open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
V-2 (misila)

**V-2 misila** (, ), bere izen teknikoa A4 (Aggregat 4), Bigarren Mundu Gerraren hasieran Alemanian garatu zen misil balistikoa izan zen. Belgika eta Ingalaterrako hego-ekialdean erabili ziren batik bat suziri hauek. Irismen luzeko misila borrokarako lehenengo misil bilakatu zen eta hegaldi azpiorbitala estreinakoz burutu zuen lehenengo artefaktu gizatiarra izan zen. Kohete modernoen aitzindaria izan zen, Estatu Batuen eta Sobiet Batasunaren espazio programetan erabilitakoak barne. Zientzialari eta diseinatzaile alemaniarrek Paperclip Operazioa eta Osoaviakhim Operazioaren bidez kohete hauen inguruan informazioa bildu ahal izan zuten. Wehrmacht alemaniarrak 3.000 V2 kohete inguru jaurti zituen aliatuen aurka gudan, bereziki Londres eta Anberesen aurka, 7.250 biztanle erailiz (zibilak eta militarrak). 1942tik Bigarren Mundu Gerraren amaieraraino naziek arma hau propaganda gisa erabili zuten alemaniar hirien aurkako bonbardaketen erantzun bezala.

Wernher von Braunek diseinatu zituen misil hauek Frantziako kostaldetik Londresera jaurti ziren ahalik eta hondamendi handien eragiteko helburuarekin. V1 gurutzaldi-misilaren ondorengo hau guda amaieran erabiltzen hasi zen, beraz, ez zuen eduki garrantzia handirik guda beran. Gerra Hotzaren testuinguruan eduki zuen bere unerik oparoena amerikarren bandoan. Izan ere, V2 kohetea teknologia armamentistikoaren alorrean lorturiko aurrerapen handienetarikoa bilakatu zen. Hala ere, ezin izan zuen gudaren bilakaera aldatu 1944an aliatuek garaipenera oso hurbildu zirelako.

## Kanpo estekak
Samuel Beckett zubia

**Samuel Beckett zubia** (ingelesez *Samuel Beckett Bridge* eta irlanderaz *Droichead Samuel Beckett*) Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da. Liffey ibaia zeharkatzen du, Custom House Quay eta Sir John Rogerson's Quay kaiak elkarlotzen dituelarik, Convention Centre Dublin biltzar jauregia alboan duelarik. Samuel Beckett irlandar antzerkigilearen omenez izena darama.

2009ko abenduaren 10an inauguratu zen, Santiago Calatrava espainiar arkitektoak diseinatu zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Calatrava-bridge.JPG|Pasabidea.
Irudi:The Samuel Beckett Bridge is under construction.jpg|Hurbiletik.
Irudi:Samuel Beckett Bridge Dublin.jpg|Zubia inauguratu aurretik egitura zamaontziz eramaten.
Irudi:Dublin Samuel Beckett Bridge.jpg|Gauez.

## Kanpo estekak
Convention Centre Dublin

**Convention Centre Dublin** () Irlandako Errepublikako Dublin hirian dagoen biltzar-jauregi bat da. Liffey ibaiaren iparraldeko ertzean eta Samuel Beckett zubiaren alboan kokatua dago, Dublingo portutik oso hurbil.

2010eko irailean ireki zen, Kevin Roche irlandar jatorriko estatubatuar arkitektoak diseinatu zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Yellow Cab - geograph.org.uk - 1010271.jpg|Eraikinaren ikuspegi orokorra.
Irudi:The Convention Centre Dublin. North Wall Quay & River Liffey, Dublin (507211) (32809808952).jpg|Gauez.

## Kanpo estekak 
* Convention Centre Dublin biltzar jauregiaren webgunea
Sputnikaren krisialdia

thumb|83,6 kg-ko masa zuen Sputnik 1 satelitearen ahalmenak estatubatuarrak ikaratu zituen

**Sputnikaren krisialdia** Sputnik programaren arrakastaren ostean estatubatuarrek edukitako erreakzioari deritzo. 1957ko urriaren 4ean, Guda Hotzean jazotako gertaera esanguratsua izan zen sobietarrek *Sputnik 1* jaurti zutenean, gizadiak jaurti zuen lehenengo satelite artifiziala hain zuzen. Ordura arte, Estatu Batuak teknologia espazial eta misilen garapenaren alorrean potentziatzat hartzen zen, baina *Sputnik 1*en jaurtiketak eta estatubatuarren lehenengo bi jaurtiketa saiakeren porrotak bortizki astindu zuen iritzi publiko amerikarra. Horrela, krisialdi bati hasiera eman zitzaion, "Sptunikaren krisialdia" alegia. Sobietar Batasuna mehatxu gogorra bilakatu zen gobernu estatubatuarraren begitara.

Guda Hotzean zehar, Sobietar potentzialarekiko beldurra areagotzen joan zen Etxe Zurian. Izan ere, satelite artifizialak orbitan jartzeko sobietar ahalmenak kontinentearteko misilak eta ojiba nuklearrak sortzeko aukera eman ziezaiokeen era berean. Gertakari honek espazio lasterketa bultzatu zuen eta handik gutxira lehenengo gizakia bidali zen espaziora, Juri Gagarin eta 1969an *Apollo 11* misioak ilargiratu zuen eta horrela estreinakoz bi gizakik beste gorputz bateko gainazala zapaldu zuten.

## Kanpo estekak
Sputnik 2

1957ko azaroaren 3an, 19:12an, ***Sputnik 2*** ( ahoskatua, errusieraz: Спутник-2, *2.-Satelite*) edo **Prosteyshiy Sputnik 2** (**PS-2**, errusieraz: Простейший Спутник 2 *2. Satelite Oinarrizkoa*) Lurraren inguruan orbitan jarritako bigarren ontzi-espaziala bilakatu zen. Satelite honek lehenengo aldiz material biologikoa zeraman barnean. Lau metroko garaierako kapsula koniko horren diametro bi metrokoa zen. Irrati transmisoreak kokatzeko aukera ematen zuten zenbait konpartimentu barnean hartzen zituen. Horrez gain, sateliteak telemetriarako sistema, unitate programagarria, birsorkuntza eta tenperatura kudeaketarako sistema eta tresneria zientifikoa eramaten zituen. Zigilatutako kabina batean Laika txakurra zihoan, baina jatorriko izena "Kudryavka" zen.

Datu biologikoak eta ingeniariak Tral D sistema telemetrikoaren bitartez igorri ziren. Orbita bakoitzeko hamabost minutuan datuak igor zitzakeen Lurrera. Barnean bi espektrometro kokatu ziren eguzki erradiazioa (igorpen ultramoreak eta X izpiak) eta izpi kosmikoak neurtzeko.

## Kanpo estekak
Auzokidetasun-matrize

**Auzokidetasun-matrizea** Matrize karratu bat da, erlazio bitarrak adierazteko erabiltzen dena..

## Auzokidetasun-matrizearen eraikuntza grafo batetik abiatuta 
# Zero matrize bat sortzen da, zeinen zutabeek eta errenkadek grafoaren erpinak adierazten dituzten.
# Bi erpin lotzen duen ertz bakoitzeko, 1 gehitu behar diogu matrizeko dagokion kokagunean lehendik dagoen balioari.
#: Ertza begizta bat bada eta grafoa ez zuzendua bada, orduan 2 gehitzen da 1-aren ordez.

Azkenik, matrize bat lortzen da, erpin (elementuak) bikoteen arteko ertzen (erlazioak) kopurua adierazten duena .

Grafo bakoitzeko auzokidetasun-matrize bakar bat existitzen da (errenkaden edo zutabeen permutazioak kontuan izan gabe), eta alderantziz.

### Grafo ez zuzenduaren adibidea 
[250px|thumb|**1. irudia**: [Grafo ez zuzenduaren adibide bat, zeinetarako auzokidetasun-matrizea kalkulatzen den.]]
**1. irudiko** grafo ez zuzenduaren auzokidetasun-matrizea hau da:
{{ekuazio|

   \mathbf{A} =

   \begin{bmatrix}
      0 & 1 & 0 & 0 & 1 & 0 \\ 
      1 & 0 & 1 & 0 & 1 & 0 \\
      0 & 1 & 0 & 1 & 0 & 0 \\
      0 & 0 & 1 & 0 & 1 & 1 \\
      1 & 1 & 0 & 1 & 0 & 0 \\
      0 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0
   \end{bmatrix}

||left}}

### Grafo zuzenduaren adibidea 
[350px|thumb|**2. irudia**: [Grafo zuzenduaren adibide bat, zeinetarako auzokidetasun-matrizea kalkulatzen den.]]
**2. irudiko** grafo zuzenduaren auzokidetasun-matrizea hau da:
{{ekuazio|

   \mathbf{A} =

   \begin{bmatrix}
      0 & 1 & 0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 \\ 
      0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 \\
      0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 \\
      0 & 0 & 1 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 \\
      0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 \\
      1 & 1 & 1 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 \\
      0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 \\
      0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 0 & 1 & 0 \\

   \end{bmatrix}

||left}}

## Auzokidetasun-matrizearen propietateak 
* Grafo ez zuzenduaren kasuan auzokidetasun-matrizea simetrikoa da.
* *Ci,j*(*k*) bideen kopurua, *i* adabegitik *j* adabegitarako *k* hertz zeharkatuz, auzokidetasun-matrizearen k-garren berreturaren elementu batek ematen du:
{{ekuazio|

   C_{i,j}(k) =
   [\mathbf{A}^k]_{ij}

||left}}

## Ikus, gainera 
* matrize laplaciarra

## Kanpo estekak
Cam Clarke

**Cameron Arthur** "**Cam**" **Clarke** (Burbank, 1957ko azaroaren 6a), Estatu Batuetako ahots-aktorea eta abeslaria da.

## Diskografia 
* *Inside Out* (1999)
Nathan Lane

**Nathan Joseph Lane** (Jersey City, 1956ko otsailaren 3a), Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmografia 
* ''Jacqueline Susann's Valley of the Dolls* [TV] [1981] Stage Manager
* *Ironweed* (1987) Harold Allen
* *The Lemon Sisters* (1990) Charlie Sorrell
* *Joe Versus the Volcano* (1990) Baw, Waponi Advance Man
* *He Said, She Said* (1991) Wally Thurman
* *Frankie and Johnny* (1991) Tim
* *Addams Family Values* (1993) Desk Sergeant
* *Life with Mikey* (1993) Ed Chapman
* *Jeffrey* (1995) Father Dan
* *The Birdcage* (1996) Albert Goldman
* *The Boys Next Door* (TV) (1996) Norman Bulansky
* *MouseHunt* (1997) Ernest "Ernie" Smuntz
* *At First Sight* (1999) Phil
* *Get Bruce!* (1999) bera
* *Titan A.E.* (2000) Preed
* *Love's Labours Lost* (2000) Costard
* *Isn't She Great* (2000) Irving Mansfield
* *Trixie* (2000) Kirk Stans
* *Laughter on the 23rd Floor* (TV) (2001) Max Prince
* *Nicholas Nickleby* (2002) Vincent Crummles
* *Austin Powers in Goldmember* (2002) Mysterious Disco Man
* *Win a Date with Tad Hamilton!* (2004) Richard Levy the Driven
* *The Producers* (2005) Max Bialystock
* *Trumbo* (2007) bera
* *Swing Vote* (2008) Art Crumb
* *The Nutcracker* (2010) Uncle Albert
* *Mirror Mirror* (2012) Brighton
* *The English Teacher'' (2012) Mr. Kapinas
H. Jon Benjamin

**Henry Jon Benjamin** (Worcester, Massachusetts, 1966ko maiatzaren 23a), Estatu Batuetako ahots-aktorea eta gidoigilea da.

## Filmografia hautatua 
## Kanpo estekak
Zezensuzko

[thumb|300px|Zezensuzkoa, [Tuteran.]]
n (2025)]]
**Zezensuzkoa** pertsona batek gainean eramaten duen zezen itxurako gailu pirotekniko bat da, Euskal Herriko eta inguruko jaietan bereziki gauez piztu eta inguruan dabilen jendearen aurka oldartzen dena, txinpartak saihesteko jende horri korrika eginarazteko. Zezensuzkoaren lehenengo erreferentziak XVII. mendeko Sanferminetan daude.

Buru gainean eramaten den zezen figura izan ohi da ohikoan, baina zezen gurpildunak ere erabiltzen dira toki batzuetan..

## Ezaugarriak
Zezena metalezko edo zurezko egitura edo armazoi batekin eginda dago, pertsona batek sorbalda gainean garraiatzeko moduan. Zezenaren irudia harri-kartoiz edo, azken aldian, beira-zuntzez egina dago. Aurre ldean bi adar ditu, batzuetan benetako animalienak.

Zezenaren bizkar gainean piroteknia-pieza gehitzen zaio. Pieza hori animaliaren bizkarrezurrean zehar doa, zeinak bi ziri hariztatu dituen, eta horiei eusten zaie, dagozkien azkoinekin. Pieza bera zurezko armazoi batez eta modu berezian komunikatutako kartutxo batzuez osatuta dago. Aurrealdean 30 cm inguruko listoi bertikal lodi bat jartzen da maiz, azken efektuei eusteko, adibidez gurpil Baraka ri bat. Kartutxoak konposizio normal edo distiratsuarekin kargatzen dira, baina, batzuetan, burdin-hauts gutxirekin, jendeari erredurak ez sortarazteko, nahiz eta XIX. mende hasieran ere aipatzen diren:
#*Meltxor*: 11kg, karamelatua, adarzabal xamarra
#*Sua*: 11,5kg, adarberdea, adarzabala
#*Artillero*: 12kg, adarbeltza, adarsardi xamarra, adar-mutur iraulia
#*Sebas*: 11,5kg, adarzuria, adarsardia
#*Blas*: 12,5kg, adarzuria, adarzabala
#*Txistu*: 13kg, adarbeltza, adarsardi xamarra

Su artifizialen nazioarteko lehiaketaren ondoren, berezko entzierro bat hasten da: sei zezensuzkoak irteten dira Miramar kaletik, argi eta bolboraz beteriko lasterketa batean. Egiturak beira-zuntzez eginak dira, eta bizkarraldean daramatzate suziri eta bestelako piroteknia gailuak. Mutil talde batek sorbaldetan eramaten ditu, zezenmutilen laguntzaz. Horrela zeharkatzen dituzte hiriko kaleak, karga piroteknikoak agortu arte.

Lehen zezensuzkoaren irteera suziri baten bidez iragartzen da, eta ondorengoak pixkanaka ateratzen dira. Azkena Boulevarrera iristen denean, bigarren suziri batek amaiera adierazten du, eta zezenak euren zezendegira itzultzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehenengo jaunartze

thumb|300px|Lehenengo jaunartzea egitera doazen haur batzuk, jantzi bereziekin. Frantzia, 1969.
**Lehenengo jaunartzea**, katolizismoan, eukaristiako sakramentua egiten den lehen aldia da. Gehienetan haurrak direlarik egiten ohi dute katolikoek, gurasoek bultzatuta. Haurrak 9 edo 10 urte dituenean egiten da eta familiako jai moduan ospatu ohi da, maiz oturuntza batez eta haurrari opariak eskainiz. Orobat, haurrak era berezi batez janzten dira ospakizunerako.

Lehenengo jaunartzea egin aurretik, haurrak katekesia edo hezkuntza katolikoko aldi bat pasa behar izaten du, urtebete edo bi urtez, otoitz katolikoak eta oinarrizko dogma katolikoak ikasteko. Jaunartzea egin aurretik, lehenengo aitortza ere burutu behar du. Hierarkia katolikotik lehenengo jaunartzearen adina zazpi urtera edo lehenago aurreratzeko saioak egin dira, haurrek liturgia katolikoan lehenbailehen sartzeko; beste batzuen iritziz pretsakuntza hobetze aldera atzeratzea eskatu duten bitartean..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tauromakia

[thumb|200px|Taurokatapsia [Kreta minoikoan.]]
**Tauromakia** (grezieratik eratorritako hitza: , "zezen-borroka") zezen, zezenko, bigantxa eta beste abelgorrien aurrean pertsonek egiten dituzten ikuskizun eta trebezia saioen multzoa da, bereziki Espainian, Portugalen, Frantzian eta Latinoamerikako zenbait herrialdeetan egiten direnak. Zezenketa, soka-muturra, entzierroa, errekortariak eta bestelako zenbait ikuskizun biltzen ditu. Horietako askotan, zezenak sufritu egiten du, eta animalien eskubideen aldekoek torturatzat jotzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biguglia

**Biguglia** Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.

## Erreferentziak 
* INSEE

## Kanpo estekak
Bonu (finantzak)

:**Jesapen** *hitzak artikulu honetara dakar. Jesapenen azterketa finantzario eta matematikoari buruz jakiteko, ikus: Jesapen (finantza matematika)*
[eskuinera|250px|thumb|[Hego Carolinako estatuko **bonu** baten titulua.]]
Finantza arloan, **bonua** zor-titulu bat da, non baimendutako jaulkitzaileak (gehienetan, enpresa, erakunde eta estatuek), jaulkipen-unean bonuan zehaztutako dirua jasotzearen trukean, etorkizunean diru hori epe eta kuota zehatzetan itzuli behar dion bonuaren edukitzaileari. Bonuen jaulkipen bat, **jesapen** ere deitua, hainbat tituluetan zatikatutako mailegu bat dela esan daiteke: bonuaren edukitzailea mailegu-emailea da (hartzekoduna), bonuaren jaulkitzailea mailegu-hartzailea (zorduna), eta kupoia, berriz, interesa. Bereizgarri moduan, bonuak saldu eta erosi egiten dira burtsan, maileguak ez bezala, eta horrela bonuaren edukitzailea aldatzen da denboran zehar.

Bonuek kanpoko finantzazioa ematen diote mailegu-hartzaileari, epe luzeko inbertsioak finantzatzeko edota, estatuen bonuen kasuan, gastu arrunta ordaintzeko. Epe finkoko gordailuak edo paper komertziala ez dira bonutzat jotzen, moneta merkatuko tresnatzat baizik.

Bonuak zor-tituluak dira eta horrela bonudunek hartzekodun-estatusa dute (hots, mailegu-emaileak dira). Aitzitik, akziodunek partaide-estatusa dute konpainian (hots, konpainiaren jabeak dira). Beste desberdintasun bat akzioen aldean da bonuek epemuga zehatz bat izan ohi dutela, zeina igarota bonua kitatuta gelditzen den, eta akzioek, berriz, betiko iraun dezaketela. Salbuespenak dira Britainia Handiko *consol* deituriko bonuak, hots, epemugarik gabekoak.

Espainian bonuak bi sailetan banatzen dira: bonuak, bost urteko epemuga dutenak gehienez; eta obligazioak, hortik gorako epemuga dutenak.

## Kanpo estekak
Errekortari

[thumb|300px|**Errekortari** bat [behi|zezenaren aurrean jauzi egiten.]]

Tauromakian, **errekortariak** zezen eta beste abelgorrien oldarrak saihestuz artaziak eta akrobaziak pertsonak dira; zezenik hiltzen ez duten toreatzaileak, parte hartzen dutenak errekortarien lehiaketetan, uztai lehiaketetan eta antzeko ikuskiozun batzuetan. 

Batzuetan, artaziak egiteko pertika edo makil luze bat erabiltzen dituzte errekortariek zezenaren gainetik jauzi egiteko. 

## Kanpo estekak
Erpin (grafo teoria)

thumb|6 erpin eta 7 ertz dituen grafoa.
Matematikan, grafo teorian, **erpina** edo **nodoa** grafoa osatzen duen oinarrizko elementua da: grafoa puntu eta lerro multzo batez osatutako egitura matematikoa da, non lerro bakoitzak bi puntu lotzen dituen; puntuei erpin deitzen zaie eta lerroei ertz. Ertzek norabidea badute, grafo orientatua dugu, eta ez badute, grafo ez-orientatua.

## Erpinak eta graduak 
Erpin baten gradua, grafo batean, erpin horri lotutako ertz-kopurua da. Erpin bakartu bat zero graduko **erpina** da; hau da, ertz intzidenterik ez duen erpina. Erpin hostoa da 1 gradu duen erpina. Grafo zuzendu batean, honakoak bereiz daitezke: irteera-gradua ("outdegree", erpinetik irteten diren ertzen kopurua) eta sarrera-gradua ("indegree", erpinera iristen diren ertzen kopurua); iturburu-erpin bat zero sarrera-gradua duen erpin bat da, eta helburu-erpin bat, berriz, zero irteera-gradua duen erpin bat.

## Kanpo estekak
Ordezkaritzako demokrazia

thumb|Freedom House erakundeak 2016. urtean egindako *Freedom in the World* («askatasuna munduan») lanean ordezkaritzako demokraziatzat izendatutako herrialdeak.
**Ordezkaritzako demokrazia** herritarrek erabaki politikoak hartu, legeak jaulki eta gobernua kontrolatzeko ordezkari batzuk aldiro hautatzen dituen demokrazia-sistema da. Ordezkarien hautaketa hauteskundeen bitartez egiten da. Ordezkaritzako demokrazia ordezkarien zintzotasunean oinarritzen da, eta herriak hauteskundeetan bozkatutako programa errespetatu beharko lukete, guztion botoa eta partaidetza kontuan hartuta.

## Ordezkaritzak 
Antzinako Grezian: erakunde horretan legeei buruz erabakitzen zen, magistratuak aukeratzen ziren eta gerraz eta bakeaz erabakitzea erabakitzen zen.

Gaur egun: ordezko demokrazia herritarrek erabaki politikoak hartu, legeak jaulki eta gobernua kontrolatzeko ordezkari batzuk hautatzen dituen demokrazia-sistema da. Bozketa bidez hautatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ertz (grafo teoria)

thumb|450px|Hainbat ertzen adibide, orientatuak eta ez-orientatuak.
Matematikan, grafo teorian, **ertza** grafo baten bi erpinen arteko erlazio bati dagokiona da. Ertza, erpinekin batera, grafoa osatzen duen oinarrizko elementua da: grafoa puntu eta lerro multzo batez osatutako egitura matematikoa da, non lerro bakoitzak bi puntu lotzen dituen; puntuei erpin deitzen zaie eta lerroei ertz. Ertzek norabidea badute, grafo orientatua dugu, eta ez badute, grafo ez-orientatua.

## Definizioa 
Biz G = (V, E) grafoa , non V={{V_1, V_2, V_3, \ldots , V_n}} erpinen edo nodoen multzoa den eta E={{ (V_a, V_b), (V_c, V_d), \ldots, (V_k, V_j) }} erpinen bikoteen multzoa.
E multzoko elementu bakoitzari, hau da, (V_a, V_b) bakoitzari, **ertza** deritzo, beraz, grafoaren bi erpinen (ez derrigorrez desberdinak) lotura da.

## Kanpo estekak
Maurice Walsh

**Maurice Walsh** (1879ko apirilaren 21a, Ballydonoghue, Listowel udalerritik hurbil, Kerry konderria &ndash; 1964ko otsailaren 18a, Dublin) irlandar eleberrigile bat izan zen. Mundu mailan nagusiki *The Quiet Man* eleberria idazteagatik ospetsu bilakatu zen, 1952an John Ford estatubatuar zinema zuzendariak filma bilakatu zuen, bertan John Wayne, Maureen O'Hara, Barry Fitzgerald eta Victor McLaglen aktoreek antzeztu zutelarik.

## Idazlanak 
* *The Key Above the Door* (1926)
* *While Rivers Run* (1928)
* *The Small Dark Man* (1929)
* ''Blackcock's Feather* (1932)
* *The Road to Nowhere* (1934)
* *Green Rushes*, bertan *The Quiet Man and other related stories* kontakizunak gehitu zituen (1935)
* *And No Quarter* (1937)
* *Sons of the Swordmaker* (1938)
* *The Hill Is Mine* (1940)
* *Thomasheen James, Man-of-no-Work* (1941)
* *The Spanish Lady* (1943)
* *The Man in Brown* (1945)
* *Son of Apple* (1947)
* *Castle Gillian* (1948)
* *Trouble in the Glen* (1950)
* *Son of a Tinker*, istorio laburren bilduma (1951)
* *The Honest Fisherman*, ditto (1953)
* *A Strange Woman's Daughter* (1954)
* *Danger Under the Moon* (1956)
* *The Smart Fellow'', istorio laburren bilduma (1964)
Jose Maria Knörr

**Jose Maria Knörr Elorza** (1916ko abenduaren 14a, Gasteiz, Araba &ndash; 2012ko maiatzaren 28a, Gasteiz, Araba) euskal enpresaburu bat izan zen. Kas freskagarri enpresaren sortzailea izan zen.

## Biografia 
Isabel Elorza Uzkudun eta Roman Knörr Ortiz de Urbinaren semea izan zen. Familiaren negozioa zen Gasteizko *La Sucursal* freskagarri enpresaren nagusi bilakatu eta bere aitonarengandik zetorren freskagarri sortzaileen usadioari jarraipena eman zion.

1920an Roman Knorr aitak Gasteiz hirian *La Esperanza* garagardo lantegia ireki eta 1927an *As* gaseosa ekoizteari ekin zion. Haren heriotzaren ondoren, seme-alabek hartu zuten negozioa, eta 1954an, Jose Maria Knorren gidaritzapean, laranja zuku kontzentratua ur karbonatuarekin nahasten hasi ziren. Kas sortu zen orduan, Coca-Colari eta AEBetik etortzen ziren edari freskagarri berriei lehia egingo zien Arabako freskagarria.

Arrakastak bultzatuta, familiak negozioa zabaldu zuen. Hedapen horretan 1971an Banco Industrial de Bilbaori akzioen %5 saldu izateak lagundu zion, eta hurrengo urteetan banketxe haren ondorengoak izan ziren Banco de Bilbaok eta BBVk freskagarri enpresaren parte hartze handiagoak hartu zituzten. 1992an BBVek freskagarri enpresa Pepsicori estatubatuar enpresari saldu zion. Pepsicok Kas freskagarria Mexikon nolabaiteko arrakastaz hedatzea lortu du, ez aldiz Argentina edo Brasilen.

Bera eta Maria Blanca de las Heras Sánchez, eta zortzi seme-alaba izan zituzten: José Maria, Blanca, Ignacio, Isabel, Javier, Cristina, Juan Manuel eta Alfredo.

## Ikus gainera 
* Kas

## Erreferentziak
Eraso-matrize

Matematikan, **eraso-matrizea** edo **intzidentzia-matrizea** Matrize bitar bat da (bere elementuak batak eta zeroak baino ez dira), erlazio bitarrak adierazteko erabiltzen dena.

## Construcción de la matriz a partir de un grafo 
thumb|263px|Erlazio bitar bat eraso-matrize baten bidez eta grafo baten bidez adierazita.
# Matrizearen zutabeek grafoaren *ertzak* adierazten dituzte.
# Errenkadek erpinak adierazten dituzte.
# Ertzen lotzen duten erpin bakoitzeko, (1) bat jartzen dugu dagokion lekuan, eta gainontzeko kokaguneak (0) zeroz betetzen ditugu.

Irudiaren adibidean, zutabe bakoitzean dauden 1-en kopurua batzen badugu, bi baino ez daudela ikusiko dugu. Baina errenkada bakoitzean dauden 1-en kopurua batzen badugu, egiaztatuko dugu 2, 4 eta 5 erpinek 3-ko balioa dutela. Balio horrek adierazten du zenbat ertz erasotzen dioten erpinari.

## Kanpo estekak
Jose Mari Elortza

**Jose Mari Elortza** (Bergara, 1950 - ) kimikaria, doktorea, eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da. Kimika gaiak euskaraz ezagutarazteko testuak egiteko lanean nabarmendu da. Kimika ikasi zuen Valladolideko Unibertsitatean, Bergarako ikastolako irakaslea izan zen gero eta 1976an hasi zen Donostiako Kimika Fakultatean lanean. Horrekin batera hasi zen kimikako testuliburuak euskaraz idazten eta Udako Euskal Unibertsitatean parte hartzen . Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 30 lan baino gehiago dira.

Kimikako ikasketetan klasikoak diren "Kimika Fisiko Makromolekularra" eta "Termodinamika" liburuak bereak dira. CAF-Elhuyar Merezimendu Saria jaso du 2012an. Sari hori lehenago jaso duten Jose Ramon Etxebarria, Jazinto Iturbe eta beste batzuekin batera, aitzindaria izan da Elortza euskarazko irakaskuntzarako testugintzan.

## Liburuak 
* *"Termodinamika klasikoaren oinarriak"*] (UEU, 1983)
* *"Kimika Fisiko makromolekularra"*] (UEU, 1988)
* *"Kimika Fisikoa"* (Elhuyar, 2000)

## Sariak 
* [thumb|[CAF-Elhuyar sariak|CAF Elhuyar saria (2012)]]CAF-Elhuyar Merezimendu Saria (2012).

## Artikulu Zientifikoak 
Polimero eta Kimika Teorikoaren arloan Web of Knowledgean erreferentziatutako 20 artikulu baino gehiago ditu. CHEMICAL PHYSICS LETTERS,
JOURNAL OF CHEMICAL PHYSICS, EUROPEAN POLYMER JOURNAL, bezalako aldizkarietan.

## Kanpo loturak 
* Teknopolis Elkarrizketa CAF-Elhuyar Merezimendu Sariari buruz.
* Vimeo Elkarrizketa CAF-Elhuyar Merezimendu Sariari buruz.

## Erreferentziak
Suntsipen handiko arma

thumb|350px|Eztanda nuklear.
**Suntsipen handiko armak** (ingelesez: *WMD* edo *weapons of mass destruction*) bereizi gabe pertsona asko hil eta kalte ekonomiko handiak sortzen dituzten armak dira. Suntsipen handiko armak nuklearrak, biologikoak eta kimikoak dira.

Esaldia lehendabizikoz 1937an sortu zen, Cosmo Gordon Lange Canterburyko artzapezpikuak Gerra Zibilean Gernikan Luftwaffek egindako aire-bonbardaketa deskribatzeko. Handik esaldia garatu egin zen eta 1991ko Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 687. ebazpenean aipaturiko arma nuklear biologiko eta kimikoak izendatzen erabili zuten, batez ere Arma Atomikoak Ez Ugaltzeko Ituna, Arma Biologikoei Buruzko Ituna eta Arma Kimikoei Buruzko Ituna aritzen bagara.

Gainera, badaude maiz sailkapen honetan sartzen dituzten beste arma motak:
* pertsonen kontrako minak.
* barreiatze-bonbak.
* uranio txirotua duten armak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apokope

**Apokope** hitz baten bukaeran silaba, letra edo fonema bat edo gehiago kentzea da. Etimologiaz, antzinako grezierazko *ἀποκοπή*, «apokope», hitzetik dator, *moztea* esan nahi duena. Elipsi moat bat da eta poesian lizentzia metrikoaren moduan erabilia izan da, adibidez hitz bat bokalez bukatzen denean eta hurrengoa ere bokalez hasten denean.

## Adibideak 
Izen arruntak:

* uni: unibertsitatea
* insti: institutua
* poli: polizia
* boli: boligrafoa
* frigo: frigorifikoa
* bizi: bizikleta

Izen propioak:

* Kris: Kristina
* Izar: Izarne
* Esti: Estibalitz
* Joxemi: Joxe Migel

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura Terminoen Hiztegia*. Bilbo: 2008. Xabier Altzibarren artikulua, 62-63 or.
* Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982.

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
Father Mathew zubia

**Aita Mathew zubia** (ingelesez *Father Mathew Bridge*, irlanderaz *Droichead an Athar Maitiú*) Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da. Liffey ibaia zeharkatzen du, Lower Bridge Street eta Christ Church Street kaleak elkartuz.

Theobald Mathew (1790–1856) irlandar apaiz katolikoaren omenezko izena darama.

## Historia 
Gaur egun zubi hau dagoen gunean jada 1014an egurrezko zubi bat bazegoen, ziur aski *Bridge of Dubhghall* deitua. Halere, bikingo eta normandarren garaietan hainbat aldiz suntsitua eta berreraikia izan zen. Gaur egun ikus daitekeen zubia 1816an eraiki zen, hiri honetako O'Donovan Rossa zubia eta Dublindik hurbil dagoen Lucan udalerriko Lucan zubiarekin batera. Urte hartako abenduaren 10ean inauguratu zen.

## Iruditegia 

Irudi:A Walk Along The Liffey, Father Mathew Bridge2.jpg|Zubia eta Liffey ibaia.

## Kanpo estekak
Altaitar hizkuntzak

**Altaitar hizkuntzak** zenbait hizkuntzalarik proposatutako hizkuntza familia bat da, gaur egun nahiko baztertua dagoena. 60 bat hizkuntza eta 250 miloi bat hiztun bilduko lituzke eta Turkiatik eta Europako ekialdetik Asiako ipar-ekialderaino hedatuko litzateke. Izena Altai mendietatik datorkio.

## Sailkapena 
Batzuen aburuz hizkuntza familia da, baina beste batzuentzat ez dago hain argia eta makrofamilia dela uste dute. Lehen, uraldar hizkuntzekin batera uraldar-altaitar hizkuntza familiaren zati zela uste zen, baina gaur egun iritzi hori baztertuta dago; kontaktuko fenomenoetan soilik oinarrituta zegoen teoria hori.

Zabalago ikusita talde edo *phylum* nostratikoaren zatia dela uste dute batzuek.
 
Hizkuntza altaitarrak hiru adar nagusitan (batzuentzat hiru familiatan) sailkatzen dira:
* Turkiar hizkuntzak: turkiera, azerbaijanera, turkmeniera, uzbekera, tatarera, kazakhera, kirgizera...
* Mongoliar hizkuntzak: mongoliera...
* Tungus hizkuntzak (edo mantxu-tungusak): mantxuera...

Batzuen aburuz japoniera eta koreera familia honetako beste adarrak dira.

## Ezaugarriak 
* Bokal asko eta kontsonante gutxikoak dira
* Bokal-harmonia (hau da hitz batean bokalak ala aurrekoak ala atzekoak izaten dira)
* Atzizkiak erabiltzen dituzte (aurrizkiarik ia ez daude).
* Preposizioen ordez, postposizioak dauzkate.
* Hitzorden nagusia SOA (Subjektua/Objektua/Aditza) da
* Ez dute genero gramatikalik.

### Bibliografia 
* Eguzkitza, Andolin & Etxebarria, Maitena. 1971. *Hizkuntzalaritza orokorra : arazoak eta ikuspegiak “ (III. Gaia). Arabako Foru Aldundia, Kultura, Gazteria eta Kirol Saila, [Vitoria-Gasteiz] : 2004. .
* Poppe, Nicholas. 1960. *Vergleichende Grammatik der altaischen Sprachen. Teil I. Vergleichende Lautlehre'', 'Comparative Grammar of the Altaic Languages, Part 1: Comparative Phonology'. Wiesbaden: Otto Harrassowitz. (Only part to appear of a projected larger work.)
* Poppe, Nicholas. 1965. *Introduction to Altaic Linguistics.* Ural-altaische Bibliothek 14. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
* Poppe, Nicholas. 1976. Review of Karl H. Menges, *Altajische Studien II. Japanisch und Altajisch* (1975). In *The Journal of Japanese Studies* 2.2, 470–474.
* Miller, Roy Andrew. 1971. *Japanese and the Other Altaic Languages.* Chicago: University of Chicago Press. .

## Kanpo estekak 
* Starling Etymological Databases
* Monumenta altaica Altaic linguistics website
* Altaic Indo-European Kinship

## Ikus gainera 
* Hizkuntza familia
Loren Bouchard

**Loren Hal Bouchard** (New York, 1969ko urriaren 10a), Estatu Batuetako ekoizle, zuzendari eta gidoigilea da.

## Filmografia
Fred Tatasciore

**Frederick** "**Fred**" **Tatasciore**, (New York, 1967ko ekainaren 15a) Estatu Batuetako ahots-aktore bat da. *Hulk* antzezteagatik ezaguna da.
Amir Talai

**Amir Talai** (San Francisco, Kalifornia, 1977ko ekainaren 24a), Estatu Batuetako aktore eta umorista da.

## Filmografia
Kromoterapia

**Kromoterapia** gaixotasun fisiko eta mentalak tratatzeko, koloreak erabiltzen den terapia da. Koloreak lasaitzeko, inspiratzeko, orekatzeko eta gure pertzepzioa areagotzen dute, ondorioz koloreak material terapeutiko bezala hartu daitezke. Kolore bakoitza gizakiei modu desberdin batean ailegatzen dira efektu desberdinak sorrarazten dituzte.
Normalean, 8 kolore desberdin erabiltzen dira:gorria,laranja,berdea,turkesa,urdina,morea eta arrosa edo magenta.

## Historia 
Hipokrates, greziar medikua izan zen, medikuntza modernoaren aita titulua duena. Antzinako Grezian jaio eta bizi izan zen. Besteak beste, "Corpus hippocraticum", "Pronostikoaren tratatua" eta "Aforismoak" lanen egilea da. Bere meritu nagusia izan zen gaixotasunen ikerketan metodo arrazionala garatu izana, behaketa eta esperientzian oinarritua. Bere arabera, jaungoikoen ondorioz baino, gaixotasunak gertatzen ziren eragile naturalengatik. Sendagileen etika arautegi ezaguna den zin hipokratikoaren asmatzailetzat hartzen da.

Hipokrates kolore desberdinetako baltsamoak erabiltzen zituen eta Avizena, arabiar medikua IX. mendean koloreen propietateei buruz idatzi zuen gaixotasunen arloan. Nahiz eta kromoterapian duela mende batzuk ahaztuta egon zen arren filosofo eta zientifiko asko gai honi buruz asko arduratu ziren eta XX .mendean berriro modu terapeutikotzat erabiltzen hazi zen. Lüsher-en testa aurrerakuntza handi bat izan zen sistema autonomoaren metabolismoaren koloreen eragin desberdinak aztertzen zituen.Newtonen teoriaren arabera, argi zuria 7 koloreetan deskonposatu daiteke gure ikusmenean. Kromoterapiaren arabera elikadura egokia izateko, janarien koloreak kontua izan behar dira. Kolore gorriko horiko eta laranjako elikagaiak estimulatzaileak dira.

## Tratamendua 
Tratamendu hau ondo ateratzeko gela zuri batean egin behar da,bestelako koloreak proiektatzean oso erraza bai da.Gela erabili ordez gorputzean nahiago dugun kolorea erabili daiteke.Normalean egunero egunero 30 minutu gutxi gorabehera.15 egun pasa ondoren efektuak ikusgarriak izaten dira.

Tratamendua ahalik eta arropa gutxienarekin aplikatu behar da eta ehun naturaleko jantziak eramatea gomendatzen da.

## Ikus, gainera 
* Aromaterapia
* Hidroterapia
* Akupuntura
* Helioterapia

## Kanpo estekak
Kate Higgins

**Catherine Davis** "**Kate**" **Higgins** (Charlottesville, 1969ko abuztuaren 16a), Estatu Batuetako ahots-aktorea, abeslari eta piano-jolea da.

## Diskografia 
* *The Solid Rock* (1998) - Concord Records
* *The Tide is Low* (2002) - Concord Jazz
* *Upper Structure 6 by 5* (2004)
* *Bigger than Love* (2006) - Concord
* *Jazz Standards*
* *Christmas*
* *Stealing Freedom* (2009) - Concord Jazz
* *Little Parts* (2009)
Dan Fogler

**Daniel Kevin** "**Dan**" **Fogler** (Brooklyn, 1976ko urriaren 20a), Estatu Batuetako aktore eta umorista da.

## Filmografia
Michael Clarke Duncan

**Michael Clarke Duncan** (1957ko abenduaren 10a, Chicago &ndash; 2012ko irailaren 3a, Los Angeles), Estatu Batuetako aktorea izan zen.

## Filmografia
Jack Black

**Thomas Jacob** "**Jack**" **Black, Jr.** (Santa Monica, 1969ko abuztuaren 28a), Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmografia
Anafora (erretorika)

**Anafora** hitza grezieratik dator, ἀναφορά, eta errepikapena esan nahi du. Izen horrekin literatura kritikan eta literatura teorian askotan aipatzen den hitzezko figura erretoriko bat definitu egiten da. Poesian, funtsean **lerroen hasieran** edo **esaldien hasieran** hitz bat edo gehiago errepikatzea da:

Baliabide literario honen helburua adierazpenari enfasia ematea da, modu batez esanahia indartzen. Prosan ere, aipatu dugunez, esaldiak edo sintagmak errepikatuz eman daiteke:

## Sintaxian, testu guztietan 
Sintaxi alorrean anafora baliabide sintaktikoa bezala onartua dago eta errepikapenak izenordeen bidez, sinonimoen bidez edo hiperonimoen bidez eman daitezke, aurretik azaldutako errepikatuz: 

Ondo idazteko teknika ikasterakoan ezinbestekoa da anaforaren erabilpen zuzena ikasi. Estilo aldetik itsusi geratzen dira alferrikako anaforak edo hitz edo esamolde berbera behin eta berriro erabiltzea. 

Baina testu batzuetan ezinbestekoa da anafora argia irakurleak esanahia erraz harrapatzeko:

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Euskaltzaindia: *Literatura Terminoen Hiztegia*. Bilbo: 2008. Xabier Altzibarren artikulua, 43-44 or.
* Juan Garzia *Kalko okerrak*. 75. orrialdea eta hurrengokoak.
*  Angelo Marchese eta Joaquín Forradellas: *Diccionario de retórica, crítica y terminología literaria*. Bartzelona: Ariel, 1982. 25.or.

## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren Literatura Terminoen Hiztegia.
Tom Kenny

**Thomas James "Tom" Kenny** (Syracuse, New York, 1962ko uztailaren 13a), Estatu Batuetako ahots-aktorea eta umorista da. Sponge Bob (Bob Belaki) pertsonaiari ahotsa emateagatik ezaguna da.
Mike Epps

**Michael Elliot "Mike" Epps** (Indianapolis, 1970eko azaroaren 18a), Estatu Batuetako aktorea eta *rapper*ra da.

## Filmografia
Martin Lawrence

**Martin Fitzgerald Lawrence** (Frankfurt am Main, 1965eko apirilaren 16a), Estatu Batuetako aktore, ekoizle, zinema zuzendari, umorista eta gidoigilea da.

## Filmografia 
### Telebistan 
* ''What's Happening Now!!* (1987–1988) – Maurice
* *A Little Bit Strange* (1989)
* *Kid 'n Play* - Wiz, Hurbie
* *Hammer, Slammer, & Slade* (1990)
* *Private Times* (1991)
* *Martin* (1992–1997) – Martin Payne
* *Def Comedy Jam* (1992–1993)
* *Love That Girl!'' (ekoizle)

### Zineman
Matthew W. Taylor

**Matthew William Taylor** (Flint, 1966ko abenduaren 31) Estatu Batuetako ahots-aktorea da. *T.U.F.F. Puppy* telesailean lan egin du.
O'Donovan Rossa zubia

'''O'Donovan Rossa zubia'* (ingelesez *O'Donovan Rossa Bridge*, irlanderaz *Uí Dhonnabháin Rossa'') Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen zubi bat da. Liffey ibaia zeharkatzen du eta Four Courts eraikinaren aldamenean dago. Jeremiah O'Donovan Rossa (1831-1915) irlandar errepublikar buruzagiaren omenezko izena darama.

Liffey ibaiaren ibilbideari jarraituz Father Mathew zubia eta Grattan zubiaren artean kokatua dago. 1813an eraikitzetik hasi eta 1816an ireki zen, diseinatzailea James Savage izan zelarik.

## Kanpo estekak
Concepción probintzia (Txile)

**Concepción probintzia** () Txileko erdialdeko probintzia bat da. Biobío eskualdean kokatuta dago. Hiriburua Concepción da. 3.439,3 km2-ko azalera dauka. 2002ko erroldan, 912.889 biztanle zituen (265.43 biz./km2).

## Kanpo estekak 
*  Probintziaren webgune ofiziala

## Erreferentziak eta oharrak
Victorious

***Victorious*** Estatu Batuetako telesaila da, Nickelodeon telebistakoa. 2010ko martxoaren 27an ikusi zen lehen aldiz. Telesaila Tori Vega abeslariaren inguruan mugitzen da (Victoria Justice antzezlea), *Hollywood Arts High School*en arteak ikasten dituen nerabe bat. Dan Schneiderek sortua, lau denboraldi egin ditu.

## Kanpo estekak
John Roberts

**Jonathan** "**John**" **Roberts** (1979), Estatu Batuetako ahots-aktorea eta gidoigilea da. *Good Day New York* eta MTVren ''It's On with Alexa Chung* telesailetan agertzeaz gain, NBCren *Late Night with Jimmy Fallon'' saioan ere aritu da.
Dan Mintz

**Daniel "Dan" Mintz** (Anchorage, Alaska, 1981eko irailaren 25a), Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmografia 
* 2005 : *Crank Yankers*
* 2005 : *The Andy Milonakis Show*
* 2006 : *Lucky Louie*
* 2008 : *Comedy Central Presents*
* 2008 : *Human Giant*
* 2009 : *Important Things with Demetri Martin*
Eugene Mirman

**Eugene Boris Mirman** (Mosku, 1974ko uztailaren 24a) errusiar jatorria duen Estatu Batuetako umorista eta gidoigilea da.

## Diskografia 
* *The Absurd Nightclub Comedy of Eugene Mirman* (2004)
* *Invite Them Up* (2005)
* *En Garde, Society!* (2006)
* *Comedians of Comedy 3" Tour CD* (2006)
* ''God Is a Twelve-Year-Old Boy with Asperger's'' (2009)
Kristen Schaal

**Kristen Schaal** (Longmont, Colorado, 1978ko urtarrilaren 24a), Estatu Batuetako aktorea da.

## Filmografia
Escrache

***Escrache*** (gaztelaniaz) Rio de la Plata inguruan, batez ere Buenos Aires eta Montevideon sorturiko manifestazio mota bat da. Aktibistak salatu nahi duten pertsonaren etxera edo lantokira doaz bere aurkako presioa egiteko. Normalki egoera zehatz baten erantzulea presionatzeko eta iritzi publikoak ezagutzeko erabiltzen da, baina batzuetan intimidazioa egiteko ere erabili izan da. Txilen praktika berdinari funa deitzen zaio.

## Escrache motak 
Ekintza hauek guztiak salatu nahi den politikariaren edo pertsonaren etxearen aurrean egiten dira:
* Kaleko antzerkia
* Pintaketak
* Arrautzak edo margoak botatzea
* Etxearen inguruan pankartak jartzea
* Manifestazioak
* Fatxadan edo eskaileretan igotzea
* Lapikoak jotzea
[thumb|[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria|BBVAren aurrean Santa Cruz de Tenerifen egindako escrachea]]

## Polemika 
Politikari batzuek publikoki escracheen aldeko jarrera erakutsi baldin badute ere, beste batzuen esanetan "ekintza bortitzak" dira eta, ondorioz, zigortzeko modukoak. Esaterako, Euskal Herrian PPk zein EAJ alderdiek aurkako jarrera erakutsi duten arren, ezkerretik ekintza mota hauek orokorrean ondo ikusita daude. PPren jarrera oso erradikala da  eta publikoki escracheak ETArekin eta Ezker abertzalearekin lotu ditu.  Hasiera batean PPren salaketa etxe-kaleratzeen aurkako mugimenduaren aurkakoa izan bazen ere, gero Bizkaiko Stop Kaleratzeak elkartearen aurka zentratu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Academia Argentina de Letras: *Diccionario del habla de los argentinos*. Buenos Aires: Espasa Calpe, 2008. .

## Kanpo estekak 
* : Escracheen historia: http://www.pagina12.com.ar/diario/suplementos/no/subnotas/2139-411-2006-03-27.html
* : Espainian egindako escrache baten irudiak (Soraya Sáenz de Santamaríari: http://www.publico.es/453221/escrache-a-soraya-saenz-de-santamaria-en-imagenes
* : Escrachearen definizioa: http://www.hijos-capital.org.ar/index.php?option=com_content&task=view&id=21
* : Bizkaiko Stop Kaleratzeak elkartearen ekintza PPren salaketaren aurrean: http://paperekoa.berria.info/harian/2013-04-06/013/001/_Ez_dira_ausartu_aurpegira_esatera_terroristak_garela_.htm
* Bernardo Atxaga: "Eskratxe bat egin zidaten Euskal Hiriaren ideiaren inguruan" (Euskal Hiria)
Kari Wahlgren

**Kari K. Wahlgren** (Hoisington, Kansas, 1977ko uztailaren 13a), Estatu Batuetako ahots-aktorea da.

## Filmografia hautatua 
* *Aliens in the Attic* – Razor (ahotsa)
* *Bolt* – Mindy (ahotsa)
* *Dead Space: Aftermath* Rin
* *Galerians: Rion* – Lilia (ahotsa)
* *Tinker Bell and the Pixie Hollow Games* – Ivy (ahotsa)
* *Tangled* – Queen (ahotsa)
* *Tangled Ever After*- Queen (ahotsa)
* *Wizards of Waverly Place* - Helen (2 atal)
* *Virtuality* – Jean (ahotsa)
Hiperplano

Geometrian, **hiperplanoa** plano kontzeptuaren orokortzea da.
Hiperplanoa espazio n-dimentsionaleko puntuen multzo bat da, non puntuen koordenatuek ekuazio lineal bat betetzen duten; beraz, n-1 dimentsioko azpimultzo bat da. Hiperplanoek koordenatu kartesiarreko planoen propietate aljebraiko antzeko batzuk dituzte.

Dimentsiobakarreko espazio batean (adibidez, zuzen bat), hiperplano bat puntu bat da; lerro bat erdibitzen du. Dimentsio biko espazio batean (adibidez, *xy* planoa), hiperplano bat zuzen bat da; planoa erdibitzen du. Hiru dimentsioko espazioan, hiperplano bat ohiko plano bat da; espazioa erdibitzen du. Kontzeptu hori lau eta gehiago dimentsioko espazioetan ere aplika daiteke, non objektu zatitzaile horiek hiperplanoak besterik gabe deitzen diren, nomenklatura honen helburua geometria planoarekin erlazionatzea baita.

## Kanpo estekak
Calvi (Korsika)

**Calvi** Frantziako administrazioaren menpeko Korsika Garaia departamentuko udalerri bat da, Korsika eskualdean kokatua.

## Erreferentziak 
* INSEE

## Kanpo estekak
Birracel

**Birracel** 2005. urte hasieran Oreretan, (Gipuzkoa), sortutako euskal musika taldea da.

## Historia 
Birracel 2005. urte hasieran sortu zen, Kikiel, Aitor Ramone eta Juanpek osatuta.

2006. urtean Monika eta Etxaunek sartu ziren taldean eta kontzertu batzuen ostean *Reflejo de una sociedad alcohólica* maketa grabatu eta kaleratu zuten.

2007ko amaieran aldaketa gehiago egon ziren taldean, Pitu sartu zen Monikaren partez eta 2008ko ekainean Espinete hartu zuen Pituren tokia, behin behineko hirukotea osatuz.

2010. urtean *Fermentados en vicio* beraien lehendabiziko diska kaleratu zuten.

2011ko apirilaren 2an, Oreretako gaztetxean *Untxia akatu genun gaua* beraien azken kontzertua eskeni zuten.

2015. urtean Matxinada Fanzinearen 6. zenbakiarekin batera, *Untxia akatu genun gaua* beraien azken kontzertua oparitu zen cd-r formatuan eta fanzinearen barruan, taldearen historia eta beraien partaideen gaur egungo nondik norakoak birpasatu ziren.

## Taldekideak 
* Kikiel - baxua eta ahotsak.
* Etxaun - gitarra.
* Espinete - bateria.

### Timeline 
## Diskografía 
* **Reflejo de una sociedad alcohólica** - maketa - (2006)
* **Fermentados en vicio** (2010)

## Kanpo estekak 
* MySpace gunea
* *La cerveza de Pandora* bideoklipa (Youtube)
Obobibiparotasun

**Obobibiparotasuna** amaren gorputzaren barnean inkubatzen diren mintz iraunkorreko arrautzen bidez egiten den ugalketa-modua da. Erruleetan ez bezala emeak arrautza bere barnean gordetzen du enbrioia guztiz garatua egon arte; orduan, eklosioa, erditu aurretik edo errun ondoren gerta daiteke. Horrela ugaltzen diren animaliak **obobibiparoak** dira. Animalia obobibiparien artean hainbat suge eta arrain daude.

## Ikus, gainera 
* Errule
* Bibiparo

## Kanpo estekak
Campana

**Campana** honakoa izan daiteke:
* Campana (Korsika), Korsikako udalerria.
* Campana (Cosenza), Calabriako udalerria, Italian.
James Sie

**James Sie** (1962ko abenduaren 18a), estatubatuar ahots-aktorea, aktorea eta umorista da.

## Filmografia 
* *The Starter Wife*
* *King of the Hill*
* *The Grim Adventures of Billy & Mandy*
* *Danny Phantom* - Kwan
* ''Shorty McShorts' Shorts*
* *Jackie Chan Adventures* - Jackie Chan, Shendu, Chow
* *Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness* - Monkey
* *The Secret Saturdays* - Shoji Fuzen
* *Batman: The Brave and the Bold* - Atom, Dyna-Mite, Ryan Choi
* *Wolverine and the X-Men* - Yakuza Ninja, Yakuza Leader, Sensei Ogun
* *The Replacements* - Master Pho
* *The Adventures of Jimmy Neutron: Boy Genius* - Yoo Yee, Elderly Monk, Ninja
* *Regular Show'' - Jimmy

## Kanpo estekak
Hamarren (zerga)

[thumb|Hamarrenaren harria, [Châtel-Guyonen]]
**Hamarrena** edo **detxema** lurra lantzearen emaitzetatik Eliza, errege/erregina, jauna, eta abarri eman behar zitzaion zatia da. Egun, normalean dirutan eta borondatez ematen badituzte ere, historian hainbat europar herrialdetan, tartean Euskal Herrian, gauzaz ordaintzen zuten zerga izan zen.

Hamarrenak judaismoan du oinarria: juduek ''ma'aser kesafim'' (diru-sarreraren % 10 limosna moduan ematea) egiteko ohitura zuten. Kristauek Itun Zaharrean ezagutu zuten. Hala eta guztiz ere, lehenengo kristauek ez zuten ohitura hori jarraitu, borondatezko eskaintzarena baizik.

Euskal Herrian Karolingiar Inperioaren eraginagatik ezarri zuten. Zerga ekiditearen zigorra eskumikua izan zen. Ipar Euskal Herrian Frantziar Iraultzan eta Hego Euskal Herrian 1841ean desagertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlos Maria Borboi Austria-Estekoa

**Karlos Maria Borboi Austria-Estekoa** (Ljubljana, 1848ko martxoaren 30a – Varese, 1909ko uztailaren 18a), bere burua «Madrilgo duke» izendatua, Karlos VII.a Espainiakoa izenaz errege-nahi karlista izan zen (1868- 1909) eta baita Karlos XI.a Frantziakoa eta VI.a Nafarroakoa errege-nahi legitimista (1887–1909) ere.

## 1875eko Gernikako hitzaldia 
Bigarren Karlistaldian, Karlos VII.a ezaguna egin zen. Urte horietan Espainiako lehendakaria bezainbeste botere eta onarpen izan zuen. Orduan egin zuen hitzaldi hau:

- Karlos VII.ak 1875eko uztailaren 3an Gernikako Juntetxean foruak betetzea zin egin zuenean egindako hitzaldia:

≪Nire Bizkaiko Jaurerri txit noble eta txit prestuko elizate, uri, hiri eta kontzejuetako eskudunok.

Zuen foruak, usadioak eta ohitura onak betetzea zin egin ondoren, nire barruan dudan poza ikaragarria da; eta Europari begira ematen duzuen ikuskizuna itzela eta dotorea da, Jaun legitimoa duzuena zuen askatasunen zuhaitz sakratuaren azpian aldarrikatu duzue eta.

Eskerrak ematen dizkizuet nire izenean eta Espainia katolikoaren izenean; adoretsu eta kementsu ari da nire Kausaren alde, hau da, Jainkoaren eta nire Aberriaren kausaren alde.

Nire gogoa handitu egiten da hain ikuskizun ederraren aurrean eta laster,oso laster, garaipenerantz eramango ditut gudaroste saiatuak; eta borroka denboran, eta bai bake denboran ere, nire bihotzak gogoan izango zaituzte zuok eta zuon seme-alabak, hain eskuzabal jokatu eta odola borroka zelaietan isuri duzuenok (...)≫.

Ferrer, M.: *Escritos políticos de Carlos VII*. Madril, Editora Nacional, 1957, 89.or.

## Familia 
Carlos María de los Dolores Juan Isidro José Francisco Quirín Antonio Miguel Gabriel Rafael de Borbón y Austria-Este bataiatua, aita Joan Karlos Maria Isidro Borboi eta Bragançakoa eta ama Beatrix Austria-Estekoa izan zituen. Gurasoak banandu zirenean, amarekin Modenan bizi eta gero, Pragan, Venezia eta Vienan ikasi zuen.

1867an Margarita Borboi-Parmakoa ezkondu eta bost seme-alaba izan zituen:

* Blanka (1868–1949).
* Jakue (1870–1931), buruzagi karlista.
* Elvira (1871–1929).
* Beatrix (1874–1961).
* Alizia (1876–1975).

1893an alargundu ondoren, Berta Rohangoarekin (1860-1945) ezkondu zen baina ez zuten seme-alabarik izan.

Irudi:Carlos (VII.).jpg|Karlos VII. aren karikatura.
Irudi:CarlosVII Oficiales.jpg|Karlos VII.a bere ofizialekin Bigarren Karlistaldian.
irudi:Retrato de Carlos de Borbón (Museo del Carlismo de Estella).jpg|Karlos VII.aren erretratua Lizarrako Karlismoaren Museoan.
ASOBAL Kopa

**Asobal Kopa** (gaztelaniaz: *Copa ASOBAL*) Espainiako eskubaloi txapelketa da, ASOBALek antolatua. Abenduan jokatzen da, urtero hiri desberdin batean. Une horretan sailkapenean dauden lehenengo hiruek eta etxeko taldeak jokatzen dute.

## Podiuma 
## Historiala 
## Palmaresa 
## Egoitza-hiriak 
* 6 aldiz: Leon
* 3 aldiz: Vigo, Valladolid, Santander
* 2 aldiz: Zaragoza, Kordoba eta Bartzelona.
* Behin: Ibiza, Moguer, Alcobendas, Castello, Iruñea, Ciudad Real, Roquetas de Mar eta Lleida.

## Ikus, gainera 
* ASOBAL Liga
* Espainiako Eskubaloi Errege Kopa
* Espainiako Eskubaloi Superkopa

## Kanpo estekak 
* ASOBAL Ligako Webgune ofiziala
Michael Buckley

**Michael John Buckley** (Wallingford, 1975eko ekainaren 8a), Estatu Batuetako ahots-aktorea eta gidoigilea da. *What the Buck?!* vlog egiteak ospetsu bilakatu zuen.
Ray William Johnson

**Ray William Johnson** (Oklahoma Hiria, 1981eko abuztuaren 14a ) Estatu Batuetako aktorea da. YouTuben *Equals Three* sailean agertzeagatik ospetsu bilakatu zen.
Jim Dauterive

**James Thomas** "**Jim**" **Dauterive** (Dallas, 1957ko ekainaren 22a) Estatu Batuetako ekoizle eta gidoigilea da. *King of the Hill* egiteagatik ospetsu bilakatu zen.
Chris Wedge

**John Christian** "**Chris**" **Wedge** (Binghamton (New York), 1957ko martxoaren 20a) Estatu Batuetako zuzendari eta ekoizlea da.

## Zuzendutako filmak