Bereterretxen khantoria

***Bereterretxen khantoria*** zubererazko balada herrikoi bat da, Zuberoako herriak belaunaldiz belaunaldi egun arte kantatu duena. Ahozko tradizioan eutsi zaio eta Jean Salaberrik jaso zuen idatziz lehen aldiz*, Chants populaires du Pays Basque* liburuan (1870). Haatik, balada bera XV. mendekoa litzateke, eta adituek kantorean deskribatzen diren gertaerak 1434-1449 urteen artean kokatzen dituzte.

Mikel Laboak 1964an eginiko bertsioagatik egin zen ezaguna Zuberoatik kanpo. Abestia oso ezaguna da eta 'Euskal abesti herrikoien' artean 3. bisitatuena izan da Wikipedian (2015-2023). 

## Jatorria 
Hainbat hipotesi badira kantuaren jatorriari buruz.

Salaberrik *Chants populaires du Pays Basque* lanean dioenez, Beretxerretxe Iruriko kondearen aginduz hil zuten. Salaberriren ustez, Bereterretxek okerren bat egiteagatik erail zuen kondeak, edo bestela Ezpeldoiko Margaritaren maitasuna lortzearren.   

Jean Jaurgain ozaztarra  ez dator bat hipotesi honekin. *Quelques légendes poétiques du pays de Soule* (1899) liburuan aipatzen du Beretxerretxeren amak Marisanz de Bustanobi zuela izena, XV. mendeko Zuberoan oso izen arrunta, baina ondotik erabiltzeari utzi ziotena. Haren erranetan, kantorean agertzen den kondea Luis Beaumontekoa zen, Leringo kondea. Hau Mauleko gobernadorea eta Gloucesterreko dukearen lotinanta izan zen 1434tik goiti. Jaurgainek, beraz, Bereterretxeren erailketa ahaide nagusien arteko gerlen testuinguruan kokatzen du.

Henri Gavelen iritziz, kantorearen doinua kantu gregorianoaren estilokoa denez, Berreterretxe ezin izan zuen Iruriko kondeak erail, hau 1634an bizi izan baitzen Mauleko gazteluan. Hala ere, garai jakin batean jasotako kantuaren melodiak ez du zertan gertakizuna denboran kokatu. Gavelek 1434 eta 1449 artean kokatzen ditu gertakariak Resurreccion Maria Azkuek bi aldaera gehiago bildu zituen Ligin eta Santa Grazin, eta *Cancionero Popular Vasco* liburuan argitaratu 1923. urtean.

Horrez gain, Jon Mirandek bere aitari entzundako ahapaldi ezezagun bat eman zuen argitara EGANen 1961ean.

## Gaiak 
Lakarra, Biguri eta Urgellen irudiko baladaren gai nagusia traizioa da:(...) badirudi balada honen gaia, *grosso modo*, traizioa dela; izan ere, kunteak zaldun batek gerratean jarraitu behar dituen portaera arau guztiak hausten ditu: iluntasunean eta indar nagusitasunaz progotxaturik erasotzen dio etsai armagabeari, armak erabiltzeko debeku bikoitza dagoen gau batetan ("Tregua domini" eta "Pax domini") hain zuzen. Gainera, bere biktima engainatzen du etxea, haren babes bakarra, utz dezan. Zuzentasunaren haustura hau garaituaren amari mesprezuz zuzenduaz iseka egiten dionean betetzen da.Mendekuaren gaia ere garrantzitsua dela gehitzen dute Lakarrak, Bigurik eta Urgellek: Margaritak Bereterretxeren odola eskuetan hartzen duelarik, adibidez, bai eta "Ezpeldoiko bukhataren" atorra kopurua aipatzen delarik. Haien hitzetan, atorra kopurua Bereterretxeren hiltzaileenarekin konpara liteke. 1994. urtean Amaia Ezpeldoi detektibea pertsonaia nagusi duen *Bakean utzi arte* eleberria argitaratu zuen Itxaro Bordak, eta geroztik Ezpeldoi detektibea Bordaren hainbat eleberri eta ipuinetan agertu da.

Begoña Durrutyk 2017an *Bereterretxeren kanthoria* komiki liburua argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Bereterretxen khantoria" abestiaren Mikel Laboaren bertsioa youtube.com webgunean entzungai
* "Bereterretxen khantoria" abestiaren Benito Lertxundiren bertsioa youtube.com webgunean entzungai
* "Bereterretxen khantoria" abestiaren Kalakan taldearen bertsioa youtube.com webgunean entzungai
* "Bereterretxen khantoria" Jean Mixel Bedaxagar, 2015.
* "Bereterretxen kanthoria"  Komikipedia