Arthur Stanley Eddington

**Sir Arthur Stanley Eddington** OM  (1882ko abenduaren 28a, Kendal, Westmorland, Ingalaterra-1944ko azaroaren 22a, Cambridge, Ingalaterra)  astronomo, fisikari, matematikari eta zientziaren filosofo britainiarra izan zen. Honetaz guztiaz gain, XX. mendeko lehen erdian zehar dibulgatzaile gisa ere eskuratu zuen fama. Eddingtonen muga,  adibidez, izarren berezko argitasuna zehazten duen limitea, bere izenean definitua dago.

Erlatibitatearen teorian egindako ekarpenek, batez ere Einstein-en Erlatibitate Orokorra azalduz, oso famatu egin zuten aurreko mendeko lehen hamarkadetan. Horrekin batera, garaian, Lehen Mundu Gerran Alemaniarrek eginiko aurrerapen teknologiko eta zientifikoen azalpenak eman zituen mundu anglo-saxoian. Azalpen hauen adibide garrantzitsuenetako bat 1919ko ''* izan zen. Urtebete beranduago, 1920an, izar-energiaren jatorriaren lehen iragarpena eman zuen, ordura arte erabat ezezaguna zena. Izarretan prozesu nuklearraren aurkikuntza eta mekanismoa aurresan zituen *The internal constitution of stars* artikuluan, iturburua hidrogenoaren eta helioaren arteko fusioa zela proposatuz. Gainera, 1919ko maiatzaren 29ko eguzki eklipsearen harira, Erlatibitate Orokorraren garaiko  lehen egiaztapentzat kontsideratu zena, *Príncipe uharte*-rako ibilaldia antolatu zuen behaketa aurrera eramateko, eta denbora-gezia-ren kontzeptua ezagutzera eman zuen fisikan, *The nature of the physical world* ===
Arthur  Stanley Eddington 1882ko abenduaren 28an jaio zen Kendal herrian, Westmorlanden, Ingalaterran. Arthur Henry Eddington-en eta Sarah Ann Shout-en semea, bi gurasoak Quaker komunitate erlijioso protestantearen kideak ziren, aita *Quaker School*-eko zuzendaria zelarik. Kendalera mugitu baino lehen, aitak *Quaker* ikastola batean irakatsi zuen Lancashiren, urte batzuk beranduago *Stramongate Quaker School*en buru ezartzeko. Sukar tifoidearen hedaduraren ondorioz, 1884an hil zen aita, eta amak bi seme-alaben ardura hartu behar izan zuen, diru-sarrera gutxi zuelarik. Hori dela eta, familia Westonera mugitu zen, kostaldera, erosotasunaren bila eta bertan, Arthur Stanley Eddington-ek (Stanley gisa ezagutua familian) etxean ikasi zuen, Erresuma Batuko *preparatory School*ean hiru urtez izan baino lehen. Westonen familia bizi zen etxearen (*Varzin* izenekoa) helbidea ezaguna da: 42 Walliscote Road, Weston-super-Mare. Egun, helbide berean, Arthur Stanley Eddingtonen omenez, bere lana azaltzen duen oroimenezko plaka bat dago.thumb|Weston-Super-Maren, Westonen, bere omenez jarritako plaka.
### Ikasketak eta Ibilbide zientifikoa 
1893. urtean, Eddington *Brynmelon School*ean ikasten hasi zen. Literatura ingelesean eta matematiketan berebiziko erraztasun eta jakintasuna erakutsi zituen, ikasle bikainena zela agerian utziz. Hain ikasle ona izateak *Owens College*ko (beranduago [Manchesterreko unibertsitatea]] bilakatuko zena) beka bat lortzea ahalbidetu zion, 16 urte zituela bertaratu zelarik, 1898an. Bertan lehen urtea kurtso orokor bat egiten igaro ondoren, datorren hirurak fisikara bideratuak egin zituen, bere irakasle ziren Arthur Schuster eta Horace Lamb fisikarien eraginagatik, batez ere. Eddington, Manchesterren bizi zela, Dalton Hall-en, bertako matematikari ezberdinen eraginpean, aurrerapen nabarmenak egin zituen ikasketetan, eta bestelako bekak eskuratzeaz gain, *B.Sc (Bachelor of science,* Erresuma Batuko gradua*) in Physics* -a eskuratu zuen, Fisikako gradua, ohorezko matrikulaz, 1902an.
thumb|Leideneko Unibertsitatean eginiko konferentzia. Ezkerretik- eskuinera, goitik-behera: Albert Einstein, Paul Ehrenfest, Willem de Sitter, Arthur Stanley Eddington eta Hendrik Lorentz.
Gradua amaitu ostean, 1902. urtean bertan ere, Trinity College-ra, Cambridge-ra joan zen, beste beka batekin. Robert Alfred Herman izan zuen tutoretzat eta 1904an, bigarren-urteko lehen ikaslea izan zen Senior Wrangler gisa izendatua, unibertsitate ikasle gisa Cambridgen matematika arloan  jaso daiteken titulurik garrantzitsuena. 1905ean, M.Sc (Master of Science, ingelesez) masterra eskuratu bezain pronto, emisio termionikoak aztertzen jarri zen Cavendish Laborategian, Ingenieritzako graduetan matematikako irakasgaiak irakasten zituen heinean. Laborategiko lana ez zenez batere emankorra izan, Trinity-n bere *seniorra* zen E.T. Whittakerren gomendioz, Greenwicheko Errege Behatokian lanposturako izena eman eta postuetako bat eskuratu ahal izan zuen (1906), astronomiako ibilbideari ekingo ziolarik bertan, eta bide batez, txikitan zuen ametsa egi bilakatzen hasi zen: "try to count the stars". 1913 urterako, Cambridgeko Behatokiko zuzendari izatera ere heldu zen (Cambridgeko unibertsitateko astronomia eta filosofia esperimentaleko katedra eskuratu zuen une berean), bere bizitza osoan zehar mantenduko zuen kargua izan zelarik. Bizitza osoan zehar ere familiarekin bizi izan zen (ama edota arrebarekin), eta pertsona isiltzat kontsideratua izan zen beti. Behatokietako lan ezberdinez gain, bere karrera zientifikoaren alderdi garrantzitsu bat astrofisikako dibulgazioa izan zen; konferentzia eta liburuen argitalpen bidez egiten zuelarik. Lan nabarmenei dagokienez, izarren inguruko eboluzioarekin, hauen higidurarekin/dinamikarekin eta beraien barne eta kanpo-egiturekin zerikusia zutenak (*The internal constitution of stars. London: Macmillan.
* 1918. '**. London, Fleetway Press, Ltd.
* 1920. **'. Cambridge University Press. 
* 1922. *The theory of relativity and its influence on scientific thought*
* 1923. The Mathematical Theory of Relativity. Cambridge University Press.
* 1925. *The Domain of Physical Science*. 2005 reprint: 
* 1926. *Stars and Atoms*. Oxford: British Association.
* 1926. *The Internal Constitution of Stars*. MacMillan. 1935 replica edition: , University of Michigan 1981 edition:  (1926–27 Gifford lectures)
* 1929. *Science and the Unseen World*. US Macmillan, UK Allen & Unwin. 1980 Reprint Arden Library . 2004 US reprint – Whitefish, Montana : Kessinger Publications: . 2007 UK reprint London, Allen & Unwin  (Swarthmore Lecture), with a new foreword by George Ellis.
* 1930. *Why I Believe in God: Science and Religion, as a Scientist Sees It*.
* 1933. ''The Expanding Universe: Astronomy's 'Great Debate'''*, 1900–1931*. Cambridge University Press. 
* 1935. '**. Cambridge University Press.
* 1936. **'. Cambridge Univ. Press.
* 1939. ''*. Cambridge University Press.  (1938 Tarner lectures at Cambridge)
* 1946-48. *Fundamental Theory''. Cambridge University Press.

## Sariak eta aipamenak 
### Sariak eta ohoreak: 
* Smith Saria (1907)
* American Academy of Arts and Sciences akademiako ohorezko kide internazionala (1922)
* Bruce Domina Astronomical Society of the Pacific erakundearen eskutik (1924)
* Henry Draper Domina (National Academy of Sciences, 1924)
* Royal Astronomical Societyren Urrezko Domina (1924)
* United States National Academy of Sciences elkargoko kide inernazionala (1925)
* Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences elkargoko kide internazionala (1926)
* Jules Janssen saria (Société astronomique de France-1928)
* Royal Society-ko Errege Domina (1928)
* "Sir" tituluduna (1930)
* American Philosophical Society-ko kide internazionala (1931)
* Merituaren Ordena (1938)
* Norwegian Astronomical Society-ko ohorezko kidea (1939)

### Bere izena daramate: 
* Eddington ilargi-kraterra
* 2761 Eddington asteroidea
* Royal Astronomical Society- Eddington domina
* Eddington misioa, bertan behera
* Eddington Tower, Essex Unibertsitateko ikasle-etxebizitza
* Eddington Astronomical Society, Kendaleko astronomia elkarte amateurra
* Eddington,North West Cambridgeko auzoa,  2017an irekia

### Zerbitzuak: 
* National Peace Council (1941–1943)-eko mahaiburua
* Swarthmore irakasgaiko hizlaria 1929
* International Astronomical Union; of the Physical Society, 1930–32; of the Royal Astronomical Society, 1921–23-etako zuzendaria
* Romanes hizlaria, 1922
* Gifford hizlaria, 1927

### Kultura herrikoian: 
* Eddington Bertrand Russellen "The Mathematician's Nightmare: The Vision of Professor Squarepunt" film motzeko protagonistetako bat da ,   *The Mathematical Magpie-*en (Clifton Fadiman) ezaugarrituriko lana.
* David Tennantek bere pertsonaia  antzeztu zuen *Einstein and Eddington* filmean,  BBC eta HBO-ren koporodukzio bat izan zena, BBC2 kanalean emititu zelarik Erresuma Batuan  2008 azaroaren 22an.
* Bere humorea eta esperientzia erlijiosoak  *The Witness* abentura jokoan aipatuak izan ziren, Thelka, Inc. -en produkzio gisa, 2016 urtarrilaren 26an argitaratua.
* *Time* aldizkariak portada bat eskaini zion 1934ko apirilaren 16an.
* “In Transit” kanta (2023-*Signs Of Life* by Neil Gaiman and Fourplay String Quartet) bere omenez idatzia izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Grabitazio-leiar
* Eddingtonen muga
* Erlatibitatearen teoria
* Erlatibitate orokorraren frogak
* Erlatibitate berezia
* Erlatibitate orokorra

## Kanpo estekak 
* Works by Arthur Stanley Eddington at Faded Page (Canada)
* Quotations by Arthur Eddington
* Eddington books: *The Nature of the Physical World*, *The Philosophy of Physical Science*, *Relativity Theory of Protons and Electrons*, and *Fundamental Theory*
* Biography and bibliography of Bruce medalists: Arthur Stanley Eddington