Martha Gellhorn

**Martha Gellhorn** (Saint Louis, Missouri, 1908ko azaroaren 8a - Londres, Erresuma Batua, 1998ko otsailaren 15a) estatubatuar kazetaria, eleberrigilea eta gerra-berriemaile izan zen. Kazetari gisa, XX. mendeko munduko gatazka nagusi guztiak jarraitu zituen, Espainiako Gerra Zibilean hasi eta Estatu Batuek Panaman egindako inbasioraino.

## Biografia 
Jatorri juduko familia "hiztun" batean jaio zen. Bere aita, George Gellhorn, figura aurrerakoia eta Saint Louiseko ginekologo ezagunenetako bat izan zen. Bere ama, Edna Fischel Gellhorn, eskubide gabetuen abokatua, aktibista feminista eta Eleanor Roosevelten ikaskide ohia  izan zen. Amarengandik oso gertu zegoenez, egunero idatzi zion bizitza osoan zehar.1926an graduatu zen St. Louiseko John Burroughs eskolan eta goi-mailako ikasketak  Filadelfiatik gertu dagoen Bryn Mawr Collegen hasi zituen. Urtebete geroago, unibertsitatea utzi zuen graduatu gabe kazetaritzan karrera egiteko. Hogeita bat urterekin Europara joan zen egunkari batentzat lan egitera. 1934an, Estatu Batuetara itzuli zen, eta Depresio Handiaren garaian Estatu Batuetako herriari irekitako zauriak agerian utzi zituen artikulu saila idatzi zuen: ''The Trouble I've Seen *(1936, *Nik ikusitako ezinegona*). 1936an, Madrilera hegan egin zuen Espainiako Gerra Zibilaz idazteko *Collier's* aldizkarian, Espainiako errepublikanoekin batera, 50 dolar besterik ez zituela poltsikoan. Hemingwayrekin topo egin zuen Hotel Floridan, nazioarteko intelektual guztien bilgune ezinbestekoan. Bere artikuluetan, sentikortasun osoz deskribatzen zuen nola bizi diren Madrilgo herritarrak egunero bonben, hotzaren eta gosearen pean.

1939an, Kuban baserri bat erosi zuen, Finca Figía, eta berak berritu zuen. Etxe honetan idatzi zituen bere bi ipuin laburrak, *A Stricken Field* eta *Liana*. Gerra-berriemailea izanik, Normandiako lehorreratzean parte hartu zuen emakume bakarra izan zen ospitale-ontzi batean tropa amerikarrekin. Alemaniaren gaineko britainiar bonbardaketetan ere parte hartu zuen eta aliatuen tropekin batera joan zen Dachauko kontzentrazio-esparrua askatzera. Espainiako Gerra Zibilaz gain, 1939ko Neguko Gerra, Vietnamgo Gerra eta 1983ko El Salvadorreko gerra ere landu zituen  . Betidanik egon zen oso inplikatuta erakunde humanitarioetan, Eleanor Rooseveltekin batera. 1989an, 81 urte zituela, Estatu Batuek Panaman egindako inbasioaz idatzi zuen, bere azken gerra erreportajea izango zena.  Balkanetako gatazka 1990eko hamarkadaren hasieran hasi zenean, ez joatea erabaki zuen, bere burua zaharregia zelakoan. Bere bidaiak azaltzen dituen autobiografia liburuan, *My Seasons in Hell liburuan* , 50 herrialde baino gehiago bisitatu dituela zion: Frantzia, Britainia Handia, Alemania, Austria, Suitza, Liechtenstein, Italia, Espainia, Andorra, Kanada, Mexiko, Kuba, Grezia, Surinam, Haiti, Dominikar Errepublika, Txina, Hong Kong, Birmania, Malaysia, Herbehereetako Antillak, Portugal, Finlandia, Holanda, Danimarka, Suedia, Polonia, Errusia, Kamerun, Txad, Sudan, Kenya, Uganda, Tanzania, Egipto, Israel, Libano, Jordania, Tunisia, Maroko, Aljeria, Jugoslavia, Luxenburgo, Maurizio, Thailandia, Hego Vietnam, Turkia, San Marino, Irlandako Errepublika, Txekoslovakia, Costa Rica, Malta eta Ameriketako Estatu Batuak  .

Hiru aldiz ezkondu zen: Parisen zela, Bertrand de Juvenal kazetariarekin; 1940an, Ernest Hemingwayrekin (batera ibili ziren Espainian, gerra zibilaren garaian, eta Hemingwayk berari eskaini zion *For Whom the Bell Tolls* liburua); eta 1954an, Tom Matthewsekin, *Time* aldizkariko zuzendari ohiarekin.

Bere bizitzan zehar, bost eleberri eta hamalau ipuin labur ere idatzi zituen. *Lilien usainak* O. Henry saria jaso zuen 1958an.  

Minbiziak jota, bere buruaz beste egin zuen1998ko otsailaren 15a potasio zianurozko dosi bat irentsiz.

## Aitortza eta memoria 
* 2011n, BBCk Martha Gellhorni eskainitako bere *Extraordinary Women* saileko ordubeteko erreportaje bat eman zuen.
* Nicole Kidmanek antzeztu zuen Philip Kaufmanek 2012an zuzendutako *Hemingway and Gellhorn* telebistarako filmean.
* Martha Gellhorn Kazetaritza Saria, 1999az geroztik urtero ematen dena, haren omenez izendatu dute. 
* Espainiako Gerra Zibilean Hemingwayk idatzitako *For Whom the Bell Tolls* eleberria hari eskainia dago.
* THE2007ko urriaren 5a, Ameriketako Estatu Batuetako Posta Zerbitzuak iragarri du XX . mendeko kazetari estatubatuar handien omenezko serie bat sortzen ari dela, Martha Gellhorn barne.
* *2016an, France Culturek Une Vie, Une Œuvre* programako pasarte bat eskaini zion Martha Gellhornen kazetari gisa egindako ibilbide osoa.
* 2024an, *Martha Gellhorn plaza bat inauguratu zen* La Chapelle-Saint-Mesmin  udalerrian (Loiret departamendua), Normandiako Lehorreratzearen 80. urteurrena gogoratzeko ekitaldiaren harira.

## Bibliografia 
### Martha Gellhorn-ek idatzia 
* *Zer jazarpen eroa* , 1934
* *Ikusi ditudan arazoak* , 1936

*Denise Geneix-ek idatzitako I see misreria, istorioak krisian dagoen Amerika baten* izenburupean frantsesera itzulia, éditions du Sonneur, 2017, (  )

* *Stricken Field-en*, 1940an
* *Beste baten bihotza*, 1941
* *Liana*, 1944
* *Garaitu gabea*, 1945
* *Maitasuna inprentara doa: Hiru ekitaldiko komedia*, 1947 (Virginia Cowlesekin)
* *Harriduraren Ardoa*, 1948
* *Bake Eztitsua: Ipuinak*, 1953
* *Bi biren artean*, 1958
* *Gerraren aurpegia*, 1959 (gerrari buruzko artikulu bilduma)

Pierre Guglielminak *La Guerre de face* izenburupean frantsesera itzulia, Les Belles Lettres, 2015, (); Tempus Perrinek berrargitaratua, 2017an, ()

* *Bere Gizona*, 1961
* *Ipuin politak nekatuentzako*, 1965
* *Vietnam: Gerra Mota Berri Bat*, 1966
* *Zuhaitz baxuenek gailurrak dituzte*, 1967
* *Travels with Myself and Another: A Memoir, 1978 frantsesera itzulia Mes saisons en enfer, cinq voyages cauchemardesques* izenburupean, David Fauquemberg-ek itzulia, Marc Kravetz-en hitzaurrea, éditions du Sonneur, 2015, ()
* *Afrikako eguraldia*, 1978
* *Lurretik ikusita*, 1989 David Fauquembergek *Le Monde sur le vif'' izenburupean frantsesera itzulia, éditions du Sonneur, 2019, ()

### Frantsesera itzulitako artikulu bildumak 
* Gellhorn, Martha eta Kravetz, Marc (ingelesetik itzulita),  , Paris, Les éditions du Sonneur, inprobisazioa. 2015, polizia. 2015, 600  or. ( eta 2916136932 , OCLC  930601770 , online irakurri) [ artxiboa ]
* Gellhorn, Martha (ingelesetik itzulita), Paris, Calmann-Lévy ,2006, 336  or. ( eta 9782702136669 , OCLC  145858325 , online irakurri) [ artxiboa ]

## Erreferentziak