open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kristadelfianoak

thumb|200px|Christadelphian Hall, Bath, England
**Kristadelfianoak** (Eng. *Christadelphians*) elkarte erlijioso kristaua da, 1848. urtean sortua. Hasiera batean Erresuma Batuan eta Ameriketako Estatu Batuetan garatu ziren. Gutxi gora-behera 60.000 kide ditu 120 herrialdetan banatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Los Cristadelfianos - es.wikipedia
* Els Cristadelfians - Viquipèdia (Katalanez)
Isle of Beauty, Isle of Splendour

**Isle of Beauty, Isle of Splendour** () Dominikako ereserkia da. **Isle of Beauty** lehen hitzengatik ere ezaguna da. Hitzak Wilfred Oscar Morgan Pondenak (1912-1985) dira eta musika Lemuel McPherson Christianek (1913-2000) egina da. Estatu honetako hizkuntza ofizial bakarra den ingelesez dago.

## Historia 
1965ean konposatu zuten uharteko kanta nazionala bihurtzeko, lehen Egun Nazionalaren harira. 1967an Erresuma Batuarekiko estatu elkartua bilakatu zenean izendatu zuten formalki "kanta nazionala". 1967-1978 aldian gobernadorea zetorrenean *God Save the Queen* ereserki britainiarra jotzen zen eta **Isle of Beauty, Isle of Splendour** uharteko Lehen Ministroaren aurrean.

1978ko independentziarekin ereserki nazionala bihurtu zen.

## Hitzak 
:Isle of beauty, isle of splendour,
:Isle to all so sweet and fair,
:All must surely gaze in wonder
:At thy gifts so rich and rare.
:Rivers, valleys, hills and mountains,
:All these gifts we do extol.
:Healthy land, so like all fountains,
:Giving cheer that warms the soul.

:Dominica, God hath blest thee
:With a clime benign and bright,
:Pastures green and flowers of beauty
:Filling all with pure delight,
:And a people strong and healthy,
:Full of godly reverent fear.
:May we ever seek to praise Thee
:For these gifts so rich and rare.

:Come ye forward, sons and daughters
:Of this gem beyond compare.
:Strive for honour, sons and daughters,
:Do the right, be firm, be fair.
:Toil with hearts and hands and voices.
:We must prosper! Sound the call,
:In which ev'ryone rejoices,
:"All for Each and Each for All."

## Iturriak 
* Lennox Honychurchen webgunea.
* Dominica Academy of Arts and Sciences.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eli Wallach

**Eli Herschel Wallach** (Brooklyn, 1915eko abenduaren 7a - New York, 2014ko ekainaren 24) estatubatuar aktorea zen.

## Biografia 
Texasko Unibertsitatean lizentziatu ondoren, antzerkira berandu heldu zen: 1946an hain zuzen ere. 1951n Tennessee Williamsren *The Rose Tattoo*ri esker ezagun bilakatu zen. Gero John Patricken *The Teahouse of the August Moon* eta Eugene Ionescoren *Rinoceronte* antzezlanak ere egin zituen.

Zinema munduan, 1956an hasi zen *Baby Doll*ekin. *The Magnificent Seven* (1960), *The Misfits* (1961), *The Good, the Bad and the Ugly* (1966), ''Mackenna's Gold* (1969), *Nuts* (1987), *The Godfather: Part III* (1990), *The Hoax'' (2006) filmei esker ospea lortu zuen.

1948an Anne Jacksonekin ezkondu zen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak
Ciudad Universitaria (UNAM)

***Ciudad Universitaria*** () Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoaren (UNAM) campus nagusia da, Mexiko Hirian kokatua hegoaldeko Coyoacán auzoan. Mario Pani eta Enrique del Moral arkitektoek diseinatua, eraikin ugari batzen ditu: Estadio Olinpikoa, 40 fakultate eta institutu, Kultura Zentroa, erreserba ekologiko bat, Liburutegi Nagusia eta museo batzuk. 1950eko hamarkadan eraiki zen, "El Pedregal" izeneko laba gotortu zelai batean, hiriguneko eraikin zaharkituak ordezteko. 1954an osatu zen. 2007an, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Eraikinak 
### Liburutegi Nagusia 
Liburutegi Nagusia Gustavo M. Saavedra eta Juan Martínez de Velasco-k diseinatu zuten. 400.000 liburu inguru ditu.

Kanpoaldea Juan O'Gorman artistak egindako horma-irudiz apaindua dago. Lau fatxadak gaika landatuak daude:
* Iparraldea: iragan prehispanikoa
* Hegoaldea: iragan koloniala
* Ekialdea: oraingo mundua
* Mendebaldea: Unibertsitatea eta Mexiko modernoa

### Estadio Olinpikoa 
*México 68* Estadio Olinpikoa, 1954an eraikia jatorrizko hirigintza planaren barnean. Augusto Pérez Palacios, Jorge Bravo eta Raúl Salinas-ek eraiki zuten eta apaindura Diego Riveraren lan artistikoa da. Jatorrizko izena Estadio Olinpikoa () zen soilik, baina izena aldatu zioten 1968ko Olinpiar Jokoen egoitza bihurtu baitzen. Egun Club Universidad Nacional futbol taldearen eta "los Pumas CU" errugbi taldearen egoitza da. 68.000 ikuslerentzako edukiera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* UNAMen webgunea
Santa Klara komentua (Portugalete)

**Santa Klara komentua** Portugaleteko Alde Zaharraren ondoan dagoen eraikina da.

1614an Urduñatik etorritako moja batzuek, portugaletetar beaten laguntzarekin, eraiki zuten komentu hau. Klaratar klausurako mojek erabili zuten XX. mendeko bukaerara arte.

Apaindurarik gabeko eraikin barrokoa XIX. mendean Lehen Gerra Karlistan kuartel bilakatu eta Mendizabalen desamortizazioa jasan zuen. Mende horren bukaeran Francisco Berriozabal arkitektoak estilo historizista erabili zuen eraikina berreraikitzeko.

Sarrera nagusiak Santa Klararen irudia duen horma-hobi eta pilastradun garaipen-arkua ditu.

1987an Portugaleteko Udalak erosi, birgaitu eta eraikina zentro-kultural eta inguruko orubea parke bilakatu zituen.

## Kanpo estekak
Portugaleteko hotela

***Gran Hotel Puente Colgante*** udaletxearen eta Bizkaiko Zubiaren artean dagoen Portugaleteko (Bizkaia) hotela da.

Herritarren artean *Hotela* izen soilaz ezaguna den eraikina 1871an Manuel Calvo Aguirre portugaletetar indianoak eraiki zuen udarako etxebizitza moduan. Neoklasiko eta historizista eraginak zituen luxuzko etxeak kolonial estiloa zuen.

1904an jabea hil zenean, Udalak jarauntsi zuen, kafe-hotel bilakatuta herriko txiroen artean bere mozkinak banatzeko baldintzarekin.

1993an sute batek erabat suntsitu zuen. Lanek zenbait urte iraun zuten 2002an berreraiki eta *Gran Hotel Puente Colgante* izendatua izan arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Webgune ofiziala
Portugaleteko udaletxea

**Portugaleteko udaletxea** eraikina Portugaleteko Udalaren egoitza da. Alde Zaharreko Orube plazan kokatuta dago.

## Eraikina 
Atanasio Anduiza arkitektoak 1883. urtean eraiki zuen.

Neoklasizismo barroko estiloan eraikitako arkupedun eraikina dotore eta soila da, oinplano angeluzuzenekoa. Bere burdinezko barandadun balkoiak, fatxadaren zutabe korintiarrak eta herriko armarria nabarmentzekoak dira.

1985ean espazio gehiago izateko zaharberritu eta zabaldu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portugaleteko mareometroa

**Portugaleteko mareometroa** erloju baten itxura duen eta mareak neurtzeko erabiltzen den tresna da. 1883an Txurruka kaiaren bukaeran kokatu zuten eta behar beharrezkoa izan zen lau urte geroago Burdinazko kaia eraiki arte. Itsasontziek hareazko barra zeharkatzeko itsasgora erabiltzen zuten eta. Egun, oraindik martxan dabil.

## Kanpo estekak
Asis

**Asis** (ofizialki ) Italiako Umbria eskualdean dagoen udalerria da. Frantzisko Asiskoaren jaioterria da, Asisen frantziskotarren ordena erlijiosoa sortu zuena 1208 urtean.

## Mugakideak 
Asisek honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:30000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001

PlotData=
  color:barra width:20 align:left

  bar:1861 from:0 till: 13559
  bar:1871 from:0 till: 15083
  bar:1881 from:0 till: 15952
  bar:1901 from:0 till: 16879
  bar:1911 from:0 till: 18182
  bar:1921 from:0 till: 19694
  bar:1931 from:0 till: 21173
  bar:1936 from:0 till: 22514
  bar:1951 from:0 till: 24206
  bar:1961 from:0 till: 24372
  bar:1971 from:0 till: 24002
  bar:1981 from:0 till: 24664
  bar:1991 from:0 till: 24626
  bar:2001 from:0 till: 25304

PlotData=

  bar:1861 at: 13559 fontsize:S text: 13.559 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 15083 fontsize:S text: 15.083 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 15952 fontsize:S text: 15.952 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 16879 fontsize:S text: 16.879 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 18182 fontsize:S text: 18.182 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 19694 fontsize:S text: 19.694 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 21173 fontsize:S text: 21.173 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 22514 fontsize:S text: 22.514 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 24206 fontsize:S text: 24.206 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 24372 fontsize:S text: 24.372 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 24002 fontsize:S text: 24.002 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 24664 fontsize:S text: 24.664 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 24626 fontsize:S text: 24.626 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 25304 fontsize:S text: 25.304 shift:(-10,5)

TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Iturria - ISTAT

## Ondasun nabarmenak 
* San Frantzisko Asiskoaren basilika

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Asistar ezagunak 
* Frantzisko Asiskoa (1181/1182-1226), santua eta Italiako zaindaria.
* Klara Asiskoa (1194-1253), santua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
B12 bitamina

**B12 bitamina**, **kobalamina** ere deitua, bere molekulan kobaltoa duen bitamina hidrodisolbagarria da. Egitura molekular korapilatsua du bitamina honek (*ikus irudia*), kobaltoa eraztun porfiniko baten erdian egonik.

Funtsezko zeregina du kobalaminak burmuin eta nerbio-sistemaren jardueran. Baita odoleko eritropoiesian ere.

Zehatza izanik, B12a ez da bitamina bakarra. Lau kobalamina daude, haien egitura molekularrean kobaltoa dutenak:

* zianokobalamina
* hidroxikobalamina
* 5'-desoxiadenosilkobalamina
* metilkobalamina

## Funtzioak 
Eritropoiesian parte hartzeaz gain, proteina eta azido nukleikoen metabolismoan jarduten du kobalaminak. Metilo taldearen (-CH3) transferentzietan ere laguntzen du bitamina horrek.

Nerbio-sistemaren funtzionamendurako funtsezkoa da. Mielina-zorroaren egitura mantentzen du, hots, nerbioak babesten dituen egitura.

## Iturria 
Naturan B12 bitaminaren sintesia bakterioek burutzen dute. Zehazki, lurzoruan edo landareen erroetan
(sinbiosia eginez) bizi diren bakterioak dira bitamina honen ekoizle nagusiak. Besteak beste, *Aerobacter*, *Azotobacter*, *Bacillus*, *Clostridium*, *Mycobacterium*, *Proteus*, *Pseudomonas*, *Rhizobium* eta *Streptomyces* generoak.

Animalia belarjaleek bakterioek sortutako B12 bitamina hartzen dute landareetatik, eta haragijaleek belarjaleak janez hornitzen dira bitamina horretaz.

Elikagaien artean, B12 bitamina ugaria da okelan, arrainetan, esnean, arrautzetan eta gibelean. Barazkijaleen artean bitamina honen gabezia ager daiteke, fruta eta barazkietan urria baita.

## Gabezia 
Bitamina honen gabeziak anemia kaltegarri izeneko gaitza eragiten du: eritrozitoen kopurua asko jaisten da (eritropoiesiak akats larriak baititu), eta kalte neurologiko eta gastrointestinalak agertzen dira.

Behar den baino gutxiago hartzen denean, anemia kaltegarria agertzen ez bada ere, beste gaitz batzuk etor daitezke: nekea, depresioa eta oroimen ahula, besteak beste.

Azpimarratu behar da bitamina hau heste meharrean xurgatua izan dadin beharrezkoa dela urdailak ekoizten duen FI faktorea ("faktore intrintsekoa"). Faktorerik ezean hartutako kobalamina ez da xurgatzen eta ez da odolera iristen, anemia kaltegarria agertuz.

## Kanpo-estekak
Club Natación Maristas

**Club Natación Maristas** 1994an sortutako Bilboko ur-kirol kluba da, "El Salvador" ikastetxean egoitza duena.

Klubak kirol bitan aritzen du: igeriketa eta waterpolo.

## Historia 
1970eko hamarkadaren hasieran sortutako *Asociación Deportiva Maristas* 1993an desegin eta hurrengo urtean kluba sortu zuten. 2000an waterpolo saila sortu zuten.

2009an, sail honek Deportiva Naútica Portugaleteren sailarekin bat egin zuen.

## Presidenteak 
* Rafael Herreros
* Jose Luis Valle
* Santiago Gil

## Palmaresa 
* Euskal Herriko emakumezko waterpolo kopa (2007)
* Euskal Herriko gizonezko waterpolo kopa (2009)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Euskal Herriko gizonezko waterpolo Liga

**Euskal Herriko gizonezko waterpolo Liga** Espainiako gizonezko waterpolo Ligaren hirugarren mailara heltzeko aukera ematen duen lehiaketa da.

Euskadi eta Nafarroako igeriketa federazioek antolatzen badute, inguruetako taldeek ere parte hartzeko aukera dute

## Palmaresa 
Hona hemen 1997, hau da, liga hasi zenetik, palmaresa

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Ligen inguruko informazioa

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko emakumezko waterpolo Liga
* Euskal Herriko emakumezko waterpolo kopa
* Euskal Herriko gizonezko waterpolo kopa
Larraina

**Campo de Deportes Larraina** Iruñeko kirol kluba da

## Historia 
1969an waterpolo saila sortu bazuten ere, ez zuten lehendabiziko partida ofiziala jokatu 1970era arte.

1980an bigarren mailara eta 1987an Ohorezko mailara igo ziren.

2005ean maila galdu ondoren, 2006an saila desagertu eta jokalari gehienek Waterpolo Navarra taldea sortu zuten.

## Palmaresa 
* 3 Euskal Herriko gizonezko waterpolo Liga (2001-02, 2002-03 eta 2003-04)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Saltillo jauregia

**"El Saltillo" jauregia** Prisca Arana Mendioleak 1894an Portugaleten eraikitako aisialdirako etxea da, ospitale, kaserna, erreforma-etxe eta babes-egoitza bezala funtzionatu duena. 

## Historia 
Prisca Arana Mendioleak (Miravalles, 1837-1921) 1892an erositako Portugaleteko lur eremu batean eraikitako jauregia da. Prisca Arana José Arana Velasco sestaotarraren eta Benita Mendiolea bilbotarraren alaba zen. José Vallejo Brizuelaren alarguna zen eta Londresen zuen egoitza nagusia.

Prisca Arana hiltzean, jauregia María eta Emilio Vallejo Arana seme-alaben esku geratu zen. 1922an, Maria Vallejo Aranak eta bere senarrak, Juan Galíndez Quintana, Emilioren zatia erosi zuten. Galindez hildakoan jauregiaren jabetza guztia María Vallejoren esku geratu zen. 

Galíndez eta bere emazteak, Mercedes Maíz, eraikinean hainbat hobekuntza egin eta gero, *Casa de Familia Hogar Saltillo Nuestra Señora de la Merced* izeneko egoitza zabaldu zen, 1951ko abenduaren 11an. Hasierako gazteak Amurrioko *Casa del Salvador* egoitzatik eraman zituzten.

Egoitzaren inaugurazio ofiziala 1952ko martxoaren 23an egin zen, Antonio Iturmendi Justizia Ministro frankistarekin, Casimiro Morcillo apezpikuarekin eta Adingabeen Babeserako Kontseilu Gorenaren lehendakari eta kideekin, hau da, Mariano Puigdollers, Juan de Hinojosa, Guillermo Montoya, Ramón Alberola eta Desiderio Criado, hurrenez hurren. *Casa Reformatorio del Salvador* elkarteko lehendakaria zen Javier Mª Ybarra, Anaia Txiki Kaputxinoen Ordenaren nagusia zen José Láinez, Mercedes Maíz eta Pedro José Galíndez-ek ere parte hartu zuten. Egoitzaren lehenengo zuzendaria Tomás Roca Chust izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gizarte Urgazpenerako Foru Erakundea

## Kanpo estekak
Waterpolo Navarra

**Waterpolo Navarra** Iruñeko waterpolo-taldea da.

## Historia 
2005ean Larrainak maila galdu ondoren, 2006an saila desagertu eta jokalari gehienek Waterpolo Navarra taldea sortu zuten, lehendabiziko entrenatzailea David García izanik

2007an Manel Silvestre entrenatzailea fitxatu ondoren, 2007-08 denboraldian Ohorezko mailara igo eta 2008-09 denboraldian Errege Koparako sailkatu zen. Txapelketa honetan Club Natació Sabadellek menderatua izan zen

Izandako jokalaririk garrantzitsuenetarikoak James Stanton, Juraj Sakac eta Sam Mac Gregor izan dira.

## Palmaresa 
* 2 Euskal Herriko gizonezko waterpolo Liga (2008-09 eta 2009-10)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herriko gizonezko waterpolo kopa

**Euskal Herriko gizonezko waterpolo kopa** Hego Euskal Herriko waterpolo txapelketa da.

Euskadi eta Nafarroako igeriketa federazioek antolatzen badute ere, inguruetako taldeek ere parte hartzeko aukera dute

## Palmaresa 
Hona hemen 2008an txapelketa hasi zenetik izandako palmaresa

## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.leioawaterpolo.com 2015-16tik aurerrako emaitzak

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko gizonezko waterpolo Liga
* Euskal Herriko emakumezko waterpolo Liga
* Euskal Herriko emakumezko waterpolo kopa
Portugaleteko Nazioarteko Waterpolo Txapelketa

**Portugaleteko Nazioarteko Waterpolo Txapelketa** Portugaleten 1989tik aurrera ospatzen den waterpolo txapelketa da.

Bizkaiko Igeriketa Federakuntzak antolatzen du, Bizkaiko Foru Aldundia eta Portugaleteko Udalaren babesarekin. Deportiva Naútica Portugaleteren egoitzetan egiten dute.

## Historia 
1989an, lehendabiziko ekitaldirako, Europako talde nagusienetariko batzuek, VK Partizan, Budapest Honvéd SE eta Club Natació Catalunya, parte hartu zuten. Hurrengo urtetik aurrera selekzio nazionalek parte hartu zuten.

2002 eta 2008an txapelketa Munduko Ligararako kanporaketa saioa izan zen. 2009an gizon eta emakumezko txapelketak antolatu zituzten.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sociedad Deportiva Náutica de Portugalete

**Sociedad Deportiva Naútica de Portugalete** 1948an sortutako Portugaleteko ur-kirol kluba da

Klubak kirol bitan aritzen du: igeriketa eta waterpolo.

## Historia 
Kluba 1948ko apirilaren 24an sortu bazuten ere, XX. mendeko hasieratik portugaletetarrek itsasadarrean igeriketa-lehiaketak egin edo waterpolo partidak jokatzen zituzten.

Hasieran arraunketa saila ere bazuen, izan ere 1949ko urriaren 29 eta 30ean bere arraunlariek Avilésen Espainiako Batel Txapelketa irabazi zuten.

1972an Ángel Santamaría eta 1983an Javier Meléndez kideek Naviako Itsasadarraren Jaitsiera irabazi zuten.

2009an waterpolo-sailak Bilboko Club Natación Maristasen sailarekin bat egin zuen.

1988an, Espainiako Federazioak bere igerilekuetan Portugaleteko Nazioarteko Waterpolo Txapelketa antolatzen du, hasieran klubekin eta gero selekzioekin. Munduko Ligako kanporaketa saioa da.

## Palmaresa 
* 5 Euskal Herriko gizonezko waterpolo Liga (1997-98, 1998-99, 1999-00, 2000-01 eta 2006-07)
* Euskal Herriko Bigarren Mailako Liga (2009-10)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diapsida

**Diapsida** (grezieraz *bi ganga*) Amniota narrastien azpiklase bat dira. Euren ezaugarri nagusia, jatorrian, bi fosa tenporal dituztela dira, hau da, bi leihatila buru-hezurraren alde bakoitzean, begiaren atzealdean. Sinapsida eta Anapsidarekin batera Amniotaren hiru talde handietako bat da. Karboniferoan sortu zen taldea.

## Filogenia 
{{klado| style=font-size:100%;line-height:85%
|label1=Diapsida&nbsp;   
|1={{klado
   |1=Araeoscelida 
   |2= }} }}
Sam Elliott

**Samuel Pack Elliott** (Sacramento, Kalifornia, 1944ko abuztuaren 9a) aktore estatubatuarra da. Bi alditan Urrezko Globoak sarietarako izendatua izan da. Bere fisiko garai, ihar eta mehea, bai eta ahots ozenarengatik, Elliotek sarritan betiko cowboy klasikoa irudikatu izan du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kategoria 
* Sam Ellioten IMDBko fitxa ikusfai
Crocodilia

**Crocodilia** (edo **Crocodylia**) narrasti handien ordena bat da. Orain dela 84 milioi urte agertu ziren, Campaniar garaian. Hegaztien ahaiderik gertukoenak dira gaur egun, Archosauriaren barruan zeuden taldeen artean bizirik jarraitzen duten bi taldeak direlako. Crurotarsi kladoa orain dela 220 milioi urte agertu zen eta zituzten forma anitzetik biziraun duen bakarra hau da.

Talde honen barruan krokodiloak, aligatorrak, kaimanak eta gabialak sartzen dira. Batzuetan *krokodilo* hitzarekin talde osoa izendatzen da, baina ez da zuzena.

## Goifamiliak 
* Gavialoidea
* Alligatoroidea
* Crocodyloidea

## Filogenia 
Filogenia honetan letra etzanez desagertutako kladoak agertzen dira eta letra arruntez gaur egun bizirik daudenak.
{{klado| style=font-size:100%;line-height:75%
|label1=Eusuchia&nbsp;   
|1= }}
Emic eta etic

***Emic*** **eta** ***etic*** giza- eta gizarte zientzietan, batez ere antropologian eta etnografian, erabiltzen diren metodologia osagarriak dira:

* ***emic*** ikuspegitik, giza- eta gizarte-fenomenoak (kultura, hizkuntzak, ...) barnetik bizitzen diren moduan aztertzen dira, fenomeno horiek bizitzen dituztenen kontzeptuak eta pertzepzioak erabiliz;
* ***etic*** ikuspegitik, aztergai diren fenomenoak bizi ez dituen ikerlari baten ikuspegitik aztertzen dira, ikerlariaren beraren kontzeptuak erabiliz.

*Emic* eta *etic* bereizketa Kenneth Pike hizkuntzalari eta antropologoak plazaratu zuen 1954 urtean eta geroztik eztabaida biziak sortu ditu ikuspegi bakoitzaren defendatzaileen artean. *Emic* ikuspegiaren aldekoek kulturak osotasun moduan aztertu direla baiztatzen dute eta horretarako kulturak kulturako protagonisten asmoak eta jarrerak hartu behar dira aintzakotzat, *etic* ikuspegiaren objektibismoa kritikatuz. *Etic* ikuspegiaren defendatzaileen esanetan, berriz, kulturak kanpotik agertzen zaizkio ikertzaileari eta horrela aztertu behar dira, *gauza* moduan; *emic* ikuspegiak kultura-fenomenoak barnetik modu zehatzean ikertzeak dakarren zailtasunak adieraziz.

*Emic* metodologiaren defendatzailea Marvin Harris antropologoa izan da. *Etic* aldekoetan, Émile Durkheim soziologoa nabarmendu da.

Metodologia bat edo bestea aplikatzerakoan, ikerketaren helburua hartu behar da kontuan. *Emic* metodologia aproposa da gizarte-fenomenoaren adierazgarritasuna edo zentzua bilatu nahi denean; *etic* ikuspegia, berriz, egokiagoa da ikerketa konparatiboak edo deskribatzaileak egin nahi direnean.

## Kanpo estekak 
* Emic eta etic ikuspuntuak, Gizapedian.
Kgalagadi

**Kgalagadi** Botswanako hego-mendebaldeko barruti bat da, Namibia eta Hegoafrika-rekin mugatzen dena. Administrazio zentrua Tshabong da. Kgalagadi-k Kalahari desertuaren zati handi bat hartzen du barnean. Barrutiak 42.000 biztanle zituen 2001ean, eta 105.200 km²-ko azalera dauka.

## Kanpo estekak
Tshabong

**Tshabong** Kgalagadi barrutiko administrazio zentroa da, Botswanan. Kalahari desertuan kokatzen da. 6.591 biztanle zituen 2001ean.

Ospital nagusienak azalera oso handiko biztanleei ematen die zerbitzua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anapsida

**Anapsida** (grezieraz *an*, ez, eta *hapsidos*, ganga) Amniota narrastien azpiklase bat da. Ez dute leihorik buru-hezurraren atzealdean, alde tenporalean. Gaur egun Testudines ordena baino ez da bizi, hau da, dortokak eta bere senideak. Lehenengo fosilak Triasikoan aurkitu dira, baina gaur egungo dortoken antza handiegia dute ordezkari zaharrenak hauek izateko. Bere ahaideak diren Synapsida eta Diapsida Karboniferoan sortu zirenez garai horretakoak direla esan daiteke.

Tradizionalki talde monofiletikoa zela uste zen, baina badirudi ahaideak ez ziren talde fosilak ere sartzen direla. Leihorik ez izatea karaktere plesiomorfiko bat denz taxoi parafiletikoa izan daiteke. Egile batzuen arabera dortokak berez leihoak galdu dituzten Diapsidaren ondorengoak izan daitezke. Dortokez gain Procolophonidae taldeak baino ez zuen lortu Permiar-Triasiko garaia gainditzea.
Synapsida

**Synapsida** (grezieraz *fusionatutako arkua*) animalia mota bat da, narrastien barrukoa baina, era berean, ugaztunak biltzen dituenak (ugaztunen ezaugarri asko dituzte eta, hori dela eta, ugaztunen aurrekotzat hartuak izan dira).

Definizioz Mammalia eta Mammaliatik beste edozein Amniotatik baino gertuago dauden animalia guztiak barne-biltzen ditu. Lehen synapsidoak normalki Pelycosaurus izena hartzen dute, ugaztun-itxura zutenak Therapsida. Literatura klasikoan ugaztun ez direnak *ugaztunkara* izena jasotzen dute, baina kladistikaren barruan *proto-ugaztun* izena hartzen dute. Amniotaren eboluzioz sortu ziren eta sortu ziren taldeen artean handienen artean dago, Sauropsidarekin batera (narrastiak eta hegaztiak). Tenporalean leiho bakarra dute begiaren atzealdean eta ezaugarri hau lehen aldiz Karboniferoan azaldu zen, orain 324 milioi urte.

Lehen, bi multzo nagusi bereizten ziren: pelikosauroena (Permikoaren bukaerakoa) eta terapsidoena (Triasikokoa).

Synapsida Permiarrean zehar oso talde arrakastatsua izan zen. Permiar iraungitzearekin batera euren kopurua asko jaitsi zen eta espezie batzuek baino ez zuten lortu Triasikora igarotzea, nahiz eta Archosauria taldekoek euren lekua irabazki. Kretazeoan azken kideak desagertu ziren. Hala ere ugaztunen lehenengo arbasoak talde honetakoak zirenez berez taldea ezin da desagertutzat eman. Gizakiak azken milaka urtetan izandako gorakadak berriro jarri du talde hau nagusi moduan.

thumb|alt=|*Dimetrodon loomisi* pelikosauroa

## Filogenia 
{{klado| style=font-size:70%;line-height:100%
|label1=Synapsida   
|1={{klado
   |1=Caseasauria 50px
   |label2=Eupelycosauria 
   |2={{klado
      |1=Varanopseidae 50px
      |2={{klado
         |1=Ophiacodontidae 50px
         |2={{klado
            |1=Edaphosauridae 50px
            |label2=Sphenacodontia 
            |2={{klado
               |1=Sphenacodontidae 50px
               |label2=Therapsida
               |2={{klado
                  |label1=Biarmosuchia
                  |1=
                  |label2=Eutherapsida
                  |2={{klado
                     |1=Dinocephalia 50px
                     |label2=Neotherapsida
                     |2= }} }} }} }} }} }} }} }}

## Ikus, gainera 
* Ugaztun

## Erreferentziak
Mbombela estadioa

**Mbombela estadioa** futbol eta errugbi zelaia da, Hegoafrikako Nelspruit hirian dagoena. Eraikuntza lanak 2007an hasi ziren, eta 2009an amaitu. 199 milioi dolarreko kostua izan zuen. 2009ko FIFAren Konfederazioen Txapelketako eta 2010eko Munduko Futbol Txapelketako egoitzetako bat izan zen. 43.589 lagunentzako eserlekuak ditu.

## Antolatutako txapelketak 
* 2009ko FIFAren Konfederazioen Txapelketa
* 2010eko Munduko Futbol Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 360º Ikuspegia
Johnny Test

***Johnny Test*** Estatu Batuetako eta Kanadako animaziozko telesaila da, Cartoon Network, Teletoon eta Kids' WBren produkzioa dena. 2005eko irailaren 17an ikusi zen lehen aldiz telebistan. Scott Fellowsek telesaila sortu zuen.

## Pertsonaiak 
* **Johnny Test:** 11 urteko mutikoa, bere arrebaren asmakizunak lapurtzen dituena.
* **Dukey:** Johnnyren txakurra. Hitz egin dezake.
* **Susan eta Mary Test:** Johnnyren arrebak. Oso argiak dira.

## Kanpo estekak 
*  Johnny Testen webgune ofiziala
Vladimir Karpets

**Vladimir Aleksandrovitx Karpets**, errusieraz *Влади́мир Алекса́ндрович Карпе́ц*, (San Petersburgo, Errusia, 1980ko irailaren 20a - ) txirrindulari errusiarra da. Egun Nafarroako Mutiloabeiti herrian bizi dena.

## Biografia 
### Debuta 
2000garren urteko Sydneyko Joku Olinpikoetan pista proban parte hartu ondoren, Karpets profesional lez 2001. urtean Itera taldearekin egin zuen debuta, non bi urtez egon zen. Bere bigarren urtea taldean 2002an, hirugarren izan zen (brontzea) Errusia erlojuz kontrako txapelketan.

### Etxabarri eta Unzuerekin batera 
Karpets (bere lagun Denis Mentxovek egin zuen lez) Nafarroan bizi da, 2003an Etxabarri eta Eusebio Unzue zuzendariek ibanesto.com (banesto taldearen segida) talderako fitxatu baitzuten.
2004an, bere bigarren denboraldia taldean (Illes Balears deitua), Frantziako Tourreko maillot zuria (gazte onena) irabazi zuen, bigarren postuan Thomas Voeckler frantsesa geratu zen. Geroxeago, abuztuan, bere selekzioarekin Atenasko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen ibilbide proban.

2005ean UCI ProTourren lehenengo denboraldia (non bere taldea hasieratik sartu egon zen), ez zuen lortu aurreko denboraldian emondako maila, nahiz eta Italiako Giroan top 10 barruan sartua izanda.

2006an, taldea Caisse d’Epargne deitzera pasatu zen, ez zuen garaipenik lortu.
2007a hasi zuen Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa bat irabazten, eta geroago Kataluniako Voltako jenerala irabazi zuen. Baina urteko momenturik onena Suitza Itzulian heldu zen jeneraleko garaipena lortuz itzuli ospetsu honetan.

2008an, taldean egongo zen azkenengo urtea, Ordiziako Klasika irabazi zuen, baita Errusiako erlojupeko txapelketan hirugarren (brontzea) postua lortu zuen.

### Katuxako buru errusiarra 
Orain dela gutxi sortu zen Katuxa, UCI ProTour kategoriakoa, taldeagatik fitxatu zuen. Romandia Tourreko sailkapenean 2. geratu zen.

## Garaipenak 
**2000**
* 3. Lleidako Itzulian 

**2002**
* Brontzezko domina Errusiako erlojupeko Txapelketan
* 3. Alentejoko Itzulian

**2004**
* Errioxako Itzulia
* Frantziako Tourreko Gazteen Sailkapena 20px
* 8. Espainiako Vueltan

**2005**
* 7. 2005eko Italiako Giroan

**2007**
* Gaztela eta Leongo Itzuliko etapa 1
* Alentejoko Itzuliko etapa 1
* Errioxako Itzuliko etapa 1
* 20px Kataluniako Volta
* 20px Suitzako Itzulia
* 7. Espainiako Vueltan

**2008**
* Brontzezko domina Errusiako erlojupeko Txapelketan
* Ordiziako Klasikan

**2009**
* 2. Romandiako Tourrean
* 5. Suitzako Itzulian

**2010**
* 4. Romandiako Tourrean

**2011**
* Zilarrezko domina Errusiako erlojupeko Txapelketan

## Itzuli Handietako Sailkapenak 
## Taldeak 
* Itera (2001-2002)
* iBanesto.com (2003)
* Illes Balears (2004-2006)
* Caisse d'Epargne (2007-2008)
* Katuxa (2009)
Luis Elberdin

**Luis Elberdin Bilbao** (Orereta, Gipuzkoa, 1951) sexologoa da. Psikologia-ikasketak Parisen eta Donostian egina, Orereta eta Donostiako Askabide sexu-osasun zentroen sortzailea da. Hedabide zenbaitetan hartu du parte, sexualitate gaien inguruan. Halaber, gaztelaniaz liburu batzuk idatzi ditu gaiaren gainean; bai eta jaioterri duen Errenteriaren izenaz ere, *Orereta* izenaren alde.

## Liburuak 
* *Orereta izena eta izana* (egilea editore, 1995), Mikel Hoyosek euskaratua.
*  *Sexulapikoa: hacia la sexualidad del siglo XXI* (egilea editore, 1997).
*  *Erosen txokoa: deseos, ardores, pasiones, amores y placeres* (Askabide, 2001), Elberdinek *Gara* egunkarian argitaratutako artikuluen bilduma.

## Kanpo estekak 
*  Elkarrizketa *Argia*n
Eritropoiesi

**Eritropoiesia** eritrozitoen eraketa-prozesuari deritzo, helduengan hezur muinean osatzen dena. Eritrozitoak eritroblasto izeneko zelula aitzindarietatik sortzen dira.

Umekian eritropoiesia zaku bitelinoan eta gibelean burutzen da. Umeengan eta helduengan, aldiz, hezur muinean. Ornoak, esternoia, saihets-hezurrak eta pelbisa dira helduengan eritropoiesia burutzen duten hezurrak.

Eritrozito baten bizitza odolean 120 egun ingurukoa da. Bere bizitzan zehar 600 km inguru egiten ditu zirkulazio-aparatuan.

Beren sortze-abiadurari dagokionez, egundokoa da: hezur-muinean 2 milioi eritrozito inguru sortzen dira segundoko.

## Kanpo estekak
RAF

**RAF** akronimoak honako esanahiak izan ditzake:
* Royal Air Force (*Errege Aire Armada*), Erresuma Batuko aire armada
* Rote Armee Fraktion (*Armada Gorriaren Frakzioa*), Mendebaldeko Alemaniako talde armatua
Afrika Korps

**Deutsches Afrika Korps** (**DAK**) Bigarren Mundu Gerran zehar italiar gudarosteari laguntzeko asmoz 1941an Afrikako iparraldera bidalitako alemaniar indar militarrak izan ziren.

## Buruzagitza 
Indar hauen komandantea Erwin Rommel zen, "Basamortuko Azeria" () ezizenaz ezagunagoa.

## Historia 
Tropa hauek oso ondo prestatuta egon ziren. Horrela, hasieran aurrera egin zuten etengabe, eta Hitlerrek sekulako konfiantza jarri zuen haiengan. Hala ere, baliabideren eskasia inposatu zen eta El-Alameingo guduan galtzaile atera eta gero haien plangintza deuseztatu zen: gudaroste aliatuak aurrea hartu zuten Ipar Afrikako Kanpainan eta Afrika Korpsak Tunisiatik alde egin behar izan zuten Italiarantz.

## Portaera 
Portaera bikaina izan zuen, egoera kaskarrean britainiar indarren aurka borrokatuz. Azkenik, 1942ko urriaren 23an Bernard Montgomery jeneralaren agindupeko indarrek bigarrengo El-Alameingo guduan garaitu zituzten, gudarostearen dekadentzia ekarriz.

## Kanpo estekak
John Davey

**John Davey** (1812–1891) Kornuallesko baserritar bat izan zen, hau kornubiera hizkuntzaren ezagupena izan zuen azken pertsonatzat jo ohi da. Hizkuntza honetan zuen gaitasuna ez dago batere garbi, baina ziurrenik hainbat hitz eta esaldietara mugatuko zen. "Cranken Rhyme" deituriko bertsoak Daveyk buruz abestu ohi zituela aipatu ohi da.

Davey Kornuallesko Zennor parrokiako Boswednack herrixkan bizi izan zen, denboraldi batez Zennorren maisu gisa jardun zuen baserritarra izan zen. Uste denez kornubiera bere aitarengandik ikasi zuen. 1891an 79 urteko adinarekin zendu zen, bere jakintza berarekin bat eramanaz.

## Ikus gainera 
* Dolly Pentreath
* Kornubiera
Duwamish

**Duwamish** Washington estatuko mendebaldean bizi den tribu amerindiar bat da. Seattle hiria denean bizi izan dira azken 10.000 urteetan, azken Izotz Arotik alegia. Duwamish tribua gutxienez beste bi taldetatik dator (zuriekin kontaktua izan aurretik): Barnealdeko jendetik (Elliot badia ingurukoak) eta Laku Handiko jendea (Washington Lakua), nahiz eta etengabe eboluzionatzen ari diren kulturalki eta etnikoki.

## Kanpo estekak
Peter Mokaba estadioa

**Peter Mokaba estadioa** Hegoafrikako Polokwane hirian kokatuta dagoen futbol zelaia da. 2009ko FIFAren Konfederazioen Txapelketa eta 2010eko Munduko Futbol Txapelketa ospatu dira bertan eta 46.000 lagunentzako eserlekuak ditu. Futbolerako eta errugbirako erabiltzen da estadioa hau gehinbat. Estadioak 150 dolarreko kostua izan zuen.

## Antolatutako txapelketak 
* 2009ko FIFAren Konfederazioen Txapelketa
* 2010eko Munduko Futbol Txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 360º Ikuspegia
Der Heizer

***Der Heizer*** (euskaraz: *Sugilea*) Franz Kafkak idatzitako narrazioa da. 1913an argitaratu zen. Kafkaren asmoa zen bera hil ondoren argitaratutako Amerika edo Desagertutakoa eleberriaren lehen kapitulua izatea narrazio hau.

## Argumentua 
Karl Rossmann, hamasei urteko mutila, New Yorkeko portura heltzen ari da itsasontzi alemaniar batean. Bere gurasoek hara bidali dute neskame batek bera limurtu eta ume bat izan zuelako.

Lehorrera heltzear dagoenean, gogoratzen du euritakoa behean utzi duela eta gizon bati eskatzen dio bere maleta zaintzeko, euritakoaren bila doan bitartean. Mutila pasilloetan galtzen da eta ate bat jotzen du. Gizon batek sartzen uzten dio eta hitz egiten hasten dira. Gizonak adierazten dio ontziko sugilea dela, baina laster kanporatuko dutela, bere nagusiak —Schubal izeneko errumaniar batek— errumaniarrak lehenesten dituelako (bera alemaniarra da). Halaber, azaltzen dio hainbat itsasontzitan lan egin duela eta guztietan laudatu dutela bere lana.

Karlek sugilea laguntzea erabakitzen du eta elkarrekin doaz kapitainaren gelara. Sugileak era katramilatsuan adierazten du kasua eta Karlek eskatzen dio ideiak ordenatzeko. Une horretan Schubal sartzen da gelan eta bere portaera zuritzen du. Bere lekuko batzuek kanpoan itxaroten dute.

Bat-batean, Jakob izeneko gizon batek, senatariak, izena eskatzen dio Karli eta bere osaba del esaten dio. Gero guztiei jakinarazten die Karl limurtu zuen neskameak gaztigatu zuela hori Amerikara helduko zela. Karl bere osabaren ospea sugilearen alde erabiltzen saiatzen da, baina osabak kapitainaren eskuetan uzten du arazoaren konponbidea. Kapitainak osaba eta ilobarentzako txalupa bat prestatzeko agintzen du.

Txalupan daudenean kapitainaren gela ikusten du eta konturatzen da Schubalen lekukoak sartu direla eta berari agurtzen ari zaizkiola. Badirudi sugilea ez dela, jada, existitu ere egiten. Karlek bere buruari galdetzen dio ea bere osaba inoiz sugilea ordezkatzera iritsiko denik bere baitan.

## Kanpo estekak
Kgatleng

**Kgatleng** Botswanako barruti bat da, eta Bakgatla jendearen bizilekua. Mochudi da hiriburua eta 2001ean 73.507 pertsona bizi ziren bertan.

Kgatleng-ek hegoaldean Ipar-mendebaldeko probintziarekin mugatzen du (Hegoafrika), eta ekialdera Limpopo probintziarekin (Hegoafrika). Botswanako hurrengo barrutiekin ere mugatzen da:

* Hego-ekialdea - hego-mendebaldean
* Kweneng - mendebaldera

## Kanpo estekak
Mochudi

**Mochudi** Botswanako hiririk handienetarikoa da, ia 40.000 biztanle dituelarik. Bakgatla tribua bizi den lurraldean kokatzen da, Kgatleng Barrutian, Gaborone-tik 37 km ipar-ekialdera.

Mochudi Tswana jendeak sortu zuen 1871ean.

## Kanpo estekak
Julia Otero

**Julia Otero Pérez** (Monforte de Lemos, Lugo, 1959ko maiatzaren 6a) kazetari galiziarra da, Katalunian bizi dena.

1987-1993 artean Ramon Pellicer kataluniar kazetariaren bikotekidea izan zen.

## Kanpo estekak 
* Julia Oteroren webgunea eta iritzi artikuluak
Jordi Estadella

**Jordi Estadella i Gràcia** (1948ko azaroaren 11, Bartzelona &ndash; 2010eko apirilaren 30a, Bartzelona) kazetari, gastronomo, irrati esatari, telebistako aurkezle eta bikoiztaile kataluniarra izan zen.

## Kanpo estekak 
* Jordi Estadellaren IMDBko fitxa ikusgai
Javier Sardà

**Francesc Xavier Sardà Tàmaro**, **Xavier Sardà** edo **Javier Sardà** (Bartzelona, 1958ko apirilaren 16a) kazetari, irrati esatari eta telebistako aurkezle kataluniarra da.

## Kanpo estekak 
* Javier Sardàren IMDBko fitxa ikusgai
Gremlin

**Gremlin** bat izaera gaiztoko saxoi mitologiako izaki herrikoia da. *Gremlin* hitza *grëmian* antzinako ingeleseko hitzetik dator, honek "gogaitu" edota "haserrarazi" esan nahi du. *Grim* izakiarekin ere lotu izan ohi da, honek "ebaki" esan nahi du eta alemanezko *grämen* ("atsekabetu") hitzetik eratorria da.

Beti "panpintxo iletsu" polit gisara ikusi izan dira, hauek gauerdia ailegatzean sentimendurik gabeko munstro bilakatu eta beren jabeak izorratu eta gogaitzeko asmoz bihurrikeriak gauzatzen dituzte.

Gremlinak edozein motako makinak saboteatzeko gai diren izakiak dira. Sineskera herrikoi honetan oinarritzen da Bigarren Mundu Gerran zehar Ekialde Ertainan jardun ohi zuten Royal Air Forceko hegazkin pilotu ingelesek kontatu ohi zuten ipuina. Ipuin edo kontakizun honen bitartez hegaldietan gertatu ohi ziren istripu eta kalteak izaki hauei egotzi nahi zitzaien. Dena apurtzen zuten izakiak zirela aipatzen zen, gisa honetan erasorik jasan gabe jazo ohi ziren hegazkinen erorketak azalduarazi nahi ziren.

Gremlin bat norberaren "alter ego maltzurra" ere badela esan ohi da.

## Zinema 
1980ko hamarkadan izaki hauetan oinarrituta bi filma burutu ziren: *Gremlins* (Joe Dante, 1984) eta *Gremlins 2: The New Batch* (Joe Dante, 1990).

## Kanpo estekak
Jabal Shams

**Jabal Shams** (arabieraz جبل شمس, esanahiaz "eguzkiaren mendia") Omango mendirik altuena da. Hajar mendietako mendebaldeko sektorean dago, ipar-ekialdean Al Hamra hiritik iparraldera.

Iturrien arabera bere garaiera 2.980 eta 3.075ren artekoa da; Omango Informazio Ministerioak azken zenbaki hau eskaintzen du baina ez da zertan fidagarriena izan. Bi tontor nagusi ditu; 3.009 eta 3.005 m dute iturri askoren arabera.

## Jakingarriak 
"Ekialde Ertaineko haitzarte handia" ezizena eman zaio. Udan tenperatura 20&nbsp;°C ingurukoa izaten da eta neguan 0&nbsp;°Ckoa izan daiteke baina bero handiegia ekiditeko urritik apirilera izaten da garairik onena hara joateko.

Mendia ez dago Maskat hiriburutik oso urrun, 150 bat kmra dago eta are hurbilago Nizwa Ad Dakhiliyah eskualdeko hiriburu eta hiri turistikotik. Hori dela eta zonaldeak turismoa erakartzen du.

Nizwatik Al Hamra hirira heldu eta hortik Wadi Ghul izeneko lekura errepidez; hortxe hasten da igoera. Teknikoki ez da zaila eguzkiak gogor jotzen ez badu bederen eta hurbiltzeko pistak daude; trekking ibilbideak prestatu dira. Tontor nagusia eremu militarrean dago, radar estazio bat ezarri zuten eta horregatik ezin da bertara joan; bigarren tontorrik altuena izaten da mendigoizaleen helburua.

## Ikus, gainera 
* Oman
* Maskat

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Omán, la montaña del sol* artikulua, Ricardo Hernani, Pyrenaica, 233.zkia., 2008ko 4. alea.

## Kanpo estekak 
*  Mendirako txango bat argazki ugarirekin.
*  Mendia Peakbaggerren.
*  Mendia Peakwaren.
*  Mendiaren izena daraman *resort* baten berri.
*  *Jabal Shams Travelling and Camping Centre* delakoaren webgunea.
*  Mendiaz blog batean.
Beroitz (argipena)

**Beroitz** (Euskaltzaindiak aholkatutako grafian) edo **Beroiz** (erdararen eraginez sortutako forma) leku-izen eta deitura bat da.

## Leku-izena 
* Beroitz: Itzagaondoako herriska aspalditik hustua.

## Deitura 
* Luis Beroiz (1943 - 2009) idazlea.
* Marcelino Beroiz Lazcano (1974 - ) historialaria.
* Mikel Beroitz (1989 -) pilotaria.
Erlezaintza

thumb|Erlezainak
**Erlezaintza** nekazaritza eta abeltzaintzaren arloko jarduera bat da, erle hazkuntzan eta ezti bilketan datzana. Erleak erlauntzetan hazi ohi dira. Erlezaintzan diharduenari **erlezain** deritzo.

## Historia 
Bicorpeko Armiarmaren haitzuloko (Valentzia) pintura batean gizakiak eztia biltzen agertzen dira, erleak inguruan biraka dabiltzala. Horregatik jakin da Historiaurrean gizakiek jakiak eztiz gozatzen zituztela, Neolitora arte erlezaintza garatu ez zen arren.

Antzinaroan ere, Mendebaldean behintzat, eztia zen gozagarri nagusia, beste bide batzuk ezagutzen baziren ere. Alexandro Handiaren almirante batek Indian ikusi zuen lehenengoz azukre kanabera: “Bada kanabera mota bat eztia erlerik gabe sortzen duena” idatzi zuen. Haren berri izanagatik, kanabera azukrea ez zen Erdi Arora arte nagusitu, eta Aro Modernoan hasi zen hedatzen erremolatxa azukrearen ekoizpena.

## Ikus gainera 
* Ezti
* Apis mellifera
* Erlauntz
* Erlearen dantza
* Euskal Herriko erle beltza
* Armiarmaren haitzuloak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lutxana-Irauregi burdinbidea

**Cadaguako trenbidea** Zorrotza eta Balmaseda artean (trenbideari izena eman zion Cadagua ibaiaren arroan) 1888tik 1893raino izandako trenbide estuko burdinbidea izan zen, gero Santander-Bilbo trenbidearen zati bat bilakatuko zena.

## Historia 
Cadagua ibaiaren arroan trenbidea eraikitzeko proiektua Victor Txabarri, Manuel Allendesalazar, Enrique Aresti eta Ramon Bergék 1888ko maiatzean Espainiako Kongresuan aurkeztu zuten. Urte bereko uztailean onartu zuten. 99 urterako herri-onura izendaturiko trenbidea ustiatzeko *Compañía del Ferrocarril del Cadagua* izeneko konpainia 1888ko uztailaren 2an eratu zuten. Bidearen jatorria egun Bilboko Renfe Aldirietako C-1 trenbidea den eta orduan Bilbo-Portugalete trenbidea zenaren Zorrotzako geltokian kokatu zuten.

Trenbidea 1890eko abenduaren 5ean ireki eta urtero 96.000 bidaiari aurrekusten bazituzten ere, lau urte geroago 219.504 bidaiarik erabiltzen zuten.

1893ko uztailaren 28an, Victor Txabarrik Zalla eta Solares arteko trenbidearen emakida lortu eta Orejo-Aranguren lotura egin ondoren, Santander-Solares trenbidearekin batu zuen trenbidea. Horretarako *Compañía del Ferrocarril de Santander a Bilbao* izeneko konpainia sortu zuen.

Gaur egun Renfe Fevek ustiatzen du ibilbidea.

## Ezaugarri teknikoak 
## Tren makinak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victor Txabarri

**Victor Francisco Txabarri Salazar** (Portugalete, 1854ko abenduaren 23a-Marseille, 1900eko martxoaren 29a) enpresaburu eta politikari bizkaitarra izan zen, Labe Garaien aurretikoa zen *La Vizcaya* enpresaren sortzailea zena.

## Biografia 
Txabarri 1854an Portugaleteko Alde Zaharrean jaio zen. Liejako Unibertsitatean ikasi zuen, non 1878 Ingeniaritza bukatu zuen.

Hogei urteko epealdian enpresak eta trenbideak eraikitzeaz gain, meatzaritzarako eta higiezin-negozioak eratu zituen. Enpresetatik politikara pasa zen, Espainiako Gorteetan ordezkaria izanik. Bere garaietako pertsonaiarik nagusienetarikoa, erregeak Trianoko markes izendatu zuen.

Hain zen boteretsua ezen honela idatzi baitzituen Juan Antonio Zunzunegik *"La quiebra"* bere eleberriaren pertsonaia baten berbak:

Burmuineko kongestioak 1900. urtean Marseillen hil zuen. Portugaleteko Udaletxearen ondoan Miguel Blay eskultoreak bere omenezko oroitarria egin zuen, Parisko 1905eko Nazioarteko Erakusketan urrezko domina irabazi zuena.

Fitxategi:Portugalete - Monumento a Víctor Chávarri 3.JPG|Victor Txabarriren omenezko monumentua Portugaleten
Fitxategi:1905-06-24, Blanco y Negro, Bilbao, El monumento a Chávarri, Martínez Abades (cropped).jpg|Omenezko monumentua eta Bizkaiko Labe Garaietako tximiniak. *Blanco y Negro* aldizkarian 1905ean argitaratutako Juan Martínez Abadesen ilustrazioa.
 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Alonso Olea, Eduardo J (2005): *Víctor Chávarri (1854-1900). Una biografía*, Donostia, Eusko Ikaskuntza. .
* Cava Mesa, María Jesús (1999): "Victor Chávarri y la nueva divisa vasca del industrioso (del patrono al empresario)", Bilbao, Bidebarrieta.

## Ikus, gainera 
* Txabarri jauregia
* Victor Txabarriren monumentua
Jimmy Connors

'*James *Jimmy* Scott Connors*' (St. Louis, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 1952ko irailaren 2a) tenislari profesional ohia da.

ATPko 106 titulu irabazita, Connors historia guztian 100 txapelketen muga iragan duen gizonezko tenislari bakarra da. Grand Slameko zortzi txapelketa irabazi zituen: Australiako Irekia behin (1974), Wimbledon bitan (1974 eta 1982), eta AEBetako Irekia bostetan (1974, 1976, 1978, 1982 eta 1983). Irabazteke gelditu zitzaion Grand Slameko lehiaketa bakarra Roland Garros izan zen, bere urterik onenetan ez baitzioten parte hartzen utzi. 1974an, urte berean Grand Slameko hiru titulu irabazten zituen bigarren gizonezko tenislaria bilakatu zen.

## Kanpo estekak 
*  Jimmy Connorsen fitxa, International Tennis Hall of Fame and Museum erakundearen webgunean.
In der Strafkolonie

***In der Strafkolonie*** (euskaraz: *Zigor Kolonian*) Franz Kafkak 1914an idatzitako eleberri laburra da. 1919an argitaratu zen.

250px|eskuinera|thumb|Liburuaren lehen argitalpena
## Argumentua 
Liburuak torturatu eta hiltzeko makina baten azken erabilera kontatzen digu. Makinak presoen azalean idazten du euren zigorrari buruzko esaldi bat, presoak erail baino lehen. Prozesu osoak hamabi ordu irauten du.

Lau pertsonaia bakarrik daude: **Ofiziala**, makinaren erabiltzaile bakarra; **Kondenatua**, hiltzera zigortuta dagoena; **Soldadua**, Kondenatua zaintzen duena; eta **Bidaiaria**, Europatik etorritako bisitaria. Ofizialak Bidaiariari azaltzen dio makina zertan den, Soldaduak eta Kondenatuak axolagabeki begiratzen duten bitartean.

Laster argi geratzen da Komandante berria —Koloniako agintari gorena— makinaren erabileraren eta honi atxikitako auzi-bidearen aldeko ez dela. Auzi-bide honetan salatua beti da errudun. Ofiziala da makinaren erabileraren azken defendatzailea, baita Komandante zaharraren hutsezintasunarena ere. Izan ere, Komandante zaharra izan zen makinaren asmatzaile eta egilea. Ofizialak Komandante zaharrak egindako marrazki jatorrizkoak gordetzen ditu eta inori ez dio horiek erabiltzen uzten.

Ofizialak Bidaiariari eskatzen dio makinaren alde hitz egiteko Komandante berriari. Bidaiariak uko egiten dio, baina aurkako iritzia eman baino lehen alde egingo duela agintzen dio. Ofiziala konturatzen da makinaren azken erabilera izango dela hori. Beraz, Kondenatua askatzen du, eta makina erabiltzeko prestazen hasten da, *Izan justua* esaldia bere azalean bertan idazteko. Hala ere, makina txarto ibiltzen da eta, idatzi beharrean, triskantza odoltsu bat egiten dio Ofizialari.

Hori gertatu eta gero, Soldadu eta Kondenatuarekin batera, Bidaiaria te-etxe batera doa, non Komandante zaharraren hilobia baitago. Hilobia ikusteko, te-etxeko mahaiak alboratu behar dituzte. Hilobiko idazkunean irakurri ahal denez, bere jarraitzaileek sinesten dute berpiztuko dela eta berriro aginduko duela kolonian.

Bidaiaria, koloniatik alde egiteko asmoz, itsasontzi batera igotzen ari denean, Soldadua eta Kondenatua ere igotzen saiatzen ari direla ikusten du. Hori ez lortzeko, soka-mutur astun bat hartzen du ontzi barnetik, harekin mehatxu egin, eta itsasontzira jauzi ez egitea lortzen du.

## Kanpo estekak
Kweneng

**Kweneng** Botswanako barruti bat da. David Livingston misiolari ezagunak kristiautasunera bilakatu zuen Botswanako lehen taldea bizi da bertan, Bakwena jendea alegia. Barrutiko gobernua Molepole herrian dago, Botswanako herri handienan (Gaborone eta Francistown hirien atzetik).

## Biztanlearia handiena duten herriak (2006) 
* Molepolole (65,570)
* Mogoditshane (46,493)
* Thamaga (21,141)
* Gabane (13,581)
* Kopong (7,999)

## Kanpo estekak
Molepolole

**Molepolole** Botswanako hiri bat da. Herrialdeko hirugarren hiri handiena da, Gaborone eta Francistown-en atzetik, eta Serowe-ren aurretik. Molepolole Bakwena tribuaren (Botswanako tribu garrantzitsuenetarikoa) aberria da.

Afrikako hiri tradizional handiena da 69.789 biztanle zituelarik 2008an. Gaborone hiriburutik 50 kilometro mendebaldera kokatzen da, eta Kalahari desertua esploratzeko abiapuntua izaten da askotan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak