open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zona sismiko

Sismologian, **zona sismikoa** edo **gerriko sismikoa** kausa komun bat izan dezakeen sismikotasun eremu bat da. **Lurrikara-gerrikoa** ere diote. Mapa baten gainean dagoen eskualde bat ere izan daiteke, zeinarentzat sismikotasun-tasa komuna suposatzen den, probabilitate-mugimenduen kalkulurako. Definizio zaharkitu bat mapa batean dagoen eskualde bat da, non diseinu sismikoaren maila komun bat behar den.

## Zona sismiko nagusiak 
Eremu sismiko mota bat Wadati-Benioff eremua bat da, subdukzio eremu batean beherantz doan *slab*ekin bat datorrena. Munduko gerriko-sismikorik handiena, Ozeano Bareko gerriko sismikoa bezala ezagutzen dena, Lurreko lurrikara gehienak gertatzen diren tokia da. Lurrikara nagusien % 81 inguru gerriko honetan gertatzen dira. Ozeano Bareko gerriko sismikoak bere ezizena irabazi du, eta Suzko Eraztuna esaten zaio, Ozeano Barearen gehiengoa hartzen duen eraztun-antzeko formazioa. San Andreas faila ezaguna, Estatu Batuetako mendebaldeko kostaldeko lurrikara handien arduraduna, Ozeano Bareko Gerriko Sismikoaren edo Suzko Eraztunaren barruan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eystein I.a Norvegiakoa

**Eystein Magnusson** (, ;  – Hustad,  1123ko abuztuaren 29a), **Eystein I.a** deitua ere, Norvegiako erregea izan zen 1103tik hil zen arte.

Magnus III.aren eta emakume ezezagun baten semea izan zen. Magnus hil ondoren, Eystein errege izendatu zuten bere anaia Sigurd I.a eta Olaf Magnussonekin batera. Olaf bi urte geroago hil zen eta Sigurdek eta Eysteinek gobernua partekatu zuten hogei urtez.

1108 eta 111 artean Sigurdek Lur Santuko gurutzadetan parte hartu zuen. Eysteinek, ordea, erregealdi baketsua izan zuen eta ez zuen gerretan parte hartu.

Sagen arabera, Eysteinek azpiegiturak hobetu eta eraikinak eta elizak eraiki zituen, eta Bergen arrainaren merkataritzako nazioarteko zentro bihurtu zuen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Propranolol

**Propanolola** konposatu organikoa da, C16H21NO2 formula duena, aminen klasekoa, *ariloxipropanolaminen* multzokoa. Solido kolorgea da. Narritagarria da.

Propanolola beta blokeatzailea da eta horrexegatik botika gisa baliatzen da odol-presio altua eta bihotz-arazo batzuk tratatzeko, besteak beste. Espainian ez da merkaturatzen eta Frantzian generiko gisa saltzen da. Ahoz edo injektatuz hartzen da.

Munduko Osasun Erakundearen funtsezko sendagaien zerrendan dago.

Propanolola konposatu kirala da eta bi esteroisomero ditu. *R* eta *S*.

## Sintesia 
Propanolola bi urratsetan sintetizatzen da. Lehenengoa 1-naftolaren eta epiklorhidrinaren kondentsazio-erreakzioa da. Emaitza den epoxidoa irekekitzea da bigarrena eta horretarako isopropilamina usatzen da. Emaitza bi estereoisomeroen nahaste errazemikoa da.

449x449px|Síntesis propranolol

## Erabilera 
Propanolola esan bezala odol-tentsioa eta bihotzeko arazoak tratatzeko usatzen da. Atzen horien artean hauek daude: angina, takikardia eta miokardio infartu akutua. Aszitisa eta antsietatea tratatzeko ere baliatzen da.

## Albo-ondorioak 
Propanololaren albo-ondorio ohikoenak botagura, sabeleko mina eta idorreria dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Milena Martins Moura

**Milena Martins Moura** (Rio de Janeiro, 1986ko urriaren 2a) brasildar idazle, argitaratzaile, itzultzaile eta ikertzailea da. 2023an idatzi zuen *O Cordeiro e os Pecados Dividindo o Pão* liburua 2024ko Jabuti sariaren finalaurrekoa izan zen poesia kategorian.

## Bizitza 
2012an Caio Fernando Abreuren *Os Dragões Não Conhecem o Paraíso* liburuaren inguruko master amaierako lana defendatu zuen Rio de Janeiro Estatuko Unibertsitatean, Urte berean kaleratu zuen *A Orquestra dos Inocentes Condenados* liburua pertsona neurodibergenteek (batez ere autistek) COVID-19 pandemian jasan zuten isolamendu sozialaren inpaktuetan zentratzen da. Liburu hori emakume autistek poesian duten irudikapenei eta emakume neurodibergenteek idatzitako poesiari buruzko hainbat azterlanetan aipatzen da.

Emakumeek sortutako literaturari eta arteari eskainitako *Cassandra* aldizkaria zuzentzen du eta emakumezkoen lanak argitaratzera bideratutako Macabéa Edições argitaletxean lan egiten du. 2022an, *43 Poetas Neurodivergentes* antologia editatu zuen Jéssica Iancoski poetak koordinatutako CEMana de 22 ekimenaren baitan. 2023an, *Versão Brasileira: a Voz da Mulher* antologiako egile eta koordinatzaileetako bat izan zen Diana de Hollanda, Bruna Mitrano, Claudia Roquette-Pinto, Danielle Magalhães, Heleine Fernandes, Maíra Ferreira eta beste hainbat poetarekin batera.

Helduaroan diagnostikoa lortu duen pertsona autista da eta autismoaren gaia askotan jorratzen du liburuetan, artikuluetan eta elkarrizketetan.

## Sariak eta izendapenak 
* 2024an, Jabuti sariaren finalaurrekoa izan zen poesia kategorian *O Cordeiro e os Pecados Dividindo o Pão* liburuarekin.

## Lanak 
### Poesia 
* *Os Oráculos dos meus Óculos* (2014)
* *A Orquestra dos Inocentes Condenados* (2021)
* *Banquete dos séculos* (2021)
* *O Cordeiro e os Pecados Dividindo o Pão* (2023)

### Ipuinak 
* *Promessa Vazia* (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panfilo Castaldi

**Panfilo Castaldi** (Feltre,  - ) italiar medikua eta inprimatzailea izan zen. Tradizioaren arabera, inprimategiko karaktere mugikorren aitzindarietako bat izan zen, nahiz eta bere eginkizuna eztabaidatua izan den.

## Bizitza eta Hezkuntza 
Panfilo Castaldi 1398 inguruan jaio zen Feltre hirian, egungo Italiako Veneto eskualdean. Garai hartako jakintsu italiarren artean ohikoa zen moduan, gaztetatik ikasketa humanistikoak eta zientifikoak jaso zituen. Bere heziketa Padovako Unibertsitatean jaso zuen, eta han Medikuntzan eta Arteen Doktoretzan graduatu zen. Medikuntza alorrean nabarmendu zen, hainbat tokitan lan eginez, besteak beste, Capodistrian eta Bellunon.

## Inprimategiko Jarduera eta Karaktere Mugikorren Asmakuntzaren Aldarrikapena 
XV. mendearen bigarren erdialdean, inprimaketaren aurrerapenek garrantzi handia hartu zuten Europan. Gutenberg alemaniarrak inprimategiko sistema mekanikoa garatu zuen, eta haren metodoak azkar hedatu ziren kontinente osoan.

Hala ere, italiar tradizio batzuen arabera, Castaldi izan zen karaktere mugikorren erabileran aitzindari izan zena. Esaten da Marco Polok ekarritako Txinako egurrezko blokeen inprimaketaren adibideak ezagutu zituela eta hortik inspiratuta, bere sistemak garatu zituela. Dena den, iturri historikoek ez dute baieztatzen Castaldik Gutenberg baino lehenago inprimaketa teknika hau garatu zuenik.

Ziurtzat jotzen da Castaldi 1470eko hamarkadan inprimatzaile arrakastatsua izan zela. 1471n, Ciceronen epistola baten 300 aleko tirada bat inprimatu zuen, garai hartan kopuru esanguratsua zena.

## Ondarea eta Oroitzapena 
Panfilo Castaldiren ekarpena eztabaidatua izan arren, bere izena ez da guztiz ahaztua izan. Bere jaioterrian, Feltren, haren omenez estatua bat dago Piazza Maggiore plazan. 1997an, haren jaiotzaren seigarren mendeurrena ospatzeko, Italiako Parlamentuak hainbat ekitaldi antolatu zituen.

Italiako kultur ondarean garrantzia duen pertsonaia izanik, haren izena hainbat kaletan eta plazatan aurki daiteke, bereziki Veneziako eta Lombardiako eskualdeetan.

## Ondorioa 
Panfilo Castaldi garrantzi handiko pertsona da inprimaketaren historian. Bere ekarpena ez dago guztiz dokumentatua, eta historialarien artean eztabaida dago haren benetako garrantziari buruz. Hala ere, Italiako kultura eta historiaren barruan tokia du, eta inprimaketaren garapenean izan zezakeen eraginagatik oroimenean mantentzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Venusen festa

***Venusen festa*** Peter Paul Rubens margolariak 1635-1636artean egindako lana da. Olio mihise gaineko teknika erabili zuen. 217 cm × 350 zm. ditu eta Vienako, Kunsthistorisches Museumen erakusten da.

## Deskribapena 
Koadroaren erdian, Rubensek Venus jainkosaren estatua bat aurkezten du, zeinari Aprilisen kalendetan ospatutako Beneralietan gurtzen zen eta batez ere arrosak, mirtoa eta *cocetum*a eskaintzen zitzaizkion. Bere inguruan, faunoen eta ninfen arteko bakanal paganoen eszena batzuk ikusten dira; bitartean, kupidoak dantzan ari dira, festa eta bizipoza ospatzeko.

Jaiaren helburua bi sexuetako eta mota guztietako erromatarrak, ezkonduak izan ala ez, konbentzitzea zen, bertute sexual tradizionalak eta *Mos maiorum* (moralitatea) aintzat har zitzaten, zeren eta jainko-jainkosen gustukua baitzen eta Estatuarentzat ona baitzen.

Sarritan moduan, eszena aitzakia da pertsona biluztuak erakusteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Google Arts & Culture proiektuan.
Billy Wright (loialista)

**Billy Wright** (1960ko uztailaren 7a, Wolverhampton, Staffordshire - 1997ko abenduaren 27a, Maze espetxea, Down konderria), ipar irlandar loialista bat izan zen, Ipar Irlandako gatazkan zehar Loialista Boluntarioen Indarra talde paramilitar loialistaren buruzagi sortzailea, aurrez, 1975etik Ulsterko Boluntarioen Indarra talde paramilar loialistaren kide izan zen.

Erakunde armatu horrek irlandar errepublikar eta katolikoen aurkako atentatu eta eraso ugari burutu zituen, Ulstergo Errege Poliziaren arabera Wright bera gutxienez 20 katolikoen erailketen arduraduna izan zen, baina inoiz dz zen horietako bat berarengatik ere kondenatua izan.

1997an emakume bat mehatxatzeagatik atxilotua eta Maze espetxean kartzelaratua izan zen. Bertan zela, INLA irlandar talde paramilitar errepublikarraren presoek hil zuten, hark antolatutako atentatuetan hildako errepublikarrak mendekatuz.
Arsène Lupin

**Arsène Lupin**, Maurice Leblanc idazleak sortutako fikziozko pertsonaia bat da. Lanbidez lapur trebea den jaun prestua da, mozorrotu eta nortasun ezberdinak berenagarzen trebea, horrek bere lapurretak burutu eta kasu kriminalak argitzen laguntzen dio. 

Lehenbiziko aldiz 1905eko uztaileko *Je suis tout* aldizkariaren alean argitaratutako *Arsène Lupinen atxiloketa* kontakizunean agertu zen.

Bestalde, zineman ere, hainbat aktoreek filmeetan antzeztu izan dute, eta telesaila eta marrazki bizidunetan ere agertu da.

## Kanpo estekak
Ballysaggartmore dorreak

**Ballysaggartmore dorreak**, , Irlandako Waterford konderrian dauden bi eraikin dira, Lismore herritik 2,5 kilometro ingurura.

Arthur Keily-Ussher anglo-irlandar lurjabeak eraiki zituen, ez 1834 urtea baina askoz beranduago.
Lucky Number Slevin

***Lucky Number Slevin***, 2006ko Paul McGuigan eskoziarrak zuzendutako neo-noir thriller film bat da. Josh Hartnett, Lucy Liu, Bruce Willis, Stanley Tucci, Ben Kingsley eta Morgan Freeman aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Slevini (Josh Hartnett) bizitza ez doakio batere ongi: bere lanpostua galdu eta etxea hondakinetan gelditu ondoren, bere neskalaguna beste gizon batekin oheratua topatuko du. 

Etsiturik, Los Angeles hiria denboraldi batez eta bere lagun batek New Yorken duen apartamentu batean bizitzen jarriko da. Baina Slevinen benetako amesgaiztoa newyorkar mafiaren munduan barneratzen denean hasiko da. 

Hiriko bi gangster errespetatu eta beldurgarrienak diren Errabinoa (Ben Kingsley) eta Buruzagia (Morgan Freeman), lehen sozioak eta orain elkarren etsai porrokatuak bilakatuak, beren gotorlekuetan babesturik bizi eta haietatik 20 urtez atera gabe bizi dira. Baina haren semearen hilketa mendekatzeko asmoz Buruzagiak Errabinoaren semea erailtzea erabakiko du, baina aztarnarik utzi gabe, bestelakoan, bi gangsterren taldeen gerra odoltsua hasiko bailitzateke. Egitasmoa Buruzagiari diru asko zor dion apustulari bat aurkitu eta hilketa burutzeko betebeharra berari ematea izango da.

## Aktoreak 
* Josh Hartnett: Slevin Kelevra/Henry
* Lucy Liu: Lindsey
* Bruce Willis: Goodkat jauna/Smith
* Stanley Tucci: Brikowski detektibea
* Ben Kingsley: Errabinoa
* Morgan Freeman: Buruzagia
* Michael Rubenfeld: Yitzchak/Maitagarria
* Peter Outerbridge: Dumbrowski detektibea
* Kevin Chamberlin: Marty
* Dorian Missick: Elvis
* Mykelti Williamson: Sloe
* Scott Gibson: Max
* Sam Jaeger: Nick Fisher
* Danny Aiello: Roth
* Corey Stoll: Saul
* Rami Posner: Mutua
* Robert Forster: Murphy
* Jennifer Miller: Kelly

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Xing Huina

**Xing Huina** (Weifang, 1984ko otsailaren 25a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xing Yan'an

'''Xing Yan'an''' (1983ko ekainaren 17a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xiong Qiying

**Xiong Qiying** (1967ko urriaren 14a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xu Huiqin

**Xu Huiqin** (Jiaxing, 1993ko irailaren 4a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xu Xiaolong

**Xu Xiaolong** (Chongqing, 1992ko abenduaren 20a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eztabaida-talde (ikerketa-teknika)

**Eztabaida-talde** bat ikerketa kualitatiboko teknika bat da, merkatu eta gizarte azterketei aplikatua.

## Metodologia 
Eztabaida-talde batean, elkar ezagutzen ez duten sei-hamabi pertsona biltzen dira, gai baten inguruan eztabaida dezaten. Ondoren grabatu, transkribatu eta aztertuko diren eztabaidak. Oro har, talde-bilerak ez dira hasten ikerketaren helburu nagusitik zuzenean abiatuta; nahiago izaten da gaiari lotutako gaietatik abiatzea, elkarrizketan zehar diskurtso-eremuak baldintzatu gabeko ibilbidea gerta dadin. Arrazoi beragatik, moderatzailearen esku-hartzea minimoa izaten da askotan. 

## Erreferentziak 
* Ibáñez Alonso, Jesús (1979). Más allá de la sociología. Madrid: Siglo XXI. . 

* 

* 

## Kanpo estekak
Daddy's Gone A-Hunting

'''''Daddy's Gone A-Hunting''''' Frank Borzage zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Alice Joyce, Percy Marmont eta Virginia Marshall aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Alice Joyce: Edith
* Percy Marmont: Julian
* Virginia Marshall: Janet
* Helena D'Algy: Olga
* Ford Sterling: Oscar
* Holmes Herbert: Greenough
* Edythe Chapman: Mrs. Greenough

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Emanuela de Paula

**Emanuela de Paula** (Cabo de Santo Agostinho, Pernambuco,  Brasil, 1989ko apirilaren 25a) modeloa da. Britainia Handiko Next arropa markaren irudia izan da eta *Pirelli* egutegian agertu zen 2009ko edizioan. Norvegiako Pernille Holmboe modeloa ordezkatu zuen Gina Tricot moda-marka suediarraren modelo intsignia berri gisa.

## Bizitza 
Emanuela emakume brasildar zuri baten eta aita afrobrasildar baten alaba da.

### Modelo ibilbidea 
15 urterekin modelatze agentziak bisitatzen hasi zen Emanuela. Marilyn Agentziarekin sinatu zuen, bisitatu zuen lehena. Bere lehen denboraldia New York hirian izan zen 2005. urtean, Ralph Lauren, Bill Blass eta Zac Posen-entzako pasareletan parte hartuta. Besteak beste, Shiatzy Chen, Alexandre Herchcovitch, Colcci, Diane von Furstenberg, Sweetface de Jennifer Lopez, Kenneth Cole, Lacoste, Lucy In The Sky, Rebecca von Furstenberg, Salinas, Tommy Hilfiger eta Yigal Azrouël, Hainbat kanpainatan agertu da, hala nola, Alexandre Herchcovitch, Gina Tricot suediarra, Cavalera, DKNY, GAP Body, Hush Puppies, MAC, Mixed, Prescriptives, Sephora, Tommy Hilfiger, Top Shop eta Victoria's Secret. Bere argazkiak *Allure, French, Marie Claire, Vogue* eta ''Women's Wear Daily* bezalako argitalpenetan agertu dira.

2009an, munduan ondoen ordaindutako modeloen zerrendan sartu zen, *'Forbes''' aldizkariaren arabera (11. postuan sailkatu zen).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrow aintzira

**Arrow aintzira**,  eta , Irlandako ipar-mendebaldeko Leitrim konderria eta Sligo konderriaren artean dagoen aintzira bat da, Sligo udalerritik 24 kilometro hego-ekialdera eta Boyle herritik 6 kilometro ipar-mendebaldera. Mendebaldean Bricklieve mendiak ditu.

Loughsalt mendiaren oinean dago, eta 6 kilometro luze eta 2 kilometro zabal ditu, aldiz, 9 metroko sakonera.
Isabeli Fontana

**Isabeli Bergossi Fontana** (Curitiba, Brasil, 1983ko uztailaren 4a) modeloa da.

## Ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|298x298px|[Isabeli Fontana 2011. urtean desfilatzen.]]
13 urte zituenean, 1996. urtean, Elite Model Look lehiaketako finalean parte hartu zuen. 1997. urtean Brasil hegoaldetik Milanera joan zen bizitzera, modelo karrera hasteko. 1999. utean, 16 urte zituela, Victoria's Secreteko lentzeria katalogoan erretratatu zuten. Horren agerpenak polemika piztu zuen, katalogoetan 21 urte baino gutxiagoko modeloak sartzea egokia zen ala ez. Edonola ere, polemika horrek ospea eman zion.

## Agentziak 
* Women Management - New York
* Traffic Models - Bartzelona
* Louisa Models
* Storm Model Agency
* Mega Models - Miami, São Paulo, Colombia
* 2pm Model Management - Danimarka
* Vision Model Management
* Silent Model
* ZM Management
* MY Model Management

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Cyrano de Bergerac (1923ko filma)

***Cyrano de Bergerac*** Augusto Genina zinemagilearen film mutua da, 1923. urtekoa. Pierre Magnier, Linda Moglia eta Angelo Ferrari aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Pierre Magnier: Cyrano de Bergerac
* Linda Moglia: Roxana
* Angelo Ferrari: Christian de Neuvillette
* Maurice Schutz: Le Bret
* Alex Bernard: Ragueneau
* Umberto Casilini: Guiche

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Maud Ventura

**Maud Ventura** (1992ko urriaren 31) frantziar idazle bat da.

2021ean, 28 urte zituela argitaratu zuen *Mon mari* (Nire senarra) lehen eleberriarekin egin zuen ezagun (l'Iconoclaste argitaletxea). Parisen bizi da.

## Biografia 
### Prestakuntza 
Filosofia masterra du Maud Venturak Lyongo Goi Eskola Normalean (2013-2015). Ondoren, HEC Pariseko Management Masterra lortu zuen (2016-2019).

### Ibilbide profesionala 
Maud Venturak France Interrentzat lan egin zuen, ikasketak bukatutakoan.

2021ean, NRJko podcasten erredaktore buru bihurtu zen.

Maitasun sentimenduaren konplexutasuna aztertu zuen du *Lalala* podcastean eta *Mon mari* lehen eleberrian.

2021eko azaroaren 19an, Serge Toubianak Emmanuèle Bernheim nobelagilearen lana omentzeko sortutako Fonds de Dotation Vendredi emandako beketako baten irabazlea izan zen.

2024ko udan, musika-saio bat egin zuen France Inter irratian: *Sur la page abandonée*.

## Argitalpenak 
### Eleberriak 
* *Mon mari*, l'Iconoclaste, 2021 .
* *Célèbre*, l'Iconoclaste, 2024  (EAN 9782378804503).

### Saiakerak 
* *Émotions*, Cyrielle Bedu, Agathe Le Taillandier eta Paloma Soria-Brownekin batera idatzia, Les Arènes, 2021eko maiatzaren 6a .

## Sariak eta goraipamenak 
* Atzerriko nobela onenaren 2024ko Dagger saria, *My Husband* (*Nire senarra*) lanagatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kopari

[thumb|250px|[Hebe (mitologia)|Hebe jainkosa, Antzinako Greziaren mitologian, Olinpon, jainkoen koparia zen.]]
thumb|250px|Koparia oturuntza batean ardoa zerbizatzen (K.a. 460-450 urtean).

**Kopari** edo **Edarizain** errege-gorteetako ofizial edo goi mailako arduradun bat zen, edariak mahaian zerbitzatzen zituena. Konspirazioen eta azpijokoen etengabeko beldurraren ondorioz, pertsona hori  bere posizioari eutsi ahal izateko erabat fidagarritzat jo behar zen. Erregearen kopa babestu behar zuen pozoitze-arriskuaren aurrean, eta, horregatik, ardo zein edari pixka bat probatu behar izaten zuen zerbitzatu aurretik. 

Erregearekin zituzten konfiantzazko harremanak zirela eta, eragin handiko postua izaten zen. Lana lortzeko baldintzak, bestetik, ez ziren arinki betetzen, eta, itxura fisikoa ez ezik, apaltasuna eta kemena ere balioesten ziren.

## Kopariak historian 
Koparien erreferentziak oso zaharrak dira, bai historian baita ere mitologian. Hona hemen adibide batzuk:
* Hebe, gaztaroko jainkosa, Olinpo mendiko jainko greziarren jatorrizko kopari izan zen.
* Ganimedes, Antzinako Greziako heroia, Zeusek bahitu zuen bere koparia izateko.
* Sargon Akadekoa erregea, aurretik Kish hiriko erregearen koparia izan zen.
* Sakas Astiagesen koparia izan zen, hau da, medoen azken erregearena.
* Nehemias, *Biblia*ko pertsonaia, Artaxerxes Persiako erregearen koparia izan zen.
* Benedikto Anianekoa eta Gambrinus, kondairaren arabera, Karlomagnoren kopariak ziren.
* Roger d'Ivry Gilen I.a Konkistatzailearen koparia izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sommelier

## Kanpo estekak
Pierre de Mirmande

**Pierre de Mirmande** (Frantzia, XII. mendeko – XIII. mendeko) Ospitaleko Zaldunen Maisu Handia izan zen 1202an.

Ordenan sartu aurretik, Mirmandeko jauna zen Loira Garaian, eta bi semerekin ezkonduta zegoen. 1173an Puy-en-Velayko komandantzian komandantzian sartu zen Ordenan. 1184an San Joan Akrekoan zegoen eta 1193 eta 1199an Zaldunen Krakeko komandantea zen.

1202ko martxoan, Ordenako Komandante Handia zen, Geoffroy de Donjon desagertu eta "ad interim" agintea hartu zuenean, Fernando Alfontso Portugalgoa hautatu zuten arte.

1203ko martxoan, Inozentzio III.a Aita Santuak bidalitako misio diplomatiko bateko kide izan zen, Antiokiako Printzerriko ondorengotza-gatazkan bitartekari izateko.
Jiangshi

thumb
**Jiangshi** (Txinera sinplifikatu: 僵尸; Txinera tradizional: 殭屍; Hanyu pinyin: *jiāngshī*; Jyutping: *goeng1 si1*), Txinako saltoka banpiro gisa ere ezaguna, Txinako kondaira eta folklorean hil gabeko izaki edo gorpu berpiztu mota bat da. Hong Kongeko zinemaren eragina dela eta, kultura popular modernoan Qing dinastiako jantzi ofizialez jantzitako gorpu zurrun gisa irudikatu ohi da. Jiangshiren ahoskatzea Asiako ekialdeko herrialde desberdinetan aldatzen den arren, guztiek banpiroaren txinatar bertsioa aipatzen dute.

Herri kulturan, normalean, saltoka edo jauzi gisa irudikatzen da. Kontu folklorikoetan, ordea, ikaragarriagoa da, korrika egiteko atzetik egiteko gai dena, eta nahikoa antzinakoa bada edo yang energia nahikoa xurgatu badu, hegan egiteko gai ere. Ulermen folklorikoaren arabera, "jiāngshī mendietatik etorri zen, airean zehar, jendearen haurrak irensteko".

Herri kulturan zein folklorean, antropofago gisa (hau da, gizakiak jaten dituena) irudikatzen da, eta, beraz, Ekialdeko Europako banpiroen antza duela, edo izaki bizidunak beren qi edo "bizi indarra" xurgatuz hiltzen dituela. Normalean ez da odola xurgatzen duen moduan irudikatzen, Mendebaldeko kontzepzioan bezala. Egunez, hilkutxa batean atseden hartzen du edo leku ilunetan ezkutatzen da, hala nola kobazuloetan eta basoetan.

De Grootek iradokitzen du jiangshi-ren sinesmena gorpuzkiak ikustean izu naturalaren ondorioa izan zela, Txina inperialean lurperatu gabeko gorpuen presentziaz elikatzen zena, "paisaia landu zutena", unibertsoan zehar zirkulatzen zuen energia vitalaren ideia objektuak animatzeko gai dela - ageriko gorpuak barne - eta ehorzketa atzeratzeari buruzko tabu kultural larriek. Beldur hauek "Amoy-ko adimen sinesgarri eta sineskeriak" kezkatu dituztela deskribatzen da.

Jiangshi-ren sinesmena eta herri-irudimenean duen irudikapena, neurri batean, "gorpuak gidatzeko" ohituratik ere eratortzen zen, Xiang probintzian zehar (gaur egungo Hunan) hildako langileen gorpuak beren jaioterrietara itzultzeko praktikan, familiaren hilobietan lurperatzeko. Gorpuak banbu-makilen kontra lotu eta gorpu-gidari gisa ezagutzen ziren profesionalek eraman zituzten eta milaka kilometrotan zehar garraiatu zituzten beren arbasoen herrietara, eta horrek gorpu saltoka baten inpresioa ematen zuen. Profesional hauek gauez funtzionatzen zuten egunez jendetza saihesteko, eta horrek euren merkataritzaren ondorio beldurgarriak areagotzeko balio zuen.

Jiangshi kondairek jiangshi film eta literatura genero bat inspiratu dute Hong Kongen eta Asiako Ekialdeko gainerako herrialdeetan. *Mr. Vampire* eta bere hainbat segizio (*Mr. Vampire II*, *Mr. Vampire III* eta *Mr. Vampire IV*) bezalako filmak komedia-beldurrezko kultuzko klasiko bihurtu ziren eta banpiroen zora piztu zuten Asia ekialdean, Taiwan eta Japonian barne. Gaur egun, jiangshi jostailu eta bideo-jokoetan agertzen da. Jiangshi jantziak ere erabiltzen dira batzuetan Halloween garaian.

## Kanpo estekak
Der Tänzer meiner Frau

***Der Tänzer meiner Frau*** Alexander Korda zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Victor Varconi, María Corda eta Willy Fritsch aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
*Victor Varconi: Edmund Chauvelin 
*María Corda: Lucille Chauvelin 
*Willy Fritsch: Max de Sillery 
*Livio Pavanelli: Claude Gerson 
*Lea Seidl: Ivonne Trieux 
*Hans Junkermann
*Hermann Thimig
*Olga Limburg
*Marlene Dietrich

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
The Dancers (1925eko filma)

***The Dancers*** Emmett J. Flynn zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. George O'Brien, Alma Rubens eta Madge Bellamy aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* George O'Brien: Tony 
* Alma Rubens: Maxine 
* Madge Bellamy: Una 
* Templar Saxe
* Joan Standing
* Alice Hollister: Mrs. Mayne 
* Freeman Wood: Evan Caruthers 
* Walter McGrail
* Noble Johnson: Ponfilo 
* Tippy Grey: Bassil

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Pernille Holmboe

**Pernille Holmboe** (Bærum, Norvegia, 1977ko maiatzaren 2a) modeloa da, Gina Tricot arropa konpainia suediarraren irudi gisa ezaguna.

## Modelo ibilbidea 
Gina Tricot arropa enpresa suediarraren aurpegia bezala oso ezaguna den modelo norvegiarra da, zeinarekin iraupen luzeko kontratu bat izan zuen, 2010ean amaitu zena. Bereziki ezaguna da norvegiarren artean horregatik, zeinentzat markaren "sinonimo" bihurtu den.

Nerabezarotik modelo jardun du, lehenik Milanen eta Parisen, eta gero New York hirian, Londresera eta geroago Hong Kongera bizitzera joan baino lehen.

Sei urtez Gina Tricoten irudia izan ostean, 2010. urtean Emanuela de Paula modelo brasildarrak ordezkatu zuen. Victor Appelqvist Gina Trictoko merkatari zuzendariaren arabera, Pernilleren irteeraren arrazoietako bat bere haurdunaldia izan zen. 2011. urtean bere moda marka propioa, Chicameo, hasi zuen, Tale Hagelsteen moda diseinatzaile norvegiarrarekin batera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Association francophone de femmes autistes

**Association francophone de femmes autistes** () edo **AFFA** 2016an sortu zen irabazteko asmorik gabeko erakunde frantziarra da, autismoaren espektroan dauden emakumeak biltzen dituena.

## Historia 
AFFA 2016aren amaieran sortu zuten bi emakume frantziar autistek, Marie Rabatelek et Magali Pignardek, emakume autistei ikusgarritasuna emateko asmoz, haien irudi klinikoa gizonenaren desberdina izan daitekeelako. Elkartearen buru Marie Rabatel da, Saint-André-le-Gaz herrikoa. urte berean Autismoaren Nazioarteko Erakusketan aurkeztua.

2019ko urtarrilaren 24an, Marie Rabatelek ''L'Encephale* aldizkariak antolatutako kongresuan parte hartu zuen.

2018ko martxoaren 14an, AFFAk *Femme avant tout'' ikasketa eguna antolatu zuen Frantziako Nazio Biltzarrean, emakume autisten diagnostikoa ezagutarazteko eta sexu indarkeria prebenitzeko.

## Helburuak 
AFFAren helburuetako bat neska eta emakume autistek jasaten dituzten tratu txarren aurka borrokatzea da, bereziki sexu-abusuen aurka. Erakundearen arabera, emakume autisten % 90 sexu erasoen biktimak izan dira

2020ko konfinamenduan, Marie Rabatelek familia-indarkeria salatzeko deien kopurua handitu zela jakinarazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Sakramentu Guztiz Santuaren katedrala (Christchurch)

**Sakramentu Guztiz Santuaren katedral** Zeelanda Berriko Christchurch hiriko Barbadoes kalean dagoen eliza katolikoaren katedrala izan zen. Christchurcheko elizbarrutiaren egoitza izan zen.

Francis Petre arkitektoak diseinatu zuen estilo errenazentistan. Eraikuntza 1901ean hasi zen eta 1905ean amaitu eta sagaratu zen. 2009 eta 2011ko lurrikarek kalte handiak eragin zizkioten eta 2019an eraistea erabaki zen. Leku berean katedral berri bat eraikitzea aurreikusten da.

## Iruditegia 

Cathedral of the Blessed Sacrament, interior.jpg|Katedralaren barnealdea
Cathedral of Blessed Sacrament Christchurch NZ (8582493332).jpg|Katedra, (2007)
ChristchurchBasilicaPostEarthquake gobeirne.jpg|2011ko lurrikararen ondorengo kalteak
Removing the dome. (7) (8585056338).jpg|Kupula kenduta, 2011
Cathedral of the Blessed Sacrament 933.jpg|Eraispenaren egoera 2021ean

## Kanpo estekak
Kenyanthropus

***Kenyanthropus*** Lomekwiko aztarnategian, Turkana lakuaren ondoan (Kenya), aurkitutako desagertutako hominido genero bat da. Duela 3,3 eta 3,2 milioi urte artean datatu zen, Pliozeno Ertainean. Espezie bat deskribatu da, *K. platyops*, baina *Homo rudolfensis* edo *K. rudolfensis* ere sar liteke, 2 milioi urte dituena. 2001ean izendatu aurretik, *Australopithecus afarensis*a Pliozeno ertainean izan zen australopitezino bakarra zen, baina *Kenyanthropus*ak ezagutzen zena baino aniztasun handiagoa erakusten du. *Kenyanthropus* espeziea erraz bereiz daiteke, hain hominino primitiboentzat ohi ez bezalako aurpegi laua duelako eta hortz txikiak dituelako, australopitezoen bariazio-mailatik haratago. 

Lomekwiko aztarnategiak harrizko erreminten lehen industria ere sortu zuen, Lomekwindarra. Haren ezaugarri nagusia da harri sinpleen oinarrizko ekoizpena, nukleo bat ingude baten kontra edo mailu-harri batekin kolpatuz. Baliteke *Kenyanthropus*ek egin izana, baina ez dago argi aztarnategian hainbat espezie zeuden edo ez. Tailatzaileek aztarnategitik 100 m baino gutxiagora bildutako arroka bolkanikoak erabili zituzten. Badirudi *Kenyanthropus* inguru lakutar edo lautada alubial batean bizi izan dela, baso eta belardiekin.

## Kanpo estekak
Tartarium

[eskuinera|thumb|Irudia. 23: Tartariar estiloko oihal txikiak [Gabriel (goiaingerua)|Angel Gabrielek janzten ditu Simone Martiniren *Deikundean* (1333).]]
**Tartariuma**, Tarseko oihal gisa ere ezaguna, luxuzko ehungintza izan zen Erdi Aroan. Kostu handia zuen ezaugarri, eta hainbat materialen konbinazioaren bidez landu ohi zen.

## Oihal tartariarrak 
Danteren garaian, "Tartariar oihalak" terminoak Txinatik eta bere mugetatik Tartariatik ekartzen ziren jatorri orientaleko oihal aberatsei egiten zien erreferentzia. Oihal horiek material finagatik, kolore distiratsuengatik eta diseinu korapilatsuengatik ziren ezagunak, ehungailuan kolore desberdinak ehunduz edo beste metodo batzuen bidez sortzen zirenak. 
Tartariuma errege purpura kolorez egindako oihal oso garestia zen. Litekeena zen Thibeten zeta eta ahuntz-ilea konbinatuz landua izatea. Boccacciok, bere iruzkinean, Tartariumeko oihalak hain modu adituan ehunduak daudela deskribatzen du, non ezein margolarik ezin zuen bere kalitatea pintzel batekin berdindu.

Tartariumeko oihalaren jatorria eta izendapena iturrien arteko kontakizun gatazkatsuen gaiak dira. Yule koronelaren arabera, Tartariumeko oihalak ez zuen Tartarioren izena jaso bere ekoizpen-lekuagatik, baizik eta Txinatik Europara ekarri zutelako, tatar gobernarien lurraldeen bidez.

Du Cangek Tartaryn fabrikatutako oihal fin gisa definitu zuen. Skinnerrek iradoki duenez, baliteke Tartariumeko oihala Tortonatik sortu izana, Milango eskualdeko hiri bat baita.

## Aipamenak 
Chaucerrek Tartarium izeneko oihal mota aipatu zuen.  Tapizak luzeran minstrel-galeria batekin hornituta zeuden, eta bertan jendea elkartzen zen. Parte-hartzaileek kapa zuriak zeramatzaten eta haritz-adarrez egindako koroak buruan, eta Tartariumeko pankarta apainduak zeramatzaten tronpetak jotzen zituzten. Tronpetak perlekin apaintzen ziren, eta haien sorkuntzan ez zen dirurik aurrezten.

Encyclopædia Britannicaren 12. liburukian Tartarium aipatzen da urreari buruzko atalean. Erdi Aroko Europan, urrez eta zilarez ehundutako oihalak oso preziatuak ziren, batez ere errege eta buruzagi erlijiosoen jantzi zeremonialetan eta jauregi edo eliza handien apainketetan. Oihal hauek hainbat izenez ezagutzen ziren: ciclatoun, tartarium, naques, nac, baudekin edo baldachin (Bagdadetik zetorrena). Gehienetan, urrezko hariak zituzten, eta beste material preziatuekin konbinatzen ziren.

Henrike V.aren garaiko dokumentuek "russet" eta "tarterio gorriak" aipatzen dituzte. Gainera, inbentario historikoek adierazten dute erregeak zeraman  armadura Tars oihal bereziz egina zegoela.

Laburbilduz, Tartarium Erdi Aroko oihal preziatu bat zen, urre-hariz egina eta batez ere gizarteko goi-mailako jendearen jantzi eta apaingarri gisa erabiltzen zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Diebenkorn

**Richard Diebenkorn** (Portland, Oregon, 1922ko apirilaren 22a – Berkeley, Kalifornia, 1993ko martxoaren 30a) estatubatuar margolari eta grabatzailea izan zen.

1940an Stanfordeko Unibertsitatean sartu zen. Bertan, Edward Hopperren eragina zuten lan figuratiboak egin zituen. 1943 eta 1945 artean Marineen Gorputzean egon zen, eta hamarkada amaieran espresionismo abstraktuko estiloan margotzen hasi zen, Clyfford Still, Arshile Gorky eta Willem de Kooningen eraginez. 1950eko hamarkadan, pintura figuratiboa berreskuratu zuen San Frantzisko Badiako eskolako kide izan zen.

1960ko hamarkadan Europan zehar bidaiatu ondoren, Henri Matisseren eragina jaso zuen, eta *Ocean Park* izeneko pintura-sailean (1967an hasi eta 1985ean amaitu zena) islatu zen. 1967an UCLA Unibertsitateko irakasle izendatu zuten.
Iraia Hernández

**Iraia Hernández Darriba** (Galdakao, Bizkaia, ) bizkaitar legelari, feminista eta unibertsitate-irakaslea da.

## Biografia 
Zuzenbide Gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Ondoren Emakume eta Gizonen berdintasunaren gaineko masterra eta Ikasketa Feministak eta Generokoak masterra ikasi zituen Euskal Herriko Unibertsitatean.

2024tik unibertsitate-irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean. Emakumeen aurkako indarkeria, Zuzenbidea eta Diskriminazioa eta Zuzenbide Konstituzionala ikasgaietan da irakaslea.

2025ean doktoregoa lortu zuen, "*La explotación reproductiva axioma de la distopia depredadora y la dignidad como eco de la utopía*" tesiarekin Arantza Campos eta Ainhoa Lasa zuzendariekin.

Zuzenbide Konstituzionalean, genero-ikasketetan eta zuzenbidearen teoria feministan aditua da.

## Lanak 
* "Una democracia para todas: Paridad como camino y horizonte".
* *Democracia paritaria y redistribución del poder: Presencia, representación y reconocimiento*. Dykinson, 2025.
* "La trascendencia de la triple dimensión de la igualdad de mujeres y hombres en el ordenamiento jurídico español: un límite frente a la arbitrariedad política contra legem". *Estudios de género en ciencia política*. Centro de Estudios Políticos y Constitucionales, 2025.
* "La dialéctica entre deseos y derechos en la mercantilización de los cuerpos de mujeres y niñas". *Debates actuales en la filosofía del Derecho y en la sociología jurídica*. Tirant lo Blanch, 2024.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/investigadores/2186773/detalle
Miren Eizmendi

**Miren Eizmendi** **Rodriguez** (Arraitz, Ultzama, Nafarroa Garaia, 1998ko martxoaren, 20a) Nafarroako Mendi Federazioko presidentea da 2024ko abendutik.Erdi-mendiko gidaria eta Erdi-mendiko kirol-teknikaria ere bada, UIMLAren akreditazioa du.

## Bizitza 
Miren Eizmendik aita, eskalada arloan, erreferentea du. Bere garaian bide batzuk ireki zituen, eta garai hartan bide horiek ireki izanari txalogarria deritzo. Eta aitak zein amak, batez ere, mendia ikusteko modu bat transmititu diote. *Gurasoek erakutsi didate mendia, lehia moduan ikusi beharrean, gozatzeko jarduera moduan ikusten*2024ko abenduan hartu zuen Eizmendik Nafarroako Mendi Federazioko presidente kargua, Federazioaren historian bigarren emakume presidentea. Caridad Vélez izan zen lehena, 1989tik 1997ra izan zuen karguaren ardura. Miren presidente izan aurretik ingurumenaren eta kirol jokoen arduraduna zen federazioan. Helburuen artean eskoletan mendiko segurtasuna eta ingurumenaren inguruko irakasgai edo modulu bat ezartzea zuen buruan. Beste helburu bat izan zen jendeari erakustea zer zen federazioa. Askok uste dute lizentzia bat ateratzea eta seguru bat izatea dela, baina askoz gehiago da, eta iruditzen zaio interesgarria dela hori ezagutaraztea.

Eizmendiren esanetan Federazioan 14.000 kide zeuden 2024an, eta diziplina asko sartzen ziren federazioaren barnean: mendi lasterketa, eskia, eskalada, orientazioa, ibilketa nordikoa, mendi ibilaldia, eta, horrez gain, lehiarik gabeko diziplinak. Erraldoia da, eta diziplina bakoitzak oso behar desberdinak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xu Yang

**Xu Yang** (1970eko ekainaren 27a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xue Changrui

**Xue Changrui** (Jinan, 1991ko maiatzaren 31) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orlando furioso

***Orlando furioso*** Pizkundeko poema epikoa da, Ludovico Ariosto (1474-1533) olerkariak 1516an plazaratuta; behin betiko edizioa, ordea, 1532an atera zen; Ariostok hiru aldiz berridatzi zuen: 1516, 1521 eta 1532an. Nafarroari buruzko aipamen batzuk ditu, esaterako Lizarrako setioari buruzkoa. Italiako Errenazimentuko poema epikorik onena da. Bi ideal desberdinen poeman garatzen da: bata, klasikoa, humanismoarena, eta bestea, erdi arokoa, zaldun-arima duena. Orlando, berez, Errolan da, Karlomagnoren hiloba.

*Orlando Furioso* Matteo Maria Boiardo idazleak bukatu gabe utzi zuen *Orlando Innamorato* (Orlando Maiteminduta) erromantzearen jarraipena da. Boiardoren lana 1495ean agertu zen, poeta hil eta gero. Mendebaldeko kulturaren bilakaera gehien markatu duen klasikoetako bat da poema hau.

Bere girotze historikoan eta pertsonaietan, Roldanen heriotza kontatzen duen XI. mendeko *Errolanen kantua*-rekin partekatzen ditu ezaugarri batzuk. Berez, historia zalduntza liburu bat ere bada, Erdi Aroaren amaieran hasi eta XVI. mendean eta XVII. mendera arte ezaguna izaten jarraitu zuen tradizioan kokatzen dena.

Istorioaren atzean Karlomagnoren paladin kristauen eta Europa inbaditu duen eta inperio kristaua eraisten saiatzen den armada sarrazenoaren arteko gerra dago. Olerkia gerraz eta maitasunaz eta zalditeriaren ideal erromantikoaz aritzen da. Errealismoa eta fantasia, umorea eta tragedia nahasten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Jatorrizko bertsioa eta ingelesezko bertsioa.
* :[Jerónimo Jiménez de Urrea(https://eu.wikipedia.org/wiki/Jer%C3%B3nimo_Jim%C3%A9nez_de_Urrea)k gaztelanaizko bertsioa, 1549an aterata.]
Xue Fei

**Xue Fei** (Shandong, 1989ko abuztuaren 8a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xue Juan

**Xue Juan** (1986ko otsailaren 10a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Beatoa

**Nafarroako Beatoa** eskuizkribu argiztatua da, kodez bat, Liebanako Beatoaren Apokalipsiari buruzko iruzkina duena. Ez da zehazki ezagutzen bere jatorria baina Josef Moretek, XVII. mendeko nafar historialariak, adierazi zuen Iruñeko katedralean zegoela bere garaian. Donemiliaga Kukula inguruan ekoitzi zela dirudi. Gaur egun, Parisen dago, Frantziako Liburutegi Nazionalean, *Nouv. acq. lat. 1366*. signaturarekin. 

## Deskribapen fisikoa 
Kodizeak pergaminozko 157 folio ditu, 37 lerroko bi zutabe bikoitzean, trantsiziozko letra karolingiarra. Batez beste 347 mm altu eta 237 mm zabal da. 

Guztira 63 orrik dituzte miniaturak; batzuk folio bietan, adibidez, 24v-25r orrietan "mapamundia bat dago eta 148v-149r. folioetan Jerusalem Zerutiarraren irudi bat.

## Ibilbidea eta aurkikuntza 
1897an, Moretek deskribatutako ezaugarri bereko eskuizkribu bat, hainbat eskuetatik pasatu ondoren, Frantziako Liburutegi Nazionalari saldu zioten, Parisen. Geroagoko azterlan batean ikusi zen beato horrek Nafarroako Karlos III.a erregeak 1389an sinatutako dokumentu bat zeramala erantsita estalki baten barruan, eta horrek argi uzten du Iruñean zegoen dohatsuarekin bat ote zetorren edozein zalantza. 

## Beatoko irudiak 

Fitxategi:The Navarra Beatus1.jpg|12v folioa; Errebelazioa idazteko agintzen diote Juan Ebanjelariari
Fitxategi:Navarre3.jpg|30v fol.: Emakumea eta munstroa.
Fitxategi:Navarre1.jpg|59r folioko miniatura; Agnus Dei
Fitxategi:Navarre 2.jpg|103r folioko miniatura
Fitxategi:Navarre4.jpg|141r folioko miniatura
Fitxategi:Navarre hors.jpg|141 r folioa

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Silva Verástegui, Soledad (1994) «Los beatos en La Rioja». *Príncipe de Viana*,  0032-8472, 55 zk. urtea, 202. zk. 249-272
* Faksimile edizioa: Beato de Navarra: Ms. *Berria*. *Az*. *Lat. 1366 Bibliothèque nationale de France* , Madril: Millennium Liber, 2007
* 

## Ikus, gainera 
* Iruñeko Biblia

## Kanpo estekak 
* Bertsio digitalizatua Gallican
* Fitxa katalografikoa BnFan
* Albistea BNFren katalogoan
* Beato de Navarra (Turismo prerromanikoak)
Tatiana Țîbuleac

**Tatiana Țîbuleac** (Chisinau, 1978ko urriaren 15a) idazle, kazetari eta itzultzaile moldaviar-errumaniarra da.

## Biografia 
Tatiana Țîbuleac Moldaviako hiriburuan jaio zen, Chisinaun. Aita kazetaria zuen, eta ama editorea; beraz, liburuz eta egunkariez inguratuta hazi zen, eta laster zaletu zen irakurketarekin.

## Ibilbidea 
1995ean, Tatiana Țîbuleac *FLUX* egunkarian hasi zen lanean, zeinak hedapen handia izan zuen garai hartan Moldavian. Handik gutxira, bere zutabe propioa izan zuen, "Povești adevărate" ("Benetako istorioak") izenekoa.

Lau urte geroago, telebistan hasi zen lanean, Pro TV Chișinău izeneko kate moldaviar batean, non erreportari gisa hasi ondoren, aurkezle aritu zen. Noizbait aipatu zuen bere lanean pertsona ezberdin eta ezezagunei buruz idazten saiatzen zela, interesgarriagoak iruditzen zitzaizkiolako. Izan ere, egunak eman ohi zituen pertsona pobreak, gaixotasunak eta, oro har, gizarte-arazoak zituztenak ezagutzen, eta gero horiei buruz idazten.

*Vara în care mama a avut ochii verzi* (Nire amak begi berdeak izan zituen uda) bere lehen eleberria 2017an argitaratu zen. Hedabide batzuen arabera, "maitasunaren eta barkamenaren indarra eskatzen duen hausnarketa gordin eta intimoa, amatasunaren eta barkamenaren arteko harremanei buruzkoa", eta kritikak ere egilearen estilo gordinari darion poesia nabarmendu zuen. Literatur sari ugari irabazi zituen eleberriak, eta frantsesera eta gaztelaniara itzuli dute. Bukaresten nobelaren antzezlan bat egin zen.
* 2019. Lyceum saria (Errumania)
* 2019. Europar Batasuneko Literatura Saria.
* 2022. Santiago Kasinoaren XV. Europar Eleberri Saria.

## Obrak 
* 2014: *Fabule Moderne* (Fabula modernoak).
* 2017: *Vara în care mama a avut ochii verzi* (Nire amak begi berdeak izan zituen uda).
* 2018: *Grădina de sticlă* (Beirazko lorategia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Nobela bat amaren begi berdeei Berria, 2025.03.30  (Uxue Rey Gorraz)

* 2019ko Calamo Sarien Banaketa
Zarréu

**Zarréu**, asturieraz era ofizialki, () Asturiasko Degaña udalerriko parrokia, landa-parrokia eta herria da. Degañako ekialdean kokatuta, 28,58 km²-ko azalera eta 628 biztanle zituen 2019ko datuen arabera. 

Zarréu landa-parrokiak bi biztanlegune ditu: Zarréu herria eta La Pruída herrixka.

Herriko jarduera ekonomiko nagusia meatzaritza da. Coto Minero Cantábrico enpresak bi meategi baititu bertan, bata lurpekoa eta bestea aire zabalekoa.

## Biztanleguneak 
* Zarréu (herria)
* La Pruída (herrixka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gipuzkoako barruti judizialak

**Gipuzkoako** barruti judizialak 6 dira, hau da, foru lurralde osoa sei barruti judizialetan banatzen da justiziarako. Gipuzkoako Probintzia-Auzitegia Donostian dago.

eskuinera|350px

## 1. Tolosa 
Udalerri hauek daude Tolosako barruti judizialean: Abaltzisketa, Aduna, Albiztur, Alegia, Alkiza, Altzaga, Altzo, Amezketa, Andoain, Anoeta, Arama, Asteasu, Ataun, Baliarrain, Beasain, Belauntza, Berastegi, Berrobi, Elduain, Ezkio, Itsaso, Gabiria, Gaintza, Gaztelu, Hernialde, Ibarra, Idiazabal, Ikaztegieta, Irura, Itsasondo, Larraul, Lazkao, Leaburu, Legorreta, Lizartza, Mutiloa, Olaberria, Ordizia, Orendain, Orexa, Ormaiztegi, Segura, **Tolosa** (burua), Villabona, Zaldibia, Zegama, Zerain eta Zizurkil.

## 2. Azpeitia 
Udalerri hauek daude Azpeitiako barruti judizialean: Aia, Aizarnazabal, Azkoitia, **Azpeitia** (burua), Beizama, Bidegoian, Errezil, Getaria, Zarautz, Zestoa eta Zumaia.

## 3. Bergara 
Udalerri hauek daude Bergarako barruti judizialean: Antzuola, Aretxabaleta, Arrasate, **Bergara** (burua), Elgeta, Eskoriatza, Legazpi, Leintz Gatzaga, Oñati, Urretxu eta Zumarraga.

## 4. Eibar 
Udalerri hauek daude Eibarko barruti judizialean: Deba, **Eibar** (burua), Elgoibar, Mendaro, Mutriku eta Soraluze.
## 5. Donostia 
Udalerri hauek daude Donostiako barruti judizialean: Astigarraga, **Donostia** (burua), Errenteria, Hernani, Igeldo, Lasarte-Oria, Lezo, Oiartzun, Orio, Pasaia, Urnieta eta Usurbil.

## 6. Irun 
Udalerri hauek daude Irungo barruti judizialean: **Irun** (burua) eta Hondarribia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskatzu

**Eskatzu** edo **Ezkeltzu**, Gipuzkoako Zizurkil udalerriaren lursailetan dagoen mendi bat da, Andatzako mendilerroan. 508 metroko garaiera du.

Gipuzkoako barnealdean egon arren, bertako gailurretik iparraldera Kantauri itsasoa eta kostaldeko Orio, Zarautz eta Getaria udalerrien ikuspegi bikainak daude. Hegoaldera aldiz, Tolosaldea eskualdeko Villabona eta Zizurkil udalerriak ikusgai daude 

Bestalde, Eskatzuko gailurretik hurbil Andatza eta Belkoain mendiak daude.
Zilborreko ile-bola

**Zilborreko ile-bola** zilborrean sortzen den zuntz solteen pilaketa bat da. Jende asko konturatu da, egunaren hasieran eta amaieran, kolorezko iletxoen bola txiki bat agertzen zaiela zilborrean. Zergatia aieruz josia izan da urte luzez, baina 2001ean Sydneyko (Australia) Unibertsitateko Karl Krusniczelki doktoreak inkesta bat egin zuen bere webgunean eta zilborreko ileari buruzko datuak bildu. Haren aurkikuntza nagusiak honako hauek izan ziren:

* Zilborreko ile-bola jantzietan soberan dauden zuntzekin eratzen da, batez ere, azal hilarekin eta bilo pixka batekin nahastuta.
* Ile-bola behetik gora mugitzen da, eta ez alderantziz, «egiantzekoagoa» izango litzatekeen bezala. Mugimendu haren prozesua gorputzeko biloa barruko arroparekin igurztearen emaitza da, horrek zuntz solteak zilborrerantz baitaramatza.
* Emakumeek ile gutxiago dute zilborrean, gorputzeko ilea finagoa eta motzagoa dutelako. Arrazoi beragatik, adineko gizonek ile latz eta ugariagoak dituztenez, ile gehiago pilatzen dute.
* Jantzi gehienek zuntz urdinak dituztenez, horrek ematen dio kolore hori.
* Zilborrean ile-bolak sortzea ez da arriskutsua osasunarentzat.

Kruszelnickiren lanak 2002an Ig Nobel saria jaso zuen. 

## Beste ikerketa batzuk 
2009an, *Medical Hypotheses* aldizkariak Georg Steinhauser kimikariaren lan bat argitaratu zuen, haren zilborraren 503 laginetan oinarritua, eta ondorioztatzen du iletxoaren osaerak, ehun-zuntzez gain, zelula hilak, koipea eta proteinak ere badituela, abdomenaren eremu horren garbiketan funtzioren bat izan zezakeelako hipotesia aurkeztuz. Era berean, ile-bolak funtsezko zeregina du bere osaeran, eta, beraz, txikiagoa da emakumeetan, eta ez da depilatu ondoren agertzen. Datu bitxi gisa, ehun zaharrek berriek baino ile gutxiago sortzen dutela ere aipatzen da ikerketan.

Belly Button Diversity Project (BBDP) Ipar Carolinako Estatuko Unibertsitateko ikertzaileek egindako proiektu batek, 2010etik «zilborraren bioma» ikertzen duenak, guztira 2.368 bakterio-espezie desberdin identifikatu zituen 60 zilbor-hesteko frotisean, eta horietatik 1.400 ezezagunak ziren.

Era berean, Japoniako zirujauek ile-bolaren laginei buruzko azterketak egin zituzten 24 pazientetan, *Pseudomonas aeruginosa*ren presentzia aurkitu ostean. Emaitzek agerian utzi zuten «bakterioen aniztasun harrigarria» dagoela.

*Medical Hypotheses* aldizkariak datu estatistiko bat eman du ileen masari buruz: estatistikoki, moda 1,20 eta 1,29 mg artean dago; batez bestekoa (muturrekiko oso sentikorra den neurri estatistikoa), berriz, 1,82 da, magnitude handiagoko ile-bola pare bat aurkitu zirelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Killyleagh gaztelua

**Killyleagh gaztelua**, , Ipar Irlandako Killyleagh herrian dagoen gaztelu bat da, Down konderrian.

Berez gaztelua 1180an eraiki zen, nahiz eta antzinagoko eraikin baten atalak ere izan. XIX. mendearen erdialdera Charles Lanyon arkitektoak Loira ibarreko gazteluen estiloaz berdiseinatu eta berreraiki zuen, gaur egun duen itxura hartuz.
Pío de Sajambre

**Pío de Sajambre**, leoneseraz *Pio Sayambre*, Espainiako Oseja de Sajambre udalerrian dagoen herri bat da, Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Leon probintziaren iparraldean.

2021ean 36 biztanle zituen.

Europako Mendietako parke nazionalaren barnealdean dago, Sajambre ibarrean.