open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zerba

**Zerba** (*Beta vulgaris var. cicla*) barazki gisa landatzen den biurteko landare belarkara da. Hosto handiak dauzka, kolore berde distiratsukoak eta zain askodunak. *Beta vulgaris* espeziearen barietate bat da, beterraba bezala. Sukaldean zurtoinei "penka" deitzen zaie eta zuriak, horiak edo gorriak izan daitezke, aldaeraren arabera.

Landare osoa jan daiteke, hostoak eta penkak barne. Aleak handiak direnean, penkak aparte jan ohi dira. Landare gazteak gordinik ere jan daitezke, entsaladan.
## Laborantza 
Haziak erein ordurako lurra prestatu materia organikoz. Lurzoru sakonak, freskoak eta solteak behar ditu. Landaketamarkoa:landare bat 50 cm-ko. Ereiteko sasoia martxotik irailera arte. Hazkuntza indartzeko asunez egindako minda erabili, baita ongarritzeko.

## Galeria 

Chard1.jpg
Chard2.jpg
Blettes beta vulgraris artlibre jnl.jpg
Bietole_da_coste,_Italia_1.jpg
June 3 Farmers Market, Harrisonburg, Va., 2010 (4954061444).jpg
Blette.JPG
Mangold 01.jpg
Lotario I.a

**Lotario I.a** (795 &ndash; Prümeko abadia, 855eko irailaren 29a) Italiako erregea izan zen 818-855 bitartean, Mendebaldeko enperadorea 840-855 bitartean eta Erdialdeko Frantziako erregea 843-855 bitartean.

## Bizitza 
Luis *Errukitsua* enperadorearen eta Ermengarda Hesbayekoaren seme nagusia zen. 815ean, Bavariako agintari bilakatu zen. Bi urte beranduago, aitak *Ordinatio Imperii* kapitularra promulgatu zuen, Lotario izendatzen zuena inperioaren oinordeko bakar. 822an Italiako errege izendatua izan zen, eta 823an Paskoal I.a aita santuak enperadore-kide koroatu zuen. 824ko azaroan, *Constitutio Romana* promulgatu zuen, enperadorearen eta aita santuaren arteko harremanei buruzkoa, aginpide gorena enperadoreari ematen ziona.

Aita 840an hil zenean, inperio osoa bereganatzen saiatu zen, baita enperadore koroa ere, baina Karlos *Burusoila* eta Luis *Germaniarra* elkartu ziren haren aurka. Fontenoy-en-Puisayeko gudu erabakigarrian garaitua izan ondoren, Verdungo Hitzarmena onartu behar izan zuen. Lotariok, enperadore tituluaz gain, Erdialdeko Frantzia, jaso zuen: Italiar penintsulako iparraldea eta Frisiatik Proventzarainoko lur zerrenda. Frisian normandiarren aurka borrokatu behar izan zuen, eta Italian sarrazenoen aurka. 855ean, eri zegoela, erresuma semeen artean banatu zuen:

* Luis II.arentzat, Italia eta koroa inperiala.
* Lotario II.arentzat, erresumaren iparraldeko zatia, Frisiatik Suitzaraino, bere heriotzaren ondoren Lotaringia deitua.
* Karlos Proventzakoarentzat, Burgundia Beherea.

Ondoren, Prümeko abadiara erretiratu zen; bertan hil zen, 855eko irailaren 29an.

## Ezkontza eta seme alabak 
821ean Ermengarda Toursekoarekin ezkondu zen; zortzi seme alaba izan zituzten:
* Luis (825–875), Italiako erregea eta Mendebaldeko enperadorea. Engelbergarekin ezkondu zen.
* Hiltrude (826–865), Berengario Spoletokoarekin ezkondu zena.
* Ermengarda (825 aldean–849).
* Berta (830 aldean–852).
* Gisela (830 aldean–856), Bresciako San Salvatoreko abadesa.
* Lotario (835–869), Lotaringiako erregea. Teutbergarekin ezkondu zen.
* Rotrude (840 aldean), Lamberto III.a Nanteskoarekin ezkondu zena.
* Karlos (845–863), Burgundia Behereko erregea izan zena.

Sasiko seme bat ere izan zuen:
* Karloman (853 aldean-?).

## Genealogia 
## Erreferentziak
Lusismo

**Lusismoa** Galizian aldaera lusofono bat mintzatzen dela aldezten duen pentsamendu korrontea eta gizarte mugimendua da. Galiziera, horren arabera, Portugalen, Brasilen, Angolan, Mozambiken edo Ginea-Bissaun hitz egiten den hizkuntza bera da: portugesa deitu ohi dena, alegia.

Lusismoa erreintegrazionismoari oso loturik dago, eta horregatik bi korronteok batera aipatzen dira askotan, **luso-erreintegrazionismo** izenarekin. Erakunde askotan (Movimento Defesa da Linguan, adibidez), gainera, bi ikuspegi horietako lagunek batera lan egiten dute, arazorik gabe. Hala ere, erreintegrazionistek galizierarentzat idaztarau propioa aldezten dute (galiziera-portugesa diasisteman oinarrituta) pixkanaka portuges-galiziar hizkuntzaren gainerako aldaeretara gerturatzen joateko; lusistek, berriz, galiziera portugesaren idaztarauekin idaztearen alde egiten dute.

2008ko irailaren 20an, Galiziako sektore lusistak Portugesaren Galiziako Akademia (*Academia Galega da Língua Portuguesa*) sortzearen aldeko elkartea eratu zuten.

## Ikus, gainera 
* Erreintegrazionismoa
* Lusofonia

## Kanpo estekak 
*  Associação de Amizade Galiza-Portugal
*  Academia Galega da Língua Portuguesa
Arixo

[thumb|360 px|Arixo haritzarekin lotutako jainkoa izan daiteke. Argazkian haritz [Lepatze|lepatuak]]
**Arixo** edo **Arixon** euskal mitologiako jainkoa zen, Akitania erromatarraren garaian, Pirineo aldean.
Louron ibarrean azaldu dira berari zuzendutako bi aldare, Loudenvielle herrian hain zuzen.

Ez ditugu bere ezaugarriak ezagutzen, baina Cadeac herrian topatutako aldaeran, **Marti-Arixoz** hitz egiten du, eta honek adieratzen du lotura bat bertako jainko indigena (Arixo) eta Marte erromatarren gerla jainkoaren artean.

Baliteke beraz Arixo bertako gerrako dibinitate bat izatea.

## Etimologia 
Arixon hitza haritzarekin lotzen dute zenbait ikerleek, Barandiaran eta Bernardo Estornes Lasaren kasu. Arixo jainkotutako haritza izango litzateke .

## Inskripzioak 
*"Arixo / deo / ... / ... / v(otum) s(olvit) libens m(erito)".*

Itzulpena: Arixo jainkoari ...ek gogo onez eta arrazoiaren arabera konplitu du bere botoa.

Mars Arixo-ri botoz egindako aldarea. Cadéac herrian aurkitua, Pirinio Garaiak.

*"Marti / Arixoni / Erianos, / Serionis [filius], v(otum) s(olvit) libens m(erito)."*

Itzulpena: Marti Arixo-ri, Serio-ren seme Erianos-ek, gogo onez eta zuzenbidearen arabera konplitu du bere botoa.

## Toponimia 
Arix hitza euskal toponimian azaltzen da, seguraski harizt txikiaren esanahaiarekin:
* Arixabaleko harrazpia, Baztan.
* Arixelai, Doneztebe.
* Arixurietako bizkarra, Ituren.

## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* José Miguel Barandiarán, *Dictionnaire Illustré de Mythologie Basque*, traduit et annoté par Michel Duvert, Donostia, éditions Elkar, 1994. 
* Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
* Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica. Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Barcelona 1995.
* K. Larrañaga Elorza, Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta Agiriak, UNED-Bergara, 1988, 316 or., 176 zkia.
* Julien Sacazeren lanak:
:* *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
:* *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:* *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.
* Contribución a los estudios aquitano-vascos, Vahan Sarkisian.

## Kanpoko loturak 
 Arixo gizonezkoen izena bezala Euskaltzaindiaren Euskal Izendegian

## Kanpo estekak
Xiaxkotan

**Xiaxkotan** (; ) Kurilak uhartediko errusiar uharte bat da. Bere hedadura 122 kilometro karratutakoa da eta iparraldeko Kuril uharteen taldean dago.

## Geografia 
Xiaxkotan, honako koordenatu geografiko hauetan dago.

* latitudea: 48º43' eta 48º54' N
* longitudea: 153º59' eta 154º13' E
* garaierarik altuena: 934 m

Ipar-ekialdean Kharimkotan uhartea dago, Severgin itsasarteak banandua, eta ipar-mendebaldean Ekarma. Kruzensterneko itsasarteak banatzen du uharte hau erdialdeko Kurilak uharteetatik.

Administratiboki, Sakhalingo oblastak kontrolatzen du.

## Kanpo estekak
Raikoke

**Raikoke** (, ) Kurileen uhartediko errusiar uharte bat da. Uhartedi osoko uharterik txikiena da, 4,6 kilometro karratuko hedadurarekin. Erdialdeko Kuril uharteen taldean dago.

## Geografia 
Raikoke uhartea honako koordenatu geografiko hauetan dago:

* latitudea: 48º17' N
* longitudea: 153º15' E
* garaiera altuena: 551 m

Hegoaldean, Matua uhartea dago. Kruzenstern itsasarteak banatzen du uharte hau iparraldeko Kuril uharteetatik.

Administratiboki Sakhalingo oblastak kontrolatzen du.

## Kanpo estekak
Kagiris

360px|thumb|Cagire edo Kagire mendia Arriereko lautadatik ikusita
**Kagiris**, euskal mitologiako jainkosa edo jainkoa zen Akitania erromatarrraren garaian eta Pirineo aldean. Berari buruzko inskripzioa Saint-Béat herrian, azaldu zen Garona Garaian.

Kagiris Cagire edo Kagire mendiari lotutako dibinitate bat da. Beste zenbait kasuetan bezala, mendi bera jainkotuta da Kagiris.

## Etimologia 
Kagire hitza, kontutan hartuz tontor harritsu bat dela, "Kar" hitzarekin lotuta egon daiteke.

Badaude Car eta Gar izena daukaten dibinitate akitaniarrak ere. Kagire bi hitzen loturatik etor daiteke; Kar eta (a)gerri, (a)geri Kar-(a)gerri. Euskal Herri guztian ugariak dira ere "agirre" osagaia daukaten toponimoak.

[thumb|Cagireko gurutzea tontorrean, bertatik [Garona ibaiko ibarra ikusgai]]

## Bibliografia 
* Julien Sacazeren lanak:
:* *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
:* *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:* *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

## Kanpo estekak
Arc

**Arc** Frantziako ibai bat da, Savoia departamendua zeharkatzen duena. Bere luzera, 128 kilometrotakoa da. Isere ibaiaren ezkerraldeko ibaiadarra da, nora Chamousset inguruan iristen den, Albertvilleetik 15 kilometro beherago. Bere ibilbidea Frantzia eta Italia arteko mugatik gertu igarotzen da, Alpe Graioetatik, Bonneval-sur-Arcetik iparrekialdera. Arceko harana, Maurienne, Frantzia eta Italia arteko garraiobide garrantzitsua da.

## Igarotzen dituen herriak 
* Bonneval-sur-Arc
* Bessan
* Lanslevillard
* Lanslebourg-Mont-Cenis
* Bramans
* Modane
* Saint-Michel-de-Maurienne
* Saint-Jean-de-Maurienne
* Aiguebelle

## Izen bereko beste toki batzuk 
* Arc Proventzako ibaia.

## Kanpo estekak
Drac

**Drac** Frantziako ibai bat da, hegoekialdean dagoena. Isere ibaiaren ezkerraldeko ibaiadarra da. *Drac Beltza* eta *Drac Zuria* batzen direnean sortzen da, Massif des Écrins izeneko mendigunearen hegoaldeko zatiak. Uharka mordo batetatik igarotzen da. Bere urak Isere ibaian isurtzen ditu Grenobletik gertu. Bere ibaiadarrik garrantzitsuena Romantxe izenekoa da.

Drac ibaiak, honako departamendu eta herriak igarotzen ditu:

* Alpe Garaiak: Saint-Bonnet-en-Champsaur
* Isere: Corps, Grenoble

## Kanpo estekak
Sorvilán

**Sorvilán** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 659 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Sorvilángo Udala

thumb|ezkerrera|250px|Sorvilán
KV34

**KV34** hilobia, Erregeen Haranean dagoena (gaur egungo Luxor hiritik gertu, Egipton) XVIII. dinastiako Tutmosis III.a faraoia lurperatua izan zen tokia da.

Erregeen Haranean industutako lehen hilobietako bat izan zen, amildegi baten hormaren gainaldean. Malda handiko pasabide bat jaisten da sarreratik barnera, trapezoide formako aurrekamera baten bidez. Aurrekameraren ondoren, sarkofagoko kamera dago, kartutxo formakoa, nondik lau alboko kamera txiki irtetzen diren. Tutmosis III.a lurperatua izan zen harrizko sarkofagoa, oraindik tokian bertan dago, hilobi lapurrek kaltetu duten arren.

Harresietako apainduretako asko, oso ez ohiko estilokoak dira Erregeen Haranerako, hondo horixka batean (zahartutako papiroaren antza hartu nahi duena), Amduateko Liburuaren bertsiorik antzinakoena dago, Antzinako Egiptoko jainkoak, makiltxoekin eginiko panpina sinpleekin marraztuz (ia naïfa den estilo batekin), papiroetako idazkeraren antzera. Kameran, Raren Letania ere dago, antzera egina.

Hilobia, arpilatua izan zen antzinatean. 1898an Victor Loretek berriz aurkitu eta industu zuen.

## Galeria 

Image:Egypt.KV34.01.jpg
Image:Egypt.KV34.02.jpg
Image:Egypt.KV34.03.jpg
Image:Egypt.KV34.04.jpg
Image:Egypt.KV34.05.jpg
Image:Egypt.KV34.06.jpg
Image:Egypt.KV34.07.jpg

## Kanpo estekak 
* Theban Mapping Project: KV34 -
Massif des Écrins

**Massif des Écrins**eko mendiek Parc national des Écrins delako parke nazionalaren erdigunea osatzen dute. Dofinerriko Alpeen zati dira.

## Mendiguneko mendiak 
* Barre des Écrins 4102 m
* La Meije 3983 m
* Ailefroide 3954 m
* Mont Pelvoux 3946 m
* Pic Sans Nom 3913 m
* Pic Gaspard 3883 m
* Le Râteau 3809 m
* Pic Coolidge 3774 m
* La Grande Ruine 3765 m
* Roche Forio 3730 m
* Les Bans 3669 m
* Les Agneaux 3663 m
* Pic de la Grave 3628 m
* Pic de Neige Cordier 3618 m
* Aiguille du Plat de la Selle 3597 m
* Les Rouies 3589 m
* Olan 3564 m
* La Plaret 3564 m
* Tête de l'Etret 3559 m
* Tête de Gandoliere 3544 m
* L'Encoula 3533 m
* Pointe des Arcas 3478 m
* Roche de la Muzelle 3465 m
* Pointe Guyard 3460 m
* Tête des Fétoules 3459 m
* Le Sirac 3440 m
* Tête du Rouget 3435 m
* Pic de Says 3421 m
* Grande Aiguille de la Bérarde 3419 m
* Aiguille des Arias 3403 m
* Pointe de l'Aiglière 3308 m
* Pointe Swan 3294 m
* Le Jandri 3288 m
* Tetes des Soulaures 3242 m
* Pointe de Rougnoux 3179 m
* Têtes des Vautisse 3156 m
* Pic Combeynot 3155 m
* Dibona 3130 m
* Le Vieux Chaillol 3167 m
* Pic des Souffles 3098 m
* Tête de Dormillouse 3084 m
* Pointe des Estaris 3080 m
* Le Rochail 3023 m
* Aiguille de Cedera 2883 m
* Grun de Saint Maurice 2776 m

## Kanpo estekak
Trapezoide

eskuinera|250px
**Trapezoidea** lau aldeko poligono itxi bat da, bere lau aldeetako bakar bat bera ere ez duena beste batekiko paraleloan.

Trapezoidea ez da paralelogramo bat, baina poligono hauen oinarrizko ezaugarriak betetzen ditu. Bere barne angeluen batuketa 360ºkoa da. Poligono ez erregularrentzako barne angeluen batuketa ere betetzen du, honela:

:\sum barne angeluak =(NL-2) \cdot180º
non NL alde kopurua den.

Asimetriko, simetriko edo deltoideetan sailkatzen dira.

## Ikus, gainera 
* Trapezio
* Trapezoide (hezurra)

## Kanpo estekak
Vélez de Benaudalla

**Vélez de Benaudalla** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 2.892 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Vélez de Benaudallako Udala

thumb|ezkerrera|300px|Guadalfeo ibaiako mehargune
N-232

**N-232** Castelloko Vinaroz eta Burgosko Cabañas de Virtus lotzen duen errepidea da.

## Zeharkatzen dituen herriak 

### Castelloko probintzia 
* Sant Jordi
* Traiguera
* La Jana
* Xert
* Morella
* La Pobla d'Alcolea

### Teruelgo probintzia 
* Monroyo
* Alcañiz
* Hijar
* Azaila

### Zaragozako probintzia 
* Quinto
* Fuentes de Ebro
* El Burgo de Ebro
* Zaragoza
* Casetas
* Alagon
* Figueruelas
* Mallen

### Nafarroa 
* Tutera

### Errioxa 
* Alfaro
* Rincon de Soto
* Calahorra
* El Villar de Arnedo
* Varea
* Logroño
* Fuenmayor
* Cenicero
* Torremontalbo
* Nafarruri

### Burgosko probintzia 
* Pancorbo
* Santa Maria Rivarredonda
* Cubo de Bureba
* Busto de Bureba
* Quintanaelez
* Cornudilla
* Oña
* Merindad de Valdivielso
* Incinillas
* Soncillo
* Cabañas de Virtus

## Autobiak 
N-232ko ibilbidean, badaude zenbait tarteune autobia direnak:

* **Miranda de Ebro** - **Zaragoza** tarteunea: A-68
* **Zaragoza** - **Bilbo** tarteunea: AP-68
* **Zaragoza** - **Figueruelas** tarteunea: A-68
* **Castejon** - **Kortes** tarteunea: A-68
* **Logroñoko Saihesbidea** tarteunea: LO-20

## Ikus, gainera 
* A-68
* AP-68
* LO-20

## Kanpo estekak
N-113

**N-113** Soriako Agreda eta Valtierra lotzen duen errepidea da, Zentroniko eta Castejon zeharkatzen dituena. Bere 45 kilometroko ibilbideak N-122 eta AP-15 eta N-121 lotzen ditu.

## Ibilbidea 
N-113 errepidea A-15ko lotunean, N-122 autobia bihurtzen denean, Agredan hasten da. Gero iparralderantz jotzen du Errioxako Valverde zeharkatuz. Nafarroan, Zentroniko eta Corellatik gertu dabil, N-232 errepidearekin lotune izaten. Castejonen Ebro zeharkatzen du. Amaiera Iruñera doazen N-121 eta AP-15ean eta Valtierra eta Tuterara doan NA-134an du.

## Lotuneak eta zeharkatzen dituen herriak 
* Agreda: A-15 N-122.
* Valverde: LR-123.
* Zentroniko: NA-160.
* Corella.
* Castejon.
* Valtierra: N-121, AP-15 eta NA-134

## Kanpo estekak
Erdilo

**Erdilo** Nafarroako erdialdeko Pirinioetako mendi bat da, Ortzanzurieta mendilerroan dagoena, Orreagatik gertu. Bere garaiera 1265 metrokoa da. Ibañetako mendatetik ekialderantz igotzen den lehen mendia da, Ortzanzurieta mendilerroko bigarren mendirik garaiena den Astobizkar mendiranzko norantzan.

## Irispideak 
Ibañetako mendatetik abiatzen da GRaren seinaleak jarraituz, Lepoederrerantz, Errolanen omenezko monumentuaren ondoan, bidearen bihurguneetatik moztu daitekeelarik, margoaren markak jarraituz. Tontorra hegoaldetik igaro ondoren, Iralepo lepora heltzen da, non ezkerretarantz, iparmendebalderantz biratzen den, borda baten hondakinen ondoan dagoen alanbre hesi bat zeharkatzeko, azkenik, atzera egiteko, muino belartsua tontorreraino igoz.

## Kanpo estekak
Mendimotz

**Mendimotz** Nafarroako erdialdeko Pirinioetako mendi bat da, Orreagatik gertu dagoena. Ortzanzurieta mendilerroa osatzen duten bost mendietako bat da. Bere garaiera, 1491 metrokoa da.

## Irispideak 
### Orreagatik 
952 metroko garaieran dagoen Orreagako ostatutik, Arañosingo ubidea zeharkatzen duen bide bat jaisten da, eta, lepo metaliko bat zeharkatu ondoren, ekialderantz jarraitzen du. Handik metro gutxira, ezkerretara doan desbideratze bat dago, Basajaunberro labarrean sartzen dena. Seinale zurigorriak daude, GR 65 edo Donejakue bidean aurkitzen bait gara. Ibilbide hau Orreagara jaisten da gorago dagoen Lepoeder mendatetik, goitiera handiko malda batetatik, mendebaldetik Basajaunberroren arroa ixten duen muinoa jarraituz. Bertara igotzen direnentzat, adierazitako bidea eta zeharkatzen den pagadi trinkoa nabarmengarriak dira. Basoan bertan, tarteko puntu bezala, 1175 metroko garaiera duen Donsimon Mendia dago, jarraian, jaitsiera txiki baten ondoren, malda gogor eta mantendu bat dakarrelarik, Lepoeder leporaino iristen dena. Lepoaren eskuinaldean, 1451 metroko garaieran dagoen tontor batek, muino honen amaiera adierazten du, Burregieta izena hartzen duena. Bere hegoaldeko magaletik igaro daiteke, antzinako bide militar bat jarraituz eta tontorretik Basajaunberroko basoa ikusi. Honela, beste lepo batetara iristen da, non azken zatia abiatzen den. Ortzanzurietako errepidea jarraitzea komeni da Mendimotzeko magaletik bere iparralderanzko igoeran, eta bertatik irten behar da norantza honetan, tontorraren iparraldean dagoen lepo txiki batetara iristeko. Hemen, hegoalderantz biratuz, berehala iristen da mendi honen tontorrera.

### Ibañetatik 
1057 metrora dagoen Ibañetako mendatetik Mendimotzera doan igoerak, Ortzanzurietako errepikagailurantz doan errepidearen bidea jarraitzen du. Orokorrean garbia den lurretik egiten da, eta, zati batzuetan, Lepoederreranzko antzinako bidearen arrastoak probestuz. Bide honek GR 1 edo Pirinioetako ibilbidea jarraitzen du, eta lehen deskribatutako ohiko donejakue bidearen donejakue bide alternatiboa izan da. Asko dira, baita ere, Pirinioetako pasabide hau, Burgos eta Astorga lotzen zituen Antoninoren Ibilbideko XXXIV. bidearekin identifikatzen duten egileak. Bertatik Lepoederrerantz helduz, ibilbide hau utzi behar da, mendiguneko mendietatik jarraitzeko, lehen adierazitako ibilbidea jarraituz.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Poligono ganbil

[thumb|Poligono ganbil [dekagono|dekagonal bat.]]
[eskuinera|thumb|Poligono ahur [hexagono|hexagonal bat. Irudiak adierazten duenez, bere erpinetako batek poligonoaren barnealderantz begiratzen du.]]
**Poligono ganbila** 180º baino gutxiago neurtzen dituen barne angeluak dituen poligono bat da. Poligono ganbil batean, erpin guztiek poligonoaren kanpoalderantz begiratzen dute.

**Poligono ahurra** *ganbil* bezala sailkatzeko baldintza guztiak betetzen ez dituen poligono bat da.

Poligono ganbilaren alde batetik igarotzen den edozein lerro zuzenek, poligono osoa, lerro zuzenak definituriko planoerdietako batean oso-osorik uzten du. Hiruki guztiak dira poligono ganbilak. izar poligonoak, euren aldetik, ez dira poligono ganbilak, konkaboak baizik.

## Ikus, gainera 
* Ganbil
* Ahur

## Kanpo estekak
VG-41

**VG-41** Arabako autobia bat da, Gasteizko Gamarra Nagusia herria eta Legutio lotzen dituena. 2019ko iraileraino, **N-240** izena zuen.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barne angelu

[thumb|[Hiruki batek hiru barne angelu ditu, irudian α, β eta γ bezala adieraziak]]
Geometrian **barne angelua**, amankomuneko mutur bat duten poligono baten bi aldek osatutako angelu bat da, eta poligonoaren barnean dagoena. Poligono sinple batek, erpin bakoitzeko **barne angelu** bat du.

Poligono baten angelu guztiek 180 gradu edo \pi radian baino gehiago neurtzen ez badute, poligonoa, poligono konbexo bezala sailkatzen da. Poligono konbexo bateko barne angelu guztiak berdinak badira, poligonoa, poligono erregularra da. Hala ez bada, poligono ez erregularra da.

### Poligono erregular batetako barne angeluen batuketa 
Poligono erregular baten barne angeluen batuketaren balioa, poligonoaren alde kopuruen araberakoa da, eta iraunkor mantentzen da barne angeluen balioen edozein konbinaketarako. Batuketa honen balioa (**(Σ α)** graduetan, honako formula hau erabiliz ezagutu daiteke:

:\sum\alpha = 180^\circ\cdot(n-2)

non **n** poligonoaren alde kopurua den

## Kanpo estekak
Anfion

Greziar mitologian **Anfion** Zetoren anaia bikia eta Zeus eta Antioperen semea da.

Beste mitologia batzuetan ez bezala, non bikiek euren arteko izaera ezberdina adierazten duten, zintzotasuna gaiztotasunarekin edo norberekoikeria altruismoarekin orekatuz, Anfionek eta Zetok guztiz kontrakoa irudikatu zuten, anaien arteko ulermenaren eredu izan ziren, euren arteko leiha beharrean, konpentsazio eredua ziren: Zeto, indarrezko lanetan nabarmentzen zen bitartean, Anfion, delikatua zen, musika eta artean interesatua.

Hermes izan zen bere jagolea, esaten denez, jainkoak propio oparitu zion lira bat eta jotzen erakutsi zion, eta hain ondo egiten zuen, ze, Tebasen eraikuntzan (berak eta bere anaiak sortutakoa eta non biak elkarrekin erregeak izan ziren) Zetok bloke astunak eraman behar zituen bitartean, Anfionek egiten zuen bakarra, bere lira jotzea zela, modu batean, ze harriek jarraitu egiten zioten eta euren tokian jartzen ziren.

Anfion Nioberekin ezkonduta egon zen, Lidiako erregearen alaba, norekin seme-alaba mordoa izan zuen. Zoritxarrez, zortea ez zen bere aldeko egon, eta bere seme-alaba guztiak oso modu tragikoan hil ziren.

Bere zoritxarreko historia gora-behera, Anfion erotu egin zen eta Tebaseko Apoloren tenplua suntsitu nahi izan zuen bere amorrua askatzeko, baina jainkoak, honegatik, zigortu egin zuen Tartaroan.

## Izen bereko beste pertsonaia batzuk 
* Argonauta bat, mazedoniarra, Pellakoa, Hiperaspio eta Hipsoren semea (Higinio *Fabulak* 14 Valerio Flako i.367)
* Akaiar bat, Eliseko epearren komandantea (Homero *Iliada* xiii 692)
* Zentauro bat, Foloren ardoa arpilatzen saiatu zena eta Heraklesek hil zuena (Diodoro Sikulo iv. 12.7)
* Troiako Zaldia eraiki zuen Epeo arkitekto ospetsuaren lagun bat. Eneasen esku hil zen (Esmirnako Kinto x. 111)
* Zazpiak Tebasen aurkako defentsore bat (Estazio *Tebaida ix. 778*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stoiocus

**Stoiocus**, Euskal mitologiako jainkoa; Akitania erromatarrraren garaian Pirineo aldean. Berari buruzko inskripzioa Asque-n azaldu zen, Banhèras de Bigòrra herrian.

Ez dugu berari buruzko ezaugarririk ezagutzen.

## Inskripzioa 
DEO STOIOCO
D.C: JVL. JUSTI
NUS VATVUM
SOLVIT
LUBENS
MERENTI

## Bibliografia 
* Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
* K. Larrañaga Elorza, Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta Agiriak, UNED-Bergara, 1988, 316 or., 176 zkia.
* Julien Sacazeren lanak:
:* *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
:* *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:* *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

## Kanpo estekak
Matua

**Matua** (; ) Kurileen uhartediko errusiar uharte bat da. Bere hedadura 52 kilometro karratutakoa da eta erdialdeko Kurileen uharteen taldean dago.

## Geografia 
Matua uhartea honako koordenatu geografiko hauetan dago:

* latitudea: 48º02' eta 48º07' N
* longitudea: 153º09' eta 153º16' E
* garaiera altuena: 1446 m

Hegoaldean, Rasshua uhartea dago, Nadezhda itsasarteak banandua, eta, iparraldean, Raikoke uhartea. Kruzenstern itsasarteak, uharte hau, iparraldeko Kuriles uharteetatik banatzen du.

Administratiboki Sakhalingo oblastak kontrolatzen du.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kurileen uharteetako sumendiei buruzko webgunea.
Lupuzuriko Kaskoa/Bustarkomendi

**Lupuzuriko Kaskoa**, **Bustarkomendi** ere deitua, Nafarroako erdialdeko Pirinioetan dagoen mendi bat da. Lindus mendilerroa osatzen duten hiru mendietako bat da. Bere garaiera, 1209 metrokoa da. Garaieran, mendilerro honetako bigarrena da.

## Irispideak 
### Auritzetik 
888 metrora dagoen Auritzetik, bide bat hartzen da, lehenik mendebaldera eta gero iparraldera, 917 metrora dagoen Orreagara doana. Xurdingana izeneko labarraren sarrerara heltzean, ezkerralderantz desbideratu behar da, Aldudeko bidea delakotik 1105 metrora dagoen Atallozti lepora igotzeko, mendilerro honetako mendirik garaiena den Lindus menditik hegoaldera dagoen lepoa. Ezkerretik jarraitu behar da, 1153 metroko garaiera duen lehen muinoa bere hegoaldeko aurpegitik inguratuz, lepo berri batetara iritsiz, Uztarketako lepoa izena duena, 1112 metroko garaieran. Bideak, Lupuzuriko Kaskoa mendiaren hegoaldeko tontorretik jarraitzen du, beste lepo batetarantz, oraingo honetan, Bi Zubien lepoa izenekoa, 1143 metrora. Bi pasabide hauen artean, edozein aukera daiteke zuzenean Lupuzuriko Kaskoaren hegoaldeko tontor garbi eta belartsura igotzeko. 1189 metroko garaierara jaitsiera labur baten ondoren, 1209 metrora dagoen tontorrera igotzen da.

### Ibañetatik 
1057 metrora dagoen Ibañetako mendatetik, asfaltaturiko bide batek, 1283 metroko garaiera duen Girizu mendia inguratzen du eta 1169 metroko garaieran dagoen Lindus mendilerroan amaitzen da. Hegoalderantz jaisten da, Atallozti leporantz, 1105 metroko garaieran, non aurreko ibilbidearekin lotzen den.

## Kanpo estekak
Argarai mendilerroa

[thumb|250px|Argarai mendiaren tontorra. Hesiak [Banka (ezker) eta Luzaideren (eskuin) arteko muga seinalatzen du.]]
**Argarai mendilerroa** Nafarroa Garaiko erdialdeko Pirinioetako mendilerro txiki bat da, Nafarroa Beherearekin duen mugatik gertu.

Errobien barneko mendilerroak Lauriñaga, Adartza, Lindus, Argaraiko mendilerro txikietan kokatuta dagoen gailurreria bat osatzen du, Otsamunho, Sorogain, Mendiaundi, Girizuko mendi-oinekin lotuta.

Bere punturik altuena Argarai mendia da, 1.228 metrorekin. Mendilerroan dagoen Argarai mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
Bost mendik osatzen dute mendilerro hau. Honako hauek dira:
# Argarai, 1.228 m  (Nafarroa Beherea eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Izoztegi, 1.209 m  (Nafarroa Beherea eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Mehatze, 1.209 m  (Nafarroa Beherea eta Nafarroa Garaia arteko mugan)
# Urtaiko Kaskoa, 1.040 m  (Nafarroa Garaia)
# Karrobixkarra, 762 m  (Nafarroa Garaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errobien barneko mendilerroa
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Castilléjar

**Castilléjar** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 1.600 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Castilléjarko Udala
Ordoki abisal

[thumb|300px|Ozeanoko [ekosistema|ekosistemen diagrama. C eremua abisala da.]]
**Ordoki abisalak** arro ozeanikoaren hondoko sakoneko ordoki edo malda leuneko tokiak dira. Lurreko tokirik lau eta leun eta gutxien esploratuen artean daude. Ordoki abisalak, gutxi gora-behera, ozeano hondoaren %40a suposatzen dute eta 2.200 eta 5.500 metro arteko sakoneran daude. Ezponda kontinentalaren oina eta dortsal ozeaniko edo fosa baten artean geratzen dira.

Planetako sedimentazio gune nagusiak dira, sedimentu geruzen azpian, gainazal ozeanikoa dago magnesio silikatoz osatuak, basalto erako arrokak eratzen dituztenak. Arroka hauek, euren jatorria, dortsal ozeanikoetan dute, bertatik gainazalerantz igotzen den magmaren solidotzeagatik, eta subdukzio guneetan deusezten dira, kontinenteen ondoan, non, berriz magman sartzen diren.

Ordoki abisaletako erliebearen elementu nabarmengarri urrien artean, honako hauek daude.

* Sumendi muinoa: urpeko muinoa, sumendi erupzioetatik datozen materialen metaketagatik eratutakoa.

* Sumendi uhartea: sumendi muinoa, bere neurriengatik, itsasoaren mailatik gora irteten dena uharte bat eratuz.

* Guiota: urpeko taula egitura, bere jatorria batere argi ez dagoena; uste denez, itsasoaren mailatik gora irten ondoren higatuak izan ziren sumendi uharteak izan daitezke, honela, bere tontorra laua geratuz, eta berriz urperatu ziren itsas hondoan.

Ordoki abisalera ez da eguzkiaren argia iristen. Honegatik, ia ez dago bizirik, eta, dagoena bakterio kimiosintetikoz osatua dago (fotosintesia egiten ez dutena, baizik eta antzeko prozesu bat, sumendi guneetako lur azpitik datozen produktu gaseosoek eragindakoa), baita animalia ornogabe batzuetaz (zizareak adibidez) eta ornodun batzuk (arrain batzuk). Arrain abisalek, aho handiak dituzte, eta, argi falta dela eta, ehiza egin beharrean, tranpak prestatzen dituzte euren harrapakinentzako; horretarako, batzuk biolumineszentziaz baliatzen dira, eta eurengana hurbiltzen diren harrapakinen arreta erakartzen duten argi eranskinak dituzte; une horretan, aipaturiko aho handiaz harrapatzen dituzte.

## Kanpo estekak
Urduña-Bilbo errepidea

**Urduña-Bilbo errepidea** edo  Urduña eta Bilbo lotzen duen errepidea da, Bizkaiko Oinarrizko sarean (sare laranjan) dagoena. Bizkaian 26 kilometro ditu eta Araban beste 19 kilometro, non [[A-625|]] izena du.

## Ibilbidea 
Urduñako mendatetik datorren A-2625 eta Urduña zeharkatzen duen BI-2625 errepideen arteko lotunean hasten da. Hiru kilometro geroago, Arabako mugan A-625 izena hartzen du, hurrengo 19 kilometrotan zehar. Berriro Bizkaian, Areta, Ugao eta Arrigorriaga zeharkatzen ditu. Irubide eta Arizgoititik gertu N-634 errepidearekin lotunea du. N-634 errepidearekin 4 kilometroz jarraitzen du Etxebarri arte. Bilbora Ibarsusin heltzen da non Zumalakarregi eta Maurice Ravel Etorbideak egiten ditu. Azkenean BI-627an du amaiera, Artxanda-Ugasko tunelean.

## Kanpo estekak
Iraupen luze

Historian, **iraupen luzea** egonkortasun luzeko egiturei dagokien garai historikoaren maila bat izendatzen duen terminoa da (marko geografikoak, errealitate biologikoak, ekoizpen mugak, baita ideologia fenomenoak ere) abagunearen denbora mailatik, non aldaketa nabarmena den (sail ekonomikoak, aldaketa prozesuak, Industria edo Burgesiarenak bezalako iraultzak) eta batez ere, iraupen laburretik edo gertaeretatik bereizteko. Terminoa Fernand Braudelek sortu zuen, Annalen eskolarekin batera, batez ere ''La Méditerranée et le Monde Méditerranéen a l'époque de Philippe II'' (Mediterraneoa eta Mediterraneoko mundua Filipe II.aren garaian) izeneko estudio klasikoan batez ere.

## Kanpo estekak
Castril

**Castril** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 2.571 biztanle zituen. Jaéngo probintziarekin muga egiten du.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
BI-30

**BI-30** edo **Bilboko iparraldeko zentroa**, 2019a arte **N-637** edo **Txorierriko Korridorea** izenez ezaguna, Barakaldoko Gurutzeta eta Galdakaoko Erletxe auzoak lotzen dituen errepidea da. Bere 20 kilometroko ibilbideak Bilbo iparralde eta ekialdetik inguratzen du.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Irudiak

Fitxategi:2016 03 11 corredor Txorierri N-637.jpg|Txorierriko Korridorea.
File:Derio 02.jpg|Derio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
N-633

**N-633** edo **Bilboko Aireportura heltzeko Autobia (Aldekonetik)** 1,6 kilometroko luzera duen autobia txikia da,  **&nbsp;BI-631&nbsp;** errepidea eta Bilboko aireportua elkarlotzen dituena.

 **&nbsp;N-637&nbsp;** errepidetik zuzenean Bilboko aireportura ailegatzeko parada ematen du  **&nbsp;BI-631&nbsp;** errepidearen bidez. Aireportuko bidaiarien terminalera heldu baino lehen aireportu inguruko industrialdeak zeharkatzen ditu.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
N-624

**N-624** 2,9 kilometroko luzera duen autobide txikia da, N-622 (Bilbo - Gasteiz) eta AP-1 (Gasteiz - Eibar) eta Gasteizko aireportua lotzen dituena.

Gasteizko aireportura zuzenean heldu daiteke, biribilgune bati esker. Foronda eta Artatza zeharkatzen ditu aireportura ailegatzeko.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
N-644

**Portuko Autobidea (N-644)** 2,971 kilometroko luzera duen autobide txikia da, Bilboko portura sarbide dena.

Gallartan hasten da  autobidearekin gurutzaduran, izengabeko tunel bat eta Mamariga (300 m.) tunela zeharkatzen ditu eta Santurtzin amaitzen da, Bilboko portuaren barruko biribilgune batean.

Portura zuzenean heltzen denez, autobidea asko erabiltzen da, batez ere udan. Ingalaterrako Portsmouthera ferryz doazenak eta Superportua erabiltzen duten kamioak erabiltzaile ohikoak dira.

## Irteerak 
## Kanpo estekak
Eskandinaviako muga hirukoitza

**Eskandinaviako muga hirukoitza** (; ; norvegieraz: *Treriksrøysa*; ), Finlandia, Norvegia eta Suedia herrialdeek muga egiten duten puntua da (). Goldajärvi aintziran dago puntu hau, eta bertan, 1926. urtean eraikitako eta hormigoiz eginiko kono-enbor itxurako oroitarri hori bat dago.

Herrialde hauek puntuari eman dioten izena, 1897. urtean Norvegiak eta Finlandiako Dukerri Handiak bertan jarritako harri pilo edo mukuru batetik datorkio. Muga eztabaidak zirela-eta, Suediak ez zuen 1901. urtera arte bere harri puska bertan jarri.

Muga hirukoitza izateaz gain, Finlandiako mendebaldeen dagoen puntua da, eta Suedian aldiz, iparren dagoena.

Bertara iristeko modu ezagunenak, Kilpisjärvi herrixka finlandiarretik abiatzen den txalupa hartzea edo Malla Erreserba Naturala zeharkatzen duen 11&nbsp;km-ko ibilaldikoak dira, non Kitsiputous ur-jauzia ikus daitekeen.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Treriksröset
Epiziklo

thumb|250px|Ptolemaiosen planeta sistemaren oinarrizko elementuak. Planeta epizikloaren gainean mugitzen da (puntu lerro txikia), hau, aldi berean, deferentearen gainean mugitzen delarik (puntu lerro handia). Deferentearen erdia X da, baina epizikloaren angelu mugimendua uniforme da, bakarrik • puntuarekiko, ekuantea dena.
**Epizikloa** (grezieratik *zikloari buruz*), Ilargia, Eguzkia eta planeten irudizko mugimenduaren norantza eta abiadura aldaketak azaltzeko pentsatutako eredu geometrikoa zen. Pergeko Apoloniok diseinatu zuen K.a. III. mendearen amaieran, Klaudios Ptolemaios astronomoaren teoria geozentrikoa bertan oinarritu zelarik.

**Deferente**a, epizikloaren erdia da, zirkulu batean zehar irristatzen dena.

**Ekuante**a, planetak, bere ibilbidean benetan biratzen duen puntua da.

Nikolas Kopernikoren eredu heliozentrikoaren garapenarekin eta Johannes Keplerren orbita eliptikoetan mugitzen diren planeten azalpenarekin, epizikloen antzinako kontzeptua zaharkitua geratu zen.

## Kanpo estekak
N-111

**N-111** 260 kilometroko errepidea da. Medinacelin dagoen A-2 eta Iruñea lotzen ditu, Soria eta Logroño zeharkatuz.

## Ibilbidea 
A-2ko 151. irteeran hasten da, Medinaceli inguru. Iparralderantz jotzen du 1.150 metroko Radona mendikotea eta Almazan zeharkatuz. Gero 1.100 metroko Matas de Lubia mendia eta Lubia zeharkatzen ditu Soriako saihesbidera (SO-20) heldu arte.

Errioxan 1.710 metroko Piqueras mendipean dagoen tuneletik heltzen da. Tunelak 2.419 metroko luzera du. Villanueva de Cameros, Torrecilla en Cameros, Nestares eta Viguera zeharkatu ondoren, Logroñora heltzen da non AP-68 eta Logroñoko saihebidearekin (LO-20) du lotunea.

Nafarroan Viana, Los Arcos, Lizarra, Zirauki, Gares eta Astrain zeharkatzen ditu. Azken tarteunea Bidearen Autobia (A-12) da.

## Lotuneak eta zeharkatzen dituen herriak 
* Medinaceli: A-2.
* Adradas.
* Almazan: CL-101 eta CL-116.
* Soria: SO-20, N-122 eta N-234.
* Almarza.
* Villanueva de Cameros.
* Torrecilla en Cameros.
* Nestares.
* Viguera.
* Islallana.
* Nalda.
* Albelda de Iregua.
* Lardero: AP-68.
* Logroño: A-12, LO-20, N-232 eta LR-132.
* Viana.
* Armañanzas.
* Los Arcos: A-12.
* Lizarra: NA-120, NA-122 eta NA-132.
* Zirauki.
* Gares: NA-601.
* Astrain.
* Iruñea: A-15 eta N-240.

## Ikus, gainera 
* A-12.
* A-15.

## Kanpo estekak
VG-11

**VG-11** 5 kilometroko luzera duen bide lasterreko errepide txikia da, Ariniz eta Gasteiz lotzen dituena. 2019ko Iraileraino **N-102** izena zuen.

A-1tik Gasteizko iparraldeko irteera da. Lehen N-1 errepideko tarteunea zenez, ibilbidea bikoiztuta dago, baina orain **VG-11** izena dauka.

Errepidea Gasteizko "Gasteiz etorbidean" hasten da, eta hiriaren ekialdea zeharkatzen du. Zabalgana auzo berriaren hegoaldetik igaro ondoren, Jundizko industrialdearen ondotik igarotzen da.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apolonio Pergakoa

**Apolonio Pergakoa** (; Perga, K.a. 262-K.a. 190 inguru) greziar geometrialari bat izan zen, *Sekzio konikoez* izeneko bere lanagatik ospetsua izan zena. Apolonio izan zen elipse, parabola eta hiperbola izena eman ziena hala ezagutzen diren irudiei.

Berari ematen zaizkio, baita ere, orbita eszentrikoen hipotesia edo epizikloen teoria, planeten irudizko mugimendua eta Ilargiaren abiadura aldagarria azaltzeko.

Geometriari buruzko bere lan zabalak sekzio konikoei eta kurba lauei buruz eta hauen azaleren koadraturari buruzkoak dira. Bere lan guztia zortzi liburutan bildu zuen eta Geometrialari Handi ezizenarekin ezagutua izan zen.

Apolonioren problema bezala ezagutzen den emandako hiru zirkuluren zirkunferentzia tangenteak aurkitzearen problema proposatu eta ebatzi zuen. Gaur egun galduta dagoen bere *Tangentziak* edo *Loturak* lanean, agertzen da, Pappus Alexandriakoari esker ezagutzen dena.

## Erreferentziak
VG-21

300px|thumb

**VG-21** 9 kilometroko errepidea da, Argomaiz eta Gasteiz lotzen dituena. Bederatzi kilometro luze ditu.

Ekialdetik Gasteizko irteera da A-1 errepidetik. Ibilbide guztia errepidea da. Lehen N-I errepidearen tarteunea bazen ere, orain N-104 du izena.

## Ikus, gainera 
* A-1

## Kanpo estekak 
* N-104 errepidea Metauku parean Google Street View-n.
PA-34

**PA-34** Iruñea eta A-15 lotzen dituen bide lasterreko errepidea da. PA-30 saihesbidearekin lotura du.

## Ibilbidea 
Bere 2,1 kilometroko ibilbidea Berriobeitin hasten da eta Iruñeko mendebaldean dauden industrialdeak lotzen ditu PA-30 errepidearekin.

## Irteerak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Iruñerria

## Kanpo estekak
PA-33

**PA-33** edo **Iruñeko Ekialdeko sarbidea** Iruñea eta PA-30ko ekialdeko tarteunea lotzen dituen bide lasterreko errepidea da.

## Ibilbidea 
PA-30 errepidearekin Sarrigurenetik gertu lotura du. Bere ibilbideak 1.7 kilometroko luzera du.

## Irteerak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Iruñerria

## Kanpo estekak
PA-31

**PA-31** edo **Iruñeko Hegoaldera eta Aireportua sartzeko bideak** Iruñea eta A-15 eta A-21 autobideak lotzen dituen bide lasterreko errepidea da.

## Ibilbidea 
Noain inguruan, A-15 eta A-21 arteko lotunean hasten da, errepide hauek Iruñeko aireportua eta Iruñeko hegoaldeko industrialdeekin lotzen ditu. Bere 4,6 kilometroko luzera Antzinako N-240 errepideko tarteunea da.

## Errepidea 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Iruñerria

## Kanpo estekak
PA-32

**PA-32** edo **Iruñeko hego-ekialdeko sarbidea** Iruñea eta A-15 eta A-12 autobideak lotzen dituen bide lasterreko errepidea da.

## Ibilbidea 
Zizur Nagusia inguruan, A-15 eta A-12 arteko lotunean hasten da. Errepide hauek Nafarroako Unibertsitatea eta Iruñeko mendebaldeko industrialdeekin lotzen ditu. Bere 4,6 kilometroko luzera Antzinako N-240 errepideko tarteunea da.

## Irteerak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Iruñerria

## Kanpo estekak
Arkonte

Antzinako Grezian, **arkonteak**, hiriko gobernuaren posturik garrantzitsuenak zituzten magistratuak ziren. Haien garrantzia aldatuz joan zen instituzio honek iraun zuen ia hamar mendean, K.a. 753tik (Atenasko erregeen *betiereko arkontetzak* hamar urteko iraupena izan zuen) III. mendea ondo sartuta egon arte, baina greziar hiri gehienen gobernu demokratikoen oinarria izan ziren.

Magistratura honek, antzinako erregeen boterea, familia nobleenagatik ordezkatzea suposatzen du, K.a. X. mendea eta K.a. VII. mende artean gertatu zena.

Atenasko konstituzioan, hoberen ezagutzen dena, zuzeneko demokraziaren sistemaren zati bezala, arkonteak, zozketa bidez aukeratzen ziren euren burua aukeraketara aurkeztu zuten hautagaien artean, kargua, bizitzan behin bakarrik izango zenaren muga bakarrarekin, aukeraketa baino lehen, Areopagoak galdeketa egiten zien hautagaiei, baina azterketak, batez ere, hiritartasun eta erlijio legitimitatean zetzan. Aristotelesek Atenastarren Konstituzioan, honela deskribatzen du galdeketa:

K.a. 753 eta K.a. 682 bitartean, eskumena, hamar urteko epeetan betetzen zen, ordutik aurrera, agintaldia urte betera jaitsi zen.

Jatorrian, arkonteak hiru ziren:
* arkonte eponimoa, (αρχων επονυμος), K.a. 487 urtera arte gobernuaren nagusia eta magistratu nagusia. Narrazio historikoetan, urteak, urte horretan arkonte eponimoa izan zenaren izenarekin identifikatzen ziren.

* arkonte erregea edo *basileusa* (αρχων βασιλεύς), antzinako errregeen funtzio erlijiosoak hartu zituen. Ospakizun erlijiosoen antolatzailea eta Areopagoaren burua zen. Hilketa eta fedegabetasun kontuez arduratzen zen. Erlijio debekuak inposatzeko gai zen ere.
* arkonte polemarkoa (πολεμαρχος), jatorrian armadaren nagusia zen, baina erregeengandik jasotako eskumen militar hau Strategosek hartu zuten K.a. 487 an, arkonteak zozketaz aukeratzen hasi zirenean. Erlijio funtzioak zituen ere:
** Gudan hildako soldaduen oroitzapen ekintzetako buru zen.
** Tirau hiltzaile izan ziren Harmodio eta Aristogitonen omenezko erritu sakrifizioak eskaintzen zituen.
** Metekoen, hiritarrak ez ziren biztanleak kontuetaz arduratzen zen, justizia auziak ikuskatzen.
Aristotelesek hiru arkonte nagusiekin batera beste sei arkonte (thesmothetai, administratzaile judizial antzekoak) aipatzen ditu, baina data ezezaguna da. Azkenik, Klistenesek idazkari bat gehitu zuen, beste bederatzien agiriak idazteaz arduratzen zena

Arkonteak, urte beteko euren agintaldia betetzerakoan aztertuak ziren *euthyna* delakoan, kontu publikoen kudeaketa egokiaren arduradun zirelarik.

Solonen konstituziopean, arkonteak zozketa bidez aukeratuak ziren lau tribuek izendatutako berrogei hautagairen artean, hamar tribu bakoitzeko. Tirautzapean, sistema hau, beharbada ez zen praktikan jarri, zozketa bidezko izendapena baliogabetu ez zen arren. Tuzididesen arabera, Pisistrato, Hipiasen aita, arkontea izan zen, eta beti zegoen etxe gobernariko bat arkonte kargua zuena. Aristotelesen garaian ere zozketa bidez izendatuak ziren, baina, kasu honetan, 100 hautagairen artean, 10 tribu bakoitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kadaguako korridorea

**BI-636** edo **Kadaguako korridorea** Bilbo eta Gueñes lotzen duen errepidea da, bere ibilbidearen %65a autobia dena. Lehendabiziko sei kilometrotan zirkulazio norabide bakoitzak errei bi ditu eta abiadura orduko 80 kilometrokoa da, gero 120 kilometrokoa izango dena. Bestea errei bakanako errepidea da Gueñes, Balmaseda eta Burgosko probintziako muga artean, abiadura orduko 90 kilometrokoa duena.

## Historia 
thumb|eskuinera|275px
1987an, Bizkaiko Foru Aldundiak Balmaseda eta Zalla arteko lehendabiziko tarteunea lizitatu zuen. Herri hauetan ez irteteko saihesbidea zen, orduan C-6318 eta oraingo CL-629 den errepidean. Bilbo partetik Sodupe eta Alonsotegi inguruan hasi zen. Orduan ez zuen BI-636 izena, baizik eta C-6318.

1992an Bilbo eta Kastrexana arteko tarteunea lizitatu zen, Kadaguako korridoreko lehendabiziko tarteunea zena. 1995ean bukatu zuten A-8ko 120 irteeran hasten den tarteune hau.

2006an Sodupe eta Gueñes arteko tarteunea eraiki zen, 1987an eraikitako tarteunearekin lotuko zuena.

2007ean Kastrexana eta Arbuio artekoa ireki zen. Bestetik, Arbuio eta Sodupe artekoa 2008ko martxoan ireki zuten.

Era berean, antzinako BI-636, Kadagua ibaia ingurutik zihoana, BI-3651 berria da eta BI-636 berria autobia da.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziako eskualde historikoak

**Frantziako erresumako eskualde historikoek** probintzia (frantsesez, *province*) zeramaten izena, harik eta 1790eko martxoaren 4an, Frantziako Iraultzan, Parisko gobernuak departamenduen sistema ezarri zuen arte. Aldaketa jabetza feudalean oinarritutako tokian tokiko leialtasunak ezabatzeko saioa izan zen, Parisko gobernuaren menpekoak izan zitezen. Aurreko probintzien izenak oraindik ere erabiltzen dituzte geografoek, eskualde naturalak izendatzeko. Egungo Frantziako eskualde zenbaitek izen horiek daramatzate.

## Kanpo estekak
Champagne (eskualde historikoa)

**Champagne** Frantziako eskualde historikoa da, gaur egun Xanpaina-Ardena eskualde gehiena osatzen duena.

XII. mendearen hasieratik konderri titulua edukita, Erdi Aroan ospetsu bilakatu zen Xanpaina Europa osoan azokengatik. Bertako kondea, Tibault IV.a 1234an, Nafarroako errege bihurtu zen, Tibault I.a izenarekin. Izan ere, Antso VII.a ondorengorik gabe hiltzean, erregetza bere arrebaren semearengana, Tibaltengana hain zuzen ere, eskualdatu zen. Beraz, hurrengo urteetan Nafarroako erregeak Xanpainako kondeak ere izan ziren, harik eta Nafarroako eta Frantziako erregea zen Luis I.a Xanapainako dukerria Frantziako koroarekin lotu zuen arte. Hurrengo erregeak, batik bat Karlos II.a, Xanpaina berriro bereganatzen saiatu arren, ez zuten lortu.

## Ikus, gainera 
* Xanpainako kondeen zerrenda
* Frantziako eskualde historikoak
* Xanpainera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xanpaina

**Xanpaina** hitzak adiera bat baino gehiago izan ditzake:

* Xanpaina, ardo mota bat izan daiteke.
* Champagne-Ardenne, egungo Frantziako eskualdea.
* Xanpaina, antzinako Frantziako eskualdea, konderria zena.
Atenastarren Konstituzioa

thumb|File:Constitution of Athens BL Papyrus 131.jpg
thumb|Antzinako Atenasko demokrazia Aristotelesen "Atesnatarren kontituzioa" idazlanaren arabera
**Atenastarren Konstituzioa**, Aristotelesek zuzendutako lan talde baten lana da. Greziar filosofoak, bere garaiko lege kultura modu entziklopedikoan isladatzeko idazteko egitasmoa zuen 158 konstituzioetako sailetik lehena da.

*Atenastarren konstituzioan*', Aristotelesek hiri-estatu handiaren lege errealitatea eta historian zehar hau ezartzen joan zen testuingurua zein beraren une nagusiak berrikuntza politiko-administratibo ezberdinei dagokienez isladatzen ditu. Lanak, gainera, Atenaseko antolaketa politiko eta sozio-kulturalari buruzko greziar pentsamendua adierazten du.

Lan honetan erabiltzen den metodoa, deskribapenekoa da, Aristotelesek bere lan zientifikoetan erabilitakoaren antzerakoa, enpirikoa behatutakoarekin konbinatuz eta ekarpen kritiko eta balioztatzeko ekarpen garrantzitsuekin.

Oinarrian, bi dira testuko arreta erakartzen duten kontuak: Atenasen historia politikotik ibilbide bat eta Atenastar estatuaren sistema eta antolaketaren deskribapen bat.

Testua duen papiroa Egipton aurkitu zuen 1891 aldean Sir Frederick G. Kenyonek.

## Kanpo estekak
Federico Jiménez Losantos

**Federico Jimenez Losantos** (Teruel, Espainia, 1951ko irailaren 15a), aragoiar kazetari, enpresaburu eta idazlea da. COPE irrati kate katolikoan esatari izandakoa, Espainiako esRadio irrati kateko esataria da egun, bai eta *Libertad Digital* argitalpen digitalaren editore eta jabeetariko bat ere.

Ezaguna da bere estilo gogor eta zakarragatik. Hori dela eta, irainengatik lautan izan da zigortua Espainiako epaitegietan.

## Kanpo estekak 
*  Federico Jimenez Losantosi egindako elkarrizketa, liberalismo.org webgunean.
Wadi Halfa

**Wadi Halfa** (arabieraz وادي حلفا) Sudan iparraldean dagoen Iparraldea estatuko hiri bat da, Nubia lakuaren ertzean (Nasser Lakuaren Sudango zatia), Asuango presak eratua. Khartumgo trenbidea amaitzen den tokia da, baita salgaiak trenetatik Nilo ibaia jaisten duten itsasontzietara eramaten diren tokia ere. Hiriko biztanleria, 15.000 pertsonakoa da, 2005eko erroldaren arabera. Tokian, aztarnategi arkeologiko handiak aurkitu dira.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak