open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierre Nora

**Pierre Nora** (Paris, Frantzia, 1931ko azaroaren 17a – *ibidem*, 2025eko ekainaren 2a) historialaria izan zen, frantses nortasunaren eta oroimenaren gainean egindako lanengatik ezaguna.

*Historia berria* delako mugimenduaren ordezkaririk nabariena da. Aljeriako Lycée Lamoricière de Orán ikastetxean irakasle izan zen 1960 arte, eta garai hartaz ''Les Français d'Algérie* (1961) saiakera argitaratu zuen. Parisko Ikasketa Politikoetako Institutuan lan egin zuen 1965etik 1977raino. 1977az geroztik, Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskolako zuzendaria izan zen.

## Lanak 
* 1961: *Les Français d'Algérie*, (Julliard)
* 1962: *Ernest Lavisse: son rôle dans la formation du sentiment national* Revue historique 463
* 1970–1979: *Vincent Auriol. Journal du Septennat 1947–1954* (Armand Colin)
* 1973: *Faire de l'histoire* (Gallimard)
* 1987: *Essais d'ego-histoire* (Gallimard)
* 1984–1992: *Les Lieux de mémoire* (Gallimard), 1996–1998
* 1999: *Rethinking France: Les Lieux de mémoire, Volume 1: The State* (University of Chicago Press)
* 2006: *Rethinking France: Les Lieux de mémoire, Volume 2: Space* (University of Chicago Press)
* 2008: *Liberté pour l'histoire* (Françoise Chandernagorrekin batera), Paris
* 2009: *Rethinking France: Les Lieux de mémoire, Volume 3: Legacies* (University of Chicago Press)
* 2010: *Rethinking France: Les Lieux de mémoire, Volume 4: Histories and Memories* (University of Chicago Press)
* 2011: *Présent, nation, mémoire*, Paris, Éditions Gallimard, (Bibliothèque des histoires)
* 2011: *Historien public*, Paris, Gallimard
* 2013: *Recherches de la France*, Paris, Gallimard, coll. Bibliothèque des histoires
* 2013: *Esquisse d'ego-histoire*, Paris, Desclée De Brouwer, 2013.
* 2021: *Jeunesse*, Paris, Gallimard
* 2022 *Une étrange obstination'', Paris, Éditions Gallimard
Bronisław Malinowski

**Bronisław Kasper Malinowski** (Krakovia, Polonia, 1884ko apirilaren 7a - New Haven, Connecticut, AEB, 1942ko maiatzaren 16a) antropologo, etnologo eta soziologo poloniarra izan zen. Bere bizitzaren urte gehienak Erresuma Batuan, AEBetan eta Polinesian eman zituen. Krakoviako Jagelloniar unibertsitatean Matematika eta Fisika ikasketak egin zituen; ondoren Filosofia ikasi zuen 1902-1906 urteen artean, eta 1908an Ekonomia doktoretza lortu zuen. 1910 eta 1913 artean Erresuma Batuko London School of Economics and Political Sciencen ikasi zuen.

Malinowski ezaguna da landa-lanean oinarritutako antropologiaren aitzindaria izan zelako, bai eta erabili zuen metodoarengatik: behaketa partehartzailea. Ospetsua da ere eboluzionismo eta difusionismoari aurre egiteko garatu zuen interpretazio antropologiko berriarengatik, Funtzionalismoa. Hau guztia dela eta XX. mendearen antropologorik garrantzizkoenetako bat da.

Asko bidaiatu zuen, bere adiskide Stanisław Ignacy Witkiewicz lagun zuela.

Bronisław Malinowski 1942ko maiatzean hil zen, Connecticuteko New Haven hirian, Ameriketako Estatu Batuetan.

## Bibliografia 
* *The Trobriand Islands* (1915)
* *Argonauts of the Western Pacific* (1922)
* *Myth in Primitive Society* (1926)
* *Crime and Custom in Savage Society* (1926)
* *Sex and Repression in Savage Society* (1927)
* *The Sexual Life of Savages in North-Western Melanesia* (1929)
* *Coral Gardens and Their Magic: A Study of the Methods of Tilling the Soil and of Agricultural Rites in the Trobriand Islands* (1935)
* *The Scientific Theory of Culture* (1944)
* *Magia, Zientzia eta Erlijioa* (1948)
* *The Dynamics of Culture Change* (1945)
* *A Diary In the Strict Sense of the Term*(1967)
Mikel Elizegi

**Mikel Elizegi** (Goizueta, Nafarroa, 1969) euskal telebista-aurkezlea da.

## Lanak 
### Telebistan 
## Kanpo estekak 
*  Mikel Elizegirekin elkarrizketa Berria egunkarian, 2007-04-20.
Hontz

**Hontza** hegazti harrapari gautar batzuen izena da, estrigiformeen (*Strigiformes*) hegaztien ordena osatzen dutenak. Ugaztun txikiak, intsektuak eta txoritxoak ehizatzen ditu gehienbat, eta zenbait espeziek arrainak ere bai. Bi familiatan banatzen dira: *Tytonidae* eta *Strigidae*.

Mozoloak ere *Strigiformes* ordenakoak dira eta hontzen antz handia dute, baina txikiagoak dira. Hala ere, **hontz** zein **mozolo** formak, era generikoan ere erabiltzen dira euskalkiaren arabera *Strigiformes* ordenako hegazti guztiei esateko.

## Espezieak 
Espezie batzuk:

* Hontz handia (*Bubo bubo*)
* Hontz zuria (*Tyto alba*)
* Apo-hontza (*Otus scops*)
* Elur-hontza (*Nyctea scandiaca*)
* Hontz ertaina (*Asio otus*)
* Zingira-hontza (*Asio flammeus*)
* Hontz arrantzalea (*Ketupa zeylonensis*)
* Hontz gabiraia (*Surnia ulula*)
* Mairu-hontza (*Asio capensis*)
* Hontz tropikala (*Otus choliba*)
* Zuloetako hontza (*Speotyto cunicularia*)

## Sinbolismoa 
Euskaraz, adimen gutxiko hegaztitzat hartu izan dira hontz edo mozoloak. *Mozolo* hitzak, pertsonez ari garela, *inozo* esan nahi du.

Greziako mitologian, aldiz, jakinduriaren Atenea jainkosaren sinbolo ziren hontzak, eta jakintzaren sinbolotzat zituzten. Gaur egungo hedabideetako kultura globalizatuan (marrazki bizidunetan eta) animalia jakintsu gisa marrazten ditu topikoak.

Ameriketako hainbat kulturatan, zoritxarraren eta heriotzaren iragarletzat jotzen dituzte.

## Ikus, gainera 
* Mozolo
* Strigiformes ordenako Euskal Herriko hegaztien zerrenda

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Animalien hotsak

## Kanpo loturak 
* Ricardo ANGULO PINEDO (1987): Gure gautxoriak Elhuyar aldizkaria. Elhuyar Zientzia

## Kanpo estekak
Oroimen historiko

[thumb|[Santiago (Txile)|Txileko hiriburuan dagoen Museo de la Memoria y los Derechos Humanos museoan ikus daitekeen biktimen argazkiekin egindako instalazioa.]]
**Oroimen historikoa** iraganarekiko lotura ez galtzeko gizataldeek eginiko ahalegina da, iraganeko benetako eta balizko gertaerak identifikatu eta aitortzeko, iragana balioetsiz eta errespetatuz. Historiografiako kontzeptua da, eta Pierre Nora frantziar historialaria jotzen da haren sortzailetzat. "Lieu de mémoire" edo oroimen leku kontzeptuari oso lotuta dago. Espainiako historiaren kasuan, berebiziko garrantzia hartu du Gerra Zibilaren oroimen historikoak; izan ere, zenbait kasutan indarrez eta odolaren poderioz, urte askoan ahantzarazitako istorioak izan dira. Azken hamarkadetako euskal gatazkari buruzko oroimen historikoak gaurkotasun handia hartu du XXI. mendeko bigarren hamarkadan.

## Oroimen historikoa Italian 
Oroimen historikoa gaurkotasuna duen gaia da Italian, baina ez da kalapitarik gabea. Alde batetik, nazien hondamendia oroitzen da, baina bestetik Jugoslaviako mugan izandako italiarren kanporaketen eta hilketen gaia dago, jugoslaviar milizianoek faxistekin parekatu zituztenean egindakoak; mugimendu ultraeskuindarrek eta Italiako estatuko sektoreek genozidio deitu izan diote. 

## Oroimen historikoa Euskal Herrian 
Euskal Herrian hainbat taldek burututako lana ikus daiteke, bisita gidatuen bitartez, edota museo eta interpretazio zentroei esker. Hauek dira batzuk:
* **Burdinezko Gerrikoa Ugaon**. Ugaoko Udalak laguntza eman zien oroimen historikoaren aldeko taldeei eta Ugao ondoan zegoen Bilboko Defentsa Ingurabidea oneratzeko lanak egin zituzten. Katalogatzea, ikertzea, balioa ematea eta lortutako informazioa zabaltzea izan dira eman dituzten urratsak.
* **Lemoa**. Espainiako Gerra Zibilak utzitako ondarea berreskuratzen hasi ziren. Lemoatx 1937 Lemoako Memoria Historikoaren Batzorde Herrikoia sortu zute eta nazioarteko auzolandegi programa bat ere antolatu zuten

Ipar Euskal herrian, Frantziar estatuaren memoria historikorako ohitura errotua nabari da herri guzietan. Herri anitzek, bere "Monument aux morts de la guerre" edo Gerlan hildakoen omenezko monumentua dauka.

## Ikus, gainera 
* Oroimena euskal gatazkan
* Oroimen leku
* *Maravillas* (Berri Txarrak)

## Kanpo estekak 
* Espainiako Oroimen Historikoaren Legeari buruzko azalpena, Espainiako Gobernuaren webgunea.
* *Oroimen Historikoa* webgunea, Eusko Jaurlaritzako Herri Administrazio eta Justizia Saila.

## Erreferentziak
Missouri (ibaia)

**Missouri** Estatu Batuetako ibaia da, Mississippiren adarra. 3.767 kilometroko luzerarekin, Ipar Amerikako ibairik luzeena da, eta munduko ibai-sistemarik handienetan hirugarrena osatzen du Mississippirekin batera. Mendi Harritsuetatik jaisten diren Madison, Gallatin eta Jefferson erreken -bilgunean jaiotzen da, Montanan, eta Saint Louis iparraldean isurtzen da Mississippi ibaira. 1.371.010 kilometro koadroko arroa du, hots, Ipar Amerikako azaleraren seirena. Omaha eta Kansas City hiriak zeharkatzen ditu.

## Izena 
Ibaiak "Big Muddy" (ingelesez: *Lohitze handia*) edo "Dark River" (ingelesez: *Ibai iluna*) ezizenak ditu, lohiz uherturik egoten delako.

## Geografia 
Missouriren iturburua Montana hego-mendebaldeko Mendi Harritsuetan dago, Three Forks herrixkatik gertu, Madison, Gallatin eta Jefferson ibaien-bilgunean. Gero, Montana, Ipar Dakota, Hego Dakota, Nebraska, Iowa, Missouri eta Kansas estatuak zeharkatzen ditu. Azkenean Mississippi ibaira isurtzen da Saint Louisko iparraldean.

### Ibaiadarrak 
* Montana estatuan
** Jefferson River
** Madison River
** Gallatin River
** Sixteen Mile Creek
** Dearborn River
** Smith River
** Sun River
** Belt Creek
** Marias River
** Arrow Creek
** Judith River
** Cow Creek
** Musselshell River
** Milk River
** Redwater River
** Poplar River
** Big Muddy Creek

* Ipar Dakota estatuan
** Yellowstone River
** Little Muddy Creek
** Tobacco Garden Creek
** Little Missouri River
** Knife River
** Heart River
** Cannonball River

* Hego Dakota estatuan
** Grand River
** Moreau River
** Cheyenne River
** Bad River
** White River

* Hego Dakota/Nebraska estatuetan
** Niobrara River
** James River
** Vermillion River

* Hego Dakota/Iowa/Nebraska estatuetan
** Big Sioux River

* Nebraska/Iowa estatuetan
** Perry Creek
** Floyd River
** Little Sioux River
** Soldier River
** Boyer River
** Mosquito Creek
** Platte River
** Little Nemaha River
** Nishnabotna River

* Kansas/Missouri estatuetan
** Nodaway River
** Platte River
** Kansas River

* Missouri estatuan
** Blue
** Grand
** Chariton
** Lamine
** Osage
** Gasconade

### Hiri nagusiak 
Nahiz eta Missouri ibaiaren arroak Ipar Amerikaren seirena hartu, haren bazterrak ez dira oso jendeztatuak eta hamar milioi pertsona baino ez dira bizi. Hauek dira ibai ertzeko hiririk handienak:

* Great Falls, Montanan.
* Bismarck, Ipar Dakotako hiriburua.
* Pierre, Hego Dakotako hiriburua.
* Sioux City, Iowan.
* Council Bluffs, Iowan.
* Omaha, Nebraskan.
* Saint Joseph, Missouri
* Kansas City, Kansasen.
* Jefferson City, Missouriko hiriburua.
* Saint Charles, Missourin.
* Saint Louis, Missourin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthanolatze

**Arthanolatze** edo **Arthanolatzegaina** (Alguntza eta Latzegaina izenekin baita ezagutua), bere 1.530m-rekin Harsüdürra mendilerroko mendirik altuena da eta Zuberoan kokaturik dago eta Nafarroa Behereko mugatik hurbil.

## Ikus, gainera 
* Zuberoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Txinako Itsasoak

**Txinako Itsasoak** Ozeano Bareko mendebaldeko hurrengo itsasoak dira:

* Itsaso Horia
* Ekialdeko Txinako Itsasoa
* Hegoaldeko Txinako Itsasoa
Beiruteko eskualdea

**Beiruteko eskualdea** (, '''') Libanoko eskualdeetako bat da. Hiri eta barruti bakarra du: Beirut.

Dibertsitate erlijioso handia duen hiria da, biztanleriaren %50a kristaua (iparraldean eta ekialdean), %25a xiita (hegoaldean) eta %25a sunita (erdialdean eta mendebaldean) da eta.

## Kanpo estekak
Šarengradeko uhartea

**Šarengradeko uhartea** () Danubio ibaian dagoen uharte kroaziarra da. Serbiako iparraldeko Voivodina probintziarekin bat egiten duen tokian dago kokatua. Bere izenak adierazten duen moduan, Šarengrad hiritik gertu dago (*Šaren*: koloretsua, *grad*: hiri). Jugoslaviako errepublika federatuaren garaian uharte hau Kroaziako zati bat izan zen. 1992an Kroaziak bere independentzia lortu zuen, baina Jugoslaviak uharte okupatuta mantendu zuen orduan, eta ordutik hona okupaturik dirau.

Badinterreko arbitraje batzordeko ordezkariek oinarrizko hitzarmen bat jarri zuten abian, zeinaren arabera, Sarengradeko uhartea Serbiak okupatutako uharte kroaziarra dela onartzen den ofizialki.
 
Hitzarmen baketsu horren ondorioz, 1998an Serbiak Kroaziari Baranja eta Ekialdeko Eslavonia itzuli zizkion, ez Sarengrad ordea. Danubioko ezker ertzeko beste uharte batzuek ere okupazio serbiarraren menpean jarraitzen dute.

Uharteko serbiar gudarosteko kideek, Nikola Safer Vukovar-Srijemgo gobernadore kroaziarra tirokatu zuten Serbiako bere kidearekin biltzera zihoanean. Bere segizioa ere tirokatua izan zen, tartean lau haur.

2004ean Serbiak bere gudarostea uhartetik erretiratu zuen, baina polizia serbiarra han dago oraindik. Kroaziarrak ezin dira gerturatu uharte hartako euren jabetzetara.

## Kanpo estekak
Oldehove

**De Oldehove** amaitu gabeko dorrea da Ljouwert hirian (Herbehereak). Okerturik dagoen dorrea da, Pisako dorrearen gisan.

1529an hasi ziren eraikitzen, Ljouwerteko herritarrek Groningengo Martini dorrea baino dorre altuago bat nahi baitzuten.
  
Eraikitzen ari ziren bitartean, dorrea okertzen hasi zen. Akats hori orekatzen saiatu ziren, baina proiektua gelditu behar izan zuten 1532an. Eliza eraitsia 1595. urtean eraitsia izan zen, baina dorreak iraun zuen.

## Kanpo estekak
Cantabrana

**Cantabrana** Burgosko udalerria da, Burebako eskualdean dagoena.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 36 biztanle zituen. XX. mendean zehar biztanleria asko gutxitu zen, herritar askok Burgosera eta gertu dauden Bilbo bezalako gune industrialetara lan bila joan zirelako.

## Demografia 
## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Ob

**Ob** (), batzuetan **Obi** deitua, erdialdeko Errusiako ibaia da, mendebaldeko Siberiako Altai kraia, Novosibirsk oblasta, Tomsk oblasta, Khanti-Mansi eta Jamalia-Nenetsia zeharkatzen dituena. 3.650 km luze da, baina ibaiadar nagusi duen Irtyxekin batera 5.410 kilometroko luzera du (Errusiako luzeena eta munduko zazpigarrena.

## Izena 
Khantieraz *As*, *Yag*, *Kolta* edo *Yema* deitzen diote; nenetseraz *Kolta* edo *Kuay*; eta Siberiako tatariarrek *Umar* edo *Omass* izena ematen diote.

## Geografia 
Iturburua Altai mendietan duten Biya eta Katun ibaien bilgunean sortzen da Ob. Ipar-mendebaldeko norantzan Siberia zeharkatzen du, eta Ozeano Artikoan dagoen Ob golkoan itsasoratzen da.

### Ibaiadar nagusiak 
* Tom
* Txulym
* Ket
* Irtyx

### Hiri nagusiak 
* Barnaul
* Novosibirsk
* Kolpashevo
* Nizhnevartovsk
* Surgut
* Salejard

## Hidrometria 
Ob ibaiaren emaria 1930-1999 bitartean neurtua izan da Salekharden (itsasoratu baino 287 km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 2.950.000 km² ditu, arro osoaren %&nbsp;99,2. Bertan urteko batez besteko emaria 12.492 m³/s da; emari handiena ekainean du (32.632 m³/s) eta txikiena martxoan (3.458 m³/s).

 
**Ob ibaiaren batezbesteko emariak (m³/s), Salekharden neurtuak**Datuak: 1930 eta 1999 artean****

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:305
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:33000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:3000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 4713 
  bar:Fév from:0 till: 3938 
  bar:Mar from:0 till: 3458 
  bar:Avr from:0 till: 3618 
  bar:Mai from:0 till: 14861 
  bar:Jun from:0 till: 32632 
  bar:Jul from:0 till: 29482 
  bar:Aoû from:0 till: 21758
  bar:Sep from:0 till: 13529 
  bar:Oct from:0 till: 10223 
  bar:Nov from:0 till: 6324
  bar:Déc from:0 till: 5369 
  

PlotData=
  bar:Jan at: 4713 fontsize:S text: 4713 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 3938 fontsize:S text: 3938 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 3458 fontsize:S text: 3458 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 3618 fontsize:S text: 3618 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 14861 fontsize:S text: 14861 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 32632 fontsize:S text: 32632 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 29482 fontsize:S text: 29482 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 21758 fontsize:S text: 21758 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 13529 fontsize:S text: 13529 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 10223 fontsize:S text: 10223 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 6324 fontsize:S text: 6324 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 5369 fontsize:S text: 5369 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monasterio de Rodilla

**Monasterio de Rodilla** Burgosko udalerria da, Burebako eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera herriak 200 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Monasterio de Rodillako gaztelua
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Piérnigas

**Piérnigas** Burgosko probintziako udalerria da, Burebako eskualdean dagoena.

2004an 38 biztanle zituen.

## Izena 
*Piernigas* izenaren etimologiak eztabaida ugari sortu du: batzuen ustez, gaztelaniazko *pierna* (giza zangoa) izenetik dator; beste batzuen ustez, berriz, gaztelaniazko *piorno* zuhaixka izenetik. Bigarren teoria horren arabera, *Piernigas* izenak «piorno lurraldea» esan nahi du.

## Historia 
Piernigas 1.066ko abuztuaren 26an jaio zen, eta horren lekuko Cid irabazlea izan zen, gainera Piernigasen eraikuntzan parte hartu zuten errege Sancho indartsu IIaren agente printzipalak eta ere Oñaren monasterioko abadea. Oñako abadea izan zen ahalmen erlijiosoa, kulturala eta ekonomikoa. Rojas, Quintanabureba eta Moscadero artean espazio zabala zegoen eta abadiari iruditu zitzaion espazio horretan herri bat eraikitzea, espazio hori onura ateratzeko. Espazio hori, Villaverde herrixka ondoan zegoen (herrixka hau zuntsitzen zenean, Piernigasera abiatzen ziren Villaverdeseko biztanleak).

Antso II.a Gaztelakoa erregearen onarpenarekin, Piernigas jaio zen abadengoko erresuman eta han egon zen XIX menderarte.

Herrian eraiki zuten eliz bat, "San Cosme eta San Damian" izenarekin, Oñako lekaiden ardurapenean. 1071.urtean, Sancho II baieztatzen du Piernigasen fundazioa.

Burebako zazpi koadrilatik Rojasen koadrilako herri bat zen Piernigas.

Piernigas herrian, 1843.urtean 40 etxe zeuden eta 97 biztanle.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko bloga.
Pancorbo

**Pancorbo** Burgosko udalerria da, Burebako eskualdean dagoena. Izen bereko haitzartearen inguruan kokatuta dago, Obarenes mendien azpian. Oroncillo ibaiaren ertzean dago.

2005ean 519 biztanle zituen.

## Historia 
Beron zelten *Antecubia* izeneko gunea zen erromatarren garaian eta Arabako lurrei eta Nafarroako erresumari loturik egon zen luzaroan. Pancorboko ordezkariek XV. mendea arte parte hartu zuten Arabako Batzar Nagusietan.

816an bertan Pancorboko gudua egin zuten al-Hakam I.ak bidalitako eta Abd al-Karim ibn Abd al-Wahid ibn Mugitek zuzendutako armada haizpitartea zeharkatu nahi zuenean.

1794. urtean, Santa Engrazia gotorlekua eraiki zen.

Espainiako guda zibileko lehen egunetan, falangistak udaletxean sartu ziren eta borroka baten ostean falangista bat hil egin zen eta agintariek herritik alde egin zuten. Laster, harrapatu eta fusilatu egin ztuzten. Guda ostean, harrobiari esker populazioa bertan geratu zen urte batzuetan baina gero, 1950tik aurrera populazio asko galtzen hasi zen.

## Demografia 

Colors=
 id:a value:gray(0.9)
 id:b value:gray(0.7)
 id:c value:rgb(1,1,1)
 id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:450 height:250
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1600
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:40 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

 bar:1857 text:1857
 bar:1877 text:1877
 bar:1897 text:1897
 bar:1910 text:1910
 bar:1930 text:1930
 bar:1950 text:1950
 bar:1970 text:1970
 bar:1991 text:1991
 bar:2011 text:2011
 bar:2016 text:2016

PlotData=
 color:d width:25 align:left

 bar:1857 from:0 till: 1568
 bar:1877 from:0 till: 1425
 bar:1897 from:0 till: 1256
 bar:1910 from:0 till: 1345
 bar:1930 from:0 till: 1238
 bar:1950 from:0 till: 1156
 bar:1970 from:0 till: 749
 bar:1991 from:0 till: 573
 bar:2011 from:0 till: 505
 bar:2016 from:0 till: 451

PlotData=

 bar:1857 at: 1568 fontsize:s text: 1.568 shift:(-10,5)
 bar:1877 at: 1425 fontsize:s text: 1.425 shift:(-10,5)
 bar:1897 at: 1256 fontsize:s text: 1.256 shift:(-10,5)
 bar:1910 at: 1345 fontsize:s text: 1.345 shift:(-10,5)
 bar:1930 at: 1238 fontsize:s text: 1.238 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 1156 fontsize:s text: 1.156 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 749 fontsize:s text: 749 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 573 fontsize:s text: 573 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 505 fontsize:s text: 505 shift:(-10,5)
 bar:2016 at: 451 fontsize:s text: 451 shift:(-10,5)

:Iturria: INE, 1857-2011

## Eraikinak 
* Pancorboko geltokia
* Pancorboko gaztelua
* Santa Engracia gotorlekua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pancorboko udal webgunea
Arrosa Zuria

**Arrosa Zuria** (alemanez *Die weiße Rose*) Alemania nazian, Bigarren Mundu Gerraren garaian, Municheko unibertsitateko ikasle batzuen artean eratutako erresistentzia mugimendu baketsua izan zen. Hitlerismoaren izaera kriminala salatzeko eskuorri banaketari ekin zioten, Arrosa Zuria izena erabiliz sinadura gisa. Kontzientzia pizteko mezuak izaten ziren, hala nola:

[thumb|150px|Arrosa Zuria taldearen omenezko monumentua, [Munich hirian]]
**Hans Scholl** eta **Alexander Schmorell** ikasleak izan ziren taldean antolatzen lehenak, eta gero bildu zitzaizkien Hansen arreba gaztea **Sophie Scholl**, eta beste batzuk. 1943ko otsailaren 18an, Hans eta Sophie Scholl eskuorriak zabaldu zituzten unibertsitateko atrioan, eta harrapatu egin zituzten. Otsailaren 22an epaitu zituzten Scholl anai-arrebak, eta beren kide **Christoph Probst**, eta egun berean gillotinatu zituzten Stadelheim espetxean (Munich). Ondorengo epaiketa batzuen ondoren, **Kurt Huber**, Alexander Schmorell eta **Willi Graf** hil zituzten burua moztuta.

Gerra ondorengo Alemanian kontzientzia zibikoaren eredutzat jo izan dituzte Arrosa Zurikoak. Gaur egunean, Arrosa Zuriaren Fundazioak lanean jarraitzen du, gazte haien oroimena gordetzeko. Arrazakeriaren eta edozein motatako intolerantziaren aurka borrokatzeko helburua du fundazioak.

## Ikus, gainera 
* Nazismoa
* Stadelheim espetxea

## Kanpo estekak 
*  Arrosa Zuriaren Fundazioa 

## Erreferentziak
Karl Weierstrass

**Karl Theodor Wilhem Weierstrass** (Oestenfelde, 1815ko Urriaren 31 &ndash; Berlin, 1897ko Otsailaren 19) matematikari alemaniarra izan zen, eta "analisi modernoaren aita"-tzat daukate. Bere lorpen handienen hartean funtzio baten jarraitasunaren definizioa, bataz besteko balioaren teorema frogatzea, eta Bolzano-Weierstrass teorema enuntziatzea daude.

## Biografia 
Weierstrass Oestenfelden sortu zen, Prusiako Westfalia probintzian (gaur egun Alemanian dena). Gobernuko funtzionario zuen aita. Gaztetatik izan zuen matematikekiko interesa. Hala ere, Bonngo unibertsitatera bidali zuten gurasoek funtzionario bihurtzeko presta zedin. Weierstrassek arreta gutxi eskaini zien funtzionario bihurtzeko ekonomia, finantza eta zuzenbide arloko ikasgaiei, eta bere kabuz matematikak ikasten aritu zen. Graduatu gabe utzi zituen ikasketak, eta Münsterreko Akademian hasi eta bukatu zituen matematika ikasketak. Ondoren, aitak irakasle postu bat lortu zion Münsterreko eskola batean.

1850ean gaixoaldi luze bat pairatu zuen, baina lanak argitaratzen jarraitu zuen, arrakasta handiz. 1856an Gewerbeinstitut delakoan irakasle postua eskuratu zuen (geroago Berlingo Unibertsitate Tekniko bihurtuko zenean). 1864an Berlingo Friedrich-Wilhelms Unibertsitateko irakasle izan zen (geroago Humboldt Unibertsitatea deituko zena). Bere ikasleen artean Ferdinand Georg Frobenius bera izan zuen.

Bere bizitzako azken hiru urteak mugiezinik pasa zituen eta Pneumonia batek hil zuen 1897n.

## Ekarpen nagusiak 
Matematika arloan, eta bereziki kalkuluan zenbait teoremaren aurkitzaile eta beste hainbat legeren frogatzaile dugu Weierstrass.

Funtzio baten limitea, jarraitasuna eta deribatuaren definizioak zehazki taxutu zituen, gaur egun ere erabiltzen direnak. Definizio horietan oinarrituz frogatu ahal izan zituen ordurarte frogapen zorrotzik ez zuten zenbait teorema. Teorema berriak aurkitu eta frogatu ere egin zituen. Hona hemen bere ekarpen nagusien zerrenda:

* Weiestrass teorema
* Bolzano-Weiestrass teorema
* Weiestrass-en hurbilpen teorema (Stone-Weiestrass teoreman orokortua)
* Weiestrass-Casorati teorema
* Weiestrassen funtzio eliptikoa
* Weiestrassen funtzioa

## Erreferentziak
Videomatch

***Videomatch*** umorezko telebista saio argentinarra izan zen, Marcelo Tinellik aurkeztua. 1989an hasi zen Telefe telebista katean gauerdiko ordutegia zuela. Hasiera batean kirolezko saioa zen, baina sketxez egindako umorezko saioa bihurtu zen. Gaur egun, saio honek Showmatch du izena, beste telebista kate batean ematen dutenez izenez aldatu behar izan zuten.

## Historia 
Kirol telesaio bezala hasi zen, baina oso ikusle gutxi zuenez bigarren urterako umoristak kontratatzea erabaki zuten. Handik aurrera ikusleen kopuruak goraka egin zuen.

*Videomatch* 2004a arte jarraitu zuen Telefen ikusle kopuru bikainarekin, programa arrakastatsua izanik. Hala ere, Marcelo Tinellik Claudio Villaruel Telefeko programazio-zuzendariarekin izan zuen liskarraren ondorioz katea uztea erabaki zuen.

Ondorioz, telesaioa Canal 9 katean ematen hasi ziren baina *Showmatch* izenarekin.

## Pertsonaiak eta sketxak 
Saioak 15 urte iraun zuen Telefen eta hainbat laguntzaile eta aktoreez osatua egon da: Gonzalo Bonadeo, Osvaldo Príncipi, Felipe Mc Gough, Henry de Ridder, Daniel Jacubovich, Marcelo "Teto" Medina, Ricardo "Lanchita" Bissio, Alejandro Coccia eta beste kirolari gehiago. Eta ondoren, Hugo Varela, Pablo Granados, Pachu Peña, Freddy Villarreal, José María Listorti, Campi, El turco Naim, Miguel Ángel Rodríguez, Diego Korol, Larry de Clay, Roberto Peña, Waldo, Yayo eta Totti Ciliberto umoristak.
 
Bere sketxik ospetsuenak honako hauek dira: "Deportes en el Recuerdo", "Los hermanos Loprette", "Los Raporteros", "Los Gauchos", "Leonardo Rivas Taxista"," Leo Leonor en la Panadería", "Figuretti", "Jose María Celular", "Rolando Fernandez el Gran DT", "José María Ruidoso", "Don Leo", "Top Forry", "Alejandro Saz", "Noti Pip", "Los Topus 4", "Los Jaimitos", "Huevo y Poroto", "El Sanatero", y las cámaras ocultas "Vale Valeria", "La ventana de América", "La Movida Internacional", "El Peor día de tu Vida", "El peor Viaje de tu Vida", "La Gran Venganza", "La Propuesta Indecente", "Infraganti", "Atracción Fatal", "La Peor Clase de tu Vida", "Viva La Fiesta", "La Cámara Cómplice", "Tardes Musicales", "Xuxa de América" eta "Si No Sabe Cante".

## Formatu aldaketak 
Videomatchen azken urteetan sketx kopurua murriztu zen eta lehiaketa gehiago jarri zituzten.

## Kanpo estekak
Babiloniar artea

thumb|250px|Gaueko Erregina, ziur aski Ishtar, Ereshkigal edo Lilitu (K. a. 1792-1750)
**Babiloniar artea** Mesopotamiako Babiloniar Inperioan sortu eta ekoitzitako artea izan zen.

K. a. 1430. urtean, Uruk hirian *Inanna* izeneko tenplua eraiki zuten. Oin laukizuzena zeukan eta iskinetan errefortzu haundiak jarri zizkioten. Lehenego aldiz, kanpo itxurari garrantzi gehiago emango zaio, honela friso dekoratibo bat jarri zioten nitxoetan sarturik dauden irudiak tartekatuz paretan.
Irudi hauek egiteko hormak egiteko erabiltzen ziren adreiluak erabili zituzten. Gero hain ezagunak izango diren persiar adreiluen aitzindari ditugu.
'Babiloni' hiria irizpide eraikitzaile arautuen ondorio izan zen. Hiria harresiz inguratuta zegoen eta Eufrates ibaiak bitan banatzen zuen.

Hirira sartzeko zortzi ate zeuden eta horietako bat Ishtar Atea dugu. Adreilu beiraztatuz estalia zegoen, hauek kolore ezberdinetakoak ziren, hala ere urdina zen nagusi. Bertan lehoiak eta'zezenak ageri dira bejetazio eta beste element geometrikoen artean. Bi animalia hauek Marduk erregearen ezaugarri ziren.

Sarreran azaltzen ziren guda eta piztien gaiek, barruko gai atseginei irekitzen zieten bidea.

## Ikus, gainera 
* Babelgo dorrea
* Ishtar Atea
* Babiloniako Lorategi Esekiak

## Kanpo estekak
Yayo Guridi

**José Carlos Guridi**, "**Yayo**" goitizenez, (Villa María, Cordoba, Argentina, 1965eko azaroaren 6 - ) aktore eta umorista argentinarra da. Rivadabia Ikastetxean ikasi zuen eta Cordobako Unibertsitate Nazionalean ekonomian lizentziatu zen. Gainera Cordobako Ekonomia Ministerioko aholkularia izan zen.

## Lanak 
### Telebistan 
* *Telemanías*
* *Videomatch*
* *Los Rodriguez* (1998)
* *Buenos días Argentina*
* *Aunque usted no lo viera*
* *Cámara en mano*
* Alemaniako futbol mundialaren berriak
* *El Código Rodriguez* (2006)
* *Bien tarde*
* **Showmatch 20 años**
* *Sin Codificar*

### Antzerkian 
* *Tres en banda*
* *Yayo en banda*
* *Yayo… y qué?*

### Zinean 
* *Bañeros 3 todopoderosos *

## Kanpo loturak 
*  Yayoren profila IMDBn
*  Yayori elkarrizketa *El Diario del centro del país* egunkarian
*  Yayori elkarrizketa
Biduze

**Biduze** edo **Lapiotz** (Donaixtitik gora **Urbeltzeta**) Nafarroa Behereko ibaia da, Zuberoako mugan sortzen da eta Aturriren ibaiadarra da.

Iraganean ondasunen garraiorako oso erabilia izan zen ibaia, idiek tiraturiko gabarren bidez eramaten zirelarik. Ibai-portu garrantzitsuak egon ziren hala nola Akamarre eta Bidaxunen. Ibaian zehar ontzi txikiek Akamarrera arte bakarrik nabiga dezakete.

Arbailetako Ithe basoan dagoen lur azpiko ur-laster batetik sortzen da (Eltzarreko ordokia) eta Gixunen isurtzen da Aturri ibaira.

## Ibaiadarrak 
Hona hemen Biduzeren ibaiadar nagusien zerrenda:

## Zeharkatutako udalerriak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak
Lihuri

**Lihuri** Nafarroa Behereko ibaia da, Biduzeko ibaiadarra dena.

## Geografia 
Amikuzeko basotik mendebaldera jaio egiten (Bardozeko lurretan) da bi ibaik (Arberoa eta Laharana) bat egin ondoren. Bidaxunen eta Akamarretik hurbil isurtzen da Biduzera, Bastida eta Bardoze herriak gurutzatu ostean, besteak beste. Guztira 45,8 kilometroko luzera du.

## Ibaiadarrak 
Hona hemen ibaiadar nagusien zerrenda:
* Itharte erreka
* Behobiko errekaren besoa
* Argazuriko erreka
* Xirritako erreka
* Laharanen besoa
* Othegiko erreka
* Isaaken Bordako erreka
* Sustolako erreka
* Karabindegiko erreka
* Arberoa erreka
* Jeloseko erreka
* arriu de Menina
* Aphatarena
* Oihanxuri erreka

## Zeharkatutako udalerriak 
* Akamarre
* Amorotze-Zokotze
* Armendaritze
* Bardoze
* Biduze
* Iholdi
* Mehaine
* Oragarre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hong Kong uhartea

**Hong Kong uhartea** (; ) Hong Kong eskualde administratibo bereziaren (Txina) hegoaldeko uhartea da.

1.268.112 biztanle zituen 2006an eta 80,40 km²ko azalera du, azaleraz, Txinako bigarren irla izanez.

1840an Erresuma Batuak uhartea inbaditu zuen.

## Ikus, gainera 
* Hong Kongeko uharteen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Uhartearen 1844ko mapa.
Ametz arrunt

**Ametz arrunta** (*Quercus pyrenaica*) Fagaceae familiako zuhaitz hostoerorkorra da, haritzaren antzekoa, tamaina ertainekoa, hego-mendebaldeko Europan eta ipar-mendebaldeko Afrikan hazten dena.

## Deskribapena 
### Itxura orokorra 
25 metrorainoko zuhaitza da, normalean txikiagoa izaten den arren. Enborrak oso forma irregularra izaten du, oinarritik adarkatzen baita hasieran, nahiz eta garatu ahala beheko adarrak galduz doan. Gazteek enbor-azal leuna dute, berde-grisaxka lehen bi edo hiru urteetan, eta gris ilunagoa ondoren. 25 urte baino gehiagoko ametzen azala, berriz, lodiagoa da, longitudinalki zartatua eta arrea.

### Fruituak 
Fruituak ezkurrak dira, uda hasieran agertu eta iraila-urrian heltzen direnak. Glande motako fruituak dira, arrautza formakoak, 2,5 cm inguru luze, 3-4 cm-ko pedunkulu motz baten puntan banaka edo binaka hazten direnak. Karloa 8-15 x 10-20 mm-koa da, biloduna eta ezkata latzez hornitua; ezkurraren herena edo erdia estaltzen du, txapela moduko bat osatuz. Ezkurrak elikagai-iturri garrantzitsua dira zenbait animaliarentzat. Euskal Herriko iparraldean eta mendebaldean banaturik dago, 300 eta 1.000 metro arteko garaieran; izen zientifikoak dioenaren aurka, falta da Pirinioetan (Leiren eta Illonen izan ezik), eta baita hegoaldean ere. Kantaurialdeko isurialdean lurzoru hareatsuko eguteretan hazten da, eta amezti politak daude Baztanen, Malerrekan eta Bortzirietan.

## Ekologia 
[thumb|220px|eskuinera|Ametz arrunta, [Losar de la Vera, Extremadura]]
Espezi silizikola eta kaltzifugoa da, argitasun handi-ertaina behar duena. Jatorri desberdinetako lurzoruetan hazi daiteke (kuartzitak, harearriak, gneisak, granitoak eta hare buztintsuak). Lur azidoak behar ditu (pH 3,5-5,5), nitrogenoan txiroak.

## Fenologia 
Ametzaren loreak apirilean edo maiatzean agertzen dira normalean, nahiz eta ekaina hasieran ere ikus daitezkeen batzuetan. Hostoak, maiatzaren erdialdetik aurrera ateratzen hasten dira. Ezkurrak iraila-urrian heltzen dira.

## Erabilerak 
Gainerako haritzek baino kalitate eskasagoko zura du, enbor meheagoak eta bihurriagoak izaten dituelako. Hori dela eta, trenbide-trebesak eta habeak egiteko erabili da. Sustraietatik kimuak garatzeko duen ahalmena dela-eta, egur ikatza egiteko ere asko ustiatu da. Tanino kantitate handia duenez, larruak ontzeko erabili da. Ezkurrak abereak bazkatzeko baliatzen dira.

## Erreferentziak 
* Edukiaren zati bat euskalnatura.eus webgunetik hartu da, copyrightaren jabeak onartu baitu hango testu-edukiak Euskarazko Wikipedian Aitortu-PartekatuBerdin 4.0 Nazioartekoa (CC BY-SA 4.0) lizentziarekin argitaratzea, baldin eta iturria aipatzen bada.

## Kanpo estekak 
* Ameztiak Gipuzkoan eta ameztiaren hainbat espezie: https://www.basoak.eus/baso-habitatak/ameztia
Santa María Ribarredonda

**Santa María Ribarredonda** Burgosko udalerria da, Burebako eskualdean dagoena.

2006an 105 biztanle zituen.

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Iparraldeko Yorkshire

**North Yorkshire** () Ingalaterrako konderria da, Erresuma Batuan. Yorkshire eta Humberko eskualdean dago. Zazpi barrutietan banatuta dago: Craven, Hambleton, Harrogate, Richmondshire, Ryedale, Scarborough y Selby

Konderriaren mendirik altuena Whernside da, Cumbriarekin daukan mugan, 736 metrokoa.

Konderria 1974an sortu zuten.

Mugakide hauek ditu Ekialdeko Yorkshire, Hegoaldeko Yorkshire, Mendebaldeko Yorkshire, Lancashire, Cumbria eta Durham.

## Hiri nagusiak 
* Filey
* Catterick
* Northallerton, konderriaren hiriburua.
* Ravenscar
* Welburn

## Kanpo estekak
Arlaban

**Arlaban** Euskal Herriko mendebaldeko mendate bat da, Leintz Gatzagan (Gipuzkoa) kokatua, Eskoriatza (Gipuzkoa) eta Arratzua-Ubarrundia (Araba) artean. Hainbat mendez, Debagoiena eta Gasteiz arteko ohiko bidea izan da. Gaur egun ere, AP-1 ordainpeko autobideak mendatea zeharkatzen du, Arlabango tunelaren bidez.

## Arlabango guduak 
1811ko maiatzaren 25ean, Napoleondar Gerretan izan zen Arlabanen gudua.

Gero, 1836an, Lehen Karlistaldiaren barnean, mendatearen inguruan beste bi gudu egin ziren: urtarrilekoa eta maiatzekoa, hain zuzen ere.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak
* Gatzagako mendatea
* Mikelete

## Kanpo estekak
Pagogan

**Pagogan** Arabako mendia da, Gasteizko mendiak mendilerroan kokatuta dagoena. Iparraldean Arabako lautada dago, hegoaldean berriz, Trebiñuko konderria.

Iparraldeko isurialdean pagadiak daude (hortik datorkio izena), eta hegoaldean berriz, arteak eta ipuruak hazten diren larreak.

## Izena 
Euskal izen honen jatorria *pago gain* da, iparraldeko isurialdean dituen pagoak direla eta. Geroago, gaztelaniaz, jatorrizko esanahia ahaztuta, *Palogan* esan izan zaio.

## Abiapuntuak 
* Okinako mendatetik: 50 minutu
* Okinatik: 1 ordu
* Monasteriogurendik: 1 ordu eta 45 minutu
* Uribarri Nagusitik: 1 ordu eta 45 minutu
* Gasteizko mendatetik: 1 ordu eta 45 minutu
* Axartetik 1 ordu
* Okina-Sasetatik: 2 ordu eta 30 minutu

## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Kanpo estekak 
* Pagogan *luberri.net* webgunean
Gatzagako mendatea

**Gatzagako mendatea** Euskal Herriko gaina da, Eskoriatza (Gipuzkoa) eta Arratzu-Ubarrundia (Araba) lotzen dituena. Orain arte, ohiko bidea izan da Debagoienatik Gasteizera joateko.

Gaina Leintz Gatzagan kokatuta dago.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak
* Arlaban

## Kanpo estekak
Libiaren banaketa administratiboa

**Libiaren banaketa administratiboa** eskualdetan (*muhafazat*) zegoen banatua, hauek 25 udalerritan (*baladiyat*) zatitu zituzten arte. Duela gutxi, ''sha'biyah'' izeneko 32 barrutitan banatu da berriz, hogeita bitan geroago. Honako zerrendak aurreko banaketa erakusten du eta, hortaz, oraingoaren apur bat desberdina da.

Antzina, Libia hiru eskualdetan banatzen zen: Tripolitania, Fezzan eta Zirenaika.

## Kanpo estekak
Oketa

**Oketa** edo Gorbei-Txiki Arabako mendia da, Gorbeiako mendilerroan kokaturik dagoena.

Txilarra, otaxka eta ametzak bezalako landaredia ikus daiteke.

Inguruko herrietako istorio batek dio, bertan gordeta dagoela inork aurkitu ezinik dabilen Gerra Karlistetako txanponez beteriko kutxa.

## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Kanpo estekak 
* Oketa *luberri.net* webgunean
* Zuiako Kuadrilla: Oketa mendia
Javier Aspuru

**Javier Aspuru Oribe** (Amurrio, Araba, 1956) euskal herritar politikaria da. Ingeniaritza ikasketak ditu, eta Matematikako irakaslea da Zarobe Institutuan, Amurrion.

Herri Batasuneko militante ohia, Aralarren Arabako koordinatzailea izan zen. 2003-2007 legegintzaldian Aralarreko zinegotzia izan zen Amurrioko Udalean. 2007tik 2009ko azaroaren 13raino Gizartekintza eta Gazteriako ahalduna izan zen Arabako foru gobernuan.

2010ean, Araba Bai, Arabako alderdi politikoa sortu zuen beste batzuekin batera. Aralar alderdiaren banaketa baten ostean sortu zen eta Javier Aspuru izan zen zatiketaren buruzagietako bat. Bertan ibili Araba Bai desagertu arte.

Gainera, 1987-1991 legegintzaldian Arabako Batzar Nagusietan Herri Batasuneko batzarkidea izan zen.

## Kanpo estekak 
* Javier Aspuru, Aralar alderdiaren webgunean.
Haranbeltzeko basoa

**Haranbeltzeko** edo **Sohütako basoa** Zuberoako ekialdean dagoen oihana da, Sohüta, Ospitalepea eta Barkoxe udalerrien artean kokaturik, Bearnoko mugan. Batez ere haritz eta pagoz dago osatuta.

Zuberoako basorik handiena da berau eta Bigarren Mundu Gerran, nazien aurkako erresistentziaren babesgune ere izan zen, Vichyko Frantzia eta Frantzia okupatuaren arteko muga hurbil zegoela aprobetxatuz. Bertan hil zuten soldadu alemaniarrek Pierre Cazemajor jendarmea, erresistentziari laguntzea leporatuta.

Bertan bi muino aipagarri topa daitezke:

* **Gaztelaiako** gaztelua (antzinaroko fuertea) kokatzen den muinoa (479 m), zeinetan oraindik ageriak diren defentsarako hiru lurrezko hesi.
* **Ahargo ttipi** (559 m) antzinako gurtze leku bat duena gailurrean.

## Kanpo estekak
Daniel Innerarity

**Daniel Innerarity Grau** (Bilbo, Bizkaia, 1959) filosofoa eta gaztelaniazko saiogilea da. Filosofiako hainbat testu itzuli ditu alemanetik gaztelaniara.

## Biografia 
Filosofian doktore, bekadun izan zen Alexander von Humboldt Fundazioan, eta gaur egun Filosofia irakasle titularra da Zaragozako Unibertsitatean. Iritzi artikuluak idazten ditu hainbat hedabidetan, hala nola *El País* eta *El Correo/Diario Vasco* egunkarietan. Berak argitaratzen du *Claves de razón práctica* aldizkaria. Pentsalari hauen testuak itzuli ditu gaztelaniara: Hans Blumenberg, Robert Spaemann, Reinhart Koselleck, Jauss, Fichte, Friedrich Schiller eta Friedrich Hölderlin.

## Lanak 
### Filosofia eta saiakera 
* *El nuevo espacio público*, Espasa, Madril, 2006.
* *La sociedad invisible*, Espasa, Madril, 2004 (XXI Espasa Saiakera Saria). (Italierako itzulpena: La società invisible, Meltemi, Erroma, 2006; portugesezko itzulpena prestatzen ari da, Teorema, Lisboa).
* *La transformación de la política*, Península, Bartzelona, 2002 (III Miguel de Unamuno Saiakera Saria eta Literatura Sari Nazionala, saioetan 2003). (Portugesezko itzulpena: A trasformaçao da politica, Teorema, Lisboa, 2005; frantsesezko itzulpena: La démocratie sans l'État: essai sur le gouvernement des sociétés complexes, Flammarion-Climats, Paris, 2006, Jorge Semprúnen hitzaurrea).
* *Ética de la hospitalidad*, Península, Bartzelona, 2001 (Frantsez itzulpena: Éthique de l´hospitalité, Presses Universitaires de Laval, Kanada, moldiztegian).
* *La filosofía como una de las bellas artes*, Ariel, Bartzelona 1995. (Portugesezko itzulpena: A filosofia como uma das belas artes, Teorema, Lisboa 1996).
* *La irrealidad literaria*, Eunsa, Iruñea 1995.
* *Hegel y el romanticismo*, Tecnos, Madril 1993.
* *Dialéctica de la modernidad*, Rialp, Madril 1990.
* *Praxis e intersubjetividad. La teoría crítica de Jürgen Habermas*, Eunsa, Iruñea 1985.

### Itzulpenak 
* Hans Blumenberg, *Conceptos en historias*, Síntesis, Madril, 2002 (elkarlanean).
* Hans Blumenberg, *La inquietud que atraviesa el río. Ensayo sobre la metáfora*, Península, Bartzelona, 2001 (itzulpena gainbegiratzea).
* Reinhart Koselleck, *Los estratos del tiempo: estudios sobre la historia*, Paidós, Bartzelona 2001.
* Traducción y estudio introductorio a H. R. Jauss, *Pequeña apología de la experiencia estética*, Paidós, Bartzelona 2001.
* J. G. Fichte, *Exhortación a la vida bienaventurada*, Tecnos, Madril 1995 (elkarlanean).
* Friedrich Schiller, *Poesía filosófica*, Ed. Hiperión, Madril 1991.
* Friedrich Hölderlin, *Himnos de Tubinga*, Ed. Hiperión, Madril 1991 (elkarlanean).
* Robert Spaemann, *Das Natürliche und das Vernünftige. Aufsätze zur Antropologie*, Rialp, Madril 1989 (elkarlanean).

## Kanpo loturak 
*  Daniel Innerarityren webgune ofiziala
Tiamina

**B1 bitamina** edo **tiamina** C12H17ClN4OS formula kimikoa duen bitamina da. Bere molekulan pirimidina eta tiazol eraztun bana du. Gluzidoen oxidazioan parte hartzen du, eta nerbio-bulkadetan funtsezko zeregina du. Zerealetan, lekaleetan eta barazkietan dago.

Hazkunde egokia ziurtatzeko oinarrizkoa den bitamina antineuritikoa da. Haren gabeziak beriberi izeneko nerbio-gaitza eragiten du, giharren ahulezia, gutxiegitasun kardiakoa eta kalte gastrointestinalak sortzen dituena.

B multzoa osatzen duten bitaminen arteko garrantzitsuenetakoa da. Karbohidratoen metabolismoan oinarrizko katalisi bat eragiten du. Gizakiak 1,2-1,8 mg tiamina behar ditu egunean. Landareetan izaten da; batez ere zerealen ernamuin eta zahietan, eta garagardo legamian. Arrozaren azalean aurkitu zuen lehen aldiz 1911n Casimir Funk poloniar biokimikariak. Gaur egun sintesi bidez lortzen da, eta medikuntzan, elikaduran eta azala kendu zaion gari irina aberasteko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Multiprogramazio

** Multiprogramazioa** prozesu bik edo gehiagok memoria nagusiko unitate berean lan egitea eta PUZ batean era beran (sasiparalelismo) egikaritzea ahalbidetzen duen teknikei deitzen zaie.

Une konkretu batean PUZak prozesu bakarra hartzen du horregatik sasiparalelismo esaten zaio. Multiprogramazioan memoria nagusiko prozesuak PUZak exekuta ditzaten denboran txandakatzen dira, prozesu bat osorik bukatu beharrik gabe (algoritmoaren arabera) beste bat exekutatzen da. Prozesu baten sarrera-irteera (S-I) eragiketa bat gertatzen denean, PUZak honi itxaron beharrean beste prozesu bat hartzen du, kasu hau da multiprogramazioaren sasiparalelismo gehien ustiatzen duena.

## Multiprogramazio eta multiataza 
Memoria kudeatzeko (babesteko) teknika hauek sistema eragileak kudetzen ditu. Bereizketa sakonagoa eginez, [multiataza]] kontzeptuak sistema eragileak prozesu bi aldi berean egikaritzeko ezaugarria adierazten du, aldiz multiprogramazioak memoria kudetzeko teknikak eta sarrera-irteerarako (S-I) gailuak partekatu ahal izateko konkurrentziaren kontrola eskaintzen ditu.

Prozesatzeko unitateak hariak (prozesuen zatiak) badira sistema multihariduna deritzo.
## Abantailak 
:* Zenbait prozesu aldi berean PUZak egikaritzen
:* Prozesu baten S-I eragiketak osatu arteko tarteak gainerako prozesuek aprobetxatzen dituzte
:* PUZaren erabilpena handitzen Aumenta el uso de la CPU.
:* Erabiltzaile desberdinen artean aldibereko zerbitzu interaktiboa ahalbidetzen du

## Ikus, gainera 
* Atzipenanitza
* Modu babestua
* Multiataza
* Multierabiltzaile
* Multiprozesaketa

## Erreferentziak 
* Andrew Stuart Tanenbaum, *Sistemas operativos: diseño e implementación* (*Operating Systems: Design and Implementation*), 

## Kanpo estekak
Multiprozesaketa

**Multiprozesaketa** bi mikroprozesadore edo gehiagok aldi berean hainbat prozesu egikaritzen duenaren ezaugarriari esaten zaio. Multiprogramazioan mikroprozesadore (PUZ) batekin exekutatzen dira zenbait lan, multiprozesaketan gauza bera baina prozesadore bat baino gehiagorekin. Bi mikroprozesadore edo gehiago dituen ordenagailuari **multiprozesadore** deritzo.

Sistema eragilea arduratzen da prozesu edo hari desberdinak mikroprozesadore desberdinetan banatzeaz. Ez da lan erraza, modu konkurrentean lan egiteko ez daudelako idatzita programak. Honetarako semaforoak eta antzeko programazio teknikak dituzte sistema eragileek prozesuaren kopia batek makinaren zenbait balio modu esklusiboan idazteko.

## Ordenagailu multiprozesadoreen ezaugarriak eta arkitektura 
Konputagailu multiprozesadore batek prozesu baten hariak edo prozesu bat baino gehiagotakoak aldi berean exekuta ditzake. Konputagailu multiprozesadoreen diseinua, monoprozesadorekin alderatuz gero, konplexuagoa da; izan ere, aldi berean programa bi exekutatzen direnean baliabide esklusiboen erabilera (memoria esaterako) gatazkatsua izan daiteke. Arazo horiei irtenbidea emateko, arkitektura bi daude:
* NUMA arkitektura
* SMP arkitektura

Sistema eragilea arduratzen da prozesu edo hari bakoitza mikroprozesadore batera bideratzeaz. Ez da lan erraza, modu konkurrentean lan egiteko ez daudelako idatzita programak. Horretarako, semaforoak eta antzeko programazio teknikak dituzte sistema eragileek prozesuaren kopia batek makinaren zenbait balio modu esklusiboan idazteko.

## Multiprosezaketa motak 
* Multiprosezaketa simetrikoa: prozesadore guztiak funtzio berdinak burutzen dituzte eta memoria nagusi partekatzen dute
* Multiprosezaketa asimetrikoa: prozesadore batzuk sistema eragilearen atazez arduratzen diren bitartean gainerakoek erabiltzaileen aplikazioak egikatzen dituzte. Prozeadoreak makinaren funtzio desberdinetan espezializatzen dira, honetarako makinak burutu behar duenaren lanen ezagutza sakona izan behar da.

## Ikus, gainera 
* Atzipenanitza
* Modu babestua
* Multiataza
* Multierabiltzaile
* Sistema eragile

## Erreferentziak 
* Andrew Stuart Tannembaum, *Sistemas operativos: diseño e implementación* (*Operating Systems: Design and Implementation*), 

## Kanpo estekak
Pagoeta (argipena)

**Pagoeta** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimoak 
### Euskal Herrian 
#### Populazioak 
* **Pagoeta**, Arabako herria, Urizaharra udalerrian.

#### Mendiak 
* **Pagoeta**, Bizkaiko mendia, Arakaldo udalerrian.
* **Pagoeta**, Bizkaiko mendia, Galdakao udalerriko Arteta auzoan.
* **Pagoetako Kurutzea**, Gipuzkoako mendia, Aia eta Zarautz udalerrien artean.
* **Pagoeta**, Arabako mendia, Zigoitia udalerriko Etxaguen herrian.

## Abizenak 
* **Pagoeta**, euskal abizena.

## Pertsonak 
* **Juan de Pagoeta** (?-), hainbat idatzien autorea.

## Beste batzuk 
### Euskal Herrian 
* **Pagoetako Estazio Megalitikoa**, Gipuzkoako historiaurreko monumentua, Aia udalerrian.
* **Pagoeta Mendizale Elkartea**, Zarautzen egoitza duen kirol taldea.
* **Pagoetako natura parkea**, Gipuzkoako natura parkea, Aia, Zarautz eta Zestoa udalerrien artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abitigarra

**Abitigarra** Arabako mendi bat da, Iturrietako mendilerroan kokatuta dagoena.

Gerardo López de Guereñu Iholdik, egindako ikerketan, gailurraren eta tokiaren jatorrizko izena **Abitigarra** zela aurkitu zuen.

Gailurretik 45 minututara Santa Teodosia ermita eta aisiagunea dago.

Oso inguru basotsua da, gehienbat pagadiak nabarmenak dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Kanpo estekak 
* Abitigarra *luberri.net* webgunean
Callicebus

***Callicebus*** Hego Amerikako tximino taldea da, Platyrrhini taldekoa eta Cebidae familiakoa. Hego Amerikan bakarrik aurki daitezke. Gehienbat Brasilen bizi dira, baina Kolonbiatik Peru eta Paraguaira aurki daitezke.

## Ikus, gainera 
* Titi (animalia)