open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
George Eastham

**George Edward Eastham** (Blackpool, 1936ko irailaren 23a – Londres, 2024ko abenduaren 20a) ingeles futbolari izan zen, erdilari postuan aritzen zena.

1953an hasi zuen bere ibilbidea Ipar Irlandako Ards FC taldean. Ondoren Newcastle United, Arsenal FC eta Stoke Cityn jokatu zuen eta bere kirol ibilbidea Hegoafrikako taldeetan jokatuz amaitu zuen.

Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin 19 partida jokatu zituen 1963 eta 1966 artean. 1966an munduko selekzio txapelduna izan zen.

1963an, epaitegiek jokalariek taldez aldatzeko duten eskubidea onartzea lortu zuen.

Erretiratu ondoren Stoke Cityn entrenatu zen eta 1978an Hegoafrikara emigratu zuen.

## Palmaresa 
**Stoke City**
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa: 1972

**Ingalaterra**
* Munduko Futbol Txapelketa: 1966

## Kanpo estekak
Veronica Cartwright

**Veronica A. Cartwright** (Bristol, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1949ko apirilaren 20a) britainiar aktorea da. Ezaguna da *Alien, the eighth passenger* (euskaraz: Alien, zortzigarren bidaiaria) (1979), *Witches of Eastwick* (euskaraz: Eastwickeko Sorginak*)* (1987) eta *The Birds* (euskaraz: Txoriak) (1963) 

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Cartwright Ingalaterrako Bristolen jaio zen, baina Toronton eta Los Angelesen hazi zen. Angela Cartwright aktorea du ahizpa gazteagoa. Aita artista zen eta ama erizaina, familiarekin Los Angelesera joan zen haurra zenean, eta horrela, berehala, bizilagun batek Cartwrightek eta bere ahizpa modelajearekin eta emanaldiarekin proba zezatela iradoki zien.

## Aktore ibilbidea 
### Haur aktore hastapenak 
1958an hasi zuen haur aktore ibilbidea, *In Love and War* (euskaraz: Maitasunean eta gerran) filmean paper hartze bat eginda. Hasieran, telebistako telesailetan aritu zen: *Leave It to Beaver*, *The Twilight Zone*, besteak beste. *The Eleventh Hour* telesaileko bi ataletan ere aritu zen. Alfred Hitchcock zuzendariaren ''The Children's Hour* (1961) eta *The Birds* (1963) filmetan agertu zen Veronica Cartwright. Arrakasta handia izan zuten filmak izan ziren. 1964tik 1966ra *Daniel Boone* telesailaren lehen bi denboraldietan Jemima Booneren alaba interpretatzeko aukeratu zuten, eta Fess Parker, Patricia Blair, Darby Hinton eta Ed Amesekin batera jardun zuen bertan. 

### Paper helduetarako trantsizioa eta sagaratzea 
Veronica Cartwright hainbat pelikula eta telesailetan agertu zen hirurogeita hamarreko hamarkadan. Invasion of the *Body Snatchers* (1978) eta *Alien* (1979) lanekin izan zituen arrakasta handienetako bi. Hasieran, Ellen Ripley *Alien* sagako heroiaren papera egiteko aukeratu zuten, baina Ridley Scott zuzendariak Sigourney Weaverren papera aldatu zuen, filma grabatzen hasi baino lehentxeago.

### Pelikulak 
### Telebistako serieak 
Hurrenez hurren, lana, pertsonaia, atala eta urtea:
   

## Bizitza pribatua 
* 1968an Richard Gates aktorearekin ezkondu zen eta 1972an dibortziatu zen.
* 1976an Stanley Goldsteinekin ezkondu zen, eta gero dibortziatu egin zen.
* 1982an, Richard Compton zuzendariarekin ezkondu zen —2007an hil zen—, eta seme bat izan zuten.
* Jesse Gullion eta Rebecca Gullion aktoreen izeba da.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Cartwrightek hiru izendapen jaso ditu Emmy sarietarako: 1997an ERn egindako lanarengatik bat, eta 1998an eta 1999an *The X-Files''  lanarengatik bi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Al margen

***Al margen*** 2024ko Eduardo Casanova espainiar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
2010. urtean Madrilen bere buruari su eman zion gizon baten istorioa azaltzen du (Moises). Ekintza horrekin, ez zuen soilik bere burua suntsitu, inguratzen zuen guztia birrindu zuen. Gertatutakoa ezagutzeko helburuz, eta bere iragana eta erlazioak aztertzeko asmoz, Moisesen bizitzara eta bereziki garunera gerturatuko gara, baita haren inguruko pertsonengana ere; eskizofrenia paranoidea du, baina berak etengabe MK Ultra proiektuaren biktima bat dela dio. Moisesen familia ere ezagutuko dugu: arreba, emazte ohia eta alaba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taurina

**Taurina** edo **azido 2-aminoetanosulfonikoa,** konposatu organikoa da, NH2CH2CH2SO3H formula duena, azido amino sulfonikoen klasekoa. Solido kristalino garden edo zurixka da.

Taurina produktu naturala da animalia-ehunetan oso zabalduta dagoena. Behazunaren osagai nagusia da eta heste lodian aurkitzen da. Taurina izena du isolatu zelako lehen aldiz 1827a idien behazunetik eta latinezko *taurus* (zezen) hitzetik eratorri zuten aurkitzaileek, Friedrich Tiedemann-ek eta Leopold Gmelin-ek.

Taurina funtzio desberdinak dituzten giza organoetan ugaria den arren, ez da funtsezko giza nutriente dietetikoa eta ez dago gomendatutako ingestio-maila duten nutrienteen artean. Taurina modu naturalean sintetizatzen da giza gibelean, metioninatik eta zisteinatik abiatuta. Halaber, dietaren bidez har daiteke haragia eta arraina janda.

## Sintesia 
Taurina giza gorputzean berez sintetizatzen bada ere, osagai dietetiko gisa erabiltzen denez sintetikoki ere produzitzen da.

Bi bide nagusi daude Taurina sintetizatzeko. Lehen metodoan etilen oxidoa eta sodio bisulfitoa errakzionarazten dira. Segidan, amoniako likidoa eta azido sulfurikoa eransten dira, taurina sintetizatzen delarik. Emaitza koloregabetu, purutu, kristalizatu, zentrifugatu, lehortu eta bahetu egiten da produktu komertziala prestatzeko.

### Biosintesia 
Taurina zisteinatik eratortzen da berez. Ugaztunengan taurinaren sintesia gibelean gertatzen da, azido zisteinasulfinikoaren bidez. Bide horretan, zisteina oxidatu egiten da lehenik bere azido sulfinikora, zisteina dioxigenasa entzimak katalizatuta. Azido zisteinasulfinikoa, berriz, sulfinoalanina dekarboxilasak deskarboxilatzen du, hipotaurina sortzeko. Hipotaurina entzimatikoki oxidatzen da hipotaurina deshidrogenasaren bidez taurina sortuaz.

## Erabilera 
Taurina batez ere osagai dietetikoen formulazioak egiteko usatzen da. Halaber, erabili izan da fibrosi kistikoa eta hipertentsioa tratatzeko.

## Erreferentziak
Azido sulfoniko

Kimika organikoan **azido sulfonikoak** organosufre konposatuen klase bat da, R−S(=O)2−OH formula orokorra dutenak, non R alkilo edo arilo talde bat den.
thumb|Azido sulfonikoaren egitura orokorra
Azido sulfonikoen gatz eta esterrei **sulfonato** esaten zaie.

Azido sulfonikoak azido sendoak dira. Bestetik, polartasun handia dutenez solido kristalino edo irakite-puntu altuko likidoak dira.

## Sintesia 
### Azido arilsulfonikoak 
Azido arilsulfonikoak sulfonazioaren bidez gertatzen da. Normalean, sufre trioxidoa usatzen da agente sulfonatzaile gisa.

RC6H5 + SO3 -> RC6H4SO3H

Erreakzio honetan sufre trioxidoa elektroizalea da eta arenoa nukleozalea. Erreakzioa adibide tipikoa da ordezkapen aromatiko elektroizalearena.

### Azido alkilsulfonikoak 
Azido alkilsulfonikoak prestatzeko hainbat metodo dago.

Sulfoxidazioan alkanoak sufre dioxido eta oxigeno nahaste batez tratatzen dira. Industrian erreakzio hau baliatzen da surfaktante moduan usatzen diren azido alkilsulfonikoak prestatzeko.

RH + SO2 + 1/2 O2 -> RSO3H

Azido alkilsulfoniko asko sintetizatzen dira mutur alkenoei edo haloalkanoei bisulfitoa erantsiz.

HSO3- + RCH=CH2  + H+ -> RCH2CH2SO3H

HSO3- + RBr -> RSO3H  +  Br-

## Erabilera 
Erabilera-esparru zabala dute sintesian eta industrian azido sulfonikoek: erreaktibo, katalizatzaile, surfaktante, tindu edo botika moduan.

## Hainbat adibide 
## Erreferentziak
2024ko Magdeburgeko atentatua

**2024ko Magdeburgeko atentatua**, abenduaren 20ko arratsaldeko 7:04an, hiriko Gabonetako Azokan jazotako atentatu terrorista izan zen. Auto bat jendetzaren kontra sartu da azokan, abiada bizian, eta dozenaka pertsona jo ditu. Agintarien arabera, gutxienez lau pertsona hil ditu; haur bat da horietako bat. Zaurituak 200 inguru dira, baina ez dute argitu horietatik zenbat dauden larri. BMW auto beltz batek jendetzaren kontra jo du, zuzenean, eta 400 bat metro egin du aurrera azokaren bisitarien artean. Gidaria atxilotu egin dute. Saxonia-Anhalt landeko barne ministro Tamara Zieschangek esan duenez, erasotzailea 50 urteko sendagile bat da, Saudi Arabiakoa, eta Alemanian bizi da 2006tik, legalki. Gaineratu duenez, Bernburgen ari zen lanean, Magdeburgetik 40 kilometrora. Zieschangen arabera, erasotzailea bakarrik aritu da, eta ez dago informaziorik pentsarazteko laguntzaileak izan dituenik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magdeburgeko Unibertsitatea

**Magdeburgeko Otto-von-Guericke Unibertsitatea** ( Alemaniako hiri horretan egoitza duen unibertsitate publikoa da. 12.000 ikaslek baino gehiagok ikasten duten bederatzi fakultate ditu, eta Saxonia-Anhalt estatu federalerako irakaskuntza eta ikerketa zentro nagusia da.

## Historia 
Alemaniako Errepublika Demokratikoaren garaian, 1953an, Makineria Astunaren Unibertsitatea sortu zen. Ez zen harritzekoa, Elba ibaiaren ondoko hiria makineriaren fabrikazio industrialerako gune garrantzitsua baitzen. Laster, Magdeburgoko Unibertsitate Tekniko izendatu zuten. Bere sustraiak Magdeburgon presentzia duten aurreko hiru erakundeak dira: Unibertsitate Teknikoa, Unibertsitate Pedagogikoa eta Magdeburgoko Medikuntza Akademia. Garai hartako beste erakunde bat Medizinische Akademie Magdeburg (MAM) izan zen, 1954an ospitale ondoan sortua. Eta azkenik, Magdeburgoko Goi Eskola Pedagogikoa. Horrela, hiru erakunde horietatik abiatuta, 1993an egungo Magdeburgoko Unibertsitatea sortu zen, Otto von Guericke zientzialari, asmatzaile, legelari eta politikariaren izena daramana.

Datu berezi gisa, 1999an San Petriren eliza unibertsitateko-eliza katoliko izendatu zuten, eta harrigarria da, Magdeburgeko Unibertsitatean ez baitago teologia-ikerketarik.

## Fakultateak 
* Konputazio Zientzien Fakultatea (FIN)
* Ekonomia eta Administrazio Fakultatea (FWW)
* Giza Zientzien Fakultatea (FHW)
* Matematika Fakultatea (FMA)
* Medikuntza Fakultatea (FME)
* Natur Zientzien Fakultatea (FNW)
* Ingeniaritza Mekanikoko Fakultatea (FMB)
* Sistema eta Prozesuen Ingeniaritza Fakultatea (FVST)
* Ingeniaritza Elektrikoaren eta Informazio Teknologien Fakultatea (FEIT)

## Kanpo estekak
Malko (musika taldea)

**Malko** 2023. urtean Oñatin sortutako rock musika taldea da.

## Ibilbidea 
2023an sortu zen Malko taldea eta 2024ko martxoan atera zuten lehenengo diskoa, *Esan ez direnak* izena duena. 10 abesti dituen bilduma da, batzuk rock doinu gogorragoak dituztenak eta beste batzuk bigunagoak. 2024ko abenduan Gaztea maketa lehiaketako finalean jo zuten eta irabazleak izan ziren. 

## Diskografia 
* *Esan ez direnak* (2023, autoekoiztua)
* Minmugak (2025, autoekoiztua)

## Sariak 
* Gaztea maketa lehiaketa (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jekaterina Bakhmeteva

**Jekaterina Petrovna Bakhmeteva**, jaiotzez **Svinina**, (; 1778 edo 1779 – Mosku, 1841eko apirilaren 12agreg./martxoaren 31jul.) errusiar poeta, idazle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Piotr Svinin (1734-1813) maior jeneral eta senatariaren alaba zen. Anastasia (Nastasia) ahizparekin batera, Vasili Podxivalov idazle eta itzultzailearen eskutik ikasi zuen, zeinak haien literatur jarduerak asko bultzatu zituen. Haien sormena aipatzean, «Bakhmeteva andre eta Svinina andereño» deitu ohi zioten.

Poesiazko eta prosazko idazlanengatik eta itzulpenengatik egin zen ezaguna. 1794an Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierreren *La Chaumière indienne* eleberria (1790) frantsesetik errusierara itzuli eta Moskun argitaratu zuen. Alemanetik ere itzuli zuen.

Moskun hil zen 1841ean, 63 urte zituela, eta Simonov monasterioan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Infliximab

**Infliximab**  hainbat gaitz autoimmune tratatzeko erabiltzen den antigorputz monoklonala da. Besteak beste, artritis erreumatoidea, ultzeradun kolitisa, Crohn gaitza, espondilitis ankilosatzailea, psoriasia eta sarkoidosiaren tratamenduan erabiltzen da.

Zain-barneko bidetik ematen da, sei-zortzi astetik behin . AEBetan hasi zen erabiltzen 1998an, eta hurrengo urtean Europan ere baimendu zen.

Antigorputz monoklonal honek tumoreen nekrosi-faktoreari (TNF) atxikitzen zaio eta bere jarduera inhibiltzen du. TNF gaitz autoimmune askotan oso aktiboa den zitokina mota bat da, hantura prozesuetan zeregin garrantzitsua duena. Zitokina hori indargabetzean, hantura ere desagertu egiten da .

Tratamendua hasi aurretik azterketa mediko zorrotza egin behar zaio gaixoari, beste patologia batzuk baztertzeko. Jakina baita infliximabek hainbat gaitz infekziosoen bilakaera okertu dezakeela (tuberkulosia, HIESa, hepatitisa...)

Dituen albo-ondorio ugari dela-eta, infliximab soilik erabiltzen da ohiko gaitz autoimmuneen tratamendua (kortikoideak edo immunosupresoreak) huts egiten dutenean. Albo-ondorio horietako batzuk infekzio larriak harrapatzeko eta linfoma izateko joera areagotuak dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kathleen Lockhart

**Kathleen Lockhart**, sortzez **Kathleen Arthur** (Southsea, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1894ko abuztuaren 9a – Los Angeles, Kalifornia, 1978ko otsailaren 18a) britainiar musikaria eta  aktorea izan zen, antzerki zein  zineman aritu zena. Ezaguna egin zen *Sweethearts* (1938), *Corazón de mujer* (1945) eta ''Penrod's Double Trouble* (1938) lanekin.

## Bizitza 
Kathleen Arthur Ingalaterrako Southsea herrian jaio zenXIX. mende amaieran, 1898. urtean. Aktorea eta musikaria, Kathleen artista bezala hasi zen Ingalaterrako eszenan, 1924an Ameriketako Estatu Batuetara emigratuz Gene Lockhart aktore kanadiarrarekin ezkondu ostean. Ameriketako Estatu Batuetan antzerkiko aktore eta Hollywoodeko (Kalifornia) ekoizpen zinematografikoetan lan egiten jarraitu zuen ia berrogei urtez. Kathleenek eta bere senarrak elkarrekin lan egin zuten noizbehinka, bikotearen lan nabarmenetako bat  Mr. eta Mrs. Bob Cratchit A *Christmas Carolen* (1938) izan zen. Senarra 1957an hil ondoren, aktoretza mundua utzi egin zuen, *The Purple Gang* (1960) filmean paper txiki bat besterik egiteko baino ez.

June Lockhart aktorearen ama eta Anne Lockhart aktorearen amona izan zen.

Kathleen Lockhart 1978an hil zen Los Angelesen, Kalifornian, gaixotasun luze baten ondorioz, eta ez da haren diagnostiko zehatza ezagutu. Bere senarrarekin batera lurperatu zuten Holy Cross hilerrian, Culver Cityn (Kalifornia).
* *The Purple Gang* (1960)
* *The Glenn Miller Story* (1953)
* *Walking My Baby Back Home* (1953)
* *Plymouth Adventure* (1952)
* *I'd Climb the Highest Mountain* (1951)
* *Gentleman's Agreement* (1947)
* *Siempre en tus brazos* (1947)
* *Lady in the Lake (La dama del lago)* (1947)
* *Strange Woman* (1946)
* *Two Years Before the Mast (Revolución en alta mar)* (1946)
* *Bewitched* (1945)
* *Roughly Speaking* (1945)
* *Man of Conquest* (*El hombre de la conquista*, 1939)
* *Blondie* (1938)
* *A Christmas Carol* (1938) - Emily Cratchit

## Bizitza pribatua 
Gene Lockhart  aktore kanadiarrarekin, 1933an  *Ah, Wilderness!'' lanean Broadwayn ospetsu egin zenarekin ezkonduta egon zenlehenego eta gero Arthur Emil Semplerekin.

## Aintzatespenak 
* Lockharti izar bat jarri zioten Hollywoodeko ospearen pasealekuan, Hollywood Boulevardeko 6241.ean, zinema arloan egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
North Arm zubia

**North Arm zubia** edo **Iparraldeko adarraren zubia** () Kanada mendebaldeko Vancouver hirian erakitako tirante-zubi bat da. Trenbideak zeharkatzen du eta oinezkoentzako eta txirrindularientzako pasabideak ere baditu.

## Geografia 
Fraser ibaiaren iparraldeko adarra zeharkatzen du, Vancouver eta Richmond hiriak elkartuz. 

## Deskribapena 
Tirante zubi bat da. 47 metrotako altuera duten bi dorrek eusten dute zubia. Dorre bien artean 180 metrotako distantzia dago eta zubiaren luzera guztia 562 metrotakoa da. 5 zubibegi ditu.

Canada Line konpainiako *SkyTrain* trenaren bi errail hartzen ditu eta oinezkoentzako eta txirrindularietzako erabilgarria ere bada.

## Oroigarria 
2008ko urtarrilaren 21ean Andrew Slobodian langilea hil zen garabian ari zela, eta zubiaren erdigunean langilea oroitzen duen plaka bat ezarrita dago.

## Iruditegia 

Irudi:North Arm Bridge 04.jpg|Zubiaren dorre bat.
Irudi:North Arm Bridge 94.jpg|Trenbidea.
Irudi:NorthArmBridge.jpg|Oinezkoen eta txirrindularien pasabidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Megane zubia

Nagasaki hirian eraikitako arku-zubi bat da, Japonian. Japonierazko izenak "betaurrekoen zubia" esan nahi du, ibaiko isladarekin sortzen den irudiagatik.

Japoniako arku-zubi zaharrena kontsideraturik dago eta 1960. urtean Japoniako kultur ondare izendatu zuten.

## Historia 
Kōfuku-ji tenpluko apaiz nagusia zen Mokusu Nyōjō monjeak eraiki zuen 1634. urtean, Nakashima ibaiaren ahotik gertu. 

1953. urtean autoentzako zirkulazioa itxi egin zuten eta ordutik oinezkoentzako zubia da soilik.

1982ko uztailaren 23an Nakashima ibaiaren uholdeak gertatu ziren. Zubi asko eraman zituen aurrean eta Megane zubia ere kaltetua izan zen. Ibaiak eramandako harri guztiak berreskuratu zituzten eta Megane zubia berreraiki zuten, jatorrizko itxura mantenduz. Bide batez zubi azpian ibaiaren bidea zabaldu egin zuten balizko uholdeen eragina gutxitzeko.

## Deskribapena 
22 metrotako luzera duen harrizko zubia da. Bi arku ditu. 5,46 metrotako altuera hartzen du puntu gorenean. Zubiaren zabalera 3,65 metrotakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cavendish Square

**Cavendish Square** Ingalaterrako Londres hiriburuko erdigunean dagoen plaza eta lorategi publiko bat da, West End eremuko Marylebone auzoan.
Vibrissea truncorum

***Vibrissea truncorum*** *Vibrisseaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Helvella fibuliformis*, *Peziza fibula*, *Hymenoscyphus fibulaeforme*, *Peziza fibuliformis*, *Helotium fibuliforme*, *Leotia clavus*, *Vibrissea margarita*, *Vibrissea truncorum var. albipes*, *Calycina fibuliformis*, *Pachydisca fibuliformis*, *Vibrissea foliorum*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Oso txikia, kasurik onenean 15mm-ko altuera har dezake, eta bere zatirik zabalenean, goiko eremuan , 5mm-ko zabalera. Erabat bereizitako bi zatitan egituratuta dago, goiko aldean buru emankor batez osatutako eremua eta oin nabaria. Askokarpoaren itxura orokorra testura likatsu edo gelatinakara samarra duen pospolo txiki baten antzekoa da. Bi zatien artean kolore-alde argia dago, buruaren tonu horixka edo laranja nabarmentzen da, alea deshidratatzean gorrixkago bihurtzen dena, bere forma pulbinatua edo hemisferikoa, batzuetan oinaren gainean itxi egiten da eta irekia da beste ale batzuetan, hori zurbilago baten beheko eremua agerian utziz.

**Himenioa:** Goiko buruan murgilduta, oina antzua izanik, horixka kolorekoa.

**Hanka:** Luzera aldakorrekoa, baita batera bildutako aleetan ere, batzuetan 3 edo 4mm-ko luzera besterik ez du izaten eta beste batzuetan 15mm-ra hurbiltzen da, 1,5mm-ko diametroa besterik ez du, zilindrikoa da eta hasieran zurixka edo grisaxka hondoan, normalean kolore ilunagokoak diren pikorrak izaten baditu ere, oinarritik hasita iluntzeko edo belzteko joera du.

**Haragia:** Irmoa, ehundura gelatinakara, zurixka, guztiz zaporerik gabea eta aipatzeko moduko usain nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Truncorum* epitetoa enborren artean hazten delako du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Urteko garairik onena udaberria da, batez ere euritsua bada. Ez da oso ohiko espeziea, baina beti ale ugariko taldeetan  edo kolonietan hazten da, arraroa da ale isolatu bat aurkitzea. Ibai ertzetako espezie bat da, ibai ertzeko hainbat zuhaitzen adar degradatuetan, urpean edo erdi-urpeko adarretan agertzen da, %100eko hezetasuna behar du agertzeko.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Txile, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fox Plaza (Los Angeles)

**Fox Plaza**, edo **2121 Avenue of the Stars**, AEBetako Los Angeles hirian dagoen etxe orratz bat da, Kalifornia estatuan.

1985-1987 artean Scott Johnson arkitektoak eraiki zen, eta 150 metro eta 37 solairuko garaiera du.

## Zinema 
*Die Hard* (1987) film ezaguna eraikin honetan girotua dago.
El Lucero (egunkaria)

***El Lucero, Diario política, literario y mercantil***, ***El Lucero*** bezala ezagunagoa, XIX. mendeko egunkari argentinar bat izan zen, Lavalle, Viamonte, Rosas eta Balcarceren gobernuetan argitaratua. Egunkaria 1829an sortu zen, eta 1833an itxi zituen bere operazioak.

## Historia 
El *Lucero* politika, literatura eta enpresa albisteetan oinarritutako egunkaria izan zen. Pedro de Ángelis kazetari napolitarrak sortu zuen. Egunkaria Argentinako Inprentan eta Independentziaren Inprentan inprimatzen zen, 1829ko irailaren 7tik 1833ko uztailaren 31ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan José Viamonte

**Juan José Viamonte** (Buenos Aires, 1774ko otsailaren 9a - Montevideo, 1843ko martxoaren 31) argentinar militar eta politikaria izan zen. Inbasio Ingelesen aurkako borrokan, Maiatzeko Iraultzaren prozesu politikoan, independentzia gerran eta Argentinako gerra zibiletan parte hartu zuen.

## Biografia 
Juan Jose Viamonte Buenos Airesen jaio zen 1774ko otsailaren 9an.

Jaime José Viamonte y Mulardos tenientearen semea zen -Matarokoa (Katalunian), baina aragoar jatorrikoa, eta India Muertako gotorlekuaren sortzailea (Buenos Airesetik Kordobarako errege-bidean)-, baita Barbara Xaviera González Cabezas atezainarena ere.

Hamabi urterekin hasi zuen karrera militarra, aitaren ibilbidea jarraituz.

1800eko martxoaren 20an Buenos Airesen ezkondu zen Bernardina Chavarríarekin.

1806 eta 1807ko Rio de la Platako Erregeordetzaren Inbasio Ingelesetan borrokatu zen, britainiarrak garaituak izan ziren garaian. Lehen Inbasioan teniente graduarekin borrokatu zuen, eta bigarren inbasioan parte hartu ondoren, San Carlos Ikastetxearen defentsan egindako lan nabarmenagatik, kapitain mailara igo zuten.

1810eko maiatzaren 22ko kabildo irekian parte hartu zuen, Baltasar Hidalgo de Cisneros erregeordea kargutik kendu zuen Maiatzeko Iraultzarekin amaitu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anjel Iturbe

**Anjel Iturbe Yarza** (Legazpi, Gipuzkoa, 1939ko uztailaren 17an), hainbat enpresa industrialetan lan egindakoa, 12 urtez Oñatiko alkate izan zen.
## Bizitza 
Legazpin jaio arren, familia Oñatira aldatu zen berak urte eta erdi zuenean. Garai hartan Oñatiko Unibertsitateko eraikinean zeuden maristekin ikasi zuen, hamalau urterekin lanean hasi aurretik Forjas de Zubillaga S.A.n lehenengo eta José Igartua y Cía-n gero, bertan tornulari ofizioa ikasiz. Ondoren beste hainbat enpresatan lan egindakoa da, hala nola Cegasa S.A. Inoxlan S.A, ULMA Construction Koop. E. eta Fagor Radar Koop. E., jubilatu arte. Urte horietan beti izan zuen ikasteko grina, eta erreleboka lana eginaz, Eibarren “*Metodoak eta denborak*” ikastaroa egin zuen, Bilbon “*Pertsonalaren kudeaketa*”, eta Gasteizen “*Enpresen administrazioa*” eta “Marketina”. ULMAn zebilela zazpi urte eman zituen Mallorcan lanean, komertzial arloan. 

Bere agintaldietako ezaugarririk nabarmenena beste herri batzuekin senidetzeko ata adiskidetzeko politikak izan ziren, eta horrela senidetzeko akordioak sinatu ziren Mendebaldeko Saharako Gleibat El Fula-rekin (1994), Frantziako Châteaubernard-ekin (1999), Argentinako José C. Paz (2000) zein Santa Fe-rekin , eta Mexikoko Zacatecas (1996) eta Guadalajararekin (2001). Bestalde, eta Arantzazuko fraideen 500. urteurrena zelako, adiskidetzeko akordioa Frantzisko Asiskoaren Asisko udalerriarekin sinatu zen 2002an. Zentzu berean, 2006an estatuko Moraleja, Macotera eta Valtierrarekin adiskidetu zen. Halaber, Udaleko energia-kudeaketa jasangarria sendotu zen urte horietan, energia hidroelektrikoan eta berriztagarrietan inbertituz, esate baterako, “Oñatiko Ur Jauziak” enpresa publikoan. Alkatetza garaian, baita, San Martingo Nagusien Egoitzako juntako presidente izan zen 12 urtez, San Migel Kooperatibakoa, Bidebarrietako etxegintzako batzordekoa, eta EUDELeko zein Debagoieneko Mankomunitateko juntetako kide.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Oñatiko alkateak, 1447tik honakoak

## Kanpo estekak 
* Oñatiko Udala
Anastasia Svinina

**Anastasia (Nastasia) Petrovna Svinina** (; 1771 edo 1772 – 1838ko apirilaren 25agreg./apirilaren 13ajul.) errusiar poeta eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Piotr Svinin (1734-1813) maior jeneral eta senatariaren alaba zen. Ez zen inoiz ezkondu, ez zuen seme-alabarik izan eta oso ortodoxo elizkoia zen. 

Jekaterina ahizparekin batera, Vasili Podxivalov idazle eta itzultzailearen eskutik ikasi zuen, zeinak haien literatur jarduerak asko bultzatu zituen. Haien sormena aipatzean, «Bakhmeteva andre eta Svinina andereño» deitu ohi zioten. 

XVIII. mendearen amaierako aldizkarietan itzulpenak eta poemak argitaratu zituen eta XIX. mendearen hasieran hainbat liburu kaleratu zituen. 

1795ean, Mikhail Kheraskov poetak *K liubeznomu uiedineniu* poema eskaini zion. 

1811n Moskuko probintziako Matrionino herria erosi zuen. 1830ean, Moskuko Erlijio Konsistorioari eskaera bat aurkeztu zion Ivakino herrian eliza bat eraikitzeko. Eskaera hori onartua izan zen, baina hiru apaizetxeen eraikuntza finantzatzera ere behartu zuten. 1835erako, eliza berria eraiki eta sagaratu zuten, baina Svinina 1838an hil zen, apaizetxeak amaitu baino lehen. 

## Lanak 
* *Stikhi jego imp. velitxestvu gosudariu imperatoru Aleksandru Pervomu na vziatie Parizha i izbavlenie Jevropy ot vseobstxego vraga, s voskhistxonnym serdsem so slavoiu blagogoveino postviastxaiet vernopoddannaia Nastasia Svinina* (1814)
* *Khram slavy* operaren libretoa (1814)
* *Stikhi na netxaiannoie pribytie jego imperatorskogo velitxestva iz S-Peterburga v Moskvu* (1831)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Invisible (telesaila)

***Invisible*** espainiar telesail dramatikoa da, Paco Caballerok Disney+ katearentzat egina.

## Sinopsia 
Telesailak Capiren istorioa azalduko du: bizitza normala duen 12 urteko gazte bat da, baina trauma osteko estresa eragin dion istripu larri bat izango du. Ikusleari iragarri egiten zaio mutikoak ospitalean amaituko duela, zaurituta eta traumatizatuta, gertatutakoaren ondorio psikologikoak jasaten. «Nola iritsi da egoera horretara?». Horixe izango da telesailaren haria. Deskubrimendu hori psikologoarekin dituen terapia saioekin batera egingo du ikus-entzuleak.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Benito Píriz

**Maria Benito Píriz** (Durango, Bizkaia, 1992ko azaroaren 16a) artista da.
## Bizitza 
Mariak hiriko azken moden ildo eta estiloetan jartzen du bere arreta; besteak beste, erabilera, pertsonalitate eta sinadura jakin batzuen arrakastan oinarritzen da: Balenciaga, txandala pasarelan, Rosalía, arropa islatzailea, gelezko azazkalak edo Buffalo oinetakoak.

Artean graduatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean UPV/EHUn 2014an, eta Ikerketa eta Sorkuntza Masterra eskuratu zuen unibertsitate berean 2015ean. Master amaierako lana Bilboko Errekalde Aretoan erakutsi zuen 2016an. Idazketan eta zinean interes berezia du idatzizko hitzarekin, hitz mintzatuarekin eta hitz kantatuarekin, eta Bilbaoarteko bekarekin garatu beharreko *Sprechgesang* proiektua hildo horretatik bideratu du.
* 2024an *Travieso* lana Gasteizko Montehermoso jauregian
* Guggenheim Museum Bilbo
* Centro Cultural de Noain
* Ertibil
* Okela AMP
* BilbaoArte fundazioa 
* Errioxako Muestra de Arte joven 
*Erakuketa ibiltaria, Ertibil 

## Sariak 
* 2021ean Bilboko Azkuna Zentroak sorkuntza garaikideari laguntzeko *Babestu* programan saritua suertatu zen.

* 2022an Bizkaiko Foru Aldundiaren "Ertibil Bizkaia" lehiaketako hirugarren saria jaso zuen.
* *Transformación de poesía* bideo lanagatik 3. saria, Errioxako Muestra de Arte joven erakusketan.
* 2024an Bizkaiko Foru Aldundiaren "Ertibil Bizkaia" lehiaketako saria jaso zuen *Abrazo* lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armeria pubinervis

***Armeria pubinervis*** Plunbajinazeoen familiako landare iraunkorra da. Piriniotan, Euskal Herriko mendilerroetan eta Iberiar penintsularen iparraldean aurkitzen da.

## Taxonomia 
Pierre Edmond Boissierrek deskribatu zuen zientziarako 1848an. *Armeria* izena antzinako frantsesetik omen dator, krabelin mota baten izena zen *armerie* edo *armoire* (*Dianthus Armeria*). Clusio botanikaria hasi zen plunbajinazeo batzuei izen hori jartzen.

Azpiespezie bat badu, *Armeria pubinervis subsp orissonensis* (Donad. 1985) hain zuzen ere. 

## Deskribapena 
Hainbat zurtoin ateratzen dituen landare belarkara da. Hosto berde luzeak eta lantzeolatuak diru, 20-90 mm luze direnak eta 1,5-5 mm zabal

Hostoen errosetatik zurtoin tenteak ateratzen dira 10-40 cm-ko altuera hartzen dutenak. Zurtoinaren puntan garatzen da infloreszentzia borobiltsua, 20-40 mm-ko diametroduna, lainoak sarri inguratzen eta estaltzen dituenak. Gehienez ere 2.200 metrotaraino ikusten da. eta elur metaketa handiak gertatzen diren tokietan ere ohikoa da.

## Ugalketa eta bizi-zikloa 
Ekaina eta abuztua artean loratzen da. Fruituak udazkenaren hasieran heltzen dira.

## Mehatxuak 
Ez dirudi giza jarduerak *Armeria pubinervis*-ekiko kalterik eragiten duenik, irisgarritasun zaila duten tokietan hazten baita. Mehatxatuen zerrendan sartu zen armeriaren populazioak oso txikiak direlako eta elkarrengandik isolatuta daudelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lera-txakur

thumb|Lera-txakurrak, 1898an.
**Lera-txakurra**, lurreko ibilgailuak uhal bidez tiratzeko hezitua eta entrenatua dagoen txakur mota bat da, nagusiki lerak.

Artikoan gutxienez duela 8.000 urtetik ontziez gain garraiobide bakarra izan da, XX. mendean kamioi artikulatuak, elurretako motorrak eta hegazkinen erabilera hedatu arte.

Usadioz, Alaska, Errusia, Groenlandia, Norvegia, Siberia eta Suedian erabili izan dira.
Armen Martirosyan

**Armen Martirosyan** (Giumri, 1969ko abuztuaren 6a) atleta da. Armenia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko  Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucile Bordes

**Lucile Bordes** (La Seyne-sur-Mer, Var departamendua, 1971ko martxoaren 28a) idazle okzitaniarra da.

## Biografia 
Lucile Bordesek literatur ikasketak egin zituen Nizan, eta gero Sorbonako unibertsitatean. Bere tesian, XVII. mendeko pinturaren eta literaturaren arteko harremanak aztertu zituen. Ikasketak amaitutakoan, irakasle gisa lan egin zuen bigarren mailako ikastetxe batean, hasieran, eta gero unibertsitatean.

Bordes txotxongilokari familia handi batean sortu zen, bere lehen eleberrian, *Je suis la marquise de Carabas* (L. Levi, 2012) eragina izan zuen giro berezi batean. Bere herenaitona-amonen zenbait txotxongilo eta dekoratu Lyongo Gadagne Museoan daude ikusgai.

## Ibilbide profesionala 
Lucile Bordesek txikitatik idazten zuen, baina garai hartan ez zuen bere zaletasuna lanbide bihurtu nahi. Oporraldi bat aprobetxatuz, Mireille Pochardek animaturiko idazketa tailerretan parte hartu zuen La Seyne-sur-Mer-en, eta idazteari berriro ekiteko gogoa piztu zitzaion. Hurrengo urtean, tailerretako animatzaile gisa trebatu zen eta kultur etxeetan, mediateketan eta eskoletan antolaturiko ekintzetan parte hartu zuen; esperientzia horiei esker, idazketarekin harreman ludikoa eta idazteko gogoa berraurkitu zituen.. Urte berean, Société des gens de lettres (SGDL) elkartearen Thyde Monnier saria eman zioten.

*Decorama* nobelak (Liana Lévi, 2014), bere bigarren lanak, Laval herriko Prix du deuxième roman saria jaso zuen 2015ean.

2016an argitaraturiko *86, année blanche* eleberrian, egileak Txernobylgo hondamendi nuklearra kontatzen du Frantzia, Errusia eta Ukrainako hiru emakumeren begiradaren bitartez. Eleberria Prix Orange du livre sariaren finalista izan zen, eta haren istorioan oinarriturik France Culture kateko “La vie moderne” programan 10 ataleko irrati-fikzio bat sortu zuten.

2022an, *Que faire de la beauté?* eleberria argitaratu zuen Éditions Les Avrils-en, eta hamahiru narrazio laburren bilduma bat, *Aurélie et autres femmes sans nom*, Thierry Marchaisse argitaletxean, 2023ko prix Placé aux Nouvelles saria lortu zuena.

## Lanak 
* 2012 : *Je suis la marquise de Carabas*, 144 or., Éditions Liana Levi, 
* 2014 : *Décorama*, 160 or., Éditions Liana Levi, 
* 2016 : *86, année blanche*, 144 p., Éditions Liana Levi, 
* 2022 : *Que faire de la beauté ?*, 176 or., Éditions Les Avrils 
* 2022 : *Aurélie et autres femmes sans nom*, 128 or., Éditions Thierry Marchaisse

## Sariak 
* 2012 : SGDLen Bourse Thyde-Monnier saria *Je suis la marquise de Carabas* liburuagatik
* 2012 :  Clichy hiriko Prix des lecteurs saria *Je suis la marquise de Carabas* liburuagatik
* 2015 : Prix du deuxième roman saria *Décorama* liburuagatik
* 2016 : Prix Orange du Livre sarirako finalista *86, année blanche* liburuagatik
* 2023 : Prix Place aux Nouvelles saria *Aurélie et autres femmes sans nom* liburuagatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Radio France
* Persée
* Babelio
Diego Rosales

**Diego Rosales Illanes** (Miranda Ebro, Burgos, 2003ko apirilaren 29a) Mirandan jaiotako futbolaria da. Mirandésen harrobian hezia. Ezker atzelari lanetan aritzen da.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Vardan Pahlevanyan

**Vardan Pahlevanyan** (Erevan, 1988ko otsailaren 27a) atleta da. Armenia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shirak Poghosyan

**Shirak Poghosyan** (Erevan, 1969ko irailaren 24a) atleta da. Armenia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asier Ortiz de Guinea

**Asier Ortiz de Guinea García** (Miranda Ebro, Burgos, 2002ko maiatzaren 10a) Mirandan jaiotako futbolaria da. Errealeko harrobian hezia. Erdilari lanetan aritzen da. Aita Luis Carlos Ortiz de Guinea futbolaria izan zen ere. 2021eko udan Mirandések fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Luz Marina Geerman

**Luz Marina Geerman** (1984ko otsailaren 27a) atleta da. Aruba ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Janssen

**Miguel Janssen** (Oranjestad, 1970eko irailaren 5a) atleta da. Aruba ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cornelia Melis

**Cornelia Melis** (1960ko otsailaren 23a) atleta da. Aruba ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Reynierse

**Kim Reynierse** (1961eko urtarrilaren 10a) atleta da. Aruba ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salah Bey biaduktoa

**Salah Bey biaduktoa** (, ), Konstantina hirian dagoen zubietako bat da, Aljerian. Rhummel ibaiko arroila zeharkatzeko eraiki zen 2010an, diseinu futuristikoa egin zitzaion hiriaren modernotasuna erakusteko.

## Historia 
2010ko irailaren 15ean hasi zituzten lanak eta 2014ko apirilaren 16an amaitu. Inaugrazioa uztailaren 26an egin zuen Aljeriako Lehen Ministroak, Abdelmalek Sellalek.

Salah Bey Konstantinako gobernadorea izan zen 1771 eta 1792 artean eta haren omenez ezarri zioten izena zubiari, izan ere Konstantinaren urbanismoa modernizatu baitzuen hark.

## Deskribapena 
Konstantinan dagoen zortzigarren zubia da, denetan luzeena. 1.119 metrotako luzera du eta zubibegi nagusiak 245 metro hartzen ditu. Guztira 9 zubibegi ditu.

Tirante-zubia da eta dorreek oinarritik hasita 130 metrotako altuera hartzen dute.

Aljeria ekialdetik mendebalera zeharkatzen duen A1 autobidearekin bat egiten du biaduktoak.

## Iruditegia 

Irudi:Constantine, le pont Salah Bey -1-.jpg
Irudi:جسر صالح باي ومسجد الأمير عبد القادر.JPG
Irudi:Constantine, le pont Salah Bey -3-.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Sobrino Morillas

**Maria Sobrino Morillas** (erlijioso izena: *María de San Alberto*; Valladolid, 1568ko abenduaren 18a –ibidem, 1640ko uztailaren 9a) valladolidtar idazlea eta erlijiosoa izan zen, Karmeldar Oinutsen Ordenakoa, sor **Maria de San Alberto** izenaz ere ezaguna.

## Bizitza 
María Sobrino Morillas Valladoliden jaio zen 1568an. Gurasoak Antonio Sobrino eta Zezilia de Morillasen izan ziren; bederatzi neba-ahizpetatik txikienaren aurrekoa izan zen. Horietako lau Karmelon aritu ziren, eta horien artean María Sobrino bera, bere bizitza espiritualerako María de San Alberto izena hartuz. Beste hiru erlijiosoak Frantzisko (Valladolideko apezpikua), Antonio (idazle eta predikari frantziskotarra) eta Zezilia idazlea izan ziren. Fray Diego de San José izan zen bere familia osoaren bizitza jasotzeko ardura izan zuena.

Bere heziketaren arduraduna bere ama, “emakume kristaua”, izan zen, “arrasto humanista handikoa”, latina idazten eta irakurtzen irakatsi ziona. Gainera, Bibliako testuak irakasteaz gain, pintura eta musika ezagutzak ere eman zizkion. Ama hil zitzaionean, Valladolideko Errege Huelgen Monasterioan jarraitu zituen musika ikasketak.

## Ibilbidea 
### Erlijioso 
1589ko otsailaren 2an, bere ahizpa Zezilia Sobrino Morillasekin batera, Valladolideko Concepción del Carmen Komentuan jardun zuen, Santa Teresa Avilakoak sortutako laugarren fundazioan. Valladolideko komentu horretan, hasieran, maistra izan zen mojagaien ardura zuena. Ondoren ama nagusi (1600-1626) eta komentuko priore (1604-1629) izan zen.

### Idazle 
Literatur mailan Santa Teresa Ávilakoaren eta San Joan Gurutzekoaren eragin handia izan zuen. Bere bizipen pertsonalei buruzko idatziak Espainiako Urrezko Mendeko aszetika eta mistikaren barruan nabarmentzen dira. Poesia landu zuen, alderdi mistikoago batetik, eta antzerkia, non *Festecicas del Nacimiento* (Jaiotzaren Jaiak) nabarmentzen diren, auto sakramental formatuan.

1640an hil zen, eta Valladolideko komentuan bertan lurperatu zuten; haren gorpuzkien zati bat, Zezilia ahizparenarekin batera, erlikitegi baten parte dira.

## Lanak 
Bere lanen eskuizkribu hauek gorde dira:

* *Autobiografía*
* *Visiones de la Madre Catalina Evangelista, monja de Valladolid*
* *Carta a un religioso acerca de San Juan de la Cruz. Rioeseco, 4 de abril de 1614*
* *Testimonio acerca de la vida y virtudes de San Juan de la Cruz. Valladolid, 14 de febrero de 1615*
* *Autógrafo*
* *Poesías*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asperula hirta

***Asperula hirta*** errubiazeoen familiako landare belarkara da. Piriniotako endemismoa da eta Euskal Herrian Aizkorri mendian soilik azaltzen da.

## Taxonomia 
Louis Ramond de Carbonnièresek deskribatu zuen zientziarako 1800. urtean. 

Generoaren *Asperula* hitzak erreferentzia egiten dio zurtoinaren eta hostoen laztasunari. Latinez *asper* hitzak "latza" esan nahi du eta *ula* atzizkia txikigarria da. Espeziearen *hirta* izena latinezko *hirtus* hitzetik dator eta "iletsua" esan nahi du, izan ere hostoen ertzak ziliatuak baitira. Horrela beraz izen zeintifikoak literalki "landare latz iletsua" esan nahi du.

## Deskribapena 
Lurbarnean dauden estoloi gorrixka edo laranjatatik 12 cm arteko zurtoin tenteak ateratzen dira. Zurtoi sinpleak izaten dira, inoiz bitan banatzen direnak. 

Hostoak txortengabeak dira, lauak eta puntadunak, eta nerbio bakarra dute. Hostoaren ertzak iletsuak dira, baina barnealdea ez. Oinarrian dauden hostoak 4-6ko bertizilotan ateratzen dira eta lantzeolatuak dira, 6,5 x 1,2 mm neurtzen dutenak. Loraldian lehortu eta erori egiten dira. Gorago ateratzen diren hostoak luzeagoak dira, 14 x 1,5 mm, eta seiko multzotan ateratzen dira.. Euskal Herrian Aizkorri mendian baino ez da aurkitu, 1.200 metrotatik gora dauden kareharrizko harkaitzen pitzaduretan.

Nitrogeno gutxiko lurzorutan hazten da. Tenperatura hotzetan bizi bada ere oso eguzkizalea da.

## Ugalketa eta bizi-zikloa 
250px|thumb|*Asperula hirta* loraldi betean.
Landare belarkara bizikorra da, hemikriptofitoa, izan ere neguan zati aereoa galdu arren lur barnean gelditzen diren estoloietatik udaberrian zurtoin eta hosto berriak ateratzen baitira.

## Mehatxuak 
Gizakiaren mehatxurik ez du, irisgarritasun zaila duten tokietan ateratzen baita. EAEko landare mehatxatuen zerrendan sartu zen oso bakana delako, eta Aizkorritik gertuen dauden populazioak 100 kilometrotako distantziara daudelako, hala Piriniotan nola Kantabriako mendietan.
## Iruditegia 

Irudi:Asperula hirta 4.jpg
Irudi:Asperula hirta kz01.jpg
Irudi:Asperula hirta 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskalnatura.eus webguneko fitxa
Toa (ibaia)

**Toa** Kubako ibaia da, uharteko emariena dena. Guantánamoko probintzian dago, Baracoa hiritik gertu. Bere izena "igela" esan nahi duen hitz indigena batetik dator.

## Arroa
Ibaiak 130 kilometroko luzera du, Nipe-Sagua Baracoako mendietan jaiotzen da eta Tibaracón del Toan itsasoratzen da, probintziako iparraldeko kostaldean. Unescok biosfera-erreserba izendatu zuen eremu bat zeharkatzen du, Alejandro de Humboldt Parke Nazionala sortu zen tokia. Arroa 1060 km²koa da gutxi gorabehera, eta urteko batez besteko euria 2800 milimetrokoa da, Kubako handiena. 31 m³/s-ko emaria du.

## Kontserbazioa 
Ibaia herrialdeko hobekien kontserbatu denetako bat da, oso babestuta dagoen zonaren isolamendu erlatiboagatik. Uharteko Karibeko hobekien kontserbatutako baso tropikalek inguratuta, eskualde ekologiko garrantzitsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bedford Square

**Bedford Square**, Ingalaterrako Londres hiriburuan dagoen plaza bat da, Camden barrutiko Bloomsbury auzoan.

1775-1783 artean goi maila sozialeko eremuan eta hiriko politikari nabarmen ugariren bizilekuan eraikia izan zen.
Almendares (ibaia)

**Almendares** Kubako ibaia da, 47 kilometroko luzera duena. Tapaste mendebaldeko muinoetan jaiotzen da, Habanako probintziaren ekialdean, eta ipar-mendebalderantz isurtzen da, Floridako itsasartera. Habanarako ur gezako iturri gehigarri gisa jokatzen du. Azken zatiak Playa eta Plaza de la Revolución udalerriak banatzen ditu.

Ibaiaren haranaren zati batek Almendaresko parkea edo Habanako Parke Metropolitarra osatzen du, bokaletik kilometro gutxira. Azkenean eratzen dituen bankuak hainbat industriek betetzen dituzte, eta horregatik erabaki zuen gobernu probintzialak haien birgaitzeaz arduratzea.

## Historia 
Kubako aborigenek Casiguaguas deitu zioten, eta lehen kolonizatzaileek La Chorrera izena jarri zioten, eta geroago Almendares izena jarri zioten Enrique Almendaris Habanako gotzainaren omenez.

## Galeria 

La Havane-Zanja Real.jpg|Zanja Real akueduktuko hondarrak Habanan.
Gaviota1.jpg|*Thalasseus maximus* bat bokaletik gertu.
Boca de Río Almendares in Havana 1972 PD 1.jpg|1972 : bokalea.
Boca de Río Almendares in Havana 1972 PD 2.jpg|Ibaia Miramar eta Vedado artean.
Boca de Río Almendares in Havana 1972 PD 3.jpg|2011 : bokalea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monteagudoko Ituna

[thumb|[Antso VII.a Nafarroakoa.]]

**Monteagudoko Ituna** 1209ko otsailaren 10ean sinatu zen Nafarroa Garaiaren herrian Antso VII.a Nafarroakoaren eta Petri II.a Aragoikoaren artean. 

## Une historikoa 
Araba eta Gipuzkoaren galeren ondoren, Gaztelaren mesedetan, Nafarroak lurralde-murrizketa handia ikusten zuen, tartean itsasora irtetea galarazten ziona. Aldi berean, Gaztelako erregeak, Alfontso VIII.ak, Frantziarekin lurreko konexioa lortu zuen.

### Ingalaterra-Nafarroa arteko Aliantza 
Rikardo I.a Ingalaterrakoa hil ondoren, haren ondorengoa zen Joan Lurgabeak Antso VII.a Nafarroakoarekin aliantza sinatu zuen; halaber, Gaztela eta Filipe II.a Frantziakoarekin lotu zen beste aliantza batekin. 1201ean, ingelesen eta nafarren arteko jarrerak hurbildu ziren; aurretik errege nafarrak Ricardo I.a eta Berengela Nafarroakoaren arteko ezkontzako dotea ordaintzeko konpromisoa hartu ondoren (abuztuaren 20a). Urriaren 14an Chinonen bi erresumen arteko bakea eta adiskidetasuna sinatu zen. Aliantza joera hori beste itun batekin Anguleman, 2012ko otsailaren 4an. «Aliantza hori bere oinordekoengana hedatzen zuen», eta «konpromisoa hartzen zuten Gaztela eta Aragoiko erregeekin bakerik eta su-etenik ez egiteko, Ingalaterrako erregeak «jasotako laidoak ase arte». Antso Azkarrak gero «Baionako burgesak bere babes eta defentsapean hartzeko konpromisoa hartzen zuen, bere erresuman sarrera eta zirkulazio librea ziurtatuz, etsaiei, hau da, Alfontso VIII .ari, lagundu ez ziezaieten».

## Ondorioak 
Petri II.a Aragoikoak, errege nafarraren laguntza ekonomikoaren premian, Peña, Escó, Petilla eta Gallur gazteluak bahituran jarri zituen hogei mila marabedigatik, eta handik gutxira, 1212an, Trasmoz gaztelua eta hiribildua.

Penintsulako erreinuen arteko hurbilketa horiek aurrekariak izango lirateke Toledoko artzapezpikuak (Rodrigo Jiménez de Rada) bultzatuta etorkizuneko aliantza bat ezartzeko, Navas de Tolosako guduari begira (1212). 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elena María Alurralde

**Elena María Alurralde** (edo *Maria Elena*) Tucuman jaiotako Argentinako independentziaren aldeko abertzalea izan zen.

## Biografia 
Elena Maria Alurralde San Miguel de Tucumánen jaio zen, Miguel de Alurralde Vera y Aragonen (1722-1784) eta Maria Josefa de Villagranen alaba.

1774an Juan Jose de las Muñecas doktorearekin ezkondu zen. Bere semeetako bat Ildefonso Escolástico de las Muñecas elizgizona izan zen.

Handik gutxira alargundu zen, eta 1782an bigarren aldiz ezkondu zen Jose Ignacio de Garmendia bizkaitarrarekin, Tucumango errejimenduko koronel buruarekin, errege-erregidore eta alferez, Francisco de Aguirreren ondorengoa. Maiatzeko Iraultza gertatu zenean, bere senarra errealista izan arren, mugimendu emantzipatzaileari irmoki atxiki zitzaion, eta Ildefonso de las Muñecas semea iraultzarekin bat egitera eta, ondorioz, sakrifizioarekin bat egitera konbentzitu eta bultzatu izana "leporatu" zioten, 1816an fusilatu baitzuten.

Tucumango gudua baino ordu batzuk lehenago, Pio Tristan komandante jeneral erregezaleak mezu bat bidali zion bere lagun Garmendiari, zeinean, berehalako garaipenaren ziurtasunak eman ondoren, bainua eta bazkaria prest zituela itxaroteko eskatzen baitzion. Garmenak bere emazteari erakutsi zionean eta bere lagunari behar bezala oparitu behar zitzaiola ohartarazi zionean, Elena Maria Alurraldek erantzun zion kontu handiz prestatu behar zen gauza bat falta zela: "urkamendi bat, zeinaren soka eta dogala dama tukumaniarren ilearekin txirikordatuko baitziren godoentzat".

1817ko abenduaren 13an, independentzia gerrako garaipen abertzale erabakigarrienetako bat bihurtu zenetik urte batzuetara, bere hiru alabak Tucumánen ezkondu ziren Francisco Antonio Pinto jeneralarekin, Txileko presidente izango zenarekin, Gerónimo Helguera koronelarekin eta Emidio Salvigni teniente koronelarekin. Egun hartako jeneral garailea, Manuel Belgrano, zeremoniaren aitabitxia izango zen.

Bere bigarren ezkontzatik jaio ziren Jose Ignacio Garmendia Alurralde (1788-1864), Bernardino Rivadaviaren kolaboratzailea, eta Pedro Garmendia Alurralde (1794-1865), Tucumango 40 eguneko gobernadorea.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
:* Sosa de Newton, Lily (1972). Diccionario biográfico de mujeres argentinas. Buenos Aires. 
:* Carranza, Adolfo Pedro (1910). Patricias Argentinas. Buenos Aires: Sociedad Patricias Argentinas. 
:* Yaben, Jacinto R. (1952). Biografías argentinas y sudamericanas. Buenos Aires: Ediciones Históricas Argentinas. 

## Bibliografia osagarria 
:* Udaondo, Enrique (1938). Diccionario biográfico argentino. Buenos Aires: Institución Mitre. 
:* Piccirilli, Ricardo; Romay, Francisco L.; Gianello, Leoncio (1953). Diccionario histórico argentino. Buenos Aires. 
:* Cutolo, Vicente Osvaldo (1968). Nuevo diccionario biográfico argentino (1750-1930). Buenos Aires: Editorial Elche. 

## Kanpo estekak 
:* Jose Ignacio de Garmendia Alurralde
Iñaki Irure

**Iñaki Irure Gorostegi** (Azpeitia, 1943ko irailaren 6a) futboleko atezain ohia da. Eibar Kirol Elkartean aritu zen eta Real Betis Balompié taldeak fitxatu zuen Bigarren mailan ari zela.

## Biografia 
Herriko Lagun Onak taldeko harrobian hasi zen jokatzen eta Sansera pasa zen. Atezain titularra izan zen eta 62 partida jokatu zituen. 1965ean Errealaren talde nagusiak egin zion fitxa. 1966an Eibarrek fitxatu zuen eta bi denboraldi egin zituen bertan. Han egindako lan onari esker Betisek fitxatu zuen 1968an. Ordezko atezaina izan zen eta partida bakarra jokatu zuen, 1968ko azaroaren 10ean Mestallaren aurka. Bi denboraldi egin zuen han.

1970. urtean Sevillatik Gipuzkoara itzuli zen eta Lasarteko Michelin taldean jokatu zuen.

## Taldeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.bdfutbol.com