Åland

thumb|eskuinera|260px|Åland uhartediaren mapa. Uharte handiena *Fasta Åland* da.
[thumb|250px|1667 baino lehenagoko Åland uhartediaren mapa [suediar bat.]]
**Åland** edo **Åland uharteak** (*Landskapet Åland* suedieraz eta *Ahvenanmaan maakunta* finlandieraz) Itsaso Baltikoko uhartedi bat da, Botniako golkoaren sarbidean dagoena.

## Eskualde autonomoa 
Lurralde autonomo desmilitarizatua eta suediar elebakarra da Finlandian. Eskualde horretako autonomia maila dela eta, Finlandiari dagozkion hainbat kontu bertan erabakitzen dira.

## Etimologia 
Aintzin-norvegierazko *Ahvaland* ('uraren lurraldea') izena du jatorrian. Suedieraz *Åland* bilakatu zen eta 'ibaien lurraldea' bihurtu; finlandierazko eta estonierazko *Ahvenanmaa* izenak jatorrizko izenaren antz handiagoa du, baina hitzez hitz "perkaren lurraldea" esan nahi omen du.

*Landskapet Åland* izen ofizialak 'Åland eskualdea' esan nahi du.

## Historia 
Glaziazio ondorengo isostasiaren ondorioz azaldu ziren uharteak. Harri- eta Burdin aroetan gizakiak han ehiztariak, arrantzaleak eta fruitu biltzaileak ziren eta duela 7.000 urte nekazaritza iritsi zen. Neolito garaiko zeramika aurkitu da indusketetan. Burdin Aroan, Eskandinaviako penintsularekiko harremanak hasi zituzten, eta Bikingo Aroan sendotu zituzten. Bikingoen 380 hilobi eta sei gazteluren hondarrak aurkitu dira uharteotan.

XIII. mendean Suediak Finlandia bereganatu zuen.

1917an, Finlandiaren Independentzia prozesuan, Suediako tropek bertako populazioa —suediar jatorrikoa— babestu zuten errusiarrengandik. Independentzia lortu ondoren, uhartedia Suedian sartzen saiatu zen. 1919an egindako bozketan, % 95 alde azaldu zen, baina Finlandiak ez zion baimenik eman eta Suediak ere ez zuen indar handirik egin, Finlandiarekiko harreman onak mantentze aldera.

Bigarren Mundu Gerratik aurrera, populazioaren sentimendua aldatu egin zen, "Finlandia barneko suediar probintzia" izatetik "Finlandiako autonomia bereziko eskualdea" izatera pasatzean.

## Geografia 
Åland uharteak 6.500 inguru dira, baina biztanleriaren % 90 Fasta Åland izenekoan bizi da. Gainerako uharteak txikiak dira. Finlandiako eskualderik txikiena da, hala populazioan nola azaleran.

Uhartediaren itsasoan daude, Finlandia kontinentaleko hego-mendebaldeko ertzetik oso gertu.

## Klima 

## Udalerriak 
Eskualdea 16 udalerrik osatzen dute:

## Ekonomia 
Uhartediko ekonomia jarduera nagusiak ontzigintza, merkataritza eta turismoa dira. Ontzigintzak Ekonomiaren % 40 hartzen du. Itsasportu garrantzitsuenak Fasta Åland uharte handian daude, Marienhamn (hegoaldean), Berghamn (mendebaldean) eta Långnäs (ekialdean).

2006ko Eurostaten arabera, Finlandiako eskualderik aberatsena da eta Europar Batasuna osatzen duten 268 eskualdeen artean, 20. aberatsena, Barne Produktu Gordina per capita Europar Batasuneko batez bestekotik % 47 goitik baitago. 2014an, langabezia-tasa % 3,9koa zuen.

Diru ofiziala euroa den arren, suediar koroa ere onartzen da.

## Demografia 
Populazioak ez du aldaketa nabarmenik izan azken hamarkadetan baina gutxi bada ere goranzko joera izan du, 1980 urtean 22.700 izatetik 2013an 29.013 izatera pasa baita.

% 90ek suediera du ama hizkuntza eta % 5 baino ez dira finlandiar jatorrikoak. % 75,9k Finlandiako Eliza Ebangeliko Luteranoa jarraitzen du. Finlandiako eliza zaharrena bertan dago, Jomalako San Olaf eliza, XIII. mendekoa.

## Kirolak 
Åland uhartediak Uharteetako Jokoak txapelketan hartzen du parte eta 1991 eta 2009an, antolatzailea izan zen.

IFK Mariehamn futbol taldeak 2016ko Finlandiako Liga irabazi zuen eta 2015ean, Kopa.

Åland Stags uharteetako errugbi taldea da.

## Iruditegia 

Irudi:Ålands lagting.jpg|Åland uhartediko parlamentua.
Irudi:Mariehamn.jpg|Mariehamn.
Irudi:Kastelholms slott, den 4 augusti 2012, bild 20.JPG|Kastelholm gaztelua.
Irudi:Jomala church 2 retouched.jpg|Jomalako San Olaf eliza.
Irudi:Sottunga view.jpg|Uharteak.
Irudi:Bauernhochzeit Jomala 1.jpg|Ezkontza tradizionala Jomalan.
Irudi:FC Honka - IFK 19.7.2009 019.jpg|IFK Mariehamn taldeko jokalariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.naiz.eus/eu/info/noticia/20221115/aland-uharteak-autonomo-eta-estrategiko-baltikoan
*  Webgune ofiziala