Korsikar gatazka

**Korsikar gatazka** edo **Korsikako gatazka** Korsikan eta Frantzian XX. mendearen bukaeran eta XXI. mendearen hasieran eman zen gatazka politiko eta armatua izan zen. Gatazkaren partaide korsikar nagusia den Korsika Askatzeko Nazio Frontearen bi zatiketa nagusiek su etena iragarri ondoren gatazka lausotu egin zen: FLNC-Unione di i Cumbattenti (FLNC-UC) taldeak 2014an iragarri zuen su etena, eta FLNC-22 Uttovri (FLNC-22U) taldeak 2016an. Hala ere, 2022ko Yvan Colonna militante abertzalearen hilketak istiluak eta gatazka berpiztu zituen. Izan ere, 2023an FLNCren bi banaketek armak hartu zituen berriz ere.

## Aurrekariak: ARC eta Aleria 
Korsikako gatazka modernoaren aurrekari gisa, 1957an, Frantziako SOMIVAC korporazio publikoak (Société pour la mise en valeur de la Corse) uhartearen ekialdeko lur emankorrak pied-noir nekazariei ematea.
 Nekazari handiki horien ardogintza prozesuak Korsikako ardoen kalitatea murriztu zuen, eta boikota eragin zuen Frantziako merkatuetan. Korsikako nazionalistak uharteko ardo ekoizle txikien alde egin zuten, zigorrengatik eta lehia desleialagatik ekonomikoki kaltetuak izan zirenak.

Korsikako nazio auzia bizitu zuen beste aurrekari garrantzitsu bat 1972an gertatu zen, Montedison enpresa kimiko italiarrak Tirreniar itsasoan hondakinak jaurtzearen ondorioz Korsikako arrantza industria kaltetua izan zenean. Korsikako hiriburuan, Ajaccion, ekintzaile ezkertiar eta nazionalistek manifestazioak antolatu zituzten, hala nola 1967an sortutako Acción Regionaliste Corse (ARC) erakunde nazionalistak, Edmond Simeoni buru. 1973ko irailaren 15ean, beste erakunde batek, Front Paysan Corse de Liberation (FPCL) delakoak, bonba eraso bat burutu zuen Italiako uretan, Montedison enpresaren ontzi baten aurka. Italiako auzitegi batek Montedisonek hondakin toxikoak itsasoan jaurtitzea legez kanpokotzat jo zuen 1974ko apirilaren 27an.

Baina gaur egungo korsikar gatazka piztu zuen pindar nagusia "Aleriako gertakariak" deitutako (''Événements d'Aléria*) etxalde baten okupazioa eta haren errepresioa izan ziren. 1975eko abuztuaren 21ean, ARCko 30 kide armatuk, Simeoni buru zutela, Henry Depeilleren baserria okupatu zuten, Alerian, laborantza politikak aldatzeko eskatuz. Henry Depeille jatorri pied-noirreko ardo-ekoizlea eta SOMIVACen dirulaguntzen onuraduna zen. Agintarien arabera, militanteek eskopetak eta ehiza-fusilak zeramatzaten. Egoeraren berri izan zuenean, Michael Poniatowski Frantziako Barne Ministerioak 1.200 jendarme, zortzi auto blindatu eta zortzi helikoptero bidali zituen Aleriara. Transall C-160 garraio hegazkinak eta Frantziako Itsas Armadako fragata bat ere Aleriara gerturatu zituzten.

Frantziar indarren erasoa abuztuaren 22ko 16:10ean hasi zen, jendarmeek gas negar-eragile granadak esparrura jaurti zituztenean. Ekintzaile nazionalistek haien ehiza-fusilekin tiro eginez erantzun zuten. Tiroketak hiru minutuz iraun ondoren, ekintzailak errenditu egin ziren. Frantziako gobernuak legez kanpo utzi zuen ARC erakundea egun berean, eta Simeonik bost urteko ezpetxe zigorra jaso zuen.

## 1970eko hamarkada: Arreta erakartzea
1976ko maiatzaren 4ko gauean 21 bonba eraso izan ziren Ajaccio, Bastia, Portivechju, Corti, Biguglia, Sartè eta Ghisonaccia hirietan, baita Marseilla eta Nizan ere. Hurrengo egunean eraso hauek telefono dei anonimo baten bidez aldarrikatu ziren, baita Ajaccioko kaleetan "Maiatzaren 5eko Manifestua" izenarekin agertutako paskinetan ere.  Eraso hauek talde armatu berri batek aldarrikatu zituen, jada existitzen ziren *Fronte Paesanu Corsu per a Liberazione* (FPCL) eta *Ghjustizia Paolina* bi antolakunderen bateratzetik sortua. Taldeak "Korsika Askatzeko Nazio Frontea" (*Fronte di liberazione naziunale di a Corsica*, FLNC) izena hartu zuen, eta gerrilla kanpaina gogor bat hasi zuen frantziar gobernuaren aurka eta Korsikaren nazio askapenaren alde.

Ekintza horiek eta FLNCren sorrera, legez kanpo utzitako ARCren 10 kide epaitzen ari ziren bitartean izan ziren, Simeoni tartean. Epaituak aurreko udan bi polizia frantses tirokatzeaz eta hiltzeaz akusatu zituzten. Udan zehar FLNCk kanpaina armatua gogortu zuen, eta ekainaren 17an Aghione herriko gendarmeria erasotu zuten suziri eta mortero batekin, M79 granada jaurtitzaile baten bidez.

1977ko hasieran FLNCren eraso gutxiago izan ziren, baina apirilean mugimendu nazionalistarekin lotutako zenbait lokalen aurkako eraso ugari izan ziren. Erasoak FRANCIA (Independentziaren eta Autonomiaren Aurkako Ekintza Fronte Berria) erakunde anti-independentista sortu berriak hartu zituen bere gain. 1978ko urtarrilaren 13ko gauean, erakunde armatuaren bederatzi milizianok NATOren Solenzarako aireko base militarra erasotu zuten 40kg lehergailurekin, "Zara Operazioa" deitutakoan.

FLNCk kolpe gogorra jaso zuen 1978ko maiatzean, erakundeko 27 ustezko kide atxilotu zituztenean. Martxoaren 10ean, Korsikako hamar banketxe suntsitu zituzten bonba-autoen bidez, eta hilabete ondoren, apirilaren 10ean, Pariseko beste hiru banketxe lehertu zituzten. Parisen ere, beste bonba eraso batek 3 milioi liberako kalte materialak eragin zituen hiriko auzitegietan. 1970eko hamarkadaren bukaeran FLNCren politika aldaketa garrantzitsua izan zen, eta gatazka Frantzia kontinentalera zabaltzea erabaki zuten, "arazo korsikarra frantsesei eramateko" haien esanetan.  1979ko maiatzaren 6an Parisen 20 banketxe erasotzea lortu zuen FLNCk, eta maiatzaren 30ean ere beste hainbat banku lehertu zituzten.

1980. urtetik hasita FLNCren jarraitzaileek ikusgarritasun gehiago bereganatu zuten protestetan eta politika jardueretan. FLNCk preso politiko estatusa galdegiten jarraitzen zuen haren kide atxilotuentzat, eta estatus politiko horren aldeko manifestazio jendetsuak ohikoak ziren Korsikan.

Irailaren 18an su-etenaren bukaera jakinarazi zuen erakundeak, eta autonomista korsikarrak gaitzetsi zituzten frantziar sistema politikoaren "betiko alferrikako tresnak" erabili nahi izateagatik. Frantziaren politika eskasak gaitzetsi zituen ere, eta berriz borroka armatuari ekingo ziotela iragarri zuten, baita armak sekula ez zituztela utziko aldarrikatu ere. 1997an FLNC *Canal-Habituel* fakzioak su-etena adostu ondoren FLNC *Canal-Historique* fakzioak erakundearen kontrola bereganatzen eta ofentsiba berri bat burutzen ahalegindu zen. 1998an ekintza armatuak ugaritu ziren, hainbat polizia eta alkateren heriotzekin, baina ekintzarik esanguratsuena Claude Érignacen hilketa izan zen, hura baitzen Korsikako Prefeta eta frantziar estatuaren ordezkari nagusia irlan. FLNC *Canal-Historique* fakzioak aldarrikatu zuen ekintza.

## 2000ko hamarkada: fakzioen bateratzea 
1999an, erakunde abertzale ugariren arteko bake-akordioa sinatu zen Migliacciaru herrian, azken urteetako abertzaleen arteko liskar odoltsuei amaiera emanez. Akordioari jarraituz, fakzio klandestino nagusiak (*Canal-Historique* eta *Canal-Habituel*) erakunde eraberrituan bateratu ziren: FLNC Borrokalarien Batasuna (FLNC-UC). Hala ere, *Canal-Habituel'' fakzioko kide batzuk FLNC Urriak-22 sortu zuten FLNC-UCrekin batu beharrean.

Milurteko berriaren hasierarekin ekintza armatuen maiztasuna nabari murriztu bazen ere, FLNCk borroka armatuarekin jarraitu zuen. Hala nola, 2002an Lumioko base militar bat bonbardatu zuen, hainbat gendarme zaurituz; eta Marseillako hotel batzuen (2004) eta base militar gehiagoren (2007) aurkako erasoak burutu zituen ere. 2009an ere bonba-auto bat leherrarazi zuen Vescovatoko gendarmeriaren aurka. Eraso hori aldarrikatzearekin batera, FLNCren fakzio guztien bateratzea iragarri zuten (FLNC-UC, FLNC-1976 eta FLNC Urriak-22).

Erakundeak frantziarrek Korsikan zeuzkaten bigarren etxebizitzen aurka egin zuen ere ugaritan. 2011 bukaeran agiri batetan aurreko lau hilabetetan burututako 38 bonba eraso bere gain hartu zituen FLNCk. Agiri horretan erakunde armatuak bake-akordio bat adosteko aukerari atea ireki zion.

## 2010eko hamarkada: borroka armatuaren bukaera 
2014ko ekainean, FLNC-UC erakundeak borroka armatuaren amaiera iragarri zuen. Erakundearen esanetan, "aldebakarreko desmilitarizazio prozesu bat hastea eta pixkanaka klandestinitatetik ateratzea erabaki" zuten.  Bestalde, FLNC Urriak-22 erakundeak "operazio militarren" bukaera iragarri zuen 2016ko maiatzean, 2015ean korsikar nazionalistek Korsikako Asanbladako hauteskundeak irabazi ondoren, autonomistek eta independentistek osatutako gobernu berriari legealdi lasaia eskaintzeko.

Bi talde armatu nagusien su-etenaren arren hainbat eraso izan ziren 2010eko hamarkadan, talde txikien eskutik ziur aski. 2016ko urriaren 15ean hiru militante abertzale kondenatu zituzten, 2012ko bonba eraso bat egotzita, eta liskar handiak izan ziren Bastian, poliziaren presentziari molotov koktelekin eta jaurtigaiekin erantzunez.

2019ko martxoan, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak Korsika bisitatu baino egun batzuk lehenago, etxe turistiko bana lehertu zituzten irlako bi herritan, eta Macronen bisita baino hiru egun lehenago poliziak bi lehergailu aurkitu zituen frantziar gobernu eraikinen aurrean. 2019ko irailaren amaieran, militante abertzale armatu batzuk FLNCren birsortzea aldarrikatu zuten bideo baten bidez. Taldeak inbertitzaile atzerritarren jabetzen aurkako erasoekin mehatxatu zuen, eta lurzorua atzerritarrei (frantziarrak barne) saltzea debekatzea galdegin zuen.

## 2020ko hamarkada: borroka armatuaren itzuleraren mehatxua 
2020ko uztailaren 14an, hiru militante armatuk hitzaldi bat eman zuten Bastiatik 50 kilometrora kokatutako herri batetan. Hitzaldian Bastiako gendarmeria baten aurkako tiroketa aldarrikatu, frantziar estatua Korsikatik alde egitea eta preso politikoak askatzea eskatu, eta panfleto bat utzi zuten. Panfletoan derrigorrezko korsikerazko hezkuntza galdegin zuten, baita turisten kopurua mugatzea ere.

2021eko maiatzaren 5ean, FLNCren sorreraren 45. urteurrenean, "FLNC Maghju 21" adar berriak beren burua aurkeztu zuen ezkutuko prentsaurreko baten bidez. Talde berriak borroka armatuaren itzulera iragarri zuen, "frantziar estatuak korsikar nazio-gatazka konpontzeko egiazko prozesu politiko bati hasiera emateko" esperoan.

Urte bereko irailean FLNCk borroka armatuaren itzulerarekin mehatxatu zuen argi eta garbi: "Egitura klandestinoak, FLNC-UC eta FLNC Urriak-22 barnebiltzen dituenak, agiri ofizial baten bidez adierazten du bake prozesuak porrot egin duela. Eta boterean dauden hautetsi nazionalistek ez dutela ezer aldatuko."

2022 hasieran istilu handiak izan ziren Korsikan barna, preso jihadista batek Yvan Colonna preso politiko korsikarra erahil zuenean Arlesko kartzelan. Hainbat manifestarik Ajaccioko epaitegia erretzen ahalegindu ziren, eta poliziak negar gasa eta gomazko pilotak erabili zituzten manifestarien aurka. Hainbat herritarrek molotov koktelak eta tiragomak erabili zituzten poliziaren eta gobernu eraikinen aurka. Frantziako gobernuaren iturrien arabera, egun horietan gutxienez 102 zauritu izan ziren, horietako 77 poliziak izanik. Pianottoli-Caldarello, eta Conca herrietan.

Istiluen ondorioz, frantziar gobernuak Colonnarekin espetxeratutako bi preso politiko (Pierre Alessandri eta Alain Ferrandi) Korsikako kartzeletara lekualdatu zituen, eta DPS bereziki zainduriko presoen estatusa kendu zien. Gainera, frantziar gobernuak Korsikaren estatus konstituzionalari buruz negoziatzea onartu du, baina nazionalisten aldarrikapen historikoei ezezkoa mantenduz (hala nola korsikeraren ofizialtasuna, korsikar herriaren existentzia onartzea eta preso politikoen askapena).

## Ikus, gainera 
* Yvan Colonnaren hilketa
* Euskal Gatazka
* Ipar Irlandako gatazka

## Erreferentziak