Britainia Handiko Uharteko Hamahiru Altxorrak

**Britania Handiko Uharteko Hamahiru Altxorrak** (galesez: *Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain*) galestar Erdi Aroko tradizio literario berantiarreko objektu multzo bat dira. "Altxorren" zerrenda XV. eta XVI. mendeetako testuetan agertzen da lehen aldiz. Altxorren kopurua beti hamahirukoa da, zenbait bertsiok objektuen deskribapen ezberdinak egiten badituzte ere, zenbakiak mantentzeko sarrerak ordezkatuz edo konbinatuz.

## Zerrenda 
Altxor ezberdinen artean, hauek daude: jateko eta edateko ontziak edo tresnak (saskia, pertza, *crock* (lapiko galesa) eta erretilua, adar formako katilua eta labana), armak (ezpata, zorroztarria) garraioarekin erlazionatutakoak (kabestrua, gurdia) eta bestelako gauzak (berokia, mantua, harria eta eraztuna, xake-taula). Artikulu gehienak *Yr Hen Ogledd* edo "Ipar Zaharrean" kokatzen dira, garaian Britonikoa eta Cumbriera hitz egiten zen eremua, gaur egun Eskoziako hegoaldea eta Ingalaterrako iparraldea dena. Gizon duin edo jatorri oneko batek ateratzen zuenean, xafla osoa suak erretzen zuen. Rhydderch inori arma uzteko beti prest zegoen, eta horregatik *Hael* ezizena jaso zuen; eskuzabala. Ezpataren hartzaileek, ezpataren fenomenoa ikastean, beti ezetz egiten zuten.

### Gwyddno Garanhirren Saskia 
Gwyddno Garanhirrek ("Hankaluze") janaria biderkatuko lukeen saski (mwys) bat zuela esaten da: inork bakar batentzako janaria jarriko zuen, eta irekitzen zenean, ehun gizonentzako janaria aurkituko zen.

### Iparraldeko Brân Galeden adar formako katilua 
Iparraldeko Brân Galeden ("Zuhurra") adar formako katiluari buruz "nahi zen edaria bertan aurkitzen zela" bermatzeko jabetza magikoa zuela esaten da. Peniarth MS 147 fragmentuak (1566 inguruan idatzitakoa), Myrddin Britainia Handiko errege eta jaunengana altxor eske hurbildu zela aldarrikatzen du. Jabeek ontzat eman zuten Brân Galeden katilua lehenengoz hartuko balu, lana betetzea ezinezkoa izango zelakoan (dela Brânek zuhur fama zuelako, dela beste arrazoiren batengatik). Hala ere, Myrddinek edateko adarra lortu zuen nolabait, eta horrela jaso zituen gainerako altxorrak ere. Bere apatx hura "Kristalezko Etxera" (*Gwydr*) eraman zuen, eta han betiko geratu zen. Adarraren historia greziar iragan mitologikoan bilatuz, fragmentu berberak Herkulesek hil zuen zentauroaren burutik kendu zuela adarra dio, honen emazteak orduan heroia hil zuelarik mendeku odoltsuan.

Brân Galeden benetazko identitatea (Brân Bedeinkatuarekin ez da nahasi behar) zalantzazkoa da. Bere iparraldeko jatorria, era oso orokorrean deskribatu ohi dena, beste eskuizkribu batean zehazten da. Gruffudd Hiraethog eskribauak (1564-n hila) idatzitako XVI. mendeko ohar batek Brân *Emellyr* izeneko baten seme bezala identifikatzen du, Llywarch Hen olerkien zikloan agertzen den Ymellyrn figurarekin lotuz. *Gwarchan Tudfwlch* olerkian agertzen den Brânekin baita parekatu da, ipar Galesen borrokan arituz.

*Culhwch*-en, Diwrnatxen pertzak ez du botere berezirik. Hala ere, aurreko poema bat, *Preiddeu Annwfn* (Annwfn-en harrapakinak), Arturo eta bere gizonek hamahiru altxorren zerrendan agertzen denaren pareko ezaugarri magikoak dituen pertza bat lortzeko egindako abentura bati buruzkoa da. Olerki honetan pertzaren jabea ez da irlandar jaun bat, baizik eta Annwneko erregea, Galestarren Beste Mundua delakoa, *Culhwch-*en istorioaren bertsioa istorio zaharrago bat ebatsi nahi izatea iradokitzen duena.

Diwrnatxen izena, irlandar *Diugurachetik* datorrena eta jatorri literariorik ez duena, *Culhwch* *eta Olwen* olerkiaren egileak hautatua izan zitekeen bere istorioaren girotze irlandarra azpimarratzeko. Dyrnwch bera irlandarra ez den arren, litekeena da bere izena Diwrnachera itzultzea, deboran eraldatu izanik.

*Culhwch*-en agertzen den Arturoren mantua Arturok Culhwch protagonistari emango ez dizkion gauzen zerrendan dago, baina ez da berariaz edo beste modu batez deskribatzen. Hala ere, beste elementu batzuen izenek *gwyn* elementua dute, "zuria; sakratua; bedeinkatua" esan nahi duena, zerrenda osorako Beste Mundu-lotura batzuk iradokitzen dituena. *Rhonabwyren ametsean*, mantuari *Gwenn* deitzen zaio zehazki, eta hamahiru altxorren zerrendetan ematen direnen antzeko propietateak ditu, nahiz eta hemen kapa gainean daudenak diren ikusezin bihurtzen direnak.

### Tegau "Urrezko Bularrekoaren" mantua 
Bere mantuak ez luke balioko ezkontza edo birjintasuna hautsi duen emakumearentzat. Mantua lurrera iristen zen emakume leial batek erabiltzen zuenean, baina emazte desleial baten magalera bakarrik jaisten zen.

### Eluneden Harria eta Eraztuna 
Ikusezintasunaren eraztun gisa deskriba daiteke. Merlinek objektu hau behin eduki zuela esan ohi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak