open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valeriana pyrenaica

thumb|Landarea

***Valeriana pyrenaica*** antzinako *Valerianaceae* familiako espezie botaniko bat da, gaur egun *Valerianoideae* azpifamilia dena, Mediterraneo eskualdekoa.

## Deskribapena 
thumb|Landarea
Belar iraunkorra, monokaulea, ez estolonifera, errizoma lodiarekin, sinplea. 215 cm-ra arteko zurtoinak, tenteak, normalean sinpleak, fistulosoak, adabegietan iletsuak. Hosto peziolatuak, iletsuak nerbioetan eta pezioloan; basalak eta beheko kauliniarrak (100) 120-250 (400) mm-ko pezioloarekin eta (50)65-180(220) x (60)70-200(250) mm-ko linboarekin, obatua, kordiformea edo orbikularra, krenatua edo zerra-forman, batzuetan zerra-forma bikoitzarekin edo azpi-osoak; erdiko eta goiko kauliniar zatiezinak edo, gutxiagotan, trisekto edo pinnatisektoak, azpisesilak edo (3)5-35(60) mm-ko peziolodunak, eta (60)80-130(180) x (25)40-100(120) mm-ko linboa edo segmentu terminala, obatua, lantzeolatua edo lantzeolatukuminatua, krenatua edo zerratua, batzuetan (20)30-60(70) x (4) 10-30 (35 mm-ko alboko segmentu-pare 1(2)ekin, akuminatuak. Infloreszentzia korinbiformea, braktea lantzeolatu edo linear-lantzeolatuekin, osoak edo zerratuak, eta brakteola linealak edo zetazeoak, osoak, oinarrirantz ziliatuak. Lore hermafroditak. Korola (3)4-5-5 mm, arrosa, glabroa kanpotik; 0,1-0,2 mm-ko gibadun hodia, iletsua barnean; goi-lobulua (1,2)1,5-2,5 mm-koa duen linboa; gainerakoak (0,8)1,2-1,7(2,2) mm-koak. Anterak 0,8-1,2(1,5) mm. Akenioa (3)3,5-5(5,5) mm, luzanga edo lineal-luzanga, zirkuluerdi formako sekzioa, glabroa, atzeko aldeko saihetsak pixka bat gakotuak oinarrirantz behintzat, 0,1-0,7 mm-ko tutua duen bilanoa, kopa-itxurakoa, mintzezkoa, eta (3,5)5-7,7 mm-ko 11-16 seta dituena, erorkorra. 

## Banaketa eta habitata 
Uharka eta ur-ibilguetatik hurbil dauden komunitate megaforbikoetan dago, pagadi, izeidi, harizti eta pinudi oso hezeetan, mota guztietako lurzoruetan; 50-1500 (2000) metroko altitudean, iberiar penintsularen iparraldean eta Frantzia hegoaldean; azpiespontaneoa uharte britaniarretan, Kantabriar mendikatea, Pirinioak eta Iberiar Sistemaren iparraldea.

## Taxonomia 
*Valeriana pyrenaica* Carlos Linneok deskribatu zuen eta Species Plantarum 31an argitaratu zen, 1753an.  

**Sinonimia**
* *Valeriana	pyrenaica var. montcaunica* C.	Vicioso (4)

## Izen arruntak 
* **Gaztelaniaz:**	segundo nardo de montaña, valeriana, valeriana del Pirineo. 

## Galeria 

Fitxategi:Valeriana pyrenaica bi.jpg
Fitxategi:Valeriana pyrenaica hiru.jpg
Fitxategi:Valeriana pyrenaica lau.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisabeth Harnois

**Elisabeth Rose Harnois** (Detroit, Michigan, AEB, 1979ko maiatzaren 26a) aktore estatubatuarra da. Ezaguna da *Keith* (2008), *¡Vaya caos!* (2007) eta *Ten Inch Hero* (2007) filmeetan egindako lanarengatik.

Hiru aldiz izendatu zuten 'Young Artist Award' sarietarako, haurren emanaldi onenaren atalean, eta 1993an *Adventures in Wonderland* 1991ko filmarekin irabazi zuen.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Harnois Michigan estatuko Detroit herrian jaio zen 1979 urtean, eta Los Angelesen hazi. Bost seme-alaben artean zaharrena da eta lau haurride ditu: Tiffany, Evan, Patrick eta Lisa. Kaliforniako Moreno Valley-ko Canyon Springs High School-eko Woodland Hills-eko St. Mel eskolara joan zen eta 2001 urtean Wesleyan Unibertsitatean graduatu zen zinema ikasketetan.*

### Lan ibilbidea 
Harnois bi filmetan agertu zen bost urte zituela: *Magic Christmas* eta *¿Dónde está los niños?* Komertzialak egin zituen, 1991 urtean *OneTimeless de Hallmark* lanean Emily-ren rola eta 1991ean Aliziaren herrialdean Disney Channel katean *Adventures in Wonderland* seriean lortu arte. 2005 urtean, Fox-en *Point Pleasant* naturaz gaindiko misterio / beldurrezko drama Christina Nickson pertsonaia interpretatuta, eta 2005 urtean Evan Rachel Woodek kontrako papera lortu zuen  *Pretty Persuasion* umore beltz / satirikoko komedian, Wood pertsonaiaren lagunik onenaren rola interpretatu zuen. 

2011 urteko maiatzean, Harnois CBS kateak gonbidatutako aktorea izan zen CSI: Crime Scene Investigation draman 11: "*Cello y adiós*" izeneko 21. atalean, Morgan Brody, Los Angeleseko poliziaren Ikerketa Zientifikoen Dibisioko pertsonaia bat, interpretatuz. Urte bereko irailean, Harnois *CSI: Crime Scene Investigation Las Vegas* sioan protagonista gisa hasi zen, XII. denboralditik aurrera "*73 Segundos*" atalean.

## Filmografia partziala 
Lanaren izenburua, urte, rola eta non filmatua. hurrenez hurren:
 

## Sariak eta izendapenak 
1987 urtean, Harnois Artista Gazte Sarirako izendatu zuten Young Artist Awards-en, aktore gazte baten errendimendu bikainerako, *One Magic Christmas*-erako (1985) komedia- edo dramazko film baten protagonista izateko, eta, 1988 urtean, berriz ere, aktore gazte onenaren sarirako, *Gizonaren lagunik onena* atalerako *Highway to Heaven* (euskaraz: Errepidea Zerurantz) drama bateko izar gonbidatu gisa. Berak sari bera irabazi zuen 1993 urtean, haurrentzako *Adventures in Wonderland* saioarekin (1991).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elisabeth Harnois IMDb-n
* Elisabeth Harnoisen fanen webgunea
Jorge Olave

**Jorge Olave** (Bogota, 1953ko azaroaren 28a - Ib., 2013ko irailaren 28a) eskultore kolonbiarra izan zen. Arte nazionalean sartu zen Bogota hirian, 1990eko hamarkadaren erdialdean. Bertan, La Candelaria auzoan lan eskultorikoa egin zuen, sektoreko kaleetan parte hartuz, eta tamaina naturaleko 33 eskultura jarri zituen sektore horretako etxeetako balkoi, sabai eta leihoetan. Eskultura hauen arrakasta El Salitre Parke Polikiroldegian, *Chorro de Quevedo* Plazan eta Sierra Morenako Ekoparkean (Ciudad Bolívar) zabaldu zen. Bere lanak Kolonbian egoteaz gain, Mexikon, Frantzian, Kanadan, Estatu Batuetan, El Salvadorren, Venezuelan eta Alemanian ere aurkitzen dira.

Bere azken parte-hartze artistikoen artean, proiektu bat sinatu zuen Chapinero herrian, Bogota hiriko lehen Gaueko Hiri Galeria sortzeko, inguruko merkataritza-lokaletako burdin sareak erabiliz. Espero zen proiektu horrek 49. eta 64. kaleen arteko 13. lasterketaren zati handi bat hartuko zuela. Proiektua 2013ko azaroan sinatzea espero zen.

2013ko irailaren 28an, larunbata, arratsaldeko orduetan, artistaren gorpua aurkitu zuen haren senide batek. Auzitegi Medikuntzako Institutuaren peritu-txostenaren arabera, Olaveren heriotza bortitza izan zen, eta zantzu guztien arabera, lapurreta saiakera zital baten erdian gertatu zen. Heriotza argitu gabe dago oraindik.

## Ikasketak 
Arte eta diseinu ikasketak egin zituen Mexiko Hirian eta New Yorken. 

* 1970 - Marrazketa eta Pintura, Bogotako Arte Eskola.
* 1976 - Grabatua. Guadalajarako Unibertsitatea, Mexiko.
* 1978 - Eszenografia. Association of Spanish Arts. New York, AEB.
* 1979 - Marrazketa. New Yorkeko arte-ikasleen liga, AEB. .
* 1979 - 1982 Serigrafia Tailerreko zuzendaria. Hispanic Museum of Modern Art, New York, AEB.

## Erakusketak 
* 1975 - La Gruta galeria, Bogota.
* 1976 - La Galerie, Bogota.
* 1977 - La Rebeca Galeria, Bogota.
* 1978 - De Mena Gallery, New York, USA.
* 1979 - Art 4 Gallery, New York, AEB.
* 1981 - Graphic Center, Ottawa, Kanada.
* 1982 - Renes Gallery, New York, AEB.
* 1983 - Avianca galeria, Museo Rayo, Roldanillo.
* 1984 - 19 Studio Gallery, Arte museoa.
* 1985 - Koubek Center Miami University, Miami.
* 1987 - Colombian Center, Miami.
* 1988 - Kelin Gallery, West Palm Beach.
* 1990 - Iber Arte Galeria, Bogota.
* 1991 - Galeria Villa Nueva, Medellín

## Erakusketetan parte hartzea 
* 1979 - SA Gallery, Performance, New York.
* 1981 - Central Park, Performance, New York .
* 1983 - Main Hall, New York University, New York.
* 1985 - 1986 Cuchuco-ren Erreinu Nazionala, Bogota.
* 1988 - El Able del Pueblo, Bogota.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolai Txikhatxov

**Nikolai Matveievitx Txikhatoev** () Errusiako Itsas Armadako almirante eta politikari izan zen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Pskov gobernazioko familia noble zahar batekoa zen. Bere aita Matvei Nikolaievitx Txikhatxov 2. mailako kapitaina zen (1786−1851), bere ama Sofia Dmitrievna Urusova printzesa izan ziren. 1841ean Itsas Armadako Kadeteen Gorputzean sartu zen, eta 1848an graduatu zen.

### Itsas Armadako zerbitzua 
1846tik Itsas Armadan aritu zen. Kadeteen Gorputzean graduatu ondoren, zerbitzu aktiboan sartu zen. 1848−1849an Ipar Itsasoan nabigatu zuen, besteak beste, *Archimedes* lehen lurrun-fragata errusiarran itsas guardia gisa.

Ondoren, Errusiako Itsas Armadan aritu zen Ozeano Barean. 1851-1853an Nevelsky almirantearen Amur espedizioan parte hartu zuen, non Amur ibaiaren beheko aldea eta Amgun ibaiaren arroa esploratu zituen; *De Castrie* badia deskribatu zuen, geroago bere omenez izendatu zutena. 1854-1854an *Vostok* goleta-ofizial nagusia izan zen, eta ondoren, denbora labur batez *Olivutsa* korbeta-ofiziala. 1854-1855ean *Irtysh* garraio-ontziaren komandantea izan zen, 1855ean *Dvina* garraio-ontziarena eta Olivutsa korbeta-ofiziala. Ondoren, Amur eskualdeko lehorreko eta itsas indarren arduradun-ofiziala izan zen. Ondoren, Nikolai Nikolaievitx Muravyov-Amurskyren, Ekialdeko Siberiako gobernadore nagusiaren, agintea izendatu zuten. 1856an Sakhalin uhartean lehen kokaleku iraunkorra sortu zuen: *Due* postu militarra. Urte berean, Siberiako Flotillaren egoitza nagusiaren eta Pazifikoko portuen komandante izendatu zuten. Ondoren, hainbat itsasontzi agindu zituen: 1857-1858an *Amerika* lurrun-korbeta, 1858-1860an *Vol* korbeta, eta 1860an *Svetlana* lurrun-fragata. Olga eta Vladimir golkoak mapatu zituen eta Tatariako itsasartea esploratu zuen.

### Geroagoko zerbitzua 
1860an Konstantin Nikolaievitx Duke Handi Almirante Jeneralaren laguntzaile izendatu zuten. 1862an Errusiako Lurrunontzi eta Merkataritza Elkarteko zuzendari bihurtu zen, 1876ra arte izan zuen kargua. 1867an kontralmirante izendatu zuten. 1876-1884an Odesa hiriko itsas defentsako buruzagi izan zen. Ondoren, Itsas Armadako Estatu Nagusiko buruzagi izendatu zuten, 1888ra arte izan zuen kargua. 1888-1896an Itsas Armadako Ministerioa zuzendu zuen, ministro baten eginkizunak betez. 1900-1905ean Siberiako Trenbideen Batzordeko kide izan zen.

### Estatu Kontseiluko jarduerak 
1896ko maiatzaren 14an Estatu Kontseiluko kide izendatu zuten. 1900-1906an Industria, Zientzia eta Merkataritza Departamentuko presidente izan zen.

### Heriotza 
1917ko hasieran hil zen Petrograden. Dobryevitx herriko familiaren etxaldean lurperatu zuten, eta haren gorpua enperadorearen tren berezian eraman zuten hara.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
GeoGuessr

***GeoGuessr*** web nabigatzailean oinarritutako geografia joko bat da, non jokalariek Google Street Viewko iruditeriatik kokapenak asmatu behar dituzten. Jokoak hainbat modalitate ditu, hala nola jokalari bakarreko eta jokalari anitzeko lehiaketak.

## Historia 
2013an Anton Wallén garatzaile suediarrak garatu zuen jokoa, eta hastapenetan jokalari oinarri txiki samarra baina aktiboa mantendu zuen 2020ra arte, COVID-19aren pandemiak eta sare sozialek jokalari berrien etorrera nabarmena ekarri zuten arte. 2024an, jokoa harpidetza eredu batera pasatu zen.

## Deskribapena 
Jokoaren muina Google Street View-ko iruditerian datza, eta hori iparrorratz baten laguntzarekin erakusten da intefazeak. Erabiltzaileek irudiaren mugimendua eta zooma kontrola ditzakete, nahiz eta GeoGuessr-ek ezaugarri horietako edozein desaktibatzeko aukera ematen duen, jokagarritasun azkarragoa lortzeko. Irudian lehen bistan txiki ageri den mapa batek Google Mapseko bista estandarra erakusten du, eta hura handituz, bertan pin bat jartzeko aukera ematen zaio jokalariei, asmatu dezaten tokia.

Jokoa geografiarako hezkuntza-tresna gisa deskribatu da, jokalariei hainbat ezaugarri geografiko eta kultural global ikasteko eta identifikatzeko aukera emanez. Besteak beste, idazteko sistemak, arkitektura, ezkerreko eta eskuineko trafikoa, banderak, ibilgailuen matrikulak, paisaiak eta flora. Hezkuntza alderdi honek jokalariek mundu osoko kultura eta eskualde desberdinak ulertzea bultzatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Patterson

**Frank Patterson** (Clonmel, Irlanda, 1938ko urriaren 5a - New York, Ameriketako Estatu Batuak, 2000ko ekainaren 10a) irlandar tenor ospetsua izan zen. Bere ospea nazioarteko mailan zabaldu zen, John McCormack eta Josef Locke mailako abeslarien tradizioa jarraituz. Urrezko, platinozko eta zilarrezko diska ugari jaso zituen. Musika klasikoari eta irlandar tradizionalari eskainia, Patterson irlandar folklorearen ikono bihurtu zen Estatu Batuetan. «Irlandako urrezko tenorea» izengoitia jaso zuen. Bere karrerak Etxe Zurian, Estatu Batuetako Kapitolioan eta Londresko Royal Albert Hallen abestera eraman zuen, besteak beste, Ronald Reagan, Bill Clinton eta Joan Paulo II.aren aurrean.

Tenore gisa, bakarkako ibilbide handia egin zuen, eta hogeita hamar album baino gehiago grabatu zituen, behin salmenta kopuruari dagokionez Luciano Pavarotti gaindituz. Londresko Orkestra Sinfonikoarekin eta Parisko Orkestrarekin ere lan egin zuen, besteak beste.

Irlandako Raidió Teilifís Éireann irratian programa bat aurkeztera iritsi zen Patterson, eta antzerkian eta zineman ere parte hartu zuen. Zineman, Bartell D'Arcy tenorearen papera egin zuen John Hustonen azken lanean, *The Dead*. 

New Yorkeko Memorial Sloan Kettering Cancer Centeren hil zen, 61 urte zituelarik.

## Zineman 
Pattersonek film desberdinetan lan egin zuen: 
* 1987an, John Hustonen *The Dead*, James Joyceren *Dublindarrak* narrazioen moldaketan. Filman Bartell D'Arcyren papera egin zuen, «The Lass of Aughrim» kanta abestuz.
* 1990ean, Coen anaien Miller's Crossing filman parte hartze handia izan zuen; bi abesti interpretatu zituen: «Danny Boy» eta «Goodnight Sweetheart». 
* 1996an, Neil Jordanen *Michael Collins* filman «jatetxeko tenorea»ren papera egin zuen, «Macushla» abestuz. 
* 2002an: Martin Scorseseren *Gangs of New York* filman «Dan Tucker» abestiaren grabazioa erabili zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Paterson IMDb webgunean.
* :Frank Paterson Youtube webgunean.
Rianxeira I. Bandera

**Rianxeira I. Bandera** uztailaren 5ean, Coruñako Boiro herrian ospatu zen estropada izan zen. 2008ko TKE Ligaren bigarren estropada eta Ozeano Atlantikoan ospaturiko lehena izan zen .

## Estropada 

## Emaitza 

## Ikus, gainera 
* 2008ko TKE Liga
## Errenferentziak 
## Kanpo estekak
Leila Benali

**Leila Benali** (; Casablanca, 1978) Marokoko ingeniaria, ekonomialaria eta politikaria da. Aditua da energian, segurtasunean eta finantzetan. 

2021eko urritik Marokoko Trantsizio Energetikoaren eta Garapen Jasangarriaren ministroa da, Aziz Akhannouchen kabinetean.

## Hezkuntza eta karrera akademikoa 
Ingeniaritza ikasketak egin zituen École Mohammadia d’ingénieurs eta École Centrale Paris zentroetan, Zientzia Politikoetako DEA bat ere badu. Horrez gain, ekonomiako doktoregoa du, Summa Cum Laude, Parisko Ikasketa Politikoetako Institutuan.

2010ean, Jean-Paul Fitoussiren begiradapean, doktore-tesia egin zuen, "Elektrizitate erreformak Ekialde Hurbilean eta Afrika iparraldean" izenburupean.

## Karrera profesionala 
Hiru urtez ONA eta Schlumberger-eko ingeniari gisa lan egin zuen, Parisko Ikasketa Politikoetako Institutuan energia-politika irakatsi aurretik (sektore pribatuan lanean jarraitzen zuen bitartean).

2002 eta 2013 urteetan Cambridge Energy Research Associates enpresan lan egin zuen, gobernu eta multinazionalentzako proiektu estrategikoetan lan eginez, batez ere energia politikan. Besteak beste, Libiako estrategia ekonomikoak eta Irakeko hidrokarburoen lege berria lantzen aritu zen.

2013an, bere karrera profesionalak beste inflexio puntu bat eduki zuen, Saudi Arabiako Aramco petrolio enpresa erraldoiarekin bat egin zuenean. Han, hainbat politika publiko, estrategia- eta inbertsio-espediente egin zituen, hala nola energia-prezioen erreforma, nazioarteko gas-estrategia, aktiboen erosketak eta historiako burtsara irteterik handienerako prestaketak.

2018an APICORPen sartu zen ekonomialari nagusi gisa, petrolio-esportatzaile arabiarrak biltzen dituen finantza-erakunde batean. Bankuko estrategia eta jasangarritasun sailak ere zuzendu zituen. Bere eskarmentuak bultzatuta, NBEko Energia Fosilen Adituen Batzordean parte hartzera gonbidatu zuten. Horrez gain, Energiaren Nazioarteko Foroan parte hartu zuen, munduko energia-erakunderik handienean, Marokoko 2021eko iraileko hauteskundeak baino pixka bat lehenago.

## Karrera politikoa 
Leila Benali Garapen Ereduari Buruzko Batzorde Bereziko (CSMD) 35 kideetako bat izan zen, Marokorako Garapen Eredu Berria oso modu inklusiboan proposatzeko zeregina zuena. 2021eko urriaren 7an, Marokoko Mohammed VI.a erregeak Trantsizio Energetikoaren eta Garapen Jasangarriaren ministro izendatu zuen.

Bere rol berrian, COP26an parte hartu zuen 2021eko azaroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ollora

**Ollora** Errioxako herri hustua da, Donemiliaga Kukulatik hiru bat km mendebaldera, gaur egun Pazuengos udalekoak diren lurraldean.

Erdi Aroan Donemiliaga Kukulako monasterioa Iruñeko Erresumako muga-mugan zegoen eta Pazuengos mendian Gaztelako Erresumako gaztelu bat zegoen muga zaintzen.

Herria aspaldian hustu bazen ere, XX. mendeko 70. hamarkadan-edo, oraindik ere hondakin batzuk ikus daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fatim-Zahra Ammor

**Fatim-Zahra Ammor** edo **Fatima-Zahra Ammor** (1967an jaioa) marokoar ingeniari, aholkulari eta politikaria da. 2021eko urriaren 7tik Marokoko Turismo, Artisautza eta Ekonomia Sozial eta Solidarioko ministroa da.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Fatim-Zahra Ammor Rabaten jaio zen 1967an, intelektualen familia batean. Bere aita bankaria zen eta bere ama eleberrigilea. Batxilergoko ikasketak Casablancako Lycée Lyauteyn egin ondoren, Frantziara joan zen prestakuntzako eskoletara, eta gero Parisko Teknika Aurreratuen Eskola Nazionalean (ENSTA Paris) sartu zen, non ingeniaritzako titulua lortu baitzuen 1991n.

## Karrera profesionala 
1992an Marokora itzulita, Procter & Gamble enpresan hasi zuen bere ibilbide profesionala, James Michael Laffertyren zuzendaritzapean. Ondoren, Marokoko Akwa Taldean sartu zen, 2001ean, marketin-zuzendari eta batzorde exekutiboko kide gisa. Han, hogei bat marka indartsu eraiki zituen. 

Aldi horretan, Aziz Akhannouchekin batera, Marokoko Munduko Musikaren Jaialdia (Timitar) zuzendu zuen Agadirren. 

2012an marketineko eta enpresa-garapeneko zuzendariei aholkuak ematen hasi zen, eta nazioarteko ekitaldi asko zuzentzeko aukera eman zion erakunde publikoen izenean: Assises de l'Agriculture, Salon du Cheval, Berlingo Aste Berdea, etab. 

2014an, Mohammed VI.a erregeak Milango Erakusketa Unibertsaleko komisario nagusi izendatu zuen. Bere gidaritzapean, Marokoko pabiloia Erakusketako 5. bisitatuena izan zen, 6 hilabetetan 3 milioi bisitari hartuz. 2021ean Castel Taldearen filiala den Société des Boissons du Maroc elkarteko zuzendaritza batzordean sartu zen.

## Karrera politikoa 
2021eko urriaren 7an, Turismo, Artisautza eta Ekonomia Sozialeko ministro izendatu zuen Mohammed VI.a erregeak Aziz Akhannouchen kabinetean, Nadia Fettah Alaoui aurreko ministroaren ondorengoa izanik. Marokon turismoa diru-iturri garrantzitsua da herrialdearentzat, eta COVID-19 pandemiaren ondoren jarduera hau berriro aktibatzeko ardura eman zitzaion.

## Bizitza pertsonala 
Fatim-Zahra ezkonduta dago eta bi seme-alabaren ama da. Senarra nazioarteko enpresa bateko goi exekutiboa da. Luxenburgon bizi izan zen senarrarekin, 2017tik 2021ean Marokoko gobernuan sartu zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarida Talapa

**Margarida Adamugy Talapa** (Mozambike, 1962ko ekainaren 5a) mozambiketar politikaria da, 2025eko urtarriletik Errepublikako Batzarreko presidentea dena.

## Lehen urteak 
Margarida Adamugy Talapa Memban jaio zen, Nampula probintzian, 1962ko ekainaren 5ean. Macua etniako kidea da.

## Ibilbidea 
Talapa 1974an sartu zen FRELIMOn, herrialdeko independentzia gerra amaitu berritan. Alderdiaren gazte eta emakume mugimenduetan sartu zen 1976an. Mozambikeko Gazteriaren Erakundeko (OJM) lehen Idazkaritzako kidea izan zen 1977an. 1991ko abuztuan, Frelimoko Komite Zentraleko kide bihurtu zen.

Talapa 2000. urtean aukeratu zuten parlamenturako. Alderdiaren batzorde zentraleko kide hautatu zuten, eta, ondoren, 2010eko otsailean, alderdiaren talde parlamentarioaren buru izateko hautatu zuten. Parlamentuko taldearen buru izan zen 2000tik 2009ra. 2012ko kongresuan paper garrantzitsua izan zuen Armando Guebuzari alderdiaren kontrola mantentzen laguntzeko eta harenganako mirespena aipatu zuen.

Errepublikako Batzarreko presidente hautatu zuten 2025eko urtarrilaren 13an, agintean zegoen Frelimo Alderdiko hautagai bakar gisa aurkeztu ondoren. Mozambiken hizlari parlamentario gisa aritu den hirugarren emakumea da, Esperança Biasen ondorengoa. 

Talapak, Batzarreko presidente gisa egin zuen lehen hitzaldian, esan zuen jabetzen zela une zail batean kargu hartzen ari zela eta Batzarra mozambiketar guztien ordezkari duina izaten jarraitzea nahi zuela. "Indar guztiekin lan egingo dugu gizartea baketzeko, batasun nazionala, demokrazia, tolerantzia eta bakearen kultura indartuko ditugu. Parlamentuko zein aldetakoak garen begiratu beharrean, herriari begiratu behar zaio».

2025eko maiatzean, Talapak X. Nazioarteko Kongresu Ekologikoan hitz egin zuen, San Petersburgon (Errusia). "Emakumearen papera ingurumen-ongizaterako" zen landu zuen gaia.

## Bizitza pertsonala 
Talapa musulmana da. Haren alaba, Anchia Safina Talapa Formiga, Parlamentuko Batzarrerako hautatu zuten 2025ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roenes

**Roenes** Arabako herri hustuen artean aipatu zuen Gerardo López de Gereñuk. Pobes eta Caicedo Sopeña artean egon zela iradoki zuen, (gaurko mapen arabera, Mimbredo ondoan *Ruines* bat dago), Erriberagoitian:

Auñamendi entziklopedian *RIBERON-RUINES*eko aztarnategia aipatzen da, 1968. urtean aurkitua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Alava, pueblo a pueblo*. Jose Luis Sáenz de Ugarte (1983). Caja Provincial de Álava - Arabako Kutxa

## Ikus, gainera 
* Añanako kuadrilla

## Kanpo estekak
Brooke Smith

**Brooke Smith** (New York, AEB, 1967ko maiatzaren 22a) estatubatuar aktorea da, ezagunagoa ''Grey's Anatomy* telesailean Erica Hahn pertsonaia eta *The Silence of the Lambs* (1991) filmean Catherine Martin antzezteagatik.

## Bizitza 
Gene Smith publizistaren eta Lois Smithen alaba da. Bere aitabitxia Robert Redford aktorea da. American Academy of Dramatic Arts-en graduatu zen. 

1999ko urtarrilaren 6an Steve Lubensky zinematografo errusiarrarekin ezkondu zen. Bikoteak 2003 urteko martxoaren 12an eman zion ongi etorria lehen alabari, Fanny Grace Lubenskyri, New York hirian. 2008ko maiatzean, bikoteak Etiopiako neskato bat adoptatu zuen, eta Lucy Dinknesh Lubensky izena jarri zioten.

## Lan ibilbidea 
2006 urtean, *Grey's Anatomy'' telesail estatubatuar arrakastatsuan parte hartzen hasi zen, eta Erica Hahn kirurgialari kardiotoraziko sarkastikoaren rola antzeztu zuen, 2008 urtera arte, ekoizleek bere pertsonaiaren beharrik ez zegoela erabaki zuten arte.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:

### Zinea 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Brooke Smith - Zimbio
Gustavo Arcila Uribe

[thumb|[Mirarien Ama Birjina|Mirarien Ama Birjinaren estatuaren aurpegia, Guadalupe muinoan, Bogotako ekialdeko muinoetan.]]
**Gustavo Arcila Uribe** (Rionegro, 1895- Bogotá, 1963) siglo eskultore garrantzitsua izan zen. . Bere lanik aipagarrienen artean daude Guadalupe muinoko Mirarien Ama Birjinaren burua, Kolonbiako Museo Nazionalaren bilduma iraunkorraren parte den marmolezko *Mendiko Sermoia*, tamaina errealeko marmolezko Galdera Marka *,* Cundinamarcako Gobernuaren patio zentralean dagoen José Vicente Concha presidentearen brontzezko estatua, Bogotako Hilerri Nagusian dagoen Higinio Cualla alkatearen monumentua, Kolonbiako Unibertsitate Nazionaleko Albaitaritza Medikuntzako Eskolan dagoen Federico Lleras Acostaren bustoa, José Eusebio Caroren brontzezko estatua, Bogotako Katedraleko Kontzepzioaren Ama Birjinaren kaperan dagoen Bernardo Herrera Restrepo artzapezpikuaren eskultura etzana, Unibertsitate Nazionaleko Museoak gordetzen duena eta Errepublika Liberala iritsi baino lehen gauzatu ez zena, Usaquéngo Valmaría kaperan egindako eskultura erlijiosoaren lan eder eta anitza, apaiz ordenako goi-erliebe desberdinak eta hainbat pertsonaia politikoren beste estatua desberdinak. bere herrialdekoa, beste lan bikain batzuen artean. 

## Biografia 
Konbultsio garai batean jaio zen, eta haurtzaroan Mila Eguneko gerra zibilak zeharkatu zuen herrialdea. Lehen ikasketa urteak Rionegron eta Medellinen egin ondoren, bere familiarekin Bogotara joan zen 1909an, hiria, Independentziaren mendeurrena zela eta, estatua eta monumentu batzuk inauguratzeko prestatzen ari zenean. San Bartolomeko jesuiten ikastetxean amaitu zituen ikasketak.
1919an, Arte Ederren Zentro Nazionala antolatu zuen, elkarri laguntzeko eta lanbidea garatzeko, garai hartako artista gazteekin batera, hala nola José del Carmen Domingo Rodríguez, León Cano, Adolfo Samper, Félix Maria Otálora eta beste artista gazte batzuekin.

Urte horretan bertan, Carlos Pellicer Cámara poeta mexikar gaztearen olio-pinturako erretratua egin zuen. German Arciniegas, León de Greiff, Germán Pardo García, Carlos Pellicer eta Gustavo Arcila Latinoamerikako Ikasleen Federazioaren antolaketa eta garapena sustatzeko Venustiano Carranza lehendakariaren ordezkari gisa iritsi zen Bogotara. Olioz eginiko erretratu hau Pellicer López familiaren etxean dago gaur egun, Mexiko Hirian. eta Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko (UNAM) Liburutegi Nagusian erakutsi zen 2005ean. Arcila Uriberen margolan bakanetako bat da, eta poeta mexikarraren lehen olio-erretratua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hondarribiko Arrantzale Kofradiaren Bandera

**Hondarribiko Arrantzale Kofradiaren Bandera** (2007 artean **HondarribikoPromozio estropada**), Hondarribiko B traineruak KAE Ligarako jartzen duen estropada da. 1993an izan zuen lehen ekitaldia. 2003ko ekitaldiak *Hondarribia 800 Ikurrina* izena izan zuen.

## Palmaresa 
*¹ 2003ko ekitaldiak *Hondarribia 800 Ikurrina* izena izan zuen.
*² 2023an bi bandera jokatu ziren, KAE 1eko *Hondarribiko Arrantzale Kofradiaren Bandera* eta KAE 2ko bandera *Hondarribia Arraun Elkartearen Bandera*, azken hau ez da palmaresean sartzen.

### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (Promozio estropada)
* Traineras.es webguneko informazioa (Arrantzale Kofradiaren Bandera)
* Traineras.es webguneko informazioa (Hondarribia AEren Bandera)
Sergio Castellitto

**Sergio Castellitto** (Erroma, 1953ko abuztuaren 18a) italiar aktore eta zinemagilea da.

## Biografia 
Castellitto drama eta arte eskolara joan zen eta bere kabuz antzerkiari ekin zion handik gutxira, aktore ospetsu askorekin lan eginez, hala nola Luigi Squarzina, Aldo Trionfo eta Enzo Muzii. Hainbat filmetan aritu zen, hala nola *Sembra morto... ma è solo svenuto*, Felice Farinak zuzendua, Ricky Tognazziren *Piccoli equivoci* eta Carlo Verdoneren *Stasera a casa di Alice*. Are ezagunagoa egin zen Francesca Archibugiren *Il grande cocomero* eta Giuseppe Tornatoreren ''L'uomo delle stelle* filmekin.

Arrakasta handiagoa izan zuen *La famiglia*, *L'ultimo bacio*, *Caterina va in città*, *L'ora di religione*, *Bella Martha*  eta bereziki *Non ti muovere* filmekin, Margaret Mazzantini emazteak idatzia. Orduz geroztik, Marco Bellocchioren *Il regista di matrimoni* eta Gianni Amelioren *La stella che non c'è* izan ziren azken filmak. Zuzendu zuen lehen filma *Libero burro* izan zen. Castellittok Miraz errege antagonistaren papera jokatu zuen *The Chronicles of Narnia: Prince Caspian'' filmean.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Sinplizio basilika (Olbia)

**San Sinplizio basilika** Olbian dagoen eraikin erlijiosoa da, Sardiniako ipar-ekialdean.

XI. mendearen amaieran eraiki zuten, orduan hiriko harresietatik kanpo zegoen muino txiki batean, garai punikoetatik hilerri gisa erabilia. Inguruan jada bazegoen eliza [paleokristau]] bat, 594 eta 611 artean eraikia, eta, aldi berean, erromatar tenplu baten ondoan zegoena. Absidea, harresiak eta barruko zutabe gehienak XI. mendean amaitu zituzten; pasilloetako kanoi-ganga eta alboko hormen goiko aldeak XII. mendearen hasieran eraiki ziren, eta fatxada, berriz, mende horren erdialdean.

## Kanpoaldea 
Elizak hiru zatitan banatutako fatxada bat du, bi zutabe faltsutan banatua, mainel-leiho hirukoitz bat marmolezko zutabeekin; eskuinaldeko kanpandorre txikia aragoiar estilokoa da, garai hartan gehitutako elementu berantiarra. Fatxadaren ezkerraldean, Erdi Aroko marmolezko lauza goiztiar bat dago, agian Jerusalemen sartzen den Kristo erretratatzen duena, edo zaldunen arteko talka. Absidea mentsula txikiz apainduta dago, eta frontoi handi batek gainditzen du.

Barnealdea, basilikaren granitozko eraikuntza erakusten duena, nabe baten gainean dago, eta bi pasabide zutabe eta pilarrez banatuta. Absidearen erdian, hondatutako bi fresko daude, San Sinplizio eta Viktor Fausaniakoa irudikatzen dituztenak. Azkena 595etik aurrera Olbiako apezpiku izan zena, hiri honetan bakarrik santutzat hartzen dute. Aldarearen azpian Sinplizioren erlikiak daude, 1614an elizako kripta induskatzen ari zirela aurkituak.

## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Antonio Zuluaga

**Antonio de Jesús Zuluaga Padron** (Montería, Kordoba, 1931-2012ko azaroaren 2a) kolonbiar margolari, eskultore eta marrazkilaria izan zen.

## Biografia 
Antonio Zuluaga bederatzi urterekin sartu zen Yarumal Hiriko Apaizgaitegi Katolikoan, eta bertako irakasleetako batek marrazketarako zuen erraztasuna aurkitu zuen, Jesus zegoen kanoa baten pintura ederra ikusi ondoren.
Urte horretan bertan, Zuluaga Sincelejora joan zen bere ikasketetan eta artean buru-belarri aritzeko, eta horrek Suitzako eta Kolonbiako kulturako pertsonaia handia izatera eraman zuen.

### Sincelejo 
Monterian jaio bazen ere, Antonio Zuluaga maisuak Sincelejo hirian eman zuen bere bizitzaren zati handi bat, eta bertan ezkondu zen. Bere koadroen izenburuek sabanako kulturari egiten diote erreferentzia, eta hori izan da bere inspirazioa margotzeko unean. Uharteek, ukuiluek eta sabanako paisaiek pintura mota honetan espezializatzera eraman zuten. 

### Amerika 
Europatik itzuli ondoren, artista honek erakusketa arrakastatsuak egin zituen Kolonbian. Horien ondoren, Zuluagak Zuluaga Galeriak sortu zituen Sincelejo, Montería, Barranquilla, Cartagena eta Bogota hirietan, besteak beste.

Itzuli ondoren, pintura-eskolak eman zituen Arte Ederren Erakundean, Sucre Sailean.

## Artelanak eta erakusketak 
Maisuak erakusketa iraunkorrak aurkezten zituen hainbat hiritan. Erakusketa iraunkorretako batzuk hemen daude:

* Caraca-Venezuela

Caracasko poliedroa.

* Bogotá-Kolonbia

Pluma galeria,

Lerner galeria, 

Abeltzaintzako bankuaren galeria.

Alemaniako kluba.

* Barranquilla-Kolonbia: 53 galeria eta Club Campestre.

* Cali-Kolonbia

Club Campestre.

Club San Fernando.

* Cartagena-Kolonbia

Cartagenako alkatetza.
Karibe Kostako Eskualde Aretoa.

* Guayaquil-Ekuador

Gala galeria.

* Lima-Peru

Club Rotario de Lima.

* Santiago-Txile

Egoitza partikularra (pribatua).

## Obrak 
### Koadroak eta obrak antzinatasunaren arabera 
thumb|400x400px|Karmengo Ama.

* *Egunsentia* Mariako mendietan, olio-pintura mihise gainean.

* *Sincelejo*, folklore lurra, olio-pintura mihise gainean.

* Oilar-ipurdia, oihal gaineko olio-pintura.

* Bodegoia, oihal gaineko olio-pintura.

* Eskortak, olioa mihise gainean.

* *Hontzak*, olioa mihise gainean.

* *Urtarrilak 20*, olioa mihise gainean.

Horma-irudi zaharragoak:

* *Sincelejo folclor*, Club Campestre Sincelejo.

* *Fandangoaren* folklore erakustaldia, Comfasucre Sincelejo.

* Corralejas, Sincelejo udal antzokia.

Sucren (Kolonbia) egin zituen eskultura batzuk.

* *Belaontziak*, Santiago de Tolúrako sarrera.

* *Karmengo Ama Birjina*, Olaya Herrera plaza (Sincelejo).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ondarroako Udala Sari Nagusia (arraunketa)

**Ondarroako Udala Sari Nagusia** Ondarroan antolatzen den estropada da. Ondarroa Arraun Elkartea kluba da antolatzailea. Ondarroako Udala da babeslea. 

## Historia 
Ondarroako Banderak historia luzea du eta TKE Ligako eta Euskotren Ligako estropadak jokatzen dira.

Bigarren mailako ligetarako estropadak antolatzea erabaki zuen arraun elkarteak. Horrela ETE Ligako estropadak jokatzen hasi ziren 2018. urtean. Hasiera hartan hainbat izen izan zituen estropadak eta 2022tik aurrera Ondarroako Udala da babeslea.

KAE 2 Ligako estropadak ere antolatu dira *Goimek Sari Nagusia* izenarekin 2022tik aurerra. 2025ean Ondarroako Udala bihurtu da estropada honen babesle.

## Emakumezkoen ETE Liga 
ETE Ligari dagozkion estropadak.

## Gizonezkoen KAE 2 Liga 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (ETE Liga)
* Traineras.es webguneko informazioa (KAE 2 Liga)
Yamil Arana

**Yamil Hernando Arana Padaui** (Magangué, 1990eko abenduaren 5a) Libanoko ekonomialari eta politikari kolonbiarra da.

## Biografia 
Maganguen jaio zen. Anuar Arana eta Hernando Padaui politikarien senidea da. Ekonomia ikasi zuen Andeetako Unibertsitatean, kudeaketa publikoko maisutasuna egin zuen Javeriana Unibertsitate Pontifizioan, eta komunikazio eta estrategia publikoko espezializazioa egin zuen Estatu Batuetako Kudeaketa Politikoko Zentro Amerikarrean.

Bere ibilbidea Gizarte Oparotasunerako Administrazio Sailaren eta Nekazaritza Ministerioaren kontratista gisa hasi zen Magangueko alkatetzan. 2018an Ganberako Ordezkari hautatu zuten Bolivarren, 2022an berrautatua izan zen eta abenduaren 29an uko egin zion. 2023an, Alderdi Kontserbadoreak Bolibarreko gobernadore aukeratu zuen 2024-2027 aldirako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samuel Aba

**Samuel Aba** (; 990a edo circa 1009&nbsp;– 1044ko uztailaren 5a) Hungariako erregea izan zen 1041etik hil zen arte

Gesta Hungarorum-en egile anonimoaren arabera, Samuelen familia buruzagi kumandarren ondorengoa zen, eta, beste iturri batzuen arabera, khazariar jatorrikoak ziren. Familia Mátra mendikateko lur handien jabea zen.

Edo Samuel edo bere aita 1009 inguruan ezkondu ziren Eztebe I.a Hungariakoaren arreba batekin, paganismotik edo judaismotik kristautasunera bihurtu ondoren. Samuelek kargu garrantzitsuak lortu zituen erresuman eta errege-kontseiluko kide izan zen.

1041ean, pozik ez zeuden nobleek Petri Hungariakoa erregea tronutik kendu eta Samuel Aba koroatu zuten. Errege berriak Petriren legeak indargabetu zituen eta haren aldeko asko hil edo torturatu zituen. Austriari eraso zion 1042an.

1044an Henrike III.a enperadoreak Hungaria inbaditu zuen eta Petri Veneziarra tronuan berrezarri zuen. Samuel Menföko guduan garaitua izan zen eta exekutatua izan zen.

## Genealogia
Elizabeth Reaser

**Elizabeth Ann Reaser** (Bloomfield, Michigan, AEB, 1975eko uztailaren 2a) aktore estatubatuarra da. Besteak beste, *The Ex List*, *True Detective* eta *Saved* telesailetan hartu du parte. Pantaila handian Esme Cullen pertsonaia interpretatu zuen *Crepúsculo* sagan.

## Bizitza 
Reaser Michigan estatuko Bloomfielden jaio zen Detroit hiriko auzo pobre batean, baina Milfordeko landa eremuetan hazi zen, Michiganen. Karen Davidson (jaiotzez Weidman) eta John Reaserren alaba da. Hiru ahizpetatik bigarrena izan zen Elizabeth. Bere aitaordea William Davidson enpresari aberatsa izan zen, Detroit Pistons saskibaloi taldearen jabea.

Reaser Bloomfield Hillseko Bihotz Sakratuaren Akademian ikasi zuen. Bigarren hezkuntza amaitu ostean, Oaklandeko Unibertsitatera joan zen, Rochester Hillsen, urtebetez, baina handik gutxira utzi egin zuen eta Juilliard School of Draman sartu zen, non 1999 urtean Arte Ederretan lizentziatu zen.

### Lan ibilbidea 
Reaser Londresko antzerki produkzio batean agertu zen, bi laguneko audientziarekin.

*Saved-*(2006) lanerako larrialdi gela batean denbora pasatu zuen, medikuen portaera behatzen bere papera egiteko.
[ezkerrera|thumb|[Nikki Reed eta Elizabeth Reaser 2010eko MTV Movie Awards sarietan ]] 

Zenbait *Greys* denboralditan parte hartu zuen, eta Alexen bikotekidea izan zen. Alexek bizia salbatu zion istripu batean (3. denboraldiko 17. kapitulua: *La tierra dulce*) "Epaimahaiaren Saria" irabazi zuen *Newport Beach Film* Festival-en eta *Independent Spirit* Award-erako izendapen bat, Emakumezko Aktore Onenarena. *Reaserrek* *Emmy* sarirako izendapena lortu zuen *Anatomía de Grey* drama telesailean, behin *eta* berriz gonbidatu gisa agertzeagatik.

2008 urtean *Todos mis novios* telesailean parte hartu zuen Bella Bloom pertsonaia interpretatuta, bere bizitzako bikotea ezagutu zuen neska gazte bat, eta urtebete baino lehen harexekin ezkondu behar zuena.

2008 urtean *Twilight* sagan parte hartu zuen eta Esme Cullen pertsonaia izan zen, Stephenie Meyerren nobeletan oinarritutako sagan. Pertsonaia hori sagako hurrengo emanaldietan jarraitu zuen. Esme Cullen pertsonaiari esker lortu du mundu mailan ospea eta aitortza irabaztea.

Reaser 2010 urteko urrian agertu zen CBSren *The Good Wife* drama legalean.

## Filmografia 
[thumb|249x249px|Elizabeth Reaser 2011ko [San Diegoko nazioarteko komikialdia|Comic-Con]]

## Sariak eta izendapenak 
### Aktoreen Sindikatuaren saria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Luis Jorge Garay

**Luis Jorge Garay Salamanca** (XX) Kolonbiako ekonomialari, ingeniari industrial, ikertzaile, kazetari eta idazlea da. Kolonbiako eta nazioarteko hainbat ministerio, erakunde eta organismoren aholkularia ekonomia eta gizarte gaietan. Kolonbia, Mexiko eta Venezuelako narkotrafikoa eta ustelkeriari buruzko hainbat ikerketa liburu idatzi ditu. 2022an Gustavo Petro presidentetzara eraman zuen kanpainako talde ekonomikoko kide izan zen.

## Ibilbidea 
Garay Andeetako Unibertsitateko Industria Ingeniari gisa graduatu zen eta Ekonomian maisutasuna lortu zuen erakunde berean. Estatu Batuetako Massachusetts-eko Institutu Teknologikoko Ekonomian doktoretza lortu zuen.

Oxford eta Cambridgeko unibertsitateetan lan egin du, eta Garapenerako Banku Interamerikarrarekin (BID) ikertzaile gisa. Era berean, Garapenerako Nazio Batuen Programarekin lotuta egon da eta Kolonbiako Plangintza Departamentu Nazionalari aholku eman dio. Kolonbiako Errepublikako Kontraloria Orokorreko aholkularia izan zen Carlos Ossa Escobarren administrazioan.

2005etik 2016ra Nazio Batuen Unibertsitateko (UNU-CRIS) ikertzaile elkartua izan zen.

## Gizarte lana 
Garay hainbat ministeriotan aholkularia izan da, nazioarteko harremanak, migrazioa eta desberdintasun soziala bezalako gaien inguruan. Ustelkeria, gatazka armatuaren kostuak eta narkotrafikoaren aurkako gerra ere ikertu ditu. Azken urteetan, Kolonbiako meatzaritzak ingurumenean duen eragina eta barne-desplazamendu behartua aztertu ditu.

Garay Gustavo Petroren 2022ko hauteskunde-kanpainako talde ekonomikoko kidea izan zen, eta hautetsi gisa izendatu zuten. Ricardo Bonilla González eta Jorge Iván González ere talde horretako kideak izan ziren.

## Argitaratu dituen liburuetako batzuk 
Garayk berrogeita hamar liburu baino gehiagoko lan zabala du egile edo egilekide gisa. Bere lan aipagarri batzuk honako hauek dira:

* Ustelkeria, burmuina eta sentimenduak (2007)
* Kolonbiako estatuaren harrapaketa eta birkonfigurazio kooptatua (2008), egilekidea.
* Ustelkeriaren liburu handia Kolonbian (2018)
* Narkotrafikoa, ustelkeria eta estatuak
* Super ustelkeria sarea Venezuelan: Kleptokrazia, nepotismoa eta giza eskubideen urraketa (2021), egilekidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandro Arbeláez Arango

**Alejandro Arbeláez Arango** (Medellín, 1972ko otsailaren 2a) Kolonbiako ekonomialari eta politikaria da.

## Biografia 
Medellinen jaio zen, Antioquia departamentuko hiriburuan, 1972ko otsailean. Ekonomia ikasi zuen Medellingo Unibertsitatean, eta Ekonomia eta Nazioarteko Negozioetan eta Gobernu Publikoan espezializatuta dago. Horrez gain, Valentziako Unibertsitate Politeknikoko (Espainia) Enpresa Kudeaketako Maisutza bat eta Zuzendaritza eta Gerentzia Publikoko beste bat ditu, baita Valentziako Unibertsitateko Zuzenbide Konstituzionaleko Doktorego bat ere.

Alvaro Uribe Velez presidentearen gobernuan Errepublikako Presidentziaren eta Defentsa Ministerioaren aholkulari gisa aritu zen, baita Camilo Ospina Defentsa Ministroaren idazkari pribatu gisa ere. Araucako gobernadore arduradun Carlos Dario Donado Garzonek karguari uko egin ondoren, 2009ko urtarrilean departamentuko gobernadore izendatu zuten, eta urte bereko ekainean gobernadore titular berria aukeratu eta karguaz jabetu arte egon zen karguan. Ondoren, Defentsa ministrorde izendatu zuten (2009-2010).
Uribe presidentearen gertukoa, honek sortutako Alderdi Demokratikoaren lehen zuzendari izan zen 2013 eta 2014 artean. Halaber, Garapenerako Nazioarteko Lankidetza Proiektuaren Administrazio eta Finantza Koordinatzailea izan da, Kolonbiako Ipar-mendebaldeko Parke Nazionalen Unitatean egin zuen bezala, eta Proantioquia Fundazioaren Proiektuen Kudeatzailea.

Akademian Defentsako Ikasketa Hemisferikoen Zentroko (Estatu Batuak) irakasle elkartua, Medellingo Unibertsitateko irakaslea eta bertako errektoreordea izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gau poluzio

thumb|Amets erotikoek poluzioak eragin ditzakete.

**Gau poluzio**a, halaber **gaueko hazi-isuri**a eta **amets heze**a,   lo bitartean ernal-hazi nahi gabe isurtzea da. Gaueko poluzioak ohikoagoak dira nerabezaroan, baina helduengan ere agertzen dira. Amets erotikoek lagunduta gerta daitezke, edo ez. Pubertaroan, gizonezko pertsonen % 13k beren bizitzako lehen eiakulazioa izaten dute gaueko poluzio batean.

Pertsona batzuk isurtzean esnatzen dira; beste batzuek, berriz, lotan segitzen dute, eta esnatutakoan eta azpiko arropa haziaz zikinduta dagoela egiaztatzean konturatzen dira, edo ez dute nabaritzen, arropa lehortu bada. Sarritan ez dute eduki sexualeko ametsik gogoratzen, ezaugarri bereziek (errealismo-sentsazioa, intentsitatea) buruan grabatzen diren kasuetan izan ezik. Amets hezeak hazkundearen zati normalak dira eta ezin dira saihestu.

## Kausak 
Ametsek nahigabe gizabanakoa sugestionatzen dutenean gertatzen da, edo horrek eiakulatu gabe denbora asko igarotzen duenean.

## Maiztasuna 
Gaueko nahi gabeko eiakulazioen maiztasuna oso aldakorra da, eta gizabanakoa bizi den inguruneko estimulu sexualek areagotu egin dezakete. Gizon batzuek maiz izaten dituzte, batez ere nerabezaroan; beste batzuek, berriz, ez dute inoiz halakorik izan. Eskura ditugun datu estatistikoen arabera, Estatu Batuetako gizonen % 83ri inoiz gertatu zaie bizitzan zehar. Gehieneko maiztasuna hamabost urteko gazteena da, eta txikiena, 50 urteko heldu ezkonduena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estilbeno

**Estilbenoa** edo **1,2-difeniletenoa** konposatu organiko aromatikoa da, C6H5CH=CHC6H5. formula duena. Bi isomero ditu: *trans*-estilbenoa eta *cis*-estilbenoa. Bietan *trans* isomeroa da inportanteena. *Trans*-estilbenoa solidoa zuria da (fusio-puntua: 122-125 C). Aitzitik, *cis*-estilbenoa likido oliotsu horia da (fusio-puntua: 5-6 C). Biak disolbagarriak dira ohiko disolbatzaile organikoetan, hala nola etanoletan, baina uretan disolbaezinak. Narritagarriak dira.

Argi ultramoreak bi isomeroen arteko transisomerizazioa eragiten du.

272x272px|Cis-trans-stilbene

## Sintesia 
*Trans*-estilbenoa sintetizatzen da bentzoinari Clemmensen-en erredukzioa aplikatuz.

    C6H5CH(OH)C(=O)C6H5 ->[Zn(Hg)] C6H5CH=CHC6H5 

Bestalde. *Cis*-estilbenoa, azido alfa-fenilzinamikoa kobre kromitoz deskarboxilatuz sintetizatzen da.

## Erabilera 
*Trans*-estibelbenoa tinduak eta fosforoak sintetizatzeko usatzen da. *Cis*-estilbenoak ez du erabilera komertzialik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inés Ibáñez de Maeztu Izaguirre

**Inés Ibáñez de Maeztu** **Izaguirre** (Bilbo, XX. mendea) jarduneko Arartekoa da (Euskal Herriko Herriaren Defendatzailea).

## Biografia 
Bilbon jaio zen, Luis Ibañez de Maeztu Ruiz de Alegria eta Mª Luisa Izagirreren alaba. Geografia eta Historian graduatu zen Deustuko Unibertsitatean, 1987an. 1989an, Irakaskuntzarako Gaitasun Ziurtagiria lortu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean(EHU). 2000. urtean , Andaluziako Hezitzaileen Elkargoan Gizarte Hezitzailearen lanbide-gaikuntza titulua eskuratu zuen. 2005ean Bitartekaritzan trebatu zen Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED, erderaz).

**Ibilbide profesionala**

1977tik 1985era Bilbon lan egin zuen, metalaren sektoreko enpresa pribatu bateko kontabilitate-saileko administrari gisa. 1985ean Justizia Ministerioaren menpeko Kantabriako Adingabeen Zentrora joan zen. 1987an Pontevedrara joan zen, adingabeen zentroko hezitzaile gisa lan egitera.

1988 eta 2000 urteen artean Justizia Ministerioaren menpe zegoen Gasteizko Adingabeen Epaitegiko eta ondoren Eusko Jaurlaritzaren talde teknikoan hezitzaile gisa lan egin zuen. 2000. urtean Bilbora joan zen Eusko Jaurlaritzako talde psikosozial judizialean hezitzaile/bitartekari gisa lan egitera.

2015etik 2019ra Bilboko Udaleko Mugikortasun eta Jasangarritasun Saileko zinegotzi ordezkaria izan zen, eta, ondoren, Eusko Jaurlaritzako Lan eta Justizia Saileko Justizia zuzendaria izan zen. 2021ean, Arartekoaren ondokoa izan zen. 2025ean, jarduneko Arartekoa izango da, Eusko Legebiltzarrak titularra aukeratu arte.. "026ko otsailetik aurrera Mikel Manzisidor De La Fuente da ararteko berria.

## Erreferentziak 

## Kanpo loturak >> Jarri bigarren esteka lehenengoa bezala 
* Consejo de Jóvenes / Nerabeen Kontseilua - Hobekuntzarako proposamenak. Arartteko herriaren defendatzailea 2024an. *Arartekoa*, 2023ko abenduaren 5a
* Euskadiko V. Logistika Jardunaldia "Hornikuntza-kate konektatua, 4.0 logistika" 2015eko uztailaren 1ean. Ines Ibañez de Maeztu. Zirkulazio, Garraio eta Ingurumen Saileko zinegotzi ondokoa. Bilboko Udala.
Práxedes Mateo Sagastaren hamabigarren gobernua

**Práxedes Mateo Sagastaren hamabigarren gobernua**, 1897ko urria eta 1898ko maiatza bitartean, laburra izan zen, baina Espainiarentzat une kritikoan garatu zen, tentsio kolonialek, barne krisi politikoak eta Inperio espainiarrak Amerikan izandako kolapsoak ezaugarrituta.

## Testuinguru orokorra 
Sagastak 1897ko urrian hartu zuen boterea, Alderdi Kontserbadoreko buru zen Antonio Canovas del Castillo orduko gobernuko presidentea hil ondoren. Berrezarkuntzaren sistema txandakatuz, Sagasta buru zuen Alderdi Liberalaren txanda izan zen.

## Arazo kolonialak 
* Kubako Independentzia Gerra (1895-1898): Sagasta boterera iritsi zenean, Kubako gerra une gorenean zegoen. Gatazkak gora egin zuen eta Estatu Batuen esku-hartzeak berehalakoa zirudien.
* Erreforma autonomikoak: Sagasta Kuban eta Puerto Ricon politika bateratzaileagoa aplikatzen saiatu zen, bi koloniei autonomia gutunak emanez 1897ko azaroan. Hala ere, erreforma horiek berandu iritsi ziren eta ez zuten ez independentismoa ez estatubatuarren presioa geldiaraztea lortu.
* Filipinak: Matxinadak piztu ziren Filipinetan ere, AEBekiko gerran areagotu egingo zen tentsio kolonialaren beste gune bat.

## Barne-egoera 
Sagasta Berrezarkuntzaren sistema politikoaren barruan egonkortasuna mantentzen saiatu zen, baina erregimena higadura zantzuak agertzen hasi zen *turnismo-*aren eta hauteskunde-manipulazioaren ospe faltaren aurrean.

Erakundeak modernizatzeko eta sistema liberalagoa eta parlamentarioagoa finkatzeko ahaleginak egin ziren, baina arreta krisi kolonialean bakarrik jarri zen.

## Hondamendiaren preludioa 
1898ko otsailaren 15ean *USS Maine* korazatu estatubatuarra lehertu zen Habanako portuan. AEBk Espainia egin zuen erantzule, eta horrek apirilaren 25ean gerra deklarazioa azkartu zuen.

Sagasta oraindik presidente zen arren, egoera militarra eta politikoa berehala okertu zen.

## Gobernuaren amaiera 
Sagastaren gobernua 1898ko maiatzean amaitu zen, Espainia-Estatu Batuak Gerra formalki hasi zenean, 1898ko abenduan Parisko Itunaren ondoren Kuba, Puerto Rico, Filipinak eta Guam galduz amaituko zen gatazka.

## Kabinetea 
## Beste orrialde batzuk 
* Práxedes Mateo Sagastaren hamahirugarren gobernua

## Kanpo estekak