open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azido alendroniko

**Azido alendronikoa** edo **alendronatoa** konposatu organikoa da organofosforoen familiakoa eta bifosfonatoen klasekoa, C4H13N07P2 formula duena.
ezkerrera|thumb|159x159px|azido alendronikoaren formula
Osteoporosia eta Paget-en hezur-gaixotsuna tratatzeko usatzen da. Hutsik edo D bitaminarekin elkartuta dago eskuragarri (2800 U eta 5600 U, Fosamax+D, adibidez). Mercken alendronatorako patentea 2008an amaitu zen, eta Merck konpainiak apelazio batzuk galdu zituen Elikagai eta Sendagaien Administrazioa (FDA) baimendu zuen bertsio generikoa sartzea eragozteko.

2008ko otsailaren 6an, FDAk alendronatoaren lehen generikoak onartu zituen. Farnesil pirofosfatoaren inhibizioarekin kontrastean, alendronatoa azkena da, hau da, gutxien inhibitzen duena. Propietate gastroerosiboak kontuan hartuta, gel bat probatu da gaixotasun periodontologikoaren tratamendurako.

## Albo-ondorioak 
Azido alendronikoa pilula gisa hartzen da irentsita. Albo-ondorio nagusienak digestio-aparatuari lotuta daude esofagoko, urdaileko edo hesteetako ultzerak eragin bailitzazke.

## Bifosfonatoen indar erlatiboa 
Hezurretako eritasunak tratatzeko baliatzen diren bifosfonatoen indar erlatiboa adierazten da taula honetan.

## Erreferentziak
Anikilazionismo

Kristautasunean, **anikilazionismoa** azken judizioaren ondoren, gizaki ez-salbatuak, eroritako aingeru guztiak (madarikatu guztiak) eta Satanas bera erabat suntsituko direla proposatzen duen sinismena da. Horiek guztiak ez dira gehiago existituko, edo haien kontzientzia desagertu egingo da infernuan betiko sufrimendua jaso ordez. Anikilazionismoa ez dator bat, aldi berean, betiereko torturan sinesmenarekin eta suzko lakuko sufrimenduarekin, eta guztiek salbazioa izango dutela sinestearekin (adiskidetze unibertsala edo, besterik gabe, "unibertsalismoa").

Anikilazionismoak zerikusi zuzena du kondizionalismoaren kristauaren doktrinarekin, hots, gizakiaren arima ez dela hilezkorra, non eta betiereko bizitza ematen ez zaion. Anikilazionismoak dio Jainkoak gaiztoak suntsituko dituela azkenean, eta justuak bakarrik utziko dituela hilezkortasunean bizitzeko. Hala, bekatuetatik damutzen ez direnak betiko suntsitzen dira, bekatuak Jainkoaren izaera santuarekin berez duen bateraezintasunagatik. Zazpigarren eguneko adbentistek uste dute betiereko infernuan bizitzea jatorri paganoko doktrina faltsua dela, ez-puruak suzko lakuan desagertuo baitira. Jehovaren lekukoek uste dute ezin dela zigorrik jaso heriotzaren ondoren, hildakoak jada ez direlako existitzen.

Kristautasunaren historian zehar behin baino gehiagotan agertu da anikilazionismoaren ideia, eta Elizaren Guraso batzuek defendatu dute, baina sarritan gutxiengoan egon dira. 1980ko hamarkadan, berpiztu egin zen zenbait teologo garrantzitsuren aldetik, John Stott barne, argudiatu zutenean literalismo biblikoaren ikuspuntutik, zilegizko interpretazioa dela. XX. mendearen hasieran, Cambridgeko Unibertsitateko teologo batzuek, hala nola Basil Atkinsonek, sinismen honen alde egin zuten. Anikilazionismoaren alde dauden teologo ingelesen artean daude Charles Gore gotzaina (1916), William Temple, Canterburyko 98. artzapezpikua (1924), Oliver Chase Quick, Canterburyko artzapezpikua (1933), Ulrich Ernst Simon (1964) eta G. B. Cairg.

XIX. mendearen erdialdeko mugimendu milerita/adbentistaren eragina izan zuten zenbait kristau-denominazio anikilazionistek. Besteak beste, Zazpigarren Eguneko Adbentistak, Bibliako ikasleak, Kristadelfianoak eta hainbat Eliza Adbenbista kristauek. Gainera, idazle protestante eta anglikano batzuek ere doktrina anikilazionistak proposatu dituzte. Ingalaterrako Elizaren Doktrina Batzordeak 1995ean jakinarazi zuen Infernua "ez-izate osoko" egoera izan daitekeela,betirako torturazko lekua izan ordez.

Anikilazionistek eskrituren exegesian oinarritzen dute euren doktrina, eliza goiztiarraren idazki batzuetan, infernuaren doktrinaren kritika historikoan, eta Jainkoaren Maitasunaren ideian, non gehiegi maite duen bere kreazioa betirako torturatzeko. Euren hitzetan, infernuaren ideia testamentuen arteko aldian juduen espekulaziotik eratortzen dira, filosofia grekoan sortu eta teologo kristauei eragin zien arima hilezkorrean sinesmenetik, baita Erdi Aroko arte grafiko eta irudimentsutik eta poesiatik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pseudoartrosi

**Pseudoartrosia** (batzuetan **hausturaren kontsolidatzio falta**) hezur-haustura bat da, ebakuntzarik gabe sendatzeko aukerarik ez duena. Pseudoartrosi batean, organismoak hezur-zatiak hautematen ditu, hezur bereiziak balira bezala, eta ez ditu fusionatzen saiatzen. Askotan, hausturaren ondorengo sendatze desegokiaren ondorioz gertatzen da hori, baina garapenean izandako akats batek ere eragin dezake. Estatu Batuetan, Elikagai eta Sendagaien Administrazioaren gidek (FDA) aukera ematen dute haustura gertatu eta 9 hilabetera arteko aldi baterako, batasuna errazteko esku-hartzetzat hartu baino lehen. Bere izena gorabehera, pseudoartrosiak ez du inolako loturarik artrosiarekin, beste gaixotasun bat baita.

## Kontsolidazio faltaren kausak 
#Pazientearekin lotutako kausak:
##Adina: ohikoa da adinean aurrera
##Nutrizio-egoera: nutrizio-egoera txarra denean
##Ohiturak: nikotina eta alkoholaren kontsumoa
##Metabolismoa istiluak: hiperparatiroidismoa
#Hausturarekin berarekin lotutako kausak:
##Haustura gunean bereizketa
##Ehun biguna jartzea
##Hezur-galera haustura-gunean
##Infekzioa
##Odol-hornidura galtzea
##Haustura-gunea inguratzen duten muskuluen kaltea
#Tratamenduarekin lotutako kausak
##Murrizketa desegokia
##Immobilizazioa ez da nahikoa
##Modu desegokian aplikatutako finkatze-gailuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniela Melchior

**Daniela Melchior dos Reis Lopes Pereira**  (Almada, Portugal, 1996ko azaroaren 1a) zinema eta telebistako portugaldar aktorea da. *Mulheres* telesailean egin zuen debuta 2014. urtean. *The Suizde Squad* filmean Cleo Cazo/Ratcatcher 2 2021eko interpretatzeagatik da ezaguna.

## Ibilbidea 
Melchiorrek ibilbide artistikoa 17 urterekin hasi zuen Portugalgo zinemako eta telebistako hainbat produkziotan, besteak beste, *Mulheres* (2014/2015), *Ouro* Verde (2017) eta *A Herdeira* (2018). Zinemako estreinaldia Camilo Castelo Brancoren nobelan oinarritutako Valeria Sarmientoren *The Black Book* film luzean egin zuen. Spider-Woman/Gwen Stacy pertsonaiarentzat Portugalgo ahotsa ere eman zuen *Spiderman: Into the Spider-Ver*  film animatuan parte hartu baitzuen.

2021ean, Melchiorrek Cleo Cazo/Ratcatcher 2 interpretatu zuen James Gunnen *The Suizde Squad* (2021) filmean, ingelesezko lehen filmean, Ameriketako Estatu Batuetan lanean.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauetan parte hartu du:

### Zinema 
### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Héctor Scotta

**Héctor Horacio Leonel Scotta Guigo**, ezizenez **"Gringo" Scotta** (San Justo, Santa Fe, 1950eko irailaren 27a-) futbolari ohi argentinarra da, bere herrialdeko 11 taldetan eta Espainiako Sevillan aritu zena.

1975ean 60 gol sartu zituen Argentinako Ligan, oraindik gainditu ez den errekorra.

## Ibilbidea 
Unión Santa Fe taldeko harrobian hasi eta 1970ean egin zuen debuta Argentinako Lehen mailan. 23 partidutan 9 gol sartu zituen. 1971ean San Lorenzo de Almagrok fitxatu zuen eta bost urte egin zituen bertan. 1975ean 60 gol sartu zituen ligan eta 1939ko Arsenio Erico uruguaitarraren 47 goletako errekorra gainditu zuen. 2023an oraindik gainditu gabeko errekorra da.

Errekor honi esker Argentinako selekzioaren deia jaso zuen eta 1976an Brasilgo Grêmiora joan zen baina berehala Sevillak fitxatu zuen. Lau denboraldi egin zituen Espainian eta Ligako 101 partidatan 53 gol sartu zituen eta beste 13 Kopan (19 partidatan).

1980an Argentinara itzuli zen, Club Ferro Carril Oestera hain zuzen ere. Hurrengo urtean San Lorenzo de Almagrora itzuli zen, taldea larri baitzebilen, baina denboraldiaren amaieran jeitsi egin zen. Hurrengo sei hilabetetan libre egon ondoren Boca Juniorsera joan zen bigarren denboraldi zatirako. Ordutik aurrera bigarren mailako hainbat taldetan aritu zen, urtebete bakoiztean, 1988an erretiratu zen arte.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nawal El Moutawakel

**Nawal El Moutawakel** (amazigeraz ⵏⴰⵡⴰⵍ ⵍⵎⵓⵜⴰⵡⴰⵇⵇⵉⵍ , ) (Casablanca, 1962ko apirilaren 15a - ) marokoar atleta ohia eta politikaria da. 1984ko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen 400 metro hesien proban, islamiar herrialde bateko lehen emakumezko txapelduna bihurtuz.

## Ibilbidea 
Nawal El Moutawakel Casablancan jaio zen. Mediterraneoko Jokoetan eta Afrikako txapelketan urrezko dominak eskuratua zen 400 metro hesietan baina sorpresa handia izan zen 1984an txapeldun olinpikoa izatea. Marokoko lehenengo atleta izan zen urrezko domina eskuratzen eta afrikar eta musulman emakumezko atletentzako erreferentziazko atleta bihurtu zen. Iowako Unibertsitatean ari zen ikasketak egiten garai hartan. 1987 artean hainbat domina eskuratu zituen Afrikako, Mediterraneoko eta Arabiako txapelketatan.

1993an Casablancan emakumezkoentzako lasterketa antolatu zuen eta gaur egun herrialde musulman batean antolatzen den emakumezkoentzako lasterketa handiena da, 26.000 parte hartzaile ere izaten baititu.

1998an Nazioarteko Olinpiar Batzordeko kide bihurtu zen eta 2012 eta 2016an Jokoen egoitza izendatzeko ebaluazio batzordeko presidentea izan zen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1984ko 400 metro hesietako final olinpikoaren bideoa (YouTube)
Margarita Alexandre

**Margarita Alexandre Labarga** (Leon, 1923ko uztailaren 3a &ndash; Madril, 2015eko abenduaren 23a) aktore, film-zuzendari eta film-ekoizlea izan zen Espainiako diktadura frankistaren eta Kuba iraultzailearen lehen garaian. Espainiako zinemako zuzendari aitzindarietako bat da, Elena Jordi, Helena Cortesina, Ana Mariscal eta Rosario Pi-rekin batera. Ana Mariscalekin batera frankismo garaian fim bat zuzendu zuen lehenengo emakumea izan zen.

## Biografia 
Aita frantsesa zuen eta ama Puerto Ricokoa. Haurtzaroa Madrilen igaro zuen, 1938an, gerra zibila zela eta, ama eta ahizpekin batera Valentziara eraman zuten arte, bertan igaro zuen gerra. Madrilera itzuli eta gutxira bere lehenengo aktore papera lortu zuen *Tierra y cielo* filmean (Eusebio F. Ardavín, 1941). Juan José Melgar y Rojas, Villamonteko XII. Kondearekin ezkondu zen eta harremana amaitu bazen ere, ezkonduta jarraitu zuten, bakoitzak bere bizitza eginez modu adiskidetsuan.

*Puebla de las mujeres* (Antonio del Amo) filmean Rafael Torrecilla zinema-kritikaria ezagutu zuen, gero urte askotan bikote sentimental eta profesionala izan zena. Altamira Films ekoiztetxea sortu zuten batera. Geroago, Nervion Films izena hartu zuen, eta Juan Mariné argazki-zuzendariak ere parte hartu zuen. 1950eko hamarkadan, Alexandrek eta Torrecillak *Cristo* (1953), *La ciudad perdida* (1954) eta *La Gata* (1955) filmak zuzendu eta ekoitzi zituzten. Horrez gain, *Un hecho violento* (José María Fortan, 1958) eta *Nada menos que un Arkángel* (Antonio del Amo, 1958) ekoitzi zituzten ere.

1959an, Margarita Alexandrek eta Rafael Torrecillak Mexikora joatea erabaki zuten. Han, Luis Buñuel eta beste erbesteratu errepublikanoen zinema-koloniaren artean aritu ziren. Hala ere, New Yorken bisatuen zain zeuden bitartean, Manuel Barbachanorekin topo egin eta harekin Kubara joatea erabaki zuten non hamaika urtez bizi izan ziren. Kuban, Alexandrek, Tomás Gutiérrez Alearekin elkarlanean aritu zen, Kubako Arte eta Industria Zinematografikoen Institutuan (ICAIC), baita Habanako Antzerki Musikalean ere.

### Ekoizpen exekutiboa 
* 1966: *La muerte de un burócrata* (Tomás Gutiérrez Alea)
* 1964: *Cumbite* (Tomás Gutiérrez Alea)
* 1962: *Las doce sillas* (Tomás Gutiérrez Alea)
* 1958: *Un hecho violento* (José María Forqué)
* 1958: *Nada menos que un arkángel* (Antonio del Amo)
* 1956: *La gata* (Margarita Alexandre eta Rafael Torrecilla)
* 1954: *La ciudad perdida* (Margarita Alexandre eta Rafael Torrecilla)
* 1953: *Cristo* (Margarita Alexandre eta Rafael Torrecilla)

### Zuzendaritza eta gidoia 
* 1955: *La ciudad perdida* (Margarita Alexandre eta Rafael Torrecilla)
* 1954: *Cristo* (film-dokumental) (Margarita Alexandre eta Rafael Torrecilla)

### Ekoizpena 
* 1979: *Operación Ogro* (Gillo Pontecorvo)
* 1963: *Preludio 11* (Kurt Maetzig)

### Bestelakoak 
* 1995: *Cine de barrio* - 1995eko uztailaren 27a.

## Sariak 
* 1953an, Idazle Zinematografikoen Zirkuluaren Dominen 9. edizioa.

* 2004an Zinemaren Historialarien Espainiako Elkartearen ohorezko domina, Juan Marinérekin ex aequo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josefen tunika

***Josefen tunika*** () Diego Velázquez Sevillako margolariaren lana da. El Escorial monasteriokoko Sakristia Nagusiaren museoan gordetzen da, Madrilgo El Escorial herrian. Artistaren beraren ekimenez margotu zuen, eta 1634 arte mantendu zuen bere esku. Garai hartan, Koroari saldu zion, *Vulkanoren sutegia* eta beste egileen lan batzuekin batera, Buen Retiroko jauregi berria apaintzeko.

## Deskribapena 
Irudietako bi gizon, bata bizkarra emanda eta bestea bularra agerian, bere anatomia, bere muskulatura biluzteko joera erakusten digu artistak, *Bakoren garaipena* edo *Vulcanoren sutegia* bezalako lanetan bezala. Pixkanaka-pixkanaka, Velazquezen obretan lekua hartzen joango da italiarren eragin hau; Michelangelori erreferentzia egitea saihestezina da.

Anaia guztiak ez dira agertzen, bost bakarrik.

Olio mihise gaineko teknika erabili zuen. Tamainua: 223 x 250 zm.

## Historia 
Margolana Velazquezek 1629-1631 urteen artean Italiara egin zuen lehen bidaia egin ondoren margotuta izango zen. Artistaren beraren ekimenez margotu zuen, eta 1634 arte mantendu zuen bere esku. Urte hartan, Koroari eman zion.

Badirudi Velazquezek argi-iluna alde batera utzi zuela eta argi orokor batek gertakaria gertatzen den gela inbaditzen duela. Era berean, koloreek (urdina, laranja, horia) Veneziako artisten eragin handia zuten, bai errege-bilduman zeuden koadroena, bai Velazquezek Italiako penintsulara egindako bidaian izan zituenena, Venezian eta Erroman geldialdiak egin baitzituen.

## Gaia 
Itun Zaharreko gai bat da, Jakoben semeak aitaren aurrean agertzen direnean bere seme kuttuna, Josef, otso batzuen erasoaren ondorioz hil dela esateko. Josefen anaiek, bere anaiak etengabe izaten zituen ametsez apur bat nekaturik, paretik kentzeko, merkatari egiptoar batzuei saltzea erabaki zuten. Haien bertsioa zuritzeko, froga gisa, Josefen arropak erakutsi zizkioten aitari, lehentxeago bildots baten odolez zikindu zituztenak.

Jakob, albistea jasotzen duen unean bertan dago margolanean jasota; horregatik, dagoen aulkitik altxatzeko keinua egiten du, besoak altxatuz, harridura keinuz bere seme kuttunaren heriotzaren berri izatean. Velazquezek koadroan sartutako txakurrak, agian gezurraz konturatuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Patrimonio Nacional webguneko fitxa.
Lasterketa (lehiaketa)

thumb|300px|Ostruken lasterketaren irudia.
**Lasterketa** abiadura-lehiaketa bat da, eta lehiakideek ibilbide edo distantzia jakin bat osatu behar dute, ahalik eta denbora gutxien erabiliz, edo, bestela, ahalik eta ibilbide handiena egin behar dute denbora jakin batean. Kiroletan, ibilbidea hainbat modutara egin daiteke: adibidez, oinez, ibilgailuetan edo animalietan. Joko abstraktuetan, osatu beharreko ibilbidea taula baten gainean egin ohi da, backgammon, ludo eta partxisaren kasuan bezala.

Lasterketa bat aukeratutako ibilbidena hasieratik amaierara bitartean lehiatu daiteke, baina baita etapa edo sektore izeneko segmentu desberdinetan ere. Beste aukera ibilbide berean hainbat aldiz egitea da.

Abiadurako kirol-lehiaketen lehen ebidentziak Antzinako Greziakoak dira, non gizonak lehen postuan iristeko lehian aritzen ziren.

Distantzia bat korritzea da lasterketaren formarik oinarrizkoena, baina lasterketak ibilgailuetan ere egin daitezke, hala nola txalupetan, automobiletan, motorretan, bizikletetan eta hegazkinetan, edo zaldiekin edo txakurrekin. Lasterketak beste garraiobide batzuk erabiliz ere egin daitezke, hala nola eskiak, lerak, patinak edo gurpil-aulkia, edo beste mugimendu-modu batzuk erabiliz, hala nola igeri egitea edo oinez ibiltzea. Taldeetan ere lehiatu daiteke; errelebo-lasterketa batean, talde bateko kideak txandakatu egiten dira zirkuitu baten zati batzuetan lehiatzeko edo lasterketa mota jakin bat egiteko.

## Lasterketa motak 
Mota asko dira. Hona hemen ohikoenak:

* Lasterka
* Abiadura-lasterketa
* Distantzia ertaineko lasterketa
* Distantzia luzeko lasterketa
* Hesi-lasterketa
* Oztopo lasterketa
* Miliako lasterketa
* Errelebo-lasterketa
* Zaldi lasterketa
* Gamelu-lasterketa
* Gurdi lasterketak
* Zaldi gaineko zinta lasterketa
* Suntsipen-lasterketa
* Ezabatze-lasterketa
* Mendi lasterketa
* Uso-lasterketa
* Iraupen-lasterketa (automobilismoa)
* Arrautzen lasterketa
* Legez kanpoko lasterketa
* Puntuazio-lasterketa
* Oztopoen ibilbidea
* ...

## Iruditegia 

Image:
Nesta_Carter_Tyson_Gay_2010_Memorial_Van_Damme.jpg|Abiadura lasterketa. Tyson Gay 100 metroko lasterketa batean.
60m_Hurdles_(4328764916).jpg|Hesi-lasterketariak.
GGF_Race5.jpg|Kaliforniako Golden Gate hipodromoko lasterketa bat.
Clontarf_Pigeon_Club_Racing_Pigeons.jpg|Uso lasterketa.
Dan_Hadani_collection_(990044451990205171).jpg|Gameluen lasterketa.
Carreras_de_cintas.jpg|Zaldi gaineko zinta lasterketa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joko

## Kanpo estekak
São Salvador eliza (Bravães)

**São Salvador eliza**, Bravães freguesian dago, Ponte da Barca herrian, Viana do Castelo barrutian, Portugalen. 

Portugalgo monumentu erromaniko garrantzitsuenetakotzat hartzen da.

Monumentu Nazional gisa sailkatua dago 1910eko ekainaren 23tik.

## Historia 
XII. mende amaierako edo XIII. mende hasierako beneditarren monasteriotik geratzen den eraikin bakarra da.

## Ezaugarriak 
Estilo erromanikoko tenplua da, harlanduz egindakoa.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Igreja de Sao Salvador (Bravaes) L1370198.jpg|Barrualdea
Fitxategi:Igreja de Bravães - Portugal (5036740664).jpg|Alboetako ate bat
Fitxategi:Igreja de Bravães - Portugal (8463664532).jpg|Atariko eskulturak
Fitxategi:Igreja de Bravães, Ponte da Barca (4978625939).jpg|Atariko eskulturak
Fitxategi:Igreja de Bravães, Ponte da Barca (4979238312).jpg|Atari nagusia
Fitxategi:Blue doors Of Bravães.jpg|Atari nagusiko tinpanoa

## Kanpo estekak 
* http://www.monumentos.gov.pt/Site/APP_PagesUser/SIPA.aspx?id=2175
Paderneko eliza (Melgaço)

**Paderneko eliza** Paderne freguesian dago, Melgaço udalerrian, Viana do Castelo barrutian, Portugalen.

Monumentu Nazional gisa sailkatuta dago 1910eko ekainaren 23az geroztik.

## Historia 
Elizaren eraikuntza 1248an hasi zuten, aurretik han zegoen monasterio bateko buruak aginduta. 

XVII eta XVIII. mendeetan berritze lanak egin zizkioten, leihoak, aldareak eta barruko estalkiak ere aldatu zituzten.

2021ean eraikina birgaitzen hasi ziren, 1.053.390,50 euroko inbertsioarekin. Eraikinak kontserbazio arazo larriak zituen, aireztapena eta drainatze sistema zaharkituak dituelako, eta ura eliza barrura sartzea zelako.

## Ezaugarriak 
Gurutze latindar oinplanoa du, erromanikoa. Fatxada nagusi bat du. Atariak kapitel txikiak ditu eta loreekin eta landareekin apaindua dago. Hauek estilo gotikoan egindako berrikuntza batean gehitu zitzaizkion. 

Transeptuaren iparraldeko besoan dimentsio handiko beste atari bat dago.

## Galeria 

Fitxategi:Paderne Church.JPG|Fatxada nagusia
Fitxategi:Paderne Church (4).JPG|Atariko landare dekorazioak
Fitxategi:Church of São Salvador de Paderne (5).JPG|Barrualdea

## Kanpo estekak 
* Portugalgo ondarearen katalogoa: http://www.monumentos.gov.pt/Site/APP_PagesUser/SIPA.aspx?id=3617
* Portugalgo turismo orrialdea: https://www.visitportugal.com/pt-pt/NR/exeres/3CB36125-E407-4FD5-B1EB-31989C0D6BCF
* Megalço udalerriko orrialdea: https://www.cm-melgaco.pt/visitar/o-que-fazer/pontos-de-interesse/igreja-convento-de-paderne/#toggle-id-1
Castro de Avelãs-eko eliza

**Castro de Avelãs-eko eliza** Bragança udalerriko Castro de Avelãs freguesiako tenplu kristau txiki bat da.

XII edo XIII. mendean eraikitako beneditar monasterio zahar baten abside eta absidiolo mudejarrak gordetzen ditu. XVI. mendean bertan behera utzi zuten monasterioa eta eraikina kaltetu egin zen. Gaur egungo fatxada barrokoa da, ziurrenik XVIII. mendean egina.  

Eliza hau Monumentu Nazional gisa sailkatuta dago 1910etik.

## Abside erromaniko mudejarra 
Absideak Portugalgo arkitektura erromaniko mudejarren adibiderik onenetako bat gordetzen du, Leongo (Espainia) tenpluetan soilik aurki daitekeena. Garai hartako kapera nagusia eta adreiluzko bi absideak geratzen dira bakarrik.
Fitxategi:Castro de avelas 06.jpg|Elizaren fatxada barrokoa. Eskuinean absidiolo erromanikoa ikus daiteke. 
Fitxategi:Castro de avelas 08.jpg|Absidea eta absidioloak
Fitxategi:Castro de avelas 09.jpg|Absidiolo erromanikoa

## Kanpo estekak 
* http://www.monumentos.gov.pt/Site/APP_PagesUser/SIPA.aspx?id=3914
Rudy Dhaenens

**Rudy Dhaenens** (Deinze, 1961eko apirilaren 10a - Aalst, 1998ko apirilaren 6a) txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1983tik 1992 arte.

## Kirol ibilbidea
Garaipenik aipagarriena 1990eko Munduko errepideko txapelketa izan zen.

Egun bakarreko lasterketetan nabarmendu zen, klasikoetan emaitza onak lortuz: Paris-Roubaix (2. 1986an, 3. 1987an eta 5. 1985ean), Flandriako Tourra (2. 1990ean), Lieja-Bastogne-Lieja (4. 1990ean), Gante-Wevelgem (3. 1985ean) edota Het Volk (4. 1988an).

1992ko denboraldiaren amaieran, txirrindularitza utzi behar izan zuen, osasun arazoak zirela medio.

1998an, Aalsten izandako auto istripu batean hil zen, 37 urte bete baino lau egun lehenago. Bere omenez, 1999tik 2007ra Rudy Dhaenens Sari Nagusia antolatu zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko Txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Splendor (1983-1984)
* Hitachi (1985-1987)
* PDM (1988-1990)
* Panasonic (1991-1992)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Dhaenensi buruzko artikulua ‘‘Herald Tribune’’n
Eustache Le Sueur

**Eustache Le Sueur** (Paris, 1617ko azaroaren 19a - *ibidem*, 1655eko apirilaren 30a) frantziar margolaria izan zen.

Bizitza osoa Parisen eman zuen, eta han ikasi zuen Simon Vouetekin margotzen, eta gero Frantziako Pintura eta Eskultura Errege Akademiaren sortzaileetako bat izan zen. Erlijio-gaien margolaritzan estilo neoklasikoan nabarmendu zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Eustache Le Sueur 001.jpg|*Birjinaren aurkezpena tenploan*, c. 1640–1645, Hermitage Museum, San Petersburgo
Fitxategi:Rape of Tamar - Le Seur.jpg|*Tamarren biolazioa*
Fitxategi:Eustache Le Sueur - The Muses - Clio, Euterpe and Thalia - WGA12611.jpg|*Musak: Klio, Euterpe eta Talia* (1652 eta 1655), Louvre
Fitxategi:Le Sueur, Eustache - Melpomène, Érato et Polymnie - 1652 - 1655.jpg|''Melpomene, Erato eta Polimnia, Louvre
Fitxategi:'An Allegory of Poetry' by Eustache Le Sueur.jpg|*Olerkigintzaren alegoria*
Fitxategi:Eustache Le Sueur - Bacchus and Ariadne.jpg|*Bako eta Ariadna* (c. 1640) Museum of Fine Arts, Boston
Fitxategi:Le Sueur Camma Offers the Poisoned Wedding Cup to Synorix in the Temple of Diana.png|*Cammak Synorixi pozoitutako eztei-kopa eskaintzen dio Dianaren tenpluan* (c. 1644), Museum of Fine Arts, Boston
Fitxategi:Eustache Le Sueur - The Triumph of Galatea, 1643-1644.jpg|*Galatearen garaipena* (1643–1644)
Fitxategi:Réunion d'amis d'Eustache Le Sueur.jpg|Lagunen bilera, (1640 inguruan), Paris, Louvre Museoa.

## Kanpo estekak
Brooke Burns

**Brooke Elizabeth Burns** (Dallas, 1978ko martxoaren 16a) aktore eta modelo estatubatuarra da. *Baywatch* telesailean Jessie Owensen rola betetzeagatik egin zen ezagun.

## Biografia 
Texasen hazi zen familia kristau batean. Aita petrolio munduko enpresaria da. *Out of the Blue* telesailean egin zuen debuta. Ondoren 1998 eta 2001 artean *Baywatch* telesailean aritu zen, baita *Baywatch: Hawaii* spin-offean ere. 

Ordutik aurrera telebistan egin zuen lan batez ere. Telesail aipagarreinak *Dog Eat Dog*, *North Shore*, *Hole in the Wall*, *Melrose Place* eta *The Chase* izan ziren. 

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Giorgio Mastrota

**Giorgio Mastrota** (Milan, 1964ko maiatzaren 15a) Italiako telebistan aritutako pertsonaia eta aurkezle lombardiar ospetsua da.

## Biografia 
Gurasoak Calabriakoak ziren Cosenza probintziako Civita herrikoak. Giorgiok zientzia politikoak ikasi zituen Milango Unibertsitatean ; 1988an Italiako "Gizon ideal" edertasun-lehiaketa irabazi ondoren  telebistan lanean hasi zen. 1991ean Italia 7 telebista kanalean hasi zen, *USA Today* magazinea aurkezteko kolaboratzaile gisa.   .

1992an, Madrilen, Mastrota Natalia Estrada showgirl espainiarrarekin ezkondu zen, Telecinco katean ezagutu ostean. Bikotea 1998an banandu zen, alaba bat izan eta gero. 1991n *Manuela* telenobelan parte hartu zuen.

Bere azken aurkezle lana 1995eko udan egin zuen, *Born to win* udako jokoan. Urte hartatik aurrera batez ere teledendetan aritu zen, salbu eta 1999an *Meteore - In search of lost stars* programan eta 1996ean, Radio Capital- en "Capitalia" programan.

2009an Mercato italiano telemerkataritzako programan aritu zen Rete 4 kanalean. 2013an, sukaldari laguntzaile gisa, Rai 1eko *La terra dei cuochi* sukaldaritza programan parte hartu zuen.

2012 urtean, Nanowar of Steel heavy metal taldeak *Giorgio Mastrota (The Keeper of Inox Steel)* abestia eskaini zion; 2018an Mastrotak zuzeneko emanaldietan haiekin abestu zuen. 

2018an *Romolo + Giuly: La guerra mondiale italiana* telesailean parte hartu zuen.

2020an noizean behin, bideo-lotura bidez, *Propaganda Live* saioan parte hartu zuen, existitzen ez diren produktuen telesalmentan bere burua parodiatuz, momentuko testuinguru politikoari lotuta.

2021ean Nanowar of Steel -ekin lankidetza jarraitu zuen *La Polenta Taragnarock*  abestiaren grabazioarekin eta  bideokliparekin  .

2022ko irailean, Floribeth Gutierrezekin ezkondu zen; harekin bi seme-alaba ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Rey

**Carmen Rey** (Galizia,  ) galiziar jazz-kantaria eta musikako irakaslea da.

## Ibilbidea 
Bere banda propioa du, eta harekin jazz, soul, R&B edo funk abestiak interpretatzen ditu. Lehenago Xosé Manuel Budiñoren taldeko kide izan zen eta Nani Garcíarekin kolaboratu zuen. Gainera, hainbat ahots-proiektu ditu martxan, hala nola Sisters in the House abesbatza, Ejazz laukotea eta Gospel 3 hirukotea.

2022an, Pontevedrako Jazzeko Mintegi Iraunkorraren 20. urteurrena zela eta, “Jazz ez-nagusia” Pontevedresako kulturaren agertoki nagusira itzuli zen Gonzalo Val bateriarekin.

## Diskografia 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Carmen Reyren bideoak

* Orrialde ofiziala: http://www.carmen.eta es/
Ralph Boston

**Ralph Harold Boston** (Laurel, Mississippi, 1939ko maiatzaren 9a - Peachtree City, Georgia, 2023ko apirilaren 30a) estatubatuar atleta izan zen, luzera jauzian espezializatua.

1960ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen eta errekor olinpikoa ezarri zuen 8,22 metroko jauziarekin. 1964ko Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen Lynn Daviesen atzetik, eta 1968koetan brontzezko domina, Bob Beamon eta Klaus Beerren atzetik.
Mycena renati

***Mycena renati*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzarako balio, haragi gutxi duelako eta usaina ere berezia duelako.

Sinonimoa: *Mycena flavipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, ganbila edo kanpai-itxurakoa, gehiago edo gutxiago zabalduta. Arrosa koloreko azala ilunagoa edo argiagoa eta gardentasunez ildaskatua. Ertza gainerakoa, baino gehiago ildaskatua.

**Orriak:** Zabal, orritxoekin, itsatsiak edo eskotatuak, sabeldunak, zurixkak edo pixka bat arrosak.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Mehea, fistulosoa, ezti kolorekoa edo horixka arrosakara.

**Haragia:** Mehea, kapelan zurixka eta horixka oinean. Nitroso usainekoa.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator. "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe, eta malguari egiten dio erreferentzia. *Flavipes* epitetoak horia esan nahi du. Oinaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Mycena rosella* delakoarekin nahas daiteke, hau koniferoen azpian hazten da. *Mycena inclinata* espeziearekin ere bai, honek zahar usaina du, xaboia edo argizari zaharra gogorarazten duena.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera. Espezie honek hostozabalen egurrean faszikulatua irteten du, batez ere *Fagus* eta *Quercus* zuhaitzetan.

### Banaketa eremua 
Europa osoa.

## Galeria 

Fitxategi:Mycena renati perretxikoak 1.jpg|Mycena renati perretxikoak.
Fitxategi:Mycena renati perretxikoak 2.jpg|Mycena renati perretxikoak.
Fitxategi:Mycena renati albotik.jpg|Mycena renati albotik.
Fitxategi:Mycena renati 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mycena sanguinolenta

***Mycena sanguinolenta*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,8 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, konikoa edo kanpai-itxurakoa, arre-gorrixka edo arre-purpura kolorekoa, ertzerantz zurbilagoa da eta ertza ildaskatua izaten du.

**Orriak:** Zabal, Itsatsiak, zurixkak, ertza arre-gorrixka kolorekoa izaten dute.

**Hanka:** Leuna, mehea, luzea, zuzena edo bihurria, kapelaren antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Oso mehea, ia batere ez, ez du usain atseginik. Haustean, batez ere oinean, latex gorri-ardo kolorekoa edo gorri-odol kolorekoa jariatzen du, hortik datorkio izena espezie honi.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, "Vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. Oin oso luze, mehe eta malguari egiten dio  erreferentzia. *Sanguinolenta* epitetoa ere latinetik dator, odoltsu, esan nahi duen "sanguinolentus" hitzetik. Oineko hausturatik jariatzen duen odol koloreko zukuagatik.

## Jangarritasuna 
Ez du balio gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Mycena haematopoda* delakoarekin nahas daiteke, baina hau handiagoa da eta enbor hiletan bizi da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, hostozabal basoetako hosto hiletan eta goroldio artean.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Bolivia, Argentina, Groenlandia, Azoreak, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, India, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Malaysia, Australia, Zeelanda Berria, Kaledonia Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antía Jácome

**Antía Jácome Couto** (Pontevedra, Galizia, 1999ko azaroaren 22a) pontevedrar kirolaria da, eta piraguismoan lehiatzen da ur bareen modalitatean.

Tokio 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta proba berean bosgarren postua lortu zuen.

## Biografia 
Bere jaioterriko Pontevedra Hiriko Piraguismo Eskolan hasi zen 12 urterekin piraguismoan, eta handik gutxira nabarmendu zen parte hartzen zuen lehiaketetan. 

## Kanoalari ibilbidea 
2017an txapeldunorde izan zen Errumaniako Piteti hirian egindako txapelketan, María Pérezekin batera C2 200 metroko lasterketan.

2019an urrezko hiru domina eta zilarrezko bat irabazi zituen Espainiako Piraguismo Kopan. Munduko Txapelketan, Szeged Patricia Cocorekin lehiatu zen C2 500 txapelketan, 2020ko Joko Olinpikoetarako sarrera baten bila, baina ez zuten lortu, eta amaieratik kanpo geratu zen. Hala eta guztiz ere, Jokoen 2021erako atzerapen ikaragarria izan zuen, eta C1 200 m-ko hitzordu olinpikorako plaza lortu zuen, Madrileko María Corbera Muñoz Verduciko selekzioan gainditu baitzuen.

Sha, Tokion, finalean bosgarren postua lortu zuen, dominen bi hamarrenak gelditu eta diploma olinpiko batekin itzuli zen. Hilabete eta erdi geroago, C1 200 m-ko txapeldunorde izendatu zuten, Kopenhagen egindako lehiaketan. Katie Vincent kanadarraren atzetik eta Dorota Borowska poloniarraren aurretik geratu zen.

2023ko apirilean Asturiasen C1 200 modeloan Antía Jácomek ez zuen lehiakiderik izan. Sub 23 munduko eta Europako kategoria absolutuko munduko txapelduna (lesio batek eragotzi zion Munduko Txapelketa seniorrera joatea 2022an) Trasonako urtegi asturiarreko ur-lamina nahasiaren gainean zapaltzeko makina izan zen. 2021ean, Tokioko Joko Olinpikoetako pontevedresak (bosgarrena eta diploma) 51,833 segundo irabazi zituen, eta Szeged-en bikoiztu. 2021ean, Tokioko Joko Olinpikoetako pontevedresak (bosgarrena eta diploma) 51,833 segundo irabazi zituen, eta Szeged-en bikoiztu. Beste horrenbeste C2 500 modeloan, Madrilgo María Corbera Muñoz, ia segundo eta erdira (53,328). Hirugarrena Claudia Couto pontevedrerra izan zen, irabazlearengandik 2,628 segundora (54,461).

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa. Or. Espainiako Batzorde Olinpikoarena.
Astaza

***Astaza*** Lapsana generoko landare belarkarak dituen genero monotipikoa da, Asteraceae familiakoa. Espezie bakarra du: ***Lapsana communis***. Europan du jatorria, eta ur-eremuetan, eremu lehorretan edo hezeetan hazten da, batez ere zerealen laborantzan.
thumb|Habitata
thumb|Itxura
thumb|Lorearen xehetasuna

## Ezaugarriak 
Landare belarkara da, eta 50-150 cm-ko altuera hartzen du zurtoin tente eta ilegaberekin. Hosto zatituta ditu, eta zati terminala ertz horzdunekin lotuta dago. Loreak horiak dira eta muturreko luku laxoetan sortzen dira, bakoitzak 8-10 lore ditu. Fruituak ildaskatuak dira.

## Banaketa eta habitata 
Landare hau Eurasiako gune epeletakoa da. Planetako beste leku batzuetara hedatu da, eta espezie inbaditzailetzat hartzen da Australian, Txilen, Zeelanda Berrian eta Ipar Amerikan.

Hiri eta herrien alboetan dago, agian antzinako laboreen aztarnatzat. Askotan, bide eta errepideen ertzean hazten da, eta etxeen eta aurrien hormen oinean haztea gustatzen zaio, baina baita basoen barruan ere. Nahiago ditu nitratotan aberatsak diren lurzoruak.

## Propietateak 
Antzina-antzinatik erabiltzen da landare hau elikagai eta botika gisa. Hosto samurrak jan daitezke, bai gordinik bai kozinatuta. Salteatuta, tortillan, egosita edo quichean egin daitezke. Gordinik daudenean, hostoek min samarra dira, eta errefaua gogorarazten dute. Barazki gisa, landare hori elikagaia zen gizakientzat historiaurretik. Antzinako Erroman lantzen zen eta Marco Terencio Varrónek deskribatu zuen. Landare hori landatzeko, lurzoru azidoegiak eta itzal gehiegi duten lekuak saihestu behar dira.

Propietate antiseptiko eta antiinflamatorioak ditu eta zauriak sendatzeko konponbide eraginkorra da. Antzina, emakumeen titiburuetan agertzen diren zauri edo arraildurak tratatzeko erabiltzen zen, batez ere edoskitzaroan.

Signaturen teoria tratatuaren arabera, senda belar zaleek asko erabiltzen baitute, landare bakoitzak bere sendatze-propietateen zeinu nabarmenak ditu. "Bularretako landarea", horrela esaten zitzaion landare horretako kapuluek emakume baten titiko titiburua diruditela.

Haren zukua orbaintze zaileko zauriak sendatzeko erabili da.

## Taxonomia 
*Lapsana communis* Carlos Linneok deskribatu eta Species *Plantarum* 2: 811 delakoan argitaratu zen. 1753.

; Zitologia
:

*Lapsana* communis-en kromosoma-kopurua (Fam. Compositae) eta berariazko taxonak: n=7. : 2n=16.

; Barietateak
:

*Lapsana communis* da *Lapsana* generoko kide bakarra. Hainbat subespezie ditu:

* *Lapsana communis* subsp. communis. Todea Europa epela ken hego-ekialdea. Urteko landarea.
* *Lapsana communis* subsp. *adenophora* (Boiss.) Rech.f. Europako hego-ekialdea.
* *Lapsana communis* subsp. alpina (Boiss. & Balansa) Sell D.P. Krimea.
* *Lapsana communis* subsp. *grandiflora* (M. Bieb.') P.D.Sell. Àsiako hego-mendebaldea.
* *Lapsana communis* subsp. *tartekoa* (M. Bieb.) Hayek. Àsiako hego-mendebaldea, Europako hego-ekialdea. Landare iraunkorra.
* *Lapsana communis* subsp. pisidikoa (Boiss. & Heldr.) Rech.f. Grezia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Roldán

**Ana Roldán Díaz** (Madril, 1976ko uztailaren 26a) madrildar kazetari eta aurkezlea da.

## Biografia 
1994an Farmazia Fakultatean Madrilgo Complutense Unibertsitatean ikasten hasi zen eta  1999an lizentziatu zen. Jarraian Psikologian lizentzatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (1999-2003). Horrez gain, telebistako kazetaritzan masterra du Juan Carlos Erregea Unibertsitatean (2003-2005).

## Kazetari ibilbidea 
Puertollanoko telebista probintzialean hasi zen kazetari lanean, Imas telebistako albistegia aurkeztuz. Gero, TVEren Gizarte arloko Informazio Zerbitzuetako bekaduna izan zen, eta 2004an TVEn sartu zen 24 orduko Kanalean albistegiak aurkezten hasi zen. Bertan, asteroko elkarrizketak egin zituen, eta *A ciencia cierta* saioan kolaboratu zuen.

2006ko irailaren 4tik 2012ko ekainaren 28ra, goizeko albistegia, *Telediario Matinal* izenekoa aurkeztu zuen La 1ean, Susana Roza, Salvador Martín Mateos (2008ra arte), Marcos López (2008-2010) eta Desirée Ndjambo (2010-2012) lagun zituela, eta editoreak Jordi Jaria (2004-2008), Luis Poyo (2008-2010) eta José Luis Agudo (2010-2012) zirela.

2007. urtetik  2011. urtera udako ordezkapenak egin zituen *Telediarios de Fín de semana* albistegietan. 2010eko Gabonetan, 1. Telediarioa aurkeztu zuen, eta, 2012ko uztailaren 23tik abuztuaren 31ra, 2. Telediarioa.

2010eko irailetik 2012ko irailera bitartean, *Informe Semanal* ere aurkeztu zuen, eta sasoi berean 24 orduko kanalean *Fue informe* egin zuen. 

2012ko irailetik eta 2017. urteko urtarrilera, TVEko Informazio Zerbitzuko Gizarte arloko erredaktorea izan zen. Urte berean  Príncipe de Asturias 2012 Sariak bete zituen TVErentzat.

Berrikuntzari eta enpleguari buruzko *Emprende* saioaren zuzendariorde eta aurkezle izan zen 2018ko otsailaren 2tik uztailera.

*2*018ko irailaz geroztik, 2. Telediarioan editore lanetan atxikitu zen, eta inoiz, aurkezlerik ez denean egon, berak aurkeztu izan du. Aldi horretan, batzuetan, 1. albistegia eta asteburuko albistegiak ere aurkezten ditu, eta aurkezleen absentziak beteditu.

Aurkezle izateaz gain, RTVEko Institutuko irakaslea da. Telebistako Kazetaritzako masterra ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naser al-Din Xah Qajar

**Naser al-Din Xah Qajar** (Kahnamu, 1831ko uztailaren 16a - Teheran, 1896ko maiatzaren 1a) Qajar dinastiako Irango xah bat izan zen 1848tik hil zen arte.

Mohammad Xah Qajar xaharen semea izan zen. 1848an, bere aita hil zenean, tronura igo zen, nahiz eta bere boterea ez zen erabatekoa izan, tribuen eta erlijioen arteko leialtasun desberdinengatik. Herat hiria bereganatu zuen, baina britainiarren mehatxuak hura itzultzera eta Afganistango erresuma ezagutzera behartu zuen. Modernista bat izan zen, klerikoen boterea murriztu, egunkariak, telegrafoa eta argazkigintza sartu eta zergak eta hezkuntza erreformatu zituena. Europa bisitatu zuen lehen monarka persiarra izan zen, eta bere bidaia memoria batzuetan kontatu zuen.

1896ko maiatzaren 1ean hil zen, otoitz egiten ari zela, Mirza Reza Kermanik, Jamāl al-Dīn al-Afghānīren jarraitzaile batek.
RNA txerto

miniatura|right|thumb|250px| RNA txertoen funtzionamendua azaltzen duen bideoa

**RNA txertoak** (edo **ARN txertoak**) erantzun immunea eragiteko ARN-m erabiltzen duten txertoak dira. Txerto klasikoen aldean, beraz (mikrobio biziak, mikrobio motelduak edo mikrobioaren zati batzuk erabiltzen dituztenak) RNA txertoak RNA mezularian oinarritzen dira. Erabilitako RNA mezularia giza zeluletan sartzen da, eta bertan -itzulpenaren bidez- proteina espezifikoak eta arrotzak sortzen ditu, mikrobio patogeno baten edo zelula minbizidun baten proteinak hain zuzen .

Proteina arrotz horiek immunitate-sistemaren erantzuna aktibatuko dute, antigorputz espezifikoak sortuko dituena proteina horien aurka. 

Beraz, RNA txertoek ez dituzte antigenoak sartzen gorputzean, horiek fabrikatzeko instrukzioak (RNA-m) baizik.

Txerto mota hauetan RNA-m babestuta dago nanopartikula lipidikoetan, molekula oso apurkorra delako eta erraz degradatzen delako zelula ostalarian sartzerakoan . Era berean, txerto hauek izoztuta edo tenperatura oso hotzetan gorde behar dira.

Txerto klasikoen aldean, RNA txertoek onura batzuk dituzte :

*beren ekoizpena merkeagoa da
*ziurragoak dira, mikrobioak ez dituztelako
*RNA, itzulita izan ondoren, azkar degradatzen da, albo-ondorioen arriskua murrizten duena
*immunitate zelularra eta humorala, biak, eragiten dituzte

XX. mendeko 90eko hamarkadaren hasieran erabili ziren estreinakoz RNA txertoak, hainbat saio klinikotan. 2013an amorruaren aurkako lehenengo RNA txertoak entsaiatu ziren, eta hurrengo urteetan beste gaixotasun infekziosoen prebentzioan saio klinikoak ere egin ziren. Baina txerto hauen lehenengo erabilera praktikoa 2021ean izan zen, COVID-19aren pandemiarekin. Orduan RNAko teknologian oinarritutako bi txerto eskala handian erabili ziren: Moderna Covid-19 txertoa eta BNT162b2 (Pfizer-BioNTech).

Azken urteotan minbizi mota ezberdinak tratatzeko RNA txertoak erabili dira . Kasu honetan txertoak ez dira profilaktikoak, terapeutikoak baizik: minbiziaren tratamendurako erabiltzen dira. Tratamendu hori immunitate-sistemaren aktibazioan datza, honek zulula minbizidunak suntsi ditzan.

Kasu hauetan, RNA txertoek minbizi-zeluletan adierazten diren zenbait proteina ekoizteko informazio genetikoa dute, horrela immunitate-sistema minbiziari eraso egiteko trebatzen delarik .

RNA txertoen erabilera berria da, 2020. urtearen bukaerara arte ez baitzen baimendu bere erabilera, COVID-19ko pandemiaren testuinguruan. Hori dela-eta, goiz da jakiteko bere balizko arriskuak epe luzean 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esnatze Handia

**Esnatze Handia** Estatu Batuetako kristautasunaren historiako erlijio-biziberritzeko aldi batzuei erreferentzia egiten dien terminoa da. Historialariek eta teologoek XVIII. mendearen hasieratik XX. mendearen amaierara bitarteko erlijio-grina gero eta handiagoa duten hiru olatu, edo batzuetan lau, identifikatzen dituzte. "Esnatze Handi" horietako bakoitzaren ezaugarriak honako hauek izan ziren: ministro protestante ebanjelikoek zuzendutako bizipen orokortuak, erlijioarekiko interesa nabarmen handitzea, sineste eta berrerospen sentimendu sakona sortzen duena jarraitzaileengan, eliza ebanjelikoetako kide kopurua handitzea eta mugimendu erlijioso eta denominazio berriak sortzea.

Esnatze Handian eragin handia izan zuten pertsonetako batzuk George Whitefield, Jonathan Edwards eta Gilbert Tennent izan ziren, eta Esnatze Handian eragin handia izan zuten taldeetako batzuk Argi Berriak eta Argi Zaharrak izan ziren. Erritual eta zeremonietatik urrunduz, Esnatze Handiak erlijioa hiritar ertainarentzat oso pertsonala bihurtu zuen, bekatu pertsonalaren eta berrerospen-beharraren sineste espiritualaren sentimendu sakona sustatuz, eta introspekzioa eta moraltasun pertsonaleko arau berri batekiko konpromisoa bultzatuz. Gorrotoa eta zatiketa eragin zuen tradizionalista zaharren artean, errituen eta doktrinaren garrantzia azpimarratzen baitzuten, eta berritzaileen artean, inplikazio emozionala eta konpromiso pertsonala sustatzen baitzuten. Lehen Esnatze Handiak eragin handia izan zuen Eliza Kongregazionalaren, Eliza Presbiterianoaren, Eliza Eraberritu Holandarraren eta Alemaniar Erreformisten artean, eta denominazio Baptista eta Metodista txikiak indartu zituen. Oihartzun txikia izan zuen anglikanoen eta kuakeroen artean. Bigarren Esnatze Handia ez bezala, 1800 inguruan hasi eta elizarik ez zutenengana iritsi zena, Lehen Esnatze Handia jada elizako kide ziren pertsonengan zentratu zen. Bere erritualak, errukia eta bere buruaren kontzientzia aldatu zituen. Beranduago eman zen Hirugarren Esnatze Handia garrantzitsua izan zen misiolari talde berriak sortu zirelako.

2010 eta 2020 urteen amaieran, QAnon konspirazioaren teoriaren sustatzaileek Esnatze Handia terminoa erabili dute konspirazioari buruzko kontzientzia adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feng Keng

**Feng Keng** (馮鏗; Guangdong probintzia, 1907–1931) idazlea eta egile txinatarra izan zen. 1931n hil zuten beste lau idazleekin batera. Ezkerreko Idazleen Ligaren martiria gisa ezagutzen zaio. Bereziki, olerkigintza landu zuen. Txinako Foroak aldizkaria exekuzioen berri eman zuenean, haien poema batzuk argitaratu zituen. 

## Biografia 
Irakasleen familia apal batean jaioa, 1925ean lehen idazkiak argitaratzen hasi zen. 1926an landa inguruko eskoletan irakastsi zuen. 1929an Shanghai-ra joan zen bizitzera eta, Guoxiang bitartekaritzaren bidez, Alderdi Komunistan sartu zen. Urtebete geroago, Ezkerreko Idazleen Ligan bat egin zuen. Otsailak 7an, ezkerreko hainbat atxilotuekin batera exekutatua izan zen, ezkerreko idazleen ligako bost martirien taldea gisa ezagutzen dena. Exekuzioa Shanghaiko atxiloketa zentroan egin zuten, Rou Shi bere bikotearekin batera. Bere lana ia argitaratu gabe geratu zen 1986an bilduma bat agertu zen arte.

## Iruditegia 

A wollen vest of Feng Keng.jpg|Feng Kengen jantzia, 1950ean berreskuratua.
冯铿.jpg|Feng Keng idazlearen erretratua.

## Bibliografia 
* Anderson, Jennifer; Theresa Munford (1985). *Chinese women writers: a collection of short stories by Chinese women writers of the 1920s and 30s*. China Books & Periodicals. ISBN 978-0835115421.
* Davies, Gloria (2013). ''Lu Xun's Revolution.* Harvard University Press. ISBN 978-0674072640. https://archive.org/details/luxunsrevolution0000davi/page/n5/mode/2up
*«Feng Keng (1907–1931)». *Dictionary of Women Worldwide: 25,000 Women Through the Ages*. Highbeam. https://web.archive.org/web/20160224220511/https://www.highbeam.com/doc/1G2-2588807946.html
* Yan, Haiping (2006). *Chinese Women Writers and the Feminist Imagination, 1905-1948.* Routledge. ISBN 978-0415232883. https://archive.org/details/chinesewomenwrit0000yanh
* Tong, Qingsheng (2009). «Guo Songtao in London: An Unaccomplished Mission of Discovery». Elaine Yee Lin Ho, Julia Kuehn, *China Abroad: Travels, Subjects, Spaces.* Hong Kong University Press. ISBN 978-9622099456.
* Zhang, Yingjin (1996). *The City in Modern Chinese Literature and Film: Configurations of Space, Time and Gender.'' Stanford University Press. ISBN 978-0804726825.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexia (irakurketa)

Garuneko lesio batek irakurtzeko gaitasuna hein batean edo osorik galtzea da **alexia**, aurretik irakurtzeko gaitasuna eskuratua izan zenean. Ia beti idazteko trebetasuna galtzearekin batera doa (agrafia). 

Gerta daiteke pertsonak hitz egiteko eta ahozko hizkuntza ulertzeko trebezia ez galtzea, baina alexia daukan pertsonak irakurtzeko gaitasuna galdu du eta ia beti, erabat edo hein batean eta oro har, irakurtzeko gaitasuna galtzearekin batera, idazteko gaitasuna ere galdu ohi da, hau ere erabat edo hein batean. 

Alexia lesio edo istripuren bati loturiko gabezia da, lesio edo gaixotasun batetik eratorritako gabezia da. Alexia pairatzen duten pertsonek irakurtzeko gaitasuna jasaten dute. Alexiarik larriena irakurtzeko gaitasuna erabat galtzea litzateke, baina irakurtzeko gaitasuna murriztuta suertatzea ere gerta daiteke, alexia hain larria ez denean. 

## Alexien sailkapena 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Ardila & Rossell (2007) *Neuropsicología Clínica* (or.: 67-75) Mexiko D.F. Eskuliburu modernoa.

## Ikus, gainera 
* Afasia.
* Agrafia.
* Anomia.
* Agramatismoa.
* Dislexia.
* Ikaskuntzaren nahasmendu.
* 

## Kanpo estekak
Alexia (argipena)

**Alexia** pertsona izena izan daiteke:
* Alexia Castelo, euskal politikaria.
* Alexia Chartereau, saskibaloi jokalaria.
* Alexia Herbehereetakoa, aristokrata.
* Alexia Putellas, futbolaria.

**Alexia** irakurtzeko sortzen den desgaitasuna izan daiteke:
* Alexia (irakurketa)
Chuck Winfield

**Chuck Winfield** (Monessenen (Pennsylvania), 1943ko otsailaren 5a) Estatu Batuetako jazz eta rock tronpeta-jotzailea eta irakaslea da.

## Ibilbidea 
Batez ere Blood, Sweat & Tears jazz-rock taldean parte hartzeagatik da ezaguna. 1969an sartu zen taldean eta 1974ra arte iraun zuen, Lew Soloffekin metalen atala osatuz. Taldea utzi ondoren, hainbat grabaziotan parte hartu zuen saioko musikari gisa, eta bere taldearen buru izan zen kluben zirkuituan, baina 1980tik irakaskuntzan aritu da batez ere. Gaur egun musika irakaslea da Augustako Maine Unibertsitatean.

## Sariak 
* Winfieldek bost aldiz Grammy Sarietan nominatua izan da. (1968-1969).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.youtube.com/watch?v=-JmGdP80Ojc Chuck Winfield Youtuben.
* :https://www.discogs.com/es/artist/589834-Chuck-Winfield Chuck Winfield Dicogs wegunean.
* :https://www.allmusic.com/artist/chuck-winfield-mn0001193253 Diskografia All Music webgunean.