open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xabier Zaldua

**Xabier Zaldua** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1977ko abenduaren 21a) aizkolaria da. Hirutan irabazi du Euskal Pentatloi Saria. Herri kiroletan apustuak jokatu ditu, eta marka saiakerak ere egin izan ditu. Telebistan aritu izan da, *Gailurra Xtreme* saioan esate baterako.

## Aizkora 
2007an hasi zen aizkora txapelketetan parte hartzen. 2018. urtean, lehen mailan lehiatu zen. 2021ean, bigarren postua erdietsi zuen Euskadiko Aizkolari Txapelketan.

## Kataolatza 
2019ko ekainaren 22an, Kataolatzaren lanak egitera animatu zen: 125 kiloko kubikoa 25 aldiz altxatu, 6 oinbiko eta 6 kilometro korrika. 30 bat urtez inork ez zituen lan horiek egin. Guztira 90 minutu eta 24 segundo behar izan zituen lanak osatzeko. Errekorra Arria II.ak dauka, eta gutxi dira lan horiek amaitzea lortu dutenak: Olasagasti, Nemesio Arregi, Mendizabal, Kataolatza, Txikia, Arria II.a eta Zaldua bera.

## Apustuak 
* 2010-05-09, Azpeitia: Ander Erasun - Xabier Zaldua. 10 kanaerdiko eta 10 kilometro korrika. Zaldua garaile.
* 2010-04-03, Doneztebe: Raul Castro - Xabier Zaldua. 18 kanaerdiko. Zaldua garaile.
* 2011-10-30, Azpeitia: Joseba Otaegi - Xabier Zaldua. 10 kanaerdiko, 6 60 ontzako eta 8 kilometro korrika. Zaldua garaile.
* 2012-04-22, Tolosa: Jose Mari Olasagasti - Xabier Zaldua. Olasagastik 22 kanaerdiko eta Zalduak 20 kanaerdiko. Olasagasti garaile.
* 2013-01-27, Tolosa: Jon Irazu - Xabier Zaldua. 10 kanaerdiko eta 4 oinbiko. Irazu garaile.
* 2013-10-08, Zegama: Jose Mari Esnaola eta Imanol Berasategi - Xabier Dorronsoro eta Xabier Zaldua. 14 60ontzako. Dorronsoro eta Zaldua garaile.
* 2013-12-22, Tolosa: Xabier Orbegozo (Arria V.a) - Xabier Zaldua. 20 kanaerdiko eta 8 kilometro korrika. Arria Va garaile.
* 2017-03-12, Azkoitia: Luis Txapartegi - Xabier Zaldua. 20 kanaerdiko. Zaldua garaile.
* 2017-12-03, Azpeitia: Xabier Orbegozo (Arria V.a) - Xabier Zaldua. 10 kanaerdiko eta 10 kilometro. Arria garaile.
* 2017-12-30, Azpeitia: Joxean Etxeberria - Xabier Zaldua. Zalduak 10 kanaerdiko eta 10 kilometro eta Etxeberriak 10 kanaerdiko eta 8 kilometro eta 600 metro. Etxeberria garaile.
* 2021-06-26, Leitza: Julen Gabirondo - Xabier Zaldua.  20 kanaerdiko (16 Gabirondok eramanda, Zalduak 4) eta bi ordu osatu arte segan. Gabirondo garaile
* 2026-03-07, Tolosa: Ibai Soroa - Xabier Zaldua. 10 kanaerdiko eta 4 Oinbiko. Zaldua garaile.

## Giza Proba 
Urte batzuez Zaldua Zumarragako Gizon Probako kide izan zen.

## Sariak 
* Euskal Pentatloi Saria: 28 urteko etenaldiaren ondoren, 2018an berriz jokatu zen.
** irabazle hirutan: 2018, 2019, 2020.
* Euskal Duatloia
** bigarren 2025ean.
* Euskal Herriko Sega Txapelketa
** bigarren 2021ean.
* Euskadiko Aizkolari Txapelketa
** bigarren 2021ean.
** bigarren 2022an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Figols jauregia

**Figols jauregia** gaur egun Hotel Artaza bezala ezagutzen dugun eraikina da. Jauregi hau XX. mendearen hasieran eraiki zuen J.M. Smith arkitektoak, eta 2001 urtetik Monumentu Historiko Artistiko gisa zerrendatuta dago.

## Eraikina 
Getxo udalerriko Neguri auzoko Makaletako etorbidean kokatuta dago, konkretuki 12 zenbakian. Bere oinplanoa "H" etzan itxurakoa da; berau estaltzen isurki anizkuneko estalkia dugu, txapitulekin, harburu tailatuen gainean. Altxaerari dagokionez, beheko solairuan, pisu bat, ganbara eta txapitulaz osatzen da. Aparailua harlandu bikainezkoa da, erdiko gorputzeko pisua izan ezik, zeina espinelean antolatutako adreiluz egindakoa baita. Sarrerako fatxada hiru gorputzez osatuta dago; hauetatik erdikoa, sakonduta agertzen da. Ataripe handi bat du bere beheko oinean, eskartzanotako arkupeekin eta koloma rumendunekin; ataripe honen gainean tamaina bereko terraza bat dago. Alboko gorputzek lau isurkiko estalki independenteak dituzten dorreen antza dute eta hauetan bao dinteldunak irekitzen dira. Atzealdeko fatxadak, ikusterakoan nagusia dela ematen duenak, alboko gorputz aurreratuak ere ditu. Itxura eta tamaina askotako baoen 5 ardatz agertzen dira; aipatzekoa da sarrerako ataripe poligonala, erdi-puntuko arkuan, eta bere gainean ezkutu koroduna erakusten du.

## Galeria 

Fitxategi:Getxo-FigolsHotelArtaza-001.jpg
Fitxategi:Getxo-FigolsHotelArtaza-002.jpg
Fitxategi:Getxo-FigolsHotelArtaza-003.jpg
Fitxategi:Getxo-FigolsHotelArtaza-004.jpg

## Erreferentziak 
 

 
## Kanpo estekak
Griot

thumb|300px|Griota, festa-jantziarekin (1890).
thumb|300px|Griotak.
**Griot**a Mendebaldeko Afrikako istorioen narratzailea da, koblakari modukoa, herriaren oroimena zaintzen duena eta, ahoz aho, ondorengo belaunaldiei herriaren iraganaren berri ematen diena, herrietan batez ere. Istorio tradizionalak kontatzen ditu, danbor baten edota beste instrumentu batzuen laguntzaz. Espirituekin harremanak dituela ere esaten da.

## Ezaugarriak 
[thumb|300px|[Dogon herriko griot bat.]]
Griotek narrazioak olerkaria edo musikari ibiltaria izango balitz bezala narratzen dituzte: ahozko tradizioaren benetako gordailu dira (batzuetan bardo hitza ere erabili izan da definitzeko). Dena dela, Paul Oliver ikerlariak bere *Savannah Syncopators* liburuan zera dio: griotak kanta tradizionalak jakin behar dituela baina, halaber, gaur egungo gertariei buruzko inprobisatzeko gaitasuna izan behar duela. Herritarren artean, 'laudorio abeslariak' izenaz ezagutzen dira, baina gauza dira txutxumutxuak zabaltzeko, satirak egiteko edota komentario politikoak egiteko ere.

Kasta moduko talde endogamikoak dira, haien artean ezkontzen baitira. Kantatzeko modu berezia dute, beste abeslariek erabiltzen ez dutena. Teknikak eta kantak belaunaldiz belaunaldi gordetzen dira.

## Etimologia 
Hitza frantsesezko *griot* hitzetik dator eta hura portugesezko *criado* ("morroi") hitzetik .

## Herrialde desberdinetan 
Afrikako herrialde askotan dira: Mali, Gambia, Ginea, Ginea Bissau, Mauritania eta Senegal. Herrien ikuspuntutik, mandinga herrien artean (malinke, banbara, eta abar), fula, hausa, songhai, tukulor, wolof, serer, mossi, dagomba, Mauritaniako arabiarrak eta herri txiki beste askotan.

## Izenak 
*Griot* hitza zabalduena bada ere, beste izen asko dituzte:
* **jeli**, iparraldeko mande lurraldeetan
* **jali**, hegoaldeko mande lurraldeetan
* **guewel**, wolofez
* **gawlo**, fulaz

## Artista eta talde ezagunak 
[thumb|300px|[Nigerreko griot bat.]]
Griotak ez daude galtzeko zorian: alderantziz, afrikar diasporarekin batera, kanta eta kantari mota hori zabaldu egin da. Hona hemen ezagunenak:

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Grioten irudiak.
* :https://web.archive.org/web/20190108222316/http://www.griotmovie.com/
* :Youtubeko dokumentala, *Griot, tradizioaren zaindaria*.
* :Griotei buruzko erreportaia, Goethe Institut.
Jolastoki jatetxea

**Jolastoki Jatetxea** Getxo udalerriko Neguri auzoan kokatuta dago. Leioako etorbidea, 24 eta Makaletako etorbidea zeharkaldian. 98 urtez ibili da familia Arana eskuetan, hiru belaunaldi, bere ateak itxi arte.

## Historia 
1921ean, Gipuzkoatik etorritako Olaizola Ahizpak (Bixenta eta Mertxe) Jolastoki izeneko piknik gunea ireki zuten Makaleteko etorbidean. Gaur egun Aitor Jatetxea dugu haren lekuan.
1953an, Celestino Arana Gasteluiturri, Bixentaren senarra, lokala eraberritu eta handitu egin zuen jatetxe bihurtuz.
1961ean, Sabino Arana Olaizolak Txakoli Artebakarrako bere emazte Begoña Beaskoetxearekin batera, kategoria inprimatzen hasi ziren Bizkaiko sukaldaritzan erreferentzia gisa jarriko zuen jatetxera.
1984an aztarnategi zaharretik 300 metrotara kokatutako euskal etxe batera joan ziren. Etxeko egituran integratutako erreforma integrala egin zuten.
1995ean Taberna 94 inauguratu zen, eguneko menua zerbitzatzen delarik eta terraza aklimatatuan mokadutxo menua eta menu berezia.
1997an Sabin hiltzen da eta hirugarren belaunaldiak bere gain hartu zuen zuzendaritza urteetako esperientziarekin (1998an Itxaso eta Sabin aukeratu zituzten Herriko Balore Gazteen Sukaldea). Itxaso Arana, Sabin Arana (semea) eta Arantza Bengoa emaztea. Sabinek sukaldaritzako hainbat praktika egin zituen jatetxe desberdinetan eta herrialde desberdinetan egosten jarraitzen du Bizkaiko sukaldariekin (Milan, Napoles, Miami, New York, Boisse, Amsterdam ...). "Bizkainos Sukaldari Bizkainos" elkartearen kide sortzailea ere bada.
2001 eta 2002 urteetan instalazioen berritze sakona egin zen. Sukaldaritza teknologia berriena txertatu zen eta jantokiak eta terraza eraberritu ziren.
2019 urtean, Uztailaren 14an ixten ditu ateak, 100 urte bete baino bi urte lehenago.
## Galeria 

Fitxategi:Getxo-Jolastoki-001.jpg
Fitxategi:Getxo-Jolastoki-002.jpg
Fitxategi:Getxo-Jolastoki-003.jpg
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Galana

**La Galana** eraikina, "La Corrala" izenaz ere ezaguna, 1882ko urtean eraikitako langileen eraikina da. XIX. Mendearen amaierako Bizkaiko langileen arkitektura oso ohikoa zen etxebizitza mota izan arren, Sestaon mantentzen den ezaugarri horietako bakarra da, eta hori ematen diona ondareari balioa.

Langile oso apala den etxebizitza eredu baten ordezkaria da, 50 metro koadro ditu etxe bakoitzeak eta eraikinaren balkoi ikusgarria eta zabala du, etxe bakoitzerako sarbidea ematen duten egurrezko korridoreen bidez. Eraikinak 38 metroko luzera eta 9,5 metroko sakonera du, apaingarririk gabe.

Proiektuaren maisua Francisco de Berriozabal portugaletetarra izan zen eta eraikina beheko solairuan, hiru solairuetan eta ganbaran banatu zuen. Etxeak bizpahiru logelez osatuta zeuden eta horietako bakarra kanpoaldera ematen du; gainontzekoak barrualdera ematen, aireztapenik eta zuzeneko argirik gabe.

Istorioak kontatzen du eraikinaren izena Enrique de Ajaren alargunetik datorrela, Galán goitizena zeukana. Alarguna blokean bizi zen bere senarraren heriotzaren ondoren, nork eman zion ezizena. Dirudienez, gizon askok **La Galana** gorte egin zioten, baina inork ez zuen ezkutatu, alargunak bere etxea, prostituzio-etxea zeramanla zurrumurrua zabaldu zuten.

Etxearen kanpoaldea XXI. mendearen lehen urteetan zaharberritu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Sestao - La Galana 202.jpg|Atzeko aldearen balkoiak.
Irudi:Sestao - La Galana 203.jpg|Eraikinaren aurreko aldea.
Irudi:Sestao - La Galana 204.jpg|Balkoiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrokaia

**Arrokaia** (frantses *rocaille* hitzetik) landareak legar, maskor eta harri natural edo artifizialen artean kokatuz eratzen den lorategi mota da. Helburua mendiko paisaia harritsuan berez haziko liratekeen bezala jartzean datza. Noizean behin, iturri edo haitzuloak gehitzen zaizkio apaingarri gisa.
[thumb|350x350px| [Alemaniako Lorategi Botanikoko arrokaia ]]

## Kanpo estekak
Sebka

[thumb| Sebka tarteen xehetasuna,[Sevillako Giraldan . ]]
**Sebka** (arabieraz شبكة) arkitektura arloan, apaingarri elementu bat da; enkoadraketa zeiharra duen sare bat, erronboide figurak oinarri hartuta, hormak, arkuak, zokaloak edo beste arkitektura elementu bat estaltzen du eta batez ere Islamiar artean erabiltzen da. Orokorrean adreiluz edo zeramikazko piezaz osatua dago, formak lobulatuak edo mistilineoak sortuz eta gehienetan panelak eratuz egiten dira.

Apaingarri mota hau Almohade dinastia garaian sortu eta hedatu zen, eta Nazari artean eta kristau mudejar artean ere erabili izan zen. Aditu batzuek uste dute Kordobako Meskita Handiko arku elkarlotu handiekin sortu zela, Al-Hakam II.a kalifak X. mendean handitzean. Ondoren, miniaturizatu eta hedatu egin zuten, gainazalak estali ditzakeen sare formako eredu errepikakor bat osatu arte. Motibo honek aldaera ugari izan ditu. Horietako bat, oso ohikoa, Marokoko artisauek *darj wa ktaf* ("urrats eta sorbalda") izenekoak, lerro zuzenak eta kurba txandakatuak erabiltzen ditu, ardatz simetrikoetan gurutzatzen direnak, lis-lore edo palmeta antzeko motiboak osatuz. Beste aldaera bat, normalean minareteetan aurkitzen dena *darj wa ktaf* delakoarekin txandakatuta, gingil arku elkarlotuak dira, partzialki errepikakorra den hirusta forma dutenak.

File:La tour Hassan - Photo de Abdellatif AMAJGAG (cropped for sebka pattern).jpg|*Sebka* edo *darj wa ktaf* motiboa Hassan dorrean (Rabat)
File:Kasbah mosque sebka pattern DSCF0259.jpg|Hirusta itxurako  *sebka* aldaera Kasbah meskitako minaretean (Marrakex)
File:Ben youssef madrasa decoration detail DSCF9401.jpg|*Sebka* motiboa arabeskoz betea, Ben Youssef madrasan
File:Bab Mansour2.JPG|*Darj wa ktaf* motiboa Bab Mansour atean (Meknes)
File:Decoración de Sebka en Mezquita Bab al-Mardum de Toledo.jpg| Sebka primitiboen dekorazioaren xehetasuna Toledoko Bab al-Mardum meskitaren aurrealdeko frisoan.
Fitxategi:Torre_de_El_Salvador_09.jpg|Sebka, El Salvador de Teruel-eko Dorre Mudejarrean

## Kanpo estekak
The Professor and the Madman (filma)

***The Professor and the Madman*** (euskaraz *Irakaslea eta Eroa*), 2019ko Farhad Safinia iraniar-estatubatuar zinema zuzendariaren biografia drama film bat da. Simon Winchester idazlearen *The Surgeon of Crowthorne* (*Crowthorneko Zirujaua*) liburuan oinarritua dago. Mel Gibson, Sean Penn, Natalie Dormer, Eddie Marsan, Jennifer Ehle, Jeremy Irvine, David O'Hara, Ioan Gruffudd, Stephen Dillane eta Steve Coogan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1857an, James Murray eskoziar lexikografoa ingeles hizkuntzaren hitz guztiak biltzeko hiztegia idazteko asmo handiguraz Oxford English Dictionary delakoaren lehenbiziko argitapenari ekin zion. Baina Murrayren harridurarako, William Chester Minor (William Chester Minor) psikiatriko bateko doktorea haren laguntzaile nabarmenenetakoa bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Mel Gibson: James Murray
* Sean Penn: William Chester Minor doktorea
* Natalie Dormer: Eliza Merrett
* Eddie Marsan: Muncie
* Jennifer Ehle: Ada Murray
* Jeremy Irvine: Charles Hall
* David O'Hara: Church
* Ioan Gruffudd: Henry Bradley
* Brendan Patricks: Lord Randolph Churchill
* Stephen Dillane: Richard Brayne doktorea
* Steve Coogan: Frederick James Furnivall
* Laurence Fox: Philip Lyttelton Gell
* Aidan McArdle: Clarke abokatu defendatzailea
* Adam Fergus: Alfred Minor
* Anthony Andrews: Benjamin Jowett

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Santa Bárbara etxea

**Santa Barbara Etxea** Getxo Udalerriko Neguri auzoan kokatuta dago, Portuko Pasealekuko 21.garren zenbakian.

## Eraikina 
Oin laukizuzenako eraikina dugu, zapala, aldapa handiko isuri lauko teilatua, txapitula-formakoa, arbelez estalia eta mentsulez osaturiko erlaitzean bermatua. Altxaeran behe-oina, altuera bat eta txapitula ditu. Fatxada nagusian bao dinteldunen zazpi ardatz bereizten dira. Behe-oinean aipagarri dira honako hauek: zutabe joniarretan bermaturiko eta arkitrabez hornituriko erdiko ataripea -gainean garatzen den balkoi burdinsaredunaren oinarria dena- eta bao dinteldunak, mentsula txikietan bermatzen diren moldurekin dekoratuak, tartean itxurazko giltzarri irtenak dauzkatenekin nahasten direnak. Txapitulen gainean frontoi txiki triangeluarrak ageri dira, dekoratu gabeak eta erramu nahiz girlandekin dekoratuak, txandaka. Silarriz egina dagoen ataripea albo batera utzirik, ageriko adreiluz egina da gainerako guztia. Ezker alboko hormari itsatsirik, pabiloi koadro txiki bat dago, kapitel batez eta kristal handi batez estalia, negutegi edo "serre" baten antzera. Eraikinaren inguruan horma eta burdinesi batek inguraturiko patioa dago. Itxituran ate bikoitz mazizo eder bat zabaltzen da, burdinurtuan egina eta erramuekin eta zartailu-zerrenda apaingarriekin dekoratua.

## Galeria 

Fitxategi:Getxo-SantaBarbara-001.jpg
Fitxategi:Getxo-SantaBarbara-002.jpg
Fitxategi:Getxo-SantaBarbara-003.jpg
 

## Erreferentziak 
 

 
## Kanpo estekak
Negubide Kluba

**Negubide Kluba** Getxo udalerriko Neguri auzoan kokatuta dago, konkretuki Portuko Pasealekuko 10.garren zenbakian.
Negubide Kluba gurasoek sustatu eta zuzentzen duten ekimena da, beren seme-alaben heziketa denbora librearen erabileraren bidez indartzeko. Negubidek kultura, kirol, aisialdi eta kristau prestakuntza jarduerak eskaintzen ditu (beren adinari eta ikasketetarako egokiak), beren nortasuna sendotzen laguntzen dutenak, laneko ohiturei eta besteei arreta berezia eskainiz. Helburu hori bermatzeko, gurasoek norabide espirituala Opus Deian jartzea erabakitzen dute eta helburu horiekin lankidetzan aritzen diren hezitzaileen laguntza bilatzen dute.

## Eraikina 
Lau aldeak agerian dituen eraikina da, oin laukizuzena eta lau isuriko teilatua. Altxaeran erdisotoa, behe-oina, lehenengo oina eta estalkipea dauzka. Fatxada bakoitzean dekoraziozko elementu ugari aurkezten ditu. Fatxada nagusia hegoaldekoa da, lorategiari eta Zumardiari begira dagoena; alde honetan altuagoa da, lur-eremuaren aldapari esker sotoak oin oso bateko altuera hartzen baitu. Oin hau silarriz egina dago, eta aurreratu egiten da terraza bati eusteko. Erdian arku beheratuko ataundi bat irekitzen da. Behe-oinean aipagarria da begiratoki poligonal handi bat, lehen solairura luzatzen dena, eta mentsulen gainean apur batean irteten den egutera bat, fatxadaren erdialdean. Alde hau ixteko bitan banaturiko eta ezkerrera egiten duen hormapiko handi bat dago, oso irtena, eta goian arku triforioak ikus daitezke. Kaiko Ibilbideari begira dagoen fatxadan aipagarri dira honako hauek: eskaileren gorputza, kanpora nabarmendua eta dorretxo baten modura amaitzen dena, hiru isuriko estalkiarekin; eta sarrera nagusia, mendebaldeko bazterrean, ataripe poligonalak inguraturik. Negubide Kluba euskal molde berri herrikoiaren araberako egituraren eta tradizio ingeles eta kultuaren araberako xehetasun ugarien arteko ezkontza aski goiztiarraren adibide bikaina da. Lorategi handia du eta bere kokaleku topografikoa kontuan badugu, balio handikoa da.

## Galeria 

Fitxategi:Getxo-Negubide-001.jpg
Fitxategi:Getxo-Negubide-002.jpg
Fitxategi:Getxo-Negubide-003.jpg
Fitxategi:Getxo-Negubide-004.jpg
Fitxategi:Getxo-Negubide-005.jpg

## Erreferentziak 
 

 
## Kanpo estekak
Santa Barbara gotorlekua (Sara)

thumb|Santa Barbara baselizako gotorlekua, mendebaldetik

**Santa Barbara gotorlekua** Lapurdiko Sara udalerrian dauden gotorleku baten aztarnak dira.
XIX. mendeko gotorleku bat izan zen. Monumentu historiko izendatu zuten 1993ko irailaren 15ean. Nolabait, kanpainako gotorleku gisa eraiki zuten Santa Barbara baseliza zegoen muinoan.

## Historia 
Toki horretan bertan hainbat guda ekintza gauzatuak ziren. Frantziako Iraultzako Konbentzioak eta Espainiako Erresumak elkarri gerra deklarazioa egin baino lehenagotik, 1793ko martxoan. Inguruetan gotortze-lanak egin zituzten iraultzaileek. Halere, iturri dokumentalek geroago baizik ez dute aipatzen gotorlekua: 1813an, Napoleondar Gerretan, Soult mariskala buru zuen frantziar armadak Wellington britainiar jenerala buru zuen armada aliatua (britaniar, portugaldar eta espainiar soldatuak eta espainiar gerrillariak), geldiarazteko mugan izandako borrokaldietan. Soult mariskalak lerro gotor bat eraikiarazi zuen Hendaiatik Orreagaraino, eta honako hau mendebaldeko zatiari zegokion, Lapurdiko eta Larrungo gainerakoekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Lapurdiko monumentu historikoak

## Kanpo estekak
Gliptika

[thumb|400x400px| Jaspe harriz egindako zilindro zigilua eta sortutako estanpazioa. [Uruk, K.a.ko V. milurtekoa ]]
**Gliptika** hitza Grezieraz γλυπτός, harri bitxiak edo txanponak eta dominak egiteko altzairuzko moldeak egiteko artea da. Antzinaroatik gaur egunera hiru fase nagusi izan ditu:

# Lehenengoan, piktogramak grabatzeko harri gogorretan eginak, ziligu gisa goi-mailako dignatario, apaiz edo erregeentzat eginak. Lehen aldi honek bi zibilizazio handienak eta zaharrenak hartzen ditu barne: Antzinako Egiptokoa eta Sumerrena .
# Bigarren aldiaren hasieran feniziarrak, antzinako Grezia eta etruskoak erabili zuten. Herri horietan gliptika benetako artea izaten hasi zen.
# Gliptikaren goren aldia Periklesen mendeko Grezian eta Antzinako Erromako Augustoren erregealdian eman zen. Greziarrek, batez ere forma eta ingeradaren ezaugarrien garbitasuna bilatzen zuten marken edertasun gisa; erromatarrek, aldiz, harri finaren koloreak eta gardentasuna bilatzen zuten.

Horrela grabatuta historiak utzi digun harrien artean hauek ditugu:

* Dioscorides grabatzailearen *Demostenoak*.
* Hiloko *Zezena*
* *Akiles* Panofiloren *lira jotzen*
* Solonen *Marmokak*
* Aspasioren *Minerva*
* *Julia* de Evodo edo *Michelangeloren Ziligua* izenarekin ezagutzen dena
## Kanpo estekak
Sin City: A Dame to Kill For

***Sin City: A Dame to Kill For*** edo '''''Frank Miller's Sin City: A Dame to Kill For'''*, 2014ko Robert Rodriguez eta Frank Millerrek zuzendutako ekintza film bat da. Frank Millerren *Sin City* komikiaren bigarren liburuxkan oinarritua dago. Mickey Rourke, Jessica Alba, Rosario Dawson, Jaime King, Powers Boothe eta Bruce Willis,  Josh Brolin, Joseph Gordon-Levitt, Eva Green, Dennis Haysbert, Ray Liotta, Christopher Lloyd, Jamie Chung, Jeremy Piven, Christopher Meloni, Stacy Keach, Lady Gaga, Alexa Vega, Julia Garner eta Juno Temple aktoreek antzeztu zuten.

*Sim City'' (2005) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Sin City hiri ilunaren kale zuloetan, Dwight McCarthy (Josh Brolin) izeneko gizona mendeku egarriz dabil, berau traizionatu zuen Ava Lord (Eva Green) emakume misteriotsu eta hilgarriarekin zorrak kitatu asmoz. Nancy Callahan (Jessica Alba) emakumeak John Hartiganen (Bruce Willis) heriotza gainditzen saiatzen ari da, eta Johnyk betebehar arriskutsu bat du: Sin Cityko gaizkile handiena den Ethan Roark (Powers Boothe) senataria hiltzea. Bere asmo horretan, Marcie (Julia Garner) striperra ezagutuko du.

## Aktoreak 
* Mickey Rourke: Marv
* Jessica Alba: Nancy Callahan
* Josh Brolin: Dwight McCarthy
* Eva Green: Ava Lord
* Joseph Gordon-Levitt: Johnny
* Rosario Dawson: Gail
* Bruce Willis: John Hartigan
* Powers Boothe: Ethan Roark senataria
* Dennis Haysbert: Manute
* Ray Liotta: Joey
* Stacy Keach: Alarich Wallenquist
* Jaime King: Goldie eta Wendy
* Christopher Lloyd: Kroenig
* Jamie Chung: Miho
* Jeremy Piven: Bob
* Juno Temple: Sally
* Jude Ciccolella: Liebowitz
* Julia Garner: Marcie
* Lady Gaga: Bertha
* Alexa Vega: Gilda
* Patricia Vonne: Dallas
* Frank Miller: Sam
* Robert Rodriguez: Samen laguna

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Talamantesko gaztelua

**Talamantesko gaztelua** Zaragozako probintziako Talamantes herrian dagoen Erdi Aroko gaztelua da. XII. mendean eraikia erorkinak gordetzen dira. 2006tik Kultura ondasunaren izendapena du. Silla mendiaren gainean dago eraikia.

## Historia 
Talamantesko gaztelua 1175an eraiki zen. Ferrera eta Ferrellóngo gazteluekin Gaztelako Erresumaren eta Aragoiko Erresumaren arteko pasabidearen kontrola egiten zuen, Valdeherrera eta Valdetreviño amildegietako bateratze gunetan. Valdetreviño. 1210ean Tenpluko Ordenaren eskuetara pasa zen; tenplarioek haien desagerpena arte izan zuten gazteluaren mandatua. Tenpluko Ordena behin deseginda, mandatua Maltako Ordenaren eskuetan gelditu zen, 1780 urte arte. Añongo gazteluan gauza bera gertatu zen.

## Deskribapena 
Gaztelu txikia da baina hargilaneko onekoa. Defentsarako pentsatuta oinplano luzea du. Arkaitz gainean eraikita dago eta horrek haraino heltzea asko zailtzen du. Iparraldeko horma ondo kontserbatuta dago: erronda-bidea, almenak eta saieterak. Erdian dorre handi bat ikus daiteke, kanpotik ikus daitekeena, baina barrualdeak ez da ixten eta errematea galdu egin du. Mendebaldean, dorre nagusiaren erorkinak gelditzen dira; bere atea desagertu da. Hegoaldeko horma desagertu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Castillos.net webguneko informazioa.
* :A.R.C.A.ko fitxa.
Harvey Weinstein

**Harvey Weinstein** (Flushing, AEB, 1952) AEBetan film ekoizle izandako gizona da. Laneko botere posizioetan, bere enplegatuekin edo emakumezko aktoreekin sexu jazarle eta bortxatzailea izateagatik salatua, 2017tik aurrera paria sozial bihurtua dago. Bere kasuaren eskandalua Me Too mugimenduaren pizkundearekin oso lotua dago.

## Biografia 
Bere anaia Bob Weinsteinekin Miramax zine-konpainia sortu zuten. Film independente arrakastatsuak sortu zituen, besteak beste, *Sex, Lies eta Videotape* (1989), *The Crying Game* (1992), *Pulp Fiction* (1994), *Heavenly Creatures* (1994), *Flirting with Disaster* (1996) eta *Shakespeare in Love* (1998). Weinsteinek ekoitzitako filmek Oscar sarietako ehun hautagaitza baino gehiago lortu dituzte.

Miramax Disney konpainiak erosi zuen, baina harreman enpresarial hark huts egin ondoren, Bob anaiarekin jarraitu zuen, ekoiztetxe berriari The Weinstein Company izena emanda. 2017 arte iraun zuen konpainia horrek.

2017ko urrian, Weinsteinen aurkako sexu abusuen salaketa publiko egin ziren, bere konpainiatik bota zuten eta AEBetako Zinemako Arte eta Zientzien Akademiatik kanporatu zuten. Lauren O’Connor langile ohia izan zen publikoki hitz egiten lehena, baina egun gutxitan, hilabete hura amaitu artean, 80 emakumek baino gehiagok salaketa jarri zuten Weinsteinen aurka. Salatzaile osspetsuen artean, Rosanna Arquette, Katherine Kendall, Mira Sorvino, Rose McGowan eta Ashley Judd, esate baterako.

Salaketek oihartzun berezia lortu zuren #MeToo sare sozialetako kanpaina aldi berean hasi baitzen hedatzen, eta harrezkero Weinstein efektua deritzotena gertatu da, botere posizioetan sexu jazarpena egin dutenen kontrako salaketa kateatzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabeta (Menorca)

[eskuinera|thumb|250x250px| [Naveta des Tudons, Menorca. ]]
**Nabeta** (gaztelaniaz eta katalanez, *naveta*) hilobi monumental mota bat da eta izaera kolektiboa du. Menorcako uharteko eraikuntza ziklopeo bereizgarriak dira. Brontze Aroan eraiki ziren, talaiot-aurreko eta talaiot garaien tartean.

Egitura hauek aztertu zituen lehenengo egilea Joan Ramis izan zen, 1818an, *Menorca uharteko Zelta Antzinateak* lanean, hau da, historiaurreari erabat eskainitako gaztelaniazko lehenengo liburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmeneko Andra Mariaren Eliza

**Karmeneko Andra Mariaren eliza** Getxo udalerriako Neguri auzoko estilo neogotiko nordikoan inspiratutako eraikina da. 1909 urtean, José Isaac Ammanek, Valentín Gorbeñak eta Enrique Aresti Aresti kondeak Terrenos de Neguri Elkartea bezela eliza eraikitzeko lurrak eman zizkieten Agustino Filipinei eta Emiliano Amann arkitektoak proiektuari ekin zion. Obrak 1914 urtean amaitu ziren arren 1910 urtean tenplua amaitutzat ematen dute. 2010.garren urtean, Getxolo Udaletxearen laguntzarekin bere mendeurrena ospatu zuten, eta udaletxeak emandako diru laguntzaren parte gehien bat berrikuntza lanei zuzendu ziren.

Bere jai nagusia uztailaren 16an ospatzen da.

## Eraikina 
Eraikin honetan euskal molde berriko elementuak eta Europako iparraldeko herrialdeetako elementuak nahasten dira. Higiezinen promozioaren osagarri gisa eraiki zuten, eta Karmen kalea beso bitan banatzen duen erdiko orubean dago. Oin angeluzuzena eta nabe bakarrekoa abside poligonal batekin osatzen da. Teilatuak bi isuri ditu, aldapa handiko bi isuri, eta oinetako hormapikoaren gainean miru buztana ageri da. Fatxada honen alboari eratxikita kanpandorre bat altxatzen da, sekzio karratua du eta piramide itxurako estalkia. Kanpandorrearen gorputzean erdi-puntuko leiho biki bi irekitzen dira. Kanpandorrearen goiko aldean erroiluak eta pinakuluak ageri dira, eta kanpaientzako erdi-puntuko bao hirukoitzak bereizten dira. Hormapikoa itxurazko zurezko bilbadurak dekoratzen du, eta elementu kurbatu bik erdi-puntuko bao bat inguratzen dute. Atzeko aldeko fatxadari eratxikita elizako zerbitzuak betetzeko eta egoitza funtzioa betetzeko eraikin bat altxatzen da, elizaren eraikinaren alde hori ezkutuan utzirik. Krema koloreko pintura batez estalita daude hormak, baina arkuetako dobeletan eta eskantzuetan agerian daude landu gabeko harri batuen atalak. Oinetan honako inskripzio hau irakur daiteke: NEGURI 1904-1929/ EL AYUNTAMIENTO / A/ D. EMILIANO AMANN

## Galeria 

Fitxategi:Getxo-KarmengoEliza-001.jpg
Fitxategi:Getxo-KarmengoEliza-002.jpg

## Erreferentziak 
 
 
## Kanpo estekak
Campo de Borja

**Campo de Borja** eskualdea () Aragoiko Zaragozako probintzian dago (Espainian). Hiriburua Borja da.

## Udalerriak 
Campo de Borja lurraldean udalerri hauek daude: Agón, Ainzón, Alberite de San Juan, Albeta, Ambel, Bisimbre, Borja, Bulbuente, Bureta, Fréscano, Fuendejalón, Magallón, Maleján, Mallén, Novillas, Pozuelo de Aragón, Tabuenca eta Talamantes.

## Geografia 
Iparraldean Nafarroarekin egiten du muda, mendebaldean Tarazona eta Moncayorekin, hegoaldean Aranda eta Valdejalónekin, eta ekialdean Ebroko Goi Ibaialdea eta Cinco Villasekin. Lurralde honetan Dehesa de Moncayo parke naturala dago.

## Lurraldeak eta biztanleak 
Demografikoki, Aragoiko 33 lurraldetatik, Campo de Borja (15.517 biztanleekin) 15.a da. XX. mendean, batez ere bigarren erdialdean, populazio asko galdu egin zuen. Gaur egun joera mugatu egin da eta zenbait herritan, migrazioa dela eta, biztanle kopuruak handitu dira. Hori izan da, esaterako, Mallén eta Fuendejalón herrietan non, hurrenez hurren, populazioaren %32a eta %28a migratzaileak dira, batez ere Errumaniakoak, Bulgariakoak, Aljeriakoak eta Marokokoak.

thumb|25'px|Borja eskualdearen hiriburua da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Campo de Borjari buruzko informazioa.
* :Informazio turistikoa.
Samuel Usque

**Samuel Usque** Portugalgo idazle judua izan zen. Bere biografiari buruz oso informazio gutxi dago. Ziur aski Lisboan jaio zen; handik, Inkisizioaren basakeriak zirela eta, ihesi eta Italiako Ferraran babesa hartu zuen.

## Obra 
Bere lan bakarra ezagutzen da: *Consolação às Tribulações de Israel* (1553). Liburu hori Abraham Usquek inprimatu zuen; Samuelen abizen bera bazuen, ez dago garbi haien arteko harremana zein zen. *Consolação* hitz lauz idatzitako herri juduen historia da; liburuan Lur Santura noizbait ailegatzeko itxaropena azaldu zuen Usquek. Lan hau prestatzeko iturri desberdinak erabili zituen: Biblia, idazle klasikoak, literatura erlijiosoa.

Nahiz eta oso ezaguna ez izan Portugalgo eta juduen literaturaren lan bikainenetariko bat da.

Aipatu behar da, bestetik, Abraham Usquek 1554an Bernardim Ribeiro idazlearen *Menina e Moça* liburu ospetsua ere argitaratu zuela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cohen (1977). *Usque’s Consolation for the Tribulations of Israel*. Jewish Publication Society of America.
* Usque, Samuel (1989). *Consolação ás Tribulações de Israel*. Fundação Calouste Gulbenkian.

## Kanpo loturak 
* :Samuel Usque Universalis webgunean.
Urdanibiako Antso ospitalea

**Urdanibiako Antso ospitalea** edo **Sortzez Garbiko Andre Mariaren Ospitalea** XVII. mendean eraiki zen Irungo ospitale bat da.

## Ezaugarriak 
Oinplano angeluzuzeneko eraikin honek, hiru altuera eta lau isurkiko estalkia ditu. Gaur egun izkinetako harlanduzko zintarriak, bai eta solairuen arteko hutsuneak osatzen dituzten harlanduak ere bistakoak dira. Gainerako fatxadak zuriz margotutako emokadura du.

Atzeko fatxadak gainerakoek ez bezalako osaera du; izan ere, erdi-puntuko bi arku ditu atxikita, eskuinaldean, beheko solairuan soilik. Goiko solairuetan, arkupe hirukoitz bat dago, eta bi kasuetan, harlanduzko erremate bat eta molduradun leiho-ertzak dituzte.

Ospitaleko fatxada nagusia Urdanibia Plazan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lizardi baserria

**Lizardi baserria** Irunen dagoen XVI. mendeko baserri bat da.

## Ezaugarriak 
Lapitze auzoan dago baserria, autobidetik metro gutxira, Arretxe-Ugalde industrialdearen ondoan. Bi solairu eta teilatupeko eraikuntza da, fatxada nagusiarekiko perpendikularra den gailurra duena. Honek zabalera handia du, eta, bertan, egurrezko armazoia nabarmentzen da. Beheko solairuko izkinak eta baoen inguruak harlanduzkoak dira. 2011ean aldaketa garrantzitsuak izan ditu, zorte gutxikoak ipar aldean, bere jatorrizko irudia hutsaldu dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olakiñeta baserria

**Olakiñeta baserria** Irunen dagoen XVIII. mendeko baserri bat da.

## Ezaugarriak 
Olaberrriako haranaren eta Lapitze auzoaren artean dago baserria, Elatzeta mendiaren hegoaldean dagoen haran txiki batean, Done Jakue bidearen ondoan. Oinplano angeluzuzena du eta bi solairutan eta teilatupean banatuta dago. Bi isurkiko egurrezko estalkia du, eta gailurra fatxada nagusiarekiko perpendikularra da. Nabarmentzekoa da fatxada nagusiko egurrezko armazoia. Perimetro-egitura harlangaitzezko hormez osatua dago, eta eskantzuetan eta bao batzuen inguruetan harlandua..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Non-Stop (filma)

***Non-Stop*** (euskaraz *Geldialdirik Gabe*), 2014ko Jaume Collet-Serra kataluniar zinema zuzendariaren ekintza thriller film bat da. Liam Neeson, Julianne Moore, Scoot McNairy, Michelle Dockery, Nate Parker, Jason Butler Harner eta Anson Mount aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bill Marks (Liam Neeson), FBIko beteranoa eta Air Marshalls hegazkin konpainiaren segurtasun langilea bere bizitzako aldi txar batean dago: zurrutarekin arazoak ditu eta azkenaldian hegazkin bateko zaindari lana betebehar errutinario bat bezala hartzen du. Halere, New Yorketik Londresera doan bidaiari hegazkin batean doala mugikorrez testu mezu misteriotsu eta mehatxagarriak jasotzen hasiko da, hauetan AEBetako Gobernuak 150 milioi dolar kontu korronte sekretu batean ipini ditzala eskatuko dio, bestelakoan, 29 minuturo hegazkineko bidaiari bat hilko da. Honela 40.000 oineko garaieran katua eta saguaren joko bati hasiera emango zaio, hegazkineko 200 bidaiarien bizitzak arriskuan jarriz.

## Aktoreak 
* Liam Neeson: Bill Marks, FBIko agentea
* Julianne Moore: Jen Summers
* Scoot McNairy: Tom Bowen
* Michelle Dockery: Nancy, hegazkin azafata, Billen ezaguna
* Nate Parker: Zack White
* Corey Stoll: Austin Reilly, bidaiaria eta New Yorkeko polizia
* Lupita Nyong'o: Gwen, hegazkin azafata
* Omar Metwally: Fahim Nasir, doktorea eta bidaiaria
* Jason Butler Harner: Kyle Rice, hegazkin kopilotua
* Linus Roache: David McMillan, hegazkin pilotua
* Shea Whigham: Marenick, TSAko agentea eta Billiren kontaktua
* Anson Mount: Jack Hammond, FBIko agentea
* Quinn McColgan: Becca, Bill adiskidetuko den neskatoa
* Corey Hawkins: Travis Mitchell, bidaiari mingain zorrotza
* Frank Deal: Charles Wheeler, ekonomikoki lurjotako abokatua
* Bar Paly: Iris Marianne, bidaiari lizuna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Aguraingo harresia

**Aguraingo harresiak** Agurain herria inguratu zuen Erdi Aroan, eta haren aztarnak eta formak ebidenteak diren arren perimetro osoan, izatez defentsa elementu berezkoak gorde dira herriko bi eliza gotortuetan, San Juan elizaren inguruan hegoaldean, eta Santa Maria elizarenean, iparraldean. Puntu horiez gain, ekialdean hormatal luze bat gorde da dorrez zedarritua, kalitate handikoi eraikuntza gotikokoa.

## Egoera 21. mendean 
Harresiaren gainean eraikinak sortu izan dira (elizen egiturak, etxebizitzak, San Pedro konbentua) eta galdu egin dira herriak zituen zazpi ateak. Ate nagusiak iparraldeko eta hegoaldekoak ziren. Beste ate batzuen oroitzapena gordetzen da herrigune historikorako sarbideak direlako gaur egunean ere, hala nola Andriturriko ataria, edo Ataritxoa esaten zaiona. Azken honetan bada arku bidezko atari bat berregina gaur egunean: Ataritxo edo Arrameleko ate honek Arramel edo juduen auzora ematen zuen.

Herrian 1564. izandako suteak, eta ondorengo berreraikuntzek berregin egin zuren Erdi Aroko morfologia, eta orduan galdu ziren harresiaren ezaugarri asko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Aguraingo harresiak 1.jpg|Harresiaren ikuspegia.
Fitxategi:Andraiturriko ataria Agurain.jpg|Andriturriko ataria zenean orain bada sarbide bat.
Fitxategi:Ataritxoa Agurain 1.jpg|*Ataritxoa*, ez da ate original bat, baina bai berreraikia. Juduen auzora ematen zuen.
Fitxategi:Judutarren_pilotalekua.jpg|Santa Maria elizaren hormak harresiarekin bat egiten duten puntuari *Juduen Pilotalekua* esaten zaio.
Fitxategi:Klaratarren_san_pedro_konbentua.jpg|San Pedro konbentua harresiaren gainean dago eraikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unknown (2011ko filma)

***Unknown*** (euskaraz *Ezezagun*), 2011ko Jaume Collet-Serra kataluniar zinema zuzendariren ekintza thriller film bat da. Didier Van Cauwelaert idazlearen *Out of My Head* (*Nire Burutik Kanpo*) liburuan oinarritua dago. Liam Neeson, Diane Kruger, January Jones, Aidan Quinn, Bruno Ganz eta Frank Langella aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Alemania, Berlin. Martin Harris (Liam Neeson) doktorea eta Elizabeth Harris (January Jones) emaztea hirian bisitan daude. Martinek trafiko istripu bat izan eta koma egoera luze batean sartuko da. Esnatzean, larritasunez beste gizon batek (Aidan Quinn) bere nortasuna ordezkatu duela jabetuko da. Orduan Gina (Diane Kruger) izeneko emakume baten laguntzaz gertatzen ari denari buruzko ikerketa bati ekingo dio.

## Aktoreak 
* Liam Neeson: Martin Harris doktorea
* Diane Kruger: Gina
* January Jones: Elizabeth "Liz" Harris
* Aidan Quinn: Martin B
* Frank Langella: Rodney Cole irakaslea
* Bruno Ganz: Ernst Jürgen, Stasiko agente ohia
* Sebastian Koch: Bressler irakaslea
* Stipe Erceg: Jones
* Olivier Schneider: Smith
* Rainer Bock: Herr Strauss (choteleko segurtasun arduraduna)
* Mido Hamada: Shada printzea
* Karl Markovics: Farge doktorea
* Eva Löbau: Gretchen Erfurt erizaina

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Taken (filma)

***Taken*** Pierre Morel frantziar zinema zuzendariak zuzendu eta Luc Besson eta Robert Mark Kamenek idatzitako 2008ko ekintza thriller filma da. Liam Neeson, Maggie Grace, Famke Janssen, Katie Cassidy, Leland Orser eta Holly Valance aktoreek antzeztu zuten.

*Taken 2* (2012) eta *Taken 3* (2014) jarraipenak izan ditu, bai eta 2017ko izenburu bereko telesaila ere, Clive Standen aktoreak antzeztua.

## Argumentua 
Bryan Mills (Liam Neeson) CIAko agente ohia da, baina Parisen albanokosovar gaizkile erakunde batek Kim (Maggie Grace) alaba bahitutakoan, hura salbatzeko ekintzara itzuli da. Erakundeak neska gazteen salerosketa sare batean dihardu; hortaz, Millsek alabaren arrastoa galdu aurretik, hura aurkitzeko ordu gutxi batzuk bakarrik ditu.

## Aktoreak 
* Liam Neeson: Bryan Mills
* Maggie Grace: Kim Mills
* Famke Janssen: Lenore Mills-St John
* Katie Cassidy: Amanda
* Leland Orser: Sam Gilroy
* Jon Gries: Mark Casey
* David Warshofsky: Bernie Harris
* Holly Valance: Sheerah
* Xander Berkeley: Stuart St John
* Olivier Rabourdin: Jean-Claude Pitrel
* Gérard Watkins: Patrice Saint-Clair
* Arben Bajraktaraj: Marko Hoxha
* Camille Japy: Isabelle
* Nicolas Giraud: Peter
* Goran Kostić: Gregor
* Nabil Massad: Raman
* Jalil Naciri: Ali

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Buruz ikasi

**Buruz ikasi** esaten zaio batez ere errepikapenaren bidez informazioa memorian finkatze prozesuari. Informazioa memorian finkatzeko hainbat teknika daude, oinarrizkoena errepikapena erabiltzea da.

Erretorikaren oinarrietako bat da *memoria*.

## Mnemoteknia trikimailuak 
[thumb|Eskola musulman bateko ikasleak [Korana|Koraneko testu zatiak ahoz gora errezitatzen. Liburu sakratuak buruz ikastea hezkuntza sistema batzuetan erabili izan den jarduera da.]]
**Mnemoteknia** edo latinez «*ars memoriae*», «*ars memorativa*», buruz ikasteko eta gogoratzeko tekniken, sistemen, trikimailuen bilduma da. Azkarrago ikasteko eta hobeto gogoratzeko erabiltzen diren teknikak edo trikimailuak asko dira. Mnemotekniaren oinarria zera da, gogoratzeko zaila den kontu bat errazago gogoratuko den beste zerbaitekin lotu egiten da, horrela memoriari laguntzeko.

Adibidez euskarazko herskariak zeintzuk diren gogoratzeko **b**o**d**e**g**a eta **p**e**t**a**k**a hitzak erabili ohi dira.
### Errepikapena 
Buruz ikasi nahi dena behin eta berriro errepikatzea da teknikarik oinarrizkoena.
### Akronimoen teknika 
Hitz zerrenda labur bat gogoratzeko hitzen letra gako batzuekin hitz berri bat edo esaldi bat osatu egiten da. Sortutako hitz edo esaldi hori ikasiz hitz zerrenda osoa gogoratuko da.
### Irudimenarekin loturak 
*Irudimenezko palazi*oa ere deitu izan zaio teknika honi. Jauregi edo gaztelu bat irudikatzen da eta geletan gogoratzen lagunduko digun irudi esanguratsu batzuk imajinatzen dira.
### Txartelak edo kromoak 
Txartelaren alde batean buruz ikasi nahi dena eta bestean definizioak, azalpenak, deskripzioak, irudiak. Buruz ikasitakoak baztertu eta pixkanaka-pixkanaka gero eta txartel gutxiago ikasteko.
### Hitz gakoak edo esanguratsuenak 
Informazioa blokeka antolatzen dugu eta bloke bakoitzari irudi edo hitz bat lotzen diogu. Irudi edo hitz segida hori buruz ikasiz gero, lagungarri.
### Informazioa zatitu 
Informazioa multzokatu edo zatitu egiten da. Telefono zenbaki bat, matrikula bat, esaterako, ez dugu bere osotasunean ikasiko. Zenbakiak, letrak, bikoteka, hirukoteka multzokatu eta ikasi ohi ditugu.
### Doinuak eta errimak 
Errazago gogoratzen dugu testu bat doinu bati lotuta eta errimen laguntzari esker. Horrela ikasten zituzten, buruz, Erdi Aroko koblakariek ehunka, milaka bertso. Horrela transmititu dira, besteak beste euskal baladak. Pastoraletako aktoreek ere errazago ikasten dituzte euren testuak doinu eta errimen laguntzaz. Poemak errazago ikasten dira buruz doinua eta guzti.

## Ikus, gainera 
* Memoria.
* Mnemoteknia
* Oroimena.
* Oroitzapena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maitane Alonso

**Maitane Alonso Monasterio** (Sodupe, Gueñes, Bizkaia, 2001eko urtarrilaren 7a)  medikua eta ikertzailea da

## Ikertzaile ibilbidea 
Maitane txikitatik hasi zen Elhuyarren udalekuetan eta zientzia azoketan parte hartzen. Zientzia giroan sortutako ikerketarako interesak elikagaien kontserbazioa luzatzen duen makina asmatzera bultzatu zuen. Etxean egindako makinarekin Elhuyarreko zientzia azokan egon zen lehenengo aldiz, 2017an. Hurrengo urtean Bartzelonako *Expocerca Jove* azokan, aurkeztu zuen proiektua eta han ere saritua suertatu zen. Urte berean Txileko zientzia azoka batean ere egon zen, *ESI Amlat* izenekoan. 2019an, *Intel ISEF* bilkuran egoteko aukera izan zuen, Phoenix hirian (Arizona, AEB). Proiektuak bi sari jaso zituen bertan, iraunkortasuneko kategoriako lehena, eta mikrobiologia alorreko bigarrena. NASAri bere proiektua azaltzeko aukera izan zuen bertan eta interesa ere piztu zuen.

2020an, elikagaiak kontserbatzeko sistema ekonomiko azkar eta jasangarria enpresa bihurtu zuen, Innovating Alimentary Machines.

2021ean, #NoMoreMatildas kanpainako ekitaldi batean parte hartu zuen, Parlamentuaren Espainiako egoitzan.

Maitane Alonsok Gurutzetako Ospitaleko pazienteen prostatako minbizi metastasikoaren mutazio germinalak ikertu ditu. Ikerketa Estatu Batuetara eraman zuen, San Frantziskora, munduko onkologia genitourinarioari buruzko kongresu ospetsuenera.

## Sariak eta aipamenak 
* 2017an Elhuyar Zientzia Azokan saria jaso zuen. 16 urte zituenean Maitane Alonsok bere ideiaren lehen prototipoa eraman zuen Marta Camara ikaskidearekin batera, Elhuyar Zientzia Azokara. Ikergaia, jakien kontserbazioa.
* 2018an, Bartzelonan, 1. saria eta ohorezko aipamena lortu zituen XIX Exporecerca Jove gazteen zientzia-proiektuen azokan, hainbat herrialdetako gazteek aurkeztutako 115 zientzia-proiekturen artean.
* Txilen ESI AMLATen Nazioarteko zientzia azokan ere aurkeztu zuen bere proiektua eta (azoka horretan, proiektua aurkezteaz gain, euskarazko bertsoak ere kantatu zituen baita Agurra dantzatu ere).
* 2019ko maiatzean, aukera izan zuen Intel ISEF bilkuran egoteko, Phoenix hirian (Arizona, AEB). Proiektuak bi sari jaso zituen bertan, iraunkortasuneko kategoriako lehena, eta mikrobiologia alorreko bigarrena.
* 2020an haren *start-up* Espainiako Everis sariaren finalista izan da.

* AEBetan jasotako sariaren ondorioz, asteroide bati Maitane Alonso izena jarriko diote, baita Bilboko ikastetxe bati ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://iamofficialblog.wordpress.com/
* https://www.youtube.com/watch?v=KQmOZx0wueA
* Zoritxarrez, pazientea ezin da beti sendatu, baina beti zaindu daiteke Berria, 2025.06.13
Taken 2

***Taken 2*** Olivier Megaton frantziar zinema zuzendariak zuzendutako 2012ko  ekintza thriller film bat da. Liam Neeson, Maggie Grace, Famke Janssen, Rade Šerbedžija, Leland Orser, Jon Gries, D.B. Sweeney eta Luke Grimes aktoreek antzeztu zuten.

*Taken* (2008) aurrekaria eta *Taken 3* (2014) jarraipena ditu.

## Argumentua 
Bryan Mills (Liam Neeson) CIAko agente ohiak Lenore (Famke Janssen) emaztea, Kim (Maggie Grace) alaba eta bere burua salbatzeko, bere eskarmentuaz eta trebeziez berriz ere baliatu behar du. Aurreko filmean hil zituen bahitzaileetako baten aita Murad Hoxha (Rade Šerbedžija) albaniar mafiaburuak Bryanez mendekatu nahi du, eta Millstarrak oporrak Istanbulen pasatzen ari dela baliatuz, bere egitasmoa martxan jarri du, baina berriro ere Mills gutxiesten dutela dirudi.

## Aktoreak 
* Liam Neeson: Bryan Mills
* Maggie Grace: Kim Mills
* Famke Janssen: Lenore "Lennie" Mills-St. John
* Rade Šerbedžija: Murad Hoxha
* Leland Orser: Sam Gilroy
* Jon Gries: Mark Casey
* D. B. Sweeney: Bernie Harris
* Luke Grimes: Jamie Conrad
* Olivier Rabourdin: Jean-Claude Pitrel
* Kevork Malikyan: Durmaz inspektorea
* Luenell: Kimen autoeskola irakaslea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cold Pursuit

***Cold Pursuit*** (euskaraz *Jarraipen Hotza*), 2019ko Hans Petter Moland norvegiar zinema zuzendariaren ekintza thriller komedia beltz film bat da. Kim Fupz Aakeson zuzendariaren *Kraftidioten* (2014) norvegiar filmaren berregokitzapena da. Liam Neeson, Tom Bateman, Tom Jackson, Emmy Rossum, Domenick Lombardozzi, Julia Jones, John Doman eta Laura Dern aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Nels Coxman elur-kentzeko makina gidariak bizimodu lsaia darama, bapatean Kyle semearen heriotza jazo eta Trevor "Viking" Calcote (Tom Bateman) eta White Bull Legrew (Tom Jackson) droga trafikatzaile buruzagien arteko gerran sartuko da, bere burua defendatzeko makinaria astuna eta hasiberriaren zortea besterik ez dituela.

## Aktoreak 
* Liam Neeson: Nels Coxman
* Tom Bateman: Trevor "Viking" Calcote, Denverreko droga trafikatzailea
* Tom Jackson: White Bull Legrew, Ute herriko droga trafikatzailea
* Emmy Rossum: Kim Dash polizia ofiziala
* Domenick Lombardozzi: Mustang, Vikingen morroia
* Julia Jones: Aya, Bikingoren ute emazte ohia
* John Doman: John "Gip" Gipsky, Kimen bikotea
* Laura Dern: Grace, Nelsen emaztea
* Aleks Paunovic: Osgard detektibea
* William Forsythe: Brock "Wingman" Coxman
* Raoul Trujillo: Giles "Thorpe" Wills
* Benjamin Hollingsworth: Tycho "Dexter" Hammel
* Michael Eklund: Steve "Speedo" Milliner
* Bradley Stryker: Jacob "Limbo" Rutman
* David O'Hara: Gallum "Sly" Ferrante, Vikingen morroia
* Christopher Logan: Ameet "Shiv" Anand
* Nathaniel Arcand: Fredrick "Smoke" Alycott
* Ben Cotton: Timothy "Windex" Denois
* Micheál Richardson: Kyle Coxman, Nelsen semea
* Mitchell Saddleback: Clement "Avalanche" Skenadore
* Manna Nichols: Minya, idazkaria White Bull's egoitzan
* Arnold Pinnock: Leighton "Eskimo" Deeds, soldatapeko hiltzaile profesionala
* Wesley MacInnes: Dante Ferstel
* Elysia Rotaru: Afariko zerbitzaria
* Nicholas Holmes: Ryan Calcote, Vikingen semea
* Michael Adamthwaite: Jeff "Santa" Christensen
* Elizabeth Thai: Ahn, Brocken emaztea
* Gus Halper: Anton "Bone" Dinckel
* Kyle Nobess: Simon "Baby Hawk" Legrew, White Bull's son
* Glen Gould: Duane "War Dog" Michell
* Glenn Wrage: Kurt (ahotsa)
* Michael Bean: Parson
* Nels Lennarson: Chuck Schalm, Ryan's ikastetxeko atezaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Antoñanako harresiak

**Antoñanako harresiak** Arabako Kanpezuko udaleko Antoñana herrian dagoen gortoleku egitura historikoa da. Harresiak Erdi Arokoak, XV. mendekoak dira, gotiko estilokoak. Denborarekin etxeak harresietan integratu ziren gaur egungo irudia sortu arte. Kultura ondasun nabariaren deklarazioa dute. Nahiko ondo kontserbatuta dago.
thumb|Antoñanako oinplanoa. Harresien trazaketa oso garbi ikusten da.
## Historia 
Herria Antso VI.a Nafarroakoak sortu zuen 1182an. Toki estrategikoa zen eta aurretik gotorleku bat zegoen bertan. 1239an Alfontso VIII.a Gaztelakoak hartu zuen. Harresien inguruko informazioa, dena dela, XV. mende arte ez da aurkitu. Pentsatzekoa da herria sortu eta laster hasiko zirela hau gotortzeko lanak.

## Deskribapena 
Harresia egitura laukizuzena da, iparraldetik hegoaldera orientatuta. Harresien aztarnak etxeetan integratu dira, multzo bat osatuz; ondorioz, toki askotan leihoak eta balkoiak ireki egin dira. Mendebaldean Ega ibaia dago, babes erretenaren funtzioa betetzen zuena. Ekialdean aztarna gutxi batzuk gelditzen dira, bestetik. Iparraldean dorre handi bat dago, dorretxea, gotorlekua ixten zuena.

Harresiaren garaiera 5 metrotik 12 metrotara doa. Lodiera 1,30 metrokoa da. Herrian sartzeko bi atari zeuden baina bakarrik hegoaldekoa gelditzen da.

## Iruditegia 

Image:
Antoñana_09.JPG|Etxeak harresietan integratu dira.
Antoñana_24.JPG|Pasabide bat.
Antoñana_01.JPG|Kanpoko ikuspegia.
Antoñana_13.JPG|Kanpoko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Informazio turistikoa.
* :Castillos.net webguneko informazioa.