Fazouroko kastroa

**Fazouroko kastroa** Fazouro parrokian dagoen antzinako kastroa da, Foz udalerrian (Lugoko probintzia, Galizia). K.o. I. eta III. mendeen artean datatu da. Gaur egun, museo gisa gordetzen da, eta Galiziako kantauriar kostaldean bakarra da.

## Kokapena 
Kantauri itsasoaren ondoan dagoen lur-eremu leun batean finkatuta dago. Bere lurrezko sarbidea, lur-zerrenda batez eta pista baten lubetaz nahiko beteta dagoen hobi batez mugatuta dago. Ez da harresirik ikusten. Kalkuluen arabera, kastroaren azalera 700 m² ingurukoa da, eta hondeatutako zatia kastroaren iparraldean dago. Itsasoaren higadurak 25-30 metro lur inguru desagerrarazi ditu itsasorantz, eta azalera hori murriztu egin da.

## Hondarrak 
Oinplano obalatuko eraikin bat izan ezik, oinplano karratuko eraikina nagusitzen da, izkina angeluar edo biribilduak dituena. Horien artean patio edo igarobide lauzatuak daude. Seguru asko, eraikinek talde txikiak osatuko zituzten, familia-unitateetakoak.

Eraikin batzuek harrizko eserlekuak dituzte hormei atxikita, eta atsedenleku, lan-eremu edo erlaitz gisa erabiltzen ziren. Etxebizitzen barruan, etxeen hondakinak gordetzen dira (sua egiteko), gehienetan oin karratukoak, espazio erabilgarriaren erdialderantz kokatuak. Horma batzuek, barruko paramentuan, errebokatze baten aztarnak dituzte.

Itsasotik gertuen zegoen oinplano karratuko eraikuntzetako batean, zeinean sarrera eta lauzadura kontserbatzen baitziren, bederatzi maila agertu ziren kanpoko hormari itsatsita, ustez bigarren solairu gisa jokatzen zuen harrizko plataforma batera zeramatzatenak. Egiturak kastroa okupatu zen azken unekoak dira (. mendearen amaierakoak). Bere estratigrafiak eraikuntzan, okupazioan eta utzikerian jarraitasuna adierazten du.

## Materialak 
Zeramikazko multzoa oso zatikatuta dago, baina formatu txikiago batzuk ere berregin ahal izan ziren, hala nola eltzeak, azpilak (engobe gorriz) eta pitxar eta katilu gutxi batzuk. Zeramika fineko zati oso eraldatuak daude, zirkulu zentrokideen dekorazio zati bat besterik ez duen *sigillata*. Dekorazioan erabiltzen diren teknikak txartaketa eta ebakidun dekorazioa dira. Barrutian metal-aztarna ugari aurkitu ziren arren, sei iltze eta txosten zati batzuk baino ez ziren identifikatu. Brontzez, eraztun-formako fibula bat eta orratz bat agertu ziren. III. mendearen erdialdeko antoniniano bat ere aurkitu zen lauzen garbiketan, eta Cluniako txanpon-etxeko beste txanpon bat, jatorria zehaztu gabe. Material organikoen artean, behi-aziendaren hondarrak nabarmentzen dira.

## Datazioa 
Aurkitutako aztarnen arabera, erromatarren garaitik hurbil dago gunea.

Fibulak eta txanponak, eta 7. egituraren betetze-mailetako zeramika-zati batzuek, I. mendearen amaieratik II. mendearen hasierara arteko aldira ekarri zuten. Eboluzionatuagoa den kanpoko beste populazio indigena baten pixkanakako eragina dokumentatzen da, etorrera hori espazioaren ustiapen biziagoarekin (meatzaritza) lotuta dagoelarik. Akulturazio eta eboluzio fenomeno hori ez zen traumatikoa izan.

## Indusketak eta kontserbazioa 
Kastroa 1963 eta 1965 urteetan induskatu eta aztertu zuten. **Leopoldo Carro Moledok** aurkitu zuen, Foz-eko bizilaguna eta *Foto Celta* izenarekin ezagutzen den argazkilari senar-emazteen semea. Aztarnategiaren kokapena identifikatu eta bere babesa aktiboki bultzatu zuen, orduko Fozeko alkate zen **Jose Maria Beltran Veigarekin** harremanetan jarriz. Carro Moledok ere zuzenean parte hartu zuen lehenengo indusketa lanen antolaketan eta gainbegiratzean, eta udal langileek egin zituzten.
thumb|Fazouroko kastroko lehen indusketaren argazkia (1963), Leopoldo Carro Moledok sustatua (erdian). Artxibo familiarraren irudia.
Ondoren, **José González de Sela y Torres** eta **J.J. Suárez Acevedo** arkeologoei eman zitzaien informazioa, eta haiek arduratu ziren lanak egiteaz, arlo horretako espezialista gisa. Biek 1963an *Noticia sobre el castro de Fazouro, en el municipio de Foz (Lugo)* izeneko artikulua argitaratu zuten *Archivo Español de Arqueología* aldizkarian,  indusketatik ateratako lehen aurkikuntzak eta ondorioak biltzen dituena.

Azken esku-hartzeak 1988 eta 1993 artean egin ziren, kastroa sendotu eta zaharberritzeko, aire zabalean kontserbatzeko eta musealizatzeko. Gaur egun, aztarnategia libreki bisita daiteke. Kultura Intereseko Ondasun (KIO) izendatu zuen 2017an Galiziako Xuntak, aztarnategi arkeologikoaren kategoriarekin.

## Erreferentziak 
* Fozeko (Lugo) Fazouro kastroko ikerketaren historia. Gogoeta horiek balioan jartzeko.   . Andrea A. Espada Ballesteros, *Boletín do Museo do Castro de Viladonga*, nº 23, 2013, orr. 22-29,  .

## Kanpo estekak