Ophrys insectifera

***Ophrys insectifera*** orkidea monopoidala eta lurreko espezie bat da. Euli orkidea deritzona da.

## Etimologia 
Ikus: *Ophrys.* 

*Insectifera* epitetoa latinetik dator, “intsektu bat daramala” esan nahi du, labeloari erreferentzia eginez.

## Habitata 
thumb
thumb
thumb|Ilustrazioa
thumb
Espezie monopoidala eta lurreko ohiturak dituena. Europa osoan zehar banatzen da, Irlandatik Errumaniara eta Errusiara. Belardietan, garrigetan, zuhaizka eta basoetan. 40 cm-ko altuera hartzen dute.

## Deskribapena 
Orkidea hauek udan lozorroan egoten dira lurpeko erraboil bat bezala, tuberkulu gisa, elikagai-erreserba bat bezala balio duena. Udaren amaieran eta udazkenean hostoen erroseta bat garatzen du. Tuberkulu berri bat ere garatzen hasten da, hurrengo udaberrian heltzen dena, eta orduan tuberkulu zaharra poliki-poliki hil egiten da. Hurrengo udaberrian lore-zurtoina garatzen hasten da, eta loratzen diren bitartean hostoak zimeltzen hasten dira.

*Ophrys* orkidea gehienak sinbionte onddo baten mende daude; ezin dira transplantatu sinbiosi horren ondorioz. Hosto alterno pare bat baino ez dute garatzen. Oinarriko hosto txikiek erroseta bat osatzen dute, lurraren arrasean itsatsita. Oblongo lantzeolatuak, biribilduak, koskarik gabekoak eta kolore berde-urdinxka izaten dute. Udazkenean garatzen dira eta neguko izozteetan bizirik iraun dezakete.

*Ophrys insectifera* lurreko orkidea bat da, eta lurpeko tuberkulu txiki globularra eta bertatik  40 cm inguruko lore-zurtoin tente, sinple eta adargabea ateratzen da. Loreek labelo handi bat dute, trapezoidea eta iletsua. Labeloak hiru lobulu ditu, alboetan ile fin eta zetadunekin aurrerantz jiratuta daudenak. Lobulu horiek txikiak dira, eta intsektu baten hegoak dirudite. Tarteko lobulua albokoak baino handiagoa da, eta intsektu baten gorputza dirudi. Intsektu horrek bi identazio iletsu ata marroi ilun ditu, eta tarteko banda zabal glabro gris bat.

Aldaera honek sepalo berdinak ditu tamaina  eta trinkotasunean, 7 mm inguruko luzera eta kolore berde argikoak. Petalo barnekoenak sepaloak baino askoz finagoak eta txikiagoak dira, eta intsektuaren antenak bezala egiten dute. Bi eta hamar lore artean hazten dira lore-zurtoinean, oinarriko hostoekin. Loreak paregabeak dira, ez bakarrik beren ezohiko edertasun, kolore gradazio eta aparteko formagatik, baita intsektuak erakartzen dituzten asmamenagatik ere. Bere labeloak erle baten sabelaldea imitatzen du kasu honetan. Espezie hau oso aldakorra da marrazkietan eta kolore gradazioan. Ekainean loratzen dira. 

Sugestio bisual honek polinizazio mimikoa eragiten du. Barne-erakargarri gisa balio du, intsektu emearen lurrinaren ekoizpena areagotuta. Feromona horien ondorioz, intsektu arra ikertzera hurbiltzen da. Hau arrak araldian daudenean eta emeak oraindik azaleratu ez diren aldian bakarrik gertatzen da. Intsektua hain dago asaldatuta, lorearekin kopulatzen hasten da. Honi “pseudokopulazioa” deitzen zaio, eta labeloaren irmotasuna, leuntasuna eta ile belusatuak dira intsektuak lorean sartzeko pizgarririk handienak. Poliniak intsektuaren buruan edo sabelaldean itsasten dira. Beste lore bat bisitatzen duenean, poliniek estigma jotzen dute. Garraiatzean polinien harizpiak lekuz aldatzen dira, polen-ale zereoek estigma ukitzeko moduan. Hau da ugalketaren fintze-maila. Harizpiek posizio berria hartzen ez badute, baliteke orkidea berria ernaldu ez izana. 

*Ophrys* espezie bakoitzak bere intsektu polinizatzailea du, eta espezie polinizatzaile horren mende dago erabat bizirik irauteko. Are gehiago, litekeena da ar engainatua ez itzultzea, edota espezie bereko beste landareak baztertzea ere. Horregatik guztiagatik, *Ophrys* populazioaren %10 inguru baino ez da polinizatzen. Kontuan hartzen bada ernaldutako lore bakoitzak 12.000 hazi txiki sortzen dituela, hori nahikoa da *Ophrys* populazioa babesteko.

## Subespeziea 
## *Ophrys		insectifera subsp. insectifera*(Europa). 
## *Ophrys		insectifera subsp. tytecaeana*(Frantzia). 
## Hibrido naturalak 
* *Ophrys × apicula* (*O. insectifera* × *O. sphegodes* ssp. *araneola*) (Europa).
** *Ophrys × apicula nothosubsp. apicula* (Europa).
** *Ophrys × apicula nothosubsp. fabrei* (*O. insectifera subsp. aymoninii* × *O. sphegodes* subsp. *arenosa*) (Europa).
* *Ophrys × devenensis* (*O. holosericea* × *O. insectifera*) (Europa).
* *Ophrys × extorris* (*O. holosericea* × *O. insectifera* × *O. sphegodes*) (Austria).
* *Ophrys × nelsonii* (*O. insectifera* × *O. scolopax*) (Frantzia).
* *Ophrys × pietzschii* (*O. apifera* × *O. insectifera*) (Europa).
* *Ophrys × rauschertii* (*O. apifera* × *O. insectifera* × *O. sphegodes*) (Europa).
* *Ophrys × royanensis* (*O. drumana* × *O. insectifera*) (Frantzia)
* *Ophrys × tytecana* (*O. aymoninii* × *O. insectifera*) (Frantzia)

## Sinonimoak 
* *Arachnites musciflora* (Huds.) F.W.Schmidt 1793
* *Epipactis myodes* (Jacq.) F.W.Schmidt 1795
* *Malaxis myodes* (Jacq.) Bernh. 1800
* *Ophrys insectifera f. apiculata* (M.Schulze) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera f. bombifera* (Bréb. ex Rchb.f.) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera f. dubia* (Ruppert) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera f. longibracteata* (Ruppert) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera f. parviflora* (M.Schulze) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera f. rotundata* (Ruppert) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera f. subbombifera* (Ruppert) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera lus. ochroleuca* (E.G.Camus) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera lus. virescens* (Ruppert) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera lus. viridiflora* (A.Camus) Soó 1970 publ. 1971
* *Ophrys insectifera var. myodes* L. 1753; Ophrys muscaria Scop. ?
* *Ophrys muscifera* Huds. 1761
* *Ophrys muscifera f. apiculata* M.Schulze 1894
* *Ophrys muscifera f. bombifera* Bréb. ex Rchb.f. 1851
* *Ophrys muscifera f. dubia* Ruppert in W.Zimmerman 1912
* *Ophrys muscifera f. longibracteata* Ruppert 1924
* *Ophrys muscifera f. ochroleuca* E.G.Camus 1908
* *Ophrys muscifera f. parviflora* M.Schulze 1889
* *Ophrys muscifera f. rotundata* Ruppert 1912
* *Ophrys muscifera f. subbombifera* Ruppert 1924
* *Ophrys muscifera f. virescens* Ruppert 1928
* *Ophrys muscifera f. viridiflora* A.Camus 1929
* *Ophrys myodes* [L] Jacq. 1781
* *Orchis insectifera* (L.) Crantz 1769
* *Orchis muscaria* Scop. 1772
* *Orchis muscifera* (Huds.) Salisb. 1796
* *Orchis musciflora* Schrank 1789
* *Orchis myodes* (Jacq.) Bernh. 1800 

## Galeria 

Fitxategi:Ophrys insectifera bat.jpg
Fitxategi:Ophrys insectifera bi.jpg

## Erreferentziak 
* Leroy-Terquem, Gerald and Jean Parisot. *Orchids: Care and Cultivation.* London: Cassel Publishers Ltd., 1991.
* Schoser, Gustav. *Orchid Growing Basics.* New York: Sterling Publishing Co., Inc., 1993.
* White, Judy. *Taylor’s Guide to Orchids.* Frances Tenenbaum, Series Editor. New York: Houghton-Mifflin, 1996.
* Alec Pridgeon. *The Illustrated Encyclopedia of Orchids.* Published by the Timber Press.
* Bechtel, Cribb and Launert. *The Manual Of Cultivated Orchid Species.* Publicó The MIT Press.
* Claessens, J & J. Kleynen: The flower of the European Orchid – Form and function, 2011, ISBN*

## Kanpo estekak 
* Jardín Mundani Isla de Mallorca  
* Plants for a future  
* J. Claessens, J. Kleynen: *European orchids* - *Argogorytes mystaceus* polinizador de *Ophrys insectifera*