Justa Freire Mendez

**Justa Freire Mendez** (Moraleja del Vino, Zamora, 1896ko abuztuaren 4a &ndash; Madril, 1965eko uztailaren 15a) pedagogo eta maistra espainiarra izan zen.Zamorako Eskola Normalean irakasle-ikasketak egin ondoren, maistra lanpostua lortu zuen 1918an oposizio bidez eta Avila probintziako Casillas udalerriko eskolan hasi zen lanean.   UGT sindikatuan afiliatzea erabaki zuen urte berean, zehazki Espainiako Irakaskuntzako Langileen Federazioan.

## Biografia 
1921ean Madrilera joan zen, eta han lortu zuen plaza *Cervantes Eskola Taldean*, Madrileko Cuatro Caminos auzoko langileen seme-alabak hezten zituen ikastetxean. Bertan, Freire gizarte-ekintzaz arduratzen zen (etxea zaintzea, jangela, ikasle berriei harrera egitea, familia-gauak eta ikasle ohiekin), baita ikastetxeko saiakuntza pedagogikoez ere (ama-eskola, irakasleen prestakuntza eta bisitarien arreta). Aldi berean, Belgika eta Frantziara bidaiatu zuen bere prestakuntza pedagogikoa hobetzeko horretarako Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas (JAE) erakundeak emandako laguntzarekin.  

1932an Goi Mailako Irakasle Eskolan lizentziatu ondoren San Martin de Valdeiglesias eta Iruñean pedagogia-ikastaroak ematera dedikatu zen. 1933ko azaroan, Madrilgo Lorategi-Hirian zegoen eta gerora *CEIP Padre Poveda* izena izango zuen *Alfredo Calderón Eskola Taldeko* zuzendari izendatu zuten, gizonez osatutako irakasle talde bat zuzendu zuen lehen emakume espainiar bat izanik. Eskola honetan egin zuen lan pedagogikoa eguneroko jarduerak jasoz idatzi zuen egunkariari esker ezagutzen ditugu. Horrez gain bere esperientzia berritzaileak hezkuntza komunitatean zabaldu zituen pedagogia espezializatuko *Escuelas de España* aldizkarian egindako argitalpenen bidez. Garai hartan irakasle gisa kolaboratu zuen Misio Pedagogikoekin.

Gerra Zibilean zeuden eta matxinoen armada Madriletik gertu zegoela kontuan hartuta, ezin izan ziren klaseak modu normalean ematen jarraitu "Alfredo Calderón" eskolan eta, horregatik, 1936ko abenduan itxi eta bertako ikasleak Valentzia aldera ebakuatzeko agindua jaso zuten.​ Espainiako Gobernuak Freireri enkargatu zion bertan Famili Hezkuntzako Komunitateen sorreran eta garapenean elkarlanean aritzeko, *Ángel Llorca* bezalako beste pedagogo nabarmen batzuekin batera. Bere lanari esker mailaz igotzen joan zen Ebakuatutako Haurren Eskualdeko Delegatu Nazionala lanpostura arte.

1939ko maiatzean, gerra zibilaren amaieran, Francoren diktadurak Freire atxilotu zuen, eta urte bereko irailean gerra-epaitegi batek sei urteko kartzela zigorra ezarri zion irakasleen aurkako errepresalia marko ideologiko batean. Azkenean bi urtez espetxeratu zuten. Ventaseko Emakumeen Espetxeko egonaldian helduen eskolaren ardura hartu zuen, *Rafaela González Quesada* bezalako beste irakasle batzuek lagunduta. María Sánchez Arbós irakaslea izan zen preso gazteenen arduraduna, horien artean Hamahiru Arrosetako batzuk zeuden.

1941ean, espetxetik atera zenean, klase partikularrak eman zituen, 1944an British Schooleko idazkari lanetan hasi zen arte, nahiz eta bertan irakasle lanak ere egin zituen. 1952an irakasleen funtzio publikoan berriro sartzeko baimena eskatu zuen. Hurrengo urtean irakasle postua berreskuratzea lortu zuen, baina zigor moduan aintzintasuna eta aurreko eskubide guztiak galduz eta Madrilen jarduteko espresuki debekatuta. Horregatik 1954an Manresako *Padre Algué Eskola Taldeko* irakasle izendatu zuten.​ 1958an, Madrilen, Irakaskuntza Zerbitzu Nazionaleko Orientazio Didaktikorako Zentroan lanpostua eman zioten eta irakasle lanetara itzuli zen. Azken urte horietan *El Magisterio Español* aldizkarian artikuluak idazten kolaboratu zuen, 69 urte zituela Madrilen hil zen arte.

## Omenaldiak 
* Madrilen, Latina auzoan, bere izena zuen kale bat izan zen 2018tik 2021eko maiatzean Madrilgo Auzitegi Nagusiak epai judizialean kaleari Espainiar Legioaren sortzailea izan zen Millán-Astray generalaren izena jartzea erabaki arte.
* 2017ko azaroaren 14tik 16ra, UGTk Madrilgo Galileo Kultur Etxean, antolatutako *Diarios de Libertad: maestras y pedagogas de la República* jardunaldian bereziki omendutako maistra errepublikanoetako bat izan zen.
* 2022ko martxoan, Maestra Justa Freire kalearen aldeko Plataforman bildutako auzokide talde batek horma-irudi bat egin zuen naiz eta hasiera batean Madrilgo Udaltzaingoak eragozten saiatu. Hurrengo hilabetean, murala bandalizatu zuten mezu faxistekin.​
* 2022ko apirilean, oroigarrizko plaka bat jarri zen bere garain *Grupo Escolar Alfredo Calderón* zena eta gaur egun *CEIP Padre Poveda* deituriko Eskola Publikoan.
* 2023an, *#8MtodoElAño* bildumarako 125.000 aleko tirada duen posta-zigilua eskaini zioten.
* 2023ko martxoan, lehenago Fanjul izenez ezagutzen zen Madrilgo C-5 tren lineako geltokiari *Maestra Justa Freire-Polideportivo Aluche* izena jarri zioten.

## Erreferentziak