open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lucía Etxebarria

**Lucía Etxebarria Asteinza** (Valentzia, Katalan Herriak, 1966ko abenduaren 7a) gaztelaniaz idazten duen Euskal Herriko idazle bat da. Madrilgo Complutense Unibertsitatean Ingeles Filologia eta Kazetaritza ikasi zuen.

Gurasoak euskaldunak ditu, Bermeokoak; berak, ordea, ez daki euskaraz (zerbait ulertzen omen du), Madrilen hazi baitzen. Euskal herritartzat du bere burua.

## Bizitza eta obra 
Valentzian egin zituen lehenengo ikasketak eta ondoren Madrilera joan zen bizitzera. Kazetaritza ikasketak egin zituen eta, denboraldi luzea bidaiatzen eman ondoren, lan ugari egin zituen idaztetik bizitzera heldu zen arte. Besteak beste, itzultzaile eta musikari buruzko artikulu idazle gisa aritu zen.

1996an *La historia de Kurt y Courtney: aguanta eso*, Kurt Cobain eta Courtney Loveren biografia eman zuen argitara.

Bere lehenengo nobela arrakastatsua, *Amor, curiosidad, prozac y dudas*, 1997an argitaratu zen, eta 1998an Nadal saria irabazi zuen *Beatriz y los cuerpos celestes* bere bigarren nobelari esker. 1999an *Nosotras que no somos como las demás*, elkarrekin lotutako kontakizunez osatutako eleberria, argitaratu zuen, eta urte berean idatzi zuen David Menkes eta Alfonso Albaceteren *Sobreviriré* filmaren gidoia. *Amor, curiosidad, prozac y dudas* eleberriaren zinemarako egokitzapena ere berak egin zuen, 2000. urtean. Urte horretan bertan, idazten jarraitzeko laguntza eskuratuta eta idazketa klaseak emanaz, egonaldi luze bat egin zuen Eskoziako Aberdeen Unibertsitatean. Azaroan, doktore honoris causa gradua eman zion unibertsitate horrek. 2000. urtean argitaratu zuen, halaber, bere lehenengo saiakera: *La Eva futura, la letra futura* lana.

## Sariak 
thumb|300px|Lucía Etxebarria 2005ean.

* 1998 Premio Nadal: *Beatriz y los cuerpos celestes*
* 2001 Premio Primavera de novela: *De todo lo visible y lo invisible*
* 2004 Premio Planeta: *Un milagro en equilibrio*

## Idazlanen zerrenda 
### Eleberriak 
* *Amor, curiosidad, prozac y dudas* (1997)
* *Beatriz y los cuerpos celestes* (1998)
* *Nosotras que no somos como las demás* (1999)
* *De todo lo visible y lo invisible* (2001)
* *Una historia de amor como otra cualquiera* (2003)
* *Un milagro en equilibrio* (2004)
* *Cosmofobia* (2007)
* *Lo verdadero es un momento de lo falso* (2010)
* *El contenido del silencio* (2011)
* *Dios no tiene tiempo libre* (2013)
* *Cuentos clásicos para chicas modernas* (2013)

### Poesia 
* *Estación de infierno* (2001)
* *Actos de amor y de placer* (2004)

### Saiakerak 
* *La historia de Kurt y Courtney: aguanta esto* (1996)
* *La Eva futura. La letra futura* (2000)
* *En brazos de la mujer fetiche* (2002), Sonia Núñez Puenterekin batera. 
* *Courtney y yo* (2004)
* *Ya no sufro por amor* (2005)
* *El club de las malas madres* (2009), Goyo Bustoskin batera.

## Gidoiak 
* *Sobreviviré* (1999). David Menkes eta Alfonso Albacete
* *Amor, curiosidad, prozac y dudas* (2001). Miguel Santesmases
* *La mujer de mi vida* (2001). Antonio del Real
* *I love you baby* (2001). David Menkes eta Alfonso Albacete

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Chat (27/04/2004) en www.elmundo.es
Alaskako golkoa

**Alaskako golkoa**, Alaskako hegoaldeko kostan dagoen Ozeano Barearen beso kurbo bat da. Alaskako penintsulak eta Kodiak uharteak mendebaldetik, eta Alexander uhartediak ekialdetik mugatzen dute, Glacier Bay Parke eta Erreserba Nazionala dagoen tokia.

Golkoaren ibarra, baso, mendi eta glaziar konbinaketa bat da. Meteorologikoki, golkoa, etengabeko ekaitz sortzailea da. Hau, Alaskaren hegoaldeko elur eta izotz ugariari elkartuz, emaitza bezala, Zirkulu Polar Artikoaren hegoaldeko multzorik handienak ematen ditu. Ekaitz asko, hegoalderantz mugitzen dira, Columbia Britainiarra, Washington eta Oregoneko kostaldetan zehar, Ozeano Barearen ipar-mendebaldeko urtaro euri gehienak, Alaskako golkotik datoz.

## Kanpo estekak
Renate Dorrestein

**Renate Dorrestein** (Amsterdam, 1954ko urtarrilaren 25a - Aerdenhout, 2018ko maiatzaren 4a) feminista, idazle eta kazetari herbeheretarra izan zen.

## Sariak 
*Annie Romein*, 1993

## Eleberriak 
## Kanpo estekak 
* Renatedorrestein.nl
Li Liweng

**Li Liweng** edo **Li Yu** (txinera: 李笠翁 /李漁 ) (Jiangsu, 1611 &ndash; 1680) Qing Dinastian bizi izan zen idazle txinatarra zen.

## Eleberriak 
* * 肉蒲團*
Anne Rice

**Anne Rice**, jaiotza izenez '''Howard Allen O'Brien** (izengoitiak: **Anne Rampling** eta **A. N. Roquelaure ** ; New Orleans, 1941eko urriaren 4a - Rancho Mirage, Kalifornia, 2021eko abenduaren 11) estatubatuar idazlea izan zen. Stan Riceren emaztea eta Christopher Riceren ama. SFSUko Arte Ederretako Fakultatean ikasi zuen (San Francisco State University).

## Eleberriak 
** Anne Rice bezala:'*
* *Interview With The Vampire* (1976)
* *The Feast of All Saints* (1979)
* *Cry to Heaven* (1982)
* *The Vampire Lestat* (1985)
* *The Queen of the Damned* (1988)
* *The Mummy* (1989)
* *The Witching Hour* (1990)
* *The Tale of the Body Thief* (1992)
* *Lasher* (1993)
* *Taltos* (1994)
* *Memnoch The Devil* (1995)
* *Servant of the Bones* (1996)
* *Violin* (1997)
* *Pandora* (1998)
* *The Vampire Armand* (1998)
* *Vittorio the Vampire* (1999)
* *Merrick* (2000)
* *Blood and Gold* (2001)
* *Blackwood Farm* (2002)
* *Blood Canticle* (2003)
* *Christ the Lord: Out of Egypt* (2005)
* *Christ the Lord: The Road to Cana* (2008)
* *Called Out of Darkness: A Spiritual Confession* (2008) (autobiographical)
* *Prince Lestat* (2014)
* *Prince Lestat and the Realms of Atlantis* (2016)
* *Ramses the Damned: The Passion of Cleopatra (2017)*
* *Blood Communion: A Tale of Prince Lestat (2018)*
* *Ramses the Damned: The Reign of Osiris (2022)*

** Anne Rampling bezala:**
* *Exit to Eden* (1985)
* *Belinda* (1986)

** A. N. Roquelaure bezala:**
* *The Claiming of Sleeping Beauty* (1983)
* *Beauty's Punishment* (1984)
* *Beauty's Release* (1985)

**Ipuinak:**
* *October 4th, 1948* (1965)
* *Nicholas and Jean* (first ch. 1966)
* *The Master of Rampling Gate'' (1982)

## Kanpo estekak 
* Anne Rice's official website
* Theatre des Vampires Information about Anne Rice, news about her latest projects, links to vampire-related sites and more.
* Anne Rice at Random House Australia
* Reviews written by Anne Rice on amazon.com
Charles Joseph Minard

**Charles Joseph Minard** (Dijon, Frantzia, 1781eko martxoaren 27a - Bordele, 1870eko urriaren 24a), ingeniari zibila izan zen, ospetsua batez ere estatistikak eta datu multzoak grafikoki irudikatzeko asmatu zituen irudi eta datu diagramengatik.
Salbutamol

**Salbutamol** (AEBetan Albuterol) eragin laburreko bronkozabaltzailea da, beta2-agonista adrenergikoen familiakoa. Erresuma Batuan hasi ziren erabiltzen 1969an eta AEBetan bestela 1980an, "Ventolin" izen komertzialapean.

Indikazio nagusiak arnas gaixotasun butxatzaileak ditu, asma eta BGBK alegia. Oso sendagai erabilia da, tradizio luzekoa, eta bi modutan jaso daiteke, alde batetik inhalagailu moduan (kartutxo presurizatua) edo bestetik ospitaleetan lainoztatuta.

Albo-ondorio ohikoen artean ikara, urduritasuna eta takikardia ditu.

## Kanpo estekak
Bronkozabaltzaile

thumb|Salbutamol ("Ventolin").

**Bronkozabaltzailea** bronkioen buxadura murriztu edo kentzen duen sendagaia da. Pazienteak hartzeko modu bi daude, alde batetik inhalagailutan eta bestetik lainoztatuta ospitale eta osasun zentroetan.

## Sailkapena 
* **Beta2-agonista aderenergikoak**:
** Eragin laburrekoak:
*** Salbutamol ("Ventolin")
*** Terbutalina ("Bricanyl", "Terbasmin")

** Eragin luzekoak:
*** Salmeterol ("Serevent")
*** Formoterol ("Oxis", "Foradil")

* **Antikolinergikoak**:
** Ipratropio ("Atrovent")
** Tiotropio ("Spiriva")

* Beste batzuk: Teofilina.

## Ikus, gainera 
* Pneumologia

## Kanpo estekak
Guztirako

**Guztirakoa** kopuru osoa da, kopuru txikiagoen batuketaz kalkulatua. Adibidez, denda batzuetako salmenten batura, familiako bateko kideen errenten batura eta erositako gaien prezioen batura guztirakoak dira. Guztirakoa adierazteko, *guztira* terminoa erabiltzen da baturaren ondoan-

Egoera zenbaitetan guztirakoak izen berezia hartzen du:
* fakturazioa, enpresa bateko salmenta guztien totala epe batean;
* soldata masa, enpresa batek langile guztiei ordaindutako soldaten batura;
* Barne Produktu Gordina, eskualde batean aldi batean ekoiztutako ondasun eta zerbitzu guztien balioen totala.

Hertsiki, pertsona ezberdinen altueren batura edo azterketetako kalifikazioen batura ez dira totalak, esanahi zehatzik ez dutelako; erositako gaien prezioen batura, ordea, bai dela totala, guztira ordaindu beharrekoa baita.

## Guztirako baten banaketaren azterketa 
Estatistikan, interesgarria izaten da total baten banaketa banako zenbaiten artean aztertzea, kontzentrazioaren bitartez. Hain zuzen, eskualde batean errenta guztirakoa pertsona guztien artean neurri berean banatzen bada, guztirakoaren banaketa uniformea dela esaten da. Guztirakoak pertsona edo elementu bakar batek hartzen badu, totalaren banaketa guztiz kontzentratua dela esango da.

## Kanpo estekak
Itsaspeko sumendi

thumb|250px|Itsaspeko sumendi batek eratutako laba solidotua
**Itsaspeko sumendiak** itsas mailatik behera aurkitzen diren Lurreko pitzadurak dira, non magma erupzioak egon daitezkeen. Horietako gehienak, plaken mugimendu tektonikoko guneetan daude, ozeano dortsal ere deitzen direnak. Itsaspeko sumendi gehienak, ozeanoaren sakonera handietan aurkitzen diren arren, batzuk, oso sakonak ez diren uretan daude, eta hauek, materiala bota dezakete airera eztanda batean. Iturri hidrotermalak, aktibitate biologiko ugariko tokiak, ohi, itsaspeko sumendietatik gertu daude.
thumb|ezkerrera|Antarktikako Bransfield itsasartean dagoen itsaspeko sumendi bat.
Inguruan ura izateak, eztanda bolkaniko baten ezaugarriak alda ditzake. Une batzuetan, gorantz doan uraren eroankortasun termikoak, magma, lurrean gertatutako eztanda batean baino azkarrago kristalizatzea eragiten du. Gainera, itsaspeko presioak, presio baldintza normalak 250 aldiz gaindi ditzake. Hau, jeitsi egiten da irakite eztandagarri batean, magma eta itsasoko uraren arteko erreakzio eztandagarriaren ondorio.

Sumendi hauek eratutako laba, lur gaineko sumendien labaren nahiko ezberdina da. Ura ukitzen duenean, ore solido bat eratzen da labaren inguruan. Ore honetan aurrerantz doan laba isuriak, *laba kuxindua* deritzona eratzen du.

## Ikus, gainera 
* Itsaspeko mendia

## Kanpo estekak
Harrizko zuhaitza

[thumb|250px|Harrizko zuhaitza, [Andeak|Andeetako ordokian.]]
**Harrizko zuhaitza** (gaztelaniaz *Árbol de Piedra*) monumentu natural bat da, Siloli basamortuan, hareatza batean aurkitzen diren irudi askotako harri bolkanikoen multo batean nabarmentzen dena. Eduardo Abaroa Andetar Faunaren Erreserba Nazionalaren sarreran dago, Boliviako Potosiko departamenduan. Bere itxura berezia da interes turistikoa ematen dion osagaia. Eguneko edozein ordutan bisitatzen da. Bertan, gehienez ere, ordu erdi ematen da, argazkiren batzuk egiteko erabiltzen den denbora, aurreikusitako aktibitate bakarra.

## Kanpo estekak
New Castle konderria (Delaware)

**New Castleko konderria** ingelesez *New Castle County*, Delawareko estatuan dagoen hiru konderrietako bat da. 2000. urtean 500.265 biztanle iguru zituen konderri osoak.

Konderriko hiriburua Wilmington da.

## Kanpo estekak
Georgetown (Delaware)

**Georgetown** Ameriketako Estatu Batuetako Delaware estatuko hiria da. 2010ean 6.422 biztanle inguru zituen. Sussexeko konderriko hiriburua da.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* Georgetowngo herriaren webgunea
Monumentu natural

[250px|thumb|[Cono de Arita monumentu naturala, Saltako probintzian (Argentina).]]
**Monumentu naturala** balio paisajistiko, geologiko edo historiko berezia edo beste mota batekoa (baita sinbolikoa ere) duen elementu natural bat da, hala nola: ehunka urte dituen zuhaitz bat, baso bat, leize bat, uharte bat, eta abar. Monumentu naturalaren kontserbazioak babes berezi bat eskatzen du, goragoko babesa izan dezakeen inguru batetik kanpo izaten baitira.

Monumentu naturalen adibide dira Tenerifeko dragoa, milaka urte dituena, edo Lausa Haranean dagoen Santiago Mendiko Monumentu Naturala.

## Babes irizpidea 
Oinarrian, babes berezi bat merezi duten singulartasun, bakantasun edo edertasun nabarmeneko eraketek osatutako naturako gune edo elementuak izendatzen dira monumentu natural.

Kategoria honen barnean sartu ohi dira beren balio kultural, zientifiko edo paisajistikoen garrantzi edo singulartasunagatik interes berezia duten eraketa geologikoak, aztarnategi paleontologikoak eta lurreko bestelako elementuak ere.

## Ikus, gainera 
* Biosfera
* Biosfera erreserba
* Natura erreserba
* Parke nazional

## Kanpo estekak
Santiago mendia

**Santiago mendia** edo **Nanclariz**, Berberanan (Burgosko Merindadeak) dagoen naturgunea da, Gorobel eta Gibijo mendilerroen artean, Arabako ipar-mendebaldean, eta Urduñako mendatearen hegoaldean.

## Toponimia 
Leku hau "Urduñako mendatea" izenez ezagutu izan da urte askoan, baina gaur egungo landa-eremuko eta basogintza ordenamentuetan erabiltzen den toponimoa *Santiago Nanclariz* da. Izan ere, Erdi Aroan bertan monasterio bat eraiki zen, eta santuaren izena mendi osoari izena emateko hedatu bazen ere, dokumentazio historikoan parajearen jatorrizko izenaren aztarna asko ageri dira, hala nola *Langreiz* (1075), *Lancreriz* (1195), *Lanclares* (1332), *Nanclárez* (1605), *Naclériz* (1728), edo *Neclériz* (1767). Gaur egun, Euskaltzaindiak *Nanclariz* forma lehenesten du. *Fuente Santiago*, *Sumidero de Fuente Santiago,* MS III, *Cueva de las Paúles* eta *Surgencia de Ojo Lezea*.

Gaur egunean, paraje honetan ganadua dabil baina abeltzain gutxi daude; bertako erabilpen nagusia turistikoa da. 

## Santiago Mendiko Monumentu Naturala 
1996 urtean parajea Monumentu Natural izendatu zen. 2000 urte inguruan Santiago ermitaren eta otso-tranparen hondarrak kontserbatzeko kontsolidatu ziren, eta naturagunearekin lotutako bidezidor kirol sarea prestatzeari ekin zitzaion.

Hauek dira sare hori osatzen duten zidorrak:
* PR.BU.41 Ruben izkina behatokia
* PR.BU.42 Nerbioiko behatokia
* PR.BU.43 Pagadiko bidezidorra
* PR.BU.44 Karsteko bidezidorra
* PR.BU.45 Moztutakoaren bidezidorra
* PR.BU.46 Urduñako mendatea
* PR.BU.47 Kortoneko putzua
* PR.BU.48 Alterlako bidea
* PR.BU.49 Larreko bidezidorra
* PR.BU.50 Artediko bidezidorra
* PR.BU.51 Uraren larrea
* PR.BU.52 Pozalaguako bidezidorra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Delikako ur-jauzia

**Delikako ur-jauzia** edo **Nerbioi ibaiaren jauzia** Nerbioi ibaiak bere sorburutik (Kuartangoko lurretan, Araban) bi kilometro inguruko bidea egin eta gero egiten duen ur jauzia da: Kuartangoko lurretatik Amurriokoetara jauzi egiten du (Arabako udalerri batetik bestera, alegia), ezkerraldean 50 bat metrora Burgosko probintziarekiko muga duela. Delika herriaren (Araba) goialdean dago, eta 222 metroko ur jauzia da (Iberiar penintsulako luzeena). Urik ez du izaten euriteen edo elur urtzeen garaietatik kanpora.

Arabaren ipar-mendebaldean dago, Urduñako mendatearen hegoaldean, Gibijo mendilerroaren eta Santiago mendiaren artean. Ur jauzia ikusteko, jauziaren gainaldean, ezkerraldean, behatoki bat dago; hara heltzeko, ur jauziaren iparraldean, Urduñako mendatearen gainaldean, bada aparkaleku bat, Burgosko probintziako Berberana udalerrian kokatua.

Begiratokitik ur jauzia goitik ikusi ordez, beheko aldetik ere ikus daiteke, Delikako arroilan barrena hormaraino bertaraino iritsita. Bide hori zailagoa da, zatiren batzuk ibaiaren ohantzetik ibiliz egiten baitira.

[ezkerrera|thumb|240px|[Delikako harana, Delikako ur-jauziaren goiko aldetik ikusia.]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Nafarroa)

* Goiuriko ur-jauzia (Araba)
* Putzubeltz ur-jauzia (Nafarroa)

* Xorroxin ur-jauzia (Nafarroa)

## Kanpo estekak
Delikako arroila

[thumb|260px|Delikako harana, [Delikako ur-jauziaren goialdetik ikusia.]]
**Delikako arroila** Nerbioi ibaiak eratzen du Delikako ur-jauziaren ondoren, izen bera daramana, Arabako ipar-mendebaldean, Delika (Amurrio) ondoan.

Inguruan, kareharria nagusi denez, ohiko fenomeno karstikoak gertatzen dira, lurrazpiko uren iragazte ugarirekin. Ondorioz, Delikako ur-jauziak udan ez du urik izaten, mendilerroan biltzen den ur urriak lurrazpiko bideak baititu Urduñako haranera iristeko, Nerbioi ibaia eratzeko. Urteko gainontzeko garaietan, bildutako ur kopuruak ur-jauzi txundigarri horren ikuspegia gozatzea ahalbidetzen du.

*Infernu*ko horma harritsuek, hegazti harrapari ugari hartzen dituzte, horien artean, sai arrea nabarmentzen delarik. Beste garai batzuetan, mendilerroan otsoak ere ugari ziren. Abeltzainek ia desagerrarazi arte ehizatu eta jazarri zuten. Horren lekuko dira Santiago Mendian dauden lau otso tranpa, putzu sakon batean elkartzen diren bi metroko garaierako harrizko horma biz eginak.

## Kanpo estekak
Gablete

[220px|thumb|[Lyongo katedrala|Lyongo katedraleko gabletea]]
**Gabletea** arkitektura elementu apaingarria da, atari eta leihateetako erremate gisa erabilitakoa, bereziki eraikin gotikoetan. Angelu zorrotzean batzen diren bi lerro zuzenek osatzen dute eta, piñoiak edo frontoiak ez bezala, ez dator bat teilatuko isurkiekin. Aditu batzuen ustez, Erdi Aroan amaitu gabe zeuden gangak eta atariak estaltzeko erabiltzen ziren zurezko armaduren harrizko imitazioa da.

Arkitektura gotikoaren lehen aldian, arku, arkupe, drosel edota nitxo ugari izaten zituen, bertikaltasun sentsazioa areagotzeko. Ertzak kako-loreekin apaindu ohi ziren; tinpanoa, berriz, eskulturez janzten zen hasieran, eta trazeriaz eta arrosa leihoez geroago. Goiko erpina floroi edo gurutze batekin errematatzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorehandi

[thumb|Lorehandia [Canterburyko katedrala|Canterburyko katedralean.]]
**Lorehandia**, arkitekturan eta margolaritzan erabiltzen den lore handi itxurako apaindura bat, edo hosto edo lore bat irudikatzen duen apaindura, eta, bereziki, gotikoan, gablete, piñoi, errezel etab...en amaituak apaintzen dituen apaindura da.

Lorehandiak, XII. mendean agertu ziren. XIII. mendean, sekzio karratuak eskaintzen zituzten eta goiko botoidun lau hostodi zatitan banatzen zen. Mende honen erdialdean, lorehandiek, garrantzi gehiago hartzen dute eta bi hostodi erradio daramatzate, eta, mende amaieran, oraindik loratuagoak dira.

XIV. mendean, ausardia handiagoa hartzen dute. XV. mendean, hostodirik gabe egoten dira. Azkenik, XVI. mendean, dorretxoetan jaio eta hegalen gainean altxatzen diren zurtoin prismatikoengatik ordeztuak agertzen dira.

## Kanpo estekak
Belateko gudua

**Belateko gudua**, ziur asko 1512ko abenduaren 7an egina, Belaten Fernando Katolikoaren aldeko oinaztar gipuzkoarrek eginiko armamentu harrapaketa izan zen.

## Gudua 
Urte hartan, Nafarroa galdu ondoren, Joanes Labritekoa nafar erregea, Frantziako erregearen laguntza zuena, saiatu zen Nafarroako Erresuma berreskuratzen. Iruñea setiatu zuen, baina negua heltzear zegoenez, Baztanerantz erretiratu ziren. Gaztelako Erresumaren aldeko tropek, Karlos Gongora beaumondarrak zuzenduak, kontra egin zioten nafar-frantziar armadari. Labrit leinuaren aldekoak Belate zeharkatzen ari zirela, oinaztar gipuzkoarrek atzealdea eraso eta artilleria lortu zuten. Gongorak atzeratutako ehuneko batzuk harrapatu eta Iruñean lortutako banderak azaldu zituen. Hala ere, batzuen ustez, ez zen gudu ikaragarria baizik eta borroka bat kanoiak harrapatzeko.

## Bertsio ezberdinak 
Gudua garaileek baino ez dute azaldu eta bakoitzak bere bertsioa azaldu du. Hona hemen nagusienak:
 
### Garai hartako kronikari gaztelarren bertsioa 
* Correak, Albako dukearen kronista zena, 1515ean argitaratu zuen:

:Lizaurko jaunak -Lizarazuko jaunak (sic)-, nafar-gaskoien armadaren erretreta hirurehun baleztariekin erasotzen ari zen gipuzkoar nobleetako bat, Belatetik gertu, egun batzuk geroago Iruñeko harresiak ondoratzeko erabilitako artilleriaren zati bat zuten alemaniar talde bat aurkitu zuen. Alemaniar *landsknechtek*, erasoak izan zirela pentsatzen, ihes egin eta artillero bi utzi zituzten. Artilleroek gipuzkoaren aurka tiro egin bazuten ere, lurrean etzan eta balak saihestu zituzten. Hurbildu zirenean, Lizaurrek utzitakoa ikusi eta Espainia, Espainia! oihukatzen hasi zen.

:Laster beste noble gipuzkoarra, Berastegiko jauna, hurbildu zen. Lizaurrek artilleria eman zion iheslariak erasotzeko. Hauek gosez eta hotzak akabatzen ari zirela, mila baino gehiago hil ziren.

:Geroago oinaztarren buruzagia eta Hondarribiko gaztelauaren alkatea zen Diego Lopez Aiarakoa etorri eta Albako dukeari esan zion. Dukeak berrehun mandeme bidali zizkion kanoiak Iruñera eramateko..

### Gipuzkoako Ahaide nagusien bertsioa 
1518an, Gipuzkoako ahaide nagusiak bere buruari merezimendu osoa eman zioten. Belaten Joanes Labritekoaren aurka ari zela, gehiengoak ihes egin eta artilerria frantziarrei utzi nahi bazuen ere, ahaide nagusiak eta bere aliatuek aurrea hartu eta arriskutsua bazen ere, frantziarrei (sic) artilleria kendu zieten. Erregeak ahaide nagusiei eta Gipuzkoa osoari eskertu zion armak.

## Gudu ondorengo sariak 
1513an Joana Gaztelakoak harrapatutako hamabi kanoiak gehitu zizkion Gipuzkoako armarriari . 1979an Gipuzkoako Foru Aldundiak kanoiak kendu zituen armarritik Nafarroarekin harreman onak izateko.

1516an, Hondarribiak 1512an Belate egindakoa eskertzeko 112.000 marabediko saria lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palio

**Palio**  edo **pabilluna**, hagen bidez eutsia, Eukaristia, erlikia edo irudiak daramatzan apaiza babesteko balio duen errezel edo olana bat da, lau helduleku izan ohi dituena, lau pertsonak eramateko modukoa. Pabiloi edo pabillu hitza ere erabili izan sa euskaraz objektu hau izendatzeko.

Bere erorketetan, banbalinetan, aberaski apaindua dago, baita sabaian ere. Efektu bererako, errege, aita santu eta beste prelatu batzuek ere erabiltzen dute funtzioren batzuetan eta hirietan sarrera publikoa egiten dutenean.

Kultura batzuetan, masaiari handien itzalerdi bezala erabiltzen da, palioan masaia ematea erritu garrantzitsutzat hartzen delarik.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian bereziki Corpus egunean edo Beste Berri ospakizun katolikoan erabili izan da, eta erabiltzen da oraindik ere.  Egun horretako prozesioan apaizak eguzki santua edo kustodia daramalarik, ostia edo Jaunaren gorputza delakoan, paliopean joan ohi da.

Fitxategi:Armendaritze besta berri.jpg|Apaiza Eguzki santuarekin Armendaritzeko Besta Berrin.
Fitxategi:Celebración de una procesión religiosa en el patio del Hospital Civil de San Antonio Abad (4 de 8) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|Eliz-ospakizun bat Donostian 1947 urtean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Umbraculum
* Palio (kapa erromatarra)
* Dosel (argipena)

## Kanpo estekak
Zeru (apaingarria)

thumb|Zerudun tronua
**Zerua** edo **errezela** ohe, tronu, aulki baten,  aldare baten eta abarren gainean sabai txiki bat osatzeko jartzen den apaingarriari esaten zaio; bertatik, oihalak, gortinak, hari-litsak edo bestelako apaingarri zintzilikatzen ohi dira. Ohe gainean jartzen direnei, ohezeru izena ematen zaie.

Irudi, estatua eta abarren apaindurazko estalkia izan daiteke, bere duintasuna goraipatzeko eta bere apaindura osatzeko. Arte gotikoan, errezel txiki bat, zeru bat jarri ohi da eskulturen gainetik. Tenplete edo osatu gabeko baldakin gangatuaren forma izaten du eta apaingarriz (pinakuluez, batez ere) oso betea egon ohi da.

## Zeru motak 
Zerua erregeen, printzeen eta dukeen tronuetarako, XIV. mendetik erabiltzen da, eta zertxobait lehenagotik elizetan prelatuendako eta, agian, baita irudientzako ere. Azken hauentzako errezeltxoak, eskulturan, XII. mendetik agertzen dira, eta gotiko garai osoan arruntak dira, XVI. menderaino. Mende horretan eta hurrengoetan, benetako zeruaren gainaldea, lits edo zerrendaz apaindutako ehun mozketa batzuen bidez inguratzen da.
[thumb|[Karlos III.a Nafarroakoa|Karlos III.a erregearen eta Eleonor erreginaren ehorztokiko estatuek droseltxo, bana dute buru gainean.]]
Kultu-irudientzako zeruak, eskulturan, XII. mendetik aurrera erabiltzen hasi ziren, eta ohikoak izan ziren gotiko osoan, XVI. mendera arte.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Thornton, *Peter K. (1978) * New Haven eta Londres : Yale university Press. 
* Fatás Cabeza, Guillermo; Borrás, Gonzalo (1993). *Diccionario de Términos de Arte*. Madrid: Anaya. ISBN 84-7838-388-3.

## Ikus, gainera 
* Palio

## Kanpo estekak 
* «Doselete. Sillares y mampuestos». *Glosario ilustrado de arte arquitectónico.*
*  «La escultura gótica y el foco de Pamplona. Historia del Arte. Gótico (1984 version)». *Auñamendi, Eusko Entziklopedia*
*  «Término: Doselete» *Tesauros del patrimonio Cultural de España*
*  «doselete». *Tesoro de los diccionarios históricos de la lengua española*
*  «Dais». *Imago Mundi. Encyclopedie gratuite en ligne*
*  «Dais». ''Dictionnaire de l'Académie française | 9e édition''
Hetepsekhemuy

**Hetepsekhemuy**, Egiptoko II. dinastiako lehen faraoia izan zen. Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2828tik K.a. 2800 arte gobernatu zuen.

Bere izenak "bi botereak bakean daude" esan nahi du, honek, dirudienez, Goi Egipto eta Behe Egiptoren arteko borrokak amaitu zirela esan nahi duelarik.

Manetonek **Boetos** deitzen du Sexto Julio Afrikanoren arabera, edo **Bokos**, Eusebio Zesareakoaren bertsio armeniarrean, eta 38 urteko erregealdia ematen dio.

Turineko Errege Kanonak, 95 urteko erregealdia ematen dio **Bau**...ri (txatala)

Egiptoko II. dinastiaren sortzailetzat hartzen da, baina ez da zehazki, bera eta aurreko dinastiaren arteko harremana zein izan zen ezagutzen, Qaaren semea ez zela izan uste baita. Litekeena da Hetepsekhemuy, tronura, printzesa batekin ezkonduz iritsi izana.

Bere erregealditik aurrera, Egiptoko I. dinastian erabili izan ziren taulatxo eponimoak erabiltzeari uzten zaio, eta zigilu zilindrikoen inprimaketengatik aldatzen dira. Honek, funtzionarioen izenak ematen ditu, baina ez gertaera politiko edo erlijiosoei buruzko informaziorik.

Manetonen arabera, bere garaian, Bubastiseko lurzoruan pitzadura bat ireki zen, non pertsona ugari hil ziren.

Uste denez, Hetepsekhemuy, bere anaiak berak antolatutako konplot baten bidez tronutik baztertua izan zen.

## Bere garaiko testigutzak 
* Bere hilobia Saqqaran identifikatu da; lurperatutako egitura mantendu da, baina ez da estalduraren hondarrik geratzen.
* Saqqaran, Unis erregearen piramidepeko galeria batetako zigilu inprimaketak; beharbada Hetepsekhemuyren hilobia (Maspero)
* Qauko ontziaren txatala (Brunton)
Terbutalina

**Terbutalina** (Frantzian "Bricanyl" eta Espainian "Terbasmin") eragin laburreko bronkozabaltzailea da, beta2-agonista adrenergikoen familiakoa.

Indikazio nagusiak arnas gaixotasun butxatzaileak ditu, asma eta BGBK alegia. Oso sendagai erabilia da, inhalagailu moduan (hauts lehorrarena, "Turbuhaler" sistemakoa) hartzen dena.

Albo-ondorio ohikoen artean ikara, urduritasuna eta takikardia ditu, baina familia berekoa den Salbutamolek baino gutxiago normalean.

## Estereokimika 
Terbutaleno esterokentroa dauka eta bi enantiomero ditu. Hau racemate da, hau da, 1: 1 nahasketa (R) - eta (S) - forma:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sondako uharte handiak

**Sondako uharte handiak** Insulindia edo Malaysiar artxipelagoaren mendebaldean dagoen uharte multzoa da. Sondako uharte txikiekin batera, Sonda uhartedia eratzen dute. Uharte handienak hauek dira:
* Borneo
* Java
* Sulawesi
* Sumatra

Administratiboki, Brunei, Indonesia eta Malaysiaren artean banaturik daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lazkueta

**Lazkueta** Arabako mendia da, Entziako mendilerroan dagoena.

## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Kanpo estekak
European Challenge Cup

{{Errugbi txapelketa eta ligen infotaula
| izena euskaraz = European Challenge Cup
| izena bertako hizkuntzaz = 
| irudi = European Rugby Challenge Cup.png
| antolatzailea = European Professional Club Rugby
| sorrera = 1996
| azkena =
| eremua = }} (2022-23ko denboralditik aitzina)
| taldeak = 24
| maila = 
| igoera = 
| jeitsiera = 
| garaipen gehien =  London Harlequins (3 Kopa) AS Montferrand (3 Kopa)
| txapelduna =  Bath Rugby (2024-25)
| webgunea = www.epcrugby.com
}}

**European Challenge Cup-a** Europako errugbi kluben arteko txapelketa nagusietan bigarrena da. Urtero jokatzen da, European Professional Club Rugby elkarteak antolaturik. 

## Historia 
[thumb|250px|[Harlequin FC|London Harlequins da txapelketa gehien irabazi dituen taldea.]]
1990eko hamarkadan, errugbia kirol profesional bilakatu zelarik, kirol horren arduradunek kluben arteko nazioarteko lehiaketen beharra ikusi zuten. Lehenik Europako errugbi kopa sortu zen, sei nazioetako talde hoberenak biltzen zituena.

Txapelketa horren arrakastak bultzaturik, beste bat antolatzea erabaki zen. Era horretan, 1996-1997 denboraldian *European Conference* izenekoa sortu zen.

2012an Biarritz Olympiquek irabazi zuen txapelketa. Bestalde 2018ko finala Bilbon jokatu zen, San Mames zelaian.

2019-2020 denboraldian, COVID-19 pandemia zela eta, txapelketa eten zen, eta udazkenean amaitu. 

### Finalak 
[thumb|250px|[Sale Sharks.]]
[thumb|250px|[AMS Clermont Auvergne|AS Montferrand.]]

## Garaipenak 
## Europako ezkutua 
2002-2003 denboraldian Europako "hirugarren" txapelketa antolatu zen, batez ere "Sei Nazioetatik" kanpo ziren beste herrien ordezkariei aukera emateko Europa mailan aritzeko (Errumania, Espainia eta Portugal).

Halere lehiaketa honen "ahulezia" nabarmena izanagatik, 3. denboraldia eta gero, bertan behera egon zen. Orduan erabaki zen Errumania eta Espainiako ordezkariek parte hartu behar zutela "Europako txapelketan".

### Finalak 
## Euskal taldeak 
[thumb|300px|[Aviron Bayonnais|Baionako Avironen partidua Anoetako estadioan , 2011ko martxoaren 5a.]]
Euskal Herriko talde ezberdinek aukera izan dute Europako txapelketa hauetan parte hartzeko.
* Biarritz Olympique
** Europako txapelketa: 4 denboraldi (1997-98, 1998-99, 1999-2000, 2011-12)
*** Txapelduna: 2012
* Aviron Bayonnais
** Europako txapelketa: 11 denboraldi (2005-15 eta 2016-17)
*** Final laurdena: 2006
** Europako ezkutua: denboraldi bat (2004-05)
*** Finalerdia: 2005
* Bera Bera R.T.
** Europako ezkutua: denboraldi bakar bat (2004-05)
*** Lehen itzulia: 2004-05

## Bilboko finala 
## Erreferentzia zerrenda 
## Kanpo estekak 
*  European Professional Club Rugby, antolatzailearen webgune ofiziala

## Ikus, gainera 
* Europako errugbi kopa (Heineken Cup)
Hormizd I.a

**Hormizd I.a** (?-273) Sasanidar Inperioko errege bat izan zen. 272tik 273 arte iraun zuen bere erregealdiak.

## Testuinguru historikoa 
Hormizd I.a Sapor I.aren semea izan zen, (hau, Sasanidar Inperioko erregea 241etik 272 arte), honen erregealdian, Khorasanen gobernari bezala zerbitzatu zuelarik, eta Erromaren aurkako bere gerratan agertzen da. Bere erregealdiari buruz ez da askorik ezagutzen.

## Tradizio persiarra 
Ardashir I.aren historiaren persiar tradizioan, Hormizd I.a, Mitraken alaba baten semea bezala agertzen da, bere familia, Ardashirrek desagerrarazi zuen dinastia persiar bat, aztiek, Ardashirri, bere odoletik, persiar inperioaren berritzailea jaioko zela iragarri baitzioten. Tradizioaren arabera, bakarrik alaba salbatu zen, nekazari batek ezkutatu zuenean. Bere seme Sapor I.ak ikusi eta emaztetzat hartu zuen, honen ondoren, Hormizd I.a jaio zelarik, bere aitona Ardashirrek onartu zuena.

Elezahar honetan, Sapor I.aren konkista handiak, Hormizd I.ari eman zitzaizkion, honek, urte bete eta hamar eguneko erregealdia bakarrik izan zuen arren.

## Ikus, gainera 
* Hormizd II.a
Gallartu

**Gallartu** Orozkoko udalerria osatzen duten herrietariko bat da. 2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 44 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Bahram III.a

**Bahram III.a** (?-293) Sasanidar Inperioko errege bat izan zen. Bere erregealdiak, lau hilabete baino ez zuen iraun 293. urtean.

## Testuinguru historikoa 
**Bahram III.a** 276tik 293 arte errege izan zen Bahram II.aren semea izan zen. Honen erregealdian, Sistanen gobernatu zuen, eta, beraz, Saganshah bezala ezagutua izan zen.

Bere aitaren oinordekoa izan zen 293an, baina lau hilabetez baino ez, bere osaba-aitona Narses Armeniakoa, Sapor I.aren semea eta, garai hartan, Armeniako errege izan zena, bere aurka matxinatu baitzen, boterea kenduz.
Rind

**Rind**, eskandinaviar mitologian, Vestsalirren bizi den erraldoi bat da, eta, Odinekin, Vali izeneko seme bat izan zuen, Baldurren heriotza mendekatzeaz arduratuko zena, Edda poetikoko Baldrs draumarren kontatzen denaren arabera.

Gesta Danorumen ere aipatzen da, ikuspegi kristau batetik idatzitako lan evemerista bat, non, pertsonaia mitologikoak, oso desnaturalizatuak geratzen diren. Testu horretan, **Rinda** deitzen da eta ruteniarren erregearen alaba zen. Bous izan zuen seme, testu horretan Valiren izena dena, Odinek, sorginkerien bidez engainatu ondoren.

## Kanpo estekak
Gjallarhorn

thumb|250px|Heimdal, Gjallarhorn tronpeta jotzen. XVIII. mendeko irudia
**Gjallarhorn**, eskandinaviar mitologian, jainkoen egoitza den Asgardeko zaindaria den Heimdal argiaren jainkoak, Ragnaröka iragartzeko joko duen tronpetaren izena da. Adarraren izena, *gala* hitzarekin lotuta dago, "oihu egin" edo "ahots indartsuz kantatu" esan nahi duena.

Gjallarhorn, Finlandiako musika talde baten izena ere bada.

## Kanpo estekak
Heimdal

**Heimdal** (antzinako eskandinavieraz *Heimdallr*, *Heim* = *"etxea"* baina *dallr* ezezaguna) argiaren jainkoa da eskandinaviar mitologian, Odin eta basurde odolez elikatu zuten bederatzi erraldoi emeren semea da. Ikusmen zorrotza zuen, entzumen fina, eta zenbait egun eman zitzakeen lorik egin gabe. Baina, trukean, ezin zuen berbarik egin. Bere zentzumenak hain ziren finak, ezen belarra hazten entzuten zuela, honen ondorioz, jainkoen egoitza zen Asgarden zaindari izendatua izan zelarik, baita Bifrostena ere, bertarainoko zubi funtzioak egiten dituen ostadarrarena ere.

Eskandinaviar mitologiaren arabera, Odinek oparitu zion Gjallarhorn izeneko tronpeta batekin, jainko eta erraldoien arteko gerra iragarriko du, honen ondoren, munduaren amaiera, Ragnaröka iritsiko delarik. Heimdalek borrokan parte hartuko du, Loki jainko gaiztoak hilko duelarik. Baina botere ikurra izango da, Ragnarökean eroriko den azken jainkoa izango baita. Tradizio eskandinaviar batek, lurrera jaitsi, eta, hiru emakumetan, hiru leinu edo kastak sortu zituela dio: printzeak, mendekoak eta mirabeak.

## Kanpo estekak
Jainkoen egoitza

***Jainkoen egoitza*** (), Asterixen abenturen komikietako bat da, Pilote komiki aldizkariaren 591. zenbakian argitaratu zena, 1971ko martxoak 4an Frantzian. Liburu bezala argitaratu zen urte horretan bertan, 1.100.000 aleko tiradarekin. Asterixen 17. abentura da, eta, euskaraz argitaratutako zazpigarrena.

## Istorioa 
Julio Zesarrek, Asterix eta bere lagunak bizi diren herrixkaren ondoan urbanizazio bat eraikitzeko ideia du, herrixka, auzo txabolista bat izateko xedearekin. Jainkoen Egoitzan ostatu hartutako jendearen zoritxarrerako, Asuranzeturix koblakaria, egoitzako pisuetako batetara joaten da.

## Pertsona ospetsuen karikaturak 
* Animatzaile erromatarra (euskarazko bertsioan Triangelus izena duena, eta, gaztelerazkoan, Matius Pratus, Matías Prats Cañete kazetariaren omenez), Guy Lux telebista animatzaile frantziarraren karikatura bat da.

## Kanpo estekak
Charlie Villanueva

**Charlie Alexander Villanueva** (Queens, New York, 1984ko abuztuaren 24a) NBAko Detroit Pistons Taldean jokatzen duen estatubatuar-dominikar jokalaria da.
                                                                
New Yorkeko Queens barrutian jaio zen, dominikar familia batean. Horregatik, estatubatuar nazionalitatea ez ezik, Dominikar Errepublikako nazionaliteta ere badu. 211 cm luze da, eta hegal-pibot posizioan jokatzen du. Kalitate handiko jokalaria da, eta horregatik *Skillanueva* ezizenaz ezaguna da (ingelesez, *skill* izenak «trebetasuna, teknika» esan nahi du).
Koldo Almandoz

**Koldo Almandoz** (Donostia, 1973) zinegilea, kazetari eta gidoilari gipuzkoarra da.

## Biografia 
Formatu laburreko filmak eta dokumental alorrean egin du lan. Kultur eta sormen gaiak jorratu zituen berak zuzendu zuen The balde aldizkarian 15 urtez, 2002tik 2017 arte. Hainbat esparrutan ibilitako proiektu berritzailea (arteak, publizitatea, argazkigintza, surf, graffiti...). 

Kazetaritzan, Euskadi Irratia, Egunkaria, Berria eta El Paísentzat lan egin du. Tarteka eta han-hemenka bere iritzi artikuluak argitaratzen ditu komunikabide ezberdinetan. Napartheid kolektiboko partaidea izan zen. Zinea, eta kultur gaiak ardatz dituzten ikastaro eta hitzaldi ezberdinak eman ditu. Gora Gora Kids garage-punk taldeko partaidea da. Bitxikeri gisa, 1996. urtean, belar metaren inguruan eginiko lan etnografiko eta sormenezkoa argitaratu zion Vianako Printze Erakundeak. EQZE eta Larrotxenen zine-eskolak ematen ditu. 
[thumb|[Natasha (komikia)|*Natasha* (komikia)]]
Farmazia Beltza argitaletxeko editore, azken urteotan ¨Oreina Marea gora marea behera¨, ¨Argazpitituluak¨, ¨Igeri edo Ito¨ eta "Natasha" bezalako liburu bereziak argitaratu ditu

Zinema munduan *rara avis* horietako bat da. Formatu laburreko lanen defendatzailea, inongo korronte edo bandotan sartu gabe dihardu. Nazioarteko jaialdi ugari eta garrantzitsuetan aukeratua (Cannes, Rotterdam, Donostia, Gijón, Manchester, Teheran, Seul, ...) sari ugari jaso ditu fikzioa, dokumentala eta esperimentazioa uztartzen duten bere lan ezberdinek.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Joxean Fernandez. "Euskal zinema: Zinemagileen hiru belaunaldi". Euskadiko Filmategia, Donostia. 2015.

## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Argia*n
* Lanak Vimeon
2009ko Arabako Bertsolari Txapelketa

**2009ko Arabako Bertsolari Txapelketa** edo **Abtx 09** otsailaren 21 eta apirilaren 4 bitartean ospatu zen. 

Arabako Bertsolari Txapelketa honetan, 18 bertsolarik hartu zuten parte eta guztira 3 kanporaketa, 2 finalaurreko eta finala ospatu ziren. 2009ko edizioaren leloa "Sustraiak errotuz" izan zen. Finala apirilaren 4an jokatu zen Gasteizko Printzipal Antzokian, eta Oihane Pereak bigarrengoz jantzi zuen txapela.

## Parte-hartzaileak 
18 bertsolarik hartu zuten parte.

### Bertsolariak 
# Iker Agirre
# Manex Agirre
# Jagoba Apaolaza
# Andere Arriolabengoa
# Zigor Enbeita
# Rikardo Gonzalez de Durana
# Xabi Igoa
# Juan Mari Juaristi
# Alberto Martinez "Beitto"
# Izar Mendiguren
# Serapio Lopez
# **Asier Otamendi** (2008ko txapelduna)
# Oihane Perea
# Ekaitz Samaniego
# Ruben Sanchez
# Ander Solozabal
# Iñaki Viñaspre
# Felipe Zelaieta

### Gai-jartzaileak 
# Lierni Altuna
# Idoia Beitia
# Garazi Eriz
# Amaia Lopez de Bergara
# Maria Tato

### Epaileak 
# Patxi Aizpurua
# Mirari Azula
# Ekaitz Elorriaga
# Zigor Leunda
# Xabier Ormaetxea

### Aurkezleak 
# Lierni Altuna
# Idoia Beitia

## Saioak 
### Kanporaketak 
#### Amurrio 
Amurrioko kanporaketa Arenalde jatetxean izan zen 2009ko otsailaren 21eko 20:00etan.

#### Oion 
Oiongo kanporaketa La Cueva jatetxean ospatu zen, 2009ko otsailaren 27ko 20:00etan.

#### Zalduondo 
Zalduondoko kanporaketa Zeledon Toki elkartean ospatu zen, 2009ko otsailaren 28ko 20:30etan.

#### Sailkapena 
3 kanporaketetan puntuazio gehien lortu zuten lehenengo 12 bertsolariak finalaurretarako sailkatu ziren:

### Finalaurrekoak 
#### Zigoitia 
Zigoitiako saioa lehenengo finalaurrekoa da. 2009ko martxoaren 15eko 17:00etan ospatu zen Kultur Etxean, ehundik gora ikusle bilduz. Finalaurreko honetan 6 bertsolariek hartu zuten parte. Idoia Beitiak gaiak jarri zituen eta saioaren ostean Manex Agirre zuzenean finalerako sailkatu zen.

#### Aramaio 
Aramaioko saioa bigarren finalaurrekoa izan zen. 2009ko martxoaren 22ko 17:00etan ospatu zen Kultur Etxean. Finalaurreko honetan 6 bertsolariek hartu zuten parte. Idoia Beitiak gaiak jarri zituen eta Oihane Perea zuzenean finalerako sailkatu zen.

#### Sailkapena 
Finalerako sailkatutako bertsolariak:

### Finala 
#### Gasteiz 
Finala Gasteizen ospatu zen, Principal Antzokian, 2009ko apirilaren 4ko 17:00etan. Finalean 6 bertsolarik hartu zuten parte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  2009ko Arabako Bertsolari Txapelketa Bertsozale Elkartearen webgunean
Datu-multzo

Estatistikan, **datu multzoa** datu bilduma bat da, erregistrotzat edukitzeko edo datuen beraien azterketa sakonagoa egiteko, datu multzo barneko erregulartasunak eta joerak antzematearren, datuek erakusten duten aldakortasunaren gainetik estatistika erabiliz. Datu multzoak erabilgarriak izan daitezen, kalkuluak eta azterketak behar bezala egiteko, modu ordenatu batean azaldu behar dira. Datu multzoak azaltzeko ohizko modu bat lagin elementuak lerroetan jartzea, elementu hauen gainean jasotako aldagai ezberdinen balioak zutabetan jarri behar direlarik, kalkulu orri batean gelaxkak azaltzen diren bezalaxe.

Datu multzotik bertatik informazio adierazgarria atera nahi bada, datu kopurua oso handia denean batik bat, komeni da datu multzoa taularatzea datu taula delako batean biltzea.

## Adibide bat 
Ondorengo taulan datu multzo bat azaltzen da: lerroetan lagin elementuak diren pertsonak azaltzen dira eta zutabeetan pertsona hauen gainean jasotako aldagaiak: altuera (zentimetrotan), pisua (kilotan), lehenengo aldi batean 100 metro korrikan egiteko behar izan duten denbora (segundotan), minutu bat pasa ondoren bigarren aldi batean 100 metro korrikan egiteko behar izan duten denbora (segundotan) eta sexua.

## Kanpo estekak
Rekaredo II.a

**Rekaredo II.a** (, ;) bisigodoen erregea izan 621 urtean. Bere oinordekoa Suintila dukea izan zen.

## Erreferentziak
Bruesa

**Bruesa** 1979an Donostian sortutako enpresa eraikitzailea da, obra zibila eta etxebizitzak egiten dituena. 2007an estatu osoko 500 enpresa nagusien artean zegoen. Sortzailea eta egungo presidentea Antonio Pinal Gil galiziarra da. Gipuzkoa Basket Clubeko babeslea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nebra (faraoia)

**Nebra**, Egiptoko II. dinastiako bigarren faraoia izan zen. Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2800etik K.a. 2785 arte gobernatu zuen.

Manetonek, 39 urteko erregealdia izan zuela dio, eta **Kaiekos** deitzen du, Sexto Julio Afrikanoren arabera, edo **Kaikoos**, Eusebio Zesareakoaren arabera Sinzelo fraidearen bertsioan, edo **Cecous**, Eusebioren bertsio armeniarrean.

Gainera, bere erregealdian, Menfiseko Apis idiak, Heliopoliseko Mnevisak eta aharia Mendesen, jainkotzat hartzen zirela aipatu behar da.

Gaur egun, Apis idien gurtza, gutxienez, Egiptoko I. dinastiaren hasieratik datorrela ezagutzen da.

## Bere garaiko testigutzak 
Saqqarako Unis faraoiaren hilobipean, Nebraren zigilu inprimaketa ugari aurkitu dira (Maspero), bere balizko hilobian, baita hilarri bat ere, bere izena daramana eta Saqqaratik edo Menfisetik datorrena (New Yorkeko Arte Museo Metropoliarra).
Arlington (argipena)

**Arlington** Ameriketako Estatu Batuetako hainbat lekuren izena da:

* Arlington (Alabama)
* Arlington (Arizona)
* Arlington (Kalifornia)
* Arlington (Colorado)
* Arlington (Georgia)
* Arlington (Illinois)
* Arlington (Iowa)
* Arlington (Kansas)
* Arlington (Kentucky)
* Arlington (Massachusetts)
* Arlington (Minnesota)
* Arlington (Missouri)
* Arlington (Nebraska)
* Arlington (New Jersey)
* Arlington (New York)
* Arlington (Ipar Carolina)
* Arlington (Ohio)
* Arlington (Oklahoma)
* Arlington (Oregon)
* Arlington (Hego Dakota)
* Arlington (Tennessee)
* Arlington (Texas)
* Arlington (Vermont)
* Arlington konderria, Virginia
* Arlington (Washington)

## Ikus, gainera 
* Arlingtongo Hilerri Nazionala, AEBetako Virginia estatuko Arlington konderrian dagoen AEBetako Armadaren hilerri militarra
Artzesilao

**Artzesilao** (; K.a. 315-K.a. 240), Pitanan jaioa, Eolian, filosofo greziarra eta Atenasko Akademia *ertaina* edo *bigarrena*ren sortzaileetako bat izan zen.

Teofrasto, Polemon, Krantor Ziliziakoa eta Krates Atenasekoaren ikaslea, azken honen oinordekoa izan zen Akademian, baita bere eraldaketaren egilea ere, Platonen baieztatze positiboak ahuldu, eszeptizismoa berreskuratu eta metodo sokratikoa berriz indartzean jartzeagatik bereizten dena, ironia, galde egitea eta zalantza, eztabaida filosofikoetan erabiliz. Hala ere, bere eszeptizismoa ez da ordena moralera hedatzen, baizik eta ordena espekulatibo eta metafisikora mugatzen dela

Sokratesek "gauza bakarra dakit, ez dakidala ezer" esan bazuen, Artzesilaok "ezer ez dakidala ere ez dakit ziur" gehitzen du.

Etikan, Artzesilao, "gogo handi"aren platondar doktrina, gogoaren asaldaezintasunera murrizteagatik nabarmentzen da.
Polemon

**Polemon** (; K.a. 346-K.a. 266) *Eskolarka* bezala ezaguna, Atenasko Akademia platondarraren zuzendaria izan zen K.a. 314 edo K.a. 313tik, K.a. 270 edo K.a. 269 arte.

Polemon, Filostratoren semea zen, gizon aberats eta ospetsu bat. Gazterik, dirutza handia heredatu zuen, bizitza lasai bat eraman ahal izan zuelarik. Hogeitamar urterekin, jai batetatik irten ondoren, nahi gabe, Xenokratesen eskolan sartu zen, honen hitzlaritzak hain harritu zuen, ezen beraren ikaslerik garrantzitsuenetako bat bihurtu zela, ordutik aurrera, bizitza biziki xumea eraman zuelarik. Eskolako zuzendari izatera iritsi zen K.a. 315ean. Krantor Ziliziakoa eta Krates Tebaskoaren laguna izan zen, bere ikasleak izan zirenak, baita Zenon Tarsokoa eta Artzesilaorena ere.

Filosofiaren xedea, gizakia, gauza eta ekintzetan trebatzea zela uste zuen, es espekulazio dialektikoetan. Literaturan, Homero eta Sofokles miresten zituen.

Zenbait lan idatzi zituela uste da, baina horietako bakar bat ere ez da iritsi egundaino. Edozein kasutan, bere ekarpenik garrantzitsuena, bere maisuaren kontzeptuen azpimarratzea izan zela uste da.
Atenasko Arkeologia Museo Nazionala

**Atenasko Arkeologia Museo Nazionalak**, Grezian aurkitutako objektu arkeologiko garrantzitsuenetariko asko ditu.

## Historia 
Bere eraikuntza, 1866an hasi eta 1889an amaitu zen, gobernu greziarrak, elkarte arkeologikoak eta mezenasen elkarteak emandako funtsen bidez. Ludwig Lange arkitektoaren jatorrizko planoa, ondoren Panages Kalkosek, Harmodios Vlachosek eta Ernst Zillerrek aldatu zuten. Eraikina, 1939an hedatu zen, bigarren solairu bat erantsiz.
erdian|thumb|310x310px|Museoa 1910eko postal batean
Erreformarik berrienak, urte eta erdi iraun zuen, garai horretan, museoa itxita egon zelarik, ateak, berriz, 2004ko uztailean irekiz, 2004ko Atenasko Udako Olinpiar Jokoak ospatuko ziren garaian. Erreformak, eraikinean berrikuntza tekniko eta estetikoak, bildumaren berrantolaketa eta 1999an gertatutako lurrikarak eragindako kalteen konponketa barne hartu zituen.

## Bilduma 
Bere eskultura, zeramika eta bitxi bilduma bikainak, Neolitotik aro helenistikoraino garai guztia hartzen du: Atal azpimarragarri batzuk, honako hauek dira:

* Agamemnonen urrezko mozorroa
* Tximista edo hiruhortz bat jaurtitzeko posturan dagoen jainko bat (Zeus edo Poseidon) irudikatzen duen brontzezko estatua bat.
* Antiziterako (edo Antikiterako) mekanismoa

## Galeria 

Fitxategi:Ac.krater.jpg|Gerlarien kratera
Fitxategi:Diadoumenos-Atenas.jpg|Diadumenos
Fitxategi:Netuno19b.jpg|Artemision brontzea
Fitxategi:NAMA X15118 Marathon Boy 3.JPG|Maratongo efeboa
Fitxategi:NAMA Dame de Mycènes.jpg|Mizenasko dama
Fitxategi:NAMA Akrotiri 4.jpg|Santoriniko freskoak
Fitxategi:NAMA Alphabet grec.jpg|Alfabetoa idatzita duen kopa
Fitxategi:NAMA Stèle d'Aristonautes.jpg|Soldadu gazte baten hileta monumentua
Fitxategi:NAMA Hygie.jpg|Higia jainkosaren burua
Fitxategi:NAMA Aphrodite Syracuse.jpg|Afrodita
Fitxategi:NAMA Galate.jpg|Garai helenistikoko  eskultura
Fitxategi:1439_-_Archaeological_Museum,_Athens_-_Augustus,_ca._12_BC_-_Photo_by_Giovanni_Dall'Orto,_Nov_13_2009.jpg| Augusto 
Fitxategi:Embalmer's wooden tablets for identifying bodies during embalming Hellenistic - Roman Period - National Archaeological Museum of Athens 3.jpg|Baltsamatzailearen zurezko oholak gorpuak identifikatzeko. Aro helenistiko-erromatarra
Fitxategi:Mycenaean plaster head, 13th century BC - National Archaeological Museum in Athens.jpg|Igeltsozko burua. Garai mizenikoa
Fitxategi:Mycenaean wall painting (fragment) at the National Archaeological Museum of Athens on October 26, 2021.jpg|Mizenaseko garaiko horma irudia
Fitxategi:National Archaeological Museum, Athens, Greece (3470934975).jpg|Tanagra bat

## Kanpo estekak 
* Atenaseko arkeologia museo nazionala