Rosa Navarro Durán

**Rosa Navarro Durán** (Figueras, Girona, Katalunia, 1947ko azaroaren 16a) gironar filologoa, unibertsitateko irakaslea eta idazlea da. Bartzelonako Unibertsitateko filologoa eta Espainiar Literaturako katedraduna da, eta bertan jardun du 1969tik 2018ra arte. Unibertsitate horretako irakasle emeritua da. 2000tik 2014ra Letren Asturiasko Printzea Sariaren epaimahaikidea izan da. Ondoren, 2015eko, 2016ko, 2019ko, 2020ko, 2021eko eta 2022ko Letren Asturiasko Printzesa Sariarena eta 2012ko Miguel de Cervantes Sariarena, CRUEk proposatuta.

Bere ekarpen filologiko garrantzitsuenen artean, *Tormesko Lazariloaren bizitza eta* bere aberastasun eta ezbeharrak Alfonso de Valdési esleitu zizkiola nabarmentzen da. Ros Navarrok *Alfonso de Valdés “Lazarillo de Tormes”* liburuan proposatu zuen hipotesia (Gredos, 2003; 2. edizio handitua, 2004), eta ondorengo hainbat argitalpenetan eusten jarraitu du, baita Lazarilloren edizio kritikoan ere (Alianza agitaletxea, 2016). Haur eta gazteentzat moldatutako literatura klasikoen bertsioen egilea ere bada, *La Odisea contada a los niños*, esaterako.

## Bizitza 
Rosa Navarro Durán irakaslea ANEPeko Filologia eta Filosofia arloko koordinatzailea izan da (2001etik 2005era), ANECAko irakasleen ebaluaziorako Humanitateen Batzordeko presidentea (2005etik 2009ra) eta AQUko Humanitateen arloko Ikerketaren Ebaluazio Batzordeko kidea (2009- 2014 bitartean).

Urrezko Aroko testuen edizioen egilea da (30 urte baino gehiagoan argitaratuak), sasoi hartako testuen azterketari eta poesia garaikideari buruzko artikulu ugari idatzi ditu, baita literatura-testuak iruzkintzeko, klasikoak irakurtzeko edo urrezko idazleei buruzko saiakerak ere. *Novela picaresca* (Biblioteca Castro, 2004-2010) bost liburuki argitaratu ditu, eta horietako lehenengoa —Lazarillo de Tormes liburuaren edizioarekin— 2011n berrargitaratu zen, gehigarri bat eta guzti.

2002az geroztik, *La vida de* *Lazarillo de Tormes* liburuaren irakurketa berriarekin eta Alfonso de Valdés idazlea, Espainiako Erasmo-ren babesle handia eta idazkaria izan zela defendatzearekin zerikusia dute haren argitalpen nabarmenek. Tesi horrekin lotu zuen Diego Hurtado de Mendozari Karlos V.aren *La segunda parte de Lazarillo de Tormes* (Anberes, 1555) lanaren atribuzioa. 

2019an, ikerketa bat argitaratu zuen, eta, haren esanetan, Urrezko Mendeko Maria de Zayas idazlea Alonso de Castillo Solórzanoren heteronimo bat baino ez da. 

XXI. mendean zehar, bere bokazio pedagogikoak klasikoak haur eta ikasleentzat egokitzera eraman zuen, gaztelaniaren ondare literarioa eskura jartzeko asmoz. 

Asturiasko Printzea (2014tik Printzesa) eta Cervantes sarietako epaimahaikidea izateaz gain, Gazte Literaturako Edebé Sariarena (2001-2023), Literatura Ikerketako Gerardo Diego Sariarena (2008-2024), Villa del Libro Literatura Sorkuntzako VI. Sariarena (2022) eta "Mujeres que cuentan" III. Kontakizun Sariarena (2022) izan da.

2012an Algaba saria lortu zuen *Pícaros, ninfas y rufianes* (Pikaroak, ninfak eta gaizkileak) lanarekin. *La vida airada en el siglo de Oro* (Urrezko mendeko bizitza) eta 2019an *Secretos a voces* lanak Jovellanos Nazioarteko Saiakera Saria lortu zuen XXV. edizioan.

"Aula de Verano Ortega y Gasset (Ortega y Gasset Udako Gela)" zuzendaria izan da UIMPn 2006 eta 2012 artean. "Teresa de Jesús: La prueba de mi verdad" erakusketaren komisarioa izan zen, Espainiako Liburutegi Nazionalean (2015eko martxoa-maiatza), santu horren jaiotzaren bosgarren mendeurrena ospatzeko, Salamanca, Burgos, Oviedo eta Granadara eraman zuen ibiltaritza batekin. Eta 2016an, erakusketa, horixe ere ibiltaria, "*16 personajes que maravillan... y Miguel de Cervantes"* (Miresten duten 16 pertsonaia... eta Miguel de Cervantes)", Kixoteren heriotzaren laugarren mendeurrenean, Bogota, Medellín, Mexiko Hiria, Tegucigalpa, Habana, Alcala de Henares, Kantabria, Girona, Zaragoza, Palentzia, Badajoz eta Zamora.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Saiakerak 
* *Poemas inéditos de Félix Persio, Bertiso* (Félix Persioren poema argitaragabeak), Bertiso. Sevillako Diputazioa, 1983 

* *Guías Laia de Literatura. La vida del Buscón llamado don Pablos de F. de Quevedo* (Laia Literatura Gidak. Bilatzailearen bizitza, don Pablos de F izenekoa. Quevedoren zeinua) . Bartzelona, Laia, 1983 

* *Comentar textos literarios* (Literatura-testuak iruzkintzea), Madril: Alhambra, 1990

* *La mirada al texto (Comentario de textos literarios)* (Testuari begira (Literatura testuen iruzkina)), Bartzelona: Ariel, 1995; 2. edizioa, 2017 

* *Retrato de Francisco Ayala* (Francisco Ayalaren erretratua), Bartzelona: Galaxia Gutenberg/Círculo de Lector, 1996 

* *¿Por qué hay que leer a los clásicos?* (Zergatik irakurri behar dira klasikoak?), Ariel, 1996

* *Breve historia de la literatura española* (Espainiako literaturaren historia laburra), Carlos Alvar eta José Carlos Mainerrekin lankidetzan, Madril, Alianza argitaletxea, 1997, 9. berrinprimaketa, 2012; 2. ed. berrikusia eta zabaldua, 2014

* *Cómo leer un poema* (Nola irakurri poema bat), Ariel, 1998; 3. edizioa 2008

* *“Lazarillo de Tormes” de Alfonso de Valdés* (Alfonso de Valdésen “Lazarillo de Tormes"), SEMYR, 2002

* *Alfonso de Valdés, autor del “Lazarillo de Tormes* (Alfonso de Valdés, “Lazarillo de Tormes” liburuaren egilea, Gredos, 2003; 2. zabaldua, 2004

* *”* (Alfonso de Valdés, “Lazarillo de Tormes”-en egilea) (“Lazarillo de Tormes” eta Alfonso de Valdésen irakurketak), Cuencako Probintzia Aldundia, 2003

* *Cervantes*, Madril: Síntesis, 2003

* *Escenas cervantinas* (Cervantesen eszenak), Madril: Alianza Editorial, 2005

* *“La vida de Lazarillo de Tormes” y los dos “Diálogos” de Alfonso de Valdés. Palabras y asuntos en común (*“La vida de Lazarillo de Tormes” eta Alfonso de Valdésen “Diálogos” biak. Hitzak eta gaiak komunean), Santander: Mendez Pelayo Elkartea, 2006

* *Suplico a vuestra merced...” Invitación a la lectura del "Lazarillo de Tormes"* (“Erregutzen dizut...” Gonbidapena "Lazarillo de Tormes" irakurtzeko), Vigo: Editorial Academia del Hispanismo, 2008

* *La verdad sobre el caso del "Lazarillo de Tormes",* ("Tormeseko Itsuaurrekoa" auziaren egia), Cénlit, 2010

* *“Tirant lo Blanc” i la seva presència en el “Lazarillo de Tormes” i en les novel·les de Cervantes* (“Tirant lo Blanc” eta “Lazarillo de Tormes”-en eta Cervantes-en eleberrietan duen presentzia), Maria Pilar Perea Sabaterren itzulpena, Fundació Germà Colón, Publicacions de l’Abadía de Montserrat, Castelló-Bartzelona, 2011

* *Tres personajes satíricos en busca de su autor (Hiru pertsonaia satiriko egilearen bila* (Valladolideko Unibertsitatea, 2011), Diego Hurtado de Mendoza *La segunda parte de* *Lazarillo de Tormes* (Anberes, 1555) lanaren egilea dela eta Jerónimo de Urrea Caronte eta Pedro Luis Farnesioren arimaren arteko elkarrizketaren egilea dela frogatzen duen lana.

* *Pícaros, nifas y rufianes. La vida airada en la Edad de Oro* (Pikaroak, nifak eta gaizkileak. Urrezko Aroko bizitza), Edaf, 2012; X. Algaba Saria.

* *Gerardo Diego eta Pedro Soto de Rojasen "Fabula de Alfeo y Aretusa"*, Gerardo Diego Fundazioa, 2013.

* *Por sus culpas o por sus gracias. Pasiones y trucos en el gran teatro áureo. De Lope a Calderón* (Bere erruengatik edo bere esker onengatik. Grinak eta trikimailuak urrezko antzoki handian. Lopetik Calderonera),Calambur, 2016

* *“La Lozana Andaluza”,* erretratu bat klabean. Paskin historikoak Roma Babilonian,Pizkundea, 2018

* *Secretos a voces. Ficción literaria y realidad política (siglos XV-XVI) (Sekretuak ozen. Fikzio literarioa eta errealitate politikoa (XV-XVI mendeak)),* Nobel argitaletxea, 2019

* *María de Zayas y otros heterónimos de Castillo Solórzano* (María de Zayas eta Castillo Solórzanoren beste heteronimo batzuk), Edicions de la Universitat de Bartzelona, 2019  

### Testuen edizioak, sarrera eta oharrekin 
* *Libro de las suertes* (Zorteen liburua),Madril: CSIC,1986

* Luis Carrillo y Sotomayor, *Obras* (Lanak), Madril: Castalia, 1990

* Francisco Ayala, *Relatos* (Kontaketak), Madril: Bruño, 1992

* Alfonso de Valdés, *Diálogo de las cosas acaecidas en Roma* (Erromako gertaeren elkarrizketa), Madril: Cátedra, 1992

* Francisco de Aldana, *Poesia*, Bartzelona: Planeta, 1994

* Miguel de Cervantes, *Novelas ejemplares (Eleberri* eredugarriak), Madril: Alianza Editorial, 1995. Argitalpen berria sei liburukitan, 2005

* Miguel de Cervantes, *Tres novelas modelos y tres entremeses*, Bartzelona: Hermes liburutegia, 1997

* Alfonso de Valdes, *Diálogo de Mercurio y Carón* (Merkurio eta Caronen elkarrizketa), Madril: Katedra, 1999

* Miguel de Cervantes, *Novela de Rinconete y Cortadillo* y *Novela de la española inglesa* (Rinconete eta Cortadilloren eleberria eta espainiar ingelesaren eleberria), Bartzelona: Edebé, 2001

* Lope de Vega, *La dama boba y El perro del hortelano*, Bartzelona: Hermes, 2001; zuzendutako eta handitutako edizio berria, Bartzelona: Edebé, 2012

* Lope de Vega, *La famosa tragicomedia de Peribáñez y el Gomendador de Ocaña* (Madril: Biblioteca Nueva, 2002

* Alfonso de Valdés, *La vida de Lazarillo de Tormes, y de sus fortunas y  adversidades* (Cuenca: Alfonsípolis, 2004. 2. argitalpen zabaldua, 2006)

* *Novela picaresca, I* lanaren  edizioa eta sarrera: Alfonso de Valdés, *La vida de Lazarillo de Tormes*, *Eleberri* pikareskoaren edizioa eta sarrera. Mateo Alemán, *Guzmán de Alfarache*, Madril: Castro liburutegia, 2004. 2. edizioa berrikusita eta eranskin batekin, 2011

* *Novela picaresca, II* lanaren edizioa eta sarrera: Francisco de Quevedo, *La vida del Buscón*; Mateo Luján de Sayavedra, Segunda parte de la vida del pícaro Guzmán de Alfarache; Gregorio González, Primera parte del guitón Onofre (*Madril*: Biblioteca Castro, 2005) 

* *Novela picaresca, III* lanaren edizioa eta sarrera: Francisco López de Úbeda (Baltasar Navarrete), *Libro de entretenimiento de la pícara JustinaJ*; Alonso Jerónimo de Salas Barbadillo, *La hija de Celestina* (Madril, Biblioteca Castro, 2007)

* *Novela picaresca, IV* lanaren edizioa eta sarrera: Vicente Espinel, *Relaciones de la vida del escudero Marcos de Obregón.*  Estebanillo González, *La vida y hechos de Estebanillo González* (Estebanillo Gonzálezen bizitza eta gertakizunak) (Madril: Biblioteca Castro, 2008)

* Francisco de Quevedo, *La vida del Buscón* (Bartzelona: Edebé, 2008)

* Sancho de Muñón, *Tragicomedia de Lisandro y Roselia* (Lisandro eta Roseliaren tragikomedia) (Madril: Katedra, 2009)

* *Novela picaresca, V*. lanaren edizioa eta sarrera: Diego Hurtado de Mendoza, La segunda parte de Lazarillo de Tormes, y de sus fortunas y adversidades; Juan de Luna, S*egunda parte de la vida de Lazarillo de Tormes*; Félix Machado de Silva y Castro, *Tercera parte de* *Guzmán de* Alfarache (Madril: Castro Liburutegia, 2010)

* Alfonso de Valdés, *Diálogo de Mercurio y Carón*, en Ana Vian (arg. ), D*iálogos españoles del Renacimiento* (Toledo: Amuzara, Literatura Unibertsaleko Liburutegia, 2010, pp. 107-309)

* *Versos de amor. Antología*. (Maitasun bertsoak. Antologia). Rosa Navarro Duranen hautaketa. (Madril: Alianza editorial, 2015; 2. edizioa, formatu berria, 2020)

* *Segundas Celestinas* lanaren edizioa eta sarrera: Feliciano de Silva, *Segunda comedia de Celestina*; Gaspar Gómez, *Tercera parte de la tragicomedia de Celestina*; eta Sancho de Muñón, *Lisandro eta Roseliaren tragikomedia* (Madril: Castro Liburutegia, 2016)

* Alfonso de Valdés, *La vida de Lazarillo de Tormes, y de sus fortunas y anomalias*, edizioa, sarrera eta oharrak (Madril: Alianza Editorial, 2016)

* Francisco Delicar, *Retrato de la Lozana Andaluza*, edizioa eta sarrera (Madril: Biblioteca Castro, 2017)   

* Federico García Lorca, *La casa de Bernarda Alba*, edizioa, sarrera eta oharrak (Bartzelona: Edebé, 2020)   

* María de Zayas, *Novelas y desengaños amorosos*, selección, entrada y notas (Madril: Alianza editorial, 2021).   

* Lope de Vega, *¿Que no escriba decís, o que no viva?*, poemen antologia, Rosa Navarro Durán-en edizioa (Gijón: Impronta, 2023)

### Testuetarako sarrerak 
* Sarrera eta oharrak Santa Teresa de Jesusen "La Vida" eta "Las Moradas" lanetarako. Bartzelona, Planeta, 1984.

* "Libro del juego de las suertes": sarrera (Valentzia, 1515). Salamanca, Europa, 1991.

* Carmen Laforeten hitzaurrea, "*Nada*". Bartzelona, Destino, 1995. Edizio berria: Madril, Espasa-Calpe, 2006 (Austral 572).

* Sarrera Francisco Ayalari, *Cazador en el alba*. Madril, Alianza Editorial, 1998.

* Pedro Calderón de la Barcari sarrera: "*La vida es sueño*". Bartzelona, Octaedro, 2001.

* Sarrera Francisco de Quevedori, "*La vida del Buscón*". Bartzelona, Octaedro, 2001.

* Alfonso de Valdési buruzko sarrera: "*La vida de Lazarillo de Tormes, y de sus fortunas y los malidades*". Bartzelona, Octaedro, 2003. Edizio handitu berria, 2006.

* Tirso de Molina, "*El burlador de Sevilla y convidado de piedra*" liburuaren aurkezpena. Bartzelona, Hermes, 2003.

* Jaime Silesen "Antología poética" liburuaren sarrera eta poema hautaketa. Valenctzia, Institució Alfons el Magnànim, 2007.

* José Luis García Martín-en *La aventura* lanaren sarrera. Sevilla, Errenazimentua, 2011.

* Carmen Laforet-en atariko azterketa, "Nada". Bartzelona, Planeta, Austral Hezkuntza, 2019.
* "Ataritik", Luis López Suárezen *hildakoen* lanbidearen hitzaurrea, Gijón, Trea, 2023

### Testu klasikoen moldaketak haur eta ikasleentzat 
* *Mundu klasikoko mitoak*. Ovidioren “Metamorfosia”-ren bertsio librea. Madril, Alianza argitaletxea, Gazte Liburutegia, 2002.

* “Kixote”, haurrei kontatua (Edebé, 2005), katalanera, koreerara, nederlanderara, italierara (Mondadori), lituanierara, norvegierara, portugesera, frantsesera, errumanierara, letonierara, turkierara eta polonierara itzulia.

* *Tirante el Blanco contado a los niños* (Edebé, 2005), katalanera itzulia.

* *Platero y yo de Juan Ramón Jiménez contado a los niños (*Juan Ramon Jimenezen Platero y yo lana, haurrei kontatua) (Edebé, 2006), alemanera itzulia.

* *El Lazarillo contado a los niños* (Itsuaurrekoa haurrei kontatuta) (Edebé, 2006)

* "Don Quijote de la Mancha", Miguel de Cervantes (klasikoak ikasleentzat). Bartzelona, Edebé, 2007.

* *El Cid contado a los niños* (Haurrei kontatutako Cid-a) (2007), frantsesera eta errumanierara itzulia.

* *La Odisea contada a los niños* (Odisea haurrei kontatua) (Edebé, 2007), italierara itzulia (Mondadori), katalanera, frantsesera, galegora, albanierara, turkierara eta polonierara.

* *Las mil y una noches* (Mila eta bat gauak), hautaketa eta egokitzapena (Edaf, 2007)

* "*Cantar de Mio Cid*" (klasikoak ikasleentzat). Bartzelona, Edebé, 2007

* *Rimas y Leyendas de Bécquer contadas a los niños* (Umeei kontatutako Bécquer Errimak eta Kondairak) (Edebé, 2008)

* *"El conde Lucanor" de don Juan Manue*l (On Juan Manuelen "El conde Lucanor") (klasikoak ikasleentzat). Bartzelona, Edebé, 2008.

* Fernando de Rojasen "La Celestina" (klasikoak ikasleentzat). Bartzelona, Edebé, 2008.

* *Novelas ejemplares de Cervantes contadas a los niños* (Edebé, 2008)
* *La Eneida contada a los niños* *(Edebé, 2009),* italierara (Mondadori), albanierara, turkierara eta polonierara itzulia
* Tirant lo Blanc (klasikoak ikasleentzat). Barcelona, Edebé, 2009.
* "La vida y poesía de Miguel Hernández contada a los niños", Bartzelona, Edebé, 2009.
* "Fábulas contadas a los niños *(Edebé, 2010),* katalanera itzulia (Edebé, 2010) eta italierara (Mondadori, 2020).
* *Lazarillo de Tormes* de Alfonso de Valdés (klasikoak ikasleentzat). Bartzelona, Edebé, 2010.
* *La vida y poesía de Federico García Lorca contada a los niños*. Bartzelona, Edebé, 2011.
* *Milagros de Nuestra Señora contados a los niños*. Bartzelona, Edebé, 2011.
* "Novelas ejemplares" de Miguel de Cervantes (klasikoak ikasleentzat). Bartzelona, Edebé, 2011.
* *La Biblia contada a los niños*. Bartzelona, Edebé, 2012, italierara itzulia (Mondadori).
* "La vida y poesía de Gustavo Adolfo Bécquer contada a los niños". Bartzelona: Edebé, 2012.
* *Las fabulosas aventuras del caballero Zifar contadas a los niños*. Bartzelona, Edebé, 2012.
* *La vida y obra de Teresa de Jesús contada a los niños*. Bartzelona, Edebé, 2013.
* *Cien palabras. Pequeño Diccionario de Autoridades*. Bartzelona, Edebé, 2013.
* *La vida y obra de Don Bosco contada a los niños*. Bartzelona, Edebé, 2014. Italierara, ingelesera eta eslovenierara itzulia.
* *Quién es don Quijote de la Mancha*. Bartzelona, Edebé, 2015. Turkierara (2018) eta kurduerara itzulia.
* *Romeo y Julieta* de William Shakespeare . Barcelona, Edebé, 2016. Katalanera eta turkierara itzulia (2018).
* *Quién es Lazarillo de Tormes*. Bartzelona, Edebé, 2017.
* *La Ilíada contada a los niños*. Bartzelona, Edebé, 2017, italierara (Mondadori), albanierara, turkierara eta polonierara  itzulia.
* *Quién es Ulises*. Bartzelona, Edebé, 2018.
* *Hamlet* de William Shakespeare (klasikoak ikasleentzat). Bartzelona, Edebé, 2018.
* *Quién es Simbad el Marino*. Bartzelona, Edebé, 2018.

* *Mitologiaren liburu handia*. Bartzelona, Montena, 2019.

* *Las metamorfosis de Ovidio y otros mitos (Ovidioren metamorfosiak eta beste mito batzuk)*. Bartzelona, Edebé, 2020. Katalanera itzulia.

* Enrique Gil y Carrascoren *El señor de Bembibre* (klasikoak ikasleentzat). Bartzelona, Edebé, 2021.

* *El avaro* de Molière (Molièreren zekena*)*. Bartzelona, Edebé, 2021.

* *El castillo del dragón*, Calimaco eta Crisórroe-ren egokitzapena, bizantziar eleberria. Gijon, Impronta, 2022.

* Louisa May Alcotten *Mujercitas*. Bartzelona, Planeta, Austral bilduma ausarta, 2022.

* *La vida es sueño,* Pedro Calderón de la Barcarena, Rosa Navarro Duránen iruzkinekin (klasikoak ikasleentzat). Bartzelona, Edebé, 2022.

* *Tristán e Isolda Tristan eta Isolda*. Rosa Navarro Duránen bertsioa. Mexiko Hiria, Perla Ediciones, 2022.

* *Alicia en el País de las Maravillas Alizia Lurralde Miresgarrian*. Rosa Navarro Durán-en egokitzapena. Bartzelona, Edebé, 2023.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bibliografía.
*Web en la que se explica la atribución del Lazarillo a Alfonso de Valdés.
* Dos artículos en los que la profesora Navarro Durán defiende que la obra Curial e Güelfa es una falsificación de Milà i Fontanals: *The gothic novel Curial e Güelfa: an erudite creation by Milà i Fontanals * y Misterios en una extraña novela: Curial e Güelfa.
*Rosa Navarro Durán, de la mano del Lazarillo.
* P. Unamuno, '' 'Lazarillo de Tormes': escándalo, transgresión y autoría ¿definitiva?'', El Mundo, 2016-05-14. Rosa Navarro Durán-en (Alianza) edizioa aipatzen du, "lehen aldiz azalean Valdési buruzko aipamena agertzen da, "Anonimo" ezagunaren ordez... obraren ohiko datazioa ere ezeztatzen du, eta 1520ko hamarkadaren amaiera aldera kokatzen du... Valdés-ek bere izena enkriptatu nahi izan zuen obraren izenburuan, begi zolien gozamenerako. Haren sinadura lehen hiru letrek osatuko lukete, alderantzizko norabidean irakurrita -testu hebrear baten moduan-, azken hirurei lotuta...".
* C. Cuevas, 'Rosa Navarro Durán. Alfonso de Valdés escribió el *Lazarillo*' , El Cultural, 2003-05-15.

* Rosa Navarro Durán, "Desde el atalase" (Luis López Suárez, Gijón, Ediciones Trea, 2023