Benetako Gurutzea

[thumb|160px|[Adam Elsheimer: *Gurutze Santuaren garaipena*, XVII. mendea.]]
**Benetako Gurutzea**, **Zinezko Gurutzea** edo **Habea** kristau-usadioa eta Itun Berriaren arabera, Jesusen Gurutziltzaketa egiteko erabili zen gurutzea da. Katolizismoak eta Eliza Ortodoxoak erlikiatzat dute.

## Kondaira 
Kristo gurutziltzatu zuten gurutzea, halakorik izan bazen, ez zen historian objektu benetakotzat agertu hiru mende beranduago arte, non Santa Helena eta Gurutze Santuaren aurkikuntzaren gertakaria izan zen, Erromako Inperioan kristautasuna ofizial bihurtu zenean, Santa Helena edo Helena KonstatinoplakoaKonstantino I.a Handia enperadorearen ama baitzen.

326. urtearen inguruan gertatu zen aurkikuntza hura, eta Gurutzea Jerusalemen bertan geratu zen, Hilobi Santuaren Basilika bertan eraikitzea agindu baitzuten Helenak eta Konstantinok.

Askoz geroago, 614. urtean, Persiako Kosroes II.a errege sasandarrak Jerusalem konkistatu zuen Bizantziorekin gerran eta, garaipenaren ondoren, Benetako Gurutzea hartu eta bere tronuaren oinpean jarri zuen, Ktesifon bere hiriburuan, kristauen erlijioari zion mespretxuaren sinbolo gisa. Bizantziok kontraerasoari ekin zion eta hamabost urteko borroken ondoren, Heraklio bizantziar enperadoreak behin betiko garaitu zituen sasandarrak 628an. Bake itunaren baldintzetan egon zen Gurutze Santua berreskuratua eta orozesioan eraman zuten gurutzea Konstantinoplara. eta Jerusalemera gero urtebeteren buruan, ez osorik, beso bat Konstantiniplan geratu baitzen. Enperadoreak berak eraman zuen gurutzea Jerusalem hirian zehar gidatutako prozesio batean. Kondairak dioenez, enperadoreak, handikiro eta arranditsu jantzita, erlikia hartu nahi izan zuenean, ezin izan zuen, Kristoren pobrezia eta apaltasunaren erakusgarri, arropa dotoreak erantzi eta zarpail jantzita burutu zuen erromesaldia. Ordutik, egun hura (irailaren 14a) Gurutze Santuaren Gorespenarena bezala seinalatuta geratu zen egutegi liturgikoetan. Egonaldian Herakliokn Hilobi Santuaren eliza berreraikitzeko ere agindu zuen.

638. urtean musulmanek Jerusalem berreskuratu zuten eta gurutzearen erlikia kontrolpean hartu zuten. Kristautasunarekiko tolerantzia zeinu gisa, hiriko kristauek gurutzea gurtzen jarraitu zuten Hilobi Santuaren elizan, baina 10. mendean zehar gero eta traba gehiago aurkitu zituzten horretarako, Al Hakim kalifa fatimitaren garaian. Horregatik, komunitate kristauak 1099. urtean gurutzea ezkutatu zuen.

Gurutzaden garaian, Godofredo Bouillongoak 1099an konkistatu zuen Jerusalem eta mirariz edo, Benetako Gurutzea berrairkitu zuten eta Hilobi Santuko Elizara itzuli. 

1187. urtean Saladinoren ofentsiba handia izan zen gurutzatuen aurka, eta Hattingo guduan egin zuten topo batzuen eta besteen armadak. Guy Lusignangoak, Jerusalemgo errege gurutzatuak, Gurutzea gudura eramatea erabaki zuen: kristauek galdu zuten gudua, eta Gurutzea bera ere bai, ez dago harrezkero haren arrastorik. 

Konstantinoplan geratu zen gurutzearen besoa, 7. mendetik han zena, baina Konstantinopla 1204. Mendebaldeko erresuma latinoen mende geratu zen Laugarren Gurutzadan, eta hurrengo hamarkadetan Konstantinoplako agintari ez bizantziarrek hainbat erlikia harpilatu zituzten. San Luis Frantziako erregeak zenbait eskuratu zituen haietarik: 1238an, veneziarrak zirela tarteko, Arantzazko Koroa; 1241.ean Odol Santua, Kristoren hilobiko harriak (zeinetarik zati bat  opari eman zion Luisek Tibalt II.a Nafarroako erregeari eta Iruñean gorde den erlikia-ontzi batean ), eta Gurutze Santuaren besoa, eta 1242a beste erlikia batzuk ere bai. 

Erlikia horiek gurtzeko eta zaintzeko eliza bat eraiki zen Parisen, Sainte-Chapelle. Han egon zen mende batzuz Gurutzearen zatia, metro bat baino luzeago zena, kristalez inguratua eta urrez, perlaz eta harribitiz apaindua fededunek ikus zezaten. Frantziako Iraultzan, 1794ko apirilaren 25ean, apaindurako bitxiak kendu zizkioten gurutzeari, eta egur zatia galdu zen betiko. Lignum crucis esaten zaien zatiak geratzen dira Parisen, eta iltze bat ere, Notre-Damen.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak