Élisabeth Vigée Le Brun

**Élisabeth Vigée Le Brun** (Marie Élisabeth Louise Vigée; Paris,  - *ibidem*, ) margolari frantsesa izan zen. XVIII. mendeko emakumezko margolaririk garrantzitsuena kontsideratzen da.

Bere estilo artistikoa orokorrean Rokokoaren ondorengotzat hartzen da, nahiz eta askotan estilo Neoklasikoa jarraitzen zuen. Dena den, Vigée Le Brun ezin daiteke artista guztiz neoklasikotzat hartu. Izan ere, Marie Antoinette erreginarentzat erretratugile bezala lan egin zuen bitartean, Vigée Le Brunek modu guztiz rokokoan jardun zuen, bai koloreen baita estiloaren aukeraketan ere.

Vigée Le Brunek guztira 660 erretratu eta 200 paisai inguru egin zituen. Marraztu zituen pertsonen artean, Frantziako Marie Antoinette erregina eta bere familia, Katalina II.a Errusiakoa enperatriza eta bere familia, Prusiako errege familia, Poloniako azken erregea, Lord Byron poeta ingelesa, eta garaiko printze eta noble asko aurkitzen dira . Arte bilduma pribatuez gain, bere lanak Hermitage museoan, Louvre museoan, Londresko National Galleryn eta Europako nahiz Estatu Batuetako museo desberdinetan aurki daitezke.

## Haurtzaroa 
Élisabeth Vigée Parisen jaio zen, 1755ko apirilaren 16ean. Bere gurasoak, Louis Vigée (erretratugilea) eta Jeanne Maissin (ile-apaintzailea) izan ziren :

Élisabethen aita hil eta hilabete gutxira, bere ama Jacques-François Le Sevre izeneko urregin aberatsarekin ezkondu zen. Ondorioz, familia Errege Jauregitik gertu zegoen apartamendu batera joan zen bizitzera. Élisabethek marrazketa eta margoketarekin jarraitu zuen, bilduma pribatuetako margo-lanak kopiatuz eta senide desberdinen erretratuak eginez, inongo maisuren irakaskuntzarik gabe trebatuz. Hiru urteren barruan, 15 bat urte zituela, erretratuak modu profesionalean egiten hasi zen  Izan ere, hasiera batean Élisabeth akademian onartzeari uko egin zioten, itxuraz bere senarra arte merkataria zelako. Baina, azkenean, Luis XVI.a erregeak Élisabeth onartzeko agindua eman zuen, Marie Antoinette bere senarra margolariaren alde jokatzera bultza zuelako. Élisabethek akademiarentzat erretratu asko aurkeztu zituen arren (horien artean ''La Paix qui ramène l'Abondance* margo historiko-alegorikoa), akademiak ez zuen bere lana arte mota edo estilo zehatz batean kokatu, ez historian ezta erretratugintzan ere.
1789an, Alexander Kucharskyk gorteko margolari bezala ordezkatu zuen.

## Frantziako Iraultzaren ostean 
1789ko urrian, Parisko jendetzak Versaillesko jauregia indarrez hartu eta errege familia atxilotzearekin batera, Élisabethek bere alaba hartu eta Italiara ihes egin zuen .

1798an, Élisabethen bi margolan San Petersburgotik Parisko aretora bidali ziren. Hurrengo urtean, Frantziako Direktorioko sesio batean, 8 artistek 255 artista, idazle eta zientzialariek sinatutako dokumentu bat aurkeztu zuten Élisabeth Vigée Le Brunen alde .

1800ean, bere senar ohiaren eta lagun askoren borroka luzearen ondorioz, Élisabethen izena iraultzaren aurkako erbesteratuen zerrendatik behin betiko ezabatu zen, Frantziara itzultzeko aukera berreskuratu zuelarik. Urte horretan ere, San Petersburgoko Arte Ederretako akademiako kide bezala onartu zuten .
 
## Itzulera erbestetik 
Urte askoren ondoren, 1802an Élisabeth Frantziara itzuli zen. Dibortziatua egon arren, *Le Brun* hotelean instalatu zen . Margolariaren harremana Napoleon I.aren erregimen berriarekin ez zen guztiz atsegina izan, ziurrenik Élisabeth monarkiko sutsua eta Marie Antoinette erreginaren margolari ohia zelako.

Europako elitearen eskakizunei erantzunez, 1803an Élisabethek Ingalaterrara bidaiatu zuen, eta bertan Britainia Handiko zenbait pertsona ospetsuren erretratuak marraztu zituen, Galeseko Printzearena eta Lord Byron idazlearena, besteak beste. 1807an, Suitzara bidaiatu eta Genevako *Société pour l'Avancement des Beaux-Arts''-eko ohorezko kide izendatu zuten.

## Azkeneko urteak 
Berrogeita hamar urte zituela, Élisabethek margoketan oraindik oso modu aktiboan jarduten zuen. 1809an Louveciennesen etxe bat erosi zuen, eta bertan bizi izan zen, gerra garaian Prusiako armada bere etxeaz jabetu zen arte. 1819an, Élisabethen alaba bakarra, Julie, hil egin zen .
1835ean, bere bi iloben laguntzarekin, Élisabethek bere memoriak idatzi zituen .
1841ean, artistak apoplexia bat sufritu zuen, ikaragarri ahul utzi zuena . 1842ko martxoaren 30ean, Élisabeth Vigée Le Brun Parisen hil zen, arteriosklerosi batengatik ziurrenik . Louveciennes-eko hilerrian lurperatuta dago, bere etxe ohitik gertu. Bere hilarriko epitafioan honela irakur daiteke:  (Hemen, azkenean, atseden hartzen dut).

= Galeria =

File:Élisabeth Vigée-Lebrun - selfportrait (Kimbell Art Museum, 1781-2).jpg|"Autoerretratua, 1871-2"

Fitxategi:Self-portrait with Her Daughter by Elisabeth-Louise Vigée Le Brun.jpg|"Autoerretratua bere alabarekin, 1789"

Fitxategi:Lebrun, Self-portrait.jpg|Autoerretratua, 1790

Fitxategi:Vigée-Lebrun 1800.jpg|Autoerretratua, 1800

Fitxategi:Portrait Of The Artists Brother by Élisabeth Vigée-Lebrun.jpg|Etienne Vigée (artistaren anaia), 1773

Fitxategi:Julie Lebrun by Élisabeth Vigée-Lebrun (1787, coll. Michel David-Weill).jpg|Julie (artistaren alaba), 1787

Fitxategi:Julie Lebrun (1789).jpg| Julie (artistaren alaba), 1789-1792

Fitxategi:The bather, by Vigée-Lebrun, 1792.jpg|Julie (artistaren alaba), 1792

File:Marie Antoinette Adult.jpg| Marie Antoinette erregina, 1778
File:MA-Lebrun.jpg| Marie Antoinette erregina, 1783
File:Vigée-Lebrun Marie Antoinette 1783.jpg| Marie Antoinette erregina, 1783
File:Marie Antoinette Children.jpg| Marie Antoinette erreginaren seme-alabak, 1784
File:Élisabeth Vigée Le Brun - Marie-Antoinette au livre - 1785.jpg| Marie Antoinette erregina, 1785
File:Sophie Beatrice of France.jpg| Sophie Beatrice Frantziakoa, 1786

File:Empress Elisabeth Alexeievna by Vigee-Le Brun (1795, Castle of Wolfsgarten).jpg| Elizaveta Alexeievna Errusiako Enperatriza, 1795
File:Elizaveta Alexeevna with roses by Vigee-Le Brun (1795, Hermitage).jpg|Elizaveta Alexeievna Errusiako Enperatriza, 1795
File:Maria Fedorovna by Vigee-Lebrun.jpg| Maria Feodorovna Errusiako Enperatriza, 1799
File:Elizaveta Alexeevna by Vigee-Lebrun (1802, priv.coll.).jpg|Elizaveta Alexeievna Errusiako Enperatriza, 1802

File:Stanislaus Augustus Poniatowski by Vigee-Lebrun (1797, Versailles).jpg| Stanislaus Augustus Poniatowski, Poloniako azken erregea, 1797

File:Louise, Queen of Prussia by Vigee-Lebrun (1801, Schloss Charlottenburg).jpg| Louise, Prusiako Erregina, 1801

File:Caroline Murat by Vigee-Lebrun.jpg| Caroline, Napoleseko Erregina, 1807

File:Karl von Nassau-Siegen.PNG| Karl Nassau-Siegenekoa, 1776

File:Élisabeth-Louise Vigée-Le Brun - Joseph Vernet (1778).jpg| Claude Joseph Vernet margolaria, 1778

File:Élisabeth Vigée-Lebrun - Portrait of Madame Du Barry.jpg| Madame du Barry, 1781

File:Madame Grand (Noël Catherine Vorlée, 1761–1835) MET DP320094.jpg| Madame Grand, 1783.

File:Charles-Alexandre de Calonne - Vigée-Lebrun 1784.jpg| Charles-Alexandre de Calonne, 1784

File:Élisabeth-Louise Vigée-Le Brun - Bacchante.JPG| Bacchante, 1785.

File:Élisabeth-Louise Vigée-Le Brun - Comtesse de Cérès Former title (from 1963 to 1992)- Lady Folding a Letter - Google Art Project.jpg| Cèrés-eko kondesa, 1784

File:Élisabeth-Louise Vigée-Le Brun - Madame Molé-Reymond (1786).jpg| Madame Molé-Reymond, 1786

File:Elisabeth-Louise Vigée Le Brun - The Marquise de Pezay, and the Marquise de Rougé with Her Sons Alexis and Adrien - Google Art Project.jpg| Pezay-ko markesa eta Rougé-ko markesa euren semeekin, 1787

File:Elisabeth Vigée-Lebrun - Lady Hamilton as the Persian Sibyl.jpg| Emma, Lady Hamilton, 1792

File:Elisabeth Vigee-Lebrun - Portrait of princess Alexandra Golitsyna and her son Piotr - Google Art Project.jpg| Alexandra Golitsyna printzesa bere seme Piotr-ekin, 1794

File:Elisabeth Vigée-Lebrun Apraxine1.jpg| Ekaterina Vladimirovna Apraxine kondesa, 1796

File:VigeeLebrun La comtesse Skavronskaia.jpg| Skavronskaia kondesa, 1796

File:Boris Yusupov Vigée-Lebrun.jpg| Boris Yusupov printzea, 1797

File:Baryatinsky Ivan Ivanovich.jpg| Ivan Variatinsky printzea, 1800

= Kanpo loturak =

* http://www.batguano.com/vigeeartpages.html "Vigée Le Brunen margolan guztiak" - Artistaren margolan ia guztiak, margolan bakoitzari buruzko xehetasunekin, ingelesez]
* http://www.batguano.com/vlblsmemoirs.html "Vigée Le Brunen memoriak" -Artistak idatzitako memoria osoak, ingelesez]
* http://www.batguano.com/vigeepaints.html "Vigée Le Brunen margolanen zerrenda osoa" -Artistak idatzitako zerrenda, non berak egindako margolan guztiak kronologikoki azaltzen diren, ingelesez]

= Erreferentziak =