Motril

**Motril** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. Kostaldean kokaturik dago eta Granadako probintzian hegoalderen dagoen herria da.  2022ko erroldaren arabera 58.798 biztanle ditu.

Turismoak garrantzia badu ere fruitu tropikalak ekoizten dira, ahuakatea eta txirimoia esate baterako, eta itsasportu garrantzitsua ere badu, arrantzarako portua eta kirol portua hain zuzen ere. Afrika iparralderako ferriak ateratzen dira bertatik.

## Geografia eta klima 
### Kokapen geografikoa eta erliebea 
Granadako kostaldeko hiriburua da. Guadalfeo ibaiak banatzen du mendebaldean duen Salobreña udalerritik eta Motrileko lurrek Torrenueva Costa udalerria inguratzen dute.

Motril udalerria bi eremutan banatzen da. Iparraldean Lújar mendilerroa dago, punturik altuena Cerro Alto (1.006m) mendia da. Mendiaren oinean ordea Guadalfeo ibaiak ekarritako sedimentuez osaturiko lautada zabaltzen da, bertan nekazaritza da nagusi.

### Klima 
Mikroklima azpitropikala du, horri esker fruitu tropikalak landatu daitezke. 300 eguzki egun baino gehiago izan ohi ditu urtean eta bataz besteko tenperatura 18-20ºC artean gelditzen da. Udako maximoak 27-31ºC artean izaten dira eta neguak ere epelak dira, 17-19ºC-ko maximoak. Prezipitazioak oso eskasak dira udako hilabetetan, azaroan eta abenduan aldiz 60mm egin ditzake. Ekaitz itxurako prezipitazioak izaten dira.

## Historia 
### Herriaren sorrera iluna 
Andaluziako gainerako herrietan ez bezala, Motrilen aipamenik ez dago ez feniziarren garaikorik ez eta erromatarren garaikorik ere. Izenak jatorri latindarra iradokitzen du, *Murteto* izenetik etor liteke. "mirto eremua" esan nahiko luke.

Aztarnarik zaharrenak musulmandarrek utzi zituzten Granadako Erresumaren garaian, eta badirudi oduan ezarri zela Motril inguruan aurreneko herrixka. Hauek *Mutrayil* izena erabili zuten.

### Aro modernoa 
1489an Errege-erregina Katolikoek konkistatu zutenean 2.000 biztanle inguru zituen eta zeta eta azukrea ekoizten zituen. 3'5 km2-ko azalera zuen eta harresi batek inguratzen zuen. Harresietatik kanpora bi arrabal zeuden, al-Manjòn eta al-Couruch, eta Jabdara izeneko auzo bat. Bainu arabiarra XIX. mendearen erdialderarte mantendu zen eta alkatearen egoitza zen *auxilugia* XX. mendearen hasierararte.

1490an eta 1500 inguruan altxamendu mudejarrak izan ziren eta egoera lasaitu ez zenez 1507an gehiengo moriskoak matxinada handia egin zuen. Istilu hauen ondorioz herria ia hustu egin zen eta azukrearen ekoizpena bertan behera gelditu zen. Moriskoen azken matxinada Alpujarretako matxinada izan zen, 1569an, eta 1570an kristauek garaitu zutenean moriskoak kanporatu eta 400 kristau kolonorekin birpopulatu zen herria, hauei esker azukrearen industriari berrekin zitzaion. Istilu hauek guxti balira pirata berbereen eta turkiarrek erasoak izan zituen eta hauei aurre egiteko harresi sendoagoa eraiki zen.

XVII mendea oparoa izan zen. Mendea 4.300 biztanle zituela hasi zuen eta 8.000 biztanle ingururekin amaitu. 1657an Filipe IV.ak hiri estatusa eman zion, Granadako menpekotasunetik atereaz. Azurea eta eztia ekoizteko lau ingenio eraiki ziren motrilen. XVIII. mendean izurrite batek Motrilen biztanleria 1.500-2.000 artera jeitsi zuen.

### Aro garaikidea 
XIX. mendean azukrearen industrian oinarrituta garapen ekonomiko aipagarria izan zuen Motrilek. 1873ko uztailaren 22an mugimendu kantonalak udaletxea kargugabetu eta Motrileko Errepublika ezarri zuen. Mugimenduaren buru ziren Ruperto Vidaurreta de la Cámara eta Francisco Trujillo Carmona Errepublikatu presidente bihurtu ziren. Gertaera honek ordea hiru egun iraun zituen, uztailaren 25ean Madrilekin harremana berreskuratu eta Errepublikaren amaiera izan baitzen.

Ramón de la Sagra ekonomilariak Kuban ikusi zituen teknologia berriak aplikatu zituen eta Granadako, Málagako eta Kataluniako burgesiak inbertitutako kapitalaz baliatuz eta Motril, Salobreña eta Almunécarren industriak bultzada handia izan zuen. 1908an Motrilgo itsas-portua handitzeko lanak hasi ziren baina XX. mendean erremolatxa azukrearen agerpenaz Motrilgo industriaren gainbehera iritsi zen.

Gaur egun industria haren erakusgarri ingenio batzuk eta museoak daude hirian.

2018an Torrenueva Costa auzoa Motrilengandik bereizi eta udalerri bihurtu zen.

## Ekonomia 
250px|thumb|Motrilgo itsas-portua.
Granadako Kosta Tropikalean kokaturik dago, eremu honetako hiriburua da. Turismoa da Motrilgo jarduera ekonomiko nagusia. Bost hondartza ditu. 

Fruitu tropikalen ekoizpenak ere indar handia du. Ahuakatea, txirimoia, mangoa eta guaiaba ekoizten dira bereziki. Txirimoiak Jatorrizko deitura du, ***Kosta Tropikala - Málaga*** izena duena, 2002an ezarria.

Azkenik inguruko industria handiena duen herria da eta itsas-portuak ere baditu, arrantzarako portua eta kirol portua besteak beste.

## Azpiegiturak 
Motrilgo portuak Afrika iparraldearekin lotzen dituen hainbat itsas lerro dtu. Bidaiariak eta merkantziak Melillara, Nadorrera, Alhucemasera eta Tangerrera eramaten dira. Gertuen dituen aireportuak Granadakoa (52 minututara) eta Málagakoa (74 minututara) ditu.

Granada hiriburua 65 kilometrotako distantziara dago.

## Kultura 
### Jaiak 
Motrilgo jai garrantzitsuenak honako hauek dira:

* Aste Santua: 13 krofradiak egiten dute prozesioa.
* Gurutzeen jaia: maiatzaren 2an ospatzen da.
* Karmengo Amaren jaia: uztailaren 16an, portuan.
* Jai patronalak: Nuestra Señora de la Cabezaren omenezko jaiak abuztuaren erdialdean.

*La Taramela* Ron Montero upategiak antolatzen duen kalejira antolatzen du urtero. Azukre kanabera astoz garraiatzen zela erakusten da. Abuztuan izaten da.

### Gastronomia 
250px|thumb|Motrilgo "olagarro lehorra".
* Motrilgo olagarro lehorra (*Pulpo seco de Motril*)
* *Torta real*, arabiar jatorriko jakia. Videras familiak 1840tik godetzen du errezeta.
* San Markos tarta
* Semola irinez egindako migak
* Sandina espetoak
* *"Espichás"*, eguzkitan lehorturiko antxoak frijituta eta baratxuriz eta arrautzaz lagunduta.
* Motrilgo izkira
* *"Leche rizada"*, arrozezko esneaz egindako izozkia

### Kirolak 
Granada 74 Club de Fútbol taldeak herri honetan izan zuen estadioa, Escribano Castilla izenekoa, egoitza nagusia Granada hirian eduki arren. 2009an desegin zen taldea. Denboraldi bat egin zuen bigarren mailan. Motril bertakoa den taldea Club de Fútbol Motril da, hau ere 2012an sortua *Motril CF* desegin zenean. Hirugarren mailan jokatzen du. Talde apalago bat ere badago Motrilen, *ADF Costa Tropical* du izena.

Saskibaloi taldea *Club Baloncesto Santa Adela-Motril* da eta EBA Ligan jokatu izan du.

Beste kirol batzuk eskubaloia, areto futbola, errugbia eta waterpoloa dira.

## Ondasun nabarmenak 
220px|thumb|Nuestra Señora de la Cabeza parrokia
* Hondartzak: *Playa de Poniente*, *Playa Granada*, *Playa de la Joya*, *Playa de Carchuna* eta *Playa de Calahonda*
* Nuestra Señora de la Cabeza parrokia
* Calderón de la Barca antzokia
* El Candelón; XVIII. mendeko akueduktua
* Museoak:
** Azukre kanaberaren museo aurreindustriala
** Motrilgo historiaren museoa
** Pilar azukre lantegiko museoa
** José Hernández Quero arte museoa

## Hiritar ezagunak 
* Javier de Burgos (1778-1848), antzerkigilea eta politikaria

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Motrilgo Udala