Troilus and Cressida

thumb|right|300px|*Troilus and Cressida*-ko eszena bat, Angelica Kauffmannen margolana.

***Troilus and Cressida*** () William Shakespearek idatzitako antzezlana da, “gatazkaren komedia” moduan sailkatua. 1602 inguruan idatzi zela uste da, *Hamlet* amaitu eta gutxira. Bi edizioetan argitaratu zen 1609an, quarto formatuan. Ez dago argi lana antzeztu ote zen garaikidean, bi edizioek kontraesanak baitituzte: bata dio antzeztua izan zela, eta besteak inoiz ez dela oholtzaratua izan. Antzezlana greziar eta troiar mitologiak ezagutzen zituen publikoarentzat idatzia izan zen, eta, bereziki, Troiako Gerraren inguruan dago kokatua.

## Generoa eta izaera 
Zaila da obra hau genero batean sailkatzea: lehen laurdenean istorio modura ageri da (*The Famous Historie of Troylus and Cresseid*), baina gero *First Folio*-an tragedia bezala sailkatuta dago (*The Tragedie of Troylus and Cressida*). Horrek eta folioen orrialdeetan zenbakitze faltak adierazten dute obra berandu sartu zela bilduman, hutsune bat betetzeko agian.

Obra mingotsa eta ironikoa da, tragedia ezohikoa: protagonistak ez du hiltzen, baina amaiera iluna du, Héctoren heriotza eta Troilo eta Kresidaren maitasunaren suntsipena barne. Tonua batetik bestera dabil: komedia loditik melankolia sakonera.

## Data eta argitalpena 
*Troilo eta Kresida* 1603ko otsailaren 7an sartu zen ''Stationers' Register''-ean James Roberts inprimatzailearen eskutik, antza Lord Chamberlain's Men konpainiak antzeztua. Hala ere, 1609 arte ez zen argitaratu. Urte horretan Richard Bonian eta Henry Walleyk berriro erregistratu zuten eta bi bertsio argitaratu zituzten: bata *Globe Theatre*-ko emanaldiak aipatzen ditu; besteak, berriz, lehen aldiz argitaratutako lana dela dio.

## Iturriak 
Troilo eta Kresidaren istorioa ez dator zuzenean greziar mitologiatik; Erdi Aroko elezahar bat da, eta Shakespearek hainbat iturri erabili zituen: bereziki Geoffrey Chaucer-en *Troilus and Criseyde*, zeina Giovanni Boccaccioren *Il Filostrato*-tik hartu zuen.

Aquilesen berragertzea Homero-ren *Iliada*-tik hartu zuen, George Chapmannen itzulpenetik agian.

Thomas Heywood-en *The Iron Age* eta Thomas Dekker eta Henry Chettle-ren *Troilus and Cressida* (galdua) ere garaikideko antzezlanak dira, gai bera lantzen dutenak.

## Argumentua 
Troiako Gerran girotua, bi trama nagusi ditu:

* Alde batetik, Troilo, Príamo erregearen semea, Kresidarekin maitemintzen da. Harreman intimoa dute eta maitasun betierekoa agintzen diote elkarri. Baina Antenor preso hartzen dutenean, Kresida trukatzen dute haren truke, eta greziarren kanpalekura doa. Han, Diomedesek seduzitzen du, eta Kresidak Troilo ahazten du.
* Bestetik, greziarren artean, Ulises eta Nestor Aquiles borrokara bueltatzeko saiatzen dira.

Azken ekitaldian Héctor hiltzen da, eta Troilo Kresidaren traizioaz desengainatzen da.

## Pertsonaiak 
### Troiarrak 
* Príamo, erregea
* Casandra, Héctor, Troilo, Paris, Deífobo, Helenus eta Margerelon (ilobak)
* Andrómaca, Héctorren emaztea
* Eneas, komandantea
* Antenor, komandantea
* Calcas, apaiz traidorea
* Kresida, haren alaba
* Pándaro, Kresidaren osaba

### Greziarrak 
* Agamenon, buruzagia
* Aquiles, printzea
* Áyax, Diomedes, Nestor, Ulises, Menelao
* Helena, Menelaoren emaztea, Parisenkin bizi
* Tersites, bufoia
* Patroclo, Aquilesen laguna

## Gaiak eta sinboloak 
### Sexua eta Gerra 
Sexua eta borroka estuki lotuta ageri dira, bai metaforetan, bai egoeretan. Gerra bera ere emakume batengatik (Helena) hasi da. Tersitesek dio:"Putaren eta kabroiaren arteko gatazka da hau!"

### Itxaropen faltsuak 
Obrak behin eta berriro zapuzten ditu ikusleen itxaropenak: Troilo ez da heroia, Kresida ia ez da agertzen, eta borroka ekintzak azken ekitaldira arte ez dira gertatzen.

Barnard kritikaren arabera, Shakespearek argi uzten du gerrak ez duela ezer konpontzen, eta berez gizakiaren degradazioa besterik ez dakarkiola.

## Eragin eta interpretazioak 
Shakespearek heroismo greziarra satirizatzen du eta garaiko moralaren aurkako ikuspegi kritiko eta zinikoa eskaintzen du. Hori dela eta, lana problematikotzat jotzen da.

1734 eta 1898 artean ez da dokumentaturik emanaldi bakar bat ere. John Drydenek biridatzi zuen eta obra originala "zentsuragarria" zela esan zuen. Geroago, XX. mendean, bereziki Lehen Mundu Gerraren ondoren eta Vietnamgo Gerraren garaian, berriro eszenaratu zen, bere ikuspegi antimilitaristagatik eta moraltasun zalantzatsuarengatik.

## Egokitzapenak 
William Waltonek opera bat sortu zuen (*Troilus and Cressida*, 1954).

Telebistarako egokitzapenak:

* 1954: *BBC Sunday Night Theatre*
* 1966: Michael Croft & Bernard Hepton
* 1981: Jonathan Miller

## Kanpo estekak