Helena Cortesina

**Helena Cortesina** edo  ''''valentziar Venusa',** jaiotzaz **Elena Manuela Dolores Cortés Altab'* (Cabanyal, Valentzia, 1903ko uztailaren 17a &ndash; Buenos Aires, 1984ko martxoaren 7a) dantzaria, kupletista, zinema- eta antzerki-aktorea eta Espainiako lehen emakume zinema-zuzendarietako bat izan zen.  1923an "*Flor de España* edo La historia de un torero" filma egin zuen, eta 1918an "*Thais*" filma zuzendu zuen Elena Jordirekin batera, Espainiako zinemaren aitzindarietako bat izan zen.

## Biografia 
*Valentzian* jaio zen 1903ko uztailaren 17an —zenbait iturriren arabera, Cabanyal-Canyamelarren jaio zen. Bi ahizpa gutxienez izan zituen,  Ofelia eta Angélica, lehen film mutua egiten lagundu baitzioten. Oso ezaguna izan zen XX. mendeko bigarren hamarkadatik eta laugarrenera, "*Venus valenciana*" ezizenarekin; ezizen hori geroago Carmen Gimeno Presencia vedetteak ere erabili zuen.

## Lan ibilbidea 
Oso goiz hasi zuen bere dantzari ibilbidea: 1916an, jada iragarri zen prentsan bere emanaldia, *bariete* ikuskizun batean.

1920an, José Buchsek zuzendutako *La venganza del marino* film baten paper txiki batean egin zuen debuta zineman. Gero, zuzendari beraren *La inaccesible* filmeko aktore nagusia izan zen.

### Lehen emakume zinemagilea 
Urtebete geroago bere produkzio-etxea sortu zuen (Cortesina Films), eta 1922an José María Granada klerigo-dramaturgoaren gidoiarekin, *Flor de España*  edo *La historia de un torero* film mutua egin zuen, Espainiako emakue zinemagile batek egindako lehen filma. Madrilen eta Aranjuezen filmatu zen, eta bertan Helena bera aritu zen Ofelia eta Angelica ahizpekin batera. 1929an artean Bartzelonako pantailetan emititu zutela jakin arren, produkzio-etxea film bakar hori egin ondoren likidatu zen. 2015. urtean, filmaren partitura —Mario Bretonek, Tomás Bretónen semeak— berreskuratu eta aztertu egin zuen, eta filma berreraikitzeko balio izan zuen.

### Aktore 
1930ean, Martínez Sierrarekin batera, María Lejárragak *Triangulo* lana interpretatu zuen, Catalina Barcenarekin batera.

1933an Buenos Airesera joan zen Manuel Fontanals lankide sentimental eta eszenografoarekin. Lola Membrives-en konpainian García Lorcaren zenbait obra interpretatuz jardun zuen, horietako batzuk Lorcak berak zuzenduak.

Espainiako Gerra zibila hastean, Kultura Defendatzeko Intelektual Antifaxisten Aliantzarekin elkartu zen.

1940an, Andrés Mejutorekin batera, Cortesina-Mejuto konpainia sortu zuen, eta 1950eko hamarkadan Espainiara itzuli zen noizean behin, film batzuetako bigarren mailako paperetan agertuz.

### Heriotza 
1984an hil zen Buenos Airesen. Gorpuzkiak Chacaritako hilerrian daude. 

## Filmografia 
### Zuzendari 
* *Flor de España* edo *La historia de un torero* (1921)

### Aktore 
### Konpositore 
* *A sangre fría*

## Aintzatespenak 
* 2022an, Alacanteko Enpresaburuen, Profesionalen eta Zuzendarien Elkarteak Helena Cortesina Film Laburren 1. Lehiaketa deitu zuen, Berdintasunaren aldeko Emakumeak Elkartearen bidez eta Probintziako Diputazioaren eta PromotsAlicanteren babesarekin. Cristina Guillén zuzendariaren *Emilia* film laburrak jaso zuen lehen saria.

## Iruditegia 

Fitxategi:La artista Elena Cortesina enfundada en un traje de buceo en la playa de la Concha (3 de 5) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Helena Cortesina artista urpean igeri egiteko jantziaz, Kontxako hondartzan 1920
Fitxategi:La artista Elena Cortesina enfundada en un traje de buceo en la playa de la Concha (2 de 5) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Helena Cortesina artista urpean igeri egiteko jantziaz, Kontxako hondartzan 1920
Fitxategi:La artista Elena Cortesina enfundada en un traje de buceo en la playa de la Concha (4 de 5) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Helena Cortesina artista urpean igeri egiteko jantziaz, Kontxako hondartzan 1920
Fitxategi:La artista Elena Cortesina enfundada en un traje de buceo en la playa de la Concha (5 de 5) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Helena Cortesina artista urpean igeri egiteko jantziaz, Kontxako hondartzan 1920
Fitxategi:La artista Elena Cortesina enfundada en un traje de buceo en la playa de la Concha (1 de 5) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Helena Cortesina artista urpean igeri egiteko jantziaz, Kontxako hondartzan 1920
Fitxategi:1922-04-30, La Novela Teatral, Elena Cortesina, Tovar.jpg|Helena Cortesina, Tovarren *La novela teatral* 1922.04.,30
Fitxategi:1938.10.15 Argentores15 p.146 Tierra Dura.jpg|Delfina Jaufret, Pedro López Lagar eta Helena Cortesina *Tierra Dura'' antzezlan-kartela. Buenos Aires, 1938.10.15

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Borau, José Luis (dir.) (1998). Diccionario del cine español. Madrid: Alianza Editorial. p. 255. ISBN 978-84-2065-257-3. 
* Martínez Tejedor, María Concepción (2016). Directoras pioneras del cine español. Madrid: Fundación FirstTeam. pp. 47-53; 82-88. ISBN 978-84-608-3879-1. 
* 
* Mateo Hidalgo, Javier (2015). «Flor de España edo toreatzaile baten bizitza. partitura bat Espainiako zinema muturako». Sineris, Musikologia aldizkaria (nún. 25, 2015eko uda). ISSN 2254-3643.
* Peralta Gilabert, Rosa (2007). Manuel Fontanals, escenógrafo: teatro, cine y exilio. Madrid: Fundamentos. p. 368. ISBN 978-84-245-1110-4. 
* Zecchi, Barbara (2013): «Bi aitzindari antzerkiaren eta zinemaren artean: Elena Jordi eta Helena Cortesina», in www...edu.
* Cunill Canals Josep. Elena Jordi.'Berguedako erregina, Paraleko gortean. Berga. Mahukaren atzeko bitak. 1999

## Kanpo estekak 
*  Internet Movie Databasen. 
* «El siempre dudoso honor de ser la primera: Helena Cortesina»,  fabricadelamemoria.com.