Anna de Noailles

**Anna Mathieu de Noailles kondesa**, sortzez **Anna Elisabeth Bibesco-Bassaraba de Brancovan** (Paris, Frantzia, 1876ko azaroaren 15a – *ib.*, 1933ko apirilaren 30a) errumaniar jatorriko mezenasa, idazle frantsesa izan zen, olerkaria eta eleberrigilea.

## Bizitza 
Parisen jaioa, Sofroniy de Vratsaren ondorengo zuzena zen, XIX. mende hasierako errumaniar bizitza espiritual eta literarioaren pertsonalitate ospetsua. Raluca (Rachel) Musuru izenez ezaguna zen bere ama, greziar nazionalitatekoa, Ignacy Paderewski konpositore poloniarrak hainbat konposizio eskaini zizkion musikaren profesional ezaguna.  

Bere izebak, Elena Bibescu printzesak, Hélène Bibesco izenarekin, XIX. mende amaierako Parisko bizitza artistikoan paper aktiboa izan zuen, 1902an hil zen arte. Maitasun-harremana izan zuen Henri Franck-ekin (1912), Maurice Barrès-en, Lisette de Brinon-en nebaren, hurbileko poeta abertzalearekin.*

Aita errumaniarra zuen eta ama greziarra, baina heziketa frantsesa izan zuen erabat. 

### Idazle ibilbidea 
Olerkia eta eleberria idatzi zituen. Izadian inspiratutako joera erromantikoa nabarmena da Annaren lehenengo liburuetan. Azken liburuetan, ordea, gaztetasunaren amaiera, heriotza eta bakardadea dira gai nagusiak. Bere lanetako batzuk, hauexek dira: Idazlanak: olerki-liburuak: *Le coeur innombrable* (1901, "Bihotz zenbagaitza"), *L´ombre des jours* (1902, "Egunen itzala"), *Les vivants et les morts* (1913, "Bizidunak eta hilak"), *L´honneur de souffrir* (1927, "Sufritzeko ohorea"); eleberriak: *La nouvelle espérance* (1903, "Itxaropen berria"), *Le visage émerveillé *(1904, "Aurpegi miretsia"); autobiografia: *Le livre de ma vie* (1932, "Nire bizitzako liburua").

1897an, Mathieu de Noaillesekin (1873-1942) ezkondu zen, Noailleseko zazpigarren dukearen laugarren semearekin. Bikotea laster bihurtu zen garaiko Parisko goi mailako gizartearen parte. Seme bat izan zuten, Anne Jules de Noailles kondea (1900-1979). 

Mezenas izan zen literatur aretoetako Parisen. XX. mendearen hasieran, Hoche etorbideko bere aretoak garai hartako elite intelektual, literario eta artistikoa erakarri zuen, besteak beste: Edmond Rostand, Francis Jammes, Paul Claudel, Colette, Andre Gide, Maurice Barrès, Frédéric Mistral, Robert de Montesquiou, Paul Valéry, Jean Cocteau, Alphonse Daudet, Pierre Loti, Paul Hervieu eta Max Jacob.  

1904an, beste emakume batzuekin, hala nola Alphonse Daudeten emaztea (Julia Daudet) eta Judith Gautier (Théophile Gautier idazlearen alaba), Anna de Noailles-ek «Vie Heureuse (euskaraz: Bizitza zoriontsua)» saria sortu zuen, izen bereko aldizkaria, geroago *Fémina* saria izan zena, prosaz edo poesiaz egindako idatzi frantses onenak saritzeko.

Garai hartako elite intelektual, literario eta artistikoarekin harreman adiskidetsuak izan zituen, besteak beste, Marcel Proust, Francis Jammes, Colette, Andre Gide, Frédéric Mistral, Robert de Montesquiou-Fezensac, Paul Valéry, Jean Cocteau, Pierre Loti, Paul Hercovieu eta Max Jacob.

Noailleseko Anna oso ezaguna izan zen bere garaian, eta garai hartako artista ospetsu askok erretratatu zuten, besteak beste, Antonio de la Gándara, Kees Van Dongen, Jacques Émile Blanche, Tamara de Lempicka, Ignacio Zuloaga (Bilboko Arte Ederren Museoa) edo Philip László margolari britainiarrak. 1906an Auguste Rodinek zizelkatu zuen bere irudia; buztinezko modeloa, gero Parisko Rodin Museoan ikusgai dago, eta marmol bukatuzko bustoa New Yorkeko Museo Metropolitanoan dago.

Anna de Noailles Ohorezko Legioko komandante bihurtu zen lehen emakumea izan zen, Frantziako Hizkuntza eta Literaturaren Belgikako Errege Akademian onartutako lehen emakumea, eta Académie Françaiseko "Grand Prix" saria jaso zuen 1921ean.

1933an hil zen eta Parisko Père-Lachaiseko hilerrian lurperatu zuten.

## Lanak 
Anna de Noaillesek hiru nobela, autobiografia bat eta poema asko idatzi zituen. Bere lirismo sutsua, maitasunaren, naturaren eta heriotzaren gai nagusiak modu oso pertsonalean garatzen zituen. 

* *Le Cœur izendaezina* («Bihotz zenbatezina», 1901)
* ''L'Ombre des jours* (1902)
* *La Nouvelle Espérance* («Itxaropen berria», 1903)
* *Le Visage émerveillé* (1904)
* La *Domination* («Dominazioa», 1905)
* *Les Éblouissements* (1907)
* *Les Vivants et les Morts* (1913)
* *De la rive d'Europe à la rive d'Asie* (1913)
* *Les Forces éternelles* (1920)
* *À Rudyard Kipling* (1921)
* *Discours à l'Académie belge* (1922)
* Les Innocentes, ou La Sagesse des femmes (1923)
* *Poème de l'amour* («Maitasunezko poema», 1924)
* *Passions et vanités*, 1926
* *L'Honneur de souffrir* (1927)
* *Poèmes d'enfance* (1929)
* Choix de poésies, Fasquelle (1930), gero *Grasset* (1976), 1960ko Jean Rostanden hitzaurrearekin.
* Exitudes, Paris (1930)
* *Le Livre de ma vie* («Nire bizitzako liburua», 1932)
* *Derniers Vers*, 1933
* *Derniers Vers et Poèmes d'enfance'' (1934)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1921ean, Académie Françaiseko "Grand Prix" saria
* Ohorezko Legioko komandante bihurtu zen lehen emakumea 
* Frantziako Hizkuntza eta Literaturaren Belgikako Errege Akademian onartutako lehen emakumea
* Noailleseko Anna institutua Évian-les-Bainsen (Savoia Garaia)
* Unibertsitatea Anna de Noailles-era (Oise);
* Anna de Noailles ikastetxea Larchen (Corrèze)
* Lehen hezkuntzako eskola bat Barentinen (Sena Marítimo).
* Noailleseko Anna Ikastetxea, Bukarest, Errumania.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak