open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Banachen pospolo kaxaren ebazkizuna

Probabilitate teorian, **Banachen pospolo kaxaren ebazkizuna** ebazkizun klasiko bat da. Matematikari batek pospolo kaxa bana darama ezker eta eskuineko patriketan. Pospolo bat behar duen bakoitzean, edozein kaxa aukeratzen du probabilitate berdinez. Halako batean, edozein patrikatako kaxa hartu eta hutsik dagoela konturatzen da. Kaxa bakoitzak hasieran *N* pospolo zituelarik, zenbatekoa da beste kaxan *k* pospolo geratzeko probabilitatea?

## Ebazpena 
Bedi *E: matematikariak ezkerreko patrikako kaxa aukeratu eta hutsik dagoela ikusita, eskuineko patrikako kaxan k pospolo geratzea*. *E* gertatzeko, matematikariak *N+1* aldiz hartu du kaxa ezkerreko patrikatik (hutsik geratu arte *N* aldiz gehi hutsik aurkitu duen aldi bakar batez, alegia). Eskuineko patrikatik, berriz, *N-k* aldiz hartu du kaxa, *k* pospolo geratzen badira. Beraz, guztira *N+1-N-k=2N-k+1* aldiz atera du kaxa bat, eta horietatik *N+1* alditan ezkerrekoa eta *N-k* alditan eskuinekoa aukeratu du, edozein ordenetan ezkerreko eta eskuineko aldi guztiak (azken hau kontuan hartzeko permutazioak erabili beharko dira, beraz), ezkerreko patrikatik kaxa hartu den azkeneko aldia ezik. Ezkerreko edo eskuineko kaxa aukeratzeko probabilitatea 1/2 denez:

: \begin{align}
P(E)& =\left(\frac{1}{2}\right)^N \times \left(\frac{1}{2}\right)^{N-k} \times \frac{(2N-k)!}{N!(N-k)!} \times \frac{1}{2}\\
&= \left(\frac{1}{2}\right)^{2N-k+1} \times \frac{(2N-k)!}{N!(N-k)!}.
\end{align}

Aipatu behar da eskuineko patrikan *k* pospolo geratzea (eta ezkerrekoan bat ere ez, azkenekoz ezkerrekoa aukeratzen dela), ezartzen duen zorizko aldagaiak *BN(r=N+1, p=1/2)* banaketa binomial negatibo bati jarraitzen diola.

Pospolo kaxa ezkerreko zein eskuineko patrikan aurki daitekeenez hutsik probabilitate berdinez, bilatzen den probabilitatea hau da:

:p= \left(\frac{1}{2}\right)^{2N-k+1} \times \frac{(2N-k)!}{N!(N-k)!} \times 2=
\left(\frac{1}{2}\right)^{2N-k} \times \frac{(2N-k)!}{N!(N-k)!}.

## Historia 
Ebazkizuna erretzaile porrokatua zen Stefan Banach matematikariaren oroimenez egindako hitzaldi batean asmatu zuen Hugo Steinhaus matematikariak (1887-1972).

## Erabilera 
Banachen pospolo kaxaren ebazkizunaren aplikazioak asmatu dira informatika arloan, datuak zenbait memoriatan gordetzeko ebazkizunetan .

## Kanpo estekak 
* Applet bat, ebazkizuna irudiz azaldu eta *N* pospolo ezberdinetarako probabilitateak ematen dituena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* MAHMOUD, Hosam M., *Polya Urn Models*, Chapman & Hall/CRC, 2008. 41 orr. .
Bakailao pil-pilean

**Bakailaoa pil-pilean** bakailao, oliba olioa, baratxuri eta kaiena-piperminak osagaitzat dituen euskal platera da. Prestatzeko buztin-kazola behar da gero bertan bero zerbitzatzeko.

## Ezaugarriak 
Osagai nagusia bakailaoa da (bezperatik gezatutako bakailao idorra), koipe gutxi eta proteina asko dituen arrain urdina. Gero oliba olioa eta baratxuriak besterik ez dira beharrezkoak errezeta egiteko. Oliba olioa saltsa egiteko ezinbestekoa da, arrainaren gelatinekin emultsionatzen duelako, horrexegatik 'zenbat eta olio gehiago, orduan eta saltsa gehiago' esaten ohi dute. Bakailaoa egosten (inoiz ez frijitu) da olio beroan eta saltsa berde bereizgarria sortzen du, buztin-kazola jiratzen duten bitartean. 'pil-pil' astiro irakitearen onomatopeia da.

## Eztabaida 
Adituen arabera, plater honen izenarekin transposizio bat gertatu da: jatorriz "pil-pilean" zeritzon bakailaoa olio gardenean irakiten aurkezten zen (hortik izena, irakinaren onomatopeia); baina XX mendean saltsa trinkotzen zuten errezetak ("a la busturiana" edo "ligado") nagusitu ziren, eta "pil-pil" izendapen zaharra ere hauentzat erabiltzen hasi zen -errezeta honetan olioak irakin ez arren-, errezeta zaharra eklipsatzeraino.

Sukaldarien artean eztabaidagarria da nola jarri bakailaoa kazolan ondo egosteko. Batzuk diote hasieran bakailaoa bost minutuz *azala gora* jarri behar dela gero buelta emateko eta pil-pil egiteko; besteek, berriz, *azala behera* jarri behar dela gero buelta emateko eta pil-pil egiteko. Azken finean biak bakailaoaren gelatina ondo ateratzeko eta emultsioa ondo egiteko moduak besterik ez dira.

## Elikadura 
Bakailaoa pil-pilean kaloria ugari dituenez, ez da gomendagarria pisu gehiegi dutenentzat. Bakailaoa baratxuri eta kaiena-piperminak dituenez ez da beharrezkoa gatza botatzea, beraz hipertentsiboentzat erabilgarria izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bakailao ajoarriero

## Kanpo estekak
Karena

**Karena** honakoa izan daiteke:
* Karen edo plazenta, ugaztun gehienen organoa, umekiaren eta amaren arteko elikagai trukea baimentzen duena.
* Urpeko alde, itsasontzi batean.
* Zeramikazko ontzietan, karena, profil-lerroaren inflexio-puntu markatua da, Brontze Aroko zeramiken oso bereizgarria. Karena gorputzean egon ohi da.
Deng Xiaoping

**Deng Xiaoping** (txinera sinplifikatua: 邓小平, txinera tradizionala: 鄧小平; pinyinera: Dèng Xiǎopíng, (Guang'an, Sichuan, 1904ko abuztuaren 22a - Beijing, 1997ko otsailaren 19a), politikari eta Txinako Herri Errepublikako buruzagi komunista nabaria izan zen. Ez zen inoiz herrialdeko presidente izan, baina Txinako politikaririk garrantzitsuena izan zen 1978tik 1990era.

## Biografia 
Deng Xiaoping Sichuan probintziako nekazari familia batean jaio zen, eta ikasketak Frantzian egin zituen. Bertan marxismoaren eragina jaso zuen 1920ko hamarkadan eta Txinako Alderdi Komunistako kide bihurtu zen 1923an. Txinara itzuli zenean, lurraldeko nekazari guneetan komisario lanak egiten zituen.

1949an Txinako Herri Errepublika sortzean, Tibet eta Txina hego-mendebaldeko eskualdetan egin zuen lan, komunismoaren hedapena gune haietan baieztatzeko. Haren eragina ezinebestekoa izan zen 1960ko hamarkada hasierako Aurrerako Jauzi Handia izeneko politika ekonomikoaren ezarpenean. Dena den, Txinako Alderdi Komunistako buruzagirik itxienek gogor gaitzetsi zuten Deng Xiaopingek Txinako ekonomia mundura zabaltzeko zituen asmoak eta Alderdi Komunistaren jazarpena jasan zuen bi aldiz. 1978an bere garrantzia berreskuratu zuen Alderdi Komunistaren baitan, Mao Zedongen ondorengoa izan behar zuen Hua Guofengek baino botere gehiago eskuratu zuenean.

Txinako "sozialismoa baina Txinaren ukitua" izeneko sistema ekonomikoaren oinarriak ezarri zituela esaten da askotan.

## Ikus, gainera 
* Aurrerako Jausi Handia

## Kanpo estekak 
*  Deng Xiaopingen heriotzari buruzko albistea New York Times egunkarian.
*  Biografia laburra.
Bruce Lee

**Bruce Lee** —txineraz: ; jaiotzako izen-deiturez **Lee Jun-fan**, txineraz: — (San Frantzisko, Ameriketako Estatu Batuak, 1940ko azaroaren 27a&nbsp;– Kowloon Tong, Hong Kong, 1973ko uztailaren 20a) borroka arteetako maisua, akzio filmetako aktorea, filosofoa, zinemagilea eta Jeet Kune Do borroka-artearen sortzailea izan zen. Ameriketako Estatu Batuetan jaioa, hongkongdar jatorrikoa zen. XX. mendeko borroka arteetan itzal handiena duen maisutzat eta ikono kulturaltzat hartzen da. Brandon Lee eta Shannon Lee aktoreen aita izan zen.

## Bizitza 
Lee San Frantziskon (Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak) jaio bazen ere, txinatar jatorriko gurasoak zituen, eta Hong Kongen bizi izan zen nerabezaroa bukatu arte. Hong Kongen eta Hollywooden ekoitzi zituen filmek borroka-arteen filmen itzala handitu zuten, eta Mendebaldean txinatar borroka-arteen ezaguera zabaldu zuten.

Lee ikono kultural bihurtu zen, batez ere txinatarrentzat, bere filmetan aberriaren harrotasuna ordezkatzen zuelako. Txinatar borroka-arteak praktikatzeari ekin zion kung fu batez ere.

## Zinema 
1993an, haren bizitzan oinarritutako *Dragon: The Bruce Lee Story* («Dragoia: Bruce Leeren historia») filma estreinatu zen.

## Idazlanak 
* *Chinese Gung-Fu: The Philosophical Art of Self Defense* (1963). Bruce Leek idatzitako lehen liburua.
* *Tao of Jeet Kune Do * (1973). Hil ondoan argitaratua.
* ''Bruce Lee's Fighting Method* (1978). Hil ondoan argitaratua.

## Antzezlanak 
[eskuinera|thumb|250px|Haren omenezko estatua, [Hong Kongen.]]

### Filmak 
### Telebista 
* *The Green Hornet* (1966–1967)
* *Batman* (1966-1967)
* *Ironside* (1967)
* *Blondie* (1968)
* *Here Come the Brides* (1969)
* *Longstreet* (1971)
* *The Pierre Berton Show'' (1971)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bruce Lee Foundation
Bakailao ajoarriero

**Bakailao ajoarriero** bakailao idorra eta barazkiek osatutako platera da; batez ere tomate eta baratxuriak. Euskal Herrian ez ezik Espainian ere plater tradizionala da eta osagaiak eskualdez eskualde aldatzen dira. Prestatzeko buztin-kazola behar da gero bertan bero zerbitzatzeko.

## Izena 
Plateraren jatorria ezezaguna da: baliteke mandazainek () asmatua izan edo ajoarriero nafar-saltsarekin lotura izan.

## Ezaugarriak 
Bakailao idorra gezatzeko 24 edo 48 orduz (moduaren arabera) uretan jarri behar da. Bestetik barazkiak frijitu behar dira: tomate, tipulak, pikillo piperrak, piperrak, baratxuriak eta patatak. Barazkiak prest daudenean bakailao gehitu eta sutan 15 minutu uzten da. Normalean piper txorizeroak eta piperminak botatzen dituzte.

Prestaketa egiteko buztin-kazola, zartagina edo labea erabiltzen dituzte, sukaldariaren arabera. Errezeta eskualdez-eskualde aldatzen da: Nafarroan otarrainxkak edo abakandoa ditu; Aragoan, Cuencan, berriz, patatak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ajoarriero
* Bakailaoa pil-pilean

## Kanpo estekak 
*  Sukaldean.com: Errezeta
Spanish Lady

**"Spanish Lady"** (euskaraz "Espainiar Anderea") irlandar folk abesti bat da. Musika talde eta abeslari askok abesti honen bertsioak egin izan dituzte, beharbada horien artean esanguratsuena The Dubliners da.

* Orthodox Celts taldearen "I´ll Tell Me Ma" eta "Spanish Lady" abestiekin moldatutako bertsioa entzuteko sakatu hemen

## Hitzak 
As I came down through Dublin City, at the hour of twelve at night,
Who should I spy, but a Spanish Lady
Washing her feet by the candlelight
First she washed them,then she dried them
Over a fire of amber coals
In all me life I ne'er did see, a maid so sweet about the soul

Whack for the Too Rye Ooh Ray Lady,
whack for the Too Rye Ooh Rye Aye (Bis)

As I came back through Dublin City at the hour of Half past Eight,
Who should I spy but the Spanish Lady,
brushing her hair in the broad daylight
First she brushed it , then she tossed it
On her lap was a silver comb
In all me life I ne'er did see, a maid so fair since I did roam.

Bis

As I returned to Dublin City, as the sun began to set
Who should I spy but a Spanish lady
Catching a moth, in a golden net.
First she saw me, then she fled me
Lifted her petticoats o'er her knee
In all me life I ne'er did see, a maid so fair as the Spanish Lady

Bis

Ive wandered North, and I have wonder South
Through Stoney Barter and Patricks Close
Up and around, by the Gloucester Diamond
And back by Napper Tandys' house
Auld age has laid her hands on me
Cold as a fire of ashy coals....
But, there is the love of me Spanish Lady, a maid so sweet about the soul

## Kanpo estekak 
* "Spanish Lady" abestiaren The Dubliners taldearen bertsioa entzuteko sakatu hemen
* *Spanish Lady* on IrishSongs.com
Chongqing Jiangbei nazioarteko aireportua

**Chongqing Jiangbei Nazioarteko Aireportua** (txinera sinplifikatuz: 重庆江北国际机场; pinyineraz: Chóngqìng Jiāngběi Guójì Jīchǎng), (NAGE: CKG, NAZE: ZUCK), Chongqingeko aireportu nagusia da, Jiangbei Barrutian dago, hiriaren erdigunetik 21 kilometrora. 2007an 10.355.730 bidaiari igaro izan aireportutik, eta Txinako hamargarren aireporturik erabiliena izan zen. Herrialdeko hego-mendebaldeko aireporturik garrantzitsuena da, Chongqing Airlines eta China West Air hegazkin konpainien egoitza.

## Historia 
Aireportuaren handitze lanek bi fase izan dituzte, lehena 1990eko urtarrilean zabaldu zen eta bigarrena 2004ko abenduan. Guztira bi terminal dauzka, bata Txinako hegaldiak hartzeko eta bestea nazioarteko hegaldiak hartzeko. Hegaldi gehienak Txina barruko hegaldienak diren arren (%80 inguru 2008an), pixkanaka, nazioarteko hegaldiak garrantzia hartuz joan dira. 2008. urtean bidaiariak %10 hazi ostean, udaltasuneko agintariak hirugarren terminal bat eraikitzeko proiektua aurkeztekotan dira.

## Argazkiak 

Fitxategi:BusyCKG UsualDay.jpg|
Fitxategi:CKGatNight CathyPCargo.jpg|
Fitxategi:CKGatNight SichuanAirlines.jpg|
Fitxategi:CKG Qatar Airways Landing.jpg|
Fitxategi:ChongqingMetroLine3 Departing.jpg|

## Bidaiariak 

## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako aireportuen zerrenda
* Txinako Herri Errepublikako aireportuak bidaiarien arabera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aireportuaren webgune ofiziala.
Follow Me Up To Carlow

"**Follow Me Up to Carlow**" (euskaraz *Jarraitu Nazazue Carlowera*) irlandar folk abestia da. Bere gaia honako hau da: 1580ko Bigarren Desmond Matxinadan zehar, Glenmalureko Gudan Fiach McHugh O'Byrne buruzagi irlandarrak 3.000 gudari ingeles aurka lortutako garaipena.

## Hitzak 
''Lift MacCahir Óg your face, brooding o'er the old disgrace*
*That black FitzWilliam stormed your place, drove you to the Fern*
*Grey said victory was sure - Soon the firebrand he'd secure*
*Until he met at Glenmalure with Fiach MacHugh O'Byrne.*

**Bis**;
*Curse and swear Lord Kildare*
*Fiach will do what Fiach will dare*
*Now FitzWilliam, have a care* 
*Fallen is your star low* 
*Up with halberd out with sword* 
*On we'll go for by the lord* 
*Fiach MacHugh has given the word*, 
*Follow me up to Carlow!*

*See the swords of Glen Imall, flashing o'er the English Pale* 
*See all the children of the Gael, beneath O'Byrne's banners*
*Rooster of a fighting stock, would you let a Saxon cock*
*Crow out upon an Irish rock- fly up and teach him manners*.

*From Tassagart to Clonmore, there flows a stream of Saxon gore*
*Och, great is Rory Óg O'More, sending the loons to Hades.* 
*White is sick and Lane is fled, now for black FitzWilliam's head* 
*We'll send it over, dripping red, to Queen Liza and the ladies.''

## Kanpo estekak 
* Planxty taldearen "Follow Me Up To Carlow" abestiaren bertsioa. Hitzak ere bertan ikusten direlarik
Euskal Herriaren Alde

**Euskal Herriaren Alde** (**EHA**) 2009ko Europako Parlamenturako hauteskundeetara aurkeztutako hautes-zerrenda abertzale eta ezkertiar bat da. Ofizialki, hautes-zerrendak Frantziako *Soud-ouest* hautes barrutian (Akitania, Languedoc-Rousillon, Erdialdeko Pirinioak) aurkeztu du zerrenda.

## Kanpo estekak
Bioma

**Biomak** antzeko ezaugarri ekologikoak eta klimatikoak dituzten area geografiko handiak dira. Biomak sailkatzeko irizpide nagusietakoa baldintza klimatikoak dira, faktore horrek eragin sendoa baitu toki batean bizi diren izaki bizidunen ezaugarrietan. Bioma bakoitzak landare, animalia, lurzoru eta klima mota homogeneoak izan ohi ditu. Biomen ezaugarriak definitzeko, landareen egitura (zuhaitzak, zuhaixkak edo belarrak diren), hosto motak (hostozabalak, koniferoak), landareen sakabanaketa (basoa, sabana) eta klima bezalako elementuak erabiltzen dira. Ekozonetan ez bezala, ez da ezaugarri genetiko, taxonomiko edo historikorik erabiltzen biomak ezaugarritzeko. Sarritan, segida ekologikoen eta klimax landarediaren bidez identifikatzen dira.

Bioma bakoitzaren biodibertsitatea, bereziki faunarena eta mendeko landareena, espezie nagusiaren biomasaren eta faktore abiotikoen araberakoa da. Bioma lehortarretan, espezieen dibertsitatean eragina duten faktore nagusiak produktibitate primarioa, hezetasuna eta tenperatura dira.

Bioma berak izen ezberdina eduki dezake toki bakoitzean. Esaterako, belardi, sabana eta sastrakadi epelak deituriko biomari estepa deritzo Asia erdialdean, belardi Ipar Amerikan, eta panpa Hego Amerikan.

Esan bezala, klima da bioma lehortarren banaketan eragina duen faktore nagusia. Faktore klimatiko nagusiak hurrengoak dira:
* latitudea: artikoa, boreala, epela, subtropikala, tropikala.
* hezetasuna: hezea, erdihezea, erdiaridoa eta aridoa.
** urte sasoien bariazioa: euriak urte osoan zehar gerta daitezke edo sasoi batean soilik.
** uda lehorra, negu hezea: Lurreko eskualde askotan udan jasotzen dituzte prezipitazio gehienak; beste leku batzuetan neguan gertatzen da prezipitazioa.
* altitudea: garaiera altuagoetara jotzean gertatzen den habitaten banaketa, latitude altuagoetara jotzean gertatzen denaren parekoa da.

Biomak sailkatzeko gehien erabiltzen den sistemak latitudea (azken finean, tenperatura) eta hezetasuna erabiltzen ditu. Oro har, biodibertsitatea handiagoa da ekuatorera hurbildu ahala eta hezetasuna gehitu ahala.

## Biomen mapa 
thumb|ezkerrera|600px|Lehorreko biomak, landarediaren arabera

## Ikus, gainera 
* Biomak Euskal Herrian

## Kanpo estekak
Cereceda de la Sierra

**Cereceda de la Sierra** Salamancako probintzian (Gaztela eta Leon, Espainia) dagoen udalerria da. Probintziaren hiriburu den Salamancatik 68 kilometrora dago.

2010eko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 101 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Cereceda de la Sierra web ez ofiziala
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Biribiltze

**Zenbaki baten biribiltzeaz** zenbakiaren gutxi gorabeherako balio bat lortzen da. *Biribiltze balioak* zehaztasun txikiagoa du, baina erosoago erabiltzen da. Adibidez, 3.1415926 biribildu eta 3.1416 har daiteke. Zenbait *biribiltze jardunbide* dago, hala nola *gertuenerako biribiltzea* eta *bikoiti gertuenerako biribiltzea*.

## Gertuenerako biribiltzea 
Gehien erabiltzen den jardunbidea da.

* Atxiki beharreko eskuineko azken zifra aukeratzen da.
* Zifra hau gehi bat egin, hurrengo zifra 5 edo handiagoa bada (kasu honetan, *gehiegiz biribiltzen* dela esaten da).
* Zifra hau bere horretan utzi, hurrengo zifra 5 baino txikiagoa bada (kasu honetan, *gutxiegiz biribiltzen* dela esaten da).

Adibidez, *ehunenera* biribildu behar bada:

* 156.387656 → 156.39
* 38.435789 → 38.44
* 0.12399 → 0.12
* -4.523454 → -4.52

Eta *milarenera* biribildu behar bada:

* 156.387656 → 156.388
* 38.435789 → 38.436
* 0.12399 → 0.124
* -4.523454 → -4.523

## Bikoiti gertuenerako biribiltzea 
4 eta 5 zenbakiek 4.5erako distantzia berdina duten arren, gertueneko biribiltzearen bitartez, 4.5 zenbakia 5 zenbakira biribiltzen da. Horrela, gehiegizko errore edo alborapena sortzen da kalkulu luzeetan. Eragozpen hau ekiditeko, bikoiti gertuenerako biribiltzea erabiltzen da. Jardunbide honetan, biribiltzearen azken zifraren ondorengoa 6 edo handiagoa bada, azken zifra gehi bat ezartzen da biribiltzean. Azken zifraren ondorengoa 4 edo txikiagoa bada, biribiltzean azken zifra utzi egiten da. Baina, azken zifraren ondorengoa 5 bada, azken zifra gehi bat egiten da azken zifra zenbaki bakoitia bada; bestela, zenbaki bikoitia bada, bere horretan uzten da azken zifra. Adibidez:

* 3,046 → 3,05
* 3,043 → 3,04
* 3,045 → 3,04
* 3,015 → 3,02

Jardunbide honi estatistikariaren biribiltzea eta banku biribiltzea ere deitzen zaio.

## Kanpo estekak
Tánaiste

***Tánaiste*** (pluralean *Tánaistí*), edo formalki ***An Tánaiste***, Irlandako Errepublikako gobernuaren lehen ministrorde edo presidenteordea da (Lehendakariordearen parekidea gutxi gorabehera). Taoiseachak (lehen ministroa) hautatzen du Tánaistea eta Irlandako Presidenteak izendatzen du.

Tánaisteak Taoiseacha falta den kasuetan bere ordez jarduten du, bai eta azken honen heriotza suertatu ezkero bere ondorengo bat izendatu arteraino edota bere ezgaitasuna bide delarik. Tánaistea ministro-ohia izana derrigorrezkoa da eta Estatu Kontseiluaren kide ere bada (*Council of State*).

Praktikan izendapen hau ohorezkoa da. Koalizio Gobernu bat egon ezkero, kargu hau bigarren alderdiko buruari eskaini ohi zaio, honek zuzendu nahi duen sail edo departamendua hautatzen duelarik. Alderdi batek zuzenduriko gobernu batean ordea, Tánaistea estatu gizon bat izan ohi da, gainera gehigarri bezala garrantzi gutxiko ministerio baten baten ardura ere izan ohi du.

Kargu hau 1937ko Irlandako Konstituzioak sortu zuen, betiere Zuzendaritza Kontseiluko Presidente-ordearen kargua ordezkatuz (*Vice-President of the Executive Council*), azken kargu hau Irlandako Estatu Askearen Konstituzioarenpean (1922-1937) sortua izan zen.

## Tánaistí Zerrenda 
## Ikus gainera 
* Taoiseach
* Irlandako Presidentea

## Kanpo estekak
The Galway Races

**"The Galway Races"** (euskaraz "Galwayeko Zaldi Lasterketak") irlandar folk abesti bat da. Musika talde eta abeslari askok abesti honen bertsioak egin izan dituzte, beharbada horien artean esanguratsuena The Dubliners eta The Pogues dira.

* "The Galway Races" abestiaren "The Dubliners" taldearen bertsioa entzuteko sakatu hemen
* "The Clancy Brothers" abestiaren "The Dubliners" taldearen bertsioa entzuteko sakatu hemen

## Hitzak 
As I rode down to Galway town to seek for recreation
On the seventeenth of August me mind being elevated
There were multitudes assembled with their tickets at the station
Me eyes began to dazzle and I'm goin' to see the races.

With your whack-fa-the-da-for-the-diddle-ee-iddle-day. (Bis)

There were passengers from Limerick and passengers from Nenagh
And passengers from Dublin and sportsmen from Tipperary
There were passengers from Kerry, and all quarters of our nation
And our member, Mr. Hearst, for to join the Galway Blazers.

With your whack-fa-the-da-for-the-diddle-ee-iddle-day. (Bis)

There were multitudes from Aran, and members from New Quay Shore
Boys from Connemara and the Claire unmarried maidens
There were people from Cork city who were loyal, true and faithful;
Who brought home the Fenian prisoners from diverse foreign nations.

With your whack-fa-the-da-for-the-diddle-ee-iddle-day. (Bis)

It's there you'll see confectioners with sugarsticks and dainties
The lozenges and oranges, the lemonade and raisins!
The gingerbread and spices to accommodate the ladies
And a big crubeen for thruppence to be pickin' while you're able.

With your whack-fa-the-da-for-the-diddle-ee-iddle-day. (Bis)

It's there you'll see the gamblers, the thimbles and the garters
And the spotting Wheel of Fortune with the four and twenty quarters
There was others without scruple pelting wattles at poor Maggy
And her father well-contented and he lookin' at his daughter.

With your whack-fa-the-da-for-the-diddle-ee-iddle-day. (Bis)

It's there you'll see the pipers and the fiddlers competing
The nimble footed dancers a-tripping over the daisies
There were others crying cigars and lights and bills for all the races
With the colors of the jockeys and the prize and horses' ages.

With your whack-fa-the-da-for-the-diddle-ee-iddle-day. (Bis)

It's there you'll see the jockeys and they're mounted out so stately
The pink, the blue, the orange, and green, the emblem of our nation
When the bell was rung for starting, all the horses seemed impatient
I thought they never stood on ground their speed was so amazing.

With your whack-fa-the-da-for-the-diddle-ee-iddle-day. (Bis)

There was half a million people there from all denominations
The Catholic, the Protestant, the Jew, and Presbyterian
There was yet no animosity, no matter what persuasion
But failte and hospitality inducin' fresh acquaintance.

With your whack-fa-the-da-for-the-diddle-ee-iddle-day. (Bis)

## Kanpo estekak
Roddy McCorley

**Roddy McCorley** (irlanderaz *Rodaí Mac Corlaí*) irlandar folk abestia da. Musika talde eta abeslari ugarik atera moldatu izan ohi dituzte abesti honen bertsioak: The Dubliners, The Clancy Brothers, Shane MacGowan...

Abestiak Ulsterko Antrim Konderrian 1798 urte ingurura Irlandar Altxamendu baten ondorioz britainiarrek Antrim konderrian dagoen Toome udalerrian zintzilikatu zuten irlandar gazte bati buruz mintzo da: Roddy McCorley gaztea.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* "Roddy McCorley" abestiaren The Dubliners taldearen bertsioa entzun eta ikusteko sakatu hemen.
* "Roddy McCorley" abestiaren Shane MacGowanen bertsioa entzun eta ikusteko sakatu hemen.
* "Roddy McCorley" abestiaren Clancy Brothersen bertsioa entzun eta ikusteko sakatu hemen.
* "Roddy McCorley" abestiaren Tommy Makemen bertsioa entzun eta ikusteko sakatu hemen.
Zirkuitu adiabatiko

**Zirkuitu adiabatikoak** energia kontserbatzeko "logika itzulgarria" erabiltzen duten potentzia elektriko txikiko zirkuituak dira.  Ohiko CMOS zirkuituak ez bezala (CMOS zirkuituek kommutazioetan energia xahutzen dute), zirkuitu adiabatikoek karga kontserbatzen saiatzen dira bi arau gako hauek jarraituz:
# Eremu-efektuko transistorerik ez piztea iturriaren eta hobiaren artean potentzial elektrikoa dagoen bitartean.
# Transistorerik ez itzaltzea korronte elektrikoa eroaten ari den bitartean.

Oraindik ikerketa prozesuan dabil. Gaur egun, helburu horiek lortzeko, transmisio-ateak eta erloju-seinale trapezoidalak erabiltzeko teknikaz baliatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
VXI

**VXI bus** arkitektura VME busean oinarritzen den plataforma estandar irekia da. VXI siglak ***V**ME e**X**tensions for **I**nstrumentation* (*Instrumentaziorako VME Luzapenak* euskaraz) esan nahi du. 2004an 2eVME luzapena erantsi zioten VXI bus espezifikazioari, gehienenez 160 MB/s-ko datu-abiadura emanez.

## Ikus, gainera 
* PXI
* VME

## Kanpo estekak 
* VXIbus Partzuergoa (VXIbus Consortium)
Ajoarriero

**Ajoarriero bakailaoa** jaki soila da: berdura edo barazkiekin erregositako bakailao gazitua  da, funtsean. Ogibidez, egunero batetik bestera zebiltzan mandazain, zamaltzain eta antzeko langile ibiltarien ohiko jakia izaki, bide bazterrean prestatu eta kontsumitu izan zen, garraioa modernizatu arte. Osaera soil eta merkeko plater hau berehala egiten zen, tresneria ugaririk gabe, sukaldari-jatunak eskura zeukanarekin: ura, elikagaiak garbitzeko, eta sua, osagaiak jangarri bilakatzeko; aiztoa eta padera edo zartagina. Ajoarrieroaren formulak mila aldaki ditu gaur, sasoiari, lurraldeari, eskura dagoen generoari, jatunaren zaletasunei eta abarri lotuak, baina ardatza arrain gazitua (bakailaoa, itsas aingira, atuna…) izan da tradizioz, eta lagungarriak, berriz, kasuan kasuko barazkiak (piperrak, tomatea, baratxuria…) eta, nola ez, ogia. Halaz ere, arrandiaren omenez, sukaldaritzako txapelketaren batean, zigala eta otarrainarekin prestatu izan da ajoarrieroa, jakiaren funtsaren kaltetan.

## Etimologia 
[thumb|Ajoarrieroa [Nafarroa Garaia|Nafarroan.]]
Izenak adierazi bezala ('''*arriero*,** espainieraz, mandazain), nomada, erdaldun eta, seguruenik, gizonezkoak etxetik kanpo sortu eta gauzaturiko errezeta bakanenetako bat da hau. Jatorrizko izenean ***ajo*''' ere ikusten dugu, baina ortuari horren presentzia hutsaren hurrena da, are oso-oso aspaldiko formuletan ere. Bestetik, bide bazterretan egina bazen, nekez froga daiteke ajoarrieroa sortzez nafarra zela, nahiz lurraldean biziki hedatua egon. Hitza aski modernoa da, Nafarroa Garaiko hegoaldean mintzatzen zen erromantze hartan bestelakoa izan beharko zuelako. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bakailao ajoarriero

## Kanpo estekak
Kokotxa

[thumb|200px|[Legatz kokotxak.]]
[200px|thumb|[Bakailao kokotxak]]
**Kokotxak** legatzaren (baita bakailao eta antzeko arrainen) kokotsekin egiten den Euskal Herriko jaki herrikoi eta ospetsua da eta arrainaren barailak eta brankiak azpialdetik elkartzen dituen "V" erako zati horri esaten zaio.

Beharra eta gosete gorria zer zen ederki zekiten arrantzale euskaldun batzuek (XIX. m.) asmatu zuten: arrain handien burua ere hezurretaraino aprobetxatu behar zen, kokotea osorik estolderiatik itsasora botatzen zen garaietan.

Kazola batean (oliba, ekilore, arto...) olioa jarrita, baratxuri, perrexil eta kokotxen gelatinarekin emultsioa egingo da, kazolari eraginez. Pipermina ere gehitzen zaio, batzuetan eta, azkenean, gatz pittin bat emango zaio. Sutatik atera eta kokotxek gelatina aska dezaten atze-aurrera astinduko da kazola. Ekintza hau gutxienez bi aldiz burutu behar da gelatina guztia irten eta saltsa loditu dadin. Prestatu den lurrezko kazola berean, bero dagoela, zerbitzatzen da.

Horrela ez ezik, arrautzaztatu eta frijiturik ere kontsumitzen da kokotxa.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Irlandako Gosete Handia

**Irlandako Gosete Handia** ( edo  eta  edo ) 1845 eta 1849 urteen artean Irlandan hainbat baldintza kaskarren elkarketarengatik gertaturiko gosetea izan zen. Baldintza horien artean garrantzitsuena izan zen garai hartan herrialde hartako jaki nagusia zenaren eskasia: patatarena, alegia. Horrenbestez, **Irlandar Patataren Gosetea** () izenaz ere ezaguna da. Gosete Handiaren ondorioz milioi bat pertsona hil ziren, eta beste milioi batek migrazioaren bidea hartu zuen, uhartearen biztanleria %&nbsp;20 - %&nbsp;25 bitartean jaisteraino, eta patataren ekoizpenari sekulako kaltea eragin zion. Pataten uzta oso urria izan zen arren, herrialdean oraindik ere biztanle guztiak elikatzeko eta esportatzeko nahikoa sortzen zen. Erregistroetan idatzita dagoenez, garai hartan egunero 30-50 itsasontzi kargatzen zituzten patataz, atzerrian saltzeko. Lurraren banaketak, lur-jabeak Irlandan ez bizitzeak eta 1690eko zigor legeak oraindik indarrean izateak zeharkako genozidio bat izan zela pentsarazten du.

Goseteak Irlandako historia zeharo markatu zuen. Uhartearen demografia, politika eta kultura aldatu zituen. Irlandarrentzat eta irlandar diasporarentzat gosetea folk kulturaren ezaugarri handia da, eta United Ireland eta gisa bereko mugimenduak sortzea ekarri zuen, garai hartan Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batuaren esku baitzegoen herrialdea. Garai hartan indartu zen Irlandar errepublikanismoa, gero Irlandaren independentzia ekarriko zuena. Irlandar historialariek gosetearen aurreko garaiari *aurregosete* deitzen diote, uneak izan zuen garrantzia nabarmentzeko.

## Zinema 
* ''Black '47* (2018)
* *Arracht'' (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendialdeko larre eta sastrakadi

**Mendialdeko larre eta sastrakadiak** Naturarentzako Mundu Funtsak (*World Wildlife Fund*, WWF) definitutako bioma bati ematen zaion izena da. Bioma honek mundu osoko altitude handiko belartza eta sastrakadi menditar, subalpetar eta alpetarrak hartzen ditu barne.

Zuhaitz-mugatik gora kokatutako mendiko belardi eta sastrakadiei tundra alpetar deritze normalean, eta mundu osoko eskualde menditarretan ageri dira.

Ekosistema hauek, batez ere eskualde subtropikal eta tropikaletan, uharte modura eboluzionatzen dute askotan, gainerako eskualde menditarretatik bereizita, eta sarritan landare endemikoen bizileku izan ohi dira. Landare hauek mendiko klima fresko eta hezeari eta tropikoetako argitasun handiari moldatuz eboluzionatu dute. Ekosistema hauetako landare askok ezaugarri fisiko bereziak dituzte: erroseta egiturak, ezko-antzeko azalerak eta hosto iletsuak.

Mendiko belardi eta sastrakadi zabalenak Andeetako Paramoan daude. Bioma hau Afrika erdialde eta ekialdeko mendietan ere ageri da, bai eta Borneoko Kinabalu mendian, India hegoaldeko mendi altuenetan eta Ginea Berrian ere.

Baldintzak lehorragoak diren tokietan mendiko belardi, sabana eta basoak ageri dira, Etiopian bezala, edo mendiko estepak, Tibetean bezala.

## Kanpo estekak
Langile Sindikal Batasuna

**Langile Sindikal Batasuna**, **LSB** ( edo *USO*), 1950eko hamarkadan sortutako Espainiako langile-sindikatua da. Bere jatorria langileen talde kristauetan dago, eta Trantsizio garaian eragin nabarmena izan zuen.

Espainian USO izena erabiltzen du, eta Hego Euskal Herrian LSB-USO.

Estatu mailan 10.000 bat ordezkari sindikal dauzka. Oso zabalduta dago segurtasun pribatuaren eremuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  USOren webgunea
*  LSB-USOren webgunea
Artzamendi dorretxea

**Artzamendi** Bergaran (Gipuzkoan) dagoen XV. mendeko dorretxea da.

1994ko ekainaren 20an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Eraikinaren hondakinak Behe Erdi Aroan Euskal Herrian oso hedatua zegoen etxegintza mota bati dagokio. Gaur egun, kanpoko hormen zati batzuk baino ez dira geratzen baina, bertan, historia eta arkitektura aldetik interesgarri izan daitezkeen osagarri zenbait aurki daitezke, hala nola, sarrerako arku handi zorrotz eta dobelatua, leiho apuntatua, beste leiho txiki bat arku konopialduna, leiho geminatu ojibalak eta modiloi ilara bat .Osagai hauek denak harri landuz eginak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Exozitosi

thumb|250px|Besikula baten exozitosia
**Exozitosia** zitoplasman dagoen besikula, zelula mintzarekin fusionatzeko prozesu zelularra da. Honen bitartez, besikularen edukia askatzen da gune extrazelularrera. Prozesu hau seinale extrazelular bat iristean jartzen da martxan.

Exozitosia endozitosiaren alderantzizko prozesua da.

## Kanpo estekak
Irlandar kafe

**Irlandar kafea** () irlandar whiskia, hiru azukre-koxkor eta kafe beltzeko nahasketa duen eta gainazalean 2 zentimetro inguruko esnegain geruzaren gehitzen zaion kafe mota da.

Nazioartean hain ezaguna den edari hau diotenez 1952ko azaroan Estatu Batuetako San Francisco hiriko "Buena Vista" tabernan sortua izan zen, egileak tabernaren nagusia zen Jack Koeppler eta kazetari bidaiaria zen Stanton Delaplane izan omen ziren.

Ideia nagusia Irlandako Foynes Aireportuan (gaur egungo Shannon Aireportuaren aitzindari izango zena) bertara ailegatu berri ziren bidaiariei berotasunean sartu zitezen asmoz zerbitzatzen zitzaien *hot toddy* izeneko pattarra irudikatzea omen zen.

Batzuen ustez edari hau izan omen zen 1974an *Gilbeys of Ireland* etxeari *Baileys* edari ezaguna sortzera bultzarazi ziona, azken edari hau kafea, esnegain krema eta irlandar whiskyaz egina baitago, sarritan "irlandar kafe industrializatua" bezala ere deitua izan delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Treku Armendariz

**Treku Armendariz**, Irunen (Gipuzkoa) Euskal musikaria da. 1984ean Kortatu taldea sortu zuen Fermin eta Iñigo Muguruzarekin. Bertan bateria jotzen zuen. Lau urtez taldearekin jo ostean eta 200 kontzertutik jo ostean, taldea desegin egin zuten.

1990ean, Les Mecaniciens taldean jotzen hasi zen Jabier Muguruzarekin batera. Talde honekin hiru disko kaleratu zituen. 1993an, taldea desegin egin zen. Honen ostean, musikaren mundua utzi zuen.

## Diskografia 
### Kortatu 
* Cicatriz, Jotakie eta Kontuz-Hi!-rekin batera titulurik gabekoa (1985)
* *Kortatu (1985)*
* *El estado de las cosas (1986)*
* *Kolpez kolpe (1988)*
* *Azken Guda Dantza (zuzenean) (1988)*

### Les Mecaniciens 
* *Erabakia (1991)*
* *Ia Xoragarria (1992)*
* *Euskadi jende gutxi (1993)*
The Black Swan (1942ko filma)

***The Black Swan*** 1942ko filma da, Henry King zuzendariak eginikoa eta, Tyrone Power eta Maureen O'Hara aktoreek antzeztua, Rafael Sabatini idazlearen izen bereko eleberrian oinarrituta. Hiru Oscar saritarako izendatua izan zen eta Koloretako argazki onenaren Oscarra irabazi zuen.

## Argumentua 
XVII. mendea. Karibea. Ingalaterrak eta Espainiak bake-akordioa sinatutakoan, Henry Morgan pirata Sir eta Jamaikako gobernadore izendatu zuten ingelesek, artean izandako bizimoduari uko eginda. James Waring (Tyrone Power) eta Tommy Blue (Thomas Mitchell) piratak lagun izango ditu; ez, ordea, Leech kapitaina (George Sanders) eta beronen kide den Wogan (Anthony Quinn). Hauek ez daukate aldatzeko inongo asmorik. Aurreko gobernadorea ere, Lord Denby (George Zucco), Morganen etsai bihurtuko da, areago Waringek haren alaba (Mauren O'Hara) bahitu ostean.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
*  Filma **IMDB** atarian
Arrautza (argipena)

**Arrautza** hitzak hainbat adiera du:
* **Arrautza (biologia)**, animalia-obiparoen enbrioia.
* **Arrautza (elikagaia)**, arrunta den janaria.

## Ikus, gainera 
* Superarrautza
Arrese etxea (Bergara)

**Arrese etxea** Bergaran (Gipuzkoan) dagoen XVI. mendeko hiri jauregi bat da, Gaztelako jauregi pizkundetarren tipologiari dagokiona. Izkinan balkoi eta armarria du eta egun hainbat etxebizitza ditu solairuetan. Barrenkaleko 30. zenbakian kokatzen da, Irizar jauregiaren parean.

1998ko maiatzaren 28an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Lau solairu ditu eta lau isurkitako estalkia (bi aldetarako beste estalki bat ere aurkezten du). Hormak, zabalera nabarmenekoak, harlanduzkoak dira, erlaitzaren lerroa pasatzen ez duten garitoi batzuez burutuak.

Fatxada nagusia, mendebaldera, bere behe oinean lau hutsune dituen arkupe batez osatzen da, horietatik hiru ateburudunak eta beste bat erdi puntuko antzinakoa (orain dela gutxi arte hutsune hauek lau erdi puntuko arkuek osatzen zuten, horietatik bi erdi puntuko goratu berriak eta beste bi zaharrak, hauetako bat dobela hundikoak, ziurrenik ere eraikuntzaren berezko sarrera osatzen zuena eta errespetatu dena). Fatxadaren beste zatiak ordenan disposaturiko balkoiak aurkezten ditu. Hegoaldera zuzendutako fatxadak, balkoiez gain, leihoak ere baditu. Beste fatxadek patiora ematen dute eta hainbat aldaketa pairatu dutenez ez dute interesik.

Fatxada nagusia eta kanpoko albo batekoaren artean, bigarren solairuaren mailan, eta hau gainditurik bai gainetik eta azpitik, eraikuntzaren elementurik interesgarriena kokatzen da: izkinako balkoi eta armarriak osatutako multzoa.

Balkoia izkinari egokitzen zaio eta hainbat ornamentuzko elementu aurkezten ditu. Hutsunea izkinako arku moduan irekitzen da barrurako erorketa batez, hegaldutako erlaitza batean eta hiruki moduko frontoi batez errematatua. Hutsunea joniar pilastrek zeharkatzen dute. Frontoiak bere erdigunean andere baten bustoa eta akroterak aurkezten ditu goi-erliebean. Arkuartean apaindura erradiala duten tondoak ikus daitezke. Balkoi honen pean izkinako armarri eder bat dago, kuartelatua eta arrapalan agertzen diren bi lehoiz inguratua.

Aurrekotik eratortzen dena eraikin honen interesa bere elementurik gailenenetan dagoela da, hau da, Barrenkale eta Arrese Zeharbidea kaleetara ematen duten fatxadetan, azken honetatik ikus daitekeen mehelina eta bere hutsuneen disposizioan, izkinako elementuetan (balio berezikoak), garitoi, erlaitzean bere garaierari dagokionean eta estalkiaren eraikitze eta egiturari dagokion irtenbidean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Enontekiöko eliza

**Eanodateko** edo **Enontekiöko eliza** (; ipar samieraz, *Eanodaga girku*) Hetta herrian dagoen Enontekiö udalerriko eliza nagusia da. 1951 eta 1952. urteen bitartean eraikia izan zen eta, guztira, 350 eserleku ditu. Gainera, Tunturi Lappiko eliza berezienetako bat da bertako arkitektura bitxiari esker, eta XXI. mende hasieran burutu ziren eraberritze lanek eraikina erabat gaztetu dute. 2008. urtetik elizako bikarioa Asko Muraja da.

Udalerriko eliza garrantzitsuena eta lehena Markkinakoa izan zen. 1661. urtean eraiki zenean, eskualdeko eraikin nagusiena bihurtu zen eta samien kristautzean zeresa handia izan zuen. Herriaren izenak berak adierazten digun moduan, Markkina samien merkatal herri esanguratsua zen eta antzinako bideen arteko lotura-puntua zenez, oso azkar hazi zen. Dena den, hazkunde guzti hau Finlandia Errusiar Inperioak menperatu zuenean amaitu zen. Suediako bideak itxirik, Markkina leku helezina bihurtu zen eta herritarrek eliza bera ere lekuz aldatzea erabaki zuten. Palojoensuun hiru urtez izan ondoren, eliza behin betiko gaur egun Enontekiöko hiri nagusia den Hetta herrian finkatu zen 1865ean.

Gaur egungo eliza, 1952an amaitua, 1944an alemaniarrek Laponiako Gerran suntsitu zuten elizaren gainean dago eraikia. Eliza hau AEBetako luteranoen diru-laguntzari esker eraiki zuten herritarrek eta Veikko Larkaksen arkitekto entzutetsuak bideratu zuen lana. Betoizko eta harrizko eraikinak 5x7 m-ko tamaina du, Eskandinavia iparraldeko eraikuntza ohituran asko erabiltzen dena, eta hiru ganbera daude. Bestalde, teilatua teila kolorekoa da, oso kolore ezohikoa dena Finlandiako elizetan, eta eraikin nagusitik 10 bat metrora, aldiz, ezkila-dorre bat dago, 30 m-ko altuera duena. Dorrearen puntan gurutze txiki bat dago .

Erretaula ikusgarria da elizako objekturik preziatuena. Hain zuzen ere, oholtza edo erretaula Uuno Eskolaren lana da eta "Kristo zerurantz doa" du izena. Mosaiko itxurako artelan honetan, kristo azaltzen da samien eta Tunturi Lappiko mendien gainetik zerura bidean. Zurezko pulpituak ere, begi asko erakartzen dituen lana da, Mikko Hovi artistarena, eta azkenik, Alemaniako Errepublika Federalaren ordaina izan zen organoa aipatu behar dugu, 1958koa .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lappiko elizak

## Kanpo estekak 
* Enontekiön Kirkko
Koniferoen baso epel

[thumb|ezkerrera|[Karpatoak|Karpatoetako koniferoen baso epela, Eslovakia]]
**Koniferoen baso epelak** munduan existitzen den biometako bati ematen zaion izena da. Multzo honetan daude sartuta Hego Amerika hego-mendebaldeko euri oihan epelak, Zeelanda Berriko eta Tasmaniako euri basoak eta Europa iparraldeko, Japonia hegoaldeko eta Asia erdialdeko hainbat baso.

Baso hauetan koniferoen espezie asko ageri dira: zedroak, altzifreak, izeiak, sabinak, ipuruak, haginak, etab. Euri oihan epeletako hezetasunari esker, basoaren oihanpean goroldio ugari hazi ohi da, bai eta belar eta zuhaixka espezie asko ere. Egiturari dagokionez, baso sinpleak dira, bi geruza besterik ez baitaukate: zuhaitzen maila eta oihanpea.

Baso mota hauetako hezeenek ekosistema lehortar guztien artetik biomasa gehien dutenak dira, eta hainbat kasutan, bere zuhaitzen neurria errraldoia da.

## Kanpo estekak
Trantsizio-denbora

**Trantsizio-denbora** \scriptstyle t_t\, sistema dinamiko bati sarrerako seinale egonkor bat ezartzen zaionean, bi egoera egonkorren artean kommutatzeko behar duen denborari deritzo. Horrexegatik, bi trantsizio-denbora daude:

* t_{tH}\,: **OFF-ON trantsizio-denbora**. Ate logiko baten irteerako tentsioaren igoera denbora da.
* t_{tL}\,: **ON-OFF trantsizio denbora**. Ate logiko baten irteerako tentsioaren jaitsiera denbora da.

## Ikus, gainera 
* Igoera-denbora
* Jaitsiera-denbora
* Slew rate
* Zirkuitu logiko

## Kanpo estekak
Gunn diodo

thumb|325px|Gunn diodoaren, V-I grafika, erresistentzia diferentzial negatiboko eskualdea nabarmenduz.
**Gunn diodoa** goi-frekuentziako zirkuituetan erabiltzen den diodo mota bat da. Diodo arruntak ez bezala, ez du P motako dopaketarik, eta N motako material erdieroalez egina dago. Gunn diodoak hiru eskualde ditu: horietatik bik N motako dopaketa handia dute eta eskualde horien artean N motako dopaketa txikiko geruza bat jartzen da, bi eskualde horiek bereizteko.

Gunn diodoek erresistentzia diferentzial negatiboko eskualde bat dute.

Galio artseniuroz egindako Gunn diodoak 200 GHz arte dabiltza. Galio nitrurozkoak berriz, 3 THz arte.

## Ikus, gainera 
* Diodo
* Tunel diodo
* Zener diodo

## Kanpo estekak
Seán Lemass

**Seán Francis Lemass** (irlanderaz *Seán Proinsias Lemass*; 1899ko uztailaren 15a - 1971ko maiatzaren 11) XX. mendeko irlandar politikari eragingarrienetakoa izan zen. 1959 eta 1966 urte artean Irlandako Errepublikaren Taoiseacha (gobernu burua) izan zen.

1916ko Bazko Altxamenduan, Irlandar Independentzia Gerran eta ondorengo Irlandako Gerra Zibilan ere esku hartu zuen. Dáil Éireannen (irlandar behe ganbera) Sinn Féin alderdia ordezkatuz diputatu gisa (Teachta Dála) aukeratua izan zen eta 1969ko bere jubilazioa arte kargu honetarako hainbat aldiz berraukeratua izan zen. 1926an Fianna Fáil alderdiko kide sortzaileetako bat izan zen, Fianna Fáilen jarraieko gobernuetan Merkatal Ministari eta Intendentzia Ministari ere izan zen.

Lemass guztien iritziz Irlanda modernoaren arkitekto nagusienetakotzat jotzen da. Irlandar industriaren garapenean burututako lanarengatik oroitua da, bai eta Irlandako Errepublika eta Ipar Irlandaren arteko loturak sendotzearen aldeko bere jarrerarengatik ere.
Jon Anza

**Jon Anza Ortuñez** (Donostia, Gipuzkoa, 1962ko urtarrilaren 8a - Tolosa, Frantzia, 2009ko maiatzaren 11 2009ko apirilaren 18tik 2010eko martxoaren 11ra desagerturik egon zen.

Jon Anzak 21 urte eman zituen preso Espainiako kartzeletan. Desagertu baino lehen, sei urtez Ahetzen (Lapurdi) bizi izan zen.

## Desagerpena 
2009ko apirilaren 18tik ez zen haren berririk izan. Jon Anzak, egun horretan ETArekin hitzordua zuen Okzitaniako Tolosa hirian eta talde armatuarentzat dirua zeraman. Bere neskalaguna izan zen Jon ikusi zuen azkena, treneraino lagundu baitzuen. 2009ko maiatzaren 15ean bere desagerpena salatu zuten Baionako Auzitegian.

Gainera, 2009. urtearen hasieratik minbizia zuen eta apirilaren 24an medikuarenera joan behar zuen Baionan, baina ez zen azaldu.

2009ko maiatzaren 20an, ETAk Gara egunkariari bidalitako oharrean, Jon Anzaren desagerpenaren ardura Espainiako eta Frantziako gobernuei egotzi zien.

2009ko uztailaren 25an, Iparraldeko zenbait taldeek, gerra zikinaren aurka eta Jon Antzaren desagerpena argitzeko exigituz manifestazio nazionala deitu zuten irailaren 19rako Donibane Lohitzunen.
 Urriaren 2an Gara egunkariak aditzera eman zuenez, hainbat polizia espainolek atxilotu eta galdeketetan hil zitzaien. Ondoren Frantzian lurperatu zutela salatu zuten.

Jacques Massey kazetari eta irakaslearen Frantziako hainbat iturrien arabera Espainiako Poliziek egin zuten «Anzaren aurkako kolpea». Are gehiago "gertakari horri buruz" Frantziako poliziak telefono entzuketak dituela ziurtatu zuen Flammarion argitaletxearen eskutik plazaratu zuen "ETA, histoire secrète d'une guerre de cent ans" liburuan. 2010eko otsailaren 9an, Espainiako Auzitegi Nazionalak Baionako fiskaltzaren eskakizunez, Jon Anzaren desagerpenaren ikerketa ireki zuen. Ikerketen epaile-arduraduna Fernando Andreu izanik.

2010eko martxoaren 11n, Anzaren hilotza Tolosako (Frantzia) gorputegian zegoela hedatu zuen FR3 telebista-kateak; eta albistea hurrengo egunean baieztatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Caso Anza
*  Jon Anza kasua hedabideetan eta sarean zuzeu.com
*  Bost urte ondoren, egia bahiturik dago Berria 2014.04.17
Poitín

thumb|Poitin
**Poitín**, **Poteen** edo **Potcheen** (ahoskera [ˈpˠocʲiːn]) Irlandako pattar moduko alkohol kopuru handia duen (%90-95a) edari herrikoia da. Poitína alanbike txiki batean destilatzen da eta edari honen izena "pota" (irlanderaz "alanbike") hitzetik eratorria da. Ohitura legez malta, patata eta orain dela gutxitik azukretik ekoiztu izan ohi da. Munduko alkohol kopuru handienetakoa dutenen artean sailkatzen da eta mendeetan zehar bere ekoizpen eta salmenta ilegaltzat hartua izan da (soilik destilategi ilegalen bidez eskuratu zitekeen).

Irlandan edari honen norberaren etxeko ekoizpen edo destilaketa 1661an debekatu zen. 1997ko martxoaren 7an irlandar zerga-agentziak (*Office of the Revenue Commissioners*, normalki RC bezala ezagutua, edo soilik *Revenue* izenaz) Irlandan poitín salmentaren gain mendeetan zehar ezarrita zegoen debekua behingoz kenduarazi egin zuen, halere jadanik atzerrira saltzeko asmoz burututako ekoizpena denbora askoz lehendik legaltzat hartua zegoen. 2008ko urtarrilaren 15ean 110/2008 ANNEX 111 arautzearen babespean Europar Batasuneko Kontseiluak eta Europar Legebiltzarrak Ezaugarri Geografikoaren zirtagiria eman zioten. Parlamentua eta Kontseiluaren Regulation (EC) No 110/2008 ziurtagiria Europar Araudi Komunitarioan agertzen da. Azken honetan europar jatorri-izendapena eman zitzaion, honela Kontseiluaren No 1576/89 Arautza baliogabetuz.

Gaur egun bi irlandar destilategik bakarrik dute poitína ekoizteko beharrezko den baimen ofiziala: Knockeen Hills eta Bunratty Winery.

## Bitxikeria 
Irlanderaz filmatutako lehendabiziko filma irlandarrak edari honen izena darama: *Poitín* (1979). Gaitzat Irlanda mendebaldeko Connemara eskualdeko poitín destilatzaile ilegal bat, bere bi langileak eta bere alabaren biziak hartzen ditu.

## Ikus gainera 
* Irlandar Whiskey

## Kanpo estekak