open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Àgerko geltokia

**Àger** Lleida-La Pobla de Segur lineako geltoki bat da, Àgerko udalerrian kokatuta dagoena. Geltokian Lleidako aldirietako lineako trenek dute geltokia, eskaerapeko geltokia delarik.

## Egoera 
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 54,090 kilometro-puntua.
## Historia 
Lleida eta La Pobla arteko trenbidea 1924ko otsailaren 3an ireki zen, Lleida eta Balaguer arteko tartearen inaugurazioarekin. Trenbide berriaren helburua Lleida eta Saint-Girons, Frantzian, trenaren bidez lotzea zen.

Primo de Riveraren diktaduran linearen luzapen lanak hasi ziren Balaguertik La Pobla eta Saint-Gironsera luzatzeko eta Lleidatik trenbidea Baezara luzatzeko. Nahiz eta proiektua "premiazko" bezala kalifikatu diktaduraren *Guadalhorce Plana*-n, handik gutxira prokamatutako Bigarren Errepublikak lanak geldiarazi zituen proiektuaren berrikusketa burutzeko.

Errepublikak eta gerora gertatutako Gerra Zibilak trenbidearen luzapen lanak bertan behera utzi zituen, eta ez zen 1940ko hamarkadara arte aurrerapenik egin. 1940ko hamarkadan, Francoren Diktadura garaian, luzapen lanak jarraitu ziren RENFE enpresak zuzenduta. Horrela, trenbidearen luzapena lortu zen Balaguertik La Pobla de Segurrera, tartea 1951eko azaroaren 13an ireki zelarik.

1962-an, Munduko Bankuak gomendatuta, Espainiako Gobernuak trenbide berrietarako finantzaketak murriztu zituen, Lleida eta La Pobla de Segur arteko trenbideak luzapen gehiagorik izan gabe.

1980ko hamarkadan estatu osoko trenbideen finantzaketaren errebisioa eman zen, linea defizitarioen ixtea aztertuz. Lleida-La Pobla trenbidea ixteko arriskuan zegoen, baina 1984ko abenduan Lleidako Diputazioak, Generalitateak eta RENFEk zerbitzuen jarraitasuna bermatu zuten, zerbitzuaren defizitaren finantzarako akordio bat sinaturik.

Momentu horretarik aurrera, Generalitateko gobernu desberdinek trenbidearen transferentzia eskatzen hasi ziren, azkenean 2005eko urtarrilaren 1ean eman zena. Momentu horretarik aurrera, linearen kudeaketa FGC enpresa publikoaren esku geratu zen, nahiz eta material mugikor aproposaren faltan, tren zerbitzuak Renfe-k eskaini. 2016ko uztailaren 25ean, FGC bihurtu zen linearen eragile bakarra, 331 serieko tren berriak zerbitzuan sartu ostean.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Lleidako aldiriak
*Kataluniako aldiriak

## Kanpo estekak 
* Lleida-La Pobla linearako FGC-ren webgunea
* '*Tren dels Llacs*' tren turistikoaren webgunea
Ariana Ramsey

**Ariana Ramsey** (AEB, 2000ko martxoaren 25a) estatubatuar entrenatzaile pertsonala eta errugbi jokalaria da, zazpiko errugbian jarduten duen kirolaria. Olinpiar jokoetan jardun zuen: Tokion 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta Parisen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

2024ko Parisko Udako Olinpiar jokoetan brontzezko domina jaso zuen zazpiko errugbian.

## Bizitza 
Ramsey Bridgeporten hazi zen, Pennsylvanian. Merion eremuko bigarren mailako eskolara joan zen, eta hantxe hasi zen errugbian jokatzen bigarren hezkuntzako bigarren urtean. Ramsey bere MVP taldea errugbirako izendatu zuten azkenean, eta borrokan, pistan eta zelaiko hockeyan ere aritzen zen. Errugbian izandako arrakasta egiaztatu zuen, hein batean, kirol anitzari esker.

Ramseyk 2018an eman zuen izena Dartmouth Collegen.

## Nazioarteko ibilbidea 
Ramseyk AEB emakumezkoen errugbi talde nazionalarentzat jokatu zuen. 2021ean, zazpiko errugbian jokatu zuen COVID 19 pandemia zela eta, atzeratutako 2020ko Udako Olinpiadetan, Tokion. Seigarren postua lortu zuten lehiaketan. Ramseyk bere ACLa hautsi zuen Eagleseko irekiera partidan, Txinaren aurka, eta horrek Dartmouthen esertzera eraman zuen bere goi denboraldian.

2024ko Udako Olinpiadetan jokatu zuen berriz ere AEB taldearekin, Parisen. Brontzezko dominaren partidan, Ramseyk Alex Sedricki pasa zion, eta honek azken minutuan sartu zuen AEBrentzat brontzea irabazita, Australiaren aurka.

## Bizitza pertsonala 
Ramsey ziurtatutako entrenatzaile pertsonala da.
## Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar jokoetan Parisen hirugarren postua lortzeko Australiaren aurka jokatu zuten uztailaren 30ean eta 14-12 irabazi zuen AEBk. Brontzezko domina irabazi zuen taldea osatu zuten jokariak hauexek izan ziren: Alev Kelter, Lauren Doyle, Kayla Canett, Kristi Kirshe, Ilona Maher, Ariana Ramsey, Naya Tapper, Alena Olsen, Alex Sedrick, Sammy Sullivan, Sarah Levy, Stephanie Rovetti, Kristen Thomas eta Nicole Heavirland.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva Nil

**Eva Comello**, ***Eva Nil*** edo ***Eva Nill*** izen artistikoz ezagunagoa, (Kairo, 1909ko ekainaren 25a – Cataguases, 1990eko abuztuaren 15a) egiptoar-brasildar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Ida Tonetti eta Pietro Comello italiarren alaba, Eva Comello Kairon jaio zen 1909an. Umea zela, Brasilera emigratu zen familiarekin. Haren aita argazkilaria zen eta Brasilen zinemagile bihurtu zen, eta neba, Roger Comello (Ben Nill), aktorea zen baita ere. Gaur egun film horiek guztiak galduta daude.

1920ko hamarkadaren amaieran zinema utzi ondoren, argazkilari lanetan hasi zen Cataguasesen, aitarekin batera. 

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rebecca Shorten

**Rebecca Shorten** (Belfast, 1993ko azaroaren 25a) arraunean lehiatzen den emakume kirolari britainiarra da.

Bi aldiz parte hartu zuen Udako Olinpiar Jokotan. Zilarrezko domina bat lortu zuen 2024an Parisen, lemazainik gabeko lauko proban eta laugarren tokia 2020an Tokion, proba berean.

Bi domina irabazi zituen Munduko Arraun Txapelketan, 2022 eta 2023 urteetan, eta zazpi domina *Europako Arraun Txapelketan*, 2018. eta 2024. urteen artean. 

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiruak bat (aldizkaria)

***Hiruak Bat*** Lyoneko Euskal Etxeak, Marseillako Euskal Etxeak eta Montpellierreko Euskal Etxeak elkarrekin ateratzen duten buletina da. Lehenengo zenbakia 2022ko martxoan plazaratu zen. 

## Edukia 
Euskal kulturaren gaiak jorratzen ditu: mitologia, sukaldaritza, kirola, euskara ikasteko lezioak... Gehien batean frantsesez argitaratzen da nahiz eta elementu batzuk euskaraz argitaratu.

## Erredakzio taldea 
Erredakziokide dauzka: Maiana Betelu, Txomin Bernard, Francky Etchegorry, Romain Kukla, Xantal Lamarque, Jacques Lesca, Isabelle Mendy eta Fernando Zabalza; emaila, hiruakbat@marseillako-euskaletxea.com. Ateratako azkeneko zenbakia 8.a dute eta 2024ko agorrilari dagokio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aldizkariaren zenbaki guztiak.
Phoebe Spoors

**Phoebe Spoors** (Christchurch, 1993ko abuztuaren 11) arraunean lehiatzen den Zeelanda Berriko emakume kirolaria da. 13 urterekin hasi zen arraunean *Canterbury Rowing Club-en*. Ikasketa politikoak egitera joan zen Washingtongo Unibertsitatera, Seattlen, eta bertan NCAAko txapeldun bezala amaitu zuen bere azken urtean. eta bere bikia, *Grace*, unibertsitateko arraunlari ohia da.

2021ean, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Lucy bere ahizparekin parte hartu zuen zortziko taldean.

Zeelanda Berriko lemazainik gabeko lau emakumeren ontziarekin sailkatu zen 2024ko udako Olinpiar Jokoetan, bertan Jackie Gowler, Kerri Williams eta Davina Waddy taldekidekin batera brontzezko domina irabazi zuen.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lin Xiyu

**Lin Xiyu** (1996ko otsailaren 25a) **Xi Yu Lin** bezala ere ezaguna eta ingelesezko **Janet** izenez ere, LPGA Tourrean jokatzen duen golf-jokalari profesional txinatarra da. Brontzezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Garaipen profesionalak (11) 
### European Tourra (3) 
### LPGA Tourra  (7) 
* 2012 (2) Tian Jing Challenge; Srixon XXIO Ladies Open
* 2013 (1) Sanya's Hills Ladies Classic
* 2014 (2) Sanya's Hills Ladies Classic; Sanya Ladies Open^
* 2015 (1) Sanya Ladies Open
* 2019 (1) Macalline Women's China Open

### ALPG Tourra (1) 
* 2018 ALPG Ballarat Icons Pro Am

## LPGA Major-etako emaitzak 
## Munduko sailkapena 
## Udako Olinpiar Jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urbano gotorlekua

**Urbano gotorlekua** () Modenako probintziaren Castelfranco Emilia udalerrian dagoen XVII. mendeko eraikin militarra da. Urbano VIII.aren Aita Santuaren garaian eraiki zen (1623-1644), Aita Santuen Lurraldea berrarmatze indartsu baten testuinguruan; dena dela, estrategikoki, kokapena ez omen da oso egokia. Horren beharra Hogeita Hamar Urteko Gerraren testuinguruan ulertu behar da, Protestantismoaren aurrean defentsak handitzeko beharrean.

1798an, Aita Santuen Lurraldeen tropak Napoleonen armada frantsesari errenditu zitzaizkion gotorleku honetan, Pio VI.aren aitasantutzarekin amaituz eta Erromatar Errepublika sortuz (1798-1799).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IX. Euskal Herria Txapela 2024-2025

**IX. Euskal Herria Txapela 2024-2025** Euskal Herria Txapela gizonezkoen futbol txapelketaren bederatzigarren ekitaldia da.

Denboraldi guztiak ikustekoː #Ekitaldi guztiak.

### IX. Euskal Herria Txapela 2024–25 
#### Sailkapena 
#### Finala 
## Denboraldiko emaitzak 
## Ekitaldi guztiak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gizonezkoen futboleko Euskal Herria Txapela
* Emakumezkoen futboleko Euskal Herria Kopa

## Kanpo estekak
LU-P-5303

[thumb|400x400px|LU-P-5303 errepidea, [Torbeo eta San Lourenzo artean]]
**LU-P-5303** errepidea Galiziako bigarren mailako sareada, eta Lugoko Diputazioak kudeatzen du. LU-P-5301 errepidea, San Clodio herrigunean, Ribas de Silen,Torbeo parrokiarekin lotzen du, udalerri berean. Castro Caldelas udalerriko Lugo eta Ourense artekomugaraino atzegatzen da, *Pena Furada* gainean. Errepidehorrek 16 km eta 394 metro ditu gutxi gora bera..

Errepide honek Torbeo parrokia eta Ribas de Sil udalerriko ekialdea egituratzen ditu, San Clodioko hirigunea udalerriko herrixkekin lotzea errazten baitu, besteak beste: Rairos, O Barreiro, Moreiras de Abaixo, Moreiras del Medio, San Lourenzo, A Ventosa, Torbeo, A Cubela, As Cortes, Filgueiro, Os Vilares, Moreiras de Arriba eta As Pozas.

Gainera, errepidea hainbat interesgunetatik igarotzen da, hala nola, **Pena do Ladeiroko Miradoirotik**, **Sil Ibaiko Miradoirotik** eta **Parapente Aireratzeko Pistatik eta Coto-Charly Estazio Meteorologikotik**.  

## Trazadura 
Errepidea LU-P-5301 errepidetik abiatzen da, San Clodio herrigunean, Ribas de Silen. 3 kilometro egin ondoren, Rairos herrixkan sartu eta mendiko mendate bat igotzen hasten da, Barreiros, Moreiras de Abaixo, San Lourenzo, Torbeo eta As Pozas herrixkak zeharkatuz. Castro Caldelas udalerrian amaitzen da, Ourenseko mugan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sammy Sullivan

**Samantha "Sammy" Sullivan** (AEB, 1998ko maiatzaren 22a) estatubatuar errugbi jokalaria, hamabosteko errugbi zein zazpiko errugbi modalitatean jokatzen duen kirolaria. 2024ko Parisko Udako Olinpiar jokoetan brontzezko domina jaso zuen zazpiko errugbian.

Jatorriz Fayettevillekoa, Ipar Carolinakoa, Sullivanek lau urte egin zituen Ameriketako Estatu Batuetako Akademia Militarrean, West Pointen, New Yorken, eta Women's Rugby taldean jokatu zuen hiru denboraldi eta erdiz. 2020an udaberriko zazpiko errugbi denboraldia bertan behera utzi zuen COVID-19 pandemiaren ondorioz. Sullivanek zazpiko eta hamabosteko errugbian jokatu zuen, Armadako Zaldun Beltz gisa.

## Errugbi ibilbidea 
### Unibertsitatean 
Ipar Carolinako Fayettevillen dagoen Jack Britt High Schoolen graduatu ostean, Sullivan West Pointen matrikulatu zen 2016ko udazkenean. Errugbi programarekin bat egin zuen bere lehen urtearen hasieran. Sullivanek udazkenean hamabosteko errugbian eta udaberrian zazpikoan jokatuzen du. Zaldun Beltz gisa aritu zen garaian, Sullivanek laudorio asko irabazi zituen, 3x NIRA 15s All-American (2017, 2018, 2019), 2019 Prusmack Sariaren irabazlea, 2019 MVP Errugbi Txapelketa Kolegiatua, eta HSBCko talde akademikoaren ohore bat (2019-2020) lortuz. Sullivan Errugbi Armadaren Elkarte Atletikoaren Sariaren (AAA) lehen hartzailea bilakatu zen.

### Zazpiko errugbi selekzioarekin 
2022an, Sullivanek Hamabosteko errugbi debuta egin zuen , Pacific Four Series, Kanadaren aurka, Seven selekzioarekin. 2022ko Munduko Errugbi Kopan, Lurmutur Hirian (Hegoafrika), eta World Rugby Seriesen debuta Dubai Sevenen, abenduan. 2022ko Munduko Errugbi Kopan, taldeak Frantziaren aurka galdu zuen brontzezko dominaren partidan, eta laugarren amaitu zuen.

Sullivanek guztira zazpi lorpen ditu AEB errugbi taldearekin, 6 zazpikoan eta 1 hamabostekoan.

2024 Parisko Udako Olinpiar Jokoetan, Sullivan AEBetarako brontzezko talde irabazlean zegoen. Brontzezko domina irabazi zuen taldea osatu zuten jokariak hauexek izan ziren: Alev Kelter, Lauren Doyle, Kayla Canett, Kristi Kirshe, Ilona Maher, Ariana Ramsey, Naya Tapper, Alena Olsen, Alex Sedrick, Sammy Sullivan, Sarah Levy, Stephanie Rovetti, Kristen Thomas eta Nicole Heavirland. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Davina Waddy

**Davina Waddy** (1996ko abuztuaren 16a) arraunean lehiatzen den Zeelanda Berriko emakume kirolaria da.  2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta brontzezko domina bat lortu zuen lemazainik gabeko lauko proban Jackie Gowler, Kerri Williams eta Phoebe Spoors taldekideekin batera.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morna zaldi

**Morna zaldia**,  (urdueraz: گرم /Morn), Pakistango bertako zaldi arraza bat da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da. 

Arrazaren jatorria Faisalabad barrutian eta Okara Tehsilen dago, Pakistango Punjaben. 

Arrazari buruzko datu askorik ez dago, baino dagoenaren arabera arraza bakana da.

## Arrazaren ezaugarriak 
Siaen zaldi arrazatik oso gertukoa da, eta hau bezala arabiar zaldiaren ondorengoa da.

Abere hauek euren lepoaren edertasunagatik dira bereziki ospetsuak.

Zela zaldirako erabiltzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stephanie Rovetti

**Stephanie Rovetti** (AEB, 1991ko urriaren 2a) estatubatuar errugbi jokalaria da, zazpiko errugbi modalitatean jarduten duena. 2018an egin zuen debuta AEBrekin. Rovetti saskibaloi jokalaria zen unibertsitatean, eta 24 urterekin hasi zen errugbian jokatzen, NCAAko saskibaloirako bere hautagarritasuna gainditu eta gero.

2024ko Parisko Udako Olinpiar jokoetan zazpiko errugbian brontzezko domina jaso zuen taldean egon zen.

## Bizitza 
Rovetti Renoko Bigarren Hezkuntzan izan zen eta 2010ean graduatu zen. Bigarren hezkuntza amaitu ostean, BYUn graduatu zen B.S. osasun publikoan 2014an Kaliforniako Fresno Estatu Unibertsitatean. 2016an Administrazio Publikoan MPA batekin. San Diegoko Unibertsitateko saskibaloi taldeko Operazio zuzendaria da.
## Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar jokoetan Parisen hirugarren postua lortzeko Australiaren aurka jokatu zuten uztailaren 30ean eta 14-12 irabazi zuen AEBk. Brontzezko domina irabazi zuen taldea osatu zuten jokariak hauexek izan ziren: Alev Kelter, Lauren Doyle, Kayla Canett, Kristi Kirshe, Ilona Maher, Ariana Ramsey, Naya Tapper, Alena Olsen, Alex Sedrick, Sammy Sullivan, Sarah Levy, Stephanie Rovetti, Kristen Thomas eta Nicole Heavirland. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila USA Rugbyn
Alena Olsen

**Alena Olsen** (AEB, 1995eko abenduaren 6a) estatubatuar errugbi jokalaria da, hamabosteko errugbi zein zazpi errugbi modalitatean jarduten duen kirolaria. Premier Rugby Seven lehiaketako emakumezkoen Headliners taldeko burua da.

2021ean, Olsenek eta bere taldekide batzuek bideo bat atera zuten zaleei Klimaren Promesa Globala sinatzeko eskatuz, AEBko Merkataritza Berdearen Ganberaren ekimena.

Olsen AEBn lehiatu zen 2022ko Munduko Errugbi Kopan, Lurmutur Hirian. Frantziaren aurka galdu zuten brontzezko dominaren finalean, eta laugarren amaitu zuten.

2024ko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, non berak eta bere taldeak brontzezko domina irabazi zuten, Team USA Rugby Seven taldearentzat lehenengoa.

## Errugbi ibilbidea 
### Unibertsitatean 
18 urterekin Michigango Unibertsitatean hasi baino lehen, Olsenek ez zuen inoiz errugbian jokatu. Egun batean, campusean, praktika batera joan zen, eta gustatu egin zitzaion. Michiganen, Latinoamerikako ohoreak lortu zituen (2015, 2016), eta Errugbiko Txapelketa Kolegiatuko Ametsen Talderako izendatu zuten (2016, 2017).

### Zazpiko errugbi talde Nazionala 
Olsenek 2019an egin zuen debuta AEBko selekzioarekin Errugbia Glendale 7s-en, non Estatu Batuek txapelketa irabazi zuten, finalean Australia 26-7 garaituz. Olsenek 2022ko Munduko Errugbi Kopan (7s) ere jokatu zuen Lurmutur Hirian, Hegoafrikan. Ameriketako Estatu Batuek laugarren postuan amaitu zuten txapelketa, brontzezko dominaren partidan Frantziaren aurka galduta.

Olsenek 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, non berak eta bere taldeak brontzezko domina irabazi zuten, lehenengoa Team USA Rugby Seven taldearentzat.
## Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar jokoetan Parisen hirugarren postua lortzeko Australiaren aurka jokatu zuten uztailaren 30ean eta 14-12 irabazi zuen AEBk. Brontzezko domina irabazi zuen taldea osatu zuten jokariak hauexek izan ziren: Alev Kelter, Lauren Doyle, Kayla Canett, Kristi Kirshe, Ilona Maher, Ariana Ramsey, Naya Tapper, Alena Olsen, Alex Sedrick, Sammy Sullivan, Sarah Levy, Stephanie Rovetti, Kristen Thomas eta Nicole Heavirland.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alena Olsen en Team USA
Al-Masry SC

**Al-Masry SC** (izen osoa, *Al Masry Sporting Club*), Egiptoko futbol talde bat da, Port Said. 
## Palmaresa 
### Egipton: 21 
* Egiptoko Kopa (1): 1998.
* Hussein Sultanaren Kopa (3): 1933, 1934, 1937.
* Suezko kanale Liga (17): 1932, 1933, 1934, 1935, 1936, 1937, 1938, 1939, 1940, 1941, 1942, 1943, 1944, 1945, 1946, 1947, 1948.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Kristen Thomas

**Kristen Thomas** (AEB, 1993ko uztailaren 1a) estatubatuar errugbi jokalaria da, zazpiko errugbi modalitatean jarduten duen kirolaria.

2021ean, Thomasek zazpiko errugbian jokatu zuen COVID 19 pandemia zela eta, atzeratutako 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion (Japonia). 2024ko Parisko Udako Olinpiar jokoetan zazpiko errugbian brontzezko domina jaso zuen taldeko partaidea izan zen.

## Bizitza 
Thomasek pistan zein zelaian, eta saskibaloian parte hartu zuen bigarren mailako eskolan. Florida Central Unibertsitatean hasi zuen errugbi ibilbidea, lehen urteko ikasle zela. Argi eta garbi lesbiana da.

## Ibilbidea 
Thomasek 2015eko São Pauloko Emakumeen zazpiko errugbian egin zuen debuta Estatu Batuetako taldearentzat. Zilarrezko domina bat irabazi zuen 2015eko Panamerikar Jokoetan, AEBko emakumezkoen errugbi talde nazionalarekin.

Thomas 2016ko Udako Olinpiar Jokoak galdu ziten, 2016ko Frantziako lehiaketan izandako lesio baten ondorioz. 2017ko Eagleseko Emakumezkoen Munduko Errugbi Kopako eskuadroirako izendatu zuten.

Thomas 2022ko Munduko Errugbi Kopan AEB ordezkatzeko aukeratu zuten, Lurmutur Hirian (Hegoafrika).
## Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar jokoetan Parisen hirugarren postua lortzeko Australiaren aurka jokatu zuten uztailaren 30ean eta 14-12 irabazi zuen AEBk. Brontzezko domina irabazi zuen taldea osatu zuten jokariak hauexek izan ziren: Alev Kelter, Lauren Doyle, Kayla Canett, Kristi Kirshe, Ilona Maher, Ariana Ramsey, Naya Tapper, Alena Olsen, Alex Sedrick, Sammy Sullivan, Sarah Levy, Stephanie Rovetti, Kristen Thomas eta Nicole Heavirland. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kristen Thomas Estatu Batuak errgbian
*
Cotswolds

**Cotswolds**, Hego-mendebaldeko eta mendebaldeko Ingalaterran hedatzen den muinoz osaturiko eskualde bat da, Tamesis ibaiaren iturburutik Severn harana eta Evesham haranean barna. Jurasiko aroko arroka aman dago, belartza habitata nagusi dela.

Nagusiki Gloucestershire eta Oxfordshire konderrietan hedatzen da, zati batzuk Wiltshire, Somerset, Worcestershire eta Warwickshire konderrietan ere bai.
Nouvelle cuisine

thumb|250px|Jacques Lameloise sortutako platera.

**Nouvelle cuisine** (Sukaldaritza berria) Frantziako sukaldaritzan garatutako elikagaien sukaldatzeko eta aurkezteko modu bat da. Sukaldaritza klasikoaren aldean, *Nouvelle cuisine*an platerak arinagoak eta finagoak egiten zituen; aurkezpenari, bestetik, garrantzi handiagoa ematen dio. Nouvelle Cuisine 1970eko hamarkadan jaio zen Frantzian, eta iraultza ekarri zuen sukaldaritzaren mundura. Henri Gault, kontzeptua berak sortu zuen, eta Christian Millau zein André Gayot kazetari gastronomiko garrantzitsuak izan ziren mugimendu honen eragileak.

## Ezaugarriak 
Janariaren aurkezpena eta ikusmen-erakargarritasuna funtsezkoak dira nouvelle cuisine delakoan. Janariak bost zentzumenak estimulatu behar zituen, batez ere ikusmena. Janariaren aurkezpenak zerbitzarien esku egoteari uzten dio, *Haute cuisine*-an (goi-sukaldaritzan) gertatzen den bezala; platerak jada sukaldetik eginak aurkezten ziren. Belarrak eta espeziak gehiago erabiltzen ziren, eta saltsak eta salda erabiliak arinagoak ziren. Irina saltsa-lodigarri gisa erabiltzeari utzi zitzaion. Saltsak arinagoak ziren, arrautza gorringoekin, gantzarekin eta kremarekin lodituak. Plater sinpleak baina dotoreak eta zapore garbiak dira *Nouvelle cuisine*-aren ezaugarri nagusiak.

Mugimendu honek eragin handia izan zuen Euskal Herriko sukaldaritza berrian.

Bere garaian *Nouvelle cuisine* sukaldaritza klasikoarekiko desbideratze erradikaltzat hartu bazen ere, jada ez du iraultzaile maila hori bera. Alde horretatik, sukalde postmodernoak edo sukalde molekularrak ordezkatu du.

## Sukaldariak 
Hona hemen korronte honen jarraitzaile batzuk:
* Jean eta Pierre Troisgros anaiak 
* Alain Chapel 
* Alex Humbert
* Raymond Oliver
* Jacques Lameloise
* Alain Senderens 
* Roger Vergé
* Gérard Vié 
* Paul Bocuse, Frantziatik kanpo zabaldu zuen.
* Michel Guérard

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Levy (errugbi jokalaria)

**Sarah Levy** (Lurmutur Hiria, Hegoafrika, 1995eko abenduaren 27a) hegoafrikar-israeldar-estatubatuar fisioterapeuta, errugbi jokalaria da, zazpiko errrugbi modalitatean hego posizioan edo erdian jarduten duen kirolaria.

2024ko Parisko Udako Olinpiar jokoetan brontzezko domina jaso zuen zazpiko errugbian. 

## Bizitza 
Hegoafrikako Lurmutur Hirian jaio zen Levy. Aita (Denis Levy) Hegoafrikakoa da eta ama (Susan) AEBkoa. Judua da. Aitak errugbian jokatu zuen, eta osaba aitonak ere errugbian jokatu zuen Hegoafrikako Western Province errugbi batasuneko taldearentzat. Louis Babrow aitaren aldeko birraitonak, Hegoafrikako apartheidaren aurkakoa zenak, Hegoafrikako errugbi batasuneko talde nazionalarentzat (Springboks-ak) jokatu zuen 1950eko hamarkadan, eta horixe egin zuen lehen jokalari juduetako bat izan zen. San Diegoko CCM prestatzera eskolara joan zen, San Diegoko sinagoga batera eta Juduen Zentro Komunitarioko kanpaleku batera. 2010eko eta 2012ko CCMko Maccabiko Jokoetan lehiatu zen.

Levy Ipar-ekialdeko Unibertsitatean izan zen, eta 2018an graduatu zen Osasun Zientzietako Lizentziatura batekin. Gero, Fisioterapiako doktoretza lortu zuen 2023an, San Markoseko San Agustin Unibertsitatean, Kalifornian. Urtebete eman zuen Connecticuteko terapia fisikoko klinika baterako lanean.

## Errugbi ibilbidea 
Levyk 18 urte zituenean jokatu zuen lehen aldiz errugbian, Ipar-ekialdeko Unibertsitatean, eta harentzat errugbi batasunean eta errugbiko hirurogeita hamarretan jokatu zuen. San Diegoko eta New York Rugby talde(nazioko errugbi klub zaharrena) Lehen Mailako Emakumezkoen Ligako errugbi klubetan lehiatu da.

### AEBko selekzioan 
2018an, Levyri AEB taldean jokatzeko eskatu zitzaion. Errugbia, American Women's Eagles.

AEBren Zazpiko errugbi taldean jokatzea eskatu ziotenean, nahiz eta ordura arte hego-posizioan jokatu, erdigunean jokatzen hasi zen. 2022an, Zazpikoen AEBko Erresidentziara joateko eskatu zioten, eta 2022ko Munduko Errugbiaren Zazpien Seriean egin zuen debuta, Malagan (Espainia). Une horretan, Team AEB laugarren zen munduko sailkapenean. Taldeak bere lehen bi partidak irabazi zituen, Japonia eta Brasil garaituta, eta azken unean kalifikatu zen, Levyk bere lehen partidan lortutako puntuazioarekin. Brontzezko domina irabazi zuen taldeak.

## Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar jokoetan Parisen hirugarren postua lortzeko Australiaren aurka jokatu zuten uztailaren 30ean eta 14-12 irabazi zuen AEBk. Brontzezko domina irabazi zuen taldea osatu zuten jokariak hauexek izan ziren: Alev Kelter, Lauren Doyle, Kayla Canett, Kristi Kirshe, Ilona Maher, Ariana Ramsey, Naya Tapper, Alena Olsen, Alex Sedrick, Sammy Sullivan, Sarah Levy, Stephanie Rovetti, Kristen Thomas eta Nicole Heavirland. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Sarah Levy," Team USA Rugby.
Ribbesford

'''''', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Worcestershire konderrian.

2001ean 237 biztanle zituen.
Severn harana

**Severn harana**, , Ingalaterrako Mendebaldeko Midlands eskualdean dagoen haran bat da, Severn ibaiaren ibarrean eta Severn Valley trenbidearen ibilbidean hedatzen dena.

Bere punturik iparraldekoena Bridgnorth (Shropshire) udalerria da eta hegoalderako norantzan Ribbesford udalerrira arte 26 kilometro egin ondoren, Bewdley (Worcestershire) udalerrira eta Wyre basora ailegatzen da.

Eremua Birmingham hiritik 40 kilometro mendebaldera dago.
Nicole Heavirland

**Nicole Heavirland** (AEB, 1995eko otsailaren 25a) estatubatuar errugbi jokalaria da, zazpiko errugbian jarduten duen kirolaria. 2017an egin zuen debuta AEB taldearekin, 2017ko Eagleseko Emakumezkoen Munduko Errugbi Kopako eskuadroian izendatu zutenean.

2021ean, zazpiko errugbiko taldean egon zen COVID 19 pandemia zela eta, atzeratutako 2020ko Udako Olinpiar jokoetan, Tokion. 2024ko Parisko Udako Olinpiar jokoetan brontzezko domina jaso zuen zazpiko errugbian.

## Bizitza 
Heavirland Bigarren Mailako Glacier Eskolan izan zen Phillips Exeter Akademiara transferitu aurreko lehen urtean. 15 urterekin hasi zen errugbian. Zazpiko errugbi debuta egin zuen 2015eko Zazpi Emakumeen Munduko Errugbi Seriean–16. 2016ko Brasilgo Olinpiadetara joan zen erreserba gisa. AEBko Rugby All-American zen Akademia Militarrean.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan Team USA ordezkatzeko hautatutako 12 jokalarietako bat izan zen Heavirland. 2022ko Munduko Errugbi Kopan, Lurmutur Hirian (Hegoafrika), AEBko ordezkari izateko aukeratu zuten berriro, baita 2024ko Udako Olinpiar Jokoetarako ere Parisen, Frantzian.

2022ko martxoan atera zen gay gisa.
## Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar jokoetan Parisen hirugarren postua lortzeko Australiaren aurka jokatu zuten uztailaren 30ean eta 14-12 irabazi zuen AEBk. Brontzezko domina irabazi zuen taldea osatu zuten jokariak hauexek izan ziren: Alev Kelter, Lauren Doyle, Kayla Canett, Kristi Kirshe, Ilona Maher, Ariana Ramsey, Naya Tapper, Alena Olsen, Alex Sedrick, Sammy Sullivan, Sarah Levy, Stephanie Rovetti, Kristen Thomas eta Nicole Heavirland. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Nicole Heavirland en USA Rugby
* Nicole Heavirland en Army West Point Athletics
* 
*
Ironbridge

'''''', Ingalaterrako mendebaldean dagoen udalerri bat da, Shropshire konderrian. Severn ibaiak zeharkatzen du.

2011n 2.582 biztanle zituen.

## Arroila eta zubia 
Udalerri honetatik Ironbridge arroila eta The Iron Bridge zubia daude.
Coalbrookdale

'''''', Ingalaterrako mendebaldean dagoen udalerri bat da, Shropshire konderrian. Ironbridge arroilan dago.
Corby

''''*, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Northamptonshire konderrian. Garai batean "Eskozia Txiki" (*Little Scotland'') ezizena jaso zuen, Eskoziatik bertako altzairutegietara lanerako etorritako etorkin ugariren bizilekua baitzen.

2021ean 75.571 biztanle zituen.
Wootton (Northamptonshire)

**Wootton**, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Northamptonshire konderrian.

2011n 11.080 biztanle zituen.
Atropa

***Atropa*** Solanaceae familiako landare generoa da, horietatik ezagunena belaiki pozoitsua dena. Farmakologikoki aktiboa duen osagai nagusia atropina da. Antzinako sailkapen batzuetan, mandragora (*mandragora officinarum*) *Atropa* generoko espezietzat hartzen zuten, eta *Atropa mandragora* deitzen zitzaion. Generoak 56 espezie ditu deskribatuta eta 6 bakarrik onartu dituzte.

## Ezaugarriak 
Landare belarkarak edo zuhaixkak dira, eta tutu basal garatu bat edo gehiago duten loreak dituzte. Tubiflora esaten zaie, eta baia edo kapsula formako fruituak dituzte, hazi txiki batekin edo askorekin. *Atropa* familiako loreak dituen landare genero bat da, Solanaceae. Genero honen izena hiru Moiretatik nagusiena zen Atropos () jainkosarena da, bizitzaren haria mozten duenarena hain zuzen ere. Zuhaixka iraunkorrak edo belar iraunkor glabrak dira, eta urtero aireko zati bat sortzen dute, metro bat edo pixka bat altuagoa.

Hosto alternoak, pezolatuak, obalak, 5 zentimetrotik 18 zentimetrora arteko nahiko luzeak. Loreek, batzuetan, tutu basal kanpatua izaten dute, beste batzuetan irekiak eta izar formakoak. Lore zuriak, arrosak, moreak, horixkak, pedizelatuak, pentmeroak, aktinomorfoak, bakartiak, hermafroditak, besapeak. Kanpai koloreko kaliza dute, 10 milimetrora arte antesian, hodia bezain luzeak diren bost lobulurekin. Korola gamopetala, infundibuliformea, 25 bat milimetroko diametrokoa, gutxi gorabehera kaliza baino bi aldiz luzeagoa, bost lobulu zabalekin. Hiru eta bost estamine artean dituzte, korolaren lobuluekin txandakatuz, epipetaloak, luzera desberdineko harizpiekin, elkarrengandik aske eta oinarrian iletsuak. Bi milimetroko anterak, horixkak, bananduak. Obulutegi supazterra, billularra, hainbat hazi-aztarna ditu barrunbean, eta estilo luzea, kurbatua, estigma kapitatuan amaitzen dena. Hamar bat milimetrotik zentimetro baterako baia, globosoa, beltza heltzean.

Habitat kuttunena mendi-mazela lehor, harritsu edo harritsuak dira, baina leku belartsu hezeetan, ur-ibilguetatik gertu eta muino basotsuetan ere hazten dira. Leku eguzkitsuak edo ilunak. Kareharrizko leku eta lurzoruak espezie askotan.

## Espezieak
Sei espezie eta hibrido natural bat onartu dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Weedon Bec

'*** edo **Weedon*', Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Northamptonshire konderrian.

2011n 2.706 biztanle zituen.
Alex Sedrick

**Alexandria Sedrick**, ezizenez **Spiff**  (AEB, 1998ko otsailaren 28a) estatubatuar errugbi jokalaria da, zazpiko errugbian erdilari jarduten duen kirolaria. 2021ean egin zuen debuta AEBren zazpiko errugbi  taldean. 2024ko Parisko Udako Olinpiar jokoetan brontzezko domina jaso zuen zazpiko errugbian. 2023 Panamerikar Jokoetan ere urrezko domina bat irabazi zuen.

Sedrickek Estatu Batuetako Zazpi Emakume Profesionalen Ligarako – Premier Rugby Seven jokatzen du, non 2023an Rocky Mountain Experts adituekin Txapelketa irabazi zuen. Sedrick PR7s-ekin jokatzen aritu da 2021eko inaugurazio denboralditik.

## Errugbi ibilbidea 
### Unibertsitatean 
Sedrickek errugbian jokatu zuen Life Unibertsitatean. Running Eagles-ekin aritu zen denboran, hainbat sari irabazi zituen, MA Sorensen Saria barne.

### Zazpiko errugbi selekzioarekin 
Sedrickek 2021ean egin zuen nazioarteko debuta Dubai Women's Seven txapelketan. 2022an, AEBko taldean hautatu zuten Seven Munduko Errugbi Koparako ere, Lurmutur Hirian. Frantziaren aurka galdu zuten brontzezko dominaren finalean, eta laugarren amaitu zuten. Hilabete batzuk geroago, bere taldeak hirugarren postuan amaitu zuen Hegoafrikako Zazpiko errugbian, eta automatikoki kalifikatu zen Parisko 2024 Udako Olinpiar Jokoetarako. Australiaren aurkako brontzezko dominaren partidan markatu zuen jokoa.
## Olinpiar Jokoak 
2024ko Udako Olinpiar jokoetan Parisen hirugarren postua lortzeko Australiaren aurka jokatu zuten uztailaren 30ean eta 14-12 irabazi zuen AEBk. Brontzezko domina irabazi zuen taldea osatu zuten jokariak hauexek izan ziren: Alev Kelter, Lauren Doyle, Kayla Canett, Kristi Kirshe, Ilona Maher, Ariana Ramsey, Naya Tapper, Alena Olsen, Alex Sedrick, Sammy Sullivan, Sarah Levy, Stephanie Rovetti, Kristen Thomas eta Nicole Heavirland. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alex Sedrick USA Rugbyn
Esther Henseleit

**Esther Henseleit** (1999ko urtarrilaren 14a) alemaniar golf-jokalari profesionala da  European Tourreko eta LPGA Tourreko kidea. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen, Parisen.

## Garaipen profesionalak (3) 
### European Tour (2) 
### LET Access Series (1) 
## LPGA Major-etako emaitzak 
## Udako Olinpiar Jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atropa baetica

***Atropa baetica*** Solanaceae familiako landarea da, hegoaldeko Iberiar penintsulan eta iparraldeko Afrikako mendebaldean bizi dena. Generokidea den belaikirekin hainbat ezaugarri partekatzen ditu, adibidez, alkaloide asko izatea.

## Ezaugarriak 
Landare glabra, iraunkorra eta errizomatosoa da, 170 zentimetroko altueraraino iristen dena, zurtoin tenteekin. Hostoak peziolatuak dira, 13 x 7 zentimetrorainoko linboarekin, lobulatua, zorrotza, mukronatua. 10 milimetrorainoko kaliza eta korola, 25 milimetroko diametrokoa, kaliza baino bi aldiz luzeagoa gutxi gorabehera, horia. Fruituak 10 milimetroko baiak dira, globosoak, beltzak. Uztailean loratzen da. Loreak bakartiak dira, forma infundibuliformea (inbutu formakoa) eta kanpai-formakoa duten korolak.

## Banaketa 
Andaluzia (Jaen, Cazorla mendilerroa eta Malaga) eta Gaztela-Mantxa (Cuenca, Guadalajara) autonomia-erkidegoetan populazioak aurkitu dituzte. Guadalajarako probintzian, Tajo Garaiko parke naturalean populazio bat ezagutzen da. Cuenca probintzian, Cuencako mendilerroan aurkitu dira belaikiarekin hibridatutako espezieak.

## Habitata 
Oihanpean topa dezakegu, hegal lehor harritsu edo harritsuetan, eguzkitsu, kareharrizko lurzoru nahasi eta nitrifikatuetan, 900-2000 metroko altitudean.

## Kimika eta toxikotasuna 
Hamabost alkaloide ere identifikatu dituzten, eta erroetan dagoen eskopolamina nagusia da. Era berean, *Atropa* generoko espezie batzuen hostoek 1,8-zineol monoterpenoa izan dezakete, eta hori irenstea osasunerako arriskutsua izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dibentzotiofeno

**Dibentzotiofenoa** konposatu organiko heterozikliko aromatikoa da, C12H8S formula duena. Solido kolorgea da, kimikoi antzazenoaren antza jokatzen duena. Hiru eraztunetako heterozikloa da; tiofeno eraztun bati erantsitako bi bentzeno.

Bere deribatu alkilikoak petrolioaren frakzio astunetan egoten dira eta ezpurutasun-arazoak eragiten dituzte, 4,6-dimetildibentzotiofenoak bereziki.

## Sintesia 
Dibentzotiofenoa sintetizateko bifeniloa azido sulfhidrikoarekin tratatzen da aluminio kloruroa katalizatzaile moduan usatuz.

## Erreferentziak
Kaltzio fosfato

**Kaltzio fosfatoa**, Ca3(PO4)2 formula enpirikoa duena, kaltzio ioiak (Ca2+), ortofosfatoekin (PO43-), metafosfatoekin edo pirofosfatoekin (P2O74-) batera, eta batzuetan hidrogeno edo hidroxido ioiak dituzten mineralen familia baten izena da.

Kaltzio fosfatoa da kaltzioa behi-esnean egoteko modu nagusia. Hezurraren ehuneko hirurogeita hamar hidroxiapatitak osatzen du, kaltzio fosfatozko mineralak (hezur-minerala esaten zaio). Hortz-esmaltearen proportzio handi bat ere kaltzio fosfatoa da.

## Ezaugarri kimikoak 
Konposatu gehienekin ez bezala, kaltzio fosfatoaren disolbagarritasuna murriztu egiten da tenperatura igotzean. Beraz, berotzeak konposatuaren hauspeatzea eragiten du.

Behi-esnean, pH normal batekin posible litzatekeena baino kontzentrazio handiagoetan egoten da, magnesio, zink eta zitratodun kaseina-proteinari itsatsitako mizeletan agertzen delako koloidalki — normalean kaltzio koloidaleko fosfato esaten zaio —.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yaxley (Cambridgeshire)

**Yaxley**, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Cambridgeshire konderrian.

2021ean 9.409 biztanle zituen.
Mizela

thumb|230px|Mizela baten egitura.

**Mizela** koloideen faseetako bat osatzen duten molekulen multzoa da. Mekanismo horren bidez, xaboiak uretan disolbaezinak diren molekulak disolbatzen ditu, hala nola koipeak.

Xaboi-mizela bat uretan eratzean, xaboi-molekulak (gantz-azido baten sodio edo potasio gatz bat) beren mutur hidrofoboetatik lotzen dira, kate hidrokarbonatuei dagozkienak; muturrak, berriz, karboxilo multzoak daramatzatenak, sodio edo potasio ioia galtzearen ondorioz modu negatiboan ionizatuak, elkarren artean aldentzen dira. Horrela, xaboiaren kate ez-polarrak uretara ezkutatzen dira, eta karboxilo taldeak, karga negatiboarekin, uraren eraginpean daude.

Era berean, disoluzio urtsu diluituan dauden lipido polarrak barreiatu egiten dira, eta mizelak eratzen dituzte. Horietan, kate hidrokarbonatuak ingurune urtsuan ezkutatzen dira, eta barne-fase hidrofoboa osatzen dute, gainazalean dauden multzo hidrofiloekin. Mikela horiek milaka lipido-molekula izan ditzakete, eta, beraz, masa oso handia dute.

Disoluzio urtsuetan, molekula anfifilikoek mizelak eratzen dituzte. Multzo polarrak gainazalean daude, eta zati apolarrak mizelaren barruan daude, uraren eta eremu hidrofoboen arteko kontaktu kaltegarriak ezabatzen dituen eta kate polarren multzoak soltea ahalbidetzen duen antolamenduan. Beste ingurune batzuetan, molekula anfifilikoak alderantzizko mizela gisa antola daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azetato

**Azetatoa** azido azetikoa base batekin (adibidez, base alkalinoa, lurtarra, metalikoa, ez-metalikoa edo erradikala) konbinatuz sortzen den gatza da. "Azetatoak" base konjugatua edo ioia (zehazki, ioia deitzen zaion ioi negatiboki kargatua) ere deskribatzen du, normalean ur-disoluzioan aurkitua eta  formula kimikoaz idatzia. Azetato ioia eta ioi positibo bat konbinatuz (katioia esaten zaio) eratzen diren molekula neutroei ere "azetato" esaten zaie (horregatik berunaren azetatoa, aluminioaren azetatoa, etab. diogu). Horietako sinpleena hidrogeno azetatoa da (azido azetikoa deitua) dagozkion gatz, ester eta  edo  anioi poliatomikoarekin.

Industrian urtero ekoizten diren 5 milioi tona azido azetiko gehienak azetatoen ekoizpenean erabiltzen dituzte, normalean polimeroen forma hartzen dutenak. Naturan, azetatoa da biosintesirako oinarri ohikoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 1964ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 1964ko Olinpiar Jokoetan** urriaren 14tik urriaren 21era bitarte jokatu ziren Tokyon. 36 modalitate ezberdin egon ziren, 24 gizonentzat eta 12 emakumeentzat, eta guztira 82 herrialde ezberdinetako 1.016 kirolarik hartu zuten parte. Emakumezkoen 400 metroak eta pentatloia lehen aldiz egin ziren olinpiar joko hauetan.

## Dominak 
### Domina taula 
### Gizonak 
### Emakumeak 
## Kanpo estekak
Saffron Walden

'''''', Ingalaterrako ekialdean dagoen udalerri bat da, Essex konderrian.

2021ean 16.613 biztanle zituen.

## Leku interesgarriak 
* Walden gaztelua
Symphysodon

***Symphysodon*** ziklidoen familiako arrain-generoa da. Amazonas ibaiaren eta haren ibaiadarren beheko eskualdeetan du jatorria, eta jatorri hegoamerikarreko ziklidoen familiakoa da. Oro har, nahiko ur garratzak eta bigunak izaten dira, eta, oro har, ibaiekin kontaktuan geratzen den landare-materiatik eratorritako tanino-kontzentrazio handiak izaten dituzte.

Ur geldo eta korronte handirik gabeko eremuetan bizi da, pirañak bezalako harrapariz beteta; horregatik, animalia beldurgarria da, landaretza ugariko eremuak atsegin ditu, eta babesleku gisa erabiltzen du.

## Espezieak 
2006an egindako ikerketa zientifiko baten ondoren, FishBasek hiru espezie baino ez zituen onartu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bifenilo

**Bifeniloa** konposatu organiko heteroziklikoa da, C12H10 formula duena eta lotura kobalentez lotutako bi bentzeno-eraztunez osatuta. Solido kolorgea edo horixka da, da, usain atseginekoa. Naturan ikatz-mundrunean, petrolioan eta gas naturalean aurkitzen da. Uretan disolbaezina da baina disolbagarria disolbatzaile organiko ohikoenetan.

## Sintesia 
Bifeniloa ikatz-mundurnetik, petroliotik eta gas naturaletik destilazioz lor daiteke. Alabaina industrian bi sintesibide ere baliatzen dira.

Toluenoaren desalkilazioaren albo-produktu gisa lortzen da:

C6H5CH3 + C6H6  →  C6H5−C6H5 + CH4

Bentzenoaren oxigeno bidezko deshidrogenazioz ere presta daiteke:

2 C6H6 + ½ O2  →  C6H5−C6H5 + H2O

## Erabilera 
Bifeniloak lizunak eta onddoak haztea eragozten du, eta horregatik kontserbagarri gisa (E230) erabiltzen da beste kontsebagarri batzuekin batera), batez ere garraioan zitrikoak kontserbatzeko. Europar Batasunean ez da elikagai-gehigarri gisa onartzen.

Bifenilo polikloratuak (PCB) ekoizteko lehengal gisa baliatu zen bifeniloa, lehen asko erabiltzen baitziren fluido dielektriko eta bero-transferentziarako agente gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz von Soxhlet

**Franz Ritter von Soxhlet** (Brünn, Austriar Inperioa, 1848ko urtarrilaren 13a - Munich, Weimarko Errepublika, 1926ko maiatzaren 5a) alemaniar kimikaria izan zen, elikagaien kimikan aditua. 1879an Soxhlet erauzgailua asmatu zuelako (bere izena bere omenez darama) eta 1886an esnea pasteurizatu daitekeen lehen elikagaietako bat bezala proposatu zuelako da ezaguna.

1872an Leipzigen doktoretza lortu zuen *Zur physiologischen Chemie der Milch* tesiarekin. 1879an nekazaritzako kimika irakaslea izan zen Municheko Teknologia Unibertsitatean.

Soxhlet, gainera, kaseina, albumina, globulina eta laktoproteina esnearen proteinak zatitu zituen lehen zientzialaria da. Gainera, lehen aldiz deskribatu zuen esneak duen azukrea, laktosa. Soxhleten disoluzioa Fehlingen disoluzioaren alternatiba bat da, azukreak murrizteko probatzeko erreaktibo kupriko/tartratiko konparagarri bat prestatzeko.

## Lanak 
* *Die chemischen Unterschiede zwischen Kuh- und Frauenmilch und die Mittel zu ihrer Ausgleichung.* Munich / Zürich 1883.
* *Über Kindermilch und Säuglings-Ernährung.* Munich 1886.
* *Über Margarine. Bericht an das General-Comité des landwirthschaftlichen Vereins in Bayern.* Munich 1895.
* *Aufklärung über die „Propaganda“-Gelder des Kalisyndikats und mein Ausschluss aus dem Düngerausschusse der Deutschen Landwirtschafts-Gesellschaft.* Munich 1910.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sabel-orro

**Sabel-orroa**, **gurgur** edo **sabel-zarata** hesteetako gasen eta likidoen mugimendu espontaneoak sortutako soinuak dira, gizakiengan zein animaliengan oro har.

## Fisiologia 
Sabeletik entzun ohi den soinua digestioaren funtzio normala da. Heste meharraren goiko aldean sortzen da, aldi berean muskuluak uzkurtu egiten dira, eta elikagaiak eta digestio-zukuak traktu gastrointestinalean zehar mugitzen dira. Hesteak garbitzeko mekanismoen parte da.

Muskulu-uzkurdura hori janaria bertan dagoela edo ez dagoela gertatzen bada ere, sabel-zaratak ohikoagoak dira azken elikagaia hartu zenetik ordu asko igaro badira. Beraz, gosearen seinale izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 1956ko Olinpiar Jokoetan** azaroaren 23tik abenduaren 1era bitarte jokatu ziren Melbournen. 33 modalitate ezberdin egon ziren, 24 gizonentzat eta 9 emakumeentzat, eta guztira 61 herrialde ezberdinetako 720 kirolarik hartu zuten parte. 

## Dominak 
### Domina taula 
### Gizonak 
### Emakumeak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 1952ko Olinpiar Jokoetan** uztailaren 20tik uztailaren 27ra bitarte jokatu ziren Helsinkin. 33 modalitate ezberdin egon ziren, 24 gizonentzat eta 9 emakumeentzat, eta guztira 57 herrialde ezberdinetako 963 kirolarik hartu zuten parte. 

## Dominak 
### Domina taula 
### Gizonak 
### Emakumeak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 1948ko Olinpiar Jokoetan** uztailaren 30etik abuztuaren 7ra bitarte jokatu ziren Londresen. 33 modalitate ezberdin egon ziren, 24 gizonentzat eta 9 emakumeentzat, eta guztira 53 herrialde ezberdinetako 745 kirolarik hartu zuten parte. Emakumezkoen hiru proben lehen aldia izan zen: pisu-jaurtiketa, 200 metroak eta luzera-jauzia. 

## Dominak 
### Domina taula 
### Gizonak 
### Emakumeak 
## Kanpo estekak
Muzala Samukonga

**Muzala Samukonga** (Lusaka, 2002ko abenduaren 9a) atleta zambiarra da, 2024ko Olinpiar Jokoetan 400 metrotako lasterketan brontzezko domina eskuratu zuena.

## Ibilbidea 
2021ean egin zuen debuta nazioarteko txapelketa batean, Nairobin, eta bosgarren postuan gelditu zen 400 metrotako proban. Hurrengo urtean, 19 urte zituela, Afrikako txapelduna eta Commonwealth Jokoetako txapelduna izan zen 400 metrotako proban. 2023an Afrikako Jokoetan zilarra eskuratu zuen eta 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina, haren markarik onena eginez.
## Palmaresa
## Markak 
* 200 metro - 20.48 (Lusaka, 2022)
* 400 metro - 43.74 (Paris, 2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordean neuzkanak

***Gordean neuzkanak*** Manuel Lasarte bertsolariak 1975ean plazaratu zuen bere bertsoen antologiraren izenburua da. Tolosako Auspoa bilduman argitaratu zuen. Hitzaurrea Manuel Olaizola "Uztapide"k egin zuen. Liburuaren edizioa oso dotorea izan zen, argazki eta partitura ugariekin lagunduta. Prosa lanak eta bertso-paperak biltzen dira lan honetan. "Bertsolari bezain prosagile bikaina da Lasarte", zioen Antonio Zavalak, "Auspoa bilduma"ren burua.

## Egitura 
Antologia hiru ataletan antolatuta dago:
* I. atala: "Bertsotarako apizioa": hitz-lauez haren biografiaren laburpena egin zuen. Liburu osoan prosaz eginiko azalpenak jasotzen dira ere bai.
* II. atala: "Bertsoak"
* III. atala: "Omenaldia" (1975/03/2)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskaltzaindiaren edizio digitala.
Shinnosuke Oka

(Okayama, 2003ko urriaren 31) gimnasta japoniarra da. Paris 2024ko Olinpiar Jokoetan urrezko hiru domina, artean aparatu guztiena, eta brontzezko bat lortu zituen.

## Biografia 
Lau urte zituela hasi zen gimnastika egiten. 2019an familiarekin Kamakurara joan zen bizitzera, hango Tokushukai Gymnastics Club elkartean entrenatzeko helburuaz. 2021ean elite mailan sartu zenean Japoniako zerrendan 60.a zen.

2023ko Asiako txapelketan aparatu guztietako proban urrezko domina lortu zuen, eta horretaz gain zilarrezko beste hiru ere bai. Paris 2024ko Olinpiar Jokoetan gimnastikako hautagai nagusia ez bazen ere, urrezko dominak eskuratu zituen aparatu-guztiak, barra finkoa eta taldekako probetan eta brontzezkoa barra paralelotan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ionela Cozmiuc

**Ionela Livia Cozmiuc**, jaiotzez **Ionela Livia Lehaci**, (Câmpulung Moldovenesc, 1995eko urtarrilaren 3a) errumaniar arraunlari bat da, skull arin bikoitzean munduko txapelduna izan dena eta 2024ko Pariseko Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuena Gianina van Groningenekin batera.

## Ibilbidea 
2016an Gianina van Groningenekin bikotea osatu eta Rioko Olinpiar Jokoetan hartu zuten parte eta B finalean sartu ziren. 2017an munduko txapeldunak izan ziren, bai eta 2018an ere. Tokio 2020ko Olinpiar Jokoetan finalean sartu ziren eta seigarren egin zuten.

2022an bakarkako skull arinean izan zen txapelduna. 2024ko Pariseko Jokoetarako bikotea berreskuratu zuen eta finalean zilarrezko domina lortu zuten.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arraunketa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  Ionela Livia Cozmiuc, World Rowing
Buckden (Cambridgeshire)

**Buckden**, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Cambridgeshire konderrian.

2011n 2.805 biztanle zituen.
Atletismoa 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Atletismoa 1936ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 2tik abuztuaren 9ra bitarte jokatu ziren Berlinen. 29 modalitate ezberdin egon ziren, 24 gizonentzat eta 5 emakumeentzat, eta guztira 43 herrialde ezberdinetako 776 kirolarik hartu zuten parte. 

## Dominak 
### Domina taula 
### Gizonak 
### Emakumeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ali Ahmed Salem

**Ali Ahmed Salem** (1973ko martxoaren 30a) arkularia da. Qatar ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mădălina Amăistroaie

**Mădălina Amăistroaie** (Suceava, 2002ko abenduaren 9a) arkularia da. Errumania ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrei Berki

**Andrei Berki** (Mureş konderria, 1952ko azaroaren 7a) arkularia da. Errumania ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandru Bodnar

**Alexandru Bodnar** (Rădăuți, 1990eko ekainaren 28a) arkularia da. Errumania ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terezia Preda

**Terezia Preda** (1956ko ekainaren 18a) arkularia da. Errumania ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maureen Tuimalealiifano

**Maureen Tuimalealiifano** (Saleimoa, 1970eko urriaren 17a) arkularia da. Samoa ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emanuele Guidi

**Emanuele Guidi** (San Marino, 1969ko irailaren 16a) arkularia da. San Marino ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak