open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Westminster zubia

**Westminster zubia** (ingelesez *Westminster Bridge*) Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen zubi bat da. Tamesis ibaia zeharkatzen du, bestalde ibai honen ipar eta hegoaldeko ertzetan dauden Westminster Hiria eta Southwark auzoak lotzen ditu. 1862an eraiki zuten, honela bada, Londresko zubiaren ondoren, Tamesis ibaia zeharkatzen zuen hiriko bigarren zubia bilakatu zen.

Bere alboan, iparraldeko ertzean, Westminster jauregia, Big Ben erloju ospetsua, Lorden Ganbera eta Westminster abadia eraikinak kokatzen dira. Hegoaldeko ertzean aldiz, County Hall eta London Eye gurpil handia hurbil dauzka.

2017ko martxoaren 22an atentatua izan zen bertan. Erasotzaileak zubian zeuden 2 oinezko zibil hil eta labanaz polizia 1 larriki zauritzeaz gain, ibilgailuaz oinezko zauritu ugari eragin zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Hdr parliament.jpg|Westminster zubia, Westminster jauregia eta Big Ben erlojua.
Irudi:Bundesarchiv Bild 102-13183, London, Soldaten auf Westminster-Bridge.jpg|Westminster zubia 1932an.

## Kanpo estekak
Hospital Central

***Hospital Central*** (aurrez ***Línea Roja***) Telecinco telebista katean ematen duen telesaila da. 2000. urtean estreinatu zen eta egungo Espainiako telebistaren telesailik luzeena da.

## Ikus-entzuleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* 
*
1975eko Frantziako Tourra

**1975eko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 62. edizioa izan zen. 1975eko ekainak 26 eta uztailak 20 artean ospatu zen. 4000 kilometroko ibilbidea egin zen, prologo bat eta 22 etapatan banatuta, horietatik lehena eta bederatzigarrena bi sektoretan banatuta egon zirelarik. 140 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 14 taldetan banatuta, proba bere txirrindulari guztiekin batek baino amaitu ez zuelarik. Garaileak, Bernard Thévenet, proba batez beste 34,906 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra *(Maillot Jaune)* 
### Puntukako sailkapena *(Maillot Vert)* 
### Mendiko sailkapena *(Maillot à Pois Rouges)* 
### Gazteen sailkapena *(Maillot Blanc)* 
### Taldekako sailkapena *(Classement par Équipes)* 
## Parte-hartzaileak 
NP : Ez zuen etapa hasi; A : Etapan zehar; HD : Kontroletik kanpo ; HC : Lasterketatik kanpo.

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
1461 Jean-Jacques

**1461 Jean-Jacques** asteroide gerrikoan aurkitutako 1461. asteroidearen izena da. 1937ko azaroak 30ean aurkitu zuen Marguerite Laugierrek Nizatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 YL** zen.

## Kanpo estekak
1462 Zamenhof

**1462 Zamenhof** asteroide gerrikoaan aurkitutako 1462. asteroidearen izena da. 1938ko otsailak 6an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 CA** zen. Bere izena Ludwig Lazarus Zamenhofgatik jasotzen du, esperantoaren sortzailea izan zena.

## Kanpo estekak
1973ko Paris-Roubaix

**1973ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa honen 71. edizioa izan zen. 1973ko apirilak 15ean ospatu zen eta Eddy Merckx belgiarrak irabazi zuen, proba honetan bere hirugarren garaipena lortuz.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak 
* Sailkapen osoa
1975eko Euskal Herriko Itzulia

**1975eko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 15. edizioa izan zen. 1975eko apirilak 14 eta 18 artean egin zuten. 830 kilometroko ibilbidea egin zuten 5 etapatan banatuta, horietatik bi bi sektoretan banatuta egon zirelarik.

Garailea, aurreneko urtean bezala, José Antonio González Linares kantabriarra izan zen, hala, proba honetan lortu zituen lau garaipenetatik bigarrena lortuz.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak 
* 1975eko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1975eko Euskal Herriko Itzulia
Amar en tiempos revueltos

***Amar en tiempos revueltos*** TVE 1 telebista katean ematen den telesaila da. 2005ean estreinatu zen eta sei urte daramatza telebistan.

## Denboraldiak 
* **Lehenengo denboraldia**:
** Hasiera: 2005eko irailaren 26a
** Bukaera: 2006ko ekainaren 26a
* **Bigarren denboraldia**:
** Hasiera: 2006ko irailaren 11a
** Bukaera: 2007ko irailaren 3a
* **Hirugarren denboraldia**:
** Hasiera: 2007ko irailaren 3a
** Bukaera: 2008ko irailaren 3a
* **Laugarren denboraldia**:
** Hasiera: 2008ko irailaren 4a
** Bukaera: 2009ko abuztuaren 27a
* **Bostgarren denboraldia**:
** Hasiera: 2009ko abuztuaren 28a
** Bukaera: 2010eko irailaren 3a
* **Seigarren denboraldia**:
** Hasiera: 2010eko irailaren 6a
** Bukaera: 2011ko erdialdean

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Giovanni Dandolo

thumb|250px|ezkerrera|Armarria.
**Giovanni Dandolo** (Venezia, ?-Venezia, 1289ko azaroak 2) Veneziako Errepublikako berrogeita zortzigarren duxa izan zen. 1280ko martxoak 31tik hil zen arte gobernatu zuen. Bere gobernupean, 1284ko urriak 31n lehen aldiz egin zen dukata, berehala, Mediterraneoan gehien erabilitako txanponetako bat bihurtu zen txanpona.

## Kanpo estekak
Carla Boni

**Carla Boni** (Ferrara, 1925eko uztailak 17-Erroma, 2009ko urriak 17) abeslari italiar bat izan zen.

## Biografia 
*Carla Gaiano* ezizenarekin, zenbait lehiaketaren ondoren, 1951n modu egonkorrean sartu zen RAIko langile taldean.

1953an Flo Sandonekin Sanremoko kantu jaialdia ''Viale d'autunno* kantuarekin irabazi izanak ospe handia eman zion. Jaialdi berean *Acquae amare* kantua ere aurkeztu zen, Carlo Alberto Rossik konposatua.

1955ean Napoliko jaialdia irabazi zuen *E stelle 'e Napule* kantuarekin beranduago bere senarra izango zen Gino Latillarekin eta Maria Parisekin.

1956an *Mambo italiano* ospetsua arrakastatsu bihurtu zuen eta hurrengo urtean berriz ere arrakasta lortu zuen Sanremoko jaialdian *Casetta in Canadá'' kantuarekin.

Orotara, bost aldiz parte hartu zuen Sanremoko jaialdian (1953 eta 1961 artean) eta beste hainbestetan Napoliko jaialdian (1952 eta 1962 artean. Beste musika aktuazio batzuetan ere parte hartu zuen, Canzonissima, 1964ko Un disco per l'estate eta beste hainbat kasu.

Ondoren, atsedenaldiak, kontzertuak eta bere kantu arrakastatsuen errepasua tartekatu zituen garai batetik pasa zen. Taldean ere aurkeztu zen bere garaiko kideekin (Nilla Pizzi, Gino Latilla eta Giorgio Consolini adibidez).

1990eko hamarkada amaieran arretagune izan zen Flabbyren singlean parte hartu izanagatik, bere *Mambo italiano* kanturik arrakastatsuenaren bertsio bat.

2007an ordurarte sekula argitaratu gabeko kantuen bilduma bat argitaratu zen, *Aeroplani ed angeli* izenekoa, kantautore gazteek egina, Alessandro Orlando Graziano kasu, proiektu honen sortzaile eta ekoizlea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Gelasio II.a

**Gelasio II.a** (Gaeta, 1060/1064 - † Cluny, 1119ko urtarrilaren 29a) Eliza Katolikoaren 161. aita santua izan zen 1118 eta 1119 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Kalisto II.a

**Kalisto II.a** (Quingey, 1065 inguru - Erroma, 1124ko abenduaren 13a) Eliza Katolikoaren 162. aita santua izan zen 1119 eta 1124 urteen bitartean. Inbestiduren auzia amaitu zuen, 1122ko Wormseko konkordatua sinatuz.

Ustez, aita santu horrek idatzi zuen, beste idazleen artean, *Codex Calixtinus* deritzon kodexa. Done Jakue Bidea egiteko edo hobeto ezagutzeko bidaia gida baten antzekoa da, eta bertan ageri da euskarazko lehen hiztegitxoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honorio II.a

**Honorio II.a** (Fiagnano, ? - † Erroma, 1130eko otsailaren 13a) Eliza Katolikoaren 163. aita santua izan zen 1124 eta 1130 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Inozentzio II.a

**Inozentzio II.a** (Erroma, ? - † *ibidem*, 1143ko irailaren 24a) Eliza Katolikoaren 164. aita santua izan zen 1130 eta 1143 urteen bitartean.

Anakleto II.aren kontra aritu zen eta bere lana betetzea eragotzi zizkion. Wormseko konkordatuan parte hartu zuen (1122). Petri Abelardoren kontra Senseko sinodoak hartutako erabakiaren alde agertu zen. Eliza eraberritzeko saioak egin zituen. Letrango II. kontzilioko buru izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zelestino II.a

**Inozentzio II.a** (Città di Castello, ? - † Erroma, 1144ko martxoaren 8a) Eliza Katolikoaren 165. aita santua izan zen 1143 eta 1144 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Luzio II.a

**Luzio II.a** (Bolonia, ? - † Erroma, 1145eko otsailaren 15a) Eliza Katolikoaren 166. aita santua izan zen 1144 eta 1145 urteen bitartean. Bere agintaldian Erromak aitasantutzarekiko independentzia lortzea bilatu zuen.

## Erreferentziak
1460 Haltia

**1460 Haltia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1460. asteroidearen izena da. 1937ko azaroak 24an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1937 WC** zen.

## Kanpo estekak
Zarauzko Ikurrina

**Zarauzko Ikurrina** Zarauzko Udalak eta Zarautz Arraun Elkarteak antolatzen duten estropada garrantzitsua da, abuztuaren 14 eta 15ean jokatzen dena. Gaur egun Kontxako Banderarekin batera bi jardunaldi dituen ekitaldi bakarra, eta bi saioen denborak batuta azkarrena izan den traineruak eskuratzen du ikurrina, nahiz eta jardunaldi bakoitza TKE Ligarako independentea den.

2009an Emakumezkoen Ikurrina hasi zen jokatzen eta Emakumezkoen Traineru Ligako estropada garrantzitsuena ezezik Ligaren amaiera ere izan da, 2024 artean.

## Historia 
40, 50 eta 60 hamarkadetan Zarautzen trainerilla estropada garrantzitsuak antolatu izan ziren. Gipuzkoan ordea traineru estropada gutxi antolatzen zirela eta, Kontxako Banderak eta Gipuzkoako Traineru Txapelketak baino ez zuten jarraipenik, klasikoa bihurtuko zen estropada antolatu zen 1976an. Kantabria, Bizkaia eta Gipuzkoako elkarte onenek hartu izan dute parte eta palmaresak ongi erakusten du urtez urte arraun munduak izan duen bilakaera. Hasierako ekitaldietan esaten zen Santurtziren bandera zela, ia beti berak irabazten baitzuen, orain aldiz Oriorena dela esaten da, askogatik garaipen gehien baititu.

Hasieran egun bakarreko froga izan zen. Lehenengo bi ekitaldietan zortzi traineruk hartu zuten parte, 1978tik aurrera hamabik, hiru txandatan banatuta. 1990an bi egunetako froga bihurtu zen, lehenengo zortziak bigarren jardunaldira sailkatzen zirelarik gero bi egunetako denboren batuketak postuak finkatzen zituela. Bi urtetan ez da Zarauzko Ikurrinik jokatu. 1986an sortu berri zen Euskadiko Arraun Federazioarekin izandako desadostasunengatik eta 1987an Zarautzen Euskadiko Traineru Txapelketa jokatu zelako.

2009an Emakumezkoen Traineru Liga abiatzearekin batera sortu zen Emakumezkoen Zarauzko Ikurrina. Ligaren amaiera izaten da gainera eta bertan ematen zaio bandera Ligaren irabazleari.

## Gizonezkoen Ikurrina 
[thumb|265px|[Kaiku Arraun Kirol Elkartea|Kaiku 2011ko Zarauzko Ikurrina irabazi berritan.]]
### Palmaresa 
* 2018an Hondarribiak irabazi zuen Bandera, jardunaldi bietan bigarren egin arren.

### Garaipenak 
## Emakumezkoen Ikurrina 
[300px|thumb|[Getaria-Tolosak irabazi zuen kluben arteko lehenengo Zarauzko Ikurrina, 2011n.]]
Emakumezkoen Traineru Ligaren bukaera izaten da eta gizonezkoetan bezala bi jardunaldiek Ligarako independenteki puntuatzen duten arren, denboren baturak erabakitzen du Ikurrinaren irabazlea. 2010an bigarren egin zuen Gipuzkoa deskalifikatua izan zen arauturikoa baino ez-propio gehiago eramateagatik eta Kantabriak erretiratu beharra izan zuen. 2011ean Ligaren finala jokatu zen sailkaturiko lau kluben artean.

### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Alexandro III.a

**Alexandro III.a** (Siena, 1100/1105 - † Civita Castellana, 1181eko abuztuaren 30a) Eliza Katolikoaren 170. aita santua, 1159 eta 1181 bitartean. Parisko Notre-Dame katedralaren lehendabiziko harria jarri zuen.

Frederiko Bizargorri germaniar enperadorearekin bakea egin ondoren, Laterango III. Kontzilioa bildu zuen, albitarrak eskumikatu zituen eta aita santuak hautatzeko era aldatu zuen.

## Erreferentziak
Luzio III.a

**Luzio III.a** (Lucca, 1100 - † Verona, 1185eko azaroaren 25a) Eliza Katolikoaren 171. aita santua izan zen 1181 eta 1185 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Urbano III.a

**Urbano III.a** (Cuggiono, ? - † Ferrara, 1187ko urriaren 20a) Eliza Katolikoaren 172. aita santua izan zen 1185 eta 1187 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Eugenio III.a

**Eugenio III.a** (Pisa, 1080ko hamarkada - † Erroma, 1153ko uztailaren 8a) Eliza Katolikoaren 167. aita santua izan zen 1145 eta 1153 urteen bitartean, kargu hartan jardundako lehendabiziko zistertarra.

## Erreferentziak
Klemente III.a

**Klemente III.a** (Erroma, 1130 - † *ibidem.*, 1191ko martxoaren 20a) Eliza Katolikoaren 174. aita santua izan zen 1187 eta 1191 urteen bitartean. Hirugarren Gurutzada bultzatu zuen.

## Erreferentziak
Adrian IV.a

**Adrian IV.a**, **Nicholas Breakspeare** jaioa, (Hertfordshire,  - † Anagni, 1159ko irailaren 1a) Eliza Katolikoaren 169. aita santua izan zen 1154 eta 1159 urteen bitartean. Aita santu izan den ingeles bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errepublikaren Sari Nagusia

**Errepublikaren Sari Nagusia** 1932 eta 1936 artean egin zuten txirrindularitza-lasterketa izan zen. Lau atalez osatuta, txirrindulariek Eibar-Madril-Eibar ibilbidea osatzen zuten.

1932an Espainiako Bigarren Errepublika omentzeko sortu zuten eta, Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz utzi zuten. Garaipen gehien duen txirrindularia Luciano Montero da, hiru aldiz jarraian lortu zuelako.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* *sitiodeciclismo.net*
Anastasio IV.a

**Anastasio IV.a** (Erroma, 1073 inguru - † *ibidem.*, 1154ko abenduaren 3a) Eliza Katolikoaren 168. aita santua izan zen 1153 eta 1155 urteen bitartean.

Hasierako urteak ez daude garbi; Avignongo Saint-Rufeko agustindar mojeen monastegiko abade izan zen agian, edo klero sekularreko kide. 1121az geroztik, behintzat, San Pastorreko kardinal presbitero gisa aitatzen dute eta, 1126an, agian osaba Honorio II.ak Santa Sabinako kardinal apezpiku egin zuen. Horrela hartu zuen parte 1130eko konklabean eta Anakleto II.a antipapa izan zenaren aurka egin zuen gogor, Inozentzio II.aren aldeko izan baitzen. Inozentzio II.ak Frantzian erbesteratu behar izan zuenean, Conrado di Suburra bikario izan zuen Erroman. Postu horretan segitu zuen Zelestino II.a, Luzio II.a eta Eugenio III.a aita santuen garaian ere.

Aita santu egin zuten 1153ko uztailaren 12an eta, bere agintaldi motz hartan, Nicolas Breakspeare izan zuen aholkulari, gero Adrian IV.a aita santua izan zena.

Agriparen Panteoiaren berrezarpena agindu zuen, San Joan Jerusalemgoko Maltako Ordenari probilegioak eman zizkion. Izendapen episkopalek sortzen zituzten ika-mikak amaitu zituen eta aurreko haserreak ere konpondu, Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoarekin Magdeburgoko apezpiku izendatzeagatik, baita Zistertarek Yorkeko diozesiaren inguruan zituztenak ere.

Malakias Armaghekoaren profezietan *Abbas suburranus* deitu zitzaion, (*Suburrako abadea*)

## Erreferentziak
Jean-Baptiste Intzegarai

**Jean-Baptiste Intzegarai** (Beskoitze, 1908ko irailaren 14a - Akize, 1989ko urriaren 30a), lapurtar txirrindulari profesionala izan zen 1932tik 1937 arte.

## Palmaresa 
**1932**
* Errepublikaren Sari Nagusia: 3.a

**1933**
* Circuit de la Chalosse
* Bordele-Saintes: 3.a

**1934**
* Bordele-Saintes: 2.a

**1935**
* Tour de Corrèze: 3.a

**1936**
* Circuit de la Chalosse

## Taldeak 
* 1932-1933: Independente
* 1934: Automoto - Hutchinson
* 1935: Helyett - Hutchinson
* 1935: Essor - Hutchinson
* 1936: Helyett
* 1937: Helyett - Splendor - Hutchinson

## Erreferentziak
Bordele-Saintes

**Bordele-Saintes** () Frantziako txirrindularitza lasterketa da, Bordele eta Saintes artean egiten dena. 1969z geroztik amateurrentzako lasterketa da, egun Frantziako Kopan dagoena.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Interes gatazka

**Interes gatazka** pertsona edo erakunde batek burutu behar duen eginkizunari buruz horren burutzapen egokia eragozten duen interesa duenean gertatzen da. Politikan nahiz erabakiak hartu behar diren edonolako lanbideetan gertatzen dira. Adibidez, interes gatazka sor daiteke epaile bati bere aurka erasoa egin duen pertsona baten aurkako epaiketan interes gatazka sor dakioke, epaitu behar den pertsonaren aurka sentitzen duen haserrea edo gorrotoak epaile batek bere epaian izan behar duen neutraltasuna eragozten duelako.

Pertsona batek interes gatazka batean bere interesen alde ebazten duenean, interes horien berri eman gabe, ustelkerian jausten da.

## Kanpo estekak
Jesús Dermit

**Jesús Dermit Saralegi** (Bilbo, 1909ko maiatzaren 14a - Getxo, 1988ko urriaren 14a), euskal txirrindulari profesionala izan zen 1927tik 1944 arte. 15 garaipen lortu zituen.

## Palmaresa 
**1927**
* 2. Bizkaiko Txapelketan

**1928**
* 3. Bizkaiko Txapelketan
* 3. Lekeitio Sari Nagusian
* 3. Pikerasko Itzulian
* 8. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan

**1929**
* Bizkaiko Sari Nagusia
* 3. Pascuas Sari Nagusian
* 3. Iruñeko Zirkuituan
* 4. Getxoko Zirkuituan
* 7. Kanpazarko Zirkuituan

**1931**
* 2. Bizkaiko txapelketan

**1933**
* 3. Errepublikaren Sari Nagusian

**1935**
* Santikutz Klasika
* 2. Loinaz Proban

**1936**
* Santikutz Klasika
* 2. Pascuas Sari Nagusian
* 3. Loinaz Proban
* 3. Errepublikaren Sari Nagusian

**1938**
* Cinturón de Bilbao
* 2. Ordiziako Klasikan

**1940**
* Cinturón de Bilbao
* 6. Iparraldeko Zirkuituan

**1941**
* 2. Iparraldeko Zirkuituan
* 3. Bizkaiko Sari Nagusian

**1942**
* 2. Pascuas Sari Nagusian
* 3. Bizkaiko Sari Nagusian

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
## Taldeak 
* Miravalles (1927)
* Arenas Club Morales (1928)
* Bilbaina SC (1929)
* Wolber (1930)
* Bilbaina SC (1931-1933)
* GAC (1934)
* BH (1935)
* Orbea (1936)
* Osasuna (1942)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itziar Aizpurua

**Itziar Aizpurua Egaña** (Deba, 1943ko apirilaren 2a) ezker abertzaleko euskal herritar politikaria da. Burgosko prozesuan epaiturik, zazpi urtez egon zen Espainiako gartzeletan, 1976 urtean aske utzi zutenera arte. Herri Batasunako Mahai Nazionaleko kidea eta Eusko Legebiltzarkidea izan zen.

1997ko azaroan kartzelatua izan zen gainerako mahaikideekin batera, Espainiako Auzitegi Gorenak urte hartako azaroan emandako sententzia baten arabera. Herri Batasunak hauteskunde kanpaina batean zegozkion publizitate tarteak ETAri uzteak erakunde armatuarekiko lankidetza zela ebatzita, zazpi urteko kartzela zigorra ezarri zioten mahaikide bakoitzari. 1999ko uztailean Auzitegi Konstituzionalak ontzat hartu zituen kartzelatuen errekurtsoak eta, Auzitegi Gorenaren sententzia bertan behera gelditu ondoren, aske gelditu ziren Itziar Aizpurua eta gainerako mahaikideak.

Jokin Gorostidi ezkerreko abertzale zenaren alarguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anezka tren

[thumb|250px|[Yurikamome-Linea, Tokio, Japonia.]]
**Anezka tren**a guztiz automatikoki distantzia motzak lotzen dituen burdinbide garraioa da. Aireportuetan daude gehienbat. *People mover* ingelesezko izena orokorra da eta besteak barne errailbakarrei edo Maglevari dagokie.
 
Sare nagusiko geltoki batetik beste geltokiraino joan-etorrian dabiltzan anezka trenak badira. Abiadura Handiko Trenen kasuan, geltoki nagusia hiritik kanpo egoten denez, anezka zerbitzua ezartzen da hiriguneko geltokiraino. Zerbitzu bertsua izaten da hirigunetik gehienetan kanpoaldean dagoen aireporturaino.

Euskal Herrian Bilboko metroko Santurtziko geltokitik Mamarigako geltokira doan Mamarigako anezka dago.

## Kanpo estekak
Gregorio VIII.a

**Gregorio VIII.a** (Benevento, 1100/1105 - † Pisa, 1187ko abenduaren 17a) Eliza Katolikoaren 173. aita aantua izan zen 1187ko 57 egunean.

## Erreferentziak
Camera Café

***Camera Café*** Telecinco telebista katean eman zuen telesaila da. 2005ean estreinatu zen eta lau urte izan zen telebistan.

## Pertsonaiak 
## Ikus-entzuleak 
* 1. denboraldia (3.574.000 ikus-entzule eta *share*aren %22,2a)
* 2. denboraldia (3.859.000 ikus-entzule eta *share*aren %22,8a)
* 3. denboraldia (3.653.000 ikus-entzule eta *share*aren %20,7a)
* 4. denboraldia (2.941.000 ikus-entzule eta *share*aren %16,9a)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Inozentzio III.a

**Inozentzio III.a** (Gavignano, 1160 edo 1161 - † Perugia, 1216ko uztailaren 16a) Eliza Katolikoaren 176. aita santua izan zen 1198 eta 1216 urteen bitartean. Elizaren historian, aita santurik boteretsuenetariko bat izan zen, Europako erregeen gainean bere gorentasuna aldarrikatu zuena. Hirugarren Gurutzadaren porrotaren ondorioz, musulmanak heretiko izendatu eta Laugarren Gurutzada bultzatu zuen.

Gaztelar eta nafarren arteko gatazkaren erdian, aita santu bilakatu eta berehala, mandatari bat bidali zuen bi erresumen artean erantzukizunak argitzera. Orduan, Antso VII.a *Azkarra* erregea eskumikatu zuen, eta buruzagi tituluaz zuzentzen hasi zitzaion, Nafarroa ofizialki erregerik gabe utziz eta, beraz, irekia beste edozein errege hartaz jabe zedin (1199-1200. urteetan gertatua). 

Harrera egin zion San Frantzisko Asiskoari, eta bere pobreziari buruzko mezua baliatu zuen Elizaren alde. Erromarekin batera, Anagnin izan zuen egoitza. 

Idazlea ere bazen: lan nabarienak *De Miseria Humanae Conditionis* eta *De Sacro Altaris Mysterio* dira.

## Irudi galeria 

Fitxategi:C o a Innocenzo III.svg
Fitxategi:Coat of arms of Innocent III.png
Fitxategi:Papal Bulla of Innocent III (FindID 235228).jpg
Fitxategi:Albigensian Crusade 01.jpg
Fitxategi:Innocent III bas-relief in the U.S. House of Representatives chamber.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregorio Balparda

**Gregorio Balparda de las Herrerías** (Portugalete, 1874ko urtarrilaren 17a - Bilbo, 1936ko abuztuaren 31a) euskal herritar politikari, abokatu eta historialaria izan zen.

## Biografia 
Aita Ricardo Balparda politikari foruzalea izan zuen. Deustuko Unibertsitatean , Salamancako Unibertsitatean eta Madrilen zuzenbidea ikasi ondoren, Bilbon bilakatu zen abokatu. Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, José Echevarría Novoa gobernadore zibilak epaile izendatu zuen. Donostian matxinatu ziren Mario Muslera eta Joaquín Baselga teniente-jeneralak zigortzeko eskatu ziotenean, ukatu eta preso hartu zuten. Bonbardaketa baten ondoren, Cabo Quilates itsasontzian preso zegoela, milizianoek jipoitu eta fusilatu zuten.

## Ibilbide politikoa 
Euskal abertzaletasunaren jaiotzaren eta lehen garaipenen lekuko, ideia horien etsaia izan zen bizitza guztian. Bere ideologia liberala izan zen. 1906an Errege Ordenaren bidez Bilboko alkate izendatu zuten. 1917. urte inguruan, *Liga Monárquica de Vizcaya* («La Piña») izenekoa sortu zen, eta Balparda horren buruzagietakoa izan zen, Luis Salazar eta Ramón Bergérekin batera. Liberalek eta industria burgesia handiak eutsita, talde honek abertzaleen aurkako eskuina biltzen zuen. 1919-1923 artean gorteetako diputatu izan zen Balmaseda aldetik. Espainiako Bigarren Errepublika garaiko autonomia estatutuen aurka altxatu zen. Sabinzaleen kontra jardutearren Bizkaiko historia ikertzeari ekin zion lehia handiz. Haren lanaren emaitza, *Historia Crítica de Vizcaya y de sus fueros*, hiru liburutan argitaratu zen (1923, 1933-34, 1945 bitan eta 1974an). Beste zenbait lan: *El porvenir de la Villa, Plaza y Puerto de Bilbao y el Estatuto Vasco* (1933), *La Tercera República y la restauración del Estado Nacional *(1935). 1924an *Historia Crítica de Vizcaya y de sus fueros* argitaratu zuen, non eusko abertzaletasuna borrokatzen zuen.

## Lanak 
Bere lanik aipatuenak:
*  *Historia Crítica de Vizcaya y de sus Fueros*. Tomo I. Madril. Artes de Ilustración. Provisiones, 12. 1924.
*  *Historia Crítica de Vizcaya y de sus Fueros*. Tomo II. Bilbo. Imprenta Mayli, Colón de Larreátegui, 19. 1933-34.
*  *Historia Crítica de Vizcaya y de sus Fueros*. Tomo último. Edición de la Junta de Cultura de la Excma. Diputación de Vizcaya. Madril. Imp. de S. Aguirre. Álvarez de Castro, 38. 1945. (Egilea hil eta bederatzi urte geroago argitaratua).

## Erreferentziak
Generalisimoaren Kopa (Coruña)

**Generalisimoaren Kopa** (gazteleraz *Copa de Su Excelencia el Generalísimo*) urtero Espainiako Francisco Franco diktadorearen omenez Coruñan jokatzen zen estropada izan zen. Lehenengo ekitaldia 1941ean izan zuen eta azkena 1976an, Franco 1975ean hil zen arren. 50 hamarkadan eta 1965 arte Kontxako Bandera, Espainiako Traineru Txapelketa eta Generalisimoaren Kopa izan ziren Kantauri itsasoan jokatzen ziren estropada bakarrak. 1957 eta 1961 artean gainera, Espainiako Txapelketa Generalisimoaren Koparen emaitzak finkatzen zuen.

## 1941-1949: Galiziarrak bakarrik 
Lehenengo urtean, armadak Coruñan zituen atalek jokatu zituzten estropadak, eta bigarren ekitalditik aurrera portuko langile eta arrantzaleak gehitu zitzaizkien.

## 1950-1956: Kanpoko ontziak 
1950an Kantabriako traineru batek hartu zuen parte irailean Santanderren jokatuko zen Espainiako Traineru Txapelketa prestatu asmoz. **Educación y Descanso de Castro Urdiales** izan zen beraz estropada honetan aritu zen lehenengo traineru ez galiziarra eta seigarren egin zuen irabazlearengandik 49 segundora. Hurrengo urteetan Sestaoko Iberia taldeak garaipenak lortu zituen *Educación y Descanso de Bilbao* izenarekin bazen ere.

## 1957-1961: Espainiako Txapelketak 
1957 eta 1961 artean jokaturiko estropadetan Kantauri kostalde osoko bandera garrantzitsuena bihurtu nahian Espainiako Traineru Txapelketa Generalisimoaren Kopan jokatzea erabaki zen, horrela bi trofeo jasotzen zituzten elkarteek.

## 1962-1976: Estropada handiak 
Aurreko garaiak bultzada handia eman zion estropadari, izan ere Kontxako Banderarekin batera denboraldi osoan jokatzen zen estropada bakarra zen eta. Hau ikusita Espainaiko Traineru Txapelketarentzako errotazio sistema bat antolatu behar zela erabaki zen. Sistema honetan 1965ean eta 1970an jokaturiko Generalisimoaren Kopetan Espainiako titulua ere jokatu zen.

## Garaipenak 
### Herriak 
### Komunitateak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Fernando el Católico y los falsarios de la historia

***Fernando el Católico y los falsarios de la historia*** Víctor Pradera iruindar politikari eta historialariak idatzitako saiakera da. Liburuaren helburu nagusia zen *Exigit Contumacium* buldaren egiazkotasuna azaltzea. 

Bulda horrek, 1512ko Nafarroaren okupazioaren ondoren emanak, Nafarroako errege-erreginak eskumikatu zituen, eta zilegi egin zuen Elizaren begietara Nafarroako tronuan Fernando II.a Aragoikoa paratzea. Historialari gehienen ustetan, Fernando Katolikoak faltsututako bulda bada ere, Pradera florentziar eta gregoriotar egutegiaren arteko ezberdintasunez konponbidea aurkitzen saiatu zen. 

Gainera, Tuteran aurkitutako eskutitz batzuetan eta beaumontarren eta Fernando Katolikoaren arteko itun sekretuan oinarritu zituen bere azalpenak. Era horretan, Nafarroako konkista eta Espainiako batasuna defendatu nahi zituen. Lehendabizikoz, Madrilen 1925ean eta, gero, Bilbon 2003an argitaratu zuten.

## Ikus, gainera 
* Amaiurko monolitoa
* Espainiar nazionalismo
* Nafarroako Erresumaren konkista

## Kanpo estekak
Víctor Pradera

**Juan Víctor Pradera Larunbe** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1873ko apirilaren 19a - Donostia, Gipuzkoa, 1936ko irailaren 6a) euskal herritar politikari, ingeniari, abokatu eta historialaria izan zen. 

## Biografia 
Aitaren aldeko aitona Sarakoa zen (Jean Pradere Martinena) eta amona, Sunbillakoa, baina Etxalarren bizi ziren. Hantxe jaio zen Victor Praderaren aita. Ama, ostera, Iruñekoa zuen.

Iruñean jaio arren, zazpi urterekin Donostiara joan zen bizitzera gurasoekin. hala ere, gogor borrokatu zen Euskal Herriarentzako Sortarauaren eta eusko abertzaletasunaren aurka. Nafarroako konkista legitimatzeko saiakerak egin zituen, adibidez, gogor joz Amaiurko monolitoaren kontra, eta *Fernando el Católico y los falsarios de la historia* entsegua argitaratuz (1922). Espainiako Bigarren Errepublikaren aurkako sutsua, bere idatzietan eta jarduera politikoan hura suntsitzearen alde lan egin zuen. Leo XIII.aren *Rerum Novarum*-aren katolizismo sozialaren aldekoa izan zen.

Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, Donostian zegoen. Abuztu hasieran atxilotu zuten, eta Ondarretako espetxean giltzapetu. 1936ko irail hasieran fusilatu zuten, baita semea ere.

## Obra batzuk 
* *Por Navarra, para España* [diskurtso]. Donostia: "GRAPHOS". 1921.
* *Fernando el Católico y los falsarios de la historia*. Sucesores de Rivadeneyra (S. A.). 1922.
* *Dios vuelve y los dioses se van*. Sucesores de Rivadeneyra (S. A.). 1923.
* *El Estado Nuevo* (2. edizio). Editorial Española. 1937.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Diario de Navarra*
* Raimundo García García''
* Marcelino Oreja Elosegi
* Nabarrismo
* Juan Olazabal

## Kanpo estekak
Exigit Contumacium

***Exigit Contumacium*** Julio II.a aita santuak 1513ko otsailaren 18an ezarritako bulda izan zen. Bulda horrek Joanes III.a eta Katalina I.a Nafarroako errege-erreginak eskumikatu zituen, Zisman eta gerran Luis XII.a Frantziakoaren alde egin zutelako. Aita santuak errege-erreginak tituluaz eta bere ondasunez gabetu zituen.

Hartara, edonork har zezakeen erresuma mendean, eta aurreko urtean Fernando I.a Aragoikoak egindako konkista zilegitzat hartzen zen. Bulda 1512ko uztailean argitaratutako *Pastor Ille Caelestis* buldaren jarraipena zen, Frantziako erregearen jarraitzaileak eskumikatu zituena eta Nafarroako Erresuma inbaditzeko aitzakiatzat hartu zena.

Adituek buldaren egiazkotasuna zalantzan jarri dute. Aita santua sukarrak jota hil zen otsailaren 21ean, bulda eman eta handik hiru egunera, eta Eliza Katoliko Erromatarrak ez du inoiz onartu. Historialari gehienen ustetan, Fernando Katolikoak faltsutu zuen, bere konkista legitimatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pastor Ille Caelestis

***Pastor Ille Caelestis*** Julio II.a Aita Santuak 1512ko uztailaren 21ean ezarritako bulda izan zen, Fernando I.a Aragoikoak Nafarroako konkista legitimatzeko erabili zuena.

## Aurrekariak 
1511. urtean zehar Luis XII.a Frantziakoa eta Maximiliano I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa Italian Aitasantutza eta Gaztela eta Aragoiko Erresumen aurka zuten gerran Joanes III.a eta Katalina I.a Nafarroako erregeak bere neutraltasuna utz zezatela saiatu ziren. Udaberrian, apirilaren 11n Ravennako guduan Gaston Foixkoa hil ondoren, nafarrek alde biekin itunak sinatzea saiatu ziren baina Fernando Aragoikoak arriskutzat hartu zuen frantziar-nafar ituna eta Aita Santura jo zuen.

Nahiz eta Julio II.a aldekoa izan, honek ez zuen Frantziarren alde egin zuten euskaldun eta biarnotarrak eskumikatu nahi. Espainiarrak eutsi eta ekainaren 8an berriro eskakizuna egin zuen. Hilabete horren 13an Albako dukea Gasteiza heldu zen. Nafarrek ez zuten defentsarako prestakuntzarik egin eta ekainaren 20an erregeek Gorteei jakinaren gainean jarri zieten. Hilaren 28an Fernandok ultimatum bat bota eta Nafarroatik bere gudarosteak pasa zitezela eskatu zuen, Frantzia eraso nahi zutela esanez. Baietza emateak neutraltasuna haustea suposatuko zuen eta, egoera aztertuta, erregeek uztailaren 18an Bloisko ituna sinatu zuten.

Uztailaren 10ean, ituna sinatu baino zortzi egun aurrerago, gaztelarrek Goizueta eraso zuten baina uztailaren 19an Albako dukeak Nafarroan sartu zen, ituna aitzakiatzat hartuta. Dorseteko markesak zuzendutako ingelesek ostera ez zuten Nafarroa eraso nahi.

## Bulda 
Uztailaren 21ean Aita Santuak bulda ezarri zuen, noiz konkista martxan zegoen eta Iruñea eta Erresumaren erdia jadanik galduta zenean. Buldan ez zituen nafarrak aipatzen eta honela zioen:

Fernando Katolikoak ezin izan zuen abuztua hasi arte bulda ezagutu. Buldak ez zuen nafar erregeak eskumikatu baina euskaldun, kantabriar eta ingurukoei zismatikoei laguntzen bazieten *excomunio latae sententiae* jasoko zutela esan zuen. Aita Santuak hala aginduta, bulda ez zen Nafarroan argitaratu, baina Fernandok haren aipamena egin zuen erasopean zeuden tuterarrrei zuzendutako gutun batean, abuztuaren 23an. Bulda egun horretan irakurri zen Calahorran eta Zaragozan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduardo Aznar de la Sota

**Eduardo Aznar De la Sota**, Berrizko markesa, (Sevilla, 1830 &ndash; Bilbo, 1902ko ekainaren 15a) euskal enpresaburu eta politikaria izan zen. Jose Antonio Ybarra, Victor Txabarri, José María Martínez de las Rivas edo Ramon De la Sota bere lehengusuarekin batera Bizkaiko iraultza industriala bultzatu zuen.

## Biografia 
Aita Juan Aznar Galluzo artilleria-brigadierra zuen, eta ama Rogelia De la Sota Álvarez. Hasieran, Alejandro de la Sota (1820-1909) bere osabarekin eta, gero, Ramon de la Sota (1857-1936) bere lehengusuarekin, hainbat enpresa sortu zituen: *Naviera Sota y Aznar*, *Compañía Euskalduna de Construcción y Reparación de Buques*, Saguntoko *Compañía Siderúrgica del Mediterráneo*, *Remolcadores Ibaizabal*, *Seguros la Polar*, *Banco de Comercio* eta abar.

1886an, Bilboko Merkataritza Ganbera eratu zuen. Politika arloan kontserbadorea izan zen, eta Burgosko senatari hautatu zuten 1899an eta 1901ean.

Espainiako Gerra Zibilean Francoren alde jarri zen, baina bere lehengusua, Ramon de la Sota, errepublikari leial izaten jarraitu zuen. Ondorioz, Ramon de la Sotak bere itsasontzi guztiak Ingalaterrara bidali zituen Frankistak Bilbora heltzear zeudenean. Erresuma Batuko gobernuak ez zion aurre egin nahi izan frankisten gobernuari, eta Francori itsasontzi guztiak itzuli zizkion.

Francok Aznarri itsasontziak eman eta, ondorioz, Eduardo Aznar de la Sotak bere lehengusuaren ondasunez jabetu zen baita era horretan orduko espainiar aberatsenetarikoa bilakatu ere.

Nahiz eta zerikusia ez izan, askotan Euskal Herrian, Eduardo Aznar Manuel Aznarrekin nahastu ohi da. Azkenengo hau Espainiako lehendakaria izan zen Jose Maria Aznarren aitona izan zen, eta Euskal abertzaletasunaren partaide izan eta gero, Falange Española alderdira igaro zen Gerra Zibilaren garaian. Politikoki antzekotasunak bazituzten ere, eta abizen berdina bazuten ere, Eduardo eta Manuel ez ziren senideak.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1859an Luisa Tutor Fuentesekin ezkondu eta hiru seme izan zituzten:
* Eduardo Aznar Tutor (1860-1908)
* Luis María Aznar Tutor (1862-1929)
* Alberto Aznar Tutor (1865-1923)

## Erreferentziak
Aphex Twin

**Richard David James** (Limerick, Irlanda, 1971ko abuztuaren 18a) musikagilea da. Musika elektronikoa sortzen du, eta **Aphex Twin** ezizenez da ezaguna.

Nahiz eta Irlandan jaioa izan, haren gurasoak galesak ziren. Ingalaterrako Kornualles eskualdeko Lanner udalerrian hazi zen. 1990eko hamarkadan, musika elektronikoaren arloan famatzen hasi zen.

## Kanpo estekak 
* Aphex Twin musikariari buruzko webgunea
Cebus

***Cebus*** edo **tximino kaputxino arinak** Erdialdeko Amerikako eta Hego Amerikako Platyrrhini taldeko primate genero bat da, **tximino kaputxinoen** subfamiliako kideak (Cebinae), *Sapajus* generoarekin batera. Txikiak dira, 45 bat zentimetroko luzerakoak. Isatsa bere baitan bil daiteke eta, beraz, isatsetik eskegi daitezke zuhaitzetako adarretatik. Uste denez bere ahaideen artean argiena da.

## Espezieak 
**Cebus* generoa
** *Cebus aequatorialis* 
** *Cebus albifrons*
*** *Cebus albifrons albifrons*
*** *Cebus albifrons trinitatis*
** *Cebus brunneus*
** Kaputxino eztarrizuri, *(Cebus capucinus)*
** *Cebus cesarae*
** *Cebus cuscinus*
** *Cebus imitator*
** *Cebus kaapori*
** *Cebus leucocephalus*
** *Cebus malitiosus* 
** *Cebus olivaceus*
** *Cebus unicolor*
** *Cebus versicolor*
** *Cebus yuracus*

### Historia taxonomikoa 
Philip Hershkovitz eta William Charles Osman Hillek tximu kaputxinoen taxonomiak argitaratu zituzten 1949an eta 1960an, hurrenez hurren. Taxonomia horiek lau tximino kaputxino espezie ezarri zituzten *Cebus* generoan. Espezie horietako bat, *Cebus apella*, kaputxino mardula da eta orain *Sapajus* generoan sartzen da. Beste hiru espezieak *Cebus albifrons*, *Cebus nigrivittatus* eta *Cebus capucinus* espezie tipoa ziren. *Cebus nigrivittatus* *Cebus olivaceus* deitzen da orain. *Cebus kaapori* horren subespezietzat hartzen zen baina Grovesek (2001 eta 2005) eta Silvak (2001) espezie bereizi gisa sailkatu zuten.

## Historia ebolutiboa 
*Cebus* generoa, kaputxino guztiak bezala, Cebidae familiakoak dira, saimiriak ere barnebiltzen dituen familia. Ustez, bi taldeen arteko desberdintzea duela 13 milioi urte gertatu zen. Lynch Alfarok 2011n zuzendutako ikerketa genetikoen arabera, kaputxinoen generoak duela 6,2 milioi urte inguru banandu ziren. Lynch Alfarok susmatzen du dibergentzia Amazonas ibaiaren sorrerak eragin zuela, Amazonas iparraldeko tximinoak banandu baitzituen, kaputxino arinetan eboluzionatu zutenak, eta Baso Atlantikokoak ibaiaren hegoaldean, kaputxino sendoetan eboluzionatu zutenak. *Cebus albifrons* eta berarekin lotutako espezieak Kolonbiako, Peruko eta Brasilgo mendebaldeko zati handietan dago, baita Venezuela hegoaldean eta Bolivia iparraldean ere. *Cebus olivaceus* Venezuelako zati handi batean eta Guyanetan dago, baita Brasil iparraldeko zati batean ere.*Cebus kaapori* beste kaputxino arinen banaketa disjuntoa du, Brasil iparraldean bizi da Pará eta Maranhão estatuen barruan. Karibeko uharteetan bizi den espezie bakarra *Cebus trinitatis* da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larre-lursagu

**Larre-lursagua** (*Microtus agrestis*) Cricetidae familiako karraskaria da, Eurasian bizi dena.

## Deskribapena 
Burua eta gorputza: 85-133 cm.          Buztana: 25-46 cm.           Pisua: 19-52 g

Larre-lursagua mikrotina gris-arre kolorekoa da, nahikoa iluna, ilea, lur-saguekin alderatuta, luzeagoa du; isatsa ere handiagoa du eta nabarmen bi koloretakoa. Begiak handiak ditu.

Lursaguen (ratilla) ezaugarri bat da, atzeko oinaren azpian sei tuberkulu dituztela eta satainek (topillo) bost baino ez dituztela.

Burezurraren azterketan ere satainekin (topillo) ezberdintasun garrantzitsuak ikusten dira. Beheko masailezurreko lursaguen lehen molarrak, bost triangelu txiki ageri ditu eta satainetan (topillo) hiru bakarrik agertzen dira. Larre-lursaguak bigarren goiko molarrean hirugarren barne-angelua du, mikrotus-en beste espezieek ez dutena. Animalia hauetan, goiko hirugarren molarraren forma ere konplexuagoa da.

## Biologia eta ohiturak 
Araldia otsailean hazten da; lehen erditzeak martxoan gertatzen dira, eta azarora arte iraun dezakete.

Eme haurdunen kopurua pixkanaka handitzen joaten da ekainera arte; hemendik aurrera, poliki-poliki jaisten. Kume kopurua ere aldatu egiten da denboraldian zehar, uda hasieran izaten dira kumaldi handienak. Eme bakoitzak batez beste lau-bost kume erditzen ditu erditze bakoitzeko.

Larre-lursagua egunez eta gauez da aktiboa, nahiz eta gauez jarduera handiagoa duen. Ugaztun gehienetan bezala, egunsentian eta iluntzean dute jarduerarik biziena. 

Elikadura ia esklusiboki landare belarkarez dago osatua: Gramineoak, lekaleak eta ihiak.

Mikrotina honek ohitura erdi-hipogeoak ditu, bere jardueraren zati handi bat lurpean egiten baitu. Lurraren azalean, galeria batzuk eraikitzen ditu, zulo hauetatik elikadura lekuetara joaten da. Belar edo ihien artean kokatutako pasabide hauetan lurraren arrasean gorotz, ihi zatiak edo belarrak ikus daitezke, janari hondar hauek bere freskotasunagatik, adieraziko digute gaur egun habitatuta dauden ala dagoeneko utzita dauden.

## Banaketa, habitata eta estatusa 
Larre-lursagua, leku belarkaratan bizi da batez ere, nahiz eta sastraka, heskai, txilardi, erreka bazterretan eta basoen barnealdean aurkitzea  ez den arraroa, betiere, sastraka eta landaredi belarkararen presentzia jakin bat badago.

Urmael, zohikaztegi eta paduretako ihietan ere ohikoa da, haien oin-arrastoak erraz aurki daitezke ihien oinetan.

Europan eta Asiako zati batean banatutako espeziea da, naiz eta Mediterraneoko eremuan falta den. Iberiar penintsulan, iparraldean eta ipar-mendebaldean hedatzen da, Demanda mendilerroan ere populazio bat agertzen delarik.

Klimak Mediterraneoko ezaugarriak hartzen dituen heinean bere ugaritasuna gutxitzen doa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Araozko kontuak
Piriniotar lursagu

**Piriniotar lursagua** (*Microtus gerbei*) Cricetidae familiako karraskaria da, iparraldeko Iberiar penintsulan eta hego-mendebaldeko Frantzian bizi dena.

Lur azpian bizi denez, harrapatzea zaila egiten zaie bere harrapariei (batez ere hontz zuriari). Lehen *pitymis* generoan sailkatzen zuten, orain azpigenerotzat jotzen dena.

## Deskribapena 
Burua + gorputza = 111 - 142 mm

Buztana = 18 + 37 mm

Pisua= 16 - 32 gramo

Karraskari honen kanpoko morfologia mikrotino guztien tipikoa da; mutur biribildua eta hanka motzak. Belarriak ere motzak dira, nahiz eta. beste bi  lursaguetan baino zertxobait handiagoak izan. Gorputz tubularrak lur azpian bizi den animalia adierazten du. Isatsa beste karraskari batzuen proportzioan laburra du, beste *Pitymys* batzuetan baino apur bat luzeagoa. Ilea gaztaina kolore ilunekoa, normalean tonu horixka batera lausotzen da; sabela eta azpialdea grisaxka bihurtzen dira. 

Garezurrak ortodonte (beherantz zuzenduak) ebakortzak ditu. Lursagu honen eta beste batsuen arteko bereizketa egin daiteke goiko hirugarren molarraren morfologiari begiratuta.

Espezie honetan, beste bietan ez bezala, ez dago bigarren kanpoko angeluaren atzekarik. Hortz honek, gainera, bi triangelu itxi eta hirugarren bat edukitzea du ezaugarri, baita okluituta ere, guztiz ez bada ere. 

## Biologia eta ohiturak 
Oharkabean erraz pasa daitekeen espeziea da piriniotar lursagua, normalean galeriatik kanpo ez baitu lurrik pilatzen.

Hainbat kasutan baieztatu izan ahal da, sator galeria zaharrak okupatu dituela, kanpoalderako irteera berriekin egokituz.

Galeriak mikrotino horrek okupatzen dituenean, irteera-ahoek askotan landaredirik gabeko zentimetro gutxiko ertza izaten dute.

Beste lursagu-espezieekin gertatzen den bezala, kanpoko jarduera oso aldakorra da, izozte edo lehorte larrien garaietan ia ez da existitzen.

Ugalketa udaberrian hazten da eta udazkenera arte irauten du. Aldi honetan, emeek bizpahiru kumez osatutako hainbat umealdi izaten dituzte.

Elikadura landare belarkaraz osatuta dago, batez ere belarrak eta lekaleak.

## Banaketa, habitata eta egoera 
Piriniotar lursagua normalean baso hostozabaletako soilguneetan bizi da, eremu belartsu eta freskoetan; gaur egun, bere garapenerako baldintzarik onenak basoaren ertzetan kokatutako belardi natural txikietan aurkitzen ditu. Uren banalerroko larre alpinoetan ere aurki daiteke.

Espezie honek Kantauri Sistemaren zati bat baino ez du okupatzen, Pirinioak eta horien iparraldean dagoen eremu zabal bat.

Euskal Herrian erregulartasunez agertzen da, nahiz eta orain arte ezin izan den aurkitu hego eta hego-mendebaldeko muturrean.

Ugaria da Kantauri isurialdean. Kantabriako mendilerroaren iparraldean ere ohikoa da, dudarik gabe zonalde honetan gertatzen den prezipitazio handiagoagatik.

## Erreferentziak
María Puy Uitzi

eskuinera|thumb|260px|Uitzik 1995ean Urrezko Domina jaso zuen Iruñeako Comptos Ganberaren historia lanagatik
**María Puy Uitzi Goñi** (Ziritza, 1915eko irailaren 25a - Iruñea, 2008ko apirilaren 11a) euskal irakasle eta historialaria izan zen, Nafarroako historian aditua.

Vianan, Urdanotzen, Zenborainen eta Etxabakoitzen (gero Iruñeko auzo gisa integratutako lekua) klaseak eman ondoren, 46 urte zituela Zaragozako Unibertsitatean doktoretza lortu zuen. Klaseak ematen jarraitu zuen 1980an erretiroa hartu arte.

## Biografia 
Irakasle lanetan ari zela, Zaragozako Unibertsitatean ikasi zuen Filosofia eta Letren karrera. 1961ean, 46 urte zituela, Historiako doktoretza egin zuen Nafarroako Unibertsitatean, *Las Cortes de Navarra  durante la Edad Moderna* izenburuko tesiarekin.

## Argitalpenak 
* *Las Cortes de Navarra durante la Edad Moderna/ Nafarroako Gorteak Aro Modernoan* (1963). Madril. RIALP - Vianako Printzea Erakundea - Nafarroako Unibertsitatea.
* *El himno de Navarra: Marcha para la entrada del Reyno/ Nafarroako ereserkia: Reyno sartzeko ibilaldia* (1987)
* *La Cámara de Comptos de Navarra entre 1328-1512 con precedentes desde 1258/ Nafarroako Comptos Ganbera, 1328-1512 bitartean, 1258. urtetik aurrerako aurrekariekin* (1988) 
* *En torno a la conquista de Navarra/ Nafarroaren konkistaren inguruan* (1993)
* *Relaciones entre Navarra y las Provincias Vascongadas (hoy Euzkadi) a lo largo de la historia/ Nafarroaren eta Euskal Probintzien arteko harremanak (gaur egun Euzkadi) historian zehar* (2002)
* *Niños y viejos en un mundo cambiante/ Haurrak eta zaharrak mundu aldakor batean* (2004).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ur-satitsu

**Ur-satitsua** (*Neomys fodiens*) ugaztuna da, soricidaeen familiakoa. Eurasia osoan bizi da, Irlandatik Ipar Korearaino.

Kolorez beltz urdinxka eta neurriz beste satitsuak baino handiagoa da.

## Deskribapena 
Gorputza eta burua: 62-96 mm.       Isatsa: 46-47 mm.          Pisua: 10-23 g

Satitsu anfibio deigarri bat da, ile beltz trinko eta leunez estalia alboetan eta bizkarrean, gris-arbel kolorea eta beltz-gorrixka artean alda daitezkeen tonuekin. Eztarria eta sabela zuri-grisaxkak ditu, batzuetan tonu gorrixka-herdoil kolorekoak izan dezakete. Ale melanikoak ez dira arraroak.

Burua lodi samarra du belarriak ileetan ezkutatuta. Hankak, aurrealdean zein atzean, igerian egiteko laguntzen duten ile zurrunezko banda batek apainduak ditu; isatsak era berean , ile gogorrez osatutako gila bat du azpian, lema-funtzioei mesede egiteko.

*Neomys*-en burezurra sorizidio guztien artean handiena da. Goiko barailan lau hortz unikuspide baino ez ditu. *Sorex* generotik bereizten dituena, hauek bost unikuspide dituzte.

Ur-satitsuan, laugarren unikuspidea normalean gainerakoak baino txikiagoa da, kanpotik gutxi ikusten da.

## Biologia eta ohiturak 
Ur-satitsua gai da uretako zein lurreko inguruneko baliabide trofikoak ustiatzeko. Haien dieta, neurri handi batean, krustazeo txikiek, trikopteroen larbak, eta uretako beste artropodo batzuek osatzen dute; eta neurri txikiagoan lurreko harrapakinek: armiarmak, kakalardoak, zizareak, etab.

## Banaketa, habitata eta estatusa 
Satitsu hau uretako ohituretako espeziea da, eta, baso hezeen barruan ager daitekeen arren, uretatik urrun, ordea, ohikoagoa da erreka eta lubakien ertzetan, baldin eta hauek, zuhaizka edo belar estalkia badute.

Espezie honek Europa eta Asiako ipar-mendebaldea okupatzen du. Iberiar penintsulan Pirinioak eta Kantauriar sisteman, baino ez da aurkitu, mendebaldean Galiziaraino iritsiz.

Euskal Herrian arrunta da espezie hau, batez ere isurialdearen iparraldean. Hegoalderantz goazen heinean, urriagoa da, mutur mediterraneoan desagertzen den arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Araozko natura eta kontuak
Millennium Bridge

**Millennium Bridge** (euskaraz *Milurtekoaren zubia*) Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen oinoezkoentzako zubi bat da. Tamesis ibaia zeharkatzen du. Southwark eta City of London udalerriak lotzen ditu, eta Southwark eta Blackfriars zubien artean kokatzen da.

Bere hegoaldeko ertzean The Globe antzokia, eta Bankside Gallery eta Tate Modern museoak hurbil ditu, iparraldeko ertzean berriz San Paulo katedrala parez-pare du.

## Historia 
Zubi honen eraikuntza lanak 1998an hasi ziren, eta 2000ko ekainaren 10an iriki zen.

## Iruditegia 

Irudi:
Irudi:LMBP0033.JPG|Pasabidea.
Irudi:Millennium Bridge 01.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Millennium Bridge zubiari buruzko argibidea. Arup.com 
* Millennium Bridge zubiari buruzko orrialdea. Structures.de