Ruanda Askatzeko Indar Demokratikoak

**Ruanda Askatzeko Indar Demokratikoak** (frantsesez, *Forces démocratiques de libération du Rwanda,* **FDLR***)* Kongoko Errepublika Demokratikoko (hemendik aurrera, KED) ekialdean borrokan ari den milizia bat da, hiru hamarkadako ibilbide luzea duena*.* FOCA *(Forces combattantes Abacunguzi)* izena du adar armatuak, eta erakundea bi izenez aipatzen da, maiz, **FDLR-FOCA**.

1994ko ekainetik aurrera, Ruandako tutsien genozidioan parte hartu eta gero KEDn erbesteratu ziren militar eta milizia hutuek osatu zen. Hasieran, Ruanda Askatzeko Armada (*Armée de libération du Rwanda,* ALiR) izenaz.

1994ko apirilean Ugandatik abiatu zen FPR armada tutsiak Ruanda osoa hartu ahala, ehunka mila errefuxiatuk, hutuak gehienbat, KEDera ihes egin zuten, Turquoise operazio frantziarraren babespean. Haien artean FAR (*Forces Armées Ruandaises*) indar armatukoak, eta *Interahamwe* bezalako milizia zibiletako kideak. Beren armekin, eta mehatxu potentzialarekin, Ruandako botere berriak salatu zuenez, eta salatzen jarraitzen duenez, geroztik.

## Sorrera 
thumb|Ipar Kivu probintzia
Kongoko Lehen Gerra (1996-1997) garaian errefuxiatu ruandar hutuen eremuen kontrako eraso eta triskantza latzak egon ziren, Mobutu presidentearen kontra ari zen ADFL aliantzaren aldetik, Laurent-Désiré Kabila buru zuena, barruan Demokraziaren Aldeko Rallya (RCD) indar militar kongoar-ruandarrak, eta atzean FRD (*Forces Ruandaises de Défense*) ruandar armada tutsi berria.

Eraso haien ondorioz, ALiR milizia sakabanatu egin zen, eta 2000 urtean FDLR eratu. Helburu berarekin: Ruandara itzuli eta Paul Kagame buru den gobernu nagusiki tutsia boteretik kentzea. Miliziaren adar politikoa Europako erbestean dago, oro har,, eta Ipar Kivu, Hego Kivu eta Maniema probintzietan borrokan ari da, oraindik ere, 2025ean. "Segurtasun ezaren eta ezegonkortasunaren erantzule" dela dio NBEen Segurtasun Kontseiluak.

## Bilakaera 
thumb|FDLR, beste hainbat milizien artean, Kivu aldean
Kongoko Bigarren Gerran (1998-2003) iraulketa bat egon zen bi aldeetako aliantzetan, eta FDLR milizia Laurent-Désiré Kabila presidente berriaren ondoan aritu zen, RCD eta FRDren kontra, besteak beste.

2003ko udan, Joseph Kabila hurrengo presidenteak eten zuen FDLRren babesa. Kide batzuk Nazioarteko Auzitegiek bilatuak ziren, Ruandako tutsien genozidioan parte hartzeagatik. Eta FDLR bera salatua zen Kongon bertan, lapurretak, bortxaketak, hilketak, bahiketak eta haur soldaduak erabiltzeagatik. Hilabete batzuk geroago, Borrokalari Indarren (FOCA) zati batek armak utzi zuen.

2005ean, KEDeko Indar Armatuek (FARDC) erasoaldi bat egin zuten FDLRren aurka. Honek 1994ko tutsien genozidioa gaitzesten zuela adierazi zuen, eta prest zegoela desmobilizatzeko eta bakean Ruandara itzultzeko. Hurrengo urtean, 1.500 bat miliziarrek entregatu zituzten armak. 2007an, FDLRren aurkako operazioak eten zituen FARDCk. Baina ez ziren desmobilizazioa eta itzulera gauzatu.

2008ko abenduaren 5ean, FDLR milizia desegiteko Ruandako eta KEDeko gobernuen arteko akordio bat lortu zen, MONUCek eta FARDCk operazio koordinatuak egiteko aukera emanez, Ruandako armadaren laguntzarekin.

2009ko azaroaren 17an, FDLRren hegal politikoaren burua, Ignace Murwanashyaka, atxilotu zuten Alemanian, 2000. urtetik errefuxiatu zen tokian, gerra krimenen eta gizateriaren aurkako krimenen ikerketa baten barruan. 2015eko irailean 13 urteko espetxe zigorra ezarri zioten.

2010eko urrian, Callixte Mbarushimana idazkari exekutiboa Frantzian atxilotu zuten Nazioarteko Zigor Auzitegiaren (ICC) agindu baten pean, Kivu aldean egindako gizateriaren aurkako krimen eta gerra krimenengatik. Aginduak FDLRko tropek 2009an Ipar eta Hego Kivun zibilen aurka egindako ustezko eraso zabalak hartzen zituen barne: hilketak, torturak, bortxaketak, jazarpena eta beste. Aginduak salatzen zuen Mbarushimana "hondamendi humanitario" bat sortzeko plan baten parte zela, FDLRk kontzesio politikoak lortu ahal izateko.

2012ko uztailaren 13an Sylvestre Mudacumura, FOCA adar armatuko buruaren kontrako atxiloketa agindua luzatu zen, gerra krimenengatik, Kivun. 2019ko irailean FARDCk iragarri zuen Mudacumura hil izan zuela, Virunga aldean.

2021ko otsailaren 22an FDLR salatua izan zen Luca Attanasio enbaxadore italiarraren hilketan, MONUSCOren konboi baten kontrako erasoan.

2022ko urrian, Human Rights Watch erakundeak egindako txosten batek agerian utzi zuen Kongoko armadak FDLRri laguntza izan zuela, eta Mai-mai milizia kongoarrena ere, M23 matxino taldearen aurkako borrokan.

2025eko martxoaren 1ean, FDLRko inteligentzia burua, Ezechiel Gakwerere, M23ren ofentsiban atxilotua izan zen, eta Ruandara eramana. Albiste iturri ruandarrek FDLRko hegal militarreko burua, Pacifique Ntawungukav, urtarrileko borroketan hil zela iragarri zuten, baina informazio hori ez zen egiaztatu. 2025eko ekainaren 27an KED eta Ruandako gobernuek Washingtonen sinatutako bake akordioko puntuen artean zegoen FARDCk hiru hilabeteko epean FDLRko kontrako ofentsiba bukatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak