open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Palinologia

thumb|eskuinera|275px|Hainbat espezietako polen haziak
**Palinologia** polena eta esporak ikertzen dituen botanikaren adarra da. Zientzia honen helburua da polenaren morfologiaren estruktura osatzea. Baita balore taxonomikoa du eta honen bidez, taxoiak bereiztea uzten du (familia, generoak eta espezieak). Bereziki erabilgarria da paleontologian, batez ere polena usteltze erresistentzia handia duelako exinaren ezaugarri kimikoengatik. 

Paleopalinologiaren oinarria da polena eta esporak (baita palinoformo deitzen dira) harritzeko duten gaitasunetan. Palinoformoak haizeak mugitzen ditu, beste animalia batzuk eta beste leku batzuetan uzten dituzte. Fosil hauei esker, jakin daiteke nolakoa zen antzinako landaretza, hau jakiteko fosil horien exina ateratzen da eta aztertzen da.
thumb|ezkerrera|Erle bat lore baten gainean.

Paleonapalinologia oso garrantzitsua da batez ere arlo biologikoan, arlo honi esker jakin daiteke nola eboluzionatu duen landaretza, nola desagertu diren hainbat landare espezie eta hainbat arlo biogregrafia historikoa landareekin zerikusirik dutenak (geobotanika eta fitografia). Baita beste arlo batzuen bidez (arkeozoologia, paleoantropologia eta paleobotanika) hainbat giro fosilen berreraikuntza egitea uzten du.

Paleopalinologian, paleoklimatologia erabiltzen da. Erabiltze honek gertatzen da hainbat landare espezie batzuk giroa modu egoki batean zaintzen dutelako. Praktika hau hurrengo pausoak jarraitzen ditu: gaur egungo landare espezie bat giro hots eta heze batean baldin badago eta espezie horren materialak aurkitzen baldin badira, esan daiteke antzinean giro hori hezea eta hotza zela. Errealitatean ez da hain erraza esatea nolakoak ziren antzinako giroak.

Polen fosil ohikoenak turberak edo hezeguneak dira. Polena ondo kontzerbatzeko anoxiaren izaera modu konstantean egon behar dira, hau da, polena leku jakinetan kontzerbatzen da modu egokian, batez ere higadura txikiko tokietan eta oxigenazio baxuko lekuetan. Horregatik, turberak leku egokiak dira kontzerbaziorako. Turberetan hainbat ikerketa egiten dira ikusteko ea ze nolako aldaketak egin diren inguruan.
[thumb|300px|Turbera bat [Frisia orientalean.]]

Paleopalinologia balio handia du beste hainbat arloetan adibidez, arkeologian.

## Erreferentziak 
* Bignot, G. (1988[1982]): *Los microfósiles*. Editorial Paraninfo, S.A. 284 págs. Madrid 
* Moore, P.D.; Webb, J.A. y Collinson, M.E. (1991): *Pollen Analysis* Blackwell Scientific Publications. 216 págs. Oxford (2ª Edición) 
* Traverse, A. (1988): *Paleopalynology*. Unwin Hyman Ltd. 600 págs. Boston 

## Kanpo estekak 
* {en} Elkarte Palinologikoen Nazioarteko Federazioa
Canis lupus chanco

Tibeteko otsoa (***Canis lupus chanco***), otso ileduna edo *chángú* izenez ere ezaguna, otso espezie bat da. Bere jatorria, Erdialdeko Asian, Mongolian , Txinako Iparraldean, Shensinen , Sichuanen , Yunnanen eta Himalaiako mendebaldean kokatzen da. Tibetar otsoa tamainaz ertainetik handira izaten da. Ilelatza daukate, eta gris, arre edota beltz kolorekoak dira. Hauek, Txinako, Mongoliako eta Mantxuriako baso hotzetan bizi dira. Zientzialariek betitik pentsatu izan dute, Tibeteko otsoa etxeko txakurraren arbasoa izan dela; izan ere, biak tamaina txikikoak dira eta morfologia antzekoa daukate.

## Deskribapen Fisikoa 
Tibetar otsoak, oro har, arre, gris edota beltz kolorekoak dira. Beraien bizkarra, isatsa eta sorbaldak beltzak eta zuriak dira. Berriz, sabela, kokotsa eta hankak zurixkak dira. Batzuetan, intentsitate desberdineko banda ilunak azaltzen dituzte gorputzean zehar. Belarriak gris kolorekoak dira, eta muturra zein begiak beltzak. Fisikoki, Tibetar otsoa eta Eurasiar otsoa oso antzerakoak dira, baina, Tibetar otsoa hanka motzagoak ditu.

## Jokabidea 
Tibetar otsoa ez da talde handietan sakabanatzen, eta horregatik hiru zein biko taldeen mugitzen da. Harrapakinak harrapatzeko arrakasta gutxi dute, eta hori arazo larri batean bilakatu daiteke. Abeltzaintzari buruzko azterketa bat erakutsi egin du, otsoa izan dela artaldeetan hondamendi gehienak sortzen dituen animalia: otsoaren kasuan (%60); ondoren, elur-lehoinabarra (%38); eta azkenik, katamotza (%2). Hondamendi hauen kaltetuak hauek izaten dira: ahuntza (%32), jarraituak ardiagatik (%30), oiloak (%15) eta zaldiak (%13). Tibeteko otsoa, gizakiaz gain, jak basatien etsai nagusia da.

## Kanpo estekak 
* The IUCN Wolf Specialist Group: *Canis lupus*
* Arkive Images of Life on Earth: *Canis lupus*
Clonakilty

**Clonakilty** (irlanderaz *Cloich na Coillte*), Irlandako Errepublikako hego-mendebaldean dagoen Cork konderriko hiri txiki bat da. West Cork izeneko eskualdean kokatzen da. 2006. urtean 4.154 biztanle zituen (3745 herrigunean + 409 landa eremuan). Errepidez Cork hiritik 45 kilometrotara dago.

Michael Collins irlandar independentista eta errepublikar buruzagi ezagunak haurtzaroa udalerri honetan igaro zuen, bertako ikastetxean ume garaiko ikasketak burutu zituelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Clonakilty-libraryfront.jpg|Liburutegia.
Irudi:An Súgán - geograph.org.uk - 239640.jpg|An Súgán taberna.
Irudi:Clonakilty-church-A.jpg|Eliza.

## Kanpo estekak 
* Clonakiltyko udal webgunea
Blarney harria

**Blarney harria** (ingelesez *Blarney Stone* eta irlanderaz *Cloch na Blarnan*), modu herrikoian **Etorriaren harria** ezizenez ezagutua, Irlandako hego-mendebaldeko Cork konderrian dagoen Blarneyko gazteluan kokatzen den harri urdin bloke bat da. Gaztelu hau Cork hiritik 8 bat kilometrotara dago.

Kondairaren arabera, harri hau musukatzen duen edozeinek etorriaren dohaina bereganatu ohi du. Harria, berez, 1446an gazteluaren Ohorezko Dorrean ezarri zen. Bestalde, kondaira honek berak dioenez Scone harriaren zati izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:The Blarney Stone.jpg|Blarney harria musukatuz.
Irudi:Blarney Stone from below.jpg|Blarney harria behealdetik ikusita.

## Ikus gainera 
* Blarneyko gaztelua

## Kanpo estekak 
* Blarney gazteluaren webgunea
Macroom

**Macroom** (irlanderaz *Maigh Chromtha*) Irlandako Errepublikako hego-mendebaldean dagoen Cork konderriko udalerria eta azokagune bat da, bere urak Lee ibaira isurtzen dituen Sullane ibaiaren ertzean kokatzen da. West Cork izeneko eskualdean kokatzen da.

## Leku interesgarriak 
* Macroom gaztelua

## Iruditegia 

Irudi:Macroom_Town_Hall.jpg|Udaletxea.
Irudi:Macroom 04.jpg|Gazteluaren ikuspegia urrutitik
Irudi:Macroom 02.jpg|Azoka
Irudi:Macroom 01.jpg|Kalea

## Kanpo estekak 
* Macroom udalerriko udal webgunea
Vejle BK

**Vejle Boldklub** Danimarkako futbol taldea da, Vejle hirikoa. 5 Liga eta 6 Kopa irabazi ditu, azkenak 80. hamarkadan.

## Historia 
Cricket talde gisa sortu zuten 23 gizonek 1891. urtean. Futbolean 1902. urtean hasi zen jokatzen.

Hiru garai on izan ditu taldeak, lehenengoa 10. hamarkadan Jutlandiako txapelketak irabaziz, eta bigarrena 50. hamarkadan (Liga bat eta bi Kopa) eta denetan onena 70. hamarkadakoa Ligan eta Kopan txapeldun izatea lortu zuelarik. 1991. urtean ordea, bere ehungarren urteurrenean maila galdu zuen 35 urteren ondoren. Ordutik Lehen mailan (Danimarkako 2.a) ari da.

2008. urtean futbol estadio modernoa inauguratu zuen. 2010an Kolding FC taldearekin elkartu zen baina 2011an Koldingek berriz banatzea erabaki zuen.

## Palmaresa 
Danimarkan:
* Liga (5): 1958, 1971, 1972, 1978 eta 1984
* Kopa (6): 1958, 1959, 1972, 1975, 1977 eta 1981
Txapelketa ez ofizialak:
* Jutlandiako txapelketa (4): 1912, 1913, 1914 eta 1915

Europan:
* Europako Kopan: 4 parte hartze
* Errekopan: 3 parte hartze. 1978. urtean final laurdenetaraino iritsi zen.
* UEFA Kopan: 3 parte hartze.

## Jokalari ezagunak 
* Allan Simonsen

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Vejle

**Vejle** Danimarkako Hegoaldeko Danimarkako eskualdeko hiriburua da, eskualdeko hiri handiena Odense bada ere.

## Geografia 
Vejle fiordoan kokaturik dago eta basoz inguraturik dago. Inguruko mendixken gehienezko altuera 170 metrotakoa da. Izena danierazko *wæthel* hitzetik datorkio izena, ibaiaren pasabidea esan nahi du, izan ere Vejle ibaia gurutzatzeko pasabide naturala baita.

## Historia 
Bikingoen garaian pasabide hau erabili zela jakina da eta lehenengoz 1256. urteko dokumentuetan aipatzen da, nahiz eta herri bezala 1327. urtean agertu, Valdemar III.ak merkatua egiteko baimena eman zionean. dena den arkeologoek 1000. urte inguruko *Castrum Wæthel* gazteluaren aztarnak aurkitu dituzten.

Ertaroan merkatal hiri garrantzitsua bihurtu zen, orain Alemanian dauden hainbat hirirekin ere tratua zeukalarik, tartean Hansa ligako buru ze Lübeckekin ere bai. XVII eta XVIII mendean ordea izurrite eta gerrak jasan zituen eta populazioa nabarmen jeitsi zen, baina XIX mendean ere garapen handia izan zuen itsasportuarri eta bertara iritsi zen trenbideari esker.

Industria Iraultza gertatu zenean Vejleri "Danimarkako Manchester" ezizena eman zitzaion zeuden ehungintza errota guztiengatik. XX mendearen hasieran hiriaren biztanleriaren laurdenak bertan egiten zuen lan eta ondoren kotoiaren krisialdia etorri bazen ere 1993 arte iraun zuen Vejleko ehungintzak.

## Ondasun nabarmenak 
* **San Nikolas eliza** (danieraz *Sct. Nicolai Kirke*): XIII mendeko eraikina da. Barruan, beirazko hilobi batean *Haraldskær Anderea* dago, zohikaztegi batean aurkitu zuten k.a. V mendeko gorpu momifikatua.
* **Jelling**: Danimarkako bikingoen garaiko hiriburua. Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1994. urtean.
* **Legoland parkea**: Vejletik 32 kilometrotara dagoen Billund herrian dago.

## Ekonomia 
Ehungintzaren aroa amaitu zenean industria berriak ezarri ziren Vejlen, besteak beste *Stimorol* txikleak, *Tulip* hiltegia, eta azken urteetan gehien igo den sektorea teknologia berriena izan da.

Dena dela Vejle guztiaren gainetik merkatal herria da, denda ugari dituena eta hau bultzatzeko alde zaharreko kaleak oinezkoentzako berriztu dira.

XX mendearen erdialdera Vejleko kaia Danimarkako bigarren garrantzitsuena izatera iritsi zen. Gaur egun bere jarduera nabarmen jeitsi da eta kaiaren iparraldeko zatia urbanizatzeko planak abian daude.

Vejletik gertu dagoen Legoland parkeak turista ugari erakartzen ditu urtero.

## Kirolak 
Vejle Boldklub da herriko futbol taldea eta bere historian 5 Liga eta 6 Danimarkako Kopa irabazi ditu. Bertan hasi zen jokatzen Allan Simonsen, gerora Borussia Mönchengladbach eta FC Barcelona taldeetan arituko zena.

Bertan jaioa da Tony Rominger txirrindularia ere, nahiz eta Suitzaren izenean korritzen zuen.

## Hiri senidetuak 
## Vejletar ezagunak 
* Jacob Gade (1879-1963), musikaria.
* Albert Bertelsen (1921- ), margolaria.
* Inger Christensen (1935-2009), poeta.
* Allan Simonsen (1952- ), futbolaria.
* Lene Hau (1959- ), fisikaria.
* Tony Rominger (1961- ), txirrindularia.
* Thomas Gravesen (1976- ), futbolaria.

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
Italiar

**Italiarrak** (italieraz: *italiani*) kultura, arbaso eta hizkuntza bera partekatzen dituztenak dira. Italian, italiarrak bertoko herritartasuna dutenak dira, bere arbasoak edonor izanda ere.

Italia eta San Marinozko biztanleez gain, munduan badago italiar diaspora handia ere, Hego Amerika, Ipar Amerika eta Europatik 70 miloi lagun baino gehiagok osatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daikondi probintzia

**Daikondi** edo **Daikundi** (Persieraz: دایکندی ), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena. 2004ko martxoaren 28an eratu zen. Ordura arte Oruzgan probintziaren barnean zegoen. 18.088&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 417300 biztanle zituen. Hiriburua Nili da.

Hazarajat eskualdean dago eta biztanle gehienak Hazara etniakoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  nps: Dai Kundi Province
Erradiazio termiko

[300px|thumb|Irudiak tenperaturaren arabera gorputz batek igortzen duen erradiazio-intentsitatea agertzen du, uhin luzeraren menpe. [Argi ikusgaiak 380 eta 750 nm arteko uhin luzera du; hain zuzen ere intentsitate-erpinaren inguruan dago.]]
[300px|thumb|Goritutako metal pieza bat. Giza begiak [Espektro elektromagnetiko|espektroaren zati ikusgaia baino ezin du ikusi, baina objetu beroek bestelako erradiazioa ere igortzen dute, infragorria adibidez, guk ikus ezin dezakeguna.]]
**Erradiazio termikoa**, gorputz guztiek askatzen duten energiari deritzo. Energia honen garraiatzaileak uhin elektromagnetikoak dira, uhin hauek partikula kargatuen bibrazioaren eraginez gertatzen dira. Erradiatzen duen gorputzean, beste gorputzagandik hartzen duen energia eta askatzen duen energia berdintzen bada, energia oreka bat dagoela esango da. Kasu honetan gorputzak beste gorputzengandik isolaturik egon beharko dira oreka perfektu bat egoteko eta tenperatura jakin bat izango du. Erradiazio termikoaren espektroak izaera jarraia du eta uhinaren luzera X-izpien eta irrati uhinen artekoa izan daiteke. Banaketa hau, gorputz igorlearen araberakoa da.

## Tenperatura baxuetan 
Tenperatura baxuetan (300&nbsp;°C artean) erradiazio infragorria nagusi da eta uhinaren luzera 800 eta 4000nm artean dago, gizakiaren begiarentzat ikusezina.

## Tenperatura altuetan 
Tenperatura altuetan (800&nbsp;°C baino gehiago) espektroan uhin motzagoak aurki ditzakete(400 - 800nm) espektro ultramoreari dagozkionak. 800&nbsp;°C-tara gorputzak energia aski ematen du erradiazio gorria ikusteko. 1000&nbsp;°C-tara ostera, erradiazioak kolore zuria artzen du. Erradiazio termikoan argi izpietako lege berak erabiltzen dira, hau da, erreflexioaren legea.

## Erradiazioaren indarra 
Planck-en legeak esaten duenez, erradiazio termikoaren indarra gorputz beltzekiko frekuentziaren unitatekin neurtzen da:

:u(\nu,T)=\frac{2 h\nu^3}{c^2}\cdot\frac1{e^{h\nu/k_BT}-1}

edo

:u(\lambda,T)=\frac{\beta}{\lambda^5}\cdot\frac1{e^{hc/k_BT\lambda}-1}

\beta kostantea da.

Formula honek energiaren banaketa espektrala kalkulatzen du matematikaren bidez.

proportzioaren konstantea \sigma, Stefan–Boltzmann konstantea denean A erradiazioaren azalera da.

Halaber, uhin luzera \lambda \,denean, igorritako intentsitatea handiagoa da, eta Wienen Legeak adierazten du:

:\lambda_{max} = \frac{b}{T} 

Gorputz beltzak ez diren azalerentzat, emisio faktorea kontzideratzen da \epsilon(\upsilon). Faktore hau erradiazioaren espektroarekin biderkatzen da. Konstantea lortzen bada, energiaren emisioaren erresultantea idatzi daiteke \epsilon faktorea izango balu bezala:

:P = \epsilon \cdot \sigma \cdot A \cdot T^4

Teoria honi, gorputz beltz batek baino frekuentzia gutxiagorekin, "gorputz grisa" deritzo.
### Konstanteak 
Hauek dira ekuazioetan erabilitako konstanteak:

### Aldagaiak 
Hauek dira aldagaien baloreak:

## Ikus, gainera 
* Energia termikoa
* Termodinamika
* Tenperatura

## Kanpo estekak 
*  bibvirtual fisikaIII
Dhoti

**Dhotia** (hindizko धोती *dhōtī* izenetik hartua) Indiako azpikontinenteko gizonezkoek erabiltzen duten ohiturazko janzkia da. Gona eran jartzen dute. Josturarik gabeko oihala da, laukizuzen formakoa, 6,4 metro ingurukoa. Gerriaren eta zangoen inguruan bilduta jartzen dute, eta gerrian korapilatzen dute.

Afrikako Adarrean ere erabiltzen dute dhotia, gehienbat somaliar eta afar etnietakoek. Han, *macawis* izenarekin da ezaguna.
Pedro Sarmiento de Gamboa

**Pedro Sarmiento de Gamboa** (1532, Pontevedra &ndash; 1592, Lisboako kostaldearen aurrean) espainiar itsasgizon, esploratzaile, idazle, astronomo, zientzialari eta humanista bat izan zen. Ustez, 1530 eta 1532 bitartean Pontevedran jaio omen zen. Bere aita Bartolomé Sarmiento eta ama María de Ganboa bilbotarra izan zituen.

## Kanpo estekak 
* Pedro Sarmiento de Ganboaren biografia irakurgai
Bretoi (herria)

**Bretoiak** edo **bretainiarrak** Bretainian bizi den etnia da. IV. eta VI. mendeen artean hego-mendebaldeko Bretainia Handitik Armorikara emigraturiko britainiar edo britoi herrien ondorengoak dira. Jatorrizko hizkuntza bretainiera (*brezhoneg*) dute, egun 365.000 hiztun inguru dituena. Ekialdeko Bretainian galoz ere egiten dute. Hala ere, guztiak elebidunak dira, frantsesa hizkuntza ofiziala baita. Bretoiak zelta nazioetako bat dira.

## Ikus gainera 
* Britainiar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banca Cívica

**Banca Cívica** Espainiako bankua izan zen, Nafarroako Kutxa, Caja Canarias, Caja Burgos eta Cajasolek 2009 eta 2010. urteen artean osaturikoa.

2010ean Banca Civicak 78.000 milioi euroko aktiboak zituen.

2011ko uztailean burtsan kotizatzen hasi zen.

2012ko martxoaren 26an Caixabank eta Banca Civicak bat egiteko akordioa sinatu zuten, bi bankuen akziodunek batzea baieztatu eta azkenik urte bereko abuztuaren 3an Banca Civica desagertu zen.

2014ko azaroaren 17an, Kontuzek adierazi zuenez Caixabankek 2012an egindako ikuskaritza azterketa azaltzen zuenez bankuaren ondarea negatiboa zen, eta azken faktura 5.000 milioi kostatu zitzaion.

## Egoitza nagusia 
2009an Cajasolen egoitza nagusia eraikitzen hasi ziren Sevillan. César Pellik diseinaturiko etxe orratzak 178 metro eta 40 solairu izango ditu, eta Espainiako eraikinik garaienen artean izango da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Expansion Caixabank bankuarekin eginiko akordioari buruzko albistea.
Swan Fyahbwoy

**Swan Fyahbwoy** (Madril, Espainia, 1979ko abenduaren 15a - ) Elan Fernandez-en izen artistikoa da. *El chico de fuego* ere ezagutzen den artista hau *reggae* eta *dancehall* abeslari famatua da Espainia aldean. Horrez gain Madrid Dancehall Club-en aitzindaria da.

## Ibilbide artistikoa 
Bere ibilbide artistikoa 2005eko abenduan hasi zen, Nhu Real Shotta bideoarekin, abesti horrek arrakasta handia izan zuen interneten, horregatik 2006an “Ny chance ni try” maketa kaleratu zuen. Interneten eskegi zuen doanik, horren ondorioz, hilabete gutxitan Espainia osoak ezagutu zuen Swan Fyahbwoy.

Hurrengo urteetan, herriz herri ibili zen kontzertuak ematen Espainia osotik zehar 2009rarte. Urte horretan bere lehenengo LPa atera zuen merkatura, Innadiflames delakoa, hain zuzen. Lan hau Mario “Daddy Cobra” Olivaresen laguntzari esker izan zen posible. Disko hau maketa bezala, interneten eskegi zen musu truk ere, baina artistari laguntza ekonomiko eman ziotenenei, CDa formatu fisikoan eurenganatzea lortu zuten, eta, horrez gain, kontzertu baten DVDa ere eman zieten. Bestetik, Innadiflames-en 400.000 deskarga baino gehiago izan dira mundu osoan zehar.

Momentu honetan, abeslaria lanean dabil 2011n aterako den lan batean. Aldi berean, jiran dabil Espainiatik eta gertu Latinoamerikatik.

## Diskografia 
* *Ni Chance, Ni Try* (EP)(2006)
* *Innadiflames* (LP)(2009)
* *Extremely Flammable* (LP)(2012)
Banco Mare Nostrum

**Banco Mare Nostrum** edo **Grupo BMN** Espainiako banku baten izena da. 2010ean sortu zen Caja Murcia, Caixa Penedès, Sanostra eta Caja Granada aurrezki kutxek bat egitean.

2010ean bankuak 73.055 milioi euroko aktiboak zituen.

## Caja Espigarekin batzea 
2011n Mare Nostrum bankuak Caja Espiga erosteko negoziazioak hasi zituen, baina azkenik bertan behera geratu eta Caja Espiga Unicajarekin batzeko akordioa sinatu zuen.

## Akziodunak 
* 41% Caja Murcia
* 28% Caixa Penedès
* 18% Caja Granada
* 13% Sa Nostra

## Kanpo estekak 
*  Grupo Banco Mare Nostrum bankuaren webgune ofiziala.
Banco Base

**Banco Base** Espainiako banku baten izena zen. 2010ean sortu zen Caja de Ahorros del Mediterráneo, Cajastur, Caja Cantabria, Caja Extremadura eta CCM aurrezki kutxek bat egitean.

2010ean bankuak 135.329 milioi euroko aktiboak zituen. 2007an hasitako krisialdiaren ondoren aurrezki-kutxen elkarketaren bidez sortutako bankurik handiena izan zen Bankiaren atzetik.

Egoitza nagusia Madrilen zeukan.

## CAMen arazoak 
Caja de Ahorros del Mediterraneoren kontuetan gehiegizko diru-galera azaleratu zela eta 2011ko martxoan Caja Asturrek CAMek bankuan zuen partaidetza gutxitu nahi izan zuen, eta Alacanteko aurrezki-kutxa bankutik kanporatzeko mehatxua egin zuen. Martxoaren 30ean Cajastur, Caja de Extremadura eta Caja Cantabria aurrezki kutxetako kontseiluek fusioari ezezkoa eman zioten eta bankuak Caja de Ahorros del Mediterraneo aurrezki kutxa alde batera utzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Banco Baseri buruzko albistea El Mundo egunkariaren webgunean.
Unnim

**Unnim** Kataluniako aurrezki kutxa da, Caixa Sabadell, Caixa Terrasa eta Caixa Manlleuk bat egitean sortua.

Aurrezki kutxek 2010ean egin zuten bat, higiezinen burbuilaren lehertzeak eta krisialdi ekonomikoak eraginda.

2011. urtean Unnim banku bihurtuko da, Espainiako Bankuak kapitalaren inguruan ezarritako neurriak bete ahal izateko.

## Kanpo laturak 
*  Unnim aurrezki kutxaren webgune ofiziala.]

## Kanpo estekak
Banco Unnim

**Banco Unnimm** 2011n Unnim aurrezki kutxak sortzea erabaki zuen bankuaren izena zen. 2011an Espainiako Bankuak bankua nazionalizatu eta hilabete batzuk beranduago BBVAri saldu zion enkantean.

## Ikus, gainera 
* Unnim

## Kanpo estekak 
*  Bankuaren sortzeari buruzko albistea Reuters albiste agentziaren webgunean.
Ibercaja

**Ibercaja Banco**, **iberCaja** markaz ezaguna, Espainiako bankua da, 2011n Caja de Ahorros y Monte de Piedad de Zaragoza, Aragón y Rioja (Ibercaja) aurrezki-kutxak sortua. 2012an Caja3 (antzinako Caja Inmaculada (CAI), Caja Círculo eta Caja de Badajoz aurrezki-kutxek sortua) bankuarekin bat egin zuen. 2018ko datuen arabera 5.302 langile inguru eta 52.706 milioi euroko aktiboak zeuzkan.

## Kanpo estekak
Kastitate

[thumb|300px|[Sokrates Altzibiades gaztea **kastu** izatera bultzatzen: kastitatea ezagutzarako bertutea da filosofia zenbaitetan.]]

**Kastitatea** gizarte edo talde bateko moralarekin bat datorren sexu-jokabidea da, erlijioak ezarritako dogman, filosofia arrazoietan edo kultura bateko ohituretan oinarritua. Kastitatea atxikitzen duen pertsonari **kastu** deritzo. Kastitateak sexu-harreman mota guztien etena, sexu-abstinentzia alegia, sexu-praktika jakin batzuk soilik alde batera uztea edota sexu-praktikak une eta egoera jakin batzuetan eta pertsona jakin batzuekin soilik egitea ekar dezake. Adibidez, Erromatar Eliza Katolikoak ezkontzaz kanpoko sexu-harremanak gaitzesten ditu, ezkontza aurretikoak zein ezkontzaren baitan ezkontidea ez den pertsona batekin egiten direnak, eta zelibatua agintzen die apaizei. Gizartean, elkarren aurkako jarrerak daude kastitateari buruz: batzuen iritziz, kastitatea sexu-errepresioa besterik ez da; beste batzuen ustez, pertsonari betetasuna eta oreka ematen dizkion bertutea da.

## Kanpo estekak
Caja Espiga

**Caja Espiga** 2010ean Caja Duero eta Caja España aurrezki kutxek bat egitean sortutako aurrezki kutxa da.

2010eko datuen arabera 46.644 milioi euroko aktiboak zituen.

## Beste banku handiago batekin elkartzea 
2011ko martxoan, Caja Espigaren egoera ekonomikoak eraginda eta Espainiako Bankuak bultzatutako Caja Espigako arduradunak, bat egiteko beste banku handiago baten bila hasi ziren.

[Kategoria:Gaztela-Leongo enpresak]]

## Kanpo estekak
CatalunyaCaixa

**Catalunya Caixa** Kataluniako aurrezki kutxa da. 2010ean sortu zen, Caixa Catalunya, Caixa Manresa eta Caixa Tarragonak bat egitean.

2010eko datuen arabera aurrezki kutxak 81.024 milioi euroko aktiboak dauzka.

## Banku bihurtzea 
Aurrezki kutxako arduradunek, Espainiako aurrezki kutxa gehienek erabaki bezala, banku bihurtzea erabaki dute. Banku bihurtze hori 2011 edo 2012. urtean burutzea espero da.

## Kanpo estekak 
*  Catalunya Caixaren webgune ofiziala.
Christian Bale

**Christian Charles Philip Bale** (1974ko urtarrilaren 30a, Haverfordwest, Pembrokeshire) britainiar aktore bat da. Galesen jaio zen, baina gurasoak ingeles jatorrikoak ditu.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Christian Bale aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Alemaniar

**Alemaniarrak** () Europako etnia bat dira. Mundu osoan badira Alemaniako herritarrak eta alemaniar etorkia dutenak.

1871n Alemania estatu-naziotzat eratu zutenean, Europan bizi ziren alemaniar guztiak ez ziren barruan sartuta. Beraz, Alemaniako herritarrak () eta alemaniar arbasoak zituztenak () banatu ziren eta, era berean, Alemaniar Inperioaren herritarrak () eta kanpoaldean bizi ziren alemaniarrak () bereizi ziren.

Munduan aleman hizkuntzak dituen 100 milioi hiztunetatik 66–75 milioi baino ez dira bere burua alemaniartzat dutenak. Gainera, badira alemaniar arbasoak dituzten 80 milioi lagun (Ameriketako Estatu Batuetan, Brasilen, Kanadan, Argentinan, Frantzian, Errusian, Txilen, Polonian, Australian eta Errumanian, gehienbat), alemanaren hiztunak ez direnak.

Bestetik, Alemaniaz kanpo bizi diren aleman hiztunen komunitateak (Austrian, Suitzan, Liechtensteinen edo Luxenburgon) ez dute bere burua alemaniartzat hartzen, baizik eta beren herrialdeko herritartzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fariab probintzia

**Fariab** (Dariz/Paxtueraz: فارياب ), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. 20.293&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 900.000 biztanle zituen. Hiriburua Maimana da.

Biztanle gehienak, %53, uzbekeraz mintzatzen dira. Tajikak %27 dira eta paxtunak %13.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Afghanistan Ministry of Rural Rehabilitation and Development: Faryab Provincial Profile

250px|thumb|ezkerrera|Fariab probintziako ikuspegia
Ghazni probintzia

**Ghazni** (Dariz/Paxtueraz: غزنى), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen hego-ekialdean dagoena. 22.915&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 1.111.300 biztanle zituen. Hiriburua Ghazni hiria da.

Kabul eta Kandaharren arteko errepide garrantzitsua Ghazni probintziatik igarotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  nps: Ghazni Province
*  Ghazni probintziako landaredi-mapa

250px|thumb|ezkerrera|Ghazni hiria 2010ean
Banaketa-kanal

Merkataritzan, **banaketa-kanala** ekoizle batek bere produktu edo zerbitzuak kontsumitzailearen esku jartzeko erabiltzen dituen bitarteko eragileen multzoa da, bitartekari izenekoak. Banaketa-kanala zuzena ere izan daiteke, ekoizleak produktua kontsumitzaileari zuzenean eskaintzen dionean. Bitartekariak erabiltzen direnean, banaketa-kanala luzea izan daiteke, bitartekari anitz erabiltzen denean, edo motza, bitartekari bakarra edo gutxi erabiltzen direnean.

## Ikus, gainera 
* Banakuntza (enpresa)

## Kanpo estekak
Novacaixagalicia

**Novacaixagalicia** edo **Caixa de Aforros de Galicia, Vigo, Ourense e Pontevedra** Galiziako aurrezki kutxa da, 2010eko abenduan Caixa Galicia eta Caixanova aurrezki kutxen batzearen ondorioz sortua.

Egoitza nagusia A Coruñan dauka.

## Ikus, gainera 
* Caixa Galicia
* Caixanova

## Kanpo estekak 
*   Bi aurrezki kutxen batzeari buruzko webgunea.
Mari Karmen Garmendia

**Maria Karmen Garmendia Lasa** (Ormaiztegi, Gipuzkoa, 1947ko ekainaren 9a) irakasle, kazetari eta politikaria izan da. Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburua izan zen (1985-1994), baita Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailburua ere 1995-2001). Aurreneko emakumezko bozeramailea izan zen Eusko Jaurlaritzan.

## Heziketa 
Hamahiru zituela urtebete eman zuen Okzitaniako Tolosa ondoko Verfeil herri txikian. Frantsesa ikasteko joan zen udako hilabete bat pasatzera, baina urtebete egin zuen gero. Ormaiztegirekin konparatuta 40 bat urte aurreratuago zegoen Tolosako alde hura. Ormaiztegin pentsa ezinak zirenak ikusi zituen han: jendartearen sekularizazioa, dibortzioa, emakumezkoak prakekin ibiltzen zirela, erre egiten zutela, izan zitezkeela txofer, Aljeriako gerra, telebista... Egonaldi hark heldutasun ikaragarria eman zion.

Irakasle ikasketak egiten zituen bitartean, Donostiako andereñoen erresidentzian ere formakuntzan segitzen zuen. Erresidentzia hartako irakasleen artean egon ziren Koldo Mitxelena, Juan Mari Lekuona eta Ibon Sarasola. Elbira Zipitria irakasleak urteak zeramatzan ordurako etxeetan euskaraz irakasten. Hain zuzen, **Garmendia** sailburuak zuzendu zuen Ibarretxeren euskara ikasketa. Egindakoen artean, Euskaltzaindiaren egoera zaila bideratu zen garai hartan, Iparraldearekin harremanak sortu ziren Haritxelarren lankidetzari esker, batez ere, eta François Bayrou solaskide zutela... Hizkuntz eskakizunak, hezkuntza-ereduen inguruko hausnarketa, hizkuntzari buruzko nazioarteko adituekin harremanak egin izan ziren (Joshua Fishman, Cumming, Kataluniako eta Quebeceko adituak...). Garai hartan AEK eta HABEren artean zegoen gatazka bideratu zuten, AEKko arduradunekin hitzarmena lortuz. Hortik aurrera, AEK beste bide batetik sortu zen, euskaltegi itunpeko edo jabego sozialduna.

## Emakume aitzindaria 
Aurreneko emakumezko bozeramailea izan zen Eusko Jaurlaritzan, lehenengo Hizkuntza Politikako idazkaria Jaurlaritzan, eta lehenengo emakumezkoa Matia Fundazioko presidentetzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mari Karmen Garmendia Euskaldunon Egunkariaren hemerotekan (768 albiste)
* Mari Karmen Garmendia Eusko Jaurlaritzako euskadi.eus webgunean (84 item)
* Elkarrizketa Argia aldizkarian (2004-09-05)
* Elkarrizketa Argia aldizkarian (1995-01-29)
* Elkarrizketa Argia aldizkarian (1993-10-24)
* Elkarrizketa Bat aldizkarian (1991ko maiatza)
Eslaviar musulman

**Eslaviar musulmanak** nagusiki tradizio erlijioso islamikoa duten talde eta azpitalde eslaviarrak dira. Sailkapen honek batez ere Jugoslaviako erroldetan izan zuen garrantzia eta estatu hau desagertuz joan zen neurrian talde batzuen definizioa aldatu egin da.

## Taldeak 
* Inportanteena Jugoslaviako garaietan "musulman nazionalitatea" izena ematen ziotena da. Gaur egun estatu desberdinetan banatuta, beren burua definitzeko erabiltzen dituzten izenak "bosniako" (Bosnia-Herzegovinakoak) edo "Serbiako bosniako" dira.
* Iturri zaharrek "pomak" deitzen dituztenak gaur egun estatuen arabera izendapen desberdinen pean ezagutzen dira; oro har terminologia nahasmena dago, sarritan ezin izan dutelako argi azaldu beren nortasuna:
** Bulgariar musulmanak Bulgarian; azpitaldeen izenak ere erabiltzen dituzte.
** Mazedoniar musulmanei lehen "torbeš izen peioratiboa ematen zitzaien.
** Grezia eta Turkian ere "pomak" deituak.
* Gorani: Kosovo, Albania eta Mazedonian. Batzuetan hauek ere "pomak" deituak, albaniarren eragin handia izan dute.

## Ikus, gainera 
* Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista
* Musulman (nazionalitatea)

## Kanpo estekak 
*  *Pomaks. History of the Slavic people of the Muslim faith – History and modernity*.
*  *Slavic Muslim* webgunea.
Errusiar

**Errusiarrak** (, *russkiye*) ekialdeko eslaviarren etnia bat dira. Batez ere Errusian eta inguruko herrialdeetan bizi dira.

Euskaraz, batzuetan, Errusiako edozein herritar izendatzeko ere erabiltzen da, haren jatorri etnikoa edozein dela ere. Errusieraz, Errusiako herritarrari *rossiyanin* deritzo (россиянин, plurala *rossiyane*); eta errusiar etniakoari, berriz, *russkiy* (русский, plurala *russkiye*). 2002ko erroldan, Errusiako biztanleen %&nbsp;80 errusiar etniakoak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
$

**$** ikurra hainbat diru adierazteko erabiltzen da:
* Pesoak: Argentinarra, Mexikarra, Txiletarra eta abar.
* Dolarrak: Estatubatuarra, Australiarra, Kanadarra eta abar.
* Córdoba
* Erreal brasildarra
* Paʻanga edo Tongako dolarra
Den Gamle By (Århus)

**Den Gamle By**, danieraz herri zaharra esan nahi du, Århusen kokaturik dagoen herri tradizionala da, museo gisa funtzionatzen duena. 1914. urtean ireki zen eta urtero 3'5 milioi bisitari izaten ditu, Kopenhagetik kanpora dagoen museorik bisitatuena delarik.

*Den Gamle By* herria ikusita Eskandinaviako beste hainbat tokitan ere antzerako museoak eraiki dira, ezagunenak Bergen (Norvegian) eta Turku (Finlandian).

## Deskribapena 
Danimarka guztiko 20 hirietako 75 etxe tradizional daude bertan ikusgai, tartean aduana, antzokia, postetxea eta eskola ere bai, balizko herrixka bat osatzen dutelarik. Etxeok 1550 eta 1800 eraikiak izan ziren eta XX mendean Århusera eraman eta berriztu egin ziren. Hona hemen etxe berezienen zerrenda:

* Kopenhageko txanpon lantegiko zuzendariaren jauregia (1683).
* Århusko alkatearen jauregia (1597).
* Århusko merkatarien etxea (1723).
* Aalborgeko merkatarien egoitza (XVI. mendeko bost eraikin).

## Historia 
Århuseko alkatearen etxea erabiltzeari utzi zitzaion eta botatzea erabaki zuten. Peter Holm (1873–1950) irakasleak berriztu eta museo gisa erabil zitekeela proposatu zuen. Proposamena onartua izan zen eta etxea herritik kanpora mugitu zuten. 1923. urtean Aalborgeko jauregi bat bota behar zutela jakin zuen Peter Holemk eta hau ere Århusera ekartzea lortu zuen. Hurrengo urteetan botatzear zeuden etxeak bilatzen jarraitu zuen, museo berezi honen zuzendari izan zen 31 urteetan 50 etxe salbatu zituelarik.

## Erakusketak 
Bost erakusketa iraunkor daude *Den Gamle By* herrian. Garrantzitsuenak **Danimarkako Erlojuaren museoa** (1500. urteko erlojuak dira zaharrenak) eta **Jostailuen museoa** (1800 eta 1960 urte arteko 6.000 jostailu) dira.

## Iruditegia 

Irudi:Den Gamle By i Århus 13.JPG|Daniar etxe tradizionalak.
Irudi:DGB1.jpg|Etxeak ibai ertzean.
Irudi:Bybrønden - den gamle by.jpg|Iturri zaharra.
Irudi:Aarhus Den Gamle By Apotheke 2.JPG|Farmazia.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Turismo Google, Den Gamle By-La vieja ciudad
Samsø

**Samsø** Danimarkako Erdialdeko Jutlandiako eskualdeko irla txiki bat da, kostaldetik 15 kilometrotara dagoena. Bertakoek *Samsingers* izena hartzen dute.

Bere kokapen egokiagatik bikingoen garaitik populatua egon dela uste da. Iparraldeko mitologiako pasarte bat bertan kokatzen du Saxo Grammaticus XII. mendeko historialari daniarrak, Faroetako baladetan eta Orvar-Odd eta Hervarar sagetan ere agertzen dena.

## Energia berriztagarriak 
1997. urterarte Samsøk ikatza eta petrolioarekiko erabateko menpekotasuna zeukan, baina urte horretan energia berriztagarrien inguruko lehiaketa batean parte hartu zuen eta bere proiektua atera zen garaile. Samsøtarrek itsasoan hamar sorgailu eolikodun itsas parkea eraiki zuten, honek irlaren elektrizitatearen %100a ekoizten duelarik. Bestalde bero beharren %75a eguzki-energia eta biomasa-energiaren bidez lortzen dute.

## Ikus, gainera 
* Danimarkako uharte nagusiak

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Tōhoku eskualdea

Japoniako eskualde geografiko bat da. Japonieraz *ipar-ekialde* esan nahi du eta Honshū uharteko ipar ekialdean dagoen zona guztia hartzen du. Batzuetan **Michinoku** (みちのく) izena ematen zaio. Populazioa 2010ean 9.335.636 zen.

## Banaketa administratiboa 
Prefetura hauek osatzen dute eskualdea:

## Ondasun nabarmenak 
### Gizateriaren Ondareak 

Irudi:Sirakami santi.JPG|**Shirakami-Sanchi**.
Irudi:Mōtsū-ji Suhama.JPG|**Hiraizumi**.

### Gaztelu eta jauregiak 

Irudi:Tsuruga Castle 2007.jpg|Aizuwakamatsuko gaztelua.
Irudi:Hirosaki-castle Aomori JAPAN.jpg|Hirosaki gaztelua.
Irudi:Osumi-Yagura of Kubota-Castle 20120105.jpg|Kubota gaztelua.
Irudi:171103 Morioka Castle Morioka Iwate pref Japan20s3.jpg|Moriokako gazteluaren parkea.
Irudi:Shirakawa Komine Castle 20100625-01.jpg|Komine gaztelua.

### Tenplu eta santutegiak 

Irudi:Osaki Hachiman-gu 20130819b.jpg|Ōsaki Hachiman-gū santutegia (Sendai).
Irudi:Zuiho-den17s3872.jpg|Zuihōden mausoleoa (Sendai).
Irudi:Yamadera 2004-11.JPG|Yama-dera tenplua (Yamagata).
Irudi:Hagurosan Gojunto 2006-A.jpg|Dewako hiru mendi sakratuak.

### Natura 

Irudi:matsushima otakamori08Dec07.jpg|Matsushima.
Irudi:Hotokegaura.jpg|Hotoke-ga-ura, Shimokita penintsula.
Irudi:Mt. Higashi-azuma.JPG|Bandai-Asahi Parke Nazionala.
Irudi:Oirase Stream 川(かわ).jpg|Towada-Hachimantai Parke Nazionala.
Irudi:Oze Ozenuma Lake 001.jpg|Oze Parke Nazionala.
Irudi:Oyasu-kyō 01.jpg|Kurikoma Parke Kuasi-Nazionala.
Irudi:Mt kampu.jpg|Oga Parke Kuasi-Nazionala.
Irudi:Lake Inawashiro 1.JPG|Inawashiro aintzira.
|Tazawa aintzira.
Irudi:Lake Towada from Ohanabe 2008.jpg|Towada aintzira.
Irudi:Kitakami_river01s3872.jpg|Kitakami ibaia.
Irudi:Abukuma river iino.jpg|Abukuma ibaia.
Irudi:Kinkazan.jpg|Kinkasan uhartea.
Irudi:Tappisaki.JPG|Tsugaruko itsasartea.

### Besterik 

Irudi:Aomori Baybridge.jpg|Aomoriko Badiako zubia.
Irudi:Aomori Nebuta Festival Float August 2006.jpg|Aomori Nebuta Matsuri jaialdia.
Irudi:Kakunodate street.JPG|Kakunodateko samuraien etxeak.
Irudi:Tono-furusato-mura21s3872.jpg|Tōno herri tradizionala.

## Ikus, gainera 
* Japoniako banaketa administratiboa

## Kanpo estekak
Oshika penintsula

Ojika Penintsularen satelite irudia|thumb|300px
 Ozeano Barean hego-ekialderantz sartzen den penintsula bat da. Miyagi Prefekturan dago, Honshū uhartean, Japoniako uharte nagusia.

Penintsulak bisita asko ditu bertatik iritsi daitekeelako Kinkasan uharte sakratura. Ayukawa eta Onagawatik iris daiteke ferrya erabilita.

## Kanpo estekak
Megabultzada lurrikara

**Megabultzada lurrikara** bat plaken subdukzio mugetan gertatzen den lurrikarei ematen zaien izena da. Muga hauetan plaka tektoniko bat beste baten azpian sartzen da eta batzuetan mugimendu hori geldituta egon ostean tentsio guztia askatzen du mugimendu azkar batean. Munduko lurrikara handienetako asko mota honetakoak dira, 9.0ko magnituderaino. Beste mugimendu tektonikoek ezin dituzte horrelako tamainako lurrikarak sortu.

## Kanpo estekak
Shindo

**Shindo** (震度, Shindo) Japonia eta Taiwanen lurrikaren intentsitatea zehazteko Japoniako Meteorologia Agentziak erabiltzen eskala da. Richter eskalak ez bezala (lurrikara osoaren magnitudea zehazten duena, eta lurrikara zenbaki bakar batekin adierazten duena), shindok lurraren gainazaleko puntu bakar baten mugimendua zehazten du. Horren ondorioz lurrikararen emaitza ezberdina da lekuan leku. Lurrikara bera shindo 4 izan daiteke Tokion, shindo 3 Yokohama eta shindo 2 Shizoukan.

Shindo eskala 0tik 7ra hedatzen da, 7a intentsoena delarik.

## Kanpo estekak
Nanumea

**Nanumea** Tuvalu herrialdeko ipar mendebaldeen dagoen uhartea da. Bederatzi koral atoloi dira eta 400 milia karratu baino gehiagotan zehar hedatzen dira Ozeano Barean, Ekuatorearen hegoaldean eta Nazioarteko egun aldaketa Lerroaren mendebaldean.

## Kanpo estekak
LOS40

**LOS40** (; jatorrizko izena: ***Los 40 Principales***) Espainian sortutako irrati kate bat da, Latinoamerika osora hedatua.

## Espainian 
Bere jatorrizko herrialdean, 40 Principalesek 2.900.000 entzule ditu EGMk egindako azken azterketaren arabera. Hala, bada, Espainiako Erresuman musikako irrati kate garrantzitsuena da, eta irrati kate guztietatik bigarrena, soilik Cadena SER nagusitzen zaiola. PRISA taldea da jabea.

Hasieran Top 40 izena izan zuen, eta larunbatero egindako 40 abestiko zerrenda ematen zuen (*Los 40 Principales* zerrenda). Irratiformula motakoa da, uneko eta azken urteetako abesti arrakastatsuetan oinarritua. 2008. urtean LTDn hasi zen emititzen.

### Frekuentziak 
* Bilbo 89.5 FM
* Eibar 88.3 FM
* Iruñea 92.2 FM
* Donostia 97.2 FM
* Gasteiz 100.4 FM

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* 
*
Nazioarteko egun aldaketa lerroa

thumb|200px|Nazioarteko egun aldaketa Lerroa
**Nazioarteko egun aldaketa Lerroa** Lurraren gainean dagoen lerro imaginario bat da, Ozeano Barearen gainean hedatzen dena iparretik hegoaldera eta gutxi gorabehera 180ºko meridianoan kokatzen da. Praktikotasunari begira lerro horrek zeharkatzen dituen hainbat herrialdek egun aldaketa mugitu eta beste hemisferiokoa erabiltzen dute.

Lerro horretatik zehar pasatzeak egun aldaketa dakar. 180ºko meridianoa horretarako erabiltzea Sir Sandford Flemingek asmatu zuen 1879an. Hainbat kongresutan ideia babestu zuen, adibidez 1884an Washingtonen egon zena. Kongresu horretan ordu aldaketak egiteko sistema ezarri zen, Greenwicheko meridianoan oinarritua.

Lerro hau erabiltzearen arrazoia bertan bizi den jende kopuru eskasa da. Hala ere lerro hau ezartzeak hainbat arazo sortu zituen nabigazioaren inguruan.

## Kanpo estekak
Viborg

**Viborg** Danimarkako Erdialdeko Jutlandiako eskualdeko hiriburua da, eskualdeko hiri handiena Århus bada ere. Jutlandiako Justizia Gortearen egoitza ere bada.

## Historia 
Bikingoen garaiko herria da, 8. mede ingurukoa, eta bere izenak *muino sakratua* esan nahi du daniera zaharrean. 1060. urtean apezpikutza lortu zuen eta orduan sortu zuten Danimarkako eskolarik zaharrena den Katedralaren eskola (*Viborg Katedralskole*). Katedrala eraikitzen, baina, 1130. urtean hasi ziren eta 50 urte iraun zuten lanek.

1536. urteko erreforma protestantearen aurretik bost monasterioren egoitza izan zen Viborg, eta hauetaz gain 12 eliza eta hainbat kapera ere bazeuden. Gaur egun katedrala baino ez da gelditzen zutik.

## Ondasun nabarmenak 
* **Viborgeko Katedrala** (danieraz *Viborg Domkirke eller Vor Frue Domkirke*): XII mendean eraiki bazuten ere hainbat sute izan ditu eta gaur egun ikus daitekeen katedrala XIX mendekoa da.
* **Skovgaard Museoa:** Skovgaard familiaren museoa da, bertan Peter Christian Skovgaard (1817–1875) eta bere Joakim eta Niels semeen margo lnez gain hainbat daniar artisten lanak ere ikusgai daude.

## Kirolak 
Historikoki eskubaloia izan da Viborg hiriari fama eman dion kirola. Emakumezkoen eskubaloi taldea **Viborg HK** da eta Danimarkako talderik onena da azken 15 urtetan 13 liga eta 8 kopa irabazi bait ditu. Honetaz gain Europako Txapeldunen liga hiru aldiz irabazi du, 2006, 2009 eta 2010. urteetan, gaur egungo talderik onena dela erakutsiz.

**Viborg FF** (*Viborg Fodsports Forening*) da herriko futbol taldea. 2000 urtean Danimarkako Kopa irabazi zuen.

## Hiritar ezagunak 
* Peter Christian Skovgaard (1817–1875), margolaria.
* Johann Otto von Spreckelsen (1929-1987), arkitektoa.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mendebaldea (Zambia)

**Mendebaldea** Zambiako probintzia bat da, kolonia garaietan Barotseland bezala ezagutzen zena.

## Barrutiak 
thumb|left|Mendebaldea probintziako barrutiak
Mendebaldea probintzia hurrengo barrutietan banatuta dago:
* Kalabo Barrutia
* Kaoma Barrutia
* Lukulu Barrutia
* Mongu Barrutia
* Senanga Barrutia
* Sesheke Barrutia
* Shangombo Barrutia

## Kanpo estekak
Barotseland

**Barotseland** Zambiako mendebaldeko lurralde bat da, Lozi edo Barotse jendearen aberria delarik (aurretik Luyi edo Aluyi bezala ere ezagutzen zitzaien). Kolonia garaietan gaur egun Ipar-mendebaldea, Erdialdea eta Hegoaldeko probintzietako zati batzuk biltzen zituen beragan, hala nola Namibiako parte den Caprivi eta Angolako Hego-ekialdea.

## Kanpo estekak 
*  Barotseland.com
Kontu-unitate

**Kontu-unitatea** ondasun eta zerbitzuen balio edo kostua adierazteko erabiltzen den unitatea da. Diruaren funtzioetako bat da, trukerako bitarteko edo balio-gordailu moduan. Historian zehar izan dira monetak kontu-unitate moduan soilik funtzionatu dutenak, hainbat mendetan zehar txanponik izan ez zuen *livre tournois* edo Tourseko libera esaterako.

## Kanpo estekak
Gozamen-eskubide

Ondasun bati buruz, **gozamena** jabe izan gabe ondasun hori eduki eta erabiltzeko eskubide erreala da; gozamendunak ezin izango du ondasun hori gutxitu edo besterendu.

## Kanpo estekak
Enrique Arce

**Enrique Javier Arce Temple**, (Valentzia, ), espainiar aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
* *El corazón del guerrero* (2000).
* *Menos es más* (2000).
* *Punto de mira* (2000).
* *Fidel* (2002).
* *Beyond Re-animator* (2003).
* *Schubert* (2005).
* *Manolete* (2007).
* *9 Meses* (2010).
* *Iron Cross* (2010).
* *A long way down* (2013).
* *My Bakery in Brooklyn* (2014).

## Telesailak 
* *Petra Delicado* (1999). Pérez.
* *Periodistas* (2000-2001). Edu.
* *Compañeros* (2001-2002). Javier.
* *Tirando a dar* (2006). Paco.
* *Génesis: En la mente del asesino* (2007). Julián Balaguer.
* *Sin tetas no hay paraíso* (2008). Zergaria.
* *Singles* (2008). Fran.
* *Física o Química* (2010-2011). Arturo Ochando.
* *Amar en tiempos revueltos* (2012). Emilio Álcazar.
* *El tiempo entre costuras* (2013-2014)
* ''L'Alqueria Blanca* (2012). Raúl.
* *La casa de papel* (2016). Arturo Román.
* *Toy Boy'' (2021)

## Kanpo estekak
Carrascoliendas

***Carrascoliendas*** Enkarterriko herri inauteriak ziren, Barakaldon, Trapagaranen, Ortuellan, Sodupen, Gueñesen eta Gordexolan ospatzen zituztenak eta XXI. mendearen hasieran bertako gazteek berreskuratukoak.

## Historia 
Ostegun gizenez aritzen ziren *Carrascoliendas* kantua kantatuz, janari eskean, etxez etxe. Oilar beltz bat eskuan, kantuak oilar beltzaren historia zuen ardatz. Sarri momentuko kontu sozial, auzoko arazo edo gai politikoez ere aritzen ziren kopletan. Urioste auzoan mozorrotu egiten ziren. Trapagaranen ordea ez. Trapagaranen igande edo asteartez mozorrotzen ziren. Askotan gizonak emakumez eta emakumeak gizonez.

Hona hemen orduko kopla bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esperanza y Cia S.A.

**Esperanza y Cia S.A.** Markina-Xemeinen egoitza duen enpresa izan zen. Su-armak, batez ere morteroak, egiten ditu.

1925ean Juan Esperanza-Salvadorrek, Astra, Unceta y Cia S.A. enpresaren sortzaileetako bat zena, sortu zuen. 1980ko hamarkadan Rio Tinto ERTek erosi eta honek krak egin zuenean enpresa ixterakoan egon zen.

## Modelo ospetsuenak 
* ECIA L65/60
* ECIA L65/81
* ECIA L65/105
* ECIA L65/120
* ECIA Commando
* ECIA MC-2

## Kanpo estekak
Zurrakapote

thumb|300px|Errezeta prestatzen.
**Zurrakapote** ardo beltzez, azukrez, kanelaz eta fruta beratuaz egindako alkoholdun edaria da. Nahasketa ezberdina ere izan daiteke: beste alkoholdun edariak, zukuak edo freskagarriak gehituta.

Hego Euskal Herriko jaietan (baita inguruko lurraldeetan ere, Errioxan, Burgosko probintziako iparraldean edo Soriako probintzian) tradizionala den edaria da. Bizkaian Basauriko San Fausto jaietan koadrilek prestatzen dutena ospetsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulfamida

thumb|Sulfamiden oinarrizko egitura kimikoa

**Sulfamidak** sulfonamida molekulatik lortzen diren farmakoak dira, sufrez, oxigenoz eta nitrogenoz osatuak. Eragile antimikrobiarrak izanik, antibiotiko moduan erabiltzen dira hainbat gaitz infekziosoen aurka, medikuntzan eta albaitaritzan. Garrantzi historiko handia dute, bakterioen aurka arrakasta handiz erabilitako lehenengo botikak izan baitziren.

## Aurkikuntza 
Gerhard Domagk ikerlari alemaniarrak (Medikuntza eta Fisiologiako Nobel Saria 1939an) *Prontosil* izeneko botika aurkitu zuen 1932an, lehenengo sulfamida, Bayer laborategietan. Prontosil profarmakoa da, hots, *in vitro* ez du osatzeko ahalmenik, bere eraginkortasuna animali biziengan agertuz. Estreptokokoen aurka, bereziki, oso eraginkorra zen, eta beste sulfamida batzuen sintesirako abiapuntua izan zen.

1930eko hamarkadaren bukaera eta 1940koaren hasiera sulfamiden urrezko aroa izan zen, urte horietan merkaturatu baitziren familia honetako botika berri asko. Bigarren Mundu Gerran, batez ere, hamaika gaixoren biziak salbatu zituzten sulfamidek, penizilina sortu arte antibiotiko eraginkor bakarrak izan baitziren. Penizilina eta beste antibiotiko modernoen agerpenak, 1940ko hamarkadaren bukaeran, sulfamidak baztertu zituen, eta egun hasieran baino askoz gutxiago erabiltzen dira (gernu-aparatuaren infekzioak tratatzeko, bereziki, aplikatzen dira).

## Erasobidea 
Sulfamidak bakterioestatikoak dira: ez dituzte zuzenean bakterioak suntsitzen, baina haien ugalketa galarazten dute. Bakterio Gram positiboen aurka, batez ere, eraginkorrak dira, baina Gram negatibo batzuk ere sentikorrak dira botika hauekiko (enterobakterioak, esaterako).

Sulfamidak azido folikoaren sintesia inhibitzen dute. Haien egitura kimikoak antza handia du azido paraminobenzoikoarekin (PABA), azido folikoaren biosintesian parte hartzen duen funtsezko metabolitoarekin, hain zuzen ere. Sulfamidek PABA ordezkatzen dute azido folikoaren sintesian, eta hori dela-eta sintesi hori ez da osatzen. Azido folikoaren ezean bakterioak laster hiltzen dira.

Sulfamidek ez dituzte giza-zelulak kaltetzen, gizakiak ez baitu azido folikoa sintetizatzen, dietaren bidez hartuz. Azido folikoa sintetizatzen duten bakterio guztiak sentikorrak dira sulfamida guztiekiko; azido folikoa kanpotik hartzen dutenak (gizakiaren antzera), aldiz, ez dira botika hauekiko sentikorrak.

## Erabilera eta aplikazioak 
Aho bidetik hartzen dira batik bat, noizean behin -azalaren infekzioetan, kasu- pomada moduan aplikatzen badira ere, modu topikoan. Hesteetara iristerakoan xurgatuak izaten dira eta odolera doaz, organismoaren ehun guztietara iritsiz (baita likido zefalorrakideora, karenera eta umekira ere). Giltzurrun bidetik kanporatzen dira gernuarekin.

Aplikazioen artean hauek dira aipagarrienak:

* prostatitis
* gernu-aparatuaren infekzioak
* pneumonia
* akne
* legenarra
* infekzio gastro-intestinalak

Gaur egun sulfamidak ez dira asko erabiltzen, hainbat sulfamida topiko eta trimetoprim/sulfametoxazol konbinazioa izan ezik.

## Kanpo estekak