Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundea

**Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundea** (**AEK**) helduei euskara irakasten diharduen herri erakunde bat da. Gaur egun helduen euskarazko euskalduntze eta alfabetatzean aritzen den elkarterik zaharrenetakoa da eta, administrazio-banaketak gaindituz, Euskal Herri osoan lan egiten duen bakarra. Ehun euskaltegi eta gau-eskola baino gehiago ditu, eta 600 bat irakasle.

Legearen ikuspuntutik, iparraldeko AEK eta hegoaldeko AEK erakunde ezberdinak dira, halabeharrez. Elkarlanean ari diren arren, administrazio banaketak eta tokian tokiko egitura deszentralizatuak hobesteak horretara darama AEK. Jabetzaren ikuspuntutik, hegoaldeko AEK-k kooperatiba moduan antolatzen du bere burua 2012tik eta iparraldeko AEK-k elkarte gisan dirau.
[thumb|280x280px|*Hala Bedi.eus* - "[Korrika takoiekin" artikuluari laguntzeko argitaratutako argazkia.]]
AEK 1970eko hamarkadan sortu zen, garaian euskarak zuen egoera soziolinguistiko larriari erantzuteko tresna izateko asmoz. Hastapenetik haren helburua euskararen beherakada handia geldiaraztea eta berriz ere Euskal Herriko biztanleen komunikazio hizkuntza bilaka araztea izan da. Jakes Bortairu Iparraldeko koordinatzaile ohiaren hitzetan, euskara ikasi ahal izatea berezko eskubidetzat jotzen du AEK-k eta botere publikoen betebeharra helduen euskara irakaskuntza babestea eta sustatzea da.

## Historia 
thumb|Durangoko *Abarrak* euskaltegia.
### Sorrera 
Lehenengo alfabetatze-taldeak 1966an sortu ziren, Nafarroa Garaira eta Iparraldera ere hedatu zen mugimendua koordinatzeko beharra sumatuko zen poliki-poliki. Eta hala, azkenean Hegoalde osoko ikasguak izan ziren koordinatzeko erabakia hartuko zutenak. 1979ko azaroan lehen Mintegia egin zuen, eta 1980an ofizialki Iparraldeko AEK sortu zen.

Lehen garai haietan egindako lanagatik, nabarmentzekoak dira Julen Kaltzada eta Juan Jose Zearreta bizkaitarrak.

Aipatzekoa da 1970eko hamarkada hartan sortu ziren gau-eskola guztiek ez zutela AEKren barnean sartzeko hautua egin, eta haietariko batzuk oraindik ere elkarteak direla, Angeluko Ikasleak adibidez.

### 1980ko hamarkada 
thumb|300 px|1982ko maiatzean zehar egin zen 2. Korrika.

Garai hartako egoera politikoak eta euskararen egoera soziolinguistikoak AEKren jarduna baldintzatu zuten. Erronka handienetariko bat euskararen irakaskuntzarako material egokia sortzea izan zen. Helburua ahal bezain bat euskal hiztun ahal bezain denbora gutxian sortzea izanki, metodo komunikatiboaren aldeko hautua egin zen hastapenetik. Eskualde eta gau-eskola bakoitzeko didaktika taldeek pedagogia berritzaileak baliatzen zituzten materialak sortzeari eta irakasleak formatzeari ekin zioten. Horren adierazgarri dira, besteak beste, talde dinamika eta metodo komunikatiboa oinarritzat hartzen zuten estrategiak garatzeko sortu ziren hainbat joko bilduma eta eskuliburu.

1980ko hamarkadan Eusko Jaurlaritzak zentro eta irakasleen homologazio baldintzak ezarri zizkion AEKri EAEan.]]
AEK-k jasaten zuen behin-behinekotasun ekonomikoari aurre egiteko moldeak topatzea erronka handia zen. *Bai euskarari* eta *Kilometroak* egitasmoen arrakastak antzeko proiektu bat egiteko ideia piztu zuen, aldi berean euskararen aldeko aldarri eta finantzamendu iturri izango zen ekitaldi bat antolatzekoa: Horrek tentsioak sortu zituen erakundearen barnean eta 1989an, hainbat ezadostasun zirela medio, Hegoaldeko kideen zati bat AEKtik atera zen eta IKA erakundea sortu zuen.

1988ko udaberrian Euskal Herri osoko elkarte eta herri mugimenduek, AEK barne, Bateginik kanpaina abiatu zuten, besteak beste euskararen eremu linguistiko osoan euskararen ofizialtasuna eskatzeko. Handik urte batera, Iparraldean *Deiadar* kanpaina sortu zuten AEK-k, Seaskak eta Pizkundeak, eta mobilizazio horrek gerora euskararen irakaskuntzan nolabaiteko arnasa ekarriko zuen Euskal Kultur Erakundearen sorkuntzan eragina ukan zuen.]]
1990eko hamarkadaren hondarrean AEK Espainiako Justiziak jazarri zuen, Baltasar Garzón epailearen aginduz, ETArekin lotura zuelakoan. Ez zen lehen aldia AEKren kontra jotzen zutena, baina orduko hartan *Dena da ETA* doktrinapean erakunde osoari egin zioten eraso. 2001ko Korrikaren aurkezpenean Garzónen autoaren mehatxuaren aurrean babes sozial handia jaso zuen AEK-k.

Gaur egun 11.000 ale baino gehiago argitaratzen ditu zenbaki bakoitzetik, eta hilean behin plazaratzen da (abuztuan eta urrian izan ezik). Oinarrizko euskaraz idatzitako aldizkaria da, euskara ikasten ari den edota euskaraz irakurtzeko ohiturarik ez duen irakurlego bati zuzendua.

Batez ere gizarte- eta kultura-gaiak jorratzen ditu, erreportaje, elkarrizketa eta albiste laburren bidez. Euskal gramatikaren inguruko zalantzak argitzeko atal bat ere badu. Tarteka ikasleek idatziriko artikuluak ere agertzen dira.

### Irungo AEKko beteranoak 
Korrikaren 14. ediziorako Irungo euskaltegian euskara ikasi zuten musikarien kantuak bildu zituzten disko batean. Kuraia, Skunk, Kortatu, Baldin Bada eta beste talde askok hartu zuten parte. Diskoa hemezortzi kantuz osatua da, eta Julen Lekuona irakaslearen hitz batzuek ematen diote sarrera.

### AEKantuz 
2002an euskal kantu famatuen bertsioak bilduz diskoa atera zuen AEKk, AEKantuz izenekoa. Disko horretan PiLT, Zea Mays, Betagarri, Ken7, Selektah Kolektiboa, Zirikatu, Koma, Parasma, Leihotikan eta Trikizio taldeek parte hartu zuten.

## Sariak 
Sari hauek jaso ditu AEK-k:

* 2024: Ibilbideari Elkar saria AEKri eta Korrikari.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Korrika
* Mintzapraktika
* IKA
* HABE

## Kanpo estekak 
* AEKren webgunea
* *Aizu!* aldizkariaren webgunea
* Iparraldeko AEK
* 'Gaur eskolan ikasi, bihar lantokian erabili' artikulua Argia astekarian (2009-05-31)
* *Praktikatu: euskara praktikatzeko programak* bloga