Bakailao

**Bakailaoa** (*Gadus morhua*) Gadidae familiako ur gaziko arraina da, Ozeano Atlantikoaren iparraldean bizi dena, 4,5-11,3 kilogramo ingurukoa da normalean. Euskal arrantza ekonomian garrantzi handia izan du bakailao arrantzak, bai eta Europan eta Ameriketan ere.

## Izena 
Izena nederlanderako *bakeljauw* hitzetik omen dator (*kabeljauw* aldaera ere badago). 

Bestela esateko, bakailao hitzak eta latinak ez dute loturarik elkarrekin. Estreinako bakailaoak harrapatu eta, Bordele eta Arroselera saldu baziren ere, lehorrean euskaldunok 1515 arte ez omen ginen kontsumitzen hasi. Garaiko latinean ez zegoen hitz hori; gaskoieraz, euskaraz, portugesez… bai, baina latinez ez ziren mintzatzen garaiko itsasgizonak. Artean, baina, bakailaoa ipar itsasoetan ezaguna ez ezik, ohiko jakia zen, hizkuntza askotako izenek frogatzen dutenez: *kablhó* (errusieraz), *bakelau* (danieraz), *kabeljau* (alemanez), *bakeljaw, kabeljaw* (nederlanderaz), *kabelhü* (suedieraz), *cabillaud* (frantsesez), *bacalhao* (portugesez), etab. (ikusten denez, denak hitz  bat eta beraren aldaera fonetikoak dira), harrapatzen zen eskualdeetako hizkuntzetan. Horregatik diogu  nederlanderako *bakeljauw*-etik "**omen** datorrela", ipar aldeko hizkuntza mordoxka batean hitz berdintsua darabiltelako.

Horrenbestez, badirudi bakailao hitza itsasalde haietatik ekarri genuela, arrainarekin eta honi dagokion kulturarekin batera.

Bizkaian *makallo*, *makallao*, *makallu* eta *makillao* izenak ematen zaizkio.
## Deskribapena 
Azal marroi-berde leuneko arraina da. Aurpegia bete aho du, eta begi handi biziak. Bizkarrean hiru hegats ditu eta isatsaldean, bi; beheko baraila goikoa baino txikiagoa du, eta zakatzen azpian sabel-hegatsak izaten ditu. 160 zentimetroko luzera eta 40 kilogramoko pisua har dezake. Urtero 10 bat zentimetro hazten da eta emeen eta arren artean ez da hazkuntzan ezberdintasun nabaririk antzematen. Ale gehienek heldutasuna 6-8 urte bitartean lortzen dute. Ugalketa-garaia, Ipar Atlantikoaren bi aldeetan desberdina izanik ere, negu-udaberri garaian izaten da, eta uda-partean, errute-garaian egindako esfortzua dela-eta, bere burua indarberritzeko elikatzen jarduten da.

## Biologia 
thumb|eskuinera|260px|Bakailaoa.
Nahiko milika da jate-kontuetan: espezie selektiboa denez, ez du denetarik jaten. Bai Ternuan, bai Svalbarden, kapelina (*Mallotus villosus*) elikagai preziatuena du: anfipodoak eta beste zenbait arrain nahikoa ditu. Haatik, kapelina-eskasia dagoen urteetan ez du inolako arazorik izaten espeziekide txikiagoak jateko. Urte horietan kanibalismo-tasa handia izaten da.

## Banaketa 
Bakailaoa oso arrunta da Ipar Atlantikoaren bi aldeetan, Kanadako hegoaldetik hasi eta San Laurendi golkotik eta Ternuatik gora Groenlandiaraino, eta hortik ekialderantz Islandia, Ipar Itsasoa, Norvegia eta Svalbard uharteraino. 0-400 metroko sakonean bizi da, eta ur hotza gustuko du (2-5&nbsp;°C).. Bertan egiten den arrantzaren zati txiki bat euskal ontziek burutzen dute eta urtero uda-partean Svalbard aldera abiatzen dira beraiei dagokien arrain-kopurua harrapatzera. Normalean itsasoratzeak dagokien kupoa arrantzatu arte luzatzen dira eta gutxi gorabehera, nahiz eta urtetik urtera aldatu, hiruzpalau hilabetetan bueltatzen dira.

## Gastronomia 
Sukaldaritzan, oso plater ohikoa eta tradizionala da Euskal Herrian. Aipagarriak dira, besteak beste, bakailao pil-pilean, bakailao ajoarriero eta bakailaoa bizkaitar erara. Bakailao errezetak bakarrik jasotzen dituzten liburuek (are gurean bertan) adierazten dutenez, itsasalde eta –gazitzeko ezin egokiagoa delako– lehorreko herri askoren proteina-iturri oparoa izan da. Venezia, Portugal, Japonia, Eskandinavia, Herrialde Katalanetan eta beste hainbatetan estimu handikoa izan da eta, areago, dirutzat ere baliatu izan zen (gatza edo kakaoa bezala), ondasun iraunkorra izaki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Lanbide tradizionalak: Bakailaoaren arrantzaleak*, aintzinakolanbideak.net
* Rementeria Argote, Nagore, *Saltsa asko eta bakailao gutxi*,7K, zientzia.eus
* *Gadus morhua*, fishbase.org