open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Astelehen Beltza (1987)

Finantzetan, **Astelehen Beltza** 1987ko urriaren 19ari esaten zaio, mundu osoko balore merkatuak oso denbora laburrean erori zirenean. Erorketa Hong Kongen hasi eta mendebalderantz hedatu zen nazioarteko ordutegi-eremuetan zehar, Europara iritsi zen, eta, azkenik, Estatu Batuetara. Dow Jones burtsa-indizea 508 puntu jaitsi zen, 1739 puntutan (-% 22,6) amaituz. Urriaren amaierako, Hong Kongeko merkatuek %45,8 egin zuten behera, Australiak %41,8, Erresuma Batuak %26,4, AEBek %22,6 eta Kanadak %22,5. Inpaktua bereziki gogorra izan zen Zeelanda Berriko merkatuetan, %60 jaitsi baitziren 1987ko maximotik, eta urte batzuk behar izan zituzten aurreko egoera berreskuratzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Besòsko geltokia

**Besòs** Bartzelonako metroa eta Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sant Martí barrutian dago.

Geltokia 1982n inauguratu zen.
Poli(etilen tereftalato)

**Poli(etilen tereftalato)a** (ingelesezko **PET** siglengatik ezagunagoa) botilak, ontziak eta ehunak egiteko asko erabiltzen den plastiko-mota da. Urtean 70 milioi tona produzitzen dira munduan.

Kimikoki PET polimero bat da eta azido tereftalikoaren edo dimetil tereftalatoaren eta etilen glikolaren arteko polikondentsazio-erreakzio baten bidez lortzen da. Poliesterrak izeneko material sintetikoen multzokoa da.

Polimero termoplastiko lineala da, eta kristalinitate-maila handia du. Termoplastiko guztiak bezala, estrusioz, injekzioz, injekzio eta puzte bidez eta termokonformazioz prozesa daitezke. Esferuliten eta kristal-lamelen gehiegizko hazkundea saihesteko, materiala berehala hoztu behar da eta, hala, gardentasun handiagoa lortzen da. Azkar hoztean, kristalak ez dira guztiz garatzera iristen eta haien tamainak ez dio eragiten argi ikusgaiaren uhin-luzeraren ibilbideari.
none|thumb|320x320px|Azido tereftalikoaren eta etilen glikolaren arteko polikondentszio-erreakzioa

## Ezaugarriak 
PETak erabilera oso hedatua du botila edo edukiontzi moduan hainbat ezaugarri medio:

* Gasentzako hesi gisa jarduten du.
* Gardena eta kristalinoa da, baina koloratzaile batzuk onartzen ditu.
* Oso arina da eta botila batek edukiaren pisuaren 1/20 izan daiteke.
* Iragazgaitza da.
* Edukiarekiko geldoa da.
* Esfortzu iraunkorrekiko eta higadurarekiko erresistentea da, zurruntasun eta gogortasun handia baititu.
* Birziklagarria da.

Alabaina ez da biodegradagarria oso kristalinoa delako eta bere katea molekula aromatikoz osatuta dagoelako.

## Birziklatzea 
thumb|Bizitza berria PETarentzat.

Botilen kasuan, PETa birziklatzeko botilak bildu eta birziklatze-enpresara eramaten dira. Bertan, txikitu, garbitu eta lehortu egiten dira, eta, azkenik, prozesatu egiten dira, xaflak edo hariak lortuz. Kontuan izan behar da, halaber, botilen tapoiak polietilenoz edo polipropilenoz eginak daudela, beraz, birziklatu aurretik, botilen gorputza eta tapoiak banatu egin behar dira.
none|thumb|134x134px
Dena dela, birziklatutako materialetik lortzen den PETak ezaugarri mekanikoak galtzen dituenez, industriak nahiago izaten du monomeroetatik abiatzen PETaren sintesia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaume I geltokia (teleferikoa)

**Jaume I** Portuko teleferikoaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sants-Montjuïc barrutian dago.

Geltokia 1931en inauguratu zen.
Oligomero

[thumb|[Sakarosa fruktosaz eta glukosaz dimeroa da]]**Oligomeroa** antzeko zenbait egitura-unitatek osatutako molekula da, beti ere, unitateen kopurua handia ez bada. Lotutakoak bi unitate badira, multzoari dimero deritzo, hiru badira, trimero, lau badira tetramero eta bost badira pentamero. Unitate kopurua handia denean, sortutako molekula ez da oligomeroa, polimeroa baizik.
Oligomeroek jatorri biologikoa izan dezakete. Adibidez, hemoglobina proteina-tetramero bat da. Oligopeptidoak edo peptidoak aminoazidoen oligomeroak dira. Oligosakaridoak monosakaridoen oligomeroa dira.

## Kanpo estekak
Labe apal

**Labe apala** metalurgia-labe mota bat da, burdinoletan erabiltzen zena burdin mearen erredukzio zuzena egiteko.

## Egitura 
[thumb|280px|[Mirandaola burdinola, Legazpi, Gipuzkoa.]]
Burdinoletako labe apala haize-harriari atxikirik egoten zen. Lau hormez eratutako esparru laukizuzena zen; lauak ziren hiru horma, baina laugarrena, aurrealdekoa, labearen barru aldera ganbila edo konkorduna. Harriz eta buztinez egiten zen, eta barneko paretak burdinazko xaflez estaltzen ziren. Neurriak asko aldatzen ziren baina, normalean, 50-80 zentimetro luze, 65-90 zentimetro zabal, eta 60-70 zentimetro garai izaten zen barnealdean. Edukiera 300 eta 600 litro artekoa izan ohi zen.

Haize-harriaren aldeko horman, zolatik hurbil, tobera izeneko haizebidea zegoen, hauspoen muturretatik irteten zen haizea sutegira bideratzen zuena. Alboko paretetako batek zulo bat zeukan beheko aldean, zeharzuloa, urtutako ezpurutasunak (zepak) labetik kanpora ateratzeko. Labearen kontrako aldeari, berriz, iduri-gela deitzen zitzaion. Ohikoa zen burdinolek tximiniarik ez edukitzea eta, keari irteera emateko, sabaian zulo soil bat besterik ez zuten izaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan de Dios Román

**Juan de Dios Román Seco** (Mérida, Espainia, 1942ko abenduaren 17a - Madril, Espainia, 2020ko azaroaren 28a) espainiar eskubaloi entrenatzaile bat izan zen. Espainiako Eskubaloi Errege Federazioaren lehendakaria izan zen.

## Erreferentziak
Haur bakarraren politika

[eskuinera|thumb| *"Mesedez, herrialdearen onerako, erabili metodo antisorgailuak"* . (goian) [Jiangxi probintziako Nanchang (Dean Jiujiang Xian) aldirietan familia plangintza edo biztanleria kontrolatzeko politika sustatzen duen kartela. Biztanleriaren gaineko kontrola eta haur bakarreko politika, Txinako Herri Errepublikaren gainpopulazioa ekiditeko oinarrizko neurrietako bat izan zen.]]

**Haur bakarraren** **politika** Txinako populazio-hazkundea kontrolatzeko neurri bat izan zen, 1979-2015 artean egon zena indarrean. Populazioaren gehiegizko hazkundea edo gainpopulazioa murriztea zuen xede eta horretarako jaiotza-tasaren gainean kontrol erradikal bat ezarri zuen. Txina munduko herrialderik populatuena izan zen XX. mende osoan zehar eta XXI. mendearen lehen bi hamarkadetan, munduko populazioaren bostena inguru bizi zela bertan.  1.435 milioi biztanle ditu gaur egun.

Txinako gobernuak 1979an aurkeztu zuen politika Txinaren gizarte eta ingurumen arazoak arintzeko.  Politika polemikoa izan da bai Txinan eta baita atzerrian ere, planteatzen dituen arazoengatik; aplikatu den moduagatik (pertsona batzuentzat zorrotzegi), eta ondorio ekonomiko eta sozial negatiboen inguruko kezkengatik. Hala ere, Txinako Bankuko Ikerketa Zentroak egindako azken inkestek erakutsi dute biztanleriaren %75 inguruk babesten duela politika. 

2008ko otsailean, Txinako gobernuko funtzionarioak, Wu Jianmin-ek, *senpai* politika berriro aztertuko zela esan zuen.  

Politika probintzia mailan ezarri zen, diru-sarreren gaineko isunak, familiak egin beharreko ordainketak eta beste bitarteko batzuen bidez. 2013ko azaroan, Txinako Alderdi Komunistaren 18. Batzorde Zentralaren (PCCh) hirugarren osoko bilkuran, aitak edo amak anai-arrebarik ez zuten bikoteei bi seme-alaba izatea baimentzeko erabakia hartu zen. Neurri honek seme bakarraren politika polemikoa aldatu zuen. 

2015eko urrian, Txinak politika hori bertan behera utzi zuen, baina bikoteko bi seme-alabaren muga mantendu zuen. Politika berriaren ezarpena mailakatua izan zen; bigarren seme-alaba izan nahi zuten bikoteek eskaera prozesu sinplifikatu bat jarraitu zuten . 

Jaiotze tasa bakarrik pixka bat bakarrik hasi zenez, 2021eko maiatzan gobernuak hiru seme-alaba izateko baimena eman zuen. Azkenean ume gutxiegi jaiotzen zirela ikusita Txinako Gobernua demografiagatik arduratu zen eta 2021eko uztailan umeak izateko mugak bertan behera geratu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Prowse

**David Charles Prowse** (Bristol, Ingalaterra, 1935eko uztailaren 1a - Londres, 2020ko azaroaren 28a) ingeles kulturista, pisu jasotzailea eta aktorea izan zen. Jatorrizko *Star Wars* film-trilogian Darth Vader pertsonaiaren antzezpen fisikoa egiteagatik ezaguna zen.

## Filmografia
Autoestimu

[thumb|[Maslow piramidea: autoestimua onespenaren barruan dago.]]
**Autoestimua** norberaren burua estimatzea da. Autoestimua norberarenganako pertzepzioen, pentsamenduen, ebaluazioen, sentimenduen eta portaera-joeren multzo bat da, gure izaeraren ezaugarrietara eta gure gorputzera zuzendutakoa. Laburbilduz: gure buruaren ebaluazio pertzeptiboa da. Giza premien hierarkian, honela deskribatzen da: estimatzeko beharra, bi alderditan banatzen dena: nork bere burua (buruzaletasuna, konfiantza, estimazioa, nahikotasuna, etab.) eta beste pertsona batzuengandik jasotzen den errespetua eta estimazioa (aintzatespena, onarpena, etab.). Maslowren ustez, estimu adierazpen osasuntsuena "beste batzuei merezi diegun errespetuan agertzen da, ospea, entzutea eta lausengua baino gehiago".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kajillionaire

***Kajillionaire*** 2020ko Miranda July estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da.

## Sinopsia 
Theresa eta Robert iruzurgile profesionalak dira, eta 26 urte daramatzate beren alaba bakarra, Old Dolio, prestatzen, aurkezten zaien aukera bakoitzean iruzur egin eta lapurreta egiteko. Halako batean, arazoak izango dituzte hurrengo kolperako, eta ezezagun bat konbentzitu beharko dute arrera egiten laguntzeko.

## Aktoreak 
* Evan Rachel Wood : Old Dolio Dyne
* Richard Jenkins : Robert Dyne
* Debra Winger : Theresa Dyne
* Gina Rodriguez : Melanie Whitacre
* Mark Ivanir : Stovik Mann
* Rachel Redleaf : Kelli Medford
* Da'Vine Joy Randolph : Jenny
* Diana Maria Riva : Farida

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El verano que vivimos

***El verano que vivimos*** 2020ko Carlos Sedes galiziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Isabel kazetaritzako ikasle bat da, eta Galiziako kostaldera iritsi berri da praktikaldia egitera. Hara iritsi eta berehala lanean hastea du helburu, baina ezarriko dioten lana ez da izango espero zuen hura... Hasieran aspergarria irudituko bazaio, ikerketa baterako abiagune batean bihurtuko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Harmel

**Pierre Charles José Marie, Harmel Kondea** (Uccle, 1911ko martxoaren 16a - Brusela, 2009ko azaroaren 15a) Belgikako 40. lehen ministroa izan zen. Abokatu, Kristau-demokraziako politikari eta diplomazialaria izan zen.

## Biografia 
Zuzenbidea ikasi zuen Liejako Unibertsitatean eta Belgikako Elkarte Katolikoko kidea izan zen. 1940an Bigarren Mundu Gerran 18 Eguneko Kanpainan parte hartu zuen. 1947an Liejako Unibertsitateko zuzenbideko irakasle izendatu zuten.

1946 eta 1971 bitartean diputatu izan zen. Justizia, Kultura eta Zerbitzu Zibileko ministro izan zen Gaston Eyskensen gobernuan. 1965eko uztailaren 28tik 1966ko martxoaren 19ra kristau-demokraten eta sozialisten arteko koalizio gobernu bateko lehen ministro izan zen. 1966 eta 1968 bitartean Kanpo Harremanetako ministroa izan zen Paul Vanden Boeynantsen gobernuan, eta gero senataria (1971-1977) eta Senatuko lehendakaria (1973-1977). Baudouin erregeak Harmel Konde izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Indibil eta Mandonioren matxinada

**Indibil eta Mandonioren matxinada** k.a. III. mendean ilergeteek eta ausetanoek Erromatar Errepublikaren aurka egindako altxamendua izan zen.

## Aurrekariak 
K. a. 212an, Bigarren Gerra Punikoan zehar, Publio eta Gneo Kornelio Eszipion anaiak erasora pasa ziren baina kartagotarrek garaitu eta Gneo hil zuten. Hasdrubal Giskonek ilergeteei eta ausetanoei dirua eskatu eta Mandonioren emaztea eta Indibilen alabak bahitu zituenez, iberiarrak kartagotarrengandik banatzen hasi ziren. Bahituak, ustekabean Qart Hadasht bereganatu zuenean, Publio Kornelio Eszipion gaztearen eskuetan erori ziren eta erromatarrak zegokien adeitasun eta begirune guztiarekin tratatu zituen. Gertaera honen ondorioz bi buruzagiek kartagotar alderdia uztea erabaki zuten, eta k.a. 209an Eszipionekin euren indarrak batu zituzten. Aliantza hitzarmen bat sinatu eta, Baeculako gudua eta gero, kanpaina erromatarren garaipenarekin amaitu zen.

## Matxinada 
K.a. 206an, Publio Kornelio Eszipionen gaixotasunari eta heriotzari buruzko informazioek, Indibil eta Mandonio, ilergeteen eta tribu aliatuen matxinada orokorra bultzatu zuten. Laster Eszipion bizirik zegoela jakin zen, eta matxinatuak erretiratu egin ziren, baina erromatar jenerala ez zegoen matxinada zigorrik gabe uzteko prest. Ebro ibaia zeharkatuz, ilergeteak garaitu eta iberiar kanpamentua hartu zuen sarraski handi bat eginez. Mandonio pertsonalki agertu zen erromatar zelaira, eta jeneralari men egin zion. Erromatarrak Mandonio eta Indibilen biziak barkatu eta, diruaren truke, aliatu bezala berrezarri zituen.

K.a. 205ean, Eszipion Hispaniatik irten eta Afrikara joan zen. Indibilek egoera aprobetxatu zuen berriro matxinatzeko. Iberiarrek hogeita hamar mila soldadu eta lau mila zaldizko bildu zituzten, baina erromatarrek, Luzio Kornelio Lentulok eta Luzio Manlio Azidinok gidaturik, matxinoen aurka borrokatu eta garaitu egin zituzten. Indibil borrokan hil zen. Mandoniok gainontzeko armadarekin ihes egitea lortu zuen, baina laster jarraitzaileek eurek erromatarrei eman eta exekutatu egin zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Des (telesaila)

***Des*** 2020ko britainiar biografia-minisaila da, ITVrentzat egina.

## Sinopsia 
Etxean gorpu bat edo bi gorde ote zituen galdetu dio Poliziak. Hark erantzun hamabost edo hamasei izan zirela. Krimenak aitortu zituen saileko hiltzaile bat izan zen Dennis Nilsen. Nilsenek bere biktimen gorpuak zatikatu eta etxeko armairuetan gorde zituen bost urtez. Hori gutxi ez, eta jardun horren inguruko azalpenak losarik gabe eman zizkien detektibeei komisarian. Polizia, ordea, ez zen gai izan frogak berehala bildu eta haren aurkako auzibidera jotzeko. Horretaz ohartuta, Nilsenek diskurtsoa aldatu eta bere burua errugabetzat jo zuen

## Aktoreak 
* David Tennant : Dennis Nilsen
* Daniel Mays : Peter Jay
* Jason Watkins : Brian Masters

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baghdad Central

***Baghdad Central*** 2020ko britainiar telesail dramatikoa da, Channel 4rentzat egina.

## Sinopsia 
Iraken 2003an girotu dute sei ataleko telesail hau, Saddam Husseinen agintea amaitu ondorengo hilabeteetan. Desagerturiko alaba bilatzen duen polizia ohia da protagonista. AEBetako tropek atxilotu eta torturatu egingo dute, ostera, Bagdadeko Gune Berdean hasiko da lanean eta bertan azaleratuko ditu ezkutuan gordetako hainbat sekretu.

## Aktoreak 
* Waleed Zuaiter: Muhsin al-Khafaji
* Bertie Carvel: Frank Temple
* Clara Khoury: Zubeida Rashid
* Leem Lubany: Sawsan
* July Namir: Mrouj
* Tawfeek Barhom
* Charlotte Spencer
* Corey Stoll: John Parodi
* Neil Maskell: Douglas Evans

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parlement (telesaila)

***Parlement*** 2020ko frantziar telesail komikoa da, france.tvrentzat egina.

## Sinopsia 
Europako Batasunaren bihotzean, Bruselako korridoreetan barneratuko da mutil gazte bat brexit-aren erreferenduma egin eta berehala. Politika eta burokrazia aferei barre egingo die telesailak hamar atal laburretan.

## Aktoreak 
* Samy : Xavier Lacaille
* Rose : Liz Kingsman
* Michel : Philippe Duquesne
* Eamon : William Nadylam
* Ingeborg : Christiane Paul
* Torsten : Lucas Englander
* Sharon : Jane Turner
* Guido : Niccolo Senni
* Janet : Carole Weyers

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos, rey emperador

***Carlos, rey emperador*** La 1 telebista katean igorritako telesaila da, Karlos V.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren bizitzan oinarrituta. Diagonal TV-k ekoiztua, bi denboraldi izan zituen.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Derecho a soñar

***Derecho a soñar*** 2019ko espainiar telesaila da, Europroduccionesek La 1rentzat egina.

## Sinopsia 
Julia Rojas, jatorri xumea duen eta bizitza zaila duen neska gaztea, zuzenbidean lizentziatu da, eta orain abokatu bulego ospetsu bateko kide izan nahi du. Azkenean, gauzak ez dira berak nahi bezala aterako, eta idazkaria kontratatuko dute. Bertan Jorge Leiva ezagutuko du, bulegoko bazkideetako bat. Horrela, maitasuna, adiskidetasuna, traizioa eta handinahia pertsonaia guztien eguneroko bizitzan sartuko da Julia.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katharine McPhee

**Katharine Hope McPhee-Foster** (Los Angeles, 1984ko martxoaren 25a) musikagile, abeslari, aktore eta modelo estatubatuarra da. *American Idol* lehiaketaren bosgarren ekitaldiko txapeldunordea izan zen, ondoren *Smash* musika telesailean aritu zen eta azkenik *Scorpion* telesailean Paige Dineen-en rola bete zuen.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Katharine Hope McPhee 1984ko martxoan jaio zen Lor Angelesen. 12 urte zituela Sherman Oaks herrira aldatu zen familia. Patricia Burch McPhee ama kabaret bateko abeslaria izan zen eta Daniel McPhee aita telebistako ekoizlea, beraz txikitatik hezitu zuten abeslari eta aktore izateko. McPheek arbaso irlandarrak, eskoziarrak eta alemaniarrak ditu.

### American Idol eta aurreneko diskoak 
2002an Notre Dame High Schoolen graduatu zen eta hainbat casting eta audizio zorte handirik gabe pasa ondoren 2005ean *American Idol* lehiaketara aurkeztu zen San Franciscon. Lehiaketa bikaina egin zuen, finalera iritsi baitzen, baina Taylor Hicksek garaitu zuen. 2007an bere izena daraman diskoa atera zuen eta "Over it" singlea *Billboard Hot 100* zerrendan 29. postura iritsi zen.

2008an RCA Records diskoetxearekin sinatu zuen kontratua. 2010ko urtarrileko 5ean bigarren diskoa kaleratu zuen, *Unbroken* eta urte beraren amaieran Gabonetako abestien disko berria atera zuen, *Christmas Is the Time to Say I Love You*.

### Aktore lanak 
Aurrez aktore lan batzuk egin zituen, *Uggly Betty* eta *CSI: NY* telesailetako atal banatan aritu zen adibidez, baina aurreneko lan garrantzitsua *Smash* telesailean izan zuen, Marilyn Monroerengan inspiraturiko Broadwayko musikal batean elkartzen diren gazte batzuengan oinarritzen da istorioa. Karen Cartwright-en rolean bi denboraldi bete zituen. 2014an *Scorpion* telesailean protagonista izatea lortu zuen eta Paige Dineen paperean lau denboraldi egin zituen.

Aldi berean Broadwayko “Waitress” musikalean hartzen du parte, honetan ere protagonista papera betetzen du Jennaren rolean.

## Bizitza pertsonala 
Nick Cokasekin ezkondu zen 2008ko otsailaren 2an eta 2014an dibortzioa eskatu ondoren 2016an banandu ziren. Tarteko bi urte horietan *Scorpion* telesaileko Elyes Gabel aktorearekin ibili zen. 2019an David Foster musikari kanadarrarekin ezkondu zen Londresen.

## Diskografia 
* *Katharine McPhee* (2007)
* *Unbroken* (2010)
* *Christmas Is the Time to Say I Love You* (2010)
* *Hysteria* (2015)
* *I Fall in Love Too Easily* (2017)

## Aktore lanak 
### Filmeak 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Katharine MacPheeren webgune ofiziala.
*  Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
PET

**PET** izan daiteke:

* Poli(etilen tereftalato)a, botilak, ontziak eta ehunak egiteko asko erabiltzen den plastiko-mota;
* *Positron emission tomography*, positroi-igorpenaren bidezko tomografia.
Palau Reialgo geltokia

**Palau Reial** Bartzelonako metroa eta Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Les Corts barrutian dago.

Geltokia 1975en inauguratu zen.
Janna Jihad

**Janna Tamimi** (), **Janna Jihad** izenarekin ezagutzen dena () edo **Janna Jihad Ayyad**, (2006ko apirilaren 6a -) gazte ekintzaile palestinarra eta kazetari amateurra da.

## Biografia 
Tamimi *Nabi Saleh* herrikoa da, (Palestinako Zisjordania). Bere ama, Nawal Tamimi, Palestinako Garapen Ministerioko Emakumeen Gaietarako zuzendaria da. Bassem al-Tamimi aktibistaren iloba eta Ahed Tamimi aktibistaren lehengusua da.

2013an, zazpi urte zituela hasi zen israeldar-palestinar gatazkaren berri ematen bere senitarteko bi hil eta gero, gatazka hedabideek kontatzen ez zuten moduan dokumentatzeko asmoz. "*Palestinako kazetaririk gazteena*" deitu izan diote eta munduko kazetaririk gazteenetako bat bezala hartu. Amaren sakeleko telefonoa erabiliz indarkeriaren erdian hazten ari den gazte palestinar baten ikuspegitik kontatzen hasi zen etxetik gertu zituen protestak, bideoak grabatzen eta horiek igotzen sare sozialetara.

Gero, Jerusalemen eta Jordaniako gertakarien eta martxen berri ere ematen hasi zen. Arabieraz eta ingelesez egiten ditu bere ekarpenak eta milaka jarraitzaile ditu. 2017an, Tamimi, *Ahmed Kathrada* Fundazioaren eskutik Hegoafrikara joan zen Palestinako lurraldeetan izandako indarkeriaren inguruko kontzientzia zabaltzeko, Shamsaan Palestinako *Haurrekin* egindako *Pals4Peace* biraren barruan.

2016an *Radiance of Resistance* dokumentalean agertu zen bederatzi urte zituela. Pertsona arriskutsu gisa izendatu du Mossad Israelgo Inteligentzia Agentziak aktibista gazteak egiten duenagatik: 

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2017ko martxoan Tamimiri Nazioarteko Ongizate Saria eman zioten Istanbulen, Turkian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Argian (2018) "Istiluak entzutean mahai azpian ezkutatzen nintzen, orain telefonoa hartu eta kalera irteten naiz grabatzera"
* Nakba Rally 2020, Janna Jihad (Bideoa, EN, 2020)
Estoy vivo

***Estoy vivo*** 2017ko espainiar telesaila da, Globomediak La 1rentzat egina.

## Sinopsia 
Andres Vargas polizia inspektore bat da, eta *Carnicero de Medianoche* saileko hiltzailearen atzetik hil da. Vargasek bizitzara itzultzeko aukera izango du, baina bost urte geroago eta Manuel Marquez beste polizia baten gorpuan.

## Aktoreak 
* Javier Gutiérrez – Manuel Márquez Novoa
* Anna Castillo – Susana Vargas Bertrán
* Alejo Sauras – Iago Márquez Loureiro / "El Enlace" DH65
* Cristina Plazas – Laura Bertrán Acuña
* Fele Martínez – Óscar Santos García
* Alfonso Bassave – David Aranda Jiménez
* Jesús Castejón – Sebastián "Sebas" Rey Cobos
* Zorión Eguileor – Arturo Vargas
* Lucía Caraballo – Beatriz "Bea" Vargas Bertrán
* Goizalde Núñez – María Fernández
* Roberto Álamo – Andrés Vargas Soto
* Julia Gutiérrez Caba – zuzendaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Cortsko geltokia

**Les Corts** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Les Corts barrutian dago.

Geltokia 1975en inauguratu zen.
Tarragonako geltokia (Bartzelonako metroa)

**Tarragona** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sants-Montjuïc barrutian dago.

Geltokia 1975en inauguratu zen.
Drassanesko geltokia

**Drassanes** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Ciutat Vella barrutian dago.

Geltokia 1968n inauguratu zen.
Valldaurako geltokia

**Valldaura** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Horta-Guinardó barrutian dago.

Geltokia 2001n inauguratu zen.
Siya Kolisi

**Siyamthanda Kolisi** (Port Elizabeth, 1991ko ekainaren 16a) hegoafrikar hamabosteko errugbilaria da, hirugarren lerroko hegal postuan aritzen dena. Hegoafrikako Stormers eta Sharks taldeetan jokatu ostean, Top 14ko Racing 92k kontratatu zuen 2023an. 2013an egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin, eta kapitaina da 2018tik. 2019ko eta 2023ko Munduko Errugbi Kopak irabazi zituen Hegoafrikako talde nazionalarekin. 2023ko apirilean, Ikhamanga Ordena eman zion Hegoafrikako Gobernuak. 

## Lehenbiziko urteak 
Siyamthanda Kolisi Zwiden jaio zen, Port Elizabeth inguruko herri txiroenetako batean, 1991ko ekainaren 16an; haren amak, Phakamak, 16 urte besterik ez zuen artean. Jaio eta gutxira aitak alde egin zuen haren ondotik, eta amaren familiak ez zuen ezer jakin nahi izan.

2011n egin zuen debuta Currie Cupen,  Western Provincerekin, eta 2012an Super Rugbyn, Stormers frankiziarekin. Bere abiadurak, izaera lehiakorrak eta teknikak Hegoafrikako errugbi selekzioaren ateak ireki zizkioten.

2018ko ekainean, selekzioko kapitain izendatu zuten; lehenbiziko jokalari beltza izan zen Hegoafrikako kapitain besokoa eramaten. 2023ko urtarrilean iragarri zuenez, 2023-24 denboralditik aitzina  Frantziako errugbi txapelketan ariko da, Racing 92 taldean.

## Bizitza pertsonala 
[250px|thumb|right|Siya Kolisiren hormairudia Salt Riverren ([Lurmutur Hiria)]]
2016an Rachel Smithekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba dituzte: Nicholas Siyamthanda semea (2015ean jaioa) eta Keziah alaba (2017an jaioa). Liyema eta Liphelo, 2009an hil zen Siyaren amaren seme-alabak, Kolisi familiaren parte dira 2014tik, bost urtez Port Elizabetheko umezurztegietan eta harrera-etxeetan bizi izan ondoren.

2020an, Siya eta Rachel senar-emazteek The Kolisi Foundation sortu zuten, COVID-19 pandemiaren ondorioei aurre egiteko asmoz. Genero-indarkeria, elikadura-segurtasun eza, hezkuntza eta kirola dira fundazioaren lan-eremu nagusiak, eta arreta berezia ematen die Zwideri eta beste hiri eta auzo txiro batzuei.

## Ibilbidea 
* Western Province: 2011–2021
* Stormers: 2012–2020
* Sharks: 2021–2023	
* Racing 92: 2023–

## Palmaresa 
### Western Province 
* Currie Cup
** irabazlea: 2012, 2014
** finalista: 2013

### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *African Bomber. The True Story of Siya Kolisi*, sablenetwork.com 
*  *Siyamthanda Kolisi*, sahistory.org.za
30 monedas

***30 monedas*** 2020eko espainiar telesaila da, Álex de la Iglesiak HBOrentzat egina.

## Sinopsia 
Aita Vergara, lanbidez exorzista, boxeolari eta preso ohia, herri galdu batean bizi da, bere iragana ahaztu eta bizitza berri bati ekiteko. Hala ere, laster hasiko dira fenomeno paranormalak gertatzen bertan, eta Paco alkatea eta Elena herriko albaitariaren laguntza beharko du Vergararen txanpon baten misterioa argitzeko. Txanpon hori Judari Jesukristoren traizioa ordaintzeko erabili ziren hogeita hamar txanponen parte izan daiteke.

## Aktoreak 
* Eduard Fernández: Aita Manuel Vergara
* Megan Montaner: Elena
* Miguel Ángel Silvestre: Paco
* Macarena Gómez: Merche
* Pepón Nieto: Lagunas sarjentua
* Manolo Solo: Petruccelli kardinala
* Cosimo Fusco: Angel
* Manuel Tallafé

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Víctor Ros

***Víctor Ros*** 2015eko espainiar telesaila da, New Atlantisek La 1rentzat egina.

## Sinopsia 
Madril, 1895. Víctor Ros, umetan, mutil maltzur eta azkar bat izan zen, bere amari laguntzeko kuadrilarekin soberan zeukan jendeari dirua lapurtzen ziona. Polizia beterano batek, Don Armando Martínez, delinkuentziaren mundutik atera zuen 1882an, 14 urte zituela, eta Madrilgo polizia onena bihurtu zuen. Azkarra, intuitiboa eta zintzoa da. Oviedon anarkistekin infiltratu ondoren, hiriburura itzuliko da Brigada Metropolitanoan lan egiteko.

## Aktoreak 
* Carles Francino - Víctor Ros
* Esmeralda Moya - Clara Alvear
* Megan Montaner - Lola "La Valenciana"
* Tomás del Estal - Luis Blázquez
* Juan Fernández - Horacio Buendía
* Juan Codina - Carballo inspektorea
* Alberto Berzal - Crespo
* Joel Bosqued - Sánchez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
45 revoluciones

***45 revoluciones*** 2019ko espainiar telesaila da, Bambú Produccionesek Antena 3entzat egina.

## Sinopsia 
Futura 1960ko hamarkadako diskoetxea da, eta Espainian sortutako pop-rock musikaren fenomenoa banatzeari ekitea erabaki du. Genero musikal berriak mundua iraultzen hasi, eta diskoetxeak laster konturatu zen. Maribel Campoyk, Musika Kontserbatorioan trebatutako 20 urte eskaseko gazteak, jokoaren arauak aldatuko dituen musika-zigilu berri baten buru ikusiko du bere burua. Horretarako Guillermo Rojas bere nagusiaren eta Roberto Circo Priceren goizeko ekitaldien artean aurkitutako abeslari gazte baten laguntza izango du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2. linea (Bartzelonako metroa)

**Bartzelonako metroaren 2. linea** sarean aurreikustako hamabi lineetako bat da. Paral·lel eta Pompeu Fabra geltokiak lotzen du. Linea 1995n inauguratu zen Sant Antoni eta Sagrada Família geltokien artean.

Etorkizunean, linea beste bost geltokitan luzatuko da: Poble Sec, *Montjuïc*, *La Foixarda*, Foc eta Fira. Ondoren, lineko tuneletik jarraituko du Aeroport T1 geltokiraino.

## Geltokiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelonako metroa

## Kanpo estekak 
* Transports Metropolitans de Barcelonako webgune ofiziala
* Autoritat del Transport Metropolitàko webgune ofiziala
Mariska Hargitay

**Mariska Magdolna Hargitay** (Santa Monica, Kalifornia, 1964ko urtarrilaren 23a) estatubatuar aktorea, ekoizlea eta zuzendaria da. *Law & Order: Special Victims Unit* telesailean Olivia Brenson detektibearen rola antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
### Telebista 
### Filmak 
### Bideo-jokoak 
### Zuzendaria 
### Ekoizlea 
## Kanpo estekak
Sant Antoniko geltokia

**Sant Antoni** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Ciutat Vella barrutian dago.

Geltokia 1995en inauguratu zen.
Tetuango geltokia

**Tetuan** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Eixample barrutian dago.

Geltokia 1995en inauguratu zen.
Encantsko geltokia

**Encants** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Eixample barrutian dago.

Geltokia 1997n inauguratu zen.
El Clot-Aragó geltokia

**El Clot-Aragó** (Kataluniako Aldirietan) edo **Clot** (Bartzelonako metroan) Bartzelonako metroa eta Kataluniako Aldirietako geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sant Martí barrutian dago.

Geltokia 1989n inauguratu zen.
Bac de Rodako geltokia

**Bac de Roda** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sant Martí barrutian dago.

Geltokia 1997n inauguratu zen.
Vernedako geltokia

**Verneda** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Sant Adrià de Besòs udalerrian dago.

Geltokia 1985en inauguratu zen.
Pompeu Fabrako geltokia

**Pompeu Fabra** edo **Badalona Pompeu Fabra** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Badalona udalerrian dago.

Geltokia 2010n inauguratu zen.
1. linea (Bartzelonako metroa)

**Bartzelonako metroaren 1. linea** sarean aurreikustako hamabi lineetako bat da. Hospital de Bellvitge eta Fondo geltokiak lotzen du. Linea 1926n inauguratu zen Mercat Nou eta Catalunya geltokien artean.

Etorkizunean, linea beste bost geltokitan luzatuko da: El Prat Estació, *Montigalà | Lloreda*, *Sant Crist*, *Bufalaà* eta Pompeu Fabra.

## Geltokiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelonako metroa

## Kanpo estekak 
* Transports Metropolitans de Barcelonako webgune ofiziala
* Autoritat del Transport Metropolitàko webgune ofiziala
Santa Colomako geltokia

**Santa Coloma** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Santa Coloma de Gramenet udalerrian dago.

Geltokia 1983n inauguratu zen.
Sant Andreu Comtalgo geltokia

**Sant Andreu Comtal** (Kataluniako Aldirietan) edo **Sant Andreu** (Bartzelonako metroan) Bartzelonako metroa eta Kataluniako Aldirien geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sant Andreu barrutian dago.

Geltokia 1968n inauguratu zen.
Marinako geltokia

**Marina** Bartzelonako metroa eta Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Eixample barrutian dago.

Geltokia 1933n inauguratu zen.
Arc de Triomfeko geltokia

**Arc de Triomf** Bartzelonako metroa eta Kataluniako Aldirien geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Eixample barrutian dago.

Geltokia 1931n inauguratu zen.
Hostafrancsko geltokia

**Hostafrancs** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sants-Montjuïc barrutian dago.

Geltokia 1926n inauguratu zen.
Santa Eulàliako geltokia

**Santa Eulàlia** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, l'Hospitalet de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 1932n inauguratu zen.
Navasko geltokia

**Navas** (*Navas de Tolosa*, lehena) Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sant Andreu barrutian dago.

Geltokia 1953n inauguratu zen.
Bellvitgeko geltokia

**Bellvitge** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, l'Hospitalet de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 1989n inauguratu zen.
Britainiar ingeles

**Britainiar ingelesa** () Erresuma Batuan ingelesak duen dialekto eta ahoskeren multzoa da.

Erresuma Batuan idatzitako ingeles formalean eskualde-aldaketak daude (adibidez, *wee* eta *little* hitzak zenbait testuingurutan trukagarriak diren arren, iparraldeko Britainia Handiko (eta bereziki Eskoziako) edo Ipar Irlandako iparraldeko norbaitek *wee* eta hegoaldeko Ingalaterrako edo Galesko norbaitek *little* idatziko luke. Hala ere, Erresuma Batua osoko ingeles idatzian uniformetasun maila handia dago, eta hau "ingeles britainiarra" bezala deskriba daiteke. Ingeles mintzatuaren formak, ordea, munduko eremu gehienetan baino askoz gehiago aldatzen dira, eta, beraz, zailagoa da hizkuntza mintzatuari "ingeles britainiarra" kontzeptu uniformea aplikatzea. Tom McArthurren esanetan, "pertsona askorentzat, bereziki Ingalaterran, britainiar ingelesa tautologia bat da (...) britainiar hitzaren anbiguotasun eta tentsio guztiak partekatzen ditu, eta emaitza gisa bi modutan interpreta daiteke: zabalago edo estuago, nahasmen eta anbiguotasun maila baten barruan".

## Ortografia 
1828an, Noah Websterrek bere erabilera-hiztegia argitaratu zuenean, ingelesezko ortografia berritzeko aholkuak eman zituen. Nahiz eta estatubatuarra izan, Europan baino ez zituzten bere aholkuak jarraitu eta, beraz, britainiar eta estatubatuar ingelesen artean aldeak daude. Hona hemen adibide batzuk:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Cruz Tenerifekoko portua

**Santa Cruz Tenerifekoko portua** () Tenerifeko hiriburuan dagoen merkatritza, arrantza eta kirol-portua da. Santa Cruz Tenerifeko Portuko Agintaritzak kudeatzen du. Konkistaren garaitik uharteko portu nagusia da.

## Kanpo estekak
Slang

**Slang** ingelesaren jargoia da. Slang eguneroko bizitzako hainbat alderdiri egiten die erreferentzia, hala nola emozioei, harreman sozialei, sexuari edo heriotzari. Bere izaera arruntagatik, metafora, zentzu bikoitzeko esaldiak sartzea, adierazpen ironikoak, etab. erabiltzea errazten du.

Hona hemen estatubatuar ingelesaren slangeko adibidez batzuk:

* gizonezkoa: *brother* (afro-amerikarren artean), *dude*, *guy*, *bud*, *buddy*, etab.
* emakumezkoa: *babe*, *honey* (bikotekidea izendatzeko), *dudette*, *sister*, etab.
* heriotza: *big sleep*, *end of the line*, *bought the farm*, *kick the bucket*, *pushing up daises*, etab.
* drogazalea: *junkie*, *pothead* (marihuana edo haxix erretzen duena), *druggie*, etab.
* burua: *noggin*, *bean* (Erresuma Batuan), etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wellingtongo geltokia (Bartzelona)

**Wellington** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sant Martí barrutian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
La Estacako portua

**La Estacako portua** () Valverden dagoen portua da. Hierro uharteko bidaiariak hartzen dituen portu bakarra da. Varadero hondartza ondoan du.

2014tik aurrera, Naviera Armas enpresak Los Cristianostik ferry-linea bat kudeatzen du.

## Kanpo estekak
Protea cynaroides

***Protea cynaroides*** landare loredunen espezie bat da, *Protea* generoaren barnekoa. Hegoafrikako hego-mendebaldean eta hegoaldean hedaturik dago, eta herrialde horretako lore nazionala da.

## Sinbolismoa 
Hegoafrikako errugbi selekzioko jokalarien goitizena springbok da, antilope espezie bat. Baina elastikoaren bularrean ageri den ikurra *Protea cynaroides* da, herrialdeko lore nazionala. Segregazioa dago horren atzean. 2004ra arte, antilopea bakarrik ageri zen bularrean, baina Hegoafrikako Olinpiar Batzordeak ikurra aldatu zuen. Izan ere, *springbok* afrikaans hizkuntzako hitza da, eta komunitate zuriarekin lotzen zen. Protea, berriz, 1971n jokalari beltzekin osaturiko selekzioaren ikurra zen.

Apartheid sistema desegin zenean, halere, springbok-ak jarraitu zuen elastikoaren aurreko aldean. Hainbatek Nelson Mandelari berari egotzi zioten hautu hori. 2004tik 2015era bi ikurrak agertu ziren bularrean, baina nazioarteko federazioak ikur bakarra ager zitekeela ebatzi zuen. Hartaz geroztik, lorea ageri da bularrean, eta antilopea besoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fòrumgo geltokia (Bartzelona)

**Fòrum** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Sant Martí barrutian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
Campus Diagonal-Besòsko geltokia

**Campus Diagonal-Besòs** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Sant Adrià de Besòs udalerrian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
Protea

***Protea*** landare loredunen familia bat da, Proteaceae familiaren barnekoa. Espezie gehienak Hegoafrikan hazten dira.

## Espezieak 
* *Protea acerosa* R.Br.
* *Protea amplexicaulis* (Salisb.) R.Br.
* *Protea aristata* E.Phillips
* *Protea asper* E.Phillips
* *Protea aurea* (Burm.f.) Rourke
* *Protea barbigera* Meisn.
* *Protea biloba* R.Br.
* *Protea caffra* Meisn.
** *Protea caffra* subsp. *kilimandscharica* (Engl.) Chisumpa & Brummitt
* *Protea cedromontana* Schltr.
* *Protea compacta* R.Br.
* *Protea cynaroides* (L.) L.
* *Protea effusa* E.Mey. ex Meisn.
* *Protea eximia* (Knight) Fourc.
* *Protea gaguedi* J.F.Gmel.
* *Protea grandiceps* Tratt.
* *Protea grandiflora* Thunb.
* *Protea humiflora* Andrews
* *Protea lacticolor* Salisb.
* *Protea lanceolata* E.Mey. ex Meisn.
* *Protea latifolia* R.Br.
* *Protea lepidocarpodendron* L.
* *Protea longifolia* Andrews
* *Protea madiensis*
* *Protea magnifica* Link
* *Protea marginata* Thunb.
* *Protea mundii* Klotzsch
* *Protea nana* Thunb.
* *Protea neriifolia* R.Br.
* *Protea obtusifolia* H.Buek ex Meisn.
* *Protea odorata* Thunb.
* *Protea repens* (L.) L.
* *Protea rosacea* L.
* *Protea rouppelliae* Meisn.
* *Protea scolymocephala* (L.) Reichard
* *Protea susannae* E.Phillips

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Protea Atlas Project, proteaatlas.org.za
*  Protea, ncbi.nlm.nih.gov
Sant Adrià de Besòsko geltokia

**Port Fòrum** (Kataluniako Aldirietan) edo **Estació de Sant Adrià** (Bartzelonako tranbian) Bartzelonako tranbia eta Kataluniako Aldirien geltoki bat da, Sant Adrià de Besòs udalerrian dago.

Geltokia 1848n inauguratu zen.
Trimero

**Trimeroa** substantzia bereko hiru molekula edo ioiren konbinazioak edo elkarketak osatutako molekula edo anioia da. Jargoi teknikoan, trimeroa oligomero mota bat da.

## Adibideak 
- Azetilenotik bentzenoa.
none|thumb|333x333px
- Zianogeno klorurotik kloruro zianurikoa
none|thumb|342x342px
- Formaldehidotik 1,3,5-trioxanoa
none|thumb|347x347px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dimero

**Dimeroa** oligomero bat da bi monomeroz osatutakoa lotura sendoen edo ahulen, kobalenteen edo molekulen artekoen bidez lotutakoa. *Homodimero* terminoa erabiltzen da bi molekulak berdin-berdinak direnean (adibidez, A – A) eta *heterodimero* ez direnean (adibidez, A – B). Dimerizazioaren kontrako erreakzioari disoziazio deritzo sarritan. Kontrako karga duten bi ioik dimeroa osatzen dutenean, *Bjerrum bikote* deritze.

## Dimero ez-kobalenteak 
Azido karboxilikoek dimeroak eratzen dituzte azidoaren hidrogenoak eta karboniloaren oxigenoak eratutako hidrogeno-loturaren bidez ingurune anhidroetan. Adibidez, azido azetikoak dimero bat eratzen du fase gaseosoan, non monomero-unitateak hidrogeno-loturen bidez elkartuta mantentzen diren. Kondizio berezietan, hidroxilo taldea duten molekula gehienek dimeroak eratzen dituzte, adibidez: uraren dimeroa.

Boranoa (BH3) diborano dimero (B2H6) moduan agertzen da boro-gunearen Lewisen azidotasun handia dela eta.
thumb|Diziklopentadienoa

## Dimero kobalenteak 
Lotura kobalentez eratutako dimero baten adibidea diaminokarbenoa da, tetraaminoetilenora dimeritzatzen baita:

2 C(NR2)2 → (R2N)2C=C(NR2)2

Karbenoak oso erreaktiboak dira eta erraz eratzen dituzte loturak.

Diziklopentadienoa bi ziklopentadieno-molekulen dimero asimetrikoa da, Diels-Alder erreakzioaren bidez eratutakoa. Berotzean, "pitzatu" egiten da monomeroak berreratuz:
thumb|164x164px|1,2-dioxetanoa
C10H12 → 2 C5H6

Elementu ez-metaliko asko dimero gisa elkartzen dira: hidrogenoa, nitrogenoa, oxigenoa edo halogenoak. Gas nobleek van der Waals loturen bidez lotutako dimeroak sor ditzakete, adibidez, dihelioa edo diargona. Metal batzuek dimero-proportzio bat osa dezakete gas fasean. Ezagutzen diren dimero metalikoen artean hauek daude daude: Li2, Na2, K2, Rb2 eta Cs2.

Molekula organiko txiki askok, adibidez formaldehidoak, erraz eratzen dituzte dimeroak. Formaldehidoarena (CH2O) dioxetanoa da (C2H4O2).

## Polimeroen kasua 
Polimeroen testuinguruan, *dimero* ere 2. polimerizazio-mailari dagokio, edozein direlarik ere estekiometria edo kondentsazio-erreakzioak.

Hori disakaridoei aplika dakieke. Adibidez, zelobiosa glukosaren dimero bat da, nahiz eta eraketa-erreakzioak ura sortzen duen:

2C6H12O6 → C12H22O11 + H2O

Hemen, dimeroak estekiometria desberdina du monomero-parearen aldean.

Aminoazidoek dimeroak ere sor ditzakete, dipeptido deritzenak. Glizilglizina da horren adibide bat. Lotura peptidiko baten bidez lotutako bi glizina-molekula ditu. Beste adibide batzuk aspartamoa eta karnosina dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pentamero

**Pentamero** terminoa zientziaren hainbat adarretan, hala nola kimikan eta biologian, usatzen da 5 unitatez osatutako entitateak izendatzeko.

Kimikan bost monomeroz osatutako oligomeroei esaten zaie.

## Kanpo estekak
Francesc Maciàko geltokia

**Francesc Macià** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Les Corts barrutian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
L'Illako geltokia

'''L'Illa''' Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Les Corts barrutian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
Magda Szabó

**Magda Szabó** (Debrecen, Hungaria, 1917ko urriaren 5a - Kerepes, Hungaria, 2007ko azaroaren 19a) hungariar idazlea izan zen, historiako hungariar eleberrigilerik onenetarikoa. Antzerkia, poesia, saiakera, itzulpenak eta memoriak idatzi zituen.

## Biografia 
Familia burges batean jaio zen. Latin filologian eta Hungariarrean lizentziatu zen Debrecen-go Unibertsitatean. Ikasketak amaitutakoan, irakasle gisa lan egin zuen Debrecen eta Hódmezővásárhelyko hainbat ikastetxetan baita nesken eskola kalbindar batean ere. 1945 eta 1949 artean, Erlijio eta Hezkuntza Ministerioan aritu zen lanean. 1947an, Tibor Szobotka idazle eta itzultzailearekin ezkondu zen.

Idazle ibilbidea *Bárány* (*Bildotsa,*1947) poema liburu bat argitaratzean hasi zuen, ondoren, *Vissza az emberig* (*Itzuli gizakira,* 1949) argitaratu zuen. 1949an, Literaturako Baumgarten saria eman zioten, baina arrazoi politikoengatik, jaso zuen egun berean kendu egin zioten eta urte horretan bertan lan egiten zuen ministeriotik bota egin zuten. Geroago, 1949 eta 1956 artean, Mátyás Rákosiren erregimen stalinistaren garaian, Hungariako gobernuak ez zion bere lanak argitaratzen utzi eta senarra ere erregimen komunistak langabezian eta estigmatizatuta zuenez, oinarrizko eskolan irakatsi behar izan zuen.

Nahigabeko isiltasun urte horietan, konturatu zen poesia zurrunegia zela berarentzat bere pentsamenduak adierazteko, eta prosarekin saiatzen hasi zen. Urte haietan idatzitako *Fresco,* bere lehen eleberria, 1958an argitaratu zen eta kritikaren eta publikoaren arrakasta handia lortu zuen. 1959an, *The Fawn (Orainkumena)* argitaratu zuen, garai hartako Hungariako erregimen komunistari kritika. Lan hau Hungariatik kanpo argitaratu eta alemanera itzuli zen, eta horrek Szabó disidente bihurtu zuen.

Nobelagile gisa sari ugari jaso zituen Hungarian, eta bere lanak 40 herrialde baino gehiagotan argitaratu ziren. 2003an, atzerriko nobela onenari emandako Frantziako *Prix Fémina* saria irabazi zuen *La puerta (Atea*) lanagatik.  *Abigail* bere eleberria berriz, Hungariako telebista nazionalak antolatutako inkestan, hungariarren artean hamar ezagunenetakoen artean agertzen da. Bere beste hiru lan ere hungariarrek ezagutzen dituzten 100 lehenen artean daude.

Szaboren eleberri askok inspirazio autobiografikoa dute eta batzuetan emakumezkoen patuaren eta harremanen zailtasunei buruz aritzen da. Hungariako literaturan gehien itzulitako egileetako bat da.

## Lanak 
### Gaztelaniara itzulita 
* *Resentimiento*, Caralt editories (1964)
* *Calle Katalin*, Monte Ávila (1972)
* *La puerta*, Mondadori (2005)  .
* *La balada de Iza*, Mondadori (2008) 
* *El corzo*, Minúscula (2018) 

### Hungarieraz 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Magda Szabóren biografia, estekak eta aipuak
Partxis plaza (Eskoriatza)

**Partxis plaza** Eskoriatzan dagoen plaza berezi bat da, partxis taula erraldoia margotua duena. Manuel Muñoz kiroldegiaren alboan dago.

## Historia 
Eskoriatzako San Pedro auzoaren alboan *Intxaurtxueta* izeneko futbol zelaia zegoen. Zelaia kendu zutenean toki hartan bertan Intxaurtxueta auzoa eraiki zuten baina auzo bien artean hutsune txiki bat gelditu zen. San Pedroko eta Intxaurtxuetako auzotarrek 1998. urtean partxis erraldoi bat marraztu zuten zoruan.

Denbora pasa zen eta margoa desagertzen ari zela ohartu zirenean 2011. urtean berriz margotu zuten, oraingoan margo iraunkorrarekin. Inaugurazio eguean plazari "Partxis plaza" izena jarri zitzaion ofizialki eta plaka bat ezarri zen honen adierazgarri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tetramero

**Tetramero** terminoak zerbait lau zatitan banatuta dagoela adierazten du.

Botanikan, lau petalo eta lau sepalo dituen lore bati aplikatzen zaio.

Zoologian, koleopteroen ordenako intsektu-talde bati esaten zaio lau segmentu dituztealo tartso bakoitzean.

Kimikan tetrameroa deitzen zaio lau monomeroz osatutaako oligomeroari.

Biokimikan, lau azpiunitatez osatutako proteinak dira tetrameroak, hala nola hemoglobina eta transtiretina. Lau azpiunitateak berdinak badira, multzoari *homotetramero* deritzo eta ez badira, *heterotetramero*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Can Rigalgo geltokia

**Can Rigal** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, l'Hospitalet de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
Ca n'Oliveresko geltokia

'''Ca n'Oliveres''' Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Esplugues de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
Pont d'Espluguesko geltokia

'''Pont d'Esplugues''' Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Esplugues de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
Les Aigüesko geltokia

**Les Aigües** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Cornellà de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
Pius XII geltokia

**Pius XII** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Les Corts barrutian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
Rambla de Sant Justeko geltokia

**Rambla de Sant Just** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Sant Just Desvern udalerrian dago.

Geltokia 2006n inauguratu zen.
Sant Feliu-Consell Comarcal geltokia

**Sant Feliu | Consell Comarcal** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Sant Feliu de Llobregat udalerrian dago.

Geltokia 2007n inauguratu zen.
Hospital Sant Joan Despí-TV3 geltokia

**Hospital Sant Joan Despí | TV3** Bartzelonako tranbiaren geltoki bat da, Sant Joan Despí udalerrian dago.

Geltokia 2004n inauguratu zen.
Violeta Bermúdez

**Violeta Bermúdez Valdivia** (Lima, Peru, 1961eko abuztuaren 12a) perutar abokatu konstituzionalista da. Generoan, herri zaurgarrietan eta deszentralizazioan aditua da. 2020ko azaroaren 18tik 2021ra Francisco Sagastiren gobernuko ministro kontseiluko lehendakaria izan zen.

## Bibliografia 
* *La regulación jurídica del aborto en América Latina y el Caribe: estudio comparativo* (1998).
* *Género y poder. La igualdad política de las mujeres* (2019).
John Carl Parker

**John Carl Parker**, 1926an jaiotako musikagile estatubatuarra da. Batez ere telebistarako saileen soinu-bandak egin ditu.

## Filmografia 
* 1955 : *Gunsmoke* (Telesail)
* 1965 : *The Wild Wild West* (Telesail)
* 1968 : *The Further Perils of Laurel and Hardy*
* 1970 : ''Cutter's Trail* (Telebista)
* 1971 : *Cannon* (Telebista)
* 1972 : *The Streets of San Francisco* (Telesail)
* 1972 : *M.A.S.H.* (Telesail)
* 1972 : *Assignment Vienna* (Telesail)
* 1973 : *Barnaby Jones* (Telesail)
* 1973 : *The Man Who Died Twice* (Telebista)
* 1973 : *Police Story* (Telesail)
* 1974 : *Dirty Sally* (Telesail)
* 1974 : *Strange Homecoming* (Telebista)
* 1975 : *The Secret Night Caller* (Telebista)
* 1976 : *Law of the Land* (Telebista)
* 1976 : *Executive Suite* (Telesail)
* 1977 : *Bunco* (Telebista)
* 1977 : *In the Glitter Palace* (Telebista)
* 1978 : *Dallas* (Telesail)
* 1978 : *Secrets of Three Hungry Wives* (Telebista)
* 1979 : *The Girls in the Office* (Telebista)
* 1980 : *Witches' Brew*
* 1980 : *The Great Cash Giveaway Getaway'' (Telebista)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak