Margaret Haig Thomas, Rhonddako 2. bizkondesa

**Margaret Haig Mackworth** (**Thomas** ezkondu aurretik), **Rhonddako bigarren bizkondesa** (Londres, 1883ko ekainaren 12a - 1958ko uztailaren 20a), galestar noble, enpresari eta sufragista aktiboa izan zen, Erresuma Batuko emakumeen sufragioaren historian paper garrantzitsua izan zuena.

## Bizitza 
Margaret Haig Thomas 1883ko ekainaren 12an jaio zen Londresen. Bere gurasoak David Alfred Thomas industrialari eta politikaria, Rhonddako lehen bizkondea, eta Sybil Haig, hau ere sufragista, ziren. Bere autobiografian, Margaretek idatzi zuen bere amak "sutsuki otoitz egin zuela bere alaba feminista bihur zedin" eta, izatez, emakumeen eskubideen aldeko ekintzaile sutsu bihurtu zen.Alaba bakarra, Llanwern Housen hazi zen, Newportetik gertu, 13 urte bete arte, barnetegi batera joan zen, lehenengo Notting Hill High Schoolera eta gero St Leonards Schoolera, Saint Andrews-era. 1904an, 19 urte zituela, Somerville Collegen sartu zen, Oxforden, eta historia ikasi zuen bertan.Tutoreek aurrerapen akademikoari buruzko iruzkin positiboak eman zituzten arren, Llanwern-era itzuli zen familiarekin bizitzera, bi urte akademiko igaro ondoren, ikasketak amaitu gabe.

Cardiff Dockseko Consolidated Cambrian konpainiaren egoitzan bere aitarentzat lan egiten zuen £ 1,000 soldatarekin, hiru urte eman zituen hasiberri bezala.

## Emakumeen sufragioa 
ezkerrera|thumb| 1913an erretako postontzia, Newport
Sir Humphrey Mackworth Newporteko tokiko lurjabearekin ezkondu zen, 1908an, 25 urte zituela, urte horretan *Unión Social y Política de Mujeres (Emakumeen Batasun Sozial eta Politikora*) (WSPU, ingelesezko siglengatik) elkartean sartu zen eta Newporteko bere sukurtsaleko idazkaria bihurtu zen. 1908 eta 1914 artean, emakumeen sufragioaren aldeko kanpaina eraman zuen Galeseko hegoalde osoan, sarritan bilera etsai eta ekaiztsuetan. Thomasek protesta martxetan parte hartu zuen Pankhurstarrekin eta Herbert Henriette Asquith lehen ministro liberalak St Andrewsen martxan zuen autoaren estribora igo zen.

1913ko ekainean, Thomas Royal Mail-eko postontzi bat suntsitzen saiatu zen bonba kimiko batekin. Bere ekintzek epaiketa bat eragin zuten Sessions Housen, Usk, eta £ 10eko isuna ordaintzeari uko egin ondoren, kartzelan hilabete bat betetzera kondenatu zuten. Gose-greba hasi eta bost egunera utzi zuten aske.

Thomasek gose grebako domina bat jaso zuen WSPUren eskutik.

Emmeline Pankhurst 1928ko ekainean hil zenean, Kitty Marshall, Rosamund Massey eta Lady Rhondda izan ziren hileta-zerbitzuak antolatu zituztenak. Dirua bildu zuten Bromptongo hilarrian beren oritarria eta Komunen Ganberaren kanpoaldean haren estatua bat jartzeko, sarritan ez baitzitzaion sartzen utzi. Georgina Brackenbury sufragistak egindako pintura erosteko dirua ere bildu zen, National Portrait Galleryri emateko. Stanley Baldwinek 1930ean eman zuen ezagutzera.

## Lehen Mundu Gerra eta RMS Lusitaniaren hondoratzea 
Lehen Mundu Gerra hasi zenean, WSPUko zuzendaritzak sufragioaren aldeko kanpaina militantea bertan behera uzteko erabakia onartu zuen. Bere aitarekin lan egin zuen, David Lloyd Georgek Estatu Batuetara bidali zuena, britainiar indar armatuentzako munizioen hornikuntza antolatzeko.

Aita-alabaren egoera depresiboaz jabetu zen eta, alabak aitaren kezkari jaramonik egin ez bazion ere, bera senar-emazteen barruko tentsioez jabetu zen. 1915eko maiatzaren 7an, RMS Lusitanian Estatu Batuetatik bueltan zetorren bere aita eta idazkariarekin Arnold Rhys-Evansekin, 14:10ean U-20 itsaspeko alemaniarrak transatlantikoa torpedoz jo zuenean. Aitak eta idazkariak salbamendu-txalupa batera igotzea lortu zuten, kareletik bota zituztelako, baina neskak denbora luzea eman zuen ohol zati bati helduta "Bluebell" arraste-ontzi irlandarrak erreskatatu aurretik, 1933ko *This was my World* autobiografian gogoratzen duenez . Erreskatatu eta Queenstownera eraman zutenean, hipotermiak konortea galarazi zion. Ospitalean denboraldi bat egin ondoren, hilabete batzuk eman zituen gurasoen etxean sendatzen.

## Noblezia 
1918ko uztailaren 3an aita hil zitzaion. Rhonddako baronia berarekin hil zen bitartean, Rhonddako bizkonde titulua Margareti pasa zitzaion keinu partikular batengatik, zeinetan Thomasek Jorge V.a erregeari behin eta berriz eskatu zion ohorea eskaini ziotenean. 

Aita hil ondoren, Lady Rhondda Lorden Ganberan esertzen saiatu zen, 1919ko Deskalifikazio Sexualaren Legea aipatuz. Lege horrek "edozein kargu publiko" izateko aukera ematen zien emakumeei. Hasieran onartu ondoren, Pribilegio Batzordearen kidetasuna aldatu egin zen eta bere eskaera atzera bota zen. Lord Astor-ek babestu zuen urte askoan, bere emazte Nancy Erresuma Batuko Komunen Ganberan bere eserlekua hartu zuen lehen emakumea izan zelarik.

1958an Lady Rhondda hil eta hilabete baino gutxiagora, emakumeak lehen aldiz sartu ziren Lorden Ganberan, 1958ko Nobleziaren Legeari esker. Bost urte geroago, 1963ko Nobleziaren Legea onartu zenean, oinordekotzaz nobleak Lordetan sartzea ere baimendu zen.

## Negozioak 
Sanatogen Konpainiako presidente bezala bere aitaren lekua hartu zuen 1917ko otsailean. Guztira, 33 enpresatako kontseilaria izan zen bere bizitzan zehar, eta 28 kargu heredatu zituen aitaren kontseilari gisa. Bere interes komertzial gehienak ikatzean, altzairuan eta Consolidated Cambrian Ltd-en bidezko itsas garraioan zeuden. Izugarri gustatzen zitzaion enpresa-munduko emakumeen kopurua handitzea.

1919ko udan, Margaretek Efficiency Club sortu eta zuzendu zuen, emakume enpresari britainiarrentzako harreman erakunde bat. Erakunde horrek lau helburu izan nahi zituen: ezarritako enpresen eta emakume profesionalen arteko eraginkortasun eta lankidetza handiagoa sustatzea, emakume langile guztien arteko lidergoa eta autosufizientzia sustatzea, enpresen eta emakume profesionalen arteko lotura bat sortzea elkarren onurarako eta Britainia Handiko Merkataritza Ganberetan emakumeak onartzearen alde lan egitea.

Hala ere, 1920ko hamarkadaren amaieran ikatzaren prezioek behera egin zutenean, Consolidated Cambrian-eko ikatz-meategiak porrot egin zuten, eta haien aktiboak geroago saldu zizkioten GKNri. Aitaren interes editorialak oinordetzan hartzeaz gain, 1920an *Time and Tide* aldizkaria sortu zuen, hasieran astekari feminista ezkertiar bat, baina gero eskuineko aldizkari literario orokor bat. Aldizkariko editorea izan zen denbora luzez, eta bere herentziaren zati handi batekin eutsi zion.

Consolidated Cambrian kolapsatu ondoren, haren kontu pertsonalek erakusten dute haren gastuek beti gainditu zituztela diru-sarrerak.

1926an, Kontseilarien Institutuko lehen emakumezko presidente izendatu zuten, eta, 2015ean, Mackworth urteroko biltzarra egin zuten, haren omenez.

## Six Point Group 
1921ean, Six Point Group sortu zuen, neurri handi batean gizon eta emakumeen arteko berdintasunean eta haurren eskubideetan oinarritu zen ekintza-taldea.

Lantokiko emakumeentzako eta amentzako eta haurrentzako eskubide-berdintasunaren aldeko taldearen manifestuak honako hau bilatzen zuen:

* Haurren erasoei buruzko legeria egokia
* Ama alargunentzako legeria egokia
* Ama ezkongabeentzako eta beren seme-alabentzako legeria egokia
* Tutoretza-eskubideen berdintasuna guraso ezkonduentzat
* Soldata berdintasuna irakasleentzat
* Gizonezkoen eta emakumezkoen aukera-berdintasuna funtzio publikoan

thumb| *Lady mackworth*

## Bizitza pertsonala 
1908an Sir Humphrey Mackworthekin ezkondu zen. 1923an dibortziatu ziren eta bera ez zen inoiz berriro ezkondu. Helen Archdale Time and Tide aldizkariaren editorearekin bizi izan zen 1920ko hamarkadaren amaieran.  Geroago, harreman hurbila izan zuen Winifred Holtbyrekin, "*South Riding"*-en egilearekin, zeinak "adiskidetasun" harremana baitzuen Vera Brittain idazlearekin.  Ondoren, 25 urte eman zituen Theodora Bosanquet idazle eta editorearekin bizitzen, eta hark Henry Jamesen kopiatzaile gisa jardun zuen 1907tik 1916ra arte.

## Hil osteko aintzatespena 
* 2015ean, Kontseilarien Institutuak urteroko Mackworth Konferentzia abiarazi zuen bere omenez.

* Bere izena eta argazkia (eta sufragioa babestu zuten beste 58 emakumeenak) Millicent Fawcetten estatuaren idulkian daude Parliament Square-n, Londresen, 2018an aurkeztutakoa. Lady Rhondda izan zen 2019an Cardiffen altxatuko den emakume baten lehen estatuan erretratatuak izateko aurrehautatutako bost emakumeetako bat.

## Ikus, gainera 
* Feminismoaren historia
* Sufragisten zerrenda

## Erreferentziak 
## Beste irakurketa batzuk 
*  Eoff, Shirley Marie (1991). Viscountess Rhondda: Equalitarian Feminist. Ohio State University Press. ISBN 978-0-814-2053-96. 
*  John, Angela V. (2014). Turning the Tide: the life of Lady Rhondda. Cardigan: Parthian Press. ISBN 978-1-908-9461-02. 

## Kanpo estekak 
* Retrato de Margaret Haig Thomas en las colecciones parlamentarias del Reino Unido