Auctoritas

***Auctoritas,*** zuzenbide erromatarrean, gizarteak onartutako nolabaiteko legitimazioa da, jakintza batetik datorrena eta herritar batzuei ematen zaiena. Erabaki bati buruzko iritzi kualifikatua emateko gaitasun morala duen pertsonak edo erakundeak du *auctoritas*. Erabaki hori legez loteslea ez bada ere, eta ezin da inposatu, balio moral oso handia du.

*Auctoritas* kontzeptu erromatar peto-petoa da Erromako konstituzio politikoaren esparruan, «botere» kontzeptua ez bezala *imperum* edo *potestas* adierazpenetan.

## Etimologia 
Hitza latinezko *augere*tik dator (= handitu, zabaldu, hazi-arazi) eta beste norbaiten egintzari eraginkortasun juridikoa emateko oinarrizko zentzua du, edo beste norbaiten erabakiari edo jokabide sozialari garrantzia ematea publikoaren aurrean. Émile Benveniste hizkuntzalariaren arabera, latinezko *auctoritas* boterearen jainkozko ikuskeran oinarritzen da, eta ez autoritate-posizioan ondoren doan banakoan.

## Monarkia aurretik 
Asentamendu protoerromatarrak ezagutuko duen lehenengo gizarte-antolaketa gentilizioa izan zen. *Gentes*ei zegokien protagonismoa hiriaurreko antolaketan. Ondoren, erakunde gentilizioa desegin eta gizarte-antolaketa *civitas*era (*universitas civium*), *polis* grekoaren antzekora, igaro zen, erakunde erromatar askoren hasierako une eta *auctoritas*en ideiarena. Botere- eta autoritate-ideien bereizketa ez da gertatuko erakunde sozio-politiko gentilizioetatik monarkikora igaro arte.

*Patres* edo senatariak ziren *auctoritas*en agenteak, *augurium publicum*aren (funtzio edo jarduera publikoak babesten dituen indar erlijiosoa) gordailuzainak eta transmisoreak dira. *Augurium*a patrizioen erlijio-pribilegioa da.
thumb|Senatua K.a. 63 urtean (xehetasuna). Cesare Maccari (1840-1919)
Politikoki, Senatu erromatarraren agintea edo ***auctoritas patrum*** *auctoritas*ekin zuen harremana, ez nahastu herriak  edo magistratuek zituzten *potestas* edo *imperium*ekin. Testuinguru horretan, *auctoritas* beste ekintzaren bat baimentzeko botere juridiko gisa defini daitezke.  Zizeronek hau dio boterea eta agintearen gainean, *Cum potestas in populo auctoritas in senatu sit,* hau da, boterea herriarengan dagoenean, Senatuarengan egongo dela agintea 

XIX. mendeko klasizistak, Theodor Mommsenek, *auctoritasen* "indarra" honela deskribatzen du: "aholkua baino gehiago eta agintea baino gutxiago, bazter utzi ezin daitekeen aholkua".

Eremu pribatuan, tutoretzapeko pertsonak, hala nola emakumeak eta adingabeak, behartuta zeuden tutoreei zenbait ekintzatarako zehapenak eskatzera, hala nola, aitak semearen ezkontza baimentzen du —hau da, baliozkotu eta legitimatu— . Hala, *auctoritas*ak "aholku pasibo" funtzioa izan lezakete, adibidez, autoritate akademiko gisa.

## Inperioa eta auctoritas principis 
Errepublika erori ondoren, Erromako Inperioaren egunetan, enperadoreak *princeps* titulua zuen (Erromako "lehen herritarra"), eta *auctoritas principis*  —autoritate moral gorena— hartzen zuen, *imperium* eta *potestas*ekin batera, hau da, botere  militar, judizial eta administratiboarekin batera. Alegia, ez dago botere-banaketarik. *Auctoritas principis*, beraz, enperadore erromatarrari ematen zaion "autoritate"a da, bere *princeps* tituluagatik.
[thumb|*[Zesar Augusto|Augusto*ren *Res gestae*ren  (Augusto enperadoreak autoospakuntzarako idatzitako autobiografia)  testuaren erreplika, aldi faxistan sortua, Erromako *Ara Pacis*en oinarrian grabatua, Augustoren Mausoleoaren parean.]]
Augustok kontzeptu horren garrantzia aldarrikatzen du bere boterearen oinarrian, bere *Res gestaeetako* 34. kapituluan:  *Post id tempus auctoritate omnibus praestiti, potestatis autem nihilo amplius habui quam ceteri qui mihi quoque in magistratu conlegae fuerunt,* hau da, *auctoritas* berea zela, baina *potestas* ez magistraturetan bere kideak zirenenak baino gehiago. 34. kapituluaren hasieran, gogoratzen zuen Senatuak eman ziola *Augustus* titulua, zenbait ohore berezirekin batera, bere merezimenduengatik (*pro merito meo*); Zizeronen testuetan bezala, *auctoritas* bertuteei eta merezimenduei lotuta dago. Gainera, *auctoritas* eta *augustus* etimologikoki lotuta daude; beraz, *auctoritas*, berez, Augusto bezala ezagutzen denari dagokio.

Pixkanaka, *auctoritas principis,* enperadorearen eskuetan, botere legegile baten iturri bihurtuko da. Hasiera batean, Augustoren (*quod principi placuit*) iritziek garrantzi handia zuten ordena berrian, baina derrigorrezko indar juridikorik gabe. K.a. 13tik aurrera, Dion Kasiok oroimenean gordetzen lagundu zuen  *senatus-consultum* batek erabaki zuen enperadorearen ebazpen batek, bere kontseiluaren esparruan eztabaidatua, senatuak bere osotasunean hartu izan balu bezalako balioa izango zuela. Eta Dion Kasiok gaineratu zuen, botere hori aitortu bezain laster, lehen izatez bakarrik baitzuen (τῷ ἔργῳ), horrela tratatu zituela Estatuko gai gehienak. Botere hori enperadore bakoitzarentzat berritu zen inbestidura-legean (*Lex de Imperio*). Xedapen hori, iruzkingileek “klausula diskrezionala” deiturikoa, konstituzio inperialen indar juridikoaren iturria da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Imperium*
* *Potestas*

## Kanpo estekak