François Mitterrand

**François Maurice Adrien Marie Mitterrand** ((/fʁɑ̃'swa mɔ'ʁis ad'ʁjɛ̃ ma'ʁi mitɛ'ʁɑ̃/ ahoskatua; Jarnac, Charente, Frantzia, 1916ko urriaren 26a - Paris, Frantzia, 1996ko urtarrilaren 8a) politikaria izan zen. Frantziako Errepublikako presidente izan zen bitan, 1981 eta 1995 urteen bitartean, eta Europar Batasunaren bultzatzaileetako bat. Frantziako Alderdi Sozialistaren buruzagi nagusia izan zen, Frantziako presidentea zen garaian, eta  luzaroan eutsi zion alderdiaren batasunari.

Abokatua heziketaz, gerra iheslaria, Vichyko erregimeneko kontratu-agentea eta ondoren erresistentziako borrokalaria, Bigarren Mundu Gerraren ostean, politikan sartu zen Erresistentzia Batasun Demokratiko eta Sozialistaren barruan. 1946tik 1958ra diputatu, gero senatari 1959tik 1962ra eta berriro diputatu 1962tik 1981era, hamaika aldiz izan zen ministro IV. Errepublikan, batez ere Beteranoen eta Gerrako Biktimen ministro; Itsasoz haraindiko Frantziako ministro; Barne ministro, eta Zigiluen zaintzaile eta Justizia ministro.

1958an, De Gaulle jenerala boterera itzultzearen kontrakoa, hogei urte baino gehiago eman zituen oposizioan. «L'Observatoire» atentatuaren aferak bere igoera politikoa mehatxatu zuen denbora batez. Bere alderdia sortu ondoren, Erakunde Errepublikarren Konbentzioa, Ezkerreko Batasunaren hautagaia izan zen 1965eko presidentetza-hauteskundeetarako, eta, bigarren itzulian, galdu egin zuen Charles de Gaulle irteera-presidentearen aurka. 1971n, Alderdi Sozialistaren (PS) lehen idazkaria izanik, Ezkerreko Batasunaren hautagaia izan zen berriro 1974ko presidentetza-hauteskundeetan, Valéry Giscard d'Estaingek garaitu zuen bigarren itzulian.

Alderdi Sozialistaren hautagaia 1981eko presidentetzarako hauteskundeetan, bigarren itzulian hautatu zuten Valéry Giscard d'Estaingen aurka. V. Errepublikaren garaiko ezkerreko lehen estatuburua, heriotza zigorra eta programa komunean inspiratutako gizarte-neurri batzuk indargabetzearen alde bozkatu zuen batez ere, «zorroztasun biraren» alde egin aurretik. Europar konbentzitu gisa aurkezten du bere burua, Frantzia Aliantza Atlantikoan mantenduz, baita *Françafrique*n ere. Mitterand doktrinarekin, konpromisoa hartzen du ezker muturreko terrorista ohiak ez estraditatzeko. 1986ko legegintzaldiko hauteskundeetan, eskuina nagusitu ostean, Jacques Chirac izendatu zuen gobernuburu; horrela, lehen bizikidetza inauguratu zen.

1988an, berriz hautatu zuten Errepublikako presidente, Jacques Chiracen aurka. Bigarren agintaldia markatuta egon zen: Frantziak Golkoko Gerran izan zuen inplikazio militarren, Maastrichteko Ituna onartzearen, bigarren bizikidetzaren (Édouard Balladurrekin), ospearen gainbeheraren, bere iraganari buruzko ezagutaraztearen eta bere osasunaren gainbeherarengatik.

François Mitterrandek, zazpi urteko bi agintaldi oso bete dituen presidente bakarra, bizitza-luzera errekorra du Frantziako Errepublikako presidente gisa. 1981ean, prostatako minbizia diagnostikatu zioten, Eliseoa utzi eta hilabete gutxira hil zen.

## Bizitza 
François Maurice Adrien Marie Mitterrand 1916ko urriaren 26an jaio zen Jarnac (Charente) herrian, familia burges, katoliko eta kontserbadore batean. Bere aitaren aitona Jarnaceko geltoki-burua zen, Berry kanaleko giltzazain baten semea, Audesen, Allier departamenduan; katoliko praktikantea zen. Bere aitaren amama, Limoges ondoko Séreilhaceko funtzionario txikien familia batekoa. Bere aita Joseph, Limogesen jaioa, Paris-Orléans tren-konpainiako ingeniaria zen; 1919an, Jarnacera joan zen bere aitaginarrebaren ozpin-fabrikaren zuzendaritza bere gain hartzeko; gero, federazio nazionaleko presidente izan zen ozpin fabrikatzaileen sindikatuan. Bere ama, Yvonne Lorrain, tradizio errepublikarreko familia batekoa, Jules Lorrainen alaba zen, ozpin ekoizle, ardo eta pattarra merkatari eta Jarnaceko udal zinegotzia (eta ezkontzaz Léon Faucher ministroaren iloba). François zortzi seme-alabetatik bosgarrena da. Hiru anaia ditu: Robert (1915-2002), politekniko eta enpresa-administratzailea; Jacques (1918-2009), aire-armadako jenerala; Philippe (1921-1992), nekazaria eta Charenteko Saint-Simon hiriko alkate ohia, eta lau ahizpa: Marie-Antoinette (1909-1999) Fernand Ivaldirekin ezkondua zen; gero, Pierre de Renoultekin, eta, geroago, Pierre Gabriel Signard-edkin; Marie-Josèphe (1912-1997) Charlesekin, Corlieu-ko markesarekin, ezkondu zen, eta, gero, Jean Wegmann-ekin; Colette (1914-2004), Pierre Landry kapitainaren emaztea; eta Geneviève (1919-2006), Eugène Delachenal politeknikari eta bankariaren emaztea.

### Haurtzaroa eta ikasketak
François 1917ko maiatzaren 6an bataiatu zuten Jarnaceko Saint-Pierre elizan. Familia aberats batean hazi zen, eta, argindarra, 1922az geroztik izan zuten. Sainte-Marie de Jarnac eskola pribatura joan zen, bere anaia Robertekin, 1925era arte. Urte hartan, François Angulemako Saint-Paul irakastetxe katoliko pribatuan sartu zen bigarren mailako ikasketak hasteko egoiliar gisa. Historian, geografian, latinean eta filosofian ikasle bikaina izan zen, eta literaturarako zaletasuna garatu zuen; matematika, fisika eta ingelesa, ordea, ez zituen maite. Kristau Ikasleen Gaztediko kide egin zen, Ekintza Katolikoaren ikasle egitura. 1933an, diskurtso batek bere eskolako oratoria txapelketa irabaztera eramaten du; eskualdeko txapelketan, ordea, huts egiten du.

Lehen mailako *premier bac*-era pasatzeko aukera du, baina, ahozkoan, huts egiten du. Urtea errepikatu, eta onartu zuten, eta literatura batxilergoa lortu zuen 1934an, «on» bereizketarekin. Urte berean, Zuzenbide Publikoko goi-mailako titulua lortu zuen, «ongi» aipamenarekin, aurreko urtean letretan lizentzia lortu ondoren.

1934ko azarotik aurrera, François Mitterrandek urtebete baino gehiagoz «Volontaires nationaux» taldean militatu zuen, La Rocque koronelaren «Croix-de-Feu»ko eskuin nazionalistaren gazte mugimenduarekin. Oso korronte antikomunista batek eramanda, mugimendu horri atxiki zitzaion liga faxista desegin arte. 1935eko otsailean «inbasio metekearen» kontrako manifestazioetan parte hartu zuen, eta, ondoren, Gaston Jèze eskuineko irakaslearen aurkakoetan, hori Haile Selassie I.a Etiopiako enperadorearen aholkulari juridiko izendatu ondoren, 1936ko urtarrilean; Gerora, Cagouleko kideekin, adiskidetasun edo familia harremanak landu zituen, baina lotura horiek, Henry Rousso eta Pierre Péan-en arabera, ez dute elkartasun ideologikoa islatzen.

Mitterrandek, zein garai batean literatur kritikaria izan zen, gizarte eta politika garaikideari buruz idatzi zuen *Revue Montalembert*en eta Henri de Kérillisen ''L'Écho de Paris* egunkarian, Frantziako Alderdi Sozialetik hurbil. Hain zuzen ere, artikulu bat idatzi zuen Latin auzoa *kanpotarrek* inbaditzen utzi izanaz. «Hemendik aurrera, Auzo Latinoa kolore eta soinuen multzo hori hain desintonizatuta dago, non sinetsi nahi ez genuen Babelgo dorre hau aurkitzen dugun». Halaber, 1936ko martxoaren 18an, Marcel Griaulek Etiopiari buruz emandako biltzarraren txostena argitaratu zuen, eta bereziki ondorioztatu zuen: «Beti komeni da hain berezia den herrien historia ezagutzea, eta, aldi berean, besteen antzekoa, izan ere, azken batean, ez baita azalaren kolorea edo ilearen formak arimei inolako baliorik eman diena». Anschluss garaian, nazien espantsionismoaz ere, kezkatuta agertuko zen bere artikulu batean.

*Sciences Po'' diploma lortu ondoren, soldadutzarako izena eman zuen infanteria kolonialean. Han Georges Dayan (judua eta sozialista) ezagutu zuen, «Action Française»ko antisemiten erasoetatik salbatu ondoren, bere lagunik onena izan zen.

1938ko urtarrilean, Merkataritzako Itsas Eskola Nazionalerako oposizio-lehiaketa egin zuen, non bosgarren sailkatu zen. Izena ez ematea erabakitzen du; Sena prefeturako erredakziorako lehiaketa gainditu zuen, baina hemen ere ezezkoa eman zuen. Irailean, soldadutzarako 23. infanteriako erregimentu kolonialera deitu zuten.

1939ko irailean, Frantziak Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuenean eta zuzenbide-ikasketak Parisen amaitzean, Maginot lerrora, Montmédytik gertu, bidali zuten sarjentu nagusi graduarekin, Infanteria Kolonialaren 23. erregimentura, Xavier Louis kapitainaren 7. konpainiara. 1940ko maiatzean, alemaniarren inbasioa baino egun batzuk lehenago, Marie-Louise Terrasserekin ezkondu zen (geroago, Catherine Langeais; 1942ko urtarrilean, hautsi zuen Poloniako konde batekin ezkontzeko).

1940ko ekainaren amaieran, Alemaniara eraman zuen presoen trenean, François Mitterrandek hondamendiaren arrazoiei buruz hausnartu zuen, eta Jacques Bainvilleren irakurle aditu gisa, Frantziako Iraultzara darama: «[...] eta pentsatu nuen gu, 150 urteko akatsen oinordekoak, nekez ginela erantzule».

## Bigarren Mundu Gerra garaia
Frantziako Erresistentzian borrokatu zen Bigarren Mundu Gerran, eta Charles de Gaulleren gobernuan parte hartu zuen gerra amaitu ondoren (1944). IV. Errepublika finkaturik, 1953an UDSR alderdi sozialistaren lehendakari izendatu zuten. Diputatu, senatari eta ministro izan zen behin baino gehiagotan. 1971n Frantziako alderdi sozialistaren idazkari nagusi aukeratu zuten.

1981ean, Frantziako lehendakaritzara iritsi zenean, V. Errepublikako lehen lehendakari ezkertiarra izan zen. Besteak beste, Ipar Euskal Herrirako departamendu baten proposamena egin zuen publikoki kanpainan zehar, nahiz eta lehendakari izan zen 14 urtean ez zuen halakorik gauzatu.

Minbiziak aspalditik jota, 1994an adierazi zuen ahalik eta luzaroan egongo zela lehendakaritzan. Haren agintaldiaren amaieran ezbehar larriak gertatu zitzaizkion: Alderdi Sozialistaren hondamena ikusi zuen; ustelkeriaz akusatuta, haren Lehen Ministro  Pierre Bérégovoyk bere buruaz beste egin zuen, lankide François de Grosouvrek bezala; komunikabideak Mitterrandek nazien okupazioaren garaian izan zuen paper iluna ikertzen hasi ziren, eta ezkutuko alaba bat zuela argitara atera zuten. 1995eko hauteskundeetara ez zen aurkeztu eta Jacques Chirac iritsi zen lehendakaritzara, Alderdi Sozialistaren hautagai Lionel Jospini gailenduta. Jacques Chiraci boterea utzi ondoren, Mitterrand bizitza publikotik aldendu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia
* .
* .
* 
## Kanpo estekak