open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hego Kurdistanen independentziarako 2017ko erreferenduma

**Hego Kurdistanen independentziarako 2017ko erreferenduma** irailaren 25ean administratiboki Irakeko lurraldea den Hego Kurdistanen egindako erreferenduma da. Erreferendum horren helburua estatu burujabe kurdu bat sortu ala ez erabakitzea izan zen. Emaitza loteslea izatea espero zen Kurdistango Eskualde Autonomoarentzat (KRG), baina Irakeko Gobernu Federalak uko egin zion erreferenduma legezkotzat jotzeari.

Galdeketa Iraken menpeko zazpi lurralde kurduetan egin zuten: batetik, lurralde autonomoko Dohuk, Erbil, Suleimaniya eta Halabjan; bestetik, Irakek Kurdistango lurralde gisa aitortzen ez zituen Kirkuk, Diyala eta Niniven. Guztira, 5,3 milioi herritar zeuden bozetara deituta.

Erreferendumaren egunean, Irakeko Parlamentuak bi eskari egin zizkion Gobernuari: Kurdistanera tropak bidaltzeko eta Irakek Kurdistango lurralde autonomoarekin duen muga ixteko. Turkiak bestalde, petrolio esportazioak etetearekin egin zion mehatxu Kurdistani.

## Emaitzak 
Parte-hartzea % 72,16 izan zen.

Behin-behineko emaitzak, barrutien % 6,16ko datuak kontuan hartuta (behin betiko datuak irailaren 28an jakinaraziko dituzte).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikoian-Gurevitx MiG-25

**Mikoian-Gurevitx MiG-25** (;: NATOren kodez: **Foxbat**) Sobietar Batasuneko ehiza-hegazkin supersoniko bat da. Mikoian-Gurevitx hegazkinlaritza konpainiak ekoitzia da. 1964ko martxoaren 6an lehenbiziko hegaldia egin zuen eta 1970an zerbitzuan sartu zen.

XB-70 Valkyrie estatubatuar hegazkin supersonikoari lehia egin eta hura atzemateko diseinatua izan zen.

2,83 Macheko (3200 km/h) gehienezko abiadura jarraia du, baina 3,2 Matcheko (3600 Km/h) abiadura ere harrapa dezake, motorrentzako arriskuaz. Ahalmen oso handiko radarra du, bai eta 4 aire-aire misil ere.

MiG-25 hegazkinak mendebaldeko militar eta behatzaileen artean harridura sortu eta erantzun gisa F-15 Eagle hegazkinaren garapena eragin zuen.

1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkadan Mendebaldeko Alemaniaren mugari atxikiak hegaldiak burutu eta English Electric Lightning britainiar ehiza-hegazkinekin izan zituen lehiak oso ospetsuak dira. Garai hartan, britainiar ehiza-hegazkina NATOko ehiza-hegazkin ahlasteunetakoa zen arren, MiG-25 hegazkinek erronka gisa Electric Lightning parean jarri eta sobietar pilotuek britainiar pilotuei hatzarekin gorunzko keinua egin ohi zieten, orduan bi hegazkinak goruntz hegan egiten hasi eta garaiera irabazten zuten, azkenean britainiar hegazkinak bere geheinezko garaiera iritsi eta goruntz gehiago igo ezinik gelditu, eta sobietar hegazkinak goruntz igotzen jarraitzen zuen bitartean, britainiar pilotuak barregarri gelditzen ziren, sobietar hegazkinak garaiera handiegoetara hegan egiteko gai baitzen.

Urtez luzez, hegazkin honi esker, arabiarrei Israelgo zerua nahieran igarotzea ahalbideratu zien, egoera hau israledarrek F-15 hegazkina eskuratu eta MiG-25 hegazkinak beren zerutik kanpo mantentzea lortu zuten arte luzatu zen.

## Kanpo estekak
Pulteney zubia

**Pulteney zubia**, , Ingalaterrako Somerset konderriko Bath hirian dagoen zubi bat da, Avon ibaia zeharkatzen du. 1769-1774 artean Robert Adam arkitektoak diseinatu eta eraiki zuen.

## Kanpo estekak
Maikop kultura

**Maikop kultura** (K.a. 3700-K.a. 2500 urteak ingurukoa) Errusia hegoladean aurkitutako kultura arkeologiko garrantzitsu bat da. Geografikoki egungo Adigeako Errepublikan kokatzen da (hiriburua Maikop, Taman penintsulan, Kuban ibaian. Kultura honen izena Maikopen aurkitutako erre-hilobi batetik dator. 1897an Maikopeko gurdia aurkitu zen, oso altxor aberatsa.

## Ezaugarriak 
Kaukason eta ekialdeko Anatoliako Kura-Araxes kulturaren garaikidea zen gutxi gorabehera (K.a. 3500-K.a. 2200) eta ziur aski horren eragina ezagutu zuen. Mendebaldean, bestetik, Yamna kultura zuen eta iparraldean Novotitorovka kultura (K.a. 3300- K.a. 2700). Maykop kultura Brontze Aroan kokatu behar da: material horrekin egindako objektu eta tresna asko eta asko aurkitu dira. Badira ere, bestetik, zilarrezko eta urrezko objektuak. Aurkintzuntzen kopurua erabat ezohikoa da urte haietarako, beste leku arkeologikoekin konparatuta.

Kultura honen arlo ezagunena hiletako praktikak dira. Hildakoak lurperatu egin zituzten eta zuloak harriez inguratzen zituzten, guztia kurgan edo hil-muinoz biribiltzen. Geroago kurganak harrizko cairn erabileraz trukatu zen. Espezialista batzuen ustez, esaterako Marija Gimbutas, praktika horietan estepatik etorritako herrien ohiturak ikusi dituzte. Malloryren ustez hori demostratzeko oso zaila da zeren eta indoeuroparrak ez ziren herrien aztarnetan gurdien aztarnak aurkitzen baitira.

Maikop kultura deszifratu ez den protoidazkera garatu zuen. Idazkera hori antza hieroglifikoak erabiltzen zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dezimalen bereizle

**Dezimalen bereizlea** zenbaki hamartarreko zati osoa eta zati frakzionarioa bereizteko erabiltzen den sinbolo bat da.
thumb|400px|

## Gaur egungo erabilera 
### Koma dezimala erabiltzen duten herrialdeak 
Dezimalen bereizle bezala koma erabiltzen duten Herrialdeen artean hauek dira:

### Puntu dezimala erabiltzen duten herrialdeak 
Dezimalen bereizle bezala puntua erabiltzen duten Herrialdeen artean hauek dira:

## Erabilerako adibideak 
Ondorengo adibideak herrialdeen hamartarren idazkerak dira:

## Kanpo estekak
Esnaurko gotorlekua

**Esnaurko gotorlekua** Azkainen, Lapurdin, dagoen XIX. mendeko gotorlekua da. Monumentu historiko izendatu zuten 1992ko urriaren 7n.

## Historia 
Frantziako armadak Espainian indar anglo-espainiarren aurka izandako hainbat porroten ondorioz, Soult mariskalak atzera egiteko beharra izan zuen mugara arte. Gotorlekua 1813ko uztaila-azaroa bitartea eraiki zen eta lurra eta harriak erabiliz. Eraikuntza dagoeneko 1793an eraikitako gotorlekuaren soberakinekin egin zen. Ugaranako guduan, gotorlekua garaitua izan zen 1813ko azaroan Wellingtonen tropek hartu zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkartzungo gotorlekua
* Lapurdiko monumentu historikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Ihartze Artea etxea

**Ihartze Artea** Sara udalerrian dagoen XVII. mendeko baserria da. XVIII. mendean handitze lanak egin ziren. 2003ko abuztuaren 21ean monumentu historiko izendatu zuten.

Iparralderantz duen gela handiak artilea lehortzeko eta merkantziak gordetzeko balio zuen. Dekorazioari dagokionez, Aurelio Artetaren zenbait oihal dauden bertan, izatez, Gerra zibilean Arteta Biarritzera ihes egin baitzuen 1937 eta 1939 bitarte. Margolan multzo hau arte garaikidearen ekarpen nabarmentzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Justina Aldalur

Arreba **Justina Luisa Aldalur Iruretagoiena** (Zialtzeta baserria, Aia, Gipuzkoa, 1922ko azaroaren 27a - Gasteiz, Araba, 2010eko apirilaren 8a) klaratar ordenako lekaime eta bertsozalea izan zen.

Aiako Zialtzeta baserrian jaio zen 1922ko azaroaren 27an. Hiru egun geroago bataiatu zuten San Esteban elizan eta Justina Luisa izena eman zioten. Aita Jose Maria Aldalur Lasa zuen eta ama, berriz, Ignazia Emilia Iruretagoiena Urdanpilleta. 1940ko ekainaren 12an seroratu zen Zarauzko Santa Klara komentuan, 17 urte besterik ez zituenean. Harrezkero, klausuran bizi izan zen.

Berrogeita lau urterekin Urduñara joan zen.

Sor María de Jesús de Agredaren *Mística Ciudad de Dios* liburua bertsotan moldatu zuen euskaraz, 1.532 bertsoko ''*Ama Birjiñaren bizitza* izenburudun liburua osatuz.

## Liburuak 
* *Ama Birjiñaren bizitza* (1999, )

## Ikus, gainera 
* Sebastiana Gesalaga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahikari Gabilondo

**Nahikari Gabilondo Mendizabal** (Zarautz, Gipuzkoa, 1978ko urtarrilaren 1a) gipuzkoar bertsolaria, idazlea, itzultzailea eta erizaina da. 

## Bizitza 
Nahikari Gabilondo zarautz herrian jaio zen 1978an. Erizaintza ikasketak egin zituen. 11 urterekin hasi zen Zarauzko Etxebeltz bertso-eskolan. 14 urte zituela ekin zion bat-bateko bertsogintzari, eta eskolartekoetan, bat-bateko sariketetan eta Txapelketa Nagusietan aritu da. Motxian bertso-eskolako kidea ere bada.

### Lan ibilbidea 
Ikasketaz erizaina bada ere,  itzultzaile egiten du lan.

Gabilondoren lehen bertso saioa Zarautzen izan zen 1991n, ikastolako kurtso bukaerako bazkarian, kantulagun Julen Zulaika, Aitzol Illarramendi, Aritz Aranburu eta Imanol Epelde zituela.

Epaimahai lanetan jardun du hainbat bertso saiotan, hala nola, 2024an bere jaioterriko *Basarri bertsopaper* lehiaketan Andoni Egaña eta Unai Muniain ondoan zituela. 

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** finalaurrekoak (1): 2017
** final laurdenak (1): 2005
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** finalaurreak (2): 2003, 2015
** final laurdenak (2): 2007, 2011

## Argitaratutako lanak 
### Liburuak 
* *Tximeletak eta gozokiak* (2022). Ibaizabal argitaletxea.  

#### Artikuluak 
* *Bakardadeak, COVID-19aren sintomez haragoko sufrimendua* (2020), *Osagaiz*: osasun-zientzien aldizkaria, 2 zk. (abendua), liburukia. 4, or. 79-82.  ISSN 2530-9412,  

#### Itzulpenak 
* Caspar Addymanen *Haurtxoak barreka eta barreka* (2024), Ibaizabal argitaletxea, Ania Simeoneren ilustrazioekin. 
* María Paz Brozas Poloren *Jarduera gimnastiko eta akrobatikoen oinarriak* (2021) Saroi Jauregirekin. Euskal Herriko Unibertsitatea,  
* Helen J. Hislopen *Daniels eta Worthingham, muskulu-probak: eskuzko miaketarako eta funtzionamendua balioesteko teknikak* (2020)*.* Euskal Herriko Unibertsitatea.  

## Sariak 
* Berritxu saria (1): 1995
* Xenpelar saria (1): 1996
* Osinalde saria (1): 1998
* Lizardi saria (1): 2001
* Erniarraitz saria (1): 2002

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Nahikari Gabilondoren euskarazko ekoizpen akademikoa Inguma datu-basean
La residencia

**La residencia** (euskaraz *Egoitza*) 1969ko Narciso Ibáñez Serrador espainiar zinema zuzendariak zuzendutako supense eta beldurrezko film bat da. Lilli Palmer, Cristina Galbó, John Moulder-Brown, Mary Maude eta Cándida Losada aktoreek antzeztu zuten. Juan Tebarren kontakizun batean oinarritua dago eta Luis Peñafielek gidoia egokitu zuen, hain zuzen ere, azken hori Ibáñez Serrador berberaren idazle ezizena da.

Ingelesez filmatu zen.

## Argumentua 
Fourneur andrea (Lili Palmer) andereino gaztetxoentzako egoitza bateko zuzendaria da. Bere metodo zorrotzak ez dira ikasleen gogokoak: izan ere, ikasleetako hiru oraintxuki ihes egin dute, eta ez dago haien berririk. Teresa (Cristina Galbó) barnetegira iristean, laister arauak zein diren jabetu eta Irenek (Mary Maude) nesken gain ezarria duen kontrolaz jabetuko da, azken hau zuzendariaren ikasle gogokoa den neska gupidagabea da. Eraikinean Luis ere bizi da (John Moulder-Brown), zuzendariaren semea, mutil hau ezkutuan neskekin elkartzen da, bere amaren gehiegizko babes eta gonapetik ihesi. Gainera, Luisek neskak espiatzen ditu, bere amak erieta egin arren.

## Aktoreak 
* Lili Palmer - Fourneu andrea
* Cristina Galbó - Teresa
* John Moulder-Brown - Luis
* Maribel Martín - Isabel
* Mary Maude - Irene
* Cándida Losada - Desprez andrea
* Tomás Blanco - Pedro Baldie
* Víctor Israel - Brechard
* Teresa Hurtado - Andrea
* María José Valero - Elena
* Conchita Paredes - Susana
* Ana María Mol - Claudia
* Maria del Carmen Duque - Julia
* Paloma Pagés - Ceciclia

## Kanpo estekak 
* *La residencia* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zapako arkua

thumb|Zapako arkua hirigunetik ikusita.

**Zapako arkua** Hernani udalerriko herrigunean, Zapa kaleko kantoian, dagoen arkua da. Gotiko estiloko arku zorrotz hau XVI. mendearen bigarren erdikoa da. Herria harresiz inguratua zegoen garaian herrigunera sartu ahal izateko sarrera-arkua. 2002an eraberritua izan zen.

## Historia 
Hernani herria XIII. mendearen erdialdean sortu zen. Harresiz inguratutako herria izan zen, eta bost sarrera ate zituen. Itxura obalatua zuen bertan sortutako gune itxiak. Bere sorreran bi kalek bakarrik osatzen zuten Alde Zaharra: Kale Nagusiak eta Andrekalek. Gaur egun, 5 sarrera horietatik 2 baino ez dira gelditzen: udaletxeko eraikinean bertan dagoen arkua eta Zapa kaleko kantoian dagoen hau.

## Ezaugarriak 
Arku ojibalaren itxura du, eta gaur egun desagertua den Erdi Aroko harresi zaharrean zegoen txertatua. Kareharrizko harlanduzkoa da. Garai batean hiribildua bere irudia artikulatuz alderdik alde zeharkatzen zuten kantoietako bati dagokio. Ataria hari atxikita dauden eraikinen alboetan dago bermatua eta harresitxo bat du babesgarri, bi isuriko teilatu lerro bat amaitzen den buru-molduretan. Portalearen alboan, Perkaiztegi kaleko 45 zenbakiko zutabe batean gurutze bat dago behe erliebean egina, 1756ko data duena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Kanpo estekak 
*  Auñamendi Eusko Entziklopedia
¿Quién puede matar a un niño?

**¿Quién puede matar a un niño?** (euskaraz *Zeinek hil ahal du ume bat?*) 1976ko Narciso Ibáñez Serrador espainiar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako beldurrezko film bat da. Juan José Plans asturiar idazle eta kazetariaren *El juego de los niños* ("Haurren jolasa") liburuan oinarritua dago. Lewis Fiander, Prunella Ransome, Antonio Iranzo eta María Luisa Arias aktoreek antzeztu zuten.

Espainia mailan, bere garairako guztiz berritzaile eta aurreratua izan zen film bat da, gaur egun espainiar beldurrezko film klasiko bilakatu da, ondorengo beldurrezko filmeetan izandako eraginaren ondorioz. Adibidez, filmaren hasieran gerra eta goseten ezberdinetan zehar haurrei tratu txarrak eman eta torturatzen dituzten helduen benetazko eszenak agertzen dira, tartean filmaren tituluak txertatuz.

## Argumentua 
Tom eta Evelyn (Lewis Fiander eta Prunella Ransome) Espainiako kostaldeko herri batera bere ezkontz-bidaiaren amaieran iritsi berria den ingeles bikotea da. Halere, iristean lurjota geldituko dira: oporrak lasai igarotzeko asmoa zuten lekua zaratatsua baita. Hortaz, txalupa bat alokatu eta aurrez Tom gazteagoa zela izandako uharte txiki batera joatea erabakiko dute. Beren harridurarako, uharteko biztanle bakarrak haurrak direla jabetuko dira, indar misteriotsu batek bultzarazi eta helduen aurka matxinarazten dituen haurrak.

## Aktoreak 
* Lewis Fiander - Tom
* Prunella Ransome - Evelyn
* Maria Druille - Neskato negartia
* Antonio Iranzo - Neskato negartiaren aita
* Luis Ciges - Enrique Amorós, postaria
* Fabián Conde - Argazki dendako langilea
* Miguel Narros - Lehen kostazaina
* Lourdes de la Cámara - Neskatoa
* Roberto Nauta - Mutikoa
* Javier de la Cámara - Neskatoa
* María Luisa Arias
* Marisa Porcel
* Juan Cazalilla
* Antonio Canal
* Aparicio Rivero
* Andrés Gómez

## Kanpo estekak 
* *¿Quién puede matar a un niño?* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com [{es}}
* IMDBko fitxa irakurgai
Agila

**Agila** honakoa izan daiteke:
* Agila I.a, bisigodoen erregea
* Agila II.a, bisigodoen erregea
* Agila, bisigodoen kondea
* *Agila*, Extremoduro taldearen diska
* Opel Agila, Opel enpresaren kotxea
Valentziako katedrala

**Valentziako Andre Mariaren Jasokundearen Katedral-Basilika Metropoliarra**, Espainiako Valentzia hiriko katedrala da, Santa Maria izenez ere ezaguna. 

## Ezaugarriak 
Katedralaren egitura nagusia 1262. urtearen eta XV. mendearen artean eraiki zen. Katedrala 1238an sagaratu zuen Errekonkistaren ondorengo Valentziako lehen apezpikuak, Pere d'Albalat Tarragonako artzapezpikuak, eta Andre Mariari eskaini zion Jakue I.a Konkistatzailearen aginduz. Bisigodoen garaiko aurretiazko katedral ohiaren gainean eraiki zen, musulmanen garaian meskita izan zelarik eraikin haren ondorengoa. Valentziar gotikoa da katedralaren arkitektura estilo nagusia, nahiz eta elementu erromanikoak, gotiko frantsesak, Pizkundekoak, barrokoak eta neoklasikoak ere badituen.

Katedralak XV. mendeko pintura ugari ditu, batzuk bertako artistenak (Jacomart adibidez), beste batzuk Pizkundeko Francesco Pagano eta Paolo da San Leocadio italiar artistenak, hauenak Alexandro VI.a aita santuak enkargatuak. Alexandro VI.a valentziar jatorrikoa izen, Roderic de Borja zuen berezko izena, eta oraindik kardinal zela, Valentziako egoitza metropoliarreko egoitz mailara igotzeko eskaera ere zuen, eta Inozentzio VIII.a aita santuak 1492an eman zuen kategoria hori.

Erlikia nagusi bat gordetzen da katedralean, kapera batean: Kaliza Santua, Grial Santu benetakotzat emana tradizioan.

Eraikuntzak hiru eliz atari nagusi ditu; bat erromanikoa, Porta de l'Almoina esaten diotena (Amoinaren atea), beste bat gotikoa, Porta dels Apòstols, eta beste barrokoa, Porta dels Ferros (Burdinen atea). Eraikuntzaren kanpandorre handia ere nabarmena da, Micalet esaten zaio.

## Iruditegia 

Fitxategi:Seu_plaçareina.jpg|Hegoaldeko ikuspegia.
Fitxategi:Cimbori_almoina_abril_1.jpg|Zinborioa eta absidea.
Fitxategi:Crucero_y_cimborrio_gótico_de_la_catedral_de_Valencia,_España,_Spain.JPG|Aireko ikuspegia.
Fitxategi:Catedral_de_Valencia,_Valencia,_España,_2014-06-30,_DD_144.JPG|Burdinen atea.
Fitxategi:Volta_presbiteri_abril.jpg|Kapera nagusiko sapaileko margolanak.
Fitxategi:Plano_de_la_Catedral_de_Valencia_con_leyenda_2.png|Oinplanoa.

## Kanpo estekak
Aierdi etxea

**Aierdi etxea** Hernanin dagoen XVII. mendeko eraikin barrokoa da eta 1964an ondare kultural izendapena jaso zuen. Hernaniko Kale Nagusiko 15 zenbakian dago eta herriko etxe deigarrienetakoa da.

## Ezaugarriak 
Lauki zuzen formako oinplanoa du etxeak eta lau fatxadetatik bat ondoko etxeari lotuta dago. Beheko solairuaz gain, beste bi solairu ditu.

Aurrealdeko fatxada nagusia kareharriz eta adreiluz egina da. Adreilua margotua dago eta singular bihurtzen duen izaera ematen dio. Gainerako fatxadek ez dute aparteko dekoraziorik.

Beheko solairuan, bi ate eta bi leiho tartekatzen dira. Lehen solairuan, balkoi indibidualeko bi bao eta balkoi jarrai duen beste bi ditu. Azken solairuan lau balkoi banako daude, behekoekin simetrian. Balkoi guztiak burdin forjatuzkoak dira. 

Armarria bat dago lehen solairuan, Aierditarren etxekoa, nahiko kontserbazio egoera onean dagoena. Halere, hau ez zen izan Aierditarren herrian zuten eraikin bakarra; Plaza Nagusiko beste eraikin bat familia berdinarena zen.

## Iruditegia 

Irudi:Aierdi etxea 01.jpg|Aierdi etxeko armarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
RMS Queen Mary

**RMS Queen Mary**, Erresuma Batuko transatlantiko bat da, gaur egun erretiratua. 1936-1937 artean, Ozeano Atlantikoaren zeharkaldian Cunard Line kanpainiarentzat zerbitzua eman zuen. 1930-1934 artean Eskoziako Clydebank udalerriko John Brown & Company ontziolan eraikia izan zen. Cunard Line konpainiak agindua izan zen, Southampton-Cherburgo-New York ibilbidea burutzeko asmoz eta 1920ko hamarkada eta 1930eko hamarkadaren hasieran Europan eraiki ziren beste transatlantiko handien lehiari erantzuteko helburuz. 1936-1946 artean transatlantiko hau Cunard Line konpainiaren ikur-ontzia izan zen, hain zuzen ere, konpainia beraren RMS Queen Elizabeth transatlantikoa zerbitzuan sartu zen arte.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Baiezkoaren Kanpainia

**Baizkoaren Kanpainia**, , 2017ko urriaren 1eko Kataluniako erreferenduman «Bai» bozkatzearen aldeko kanpainia unitarioa da.

Kanpainiaren bultzatzaileak honakoak dira: Assemblea Nacional Catalana, Òmnium Cultural barne, Associació de Municipis per la Independència, Partit Demòcrata Europeu Català, Esquerra Republicana de Catalunya, Candidatura d'Unitat Popular, Demòcrates de Catalunya, Moviment d'Esquerres eta Solidaritat Catalana per la Independència.

2017ko irailaren 14an, Tarragona hiriko Tarraco Arena Plaça pabilioian kanpainiaren hastapen ekitaldia burutu zen.

## Ikus gainera 
* Kataluniar independentismoa

## Kanpo estekak 
* Baietzaren Kanpainia - Campanya del Sí
Historias para no dormir

***Historias para no dormir*** () Espainiako beldurrezko telesail bat da. Narciso Ibáñez Serradorrek sortu, zuzendu eta aurkeztu zuen. 1966ko otsailaren 4etik 1982ko irailaren 27ra TVE1 katean aireratu zen. Aurrez, Ibánez Serrador berak sortu eta zuzendutako *Mañana puede ser verdad* telesailean oinarritu zen.

Elkarren arteko atal independenteez osatua zegoen, betiere kredituen sarrera berberarekin: ilunpean zegoen gela bateko atea piskana irekiaz eta emakume baten garraxi beldurgarria entzunez. Atal hauetan Ray Bradbury edo Edgar Allan Poe bezalako idazle ospetsuen kontakizunen egokitzapena, nahiz beste hainbat idazleen jatorrizko gidoiak ere pantailaratzen ziren, tartean Ibáñez Serradorrek berak idatzitakoak.

## Kanpo estekak 
* *Historias para no dormir* telesailaren atalak ikusgai. Youtube.com 
* IMDBko fitxa irakurgai
Oihana Iguaran

**Oihana Iguaran Barandiaran** (Villabona-Amasa, Gipuzkoa, 1991) gipuzkoar bertsolaria eta irakaslea da. 

## Bizitza 
Ikus-entzuneko komunikazioan lizentziaduna da. Bertsolaritzaren eta komunikabideen arteko harremana ikertu du gerora. 

Harituz Bertsozale Taldeko kidea da.
* *Hormak* (2021, Elkar) 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Hagaburu

[thumb|250px|Hagaburu apaindu bat, Greenwich Hospital kapera barnean, [Londres]]
**Hagaburuak** edo **zurburuak** hormatik kanpo ateratzen diren hagei egiten zaizkien apaingarri eskultorikoei esaten zaie. Gehienetan, haien gainean teilatuko erlaitza jartzen da. Hitzaren erabilaren ondorioz haren esanahia beste kontzeptuetara zabaldu da, esaterako, eraikuntzaren estalkia edo ateburua heltzen dioten piezak. Denborarekin hagaburuek haien euskarri funtzioa galdu zuten, elementu apaingarriak besterik gabe izateko.. Batzuetan ere **zurburu** esaten zaie, batez ere zurezkok badira.

Harrizkoak badira eta erlaitza edo teilatuko hegalari eusteko erabiltzen badira **harburu** esaten zaie. Askotan apainduak izaten dira eta oso ohikoa ziren arte erromanikoan.

## Iruditegia 

Succubus_bracket_02.jpg|Sukubo baten irudia Ingalaterrako taberna batean.
054 Palau del Baró de Quadras.jpg|Baró de Quadras jauregiaren haburu bat, Bartzelonan.
Santa Eulalia de Abamia - 11.jpg|Abamiako Santa Eulalia, Asturiasen.
Palacio Arzobispal Lima Balcon detalles.JPG|Limako apezpikuaren jauregia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Harburu

## Kanpo estekak
North American XB-70 Valkyrie

**North American XB-70 Valkyrie**, AEBetako bonbaketari supersoniko bat izan zen, **B-70** bonbaketari nuklearraren prototipoa. North American Aviation hegazkinlaritza konpainiak diseinatu eta eraiki, eta 1964ko irailaren 21an lehenbiziko hegaldia burutu zuen. Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armada eta NASAri zerbitzua eman zion. 1969ko otsailaren 4an azken hegaldia egin eta erretiratua izan zen.

Valkyrie neurri handietako eta sei turboerreaktorez propultsatutako hegazkin supersonikoa zen, Match 3+ abiaduran eta 21.000 metroko garaieran hegan egiteko gai zena.

Sobietar Batasunak estatubatuar bonbaketari supersoniko hau bere lurraldearentzat mehatxagarria zela eta, honi aurre egiteko MiG-25 ehiza-hegazkin ospetsua diseinatu eta eraitzea eragin zuen.

## Kanpo estekak
Urriaren 17ko Batasuna

**Urriaren 17ko Batasuna** (), **Oktubristen Alderdia** () moduan ere ezaguna, alderdi liberal-kontserbakorra izan zen. Bere izena 1905ko urriaren 17an Nikolai II tsarrak sinatutako manifestuaren omenez (manifestu horretan Duma parlamentuaren berrezarkuntza onartzen zuen tsarrak) ezarri zen eta jarraitzaileei **oktubristak** deitzen zitzaien.

## Ezaugarriak 
Oktubristak, euren izenetik igarri dezakegun bezala, Errusian sistema liberal bat tsarra edo monarkia kendu gabe, erreformez eta pixkanaka ezarri nahi zuten, adibidez, tokiko autogobernu organoen, zemstvo zirelakoen bidez (zemstvo hauek batez ere noblezia liberala biltzen zuten, ez ziren organo guztiz demokratikoak). Alderdi hau, beste alderdi liberala, kadeteena, baino eskuindarragoa edo kontserbakorragoa zen; kadeteekin zuten ezberdintasunak, adibidez, sistemarekin erreforma gehiago lortzeko ez konfrontatzea eta beraz sozialistekin ez aliatzea, sufragio unibertsal berdinkidea berehalakoan ez eskatzea (Dumarako hauteskundeak gizonezko sufragio ez-berdinkidearekin egin ziren) eta liberalismoa pixkanaka ezartzeko aukera posible ikustean (lehenik garapen modernizatzailea, gero askatasun zibilak) zezaten. Finean, sistema politiko osoa aldatu baino, eboluzionatu zezan nahi zuten.

## Historia 
Oktubristak sekula ez ziren izan masa-alderdi bat, elite-alderdi bat baino (noblezia liberala, burges handiak eta intelektualak batzen zituzten). Lehen Duman izan zituzten emaitzak ez ziren oso onak izan, baina bigarren Dumarako hauteskundeetan (1907) eta hurrengoetan (Duma horietan bozka-balioaren desoreka handiagoa izan zen) Dumaren alderdi nagusi bilakatu ziren. Gainera, oktubrista bat, Mikhail Rodzianko, Dumako buru ere bihurtu zen.

Oktubristek, Sergei Witteren eta Piotr Stolipinen Gobernu erreformistak babestu zituzten (nahiz eta ez Witte ez Stolipin sekula ez ziren alderdiaren kide izan), are Wittek bere Gobernuarekin bat zitezen eskatu zien, oktubristek uko egin bazien ere. 1914an hasi zen Lehen Mundu Gerrarekin ados egon ziren. Paradoxikoki, guda horrekin bat, alderdiaren ekimenak izoztu egin ziren, hala ere, elite-alderdia izaki, beren militante batzuek euren eragin politikoa mantendu zuten.

1917ko egunetan, monarkia konstituzionalaren alde egin zuten, lehenbizi Nikolai II tsarrak konstituzio bat onar zezan konbentzitzeko mugimenduen parte izan ziren, eta iraultzarekin bat, Nikolai II beste tsar batengatik ordezten saiatu ziren; ez bata ez bestea lortu gabe. Hori dela eta, 1917ko otsailaren ostean, alderdi politiko bezala desagertu egin ziren, 1917ko martxo eta apiril arteko Gobernuan ministro batzuk alderdi honetako kide baziren arren. Errusiako Gerra Zibilak iraun zuen bitartean, zurien alde egin zuten.

## Taldekideak 
Oktubristen ideologia batez ere Dmitri Xipov filosofoaren idatzietan oinarritzen zen (Xipov izan zen zemstvoen ideologo nagusia eta hauek fundatzeko ideia eman zuena), hala ere, alderdiaren buru praktikoak Alexander Gutxkov (Otsaileko Iraultza ostean, martxo eta apiril artean Guda ministro) eta aipatutako Mikhail Rodzianko izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
120 battements par minute

***120 battements par minute*** 2017ko Robin Campillo frantziar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Paris, 1990eko hamarkadaren hasieran. Aktibista gaztez osatutako talde batek HIESari buruzko kontzientzia piztuarazi nahi du. Kide berri bat, Nathan, harrituta geratuko da Sean taldekidearen erradikaltasunarekin eta energiarekin; izan ere, gogo guztia ematen dio borrokari.

## Aktoreak 
* Nahuel Pérez Biscayart : Sean
* Arnaud Valois : Nathan
* Adèle Haenel : Sophie
* Antoine Reinartz : Thibault
* Felix Maritaud : Max
* Mehdi Touré : Germain
* Aloïse Sauvage : Eva
* Simon Bourgade : Luc
* Catherine Vinatier : Hélène

## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flevopolder

thumb|eskuinera|250px|Flevopolderren aireko ikuspegia
**Flevopolder**, Herbehereetako Flevoland probintzian dagoen itsasoari irabazitako lurrez osatutako eremua da. Flevopolder bi polderrek osatzen dute, 1968an eraikitako hegoaldeko polderra (Zuidelijk) eta 1955 aurretik eraikitako ekialdeko polderra (Oostelijk). Beste polder batzuekin parekatuz gero, Flevopolder alde guztietaik urez inguratua dago, horregatik uharte artifizial bat dela esan liteke, eta maiz munduko uharte artifizial handiena dela ere baieztatzen da. Noordoostpolder eremuarekin batera Flevoland probintzia osatzen baitu.

## Izena 
"Flevopolder" izena antzinako Flevo aintziratik datorkio, hura idortuaz ganaduarentzako lurrak lortzeko asmoz sortua izan baitzen. Gaur egun, Flevopolder antzinako Flevo aintzira zegoen zati handi batean kokatua dago.

## Iturburuak 
Flevopolder alde guztietaik urez inguratua dago, eta Ketelmeer, Vossemeer, Drontermeer, Veluwe, Wolderwijd, Nuldernauw, Nijkerkernauw, Eemmeer, Gooimeer, Markermeer, IJmeer eta IJsselmeer aintzirek bustitzen dute.

## Kanpo estekak 
* ookflevoland.nl
Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazio

thumb|WDMaren funtzionamenduaren oinarriak.
**Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazioa** (**WDM**, ) uhin-luzera ezberdineko seinale optikoak zuntz optiko bakar batean multiplexatzea ahalbidetzen duen teknologia da. Teknika honek delako zuntz optikoan bi norabideko komunikazioa ahalbidetzeaz gain, honen ahalmena nabarmen areagotzen du.

## Motak 
* Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazio trinkoa (DWDM): kanal gehiago (uhin-luzeren arteko tartea estuagoa baita), irismen luzeagoa (200 km. inguru), garestiagoa.
* Uhin-luzeraren zatiketa bidezko multiplexazio arina (CWDM): kanal gutxiago (uhin-luzeren arteko tartea zabalagoa baita), irismen laburragoa (40 eta 80 km. bitartean), merkeagoa.

## Ikus, gainera 
* Denbora-zatiketa bidezko multiplexazio (TDM)

## Kanpo estekak
Isolatzaile optiko

[thumb|eskuinera|200px|[Laserrarekin saiakuntzak egiteko isolatzaile optikoa.]]
**Isolatzaile optikoa** edo **diodo optikoa** argia norabide bakar batean igarotzen uzten duen osagai optikoa da. Oszilagailu optikoetan erabili ohi da nahi gabeko berrelikadura saihesteko, hala nola, barrunbe optikoa.

## Teoria 
thumb|eskuinera|200px|Isolatzaile optikoaren ikurra
Isolatzaile optikoaren osagai nagusia Faraday errotagailua da. Errotagailuari ezarritako **B** eremu magnetikoak argiaren polarizazioan errotazioa eragiten du Faradayren efektua dela eta. Errotazioaren \beta angulua ondoko adierazpenak emana dago:
:\beta=\nu B d\,,
non, \nu errotagailuaren materialaren (amorfo edo kristalinoa; solidoa, likidoa edo gasa) Verdeten konstante den, eta d errotagailuaren luzera.

thumb|eskuinera|200px|Polarizatzailea eta analizatzailea duen Faraday errotagailua.

## Kanpo estekak
Mikoian MiG-31

**Mikoian MiG-31** (errusieraz Микоян МиГ-31; NATO kodez: **Foxhound**, Sobietar Batasuneko ehiza-hegazkin supersoniko bat da. Mikoian-Guveritx hegazkinlaritza konpainiak eraiki zuen. Gaur egun, Errusiako Aire Indarran eta Kazakhstango Aire Armadan zerbitzuan jarraitzen du. 1975eko irailaren 16an lehenbiziko hegaldia burutu zuen.

Gerra Hotzan aski ospetsua egindako Mikoian-Gurevitx MiG-25 ehiza-hegazkinean oinarrituz garatua izan zen. Ehiza-hegazkin jardueran aritzeko gain, bonbaketariei laguntza estrategikoa eman eta Sobietar Batasuna edo Errusiako mugetatik kanpoko aire eremuetan jarduteko ere diseinatua izan zen.

## Zinema 
1982an Clint Eastwood aktoreak antzeztutako *Firefox* filmean kode izen bereko fikziozko hegazkina agertzen da, alegia, filmean berezko MiG-31 izenaz izendatzen da, halere, fikziozko hegazkinak itxuraz nahiz ezaugarri ultrateknologikoei dagokionez ez du benetazko MiG-31 hegazkinaren antzekotasunik.

## Kanpo estekak
Kale nagusia, 20 (Hernani)

**Kale Nagusia 20 etxea**, Hernaniko hirigune historikoan kokatutako etxea da, ondare monumental gisa jasoa dagoena. XVIII. mendean eraikitakoa da.

Eraikin hau kaskoaren atalen barruan barne hartua, erdi aroko oinaren iraupenaren adibidea da: fatxada estua eta sakonera handikoa. Etxe artean dago, oin lauzikizuzena du eta bi isurkitako estalkia, eta gailurra fatxada nagusiarekiko paralelo dago. Behe oina eta bi bizitza ditu eta hareharrizko harlanduz egina dago behe oina eta lehena, kuxindurarekin ezkerreko muturrean. Baoak bi ardatzetan antolatzen dira. Goiko oinean aparejua harri horma luzituz egina dago. Behe oineko hutsarteak oso eder apainduta daude belarri itxurakoak eratzen dituen moldura barrokoarekin. Behe oinean sarbideak ateburua du eta leihoa. Lehen oinean balkoi korritu bat dago behe oinaren eta lehen oinaren artean dagoen taulamentuan oinarrituta. Bigarren oinean beste balkoi korritu bat dago erlaiz molduradun batean oinarritua. Fatxada harburu landuak dituen teilategal batekin errematatzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako kultura ondasunak

## Kanpo estekak
Txakur kalea

**Txakur kalea** Bilboko alde zaharraren kale historiko bat da. Izena Txakurraren iturritik datorkio. Bidebarrieta kalearen ertz batean dago.

## Kokalekua 
Bilboko Zazpi kaleeetan, Bidebarrieta kalearen ertz batean dago.
## Izena 
Hainbat mendez San Migel esan zioten kale horri, eta iturriari San Migeleko txorrotak, San Migeleko edo Larrinagako dorrearengatik hain zuzen. Dorrea Donejakue Plazatxorako sarbidean zegoen. XV. mendean eraiki zuten Larrinagatarrek, eta gero Victoria de Lezeatarren eskuetara pasa zen. Sarreraren goiko aldean Santuaren irudi bat zeukan. Dorre hori 1850ean eraitsi zen. 1800eko eraberriketaz geroztik, bilbotarrek gutxi gora-behera lehoi itxura zuten txorroten buruak txakurraren buruak zirela pentsatu zuten, eta hortik aurrera, horrela deitzen hasi zitzaion.

Herritarren artean Ereinotza izenaz ere izan zen ezaguna, kale horretako etxe baten patioan zegoen ereinotz batengatik.

Fitxategi:Bilboko Zazpikaleak Txakur kalea 5.jpg
Fitxategi:Bilboko Zazpikaleak Txakur kalea 3.jpg
Fitxategi:Txakur kalea 2.jpg
Fitxategi:

## Kanpo estekak
Mallona bidarriak

**Mallona bidarriak** Bilboko alde zaharraren kale historiko bat da.

## Kokalekua 
Bilboko Zazpi kaleeetan, Unamuno enparantzan hasi eta Begoñako auzora heltzen diren aldapa eta eskilarak dira.

Behin gora helduta, XIX. mendeko hilerri zaharraren atea ikus daiteke, eta bertatik bertara, Etxebarria parkea, orain dela mende laurden altzairu galdategia zegoen lekuan.

Fitxategi:Mallona galtzada 13-15. ataria.jpg
Fitxategi:Mallona kaltzada 9 ataria.jpg
Fitxategi:Mallona galtzada 3 ataria.jpg
Fitxategi:Bilbao - Calzadas de Mallona 01.jpg
Fitxategi:Bilbao - Plaza Unamuno 01.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jedinstvo

**Jedinstvo** edo **Edinstvo** (, *Batasuna*) 1914an errusiar marxismoaren baitan sortu zen korronte txiki bat izan zen, bere buru Georgi Plekhanoven (Errusian marxismoan lehen aldiz hedatu zuena) izenarekin oso lotua zegoenan.

## Historia 
Hasieran, 1912an Langileen Alderdi Sozialdemokrata (marxista) bitan zatitzerakoan, bi korronteak birbatzeko asmoz sortu zen korrontea (Jedinstvo hitzak errusieraz *Batasuna* esan nahi du). Hala ere, laster Lehen Mundu Gerra piztu zenean, Jedinstvo oso gogor jarri zen guda honen alde, mentxebikeen eskuinean kokatuz. Fakzio txiki bat izaten jarraitu zuen, izan ere, mentxebikeen artean gudaren alde paratu ziren Aleksandr Potresoven jarraitzaileak erakartzeko ere ezgai izan zen.

1917tik aurrera, langile mugimenduaren eskuin-aldean kokatu zen, hainbesterainokoa izan zen burgesiarekiko zuen hurbiltasuna, ezen beste alderdien ukapena nabaritzen zuen (“sozialista” izendapena behin baino gehiagotan zalantzan jartzen zioten). Lehen Mundu Gerra “garaipen osora arte” jarraitzearen aldekoa zen eta edozein bake-akordioren aurkakoa zen.

Urriko Iraultzaren ostean Jedinstvoren egunkaria (izen berekoa) itxi egin zen, irakurle oso gutxi zituelako, eta Asanblada Konstituziogilerako hauteskundeetan oso boto kopuru txikia lortu zuen. 1918an alderdia desegin egin zen.

## Taldekideak 
Georgi Plekhanovez gain, Jedinstvoren beste buru ezagun batzuk Vera Zasulitx, Nikolai Iordanski eta Grigori Aleksinski (hau boltxebikeen kontrako akusazioetan nabarmendu zen) izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nora Marks Dauenhauer

**Nora Marks Dauenhauer**, **Keixwenei** bezala ezagunagoa, (Syracuse, Nueva York, 1927ko maiatzaren 8a - 2017ko irailaren 25a), Tlingitak amerindiar tribuko idazlea, poeta eta emakume jakintsua izan zen. 1976an Alaskako Unibertsitate Metodistan graduatu zen. Tlingit hizkuntza indiarraren alde lan eskerga egin zuen. ''Shax'saanikee* elkartearen nagusia zen. Batez ere poesia eta narrazio laburrak idatzi zituen. Sari asko jaso zuen bizitzan zehar, tartean American Book Award saria, *Russians in Tlingit America: The Battles of Sitka 1802 And 1804* liburuari esker.

## Obra 
* *Haa tuwunaagu yis, for healing our spirit : Tlingit oratory* (1990)
* *Haa shuka, our ancestors speak* (1987)
* *Haa Kusteeyi, Our Culture* (1994)
* *The droning shaman* (1988)
* *Beginning Tlingit* (1976)
* *Life woven with song* (2000)
* *Russians in Tlingit America'' (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Biografia.
Pomeroi

**Pomeroia**, partikulen fisika teorikoan, Regge ibilbide bat da, spina gero eta handiagoa duten partikula-familia. Tulio Regge italiar fisikariak postulatu zuen 1961ean energia handiko talka hadronikoetan poliki handituz doan sekzio efikaza azaltzeko. Izena Isaak Pomerantxuk sobietar fisikariaren abizenetik dator.

## Kanpo estekak
Huts-egoera kuantiko

**Huts-egoera kuantikoa**, maiz **huts kuantiko** edo **huts** ere izendatua, eremu-teoria kuantikoaren ikuspegitik, posible den energia gutxieneko egoera kuantikoari deritzo.

Huts-egoera ez da hutsik dagoen espazio-zati bat. Mekanika kuantikoaren arabera huts-egoera ez dago benetan hutsik; izan ere uhin elektromagnetiko gorabeheratsuz eta bat-batean existitzen diren eta existitzeari uzten dioten partikulez osatuta baitago.

## Kanpo estekak
Eraul (musika taldea)

**Eraul** Donostiako musika taldea da.

## Taldea 
Asier Beramendik demo bat grabatu zuen 2014ko maiatzean Suediako Göteborg hirian. 2014an bertan Kutxa Kultur Musikarako hautatu zuten bere proiektua eta Gazteszenan jotzeko aukera izan zuen. Hurrengo urteetan taldea osatu zuen eta diska pare bat atera zituen.

## Diskografia 
* *Eraul* (2015, autoekoizpena)
* *Iraultza* (2017, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erasmus Reinhold

**Erasmus Reinhold** (Saalfeld, Saxonia, 1511ko urriaren 22a - *ib.*, 1553ko otsailaren 19a) astronomo eta matematikari alemaniarra izan zen, bere belaunaldiko astronomiako pedagogoengan eraginik handiena izan zuena.

Wittenbergeko Unibertsitateko Jacob Milichekin irakaskuntzan trebatu zen, bertan dekano hautatua izan zen eta gero errektore bihurtu zen. 1536an Philipp Melanchthonek matematikako goi mailako irakasle izendatu zuen. Kontzeptu mugatu modernoaren aurka, "matematika" garai hartan matematika aplikatua ere barne hartzen zuen, batez ere astronomia. Georg Joachim Rheticus bere lankidea ere Wittenberg-en ikasi zuen eta matematika baxuagoko irakasle izendatu zuten 1536an.

Reinholdek izar kopuru handi bat katalogatu zuen. Bere astronomiako argitalpenek Georg Purbachen Theoricae novae planetarum-i buruzko iruzkin bat (1542, 1553) barne hartzen dute. Reinholdek Koperniko eta bere ideia heliozentrikoak ezagutu zituen De Revolutionibis argitaratu baino lehenago, eta erreferentzia on bat horri buruz egin zuen bere iruzkinetan Purbachi buruz. Hala eta guztiz ere, Reinhold (Kepler eta Galileo baino lehenago beste astronomoek bezala) Kopernikoren metodo matematikoak sistema geokentriko bihurtu zituen, kosmologia heliozentrikoa baztertuz arrazoi fisiko eta teologikoetan.

Alberto I.a Prusiako Dukeak sostengu eman zion Reinholdi eta Reinholden Prutenicae Tabulae edo Prusiar taulak inprimatzea finantzatu zuen. Taula astronomiko horiek Kopernikoren kalkulu metodoak inperio osoan zabaltzea lagundu zuten, ordea, Gingerich-ek adierazi zuen heliozentrikotasunarekiko "konpromiso falta handia" erakuzten zutela eta Lurraren mugimenduarekiko independentea izan zedin "arreta handiz" egina. Biak Reinholdsen Prutenic Tables eta Kopernikoren ikasketak Gregorio XIII.aren egutegi erreformarako oinarriak ziren.

Reinholden De revolutionibus-en argitaratu gabeko iruzkinetan Lurretik eguzkirako distantzia kalkulatu zuen.
Union sportive Oyonnax rugby

**Union sportive Oyonnax rugby** Frantziako errugbi taldea da, egoitza Ain departamentuko Oyonnax hirian duena. 2023-24 denboraldian Top 14 txapelketan dago. 

## Palmaresa 
* Rugby Pro D2 (2. maila):
** Txapelduna (3): 2013, 2017, 2023.
** Bigarrena (1): 1967.
* Fédérale 1 (3. maila):
** Txapelduna (1): 2001.

## Kanpo estekak 
* US Oyonnax taldeko webgune ofiziala
Denisova leizea

**Denisova leizea** (; , literalki *Hartzaren Arroka*) Altai mendietako Baxelakski mendilerroan dagoen leize bat da, Siberian, Errusia. Bertan eman diren ikerketa paleoantropologiko eta paleontologikoek garrantzia handikoak dira. Denisovako gizakiaren hezurrak aurkitu ziren bertan 2010ean, orain dela 40.000 urtekoak. Gizaki hauek ez dira ez *Homo neanderthalensis* ez *Homo sapiens*, ADN ikerketak erakusten duenaren arabera.

Kobazuloan Paleolito osoan zehar okupazioa egon da, izan Neandertal, izan gizaki moderno. Orain dela 50.000 urteko hezurrezko jostorratz bat ere aurkitu zen bertan 2016an, inoiz aurkitu den jostorratzik zaharrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alvaro Sodupe

**Alvaro Sodupe Santander ** (Navaridas, 1843ko otsailaren 19a - Gasteiz, 1889ko urtarrilaren 11) arabar militar eta kazetari karlista izan zen.

## Biografia 
Gazte zelarik besarkatu zuen kausa karlista. 1870ean karlisten altxamendu saiakeran parte hartu zuen. 1872an Hirugarren Karlistaldia hasi zenean boluntario arabarrez osatutako batailoi bat antolatu zuen Fausto Elgeta eta Francisco Saenz de Ugarterekin batera. 1873an Tolosako blokeoaren ondoren kapitain gradua lortu zuen. Besteen artean Somorrostro, Lizarra, Abartzuza, Gares, Artaxoa eta Lakarko guduetan parte hartu zuen, gerra bukatzerakoan Arabako Dibisioko Lotinant Koronela gradua zuela. Frantzian erbesteratuta, 1877an itzuli eta kazetaritzan jardun zen. Propaganda politikoko liburuxkak argitaratu zituen eta 1887an El Alavés sortu zuen, hil arte zuzenduko zuen egunkaria .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alvaro Soduperen erretratua eta sinadura
Mila Beldarrain

**Milagros Beldarrain Albaitero** (Donostia, 1951ko urtarrilaren 7a) eleberri historikoa nagusiki landu duen idazle bat da. Batxilergoa Donostian egin zuen eta ondoren Deustuko Unibertsitatean Hizkuntza eta Filologia Erromanikoetan lizentziatu zen. Bidebieta eta Usandizaga Institutuetan Bigarren Hezkuntzako irakaslea izan da eta gaur egun erretiroa hartuta bizi da Donostian.

28 urterekin hasi zen zen idazten eta sari pare bat irabazi zituen, *Cuando hablaba con Buffalo Bill* eta *Memorias de la inacción* narrazioekin. Handik urte batzuetara, 1990eko hamarkadatik aurrera liburuak argitaratzen hasi zen. 2007an Zilarrezko Euskadi saria lortu zuen *Domenja de Oñate* liburuarekin.

## Idazlanak 
* *Oria, la Sultana Vascona* (Ediciones Libertarias-Prodhufi, S.A., 1994)
* *Petriquilla, Graciosa y el Verdugo negro: De San Sebastián a Madrid en diligencia* (Ediciones Libertarias-Prodhufi, 1995)
* *El examen: Petriquilla en Madrid* (Ediciones B, 1997)
* *Kursaal* (Huerga & Fierro, 2000)
* *Enigma* (Erein, 2002)
* *Domenja de Oñate* (Ttarttalo, 2007)
* *El templario* (Autoedizioa, 2008)
* *Mi extraña amiga Katalina* (Ttarttalo, 2009)
* *Bajo el cerezo* (Alberdania, 2012)
* *Corisanda de Baigorri* (Ttarttalo, 2014)
* *Inesa de Otadui y Olazaran* (Erein, 2016)
* *La verdad de Moctezuma* (Autoedizioa, 2017)
* *Hazte pequeña, solo mía* (Beta III Milenio, 2018)
* *Bajo el roble* (Huerga eta Fierro argitaletxea, 2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auñamendi Entziklopedia
Joan Jett

**Joan Jett** (jaiotzez **Joan Marie Larkin** ; Filadelfia, Pensilvania, AEB, 1958ko irailaren 22a) abeslari, produktore, gitarra-jotzaile eta aktore bat da.

Famatua da *I Love Rock N’ Roll* singlea dela-eta. Abesti hau Bilboard zerrendako lehena izan zen 1982ko martxoaren 20tik maiatzaren 8ra arte. Beste lan famatu batzuk *Crimson and Clover*, *Bad Reputation*, *I Hate Myself for Loving You,* *Do You Wanna Touch Me*, *Light of Day*, *Little Liar* eta *Love Is All Around* dira.

Joan rock musika-estiloaren emakume-erreferente garrantzitsuenetariko bat da. Izan ere hainbat talderengan eragin izan du, hala nola; L7, Bikini Kill, Shonen Knife, Yeah Yeah Yeahs, Kittie, The Donnas edo Hole. Hori gutxi izango balitz, Rolling Stone aldizkariarentzat munduko 87. gitarra-jole onena da (zerrenda honetan 2 emakume daude soilik).

## Biografia: 
Joan Jett Lankenau ospitalean, Filadelfian, jaio zen. 1967an Marylandera bizitzera joan zen.

### The Runnaways 
15 urterekin The Runaways izeneko taldea sortu zuen Sandy West, Mickie Steele, Jackie Fox, Lita Ford eta Cheri Currie kideekin. Joanek abesten, gitarra jotzen eta konposatzen zuen. Nahiz eta taldea nahiko ospetsua izan Europan, Japonian, Australian, Kanadan eta Hego Amerikan, ez zen halan izan AEBn. Horren arrazoi nagusia komunikabideak emakumez osatutako talde bat ikustera ohituta ez egotea izan zen. The Runnaways 1979an banandu zen. Guztira 5 diska ekoiztu zituzten. 2010an taldeari buruzko filma argitaratu zen, Kristen Stewartek Joan antzezten zuela.

### Solista bezala 
1979ko udaberrian Joan Jett Londresera joan zen, bakarlari bezala lan egiteko. Sex Pistols, Paul Cook eta Steve Jonesekin abestiak grabatu zituen. Horietako bat *I Love Rock N’ Roll* abestiaren lehen bertsioa izan zen. Los Angelesera itzulita, The Runnawaysen oinarritutako film batean antzeztu zuen. Han Kenny Laguna konpositorea ezagutu eta elkarrekin lan egitea erabaki zuten. Joan eta Kennyk Black Records zigilua editatu zuten. Joan berezko zigilua editatu zuen lehen emakumea izan zen.

### Joan Jett & The Blackhearts 
Joanek Lagunarekin The Blackhearts taldea sortu zuen 1980ko hamarkadaren hasieran. Jetten taldekideak Ricky Byrd, John Doe, Gary Ryan eta Eric Ambel (geroago Byrdek ordezkatuko zuen). Taldeak *I Love Rock N’ Roll* abestia grabatu zuten

Beste lanak

Jett, kirol-zale amorratua, *Love Is All Around* abestia sortu zuen. Kanta hau emakumezkoen kirol-ereserki bihurtu da. Joan Jettek ESPN X-Games enpresarekin hainbat alditan elkarlanean aritu da.

## Diskografia 
* *Joan Jett* (1980)
* ''I Love Rock 'n Roll* (1981)
* *Album* (1983)
* *Glorious Results of a Misspent Youth* (1984)
* *Good Music* (1986)
* *Up Your Alley* (1988)
* *The Hit List* (1990)
* *Notorious* (1991)
* *Pure and Simple* (1994)
* *Naked* (2004)
* *Sinner* (2006)
* *Unvarnished'' (2013)

## Kanpo loturak 
* https://www.buenamusica.com/joan-jett/biografia

* Joan Jett & the Blackhearts 
* IMDBko fitxa irakurgai
John Banville

**William John Banville** (Wexford, Irlanda, 1945ko abenduaren 8a), batzutan **John Banville** sinatzen duena eta beste batzutan **Benjamin Black** bezala, irlandar idazlea, drama egokitzailea eta gidoilaria da. Ezaguna da haren prosa zehatza, hotza eta kirugikoatik, Nabokoviar irudimenagatik eta umore beltzagatik. Hala, Banville gaur egungo "ingelesezko eleberrigile irudimentsuenen artean dagoela kontsideratzen da".

Nobela beltzeko lanetan Benjamin Black gisa sinatzen du eta haren pertsonai nagusia *Quirke* da, Dublinen bizi den irlandar patologoa.

## Donostia bere eleberri batean 
2021ean Banvillek *April in Spain* (*April Espainian*, April pertsonaia baten izena da) eleberria argitaratu zuen. Liburuari gaztelaniazko bertsioan *Quirke en San Sebastian* izenburua jarri zioten (Negra Alfaguara, 2021). Narrazioa, neurri handi batean, Gipuzkoako hiriburuan kokatu zen, frankismoaren azken urtetan. Liburuan Donostiaren toki askoren errferentziak eta paisaiak jaso zituen, baita ere zentzu politikoko ideiak, esaterako frankismoaren aurkako kritikak edo euskal nazionalismoaren inguruko erreferentziak.

## Erreferentziak
Loving Pablo

***Loving Pablo*** 2017ko Fernando León de Aranoa espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Pablo Escobar narkotrafikatzaile ospetsuaren egiazko historia: milaka pertsona hil zituen, milaka milioi dolar egin zituen eta nekez sinets zitekeen amodio harreman bat hasi zuen berarengandik erabat desberdina zen norbaitekin: Virginia Vallejo izeneko glamour handiko telebista aurkezlearekin.

## Aktoreak 
* Javier Bardem: Pablo Escobar
* Penélope Cruz: Virginia Vallejo
* Peter Sarsgaard: Neymar
* David Ojalvo: FBIren agentea
* Julieth Restrepo: Maria Victoria Hena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trizak

**Trizak**, Bizkaiako jazz talde berri bat da, Hasier Oleaga, Jon Piris eta Julen Izarrak sorturikoa. Dagoeneko diska bat plazaratu dute.

## Diskografia 
* *Trizak* (2017, Gaztelupeko Hotsak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bikote sorrera

**Bikote sorrera** bosoi neutro batetik oinarrizko partikula bat eta horri dagokion antipartikula sortzean datza. Adibidez, elektroia eta positroia, muoia eta antimuoia, edota protoia eta antiprotoia sortzen dituena. Maiz, bikote-sorrera kontzeptuak fotoi batek nukleo baten inguruan sortzen duen elektroi-positroi bikoteari egiten dio aipamen. Bikote-sorrera gerta dadin, elkarrekintzaren hasierako energia atalase-maila baino handiagoa izan behar du; hau da, bosoiaren energiak gutxienez bikotearen pausaguneko masaren energia baino handiagoa izan behar du, eta horrez gain, energiaren eta momentu linealaren kontzerbazioa eman behar da.

thumb|600px|erdian|

## Kanpo estekak
Neighbor

**Neighbor**, 2012 urtean Amsterdamen (Herbehereak) sortutako musika bikotea da. Folk eta pop doinuak jorratzen ditu.

## Taldea 
Maite Larburu bibolin jotzaile hernaniarrak eta Josh Cheatham estatubatuarrak sortu zuten taldea 2012an Amsterdamen. Josh Cheatham Utrecht-eko Kontserbatorioan irakasle da. Dagoeneko bi diska plazaratu dituzte.

## Diskografia 
* *Ura patrikan* (2013, Gaztelupeko Hotsak)
* *Hau* (2016, Gaztelupeko Hotsak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Taldearen webgunea