Greziako aldi geometrikoa

**Garai geometrikoa** edo Estilo geometrikoa Greziako arkeologia eta zeramika etapa bat da, K.a. 900 eta 700 artekoa. Zeramikaren dekorazio-estilotik hartzen du izena, eta hilobi-errituetan erabiltzen diren hondorik gabeko edalontziak dira nagusi. Heriotzarekin zerikusia duten gaiak ere ohikoak dira. Antzinako greziarren historiaren periodizazioan Greziako Aro Ilunean gertatzen da.

Arkeologiaren ikerketek, oro har, historiaurreko azken milurtekoen ikerketan eta sailkapenak egiteko,  zeramikaren garapenena eta ezaugarrietan oinarritzen denez, "Aldi geometrikoa" artearen historian eta arkeologian erabili izan den kontzeptua da.

## Esparru geografikoa 
Esan daiteke estilo geometrikoa greziar munduan barrena hedatu zela, nahiz eta Atikan lortu zuen kalitate handiena. Hala ere, berezitasun garrantzitsuak dituzten eskualde-eskolak sortu ziren. Horien artean, Tebaseko, Beoziako, Korintoko eta Argoseko eskolak nabarmentzen dira.
[thumb|250x250px|[Pixide (zeramika)|Pixide geometrikoa, estalkian zaldi baten iruditxoena duena. Circa k.a. 750.]]
Garai geometrikoaren kronologia bat egiteko erabilitako oinarria zeramikaren bilakaera da, elementu horretatik iritsi baitzaizkigu pieza gehien. Bi garai handitan erdibitu daiteke.    

Aldi proto-geometrikoa (1100 – 900 a.C) eta aldi geometrikoa bera (900 – 700 a.C). Estilo geometrikoaren erdigunea Atenasen zegoen, eta handik Greziako Penintsulako hainbat eremu geografikotan eta Egeo itsasoko irletan zabaldu zen (Snodgrass, A. M. 1973, 249-252. or.). Aro Ilun greko historikoari "garai geometrikoa" ere esaten zaio estilo artistiko bereizgarri horri dagokionez, nahiz eta aldi historikoa garai artistikoa bera baino zertxobait luzeagoa izan.

Beste batzuek hiru aldi bereizten dituzte benetako geometrikoa:

* Antzinako geometrikoa (K.a. 900-800)
* Geometriko ertaina (K.a. 800-760.)
* Geometriko berantiarra (K.a. 760-700.)

Eta, azkenik, beste kronologia zehatzago batek honela banatzen du aldi geometrikoa:

* Antzinako geometrikoa (K.a. 900-850) 
* Geometriko ertaina I (K.a. 850-800) 
* Geometriko ertaina II (K.a. 800-760) 
* Geometriko berantiarra I (K.a 760-735) 
* Geometriko berantiarra II (K.a 735-700) 
### Antzinako geometrikoa 
Aldi protogeometrikoarekiko aldaketarik garrantzitsuena dekorazioan ageri da: lerro kurbatua alde batera utzi eta lerro zuzenen alde egiten da. Animalien eta pertsonen irudikapen figuratua hasten da, eta aldi berean dekorazioak lekua irabazten du ontzian (*horror vacui*). Beltzez bernizatutako hondoa kontserbatzen da.[ezkerrera|thumb|240x240px|*Dipiloneko* Margolariaren 804 anforaren xehetasuna. Hileta-ohean hilda dagoen gizon bat erakusten du, [Erostari|erostariz inguratuta.]]
### Geometriko ertaina 
Bi berrikuntza tipologiko agertzen dira: alde batetik, zaldien errepresentazioak, heldulekuak bezala, pixideen estalkietan. Forma geometriko oso eskematikoak dituzten zaldiak dira. Bestalde, pegar forma agertzen da, aurretik dokumentatu gabe dagoena. Dekorazioa gainazal osoa estaltzen hasten da motibo errepikatuen banda ugarirekin (meandroak, metopak, sigi-sagak, grekak, esbastikak, xake-itxurakoak eta erronboak).

### Geometriko berantiarra 
thumb|Dypilineko ontzi handia.
Tamaina handiko ontziak egiten dira, batzuetan metro eta erditik gorakoak. Kolore argiko hondoa da nagusi etapa honetan, aurreko garaiekin kontrajarrita. Dekorazioa modu jarraituan edo triglifoz bereizitako metopetan aurkezten da. Irudikapen figuratuak orokortzen dira, lehenik animalienak eta azkenik gizakienak, bai isolatuak, bai eszenak osatuz. Hegaztiak, oreinak, ahuntzak eta zaldiak identifikatu dira, denak ere jarrera arautuan, itxura ia heraldikoa dutenak, eta xehetasunei amore eman gabe.

Greziar zeramikan bere izenaz aipatu zen lehen artista agertzen da: Dipiloneko margolaria. Haren tailerrari Atenasko Dipilon edo Zeramikoaren nekropolian agertutako 20 hilobi-edalontzi zor zaizkio. Bere estiloak edalontzien dekorazioan friso jarraitua erabiltzea du ezaugarri, eta horien artean Atenasko Arkeologia Museo Nazionaleko 804 anfora nabarmentzen da. *Hirschfeld-eko margolaria*ren lana ere azpimarragarria da, *Dípilon-eko Margolaria* baino aurreratuagoa teknikoki. Haren lanik ezagunenak Atenasko Arkeologia Museo Nazionaleko 990 kratera eta New Yorkeko Metropoli Museoko kratera dira.

## Eskultura 
Aro Ilunean eskultura ia erabat desagertu zen, terrakotaz modelatutako iruditxo batzuk izan ezik, horien artean *Lefkandiren zentauroa* nabarmentzen delarik.

K.a. VIII mendetik aurrera, brontzezko eskultura geometriko txikiak agertzen dira, traza geometrikoekin. Animalien irudiak dira, gehienetan zaldiak, edo santutegietan aurkitu diren gizakienak, non botozko opari gisa utzi zituzten. Irudi horiek zeramikazko dekorazioarekin bat egiten dute, irudien gorputza ezinbestekoa irudikatzen baitute, baina artikulazioak eta muskuluak nabarmenki markatzen dituzte.

Irudi askok kaskoa eta armak dituzten gerlariak irudikatzen dituzte, eta horien morfologiak jainkoak edo heroiak direla adieraz lezake. Talde interesgarrienetako bat zentauro baten eta heroi baten arteko borroka da, agian Herakles eta Neso, Olinpiako santutegian egon zena eta K. a. VIII. mendearen erdialdean egin zena. Bolizko zenbait iruditxo ere nabarmentzen dira, *Dipiloneko Dama* adibidez.

## Galeria 

Fitxategi:Amphora protogeometric BM A1123.jpg|Anfora protogeometrikoa. Meandroak ditu sabeleko partean. Atenasekoa agian.
Fitxategi:Centaur Chiron of Lefkandi, Archaeological museum of Eretria, Greece.jpg|Centauro baten (Kiron  akaso) irudia. K.a. 1050 - 900.
Fitxategi:Oinochoe Athens Louvre 3476.jpg|Atenaseko *oinochoe* (pitxerra)  ca. K.a. 800.
Fitxategi:Geometric oinochoe Louvre A568 n2.jpg|Borrokalariak. Geometriko berantiarreko *oinochoe*, ca. K.a. 715-700. Tebasekoa.
Fitxategi:Kalathos Louvre MNE1176.jpg|geometriko berantiarra. Agian Atenasekoa. *kalathos* (otarra), ca. K.a. 750–700.
Fitxategi:Canthare Chevaux Musée de Laon 70908.jpg|Dekorazioan, gizon bat ikusten da bi zaldiren artean. Atikako K.a. 730-700. Laongo museoa. Frantzia
Fitxategi:Oinochoe, Geometric pottery, Athens, horses, 735-730 BC, BM, GR 1877.12-7.12, 142899.jpg|Oinochoe (pitxerra), bi zaldi aurrez aurre eta ahuntz bat goian. Atenas. K.a. 735-730. British Museum
Fitxategi:Attica, frammenti di anfore o crateri in stile geometrico, con compianto del defunto, IX e VIII secolo ac. 01.jpg|Atika. Anfora edo kratera baten zatia. K.a. IX-VIII. mendea
Fitxategi:Skyphos MET 267490.jpg|Zipreko *skyphos* (heldulekuak dituan katilua). Arrosa formak eta hegaztiak metopa artean. New Yorkeko METen
Fitxategi:Bronze horse Greek, 8th century BCE Geometric period.jpg|Ka. VIII. medeko zaldia
Fitxategi:Bird figurines. Geometric period - KAMA.jpg|Ume baten hilobian aurkitutako txoriak. (750-700 BC).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak