Italiako mirari ekonomikoa

thumb|Milango erdigunea 1960ko hamarkadan
**Italiako mirari ekonomikoa** () Bigarren Mundu Gerraren amaiera eta 1960ko hamarkadaren amaiera bitartean, bereziki 1958 eta 1963 bitartean, Italian hazkunde ekonomiko handia izan zuen aldiari emandako izena da.  

Aldi hori funtsezko aldaketa izan zen Italiaren garapen sozial eta ekonomikoan, herrialdea baztertua, nekazaria eta pobrea izatetik munduko potentzia industrial handienetako bat izatera igaro baitzen.

Aldaketa hainbat baldintza ekonomikok eragin zuten, hala nola saneamendu makroekonomikoak, irekiera ekonomikoak, inbertsio pribatuaren aldeko giroak eta industrializazio- eta berrikuntza-politika produktiboak. Italiako gizartearen kulturan eta ohituretan ere eragina izan zuen.

## Gerraostea eta Marshall Plana 
Italia inbaditua izan zen Bigarren Mundu Gerraren garaian eta amaieran; lehen fasean, armada aliatuek okupatu eta administratuko zuten, Ardatzera atxiki ondoren gertatu zen bezala, non lehenik Mussoliniren Italia izango zen garai hartako Alemaniarentzat eredu, eta ondoren tropa naziek inbaditu zuten, errepublika iragankor bat sortuz.

Ondoren, potentzia aliatuetako beste armada batzuek inbaditu zuten. Gero, oposizioak populazio orokorraren bizimodua okertu zuten baldintzen mende jarri zuen.

Inbaditzailea alde batera utzita, horrek garapenaren arazoa sakondu zuen, orduko Europako ekonomia aurreratuenen aurrean. Italia mendebaldeko Europaren eta Mediterraneoaren arteko herrialde zubi gisa altxatu zen, eta demokrazia hauskor izateari utziko zion, aurkariaren posiziotik gertu egotetik zetozen oldarraldi gogorren aurrean eta alderdi komunista indartsu baten presentziaren aurrean. 

Marshall Plana ezarri ondoren, Italia laster nazio komunista bihur zitekeela pentsatu zuten. Horren aurrean, Estatu Batuetako gobernuak berreraikuntzarako laguntza-akordioan emandako funts eskuzabalak ematea erabaki zuen, 1948 eta 1952 bitartean 1204 milioi dolar inguru jasoz.

thumb|left|Marshall Plana Europan sustatzearen alde sortutako poster ugarietako bat
Plana amaitu ondoren, berreskurapena eta mantenua gelditzeko nahikoa arrazoi, Koreako Gerraren puntu erabakigarrian (1950 eta 1953 artean) gatazkak hasi ziren.

Horrez gain, 1957an Europako Merkatu Bateratua sortu zenean (Italia izango zen merkatu horren sortzaileetako bat), merkatu zabalagoa eta inbertsio handiagoak egin zizkioten, eta, aldi berean, esportazioak erraztu zizkioten.

## Ekonomia-hedapena 
[thumb|Alemania, Frantzia, Italia, Austria, Japonia eta Mendebaldeko Europako produktibitatearen batez besteko hazkundea [kapitalismoaren urrezko aroan, aurreko eta ondorengo aldiekin alderatuta (alemanez)]]
1967rako "mirari ekonomikoa" puri-purian zegoen eta konfiantza-giro handia zegoen. Zalantzarik gabe, garai hartako Italiako hazkundearen bolumenak eta bizkortasunak merezi dute izen hori, 1958tik 1963ra bitartean urteko hazkunde-tasa, ia % 7 ingurukoa, Alemaniakoa baino zertxobait handiagoa izan baitzen, eta mundu osoan soilik Japoniakoa baino txikiagoa.

Lehen data horretan irekitako aldira arte, hazkundeak % 5 inguru iraun zuen. Esparru publikoan, politika horren baliabideak programazioa eta bultzada koordinatua izan behar ziren, Estatuak hegoaldeko eremu eta sektore ez hain garatuetan inbertituz ekonomian izan zuen esku-hartze erabakigarriaren ondorioz. Italiako tasak bigarrenak izan ziren, Alemaniakoei oso hurbil jarraituz, Europan, eta ELGAko zifrei dagokienez, Japoniakoek bakarrik gainditu zituzten, aldi berean hazkunde bizkorreko igarpen bera izan zuen ekonomiak. 

Horri esker, berreraikuntzari ekin ahal izan zitzaion, eta inbertsio batzuk egin ahal izan ziren eremu deprimituenetan, batez ere hegoalde deprimituan. Latifundioen amaieran eta nekazari-familiei lurrak banatzean oinarritutako nekazaritza-erreformak 775.000 hektarea gehitu zizkion ekoizpenari, eta 110.000 familia sortu zituen.

1963an, John F. Kennedy AEBetako presidenteak Italiako hazkunde ekonomiko bikaina goraipatu zuen Antonio Segni italiarrarekin izandako afari ofizial batean. Hazkundea bizkortu egin zen Giuseppe Saragaten gobernuan 1964tik 1971ra arte, Italiako garapen ekonomikoa handitu egin zen 1960ko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Italiako hazkundearen bolumena eta azkartasuna urteko % 8 inguru izatera iritsi ziren, 1964tik 1973ra bitartean urteko hazkunde-tasa, ia % 9,7 ingurukoa, Alemaniakoa baino handiagoa eta munduko hirugarren altuena.

Aldi berean, Italiako Alderdi Sozialista Demokratikoko gobernuek ongizate-estatu bat sortu zuten, eta gizarte-babeseko sareak bultzatu zituzten, soldatak handitzea eta lan-eskubideak handitzea ahalbidetu zuten, eta sindikatuei eginkizun nagusi bat eman zieten. «[...] ekonomiaren eta industriaren hazkundea eta gerra osteko urteetako bizi-estandarren hobekuntza primerakoak izan dira benetan.

Behin, literalki, aurri-egoeran zegoen nazioa, langabezia oso nabarmenean eta inflazio-tasa handian murgildua, bere esportazioak eta lorpen ekonomikoak hedatzen jakin duena, bere kostuak eta gastuak egonkortu dituena, bere monetari balioa eman diona, enplegu berriak sortu dituena eta bere industriak mendebaldeko munduan lortu ezin den tasan garatu dituena». 

Lehen aipatutako bitarteko historiko mesedegarriei esker, hazkunde ekonomikoaren perspektibak mantendu ahal izango zituen, lan-indar handi eta merke baten presentziarekin konbinatuta, eta hazkunde ekonomiko ikusgarrirako oinarriak eman zizkioten.

Estatuak prozesu horretan izan zuen papera garrantzitsua eta erabakigarria izan zen. Alde batetik, inbertsioen bidez beharrezko azpiegitura sortzen lagundu zuen, interbentzionismotik zetozen enpresa publikoei esker, hala nola Industria Berreraikitzeko Institutua (IRI) Europako bigarren enpresa izan zen, eta siderurgiari esker, altzairu merke hori erabiltzeko tresnak eman zituen, Fiat 600 autoa bezalako autoen ekoizpen masiboa ahalbidetzeko.

Po ibaiaren haraneko gasa ustiatzeko enpresa estatala petrolio-korporazio erraldoi bat bihurtu zen, Ekialde Hurbilean ustiatu beharreko hobiak baldintza onetan lortzeko gai zena, Italiari bere garapen industrialerako behar duen energia hornituz. Enpresa horiek eta dozenaka enpresa publiko txiki izan ziren Italiako garapenaren oinarria. Bestalde, protekzionismoak industria birsortzea ahalbidetu zuen, batez ere iparraldean, fabrikak inportatutako produktuetatik babestuz. Italiako Alderdi Sozialistak abiatutako «Cassa per il Mezzogiorno» planak hegoaldeari zerbitzu eta azpiegitura hobeak ematea lortu zuen.

Ur-sareak, akueduktuak, nekazaritza-instalazioak, errepideak, ikastetxeak, etxeak eta industriak instalatu zituzten, eta, 1950ean abiarazi zen nekazaritza-erreformarekin batera, hegoaldeko ekonomia suspertzea lortu zuten. Ongizate-estatuan oinarritutako politikarekin batera, gobernuak estu lan egin zuen sindikatuekin, 1952tik 1970era bitarteko soldatek %130 egin zuten gora, eta gutxieneko %187 per capita diru-sarrerak izugarri egin zuen gora.

Estatuak enpresa italiarrei azpiegitura eta laguntza berriak eman zizkien kreditu subsidiatuen bidez, eta horrek industrializazio azkarra eragin zuen, bereziki Italiako iparraldean. Amintore Fanfanik erreforma sozialak sakondu zituen, eta Italiako berrikuntzan parte hartu zuen, nekazaritza-erreformen sustatzaileaz gain.

[thumb|Lettera 22 idazmakina, [Olivettik mundu osora esportatua]]

Garai hartako Italiako ekonomia eta gizartea modernizatzeko beharrak zirela eta, azpiegitura berrien eraikuntza handitzeko baldintza inplizituak sortu ziren, industria indartsuarentzat garraio-premien eta energia sortzearen eskaera itzelari erantzuteko.

Trenbideetako eta autobideetako milaka kilometro denbora errekorrean osatuko zituzten, eta horiek beharrezkoak izango ziren hiriko gela-guneak industrialdeekin lotzeko; ehunka presa eta elektrizitate-planta, berriz, Italia osoan zehar eraiki ziren, eta ez ziren kontuan hartu prozesuaren faktore geologikoak eta ingurumenekoak, eta ondoren istiluak sortu ziren.

Onibarren merkatuko "boom" batekin batera, hazten ari den presio demografiko handiak areagotuta, azken ukitua eman zioten erdigune handien eta konurbazio periferikoen leherketa itzelari.

Apartamentu merke eta erabilera publikoko bloke zabalak hiri handietatik gertu egin ziren, «Cassa per il Mezzogiorno» izeneko etxebizitza publikoko programa handiek bultzatuta, historikoki deprimitutako hegoaldeko azpiegiturak berritu zituena. Hegoaldeko zenbait eremutan garatutako nekazaritza-erreformak 750.000 pertsona ingururi egiten die mesede. Saragaten gobernuan, presak, errepideak, trenbideak, eskolak eta ospitaleak eraikitzeari ekin zitzaion.]]
Ekonomiaren hedapen azkarraren ondorioz, etorkinen fluxu masiboak iritsi ziren Italia hegoaldeko landa-eremuetatik iparraldeko probintzietara eta bertako industria-zentroetara. Emigrazioa lantegietara langileak eramateko bideratu zen bereziki, hau da, "triangelu industrialaren" eremura, Milan eta Turingo ekoizpen-zentro handienen eta Genovako itsas-portuaren eta bulego-terminalaren arteko eskualde batera.

1955 eta 1971 artean, 9 milioi herritar inguru bildu ziren garai hartan Italian gertatu ziren eskualde arteko migrazioetan, non herri osoen desagerpena ere ikusi zen, bertako biztanleen migrazio masiboengatik Italiako iparraldeko industria-gune handietara. 

1954an, RAI telebista-kate nazionalak telebista-zerbitzuen transmisio erregularra hasi zuen. Komunikabideek eta kontsumismoak gizartean zuten eragin pertsuasiboa ez zen oso ondo ikusi, eta, kasu batzuetan, Pier Paolo Pasolini eta Luciano Bianciardi bezalako intelektualek kritika gogorrak egin zizkieten; izan ere, modu irregularra eta atzerriko ohiturak homologatzeko "sigi-sagatsua" izan zela salatu zuten, bai eta ondorengo kapitalismo basatiaren gainbehera kulturala ere, kontsumismoak eragin zuena, inolako helbururik gabe.

Dino Risik filmatutako *Il Sorpasso* edota ''Opiate '67*, Vittorio De Sicaren *Il Boom* eta Ettore Scolaren *C'eravamo tanto amati'' bezalako film ezagunek nartzisismoa eta moraltasunik eza modu eraginkorrean estigmatizatu zituzten, Italiako mirari ekonomikoaren urterik sutsuenen ezaugarri izan zirenak.

Ingurumena industriaren hedapen basatiaren mehatxupean egon zen etengabe, ekosistema naturaletan inoiz ikusi ez ziren suntsipen-mailetara eramanez eta airearen eta uraren kutsadura barreiatuz, baita poluzioa eta hondamendi ekologikoak ere, hala nola Vajonteko presarena eta Sevesoko istripu kimikoa, 1980ko hamarkadatik "kontzientzia berdea" garatzen hasi zen arte.

Aldi berean, 1968rako bikoiztu egin zen Italiako barne-produktu gordinaren hazkundea, baita 1950 eta 1962 arteko mailen gainetik ere, eta horrek eragin handia izan zuen gizartean eta kulturan. Italiako gizartea, gehienbat landa-eremukoa eta mendearen lehen erdian ekonomia modernoaren "etekinetatik" kanpo zegoena, kontsumorako ondasun merke eta askotarikoen (automobilak, telebistak eta garbigailuak) uholde ikaragarriak jo zuen.

1951 eta 1971 artean, kapital-sarrerak, irismen-termino errealetan, eta horrekin batera, kontsumo-zifrak eta bizi-ereduak nabarmen hobetu ziren, eta gizarte-baldintza nagusiak mendebaldeko Europako maila komunetara igo ziren. 1955ean, etxebizitzen jabeen % 3k soilik zituzten hozkailuak eta % 1ek garbigailuak, eta 1975erako, berriz, maila horietan: % 94k eta % 76k. Gainera, etxeen % 66k ibilgailuak izan zituzten. 

Geroago historialari batzuek onartu zuten bezala, 1970eko hamarkadaren amaierarako, «gizarteari laguntza eta osasun-sistema ematea eta babestea modu ulerkor eta eskuzabal samarrean egin zuten. Bizi-moduaren ongizate materialaren estandarra izugarri oinarritzen zen hain aldaketa garrantzitsua eta lehen biztanleriak bizi zuenaren hobekuntza handia ikusteko». Urteko batez besteko hazkunde ekonomikoa % 2,10era jaitsi zen 1973 eta 1990 artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak