open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Brunet Bermingham

**José Brunet Bermingham** (Donostia, 1836ko abuztuaren 15a - *ib.*, 1891ko apirilaren 16a) argazkilari eta enpresaburu donostiarra izan zen, 19. mendeko Gipuzkoako industrialista eta burges ezagun bat. Donostian ezarritako familia katalan baten oinordeko izan zen, eta hainbat enpresatan izan zen sustatzaile, nagusi edo jabe, besteak beste Donostiako Tranbiaren Konpainia, edo La Esperanza papertegia. Argazkilaritzarako afizioa izan zuen eta bere argazkiak Gipuzkoako 19. mendeko argazki historiko bakanetan nabarmentzen dira.

## Biografia 
Familia aberats eta boteretsuan jaio zen José. Aita eta aitona Donostiako alkate izanak ziren, eta bera zinegotzi ere izan zen zenbait alditan. Maria Magdalena Goitia Ostolaza ordiziarrarekin ezkondu zen, hau Domingo Goitia Sarriegi Goierriko industrialistaren alaba zelarik, eta aitaginarraberakin negoioetan jardun zuen, Ordiziako Goitia y Cia enpresan adibidez. Zenbait semealaba izan zituzten, eta Jose Brunetek familia sarri erretratatu zuen. Ubaldo semeak argazkilaritzako tradizioa jarraitu zuen.

Argazkilari gisa atera zituen argazkietan batez ere nabarmentzen da Donostiako 19. mendeko azken laurdeneko transformazioa, nola handitu zen hiria harresiak eraitsi ondoren, eta Kontxako badiak izan zuen garapena. Gipuzkoako herrietan zehar egindako argazkiak ere testigantza bakana dira mende hartakoak. Bruneten mila inguru beirazko plaka eta paperezko argazki gorde dira, 1865. eta 1891. urteen artekoak, gehieneak kolodioi hezetan eta gelatinobromurotan bustitako negatiboak 

21. mendean zenbait erakusketa egin dira irudiekin, baina fondoen digitalizaziorik ez dago ikusgai sarean. Guztiarekin, argazkien erreprodukzioak egitea zilegi da 21. mendean, copyright eskubideetatik aske baitaude 19. mendean hildako argazkilari batenak baitira.

## Bruneten argazkiak 
Bere lanaren adibide batzuk.

Fitxategi:Brunet-oria.jpg|Brunet etxea eta familiaren lantegi bat, Orian.
Fitxategi:Ondarretako espetxea eraikitzen.jpg|Ondarretako espetxea eraikitzen, Donostia, 1889 inguru.
Fitxategi:Danborra-loretope.jpg|Loretopen (Donostia) 19. mendean egon zen dorre militarra, Danborra esaten ziotena, 1888an.
Fitxategi:Hernani-iturri-desagertua.jpg|Urketariak Hernaniko iturri batean (geroago desagertua).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lenka Šarounová

**Lenka Kotková**, jaiotzez **Šarounová**  (Dobřichovice, Txekia, 1973ko uztailaren 26a) txekiar astronomoa da. Asteroideen aurkitzaile emankorra da. 

## Biografia 
Meteorologia ikasi zuen Pragako Carolina Unibertsitateko Matematika eta Fisika Fakultatean. Ondυejov behatokian egiten du lan, Pragatik gertu. Gerriko nagusiko asteroide ugariz gain, Marteko orbitako asteroidea ere aurkitu zuen (9671) Hemera eta (21804) Václavann, Hilda taldekoa.

### Lanak 
Ondejov-eko AV CIC R Institutu Astronomikoan egiten dituen lanak hauexek dira nagusiki: datu-baseen garapena, behaketa espektroskopikoa eta fotometrikoa eta datuen prozesamendua. Planeten arteko materiaren sailean egindako lanean, Lurretik hurbil zeuden asteroideak behatzea izan zen bere lan nagusia, eta, horrekin batera, ezagutzen ziren asteroide bitarren proportzio handi bat identifikatu zuen Pertr Pravec eta Peter Kuνnirákin batera. Garai berean ehun asteroide baino gehiago aurkitu zituen. Gero, Νarounovák behatzaile gisa egiten du lan bi metroko teleskopio batekin izar-sailean Ondejoven.

## Aintzatespenak 
* 2000. urtean Txekiar Elkarte Astronomikoaren Kviz Zdenk saria jaso zuen izar aldakorren ikerketan egindako lan garrantzitsu batengatik.
* 1997an  bere lankideek aurkitu zuten asteroide bati bere ohoretan Lenka asteroidea(10390) izendatu zuten.
* Adélka (60001) asteroideak, 1999an aurkitu zuenak, alabaren izena darama.
* Bohuνka (7897), 1995ean aurkitu zuenak, amaren izena darama: Bohumila Νarounová.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinaida Aksentieva

**Zinaida Mikolaivna Aksentieva** (Ukrainako zirilikoaren transliterazioa **Зінаїда Миколаївна Аксентьєва**, errusieraz **Зинаида Николаевна Аксентьева**,  Zinaida Nikolaievna Aksentieva) ( Odesa, Ukraina, 1900eko uztailaren 25agreg./uztailaren 12ajul. - Poltava, Ukraina, 1969ko apirilaren 8a) astronomo eta geofisikari ukrainarra izan zen.

## Biografia 
1924an, Odessako Unibertsitatean fisikako lizentziatura lortu zuen eta Poltavako behatoki grabimetrikoan lan egin zuen 1926an sortu ondoren, kalkulu-behatzaile, ikertzaile nagusi, zerbitzuburu eta ikerketetako zuzendari laguntzaile lanetan 1951tik  hil arte. 1929tik 1938ra, behatokiko langileekin, Ukrainako gutun grabimetrikoak bildu eta Europako grabimetria sarearekiko lotura egin zuen. 1930etik 1941era, neurketa-sistema baten erabilera aztertu zuen Repsold-Levitsky pendulu horizontalarekin. Bigarren Mundu Gerran, Irkutskera ebakuatu zuten, eta Baikal lakuaren gaineko itsasaldiak aztertu zituen. Bere zuzendaritzapean, Poltava behatoki grabimetrikoa Lurraren errotazioa aztertzeko unibertsitate erakunde garrantzitsuenetako bat izan zen. 1953az geroztik, behatokiak Lurraren zentroaren koordenatuak azkar kalkula ditzake.

## Ohoreak 
* 1960: *SESBeko Zientzietako ohorezko langilea* (1960).
* 1951: *Ukrainako Zientzien Akademia Nazionaleko kide* hautatu zuten.

### Eponimia 
* *Aksentyeva krater venusiarra* bere omenez izendatu zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Kolchinsky IG, Korsun, AA, Rodriguez MG, Astronomy Biografichesky répertoire*. - Kiev: Naukova Dumka, 1977

## Kanpo estekak 
* Zinaída Akséntievaren biografia
Pilar Ruiz-Lapuente

**Pilar María Ruiz Lapuente** (Bartzelona, Katalunia, 1964ko maiatzaren 18a) kataluniar  astrofisikaria da, Bartzelonako Unibertsitateko irakasle jarduera akademikoak egiten dituena.

## Ibilbidea 
1998an, Supernova Cosmology Project-eko kideetako bat izan zen, eta unibertsoaren hedapena azkartzen ari dela jakin zuen. 
[ezkerrera|thumb|300px|SN1572, [Tycho Brahe|Tychoren Supernova 1572ren 'guraso-gaia']]2004an, nano zuri baten lagun izan zen izarraren bila zebilen lan-taldearen buru izan zen. 1572 SN supernoba ezagunean izan zen, besteak beste, Tycho Brahe astronomo ospetsuak 1572an behatua. 2012an, Jonay González Hernándezekin eta beste kolaboratzaile batzuekin batera, SN 1006 supernoba historikoaren eremua aztertu zuen. Haren lanak supernoba hori bi nano zuriren fusiotik datorrela iradokitzen du.

Oro har, Ruiz -Lapuentek iradokitako metodoak oihartzun handia izan du, eta Magallaesen Hodei Handiko supernoble-soberakinei ere aplikatu zaie, Schaefer eta Pagnottaren kasuan bezala. Horietan ere, 'guraso' eboluzionatuak baztertu ahal izan dira, eta, kasu batean, nano zurien bat-egitea iradoki da, SNR 0509-7.65-ren guraso.

## Artikulu eta argitalpen aipagarriak 
* «''The binary progenitor of Tycho Brahe's 1572 supernova*».

* «*Tycho Brahe's supernova: light from centuries past*».

* «*Dark energy, gravitation and supernovae*».

* «*A possible low-mass type Ia supernova*».

* «*Nebular spectra of type IA supernovae as probes for extragalactic distances, reddening, and nucleosynthesis*».

* Otros artículos destacados más recientes 

* Blog *Cosmodiversarium* 

### Liburuak 
* «*Dark energy: observational and theoretical approaches*»

* «*Thermonuclear supernovae*»

* «*El Enigma de la Realidad: las Entidades de la Física de Aristóteles a Einstein*»

* «*La aceleración del Universo»''

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2002an Kataluniako Generalitatetik Recercarako Aintzatespena jaso zuen.
* 2007an Kosmologiako Gruber saria jaso zuen, Supernova Cosmology proiektuko lankideekin batera, 1998an egindako aurkikuntzagatik.
* 2009an, 1996-2006 aldian nazioarteko zientzia-argitalpenetan gehien aipatu ziren Kataluniako zientzialarien zerrendan bigarren lekuan agertu zen, supernobei buruzko 1999ko artikulu batean emandako laguntzagatik, 2.318 aipamenekin.
* 2013an Europako Zientzia, Giza eta Letren Akademian sartu zen.

* 2015ean, Breakthrough Oinarrizko Sari Fisikoaren saria jaso zuen, unibertsoaren hedatzearen azelerazioa aurkitu zuten gainerako zientzialariekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bartzelonako Unibertsitatea
* Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorena
* Europako Zientzia, Humanitate eta Letren Akademia

## Kanpo estekak
Alicia Faubel

**Alicia Lisette Faubel de Correa** (Alacant, 1997ko urtarrilaren 9a ) modelo eta aktore espainiarra da, Miss Unibertsoa Espainia 2022 lehiaketako irabazlea.

2019ko maiatzaren 28an Estatu Batuetan estreinatu zen *General Commander* Alicia DiSantoren papera egin zuen. 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak 
*Alicia Faubel IMDb-n
*Alicia Faubel Instagramen
HD1 (galaxia)

**HD1** 2022ko apiriletik aurrera, beha daitekeen galaxiarik urrunena da eta, aldi berean, unibertsoan identifikatu diren galaxien artean zaharrenetako bat da. Galaxia honek, gutxi gorabehera z = 13,27ko haustura-desplazamendu zenbatetsi batekin, duela 13.787 milioi urte, Big Bang delakoa baino 324 milioi urte geroago, igorri zuen orain antzeman den argia. Argia igorri zenetik unibertsoa asko hedatu denez, kalkulatzen da gaur egun benetako distantzia 33.288  milioi argi-urteko distantzian dagoela (10.206 milioi pc). Espazioa hedatzearekin batera, argiaren uhina luzatu egin da eta ailegatzen den argia infragorria da.
[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/EarliestGalaxyCandidates-20220407.jpg/800px-EarliestGalaxyCandidates-20220407.jpg|erdian|thumb|800x800px|Galaxia goiztiarreko hautagai bat (z=13.3) eta Unibertsoaren historia ([Eskala logaritmiko|eskala logaritmikoa; (2022ko apirilaren 7a)[Konparatu: Kronologia naturala - Unibertsoaren historia (eskala lineala)]]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* GN-z11 galaxia.

## Kanpo estekak 
*
Juan Manuel Santisteban

**Juan Manuel Satisteban Lapeire** (Ampuero, 1944ko urriaren 25a-Catania, 1976ko maiatzaren 21a) kantabriar txirrindularia izan zen, profesionala 1970etik 1976ra.

## Biografia 
Bere kirol lorpenik handienak Espainiako Itzulian lortu zituen, non bi etapa garaipen erdietsi zituen.

1976an hil zen Italiako Giroko lehen etapan izandako erorikoaren ondorioz. 1952an Orfeo Ponsin galdu ondoren, txirrindulari bat hil zen bigarren aldia izan zen.

2002an Juan Manuel Santisteban Memoriala sortu zuten, Espainiako egutegi amateurraren barruan txirrindularitza proba bat, bere izena oroigarri gisa daramana.

## Palmaresa 
## Emaitzak Itzuli Handietan 
## Taldeak 
* La Casera-Peña Bahamontes (1969)
* Karpy (1970-1972)
* Monteverde (1973)
* Kas (1974-1976)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*
Albert Sarraut

**Albert-Pierre Sarraut** (Bordele, 1872ko uztailaren 28a - Paris, 1962ko azaroaren 26a) frantziar politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1933an eta 1936an.

1907an senataria eta Barne idazkariordea zen eta ez zuen Languedoc-eko mahastizainen matxinadaren errepresioan parte hartu nahi izan. 1912tik 1914ra eta 1917tik 1919ra Frantziar Indotxinako gobernadore orokorra izan zen. 1928a Kolonietako ministroa izendatu zuten.

Bi aldiz izan zen lehen ministro: 1933ko urriaren 26tik azaroaren 26ra eta 1936ko urtarrilaren 24tik ekainaren 4ra.
Ameriketako Estatu Batuetako emakumezkoen errugbi selekzioa

**Ameriketako Estatu Batuetako emakumezkoen errugbi selekzioa** Ameriketako Estatu Batuen ordezkaria da errugbi partida ofizialetan, USA Rugby-ren kontrolpean. 1987an jokatu zuen lehenbiziko partida, eta garaipena erdietsi zuen 1991ko Munduko Errugbi Kopan.

## Palmaresa 
* Munduko Errugbi Kopa
** Parte hartzeak (9): 1991, 1994, 1998, 2002, 2006, 2010, 2014, 2017, 2021
** Irabazlea: 1991

## Kanpo estekak 
* USA Rugbyren webgunea, usa.rugby
Les Lyonnais

***Les Lyonnais*** 2011ko Olivier Marchal frantziar zinema zuzendariaren filma bat da.

## Sinopsia 
Edmond Vidal, «Momon» ezizenez ezaguna, ijito-kanpaleku batean hazi zen. Bertan familiaren garrantziari eutsi dio, leialtasunari eta jatorriaren harrotasunari. Bere haurtzaroko lagun Serge Suttelengandik oso hurbil egon zen, eta berarekin batera kartzelara joan zen gerezi lapurreta batengatik.

## Aktoreak 

* Gérard Lanvin - Edmond "Momon" Vidal
* Tchéky Karyo - Serge Suttel
* Daniel Duval - Christo
* Lionnel Astier - Dany
* Dimitri Storoge - "Momon" Vidal
* Patrick Catalifo - Max Brauner komisarioa
* François Levantal - Joan Chavez
* Francis Renaud - Brandon
* Valeria Cavalli - Janou Vidal
* Estelle Skornik - Lilou Suttel
* Étienne Chicot - greziarra
* Palwinder Singh - PS

## Kanpo estekak
Liberty belle

***Liberty belle*** 1983ko Pascal Kané frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1959ko urrian, Julien Berg Parisko lizeo batean literatura prestatzen ari zen. Aljeriako Gerraren ondorioak eskola-klaustroetaraino iristen dira, eta liskar gogorrak sortzen dira ezker muturreko militanteen eta Aljeria Frantsesaren aldekoen artean. Julienek, familiako tradizioagatik, lehenengoak begiko ditu eta azkenean borrokan sartzen da.

Hala ere, bere arduragabekeriek eta inozokeriak ondorio dramatikoak izango dituzte Nazio Askatasunerako Frontea (FLN) babesteko sarean, Vival filosofiako irakaslea sare horretakoa baita.

## Aktoreak 

* Jérôme Zucca : Julein
* Dominique Laffin : Elise
* André Dussolier : Vival
* Philippe Caroit : Gilles
* Jean-Pierre Kalfon : Brinon
* Anouk Ferjac : Mother
* Bernard-Pierre Donnadieu : Yvon
* Maurice Vallier : Censeur
* Fred Personne : Pasteur
* Anne-Laure Meury : Corinne
* Marcel Ophüls : alemaniar irakaslea
* Juliette Binoche : neska dantzalekuan

## Kanpo estekak
Mauvais Sang

***Mauvais Sang*** ( ahoskatua; ) 1986ko Leos Carax frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Marc eta Hans, bi lapur zahar, mehatxupean daude eta "estatubatuar" izeneko mailegu-emaile bati zor bat ordaindu behar diote. Laborategi batean STBO izeneko gaixotasun berri baten aurkako txerto bat lapurtzeko asmoa dute. Gaixotasun horrek larrua maitasinuk gabe egiten duten bikoteei eragiten die.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
The Unbearable Lightness of Being

***The Unbearable Lightness of Being*** 1988ko Philip Kaufman estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Milan Kunderaren *Izatearen arintasun jasanezina* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Tomas Txekoslovakiako neurokirurgialari arrakastatsuak jarduera sexual handia du. Pragan, Sabina artista axolagabearekin abentura bat du. Bainuetxe batera doa, kirurgia espezializatu bat egitera eta bertan Tereza ezagutu du, estimulazio intelektuala nahi duen zerbitzari asegabea. Hark Pragan arakatu eta Tomasekin bizitzera doa, eta haren kontuak zailtzen ditu.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Monica Rubio (astronomoa)

**Mónica Solange Rubio López** (Santiago, Txile, 1955eko ekainaren 9a) txiletar astronomoa da eta Txileko Astronomia Elkarteko (SOCHIAS) zuzendaria 2019 eta 2021 artean. Astronomiari egindako ekarpen garrantzitsuengatik, 2021eko Zientzia Zehatzen Sari Nazionala lortu zuen.

## Biografia 
Irakaskuntza ertaina egiten ari zela, Txileko Astronomia eta Astronautika Elkartean (ACHAYA) hasi zen eskoletara joaten eta Cerro Pochoco behatokia bisitatzen. 1976an, Zientzietako lizentziatura lortu zuen Txileko Unibertsitatean, eta Astronomiako Magisterra 1982an, ikasketa-etxe berean. 1992an Parisko Unibertsitateko Astrofisika eta Teknika Espazialetan doktoratu zen Frantzian.

2007. eta 2014. urteen artean, CONICYTen Astronomia Programaren zuzendari izan zen.YT. 

2015. urtean, *Nature* aldizkarian argitaratutako azterlan baten buru izan zen, izarretako 'amatasun-modu' berri bati buruzkoa, Wolf-Lundmark-Melotte-ren (WLM) teilatu-hegalari izarren "inkubagailu" bat aurkitu ondoren; Lurra planetatik hiru milioi argi-urtera dagoena.

2021eko abuztuan, Nazioarteko Astronomia Batasuneko H dibisioaren (“Izarrarteko ingurunea eta tokiko unibertsoa”) buru izateko hautatu zuten, eta kargu hori bere gain hartu zuen Txileko lehen astronomoa izan zen.
* 2016. urtean "Urteko emakumea" saria eman zitzaion.
* 2021ean Zientzia Zehatzen Sari Nazionala lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Francisco Sá Carneiro

**Francisco Manuel Lumbrales de Sá Carneiro** (Porto, 1934ko uztailaren 19a - Camarate, 1980ko abenduaren 4a) portugaldar politikaria izan zen. Portugalgo lehen ministroa izan zen 1980ko urtarrilaren 3tik hil zen arte.

1969an Biltzar Nazionalera sartu zen eta alde erreformistako kideetako bat izan zen. 1974ko maiatzean, Krabelinen Iraultza gertatu eta hilabetera, Alderdi Sozialdemokrata sortu zuen beste politikari batzuekin batera. Behin-behineko hainbat gobernutan ministro izan zen eta 1976an diputatu hautatu zuten.

1979ko hauteskundeak irabazi ondoren, priner ministro izendatu zuten 1980ko urtarrilean. Bigarren hauteskundeetan, urrian, gehiengoa handitu zen.

Abenduan hil zen hegazkin istripu batean eta istripuaren arrazoiei buruzko hainbat teoria izan ziren. Ikerketa parlamentario batek ondorioztatu zuen kausa hegazkinaren barruan jarritako bonba bat izan zela.
Pablo Fernández

**Pablo Fernández Mezo** (Barakaldo,  -) bizkaitar gizarte graduatu, legelari, funtzionario eta udal-politikaria da. 2023. urtetik Sestaoko Udaleko zinegotzia da.

## Bizitza 
Barakaldon jaio zen 1963ko abuztuaren 20an. Barakaldoko Institutu Politeknikoan egin zituen lanbide heziketa ikasketak, 1983an graduatuz. Oviedoko Unibertsitatean lan harreman diplomatura ikasi zuen, 1991n graduatuz. Ondoren, Zuzenbide Lizenziatura ikasi zuen Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalean (UNED).

Gaur egun, Espainiako Gobernuko Lan, Migrazio eta Gizarte Segurantza Ministerioan lan egiten du, teknikari moduan, Gizarte Segurantzaren Administrazioaren Kudeaketa Gorpuko funtzionarioa (Cuerpo de Gestión de la Administración de la Seguridad Social).

## Politikagintza 
Podemos alderdiaren kide da eta Podemos Ahal Dugu Sestao udal-alderdiaren kide 2020-2021 urtetik. 2021 urtetik aurrera Podemos Ahal Dugu Sestao udal-alderdiaren idazkari nagusia da, Richar Vaquero ordezkatuz.

## Bizitza pertsonala 
Sestaon bizi da.

## Hauteskundeak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Hussard sur le toit (filma)

***Le Hussard sur le toit*** 1995ko Jean-Paul Rappeneau frantziar zinema zuzendariaren abenturazko filma da.

## Sinopsia 
1832an, kolerak Proventza astindu zuenean, hainbat zorigaitzen ondoren, Angelo Pardi husarren koronel italiar gazteak, austriar polizia sekretua atzetik duela, Pauline de Théus ezagutu du, bere senarraren bila dabilen emakume ederra. Bien bideak gurutzatuta, Angelo Pauline laguntzen hasi da, gaixotasunaren kaosean murgilduta dagoen herrialde baten bila.

## Aktoreak 

* Juliette Binoche: Pauline de Théus
* Olivier Martinez: Angelo Pardi
* Claudio Amendola: Maggionari
* Isabelle Carré: tutorea
* François Cluzet: doktorea
* Jean Yanne: saltzailea
* Pierre Arditi: Mr Peyrolle
* Christiane Cohendy: Mme Peyrolle
* Gérard Depardieu: komisarioa
* Laura Marinoni: Carla
* Yolande Moreau: Mme Rigoard
* Daniel Russo: Maître Rigoard

## Kanpo estekak
Tmesisternus vagus

***Tmesisternus vagus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Thomson ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1865ean.

## Hedapena 
Indonesian  aurkitua izan da. Espezieak 12 eta 17 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sweet Emma Barrett

**"Sweet Emma" Barrett** (New Orleans, Louisiana, AEB, 1897ko martxoaren 25a - Metairie, 1983ko urtarrilaren 28a) AEBko jazz-kantari eta piano-jole autodidakta izan zen, eta 1923tik 1936ra bitartean Original Tuxedo Orchestrarekin lan egin zuen, Papa Celestinen zuzendaritzapean, eta gero William Ridgelyrekin. Armand Piron, John Robichaux, Sidney Desvigne eta Preseration Hall Jazz Band taldeekin ere lan egin zuen.

## Biografia 
1947an, lan egonkorra onartu zuen Happy Landing-en, Pecaniereko klub batean (Louisiana). Bere estreinako grabazioa 1961ean izan zen, Riverside Records *New Orleans: The Living Legends series* albumarekin, eta horrek ospea ekarri zion. Albumeko kanta gehienak instrumentalak ziren arren, beste batzuk Barrettek abestu zituen, eta abeslari gisa lehen erregistrotzat deskribatu dira.

"Bell Gal" ezizena jarri zioten, txano gorri bat eta gabonetako kanpaiak zeramatzalako, musikaren konpasean tindatzen zutenak. *Glamour* aldizkariaren azalean agertu zen eta Estatu Batuetako eta Europako argitalpenetan izendatu zuten. Preseration Hall Jazz Band taldearekin bidaiatu zuen nazio eta nazioarte mailan, 1963an Disneylanden denboraldi bat barne.

Atzerrian kontzertu eta agerraldietan jaso zuen harrera zabala eta beroa izan arren, Barrett erosoago sentitzen jarraitu zuen bere jaioterriko New Orleansen, bereziki Frantzia auzoan. 1963an, The Bell Gal eta Her Dixieland Boys Music albumean, Barrettek zortzi abestietatik lautan kantatu zuen eta bi abesbatza zuzendu zituen.

Oro har, talde horrek New Orleanseko jazzaren soinuaren lagin ona eskaini zien entzuleei, 1963 inguruan, eta Barrett-en grabazio bakanetako bat izan zen Preseration Hall Jazz Banden (Robinson eta Sayles izan ezik) ohiko kiderik gabe. "Big Butter and Egg Man", "Bogalusa Strut" eta "Take Me Out to the Ball Game" bezalako  irudikapenak dibertimenduz eta alaitasunez irudikatzen ziren.

1965ean, Preseration Hall Jazz Band The Cincinnati Kid filmean agertu zen, labur, eta Barrett aurkeztu zuen kantari eta piano-jole gisa, eta haren lehen planoa erantsi zen.

1967an, apoplexia bat izan zuen, ezkerreko aldea geldiarazi ziona, baina lanean jarraitu zuen, eta batzuetan grabatu egin zuen, 1983an hil zen arte.

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vi Redd

**Elvira "Vi" Redd** (Los Angeles, AEB, 1928ko irailaren 20a) jazzeko goi-mailako saxofoi jotzailea da, bokalista eta hezitzaile estatubatuarra. Bere karrera sei hamarkadatan luzatu zen, eta garai hartan Count Basie, Rahsaan Roland Kirk, Linda Hopkins, Marian McPartland eta Dizzy Gillespie artistekin batera jo zuen.

## Biografia 
Los Angelesen jaio zen, Alton Redden alaba, New Orleanseko jazz bateria jotzailea eta Clef Clubaren sortzaileetako bat, eta Mattie Thomasen alaba. Bere aitak, Central Avenueko jazzeko pertsonaia nagusietako batek, eragin handia izan zuen bere prestakuntza-urteetan. Bere izeba amona Alma Hightower izan zen beste musika-aholkulari garrantzitsu bat.

Berrogeita hamarreko hamarkadatik dago aktibo, eta bebop, hard bop eta post-bop jotzeagatik da ezaguna. Besteak beste, Count Basie eta Dizzy Gillespierekin jo du.

Hezkuntza Kontseilurako lan egin ondoren, 1957tik 1960ra, Redd jazzera itzuli zen. Las Vegasen jo zuen 1962an, bira bat egin zuen Earl Hinesekin 1964an eta talde bat zuzendu zuen San Frantziskon 1960ko hamarkadaren erdialdean bere senarrarekin, Richie Goldberg bateria-jotzailearekin. Garai hartan, Reddek Max Roachekin ere egin zuen lan. Jardunean egon zen bitartean, birak egin zituen Japonian, Londresen (Ronnie Scott's-en 10 asteko egonaldi bat barne), Suedian, Espainian eta Parisen. 1969an Los Angelesen jarri zen, eta bertan jo zuen hezitzaile gisa lan egiten zuen bitartean.

Kaliforniako Estatu Unibertsitatean, Los Angelesen, graduatu zen eta  Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatearen irakaskuntza-ziurtagiria lortu zuen. Los Angelesera itzuli zenean, urte askotan irakatsi eta eman zituen hitzaldiak. 1970eko hamarkadaren amaieran, National Endowment for the Arts-en musika-aholkularien taldean sartu zen. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1989an Los Angeles Jazz Societyren Lifetime Achievement Award saria jaso zuen. 
* 2001ean, Arte Eszenikoetarako John F. Kennedy zentroko Mary Lou Williams Women in Jazz Award saria jaso zuen.

## Diskografia 
* *Bird Call* (United Artists, 1962)
* *Lady Soul* (Atco, 1963)
* ''Now's the Time'', Marian McPartland-ekin, Mary Osborne (Halcyon, 1977)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus villaris

***Tmesisternus villaris*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Pascoe ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1868an.

## Hedapena 
Ginea Berriaren mendebaldean  aurkitua izan da. Espezieak 9 eta 15 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus ziczac

***Tmesisternus ziczac*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Stephan von Breuning ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1939an.

## Hedapena 
Ginea Berriaren Papuan aurkitua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudine Rinner

thumb|260px|Rinner orbita
thumb|260px|2011 W2 kometa (Rinner), Charles_Bell
**Claudine Rinner** (Ottmarsheim, Frantzia, 1965) Ottmarsheim Behatokiko (224) frantses astronomo amateurra da, eta 'planeta txikien aurkitzailea da. Edgar Wilson saria jaso zuen hiru kometa aurkitzeagatik.

## Biografia 
Ottmarsheimen (Alsazia, Frantzia) bizi da Rinner. 

Hiru kometa aurkitu zituen Marokon dagoen 0,5 metroko teleskopio robotikoa erabiliz. Edgar Wilson 2013 saria irabazi zuen, P / 2011 *W2 Rinner*, C / 2012 CH17 eta P / 2013 CE31M kometak aurkitzeagatik. Zazpi sari izan ziren urte hartan, eta 42,000 dolar banatu ziren.

### MOSS behatokia 
MOSS teleskopioa (Morocco Oukaimeden Sky Survey) Claudine Rinner-en (Frantzia), Astronomiako Elkarte Jurasikoaren (Suitza) eta Marrak Cadi Ayechyad Unibertsitateko Energia Handien eta Astrofisikaren Fisikako laborategiaren (LPHEA) ekarpena da. Eraikina AGM (Atlas Golf Marrakech) enpresak eraiki zuen. Schoch Fundazioak (Suitza), Romandako Fisika Batzordeak (Suitza), Edgar-Wilson Sariak (SAO, Boston) eta Sociedad Planetarioak (Kalifornia) babestu zuten MOSS proiektua.

Behatokia Toubkaleko Parke Nazionalean dago, 2.750 metroko altitudean.

Newton motako teleskopioak 500 mm-ko ispilu primario bat du, F/3ra irekia. Lehen argia 2011ko urriaren 5ean izan zuen.

## Aurkikuntzak 
2004 eta 2007 bitartean Claudine Rinnerrek 59 planeta txiki aurkitu zituela akreditatu ditu  Minor Planet Center erakundeak. Horietako hiru François Kugelekin batera aurkitu zituten.

### Kometak 
### Asteroide nabarmenak eta izendatuak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1999an, bere omenez, Laurent Bernasconi astronomo amateur frantsesak aurkitu zuen 23999 Rinner asteroidea, izendatu zuten  . Izendapen ofizialerako hitzordua 2005eko uztailaren 21ean argitaratu zuen Planeta Txikien Zentroak (KMA). ).
* 2013an Edgar Wilson saria irabazi zuen, P / 2011 *W2 Rinner*, C / 2012 CH17 eta P / 2013 CE31M kometak aurkitzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oier Sarriegi

**Oier Sarriegi Isasa** (Donostia, Gipuzkoa, 1997ko maiatzaren 17a) gipuzkoar futbolaria da, 

## Biografia 
Anaia nagusia Imanol eta arreba gaztea Amaiur futbolariak dira ere. Bere jaioterriko Antiguokoren harrobian hezia, eskuin hegalean jokatzen du, atzealdean edota zelai erdian. 2015ean bere gazte ibilbidea bukatuta, Athleticek fitxatu zuen bere hirugarren taldean jokatzeko, Baskonian. 2018an Alavesek fitxatu zuen, bere aro babazorroa bukatu zuen 2020an bere bigarren taldean jokatu eta gero bi denboraldiz. Bulgarian jokatu zuen 2024/25 denboraldian. 2025eko udan Kosovora joan zen jokatzera.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Jimmy Vicaut

**Jimmy Vicaut** (Bondy, Seine-San Denis, 1992ko otsailaren 27a) 100 eta 200 metrotan espezializatutako sprinter frantziarra da. 100 metroko lasterketan, 9,86 segunduko marka pertsonala, Europako atleta guztien artean bigarren denborarik azkarrena da. 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen 4x100m-ko errelebo proban frantziako taldearekin. Urtebete lehenago, 2011an, proba berean, zilarrezko domina lortu zuen Daegun egin zen Munduko Txapelketan. Europako Txapelketei dagokienez, urrezko domin bat du aire librean (2010 Bartzelonan) 4x 100m-ko proban eta beste bat pista estalian 60 metroetan 2013an Göteborg-en. Gainera 3 zilar eta 2 brontze lortu ditu bere ibilbide profesionalaren zehar.

## Kirol lorpenak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Collybia tuberosa

***Collybia tuberosa*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du behar adina haragi jateko. Urria Euskal Herrian.

Sinonimoak: *Agaricus amanitae subsp. tuberosus*, *Agaricus bulbosus*, *Gymnopus tuberosus*, *Marasmius sclerotipes*, *Marasmius tuberosus*, *Chamaeceras sclerotipes*, *Collybia picetorum*, *Collybia sclerotipes*, *Microcollybia tuberosa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,3 eta 1,5 cm arteko diametrokoa, zurixka, horixka-okrea diskoan, apur bat unbilikatua.

**Orriak:** Zuriak, oinari itsatsiak, orritxoekin.

**Hanka:** Haritsua, zurixka, 2 - 5 x 0,1 - 0,2 cm-ko neurrikoa, esklerozio bat du oinean, batzuetan ezkutuan. Esklerozio hau mutur batean dago mehetua, kolore marroi-gorrixkarekin edo marroi-beltzarekin eta 0,5 - 0,75 x 0,1 - 0,3 cm-ko tamainarekin.

**Haragia:** Oso mehea, zurixka.

Esklerozio: Tuberkulu txiki baten itxurako mizelioa.

**Etimologia:** *Collybia* antzinako grekotik dator, eta txanpona esan nahi du. Perretxikoaren formagatik. *Tuberosa* epitetoa berriz latinetik dator, "tuberosus" hitzetik, eta trufa esan nahi du. Esklerozio txiki batetik, tuberkulu moduan ateratzen delako.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako baliorik, bere urritasunagatik eta tamainaz txikia duelako.

### Nahasketa arriskua 
Kontu handiz ateratzen badugu, perretxikoa sortzen den esklerozioa ikusiko dugu, horrela, espezie hau segurtasun osoz identifika dezakegu. Oin zuriarekin eta eskleroziorik gabe jasotzen badugu, erraz nahas dezakegu *Collybia cirrhata* delakoarekin, honen antzekoa baina eskleroziorik gabea. Antzeko beste espezie bat *Collybia cookei* da, esklerozio horixka-okre koloreko batetik sortzen dena. 

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hazten da, perretxiko batzuen hondar deskonposatuetan, adibidez, *Lactarius vellereus* edo *Russula nigricans* delakoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus venatus

***Tmesisternus venatus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Thomson ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1864an.

## Hedapena 
Indonesian aurkitua izan da. Espezie honek 14 eta 20,25 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maurice Greene

**Maurice Greene** (1974ko uztailaren 23a) estatubatuar atleta ohia da, 100 metro eta 200 metroko probetan `parte hartzen zuena. 100 m-ko munduko errekorra izan zuen, 9,79 segundorekin. Bere karreraren goraldian (1997-2004) lau domina olinpiko irabazi zituen eta bost aldiz munduko txapelduna izan zen. Horietatik 3 1999ko Munduko Txapelketan lortu zituen. Lorpen hori lehen Carl Lewisek eta Michael Johnsonek bakarrik lortu zuten, eta ordutik beste hiruk berdindu dute.

2001etik aurrera, hainbat lesio izan zituen bere karreran, baina brontzezko domina 100 metroetan eta zilarrezkoa errelebo motzean irabazi zituen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan. Greenek ere arrakasta izan zuen pista estalian: 1999ko Pista Estaliko Munduko txapelduna izan zen, ia 20 urtez 60 metroko lasterketan munduko errekorra izan zuen eta 50 metrotako gizon azkarrena da. 2005ean korrika egin zuen lesio baten ondoren, eta 2008an erretiratu zen ofizialki. Bere ibilbidean zehar, 10 segundotik beherako hirugarren lasterketa gehien egin zuena izan zen (52) 100 metrotan, Usain Boltekin berdinduta eta Asafa Powell eta Justin Gatlin-ek bakarrik gaindituta.

## Kirol lorpenak 
## Marka pertsonalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus hieroglyphicus

***Tmesisternus hieroglyphicus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Blanchard ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1853an.

## Hedapena 
Ginea Berriko mendebaldean eta Papuan aurkitua izan da. Espezie honek 15 eta 18 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Tmesisternus hieroglyphicus* Catalogue of Life.
Jeremy Wariner

**Jeremy Matthew Wariner** (1984ko urtarrilaren 31) AEBetako atleta erretiratua da, 400 metrotan espezializatua. Lau domina olinpiko (hiru urre, zilar bat) eta Munduko Txapelketako sei domina irabazi zituen. Probako historiako laugarren azkarrena da (400 m), eta 43,45 segundoko marka pertsonala du. Wayde van Niekerk (43,03 WR, 2016), Michael Johnson (43,18 WR, 1999) eta Butch Reynolds (43,29 WR 1988) dira aurretik daudenak, eta bosgarren marka azkarrena, 2007an ezarri zenean.

## Kirol lorpenak 
## Marka pertsonalak 
## Sailkapenak 
Wariner onenen artean sailkatu zen AEBn eta munduan 400 m-ko proban, 2004tik 2013ra, *Track and Field* News-eko adituen botoen arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cahorsko katedrala

**Cahorsko Donezteberen katedrala**, , Frantziako hegoaldeko Okzitania eskualdeko Cahors hiriko katedral erromaniko bat da, Lot departamentuan.

1080-1135 artean eraikia izan zen, Gerard de Cardaillac artzapezpikuaren aginduz.
Ezko herdozuri

**Ezko herdozuria** (*Hygrophorus cossus*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da erabiltzen sukaldean. Koko olio zaharraren usaina du; gainera zapore mikatza.

Sinonimoak: *Agaricus elongatus*, *Agaricus eburneus var. ß pallens*, *Agaricus eburneus var. b cossus*, *Limacium eburneum var. cossus*, *Limacium cossus*, *Hygrophorus eburneus var. cossus*, *Hygrophorus eburneolus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 (10) cm bitarteko diametrokoa, ganbila edo lau-ganbila, titi pixka batekin, hasieran zuria, ondoren krema antzeko kolorekoa, gainazala likatsua du.

**Orriak:** Dekurrenteak, zuriak, lodiak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 6 - 10 x 0,5 - 1,5 cm-koa, berehala lehorra; zuria, liraina, pikortsua goian.

**Haragia:** *Lactarius volemus*-aren antzeko usaina du. Oinaren oinarriak ez du erreakzionatzen  KOH (potasa) erreaktiboarekin.

**Etimologia:** *Hygrophorus* hitza grekotik dator, heze eta ekarri beharreko, "phoréo"-tik, hau da, hezetasuna bildu eta kontserbatzen duenetik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzarako interesik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrophorus eburneus* delakoarekin, honek usain aromatikoagoa eta gogorragoa du; oinaren oinarriak kolore horia hartzen du KOH erreaktiboarekin; orriak lehortzen direnean okre antzeko kolorekoak bihurtzen dira; pagadietakoa da. *Hygrophorus chrysaspis* espeziearekin ere bai, honek usain aromatiko leuna du eta oinaren oinarria arre-laranja bihurtzen da KOH-rekin.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean; hostozabalen azpian edo baso mistoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Tunisia, Algeria, Maroko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bushcraft

[thumb|Bushcraft jardueran maiz erabiltzen diren lanabesetako batzuk, [aizkora eta labana.]]
**Bushcraft**, ingurumen naturalean biziraun ahal izateko gaitasun, trebetasun eta jakintzen erabilera, ezagutza eta ulermenaren erabilera eta praktika dira. Izena ingelesezko *The bush* (Australia, Zeelanda Berria eta Alaskako baso mota) eta *craft* (langintza) hitzen elkarketatik sortua da, eta basoarekin zerikusia duten langintza edo ezagutza multzoa litzateke.

Hortaz, jarduera honek giza bizitzaren oinarri fisiologikoak betetzeko trebetasun eskeintzen ditu: elikagaiak, (bilketa, jarraipena, ehiza, atzematea eta arrantzaren bidez), uraren horniketa eta purifikazioa, aterpeen eraikunta eta eta sua egiteko teknikak. Ezagutza hauei soken ekoizpena eta korpiloak gehitu dakizkie, bai eta egur tailaketa, medikuntza/osasuna eta nabegazio naturala. 

Bushcraft jaduerak zenbait lanabesen erabilera ere barne hartzen ditu, tartean bushcraft labanen eta aizkoren erabilera. Bushcrafter batek lanabes hauek egitura mota ugari eraikitzeko erabil ditzakete, txalupetatik hasi eta aterpetaraino. 

Izendapena hau Hego hemisferioan Les Hiddins australiar soldadu ohi eta biziraupenenan adituak ezagun egin zuen, eta Ipar hemisferioan Mors Kochanski kanadar biziraupen aditu, naturalista eta idazleak, eta Erresuma Batuan Ray Mears ingeles biziraupen aditu eta telebista aurkezleak.
Ezko gorri-txiki

**Ezko gorri-txikia** (*Hygrophorus coccinea*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina interes gastronomiko handiegia ez du.

Sinonimoak: *Agaricus miniatus*, *Agaricus kermesinus*, *Agaricus scarlatinus*, *Agaricus fulvus*, *Agaricus aurantius*, *Agaricus coccineus var. a fulvus*, *Gymnopus coccineus*, *Hygrophorus coccineus*, *Hygrophorus spectandus*, *Pseudohygrocybe coccinea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa,kanpai itxurakoa edo hemisferiko kamutsa, gorri-gerezi kolore ederrekoa, koloregabetzean laranja kolorera pasatzen da, baita horira ere zahartzean. Gainazala hezea, leuna eta glabroa du eta ertza ildaskatua.

**Orriak:** Zabal, Itsatsiak edo eskotatuak, gorri-laranja edo gorri-adreilu kolorekoak, ertz horia eta tartekatutako orritxoekin.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Barnehutsa, askotan luzetara konprimatua, ildaska arraildu bat osatuz; kolorea gorria du, kapelarena bezalakoa, eta oinarria zurbilagoa.

**Haragia:** Hauskorra, mehea, usaingabea eta zapore leunekoa.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du. *Coccinea* epitetoa berriz latinetik dator, gorri-bermiloi kolorea esan nahi duen "coccineus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina sukaldaritzan balio gutxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe miniata* delakoarekin, hau txikiagoa da eta kapela zuntz finekin. Baita txikiagoak diren *Hygrocybe intermedia]*, *Hygrocybe marchii*,  eta *Hygrocybe turunda* espeziekin eta handiagoa den *Hygrocybe punicea*-rekin ere bai.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, belardietan, larreetan eta bide ertzetan.

### Banaketa eremua 
Amerika, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Japonia, Taiwan, Ozeania, Togo, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkotxo

**Ezkotxoa** (*Hygrocybe miniata*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gutxi du eta zaporegabea da. Ez da gomendatzen prestatzea.

Sinonimoak: *Agaricus flammeus*, *Agaricus glutinosus*, *Hypophyllum sanguineum*, *Agaricus coccinellus*, *Agaricus coccineus subsp.* miniatus*, *Hygrophorus miniatus*, *Hygrocybe miniata*, *Hygrophorus congelatus*, *Hygrophorus flammans*, *Hygrophorus coccinellus*, *Hygrophorus miniatus var. congelatus*, *Hygrophorus constans*, *Hygrocybe constans*, *Hydrocybe flammea*, *Hygrophorus miniatus var. typicus*, *Pseudohygrocybe miniata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikoa hasieran, ondoren ganbila, inbutu itxura apur batekin, kolore gorri bizikoa. Azala gutxi edo ia batere ez likatsua, eta ertza pixka bat oxkarratua.

**Orriak:** Gorri-horixkak edo gorri argiak, itsatsiak edo pixka bat dekurrenteak, zabal eta lodiak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Oso luzea, kapelaren diametroaren proportzioan, kapelaren kolore berekoa. Hauskorra, leuna eta lehorra. Lehenbizi betea gero barnehutsa.

**Haragia:** Hauskorra eta mehea, kapelaren kolorekoa edo argixeagoa, hori-laranja kapelaren azalaren azpian, usain nabarmenik gabea eta zaporerik gabea.

**Etimologia:** *Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela hezearekin, esan nahi du. *Miniatus* epitetoa berriz latinetik dator, minioz margotua esan nahi duen "miniatus" hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Tamaina txikia duenez, balio gastronomiko eskasa duela uste da.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe quieta* delakoarekin, honek kolore gorri-laranja du; orriak zabalak eta zabal eta ez dira dekurrenteak. *Hygrocybe turunda* eta *Hygrocybe marchii* ere txikiak eta gorrixkak dira. *Hygrocybe cantharellus* espezieak kapela gorri-laranja kolorekoa du, ertz horixka eta orri zuri eta dekurrenteak. *Hygrocybe parvula* txikiagoa da eta orri dekurrenteak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere udazkenean, belarretan eta sasietan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Riley

**Julia M. Riley**, ezkongabetan **Julia Hill** (Erresuma Batua, 1947) britainiar astrofisikaria da.

Rileyk Fanaroff-ekin batera, *I. eta II. motako irrati-galaxiak (FRI eta FRII)* lana idatzi zuen.

## Biografia 
Riley Girton College-ko kidea da, Cambridgeko Unibertsitateko Cavendish Astrophysics Group-ekin elkartua. Ikerketa-eremu nagusia irrati-astronomia da. Rileyk hitzaldiak eman eta fisikoki gainbegiratzen du Natural Sciences Triposen, Cambridgeko Unibertsitatean. Maurice Hill itsas geofisiko britainiarraren alaba da, eta Archibald Vivian Hill Nobel saridun fisiologoaren biloba.

### Lanak 
#### I. eta II. motako irrati-galaxiak 
1974an, Fanaroffekin batera, oso lan txalotua idatzi zuen, irrati-galaxiak bi motatan sailkatuz beren morfologian (forma) oinarritua. Fanaroff eta Rileyren sailkapena Fanaroff-Riley, I. eta II. motako irrati-galaxiak (FRI eta FRII) gisa ezagutarazi zen. FRI iturrietan, irrati-igorpenaren zatirik handiena iturriaren erdigunetik dator; FRII iturrietan, berriz, igorpen gehienak zentrotik urrun dauden puntu beroetatik datoz (ikus galaxia aktiboak).
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Girton Collegeren web orria
* Webpage Cavendish Astrophysics Group-en
Kepa Uriarte

**Kepa Uriarte Uriarte** (Fruiz, Bizkaia, 2002ko otsailaren 23a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Lezaman hezia, puntaerdi lanetan aritzen da oro har. Bere aro zurigoprria bukatuta, 2024an 1.federaziora igoberria zen Barakaldora heldu zen. Mailari eutsi ondoren, 2025eko udan talde horibeltzak ez zuen bere kontratua berritu.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Mercedes Richards

**Mercedes Tharam Davis**, ezkontzaz **Mercedes T. Richards** (Kingston, Jamaika,  1955eko maiatzaren 14a &ndash; Hershey, Pensylvania, AEB,  2016ko otsailaren 3a), Astronomia eta Astrofisikako katedraduna izan zen.

## Biografia 
### Haurtzaroa 
Richards Kingstonen jaio zen, Jamaikan, 1955eko maiatzaren 14an. Bi alaba izan zituzten, Chandra eta Suzanne.

Denbora askorik ez zuen arren, gozatu egiten zuen polizia-eleberriak irakurtzen eta poesia idazten. Biolina jotzea gustuko zuen eta Royal Schools of Music britainiarraren hainbat azterketa gainditu zituen. Frantsesa menderatzen zuen eta alemanez, espainieraz, eslovakieraz eta txekieraz moldatzen zen. Gainera, baliabide gutxien zituzten pertsonez arduratzen zen, eta sarritan laguntzen zuen janari-bankuetan. Gainera, Pensilvania, Maryland, Míchigan, New York, Vermont, Virginia eta Torontoko bigarren hezkuntzako ikasleen aberaste zientifikoa lortzeko programetan parte hartu zuen.

Erakunde astronomiko askoren zuzendaritzan lan egin zuen. Kargu hauek izan zituen, besteak beste: Caribbean Institute of Astronomy erakundeko aholkulari-batzordeko kidea 2002az geroztik, Estatu Batuetako Astronomia Elkarteko kontseilaria 2009tik 2010era bitartean, edo UAIko 42 Batzordeko lehendakaria 2012tik 2015era bitartean.
* 2012an, Sigma Pi Sigmaren Physics Honorion Society fisikako elkarteko ohorezko kide hautatu zuten Orlandoko Lau Urteko Biltzarrean.
* 2013an, American Physical Society saria eman zioten hileko fisikari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabrielle Renaudot

**Julia-Gabrielle Renaudot Flammarion** (Meudon, Frantzia,1877ko maiatzaren 31 &ndash; Juvisy-sur-Orge, Frantzia, 1962ko urriaren 28a) frantses astronomoa izan zen. Juvisy-sur-Zientziaren Behatokian lan egin zuen, eta *Frantziako Société Astronomique* Astronomiakoaren idazkari nagusia izan zen. 
Marte planetaren gainazalaren ezaugarrien bilakaerari, Jupiterreko Orban Gorri Handiari eta beste planeta, planeta txiki eta izar aldakor batzuei egindako behaketei buruzko hainbat lan argitaratu zituen.Camille Flammarion lankide ezagunaren emaztea izan zen. 

Hil ondoren, 1973an, Nazioarteko Astronomia Batasunak Marte planetako krater bati abizena jartzea onartu zuen, Renaudot izenaz ezaguna.

## Biografia 
Julia-Gabrielle Maria Latiniren (jatorri erromatarreko pintorea, Henri Regnault-en Salome egiteko modeloa) eta Jules Renaudot eskultorearen alaba izan zen. 1902tik aurrera *Frantziako Société astronomique* delakoari atxikitako unibertsitateko diploma baten titularra izan zen, eta 1910etik aurrera kolaboratu zuen bere aldizkarian. 

Parisko kazetarien elkarteko kide ere izan zen.

1914an, bere borondatez erizain sartu zen armadan .  

Epidemia-aldi batean nabarmendu diren pertsonen *izurriteen ohorezko domina* jaso zuen: 

- kutsatzeko arriskuan jartzea, infekzio kutsakorrak dituzten gaixoei zainketak emanez; 

- seinalatzea merezi duen esku-hartze pertsonal baten bidez, lurralde bat, herri bat gaixotasun epidemiko baten inbasiotik babestea; 

- desinfektatzearen praktika zabaltzen laguntzea edo epidemia batean desinfektatze-lanetan parte hartzea.

1919an Camille Flammarionekin ezkondu zen, eta harekin lan egiten zuen Juvisy-sur-Mexikoko behatokian. 1925ean, alargundu eta Franceko Société Astronomiqueko Idazkaritza Nagusiaren eta L'Astronomie-ko Erredaktoreburuaren rola bete zituen batera.
ezkerrera|thumb|200opx|Marteren oposizioaren diagrama, 2020.10.13n
eskuinera|thumb|200px|Jupiter-Eguzki sistema
thumb|200px|Jupiter eta bere lau planetak
Marte azaleko aldaketei, Jupiterren orban gorri handiari eta beste planeta batzuen, planeta txikien eta izar aldakorren behaketei buruzko ikerketa-lanak argitaratu zituen ''L'Illustration*, *La Nature, La Revue scientificación, La Revue générale des Sciences* eta *Les Dernières Velboules-en''.

1962ko urriaren 28an hil zen, gaixotasun luze baten ondorioz. Juvisyko behatokiko parkean lurperatuta dago.

1973an hil eta urte batzuetara, Nazioarteko Astronomia Batasunak Marteren talka-krater bat izendatu zuen bere oroimenean.

355 Gabriella asteroidea bere omenez deitzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*  Eranskina: Astronomo eta astrofisiko nabarmenak

## Kanpo estekak
Kelly Catlin

**Kelly Catlin** (Saint Paul, 1995eko azaroaren 3a &ndash; Stanford, 2019ko martxoaren 7a) AEBetako lasterketa profesionaleko txirrindularia izan zen, pistako modalitatean.

Catlinek urrezko dominak irabazi zituen emakumezkoen taldekako jazarpenean 2016ko, 2017ko eta 2018ko UCIko Pistako Txirrindularitzako Munduko Txapelketetan. Halaber, zilarrezko domina bat irabazi zuen proba berean 2016ko udako Olinpiar Jokoetan.

## Biografia 
alt=|thumb|Olimpiadak, Rio de Janeiro 2016
Catlin St. Paulen jaio zen, Minnesotan; hirukia zen, neba eta ahizpa batekin. Minnesotako Unibertsitateko matematikako eta txinatarreko titulu bat lortu zuen, eta Stanfordeko Unibertsitatean ari zen ikasten, ingeniaritza konputazionaleko eta matematikoko graduko titulu baterako. Ziklista profesional gisa egindako ibilbideaz gain, artista eta biolinista zen Catlin.

Catlin 2019ko martxoaren 7an hil zen Stanfordeko Unibertsitatean, depresioak jota. Ahizparen arabera, bere buruaz beste egin zuen, buruan konkusioa eragin zion bizikletan istripu bat izan eta hilabete batzuetara. Unibertsitateak adierazpen bat egin zuen esanez Catlinen gelakideak hilda aurkitu zuela campuseko egoitzan, inolako seinale arrarorik gabe. Hil ondoren, familiak Catlinen garuna eman zion Bostongo Unibertsitateko Concussion Legacy Foundation Brain Banki, garuneko konmozioen inguruko ikerketa gehiago egiteko. 

## Txirrindularitza 
Catlin 17 urterekin hasi zen txirrindularitzan. Pistako txirrindularitzako munduko txapelketan hiru aldiz parte hartu zuen eta urrezko dominak irabazi zituen. Catlinek urrezko dominak irabazi zituen emakumezkoen taldekako jazarpenean 2016ko, 2017ko eta 2018an. Zilarrezko domina ere irabazi zuen 2016ko Joko Olinpikoetan. UHC Txirrindularitza Rallyko emakumezkoen taldeko kidea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak