Buruntzako herri harresitua

**Buruntzako herri harresitua** Buruntza mendian egon zen herri harresitu baten aztarna da. Andoain (hegoaldera), Lasarte-Oria (iparraldera) eta Urnieta (ekialdera) herrien artean dago eta Burdin Aroko garaiko herrixka gotortua txikia da (ez da hektarea batera iristen) eta 441 metroko garaieran kokatua dago, babeserako moldaturiko haitz batean, iparralderantz malda handiarekin. Hegoaldetik 200 metro inguruko harresia dago. Herrixkaren kokapena Buruntza mendiak eskaintzen duen ikuspegi zabalagatik eta babeserako aukerengatik aukeratu zela uste da.

## Indusketa arkeologikoa 
[thumb|Buruntzako [Burdin Aroa|Burdin Aroko herrixkaren indusketa arkeologikoa]]
1989ko maiatzean aurkitu zuen herrixka Karlos Olaetxeak. Urte hartan Gipuzkoako Burdin Aroko herrixkak aurkitzeko prospekzio kanpaina beste zonalde batzuetan egiten ari ziren, baina Aranzadi Zientzia Elkartean abisu bat jaso ondoren Buruntza ere aztertu zuten. Tontorretik 50 metro ingurura, hegoaldeko hegalean, tamaina txikiko terraza egitura bat aurkitu zuten, gutxi gorabehera 5 metroko zabalerakoa, eta baita, harresi edo terrazari eusteko horma osatzen duen kareharrizko harri-koskor metaketa bat ere. Terraza bi aldeetatik iparraldeko malkarrak ixten du, 0,77 hektareako azalera osatuz. Terraza mozten duen mendi-bidean ontzi baten hondoko zeramika porotsu zati batzuk aurkitu zituzten. Ondoren, inguru horretan 1x1 metroko laginketa bat egin zuten 25 zentimetro sakonduz, emaitza oso positiboekin: gutxienez hiru ontziren zatiak aurkitu zituzten eta baita hainbat ikatz zatitxo ere, New Jersey-ko Teledyne Isotopes-ek egindako datazioaren arabera k.a. 860 (± 90) urtekoak direnak. Emaitza ikusirik, indusketa kanpaina abiatu zuten Andoaingo Udalak babestuta eta Gipuzkoako Foru Aldundiak diruz lagunduta.. Itsasoaren mailatik 441 metrora dago Basagain, eta hektarea bat baino gutxixeago du. 

Gure aroaren aurreko milurteko epea da Burdin Aroa, eta bigarren zatian hasi zitzaion burdina brontzeari gaina hartzen. Karbono-14 bidezko datazioak egin dituzte gertu dagoen Basagainen, eta herrixkan aktibitatea K.a. 300 urtean hasi eta K.o. lehenengo hamarkadetara bitartekoa izan zela frogatu dute.

Edo denbora-lerro luzeago batean kokatuta, mundu mailako Harri Aroatik Burdin Arora bitartean:

Nekazaritza eta abeltzaintza izan zituzten jarduera nagusiak, eta herrixken arteko merkataritza ere bazegoela uste dute indusketako arduradunek. Gune harresitua zen, baina bazuten harremanik  beste gizataldeekin. Basagain landa eremuko herria zen, eta bertakoek bazuten harremana ingurukoekin eta baita urrunagokoekin ere. Aurkitutako materialen artean, Europa erdialdetik etor daitekeen besoko bat topatu dute, beiraz eginiko bitxi bat.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

* 2017. "Andoain Burdin Aroan". *Leyçaur: Andoaingo ikerketa historikoen aldizkaria*.  1130-2488, 14, 2017, 49-65 or.
* 2012. Iñaki Vadillo, Arantza Aranburu Artano, Begoña Urresti Estala, Eneko Iriarte Avilés, Carlos Olaetxea Elosegi, Peru Iridoy, Martín Arriolabengoa Zubizarreta, Daniel Merchán Elena: "Ensayo de trazador en la zona no saturada de la Cueva de Praileaitz (Deba, Guipúzcoa): Aplicación a la protección de cavidades kársticas". *Geogaceta*,  0213-683X, 52, 2012, 243-246 or.
* Carlos Olaetxea Elosegi, Xabier Peñalver Iribarren: *Azken brontze aroa eta burdin aroa Euskal Herrian*. Bilbo: Mensajero, D.L. 1993. ISBN: 84-271-1816-3.

## Ikus, gainera 
* Murumendiko mendilerroa
* Basagaingo herri harresitua
* Intxur (edo Iruntxur)
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak 
* Buruntza. Mendiak.eus atarian
*  Buruntza Mendia "Mendikat" webgunean.
* Buruntza Lasarte-Oriatik - Berria egunkariak Ibilkari atalean argitaratutako ibilbide zirkularra
* *Burdin Aroko herri harresituak Gipuzkoan*, Gipuzkoako Foru Aldundia. Xabier Peñalver eta Sonia San José Santamaría. Argazkiak: Lamia eta beste batzuk.