Parazetamol

**Parazetamola** edo **azetaminofeno**a konposatu organiko aromatikoa da, C8H9NO2 formula duena, fenolen klasekoa, amina ordezkatzaile bat duena *para* posizioan. Solido kristalino garratza da. Uretan disolbagaitza da, baina disolbagarria metanoletan, etanoletan, azetonatan eta etil azetatotan. Narritagarria da.

## Sintesia 
Parazetamolaren sintesia *p*-nitrofenolaren erredukzioarekin hasten da. Ondoren erreakzioaren emaitza den *p*-aminofenolak azetilazoa pairatzen du azido azetiko/anhidrido azetiko nahastea usatuz.

    HOC6H4NO2 + 2 HCl ->[Fe] HOC6H4NH2 + FeCl

HOC6H4NH2 + (CH3CO)2O ->[CH3COOH] HOC6H4NH(COCH3)

## Erabilera 
Parazetamola min arin/ertaina eta sukarrari aurre egiteko asko erabiltzen da. Askotan, beste gai aktiboekin konbinatuta saltzen da, adibidez, hotzeria eta gripearen sintomak arintzeko botiketan. Morfina bezalako analgesiko opioideekin ere elkartzen da min handiak tratatzeko, adibidez, minbizian edo kirurgia ondoren. Beste antiinflamatorio ez-esteroideo ez bezala (AIEE, azido azetilsaliziliko kasu), parazetamolak ez du eragin antiinflamatorioa sortzen. Normalean aho-bidez edo ondesteko bidetik erabiltzen da, baina bena barnetik ere erabil daiteke. Efektuek 2 eta 4 ordu artean irauten dute. Analgesiko opiazeoekin konparatuta, ez du tolerantzia eta adikzioa sortzeko arriskurik. Oso arraroak dira ere azaleko errakzio larriak edo *shock* anafilaktikoa sortzea. eta helduetan. Helduentzat gomendatutako eguneko dosi maximoa 3 - 4 gramotakoa da eta umeentzat 75 mg/kg. Oso segurua izan arren, parazetamolak gaindosietan gibel toxikotasun oso larri eta hilgarria eragin dezake. Munduko Osasun Erakundearen (MOE) funtsezko sendagaien zerrendan dago, hau da, osasun-sisteman beharrezkoak diren sendagairik eraginkor eta seguruen artean dago.

Parazetamola medikamentu generiko bezala zein izen komertzial askoekin eskuragarri dago. Garapen bidean dauden herrialdeetan handizkako prezioak USD dolar zentabo bat baino gutxiago da dosi bakoitzeko, herrialde garatuetan, berriz, prezioa nabarmen handiagoa da, Estatu Batuetan adibidez, prezioa lau zentabo ingurukoa da dosi bakoitzeko.

## Farmakologia 
### Ekintza-mekanismoa 
Parazetamolaren ekintza-mekanismoa ez dago guztiz argi. Dirudienez, ez du ziklooxigenasa (COX) periferikoa inhibitzen (AIEEek ez-bezala), eta hori izango litzateke antiinflamatorioa ez izateko arrazoia. Parazetamolak nerbio sistema zentraleko COX modu selektiboan inhibituz, sukarra eta mina arintzeko gauza litzateke. Ondo banatzen da ehun guztietatik, bere banaketa bolumena 0,9 l/kg ingurukoa delarik  Lau ordu pasa eta gero, kontzentrazioa 10 μg/ml (66 μmol/L) baino txikiagoa izan ohi da.

* Glukuronidazioa (%45-55), UGTA1 eta UGTA6 glukuroniltranferasa entzimen bidez.
* Sulfatazioa (sulfatoaren konjugazioa) (%20-30)) parazetamola metabolizatzen dute NAPQI (N-azetil-para-benzokinoneimina) metabolito toxiko alkilatzailea sortuz. NAPQI, orduan, modu itzulezinean konjugatzen da glutationaren talde sulfidriloekin. Umeetan sukarra jaisteko parazetamolaren eraginkortasuna zalantzan jarri da eta metaanalisi baten arabera, ibuprofenoa baino eraginkortasun txikiagoa dauka.

### Mina 
Parazetamola min arin eta moderatua arintzeko erabiltzen da.

#### Buruko mina 
Migraina akutuaren tratamenduan, parazetamola plazeboa baino eraginkorragoa azaldu da. Alemaniako, Austriako eta Suitzako Buruko Minarako Erakundeek, Neurologiako Erakunde Alemaniarrarekin batera, parazetamola kafeinarekin konbinatuta lehen mailako terapia bezala gomendatu dute, tentsioak eragindako buruko mina eta migraina tratatzeko.

#### Hortzetako mina 
Ibuprofeno, naproxeno eta diklofenako bezalako AIEEak eraginkorragoak dira parazetamola baino hortzetako mina edo hortzetako prozeduretan sortutako mina kontrolatzen. Hala ere, AIEEen eragina nahikoa ez denean, parazetamolarekin batera erabil daitezke, eraginkortasuna handitzen delako. Parazetamola bereziki egokia izango da AIEEak erabili ezin duten pazienteentzat, adibidez, alergia dutelako edo urdail-hesteetako ultzera edo odoljarioa pairatu dutelako.

#### Ebakuntza ondoko min akutua 
Parazetamola eta AIEEak konbinatuz analgesia hobeagoa lor daiteke farmako bakoitzak bere aldetik erabilita baino.

#### Bizkarraren behe aldeko mina 
Azken errebisio sistematikoen arabera ez dago parazetamolaren eraginkortasunaren ebidentzia min honetan

### Osteoartritisa 
Parazetamola artritis arinean erabilgarria izan daiteke. Hala ere, beste AIEEek ez bezala, parazetamola ez da antiinflamatorioa. Beraz, jatorri inflamatorioa duten artritisetan, artritis erreumatoidean adibidez, ez du hobetzen artikulazioaren hantura

### *Ductus arteriosus* iraunkorra 
Parazetamola erabiltzen da *ductus arteriosus*-a tratatzeko. Gaixotasun honetan, birika sistema arterial eta aortaren arteko komunikazioa ez da behar bezala ixten jaiotzean. Arazo hau E2 prostaglandinaren gain-aktibitatearekin erlazionatu da. Hala ere, parazetamolaren erabilerako ez da aurkitu eraginkortasun eta segurtasunaren ebidentziarik. Indometazina eta ibuprofeno AIEEak ere erabili dira, baina hauen eraginkortasuna ere eztabaidagarria da.

Parazetamolaren eragin analgesikoa hobetzen da opiazeo ahul (kodeina kasu) edo indartsu (morfina kasu) batekin konbinatzen denean, baina eragin kaltegarriak agertzeko arriskua handitzen da ere.

## Posologia 
Ahotik hartuta, ohiko dosia 0,5-1 gramo 4-8 ordukoa da, gehienezko kopurua egunean 4 gramokoa izanda. Hau da albo-ondoriorik ohikoena ahuldutako pazienteengan edo gehiegizko dosiak hartzen direnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak