open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Porto-São Bento tren geltokia

**Porto-São Bento tren geltokia** Portugalgo Porto hiriko tren geltoki ezaguna da. Barnealdeko azulejoek egin dute ezagun, izan ere hauen bidez Portugalgo historiaren pasarteak irudikaturik baitaude.

## Historia 
XVI mendean beneditarren monasterioa izan zen bertan baina 1783an suak erre zuen. Hortik datorkio izena tren geltokiari. 1900an Karlos I.a Portugalgoak lehe harria ezarri zuen eta José Marqués da Silva arkitektuak diseinatu zuen Frantziako Arte Ederren estiloan. 1916an inauguratu zen.

## Azulejoak 
XX mende hasierako azulejo margolari onena zen Jorge Colaço-k egin zituen geltokia dekoratzen duten 20.000 azulejoak 1905 eta 1916 artean.

Paisaiak, irudi etnografikoak eta hainbat pasarte hstoriko irudikatzen dituzte, Joanes I.a Portugalgoa eta Filipa Lancasterkoaren etorrera (1387) eta Zeutaren konkista (1415) besteak beste.

## Iruditegia 

Irudi:Porto-Estação de São Bento-20140909.jpg|Eraikina.
Irudi:Porto-Estação de San Bento-Procissão da Virgem-20140909.jpg|Azulejoak.
Irudi:EstaçãoSBentoazulOPO.jpg|.
Irudi:Estação de Porto-São Bento (8227179915).jpg|Azulejoak.
Irudi:Detalle de una pared de azulejos en la estación de San Benito, Oporto (7904190768).jpg|Azulejoak.

## Kanpo estekak
Río Grande de Matagalpa

**Río Grande de Matagalpa** (miskitoeraz: *Awaltara*) Nikaraguako erdialde eta ekialdea zeharkatu eta Karibe itsasora isurtzen den ibaia da. 430 km luze da eta 18.445 km²ko arroa drainatzen du. Herrialdeko bigarren ibairik luzeena da, Cocoren ondotik. Behealdea nabigagarria da.

## Geografia 
Iturburuak Jinotegako Selva Negran dituzten Molino Norte eta San Francisco ibaien elkargunea hartzen da Río Grande de Matagalparen hasieratzat. Handik aurrera Darién eta Huapí mendiguneen artetik igarotzen da. Ekialdeko Nikaraguako lur behereak ekialderanzko norabidean zeharkatzen ditu, meandroak eratuz. Han batzen zaio Tuma, ibaiadar nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omaso

**Omasoa** edo **liburu-tokia** hausnarkarien urdailaren azken zatia da. Luzarana da; barnealdeko paretan bihurguneak ditu, eta hortik datorkio izena. Bertan xurgatzen da elikagaien bidez hartutako ura.

Urdailaren beste zatiak errumena, erretikulua eta abomasoa dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Moro

**José Luis Moro Escalona** (Madril, Espainia, 1926ko abenduaren 22a - Madril, Espainia, 2015eko urtarrilaren 13a) espainiar marrazkilaria izan zen.

## Biografia 
TVEren historiako hainbat pertsonaia sortu zituen marrazkilaria izan zen. Telerin familiaren *¡Vamos a la cama...!* iragarkia (*Gozen ohera...!*) egin zuen, 1964. urtean eta *Un, dos, tres... responda otra vez* lehiaketako pertsonaiak ere berak eginak ziren. Nazioarteko publizitate jaialdietan sari ugari ere irabazi zituen.

## Erreferentziak
Erdiko belarri

**Erdiko belarria** belarriaren hiru ataletako bat da.

Airez betea dagoen barrunbea da erdiko belarria, tinpano mintzez estalia dagoena erabat. Barneratu ahala, erdiko eta barruko belarriak banatuz, beste mintz bat dago: leiho biribileko mintza. Bi mintz horien artean hiru hezur txiki daude: mailua, ingudea eta estribua; hezurrok duten formagatik ematen zaizkie izen horiek. Mailuaren kirtenak tinpano mintza ukitzen du eta burua ingudearekin elkartuta dago; ingudea, berriz, estribuarekin lotuta dago eta hau, aldi berean, leiho biribileko mintzarekin. Hala, hiru hezur horiek elkarri lotuta daude, katea moduko bat eratuz, eta tinpano mintzaren dardarak transmititzen dituzte leiho biribileko mintzera. Erdiko belarria faringearekin lotuta dago Eustakioren tronpa izeneko hodi estu baten bidez. Erdiko belarriaren behealdean kokatuta dago Eustakioren tronpa eta erdiko belarriaren eta kanpoko airearen arteko presioa berdintzea da horren eginkizuna, tinpanoak presio berdina izan dezan bi aldeetatik. Hala, kanpoko presioa aldatzen denean (mendira igo edo hegazkinean ibiltzean, adibidez), ahoa zabaldu eta airea irenstean berdindu egiten da belarriko presioa, zeren eta, zerbait irenstearekin batera Eustakioren tronpa zabaldu egiten baita eta hartara tinpano mintzak presio berdina jasotzen du kanpotik nahiz barrutik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Barne belarria
* Kanpo belarria

## Kanpo estekak
Somoto

**Somoto** ipar-mendebaldeko Nikaraguako udalerria eta Madrizko departamenduko hiriburua da. Hondurasko mugatik 23 kmra eta Managuatik 216 km iparraldera dago. 466 km²ko eremua du eta 2012an 37.741 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
8½

**8½** (, euskaraz *Zortzi eta erdi*) 1963ko Federico Fellini italiar zinema zuzendariaren komedia-drama film bat da. Marcello Mastroianni, Claudia Cardinale, Anouk Aimée eta Sandra Milo aktoreek antzeztu zuten. Zuri-beltzean Gianni Di Venanzo argazkilariak filmatu eta Nino Rota musikariaren soinu banda du.

Felliniren film ospetsuenetakoetako bat da, zinema kritikari batzuentzat inoizko film onenen artean dago. Zinema zuzendari bati buruzko istorioa eta arazoak kontatzen ditu, Fellini beraren zertzelada autobiografikoak ere baditu.

Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Piero Gherardi).

## Argumentua 
Guido Anselmi (Marcello Mastroianni) zinema zuzendari ospetsua eta estresatua da, bere ibilbidearen gailurra atzean laga eta gainbeheran dagoena, inspirazioa nahiz beree azken filma amaitzeko bere buruan segurtasuna galdu ditu. Erabat lurjota, atseden hartzeko bainuetxe batera joatea erabaki du. Halere, filmeko lan talde guztitik urrundu nahi izan arren, honako bere lankideek bainuetxerarte jarraituko dute: gidoigilea, ekoizlea (Guido Alberti), emaztea (Anouk Aimée) eta maitalea (Sandra Milo). Giroaz guztiz nazkatua, Guidok inguruaz abstraitzeko bere ametsetara jotzen du. Honela bada, oroitzapen eta fantasiaz osatutako bere mundu onirikoa errealitatearekin nahastuko da, tartean Guidoren ametsetan *Asa-Nisi-Masa* hitz magiko eta misteriotsuak ere agertuko dira.

## Aktoreak 
* Marcello Mastroianni: Guido Anselmi, zinema zuzendaria
* Anouk Aimée: Luisa Anselmi, Guidoren emaztea
* Rossella Falk: Rossella, Luisaren lagunik onena eta Guidoren aitorlea
* Sandra Milo: Carla, Guidoren maitalea
* Claudia Cardinale: Claudia, zinema izarra eta Guidoren Emakume Idealaren frogetako hautagaia
* Simonetta Simeoni: neska gaztea
* Guido Alberti: Pace, zinema ekoizlea
* Mario Conocchia: Mario Conocchia, Guidoren ekoizpen laguntzailea
* Bruno Agostini: Bruno Agostini, ekoizpen zuzendaria
* Cesarino Miceli Picardi: Cesarino, ekoizpen begiralea
* Jean Rougeul: Carini Daumier, zinema kritikaria
* Mario Pisu: Mario Mezzabotta, Guidoren laguna
* Barbara Steele: Gloria Morin, Mezzabottaren neska gaste berria
* Madeleine LeBeau: Madeleine, frantses aktorea
* Caterina Boratto: hoteleko andere misteriotsua
* Eddra Gale: Saraghina, emagaldua
* Eugene Walter: estatubatuar kazetaria
* Ian Dallas: Maurice
* Edy Vessel: manikia

## Kanpo estekak 
* *8½* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Divorzio all'italiana

'''''Divorzio all'italiana'''* (euskaraz: *Dibortzioa italiar eran*) 1961eko Pietro Germi italiar zinema zuzendariaren komedia film bat da. Marcello Mastroianni, Daniela Rocca, Stefania Sandrelli, Leopoldo Trieste eta Odoardo Spadaro aktoreek antzeztu zuten.

1962ko Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria (Federico Fellini) irabazi eta Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Marcello Mastroianni) eta Zuzendari onenaren Oscar Sariaren (Ennio De Concini, Pietro Germi, Alfredo Giannetti eta Agenore Incrocci) izendapenak jaso zituen. 1962ko Canneseko Zinemaldian ere lehiatu eta komedia onenaren saria irabazi zuen. Atzerritar film onenaren BAFTA Saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Sizilia, Camerino herria. Ferdinando Cefalù (Marcello Mastroianni) siziliar baroia hamabi urtez ezkondua egon arren bere hamasei urtetako hiloba Angela (Stefania Sandrelli) neskaz maitemindu da. Neska ere berataz maitemindua dagoela egiaztatzeano, bere emazteaz (Daniela Rocca) desegiteko moduan pentsatzen hasiko da: hura hiltzeko aitzakia izateko, berarekiko desleiala izan dadin saiatuko da. Garaiko italiar legeek "ohorearen aurkako delituk" zigor txikiekin zigortu ohi zituen. Halere, bere emaztea zintzoa eta leiala agertzen denez, baroiaren egitasmoa ez da gauzatzen, baina herrira bere antzinako miresle bat iristean gauzak aldatuko dira.

## Aktoreak 
* Marcello Mastroianni: Ferdinando Cefalù
* Daniela Rocca: Rosalia Cefalù
* Stefania Sandrelli: Angela
* Leopoldo Trieste: Carmelo Patanè
* Odoardo Spadaro: Gaetano Cefalù jauna
* Margherita Girelli: Sisina
* Angela Cardile: Agnese
* Lando Buzzanca: Rosario Mulè
* Pietro Tordi: De Marzi
* Ugo Torrente: Calogero jauna
* Antonio Acqua: kapilaua
* Bianca Castagnetta: Matilde Cefalù andrea
* Giovanni Fassiolo
* Ignazio Roberto Daidone
* Francesco Nicastro

## Kanpo estekak 
* *Divorzio all'italiana'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Asun handi

**Asun handia** (*Urtica dioica* L.) Urticaceae familiako asuna da, 50 eta 150 cm arteko altuera duena. Sendabelar ezaguna da.

## Taxonomia 
Asun handiak bost azpiespezie ditu:
* *Urtica dioica subsp. dioica*. Europa, Asia, iparraldeko Afrika
* *Urtica dioica subsp. afghanica*. Hego-mendebaldeko eta erdialdeko Asia.
* *Urtica dioica subsp. gansuensis* C.J.Chen Ekialdeko Asia (Txina)
* *Urtica dioica subsp. gracilis* (Aiton) Selander Ipar Amerika
* *Urtica dioica subsp. holosericea* (Nutt.) Thorne Ipar Amerika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asunbeltz

**Asunbeltza** (*Urtica urens* L.) Urticaceae familiako asuna da, Eurasian jatorria duena. Sendabelar ezaguna da.

Asun-tximeletak jaten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ocotal

**Ocotal** ipar-mendebaldeko Nikaraguako udalerria eta Nueva Segoviako departamenduko hiriburua da. 85 km²ko eremua du eta 2012an 41.875 biztanle zituen.

Coco ibaiaren arroko zabaldi batean dago, Entre Ríos mendilerrotik hurbil. Nekazaritza (kafe ekoizpena, batez ere), manufaktura industria (oinetakoak, altzariak, edariak) eta merkataritza dira ekonomiaren oinarriak. Errepidez Honduras eta Panamerikar autobidearekin loturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Irusta

**Aitor Irusta Olano**, pilota arloan **Irusta** deituraz ezaguna (Munitibar, Bizkaia, 1992ko maiatzaren 8) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari aritzen zen, Aspe enpresarekin; gaztetxotan (kadete kategoriara heldu zen arte) aurrelari aritu zen. 2015eko urtarrilean bihurtu zen profesional, bi urterako kontratuarekin. 2018ko abenduaren 25ean utzi zion profesionala izateari, Aspek ez baitzion kontratua berritu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aspe enpresaren webguneko fitxa.
Jennifer Saunders

**Jennifer Jane Saunders** (Sleaford, Lincolnshire, 1958ko uztailaren 6a - ), Ingalaterrako aktore, umorista eta gidoigilea da.

## Filmografia hautatua 
* 1987-2005 : *French and Saunders* (telefilma) : *pertsonai asko*
* 1992-2012 : *Absolutely Fabulous* (telefilma) : *Edina Monsoon*
* 1995 : *In the Bleak Midwinter*, Kenneth Branaghena
* 1996 : *Muppet Treasure Island* : Mrs. Bluveridge
* 1997 : *Spice World : *emakumea*
* 1998 : *Friends* (telesaila) : *Andrea Waltham*
* 2001 : *Absolutely Fabulous: Absolutely Not!* : *bera*
* 2004 : *Shrek 2* : *Marraine la Fée*
* 2006 : *L'entente cordiale* : *Gwendoline McFarlane*
* 2009 : *Coraline* : *Miss April Spink*
* 2013 : *Absolutely Fabulous - The Movie*: *Edina Monsoon''
FC Paços de Ferreira

**FC Paços de Ferreira** (izen osoa *Futebol Clube Paços de Ferreira*) Portugalgo futbol taldea bat da, Paços de Ferreira hirikoa. Lehen mailan jokatzen du.

## Historia 
1930 hamarkadan *Sport Club Pacense* talde amateurra sortu zen. Profesionalismoarekin batera *Futebol Clube Vasco da Gama* sortu zen 1950an, gero *FC Paços de Ferreira* bihurtu zena.

1990 hamarkadan lehen mailan debuta egin eta XXI mendea hastearekin batera urte gehienak bertan egin ditu. 2013an hirugarren egin zuen ligan eta jadanik hainbat aldiz aritu da UEFA Europa League txapelketan eta 2014an taldekako fasera iritsi zen.

2009ko kopa finala ere jokatu zuen baina FC Portok 1-0 emaitzaz garaitu zuen.

## Palmaresa 
* Portugalgo futbol liga (0): hirugarren 2013an.
* Portugalgo futbol kopa (0): finalista 2009an.
* Portugalgo futbol superkopa (0): finalista 2009an.
* Ligako Kopa (0): finalista 2011an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Kastrazio (argipena)

**Kastrazio** hitzak animalien ugalketa-organoak suntsitzea adierazten du, ugalketa eragozteko. Erabilera zenbait ditu:
* **kastrazio** edo zikiratzea, animalia baten ugalketa-organoak suntsitzea, ugalketarako ahalmena eragozteko;
* kastrazioa, gizon bati ugalketa-organoak, bereziki barrabilak eta batzuetan baita zakila ere, suntsitu edo kentzea, arrazoi kultural, erlijioso, terapeutiko nahiz mendeku edo zigor moduan (ikus, gainera, kastrazio kimikoa (gizon nahiz emakumeei aplikatzen zaiena), ooforektomia (emakumeari obarioak kentzeko ebakuntza), penetokmia (zakila kentzeko ebakuntza) eta orkiektomia (barrabilak kentzeko ebakuntza));
** kastrazio-konplexua, kontzeptu psikoanalitikoa.

### Ikus, gainera 
* Esterilizazio (ugalketa)
Kastrazio

thumb|250px|eskuinera|Kastrazioa Erdi Aroko zigor gisa.
**Kastrazioa**, abere ala gizakietan, sexu organoak kentzeko kirugia teknika da, barrabilak harren kasuan eta obarioak emeenan. Honek esterilizazioa eragiten du, eta honenbestez ugalketa galarazten da. Nagusiki organu horietan sortzen diren hormonen erabateko murrizketa ere ematen da, tartean testosterona eta estrogenoak (nahiz eta hauen kopuruaren zati bat giltzurrungaineko gurunean ere sortzen den.

Emakumeetan klitorisaren ablazioa edota bulbaren ezpainen itxitzeari infibulazio deritzo.

## Kanpo estekak
A Letter to Three Wives

***A Letter to Three Wives*** () 1949ko amodiozko drama filma da, Joseph L. Mankiewicz estatubatuar zinemagileak zuzendu zuena. John Klempnerren izenburu bereko eleberrian oinarriturik dago. Jeanne Crain, Linda Darnell, Ann Sothern, Kirk Douglas, Paul Douglas eta Jeffrey Lynn izan ziren antzezle nagusiak.

Zuzendari onenaren (Joseph L. Mankiewicz) eta egokitutako gidoi onenaren (Joseph L. Mankiewicz eta Vera Caspary) Oscar sariak irabazi zituen, eta film onenaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Afari legean ari dira Deborah Bishop (Jeanne Crain), Rita Phipps (Ann Sothern) eta Lora Mae Hollingsway (Linda Darnell). Bat-batean, taldean ez dagoen Addie Ross lagunaren eskutitza iristen da. Bertan, zor eta lor, dardarka, duda-mudatan utziko dituen berria: bera hiruretako baten senarrarekin dabil amodio jokoetan.

Gizona zein den ez du aipatuko. Hiruretako batena, besterik ez... Ondorioz, hirurak gogoetan hasiko dira beren ezkon⁠-⁠bizitzari buruz. Deborahri gogora etorri etorriko zaio, elkarrekin ateratzen hasi baino lehen, bere senarrak (Jeffrey Lynn) oso gustukoa zuela Addie. Ritaren senarra, George (Kirk Douglas), larunbatero arrantzara joan ohi da, baina azkeneko aldian oso dotore jantzirik atera zen etxetik. Azkenik, Lora Mae gaiari garrantzia kentzen saiatuko da, Porter (Paul Douglas) senarrarekin duen harremanaz gogoeta egiten duen bitartean.

Lau emakumeen elkarteko dantzaldian egi osoa jakingo dute.

## Aktoreak 
* Barbara Lawrence: Georgiana "Babe" Finney, Lora Maeren arreba
* Connie Gilchrist: Ruby Finney andrea
* Florence Bates: Manleigh andrea
* Hobart Cavanaugh: Manleigh jauna
* Thelma Ritter: Sadie (krediturik gabe)
* Celeste Holm: Addie Ross (krediturik gabeko ahotsa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *A Letter to Three Wives* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Anoxia (argipena)

**Anoxia** hitzak adiera zenbait ditu:
* **anoxia**, ehun batean gertatzen den oxigeno falta erabatekoa (ikus hipoxia);
* ekologian, anoxia, uretako oxigeno-eza;
* pedologian, anoxia, zoruko oxigeno-falta;
* entomologian, Anxia, koleopteroen genero bat.
2015eko Belgikako poliziaren sarekadak

**2015eko Belgikako poliziaren sarekadak** 2015eko urtarrilaren 15ean hasi ziren.

## Gertaerak 
### Urtarrilak 15 
Belgikako poliziak, Verviers hirian (Valonia), ustezko muturreko talde islamista baten aurkako operazioa egin zuen eta bi lagun hil zituen. Ustezko hiru islamistak poliziei tiroka hasi ziren operazioa martxan zegoela ikustean. Bruselako barruti administratiboan ere sarekadak egon ziren.

Hildakoak muturreko ekintzaile islamistak ziren eta ez zuten loturarik Charlie Hebdoren aurkako atentatua‎rekin. Hildakoak eta atxilotu batzuk Sirian egon ziren eta Bruselan atentatuak egitea zuten helburu.

Arratsaldean, segurtasuna indartzeko Armadari deitzea pentsatzen ari zen Belgika eta terrorismoko susmagarriei naziotasuna kentzeko aukera onartu nahi zuen Belgikako Exekutiboak, nortasun-agiria edo pasaportea aldi baterako kentzea ere bai.

### Urtarrilak 17 
Lau pertsona atxilo hartu zituzten Grezian, Belgikako jihadistekin harremana zutelakoan. Arratsaldean, Belgikako Fiskaltzak ukatu egin zuen harreman hori.

## Ikus gainera 
* Charlie Hebdoren aurkako atentatua‎

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rivas (Nikaragua)

**Rivas** hego-mendebaldeko Nikaraguako udalerria eta Rivasko departamenduko hiriburua da. Nikaragua aintzira eta Ozeano Barearen arteko lur zerrenda estuan dago, Costa Ricako mugatik 35 km iparraldera eta Managuatik 100 km hegoaldera. 281 km²ko eremua du eta 2012an 50.684 biztanle zituen. Panamerikar errepidea udalerritik igarotzen da.

## Klima 
Rivask negu lehorreko sabanako klima du, *Aw* Köppen klima sailkapenaren arabera. Urtaro lehorra urtarriletik apirilera izaten da, eta urtaro hezea maiatzetik urrira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Carlos (Nikaragua)

**San Carlos** hegoaldeko Nikaraguako udalerria eta Río San Juango departamenduko hiriburua da. Nikaragua aintziraren hego-ekialdeko muturrean dago, bertatik irteten den San Juan ibaiaren ertzean, Managuatik 290 km hego-ekialdera. 1.444 km²ko eremua du eta 2012an 50.473 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesus Prados

**Jesús Prados** izan daiteke:
* Jesus Prados Casadamon (1918 -2001), Txomin del Regato izengoiti artistiko zuena, irrati-esataria eta pailazoa.
* Jesús Prados Arrarte (1909-1983) ekonomialari eta katedraduna.
Joaquín Satrustegi

**Joaquín Satrustegi Fernández** (Donostia,  - *ibidem*, ) gipuzkoar abokatu eta politikaria izan zen. Gerra Zibilean matxinoen alde egin arren, gero liberal bilakatu zen, beti ere monarkikoa izanik. 1962an Munichen egindako bilera antifrankistan (Municheko elkar hartze makurra mespretxuz deitua) parte hartu zuen. Franco hil ostean, senatari eta diputatu hautatu zuten.

## Erreferentziak
Jesús Prados Arrarte

**Jesús Prados Arrarte** (Bilbo,  - Madril, ) bizkaitar ekonomialaria izan zen.

## Biografia 
Madrilgo Unibertsitatean zuzenbidea eta baita Berlinen eta Londresen ere ekonomia ikasi zituen.

Jakako altxamenduan parte hartu zuen eta gero anmistia lortu zuen Gerra Zibilean Errepublikaren alde eta erbestean amaitu zen. 1954an itzuli eta Salamancako Unibertsitatean katedradun bilakatu zen. *Municheko elkar hartze makurra* izeneko bileran parte hartzeagatik berriro desherriratu zuten.

Dionisio Ridruejoren Unión Social Demócrata Española eta PSOE alderdien kidea izan zen.

## Lan hautatuak 
* *Bancos y política monetaria (Con especial referencia a la organización bancaria y política monetaria de España)*
* *Demandas, costes y precios*
* *Don Álvaro López Estrada, un español excepcional*
* *El control de cambios*
* *El Plan de Desarrollo de España 1964-67*
* *El socialismo democrático*.
* *Estudios Económicos Anuales del Banco Central*
* *Estudios de Economía Política* (10 liburuki)
* *Filosofía de la Economía*
* *Jovellanos, economista*
* *La economía española en los próximos veinte años*
* *Microeconomía* (4 liburuki)
* *Principios de una teoría económica dinámica*
* *Problemas básicos de la doctrina económica*
* *Proceso y triunfo del capitalismo norteamericano*
* *Síntesis y crítica de "El Capital" de Marx*
* *Teoría de la producción*
* *Teoría del desenvolvimiento económico Una investigación sobre ganancias, capital, crédito, interés y ciclo económico*

## Erreferentziak
Mr. Smith Goes to Washington

***Mr. Smith Goes to Washington*** (euskaraz *Smith Jauna Washingtonera Doa*) 1939ko Frank Capra estatubatuar zinema zuzendariaren politikari buruzko drama-komedia filma bat da. Lewis R. Foster gidoigilearen argitaratu gabeko "The Gentleman from Montana" ("Montanako Jauna") istorioan oinarritua dago.

Oscar Sarietarako 11 izendapen jaso zituen, azkenean bakarra irabaziz, argumentu onenaren Oscar Saria (1956an banatzetik utzia).

## Argumentua 
Jefferson Smith (James Stewart) itxuraz manipulagarria dirudien gizon gazte xalo eta idealista senatari izendatu berria da. Filmean ez aipatzen ez den AEBtako mendebaldeko estatu batekoa da. Washington Hirian politikan fedea galaraziko dioten inongo eskrupulurik gabeko politikariekin topatuko dela oraindik jakiteke dago. Halere, hiriburuko politika munduko azpijokoak ongi ezagutzen dituen bere idazkari gazteari esker (Jean Arthur), Jeffersonek AEBko Senatuan hitzaldi ikusgarri eta luze bat burutuko du, hartan, demokrazia grina handiz defendatzeaz gain, bertako ustelkeria kasu bat azalaraziko du.

## Aktoreak 
[thumb|[James Stewart eta Jean Arthur taxian.]]
* James Stewart: Jefferson "Jeff" Smith
* Jean Arthur: Clarissa Saunders
* Claude Rains: Joseph Harrison "Joe" Paine senataria
* Edward Arnold: Jim Taylor
* Guy Kibbee: Hubert "Happy" Hopper gobernadorea
* Thomas Mitchell: "Diz" Moore
* Eugene Pallette: Chick McGann
* Beulah Bondi: Amatxo Smith
* H. B. Warner: gehiengoaren senatari burua
* Harry Carey: AEBko Senatuko presidentea
* Astrid Allwyn: Susan Paine
* Ruth Donnelly: Hopper andrea
* Grant Mitchell: MacPherson senataria
* Porter Hall: Monroe senataria
* Pierre Watkin: gutxiengoaren senatari burua
* Charles Lane: "Nosey"
* William Demarest: Bill Griffith
* Dick Elliott: Carl Cook
* The Hopper Boys:
** Billy Watson
** Delmar Watson
** John Russell
** Harry Watson
** Gary Watson
** Baby Dumpling (Larry Simms)
* eta H. V. Kaltenborn

## Kanpo estekak 
* *Mr. Smith Goes to Washington* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Intsusa gorri

**Intsusa gorria** (*Sambucus racemosa*) Adoxaceae familiaren zuhaixka-erako landarea da, Europako erdialdean eta hegoaldean, Danimarkan eta Suedian hazten dena, eta fruitu gorri biziak dituena.. Pirineoetan ere aurki dezakegu, gehienetan 1200metrotako garaieratik gora. 5mtako altuera ere izan dezakeen zuhaixka, baina gehienetan 3m baino gutxiagokoak. Oin berean hainbat enbor izaten dira, gehienetan kurbatuak. Haitz eta eremu harritsuetara ongi egokitua. Loraldia apirila eta maiatzean, fruituak uztaila eta abuztuan ontzen dira.
erdian|thumb|Intsusa gorriaren fruituak.

## Aldaerak 
* *Sambucus racemosa subsp. arborescens* (Torr. & A.Gray) A. E. Murray
* *Sambucus racemosa var. callicarpa* (Greene) Jeps.
* *Sambucus racemosa f. calva* (Fernald) Scoggan
* *Sambucus racemosa f. dissecta* (Britton) Scoggan
* *Sambucus racemosa var. leucocarpa* (Torr. & A. Gray) Cronquist
* *Sambucus racemosa var. melanocarpa* (A. Gray) McMinn
* *Sambucus racemosa var. microbotrys* (Rydb.) Kearney & Peebles
* *Sambucus racemosa f. rosaeflora* (Carrière) Scoggan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chocolat

***Chocolat***, **Rafael Padilla**ren izen artistikoa, (Kuba, c. 1868 &ndash; Bordele, Frantzia, 1917ko azaroaren 4a) pailazo bat izan zen.

Rafael izena zuen baina abizenik gabe jaio zen Kuban. Bertan esklaboa zenez, alde egin zuen baserrian lan egiteko erosi zuen Abanto-Zierbenako Patricio Castaño Capetillo familiaren etxetik. Ondoren, Bilboko portuan eta Bizkaiko meatzeetan lanean aritu zen, eta Bordelen ehortzi zuten azkenik. Padilla abizena jarri zioten heriotza agirian, nahiz eta beste abizen batzuk ere bazituen. Bilbon Tony Grice  ingelesaren laguntzaile moduan hasi zen lanean eta XX. mende amaieran Parisko zirkuko artista nagusi bilakatu zen. Lehen  beltza ere izan zen.

## Biografia 
1885. urte inguruan kaian lan egiten zuen Tony Grice *clown*arekin topatu zen eta bere laguntzaile gisa aritu zen lehenaldiz Euskal Herrian. Ondoren, Londresera lehenik eta Parisera ondoren joan zen, bertan ezagun eginez. Hasieran bakarrik aritu arren, Parisko *Le Nouveau Cirque de Montmartre*n aritu zen eta ondoren  (*Chocolaten neska-laguna*) saioan. Horregatik, jarri zioten *Chocolat* ezizena.

Chocolat eta Footitek osatutako bikote komikoak arrakasta handia izan zuten, izan ere, Pozzo eta Lucky pertsonaien atzean baitzeuden. Lumière anaiek haien hamar bat esketx filmatu zituzten. Bikotea *Chocolat*en une gorena izan zen.

1910. urtean, arrazaren inguruko kezkak sortzeak zaildu egin zuen Footitek eta Chocolaten lana. Pailazo zuriak pailazo beltza etengabe uzten zuen gaizki. Horrek egin zituen ezagun, baina bazterrean utzi zuten. 1910ean bikotea desegin egin zen eta Chocolat lanik gabe gelditu zen, miseriara bueltatuz.

1909an hiltzat eman zuten baina ez zen horrela izan. Hortik aurrera zaila egin zitzaion antzeztea eta bizitzea. 1917an zirku ibiltari batekin ibili zen denbora labur batez baina urte hartam agertu zen hilda, Bordeleko baserri batean. Hobi komun batean ehortzi egin zuten.

## Omenaldiak 
2015eko urtarrilaren 14an *Chocolat* pailazoa omentzeko plaka ipiniko zutela Bilbon jakinarazi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Alberto López Echevarrieta: "Triunfo y tragedia de un clown bilbaíno", *Bilbao*, 2015eko abuzutua, 26.or.
Marmaratila

**Marmaratila** (*Viburnum lantana*) Adoxaceae familiaren zuhaixka-erako landarea da, Europan, ipar-mendebaldeko Afrikan eta hego-mendebaldeko Asian jatorria duena. 4-5 metroko altuera ere izan dezake.

Hostoak aurkakoak, osoak, forma desberdinekoak, baina biribildu eta lodi samarrak dira. Loreak zuriak eta usaintsuak dira eta zima trinkotan kokatuta daude. Fruituak, hasieran gorriak eta gero beltzak diren drupak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaukar

**Gaukarra** (*Viburnum opulus*) Adoxaceae familiaren zuhaixka-erako landarea da, Europan, iparraldeko Afrikan eta erdialdeko Asian jatorria duena.

Mahatsondoarenak bezalako hosto ebakiak eta erorkorrak, sortako lore zuria, eta fruitu gorri txikiak ematen dituen zuhaixka garaia da. 4-5 m hazten da. Enborreko azala gris-horixka izaten du. Leku ezkoetan eta erreka ondoetako basoetan hazten da, ia Europa guztian. Ematen dituen fruituekin kontserbak eta edari biziak egiten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palm Springs

**Palm Springs**, hiri estatubatuarra da, Kaliforniako estatuan kokatua dagoena, Riverside konderrian, Coachella aranaren barruan. San Bernardinotik 89&nbsp;km ekialdera; Los Angelesetik 172&nbsp;km ekialdera; San Diegotik 198&nbsp;km ipar-ekialdera eta Phoenix-etik, Arizona, 431&nbsp;km mendebaldera aurkitzen da. 2010eko erroldaren arabera, 44.552 biztanle zituen.

"Izarren jolastokia" () bezala ere ezagutzen da hainbat artistak bertan egoitza izaten duelako.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Alianza Lima

**Club Alianza Lima** Peruko futbol talde nagusietakoa da, Lima hiriburukoa. 24 liga irabazi ditu, Universitarioren ondoren bigarrena da.

## Palmaresa 
### Nazioartean 
* **Simón Bolívar Kopa (1):** 1976
* **Copa Libertadores :**
****Finalaurrekoak (2):** 1976, 1978.
* **Copa Merconorte :**
****Finalaurrekoak (1):** 1999.
### Perun 
* **Peruko futbol liga (25)**: 1918, 1919, 1927, 1928, 1931, 1932, 1933, 1948, 1952, 1954, 1955, 1962, 1963, 1965, 1975, 1977, 1978, 1997, 2001, 2003, 2004, 2006, 2017, 2021, 2022
* **Copa de Campeones (1)**: 1919
* **Torneo del Inca (1)**: 2014
* **Torneo Apertura (5):** 1997, 2001, 2004, 2006, 2017
* **Torneo Clausura (6):** 1997, 1999, 2003, 2017, 2019, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Club Sporting Cristal

**Club Sporting Cristal** Peruko futbol talde nagusietakoa da, Lima hiriburukoa. 17 liga irabazi ditu eta palmaresean hirugarrena da. 1997an Libertadores Kopako finala jokatu zuen baina Cruzeirok garaitu zuen, Liman 0-0 eta Brasilen 1-0 galduta.

1955eko abenduaren 13an sortu zuten Rímac auzoan, Ricardo Bentín Mujica ingeniariak eta bere emazte Esther Grande de Bentínek, Peruko Backus eta Johnston garagardotegiaren jabeak. Kluba eta garagardo enpresa oso lotuta egon dira Sortu zenetik, horregatik ezagutzen da herrian “garagardo taldea” edo “garagardogileak”.

Denbora luzez bere jaioterria Estadio Nazionalean jokatu zuen arren, urte askoan gaur arte bere etxeko partidak jokatzen ditu Alberto Gallardo estadioan, antzina San Martin de Porres estadioa izenez ezagutzen zen eta klubak izena jarri zion, bere idolo nagusia 2012.

## Palmaresa 
### Perun: 20 
* Peruko futbol liga (20): 1956, 1961, 1968, 1970, 1972, 1979, 1980, 1983, 1988, 1991, 1994, 1995, 1996, 2002, 2005, 2012, 2014, 2016, 2018, 2020.

### Nazio artean: 0 
* Libertadores Kopa:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 1997

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Jamaica Inn

**Jamaica Inn** (euskaraz *Jamaika Ostatua*) 1939ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariak zuzendutako abentura filma bat da. 1936ko Daphne du Maurier idazlearen izenburu berdineko *Jamaica Inn* eleberriaren zinemarako egokitzapena da. Charles Laughton, Maureen O'Hara eta Emlyn Williams aktoreek antzeztu zuten.

1819an Kornuallesko Bolventor herrixkako Jamaica Inn ostatuan girotua dago.

## Argumentua 
1819. urtea, Kornualles. Jamaica Inn ospe txarreko ostatua da. Ostatuko ohiko bezero alprojek itsas enbata dagoenean bertako itsasargiko argia ezkutatzeko ohitura zitala dute, modu honetan inguruko ontziek Kosrnuallesko kostalde arriskutsuko itsaslabarren aurka lurjo eta barruan daramatena ohostu ohi dute. Herriko bake epailea den Sir Humphrey Pengallan (Charles Laughton) berak ontzi hondoratzaile talde honi ontzien igarotzearen berri ematen die.

Jada Irlandan seniderik gabe gelditu den Mary Yellard (Maureen O'Hara) irlandar neska gaztea Kornuallesera etorri eta Patience izebarekin (Marie Ney) elkartu berri da, era beran Patience izeba Jamaica Inn ostatuko nagusia den Joss ostalariarekin (Leslie Banks) ezkondua dago. Maryk ontzi hondoratzaile taldea ere topatu du. Eztabaida baten ondoren, Jem Trehearne (Robert Newton) taldekidea urkatzen saiatuko dira, baina Maryk askatzea loortu eta bikotea leku beldurgarri hartatik ihes egitea lortuko du. Baina non babes daitezke?

## Aktoreak 
* Charles Laughton – Sir Humphrey Pengallan
* Leslie Banks – Joss Merlyn
* Maureen O'Hara – Mary Yellen
* Robert Newton – James 'Jem' Traherne
* Marie Ney – Patience Merlyn
* Horace Hodges – Butler (Chadwick)
* Hay Petrie – Groom
* Frederick Piper – Agentea
* Herbert Lomas – Ostalaria
* Clare Greet – Ostalaria
* William Devlin – Ostalaria
* Emlyn Williams – Harry kinkilaria
* Jeanne De Casalis – Sir Humphreyren laguna
* Mabel Terry-Lewis – Lady Beston
* A. Bromley Davenport – Ringwood
* George Curzon – Murray kapitaina
* Basil Radford – Lord George

## Kanpo estekak 
* *Jamaica Inn* filmaren IMDBko fitx irakurgai
Club Sportivo Cienciano

**Club Sportivo Cienciano** Peruko futbol taldea da, Cusco hirikoa. Perun titulurik lortu ez badu ere Hego Amerikako txapelketak irabazi dituen talde bakarra da.

## Palmaresa 
### Perun: 3 
* Peruko futbol liga (0): bigarrena 2001, 2005 eta 2006an.
** *Torneo Apertura (1): 2005.*
** *Torneo Clausura (2): 2001, 2006.*

### Nazio artean: 2 
* Hego Amerikako Kopa (1): 2003.
* Hego Amerikako Errekopa (1): 2004.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Zikiratze

:*Artikulu hau sexu-organoak suntsituz edo kenduz animaliak antzutzeari buruzkoa da. Gizakiei sexu- eta ugalketa-organoak suntsitu edo kentzea gaitzat dituztenak hauek dira: Kastrazio eta Esterilizazio (ugalketa).*

**Zikiratzea** edo **irentzea** animalien — eta batzuetan, landareen — ugalketa *era iraunkorrean* eragozteko garatu eta aplikatzen diren tekniken multzoa da. Zikiratzea sexu- edo ugalketa-organoak suntsituz edo kenduz (eta orduan ablazio deritzo) nahiz bitarteko kimiko eta biologikoak. Horren arrazoiak ugalketa besterik gabe eragotzi, animalien populazioen tamaina kontrolatu, arrazoi terapeutikoengatik nahiz animaliaren portaera eta gopuzkera aldatzea izan daitezke. Gizakien kasuan, esterilizazio hitza erabiltzen da egun teknika horiek izendatzeko.

## Kanpo estekak
Orkatx arrunt

**Orkatx arrunta** (*Hypericum androsaemum*) Hypericaceae familiako landarea da, Eurasia osoko muino eta baso irekietan bizi dena.

(MHNT) Hypericum androsaemum - Leaves and buds.jpg|Hostoak eta kimuak
Hypericum androsaemum Dziurawiec barwierski 01.jpg|Lorea
Hypericum androsaemum Dziurawiec barwierski fruit 1.jpg|Fruta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aker-belar

**Aker-belar** (*Hypericum hircinum*) Hypericaceae familiako landarea da.

Hosto handi biribilkarak ditu; lore horiak, fruitua beltz samarra heltzen denean. Leku hezeetan izaten da, erreka bazterretan batez ere, Europako mendebalde osoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atxapar

**Atxaparra**, **sasiama**, **ahuntz-hostoa** edo **aker-aihena** (*Lonicera*) Caprifoliaceae familiako genero baten izen arrunta da, barnean 526 espezie, horietatik 108 onarturik, dituena.

Loreak bi mingain ditu eta usain eta zapore gozoa duen nektarra sortzen dute. Zabaltzen direnean zuriak dira eta denborarekin horitu egiten dira gero.
[250px|thumb|*[Lonicera japonica*ren loreak.]]

## Espezie hautatuak 
;Amerikako flora
* *Lonicera albiflora* Torr. & A.Gray 
* *Lonicera arizonica* Rehder
* *Lonicera caerulea* Gueldenst.
* *Lonicera canadensis* Muhl. ex Roem. & Schult.
* *Lonicera chrysantha*Turcz. ex Ledeb.
* *Lonicera ciliosa* (Pursh) Poir. ex DC.
* *Lonicera conjugialis* Kellogg
* *Lonicera dioica*
* *Lonicera flava*
* *Lonicera fragrantissima*
* *Lonicera hirsuta*
* *Lonicera hispidula*
* *Lonicera interrupta*
* *Lonicera involucrata*
* *Lonicera korolkowii*
* *Lonicera morrowii*
* *Lonicera oblongifolia*
* *Lonicera orientalis*
* *Lonicera reticulata*
* *Lonicera sempervirens*
* *Lonicera standishii*
* *Lonicera subspicata*
* *Lonicera utahensis*
* *Lonicera villosa*

;Asiako flora
* *Lonicera japonica*
* *Lonicera maackii* (Rupr.) Maxim.
* *Lonicera ruprechtiana*
* *Lonicera tatarica*

;Europako flora
[thumb|[Atxapar loreak Kurtzeberri mendian.]]
* *Lonicera alpigena*
* *Lonicera arborea*
* *Lonicera biflora*
* *Lonicera caerulea*
* *Lonicera caprifolia*
* *Lonicera etrusca*
* *Lonicera glutinosa*
* *Lonicera hellenica*
* *Lonicera implexa*
* *Lonicera nigra*
* *Lonicera nummulariifolia*
* *Lonicera periclymenum*
* *Lonicera pyrenaica*
* *Lonicera splendida*
* *Lonicera stabiana* Pasq.
* *Lonicera xylosteum*

### Hibrido naturalak 
* *Lonicera x bella*
* *Lonicera x heckrottii*
* *Lonicera x minutiflora*
* *Lonicera x notha*
* *Lonicera x xylosteoides*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boliviako futbol liga

**Boliviako futbol liga** (izen osoa: *Liga de Fútbol Profesional Boliviano*) Boliviako kluben artean jokatzen den futbol txapelketa garrantzitsuena da. Club Bolívar da garaipen gehien lortu dituen taldea.

## Historia 
Futbol liga 1954 urtean abiatu zen talde amateurren artean eta 1977an Profesionaldu egin zen. 2003an Argentinan egiten zen bezala, Apertura eta Clausura torneoak abiatu ziren, urtero bi txapeldun izaten dira beraz.

## Palmaresa 
### Amateur Aroa (1950-1976) 
|valign="top"|

|}
* ¹ 1957an bi txapelketa jokatu ziren, Integrado eta Liga.

### Profesional Aroa (1977-2002) 
|valign="top"|

|}

### Apertura eta Clausura torneoak (2003- ) 
* ¹ 2005 eta 2011 urteetan Adecuación izena eman zitzaion eta bakarra jokatu zen sistema egokitzeko.
* ² 2006 urtean Segundo Torneo izena eman zitzaion eta bakarra jokatu zen sistema egokitzeko.
* ³ 2016ko denboraldia trantsiziozkoa izan zen. Urte naturaletara pasa zen txapelketa.
* 4 2020ko Clausura torneoa bertan behera gelditu zen COVID-19 pandemiaren eraginez.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Orkatx lore-handi

**Orkatx lore-handia** (*Hypericum calycinum*) Hypericaceae familiako landarea da.

Mediterraneon jatorria duen espezie hau landare apaingarri ezaguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Bolívar

thumb|250px|Hernando Siles estadioa.
**Club Bolívar** Boliviako futbol talde nagusia da, La Paz hiriburukoa. 23 liga irabazi ditu. 2004an Hego Amerikako Kopako finala jokatu zuen baina Boca Juniors taldeak garaitu zuen, La Pazen 0-1 eta Buenos Airesen 2-0 galduta. Azken urteetan entrenatzaile euskaldunak izan ditu, Xabier Azkargorta, Beñat San Jose eta Natxo González.

## Palmaresa 
### Bolivian: 35 
* Boliviako futbol liga (29): 1950, 1953, 1956, 1966, 1968, 1976, 1978, 1982, 1983, 1985, 1987, 1988, 1991, 1992, 1994, 1996, 1997, 2002, 2004(A), 2005(Ad), 2005–06(C), 2009(A), 2011(A), 2012-13(C), 2014-15(A), 2015-16(C), 2017(A), 2017(C), 2019(A).
** *Apertura (A), Adecuación (Ad), Clausura (C)*
* Boliviako futbol kopa (4): 1979, 1989, 1990, 2001.
* Aerosur Kopa (2): 2009, 2010.

### Nazio artean: 0 
* Libertadores Kopa (0): Final erdiak 1986 eta 2014an.
* Hego Amerikako Kopa (0): Finalista 2004an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Club The Strongest

thumb|250px|Hernando Siles estadioa.
**Club The Strongest** Boliviako futbol talde ezaguna da, La Paz hiriburukoa. 13 liga irabazi ditu eta palmaresean bigarrena da Club Bolívarren atzetik. Azken urteetan nagusi izan da herrialdean.

## Palmaresa 
### Boliviaivian: 19 
* Boliviako futbol liga (15): 1952, 1964, 1974, 1977, 1986, 1989, 1993, 2003(A), 2003(C), 2004(C), 2011(A), 2012(C), 2012(A), 2013(A), 2016(A).
** *Apertura (A), Clausura (C)*
* Boliviako futbol kopa (3): 1977, 1984, 2000.
* Aerosur Kopa (1): 2007.

### Nazio artean: 0 
* Hego Amerikako Kopa (0): Final laurdenak 2003an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Santio handi

**Santio handia** (*Scyllarides latus*) krustazeo dekapodoen espezie bat da, sukaldaritzan oso aintzat hartzen dena.

Ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneoan bizi da. Santio txikiaren antzekoa da, hura baino handiagoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Jorge Wilstermann

**Club Jorge Wilstermann** Boliviako futbol talde nagusia da, Cochabamba hirikoa. 12 liga irabazi ditu eta hirugarrena da palmaresean. 1981ean Libertadores Kopako finalerdietara iritsi zen.

## Palmaresa 
### Boliviaivian: 20 
* Boliviako futbol liga (15): 1957, 1958, 1959, 1960, 1967, 1972, 1973, 1980, 1981, 2000, 2006(S), 2010(A), 2016(C), 2018(A), 2019(C).
** *Apertura (A), Clausura (C), Segundo (S)*
* Boliviako futbol kopa (3): 1976, 1991, 1998.
* Aerosur Kopa (2): 2004, 2011.

### Nazio artean: 0 
* Libertadores Kopa (0): Final erdiak 1981ean.
* CONMEBOL Kopa (0): Final laurdenak 1998an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Santio txiki

**Santio txikia** (*Scyllarus arctus*) krustazeo dekapodoen espezie bat da, sukaldaritzan oso aintzat hartzen dena.

11 cm inguru luzea da. Oskola erretangulo itxurakoa, konkortu samarra, du. Antenak zabalak eta zapalak izaten ditu, punta horztunekoak. Ozeano Atlantikoko Europa aldeko itsasertzetan eta Mediterraneo itsasokoetan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
87. Oscar Sariak

**87. Oscar Sarien ekitaldia** 2015ko otsailaren 22an Hollywoodeko Dolby Antzokian egin zen 2014. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Neil Patrick Harris izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta sariak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Autozentsura

**Autozentsura** pertsona edo hedabide batek plazaratzeko asmoa dituen argitalpen eta beste adierazpenetan pertsonak edo hedabideak berak zentsuratu edo mezuak bigundu, modulatu edo, muturrean, ezabatzea da, politikoki zuzenak ez delako, interes-taldeen presioengatik edo Estatuaren edo beste erakundeen mehatxu inplizituengatik.

## Kanpo estekak
Esterilizazio (ugalketa)

Gizakien **esterilizazioa** emakume eta gizonen ugalketa modu iraunkor eta gehienetan itzuliezinean eragozteko teknika medikoen multzoa da, kirurgiko eta ez-kirurgikoak, hala nola basektomia, gizonezkoen kasuan, eta tronpen lotura emakumeen kasuan.

## Ikus, gainera 
* Kastrazio

## Kanpo estekak
Ugaltze (argipena)

**Ugaltze** hitzak erabilera zenbait ditu:
* demografia eta populazioen ekologian, ugaltze-tasa, populazioko eme edo ale batek ugalketaz izan duen organismo kopurua aldi bakoitzean edo bere bizitza guztian (adibidez, haur kopurua, emakumeen kasuan);
* ugaltze-aparatua, ugalketarako organoen multzoa;

### Ikus, gainera 
* Ugalketa
* Ugalkortasun
Miracle on 34th Street

***Miracle on 34th Street*** (euskaraz *Miraria 34. Kalean*) 1947ko George Seaton estatubatuar zinema zuzendariaren fantasiazko drama eta komedia filma bat da. Maureen O'Hara, John Payne, Natalie Wood, Edmund Gwenn, Porter Hall eta Gene Lockhart aktoreek antzeztu zuten.

Filma New York hirian girotua dago eta Esker emate eguna eta Eguberri egun bitartean jazotzen da, Santa Klausen pertsonaia ardatz duelarik.

Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Edmund Gwenn), Argumentu onenaren Oscar Saria (Valentine Davies) eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Valentine Davies) irabazi zituen. Gainera, Film onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen, baina ''Gentleman's Agreement'' filmak irabazi zuen.

## Argumentua 
Doris Walker (Maureen O'Hara) New York hiriko Macy's denda handiko buruetako bat eta 9 urteko Susan (Natalie Wood) neskatoaren ama da. Esker emate eguneko desfile aurretik dendako Santa Klaus pertsonaia antzezten duen aktorea mozkorra dagoela ikusi eta kalean zihoala Santa Klaus mozkortua ikusteaz haserre agertu den Kris Kringle (Edmund Gwenn) agurea hura ordezkatu dezan kontratatuko du. Laisterrera eta Kringle jator eta alaiak desfileko jende guztiaren arreta bereganatuko du. Desfilearen ondoren pertsonaiaren antza handia duenez behin-behinekoz kontratatua izango da, baina Kringlek benetako Santa Klaus bera dela behin eta berriz aipatzen duenean gauzak nahasten hasiko dira.
 
Aldiz, Susan neskatoak ez du Santa Klausen sinisten, behin batez bere amak dena fantasia hutsa zela esan baitzion, hortaz ez du inongo oparirik espero. Halere, Kringle ezagutzean berriz ere Santa Klaus existitzen dela sinisten hasiko da.
 
Kringlek jendetza erakarri eta Macy's bezeroz lepo dago, hortaz beste denda kate batek lehiatzailea zapuztu asmoz Kringle eero gisa aurkeztu eta epaitegietara eramaten amaituko du. Epaiketak ezusteko amaiera izango du: epaileak Kringle bere lanbiderako gai dela epaituko baitu, Ameriketako Estatu Batuetako Posta Zerbitzuak Santa Klausi zuzendutako gutunak berari bidaltzen badizkio, epaileak Kringle Santa Klaus dela inongo zalantzarik ez baitu izango.

## Aktoreak 
* Maureen O'Hara: Doris Walker
* John Payne: Frederick M. Gailey
* Edmund Gwenn: Kris Kringle
* Natalie Wood: Susan Walker, Dorisen alaba
* Percy Helton: Santa Klaus
* Gene Lockhart: Henry X. Harper
* Philip Tonge: Julian Shellhammer
* Lela Bliss: Shellhammer andereinoa
* Alvin Greenman: Alfred
* Porter Hall: Granville Sawyer
* Harry Antrim: R. H. Macy
* Herbert Heyes: M. Gimbel
* James Seay: Pierce doktorea
* Thelma Ritter: Peteren ama
* Theresa Harris: Cleo
* William Frawley: Charlie Halloran
* Jerome Cowan: M. Mara
* Ann Staunton: Mara andereinoa
* Bobby Hyatt: Thomas Mara Jr
* Jack Albertson: postaria
* Guy Thomajan: Lou
;Kredituetan agertzen ez diren aktoreak:
* Mary Field: herbeherear alabaren ama
* Robert Gist: biltegiko langilea
* Theresa Harris: Cleo
* Marlene Lyden: herbeherear neska gaztea

## Kanpo estekak 
* *Miracle on 34th Street* filmareen IMDBko fitxa irakurgai
Txina-Latinoamerika harremanak

**Txina-Latinoamerika harremanak** Txina eta Latinoamerikaren arteko harremanak dira. Gaur egun arte, batez ere harreman ekonomikoak egon dira.

## Historia 
2000ko hamarkada hasieran, Txinaren presentzia Latinoamerikan oso urria zen; gaur, berriz, AEBen ondoren kontinenteko bigarren merkataritza bazkidea da. 1997an, Panamako kanaletik igarotzeko lehen baimena eskuratu zuen, eta, 2000n, Munduko Merkataritza Merkatuan indartu egin zituen esportazioak.

2004an, Hu Jintao presidenteak zenbait bidaia ofizial egin zituen Latinomerikan: Argentina, Brasil, Txile eta Kubara. Bidaia hori harreman ekonomiko handiagoen hasiera izan zen, izan ere, 2005etik 2013ra Txinaren eta Latinoamerikaren arteko merkataritza harremanak %27 hazi ziren urtero. Horregatik, gaur egun, bi lurraldeen arteko merkataritza tratua 250.000 milioi dolarrera iristen da.
* Nikaragua. Panamako kanala eraikitzen ari da HKND Hong Kongen egoitza duen enpresa. 50.000 milioi dolarreko akordioa izenpetu zuen Nikaraguako Gobernuarekin. Kanala eraiki eta ustiatzeko 100 urteko baimena du Txinak.
* Ekuador. Ekuadorrek duen petrolio erreserben %20 duen Yasuni natur parkeari Txin-Tao-Yuan izen txinatarra jarri diot eta Txinak petrolio findegi batean 10.000 milioi dolar inbertitzeko asmoa du. Bestalde, kapital txinatarreko Ecuacorriente enpresak 1.300 milioi dolar inbertituko ditu.
* Venezuela. Orinokon petrolio proiektu batean 28.000 milioi dolar inbertituko ditu Txinak. Bestalde, Txinako CITIC enpresak 700 milioi dolar inbertituko ditu urre meategia ustiatzeko.
* Peru. Meatzaritzan inbertitu du Txinak batez ere.
* Argentina. Nekazaritzan, tren azpiegituren eta energian inbertitzen ari da Txina.

### Txinaren eragina Latinomerikako ekonomian 
Txinak Latinoamerikako industrializazioa baldintzatzen ari da; Txinaren inbertsioak bere interes estrategikoetara mugatzen dira (energia, meatzeak eta merkantzia garraioa) eta bere produkzio kostu merkeek kalte handia egin diote garapen teknologiko urriko Latinoamerikako industriari. Mexikori eta Brasili eragiten dio honek batez ere.

### Txina finantzaile nagusia 
Txina finantzatzaile nagusi bihurtu da, Nazioarteko Diru Funtsaren edo Munduko Bankuaren aurretik. Horren adibide Ekuador eta Venezuela dira.

### Txinaren bermeak 
Venezuelako presidenteak 23.000 milioi dolarreko mailegua sinatu zuen Txinarekin eta Ekuadorko presidenteak, berriz, 5.300 milioi euroko inbertsio plan bat izenpetu zuen, Galapago uharteak berme gisa jarriz zor hori ordaintzeko gai ez balitz. Horregatik, protestak hazten ari dira.

## Ikus gainera 
## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Peruko futbol liga

**Peruko futbol liga** (izen osoa: *Torneo Descentralizado de Fútbol Profesional Peruano*) Peruko kluben artean jokatzen den futbol txapelketa garrantzitsuena da.

## Historia 
Liga amateurra 1912an hasi zen jokatzen Limako taldeen artean. Lima Cricket Peruko Futbol Ligako lehen txapelduna izan zen. Sport txapelketaren bigarren edizioan Jorge Chávezek irabazi zuen titulua eta hurrengo urtean, Lima Cricket-ek bere bigarren txapelketa irabazi zuen. Kirola José Gálvezek bi txapelketa jarraian irabazi zituen 1915ean eta 1916an, eta Peruko futboleko lehen bi aldiz txapelduna izan zen. 1917an txapelduna Sport Juan Bielovucic izan zen.

Sport Alianzak bere lehen bi-txapelketa lortu zuen 1918 eta 1919ko tituluak lortuz. Bien bitartean Sport Inca eta Sport Progreso txapelketak irabazi zituzten 1920an eta 1921ean hurrenez hurren.

1951 urtean profesionala bihurtu zen. Aldaketarik handiena ordea 1966an izan zen Lima eremutik kanporako taldeek ere parte hartu ahal izan baitzuten, hortik *Torneo Descentralizado* izena.

1997 eta 2008 artean Apertura eta Clausura txapelketak jokatu ziren, Hego Ameriketako ligan ohi den bezala, baina ondoren bakoitzeko irabazleen arteko finala jokatzen zen txapeldun nagusia aukeratzeko. 2014an berriz ekin zioten sistema horri.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### Amateur Aroa (1912-1950) 
|valign="top"|

|}

### Liga profesional zentrala (1950-1965) 
### Torneo Deszentralizatua (1966- ) 
### XXI mendeko ligak 
* ¹ 2007 eta 2008an ez zen finalik izan bi taldeetako batek ez zuelako lortu beste torneoan lehen zazpien artean gelditzea.
* ² 2017an ez zen finalik izan fase bietako garailea Alianza Lima izan zelako.

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Begoniaceae

**Begoniazeo** (**Begoniaceae**) Cucurbitales ordenako landareez esaten da. Belar landareak dira; hosto asimetrikoak, osoak edo erdibituak izaten dituzte, eta loreak sexu-bakarrak. Mundu osoko eskualde tropikal eta azpitropikaletan jatorria duten 1400 espezie inguruk osatzen dute. Espezie guztiak, bat izan ezik, *Begonia* generokoak dira. Beste generoa, *Hillebrandia*, Hawaii uhartedian endemikoa da eta monotipikoa da. Lehen *Symbegonia* generoak ere familia osatzen zuen baina 2003an egindako ikerketa molekular batzuen ondorioz, adituek bere kideak *Begonia* generoan sailkatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pello Iguaran

**Pello Iguaran Arandia** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1940ko uztailaren 2a - 2015eko urtarrilaren 16a) futbolaria izan zen, defentsa lanetan jokatu zuena.

## Ibilbidea 
Alavesetik Real Sociedadera pasa zen, 1964an Arabako klubak maila galdu ondoren. Errealean 1964tik 1970era aritu zen, eta 1967an lehen mailara igotzea lortu zuten. Guztira 85 partida jokatu zituen Errealarekin.

## Ikus, gainera 
* Puertollanoko heroiak

## Kanpo estekak 
* Hilberria, Errealaren webgunean
*  Profila bdfutbolen