open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tulasa Thapa

**Tulasa Thapa** (Thankot, Nepal, 1970–1995) Thankot jaioterrian, Katmandutik gertu, 1982an, 13 urte zituela, Holi ospakizunean bahitu zuten Nepalgo neska bat izan zen. Mumbain sartu zuten kontrabandoan, Parsa barrutiko Birganj hiri mugakidean zehar, eta prostituziorako saldu zuten. Sistematikoki jo zuten menekotasunera arte, eta gero behin eta berriz bortxatu zuten, lanbiderako egokia izan zedin. Mumbaiko hiru putetxe ezberdinetan saldu zuten, 5000 eta 7000 errupia arteko prezioetan.

## Erreskatea 
Tulasa Thapa, 1982ko azaroan, Mumbaiko JJ Ospitalera eraman zutenean, gernu-infekzio larri bat zuen, sexu-transmisiozko hiru gaixotasun mota, garatxo genitalak eta meningeko tuberkulosi bat, garuna eta bizkarrezur-muina kaltetuta zituena, azkenean espastika eta elbarri utzi zuena, eta heriotzara eramango ziona. Osasunaren Herri Erakundeak “Salba dezagun Tulasa” kanpainan buru-belarri murgildu zen, eta komunikabideen babesarekin lortu zuten hura erreskatatzea. Ospitalean, Tulasak poliziaren babesa jaso zuen prostituzio industriaren balizko errepresalien aurka. Aldi batez Dongriko atxiloketa prebentiboko etxean egon ondoren, Nepalera itzuli zen Jorpatiko Cheshireko desgaituentzako etxean instalatzeko. Medikuek Tulasa ebaluatu zuten eta fisikoki eta psikologikoki oso kaltetuta zegoela aurkitu zuten.

Komunikabideen protestaren ondorioz, Indiako eta Nepalgo gobernuek Indiako putetxeetako neska nepaldarrak erreskatatzeko eta aberriratzeko hitzarmena sinatu zuten. Indian, adingabeen trafikoagatik ezarritako zigorra 7 urtetik 13 urtera igo zuten. Haurren prostituzioa %40 murriztu da, baina arazo handia da oraindik, eta ez dago zifra zehatzik. *Reuters*-en arabera (Masako Iijima, "S. Asia Urged to Unite Against Child Prostitution", Reuters, 1998ko ekainaren 19a), 1996an Mumbain burdeletan egindako sarekada garrantzitsuetan erreskatatutako 484 prostituitu adingabeen %40 baino gehiago Nepalekoak ziren.

2000. urtean, denbora labur batez albisteetan agertu zen berriro, bere jazartzaileen aurkako auzian epaia eman zenean. 1982ko abenduaren 6an erregistratutako lehen txostenean, Tulasak 32 pertsona izendatu zituen hura bahitu eta putetxe ezberdinetara saltzeagatik. Horien artean, taxilariak, bahitzaileak eta putetxeen jabeak zeuden. Nepalgo beste hiru gizon ere izendatu zituen, Kancha Sarkhi, Lal Bahadur Kani eta Uttam Kumar Pariyar, Nepalgo Gobernuak atxilotu eta azkenean 20 urteko espetxe zigorra ezarri baitzuen. Mumbaiko poliziak atxilotu zituen 32 pertsonetatik zazpi akusatu zituzten, baina frogarik ez zegoelako askatu zituzten. Bederatzi susmagarrietatik bakarra izan zen epaitua, gainerakoek ezkutatu egin baitzuten beren burua. Akusatu bakarra epaileak askatu zuen froga nahikorik ez zegoelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ilunpearen biktimak The Hindu Online-tik, 1996ko irailaren 29tik
* Robert I. Freidman, "India's Shame: Sexual Slavery and Political Corruption Are Leading to An AIDS", *The Nation*, 1996ko apirilaren 8a.
Alberto Emparanza

**Alberto Emparanza Sobejano** (Donostia, Gipuzkoa, 1965eko irailaren 11) gipuzkoar abokatu, legelari eta unibertsitateko irakaslea da.

Zuzenbide Merkantileko katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean. 2022 urtetik EHUko Zuzenbide Fakultateko dekanoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Juan Jose Alvarez Rubio
* Nerea Irakulis
* Rosa Otxoa-Errarte

## Kanpo estekak 
* https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/investigadores/126276/detalle
Filipe Neri Ferrão

**Filipe Neri António Sebastião do Rosário Ferrão** edo **Filipe Neri Ferrão**  (Mapuçá, Goa, India portugesa, 1953ko urtarrilaren 20a) indiar elizgizon katolikoa da. 1993tik 2003ra Goa eta Damango apezpiku laguntzailea izan zen eta 2003az geroztik artxidiozesi bereko ordinarioa da. 2022an Frantzisko aita santuak kardinal izendatu zuen. Ferrão Goako jatorriko seigarren kardinala da, eta Goa eta Damango artzapezpikua den lehen kardinala.

## Bizitza 
thumb|left|Filipe Neri Ferrão kardinalaren armarria.|209x209px
thumb
Ferrão 1953ko urtarrilaren 20an jaio zen Mapuçán (gaur egungo Mapusa), Goan, Agostinho Lourenço Tomé Ferrão eta Maria Palmira Eugênia Gertrudes da Conceição Nazaréren hiru seme-alabetatik gazteena. Goako Saligao-Pilerneko Ama Birjinaren apaizgaitegi txikian prestaketa-ikastaroa burutu ondoren, filosofia eta teologia ikastera joan zen Puneko Aita Santuaren apaizgaitegira. 1979ko urriaren 28an apaiztu zen Aldonako San Tomas elizan.

Erromako Urbaniana unibertsitatean ikasi zuen, 1988an Teologia Biblikoan lizentziatua lortuz, eta ondoren Bruselako Lumen Vitae Nazioarteko Institutuan, 1991n Katekesi eta Teologia Pastoralean lizentziatuz.

2004ko urtarrilaren 16an, Joan Paulo II.ak Goa eta Damango artzapezpiku izendatu zuen, Ekialdeko Indietako Patriarka ohorezko tituluarekin. 2004ko martxoaren 21ean hartu zuen kargua. 2006ko azaroaren 25ean, Goa eta Damango artxidiozesia metropoli gisa berrantolatu zen, zuzenean Egoitza Santuaren menpe ez egoteko. Benedikto XVI.ak Ferrão izendatu zuen bertako lehen artzapezpiku metropolitar.

2022ko maiatzaren 29an, Frantzisko aita santuak Ferrão kardinal izendatzeko asmoa zuela iragarri zuen.

2024ko otsailean, Ferrão Asiako Apezpiku Konferentzien Federazioko presidente bilakatu zen, Charles Maung Bo myanmartar kardinala ordezkatuz.

2024ko urriaren 23an, Apezpikuen Kontzilioak Ferrão hautatu zuen Kontzilioaren Idazkaritza Nagusiko Ohiko Kontseiluko kide.

2025eko konklabean parte hartu zuen kardinal hautesle gisa.

Konkaneraz, ingelesez, portugesez, italieraz, frantsesez eta alemanez hitz egiten du.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Telefonia Mugikorreko Talde Nordikoa

.]]
**Telefonia Mugikorreko Talde Nordikoa** (**NMT**) Eskandinaviako herrialdeetan erabiltzen den sistema mugikor analogikoaren estandarra da. 1981eko urriaren 1ean zerbitzurako ireki zuten. NMT teknologia analogikoan oinarritzen da (lehen belaunaldia edo 1G) eta bi aldaera daude: NMT-450 eta NMT-900. Zenbakiek erabilitako maiztasun-bandak adierazten dituzte. NMT-900 1986an aurkeztu zen, eta NMT-450 sare zaharrenak baino kanal gehiago ditu.

NMT espezifikazioak askeak eta irekiak ziren, enpresa askori NMT hardwarea ekoizteko eta prezioak jaisteko aukera emanez. NMTren arrakasta garrantzitsua izan zen Nokia (orduan Mobira) eta Ericssonentzat. Danimarkako lehen aplikatzaileak Storno (orduan General Electricena, gero Motorolak bere gain hartu zuena) eta AP (geroago Philipsek bere gain hartu zuena) izan ziren. Hasierako NMT telefonoak auto baten maletategian igotzeko diseinatuta zeuden, teklatu/erakustoki unitate batekin gidariaren eserlekuan. Bertsio "eramangarriak" bazeuden, nahiz eta oraindik potoloak izan, eta bateriarekin arazo handia. Ondorengo modeloak, Benefonak adibidez, 100 mm baino txikiagoak ziren eta 100 gramo inguruko pisua zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bentzokaina

**Bentzokaina** konposatu organiko aromatiko da, C9H11NO2 formula duena, azido 4-aminobentzoikoaren ester etilikoa. Solido kristalinoa da. Disolbagarria da alkoholetan, dietil eterretan eta kloroformotan Narritagarria da.

## Sintesia 
Bentzokaina etil 4-nitrobentzoatoa burdinaren bidez erreduzituz sintetizatzen da. Posible da prozesua p-nitrotoluenotik abiatzea beheko eskeman ikusten den gisan. 

456x456px|Benzocain1

Azido 4-aminobentzoikoa zuzenean esterifika daiteke etanolarekin erreakzionarazten.

## Erabilera 
Bentzokaina anestesiko lokal gisa baliatzen da eztarri urratuak, minberatutako hortz-haginak, otitisa, erredurak, hemorroideak tratatzeko eta kirurgia txikietan. Espainian *Dentispray*, *Hurricane*, *Nani predental*, *Normobucal* eta *Topigel* markekin. Frantzian *Sedorrhoide Crise Hemorroidaire* markarekin saltzen da hemorroideak tratatzeko. Ukendu, gel edo esprai moduan aplikatzen da.

## Albo-ondorioak 
Bentzokainak ez du albo-ondorio adierazgarririk egoki usatzen bada.

## Erreferentzia
N-metiltriptamina

'''*N*-metiltriptamina** (**NMT**) edo **metiltriptamina'* triptaminen familiako konposatu bat da. Alkaloide hau, ziurrenik L-triptofanotik eratorria, hainbat landare espezieren azalean, adarretan eta hostoetan aurkitu da, *Virola*, *Acacia* eta *Mimosa* barne, eta askotan *N*,*N*-dimetiltriptamina (DMT) eta 5-metoxi-*N*,*N''-dimetiltriptamina (5-MeO-DMT) konposatuekin erlazionatua dago. Giza gorputzean ere sintetizatzen da, L-triptofano aminoazidoaren metabolismoaren azken produktu gisa.

NMTak ez du efektu biologikoki psikoaktiborik sortzen, entzima monoaminooxidasaren ondorioz, baina haren inhibitzaile baten konbinazioan aktibo bihurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosario Porres Marijuán

**María Rosario Porres Marijuán** (Gasteiz, 1957ko martxoaren 7a) arabar historialaria da, Euskal Herriko Unibertsitateko katedraduna, eta bere ikerketa Euskal Herriko Aro Modernoaren historian zentratu zuen.

## Biografia 
Gasteizen jaio zen, 1957an. Euskal Herriko Unibertsitatean ikasi zuen. Filosofia eta Letretako lizentziatura lortu zuen, Geografia eta Historia Arkeologia dibisioan, 1980an. EHUn doktoratu zen,1987an  "Gasteizko Gobernua eta Administrazio XVIII. mendean" izenburua zuen tesiarekin.

### Ibilbide profesionala 
Irakaskuntza eta ikerketa jarduera guztiak Euskal Herriko Unibertsitatean egin zituen, Gasteizko Letren Fakultateko Erdi Aroa, Aro Moderno eta Amerikako  Historia arloan, Aro Moderno Sailaren barruan. 1999tik 2002ra bitartean  Aro Moderno Saileko  idazkaritzaren ardura hartu zuen.

Bere ikerketa ibilbidean Euskal Herriko Aro Modernoaren historia izan bazuen ardatz hasieran, ondoren Kantauriar Erlaitzaren eremura zabaldu zen: hiri mundua, elite sozialak, udal politika, indarkeria soziala eta fiskalitatea, bereziki.Gai hauei buruzko liburuak argitaratu ditu eta baita artikulu ugari ere. Teresa Benito Aguadorekin batera, odol-garbiketaren estatutua ikertu zuen. *"Odol-garbiketaren estatutua Felipe II.aren garaian  eta Gasteizen izan zituen ondorioak"* (Hispania, LX/2) . 205. zk. (2000), Salamanca, pp. 515-562.

## Obra 
Bere lanen artean, honako hauek azpimarra daitezke:

* *Un ejemplo de economía rural de Antiguo Régimen: el Condado de Treviño, 1650-1800*. Vitoria, 1983.
* *Gobierno y administración de la ciudad de Vitoria en la primera mitad del siglo XVIII. Aspectos institucionales, económicos y sociales*. Vitoria, 1989.
* *Las oligarquías urbanas en Vitoria entre los siglos XV y XVIII: poder, imagen y vicisitudes*. *(Unidad Didáctica)*. Vitoria, 1995.
* *Sazón de manjares y desazón de contribuyentes. La sal en la Corona de Castilla en tiempos de los Austrias*. Bilbao, 2003.
* *El proceloso mar de la ambición. Elites y poder municipal en Vitoria durante el Antiguo Régimen. Documentos para su estudio*. Bilbao, 2004.
* *Las Reales Salinas de Añana, siglos X-XIX*. Bilbao, 2007.

## Erreferentziak
Proiekzio (psikologia)

**Proiekzioa** pertsona batek bere afektu, ezagutza eta pultsiozko eduki desiraezinei uko egiteko eta beste pertsona bati esleitzeko modua ematen duen defentsa-mekanismo inkontzientea da, introiekzioaren kontrakoa. Proiekzio negatiboaren kasuan, gatazka emozionaleko edo barneko edo kanpoko jatorria duten mehatxuko egoeretan jarduten du, eta beste pertsona edo objektu batzuei egozten dizkie subjektuarentzat onartezinak diren sentimenduak, bulkadak edo pentsamenduak. Horrela, sentimendu, pentsamendu edo desioak «proiektatu» egiten dira, eta sentimendu, pentsamendu edo desira horiek ez dira berenak bezala onartzen, larritasuna edo antsietatea sortzen dutelako, zerbaitengana edo norbaitengana zuzenduz eta kanpoko objektu horri erabat egotziz. Bide horretatik, defentsa psikikoak mehatxuzko eduki horiek kanpoan jartzea lortzen du. Bestalde, proiekzio positiboa gertatzen da subjektuak beste pertsona bati miresteko, inbidiatzeko edo maitatzeko moduko ezaugarriak ematen dizkionean; gainera, ohiko osagaia da — baita beharrezkoa ere — maitemintze-prozesuan. Subjektuak egiten duen proiekzio mota bere egitura psikikoaren eta bere buruaz egiten duen introiekzioaren eta autopertzepzioaren araberakoa izango da.

Sigmund Freudek, 1895etik aurrera, pertsonalitate paranoideetan edo zuzenean paranoikoak ziren subjektuetan behatzen zuen mekanismo bati erreferentzia egiteko erabili zuen terminoa, baina eskola psikoanalitiko ezberdinek geroago lehen defentsa izendatzeko kontzeptua orokortu dute. Horrela, egitura psikiko guztietan dago (psikosian, neurosian eta perbertsioan). Beraz, modu arinean, eguneroko bizitzako pentsamolde erabat normaletan ere jarduten du.

Askotan, terminoa beste kontzeptu psikoanalitiko baten sinonimo gisa ere erabiltzen da: transferentziarena. Erlazionatuta dauden arren, ez dute gauza bera esan nahi, eta proiekzioa kontzeptu zabalagoa da: transferentzia proiekzioaren modu berezi bat da, non iraganeko harreman-egoera bati dagozkion desira inkontzienteak suspertu egiten diren eta (proiektatuz) egungo harremanen konstelazio berri batera transferitzen diren, harreman terapeutikoaren testuinguruan gertatzen den transferentziaren kasuan bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naxalismo

dituelarik.]]
**Naxalismoa** naxaliten ideologia komunista da, Indiako talde politiko eta matxinoen talde batena. Mugimendu eta ideologia politiko maoismoaren eragina du.

Maoismoan inspiratuta, Charu Majumdarrek «Zortzi Dokumentu Historikoak» idatzi zituen, naxalismoaren oinarri bihurtu zirenak. Majumdar, Kanu Sanyal eta Jangal Santhalek Indiako Alderdi Komunista (Marxista)ko fakzio bat osatu zuten, luzaroko herri-guda bultzatzen zuena. Altxamendu naxalita-maoista 1967ko altxamendu baten ondoren hasi zen Naxalbari herrian, Bengalako mendebaldean. Ideologiak herritik hartzen du izena. Altxamenduaren ondoren, Sanyalek Indiako Alderdi Komunista (Marxista-Leninista) ezarri zuen. Majumdarren idazkiak ezagun egin ziren hiriguneetan. Kalkutako ikasleak naxaliten mugimenduarekin bat egiten hasi zirenean, Majumdarrek ideologiaren fokua landa-eremuetatik harago eraman zuen. Naxalitak ideologia maoistaren aldeko zenbait taldetan banatu ziren. Indiako Legez Kanpoko Jarduerak Prebenitzeko Legeak (1967) erakunde naxalita batzuk talde terrorista izendatu zituen.

Naxalismoa nekazarien eta lurjabeen artean klase gatazka dagoela eta Indiako Konstituzioak tribu-langileentzako babesik ez duela dioen printzipioan oinarritzen da. Ideologia hau ezaguna izan da Indian dauden tribuen artean. Naxalitak agintari bihurtu dira kontrolatzen dituzten eremuetan, non azpiegiturak garatzen dituzten, eta horrek bertokoen laguntza lortzen du. Naxalitek gazteak errekrutatu dituzte, batez ere langile klasekoak. Talde naxalitek dirua enpresa ustiatzaileen etekinetatik hartzen dute, batez ere meatzaritza enpresetatik, kontrolatzen dituzten eremuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
4,4'-oxidianilina

'''4,4'-oxidianilina''' konposatu organiko aromatiko da, C12H12N2O formula duena, amina eta eter funtzio-taldeak dituena. Solido kristalino kolorgea da. Azetonatan disolbagarria da, baina ez uretan, etanoletan eta bentzenotan. Toxikoa da.

## Sintesia 
4,4'-oxidianilina sintetizatzeko ''4,4'-dinitrodifenil eterra'' hidrogenatzen da katalizatzaile egoki bat baliatuz, paladio/karbonoa esaterako.

## Erabilera 
4,4'-oxidianilina poliimidak eta poli(ester-imida) polimeroak sintetizatzen usatzen da, kaptona esaterako. Europako Batzordeak onartuta du tatuatzeko tinduen artean.

## Toxikotasuna 
4,4'-oxidianilina kartzinogenoa da animaliengan eta ustez gizakiongan ere.

## Erreferentziak
Bidyut Prabha Devi

**Bidyut Prabha Devi** (; Natara, Kendrapara barrutia, 1926ko uztailaren 12a – 1977ko urtarrilaren 28a) indiar poeta izan zen, odiazko literaturako emakumezko poeta onenetakotzat joa.

## Bizitza 
Bidyut Prabha 1926ko uztailaren 12an jaio zen amaren aldeko osabaren etxean, Kendrapara barrutiko Natara herrixka txiki batean, karan komunitateko familia batean. Nimai Charan Das idazle eta konpilatzailearen eta Rekha Deviren bigarren alaba zen. Bere gurasoak tradizionalistak eta kontserbadoreak ziren eta Cuttack hiriko Bamphisahi auzoan bizi ziren. Bidyut Prabhak neba eta hiru ahizpa zituen; bere ahizpa gazteagoa, Punya Prabha Devi, idazlea izan zen baita ere.

Aitaren eraginpean hasi zen poesia idazten. Haurra zela, odiazko hainbat poeta garrantzitsu pertsonalki ezagutu zituen.

1949ko uztailaren 4an, Panchanan Mohantyrekin ezkondu zen, Orissako idazkaritzako langile batekin. 1977ko urtarrilaren 28an, osasun arazoak zirela eta, bere buruaz beste egin zuen, tren baten azpian eroriz.

## Obra 
1940ko hamarkadan hasi zen poemak idazten eta, ondoren, literatura aldizkarietan argitaratzen. Poema batzuk Punya Prabha Devi ahizparekin elkarlanean idatzi zituen. 1944an kaleratu zuen bere lehen poema bilduma, *Sabita* izenekoa, batez ere Orissaren aintza eta handitasunari buruzko poema patriotikoak jasotzen zituena.

Bidyut Prabha Devi hiri batean ikasketak egin zituen arren, bere poemek bere haurtzaroko landa-bizitzaren oroitzapenak islatzen dituzte. Poema batzuetan gizarte kontserbadore batean bizi diren emakumeen arazoak jorratu zituen. Nanda Kishore Bal eta Kunja Bihari Das poeten eragin handia jaso zuen. Poesiaz gain, hainbat antzezlan eta haur literaturako liburu ere idatzi zituen. Bere poesia-lan guztiak *Bidyutprabha Sanchayan* izenburupean argitaratu ziren 1957an. 

## Sariak eta errekonozimenduak 
1950ean, Utkal Unibertsitateak Bidyut Prabharen *Utkal Saraswata* liburua curriculumean sartu zuen poesia testuliburu gisa. Bidyut Prabha Devi odiazko literaturako emakumezko poeta nagusietakotzat jotzen da. 1962an, bere *Bidyutprabha Sanchayana* poesia bildumak Odisha Sahitya Akademi erakundearen saria irabazi zuen.

## Lanak 
* *Sabita* (1944)
* *Utkal Saraswata Prativa* (1947)
* *Kanakanjali* (1948)
* *Marichika* (1948)
* *Bihayasi* (1949)
* *Bandenika* (1950)
* *Swapnadeep* (1951)
* *Jhara Siuli* (1957)
* *Jahaku Jie* (1957)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arriskuen kudeaketa

thumb|Arriskuen kudeaketa-eskema.
**Arriskuen kudeaketa** () ikuspegi egituratu bat da, mehatxu bati buruzko ziurgabetasuna kudeatzeko, arrisku-identifikazioa, -analisia eta -ebaluazioa barne hartzen dituzten giza jardueren sekuentzia baten bidez, eta, ondoren, kudeaketa-baliabideak erabiliz, arriskua tratatzeko estrategiak ezartzeko. Estrategien artean daude arriskua beste nonbaitera transferitzea, arriskua saihestea (hau da, probabilitatea edo inpaktua zerora murriztea), arriskuaren inpaktu negatiboa murriztea eta arrisku partikular baten ondorio batzuk edo guztiak onartzea, informatutako erabaki baten bidez.

Batzuetan, arriskuen maneiua arrazoi fisiko edo legalen ondoriozko arriskuari eustean zentratzen da (adibidez, hondamendi naturalak edo suteak, istripuak, heriotza edo eskariak). Bestalde, finantza-arriskuaren kudeaketa tresna finantzarioak eta komertzialak erabiliz erabil daitezkeen arriskuetara bideratzen da.

Arriskuen kudeaketaren helburua da aurrez hautatutako eremu bati dagozkion arriskuak murriztea, gizarteak onartutako mailan. Ingurumenak, teknologiak, gizakiek, erakundeek eta politikak eragindako mehatxu mota ugari aipa daitezke. Bestalde, gizakien baliabide erabilgarri guztiak barne hartzen ditu, eta, bereziki, arriskuak maneiatzen dituen erakunde bat (pertsona, lantaldea, erakundea).

Horrela, enpresa-arriskuen kudeaketa (, *ERM*) erakunde bateko zuzendaritza-kontseiluak, administrazioak eta erakunde horretako langileek egiten duten prozesua da. Enpresa osoaren estrategiak ezartzean aplikatzen da, erakundean eragina izan dezaketen gertaera potentzialak identifikatzeko eta arriskuak administratzeko diseinatuta, helburuak lortzeari dagokionez arrazoizko segurtasuna eta osotasuna emateko. Enpresa-bidaietako arriskuaren kudeaketan, bidaiaren aldez aurreko ebaluazioarekin eta lekualdatzean gerta daitezkeen egoeren analisiarekin hasi behar da. Ondoren, detektatutako arriskuak murrizteko politikak diseinatuko dira, eta, azkenik, *business traveller*rari ziurtatu behar zaio aurrez detektatu ez diren edo ezabatu ezin diren arriskuen aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bagalkote

**Bagalkote** Indiako Karnataka estatuko hiri bat da, Bagalkot barrutiko hiriburua. Ghataprabha ibaiaren adarretako batean dago. 2011ko zentsuaren arabera 111.933 biztanle zituen, 49,06 kilometro koadrotan eta itsas maila baino 532 metro altuago.

## Kanpo estekak
Kapitalismo arrosa

thumb|Kapitalismo ortzadarraren aurkako protesta.
**Kapitalismo arrosa** terminoa ikuspegi kritiko batetik erabiltzen da LGBTI mugimenduaren eta sexu aniztasunaren diskurtsoak kapitalismora eta merkatu-ekonomian txertatzea izendatzeko, bereziki mendebaldeko, zuri, klase ertain-altuko, gizonezko gay zisgeneroaren eredua barne.

Sektore historikoki diskriminatuak kontsumora erakarriz etekin handiagoak lortzean datza; sektore horiek, diru arrosa deituriko nahikoa ahalmen ekonomiko eskuratu dutenez, komunitate gayeri zuzendutako merkatu espezifiko bat sortzen dute, hala nola taberna eta diskotekak, turismo homosexuala edo kontsumo kultural espezializatua.

LGBTI kontsumorako espazioak sortzea homosozializaziorako aukera gisa ikus daitekeen arren, kontsumo-ereduak definitzeak sexu aniztasuna gizartean onartutako sexu eta portaera ereduen asimilaziora eramaten du, hala nola monogamia, moda nagusiaren interesera edo iragarki-kanonek ezarritako gorputz-estetikara. Kontzeptua maiz erabiltzen da homonormatibitatea, *pinkwashing* eta homonazionalismoa bezalako terminoekin lotuta.

## Ikus, gainera 
* Kapitalismo morea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amarkantak

**Amarkantak** (**Amarakaṇṭaka**) Indiako Madhya Pradesh estatuko erromesen herri bat da, Anuppur hiriaren eremuan. Naturaren kontserbazioko gune garrantzitsua da. Vindhya eta Satpura mendilerroen elkargunean dago. Bertan jaiotzen dira Narmada ibaia, Sone ibaia eta Johilla ibaiak. 

XV. mendeko Kabir poeta eta mistikoa bertan meditatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anantnag

**Anantnag** () edo **Islamabad** Anantnag barrutiaren hiriburua da Indiak kudeatutako baina gatazkan dagoen Jamnu eta Kaxmir estatuan, Kaxmirren. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen, eta beraz estatuko hirugarren hiririk populatuena zen Srinagar eta Jammuren ostean. Hiriburua den Srinagarretik 53 kilometrora dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juana Cima

**Juana Cima Fernández** (Caibarién, Kuba, 1951) artista da, margolaria. 

## Bizitza 
Juana Cima Kuban jaio zen 1951ean, baina hamar urterekin Asturiasera aldatu zen. Oviedoko Arte eta Lanbide Eskolan egin zituen ikasketak eta 1973an Arte Aplikatuetan graduatu zen, Dekorazio espezialitatean. Bi urte geroago Bilbora jo zuen eta Arte Ederretako goi eskolan sartu zen. Hurrengo urtean Katalunia aldera joan zen Mural Pintura Garaikidearen Espezializazio Ikastaroan parte hartu zuen Bartzelonako Sant Cugat del Vallés-en. 1980an Arte Ederretako Fakultatean amaitu zituen ikasketak, Pintura eta Grabatua espezialitateekin, eta urtebete geroago Euskal Herriko Unibertsitateko ICEk antolatutako Bideo Ikastarora joan zen. 

Bere lana, gainera, Euskal Herriko hainbat lehiaketa eta erakusketa esanguratsuetan aukeratua izan da, hala nola Arteder (1981,1982 eta 1983) Bilboko Nazioarteko Erakustazokan, Vitoria-Gasteizko Arte Plastikoen Biurtekoa Gasteizko BBAA Museo Probintzialean (1980), "Gure Artea 84", ibiltaria Bilbo, Iruñea, Gasteiz, Donostia, Bartzelona eta Salamancan barrena. (1984), "Bilbo Hiria Arte Plastikoen Nazioarteko Lehen Saria", Bilboko Bankuaren Erakusketa Aretoan, "Gure Artea 85", ibiltaria Donostian, Iruñean, Galizian, Gasteizen eta Bilbon, "Bizkaiko Artea" Bilboko Bankuaren Erakusketa Aretoan (1985), "Gure Artea 86" eta "I. Euskal Artisten Aretoa" Bilboko Bankuaren Erakusketa Aretoan (1986). 

2000. urtean, txabola zaharberritzen eta landa-estudio bat eraikitzen hasi zen, eta, 2014tik aurrera, erretiroa hartu zuen, denbora gehiena bertan bizitzeko eta lan egiteko. 

## Erakusketak 
Erakusketa kolektibo batzuetan parte hartu izan du, hala nola,
* 1980an Gasteizko Biurtekoan lehen saria jaso zuen.
* 1982 Galerías Preciadoseko pinturako lehen saria.
* 1983, Arte Plastikoak Sustatzeko Hezkuntza eta Kultura Ministerioaren laguntza bat 
* 1983an, Bilboko Zine Dokumental eta Film Laburren 25. Nazioarteko Lehiaketarako" kartel lehiaketako lehen saria
* 1984an eta 1985ean Bizkaiko Foru Aldundiaren beka eskuratu zuen. 
* 1987an, bere horma-proiektua "Artea Kalera" lehiaketan hautatu zuten eta Bilboko Udalarekin batera margotu zuen.
* 1987an, Alaior-eko (Menorca) Udaleko Sant Llorenç Jaietako Kartel Lehiaketan lehen saria jaso zuen. 
* 1989an, BBKren arte-sorkuntzarako beka bat lortu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Artiumek ardatz hartu du Juana Cimaren 'disidentzia afektiboa eta politikoa'", Edurne Begiristainen artikulua, 2026ko otsailaren 27ko Berria.
Arnau Cadell

**Arnau Cadell** edo **Gatell** XII. eta XIII. mendeko eskultore katalana izan zen. Bere tailerrarekin batera, 1190an hasitako Sant Cugateko monasterioko klaustroen kapitelen eta Gironako katedralaren kapitelen egilea da. Gironan hil zen.

Arnau Cadell izena eta abizena dituen lehen artista katalana da. 1221. urtean Gironan idatzitako testamentua gordetzen da, non Sant Cugateko monasterioari eta Gironako katedralari ondasunak uzten zaizkien. Gainera, Sant Cugat monasterioko klaustroan bere autoerretratu bat eta latinez honako hau dioen sinadura bat daude: 
hec est arnalli sculptoris forma catelli qui claustrum tale construxit perpetuale 

Cadellek egindako kapiteletako irudikapenek landare-apaingarriak, forma korintoarrak, monjeen bizitzako eszenak eta Bibliako gai historikoak erakusten dituzte; azken hauek Sant Pere Galligants monasterioaren kapitelekin zerikusia dute. Bere lanetan Tolosako eskolaren eragina nabari bada ere, uste da Gironan bertan hezi zela, eta han amaitu zuela bere bizitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bere testamendua agerpenaren inguruko bideoa.
Frances Bean Cobain

**Frances Bean Cobain** (1992ko abuztuaren 18a, Los Angeles, Kalifornia), estatubatuar artista bisual eta modelo bat da. Nirvana musika taldeko Kurt Cobain eta Hole musika taldeko Courtney Love abeslarien alaba da. Aitaren pertsona eta irudi eskubideen jabea da.
Gora (filma)

***Gora***  () bengalerazko film dramatikoa da, Naresh Mitrak zuzendutakoa eta Rabindranath Tagoreren izen bereko eleberrian oinarritutakoa. 1938ko uztailaren 30ean estreinatu zen. Filmeko soinu-banda Kazi Nazrul Islamek moldatu zuen.

## Argumentua 
Gora eta Mahim Krishna Dayalen semeak dira. Goraren haurtzaroko lagun Binayk familia brahmoista batekin ezagutarazten du. Gora oso kontziente da bere hinduismoaz eta hindu ortodoxo gisa bere burua aurkeztea gustatzen zaio. Bere fede hinduak brahmoismoarekin talka egiten du.

## Aktoreak 
* Naresh Mitra: Haranbabu
* Jiban Ganguly: Gora
* Mohan Ghoshal: Binay
* Manoranjan Bhattacharya: Paresh Babu
* Bipin Gupta: Krishnadayal
* Ranibala: Radharani (Sucharita)
* Protima Dasgupta: Lalita
* Rajlakshmi Devi: Anandomoyee
* Devbala: Haramohini
* Manorama: Baradasundari
* Suhasini Devi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bela Bose

**Bela Bose** (Kalkuta, Britainiar Raj, 1943ko urtarrilaren 1a – India, 2023ko otsailaren 20a) dantzari eta aktore indiarra izan zen, 1960 eta 1970eko hamarkadetan zehar hindi filmetan aktiboki parte hartu zuena.

## Bizitza 
Kalkutan jaio zen 1943an, familia aberats batean. Aita oihal-saltzailea zuen eta ama etxekoandrea. Familia dirutza suntsitu zuen banku-kolapso baten ondoren, familia Mumbaira joan zen bizitzera 1951. urtean. 

### Dantzari ibilbidea 
Ikasle zela hasi zuen dantzari ibilbidea, filmetako dantza-talde batean, aita zirkulazio-istripu batean hil osean familia mantentzen laguntzeko. Ikasketak bukatu ostean, film gehiago egin zituen.

1950. hamarkadaren bukaera aldera hasi zen nabarmentzen. Aukera handia izan zuen 1959. urtean *Main Nashe Mein* Hoon-en Rajah Kapoor-ekin dantzaldi bat egiteko eskatu ziotenean. Bere lehen paper protagonista egin baitzuen *Sautela Bhai* (1962) lanean, Guru Dutt-ekin batera, 21 urte zituela. Bere jarduteko trebetasunak hobetu zituen, obra bengaliarretan jardunda. 150 pelikula baino gehiago egin zituen. *Hawa Mahal* (1962) lanean, Helenen ahizpa interpretatu zuen. Emakume banpiro baten papera antzezteko esan zioten askotan. Bizitza errealean kontserbadorea da eta paper batzuk galdu ditu pantailan bainujantzia erabiltzeari uko egitean.

Bere paperetako batzuk Bimal Roy zuzendariaren *Bandini* (1963), FC Mehraren *Irakaslea* (1962) eta *Amrapali*, Atmaramen *Shikar*, *Umang*, *Yeh Gulistan Hamara*, *Dil Aur Mohabbat*, *Zindagi Aur Maut* eta *Wahan Ke Log* izan ziren. Geroago, izaera handiko aktore bihurtu zen eta *Jai Santoshi Maa* film mitologiko arrakastatsuan koinata billaua interpretatu zuen.

## Filmografia hautatua 
## Bizitza pertsonala 
1967. urtean ezkondu zen Ashish Kumar aktorearekin. Apurka-apurka filmatzeari utzi zion, alaba eta seme batez erditu ondoren.

2023ko otsailaren 20an hil zen, 80 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Merry Clayton

**Merry Clayton** (1948ko abenduaren 25a, New Orleans, Louisiana, estatubatuar soul eta gospel abeslari bat da. 

1960ko hamarkadan hainbat musika talde eta abeslarien abestietako ondoko ahotsa jarri izan du, tartean The Rolling Stones taldearen *Gimme Shelter* (1969) abestian Mick Jagger abeslariaren nateta.
Urtsaingo

**Urtsaingo** Gipuzkoako hegoaldeko erreka bat da, Goierri eskualdean kokatua dago. Beasainen sortu eta  urak Muru errekara isurtzen ditu. Erreka onen luzera 800 metrotakoa da.

Untsaingo erreka izen bereko baserriaren azpian eta Untsinalde izenez ezagutzen den hegalean sortzen da. Orube baten beheko aldean, Untsaingo iturria sortzen da eta horrek ematen dio hasiera errekari.

Bere ibilian, Abarizketa baserriaren eta hilerriaren artean dagoen sakanean pasatzen da geroago Basarteko iturriaren alboan Erauskin auzora doan errepidearen azpian pasatuz. Errepide hori bera berriro ere gurutzatuz, Muru errekan sartzen da eskuinaldetik Arangoiti agureen egoitza baino gorago. 

## Erreferentziak
Ubykhera

**Ubykhera** zirkasiar herriko ubykh talde etnikoaren hizkuntza izan zen. Kaukasoar hizkuntzen artean Ipar-mendebaldeko kaukasoar familiakoa, Itsaso Beltzaren bazterreko Ubykhia eskualde historikoan hitz egiten zen, gaur egun Errusiako Sotxi hiria dagoen inguruetan. 1992ko urriaren 7an desagertu zen Tevfik Esenç azken hiztunaren heriotzarekin batera.

Ubykhera hizkuntza ergatiboa eta polisintetikoa zen, aglutinazio maila handia eta aditz-sistema polipertsonala zuena. Lontsonante kopuru handia zeukan, baina fonetikoki ezberdinak ziren bi bokal baino ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
J. B. S. Haldane

**John Burdon Sanderson Haldane** (1892ko azaroaren 5 - 1964ko abenduaren 1), **Jack** edo **JBS** izengoitiz ezaguna, Erresuma Batuan jaio baina beranduago Indiako herritartasuna eskatu zuen zientzialaria izan zen. Lan ugari egin zituen, tartean fisiologian, genetikan, biologia ebolutiboan eta matematikan. Biologian estatistikaren erabilera hauspotu zuen, eta neodarwinismoaren sortzaileetako bat izan zen. Biologiari lotutako ikasketa akademikorik izan ez bazuen ere, Cambridgeko Unibertsitatean, Royal Institutionen eta Londresko University Collegen biologia irakasle izan zen. Britainiar herritartasunari uko egin zion 1961ean eta Indiako Estatistika Institutuan egin zuen lan 1964an hil zen arte.

Haldanek abiogenesiari buruz idatzitako artikuluak, 1929an argitaratuak, «salda primitiboaren teoria» ekarri zuen, bizitzaren jatorri kimikoaren kontzeptuaren oinarri bihurtu zena. X kromosoman hemofilia eta daltonismorako giza mapa genetikoak ezarri zituen, eta hibridoek espezieetan sexu heterogametikoan duten antzutasunari buruzko Haldaneren araua kodetu zuen. Zuzen proposatu zuen anemia faltziformeak nolabaiteko immunitatea ematen diola malariari. *In vitro *ernalketaren ideia nagusia iradoki zuen lehena izan zen, baita hidrogenoaren ekonomia, cis eta trans erregulazioa, akoplamendu erreakzioa, aldarapen molekularra, darwina (eboluzio unitate gisa) eta organismoen klonazioa bezalako kontzeptuak ere.

1957an, Haldanek Haldaneren dilema artikulatu zuen, eboluzio onuragarriaren abiaduran muga bat, gaur egun oraindik ere eztabaidagai den ideia. Giza biologian egindako lanagatik ere gogoratzen da, «klon», «klonazio» eta «ektogenesi» terminoak asmatu baitzituen. Bere ahizpa Naomi Mitchisonekin batera, Haldane izan zen ugaztunetan lotura genetikoa frogatzen lehena. Geroagoko lanek genetika mendeliarra eta hautespen naturalaren bidezko eboluzio darwindarra bateratu zituzten, sintesi modernoaren oinarriak ezarri eta populazioen genetika sortzen lagundu zuten.

Haldane Lehen Mundu Gerran zerbitzatu zuen eta kapitain maila lortu zuen. Sozialista, marxista, ateo eta humanista sekular aitortua zen, bere disidentzia politikoagatik 1956an Ingalaterra utzi eta Indian bizitzera eraman zuena. Bertako herritaratasuna lortu zuen 1961ean. Arthur C. Clarkek «agian bere belaunaldiko zientzia-dibulgatzailerik bikainena» zela esan zuen. Peter Medawar biologo brasildar-britainiar eta Nobel saridunak honela definitu zuen Haldane: «inoiz ezagutu dudan gizonik azkarrena». Theodosius Dobzhanskyren arabera, «Haldane beti izan zen kasu berezi gisa aitortua»; Ernst Mayrrek «polimata» gisa deskribatu zuen; Michael J. D. Whitek «bere belaunaldiko, eta agian mendeko, biologorik jakintsuena» gisa deskribatu zuen; James Watsonek «Ingalaterrako biologorik jakintsuena eta eszentrikoena» gisa deskribatu zuen. Cambridgeko ikasle baten arabera, «bazirudien jakin beharreko guztia jakin zezakeen azken gizona zela». Bere gorputza zientziari eman zion, hil ondoren ere erabilgarri izaten jarraitu nahi baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Scott Haldane

**John Scott Haldane** (1860ko maiatzaren 2 - 1936ko martxoaren 14/15) Eskoziako mediku, fisiologo eta filosofoa izan zen, ezaguna bere buruaren gainean egindako esperimentazioarengatik, hainbat gasen ezaugarriak eta giza gorputzean zuten eragina zehazten lagundu zutenak. Bere buruaren gainean esperimentatzeaz gain, bere semarekin ere egin zuen, J. B. S. Haldane biologo ezaguna. Haldanek bere burua itxi zuen ganbara isolatuetan, hainbat gas pozoitsuren nahasketan arnastuz, bere gorputzean eta garunean zuten eraginari buruz idazten zuen bitartean. 

Haldanek meatze-hondamendi askoren gunean bisitatu zituen, eta horien arrazoiak ikertu zituen. Horren ondorioz proposatu zuen kanario bat erabiltzea karbono monoxidoak sortutako istripuak ekiditeko. Alemaniarrek Lehen Mundu Gerran gas pozoitsua erabili zutenean, Haldane frontera joan zen Lord Kitchenerrek eskatuta eta erabiltzen ari ziren gasak identifikatzen saiatu zen. Ikerketa horren emaitzetako bat arnasgailu baten asmakizuna izan zen, belo beltza bezala ezagutzen dena.

Haldanek deskonpresio bidezko gaixotasunari buruz egindako ikerketen ondorioz, deskonpresioa etapaka kontzeptua sortu zen, eta lehenengo deskonpresio-taula nahiko fidagarriak sortu ziren. Haren eredu matematikoa erabiltzen jarraitzen da, aldaketa garrantzitsuekin, deskonpresio-programak kalkulatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prerana Deshpande

**Prerana Deshpande** (India, XX. mendea) dantzaria da, Kathak-dantza klasikokoa.

## Bizitza 
Zazpi urte zituenean hasi zen kathak ikasten Sharadini Golekin. Hamabost urte zituela egin zuen lehen aurkezpena. Gero Rohini 

Indiako Pune Unibertsitateko Arte Eszenikoen Zentroan (Lalit Kala Kendra) egin zuen hezkuntza formala Prerana Deshpandek. Maistratasun maila Kathak-en osatu zuen, lehenengo graduatuz. Matematikako gradu titulu bat ere osatu zuen, eta ezagutza matematiko formal hori bere dantzan aplikatzen du.

### Lan ibilbidea 
Preranak Nrityadham izeneko institutua osatu zuen, Kathak dantza formatzeko eta zabaltzeko sortua. Bere egoitza nagusia Punen dago, non Indiako zein atzerriko ikasleei irakasten dien, eta aurkezpenetan eta jaialdietan parte hartzen duen dantzari aurreratuen talde egonkor bat daukan.

### Sormenezko lankidetzak 
Preranak Kathak-en koreografiekin hartu zuen parte Mharo Pranam muntaiarako, Mirabairen bizitza eta letrak inspirazio hartuta, azken hauek Pt. Hemant Pendse-k kontzeptualizatuak.   

2007. urtean, Prerana Deshpande  Sujata Mohapatra Odissi-dantzari ezagunarekin jardun zuen lanean, Ajanthiren eta Elloran inspiratutako Kathak eta Odissi dantzen lankidetza batean, Gizateriaren Ondaretzat jotzen baitira. «Ajanta bizirik dago: Ajanta & Ellorarenomenez» (*Ajanta comes alive* ingelesez) izenburuko ekoizpena Punen, Maharastra estatuko kultur hiriburuan, estreinatu zen 2007. urteko otsailaren 18an. Sunil Kothari dantza-eruditoak aurkeztu zuen estreinaldia, eta gero Indiako beste hiri batzuetan aurkezten jarraitu zuten. 2010. urtera arte, behintzat, Prerana eta Sujataren arteko lankidetzak indarrean jarraitzen zuen. Bitartean, 2018. urtean Preranak Space: Taal-mala estreinatu zuen, Nrityadhameko interpreteek interpretatutako pieza luzea, Pt. Mohanrao Kallianpurkar dantzariaren lan erritmikoan oinarritua. Estreinaldi horretarako Ratikant Mohapatra eta bere Odissi konpainia gonbidatu zituzten.
## Bizitza pertsonala 
Supreet Deshpande bakarlariarekin ezkonduta dago. Alaba bat dute, Ishwari Deshpande, Nrityadhameko bere ikasle aurreratuetako bat dena. Hiru urte zituela hasi zen dantzan Ishwari, 1999. urte inguruan, eta hamabi urte zituenetik nabarmendu da kathak-interprete gisa.

## Sariak 
* 2016: Devadasi Sari Nazionala 
* Gaurav Puruskar Pandit Birju Maharajen eskutik
* Singar Mani Mumbaiko Sur Singar Samsadek emandako titulua 
* 1994: Kiranek emandako Nrityashri titulua, Katani

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Bamina

**Joseph Bamina** (Busangaba, 1927ko martxoaren 15a – Muramya probintzia, 1965eko abenduaren 15a) burundiar politikaria izan zen. Burundiko lehen ministroa izan zen 1965eko urtarriletik irailera.

Bamina hutu etniako familia bateko kidea izan zen. 1945etik 1950era Belgikako Kongoko Lovanium Unibertsitatean ikasi zuen eta 1950etik 1954ra Belgikako administrazio kolonialean lan egin zuen. Tutsi etniako emakume batekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten.

1954tik aurrera, Mwambutsa IV.arentzat hasi zen lanean Bamina, Aurrerapen Nazionalerako Batasuna alderdiarekin bat egin zuen eta Louis Rwagasore printzearen aholkulari izan zen. 1961ean behin-behineko gobernu bat eratu zen Burundin eta Bamina Finantzen estatu-idazkari izendatu zuten. Iraileko hauteskundeen ondoren, Baminak kargu berean jarraitu zuen Rwagasorek osatutako gobernu berrian. Rwagasoreren hilketaren ondoren, Baminak gobernuan zuen kargua utzi eta alderdiko buru izendatu zuten. Hauteskunde honek zatiketa eragin zuen alderdian.

1965eko urtarrilean Pierre Ngendandumwe lehen ministroa hil zuten, eta Bamina oinordeko izendatu zuten. Txina komunistarekin harremanak hautsi eta diplomatiko txinatarrak herrialdetik bota zituen. Gobernuak dimisioa eman zuen martxoan, 1965eko maiatzeko hauteskundeetara aurkezteko, eta Bamina senatari hautatu zuten, eta gero senatuko presidente.

Senatuak hutu etniako lehen ministro bat aukeratu zuen, baina Mwambutsak ez zuen erabakia onartu eta tutsia izendatu zuen kargurako. Orduan hutu etniako armadako ofizialak estatu kolpe bat saiatu zuten urriaren 18an, garaitua izan zena. Lege martziala ezarri zen eta armadak eta poliziak disidenteak atxilotu zituzten. Bamina atxilotuetako bat izan zen eta abenduaren 15ean exekutatu zuten.
Zuzendari exekutibo

[thumb|CEO talde bat [Fortune 500 zerrendaren aurkezpenean, 2015ean.]]

**Zuzendari exekutiboa**, baita **Zuzendari nagusia**, **Zuzendaritza batzordeko lehendakaria**, **Kontseilari delegatua** edo **Kudeatzaile nagusia** ere, enpresa bateko arduradun nagusia da. Azken urteotan **CEO** akronimo ingelesaren (*Chief executive officer* siglak) erabilera zabaldu da, esanahi berarekin.

Zuzendari exekutiboa da enpresa baten kudeaketan eta administrazioan autoritate gehien duen pertsona, eta, beraz, ordainsari handiena jasotzen duena. Europako Batzordeak neurriak proposatu ditu enpresa uzten duten bankuko exekutiboei ordainketak murrizteko eta lehen exekutiboa administrazio kontseiluko presidentea izatea debekatzeko.

Enpresa edo erakunde bateko maila goreneko pertsona, erabaki korporatibo handiak hartzeaz, enpresa baten eragiketa eta baliabide orokorrak kudeatzeaz eta administrazio kontseiluaren eta eragiketa korporatiboaren arteko komunikazio-puntu nagusi gisa jardutea. CEO batek konpainiaren estrategia, ikuspegia eta kultura ezartzen ditu, eta askotan erakundearen aurpegi gisa ikusten da. Enpresaren arrakastaren edo porrotaren erantzule dira, negozioaren norabidean, hazkundean eta langileengan eragina duten erabakiak hartzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lehendakari
* Idazkari nagusi

## Kanpo estekak
Kalpanakumari Devi

**Kalpanakumari Devi** (; Cuttack, 1936 – Kalkuta, 2017ko abuztuaren 28a) indiar eleberrigile eta poeta izan zen, odiaz idatzi zuena. 2011n Sahitya Akademi erakundearen saria irabazi zuen odiazko literaturaren kategorian.

## Bizitza 
Kalpanakumari Devi (batzuetan Kalpana Kumari Devi edo Debi ere deitua) 1936an jaio zen Odishan eta 1958an Kalkutara joan zen bizitzera. Lehen eleberria, *Kabi* izenekoa, 1954an argitaratu zuen.

2011ko Sahitya Akademi erakundearen saria eman zioten odiazko *Achinha Basabhumi* eleberriagatik. Haien alaba, Shabarni Das, bengalerazko *Prathama* aldizkariko editorea da.

Kalpanakumari Devi Kalkutan hil zen 2017ko abuztuaren 28an.

## Eztabaida 
Kalpanakumari Deviren *Achinha Basabhumi* eleberria Sahitya Akademi erakundearen sarirako izendatu ondoren, odiazko literaturako hainbat idazlek protesta egin zuten haren aurka, prozedurazko irregulartasunak eta aukeraketarekin zeuden desberdintasun kritikoak aipatuz. Egileari saria emango ziotela iragarri zutenean, Barendra Krushna Dhal Sahitya Akademiko aholku-batzordeko kideak dimisioa eman zuen protesta gisa. Sricharan Pratap Kanishka Odia idazleak interes publikoko auzi bat aurkeztu zuen Odishaako Auzitegi Nagusian 2012ko urtarrilean, eta horrek banaketa-ekitaldia behin-behinekoz eten zuen. Bere kexa zen saria jasotzeko hautagai izateko liburua 2007 eta 2009 artean argitaratu behar zela, eta argitaletxeari liburua 2009an argitaratu zela idaztea leporatu zion, 2010ean argitaratu zen idatzi beharrean.

Auzitegi nagusiak salaketa baztertu zuen 2012ko otsailaren 14an, eta Kalpanakumari Devik saria jaso zuen.

## Lan hautatuak 
* *Kabi* (1954)
* *Nastachanda* (1958)
* *Srusti o Pralaya* (1959)
* *Se prema nitrna* (1960)
* *Bana ketakī* (1963)
* *Dinantara ranga* (1967)
* *Sunila sihara* (1968)
* *Achinha Basabhumi* (2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rohini Bhate

**Rohini Bhate** (Marathieraz: रोहिणी भाटे; Patna, Bihar, 1924ko azaroaren 14a – Pune, Maharastra, 2008ko urriaren 10a) Indiako Kathak dantzaren ordezkari nagusienetako bat izan zen, eta dantza klasiko honen interprete, irakasle, idazle, ikertzaile eta kritikari gisa garatu zen. Bere ibilbidean zehar hainbat sari eta aipamen jaso zituen, hala nola, Sangeet Natak Sari Akademikoa eta Kalidas Samman.

Rohinik Jaipur eta Lucknow *gharanetatik,* musika ikaskuntzako kofradietatik, Kathak ikasi zuen. Dantza konposizio multzo handi bat sortu zuen, non *abhinaya*-ri ikuspegi analitiko eta berritzailea aplikatu zion. Indiako musika klasikoaren ezagutzagatik, askotan bere dantza sorkuntzetarako musika konposatzen zuen.

## Bizitza 
Bhate Patnan (Bihar) jaio zen baina eskolaldia eta unibertsitatea Punen egin zituen. hamabi urte baino gehiagoz, eta Lucknow gharana-ko Pandit Mohanrao Kallianpurkar-en gidaritzapean,

Beste artistekin egindako lankidetzari dagokionez, Rohinik Chandrakant Kamat tabla klasiko jotzailea ezagutu zuen 1952an Pune-ra iritsi zenean. Bi artisten arteko musika-elkarteak 15 urte luze iraun zuen. Rohinik *abhinaya*-ren azterketa konparatiboa ere egin zuen Kathak eta Bharatanatyam-en Kalanidhi Narayanan-ekin. hala nola, Shama Bhate, Pranati Pratap, Sunil Ganu, Prabha Marathe,

Akademiak bere egoitza nagusia Puneko Shivaji Nagar-en du, zazpi sukurtsal Pune hirian, bat Indoren, Estatu Batuetan, Alemanian eta beste bat Mumbain. Hil ondoren, bere lanari buruzko dokumentalak egin dira.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1977: Maharastra estatuko gobernuaren *Rajya Puraskar saria.*
* 1979: *Sangeet Natak Sari Akademikoa*.
* 1990: *Maharashtra Gaurav Puraskar*.
* 2001: *Kalidas Samman*.
* 2006: *Sangeet Natak Akademi beka*.
* 2007: *Akademi Ratna Saria*, Sangeet Natak Akademiarena, New Delhi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* List of Kathak exponents (ingelesez)

## Kanpo estekak 
* Guru Rohini Bhate gogoratuz bere jaiotzaren urteurrenean YouTube
* Pandita Rohini Bhate YouTube
* Rohinidyuti | Guru Rohini Bhate-ren bakarkako errezitaldia | 1995 YouTube
Carmen Olabarri

**Carmen Olabarri** **Umbón** (Galdakao, Bizkaia, 1952) artista da, margolaria, irudigilea eta grabatzailea.

## Bizitza 
Carmen Olabarri 1975ean lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean. 

### Arte Ederren Fakultateak 50 urte 
2025eko irailean EHUko Arte ederren Fakultatearen 50 urteurrena zela eta *50 años de la Facultad de Bellas Artes* (Arte Ederren Fakultateak 50 urte) erakusketa kolektiboa antolatu zen Bilboko Lumbreras galerian. Carmen Olabarri eta Ana Riaño alabaz gain, Merche Olabe, Mercedes Truan, Iratxe Larrea, Veva Linaza, Silvia Olabarria, Usoa Fullaondo, Jenni Alvarado eta Madalen Pinuaga egon ziren. 

## Erakusketak 
Hainbat erakusketa egin ditu bere ibilbidean zehar, besteak beste:

* Bilboko Windsor galerian.
* Bizkaiko Abokatuen Elkargo Ohoretsuan.
* Rekalde Aretoan
* Bere lanaren laginbat San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako Estanpen Bilduman gordetzen da.
* 1986, 1987 eta 1988ko "Arteder 82" eta "Bizkaiko Artea" erakusketetan parte hartu zuen. 
* 2021an, Bizkaiko Batzar Nagusiek 90eko hamarkadako arte-bilduma jarri zuten erakusgai, besteak beste Txus Menéndez, Carmen Olabarri edo Dora Salazarraren lanak nabarmendu ziren. 
* 2025ean, Bilboko Lumbreras galerian, besteak beste, bere alaba Ana Riañorekin batera. 

## Sariak 
* "Bizkaiko Artea" erakusketetan  Lehen grabatu saria lortu zuen Bosque lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatsuya Nakadai

japoniar aktorea izan zen.

Zinema japoniarreko aktorerik onenetakotzat jotzen da. Herrialdeko zinema zuzendari onenekin lan egin zuen eta hirurogeita hamar urteko ibilbidea izan zuen 160 film baino gehiagotan parte hartuz eta sari ugari jasoz.

## Filmografia 
### Zinema
Athanasius Rethna Swamy Swamiadian

**Athanasius Rethna Swamy Swamiadian** (Parampukkarai, Tamil Nadu, 1961eko otsailaren 10a) indiar elizgizon katolikoa da, 2018tik aurrera Ahmedabadeko apezpikua dena.

## Bizitza 
Swamy 1961eko otsailaren 10ean jaio zen Parampukkarain, Indiako Tamil Nadu estatuan. Lehen mailako ikasketak amaitu ondoren, Nagercoileko Misioen Etxean sartu zen. Gero Nagpurreko San Karlos apaizgaitegi nagusian ikasi zuen. Horrez gain, Psikologia Klinikoan lizentziatuzen Pontifize Unibertsitate Gregorianoan. 1989ko martxoaren 29an apaiztu zen Kandanvilain, Charles Gomes apezpikuaren eskutik, eta Ahmedabadeko elizbarrutian inkardinatuta geratu zen.

Apezpiku izendapena jaso aurretik, Vadodarako Vianney Vihar apaizgaitegi nagusiko errektore gisa aritu zen. 2018ko urtarrilaren 29an, Frantzisko aita santuak Ahmedabadeko apezpiku izendatu zuen. Urte bereko apirilaren 14an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Nadiadeko Santa Maria eskolan, Thomas Ignatius MacWan artzapezpikuaren eskutik.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Sarriegi

**Jose Sarriegi Aldanondo** (1911, Ordizia, Gipuzkoa - 1967), euskal margolari bat izan zen.

## Biografia 
Nikolas Lekuona artista herrikidearen laguna, eta bere margolanen estiloari dagokionez, Aurelio Arteta margolariarekin senidetua.

Bere margolanak Euskal Herria nahiz Espainia osoan zehar erakusketa partikularretan aurkeztu zituen. Donostia hiriko San Telmo museoaren inaugurazioko "Euskal Artistak" erakusketan parte hartu zuen.

Bere margolanak "1930eko hamarkadako Euskal Artea eta Artistak" (Donostia, 1986) eta "Euskal Akuarelaren Antologia" (Bilbao, 1989) erakusketetan agertu ziren.
Rishi Pahar

**Rishi Pahar** Himalaiako mendi tontor bat da, Indiako Uttarakhand estatuko Pithoragarh barrutian dagoena. Nanda Devi mendia inguratzen duten gailur eraztunaren ipar-ekialdeko izkinan dago, eta Nanda Devi Biosfera Erreserbaren ekialdeko ertzean, Trishuli eta Hardeol mendien hegoaldean. Milam glaziarra bere ekialdeko magalean dago. Milam, Dunagiri eta Uttari Rishi Ganga haranen arteko uren banalerroa markatzen du. Rishi Pahar-ek "Santuaren Tontorra" esan nahi du hindiz.

Rishi Pahar mendiaren gailurrera lehen aldiz igo zen 1975ean, mendebaldeko gandorretik.

## Erreferentziak 
* *Nanda Devi*, Eric Shiptonen eskutik

## Kanpo estekak