open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lee Chih-kai

**Lee Chih-Kai** (Yilan, Taiwan, 1996ko apirilaren 3a) gimnastikan aritzen den kirolari taiwandarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen *Zaldi-arkuduna* gizonezkoen kategorian, Taipei txinatarra ordezkatuz. Tokion, Max Whitlock britainiarraren (urrezko domina) atzetik, eta Kazuma Kaya japoniarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen. Kontuan izan, Txinak jarritako baldintzak direla eta, 1979an NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) Nagoia-n (Japonia) hartutako erabakiak Taiwanek Olinpiar jokoetan (bere izenean eta bere banderapean) esku hartzea galarazten duela; beraz, Taipei txinatarraren izenean aritzen da. 

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Liu Yang (gimnasta)

**Liu Yang**, txineraz 刘 洋, (Anshan, Txina, 1994ko irailaren 10a) gimnastikan aritzen den kirolari txinatarra da. Eraztunetan bi aldiz izan da txapeldun olinpikoa.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Rio de Janeiro), brontzezko domina eskuratu zuen *Taldeka*, gizonezko kategorian. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriz, urrezkoa lortu zuen *Eraztunak* gizonezko kategorian. Biak Txina ordezkatuz. Tokion, You Hao herrikidearen (zilarrezko domina) eta Eleftherios Petrounias greziararen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan (Paris) bi domina lortu zituen, eraztunetan urrezkoa eta taldeka zilarrezkoa.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Eleftherios Petrounias

**Eleftherios Petrounias**, grezieraz Ελευθέριος Πετρούνιας, (Atenas, Grezia, 1990eko azaroaren 30a) gimnastikan aritzen den kirolari greziarra da.

2016ko Udako Olinpiar Jokoetan (Rio de Janeiro), urrezko domina eskuratu zuen *Eraztunak*, gizonezko kategorian. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan (Tokio), berriz, brontzezkoa lortu zuen kategoria berean. Biak Grezia ordezkatuz. Tokion, Liu Yang (urrezko domina) eta You Hao (zilarrezko domina) txinatarren atzetik sailkatu zen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan (Paris) brontzezko domina berri bat eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Artur Davtian

**Artur Davtian**, armenieraz Արթուր Դավթյան, (Erevan, Armenia, 1992ko abuztuaren 8a) gimnastikan aritzen den kirolari armeniarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen *Zaldi-arkuduna* gizonezko kategorian, Armenia ordezkatuz; Shin Jea-hwan hegokorearraren (urrezko domina) eta Denis Abliazin errusiarraren (brontzezko domina) atzetik sailkatu zen.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan (Paris) zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Roger Hunt

**Roger Hunt** (Glazebury, Lancashire, 1938ko uztailaren 20a - Warrington, Cheshire, 2021eko irailaren 27a) ingeles futbolaria izan zen.

Hamaika urtez (1958-1969) 404 partida jokatu zituen Liverpool FC taldean eta 244 gol sartu zituen. Ian Rush gainditu zuen arte Liverpoolen historiako goleatzaile nagusia izan zen. Hiru denboraldi gehiago egin zituen Bolton Wanderersen 1972an erretiratu aurretik.

1962 eta 1969 artean 34 partida jokatu zituen Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin. 1966ko Munduko Futbol Txapelketa irabazi zuen taldeko kide izan zen.

## Palmaresa 
### Taldea 
**Liverpool FC**
* Ingalaterrako futbol liga: 1963-64, 1965-66
* Ingalaterrako Kopa: 1964-65
* Charity Shield: 1964, 1965, 1966
### Selekzioa 
* 1966ko Munduko Futbol Txapelketa: Txapelduna
* UEFA Euro 1968: Hirugarrena

## Kanpo estekak
Escuela Superior de Conservación y Restauración de Bienes Culturales

**Escuela Superior de Conservación y Restauración de Bienes Culturales** delakoa (**ESCRBC**, Kultura Ondasunen Kontserbazio eta Zaharberritzerako Goi Eskola), Madrilen kokatuko ikastetxe bat da, kontserbazio eta zaharberritze ikasketetan berezitua da, gradu mailako formakuntza ematen duena, eta. Egoitza Madrilgo Casa de las Rejas delakoan du (XVII. mendeko jauregi barrokoa, Espainiako Senatuaren egoitzatik oso gertu dagoena).

## Historia 
1961ean sortu zen, orduko Espainiako Zientzia eta Hezkuntza ministerioren pean, eta urte batzuetan egoitza finkorik gabe egon zen, batez ere Amerikako Museoan izaten zirelarik eskolak. 1980tik aurrera, Las Rejas Etxera joan zen. 21. mendean Madrilgo Erkidegoko Hezkuntza Sailaren egituran integratua dago.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Untxi-okela

**Untxi-okela**, **untxikia** edo **untxi-haragia** untxitik eratorritako haragi-produktua da, hazkuntzaren bidez edo, historikoki, ehizaren bidez lor daitekeena. Haragi zuritzat hartzen da. Nahiz eta ez den behiki, txerriki edo hegaztikia bezain ezaguna, Europan tradizioa du, batez ere landa-eremuetan.

Untxi-okelarekin egindako plater batzuk honako hauek dira: *hasenpfeffer*a Alemanian, *andrajos* eta *conill amb xocolata* Espainian, *cacciatore*a Italian, *cabidela* Portugalen, *rabbit pie* Erresuma Batuan, *ostropel*a Errumanian eta *stuffat tal-fenek*, Maltako plater nazionala. Aldiz, munduko beste toki batzuetan untxia maskotatzat hartzen dute eta bere kontsumoa tabutzat.

Untxi-okelaren ekoizpen industriala Italian, Frantzian, Venezuelan, Ipar Korean, Egipton, Espainian, Estatu Batuetan eta Txinan egiten dute nagusiki, azken hau munduko ekoizlerik handiena delarik (2010ean 690.000 t, munduko ekoizpenaren %40a).

Sukaldaritzan, errea presta daiteke, labean, plantxan, salteatuta, gisatuta, konfitatuta, frijituta... gantz gutxi duenez haragi lehortzat hartzen dute. Kolesterolean ere baxua da, eta, beste haragi batzuetan ez bezala, digestio errazekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lilia Akhaimova

**Lilia Igorevna Akhaimova**, errusieraz Лилия Игоревна Ахаимова, (Vladivostok, Errusia, 1997ko martxoaren 17a) gimnastikan aritzen den kirolari errusiarra da.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen *Taldeka* emakumezkoen kategorian, ROC ordezkatuz; AEBko taldearen (zilarrezko domina) eta Erresuma Batuko taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen ROCeko taldea. Honako hauek osatzen zuten gimnasta taldea: Lilia Akhaimova, Viktoria Listunova, Angelina Melnikova eta Vladislava Urazovak. Kontuan izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.

## Olinpiar Jokoak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Zaldi-okela

**Zaldi-okela**, **zaldikia** edo **zaldi-haragia** zalditik eratorritako haragi-produktua da, hazkuntzaren bidez edo, historikoki, ehizaren bidez lor daitekena. Zaldi-okela antzina-antzinatik kontsumitzen dute Europan. Gozoagoa, samurragoa eta nutritiboagoa da (proteina gehiago dituelako) eta txerrikia edo behikia baino koipe gutxiago ditu. Gizarte batzuetan tabu elikagai bat da.

## Historia 
Madeleine aldi goiztiarrean, haragi hori elikagai-iturri nagusi gisa kontsumitzearen aztarnak antzeman daitezke. Europan, bere kontsumoa Odinen gurtze teutonikoekin lotuta dago. Istorioen arabera, haragi honekiko egungo gustua Eylauko gudutik dator (1807), noiz Napoleonen armadako zirujau-buru zen Dominique-Jean Larrey baroiak tropa gosetiei gudu-zelaian hil ziren zaldien haragia jateko gomendatu zienean. Kanpainako sukaldariek artilleriaren bolbora erabili zuten gozagarri gisa, eta horrek kontsumo horren tradizioa sortu zuen.

Zaldi-haragiaren erabilera, Frantziako sukaldaritzak Frantziako Bigarren Inperioan Europan barrena hedatu zuen: txerri- edo txahal-haragia baino merkeagoa zen; eta, horregatik, 1864an denda espezializatuak ireki zituzten Nancyn.

## Ekoizpena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegazti-okela

**Hegazti-okela**, **hegaztikia** edo **hegazti-haragia** hegaztitik eratorritako haragi-produktua da, hazkuntzaren bidez (etxeko hegaztiak) edo, historikoki, ehizaren bidez (ehiza-hegaztiak) lor daitekena. Herrialde askotan kontsumitzen dute. Arrainena bezala, haragi zurien taldekoa da..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orein-okela

**Orein-okela**, **oreinkia** edo **orein-haragia** oreindik eratorritako haragi-produktua da, hazkuntzaren bidez edo, historikoki, ehizaren bidez lor daitekena. Oreina xerratan, tournedosetan, erreetan, saltxitxetan, zezinan edo pikadutan jan daiteke. Txahalkiaren antzeko zaporea du. Txahal-xerrak baino testura finagoa eta magroagoa izan ohi du, baina gogorra ere izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Kinsella

**Alice Nicole Kinsella**, Basildon, Inglaterra, Erresuma Batua, (2001eko martxoaren 13a) gimnastikan aritzen den kirolari britainiarra da..

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen *Taldeka* emakumezkoen kategorian, Erresuma Batua ordezkatuz; ROCeko taldearen (urrezko domina) eta AEBko taldearen (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen Erresuma Batuko taldea. Honako hauek osatzen zuten gimnasta taldea: Jennifer Gadirova, Jessica Gadirova, Alice Kinsella eta Amelie Morganek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Mundua (Tarot karta)

**Mundua (XXI)** tarot-kartetako 21 Arkano Nagusi edo Triunfoetako bat da. Arkano Nagusien sekuentziako azken karta da.

## Deskribapena 
Marseillako Tarot tradizionalean, bai eta Rider–Waite tarot-eko azken sortan ere, emakume biluzi batek salto egiten du edo Lurraren gainetik dantzatzen du, esku bakoitzean makil bat helduta, koroa batez inguratuta. Mitologia juduko lau izaki bizidunek (edo *hayyothek*) behatzen dute: gizon batek, lehoi batek, idiak eta arrano batek. Irudikapen hori arte kristauan erabilitako tetramorfoaren paraleloa da, lau izaki horiek Lau Ebanjelisten sinbolo gisa erabiltzen baitira. Iturri astrologiko batzuek mundu naturalaren edo piztien erresumaren ordezkari gisa azaltzen dituzte behatzaile horiek. Tradizio astrologikoaren arabera, Lehoia Leo da, suzko zeinu bat, Zezena edo txahala Taurus da, lurrezko zeinu bat, Gizakia Aquarius da, aire-zeinu bat, eta Arranoa Scorpius da, ur-zeinu bat. Seinale horiek lau seinale finkoak dira eta lau elementu klasikoak adierazten dituzte.

Estalki batzuetan, koroa ouroboroa da, bere isatsari haginka egiten diona. Aleister Crowleyk diseinatutako Thoth Tarot-en, karta honek "Unibertsoa" du izena.

## Interpretazioa 
A.E. Waiteren arabera bere *The Pictorial Key to the Tarot* 1910eko liburuan, munduaren kartak hainbat elkarte jainkotiar ditu:21.MUNDUA: arrakasta bermatua, saria, bidaia, ibilbidea, emigrazioa, hegaldia, leku-aldaketa.  *Alderantzikatua*: inertzia, finkapena, geldialdia, iraunkortasuna.Mundua bizi-ziklo baten amaiera da, Eroarekin hasita, hurrengo ziklo handia baino lehen bizitzan etena. Irudia arra eta emea da, gainetik eta azpitik, zeruen eta lurraren artean esekita. Osorik dago. Kontzientzia kosmikoa adierazten duela ere esaten da; Unibertsoaren Botere Bakarrarekiko lotura perfektuaren potentziala. Esaten digu zoriontasun osoa mundura itzultzea ere dela: ikasi edo irabazi duguna partekatzea.

Robert M. Placek *The Tarot* liburuan dioenez, Munduaren kartak lau piztiek mundu fisikoaren egitura laukoitza irudikatzen dute, munduaren erdigune sakratua markatzen duena, jainkozkoa ager daitekeen lekua. Sophia, zuhurtzia edo jakinduria esan nahi duena (erdian emakume dantzaria), espiritua edo zentro sakratua da, bosgarren elementua. Zuhurtzia da Tarot-eko dohain kardinaletako laugarrena. Erdiko dama bilatzaile mistikoen helburuaren sinboloa da. Sorta zahar batzuetan, Kristo da erdiko irudi hori; beste batzuetan, berriz, Hermes. Ateratzen den bakoitzean, txartel horrek benetan nahi dena adierazten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MyKayla Skinner

**MyKayla Brooke Skinner-Harmer**, (Gilbert, Arizona, AEB, 1996ko abenduaren 9) gimnastikan aritzen den kirolari estatubatuarra da..

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta zilarrezko domina eskuratu zuen *Zaldi-Jauzia* emakumezkoen kategorian, AEB ordezkatuz; Rebeca Andrade brasildarraren (urrezko domina) aurretik eta Yeo Seo-jeong hegokorearraren (brontzezko domina) atzetik sailkatu zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Nina Derwael

**Nina Derwael** (Sint-Truiden, Belgika, 2000ko martxoaren 26a) gimnastikan aritzen den kirolari belgikarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen *Barra-asimetrikoak* emakumezko kategorian, Belgika ordezkatuz; Anastasia Iliankova errusiarraren (zilarrezko domina) eta Sunisa Lee estatubatuarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen. 

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Cleaner (filma)

***Cleaner*** (euskaraz *Garbitzaile*), 2007ko Renny Harlin finlandiarrak zuzendutako thriller film bat da. Samuel L. Jackson, Ed Harris, Keke Palmer eta Eva Mendes aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Tom Cutler (Samuel L. Jackson) gizasemearen lanbidea poliziak betebeharrak burutu ondoren hilketen kokalekuak garbitzean datza. Baina egun batez oker baten ondorioz polizia iritsi aurretik hilketa baten kokalekua garbituko du, honela hilketa horren nahigabeko ezkutatzailea bilakatuko denez, bere kabuz hilketa argitzen saiatuko da. 

## Aktoreak 
* Samuel L. Jackson: Tom Cutler
* Ed Harris: Eddie Lorenzo
* Keke Palmer: Rose Cutler
* Eva Mendes: Ann Norcut
* Luis Guzmán: Jim Vargas detektibea
* Maggie Lawson: Cherie
* Jose Pablo Cantillo: Miguel
* Robert Forster: Arlo Grange
* Edrick Browne: Darrin Harris detektibea
* Marc Macaulay: Vic
* Peter Franzén: Bronson
* Rosalind Rubin: Emakumea negarrez
* Mike Guy: 1. apaiza
* Richard Folmer: 2. apaiza
* James Barnes: Abokatua
* Linda Leonard: Francine Mason
* Ritchie Montgomery: George Walton
* Patrick Kirton: Jeff Lang
* Peyton Wetzel: Hotelaren zuzendaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Yasur mendia

**Yasur mendia**, Vanuatuko Tanna uhartean dagoen sumendi bat da. 361 metroko garaiera du eta 400 metro diametroko kraterra.
Piton de la Fournaise

**Piton de la Fournaise**, Frantziaren administraziopeko Réunion uhartean dagoen sumendi bat da, Ozeano Indikoan. 2.632 metroko garaiera du.

1751ko irailaren 21ean lehenbiziko aldis igoa izan zen.
Montaña de Todoque

**Montaña de Todoque** antzinako kono bolkaniko bat da, historikoki erupziorik ezagutzen ez zaiona, Todoque herrian kokatua (Los Llanos de Aridane udalerria, La Palma uhartea, Kanariak). 350 metroko altuera du, baina dagoen lautadan 150 metro altxatzen da, lur ilun eta landarediarik gabeko muino bat bezala.

La Palmako 2021eko erupzio bolkanikoak sortu zuen laba ibaiak zuzeneko bidean topatu zuen kono hau, mendi maldetatik itsasora egin zuen bidean, eta albo batetik inguratu zuen laba berriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Platano (argipena)

**Platano** terminoak hainbat adiera du:

* **Banana** fruitua izendatzeko erabili ohi da platano hitza.
* **Albo** edo **platano arrunta** beste zuhaitz bat da.
Todoque

**Todoque** Kanarietako herri bat zen, Los Llanos de Aridane udalerriko gune populatua, La Palma uhartearen hego-mendebaldean kokatua. Hiru auzo zituen: Todoque, Los Pasitos eta Todoque de Arriba. 2021eko erupzio bolkanikoaren ondorioz, labaren azpian lurperatuta geratu zen.

## Historia 
XV. mendearen amaieran, Gaztelaren kolonizazioaren garaira arte, Tihuyako guantxe kantoiaren zatia zen eremu hau. *Tedote* izen guantxean du jatorria izenak, eta 20. mendera arte *Tedoque* idazten zen. *Ten-* forma dago jatorrian, mendi idorra (landarediarik gabea), kono bolkaniko huts eta landarerik gabe bat dagoelako bertan, Montaña de Todoque deritzona.

La Palmako 2021eko erupzio bolkanikoak zuzenean eragin zion herriari. Ekialdeko maldetatik isuritako laba ibaiek erditik zatitu zuten Todoque, eta suntsitu egin zituen erdigunea, eliza (San Pio X.arena), eskola, osasun zentroa, hainbat etxe, errepideak eta banana haztegiak. Montaña de Todoque mendia inguratuz itsasoraino, mendebalderaino, iritsi zen labak eragindako zatiketa. La Palma uhartearen mendebaldean, ipar/hego zatiketa erabatekoa gertatu zen, ondorioz, Todoqueren parean. Erupzioaren garaian 1.200 biztanle inguru zituen Todoquek, eta denak ebakuatu behar izan zituzten.

## Iruditegia 

La Palma - Los Llanos - Todoque (Plaza Todoque) 01 ies.jpg|Todoque, 2015ean.
LUN 8401.jpg|2021eko irailaren 20ko egunsentiko erupzioa, laba Todoquerantz isurtzen ari dela.
Map of 2021 Cumbre Vieja eruption.png|Todoqueren kokalekua, laba koladaren barruan, 2021eko azaroaren 23a.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banana (argipena)

**Banana** terminoak hainbat adiera du:

* **Banana**, bananondoaren fruitua, platano izenez ere ezaguna.
***Banana errepublika**, mespretxuzko definizio politikoa.
***Banana baten dosi baliokide**, erradiazioa neurtzeko modu bat.
***Banana split**, azkenburuko freskagarria.
Pertsonak:

* **Banana Inc**, musikari norvegiarra.
* **Canaan Banana**, Zimbabweko presidente izandakoa.

Filmak:

* **Banana Joe** (1982), komedia estatubatuarra.
* **Bananas** (1971), Woody Allenek zuzendutako filma.

Ikus halaber:

* **Platano (argipena)**
Yeo Seo-jeong

**Yeo Seo-jeong**, koreeraz 여 서정, , (Yongin, Hego Korea, (2002ko otsailaren 20a) gimnastikan aritzen den kirolari hegokorearra da..

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta brontzezko domina eskuratu zuen *Zaldi-Jauzia* emakumezkoen kategorian, Hego Korea ordezkatuz; Rebeca Andrade brasildarraren (urrezko domina) eta MyKayla Skinner estatubatuarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Fuencalienteko gatzagak

**Fuencaliente gatzagak** La Palma uhartea dauden gatzaga batzuk dira (Kanariak) El Hierro uharteak biltzen dituena. Fuencaliente de La Palma herrian daude La Palmaren hegoaldeko muturrean. 1967an hasi ziren gatzaga hauek eraikitzen eta ustiatzen.

## Ezaugarriak 
35.000 m² inguruko azalera dute. Urtero ateratzen den gatz kopurua 500 tona ingurukoa da. Gatz gehiena La Palman geratzen da, gainerako gehiena beste Kanariar uharteetara saltzen delarik.

Ur gazia laukietan eguzkipean lehortuz ekoizten da gatza; hala nola Euskal Herriko Gesaltzako edo Jaizko gatzagetan bezala, baina itsasoko ura erabiliz kasu honetan.

Gatza eskuz ateratzen da modu tradizionalean, bahea, pala eta eskuareak erabiliz, maiatzetik azarora bitarteko denboraldietan  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Gasset

**Antonio Gasset Dubois** (Madril, 1946ko maiatzaren 19a - *ibidem*, 2021eko irailaren 29a) kazetaria, telebistako aurkezlea eta Espainiako zinema-kritikaria izan zen. TVEko *Días de cine* saioaren zuzendaria eta aurkezlea izan zen. 2002an dibulgazio-programa onenaren ATV saria jaso zuen.

## Ibilbidea 
1970eko hamarkadan eta 1980ko hamarkadaren hasieran, Espainiako hainbat filmetan parte hartu zuen. 1994an, *Días de cine* programaren zuzendari gisa hasi zen, Aitana Sánchez-Gijónekin, espazioko aurkezle gisa, eta urtebete geroago ordeztu zuen. 2003ko irailaren 23an estreinatu zen *Off Cinema* telebista-saioa, Gassetek berak zuzendu eta aurkeztu zuen berriro, eta helburua zinema independentea zabaltzea zen. 

2007ko abenduaren 20an, Antonio Gassetek zuzendutako eta aurkeztutako azken *Días de cine* emititu zen. RTVEko enplegu-erregulazioko espedientean sartu zen. 

Ezagunak dira haren esaldi ospetsuak programa honetan.

## Zinema 
### Zuzendaria 
* *Los hábitos del incendiario*  (1970), film laburra Emma Cohenekin

### Aktorea 
* *Handicap* (1968), Manolo Marineroren film laburra
* *Un, dos, tres, al escondite inglés* (1970), Iván Zuluetarena
* *Arrebato* (1979), Zuzendaria: Iván Zulueta
* *Gary Cooper, que estás en los cielos* (1980), Pilar Miró
* *Tiempos duros en Ríos Rosas* (1982), Manolo Marineroren film laburra.
* *Els passos perduts* (2010), Jordi Cadena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buffalo wing

***Buffalo wings***, ***hot wings***, ***chicken wings*** () edo ***wings*** oilasko (batzuetan beste edozein etxeko hegaztirekin egiten dituzte) piezak dira, frijitu eta saltsa berezietan estaltzen direnak. *Buffalo*ko estiloan egindako oilasko-hegala bi osagaik osatzen dute: saltsa minak (ozpina eta kaienaren bidez egina) eta margarinak edo gurinak.

Buffalo wing-ak euren jatorrizko hiriaren izena daramate: Buffalo. Buffaloko biztanleek, *Buffalo wings* deitu beharrean, *wings* edo *chicken wings* esaten diete. "Buffalo" apelazioa orain beste elikagai batzuei aplikatzen zaie, hala nola *chicken fingers*, *chicken nuggets* eta *popcorn chicken*, besteak beste; izan ere, guztiak *buffalo* erako saltsekin edo saltsaren aldaerekin apaintzen baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Clive

**Robert Clive, 1. Clive baroia**, **Clive Indiakoa** ere ezaguna  (Styche Hall, Market Drayton, Shropshire, 1725eko irailaren 29a - Londres, 1774ko azaroaren 22a) britainiar militar eta politikaria izan zen.

1744an Ekialdeko Indietako Britainiar Konpainian hasi zen lanean. Bi urtez aritu zen lanean Fort Saint Georgen, Chennain.
Lehen Karnatiar Gerran frantsesen aurka Indian izan zuen portaerak errekonozimendua eman zion.

Bigarren Karnatiar Gerra ere esku hartu zuen, Hyderabadeko tronuaren oinordekotzaren ondorioz. Emaitza britainiarren eragina Indian areagotzea izan zen. Clive Ingalaterrara itzuli zen 1753an eta Parlamentuko kide hautatu zuten.

1760an Indiara itzuli zen Fort St Davideko gobernadoreorde izateko Cuddalore-n. Teniente koronel mailarekin Indian gerra ekintza batzuetan parte hartu zuen,  besteak beste Kalkutako konkistan. Bengalako buruzagia, Indiako aberatsena, kargutik kentzeko konspiratu zuen.  1756an Ingalaterrara itzuli zen dirutza handi baten jabe.

Warren Hastingsekin batera Britainiar Raj sortzaileetako jotzen da. Frantziar hedapena blokeatu eta britainiarrak Indiatik kanporatzea eragotzi zuen. Bere jarduna arerio asko dituela uste dut, eta Parlamentuan epaitu eta absolbitu egin zuten. 1774ko azaroan bere buruaz beste egin zuen.

## Iruditegia 

Clive House.jpg|thumb|Clive House, Fort St. George, Chennain
LordClive.jpg|Charles Clive:Robert Cliveren erretratua, c. 1764
Clive at the siege of Arcot (1751).jpg|Clive Arcot setioan (1751)
Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|Robert Clive eta Mir Jafarren topaketa, Plasseyko guduaren ondoren
Shah 'Alam conveying the grant of the Diwani to Lord Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|Clive eta Shah Alam II.a, 1765

## Kanpo estekak
Kapoi

**Kapoia** edo **oilar irena** lau hilabete inguruko adinean zikiratutako oilarra da, gizentze-prozesua hasi aurretik. Horrela, landako oilarrek baino tamaina eta pisu handiagoa lortzen da, eta haien haragia finagoa da.

Tradizionalki, zikiratze-prozesua eskuz egiten zuten, eta, prozesu horretan zehar, gandorra ere mozten zitzaion. Zikiratutakoan, gizentze-prozesua hasten zen (gainelikadura) hiru kilo edo hiru kilo eta erdiko pisura iritsi arte, eta orduan hiltzen zuten.

## Haragiaren ezaugarriak 
Kapoi-haragia oso bereizgarria da, eta koipe asko dago tartean, beraz, haragi samurra, zaporetsua eta usaintsua da, betegarria eta errea prestatzeko oso egokia. Kapoia prestatzeko moduak desberdinak dira, baina ezagunenak kapoi egosia edo haragi xehatu eta hestebetez betetako oilaskoa dira.

Espainiako gastronomian Gabonetako plater tipikoetako bat da. Galizian Vilalbakoa ospetsua da eta, Gaztela eta Leonen, Palentziako Dueñas herriko Cascajares kapoiak, jada prestatuta eta foie, albertxiko eta pinaziz beteak. Katalunian ere Gabonetako platera da eta kapoiak Gabonetako Azoketan saltzen dituzte. Frantzian Gers eta Jura aldean tipikoak dira eta iparraldeko Italian Gabonetan ere jaten dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oilasko-salda

**Oilasko-salda**, batzuetan **Oilasko-zopa** Sarritan, haragi zatiekin edo arroz edo garagar, pasta, azenario, patata hori, apio, tipula zuri eta abarrekin zerbitzatzen dute. Hotzerien eta errinitisaren aurkako etxeko erremediotzat ere hartzen dute.

Oilaskoak jada Neolitoan etxekotu zituztenez, oso litekeena da oilasko-zopa garai haietakoa izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josetxo Zaldua

**Josetxo Zaldua Lasa** (Elizondo, Nafarroa 1951ko abuztuaren 16a, - Mexiko 2021ko irailaren 28a), kazetari eta argazkilari nafar eta mexikarra izan zen, 1980tik Mexikon bizi izan zena, eta ardura karguak izan zituena Mexiko Hiriko *La Jornada* egunkarian.

## Ibilbide profesionala 
*Egin* egunkarian egin zuen 1970eko hamarkadako azken urteetan, baina 1978an, ETAko kidea izateaz akusatuta, Ipar Euskal Herrira aldatu zen. 1980an Mexikora joan zen bizitzera, eta kazetaritza lanean jardun zuen han, lehenbizi *Unomásuno* egunkarian, eta 1984tik aurrera, proiektu berri batean: *La Jornada* egunkariko talde fundatzailekoa izan zen, eta hartan egin zuen lan harrezkero.

Josetxo Zalduak 70 urte berriki eginak zituen. Bere emaztea Sandra García eta alaba Amaia Zaldua García Mexikon zituen eta Euskal Herrian bere seme nagusia Íñigo eta Iokin, bere bilobak eta bere anai-arrebak Itziar, Jesús Mari eta Jon.

## Erreferentziak
Oilarkia ardo-saltsan

**Oilarkia ardo-saltsan** () Frantziako gastronomiako jaki enblematiko bat da, marinatutako oilasko-pezekin egina, ondoren ardo beltz edo zuriz erregosiak, zapore-belarrekin, hirugiharrarekin, txanpiñoiekin, azenarioekin eta tipulekin edertua.

*Bœuf bourguignon*en aldaera hau Auvernia, Borgoina, Dijon, Alsazia, Franche-Comté, Bresse eta Xanpainako sukaldeetako ikur bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Lorrain zaldi

**Lorrian zaldia**, (frantsesez: *Cheval lorrain*),  **haretard** izenez ere ezaguna, egun desagertutako Frantziako bertako zaldi arraza bat izan zen. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen zen.

Bere jatorria eta hedapen nagusia Lorrena eskualdean zegoen. Bere jatorria XV. mendean dago. Ardenetako zaldia eta Comtois zaldia arrazak elkar gurutzatu zituztenean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristobal Liziakoa

**San Kristobal** () Eliza Katolikoak eta Ortodoxoak, Erromako enperadore izan zen Dezioren erregealdian (249tik 251ra gobernatu zuena) edo Maximino Daia erromatar enperadorearen erregealdian (Maximinus II.a Dacianus) (308tik 313ra gobernatu zuena) hildako martiri bat bezala gurtzen duen santu bat da. Nahasmena "Decius" eta "Dacian" izenen antzekotasunagatik ematen da.

Tradizio kristau berantiarretan baino ez da agertzen haren benerazioa, eta ez da oso ezaguna mendebaldeko elizan Behe Erdi Arora arte, nahiz eta eliza eta monasterio batzuk VII. mendearen inguruan izendatu zituzten.

Bere izenak "Kristoren eramailea" esan nahi du eta, beraz, helduaroan zer egingo lukeen aurresaten du, eta pertsonaiak agian ez duela jatorri historiko zehatzik. San Menasen irudi bera izan liteke. Bere kondaira ospetsua, batez ere Mendebaldean ezagutzen dena eta antzinako mitologia grekotik atera zitekeena (Karonen txaluparen bertsio kristautua), kontatzen du berak ezagutzen ez zuen mutil bat eraman zuela ibaian zehar, Kristo zela jakin baino lehen. Nolanahi ere, bidaiarien patroi santua da, eta haren irudia domina, besoko edo ibilgailuetarako irudietan eramaten dute kristauek.

## San Kristobal Txakurburu 
thumb|left|San Kristobalen irudi bat, Ekialdeko eliza ortodoxoan.
Ekialdeko eliza ortodoxoan, ikono batzuek San Kristobal txakur baten buruarekin irudikatzen dute. Santu honen aurrekariak Diokleziano enperadorearen garaian eta Marmarican egin ziren kanpainetan (Egiptoko mendebaldean, Libia modernoan, agian Zirenaicako tribu berbare marmaritarrak bizi diren bera da agian): hagiografoen arabera, txakur burua duen kolosoa, marmaritarren bi itxurazko ezaugarri, erromatarrek borrokan harrapatu zuten eta legioetan izena ematera behartu zuten, gero bere unitatearekin Antiokiara (Siria) eramateko, Pedro gotzainak bataiatu zuen eta martirioa jasan zuen. 308. urtean. Fenomenoa harrapatu eta harekin bat egin zuen soldadu-unitateak Numerus Marmaritarum edo "Marmariten Unitatea" izena jaso zuen. Hainbat mende geroago, Walter Speyer poeta eta apezpiku alemaniarrak San Kristobal sinbolo erraldoi gisa erretratatu zuen kanaandarren lurraldean (Itun Berrian Kanaaneko "kanaberak"), giza haragia irentsiz eta zaunka eginez. Speyerrek dio Kristobalek Jesus Haurra ezagutu zuela, aurreko portaera ukatu eta damutu egin zela eta bataioa onartu zuela. Erabat gizakiaren itxurarekin saritu zuten eta, ondoren, bere bizitza erlijio zerbitzura eskaini zuen eta *Athleta Christi* (Kristoren txapelduna), santu militarrak edo kristau martirietako bat bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Féval

**Paul Féval** (Rennes, 1816ko irailaren 29a - Paris, 1886ko martxoaren 8a) frantziar eleberrigile eta antzerkigilea izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen eta abokatu lanetan hasi zen, baina laster Parisera joan eta idazketan hasi zen. 1844ko *Les Mysteres de Londres* eleberriarekin Alexandre Dumas eta Eugène Sueren ospe bera lortu zuen. Bere arrakastarik handiena 1857an izan zen, *Le Bossu* (*Konkorra*) eleberriarekin. 1862an *Le Diable* aldizkaria sortu zuen eta bertan Émile Gaboriau editore lanetan aritu zen.

Eleberri herrikoiak, banpiroei buruzko eleberriak eta bere jaioterriko Bretainiari buruzkoak idatzi zituen.

Detektibe eleberrien aitzindarietako bat izan zen. 1860ko *Le Diable* eleberria genero horretako lehen eleberri modernoetako bat da. Bere maisulana *Les Habíts Noirs* da, hamaika nobelaz osatutako saga kriminala.

1875ean dirutza galdu zuen finantza-eskandalu batean, eta 1882an iruzurgile batek berriro aruinatu zuen.

## Lanak 
* 1841 : Le Club des phoques
* 1843 : Les Mystères de Londres
* 1843 : Le Capitaine Spartacus
* 1843 : Les Chevaliers du Firmament - Les Fanfarons du Roi izenburuarekin berrargitaratua
* 1843 : Le Loup blanc
* 1844 : Fontaine aux perles
* 1844 : Les Aventures d'un émigré
* 1845 : Les Contes de nos pères
* 1845 : La Forêt de Rennes - Contient Le Loup blanc et Le Banquier de cire
* 1845 : Les Amours de Paris
* 1846 : La Quittance de minuit - Les Molly-Maguires izenburuarekin berrargitaratua
* 1846 : Le Fils du diable
* 1848 : Le Château de Croïat
* 1849-1850 : Les Belles-de-nuit ou Les Anges de la famille
* 1850 : La Fée des grèves
* 1850 : Beau Démon
* 1851 : Le Capitaine Simon
* 1852 : Les Nuits de Paris
* 1852 : La Forêt noire - La Reine des épées izenburuarekin berrargitaratua
* 1851-1852 : Les Tribunaux secrets
* 1851-1852 : Frère tranquille
* 1853 : Monsieur de Charette (abestia)
* 1855-1856 : La Louve
* 1855-1856 : L'Homme de fer
* 1856 : Madame Gil Blas, souvenirs et aventures d'une femme de notre temps
* 1856 : Les Couteaux d'or
* 1856 : La Vampire
* 1857 : Le Bossu ou le Petit Parisien
* 1857 : Les Compagnons du silence
* 1857 : Les Errants de la nuit
* 1858 : La fabrique des mariages
* 1859 : Le Roi des gueux
* 1860 : Le Chevalier Tènèbre
* 1861 : Le Drame de la jeunesse
* 1862 : Le Capitaine fantôme
* 1862 : Valentine de Rohan, (La Louveren sekuela)
* 1862 : Jean Diable
* 1863 : Le Poisson d'or
* 1863 : La Fille du juif errant
* 1863-1875 : Les Habits noirs
** Les Habits noirs (1863)
** Cœur d'Acier (1866)
** L'avaleur de sabre (1867)
** La Rue de Jerusalem (1868)
** L'arme invisible (1869) ; hitzaurrea, Paul Féval
** Les Compagnons du Trésor (1872)
** La Bande Cadet (1875);
* 1865-1866 : La Cavalière
* 1866 : La Fabrique de crimes
* 1867 : Annette Laïs
* 1868 : Le Cavalier Fortune
* 1869 : Le Quai de la ferraille
* 1871 : Le Dernier Vivant
* 1873 : Le Chevalier de Keramour
* 1874 : Les Cinq
* 1875 : La Ville-Vampire
* 1876 : La Première Aventure de Corentin Quimper
* 1876 : Châteaupauvre - Voyage au Dernier Pays de Bretagne
* 1877 : Les étapes d'une conversion
* 1877 : Jesuites!
* 1877 : Le Dernier Chevalier
* 1879 : Les Merveilles du Mont Saint-Michel

## Kanpo estekak
Amaia Lejarreta

**Amaia Lejarreta Onaindia** (Durango, Bizkaia, 1983ko apirilaren 23a) artista plastikoa,  makillatzaile profesionala eta zinegilea da.

## Biografia 
Txiki-txikitatik Amaiak arterako dohainak zituela erakutsi zuen. Hala, Kurutziaga ikastolako irakasleak, Elena Fernandezek, zortzi urte besterik ez zituela akuarelen kalitatea goraipatzean jarraitzera animatu zuen, eta gazteak Batxilergo Artistikoaren alde egin zuen Durangoko Institutuan. Ondoren Arte Ederretan lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean eta pinturan espezializatu zen. 

## Ibilbide profesionala 
Amaiak laster aurkitu zuen bere lekua makillaje profesionalaren munduan. Hainbat ikastaro egin ondoren, durangarrak hiru urte eman zituen Bilboko Makeupcamarena estudioan lanean. Krisiak eraginda, bere bizitzak ustekabeko bira eman zuen eta farmazia batean lan egiten amaitu zuen. Lan hori, gerora, makillaje sozialeko saioekin uztartu zuen, batez ere neska-lagunak eta argazki-saioak ardatz hartuta. 2016an, 32 urte zituela pintatzeari ekin eta *Pure feeling* izeneko bere lehen erakusketa hitz hauekin aurkeztu zuen:*Nire hizkuntza pintura da, eta erakusketak aukera eman dit nor naizen planteatzeko eta bizitza osoan pixka bat birsortzeko. Argi daukat beldurrek blokeatu egiten zaituztela, eta urte asko eman ditut lo zentzu horretan.*2024ko Durangoko Azokako inaugurazio ekitaldian MADA izeneko *working progress* bat egin zuen Janire Etxebe dantzariarekin batera.

## Erakusketak 
*2016an *Pure feeling* izeneko bere 1. erakusketa jarri zuen Durangoko Napozt tabernan.
*2021ean *Gogoratzen* erakusketa Durangoko Arte eta Historia Museoan.

## Zinegile 
- 2024an *body painting*-a eta dantza bertikala uztartzen dituen *Erro* film laburra sortu zuen; Laburbira zirkuituan eskaini zuten. Janire Etxabe dantzaria protagonista nagusi gisa eta Ines Osinagak jarri zion ahotsa film laburrari.

## Argitalpenak 
* *Los abrazos que no nos dimos* liburua*.* 61 artista gazteren diziplina anitzeko bilduma, Amaia Lejarreta tarteko, IMAGINAUTAK kolektiboarena, liburuaren izenburua interpretatzen dutenak, poesiatik, musikatik, marrazketatik, argazkigintzatik. ISBN: 978-84-96755-68-0. *A Fortiori* argitaletxea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amaia Lejarreta, gorputza adierazbide gisaSinadurak bideoa (2021)
* Elkarrizketa: *Askoz ere libreago gara umetan eta esentzia hori berreskuratu gura nuen*Anboto, 2021.10.08
*Amaia Lejarreta. Facebook
*Elkarrizketa: Fantasia itzela da 'Erro' eta 'MADA' egia bihurtu eta Durangoko Azokan parte hartzea Anboto, 2023.12.04
Barry Marshall

**Barry James Marshall** (Kalgoorlie, Mendebaldeko Australia, 1951ko irailaren 30a) australiar sendagile eta irakaslea da. 2005eko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Robin Warrenekin batera. Biek jaso zuten saria *Helicobacter pylori* bakterioa berraurkitzeagatik eta ultzera peptiko gehienak sortzen dituztela frogatzeagatik.

Zortzi urterekin Perthera joan zen familiarekin bizitzera. Mendebaldeko Australiako Unibertsitateko Medikuntza Eskolan ikasi zuen. 1979an Pertheko Errege Ospitalean lanean hasi zen eta han Robín Warren ezagutu zuen. 1982an ultzera peptikoaren eta urdaileko minbiziaren jatorri bakterianoaren hipotesia garatu zuten.

Marshall mikrobiologia klinikoko irakaslea da Mendebaldeko Australiako Unibertsitateko Marshall Zentroan.
Txillardegi-Hausnartu sariak

**Txillardegi-Hausnartu saria** Soziolinguistika Klusterra eta Euskal Herriko Unibertsitateak antolatzen dute soziolinguistikaren arloko hausnarketak eta ikerketak bultzatzeko.

Diziplina desberdinetatik proposatutako lanak izan daitezke gainera; soziologiatik, hizkuntzalaritzatik, zientzia politikoetatik, psikologiatik, antropologiatik edo komunikazio-zientzietatik, besteak beste.

2008an sortu zen saria eta 2019ko edizioan Soziolinguistika Klusterra eta Euskal Herriko Unibertsitateak lehiaketa elkarlanean antolatzen hasi zirenetik, ***Txillardegi-Hausnartu*** izena hartu zuen deialdiak. Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi euskal soziolinguista omendu nahi dute, besteak beste, unibertsitatetik euskararen inguruko ezagutza soziolinguistikoa eraikitzen egin zuen lanagatik.

## Sarituak 
Hiru sari ematen dira urtero. Hauek izan dira urte bakoitzean 1. saria irabazi dutenak:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txillardegi
* Txillardegi etxea
* Txillardegi (murala)
* Txillardegi Plaza (Donostia)
* Txillardegi Udal Liburutegia Herri Ekimena
* Txillardegi Liburutegia (bertsoa)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Begoña Gorospe

**Begoña Gorospe Pascual** (Hernani, Gipuzkoa, 1942) zinemagilea eta feminista da. 

Maria de Maeztu Forum Feministaren bazkide sortzailea ere da.

Emakundeko Zuzendaritza Kontseiluan Aholku Batzordeko kidea eta Eusko Ikaskuntzako bazkide aktiboa, ahozko historiari buruzko lanak egin ditu. 

Nazio Batuek Beijingen antolatutako kongresu batean parte hartu zuen eta mundu osoko emakumeen egoera argi eta garbi ikusteko aukera izan zuen. Memoria historikoko berreskuratze-lanetan dihardu bete-betean.

## Biografia 
1974an Gizarte Graduatua lortu zuen Zaragozako Gizarte Eskolan, eta 1995ean Masterra egin zuen Emakumeen Ikasketetan eta Genero Sistemetan EHUn.

### Ibilbidea 
Begoña Gorospe feminismoan ari da lanean 1960ko hamarkadaren hasieratik. Etenik gabe eta jarrera kritiko baina eraginkor batetik, aldarrikapen feministako ekintzak bultzatu ditu, eta, alde horretatik, besteak beste, zinemaren plataforma erabili du. Oraindik irekita dagoen ibilbide militante batean utzi du arrastoa.

## Lanak 
Euskal Emakumeen memoria, argazki-erreportajeak eta hainbat artikulu biltzen dituzten dokumentalak egin ditu.

### Dokumentalak 
* II República y Guerra Civil.
*Eusko emakumeak.
* Tren Antimilitarista de Mujeres, Eibar, en el referéndum de permanencia en la OTAN
* Congreso Internacional Investigación, Docencia y Feminismo. Donostia
* IV Conferencia Mundial de la ONU sobre las Mujeres. Pekin 1995.*Emakumeok erabaki-zentro guztietan egon behar dugu*
* ¿Estaban, no estaban, como estaban? Humanidades, Comunicación y otras culturas. Castellón

### Argitalpenak 
* Educación, Memoria e Historia de las mujeres vascas: Lecturas feministas (2015) talde-lanean. 

## Erreferentziak
Mindhunters

***Mindhunters***, euskaraz *Gogo Ehiztariak*), 2004ko Renny Harlin finlandiarrak zuzendutako slasher thriller film bat da. Kathryn Morris, LL Cool J, Jonny Lee Miller, Patricia Velásquez, Clifton Collins Jr., Christian Slater eta Val Kilmer aktoreek antzeztu zuten. Agatha Christie ingeles idazlearen *Eta ez zen alerik ere geratu* eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua 
FBIak profil psikologikodun unitateko agenteen entrenamendu porograma bat du, pertsona hauek Gogo Ehiztariak izendapena jasotzen dute. Programa honen helburua serieko hitzaileen aztarnak jarraitzea da. Agente hauetako talde bat beren heziketa ikastaro gogorra amaitzear da, eta proba bat burutzeke bakarrik gelditzen zaie: uharte abandonatu batean fikziozko krimen bat argitzea, baina haietako inorrek ez dakiena beren artean serieko hiltzaile bat dagoela da, hilketa metodo modernoetan entrenatua eta beraiek baina azkarrago pentsatzen ohitua. Piskanaka, eta metodikoki, hiltzaileak taldeko agenteak banan-banan erailez joango da, Hilketak burutzen diren heinean, agenteak bata bestearekiko mesfidantza erakusten hasiko dira, honela guztiak susmopean eta arriskupean egonez. 

## Aktoreak 
* Kathryn Morris: Sara Moore
* LL Cool J: Gabe Jensen
* Jonny Lee Miller: Lucas Harper
* Patricia Velásquez: Nicole Willis
* Clifton Collins Jr.: Vince Sherman
* Eion Bailey: Bobby Whitman
* Will Kemp: Rafe Perry
* Val Kilmer: Jake Harris, FBIko agentea
* Christian Slater: J.D. Reston
* Trevor White: Erasotzailea
* Cassandra Bell: Jen
* Jasmine Sendar: Jenen laguna
* Anthonie Kamerling: Tabernako 1. gizona
* Daniël Boissevain: Tabernako 2. gizona

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tanna (uhartea)

**Tanna**, Vanuatuko Tafea probintzian dagoen uharte bat da. 2009an 28.799 biztanle zituen.

Bertan, Yasur sumendia dago.
Kuniumi

[thumb|200px|[Izanagi (eskuinean) eta Izanami (ezkerrean) Ama-no-Nuboko lantzarekin Lurra gauzatuz. Eitaku Kobayashi magolariaren lana (Meiji Aroa).]]
**Kuniumi**, japonieraz 国産み, literalki "herrialdearen jaiotza" edo "herrialdearen sorrera", Japoniar mitologian, Japoniar uhartediaren lehorreratzearen usadiozko edo kondairazko kontakizuna da, eta Kojiki eta Nihon Shoki kroniketan agertzen da. Kondaira honen arabera, Zerua eta Lurra sortu ondoren, Izanagi eta Izanami jainkoak gaur egun Japonia osatzen duten uharteak sortzeaz arduratu omen ziren. Japoniar mitologiaren barnean, uharte hauek mundu ezaguna osatzen dute. Japoniaren sorreraren ondoren, Jainkoen sorreraren japoniar mitoa gertatu zen.
The Covenant (2006ko filma)

***The Covenant*** (euskaraz *Ituna*), 2006ko Renny Harlin finlandiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Steven Strait, Sebastian Stan, Laura Ramsey, Taylor Kitsch, Toby Hemingway, Jessica Lucas, Chace Crawford eta Wendy Crewson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Ingalaterra Berrian dagoen Spencer Akademian edertasuna eta pribilegioak ugariak dira, eskualdean nagusi den elitearen seme-alaben ikastetxea baita. Ipswicheko Semeak deritzon taldea osatzen duten Caleb Danvers (Steven Strait), Pogue Parry (Taylor Kitsch), Reid Garwin (Toby Hemingway) eta Tyler Simms (Chace Crawford) ikasleen leinua sakratua da. 1600ean bertara iritsi eta Ipswich Kolonian bizitzen jarrtitakolehen familien ondorengoak izanik berezko ahalmen berezien jabeak dira. Bapatean Chase Collins (Sebastian Stan) ikasle berria udalerrira iristean, beren familiak urte luzez babestu dituzten isiltasun ituna hautsi eta zenbait sekretu azaleratzeko mehatxu bilakatuz. 

## Aktoreak 
* Steven Strait: Caleb Danvers
* Laura Ramsey: Sarah Wenham
* Sebastian Stan: Chase Collins
* Taylor Kitsch: Pogue Parry
* Chace Crawford: Tyler Simms
* Toby Hemingway: Reid Garwin
* Jessica Lucas: Kate Tunney
* Kyle Schmid: Aaron Abbot
* Wendy Crewson: Evelyn Danvers
* Stephen McHattie: William Danvers III
* Kenneth Welsh: Provost Higgins, Spencer Akademiaren zuzendaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ludwig von Mises

**Ludwig Heinrich Edler von Mises** (Lemberg, Galitzia eta Lodomeriako Erresuma, Austria-Hungariako Inperioa, 1881eko irailaren 29a - New York, 1973ko urriaren 10a) austriar-estatubatuar Austriar eskolako ekonomialari, historialari, logiko eta soziologoa izan zen. Praxeologiari, hauteskundeen eta giza ekintzen azterketa, buruz egindako lanagatik da ezaguna.

XIX. mendean nobletutako familia judu batean jaio zen. Vienako Unibertsitatean ikasi zuen eta Carl Mengerren eragina jaso zuen. Funtzionario aritu zen Austriako finantza administrazioan eta Vienako abokatu bulego batean. Lehen Mundu Gerran, Austria-Hungariako armadako artilleria ofiziala izan zen.

Engelbert Dollfuss kantzilerraren aholkulari ekonomikoa izan zen. 1934an Genevara joan zen eta Nazioarteko Ikasketen irakasle izan zen 1940ra arte. 1940an nazien aurrerapenetik ihes egin eta New Yorkera emigratu zuen. New Yorkeko Unibertsitateko irakaslea izan zen 1945etik 1969ra.

Gerraosteko liberalismo klasikoaren ordezkari nagusietako bat izan zen. Ekonomista ez-interbentzionista eta antiinperialista izan zen. Bere idazkiek mugimendu libertarioetan eragina izan dute. Bere ikasleen artean austriar asko izan ziren, horien artean Friedrich Hayek eta Oskar Morgenstern.

Richard von Mises matematikariaren anaia izan zen.

## Kanpo estekak
Eibhlín Dubh Ní Chonaill

**Eibhlín Dubh Ní Chonaill**, '''Eileen O'Connell'* izenez ere ezaguna (c. 1743 &ndash; c. 1800) Irlandako idazle eta olerkari gaelikoa izan zen, eta bertako lurjabe klasearen parte ere bai. *Caoineadh Airt Uí* *Laoghaire* izeneko hileta eresi bat konposatzeagatik da ezaguna, haren senarra hil zenean irlanderaz idatzitako lan luzea eta goraipatua.

## Biografia 
Gurasoek 15 urterekin antolatu zioten lehen ezkontza. Baina senarra oso nagusia zen eta sei hilabeteren buruan hil zen.

1767an Art Ó Laoghaire kapitainarekin maitemindu zen. Eibhlín Dubhek 23 urte zituen, eta familiak ez zion harremana onartzen, horregaitk kapitainarekin ihes egin eta ezkondu zen. Bost seme-alaba izan zituzten, eta horietako hiru haurtzaroan hil ziren. Art hil zenean haurdun zegoen Eileen.

Eibhlín Dubh eta bere familia Irlandera nagusi zen eremu batean bizi ziren, eta hango klase agintari eta lurjabe gehienak bezala irlanderaz eta ingelesez hitz egiten zuten (gutunetan ingelesez). Klase aberats honetan ohitura zen seme-alabak tokiko nekazari familiek haztea prestakuntza-urteetan, eta haien etxeetan irlanderaz jabetzen ziren. Ohikoa zen irlandera  lotzea adierazpen emozional sakonekin, eta doluarn  hizkuntza ere hura izatea.

*Caoineadh* doluzko olerkia Eibhlín Dubhek senarraren aitaren eta arrebaren ekarpenekin idatzi zuen, eta ez zen idatziz jarri hamarkada batzuk geroago arte, ahozko tradizioan zenbait bertsiok iraun zutelarik. *Rosc'' izeneko metrika tradizionalean osatu zen, ohikoa era honetako olerkietan, eta gai tradizionalak biltzen ditu: hildakoa goraipatua da, haren lorpenak goresten dira, haren etsaien aurkako mendeku mehatxatzen eta, eta bizitzara itzul bedi ere eskatzen zaio senar zenduari.

## Erreferentziak
Jacques-Émile Blanche

**Jacques-Émile Blanche** (Paris, 1861eko urtarrilaren 1a - Offranville, 1942ko irailaren 30a) frantziar margolaria izan zen.

Margolari autodidakta izan zen, erretratuetan espezializatua. Thomas Gainsborough, Édouard Manet eta John Singer Sargentek eragindako estiloarekin. Garaiko idazle, musikari eta margolari ugari erretratatu zituen.

## Iruditegia 

Jacques-Émile Blanche, Self-Portrait with Raphael de Ochoa, 1890.png|Autoerretratua Raphael de Ochoarekin, 1890
Blanche Beardsley.jpg|Aubrey Beardsley 
Jacques-Émile Blanche - James Joyce.jpg|James Joyce
Julia Prinsep Stephen, née Jackson (1846–1895), Formerly Mrs Duckworth.jpg|Julia Stephen
File:Jacques-Emile Blanche Portrait de Marcel Proust 1892.jpg|Marcel Proust 21 urterekin
Les_Six_Tableau.jpg|Seiak
Violet Trefusis, 1926.jpg|Violet Trefusis

## Kanpo estekak
Guan Chenchen

**Guan Chenchen**, txineraz 管 晨辰, (Shishou, Txina, 2004ko irailaren 25a) gimnastikan aritzen den kirolari txinatarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen *Oreka-barra* emakumezko kategorian, Txina ordezkatuz; Tang Xijing herri kidearen (zilarrezko domina) eta Simone Biles estatubatuarraren (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen. 

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Jade Carey

**Jade Ashtyn Carey** (Phoenix, Arizona, AEB, 2000ko maiatzaren 27a) gimnastikan aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen *Zorua* emakumezko kategorian, AEB ordezkatuz; Vanessa Ferrari italiarraren (zilarrezko domina), Mai Murakami japoniarraren eta  Angelina Melnikova errusiarraren ( biak brontzezko dominak) aurretik sailkatu zen. 

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan (Paris) bi domina lortu zituen, taldeka urrezkoa eta zaldi jauzian brontzezkoa.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Mai Murakami

**Mai Murakami**, japonieraz 村上 茉愛,  (Sagamihara, Japonia, 1996ko abuztuaren 5a) gimnastikan aritzen den kirolari japoniarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen *Zorua* emakumezko kategorian, Japonia ordezkatuz; Jade Carey estatubatuarraren (urrezko domina) eta Vanessa Ferrari italiarraren (zilarrezko domina) atzetik sailkatu zen, eta brontzezko domina Angelina Melnikova errusiarrarekin elkarbanatu zuen. 

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Simona Dyankova

**Simona Dyankova** (Varna, Bulgaria, 1994ko abenduaren 7a) gimnasta erritmikoa da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), esku hartu, eta urrezko domina eskuratu zuen gimnasia erritmikoan *Taldeka aparatu guztiak* kategorian, Bulgaria ordezkatuz; ROCeko taldearen (zilarrezko domina), eta Italiako taldearen (brontzezko domina) aurretik sailkatu zen Bulgariako taldea. 
Honako hauek osatzen zuten Bulgariako gimnasta taldea: Simona Dyankova, Stefani Kiryakova, Madlen Radukanova, Laura Traets eta Erika Zafirovak.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak