open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erdi Aroko Museoa (Waterford)

**Erdi Aroko Museoa** (ingelesez, *Medieval Museum*) Waterford (Irlanda) hiriko museo bat da, 2013an eraikin berri batean inauguratua. Hiriko Triangelu Bikingoan kokatua, objektu bilduma ikusgarria dauka bertan, ez bakarrik Erdi Arokoak, baita 16. mendekoak.

## Bildumen adibideak 

Fitxategi:Waterford roll 04.jpg|Waterfordeko Hiri-gutunen Bilkaria.
Fitxategi:Copes of Waterford 01.jpg|Kapa liturgiko bat, honen pareko bat, Hiru Erregeen Kapa, Irlandako Historia 100 Objektutan bildumarako jaso zen.
Fitxategi:Medieval Museum Waterford item 10.jpg|Henrike VIII Ingalaterrakoak emandako ezpata zeremoniala.
Fitxategi:Cap of Maintenance at Waterford.jpg|*Cap of Maintenance* kapela zeremoniala, Henrika VIII.ak emana.
Fitxategi:Great Parchment Book if Waterford.jpg|Pergaminozko liburu bat detailean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José de Negrete y Cepeda

**José de Negrete y Cepeda Adorno Latorre y Calderón** (Corral de Almaguer,  - Portugalete, ) espainiar idazle erromantiko eta aristokrata izan zen, Campo de Alangeko bostgarren kondea izandakoa.

Espainiako handikia izan zen, 1833ko azaroaren 23an ohorezko zedula bat efektibo bihurtutakoa. Portugaleten hil zen, Lehen Karlistaldiko Bilboko setioan. Ez zen ezkondu eta ez zuen seme-alabarik izan. Hamabi artikulurekin argitaratu zituen *El Artista* aldizkarian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Waraji

**Waraji-ak**  (japonieraz 草鞋) lastozko sokaz egindako sandaliak dira, Japoniako jende arruntaren oinetako tipikoak historikoki. 21. mendean monje budistek erabiltzen dituzte herrialdean.

## Deskribapena 
Tradizionalki, sokaren materiala arroz-lastoz egina zegoen, baina warajiak beste material batzuk egin daitezke, hala nola kalamua, *myōga* zurtoinak, palma zuntzak, eta kotoi haria.

Tradizioz, japoniarrek waraji-ak janzten dituzte, aurreko ertzetik pixka bat ateratzen direlarik behatzak. Dena den, ez dago arau finkorik.

Baekje erresuma korear zaharrean Japoniako waraji-en antzekoalk diren garaiko lastozko oinetakoak erabiltzen ziren, antzinako kultura korearraren eta japoniarraren arteko interakzio maila iradokitzen duena.

## O-Waraji sandalia erraldoiak 
Tradizio budista japoniarretan ohikoak dira O-Waraji esaten dieten sandalia erraldoiak gurtzea tenplu eta jaialdietan. Kotoku-in tenpluan, Kamakurako Buda Handia dagoen tokian, Budaren sinbolo diren sandaliak erakusten dira 1951. urtetik. Senso-Ji tenpluan (Asakusa, Tokio) ate nagusi bat apaintzen dute sandalia erraldoien pareak. Sandalia hauek tarteka berregiten dira lasto freskoz eta auzolanean.

Fitxategi:塞の神祭りの準備.jpg|Sandalia erraldoiak josten auzolanean.
Fitxategi:Kōtoku-in Temple, Kamakura - panoramio.jpg|Kōtoku-in tenpluko sandaliak.
Fitxategi:Asakusa - Senso-ji 10 (15761829345).jpg|Senso-ji tenpluko sandalietako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Cánovas del Castilloren laugarren gobernua

**Antonio Canovas del Castilloren laugarren gobernua**, 1884ko urtarriletik 1885eko azarora arte, Espainian Borboien Berrezarkuntzaren sistema sendotzeko egin zuen etengabeko ahaleginaren parte izan zen. Garai horretan, Cánovas del Castillok egonkortasun politikoari eutsi eta alderdi biko sistema indartu zuen, alderdi kontserbadore eta liberalen arteko boterea txandakatuz

Gobernu hori Alfontso XII.a erregearen osasunak ere markatu zuen, tuberkulosia baitzuen, eta El Pardora lekualdatu zen 1885eko urrian, aire garbiaren bila. Gaixorik egon arren, erregeak bere betebehar instituzionalekin jarraitu zuen 1885eko azaroaren 25ean hil zen arte. Erregearen heriotzak krisi politikoa eragin zuen, haren alarguna, Maria Kristina erregina, erregeorde utzi baitzuen, eta horrek tentsioak sortu zituen herrialdean.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Forn d'Alcedo

**Forn de Alcedo**  Horta de Valentzia-ko herria eta Valentzia hiriko auzoa da, Pobles del Sud barrutian kokatua, Turia ibaiaren ubide berriaren eta Valentziako Albuferaren artean. Auzoaren mugak dira ibaia eta Sedaví udalerria; mendebaldean, trenbidea dago eta La Torre auzoaren parean dago; ekialdean, berriz, Silla pistarekin eta Castellar-Oliveral auzoarekin egiten du muga.

Auzoko biztanleria osoa 1.281ekoa izan zen 2022an.

Lehen eta haur hezkuntzako ikastetxe bat badu. Auzoak hainbat industrialde biltzen ditu. **Forn de Alcedok** V-30ean du komunikazio-bide nagusia, hau da, herriaren iparraldean kokatzen dena, Silla pistarekin eta hiriko gainerako irteera eta sarrerekin lotzen duena. Gertuen dauden tren geltokiak Font de Sant Lluís (iparraldean) eta Benetusser (hegoaldean) dira. Bigarren mailako errepide baten bidez lotzen da Pinedorekin. Auzoa Valentziako EMT bus-zebitzuaren 9. eta 14. lineek eta Metrobuseko 183. lineak zerbitzatzen dute.

2024an Valentzian izan zen tanta hotzeko gertakari larriak gehien kaltetu zuen herrietako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* La Torre
* El Castellar-l'Oliveral

## Kanpo estekak
El Castellar-l'Oliveral

alt=Imatge del carrer principal amb una tenda d'alimentació i cotxes aparcats.|thumb|Kale Nagusia eta Aznarreko Alqueria kalea
'''El Castellar-l'Oliveral''' Valentzia hiriko herri-pedania bat da, hegoaldean dagoena. València eskualdean dago eta haren udalerriaren zati bat da. 6.798 biztanle ditu. Auzoko alkatetza du, Valentziako Udalaren menpe. Iparraldean Valentzia hiriburuarekin du muga, hegoaldean Albuferako Parke Naturalarekin, ekialdean Pinedorekin eta mendebaldean Alfafar eta Sedavirekin. Auzoaren ekialdean baratze eremu zabal bat zabaltzen da, mendebaldean Silla pistarekin du muga. Auzoaren aurrean, baina Turia ibaiaren iparraldean, Mercavalència dago.

Izena bi auzoren izenak elkartzetik dator, Castellar eta Oliverar; Pi-ko errepideak banatzen dituena. Historikoki, bertako biztanleria nekazaritzan aritu izan da, hirigunea baratzez inguratuta baitago eta Albuferako arroz-soroetatik oso gertu.

Auzoak zenbait gune ditu: Tamarits, Temblar, Poblet, Panollako etxeak eta Barquer-eko etxeak.

## Beste batzuk 
* Castellarko Kooperatiba Elektrikoa.
* Castellar-Oliveral Auzo Elkartea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* La Torre
* Forn d'Alcedo

## Kanpo estekak 
* San Martin de Porras Parrokia   artxibatua.
La Torre (Valentzia)

**La Torre** Valentzia hiriko herri-pedania bat da, Pobles del Sud barrutian auzo gisa eratua. Antzinan  Horta Sud eskualdeko herri bat zen, hiriburuak anexionatu zuena. Turia ibaiaren ubide berriaren hegoaldeko ertzean dago. Torrenteko autobidearekin eta Faitanar auzoarekin egiten du muga mendebaldean, eta ekialdean, trenbidearekin eta Forn dAlcedo auzoarekin. Hegoaldeko mugan Benetusser udalerria dago. Inguruan dituen arkitektura-oztopoek hiriburuko hirigunetik bereizten dutenez herri-itxura mantentzen du oraindik.

2024an Valentzian izan zen tanta hotzeko gertakari larriak gehien kaltetu zuen herrietako bat da.
ezkerrera|thumb|Valentziako erdigunearekin konektatzeko zubia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Forn d'Alcedo
* El Castellar-l'Oliveral

## Kanpo estekak
Tris(2,3-dibromopropil) fosfato

**Tris(2,3-dibromopropil) fosfatoa** konposatu organikoa da, C9H15Br6O4P formula duena organofosfatoen klasekoa. Azido fosforikoaren esterra da. Likido likatsu horixka da. Disolbatzaile organiko kloratuetan disolbagarria da kloroformotan eta metilen klorurotan adibidez.

## Erabilera 
Sua atzeratzeko agente gisa baliatu da apar solidoetan, ehun akrilikoetan, estireno-butadieno kautxuetan eta polimeroen beste aplikazio batzuetan.

AEBetan 1972 eta 1976 artean umeen pijametan usatu zen surik har ez zezaten helburuarekin. Ez zen aintzat hartu umeek tris(2,3-dibromopropil) fosfatoa larruazalean zehar xurga zezaketela edo irents zezaketela pijama txupatzean. Bruce N. Ames-ek, bere izeneko proba garatutakoak frogatu zuen tratatutako pijamak usatzen zituzten umeen gernuan tris(2,3-dibromopropil) fosfatoaz gain bere metabolitoak agertzen zirela eta ez zela horrelakorik pasatzen tratatu gabeko pijamak janzten zituztenen artean. Horrek ekarri zuenn horrelakoak merkatutatik desagertzea.

## Toxikotasuna 
Toxikoa da irentsiz, arnastuz eta larruazalean zehar xurgatuta.

Ez dago ebidentzia egokirik ea kartzinogenoa den gizakientzat. Alabaina, animaliekin egin diren azterketek nahikoa ebidentzia ematen dute tris(2,3-dibromopropil) fosfatoa gizkaientzat kartzinogenoa dela susmatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deliver Us from Evil (2014ko filma)

***Deliver Us from Evil*** (euskaraz *Libra Gaitzazu Gaizkiatik*), 2014ko Scott Derrickson estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Ralph Sarchie apaiz demoniologoa eta Lisa Collier Cool kazetariaren *Kontuz Gauarekin* (2001, Beware the Night) liburuan oinarritua dago.Eric Bana, Édgar Ramírez, Sean Harris, Olivia Munn eta Joel McHale aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Eric Bana: Ralph Sarchie
* Édgar Ramírez: Mendoza
* Olivia Munn: Jen Sarchie
* Sean Harris: Mick Santino
* Joel McHale: Butler
* Chris Coy: Jimmy Tratner
* Dorian Missick: Gordon
* Lulu Wilson: Christina Sarchie
* Mike Houston: Nadler
* Olivia Horton: Jane Crenna
* Rhona Fox: Zoologiko zaindaria
* Valentina Rendón: Claudia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Leonor Lambertini

**Leonor Emma Lambertini** (São Paulo, 1920ko apirilaren 28a – *ibidem*, 1993ko maiatzaren 26a), **Leonor Pachêco** izenez ere ezaguna, brasildar aktore eta gidoilaria izan zen. Besteak beste, Benta andrea antzeztu zuen *Sítio do Picapau Amarelo* telesailean, eta bere ahizpa Lúciak, berriz, Emília panpina.

## Bizitza 
Leonor Emma Lambertini São Paulon jaio zen 1920ko apirilaren 28an. Lúcia Lambertini aktore eta zuzendariaren ahizpa zen, eta 1958an telebistan debutatu zuen, Rede Tupi kateko *Sítio do Picapau Amarelo* haurrentzako telesailean, non Benta andrearen papera lortu zuen. Telesail horretan hainbat urtez antzeztu zuen arrakasta handiz.

1993an hil zen São Paulon arrazoi ezezagunengatik.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Princeps

[thumb|258x258px|[Manipulo (eraketa militarra)|Manipulo baten formazioa guduan, Polibioren deskribapenetan oinarrituta.]]
*Princeps*-ak erromatar legioetan, armadan urte kopuru jakin bat egindako soldaduak ziren. Errepublikako legioaren formazioan, dama-jokoaren antza zuena, *hastati-en* atzean jartzen ziren, eta haien atzetik sartzen ziren borrokan. Erdietsi da, *hastatiek* aurkaria higatu ondoren hasiko zirela etsaiari aurre egiten, beti ere, *hastatiek* ez baziren gai izan etsaien lerroak hausteko. Une horretan, *princeps-ak* aurrea hartu eta borrokaren pisu nagusia hartuko zuten gazteagoak ziren *hastati*-ak ordezkatuz.

## Ekipamendua 
*Princeps-al* beteranoak ziren, 30 urte ingurukoak, eta *hastati*-enak baino goragoko gizarte-mailetatik zetozen. Erromatar legioen  bizkarrezurra osatzen zuten Errepublikaren garaian, G. Marioren erreformen aurretik.

Bere ekipamendua *hastati*-en bezalakoxea zen. *Scutum* klasikoa zeramaten, *pilum* bat edo gehiago, borrokan hasi baino lehentxeago etsaiari botatzen zietena, eta *gladius* bat biguntzen zutenak.

Marioren erreformen aurretik, soldadu bakoitzak bere ekipamendua erosi behar zuen. Principeps-ek kalitate hobeagoko ekipamendua eskura zezaketen.

## Historia 
Uste denez, *principeps-ak* Marco Furio Kamilo-ek antolatu zituela, eta etruriar erregeen garaiko armadaren bigarren klasea moldatu sortu zituela. Antzinako bigarren klase hori falange handi baten lehen lerroetan kokatzen zen eta *geroago princeps-ak* izango zirenek eramaten zuten antzerako ekipatuta zuten. Bigarren klasea, ekipamendu astunagoa zeraman lehen lerroko lehen klaseko gizonei babesa ematen zieten. Litekeena da samnitekin borrokatu ondoren eta Breno gerlari galiarraren aurrean izan zuten egundoko porrotaren ondoren, erromatarrek unitate txikiagoak erabiltzea erabakitzeak, aipatutako bi kasuetan etsaiak tamaina txikiagoko unitate militarrak erabili baitzituzten. Talde txikiagoekin egindako borrokek erakutsi zieten malgutasuna  garrantzitsua zela eta falangea  desegokia zela  Italia erdialdeko eremu malkartsuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakoben eskailera (jostailua)

thumb|"Jakoben eskailera" deritzon jostailua martxan (Ogg Theora formatua, 1,7 MB)
**Jakoben eskailera** (beste izenez **tableta magikoak** edo **bloke txinatarrak**) zurezko blokez osatutako jostailu tradizionala da, elkarrekin sokaz edo zintaz lotuak. Eskailera mutur batetik heltzen denean, blokeak irauli egiten dira, soketatik erortzen eta posizioz aldatzen ari direla dirudien ilusio bisuala sortuz. Bere izena, *Jakoben eskailera*, Bibliako Genesi 28:12 pasartean aipatzen den zerurako eskaileratik dator.

## Ezaugarriak 
thumb|Jacoben eskailera baten mekanismoa.
Txirikordatutako zinten bidez, bloke bakoitza hurrengoaren bi muturretatik edozeini atxiki dakioke.

## Jatorria 
Jostailua jatorriz txinatarra dela esan izan da, Tutankhamonen hilobian aurkitu zenez, baina ez da ezagutzen jostailuaren benetako jatorria. Amerika kolonialean puritanoek igandeetan onartzen zituzten jostailu bakanetako bat izan zen. Jakoben eskaileraren lehen aipu ezaguna 1889ko artikulu zientifiko estatubatuar bat da, nola eraikitzen eta funtzionatzen den azaltzen duena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lambertini (argipena)

**Lambertini** hainbat pertsonaren deitura da. Hona hemen euskarazko Wikipedian artikulua dutenen zerrenda:

* Imelda Lambertini (1322-1333), italiar moja domingotarra.
* Prospero Lorenzo Lambertini, Benedikto XIV.a (1675-1758), Aita Santua.
* Leonor Lambertini (1920-1993), brasildar aktore eta gidoilaria.
* Lúcia Lambertini (1926-1976), brasildar aktore, zuzendari, ekoizle eta gidoilaria.
Antonio Cánovas del Castilloren bosgarren gobernua

**Antonio Cánovas del Castilloren bosgarren gobernua**, 1890eko uztailetik 1891ko azarora arte, Espainiako Borboien Berrezarkuntzaren sistema politikoaren sendotze garaia izan zen. Denbora horretan, Cánovas del Castillok egonkortasun politikoa eta bipartidismoa sustatzen jarraitu zuen, Alderdi Kontserbadorearen eta Alderdi Liberalaren arteko boterea txandakatuz. Bere gobernua ordena eta bake soziala mantentzean zentratu zen, baita herrialdea modernizatzeko erreforma ekonomiko eta administratiboak bultzatzean ere.

## Kabinetea 
## Hurrengo gobernua 
* Antonio Cánovas del Castilloren seigarren gobernua
Eranskina:Frank Lloyd Wrighten lanak

Etxe, eraikin komertzial eta bestelako **Frank Lloyd Wrighten** lanen zerrenda kronologikoa. Arkitekto estatubatuarraren 425 lan baino gehiago daude zerrenda horretan, eta banaka ordena daitezke zutabe bakoitzaren goiburuaren arabera.

## Gakoak 
*30x30px|Beix kolorea Eraitsia edo suntsitua («Beste informazio bat» atalean ere adierazten da)
*30x30px|Berde kolorea Normalean jendearentzat irekita
*30x30px|More kolorea Egiletza, eztabaidan (Wright-en diseinua baieztatu gabe)

## Egindako eraikinak 
## Hil osteko eraikuntzak 
## Eraiki gabeko obra aipagarriak 
* Universidad Avenue Power House, Madison, Wisconsin, 1885
* Gordon Strong Automobile Objective, Sugarloaf Mountain, Maryland, 1924
* San Marcos In The Desert, Chandler, Arizona, 1929
* Broadacre City, Chandler, Arizona, 1932-5
* Crystal Heights, Washington, 1940
* Cooperativa Homesteads, Madison Heights, MI, 1942
* Rogers Lacy Hotel, Dallas, Texas, 1946
* Point Park Civic Center, Pittsburgh, Pennsilvania, 1947
* Angelo Masieri Memorial, Venecia, Italia, 1951-53
* The Illinois, Chicago, Illinois, 1956
* Plan for Greater Baghdad, Irak, 1957-8
* Cottage Studio for Ayn Rand, Connecticut
* Lake Tahoe Summer Colony, Emerald Bay, Lake Tahoe, California, 1923an hasita
* Calico Mills administrazio bulegoak Ahmedabaden, India. Geroago, Calico Dome eraikina leku berean eraiki zen

## Erreferentziak
Edy Cerri

**Edi Neide Cerri** (São Paulo, 1940ko urriaren 9a), ***Edy Cerri*** izenez ezagunagoa, brasildar aktore ohia da.

## Bizitza 
Josephina Rovini Cerriren alaba, Edy Cerri 1940ko urriaren 9an jaio zen São Paulon. Telesail horren beste bi bertsiotan paper bera bete zuen 1964-1965 eta 1967-1968 urteetan. 

Gaztea zela, TV Cultura kateko *Escrava do Silêncio*, *As professorinhas*, *O Tirano*, *O Moço Loiro* eta *Sangue Rebelde* telenobeletan parte hartu zuen. Geroago TV Recorden jarraitu zuen bere ibilbide profesionala, *Ana*, *As Professorinhas*, *Algemas de Ouro*, *Seu Único Pecado*, *As Pupilas do Senhor Reitor*, *Os Deuses estão Mortos*, *Quarenta Anos Depois*, *O Tempo não Apaga*, *Vendaval* eta *Vidas Marcadas* telesailetan antzeztuz. Antzerkian eta iragarkietan ere jardun zuen.

1970eko hamarkadan aktore karrera utzi zuen eta magisteritzan lizentziatu zen. 1971n Walter Genoveserekin ezkondu zen, eta harekin alaba bat du, Adriana.

## Lanak 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanariar harrapakin

**Kanariar harrapakina** edo **Kanariar dogoa**, , Kanariar Uharteetan jatorria duen txakur arraza bat da. Kanarietako Gobernuak legez Kanarietako ikurtzat du. 

## Jatorrizko erabilera 
Bere jatorrizko funtzioa azienda animalia harrapakarietatik zaintza zen. Ehiza larrin harrapakinak hortzez heltzeko erabilia ere bada.

## Arriskua 
Txakur arriskutsuen arrazen artean sailkatua dago.

Izaera zakarreko txakurra da, bereziki haur, katu, beste txakur edo pertsona ezezagunekin. 

## Kanpo estekak
Txekoslovakiar otso txakur

**Txekoslovakiar otso txakurra**, txekieraz *Československý vlčák*, eslovakieraz *Československý vlčiak* eta alemanez *Tschechoslowakischer Wolfhund*, Txekiar Errepublika eta Eslovakian jatorria duen otso txakur arraza bat da.

## Hidtoria 
1955ean Txekoslovakian alemaniar artzain txakurren 48 ale eta lau europar otso elkar gurutzatuz sortua izan zen, alemaniar artzain txakurraren izaera eta entrenamendua eta otsoen indarra eta erresistentzia izan zezan. 

## Izaera eta ezaugarriak 
Izaera bixi, kementsu eta azkarra du.

Karpatoetako otsoaren antza du. Emeek 24 kilo inguruko pisua dute eta artek 26 kilo ingurukoa.

## Arraza arriskutsua 
Ehiza sen indartsua eta oso iragarriezina du. Maskota izateko ez dira egokiak eta ume nahiz adingabeetatik urruti mantendu behar dira.

## Kanpo estekak
Lúcia Lambertini

**Lúcia Victória Lambertini** (São Paulo, 1926ko ekainaren 26a – *ibidem*, 1976ko abuztuaren 23a) brasildar aktore, zuzendari, ekoizle eta gidoilaria izan zen, Leonor Lambertini aktorearen ahizpa.

## Bizitza 
Lúcia Lambertini São Paulon jaio zen. Baxua zen eta beti bere adina baino gazteagoa zirudien. 1950ean Rede Tupi katea agertu zenean, Lúcia Lambertinik Tatiana Belinky eta Júlio Gouveia zuzendariak ezagutzen zituen jada. 1952an Emília panpinaren papera lortu zuen *Sítio do Picapau Amarelo* haurrentzako telesailean eta arrakasta handia izan zuen. 1955-1956 urteetan, TV Tupik telesailaren beste bertsio bat ekoitzi zuen Rio de Janeiron emititzeko, eta aktore guztietatik, Lambertini bakarrik geratu zen paper berean, eta astero bidaiatzen zuen bi bertsioetan antzezteko. 1950eko hamarkada osoa haurrei eskainitako telebistako antzerki saioei zien, *Heidi*, *Pollyana*, *Pollyana Moça*, *O Pequeno Lorde*, *Aventuras de Tom Sawyer* eta beste proiektuetan antzeztuz. 1976ko abuztuaren 23an bihotz-geldialdi bat izan zuen ebakuntza baten ostean, eta 50 urterekin hil zen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irene Flunser Pimentel

**Irene Flunser Pimentel** (Lisboa, 1950eko maiatzaren 2a) portugaldar historialaria da eta Portugalgo aro garaikidea aztertzen du, bereziki Estatu Novoa eta Nazioarteko eta Estatuaren Defentsarako Polizia (PIDE), hots, bere herrialdeko erregimen militarra 1933tik 1974ra.

## Biografia 
Historia Garaikidearen Institutuko ikertzailea, Irene Flunser Pimentel Historian lizentziaduna da Lisboako Unibertsitateko Letren Fakultatean.  Masterra eta doktore tituluak lortu zituen Lisboako Unibertsitate Berriko Gizarte eta Giza Zientzien Fakultatean '*XX. mendeko Historia Instituzional eta Politikoa*' arloan.

## Sariak 
* 2007an, Pessoa Saria eman zioten; 
* 2012an, Literaturako Sari Gorena jaso zuen saiakera kategorian, *A Cada Um o Seu Lugar* lanagatik.
* Frantziako Ohorezko Legioaren domina jaso zuen 2015eko maiatzean.

## Argitaratutako lanen zerrenda ez osoa 
* *História das Organizações Femininas do Estado Novo* (2000)
* *Judeus em Portugal durante a Segunda Guerra Mundial. Em fuga a Hitler e ao Holocausto* (2006)
* *Vítimas de Salazar. Estado Novo e Violência Política* (coautora con João Madeira y Luís Farinha) (2007|idioma=p)
* *A PIDE/DGS. 1945-1974* (2007)
* *Cardeal Cerejeira. O Príncipe da Igreja* (2010)
* *A Cada Um o Seu Lugar. A política feminina do Estado Novo* (2011)
* *Salazar, Portugal e o Holocausto* (coautora con Cláudia Ninhos) (2012)
* *Espiões em Portugal Durante a II Guerra Mundial* (2013)
* *História da Oposição à Ditadura (1926-1974)* (2014)
* *O caso da PIDE/DGS* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mallorkar dogo

**Mallorkar dogoa** edo **Mallorkar harrapakina**, mallorkeraz **Ca de Bou**, Balear Uharteetan jatorria duen txakur arraza bat da.

Moloso hau Kanariar dogoarekin senidetua dago.

## Historia 
Jatorria, 1229an, Jakue I.a Aragoikoa iberiar txakur harrapakin arrazekin aulegatu zen garaian du, nahiz eta *ca de biu* izendapena mende batzuk geroagokoa izan.

## Jatorrizko erabilera 
Harakin gremioak mallorkar dogoa azienda sakrifikatzeko unean lepotik hizkatuz heldu zmeta geldirik izan zezan erabiltzen zuen. Mallorkan txakurrak eta beste animalien arteko borroketan ere erabilia zen.

Gaur egun zaintza txakur gisa erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Federiko Murueta

**Federiko Murueta Goiena**, (Gautegiz-Arteaga, 1860ko abenduaren 28a - 1940ko apirilaren 15a) **Federiko M. Goiena** modura ere ezaguna,euskal mediku eta unibertsitateko irakaslea izan zen.

Batxilergoko ikasketak Burgosen egin ondoren, 1880an amaitu zituen medikuntza ikasketak Valladolideko Unibertsitatean eta Tierra de Camposeko zenbait herritan mediku ibili ondoren, Ávilako ospitalean hasi zen lanean, zirujau gisa.

1897ko urtarrilaren 27an patologia katedra eskuratu zuen Valladolideko Unibertsitateko medikuntza fakultatean. 1910eko apirilaren 24ean Valladolideko Medikuntza eta Kirurgiako Erret Akademiako kide izendatu zuten, "Disertación sobre los viajes científicos" izeneko sarrera-hitzaldia emanez. 

Valladolideko Unibertsitateko 1915/1916 ikasturte hasierako inaugurazio ekitaldian hitzaldia eman zuen, *Rápido examen de las modernas manifestaciones de la escuela americana y un paralelismo entre ella y la escuela española* izenekoa. Hitzaldi hartan, medikuntzaren irakaskuntza praktikoagoa izan behar zela defendatu zuen, eredu amerikarrari jarraiki.
 
1925 eta 1931 urteen artean Valladolideko Unibertsitateko dekanoa izan zen. Dekanotzan hasi zen urtean, Gautegiz-Arteagako udalak plaka ezarri zuen bere jaiotetxean. 1926an Alfontso XII.aren ordeneko kide izendatu zuten.

1940ko apirilaren 15ean hil zen, jaioterrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Medicos Históricos Españoles: Murueta Goyena, Federico
*  Historia de la Real Academia de Medicina y Cirugía de Valladolid en el siglo XX y en los albores del siglo XXI
Melillako Autonomia Estatutua

**Melillako Autonomia Estatutua** Espainiako Melillako hiri autonomoaren oinarrizko arau instituzionala da. 1995eko martxoaren 13an onartutako lege organikoa da, eta hurrengo egunean argitaratu zen Estatuko Aldizkari Ofizialean, Ceutako baliokidearekin batera. Udalerria hiri autonomo gisa ezarri zuen, lehen Malagako probintziaren parte baitzen.  1978ko Konstituzioaren Bosgarren Xedapen Iragankorra aplikatzearen azken urratsa izan zen, gerora Ceuta eta Melilla autonomia erkidegoetan eratzea ahalbidetzen zuena. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*
Oddity (filma)

***Oddity*** Damian Mc Carthy irlandarrak idatzi eta zuzendutako 2024ko beldur paranormalezko film da. Filma medium itsu batengan zentratzen da. Emakumea bitxikerien merkataria da, eta oraindik doluan dago urtebete lehenago bere ahizpa bikiaren heriotzaren ondorioz. Bere bitxikerien kabineteko egurrezko maniki bat berebiziko garrantzia hartuko du bere ahizparen hilketari buruzko egia jakiteko. South by Southwest zinemaldian estrainatu zen 2024ko martxoaren 8an; han Midnighter sailan publikoaren saria eskuratu zuen. Urte berean Donostiako Beldurrezko Asteko Ikusleen Saria eskuratu zuen.

## Aktoreak 
* Gwilym Lee Ted Timmisen paperean
* Carolyn Bracken Dani eta Darcyren paperean (bi ahizpak)
* Tadhg Murphy Olin Booleren paperean
* Caroline Menton Yanaren paperean
* Steve Wall Ivanen paperean
* Jonathan French Declan Barretten paperean

## Argumentua 
Abiapuntua oso ohikoa da: etxe sorgindu bat, guztiz joan ez den hildako bat, eroetxe bat eta medium itsu bat. Hala ere, topiko batzuk erabilita ere, kalitatezko filma egitea lortu du irlandarrak. Ted mediku psikiatrikoaren, hildako bere emazte Daniren eta bere egungo emazte Yanaren istorioa kontatzen du filmak. Ustez, Teden paziente batek, Olin Boolek hil zuen Dani, bikotearen etxean eta modu basatian. Ordea, Daniren ahizpa Darcyk badaki beste zerbait gertatu zela, eta ikertzeari ekingo dio. Hori bai, bere medium botereak erabilita, egurrezko eskultura beldurgarri batekin batera. Tedek erotzat hartuko du Darcy, baina, horren eroa al dago? Hain ona al da Ted? 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beñat Parraren komentarioa *Irutxuloko Hitza*, 2024/10/31. 
* :Filma IMDb webgunean.
Melillako Taifa

**Melillako Taifa** (1030-1079), Erdi Aroan Melillan (gaur egungo Espainia) eta inguruetan egon zen taifa bat izan zen, gaur egun Maroko denaren zati batean.

1030ean independizatu zen Kordobako Kaliferritik

* 1063-1067 Muhammad II ben Idris al-Mustali, Malaga eta Melillako Taifako erregea
** 1066k Tres Forcas lurmuturra kontrolatzen du
** 1067 Abbu Obeid el Bekrik bisitatua.
** Melillan hil da.

1079an Almoravide Inperioak inbaditu zuen.

## Erreferentziak
Korsikar mastin

**Korsikar mastina** edo **Korsikar txakurra**, korsikeraz **Cane Corso**, Italian jatorria duen txakur arraza bat da.

## Ezaugarriak 
Tamaina handikoa da, dotorea eta potentziaduna, baina era berean orekatua eta bere buruarengan segurtasuna duena. 

## Historia 
Antzinako Erromaren garaian bazen canis pugnax arrazaren ondorengo zuzena da.

Antzina Italiako landa eremuetako szuenda zaintzeko erabilia zen. Gaur egun erabilera anitzeko arraza da, dotorezia handikoa, txakur zaindari, ehiza txakur nahiz kinpainia txakur bezala erabiltzen da, bere jabeekiko atxikimendu handia baitu. 

## Arriskua 
Bere ezaugarriengatik sarrien debekatuak doren txakur arrazetako bat da.
Congreve suziri

475px|thumbnail|Lamina, Sir William Congrevek (1814) asmatutako '*Congreve suzirien* modeloekin.
**Congreve suziria** (ingelesez: Congreve rocket) XIX. mendean Erresuma Batuak erabilitako arma bat izan zen, William Congreve ingelesak diseinatu zuen. Anglo-Mysore Bigarren, Hirugarren eta Laugarren Gerretan Mysoreko erresumak Ekialdeko Indietako Konpainiaren aurka erabilitako suzirietan oinarritu zen diseinua. Thomas Desaguliers teniente jenerala, Woolwicheko Errege Artilleriako komandantea, txundituta geratu zen bere eraginkortasunaren txostenekin, eta zenbait esperimentu alferrikako egin zituen bere suziri-armak ekoizteko. Harrapatutako Mysoreko hainbat suziri Britainia Handira bidali zituzten, Tipu Sahib Seringapatameko setioan hil ondoren Mysoreko erresuma India britainiarrari anexionatu ostean.

## Historia 
1804an jada garatua zegoen Congreve suziriaren lehen modeloa; arma honek azkar frogatu zuen bere eraginkortasun hilgarria Napoleondar Gerretan, 1807an britainiar flotatik jaurtitako Kopenhage hirian, Danimarkako hiriburuan, sute suntsitzailea eragitean (une horretan Danimarka estatu neutrala zen, baina prebentzioz britainiar gobernuak eraso egin zion Napoleon I.arekin balizko aliantza baten aurrean). Argentina, Uruguai eta Brasilgo inperioaren koalizioak Paraguairen aurka jarri zuen Aliantza Hirukoitzaren Gerran (1865-1870), koalizioak Congreveko suziriak erabili zituen, artilleria tradizionalaz gain. 

1850eko hamarkadan, Congreve suziriak nabarmen hobetu zituen William Halek. Hori dela eta, teknikoki, Congreve suziriei buruz hitz egiteari utzi eta Hale suziriei buruz hitz egiten hasi zen. 1870ean, Hale suziriek Congreve suziriak ordezkatu zituzten gerraontzi britainiarretan.
Dino 206 GT / 246 GT

**Dino 206 GT / 246 GT**, Ferrari markaren kirol-automobil modelo bat da, 1967-1974 artean Ferrari Dino markapean merkaturatua.
Amerikar Pit Bull Terrier

**Amerikar Pit Bull Terrier**, , AEBetan jatorria duen txakur arraza bat da. 

## Historia 
XIX. mendean Erresuma Batutik AEBetara eramandako Bull and Terrier arrazatik sortua da.

Gaur egun, legediaren barnean, maskota eta kirol txakur gisa erabiliak dira, halere legezkanpoko borroketan erabiliak izaten jarraitzen dira.

## Erabilera 
Txakur borroketan erabiltzen ziren, 1976an jarduera hori legez debekatu zen arte.

Beren bizi itxaropena 12-17 urtekoa da.

## Kanpo estekak
Verena Wagner

**Verena Wagner Lafferentz** (Bayreuth, 1920ko abenduaren 2a - Überlingen, 2019ko apirilaren 19a) alemaniar musikagilea izan zen, Siegfried Wagner (Richard Wagner konpositorearen semea) eta Winifred Wagner-en alaba.

## Bizitza 
Bayreutheko Wahnfried etxean jaio eta hazi zen. Bere amak Bayreutheko Zinemaldian Adolf Hitlerrekin izan zuen atxikimendu fanatikoak markatu zuen garai ekaiztsuan, Verena eta Hitler sentimentalki nahastuta zeudelako zurrumurruak izan ziren.

1943an Bodo Lafferentzekin (1897-1974) ezkondu zen, SSko goi ofiziala eta alderdiko kidea hasieratik, Hitlerrek pertsonalki delegatu zuena jaialdiaren eta «alderdiko aisialdi erakundeen» administrazio kontuez arduratzeko. Harekin bost seme-alaba izan zituen: Amelie (1944), Manfred (1945), Winifred (1947), Wieland (1949) eta Verena (1952).

1951n Zinemaldia berriz ireki ondoren, zuzendaritzatik aldenduta geratu zen. Wieland eta Wolfgang neben esku gertu baitzen zuzendaritza. Erregimen naziarekin lotura zuzena izan zuelako, ziurrenik.

2003an Kopenhageko Opera berrian La Valquiriaren emanaldi batera gonbidatu zuten, Birgit Nilsson, Wolfgang Wagner eta Gudrun Wagnerrekin batera.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Verena, Friedelind and Hitler
Eva von Bülow

**Eva von Bülow**, **Eva Chamberlain** izenez ere ezaguna (Tribschen, 1867ko otsailaren 17a - Bayreuth, 1942ko maiatzaren 26a), Cosima Liszt eta Richard Wagnerren alaba izan zen, Franz Liszten alabak eta konpositore alemaniarrak izan zuten harreman extramaritalaren emaitza, Cósima Hans von Bülow orkestra-zuzendariarekin ezkonduta zegoen bitartean, zeinarengandik 1869an dibortziatu baitzen.

Daniela von Bülow (1860–1940) eta Blandine von Bülow (1863) ahizpaordea eta Isolde von Bülow (Isolde Wagner) (1865–1919) eta Siegfried Wagner (1869–1930) zuzendarien arreba

Houston Stewart Chamberlain (1855-1927) idazle eta filosofo ingelesarekin ezkondu zen.

## Ikus, gainera 
* Cósima Wagner
* Isolde Wagner
* Verena Wagner
* Katharina Wagner
* Eva Wagner-Pasquier
* Winifred Wagner
* Blandine von Bülow
* Daniela von Bülow
* Nike Wagner
* Minna Wagner
* Gudrun Wagner

## Kanpo estekak 
* Eva von Bülow-en fitxa Rodovid.org (ingelesez)
Opel Calibra

**Opel Calibra**, Alemaniako Opel enpresaren automobil modelo bat da. C segmentuko da. 

1989-1997 artean ekoitzi zen.
Lisboako Unibertsitate Berria

**Universidade Nova de Lisboa** (**UNL** edo **Lisboako Unibertsitate Berria**), sarritan "a **Nova**" (Berria) izenez ere ezaguna, zuzenbide publikoko erakunde bat da, 1973an sortua, Portugalen unibertsitate-ikasketak hedatzeko eta berritzeko politika baten esparruan. Lisboan du egoitza.

Unibertsitate federala da, ikasketa eta ikerketa unitate *federatu* hauek biltzen dituena. 

:* Zientziaren eta Teknologiaren Fakultatea;
:* Gizarte eta Giza Zientzien Fakultatea;
:* Medikuntza Zientzien Fakultatea;
:* Ekonomia-fakultatea;
:* Zuzenbide Fakultatea (FDUNL);
:* Estatistikako eta Informazio Kudeaketako Goi Mailako Institutua;
:* Teknologia Kimikoaren eta Biologikoaren Institutua
:* Higiene eta Medikuntza Tropikaleko Institutua;
:* Osasun Publikoaren Eskola Nazionala.

Errektoregoa eta UNLko zenbait unitate *campus* batean biltzen dira eta  Lisboa, Almada eta Oeiras udalerrietako beste eraikin batzuetan daude. Monte de Caparicako campusa, Almada udalerrian, non zientzia eta teknologia fakultatea kokatuta dagoen, Europako campus handienetako bat da. 

## Ikus, gainera 
* Lisboako Unibertsitatea

## Kanpo estekak 
* Lisboako Unibertsitate Berria
Citroën Méhari

**Citroën Méhari**, Citroën markaren lur orotako ibilgailu modelo bat da. 1968-1988 artean ekoitzi zen.
Azzedine Azzouzi

**Azzedine Azzouzi** (1947ko irailaren 20a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nasria Baghdad-Azaïdj

**Nasria Baghdad-Azaïdj** (1971ko urriaren 29a) atleta da. Aljeria ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazka (musika taldea)

thumb|Bizirik Gabiltza (2022)
thumb|Etorkizunik Ez (2024)
thumb|UK Astitzen (Azebarri)

**Nazka** Oi! punk estiloko musika talde bat da, 2020an sortua, Bizkaian, Uribe Kostako Algortako auzoan.

## Historia 
Taldea 2020ko udan Agurainen (Araba) sortzea erabaki zuten; hala ere, hasiera hartan musikaz gauza handirik ez zekitenez, lehen pausoak hurrengo Gabonetan eman zituzten. Hasiera batean, Manex, Fili, Saras eta Xabi ziren taldekideak, eta bakoitza bere instrumentuarekin harremanetan jartzen hasi zen. Lehen entseguak Grabasonic-en egin zituzten, eta, beranduago, Txorimalon aritzea lortu zuten. Lehen kontzertua Txorimalon bertan eman zuten, Manex eta Fili gitarran, Trespu baxuan, Maltzur baterian, eta Saras eta Xabi abeslari zirela. Gaur egungo taldea Trespu (Aimar), Terrones (Mikel), Fili (Oinatz) eta Manex dira.

## Musika estiloa 
Nazka taldeak punk elementuak ditu bere musikan, punkaren iraultza eta espiritua, kritika sozialarekin batera, oso presente da haien letran eta soinuetan. Punk estiloa gehienetan abestien energiak eta erritmo azkarrak adierazten ditu. Taldeak bere jatorrizko estiloa mantentzen du, baina bestelako influentziak ere irudikatzen ditu, hala nola rock alternatiboa. 

Gainera, Nazka Boliviako musikaren hainbat ezaugarri integratzen ditu, folklore eta instrumentazio tradizionala erabiliz. Musika boliviarreko erritmoak eta melodiak euren estiloan ikusi daitezke, horrela desberdintzen dira beste punk talde batzuekin eta aniztasun musikal bat eskaintzen dute. 

## Taldekideak 
* Oinatz (Fili): Abeslaria
* Mikel (Terrones): Bateria
* Manex: Gitarra
* Aimar (Trespu):Baxua

## Diskografia 
### Diskoak 
* *Bizirik Gabiltza* (2022).

### EP-ak 
* *Etorkizunik Ez*, (2024).

### Singleak 
* Nazka Crew (2024)
* R&R ala hil (Chaos in Algorta)(2024)

## Erreferentziak
Cuzcachapa aintzira

**Cuzcachapa** aintzira (edo **Cuscachapa**) Chalchuapa hiritik 0,8 kilometro ekialdera dagoen aintzira da. Ur-masa hori tamaina txikiko sumendi-krater baten gainean dago. Populazioaren sendentarizazioa ordea, K.a. 1500. urtearen inguruan eman zela uste da.

Aro aurreklasiko berantiarretik (K.a. 650tik K.o. 200.urtera) klasikora (K.o. 200. urtetik K.o. 900 urtera) egungo Santa Ana departamenduan maia taldeak bizi izan ziren, ziurrenik chol hizkuntzaren hiztunak, Kaminaljuyú eta Copánen bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amets Aranguren

**Amets Aranguren** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1998) musikaria da. Ibil bedi taldeko kidea, bertan saxofoia eta pianoa jotzen ditu, eta abestu egiten du. Horrez gain, hainbat euskal hedabidetan eta euskalgintzan ere ari da kolaborazioak egiten.

## Musika 
Nafarroako Kontserbatorioan ikasketak egin zituen eta bertan hasi zen Ibil bediko kideekin taldeari forma ematen. 2018an sortu zuten taldea.

## Kazetaritza 
### Podcast-a 
Durangoko Azokako podcasta, #baDAbil, aurkezten du. 2023an lehen 5 ataleko lehen denboraldia egin zuten, 2024an bigarren denboraldia grabatu zuten. EITB podkast-entzat Hiru Damatxok egiten duen saioa da.

2025ean, Durangoko 60. Azokan, Podcasten Berbagailua gune berria estreinatu zen, Madalenako ermitan. Amets Arangurenek BaDAbil EITBren bideopodcasten denboraldiko azken saioa grabatu zuen bertan, abenduaren 6an. Nostalgiaren inguruan aritu ziren podcastean.

### Argia 
Kultur ekitaldien 50 kronikatik gora egin ditu ARGIAn. 2020. urtean hasi zen.

### Nafarroako Hitza 
Iritzi artikuluak egin izan ditu Nafarroako Hitzan.

## Bestelakoak 
* 2018. urtean Iruñeko Euskaraldiaren koordinatzailea izan zen 20 urterekin.
* 2023. urtean Azpeitiko Dinamoa Sormen Guneko Idazle eskolako irakasleetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ibil bedi

## Kanpo estekak 
* ARGIAko kultur kronikak
Rosalie Varda

**Rosalie Varda**, edo **Rosalie Varda-Demy** (Paris, Frantzia, 1958ko maiatzaren 28a) frantziar jantzi diseinatzailea, zuzendari artistikoa, zinema ekoizlea eta aktorea da.
Zinemarako, antzerkirako eta operarako jantziak egiten ditu, eta zuzendari artistiko ezaguna da, batez ere Ciné-Tamaris elkartearentzat. Bere amak, Agnès Vardak, zuzendutako *Faces, Places* filma ekoitzi zuen, 90eko hamarkadan film dokumental onenaren izendapena jaso zuen 2018ko Oscar sarien 90. edizioan.

## Bizitza 
### Familia 
[ezkerrera|thumb|[Rosalie Varda amarekin, Agnes Varda argazkilari eta film zuzendaria, Berlinale 2019]]
Rosalie Varda Agnes Varda eta Antoine Bourseillerren alaba eta Jacques Demyren adopziozko alaba da; Mathieu Demy aktorearen arreba erdia (ama bera) eta Marie Sara burtzikariaren arreba erdia (aita bera). Dominique Vignet ekoizlearekin ezkonduta egon zen eta hiru ume izan zituen harekin: Valentin, Augustin eta Corentin.

### Ibilbidea 
Louvre Eskolan ikasi eta Studio Berçot-en goi mailako joskintzan trebatu ostean, Rosalie Vardak zinemarako jantziak diseinatu zituen, bereziki Jacques Demy, Jean-Luc Godard, Samuel Fuller, René Allio, Yves Boisset eta Agnès Vardarentzat. 

Azken hamar urteetan, Canneseko Zinemaldiaren arduraduna izan da gonbidatutako pertsona ospetsuentzako topaguneak sortzeko.   

Ciné-Tamaris izeneko familia ekoizpen eta banaketa enpresaren barruan, Rosalie Varda eta Mathieu Demy neba erdia dira Agnès Varda eta Jacques Demy gurasoen filmen bildumaren arduradunak.

Zineman eta ikus-entzunezkoetan emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna eta aniztasuna sustatzea helburu duen 50/50 kolektiboko kidea da.

## Jantzien diseinua 
### Zinea 
### Antzerkia 
### Opera 
### Aktore 
}}   

### Filmen ekoizle 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2014an, Arte eta Letren Ordenako ofiziala
* 2020an, Ohorezko Legioaren zigilua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius flavidus

***Lactarius flavidus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Lactifluus flavidus*, *Lactarius uvidus var. flavidus*, *Lactarius aspideus*, *Lactarius aspideus var. flavidus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbiletik zabaldura, beti  erdian irtengune batekin, kapela hondoratuta dagoenean ere nabaria da. Ertza luzaroan biribildua izaten du; gainazal hezea, distiratsua, hori-limoi kolorekoa edo argiagoa morez zikintzeko joerarekin, fibrila finekin.

**Orriak:** Estu, estuak, itsatsi-dekurrenteak, zuritik krema kolorerakoak, ukitzean more bihurtzen dira.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, sekzio konstanteko zilindrikoa edo oinarrian apur bat puztua, helduaroan barnehutsa, zuritik horixkara, ukitzean arre-more kolorez zikintzen da.

**Haragia:** Ebakitzean zuria, gero more ilun kolorera biratzen, ia arrexka izatera hel liteke, mina, usain berezirik gabe. Latex ugari, zuria isolatua badago, morera herdoiltzen da haragia bezala onddoarekin kontaktuan jartzen bada.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac" "lactis" esnetik dator, esneari dagokio. Latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Flavidus* epitetoa, horia esan nahi duen “flavus” hitzetik dator. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius aspideus* delakoa oso antzekoa da, habitata dute desberdina.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen azpian batez ere lurzoru karetsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe splendens

***Inocybe splendens*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, gero konikoa edo laua, titi nabarmenarekin. Ertza biribildua, zertxobait banandua. Kapelaren azala fibrila finekin edo urratua, hondakin edo pruina grisaxkarekin estalita. Arre kolorekoa, arre-okrea, edo arre-gaztaina kolorekoa.

**Orriak:** Itsatsiak, urkilatuak, apur bat marjinatuak eta zabal, gris edo beix kolorekoak gaztetan, gero arre-beix kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa eta erregularra, oinarria zabaldua, pruinaduna, zurixka, okre edo arre kolorekoa bihurtzen dena.

**Haragia:** Fina, urria eta zuntzezkoa, zuria. Usain atseginekoa, azido samarra, zaporea zehaztugabea.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen"is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela. *Splendens* epitetoa latinetik dator, distiratsu, esan nahi duen “splendens” hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Inocybe phaeoleuca*, *Inocybe alluvionis* edo *Inocybe terrifera* espezieak oso gertukoak dira, azterketa mikroskopiko sakon baten ondoren bereizten dira.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Maiz lur biluzietan eta lorategietan hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Europa, Errusia, Iran, Nigeria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puxika (zigorra)

**Puxika** edo **maskuria**, txerriaren puxika izatez eta airez puztua, zigor gisa (minik emateko gogorik gabe) erabiltzen da ekitaldi folkloriko eta sinbolikoetan, hainbat herrialdetako jaietan.

## Ohiturak 
### Euskal Herrikoak 
Euskal Herrian, buruhandiek darabiltzate jaietan. Maskuri hitza, Zarautzen, buruhandi adierazteko erabiltzen da hain zuzen, hedaduraz.

Hernanin, Azeri dantza egiten dute puxikak nabarmen erbiliz eta Maxkuri dantza esaten diote horregatik.

### Mundukoak 
Xinzo de Limia herriko inauteri galiziarrean emakumezkoen gonak altxatzeko erabiltzen dituzte puxikak *pantalla* izeneko pertsonaia maskaratuek.  

Alemaniako Suabiako inauterietako ohituran, *Saublåder* esaten dioten puxika egurrezko makila bati eta zezen gazte baten zakilaz egindako zotzari lotzen zaio eta desfileetan, emakume gazteak jotzen dituzte bereziki, minik eman gabe. Garizuma baino lehen, txerri maskuriak ugariak izaten ziren txerri-hilketengatik, eta Saublåder ekitaldiak haragitasunaren sinboloa izan dira, harekin jotzea ugalkortasunaren ekintza sinbolikoa.

### Iruditegia 

Fitxategi:Waldsee Narrensprung 2016 053 Weingarten.jpg|Suabiako inauterietan, Alemanian.
Fitxategi:Buruhandiak Abuztuaren 31 kalean.jpg|Buruhandia ikusleak jotzen Donostian.
Fitxategi:Pantalla del carnaval de Xinzo de Limia.jpg|Xinzo de Limiako inauteriko pertsonaia.
Fitxategi:Axeri 88 (cropped).jpg|Hernaniko Maskuri-dantza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolon merkatua

**Colón merkatua**, valentzieraz *Mercat de Colom* eta gaztelaniaz *Mercado de Colón*, Espainiako Valentzia hirian dagoen merkatu bat da, Valentziako Erkidegoko Valentziako probintzian. Pla del Remei auzoan dago, Jorge Juan kalearen 19. zenbakian.

## Historia 
1914-196 artean eraiki zen eta Francisco Mora Berenguer eta Demetrio Ribes Marco arkitektoek estilo modernistaz eraiki zuten. Garai hartan hedapenean zegoen Valentziako Zabalgunearen beharrak asebetetzeko helburuz eraiki zen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Fraide Txiki Kaputxinoen Komentua (Melilla)

**Fraide Txiki Kaputxinoen Komentua** Melillako hiri espainiarreko Miguel Acosta de Melilla la Vieja kalean dagoen eraikin multzo bat da, eta Melillako Hiriko Multzo Historiko Artistikoaren zati da, Interes Kulturaleko Ondasuna.

## Historia 
1661ean, esklaboen salmenta bateko Kinto Realeko diruarekin eta Felipe IV.aren aginduarekin, Alverez de Pereako bi etxe erosi ziren, eta komentu bihurtu ziren.

. mendearen amaieran pabiloi bat eraiki zen aurrean, Ingeniarien Usategiarena.

## Deskribapena 
Beheko solairuan Arte Sakratuaren Bilduma Museografikoa dago, eta bi solairu ditu, ostatu gisa egokituta, baina erabilerarik gabe. Harri lokaleko eta adreilu trinkoko harlangaitzezko hormekin eraikita dago, egurrezko eta burdinazko habeekin eta egurrezko sabaiekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konposatu organobromatu

Kimikan **konposatu organobromatuak** dira karbono-bromo lotura kobalenteak dituzten konposatuak, adibidez, ozeanoetan algen eta beste bizidun batzuen eraginez sortzen den bromoformoa.

Organobromatu sintetikoak industria kimikoan inportanteak dira aplikazio asko dituztelako edo izan dituztelako. Asko konposatu toxikoak dira eta, gainera, batzuk poluitzaile organiko iraunkorrak dira, beren fabrikazioa eta erabilera mugatuta edo debekatuta dagoelarik.
[thumb|261x261px|Bromotimol urdina [Adierazle (kimika)|adierazlea konposatu organobromatua da]]

## Ezaugarri orokorrak 
Organobromatu gehienak, gainerako konposatu organiko halogenatu gehienak legez, erlatiboki ez-polarrak dira. Bromoa karbonoa baino elektronegatiboagoa da (2,9 vs 2,5). Ondorioz, karbono-bromo loturaren karbonoa elektrofiloa da. Etsenplurako, alkilo-bromuroak agente alkilatzaileak dira.

Organobromatuen erreaktibitatea organokloratuen eta organoiodatuen artean kokatzen da. Aplikazio askotarako organobromatuak erreaktibitatearen eta kostuaren arteko konpromisoa dira. Organobromatuen erreakzio nagusiak hauek dira: deshidrohalogenazioa, Grignarden erreakzioak, Wurtzen erreakzioa eta ordezkapen nukleozaleak.

## Sintesia 
### Bromoz 
Alkenoek erraz erreakzionatzen dute bromoarekin dibromuro bizinalak emateko.

: RCH=CH2  +  Br2   →   RCHBrCH2Br

Konposatu aromatikoak ere erraz bromatzen dira katalizatzaile egoki baten presentzian, aluminio bromuroa esaterako.

: RC6H5  +  Br2   →   RC6H4Br  +  HBr

### Hidrogeno bromuroz 
Alkenoak erraz bormatzen dira hidrogeno bromuroarekin alkilo-bromuroak emateko, Markovnikoven arauari jarraituz.

: RCH=CH2  + HBr   →   RCHBrCH3

Hidrogeno bromuroa usa daiteke alkoholak alkilo-bromuro bihurtzeko.

: HOCH2CH=CH2  + HBr   →   BrCH2CH=CH2  +  H2O

### Bromuroz 
Sodio bromuroaren moduko bromuroek nukleozale gisa jokatzen dute konposatu organobromatuen sintesian.

R-CO-CH2-R' + 2 CuBr2 → R-CO-CHBr-R' + 2 CuBr + HBr

## Erabilera 
Konposatu organobromatuek hiru erabilera-esparru nagusi dituzte edo izan dituzte: sua atzeratzeko agente gisa, biozida moduan eta tinduetan; adibidez, A tetrabromobisfenola, bromometanoa eta bromotimol urdina hurrenez hurren.

Garai batean metilen bromuroa berunik gabeko gasolinaren osagai gisa usatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentziako udaletxea

**Valentziako udaletxea**, Espainiako Valentzia hiriko udaletxea eta Valentziako Udalaren egoitza da.

Eraikina bi ataletan banatua dago: **Irakaskuntzarrn Etxea**, 1758-1763 artean Andrés Mayoral artzapezpikuaren ekimenez eraiki zen, eta **Eraikinaren Gorputza**, XX. mendeko bigarren hamarkadako zaharberriketan eraiki eta 1930ean amaitu zen. Azken atal hori Francisco Mora Berenguer eta Carlos Carbonell Pañella arkitektoek eraikiarazi zuten.

## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Valentziako Generalitatearen jauregia

**Valentziako Generalitatearen jauregia**, Espainiako Valentzia hirian dagoen jauregi gotiko bat da, Valentziako Erkidegoan. Valentziako Generalitatearen egoitza nagusia da. Manises plazan dago.

1421an eraiki zen eta Joan Corbera, Pere Compte, Gaspar Gregori eta Genís Llinares arkitektoek fiseinatu zuten. Mende luzez eraldatze eta zaharberritze ugari izan ditu.
Antonio Cánovas del Castilloren seigarren gobernua

**Antonio Cánovas del Castilloren seigarren gobernuak**, 1891ko azarotik 1892ko abendura arte, Espainian Borboien Berrezarkuntzaren sistema sendotzeko ahaleginarekin jarraitu zuen. Garai horretan, Cánovas del Castillok egonkortasun politikoari eutsi eta alderdi biko sistema indartu zuen, alderdi kontserbadore eta liberalen arteko boterea txandakatuz.

Gobernu hori politika protekzionisten ezarpenak ere markatu zuen, hala nola 1891ko Arantzelen Legearen onarpenak, ekoizpen nazionala babestu nahi zuena. Gainera, Cánovas del Castillok herrialdearen bakegintzan eta Espainia modernizatzeko erreforma ekonomiko eta administratiboen sustapenean lan egin zuen.

## Kabinetea
Benicarló jauregia

**Benicarló jauregia**, Espainiako Valentzia hirian dagoen jauregia bat da, Valentziako Erkidegoan. Valentziako Gorteen egoitza da eta hiriaren Alde Zaharrean dago.

XV. mendean Gandíako dukeen bizilekua izateko eraiki zen.

## Kanpo estekak 
* Valentziako Gorteen webgunea