open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Douglas Coupland

**Douglas Coupland** (Söllingen, 1961eko abenduaren 30a) kanadar idazle, diseinatzaile eta artista bisuala da.

Hamahiru eleberri, bi ipuin bilduma, ez fikziozko zazpi liburu, eta zinema eta telebistarako lan dramatikoak eta gidoiak idatzi ditu. Aldizkarietan eta egunkarietan ere artikulugilea da.

Bere lanek teknologia berriek Ipar Amerikako kulturaren klase ertainean duten eraginak sortutako ezusteko aldaketa kulturalak aztertzen dituzte. Bere lanean iraunkorrak diren gai batzuen artean, erlijio-balioekiko gatazka, familia disfuntzionalak, komunikabideen saturazioarekiko jarrera ironikoak eta herri-kulturarekiko eta masa-komunikabideekiko nolabaiteko lilura daude.

X Belaunaldia terminoa ezagun egin zuen 1991n *X Generation* eleberrian.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Worst. Person. Ever.* (2013)
* *Player One* (2010)
* *Generation A* (2009)
* *The Gum Thief* (2007)
* *jPod* (2006)
* *Eleanor Rigby* (2004)
* *Hey Nostradamus!* (2003)
* *God Hates Japan* (2001)
* *All Families Are Psychotic* (2001)
* *Miss Wyoming* (2000)
* *Girlfriend in a Coma* (1998)
* *Microserfs* (1995)
* *Shampoo Planet* (1992)
* *Generation X: Tales for an Accelerated Culture* (1991)
*

### Ipuinak 
* *Binge* (2021)
* *Highly Inappropriate Tales for Young People* (2011) (Graham Roumieourekin)
* "Fire At The Ativan Factory" (1998)
* *Life After God* (1994)

### Ez-fikziozkoak 
* ''It's All Happening So Fast: A Counter-History of the Modern Canadian Environment* (2017)
* *Photography at MoMA: 1920 to 1960* (2016) (Contributor)
* *Machines Will Make Better Choices Than Humans* (2016)
**Bit Rot* (katalogoa, 2014)
* *The Age of Earthquakes: A Guide to the Extreme Present* (2015) (Shumon Basar eta Hans Ulrich Obristekin)
* *Kitten Clone: Inside Alcatel-Lucent* (2014)
* *Shopping in Jail: Ideas Essays and Stories for the Increasingly Real 21st Century* (2013)
* *Extraordinary Canadians: Marshall McLuhan* (2009)
* *Terry* (2005)
* *Souvenir of Canada 2* (2004)
* *School Spirit* (2002)
* *Souvenir of Canada* (2002)
* *City of Glass* (2000)
**Polaroids from the Dead* (1996)

### Antzezlanak 
* *All Families Are Psychotic* (2009)
* *jPod* (2008) (telesaila)
* *Everything's Gone Green* (2007)
* *Souvenir of Canada* (2005)
* *September 10* (2004)
* *Douglas Coupland: Close Personal Friend'' (1996)

## Kanpo estekak
Ander Solozabal

**Ander Solozabal Kortabarria** (Gasteiz, Araba, 1991) bertsolari eta abeslari arabarra da.

## Biografia 
Arabako Eskolarteko txapelketan maila bikainean aritu zen eta bi urtetan irabazi eta beste batean bigarren egin zuen. Helduen mailan 2011n finalean kantatu zuen eta laugarren egin zuen.

2014an Bidelapurrak taldea osatu zuen beste hainbat gasteiztarrekin batera eta dagoeneko bi disko argitaratu dituzte.

## Bertsolaritza 
* Arabako Bertsolari Txapelketa (0): Laugarren 2011n.
* Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa (2): 2007, 2009

## Bidelapurrak taldearen dskografia 
* *Zenbat negar baztarretan* (2014, autoekoizpena)
* *Gorriak eta bi* (2018, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serapio Lopez

**Serapio Lopez Ortueta** (Baranbio, Amurrio, 1960) bertsolari arabarra da.

## Biografia 
Arabako bertsolaritzarekin batera hasi zen Serapio. Euskaldun berria izanik euskara lantzeko helburuaz 1982an sartu zen bertso eskolan eta 1983an izan zuen aurreneko plaza Orozkon. 1984an lehenengo Arabako Txapelketan hartu zuen parte. 

Ordutik ia urtero izan da txapelketan abesten, eta 2017an finalean kantatu zuen. 2019an agur esan zion txapelketen munduari eta 2022an txapeldunari txapela jartzeko ohorea izan zuen.

## Bertsolaritza 
* Arabako Bertsolari Txapelketa (0): Seigarren 2017an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Chlumsky

**Anna Maria Chlumsky** (Chicago, 1980ko abenduaren 3a) aktore estatubatuarra da. Haurra zela *My Girl* pertsonaiaren rola betetzeagatik egin zen ezaguna. Heldua zela *Veep* telesailaren protagonista izan zen 7 denboralditan zehar.

## Biografia 
Haurra zela hasi zen aktore lanetan eta *My Girl* eta *My Girl 2* filmek famatu egin zuten. Oraindik adin txikikoa zela beste bi filme ere egin zituen, *Trading Mom* (1994) Sissy Spacekekin eta *Gold Diggers: The Secret of Bear Mountain* (1995) Christina Riccirekin. 

1999 eta 2005 artean zinemaren mundutik aldendu egin zen eta Chicagoko Unibertsitatean Arte eta Nazioarteko Ikasketatan graduatu zen. 2006an *Law & Order* telesialeko atal batean berragertu zen eta ondoren beste hainbat telesailetan hartu zuen parte gonbidatu gisa.

2012an *Veep* telesailean berriz protagonista papera bete zuen eta zazpi denboraldiz egon zen telesail horretan. 2022an *Inventing Anna* telesailean Vivian Kent pertsonaiaren rola bete zuen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Ibilbide Luzeko Europar Bidezidorrak

thumb|307x307px|Europako bidezidor-Sarearen mapa.
**Ibilbide Luzeko Europar Bidezidorrak** Europan dauden bidezidorren sarea da. Hainbat herrialdetako Ibilbide Luzeko (GR) bidezidorren arteko loturak osatzen ditu, eta seinaleztatutako ibilbideen proposamena osatzen dute, seinaleztapen hori arautzen duen araudi berean oinarrituta. Bidezidorren Europako Elkartearen eskumena da, sarearen ezaugarriak arautu eta zehazten baititu.

## Bidezidorrak 
* E-1: Ipar lurmuturra (Norvegia) - Scapoli (Italia).
* E-2: Stranraer (Eskozia) - Niza (Frantzia).
* E-3: Istanbul (Turkia) - Santiago de Compostela (Espainia).
* E-4: Tarifa (Espainia) - Kreta (Grezia).
* E-5: Punta du Raz (Frantzia) - Verona (Italia).
* E-6: Botniako Golkoa (Finlandia) - Alexandropolis (Grezia).
* E-7: Idanha-a-Nova (Portugal) - Nagylak (Hungaria).
* E-8: Cork (Irlanda) - Mezek (Bulgaria).
* E-9: San Vicente lurmuturra (Portugal) - Narva-Jνesuu (Estonia).
* E-10: Rügen (Alemania) - Tarifa (Espainia).
* E-11: Deventer (Herbehereak) - Polonia eta Lituaniaren arteko mugaraino.
* E-12: Kroazia - Italia - Frantzia - Espainia - Eslovenia

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Gipuzkoako Mendi Ibilbideak
* Estatu frantseseko eta Belgikako GRak
* Ibiltarien Europar Federazioa
* Estatu frantseseko oinezko ibilbideen federazioa
* Belgikako GRak
Charlene Monakokoa

**Charlene**, **Charlene Lynette Wittstock** jaioa (; Bulawayo, 1978ko urtarrilaren 25a) Monakoko printzesa ezkontidea da.

Rhodesian jaio zen eta 1998an Hegoafrikara joan zen familiarekin. Hegoafrikaren alde lehiatu zen igeriketan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

2011n Alberto II.a Monakokoa printzearekin ezkondu zen katolizismora bihurtu ondoren. 2014an bere seme-alaba Jacques eta Gabrielle jaio ziren.
Xosé Lluis García Arias

**Xosé Lluis García Arias** (Teberga, Asturiasko Printzerria, 1945eko maiatzaren 6a) asturiar filologo eta idazlea da. Asturiasko Hizkuntzaren Akademiako lehendakaria izan zen 1981ean sortu zenetik 2001 arte.

## Ibilbide akademikoa 
Palentzian eta Pontevedran batxilergoa egin ondoren, Filosofia eta Letretan lizentziatu zen Oviedoko Unibertsitatean. Urte batzuk beranduago, Filologia Erromanikoko doktore-titulua lortu zuen. Oviedo, Valladolid eta Leongo unibertsitateetan irakasle izan zen. Gaur egun, García Arias Filologia Hispanikoko katedradun erretiratua da Oviedoko Unibertsitatean. 

Conceyu Bablearen sortzaileetako bat izan zen eta honen lehen presidentea bihurtu zen. Asturieraren ofizialtasunaren aldeko mugimenduari estuki lotuta egon da urte luzez eta artikulu, hitzaldi, biltzarretako ponentzia eta liburu ugari idatzi ditu. Batez ere saiakera-lanak idatzi ditu, baina baita hainbat itzulpen egin ditu, hala nola, asturierazko Printze Txikia. Horrez gain, azpimarratu behar dugu asturiar filologiaren esparruan emandako aurrerpauso nabarmenak. Besteak beste, García Ariasek prestatu zuen asturieraren hiztegirik zehatzena, Asturiar Hizkuntzaren Hiztegi Orokorra (DGLA).

2020an, Asturiasko Aurrerapenaren Aldeko Elkarteak Banakako Aurrerabidearen Saria eman zion.

## Bibliografia 
* Llingua y sociedá asturiana: hestoria, entamos, enfotosias (1976)
* Pueblos asturianos: El porqué de sus nombres (1977)
* Rellumos de folklor (1981)
* Antoloxía de prosa bable (1981)
* Política cultural n'Asturias: testu del pregón de les fiestes de San Xuan de Mieres lleíu... el 14 de xunu de 1983 (1983)
* Llingua y sociedá asturiana (1984)
* Pueblos asturianos, el porqué de sus nombres (1984)
* Contribución a la gramática histórica de la lengua asturiana y a la caracterización etimológica de su léxico (1988)
* Patriótiques proses en versu (1992)
* Toponimia. Conceyu de Teberga (1994)
* Toponimia: Teoría y actuación (1995)
* Toponimia. Conceyu d'Amieva (1997)
* Propuestes etimolóxiques (1975-2000)
* Diccionariu xeneral de la llingua asturiana (2002)
* Gramática histórica de la lengua asturiana (2003)
* Por qué los nombres se llaman así (2004)
* *Arabismos nel dominiu llingüísticu astur* (2006)
* Namái una manu -Traducción de una obra de Gerardo Lombardero- (2006)
* ''Estudiu sociollingüísticu de Lleón. Identidá conciencia d'usu y actitúes llingüístiques nes fasteres que llenden con Asturies* - Xosé Antón González Riañorekin batera (2006)
* *II Estudiu sociollingüísticu de Lleón. Identidá conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa* - Xosé Antón González Riañorekin batera (2008)
* *Estudiu sociollingüísticu de Zamora (Fastera Occidental)'' - Xosé Antón González Riañorekin batera (2011).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phaeno

thumb|*Phaeno* Zientzia Museoa
**Phaeno** izenez ezagutzen Wolfsburgen (Alemania) dagoen zientzia-dibulgazioko museoa.

Zaha Hadid arkitektoak diseinuatua, 2000 eta 2005 bitartean eraiki zuten. 9.000 m2-tik gorako azalera du 16 metroko altuerarako. Hormigoiz eta altzairuz egina dago gehienbat. 79 milioi euro kostatu zen sortzeko eta eraikitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Opus (argipena)

**Opus** izenak hainbat adiera du:

* **Opus Dei** erakunde katolikoa.
* **Opus**, soinua digitalki kodetzeko sistema bat.
* **Opus**, Jugoslaviako rock progesiboko musika taldea, 1970eko hamarkadakoa.
* **Opus**, Austriako pop-rock taldea, 1980ko hamarkadakoa.
* **Opus 12 dorrea** edo **Tour Opus 12**, Parisko La Défense inguruneko eraikina.
* ***Opus Maius***, Roger Baconen Erdi Aroko tratatu bat.
* **Opus Magnum** edo **Magnum opus**, maisulan bat adierazteko modua.
Annabelle Selldorf

**Annabelle Selldorf** (Kolonia, Alemania, 1960) Selldorf Architects New Yorken oinarritutako arkitektura-bulegoko arkitekto nagusia eta zuzendari sortzailea da.

## Lan profesionaka 
2016an AIANY Ohorezko Domina jaso zuen, arkitekturako sari handi bat. Museo eta galerien berregiketan eta sorkuntzan hasi zen nabarmentzetn Sellfdorf, baina gerora etxebizitza berezien eraikinak sortzeko erreklamatu izan dute batez ere New York hirian.

Besteak beste, bere izenpea daramate eraikin hauek: San Diegoko Arte Garaikideko Museoa, Hauser & Wirth galeria, LUMA Arles, Txinako Beijingko Hiri Debekatuko Qianlong Lorategietako Interpretazio Zentroa, Sunset Park Material Recovery Facility, Neue Galerie New York, The Rubell Museum, Sterling and Francine Clark Art Institute delakoaren berrikuntza, The Mwabwindo School,  eta New York hiriko zenbait etxebizitza eraikin hala nola 21 East 12th Street, 200 11th Avenue, eta 10 Bond Street. .

## Erreferentziak
Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntza Zentroa

**Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntza Zentroa**, **CFIS** izenez ezagutzen dena, Kataluniako Unibertsitate Politeknikoarekin lotutako bikaintasun zentroa da, eta ikasle bikainei unibertsitateko titulu bikoitz batzuetara sartzeko aukera ematen die sarrera-proba baten bidez.

"Kataluniako Unibertsitate Politeknikoaren eskaintza osatzen duten graduetako bat edo gehiago biltzen dituen prestakuntza-eskaintza berritzaile baten barruan diziplinarteko ikasketak egiteko gaitasun eta motibazio nahikoa duten ikasleak kontratatu, hautatu eta tutoretzatzeko" sortu zen.

## Historia 
CFIS 1999an hasi zen telekomunikazio eta matematikako gradu bikoitzeko esperientzia pilotu gisa, eta 2003az geroztik Unibertsitateko beste zentro bat da, kurtso bakoitzean goi-mailako ikasle kopuru oso mugatua barne hartzen duena.

200 ikasle inguru ditu (urtero 40 berri), eta gure lizentziatuak munduko erakunde akademiko onenetan eta teknologia, finantza eta aholkularitza arloko enpresa ospetsuetan aurkitzen dira.

2022an, Emakumeen Informatikako Olinpiada antolatu zen CFISen.

## Olinpiadan efektua 
Hainbat ikasle olinpiko, Ángela Rodríguez-Izquierdo, Álvaro Acítores, Rubén Carpenter, María Lucía Aparicio, edo Ander Miranda ados jarri dira Espainiako Matematika Olinpiadan parte hartu ostean. Lara San Martinek esan zuen CFISa asko sustatzen dela matematikako olinpiadetan. Olinpiadan eta geroago CFISen ere parte hartu zuen.

Espainian, Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntzarako Zentroa da gogoko helmugetako bat, eta bertan sartzeko matematika eta fisikako azterketa bat gainditu behar dute, eta, aldi berean, Ingeniaritza eta Zientziako beste bat ikasi.

Beste ikasle batzuk, Martín Padrón, esaterako, Nazioarteko Matematika Olinpiadan lehiatu arren, ez zeuden ados pentsatu arren, Martínek esan bezala, ez zuelako gradu bikoitza egin nahi.

## Ikasle 
* Ander Lamaisón, konbinatorikan aditua den matematikaria espainiarra
* Xavier Ros-Oton, espainiar matematikaria, Gironako Printzesa Fundazioaren Sariaren irabazlea
* Maria Bruna, matematikari espainiarrak Londresko Matematika Elkartearen sari bat eman zuen
* Joaquim Serra Montolí, katalan matematikaria, ekuazio eliptikoetan, deribatu partzialetan eta parabolikoetan espezializatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2016ko Nafarroako Telebista Sariak

thumb|2016ko Nafarroako Telebista Sarien irudia
**2016ko Nafarroako Telebista Sariak** Nafarroako Telebista Sarien lehen edizioa izan zen, 2016ko azaroaren 24an Iruñean ospatu zena.

## Saridunak 
Adriana eta Beatriz Bodegas Ochoako, Jesús Alfaro medikua, Code Matrix enpresa, Nafarroako Paralinpiar Jokoak eta Milagro herria (Nafarroa) izan dira.

## Erreferentziak
2017ko Nafarroako Telebista Sariak

thumb|2017ko Nafarroako Telebista Sarien irudia
**2017ko Nafarroako Telebista Sariak** Nafarroako Telebista Sarien bigarren edizioa izan zen, 2017ko azaroaren 30a Iruñean ospatu zena.

## Saridunak 
Iñaki Redín, Isabel Villanueva, Carlota Ciganda, Postreak Ultzama konpainia eta Ochagavía herria izan ziren irabazleak.

## Erreferentziak
Urzaletasun

thumb|300x300px|Alkohola inoiz probatu ez duen biztanleen ehunekoa, herrialdeka.
**Urzale** edo **abstemioa** edari alkoholdunik edaten ez duena da, inoiz probatu ez dituelako edo uko egin diolako. Askok ez dute alkohol-likidoen ekoizpenik sustatzen, ezta horretan jarduten ere.

## Motibazioa 
Abstemioa izateko arrazoien artean, arrazoi psikologikoak, erlijiosoak, osasunekoak, medikoak, familiarrak, filosofikoak, sozialak, iraganeko alkoholismoa, edo gustuko ez izatea egoten dira. 

## Ikus gainera 
* Alkoholismoa
* Eukaristia
* Zuzenbide kanonikoa

## Erreferentziak
2018ko Nafarroako Telebista Sariak

thumb|2018ko Nafarroako Telebista Sarien irudia
**2018ko Nafarroako Telebista Sariak** Nafarroako Telebista Sarien hirugarren edizioa izan zen, 2018ko abenduaren 11a Iruñean ospatu zena.

## Saridunak 
Irabazleak Amaia Romero (Guillermo Hermoso de Mendoza eta Alicia Griffithsen aurka) gazteen baloreetan, Maitane Melero (Javier Eseverri eta Ricardo Abaden aurka) kirol balioetan, Esperanza telefonoa (Chrysalllis Nafarroa eta Asvonaren aurka) gizarte balioen kategorian, Iruñeko Erraldoien Konpartsa (Tuterako Orden del Volatín eta Raúl de la Fuenteren aurka) kultur balioen kategorian, Grupo Idoate (Congelados de Navarra eta Lacturaleren aurka) enpresa balioetan eta Uxue (Aragoiko Petillaren eta Uharte Arakil).

## Erreferentziak
2019ko Nafarroako Telebista Sariak

thumb|2019ko Nafarroako Telebista Sarien irudia
**2019ko Nafarroako Telebista Sariak** Nafarroako Telebista Sarien laugarren edizioa izan zen, 2019ko azaroaren 27a Iruñean ospatu zena.

## Saridunak 
Irabazleak Natalia Lacunza izan ziren gazte baloreetan (Vanessa Garde eta Mario Cornagoren aurka), Mai Garde (Alberto Undiano eta Juan Peraltaen aurka) kirol balioen kategorian, Alzheimer Gaixoen Senideen Nafarroako Elkartea (Los de Bronceren eta Plaza de La Cruz BHI aurka) gizarte-balioen kategorian, Nafarroako Familia Enpresaren Garapenerako Elkartea (Ana Monreal-en aurka) enpresa-balioen kategorian, La Pamplonesa (Flamenco-aren eta Alfredo Sanzol aurka) kultur balioen kategorian eta Tafalla (Orreaga eta Legariarekin alderatuta) herri eredugarri gisa.

## Erreferentziak
2021eko Nafarroako Telebista Sariak

thumb|2021ko Nafarroako Telebista Sarien irudia
**2021eko Nafarroako Telebista Sariak** Nafarroako Telebista Sarien seigarren edizioa izan zen, 2021eko azaroaren 10a Iruñean ospatu zena.

## Saridunak 
Irabazleak enpresa-balioetan STI Norland (Grupo Apex eta Falcón Electrónicaren aurka), Raduan Hamdai (Carlos González eta Nicolás Atanesen aurka) balore gazteen kategorian, Beatriz Zudaire (Asier Martínez eta Iñaki Narrosen aurka) kirol kategorian izan dira. balioak, Juan Larreta (Ayuda Contenedores eta Hoteles Pamplona-ren aurka) gizarte-balioen kategorian, 'Loizuko gizona' (Maite Beaumont eta La Kukularen aurka) kultur balioetan eta Untzue (Luzaide, Cintruénigoren aurka) aurkikuntza eta ikerketa herri eredugarri gisa.

## Erreferentziak
2022ko Nafarroako Telebista Sariak

thumb|2022ko Nafarroako Telebista Sarien irudia
**2022ko Nafarroako Telebista Sariak** Nafarroako Telebista Sarien zazpigarren edizioa izan zen, 2022ko azaroaren 24a Iruñean ospatu zena.

## Saridunak 
Irabazleak Jaso Musikala (Clara Galle eta Courage Adamsen aurka) gazteen baloreetan, Beti Onak Kirol Elkartea (Pamplona Atletico eta Unai Lasoren aurka) kirol balioetan, Nafarroako Elikagai-banku (Clúster 'SOS Ukraina'ren aurka, eta Pastoral Penitenciaria de Navarra) balio sozialetan, Raquel Andueza (Estaciones Sonoras Jaialdiaren eta Álex Pinaren aurrean) kultur balioetan, ATECNA (Grupo Enhol eta Zucamiren aurrean) enpresa balioetan eta Lerin (Zangoza eta Faltzesen aurrean) pertsona eredugarriak.

## Erreferentziak
2020ko Nafarroako Telebista Sariak

**2020ko Nafarroako Telebista Sariak** Nafarroako Telebista Sarien bosgarren edizioa izan zen, 2020ko azaroaren 26a Iruñean ospatu zena.

Aforoa mugatu behar izan zen COVID-19 pandemia dela eta, eta irabazleak eta hautagaiak soilik joan ahal izan ziren ekitaldira.

## Saridunak 
Pedro Iturralde, berriki hil den saxo-jotzailea, izan da irabazlea kultur balioen kategorian; Nerea Pena eskubaloi jokalariak irabazi du kirol balioen saria; Txiribuelta, adimen urritasuna duten pertsonei eta haien familiei bizitza osoa izatea ahalbidetzen dieten gizarte ekimeneko mikrokooperatibak irabazi du gizarte-balioen saria; Amaya Vizmanos, aurten @Yoteayudoconlasele ekimena martxan jarri zuen emakume gaztea, gazteen baloreen kategorian irabazlea izan zen; Grupo ANek enpresa-balioen saria irabazi du eta Uscarrés urteko herri eredugarri gisa aitortu dute.

## Erreferentziak
San Nikolas baseliza (Tirapu)

**San Nikolas baseliza** Izarbeibarrako Tirapu udalerrian kokatutako XX. mendeko kristau baseliza bat da. Herritik kilometro erdira baino gutxiagora dago, Tirapu, Añorbe, Ukar eta Olkotzera zihoazen bidegurutze zaharrean.

Eraikinak oinplano angeluzuzena eta burualde zuzena ditu, eta ez du barruan markatutako atalik. Bere harrizko horma lodien gainean, bi isurkiko teilatua duen egurrezko estalki berri bat altxatzen da. Ateak, erdi-puntuko arku forma du. Iparraldean, hilerriari atxikita dago. 1691. urtean eraiki zuten eta hainbat aldiz konpondu dute. 2007-2010 urteetakoa auzolanean egindako benetako errehabilitazioa izan zen, Iruñeko artzapezpikuaren bedeinkazioarekin eta bazkari herrikoi batekin amaitu zena.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tirapu
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Sortzez Garbiaren eliza (Tirapu)

**Sortzez Garbiaren eliza** Izarbeibarrako Tirapu udalerrian kokatutako XVI. eta XVII. mendeen arteko kristau eliza bat da. Antzinako eliza erromanikoaren gainean (XII-XIII. mendeak) egungo eliza eraiki zen, Ama Birjinaren Sortzez Garbiari eskainia.

## Eraikuntza 
1591 eta 1609 urteen artean eraiki zuten, eta hainbat harginek parte hartu zuten. Elizak gurutze latindar formako oinplanoa du, kanpoko kontrahormekin eta kanpandorrearekin. Pizkundear estilokoa da. Barrura sartzeko, zirkuluerdiko arkua duen ate bat dago, XVIII. mendean eraikitako elizpearekin babestuta.

Erretaula nagusia erromanista estilokoa da. Pablo González eta Juan Bengoetxea eskultoreek egin zuten 1638an, Juan Antxietaren jarraitzaileek. Alboko erretaulak Juan Bengoetxeak egin zituen 1660an. Elizako altzariei dagokienez, Sagrarioko Ama Birjinaren irudi bat aipatu behar da, estilo erromaniko aurreratukoa, xiii. mendekoa, egur polikromatukoa. Era berean, zilarrezko prozesio-gurutze eder bat aipatu behar da, gotizista erresabiatuekin, XVI. mendearen lehen erdikoa, Sagrarioko Ama Birjina bezala, Iruñeko elizbarrutiko museoan zaintzen direnak.

Parrokiako sakramentu-liburuak Iruñeko elizbarrutiko artxiboan gordetzen dira. Hildakoen lehenengo liburua 1604an hasi zen, ezkontzena 1605ean, bataiatuena 1606an eta berretsitakoena 1634an.

## Patronatua 
Goñi familia noble eta dotoreak Tirapuko elizaren gaineko patronatua izateko eskubidea zuen. Maiorazkoaren titularrari, patroi bakarra zenez, erretoreari aurkezteko eskubidea zegokion, eta hark bizitza osorako balioko zuen. Eta eskubide hori erabili zuen XVI. mendean eta XVII. mendearen lehen erdian. XVII. mendearen bigarren erdian, Goñitarrak zuzeneko ondorengorik gabe hil zirenean, jaurerria, zegokion patronatu-eskubidearekin, Cortesko markes eta Granadako Egako dukearen esku geratu zen, eta, XX. mendean, Villahermosako dukearen esku. Jaun hauek izan ziren 1508tik 1925era parrokoen izendapena ia erabaki zutenak. Iruñeko gotzaina hautagaia aztertzera eta erakunde kanonikoa ematera mugatzen zen.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Tirapu
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera

## Kanpo estekak
Bodegas Ochoa

**Bodegas Ochoa** Nafarroako ardo marka da, Erriberri herrian kokatua.

## Historia 
1845ean sortu zen. 2016ko Nafarroako Telebista Sarietan sarituak izan ziren.

## Erreferentziak
Ander Lamaisón

**Ander Lamaisón Vidarte** (Lizarra, 1993ko apirilaren 29a) nafar matematikaria da eta Nafarroako Unibertsitate Publikoan irakaslea.

Ander Lizarran jaio zen, 1993. IES Terra Lizarran ikasi zuen, eta 2010ean, Nafarroako Matematika Olinpiada fase nazionala irabazi eta Nazioarteko Matematika Olinpiadan parte hartu zuen hirugarren nafarra izan zen. Julio Lafuente López Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoreak harrera egin zion. 2011n, Iruñean Espainiako Matematika Olinpiada antolatu zenean, Anderrek hartu zituen parte hartzaileak. 2021ean, Nazioarteko Matematika Olinpiadari lehen arazoa proposatu zion lehen espainiarra izan zen. 2021eko Nazioarteko Matematika Olinpiadaren 5 problema izan zen.

Kataluniako Unibertsitate Politeknikoako Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntza Zentroan matematika ikasi. 2012an, urrea irabazi zuen Unibertsitateko Ikasleentzako Matematikako Olinpiadan, Bulgarian.

Anderrek, Matthew Bowen eta Alp Müyesserrekin batera, grafiko bat margotzeko behar den kolore kopuru txikiena finitua dela erakutsi zuen. 2022an, Erdős-Faber-Lovász aieruarekin lotutako arazo bat konpontzen saiatu zen.

2024 eta 2026 artean Institute for Basic Scienceko Daejeonen, Hego Korean egon zen.

## Sariak 
* Nafarroako Gobernua Gazte Saria (2010)
* Estellés del año izendapena (2013)
* MATH+ Dissertation Awards (2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eunate (herri hustua)

**Eunate** Izarbeibarrako Muruzabal udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

Erdi Aroan jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Muruzabalgo Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *eunatearrak* ziren.

## Izena 
Eunate toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Onat* (1229)
* *Onat* (1366)
* *Onate* (1534)
* *Unate* (1709)
* *Uñate* (1722)
* *Oñeta* (1800)
* *Unate* (1802)
* *Eunate* (1966)
* *Eunate* (1981)
* *Eunate* (2009)

### Etimologia 
Eunate izena ez da ematen duen bezain begi bistakoa. Lehen begiratuan, badirudi *ehun* eta *ate* hizkiez osatua dela. Eskualde horretan, Izarbeibarrean, XIX. mende arte euskaraz hitz egin zen, eta arkuen kopurua litzateke hipotesi horren oinarria. Hala ere, dokumentuetan begiratuta, *Eunate* izena oso berria da: *Onat* da formarik zaharrena, eta orobat *Onat, Onate, Unat, Unate* izenak ere zaharrak dira. Tokiko euskaran ere, ez zioten *Eunate* esaten. Beraz, gaur egun baztertuta dago *ehun + ate* etimologia.

*Eunate = Ehun ate* etimologia asmatu hori justifikatzeko, arrazoibide hau asmatu zen: tenplu oktogonala 33 arkuz osatutako arkuteriak inguratzen duenez, elizari hiru itzuli eman eta gero bertara sartzean, 33+33+33+1=100 ate edo arku igarotzen direla.

Gaur egun, *Eunate* emakumezko izena ere bada.

## Geografia 
Eunate Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean eta Muruzabal udalerrian.

### Inguru naturala eta kokapena 
Iruñeko merindadearen hegoaldeko herri hustu da.

### Klima eta landaredia 
Muruzabalgo klima mediterranear-kontinental motakoa da. Urteko batez besteko tenperatura 13 eta 14 gradu artekoa eta prezipitazioak 600 eta 700mm bitartekoak dira. Eurite ugarienak udaberri eta udazkenean izaten dira. Urteroko egun euritsuak 80-100 inguru izaten dira, udalerriko gune menditsuenetan ugariagoak.

Jatorrizko landaredia arte eta klima mediterraneoko berezko landareek osatzen zuten, baina gizakiaren mendeetako eraginaren ondorioz, ia erabat desagertu da gaur egun.

#### Estazio meteorologikoa 
Muruzabalen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Hasieran herrigune txiki bat izan zen, baina ez dago ia idatzirik. Nolanahi ere, XIII. mendearen hasieran bazen hileta-kapera, 1219az geroztik dokumentatutako kofradia baten erdigunea eta Izarbeibarko kontzejuetako epaimahaien eta maioralen biltoki tradizionala, XVI. mendeko testuetan agertzen den bezala. 1800. urtean jendez hustutzat jotzen da. Eliza jaun tenplarioek eraikitakoen prototipoa da. Erromaniko estilokoa eta oinplano oktogonalekoa, arkuekin ornatuta dagoen abside poligonal bat irteten da. Arkuteria oktogonal batez inguratuta dago.

## Ondasun nabarmenak 
* Eunateko Andre Mariaren eliza, XII. mendean eraikitako kristau eliza, erromaniko estiloan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Doubseko Tourra

**Doubseko Tourra** (frantsesez **Tour du Doubs**) Frantziako Doubs departamenduan jokatzen den egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da. UCI Europe Tourreko barnean dago, 1.1. mailan.

2010etatik aurrera, Frantziako Txirrindularitza Koparako puntuagarria da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Tour du Doubs (Fra) - Cat 1.1  *memoire-du-cyclisme.eu*
Fashion and Textile Museum

**Fashion and Textile Museum** delakoa, Londresko **Moda eta Ehungintza Museoa** da moda garaikidea eta ehunen diseinua erakusten dituen Erresuma Batuko museo bakarra da. Bilduma iraunkor baten ordez, aldi baterako erakusketen askotariko programa bat izan ohi du, mundu osoko diseinatzaile eta fabrikatzaileen moda berritzailearen eta ehunen gama zabala erakusten duena.

## Eraikina 
Museoa 2003an sortu zuen Zandra Rhodes diseinu britainiarraren ikonoak. Newham College izeneko ikastetxeak kudeatzen du museoa, Londres barruko Bermondsey herrixkaren bihotzean dago museoa. Ricardo Legorreta arkitekto mexikar ospetsuak diseinatutako eraikin eder eta bereizgarri batean dago.

Legorretak Zandra Rhodesekin lankidetzan birdiseinatu zuen biltegi eraikin batean dago museoa. Legorretak Europan egindako lehen eraikinetako bat izan zen. Erakusketa-guneaz gain, eraikinak ehungintza eta inprimaketa lantegia dauka, eta etxebizitza pribatuak ere integratzen dira. Eraikina erakarpen turistiko bihurtu da, kolore distiratsuek arreta deitzen dutelarik Londresen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Liberal Huarte

**Jon Liberal Huarte** (Burlata, 1997) nafar matematikaria da, 2015eko Nafarroako Matematika Olinpiadaren irabazlea.

## Biografia 
2014an jaio zen Burlatan. 2014an, ortografia bat irabazi zuen. 2015ean Nafarroako Matematika Olinpiadan lehen postua lortu ostean, brontzezko domina lortu zuen Matematikako 51. Espainako Olinpiada Matematikoan.

Matematika eta ingeniaritza industriala Kataluniako Unibertsitate Politeknikoko Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntza Zentroan. Bere tesia Deep Reinforcement Learning for Autonomous Collision Avoidance izenekoa izan zen, eta Vicenç Puig Cayuelak zuzendu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arte Garaikideko Museoa (Monterrey)

**Monterreyko Arte Garaikideko Museoa**, **MARCO** siglez ere ezaguna (gaztelaniaz, **Museo de Arte Contemporáneo)**, Monterrey hirian dago, Nuevo León, Mexiko. Eraikina Ricardo Legorreta arkitekto mexikarraren lana da, eta 1991ko ekainaren 28an inauguratu zuten. MARCO museoa erakusketak sortzeko eta beste erakunde batzuetako proiektuak hautatzeko misioarekin sortu zen, arte garaikide mexikarraren eta nazioartekoaren egungo uneari buruzko erreferentzia-esparru bat eskaintzera bideratua.

Museoa Monterreyko erdigunean dago, Macroplaza deritzon gune urbanistikoan, Zuazua eta Padre Raymundo Jardón etorbideen gurutzabidean.

Arkitekturaren aldetik Legorretaren forma lauki lur-kolorezko tipikoek osatzen dute museoa.

Sarrera nagusian "La Paloma" eskultura dago, Juan Sorianoren sorkuntza. 6 metroko altuera eta 4 tonako pisua duen brontzezko eskultura erraldoia da.

## Kanpo estekak
Marie d'Agoult

'''Marie Catherine Sophie, Comtesse d'Agoult''' (Frankfurt am Main, 1805eko abenduaren 31 &ndash; Paris, 1876ko martxoaren 5a) frantziar idazle eta historialaria izan zen.

Alemanian jaio zen Marie Catherine Sophie de Flavigny izenarekin, frantziar emigratu baten alaba. Haurtzaroa Alemanian eman zuen, eta Borboien berrezarkuntza ondoren Frantziako komentu batean ikasi zuen. 

1827an d 'Agoult kondearekin ezkondu zen. Hala ere, 1835etik 1849ra Franz Lisztekin bizi izan zen, zeinarekin hiru seme-alaba izan zituen.

## Lanak 
* Lehien istoriak (*Hervé*, *Julien*, eta *Valentia*), 1841–1845esn argitaratuak
* *Histoire de la révolution de 1848* (1850-1853,  3 liburuki), Daniel Stern izenarekin argitaraua
* *Nélida*, eleberria (1846)
* *Lettres Républicaines*, *Esquisses morales et politiques* (1849, artikuluak biltzea)
* *Trois journées de la vie de Marie Stuart* (1856)
* *Florence et Turin* (1862)
* *Histoire des commencements de la république aux Pays-Bas* (1872)
* *A Catholic Mother Speaks to Her Children* (1906)
* *Mes souvenirs* (1877).
* Franz Lisztekin korrespondentzia

## Kanpo estekak
Oxoazido

**Oxoazidoa** edo **oxazidoa** bere molekulan oxigenoa duen azidoa da. Formula orokorra HaXbOc dute, X ez-metala edo oxidazio-zenbaki altuko trantsizio-metala delarik. Adibidez:
* Azido sulfurikoa (H2SO4). Sufre (VI) oxidoari (SO3) ur molekula bat gehitzean lortzen da:
:SO3 + H2O → H2SO4
* Azido nitrikoa (HNO3). Nitrogeno (V) oxidoari ur molekula bat gehitzean lortzen da:
:N2O5 + H2O → HNO3

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madame de Pompadourren erretratua

***Madame de Pompadourren erretratua*** () 1759an François Boucher artista frantziarrak mihise gaineko olio teknika erabiliz eginiko pintura bat da. Gaur egun Londresko Wallace Bilduman dago jasota. Neurriak 91. zm × 68 zm. dira. Madame de Pompadour XVIII. mendeko intelektual frantziar garrantzitsua izan zen. 

## Deskribapena 
Madame de Pompadour ordezkatzen du, Frantziako Luis XV.a erregearen gogokoena. Garai hartako gustu finaren arabera erretratatua dago, jende kultu eta aberatsak lortu nahi zituen edertasun eta dotoretasun kanon absolutuak irudikatzen baititu. Zetazko tafetanezko soineko aberats eta arina, parpaila askokoa, hodei burbuilatsu bat bezalakoa da, gerruntzearen gainean estutua. Madame de Pompadour itxura kultu eta finarekin agertzen da, Frantziako gorte handiko benetako lehen dama, bere gustu bikainarekin denboraren arteetan (pintura, arkitektura, musika, eta batez ere moda) eragina zuena, Rokoko estiloaren garapenean eta Frantzia bere garaiko Europako benetako itsasargi bihurtzen lagunduz.

Erretratu ospetsua Londresko Wallace Bilduman gordeta dago, eta dama berari eskainitako zazpi erretratuko sail baten azkena da. Versaillesko jauregian erakutsi zuten lehen aldiz, gero Madame de Pompadourren anaiarengana emateko.

Atzealdean, maitasuna eta adiskidetasuna irudikatzen dituen eskultura bat margotuta dago. Aulkian txakur bat dago eserita. Emakumeen erretratuetan, txakur baten presentzia senar-emazteen fideltasunaren sinboloa zen askotan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren inguruko azalpenak.
Slade (Wexford konderria)

**Slade** () Irlandako herri bat da, Wexford konderriaren kostaldean eta Hook penintsulan dago. 2011an 52 biztanle zituen.

Bertan, Slade gaztelua dago.

## Kanpo estekak
Venus eta Kupido (Tiziano)

***Venus eta Kupido*** () 1510-1515 artean Tiziano artista italiarrak mihise gaineko olio teknika erabiliz eginiko pintura bat da. Egun Londresko Wallace Bilduman dago.  Tizianori edo, agian, Palma Vecchiori edo Francesco Vecelliori egotzi egin zaio XIX. mendetik.

## Datazioa 
Tizianok noiz egin zuen jakiteko modeloaren inguruko informazioa erabili da, artistaren 1510eko hamarkadako beste lan batzuetan ere agertu baitzen, hala nola bere *Salome*n (Galleria Doria-Pamphilj galeria).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Wallace Bildumaren fitxa.
Slade gaztelua

**Slade gaztelua**, Irlandako hego-ekialdeko Wexford konderrian dagoen gaztelu bat da, Hook penintsulako Slade herrian.

XV. mendearen amaiera eta XVI. mendearen hasiera artean Laffin edo Laffan familiak eraikiarazi zuen.
Lantzeko zortzikoa

thumb|300x300px|Txistulariak eta dantzariak (2017)
**Lantzeko zortzikoa** bereziki Nafarroakoako Lantz herriko ihauterian sortutako dantza folklorikoa da. Ihauterietako astearte goizeko ibilaldi baten ondoren, Miel Otxin (espiritu txarrak itxuratzen dituen lapur gaiztoa da, erraldoi handia) tiroz hil eta sutan erretzen dute, herritarrek suaren inguruan zortzikoa dantzatzen duten bitartean.

Pausoka dantzan ikasten laguntzeko lehen ahalegina izan zen bideoa ikusiena izan zen 2022an dantzan.eus atarian. Euskal Herriko plazetan gehien dantzatzen den euskal dantzetako bat da zortziko hau. Lantzen bai, baina Baztanen, Malerrekan, Bortzirietan... ere dantzatzen da, bakoitzean tokian tokiko bere bereizgarriekin. Horietan guztietan oso garrantzitsua da musikak markatzen digun pultsoa edo patroi erritmikoa argi izatea eta gure oinak horren arabera mugitzea.

Lantzeko ihauterien jatorria ezezaguna da, baina antzinako tradizioa dela dirudi, agian erdi arotik datorrena..

Fitxategi:Lantz Inauteriak 2017 by Maite Irizar Dantzan webgunean 20.jpg|Miel Otxin pertsonaia
Fitxategi:TxatxoakLantz.JPG|Txatxoa
Fitxategi:Lantz Inauteriak 2017 by Maite Irizar Dantzan webgunean 06.jpg|Lantzeko plazan 2017
Fitxategi:Lantz Inauteriak 2017 by Maite Irizar Dantzan webgunean 09.jpg|Lantzeko plazan 2017
Fitxategi:Lantz Inauteriak 2017 by Maite Irizar Dantzan webgunean 12.jpg|Ziripot arrastaka

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «1.1 Zortzikoa pausoka» Ikasi pausoka.  *dantzan.eus*
* Lantzeko Inauteriak.
* Lantzeko inauteria
Jesús Alfaro

**Jesús Alfaro Adrian** (Zarrakaztelu, Nafarroa) Nafarroako Unibertsitatean ikasitakoa, Oxfordeko Unibertsitateko Medikuntzan doktorea eta Kirurgia Ortopedikoan eta Traumatologian espezialista da. 
Kirurgia Ortopedikoan eta Traumatologian espezialista da.

## Biografia 
2016ko Nafarroako Telebista Sarietan saritua izan zen, Indiako haurrekin egiten duen lana eskertzeko. 2014tik-2022ra Kirurgia Ortopedikoko eta Traumatologiako zerbitzuburua, San Miguel klinika, Iruñan, izan zen. UPNAren irakasle elktartua da, Tuterako campusean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[UPNA(https://eu.wikipedia.org/wiki/UPNA)ren fitxa.]
Basoa neguko ilunabarrean

***Basoa neguko ilunabarrean*** () Théodore Rousseauren olio-pintura bat da, 1847 inguruan osatua. Gaur egun New Yorkeko Metropolitan Museum of Artean dago ikusgai. Gaiak argiaren desagerpena neguan irudikatzen du.

Théodore Rousseauk margotu zuen lan hau 1846 eta 1867 artean. Koadro handia (iturri batek "monumentaltzat" deskribatua) urteak behar izan zituen artistak osatzeko; lagunen eskutik bakarrik amaitu zuen Rousseauk eszena. Rousseau oso ezaguna da bere paisaia malenkoniatsuen margolanengatik, kolore paleta itzali bat erabiltzen zutenak. Ospe hori lan honetan islatzen da; Fontainebleauko basoan kokatuta neguko ilunabar batean, Rousseauren eszenak zeru zuri baten azpian hosto sastraka trinko bat erakusten du. Kolore sakonak erabiltzen dira koadroari sakontasuna emateko, zuhaitz handien lerro zehaztuak landare txikien masa amorfoagotik nabarmentzen diren bitartean. Eszena 1854ko abenduan kokatzen dela kontuan hartuta, adar guztiak biluzik daude, koadroaren izaera areagotuz. Margolanaren erdian bi nekazari ikus daitezke; goiko zuhaitz hutsek txikiak egiten dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Fontainebleauko basoa: goizean*

## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Metropolitan Museum of Arten webgunean.
Fontainebleauko basoa: goizean

***Fontainebleauko basoa: Goizean*** () Théodore Rousseauren olio-pintura bat da, 1849 eta 1851 artean osatua. Parisko Aretoan 1850etik 1851ra arte aurkeztu zen. Gaur egun Londresko Wallace Bilduman dago ikusgai. Gaiak goiza Fontainebleauko oihana irudikatzen du.Eguzkia indarrez ateratzen ari den argipean animaliek putzu batean ura edaten ari dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francesca da Rimini eta Paolo Malatesta Dantek eta Virgiliok behatuta

***Francesca da Rimini eta Paolo Malatesta Dantek eta Virgiliok behatuta*** margolana Ary Scheffer artista frantsesak 1822 eta 1855 artean gutxienez oso antzeko sei bertsiotan margotutako konposizioa da; guztiak mihise gaineko oliotan daude. Margolanek Danteren "Infernua"ren eszena bat erakusten dute, Dante eta Virgilio eskuineko itzaletan Francesca da Rimini eta Paolo Malatesta maitale erailak Infernuan ikusten. "Schefferren lanik onena bezala deskriba liteke".

## Jatorri literarioa 
*Jainkotiar komedia*ren lehen liburukian, "Infernua", Dantek eta Virgiliok Francesca eta bere maitale Paolorekin topo egiten dute lizuneentzat gordeta dagoen infernuko bigarren zirkuluan. Zirkulu honetan, arrazoia alde batera utzi eta haien pasioek bultzatuta jokatu dutenak izango ditugu. Hauek iada zirgotuak dira, eta amaierarik ez duen zurrunbilo baten barne egongo dira betiko. Zurrunbilo horretan Dantek Francescarekin egingo du topo; izan ere,  bere koinatu eta amorante Paolorekin harreman sexualak izateagatik dugu zirgortua.

## Bertsioak 

File:Ary scheffer, dante e virgilio incontrano le ombre di francesca da rimini e paolo malatesta nell'oltretomba, 1851.jpg|Pittsburghen dagoena, 1851.
File:Scheffer Paolo et Francesca Cleveland version.jpg|Cleveland, 1851.
File:Ary Scheffer - Francesca da Rimini en Paolo Malatesta aanschouwd door Dante en Vergilius 1854.jpg|Hamburgo, 1854.
File:1855 Ary Scheffer - The Ghosts of Paolo and Francesca Appear to Dante and Virgil.jpg|Louvre, 1855.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
[[]Kategoria:Louvre museoaren margolanak]
Alison Bechdel

**Alison Bechdel** (Lock Haven, AEB, 1960ko irailaren 10a) komikigile estatubatuarra da. Hasiera batean, *Dykes to Watch Out For* komikiagatik zen ezaguna, eta 2006an arrakasta kritiko eta komertziala lortu zuen *Fun Home* oroitidazki grafikoarekin. Lan hau musikal gisa moldatu zuten eta Musikal Onenaren Tony saria irabazi zuen 2015. urtean. 2012an, bigarren oroitidazki grafikoa argitaratu zuen, *Are You my Mother?* izenburupean. MacArthur «Genius» saria jaso zuen 2014. urtean.

## Obra 
* 2021. *The Secret to Superhuman Strength* 
* 2012. *Are You My Mother? A Comic Drama* 
* 2006. *Fun Home: A Family Tragicomic* 
* 1988-1990. *Servants to the Cause*
* 1983-2008. *Dykes to Watch Out For* 
** 2005. *Invasion of the Dykes to Watch Out For*
** 2003. *Dykes and Sundry Other Carbon-Based Life-Forms to Watch Out For*
** 2000. *Post-Dykes to Watch Out For*
** 1998. *The Indelible Alison Bechdel: Confessions, Comix, and Miscellaneous Dykes to Watch Out For*
** 1998. *Split-Level Dykes to Watch Out For*
** 1997. *Hot, Throbbing Dykes to Watch Out For*
** 1995. *Unnatural Dykes to Watch Out For*
** 1993. *Spawn of Dykes to Watch Out For*
** 1992. *Dykes to Watch Out For: The Sequel*
** 1990. *New, Improved! Dykes to Watch Out For*
** 1988. *More Dykes to Watch Out For*
** 1986. *Dykes to Watch Out For*

## Euskaraz 
* *Fun Home: Familia-istorio tragikomiko bat* (Txalaparta, 2024; itzultzailea: Danele Sarriugarte).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
J-Hope

**Jung Ho-seok** (; 1994ko otsailaren 18 - ), **J-Hope** izen artistikoarekin ezagunagoa (**j-hope** estilizatua), Hego Koreako raperoa da, konpositorea, dantzaria eta disko-ekoizlea. Hego Koreako BTS mutil-taldean egin zuen debuta 2013an, Big Hit Entertainmenten zigilupean.

J-Hopek bakarkako lehen mixtapea, *Hope World*, atera zuen 2018an. Albumak kritikoen harrera positiboa izan zuen, eta 38. postua lortu zuen Estatu Batuetako *Billboard 200*en, une horretara arte korear artista batek lortutako posturik onena. 2019an, *Billboard* Hot 100ean bakarlari gisa sartu zen BTSko lehen kidea izan zen, Becky G abeslariarekin batera, bere "Chicken Noodle Soup" (Oilasko-fideoen zopa) 81. postuan sartu zen zuzenean. 2022an, J-Hopek *Jack in the Box* estudioko lehen albuma kaleratu zuen.

## Kanpo estekak
Haus of beats

thumb|**Haus of Beats** irratsaioaren urteurren festa
**Haus of beats** musika elektronikoa sustatzen duen Bergarako (Gipuzkoa) kolektiboa da. Txapa irrati librean irratsaioa egiten hasi baziren ere, gaur egun diskoetxe gisa ere funtzionatzen dute.

## Irratsaioa 
2015. urtean astero ordubeteko irratsaio bat egiten hasi ziren Txapa Irratian. Batez ere kaleratu gabeko promo abestietan zentratzen da saioa, eta Bergarako irrati librean entzuteaz gain, Euskal Herriko hainbat irratietan ere zabaltzen da Arrosa Sareari esker. Kartzela Zaharra gune autogestionatuan dute estudioa, eta bertako beste kolektiboekin ere elkarlanean aritzen dira.

201-296 irratsaioetarako hainbat artistek azal gisa erabiliak izateko artelanak sortu zituzten, bakoitzak hiru sortzen zituen, guztira 30 artistatik gora pasa ziren ekimenaren baitan. 

## Zigilua 
2019an kolektibo moduan aurrerapauso bat ematea erabaki zuten, eta inguruko taldeen erreferentziak argitaratzeko zigilua sortu zuten. Batez ere biniloak, kaseteak eta kamisetak banatzen dituzte.

## Zuzenekoak 
Proiektuak hasieratik antolatu ditu zuzeneko askotariko emanaldiak. Haus of beats jaiak moduan iragarri izan dituzte, ohikoena Bergarako Kartzela Zaharrean (irrati librea dagoen gune autogestionatu berdinean) izatea da. Horrez gain, beste jai askotan irratsaioko kideak ere "Haus of beats Dj" izenaren atzean aritzen dira musika jartzen.

Bestalde, BET (Bergarako Elektronika Topaketak) jaialdiaren parte ere badira irratsaioko kideak, eta lantalde osoa berdina izan ez arren, oso gertukoak dira bi proiektuak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika elektronikoa
* Txapa irratia
Binil azetato

**Binil azetatoa** konposatu organikoa da CH3CO2CH=CH2 formula duena. Likido kolorgea da. Monomero gisa baliatzen da poli(binil azetato)a eta poli(etilen-binil azetato) kopolimeroa sintetizatzeko, bi-biak erabilera industrial oso garrantzitsua dutenak.

## Sintesia 
Binil azetatoa alkohol binilikoaren ester azetikoa da. Binil alkohola oso ezegonkorra denez, tautomerizazioz azetaldehido bihurtzeko joera duelako, ez da lehengai gisa usatzen esterifikazioa egiteko.

Industrian baliatzen den bide nagusiak etilenoa eta azido azetikoa usatzen ditu lehengai moduan oxigenotan eta paladioa erabiliz katalizatzaile moduan.

      2CH2=CH2 + 2 CH3COOH + O2 -> 2CH3COOCH=CH2 + 2 H2O 

Dena den, binil azetatoaren mundu-produkzioaren herena 1912an Fritz Klattek erabilitako bideari zaio, hots, etilenoa azido azetikoz tratatzea katalizatzaile metaliko baten presentzian. Jatorrizko prozeduran merkurio (II) gatzak baitzen ziren eta gaur egun zink azetatoa usatzen da. Ingurugiro-arazoak ditu bide honek eta nagusiki ingurugiro-legea ahulak dituzten estatuetan erabiltzen da. 

CH3COOH + CH2=CH2 ->[(CH3COO)2Zn]CH3COOCH=CH2

## Erabilera 
Binil azetatoa polimeroak sintetizatzeko erabiltzen da industrian. Poli(binil azetato)a prestatzeko baliatzean gain, hainbat kopolimero prestatzeko usatzen da, hala nola, poli(etilen-binil azetato)a (EVA),  poli(binil kloruro-azetato)a eta poli(binilpirrolidona-binil azetato)a.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poli(etilen-binil azetato)

**Poli(etilen-binil azetato)a** (**EVA**) erabilera handiko kopolimeroa da etilenoa eta binil azetatoa elkarrekin polimerizatuz sintetizatzen dena, polimero termoplastikoen familiakoa. Monomero bataren eta bestearen proportzioa aldakorra da lortu nahi den materialen araberakoa izaten baita.  

EVA elastomero bat da kautxuaren gisako leuntasuna eta malgutasun materialak sortzen direlako
ezkerrera|thumb|165x165px|Poloi(etilen-binil azetato)aren egitura
Izen komertzial asko ditu eta sarri *EVA apar* edo *EVA goma* gisa saltzen da.

## Ezaugarriak 
Poli(etilen-binil azetato)a polimero termoplastikoa da, hots, beroa aplikatuz moldea daiteke. Xafla moduan merkaturatzen da usuki, ezaugarri hauek dituztenak: itsasteko, mozteko eta pintatzeko erraza, ur-xurgapen txikia, ikuzgarria, ez-toxikoa, bero bidez grabagarria eta oso arina. Halaber, material hau beste erabilera batzuetarako birizikladaiteke. Alabaina, hondakinen tratamenduan errefusaren ontzian bota behar da.
ezkerrera|thumb|EVA duten materialek ikur hau izten dute berziklagarriak direla adierazteko|136x136px

## Erabilera 
Erabilera ugari ditu poli(etilen-binil azetato)ak, hauek besteak beste: zapatak egiteko (uretako eta bestelako sandaliak), jostailuak, itsasgarri termourgarriak, koltxoneta edo matalazak, etxerako produktuak, jolastokiak, lurzoru bigunak, kirol-materialak eta sagu-azpikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bederatzi puntuko txikia

**Bederatzi puntuko txikia** edo **Bederatziko txikia**, bertsolaritzan, hamalau bertso-lerro dituen bertsoa da. Silabei dagokienez, lerro bakoitzak  ondoko banaketa jarraitzen du: 7, 6, 7, 5, 7, 6, 7, 6, 6, 6, 6, 6, 7, 5. Berezia da alde horretatik, 5 silabako 2 bertso-lerro dauzka eta 7-6 alternantzia hausten duten 6 silabako 4 bertso-lerro.

Bederatzi puntuko doinu ezagunak dira, besteak beste, Bilintxen Horra sei bertso kale garbitzaileari eta Xenpelarren Betroiarenak bertso hau:
:Bertso berriyak jartzen ...(7)
:orain naiz abiyan, ..........(6a)
:predikatzera nua ............(7)
:Euskal-erriyan; ...............(5a)
:betroi bat artu nuen .......(7)
:Ernanin feriyan, .............(6a)
:galantziya egingo ..........(7)
:zuela agiyan; ................(6a)
:tristura begiyan, ...........(6a)
:beti auleriyan, ..............(6a)
:ez aren premiyan .........(6a)
:nere fameliyan; ............(6a)
:Senpelarrek dakizki ......(7)
:Errenteriyan. ................(5a)

## Bat-batean 
Bertso idatzietan ohiko bertso-neurria izan den arren, bat-bateko bertsogintzan bederatzi puntukoan aritzearena nahiko ariketa berria da. 1959ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan, gai jartzaileak lehen aldiz eskatu zien bertsolariei bederatzi puntuko bertsoa botatzeko, eta bertsolariak uko egin zioten, Mitxelenak izan ezik. Gaur egun berriz, Txomin Garmendiak kontatzen duenez, eskola-umeek ere badakite bederatzi puntukoa botatzen.

## Hitza emanda bederatziko txikian 
1993ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean goizeko saioan jarri zitzaien bertsolariei ariketa hau. Ezaguna da Andoni Egañak "irrifarra" hitzari kantatutakoa. 2001eko txapelketatik aurrera, buruz burukoan, bederatziko bana bota behar izaten dute bertsolariek hitz bat gai bezala emanda. Ezagunak dira Maialen Lujanbiok eta Amets Arzallusek suari eta altzoari kantatuak; Andoni Egañak aulkiari kantatua edo Maialen Lujanbiok eskuari kantatutakoak. 

## Doinuak 
Bertsolaritzaren Datu-Basean 13 doinu eskaintzen dira, tartean ondoko hauek:
* Antzinako Pernando
* Betroiarena
* Horra sei bertso kale
* Irrifarra dela ta

## Erreferentziak
## Ikus, gainera 
* Hamarreko handi
* Hamarreko txiki
* Zortziko handi
* Zortziko txiki
* Kopla txiki

## Kanpo estekak