Andatzako Orreagako kolegiataren mugarriak

**Andatzako Orreagako kolegiataren mugarriak** Andatza mendian Orreagako kolegiataren jabetzako lurrak izandakoen mugan kokaturiko mugarri multzoa da. Orreagako ikurra, gurutzea eta makulua, landuak dituzten 7 mugarri daude: Illunbe (ez dago jatorrizko kokapenean Artikutzako mugarrien antz handia dute.

## Mapa 

## Historia 
[thumb|[Orreagako kolegiata|Orreagako Kolegiata]]
Jose Maria Mutiloa Poza historialariak 1976ko "Roncesvalles en Guipuzcoa" liburuan dionez, ezin izan zuten Orreagako Kolegiataren Andatza-Irisasi mendiko presentziaren hasiera argitzen duen dokumenturik aurkitu. Orreagako monasterioaren jabetzaren jatorria XIII. mendearen hasieran Hernando Blancafort zaldunak egindako dohaintza dela dio Javier Ibarra Murillo historialariak 1936ko "Historia de Roncesvalles" liburuan.

1350 inguruan Orreagako priore Antso Gartzia Etxaguek eta Zizurkilgo bizilagunek akordioa izenpetu zuten Andatzako lurren inguruan.

1368tik aurrera Orreagaren Andatzako jabetzen aipamenak ugaritzen dira: erosketak, salmentak, alokairuak, Apezpikutzaren epai eta jakinarazpenak, adostasun eta hitzarmenak, baina ez dute esplizituki zehazten zein ziren lurren mugak. Toponimo horiek erakusten dute 1350 inguruan Orreagako prioreak eta Zizurkilgo bizilagunek sinaturiko akordioarekin alderatuz Zizurkili esleitutako lursailak murriztu zirela. Gaur egun Aiakoak diren *Johanes Aroça* (Arotza), *Idoya* (Idoiaga) eta *Loaraçu* (Logaratzu) eta Usurbilgo *Ayzaga* (Atxega) ustiatzeari uzteko agindua jaso zuen Zizurkilek eta zedarritze hauen harriak eta lekukoak erauzi zituzten. Ezarri zen behin-betiko mugaketako toponimoak: *Arrimuñoa* (Armuñoa), *Ondaerdibirvill* (Ondardibiribil), *Ondaerdi* (Ondardi) eta *Çiorça* (Ziortza) Usurbil, Aia eta Zizurkilen gaur egungo mugan daude edo Zizurkil barnean (parentesi artean gaur egungo leku-izenak). Lehen akordioaren eta bigarren epaiaren artean gizarte-mailako desberdintasun adierazgarri bat dago: aurrenekoan San Millango Rodrigo Zizurkilgo komunitatearen maila berean dago, baina 1389akoan ez da ageri. Dirudienez honek Ahaide Nagusi hauen eta Zizurkigo biztanleen arteko erlazioan aldaketa garrantzitsuak adierazten ditu. Horren ildotik, bi urte beranduago Zizurkildarrek Tolosako hiribilduko biztanle izatea eskatu zuten. Eskualdean zegoen gizarte-hierarkizazioa ere nabarmentzen da epaian. Gizarte-mailako bereizketa adierazten dute "gizon on" eta lagunei kontsultatzeak eta lekuko gisa agertzen direnen izenek: Martin Gonzalbez Atxega jauregiko ezkutari eta edukitzailea, Paris etxeko Otsoa (Urdaiagako burdinolen jauna), bere semea (Migel Martinez Aizarnakoa) eta suhia (Migel *Yvaynes* Gaztainagakoa), eta Martin Bizkarrakoa, Migel Martinez Blastegikoa eta Pero Sanchez Isabakoa, ezkutariak. Bereizte handia dago gizon hauen eta abeltzaintzan, nekazaritzan, errotetan edo burdinoletan lan egiten zuten biztanle gehienen artean. baserri ondokoak, *Armyamategui* (Armiarmategi), *Joanesaroe* (Juanasoro), *Nenuto* (Enuto), *Ondaerdi* (Ondardi), *Oyardo* (Oiardo), *Boyoca* eta *Agaramunde* (Agamuno)., *Begoça* (Berorza)*,* *Beisiguisaroe* eta *Sarasu*-ko (Saratsu). Horietatik gehienak toponimo ezagunak dira baina ondoren berriz ere bere lekuan jarri zuten. ikurra du aldeetako batean eta bestean U letra, Usurbil eta Zizurkil udalerrien arteko mugarria ere badelako. Harearrizko blokea da. Ondoan MP (Mendi Publikoa) 72 mugarria eta beste bi mugarri ditu. eta U letra, Usurbil eta Zizurkil udalerrien arteko mugarria ere badelako. Ondoan MP (Mendi Publikoa) 74 mugarria dauka.

 Ondardibiribileko Orreagako Monasterioaren mugarria.jpg|Ondardibiribileko mugarria
 Ondardibiribileko Orreagako Monasterioaren mugarria (beste aldea).jpg|Gurutzea eta U letra beste aldean

## Puelako mugarria 
Puelaberri baserritik gertu dago, bidearen ertzean. Hareharrizko blokea da eta ipar mendebaldeko aldean kontrajarritako bi triangelu isoszelek biribilean amaitutako besoekin osaturiko gurutzea dauka. Gurutzearen gainean "ANO 1854" idazkia dauka. Goiko aldean lau lursailen banaketa adierazten duen gurutze bat dauka.
Fitxategi:Beloztegiko Orreaga Monasterioaren mugarria.jpg|Beloztegiko mugarria
Fitxategi:Beloztegiko Orreaga Monasterioaren mugarria (atzeko aldea).jpg|Atzeko aldea
Fitxategi:Beloztegiko Orreaga Monasterioaren mugarria (ekialdetik).jpg|Ekialdetik
Fitxategi:Beloztegiko Orreaga Monasterioaren mugarria (mendebaldetik).jpg|Mendebaldetik

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Andatza
* Orreagako kolegiata

## Kanpo loturak 
* Andatzako Orreagako kolegiataren mugarriak *Usurbilgo ondarea ezagutzen* liburuan