Munduko Industria Langileak

Industrial Workers of the World — Munduko Industria Langileak — (IWW edo Wobblies) teoria sindikalista iraultzailearen (lan-demokrazia eta langileen autogestioa) jarraitzailea da, eta Estatu Batuetan du jatorria, nahiz eta beste herrialde batzuetan ere badagoen, hala nola Alemanian, Austrian, Suitzan, Belgikan, Grezian, Islandian, Lituanian, Kanadan, Australian, Irlandan eta Erresuma Batuan. Historikoki Mexikon, Txilen eta Japonian ere eragina izan du.

Bere urterik ospetsu eta eraginkorrenak 1905etik 1920ko hamarkadan "Palmer Raids" bezala ezagutzen ziren gobernuaren erasoek gogor zapaldu zituzten arte izan ziren. Hamarkada batzuk geroago suspertu zen, 1960ko hamarkadan, eta XXI. mendean hazkunde handia izan du.

Nahiz eta sindikatuen federazio hori jatorriz sortua izan eta AEBetan presentzia handiagoa izan. AEBetan eta Kanadan, erakundeak nazioarteko politika du, eta, horri esker, sekzioak eta federazioak ezar daitezke munduko gainerako lekuetan. Bere afiliatuak historikoki wobblies bezala ezagutu izan dira. Bere jatorrizko ezaugarria, sorreraren garairako, industria-sindikatuetan oinarritutako egitura organikoa izan zen, eta hortik datorkio izena.

## Jatorria 
IWW sindikatua 1905eko ekainean sortu zen Chicagon, Estatu Batuetako 200 sozialista, anarkista eta sindikalista iraultzaileren konbentzio batean, batez ere Western Federation of Miners-en, American Federation of Labor (AFL) erakundearen politiken aurkakoen. Konbentzioa urte hartako ekainaren 27an egin zen, eta "Industrial Congress" edo "Industrial Union Convention" izena eman zioten; geroago, First Annual Convention of the IWW (IWWren Urteko Lehen Konbentzioa) izena ipini zioten. Langile sindikalismo industrialaren eta, oro har, lan-mugimendu amerikarraren historiako gertakari garrantzitsuenetako bat izan da.

IWWren lehen antolatzaileen artean Bill Haywood, Daniel De Leon, Eugene V. Debs, Thomas J. Hagerty, Lucy Parsons, Mary Harris Jones, William Trautmann, Vincent Saint John, Ralph Chaplin zeuden beste batzuen artean.

IWWren helburua langileen elkartasuna sustatzea zen patronalaren aurkako borroka iraultzailean; bere leloa "baten kontrako iraina guztion aurkako iraina da" (an injury to one is an injury to all) zen.  Sindikalista, sozialista eta anarkista askok uste zuten AFLk porrot egin zuela AEBetako langile-klasea benetan antolatzen, langile guztien % 5 bakarrik baitzegoen sindikalizatuta 1905ean. Horrexegatik antolatu zen IWW. Wobblie-ek uste zuten langile guztiak klase gisa antolatu beharko liratekeela, eta filosofia hori oraindik ere islatzen da IWWren egungo eraketaren hitzaurrean:

*“Langileen klaseak eta enplegatzaileen klaseak ez dute ezer komunean. Ez da bakerik izango gosea eta beharrak milioika langileren artean dauden bitartean, eta patroien klasea osatzen duten gutxi batzuek bizitzako gauza on guztiak dituzten bitartean. Bi klase horien artean borrokak aurrera jarraituko du, munduko langileak klase bat bezala antolatu arte, produkzio-baliabideez jabetu arte, soldata-sistemarekin amaitu arte eta Lurrarekin harmonian bizi arte. (...) "Eguneko ordainsaria lanegun baten trukean" goiburu kontserbadorearen ordez, "Soldata-sistema abolitu" ikur santu eta iraultzailea idatziko dugu gure banderan. Kapitalismoa ezabatzea langile klasearen misio historikoa da.”*
thumb|IWW-ko posterra, 1911koa
Wobblieak bere garaiko beste mugimendu sindikaletatik bereizten ziren, unionismo industriala sustatzeagatik, American Federation of Labor sindikatuko ofiziozko sindikatuaren aurka eginez. IWWk oinarrizko sindikalismoa nabarmentzen zuen, langileen izenean patroiekin negoziatuko zuen liderren botere-metaketaren aurka. Horrek agerian uzten zuen IWWk akordioak sinatzeari goiz uko egin ziola, langileek zuten benetako boterea murriztu zietela sentitzen baitzuten: grebaren boterea. Nahiz eta ezin izan zuten inoiz zehatz-mehatz garatu, Wobblieek uste zuten greba orokorra zela soldata-sistema ezabatzeko azken bidea, eta sistema ekonomiko berri batek hasiera emango ziola, herriari interes ekonomikoaren eta lehiaketaren gaineko lankidetzaren gainetik lehentasuna emanez.

IWWk ekarpen garrantzitsua egin zien justizia sozialaren aldeko mugimenduei. Zeren eta sortu zenean, sindikatu amerikar bakarra zen (Knights of Labor izenekoez gain) bereizketarik gabe langile guztiak, hau da, emakumeak, etorkinak eta afroamerikarrak erakunde berean sartu zituena. Izan ere, lehen kideetako asko etorkinak izan ziren, eta Carlo Tresca, Joe Hill eta Mary Jones bezalako batzuek garrantzia hartu zuten lidergoan. Finlandiarrek kide etorkinen zati handi bat osatu zuten. "Ziurrenik, IWWko finlandiarren kopurua 5.000-10.000 bazkide ingurukoa zen. IWWk Industrialisti izeneko finlandierazko egunkari bat zuen, Minnesotako Duluth hirian argitaratua, 10.000 aleko tirada batera iritsi zena. Wobblyen finlandierazko beste argitalpen bat Tie Vapauteen ("Askatasunaren bidea") hilabetekaria izan zen. Aipagarriak izan ziren ere Langileen Eskola *(Work People’s College)* eta Lanaren Tenplu Finlandiarra *(Finnish Labour Temple).* Work People 's College eta Finnish Labour Temple Port Arthurren, Ontarion, zeuden. Hortaz, IWWren egoitza Kanadan egon zen urte batzuetan. Erakundeak berdintasun sozialarekin duen konpromisoaren beste adibide bat 8. Lokala izan zen, Filadelfiako zamaketariek sortua. Ameriketako porturik handienetako bat zen Filadelfiakoa. 8. Lokaleko burua Ben Fletcher afroamerikarra zen, erakundeak 5.000 kide baino gehiago zituen, gehienak afroamerikarrak eta 1000 etorkin inguru (batez ere irlandarrak, lituaniarrak eta poloniarrak).

Politikariek eta prentsak gogor kritikatzen eta gaitzesten zuten IWW, merkatu-sistemaren mehatxutzat hartzen baitzuten. Fabrika-jabeek ekintza ez-bortitzak (Salbazio Armadako kideak musika-bandetara bidaliz mitinetan hizlarien ahotsa estaltzeko) zein bortitzak (mitinei eraso eginez) erabili zituzten IWW zapaltzeko. IWWko kideak sarritan atxilotzen zituzten, eta askotan militantzia publikoagatik erail egiten zituzten. Halere, hain kontrako jazarpenak aktibismoa areagotzera bultzatzen zituen beste kideak.

## Historia 
Garai hartako ezkerreko beste erakunde asko bezala, IWW zatituta zegoen politikoki. 1908an, Daniel De Leonek gidatutako talde batek adierazi zuen Socialist Labor Party delakoaren bidezko ekintza politikoa zela IWWren helburuak lortzeko modurik onena. Beste taldeak, Vincent Saint John, William Trautmann eta Big Bill Haywood buru zituenak, uste zuen greba, propaganda eta boikot moduko ekintza zuzena hobe zela langileen helburuak lortzeko; haiek arbitrajearen eta afiliazio politikoaren aurka zeuden. Haywood, Saint John eta Tratmannen taldea nagusitu zen, eta De Leonen taldekoek erakundea utzi zuten.
ezkerrera|thumb|195x195px|IWWko kide baten liburuzka
IWWk Goldfielden, Nevadan, lehen aldiz erakarri zuen arreta orokorra, 1906an egindako greba batengatik. 1909an Pennsylvanian, beste greba bat egin zuten. Ospea handik gutxira irabazi zuen, adierazpen-askatasun osoa aplikatzeko aldarrikapenarekin. Izan ere, Spokane hirian, Washingtonen, legez debekatuta zeuden mitinak eta kale manifestazioak, eta horregatik atxilotu zuten Elizabeth Gurley Flynn, wobbly antolatzailea, ordenantzari jaramonik ez egiteagatik. Erantzuna sinplea izan zen, baina eraginkorra: lagun bat hitzaldi bat egiteagatik atxilotu zutenean, jende asko hurbildu zen eta agintariak gonbidatu zituzten haiek ere atxilotzera, udalerriko diru-kutxetarako garestiegia bihurtu zen arte. Spokanen, 500 pertsona baino gehiagok preso amaitu zuten eta lau hildako izan ziren. "Adierazpen askatasunaren alde borrokatzeko" taktika erabili zuten Fresnon, Aberdeenen (Washingtongo estatua) eta beste hainbat herritan, kausa jendarteratzeko eta modu irekian antolatzeko eskubideari eusteko. San Diegon, kanpaina antolaturik ez bazegoen ere, ugazaben kontraerasoak ez zuen itxaron, eta poliziaren basakeriaren bidez jardun zuten.
thumb|193x193px|IWWren manifestazio bat New Yorken, 1914an
1912an, erakundeak 50 mila kide inguru lortu zituen, ipar-mendebaldean kontzentratuta, portuetan, erdialdeko estatuetako nekazaritza-langileen artean, ehungintza-industrietan eta meatzaritzan. IWWk 150 greba inguru antolatu zituen, horien artean Lawrenceko ehungintzako greba (1912), 1913ko Paterson lantegiko greba eta 1916ko Mesabi metalgintzako greba. Era berean, 1913ko abuztuaren 3ko Wheatland Hop Riot bezala ezagutzen diren lan-baldintza hobeengatik nekazaritza-langileen arteko istiluetan parte hartu zuen IWWk.

1915 eta 1917 bitartean, IWWko Agricultural Workers Organization (AWO) erakundeak ehunka mila langile migratzaile (enara langileak) antolatu zituen AEBetako erdialdean eta mendebaldean. Garai hartan, IWW "arlotearen" sinonimo bihurtu zen; izan ere, langile migratzaileek ezin zuten zama-trenetako bagoi hutsak ez ziren beste garraiobiderik erabili bidaiatzkeo. IWWko kideak elkarrekin nahastu ohi ziren. Langileek lan-baldintza hobeak lortu ohi zituzten ekoizpen-puntuan ekintza zuzena erabiliz, eta "lantokian" eraginda, lanaren abiadura nahita motelduz, patroiak presionatzeko. IWWri esker, langile migratzaileen lan-baldintzak nabarmen hobetu ziren.

AWOren arrakastan oinarrituta, IWWren Lumber Workers Industrial Unionek (LWIU) antzeko taktikak erabili zituen egurketariak eta zerrategietako beste langile batzuk antolatzeko, AEBko hegoaldean, ipar-mendebaldean eta Kanadan, 1917 eta 1924 bitartean. 1917ko egur-grebak 8 orduko lanaldia lortzeko bidea ireki zuen, eta lan-baldintzak hobetu zituen ipar-mendebaldeko eskualdean.

1913tik 1930eko hamarkadaren erdialdera arte, IWWko Marine Transport Workers Industrial Unionek AFLko sindikatuen maila berean onartua izateko borrokatu zuen. IWW osatzen zuten etorkinen kopuruari esker lortutako nazioarteko elkartasunak ahalbidetu zuen arrakasta. Lehen adierazi bezala, Ben Fletcher buru zuen 8. lokalak, Filadelfia eta Baltimoreko portuetan, kide afroamerikar ugari zituen, baina atzerriko beste agintari batzuk ere bazituen, hala nola Waler Nef suitzarra, Manuel Rey marinel espainiarra, Jack Walsh eta E.F. Doree. IWWk Boston, New York, New Orleans, Houston, San Diego, Los Angeles, San Francisco, Eureka, Portland, Tacoma, Seattle, Vancouver portuetan ere bazuen presentzia, baita Karibeko, Mexikoko, Hego Amerikako, Australiako, Zeelanda Berriko, Alemaniako eta beste herrialde batzuetako portuetan ere. IWWko kideek San Frantziskoko greba orokorrean parte hartu zuten 1934an, bai eta International Longshoremen's Association erakundearen barruan antolatzeko eta afiliatzeko beste kanpaina batzuetan ere, mendebaldeko kostaldean zehar.

1930eko hamarkadan *United Auto Workers-*ek antolatutako grebetan eta beste ekitaldi batzuetan ere paper garrantzitsua jokatu zuten wobbliek, bereziki Detroiten, nahiz eta inoiz ez zuten presentzia nabarmenik lortu han.

Gatazka askotan arrakasta izan arren, IWWri zaila egiten zitzaion bere lorpenei etekina ateratzea. Erakundeak uko egiten zion patroiekin lan-hitzarmen kolektiboak lortzeari, eta nahiago zuen enplegu-lekuetan enpresa-klasearen aurkako etengabeko borroka. Patroien aurkako ekintza iraultzailearen taktika hau, azkenean, emaitzarik gabe geratu zen. Lawrencen, IWWren koadro sindikalak pixkanaka galtzen hasi ziren, patronalak enplegatuen erresistentzia higatzen zuelako, eta IWW indarra galtzen joan zen.

### Gobernuaren errepresioa 
IWWren ahalegin guztiak gobernuak bortizki zapaltzen zituen. 1914an, Joe Hill (Joel Hägglund) sindicalista hilketagatik akusatu zuten, nahiz eta ebidentzia eztabaidaezina ez izan, Utah estatuak exekutatu zuen 1915ean. 1916ko azaroaren 5ean, Everetten (Washington), Donald McRae sheriffak gidatutako enpresariek bidalitako agente talde batek wobblyen kontrako erasoa egin zuen, "Verona" itsasontzian Everetteko sarraskia bezala ezagutu zen hartan. Gutxienez sindikatuko 5 kide hil zituzten eta beste sei desagertuta geratu ziren. Indar polizialetako bi kide, jardunean zegoen ofizial bat eta National Guard erreserbako bat, hil ziren tiroen ondorioz.

IWWko kide asko Estatu Batuek Lehen Mundu Gerran parte hartzearen aurka agertu ziren. Erakundeak gerraren aurkako ebazpen bat onartu zuen 1916ko azaroan. Hau IWWren sorrera-hitzarmenean adierazitakoan oinarritzen zen, non esaten baitzen gerra kapitalisten arteko borroka bat zela, aberatsago nor bihurtzen zen ikusteko. Eta, bitartean, langileak euren artean borrokatu eta hiltzen ziren.

IWWren egunkarian, Industrial Worker izenekoan, AEB gerran sartu baino apur bat lehentxeago zera idatzu zuten: "Kapitalistak, Amerikakoak, zuen aurka borrokatuko gara, eta ez zuengatik! Munduan ez dago langile klaseari aurre egin diezaiokeen botererik, hori egiteari uko egiten badio". Estatu Batuetako Kongresuak 1917ko apirilean gerra-deklarazioa onartu zuenean, IWWko idazkari nagusi eta diruzain Bill Haywoodek uste zuen erakundeak profil baxua hartu beharko lukeela bere existentziaren mehatxu nabarmenak saihesteko. Gerraren aurkako propagandaren inpresioa eten egin zen, eta bolante eta deklarazio antibeliko asko gorde ziren. Hortaz, propaganda antibelikoa sindikatuaren politika ofizialaren parte izateari utzi zion. Mahai Orokor Exekutiboan eztabaida handia gertatu zen profil baxu baten alde zeudenen (Haywooden aldekoak) eta asalduraren jarraipena nahi zutenen (Frank Little GEBeko kidearen aldekoak) artean. Horren ondorioz, Ralph Chaplinek bi aldeen arteko akordio bat kudeatu zuen. Gerra salatzeko deklarazio bat egin zen, eta IWWko kideei aholkatu zitzaien ahaleginak bideratzeko nahitaezko zerbitzu militarraren, soldadutzaren, lege-mekanismoaren aurka. Beraz, IWW gerraren aurkaria zela aldarrikatu zuten. Halako bultzada eta gerra psikologikoaren olatuak sumindutako herritarren uhinak IWWri hainbat lekutan erasotzera eraman zituen, eta gerraren ondoren, errepresioak jarraitu egin zuen. Centralian, Washingtonen, 1919ko azaroaren 11n, IWWko kide eta gerrako beterano Wesley Everest bere zaindariek jendetzaren esku utzi zuten, modu basatian lintxatua izateko, bere hortzak kulataka hautsiz, zikiratuz eta hiru aldiz lintxatuz hiru herri ezberdinetan, azkenean bere gorpua tiroz josia eta hobi komun batean lurperatua izan zelarik. Txosten ofizialak "suizidioa" argudiatu zuen Everesten heriotzaren kausa gisa.

IWWko kideak lege federal eta estatalek jazarri zituzten, baita 1920ko Palmer Raids (Palmerreko Sarekadak) delakoek ere, euren jatorri atzerritarreko kideak identifikatuz, herrialdetik kanporatzeko. 1920ko hamarkadaren erdialdean, gobernuaren errepresioaren ondorioz, bazkide kopurua asko murrizten hasi zen, eta egoera hori nabarmen larriagotu zen antolaketa-zisman, Westernersen ("Mendebaldekoak") eta Easternersen (Ekialdekoak) arteko banaketagatik, zentralisten eta deszentralisten arteko liskarrengatik eta Alderdi Komunistak erakundea menderatzeko zituen saiakerengatik. 1930erako kide kopurua 10.000 afiliaturaino jaitsi zen.

Palmer Raidsen ondorio bat Joe Hillen errautsak konfiskatzea izan zen, besteak beste, IWWko kideei konfiskatutakoak. Errauts horiek laurogeiko hamarkadaren amaierako Freedom of Information Act delakoaren pean berreskuratu ziren.

### 1950-2000 
Wobbliek langileak antolatzen jarraitu zuten eta presentzia handiagoa lortu zuten 1950eko hamarkadan Cleveland eta Ohioko metalurgia-lantegietan. Gobernuak 1950ean Taft-Hartley Act onartu eta gero, IWWk afiliatuen galera izan zuen, erronkari nola erantzun erabakitzeko desberdintasunak sortu baitziren. Clevelandeko sail metal-mekanikoak Batasuna utzi zuen, eta hau izan zen bere historian jasan zuen desertzio masiborik handiena.
ezkerrera|thumb|194x194px|Afiche de la IWW
Afiliatuen kopurua maila baxuenera iritsi zen 50eko hamarkadan, baina 60ko hamarkadan, eskubide zibilen aldeko mugimenduak (Civil Rights Movement), protesta antibelikoek eta unibertsitateko ikasleen mugimenduek IWW berpiztu zuten. Halere, kide berri gutxi batu ziren, XX. mende hasierako afiliazio-mailetatik urrun.

60ko hamarkadatik 80ko hamarkadara, IWWk hainbat antolaketa-kanpaina egin zituen. Kooperatiba eta enpresa autogestionarioetako kideak afiliatu ziren, bereziki industria grafikoaren kontzeptuan: Red & Black (Detroit), Lakeside (Madison, Wisconsin) etaHarbinger (Columbia, South Carolina). Cellar Unibertsitatea, Michigango Unibertsitateko ikasleen irabazi-asmorik gabeko liburu-denda unibertsitarioa, IWWra afiliatutako lan-kolektibo antolatu handiena izan zen urte batzuez, ehun langile ingururekin. 60ko hamarkadan, Rebel Worker Chicagon argitaratu zuten Franklin eta Penelope Rosemont surrealistek. Charles Radcliffe-k argitaratu zuen edizio bat Londresen, eta gero Nazioarteko Situazionistan sartu zen. 1980ko hamarkadan, Rebel Worker Chicagoko saileko bokante ofizial egin zen, eta New Yorkeko eremurako informazio-buletin bat argitaratu zen; musika-disko bat ere argitaratu zen: "Rebel Voices".

1990eko hamarkadan, IWWk hainbat lan-gatazkatan eta adierazpen-askatasunaren aldeko borrokan parte hartu zuen (free speech fights), Redwood Summerrena eta 1997ko amaieran Oaklandeko portuan zegoen Neptune Jade piketea barne.

IWWk 90eko hamarkadako azken urteetan egindako kanpainek garrantzi handia izan zuten. 1996an, Borders Books antolatzeko, greba egin zuten Seattleko Lincoln Park Mini Mall-en. Horrez gain, Wherehouse Music-eko erakundeak edo ACORN komunaren erakundeak hainbat homeless, sexu-langile eta gazteentzako zentroak sortu zituen Portlanden, Oregonen. Berkeleyn, Kalifornian, birziklatze-tailerrak eman ziren. IWWko kideak hainbat sektoretan aritu ziren lanean: eraikuntzan, itsas garraioan, ontzioletan, puntako teknologiak dituzten enpresetan, hotel eta jatetxeetan, interes publikoko erakundeetan, eskoletan, unibertsitateetan, birziklatze-zentroetan, trenbideetan, motozikletetako mezularitzan eta zerrategietan.

### Gaur egun 
thumb|IWWren blokea Seattleko manifestazio antibeliko batean, 2007an
IWW sindikatu aktiboa da gaur egun ere. 90eko hamarkadan IWW-k berpizkunde handiagoa izan zuen, eta gaur egun Ipar Amerikan (Estatu Batuak, Kanada) hazkunde handia izan duen sindikatuetako bat da, baita joera sozialista libertarioa duen nazio honetako antolakuntzarik handiena ere, nahiz eta sindikatu nahiko txikia izan, lehen eta gaur egungo beste sindikatu batzuekin alderatuta.

Gaur egun, soldata baxuak dituzten industriako langileei zuzenduta daude batez ere bere kanpainak. 2000ko hamarkadaren hasieratik, IWWk Berkeleyko Stonemountain and Daughter Fabrics janzkera-fabrikako langileak antolatu zituen. 2005ean, IWW New York eta Chicagoko Starbucks kateko kafe-denda bat sindikalizatzea lortu zuen lehen sindikatu estatubatuarra bihurtu zen.

2004ko irailean, IWWk kamioilariak antolatu zituen Stocktonen, Kalifornian. Grebaren ondoren, eskaera asko jaso zituzten. Hala ere, garaipen goiztiar horiek gorabehera, 2005eko erdialdean sindikatua desagertu egin zen.

Chicagon, IWW bi gurpileko mezularitza antolatzen hasi zen, arrakastaren bat lortuz.

2003 eta 2006 artean, IWWk elikagai-kooperatibetako kideak antolatu zituen Seattlen, Washingtonen eta Pittsburghen. Berkeley hirian hondakinak birziklatu eta biltzea IWWk antolatutako bi enpresei esker egiten da.

New Yorken, IWWk 2005etik antolatu ditu elikagaien industriako langile etorkinak. Elikagai-bulego horietan, ordainsaria baxua eta etena da, eta IWWk Handyfat Trading eta beste denda batzuetako langileak antolatu zituen.

2007ko maiatzean, New Yorkeko elikadurako langileak Starbucks Workers Unioneko langileei batu zitzaizkien The Food and Allied Workers Union IU 460/640 sortzeko. 2007ko udan, IWWk kanpaina jarraitu zuen, arlo horretako enpresetako langile gehiago sartuz: Flaum Appetizing (Kosher janari banatzailea) eta Wild Edibles (itsasoko elikagaiak). 2007-08 urteetan, enpresa horietako langileak legez kanpo kaleratu zituzten gremio-jardueragatik. 2008an, Wild Edibleseko langileek aktiboki borrokatu zuten berriro lanean hasteko eta ugazabak ordaindu gabeko soldatak ordaintzeko.

IWWk ere parte hartu zuen Irakeko gerraren aurkako protestetan eta Coca Colaren aurkako boikota antolatu zuen.

2006an IWWk bulego nagusiak Cincinnatira (Ohio) aldatu zituen. Urte hartan IWWk Landmark Shattuck Cinemas antolatu zuen.

2008ko uztailaren 5ean, Michigango Starbucks Workers Unioneko IWWko eta Sevillako Lanaren Konfederazio Nazionaleko (CNT) kideek Starbucks sindikatuko kideen aurkako erasoen eta bi kideren aurka su-armekin egindako erasoaren aurkako protesta globaleko egun bat antolatu zuten, dozena bat hiritan piketeak eginez.

Gaur egun, 11000 afiliatu inguru ditu IWWk, gehienak Estatu Batuetan, eta beste batzuk Australian, Kanadan, Irlandan eta Erresuma Batuan. Joe Hill; Ralph Chaplin; Tom Morello; Ricardo Flores Magon; James P. Cannon; James Connolly; Jim Larkin; Paul Mattick; Bill Haywood; Ben Fletcher; Eugene V. Debs; Elizabeth Gurley Flynn; Sam Dolgoff, Monty Miller; Lala Hardayal; Frank Little; Roger Nash Baldwin; Eugene O 'Neill; Harry Bridges; Gary Haryder; Harry Hoon eta Lesbia poeta australiarrak Gaur egun IWWko kiderik ospetsuena Noam Chomsky da. Egile ezagunena (bere nortasuna ezkutatzeko saiakera bete zen) B. Traven zen.

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak 
* Wikimedia Commons delakoari buruzko multimedia kategoria bat da **Industrial Workers of the World**.
* IWW - Industrial Workers of the World
* Industrial Workers of the World - Estados Unidos
* Industrial Workers of the World - Australia (ingelezez)
* Industrial Workers of the World - Canadá (ingelezez)
* Industrial Workers of the World - Reino Unido (ingelezez)
* Paul Buhle, "The Legacy of the IWW", *Monthly Review*.

*