STEN

**STEN** subfusila Bigarren Mundu Gerran Britainia Handian sortutako *metraileta* izan zen. Britainiar indar armatuek 1960ko hamarkadan erretiratu zuten, baina harrezkero munduko hainbat lekutako gatazka armatuetan erabili izan dira, Euskal Herrian barne.

## Diseinua 
thumb|Armagin kanadiarra STEN MK-II batekin, 1942 urtean.
STEN subfusila arma premia larri egoera batean diseinatu zen, Britainia Handia nazien inbasioaren mehatxupean zegoela. 1941ean, Enfield herriko Royal Small Arms Factory lantegiari iskilu merke eta ekoizterraz bat diseinatzeko enkargua egin zitzaion. Horrela sortu zen subfusila, STEN akronimoarekin izendatu zena: alde batetik diseinatzaileen izenengatik (**S**hepherd eta **T**urpin), eta bestetik **EN**field herriarengatik.

Diseinua oso oinarrizkoa zen, Alemaniako MP-28 metrailetaren ereduan oinarritua: kanoia bere mekanismoarekin, metalezko kulata eta kargadore horizontala. Iskilu txikia zen, eta behin desmuntatua erraz ezkutatzen zen; horrek Erresistentziako kideentzat oso praktiko bihurtu zuen. Gerrillariek STENak konpontzen eta egokitzen trebetasun handia garatu zuten. Armaren sinpletasun honek inolako lubrikaziorik gabe funtzionatzea ahalbidetzen zuen.

Bigarren Mundu Gerran zehar etengabeko hobekuntzak egin zitzaizkion, eta aldaera asko egin ziren; modeloak Mark hitzarekin (MK) eta zenbaki erromatarrekin izendatu ziren.

## Mekanika 
thumb|STEN MK-II ale bat.
Bere ekoizpenak eragiketa mekaniko sinpleak behar zituen (estanpazioa) eta soldadura gutxi. Operazio gehienak tailer txikietan egin zitezkeen, eta armak Enfield-en muntatzen ziren. Denborarekin gainera fabrikazioa erraztu zen: STEN MK-III oinarrizko eredua bost ordutan ekoizten zen. Bertsio merkeenek 47 zati bakarrik zituzten.

Mekanismoak tiroaren atzerakada baliatzen zuen hurrengo bala kanoiburuan sartzeko, ixtailu ireki sistema baten bidez.

Kargadorean balak tolesteko forma MP-38 alemanari kopiatu zitzaion, arma honen munizioaz (9 x 19 Parabellum) jabetu ezkero hura baliatu ahal izateko.

Bere abantaila nagusia ugaritasuna eta eskura-erraztasuna zen. Gainera, STENak ustekabean tiro egiteko erraztasuna zuen, lurrera erorita edo kolpea hartuta. Eta, bistan da, prezisio falta: zaila zen 30 m baino gehiagotara zeuden ituei jotzea. Danimarka, Belgika, Australia, Kanada...) baita ardatzekoen aldetik ere (Alemanian

Bigarren Mundu Gerra amaitu gabe zegoela, Bigarren Txina-Japonia Gerran (1937-1945) aliatuek 73.000 STEN MK-II bidali zizkieten txinatarrei.

Hainbat herrialdek STENen kopiak ekoizten jarraitu zuten, hala nola Israelek (1948), Argentinak (1949), Txinak (40ko hamarkada),...

Bigarren Mundu Gerrako STEN orijinalak leku askotan berrerabili ziren. Besteak beste:

* Gerra ostean, Norvegiako armadak erabili zituen.
* Txinako Gerra Zibilean (1950a arte) bi aldeek erabili zituzten.
* Koreako Gerran (1950-53) komunistek erabili zituzten.
* 1956ean, Israelek Suezko Krisialdian erabili zituen.
* 1958an, Kubako Iraultza abian zela, Fidel Castrok STENa goraipatu zuen Erik Durschmied kazetariari emandako elkarrizketan.
* Finlandiako Armadak 76.155 MK-III erosi eta konpondu zituen 1950eko hamarkada amaieran.
* Malaysiako indar armatuek 1950ko eta 1970eko hamarkaden artean erabili zituzten.
* Laoseko Gerra Zibilean (1959-79).
* 1965etik aurrera, ETA-k gehien erabili zituen subfusiletako bat izan zen.
* 1966tik aurrera, Irlandako talde armatu errepublikarrek zein loialistek erabili zuten.
* 1971eko Bangladesheko Askapen Gerran, gerrillako kideek.
* Vietnamgo Gerran (1955-1975) komunistek erabili zituzten.
* 1984ean, Indiako lehen ministro Indira Gandhi erahiltzeko erabili zen.
* 1984an Cambio16 aldizkariari emandako elkarrizketa batean, GAL-eko bi kideetako batek STEN bat zeraman.
* 1994ean, Mexicoko EZLN-eko kide batzuk STEN subfusilez hornituak zeuden.
* 2006 urtean Nepalen oraindik erabiliak ziren. Bigarren Munduko Gerrako STEN partida bat eskuratu zuten maki frantziarreko kide ohien bitartez. Lehen komandoa sei pertsonaz osatu zen, Xabier Zumalderen gidaritzapean, eta besteak beste iskilu hauek eman zitzaizkien. ETA-ko Talde Autonomoek (*Los Cabras*) ere erabili zituzten 1969-1977 artean. (MK-II ale konkretu bat, 1979 inguruan, Gipuzkoan eta Nafarroan 8 ekintzatan erabili zela frogatu da).

1982an, Iparretarrak-eko kide batzuek Baigorrin CRS-en auto bat metrailatzeko erabili zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak