open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kristen Radtke

**Kristen Radtke** (Green Bay, Wisconsin, Ameriketako Estatu Batuak, 1987ko ekainaren 25a) estatubatuar  idazle eta ilustratzailea  da, New Yorkeko Brooklyn hirian bizi dena.

## Bizitza 
### Formazioa 
Arte Ederretan lizentziaduna da, Iowako Unibertsitateko ez-fikziozko idazketa-programaren barne.

### Argitalpenak 
Radtkeren idatziak eta komikiak *The New Yorker*, *The New York Times Book Review*, *The Atlantic*, *GQ*, *Oxford American* eta *Virginia Quarterly Review* bezalako argitalpenetan agertu ziren.''''''*

#### *Imagine Wanting Only This* 
Bere memoriak, eleberri grafiko moduan, *Imagine Wanting Only This* izenburuarekin, Pantheon Booksek argitaratu zituen 2017ko apirilean. The Atlantic-ek honela deskribatu zuen Radtke-ren lana: «Prosaren eta ilustrazioaren arteko nahasketa harrigarria».

#### *Seek You* 
Radtke-ren bigarren liburua, *Seek You: A Journey Through American Loneliness*, 2021eko uztailean argitaratu zen ingelesez. Bakardadearen auzia aztertzen zuen lanak, batez ere AEBetako gizartean, ikuspegi psikologiko, soziologiko eta fikziozko irudikapenetatik. Interneteko NPR.org hedabideak  honela zioen: “Seek You-ren edertasuna da komunitate-esperimentu baten antza duela. Liburu hori irakurtzea geure buruaz eta geure bizitzez irakurtzea da". Liburuak 2019ko Whiting Creative Nonfiction diru-laguntza jaso zuen. Era berean, 2022ko Andrew Carnegie dominarako hautatu zuten, ez-fikziozko bikaintasunagatik.

2023an, *Seek you: Un voyage dans la soleitude contemporaine* lanaren frantsesezko itzulpenak kritika oso positiboak jaso zituen.

Urte berean, Planeta Comic argitaletxeak gaztelaniazko edizioa argitaratu zuen *Sobre la soledad* izenburuarekin.

*The Vergeren* sormen zuzendari kargua hartu zuen Radtkek. Aurretik, *The Believer* aldizkariko zuzendari artistiko eta editore laguntzailea izan zen, Sarabande Bookseko editore nagusia eta TriQuarterly aldizkariko film eta bideoen editorea. 2017an The Angeles Times egunkariak A *Face to Watch* izendatu zuen.

## Aukeratutako obrak 
Hainbat liburu argitaratu ditu, besteak beste:

### Ingelesez 
* (en) *Imagine Wanting Only This*, Pantheon, 2017, 288 or. (ISBN 1101870834)
* (en) *Seek You: A Journey Through American Loneliness*, Pantheon, 2021, 352 or. (ISBN 1524748064)

### Frantsesera itzulia 
* *Seek you : Un voyage dans la solitude contemporaine,* Editions Helvetiq, 2023,352 or.  ()

### Gaztelaniara itzulia 
* *Sobre la soledad*, PLANETA CÓMIC, 2023, 360 or. (ISBN978-84-1140-741-0)*''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Kinniya zubia

**Kinniya zubia** (tamileraz: கிண்ணியாப் பாலம்) Sri Lankako luzeena da: 396 metro ditu. Koddiyar inguruko aintzira eta Tambalagam badia zeharkatzen ditu. Trincomalee eta Kinniya lotzen ditu, eta, horri esker, herritarrek Kinniya aintzira zeharkatu eta A15 autobidetik Kinniya eta Muttur eremuetara iristen dira.

Zubia amaitu eta 2009ko urriaren 20an ireki zuen Mahinda Rajapaksa presidenteak. 
Hori baino lehen, Manampitiya zubia Sri Lankako zubirik luzeena zen. Zubia Saudi Arabiako gobernuaren laguntzarekin eraiki zen.

## Erreferentziak 
## Kategoria
Dulcênio Fontes de Matos

**Dulcênio Fontes de Matos** (Lagarto, Sergipe, 1958ko urriaren 19a) brasildar elizgizon katolikoa da. 2001etik 2006ra Aracajuko apezpiku laguntzailea izan zen, 2006tik 2017ra Palmeira dos Índiosko apezpikua eta 2017tik aurrera Campina Grandeko apezpikua da.

## Bizitza 
thumb|left|Dulcênio Fontes de Matos apezpikuaren armarria.|209x209pxManoel Dias Matos eta Leonor de Araujo Fontesen semea, Dulcênio Fontes de Matos Sergipe estatuko Lagarto hirian jaio zen 1958an. Bere jaioterrian prestakuntza ikasketak amaitu ondoren, filosofia ikastaroak egin zituen Brasiliako Fátimako Ama Birjinaren apaizgaitegi nagusian, eta teologia Rio de Janeiroko Pontifize Unibertsitate Katolikoan, artxidiozesiko San Jose apaizgaitegiko ikasle izanik. 1985eko abenduaren 14an apaiztu zen, Estânciako elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

Apaiz ordenatu ondoren, filosofiako espezializazioa lortu zuen Fortalezako Vale do Acaru unibertsitatean, eta Zuzenbide Kanonikoko espezializazioa Rio de Janeiroko Zuzenbide Kanonikoko Institutuan. Honako kargu hauek bete zituen: Lagartoko bikarioa (1986tik 1987ra) eta Umbaúbako parrokoa (1987tik 1992ra), Estânciako katedraleko parrokoa (1992az geroztik), presbitero-kontseiluko eta kontsultarien elkargoko kidea, baita teologiako irakaslea eta laguntza pastoraleko koordinatzailea ere. 2017ko urriaren 11n, Frantzisko aita santuaren erabakiz, Campina Grandeko apezpiku bihurtu zen. Urte bereko abenduaren 2an hartu zuen kargua.

2024az geroztik, Campina Grandeko eta Paraíbako ohorezko herritarra da.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marina Polo Rodríguez

**Marina Polo Rodríguez** (Extremadura, 2001eko apirilaren 10a) espainiar matematikaria da. 2023ko uztailetik 2025eko uztailera arte Matematika Ikasleen Elkarte Nazionaleko idazkaria izan zen.

## Ibilbidea 
2017an, ESOko Sari Berezietako bat jaso zuen.

2023ko uztailean, 2023ko Matematika Ikasleen Bilera Nazionalean zegoela, Matematika Ikasleen Elkarte Nazionaleko idazkari izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Ruchonnet

**Antoine Louis John Ruchonnet** (Lausana, 1834ko apirilaren 28a – Berna, 1893ko irailaren 14a) suitzar abokatu eta politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1883an eta 1890ean.

Ruchonnetek zuzenbidea ikasi zuen Lausanako Unibertsitatea eta abokatu gisa lan egin zuen politikan sartu aurretik. Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta 1863an Vaud kantonamenduko Kontseilu Handiko kide hautatu zuten. Lausanako Kontseilu Komunaleko kide ere izan zen bi aldiz, 1866tik 1868ra eta 1878tik 1881era.

1866an Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide aukeratu zuten eta 1881era arte egon zen bertan. Ondoren, Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen, eta Merkataritza eta Nekazaritza, Kanpo Arazoetako eta Justizia eta Polizia sailak zuzendu zituen. Bi aldiz izan zen Suitzako Konfederazioko lehendakaria, 1883 eta 1890 urteetan.

Suitzako masoneriako kide nabarmena ere izan zen.
Hélène Jawhara Piñer

**Hélène Jawhara Piñer** historialari, hezitzaile eta sukaldari frantses-espainiarra da. Gastronomia sefardiari buruzko sukaldaritza liburu baten egilea da, eta Espainiako eta Frantziako Erdi Aroko juduen elikadura kulturari buruzko ikerketa baten egilea.    Artikuluak eta errezetak argitaratu ditu ingelesez, frantsesez eta gaztelaniaz aldizkari eta aldizkari akademikoetan, eta sukaldaritza programetan hitzaldiak eman ditu Europako eta Ipar eta Hego Amerikako diasporako komunitateen arteko sukaldaritza sefardiaren ondareari buruz.    Errezeta historikoen birsorkuntzan espezializatuta dago, hala nola *hojuelak*, XVI. mendeko Espainian sortu zena, Argentinako juduek Purimerako egiten dutena; *mufletta*, Marokoko juduek Mimouna jairako egiten dutena, Pazkoaren amaiera markatzen duena; eta *almodrote*, Espainiako berenjena saltsaren errezeta bat, Andaluziako XIII. mendeko bi arabiar sukaldaritza liburutan sartutako berenjena purearen errezeten oso antzekoa.    2021ean, hamabi ataleko sukaldaritza saio bat aurkeztu zuen online, sukaldaritza sefardiaren historiari buruz, Ameriketako Federazio Sefardiarentzat. 

## Erreferentziak 
## Kanp estekak 
* Webgune ofiziala
Katrina Miller

**Katrina Miller** The New York Times egunkariko kazetari estatubatuarra da, zientzia, teknologia eta gizarte ikasketetan espezializatua.

Katrina Chicagon bizi da eta The New York Timesen idazten du 2022az geroztik, Wired-en sartu eta 2021az geroztik idazten du. Chicagoko Unibertsitatean fisikan doktoretza lortu zuen, emakumeen zientzian genero-estereotipoek zalantzan jarriz. Wiredi egindako elkarrizketa batean, zientzian arrazakeriaren aurkako aktibista gisa kokatu zuen bere burua, eta 2023an, Emakume beltzak eta genero gutxiengoak aipatzeko deia izeneko artikulua argitaratu zuen Symmetry aldizkarian helburu berberarekin. 2016an, Daphne Chang Memorial Award saria jaso zuen. 2023an, Eric eta Wendy Schmidt Komunikazio Zientifikoko Bikaintasunaren Eric eta Wendy Schmidt Sarietako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitziber Akerreta Hernández

**Aitziber Akerreta Hernández** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1979) ilustratzailea da. Ilustratzaile lana erakusketekin eta hainbat jarduera artistikorekin uztartzen du.

## Bizitza 
Arte Batxilergoa ikasi zuen Iruñeko Arte Eskolan eta Arte Ederretan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean, Pintura espezialitatean.
2011ko abenduaren 2an Zenbat Gara-k Atoan! argitaletxea aurkeztu zuen, Euskara errazean izeneko saila abiatuta. Bilduma horrrek xede zuen Euskara ikasten ari zirenei testu ulerterrazak eta erakargarriak eskaintzea. Erakargarritasuna sustatzearren, liburuak ilustrazioez hornitu zituzten Aitziber Akerreta, Alain Urrutia eta Adur Larrea marrazkilariek. Aitziber Akerreta marrazkien funtzioa aldarrikatu zuen. "Irudiek liburuen xedea betetzen dute: euskara ikasi eta prozesu horretaz gozatzea"

## Lanak 
* *Txikitzen zaretenean* (Pamiela, 2012) Uxue Alberdi idazlearekin batera,32 or., 6 urtetik aurrera, ISBN 978-84-7681-762-9 (Gaztelaniaz, *Cuando os hagais pequeños*). Aipamen berezia jaso zuen 2012ko Etxepare sarietan.
* *Motozerra* (Elkar, 2011) Xaguzar biduma, Xabier Mendiguren Elizegi idazlearekin batera,64 or., 12 urtetik aurrera, ISBN 978-8415337171 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Farré

**Laura Farré Rozada** (Vilanova i la Geltrú, 1990) katalana matematikari eta piano-jotzailea da.

## Biografia 
Laura piano-jotzailea eta matematikaria da. Matematika ikasi zuen 2016an Kataluniako Unibertsitate Politeknikoko Matematika eta Estatistika Fakultatean. 2021etik 2024ra, Catalunya Radion, *La Cinta de Möbius* izenekoa, eman zuen, musika eta matematikaren arteko loturaz hitz egiten zuena. Jaume Radigales musika kritikariak artikulu bat idatzi zuen Diari Alan Laurari eskerrak emanez. 2023ko martxoan, Ferran Sunyer i Balaguer Fundazioaren Matematika eta Sozietate Saria irabazi zuen. Santi Garcia Cremadesek Más de unon eskaintzen duen erronka matematikoa Laurarekin egin zuen. Espainiako Irrati Nazionalaren goizeko sinfoniarekin ere kolabotu zuen musika eta matematika atal batean. 2021etik 2023ra, RTVEn kolaboboatu zuen *Musimaticas*ekin.

Musika lanak argitaratu ditu, besteak beste, Nimbus, 2021ean Petit Palaun aurkeztua, eta 2022ko urtarrilean Astearte Musikalean. BBC Music Magazine-k Rising Star izendatu du. Bridget Riley by Georg Friedrich Haasen omenaldian parte hartu zuen.

Bi diziplinen arteko lotura defendatzen du. NAK 2022 Nafarroako Musika Garaikidearen Jaialdian parte hartu du.​ 2024ko abenduaren 2an, kaosaren teoriari musika jarri zion Zientzia Matematikoen Institutuak antolatutako Egoitzako Dibulgazio-zikloaren esparruan, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko Kultura Zientifikoko eta Herritarren Zientziako Presidenteordetzaren eta Ikasleen Egoitzaren laguntzarekin.​​ 2025ean, CosmoCaixaren musika eta matematika jardueretan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anastasia Tumanishvili-Tsereteli

**Anastasia Tumanishvili-Tsereteli** (Tiflis, 1849ko abuztuaren 25a - Tiflis, 1932ko otsailaren 7a) idazlea izan zen, neskatoen heziketaz bereziki kezkatua.

## Bizitza 
1849ko abuztuaren 25ean jaioa. “Madam Pavri” eskolan graduatu zen eta ondoren Emakume Nobleen eskolan 1865ean. Institutoko ikasketekin batera, Anastasiak alemana eta musika ikasi zituen bere familian. Michael Tumanishviliren alaba, txiki-txikitatik ezagutu zituen bere etxea bisitatzen zuten pertsona publiko eta literarioak. Anastasia Tumanishvili  jendaurrean agertu zenean, garai hartan, Georgian, lotsagarritzat jotzen zen alaba batek esparru publikoan lan egitea. Tradizioak tradizio, 1872an, Anastasiak, Dimitri Kipianiren alabekin batera, "Alaben Zirkulua" deiturikoa sortu zuen, georgiar emakumeak esparru publikoan sartzea helburu zuena. Geroago, Ekaterine Gabashvili idazle ospetsua zirkulu horretan sartu zen. 1876an Suitza eta Frantziara bidaiatu zuen eta bertan Pestalozziren metodoetan oinarritutako ideia pedagogiko berriak ezagutu zituen. Paris eta Zurich bisitatu zituen non belaunaldi gazteen hazkuntzaren kultura eta arazoak ezagutu zituen, eta prestakuntza bikainarekin itzuli zen bere herrialdera.

Bere jaioterrira itzulita (1881-1884), hainbat kontakizun eta kazetaritza-gutun argitaratu zituen "Droeba" eta "Iveria" egunkarietan: "Igurikimena", "Nutsa", "Institutuaren Egunkaria", "Kheltubani Herria" (Anastasiaren ekimenez herri honetan familia pobre bateko haurrentzat zabaldutako eskolari erreferentzia eginez), "Aitaren sakrifizioa" eta "Nuera".

1872an, Keke Meshki, Elene Kipiani eta Ekaterine Gabashvili bezalako idazleak bildu zituen bere Emakumeen Elkartean, non Georgiako bilakaeran zegoen kultura eta abertzaletasunaren aldeko idazkiak eta itzulpenak argitaratu zituzten.. Haien artean: Alphonse Daudet-en *"La angustia del mariscal"* eta Walter Scott-en "*La viuda de las Tierras Altas*", baita bere lehen jatorrizko historia ere, "*La víctima del padre*".

Georgiarren artean Society for Spreading Literacy-ko kide aktiboa izan zen. Lehen hezkuntzako eskola bat zabaldu zuen  jaioterrian. Era berean, "Maisu-maistren Elkarrekiko Laguntzarako Elkartea" ren sortzailea izan zen, *"Jejili"* haurrentzako aldizkaria sortu zuen (gari-kimuak) eta "Educación" izeneko emakumeen erakundea sortu zuen.

“Droeba” egunkarian (1883, 225. zk.), Anastasia Tumanishvilik idatzi zuen:*“Nola lagundu diezaiokegu emakume langile bati hilabete bat edo bi bizirik irauteko, gutxienez lanaren prezioaren erdia ordaintzen dioten bitartean? Gaixotasun eta nekezia garaietan, nola irabaz dezakezu dirua mailegu batekin, denbora baterako bada ere? Nola erraztu dezakegu gizarteak maisu bat aurkitzea eta maisuek eskolak aurkitzea, bi aldeak pozik egon daitezen eta atez ate joan beharrik izan ez dadin?”*. Anastasia Tumanishvilik 33 urtez zuzendu zuen “Maisu eta Hezitzaileen Elkarrekiko Laguntzarako Elkartea” 1886an sortu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pere Estelrich

**Pere Estelrich Massutí** (Felanitx, Mallorca, 1955) espainiar matematikaria, musikologoa eta kazetaria da.

## Biografia 
Matematika ikasi zuen Bartzelonako Unibertsitatean, eta Kazetaritza eta Komunikazioko masterra du Balear Uharteetako Unibertsitatean. Musikaren dibulgazioan interesatuta beti, oro har, baina baita Mallorcan bereziki ere, Mallorcako Centro de Investigación Musical erakundeko kide sortzaileetako bat da. Balear Uharteetako Orkestra Sinfonikoaren sustatzaileetako bat izan zen, eta haren lehen zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josep Lluís Pol i Llompart

**Josep Lluís Pol i Llompart** (Palma, 1964ko otsailaren 25a) matematikako dibulgaria da, eta bigarren hezkuntzako espezialitate horretako irakaslea izan da. Mallorcako ikastetxeetako jarduera matematikoetan kolaboratzen du, eta Diario de Mallorcako ohiko kolaboratzailea ere bada.

Palmako Monti-Sioneko jesuiten ikasketak, Zientzia Kimikoetan lizentziatu zen UIBn (1982-1987) eta Ongarrien Kimikako graduondoko graduondokoa egin zuen Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan (Igualada, 1987-1988). Musika eta pianoa ikasi zituen Balear Uharteetako Kontserbatorioan, eta abesbatzaren munduan sartu zen Baltasar Bibiloni i Llabrésen zuzendaritzapean.

2007an, CentMat Ikaskuntza Zientifiko eta Matematikorako Zentroa sortu zuen, Balearetako Gobernuko Hezkuntza Ministerioak 2008an abiarazi zuen hezkuntza ikerketarako lizentzia baten bidez. Metodologia eta Baliabideetako irakaslea izan da UIBko Bigarren Hezkuntzako Masterrean, Matematika espezializazioan (2006-2013), eta Lehen Hezkuntzako Matematikako Graduondoko Unibertsitateko irakaslea (2016-2023).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elsa Alkman

**Elsa Anna Maria Alkman** (jaiotzez **Ahlström**; Stora Tuna, Borlänge udalerria, 1878ko azaroaren 18a – Limhamn, Malmö udalerria, 1975eko otsailaren 21a) suediar idazle, biolin-jotzaile eta politikaria izan zen, emakumeen sufragioaren alde borrokatu zena.

## Bizitza 
Elsa Anna Maria Ahlström 1878ko azaroaren 18an jaio zen Stora Tunan. Otto Theodor Ahlström ingeniariaren eta Clara Guincharden alaba zen. Haurra zela, Täbyn, Göteborgen, Stockholmen, Härnösanden eta Sölvesborgen bizi izan zen. 

1897 eta 1900 artean Stockholmgo Musika Akademian ikasi zuen, biolinean espezializatuz . 1911n, Eslöveko Pobreen Ongizaterako Batzorde kide bihurtu zen, eta hainbat elkarte politikotan parte hartu zuen, besteak beste, Eskaniako Emakumeen Sufragio Politikoaren Elkarte Nazionalean (1911tik 1913ra) eta elkarte beraren Eslöveko sukurtsalean (1907tik aurrera). Nazismoaren aurkako erresistentzia mugimenduan ere parte hartu zuen Norrköpingen, eta besteak beste, nazien aurkako eztabaida zirkulu bat antolatu zuen. Norrköpingen, Fredrika Bremer Elkarteko zuzendaritza batzordeko kide gisa ere jardun zuen tokiko lanean.

1906an Olof Efraim Alkman farmazialariarekin ezkondu zen.

## Idazlanak 
* *En oförbätterlig* (eleberria, 1911)
* *Första maj* (antzezlana, 1914)
* *Rösträttsbrevet för dagen* (gutuna, 1916)

## Musika lanak 
* *Fem sånger för en röst med piano* (1935)
* *Marskväll. Fyrstämmig damkör med pianoledsagning* (1935)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Miguel Ribera Puchades

**Juan Miguel Ribera Puchades** espainiar matematikaria eta Balear Uharteetako Unibertsitateko irakaslea da.

2005 eta 2010 artean, Matematikan lizentziatu zen Valentziako Unibertsitatean, eta 2010 eta 2014 artean doktoretza egin zuen Valentziako Unibertsitate Politeknikoan, 2015ean lortu zuen, Atomic decompositions and frames in *Fréchet spaces and their duals* tesiarekin.

2007tik 2010era, Matematika Ikasleen Elkarte Nazionaleko presidentea izan zen.

2020ko otsailean, Irakaskuntza Berrikuntzaren Saria eman zioten "Matematika Olinpiada Online Ikastaroaren Hobekuntza eta Hedapena" proiektuagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madonna della Madia

**Madonna della Madia** (bere titulu ofizial katolikoa delarik **Beata Vergine Maria della Madia,** eta euskarara itzultzekotan **Almadiako Ama)** Monopoli hiriko (Apulia, Italia) zaindari gisa gurtzen den Ama Birjinaren adbokazioa da.

Aldi berean gurtzarako ikono bat da, hodegetria bat erakusten duen 11. edo 12. mendeko taula margotua, nonbait mirariz iristi zena Monopolira almadia baten gainean.

## Kondaira 
Madonna honen agerpenaren historia 12. mende hasierakoa da. Monopoliko gotzain Romualdok hiriko katedral berriaren eraikuntza hasi zuene, tenplu zaharra ordezkatzeko asmoarekin, baina hamar urteren geroago, lanak eten egin ziren, elizaren sabaia estilo erromanikoari jarraituz eraikitzeko behar zen egurra ezin zelako aurkitu. 

Gotzainak Ama Birjinaren bitartekaritza eskatu zuen otoitzean baina, tradizioaren araberako geroko gertaerek erakusten dutenez, ez fede larregirekin. Orduan miraria gertatu zen; 1117ko abenduaren 15etik 16ra bitarteko gauean, Andre Maria agertu zitzaion amets batean Monopoliko gizon deboto bati, Mercurio delako bati, gotzainak eskatutako portura iritsi zela iragarriz. Gizona ikusitakoa gotzainari kontatzera joan zen baina elizgizonak sinesgaitz, etxera bidali zuen lotara. Mercuriok, temati, hiru bisita egin zizkion gotzainari eta hirugarren ukoaren ondoren, Mercurio bera joan zen portura ametsean iragarritakoa egiaztatzeko. Han zegoen Andre Mariaren irudia 31 habe luze eta lodiz egindako almadia batean zutik, Monopolira egurra itsasotik berak gidatu balu bezala.

Oraingoan prozesio handi bat antolatu ondoren, gotzaina portura joan zen eta sinetsi zuen ikusitakoa azkenik, baina ikonoa ukitu haurretik, almadiak hiru bider egin zuen atzera eta aurrera badian, gotzainari ameto eman aurretik.

Habeak eta irudia katedralera eraman zituzten, sabaia osatu haiekin, eta gurtzarako utzi taula margotua, enbor batzuk erlikia gisa kontserbatuz gainera. 1960ko analisi batek determinatu zuen enborrak Alepozko pinuzkoak direla. 

Hirian harrezkero *Madia* hitzarekin lotzen da miraria, ez bertako hizkerako terminoa, jakitun baitira Iberiar penintsulako almadia hitz jatorri arabiarrekoak deskribatzen duela, gaztelaniaren bitartez, portura etorri zen ontzi mirarizkoa.  

## Gurtza 
Abenduaren 16an, Almadiako Amaren jai liturgikoan, goizeko bostetan, berregiten da hiriko portuan (Cala Batteria) almadiaren eta ikono gurtuaren etorrera. Goizaldeko ekitaldiaren aurretik *"nottata"* deiturikoa dator: familiak etxean biltzen dira eta gau osoa elkarrekin pasatzen dute jai giroan, eta gero portura joaten dira. Urtero 40.000 pertsona inguru bildu ohi dira.  

Ospakizunak abuztuan errepikatzen dira, Monopoliko hilabete marianoan. Elizako ospakizunak eta jaia abuztuaren 13tik 16ra izaten dira, batez ere atzerrian bizi diren Monopoliko bizilagunentzat, eta abuztuaren 14an, almadiaren lehorreratzea errepikatzen da, kasu honetan iluntzean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Madia_con_riza.jpg|Madonnaren hodegetria, urrez eta zilarrez apaindua.
Fitxategi:Duomo Monopoli 14.jpg|Almadiako enbor zatia, erlikia gisa gordea.
Fitxategi:Duomo Monopoli 12.jpg|Katedralean, Madonnaren kapera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mizel Mateo

**Mizel Mateo Sallaberri** (Baiona, Lapurdi, 1988) bertsolaria da. .

## Ibilbidea 
Baionan jaioa bada ere, sustraiak Bidarraiko Mikolasenean ditu eta herri horretan hazi eta bizi da. Xalbador kolegioan hasi zen bertso eskolan, 11 urterekin, eta gaztetan eskolarteko txapelketetan parte hartu zuen. Hamar urteko etenaldi baten ondotik, plazan kantatzera itzuli eta 2021eko Xilaba txapelketan hartu zuen parte.,

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Xilaba Bertsulari Xapelketa
** Finalaurrekoak (2): 2008, 2025
** Kanporaketak (1): 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bondi Beacheko tiroketa

**Bondi Beach-eko tiroketa** 2025eko abenduaren 14an gertatu zen eraso armatu masibo bat izan zen. Gertaerak Sidney hiriko Bondi Beach hondartzan izan ziren, Australiako Hegoaldeko Gales Berriko estatuan. Erasoa Hanukako jai juduaren ospakizun publiko batean gertatu zen. Australiako agintariek motibazio antisemita zuen terrorismo-ekintzatzat jo zuten. Gutxienez 12 pertsona hil ziren eta beste 29 zaurituak gertatu ziren. Larrialdi zerbitzuek arratsaldeko zazpietan jaso zuten gertatzen ari zenaren berri. 

## Erasotzaileak 
Erasotzaileak bi gizonezko izan ziren, aita-semeak: 50 urtekoa aita, eta 24 urtekoa semea; aita tiroz hil zuen Poliziak, eta semea larri eraman zuten erietxera. Anthony Albanese lehen ministroak Australiako «komunitate juduaren aurkako erasotzat» jo du oldarraldia. Poliziaren arabera, 50 urteko gizonezkoak arma lizentzia zuen, eta sei armaren jabe zen. Poliziak bazuen haren berri lehendik ere, baina ez zuen «berehalako mehatxutzat» jo.

Israelek Gazaren aurkako erasoaldia gogortu zuenetik, Australian ugaritu egin dira sinagogen aurkako erasoak. Iazko urtearen bukaeran, Poliziak talde berezi bat sortu zuen komunitate juduaren aurkako eraso eta mehatxuak ikertzeko. 

## Erreakzioak 
Israelgo lehen ministro, bestetan bezala, Benjamin Netanyahuk salatu du Australiako Gobernuak Palestina aitortu izanaren ondorio izan zela erasoa. Australiako eta nazioarteko agintariek erasoa gaitzetsi zuten. Estatuburu eta gobernuburu batzuek elkartasuna adierazi zieten biktimei eta Australiako komunitate juduari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erasotzaileen bideoa. Gizon batek aurka egin zien.
Adam Ondra

**Adam Ondra** (Brno, 1993ko otsailaren 5a) eskaladan lehiatzen den kirolari txekiarra da, zailtasun probetan eta boulderean aditua.

Munduko Eskalada Txapelketan 2009 eta 2019 urteen artean, hamaika domina irabazi zituen eta bederatzi domina Europako Eskalada Txapelketan 2010 eta 2022 urteen artean. [2]

Kirol eskaladan lehiatzeaz gain, arroka eskaladan ere aritzen da. Lehenengo eskalatzailea izan da 9b+ eta 9c zailtasun mailetako eskalada-bidea igotzen.

## Biografia 
Sei urterekin hasi zen eskalada praktikatzen. 2007tik IFSCren nazioarteko zirkuituan parte hartzen du. 2009an, maila absolutuko bere lehen Munduko Txapelketa jokatu zuen, eta zailtasun-proban bigarren geratu zen. Lau aldiz izendatu zen munduko txapeldun, 2014an (zailtasuna eta boulder), 2016an (zailtasuna) eta 2019an (zailtasuna), eta Europako txapeldun 2019an (zailtasuna).

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta azken sailkapenean seigarren postua lortu zuen. [5]

### Arroka eskalada 
ezkerrera|thumb|248x248px|Adam Ondra 9c graduko Silence ibilbidean (2017)
Kirol eskaladan aritzeaz gain, arroka eskaladan ere lehiatu da. 2006an, hamahiru urterekin, 9a graduko eskalada-bide bat eskalatzea lortu zuen. 9a+ mailako lehen igoera 2008an lortu zuen, Ciuranako La Rambla eskalada-bidean (Espainia). 2010ean bere lehen 9b-a lortu zuen, Ciurana Estatuko Golpe eskalada-bidean.

2012an 9b+ graduko lehen eskalada-bidea guztiz kateatzea lortu zuen, Change bidea, Flatangerren, Norvegian. Ondoren, 2013an, beste bi 9b+ bide lortu zituen: lehen igoera Olianako (Espainia) La Dura Duran eta Vasil Vasil bidea Sloup-en (Txekiar Errepublika).

2017an 9c zailtasuneko eskalada-bide bat kateatzea lortzen zuen lehen eskalatzailea izan zen, Silence ibilbidea, Flatangeren.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak
Béla Imrédy

**Béla Imrédy** (Budapest, 1891ko abenduaren 29a – *ibidem*, 1946ko otsailaren 28a) hungariar politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1938tik 1939ra.

Zuzenbidea ikasi ondoren, Imrédy Hungariako Finantza Ministerioan hasi zen lanean eta 1938an Gyula Gömbös lehen ministroak Finantza ministro izendatu zuen. 1935ean dimisioa eman ondoren, Imrédy Hungariako Banku Nazionaleko gobernadore izendatu zuten.

1938an Kálmán Darányi lehen ministroak dimisioa eman ondoren, Miklós Horthy erregeordeak Imrédy izendatu zuen lehen ministro. Hasieran, britainiarren aldeko politika egiten saiatu zen, baina, ondoren, Alemaniarekin eta Italiarekin lerrokatu zen. Bere politika gero eta eskuinerago makurtu zen, etsaien atzetik joan zen eta prentsa-askatasuna murriztu zuen. 1939an dimisioa eman zuen aurkariek arbaso juduak izatea leporatu ziotelako.

1940an Hungariako armadan sartu eta Hungariako Berrikuntzaren Alderdia faxista eta antisemita sortu zuen. 1944an Alemaniak Hungaria okupatu ondoren, maiatzean Imrédy Koordinazio Ekonomikoko ministro izendatu zuten Döme Sztójayren gobernuan.

Imrédy atxilotu eta epaitu zuen 1945eko azaroan, herri-auzitegi batek. Heriotza zigorra ezarri zioten naziei laguntzeagatik eta gerra krimenengatik. 1946an fusilatu zuten.
Rubio de Francia Saria

**Jose Luis Rubio de Francia Saria** 2004tik Espainiako Matematikako Errege Elkarteak ematen duen matematika saria da, Jose Luis Rubio de Francia matematikari espainiarraren omenez izendatua.

## Historia 
2004an sortu zuen RSMEk. Espainian sari zientifiko garrantzitsuetako bat da, eta 32 urtetik beherako matematikako ikertzaileei ematen zaien saririk handiena, espainiarrak nahiz Espainian lan egin dutenak.​

Gaur egun, Madrilgo Unibertsitate Autonomoaren eta Zaragozako Unibertsitatearen babesa du, 3.000 euro ditu irabazlearentzat, eta, gainera,"Start-up grant" bat da, eta, horren bidez, BBVA Fundazioak, 35.000 eurorekin, saria jaso eta hurrengo hiru urteko ikerketan saritua edo saritua izan denaren ikerketan laguntzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazta zahar

thumb|Gazta zaharra
**Gazta zaharra** esne gaingabetuz egindako gazta freskoa da, zaharkitua eta Mexikon da tipikoa. Testura tinkoa du, eta, tradizionalki, ahuntz-esnearekin egin izan da, baina gaur egun ohikoagoa da behi-esnearekin egitea. Landu ondoren, piperrautsetan biltzen da gaztaren zapore gazi eta pikanteari zapore gehiago gehitzeko. Zapore hori Parmako gaztaren edo erromatarraren antzekoa da, baina ez du cotija gazta bezain zapore zakarra. Gazta zaharra, gazta freskoa bezala, erraz apurtzen da. Lehortzen denean, testura sendoa hartzen du, eta horri esker, erraz xehatu edo birrintzen da. Gazta zaharra aparta da erretzeko edo labean egiteko, eta, normalean, piper-opilak, burritoak eta takoak bete edo horiei gainetik botatzeko erabiltzen da. Piperreztatutako gazta zaharra ere egoten da salgai, hau da, txilez hautseztatutako gazta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ahuntz-gazta

## Kanpo estekak
Raúl Alonso Rodríguez

**Raúl Alonso Rodriguez** (Vigo, 1996) matematikari galiziarra da, 2025ean Rubio de Francia Saria irabazlea.

## Biografia 
17 urte zituela, brontzezko domina bat irabazi zuen Hegoafrikako Nazioarteko Matematika Olinpiadan, ehun herrialde baino gehiagoko bigarren hezkuntzako ikasleekin egindako txapelketan. Ondoren, Matematika eta Ingeniaritza Fisikoan graduatu zen Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntza Zentroan Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan, eta Princeton Unibertsitatea doktoretza lortu zuen, non Andrew John Wiles, zientziaren oraintsuko balentarik handienetako baten protagonista izan zen ikasle baten biloba akademikoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Rodríguez Vázquez

**Alberto Rodríguez Vázquez** (Coruña, 1995eko apirilaren 16a) matematikari galiziarra da Bruselako Unibertsitate Askean. 2024an Espainiako Matematikako Errege Elkarteak Vicent Caselles saria jaso zuen.

En defensa do mestrado de Matemáticas da USC plataformako kide da.

## Biografia 
Galizian jaioa, Rodríguez Vázquezek bere ibilbide akademiko eta profesionala hainbat erakunde ospetsuetan garatu zuen, matematikaren garapenean eta zabalkundean ekarpen garrantzitsua eginez.

Matematikan lizentziatu zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean, eta bertan doktoretza ere egin zuen erakunde berean, Díaz-Ramos eta Domínguez-Vázquezek zuzenduta, azpibarietateen simetriaren azterketan.

Bere ibilbidean zehar, Rodríguez Vázquezek hainbat unibertsitate eta ikerketa-zentrotan lan egin du, bai Galizian, bai atzerrian.

Bere ibilbideak sari eta sari garrantzitsuak ere jaso ditu matematikaren arloan.

Bere karreraren alderdi garrantzitsuenetako bat Santiago de Compostelako Unibertsitateako Matematikako masterra defendatzeko eginkizun aktiboa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Federico Soto Yarritu

**Federico Soto Yarritu** (Santander, 1906 – Iruñea, 1989) mediku, psikiatra eta psikologo espainiarra izan zen. Nafarroako Ospitale Psikiatrikoa lau hamarkadaz zuzendu zuen eta bere lanaren ardatz nagusietako bat izan zen gaixotasun mentalak zituzten pertsonen duintasuna eta eskubideak defendatzea. Psikologia Aplikatuaren Institutua sortu zuen eta Gizakiaren Patua Aztertzeko Institutua ere zuzendu zuen, garai hartan berritzaileak ziren ikuspegi antropologiko eta psikologikoak uztartuz. Horrez gain, Nafarroako Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean irakasle izan zen eta belaunaldi askoren prestakuntzan eragin nabarmena izan zuen.

## Biografia
Soto Yarritu Santander hirian jaio zen 1906an eta Madrilgo Unibertsitatean egin zituen Medikuntza ikasketak, psikiatria eta psikologia klinikoan espezializatuz. Bere prestakuntza garaian Europako korronte psikiatriko nagusiak ezagutu zituen eta horrek eragin handia izan zuen bere ikuspegi humanistan. 1934an Nafarroako Ospitale Psikiatrikoaren zuzendari izendatu zuten eta 1976ra arte bete zuen kargua. Bere zuzendaritzapean, ospitaleak modernizazio sakona izan zuen: tratamendu humanitarioagoak ezarri ziren, pazienteen bizi baldintzak hobetu ziren eta psikiatria komunitarioaren lehen urratsak eman ziren.

Bere jardun profesionala Nafarroako beste erakunde batzuetara ere zabaldu zen: Elizondoko Nuestra Señora del Pilar ospitalea eta Iruñeko Nuestra Señora del Camino ospitalea zuzendu zituen eta Nafarroako Unibertsitateko Klinikako mediku kontsultore gisa aritu zen. Bere lanak psikiatriaren ikuspegi integrala sustatu zuen, medikuntza, psikologia eta gizarte zientziak uztartuz. Gainera, gizartean estigma murrizteko ahalegin handia egin zuen, hitzaldi, artikulu eta argitalpenen bidez.

## Lanak 
*El destino humano como problema científico* (Iruñea, 1953).

*Evolución de la psiquiatría asistencial en el hospital psiquiátrico San Francisco Javier de Navarra* (1967).
Bondi Beach

**Bondi Beach** hondartza ezaguna da, eta, halaber, Australiako Sydney inguratzen duen aldiriaren izena. 2006ko erroldan 10.373 biztanle zeudela kalkulatu zen. Bondi Beach Sydney erdiguneko negozio barrutitik 7 kilometro ekialdera dago, Waverley Council tokiko gobernu eskualdean, Ekialdeko Aldirietan. Bondi, North Bondi eta Bondi Junction inguruko beste aldiriak dira.

## Etimologia 
«Bondi» edo «Boondi» hitz aborigena da, harkaitzen gainean apurtzen den ura edo harkaitzetan apurtzen den uraren soinua esan nahi duena. Australiako Museoak dokumentatu duenez, Bondik kurriloen hegaldia gertatu zen lekua esan nahi du.

## Hondartza 
Bondi Beachek kilometro bat luzera du eta urtean zehar bisitari asko jasotzen ditu. Surf Life Saving Australiak arrisku sailkapen ezberdinak eman dizkio 2004rako. Iparraldeko muturra 4 leunarekin kalifikatu da (10a da arriskutsuena), eta hegoaldekoa, berriz, 7rekin, "Backpackers 'Express" (Motxileroen espresoa) izenaz ezagutzen den rip motako korronte ospetsuagatik, autobus-geltokitik gertu dagoelako, eta turistek hondartzaren luzera igeri egiteko leku seguruago batera ibiltzeko gogorik ez dutelako. Hondartzaren hegoaldeko muturra surferako gorde ohi da.

Itsaspeko marrazoentzako sare bat dago, udako hilabeteetan beste hondartza batzuekin partekatua, kostaldearen hegoaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús López Fidalgo

**Jesús López Fidalgo** (León, 1963ko maiatzaren 30a) matematikari espainiarra da, Nafarroako Unibertsitateko Estatistika katedraduna. Estatistika eta Operazio Ikerketaren Elkarteako presidentea 2019tik 2022ra.

## Biografia 
Valladolideko Unibertsitatean hasi zituen Matematika ikasketak, Salamancako Unibertsitatean osatuz, non doktoretza lortu zuen, Espainiako Errege Akademiako Doktoreen Sarian ohorezko aipamena jasoz bere doktorego tesiagatik. Han hasi zuen bere irakaskuntza ibilbidea 2005era arte. Urte horretan Ciudad Realera joan zen Gaztela-Mantxako Unibertsitateko Industria Ingeniarien Goi Mailako Eskola Teknikoan irakaskuntzarekin jarraitzeko, non Estatistika eta Operazio Ikerketako katedra lortu zuen, eta zuzendaria izan zen (2008tik 2016ra).

Ikerketa eta irakaskuntza egonaldi luzeak egin zituen Manchesterko Unibertsitateko Zientzia eta Teknologia Institutuan, Glasgowko Unibertsitatean, Kaliforniako Unibertsitatea Los Angelesen (1998-99), Riversideko Kaliforniako Unibertsitatean eta Albertako Unibertsitatean (Kanada).

Zientzia eta Berrikuntza Ministerioko Matematika Plan Nazionaleko kudeatzailea izan zen (2009tik 2011ra).

2016an Iruñera joan zen bizitzera, eta han jarraitu zuen bere irakaskuntza-ibilbidean, Nafarroako Unibertsitatean Estatistikako irakasle gisa. Erakunde akademiko horretan, Datu Zientzia eta Adimen Artifizialaren Institutuko zuzendaria, Datu Handien Zientziako Masterreko zuzendaria eta Kultura eta Gizarte Institutuko Datu Zientzia Unitateko zuzendaria da. Matematika Nafarroan komunitateko kidea da. Matemágicosen zalea da.

Medellingo Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko irakasle atxikia da. *Test* aldizkariko erredaktore-burua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caliente (platera)

**Caliente,** lekuan "**Kalinti**" bezala ere ezaguna (marokoar arabieraz transkribatua: كالينتي edo كالينطي) Marokon jaten den kaleko janaria da. Marokoko iparraldean jatorria duen espezialitatea da, Tangerren soilik. Ogi edo txitxirio-irinarekin egindako pastel bete gazi gisa sailkatzen da.  Errezetak olioa, ura, txitxirio-irina, gatza, piperbeltza eta kuminoa ditu. Bertsio landuagoek arrautzak izan ditzakete. Janari-saltzaileek xerratan saltzen dute normalean.

## Etimologia 
Plateraren izena iparraldeko judeo-marokoar hizkuntzako (haketia) *caliente* terminotik dator, beroa esan nahi duena.

## Jatorria 
Kaleko janari honen jatorria Tanger hiriko marokoar juduengana doa.  Medina zaharrean bizi ziren marokoar juduek haketia hitz egiten zuten, gaztelaniaren forma bat. Platerari "caliente" izena eman zioten bero zerbitzatu behar zelako.

## Antzekotasunak 
Kaleko janari honen aldaera bat badago Ujda hirian, non "karan" deitzen zaion.

Antzeko plater bat badago Gibraltarren. Paprikarekin zaporeztatua, Hélène Jawhara Piñerrek Gibraltarreko sukaldaritza-sinboloetako bat bezala deskribatu du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bordj El Bahri

**Bordj El Bahri** () Aljerreko probintziaren *baladiyah* edo udala da, Aljerian. Aljerko badiaren ekialdean dago, izen bereko penintsulan.

XIV. mendean Leon Afrikarrak Matifu lurmuturra izena eman zion.

## Demografia 
1998ko apirilean 27,900 biztanle zituen erroldan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Étienne Gailly

**Étienne Gailly** (frantsesezko ahoskera: [etjɛn ɡaji]; 1922ko azaroaren 26a, Beringen - 1971ko azaroaren 3a, Genval) belgikar soldadu eta atleta olinpikoa izan zen, batez ere maratoian lehiatu zena.

## Ibilbidea 
Étienne Gailly belgikar bat izan zen, Bigarren Mundu Gerran paraxutista gisa aritu zena. Gerraren amaiera aldera, 1944an bere jaioterriaren askapenean parte hartu zuenean, Gailly sakonki hunkitu zen bere etxearen suntsipenagatik. Zin egin zuen urrezko domina olinpikoa irabaziko zuela. 

Klubeko korrikalaria zen, Londresko Belgrave Harriers taldearen koloreak jantzita. Gerra ostean korrika jarraitu zuen, eta lortutako emaitzak nahiko onak izan ziren, baina ez ziren munduko onenentzat mehatxagarriak. Horrela, 1948an ez zen hautagai seriotzat hartu Londresen ospatu zen maratoirako. Bere lehen maratoi osoko lasterketan, bero egiten zuen eta Gaillyk gogor hasi zen lasterka. Distantzia horretan esperientziarik gabe, eta bero eta hezetasun handi eta ezohikoen deshidratazio-efektua gutxietsiz, minutu erdi baino gehiagoko abantaila lortu zuen ibilbidearen erdialdean. Bi lasterkari utzi zituen atzean, lehenik Choi korearra eta gero Delfo Cabrera argentinarra. Bazirudien irabaziko zuela, nahiz eta apurka bere abantaila gutxitzen eta erritmoa moteltzen ari zen.

Hala ere, estadiora eta helmugara hurbildu zenean, bat-batean erregaia agortu zitzaion. Gailly ahultzen zen biratean Delfo Cabrerak eta Tom Richards britainiarak harrapatu zuten. Wembley estadiora lehen tokian sartu zen, nekeak jota, eta jendetzak animoak eman arren Cabrerak aurreratu zuen azken itzulian. Ondoren erori egin zen, eta Richardsek ere aurreratu egin zuen. Berriro erori arren, helmugara erdi zutik iritsi zen. Hirugarren postuan amaitu zuen, txalo zaparrada artean. Cabrerak 2:34:51 denborarekin amaitu zuen, Richardsek 2:35.07 denborarekin, eta Gaillyk 2:35.33 denborarekin. Gaillyk ezin izan zuen garaipen ekitaldian parte hartu, ahaleginak ospitalera eraman baitzuen.

Gaillyk 1950eko Europako Txapelketako maratoian parte hartu zuen, baina bere ondorengo ibilbidea Koreako Gerran zerbitzuan jasotako lesio batek eten zuen. Etiennek eta bere anaia Pierrek Koreako Gerran Belgikako Nazio Batuen Komandoko kide gisa aritu ziren. Pierre Gailly borrokan hil zen, eta Etienne larri zauritu Haktango guduan bengala bat zapaldu zuenean.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Alberto Figueroa Laraudogoitia

**Alberto Figueroa Laraudogoitia** (Lemoiz, Bizkaia) abokatu, irakasle eta idazlea da. Vitoria-Gasteizen bizi da eta bertan abokatu gisa lan egiten du, administrazio zuzenbidean eta erakunde publikoen jardunean espezializatuta. Bere ibilbide profesionalean zehar, administrazioarekin eta zuzenbide publikoarekin lotutako gaietan jardun du eta esperientzia zabala du aholkularitza juridikoan. Eusko Legebiltzarrean letrado nagusi izan zen eta kargu horretan lege prozeduren aholkularitza, arau proiektuen azterketa eta jardun parlamentarioaren egituraketa juridikoa izan zituen ardurapean. Irakasle ere izan da Euskal Herriko Unibertsitatean zein UNEDen, zuzenbidearekin lotutako hainbat irakasgai emanez eta ikasleen prestakuntzan eragin nabarmena izanez.

Alberto politikan ere aritu zen eta gaztaroan jardun aktiboa izan zuen euskal ezkerrean. HASI alderdiaren idazkari nagusi izan zen eta ondoren EKIA izeneko zatiketa politikoa gidatu zuen. Talde horrek 1979an Euskadiko Ezkerra alderdian integratzea erabaki zuen eta Figueroak prozesu horretan zeregin nabarmena izan zuen. Garai hartako bere jardunak euskal ezker politikoaren bilakaeran eta barne dinamikan eragina izan zuen.

Zuzenbideari buruzko artikulu eta liburu ugari argitaratu ditu, batez ere administrazio zuzenbidearen, autonomia estatutuen eta erakunde publikoen funtzionamenduaren inguruan. Halaber, prentsa idatzian ere kolaboratu du, iritzi artikulu eta analisi juridikoak plazaratuz. Alberdania argitaletxearekin *Okuri confidencial* (2019) izeneko ipuin liburua plazaratu zuen, non fikzioa eta gizarte gogoeta uztartzen dituen, bere alde literarioa erakutsiz eta ohiko jardun juridiko eta akademikotik harago eginez.

## Lanak 
*Okuri confidencial* (2019, Alberdania).

*Administrazio prestazionala eta autonomia erkidegoak* (2000, RVAP).

*Utopía y pragmatismo* (1998, Talaia).

Artikulu ugari *Legebiltzarreko Aldizkaria* eta *Revista Vasca de Administración Pública* aldizkarietan.

## Erreferentziak 
Abokatuak Irakasleak Idazleak Nafarroa Bizkaia HASI EKIA Jaiotza urtea ezezaguna
José Martín Artajo

**José Ignacio Martín Artajo Saracho** (1932ko ekainaren 8a, Madril – 2005eko apirilaren 15a, Girona) idazle, poeta eta aktibista anarkista izan zen. Bere familia jatorri politiko garrantzitsukoa zen: bere aita, Alberto Martín Artajo Álvarez, frankismo garaian Espainiako Kanpo Arazoetako ministroa izan zen. Hala ere, semeak norabide politiko guztiz kontrakoa hartu zuen eta bere bizitza intelektual eta politikoa erregimen frankistaren aurkako borrokari lotu zitzaion.

Zuzenbidean doktorea izan zen eta Espainiako diplomaziako karrera hasi zuen gaztetan. Espainiako enbaxadan Atenasen lehen idazkari gisa aritu zen, baina 1967an dimisioa aurkeztu zuen koronelen kolpe militarraren ondoren, diktadura frankistarekin zuen lotura instituzionala hautsiz eta bere posizio politiko kritikoa agerian utziz. Dimisio horrek bere bizitzan inflexio puntu bat markatu zuen eta ordutik aurrera erbeste politikoan bizi izan zen, batez ere Londresen.

Erbestean, mugimendu libertarioarekin eta erresistentzia antifrankistarekin bat egin zuen eta hainbat ekimen politiko eta kulturaletan parte hartu zuen. Bere jardun intelektuala eta politikoa elkarlotuta egon ziren beti eta askatasunaren, erresistentziaren eta botere egituren kritika zorrotzaren aldeko ahots bihurtu zen.

Idazle gisa, eleberriak, prosak eta poesia argitaratu zituen, beti konpromiso sozial eta politiko nabarmenarekin. Bere lanetan Espainiako Gerra Zibila, erbestea, errepresioa eta askatasunaren bilaketa bezalako gaiak jorratu zituen, ikuspegi existentzial eta kritiko batetik. Bere estiloa gordina eta zuzena izan ohi zen eta erbestean bizi izandako esperientziak markatu zuen bere sorkuntza literarioa.

## Lanak 
*La desaparición de Porfiria Santillana* (1970).

*Prosas atroces* (1980).

Poesia eta saiakera ugari, erbestean argitaratuak.

## Erreferentziak
Pedro Oñate Bilbao

**Pedro María Oñate Bilbao** (Basauri, Bizkaia. 1928) administrazio publikoko funtzionarioa eta idazki juridikoen egilea izan zen. Tokiko administrazioaren funtzionamenduaren inguruan egindako salaketa eta eztabaidengatik ezaguna, bereziki 1970eko hamarkadan, Espainiako trantsizio politikoaren testuinguruan.

Basaurin jaioa, Oñate Bilbaok Zuzenbidea ikasi zuen Valladolideko Unibertsitatean. Gaztetatik administrazio publikoan lan egin zuen, eta hainbat udalerritan aritu zen tokiko administrazioko idazkari gisa. Bere jardun profesionalean zehar, administrazioaren barne-funtzionamenduari buruzko ikuspegi kritikoa garatu zuen, eta horrek gatazka ugari ekarri zizkion arduradun politikoekin eta administrazio-egiturekin.
José Antonio Arza

José Antonio González López‑Arza (Cabeza del Buey, Badajoz, Espainia, 1961‑eko apirilaren 25a) espainiar eskultore eta irakasle bat da, batez ere eskultura garaikidearen arloan egin zituen lanengatik eta erakusketa desberdinetan parte hartzeagatik ezaguna.

José Antonio Arza, Cabeza del Bueyen (Badajoz) herrian jaio zen 1961ean. Arteari lotutako lanbidebidean jardun zen, Bellas Artes ikasketak egin ostean Sevillako Unibertsitatean (Santa Isabel de Hungría Arte Fakultatea), eta eskulturako aditua bihurtu zen, 1984an graduatu zen, bere promozioan bikaintasun akademikoaren saria jasoz.

Lan artistikoaren arloan, Arzak arte garaikideko eskultura estiloa landu du, non figurazio errealista eta abstrakzio sintetikoko elementuak uztartzen diren. Bere lanak normalean material anitzekin egiten zituen eta estilo pertsonal nabaria ere izaten dute beraren obrek.
Irina Baeva

**Irina Vitalievna Baieva** (), ezagunagoa **Irina Baeva** izenez, (Mosku, 1992ko urriaren 25a) bere ibilbide osoa Mexikon antzezten egin duen errusiar aktorea da.

## Bizitza 
Baevak Moskun egin zituen lehen eta bigarren hezkuntzako ikasketak. Errusian bertan gaztelania ikasi zuen eta bere jariotasuna hobetu zuen Mexikoko telenobelak ikusiz. Bigarren hezkuntzako ikasketak amaitu ondoren, kazetaritza eta harreman publikoak ikasten hasi zen Moskuko Estatu Unibertsitatean, baina gutxira ikasketak utzi egin zituen aktore izateko. 

2012an Mexiko Hirira joan zen bizitzera Televisako Heziketa Artistikoko Zentroan antzezpena ikasteko. *Muchacha italiana viene a casarse* telenobelarekin egin zuen debuta telebistan, zeinean Katia Ruiz pertsonaia antzeztu zuen.

2015ean José Alberto Castrok ekoitzitako *Pasión y poder* telenobelan Daniela Montenegrorena egin zuen.

2016an estreinakoz telenobela bateko protagonista izan zen, zehazki, José Alberto Castrok ekoitzitako *Vino el amor* saioan, zeinean Luciana Muñoz pertsonaia antzeztu zuen.

2017an Angelli Nesmak Televisarako ekoitzitako *Me declaro culpable* telenobelan antzeztu zuen.

2019an Juan Osoriok ekoitzitako *Soltero con hijas* telesailean antzeztu zuen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Telesailak 
## Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimberly Dos Ramos

**Kimberly Dos Ramos De Sousa** (Caracas, 1992ko apirilaren 15a) venezuelar aktorea, modeloa, dantzaria eta aurkezela da.

Txikitatik hasi zen aktore-lanetan telebistarako iragarkiak eginez.  Ondoren, Radio Caracas Televisión telebista-kateko telenobela batzuetako protagonista izan zen, aipagarrienak *La Trepadora* eta *Que el cielo me explique*. 

2011n Miamira joan zen bizitzera. Han, Nickelodeon Latinoamerikako *Grachi* telesailean Matilda Román pertsonaia antzeztu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Realityak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Kazimierz Wilk

**Jan Kazimierz Wilk** (Seroczyn, Sterdyń udalerria, 1951ko irailaren 18a – Anápolis, Goiás, 2025eko azaroaren 11), Brasilen **Joāo Casimiro Wilk** izenez ezagunagoa, poloniar-brasildar elizgizon katolikoa izan zen, Anaia Txiki Komentualen Ordenako kidea. 1998tik 2004ra Formosako apezpikua izan zen eta 2004tik hil zen arte Anápolisko apezpikua.

## Bizitza 
thumb|left|Jan Kazimierz (Joāo Casimiro) Wilk apezpikuaren armarria.|209x209pxJan Kazimierz Wilk Poloniako Seroczyn herrian jaio zen1951eko irailaren 18an. 1951eko urriaren 14an bataiatu zuten Gurutze Santuaren parrokian.

Łazówen lehen hezkuntza amaitu ondoren, Niepokalanóweko Frantziskotarren apaizgaitegi nagusian sartu zen. Batxilergoko titulua lortu zuenean,  Frantziskotarren Ordenan sartu zen Łagiewnikin eta urtebeteko nobiziotza egin zuen bertan. 1974ko urriaren 3an betiko botoak eman zituen San Frantzisko basilikan, eta 1976ko ekainaren 24an apaiztu zen. 1979tik 1973ra, Krakoviako frantziskotarren apaizgaitegi nagusian ikasi zuen, eta gero Erromako San Bonaventura Unibertsitate Teknologikoan, 1977an lizentziatura lortuz. Han, Brasiliatik gertu dagoen Jardim Planaltoko Sortzez Garbiaren Lorategia izeneko misiolari komunitatean sartu zen. Bertan, bokazioen sustapenaren arduraduna izan zen eta *Cavaleiro da Imaculada* aldizkaria editatu zuen. Parrokia berrien sorreran lagundu zuen eta misioko kapera baten eraikuntza gainbegiratu zuen. 1981ean, Cidade Ocidentalgo elizako parroko bihurtu zen. 1983an, Brasilgo San Maximiliano Kolberen Probintziako Zaintza-etxeko bikario eta idazkari izendatu zuten, eta 1986an, probintziako zaindari. 1992an erretiratu zen arte, probintziako hainbat erakunde antolatu zituen. 1990etik 1992ra, Brasiliako San Frantzisko apaizgaitegi nagusiko errektorea izan zen. 1992an, Sortzez Garbiaren Lorategia komunitatea zuzentzeko hautatu zuten., eta Anápolisko katedralean hobiratuta dago.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak