Museo Kapitolinoak

thumb|Museo kapitolinoak|303x303px
**Museo Capitolinoak** (italieraz: *Musei Capitolini*) Erromako hiriko museo zibiko nagusiak dira. Pluralean esaten da bere jatorriari erreferentzia eginez, izan ere, aurretik zegoen antzinako eskulturen bildumari Benedicto XIV.ak Pinakoteka Gehitu baitzion XVIII. mendean.

Kapitolinoen egoitza historikoa Kontserbadoreen jauregiek (*Palazzo dei Cinservatori*) eta Jauregi Berriak (*Palazzo Nuovo*) osatzen dute. Biak  Miguel Angelen diseinuaren arabera berritu zen eta Kapitolino muinoan dafgoen Campidoglio enparantzaren alde banatan daude kokatuta.

## Historia 
Museoaren 1471ean sortu bide zen, Sixto IV.a Aita Santuak hiriari Lateranotik ekarritako brontzeen bilduma garrantzitsu bat (horien artean Luperka izena duen eskultura) erromatar herriari dohaintzan eman zionean. Brontze horiek Kontserbadoreen jauregiko patioan eta Campidoglio plazan kokatu ziren; horren ondorioz museo hau munduko museo publikorik zaharrena dela esan daiteke.

Paulo III eta Pio V.a bezalako hainbat Aita Santuen dohaintzei esker bilduma haziz joan zen, eta horretaz gain Vatikanotik eskultura paganoak kendu zituzten. 1654ean Palazzo Nuovoren eraikitzearekin egoera hobetu egin zen.

Museoa Klemente XII,a Aita Santuaren desiraz ireki zen 1734ean, ia mende bat geroago. Bere ondorengoak  Benedicto XIV.ak  kapitolioko pinakoteka inauguratu zuen Sacchetti eta Pio familiaren bilduma pribatuak eskuratuz

Italiaren bateratzearen ondoren Erroma hiriburu bilakatzeko  egindako indusketek objektu berri asko azaleratu zituzten, hauek, Herri- Biltegi Arkeologikoan, ondoren Antiquarium deitua, neurri batean Kapitolioetan erakutsiak izan ziren  

1997an egoitza berri bat ireki zen Erromako Ostiense auzoko Giovanni Montemartini Zentral Hidroelektrikoan (*Centrale Montemartini*),  arkeologia industrial eta klasikoaren arteko nahasketa originala lortuz.

## Bilduma 
thumb|Museoko barruko patioa.
Museo kapitolinoetako bilduma historikoak ondorengoak dira:
* **Pinakoteka**, Sacchetti markesaren eta Pio Saboyakoa printzeen familiaren bildumatik dator.

* **Protomoteka,** Pio VII.aren borondatez 1820ean Panteoitik kapitoliora eraman ziren pertsonai ilustreen bustoen bilduma da.

* **Castellani bilduma**, Augusto Castellanik XIX. mendearen bigarren erdialdean eginiko dohaintza da. Hau zeramika arkaikozko (K.a. VIIItik IV.ra) zatiak, zonalde etruriarrekoak gehienbat, baina baita ere zati greziar eta italikoak.

* **Medagliere kapitolinoa**: Udaleko txanpon, medaila eta bilduma, 1872an sortua eta 2003an publikoari irekia.

Bertan mantendu den artelanik ospetsuena Marko Aurelioren zaldizko estatua da. Plaza erdian dagoena kopia da, jatorrizkoa hainbat errestaurazio lanetatik pasa ondoren Marko Aurelioren Exedra deituriko eta berriki beiraz estalitako patio batean kokaturik dago, lorategi erromatarrean, Kontserbadoreen jauregiaren atzealdean.

Palazzo Nuovon, K.o. II. mendeko enperadorearen estatuaz gain, jatorrizko *Diskobolo* greziarra, *Gálata hilzorian*, Tivoliko Adrianoren villan berreskuratutako *Fauno Gorria* eta jauregi berean berreskuraturiko *Mosaico delle Colombe* (usoen mosaikoa) mosaikoa ikus daitezke.

*Palazzo dei Conserbatori* izeneko eraikineko bisita egiteko museoaren txartel bera erabiltzen da, museoa bi eraikinek osatzen baitute; plazatik sar daiteke edo  30. hamarkadan lur azpian zulatutako galeria bat zeharkatuta. Galeria hori *Galleria di Congiunzione* izena du eta gaur egun epigrafeak erakusten dira bertan. Gainera, tunelak plaza inguruko hiru eraikinak lotzen ditu. 

*Palazzo dei Conserbatori*an museoaren pinakoteka dago eta Caravaggioren San Joan Bataiatzailea eta Iragarpena (antzeko bertsio bat Parisko Louvren gordetzen da) bezalako margolanak gordetzen ditu. Hiriko sinbolo nagusia den eskultura ere hor gordetzen da: Luperka edo Kapitolioko otsoa. Denbora luzez artelan etruskoa zela uste zen, baina, duela gutxi, ikerlariek ondorioztatu dute K.o. XII. mendean egin zela; horrez gain, badirudi Romulo eta Remo bikiak  berpizkunde garaian atxiki zitzaizkiola jatorrizko eskulturari. Beste pieza deigarri bat K.o. IV. mendeko Konstantino II.aren buru erraldoia da. Aipatzekoa da aldei berean, nahiz eta ez hain ezaguna izan, Erdi Aroko lan garrantzitsu bat: Arnolfo di Camnbioren ''Ritratto di Carlo I d'Angiò* (1277), Europako garai postklasikoan pertsonai bizidun bati modu fidel batean zizelkatzen den lehen erretratua da.
## Irudi galeria 
### Eskulturak 
erdian|thumb|680x680px|Busto bildumaren ikuspegi panoramikoa.

Fitxategi:Isismontemartini.JPG|Kleopatraren bustoa
Fitxategi:0 Galata Morente - Musei Capitolini (1).jpg|Galata hilzorian
Fitxategi:Tritão-museus capitolinos.jpg|Triton
Fitxategi:Capitoline she-wolf Musei Capitolini MC1181.jpg|Kapitolioko otsemea
Fitxategi:Roman Trophy.jpg|Erromatar garaikurra (*Tropaion)* Museo Kapitolinoen patioan ikusgai
Fitxategi:The wounded amazon.JPG|Amazona zauritua. Fidiasen eskulturaren kopia
Fitxategi:Capitoline Antinoo - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|Antonio kapitolinoa
Fitxategi:Apollo Citharoedus with the Griffin - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|Apollo Citharoedus (zitara jotzen duen Apolo)
Fitxategi:0 Alexander-Helios Capitolini (1).JPG|Alejandro Handia Helios gisa irudikatua.
Fitxategi:Artemis Kephisodotos Musei Capitolini MC1123.jpg|Seguruenik, Kefisodotos eskultorearen Artemisa estatuaren kopia
Fitxategi:Bust of augustus.jpg|Augusto enperadorearen bustoa
Fitxategi:Bust of commodus hercules.JPG|Komodo enperadorea Herculesen gisa irudikatua
Fitxategi:0 Amour et Psyché- Pal. Nuovo - Rome.JPG|Kupido eta Psyche
Fitxategi:Eros bow Musei Capitolini MC410.jpg|Eros kapitolinoa
Fitxategi:0 Eros Thanatos Musei Capitolini (1).JPG|Eros Thanatos
Fitxategi:0 Statue d’Hercule combattant (1).JPG|Herakles borrokatzen
Fitxategi:Horti lamiani.jpg|Horti Lamianitik ekarritako eskultura
Fitxategi:Marforio - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016 (3).jpg|Marforio, estatua erromatarra, iturri bilakatua
Fitxategi:Sarcophagus Achilles 01.jpg|Akilesen bizitzaren sarkofagoa
Fitxategi:0 Ménade dansante - Musei Capitolini.JPG|Menadea dantzan
Fitxategi:0 Marcus Aurelius Exedra - Palazzo dei Conservatori - Musei Capitolini (1).jpg|Marko Aurelioren zaldizko estatua
Fitxategi:02-Capitolini collections147.jpg|Lehoia zaldiari eraso egiten
Fitxategi:Medusa Bernini Musei Capitolini.jpg|Berniniren Medusa
Fitxategi:Leaning satyr Musei Capitolini MC739 n2.jpg|Satiroa
Fitxategi:0 Léda et Zeus métamorphosé en cygne - Musei Capitolini (1).JPG|Leda eta beltxarga
Fitxategi:0 Spinaro - Palazzo dei Conservatori, Musei Capitolini (1).JPG|*Spinario* edo Arantzadun mutikoa
Fitxategi:Capitoline Venus - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|*Venus pudica* edo Venus kapitolinoa
Fitxategi:0 Discobolo - Musei Capitolini (1).JPG|Gudari zauritua
Fitxategi:Herakles snake Musei Capitolini MC247.jpg|Herakles haurra bere sehaskan hiltzera bidalitako suge bat itotzen (erromatar marmola, K.o. II. mendea)
Fitxategi:Capitolini-MonumentoCarloAngiò-ArnolfoDiCambio-2.jpg|Karlos Anjoukoaren (Karlos I.a Napolikoa deitua ere) eskulturaren buru errealista; benetazko erretratua.

Konstantinoren kolosoak:

Fitxategi:Fig15-Fragments-of-the-fourth-century-colossal-acrolithic-statue-of-the-Emperor-Constantine-as-displayed-in-the-courtyar.jpg|Konstantinoren marmolezko kolosoa, parteak.
Fitxategi:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|Marmolezko kolosoaren burua, , Maxentzioren basilikan egondakoa.
Fitxategi:Konstantino Koloso LFO 01.jpg|Marmolezko kolosoaren erreplika, 2020ko hamarkadakoa.
Fitxategi:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus - Palatino.JPG|Konstantinoren brontzezko kolosoaren burua.
Fitxategi:Constantine, Roman, age of Constantine, probably 330-337 AD, gilded bronze - Musei Capitolini - Rome, Italy - DSC05875.jpg|Brontzezko kolosoaren parteak.

### Antzinako Italiako objektuak 

Fitxategi:Bronce de Ascoli.jpg|Ascoliko brontzea. Eusko-akitanierazko izenak dituen lehenetariko dokumentua.
Fitxategi:0 Tigre che assale un vitello - Musei Capitolini (2).jpg|Mosaikoa. K.o. 2.K.o. 4. mendera.
Fitxategi:Tensa Capitolino LFOZS 02.jpg|Tensa bat, gurdi zeremoniala.
Fitxategi:Ancient Roman pavement - Horti Lamiani - Palazzo dei Conservatori - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|Luxuzko zoru erromatar bat-

### Pinakoteka 

Fitxategi:Guercino - The Persian Sibyl - Google Art Project.jpg|Giovanni Francesco Barbieri (Il Guercino), Sibila Pertsiarra.
Fitxategi:Guercino, seppellimento di santa petronilla, 01.JPG|Guercino, *Santa Petronillaren ehorzketa*.
Fitxategi:Maria Felice Tibaldi Subleyras - Dinner at the House of the Pharisee - Google Art Project.jpg|Maria Felice Tibaldi, *Farisearraren etxeko afaria*.
Fitxategi:Guido Reni - Saint Sebastian - Google Art Project (430907).jpg|Guido Reni, *San Sebastian*.
Fitxategi:Guido Reni - Blessed Soul - Google Art Project.jpg|Guido Reni, *Arima dohatsua''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Wikimedia Commonsek **Musei Capitolini** erakunde orria du.
* Wikimedia Commonsek **Museo Kapitolinoei** buruzko multimedia kategoria  bat du.
* Museo Kapitolinoetako web-orria (italieraz, gaztelaniaz, ingelesez eta frantsesez)
* Montemartini Zentraleko web-orria (italieraz, gaztelaniaz, ingelesez eta frantsesez)