open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elizabeth Grosz

**Elizabeth Grosz** (1952, Sydney, Australia) australiar filosofoa, teorilari feminista eta irakaslea da. Jean Fox O'Barr irakaslea da, Duke Unibertsitateko Emakumeen Ikerketetakoa. Jacques Lacan, Jacques Derrida, Michel Foucault, Luce Irigaray, eta Gilles Deleuze filosofoei buruz idatzi du, baita generoari (gizarte-zientziak), giza sexualitateari, denborazkotasunari eta Darwinen eboluzio-teoriari buruz ere.

## Biografia 
Groszek bere Ph.D. lortu zuen Sidneyko Unibertsitateko Filosofia Orokorreko Sailetik. Han, irakasle izan zen 1978tik 1991ra. 1992an, Monasheko Unibertsitatera joan zen bizitzera. 1999tik 2001era, literatura konparatuko eta ingeles filologiako irakaslea izan zen New Yorkeko Estatu Unibertsitatean, Bufalon. Rutgers Unibertsitatean jardun zuen irakasle, Emakume eta Genero Ikasketen Sailean; eta, 2002tik Emakume eta Literatura Ikasketen irakasle bihurtu arte, 2012an Dukean.

## Lanak 
### Argitalpen batzuk 
* *Sexual Subversions: Three French Feminists* (1989)

* *Jacques Lacan: A Feminist Introduction* (1990)

* *Volatile Bodies: Toward a Corporeal Feminism* (1994)

* *Space, Time and Perversion: Essays on the Politics of Bodies* (1995)

* *Architecture from the Outside: Essays on Virtual and Real Space* (2001)

* *The Nick of Time: Politics, evolution, and the untimely* (2004)

* *Time Travels: Feminism, nature, power* (2005)

* *Chaos, Territory, Art: Deleuze and the Framing of the Earth* (2008)

* *Becoming Undone: Darwinian Reflections on Life, Politics and Ar*t (2011)

* *The Incorporeal: Ontology, Ethics, and the Limits of Materialism* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Petri katedrala (Rabat)

**San Petri katedrala** () Marokoko Rabat hiriburuan dagoen katedral katolikoa da, Rabateko artzapezpikuaren egoitza. Hassan auzoko Golan plazan (antzinako Cardinal-Lavigerie plazan) dago.

## Historia 
Katedrala Marokoko Protektoratu Frantsesaren garaian eraiki zen familia musulman batek oparitutako lurraldean. Lehen harria 1919an jarri zuten. Arkitektoa Adrien Laforgue izan zen, Jules Laforgue poetaren anaia.

Inaugurazio ekitaldia 1921eko azaroaren 17an egin zen Hubert Lyautey jeneral egoiliarraren zuzendaritzapean, eta lehen elizkizunak urte bereko azarotik aurrera ospatu ziren. Hasiera batean, kadedralak ez zituen Rabaten urrutitik ikus daitezkeen bi xapitelak, soilik 1930eko hamarkadan amaituak.

San Petri katedrala aktibo dago, eta mezak egunero egiten dira, ostegunetan izan ezik.

## Iruditegia 

Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس.jpg|Barnealdea.
Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس 1.jpg|Korua.
Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس 2.jpg|Art Déco solairua.
Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس 3.jpg|Alboko aldarea.
Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس 4.jpg|Aitorlekua.
Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس 5.jpg|Sabaia.
Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس 6.jpg|Beiratea.
Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس 7.jpg|Solairua.
Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس 9.jpg|Art Déco estiloko apaingarri geometrikoa.
Fitxategi:كاتدرائية القديس بطرس 12.jpg|Bataiotegia.
Fitxategi:Icono de Nuestra Señora de Marruecos.jpg|Marokoko Ama Birjinaren ikonoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alessio Figalli

**Alessio Figalli** (italieraz: [aˈlɛssjo fiˈɡalli]; 1984ko apirilaren 2a) italiar matematikaria da, batez ere, aldakuntzak eta ekuazio diferentzial partzialen kalkuluan lan egiten duena.

Peccot-Vimont Saria eta Peccot Lectures jaso zituen 2012an, eta baita EMS Saria 2012, Stampacchia Domina 2015ean, Feltrinelli Saria 2017an, eta Fields Domina 2018an. Matematikako Nazioarteko Kongresuan gonbidatutako hizlaria izan zen. 2016an Europako Ikerketa Kontseiluan (ERC) beka bat eman zioten, eta 2018an Côte d'Azur Unibertsitatean Honoris Causa doktoretza jaso zuen. Bestalde, 2019an Honoris Causa doktoretza jaso zuen Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fields Domina

## Kanpo estekak
Caucher Birkar

**Caucher Birkar** FRS (kurdueraz: کۆچەر بیرکار, erromanizatuz: Koçer Bîrkar, lit. 'matematikari migratzailea'), jaio zen **Fereydoun Derakhshani** (kurdueraz: فەرەیدوون درەیدوون ،شاەن ،شاەخخ فریدون درخشانی 1978ko uztailean), kurdu-britainiar matematikaria (Iranen jaioa) eta Tsinghua Unibertsitateko irakaslea da.

Birkarrek geometria birazional modernoaren ekarpen garrantzitsuak egin ditu. 2010ean Matematika eta Estatistikako Leverhulme Saria jaso zuen geometria aljebraikoari egindako ekarpenengatik, eta 2016an, AMS Moore Prize partekatu zuen "Existence of minimal models for varieties of log general type" artikuluagatik. 2018an Fields Domina eman zioten, "Fano barietateen mugaren frogagatik eta eredu minimoaren programari egindako ekarpenengatik".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Web ofiziala
Sortzez Garbiaren katedrala (Tanger)

**Sortzez Garbiaren eta Espiritu Santuaren katedrala** (, ), **Katedral Espainiarra** ere deitua, Marokoko Tanger hirian dagoen katedral katolikoa da, Tangerreko artzapezpikuaren egoitza.

## Historia 
Denbora luzez, Maroko osoko otoitz-leku katoliko bakarra Tangerreko Petit Socco plazatik gertu zegoen frantziskotar kapera izan zen, Espainiako kontsulatutik gertukoa. 1860ko hamarkadatik aurrera, Jose Maria Lertxundi misiolariak frantziskotarren presentzia garatu zuen Tangerren eta Sortzez Garbiaren eliza eraiki zuten medinan 1880-1881 urteetan.

1882an, Lerchundik jabetza erosi zuen medinatik kanpo, garai hartan oraindik landa zenean, frantziskotarren komentu handi bat ezartzeko asmoarekin.

Espiritu Santuaren komentua 1902-1904 bitartean eraiki zen, Francisco Serra arkitekto frantziskotarren diseinu neorrenazentistaren arabera. Komentuko elizaren absidearen eraikuntza 1904an hasi zen, baina ez zen inoiz amaitu. Eraikuntza 1950ean hasi zen, eta 1953ko uztailaren 4an lehen harria jartzearen ekitaldi sinbolikoa egin zen. 1961eko abenduaren 8an, Sortzez Garbiari eta Espiritu Santuari eskaini zieten. 

1956 amaieran, amaitutako katedrala Tangerko artxidiozesi sortu berriaren egoitza bihurtu zen. Kanpandorrearen 45 metroko xapitela Tangerreko zerumugan nagusitzen zen, 1983an Mohammed V.aren meskita eraiki arte. eta beste batzuk José María de Labrari.

## Iruditegia 

Fitxategi:Misiones Tánger (1893).jpg|Antoni Gaudík 1893an proposatutako diseinua.
Fitxategi:Catanger1.JPG|Katedralaren barnealdea.
Fitxategi:Cattan 3.jpg|Absideko beirateak.
Fitxategi:Licht im Dom von Tanger.jpg|Alboko beirateak.
Fitxategi:Subterranean crypt of father Jose Lerchundi, Spanish Cathedral, Tangier, Morocco, 2013.jpg|Jose Maria Lertxundiren oroimenezko plaka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Besora

[thumb|280px|Besorako [mahastia, Stuttgart]]
**Besora**, nekazaritzan, mahastien eta beste fruitu-arbola batzuen gidamodua da, zutoin bertikalen eta alanbre-euskarri horizontalen bidez egiten dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dei Egitekoak

thumb|Emakumezkoak ziren Dei egitekoak
**Dei egitekoak**, arrantzaleak itsasoratu behar zirenean,  emakumeak aritzen ziren hauei dei egiten; itsasora noiz joan behar ziren abisatzen. Gizonaren izena eta *"Gora Jangoikuaren ixenian!*” esaten zen eguraldi ona eginez gero eta arrantzaleak bazekien itsasora joan behar zuela. Eguraldi txarra eginez gero, aldiz, *seinerua* izeneko makilarekin zarrastada egiten zen lurraren kontra. *Seinerua* egurrezko makila zen eta lurraren kontra jotzen zuen zatia metalezkoa zuen. Zarata entzundakoan arrantzaleek bazekiten itxaso txarra zegoela eta etxean geratu behar zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Horria - La Liberté

***El Horria⁩*** () edo ***La Liberté*** () Marokoko juduei zuzendutako egunkaria izan zen. Salomon Benaiounek argitaratu zuen Tangerren bi hizkuntzako bertsioetan, judeo-marokeraz eta frantsesez.

## Historia 
Arabierazko bertsioa, *El Horria* izenburua zuena, 1914an argitaratu zen lehen aldiz. Frantsesezko bertsioaren lehen alea, *La Liberté*, 1915eko ekainaren 18an kaleratu zen, *El Horria* egunkariaren 51. zenbakiarekin batera.

## Finantzaketa 
Egunkariak finantza-zailtasunak izan zituen, eta Benaiounen inbertsio pertsonalei, harpidetza kuotei, publizitate diru-sarrerei eta Frantziako Gobernuaren laguntza klandestinoari esker aktibo jarraitu zuen. Azken horrek egunkariaren Frantziaren aldeko ildo editoriala propagandarako tresna baliagarri gisa ikusi zuen. Gobernu kolonialak 1.600 libera ordaindu zituen urtero 1918ra arte, eta ondoren 2.000 libera 1924ra arte. 1924an, Tangerko Estatutua zela eta, propaganda jada ez zen beharrezkoa izan.

## Digitalizazioa 
*Historical Jewish Press* proiektuaren baitan, egunkaria eskaneatu eta digitalizatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beni Mellal-Khenifra

**Beni Mellal-Khenifra** (‎; ; ) Marokoko hamabi eskualdeetako bat da. 28.374 km²-ko eremua hartzen du eta 2.520.776 biztanle ditu, 2014ko Marokoko erroldaren arabera. Eskualdeko hiriburua Beni Mellal da. Beni mellal hiri arabiarra eta amazig.

## Historia 
Beni Mellal-Khenifra 2015eko irailean sortu zen, Chaouia-Oardigha eskualdeko Khourigba probintzia eta Meknes-Tafilalet eskualdeko Khenifra probintzia aurretik Tadla-Azilal eskualdea osatzen zuten hiru probintzietan sartuz.

## Geografia 
Beni Mellal-Khenifra herrialde barruan dago. Mugakide ditu Rabat-Sale-Kenitra iparraldean, Fez-Meknes ipar-ekialdean, Draa-Tafilalet hego-ekialdean, Marrakex-Safi hego-mendebaldean eta Casablanca-Settat ipar-ekialdean. Eskualdeko mendebaldean eta erdialdean Tadla lautada emankorra dago, Morbeya ibaiak ureztatua. Lautada hori Atlas Garaieko mendiek inguratzen dute, eskualdeko hegoaldea eta ekialdea zeharkatzen dituztenak, eta Atlas Ertaineko mendi-adarrak iparraldera.

Beni Mellal-Khenifrak bost probintzia ditu:

* Azilal probintzia
* Beni Mellal Probintzia
* Fquih Ben Salah probintzia
* Khenifra probintzia
* Juribga probintzia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malika Ufqir

**Malika Ufqir** edo **Malika Oufkir** (arabieraz: **مليكة أوفقير;** Marrakex, 1953ko apirilaren 2a) idazle marokoarra da, Hassan II.aren lehen ministroa izan zen Mohammed Ufqir jeneralaren alaba, eta erregearen aurkako kolpe militar huts bat zuzendu zuena.

## Bizitza 
Mohammed Ufqirren kolpe saiakeraren ondoren, 20 urte baino gehiagoz baldintza penagarrietan espetxeratua izan zen haren familia. Prisionnière (*Presoa*) liburuan gatibualdi horren inguruabar dramatikoak kontatu zituen.

Malika Ufqirrek Marokoko errege familiaz eta Hassan II.aren haremeko bizi baldintzez ere idatzi zuen.

## Argitalpenak 
Kartzelan bizi izandakoaren eta Michèle Fitoussi kazetari frantziarrarekin batera egindako ihesaldiaren kontakizuna argitaratu zuen. Lan horrek hedabideen eta ikusleen arreta erakarri zuen Bere amak, Fatimak, bertan oihartzuna izan zuen liburu lasaiago baina interesgarriago batean, bere buruzagien nahi gabeko azterketa historikorako.

## Lanak 
* *La Prisonnière*, amb Michèle Fitoussi, LGF, 2000 
* ''L'Étrangère'', Grasset, 2006 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marokoko Erresumako Liburutegi Nazionala

**Marokoko Erresumako Liburutegi Nazionala** (, , ) Marokoko Rabat hiriburuan dagoen liburutegi nazionala da, Tetuanen adar bat duena. 1924an sortua, **Liburutegi Nagusia** () deitzen zen hasieran. 2003an, Marokoko Erresumako Liburutegi Nazionala deitzera pasa zen.

Egungo eraikina, Rabat-Agdalen dagoena, Rachid Andaloussi eta Abdelouahed Mountassir arkitekto casablancarreek diseinatu zuten eta Mohammed VI.a erregeak inauguratu zuen 2008ko urriaren 15ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epicauta pruinosa

***Epicauta pruinosa*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Ameriketako Estatu Batuetako intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epicauta haroldi

***Epicauta haroldi*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Costa Ricako intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casablanca-Settat

**Casablanca-Settat** (  الدار البيضاء; amazigeraz: ⴰⵏⴼⴰ - ⵙⵟⵟⴰⵜ) Marokoko hamabi eskualdeetako bat da. 20.166 km²-ko azalera du eta 6.861.739 biztanle ditu 2014ko Marokoko erroldaren arabera, horietatik %69 hiriguneetan bizi zen. Eskualdeko hiriburua Casablanca da. 

## Historia 
Casablanca-Settat 2015eko irailean sortu zen, Casablanca Handia Dukala-Abda eskualdeko El Jadida eta Sidi Bennour probintziekin eta Chauia-Uardiga eskualdeko Benslimane, Berrechid eta Settat probintziekin bat egitean.

## Geografia 
Casablanca-Settat Atlantikoko kostaldean dago. Mugakide ditu Rabat-Salé-Kenitra ipar-ekialdean, Beni Melal-Jenifra hego-ekialdean eta Marrakex-Safi hegoaldean. Marrakex-Safiko mugaren zati batek Oum Er-Rbia ibaiaren ibilbideari jarraitzen dio. Ibai hori ipar-mendebalderantz doa, eta Atlantikoan itsasoratzen da, Azamorren. Ibaiak eskualdea bi lautadatan banatzen du, Doukala mendebaldean eta Chaouia ekialdean. Zenbait urtegik ura ematen diote eskualdeari, Oum Er-Rbiako Al Massira urtegia eta Mohammedia hegoaldean dagoen Oued Mellah urtegia barne.

Casablanca-Settat-ek bi prefektura eta zazpi probintzia hartzen ditu:

* Casablanca prefektura
* Mohammede prefektura
* Benslimane probintzia
* Berrechid probintzia
* El Jadida probintzia
* Mediuna probintzia
* Nouaceur probintzia
* Settat probintzia
* Sidi Bennour probintzia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Hairer

Sir **Martin Hairer** (1975eko azaroaren 14a), analisi estokastikoaren alorrean lan egiten duen matematikari austriar-britainiarra da, batez ere ekuazio diferentzial partzialen estokastikoan. Matematika irakaslea da EPFL-n (*École Polytechnique Fédérale de Lausanne*) eta Londresko Imperial Collegen. Aurretik Warwickeko Unibertsitatean eta New Yorkeko Unibertsitateko Courant Institutuan izan zituen izendapenak. 2014an Fields Domina eman zioten, matematikari batek lor dezakeen ohore handienetako bat. 2020an 2021eko Breakthrough Prize Matematikan irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antoine de Saint-Exupéry museoa

**Antoine de Saint-Exupéry museoa** aire-postaren museoa da, Marokoko Tarfaya hirian dagoena. 2004an ezarria, Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944) idazle eta hegazkinlari frantziarraren izena darama, hura Tarfayan bizi izan baitzen 1927tik 1929ra eta han aurkitu baitzuen bere idazlanen zati handi baten inspirazioa.

1927an, Saint-Exupéry Tarfayako eskualdeko geldialdi-aireportuko zuzendari izendatu zuten, lehen Juby lurmuturra bezala ezagutzen zena. 2004an, Tarfayak museoa ireki zuen Aéropostale airelinearen eta Tolosa Okzitaniatik Saint-Louisera (Senegal) ibilbidearen historia kontatzeko. Museoa hiriko turismo-gune nagusia da.

700px|thumb|erdian|Museoaren barnealdearen 340 graduko panorama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wade Dooley

**Wade Dooley** (Warrington, 1957ko urriaren 2a) ingeles hamabosteko errugbilari ohia da, bigarren lerroko postuan aritzen zena. Altuera handia duenez, "Blackpool dorrea" ezizena jarri zioten.

Hamahiruko errugbia jokatzen hasi zen eta hemeretzi urterekin hamabosteko errugbia izatera aldatu zen. Bere ibilbide gehiena Preston Grasshoppers taldean jokatu zuen, baina Fylde RFC eta New Brighton FC taldeetan ere jokatu zuen.

1985 eta 1993 artean 57 partida jokatu zituen Ingalaterrako errugbi selekzioarekin, gehienak Paul Ackfordi bigarren lerroan lagunduz. Ackford bezala, polizia izan zen. 1991an Bost Nazioen Txapelketako Grand Slama irabazi zuen Will Carling kapitain zuen taldeko kide gisa. 1989an British and Irish Lions taldeak Australiara egindako biran parte hartu zuen. 1993an Zeelanda Berrirako biran ere parte hartu zuen, baina Ingalaterrara itzuli zen aitaren hiletara joateko eta errugbitik erretiratzea erabaki zuen.
Guillaume LeBlanc

**Guillaume LeBlanc** (Sept-Îles, 1962ko apirilaren 14a) atleta da. Kanada ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Lefrançois

**Charles Lefrançois** (Montreal, 1972ko abenduaren 19a) atleta da. Kanada ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierce LePage

**Pierce LePage** (Whitby, 1996ko urtarrilaren 22a) atleta da. Kanada ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisa Lightfoot

**Lisa Lightfoot** (1966ko abenduaren 3a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merv Lincoln

**Merv Lincoln** (Leongatha, 1933ko azaroaren 22a - Melbourne, 2016ko maiatzaren 1a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mackenzie Little

**Mackenzie Little** (Rochester, 1996ko abenduaren 22a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrew Lloyd

**Andrew Lloyd** (Colchester, 1959ko otsailaren 14a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michelle Lock

**Michelle Lock** (1967ko martxoaren 29a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ken Lorraway

**Ken Lorraway** (Wagga Wagga, 1956ko otsailaren 6a - Canberra, 2007ko urtarrilaren 4a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donna MacFarlane

**Donna MacFarlane** (Melbourne, 1977ko ekainaren 18a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Don MacMillan

**Don MacMillan** (1928ko urtarrilaren 5a - 2004ko azaroaren 19a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suzanne Malaxos

**Suzanne Malaxos** (Denmark, 1961eko abenduaren 30a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Manning

**Anne Manning** (1959ko azaroaren 13a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurtis Marschall

**Kurtis Marschall** (Adelaide, 1997ko apirilaren 25a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisa Martin

**Lisa Martin** (Gawler, 1960ko maiatzaren 12a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
June Maston

**June Maston** (Tweed Heads, 1928ko martxoaren 14a - Tweed Heads, 2004ko abenduaren 3a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phil May (atleta)

**Phil May** (Blackpool, 1944ko irailaren 20a - Claremont, 2014ko azaroaren 30a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrew McCabe

**Andrew McCabe** (Longreach, 1990eko abuztuaren 29a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alison Wylie

**Alison Wylie** (Swindon, 1954) britainiar-kanadar arkeologoa eta filosofoa da. Columbia Britainiarreko Unibertsitatean irakasle dihardu.

Wylie epistemologian, ikerketa etikoan eta feminismoan espezializatu zen gizarte zientzietan, batez ere arkeologian eta antropologian.

## Biografia 
### Bizitzako lehen urteak eta hezkuntza 
Swindonen (Ingalaterra) jaioa, Wylie Kanadara joan zen bizitzera familiarekin eta bertan lortu zuen Mount Allison Unibertsitateko graduatua 1976an. 1979an Binghamonteko Unibertsitatean Antropologiako master bat egin zuen, eta 1982an *Positibismoa eta arkeologia berria* izeneko doktore-tesia amaitu zuen.

### Ibilbide akademikoa 
Wyliek Mendebaldeko Ontarioko Unibertsitatean (1985–1998), Washington Unibertsitatean (1998–2003), Columbiako Unibertsitatean (2003–2005) eta Washingtongo Unibertsitatean (2005–2017) lan egin du. Irakasle bisitari gisa ere lan egin du Australiako Unibertsitate Nazionalean, Readingeko Unibertsitatean, Stanfordeko Unibertsitatean, Parisko Gizarte Zientzietako Goi Mailako Ikasketen Eskolan, Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean, New Yorkeko Unibertsitatean, Denverreko Unibertsitatean eta Durhameko Unibertsitatean. Gaur egun, Columbia Britainiarreko Unibertsitateko filosofia departamentuko irakaslea da.

## Sariak 
* Wyliek SAAren (Amerikako Arkeologiarako Elkartea) Presidente Aitorpen saria jaso zuen 1995ean; Filosofiako Emakumeen Elkarteak urteko Filosofo Goren izendatu zuen 2013an; eta 2019tik 2020ra Zientziaren Filosofiaren Elkarteko presidente izateko hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerryn McCann

**Kerryn McCann** (Bulli, 1967ko maiatzaren 2a - Coledale, 2008ko abenduaren 8a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kris McCarthy

**Kris McCarthy** (Mildura, 1979ko urriaren 15a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward McGlynn

**Edward McGlynn** (1931ko abuztuaren 27a - 2012ko apirilaren 24a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mick McGrath

**Mick McGrath** (1947ko azaroaren 28a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les McKeand

**Les McKeand** (Kyogle, 1924ko irailaren 17a - Denman, 1950eko azaroaren 11) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haley McGregor

**Haley McGregor** (1979ko maiatzaren 27a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betty McKinnon

**Betty McKinnon** (Sydney, 1925eko urtarrilaren 13a - 1981eko ekainaren 24a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fleur Mellor

**Fleur Mellor** (Sydney, 1936ko uztailaren 13a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jack Metcalfe

**Jack Metcalfe** (Hegoaldeko Gales Berria, 1912ko otsailaren 3a - Tura Beach, 1994ko urtarrilaren 16a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David McNeill

**David McNeill** (1986ko urriaren 6a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mizan Mehari

**Mizan Mehari** (Addis Abeba, 1980ko urtarrilaren 28a - Mount Ainslie, 2007ko maiatzaren 10a) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ouergha

**Ouergha** edo **Uarga** (; ) Marokoko ibaia da, Seburen ibaiadarra dena. Rifeko mendien hegoaldeko muga osatzen du. El Jorf Melha eta Zouayed Douar herri txikietatik igarotzen da.

Ibai horretan dago Al Wahda urtegia, Marokoko handiena. 3,8 km³ bolumena eta 123 km²-ko azalera ditu eta 110.000 hekatreako ureztatze-eremua hornitzen du, arro horretan ohikoak ziren uholdeak saihesten ditu eta 240 MW energia hidroelektriko ekoizten ditu.

## Historia 
Uarga ibaian, 1925ean, Marokoko Sultanerriaren aurkako Ouerghako gudua gertatu zen, frantziar esku-hartzearen funtsezko bataila izan zena. Guduak Louis Hubert Lyautey mariskalaren agindupeko indar kolonialen porrot handi bat suposatu zuen. Tropa riftarrak Fezetik, Marokoko Protektoratu Frantseseko hiriburutik, 30 kilometrotara baino ez zeuden.

## Historia naturala 
Atlas Ertaineko goiko arroko aldeetan galzorian dagoen primate bat bizi da, Berberia makakoa (*Macaca sylvanus*), historiaurrean Afrikako iparraldean askoz ere banaketa handiagoa zuena.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin merkatua (1884-2003)

**San Martin merkatua** 1884an eraikitako Donostiako merkatu plaza bat izan zen, 2003an eraitsia. Merkatu plazak iraun egin du, San Martin merkatalgune berrian integratuta.

Baionako Merkatua eredutzat hartuta, 1884ean Jose Goikoa arkitektoaren proiektua jarraituz eraiki zen merkatua, eta Juan Rafael Aldaik, proiektua osatu zuen 1907an. 

2003an Donostiako Udalak, Odón Elorza alkatea zela, eraikin historikoa botatzea erabaki zuen, 2005ean merkatal zentroa eraikitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martin merkatalgunea

**San Martin merkatua** Gipuzkoako Donostia erdiguneko merkatalgune bat da, merkatu plaza tradizional baten eraikina ordezkaru zuena 21. mendean. Aurrekoa 2003an eraitsi zuten, eta hau 2005ean ireki. Luis Uzkanga arkitektoaren bulegoaren lana da.

Azpian San Martin lurpeko aparkalekua du, eta San Martin merkatu plazak berak bere barruan iraun du, espazio batzuk gordez solairu batean baino gehiagotan. Bertan ezarri diren negozioen artean, Fnac eta Zara dira nabarmenenetakoak. Eraikuntzak inguruko auzoaren estilo arkitektonikoarekin ez du ezer ikusirik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baladre

**Baladrea** (*Veratrum album*) Melanthiaceae familiako landare loredun bat da. Sendabelar gisa erabili izan zen baina landare oso pozoitsua da eta jadanik ez da erabiltzen. 

Baladrea Europan eta Asiaren mendebaldean aurkitzen da. Euskal Herrian interes bereziko landarea kontsideraturik dago.

Generoaren *Veratrum* izena latinetik dator; *vere* ("benetan") eta *ater* ("beltza") eta dituen sustrai beltzei egiten die erreferentzia. Espeziearen *album* izena eta latinetik dator eta "kolore zuriduna" esan nahi du.

## Deskribapena 
Landare gogorra da. Errizoma oblikuo eta zuzenak ditu eta aurreko urteetako hostoen hondarrek inguratzen dute. Errizoma horretatik 175 cm ere har dezaketen zurtoinak ateratzen dira, hosto txandakatu asko dituztenak.

Hostoak handiak dira, 10-25 x 6-15 cm dituztenak, eliptikoak eta zabalak. Ez dute txortenik eta oinarrian zurtoina besarkatzen dute. Luzetara nerbio paralelo ugari dituzte. Azpialdean ile laburra agertzen da, nerbioetan bereziki.

Fruitua kapsula iletsua da. Barnean hazi hegodun ugari gordetzen dira.

Bereziki ugaria da Ordunteko mendietan. Populazio nagusiak Salduero-Zalama inguruan daude, baina Kolitzan, Burgüenon eta Balgerrin ere ikusi dira. Epe motzean galtzeko arraiskurik ez du baina mendi garaietan bizi denez klima larrialdiak eragingo dio.

## Erabilera 
Baladrearen errizoma sendabelar gisa erabili izan zen esate baterako zorriak kentzeko, baina kouru txikitan oso pozoitsua denez dagoeneko ez da gizakietan erabiltzen. *"Baladrea sendoen hilgarri, erhoen sendogarri"* esaera zaharrak erakusten du landarearen arriskua. Antzina patata-zomorro izurrien aurkako pestizida gisa erabili izan zen tarte batez.

1890. urtean Georg Salzbergerrek protoveratrina alkaloidea isolatu zuen, eta horrek egiten du landarea pozoitsu. Akaloidea irentsi eta 30 minutu eta 4 ordu artean agertzen dira pozoiketaren sintomak, eta honako hauek dira: okaldiak, abdomeneko mina, hipotentsioa, bradikardia, goragalea, logura, zorabioa eta begi-nini dilatatuak.

## Iruditegia 

Irudi:Veratrum album (7125713885).jpg|Infloreszentzia.
Irudi:Veratrum album kz01.jpg|Hostoak.
Irudi:Veratrum album subsp. oxysepalum flower s3.JPG|Lore zuriak.
Irudi:Veratrum album, Alpes, flora (1983) 24.jpg|Lore berde-horiak.
Irudi:Veratrum album (witte nieswortel) zaden.jpg|Fruituak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SAS: Rogue Heroes

***SAS: Rogue Heroes*** britainiar telesaila da, Steven Knightek BBC Onentzat egina. Lehen serieak Britainiar Armadako Aire Zerbitzu Bereziaren (SAS) jatorria irudikatzen du Bigarren Mundu Gerrako Mendebaldeko Basamortuko Kanpainan. Benetako gertaeren irudikapen zehatza da, Ben Macintyrek 2016an izen bereko liburuan azaldu zuen bezala.. 2022ko abenduan, bigarren denboraldi baterako berritu zuten, 2025eko urtarrilaren 1ean estreinatu eta SASek Europako gerra-antzerkian egindako operazioetan oinarria zuena.

## Sinopsia 
Telesaila 1941ean hasten da Kairoko ospitale batean, entrenamendu ariketa huts baten ondoren, David Stirling Britainiar Armadako ofizialak etsaien lerroen atzean lan sakona egin dezakeen komando unitate berezi bat sortzeko ideia duenean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itaguareko mendia

**Itaguareko mendia** (portugesez O Pico do Taguaré) Itaguareko mendia Minas Gerais eta São Paulo estatuetako mugan kokatua dagoen mendia da, Mantikeira mendilerroan. Bere gailurra itsas mailatik 2.308 metrora dago.

## Kokapena
Mendia Passa Quatro eta Cruzeiro udalerrien arteko mugan dago, baina hurbilen dagoen hiri-eremua Marmelópolis meatzaritza herri txikia da. Igoerarik errazena, Cruzeiro udalerriko landa eremuan hasten den bide baten bidez egin daiteke.

## Toponimia
Itaguare izenak «harri sakratua» edo baita «harri pitzatua» esanhia izan dezake guaranieraz. Bere aldapak gogortsuak dira, eta altitudea gora egin ahala, gero eta aldapatsuagoak dira.

## Heltze bideak
Cruzeiro hiritik, gailurra bere osotasunean ikus daiteke; erraldoi bat etzanda edo erraldoi baten sudurra itxura du. Erraldoia lotan ezizena du. Cruzeiroko hiri-eremua, lerro zuzen batean, gailurretik 16 km-ra bakarrik dagoen arren, Itaguare gailurraren eskualdea ia hutsik eta ezezaguna da. Mendia abegigabea da, haize izugarri bortitzak eta zero azpitiko tenperatura dituzten neguko gauak. Igoerako puntu batzuk hegaldi librerako erabil daitezke, baina egitura egokirik gabe.

## Erreferentziak
Malika El Assimi

**Malika El Assimi** (Marrakex, 1946) marokoar poeta, akademikoa, feminista eta politikaria da.

## Prestakuntza 
Arabiar literaturako eta literatura konparatuko ikasketak egin zituen. 1987an Rabateko Letren eta Giza Zientzien Fakultatean graduatu zen.

## Literatur idatziak 
Malika El Assimik *al-Ikhtiyar* (Aukera) izeneko aldizkaria sortu zuen 1970eko hamarkadan. 

Poesia bilduma bat argitaratu zuen lehen emakume marokoarra izan zen. Hala, hainbat poesia-bilduma argitaratu zituen: ''Kitabat Kharij Aswar al-'Alam* (1988, Munduko harresietatik kanpoko idazkiak) eta *Aswat Hanjara Mayyita* (1989, Eztarri hilen ahotsa), Gauza *izenak dituena*, 1997an, eta Sangs du soleil, 2001ean. 

## Ikerketa-lanak 
Rabateko Mohammed-V Unibertsitateko irakaslea, Marokoko ahozko literaturaz interesatu zen, batez ere ipuin herrikoiak emakumeen historia sozialaren narrazio argigarri gisa aztertuz. Malika Assimik emakumeen sormenaren adierazpentzat eta emakumeen literatura konposizioen lehen oinarritzat hartzen ditu ipuinok».

## Feminismoa 
*Al-Mar'a wa Kaliishyyat al-Dimuqratiyya* (Emakumeak eta demokraziaren anbiguotasunak)  izeneko saiakera lanean emakumeen egoera aldatzeko konpromiso politikoaren beharraren ideia garatzen du.

Malika El Assimiren esanetan, ipuin herrikoiak emakumeek istorio horiek ahoz sortzeko eta transmititzeko prozesuan izan duten parte-hartze aktiboari esker zabaldu dira. Haren arabera, literatura-tradizio idatziaren (batez ere gizonek egiten dutena) eta ahozko literatura-tradizioaren (ia emakumeek bakarrik erabiltzen dutena) arteko banaketa egongo litzateke. Emakumeek helarazitako ipuinak maiz errezitatzen zituzten Marrakexen, Jemaa el-Fna plazan.

Malika El Assimiren arabera herri-ipuin hauetan transmititzen diren balio patriarkalek iraganekoak islatzen dituzte eta ez dute inolaz ere bizitza modernoa arautu behar.

## Bizitza politikoa 
Marokoko Parlamentuko Ordezkarien Ganberako diputatua izan zen 2012an, Marrakech barrutia ordezkatuz. Istiqlal Alderdiko zerrendan hautagaia izan zen, alderdiko liderretako bat izanik. 2007ko hauteskunde legegileetara aurkeztu zen, baina ez zuen arrakastarik izan, eta 2002an ministro-postu baterako seinalatu zuten.

## Familia 
*Abdelkader Hassan El Assimi'' poeta, diplomatiko eta politikariaren iloba da, Istiqlal Alderdiaren sortzaileetako bat. 
* Salim Jay, Dictionnaire des écrivains marocains, Eddif, 2005 (ISBN 9981-09-111-1, 978-9981-09-111-5 et 2-84272-227-2, OCLC 58467813), p 54

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1,3-dimetilurea

**1,3-dimetilurea** konposatu organikoa da C3H8N2O formula duena, urearen deribatua. Solido kristalino zuria da. Isomero bat du, *1,1-dimetilurea*. Uretan eta etanoletan disolbagarria da.
ezkerrera|thumb|150x150px|1,1-Dimetilurea

## Erabilera 
1,3-dimetilurea erreaktibo gisa baliatzen da kafeinaren eta teofilinaren sintesian eta baita hainbat produktu farmazeutikoen eta herbiziden sintesian. Pinturen eta garbiketa-produktuen ekoizpenean ere usatzen da.

1,1-dimetilurea disolbatzaile polar eta erreaktibo gisa baliatzen da sintesi kimikoan.

## Erreferentziak
Simon Attias sinagoga

**Simon Attias sinagoga** Marokoko Essauira hirian dagoen sinagoga ohia da, 1882an eraikia. **Bet Ha-Knesset Simon Attias**, '''M'sod Attias** eta **Shaarei T'filah'* bezala ere ezaguna da. Gaur egun Bayt Dakira museo juduaren parte da.

## Historia 
Sinagoga Simon Attias merkatari juduaen harrizko etxearen hegal batean dago. Ferra arku batean kokatutako ate handiak eraikinen multzora eramaten du. Sinagoga bigarren solairuan dago. Lehen solairuan hainbat denda zeuden eta hirugarrenean, berriz, juduen epaitegietako bulegoak zeuden, kasu komertzialak zein pertsonalak entzuten zituztenak. Sinagoga bera bi solairuko gunea da, arkudun leiho handiak eta *Ezrat Nashim'' (emakumeentzako balkoia) dituena. eta gaur egun Bayt Dakira museo juduaren parte da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tasciaca

**Tasciaca** Frantziako Loir-et-Cher departamenduan, Erdialdeko Loira eskualdean antzinako *vicus* bat izan zen (bigarren mailako kokalekua), Thésée, Pouillé eta Monthou-sur-Cher komunetan aurkitutakoa. Kokaleku galorromandar batzuk ezaugarri zituen, Cher ibaiaren bi aldeetan.

## Izena 
Tasciaca izena Peutingerren taulan agertu zen; *Avaricum*dik (Bourges) *Caesarodunum* (Tours) aldera arteko etapa bat izendatzen zuen.  

## Historia 
Aglomerazioa gure aroaren hasieratik garatu zela dirudi; Goi Inperioan oso aktiboa izan zen, zeramika komunaren, beirateriaren eta metalezko objektuen ekoizpen garrantzitsu batekin, III. mendetik aurrera erori baino lehen, hala ere, merovingiarren menpe erabat utzia izan gabe.

## Aztarnategia 
Cher ibaiaren ezkerreko ertzean *fanum* bat dago, ziur aski funtzio erlijiosoa zuen pilategia eta gutxienez putzu bat. Buztingileen berrogei labe inguru daude, eta zeramika-ekoizpena Loirako Erdialde-Harana eskualdeko hainbat leku arkeologikotan aurkitu dira. Agian, beste garapen batzuk ere bai izan ziren, hala nola gela ugari zituzten eraikinak, hainbat ibaiaren pasabide (datatu ezin badira ere), bi ontziraleku eta zubi hipotetiko bat Cher ibaiaren gainean.

Aztarnategiko elementurik ezagunena, ordea, Mazelles (edo Maselles) multzoa da. Eraikin multzo monumentala da, Cher ibaiaren eskuinaldean dago, eta, agian, ibaian nabigatzeari edo ibilgailuen zirkulazioari lotuta zegoen. Eraikinik handienak ia berrogeita hamar metro luze eta hogei metro zabal ditu.

Beste aztarna batzuek, horien artean tenplu batek, 2000ko hamarkadaren hasieran identifikatuak, lehen Thésée eta Pouillé-n zegoen tokitik mendebaldera, erakusten dute Tasciaca Monthou-sur-Cher ondoko udalerriraino hedatzen zela, ibaian behera, eta bi kilometro baino gehiago hedatzen zela Cher ibaian zehar. Aglomerazio honi buruz, bere eraikin publikoei buruz eta bere funtzioei buruz asko dago oraindik ikertzeko.

Mazellesko hondakin erromatarrak monumentu historiko gisa sailkatuta daude 1840ko zerrendan. Pouilléko fanum eta labeen sektorea babestutako gune arkeologiko batean dago, baina haren aztarna batzuk oso hondatuta daude.

## Iruditegia 

Image:
Tasciaca_-_bâtiment_nord_intérieur.jpg|Barruko ikuspegia.
Mazelles_pradigue_2.JPG|Eraikina Mazellesen.
Pouillé_puits.jpg|Putzu bat.
Musée_de_Thésée_-_inscription_temple.jpg|Tenpluan aurkitutako idazkuna.
Musée_de_Thésée_(Loir-et-Cher)_01.JPG|Tasciacan aurkitutako estatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aztarnategiaren webgune ofiziala.
Bayt Dakira

**Bayt Dakira** edo **Oroimenaren Etxea** Marokoko Essauira hiriko medinan dagoen museo judua da, 2020an sortua. Hiriko komunitate juduari eskainitako espazio espirituala da. Eginkizun garrantzitsua betetzen du Marokoko juduen ondarearen babesean eta balorizazioan. Horrez gain, objektu, testu eta argazkien erakusketark eginez, museoak hiriko musulmanen eta juduen arteko bizikidetza erakustea du helburu.

Simon Attias sinagoga eta Haim eta Célia Zafrani Ikerketa Zentroa, judaismoaren eta islamaren arteko harremanen historia aztertzen duena, museoaren parte dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Bayt Dakira Essaouira 11.jpg|Bayt Dakira museoko Tora eta Koran.
Fitxategi:Bayt Dakira Essaouira 05.jpg
Fitxategi:Bayt Dakira Essaouira 04.jpg
Fitxategi:Bayt Dakira Essaouira 09.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hego Armagheko Brigada (Behin behineko IRA)

**Hego Armagheko Brigada**, , Ipar Irlandako gatazka garaian Armagh konderriaren hegoaldean jardundako Behin-behineko IRAren brigada armatu bat izan zen.

Bi batailoiez osatua zegoen, bata Jonesborough udalerri inguruan, eta bestea Crossmaglen udalerri inguruan.

1990eko hamarkadan 40 kide inguruk osatzen zuten, eta buruzagien artean Thomas Murphy, Peter Cleary eta Michael McVerry zeuden.
Haim Pinto sinagoga

**Haim Pinto sinagoga** edo **Chaim Pinto sinagoga** () Marokoko Essauira hirian dagoen sinagoga da, Haim Pinto errabinoaren (1748-1845) etxea eta sinagoga izandakoa. Essauiran jada komunitate judurik ez dagoen arren, sinagogak aktibo jarraitzen du eta erromesek edo judu talde turistikoek hiria bisitatzen dutenean erabiltzen da.

## Eraikina 
Sinagoga hiru solairuko harrizko eraikin baten bigarren solairuan dago, hiriko alde zaharreko harresien barruan. Eraikin berean, Pinto errabinoaren etxea eta bulegoa ere bazeuden. Sinagoga areto handi bakar batez osatuta dago. Emakumeentzako bi atal daude, bata patioan zehar eta bestea hirugarren solairuan, biek sinagogara begira dauden leihoak dituztenak.

Gaur egun, aretoan zenbait eraberritze-lan egin ondoren, sabaia eta zutabe-kapitelak ezkutatuta daude, eta *hekhal* (Tora gordetzeko kutxa) eta *bima* (Tora irakurtzeko plataforma) urdinez margotuta daude.

## Iruditegia 

Fitxategi:Haim Pinto Synagogue interior 04.jpg
Fitxategi:Haim Pinto Synagogue interior 02.jpg
Fitxategi:Chaim Pinto Synagogue-Essaouira.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Eco de Tetuan

***El Eco de Tetuan*** gaztelaniazko egunkaria izan zen, Marokoko Tetuan hirian argitaratua. Lehen alea 1860ko maiatzaren 1ean argitaratu zen, Wad-Raseko ituna sinatu eta Espainia-Maroko Gerra amaitu eta gutxira. 1820 inguruan Ceutan sortu zen *El Liberal Africano* izan ezik, *El Eco de Tetuan* izan zen Marokoko lehen egunkaria. Pedro Antonio de Alarcónek zuzendu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseba Lertxundi

**Joseba Lertxundi Jiménez** (Trapagaran, Bizkaia, 1981 -) euskal futbol entrenatzailea, kirol-aditua eta irakaslea da. Athletic Clubeko entrenatzaile ohia da.

2022. urtean Trapagareneko Kirolaz Bizi 2022 Saria jaso zuen.

## Bizitza 
Trapagaraneko Itxaropena Ikastolan ikasi zuen. IVEF Lizentziatura ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (1999-2004). Ondoren irakasle masterra egin zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Gainera big data kirolari aplikatuan aditu-graduondokoa Valladolideko Unibertsitatean eta analisi taktikoan eta scoutingen masterra Juan Carlos Erregea Unibertsitatean.

Trapagaraneko Itxaropena Ikastolan irakaslea izan zen lau urtez (2003-2008). Gero Asti Leku Ikastolan lan egin zuen irakasle bezala hamaika urtez (2010-2021). Entrenatzaile bezala, Barakaldo CF taldearen entrenatzailea izan zen hiru urtez (2013-2016). Ondoren Athletic Club taldean egon zen zortzi urtez (2016-2024). Bilboko taldean futbol baseko lehen entrenatzaile izan zen (2018-2021) eta gero Athletic Club Femeninoaren bigarren entrenatzaileea izan zen (2021-2024).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Asti Leku Ikastola

## Kanpo estekak
Blackhouse

thumb|upright=.9|Errekarrizko horma tipikoak. Materialak mortero ez erabiltzea ahalbidetzen zuen.
**Blackhouse** (  ahoskatua;   ahoskatua; ), Eskoziako Lur Garaietako, Hebridak eta Irlandako eraikin tradizionalak izendatzeko erabiltzen den terminoa da, hezegunearen ondorioz bertako hormek hartzen zuten kolore ilunari erreferentzia egiten diona.

XVIII. mendearen erdialdera arte ohikoak ziren eraikin horiek harrizko eta lur trinkoko horma zabaleko laukizuzenak dira, eta egurrezko eta lastozko habez osatutako sabai batez estalita daude. Bi gelatan banatzen ziren: alde batetik, aletegi eta eskorta funtzioa betetzen zuen gela bat, eta, bestetik, etxebizitza bera zegoen gela bat, non sua egoten baitzen.

Gaur egun, horietako asko udarako etxe gisa edo museo etnologiko gisa aurki daitezke, Arnolekoa, Lewis uhartean, adibidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hayato Ikeda

1960tik 1964ra Japoniako lehen ministro izan zen politikari japoniarra izan zen. Ezaguna izan zen bere Errenta Bikoizteko Planagatik, 10 urtean Japoniako ekonomiaren tamaina bikoiztuko zuela hitzeman zuena, eta 1964ko Udako Olinpiar Jokoak buru izateagatik.

## Kanpo estekak
Bregenzerwald

**Bregenzerwald** (,  ahoskatua; ) Austriako Vorarlberg estatuko eskualde nagusietako bat da. Geologiari dagokionez, Bregenzerwaldeko mendiak iparraldeko kareharrizko Alpeetako mendikatea da, bereziki flyschezko iparraldeko eremua. Bregenzer Ach ibaiaren arro hidrografikoan dago.

Biztanleek sarritan bi eremu nagusitan banatzen dute Bregenzerwald: Vorderwald (Bregenzerwald Beherea) eta Hinterwald (Bregenzerwald Garaia). Vorderwald, bere muino eta mendi baxuekin, Rhin ibaiaren haranetik hurbilen dagoen zatia da. Hinterwaldek ditu mendirik altuenak, 2.000 metrorainoko altitudeekin. Eskualde bakoitzak bere aldaera dialektalak ditu. Vorarlbergeko haranetako dialektoek sustrai alemanikerazkoak dituzte. Hitz egindako dialektoak suabiar eta suitzar alemanaren antzekoak dira. Vorarlbergeko jendeak ere zailtasunak ditu Bregenzerwaldeko jendea ulertzeko. Ia leku guztiek dute beren dialektoa. Bregenzerwald iparraldean, adibidez, "Stui" esaten diote harriari, hegoaldean "Stua" esaten dute.

## Udalerriak 
**Bregenzerwald Beherea** (*Vorderer Bregenzerwald*)
# Alberschwende
# Doren
# Sulzberg
# Langenegg
# Krumbach
# Riefensberg
# Lingenau
# Hittisau
# Sibratsgfäll

**Bregenzerwald Garaia** (*Hinterer Bregenzerwald*)
# Egg
# Andelsbuch
# Schwarzenberg
# Bezau
# Reuthe
# Bizau
# Mellau
# Schnepfau
# Au
# Damüls
# Schoppernau
# Schröcken
# Warth

## Kanpo estekak
Sulzberg

**Sulzberg** edo **Sulzburg** izan daiteke:

*Sulzberg (Vorarlberg), Vorarlbergeko udalerria, Austrian
*Sulzberg (Oberallgäu), Oberallgäuko udalerria, Alemanian
*Sulzberg (Bavaria), Bavariar Alpeetako mendia, Alemanian
*Sulzberg (Bavaria Beherea), Bavariako mendia, Alemanian
*Sulzberg, Vorarlbergeko mendia, Austrian
*Sulzburg, Baden-Württembergeko hiria, Alemanian
Bearnotar etxe

thumb|upright=.9|Errekarrizko horma tipikoak. Materialak mortero ez erabiltzea ahalbidetzen zuen.
**Bearnotar etxea** Bearnoko etxebizitza tipiko mota bat da. Harresi lauak ditu bereizgarri, edo, batzuetan, isurki handiko arbelezko teilatuak eta errekarrizko hormak.

Antzinako Erregimenaren garaian, familiaren identitatearen giltzarria zen. Hierarkia soziala «»ren oinarrian ezartzen zen, lur guztiekin batera seme nagusiari transmititzen zitzaiona.

## Deskribapena 
Gaur egunera ailegatu diren bearnotar landetxe mota gehienak XVIII. eta XIX. mendeetakoak dira. Lehen, Bearno Behere aldeko etxe gehienak egurrez edo lurrez eraikitzen zituzten, lastoz edo egurrezko teilaz estalirik, eta XVIII. mendetik aurrera bakarrik eraiki zituzten etxeak material gogorrekin, arbelez edo teila lauz estalirik.

Ipar Euskal Herriko eta hegoaldeko Landetako eskualde ez probeetan izan zen estilotik hurbil zeuden, errekarrizko fatxada batekin.

Lurralde anitzak dituen Biarnon, Vic-Bilheko lautadetatik Pirinioetako haran garaietaraino, etxebizitza motek ezberdintasun handiak izan dituzte. Eraikuntza metodoek, material erabilgarriek, kokalekuaren mugek, baina baita biztanleen estatus sozial edo ekonomikoak ere arkitektura mota aipagarri batzuk zehaztu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Elizabeth Gairdner

**Alice Elizabeth Gairdner** (1873–1954) Eskozian jaioa eta Glasgow-n ikasia, britainiar landare-zientzialari, genetista eta zitologoa izan zen. 

## Bizitza 
1910eko hamarkadan, Gairdner Cambridgeko Landareen Hazkuntza Institutuarekin elkartu zen, eta William Bateson-en jarraitzaile mendeldarretako bat bihurtu zen.Cambridge-n Tropaeolum (Nasturtium) ikasi zuen eta lan hau Bateson-i interesatzen zitzaion –Gairdner-en Tropaeolum-eko marrazki eta irudi ugari zituen bere bilduman–.

Gairdner 1919an sartu zen John Innes-en Baratze Erakundean (gaur egun John Innes Zentroa) ikasle gisa, 'Ladies Lab' deiturikoarekin bat eginez Caroline Pellew, Dorothea De Winton, Dorothy Cayley, Aslaug Sverdrup eta Irma Andersson-Kottö-rekin  batera. 

Gairdner-ek, batez ere,  J.B.S. Haldane-rekin lan egin zuen, 1927tik 1937ra erakundeko genetika ikerketa zuzendu zuena, Bateson 1926an hil ondoren.Lan horiek adierazten dute Gairdner izan zela lan praktikoaren arduradun bakarra (Ida Sutton aurrekoak, ezarritako gurutzeak jarraituz), eta Haldane interpretazio teorikoarena. Cleiranthus ere aztertu zuen, eta Haldane eta Rose Scott-Moncrieff-ekin  lankidetzan aritu zen loreen pigmentazioaren ikerketan.

Gairdner-ek Cyril Darlington-ekin ere hainbat artikulu argitaratu zituen Campanula-ko meiosian kromosomen parekatzea eta eraztunen eraketa deskribatuz.Gairdner-ek eraztunen eraketari buruzko lana Campanula-n aurkeztu zuen Genetika Elkartearen bileran, 1936an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicola Royle

**Nicola Jane Royle** genetikari britainiarra da, eta Leicester-eko Unibertsitateko Genetika eta Genomaren Biologia Saileko Telomere Ikerketa Taldea zuzentzen du.Telomeroen egonkortasunean eragina duten prozesu zelularretan espezialista da, kromosomen muturrak estaltzen dituzten eta minbizian eta zahartzaroan funtzio esanguratsuak betetzen dituzten DNA-proteina funtsezko egituretan.

## Hezkuntza 
Roylek bere B.Sc. gradua lortu zuen Genetika eta Biologia Zelularrean  Manchester-eko Unibertsitatean, eta, ondoren, Reading-eko Unibertsitatean Ph.D. [doktoretza] , Britainia Handiko behi-arraza arraroen genetikari buruzko ikerketengatik.

## Ibilbidea eta ikerketa 
Doktoretza lortu ondoren, Royle J. L. Hamerton-en giza genetikako laborategian hasi zen lanean, Manitoba-ko Unibertsitatean (Kanada), doktoretza ondoko ikertzaile gisa.Ondoren, Leicester-eko Unibertsitateko Sir Alec Jeffreys-en taldean sartu zen. Denbora horretan, konturatu zen giza GC-n aberatsak diren minisateliteak, hatz-marka genetikoen markatzaileak, ez daudela ausaz banatuta, baizik eta giza kromosomen muturretan taldekatuta.Royle-ri sei urteko MRC-HGMP ***Medical Research Council (MRC) - Human Genome Mapping Project (HGMP)***[ Medikuntza Ikerketarako Kontseilua (MRC) - Giza Genoma Mapatzeko Proiektua (HGMP) ] Senior Research (ikerketa nagusia) Fellowship saria eman zioten, telomeroen genetika molekularrean ikerketa-programa independente bat garatzeko. 1997an Genetikako irakasle izendatu zuten Leicester-eko Unibertsitatean, eta 2002an mailaz igo zuten. Orain irakasle elkartua da Genetika eta Genomaren Biologia Sailean.

Royleren ikerketak telomeroen egonkortasunari eragiten dioten prozesu molekularrak izan ditu ardatz. Frogatu zuen giza telomeroek leinu haploideetan zehar eboluzionatzen dutela, lerro germinalean maiz birkonbinatu gabe. Telomeroek bideratutako kromosomen orbaintzea ezaugarritzen lagundu zuen sortzetiko terminalen delezio-sindromeak zituzten pazienteetan. Royle-k eta bere taldeak frogatu zuten DNAren desoreken konponketan (MMR) *Mismatch Repair*  [Lotura okeraren konponketa] akatsak, bereziki MSH2-aren galera, koloneko minbizietan telomeroen ezegonkortasuna eragiten duela eta, ondoren, telomero antzeko errepikapen batzuk, bereziki (CTAGGG)n, oso ezegonkorrak direla zelula-zatiketan. Bere taldeak ekarpen handiak egin ditu zenbait minbizitan, bereziki sarkometan, aktibo dagoen Telomeroen Luzapen Alternatiboaren (ALT) mekanismoa ulertzeko.

Berrikiago Royle-ren taldeak giza herpesbirus 6 aztertu du, telomeroetan integratu eta familietan heredatu daitekeena. Frogatu dutenez, heredatutako HHV-6 genoma integratua (iciHV-6) partzialki edo erabat eszita daiteke, eta horrek telomeroen luzerari kalte egin diezaioke. Royle-k eredu bat proposatu du, non HHV-6ren genomaren eszisioa gertatzen den telomere-begiztak (t-loop) bultzatutako prozesuen bidez, eta birusaren berraktibaziorako lehen urratsa izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak