open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gasteizko elizbarrutia

**Gasteizko elizbarrutia** (latinez eta ofizialki: ) Eliza Katoliko Erromatarraren Euskal Herriko elizbarrutietako bat da, Araba osoa (Trebiñu eta Urduña barne direla) hartzen duena. Apezpikuaren egoitza Gasteizen dago. Egun apezpikua Juan Carlos Elizalde Espinal da. Gasteizko elizbarrutia Burgosko artxibarrutiko eliz probintziaren parte da.

## Historia 
Gasteizko elizbarrutia Pio IX.ak sortu zuen 1861eko irailaren 8an, *In Celsisima* buldaren bitartez, Calahorra eta La Calzadako, Burgosko eta Iruñeko eta Tuterako elizbarruti eta artxidiozesietatik bereizia.

Hasieran menpean zituen Bizkaiko eta Gipuzkoako parrokiak banatu ziren, 1949ko azaroaren 2ko Pio XII.aren *Quo Commodius* buldari esker, eta Bilboko eta Donostiako elizbarrutiak sortu zituzten.

## Eliza nagusiak 
[thumb|280px|[Maria Sortzez Garbiaren katedrala|Katedral berria]]
* Katedralak:
** Gasteizko Andre Maria (katedral zaharra)
** Gasteizko Katedral berria
* Basilika txikiagoak:
** Armentiako basilika

## Apezpikuen zerrenda 
* Juan Carlos Elizalde Espinal apezpikua (2016.03.12 - gaur egun)
* Miguel Jose Asurmendi Aramendia apezpikua (1995.09.08 - 2016.03.12)
* Jose Maria Larrauri Lafuente apezpikua (1979.02.16 – 1995.09.08)
* Francisco Peralta Ballabriga apezpikua (1955.01.10 – 1978.07.10)
* Jose Maria Bueno Monreal kardinala (1950.05.13 – 1954.10.27)
* Carmelo Ballester Nieto artzapezpikua (1943.06.10 – 1948.10.09)
* Francisco Javier Lauzurika Torralba artzapezpikua (1937 - 1943)
* Mateo Mujika Urrestarazu apezpikua (1928.03.10 – 1937.10.12)
* Zacarías Martínez Núñez artzapezpikua (1922.12.14 – 1927.12.02)
* Leopoldo Eijo Garay aitalehena (1917.03.22 – 1922.12.14)
* Prudencio Melo Alcalde artzapezpikua (1913.07.18 – 1916.12.04)
* Jose Cadena Eleta artzapezpikua (1904.11.14 – 1913.07.18)
* Ramon Fernandez Pierola Lopez de Luzuriaga apezpikua (1889.12.30 – 1904.01.25)
* Mariano Miguel Gomez-Alguacil Fernández artzapezpikua (1880.12.16 – 1889.12.30)
* Sebastian Herrero Espinosa de los Monteros kardinala (1876.12.18 – 1880.06)
* Diego Mariano Alguacil Rodriguez apezpikua (1861.12.23 – 1876.12.18)

## Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Elizbarrutiaren webgunea
*  Catholic Hierarchy
Donostiako elizbarrutia

**Donostiako elizbarrutia** (latinez eta ofizialki: ) Erromatar Eliza Katolikoaren Euskal Herriko elizbarrutietako bat da, Gipuzkoa osoa barne hartzen duena. Iruñeko eta Tuterako eliz probintziaren parte da. Apezpikuaren egoitza Donostian dago. 2022ko abenduaren 17tik, Fernando Prado Ayuso da apezpikua.

## Historia 
Pio XII.ak 1949ko azaroaren 2an sortu zuen Donostiako elizbarrutia, *Quo Commodius* buldaren bitartez, Gasteizko elizbarrutitik banandurik.

2022ko otsailean José Ignacio Munilla Orihuela-Alacantera lekualdatu zutenetik, Francisco Pérez artzapezpikua izan zen Donostiako elizbarrutiaren administratzaile apostolikoa, 2022ko abenduan Fernando Pradok apezpiku kargua hartu zuen arte.

## Eliza nagusiak 
* Katedrala
** Donostiako Artzain Onaren katedrala
* Basilika txikiagoak:
** Azpeitiko Loiolako Santutegia
** Donostiako Koruko Andre Mariaren basilika

## Apezpikuen zerrenda 
* Fernando Prado Ayuso (2022ko abenduaren 17tik)
* Francisco Pérez González, administratzaile apostolikoa (2022ko otsailaren 12 - 2022ko abenduaren 17)
* Jose Ignacio Munilla Agirre (2009ko azaroaren 21 - 2021eko abenduaren 7
* Juan Maria Uriarte Goirizelaia (2000ko urtarrilaren 13 - 2009ko azaroaren 20)
* Jose Maria Setien Alberro (1979ko otsailaren 16 – 2000ko urtarrilaren 13)
* Jacinto Argaia Goikoetxea (1968ko azaroaren 18 – 1979ko otsailaren 16)
* Lorenzo Bereziartua Balerdi (1963ko abuztuaren 6 – 1968ko urriaren 23)
* Jaime Font Andreu (1950eko maiatzaren 13 – 1963ko otsailaren 13)

## Estatistikak 
## Egitura 
Donostiako elizbarrutia 15 artziprestaldeetan banatzen da, eta honako udalerriak hartzen ditu barnean:
;Eibar
:Deba, Eibar, Elgoibar, Mendaro, Mutriku eta Soraluze
;Bergara
:Antzuola, Bergara eta Elgeta
;Arrasate
:Aretxabaleta, Arrasate, Eskoriatza, Leintz-Gatzaga eta Oñati
;Zarautz
:Aia, Aizarnazabal, Getaria, Itziar, Orio, Zarautz eta Zumaia
;Azpeitia
:Azkoitia, Azpeitia, Bidania-Goiatz, Errezil eta Zestoa
;Zumarraga
:Ezkio, Itsaso, Gabiria, Legazpi, Urretxu eta Zumarraga
;Ordizia
:Altzaga, Arama, Ataun, Beasain, Gaintza, Idiazabal, Itsasondo, Lazkao, Legorreta, Mutiloa, Olaberria, Ordizia, Ormaiztegi, Segura, Zaldibia, Zegama eta Zerain
;Tolosa
:Abaltzisketa, Aduna, Albiztur, Alegia, Alkiza, Altzo, Amezketa, Anoeta, Asteasu, Baliarrain, Belauntza, Berastegi, Berrobi, Elduain, Gaztelu, Hernialde, Ibarra, Ikaztegieta, Irura, Larraul, Leaburu, Lizartza, Orendain, Orexa, Tolosa, Villabona-Amasa eta Zizurkil
;Hernani
:Andoain, Astigarraga, Hernani eta Urnieta
;Antiguo
:Lasarte-Oria eta Usurbil
;Santa Maria
:Donostia
;San Inazio
:Donostia
;Herrera-Altza
:Pasai-San Pedro
;Errenteria
:Errenteria, Lezo, Oiartzun, Pasai-Antxo eta Pasai-Donibane
;Irun
:Hondarribia eta Irun

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joanes Etxeberri Andereñoen Erresidentzia

## Kanpo estekak 
* Elizbarrutiaren webgunea, elizagipuzkoa.org
*  Catholic Hierarchy, catholic-hierarchy.org
Bittor Iturria

**Bittor Iturria Lerete** (Basusarri, Lapurdi, 1914ko urriaren 22a - Blain, Loira Atlantikoa, 1944ko abuztuaren 25a) esku huskako pilotaria eta gudaria zen. Pilotari gisa, eskuin ona zuen, eta hainbat txapelketa irabazi zuen. Bigarren Mundu Gerran ere famatu zen, borrokaldietan erakutsi zituen adoreagatik eta granadak jaurtitzeko trebetasunarengatik.

## Bizitza 
Basusarriko Bordaberria baserrian jaioa, haurra zelarik familia Sarara aldatu zen, eta orduz geroztik Bittorrek baserrian eta frontoian egin zuen bizimodua, garaiko saratar mutil gehienek bezala. Pilotari ona izan zen, bai eta esku huskako txapelduna ere.

1934an Frantziako Armadarekin soldadutza egin eta gero, 1938an mobilizatu zuten lehen aldiz, eta 1939an berriz deitu zuten, ''* (Husarren Bigarrena) delakora. Bigarren Mundu Gerra hasi orduko egin zuen bere lehen balentria, 1940ko maiatzaren 23an, granadak jaurtiz alemaniarren zazpi gudu orga txikituta. Dunkerqueko gibelatzean larriki zauritu zuten, eta Ingalaterrako ospitale batera sendatzera eraman zuten.

1940ko uztailean, Etxegoien komandanteak deitu zuen, sortu berria zen Frantzia Askearen jauskari unitatean sar zedin. Han ere Bittor Iturriak bere gaitasun fisikoak erakutsi zituen, batez ere granaden jaurtitzen. Bere unitatea Lehen Jauskari Konpainia bilakatu zelarik, 1941ko uztailean Ekialde Hurbilera bidali zuten, Erresuma Batuko Armadako Aire Zerbitzu Bereziko (SAS) indar bereziekin batera. 1943ko ekainean berriz Ingalaterran itzuli zen, eta instruktore izendatu zuten. 1944ko abuztuaren 3an Bretainiara bidali zuten, eta 25ean alemaniar metrailetek hil zuten. Gorpua Saran (Lapurdi) ehortzia izan zen.

## Goragarriak 
* Askapenaren laguna (*Compagnon de la Libération*) - 1944ko abenduaren 29ko dekretuarekin
* Militar medaila
* 39/45 Gerra gurutzea
* Erresistentziaren medaila
* *Military Cross* (Britainia Handia)

## Oroigarria Saran 
Saran, Bittor Iturriaren oroimen harria dago. Harriaren gainean, *Héros des Forces Françaises Libres* (euskaraz Frantses Indar Askatuen heroia) eta *Pilotari zintzo* irakurtzen ahal da.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Joseba Aurkenerena: Bittor iturria saratar pilotariaren patu beltza. Elinberri.eus
*  «Victor Iturria», *Ordre de la Libération'', 2012-05-14.
Bilboko elizbarrutia

**Bilboko elizbarrutia** (latinez eta ofizialki: ) Erromatar Eliza Katolikoaren Euskal Herriko elizbarrutietako bat da, Bizkaia barne hartzen duena (Villaverde Turtzioz barne dela, baina Urduña Gasteizko elizbarrutikoa izanik). Apezpikuaren egoitza Bilbon dago. Egun apezpiku nagusia Joseba Segura da. Bilboko elizbarrutia Burgosko eliz probintziaren parte da.

## Historia 
Pio XII.ak 1949ko azaroaren 2an sortu zuen Bilboko elizbarrutia, *Quo Commodius* buldaren bitartez, Calahorra eta La Calzada, Santander eta Gasteizko elizbarrutietatik banandurik.

## Eliza nagusiak 
* Katedrala
** Bilboko Done Jakue katedrala
[thumb|200px|[Bilboko Done Jakue katedrala.]]
* Basilika txikiagoak:
** Xemeingo Andra Mariaren Jasokundearen parrokia.
** Elorrioko Ama Birjina Sortzez Garbiaren basilika.
** Bilboko Begoñako basilika
** Portugaleteko Andra Maria
** Durangoko Uribarriko Andra Mariaren basilika

## Apezpikuen zerrenda 
* Joseba Segura Etxezarraga (2021eko maiatzaren 11tik)
* Mario Iceta Gavicagogeascoa (2010eko urriaren 11 - 2020ko abenduaren 5a), Zaragozako artzapezpiku izendatua.
* Ricardo Blázquez Pérez (1995eko irailaren 8a - 2010eko apirilaren 13a), Valladolideko artzapezpiku izendatua.
* Luis Maria Larrea Legarreta (1979ko otsailaren 16a – 1995eko irailaren 8a), erretiratua.
* Antonio Añoveros Ataun (1971ko abenduaren 3a – 1978ko irailaren 25a), erretiratua.
* Pablo Gurpide Beope (1955eko abenduaren 19a – 1968ko azaroaren 18a), erretiratua.
* Casimiro Morcillo Gonzalez (1950eko maiatzaren 13a – 1955eko irailaren 21a), Zaragozako artzapezpiku izendatua.

## Estatistikak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elizbarrutiaren webgunea, bizkeliza.org
*  Catholic Hierarchy
Mentxu Gal

**Mentxu Gal Orendain** (Irun, Gipuzkoa, 1919ko urtarrilaren 7a - 2008ko martxoaren 12a) euskal herritar margolaria izan zen.

## Bizitza 
260px|thumb|Mentxu Gal lorategia Donostian

Txikitatik maite izan zuen pintatzea eta gaztetan Gaspar Montes Iturrioz izan zuen irakasle. Madrilgo San Fernando Arte Ederretako eskolan egin zituen margolaritza ikasketak. 1933. urtean Parisera joan zen ikasketak sakontzera. Fernand Legerrez gain Amedee Ozenfant pintore kubista izan zuen han maisu, eta Matisse pintorearen lanek eta fauvismoak liluratu zuten.

Euskal Herrira itzuli zenean Aurelio Artetarekin jarraitu zituen ikasketak. Gero Madrilgo *Real Academia de Bellas Artes de San Fernando* sartu zen, eta Marisa Roesseten tailerrean ere aritu zen ikasten. *Institut de France-k* emandako beka batekin Parisa itzuli zen berriro.

Pintura figuratibista landu zuen, baina garaikidea, garaiko pinturaren ezagutza sakonean oinarritutakoa. Bidasoko nahiz Gaztela-Mantxako paisaiak eta erretratuak daude bere lanik ezagun eta estimatuen artean. Daniel Vázquez Díaz eta Benjamín Palencia margolarien eragina nabarmendu dute kritikariek Galen obretan.

Leku askotan egin zituen erakusketak, bakarka nahiz beste artistekin batera: Madrilen , Habanan, New Yorken, Lisboan... *Veneziako Biurtekoan* 1940, 1950 eta 1956 urteetan parte hartu zuen. Bi erakusketa antologiko egin zituen, Donostian (1986 eta 1992).

## Obra 
Haren obraren ezaugarri nagusia koloreari ematen dion garrantzia da. Ikuspegiak eta erretratuak landu ditu bereziki.

Haren lan nagusiak:
* *Pasajes*,
* *Paisaje*,
* *Vendimia*,
* *Estación de Irun*,
* *Paisaje castellano*,
* *Muchacha*,
* *Señor con capa*,
* *Marina*,
* *Bodegón*,
* *La torre blanca*,
* *Monte de San Marcial*,
* *Pescador*,
* *Alrededores de Irún*,
* *Zumaia*,
* *Retrato de Pío Baroja*,
* *Retrato de mi madre*,
* *Caserío del Baztán*,
* *Retrato del pintor Zabaleta*,
* *Puerto refugio de Fuenterrabia*,
* *Balcón con glicinas*,
* *El bosque*
* *Toledo*.

Bere lanari buruzko azken erakusketa handia 1992an egin zen Donostian, baina orduz geroztik ere maiz ikusi ahal izan dira Mentxu Galen artelanak XX. mendeko euskal herritar margolariei eskainitako erakusketa antologikoetan, Bidasoko margolarien lanen erakusketetan...

Azken urteotan bakarkako erakusketa askorik egin ez bazuen ere, artegintzaren alor askori lotuta jarraitu zuen, batez ere Bidaso-Txingudi bere jatorrizko eskualdean.

## Sariak 
* 1932 - Gipuzkoako Artista Berrien Lehiaketaren irabazlea.
* 1959 - Espainiako Pintura Sari Nazionala.
* 2005 - Gipuzkoako Urrezko Domina.
* 2007 - Eusko Ikaskuntzaren Manuel Lekuona Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mentxu Gal. Irungo emakumeak plazara dokumentala. 22:30 minututik aurrera
Horrela hitz egin zuen Zarathustrak

***Horrela hitz egin zuen Zarathustrak*** (*Also sprach Zarathustra*) Richard Strauss konposatzaile alemaniarrak 1896. urtean idatzi zuen olerki sinfonikoa da, Friedrich Nietzsche filosofo eta idazle alemaniarraren izen bereko liburuan oinarriturik.

## Stanley Kubrick 
Stanley Kubrick zine zuzendari estatubatuarrak, olerki sinfoniko honen hasiera hartu zuen 2001, Espazioan Odisea Bat izeneko bere pelikularen sarrerako soinu bandaren zati izateko, Johann Strauss II.aren Danubio Urdinarekin batera.

## Instrumentazioa 
Piccoloa, hiru zehar txirula, hiru oboe, korno ingeles bat, hiru klarinete Mi eta Sian, klarinete baxu bat Sian, hiru fagot, sei korno Fan, lau tronpeta Don, hiru tronboi, bi tuba, tinbalak, danbor baxua, txindatak, kariloia, kanpaia Mi baxuan, organoa, bi harpa eta korden ahots askotako ez ohiko banaketa batentzako idatzitakoa da: (lau biolin sekzio, lau biola sekzio...)

## Zatien izenburuak 
# *Argitzea
# *Mundutik haratagokoena
# *Nahi Handiarena
# *Poz eta Pasioena
# *Hilobiaren kantua
# *Zientziarena
# *Gaixoa
# *Dantzaren kantua
# ''Gaueko bidaiariaren kantua

## Kanpo estekak
Leine

**Leine** Alemaniako ibai bat da, Turingia eta Saxonia Beherea estatuen artean dagoena. Aller ibaiaren ibaiadarra da, honen ezkerraldetik

## Arroa eta luzera 
Ibai honen arroak, 6.512 kilometro karratuko azalera hartzen du. Bere luzera, berriz, 281 kilometrokoa da.

## Iturburua 
Ibai honen iturburua, Turingiako estatuan dago, Leinefelde-Worbis izeneko herrian. Iturburutik 40 kilometrora, Saxonia Beherea estatuan sartzen da ibaia.

## Ekintzak 
Ibai honetan, kirol arrantza egin daiteke

## Ahoa 
Ibai honen ahoa, Aller ibaian dago, Schwarmstedt herritik gertu.

## Arroko herriak 
* Göttingen
* Hannover
* Leinefelde-Worbis
* Einbeck
* Alfeld
* Laatzen
* Neustadt am Rübenberge
* Northeim
* Seelze
* Gronau
* Heilbad Heiligenstadt
* Elze
* Pattensen

## Ibaiadarrak 
### Ezkerretik 
* Espolde
* Ilme
* Saale
* Haller
* Westaue

### Eskuinetik 
* Garte
* Rhume
* Aue
* Gande
* Innerste
* Auter

## Kanpo estekak
Leinefelde-Worbis

*Leinefelde* Alemaniako herri bat da, Turingia estatuko iparmendebaldean kokaturik dagoena, Saxonia Beherea estatuarekin duen mugatik gertu. Leinefelde-Worbis izena ere hartzen du.

## Sorrera 
Alemaniako herririk berrienetako bat da. 2004. urtean sortu zen, martxoaren 16an, Leinefelde eta Worbis herriek, Breitenbach eta Witzingerode hiriekin bat egin zutenean.

## Hedadura eta biztanleria 
Lau udalerrien bateraketaren ondoren, udalerri berriaren hedadura 96,55 kilometro karratukoa da. Biztanleria, berriz, 20.419 pertsonakoa, modu honetan banatuta: Leinefelde, 14.387 biztanle, Worbis, 5.541, Breitenbach, 1.021 eta Witzingerode, 614.

## Geografia 
Herria, 320 metroko altueran dago, Turingiako iparmendebaldean. Bertan du Leine ibaiak bere iturburua.

## Pertsona ezagunak 
Johann Carl Fuhlrott Neanderthal espezieko gizakia aurkitu zuena, 1856. urtean.

## Ikus, gainera 
* Turingia

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* [http://www.leinefelde-worbis.de ]
Aller ibaia

**Aller** Alemaniako ibai bat da, Weser ibaiaren arroan dagoena. Azken ibai honetan du Allerrek bere ahoa. Weserren eskuinaldeko ibaiadarra da.

## Iturburua 
Ibai honen iturburua, Magdeburg herrian dago, itsasoaren mailatik 130 metroko garaierara, Saxonia-Anhalt estatuan.

## Arroa eta luzera 
Ibai honen arroak, Weser ibaiaren arro osoaren herena baino gehiago hartzen du, 15.600 kilometro karratuko azalerarekin, Weser ibaiaren ibaiadarretatik, arro handienetako bat duena izaki. Bere luzera, berriz, 263 kilometrotakoa da.

## Ahoa 
Ibai honen ahoa, Weser ibaian dago. Hona isurtzen ditu bere urak Verden herritik kilometro batzuk mendebalderago, Saxonia Beherea estatuan.

## Arroko herri garrantzitsuak 
Ibai honen arroan aurkitzen diren herririk garrantzitsuenak, honako hauek dira:

* Wolfsburg
* Gifhorn
* Celle
* Verden

## Ibaiadarrak 
* Oker ibaia
* Leine

## Kanpo estekak
Teodoro Dublang

**Teodoro Dublang Uranga** (Gasteiz, Araba, 1874ko azaroaren 9a - 1940ko urtarrilaren 11) euskal herritar margolaria zen.

## Bizitza eta lana 
Gasteizen jaio zen 1874. urtean. 10 urte zituenean umezurtz geratu zen eta bere osaba Gregorio Dublangek eta izeko Juana Tolosanak beren etxean jaso zuen. Ingeniari militar bezala Kuban kanpaina egin zuen. Bere lanbidea margolaritzarekin adostu zuen.

Ignacio Diaz de Olano margolariaren estudioan margolaritza ikasi zuen. Europatik bidaiatu zuen eta pinakoteka ugari bisitatu zituen. Madrilgo Arte Ederretako Zirkulura eta Pradoko Museora sarritan joan zen. El Greco eta Francisco Goya margolarien lanak miresten zituen. 1910eko hamarkadako erdialdera Madrilgo Salamanca auzoko Villanueva kalean estudio bat ireki zuen.

1913ko uztailean Tolosan ospatu zen Euskal Artisten Erakusketan parte hartu zuen. 1916ko abuztuan Gasteizko Langileen III. Lehiaketan parte hartu zuen. Bertan *Las Conchillas del Ebro (Salinillas de Buradón)*, *Nublado*, *Sol de la tarde*, *Salinillas de Buradón* eta *Estudio* izeneko hiru margolan aurkeztu zituen. 1934ko abuztuan Ignacio Diaz de Olano eta bere ikasleen erakusketan parte hartu zuen. Gasteizko Arte eta Ofizio Eskolan zortzi margolan erakutsi zituen: *Cabeza de estudio*, *Ramillete de flores*, *Flores al aire libre*, *Primavera y otoño*, *El Maestro* (Diaz de Olanoren erretratua), *Ermita de Santa Lucía*, *Estudio al aire libre* eta *Rioja alavesa*.

1936ko abuztuaren 5etik abuztuaren 23ra arte Arabako Artisten Erakusketa prestatu zuen Gasteizko Arte eta Ofizio Eskolan Emilio Ibargoitiarekin batera.

Espainiako Gerra Zibilean bere lanetako asko desagertu ziren. 1940ko urtarrilaren 11n hil zen.

## Kanpo loturak 
*  Teodoro Dublang Auñamendi entziklopedian
Oker (ibaia)

**Oker** Alemaniako ibai bat da, Weser ibaiaren arroan dagoena. Saxonia Beherean zehar igarotzen da, oso-osorik.

## Iturburua 
Ibai honen iturburua Harz mendietan dago, itsasoaren mailatik 900 metroko garaierara. Bertan, mendi hauetan zehar, Okertal izeneko haran estua sortzen du.

## Arroa eta luzera 
Ibai honen arroak, 1.800 kilometro karratuko azalera hartzen du, eta 105 kilometroko luzera du, bere urak Aller ibaian isurtzen dituen arte.

## Ahoa 
Ahoa, Aller ibaian dago. Brunswick edo Braunschweig herritik 30 kilometro iparraldera.

## Arroko herriak 
* Vienenburg
* Wolfenbüttel
* Braunschweig
* Goslar

## Ibaiadarrak 
### Ezkerretik 
* Lange
* Abzucht
* Ohebach
* Weddebach
* Warne
* Brückenbach
* Thiedebach

### Eskuinetik 
* Radau
* Ecker
* Ilse
* Großer Graben
* Altenau
* Schunter
* Bickgraben

## Kanpo estekak
Harz

**Harz** Alemaniako iparraldeko mendigunerik garaiena da. Ertaroa ondo sartu arte, Hardt izena hartzen zuen. Alemaniako hiru estatuen artean banatuta dago mendigune hau: Saxonia Beherea, Saxonia-Anhalt eta Turingia.

Brocken da mendigune honetako mendirik garaiena, 1142 metrorekin. Aro modernoaren hasiera-hasieratik, Europako sorginen topagunerik ospetsuena bezala kontsideratua izan da, eta Johann Wolfgang von Goethe idazleak Fausto izeneko bere liburuan aipatzen du.

## Geografia 
### Ibaiak 
* Bode *Ilse *Radau *Steina
* Ecker *Innerste *Sieber *Uffe
* Eine *Lonau *Söse *Wieda
* Grane *Oder *Selke *Wipper
* Hassel *Oker *Selle *Zorge
* Holtemme

### Tokiak eta Herriak 
* Alexisbad *Ellrich *Schierke
* Allrode *Goslar *Seesen
* Altenau *Güntersberge *Sieber
* Altenbrak *Harzgerode *Sorge
* Bad Grund *Hasselfelde *Steina (Harz)
* Bad Harzburg *Herzberg am Harz *Stiege
* Bad Lauterberg *Hohegeiß *Stolberg (Harz)
* Bad Sachsa *Ilfeld *Tanne
* Bad Suderode *Ilsenburg (Harz) *Thale
* Barbis *Langelsheim *Torfhaus
* Benneckenstein *Lautenthal *Treseburg
* Blankenburg *Lonau *Wieda
* Braunlage *Lutter am Barenberge *Wildemann
* Clausthal-Zellerfeld *Mansfeld *Walkenried
* Darlingerode *Neustadt *Wernigerode
* Drübeck *Osterode am Harz *Wolfshagen im Harz
* Elbingerode *Rübeland *Zorge
* Elend *Sankt Andreasberg

### Harz mendigunean zehar dauden herriak 
#### Saxonia-Anhalt 
* Aschlersleben
* Derenburg
* Halberstadt
* Hettstedt
* Eisleben
* Oschersleben (Bode)
* Osterwieck
* Quedlinburg
* Sangerhausen
* Staßfurt

#### Saxonia Beherea 
* Bad Gandersheim
* Göttingen
* Northeim
* Salzgitter
* Vienenburg
* Wolfenbüttel

#### Turingia 
* Bleicherode
* Heringen
* Nordhausen
* Sondershausen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
On Kixote (musika)

**On Kixote** Richard Strauss konposatzaile alemaniarrak idatziriko olerki sinfonikoetako bat da, biolontxelo, biola eta orkestra handiarentzat. Bere azpititulua "Zalduneria gai bati buruzko bariazio fantastikoak" da, eta musikalana, Miguel de Cervantes idazle madrildarrak idatziriko izen bereko eleberrian oinarriturik dago. Straussek, 1897. urtean idatzi zuen musikalan hau. Estreinaldia Kolnen izan zen, 1898ko martxoaren 8an. Txelo bakarlaria Friedrich Grützmacher izan zen, eta orkestraren zuzendaria, berriz, Franz Wülner

Sinfonia kontzertante forman idatzia dago, eta txelo bakarlariak On Kixoteren papera egiten du. Biolak, berriz, Santxo Panzarena. Bigarren bariazioa, On Kixotek, artaldearekin topo egiten duenean eta harmadatzat hartzen dituenean gertatzen da.

## Instrumentazioa 
Piccoloa, 2 zehar txirula, 2 oboe, korno ingelesa, 2 klarinete Si bemolean (2. klarinete bikoitza Mi bemolean, klarinete baxua, 3 fagot, kontrafagota, 3 korno fan, 3 tronpeta Ren, 3 tronboi, eufonioa Si bemolean, tuba, tinbalak, triangelua, bonboa, txindatak, danbor erredoblantea, pandereta, haize makina, arpa eta kordentzako idatzia dago musikalan hau.

## Zatien izenak 
# On Kixotek, zalduneria liburuak irakurri ondoren, osasuna galdu eta zaldun ibiltaria izatea erabakitzen du
# On Kixote, Itxura Tristearen Zalduna
# Santxo Panza
# On Kixote, Itxura Tristearen Zalduna
# Alifanfaron enperadore handiaren harmadaren aurkako borroka irabazia
# Ezkutaria eta zaldunaren arteko elkarrizketa
# Erromes prozesioarekin zorigaiztoko abentura
# Zaldunaren beila
# Dulzinearekin batzea
# Zamalkadura airetik
# Ontzi sorginduan bidaia
# Magoekin borrokan
# Bi borroka ilargi distiratsuaren aurkako zaldunekin
# On Kixoteren heriotza

## Kanpo estekak
Fausto (filma)

***Fausto*** 1926. urteko filma da, Alemaniako UFAren estudioetan F.W. Murnau zinemagileak zuzendua.

Faustoren papera Gösta Ekmanek egin zuen, Mephistorena Emil Janningsek, Gretchen/Margueriterena Camilla Hornek, haren amarena Frida Richardek, nebarena William Dieterlek, eta Marthe Schwerdtleinena Yvette Guilbertek.

Goetheren *Fausto* ipuin klasikoa hartu zuen Murnauk abiapuntutzat, ahotsik gabeko filma osatzeko.

## Kanpo estekak
Belodromo

thumb|250px|Dunc Gray belodromoa
**Belodromoa** txirrinduaz ibiltzeko pista obalatu bat da, kurba peraltedunak dituena. Kurbetan malda portzentaje ezberdinak izaten dira. Belodromoek perimetro ezberdinak izan ditzakete 166 metrotik hasi eta 500 metroraino, baina neurri estandarra 250 metrokoa da. Pista hauek zurezkoak edo porlanezkoak izan daitezke, hala ere egurrezkoak pista azkarragoak dira.

Gaur egun gehienek bi zati zuzen paralelo eta aldapa handiko bi bihurgune dauzkate. Zati zuzenek ere aldapa dute zeharretara; txirrindulariek abiada handia har dezakete horrela, irristatu eta indar zentrifugoaren eraginez pistatik kanpora erortzeko arriskurik gabe, zapaltzen duen zoluaren perpendikularrean egiten bait dute korrika. Pistaren zabalera, bihurguneetan eta handiena den helmugako zati zuzenean, 7 eta 10 m artekoa izan ohi da. Luzera edo pistaren distantzia osoa, soka ere deitzen dena, ez da belodromo guztietan berdina; egokientzat larehun edo bostehun metrokoa jotzen da. Zolua kasu gehienetan zementuzkoa da, baina zurezkoa hobea izaten da. Pistan zehar bi marra ikusterraz marrazten dira, bata barnealdetik (barne marra edo soka) 30 zentimetrora eta beste bat lehenengotik (kanpo marra edo soka) 70 zentimetrora. Leku batetik bestera eraman daitezkeen belodromoak ere badira.

Euskal Herrian aipatzekoa da Donostiako Antonio Elortza belodromoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fausto

**Fausto**  Alemaniako elezahar klasiko baten protagonista da. Fausto gizon argia eta arrakasta handikoa da, baina bere bizitzarekin asegaitza. Itun bat egingo du deabruarekin, eta bere arima emango dio mundu mugagabeko jakintzaren eta plazeren truke.  

Hainbat artelanetan agertzen den fikziozko pertsonaia XV. eta XVI. mende bitartean bizi izan zen azti batean oinarritua omen da. Jakinduriaren truke, arima deabruari saldu ziola aldarrikatzen omen zuen. 

## Fausto historikoa 
Fausto historikoa 1480an jaio omen zen Alemaniako Baden-Württembergeko Knittlingen herrian. Kolonian, Leipzigen eta beste hiri alemaniar batzuetan bizi izan omen zen. Esan ohi da 1540an hil zela Staufen im Brisgau herrian, substantzia kimikoekin esperimentatzen ari zela gertatutako eztanda medio. Georgius Faustus zuen izena. Luterok, Erreforma Protestantearen sortzaileak, deabru-botereak egotzi zizkion.

## Fausto literaturan 
### Spiesen Faustoa 
1587an Johann Spies liburugileak *Historia von D. Johann Fausten* liburu anonimoa argitaratu zuen. Literatura kalitate handiko lana ez bazen ere, harrera ona izan zuen irakurleen artean. Hori dela eta, laster itzuli zuten hizkuntza askotara. Liburuan, Johann Fausten doktoreak, magia beltza baliaturik, deabrua deitzen du bere esanetara makurrarazteko, eta paktu bat sinatzen du haren morroiarekin, Mefistofelesekin: 24 urtez, deabruak Faustoren jakin-nahi guztiak aseko ditu, haren arimaren truke. 24 urte horiek igaro ondoren, Faustok infernuan bukatuko du, tonu moralistako lan horretan.

### Marloweren Faustoa 
1592an Christopher Marlowe idazleak *The Tragicall History of Dr. Faustus* argitaratu zuen, Spiesen Faustoaren itzulpen ingelesean oinarrituta. Lan psikologikoagoa izanagatik, Spiesek bezala, Marlowek ere Infernura bidali zuen Fausto.

### Goetheren Faustoa 
1808an Goethek bere *Fausto* ezagunaren lehen atala argitaratu zuen. Bigarrena, idazlea hil ondoren argitaratu zuten, 1832an. Bertsio guztien artean, Goetheren hauxe izan da eragin handiena izan duena. Batzuek Alemaniako literaturaren idazlan gorena jotzen dute. Goetheren obrak hainbat gai jorratzen ditu, besteak beste, betiereko gaztetasuna, askatasuna, ongiaren eta gaizkiaren arteko harremana, moralaren edota giza-izaeraren mugak. Fausto, oraingoan, infernutik libratu zuen Goethek.

## Fausto musikan 
1831n, Richard Wagnerrek Goetheren *Fausto*ren lehen zatirako zazpi kanta konposatu zituen.

## Kanpo estekak 
*  *EL FAUSTO DE GOETHE: LA REFRACCIÓN DE UN MITO* artikulua
Quintanilla Vivar

thumb|250px|Quintanilla Morocisla
**Quintanilla Vivar** edo **Quintanilla Morocisla** gisa ere ezagutua izan zena, Gaztela-Leongo herri bat da, Burgosko probintizian eta Ubierna Errekaren Merinterrian kokatua, Burgos hiriburutik 7 kilometrora.

Udalerri hau, bi herrik osatzen dute: Bata, Quintanilla Morocisla, Quintanilla Vivar bezala ere ezaguna, udaletxea bertan dagoelako, eta, bigarrena, Vivar edo Vivar del Cid, Rodrigo Diazen, Cid Campeador bezala ezaguna izan zenaren jaioterria.

## Historia 
Quintanilla Morocisla, ustez, hasieran, etxalde harresitu bat izan zen, gazteleraz, Quintanilla bezala ezagutzen dena. Berau, Diego Porcelosek, Alfontso erregearen aginduz, 884. urtean, Ubierna eta Burgosko herri indartsuak sortu ondoren, ingurura heldu zen segurtasun handiagoarengatik sortu zen. Oraingo herriguneari hasiera eman zion etxaldeak, bere lehen jabearen izena jaso zuen. Jabe hau Munio Cixila zen. Izen hau, beranduago, Muniocisla, eta, ondoren, Morocislarantz aldatuko zen.

Datu bitxi bezala, Ensenadako markesaren erroldan, herriko biztanle guztiak, kapare bezala agertzen dira, hau da, nobleziaren partaide bezala. Garai hartan herriak, ohe bakarreko ospitale bat, taberna, eta abadeentzako etxe bat zituen.

Alfoz eta Burgosko Jurisdikzioaren zati zen tokia, Burgosko Intendentzia osatzen zuten hamalauetako bat 1785 eta 1833 bitartean 1787ko Floridablancaren erroldan agertzen den bezala

Antzina, Ubierna ibaiaren ertzean kokaturik zeuden bi auzotan banaturik egon zen herria. Lehenengoa, oraingo herrigunea eta Vivar del Cid artean zegoen, San Pedroko Gainaldean. Bertan, duela ez asko arte, ermita bat mantendu zen. Orain, berriz, toki horretan, txaletak eta etxe atxikiak eraikitzen ari dira.

Bestea, berriz, oraingo tokitik errekan beherago zegoen, errekaren bazterrean, baina beste aldetik. San Esteban santuaren omenezko eliza bat zuen. Uholdeak sarritan jasaten zituen tokia zen, eta, horren ondorioz, etxebizitza berriak toki garaiagoetan eraikitzen hasi ziren, San Pedroko Gainalderantz. Denboran aurrerago, Santa Eulaliaren omenezko oraingo eliza eraiki zen, baina, ordurako, etxebizitza pribatu berriak beste auzoan eraikitzen ziren, garaiagoa izaki uholdeak jasotzeko arrisku txikiagoa baitzuen. Mendeetan aurrera, auzo hori betirako desagertu zen, oroigarri bakar bezala, eliza geratuz, oraingo herriaren kontrako aldean, errekaren beste aldetik.

## Jaiak eta ospakizunak 
Herriko jaiak, Meridako Santa Eulaliaren omenezkoak dira.

## Toki ezagunak 
Gertu, Fresdelvaleko Ama Birjinaren errege-monasterioa dago, Burgosko udalerriaren lurraldearen barnean. Oraindik ur errota bat ere existitzen da. Ur errota honek, industria bezala iraun zuen 1993. urtera arte.

## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgune ofiziala.
Schwarmstedt

**Schwarmstedt** Alemaniako herri bat da, Saxonia Beherea estatuan kokatua. Honen barnean, Soltau-Fallingbostel barrutian dago. Leine eta Aller ibaiak batzen diren tokian dago Bad Fallingbostel herritik 20 kilometro hegoaldera eta Nienburg herritik 30 kilometro ekialdera.

## Hedadura eta biztanleria 
Herriak, 29, 92 kilometro karratuko hedadura du, eta, 2008ko apirilaren 27an eginiko azken erroldaren arabera, 5264 pertsona bizi dira bertan.

## Geografia 
### Hidrologia 
Leinefeldetik hasita 281 kilometroko distantzia bete ondoren, Leine ibaiak herri hontan bat egiten du Aller ibaiarekin.

### Garaiera 
Herria, itsasoaren mailatik 26 metroko garaierara dago.

## Herritar ezagunak 
Wilhelm Röpke makroekonomista

## Ikus, gainera 
http://www.schwarmstedt.de

## Demografia 
## Kanpo estekak
Simon Durruti

**Simon Durruti** edo *Simón Durruty* (1852-1915) apaiza eta euskal idazlea izan zen. Domintxaine-Berroetan apaiz egon zen eta *Elizako liburu ttipia* erlijio-liburua idatzi zuen, XIX. mendeko lan garrantzitsua izan dena eta nafar-lapurteraz idatzita dagoena.

## Idazlanak 
### Erlijioa 
* *Elizako liburu ttipia* (Troyes, 1897) (Piarres Lafittek zuzendua Baionan, 1931)
Quintanar de la Sierra

**Quintanar de la Sierra** Burgosko probintziaren udalerria da, Salas de los Infantes izeneko eskualdean kokatutakoa. 2007an 2.057 biztanle zituen.

## Auzoak 
Honako auzoetan zatitzen da: El Cerro, La Iglesia, La Cacera, La Plaza, La Roza, La Sequería, La Fuente eta Las Casas Baratas.

## Pertsonaia famatuak 
* Raimundo Blanco Camarero "Rai" (Pelotaria)

## Hiri senidatuak 
*  Gabarret, Frantzia

## Biztanleria 
## Ikus, gainera 
* Burgosko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
CONAIE

**CONAIE** Ekuadorko Nazionalitate Indigenen Konfederazioa da (). Erakundea 1986ko azaroaren 16an sortu zen eta bere gain hartzen du Ekuadorko herri, etnia, kultura eta nazionalitate indigenen ordezkaritza politikoa Ekuadorko Errepublikaren aitzinean.

## Kanpo estekak 
*  CONAIEren web gunea
Rota

**Rota** Cádizko probintzian dagoen udalerri andaluziarra da. 9 m-ko altueran eta Cádiztik 36 km-tara kokaturik, 2007ko datuen arabera 27.270 biztanle zituen 84 km²-tan banaturik.

Cádizko badian zehar dago, Ozeano Atlantikoan, Portugal eta Gibraltar artean, nagusiki hiri turistikoa da, Europa osoko bidaiarientzako oporretako helmuga. Sasoi baxuan, bere jarduera nagusia arrantza industria da. Udalerrian Rotako itsas-basea dago, udalerriko enplegu-iturririk handiena dena.

## Historia 
Azterketa arkeologikoen arabera, Brontze Aroan jada biztanleak zituen. Gaur egungo hiria feniziarrek sortu zuten. Rota Tartessos garaiko Astarot izenaz ezagutzen zuten hiria bera dela uste dute. Geroago, hiria erromatarrengana pasa eta haiek *Speculum Rotae* zioten.

Musulmanen etorreraren ondoren, hiriak Rabita Rutta () izena hartu zien, eta hortik datorkio bere egungo izena. 1217an, Bosgarren Gurutzadara zihoazen frisiar gurutzatu talde batek hiria eraso zuen. 1248 urtetik aurrera, Errekonkistaren ondorioz, hiria kristau bihurtu zen. 1297an, Antso IV.ak Guzman Onari hiria eman zion, Tarifa defendatu zuelako. Geroago, honek Elisabet bere alabari eman zion ezkontza-opari gisa. Elisabet Fermin Ponce de León Alcántarako Maisu eta Marchenako lehen jauna ezkondu zuen. Castillo de la Luna () eraikinaren eraikuntza 1295ean hasi zen, Pérez de Guzmánen agintaldia baino bi urte lehenago. Erdi Aroan, hiria iparraldeko Afrikarekin merkataritzan aritzeko portu garrantzitsua zen. 1780an Antonio Ponce de León Arcoko 11. dukea oinordekorik gabe hil zen, eta hiria Osunako dukearen eskuetan amaitu zen.

## Klima 
## Alkateak 
## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Rotako Udalaren webgunea
Yves Montand

**Yves Montand**, jaiotzez **Ivo Livi**, (Monsummano Terme, Italia, 1921eko urriaren 13a - Senlis, Frantzia, 1991ko azaroaren 9a) Italian jaiotako aktore eta abeslari frantziarra izan zen.

## Filmografia 
* *Les portes de la nuit* (1946)
* *Le salaire de la peur* (1953)
* *Les Sorcières de Salem* (1956)
* *La Grande Strada Azzurra* (1957)
* *La Legge* (1959)
* ''Let's Make Love* (1960)
* *Goodbye Again* (1961)
* *My Geisha* (1962)
* *Compartiment tueurs* (1965)
* *La guerre est finie* (1966)
* *Grand Prix* (1966)
* *Vivre pour vivre* (1967)
* *Le Diable par le Queue* (1968)
* *Z* (1969)
* *On a Clear Day You Can See Forever* (1970)
* *Le Cercle Rouge* (1970)
* *L'Aveu* (1970)
* *La folie des grandeurs* (1971)
* *Tout va bien* (1972)
* *César et Rosalie* (1972)
* *État de Siège* (1973)
* *Vincent, François, Paul...et les autres* (1974)
* *Police Python 357* (1976)
* *Le fond de l'air est rouge* (1977)
* *La Menace* (1977)
* *I comme Icare* (1979)
* *Choix des Armes* (1981)
* *Garçon !* (1983)
* *Manon des Sources* (1986)
* *Jean de Florette* (1986)
* *IP5* (1991)

## Diskografia 
* *Yves Montand live at the Olympia, Paris*. 1981.
* *Yves Montand chante Jacques Prévert''. Mercury France, 1998.
Denpasar

**Denpasar** (indonesieraz: *Kota Denpasar*) Bali uharteko hiriburua da. 2010ean 788.445 biztanle zituen.

## Etimologia 
Denpasar hitzak *merkatuaren iparraldean* esan nahi du.

## Klima 

## Merkataritza 
Baliko negozio eta merkatal gunea da. Indonesiar administrazioko eraikuntza publiko guztiak, eta eskola tekniko eta unibertsitate gehienak biltzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko gobernuaren webgunea.
Anchorage

**Anchorage** (dena'ina hizkuntzan: **Dgheyaytnu** edo **Dgheyey Kaq’**) Ameriketako Estatu Batuetako Alaska estatuko hiririk handiena da, 2006an 282.813 biztanle zituen. Alaskako golkoaren ertzean kokatuta, arrantza portua eta salerosketa gune handia dauka.

Bertan Ted Stevens Anchorage nazioarteko aireportua dago.

## Historia 
1964ko martxoaren 27ko 9,2 eskalako lurrikarak bortizki astindu zuen Anchorage. 115 alaskar hil eta 1,8 mila milioi dolarreko kalteak eragin zituen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Anchorageko Udalaren webgunea
Omanen banaketa administratiboa

thumb|eskuinera|350px
**Omanen banaketa administratiboa** 2011ko urriaren 28an ezarri zen. Herrialdea 11 gobernoratotan (muhafazah) dago banatua, eta gobernorato bakoitza zenbait barrutitan (*wilayat*):

## Eskualde eta gobernoratoak 2011 arte 
300px|thumb|Omanen banaketa administratiboa
2011 arte bost eskualde (mintaqah) eta lau gobernoratotan (muhafazah) zegoen banatua Oman. Eskualde eta gobernoratoak barrutitan (wilayat) azpibanaturik zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makrofago

**Makrofagoak** immunitate-sistemaren zeluletako batzuk dira, fagozitosi egiteko ahalmena dutenak (leukozitoen antzera). Ez dira leukozitoak, baina leukozito mota batzuetatik sortzen dira, monozito izenekoetatik.

Makrofago gehienak ehun konektiboan daude. Zelula handiak dira, fagozito guztien artean handienak. Mugikorrak dira eta behar dituzten lekuetara abiatzen dira, antigeno ala partikula arrotzak suntsitzeko. Konplementuak eta antigorputzek makrofagoak erakartzen dituzte antigenoetaruntz, partikula arrotzen fagozitosia egin dezaten. T linfozitoek, bestalde, linfokina izeneko substantziak ekoizten dituzte, makrofagoak aktibatzen dituztenak.

Hiru dira makrofagoek betetzen duten eginkizunak:

* zelula "garbitzaileak" dira, ehun konjuntiboa garbitzen dutenak, hildako zelulak eta beste hondakinak fagozitatuz.

* bakterio, birus eta zelula arrotzen fagozitosia egiten dute. Minbizidun zelulak irensten dituzte ere.

* erantzun immunearen prozesuan parte hartzen dute, antigeno arrotzak Th linfozitoei (CD4+ ere deituak) aurkeztuz, hauek aktiba daitezen. Makrofagoek antigeno arrotzak fagozitatu egiten dituzte, eta fagozitatu ondoren haien gainazaletara pasatzen dituzte, Th linfozitoei aurkeztuz (esan ohi da makrofagoak zelula antigeno-aurkezleak direla). Th linfozitoek, era berean, B linfozitoak aktibatzen dituzte, antigorputzak sortzen dituztenak. Makrofagoek ez dituzte antigeno arrotzak Th linfozitoei zuzenean aurkezten, haien gainazalean dituzten HLA-II molekulei lotuta baizik.

Zitokina ugari makrofagoek ekoizten dituzte.

## Kanpo estekak
Giza migrazio

thumb|228x228px|Historian zehar bidaiatzeko arrazoi nagusiak elikagaiak eta segurtasuna bilatzea izan baziren, gaur egun leku berriak ezagutzeko plazeragatik bakarrik ere bidaiatzen dugu gizakiok.
**Migrazioa**, batzuetan **migrazio mugimendua**, pertsona bat jaio edo bizi den herrialde edo lurraldea utzi eta beste leku batera aldi luze baterako joatea da, han bere bizimodua hobetzeko asmoarekin gehienetan. Migratzen duenari *migratzaile* edo *migrante* deritzo.

Bi migrazio mota bereizi ohi dira: **immigrazioa** eta **emigrazioa**. Joaten direnei *emigratzaile*, *emigrante* edo *joankin* deritze; etortzen direnei, berriz, *immigrante* nahiz *etorkin*.

## Immigrazioa eta gizartea 
[thumb | [Dorothea Langeren *Ama migratzailea*.]]

Immigrazioa egunerokotasunean sentitzen den fenomenoa da, bai migratzaileak jasotzen dituzten gizarteetan (edo harrera gizarteetan), eta bai migratzaileak uzten dituzten herrialdeetan (migratzaile jaulkitzaile deituak). Eraginak esparru desberdinetan gertatzen dira; besteak beste, biztanleriaren egituran, gizarte-kohesioan zein integrazioan, arrazakeriari loturiko fenomenoetan edo arlo sozioekonomikoan.

Integrazioa, gizartean gustura sentitzea da, eta baita bertakoak immigranteekiko ere, tratu duin eta begirunezkoa izatea. Arrazakeria beste arrazengan desberdintasun biologikoa dagoela sinestea da, desberdintasun hauek beste arrazen gaineko mespretxu eta bortxa justifikatzen dutela ustea da eta xenofobia (atzerritarrekiko beldurra) arrazismoaren aurpegi nabaria da.

Azken hamarkadan, asko handitu da hirugarren munduko herrialdeak utzi eta aukera berri baten bila herrialde aberatsetara abiatzen den pertsona kopurua, nahiz eta fenomeno hau historikoki berria ez izan.

Espainiako Gobernuak, 2005ean, immigranteen erregularizazio lortzeko plan bat burutu zuen. Plan horren bitartez miloi bat immigranteen egoera konpondu nahi zuten. Immigranteei erregularizatuak izateko eskatzen zien baldintza, besteak beste, lan kontratu bat edukitzea zen.

## Munduko datuak 
Amerikan, AEB, Costa Rica eta Kanadak biztanle gehiago jasotzen dituzte beste herrialde batzuetatik etorrita handik beste nonbaitera joandakoak baino. Europar Batasuneko herrialde gehienekin gauza bera gertatzen da, bai eta Errusia, Bielorrusia, Finlandia eta Norvegiarekin ere.

Afrikan balantze positiboa daukate Kongoko Errepublika Demokratikoa, Angola, Namibia, Botswana, Hegoafrika eta Liberiak, eta Asian, besteak beste, Iran, Jordania, Arabiar Emirerri Batuak eta Omanek. Azkenik, Australia eta Zeelanda Berria ere etorkinen hartzaileak dira.

## Zineman 
* *"Las cartas de Alou"* (Montxo Armendariz, 1990).
* *"Lamerica"* (Gianni Amelio, 1994).
* ''"Angela's Ashes"* (Alan Parker, 1996).
* *"Flores de otro mundo"* (Icíar Bollaín, 1999).
* *"Ae Fond Kiss..."* (Ken Loach, 2004).
* *"Extranjeras"* (Helena Taberna, 2005)
* *"Querida Bamako"* (Omer Oke, 2007).
* *"Neskatoak"* (Jon Abril, 2016).
* *"Aita Mari"'' (Javi Julio, 2021).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iheslari
* Immigrazioa Euskal Herrian

## Kanpo-estekak 
* "Hommes et Migrations"
* "Comisión Española de Ayuda al Refugiado"
Zentralismo demokratiko

**Zentralismo Demokratikoa** alderdi marxista-lenininisten antolakuntza eta funtzionamendu eredua da. Zentralismo eta demokrazia kontzeptuen uztartzeak, alderdi edo antolakundeak ahalik eta eraginkorren izatearen mesedetan, militanteek egin beharreko diziplina eta askatasun pertsonalaren apaltzearen ariketa adierazten du, hain zuzen ere.

Alderdi barruan egituratuak dauden maila ezberdinei, eztabaidarako askatasun eta eskumen osoa aitortzen die eredu honek, norabide bikotasun bat ematea beharrezkotzat aitortuz: behetik gorako proposamenak eta alderantziz, modu honetan barne eztabaida demokratikoa sustatzen delarik. Behin alderdiaren gehiengoak erabaki bat hartzen duela, kide guztiek erabakia errespetatu eta gauzatzeko betebeharra dute, alderdiaren diziplinaren baitan, gehiengoak erabakitakoa onetsiz.

Leninek formulaturiko esaldi honek bikainki laburbiltzen du zentralismo demokratikoaren funtsa: *askatasun osoa eztabaidarako, batasun osoa ekintzarako*.

## Ezaugarriak 
Ezaugarri nagusiak honako hauek diraː

* Ezaugarri zentralista eta goitik beherako organoengatik ezeztagarria.
* Kritika eta autokritika egiteko askatasuna alderdiaren barruan.
* Alderidiak diziplina zorrotza, gehiengoak bozkatutako ideiarekiko gutxiengoaren subordinazioa.
* Goi-politikoen erabakiak lotesleak dira organo baxuagoentzat.
* Lan eta zuzenbide kolektiboak, baina banako bakoitzak betebeharrak ditu alderdiaren zuzenbidean.

## Paper historikoa 
Historikoki, zentralismo demokratikoa Parisko Komunako antolakuntza moduetara lotu daiteke, Karl Marxek adierazi zituenak "*Frantziako gerra zibila*"-n (1871); nahiz eta bere formulazioa Leninen lan bezala hartzen den, bere obra "*Zer egin?*"-en (1902). Geroago aldedi komunista gehienen antolakuntza modua bihurtu zen 1917tik aurrera.

## Kanpo estekak
F.W. Murnau

**Friedrich Wilhelm "F. W." Murnau** (Bielefeld, 1888ko abenduaren 28a - Santa Barbara, 1931ko martxoaren 11) alemaniar zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen.

Ahotsik gabeko zineman eragin handia lortu zuen zuzendaria izan zen. Bere benetako izena Friedrich Wilhelm Plumpe zen.

1920ko hamarkadan, alemaniar espresionismo mugimenduaren barruan kokatu dezakegu. Bere lanen artean, *Fausto* filma aurkitu dezakegu.

## Biografia 
Max Reinhardten konpainian hasi zituen antzerki-ikasketak, baina Lehen Mundu Gerra hasi zenean ikasketak bertan behera utzi behar izan zituen. Propagandako zenbait film egin ondoren, zinemagintzari ekin zion antzerkia utzita, eta zinema mutuko zuzendari nagusietako bat bihurtu zen.

Haren lehen lan handia *Nosferatu* (1922) izan zen, garai hartan arrakasta handirik izan ez zuena. Beste lan bikain batzuen ondoren *Azkena* (1924, "Der Letzte Mann") egin zuen; artean pentsaezinak ziren kamera-mugimenduak egin zituen hartan, eta irudi hutsez, idatzizko hitzik gabe, eskaintzen den zinema mutuko film bakanetarikoa da. Arrakastak *Tartufo* (1925) eta *Fausto* (1926) lan garestiak egitera bultzatu zuen. Hollywoodera joan eta han *Sunrise* (1927, "Egunsentia") zoragarria egin zuen. Tirabirak izan zituen ekoizleekin, ordea, eta Hollywoodetik joan zen. Flaherty dokumental egilearekin elkartu zen Hegoaldeko itsasoan *Tabu* (1931) izeneko filma egiteko, baina estreinatu baino lehen hil zen auto istripuz.
F.W. Murnau

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Ad Dakhiliyah

**Ad Dakhiliyah** (, *Muḥāfaẓat ad-Dāḫilīyah*) Omango 11 gobernoratoetako (muhafazah) bat da. 2011 arte eskualdea zen (mintaqah). 31.900 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 326.651 biztanle zituen 2010ean. Hiririk garrantzitsuena Nizwa da.

## Barrutiak 
Eskualde honen barnean 8 barruti (wilayat) daude:
* Nizwa
* Samail
* Bahla
* Adam
* Al Hamra
* Manah
* Izki
* Bid Bid

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Piccolo

**Piccoloa** () zurezko haize-instrumentua da, zehar txirula, oboea, klarinetea, fagota, saxofoia eta korno ingelesa bezala. Azpifamilia zehar txirularena du, azken hau bezala jotzen baita. Ez da mihi bakarrekoa, klarinetea eta saxofoia bezala, ezta mihi bikoitzekoa ere, oboea, korno ingelesa eta fagota bezala. Aldiz, mutur batean, zulotxo bat du, interpretatzaileak haizea bertatik bota dezan. Bere erregistroa, zehar txirularena baino altuago heltzen da.

## Piccoloa eta margolaritza 
[thumb|150px|«Piccolojolea» ([Édouard Manet, 1866)]]
Édouard Manet margolari frantsesak «Piccolojolea» izeneko margolana margotu zuen, 1866an. Bertan, ume bat dago, musika tresna hau jotzen.

## Orkestra sinfonikoan 
Orkestra sinfonikoetan agertzen den ohiko musika tresnetako bat da. Normalean, Piccolojole bakarra egoten da orkestretan, zuzendariaren ezkerraldean eta lau zehar txirulajoleen eskuinaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nightnoise

**Nightnoise** Irlandako musika taldea zen, folk, jazz eta musika klasikoa uztartzen zituena.

1984tik 1997ra aktibo egon ziren tartean zazpi disko atera zituzten, beti ere ingelesez abestutakoak.

Domhnaill neba-arrebak irlandarrak izan arren, beste taldekide batzuk kanpoan jaioak dira: Brian Dunning eta Billy Oskay AEBetan eta Johnny Cunningham Eskozian.

## Taldekideak 
* Johnny Cunningham — bibolina (1990ean taldean sartu zen)
* Brian Dunning — flauta
* John Fitzpatrick — bibolina (1997ean taldekide)
* Triona Ni Dhomhnaill — ahotsa, flauta
* Mícheál Ó Domhnaill — gitarra eta pianoa
* Billy Oskay — bibolina.

## Diskografia 
# *"Nightnoise"* (1984).
# *"At the End of the Evening "* (1988).
# *"Something of Time "* (1989).
# *"The Parting Tide "* (1990).
# *"Shadow of Time "* (1993).
# *"A Different Shore "*(1995).
# ''"The White Horse Sessions "' (1997).

## Ikus, gainera 
* Irlandako musika.

## Kanpo estekak 
*  Nightnoiseko webgune ez ofiziala
Loreena McKennitt

**Loreena McKennitt** (Morden, Manitoba, 1957ko otsailaren 17a-) abeslari kanadar ezaguna da, irlandar eta eskoziar familiakoa.

Folk arloan dabil, ingelesez kantatzen du eta piano, harpa eta akordeoi jolea ere bada.

## Diskografia 
# *Elemental* (1985)
# *To Drive the Cold Winter Away* (1987)
# *Parallel Dreams* (1989)
# *The Visit* (1991)
# *The Mask and Mirror* (1994)
# *The Book of Secrets* (1997)
# *Live in Paris and Toronto* (1999)
# *An Ancient Muse* (2006)
# *Nights from the Alhambra* (2007)
La Bottine Souriante

**La Bottine Souriante** ("Bota irribarretsua") Quebeceko musika taldea da, folk musikaren arloan kokatutakoa eta frantsesez abesten duena.

1976an sortua, Ipar Amerika eta Europan zehar hainbat kontzertu eman dituzte euren musika ibilbide luze honetan, tartean Euskal Herrian ere egon direlarik.

## Gaur egungo taldekideak 
* Régent Archambault (kontrabaxu,baxu, ahotsa) 1988-
* Éric Beaudry (ahotsa, gitarra, bouzouki, mandolina) 2002-
* Pierre "Pedro" Bélisle (teklatuak, akordeoi, piano, tronpeta) 2000-
* André Brunet (bibolin, gitarra, ahotsa, perkusioa) 1997-
* Pierre-Luc Dupuis (ahotsa, akordeoi, filarmonika) 2002
* Robert "Bob" Ellis (tronboi, tuba, perkusioa) 1990-
* Jean Fréchette (saxofoi, flauta, klarinete, perkusioak, ahotsa) 1990-
* Jocelyn Lapointe (ahotsa, adarra) 1993-
* Sandy Silva (perkusio-dantzaria)
* André Verreault (tronboia) 1990-

## Diskografia 
# ''Y'a ben du changement* (1978)
# *Les Épousailles* (1980)
# *Chic 'n Swell* (1982)
# *La Traversée de l'Atlantique* (1986)
# *Tout comme au jour de l'An* (1987)
# *J'voudrais changer d'chapeau* (1988)
# *Jusqu'aux p'tites heures* (1992)
# *La Mistrine* (1994)
# *En spectacle* (1996)
# *Xième* (1998)
# *Cordial* (2001)
# *Anthologie* (2001)
# *J'ai jamais tant ri'' (2003)

## Kanpo estekak 
* La Bottine Souriante taldearen webgunea
Ekuadorko Indiar Herria Fundazioa

**Ekuadorko Indiar Herria Fundazioa** () Ekuadorko fundazio bat da, Leonidas Proaño apezpikuak sortua. Fundatzaileak agindutako helburuok ditu: batetik, Ekuadorko Herri Indigenak laguntzea herri gisa eratu daitezen Ekuadorko Estatuaren baitan eta, bestetik, Eliza Indigena sortzea Petrirekin komunioan.

Hastapenetik fundazioa borrokatu da Herri Indigenen Eskubideen alde Mugimendu Indigenarekin elkarlan estuan. Mugimenduaren burua CONAIE da, Ekuadorko hamahiru nazionalitateak ordezkatu eta batzen dituen erakundea. Fundazioaren egintzak ez du protagonismorik nahi, ez du gidaritza politikorik betetzen, ez eta CONAIEren ekintza politikoak ordezkatzen ere. Haren lana ebanjeliokoaren antzekoa da, Samariar Onaren edo Simon Zirenekoaren antzekoa, mendetako gurutze astuna garraiatzen laguntzea, puska batez bederen. Herri Indigenak dira, Jesusek bezala, gurutzea daramatenak Pazkoa arte.

## Kanpo estekak 
*  Ekuadorko Indiar Herria Fundazioaren web gunea