Paleoeuropar hizkuntzak

thumb|Hizkuntza paleoeuropar ezagunen mapa bat.
**Paleoeuropar hizkuntzak** (edo **Europako hizkuntza zaharrak**) Neolitoan (c. K.a. 7000 - c. K.a. 1700) eta Europako Brontze Aroan (c. K.a. 3200 - K.a. 600) artean hitz egiten ziren hizkuntza oro har ezezagunen multzoa da, indoeuropar hizkuntzak eta uraldar hizkuntzak Europara iritsi aurretik. Gaur egungo Europako biztanle gehienek indoeuropar hizkuntzaren bat hitz egiten dute. Hala ere, Brontze Aroa iritsi arte ez zegoen hizkuntza indoeuropar nagusirik kontinentean. Pixkanaka, hizkuntza paleoeuropar horien hiztunek indoeuropar hizkuntzak bereganatu zituzten, eta desagertu ziren, euskara izan ezik, hizkuntza paleoeuropar guzti horietatik eratorritako hizkuntza bakarra.

Lotutako termino bat hizkuntza aurreindoeuropear da, zabalagoa dena eta Eurasia osoan zehar indoeuroparren migrazioen eta hedapenaren aurretik hitz egiten ziren hizkuntzei buruz hitz egiteko erabiltzen dena. Kategoria horren barruan daude hizkuntza paleoeuropar batzuk, uraldar hizkuntzek asimilatu ez zituztenak, baina Asiako mendebalde, erdialde eta hegoaldeko beste hainbat hizkuntza ere.

## Historia 
### Hizkuntzen egoera Neolitoan 
Donald Ringe hizkuntzalariak, estatuen sorrera aurreko tribu-gizarteen hizkuntza-geografiaren printzipio orokorretan eta ezagutzen diren hizkuntza ez indoeuroparrei buruzko datu urrietan oinarrituta, iradokitzen du Europa Neolitikoak oso hizkuntza-paisaia anitza zuela, elkarrekin hizkuntza-lotura berreskuragarririk ez zuten hizkuntza-familia askorekin, Ipar Amerikako mendebaldean europar kolonizazioaren aurretik gertatzen zenaren oso antzera. Haren iritziz, Mediterraneoko kostaldeak hizkuntza eta hizkuntza-familia ugari zituen, eta Atlantikoko kostaldeak (Britainiar Uharteak barne), berriz, dibertsitate txikixeagoa zuen, baina esanguratsua. Kontinentearen barnealdeak, ziurrenik, hizkuntza aniztasun moderatua zuen, Alpeetan eta Balkanetako penintsulako mendialdeetan izan ezik, seguruenik. Aitzitik, Eskandinaviak, ziurrenik, nahiko hizkuntza-barietate txikia zuen. Ringeren kalkuluen arabera, garai hartan 60 bat hizkuntza egon zitezkeen Europan, 40 bat hizkuntza familiatakoak. David W. Anthony arkeologoak postulatzen du 20-40 «hizkuntza-komunitate» egon zitezkeela Europan Neolitikoaren amaieran.

### Indoeuropar eta uraldar migrazioak 
Oso zabalduta dagoen Kurgan hipotesiaren arabera, indoeuropar hizkuntzetako hiztunak Estepa pontikoan zegoen jatorri batetik Europara emigratu zuten K.a. III. milurtekoan zehar, eta, pixkanaka, Europako hizkuntza paleoeuroparrak ordezkatu zituzten. Indoeuropar hizkuntzako herrien migrazio garrantzitsuak baztertu ezin diren arren, eskala handiko biztanleriaren ordezkapenak gertatzeko agertokia ez da batere probablea; eragin ekonomiko edo politikoa duten talde txikiagoek eragin zezaketen paleoeuropar hiztunek beren hizkuntza belaunaldiz belaunaldi hartzea. Baltikoko hizkuntza indigenen arrasto batzuk ere badira finlandiar hizkutzetan, askoz apalagoak badira ere. Gainera, Europako beste hizkuntza uraldar batzuek indoeuroparrak ez diren eta identifikatu ez diren hizkuntzen mailegu goiztiarrak dituzte.

## Hizkuntza paleoeuroparrak eta berreraikitako substratuak 
### Paleohispaniar hizkuntzak 
* Hizkuntza baskonikoak
** Akitaniera, gaur egungo euskararen ahaidea edo, agian, arbasoa.
** Aitzineuskara, euskalkietatik abiatuta berreraikitako euskararen aitzinako forma.
*** Euskara - biziraun duten hizkuntza bakarra. 
** ? Iberiera - Agian euskara edo akitanieraren ahaidea, ziurtasunik gabea. 
* Tartesiera - sailkatu gabea, agian iberierarekin lotua, edo akaso indoeuroparra zen.
* Paleokorsikera
* Paleosardiniera
* Iparraldeko pizeniera - Agian indoeuroparra izan zitekeen, edo ez zen existitu.
* Sikaniera
* Elimiera - Siziliako txanpon eta epigrafe batzuetan aurkitua. 

### Egeoko eskualdea 
* Substratu prehelendarra - Antzinako Grezierak bi substraturen eragina jaso zuen, bata indoeuropearra, ziurrenik Anatoliera, eta bestea ez-indoeuroparra.
* Hizkuntza minoikoa - Linear A idazkunetan jasota dagoena.
* Eteokretera - agian minoikoaren ondorengoa, baina ez da ziurra. 
* Ziprominoikoa
* Eteoziprera - agian aurrekotik eratorria.  

### Iparraldeko Europa 
* Substratu germanikoaren hipotesia
* Substratu goidelikoaren hipotesia
* Substratu aurre-finougriarra
** Paleolaponiar hizkuntzak

### Beste batzuk 
* Substratu baskonikoaren proposamena
* Aurrealbaniera substratua, agian grezierarekin lotua. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak