Maria Antònia Oliver i Cabrer

**Maria Antònia Oliver i Cabrer** (Manacor, Balear Uharteak, 1946ko abenduaren 4a &ndash; Sencelles, 2022ko otsailaren 10a) katalanezko idazlea izan zen. 1969az geroztik Bartzelonan bizi izan zen, eta ezaguna da idatzi zituen eleberri eta narrazio laburrengatik, saiakera literarioagatik, haurrentzako literaturagatik, antzerki-lanengatik eta gidoiengatik, bai eta katalanera eta gaztelaniara egindako itzulpenengatik ere. 2016an Kataluniako Letren Ohorezko Saria irabazi zuen.

## Biografia 
70eko hamarkadako literatur belaunaldiko idazle nagusia da, eta hasieran Mallorcako gizartearen eraldaketaren arazoei buruzko eleberriak idatzi zituen, oinarri alegiazkoa, fantastikoa eta onirikoa zutenak.

Bere narratiba askotarikoa da eta emakumeei protagonismo berezia ematen die. Hamaika eleberri argitaratu zituen, eta nabarmentzekoak dira nobela beltzaren arloan idatzi zituenak, Bartzelonan bizi den Lònia Guiu detektibe mallorcarra protagonista dutenak, mugimendu eta giro azkarrekoak, non kritika sozialaren gaiak ere ukitzen dituen: *Estudi en lila*, *Antipodes* eta ''El sol que fa l'anec* eleberrien heroia izan da, hainbat hizkuntzatara itzuli diren lanetan. Gizarte kritikaren arloan bere lanik indartsuenetako bat *Joana E.* (1992) da, gerraosteko Mallorcako gizarte-aldaketari buruzkoa, idazleak 1979an ezagutu zuen emakume mallorcar bat protagonista duena. Lan horri esker Prudenci Bertrana Saria irabazi zuen.

Narrazio laburren alorrean, Ofèlia Dracs kolektiboko kide izan zen eta sei bilduma egin zituen, horietako bat *L'illa i la dona* (2003), aurreragoko lanen aukeraketa bat biltzen duena.

Maria-Antònia Oliver Manacorrekoa zen jatorriz, eta gaztetatik erakarri zuen literaturak, irakurle eta poeta lotsati gisa lehenik, eta laster narrazio egile gisa. Literaturarekiko zaletasun horrek jatorri zehatza izan zuen: aita Antoni M. Alcoverrek bildutako Mallorcako alegiak edo ipuinak, Oliverrek txikitatik ezagutu zituenak osaba zahar batek kontatuta. Hala, bere lan batzuen sustraietan agerikoa Mallorcako alegien substratua, bereziki *Cròniques de la molt anomenada* *ciutat de Montcarrà* (1972) lanean eta bereziki *El vaila d'Iràs i no Tornaràs* (1976) izenekoan.

Garai hartan oraindik ez zuen argi idazlea izan nahi zuen, zinema-artista eta hegazkin-laguntzaile ere izan nahi zuelako, baina 17-18 urterekin, batxilergoa ikasten hastean, lagun berriak egin eta politikan interesatu zenean aldatu, eta bere benetako bokazioa deskubritu zuen, hasieran gaztelaniaz. Hala ere, Aina Moll Marquèsekin.  Izan ere, 1970ean Bartzelonara joan zen bizitzera. Urte haietan, Mallorcan, Oliverrek Jaume Fuster (1945-1998) idazlea ezagutu zuen..

Mallorcarekiko harremana sekula galdu ez bazuen ere, Bartzelonan argitaratu zituen Oliverrek bere lan gehienak, eta bertan garatu zituen bere kolaborazio literarioen zati handi baten zati handi bat garatuko zuen: urtetan prentsa idatzian kolaboratu zuen, Kultura Katalanaren Biltzarreko literaturgintzaren arloko arduraduna izan zen, 1977an). Horrez gain, literatur itzulpenean ere aritu zen (1985ean Kataluniako Generalitatearen Katalanezko Itzulpen Saria irabazi zuen *Moby* *Dick-*en itzulpenari esker).

## Lanak 
### Eleberriak 

* *Cròniques d'un mig estiu*. Bartzelona: Club Editor, 1970 .
* *Cròniques de la molt anomenada ciutat de Montcarrà*. Bartzelona: Edicions 62, 1972.
* *El vaixell d'Iràs i no Tornaràs*. Bartzelona: Laia, 1976; Bartzelona: La Magrana, 1990 .
* *Punt d'arròs* . Bartzelona: Galba Edicions, 1979; Bartzelona: Kapel, 1985; Bartzelona: Edicions 62, 1996 .
* *Crineres de foc*. Bartzelona: Laia, 1985; Bartzelona: Edicions 62, 2002. (1984ko Sant Jordi sariaren finalista).
* *Estudi en lila*. Bartzelona: La Magrana, 1985. Lònia Guiu-ren detektibe-saila.
* *Antípodes* Bartzelona: La Magrana, 1988. Lònia Guiu-ren detektibe-saila.
* *Joana E.* Bartzelona: Edicions 62, 1992; Bartzelona: Col·lecció Quinze Grans Èxits AIE, 1993. (Prudenci Bertrana Saria, 1991).
* *El sol que fa l'ànec*. Bartzelona: La Magrana, 1994. Lònia Guiu-ren detektibe-saila.
* *Amor de cans*. Bartzelona: Edicions 62, 1995. (Llorenç Villalonga Ciutat de Palma saria, 1994).
* *Tallats de lluna*. Bartzelona: Edicions 62, 2000 .

### Narratiba laburrak 

* *Coordenades espaitemps per guardar-hi les ensaïmades*. Bartzelona: Pòrtic, 1975; Bartzelona: Edicions 62, 1995.
* *Figues d'un altre paner*. Palma: Ed. Moll, 1979.
* *El Pacaticú''. Bartzelona: Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 1988.
* *Tríptics*. Bartzelona: Edicions 62, 1989.
* ''L'illa i la dona. Trenta-cinc anys de contes*. Bartzelona: Edicions 62, 2003 (lehenagoko lan batzuen hautaketa).
* *Colors de mar*. Bartzelona: Proa, 2007.

Ofèlia Dracs kolektiboarekin, narrazioak ipuin bilduma hauetan:

* *Lovecraft, Lovecraft*. Bartzelona: Edicions 62, 1981. Beldurrezko generoa.
* *Negra i consentida*. Bartzelona: Laia, 1983. Detektiben generoa.
* *Essa Efa. recull de contes intergalàctics*. Bartzelona: Laia, 1985; Bartzelona: Edicions 62, 1996. Zientzia-fikziozko generoa.
* *Boccato di cardinali*. Valentzia: Tres i Quatre, 1985Gastronomia.
* *Misteri de reina*. València: Tres i Quatre, 1994.
* *Dones soles: 14 contes*. Bartzelona: Planeta, 1995 (antologia).

### Haur eta gazteentzako narratiba 
* *Margalida perla fina''. Bartzelona: Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 1985.

### Antzerkia 
* *Negroni de ginebra*. Estrenaldia. Zitzània Teatre, Terrassa, 1991.
* *Negroni de ginebra*. Bartzelona: Edicions 62, 1993.
* *La dida*. Palma: Editorial Moll, 1996 (Salvador Galmésen lanaren egokitzapena antzerkirako).

### Fikziozko gidoi hedatuak 

* *Muller qui cerca espill*. Circuit català de Televisió Espanyola, 1980an emana "Lletres Catalanes" saioan.
* *Vegetal*. Circuit català de Televisió Espanyola, 1980an emana lau ataletan "Novel·la" saioan.
* *Vegetal* i *Muller qui cerca espill*. Bartzelona: Hogar del Libro, 1982.
* *Que patines, Laura?* Televisió de Catalunya: 1987
* *Estudi en lila*. Catalunya Ràdio: 1988-89.
* *La vident*. Televisió de Catalunya: 1990.
* *Sagitari*. TVC: 1999.
* *Capità Escalaborns* (Carles Benparrekin). Cinema: Swann Europea eta TV3, 1990 (film luzea).

### Itzulpenak 
; Gaztelaniara
:

* Mario Baratto: *Teatro y luchas sociales* [Jaume Fusterrekin]. Bartzelona: Península, 1971.
* Charles Darwin: *Teoría de la evolución* [Jaume Fusterrekin]. Bartzelona: Península, 1971.
* Natàlia Ginzburg: *Nunca me preguntes* [Jaume Fusterrekin]. Bartzelona: Dopesa, 1974.
* Lenin: *Escritos sobre la literatura* [Jaume Fusterrekin]. Bartzelona: Península, 1975.
* Vladímir Maiakovski: *Poesía y revolución* [Jaume Fusterrekin]. Bartzelona: Península, 1971.
* Jean-Jacques Marie: *El trotskismo* [Jaume Fusterrekin]. Bartzelona: Península, 1972.

; Katalanera
:

* Italo Calvino: *Palomar*. Bartzelona: Laia, 1985.
* Kurt Diemberger: *Entre 0 i vuit mil metres*. Bartzelona: Nova Terra, 1975.
* Herman Melville: *Moby Dick*. Bartzelona: Edicions 62, 1984. (Generalitatearen Katalanezko Literatur Saria, 1985)
* Mary Rodgers: *Quin dia tan bèstia*. Bartzelona: La Magrana, 1995.
* Robert Louis Stevenson: *Les aventures de David Balfour*. Bartzelona: La Magrana, 1987.
* Anton Txékhov: ''L'estepa i altres narracions* [Ricard Sanvicenterekin]. Bartzelona: Edicions&nbsp;62, 1982.
* Mark Twain: *Les aventures de Tom Sawyer*. Bartzelona: La Galera, 1982.
* Jules Verne: *El castell dels Càrpats*. Bartzelona: Edicions 7x7, 1978; Bartzelona: La Magrana, 1992.
* Virginia Woolf: *Els anys*. Bartzelona: Nova Terra, 1973; Bartzelona: Edhasa, 1988.
* Virginia Woolf: *Orlando*. Bartzelona: Edhasa, 1985.
* Virginia Woolf: *Les ones*. Bartzelona: Edhasa, 1989.

### Erreportaje liburuak 
* *Les Illes''. Toni Catanyren argazkiak. Bartzelona: Publicacions de l'Abadia de Montserrat, 1975.

## Sariak eta aintzatespenak 
thumb| Egileari 2007an eman zioten Sant Jordiren Gurutzea, idazle lanagatik

* Recull-Francesc Puig i Llensa narratiba saria (1971), ''Muller qui cerca espill, les mans s'hi talla* filmagatik
* Sant Jordi sariaren finalista (1984) *Crineres de foc* lanagatik
* Kataluniako Generalitateko Katalanezko Literatur saria (1985) *Moby Dick-* en itzulpenagatik
* Girona-Prudenci Bertrana Literatur sariak (1991), *Joana E lanagatik.*
* Ciutat de Palma-Llorenç Villalonga nobela saria (1994) *Amor de cans'' lanagatik
* Katalanezko Liburuaren Astearen Ibilbidearen saria (2001)
* Balearretako Gobernuaren Ramon Llull saria (2003)
* Katalunezko Idazleen Jaume Fuster saria (2004)
* Creu de Sant Jordi (2007), idazle gisa egindako ibilbideagatik
* Kataluniako Letren Ohorezko Saria (2016)
* Mallorcako Uharteko Ohorezko eta Esker Onaren Domina (2016)
* Balear Uharteetako Autonomia Erkidegoaren Urrezko Domina (2022), hil ondorengoa

## Egileari buruzko azterketak 
* Dari Escandell: , Universitat d'Alacant, 2008.
* Carles Cortés i Dari Escandell: *Retrats.* *Maria Antònia Oliver*. Bartzelona: AELC, 2006.
* Isabel-Clara Simó: *Maria-Antònia Oliver, una dona intel·ligent*, Canigó (1980-03-15), 9-13 or.
* Oriol Pi de Cabanyes i Guillem-Jordi Graells: *La generació literària dels 70.* *25 escriptors nascuts entre 1939 i 1949*, (1971), Bartzelona: reed. Associació d'Escriptors en Llengua Catalana, 2004.
* Adolf Piquer i Àlex Martín: *Catalana i criminal.* *La novel·la detectivesca del segle XX*. Palma: Documenta Balear, 2006.
* "Maria-Antònia Oliver", a Margalida Pons i Catalina Sureda (ed.), *(Des)aïllats: narrativa contemporània i insularitat a les Illes Balears*. Bartzelona: PAM, 2004.
* Joaquim Vilà i Folch: '''Negroni de Ginebra' de Maria-Antònia Oliver'', a Serra d'Or. Bartzelona, XXXIII. urtea, 384. zk.a (1991ko abendua), 103. or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Maria Antònia Oliver i Cabrer». Associació d'Escriptors en Llengua Catalana.
* Fons personal de Maria Antònia Oliver a la Biblioteca de Catalunya.
* «Maria Antònia Oliver», *Lletra,* (Nou diccionari 62 de la literatura catalana), 2000.
* «Oliver, Maria Antònia» *Corpus literari.*
* Dari Escandell, , estudi, Universitat d'Alacant, 2008.
* Maria Antònia Oliver a Traces