COVID-19 pandemiak eragindako konfinamendua Euskal Herrian

2020ko martxoan hasi eta maiatza arte, **Euskal Herriko zazpi herrialdeetako** biztanle guztiak **konfinatuta** egon ziren, COVID-19 pandemiak eraginda. Hego Euskal Herrian. 2020ko martxoaren 14an hasi zen konfinamendua; Ipar Euskal Herrira, aldiz, martxoaren 17an heldu zen, eta maiatzaren 2a eta maiatzaren 11 arte luzatu zen, hurrenez hurren. Hala ere, ez zen modu berean aplikatu bi aldeetan: izan ere, Iparraldeko konfinamendua arinagoa izan zen Hegoaldekoa baino, mugikortasun-eskubideen murrizketari zegokionez.

Konfinamenduaren helburua COVID-19 gaitzak Euskal Herrian sortutako kutsatu kopurua kontrolatzea izan zen, ahalik eta gehien murriztuz jendearen harreman sozialak eta mugikortasuna. Bi hilabete horietan ezin izan zen etxetik atera, ez bazen ezinbesteko ekintzak egitera (erosketak, ospitalera joatea, eta abar). Ezinbesteko ekintza horiek modu desberdinean interpretatu ziren Iparralde eta Hegoaldean, adibidez, Iparraldeko biztanleek kirola egitera ateratzeko eskubidea izan zuten (ordu batez eta bakarka), baina Hegoaldekoek ez.

## Testuingurua 
thumb|287x287px|Lehen hilabeteko kasuak horrela ugaritu ziren Euskal Herrian.
2020ko urtarrilean hasi zen arreta bereganatzen COVID-19 gaitza nazioartean, Txinan kasuak ugaritzen joan baitziren, baina lehen kasua 2019ko abenduan atzeman zen, Wuhan hirian, Hubei probintzian. 2020ko urtarrilaren bigarren erdian Txinako probintzia guztietara zabaldu zen birusa, baita Asiako beste hainbat herrialdeetara ere, tartean Hego Korea, Japonia, Iran, etab. 2020ko urtarrilaren bigarren erdian gaitza Europara iritsi zen, eta urtarrilaren 30erako Munduko Osasun Erakundeak birusaren agerraldia Nazioarteko Osasun Publikoko Larrialdi izendatu zuen, jada milaka kasu egiaztatu baitziren mundu osoan zehar.

2020ko otsailaren 28an atzeman ziren Euskal Herriko lehen kutsatuak, arabar eta gipuzkoar bat. Handik gutxira, martxoaren hasierarako, kasuak asko ugaritu ziren Araban sortu zen fokuaren ondorioz. Gasteizen izandako hileta batek birusa zabaltzen lagundu zuen euskal herrialde hartan eta Errioxan, egun gutxitan ehun egiaztatutako kutsatura iritsiz. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak onartu zuen Gasteiz aldean kutsapena kontrolik gabea eta iturri ezjakinetakoa izaten hasi zela eta hori gelditze aldera, neurri bereziak hartu ziren Euskal Herriko birusaren foku nagusi ziren Gasteiz eta Arabako Errioxan. Martxoaren 9an Eusko Jaurlaritzak Bastida eta Guardiako eskolak itxi zituen eta egun berean eguerdirako Gasteizkoak. Hala ere, kasuek gora egiten jarraitu zuten; Araban ehun egiaztatutako kutsatuak gainditu ziren egun hartarako, Bizkaian hamarna bat zeuden eta Gipuzkoa, Nafarroa eta Iparraldean hamar baino gutxiago bakoitzean. Hala ere, hurrengo egunetan Nafarroako kasuak oso azkar areagotu ziren. Hala ere, Pedro Sanchez Espainiako presidenteak alarma-egoera ezartzean bere gain hartu zituen osasun arloko eskumen guztiak, lehendakariaren neurria balio handirik gabe utziz.

Eusko Legebiltzarra deseginda zegoen pandemia hasi zenean, otsailaren 11n Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian hauteskundeetarako deia argitaratu baitzen, zeinak apirilaren 5ean ziren egitekoak. Hauteskunde horiek bertan behera geratu ziren eta Legebiltzarrak aktibitaterik gabe jarraitu zuen 2020ko uda arte, alderdien artean ika-mika sortuz. Nafarroako Legebiltzarra aldiz 2019an berritua izan zenez, martxan egon zen pandemian zehar. Ipar Euskal Herrian ere udal hauteskundeak ziren egitekoak 2020ko martxoaren 15ean eta lehen itzulia egin bazen ere, bigarrena bertan behera geratu zen ekaina arte. Hortaz, Iparraldeko hiru euskal herrialdeak (Jeztatze eta Eskiula salbu) biltzen dituen Euskal Hirigune Elkargoko lehendakaria ez zen hautatua izan pandemia bukatu arte.

## Konfinamenduaren ezarpena 
thumb|Baiona itxialdi garaian, bere karrikak erabat hutsik. Hala egon ziren euskal herri guztietan.
[thumb|[Uribe Kostako hondartzak erabat hutsik, inoiz ez bezala. ]]
Martxoaren 13an iragarri eta martxoaren 14an, Espainiako Gobernuak Alarma-egoera ezarri zuen Espainiako estatuan, Dekretu baten bidez. Dekretuan, besteak beste, Autonomia guztietako Barne Sailak eta Osasun Sailak Espainiako Gobernuaren agindupean zentralizatu egiten ziren. Alarma egoera Espainiako Konstituzioko 116.2 artikuluan dago jasota. Neurri honek harridura eta haserrea ekarri zituen Kataluniara eta Euskal Herrira, Iñigo Urkullu eta Quim Torra Jaurlaritzako eta Generalitateko lehendakariek gehiegizkotzat eta okertzat hartu baitzuten erabakia. Alarma-egoerak mugikortasun eskubideen murrizketa handia ekarri zuen Hego Euskal Herrira, izan ere, ezinbestekotzat hartzen ez ziren joan-etorri oro debekatu ziren. Hau da, biztanleria soilik erosketak, lana edota behar berezietako ekintzak egitera atera zen aste hauetan zehar.

Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren arabera, neurria "ulergaitza" izan zen, haren esanetan, Ertzaintzaren eta Osasun Sistemaren kontrola zentralizatzeko beharrik ez zegoelako; "laguntza eta lankidetza ez dira inposatzen" ere gaineratu zuen. Marlaskaren aginduz, estatuko mugak itxi ziren, Hego eta Ipar Euskal Herriko harremanetan kontrolak ezarriz.

Ipar Euskal Herrira konfinamendua martxoaren 17an heldu zen, Emmanuel Macronek estatu osoko konfinamendua agindu zuenean, hamabost egunerako. 2020ko martxoaren 22an Pedro Sanchez Espainiako presidenteak alarma egoera beste hamabost egunez luzatuko zuela adierazi zuen, eta martxoaren 26an onartu zen luzapena Diputatuen Kongresuan, 321 aldeko botoekin. EH Bildu, ERC, CUP, BNG eta JxCAT abstenitu egin ziren, neurriak ez zuelako ezinbestekoak ez ziren lan-jarduera ororen geraldia agintzen. Etxetik ateratzeko arrazoia aurrekoren bat zela justifikatzeko, zinpeko aitorpen bat eraman behar izan zuten soinean. Neurri hori euskal eta nazioarteko zenbait zientzialari-batzordek aurretiaz eskatua zegoen. Egun hartan bertan, autonomia erkidego guztietako presidenteak batzartu egin ziren telematikoki Espainiako presidentearekin, neurri berriaz mintzatzeko. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak gaitzetsi egin zuen neurria eta salatu zuen aurreko egunean, martxoaren 28an, jada Ministroen Kontseiluak erabakia zuela hartuko zuen neurria, autonomia erkidegoetako presidenteen iritzia kontsultatu gabe. Esan beharra dago, lehendakaria ez zegoela neurri hori hartzearen alde, ekonomian kalte handiegia egin zezakeela irizten baitzuen. EAJk eta Eusko Jaurlaritzak "errespetu falta eta aldebakartasuna" eta "inposizioa" leporatu zioten Espainiako Gobernuari, Neurri hau kartsuki gaitzetsi zuen ConfeBask Euskal Enpresen Konfederakuntzak, zeinaren presidentearen ustez, neurriak soilik krisi latzago bat eragingo zuen pandemiaren ostean.

2020ko apirilaren 3an Ikastolen Elkarteak Herri Urrats, Ibilaldia eta Araba Euskaraz jaiak atzeratu egingo zituela aditzera eman zuen, COVID-19 gaitzak sortutako larrialdiak bultzatuta. Antolatzaileek adierazi zuten saminez hartu zutela erabakia, euskararen aldeko bost jai horiek ikastolei laguntza handia ematen dietelako eta ez zuten baztertu jaiak beste formatu batean edo beste garai batean egitea. edo identifikazioak eginez edonori. Erantzun gisa, herritarrek lapiko-hotsak erabili zituzten eta joan zitezen oihu egin zieten.

Konfinamendu gogor edo osoak apirilaren 9a arte iraun zuen, bi aste inguru, ondoren berriz ere aurrez aurreko lanera itzuli ziren luzapen hartan etxera bidali ziren langileak, baina konfinamenduaren hasieratik aurrez aurreko lana egiteari utzi ziotenek telelanean jarraitu zuten, hala nola ikasle eta irakasleek. Gainera, apirilaren 9tik aurrera ere debekatuta jarraitu zuen etxetik ateratzea, aurrez zehaztutako eginbeharrak egitera ez bazen. Ipar Euskal Herrian ez zuen neurri horrek eragin.
Fitxategi:COVID-19 konfinamendua - Amara Berri 6.jpg|Donostiako Amara Berri auzoa.
Fitxategi:Donostia Arroka Plaza COVID-19.jpg|Donostiako Arroka Plaza, Eroskira sartzeko ilara eta etxegabe baten identifikazioa.
Fitxategi:Eskertza kartela.jpg|Eskertza kartela.
Fitxategi:Donostia COVID 19 Haurren marrazkiak 2.jpg|Donostian, aurren marrazkiak okindegi batean.
Fitxategi:Gasteizko kaleak konfinamendu neurrien aurrean 67.jpg|Gasteizko balkoi bat.
Fitxategi:Donostia COVID 19 Gros kartela 3.jpg|Laguntza sarea Donostiako Gros auzoan.
Fitxategi:Donostia pandemia COVID-19 Kartela Egia.jpg|Laguntza sarea Donostiako Egia auzoan.
Fitxategi:Gasteizko kaleak konfinamendu neurrien aurrean 59.jpg|Laguntza sarea Gasteizen.

## Konfinamendu arruntera itzulera 
### Konfinamenduaren luzapenak 
thumb|Aberri Eguna balkoietan ospatu zen, irudikoa Iruñean dago.
thumb|Euskal Herria Batera ekimenak mosaiko bat sortu zuen Aberri Egunean, ekimenean parte hartu zuten pertsonen irudiekin osatua.
2020ko apirilaren 5ean Espainiako presidenteak iragarri eta ostera, apirilaren 9an Diputatuen Kongresuaren gehiengo osoaren onespena jasota, alarma-egoera bigarren aldiz luzatu zen espainiar estatuan, beste hamabost egunez, apirilaren 26a arte. Hala ere, Diputatuen Kongresuan luzapena onartu zen egunean bertan Pedro Sanchez presidenteak ohartarazi zuen hirugarren luzapen bat ia ziurtzat jotzen zuela. Bestalde, Macronek Frantziako mugak ixtea agindu zuen apirilaren 11n, Ipar eta Hego Euskal Herri arteko errepideko loturak bat-batean urratuz; bost pasabide irekita geratu ziren. Frantziako presidenteak, apirilaren 13an iragarri zuen konfinamendua maiatzaren 11 arte luzatuko zela estatu osoan, baldintza beretan eta agindu zuen egun hartatik aurrera haurtzaindegiak eta ikastetxeak irekitzen hasiko zirela.

2020ko apirilaren 10ean Estatuaren Buletin Ofizialean Espainiako Gobernuak entzute txikia izan zuen aparteko agindu bat argitaratu zuen. Agindu hartan, Digitalizazio eta Adimen Artifizialeko Estatu Idazkaritzari pertsona bakoitzak COVID-19aren inguruan bere burua ebaluatzeko aplikazio bat era lasterrean egin zezan eskatu zion alde batetik, eta bestetik Estatu Idazkaritza berari pertsonen mugikortasunaren inguruko ikerketa bat egin zezan eskatu zion, hartarako mugikor operatzaileen datuen gurutzapena baliatuz edo xeheago esanda, geolokalizazio bidez. Mugimendu hau jada Asiako zenbait herrialdetan egina zegoen, adibidez Hego Korean. Gobernuak esan zuen datuak era anonimoan bilduko zirela, baina zenbait adituk ohartarazi zuten gobernuak metodologiari buruzko xehetasun gutxiegi eman zituela esandakoa beteko zuela ziurtatzeko. Euskal Herria Batera ekimenarekin EH Bildu eta Elkarrekin Ahal Dugu alderdiek eta LAB sindikatuak bat egin zuten, Euskal Herriaren erabakitzeko eskubidea defendatzeko asmoarekin. Deialdiak arras arrakastatsuak izan ziren, milaka pertsonak bat egin baitzuten Euskal Herri osoan. Nazioartean ere zeresana izan zuen Aberri Egunak, Gerry Adams, Carles Puigdemont, Quim Torra eta nazioarteko beste hamabi eragilek bat egin baitzuten deialdiarekin.

2020ko apirilaren 14an Espainiako Gobernuak langile gaixoen protokoloa aldatu zuen eta egun hartatik aurrera gaixotuta egondako osasun-langile orok lanera itzultzeko COVID-19aren testean negatibo eman beharko zuela zehaztu zuen. Alabaina, gainerako langileei ez zien eragin aldaketak, aurrez bezala zazpi egun bakartuta eta hiru egun sintomarik gabe egonez gero, legeak lanera itzultzera behartzen zituen. Beraz, luzapen honekin alarma-egoera Iparraldean bezalaxe maiatzaren lehen erdiraino luzatu zen. Gainera, EAJk beste luzapen bat egongo balitz, aldeko botorik emango ez ziola adierazi zion gobernuari. EH Bilduk Euskal Herrian eskumenen urraketa gertatu zela salatu zuen Kongresuan, alarma egoerak Eusko Jaurlaritzaren eskumen ugari bertan behera utzi baitzituen. Haurrak sei astez egon ziren, hortaz, etxetik atera gabe Hego Euskal Herrian, Iparraldean hasieratik izan baitzuten aukera ateratzeko. EBko lehendakariak ohartarazi zuen halako neurriek eskubide konstituzionalak mugatzen eta kaltetzen dituztela eta berehalakoan neurri zehatzagoek ordezkatu beharko lituzketela. Prozesu mailakatu bat onartu zuten, lau fasetan banatuta eta prozesuaren garapena harmonikoa izango ez zela adierazi zuten; hau da, estatuko lurralde jakin batzuk fase jakin batean egon zitezkeen, beste batzuk aurreratuago edo atzeratuago zeuden bitartean. Gobernuak lurralde-unitatetzat probintzia hartu zuen eta hortaz, Hego Euskal Herria berau osatzen duten lau probintziatan banatu zen prozesu honetan. Maiatzaren 4an jarri zuten abian prozesua eta lau faseei buruzko xehetasunak eman zituzten:

* Zero Fasea: maiatzaren 2an hasi eta maiatzaren 11ra bitarte iraun zuen. Fase honetan haurrek kalera irteteko aukera izan zuten eta helduek kirola egitera ateratzekoa, baina zenbait baldintza jarraituz gero. Eguna hiru zatitan zatitu zen eta zati horietako bakoitzean biztanle mota jakin bat atera zitekeen besteak etxean egon behar ziren bitartean, adibidez, eguerdiko hamabietatik arratsaldeko zazpiak arte haurrak soilik atera zitezkeen gurasoek edo legezko tutoreek lagunduta. Eskuineko grafikoan irudikatu dira denbora tarte horiek. Fase honetan zehar kirola egitera bakarka eta paseatzera gehienez binaka atera zitekeen eta debekatuta zegoen udalerritik ateratzea.
* Lehen Fasea: maiatzaren 11n hasi eta maiatzaren 23an amaitu zen Hego Euskal Herri osoan. Merkatari txikiek eta ostalariek euren negozioak irekitzeko aukera izan zuten, betiere neurri oso zorrotzak betez eta ordutegi bereziak ezarrita. Saltoki handiak irekitzea debekatu egin zen. Tabernek irekitzeko aukera izan zuten, baina beraien lokaletan berez sar zitezkeen pertsonen %40a, gehienez, sartzen bazen. Neurri honek kexak eragin zituen tabernarien artean, haien negozioen porrotaren beldurrez. Eusko Jaurlaritzak neurri murriztaileagoak jarri zituen EAErako eta hiru euskal herrialde hartan herritarrek ezin izan zuten euren udalerritik atera, Nafarroan aldiz, erkidego osoan mugitzeko aukera izan zuten herritarrek.
* Bigarren Fasea: hasieran ez zen data zehaztu, gerora jakin zen Hego Euskal Herria fase hartara maiatzaren 24an sartuko zela eta ekainaren 8an fasea utziko zuela. Fase honetan saltoki eta tabernen pertsona-edukiera malgutu zen eta lurralde historikoaren baitan mugitzeko aukera eman zitzaien herritarrei. Ordu-tarteak, aurreko bi fasetan indarrean egon zirenak, bertan behera geratu ziren eta beraz, herritarrek noiznahi etxetik ateratzeko eskubidea berreskuratu zuten.
* Hirugarren Fasea: hasieran data zehaztu eta ez gerora jakin zen fasea ekainaren 8an hasiko zela Hego Euskal Herrian. Biztanleriaren mugikortasun-murrizketak leundu ziren, maskaren erabilera gomendatu zen eta pertsonen arteko bi metroko distantzia mantentzea nahitaezkoa izan zen. Fase honetatik aurrera erkidegoetako erakundeek hartu zuten osasun-egoeraren inguruko ardura osoa eta galdutako eskumen guztiak berreskuratu zituzten, krisiaren aurreko agintari nagusia erkidego bakoitzean bertako lehendakaria eginez. Fasearen amaiera erkidegoek beraiek erabaki zuten.
* Laugarren Fasea: *Normaltasun Berria* izenaz ezagunagoa, alarma-egoera altxatu zen eta mugikortasun-muga guztiak ezabatu ziren. Neurri gutxi batzuk geratu ziren indarrean, hala nola, maskaren nahitaezkotasuna zenbait egoeratan. EAEn ekainaren 19an hasi zen, Nafarroan bi egun beranduago, ekainaren 21ean eta COVID-19aren aurkako txertoa aurkitu eta biztanleriaren gehiengora heltzean amaituko da.

Espainiako Gobernuak esan zuen fase bakoitzak, osasun-egoeran atzeraldirik egongo ez balitz (kasu horretan faseetan atzera egiteko aukera egongo litzateke), bi aste iraungo lituzkeela.

Dena dela, Espainiako Gobernuak eginiko plangintza aurrera ateratzeko Diputatuen Kongresuaren onarpena behar izan zen, alarma-egoera luzatzea ezinbestekoa baitzen autonomiei zegozkien zenbait eskumen (osasuna, adibidez) gobernuaren mende mantentzeko eta hortaz, plana burutu ahal izateko. Sanchezek *deseskalatze* edo bere plangintza amaitu arte alarma-egoera mantentzea nahi zuen (hau da, ekainaren 22a arte gutxienez). Alabaina, alarma-egoeraren hirugarren luzapena aurrera ateratzeko zailtasunak eduki zituen jada eta laugarrena arrisku bizian egon zen Sanchez presidenteak beste alderdiekin negoziatzeko zuen borondate faltagatik, gobernuan ez zeuden alderdien eta autonomietako goi-kargudunen esanetan. Maiatzaren 6an Diputatuen Kongresuan alarma-egoera luzatu edo ez erabakitzeko saioan gehiengo sinplea behar izan zuen Sanchezek luzapena aurrera ateratzeko. Eta beharrezkoa lortu zuen, EAJren babesarekin, besteak beste.

#### Iparraldeko deskonfinamendu eredua 
[thumb|[Édouard Philippe agerraldi garaian Frantziako lehen ministro izandakoa. ]]
Edouard Philippe Frantziako lehen ministroak aldiz, Frantzian jarraituko zen deskonfinamendu-plana aditzera eman zuen maiatzaren 7an, Ipar Euskal Herriari eraginez. Lehen ministroak azaldu zuen Frantziako departamendu guztiak berde, laranja edo gorri kolorearekin sailkatuko zirela eta kolore berdekoek deskonfinamendua arinago egingo zuten bitartean, gorri kolorekoek geldo egingo zutela bidea. Deskonfinamendua fasetan banatu zen, lehen bigarren eta hirugarren fasean, hain zuzen. Fase bakoitzak honako ezaugarriak izan zituen:

* Lehen fasea: maiatzaren 11n hasi eta ekainaren 2an amaitu zen. Lapurtar, baxenabartar eta zuberotarrek konfinamendua utzi eta mugikortasunari lotutako hainbat oinarrizko eskubide leheneratu zituzten, hala nola noiznahi etxetik ateratzeko aukera. Eskolak ere irekitzen hasi ziren, baina bertara joatea borondatezkoa izan zen. Gehienez bizilekutik ehun kilometrora mugitu ahal izan ziren herritarrak, balizko arrazoirik ez bazuten. Kiroldegiak, joslas-tokiak, ostatuak, etab. itxita egon ziren.
* Bigarren fasea: ekainaren 2an hasi eta ekainaren 22an amaituko da, ziurrenik. Ostatu, kiroldegi eta jostalekuak ireki ziren, beste hainbat ikasturtetako ikasleak eskolara itzuli ziren eta tabernetan hamar pertsonako taldeak onartu ziren. Hala ere, taberna barruko barra egoteak debekatuta jarraitu zuen. Maskaren erabilerak nahitaezko izaten jarraitu zuen toki itxi guztietan. Mugikortasunari zegokionean, ehun kilometroko muga kendu egin zen, baina herritarrek ezin izan zuten Frantziako mugetatik atera ez eta *kolore gorria* zuten departamentuetan sartu. Hondartzak ireki ziren, baina ez diskotekak eta antzeko lokalak.
* Hirugarren fasea: Gobernuak tokian tokiko agerraldiak kontrolatzen datza fase hau, beste era batera esanda, erantzun kolektibo edo masiboak eman beharrean, erantzun indibidualago eta zehatzagoak eman zituen gobernuak fase honetan zehar. Zenbait neurrik indarrean jarraitu zuten, gehienak edukiera maximoari lotutakoak. Fase hau ekainaren 22an hasi zen.
* Laugarren fasea: Hego Euskal Herriko *Normaltasun Berria*ren parekoa, pandemiaren agerpenaren aurreko egoerara asko hurbilduko dena, baina betiere kontuan izanda beste agerraldi handi bat izan lezakeela gaitzak.

### Lehen fasea 
2020ko maiatzaren 6an Espainiako Diputatuen Kongresuak alarma-egoera luzatzea onartu zuen, aurreko luzapenetan lortutako babesak nabarmen higatuta. Luzapen berriak aparteko egoera beste bi astetara zabaltzea ahalbidetu zuen, maiatzaren 24a arte. Alabaina, Kongresuko eztabaidan argi geratu ziren gobernuak luzapena aurrera ateratzeko izan zituen zailtasunak, soilik 178 aldeko boto lortu baitzituen; aurrekoan aldeko botoa eman zioten Euskal Herria Bildu, Galiziako Bloke Nazionalista eta Alderdi Popularra abstenitu egin baitziren. Eusko Alderdi Jeltzaleak eta Herritarron Alderdiak emandako baiezko botoek salbatu zuten gobernuaren eskaria; Espainiako Gobernuak trukean autonomia erkidegoekin adostuta hartuko zirela erabakiak hitz eman zion lehenari

Maiatzaren 8an aste berean Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak Espainiako Osasun Ministerioari igorri zioten lehen fasera aldatzeko eskaera onartua izan zela adierazi zuen Salvador Illa Osasun ministroak. Hala, Hego Euskal Herria bere osotasunean (Trebiñuko barrendegia barne, EAJk alarma-egoeraren laugarren luzapena onartzeko Gobernuari eskatu baitzion barrendegiak mugakide duten probintziaren arabera fasez aldatzea) Kataluniako subiranistek (ERC eta JxCAT) aurka bozkatu eta PSOEk Herritarron Alderdiarekin itunera iritsi izana salatu zuten. PSOEko zenbait kidek eta Nadia Calviño Ekonomia Gaietako ministroak ez zuten begi onez hartu ituna bere edukiarengatik eta ituna "berrinterpretatzen" saiatu ziren.

Hego Euskal Herri osoa maiatzaren 25ean sartu zen deskonfinamendu prozesuko bigarren fasean, Osasun Ministerioaren onespena jaso ondoren. Fase honetan berrikuntza nagusia ordu-tarteen ezabaketa izan zen, biztanleriak noiznahi etxetik irteteko aukera berreskuratu baitzuen.

2020ko maiatzaren 14an Lapurdiko hondartzak zabaltzea erabaki zuen Pirinio Atlantikoetako prefetak eta hala, Euskal Herriko lehen herrialdea izan zen neurri hori hartzen. Alabaina, aparteko neurriak ezarri ziren eta Lapurdiko hondartza guztiak dinamikoak izan ziren 2020ko denboraldian zehar, hau da, ezin izan zen toki batean geldirik egon (eguzkia hartzea, etab.), soilik kirola egitea, paseatzea edo antzeko jarduerak baimendu ziren. Hala ere, udal batetik bestera neurri ezberdinak aplikatu ziren, adibidez, Angelun hondartzerako bideak zentzu bakarreko bihurtu ziren, jendea ez zedin gurutzatu. Aurretiaz, maiatzaren 16an, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundiak itsasertza duten udalerrien ordezkariekin bildu ziren hondartzen denboraldiaren hasiera-data zehazteko, eta erabaki zuten ekainaren 15 edo uztailaren 1era atzeratzea irekiera. Hondartzetan jende-pilaketak saihesteko neurriak hartzeko ardura udalerrien esku geratu zen eta hala, udalerri batetik bestera desberdinak izan ziren hondartzetako arauak 2020ko denboraldian zehar. Nekane Murgak hondartzetako pilaketek atzerapausoak ekar zitzaketela esan zuen. Getxoko Udalak, aldiz, debekatu egin zituen hondartzako jolasak (pala, boleibola, etab. ).

2020ko maiatzaren 28an Iñigo Urkullu Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa euroeskualdeko lehendakariak Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi eta Frantziako Gobernuko lehen ministro Edouard Philipperi gutun bat helarazi zien, euroeskualdeko hiru agintaritzen izenean, zeinetan hiru lurraldeen arteko mugak malgutzea eskatzen zen, mugikortasuna berreskuratze aldera. Funtsean, euroeskualdeak finantzatutako mugaz gaindiko proiektuek, mugatik gertu bizi zirenek eta osasun arrazoiengatik muga zeharkatu behar zutenek hori egiteko aukera izan zezatela eskatu zuen. Haatik, mugak itxita jarraitu zuen uztailaren 1a arte.

### Hirugarren fasea 
Hirugarren fasean sartu bezain laster, ekainaren 8an, Hego Euskal Herriko erakunde gorenek, Eusko Jaurlaritzak (Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan) eta Nafarroako Gobernuak (Nafarroan) bere gain hartu zuten osasun larrialdiari aurre egiteko ardura eta zuzendaritza, baita ere edonolako neurriak hartzeko ardura gaitzaren zabalkundea saihesteko.

2020ko ekainaren 7an argitaratu zen Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian Euskal Autonomia Erkidegoak hirugarren fasean jarraituko zuen plangintza, fase hura biharamunean hasi zen, ekainaren 8an. Neurri hauek inoiz baino malguagoak izan ziren eta EAEk aurrez erakutsi zuen joera gordezalea erabat apurtu zuten. Lurralde historikoetan zehar mugitzeko askatasuna eman zuen plangintzak, ostatu, taberna eta antzeko lokaletan edukiera %100ekoa izatea ahalbidetu zen eta garraio publikoan ere edukiera maximoa izatea baimendu zen. Kulturgintzari loturiko lokaletan ordea (museoak, liburutegiak, zinemak, erakustazokak, etab.), edukiera maximoa %60koa izan zen, dendetan bezalaxe. Haur eskolak eta udalekuak zabaltzeko baimena ere eman zuen Eusko Jaurlaritzak, edukierari loturiko muga malguekin.

Nafarroako Foru Erkidegoan, aldiz, aurreko joera ere apurtu egin zen eta EAEkoak baino neurri zorrotzagoak ezarri zituen Nafarroako Gobernuak. Adibidez, tabernetako barretan zerbitzatzeko debekuak indarrean jarraitu zuen, eta terrazetako edukiera maximoa %75ekoa izan zen, saltokietako edukiera maximoa %40-50ean mantendu zen bitartean. Gainera, kultur ekitaldietan ere %50eko edukieraren muga mantendu zen eta Maria Chivite Nafarroako lehendakariak jaiak ez antolatzeko deia egin zien erakunde guztiei. Miguel Angel Revilla Kantabriako presidenteak ere oso begi onez ikusi zuen Jaurlaritzaren asmoa, turismoarentzat funtsezkoa zelakoan. Urkullu eta Revilla lehendakarien asmoa ekainaren 15ean bi erkidegoen arteko mugikortasuna berreskuratzea zen. Alabaina, azkenean ez zen nahi zena lortu, Revilla Kantabriako presidenteak atzera egin zuelako osasun-aholkulariek hala gomendatuta, Txagorritxu eta Basurtuko agerraldi berriak zirela eta.

## *Normaltasun Berria* 
Ekainaren 19an Euskal Autonomia Erkidegoan eta ekainaren 21ean Nafarroako Foru Erkidegoan, alarma-egoera bertan behera geratu zen eta bi lurraldeen arteko mugikortasuna berreskuratu egin zen. Era horretan eman zitzaion hasieran *Normaltasun Berria* izeneko faseari, zeinetan mugikortasuna eta konfinamenduan galdutako eskubide gehienak berreskuratu arren, zenbait baldintza eta neurrik indarrean jarraitu zuten, hala nola musukoen nahitaezkotasunak. Ipar Euskal Herriarekiko muga ekainaren 21eko gauerdian ireki zen berriz, bestalde.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* COVID-19 pandemia **Europan**, **Asian** eta **Euskal Herrian**.
* COVID-19 pandemiaren **2020ko udaberriko agerraldia**.
* COVID-19, SARS-CoV-2 eta haren aurkako txertoa.
* Urruntze soziala, maskara, norberaren babeserako ekipamendua.

## Kanpo estekak 
* COVID-19ari buruzko **Osakidetzaren** eta **Osasunbidearen** webguneak.