open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yoshico, um Poema de Amor

***Yoshico, um Poema de Amor*** Brasilgo telenobela da, Rede Tupik ekoitzia. Antônio Abujamrak zuzendu zuen eta Lúcia Lambertinik gidoia idatzi zuen. 1967ko urtarrilaren 9tik martxoaren 31ra estreinatu zen eta 60 atal ditu. 

## Ekoizpena 
*Yoshico, um Poema de Amor* asiar jatorriko aktore bat (Rosa Miyake) protagonista zuen lehen telenobela izan zen Brasilgo telebistaren historian. Erabaki hori progresiboa izan zen orduan, 1965ean *A Cor da Sua Pele* estreinatu eta gutxira, protagonista beltza zuen lehen telenobela. Hala ere, hurrengo protagonista asiarra 50 urte beranduago agertu zen 2017ko *Malhação: Viva a Diferença* telenobelan.

Rosa Miyake Lúcia Lambertinik gonbidatu zuen bereziki, baina hasiera batean ezezkoa eman zion aktorea ez zelako, abeslaria baizik, eta Rede Tupiko zuzendaritzak konbentzitu zuen. *Yoshico* izan zen bere telenobela bakarra. Ez zegoen beste asiarrik aktoreen artean, eta aktore zuriek japoniarrak antzeztu zituzten. Garai hartan ohikoa zen, baina hamarkadetan zehar *yellowface* kontsideratu zen. Telenobela urteko ikusienetakoa izan zen, *Redenção* eta *Éramos Seis*en atzetik. 1968an Japoniako enbaxadak Miyake gonbidatu zuen Japonian hilabete bat pasatzera eta ikuskizunak egitera.

Bi hilabete geroago, Rede Globok antzeko telenobela bat ekoitzi zuen, *A Sombra de Rebeca* izenburua zuena, gizon diplomazialari baten eta emakume japoniar baten arteko maitasunaren istorioa kontatzen zuena. Ez zuen arrakasta bera lortu.

## Argumentua 
Ekintza Japonian gertatzen da. Yoshico gaztea Luís Paulo musikari brasildarraz maitemintzen da, herrialdean negozioetan dauden diplomatikoen semeaz, baina familia tradizionalaren eta Luís Pauloren andregai Beatrizen haserreari aurre egin behar dio.

## Aktoreak 
* Rosa Miyake: Yoshico-san
* Luiz Gustavo: Luís Paulo de Araújo
* Edney Giovenazzi: Cawabata-san
* Guiomar Gonçalves: Kyoko-san
* Dina Lisboa: Yoko-san
* Thilde Francheschi: Beatriz
* Jesus Padilha: Rui de Araújo
* Ruthinéa de Moraes: Isabelita de Araújo
* Marlene França: Rosa de Araújo
* Raimundo Duprat: Hitache Yamasaki
* Ivete Bonfá: Lissa
* Xisto Guzzi: Reginaldo
* Lúcia Mello: Lucy
* Clenira Michel: Ioiô
* Isabela Clara Lee: Sakura
* Telcy Perez: Bez
* Ana Maria Neumann: Tula
* Nello Pinheiro: Chico

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth Thacher Kent

**Elizabeth Thacher Kent** (1868ko irailaren 22a – 1952ko abuztuaren 14a) ingurumen-idazlea eta emakumearen eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Bere senarrarekin batera, Estatu Batuetako William Kent kongresistak Muir Woods-eko Monumentu Nazionala sortzen lagundu zuen, gobernuari lurra emanez. Bakearen eta Askatasunaren aldeko Emakumeen Nazioarteko Ligako presidentea izan zen, eta Emakumearen Alderdi Nazionalaren kontseilu nazionalean parte hartu zuen. Gainera, autobiografia bat eta bere senarraren bizitzaren eta ibilbidearen biografia bat egin zituen.

## Bizitza pertsonala 
Elizabeth Thacher Kent Thomas Anthony Thacher Yale Collegeko irakaslea eta Elizabeth Baldwin (Sherman) Thacher-en  alaba izan zen. William Kent-ekin ezkondu zen 1890eko otsailaren 26an eta Kentfield-era (Kalifornia) joan zen bizitzera. Zazpi seme-alaba zituzten elkarrekin. Sherman Kent (Yaleko irakaslea eta CIAko analista) eta Roger Kent (AEBetako politikaria) dira bere seme-alabak. Bere alaba Adaline Kent artista ospetsua zen. Bere jolas-jarduera gogokoenak automobilismoa eta  bridge ziren.

Roger Sherman aita estatubatuar fundatzaileren  birbiloba zen, eta Rebecca Minot Prescott bigarren emaztea.  Bere aitona Roger Sherman Jr. zen; bere anaia Sherman Day Thacher-ek The Thacher School sortu zuen Ojai-n, CA. Elizabeth Selden Rogers-en lehengusua eta lagun mina izan zen, Emakumearen Alderdi Nazionaleko Kontseilu Aholkulariaren presidentea eta New Yorkeko Estatuko presidente legegilea.

## Biografia 
Elizabeth T. Kent eta bere senarra tokiko politikan eta kontserbazioan aktibo zeuden. Marin-go kostaldeko sekuoien basoa mozten ari zirenean, Elizabeth-ek eta William-ek 611 akre lur erosi zituzten eta 295 akre eman zizkioten gobernu federalari, geroago Muir Woodseko Monumentu Nazional bihurtu zena. Elizabeth T. Kent eta John Muir lagun onak ziren, naturari eta kontserbazioari zegozkienak.

1911n, Kent familia Washington D.C.ra joan zen, Kent jauna Kongresuko lehen agintaldia betetzeko hautatua izan ondoren. Elizabeth emakumeen eskubideen defendatzaile aktiboa zen, eta funtsezkoa izan zen emakumeen boto eskubideari laguntzeko. Hizlari nabarmena izan zen National American Women’s Suffrage Association-en (NAWSA) 1913ko eta 1914ko konbentzioetan, eta, gero, Kongresuko Batzordeko buru bihurtu zen. Berak lagundu zuen Kongresuaren Batasuna osatzen (geroago Emakumearen Alderdia izenez berrizendatua), Etxe Zurian protesta egin zutenak sufragioaren alde. 1930eko hamarkadan Bakearen eta Askatasunaren aldeko Emakumeen Nazioarteko Ligarekin sartu zen, eta 1937an Marin konderriko kapituluko presidente bihurtu zen.  DC-n, Kongresuko kideak presionatu zituen, eta Kongresuko batzordeen aurrean bi aldiz lekukotasuna eman zuen. Marin konderriko emakume bakanetako bat da, eta Maringo Emakumeen Ospearen Aretora joango da hil ostean. Nazio Batuen Erakundeak San Frantziskon 1945ean egin zuen bileran parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Elizabeth Southwell Dudley Leathley

**Mary Elizabeth Southwell Dudley Leathley** (Clonmel, 1818ko ekainaren 18a – Hastings, 1899ko abenduaren 22a) irlandar idazlea izan zen, haurrentzako liburuengatik eta erlijio-lanengatik ezaguna.

## Bizitza 
George Dudley eta Sarah Coveren alaba, Mary Elizabeth Southwell Dudley 1818ko ekainaren 18an jaio zen Clonmelen, Tipperary konderrian. Bere familia osoa Adiskideen Erlijiozko Elkartekoa zen. Hamasei urterekin lehen idazlana argitaratu zuen, eta geroago idazle oparoa bihurtu zen. Haurrentzako fikziozko liburuetan eta erlijio-lanetan zentratu zen. Bere istorio baten milioi erdi ale saldu zituen. 1847ko ekainaren 11n William Henry Leathley abokatuarekin ezkondu zen eta urte berean katoliko bihurtu zen. Haien semea, Dudley, katolizismoan hazi zen. Midhursten, Ascoten eta Malvernen bizi izan zen, eta Hastingsen hil zen 1899ko abenduaren 22an. Leathleyren lanak anonimoak izan ohi ziren eta oso gutxi dakigu bere bizitzari buruz. Egilearen nortasuna Lawrence Dartonek agerian utzi zuen.

## Lanak 
* *Juvenile Researches* (1835)
* *The house that Paxton built* (1851)
* *Chickseed Without Chickweed* (1861)
* *Children of Scripture: A Sunday School Book for Youth* (1866)
* *The Story of Stories* (1875)
* *Requiescent: A Little Book of Anniversaries* (1888)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azal argi

[thumb|Azal argia duen [Norvegiako emakume bat.]]
**Azal argia** giza larruazalaren kolorea da, eumelaninaren pigmentazio-maila baxua duena erradiazio ultramore baxuko inguruneetara egokitzeko. Azken mendeetako pertsonen migrazioak direla eta, gaur egun azal argiko populazioak daude mundu osoan. Azal argia ohikoagoa da Europa, Ekialdeko Asia, Mendebaldeko Asia, Erdialdeko Asia eta Siberiako populazioen artean, azalaren islapenaren bidez neurtuta. Azal argiko pigmentazioa duten pertsonei "zuriak" deitzen zaie, baina erabilera horiek anbiguoak izan daitezke herrialde batzuetan, talde etniko edo populazio jakin batzuei erreferentzia egiteko erabiltzen baitira.

Azal argiko pigmentazioa duten gizakiek eumelanina kantitate txikiko azala dute, eta azal iluneko pigmentazioa duten gizakiek baino melanosoma gutxiago dituzte. Azal argiak erradiazio ultramorea xurgatzeko gaitasun hobeak eskaintzen ditu, eta horrek gorputz-prozesuetarako (kaltzioa garatzeko, adibidez) D bitaminaren kantitate handiagoak sintetizatzen laguntzen dio organismoari. Bestalde, ekuatoretik gertu bizi diren larruazal argiko pertsonek, eguzki-argi asko dagoen lekuetan, folato-deplezioa jasateko arrisku handiagoa dute. Folatoaren deplezioaren ondorioz, DNAn kalteak, sortzetiko akatsak eta minbizi mota ugari izateko arrisku handiagoa dute, batez ere azaleko minbizia. Tropikoetatik urrunago bizi diren azal ilunagoko gizakiek D bitamina maila baxuagoak izan ditzakete, eta horrek osasun arazoak ere ekar ditzake, bai fisikoak bai mentalak, eskizofrenia garatzeko arrisku handiagoa barne. Bi behaketa horiek "D-bitamina-folatoaren hipotesia" osatzen dute, hau da, tropikoetatik urrun erradiazio ultramore baxuko guneetara emigratu zuten populazioek azalaren pigmentazio argirantz zergatik eboluzionatu zuten azaltzen saiatzen den hipotesia.

Azal argiko populazioen banaketa oso korrelazionatuta dago haiek bizi diren eskualdeetako erradiazio ultramoreen maila baxuekin. Historikoki, azal argiko populazioak ia ekuatoretik urrun soilik bizi ziren, eguzki-argiaren intentsitate txikia zuten latitude altuko eremuetan.

## Eboluzioa 

Archaeogenetic_analysis_of_human_skin_pigmentation_in_Europe_(with_Asia_geographic_extension).png|Giza pigmentazioaren historia Europan (Asiara hedatuz). Europako populazioek, Eskandinaviako ehiztari-biltzaileek kasu, pigmentazio argiko aldaeren maila altuagoak zituzten Europako beste leku batzuetako arbasoekin alderatuta, eta horrek iradokitzen du argi gutxiko baldintzetara egokitzea duela milaka urte. Zenbait autorek zuhurtzia adierazi dute Goi Paleolitoko europarren azalaren pigmentazio ilunari buruzko iragarpenen aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lokarri etxea (Burgos)

**Kondestableen jauregia** edo **Lokarri etxea**,  edo *Palacio del Cordón*, Espainiako Burgoa hirian dagoen jauregi bat da, Gaztela eta Leon erkidegoan. Askatasunaren plazan dago.

Joan Koloniakoak eta haren seme Simon Koloniakoak diseinatu zuten, Pedro Fernández de Velasco, Gaztelako kondestablea, eta haren emazte Mentzia de Mendoza y Figueroaren aginduz.

## Kanpo estekak
Ángela Cenarro Lagunas

**Ángela Cenarro Lagunas** (Zaragoza, 1965) espainiar feminista eta historialaria da, eta Historia garaikidearen hainbat etapatan emakumeek duten rolean jartzen du arreta. Interes hori dela eta, hainbat hitzalditan parte hartu du, hala nola Errepresioa emakumeengan Memoria Historiko Demokratikoaren barruan, emakumeak gatazka belikoetan edo emakumeak Falangean eta Frankismoan izan zuen paperean.

## Ibilbidea 
Unibertsitateko katedraduna da Zaragozako Unibertsitateko Historia Moderno eta Garaikideko Sailean. Gerra Zibilari buruzko hainbat lan idatzi ditu Historia social, Recerques, Historia y Política, European History Quarterly eta History & Memory aldizkarietan.errepresio frankista eta gerraostea Aragoin. Hainbat artikulu argitaratu ditu historialari hispanista angloamerikarrei buruz, gerraosteko indarkeria eta erresistentzia mota ugariei buruz, baita Gerra Zibilaren memoriari buruz ere.

Cenarrok hainbat ikerketa-egonaldi egin ditu London School of Economics and Political Sciencen eta New Yorkeko Unibertsitateko Remarque Institute eskoletan, eta azken urteetan arreta berezia eskaini die laguntza sozial frankistari eta emakume falangisten ekintzari. Lan horien emaitza dira *La sonrisa de Falange. Auxilio Social en la guerra civil y la posguerra* y *Los niños del Auxilio Social* liburuak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gary Fanelli

**Gary Fanelli** (Filadelfia, 1950eko urriaren 24a) atleta da. Samoa Estatubatuarra ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anthony Leiato

**Anthony Leiato** (Orange konderria, 1965eko abuztuaren 26a) atleta da. Samoa Estatubatuarra ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jordan Mageo

**Jordan Mageo** (1997ko urtarrilaren 6a) atleta da. Samoa Estatubatuarra ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kelsey Nakanelua

**Kelsey Nakanelua** (Hawaii, 1966ko abenduaren 22a) atleta da. Samoa Estatubatuarra ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shanahan Sanitoa

**Shanahan Sanitoa** (Orange, 1989ko uztailaren 26a) atleta da. Samoa Estatubatuarra ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antoni Bernadó

**Antoni Bernadó** (Sant Julià de Lòria, 1966ko abenduaren 9a) atleta da. Andorra ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josep Graells

**Josep Graells** (1964ko otsailaren 1a) atleta da. Andorra ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Llovera

**Cristina Llovera** (Andorra la Vella, 1996ko urriaren 1a) atleta da. Andorra ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pol Moya

**Pol Moya** (La Seu d'Urgell, 1996ko abenduaren 9a) atleta da. Andorra ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Antonio

**Manuel Antonio** (1988ko azaroaren 3a) atleta da. Angola ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
João Carvalho

**João Carvalho** (1950eko azaroaren 4a) atleta da. Angola ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felismina Cavela

**Felismina Cavela** (Cassongue, 1992ko abuztuaren 24a) atleta da. Angola ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisa Misipeka

**Lisa Misipeka** (1975eko urtarrilaren 3a) atleta da. Samoa Estatubatuarra ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilídio Coelho

**Ilídio Coelho** (Luanda, 1960ko uztailaren 23a) atleta da. Angola ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guilhermina da Cruz

**Guilhermina da Cruz** (1970eko urtarrilaren 20a) atleta da. Angola ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mycena laevigata

***Mycena laevigata*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus laevigatus* (Basionimoa), *Mycena galericulata var. laevigata*, *Agaricus levidensis*, *Mycena levidensis*, *Mycena pseudovulgaris*, *Mycena pseudoalnicola*.

## Deskribapena 
**Kapela:**1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, kanpai itxurako parabolikoa, hasieran gris samarra, gero zuri garbia hori-gorrixkarako joerarekin, batez ere ertzerantz; ertza ildasken zantzuekin.

**Orriak:** Zuriak, itsatsiak, ia dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, okerra, barnehutsa, kapelaren kolorekoa edo grisaxka samarra.

**Haragia:** hutsala.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa onddoa, "vitis" hitzetik, xirmendu, esan nahi du. *Laevigata* epitetoa ere latinetik dator, leuna esan nahi duen “laevigo” hitzetik. Kapelaren gainazalarengatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen motzondo degradatuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Mongolia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turhan Hatice Sultan

**Turhan Hatice Sultan** edo **Hatice Turhan Sultan** deitua (, , Rutenia, – Edirne, Otomandar Inperioa, 1683ko abuztuaren 4a) Ibraim I.aren ezkontidea izan zen, zortzi Haseki Sultanen arteko laugarrena. Valide Sultan izan zen, Mehmed IV.a seme gaztearen erregeordetzarengatik nabaritu zen eta arkitekturan izan zuen babesarengatik ere izan zen ezaguna. 

Bera eta bere amaginarreba, Mahpeyker Kösem Sultan, otomandar historian erregeorde ofizialtzat jotzen diren eta Otomandar Inperioaren gaineko kontrol gorena izan zuten bi emakume bakarrak izan ziren. Turhan Hatice Otomandar Inperioaren historian sultanarekin boterea modu legalean partekatu zuen emakume bakarra izan zen, horrela, otomandar historiako sultanarik boteretsuenetako bat izanik. Nahiz eta  eskarmentu gabeko sultanak bere botere politiko guztia bisir handiari eman zion denboraldi batez, gero berriro eskuratu zuen eta hil arte erregetzan zen bere semearekin batera. Baldintza horrek, Turhan, Emakumeen Sultanerria bezala ezagutzen den garaiko figura garrantzitsuenetarikoa bihurtu zuen, Kösem sultanen ondoren bigarren sultan boteretsuena izanik. Turhanek inperioaren krisi ekonomikoa amaitu zuen, eta "*inperioaren azken zutabe handia*" bezala ezagutua izan zen. azkenean bere boterea bisir handiari transferitu ziolarik. 1656an, Mehmed Köprülü Paša izendatu zuten Bisir handia. Arkitekturan eta karitate lanetan aritu zen bere azken egunetara arte. 

### Arkitektura 
Safiye Sultanek hasitako lana amaitzeko agindu zuen, turkieraz Yeni Camii izenekoa. Ahmed I.a eta Kösem Sultanen erregeordetzatik geldituta baitzegoen. Istanbulgo meskita handienetako bat bihurtu zen hura.

## Heriotza 
Turhan Sultan 1683ko abuztuaren 4an hil zen, Edirne jauregian. Arrazoiak ezezagunak dira, baina ziurrenik gaixotasunen bat edo arrazoi naturalak. Bere gorpua hiriburura eraman zuten, non geroago Meskita Berrian lurperatu zuten, hortik aurrera bere ondorengo guztiak (gehienak behintzat) bertan lurperatu zituzten. Otomandar Inperioko azken Valide handietako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melanoleuca humilis

***Melanoleuca humilis*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus humilis* (Basionimoa), *Agaricus molybdeus*, *Agaricus blandus*, *Tricholoma humile*, *Agaricus humilis var. blandus*, *Gyrophila humilis*, *Tricholoma humile var. blandus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, koniko-ganbiletik zabaldura erdiko irtengune samarrarekin. Gainazala leuna du edo pruina arin batekin, grisaxka kolorekoa edo gris-arre kolorekoa edo okre antzeko arrexka,	biziagoa edo motelagoa, higrofanoa.

**Orriak:** Estu, zabal samarrak. Itsatsi koskadunak, zuriak edo krema arin bateko kolorekoak.

**Hanka:** Zilindrikoa edo pixka bat oinarrira loditua, ez beti erregularra, grisaxkatik arre ilun koloreraino gainazal osoan, pikor finekin.

**Haragia:** Kapelan eta hankaren goialdean zuria, arrexka eta beltzaxka oinarrian. Irinaren usain arinarekin.

**Etimologia:** *Melanoleuca* terminoa grekotik dator, beltza esan nahi duen "mélas" hitzetik eta zuria esan nahi duen "leuko" hitzetik. *Humilis* epitetoa berriz latinetik dator, apala esan nahi duen “humilis” hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Bereizteko zailak diren onddo talde baten parte da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberriaz geroztik. Zelaietan, edo bide bazterretan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Uzbekistan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arantza Ugarte Lopetegi

**Miren Arantza Ugarte Lopetegi** (Oikia, Zumaia, 1951ko martxoaren 25a) euskara irakasle ohia eta Saturraran Elkartea, Memoria Historikoaren taldearen sortzailea eta bultzatzailea da. 

## Bizitza 
Arantza Ugarte Lopetegi Mutrikun bizi da, baina Oikiako Epiola Goikoa baserrian jaio zen. Bere jaioterriarekin ez du harremanik galdu eta sarritan joaten da auzora. *Zumaiako auzoa izan arren, oikiarrak garela esaten dugu. Nortasun eta historia handia duen auzo bat da Oikia.*

## Formakuntza 
Euskal Herriko Unibertsitatean kazetaritza lizentziatura ikasketak egin zituen (1985-1990)

## Lan  ibilbidea 
* Markina-Xemeingo Lea-Artibai ikastetxean Euskara irakaslea eta komunikazio arduraduna izan zen 28 urte eta 3 hilabetez 1996ko irailean hasita. Aldizkari proiektua prestatu zuen ikasleekin baita ikastetxean aldizkariak sortu eta memoriak idatzi eta editatu ere. Horrez gain, urteko marketing plana egin eta aurrekontuak egokitu, iragarkiak prestatu, katalogoak, kartelak eta agendak egin zituen ikastetxean.

* Euskadi Irrati Telebistan erredaktore eta esatari lana egin zuen 5 urte eta 6 hilabetez (1991-1996)

## Bestelakoak 
* 36ko Gerraren memoria jaso eta zabaldu nahian 2021ean sortu zuen Saturraran elkartea Nerea Arrizabalaga, Agurtzane Urriolabeitia eta Roberto Sotorekin batera. Halere, elkartea sortu aurretik urte luzez ziharduten Mutrikun memoria historikoa jaso eta bistaratu nahian. Arantza Ugartek, esaterako, urteak zeramatzan Saturrarango emakumeen kartzelan egondakoen bizipenak jasotzen eta gerra sasoiko testigantzak batzen.
* 2018an Oikian egin zen eskola txikien festaren harira, *Oikia XIV-XXI Historia bizia* hitzaldia eskaini zuen Pedro Etxabe zumaiarrarekin batera, San Bartolome parrokian.

## Argitalpenak 
* *Saturrarán: sólo quedan los tamarindos.* 0213-2087, zenb. 29, 2011.

* *Cárceles de mujeres: la prisión femenina en la posguerra.* Kolaboratzailea: Ángeles Egido León, 2017,  9788416466443, orrialdeak 305-319.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizkte: Heriotza bat da, baina aldi berean poza ere sentitu dugu, osaba etxera dakarkigulako ZumaiaGuka, 2023
* Saturraran 1938-1944 hitzaldia: Arantza Ugarte Lopetegi YouTube
* Saturrarango kartzelako argazkiak YouTube
No Other Land

***No Other Land*** 2024ko Basel Adra, Hamdan Ballal, Yuval Abraham eta Rachel Szor zinema zuzendarien film dokumentala da.

## Sinopsia 
Basel Adra, Zisjordaniako Masafer Yattako ekintzaile gazte palestinarra, haurtzarotik ari da Israelgo agintariek bere komunitatea masiboki kanporatzearen aurka borrokan. Jaioterriaren erauztea dokumentatzen du, nola gobernu israeldarrak bertaratutako soldaduek pixkanaka etxeak eraisten eta bertako biztanleak kanporatzen dituzten. Adrak Yuval kazetari israeldarra ezagutu du, eta bere ahaleginetan lagundu dio hark. Bien harremana, ordea, elkarren arteko desberdintasun izugarriek definitzen dute: Basel okupazio militarraren pean bizi da, eta Yuval, berriz, aske eta murrizketarik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rubén Inácio

**Rubén Inácio** (1958ko azaroaren 5a) atleta da. Angola ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La cocina

***La cocina*** 2024ko Alonso Ruizpalacios mexikar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bazkalordua da «The Grill»en, turistaz beteriko New Yorkeko jatetxe batean. Kutxatik dirua desagertu da, eta langile guztiei galdeketa egiten ari zaizkie. Horietako gehienak legez kanpoko etorkinak dira, eta beren lana defendatzeko borrokatzen dira. Sukaldarietako bat Pedro da, bizitzan lan hori baino zerbait gehiago nahi duen mexikar gaztea. Ameslaria da, eta Juliarekin maiteminduta dago. Dirua lapurtzea leporatzen diotenean, Pedrok bertan behera utziko du sukaldeko ekoizpen katea.

## Aktoreak 
* Raúl Briones Carmona: Pedro
* Rooney Mara: Julia
* Anna Diaz: Estela
* Motell Foster: Nonz
* Oded Fehr: Rashid
* Laura Gómez: Laura
* James Waterson: Mark
* Lee Sellars: Chef
* Eduardo Olmos: Luis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermenegildo Leite

**Hermenegildo Leite** (Luanda, 2000ko maiatzaren 17a) atleta da. Angola ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salve María

***Salve María*** 2024ko Mar Coll kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Katixa Agirreren *Amek ez dute* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Mariak, ama izan berri den idazle gazteak, gertaera izugarri baten berri izango du: emakume frantziar batek 10 hilabeteko bikiak ito ditu bainuontzian. Maria obsesionatu egingo da gertaerarekin, eta infantizidioaren ideia aukera baten gisa agertuko zaio.

## Aktoreak 
* Laura Weissmahr: Maria Agirre
* Oriol Pla: Nico
* Giannina Fruttero: Ana
* Belén Cruz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yo no soy esa

***Yo no soy esa*** 2024ko María Ripoll kataluniar zinema zuzendariaren komedia erromantikoa da.

## Sinopsia 
Susana 20 urtez koman egon ondoren esnatu da. Orain, emakume gorputz batean dagoen nerabe bat da. Susanak ezer ezagutzen ez duen mundu batean moldatu beharko du, eta bertan bizitzen ikasi.

## Aktoreak 
* Verónica Echegui: Susana
* Silma López: Bárbara
* Adam Jezierski
* Olivia Molina: Susanaren ama
* Daniel Grao: Pepo
* Ángela Molina: Susanaren ama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daaaaaalí !

***Daaaaaalí !*** 2024ko Quentin Dupieux frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Frantziako kazetari gazte batek Salvador Dalí artista surrealista ikonikoarekin topaketa batzuk izango ditu, inoiz egin ez zen proiektu dokumental baterako.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juror No. 2

***Juror #2*** 2024ko Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendariaren drama judiziala da.

## Sinopsia 
Justin Kemp familiako gizon bat da, eta profil handiko hilketa baten epaiketa bateko epaimahaikide izendatu dute. Justinek dilema moral serio batekin borrokatu beharko du, epaimahaiaren erabakian eragina izateko eta akusatutako hiltzailea kondenatzeko edo askatzeko erabil dezakeena.

## Aktoreak 
* Nicholas Hoult: Justin Kemp
* Toni Collette
* J. K. Simmons: Harold
* Chris Messina
* Zoey Deutch: Ally Kemp
* Cedric Yarbrough
* Kiefer Sutherland: Larry Lasker
* Gabriel Basso: James Sythe
* Francesca Eastwood: Kendall Carter
* Leslie Bibb
* Amy Aquino

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luka (filma)

***Luka*** 2023ko Jessica Woodworth estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Luka soldadu gazteak erregimentu batekin bat egingo du gotorleku bakartu batean, iparraldeko etsai mitiko bati aurre egiteko. Basamortuan barrena egindako bidaia nekagarri baten ondoren, eta, gotorlekuaren ateetan leher eginda, Luka ohartuko da soldadu talde xelebre batek zuzentzen duela erregimentua, eta zentzugabekerian oinarritzen diren arauak ezartzen dizkiola mundu guztiari.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sex (2024ko filma)

***Sex*** 2024ko Dag Johan Haugerud norvegiar zinema zuzendariaren drama erromantikoa da.

## Sinopsia 
Elkarrekin lan egiten duten bi lagun heterosexual beren sexualitatearen inguruan dituzten usteak birplanteatzen hasiko dira, bizitza astinduko dieten bi gertakariren ondorioz. Batek sexu topaketa bat izan du beste gizon batekin. Haren lagunak, berriz, denbora darama ametsetan emakume sentitzen. Sekretu horiek argitara ateratzeak kolokan jarriko ditu haien adiskidetasuna, familia bizitza eta nortasuna.

## Aktoreak 
* Jan Gunnar Røise: Chimney Sweeper
* Thorbjørn Harr: CEO
* Siri Forberg: Chimey Sweeperren emaztea
* Birgitte Larsen: CEOren emaztea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Last Stop in Yuma County

***The Last Stop in Yuma County*** 2023ko Francis Galluppi estatubatuar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Labana saltzaile ibiltari bat landa eremu batean itxarotera behartuta dago. Zain dagoela, banku batean lapurreta egin berri duten eta jendea bahitua duten bi lapur azalduko dira ihesean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Askatasunaren plaza (Burgos)

**Askatasunaren plaza** edo **Lokarri plaza**, historikoki **Merkatu plaza**, , *plaza del Cordón* edo *plaza del Mercado Mayor*, Espainiako Burgos hiriaren Alde Zaharrean dagoen plaza bat da.

Bertan, Lokarri etxea dago
Valenciana (filma)

***Valenciana*** 2024ko Jordi Núñez espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Olinpiar Jokoen euforiak eta aurrerapenak markatutako eraldatze betean dagoen Espainian, hiru kazetari gazte, Valeria, Ana eta Encarna, modernitate berri honetan beren lekua aurkitzen saiatzen ari dira. Gizarte berritzaileago baten parte izateko ilusioarekin, hiru lagunek laster deskubrituko dute mundu aldakor honen alde ilun eta ezkutua. Valeria droga sintetikoekiko mendekotasunaren aurka borrokan ari da, eta Ana telebista sentsazionalistaren munduan parte hartzera behartuta dago. Bestalde, Encarnak komunikazio politikoko talde oldarkor batekin bat egingo du, eta horrek presio eta gatazka moral gero eta handiagoak eragingo dizkio.

## Aktoreak 
* Ángela Cervantes: Valèria
* Tània Fortea: Ana
* Conchi Espejo: Encarna
* Fernando Guallar: Ricardo
* Sandra Cervera
* Jorge Silvestre: Kiko
* Amparo Fernández
* Jaime Linares
* José Manuel Casany

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
I Used to Be Funny

***I Used to Be Funny*** 2023ko Ally Pankiw kanadar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Sam Cowell *stand-up* komediantea eta umezain gaztea da. Trauma osteko estresaren kontra ari da borrokan, eta erabaki behar du zaintzen zuen eta berriki desagertu den Brooke nerabearen bilaketarekin bat egin edo ez.

## Aktoreak
* Rachel Sennott: Sam Cowell
* Olga Petsa: Brooke Renner
* Jason Jones: Cameron Renner
* Sabrina Jalees: Paige
* Caleb Hearon: Philip
* Ennis Esmer: Noah
* Dani Kind: Jill
* Hoodo Hersi: Zara
* Dan Beirne: Tim
* Stephen Alexander: Nathan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Strongyloides stercoralis

***Strongyloides stercoralis***  rabditidoen ordenako nematodo bizkarroia da. Zizare honek estrongiloidiasi izeneko gaitza sortzen du.

## Bizimodua 
*Strongyloides stercoralis* bizkarroi fakultatiboa da, hau da, bi ekosistematan bizi daiteke, gizakiaren bizkarroi gisa eta bizitza librean. 

Gizakiaren bizkarroia den kasuetan hesteetako mukosan bizi da. Emea soilik izaten da bizkarroia eta partenogenesi bidez ugaltzen da. Eritasun gastrointestinala eragiten du beherakoak sortaraziz. Kasu larrietan hesteen butxadura sor daiteke eta mugimendu peristaltikoen galera.

## Deskribapena 
Nematodo guztiak bezala zilindro itxurako zizarea da. Tamainaz txikia da.

Eme bizkarroiak 2'5 mm ditu. Aurreko muturra zorrotza da eta hiru ezpain txiki ditu. Hestegorriak gorputzaren luzeraren 1/3 edo 2/5 hartzen ditu. Bulba atzeko muturretik gorputzaren 1/3ko distantziara du.. Afrikan ordea *S. fuelleborni* espeziea ohikoagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bad Sisters

***Bad Sisters*** irlandar telesail komikoa da, Sharon Horganek, Dave Finkelek eta Brett Baerrek Apple TV+entzat egina.

## Sinopsia 
Garvey ahizpak oso ezberdinak dira, baina oso harreman sendoa dute. Hasierako planteamendua hau da: Bibi, Becka, Eva eta Ursula oso kezkatuak daude Gracerekin; izan ere, bere senar misogino eta nartzisistaren erruz triste eta burumakur bizi dela sumatzen dute. Konponbidea? Hitchcocken filmetako elementuak dituen plan bat gauzatzea erabakiko dute.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilareko Amaren plaza

**Pilareko Amaren plaza** edo **Pilareko plaza**,  edo *Plaza del Pilar*, Espainiako Zaragoza hirian dagoen plaza bat da, Aragoi erkidegoan.

Bertan, Pilarreko basilika dago.
Pedro Velarde plaza

**Pedro Velarde plaza** edo **Ataridun plaza**,  edo *plaza Porticada*, Espainiako Santander hirian dagoen plaza bat da, Kantabria erkidegoan.

## Historia 
1941eko Santanderko sutearen ondoren herrerar neoklasiko estiloaz berreraikia izan zen.

Javier González de Riancho, Rafael Huidobro eta Valentín del Noval arkitektoek proiektatu zuten.
The Hu

**The Hu** edo **The HU** (*The Who* taldea bezala ahoskatzen dena) Mongoliako musika talde bat da, "Hunnu Rock" estiloan jotzen duena, hots, Mongoliako musika tresna tradizionalak eztarri bidezko kanta tradizionala erabiliz heavy metal musika egiten duena.

## Ibilbidea 
2018an bi bideo publikatu zituzten YouTube plataforman, "Yuve Yuve Yu" eta "Wolf Totem", eta arrakasta izan zutela ikusita (Billboardeko Hard Rodk Digital Song Sales zerrendan lehen postua eskuratu zuen) 2019an lehenengo disko luzea atera zuten, *The Gereg

2020ko abenduaren 3an Metallica taldearen "Sad but True" abestiaren bertsioa atera zuten mongolieraz abestuta.

2022an "This Is Mongol" singlea atera zuten, *Rumble of Thunder* izango zen diskoaren aurrerapen gisa. Diskoan gizarte modernoa eta arbasoen historia uztartzea izan zuten helburu.

2024an Iron Maiden taldeak iragarri zuen Ipar Amerikan egitekoa zuen biran The Hu telonero izango zutela. Urte hartako urriaren 4an Iron Maiden taldearen "The Trooper" abestiaren bertsioa plazaratu zuten.

## *Star Wars Jedi* 
*Star Wars* unibertsoko bi bideojokotan erabili da The Hu-ren musika; *Star Wars Jedi: Fallen Order* (2019) eta *Star Wars Jedi: Survivor* (2023) bideojokotan hain zuzen ere.

## Diskografia 
* *The Gereg* (2019)
* *Rumble of Thunder* (2022)
* *Live At Glastonbury'' (2024) - Zuzenekoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alosterna tabacicolor

***Alosterna tabacicolor*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Charles De Geerek 1775ean deskribatu zuena. Eremu Paleartiko guztian zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Kakalardo txikia da, 6-10 mm arteko luzera baino ez du hartzen. Gorputz luze eta liraina du, pronotoa ere luzatua du eta zeranbizidotan ohikoa denek antena oso luzeak ditu. Kakalardoa kolore ilunekoa da oinarrian eta elitroen aurrealdea marroi-horixka da. Elitroa ile finak estaltzen du. Hankak ere marroi-horixkak dira, muturrean ilunagoak.

## Habitata 
Baso inguruetan bizi da eta apiazeoen loreetaz elikatzen da.
  
## Bizi zikloa 
Helduak apirila eta uztaila artean ikusten dira hegan. Emeak haritz kandudunaren (*Quercus robur*) enborreko azalean jartzen ditu arrautzak eta beldarrak hartaz elikatzen dira. Usteltze prozesua aurreratuta duten bestelako zuhaitz hostozabaletan ere aurki daitezke. Bi urte irauten du haien bizi zikloak.

## Iruditegia 

Irudi:Alosterna-tabacicolor-17-fws.jpg
Irudi:Alosterna tabacicolor (Cerambycidae- Lepturinae) (10491402255).jpg
Irudi:Alosterna tabacicolor 01.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stenurella bifasciata

***Paracorymbia hybrida*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Müllerrek 1776an deskribatu zuena. Eremu Paleartiko guztian zabaldurik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Kakalardo txikia da, 6-11 mm luzerakoa. Burua, pronotoa, hankak eta antena beltzak dira. Pronotoak puntutxoak ditu. Elitroen koloreari dagokionez sexu dimorfismoa azaltzen du, arrenak marroi-horiak dira eta emeenak gorriak. Elitroen elkargunean erronbo itxurako orban beltza dute eta elitroen amaieran ere bai; arretan batzuetan ez dira orban hauek azaltzen.

## Habitata 
Mendialdeko eta haranetako zelai eta maldatan aurkitzen dira.
  
## Bizi zikloa 
Bi urtetako zikloa osatzen dute. Beldarrak zuhaitz hostoerorkorren zati hiletan garatzen dira. Haritz kandudunetan (*Quercus robur*), pagoetan (*Ficus carica*), zume zurietan (*Salix alba*), basa arrosetan (*Rosa canina*) eta espainiar isatsetan (*Spartium junceum*) aurkitzen dira eta haien zuraz elikatzen dira. Helduak maiatza eta iraila artean ikusten dira hegan.

## Iruditegia 

Irudi:Cerambycidae - Stenurella bifasciata.JPG|Emea.
Irudi:Stenurella bifasciata 2 beentree.jpg|Arra.
Irudi:Stenurella bifasciata (53129958031).jpg|Lore gainean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dennis Rader

**Dennis Lynn Rader**, ezizenez **BTK**, ingelesezko *Bind, Torture and Kill* ("Lotu, Torturatu eta Hil") hitzen laburdura, (1949ko martxoaren 9a, Pittsburg, Kansas), estatubatuar serieko hiltzaile bat da. 1974 eta 1991 artean Wichita eta Park City hirietan hainbat pertsona heldu eta haur torturatu eta erail zituen.

Poliziak jada hura atzemateko itxaropen gutxi zuela, 2004ann azken saialdia egitea erabaki zuen. Raderrek harropuzkeriz ta poliziari erronka egiteko asmoz berari buruzko gutunak igortzen hasi zen, azken gutunean ordenagailu diskete bat bidaliz. 2005ean poliziak diskete hura ikertu eta azkenean Rader atxilotzea lortu zuen. Rader errudun zela onartu zuen.

## Kanpo estekak
Leóngo Plaza Nagusia

**Leóngo Plaza Nagusia**, , Espainiako León hirian dagoen plaza bat da, Gaztela eta Leon erkidegoan.

Leongo katedralatik hurbil dago.
Fontán plaza

**Fontán plaza**, , Espainiako Oviedo hirian dagoen plaza bat da, Asturias erkidegoan.

Alde Zaharrean dago, ta bere izena antzina bertan zegoen zingira betetzen zuen iturriari (*fontán*) zor dio.
María Pita plaza

**María Pita plaza**, , Espainiako Coruña hirian dagoen plaza bat da, Galizia erkidegoan.

Bertan, Coruñako udaletxea dago.
Gouina ur-jauziak

**Gouina ur-jauziak** () Malin dagoen ur-jauzi multzo bat da, Kayes hiritik 80 km hego-ekialdera, Senegalekiko mugatik hurbil. "Maliko Niagara ur-jauziak" ezizena eman zaie.

## Deskribapena 
Senegal ibaiaren ibilbidean kokaturik daude, Bafoulabé eta Diamou herrien artean. Puntu horretan ibaiak 430 metrotako zabalera du eta 15 metro inguruko jauzia egiten du.

Ibaiaren emaria asko aldatzen da urtaroaren arabera, maiatzean 3 m³/s izatetik urrian 5.000 m³/s izatera pasatzen baita, horregatik ur-jauzien ikusgarrtasuna ere asko aldatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Chutes_Gouina1.jpg
Irudi:Chutes_Gouina2.jpg
Irudi:Chutes_Gouina4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mysoreko erresuma

**Mysoreko erresuma** Indiaren hegoaldean zegoen erresuma bat izan zen, eta, ustez, 1399an sortu zuten, egungo Mysore hiritik gertu. Wodeyar familiak gobernatzen zuen erreinua, hasiera batean Vijayanagara Inperioko menpeko estatua zen. Vijayanagara Inperioa (1565) gainbeheratu zenean, erresuma independizatu egin zen. XVII. mendean erresumak bere lurraldea asko zabaldu zuen eta Narasaraja Wodeyar I.aren eta Chikka Devaraja Wodeyar-en gobernuetan, erresumak eremu handiak erantsi zituen gaur egun Karnataka hegoaldea eta Tamil Nadu-ren zatiak direnak, Dekkan-eko hegoaldeko estatu boteretsu bihurtu arte.

Erresuma bere boterearen eta nagusitasunaren gailurrera iritsi zen XVIII. mendearen bigarren erdian, Haider Ali de facto gobernadorearen eta Tipu Sultan semearen agindupean. Garai horretan, gatazkak izan zituen Maratha, Hyderabadeko Nizam, Travancoreko Erresuma eta britainiarrekin, eta horrek lau anglo-mysore gudak eragin zituen. Anglo-mysore lehen bi gerretan izandako arrakastaren ondoren, hirugarrenean eta laugarrenean izandako porrota etorri zen. 1799ko laugarren gerran Tipu hil ondoren, britainiarrek erresumako zati handiak bereganatu zituzten, eta horrek Mysoren nagusitasunaren amaiera ekarri zuen Dekkan herriaren gain. Britainiarrek Wodeyars-ak tronuan berrezarri zituzten aliantza subsidiario baten bidez eta ahuldutako Mysore erresuma Printzerri bihurtu zuten. 1947an, Mysore Indiako Batasunean sartu zenean, Wodeyardarrek 1947ko Indiako independentzia arte gobernatzen jarraitu zuten.

Ordurako printzerri bat besterik ez bazen ere, Mysore Indiako eskualde moderno eta urbanizatuenen artean egon zen. 1799tik 1947ra printzerri izan zen garaian, Mysore Indiako arte eta kultura gune garrantzitsuenetako bat bezala sortu zen. Mysoreko erregeak, arteen eta letren gizonen erakusgarri ez ezik, patroi sutsuak ere baziren, eta haien ondareek XXI. mendearen hasieran musikan eta artean eragina izaten jarraitzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siri ur-jauzia

**Siri ur-jauzia** Vanuatuko Gaua uhartean dagoen ur-jauzi bat da, Ozeanian. Ohian tropikalaren erdian kokaturik dago eta Ozeano Barearen hegoaldeko ur-jauzi garaiena da.

## Izena 
Antzina *Santa María ur-jauzia* izena izan zuen, Gaua uhartearen izena *Santa María* zelako. Ondoren bertako izena hartu zuen, Nume hizkuntzan "Siri" hitzak "ur-jauzia" esan nahi du.

## Deskribapena 
Uharte bolkanikoa izanik oso malkartsua da. Garet mendia du erdian eta haren azpian Letas aintzira dago. Aintziraren hustubidea da Siri ur-jauzia, 120 metrotako altuera duena.

Ur-jauziaren azpian *Bē Solomul* ibaia sortzen da eta 3 kilometro ekialdera egin ondoren itsasora iristen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstituzio plaza (Vigo)

**Konstituzio plaza**, , Espainiako Vigo hiriaren Alde Zaharrean dagoen olaza bat da, Galizia erkidegoan.

Oinezkoen plaza da.
Torres lurmuturra

**Torres lurmuturra**, , Espainiako Gijón kontzejuaren mendebaldean dagoen lurmutur bat da, Asturias erkidegoan eta Kantauri itsasoan.

Gijón hiritik 7 kilometrora dago eta kontzeju osoko lurmutur nabarmenena da.

1923an bertan itsasargi bat eraiki zen, eta gaur egun zaharberritua eta Campa Torres Parke Arkeologiko Naturalaren barnean dago.
Kerman Rengel

**Kerman Rengel Urrutia** (Portugalete, Bizkaia, 1996) bizkaitar dantzari eta irakaslea da.

Portugaleteko Elai-Alai Kultur Elkarteko kide da, dantzari eta euskal dantzen irakasle moduan.

## Dantza txapelketak 
* 2016, irabazlea, Eneritz Mancisidorrekin batera, Zalduko Txapelketan (Bizkaia)
* 2014, 3. Saria, Iholdi Beristainekin batera, Amurrioko Suelto Txapelketan (Bizkaia)
* 2012, 3. saria, XII. Jota Txapelketa, Leioa (Bizkaia)

## Dantza ikuskizunak 
* 2017-2018, *Martin Zalakain*, zuz. Ander Lipus

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ibabe Beristain
* Asier Alcedo

## Kanpo estekak 
* https://www.facebook.com/zaldukojaiak/videos/kerman-rengel-eta-eneritz-mancisidor-aurtengo-txapeldunak/1067864976622942/(https://www.facebook.com/zaldukojaiak/videos/kerman-rengel-eta-eneritz-mancisidor-aurtengo-txapeldunak/1067864976622942/?locale=es_LA)
* https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1463117267276335&id=1424338327820896&set=a.1463117247276337&locale=ja_JP
Strange Darling

***Strange Darling*** 2023ko JT Mollner estatubatuar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Hood River konderrian, Oregonen, emakume batek gizon bat ezagutuko du, eta biak herriko motel batera joango dira. Gela bat alokatu aurretik, emakumeak egiten ari denaren arriskua azaltzen dio gizonari, eta serieko hiltzailea den ala ez galdetzen dio. Gizonak ezetz esan ondoren, emakumeak aurrera jarraitzea onartzen du, eta rol joko sadomasokista batean parte hartzeko eskatuko dio: gizona hiltzailea izango da, eta emakumea haren biktima.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frances Elizabeth Barrow

**Frances Elizabeth Barrow**, jaiotzez **Mease** (Charleston, 1822ko otsailaren 22a – New York, 1894ko maiatzaren 7a), ***Aunt Fanny*** izengoitiaz ere ezaguna, estatubatuar haur literaturako idazlea izan zen.

## Bizitza 
Frances Elizabeth Mease, familian Frankie Blue ezizena zuena, Hego Carolinako Charleston hirian jaio zen 1822ko otsailaren 22an, Charles Benton Mease charlestondarraren eta Sarah Matilda Graham bostondarraren familian. Bere ahizpa, Alexina Black Mease, Richard Grant White literatura- eta musika kritikariarekin ezkondu zen 1850ean.

1855ean haurrentzako liburuak idazten hasi zen eta Aunt Fanny izengoitia hartu zuen. Hogeita bost liburu idatzi zituen guztira, eta horietako batzuk, hala nola *Six Night Caps*, ''Aunt Fanny's Story Book*, *Four Little Hearts* eta *Take Heed*, Europan itzuli zituzten. Gainera, *The Wife's Stratagem* eleberria eta *The Letter G'' idatzi zituen.

1841ko abenduaren 7an James Barrow, Jr.-rekin ezkondu zen. 1868ko azaroaren 18an bere senarra hil zen Paue hirian. Frances Elizabeth Barrow, berriz, New Yorken hil zen 1894ko maiatzaren 7an. Woodlawn hilerrian lurperatu zuten.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Petitpierre

**Max Petitpierre** (Neuchâtel, 1899ko otsailaren 26a – *ibidem*, 1994ko martxoaren 25a) suitzar abokatu eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1950ean, 1955ean eta 1960an.

Zuzenbide ikasketak egin zituen Neuchâtel, Zürich eta Municheko unibertsitateetan eta 1921ean lizentziatu eta 1924an doktoratu zen. Abokatu, notario eta zuzenbide irakasle izan zen eta Neuchâtelgo Unibertsitateko dekanoa.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta Neuchâtel kantonamenduko Kontseilu Handian hasi zuen karrera politikoa. 1942tik 1945era Estatuen Kontseiluko kide izan zen eta 1945etik 1961era Kontseilu Federaleko kide. Bertan, Politika edo Kanpo Arazoetako departamentua zuzendu zuen.

Neutraltasun aktiboko gerraosteko Suitzako kanpo-politikaren arduraduna izan zen. Lankidetza bultzatu zuen, eta Suitzan bake-konferentziak antolatu eta parte hartu zuen. SESBekin eta Txinako Herri Errepublikarekin harreman diplomatikoak ezarri zituen eta Geneva bake konferentzien antolatzaile bihurtu zuen.

Hiru aldiz izan zen Suitzako Konfederazioko presidentea.
Tamara García Iglesias

**Tamara García Iglesias** (Lasarte, Gipuzkoa, 1978) zinemagilea eta kuratzailea da. 

## Ibilbide profesionala 
UPV/EHUn Giza Antropologia ikasi ondoren Argentinako Buenos Aires hirian zinema zuzendaritza ikasi zuen, ikasketak modu autodidaktan hiru urtez luzatuz Donostiako Artelekun.

Aguilar de Campooko laburmetraien Nazio arteko zinema jaialdiko zuzendaria izan zen bost urtez. 

Filmen produkzioan ere aritu da: adibidez 2023 urtean  ***Sobre todo de noche*** ekoiztu zuen Veneciako Giornate degli Autori de la Mostra aurkeztua; eta SEMICIren FIPRESCI saria lortu zuena. de la SEMINCI, el Premio a la Mejor Dirección en el Festival.

2020 urtean **O Gemer** filmaren ekoizpenean ere parte hartu zuen.

2019 urtean ***Euria ari du aspaldi ez bezala***. 

2022an ZINEBI Networking ekimenean ***Plata o mierda*** ere aurkeztu zuen. 

## Lanak 
2010ean telebistarako serie bi zuzendu zituen TVE2 katean: ***Mover montañas*** eta ***La luz y el misterio de las catedrales***. 

Film hauek zuzendu ditu: 

* 2021an ***El cuerpo de la mujer sin sombra***,  Alicia D’Amico artistari buruz. Urte berekoa da baita ***Ferreyra, a Film Concrete***  Xabier Erkiziarekin batera, Beatriz Ferreyra franco-argentinari buruz. 

* 2021ean baita ***Paraíso, cerca*** fikziozko filma zuzendu zuen. 

* 2023an fikziozkoa ez den lehen luzemetraia egiten du **Zarata** 2023ko ZINEBIren Epaimahai gaztearen saria eskuratuz. 

* 2024 urtean ZINEBI66an ***Locas del ático*** izenburuko filma aurkezten dut laburmetraien sail ofizialean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Punto de Vista Festival
* Freak Agentzia Independent Agency
* Marvin & Wayne
* Bilboko Fant festibala

*
Xiaozhai Tiankeng

**Xiaozhai Tiankeng**, txineraz, edonon, munduko sarbegirik handiena eta sakonena da. Txinako Chongqing udalerriko Fengjie konderrian dago.

Xiaozhai Tiankeng-ek hitzez hitz «zeruko zulo handia herri txikiaren atzean» esan nahi du.

## Neurriak 
Xiaozhai Tiankeng sarbegiak 626 metroko luzera du, 537 metroko zabalera, eta 511 eta 662 metro arteko sakonera, pareta bertikalekin. Bere bolumena 119.349.000 m³-koa da eta irekiduraren azalera 274.000 m²-koa. Material hori desegin eta ibaiak eraman du. Sarbegia habia bikoitza duen egitura da: goiko deposituak 320 metroko sakonera du, beheko deposituak 342 metroko sakonera eta bi deposituek 257-268 metroko zabalera dute batez beste. Bi mailen artean erlaitz inklinatu bat dago, kareharrian harrapatuta dagoen lurrak osatua. Euri sasoian, ur-jauzi bat ikus daiteke sarbegiaren ahoan.

## Aurkikuntza 
Xiaozhai Tiankeng 1994an aurkitu zuten adituek, Caves Project Txinan espeleologo britainiarrentzako esplorazio gune berri baten bilaketan. Izan ere, bertako jendeak antzinatik ondo ezagutzen zuen. Xiaozhai gertuko herri abandonatu baten izena da, eta literalki «herri txiki» esan nahi du, eta tiankeng hitzak «zeruko zuloa» esan nahi du, Txinan sarbegietarako bakarra den eskualdeko izena. 2800 mailako eskailera bat eraiki da turismoa errazteko.

## Lurpeko ibaia eta haitzuloa 
Xiaozhai Tiankeng sarbegia Difeng kobazuloaren gainean sortu zen. Kobazulo hori, era berean, lurpeko ibai boteretsu batek sortu zuen, oraindik ere sarbegiren azpitik isurtzen dena. Lur azpiko ibaia Tianjingeko pitzaduraren haitzartean hasten da, eta Migong ibaiaren gaineko labar bertikal batera iristen da, 4 metroko altuera duen ur-jauzi bat osatuz. Lurpeko ibai horrek 8.5 km-ko luzera du gutxi gorabehera, eta bere ibilbidean 364 metro erortzen da. Ibai horren urteko batez besteko emaria segundoko 8.77 m³-koa da, baina emaria 174 m³/s-koa izan daiteke. Bai ibaia eta bai Difeng kobazuloa China Caves Projectek esploratu eta mapatu zituen 1994an.

## Flora eta fauna 
1285 landare espezie daude, ginkgoa barne, eta animalia bakan asko, hala nola pantera lainotsua, sabegian aurkitu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak