Italiar neorrealismo

thumb|La terra trema(Luchino Visconti, 1948)
**Neoerrealismo italiarra** zinemaren historian gertatu zen mugimendua da, bereziki 1940ko hamarkadan. Bigarren Mundu Gerraren ondoren eta Italian garatu zen, Roberto Rossellini, Luchino Visconti eta Vittorio de Sica bere adierazlerik onenak direla.

Lan nagusien artean *Roma città aperta* (Roberto Rossellini, 1945), *La terra trema* (Luchino Visconti, 1948) eta *Ladri di biciclette* (Vittorio De Sica, 1948).

Eragile handienak errealismo poetikoa, komunismoa eta humanismo kristaua izan zituen mugimendu honek.
## Zer da 
1924 urtetik aurrera Italia Mussoliniren diktadura pean bizi zen. Zentzura erregimenaren tresna garrantzitsua zen. Zinema industriak erregimenetik hurbil zeuden film patriotikoak besterik ez zuen ekoizten. 

Bigarren mundu gerraren amaiera gertatu ostean(Mussolini jada hilda zegoen) , garai haietako zinegileek Italiako egoeraren ikuspegi erreala eta zintzoa islatzeko ardura zutela uste zuten.  

Herria erabat suntsituta eta krisi sozial eta ekonomiko larrian murgilduta zegoen. Belaunaldi berrietako zuzendariak, baliabide gutxiekin eta dokumentaletik gertu zegoen zuri beltzezko estilo bat erabilita, jendearen egunerokotasunean oinarritutako istorioak kontatzen hasi ziren. Horretarako, eta errealitate gordinean sakondu nahian, pertsonaien sentimenduetan eta elkarrizketetan oinarritu ziren. Zinema berri horri Neorrealismo izena eman zitzaion. 

Neorrealismoak gerraosteko gosetea, hildakoak, emakumeen eta haurren egoera edota  herritar guztiek bizi zuten baldintza jasanezinak islatzea zuen helburu. ==

### Edukia 
Zinema mota honetan  gardentasun osoz Italia goibela, zuri-beltzekoa eta gosetua islatzen da, eta baita ere erresistentzian eta gerran jauzitako borrokalarien istorioak. Hala ere, gai honek ez zuen suposatu inolaz ere berritasun bat zinemaren historian. Neorrealismoaren garrantzia bere estiloan datza. 

40ko hamarkadan zinegile batzuek bere istorioetan objektibitatea bilatzea erabaki zuten, kasu askotan dokumentalaren bidez, herriak bizi zuen errealitate gordina irudikatu nahian. Italiar neorrealismoak gerraosteko Italiaren egunerokotasunaren kronika egitea zuen helburu. Horrela, konpromiso sozial bat eskuratu zuen, eta lortu zuen momentu horretara arte ezkutatzen zen errealitatea agerian uztea. Zinema  ankerkeria, langabezia, bizi baldintza negargarriak, emakumeen egoera edota haurren babesgabetasuna  salatzeko tresna ezin hobean bihurtu zen. Zinema amerikanotik zetorren nahitaezko amaiera zoriontsuaren beharra desagertu zen. Ikuslea pentsaraztea eta bizi zen egoeraz kontziente izatea bilatzen zen. Publikoaren eta artistaren arteko harremana aldatu zuen, zuzendariak herria laguntzea posible zela ikusi zuen eta zinemak gauzak aldatu zitzazkeelaren kontzientzia garatu zuen.

### Teknika 
Ekoizpenari, eszenaratzeari eta errealizazioari dagokionez, Neorrealismoa baliabide teknikoen eskasiagatik baldintzatuta zegoen. Zinema soila bezala proposatzen zen. Soiltasuna lan egin behar zen baldintzengatik eta gauzak diren bezala erakustearen nahiagatik sortu zen.  

Grabazio estudioak erabili beharrean, artifizialki girotu gabeko eszenatoki naturalak(egiazkoak) erabiltzen ziren; hala nola kaleak, etxeak, gune publikoak et abar. Ahalik eta argitalpen gutxien erabiltzen zen eta argazkiaren estiloa nahiko zakarra zen.  

Soinuari dagokionez, gutxitan erabiltzen zen soinu tresneria. Ez zen zuzeneko soinurik jasotzen, bikoizketak egiten ziren, horrela kameraren mugikortasuna areagotzeko aukera zegoen. Eskuko kameraren mugimenduak erabiltzen hasi ziren.  

Tomen banaketa gutxitu nahi zen. Horretarako toma luzeagoak egiten ziren, sinesgarritasun handiagoko errealitatea bilatu nahian. Hau da, mozketarik gabeko ekintzak, jarraikortasuneko arauak errespetatuz.

### Aktore berriak 
Ez zen aktore ezagunik erabiltzen. Aldiz, kasu askotan pertsonaia errealak benetako protagonistak bilakatzen ziren eta beraien bizipen pertsonalak kontatzen zituzten. Lan hauek  klase herrikoiek eta zineman oso gutxitan lehentasunezko lekua izan zuten talde marginalek protagonizatu zituzten. Gainera, bi pertsonaia berri agertu ziren: Emakumea eta haurra. 

### Sentimendua irudiaren gainetik 
Zuzendariek garrantzia gehiago ematen zieten sentimenduei konposizio ikonikoari baino, azken hau mesprezatu gabe. Era berean, gidoia espresioaren oinarrizko fokua kontsideratzen zen eta horregatik garrantzia handia zuen. Horrela, elkarrizketak ezinbestekoak ziren. Dialektoa hizkuntzaren berezko eta egiazko forma bezala erabiltzen zen.

### Bat-Batekotasunaren baliabidea 
Hau da nahitaezko baliabidea, errealitatea deskribatzeko bere izaera dinamikoa ezagutu behar baitzen. Hori dela eta, ez zegoen zurruntasunik, dena zen malgua eta aldakorra. 

### Jarrera morala 
Film guztiek egiatasunaren behar distiratsua adierazten zuten. Errealitatearen deskribapen gordina bilatzen zuten. Eta beti, moralari dagokionez, helburu hezitzaile batekin. Zuzendari neorrealista ugari Italiako alderdi komunistaren gertukoak ziren. Italian garai haietan alderdi honek jarraitzaile ugari zituen . Neorrealismoak kristau jatorritik zetorren ildo  moral bat jarraitzen zuen. Ildo moral horren barruan gizakiak zuen garrantzia nabarmendu behar da. 

### Iragarlearen zentzua 
Helburua zen zinema bultzatu, baina ez entretenimendu gisa, baizik eta kritika sistema eta tresna politikoa bezala. 

## Gaiak 
Neorrealistentzat benetako errealitatearekin zerikusia duen guztia erakustea merezi zuen. Hori horrela izanda, egia da ere gai guztiek ez zutela garrantzia bera izan zuzendarientzat. Horrela, gerra mugimenduaren gai jorratuenen artean dago; “*Paisa*” eta “*Roma, cittá aperta*” dira horren adibide.  Gerraostea ere zuzendari neorrealisten gustuko gaia izan zen. Film asko daude honi buruzkoak, hala nola “*Sciuscia*”. Film honetan haurtzaroa sufrimendu garai batean igarotzea  zer den eta pobrezia egoerak islatzen dira. Hala eta guztiz ere, Komediek eta satirek ere bere lekua izan zuten neorrealismoaren baitan(ildo honek neorrealismo arrosa izena zuen). Lan hauek mugimenduaren ohiko gaiak jorratzen dituzte baina komediarekin uztartzen dute. Horren adibide bikaina  “*Vivere in pace*” filma da, zeinak ederki islatzen duen estilo kritiko umoredun hau. 

## Neorrealismoaren sorrera 
Bigarren mundu gerra hasi zenean, Italia Benito Mussoliniren menpe zegoen. Mussolini 1924 urtean heldu zen boterera. Garai horretan, Italian egiten zen zinema guztia estatu faszistaren kontrolpean zegoen. Oso zinema patriotikoa egiten zen. Zinematografia horretan erromar inperioaren iragana loriatsua goraipatzen zen edota faszismoaren aldeko gaurkotasun-filmak ekoizten ziren.

1937 urtean erregimenak, bere zinema ekoizpena indartu nahian, Cineccittá sortu zuen. Zinema eta telebista estudioak ziren. Bere funtzioen artean zinema eskola  izatea eta ekoizpena bultzatzea zeuden. Hasieran, faszismoaren pean, film historiko eta patriotikoen ekoizpenean jardun zuen. Urte horietan zehar Europako zinema estudio aurreratuenen artean zegoen. Bere ekoizpenaren barruan film historikoak, drama patriotikoak eta kalitate baxuko Italiar komediak(telefono zurietako komediak deiturikoak) zeuden. 

== Zuzendari neorrealistak  

### Roma, cittá aperta (Roberto Rossellini, 1945) 
Akzioa Erroman girotuta dago, naziek hiria okupatzen zutenean, 1943 eta 1944 urteen artean. Filma Giuseppe Morosini apaiz eta partisanoaren bizitzan oinarrituta dago. Erresistentziari laguntzeagatik 1944an torturatua eta fusilatua izan zen. Erresistentziarekin erlazionaturiko hainbat pertsonen istorioak elkarrekin lotzen dira. “*Ladri di biciclette”*kin batera, Italiar neorrealismoaren lan gorena kontsideratzen da.

### Sciusciá (Vittorio De Sica, 1946) 
Publikoak Vittorio De Sicaren filmen pertsonaiekiko gertutasun emozionala sentitzea lortu zuen. “*Ladri di biciclette*”en aita eta semea edo “*Umberto D*”en agurea eta bere txakurra baino lehen, merkatu beltzean sorte txarra duten bi zapata garbitzaileen istorioa tragikoa kontatu zuen.

### Paisà (Roberto Rossellini, 1946) 
Kritiko eta historialarien arabera neorrealismo Italiarraren lanik puruena da. Tropa aliatuen aurrera egitea kontatzen duten sei istorioz osatuta dago. Aktore profesionalik gabe eta zirriborroetan oinarritutako gidoi batekin, filmak sei momentu txiki eta singular islatuz gertaera historiko oso bat irudikatzea lortzen du.

### La terra trema (Luchino Visconti, 1948) 
“*Morte a Venezia*”ren zuzendariak herri arrantzale baten bizitza dramatikoa erakusten digu. Edertasun piktoriko eta etnografiko handiarekin, bere egunerokoa irudikatzen du.

### Ladri di biciclette (Vittorio De Sica, 1948) 
De Sicak aita-seme baten egun bat kontatzen du, eta nola saiatzen diren lapurtu dieten eta bizirauteko behar duten txirrina bat berreskuratzen. Haur baten ikuspuntua eragiten du istorioa gogorragoa izatea, miseria gorrian jauzi ahala gizon zintzo baten berezko maitasunaren desagerpena irudikatzen baitu.

### Germania anno zero (Roberto Rossellini, 1948) 
Rosellinik haur bat jarri zuen protagonista  Alemanian bigarren mundu gerraren amaieran bizi zen hondamendia irudikatzeko. Traizioa, pederastia, pozoia, suizidioa, edozein haurtzaroarekin amaitzeko gaitasuna duten elementuak, eta protagonistarenarekin baita.

### Riso amaro (Giuseppe de Santis, 1949) 
Arroz-soroetan lan egiten duten emakumeen erretratu soziala azpimarragarria da. Emakume hauen bizi baldintza gogorrak saihestu gabe, emakume nekazari hauen arteko elkartasuna eta ahizpatasuna era ederrean aldarrikatzen du. Horrez gain, trama kriminal bat eta maitasun istorio bat osatzen dute filma. 

### Europa '51 (Roberto Rossellini, 1952) 
Ingrid Bergman klase altuko emakume bat da. Bere semea suizidatzen denean, bere bizitza ume txiroak laguntzera bideratzen du. Hor konturatzen da beste errealitate bat dagoela eta jada ezin diola ez-ikusiarena egin. Familiak eta lagunek, beraien burbuiletan murgilduta jarraitzen dute eta ez dute emakume honen jarrera ulertzen. 

### Umberto D. (Vittorio De Sica, 1952) 
Agure bat txakur baten jabea da. Baina miseria gorrian bizi da eta ezin du mantendu. Egoera suntsigarria honetan zaharrak erabaki beharko du zer egin.

## Jatorria 
thumb|Roma, cittá aperta
Nahiz eta “*Roma, cittá aperta*(1945, Rossellini)”ren estreinua neorrealismoaren sorrera kontsideratzen den, 1945 baino lehen egindako lan batzuek nearrismoalismoaren espiritu berritzailea iradokitzen dute. Lehen aurrekaria ez da zinematografikoa, baizik eta literarioa. Giovanni Verga idazlea hain zuzen ere, *Historia de una cantante* (1873), *Eva* (1873), *Nedda* (1874 lanekin, eta bereziki *Ia malavoglia* (La mala voluntad, 1881)rekin, zein  neorrealismoaren gailur  den “*La terra trema”* (1948, Luchino Visconti) filmaren berehalako erreferentea izan zen.

Aurrekari zinematografikoen artean azpimarratzekoa da Nino Mortoglioren “*Sperduti nel buio*”(1914). Interes soziala eta errealismoa jorratzen duen estilo dokumentaleko filma da. Faszismoaren garaian aipatzekoa da Mario Cameriniren zinema, “*Maciste contra el jeque”*(1924), “*Figaro e la sua gran giornata*”(1931) eta, batez ere,  “*Il capello a tre punte”*(1934) filmetan zinema errealista jorratzen du. Umorearekin eta karga sentimental handiarekin gizakia eta bizitza apalarekiko interesa erakusten du. Mussoliniren garaiko eguneroko bizitza era errealistan kontatzea berehalako zentzura suposatu zuen. Neorrealismoaren beste aurrekari bat Alessandro Blasettiren zinema da. Zinegile oso polifazetikoa zen eta “*1860*”(1933) filmean estetika neorrealista aurkitu zuen (neorrealismoaren aurrekari argia kontsideratzen da). Film honetan neorrealismoaren ezaugarri argiak ikusten dira, hala nola aktore ez profesionalen erabilera. Hala eta guztiz ere, Vittorrio de Sica eta Roberto Rosselliniren aburuz neorrealismoaren aita intelektual-estetikoa Marcel Pagnol Marsellako zuzendaria da “*Angela*(1934)” filmari esker. Neorrealismoaren aurrekari bezala aipatzekoa da ere Francesco de Robertisen “*Uomini sul fondo*”(1941) filma. Benetako marinelak protagonizatutako filma da, eta urpeko ontzi baten eskifaiaren egoera dramatikoa kontatzen du. Baina ezpairik gabe, kritiko guztiak ados daude neorrealismoaren aurrekari nagusia Lucho Viscontiren “*Ossessione*”(1943) filma dela. James Cain idazlearen “*The postman always rings twice*” eleberrian oinarrituta dago. Zuzendariak Italiar giroa eta kultura islatu zuen.

Beste herri batzuetako zinema eta literatura ere influentzia handia izan zuten neorrealismoaren sorreran. Azpimarratzekoa da 30eko hamarkadako errealismo poetikoa deiturikoak Frantziar zinema estiloan izan zuen eragina. Frantziar zinema estilo hau, nahitaezkoa eta kapitala izan zen Italiar zinema berriaren garapenean. Eleberri naturalistan, dokumental errealistan, 20ko hamarkadako gansterren zineman eta Alemaniar espresionismoan oinarritzen zen. Nabarmentzekoa da Jean Renoiren lana, zeinek Emile Zoláren influentzia handia izan zuen, eta bere eleberriak “*Nana*” eta “*La béte humaine*” egokitu zituen. Hainbat egileen aburuz, bere filma “*Toni*”(1934) Italiar neorrealismoaren aitzindaria da.

Renoirez gain, garai horietako beste zinegile batzuek garrantzia handia izan zuten, hala nola René Clairrek eta bere filma “*Sous les toits de Paris*”(1930), edota Jean Vigok, “*L´Atalante*(1934) edo “*Zéro de conduite: Jeunes diables au collège*”(1933) filmekin. Azken honek errealismoa espiritu literarioarekin uztartzen zuen. Biek ala biek zinema Vanguardistarekin apurtu zuten eta errealismo genetikoaren barne kokatu ziren. Marcel Carné, expresionismoa jorratuz, baina beti egunerokotasuna erakutsi nahian, mugimendu honen zuzendari garrantzitsua izan zen.  “*Le Quai des Brumes*”(1938) eta “L*es Enfants du paradis*”(1945) zuzendu zituen. Julien Duvivierekin batera errealismo formalaren ordezkari nagusia izan zen. Estilo honek errealitate estilizatu bat erakusten zuen.

Italiar zinema mutuaren zenbait filmek, gerra handian kokatuak, influentzia izan zuten zinema berri honetan. 

Literaturari dagokionez, Amerikar eleberri handia eredugarria izan zen. Belaunaldi galdua deiturikoak sortu zuen; Hemingway, Faulkner, Dos Passos, Steinbeck eta Scott Fitzgerald besteak beste. Amets amerikanotik hurrun zegoen errealitate bat islatu zuen eta narratiba berri bat sortu zuen. Neorrealistek narratiba hori imitatu zuten. Beste eredu bat XIX. mendeko errealismo literarioa izan zen. Pertsonaiek testuinguru historiko, politiko eta sozial batean kokatzen zituen. Horrela, egoera  partikular batetik igarotzen zen egoera globala azaltzeko.

Azkenik, Sobietar zinema vanguardista errealitateaz arduratu zen. Garrantzia berezia izan zuten Sergei M. Eisenstein eta Vsévolod Pudovkinen testuez egin ziren itzulpenak.

## Neorrealismoaren amaiera 
50ko hamarkadan Italia suspertzen hasi zen. 1948an Kristau demokratak boterera heldu ziren  eta erromantizismo antifaszista militantearen gerraosteko garaia bertan behera utzi zuten. Hurrengo urteko lehenengo hilabeteetan, zinema Italiarraren antolaketa juridikoa berritzen zen bitartean, Italia osoan film bakar bat grabatu zen. Gobernu berriak, atzerrian film sozial hauek sortu zezaketen efektuak kontutan izanda, neorrealismoaren aurkako jarrera adierazi zuen. Ondorioz, zentzura areagotu zen eta ekoizpenarentzat babes ekonomikoak garatu ziren, zinema ezkor horren biraketa lortzeko. Ekoiztetxe handiak agertu ziren eta zinema komertzialagoa bihurtu zen. Neorrealismoa pixkanaka zatitzen joan zen, indarra galdu zuen eta desagertu zen. Zinegileak zinema pertsonalagoa egiten hasi ziren. Zuzendari berriak agertu ziren, hala nola Federico Fellini eta Michelangelo Antonioni, posneorrealismoaren ordezkariak. Italiar zinema bide eta helburu espresibo berriak bilatzen ari zen. 50ko hamarkada hasi orduko, mundu mailako ospea zuen eta munduko aurreratuena kontsideratzen zen.

## Ondarea 
Italiar neorrealismoak influentzia handia izan du Europako beste mugimendu zinematografiko batzuetan. Adibidez Frantziako Nouvelle Vaguen, Ingalaterrako Free Zineman eta Italian hurrengo hamarkadetan egin zen zineman. Espainiako zineman aipatzekoak dira “Errealismo soziala”ren barne sailkatu daitezkeen film batzuk. Zinema mota hori jorratu zuten zuzendarien artean azpimarratzekoak dira Luis Garcia Berlanga eta Juan Antonio Bardem, baina baita ere Luis Buñuel, Marco Ferreri eta Carlos Saura. Latinoamerikako zineman ere influentzia handia izan du, bereziki 60 hamarkadatik aurrera. Agerikoa da influentzia hori Glauder Roche, Nelson Pereira Dos Santos edota Alex Gutiérrez bezalako zinegileetan. 90ko hamarkadan korronte honek jarraipena izango du, adibidez Fernando Meirelles(Brasil) eta Victor Gaviria(Kolonbia)  zuzendariekin.

## Filmografia 
### Luchino Visconti 
Ossessione (1943). 

* *La terra trema* (1948). 
* *Bellissima* (1951). 

### Roberto Rossellini 
* *Roma, città aperta* (1945)  
* *Paisà* (1946). 

* *Germania anno zero* (1948). 
* *Stromboli terra di Dio* (1950). 
* ''Europa '51* (1952). 
* *Viaggio in Italia* (1954). 

### Vittorio De Sica 
* *El limpiabotas* (1946) - Oscar honorario. 
* *Ladri di biciclette* (1948) - Oscar honorario. 
* *Miracolo a Milano* (1951) - Palma de Oro Festival de Cannes. 
* *Umberto D.* (1952). 
* *Stazione Termini (1953).* 

### Giuseppe De Santis 
* *Caccia tragica* (1947). 
* *Non c'è pace tra gli ulivi* (1950). 
* *Riso amaro* (1949). 
* *Roma ore 11* (1952). 

### Alberto Lattuada 
* *Il bandito* (1946). 

* *Senza pietà* (1948). 

### Pietro Germi 
* *Gioventù perduta* (1947). 
* *In nome della legge* (1948). 
* *Il cammino della speranza* (1950). 
* *Il ferroviere* (1956). 

### Renato Castellani 
* *Sotto il sole di Roma* (1948). 
* *È primavera* (1949). 
* Due soldi di speranza (1952)

###  Luigi Zampa 
* *Anni difficili* (1948). 
* *Processo alla città* (1952). 

### Federico Fellini 
* *I Vitelloni* (1953)  
* *La strada* (1954)  

### Carlo Lizzani 
* *Achtung! Banditi!* (1951). 
* *Cronache di poveri amanti* (1954). 

### Francesco Maselli 
* *Gli sbandati* (1955) - Mención especial en Festival de Venecia. 

### Francesco De Robertis 
* *Uomini sul fondo* (1941); 
* *Fantasmi del mare* (ottobre 1948); 
* *Il mulatto* (1949); 
* *Gli amanti di Ravello* o *Fenesta ca' lucive* (1950); 
* *Carica eroica* (1952); 
* *I sette dell'Orsa maggiore* (1953); 

* *Uomini ombra* (1954); 
* *Mizar (Sabotaggio in mare)* (1954); 
* *Ragazzi della Marina'' (1958). 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italiako historia
* Nouvelle Vague

## Kanpo estekak 
* Italiar neorrealismoaz "Green Cine" webgunean.