Caterina Cavalieri

**Caterina Magdalena Giuseppa Cavalieri** (Lichental, Viena, 1755eko martxoaren 18a - Idem, 1801eko ekainaren 30a) austriar sopranoa izan zen.

**Katharina Magdalena Josepha** Cavalier bezala jaio zen Lichtentalen, Vienan, eta Cavalieri-k ahotsa lantzen ikasi zuen Antonio Salieri konpositorearekin. 

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Joseph Carl Cavalier musikari eta abesbatza-zuzendariaren eta Maria Anna emaztearen bost alaba bizietako bat izan zen, Vienako etxe apal batean jaioa. Bere guraso eta neba-arrebei buruzko erregistroak urriak dira, baina familia Habsburgo Vienako kultur mugarri zirraragarriaren erdian bizi izan zen, non musika eta antzerkia mezenasgo inperialaren pean loratu ziren.  Bere familiaren ingurune artistikoaren sorrerako aldi horrek bidea ireki zion Antonio Salieriren ahots-prestakuntza formalari. 

Musikarekiko esposizio goiztiarra, ziurrenik, bere aitaren lanbidetik eta tokiko antzokien eragin basatietatik eta gorteetako entretenimenduetatik sortu zen, Vienako burgeoning arteen eszenarekin konexioak sustatuz.

Cavalier-ek izen eszeniko italiarra hartu zuen eta Salieri-ren agindupean trebatu zen, garai hartako abeslari ospetsuenetako bat bihurtuz, bere ahots moldakorragatik, rol komiko eta serioetarako egokia zena. 

Salierik, soprano gazte gisa zuen ahalmena aitortuz, bere hegalpean hartu zuen, Habsburgoko gorteko musika zirkulu zirraragarrien barruan kokatzen zuen prestakuntza egituratua emanez. 

Salieri-ren ikuspegi pedagogikoa erregistro guztietan orekatutako ahots sonoroak, arinak eta malguak lantzera bideratu zen, Cavalieri-ren soprano gaitasun altuei zorroztasunez aplikatu ziena. Bere prestakuntzak koloratura teknikak azpimarratu zituen, paseo azkarrak eta apaindura korapilatsua ahalbidetuz, adierazpen dramatikoarekin batera, performancean sakontasun emozionala transmititzeko. Italiako bel canto estilora egokituta, metodo horiek nota altuetan zehaztasunez eta birtuosismoz nabigatzeko gaitasuna ohoratu zuten, opera-errepertorioaren eskakizunetarako prestatzea.

## Ibilbidea 
Caterina Cavalierik 1775ean egin zuen debuta eszenatokietan, Vienako Kärntnertortheater-en  Pasquale Anfossiren *La finta giardiniera* operan. Ondoren etorri ziren Ignaz Umlaufen *Singspiel Die Bergknappen* 1778an eta *Fräule Nannette*ren papera *Salieri*-ren *Der Rauchfangkehrer*-en 1781eko apirilaren 30ean, bere birtuosismoa erakusteko berarentzat berariaz idatzitako papera. Era berean, Wolfgang Amadeus Mozart-ek Konstanzeren papera idatzi zuen bere Singspiel *Die Entführung aus dem Serail* beretzat lanean, 1782ko uztailaren 16an estreinatu zuena. 1785eko ekainaren 1ean, Stephen Storace-ren *Gli sposi malcontenti* filmaren estreinaldian Enrichettaren papera abestu zuen. 1788ko maiatzaren 7an, Cavalieri-k *Donna Elvira*-ren papera abestu zuen Mozart-en *Don Giovanni*-ren Vienako estreinaldian. Mozart-ek berarentzat idatzitako beste lan batzuk *Davide penitente* (1785) eta *Mademoiselle Silberklang*-en papera *Der Schauspieldirektor* (1786) dira.

Caterina Cavalierik lehia profesional nabarmena izan zuen Aloysia Weber sopranoarekin (gero Lange), Mozarten koinatarekin, 1780ko hamarkadan Vienako opera-eszenan, bi emakumeek antzeko ahots-profiletara egokitutako koloratura-rolak zuzentzeko grina baitzuten.

Vienako gorteko operako soprano nabarmen gisa, Caterina Cavalieri Vienako antzerki-barrutietan bizi izan zen, goi-mailako artistentzat ohikoak ziren etxebizitza egonkorrak eskaintzen zituzten pribilegio judizialez baliatuz, antzoki inperialetatik gertu, Habsburgoko gorteak bere musikariei ematen zien babesa islatuz, XVIII. mendeko Vienako hiri-ingurune zaratatsuaren erdian.

Bere egunerokotasuna gorteko operaren bizitzaren eskakizunen ingurukoa zen, goizeko entseguak antzokietan, gaueko emanaldiak programatuta zeudenean eta noizbehinkako bidaiak konpromisoetarako, guztiak ahotsaren osasuna mantentzeko ezinbestekoak diren atsedenaldiekin orekatuta gorteko artisten performance ordutegi bizien aroan. Habsburgoko zirkuluetako gertaera sozialek, bilera pribatuak eta karitate-funtzioak barne, are gehiago integratu zuten eliteko gizartean, non gorteko artista izateak nobleziaren ondoan parte hartzea ahalbidetu zuen, nahiz eta beste soprano batzuekin zuen lehia zurrumurruak noizbehinka sare horietan eragina izan.

Diruz segurua zen gorteko abeslari soldatapeko gisa, eta Cavalierik 1.200 florin inguru irabazten zituen urtero 1782rako, nabarmenkeriarik gabeko bizimodu erosoa onartzen zuen denborarako dirutza handia, 1793an erretiro pentsatua lortzeko adina aurrezteko aukera ematen ziona. Errenta honek, bere gorteko posizio finkotik aterata, goi mailako sopranoei ematen zitzaien egonkortasun profesionala azpimarratu zuen.

Operaz harago, operarik gabeko musikan aritu zen kontzertu eta soirées pribatuen bidez, 1785ean Mozarten Davide penitentearen errendizioa bezalako ongintzazko emanaldiak barne, alargunei eta umezurtzei laguntzeko. Ezkongabea izateak bere independentzia areagotu zuen, karreran eta aukera sozialetan autonomia handiagoa ahalbidetuz, garai hartako emakume askorekin alderatuta, askotan familia- edo ezkontza-mugetan nabigatzen baitzuten gizarte patriarkal batean, non emakume abeslariek prestigio artistikoa askatasun pertsonal mugatuekin orekatzen zuten.  

1790etik aurrera, Cavalieri pixkanaka eszenatokietatik erretiratu zen eta 1793ko martxoaren 1ean erretiratu zen.

## Bizitza pertsonala 
Bere bizitza pertsonalean, Cavalieri ezkondu gabe egon zen, baina Salieriren bi alaba adoptatu zituen, bere aholkulariaren etxearekiko lotura estuak islatuz; Vienan hil zen 1801eko ekainaren 30ean, 46 urterekin, tifus antzeman baten ondorioz, eta legatu bat utzi zuen funtsezko figura gisa barrokotik opera-estilo klasikoetarako trantsizioan

1790eko hamarkadaren amaieran, Cavalieriren osasuna nabarmen murrizten hasi zen, antzezpenetik lehenago erretiratzea eragin zuen ahots-gaixotasun kroniko baten progresioak markatuta; espekulazio garaikideren batek hau sifiliarekin lotu zuen, nahiz eta bere heriotza-ziurtagiriak tifus ikusira igarotzea egozten dion (Faulfieber). 1801eko otsailaren 9an, bere testamentua idatzi zuen, Antonio Salieri bere aholkularia izandakoa lekuko, bere ezkongabe egoera eta oinordeko falta islatuz. 1801eko ekainaren 30ean hil zen, Vienako Graben hirian zuen egoitzan, 46 urte zituela.  

## Zinema 
Cavalieri *Peter Shaffer*-en *Amadeus* antzezlanean hitz egiten ez duen paper bat da, non Salieri-ren maitasun interes gisa erretratatzen den. Antzezlan horretan oinarritutako 1984ko Oscar saria irabazi zuen filmean Cavalieri-k izan zuen hitz-papera *Christine Ebersole*-k antzezten du eta *Suzanne Murphy-k* abesten du. Filmean, Cavalieri-k eta Mozart-ek *Die Entführung aus dem Serailen* entseguetan abentura bat izan zutela iradokitzen da.

## Oharrak 
Bere izenaren beste idazkerak ere Catarina eta Katerina dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Carl Ferdinand Pohl (1876). "Cavalieri, Catharina" *Allgemeine Deutsche Biographie* (Alemanez) [Biografia Alemana unibertsala] 4. bolumena  Leipzig: Duncker & Humblot 76-77 orri.
* Constantin von Wurzbach: "Cavallieri, Katharina." *In: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich* (Biographical Lexicon of the Empire of Austria, ingelesez).[Austriako Inperioko lexiko biografikoa]  14. atala Kaiserlich-königliche Hof- und Staatsdruckerei, Vienna (1865), p. 413 f. (digitalised). 

## Kanpo estekak 
* *How We Made It | Performing the Queen of the Night Aria in Amadeus | National Theatre Fleur De Bray sopranoak  Katherina* Cavalier-en rola egin zuen Amadeus-en obran.