open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jack Marshall

Sir **John Ross "Jack" Marshall** (Wellington, 1912ko martxoaren 5a - Snape, Suffolk, 1988ko abuztuaren 30a) zeelandaberritar politikaria izan zen. Zeelanda Berriko lehen ministroa izan zen 1972ko otsailetik abendura.

Eskolan kiroletan nabarmendu zen, bereziki errugbian. Zuzenbidea ikasi zuen Wellingtongo Victoria University Collegen eta abokatu bulego batean lan egin zuen aldi batez. Bigarren Mundu Gerraren hasieran Ozeano Bareko hainbat uhartetara bidali zuten , eta gero Ekialde Ertainean eta Europan.

Alderdi Nazionaleko hautagaia izan zen 1946ko hauteskundeetan, eta Parlamentuko kide hautatu zuten. 1949an Estatistika ministro izendatu zuten eta gero Osasun ministro eta Justizia ministro. 1960tik 1972ra lehen ministrorde izan zen Keith Holyoake lehen ministro zen bitartean.

1972ko otsailaren 7an lehen ministro bihurtu zen Holyoakek kargua utzi ondoren. Hamar hilabete geroago, hauteskunde orokorrak galdu eta oposizioko buru bihurtu zen. 1974an Robert Muldoonen aurka galdu zuen hauteskundeetan alderdiaren lidergoagatik.

Hezibidea eta adeitasuna izan zituen ezaugarri eta "Gentleman Jack" izena jaso zuen.

## Kanpo estekak
Carlos Alberto Etcheverry

'''Carlos Alberto "Tito" Etcheverry D'Angelo''' (Buenos Aires, 1933ko ekainaren 29a - 2014ko abuztuaren 28a) argentinar futbolari eta entrenatzailea izan zen, Mexikon ezaguna dena Pumas de la UNAM taldeko lehen goleatzaile onena izateagatik.

## Biografia 
Etcheverry La Paternal auzoan jaio zen, Buenos Airesen, Argentinan. 17 urterekin, profesional gisa debuta egin zuen, Boca Juniors taldean jokatzen. Hainbat denboraldiren ostean, Chacarita Juniorsera eraman zuten. 1957an, León klub mexikarrak kontratatu zuen, bere koinatak gomendatuta eta Oscar Nova futbolariak ere gomendatuta.

1964an, Etcheverry Pumas de la UNAMeko lehen golegilea izan zen, 20 golekin.

León eta UNAMez gain, "Tito" Etcheverryk Mexikon ere jokatu zuen Club Irapuato, Atlante FC eta Jabatos de Nuevo León taldeetan, non jokalari-zuzendari gisa aritu zen. geroago, CF Monterreyko entrenatzaile izatera iritsi zen.

Etcheverry diabetesarekin izandako borrokarekin lotutako konplikazioengatik hil zen, Leonen, 2014ko abuztuaren 28an. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Campeones de Goleo en México
Aezkoako batzarretxea

**Aezkoako batzarretxea** Aezkoako Batzarre Nagusiko biltzarlekua da, Nafarroa Garaian.

Aezkoako Batzarre Nagusiaren egoitza da eta Aribe udalerrian kokatuta da.

## Eraikina 
Eraikina Aribe ibarburuan da.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Aezkoa
* Aezkoako Batzarre Nagusia

## Kanpo estekak
Rock Dog

***Rock Dog*** 2016ko Ash Brannon zinema zuzendariek zuzendutako komedia eta akziozko konputagailuzko animazio filma bat da. Luke Wilson, Eddie Izzard, J. K. Simmons, Lewis Black, Kenan Thompson, Mae Whitman, Jorge Garcia, Matt Dillon, eta Sam Elliott aktoreek bikoiztu zuten.

## Ingelesezko bikoiztaileak 
* Luke Wilson: Bodi, Tibeteko Mastina.
* J. K. Simmons: Khampa, Tibeteko Mastina.
* Eddie Izzard: Angus Scattergood, persiar katua.
* Lewis Black: Linnux, otso.
* Sam Elliott: Fleetwood Yak, jak.
* Kenan Thompson: Riff, otso txikia.
* Mae Whitman: Darma, szeri arrunt.
* Jorge Garcia: Germur, ahuntz
* Matt Dillon: Trey, elur-lehoinabarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
SARS-CoV-2 Omikron anduia

**Omikron anduia**, PANGO Aldaera Identifikatzaileare arabera **B.1.1.529**, GISAID klado identifikatzailearen arabera **GR/484A**, eta Nextstrain klado identifikatzailearen arabera **21K**, SARS-CoV-2 birusaren andui bat da, COVID-19 gaixotasuna sortzen duen birusa. Lehen aldiz Botswanan aurkitu zen, 2021eko azaroaren 9an. 2021eko azaroaren 26an Munduko Osasun Erakundeak aldaera kezkagarri gisa sailkatu zuen eta omikron letra ezarri zion. 

Aldaerak mutazio ugari ditu, horietako asko berriak, eta askok espikularen proteinari eragiten diote, COVID-19aren aurkako txertoak diseinatzeko erabili den proteina nagusia. Mutazio maila honek kezkak eragin ditu bere kutsakortasunarengatik, immunitate-sistemaren ebasioarengatik eta txertoekiko erresistentzia aukerengatik. Ondorioz, azkar adierazi zen kezkagarria zela, eta herrialde batzuek bidaia mugak ezarri dituzte nazioarteko hedapena gelditu asmoz. 

## Mutazioak 
Genomaren eskualdeari eragiten dioten mutazioak honakoak dira:
* espikularen proteina: A67V, Δ69-70, T95I, G142D, Δ143-145, Δ211, L212I, ins214EPE, G339D, S371L, S373P, S375F, K417N, N440K, G446S, S477N, T478K, E484A, Q493K, G496S, Q498R, N501Y, Y505H, T547K, D614G, H655Y, N679K, P681H, N764K, D796Y, N856K, Q954H, N969K, L981F
* ORF1ab
**nsp3: K38R, V1069I, Δ1265, L1266I, A1892T
**nsp4: T492I
**nsp5: P132H
**nsp6: Δ105-107, A189V
**nsp12: P323L
**nsp14: I42V
* Bilgarriko proteina: T9I
* Mintzaren proteina: D3G, Q19E, A63T
* Nukleokapsidaren proteina: P13L, Δ31-33, R203K, G204R

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Héctor Zelada

**Héctor Miguel Zelada Bertoqui** (1957ko apirilaren 30a) Argentinako futboleko atezain ohia da. Rosario Centralen hasi zuen bere ibilbidea baina Mexikon jokatu zuen gehienbat, Club América taldean.  1986ko FIFA Munduko Kopa irabazi zuen Argentinako taldeko hirugarren aukerako atezaina izan zen, ez zuen minuturik jokatu.  Eta ez zuen sekula minuturik jokatu selekzioan.

## Karrera 
Héctor Miguel Zelada 1976an hasi zuen bere ibilbidea Rosario Central taldean, eta 92 partida egin zituen. 1978an, 20 urteko Zelada Mexiko Hiriko América klubera joan zen. 1979ko martxoaren 4an Guadalajararen aurkako ligako partida batean debuta egingo zuen. Partida 0-0ko berdinketarekin amaitu zen. 1983–84 denboraldian bere lehen ligako titulua irabazi zuen Américarekin, Guadalajararen aurka finalaren bigarren itzulian, 2-2ko emaitzarekin joaneko partidaren ostean. Joaneko partidan 0-0 berdindu zuen Zeladak area barruan falta bat egin zuenean. Ondoren, Eduardo Cisnerosen penalti jaurtiketa salbatu zuen. Américak 3-1 irabaziko zuen finala.

Zelada 1984–85 eta Prode-85 txapelketak irabazi zituen Américarekin eta 250 partida baino gehiago jokatuko zituen klubarekin. Bere azken partida 1-1 berdindu zuen Leonen aurka 1990ean. Urte horretan bertan Atlante FCera joango zen, 58 partida jokatuz, 1992an ofizialki erretiratu aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Realidad Americanista artikulua
Rogelio Yrurtia

**Rogelio Yrurtia** (1879ko abenduaren 6a &#x2013; 1950eko martxoaren 4a) Argentinako eskola errealistako eskultore ospetsua izan zen.

## Bizitza eta lana 
Argentinako Buenos Airesen jaio zen 1879an euskal etorkinen semea, Rogelio Yrurtia bertako Arte Ederren Sustapenerako Elkartean izena eman zuen 1899an. Ikasle trebea zen eta Parisera bidaiatzeko beka bat azkar irabazi zuen. Bertan, Académie Julien entzutetsura joan zen, eta Jules-Felix Coutanen aprendiz izan zen. 1903an, Frantziako Artisten Elkarte Nazionalean bere lehen erakusketa ziurtatuta, Sari Nagusia lortu zuen 1904ko Louisiana Purchase Exposition-en St. Louis-en (Missouri).

Yrurtia 1905ean itzuli zen Buenos Airesera, eta bertan erakusketa ugari aurkeztu zituen eta, 1907an, 1820ko hamarkadako Manuel Dorrego estatu-gizon argentinarraren monumentua egiteko enkargua jaso zuen. Bartzelonara (Katalunia) lekualdatuz, bere lanak 1911ko Nazioarteko Arte Erakusketan Sari Nagusia irabazi zuen. 1916an Buenos Airesera itzuli zenean, Bernardino Rivadavia Argentinako lehen presidente konstituzionalaren irudi bat zizelkatzeko enkargua jaso zuen Yrurtiak, bere omenez Miserere Plazarako aurreikusitako mausoleo baterako (aipatzekoa da 1845ean erbestean hil zen Rivadavia, bere gorpuzkinak *Argentinara ez* itzultzeko eskatu zuen).

Argentinan eta atzerrian arrakastaz erakusten jarraituz, Buenos Aires hiriak monumentu bat sortzea agindu zion Colon pasealekuan, hirigunetik hegoaldean dagoen bide garrantzitsu batean, erdiko plaza bat apaintzeko. Monumentua, *Lanari oda *, 1927an inauguratu zen eta Yrurtiaren lanik handinahiena da, dudarik gabe bere ezagunena izaten jarraitzen du. Carlos Delcasse industrialariak eta filantropoak Yrurtiari agindu zion Vicente López Buenos Airesko auzoan bere kripta egiteko, eskultore ezagunak 1936an amaitu zuena. Lanik aipagarriena, *Justicia*, Delcassek eskatuta sortu zuen; jurista ez bada ere, Delcassek «epaitegiaren laguntzat» zuen bere burua. Eskultura brontzez erreproduzitu zuen Argentinako Auzitegi Gorenerako .

1937an Rosarioko Juan B. Castagnino Arte Eder Museoaren inaugurazio handirako *Moises* bat sortuz, Yrurtia Arte Ederren Akademia Nazionaleko kide sortzaileetako bat izan zen 1938an eta aldian-aldian erakusketak egiten jarraitu zuen, bere etxe barrokotik lan egiten, Buenos Aireseko Belgrano auzoan. Yrurtia bertan hil zen 1950ean, bere etxea museo gisa utziz. *The Boxers*, bere azken lanetako bat, erdiko patioan dago.

## Iruditegia 

Fitxategi:CantoAlTrabajo003.JPG|*Lanari oda*
Fitxategi:Canto al trabajo (frag3)-Yrurtia.jpg|*Lanari oda* &#x2013; xehetasuna
Fitxategi:Estatua Rivadavia Plaza Miserere.JPG|Bernardino Rivadaviaren monumentua
Fitxategi:CasaDeYrurtia015.jpg|*Los boxeadores*, Yrurtia Museoa
Fitxategi:Buenos_aires_yrurtia_dorrego_7_DSC_3810.jpg|*Alegoría de la Fatalidad* (1926), Manuel Dorregoren Monumentuaren zatia, Buenos Aires

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ArteSur:Rogelio Yrurtia
* Yrurtia Museoa
Abelux

**Abelux** Eibarko enpresa bat izan zen, marka horretako bizikleta fabrikatzailea 20. mendean.

## Historia 
Abelux 1945ean sortu zen eta 1983an itxi. Enpresaren sortzailea Pedro Atxotegi Gisasola (1913-1983) izan zen, eta Angel Goenaga zuen bazkide nagusia.

Lantegia Eibarko Zezenbide kaleko 3. zenbakian zegoen. Ez zegoen Abeluxen fabrika adierazten zuen kartelik. Kanpoan zeuden bizikletek salatzen zuten zer zen lantegi hura.

28 langile izatera iritsi zen, 24 gizonezko eta 4 emakumezko. Bere produktu nagusiak 15 urte arteko haurrentzako bizikletak, trizikloak eta go-kart patineteak izan ziren. Bere ekoizpen handiena Gabonetarako eta otsailean Valentzian izaten zen jostailuen azokara bideratuta zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klak!son

**Klak!son** Zumarraga-Urretxu eta Antzuola artean sortutako Euskal Rock talde bat izan zen. 2005 eta 2023 urteen artean iraun zuen taldearen ibilbideak.

## Partaideak 
### Taldearen azken egitura 
*Mikel Bargiela: Ahots nagusia (2007- 2023)
* Ion Gurutz Biteri: Teklatua eta koroak (2005-2023)
* Asier Alkorta: Gitarra (2005- 2023)
* Aritz Ormazabal: Baxua (2010- 2023)
* Mikel Arriaran: Bateria (2006- 2023)

### Taldekide ohiak 
* Mikel Urcelay: Ahots nagusia (2005-2007)
* Jon Pinillos: Baxua (2005-2010)
* Borja Zabalo: Bateria (2005-2006)
	
### Kronologia 

## Diskografia 
* *Klakson* (2006)
* *Zai At Devo City* (2011)
* *Denboraleak* (2015)
* *Puntu urdin margula* (2021, Mukuru)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://mukuru.eus/klakson/
* https://www.badok.eus/euskal-musika/klakson
* https://klakson.bandcamp.com/
Jata (Polonia)

**Jata** Poloniako herrixka bat da Gmina Jeżowe barrutian kokatua, Behe Karpatoetako Voivoderrian, Poloniako hego-ekialdean. Gertuen diten hiriak dira Jeżowe, Nisko, eta 40 km-tara Rzeszów erregioko eskualdea. 600 biztanle inguruko herria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena Montenegrokoa

**Elena Montenegrokoa** (; Cetinje, 1873ko urtarrilaren 8a - Montpellier, 1952ko azaroaren 28a) Italiako erregina ezkontidea izan zen 1900etik 1946ra. Albaniako erregina ezkontidea ere izan zen 1939tik 1943ra, eta Etiopiako enperatriza ezkontidea 1936tik 1941era.

Nikolas I.a Montenegrokoa eta Milena Montenegrokoa ren alaba izan zen. 1896an Viktor Emanuel Italiako tronuaren oinordekoarekin ezkondu zen. Ezkontzak bost seme-alaba izan zituen:
* Yolanda printzesa (1901-1986)
* Mafalda printzesa (1902-1944)
* Hunberto II.a Italiakoa, Italiako erregea
* Joana Italiakoa, Bulgariako erregina ezkontidea (1907-2000)
* Maria Frantziakoa printzesa (1914-2001)

1900eko uztailaren 29an Hunberto I.a Italiakoa erregea eraila izan zen eta Viktor Emanuel III.a erregea bihurtu zen eta Elena erregina ezkontidea.

1946ko ekainean Italian Errepublika aldarrikatu ondoren, erregea eta erregina erbesteratu egin ziren. Elena Frantzian hil zen 1952an. 2001ean beatifikazio prozesu bat hasi zen. Haren gorpuzkiak Italiako Vicoforte santutegian lurperatu zituzten 2017ko abenduan.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzia eta Alemania arteko muga

**Frantzia eta Alemaniaren arteko muga** Alemania eta Frantzia banatzen dituen muga da. Hainbat aldaketa izan ditu historian zehar eta hainbat arrazoirengatik, bi herrialde horiek sortu zirenetik.

## Ezaugarriak
Frantziaren eta Alemaniaren arteko muga 451 kilometrokoa da, Frantziako ekialdean eta Alemaniako mendebaldean.

Ipar-mendebaldean hasten da Alemania-Frantzia-Luxenburgo muga hirukoitzean, Alemaniako Perl udalerria (Sarre estatua), Frantziako Apach udalerria (Mosela departamentua) eta Luxenburgoko Schengen udalerria (Remich kantonamendua) elkartzen direnean. Puntu hau Mosela ibaiaren gainean dago.

Mugak ekialderantz jarraitzen du, Rhin ibairaino. Orduan, ekialdetik hegoalderantz abiatzen da Alemania-Frantzia-Suitza muga hirukoitzeraino. Muga hirukoitza Rhin ibaian dago, Weil am Rhein (Alemania, Baden-Wurtemberg estatua), Huningue (Frantzia, Rhin Garaia departamentua) eta Basilea (Suitza, Basilea kantoia) udalerrien gainean. Dreiländereck delakoak batasun hau sinbolizatzen du, suitzar lurraldean hego-ekialdetik 150 metro ingurura dagoen monumentua.

Mugak Alemaniako hiru estatu (Baden-Wurtemberg, Renania-Palatinatua eta Sarre), Frantziako eskualde bat (Ekialde Handia) eta hiru departamendu (Rhin Garaia, Rhin Beherea eta Mosela) banatzen ditu, baita Estrasburgo bezalako hiri garrantzitsuetakoak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzia eta Italia arteko muga

**Frantzia eta Italiaren arteko muga** Italia eta Frantzia banatzen dituen muga da. Hainbat aldaketa izan ditu historian zehar eta hainbat arrazoirengatik, bi herrialde horiek sortu zirenetik.

## Ezaugarriak 
Frantziaren eta Italiaren arteko muga 515 kilometrokoa da, Frantziako hego-ekialdean eta Italiako ipar-mendebaldean.

Ipar-mendebaldean hasten da, Frantzia-Suitza eta Italia-Suitza mugekin eratutako trifinioan (45° 55′ 23″ N, 7° 02′ 40″ E), Mont Dolent mendiaren mendebaldeko gailurrean (3.820 metroko garaiera), Frantziako Chamonix-Mont-Blanc (Savoia Garaia departamendua), Italiako Courmayeur (Aostako Harana) eta Suitzako Orsières (Valais) artean dagoena.

Gero, mugak hegoalderantz jarraitzen du, Mediterraneoraino, eta Mentonera iristen da Frantzian, eta Ventimigliarantz Italian.

Mugak Italiako hiru eskualde (Aostako Harana, Piamonte eta Liguria) eta lau probintzia (Aosta, Turin, Cuneo eta Imperia) banatzen ditu Frantziako bi eskualdetatik (Auvernia-Rodano-Alpeak eta Proventza-Alpeak-Kosta Urdina) eta bost departamentuetatik (Savoia Garaia, Savoia, Alpe Garaiak, Proventza Garaiko Alpeak eta Itsas Alpeak).

Mediterraneo itsasoko itsas-muga konplexuagoa da, Korsika Genovako golkoan baitago. Korsika eta Italiako penintsula bereizten ditu, baina baita Bonifacioko itsasartearen bidez Sardinia ere. 2015eko martxoan berretsitako akordio batek subiranotasun-eremuak definitzen ditu.

## Mendate eta pasabideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzia eta Erresuma Batua arteko muga

**Frantzia eta Erresuma Batuaren arteko muga**, baita itsasoaz haraindiko britainiar lurralde batzuk ere, bi estatu hauen metropolien arteko muga da. Eurotunelgo lurpeko muga, Canterburyko Itunak definitzen duena, itsas muga bat ez den muga bakarra da.

## Muga 
Europan, bi herrialdeen arteko muga Ipar Itsasoan, Mantxako kanalean eta Ozeano Atlantikoan dago.

Mendebaldeko Indietan, akordioek ekonomia-eremu esklusiboak bereizten dituzte:
* Montserrat uhartea (Erresuma Batuaren menpe) eta Guadalupe artxipelago frantsesaren artean;
* Anguilla (Erresuma Batua), alde batetik, eta Saint-Barthélemy eta Saint-Martin (frantsesak) artekoa, bestetik.

Ozeano Barean, Polinesia Frantseseko eremu ekonomiko esklusiboa Pitcairnekoak mugatzen du ekialdean.

## Europako itsas-muga 
Hona hemen deskribapen zehatza:
left|400px

#  (A)
#  (B)
#  (C)
#  (D)
#  (D1)
#  (D2)
#  (D3)
#  (D4)
#  (E)
#  (F)
#  (F1)
#  (G)
#  (H)
#  (I)
#  (J)
#  (K)
#  (L)
#  (M)
#  (N)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abaurreko lautada

**Abaurreko lautada** Nafarroako Pirinioetako eremu geografikoa da, Aezkoa eta Zaraitzu ibarren artean kokatua. 17 kilometro koadro inguruko prominentzia laua da, eta batez beste 1050 metroko altuera du itsas mailatik. Hori dela eta, nafar Pirinioko lekurik altuena da baitaude herria.

Urak Zatoia ibaira bideratzen dira.

## Herriak 
* Abaurregaina
* Erremendia

## Komunikabideak 
* NA-140

## Ikus, gainera 
* Pirinioak
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Tui-Valençako nazioarteko zubia

**Tui-Valençako nazioarteko zubia** (; ; ) Miño ibaia zeharkatzen duen zubia da. Valença do Minho (Viana do Castelo) eta Tui (Pontevedra) batzen ditu.

Gustave Eiffelen edo bere ikasleetako baten diseinua dela dioen kondaira dagoen arren, zubia Pelayo Mancebo Ágreda ingeniari eta diputatu errioxarrak diseinatu zuen, eta 1886ko martxoaren 25ean inauguratu zuten ofizialki, zerbitzuan hasi eta ia urte eta erdira.

1995ean Nazioarteko Zubi berria ireki zenetik, askoz modernoagoa eta zabalagoa, erabat debekatuta dago ibilgailu astunak ibiltzea. Era berean, ibilgailu arinek ez erabiltzea gomendatzen da, eta Espainiako A-55 eta Portugalgo A3 autobideak gomendatzen dituzte alternatiba gisa.

## Kanpo estekak
Segurako zubia

**Segurako zubia** (; ) Erjas ibaia zeharkatzen duen zubia da, II. mendean, Trajano enperadorearen agintaldian, eraikia. Idanha-a-Nova (Castelo Branco) eta Alcántara (Cáceres) batzen ditu.

Zubia Erjas ibaiak amildegian egin duen ebaketaren gainean eraiki ziten. Fabrikak kanoi-gangadun bost arku ditu, erdikoak 10,5 metroko argia du, alboko lau arkuetatik 7,5 metrokoa baino handiagoa; bere aparailua granito arrosazko kuxin-formako harlanduz egina da, 2,85 metrotik 3 metrora bitarteko sekziokoa. Ibaiertzetako bi arkuak jatorriz erromatarrak dira, pilare guztiak bezala; beste hiru arkuak, berriz, Erdi Aroan eta Aro Modernoan berreraiki zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cirilo Etulain

**Cirilo Etulain** antzezle argentinarra izan zen.  Noemí Souza opera abeslariarekin ezkondu zen .

## Filmografia hautatua 
* *Educating Niní* (1940)
* *By the Light of a Star* (1941)
* *The Song of the Suburbs* (1941)
* *The Three Rats* (1946)
* *The Naked Angel* (1946)
* *From Man to Man* (1949)
* *The Bohemian Soul* (1949)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Alma Velez. *Juan Carlos Thorry, un talentoso seductor: memorias* . Corregidor, 2004.

## Kanpo estekak
Conrad Ferdinand Meyer

**Conrad Ferdinand Meyer** (Zürich, 1825eko urriaren 11 &ndash; Kilchberg, 1898ko azaroaren 28a) suitzar idazlea izan zen.

Familia aberats eta kultu batean jaio zen eta gaixotasun mentaleko etapak izan zituen, bere amak bezala. Zuzenbidea ikasi zuen, baina batez ere historiaz interesatu zen. Italian eta Frantzian zehar egindako bidaietatik inspirazioa jaso zuen bere eleberri historikoetarako. Elebiduna izan zen frantsesez eta alemanez, baina Frantzia-Prusia gerra ondoren alemanaren alde egin zuen.

Olerkigintza, eleberriak eta ipuinak estilo errealistan idatzi zituen. Gai historikoa duten balada narratiboengatik gogoratzen da batez ere. Eleberri historikoak Pizkundean eta Erreformaren eta Kontrarreformaren garaian egon ohi dira girotuta.

## Lanak 
### Eleberriak 
* 1876 *Jürg Jenatsch*. Hogeita Hamar Urteko Gerra.
* 1891 *Angela Borgia*. Italiako Pizkundea.
### Eleberri laburrak 
* 1873 *Das Amulett*
* 1878 *Der Schuss von der Kanzel*
* 1879 *Der Heilige*
* 1881 *Plautus im Nonnenkloster*
* 1882 *Gustav Adolfs Page*
* 1883 *Das Leiden eines Knaben*
* 1884 *Die Hochzeit des Mönchs*
* 1885 *Die Richterin*
* 1887 *Die Versuchung des Pescara*
### Lyrics
* 1867 *Balladen*
* 1870 *Romanzen und Bilder*
* 1872 *Huttens letzte Tage*
* 1873 *Engelberg*
* 1882 *Gedichte* (olerkiak)

## Kanpo estekak
Encarnación Ezcurra

**María de la Encarnación Ezcurra** (1795eko martxoaren 25a - 1838ko urriaren 20a) argentinar politikaria izan zen, Juan Manuel de Rosasen emaztea.

## Biografia 
Juan Ignacio Ezcurra eta Teodora de Arguibelen alaba zen. Rosasekin ezkondu zen 1813ko martxoaren 16an. Bere senarraren jarraitzailerik fidelena bihurtu zen, egoera zail askotan lagunduz. 1833–1834 urteetan, bere senarra Buenos Airesetik kanpo zegoen Argentinako mugak zabaltzeko Basamortuko Kanpainan armadaren buru. Bera izan zen Zaharberritzaileen Iraultzaren bultzatzailea, eta polizia sekretu gisa jarduten zuen Mazorcako presidentea izan zen. Zaharberritzaileen Iraultzak Juan Ramón Balcarce Buenos Airesko gobernadorea kendu zuen. Mazorcak gobernuko langile guztiei presioa egin zien de Rosasen itzuleraren aldeko kanpaina ahoz betetzeko. Honek gobernadoreak izendatzeko eskumena zuen ordezkaritza-batzordea foru legegilea bere senarra probintzian ordena soziala berrezartzeko aukera bakarratzat hartzera behartu zuen.

Bere senarra Basamortuko Kanpainan (1833–34) garaile izan ondoren, eta gobernuburua lortu zuen arrakastarekin, herriak *Federazio Santuaren Heroina* titulua eman zion. Bereziki nabarmena da garai hartan politikan parte hartzen zuten emakumeen aurkako aurreiritziak handiak zirela, hala ere Ezcurrak ardura handiak eta jarraipen handia lortu zuela.

Ustekabean hil zen 43 urte zituela. Gaur egun ere historialariek zalantzan jartzen dute haren heriotzaren zergatia, nahiz eta askok Bihotz-biriketako geldialdi edo antzeko egoera baten ondorioz hil zela uste duten. Haren heriotzak, ordea, atsekabe handia eragin zuen jendearen eta erakunde politikoen artean. Hogeita bost mila bere hileta-prozesioan parte hartu zuten el Fuertetik San Frantziskoko komenturaino, non lurperatu zuten. Horrek garai hartan Buenos Airesen bizi zen biztanleriaren % 40 ordezkatuko zuen. Hileta-gastuak Ordezkarien Batzordeak ordaindu zituen, Rosasek 1838ko azaroaren 1ean formalki eskerrak eman zizkion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norodom Ranariddh

**Norodom Ranariddh** (; Phnom Penh, 1944ko urtarrilaren 2a - Vauvenargues, 2021eko azaroaren 28a) kanbodiar printze eta politikaria izan zen. 1993-1997 bitartean, Kanbodiako lehen ministroa izan zen.

## Bizitza 
Norodom Sihanouken eta Phat Kanholen semea izan zen. Kanbodiako Funcinpec alderdi politiko erregezalearen presidentea izan zen. 1993an monarkia berrezarri ondoren, hauteskundeak irabazi zituen eta lehen ministro izan zen 1993tik 1997ra. 

1997ko uztailean, Hun Sen gobernukideak emandako estatu kolpeak agintetik kendu zuen; Khmer Gorriekin aliatu izana leporatu zion boteretik baztertzeko. Horren ostean, 35 urteko kartzela zigorra ezarri zioten, Khmer Gorriekin konspiratzeagatik, baina Norodom Sihanouk erregeak amnistia eman zion.  Hurrengo urtean Kanbodiara itzuli, eta azaroan Nazio Batzarreko presidente bihurtu zen. Tronuaren ondorengo izateari uko egin zion, eta 2004an bere anaia Norodom Sihamoni errege aukeratu zuen Tronuko Kontseiluko kide izan zen.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shimla

**Shimla** edo **Simla** (,  ahoskatua) Indiako Himachal Pradesh estatuko hiririk handiena eta hiriburua da. 1864an Britainiar Rajeko udako hiriburu izendatu zuten. Independentziaren ostean, hiria Punjabek hiriburu bilakatu zen eta, beranduago, Himachal Pradesheko hiriburu. Estatuko gune hezkuntza-, merkataritza- eta kultura-une nagusia da. Britainiar Birmaniako deserriko hiriburua izan zen 1942 eta 1945 artean.  biztanle ditu.

1815ean Britainiar indarrek eskualdea kontrolatu baino lehen etxalde txikiak zeuden inguru horretan. Baldintza klimatiko egokien ondorioz britainiarrek Himalaiako basoetan gune honetan hiri bat eraiki zuten. Udako hiriburu gisa, Shimlak hainbat bilera diplomatiko garrantzitsu izan zituen, adibidez Simlako Konbentzioa, 1914ean eta Simlako Konferentzia 1945ean. Independentziaren ostean, 28 printze-estaturen batasunetik Himachal Pradesh sortu zen, eta hiriak oraindik garrantzia izan zuen zentro politiko gisa. Simlako ituna hemen sinatu zen, 1972an. Estatuaren berrantolaketa administratiboaren ostean, Mahasu barrutiari izena aldatu zitzaion eta Shimla izena jarri zioten.  

Shimlak hainbat eraikin ditu neotudor eta neogotikoan, garai kolonialean eraikiak. Hainbat tenplu eta eliza ere baditu. Eraikin kolonial hauek turismoa erakartzen dute.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zai At Devo City

***Zai At Devo City*** Klak!son musika taldearen bigarren diskoa da. 2011-garren urtean Antzuolako Lazareto lokalean grabatua eta Joseba Iturbek (Pit) nahastua eta masterizatua.

Musika: Klak!son

Abestien letrak: Jon Pinillos eta Igor Susaeta (Atrako)

Disko azalaren diseinua: Jon Pinillos

## Abestiak 
* *1- Hiri galdua* (5:22)
* *2- Sukuboaren bisita (Biontzat) * (2:35)
* *3- Satoriztuna * (5:36)
* *4- Atrako * (5:36)
* *5- Ejercicio vacilante * (3:32)
* *6- Ziklo baten istorio txikia * (5:44)
* *7- Zai At Devo City * (7:06)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.badok.eus/euskal-musika/klakson/zai-at-devo-city
* https://klakson.bandcamp.com/album/zai-at-devo-city
Jerusalemgo Andre Mariaren basilika

thumb|Jerusalemgo Ama Birjinaren irudi erromanikoa.
**Jerusalemgo Andre Mariaren basilika**, baita ere **Gure Jerusalem andrea baseliza**, Nafarroa Garaiko Artaxoa herrian dago. XII. mendean bazen toki horretan Santa Maria izeneko eliza. Egungo eraikina XVIII. mende hasierakoa da, barroko estiloan egina. Baseliza horretan Limogesen XIII. mendean egindako Jerusalemgo Ama Birjinaren irudi erromanikoa gurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hodei Ezpeleta

**Hodei Ezpeleta**, izengoitiz ***Bihurri*** (Eibar, 1999ko irailaren 8a) gipuzkoar aizkolaria da, Bizkaiko Herri Kirol Federazioan federazio-fitxa duena. 2021eko azaroaren 28an Euskal Herriko txapeldun atera zen  Tolosako Beotibar pilotalekuan jokatutako finalean. Txapelketa hori bigarren biderrez irabaztea 2022ko azaroaren 27an lortu zuen, Bilboko Bizkaia pilotalekuan. Bizkaiko Aizkora Txapelketa ere irabazi zuen, 2022ko abenduaren 22an, Bilbon.  

Txikitatik Ernesto Ezpeleta aitarengandik jaso zuen aizkolaritzarekiko interesa eta izengoitia ere bai.

## Palmaresa 
* Euskadiko Aizkolari Txapelketa
** Txapelduna (2): 2021, 2022
** Txapeldun ordea (2): 2023, 2024
* Bizkaiko Lehen Mailako Aizkora Txapelketa 
** Txapelduna (4): 2022, 2023, 2024, 2025
* Urrezko Aizkolariak
** Banakakoa (1): 2021
** Binakakoa (1): 2023 (Jokin Urretabizkaia ekin batera)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hodei Ezpeletaren webgune ofiziala Bihurri.com atarian
Irlandako Errepublika eta Erresuma Batua arteko muga

**Irlandako Errepublika eta Erresuma Batuaren arteko muga** () Ipar Irlanda britainiar nazio osagarria Irlandako gainerako Errepublikatik banatzen duen muga da. Irlandako muga () edo muga () ere esaten zaio. 1922ko abenduaren 6an trazatu zuten, Anglo-irlandar Itunaren bidez. Itun horren bidez, 32 konderri irlandarretatik 26 Erresuma Batutik banandu ziren eta Irlandako Estatu Librea eratu zuten. Hala ere, Erresuma Batuak gainerako 6 konderrien subiranotasunari eutsi zion, eta horiek Erresuma Batuaren zati dira gaur egun.

Muga 499 kilometrotan zehar hedatzen da Lough Foyle (mendebaldean) eta Carlingford Lough (ekialdean) artean, Irlandako itsasoan. Hau da Erresuma Batuak eta Irlandak lurreko muga partekatzen duten eremu bakarra. Irlanda eta Erresuma Batua Bidaien Eremu Bateratuaren barruan daudenez, ez da mugako kontrolik izaten, nahiz eta Erresuma Batuak eta Irlandak horretarako eskubidea duten, hainbatetan egin duten bezala.

2020ko otsailaren 1ean Erresuma Batua Europar Batasunetik (Brexit) atera zenetik, banaketa-lerroa Europar Batasunaren kanpo-muga bihurtu da. Hala ere, Erresuma Batuak, Irlandak eta Europar Batasunak sinatutako hiruko akordio baten arabera, behin-behinean, 2020ko abenduaren 31ra arte gutxienez, ez da kontrolik egiten mugan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ladugårdslandsviken

**Ladugårdslandsviken** Suediako itsas-badia txiki bat da, Stockholmeko sarreran, Saltsjön badia handiagoaren baitan. Ladugårdslandsvikenen hego-mendebaldean Blasieholmen penintsula eta Skeppsholmen uhartea daude; Södra Djurgården uhartea ekialdean; eta Strandvägen bulebarra iparraldean. Kosta lerroa jarraituz, mendebalderantz Nybroviken eta ekialderantz Djurgårdsbrunnsviken badiak daude.

Izena Ladugårdslandet auzo zaharrari zor dio, (orain Östermalm barrutiaren parte dena).

Mendebaldean, badiak Ladugårdslandsbron izeneko zubiarekin egiten zuen muga. XIX. mendean tarte hori lurrez bete zen, eta gaur egun Nybroplan eta Berzelii parkeak dira .

## Erreferentziak 
* Landell, Nils-Erik (1992). Stockholmskartor (1:a upplagan). Stockholm: Rabén & Sjögren. Libris 7237012.  

## Kanpo estekak
Ladugårdslandet

thumb|320x320px| Oxenstiern meatzearena Ladugårdslandet-en geratzen diren eraikin zahar bakanetako bat da, eta auzoaren lehengo itxuraren ideia bat ematen du.
thumb|320x320px| Kronobageriet ("Erret Ogitegia") Estokolmoko  eraikin zaharrenetakoa da.
thumb|320x320px| Ladugårdslandstull aduana-etxeak Ladugårdslandet ekialdeko ertzean zeuden, egungo Karlaplan dagoen tokian. 1895ean eraitsi zituzten.
thumb|320x320px| Sturekatten gozotegia, XVIII. mendeko eraikina; 1890eko hamarkadan ondoan bi eraikin askoz altuago itsatsi zizkioten.
**Ladugårdslandet**, Stockholmeko (Suedia) ipar-ekialdeko barruti bat izan zen, 1885etik aurrera Östermalm izena hartu zuen.

XVII eta XVIII. mendeetan Ladugårdslandeteko barrutiak 1-3 solairutako eraikin mistoak zituen: egurrezkoak eta harrizkoak, gehienak kolore horiz eginikoak. Eraikinok lorategi edo laborantza lursail handiagoak izan ohi zituzten; asko mea ustiategiak ziren, edo militarrekin lotura zuten. Biztanleetako asko artisauak ziren (zapataginak, ispiluginak edo bitxigileak adibidez), baina Ladugårdslandeten presentzia militar handia zegoen, hainbat erregimenturekin eta Gärdet ariketa eta entrenamendu eremuarekin.

## Historia 
Ladugårdslandet ("bihitegi eremua", suediarrez) Stockholmeko ipar-ekialdeko barrutiaren izena zen. Eremua, jatorriz, erregeek ezarritako bi ukuilu izan ziren, lehen Santa Klara monasterioarenak izan ziren etxeetan. Ukuilu horietatik, hiritik hurbilen zeuden zatiak Stockholm hiriari eman zitzaizkion 1639 eta 1670ean, eta bertan etxeak eraiki ziren, lehen kaleak sortuz; hurrengo urteetan hazkundeak landetxe txikien bidez jarraitu zuen. Artean, barrutia Stockholmeko jende askoren aisialdi lekua zen, uda garaian-eta.

1870eko hamarkadan, Ladugårdslandetek barruti pobre eta zikin fama zuen. Urte horietan gentrifikazio fenomeno bat bizi zuen: eraikin handiagoak eta kale zabalagoak egiten hasi ziren, eta jende aberatsa bertaratu zen. Auzoaren izaera berriarekin bat ez zetorrelakoan, 1885ean auzoari izena ere aldatu zitzaion, Östermalm jarriz ("ekialdeko meatzaldea"). 

Halere, izen zaharra ez da guztiz desagertu, Ladugårdslandsviken toponimoan bizi delarik (Strandvägen kalearen hegoaldean dagoen badia).

## Eraispena 
Ladugårdslandet-en eraikin zaharren eraisketa prozesuak 1890eko hamarkada osoan jarraitu zuen. Östermalm auzo berria azkar eraiki zen, eraikuntza-teknologia industrializatuarekin, eta Ladugårdslandet-en landa-eraikinen paisaia ia erabat desagertu zen.

Kale-sare zaharraren egitura ia guztiz desagertu zen auzoaren berritze prozesuan; halere zatiren bat gorde da, adibidez Storgatanen. Bestela, kaleak tarte berriekin edo zabalagoekin planifikatu ziren.

## Gainerako eraikinak 
Ladugårdslandet garaiko eraikin batzuk gelditzen dira: Armémuseum, Kronobageriet, Hedvig Eleonora eliza, Fredrikshov-en gazteluaren aztarnak, hiriko iparraldeko kuartela, Krubban kuartela, Oxenstiern meatzea eta Sturekatten gozotegia.

## Kanpo estekak
Puntu urdin margula (diskoa)

***Puntu urdin margula*** Klak!son musika taldearen laugarren diskoa da. Koronabirusaren garaietan Antzuolako "Artei" estudioan grabatua eta 2021. urteko Azaroan kaleratutako lana da. Diskoaren nahasketa eta masterizazioa Ander Barriuso (Shot!) eta Jonan Ordorikak (Mamia) egiña, hurrenez hurren.

Musika: Klak!son

Abestien letrak: Klak!son

Disko azalaren diseinua: Aritz Ormazabal

Zigilua: Mukuru (MKR013)

## Abestiak 
* *1 - Ākāśa* (3:57)
* *2 - Elektroiak korrika * (3:24)
* *3 - Bakardadearen bidaian * (1:00)
* *4- Binilo Shock * (5:12)
* *5 - Eterraren alkimista * (1:42)
* *6 - Lagun zahar * (5:02)
* *7 - Materia likitsezko gorpuzkiak* (1:09)
* *8 - Morrison* (4:34)
* *9 - Dodekaedroaren istorio iheskorra* (2:00)
* *10 - Alboan* (5:51)
* *11 - Tanta bat espazio-denboraren ozeanoan* (2:52)
* *12 - Plasma hodeietan igerian* (6:43)
* *13 - Puntu urdin margula* (10:00)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.badok.eus/euskal-musika/klakson/puntu-urdin-margula
Brahui (hizkuntza)

**Brahuia** (,  ahoskatua) iparraldeko hizkuntza drabidikoa da, eta batez ere izen bereko herriak hitz egiten du Balutxistan probintziaren erdialdean, Pakistanen, eta komunitate sakabanatuak badira Iran, Afganistan eta Turkmenistanen. 

## Kokapena 
Hizkuntza honek gertuen duen hurrengo hizkera drabidikoa 1.500 kilometrotik gorako distantziara dago.

thumb|300px|center|Brahuia, iparraldean isolatua, beste hizkuntza drabidikoen kokapenarekin alderatuta.

Ez dago adostasunik brahuia Balutxistanera sartutako hizkuntza nahiko berria ote den edo lehen zabalduago zegoen hizkuntza drabidikoen familiaren soberakina ote den, isolatua geratu den indoeuroparraren etorreraren ondorioz. 

Brahuia alfabeto pertso-arabiarrean idatzitako hizkuntza drabidiko bakarra, eta hori ere nahiko berandu, XX. mendearen bigarren erditik aurrera.

UNESCOren 2009ko txosten baten arabera, galzorian dauden Pakistango 27 hizkuntzetako bat da brahuia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klakson

***Klakson*** Klak!son musika taldearen estreinako diskoa da. 2006. urteko Irailean Urretxuko Labeaga antzokian grabatua Joseba Iturbe Pit-en gidaritzapean.

Musika: Klak!son

Abestien letrak: Jon Pinillos

Disko azalaren diseinua: Jon Pinillos

## Abestiak 
* *1- Intsektu arimen fabrikatzailea* (4:23)
* *2- Snake of fire * (4:21)
* *3- Nadaezberdiña * (3:01)
* *4- Hitzen ausentzian * (5:37)
* *5- Kabina ustela * (2:25)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://klakson.bandcamp.com/album/klakson
Ramsay Clark

**Ramsay Clark** (Dallas, Texas, 1927ko abenduaren 18a - New York, 2021eko apirilaren 9a) estatubatuar abokatu, ekintzaile eta politikaria izan zen.

Tom C. Clark AEBetako Fiskal Nagusi eta Auzitegi Goreneko epailearen semea izan zen. 17 urterekin Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen marine-etan. Gerra amaitu ondoren zuzenbidea ikasi zuen eta abokatu gisa lan egin zuen.

Justizia Sailean lan egin zuen John F. Kennedy eta Lyndon B. Johnson presidenteen gobernuetan. 1967tik 1969ra Estatu Batuetako Fiskal Nagusia izan zen.

Liberal aurrerakoia izan zen. Heriotza-zigorraren aurka agertu zen, eta eskubide zibilen eta askatasun zibilen aldeko sutsua izan zen. Trustaren aurkako legeak ere sustatu zituen.

Gobernua utzi ondoren, aktibismo aurrerakoiko kanpaina asko zuzendu zituen. Terrorismoaren aurkako gerraren aurka agertu zen eta George W. Bush presidentea salatu zuen. Charles Taylorren, Slobodan Miloševićen, Saddam Husseinen eta Muammar Gaddafiren abokatu defendatzailea izan zen.
Days of Our Lives

***Days of Our Lives*** (***DOOL*** edo ***Days*** ere deitua) Ted eta Betty Cordayk sortutako estatubatuar soap opera da, NBC telebista kateak 1960ko hamarkadatiuk aurrera eman zuena.

## Sinopsia 
Hasieran, telesaila Horton familiaren tragedia eta garaipenen ingurukoa izan zen, patriarkekin, Tom Horton doktorearekin eta bere emazte Alicerekin batera. Denborarekin, beste familia garrantzitsu batzuk batu zaizkie, hala nola Brady, Black, DiMera eta Kiriakis familiak.

## Pertsonaia nagusiak 
## Kanpo estekak
Imidazolato

**Imidazolato** anioia imidazolaren base konjugatua da:  C3H3N2-. Nukleozalea eta base sendoa da. Imidazolak 14,05-eko pKa duenez, bere desprotonazioak base sendoa erabiltzea eskatzen du.

alt=|ezkerrera|thumb|188x188px|Imidazolato anioiaren egitura
Imidazolatoa zubi-estekatzaile nahikoa ohikoa da koordinazio-kimikan. Adibidez, superoxido dismutasa entziman imidazolatoak zinkezko eta kobrezko guneak lotzen ditu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emmerdale

***Emmerdale*** (1989ra arte ***Emmerdale Farm*** deitua) Kevin Laffanek sortutako britainiar soap opera da, ITV telebista kateak 1972tik aurrera ematen duena.

## Sinopsia 
Miffield etxaldea Beckindale herriko enplegatzailerik handiena zen, jabeak Emmerdale Farm alokatzeko kontratua eman zion Sugden familiari 1850eko hamarkadan, Josh Sugdenek Miffieldeko semearen bizitza salbatzeko Krimeako Gerran sakrifikatu ondoren.

Jack baserrira itzultzen da aitaren hileta-egunean bertan, baina urrundik ikusten du, baina familiak berriro topo egiten du berarekin hiletatik itzuli eta Emmerdale Farm bere etxera sartzen direnean, non Jack haien zain egon den. Hurrengo hilabeteetan Jackek baserriaren zati bat saldu zien Annie, Joe, Peggy eta bere aitona Sam Pearsoni. Denborak aurrera egin ahala, Sugdendarrei Dingle, Tates, Barton, Sharma, Wylde, Macey eta Kingtarrak bezalako familiak batu zaizkie.

## Pertsonaia nagusiak 
## Kanpo estekak
Joaquín Madariaga

**José Joaquín Gregorio Madariaga** (Corrientes, Argentina, 1799ko azaroaren 27a &ndash; Porto Alegre, Brasil, 1848ko otsaila) argentinar militar eta politikaria izan zen, Corrientes probintziako gobernadorea, probintzia horretako erresistentziaren buruzagia Juan Manuel de Rosasen nazio-gobernuaren aurka.

## Madariagatarren iraultza 
Joseph Luis Madariaga Respaldiza bilbotarraren eta María Ángeles Acosta Soto Corrienteskoaren semea. Gaztetatik soldadu izan zen, Buenos Aires hirian, eta "20. urteko anarkia" delakoaren ekitaldietan parte hartu zuen. 1824an Corrientesera itzuli zen, han izan gabe abokatu lanetan aritu zen eta probintziako hiriburuan epaile izan zen.

Urte batzuk geroago Curuzú Cuatiàn kokatu zen, probintziaren hegoaldean, eta bertan landa-zereginetara dedikatu zen. Legebiltzarrean diputatu izan zen Genaro Berón de Astrada gobernadorearen garaian eta hil ondoren Romero gobernadore federala bota zuen iraultzaren alde egin zuen. Pedro Ferrék bere anaia Juan Madariaga Mercedeseko komandante eta Curuzú Cuatiáko komandante izendatu zuen. Juan Lavalleri lagundu zion 1840an Entre Ríosko kanpaina egin zuen armada osatzen.

José María Paz jenerala Corrientesera iritsi zenean, Pascual Echagüe Entre Ríosko gobernadorearen lehen inbasioaren aurkako kanpainan parte hartu zuen. Bere anaia Juanekin batera Caaguazúko guduan borrokatu zuen, Pazen garaipen bikainenean. 1842. urtearen amaieran Fructuoso Riveraren armadan sartu ziren Entre Ríosen, eta Arroyo Grandeko guduan garaituak izan ziren. Azkar itzuli ziren Corrientesera, baina Ferréren gobernua salbatzeari uko egin zioten, euren ganadutegira itzuli ziren bere familia eta ondasunak salbatzera. Handik Brasilera ihes egin zuten, Alegreten egonda denbora batez.

1843ko apirilaren 1ean, Madariaga anaiek eta beste zenbait ofizialek Uruguaianatik gertu Uruguai ibaia zeharkatu zuten, gero "Paso de los Libres" izendatu zutena. Nicanor Cáceres eta Benjamín Virasoro bezalako buruzagi batzuen laguntzarekin, hamahiru egunetan probintzia osoa okupatu zuten, Pedro Cabral gobernadorea Entre Ríosera ihes egitera behartuz. Azken erresistentzia federala maiatzaren hasieran garaitua izan zen Laguna Bravako guduan.

## Bibliografia 
* Castello, Antonio Emilio, *Corrientesko gizonak eta emakumeak*, Moglia ed., Corrientes, 2004.
* Beverina, Juan, *Armada askatzaileen kanpainak 1838-1852*, Bs. As., 1923.
* Bosch, Beatriz, *Urquiza eta haien garaia* .
* Castello, Antonio Emilio, *Corrientesen Historia*, Ed. Plus Ultra, Bs. As., 1991.
* Bosch, Beatriz, *Entre Ríos Historia*, Ed. Plus Ultra, Bs. As., 1991.
* Zinny, José Antonio, *Argentinako Probintzietako Gobernadoreen Historia*, Ed, Hyspamérica, 1987.

## Kanpo estekak
Brahui (argipena)

**Brahui** izenak hainbat adiera du:

* **Brahui herria** Pakistanen bizi den etnia da.
* **Brahui** esaten zaio herri horren hizkuntzari.
Maithili

**Maithili** (etnonimoa: *Maithilī)* hizkuntza indo-ariar bat da, batez ere Indian eta Nepalen hitz egiten dena. 

Maithileraz hitz egiten duen herria Maithil herria edo etnia da, eta hizkuntzaren hedapen eremua, lurraldeari, Mithila deritzo.

## Hedapena 
Indian, Bihar eta Jharkhand estatuetan hitz egiten da. Nepalen, ekialdeko Teraian hitz egiten da, eta Nepalgo bigarren hizkuntza nagusia da. Tirhuta idazkera erabiltzen zen lehen maithilera idazteko, gutxiagotan, Kaithi delako alfabetoa, baina 21. mendean Devanagari idazkeran idazten da.

## Estatusa 
2003an, maithiliera Indiako Konstituzioaren hizkuntza ofizialen zerrendan sartu zen eta, horri esker, Indiako hezkuntzan, gobernuan eta beste testuinguru ofizial batzuetan erabil daiteke, adibidez funtzionario bihurtzeko behar den  UPSC azterketan eskatzeko eskubidea du herritarrak. 2018ko martxoan, hizkuntza ofizial gehugarriaren estatusa jaso zuen Maithilierak Jharkhand estatuan (beste dozena bat hizkuntza batzuekin du estatus hori). Bihar estatuan hiztun asko izan arren, ez du estatus ofizialik.

Nepalgo Hizkuntza Batzordeak maithiliera hizkuntza ofizial izateko gomendatu du 1. eta 2. probintzietan, eta helburu batzuetarako baita Bagmati probintziako eskualde batzuetan.

Maithili izena Mithila hitzetik dator, Janaka erregea agintaria omen zuen erresuma zahar batetik (Ramayanan aipatua). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denboraleak

***Denboraleak*** Klak!son musika taldearen hirugarren diskoa da. 2015-garren urtean, Andoainen, Alvaro Remacharen estudioan grabatua. Nahasketak eta masterizazioa Alvaro Remachak burutu zituen. 

Musika: Klak!son

Abestien letrak: Klak!son eta Iñigo Irizar "Pepi" (Hamaika Iratxo)

Disko azalaren diseinua: Aritz Ormazabal

## Abestiak 
* *1- Barruko gizona* (4:28)
* *2- Hurrengo dama * (5:20)
* *3- Hamaika Iratxo * (5:36)
* *4- Atalaia * (3:31)
* *5- Arerio * (4:37)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.badok.eus/euskal-musika/klakson/denboraleak
* https://klakson.bandcamp.com/album/denboraleak
Puntu urdin margula

**Puntu urdin margula** honakoa izan daiteke:
* *Puntu urdin margul bat* *Voyager 1* espazio-zundak 6.000 milioi kilometroko distantziatik ateratako Lurraren argazki bat da.
* *Puntu urdin margula (diskoa)* Klak!son musika taldearen diskoa.
Jan Hajič

**Jan Hajič** (Praga, 1960ko azaroaren 4a)  txekiar hizkuntzako *hizkuntzalari konputazionala* da, eta Pragako Unibertsitate Karolinoko Hizkuntza Formalaren eta Aplikatuaren Institutuko zuzendari ohia. Doktorea da Espezialista da Hizkuntzaren prozesamenduan, itzulpen automatikoan, ahotsaren ezagupenean eta zuhaitz-bankuak sortzean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arantza Diaz de Ilarraza
* Eneko Agirre

## Kanpo estekak 
* Čechům byl zpřístupněn unikátní archiv o holocaustu (Txekia Irratia)
Glioxal

**Glioxala** OCHCHO formulako konposatu organikoa da dialdehidoen familiakoa bi aldehido talde baititu egituran. Solido kristalinoa  zuria da tenperatura baxuetan, baina horitu egiten da fusio-puntura hurbiltzean (15º C). Likidoa horia da eta lurrundurik berdea.

Glioxal hutsa izatea ez da ohikoa hidratatu eta oligomeroak eratzen dituelako. Hala ere, horrek ez du arazorik sortzen bere erabilera askotarako.
ezkerrera|thumb|244x244px|Glioxalak oligomeroak eratzen ditu hidratatzean
Glioxala aztarna-gas moduan agertzen da atmosferan hidrokarburoen oxidazioz sortua.

## Produkzioa 
Heinrich Debus kimikari alemanak prestatu zuen lehen aldiz glioxala etanola azido nitrikoz erreakzionaraztean.

Bi manera daude glioxal komertziala prestatzeko:

* etilen glikola gas moduan oxidatuz zilar- edo kobre-katalizatzaile bat usatuz,

CH2OHCH2OH + O2 ->[Cu,Ag] CHOCHO + 2 H2O

* edo azetaldehido likidoa azido nitrikoz oxidatuz,

CH3OH ->[HNO3] CHOCHO

Glioxal komertziala normalean % 40ko ur-disoluziotan saltzen da.

## Erabilera 
Glioxala kuxe papera egiteko eta ehungintzako akabera-prozesuetan baliatzen da, zimurtzen ez diren oihalak lortzeko, etsenplurako.

Polimeroen kimikan disolbatzaile eta saretze-agente moduan erabiltzen da.

Kimika organikoan konposatu konplexuagoak sintetizatzeko lehengai moduan baliatzen da, imidazolaren moduko heterozikloak sintetizatzeko adibidez.

Histologian finkatzaile moduan usatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Moncla

**François Moncla** (Louvie-Juzon, 1932ko apirilaren 1a - Paue, 2021eko azaroaren 28a) frantziar errugbilaria izan zen, hirugarren lerroko postuan aritzen zena.

1950 eta 1959 artean Racing Club de Francen jokatu zuen eta 1959tik 1966ra Section Paloisen. Lehen taldearekin Frantziako txapelduna izan zen 1959an eta bigarrenarekin 1964an.

31 aldiz jokatu zuen Frantziako errugbi selekzioarekin eta 18 aldiz izan zen kapitaina. Bost nazietako hiru txapelketa irabazi zituen (1959, 1960, 1961) eta Hegoafrika (1958), Argentina (1960) eta Zeelanda Berrirako (1961) biretan parte hartu zuen.

"François les bas bleues" ("François galtzerdi urdinetakoa") ezizena eman zioten.

## Erreferentziak
Saltsjön

**Saltsjön** Stockholmeko (Suedia) sarrerako badia bat da. Norrström ibaiaren irteeratik Lilla Värtan ur-pasabideraino doana. Hegoaldean Södermalm, Danviken, Kvarnholmen eta Nacka Strand daude; iparraldean, berriz, Kastellholmen, Djurgården eta Fjäderholmarna .

Uraren sakonera gaur egun 30 metro ingurukoa da; urteetan hobi sakonenak hondakinak botatzeko gune gisa erabili dira, beraz hondoko sedimentuak oso kutsatuta daude eta bizirik gabekoak dira neurri handi batean.

Saltsjönen lau geruza ur bereiz daitezke: azalean Mälaren aintzirako ur geza duen korrontea; barneko konpentsazio korronte bat; irteerako korronte bat Henriksdal-eko araztegitik isuritako urekin; eta behean, hondoa oxigenatzen duen ur horren barruko konpentsazio korrontea.

Saltsjön Stockholm eta Hammarbyleden-eko barne portura sartzeko ur bidea da. Ibarretan zehar eraikin eder eta ikusgarri asko dira, hala nola Täcka udden eta Manillaskolan (Djurgården) eta Danvikshem zaharren egoitza, Tre Kronor lurrun errotak eta Saltsjöqvarn (Nacka).

**Saltsjön**, izatez, Itsaso Baltikoaren Suediako izen zaharra da, Stockholmeko artxipelagoko badia guztiak izendatzeko, ur gazia dutenak (*salts*), Mälaren aintzira eta barnealdeko beste aintzira gezek ez bezala. 

## Irudiak 

Fitxategi:Chapman Götheborg Falken 2010.jpg|Hiru belaontzi klasiko Saltsjönen: ezkerretik hasita *Chapman*, the *East Indiaman Götheborg* eta Falken. 2010
Fitxategi:Saltsjön 2009.jpg|Åsöbergetik ikuspegia . Atzealdean, besteak beste, Södra Djurgården eta Waldemarsudde
Fitxategi:Saltsjön 2010-06-19.jpg|Saltsjönen ikuspegia Nytorgsgatanetik 2010eko ekainaren 19an
Fitxategi:Saltsjön 2009z.jpg|Saltsjönen izokinaren arrantza Södra Djurgårdenetik, atzean Södermalm.

## Kanpo estekak
La Sapienza Erromako Unibertsitatea

**La Sapienza** **Erromako Unibertsitatea**, lagunartean La **Sapienza** izenekoa, Erroman, Italian, dagoen unibertsitatea da. Unibertsitateak 111.789 ikasle zituen izena emanda 2011/2012 ikasturtean. Europako handiena da, eta munduko handienetakoa, izena eman duten ikasle-kopuruari dagokionez.

Unibertsitatea 1303ko apirilaren 20an sortu zuen Bonifacio VIII.a aitasantuak. 2010eko berrantolaketaren ondoren, unibertsitateak 11 fakultate, 21 museo, 59 liburutegi eta 67 departamentu ditu.

Unibertsitateak campus asko ditu, eta horietako handienak 439.000 metro karratuko azalera du eta Termini tren geltokitik hurbil dago. Unibertsitateak, halaber, campus bereiziak ditu Civitavecchian, Latinan, Pomezian eta Rietin. 2021eko Shanghaiko Rankingean, 151aren eta 200aren artean zegoen sailkatuta, eta Italiako lau onenetako bat da.

## Interesguneak 
* San'Ivo alla Sapienza
* San Pietro in Vincoli: Klaustroa ingeniaritza Fakultateko zatia da

## Pertsona nabarmenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La Sapienzaren orri nagusia
Kyotoko Unibertsitatea

, Japoniako bigarren unibertsitate zaharrena da, Kyoton dagoena. 1897an sortu zuten. 2021eko Shanghaiko Rankingean 37. posizioan zegoen.

Nobel saridunak izan dira irakasle hauek: Hideki Yukawa, Sin-Itiro Tomonaga, Kenichi Fukui, Susumu Tonegawa eta Ryōji Noyori.

## Pertsona nabarmenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kyotoko Unibertsitatea  - Webgune ofiziala
Towa

**Towa** edo **Jemez** hizkuntza Kiowa-Tano taldeko hizkuntza amerindiar bat da, Jemez herrian Mexiko Berriran hitz egiten dena. Ez du forma idatzirik, arau tribalek ez baitute onartzen.

Bere hiztunak nekazari eta artisauak dira batez ere. Hizkuntza Jemezen bakarrik hitz egiten da, baina Jemez tribuko kideen %90ek hitz egiten dutenez, ez da hizkuntza mehatxatua kontsideratzen. Towa hiztunak jatorriz Pecos pueblo herrikoak ziren, Santa Fetik ekialdera (Mexiko Berria), XIX. mendera arte, non komunitate kideak Jemezera joan zirenean, Albuquerque ingurura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak