open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zornotzako ituna

thumb|eskuinera|220px|Zornotzako Belaustegigoitia etxea (egun "Konbenio hotela"), zeinean Zornotzako ituna sinatu baitzen.
**Zornotzako ituna** Bigarren Gerra Karlistari amaiera emateko asmoz Zornotzan 1872ko maiatzaren 24an sinatu zen hitzarmena izan zen. Liberalen partetik, ordura arte Espainiako gobernuaren presidente zen Francisco Serrano jeneralak sinatu zuen; karlisten aldetik Bizkaiko Foru Aldundiaren ordezkari ziren Fausto Urkizu eta Juan E. Orue izan ziren sinatzaileak, beren izenean eta Antonio Arginzoniz jaunaren izenean.

Ituna egiteko eskaintza Serrano jeneralaren partetik iritsi zen, maiatzaren 24an bertan.

Ez liberalek ez karlistek ez zuten onartu itun hau, eta gerrak jarraitu egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oizko parke eolikoa

thumb|300px|Parke eolikoaren ikuspegia.

**Oizko parke eolikoa** Bizkaiko mendi horretan dagoen parke eolikoa da.

Mallabia, Berriz eta Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz udalerrietan kokaturiko parke eoliko honek 34 MW-zko potentzia du, izan ere, 850 KW-zko 40 aerosorgailuk osatuta dago. Eólicas Euskadi S.A. jabea duen parkea Bizkaiko lehendabizikoa izan zen.

## Aerosorgailuak 
Parkearen haize-sorgailuak tontorretik gertu daude, ipar-ekialdetik hego-ekialdera doazen hiru ilaretan jarritak:
* Lehendabiziko ilarak 21 aerosorgailu ditu. Tontorretik gertu dago, 850 eta 965 metro arteko altueran.
* Bigarren ilarak 9 aerosorgailu ditu eta 770 metroko kotan kokatuak.
* Hirugarren ilarak 10 aerosorgailu ditu, tontorreko mendebaldean kokatuak.

Lehendabiziko eta bigarren ilarak parkearen lehen fasea osatu zuten, 2003an martxan jarri zutena. 2007ko abuztuan hirugarren ilarra abian jarri zuten. Orduan Bizkaiko handien eta Euskal Autonomia Erkidegoko bigarren bilakatu zen.

Aerosorgailuak kokatzeko bertoko interesgune arkeologiko eta naturalak errespetatu behar izan zituzten, tartean Iturzurigañako trikuharria eta Probazelaiburua I eta II tumuluak. Aerosorgailu bakoitzak bere tentsioko linea eta bere kontrol linea ditu, guztiak lehendabiziko eta bigarren ilaren artean dagoen etxetxo batera doazenak. Etxetxotik lurpeko linea bat hasten da, 9 kilometroko luzera duena. Linea hau Iberdrolak Abadiñon duen azpiestaziora doa.

Airesorgailuak Gamesa Eólicak egin zuen, Indar, Ormazábal, Alkargo eta Etxesa enpresak azpikontratatu zituena. Instalazioa Usabiaga eta Aldaiturriagak eta obra zibila Gaimazek egin zituzten.

Airesorgailuak G52-850 KW eta G58-850 KW modelokoak dira, 850 KW-zko potentzia, 60 tonako pisua, 52 eta 58 metro arteko errotore-diametroa (modeloaren arabera) eta 52 metroko altuera dituztenak. Abiarazteko 4 m/s-ko haizea eta gelditzeko 25 m/s-koa behar dute.

Eólicas Euskadik 1997an hasi zuen Oizko baliabide eolikoak neurtzen. Lehendabiziko faseak egiteko 23 milioi € eta bigarrenak 8,5 milioi balio izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Autonomia Erkidegoko parke eolikoak

2011. urtean Euskal Autonomia Erkidegoan zeuden zentral eolikoak honakoak dira:

## Ikus, gainera 
* Energia eolikoa Euskal Herrian
* Nafarroa Garaiko parke eolikoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1572 Posnania

**1572 Posnania** asteroide gerrikoan aurkitutako 1572. asteroidearen izena da. 1949ko irailak 22an aurkitu zuten Jerzy Dobrzyckik eta Andrzej Kwiekek Poloniako Poznan hiritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1949 SC** zen. Bere izena aipaturiko poloniar hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1573 Väisälä

**1573 Väisälä** asteroide gerrikoan aurkitutako 1573. asteroidearen izena da. 1949ko urriak 27an aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1949 UA** zen. Bere izena Yrjö Väisälägatik jasotzen du.

*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
1574 Meyer

**1574 Meyer** asteroide gerrikoan aurkitutako 1574. asteroidearen izena da. 1949ko martxoak 22an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1949 FD** zen.

## Kanpo estekak
1575 Winifred

**1575 Winifred** asteroide gerrikoan aurkitutako 1575. asteroidearen izena da. 1950eko apirilak 20an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak, Indianako Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1950 HH** zen.

## Kanpo estekak
Xora

***Xora*** 2012an Peio Cachenautek zuzendutako euskal filma da.

Grabaketa udan Zuberoako bi eszenariotan egin zuten: lehendabizikoa Maulen eta bigarrena Ahüzkin eta Larrainen. Zubererazko lehen film luzea da. *Xiberoa zinez...eta auzolanez* leloarekin laguntzak lortu eta Zuberoako euskararako harribitxia den filma egin zuten.

## Ezaugarri teknikoak 
## Sinopsia 
X hogeita hamar urte inguruko gau-eskola baten euskara irakaslea da, idazlea izatea gustatuko litzaiokeena. Bere osaba *Hollywood* ezizena duen idazle famatua da eta haren jardunak X liluratzen du. *Hollywood*ek erretiroa hartu eta mendiko borda batean bizi da. Gazteak dena uzten du bere ametsa betetzeko.

## Pertsonaiak 
* X : Jef Goihenexpe
* *Hollywood* : Ttittika Rekalt
* ? : Allande Erreçarret

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artikulua filmaz Argian, 2.291.zkia, 2011ko irailaren 25a.
Cymru Goch

**Cymru Goch** (euskaraz *Gales Gorria*) Galesko ezker muturreko erakunde nazionalista bat izan zen. 1987an sortu eta Gales Aske Sozialista baten alde borrokatu zen. *Faner Goch* (*Bandera Gorria*) izeneko aldizkari bat ere argitaratu zuen.

2002an Welsh Socialist Alliance alderdia sortu zuten erakundeetako bat izan zen.

2003an John Marek politikariaren inguruan sortutako *Forward Wales* edo *Cymru Ymlaen* (*Gales Aurrera*) alderdiaren sortzaileetako bat izan zen.

## Kanpo estekak
Rhys Ifans

**Rhys Ifans**, jaiotzez **Rhys Owain Evans** (1967ko uztailaren 22a, Haverfordwest, Pembrokeshire) galestar aktore bat da. Bere ama hizkuntza galesera da. Parte hartu duen filma garrantzitsuenak honako hauek dira: Twin Town (1997), *Notting Hill* (1999), *Little Nicky* (2000), *Hannibal Rising* (2007), *Mr. Nobody* (2009), *Nanny McPhee and the Big Bang* (2010), *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1* (2010) edota *Anonymous* (2011).

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Rhys Ifans aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Aziklobir

**Aziklobirra** botika antibirikoa da, herpesbirusen aurka erabiltzen dena, besteak beste herpes arrunta, herpes zosterra, barizela eta mononukleosi infekziosoa tratatzeko.

Aziklobirrak birusaren DNA sintesia galarazten du, DNAren erreplikazioa oztopatuz. Botika hau guaninaren analogoa da, eta birusaren azido nukleikoan sartzen denean erreplikazio akatsak eragiten ditu.

Aziklobirrak toxikotasun hautakorra du: birusaren DNA kaltetzen du giza-DNA kaltetu gabe.

Botika hau 1974an laborategian aurkitu eta 1982an merkaturatu zen, saio klinikoak gainditu ostean.

Aho bidetik, zain barneko bidetik edo era topikoan har daiteke.

## Kanpo estekak
La Madeleine harpea

**La Madeleine harpea** (; ) Okzitaniako Périgord eskualde historikoko Tursac udalerrian (Frantziako Dordoina departamendua) dagoen aztarnategi arkeologikoa da, Paleolito amaierako Madeleine kulturari izena eman diona. Édouard Lartetek aurkitu eta induskatu zuen 1863 eta 1865 artean. Harpe honetan Goi Paleolitoko arte higigarriko pieza ugari aurkitu dira.

Leku hau Erdi Aroan okupatua izan zen. Zati batean harkaitzean zulatutako eliza eta gazteluaren hondakinak ditugu orduko herrixka trogloditaren lekukoak.

UNESCOk 1979an gizateriaren ondare izendatu zuen, Vézère ibarrean dauden historiaurreko beste 146 aztarnategirekin eta 25 haitzulo apaindurekin batera.

## Kanpo estekak 
*  Pole-prehistoire.com: La Madeleine harpea
*  Le village troglodytique de la Madeleine

## Ikus, gainera 
* Vézère ibarreko Historiaurreko Guneak eta Leize Apainduak
2010eko Miguel Indurain Sari Nagusia

**XII. Miguel Indurain Sari Nagusia** (*XLII. Nafarroako Foru Erkidegoko Saria* eta *VI. Lizarrako Udala Saria*) 2010eko apirilaren 3an Lizarran egindako txirrindularitza lasterketa izan zen, 179,3 kilometroko luzera zuena.

UCIk 1.HC mailan sailkatu zuen. 13 taldek eta 120 txirrindularik hartu zuten parte, Alejandro Valverde deskalifikatua izan ondoren 88k bukatu zutelarik.

Joaquim Rodríguezek irabazi zuen, gero gabetua izango zen Alejandro Valverderen aurretik. Mendiko sailkapena eta sprint bereziena Javier Ramírezk irabazi zituen, tarteko helmugena Adrián Saezek, saiatuenaren saria Jorge Azanzak, taldeena Euskaltel-Euskadik eta nafar onenarena Juan José Orozek.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2010eko Miguel Indurain Sari Nagusia - *FirstCycling.com*
2011ko Miguel Indurain Sari Nagusia

**XIII. Miguel Indurain Sari Nagusia** (*XLIII. Nafarroako Foru Erkidegoko Saria* eta *VII. Lizarrako Udala Saria*) 2011ko apirilaren 2an Lizarran egindako txirrindularitza lasterketa izan zen, 179,3 kilometroko luzera zuena.

UCIk 1.HC mailan sailkatu zuen. 14 taldek eta 126 txirrindularik hartu zuten parte, hauetako 68k bukatu zutelarik.

Samuel Sánchezek irabazi zuen, Aleksandr Kolobnev menderatuz. Mendiko sailkapena David Beldak, sprint bereziena Peter Stetinak, tarteko helmugena Pablo Lastrasek, taldeena Movistar Teamek eta nafarrena Gorka Verdugok irabazi zuten.

## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2011ko Miguel Indurain Sari Nagusia - *FirstCycling.com*
2001eko Paris-Roubaix

**2001eko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 99. edizioa izan zen. 2001eko apirilak 15ean ospatu zen eta Servais Knaven izan zen garailea.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
1950eko Italiako Giroa

**1950eko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 33. edizioa izan zen. 1950eko maiatzak 24 eta ekainak 13 artean ospatu zen, 3.981 kilometroko ibilbidea eginez 18 etapatan banatuta, garaileak batez beste 33,816 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta Erroman amaitu zen.

105 txirrindularik hasi zuten proba eta 75ek amaitu zuten.

Fausto Coppiren oposiziorik gabe, 9. etapan eroriko baten ondorioz zenbait saihets hautsita erretiratu behar izan baitzuen, Hugo Koblet suitzarra izan zen Italiako Giroa irabazi zuen lehen ez italiarra, sailkapen nagusian bost minutu baino gehiagogatik Gino Bartali garaitu ondoren, beste behin bigarren izan behar izan zuena.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketa

180px|eskuinera
[thumb|[Stef Clement Herbehereetako txapeldunaren maillotarekin.]]
**Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketa** urtero eta etenik gabe ospatzen da 1991tik, espezialitate honetako urteroko Herbehereetako txapelduna izendatzeko.

Titulua lasterketa bakar baten garaileari ematen zaio, bakarkako erlojupeko modalitatean. Garaileak Herbehereetako banderaren koloreak dituen maillot bat erabiltzeko eskubidea lortzen du erlojupeko proba orotan hurrengo urteko txapelketararte.

Aurretik, 1962an banakako erlojupeko proba bat egon zen, Albertus Geldermansek irabazi zuena, ofizialki, Herbehereetako erlojupeko txirrindularitza txapelketatzat hartzen ez den arren.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa

## Kanpo estekak
2003ko Frantziako Tourra

**2003ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 90. edizioa izan zen. 2003ko uztailak 5 eta 27 artean ospatu zen, 3426 kilometroko ibilbidea eginez 21 etapatan, garaileak batez beste 40,940 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Parisen hasi eta amaitu zen.

## Taldeak 
## Parte-hartzaileak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Gazteen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
2003ko Euskal Herriko Itzulia

**2003ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 43. edizioa izan zen. 2003ko apirilak 7 eta 11 artean egin zuten, 753 kilometro eginez 5 etapatan banatuta. Garailea Iban Mayo izan zen.

## Etapak 
## Azken sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Kanpo estekak 
* 2003ko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 2003ko Euskal Herriko Itzulia - *Cyclingnews.com*
* 2003ko Euskal Herriko Itzulia - *Firstcyling.com*
Centrica

**Centrica** plc (LSE: CNA) zerbitzu publiko handien konpainia multinazional bat da, egoitza Erresuma Batuan duena eta Ipar Amerikan ere interesak dituena. Centrica Erresuma Batuan etxeko bezeroentzako gas hornitzailerik handiena da, eta elektrizitate hornitzailerik handienetako bat, Eskozian "Scottish Gas" eta gainontzeko Erresuma Batuan "British Gas" izenekin operatzen duena. Londresko burtsan kotizatzen du eta FTSE 100 indizeko enpresetako bat da.

## Kanpo estekak 
* Centricaren webgunea
1947ko Belgikako Itzulia

**1947ko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 31. edizioa izan zen. 1947ko maiatzak 13 eta 18 artean egin zuten, 1.066 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan banatuta. 149 txirrindularik hasi zuten proba eta 32k amaitu zuten.

## Etapak 
* 1. etapa (maiatzak 13): Brusela-Mons
* 2. etapa: Mons-Namur
* 3. etapa: Namur-Luxenburgo
* 4. etapa: Luxenburgo-Lieja
* 5. etapa: (maiatzak 18): Lieja-Brusela

## Etapa sailkapenak 
### 1. etapa 
* 1. Albert Sercu () 7o18'45"
* 2. Louis Poels () + 11"
* 3. André Declerck () d.b.
* 4. André Pieters () d.b.
* 5. Maurice De Wannemaecker () d.b.
* 6. Albert Ramon () d.b.

### 2. etapa 
* 1. Jérôme Dufromont () 6o29'00"
* 2. Raymond Impanis () d.b.
* 3. Marcel Dupont () d.b.
* 4. Émile Masson Jr. () + 3'05"
* 5. Albert Ramon () d.b.
* 6. Louis Brusselmans () d.b.
* 9. Georges Jobé () d.b.

### 3. etapa 
* 1. Albert Sercu () 6o33'03"
* 2. Brik Schotte () d.b.
* 3. Maurice Mollin () d.b.
* 4. Jacques Geus () d.b.
* 5. Florent Mathieu () d.b.
* 6. Roger Gyselinck () d.b.

### 4. etapa 
* 1. Albert Lambert () 6o21'22"
* 2. Maurice Van Herzele () d.b.
* 3. Maurice Mollin () d.b.
* 4. Albert Ramon () d.b.
* 5. Roger De Smet () d.b.
* 6. Stan Ockers () d.b.

### 5. etapa 
* 1. Raymond Impanis () 6o13'40"
* 2. Albert Sercu () + 2"
* 3. Jacques Geus () + 5"
* 4. Stan Ockers () d.b.
* 5. Maurice Mollin () + 45"
* 6. Roger De Smet () + 1'05"

## Sailkapena 
* 1. Maurice Van Herzele () 33o01'18"
* 2. Albert Ramon () + 7'52"
* 3. Émile Rogiers () + 10'08"
* 4. Albert Sercu () + 10'16"
* 5. Florent Mathieu () + 12'37"
* 6. Louis Brusselmans () + 23'49"
* 7. Roger Desmet () + 26'46"
* 8. Gustave Dillis () + 36'35"
* 9. Sylvère Maes () + 37'15"
* 10. Brik Schotte () + 40'22"
* 11. Stan Ockers () + 42'31"
* 12. Raymond Impanis () + 52'00"
* 13. Jacques Geus () + 52'52"
* 14. Émile Masson Jr. () + 58'37"
* 15. Jean Delille () + 59'17"
* 16. Maurice Mollin () + 1o01'51"
* 17. Théo Pirmez () + 1o16'54"
* 18. Jean Diederich () + 1o26'48"
* 19. Jules Lowie () + 1o30'59"
* 20. Jean-Baptiste Verpoorten () + 1o37'49"
* 21. Charles Terryn () + 1o38'36"
* 22. Joseph Claessen () + 1o51'30"
* 23. Petrus Van Verre () + 1o59'52"
* 24. Jos Van Der Elst () + 2o02'22"
* 25. Frans Leenen () + 2o06'29"
* 26. Albet Pottgens () + 2o10'22"
* 27. Frans Van De Zande () + 2o14'14"
* 28. Edward Peeters () + 3o09'59"
* 29. Albert Lambert () d.b.
* 30. Albert Hendrickx () + 3o52'57"
* 31. Pierre Gommans () + 5o51'42"
* 32. Omer Van Molle () + 7o12'56"

Oharra: Iturriren batzuk Albert Lambert 27. postuan, Frans Van De Zande 28., Albert Hendrickx 29. eta Edward Peeters 30. postuan sailkatzen dituzte.

*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Servais Knaven

**Servais Knaven** (Lobith, 1971ko martxoak 6) txirrindulari herbeheretar ohia da, profesionala 1994tik 2010era.

Txirrindulari zaletu nabarmen bat izan zen profesionaletara pasa baino hiru urte lehenago Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan 3. postua lortuz, baita zenbait garaipen Olympia's Tourra (1992 eta 1993) eta Teleflex Tourra (1993) kasu.

Jada profesional bezala, bere kirol lorpenik handiena Paris-Roubaix klasikoa ospetsua irabaztea izan zen. Bi urte beranduago, Frantziako Tourrean ere etapa garaipen bat lortu zuen.

2010eko apirilean urte horretako abuztuan erretiratuko zela iragarri zuen, bere kirol ibilbideari, 17 urteren ondoren, amaiera emanez. Ordutik aurrera Team Milram taldearen talde teknikoko kide izatera pasa zen.

2011tik aurrera Team Sky taldearen talde teknikoko kide izatera pasa da, kirol zuzendari bezala.

## Palmaresa 
**1991**
* 3. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan.
* 3. Olympia's Tourrean
**1992**
* Olympia's Tour
**1993**
* Olympia's Tour eta bi etapa 
* Teleflex Tour eta etapa bat 
**1994**
* 3. Nationale Sluitingsprijsean
**1995**
* 20px Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketa
**1996**
* 3. Haribo Klasikan
**1997**
* Danimarkako Itzulia
* Suediako Itzuliko etapa bat 
* 3. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
* 4. Nokere Koersen
* 5. Marseillesa Sari Nagusian
**1998**
* Scheldeprijs Vlaanderen
* 2. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
* 4. Étoile de Bessègesen eta etapa bat 
* 5. E3 Harelbeken
* 8. Het Volken
**1999**
* 2. Herbehereetako errepide txirrindularitzako txapelketan
* Delta Profronde
* 5. La Panneko Hiru Egunetan
* 7. Het Volken
**2000**
* 2. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
* 3. Omloop Het Volken
* 3. Herbehereetako Itzulian
**2001**
* Paris-Roubaix
* Acht van Chaam
* 4. Danimarkako Itzulian
* 6. Flandrian Zeharrean
* 6. Scheldeprijsen
* 7. La Panneko Hiru Egunetan
**2002**
* 2. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
* 10. Belgikako Itzulian
**2003**
* Acht van Chaam
* Frantziako Tourreko etapa 1
* Qatarreko Tourreko etapa 1
* Tirreno-Adriatikoko etapa 1
* 3. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
* 4. Scheldeprijsean
* 5. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
* 5. Gante-Wevelgemen
* 7. Paris-Roubaixen
**2004**
* 4. Mendebaldeko Flandriako Hiru Egunetan
* 7. Flandrian Zeharrean
**2005**
* Tirreno-Adriatikoko etapa 1
* 6. La Panneko Hiru Egunetan
**2008**
* 3. Herbehereetako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan.
**2010**
* 3. Acht van Chaamen

## Taldeak 
* TVM (1994-1999)
* Farm Frites (2000)
* Domo-Farm Frites (2001-2002)
* Quick Step-Davitamon (2003-2004)
* Quick Step (2005-2006)
* T-Mobile (2007-2008)

## Kanpo estekak
Vézère

**Vézère** (okzitanieraz: *Vesera*) Okzitaniako ibaia da, Dordoina ibaiaren adarra, Frantziako Dordoina eta Corrèze departamenduak zeharkatzen dituena.

Vézèrek Erdialdeko Mendiguneko Puy Penduren mendebaldeko Longérouxeko zohikaztegian (Meymac udalerria) du iturria, 887 metroko garaieran eta Limeuilen Dordoinara isurtzen da. 211 kmko luzera eta 3.736 km²-ko arroa ditu. Ibaiadar nagusia Corrèze ibaia du. Bi departamendu eta 53 udalerri zeharkatzen ditu. Garrantzitsuenak hauek dira:
* Corrèze: Chavanac , Pérols-sur-Vézère, Bugeat, Treignac, Uzerche, Vigeois, Brive-la-Gaillarde, Larche
* Dordoina : Terrasson-Lavilledieu, Montignac, Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil, Le Bugue

Vézère ibaiaren haranak ospe handia du, bertako haitzuloetan historiaurreko labar pinturak eta aztarnategi garrantzitsuak daudelako. 1979an UNESCOk Vézère ibarreko Historiaurreko Guneak eta Leize Apainduak Gizateriaren Ondare izendatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmengo Ama Birjina

thumb|Karmengo Amaren irudia Donostiako portuan.|213x213px
**Karmengo Ama Birjina** Maria Ama Birjinaren adbokazio bat da Eliza Katolikoan. Bere izena Israelgo Karmelo menditik dator, non karmeldarren ordena erlijiosoa sortu zen lehen aldiz. Euskal Herrian arrantzaleen babesle hartzen da tradizio katolikoaren baitan. Bere eguna uztailaren 16an ospatzen da eta hori dela eta jai ugari izaten da hainbat herri eta auzotan. Hegoamerikan, ejerzito eta poliziaren babesletzat hartu ohi da.

## Karmengo jaiak Euskal Herrian 
* Donostiako kaia
* Santurtzi
* Trintxerpe (Pasaia)

## Kanpo estekak
Jose Antonio Altuna

**Jose Antonio Altuna** pertsonaia zenbaiten izen da:

* Jose Antonio Altuna Aizpurua, Usurbil alkatea 1987-2003 urte bitartean;
* Jose Antonio Altuna Gallastegi, Arrasateko alkatea 1976-1979 urte bitartean.
Jose Antonio Altuna Aizpurua

**Jose Antonio Altuna Aizpurua** (?- Usurbil, 2011ko martxoaren 7a) Usurbilgo alkatea izan zen 1987-2003 urte bitartean, Herri Batasuna alderdiaren baitan.
Gaztaro

thumb|300px|Emakume **gazteak**: **gaztaroa** heltzaroaren erantzukizun eta ardurak bereganatzen ikasteko garaia izateaz gainera, lagunekin libertitzeko garaia ere izaten da.

**Gaztaroa** haurtzarotik heltzarora doan bizitza-aldia da. Gaztaroa bizi duen pertsona bati **gazte** deritzo eta gazteen multzoak **gazteria** osatzen du. Definizio kronologikoaz gainera, gazteria asmo, iritzi, esperientzia eta jokabide bereziak dituen giza-taldea da. Gainera, historian zehar gazteak izan dira askotan gizarte- eta kultura-aldaketak ekarri dituztenak. Gaztaroa mugatzea zaila bada ere, pertsona heldutasun biologikoa eskuratuta erabateko heldutasun soziala burutu bitartean luzatzen dela esan daiteke, independentzia ekonomikoa lortu, etxe propioa eduki eta familia bat osatu arte. Nolanahi ere, kulturaren arabera eta gaztea gizon eta emakumea den, gaztaroaren mugak, ezaugarriak eta balorazioak aldatu egiten dira: adibidez, emakumeak haurrak izateko dituen adin-mugak nabarmen baldintzatzen du bere gaztaroa; gizarte-klase altuetan gaztaroa luzeagoa baita, ardurak bere gain hartzeko premia ez baita hain larria izaten. Beste alde batetik, gazteria erakunde publikoen arreta berezia jasotzen duen kolektiboa izaten da: egungo gazteak geroko helduak izango direnez, baliabide bereziak jartzen dira hezkuntza eta prestakuntza egokia jaso dezaten; aldi berean, gazteria esklusio-arriskuan egoten den kolektiboa da eta horren aurka ahalegin bereziak ere burutzen dira.

## Definizioa 
Soziologiatik ikuspuntu zenbait nabarmendu dira gazteria definitzerakoan. Batzuk trantsizio-aldia izatea nabarmentzen duten bitartean, beste zenbaitek itxaropena eta bizitza-aukera ezberdinak ematen dituen aro moduan azaltzen dute. Lausoa eta anitza izateaz gainera, estereotipoz kutsatutako kontzeptua da, maiz gazte guztiak gazte gutxi batzurekin identifikatzen baitira. Nazio Batuen Erakundearen arabera 10-24 urte bitartean luzatzen da eta hiru alditan bereizten da: hasierako nerabezaroa (10-14 urte), bukaerako nerabezaroa (15-19 urte) eta gaztaro betea (20-24 urte).

## Ikus, gainera 
* Nerabezaro
* Haurtzaro

## Kanpo estekak
Erritmo

[thumb|[Phenakistoskopio batek dantza bat erakutsiz, bals bat alegia.]]
**Erritmo** (antzinako grezieratik *ῥυθμός* – *rhythmos*, "simetria" esan nahi duena) elementu sendu eta ahulen segida erregularrez osaturiko mugimendua da. Arteetan oinarrizko kontzeptua da, musikan, dantzan eta literaturan erabilia.

## Erritmoa musikan 
Musikan bi esanahi ditu:
* Denbora edo aldi azentudun eta azentugabeen segida ordenatu eta errepikakorra. Erritmo-formularik sinpleenak bitarra eta hirutarra dira, erritmo-unitatea bi edo hiru osagaiz osatuta dagoenaren arabera.
* Musika- edo dantza-estilo jakin baten patroia den tempo, konpas eta azentuek osatutako unitate errepikakorra.

## Erritmoa hizkuntzalaritzan 
Hizketa prosodia eta segmentuak bat egiterakoan gauzatzen da eta erritmoarekin kanporatzen da (azentuarekin eta esaldi-doinuarekin batera). Erritmoa denboran zehar gertatutako erregulartasuna da. Erregulartasun hori hautemateko garrantzitsua da, erregulartasuna lortzeko errepikatzen diren tarteak berdintzat hartzea.

Errepikapen erregularra elementu desberdinetan oinarritu daiteke. Hizkuntza erritmoen oinarrizko elementutzat silaba eta azentua hartzen dira, hau da, hizkuntzek kontsonante eta bokal andanak kanporatzekoan erritmo oinarritzat har ditzaketen elementu nagusiak azentua eta silaba dira. Horrela, hizkuntzek errepikapena lortzeko oinarri hartzen duten elementuaren arabera, hizkuntz erritmo desberdinak lortu ahal dira: silaba-aldikotasuna eta azentu-aldikotasuna.

Hizkera gauzatzeko, prosodia eta segmentuen uztardura ahoskatzeko, unitate minimoa, txikiena silaba da. Hizkuntza guztiak silabaka gauzaten dira, baina silabak ez du balio erritmiko bera hizkuntza guztietan. Hizkuntza batzuetan silaba da erritmoa antolatzeko funtsa, alegia erritmoa silabaka antolatzen dute. Hizkuntza horiek silaba-aldikoak dira. Beste hizkuntza batzuetan, nahiz eta hizketa silaben bidez gauzatu, azentua da erritmo antolaketaren funtsa, hau da, azentuka antolatzen dute erritmoa. Hizkuntza horiei azentu-aldiko hizkuntzak deritzaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Erritmoa Sareko Euskal Gramatika
Costante Girardengo

**Costante Girardengo** (Novi Ligure, Alessandriako probintzia, 1893ko martxoaren 18a - Cassano Spinola, Alessandriako probintzia, 1978ko otsailaren 9a) Italiako txirrindulari profesionala izan zen. Bertoko txirrindularirik ospetsuenetariko bat izan zen. *Campionissimo* izendatua, 1920ko hamarkadan Italian Mussolinik berak baino ospe handiagoa zuen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
1576 Fabiola

**1576 Fabiola** asteroide gerrikoan aurkitutako 1576. asteroidearen izena da. 1948ko irailak 30ean aurkitu zuen Sylvain Arendek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1948 SA** zen. Bere izena Fabiola de Mora y Aragón Belgikako erregina izan zenagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1577 Reiss

**1577 Reiss** asteroide gerrikoan aurkitutako 1577. asteroidearen izena da. 1949ko urtarrilak 19an aurkitu zuen Louis Boyerrek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1949 BA** zen.

## Kanpo estekak
Juan José Oroz

**Juan José "Juanjo" Oroz Ugalde** (Berriobeiti, 1980ko uztailaren 11 - ) nafar txirrindulari ohia da, 2006 eta 2014 artean profesional izandakoa. Ez zuen garaipenik lortu bere ibilbidean.

## Kirol ibilbidea 
### Amateur mailan 
Juanjo Oroz Iruñeko C.C. Txantrean hezi zen eta talde horrekin hamaika lasterketa irabazi zituen beheko mailetan. Hasieratik erakutsi zuen kirol honetarako berezko dohainak zituela, parte hartu zuen lehen lasterketa irabazi baitzuen. 1996an Nafarroako Kirol Jokoak irabazi zituen eta Euskadiko txapelduna izan zen.

Iberdrola taldearen eskutik afizionatu mailara pasa zen, non 1999tik 2001 arte aritu zen. Bidegi taldetik igaro ondoren, 2003an Burunda Txirrindulari Elkartea|Caja Rural]]ek fitxatu zuen, Guerrerorekin batera, azken honek profesionaletara pasatzea ahalbidetuko zuena. Bizkarreko arazo fisikoek errepidetik urrun mantendu zuten 2004an, baina 2005ean berriro ere emaitza onak lortu zituen Baiona-Iruñea bezalako lasterketak irabaziz.

### Profesionaletan 
#### Kaiku, Orbea eta Euskaltel-Euskadi 
Orozek 2006an egin zuen debuta profesionaletan Kaiku taldearekin. Urte horretako Euskal Herriko Itzulia izan zen bere lehenbiziko UCI Pro Tour lasterketa, eta 2007an Orbea Continental taldeak fitxatu zuen. 2007ko maiatzean Euskaltel-Euskadiko kide egin zen, Kataluniako Voltan maillot laranja estreinatuz. 2007ko emaitzarik onena Euskaltelekin fitxatu aurretik lortu zuen, 2007ko Vaucluseko Hiru Egunetako lehen etapan bigarren postua lortuz, Orbea taldearekin lehiatuz.

#### Euskaltel-Euskadi 
Talde laranjarekin emanaldi aipagarrienak Tirreno-Adriatiko lasterketan izan zituen, bai 2008ko edizioan, non mendiko sailkapeneko bigarren postua lortu zuen eta bai 2011koan non sailkapen nagusian 11. amaitu zen.

2007ko urritik 2008ko apirila arte txirrindularitzako bost monumentuetan parte hartu eta denetan amaitu zuen (lasterketa hauek lehenbiziko partaidetzan amaitzea lortu zuen txirrindulari profesional bakarra izan zen): Lombardiako Giroa, Milan-San Remo, Flandriako Tourra, Paris-Roubaix eta Lieja-Bastogne-Lieja.

#### Burgos-BH 
Juanjo Burgos-BH taldearekin fitxatu zen apirilaren 29an, PinoRoad txirrindulari talde berriaren proiektua osatu ez zelako.
2014ko azaroaren 7an txirrindularitza utziko zuela iragarri zuen, profesional bezala bederatzi denboraldi egin ondoren eta 34 urte zituela. Txirrindularitzatik erretiratu ondoren, 2015ean, Oroz Lizarte talde amateurreko kirol zuzendari bihurtu zen.

## Palmaresa 
**2002**
* Salamancako Itzuliko etapa 1
* 3. Altsasuko Sarian
**2003**
* Jose Mari Anza Memoriala
**2005**
* Baiona-Iruñea
* 2. Cirilo Zunzarrenen oroimenezko Sarian
* 2. Altsasuko Sarian
* 3. San Gregorio Sarian
**2009**
* 6. Andaluziako Itzulian
* 7. Nazioarteko Kriteriuman
**2010**
* 8. Miguel Indurain Sari Nagusian
**2014**
* 6. Koreako Itzulian eta etapa 1

## Emaitzak 
-: Ez zuen parte hartu
Ut.: Utzi zuen

## Taldeak 
* Kaiku (2006)
* Orbea-Laukiz F.T. (2007)
* Euskaltel-Euskadi (2007-2011-2012)
* Euskaltel Euskadi (2013)
* PinoRoad (2014)
* Burgos-BH (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Samuel Herrick

**Samuel Herrick** (1911ko maiatzaren 29a - 1974ko martxoa) astronomo estatubatuar bat izan zen, zeru mekanikan espezializatua eta espazio hegaldi tripulatuen ikerketaren aurreko azterketa garrantzitsuak egin zituena.
Gauge bosoi

Partikulen fisikan, **gauge bosoia** naturako funtsezko elkarreragin baten eramale bezala jokatzen duen bosoi bat da. Zehazkiago, gauge eremu teoriak deskribatutako funtsezko partikulen elkarreragina euren artean gauge bosoiak elkartrukatuz egiten da, arruntki partikula birtual bezala.

## Eredu estandarreko gauge bosoiak 
Partikulen fisikako eredu estandarrean, hiru gauge bosoi mota daude: W eta Z bosoiak, fotoiak eta gluoiak. Horietako bakoitza lau funtsezko indarretako hiruri dagokio: fotoiak elkarreragin elektromagnetikoaren gauge bosoiak dira, W eta Z bosoiak elkarreragin ahularenak eta gluoiak elkarreragin indartsuaren eramaleak dira. Azkenik, grabitoia (teorikoki proposatua izan dena baina oraindik detektatu ez dena) grabitate elkarreraginaren arduraduna da. Kolore konfinamenduaren ondorioz, gluoi isolatuak ez dira energia baxuetan agertzen. Bai gerta litekeena, glueball masiboak sortzea da (datu hau oraindik ez da baieztatu).

## Kanpo estekak
1951ko Italiako Giroa

**1951ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 34. edizioa izan zen. 1951ko maiatzak 19 eta ekainak 10 artean ospatu zen, 4.153 kilometroko ibilbidea eginez 20 etapatan, garaileak batez beste 34,217 kilometro orduko abiaduran bete zituenak. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

98 txirrindularik hasi zuten proba eta 75ek amaitu zuten.

Fiorenzo Magnik bere bigarren Italiako Giroa irabazi zuen, bigarren Rik Van Steenbergen eta hirugarren Ferdi Kübler izan zirelarik. Louison Bobet frantziarra izan zen mendiko sailkapena irabazi zuena.

## Taldeak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
2002ko Paris-Roubaix

**2002ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 100. edizioa izan zen. Johan Museeuw belgikarrak irabazi zuen bakarrean, proba honetan lortu zuen azken garaipena izan zelarik.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
2004ko Euskal Herriko Itzulia

**2004ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 44. edizioa izan zen. 2004ko apirilak 5 eta 9 artean ospatu zen, 766,5 kilometroko ibilbidea eginez 5 etapatan. Garailea Denis Menxov errusiarra izan zen.

## Etapak 
## Sailkapena 
### Sailkapen orokorra
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Kanpo estekak 
* 2004ko Euskal Herriko Itzulia
Pino Cerami

**Pino Cerami** (Misterbianco, Sizilia, Italia, 1922ko apirilaren 28a - Gerpinnes, Belgika, 2014ko irailaren 20a) italian jaiotako belgiar txirrindulari bat izan zen. Profesionaletara 1946an pasa zen. Belgiar 1956ko martxoak 16an nazionalizatu zen.

Bere urterik hoberena 1960 izan zen, Paris-Roubaix eta Flèche Wallone irabaziz, baita munduko txirrindularitza txapelketan hirugarren postu bat lortuz ere.

1964tik Pino Cerami Sari Nagusia ospatzen da Belgikan txirrindulari honen omenez.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* 1946-1947 : Independentea
* 1948 : Metropole-Dunlop
* 1949-1954 : Peugeot-Dunlop
* 1955-1956 : Elvé-Peugeot
* 1957 : Peugeot-BP
* 1958 : Elvé-Peugeot-Marvan
* 1959-1962 : Peugeot-BP-Dunlop
* 1963 : Peugeot-BP

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* 
* Pino Cerami - *FirstCycling.com*
Pino Cerami Sari Nagusia

**Pino Cerami Sari Nagusia** urtero 1964tik Belgikako Hainaut probintzian ospatzen den egun bakarreko txirrindularitza lasterketa bat da.

Lasterketa, Wasmuellois txirrindularitza klubak sortua, bere izena Pino Cerami txirrindulari italiarragandik jaso zuen, belgiar nazionalizatu zena. 1995 arte Wasmuel udalerri inguruan ospatu zen, diru zailtasunek, jada 1993ko edizioa bertan behera utzi behar izatera behartu zutenak, Saint-Ghislainera eramatea behartu zutelarik. 1997an ere lasterketa ez zen ospatu, bere ibilbidean aldaketa berri bat eragin zuena, probaren helmuga Grand-Hornun jarriz.

2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik, UCI Europe Tourren zati da 1.1 mailan. Aurretik 1.3 mailan zegoen.

2009an lasterketa ez zen ospatu. Ezta, 2020 eta 2021ean ere. 

Ez dira inoiz txirrindulari euskaldunik izan podiumean.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1578 Kirkwood

**1578 Kirkwood** asteroide gerrikoan aurkitutako 1578. asteroidearen izena da. 1951ko urtarrilak 10ean aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak Indianako Brooklyn herritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1951 AT** zen. Bere izena Daniel Kirkwood astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Daniel Kirkwood

**Daniel Kirkwood** (Harford County, Maryland, 1814ko irailaren 27a - Riverside, Kalifornia, 1895eko ekainaren 11a) gerriko nagusiko asteroideen banaketako hutsuneak lehen aldiz 1857an ikusi eta Jupiterrekin orbita erresonantziaren ondorio bezala zuzen azaldu zituen astronomo estatubatuar bat izan zen.

Saturnoren eraztunetan Encke banaketa eta Cassini banaketa nola gerta zitezkeen ere azaldu zuen.

Gainera, Eguzkitik oso gertu igarotzen diren kometa talde baten existentzia iradoki zuen lehena ere izan zen, gaur egun Kreutz eguzki arraskari taldeko kometak bezala ezagutzen direnak, Heinrich Karl Friedrich Kreutz astronomo alemaniarraren omenez, 1888an aztertu zituena. 2004 arte kometa hauetako 500 aurkitu ziren SOHO eguzki ikerketa satelitearen C3 eta C2 LASCO koronografoekin.
Birendra Nepalgoa

**Birendra Bir Bikram Shah Dev** (Katmandu, 1945eko abenduaren 28a - Katmandu, 2001eko ekainaren 1a) Nepalgo erregea izan zen 1972 eta 2001 artean Dipendra Nepalgoa semeak hil zuen arte.

## Familia 
Katmandun jaio zen Narayanhity jauregian eta Mahendra erregearen seme zenez 1972an hau hil zenean Nepalgo errege bihurtu zen. Gaztaroan munduko unibertsitate onenetan ikasi zuen, lehenengo Erresuma Batuko Eton ikastetxean, ondoren Tokioko Unibertsitatean eta 1967 eta 1968an Estatu Batuetako Harvard Unibertsitatean. Aipaturiko herrialde hauetaz gain Kanadan eta Latinoamerika eta Afrikako herrialde asko ezagutu zituen. 1970an Rana familiako Aishwarayarekin ezkondu zen eta hiru haur izan zituzten, Dipendra, Shruti eta Nirajan.

## Erregealdia 
1973an Indiara eta Txinara bidaiatu zuen Asiako bi erraldoiekin harremanak hobetzeko. Bestalde Mahendrak ezarritako monarkia absolutua jaso zuen eta hasierako urteetan bere horretan jarraitu zuen, Birendraren esanetan bere herrialdea pobreegia eta atzeratuegia baitzen alderdi politikoak izango zituen sistema bat onartzeko. 1980an ordea erreferenduma egin zuen eta partidurik gabeko sistema aukeratu zuen herriaren %55ak.

1990an egoera politikoak eztanda egin zuen Nepalen eta manifestazio eta istilu ugarien ondorioz Birendrak monarkia konstituzionala ezarri zuen. Irailaren 10ean onartu zen erreferendum bidez Nepalgo Konstituzioa. 1996an Nepalen gerra zibila sortu zen gobernuaren indarren eta alderdi maoisten artean.

## Heriotza 
2001eko ekainaren 1ean Dipendra printzea Katmanduko *Tribhuvan Sadan* jauregian armaturik sartu eta bere aita eta anai arrebak hil zituen. Errege familia ia osoa eraila izan zenez Birendraren anaia zen Gyanendra bihurtu zen Nepalgo errege.
Gyanendra Nepalgoa

**Gyanendra Bir Bikram Shah Dev** (Katmandu, 1947ko uztailaren 7a - ) Nepalgo azken erregea izan zen. Bi alditan izan zen errege, lehenengo 1950 eta 1951artean hiru urte zituela bi hietan zehar eta azkenik 2001 eta 2008 artean.

## Familia 
Mahendra erregearen bigarren semea zen, Birendraren anaia gaztea. 1950an Tribhuvanek Rana familiaren beldurrez Nepaldik alde egin zuenean Gyanendra gelditu zen errege karguan, erabat sinbolikoa zen arren, hiru urte baino ez baitzituen. Rana familiako Komal Rajyarekin ezkondu zen eta bi haur izan zituzten, Paras printzea eta Prerana printsesa.

Gyanendra printzea zelarik tabakoaren industrian aritu zen eta Katmanduko hainbat luxuzko hotelen jabea da.

## Erregealdia 
1996an Nepalen gerra zibila sortu zen gobernuaren eta alderdi maoisten artean. Giro politiko nahasi horretan 2001ean errege familia osoaren hilketa etorri zen eta Gyanendrak hartu behar izan zuen Nepalgo errege kargua. 2005ean parlamentua disolbatu eta herrialdearen botere guztiak bere gain hartu zituen. 2006an Nepalgo zazpi alderdi indartsuenek bat egin zuten eta tronua utz zezan exigitu zioten. Gyanendrak atzera egin behar izan zuen orduan eta koroa mantendu bazuen ere 2007tik aurrera bere eskubideak ia sinboliko izatera pasa ziren.

2008ko maiatzaren 28an Nepal errepublika federala bihurtu zen eta Gyanendrak Katmanduko jauregia utzi behar izan zuen, Nepalen bizitzen utzi zitzaion arren.

## Erreferentziak
Masiela Lusha

**Masiela Lusha** (Tirana, Albania, 1985ko urriaren 23a) albaniar-estatubatuar aktore eta idazlea da. *George Lopez* telesailean Carmen Lopez antzezteagatik egin zen ezaguna. Lan horrengatik *Young Artist Award* saria bi aldiz jaso zuen.

## Filmografia 
* 2000: Father's Love, Lisa
* 2001: Summoning, Grace
* 2001: Lizzie McGuire, Model
* 2002: George Lopez, Carmen Lopez (101 kapitulu)
* 2003: Clifford's Puppy Days, Nina (46 kapitulu)
* 2004: Cherry Bomb, Kim
* 2005: Unscripted
* 2006: Law and Order: Criminal Intent, Mira
* 2007: Time of the Comet, Agnes
* 2008: Blood: The Last Vampire, Sharon
* 2009: Ballad of Broken Angels: Harmony, Harmony
* 2009: Lopez Tonight
* 2010: Kill Katie Malone, Ginger
* 2010: Of Silence, Annabelle
* 2010: Signed in Blood, Nina
* 2011: Under the Boardwalk: The Monopoly Story
* 2011: Tough Business, Grace
* 2011: Science of Cool

## Bibliografia 
* *Inner Thoughts* (1999)
* *Drinking the Moon* (2005)
* *The Besa* (2008)
* *Amore Celeste* (2009)
* *Boopity Boop! Writes Her First Poem* (2010)
* *Boopity Boop! Goes To Hawaii* (2010)
* *The Call* (2010)

## Kanpo loturak 
*  Masiela Lusha (IMDb)
Juan María Bordaberry Arozena

**Juan María Bordaberry Arozena** (1928ko ekainaren 17a, Montevideo &ndash; 2011ko uztailaren 17a, Montevideo) euskal jatorriko uruguaitar politikaria eta diktadorea izan zen.

## Biografia 
Euskal jatorriko familia *colorado* batean jaio zen. Bere aita Domingo Bordaberry Elizondo politikaria izan zen, ama berriz Elisa Arozena. 1969an Colorado Alderdira gehitu zen, 1969 eta 1972 bitartean Abeltzaintza eta Nekazaritzako ministro izan zelarik.

1972ko martxoaren 1etik 1973ko ekainaren 27rarte Uruguaiko presidentea izan zen. Aldiz, 1973ko ekainaren 27ko Estatu Kolpearen buru izan zen, ondorioz diktadore bilakatu zelarik. Uruguaiko Legebiltzarra, gizarte erakundeak nahiz alderdi politikoak deuseztu, eta askatasun zibilak ezabatuarazi zituen. Bere Diktadura 1973ko ekainaren 27tik 1976ko ekainaren 12rarte luzatu zen.

1976an Bordaberryk Uruguaiko Indar Armatuetako Ofizialen Batzarrari bi memorandum berri aurkeztu zizkion. Honek, alderdi politikoak desagertarazteko proposamena arriskutsuegia zela uste eta ekainaren 12an Bordaberry postutik kendu eta Alberto Demicheli Lizasok ordezkatu zezan erabaki zuen.

Gerora gizateriaren aurkako krimenak, bahiketak eta bere aurkari politikoen aurkako ekintzak burutzeagatik zigortua izan zen: horien artean, 1976ko Zelmar Michelini eta Héctor Gutiérrez Ruiz legegileen hilketak, eta, Kondor Operazioaren barnean, baita Rosario Barredo eta William Whitelaw tupamaro gerrillari ohien hilketarengatik ere. Ondorioz, espetxeratze prebentibora zigortu zuten.

Bere azken egunak osasunez larri eta bere etxebizitzan atxiloturik iragan zituen.

## Kanpo estekak
Paleolitoko Venus

[thumb|[Venus Willendorfekoa|Willendorfeko Venusa]]
**Paleolitoko Venusak** bolian, harri bigunean (esteatita, kaltzita, kareharria) edo terrakotan egindako Goi Paleolitoko emakume-estatuatxoak dira. Eurasiako aztarnategietan, Pirinioetatik Baikal aintziraraino, agertu dira. Gehienak Gravette aldikoak badira ere, Aurignaciarreko adibide goiztiar batzuk daude, hala nola 2008an aurkitutako Hohle Felseko Venusa (duela 35.000 urte baino gehiagokoa). Berantenak, duela 13.000 urteko Monruzko Venusa esate baterako, Magdaleniar amaierakoak dira. 100 estatuatxo inguru ezagutzen dira (250 inguru baxuerliebeak barne hartuta), denak txiki samarrak (4 eta 25 cm artekoak).

## Venus izendapena eta genero ikuspegia 
"Venus" izena Paleolitoko ehun emakumezko estatuatxo izendatzeko erabiltzen den termino generikoa da. Jakina, ez dira benetako Venus. Paul Hurault Vibraye markesari egozten zaio orokorrean izendatze horren jatorria. Espezialista batzuen arabera, Venus izena aukeratu izana, maitasunaren jainkosa bati erreferentzia eginez, Vibraye-ren aldetik, aukeraketa desegokia izan zen. Estatuatxo horien erdiek neska oso gazteak edo emakume zaharrak irudikatzen dituzte. Beraz, emakumezko estatuatxo hauek, antza, ez dute izaera erotikorik. Sexu adierazpenak bilatzeko grina horrek gizonezko arkeologo batzuen joera erakusten du, batzuen iritiz.

Genero ikuspegi desberdin bat sartu zuten debatean Catherine Hodge McCoid eta LeRoy D. McDermott ikerlariek, iradoki zutenean, adibide grafikoekin, emakume artistak izan zitezkeela venusen egileak, emakume batek bere buruari nola begiratzen ager baitzitekeen irudiak zizelkatzeko unean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hominides.com: Les Vénus paléolithiques
Zaldi Ero

**Zaldi Ero** —jatorrizko izena **Tȟašúŋke Witkó** edo **Tasunka Witko** (lakotazko izen horren euskarazko ahoskera *Taxunka Uitko* da gutxi gorabehera, eta hitzez hitz «haren zaldia erotuta dago» edo «haren zaldia eroa da» esan nahi du), ingelesez *Crazy Horse*— (Gaurko Rapid City, AEB, 1840ko abenduaren 4a? - Nebraska, AEB, 1877ko irailaren 5a) oglala leinuko siux tribu indiarreko buruzagia izan zen. Tribu hori bere kideek guduetan erakusten zuen kemenagatik famatu zen. XIX. mendeko Estatu Batuetako indiar erresistentziaren buru handienetako bat izan zen.

## Biografia 
1865. urtean zurien aurkako borrokari ekin zion, Montanako urre tokietara iristeko errepidea zabaltzearen aurka azaldu zenean.

1866an W. J. Fetterman kapitainaren eta harekin ziren 80 gizonen hilketan esku hartu zuen Wyomingen. Siouxei eskainitako erreserbei uko eginez (1868), betiko ehiza lurraldeetara jo zuen, gobernuaren osteekin borroka etengabean arituz.

1874an Dakotan urrea aurkitu zela eta, urreketariak indiarren erreserba zabaletan sartu ziren.

Zaldi Erok, txeieneekin elkar harturik, eraso egin zion Crook jeneralari eta atzera eragin zion 1876ko ekainaren 17an, Rosebud Riverko guduan. Iparraldera egin zuen gero eta Tatanka Yotankaren gidaritzapean ziren sioux gehienekin elkartu zen. Urte berean, ekainaren 25ean, Little Big Horngo guduan parte hartu zuen. Azken horretan, Custer jenerala eta Zalditeriako 7. Erregimentuko gizon guztiak hil ziren. Berriz ere mendialdera jo zuen bere leinukoekin, Estatubatuar Armada (Crook jeneralaren soldaduak) atzetik zuela eta, azkenean amore eman behar izan zuen; goseak eta hotzak ahuldurik, Nebraskan Crook jeneralari errenditu zitzaion. Preso hartu zuten eta Fort Robinson gotorlekuan sartu zuten. Handik hilabete gutxira baionetaz eta traizioz bizkarraldean sastakaturik erail zuten, ihes egiteko saioan, agidanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Crazy Horse*-ren biografia
Garryowen

**Garryowen, Garyowen, Garry Owen** edo **Gary Owens** Irlandako quickstep dantzako doinu bat da. Dirudienez, jada XVIII. mendeaaren erdialdera Limerick hiriaren inguruan lurjabe aberatsek euren mozkorraldietan abesten omen zuten (hiri horren inguruan izen bereko auzo bat ere badago). Ondoren, XIX. mendean irlandar emigranteek eurekin batera Ameriketako Estatu Batuetara eraman zuten.

Munduan ospea baldin badu, Custer jenerala buruzagi zuen Zalditeriako 7. Erregimentu ospetsuaren ereserki bilakatu zelako da. Britainiar Armadan ere doinu honek ospe handia bereganatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Garryown abestiaren bertsio klasikoa entzungai 
* Garryowen martxa militarra entzungai
* Garryown martxa gaitaz joa
George Armstrong Custer

**George Armstrong Custer** (1839ko abenduaren 5a, New Rumley, Ohio &ndash; 1876ko ekainaren 25a, Little Big Horngo gudua, Montana) Ameriketako Estatu Batuetako Armadako zalditeriako ofizial bat izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilean nahiz Indiar Gerretan parte hartu zuen.

Militar harroputza eta handi-mandia omen zen. Haren etsaiek diotenez, bere burua goratu zalea zen. Gainera, bere buruzagien aginduak ez bete eta bere kaxara jardutea gustatzen zitzaion. Halere, garaiko estatubatuar gizartean heroi eta martirien pare jarri zuten.

1876ko ekainaren 25ean Little Big Horngo guduan bera eta bere Zalditeriako 7. Erregimentuko 210 gizon Zaldi Eroren agindupeko indiar gudarostearen erasoan hil ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Washita ibaiko gudua

## Kanpo estekak
Wounded Kneeko sarraskia

**Wounded Kneeko sarraskia** lakota etniako indiarren eta Estatu Batuetako armadaren artean jazotako azken gudu handia izan zen. Gerora Nelson A. Miles jeneralak Indiar Gaietarako Ordezkariari bidalitako mezu batean azaldu zuenez, «sarraski bat» izan zen:

1890ko abenduaren 29an Zalditeriako 7. Erregimentuko bostehunen bat soldaduk, gehi laguntza indarrek eta metrailadore batek Minneconjouko kanpalekua inguratu zuten, kanpalekuko lakota indiarrak Nebraska estatuko Omaha udalerrira eramango zituen treneraino laguntzeko agindua baitzuten. Zazpigarren Erregimentuko komandanteak lakotak atzerriratu aurretik haiei armak kentzeko agindua eman zuen. Hortaz, bere indar armatuak indiarrengandik gertu ipiniko zituela uste da. Armak kentzeko ekintza hasi bezain laster, tiroketa ere hasi zen, ondorioz hogeita bost soldadu zuri eta ehun eta hogeita hamabost lakota hil ziren (azken horien artean, hirurogeita bi emakume eta ume).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Wounded Knee museoa
*  Sarraskiaren argazkiak dituen Walter Mason Camp Collection bilduma
Ballybunion

**Ballybunion** (irlanderaz *Baile an Bhuinneánaigh*) Irlandako hego-mendebaldean dagoen Kerry konderriaren iparraldean kokatzen den kostaldeko udalerri bat da. Listowel udalerritik 15 kilometrora dago. Udalerri honek hondartza eder bat du, bertan gaztelu baten hondakinak ere baudaudelarik.

Udalerri hau golf zelaiez inguraturik dago. 1998an, Estatu Batuetako Bill Clinton presidentea bertan golfean jokatzen egon zeneko abagagunea oroitarazten duen estatua bat ere bada. Udaldean nahiko turismo giroa nagusitu ohi da, bertara familiak eta aisialdia pasatzera datorren jendea hurbiltzen delarik.

## Iruditegia 

Irudi:Ballybunion Main St South.JPG|Kale nagusia.
Irudi:Danna's (Mulvihill ^ Sons), Main Street, Ballybunnion, Co. Kerry - geograph.org.uk - 3554865.jpg|Kale nagusia.
Irudi:Ballybunion Beach.jpg|Hondartza.
Irudi:Ballybunion Castle and Bay - geograph.org.uk - 331716.jpg|Gazteluaren hondakinak.
Irudi:Ballybunion Golf Club.JPG|Golf Cluba.

## Kanpo estekak 
* Ballybunion-online.com 
* Ballybuniongo Golf Cluba
São Paulo Futebol Clube

**São Paulo Futebol Clube** edo **SPFC** Brasilgo futbol talde nagusietakoa da. São Paulo hirian du egoitza, eta haren zelaia Cicero Pompeu de Toledo estadioa da (*Morumbi estadioa* izenaz ezagunagoa). Hiru aldiz eskuratu du Kontinente arteko kopa.

## Palmaresa 
### Brasilen: 28 
* Brasilgo liga (6): 1977, 1986, 1991, 2006, 2007, 2008.
* Txapelketa Paulista (21): 1931, 1943, 1945, 1946, 1948, 1949, 1953, 1957, 1970, 1971, 1975, 1980, 1981, 1985, 1987, 1989, 1991, 1992, 1998, 2000, 2005, 2021.
* Rio – São Paulo txapelketa (1): 2001.

### Nazio artean: 12 
* FIFAren Kluben arteko Munduko Kopa:
** Txapelduna (1): 2005.
* Kontinente arteko Futbol Kopa:
** Txapelduna (2): 1992, 1993
* Libertadores Kopa:
** Txapelduna (3): 1992, 1993, 2005.
** Finalista (3): 1974, 1994, 2006.
* Hego Amerikako Kopa (1): 2012.
* Hego Amerikako Errekopa (2): 1993, 1994.
* Libertadores Superkopa (1): 1993.
* CONMEBOL Kopa (1): 1994.
* Kluben arteko Munduko Kopa txikia (2): 1955, 1963.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
1580 Betulia

**1580 Betulia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1580. asteroidearen izena da. 1950eko maiatzak 22an aurkitu zuen Ernest Leonard Johnsonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1950 KA** zen. Bere izena Samuel Herricken emaztea zen Betulia Torogatik jasotzen du, honen omenez 1681 Toro asteroideak ere izena jasotzen duelarik. Amor asteroide bat da.

## Kanpo estekak