Edizioaren historia Euskal Herrian

**Edizioaren historia Euskal Herrian** da inprimatzeko makina, moldiztegia, euskal lurraldean lehenengoz sartu zenetik izan duen ibilbidearen azalpena. 1450ean, Johannes Gutenbergek inprimagailua perfekzionatu zuen, eta bere lantegiko teknikariak Europako beste lurralde batzuetara zabaldu ziren. Zabalkunde horren fruitu, Arnaut Gilen Brocarkoa, beharbada biarnesa, Iruñera heldu zen, eta Euskal Herriko lehenbiziko inprimatzeko makina instalatu zuen XV. mende hondarrean. Euskal Herrian agindutako idazkiak, inguruko beste lantegi batzuetan egin ziren gehienbat XVII. mende arte, gutxienez.

Bortuez hegoaldeko Nafarroako Erresuman instalatu ondoren, moldiztegiak lurralde horretan eman zituen lehen pausoak, eta Iruñetik beste lurralde batzuetara, Bizkaira eta Gipuzkoara. Araba izan zen inprimategi bat izan zuen azken lurraldea Gaztelako Koroaren peko euskal lurraldeetan. Baionan, XVII. mende erdialdera instalatu zen, Frantziako Erresumako Bordeleren eta Tolosa Okzitaniaren eraginpean. Inprimatzaileak ibiltariak eta, sarritan, arrotzak izan ziren XVII. mendearen amaiera arte. Inprimategiak, bada, XVIII. mendean hiriburuetan egonkortu ziren foru eta udal erakundeen hegalpean. 

Hasieratik, inprentak Euskal Herrian ezaugarri izan zuen testuinguru euskaldun batean latinez eta hizkuntza hegemonikoetan nagusiki funtzionatzea, bertako herri hizkuntzak inprimategietan bere bidea egiten joan zen arren, Kontrarreformaren epelean. Agintariek, gainera, goizetik, zentsura neurri zorrotzak eta edizioaren gaineko kontrol estua eta zigorrak ezarri zituzten moldiztegitik ateratzen ziren idazkiak kontrolatzeko. 1766-1767an, Gaztelako Kontseiluak hizkuntzaren gaineko debekua ezarri zuen Gaztelako Koroako lurraldeetan, baita editore garrantzitsu baten gainean ere: Jesusen Lagundia. XIX. mendean, ugaldu egin ziren inprimategiak, baita euskarazko idazkiak ere.

## Lehen urratsak 
Donejakue bidetik segur aski, Arnaut Gilen Brocarkoa XV. mende hondarrean heldu zen Iruñera Biarnotik. 1489an (argitaratua, zehazki, 1490ean), lehen liburua inprimatu zuen: *Manuale secundum consuetudinem ecclesiæ pampilonensis.* Orobat, Iruñean inprimatu zituen, besteak beste, *Regulas *liburua (1492koa, Esteban Masparrauthek idatzia. Ale bakar bat geratzen da, Savonako udal liburutegian dagoena, Italian) eta *Epílogo en medicina y cirugía conveniente a la salud *(1495ekoa). Iruñeko inprimategian hogeita lau liburu argitara eman ondoren, politikoki eta militarki puzten ari zen Logroñora aldatu zen Brocario (1501), eta bertan jarraitu zuen inprimatze lanetan. Beste zenbait hiritan ere inprimatu zuen, 1523an hil zen arte: Alcala de Henaresen (han inprimatu zuen, Cisneros kardinalaren aginduz,

Baionako lehen inprimatzeko makina 1642an jarri zen; Gipuzkoakoa 1668an, Donostian; eta, azkenik, Arabakoa 1722an, Gasteizen.

## Hiriburuetako inprimategi iraunkorrak (XVIII. mendea) 
XVII. mendetik zetorren joeraz, XVIII. mendean, moldiztegiak Euskal Herriko hiriburuetan finkatu ziren, foru eta udal agintarien hegalpean eta, Baionan, Frantziako monarkiak hurbiletik araupetuta. Baxenabarrek, lehenago bezala, lurraldeaz kanpora inprimatzen jarraitu zuten, baita zuberotarrek ere, hala nola Orthezen, Pauen eta Oloroen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
* Ilustrazioa Euskal Herrian