open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amharclann Ghaoth Dobhair

**Amharclann Ghaoth Dobhair**, , Irlandako ipar-mendebaldeko Gaoth Dobhair udalerrian dagoen antzoki bat da, Donegal konderria eta Gaeltacht eremuan.

1962an Siobhán McKenna aktoreak ireki zen eta gaur egun 200 lagunentzako edukiera du. Bertan, irlanderazko ehundaka antzezlan antzeztu izan dira.
Foldada

**Foldada** Palentziako probintziako (Gaztela eta Leon, Espainia) herri bat da. Aguilar de Campoo udalerriaren parte da.

## Geografia 
La Valdivia eskualdean, Aguilarko urtegiaren  ondoan, P-2132 tokiko errepidean, San Pedro auzotik 2 km hegoaldera, Quintanilla de la Berzosatik 2 km ekialdera eta Aguilar de Campootik 8 km mendebaldera, Campoo eskualdean.

## Demografia 

thumb|Inskripzioa leiho baten gainean|ezkerrera
thumb|Iglesia del Salvador|erdian

## Kanpo estekak
Araçuaíko elizbarrutia

**Araçuaíko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1913ko abuztuaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Araçuaín dago. Egun apezpikua Geraldo dos Reis Maia da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Serafim Gomes Jardim (1914-1934)
* José de Haas (1937-1956)
* José Maria Pires (1957-1965)
* Altivo Pacheco Ribeiro (1966-1973)
* Silvestre Luís Scandián (1975-1981)
* Crescênzio Rinaldini (1982-2001)
* Dario Campos (2001-2004)
* Severino Clasen (2005-2011)
* Marcello Romano (2012-2020)
* Esmeraldo Barreto de Farias (2020-2024)
* Geraldo dos Reis Maia (2024-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Dario Campos (2000-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikaela Fabricius-Bjerre

**Mikaela Fabricius-Bjerre** (Turku, Finlandia; 1969ko abenduaren 17a – 2023ko otsailaren 13a) Finlandiako zaldizkoa izan zen, Olinpiar Jokoetan eta Munduko Zaldi Jokoetan bere herrialdea nazioartean ordezkatu zuena.

## Ibilbidea 
ezkerrera|thumb|Fabricius-Bjerre 2014an.
Londres 2012ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta 30. postuan bukatu zuen, banakako kategorian. 2014an, Munduko Zaldi Jokoetan azken txanpara heldu zen, eta berrogeita hamargarren postuan bukatu zuen banakako proban, eta hamalaugarren postuan taldekakoan.

## Heriotza 
Fabricius-Bjerre minbiziak jota hil zen 2023ko otsailaren 13an, 53 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eeragh itsasargia

'''''', Irlandako mendebaldeko kostaldeko Rock uhartean dagoen itsasargi bat da, Aran uhartedi mutzokoak diren Brannock uharteetako batean.

1857an eraikia izan eta 1978an automatizatu zen.
Poolbeg itsasargia

**Poolbeg itsasargia**,  eta , Irlandako ekialdeko kostaldean dagoen itsasargi bat da, Liffey ibaiaren bokalean, Dublingo portuaren sarbidean eta Dublingo badian. 

Poolbeg penintsula artifizialaren muturrean dago, Irlandako itsasoari begira. 

## Itsasargia 
Lehen itsasargia 1767an eraiki zen eta kandela-argiz distira egiten zuen, 1786an olio-argira aldatu zuten arte. 1820an itsasargia gaur egun duen egituraz berreraiki zen.
Inishmore itsasargia

'*** edo **Dún Árann*', Irlandako mendebaldeko kostaldeko Inis Mór uhartean dagoen abandonatutako itsasargi bat da, Aran uharteetan.

1851an eraikia izan eta 1857an zerbitzutik kendua izan zen.
Inisheer itsasargia

'*** edo **Fardurris Point itsasargia*', Irlandako mendebaldeko kostaldeko Inis Oírr uhartean dagoen itsasargi bat da, Aran uharteetan.

1857an eraikia izan eta 1978an automatizatua izan zen. 34 metroko garaiera du.
Patricia Aakhus

**Patricia "Patty" Aakhus** (Los Angeles, Kalifornia, 1952ko maiatzaren 17a - 2012ko maiatzaren 16a), **Patricia McDowell**, estatubatuar eleberrigilea eta Southern Indianako Unibertsitateko Nazioarteko Ikasketen zuzendaria izan zen. Irlandar gaietan espezializatu zen eta Readercon-en «Best Imaginative Literature» saria jaso zuen 1990ean, baita Cahill saria ere ''The Voyage of Mael Duin's Curragh* lanagatik.

## Biografia 
McDowell Los Angelesen jaio zen 1952an, Lowell eta Betsy  McDowell izan zituen gurasoak. Kaliforniako Unibertsitatean, Santa Cruzen, gradu-titulua eskuratu ondoren, administrazio publikoko maisutza ikasketak egin zituen Norwich Universityn.

Bere lehen eleberriak, *The Voyage of Mael Duin's Curragh* izenekoak, modu dramatikoan kontatzen du Máel Duinen Irlandako kondaira zaharra, istripuz bere benetako jatorria aurkitzen duen jauntxo baten alargunaren seme adoptatua: ama erotuta dago eta leize batean bizi da; aita, berriz, gerlari bikingoek hil zuten. Errebelazio horren ondorioz, mendeku hartu nahi du, eta *currach* motako ontzi bat eraiki du. Harekin, bikingoen lurraldera iritsi nahi du, hamasei gizonekin. Hala ere, bidaia horretan, ekaitz batek harrapatu ditu helmugara iritsi baino lehen, eta irla mistiko batzuetara eraman ditu. Irla horiei esker, Aakhus idazleak fantasiazko gaiak areagotu ahal izango ditu bere lanean, narratiba ikuspegi profetikoa hartzen doan heinean. Beste argitalpen batzuen artean, *Astral Magic in the Renaissance: Gems, Poetry and Patronage of Lorenzo de' Medici.* *Magic, Ritual and Witchcraft eta The Spy* kontakizun laburra aurkitzen da .

Aakhusek Diziplinarteko Ikasketen Zentroko zuzendari gisa ere lan egin zuen, eta Indianako Southern Unibertsitatean Nazioarteko Ikasketen programa zuzendu zuen. Horrez gain, mitologia klasikoari eta mundukoari, magiaren historiari eta nazioarteko ikasketei buruzko eskolak eman zituen.

Minbiziak jota hil zen Evansvillen, Indianan, 2012ko maiatzaren 16an, bere 60. urtebetetzea baino egun bat lehenago. Garai hartan *Dogtown* izeneko eleberri garaikide batean ari zen lanean.

## Lanak 
* *The Voyage of Mael Duin's Curragh* (1990);  
* *Daughter of the Boyn*e (1992);  
* *The Sorrows of Tara'' (1995);  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Straw Island itsasargia

'''''', Irlandako mendebaldeko kostaldeko Oileán an Tuí uhartean dagoen itsasargi bat da, Aran uharteetan.

1878an eraikia izan eta 1926an automatizatua izan zen. 11 metroko garaiera du.
Antoine Kiakouama

**Antoine Kiakouama** (1953ko uztailaren 15a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Elendé

**Henri Elendé** (Brazzaville, 1941eko azaroaren 13a - Brazzaville, 2022ko ekainaren 23a) atleta zen. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter McParland

**Peter James McParland** (Newry, 1934ko apirilaren 25a – 2025eko maiatzaren 4a) iparirlandar futbolaria izsn zen.

Bere ibilbidea 195an hasi zuen Irlandako ligako Dundalk F.C. taldean eta hurrengo denboraldian Aston Villara joan zen jokatzera hamar denboraldiz. Wolverhampton Wandeters FC, Plymouth Argyle FC, Worcester City FC eta Atlanta Chiefs taldeetan ibili ondoren, Ipar Irlandako Glentoran F.C. taldean amaitu zuen bere ibilbidea.

Aston Villaren historiako jokalari garrantzitsuenetako bat izan zen eta 1957ko FA Cupeko finaleko irabazleetatik bizirik atera zen azkena.

Ipar Irlandako futbol selekzio nazionalarekin 34 partida jokatu zituen 1954 eta 1962 bitartean eta hamar gol lortu zituen. 1958ko Munduko Futbol Txapelketan jokatu zuen, non bost gol sartu zituen eta final laurdenetaraino iritsi zen.

## Palmaresa 
**Aston Villa**
* Ingalaterrako Futbol Kopa: 1956–57
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 1960–61
Kate Worley

**Kathleen Louise Worley** (1958ko martxoaren 16a - 2004ko ekainaren 6a) Ameriketako Estatu Batuetako komiki-idazlea izan zen, *Omaha the Cat Dancer* argitaratu zuen. Worley musikaria eta Shockwave Radio Theater zientzia-fikziozko komediazko irratsaioaren idazlea eta interpretea ere izan zen.

## Biografia 
Worley Bellevillen jaio zen, Illinoisen, 1958ko martxoaren 16an. 1970eko hamarkadan Minnesotako Mineapolisera aldatu ostean, Shockwave Radio Theater-eko partaide bihurtu zen. 

Senarrarengandik banantzeko prozesuan zegoela, berak eta Reed Waller marrazkilari eta musikariak harreman erromantiko eta profesionalari bati hasiera eman zioten. Ondoren, elkarrekin bizitzera joan zirenean, abestiak idatzi zituzten, eta bikote gisa nahiz tokiko bandekin aritu ziren; gainera, Minicon eta zientzia-fikziozko beste konbentzio batzuetan pertsonaia ezagunak izan ziren.

1980ko hamarkadaren erdialdean, Waller eta Worley elkarlanean hasi ziren *Omaha the Cat Dancer* proiektuan, *Vootie* fanzine lokalean Waller-en zerrenda gisa sortu zena, Kitchen Sink Press-ek argitaratutako nazio mailan banatutako komiki sail batera eboluzionatu aurretik. 2. zenbakiaren lau orrialdeetan, Wallerrek idazle blokeo bat jasan zuen, eta Worleyk "zenbait iradokizun egin zizkion, istorioaren norabideei buruz, pertsonaia berriei buruz, lagun zezakeen beste edozer gauzari buruz..." Berak gonbidatuta, telesailaren idazle bihurtu zen, karakterizazioa eta gaiak hobetuz. 1988an, Wallerrek bisexual gisa identifikatu zituen biak, telesaileko gutunen zutabean. 

*Omaha* etenaldi batean sartu zen Worley eta Waller auto-istripu batean zauritu zirenean; etenaldi hori askoz gehiago luzatu zen banaketa garratz bat izan zutenean, eta horrek zaildu egin zizkien elkarrekin lan egiteko ahaleginak. Denbora horretan, Worleyk komikiak idatzi zituen hainbat argitaletxerentzat, besteak beste, *Mulkon Empire* Tekno Comixentzat, *The Real Adventures of Jonny Quest* Dark Horserentzat, *Roger Rabbit* Disneyrentzat eta *Wonder Womanen* "Year One" urteko ale bat.  Jim Vance komiki-idazlearekin ezkondu zen, eta Tulsara (Oklahoma) joan zen bizitzera, eta seme bat eta alaba bat izan zituen.

2002an, bera eta Waller akordio batera iritsi ziren Fantagraphics-ekin *Omaha* berrinprimatzeko 100 orrialde gehigarrirekin. Hala ere, minbizia diagnostikatu zioten eta 2004ko ekainaren 6an hil zen. Ondoren, Vancek eta Wallerrek elkarrekin osatuko zuten *Omaha* saila, Worleyk utzitako oharretan oinarrituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Queijo coalho

**Queijo coalho** edo **queijo de coalho** gazta mota bat da, Brasilgo ipar-ekialdean egin izan dena. Brasilgo ipar-ekialdeko produktu tipikoa da, eta Brasilgo leku askotara zabaldu da. Ceará, Paraíba, Pernambuco eta Iparraldeko Rio Grande dira ekoizle nagusiak.

Oso ohikoa da hondartzetan saltzea. Ogitarteko laukizuzen gisa eskaintzen da, zurezko zotz batean sartuta, eta momentuan erre edo txigortu egiten da. Purua edo ipar-ekialdeko zenbait plater osagai gisa ere hartzen da, adibidez, baião de dois. Industrialki ekoizten da, baita landa-establezimenduetan eta gaztandegi txikietan ere.

## Ezaugarriak 
Hezetasun ertain-altuko gazta da, ore erdi-egosia edo egosia duena eta solido totaletan % 35,0 eta % 60,0 arteko gantz-edukia duena.  Bere ezaugarrietako bat beroarekiko erresistentzia da, beraz, erre edo txigortu egin daiteke.  Lehen, hausnarkarien edo animalia basatien urdailean esnea koagulatuz egiten zen, baina praktika hori geroago gatzagi industrialaren erabilerak ordezkatu zuen.   Gutxienez XIX. mendearen erdialdetik aurrera ekoizten da. 

Ipar-ekialdeko eskualderako Jatorriaren adierazpen baten ezarpena martxan dago, ekoizpenaren kalitatea hobetzean, produktuaren ezaugarritzean, eremu geografikoa definitzean eta bere historia berpiztean oinarrituta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deep Water (2022ko filma)

***Deep Water***, , 2022ko Adrian Lyne ingelesak zuzendutako thriller psikologiko erotiko bat da. Patricia Highsmith estatubatuar idazlearen *1957ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Ben Affleck, Ana de Armas, Tracy Letts, Lil Rel Howery, Dash Mihok, Finn Wittrock, Kristen Connolly eta Jacob Elordi aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Little Wesley (Louisiana), Vic Van Allen (Ben Affleck) dirudun senarrak Melinda (Ana de Armas) emazteak beren ezkontzatik kanpo harremanak izan ditzan uzten dio dibortziatu ez daitezen, baina Melindaren maitaleak desagertzen hastean Vic susmagarria nagusia bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Ben Affleck: Vic Van Allen
* Ana de Armas: Melinda Van Allen
* Tracy Letts: Don Wilson
* Grace Jenkins: Trixie Van Allen
* Dash Mihok: Jonas Fernandez
* Rachel Blanchard: Kristin Peterson
* Kristen Connolly: Kelly Wilson
* Jacob Elordi: Charlie De Lisle
* Lil Rel Howery: Grant
* Brendan C. Miller: Joel Dash
* Jade Fernandez: Jen Fernandez
* Finn Wittrock: Tony Cameron
* Michael Braun: Jeff Peterson
* Devyn Tyler: Mary Washington
* Michael Scialabba: Kevin Washington
* Jeff Pope: Nichols buruzagia
* Paul Teal: Clark udaltzaina
* Juliet Brett: Chelsea, haurtzaina
* Damon Lipari: Carlyle
* Joel R. Martinez: David Ricigliani
* Jaren Mitchell:  John
* Ahmad Harhash: Sam

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Guanhãesko elizbarrutia

**Guanhãesko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1985eko maiatzaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Guanhãesen dago. Egun apezpikua Otacílio Ferreira de Lacerda da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Antônio Felippe da Cunha (1985-1995)
* Emanuel Messias de Oliveira (1998-2011)
* Jeremias Antônio de Jesus (2012-2018)
* Otacilio Ferreira de Lacerda (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teófilo Otoniko elizbarrutia

**Teófilo Otoniko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1960ko azaroaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Teófilo Otonin dago. Egun apezpikua Messias dos Reis Silveira da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Quirino Adolfo Schmitz (1960-1985)
* Fernando Antônio Figueiredo (1985-1989)
* Waldemar Chaves de Araújo (1989-1996)
* Diogo Reesink (1998-2009)
* Aloísio Jorge Pena Vitral (2009-2017)
* Messias dos Reis Silveira (2018-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Fernando Antônio Figueiredo (1984-1985)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Antônio Eliseu Zuqueto (1980-1983)
* Fernando Antônio Figueiredo (1984)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juiz de Forako artxidiozesia

**Juiz de Forako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1924ko otsailaren 1ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1962ko apirilaren 14an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Juiz de Foran dago. Egun artzapezpikua Marco Aurélio Gubiotti da.

## Ordinarioak 
### Juiz de Forako apezpikuak 
* Justino José de Sant’Ana (1924-1958)
* Geraldo Maria de Morais Penido (1958-1962)

### Juiz de Forako artzapezpikuak 
* Geraldo Maria de Morais Penido (1962-1977)
* Juvenal Roriz (1978-1990)
* Clóvis Frainer (1991-2001)
* Eurico dos Santos Veloso (2001-2009)
* Gil Antônio Moreira (2009-2026)
* Marco Aurélio Gubiotti (2026-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Geraldo Maria de Morais Penido (1957-1958)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Altivo Pacheco Ribeiro (1973-1987)
* Eurico dos Santos Veloso (1987-1991)
* Paulo Francisco Machado (2004-2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leopoldinako elizbarrutia

**Leopoldinako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1942ko martxoaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Leopoldinan dago. Egun apezpikua Edson José Oriolo dos Santos da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Delfim Ribeiro Guedes (1943-1960)
* Geraldo Ferreira Reis (1961-1985)
* Sebastião Roque Rabelo Mendes (1985-1989)
* Ricardo Pedro Chaves Pinto Filho (1990-1996)
* Célio de Oliveira Goulart (1998-2003)
* Dario Campos (2004-2011)
* José Eudes Campos do Nascimento (2012-2018)
* Edson José Oriolo dos Santos (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ángel de la Casa

**José Ángel de la Casa Tofiño** (1950eko abenduaren 1, Los Cerralbos, Toledoko probintzia - 2025eko maiatzaren 5a, Majadahonda, Madrilgo Erkidegoa), espainiar kirol kazetari bat izan zen.

## Biografia 
Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean Kazetaritzan lizentziatu ondoren Radio Nacional de Españan lanean hasi zen, 1974an RNEko kirol sailera igaroz.

1976an TVE telebista katean hasi zen. Bertan, hainbat kirol eta futbol saio aurkeztu zituen, tartean *Polideportivo* (1981 arte), *Tiempo y marca* (1981-1983) eta *Estudio estadio*.
São João del-Reiko elizbarrutia

**São João del-Reiko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1960ko maiatzaren 21ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza São João del-Rein dago. Egun apezpikua José Eudes Campos do Nascimento da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Delfim Ribeiro Guedes (1960-1983)
* Antônio Carlos Mesquita (1983-1996)
* Waldemar Chaves de Araújo (1996-2010)
* Célio de Oliveira Goulart (2010-2018)
* José Eudes Campos do Nascimento (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahmad al-Ghashmi

**Ahmad bin Hussein al-Ghashmi** (Hamdan, Sanaa gobernazioa, 1935eko abuztuaren 21a – Sana, 1978ko ekainaren 24a) yemendar militar eta politikaria izan zen. Yemengo Arabiar Errepublikako presidentea izan zen 1977tik hil zen arte.

Monarkia eraitsi zuen 1962ko estatu-kolpearen eta Ipar Yemengo gerra zibilaren ondoren, Ghashmik armada monarkikotik desertatu eta errepublikarrera pasa zen. 1974ko estatu-kolpean parte hartu zuen eta Komando Militarraren Kontseiluan sartu zen. Ibrahim al-Hamdi presidente zenean, Ghashmi Kontseiluko presidenteordea eta armadako estatu nagusiko burua izan zen.

1977ko urriaren 11n bihurtu zen presidente, Hamdiren hilketaren ondoren, eta 1970eko konstituzioa berrezarri zuen.

Maletatxo lehergarri batekin hil zuten Salim Rubai Ali Hego Yemengo presidentearen ordezkari batekin izandako bileran.
Montes Clarosko artxidiozesia

**Montes Clarosko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1910eko abenduaren 10ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 2001eko apirilaren 25ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Montes Clarosen dago. Egun artzapezpikua José Carlos de Souza Campos da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
#### Montes Clarosko apezpikuak 
* João Antônio Pimenta (1911-1943)
* Aristides de Araújo Porto (1943-1947)
* Antônio de Almeida Morais Júnior (1948-1951)
* Luís Victor Sartori (1952-1956)
* José Alves de Sá Trindade (1956-1988)
* Geraldo Majela de Castro (1988-2001)

#### Montes Clarosko artzapezpikuak 
* Geraldo Majela de Castro (2001-2007)
* José Alberto Moura (2007-2018)
* João Justino de Medeiros Silva (2018-2021)
* José Carlos de Souza Campos (2022-)

### Apezpiku lagunkideak 
* Aristides de Araújo Porto (1931-1943)
* Geraldo Majela de Castro (1982-1988)

### Artzapezpiku lagunkidea 
* João Justino de Medeiros Silva (2017-2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janaúbako elizbarrutia

**Janaúbako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 2000ko uztailaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Janaúban dago. Egun apezpikua Roberto José da Silva da.

## Ordinarioen zerrenda 
* José Mauro Pereira Bastos (2000-2006)
* José Ronaldo Ribeiro (2007-2014)
* Guerrino Riccardo Brusati (2015-2019)
* Roberto José da Silva (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Januáriako elizbarrutia

**Januáriako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1957ko ekainaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Januárian dago. Egun apezpikua Dorival Souza Barreto Júnior da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Daniel Tavares Baeta Neves (1958-1962)
* João Batista Przyklenk (1962-1976)
* Anselmo Müller (1984-2008)
* José Moreira da Silva (2008-2022)
* Geraldo de Souza Rodrigues (2023-2025)
* Dorival Souza Barreto Júnior (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paracatuko elizbarrutia

**Paracatuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1929ko martxoaren 1ean ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1962ko apirilaren 14an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Paracatun dago. Egun apezpikua Jorge Alves Bezerra da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Eliseu Van de Weijer (1940-1962)
* Raimundo Luí (1962-1977)
* José Cardoso Sobrinho (1979-1985)
* Leonardo de Miranda Pereira (1986-2012)
* Jorge Alves Bezerra (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pouso Alegreko artxidiozesia

**Pouso Alegreko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1900eko abuztuaren 4an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1962ko apirilaren 14an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Pouso Alegren dago. Egun artzapezpikua José Luiz Majella Delgado da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
#### Pouso Alegreko apezpikuak 
* João Batista Correia Néri (1901-1908)
* Antônio Augusto de Assis (1909-1916)
* Otávio Augusto Chagas de Miranda (1916-1959)
* José d'Ângelo Neto (1960-1962)

#### Pouso Alegreko artzapezpikuak 
* José d'Ângelo Neto (1962-1990)
* João Bergese (1991-1996)
* Ricardo Pedro Chaves Pinto Filho (1996-2014)
* José Luiz Majella Delgado (2014-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Oscar de Oliveira (1954-1959)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Antônio Augusto de Assis (1907-1909)
* João Bosco Oliver de Faria (1987-1992)
* José Francisco Rezende Dias (2001-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Galván

**Luis Adolfo Galván** (Fernández, 1948ko otsailaren 24a – Córdoba, 2025eko maiatzaren 5a) argentinar futbolaria izan zen.

1970etik 1982ra Córdoba hiriko Club Atlético Talleres taldean jokatu zuen. Ondoren, Loma Negra, Belgrano de Córdoba, Central Norte eta Boliviako Club Bolívar taldeetan jokatu zuen eta 1987an erretiratu zen CA Talleres delakoan.

34 partida jokatu zituen Argentinako futbol selekzio nazionalean 1975e eta 1983 artean. 1978ko Munduko Futbol Txapelketan txapeldun izan zen.

## Palmaresa 
**Talleres de Córdoba**
* Copa Hermandad: 1977
* Liga Cordobesa de Fútbol: 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979

**Loma Negra**
* Liga de Fútbol de Olavarría: 1982

**Argentina**
* Munduko Futbol Txapelketa: 1978
Campanhako elizbarrutia

**Campanhako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1907ko irailaren 8an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Campanhan dago. Egun apezpikua Walter Jorge Pinto da.

## Ordinarioak 
* João de Almeida Ferrão (1909-1935)
* Inocêncio Engelke (1935-1960)
* Othon Motta (1960-1982)
* Tarcísio Ariovaldo Amaral (1984-1991)
* Aloísio Roque Oppermann (1991-1996)
* Diamantino Prata de Carvalho (1998-2015)
* Pedro Cunha Cruz (2015-2025)
* Walter Jorge Pinto (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Inocêncio Engelke (1924-1935)
* Othon Motta (1959-1960)
* Antônio Afonso de Miranda (1976-1981)
* Aloísio Roque Oppermann (1988-1991)
* Pedro Cunha Cruz (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Ali A Mutu

**Richard Ali A Mutu Kahambo** (1988ko uztailaren 11n jaioa, Mbandaka, Kongoko Errepublika Demokratikoa) idazle, itzultzaile eta kultur sustatzaile kongotarra da. Lingala eta frantsesez idazten du, eta Afrikako literatura garaikidearen ahots nabarmenetako bat da, bereziki hizkuntza afrikarren erabilera literarioaren aldeko ekarpenengatik.

## Biografia 
Richard Ali A Mutu Mbandakan jaio zen 1988an eta Kinshasan bizi da. Zuzenbidea ikasi zuen Kongoko Unibertsitate Protestantean. 2009an, *Le cauchemardesque de Tabu* izeneko kontakizun bilduma argitaratu zuen, eta lan horrek Mark Twain Saria irabazi zuen. 2014an, *Ebamba, Kinshasa-Makambo* eleberria idatzi zuen lingalaz, eta lan horrek Africa39 proiektuan hautatua izatea ekarri zion, 40 urtetik beherako Afrikako 39 idazle itxaropentsuenen artean sartuz .

## Lan nabarmenak 
* **Le cauchemardesque de Tabu** (2011): Frantsesez idatzitako kontakizun bilduma, bere lehen argitalpena.
* **Ebamba, Kinshasa-Makambo** (2014): Lingalaz idatzitako eleberria, Kinshasako gazte baten eguneroko bizitza eta erronkak aztertzen dituena. Lan hau ingelesera itzuli zen *Mr. Fix It* izenburupean .
* **Okozonga Maboko Pamba** (2017): Lingalaz idatzitako kontakizun bilduma.
* **Et les portes sont des bouches** (2021): Frantsesez idatzitako eleberri berriena, Kongoko gizartearen eta politikaren inguruko fikzioa.

## Hizkuntza eta literatura sustapena 
Ali A Mutuk hizkuntza afrikarren erabilera literarioaren aldeko lana nabarmena da. Lingalaz idaztearen aldeko apustua egin du, hizkuntza horren balioa eta erabilera literarioa sustatuz. Halaber, 2013an Kongoko Gazte Idazleen Elkartea (AJECO) sortu zuen, eta 2017ra arte elkarte horren presidente izan zen. Gaur egun, Kinshasako Wallonie-Bruxelles Liburutegiko arduraduna da, eta literaturarekin lotutako hainbat proiektutan parte hartzen du .

## Aintzatespenak 
* **Mark Twain Saria** (2009): *Le cauchemardesque de Tabu* lanagatik.
* **Africa39 hautaketa** (2014): 40 urtetik beherako Afrikako 39 idazle itxaropentsuenen artean hautatua izatea.
* **Emilie Flore Faignond Saria** (2022): *Et les portes sont des bouches* eleberriagatik, Kongoko literatura eta hizkuntza afrikarren sustapenaren alde egindako lanagatik .

## Ondarea eta eragina 
Richard Ali A Mutu Afrikako literatura garaikidearen ordezkari garrantzitsua da, bereziki hizkuntza afrikarren erabilera literarioaren alde egindako ekarpenengatik. Bere lanek Kongoko gizartearen erronkak eta gazteen eguneroko bizitza islatzen dituzte, eta hizkuntza afrikarren bidezko narrazioaren garrantzia azpimarratzen dute. Hainbat idazle eta kultur ekimenetan parte hartzen du, eta Afrikako literaturaren garapenean eragin handia izan du.

## Kanpo estekak
Eva Kuhlefelt-Ekelund

**Eva Kuhlefelt-Ekelund** (Loviisa, Finlandia, 1892ko irailaren 5a  - Helsingfors, Finlandia, 1984ko abuztuaren 7a) finlandiar emakume arkitekto aitzindaria izan zen.  
]
]
]

## Bizitza 
Georg Karl Kuhlefelt eta Ellen Kuhlefelt-en alaba, bere ahizpa Greta Kuhlefelt, bere neba Valborg Kuhlefelt eta bere ahizpa Ellen Lewin izanik.  Eva beste arkitekto finlandiar ospetsu baten ezkonkidea izan zen, Georg Hilding Ekelund.1920an ezkondu ziren.

Eva Kuhlefelt-Ekelund-ek alaba bat izan zuen Eva Ulla Margareta Enebäck 1926ko martxoaren 26an.  Seme bat ere izan zuen Georg Henrik Krister Ekelund 1923ko urtarrilaren 23an baina 1945ean 22 urtez hil egin zen. Helsinki-n (Helsingfors-en aintzinako izena: Helsinki Helsingfors bezala sortu zuen 1550ean Suediako Gustavo I.a Vasa erregeak eta Finlandiako golkoaren hegoaldeko ertzean dagoen Reval (gaur egungo Tallinn, Estonia) hiri hanseatikoarekin Baltikoko merkataritzan lehiatzeko helburua zuen.) hil zen 1984an.

## Diseinu ezagun batzuk 
Kuhlefelt-Ekelund-ek  ('Suediako nesken eskola pribatua') diseinatu zuen Helsinki-ko Apollonkatu-n, 1929an amaitu zena. Eva Kuhlefelt-n lanik garrantzitsuena Suediako Emakumeen Eskola Pribatua da Apollonkatu-n, Tölö-n, Helsink-n, 1929an amaitua. Finlandian egindako hezkuntza-eraikin ugarietako bat izan zen, 1921ean Hezkuntza Legea promulgatu ondoren. Lege horrek 6 urtera arteko doako lehen hezkuntza bermatu zuen, eta 7 eta 13 urte bitarteko haur guztiak eskolaratzera behartu zituen. Legeria hori 5 urteko epean bete behar zen hiri-udalerri guztietan, eta 16 urteko epean landa-eremuetan.  Helburu horrekin, hainbat Arkitektura Lehiaketa antolatu ziren. Horietako bat Eva Kuhlefeltek irabazi zuen 1927an, eta proiektua eta obra 1928 eta 1929 artean egin ziren. Eraikuntzak tradizioaren eta modernitatearen arteko tentsioa adierazten du, eta eskema funtzionalistari erantzuten dio, oroipen neoklasikoekin eta tipografia eta dekorazio-elementu tradizionalen erabilerarekin. Eskandinaviar Klasizismoaren adierazle nabarmenetako bat da.

Eraikinak Klasizismo Nordikoa irudikatzen zuen.
1920an Loviisa gerrako hilerri monumentala eta Helsinki-ko Loviisa eta Käpylä-ko erretiratuen etxeak ere diseinatu zituen.

## Ibilbidea 
Eva Kuhlefelt-Ekelund-en lanak, berriz, 20ko eta 30eko hamarkadetan egindako hainbat ekipamendu barne hartzen ditu, eta 1936tik aurrera Etxebizitza Elkarte Suediar-Finlandiarraren Nazioarteko Bulegoan garatzen du bere lana, batez ere barne-diseinuari, etxebizitzetarako herri-ereduei eta landa-eremuan egiten duen garapenari begira.

Evak liburu bat ere argitaratu zuen bere Italiako bidaia oroituz, *Italia la Bella arkitekterna Hilding och Eva Ekelunds resedagbok* 1921 - 1922  Idazleak: Eva Kuhlefelt-Ekelund, Hilding Ekelund, Kim Björklund, Jenni Reuter, Mestarinkirja Ky (Beste bat)  Hilding eta Eva Ekelund arkitektoen bidaia aldizkari ilustratua 1921-1922", 184 or., suedieraz, aberastasunez ilustratua.

**Liburua**, suediarrez, 2004 

Svenska Litteratursällskapet (argitaletxea) Finland, Helsingfors, 2004

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak 
* Finlandiako Arkitekturaren Museoa: Eva Kuhlefelt-Ekelund
Guiseppe Moioli

**Giuseppe Moioli** (Mandello del Lario, Lombardia, 1927ko abuztuaren 8a - Mandello del Lario, 2025eko maiatzaren 5a) arraunean lehiatu zen kirolari italiarra izan zen.

## Kirol ibilibidea 
Udako hiru Olinpiar Jokotan parte hartu zuen 1948 eta 1956 artean, eta urrezko domina bat lortu zuen Londresen 1948an, lemazainik gabeko lauko proban. Sei urrezko domina irabazi zituen Europako Arraun Txapelketan 1947 eta 1958 artean.
Guaxupéko elizbarrutia

**Guaxupéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1916ko otsailaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Guaxupén dago. Egun apezpikua José de Lanza Neto da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Antônio Augusto de Assis (1916-1918)
* António Emidio Corrêa (1919-1920)
* Ranulfo da Silva Farias (1920-1939)
* Hugo Bressane de Araújo (1940-1951)
* Inácio João Dal Monte (1952-1963)
* José de Almeida Batista Pereira (1964-1976)
* José Alberto Lopes de Castro Pinto (1976-1989)
* José Geraldo Oliveira do Valle (1989-2006)
* José Mauro Pereira Bastos (2006)
* José de Lanza Neto (2007-)

### Apezpiku lagunkidea 
* José Geraldo Oliveira do Valle (1988-1989)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koleka Putuma

**Koleka Putuma** (Port Elizabeth, Hegoafrika, 1993ko martxoaren 22a) idazle, poeta eta antzerkigilea da, queer identitatea eta dekolonizazioaren gaiei buruzko lanengatik ezaguna. Bere poesia eta antzerki lanek Hegoafrikako literaturan eta arte eszenikoetan eragin handia izan dute.

## Bizitza eta Hezkuntza 
Putuma Port Elizabethen jaio zen eta University of Cape Town unibertsitatean ikasi zuen, Antzerki eta Antzerkigintza ikasketak eginez. 2014an, Hegoafrikako National Poetry Slam txapelketa irabazi zuen, eta hurrengo urtean bere lehen antzerki obra, *UHM*, estreinatu zuen.

## Literatura eta Antzerkia 
Putuma 2017an *Collective Amnesia* poesia bildumarekin ezagutu zen nazioartean. Liburuak emakume beltzen eta queer identitateen inguruko hausnarketak jasotzen ditu, eta Hegoafrikako postkolonialismoaren eta patriarkatuaren kritika ere egiten du. Liburuak 5.000 ale baino gehiago saldu zituen eta hiru kontinenteetan aurkezpenak egin zituen.

Bere antzerki lanek ere arreta piztu dute. 2019an, *No Easter Sunday for Queers* antzerki piezak lesbiana eta queer pertsonen aurkako diskriminazioa jorratzen du. Bestalde, *Mbuzeni* antzerkiak Hegoafrikako umezurtz egoeraren inguruko gogoetak planteatzen ditu.

## Sariak eta Aitortzak 
Putumak hainbat sari eta aitortza jaso ditu, besteak beste:

* 2014ko *National Poetry Slam* txapelketa
* 2016ko *PEN South Africa Student Writing Prize*
* 2017ko *Mbokodo Rising Light Award*
* 2018ko *Glenna Luschei Prize for African Poetry*
* 2018ko *Forbes Africa 30 Under 30* saria
* 2019ko *Distell National Playwright Competition
*
## Gizarte eta Politika 
Putumaren lanek Hegoafrikako gizartearen eta politiken inguruko hausnarketak bultzatzen dituzte. Bere poesia eta antzerkiak emakumeen, queer pertsonen eta kolonizazioaren ondorioak jasaten dituztenen ahotsak entzunarazten ditu. Bere lanek dekolonizazioaren eta justizia sozialaren aldeko aldarria egiten dute.

Koleka Putuma Hegoafrikako literatura eta antzerkiaren erreferente bihurtu da, eta bere lanek nazioarteko arreta piztu dute. Bere poesia eta antzerkiak gizartearen eta politiken inguruko hausnarketak bultzatzen dituzte, eta emakumeen eta queer pertsonen ahotsak entzunarazten dituzte.
Uberabako artxidiozesia

**Uberabako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1907ko irailaren 29an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1962ko apirilaren 14an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Uberaban dago. Egun artzapezpikua Paulo Mendes Peixoto da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
#### Uberabako apezpikuak 
* Eduardo Duarte e Silva (1907-1923)
* José Tupinambá da Frota (1923-1924)
* Antônio de Almeida Lustosa (1924-1928)
* Luís Maria de Sant'Ana (1929-1938)
* Alexandre Gonçalves do Amaral (1939-1962)

#### Uberabako artzapezpikuak 
* Alexandre Gonçalves do Amaral (1962-1978)
* Benedito de Ulhôa Vieira (1978-1996)
* Aloísio Roque Oppermann (1996-2012)
* Paulo Mendes Peixoto (2012-)

### Apezpiku lagunkidea 
* José Pedro de Araújo Costa (1968-1978)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gottfried Dienst

**Gottfried Dienst** (Basilea, 1919ko irailaren 9a – Berna, 1998ko ekainaren 1a) suitzar futbol epailea izan zen.

Europako Kopako bi final arbitratu zituen: 1961ekoa SL Benfica eta FC Barcelonaren artean eta 1965ekoa Inter Milan eta SL Benficaren artean. 1962ko Munduko Futbol Txapelketan Brasil eta Mexikoren arteko partida arbitratu zuen eta Ingalaterra eta Alemaniako selekzioen arteko 1966ko Munduko Futbol Txapelketako finaleko epailea izan zen. Italiaren eta Jugoslaviaren arteko 1968ko Europako Futbol Txapelketako finala ere arbitratu zuen. Finala 1-1ekoarekin amaitu zen eta egun batzuk geroago Jose Maria Ortiz de Mendibilen arbitrajearekin errepikatu zen.
Boubacar Boris Diop

**Boubacar Boris Diop** (Dakar, 1946ko urriaren 26a) senegaldar idazle, kazetari eta gidoilari ospetsua da, Afrikako literaturaren eta memoriaren inguruko lanengatik ezaguna. Bere obrak, batez ere senegaldar eta afrikar identitatearen ingurukoak, nazioartean aitortza handia jaso dute.

## Bizitza eta Hezkuntza 
Diop Dakar hirian jaio zen eta bertan ikasi zuen, literaturan eta filosofian graduatuz. Gaztetan, frantses eskolen bidez bizi izan zuen arrazakeriaren aurkako sentsibilitatea garatu zuen. Hori dela eta, gaztetan idatzitako lehenengo eleberria ez zen inoiz argitaratu, baina horrek idazteko grina piztu zion. Graduatu ondoren, Saint Louis hirian irakasle aritu zen, eta bertan antikolonialismoaren aldeko ikasle-kluba sortu zuen.

## Literatura eta Kazetaritza 
Diop 1981ean argitaratu zuen *Le Temps de Tamango* lehenengo eleberria, eta honek Senegalen arrakasta handia izan zuen. Ondoren, hainbat eleberri, saiakera, antzerki eta gidoi idatzi ditu, besteak beste:

* *Les tambours de la mémoire* (1990)
* *Le Cavalier et son ombre* (2010)
* *Murambi, le livre des ossements* (2000)

Bere lanik ezagunena, *Murambi, le livre des ossements*, Ruandako 1994ko genozidioaren inguruko fikziozko kontakizuna da, eta nazioartean aitortza handia jaso du. Hori dela eta, 2000an Afrikako 100 idazle onenen artean sailkatu zuten.

2003an, Diop bere lehenengo eleberria idatzi zuen wolof hizkuntzan: *Doomi Golo*, eta honek senegaldar literaturan hizkuntza horren erabilera sustatu zuen. Horrela, 2016an Ejo Editions argitaletxea sortu zuen, wolof eta beste hizkuntza afrikarretan idatzitako literaturaren aldeko apustua eginez.

## Sariak eta Aitortzak 
Diopek hainbat sari eta aitortza jaso ditu, besteak beste:

* 2000ko Afrikako Literatura Handiko Saria
* 2022ko Prize for African Literature
* 2019ko Senghor Saria, eta beste hainbat sari internazionaletan parte hartu du.

Boubacar Boris Diop Hegoafrikako eta Afrikako literaturaren erreferente bihurtu da, eta bere lanak Afrikako historia eta kultura sakonki aztertzen dituzten idazkerei bidea ematen dio.

## Kanpo estekak
Bagrat II.a Iberiakoa

**Bagrat II.a** (; 937-994) Tao-Klarjetiko printze bagratida eta Iberia-Kartliko errege titularra izan zen 958an hil zen arte. **Bagrat Regueni** bezala ere ezaguna izan zen, hau da, Bagrat Sinplea.

Bagrat Sumbat I.aren seme zaharrena zen, 958an “Iberiarren errege” bezala oinordeko izan zena. Benetako estatusa izan arren, Bagratek Tao iparraldea baino ez zuen gobernatu, eta, bere aita ez bezala, ez zuten Bizantzioko *kuropalates* titulu gorenarekin izendatu. Titulu hori Adarnase V. Tao hegoaldeko lehengusu eta gobernariari eman zioten. Bagrat sarritan agertzen da bere senide David III.a Taokoarekin, garai hartan Bagratiden artean eragin handiena zuen pertsonarekin, elkarlanean, Azerbaijango Rawadiden erasoen aurka laguntzen, baita bere seme eta erregekide Gurgenen aurka ere, Bagratiden arteko haustura labur batean. 978an, Gurgen *de facto* Iberiako errege bihurtu zen, bere seme Bagrat III.a David III.a Taokoak adoptatu eta oinordeko izendatu zuen bitartean, geroko georgiar politikaren bateratzearen oinarriak bagratidar erresuma bakar batean jarriz.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Patos de Minasko elizbarrutia

**Patos de Minasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1955eko apirilaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Patos de Minasen dago. Egun apezpikua Cláudio Nori Sturm da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* José André Coimbra (1955-1968)
* Jorge Scarso (1968-1992)
* João Bosco Oliver de Faria (1992-2007)
* Cláudio Nori Sturm (2008-)

### Apezpiku lagunkidea 
* José Belvino do Nascimento (1987-1989)

### Apezpiku laguntzailea 
* Jorge Scarso (1967-1968)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ituiutabako elizbarrutia

**Ituiutabako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1982ko urriaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ituitaban dago. Egun apezpikua Valter Magno de Carvalho da.

## Ordinarioak 
* Aloísio Roque Oppermann (1983-1988)
* Paulo Sérgio Machado (1989-2006)
* Francisco Carlos da Silva (2007-2015)
* Irineu Andreassa (2016-2025)
* Valter Magno de Carvalho (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uberlândiako elizbarrutia

**Uberlândiako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1961eko uztailaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Uberlândian dago. Egun apezpikua Paulo Francisco Machado da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Almir Marques Ferreira (1961-1977)
* Estêvão Cardoso de Avelar (1978-1992)
* José Alberto Moura (1992-2007)
* Paulo Francisco Machado (2008-)

### Apezpiku lagunkideak 
* Onofre Cândido Rosa (1971-1977)
* José Alberto Moura (1990-1992)

### Apezpiku laguntzailea 
* Onofre Cândido Rosa (1970-1971)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erlom Ajvlediani

**Erlom Ajvlediani** (Georgia, 1933ko azaroaren 23a - Mosku, 2012ko martxoaren 20a) georgiar eleberrigilea eta gidoigilea izan zen.

## Biografia 
Erlom Ajvlediani Tbilisiko Estatu Unibertsitatean graduatu zen, Historia fakultatean, 1957an. Goi mailako hezkuntza ikasketak egin zituen Moskuko Zinematografiako Estatu Institutuan. 1959-1960an Kultura Monumentuak Babesteko Elkarteko ikuskatzaile gisa lan egin zuen. Tbilisiko Estatuko Antzerki Institutuko irakasle nagusia ere izan zen bi alditan (1982-1987 eta 1995-1999). 1962 eta 1999 artean, hemeretzi filmetako gidoiak idatzi zituen eta lau filmetako protagonista izan zen. 1965etik 1992ra Kartuli Pilmi estudioetako Gidoi Batzordeko kide izan zen. 

## Obra 
Gidoi zinematografikoen ekoizpenarekin batera, Erlom Ajvledianik hiru eleberri eta ipuin ugari idatzi ditu, jada georgiar klasikotzat jotzen direnak. Sobietar Batasuneko Estatu Saria jaso zuen, baita hainbat literatur sari ere, horien artean SABA literatur saria 2011n, eleberri onenari, *Eltxoa hirian* obragatik. Bizitzaren kezkei buruzko eleberri filosofikoa da hau: eltxoa gizakiaren metafora bat da mundu ezezagun batean. Egileak intsektu gizatiartu gisa irudikatzen du, eta, aldi berean, Eros maitasunaren jainkoarekin alderatzen du. Narrazioa, estilo minimalistan idatzia, paradoxaz beterik dago, irudimena eta errealitatea uztartuz. 

Ajvledianiren lanak ingelesez, alemanez, errusieraz, armenieraz, txekieraz, hungarieraz eta arabieraz itzuli eta argitaratu dira.

## Bibliografia
* Baoa eta Niko (1958)
* Sagu nagiaren historia (1971)
* Zaharra eta berria (2003)
* Bere burua galdu zuen gizona eta beste istorio batzuk (2007)
* Eltxoa hirian (2010)
* Gizon alaia (2014)

## Kanpo estekak
Marianako artxidiozesia

**Marianako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1745eko abenduaren 6an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1906ko maiatzaren 1ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Marianan dago. Egun artzapezpikua Airton José dos Santos da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
#### Marianako apezpikuak 
* Manuel da Cruz Nogueira (1745-1764)
* Joaquim Borges de Figueroa (1771-1773)
* Bartolomeu Manuel Mendes dos Reis (1773-1778)
* Domingos da Encarnação Pontével (1779-1795)
* Cipriano de São José (1797-1817)
* José da Santíssima Trindade (1819-1835)
* Carlos Pereira Freire de Moura (1840-1841)
* Antônio Ferreira Viçoso (1844-1875)
* Antônio Maria Corrêa de Sá e Benevides (1877-1896)
* Silvério Gomes Pimenta (1896-1906)

#### Marianako artzapezpikuak 
* Silvério Gomes Pimenta (1906-1922)
* Helvécio Gomes de Oliveira (1922-1960)
* Oscar de Oliveira (1960-1988)
* Luciano Pedro Mendes de Almeida (1988-2006)
* Geraldo Lyrio Rocha (2007-2018)
* Airton José dos Santos (2018-)

### Artzapezpiku lagunkideak 
* Helvécio Gomes de Oliveira (1922)
* Oscar de Oliveira (1959-1960)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Silvério Gomes Pimenta (1890-1896)
* Modesto Augusto Vieira (1914-1916)
* Antônio Augusto de Assis (1918-1931)
* Daniel Tavares Baeta Neves (1947-1958)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scott McTominay

**Scott Francis McTominay** (Lancaster, Ingalaterra, 1996ko abenduaren 8a) futbolari britainiarra da, Italiako S. S. C. Napolin erdilari gisa jokatzen duena.

## Ibilbidea 
McTominay Manchester Unitedeko akademian sartu zen bost urte zituela, klubak Prestonen duen garapen zentrora joan ondoren. Bere gazte ibilbidearen lehen urteetan aurrealde bezala jokatu ondoren, McTominay erdiko mediocampista bihurtu zen Warren Joyceren agindupean. Bere lehen kontratu profesionala 2013ko uztailean sinatu zuen.

Zazpi agerraldi egin zituen 18 urtez azpikoentzat 2013 eta 2015 artean, non bere tamaina txikiagatik borrokatu zen. McTominayk 2014-15 denboraldiko zatirik handiena galdu zuen hazkundearekin eta garapen kontuekin lotutako lesioen ondorioz, bi urtetan 25.4 zentimetro haziz.

McTominayk berriro borrokatu zuen 2015-16 denboraldian zehar, 11 agerpen eginez sub-19 eta sub-21en artean, hurrengo denboraldian leku bat lortu zuen talde erregularrean, 21 jokotan hiru golekin, lehen taldera deitu aurretik.

2017ko apirilaren 30ean José Mourinhok deitu zuen Swansea Cityren aurkako partida baterako Premier League-n, eta ordezkoen bankuan geratu zen. Ligako lehen agerpena maiatzaren 7an egin zuen, Arsenalen aurka ordezko bezala sartuz.

McTominayk 2019ko apirilaren 2an sartuko luke bere lehen gol ofiziala, Wolverhampton Wanderersen aurka 2-1 galduta, Fred erdilari brasildarraren asistentzia bati esker. 2019ko irailean, Manchester Unitedeko Hileko Jokalari gisa bozkatu zuten, eta bozketan Daniel James eta Mason Greenwood nagusitu ziren. Manchester Unitedeko Hilabeteko Jokalari hautatu zuten berriro 2019ko urrian, eta horrek botoen % 39 lortu zituen, Marcus Rashford gaindituta, kontuan hartuta lehiaketa Stamford Bridgen jaurtiketa libreko gol bat sartu eta ordu gutxira hasi zela.

Club Brujasek Europa Ligako partida batean 5-0 jipoitu zuenean, 2020ko otsailaren 27an, Old Trafforden, Europako bere lehen gola sartu zuen, berriz ere Fredek lagunduta. Urte bereko ekainean 2025era arte berritu zuen, akordioa 2026ko ekainaren 30era arte luzatzeko aukerarekin.

2024ko abuztuaren 30ean, amaiera eman zion bere etapari Manchesterren, eta 29 gol sartu zituen 255 partidatan, S. C. Napolira intsuldatu ondoren.
Caratingako elizbarrutia

**Caratingako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1915eko abenduaren 15ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Caratingan dago. Egun apezpikua Juarez Delorto Secco da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Joaquim Mamede da Silva Leite (1918)
* Manuel Nogueira Duarte (1918-1919)
* Carloto Fernandes da Silva Távora (1919-1933)
* José Maria Parreira Lara (1934-1936)
* João Batista Cavati (1938-1956)
* José Eugênio Corrêa (1957-1978)
* Hélio Gonçalves Heleno (1978-2011)
* Emanuel Messias de Oliveira (2011-2023)
* Juarez Delorto Secco (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Mesa Villa

**Ana Mesa Villa** (Coria del Rio, 1959 - Ibidem, 2023ko otsailaren 12a) Espainiako selekzioko eskubaloi jokalaria izan zen, gainera, igeriketan eta tiroan ere lehiatzen zen.

## Bizitza 
Ana Mesa eskubaloian hasi zen Cerro de San Juan de Coria ikastetxean, eta 1977an Sevillako CREFF talde historikora pasatu zen, garai hartako ohorezko mailako lehen taldeetako batera.

Valentziako taldean jardun zuen bi denboraldietan, bi bider izan zen ligako txapeldun Iber Valenciarekin, eta, gainera, Eskubaloiko Espainiako Erreginaren Kopako txapeldun bikoitza izan zen talde berarekin.

### Ibilbidea 
### Espainiako selekzioarekin 
Espainiako selekzioarekin 1977an egin zuen debuta Cartagenan, Alemaniako RDAren aurkako partidan, eta hiru Munduko B txapelketetan parte hartu zuen, guztira hamabost partidatarako Guerrerasekin.

## Aintzatespena 
* Corian Andres Martinez de Leon ikastetxearen ondoan dagoen kirol esparrua "Ana Mesa Villa" Udal Kirol Gunea izatera pasa zen.

## Heriotza 
Jaioterrian, Corian, hil zen 2019an diagnostikatutako minbizi baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Governador Valadaresko elizbarrutia

**Governador Valadaresko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1956ko otsailaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Governador Valadaresen dago. Egun apezpikua Antônio Carlos Félix da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Hermínio Malzone Hugo (1957-1977)
* José Gonçalves Heleno (1977-2001)
* Werner Franz Siebenbrock (2001-2014)
* Antônio Carlos Félix (2014-)

### Apezpiku lagunkidea 
* José Gonçalves Heleno (1976-1977)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itabira-Fabricianoko elizbarrutia

**Itabira-Fabricianoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1965eko ekainaren 14an ezarri zen Itabirako elizbarruti gisa eta 1979ko ekainaren 1ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Itabiran dago.

## Ordinarioak 
* Marcos Antônio Noronha (1965-1970)
* Mário Teixeira Gurgel (1971-1996)
* Lélis Lara (1996-2003)
* Odilon Guimarães Moreira (2003-2013)
* Marco Aurélio Gubiotti (2013-2026)
** Aulki hutsa (2026-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Lélis Lara (1995-1996)

## Apezpiku laguntzailea 
* Lélis Lara (1976-1995)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arja Pessa

**Arja Pessa** (Helsinki, Finlandia, 1943ko otsailaren 8a – ibidem, 2015eko martxoaren 4a) finlandiar aktore eta koreografoa izan zen.

**Arja Eeva-Liisa Pessa** zuen izen osoa.

## Bizitza pertsonala 
Jussi Jurkka aktorearekin ezkondu zen eta ondoren dibortziatu egin zen. Aktorea bere jaioterrian hil zen 2015ean, minbizi baten ondorioz.

## Filmografia (hautaketa) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhao Xintong

**Zhao Xintong** (Xi'an, 1997ko apirilaren 3a) txinatar snooker jokalaria da. 2025eko maiatzaren 5ean Snookerreko Munduko Txapelketa irabazi zuen lehen jokalari txinatarra bilakatu zen. 

## Ibilbidea 
Snooker jokalari profesionala da 2016tik.

### Zigorra eta itzulera 
2023ko urtarrilean, World Professional Billiards and Snooker Association kirolaren nazioarteko federazioak bertan behera utzi zuen eta zirkuitu profesionaletik aldi baterako kanporatu zuen, hainbat jokalari txinatarrek parte hartzen zuten partiden amarruen eskandalu bategatik. Zhaok ez zuen parte hartu partiden jokoa edo emaitza aldatzen, baina halako kasu baten jakitun izan zela ebatzi zuen ikerketak, eta apostuetan ere dirua jokatu zuela (debekatua zuelarik hori).

Hamar jokalariri ezarri zitzaizkien zigorrak, eta Zhaok laburrenetakoa jaso zuen, 20 hilabatekoa. Txinako snooker federazioak zigorrak hedatu zizkien jokalari haiei, eta ezin jokatuzko denbora luzatu zioten Zhaori ere, 2025. urteko uztailera arte. Hala ere, Txinan ezin jokatu arren, Zhaok, 2024-2025 denboraldian parte hartu zuen hurrengo denboraldirako sailkapeneko txandetan, eta amateur gisa zenbait lehiaketatan ere bai. Amateur egoera horretan Munduko Txapelketan ere parte hartu zuen, sailkapeneko lau txanden ondoren, eta lehiaketako 32en txanda ofizialean agertu zen, aurrera egin zuen eta 2025eko Munduko txapeldun bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaskamelan

thumb|Kaskamelana.
**Kaskamelan** edota **Txepetxa**, zeharka kolpaturiko idiofonoa kontsideratzen da.

Historian zehar hainbat lekutan erabilia izan da musika tresna hau, eta leku bakoitzaren arabera izendapen desberdin bat eman zaio. Bizkaian adibidez **Txepetxa** izenez ezagutzen da, eta aldiz Nafarroako Erriberan **Kaskamelan** izenez.

Jotzeko modu berezia du, eta instrumentua bera oso sinplea da bere osotasunean. Intxaur erdi bat da, non alde bat erdi zulatua duen, eta bertatik hari bat tentsio handiarekin makil bat alde batetik bestera pasata. Hala, alboetatikn (luzeraz) pasatzen da, eta hatzekin gora eta behera egiterakoan soinu atsegin eta berezi bat sortzen du.

Trebeziaz instrumentu honen erabilera ongi barneratuz gero, erritmo desberdinetako kantuak lagun ditzakezu.

thumb|Kaskamelan hotsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak