open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egiptoko XIV. dinastia

**Egiptoko XIV. dinastia**k, K.a. 1700etik K.a. 1600 arte irauten du, eta, historialariek, Egiptoko bigarren tarteko aroa deitu duten garaiaren barnean dago.

Egiptoko XIII. dinastiako erregea zen Sebekhotep IV.aren erregealdian, Niloren deltan gertaturiko matxinada baten ondoren, bi erresuma independente berri sortu ziren. XIII. dinastiakoen garaikide ziren gobernari hauek, XIV. dinastia osatu zuten, XIII.aren garaikidea.

Erresuma hauetako lehenari buruz, Xoisen sortu zena, deltaren iparmendebaldean, ia ez da ezer ezagutzen bere gobernariei buruz, hauek, beharbada, kanaandarrak izango liratekeelarik. Bigarren erresuma, deltaren iparrekialdean zegoena, Nehesyk, "Beltza, edo Nubiarra" sortu zuen K.a. 1700 inguruan Avarisen (Hut-Uaret, "magaleko gaztelua"). Hiri honek, asiar biztanleriadun dentsitate handikoa, Biblosek merkataritza harremanetan aritzen zen ibai portu bat zuen.

XIV. dinastia hau, deltaren ekialdean gobernatzen duena, beranduago, errege hiksoek domeinatuko dute (XV eta XVI. dinastiak), bere eragina Avarisetik hedatuko dutenak, K.a. 1650ean. Hauek, Egipton, 1730 inguruan ezartzen hasi ziren.

## XIV. dinastiaren erreferentziak 
Dinastia honetako gobernariak, beharbada, hiksoekin lotuak egon litezke, sarri, jatorri semitarrekoak bezala identifikatzen diren arren, bertako errege batzuen izenen etimologiaren ondorioz, Yakobaam bezala.

Gobernari batzuen izenak, Turineko Errege Kanonari esker ezagutzen dira, 70 inguru aipatzen dituena. Manetonek, 76 izan zirela dio, baina soilik horietako batzuk berretsi dituzte iturri garaikideek. Saqqarako Errege Zerrendak eta Abidoseko Errege Zerrendak, aipatu gabe uzten dituzte, tokiko nobleziarekin lotuta ez egoteagatik.

Izenen batzuk, beharbada, ez dira benetako gobernarienak izango, baizik eta beste gobernari batzuen ezizenak izan litezkeela. Beharbada, asko, gobernari garaikideak dira, deltaren toki ezberdinetan gobernatzen ari direnak.

## XIV. dinastiako gobernariak Turineko Errege Kanonean 
## XIV. dinastiaren kronologia 
Kronologia estimatua:

* Lehen faraoia: Nehesi, K.a. 1705 (Ryholt)
* Azken faraoia: Khuihemuet (?) K.a. 1650 (?)

## Ikus, gainera 
* Antzinako Egiptoko kronologia
* Egiptoko faraoien zerrenda

## Kanpo estekak
Cherchengo gizakia

[thumb|300px|[Xinjiang (aurkikuntzaren tokia, eskualde autonomo uigurrean, Txina).]]
**Cherchengo gizakia**, Txinan arkeologo talde batek 1985eko irailean Taklamakan basamortuan, zehazki 2 hilobian, Lop Nor ur gazizko lakutik gertu, Tarim ibaiaren beheragunean, Xinjiang probintzia uigurrean aurkitutako ezaugarri europarreko gizon baten gorputz momifikatu bati eman zitzaion izena da.

K.a. 1000. urtean datatua izan zen.

Tarim ibaiaren arroan aurkitutako 113 momietako bat da.

## Historia eta sinbologia 
Momia, K.a. 1000. urtean datatua dago. Cherchengo gizonarekin batera, beste hiru emakumeren eta haur baten momiak aurkitu ziren. Azken honen ondoan, **munduko biberoi kontserbaturik antzinakoena** bezala hartzen dena zegoen, ardi larruz egina, baita kobrezko zenbait objektu ere, material hau Txinan sartu zuena herri hau dela ziurtatuko luketenak. Lurraren gazitasunak, bere kontserbazio naturala eragin zuen.

## Ikerketak eta oihartzun publikoa 
Aurkikuntza honek, National Geographic elkarteak **Txinatar momia misteriotsuak** izeneko dokumental bat egitea eragin zuen, hondakinen ikerketan eta ADN azterketetan sakontzeko, txinatar autoritateen baimen batekin 2007. urtean, non, ordurarte sinesten zena ez bezala, K.a. 1700etik K.a. 300 arte Tarim ibaiaren arroa populatua egon zela frogatu ahal izan zuen.

## Konnotazio politikoak 
Momia hau eta beste batzuk aurkitu eta urte askoz, Txinako autoritateek, une horretan Sobietar Batasunarekin ezinikusirik, aurkikuntza hau isilarazi zuten, bere lurraldean, europar jatorriko momiak aurkitu zirela publiko egiterik ez baitzuten nahi, asko ilehoriak eta garaiera handikoak, eta lurralde aldarrikapenen arazoak eragin ziezaioketenak, independentista uigurrenak kasu.

## Ezaugarri fisikoak 
* Sexua: gizonezkoa
* Altuera: 1,80 metro
* Adina: gutxi gora-behera 50 urte
* Ilearen kolorea: gaztain kolore argia

## Kontserbazioa 
Bere kontserbazio egoera, ezin hobea da, eta bikain kontserbatzen du bere arropa, bitxia bada ere, artilezkoa (artzain bezala aritzen zela frogatuko lukeena, aurkitutako tokia, erdi basamortua den arren), guzti hori, lurperatua izan zen lurraldearen gazitasunagatik, bere usteltzea gaitz egin zuena, bakteriei eta hezetasunari, bere usteltzean eragitea eragotziz.

Momia, gaur egun, Xinjiangeko Eskualde Museoan dago, probintziako hiriburu den Ürümqin.
thumb|300px|Urumqi hiriaren ikuspegi orokorra

## Ikus, gainera 
* Momia
* Similauneko gizona (Italian aurkitutako momia)
* Taklamakan
* Lop Nor
* Tarim ibaia
* Uigur
* Txina
* Ürümqi

## Kanpo estekak
Lop Nor

**Lop Nor** ("Lop lakua", alternatiboki Lop Nuur = Lop Nur = Lob-nor = Lo-pu po = Taitema Lakua, Han Analetan: P'u-ch'ang Hai = Lou-lan Hai = Yen-tse) Taklamakan eta Gobi basamortuen artean aurkitzen diren laku gazi txiki eta istinga batzuk dira, gaur egun, urtarokoak, Kuruktag mendien hegoaldean, Txinako eskualde autonomoa den Xinjiangeko hegoekialdeko izkinan, Txinaren iparmendebaldean.

Tarim ibaia itsasoratzen den laku sistema, glaziazio ondorengo Tarim laku historikoaren azken hondarra da, garai batean, Tarim ibaiaren arroko 10.000 kilometro karratu hartu zituena. Lop Nor, munduko arro endorreikorik handienetako bat da. Antzinako geografo txinatarrek, garai historikoetatik pixkanaka lehortzen joan den laku gazi soil bat bezala katalogatu zuten, eta abiada handian 1928an neurtutako 3100 kilometro karratutatik. Bere ohantze lehorra, Lop basamortua bihurtu da, bertan nagusi diren haizeek, loess harea ekaitz ikaragarriengatik bereizten direnak, laku sistema, azken 40 urteetan, 30 eta 40 kilometro artean mendebalderantz eraman dutelarik. Basamortuak eragindako eramatea eta desegonkortzearen arrazoietako bat, tokiko biztanleriarentzako erregai bezala, makalak, sahatsak eta urbazterreko beste zuhaitz espezie batzuk nahi adina moztu izana da, ondorioz, 2003an, erreserba natural bat ezarri zen, urbazterreko espezieekin (populus) landaturiko 3520 kilometro karratu babesteko.

Tarim ibaiaren eta Lop Norren ur baliabideek, Lulan erresuma elikatu zuten, Zetaren Ibilbidean zegoen antzinako zibilizazio txinatar bat, laku historikoaren iparmendebaldeko ibarrean, gaur egun, Lop basamortuko harea artean lurperatua dagoena. K. a. 55etik aurrera, Lulan, Shanshaneko erresuma deiturikoan bihurtu zen, Txinatar Inperioaren estatu satelite bat. Esan daiteke, baita ere, lakuak, bizia eman ziola loratzen ari zen kultura tokarioari. Lurperatutako finkapenak eta Tarimeko momiak deiturikoetako zenbait aurkitu dira lakuaren antzinako ertzetan zehar. Marko Polo, Lop Norretik gertu igaro zen, eta von Richthofen Baroia, Nikolai Przhevalsky eta Sven Hedin bezalako esploratzaileek, gunea bisitatu zuten XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran.

1964tik, lakua, Txinaren armategi nuklearraren 45 proba nuklearrak egin diren toki bezala erabili da. 1996ko ekainak 13an, Yu Chunshun esploratzaile txinatar ospetsua, Lop Nor oinez zeharkatzen saiatzean hil zen.
thumb|500px|ezkerrera|Tarim ibaiaren arroa. Lop Norren itsasoratzen da.

## Kanpo estekak
Valandil

**Valandil**, Tolkienen legendariumean agertzen den fikziozko pertsonaia bat da, eta, bere istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, Silmarillion eleberrian eta Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanetan kontatzen da. Dunadan bat da, Isildurren laugarren semea eta Arnorreko hirugarren erregea Eguzkiaren Hirugarren Aroko 10. urtetik aurrera. Bere izena, quenyazkoa da, eta "Valarren laguna" esan nahi du.

## Historia 
Isildur Arnorrekoaren semerik gazteena eta Elendur, Aratan eta Zirionen anaia zen, eta Eguzkiaren Bigarren Aroko 3430. urtean jaio zen Erdialdeko Lurraldean, zehazki Rivendelen.

Bere aita eta bere anaiak Elfoen eta Gizakien arteko Azken Aliantzaren Gerrara joan zirenean, Valandil, garai hartan haur bat baino ez zena, bere amarekin geratu zen Rivendelen, eta, honela, Zelai Gladioetako Desastrean hiltzetik libratu zen, non Isildur, Elendur, Aratan eta Zirion hil ziren. Erregearen ezkutaria zen Ohtarrek, ihes egitea lortu zuen, eta Narsil ezpataren zatiak eraman zizkion Valandili, berriz forjatu ez zen arren. Ez zen gauza bera gertatu Elendilmirrekin, Arnorreko erregeen heredentziazko bitxia, Isildur, Anduin ibaitik igerian orkoengandik ihesi zihoanean galdu zena. Rivendeleko urreginek, berdin bat egin zuten Valandilentzat, ezpata berri honek, aurrekoaren hainako botererik ez zuen arren.

Valandil, Arnorreko errege bihurtu zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 10. urtean, 21 urte zituenean, eta, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 249. urtean hiltzean, 260 urterekin, bere oinordekoa, bere seme Eldakar izan zen. Bere ondorengoa zen Aragorn II.a Elessarrek, ia hiru mila urte beranduago, Arnor eta Gondorreko erresumak berbateratu zituen.

## Kanpo estekak
Aravorn

**Aravorn**, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, dunadan bat da, Aragosten semea.

Eriadorreko tokiren batean jaioa Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2497. urtean. Bere izena sindarinezkoa da, eta "errege ilun" bezala itzul daiteke. Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2588. urtean hil ondoren, Aravorn, Iparraldeko Dunedainen bederatzigarren kapitaina bihurtu zen.

Bere agintaldian, ez zen gertaera esanguratsurik izan Eriadorren, gertaera politiko eta militar nagusienak, Gondorren eta Rohanen gertatu baitziren. Aravornek, 66 urteko agintaldia izan zuen, eta Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2654. urtean hil zen, 157 urte zituela. Bere oinordekoa, bere seme Arahad II.a izan zen.

## Kanpo estekak
180 Garumna

**180 Garumna**, asteroide gerrikoan aurkitutako 180. asteroidearen izena da. 1878ko urtarrilak 29an aurkitu zuen Henri Joseph Anastase Perrotinek Toulousetik.

Bere izena, aurkitua izan zen herritik igarotzen den Garona ibaiagatik deitua da, Garumna, ibaiaren antzinako izena delarik.

## Kanpo estekak
181 Eukaris

**181 Eukaris**, asteroide gerrikoan aurkitutako 181. asteroidearen izena da. 1878ko otsailak 2an aurkitu zuen Paul Cottenotek Marsellatik.

Bere izena, Kalipso ninfaren laguntzaileetako bat zen Eukarisgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
182 Elsa

**182 Elsa**, asteroide gerrikoan aurkitutako 182. asteroidearen izena da. 1878ko otsailak 7an aurkitu zuen Johann Palisak Istria penintsulako Pula herri kroaziarretik.

Bere izena, ingelesezko "Elizabeth" izenaren austriar aldaera den "Elsbeth"gatik eta garai hartan Austriako enperatriza zen Sissiren izenagatik jasotzen du. Aurkitzailearen arabera, beranduago, melodiatsuagoa zen Elsa izenagatik aldatu zen.

Palisaren erregu bati kasu eginez, Bourgignon almiranteak izendatu zuen.

## Kanpo estekak
183 Istria

**183 Istria**, asteroide gerrikoan aurkitutako 183. asteroidearen izena da. 1878ko otsailak 8an aurkitu zuen Johann Palisak Istriako Pula hiri kroaziarretik.

Bere izena, B. Freiherr von Wüllerstodf almiranteordeak eman zion, zirkunnabigazioko lehen espedizio austriarraren komandantea zena, *Novara* izeneko fragatarekin, Itsaso Adriatikoa dagoen Istria izeneko penintsulagatik, Pula hiria dagoen tokia dena.

## Kanpo estekak
184 Deiopea

**184 Deiopea**, asteroide gerrikoan aurkitutako 184. asteroidearen izena da. 1878ko otsailak 28an aurkitu zuen Johann Palisak Istria penintsulako Pula hiri kroaziarretik.

Bere izena, greziar mitologiako Deiopea izeneko ninfa oso eder bategatik jasotzen du, Herak Eolori emango ziola agindu zuena, azken honek, Eneasen ontziak Italiar penintsulara iristea eragotziko zuen ekaitz bat eragiten bazuen. Izena, Pulan zegoen Zerbitzu Hidrografikoaren zuzendaria zen R. Müllerrek proposatu zuen.

## Kanpo estekak
185 Eunize

**185 Eunize**, asteroide gerrikoan aurkitutako 185. asteroidearen izena da. Asteroide ilun eta handi bat da. Nagusiki karbonatoz osatua dago.

1878ko martxoak 1ean aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek New Yorkeko Clinton hiritik. Bere izena, greziar mitologiako Eunize izeneko nereida bategatik jasotzen du, bere izenak, "garaipen zoriontsua" esan nahi duelarik. Errusia eta Otomandar Inperioaren arteko gerra amaitu ondoren, San Stefanoko hitzarmena ospatzeko aukeratu zen izen hau.

Eunizek eginiko hiru izar ezkutaketa ikusi dira.

## Kanpo estekak
186 Zeluta

**186 Zeluta**, asteroide gerrikoan aurkitutako 186. asteroidearen izena da. 1878ko apirilak 6an aurkitu zuen Prospero Matias Henryk Paristik.

Bere izenaren jatorria zein den ez da ezagutzen.

## Kanpo estekak
187 Lamberta

**187 Lamberta**, asteroide gerrikoan aurkitutako 187. asteroidearen izena da. 1878ko apirilak 11n aurkitu zuen Jérôme Eugène Coggiak Marsellatik.

Bere izena, Johann Heinrich Lambertengatik (1728-1777) jasotzen du. Lambertek, bere izena daraman krater bat du Ilargian eta beste bat Martitzen.

## Kanpo estekak
Ginevra de' Benci

'''''Ginevra de' Benciren erretratua''''' Leonardo da Vinciren margolan bat da, 1474 eta 1476 bitartean datatua. tenple eta olioan egina da taularen gainean (makal zura). 38,8 zentimetroko altuera eta 36,7ko zabalera du. Washingtongo Arte Galeria Nazionalak erosi zion Liechtensteingo Errege etxeari, 5 milioi dolar ordainduta, garai hartarako errekorrezko prezioa.

Uste denez, Ginebra de Benciren (Ginevra de' Benci) erretratu bat da, bere bizkarrean ipurua margotua egotea azal dezakeena. XV. mendeko Florentziako klase aristokratikoko dama bat izan zen, bere florentziar garaikideek bere ez ohiko adimenagatik miretsia. Ginebra de Benci, gaur egun, soilik, Leonardo da Vinciren hamazazpi margolanetako bateko gaia izateagatik gogoratzen da. Ziuraski, iraganean, erretratu hau handiagoa izango zen, ondoren, behealdetik laburtua izan zena.

Uste denez, Czartoryski Museoko Erbinude zuriaren damaren egile berarena da, eta, orokorrean, bi margolan hauen egilea Leonardo da Vinci izan zela uste da, baina ez desadostasunik gabe kritikaren barnean. Beharbada, Ginebraren ezkontzagatik egina izan zen, 1474an, edo, berak 17 urte baino gehiago dituela dirudienez, Bernardo Bembo veneziar enbaxadorearen ondorengo urteetako enkargu bat izango zen, damarekin, adiskidetasun platoniko bat zuena. Pijoanek, 1504an datatua dagoela uste du, Ginebrak 30 urte izango zituenean.

Bere argitasun bitxiagatik nabarmentzen da, baita xehetasunetan jarritako arretagatik ere. Argi ukituak daude ilean, flandriar margolaritzan bezala. Margolariak, margoa, tokiren batzuetan, behatzekin zabaldu zuen, honela, bere hatz-markak markatuta utziz.

Atzealdean, girlanda bat irudikatua dago, erramu adar batekin eta palmondozko beste batekin, "VIRTUTEM FORMA DECORAT" (edertasunak bertutea apaintzen du) jartzen duen kartela batekin lotua. Atzealdeko margoak, beharbada, Ginebrak inspiratu zuen maitasun sentimenduaren kastitateari erreferentzia egin liezaioke.

## Kanpo estekak
ES

**Es** honako artikuluetara egiten du erreferentzia:
* ISO 3166 estandarraren **Espainiarako** kodea.
* ISO 639-1 estandarraren **gaztelaniarentzako** kodea.
* **Ensemble Studios**, bideo-joko garatzailea.
* **Espirito Santo**ren ISO 3166-2:BR kodea.
* **Eš** Txekiako herrixka.
* **.es**. Espainiarentzarko goi mailako domeinua.
Tasio Erkizia

**Tasio Erkizia Almandoz** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1943ko urriaren 23a) ezker abertzaleko politikaria, irakaslea eta apaiz ohia da.

1971tik Bilboko Karmelo ikastolan ibili zen irakasle jubilatu zen arte, eta udalerri hartako Herri Batasuneko kide izan zen alderdi horren sorreratik (1978) desegin eta Batasuna bihurtu zen arte (2001). Herri Batasunaren izenean zinegotzi izan zen Bilbon, zazpi urtez, 1980ko hamarkadan. Alderdi politiko horretako Mahai Nazionaleko kidea ere izan zen. 1984an, 1986an, 1990ean eta 1994an, eusko legebiltzarkide hautatua izan zen Bizkaian, alderdi horrekin berarekin.

1975eko maiatzaren 8an, frankismoaren amaieran, espainiar poliziek atxilotu zuten, eta gogor torturatu zuten Bilboko polizia etxean. Biharamunean ospitaleratu behar izan zuten, osasun egoera larrian. Mediku txostenaren arabera, kolpeek eragindako barne kalteak zituen, hematomak gorputz osoan, abdomena zanpaturik eta barea hautsita, eta bortxaketa saioaren ondorioz uzkia larri kalteturik. Bi hilabetez izan zen hilzorian, dialisi tratamenduarekin.

1997ko otsailean, Mahai Nazionaleko beste 22 kideekin bezalaxe espetxeratu zuten, Herri Batasunak hauteskundeetarako ETAren bideoa erabili zuela eta. Guztiak zazpi urteko espetxealdira zigortu zituen Espainiako Auzitegi Gorenak, baina Espainiako Konstituzio Auzitegiak neurriz gainekotzat jo zuen zigorra, eta 1999ko uztailean libre utzi zituzten guztiak. 2012an urtebeteko kartzela zigorra eta hamabi urteko inhabilitazioa ezarri zioten epai baten bidez 2008ko Argalaren omenaldi batean  "terrorismoa goratzea" leporatuta; aldiz, 2021eko ekainean Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainia zigortu zuen Erkizia bidegabe kondenatzeagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karmelo ikastola

## Kanpo estekak 
* Jone G. LURGAIN: «Tasio Erkizia, miembro de la izquierda abertzale: "El lehendakari debería cambiar su actitud de aguafiestas y empezar a proponer soluciones tras el alto el fuego"», *Diario de Noticias de Gipuzkoa*, 2010-09-12.
* Andoni HERRERA: «Entrevista a Tasio Erkizia, membro da equipa promotora do Eztabaidagune Nazionala (Foro de debate nacional) de Euskal Herria», *O Portal Galego da Língua*, 2003-12-20.
* Iñaki ZUBIONDO: «Tasio Erkizia: Bilbon Abertzale Izatea», *Argia*, 1019. zenbakia, 1984-06-10.
Braeriach

**Braeriach** (Eskoziako gaeleraz: '*Bràigh Riabhach* edo *Am Bràigh Riabhach*') Eskoziako hirugarren mendirik garaiena da, soilik Ben Nevis eta Ben Macdui mendiak garaiagoak direlarik.

## Geologia 
Cairngorms mendilerroaren mendebaldeko punturik garaiena da, Lairig Ghru pasabideak mendilerroaren erdigunetik banatzen duelarik (erdigune honetan Ben Macdui eta Cairn Gorm mendiak daude). Gailurrak ilargi erdi itxura du, inguruan hainbat zirku dituelarik. Azken mendean zehar iparraldeko aurpegian kokatzen den Garbh Coire Mor zirkuan elurra bost aldiz urtu da: 1933, 1959, 1996, 2003 eta 2006an eta bertan irauten duten elur orbain edo arrastoak Eskoziako elur orbain luzeenak dira.

## Igoera bidea 
Ziurrenik Braeriach mendira igotzeko ibilbide ohikoena Cairn Gorm ski guneko errepidean dagoen Sugar Bowl aparkalekutik ateratzen dena da. Igoerako ibilbidearen luzehera 9 kilometro ingurukoa da.

## Iruditegia 

Irudi:An Garbh Choire-Coire Dee on Braeriach - geograph.org.uk - 229307.jpg|Mendiaren ikuspegia.
Irudi:Black Pinnacle - geograph.org.uk - 789122.jpg|Mendiaren maldak.
Irudi:Braeriach , Munro No 3 - geograph.org.uk - 24084.jpg|Tontorra.
Irudi:Braeriach Plateau - geograph.org.uk - 229127.jpg|Gailurreko lautada.
Irudi:Path from the Lairig Ghru to Braeriach - geograph.org.uk - 24384.jpg|Bidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nord-Est (Errumania)

**Nord-Est** ("Ipar-Ekialdea") Errumaniako Garapen Eskualde bat da. 1998an sortu zen eta beste garapen eskualdeek bezala ez du eskumen administratiborik. Bere funtzio nagusia Europar Batasunaren diru-laguntzen kudeaketa da.

## Konderriak 
* Bacău
* Botoşani
* Iaşi
* Neamţ
* Suceava
* Vaslui

## Kanpo estekak
Nicolae Ceaușescu

**Nicolae Ceaușescu** ( ahoskatua; Scornicești, Olt, 1918ko urtarrilaren 26a – Târgoviște, Dâmboviţa, 1989ko abenduaren 25a) politikari errumaniarra izan zen, hil arte haren herrialdeko alderdi komunistaren idazkari orokorra izan zena 1965etik eta bertako presidentea 1974tik.

Gazteria komunistan ibili ondoren, alderdiko kide bihurtu zen 1936an. Faxismoaren aurka, Hitlerren eta Antonescuren diktaduren aurka borrokatu zen. 1946an, Olt departamentuko diputatu aukeratu zuten, eta 1952an, Errumaniako Langileen Alderdiko Biltzar Nagusiko kide izendatu zuten. Alderdiaren idazkari nagusi 1965ean, Estatuko Kontseiluko lehendakari (1967), eta Errepublikako lehendakari (1973), aukeratu zuten ondotik. Herri sozialisten barnean betiere, politika berezia bultzatu zuen, eta blokeen arteko elkar-hartzearen politika sustatu zuen. Ceaușescuren gobernuak, ordea, diktadurarantz jo zuen pixkana-pixkana; berak sortutako polizia politikoak (*Securitate*) babestuta, zuzendaritza-kargu guztiak bere senideen ardurapean utzi zituen.

Lehenengo urteetan Mendebaldeko Europarekin eta AEBekin hurbiltze politika segitu zuen, Varsoviako Itunaren beste herrialdeek ez bezala. Haren ibilbidearen bigarren zatiak, hala ere, populismoa, muturreko nazionalismoa eta Mendebaldeko herrialdeekin eta SESBekin Errumaniak zituen harremanak okertzea ekarri zituen.

Kolpe militar baten bidez atxilotu zuten, emaztearekin batera, eta epaiketarik egin gabe eta telebistaren aurrean biak hil zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Ceauşescu, Nicolae - Romania under Communism"
Jakov Protazanov

**Jakov Aleksandrovitx Protazanov** (errusieraz Яков Александрович Протазанов) (Mosku, Errusiar Inperioa, 1881eko otsailaren 4agreg./urtarrilaren 23ajul. - Mosku, Sobietar Batasuna, 1945eko abuztuaren 8a) errusiar zinema zuzendaria eta gidoilaria zen.

1911 eta 1918 bitartean 80 film baino gehiago zuzendu zituen, horien artean Пиковая дама (1916) eta Отец Сергий (1917), maisulantzat hartuak izan zirenak. Ivan Mozzhukhin aktorea bere lehendabiziko filmetako izarra izan zen.

1917ko Errusiar Iraultza ondoren Protazanov Europan gelditu zen eta 1923. urtera arte ez zen Errusiara itzuli. 1924an *Aelita* (Аэлита) filma zuzendu zuen, espazio-bidaiei buruzko lehendabiziko filma eta ziur asko lehendabiziko sobietar filma izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jakov Protazanoven filmografia (IMDb)
Ipar-ekialdeko Estatu Batuak

thumb|300px|Eskualdearen mapa

**Ipar-ekialdeko Estatu Batuak** Ameriketako Estatu Batuetako eskualdea da. Errolda Bulegoaren definizioarne arabera, eskualdeak 9 estatu barne hartzen ditu:

* Connecticut
* Maine
* Masachusets
* New York
* New Hampshire
* Pennsylvania
* Rhode Island
* Vermont

Batzuetan ere:
* Delaware
* Maryland
* Virginia
* Mendebaldeko Virginia
* Washington Hiria (Ez da estatua; barruti federala da)

2006ko erroldaren estimaketen arabera eskualdeak 54.741.353 biztanle ditu. Ipar-ekialdeko Estatu Batuek iparraldean Kanadarekin egiten dute muga, mendebaldeko Mendebaldeko Erdialdeko estatuekin, hegoaldean Hegoaldeko estatuekin eta ekialdean Ozeano Atlantikoarekin.

Hiririk handiena New York da. Eskualde hau da, AEBetako eskualde guztietan aberatsena.

## Eskualdeko hiriak 
Hauek dira eskualdeko hiririk handienak:

Fitxategi:Times_Square_New_York_City_FLICKR_1.jpg|New York, New York
Fitxategi:Boston common 20060619.jpg|Boston, Masachusets
Fitxategi:Philadelphia skyline August 2007.jpg|Philadelphia, Pennsylvania
Fitxategi:The Block2.jpg|Baltimore, Maryland
Fitxategi:Washington DC from Arlington.JPG|Washington Hiria
Fitxategi:Powhatan Hill Park-Richmond VA-Skyline.jpg|Richmond, Virginia
Fitxategi:Virginia Beach from Fishing Pier.jpg|Virginia Beach, Virginia

## Kanpo estekak
Puxi

[thumb|250px|Gunearen kokapena [Shanghaiko barrutien mapan.]]
[thumb|250px|Puxi gunearen ikuspegia [Pudong barrutia|Pudongetik.]]

**Puxi** (txineraz: 浦西; pinyineraz: Pǔxī) Shanghai erdigunea osatzen duten barrutiek duten izena da. Hiriko gunerik garatuena dela esan daiteke eta hiritarren %35a biltzen du 288 kilometro koadroko azaleran.

## Inguru naturala eta kokapena 
Puxik "Mendebaldeko Huangpu" edo "Huangputik mendebaldera" esan nahi du. Pudong eta Puxi Huangpu ibaiak banatzen ditu eta nahiz eta Pudong hiriko finantza barruti berriena izan, Puxi hiriko merkataritza, kultura eta etxebizitza erdigunea izaten jarraitzen du.

### Puxi osatzen duten barrutiak 
* Zhabei Barrutia
* Hongkou Barrutia
* Yangpu Barrutia
* Putuo Barrutia
* Changning Barrutia
* Xuhui Barrutia
* Jing'an Barrutia

## Garraioa 
Puxin, Shanghaiko aireporturik zaharrena dago Shanghai Hongqiao Nazioarteko aireportua. Jatorrian nazioarteko aireportua zen arren Shanghai Pudong Nazioarteko aireportua 1999an zabaltzean, nazioarteko hegaldi guztiak bertara eraman zituzten. Dena den, hegaldiek izan duten igoera dela eta, 2007an Hongqiaok nazioarteko hegaldiak berreskuratu zituen (baita Hong Kong eta Macaura doazenak ere.

## Ikus, gainera 
* Shanghairen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Transilvania

**Transilvania** (; ; ) Errumaniako eskualde historiko bat da, herrialdeko ipar-mendebaldeko herenean kokatua, Karpato mendiek eki eta hegoaldean mugatzen zutena. Bestela, mendebaldean gaurko Hungaria izango luke mugakide. Gaur egungo Mendebaldeko kulturan, banpiroekin erlazionatu ohi da, batez ere Bram Stokerren *Drakula* eleberri ospetsuaren eta geroztiko film-egokitzapen ugarien eraginez.

## Historia 
Erromatar Inperioaren garaian Daziako probintziak aurretik existitzen zen Daziako Erresuma ordezkatu zuen, eta Transilvaniaren lurraldea probintziaren iparraldeko zatian gelditu zen. Hunoak eta bulgariarrak ere hortik zabaldu ziren, eta ondoren hungariarrek lurraldea inbaditu zuten XI. mendetik aurrera. Garai hartakoa da lehenengo aipamen idatzia, latinez (, «basoaz harago»). XV. mendean Vlad Drakula printzeak Otomandar Inperioaren zabalkundea oztopatu zuen, eta transilvaniar buruzagirik ezagunena da gaur egun, baina ez pertsonaia historikotzat, baizik eta Bram Stokerrek *Drakula* eleberrian irudikatutako banpirotzat (film ugaritan azaldu baita banpiroaren irudikapen hori).

XIX. mendean Austria-Hungariako Inperioaren zati bilakatu zen, eta Lehen Mundu Gerraz geroztik Errumaniako zati da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klabizenbalo

**Klabizenbalo**a, **klabezin**a edo **klabe**a ere deitua, teklatudun eta hari pultsatudun musika tresna bat da, harpa eta gitarra bezala.

## Historia eta deskribapena 
Ziur asko, salterio greziarretik dator (psalterion). 

thumb|200px|Klabizenbalo baten martinete mekanismoa.

Oinarrizko egitura bat edo bi teklatu ditu: horietan, tekla bakoitza jotzean, plektro izeneko antzar, bele edo kondor lumazko zia batek, martinete edo jauzilari deritzon zurezko egitura batean dagoena, dagokion haria altxatzen du, atximurkatuz. Horrek soinu zehatz edo nota bat sortzen du. Tresnaren soinuaren altuera ez da aldatzen, ez nabaritzeko moduan behintzat, bere teklak leunki edo gogor jota. Soinu altueraren aldaketa bat, soilik erregistroak gehituz edo gainjarriz lortzen da. Lerro melodiko bat apaintzearen arteak efektu dinamikoak iradokitzea ere ahalbidetzen du.

Klabizenbaloa, Barroko garaian oso ezaguna eta erabilia, ahazten joan zen, eta berarentzat idatzitako lan gehienak pianoforte berrian —egungo pianoaren aurrekaria— interpretatzen hasi ziren. Haren  izenak dioen bezala, soinu altuera aldatzea ahalbidetzen du, teklak jotzeko erabiltzen den indarra aldatuta.

XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, musika tresna hori berreskuratu zen, neurri batean Wanda Landowska piano eta klabizenbalo-jotzaileari esker. Garai modernoetan, musika tresna horren lehen irakaslea izan zen Berlinen eta ez zituen soilik tresna horretarako idatzitako antzinako lanak interpretatu, lan berriak ere eskatu baitzizkien hainbat egileri, horien artean Manuel de Falla andaluziarrari. Landowskak sekula ez zuen interesik jarri antzinako klabizenbaloen soinuan: klabizenbalo modernoen eraikuntza bultzatu zuen, besterik ez, pianoren eraikuntzatik etorritako egiturekin.

Antzinako musika tresnen zaharberritze eta kopia eraikitzeen aurrerakada bikainekin (Frank Hubbarden kasuan bezala) duela berrogei urte baino gehiagotik, klabizenbalo historikorako interesa berpiztu da. Soinuaren argitasunak eta harmonikoetan duen aberastasun bikainak musika polifonikoa interpretatzeko ordezkaezin bihurtzen dute.

Klabizenbaloak aldaera txikiagoak ere ditu, espineta eta birjinala kasu, klabikordioarekin nahastu behar ez direnak.

## Klabizenbaloa Europako musika akademikoan 
Klabizenbaloak paper garrantzitsu bat izan du Europako musika akademikoan XVI. mendetik XVIII. mendea arte, eta, ondoren, XX. mendean, bakarlari edo laguntzaile bezala. Urrezko aroa Barrokoan izan zuen; ondoren, Erromantizismo garaian ahaztua izan zen eta XX. mendean berriz indarrez agertu.

XVII. eta XVIII. mendeetan, musika tresna horretarako errepertorio klasiko bat sortu zuten Girolamo Frescobaldi eta Domenico Scarlattiren konposatzaile italiarrek —azken horrek teklaturako bere lanaren zatirik handiena Espainian ondu zuen: jarraitzaileen artean, Antonio Soler eta Sebastian Albero izan zituen—, Johann Jakob Froberger eta Johann Sebastian Bach alemaniarrek eta François Couperin eta Jean-Philippe Rameau frantsesek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grianan Aileachkoa

**Grianan Aileachkoa** edo **Grianan Aileach** (ingelesez *Grianan of Aileach* edo soilik *Ailech*; irlanderaz *Grianán Ailigh*) Irlandako Donegalgo konderrian kokatzen den monumentu historikoen multzo bat da, Grianan izeneko 244 metro garaierako muino batean eraikia dagoelarik. Inishowen penintsulako mugaren ertzean dago, Derry hiritik 11,25 kilometro ipar-mendebaldera.

Idazle ugarik Aileachko "erret gotorleku" nagusia zenaren lekutzat hartzen dute. Multzo honetako monumentu nagusia Burdin Aroko harrizko gotorlekua da. Orokorrean Aileachko Erresumaren kokalekutzat hartu izan da, nahiz eta gaur egun honen hiriburua ekialderago zegoela uste den. Uste denez, iparraldeko Ulaidheko Erresuma ("Ulstergo Erresuma") eta Oiriallako Erresuma zirenak Aileachko Erresumaren mende egongo ziren. Aileachko benetako estatusa edozein zela ere, Grianan lehendabiziko irlandar buruzagien (K.o. 800 - 1200 K.o.) agintearen kultura eta politika gune garrantzitsua zen.

Irlandar mitologia eta kondairen arabera gotorleku honen eraikitzailea Tuatha Dé Dananntarren Daghda errege nagusia izango zen. Erregeraen Aeah semearen hilobia gotorlekuaren erdigunean legoke, gotorlekua berriz hilobi hau inguratuz eraikia izango litzateke. Hau egia izan ala ez, inork ez daki bertan hilobirik dagoe; aztarna arkeologikoak ez daude, nahiz eta hurbil dauden zenbait harripiloak hilobi hau seinalatu dezaketen.

XII. menderako Aileachko Erresuma etengabeko borrokaldi eta beheraldi batean murgildurik zegoen, antzinako bere lurraldeen gehiengoa Normandarrak inbaditu zutelarik. 1101ean gotorlekua hau bera Muirchertach Ua Briain Munstergo Erregeak suntsitu zuen. 1177. urte inguruan Normandarrak dagoeneko behin batean Aileachko Erresumaren lurrak ziren zati handi baten jabe ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Grainan of aileach.jpg|Grianan Aileckoaren barnekaldeko ikuspegia
Irudi:Grianan of Aileach view.Jpg|Inguruetako ikuspegia Grianan Aileach gotorlekuko harresitik so eginez
Irudi:Grianan1878.jpg|Walter Bernard doktorearen berreraikitzearen ondoren burututako 1878ko Grianan Aileachko gotorlekuaren berririkitzea. Bigger/McDonald Argazki Bildumako jatorrizko irudia.
Irudi:Ringfort entrance way 2.JPG|Grianan Aileach gotorlekurako sarrera 2007. urtean
Irudi:Grianan of Aileach Wall Stones.jpg

## Ikus gainera 
* Dun Aengus
* Irlandako monumentu megalitikoak

## Kanpo estekak 
* Grianan Aileachkoa
* Grianan Aileachkoaren irudi panoramikoak
Dorthonion

**Dorthonion**, Tolkienen legendarium ospetsuan, lurralde garai basotsu bat da, pinuz estalia, Beleriandeko iparraldeko mugetan dagoena. Ekialdeko muga bezala, Agloneko pasabideak banandutako Himringeko muinoak ditu, bere mendebaldeko muga, Mendi Inguratzaileak dira, iparraldean Ard-Galen, eta, hegoaldean, Nan Dungorteb eskualde osoa.

Bere izenak, ***Pinu Lurraldeak*** esan nahi du, zuhaitz hau baitzen nagusi, garaiera altuetara zuen egokitze bereziagatik. Orkoen inbasioaren ondoren, Dagor Bragollach izeneko gerran, lurralde hori, **Taur-nu-Fuin** edo ***Gaupeko Basoa*** deitzera pasa zen, hortik aurrera, Melkorren zerbitzariek domeinatu baitzuten.

Dorthonion, Finarfinen seme ziren Angrod eta Aegnorri eman zitzaien, eta euren anaia Finroden basailuak ziren, Nargothrondeko jauna zena; bere kokpaen estrategikoagatik, Ard-Galeneko lautada zaintzen zuen iparraldean.

### Ladros 
Ladros, Dorthonionen iparrekialdeko muturrean zegoen eskualde bat zen, feudo bezala, Fingolfinek Bëorren herriko gizakiei eman ziena, bereziki Boromirri, Fingolfinek asko estimatzen zuena. Ard-Galeneko lurraldearekin eskualde mugakidea zenez, Ladros, zaintza gune estrategiko bat zen, eta lan hori egin zuten Bëorren etxeko gizakiek.

## Kanpo estekak
Kelizero

thumb|300px|eskuinera|*Metellina* generoko armiarma baten kelizeroak (*Ch* letrekin markatuta)
**Kelizeroa** artropodoen azpitalde bat den kelizeratuen ahoko atal bat da. Kelizeroak punta zorrotza daukaten apendizeak dira, eta janariari heltzeko erabiltzen dira gehien bat. Ahoa baino pixka bat atzerago daude, beraz ez dira barailen homologoak, nahiz eta antzeko funtzioa bete. Horrez gain, zenbait kelizeratutan, esaterako armiarmetan, hutsik daude barrutik, pozoia ekoizten duten guruinetara lotuta daude eta pozoia injektatzeko erabiltzen dira harrapakina harrapatu nahi denean edo arrisku bat somatzen denean.

## Kanpo estekak
Erdialde Atlantikoko Estatuak

**Erdialde Atlantikoko Estatuak** Ameriketako Estatu Batuetako eskualdea da. Errolda Bulegoaren definizioaren arabera, eskualdeak 6 estatu barne hartzen ditu:
* Delaware
* Maryland
* New Jersey
* New York
* Pennsylvania
* Washington Hiria (Ez da estatua; barruti federala da)

Batzuetan ere:
* Virginia
* Mendebaldeko Virginia

## Hiri nagusiak 
* Albany, New York
* Buffalo, New York
* Harrisburg, Pennsylvania
* Jersey City, New Jersey
* New York, New York
* Newark, New Jersey
* Philadelphia, Pennsylvania
* Pittsburgh, Pennsylvania
* Rochester, New York
* Trenton, New Jersey

## Ikus, gainera 
* Ingalaterra Berria

## Kanpo estekak
Arahad I.a

**Arahad I.a**, Tolkienen legendarium ospetsuan eta Eraztuen Jauna eleberriaren eranskinetan, dunadan bat da, Araglasen semea.

## Historia 
Rivendelen jaioa Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2365. urtean. Bere izena, sindarinezkoa da, eta "errege zuhurra" esan nahi du. Bere aita Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2455. urtean hil ondoren, Arahad I.a, Iparraldeko Dunedainen zazpigarren kapitaina bihurtu zen.

Bere erregealdian, Zaintzapeko Bakea deritzon garaia amaitzen da (Eguzkiaren Hirugarren aroko 2450. urtean), eta orkoek, Mendi Lainotsuetakoak, Eriadorrera daroaten pasabideak ixten dituzte Dol Guldurri segurtasuna emateko). Bizileku sekretuak eraikitzen dituzte Hithaeglir mendilerro guztian zehar, eta Gondorren aurkako eraso bat prestatzen dute, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2475. urtean gertatzen dena, Osgiliath suntsituz. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2463. urtean, Kontzilio Zuria ere sortzen da.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2509. urtean, Zelebrian, Elronden emaztea eta Galadrielen alaba dena, eta bere zaindariak, Karadhrasen erasoak izan ziren Lothlorienera zihoala. Eraso honetan, larriki zauritua da pozoitutako gezi baten ondorioz, eta orkoek harrapatzen dute. Bere seme Elladan eta Elrohirrek erreskatatzea lortzen dute, Rivendelera bueltan eramanez. Elrondek bere zauritik sendatzen du, baina bere bihotzak jada ez du Erdialdeko Lurraldean geratzerik nahi. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2510. urtean, Amanerantz abiatzen da.

Arahadek, 68 urteko agintaldia izan zuen, eta Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2523. urtean hil zen, 158 urterekin, bere oinordekoa, bere seme Aragost izan zelarik.

## Kanpo estekak
Etxeratze-agindu

**Etxeratze-agindua**, **kera-deia**, **isildeia** edo **ametsezkila** eguneko ordu zehatz batean, hiri edo estatu batean arrazoi batzuengatik, hiritarrei kalean ibiltzeari debekua jartzea da. Normalean, gobernu batek agintzen du, salbuespen-egoeratan, ordu zehatz batzuetan kalean ibiltzea debekatzen duena, orokorrean gauean.

Etxeratze-aginduaren ondorioz, kalean harrapatua izanez gero, Estatuak edozein ekintza gauzatu dezake etxeratze-agindua bete ez duenaren kontra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Salbuespen-egoera

## Kanpo-estekak
Nehesy

**Nehesy**, Egiptoko XIV. dinastiako lehen faraoia izan zen, K.a. 1705 inguruan gobernatu zuena, Ryholten arabera.

Bere izenak, Nubiarra esan nahi du, errege honek, soilik Niloren deltan edo delta honen zati batean behintzat gobernatu zuela ziurra den arren.

Eskarabeoren baten gainean, bere izenaren jarraian, "erregearen semea" esaldia egoteak, dinastiaren sortzailea ez zela izan suposarazten du; aldiz, espezialista ugarik, bere izena galdu egin den eta Turineko Errege Kanonaren 7. zutabeko azken lerroetan idatzia zegoen faraoi baten semea izan zela diote.

Bere dinastiak, XIV.a Manetonen arabera, delta kontrolatu zuen Egiptoko XIII. dinastiaren garai berean, hasieraren unea ziur zehaztea posible ez den arren, edozein kasutan, K.a. 1700 inguruan izan beharko zuena; egileren batzuk, bi dinastiak ia aldi berean agertu zirela uste dute.

Berriki eginiko indusketek, Manetonek egindako, XIV. dinastiaren hiriburua Xois izanaren afirmazioa gezurtatu dute, Avarisera eramanez, egungo Tell el-daba.

## Bere garaiko testigutzak 
Nehesyri buruz, monumentu ugari daude, horien artean, obelisko bat, Tanisetik etorritakoa, Avarisen aurkitutako hilarri bat, estatua bat eta zenbait eskarabeo.
Perseidak

**Pertseidak** ozar-izarrak dira, 109P/Swift-Tuttle kometak utzitako hauts-partikulak, hain zuzen. Pertseidak deitzen dira ortzian Perseus konstelazioaren parean ikusten baitira, Kasiopearen alboan. *Izar uxo* ere esaten zaie meteoro hauei, eta Euskal Herriko bazter askotan *Done Laurendiren malkoak* deitzen diete, santu hori ospatzen den egunaren (abuztuaren 10ean) inguruan ikusten baitira Pertseidak.

[thumb|Pertseidak. [Estonia.]]
## Sorburua 
109P Swift-Tuttle kometaren ibilbideari lotuta daude; 134,6 urteko periodoa dute, eta 1992an igaro ziren azkena. Pertseidak oso azkarrak dira: 59&nbsp;km/s-ko abiaduran sartzen dira atmosferan, (212.400 km/h), eta normalean, aztarna luze, distiratsu eta iraunkorrak uzten dituzte. Hauts-partikulen tamainako meteoroak dira, 100 kilometroko altueran desintegratzen direnak.

Izar uxo hauek urtero ikusten ahal dira Ipar Hemisferioan, batez ere abuztuaren 8tik 14ra bitartean; bereziki abuztuaren 12an, orduko 100 meteoro eta gehiago izaten baitira ikusgarri. Lurrak 109P/Swift-Tuttle kometaren lorratza zeharkatzen duenean ikus daitezke.

109P/Swift-Tuttle kometa 1992ko abenduaren 11n hurbildu zen azken aldiz Lurrera. Orduan, orduko 400 meteoro ikusi ahal izan ziren.

## Ezaugarri teknikoak 
* Ikus daitezke: uztailaren erditik abuztuaren 24 bitarte.
* Ikusgarriena: abuztuaren 12an.
* Meteoroak itxuraz sortzen diren ortzi-gunea: Alpha: 046º Delta:+58º.
* Lastertasuna: 59&nbsp;km/s (212.400 km/h).
* Populazio-indizea (argitasuna, *r*): 2,3.
* Orduko zenbat meteoro ikus daitezke: 110, 2007. urtean.
* Sorburua: 109P/Swift-Tuttle kometa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pertseidak: 212.000 kilometro ordukoko malkoak - EITB Eguraldia
*  Pertseiden historia eta argibideak
Vulkano (mitologia)

**Vulkano**, erromatar mitologian, sua eta metalen jainkoa zen, Jupiter eta Junonen semea, Venusen senarra eta Kakoren aita. Suaren eta sumendien jainkoa zen, burdinaren forjaria, eta jainko eta heroientzako, arte, arma eta armaduren sortzailea. Bere baliokidea greziar mitologian Hefesto da. Jasotzen dituen beste izen batzuk *Mulciber* (biguntzen duena) erromatar mitologian, eta *Sethlas* etruriar mitologian dira.

## Vulkanoren sutegia 
Vulkanoren sutegia Etna sumendiaren azpian aurkitzen zela uste zen, Sizilian, edo Tirreniar itsasoan dagoen Vulkano uhartearen azpian, Eoliar uharteetako bat dena.

Vulkano uhartea 21 kilometro karratuko hedadura duen uharte italiar bat da, Eoliar uharteen zati dena. Mediterraneo itsasoan kokatua, greziar mitologiak han kokatzen zuen Hefestoren fundizioa, suaren eta metalen jainkoa zena, laguntzaile bezala Ziklopeak eta Erraldoiak zituena.

Erromatar foroan zegoen Vulkanoren tenplua, *Volcanal* deitua, dirudienez, antzinako Erromatar Inperioaren erritu zibilen zati garrantzitsu bat zen. Gaur egun, AEBetako Alabama estatuko Birmingham hirian dagoen Vulkanoren estatua bat, munduko burdin forjatuzko estatuarik handiena da. Bere omenezko monumentu bat dago Madrilgo Tres Cantos herrian.

## Vulcanalia 
*Vulcanalia* deituriko jaian, abuztuak 23an ospatzen zena (Vulkanoren eguna erromatar egutegian), arraina eta animalia txikiak sakrifikatzen ziren sutara botaz. Egun honetan, Apiano historialariak dioenaren arabera, K.a. 153. urtean gertatu zen Kinto Fulvio Nobliorren agindupeko erromatar armadaren eta Karo Segedakoaren agindupeko segedar eta numantziarren armada zeltiberiarraren arteko lehenengo gudua. Lehen gudu honen emaitza, zeltiberiarren garaipena izan zen eta, ordutik, Erromak egun hau zorigaiztokotzat hartu zuen. Gaur egun, gudu honen irudikatze historiko bat antzezten da Zaragozako probintziako Mara herrian.

## Iruditegia 

Fitxategi:PerrierForge.jpg
Fitxategi:Joachim Wtewael - Venus en Mars verrast door Vulcanus - Mars and Venus Surprised by Vulcan - 1601.jpg
Fitxategi:JouvenetVenusVulcain.jpg
Fitxategi:Rubens - Vulcano forjando los rayos de Júpiter.jpg
Fitxategi:Pompeo Batoni - Vulcanus, 1750.jpg
Fitxategi:Dirck van Baburen - Prometheus Being Chained by Vulcan Rijksmuseum SK-A-1606.jpg
Fitxategi:Vulcanus — Pantheum mythicum, ed. 5ª (BL).jpg
Fitxategi:Gyger Hinterglasbild Venus Mars und Vulcanus.jpg
Fitxategi:Flickr - USCapitol - Apotheosis of Washington, Mechanics.jpg
Fitxategi:Vulcan Works relief.jpg
Fitxategi:Nicolas Poussin, Venus presenting Aeneas Arms forged by Vulcan (c. 1636-1637).jpg
Fitxategi:Sebastiano Ricci - Venus in the forge of Vulcan.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vulkano jainkoaren islada itsasadarrean, Fontcubertaren irudien bitartez. (Hiruka, 2005)
* Arroyo, G. Tximista alferra (Armiarma, Eskeitzak,1987)
* Larrea, A. Zuhaitza. (Poema, 2004)
Kinto Fulvio Noblior

**Kinto Fulvio Nobilior** (), erromatar kontsul bat izan zen, Marko Fulvio Nobilior kontsularen semea, Etoliar Liga garaitu zuena.

Bere kontsulaldian, K.a. 153an, Hispaniara iritsi zen beliarren eta hauen Segedako oppidumaren matxinada bati aurre egiteko, beliarrei, goi ordokiaren iparraldeko herri zeltiberiarrak batu zitzaizkielarik. Kinto Fulvio Nobiliorrek, bere kanpamendua, Renieblasen ezarri zuen, Numantziatik gertu, non segedarrak babestu ziren arebakoekin batera. Hiria hartzen saiatu zen, hildako asko jasanez zeltiberiarren esku. Berarekin zituen 30.000 soldaduetatik, gutxienez erdiak, guduan hil ziren. Nobiliorrek, bere kanpamendura erretiratu behar izan zuen, non negu gogor bat igaro zuen, bertan, zeltiberiarren aurkako guduetatik bizirik irten ziren erromatarretako asko, jaki eskasiagatik eta hotzagatik hil zirelarik. K.a. 152an, Erromara itzuli zen bere betebeharra bete gabe. Kanpaina honetan, bere ordezkoa, Marko Klaudio Martzelo izango da.

Kinto Fulvio Nobilior eta bere aita Marko, Kinto Ennio idazlearen patroiak izan ziren.

Zentsore kargua bete zuen Apio Klaudio Pulkerrekin batera.

## Erreferentziak
Ashikaga Yoshikatsu

Ashikaga shogunerriko zazpigarren shoguna izan zen, eta 1442 eta 1443 bitartean gobernatu zuen Japonian. Seigarren shoguna izan zen Ashikaga Yoshinoriren semea izan zen.

Shogun, zortzi urt zituela bihurtu zen, bere aita 1441ean eraila izan eta ia urte betera. Baina 1443an hil zen, gaixoaldi baten ondoren, eta, bere oinordekoa, bere anaia txikia Ashikaga Yoshimasa izan zen. Bere agintaldiak, shogunerri honen gainbeheraren aroari hasiera ematen dio.
188 Menippo

**188 Menippo**, asteroide gerrikoan aurkitutako 188. asteroidearen izena da. 1878ko ekainak 16an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clintonetik.

Bere izena, greziar mitologian, Orionen alabetako bat zen Menippogatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
189 Ftia

**189 Ftia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 189. asteroidearen izena da. 1878ko irailak 9an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek New York estatuko Clinton hiritik.

Bere izena, Antzinako Greziako eskualde bat zen Ftiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
190 Ismena

**190 Ismena** edo Ismene, asteroide gerrikoan aurkitutako 190. asteroidearen izena da. 1878ko irailak 29an aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clintonetik.

Bere izena, greziar mitologiako Ismena izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Edipo eta Iokastaren alaba eta Antigonaren ahizpa zena, azken honek ere, asteroide bati, 129 Antigonari izena ematen dilarik, honen tormentura lagundu ziona.

## Kanpo estekak
Shimao Group

**Shimao Group** Txinako Herri Errepublikako Shanghai hiriko Pudong Barrutian egoitza duen sustatzaile eta higiezinen konpainia da.

Txina osoan luxuzko etxebizitza egitasmoak eraikitzen dituzte. Lehen proiektuak Shanghain egin zituzten arren, azken urteetan lurralde osoan hedatu dira.

## Egitasmo garrantzitsuenak 
* Shanghain: Shanghai Shimao Riviera Garden, Shanghai Shimao International Plaza, Shanghai Hyatt on the Bund, Shanghai Le Meridien Sheshan, Shanghai Shimao Sheshan Villas...
* Beijingen: Beijing Shimao Olive Garden
* Nanjingen: Nanjing Shimao Riviera City
* Fuzhoun: Fuzhou Shimao Bund Garden
* Wuhanen: Wuhan Shimao Splendid River

## Kanpo estekak 
*   Shimao Group taldearen webgunea.
192 Nausika

**192 Nausika**, asteroide gerrikoan aurkitutako 192. asteroidearen izena da. 1879ko otsailak 17an aurkitu zuen Johann Palisak Pulatik.

Bere izena, greziar mitologiako Nausikaa izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, feaziarren errege zen Altzinooren alaba zena.

## Kanpo estekak
193 Ambrosia

**193 Ambrosia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 193. asteroidearen izena da. Jérôme Coggiak aurkitu zuen 1879ko otsailak 28an Marsellatik.

Bere izena, beharbada, greziar eta erromatar mitologiako jainkoek, euren hilezkortasuna mantentzeko edaten zuten anbrosia izeneko janariagatik jaso lezake, nektar izeneko edari batekin laguntzen zutena.

## Kanpo estekak
194 Prokne

**194 Proknea**, asteroide gerrikoan aurkitutako 194. asteroidearen izena da. 1879ko martxoak 21ean aurkitu zuen Christian Heinrich Friedrich Petersek Clintonetik.

Bere izena, greziar mitologiako Proknea izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Atenasko errege zen Pandionen alaba eta Traziako errege zen Tereoren emaztea zena, azken honek, bere koinata Filomelataz maitemindurik, bortxatu eta mihia moztu ziolarik, hitz egin ez zezan.

## Kanpo estekak
195 Euriklea

**195 Euriklea**, asteroide gerrikoan aurkitutako 195. asteroidearen izena da. 1879ko apirilak 19an aurkitu zuen Johann Palisak Pulatik.

Bere izena, greziar mitologiako Euriklea izeneko pertsonaiagatik jasotzen du, Ulisesen inudea zena eta heroia, Troiatik itzuli zenean ezagutu zuen lehen pertsona izan zena.

## Kanpo estekak
Drew Barrymore

**Drew Blyth Barrymore** (Culver City, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 1975eko otsailaren 22a - ) aktore eta film-ekoizle estatubatuarra da.

Txikitan, *E.T. the Extra-Terrestrial* filmean antzeztu zuenean haur-aktore famatua bihurtu zen. Oso haurtzaro gogorra igaro zuen droga eta alkoholismo arazoen artean, 2 alditan egon behar izan zuen errehabilitazioan. 1990ean *Little Girl Lost* autobiografia idatzi zuen.

Hala ere antzezten jarraitu zuen eta gaur egun aktore ospetsua izaten jarraitzen du.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*  Drew Barrymore-ren webgune ofiziala
*  Drew Barrymore (IMDb)
Malko-guruin

**Malko-guruin**ek (bat nagusia, malko barrunbean dagoena, begi orbita bakoitzaren gainaldean, kanpoaldeko alboan dagoena, eta beste gehigarri batzuk, konjuntiba epitelioan aurkitzen direnak), funtzio bezala, malkoak isurtzea dute, urez, sodio kloruroz (gatz arrunta) eta albuminaz osatuak daudenak. Isurketaren funtzioa, begiaren azala garbi eta heze mantentzea, kornearen kanpoaldea elikatzea eta betazalen mugimendua errazteko labaingarri bezala aritzea da.

Malko guruina, goiko betazalaren gihar altxatzailearen zurdaren alboko hedapenaren bidez, bi zatitan banatua dago: goiko zati bat edo orbitakoa eta beste bat behekoa edo palpebrala. Gainera, zenbait malko guruin gehigarri daude, goiko betazalean ugariagoak direnak.

Malkoak malko-sudurreko hoditik, sudurzuloetara iristen dira, behealdeko adarretik behera behealdeko sudur meatura, han, lurrundu egiten dira, airea sudurretik igarotzean.

## Nerbiotzea 
Malko-guruinaren sentsibilitatea (mina adibidez) hartzen duen nerbioa, **malko nerbioa** da, begi nerbioaren adar bat, hau, aldi berean, nerbio trigeminoaren adar bat delarik.

Malko guruina estimulatzen duen nerbioa (ez da aurrekoarekin nahastu behar) malkoak sortzeko, nerbio motore eta begetatibo parasinpatiko bat da. Zuntz parasinpatiko aurregongoildar isurmotoreak, aurpegiko nerbiotik (burezurreko zazpigarren parea) nerbio petroso nagusiaren bidez eta hodi pterigoideoaren bidez, gongoil pterigopalatinora heldu arte bidaiatzen du, toki honetan, neurona gorputzekin sinapsia egiten dutelarik eta gongoilondoko zuntz bezala irteten direlarik.

## Gaixotasunak 
Guruin honek jasan dezakeen gaixotasunetako bat, Mikuliczen sindromea deritzona da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak