open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cappa magna

thumb|300x300px|Franc Rode kardinala cappa magna daroala 2010. urtean.

Cappa magna (laltinez, "kapa handia"), kardinale, apezpiku eta ohorezko beste zenbait prelaturentzat propio eginikoa, atzealde oso luzeko jantzi bat da, kardinaleen kasuan gorria izan ohi dena, beren kalota bezala. 

Cappa magna ez da berez jantzi liturgiko bat, prozesioetan edo "koroan" erabiltzekoa baizik, hau da, elizkizunen batean jantzi daiteke, baina ez da meza ospatzen duen gotzaina kapa hori erabiltzen duena.  Kardinalen kasua kolore gorrikoa da cappa magna da eta gotzainentzat bioleta. Kardinalek eta aita santuen nuntzioek ureztaturiko zetazko *cappa magna* bat janzteko eskubidea dute, baina norbearen eskumenekoa da, ez betebehar liturgikoa.

1969. urtean Paulo VI.a aita santuak kapa hau ez erabiltzeko aholkatu zuen. Ondorioz, 21. mendean gutxi ikusten da, baina Espainian, adibidez, Antonio Cañizares Toledoko artzapezpikuak (2002-2008 kargu horretan) 2007an erabili zuen eta hedabideetan arreta deitu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jefferson udalerria, Shelby konderria (Iowa)

**Jefferson udalerria** Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Shelby konderrian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

## Ekonomia 
2020ko zentsuaren arabera, Jefferson udalerriak 249 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak  estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak
Morsum

**Morsum** delakoa latinez da paparreko orratz, aletxa edo lokarri bat oso apaindua eta, sarritan, bitxiekin hirnitua, eta elizako gotzainen eta beste elizgizon batzuen kapa liturgikoaren parte dena. Kapa hori lotzeko balio du, kapak daramatzan aurreko bi oihal zerrendak bularrean ixten baititu. Itxitura edo krokadura izan daiteke orratz bidezkoa, edo belarri bat. aita santuek ere formalki apainduak erabili dituzte.

Denboraren poderioz, zenbait formalek galdu egin zuten jantzietan zuten funtzio praktikoa, eta berezko krokadura edo lokarriari gaineko apaingarri gisa eransten zitzaizkion, gotzainaren bandak lotu ondoren. Oso morsum aberatsak gordetzen dira museo eta elizetan, urregintzako lanekin apainduak, perlak dituztenak, harri bitxiak, esmalteak eta, irudiei dagokienez, diseinu arkitektonikoak, santuen irudiak, mahastiak, loreak eta beste hainbat irudi ere ikus daitezke. Forma aldetik ere askotarikoak dira.

## Adibideak 

Fitxategi:Bottega dell'italia centrale, fermaglio da piviale, in argento e perle, 1550-1600 ca.jpg|Perlaz eta zilarrez egindako botoi itxurako morsum-ak, Italia, 16. mendea.
Fitxategi:SPX-gd-apparat 14sep1903 10x15 300 (cropped).jpg|Beste adibideko botoien antza duten hiru pieza Pio X.aren jantzian (morsum bera erabili izan zuen Benedikto XVI.ak).
Fitxategi:Cope worn by Archbishop John J. Mitty, made by H. Fermin Company, The Hague, 19th century, silk, gold thread, view 2 - Saint Ignatius Church, San Francisco, CA - DSC02631.JPG|19. mendeko AEBetako eliza bateko morsum-a, kapan lotua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clitopilus hobsonii

***Clitopilus hobsonii*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Pleurotus chioneus*, *Pleurotus hobsonii*, *Pleurotellus hobsonii*, *Dendrosarcus hobsonii*, *Octojuga pleurotelloides*, *Octojuga fayodii*, *Clitopilus pleurotelloides*, *Clitopilus septiocoides*, *Pleurotus pleurotelloides*, *Hohenbuehelia hobsonii*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, giltzurrun itxurakoa edo eszentrikoa, *Plutotus* zuri gisa, pixka bat belusduna.

**Orriak:** Haizemaile itxuran, arrosa kolorekoak.

**Hanka:** Alboan edo bat ere ez.

**Haragia:** Zurixka, usaingabea eta zaporegabea. Espora-jalkina arrosa kolorekoa.

**Etimologia:** *Clitopilus* terminoa grekotik dator eta pendulua, zintzilikaria, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Lehen begiratuan *Crepidotus* generoko espezieekin nahas liteke.

## Sasoia eta lekua 
Zuhaitz hostozabalen adar hiletan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Jiménez Quiles

**Antonio Jiménez Quiles** (Granada, 1934ko uztailaren 11 &ndash; 2023ko ekainaren 15a) txirrindulari espainiarra izan zen, profesionala 1954tik 1963ra.

1955ean Nafarroako Itzulia irabazi zuen eta urte berean Espainiako Vueltan bigarren amaitu zen sailkapen orokorrean, 20 urte besterik ez zituelarik.

## Palmaresa 
**1955**
* Nafarroako Itzulia eta etapa 1
* Bilboko Udala Sari Nagusiko etapa 1
* 7. Levanteko Itzulian eta etapa 1
* 2. Espainiako Vueltan 
* 2. Leintz Bailarari Itzulian
**1956**
* Levanteko Itzuliko etapa 1
* 4. Andaluziako Itzulian 
**1957**
* 20px Espainiako Mendiko txapelketa 
* Eibarko Bizikletako etapa 1
* 3. 15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 4. Andaluziako Itzulian 
**1958**
* Espainiako Vueltako etapa 1 
**1959**
* 4. Masferrer garaikurran
**1960**
* 20px Espainiako errepideko mendiko txapelketa 
**1961**
* Portugalgo Itzuliko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Antonio Jiménez Quiles (sitiodeciclismo.net)
Kappa (argipena)

**Kappa** izenak hainbat adiera du:

* **Kappa**, letra grekoa.
* Estatistikan, adostasun neurriak balorazio metodo matematiko batzuek *kappa* izena hartzen dute, adibidez:
** Fleissen kappa
** Cohenen kappa
* Kappa (Illinois), AEBetako hiria.

Enpresak:

* Kappa, kirol materialeko enpresa italiarra.
* Smurfit Kappa, papergintzako multinazionala.

Ikus, gainera:

* Kapa (argipena)
* Cappa (argipena)
Collybia cirrhata

***Collybia cirrhata*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gutxi du sukaldean erabiltzeko.

Sinonimoak: *Agaricus amanitae*, *Agaricus alumnus*, *Agaricus amanitae subsp. cirratus* (Basionimoa), *Agaricus tuberosus var. ß cirratus*, *Agaricus cirratus*, *Agaricus parasiticus*, *Agaricus epiphyllus*, *Agaricus parasiticus var. ß agaricola*, *Agaricus tuberosus var. b amanitae*, *Collybia cirrata*, *Collybia alumna*, *Marasmius cirrhatus*, *Collybia tuberosa var. etuberosa*, *Delicatula ramosa*, *Microcollybia cirrhata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Oso txikia, cm 1 arteko diametrokoa, ganbiletik laura, gardentasunagatik ertza ildaskatua. Zetadun azala, zurixka, erdiko diskoa okre antzeko kolorekoa.

**Orriak:** Adnatuak, zabal samar eta sabeldunak, zurixkak.

**Hanka:** 2 cm arteko garaierakoa, fistulosoa, oinarrian zuntzexkak izaten ditu, kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Hutsala.

**Etimologia:** *Collybia* antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik. *Cirrhata* epitetoa berriz latinetik dator, kapelen gailurra, esan nahi duen "cirrus" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Beste genero batzuen ahaidea da: *Marasmius*, *Mycena*. *Gymnopus* …). *Collybia tuberosa* delakoari, esklerozio (hifen metaketak osatutako gorputz gogor eta iraunkorra) batek oinaren oinarria babesten dio.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Beste *Agarical* batzuen hondakinetan ematen du fruitua, baso ezberdinetako orbeletan, pinuetan bate ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Hokkaido.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fosil gida (arkeologia)

[thumb|San Isdroko aurpegibikoa. Madrilgo [Manzanares (ibaia)|Manzanares ibaiko terrazetan aurkitua, Acheul aldiako. Espainiako Arkeologia Museoan.]] 

**Fosil gida** (edo **fosil-gida**) edo **fosil zuzendari****,** arkeologian, aztarna arkeologiko bat da, garai edo kultura jakin bateko ohiko tresna edo fosil bat. Horrelako aztarna agertzen denean, geruza berean agertzen diren beste materialak kronologikoki edo kulturalki zehazteko erabil daiteke, aztarna hori, garai eta kultura jakin batean bakarrik agertu ohi delako. Hau da, fosil zuzentzaile baten presentziak balio dezake unitate estratigrafikoa identifikatzeko, eta bertan dauden beste materialak, historiaurrearen garai edo denbora tarte historiko jakin batean kokatzeko, zein kultura zehatz batekin lotzeko. 

Terminoa ez da gehiegi erabiltzen gaur egun, batetik, fosilak eta aztarna arkeologikoak bereizten ez zirenean erabiltzen hasi zelako, eta, bestetik, fosil giden benetako erabilgarritasuna eztabaidan jarri delako. 

Oro har, fosil zuzendari bat oso bizitza laburra izan duen objektu baten aztarna da (osorik gorde bada edo ez) eta horregatik koordenatu kronologiko edo kultural batzuetara mugatzen, da. Hori gertatzen da Solutre aldiko jaurtilarien puntekin eta azagaia mota desberdinakin, aldaketa ugari izan baititu kronologikoki zein kulturaren arabera hainbat ezaugarritan, hala nola, dekorazioan, forman, lehengaietan, etab. Ohikoa izan da zeramika ontzien zerrenda eta katalogoak egitea eta argitaratzea. Zerrenda hori kronologikoki eta geografikoki zehaztua badago, arkeologoaren lana erraztuko du, aurkitu dituen piezak zerrenda batean identifika ditzakeelako eta  bere aurkikuntzari epe kronologiko bat eman.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agustín Vázquez, Domingo (2000). *Diccionario de ciencias*. Editorial Complutense. ISBN 9788489784802. 

## Kanpo estekak
Sometenteak Katalunian

***Sometenteak Katalunian*** () Josep Berga i Boix margolari katalanak 1877an egindako mihise gaineko margolana da. Gaur egun Gironako Arte Museoan dago ikusgai, 18. gelan. Kataluniako sometent talde bat erakusten du, menditxo batera igota, baseliza batetik gertu, Garrotxa eskualdean. Kolore gorriko barretinak dira paisaia berde-marroian ikus daitezkeen elementu berezituak. 

## Kanpo estekak
Fosil gida

[thumb|*Viviparus glacialis,* Tiglian aldiko ([Pleistozeno|Pleistozene gaiztiarra) fosil-gida. Holandan aurkitua.]]
**Fosil gida**, **fosil indizea** edo **fosil bereizgarria** hondar paleontologikoa da, eta haren presentziak balio dezake zehaztasun pixka batekin datatzeko zer unitate estratigrafikotan dagoen, historia geologikoaren garai jakin bateko partikularrak edo esklusiboak baitira.

Beste modu batean esanda, geruzen arteko korrelazio estratigrafikoa egiteko erabiltzen den fosil bereizgarria da. Fosil gida modura erabiltzen diren fosilek honako baldintzak bete behar dituzte: a) banaketa geografiko zabala, ahal dela kontinente batekoa baino gehiagotakoa izatea; b) espeziazio- eta suntsipen-tasa altuak, hots, denbora-banaketa estua; c) erraz identifikatzen diren ezaugarri morfologikoak; d) erraz fosiltzen diren zati gogorrak, eta e) sedimentazio-inguruneekiko, hots, faziesekiko independenteak izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ruiz, belén: . Principales fósiles guías o característicos. Dpto. Biología y Geología, IES Santa Clara
Augustin Théodule Ribot

**Augustin Théodule Ribot** (Saint-Nicolas-d'Attez, 1823ko abuztuaren 8a - Colombes, 1891ko irailaren 11) frantziar margolaria izan zen.

Châlonseko arte eskolan ikasi zuen 1845ean Parisera joan aurretik. Han lan egin zuen ispiluzko markoak apaintzen. 1848tik 1851ra Argelian egon zen, eta Parisera itzuli zen artisau gisa lan egitera, harik eta 1850ean gainbehera etorri zen arte.

## Iruditegia 

'Still Life with Apples and a Pomegranate' by Théodule-Augustin Ribot.JPG|*Izadi hila sagarrekin eta granadarekin *', circa 1865
Ribot Theodule A Girl Arranging A Vase Of Flowers-1.jpg|*Loreontzi batean loreak jartzen ari den neska*
Ribot Theodule The Cook And The Cat-1.jpg|*Sukaldaria eta katua*
(Toulouse) Le Bon Samaritain (1870) Théodule Ribot - Musée des beaux-arts de Pau Joconde00980001224.jpg|*Samariar ona*, 1870

## Kanpo estekak
Davide Boifava

**Davide Boifava** (Nuvolento, 1946ko azaroaren 14a-) italiar txirrindulari ohia da, profesionala 1969tik 1978ra.

Erretiratu ostean, zenbait txirrindularitza talderen zuzendaria izan zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra  Itzuli  Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Davide Boifava - *FirstCycling.com*
Küstringo putscha

**Küstrinen** **Putscha**, **Buchrucker Putsch** izenaz ere ezaguna, gobernu alemanak Ruhr eskualdearen okupatzeari adierazitako erresistentziaren aurkako erreakzioa izan zen, 1923ko irailaren amaieran eta urriaren hasieran.

## Historia 
### Operazioa 
Bruno Ernst Buchrucker buru zutela, Reichswehr beltzeko taldeek Gustav Stresemann kantzilerraren gobernua eraitsi nahi zuten, eta Parlamentuko errepublika demokratikoa ordezkatu, autoritarismo nazionalarekin. Kolpearen beste arrazoi bat zen Buchruckerren agindupean zeuden unitateak desegiteko jasotako agindua.

### Porrota 
Reichswehreko unitateek Küstrin okupatzea eragotzi zuten. Buchrucker eta beste ofizial batzuk atxilotu eta kartzelara eraman zituzten. Matxinatu gehienak berehala askatu eta ez zituzten zigortu.

### Amaiera 
Denbora labur batez, estatu-kolpeak gotorlekua eta Hahnebergeko zitadela kontrolatu zituen, baina gero Reichswehrari eman behar izan zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arraun (abestia)

***Arraun*** Quebeceko Paul Piché kantautorearen abesti baten bertsioa da Joseba Tapiak 1999an *Québec: hamalau kantu independentziarako* albumean argitaratu zuena, Gaztelupeko Hotsak diskoetxearekin. Kantuaren hitzak Itxaro Bordak eta Koldo Izagirrek itzuli eta moldatu zituzten.

Joseba Tapiak bi urte geroago kantu honekin Musikaren Saria jaso zuen Madrilen.

Quebeceko kantutegi modernoaren antologia izan zen album hura: Leclerc, Levesque, Vigneault, Léveillée, Charlebois, Piché…  Kantaera berri bat proposatzen zuen Joseba Tapiak, malgutasun harrigarriz.  Quebec urrun dago Euskal Herritik baina hurbil ere bai. Bazter batean, hotza eta elurra den herrialde gogorrean, quebectarrek eutsi egiten diote nortasunari, identitateari. Hizkuntza erraldoi bat dute auzo, independenteak izan nahi lukete…
Fitxategi:25 ans des FrancoFolies - 446.jpg|Paul Piché
Fitxategi:Oars in a boat on River Gosthani at Sanghivalasa.jpg|Arrauna
Fitxategi:Zarautz Arraun Elkartea en Bilbao.jpg|Arraunketa
Fitxategi:Québec,_Canada_(bleu).svg|Québec

Fitxategi:JosebaTapia.JPG|Joseba Tapia
Fitxategi:Itxaro_Borda_(EKE_Pantxika_Maitia).jpg|Itxaro Borda
Fitxategi:Koldo_Izagirre_idazlea_2010ean.jpg|Koldo Izagirre

## Hitzak 
[thumb|404x404px|Joseba Tapia. Quebec diskoa. (Egunkaria, 1999)

## Ikus, gainera 
* *[Txalupa (abestia)|Txalupa (abestia)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Tapiaren orrialde ofiziala
* Arraun (Tapia eta Leturia) Joseba Tapia. (Gabi de la Maza - Youtube, 2019)
1941eko Nafarroako Itzulia

**1941eko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko lehenbiziko ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia, ibilbidea Iruñean hasi eta bukatu zen.

Hirugarren eta laugarren etapen artean, egun bateko atsedenaldia izan zen.

## Etapak  
## Sailkapen nagusia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Jabardo

**José Jabardo Zaragoza** (Azuqueca de Henares, 1915eko otsailaren 3a - Benidorm, 1986ko apirilaren 12a) txirrindulari espainiarra izan zen.

1941ean bigarren amaitu zen Nafarroako Itzulian eta hirugarren Espainiako Vueltan.
Hurrengo urteko Vueltan, etapa garaipen bar eskuratu zuen.

## Palmaresa 
**1941**
* 2. Nafarroako Itzulian
* 3. Espainiako Vueltan

**1942**
* 6. Espainiako Vueltan eta etapa 1
* 3. Narancoko Igoeran

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* José Jabardo (sitiodeciclismo.net
Diana Nyad

**Diana Nyad** (New York, 1949ko abuztuaren 22a) idazlea, kazetaria eta distantzia luzeko igerilaria da, eta erresistentzia-txapelketetan munduko errekorra lortua du. Une batean, 30. postuan zegoen Estatu Batuetako squash jokalarien artean. 2013ko irailaren 2an, bosgarren saioan, Diana Nyad-ek 164 kilometro egin zituen Habanatik (Kuba) Key Westera (Florida). Lesbiana da erabat, eta aitaordearen eta entrenatzailearen sexu-abusuen biktima izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eriz Ruiz de Erentxun

**Eriz Ruiz de Erentxun Antepara** (Luku, 1984ko azaroaren 16a) arabar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2004**
* 3. Oñati Sarian
**2006**
* 2. Sollube Zirkuituan
**2007**
* 5. Urrakiko Igoeran
**2008**
* 2. Nafarroako Itzulian

## Taldeak
### Amateurretan
* Lekeitialde Silloniz T.E. - (2004)
* Bidelan-Kirolgi - (2005-2007)

### Profesionaletan
* Orbea Continental - (2008-2009)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Mikel Ugartemendia

**Mikel Ugartemendia Sagarzazu** (Pasai Donibane, 1960ko azaroaren 17a) gipuzkoar txirrindulari ohia da, profesionala 1982tik 1984ra.

## Palmaresa 
**1980**
* 3. Nafarroako Itzulian
**1981**
* 3. Altsasuko Sarian

## Taldeak
### Amateurretan
* Café Baqué-Zeus (1980-1981)
### Profesionaletan
* Hueso Chocolates (1982-1983)
* Orbea (1984)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Anna Lindh

**Ylva Anna Maria Lindh** (Stockholm, 1957ko ekainaren 19a - *ibidem*, 2003ko irailaren 11) suediar politikaria izan zen.

Suediako Alderdi Sozialdemokratako kide izan zen. Bereziki nazioarteko lankidetzako, elkartasuneko eta ingurumeneko gaietan aritu zen. Ingurumen ministroa izan zen 1994tik 1998ra. 1998an Riksdageko kide izendatu zuten eta Kanpo Arazoetako ministro. Göran Persson ordezkatzeko hautagaia izan zitekeela uste zuten.

Suediako koroaren ordez euroa jartzeko erreferenduma egin baino lau egun lehenago hil zuten.
Iñaki Godoy

**Iñaki Godoy Jasso** (Mexiko Hiria, 2003ko abuztuaren 25 - ) aktore mexikarra da, The Imperfects filmean Juan Ruiz antzezteagatik (2022) eta *One Piece* Netflixen egoitzapenean (2023) Monkey D. Luffy.

## Filmografia 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azores-Gibraltar faila

**Azores-Gibraltar faila** faila geologiko handi bat da,, Azoreetako Terceira uharteko "rift" delakoaren amaieratik ekialderantz, Gibraltarko itsasartearen bidez Mediterraneo itsasorantz hedatzen dena. Eurasiako plakaren eta Afrikako plakaren arteko plaken mugaren zati da. Gibraltarko itsasartearen ekialdean dagoen tartea oso gutxi aztertu dute, eta ohikoa da muga "lausotzat" jotzea. Italiar penintsulatik gertu dauden zenbait tokitan, geologo batzuek faila subdukzio-gune batekin lotzen dela uste dute, non plaka afrikarra plaka euroasiarraren azpitik pixkanaka subduzitzen ari den.

Faila albora mugitzen da urtean 4 mm inguruko erritmoan, baina ekialdeko segmentuetan konpresio-puntuak agertzen dira.

Faila hau 1755eko Lisboako lurrikara handiaren jatorria da, baita Mw \thickapprox 8 zuten beste bost lurrikararena ere, 1761eko martxoaren 31n, 1816ko otsailaren 2an, 1941eko azaroaren 25ean, 1969ko otsailaren 28an eta 1975eko maiatzaren 26an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tonga 0–22 Australia

2001eko apirilaren 9an, Tongak eta Australiak nazioarteko futbol-partida bat jokatu zuten Australiako Hegoaldeko Gales Berriko Coffs Harbour Nazioarteko Kirol Estadioan. Ozeaniako Futbol Konfederazioak (OFC) 2002ko Munduko Futbol Txapelketako lehen kalifikazio-partida izan zen partida. Australiak Tonga, partida honetarako etxeko talde nominala, 0–22 garaitu zuen. Horrek 2000ko urriaren 20ko eta 0ko nazioarteko errekorra gainditu zuen, 2000ko otsailaren 12an Kuwaitek Bhutan garaitu zuenean 2000ko AFCren Asiako Kopako sailkapenean. Marjina bi egun geroago gainditu zuten, Australiak berriro Amerikar Samoako selekzioa garaituz, 31–0 emaitzarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
One Piece (2023ko telebista saioa)

***One Piece*** (maiuskulaz estilizatutako titulua) Eiichiro Oda izeneko mangaka famatuak idatzitako izen bereko mangan oinarritutako telesaila da. Irudi errealerako egokitzapena da, Tomorrow Studios eta Shūeisha-k (bigarren honek manga ere argitaratzen du) Netflix plataformarako ekoitzia. Matt Owensek idatzi du seriea, eta Iñaki Godoy, Mackenyu, Emily Rudd, Jacob Gibson eta Taz Skylar dira protagonistak. Zuzendari taldea, Marc Jobst, Tim Southam, Emma Sullivan eta Josef Kubota Wladyka-ek osatzen dute.

Telesaila 2023ko abuztuaren 31n estreinatu zen, eta kritika onak jaso zituen kritikari eta frankiziaren jarraitzaileen aldetik; aktuazioa, historia, efektu bisualak eta jatorrizko materialarekiko fideltasuna goraipatu zituzten.

## Sinopsia 
Monkey D. Luffyren istorioa da kontatzen dena. Deabruaren fruitu bat jan ondoren gomazko botereak lortzen ditu Luffyk, eta Shanks piratak inspiratuta itsasora irteten da abentura bila. Aurrez piraten errege izandako Gol D. Rogerrek esandako hitzen ondoren, One Piece altxorra denen eskura utzi zuen, eta hala, ehundaka piratek abentura handi bati ekitea erabaki zuten. Luffy eta haren Lastotxapel Piratak historia egiten saiatuko dira Luffy hurrengo piraten errege hautagai berri gisa dutela.'

## Aktoreak 
* Iñaki Godoy: Monkey D. Luffy
* Emily Rudd: Nami
* Mackenyu: Roronoa Zoro
* Jacob Romero Gibson: Usopp
* Taz Skylar: Sanji
* Vincent Regan: Monkey D. Garp
* Jeff Ward: Buggy Pailazoa
* Morgan Davies: Kobi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1755eko Meknesko lurrikara

**1755eko Meknesko lurrikara** Richter eskalan 6,5-7,0 magnitudera (Mw) iritsi zen lurrikara bat izan zen. Urte hartako azaroaren 27an, Fez eta Meknes hiriak suntsitu zituen, guztira 15.000 hildako inguru utziz.

## Testuinguru geologikoa 
Eurasiako mendebaldeko eta Afrikako plakaren mugan Azores-Gibraltar faila-sistema dago, Azore uharteen eta Gibraltarko arkuaren arteko lotura hirukoitzaren artean dagoena. Gibraltarko arkuaren eta Alborango itsasoaren inguruko plakaren muga ez dago hain zehaztuta, eta sismikotasun handiko eremu zabala du. Afrikako eta Eurasiako plakak bat egiten dute N-S eta NNW-SSE norabideetan. Konbergentzia Rifeko mendietan zehar altxatzeko eta bultzatzeko tektonikarekin lotuta dago.

## Lurrikara 
1755eko Lisboako lurrikara gertatu- azaroaren 1ean- eta egun gutxira gertatu zen; Hasieran, gertaera horren erreplika gisa identifikatu zuten, oker, gertaera-data azaroaren 18a kokatuz. Iturri arabiarrek, berriz, Fez eta Meknes hiriei egotzi zioten lurrikara azaroaren 27an. Haustura sismiko baten berri ere eman zen, baina hori gaizki dokumentatuta dago.

2017an egindako eremuaren landa-azterketa batek 150 kilometro luzeko hegoaldeko Rifaren aurrealdean gainazalean izandako hausturak identifikatu zituen; bulkada-faila bat, ezkerraldeko norabideko irristatze-osagairen batekin. Failak geometria listrikoa erakusten du eta muxarradura bat du bere oinarrian; gainazaletik 60° ra eta 35°ra sakoneran murgilduz. 3,5 ± 1 mm-ko (0,138 ± 0,039 hazbeteko) irristatze-tasa kalkulatu zen urtean holozenorako. Failak Afrikako plakaren eta Rifaren arteko konbergentziari lekua egiten dio. Failan zeharreko azken lurrikarak 0,9 eta 1,7 metro artean irristatze kosismikoa eragin zuen; horrek esan nahi du, 30 kilometroko gainazal-hausturan zehar batez besteko lerradura gisa, lortutako momentuaren magnitudea 6,5 – 7.0 izan zela. Azaroaren 1eko Lisboako lurrikararen erreplikatzat hartzen ez bada ere, tentsioen transferentziaren ondorioz sortutako lurrikararen adibide izan zitekeen. Meknesen, etxe gutxi batzuk bakarrik geratu ziren zutik, baina kalte larriak jasan zituzten. Hiriko 16.000 juduetatik 8.000 baino ez ziren bizirik atera eta beste 4.000 musulman hil ziren. Fezen 3.000 pertsona hil ziren. Volubilis erromatar aztarnategi arkeologikoan kalte handiak izan ziren. Volubilisetik zenbait kilometro hegoaldera, Mulay Idriss hiriak kalte larriak jasan zituen lur-irristatze handi baten ondorioz. Apurtutako azalerari buruzko dokumentazioaren ondorioz, geologoek tokiko lurrikara bat izan zela ondorioztatu zuten. Jebel Zerhounen eta Jebel Zalaghen, Fez eta Meknesko iparraldean, E-W faila batekin lotutako azaleko hausturak aztertu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Otsanbela

**Asier Osambela Larraia** (Subitza, Nafarroa Garaia, 2004ko urriaren 30a) Euskal Herritar futbolaria da. Gaur egun CA Osasunan jokatzen du.

## Biografia 
Osasunako harrobian hezia, erdilari lanetan aritzen da. Osasunaren lehen taldearekin egin zuen debuta lehen mailan 2024ko apirileko 20an Vallecasko futbol zelaian. Bere kontratua 2026rarte berritu zuen, 2028rarte luzatzeko aukerarekin. 2025eko udan lehen talde gorritxoarekin batera egin zuen aurredenboraldia. 2025eko urrian bere kontratua berritu zuen 2029rarte.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
1969ko San Bizente lurmuturreko lurrikara

**1969ko San Bizente lurmuturreko lurrikara** (Espainian), **1060ko Portugalgo lurrikara** (Portugalen) eta **1969ko Marokoko lurrikara** (Marokon) Richter eskalan 7,8 magnitudera (Mw) iritsi zen lurrikara bat izan zen. Urte hartako otsailaren 28an gertatu zen, San Bizentetik 200 kilometrora hego-mendebalderantz.

## Testuinguru geologikoa 
Eurasiako mendebaldeko eta Afrikako plakaren mugan Azores-Gibraltar faila-sistema dago, Azore uharteen eta Gibraltarko arkuaren arteko lotura hirukoitzaren artean dagoena. Gibraltarko arkuaren eta Alborango itsasoaren inguruko plakaren muga ez dago hain zehaztuta, eta sismikotasun handiko eremu zabala du. Afrikako eta Eurasiako plakak bat egiten dute N-S eta NNW-SSE norabideetan.

## Lurrikara 
Mendebaldeko Andaluzian eta hegoaldeko Portugalen nabaritu zuten. Gutxi gorabehera minutu bateko iraupena izan zuen, eta, beraz, intentsitate handia izan arren, ez zuen eraikinik eraitsi.

Marokon 18 hildako utzi zituen. Huelvan 18 etxe ez zeuden bertan bizitzeko moduan, eta Isla Cristinan 4 etxebizitza erori ziren. Iturrien arabera, 7 pertsona hil ziren bihotzekoen ondorioz. Portugalen 13 hildako izan ziren: 11 zuzeneko eta beste bi zeharkako.

Marokoar askok gogoan dute oraindik lurrikara hori, tsunami bat sortu zuelako, hedadura txikikoa baina nabarmena:
* 1,14 m Portugalen, hiru olatuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1522ko Almeríako lurrikara

**1522ko irailaren 22ko Almeríako lurrikara** Espainiako historiako lurrikararik suntsitzaileena izan zen. Almería hiriaren erabateko suntsipena eragin zuen, eta, gainera, inguruko beste 80 herritan kalte larriak eragin zituen. Granadako Alhambran ere kalteak eragin zituen, horma eta dorre ezberdinetan pitzadura handiak ireki baitzituen.

Haren magnitudea 6,8tik 7,0ra bitartekoa izan zen Richter eskalan. Epizentroa hiriburuaren eta Andaraxko haranaren artean izan zuela uste da, Alhama de Almeríak gertu. Hiriburuan aipatutako kalteez gain, kalte handiak eragin zituen urrunago zeuden Almeríako probintziako Vera eta Granadako probintziako Baza, Guadix edo Ugíjar herrietan. Kalkuluen arabera, hondamendi natural horren ondorioz 2.500 hildako inguru izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sinkronoskopio

thumb|200px|Sinkronoskopio hau zentral elektriko bat sare elektrikoarekin sinkronizatzeko erabili zen.
**Sinkroniskopioa** korronte alternoko bi sistema (sorgailuak edo sare elektrikoak) zenbateraino dauden sinkronizatuta adierazten duen gailu elektrikoa da.

Bi sistema elektriko sinkronizatuta daude biek maiztasun bera daukatenean eta bien arteko fase angelua zero denean.

## Kanpo estekak
James Spriggs Payne

**James Spriggs Payne** (Richmond, Virginia, 1819ko abenduaren 19a - Monrovia, 1882ko urtarrilaren 31) liberiar politikaria izan zen. Liberiako presidentea izan zen 1868tik 1870era eta 1876tik 1878ra.

Estatu Batuetan jaio zen arraza-nahasketa eta debot sakona zuen familia batean, erlijio metodistaren jarraitzaileak. Hamar urte zituela, Liberiara joan zen familiarekin, Harriet itsasontzian, Joseph Jenkins Roberts presidentea izango zen ontzian.

Erlijioaz gain, politikaz eta ekonomiaz ere interesatu zen, eta gai horiei buruz idatzi zuen. Heldua zela, Liberiaren eta Amerikako Kolonizazio Elkartearen arteko loturak mozteaz arduratu zen, liberiar gobernuaren enkarguz.

1868an hautatu zuten lehen aldiz presidente. Saiatu zen esklaboen merkataritza amaitzen Liberiako kostaldean, harremanak hobetzen etnia indigenekin eta harreman komertzialak eta politikoak estutzen Europarekin.

Bere bigarren agintaldiak 1876tik 1878ra iraun zuen eta bere kezka nagusia krisi ekonomikoaren aurkako borroka izan zen. Liberiako azken presidentea izan zen, Alderdi Errepublikanoko kidea.
Angustias Lara Sánchez

**Angustias Lara Sánchez**, **Maruja Lara** izenez ezagunagoa (Granada, 1917ko irailaren 11 &ndash; Valentzia, 2012ko otsailaren 29a) libertarioa, feminista eta sindikalista izan zen.

## Biografia 
Sei urte zituela, familiarekin Brasilera joan zen eta gero Argentinara. Bigarren Errepublika aldarrikatuta, Espainiara itzuli ziren. 14 urterekin, Granadako Gazteria Libertarioetan eta CNTn afiliatu zen, eta, ondoren, CNTko Garbiketa Sindikatuko idazkari bihurtu zen.

1936ko irailean Granadatik ihes egin ahal izan zuen eta denbora batez Maroto Zutabean miliziano gisa borrokatu zen. 1937an Valentziara iritsi zen, eta bertan Erizainen Sindikatuan sartu zen, Quart dorreetatik gertu zegoen 1. ospitalean lan egiteko. Emakume Libreen Eskualdeko Batzordean, Bakearen kalean, diruzain eta idazkari lanetan aritu zen. Lankideen artean, Amelia Torres, Lucía Sánchez Saornil, Suceso Portales, Carmen Pons eta beste militante batzuk zeuden, baina, bereziki, Isabel Mesaren lagun egin zen. Gerra amaitu zenean, 1939ko martxoan, Maruja Lara eta Isabel Mesa kamioi batera igo ziren Almeriara joan eta Aljeriara hurbilzeko, baina Alacanteko portuan amaitu eta Albatera kontzentrazio-eremura eraman zituzten. Kontzentrazio-eremutik ihes egin ahal izan zuen, eta Granadara heldu zen, baina ez zuen aurkitu non geratu eta Valentziara itzuli zen, eta handik Mallorcara eta Bartzelonara jo zuen eta azkenik Valentziara bueltatu zen.

Isabel Mesa eta biek azken hiri horretan kiosko bat jarri zuten, non prentsa klandestinoa ezkutatzen baitzuten, hala nola *Solidaridad Obrera* eta *Fragua Social*. 1942an, Marujak eta Isabelek  beste lankide libertarioekin batera, Unión de Mujeres Demócratas (UMD) kolektiboa sortu zuten; erakunde klandestinoa, presoei laguntzeko eta beren familiekin solidarizatzeko, besteak beste. Trantsizio demokratikoan hainbat talde libertariotan parte hartu zuen, hala nola Libre Estudio, CNTko Pentsiodunen Federazioa, Ràdio Klara eta  el Ateneu Llibertari Al Marge-n.

## Aitortzak 
* 1996an Valentziako CNTk omenaldia egin zien Maruja Lara eta Isabel Mesari.

## Erreferentziak
Gavro Vuković

**Gavro Vuković** (serbieraz zirilikoan: *Гавро Вуковић* ) **Vojvoda Gavro** (*Војвода Гавро*) izenez ere ezaguna, Montenegroko Printzerriko jurista eta senataria, komandante militarra, Jugoslaviako politikaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Gavro Vuković Montenegroko ipar-ekialdeko tribu serbiar bateko Vasojević klaneko Miljan Vukov Vešović senatari, heroi eta buruzagi montenegroarraren semea zen (garai hartan "Montenegro eta Muinoak" izenez ezagutzen zena). Vuković abizena Vuko aitonaren ondoren hartu zuen. Bere anaia Todor (1853–1886) Upper Vasojevići-Lijeva Rijeka brigadako komandantea izan zen.

Đurđevi Stupovi (Berane) serbiar ortodoxo monasterioan eta Cetinjen ikasi zuen oinarrizko eskolan. Nizako batxilergoa egin zuen eta 1869an lizentziatu zen Belgraden. 1873an Belgradeko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean lizentziatu zen eta hezkuntza maila horretara iritsi zen lehenengo montenegroarra izan zen. Montenegrora itzuli ondoren, gobernuan goi karguak hartu zituen. 1874an Senatuko idazkari izan zen eta ondoren Auzitegi Nagusiko kide. Montenegro-Otomandar Gerran (1876-1878) parte hartu ondoren, misio diplomatiko handiak egin zituen Berlingo Kongresuaren ostean, eta horregatik Montenegroko enbaxadore izendatu zuten Konstantinoplan, Otomandar Inperioaren hiriburuan (Turkia modernoa). Gavro Montenegroko Printzerriko Atzerri ministro izan zen 1899ko urrian eta kargu hori izan zuen 1905eko abendura arte. 1906tik 1908ra, Senatuko presidente izan zen eta bi aldiz hautatu zuten Parlamentuan diputatu, 1906 eta 1914an. Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresuman Montenegroko Alderdi Federalistako kide izan zen eta berriro Istanbulen enbaxadore kargua hartu zuen. Djurdjevi Stupovi monasterioaren ondoan lurperatu zuten, Berane inguruan.

## Kanpo estekak
Dora Manchado

**Dora Manchado** (Camusu Aike, Argentina, 1934 &ndash; 2019ko urtarrilaren 4a) tehueltxeeraren azken hiztuna eta hizkuntz horren irakaslea izan zen. Berari esker, hainbat zientzialarik hizkuntza dokumentatzeko aukera izan zuten.

## Biografia 
Camusu Aike erreserban jaio zen, Río Gallegos eta Calafate artean. Bertan ikasi zuen tehueltxeera, senideen artean. Bere ahizpa eta lagunak hiltzean hizkuntza hitz egiteari utzi zion, ez zuen norekin hitz egin eta. Gaztea zenean Calafaten eta beste leku batzuetan lan egiteko migratu eta gero, 60. hamarkadan Rio Gallegosen finkatu zen. 2011tik Argentinako Hezkuntza Ministerioak tehueltxeera berriro zabaltzeko ikastaroak sustatu zituen eta bertan aritu zen Manchado irakasle. 

Tehueltxeera galdu izanaren arrazoietako bat arrazakeria litzateke, tehueltxeak baztertu, haien lepora barre egin eta lotsarazi egiten zituztenez, gurasoak ez zituzten seme-alabak hizkuntzan hezi.

## Sariak eta Aitortzak 
* *Guardianes de la lengua* seriearen kapitulu oso bat Dora Manchadori eta tehueltxeari eskainia da.
* 2021ean Dora Manchado kalea inauguratu zuten El Faro auzoan, Río Gallegosen (Argentina).

## Ikusi, gainera 
* Tehueltxe

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Gasel, Alejandro (2021). Imágenes y escenas disensuales: los silencios de una informante. El hilo de la fábula: Revista semestral del Centro de Estudios Comparados de la Universidad Nacional del Litoral,  2362-5651, 1667-7900, 22. zenbakia.
* Domingo, Javier (2018) "La guardiana de la lengua tehuelche: el trabajo de los lingüistas y la violencia" en *Regards croisés sur la violence: actes du premier Colloque Annuel du Département d’Anthropologie de l’Université de Montréal*, 63–90
* Domingo, Javier (2021). "Juegos de rutina en tehuelche: Ambigüedades semánticas en contextos de documentación lingüística" en *Escenarios, retos y perspectivas de las lenguas originarias en América Latina.* Ruta Antropológica, 12. zenbakia, 11-38.

## Kanpo estekak 
* Dora Manchado Javier Domingorekin tehueltxeera hitz egiten
* Guardianes de la memoria -  Dora Manchado eta tehueltxeera
Miyake gertaera

**Miyake gertaera** izpi kosmikoen eztanda boteretsu bat da. Gaur egun ez dakizkigu izpi kosmikoen jardueraren handitze horien jatorria eta zergatia. Agerraldiak, batez ere, zuhaitzen eraztunetan dagoen karbono-14 isotopo erradioaktiboaren metatze handiagoak markatzen ditu, eta horrek esan nahi du gertaeren data zehaztu daitekeela dendrokronologiaren bidez. Gertaera mota hau orain-berriki ezagutu denez, Miyake gertaera berretsien kopurua nahiko txikia da (5 edo 6 gertaera), eta, beraz, oraindik ez dakigu zenbatean behin gertatzen diren. Hala ere, hasierako eredu batzuen arabera, gertaera horietako bat gertatuko litzateke 400 - 2400 urtean behin. Gaur egun ezagutzen diren Miyake gertaerak gutxi gorabehera Kristo aurreko 7176., 5410., 5259. eta 663. urteetan, eta Kristo ondorengo 774–775. eta 993–994. urteetan izan ziren. Benjamin Pope astrofisikoak zuzendutako Queenslandeko Unibertsitateko lantalde batek egindako ikerketaren arabera, Miyake gertaera batzuk iraupen laburrekoak izan ziren; eta beste batzuk, berriz, hainbat urtekoak. Hainbat zientzialarik adierazi dutenez, etorkizun hurbilean  Miyakeko gertaera bat gertatuko balitz, eragin nabarmenak izango lituzke gure zibilizazio industrialeko azpiegitura teknologikoan, hala nola sateliteetan, telekomunikazioetan eta sare elektrikoetan.

## Aurkikuntza 
Fusa Miyake japoniar astronomoaren izena dute gertaera hauek. Izan ere, Miyakeren lantaldeak identifikatu zituen lehendabizikoz erradiokarbonoaren urteko kantitatearen gailur horiek, eta 2012an emaitzak *Nature* aldizkarian argitaratu zituen. Ikerketa hartan aurkitu zuten ezen, 774/775. urteetan, Japoniako zedroen urteko eraztunetan 14C kantitatea asko hazi zela. 2013. urtean, lantalde berak aurkitu zuen 993/994. urteetan erradiokarbonoaren antzeko beste gailur bat izan zela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Fusa Miyake, Kentaro Nagaya, Kimiaki Masuda, Toshio Nakamura: «A signature of cosmic-ray increase in ad 774-775 from tree rings in Japan*».* *Nature* 486 (2012), 240-242. orrialdeak.
*  Qingyuan Zhang, Utkarsh Sharma, Jordan A. Dennis et al.: «Modeling cosmic radiation events in the tree-ring radiocarbon record*».* *Proceedings of the Royal Society* 478, 2266 zk. (2022ko urria), doi: 10.1098/rze.2022.0497.

## Kanpo estekak 
*
Dominique Colonna

**Dominique Colonna** (Corti, 1928ko irailaren 4a - *ibidem*, 2023ko irailaren 12a) korsikar fútbol atezaina izan zen.

Frantziako ligako lau taldetan jokatu zuen, Montpellier HSC, Stade Français FC, OGC Nice eta Stade de Reims, 1948 eta 1963 urteen artean.

Frantziako futbol selekzio nazionalarekin ere 13 partida jokatu zituen eta 1958ko Munduko Futbol Txapelketan brontzezko domina lortu zuen taldeko kide izan zen.

## Palmaresa 
**Nice**
* Frantziako futbol liga: 1956

**Reims**
* Frantziako futbol liga: 1958, 1960, 1962
* Frantziako futbol kopa: 1958
* Frantziako futbol superkopa: 1958
* UEFAko Txapeldunen Liga: txapeldunordea, 1959

**Frantzia**
* 1958ko Munduko Futbol Txapelketa: brontzezko domina

## Kanpo estekak
Maud Slye

**Maud Caroline Slye** (Mineapolis, Minnesota, AEB, 1879ko otsailaren 8a &ndash; Chicago, AEB, 1954ko irailaren 17a) estatubatuar patologoa, ikertzailea eta poeta izan zen. Minbiziaren ikertzaile aitzindaria izan zen. Minbiziaren garapena ikertu zuen, horretarako saguak erabilita.1923an Fisiologia edo Medikuntzako Nobel sarirako izendatu zuten. Minbizia herentzian jaso zitekeela esan zuen lehen ikertzaileetako bat izan zen. Poeta ere izan zen.

## Hezkuntza 
Slye Chicagoko Unibertsitatean eta Browneko Unibertsitatean graduatu zen. 1908an ekin zion graduondoko lanari Chicagoko Unibertsitatean, saguekin esperimentu neurologikoak eginez.

## Lan ibilbidea 
thumb|444x444px|ezkerrera|Maud Slye (erdian) *The Chicago Tribune*, 1928.01.01Chicagoko Unibertsitatean geratu zen bere ibilbide osoan. Stockkyarden azienda-minbiziari buruzko informazioa entzun ondoren, bere minbizi bilaketa-gunea aldatu zuen. Slyek 150,000 saguentzako pedigriak izan zituen bere ibilbidean. 1913ko maiatzaren 5ean, herentziako arazo orokorretan egindako lanari buruzko artikulu poleniko bat aurkeztu zuen Minbizia Bilatzeko Amerikako Elkartean.

Emakumeen eta zientziaren historialari batek idatzi zuen Slyek genetikoki eraldatutako sagu 'berdinak' asmatu zituela ikerketa-tresna gisa. Arratoietan minbizia jaraunsteko gaitasuna izan zuen ardatz. 1923an, Albert Soiland erradiologista aitzindariak Maud Slye minbiziaren patologoa izendatu zuen Fisiologia edo Medikuntzako Nobel sarirako.  bere lanaren ondorioz sortu zen, minbizia gaixotasun heredatua izan zitekeela iradokitzen zuen lehen ikertzaileetariko bat izan zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
Bere ibilbidean, hainbat ohore eta sari jaso zituen, besteak beste, 

* 1914an AEBetako Medikuntza Elkartearen urrezko domina
* 1915ean Ricketts Saria
* 1922an American Radiological Societyren urrezko domina 

* 1923an Fisiologia edo Medikuntzako Nobel sarirako minbiziaren ikerketarengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Ortega Ruíz

**Sara Ortega Ruíz** (Logroño, Errioxa, 2005eko otsailaren 20a) errioxar futbolaria da. Aurrelari jokatzen du  Lehen Mailako Athletic Club-ean jokatzen du. 2022an 17 urtez azpiko Munduko txapelduna izan zen Espainiako selekzioarekin, eta 2023an 19 urtez azpiko Europako txapelduna.

## Ibilbidea 
Ortegak lehen futbolari urratsak Comillasko beheko kategorietan eman zituen. Errioxako selekziora iritsi zenean, Athletic Clubek ezagutu eta 2019an beheko kategorietan sartzea erabaki zuen. 16 urterekin egin zuen debut ofiziala Espainiako Erregina Kopako partida batean. CDE Racing emakumezkoen aurka jokatu zuten, eta 0-5 irabazi zuten. Gainera, Ortegak lehen gola markatu zuen kamiseta zuri-gorriarekin.

## Selekzio nazionalean 
17 urtez azpikoen munduko txapelduna izan da, eta 19 urtez azpikoen Europako txapelduna, Espainiako Selekzioarekin

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wolf Creek udalerria, Woodbury konderria (Iowa)

**Wolf Creek udalerria** Ameriketako Estatu Batuetako Iowa estatuko udalerri bat da, Woodbury konderrian. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen.

## Ekonomia 
2020ko zentsuaren arabera, Wolf Creek udalerriak 42 etxebizitza zeuden. Per capita diru-sarrerak  estatubatuar dolar ziren.

## Kanpo estekak
Jessie Street Emakumeen Liburutegi Nazionala

[thumb| [Jessie Street Emakumeen Liburutegi Nazionalaren barruko ikuspegia|301x301px]]

**Jessie Street Emakumeen Liburutegi Nazionala** liburutegi espezializatua da, eta 1989tik Australiako emakumeen literatura- eta kultura-ondarea biltzen, zaintzen eta ezagutarazten ari da. 

## Historia 
Australiako emakumeen esperientziei eta arazoei buruzko materiala aurkitzeko zailtasunari erantzunez, Shirley Jonesek eta Lenore Coltheartek jarri zuten abian emakumeen liburutegia. Hauexek dira helburuak:*"Emakumearen arazoei buruzko kontzientzia areagotzea; emakumeen bizitzari eta jarduerei buruzko dokumentuak gordetzea; emakumeen historiaren eremua babestea eta emakumeek herrialde honen garapenari egiten dioten ekarpena nabarmentzea"*. Batzorde bat eratu zen eta *Jessie Street Emakumeen Liburutegien Elkarteak* 1989ko abuztuan hasierako Urteko Bilera Orokorra egin zuen.Liburutegiaren babesleak Sir Laurence Street (Jessie Street aktibistaren semea), Elizabeth Evatt ohorezko poeta eta Judith Wright zein Oodgeroo Noonuccal poetek babesten dute .

Liburutegiak boluntarioak ditu eta Ultimo Zentro Komunitarioan dago, Sydneyko Udalak emandako toki batean.
### Jessie Street ekintzailearen omenez 
Jessie Street (1889 - 1970) urte askoan emakumeen eskubideen alde jardun zuen Australian. Australiako 50 urtetik gorako bizitza politikoan funtsezko figura izan zen, giza eskubideen aldeko kanpaina egiteagatik eta emakumeen kausengatik ezaguna. 1945ean, Nazio Batuak Erakundea sortu zenean, Australiako ordezkari bakarra izan zen. 1967an, Australiako konstituzioari zuzenketa arrakastatsu baten aldeko ekintzailea izan zen, pertsona aborigenen erreferentzia diskriminatzaileak ezabatzeko helburuaz. 

## Bildumak 
Liburutegiko bildumetan Australiako emakumeen erakundeen dokumentuen artxiboak, dokumentu eta gutun pertsonalak, Australiako emakumeen egunkariak eta prentsa eta elkarrizketen audio-grabazioak daude. Bildumako liburu eta artxibo pertsonal asko dohaintzan jaso dira, Eva Maria feministaren herentziak emandako 500 liburu eta Virginia Woolf-en 110 liburuko bilduma barne.

1993an, Canberrako Emakumeen Artxibo zaharra dohaintzan jaso zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Nieves Matheu García

**Sara Nieves Matheu García** (Murtzia, 1992ko ekainaren 1a) zibersegurtasunean espezializatutako matematikari, ingeniari informatiko, irakasle eta ikertzaile murtziarra da.

## Ibilbidea 
Ingeniaritza Informatikoko Graduan eta Murtziako Unibertsitateko Informatikako Teknologia Berrien Masterreko irakaslea da, eta Espainiako eta nazioarteko proiektuetan parte hartzen du.

Gauzen Interneteko gailuen (jostailu adimendunak, eskumuturrekoak, Internetera konektatutako garbigailuak, IP kamerak, etab.) segurtasuna ebaluatzea du ardatz ikerketak, energia-eraginkortasunaren antzeko etiketa bisuala sortzeko. Horrela, edozein pertsonak jakin dezake produktu batek zer segurtasun-maila eskaintzen duen zibersegurtasunean adituak izan gabe. Etiketatze-proiektu horri hainbat sari eman zaizkio.

### Nazioartean 
Murtziako Unibertsitatean doktoratu ondoko ikertzailea izan da, eta *CyberSec4Europe* (H2020-ICT-830929) proiektuan parte hartu du. Zibersegurtasuneko proiektu garrantzitsu horretan, Europako 21 herrialdetako 44 erakundek parte hartu zuten, eta BIECO (H2020-SU-ICT- 952702) proiektuako lan-pakete baten buru izan zen.

Europako Zibersegurtasun Erakundea (ECSO) bezalako erakundeekin lankidetzan aritu da, Europako ziurtapen-esparru bateratua ezartzeko, 2019an onartutako Europako araudiaren helburuetako bat (*CyberSecurity Act*) baita.

Nazioarteko kongresu ugaritan lagundu du bere ikerketarekin, eta eragin handiko aldizkarietan eta liburuen kapituluetan artikuluak argitaratu ditu. Biltzarretako berrikuslea ere izan da askotan. 

## Zientzia zabaldu 
Horrez gain, ACM Digital Threats: Research and Practice aldizkariaren ale berezi bat argitaratu du, COVID-19ren apps-en segimendu-aplikazioen segurtasunari buruzkoa. Aktiboki parte hartzen du ikerketa gizartean zabaltzen, ikertzaileen gauaren, DIATIC, zientziaren astearen eta irratiari eta podcastsei buruzko 20 elkarrizketa baino gehiagoren bidez. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* Doktoretzako sari berezia.
* Espainaiko Informatika Elkarte Zientzialariaren ikerketa-saria, SCIE-BBVA gazte ingormatikari gazteak (2021).
* Zibersegurtasuneko doktore-tesi onenaren RENIC saria (3. edizioa).
* 2022 Zientzia eta Teknologia Ministerioak, Emakumeen eta Zientzia Unitatearen bidez, Espainian hautatutako 237 ikertzaileetako bat da, Espainiako Zientzia eta Teknologiarako Fundazioarekin (FECYT) lankidetzan, Espainian egindako ekarpen eta lan zientifiko-tekniko garrantzitsuarengatik eta ikertzaile gazteen belaunaldi berrientzako erreferente izateagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sara Nieves Matheurekin elkarrizketa, SCIE ikerketa-saria - BBVA 2021 Fundazioa
* Lotutako produktuen segurtasuna etiketen bidez jakitea: El gallo que no cesa - RTVEko Orkestra Sinfonikoa, 2023ko uztailaren 19a.
Santiago Blanco

**Santiago Blanco Gil** (Puerto de Béjar, 1974ko ekainaren 13a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1995etik 2004ra.

## Kirol ibilbidea 
Amateurretan lortutako emaitzen ondorioz (1994ko Nafarroako Itzulia besteak beste), profesionaletara pasatu zen.

Espainiako Vueltan bi etapa garaipen eskuratu zituen, 2001ean eta 2002an. 2004an txirrindularitza utzi zuen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Banesto (1995-1997)
* Vitalicio Seguros (1998-2000)
* Ibanesto.com (2001-2002)
* Relax-Fuenlabrada (2003-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jim Calder

**James Hamilton Calder** (Haddington, 1957ko abuztuaren 20a) eskoziar hamabosteko errugbilari ohia da, hirugarren lerroko hegala aritzen zena.

Stewart's Melville RFC klubean jokatu zuen eta probintzia mailan Edinburgh Districten, 1986-87ko barruti arteko txapelketa irabaziz.

1981ean jokatu zuen lehen aldiz Eskoziako errugbi selekzioarekin eta 27 partidutan parte hartu zuen. 1984an Eskoziari Frantziaren aurka garaipena eta txapelketako grand slama eman zion entsegua sartu zuen.

1983an British and Irish Lions taldeak Zeelanda Berrira egindako biran parte hartu zuen.

Finlay anaia bikiak ere errugbian jokatu zuen, Eskoziako selekzioan, baina ez zuten partidu batean parte hartu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kamilla Seidler

**Kamilla Seidler** (Kopenhage, Danimarka ,1983) danimarkar sukaldariburua da, eta Gustu izeneko jatetxeko sukaldari nagusia da La Pazen (Bolivia). 2016. urtean Latinoamerikako, 50 jatetxe hoberenetako sukaldaririk onena izendatu zuten.

## Biografia 
Kamilla Seidler Kopenhagen (Danimarka) jaio zen 1983an, zortzi neba-ahizpetako nagusiena da. 15 urterekin hasi zen jatetxeetan lanean, eta 21 urterekin Copenhagen Hospitality Collegen ikasi zuen. Graduatu ondoren, Belmond Le Manoir aux Quat'Saisons eta Euskal Herriko Mugaritz jatetxeetan lan egin zuen.

Jatetxean, Boliviako sukaldaritza berri batean oinarritutako platerak zerbitzatzen ditu, eta, mugimendu nordiko goiztiar baten antzekoa dela esaten du. 2016. urtean, Seidler emakumezkoen sukaldaririk onena izendatu zuten Latinoamerikako 50 jatetxe onenek.

### Jasangarritasuna eta inklusioa 
Danimarkako sukaldariak dio taldea edozein izen baino gorago dagoela eta ez duela sukaldaritza ulertzen inklusiorik gabe. Kamilla Seidlerren iritziz:*Sukaldaritzak jasangarria izan behar du gizarte- eta produktu-mailan.*

*Sukaldaritza taldean egin behar da, taldea pozik jardun behar du lanean.* 

*Ez zait gustatzen indibidulismoa, dena taldean egin behar da*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Official website
Alice Weidel

**Alice Elisabeth Weidel** (Gütersloh, Alemania, 1979ko otsailaren 6a) alemaniar politikaria da. Eskuin muturreko Alemaniarentzako Alternatiba (AfD) alderdi politikoko presidentekidea da Tino Chrupallarekin batera 2022ko ekainetik aurrera. 2017ko urriaz geroztik AfD talde parlamentarioko buruzagia da Bundestagen. Weidel Alemaniako Bundestageko legebiltzarkide bihurtu zen 2017ko hauteskunde federaletan, zeinetan AfDko hautagai nagusia izan zen Alexander Gaulandekin batera. 2021eko hauteskunde federaletan berriro ere hautagai nagusi gisa aritu zen, Tino Chrupallarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak