open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Logograma

[thumb|[Guatemalako Abaj Takalikeko 5. hilarria, maia idazkerarekin.]]
**Logograma** berak bakarrik hitz edo morfema bat irudikatzen duen grafema bat da, idazkera sistema baten unitaterik txikiena. Alfabetoak, abyadak edo silabarioak bezalako sistemei kontrajartzen zaie, hor ikur bakoitzak, hasiera batean, soinu bat edo soinu konbinaketa bat irudikatzen baitu. Ideograma zein hieroglifo izenez ezagutzen dira, baina ideogramek, hitz soilak bainoago, zuzenean ideiak irudikatzen dituzte, eta sistema logografiko bakar bat ere ez da erabat ideografikoa.

Hainbat moduz ordenatutako elementu bisualez osatuta daude, fonemen segmentazioa —alfabetoen oinarria—erabili gabe. Horren emaitza gisan, oro har, idatzitako hitz baten soinua gogoratu edo suposatzea errazagoa dela esan daiteke, baina are askoz errazagoa, logograma baten esanahia gogoratu edo irudikatzea. Beste bereizgarri bat hau dute: esanahiekin soinuekin baino lotuago daudenez, oso hizkuntza ezberdinetan antzerako hitzak adierazteko berdin erabil daitezke.
[thumb|ezkerrera|Bina logograma daude *igeri egin* eta *blaitu* txinatar [fonograma|fonogrametan: ezkerreko 氵osagaiak uraren berri ematen du; eskuinekoek (hurrenez hurren, *preso* eta *zuhaizti*), ahoskapena: 囚 *qiu* da eta 林, *lin*.]]
Sistema logografikoak munduko benetako lehen idazketa sistemak izan ziren: osagai logografikoak dituzte Antzinako Egiptoko hieroglifoek, Txinako ikurrek, Erdialdeko Amerikako idazketa sistemek eta Asia Txikia eta Mesopotamiako idazkera kuneiformeek, besteak beste. Latindar alfabetoa darabilten sistemen artean ere badaude funtzio logografikoa duten ikurrak, bereziki matematikaren arloan; adibidez, «ehuneko» esan nahi duen % ikurra.

Hala ere, ez dago sistema erabat logografikorik, guztiek, modu batera edo bestera ahoskapena argitzen duten edo flexio gramatikalak gehitzen dituzten laguntzazko ikurrak erabiltzen baitituzte. Adibidez, txinatar idazkeran erabateko logogramak badaude, baina ikur gehienak fonogramak dira, hitzaren gutxi gorabeherako ideia ematen duen elementu batez eta ahoskapena agertzen duen beste batez osatuta baitaude.

## Kanpo estekak
Nova Cançó

[thumb|thumbtime=177|start=173|**Nova Cançó **da [Ez Dok Amairu|Ez Dok Amairuren erreferenteetako bat.]]**Nova Cançó** edo, zehatzago, **Nova Cançó Catalana** 1950eko hamarkadaren erdialdean sortutako katalanezko musika mugimendua izan zen, katalan hizkuntzaren erabilera normalizatuaren alde eta frankismoaren aurka egin zuena.
  
1961ean Els Setze Jutges taldea sortu zuten Miquel Porter i Moix, Remei Margarit eta Josep Maria Espinàs musikariek, eta hurrengo urtean lehenengo diskoak hasi ziren argitaratzen. 1971n "Sis Hores de Cançó" izeneko jaialdia lehendabiziko aldiz antolatu zuten Canet de Mar udalerrian (Maresme, Bartzelona), urtez urte gero eta arrakastsuago izan zena.

Katalan Herri guztietatik etorritako artistek parte hartu zuten, besteak beste Raimon (*"Diguem no"*), Maria del Mar Bonet (*"Què volen aquesta gent?"*), Lluís Llach (''"L'estaca"*) , Joan Manuel Serrat, Joan Isaac (*"A Margalida"*) eta Ovidi Montllor (*"Homenatge a Teresa"'') abeslariek.

Euskal Herrian oihartzun berezia eduki zuen mugimendu honek, eta Euskal Kantagintza Berria sortzeko erreferentzia izan zen.

## Ikus, gainera 
* Katalanezko musika
* Espainiako Trantsizio Demokratikoa

## Kanpo estekak
Jurgi Gilen I.a Brandeburgokoa

**Jurgi Gilen I.a Hohenzollern** (Kölln, Spree ibai inguruan, Berlinetik gertu, 1595eko azaroak 13-1640ko abenduak 1), Hohenzollern dinastiako partaidea, Brandeburgoko margrave hautesle eta Prusiako dukea izan zen 1619tik 1640 arte. Joan Sigismundo I.a Brandeburgokoa Brandebugoko margravea eta Prusiako dukea eta Ana Prusiakoaren seme eta oinordeko izan zen. Bere amaren aldeko amamagandik, Maria Leonor Clevesekoa, Austriako errege familiaren ondorengoa zen, Maria Leonor, Fernando I.a Habsburgokoa enperadorearen biloba baitzen.

Bere erregealdia, Hogeita Hamar Urteko Gerran eraginkorra izan ez zen gobernu bategatik nabarmentzen da.

1616an Isabel Karlotarekin (1597-1660 ezkondu zen, Frederiko IV.a Palatinatukoa hauteslea eta Luisa Juliana Orange-Nassaukoaren (hau, Gilen Orangekoa estatuder herbeheretarraren alaba) eta Frederiko V.a Palatinatukoa hauteslearen arreba izan zen. Lau seme-alaba izan zituzten.

* Luisa Karlota Hohenzollern (1617ko irailak 3-1676ko abuztuak 18), 1645eko urriak 9an, Jakobo Kettlerrekin (1610-1681 Kurlandiako dukearekin ezkondu zena.
* Frederiko Gilen I.a Brandeburgokoa (1620ko otsailak 6-1688ko apirilak 29) bere aitaren oinordekoa, "Hautesle Handia" bezala ezagutua izan zena. Frederiko Gilenen agintaldian, Prusiaren oinarriak jarri ziren europar potentzia moduan.
* Eduviges Sofia Hohenzollern (1623ko uztailak 14-1683ko ekainak 26), 1649ko uztailak 19an Gilen VI.a Hesse-Kasselekoa (1629-1663) landgravearekin ezkondu zena.
* Joan Sigismundo Hohenzollern (1624ko uztailak 25-1624ko urriak 30)
Maria Leonor Clevesekoa

**Maria Leonor Clevesekoa** (1550eko ekainaren 16a - 1608ko ekainaren 1a), alemaniar noble bat izan zen Kleberis, Jülich eta Bergeko duke zen Gilen V.a Aberatsaren eta Maria Habsburgo-Jagellongoa (Fernando I.a Habsburgokoa enperadorea eta Ana Bohemia eta Hungariakoaren alaba) austriar artxidukesaren alaba nagusia.

Alberto Frederiko Prusiakoa printzearekin ezkondu zen. Honekin, honako alaba hauek izan zituen:

* Ana Prusiakoa (1576-1625), Joan Sigismundo I.a Brandeburgokoa hauteslearekin ezkondu zena.
* Maria Prusiakoa (1579-1649) Kristian Bayreuthekoa margravearekin ezkondu zena.
* Sofia Prusiakoa, (1607an †) Gilen Kettler Curlandiakoa dukearekin ezkondua.
* Leonor Prusiakoa (1583-1607) Jokin Frederiko I.a Brandeburgokoa hauteslearekin ezkondua.
* Magdalena Sibila Prusiakoa (1586-1659) Joan Jurgi I.a Saxoniakoa hauteslearekin ezkondua.
José Zorrilla

**José Zorrilla y Moral** (Valladolid,  – Madril, ), poeta eta antzerkigile espainiar nabarmena izan zen.

Zuzenbide ikasketak hasi zituen, baina utzi egin zituen literaturari ekiteko. Zorrillaren elezahar giroko erromantizismoak eta neurtzeko modu erraz musikadunak arrakasta handia izan zuten. 1851-1854. urte bitartean Parisen eta Londresen bizi izan zen; handik Mexikora joan zen eta hamabi urtez han izan zuen bizilekua. Obra ugaria du, eta bi genero landu zituen batez ere: olerkigintza eta antzerkia. Harenak dira, besteak beste: *Cantos del trovador* (1840, Trobadorearen kantuak), Granada (1852), eta *La leyenda del Cid* (1882, Cid-en elezaharra) olerki bildumak. Antzerkilan asko neurtitzetan ondu zituen, eta elezaharretako gaiak eta historikoak landu zituen. Horietako batzuk dira: *El zapatero y el rey* (1840, Zapatagina eta erregea), Petri Ankerrari buruzkoa; *Don Juan Tenorio* (1844), Zorrillaren lanik entzutetsuena, eta *Traidor, inconfeso y mártir* (1849), Sebastian erregeari buruzko elezaharra. 1882an oroitzapen liburu bat argitaratu zuen, *Recuerdos de tiempo viejo* (Garai zaharren oroitzapenak) izenburupean.

## Lan nagusiak 
* *El zapatero y el Rey* (1839 y 1842) (Online edizioa)
* *Sancho García* (1842)
* *El puñal del godo* (1843)
* *Don Juan Tenorio* (1844) (Edizio faksimilea)
* *La Calentura* (1847)
* *Traidor, inconfeso y mártir* (1849)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leonor Prusiakoa (1583-1607)

**Leonor Hohenzollern** edo **Leonor Prusiakoa** (Kaliningrado, lehen Königsberg, 1583ko abuztuak 21-Kölln, Berlin, 1607ko apirilak 9), alemaniar noble bat izan zen. Alberto Frederiko Prusiakoa eta Maria Leonor Clevesekoaren laugarren alaba izan zen. Azken hau, aldi berean, Gilen V.a Aberatsa eta Maria Habsburgo-Jagellongoa austriar artxidukesaren alaba zen.

1603ko otsailak 2an ezkondu zen Jokin Frederiko I.a Brandeburgokoa hauteslearekin (Leonorren ahizpa nagusia zen Ana Prusiakoaren aitaginarreba). Honekin, alaba bakarra izan zuen.

* Maria Leonor Hohenzollern (1607an jaioa eta hila).

Leonor Prusiakoa, erditzearen ondorioz hil zen, eta 1607ko apirilak 26an lurperatua izan zen.
Se sei vivo spara

***Se sei vivo spara***, Giulio Questi zinema zuzendari italiarrak 1967an zuzendutako ez ohiko spaghetti western generoko film bat da, izu eta drama kutsukoa dena. Tomás Milián da protagonista.

## Istorioa 
Barney, Oaks, bost mexikarrek eta zenbait iparramerikarrek osatutako talde batek, urre kargamendu handi bat bereganatu du. Baina, anbizioaren anbizioz, Oaksek eta iparramerikarrek, mexikarrak eta Barney hiltzen dituzte. Baina Barney ez da hiltzen, bala, Barneyk berak zeraman urrezko poltsak gelditzen du. Urre horrekin, ondoren, traditu zuten guztien aurka erabiliko dituen balak egitea erabakitzen du.

## Aktoreak 
* Tomás Milián
* Sancho Gracia
* Ray Lovelock
* Piero Lulli
* Milo Quesada
* Roberto Camardiel
* Miguel Serrano
* Angel Silva
* Marilú Tolo

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com
RN 111

Egun **RN 111** (frantsesez: *route nationale 111*) Biriatu eta A 63ko lehendabiziko irteera lotzen dituen errepide txikia da.

Lehen RN 111 Millautik Tonneinsera zihoan Frantziako errepide nazionalaren izena bazen ere, 1972ko erreforma eta gero RD 911 bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Sobrellanoko jauregia

**Sobrellanoko jauregia** () Kantabriako Comillas herrian dago, eta Joan Martorellek eraiki zuen, Comillaseko lehen markesa izan zen Antonio Lopez y Lopezen enkarguz, 1878an. Estilo neogotikoko eraikin handi honek, bere barnean, Eduardo Llorensek margotutako zortzi panel eta Joan Roigen eskulturak ditu. Jauregiaren ondoan, hau ere gotiko perpendikular ingeles eta ertauropar kutsuko kapera-panteoi bat du, Josep Llimona eta Agapit Vallmitjanaren eskultura modernistekin.

Jauregi hau, Gaudiren Kapritxoa, Comillaseko Unibertsitate Pontifizioa edo, Josep Llimonak, monasterio gotiko zaharraren hondakinen gainean eraikitako "Aingeru Suntsitzailea" eskultura bikaina duen hilerria bezalako lanek, garaiko arkitekto eta artista modernista katalanek, herri honetan euren arrastoa uztea eragin zuten.

Gaur egun, jauregia, Kantabriako Gobernuaren jabetzakoa da, denbora batez, Comillas Fundazioaren kurtsoen egoitza bezala erabiltzen duena, Unibertsitate Pontifizioaren eraikineko seminario nagusia berrabildu arte.

Eraikinean zenbait film grabatu dituzte:
* *La residencia* (1969).
* *Vera, un cuento cruel* (1973).
* *Sexykiller* (2008).
* *La herencia Valdemar* (2009).
* *Fuga de cerebros 2* (2011).
* *Altamira* (2016).

## Kanpo estekak
RN-636

**RN-636** (frantsesez: *route nationale 636*) Baionatik Juillanrera zihoan Frantziako errepide nazionala izan zen.

1972ko erreforma eta gero, RD-936 bihurtu zen.

## Antzinako ibilbidea (D 936) 
* Baiona
* Hiriburu
* Beskoitze
* Bardoze
* Bidaxune
* Akamarre
* Bastidaxarre
* Ezkoze
* Abitaine
* Autevielle
* Barraute-Camu
* Araujuzon
* Araux
* Xütxe
* Gurs
* Ustasu
* Sangoine
* Jeruntze
* Orin
* Oloroe-Donamaria
RN-134 errepidearen zati batek jarraitzen du
* Belair, Buzyko komuna
* Rébénacq
* Arros-de-Nay
* Bourdettes
* Nay
* Bénéjacq
* Labatmale
* Pontacq
* Ossun
* Juillan

## Kanpo estekak
RN 648

**RN 648** (frantsesez: *route nationale 648*) Arrosatik Urepelera zihoan Nafarroa Behereko errepide nazionala izan zen.

1972ko erreforma eta gero, RD 948 bihurtu zen.

## Antzinako ibilbidea Arrosatik Urepel (D 948) 
* Arrosa
* Baigorri
* Banka
* Aldude
* Urepele

## Ikus, gainera 
* RN 648a

## Kanpo estekak
RN 648a

**RN 648A** (frantsesez: *route nationale 648A*) Baigorritik Erratzura zihoan Nafarroa Behereko errepide nazionala izan zen. Errepideak Izpegi mendatea zeharkatzen du.

1972ko erreforma eta gero, RD-949 bihurtu zen.

## Antzinako ibilbidea Baigorritik Nafarroa Garaira (D 949) 
[thumb|right|200px|Errepidea [Izpegi|Izpegi mendatean.]]
* Baigorri
* *Izpegi mendatea* (672 m.)
* NA-2600 → Erratzu

## Kanpo estekak
Panteoi (arkitektura)

thumb|220px|Agriparen Panteoiaren marrazkia

**Panteoia** (grezierazko παν, *pan*, "*guztia*" eta θεών, *theon*, "*jainkoena*") pertsona bat baino gehiago ehorzteko den hilen omenezko eraikina da.

Beste zentzu batean, erlijio politeista bateko jainko guztiei eskainitako tenplu edo eraikin bat da. Monumentu handietan izan ezik, bere egungo esanahia, hil eraikinarena da, ohi hilerri batean, non familia edo talderen bateko gorpuak lurperatuta dauden. Beharbada, panteoi hitza azken erabilera honekin lotu izana, antzinako erromatar erlijiotik etor liteke, non arbasoen izpirituak "etxeko jainko"tzat hartzen ziren. Beste bertsio batek, bere jatorria, Rafael artista ospetsuak, Erromako panteoian (Agriparen Panteoia) lurperatua izatea eskatu izanean, hala gertatu zen bezala, dagoela dio.

Gaur egun, hitza, nagusiki, hiru eraikin deskribatzeko erabiltzen da:

* Agriparen Panteoia, jatorrian II. mendean eraikia, erromatar jainko guztientzako tenplu bat bezala, eta eliza kristau bezala erabilia VII. mendetik. Zutabedun bere fatxadak eta bere kupula handiak, Pizkundetik aurrera eraikitako gainontzeko panteoi guztien eredu izan ziren.
* Parisko Panteoia, XVIII. mendeko eraikin bat, gaur egun, frantziar pertsona ospetsuak lurperatzeko erabiltzen dena.
* Londresko Panteoia, XVIII. mendeko eraikin bat, gaur egun, antzoki bezala erabiltzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jonasen Liburua

[thumb|Jonas, [Michelangelok irudikatua Kapera Sixtinoan]]

**Jonasen Liburua**, Bibliako liburu bat da, Itun Zaharrean eta Tanajen agertzen dena.

Liburuak, Jonas profetari buruz hitz egiten du, eta ondo ezagutzen den istorio bati buruz, non Jainkoak, Jonasi, Niniveko herriari predikatzea agintzen dion, damutzera konbentzitzeko edo, halakorik gertatu ezean, suntsituak izateko. Jonas, hasiera batean, beste norantza batean ihes egiten saiatu zen, beste ontzi batean igo, eta, handik gutxira, ekaitz bat hasi zen. Ontzian zegoen jendeak, bakoitzak bere jainkoari erregutu zion, baina ekaitzak jarraitu egin zuen; orduan, Jonasen bila joan ziren, lotan zegoena, eta bere jainkoari erregutzeko eskatu zioten. Jonasek, Jainkoaren presentziatik ihesi zebilela aitortzen die, eta, uretara botatzen bazuten, ekaitza amaituko zela. Hala egin zuten, eta, berehala, ekaitza baretu egin zen. Jehovák, Jonas irentsiko zuen arrain handi bat prestatu zuen, benetan, balea bat zena. Balearen barnean hiru egun eman ondoren, Jonasek otoitz egin zuen eta Jainkoak erantzun egin zion, baleak, orduan, Jonask lurrerantz bota zuelarik.

Ondoren, Ninivera predikatzera joan zen. Bertako jendeak, hitza jaso zuen, eta barau egin eta damutu egin ziren. Jonas, jainkoak, herria, damutu ondoren ez zuela zigortu ikustean, haserre bizian jarri zen, eta hiritik irten zen. Baina Jainkoak, azkenean, erakutsi beharrekoa erakusten dio.

## Kanpo estekak
Melisa (mitologia)

**Melisa**, greziar mitologian, oreade bat izan zen, Meliseusen alaba, Kretako Ida mendikoa. Bere ahizpak, Ida eta Amaltea izan ziren. Hiru ahizpek, Zeus, honen aita Kronosengandik salbatzen lagundu zuten, eta, honetarako, Zeus mendietan gorde zuten, eta eztiarekin eta Amaltearen esnearekin elikatu zuten, Pan jainkoa izan zuena.

Melisa, Rearen, Kronosen emaztearen eta Zeusen amaren lehen apaiz anderea izan zen, greziar mitologiaren arabera. (Magna Mater erromatar mitologian). Melisa izena, Antzinako Grezian, Rea, Demeter eta Proserpinaren apaiz andereentzako ezizen bihurtu zen. Bere ondokoek txiki-txiki egin zutena, jainkosak erakutsi zizkion misterioak argitara ematera behartzen saiatu zirenak. Zigor bezala, Demeterrek, tokia suntsitu zuen izurri bat bidali zuen, eta, hildakoaren omenez, Melisaren gorputik erleak irten ziren.

## Kanpo estekak
Svartalfaheim

**Svartalfaheim**, eskandinaviar mitologiaren arabera, kosmosa osatzen zuten bederatzi munduetako bat zen. Mundu honek, ziuraski, hartzen duen beste izenetako bat, Niðavellir da, beste eskuizkribu batzuetan. Bertan, elfo ilunak bizi dira, Svartalfar ere deituak, eta, oso litekeena denez, baita nano eskandinaviarrak ere, Snorri Sturluson idazle eta olerkari islandiarraren arabera.

## Kanpo estekak
Kapera

thumb|140px|Kapera itxia
thumb|140px|Kapera
**Kapera** aldare bakarreko otoitz leku mota bat da, independentea izan daitekeena edo eraikin nagusi baten zati izan daitekeena.

Horrela, kapera izenarekin eraikin eta instituzio ezberdinak biltzen dira:

Alde batetik, elizatan aurkitzen diren departamendu ezberdinak, aldare nagusiaz apartekoak. Kapera hauek, oro har, deanbulatorioa eta gurutzaduraren arteko muturrean dago, gainera, basilika oinplanoko ohiko elizan alboko nabeek eskaintzen duten espazioa hartuz, sarrera independenteko gela txikiak bezala ere egon daitezkeen arren. Historikoki, kaperak, izen ezberdinekin eta patronimikoekin bataiatuak izan dira, bereziki santuenak eta Mariaren gurtzatik datozen izenekin. Kaperara, nagusiki, gizarte bateko gremioetako partaideak joaten dira otoitz egitera.

Kapera, funtsean, erretaula, aldarea eta zutabe txikiekin osatua dago, sabaia sekula ez da kupula edo ganga batean amaitzen, tamaina handiagoko kaperetan, amaiera hori badagoen arren, bere omenez kapera eraiki den santu patroiaren irudia, pertsona garrantzitsuren bat lurperatua izan den erdiko hilobi bat eta bertara otoitz egitera doazen fededunentzako aulki gutxi batzuk. Kaperak, Katedral Handia edo Basilikaren alaba txikiak bezala agertzen dira.

Historiara pasa diren kaperak existitzen dira, euren barnean, mirari ugari gertatu direla uste baita.

## Kapera motak 
* Hil kapera: pertsonaiaren baten hileta elizkizuna egiteko altxatzen den tumulu antzeko bat.
* Kapera nagusia: Presbiterioa eta aldare nagusia aurkitzen diren elizaren zati nagusia.
* Errege kapera: Euren zerbitzua, errege jauregi batean eta honekin lotutako eraikinetan ematen duten apaiz taldea.

## Ikus, gainera 
* Otoiztegia
* Sainte-Chapelle (Paris)
* Kapera Sixtinoa (Vatikanoa)

## Kanpo estekak
AC/DC

**AC/DC** Australiako hard rock musika talde bat da. 1973an Malcolm eta Angus Young anaia eskoziarrek sortu zuten.

## Historia 
Taldearen lehen kontzertua 1973ko abenduaren 24ko gauean izan zen, *Can I Sit Next to You Girl*-en estreinuarekin. Kantaria Dave Evansek zen.

Hasieratik zuzeneko ekitaldiak oso famatuak egin ziren, Angus Young gitarra jotzailearen estilo ezin hobea tarteko: deigarria zen oso, kontzertuetara eskolako uniformez jantzita joaten baitzen. 1976an, merkatuko lehen postuetara iritsi ziren *Let There Be Rock* (1977) eta *Powerage* (1978) diskoei esker. *Highway to Hell* (1979) diskoaren milioika ale saldu ziren. 1980ko otsailaren 19an, Bon Scott kantaria hil zen, koma etilikoaren ondorioz, eta Geordi taldeko Brian Johnson-ek, haren tokia hartu zuen.

Fitxategi:AngusYoung1.JPG|Angus Young 2001eko kontzertu batean.
Fitxategi:ACDC-Hughes-long ago.jpg|AC/DC taldea.
Fitxategi:ACDC Tacoma.jpg|AC/DC taldea.

Mundu osoan, 200 milioi album inguru saldu dituzte eta haietatik 70 milioi Estatu Batuetan. Haien disko arrakastatsuena *Back in Black* izan zen, 50 milioi aletik gorako salmentekin; *Thrillerren* ondoren, munduan gehien saldu den diskoa da. Hainbat laudorio jaso dituzte hard rock zaleen aldetik, beti postu gorenetan baitabiltza, eta aipatzekoa da “Hil aurretik entzun beharreko 50 taldeak” izeneko telebista saioan bigarren postuan mantendu zirela.

Taldearen izena Young anaien arrebaren josteko makinako AC/DC laburduratik atera zuten: *alternating current* / *direct current* zioen (korronte alternoa, korronte zuzena), taldearen energia eta potentziala agertzeko.

## Diskografia 
## Irudiak 

Image:Madrid-acdc 20.JPG
Image:Madrid-acdc 38.JPG
Image:Madrid-acdc 56.JPG

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* Highway to Hell YouTuben
* Agnusen strepeasea Barakaldoko BECen
* Sarrerako ''Rock n' roll train* BECen
* *Thunderstruck'' BECen
Nitokris

**Nitokris** (grezierazko izena Νίτωκρις), Egiptoko VI. dinastiako azken faraoitzat hartzen da, eta, Jürgen von Beckerathen arabera, K.a. 2193tik K.a. 2191 arte gobernatu zuen.

Bere izena, Nitokris, Herodotoren *Historiak* lanean eta Manetonen epitomeetan agertzen da, Sexto Julio Afrikanok, hamabi urteko erregealdia ematen diolarik.

Manetonek "bere garaiko gizon guztiak baino ausartagoa, emakume guztien artean ederrena, larruazal ederrekoa eta masaila gorriduna" bezala deskribatzen zuen, eta Gizako hirugarren piramidea Nitokrisek eraikiarazi zuela dio, ohi, Mizerinori ematen zaiona.

Adituek Egiptoko lehen emakumezko gobernari bezala hartua, munduko lehen erregina ezaguna eta faraoi titulua hartu zuen lehen emakumea (beste batzuk, Egiptoko XVIII. dinastiako Hatshepsut eta Ptolomeotar dinastiako Kleopatra VII.a izango ziren).

Herodotoren arabera (Historiak II), Nitokrisek, bere anaia eta senarra izan zen Merenra II.aren hiltzaileak oturuntza batetara gonbidatu zituen, eta tokia uren azpian hartuz eta Niloren uretan itoz hil zituen. Ondoren, beste konspiratzaile batzuengandik ihes egiteko, sutara jaurtiz bere buruaz beste egin zuen.

Herodotok "Nitokris hil ondoren, herrialdea, ezegonkortasun, nahasmen eta kaos egoera batean hondoratu zen" ere badio, Egiptoko lehen tarteko aroa hasiz.

## Balizko akats historikoa 
Zoritxarrez, Nitokris, bere garaiko idazkun bakar batean ere ez da aipatzen, eta litekeena da sekula existitu ez izana.

Nitokris, Egiptoko XIX. dinastian datatutako Turingo Errege Kanonaren txatal batean agertzen den arren, Neithikerty izen egiptoarrarekin, izen hau agertzen den txatala, uste zenez, erregeen zerrendako VI. dinastiari zegokion, honela, Herodoto zein Maneton berretsiz.

Hala ere, Turingo Errege Kanonaren azterketa mikroskopikoak, txatala galdu egin zela iradokitzen du, eta Neithikerty izena, benetan, Abidosko Errege Zerrendan, Egiptoko VI. dinastiako Merenra II.aren oinordekotzat ageri den Necherkara Siptah izeneko gizonezko faraoi baten izenaren transkripzio akastun bat dela. Abidosko Errege Zerrendan, Necherkara Siptah, Turingo Errege Kanonean Neithikerty Siptahri dagokion tokian dago.
Athelas

Tolkienen lanetan, **athelas** izena jasotzen dute Eriadorren hazten zen eta Dunedainek sendatzeko erabiltzen zuten landare baten hostoek. Esaten denez, euren jatorria ez zuten Erdialdeko Lurraldean, baizik eta Numenorretik ekarriak ziren. Bere itxura ez da askorik ezagutzen, berdeak zirela eta hosto luze eta ez oso ikusgarriak zituztela besterik ez. Gainera, Mendebaldeko Gizakiak bizi izan ziren edo kanpatu zuten tokietan hazten ziren.

Eraztunaren Gerraren garaian, Gondorreko gizaki gehienek *Errege Hostoak* (assëa aranion quenyaz) bezala ezagutzen zituzten, baina ez zekiten izen horren zergatia. Giroa purifikatu eta berrindatzeko baino ez zituzten erabiltzen. Ez zekiten Numenorreko erregeen dinastiako eta Elendilen leinuko batek erabil zitzakeenik, bere esku eta hatsarekin batera, gorputzeko eta izpirituko zauriak sendatzeko. "Erregearen eskuak, sendatzen duten eskuak dira", esaten zen tradizioaren jakitunak zirenen artean, eta hala ezagutu zuten Aragorn errege legitimo bezala, bere koroaketa ofiziala baino lehenago, Minas Tiritheko Sendaketa Etxean eginiko sendapenaren ondoren.

Trola Filmsen testuinguruan:

Penamoako zenbaketaren arabera, modu herrikoian, zerba bezala ezagutuak.
Ustelkeria (albuma)

***Ustelkeria*** Negu Gorriak taldearen disko errekopilatorioa da. Bertan, argitaratu gabeko abestiak, maketetako abestiak eta erremixak daude.

1995eko maiatzaren 25ean Gipuzkoako Audientzia Probintzialak taldea 15.000.000 pezeta (90.000 euro) ordaintzera kondenatu zuen Enrique Rodriguez Galindoren inguruan idatziriko *Ustelkeria* abestiaren ondorioz. Nahiz eta sententzia errekurritu, epaia galtzea zeukatela ikusita, eta Esan Ozenki zigilua desagertzeko aukerak zegoela ikusita, solidaritate kanpaina bati ekin zioten, diru kantitate hori eskuratzeko asmoz. Kanpaina honi *Hitz Egin!* izena jarri zioten.

Oiartzunen 12.000 lagun baino gehiago bildu zituen makrokontzertu bat egiteaz gain, kanpaina honen barruan, Ustelkeria izeneko diskoa kaleratu zuten. Diskoa honen 3.000 kopia atera zituzten, 5.000 pezeta (30 euro) balio zituena.

## Abestien zerrenda 
# Oker dabiltza
# Ustelkeria
# Hiri gerrilaren dantza (Txikito mix)
# B.S.O. (Dub)
# Jainkoak gorde beza lehendakaria
# Hator, Hator
# Itxoiten (Underwater maketa)
# Izokin euskaldun baten istorioa
# Aizu (Pez mix)
# Bizitza sein laburra den (K-Naif Love maketa)
# Apatxe gaua
# Borreroak baditu milaka aurpegi (maketa)
# J.F.K.
# Hipokrisiari stop!! (Luis Mariano mix)

## Taldekideak 
* Fermin Muguruza - Ahotsa
* Kaki Arkarazo - Gitarra eta ahotsa
* Iñigo Muguruza - Gitarra eta ahotsa
* Mikel Kazalis - Baxua
* Mikel Abrego - Gitarra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trashed

***Trashed*** AEBko *Lagwagon* taldearen estudioko bigarren diskoa da, 1994ean *Fat Wreck Chords* zigiluak kaleratua. Van Morrisonen *Brown Eyed Girgl* kantaren bertsio bat dago.

## Kanten zerrenda 
# Island of Shame – 2:39
# Lazy – 1:48
# Know It All – 2:29
# Stokin' The Neighbors – 3:08
# Give It Back – 2:35
# Rust – 2:58
# Goin' South – 2:00
# Dis'chords – 3:15
# Coffee and Cigarettes – 2:51
# Brown Eyed Girl – 3:22
# Whipping Boy – 2:22
# No One – 2:01
# Bye for Now – 3:47
# Back One out – 1:30

## Taldekideak 
* Joey Cape - ahotsa
* Shawn Dewey - gitarra
* Chris Flippin - gitarra
* Jesse Buglione - baxua
* Derrick Plourde - bateria

## Kanpo estekak
Korrelazio kanoniko

**Korrelazio kanonikoak** bi aldagai multzoren arteko erlazioa aztertzen du, multzo bateko aldagaien funtzio lineal bat aurkituz beste multzoko aldagaien funtzio lineal batekin duen korrelazioa maximizatuz. Erregresio anizkoitzari buruzko hedapena dela esan daiteke, non mendeko aldagaiak anitz diren. Baita ere, osagai nagusien analisiaren parekoa dela esan daiteke, baina osagai nagusien analisiak bariantza maximizatzen duelarik, korrelazio kanonikoak aldagai multzoen arteko korrelazioa maximizatzea du helburu. Adibidez, alde batetik *adimen koefizientea*, *irakurtzeko abiadura* eta *abiadura aritmetikoa* aldagai multzoa, beste alde batetik dauden *matematika puntuazioa*, *hizkuntza puntuazioa* eta *musika puntuazioa* aldagai multzoarekin lotu nahi badugu, bi multzoetarako aldagaien konbinazio linealak erabiliz, konbinazio lineal hauen arteko korrelazioa maximizatzeko, korrelazio kanonikoaren analisia erabiliko da.

## Bibliografia 
* EVERITT, B. S.: *The Cambridge Dictionary of Statistics.* Third Edition, Cambridge, 2006.

## Kanpo estekak
Duh

***Duh*** Lagwagon taldearen estudioko lehen diskoa da, 1992ko ekainaren 20an kaleratua. Westbeach Recorders estudioetan grabatu izan zen. Bertan, *Bad Religion*, *NOFX* eta *Pennywise* bezalako taldeek grabatu izan dute. El Hefe, *NOFX*eko gitarra-joltzaieak kolaboratu zuen.

## Kanten zerrenda 
# Tragic Vision - 2:33
# Foiled Again - 1:34
# Bury the Hatchet - 2:46
# Angry Days - 3:14
# Noble End - 1:38
# Child (Inside) - 2:09
# Bad Moon Rising - 1:49
# Beer Goggles - 2:43
# Inspector Gadget - 0:24
# Parents Guide to Living - 1:45
# Mr. Coffee - 2:15
# Of Mind and Matter - 2:45
# Stop Whining - 2:36
# Lagwagon - 2:49

## Taldekideak 
* Joey Cape - ahotsa
* Shawn Dewey - gitarra
* Chris Flippin - gitarra
* Jesse Buglione - baxua
* Derrick Plourde - bateria

## Kanpo estekak
Netjerkara

**Netjerkara Siptah**, Egiptoko VII. dinastiako lehen faraoia izan zen, bere erregealdia K. a. 2175 inguruan hasi zuena. Egiptoko lehen tarteko aroaren hasiera da.

Egiptoko VI. dinastiaren azken garaietan, "Ordena Zaharra" behera etortzen da, eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeekiko nagusitasuna ezartzen dute. Gobernari hau ere, denbora baterako agintari kontseilu bateko izan liteke, zailtasun politiko edo ekonomiko garai batean sortua.

Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, dinastia, "Menfiseko 70 erregek osatu zuten, 70 egunez gobernatuz" aipatu baitzuen.

Netjerkararen izena, Abidoseko Errege Zerrendan agertzen da.

Turineko Errege Kanonaren berriztatze berri bat proposatu zenean, Neitikerty Siptah izeneko errege hau eta Nitokris erregina ospetsua, Manetonek eta Herodotok aipatutakoa, pertsona bera zirela ikusi zen. Honek, beraz, faraoi honi buruz, titulua aurkitzea bakarrik ez, baizik eta bere sexua jakin ahal izatea suposatu zuen, gizonezkoa zena, eta ez emakumezkoa, hasiera batean eta denbora askoz uste izan zen bezala.

erdian|thumb|450px|Abidoseko Errege Zerrenda. 40. kartutxoa.
Orodreth Gondorrekoa

Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, **Orodreth**, Gondorreko hamaseigarren seneskal erregeordea da.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2576an jaio zen, Minas Tirithen, eta Belekthor I.aren semea zen. Honen oinordeko bihurtu zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2655. urtean.

Bere erregealdian, Gondorreko ekialde eta hegoaldeko mugetako gerrak, amaitu egin ziren, eta, beraz, ez dago gogoratzeko moduko gertaera militarrik.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2670 inguruan, Eskualdeaen hegoaldeko laurdenean, Tobold Turutak, lehen aldiz landatu zuen pipan erretzeko belarra. Isengrim II.a hamargarren Thain bihurtu zen, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2683an, Alforzadan, Smial Handien zulaketa hasten da.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2685ean hil zen, 30 urteko erregealdia eta 109 urteko bizitza baten ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Ekthelion I.a izan zen.

## Kanpo estekak
Tobold Turuta

**Tobold Turuta** (*Tobold Hornbloweres*' ingelesezko jatorrizko bertsioan), Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den fikziozko pertsonaia bat da. Bere istorioa, Eraztunen Jauna eleberriaren hitzaurrean kontatzen da. Tobby Zaharra ere deitua, Eskualdeko hobbit bat da, Erdialdeko Lurraldeko pipan erretzeko belarra nola landu deskubritu zuena (esaten denez, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2670. urtean). Aurkikuntza honen ondorioz, Eskualdearen hegoaldeko laurdenean landatzera eraman zuen. Esaten denez, bere lorategian, hiru barietaterik ezagunenak landatu zituen: Haran Luzeko hostoa (Tobold jaio zen tokiagatik), Hegoaldeko Izarra eta Tobby Zaharra.

Produktu hauek, Eskualdetik kanpo ere ospe handia izango zuten, non, bidaiariren batzuk, bereziki nanoek, hain tabako fina erretzearen plazeraz gozatzen zuten. Saruman Istaria bera ere joango zen belar honen bila, Pippin eta Merry, Isengarden suntsipenean ohartuko ziren bezala.

Tolkienek, Eraztunen Jaunaren prologoaren lehenagoko bertsioetan, Tobold, Tobias deitua zen.
Positive Bomb

***Positive Bomb***, Joxe Ripiau taldearen estudioko lehen diska da.

Diska hau, Azkarateko (Nafarroa Behera) Katarain Estudioetan grabatu zuten Angel Katarainen laguntzaz. Honez gain, Fermin Muguruza eta Delirium Tremens taldeko Andoni Basterretxearen laguntza ere izan zuten letrak egiteko.

Kantu guztiak, Joxe Ripiau taldearenak dira, *Cherry Oh Baby* (Eric Donaldson) eta *Pressure Drop* (The Maytals) abestiak izan ezik.

## Abestien zerrenda 
# Positive bomb
# Izar txikia
# Matilda
# Gerezi begiak
# Margarita
# Barixeku
# Lo
# Presaka
# Munduko nagusi
# Clouseau Inspektorea
# Batzuk Babilonia
# To be or to beee...
# Adan

## Taldekideak 
* Iñigo Muguruza - Ahotsa eta bajua
* Jabier Muguruza - Akordeoia eta koroak
* Sergio Ordoñez - Perkusioa

## Kanpo estekak
Koefiziente (argipena)

**Koefiziente** terminoak esanahi ezberdinak ditu:

* matematikan, *koefizientea*, funtzio edo aldagai bat biderkatzen duen konstantea,
** koefiziente binomialak;
* fisikan, *koefizientea*, objektu baten propietate fisiko bat azaltzen duen konstante bat;
* estatistikan, *koefizientea*, datu multzo baten edo probabilitate banaketa baten ezaugarri baten neurria, adierazle ere deritzona.
Karpe Diem

***Karpe Diem***, Joxe Ripiau taldearen estudioko bigarren diska da. Diska hau, Positive Bomb diska bezala, Azkarateko (Nafarroa Behera) Katarain Estudioetan grabatu zuten. Baina oraingo honetan Kaki Arkarazo izan zen soinu teknikaria, Angel Katarainen ordez.

## Abestien zerrenda 
# Karpe diem
# Pedro Mayo
# Deabruaren kunbia
# Jaqueline
# Karpe Diem Farrantxi Cover
# Izpiritu librea
# Guiro garratza
# El Alamo gogoan
# Baleike
# Paradisu zinema
# Txikira beti ordago
# Sekretua entzutea da
# Maracaibo

## Taldekideak 
* Iñigo Muguruza - Ahotsa eta bajua
* Jabier Muguruza - Akordeoia eta koroak
* Sergio Ordoñez - Perkusioa

### Beste musikariak 
* Juanan Díez - Tromboia
* Angel Valdés - Perkusioa
* Fidel Nadal - Ahotsa *Deabruaren kunbia* eta *Izpiritu librea* kantuetan
* Pablito - Ahotsa *Deabruaren kunbia* eta *Izpiritu librea*

## Kanpo estekak
Kleopatra I.a Egiptokoa

**Kleopatra I.a Sira** edo **Kleopatra I.a Egiptokoa** () Egiptoko erregina izan zen K.a. 215 eta K.a. 176 bitartean, Ptolomeotar dinastiaren garaian. Antioko III.a Handia Siriako erregearen eta Laodize III.aren alaba zen, eta, beraz, Seleuko IV.a Filopator eta Antioko IV.a Epifanesen arreba.

Ptolomeo V.arekin ezkondu zen, Egiptoko ptolomeotar dinastiako faraoia zena, K.a. 193an. Ezkontza politiko bat baino ez zen izan, Egipto Siriaren aliatu bezala geratzeko. Antioko III.ak, probintzia batzuk eman zituen, Judea horien artean, bere alabaren ezkon ordain bezala. Hiru seme-alaba izan zituen: Ptolomeo VI.a eta Ptolomeo VIII.a faraoiak eta Kleopatra II.a Egiptokoa.

K.a. 187an, chaty izendatua izan zen, eta, bere senarra K.a. 180an hil zenean, bere seme Ptolomeo VI.aren izenean gobernatu zuen. Harreman ona izan zuen Seleuzidar Inperioarekin, bereziki bere anaia Seleuko IV.arekin, biak, ia aldi berean hil zirelarik, bi seme eta alaba bat utziz, hauek, euren osaba eta Kleopatra eta Seleukoren anaia zen Antioko IV.a Epifanesen gutizia izango zirelarik, honek, bere iloba harrapatu zuenean, ez zuen exekutatu, bere arrebarenganako errespetuagatik.
Laodize III.a

**Laodize III.a** (; K.a. 240an jaioa) Antioko III.a Handia Seleukotar Inperioko erregea eta Mitridates II.a Pontokoa Pontoko erregea eta Laodize II.aren alaba zen, azken hau, Antioko II.a Theos erregearen alaba zelarik.

Antioko III.a Handiarekin ezkondu zen hau tronura iritsi eta gutxira, K.a. 222 inguruan, eta, honek, erregina izendatu zuen Antiokian, Molonen aurkako espedizioa hasi aurretik. Bere seme nagusia zen Antiokoren jaiotza, erregea espedizio horretan zegoenean gertatu zen. Beste lau seme eta beste hainbeste alabaren ama izan zen, horien artean ezagunena, Kleopatra I.a Egiptokoa izan zelarik.
Mitridates II.a Pontokoa

**Mitridates II.a Pontokoa** Pontoko erregea izan zen K.a. III. mendean, ondo zehaztu gabeko garai batean, ziur asko, K.a. 250 eta K.a. 220 urteen artean.

Pontoko hirugarren erregea izan zen, Ariobarzanes Pontokoaren seme eta oinordekoa. Bere aita hil zenean, oraindik adin txikikoa zen. Tronuratu eta gutxira, erresuma, galaziarrek inbaditu zuten, kanporatuak izan zirenak.

Adin nagusitasunera iritsi zenean, Laodizea edo Laodize II.arekin ezkondu zen, Seleuko II.a Kalinikoren alaba, honengandik, Frigia probintzia jaso zuena ezkon ordain bezala. Bere aitaginarrebarekin Antioko Hieraxen aurka aliatua, ondoren alderdiz aldatu zen, eta Seleukoren aurka egin zuen gudu gogor batean, non Seleukok hogei mila soldadu galdu zituen eta justu-justu bertatik bizirik irten ahal izan zena.

K.a. 222an, Laodize III.a bere alaba eman zion Antioko III.a Handiari emazte bezala. K.a. 220an, gerrara joan zen, Sinop hiri aberatsaren ondorioz, hartzerik ez zuena izan, Pontoren eskuetan, K.a. 183. urtera arte ez baitzen erori.

Bere oinordekoa, bere seme Mitridates III.a Pontokoa izan zen.
Seleuko II.a Kaliniko

**Seleuko II.a**, Seleukotar dinastiakoa, **Kaliniko** () deitua, literalki "garaipen eder bat lortzen duena" esan nahi duena, *Pogon* (bizartsua) ere deitua izan zen. K.a. 247 eta K.a. 226 bitartean gobernatu zuen. Antioko II.a Theos erregearen semea zen.

Egiptoko Ptolomeo III.aren aurka borrokatu eta galdu egin zuen. Gerra hau ondo ulertzeko, Seleukoren aita zen Antioko Teosen garaian gertatutako gertakizun batzuk kontutan hartu behar dira:

Ptolomeo III.ak, Berenize Sira izeneko arreba bat zuen, Antioko II.a Theos errege seleukotarrarekin ezkondu zena, ezkon ordain aberats bat emanez. Antioko, bere lehen ezkontzan, Laodize I.a izeneko batekin ezkonduta zegoen, eta, honekin, bi seme-alaba zituen, nagusiena, Seleuko. Laodize, arbuiatua eta bigarren maila batetara baztertua izan zen, Laodizegan, gorroto handia piztu zuena, baita mendeku nahia ere. Handik denbora batera, Antioko II.ak gortera deitarazi zuen Laodize, eta, honek, erregea pozoitu eta hiltzeko probestu zuen. Ondoren, Berenize hilarazi zuen, honen semea (tronurako erregegaia zena), eta erreginaren segizioan iritsi ziren gorteko pertsona guztiak, eta, jada etsairik gabe, bere semea errege izendatu zuen, eta bere laguntzarekin. Gertakari guzti hauen ondorioz, Ptolomeo III.ak, armada bat antolatu zuen Siriara joan eta seleukotar errege berria zen Seleuko II.a Kalinikoren eta honen amaren aurka borrokatzeko, honela, bere arreba eta ilobaren heriotzak mendekatzeko. Siria konkistatu zuen eta Babiloniaraino iritsi zen, eta askoz gehiago konkistatu ahal izango zuen, Egiptora, sedizio bat baretzera itzuli behar izan ez balu. Itzulera bidaia hasi aurretik, Seleukoren erresuma arpilatu zuen, zilarrezko 40.000 talentu eta jainkoen 2500 irudi eramanez, horietako asko, Egiptorenak zirenak, aurreko batean lapurtu zirenak.

Seleuko II.a Kalinikok, bi seme izan zituen: Seleuko eta Antioko. Biak izan ziren errege, lehenik lehenengoa eta ondoren bigarrena. Lehenak, erregealdi labur bat izan zuen, eta bere jeneral propioek pozoitua hil zen. Antiokok, Antioko III.a Handia izenarekin gobernatu zuen.
Koefiziente (estatistika)

Estatistikan, **koefizientea** datu multzo edo probabilitate banaketa bateko ezaugarri baten maila (korrelazioa, adibidez) azaltzen duen neurria da, muga jakinak dituena (0tik 1era, esaterako).

## Ikus, gainera 
* Adierazle
* Estatistiko

## Kanpo estekak
Laodize I.a

**Laodize I.a** (), Antioko II.a Theos seleukotar erregearen lehen emaztea, eta, ziur asko, lehengusina izan zen.

Antiokok, Laodize eta honekin zuen semea arbuiatu zuen, Egiptoko Ptolomeo II.arekin K.a. 250ean lortutako adostasun baten ondorioz, Antioko, Egiptoko printzesa zen Berenize Sirarekin ezkondu zenean. Harreman honen ondorioz, seme bat izan zuen, tronurako oinordekoa zena. Honek, inongo zalantzarik gabe, Laodizegan gorrotoa eta mendeku gosea piztu zuen, handik urte batzuetara bete zuena.

Ptolomeo II.a K.a. 246an hil zenean, Antioko II.a, berriz Laodizerekin ezkondu zen. Antioko, ezarri den bezala, Laodizek pozoitua hil zen; eta beste hainbeste gertatu zitzaien Berenizeri eta honen semeari, garai hartan 4 urte baino ez zituena, baita Berenizerekin iritsi zen gainontzeko egiptoar gortetarrei ere.

Laodizeren semea, matxinatu egin zen, Laodizear gerra edo Hirugarren gerra Siriarra deritzonean. Esaten denez, Laodizek, tropak altxatu zituen Anatolian gerra honetarako.

Ptolomeo III.ak, Berenizeren neba, Siria inbaditu eta Antiokia hartzen du, non Laodize eta bere semea, mendeku batean hilak diren.

Laodizeren semeak, Seleuko II.a Kaliniko bezala gobernatu zuen, soilik Seleuko II.a bezala ere ezaguna.
Hirugarren Siriar Gerra

**Hirugarren Siriar Gerra**, Seleukotar Inperioa eta Antzinako Egiptoren artean, Zelesiriaren jabetzagatik, K.a. III. mendea eta K.a. II. mende artean gertatu ziren sei gatazketatik hirugarrena izan zen. Gatazka hauek, K.a. 274 eta K.a. 168 bitartean gertatu ziren. Gatazka hauek, gainera, bi nazioak, gainbehera hastera eraman zituen, Erroma eta Partiaren mende erortzeko.

## Aurrekariak 
Ptolomeo II.aren alaba zen Berenize Sirarekin ezkontzea onartu zuenean, Antioko II.a Theosek, Laodize I.a baino gazteagoa eta ez hain bizia zen emakume batez gain, baliabide berriak eta Egiptorekin aliantza bilatzen zuen. Seleuzidarrek, bakearen beharra zuten, geratzen zitzaien ondarea mantentzeko, baina ez zuten lortu. Antiokoren ezkontza diplomatikoak, berehalako ondorio bezala, herrialdea gerra berri batean sartzea izan zuen, aurrekoak baino are kaltegarriagoa.

Ptolomeo II.a K.a. 246an hil zen, eta Antioko, handik zazpi hilabete ingurura. Hil zenean, errege bezala, Seleuko II.a Kalinikoa izendatua izan zen, Laodizerekin izan zuen semea, alegia, Berenize eta honekin izan zuen semea, Laodizeren esku hil ziren bitartean, baina ez Ptolomeo III.ari laguntza eskatu aurretik.

## Gerra 
Ptolomeo III.ak, berehala bidali zuen flota bat, Siria eta Antiokia hartu zituena. Ondoren, egiptoar armadak Zilizia inbaditu zuen, Seleukok Asia Txikia domeinatzea eragozteko. Ptolomeo, pertsonalki agertu zen Sirian, Taurus mendien hegoaldetik Eufrates ibairainoko guztia domeinatuz. Hala ere, ezagutzen ez diren arrazoiengatik, Egiptora itzuli zen, konkistak sendotu gabe.

Seleukok erreakzionatu egin zuen, Mitridates II.a Pontokoarekin ezkon aliantza bat lortuz, eta Siriaren birkonkistan eta flota berri baten eraikuntzan murgildu ahal izan zen. Birkonkista, azkarra izan zen, Antigono II.a Gonatasen laguntzari esker, Egipto garaitu zuena Androseko itsas guduan.

K.a. 241ean, bakea sinatu zen, Ptolomeorentzat txarra ez zena izan, Egeo Itsasoan baseak mantendu ahal izan baitzituen: Efeso, Mileto, Samos, Karia, Lizia eta Ziliziako zatiak, Fenizia eta Seleuzia Pieriaz gain Siria iparraldean.

## Kanpo estekak
Seleuzia Pieria

**Seleuzia Pieria** antzinako Siria eskualdean kokatutako hiria izan zen, K.a. 300ean Seleuko I.a Nikator seleukotar erregeak sortua, Orontes ibaiaren itsasoratze tokian eta Pieria mendien oinean. Hiria, Antiokiaren itsas portu bezala sendotu zen. Siriar Gerretan, hiriak, garrantzi estrategiko handia hartu zuen, Siriaren kontrola hartzeko ezinbestekoa baitzen. K.a. 64an, Ponpeioren tropek hartu zuten, eta Erromatar Errepublikaren mende geratu zen, handik lau mende eta erdira, Bizantziar Inperioaren mende geratu zelarik. V. mende inguruan, hiria gainbehera etorri zen, eta, bi mende beranduago, VII. mendean, musulmanen inbasioek, behin betiko hondatu zuten. Gaur egun, bere antzinako handitasunaren froga diren hondakin arkeologiko ugari daude, Turkiako Samandağ herritik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vivo per la tua morte

***Vivo per la tua morte***, 1968an Camillo Bazzoni zinema zuzendari italiarrak Alex Burks ezizenpean filmatu zuen spaghetti western generoko film bat izan zen.

## Istorioa 
Gaizkile batzuk, Sturges familiari zaldi aldra bat lapurtzen diote. Mike, seme nagusia dena, eta bere anaia Royk, lapurren bila irtetea erabakitzen dute. Espero ez zutela, bi gazteak, sheriff batek, tren batetako urrea lapurtu izanaz salatzen ditu, eta, ondoriozko prozesuaren ondoren, kartzelatuak eta lan behartuetara zigortuak dira. Roy txikiak, ezin ditu kartzelako tratu txarrak jasan eta hil egiten da. Mikek, aldiz, ihes egitea lortzen du, eta gaizkileak bilatzea erabakitzen du, mendeku hartzeko.

## Aktoreak 
* Steve Reeves
* Guido Lollobrigida
* Wayde Preston
* Silvana Venturelli
* Mimmo Palmara
* Nello Pazzafini
* Enzo Fiermonte
* Franco Fantasia

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - imdb.com
Kiyomizu-dera

, zenbait tenplu budista izendatzen ditu, eta, modu ofizialean  tenplua, Japoniako Kyoto hirian dagoena. Tenplua, 778an datatua dago, egungo eraikinak, 1633an eraiki ziren arren. Tenpluak, bere izena, multzoan aurkitzen diren ur-jauzietatik hartzen du, gertuko muinoetatik jaisten zirenak.  hitzak, literalki, "ur garbia" esan nahi du.

## Egitura 
Kiyomizu-derako eraikin nagusia, bere baranda handiagatik nabarmentzen da, ehundaka zutabek eusten dutena, muinotik gainirtetzen dena eta hiriaren ikuspegi bikainak eskaintzen dituena. Honako hau dioen esaera herrikoi bat dago: "Kiyomizuko plataformatik salto egin" (「清水の舞台から飛び降りる」), Edo garaiko tradizio batean oinarritzen dena, plataforma horretatik jauzi egin ondoren bizirik irteten denari, nahi bat emango zaiola dioena. Jauzi horretatik bizirik irteteak, posible dirudi: plataformaren azpian dagoen landaretza handiak, erromes zortedun baten erorketa leunduko luke, praktika hau, gaur egun debekatua dagoen arren. 234 jauzi gogoratzen dira Edo garaian, eta, horietatik %84,5etan, jauzi egin zuena onik irten zen. Erorketak, hain zuzen ere, 13 metroko garaiera du, zurezko eraikin batentzako nahiko handia dena.

Gela nagusiaren azpian, *Otowa-no-taki* ur-jauzia dago, non hiru ur kanal, urmael batean erortzen diren. Tenplua bisitatzen dutenek, ura ur-jauzitik hartzen dute, propietate sendagarriak dituela uste dena, metal edo plastikozko kopatan. Esaten denez, ur hau edateak, osasuna, luzaro bizi izatea eta ikasketetan arrakasta izatea suposatzen du.

Eraikin ezberdinek, zenbait barruti sakratu dauden multzo bat eratzen dute. Aipagarriena, beharbada, Jishu (Jishu-jinja) santutegia da, *Okuninushino-Mikoto*ri eskainia, maitasunaren eta "ezkontza onen" jainko bat. Santutegi honek, bi "maitasunaren harri" ditu, bata besteagandik 18 metrora aurkitzen direnak, bisitari bakartiek, begiak itxita egiten saiatzen diren distantzia. Beste aldeko harrira begiak itxita iristea, erromesak, maitasuna aurkituko duenaren adierazpen bezala ulertzen da. Distantzia horretan, batek, laguntza jaso dezake, baina horrek, maitasuna aurkitzeko laguntza edo bitartekoren bat beharko duela bezala ulertzen da.

## Garrantzia 
Aintzinako Kyotoko monumentu historikoak izeneko multzoaren zati da (Uji, Kyoto eta Otsu hiriak), UNESCOk, 1994an, Gizateriaren Ondare izendatu zituenak.

Tenplua, Munduko Zazpi Mirari Berriak aukeratzerako orduan egon zen hautagaietako bat izan zen, Bernard Weberren *New Open World Foundation*ek proposatutakoa. Hala ere, ez zen aukeratuetako bat izan.

## Iruditegia 

Fitxategi:Kyoto-Kiyomizudera, Japan.jpg|*Kiyomizu-dera udaberrian*.
Fitxategi:Kiyomisudera keidai.jpg|*Tenpluaren egitura ezberdinak lotzen dituen kanpoko pasabidea*.
Fitxategi:Kiyomizu nioumon.jpg|*Tenpluko Niou sarrera*.
Fitxategi:Okuninushino-Mikoto.JPG|*Okuninushino-Mikoto, maitasunaren jainkoa*.
Fitxategi:Fuente del templo Kiyomizudera.JPG|*Otowa-no-taki: Kiyomizu-dera tenpluko urjauzia*.

## Ikus, gainera 
* Aintzinako Kyotoko monumentu historikoak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Brionesko Ituna

**Brionesko Ituna** edo **Brionesko Bakea** 1379ko martxoaren 31n Briones herrian zegoen kanpamendu gaztelarrean Nafarroako Erresuma eta Gaztelako Erresumak sinaturiko ituna izan zen, aurreko urtean hasitako erresuma bien arteko guda bukatzeko.

## Aurretikoak 
1378an, Karlos II.aren semea eta Karlos III.a izango zena, Karlos V.a Frantziakoarekin elkarrizketatzeko enbaxadaren burua izan zen. Azkenak Nafarroako infante atxilotu eta Frantzian zituzten lurraldeak bahitzea agindu zuen, Cherbourg bakarrik libre geratuz. Itaunketan Nafarroako erregearen Logroño konkistatzeko planez ohartu ziren. Frantziarrek Henrike II.a Gaztelakoari abisatu eta honek Nafarroako Erresuma konkistatzeari ekin zion, Karlos II.a Nafarroakoari ituna sinatzera behartuz. 1380an aske utzi zuten Karlos infantea.

## Ituna 
Itun honen arabera, gaztelarrek Karlos II.a Nafarroakoari Ingalaterrarekin zuen aliantza militarra haustera, ezkontza bidezko aliantzak bukatzera eta Gaztelako Erresumaren etsaiak bere lurraldetik ezin sartzera behartu zizkioten. Era horretan Henrike II.a Gaztelakoak ingelesen aurkako garaipen inportantea lortu zuen Ehun Urteko Gerran.

## Bibliografia 
* Idazle asko: *"Gran Enciclopedia Larousse"* (1988) Bartzelona: Planeta, 
* Herreros Lopetegi, Susana: *"Navarra en la órbita francesa"*, *"Historia Ilustrada de Navarra"* liburuan (1993) Iruñea: Diario de Navarra, 

## Kanpo estekak
Urtubiako bakea

**Urtubiako bakea** itun bat izan zen, 1513ko apirilaren 1ean Urtubiako gazteluan sinatua. Bertan, Nafarroa konkistatu berritan, Fernando II.a Aragoikoa, Gaztela eta Aragoiko erregea, eta Luis XII.a Frantziakoa erregea izan ziren sinatzaileak.

## Ituna 
Itun honen arabera, Fernando Katolikoak uko egin zien Foix eta Bearno konderriekiko zituen gurariei. Egun batzuk aurrerago, Parisko Parlamentuak Fernandoren emazte Germana Foixkoa eta Lautreceko bizkondea Nafarroako erregegaitzat onartu zituen.

Frantziako erregeak, trukean, Napolin Espainiaren jabetza onartu eta laguntza ere kendu zien Katalina I.a Nafarroakoa eta Joanes III.a Nafarroakoa Nafarroako errege-erreginei.

## Ondorioak 
Frantziako erregina Anne Bretainiakoa ituna sendotzen saiatu zen, errege bien seme-alabak elkarrekin ezkonduz. Baina 1514ko urtarrilean hil zenez, proiektua ahaztu egin zen.

1514ko martxoan, errege biek Orleansen berriro beste itun bat sinatu zuten bakea berresteko. Urtubiako bakearen ituna bukatzear zegoela, Nafarroako erregeari erresuma berreskuratzeko laguntzarik ez ematea onartu zuten, ez finantzen bitartez, ezta militarki ere.

## Bibliografia 
* Esarte, Pedro: *"Navarra, 1512-1530"* (2001) Iruñea: Pamiela, 

## Kanpo estekak
Arimaspoar

[thumb|250px|[Satiro bat, grifo bat eta arimaspoar bat.]]
Greziar mitologiaren arabera, **arismapoarrak**, isedonoen lurraldetik haratago bizi ziren herri bat zen, iparrekialde urrunean. Begi bakarra zuten, eta etengabe zeuden grifoekin gatazkan, urrearen zaindariak zirenak.

## Kanpo estekak