt Reynolds) agintari ustelak ere Duke familia gorrotatzen du, horregatik beren baserritik kaleratu nahi ditu.

## Aktoreak 
* Johnny Knoxville: Luke Duke
* Seann William Scott: Bo Duke
* Randy Orton: Bo Duke (ordezkoa)
* Jessica Simpson: Daisy Duke
* Burt Reynolds: Boss Hogg
* Willie Nelson: Osaba Jesse Duke
* David Koechner: Cooter Davenport
* M. C. Gainey: Rosco P. Coltrane sheriffa
* Michael Weston: Enos Strate komisarioa
* Lynda Carter: Pauline
* James Roday: Billy Prickett
* Kevin Heffernan: Derek "Sheev" Sheevington
* Nikki Griffin: Katie-Lynn Johnson
* Jacqui Maxwell: Annette
* Alice Greczyn: Laurie Pullman
* Junior Brown: Baladalaria (narratzailea)
* Joe Don Baker: Jim Applewhite gobernadorea
* Barry Corbin: Bill Pullman

## Kanpo estekak 
* *The Dukes of Hazzard* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
John Sehil

**John Daniel Sehil** (Biarritz, ) lapurtar aktorea da, aljeriar eta italiar jatorria duena. *Sous le soleil* telesailean debutatu zuen.

## Filmografia 
* 2009: *Chéri*, Stephen Frears
* 2010: *From Paris with Love*, Pierre Morel
* 2010: *Coursier*, Hervé Renoh
* 2010: ''Tu n'avais jamais vu la mer...*, Marie Aw
* 2010: *Paris Connections*, Harley Cokeliss
* 2010: *À bout portant*, Fred Cavayé
* 2011: *Poupoupidou*, Gérald Hustache-Mathieu
* 2011: *Toi, moi, les autres*, Audrey Estrougo
* 2011: *L'Assaut*, Julien Leclercq
* 2011: *Crédit pour tous*, Jean-Pierre Mocky
* 2011: *Voir la mer*, Patrice Leconte
* 2011: *Familia*, Glenn Beauvais (Short)
* 2011: *Show buzz*, Rashed Mdini
* 2013: *Le concours d'Anatole*, François Cougnon (Short)
* 2013: *Mohamed Dubois*, Ernesto Oña
* 2015: *L'Affaire SK1*, Frédéric Tellier
* 2016: *Tout, tout de suite*, Richard Berry
* 2017: *Fleur de tonnerre*, Stéphanie Pillonca-Kervern
* 2017: *HHHH*, Cédric Jimenez
* 2017: *Raid dingue*, Dany Boon
* 2017: *Chacun sa vie et son intime conviction*, Claude Lelouch
* 2017: *Ôtez-moi d'un doute*, Carine Tardieu
* 2017: *Nos patriotes*, Gabriel Le Bomin
* 2018: *Numéro une'', Tonie Marshall
Energia osmotiko

220px|thumb|eskuinera|Presio atzeratuko osmosia. W1: ibaiko ura; W2: itsasoko ura; M: mintza; O: prozesu osmotikoa; P: lortutako presioa.

**Energia osmotikoa**, **energia-urdina** ere deitua, itsaso eta ibaien arteko uraren gazitasun kontzentrazio desberdintasunak erabiliz lortutako itsas-energia mota bat da.

## Kanpo estekak
Artatxiki garagardo

**Artatxiki garagardoa**, **bantu garagardoa** edo **kaffir garagardoa** maltatutako basartoren bidez egindako edari alkoholdun bat da. Garagardo mota hau ohikoa da Afrikan.

## Kanpo estekak
Odaliska (Fortuny)

**Odaliska** Marià Fortuny margolari katalanak Erroman 1861an, olioaz egindako margolan ezaguna da. Gaur egun Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionalean ikus daiteke. Gaia Fortunyren gustukoa zen eta izen bereko beste lan bat ezagutzen da, hori 1862koa.

## Historia 
1857an Fortunyk margotzeko pensio-beka bat eskuratu zuen eta horrek, Erroman zegoen bitartean, zenbait obra egin eta Bartzelonako Diputaziora bidali beharra ezartzen zion. Konpromiso horrek zehatz-mehatz lan hauek agintzen zizkion: irudi marraztu batzuk, egile klasiko baten margolanaren kopia bat eta Kataluniako historiarekin lotuta zegoen olio bat. Odaliska bezalako margolanik ez zen komenio horretan aipatzen baina, hala ere, lan hau, 1861an egina, Bartzelonara lehendabizikoa bidali zuen izan zen, 1862ko otsailaren 14ean. Nolabait, 1860an Marruekosera egin zuen bidaiaren ondorioa izan zen.

## Azterketa 
Margolan hau ez du originaltasun handirik erakusten eta beste bi margolarien eragin zuzena ikus daiteke:
Jean Auguste Dominique Ingres, batetik, 1814an *La Grande Odalisque* (*Odaliska handia*) egin zuen eta Eduardo Rosalesen *Mujer dormida*rekin (*Emakume lotan*), 1859an, biak Erroman eginak. Bigarren horrekin batez ere paralelismoa handia da baina Fortunyren lanean exotismoa handiago ikusten dugu, ia genero-eszena modukoa halaber.
thumb|Eduardo Rosalesen *Emakume lotan* (1859).
## Bibliografia 
* Mercè Donate; Cristina Mendoza; Francesc Maria Quílez, (2004). *Fortuny*. Bartzelona, MNAC. .

## Kanpo estekak 
* :Kataluniako Arte Museo Nazionalaren margolanaren fitxa.
Diarios de Motocicleta

***Diarios de Motocicleta*** () 2004ko Walter Salles brasildar zinema zuzendariak zuzendutako biografia film bat da. Che Guevara argentinar iraultzailea izango zenak 23 urterekin Hego Amerikan barna burututako motozikleta bidaian idatzitako egutegietan eta oroimenetan oinarritua dago. Gael García Bernal, Rodrigo de la Serna, Mercedes Morán, Jean Pierre Noher, Facundo Espinosa eta Mía Maestro aktoreek antzeztu zuten.

2004ko Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen ("Al otro lado del río", Jorge Drexler) . 2004ko Donostiako Zinemaldian Ikuslegoaren Saria irabazi zuen.

## Sinopsia 
1952an, "Che" Guevara (Gael García Bernal) medikuntza ikasle gaztak bere adiskide Alberto Granadorekin (Rodrigo de la Serna) batera Hego Amerikan barna motozikleta zaharkitu batean bidaiatu zuen. Ernesto, legenarran espezializatutako 23 urteko medikuntza ikasle gaztea da, eta Alberto berriz, 29 urteko biokimikaria. Bi gazteek hegoamerikar kontinentearen ondare aberatsa eta giza eta gizarte topografia konplexua ezagutzeko aukera emango dien bidai bati ekingo diote. Biek Buenos Aires hiriko familiak atzean utzi eta Norton 500 cc motozikleta zahar batean izpiritu abenturazaleak bultzaturik bidaiatuko dute.

## Aktoreak 
* Gael García Bernal: Che Guevara
* Rodrigo de la Serna: Alberto Granado
* Mercedes Morán: Celia de la Serna
* Jean Pierre Noher: Ernesto Guevara Lynch
* Facundo Espinosa: Tomás Granado
* Mía Maestro: Chichina
* Lucas Oro: Roberto Guevara
* Marina Glezer: Celita Guevara
* Sofia Bertolotto: Ana María Guevara
* Franco Solazzi: Juan Martín Guevara
* Ricardo Díaz Mourelle: Osaba Jorge
* Sergio Boris: Bidaiari gaztea
* Daniel Cargieman: Bidaiari gaztea
* Diego Giorzi: Rodolfo
* Gustavo Bueno: Hugo Pesce doktorea
* Alberto Granado: Bere burua antzeztuz (kameoa filmaren amaieran)
* Matías Strafe: Chichinaren laguna

## Kanpo estekak 
* *Diarios de una Motocicleta* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pieter Post

**Pieter Jansz Post** (1608ko maiatzaren 1a – lurperatua 1669 maiatzaren 8a). Holandako Urre Aroko arkitekto, margolari eta marrazkilaria izan zen.

## Bizitza 
Haarlemen bataiatua, beiragile baten semea eta anai nagusia Frans Post margolaria bera. *Holandako arkitektura barrokoa*ren aintzindaria eta Jacob van Campenekin elkarlanean aritu izan zen denbora luzean. Elkarrekin Hagako Mauritshuis eraikina diseinatu zuten.
Iñaki Goiburu

**Iñaki Goiburu** (Irun, ) gipuzkoar auto pilotu ohia da. 1980ko hamarkadan hasi zen Carlos anaiarekin batera Renault 5 Turbo2 bat gidatuz.

## Palmaresa 
* Lehen mailako Europako Mendiko Txapelketa: 1991