open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Federico Moreno Torroba

**Federico Moreno Torroba** (Madril, 1891ko martxoaren 3a - 1982ko irailaren 12a) musikagile espainiarra izan zen. Landu zuen genero nagusia zarzuela izan zen. Baita ere gitarrarako konposizioak landu zituen eta musika-kritika.

## Biografia 
Musikarien familia baten magalean jaio zen. Lehenengo ikasketak aitarekin, José Moreno Ballesteros, eman zituen. Aita Concepción elizaren organista zen. Beste irakaslea Madrilgo Kontserbatorian irakasten zuen Conrado del Campo izan zen. Musikagile bezala arlo sinfonikoan aritu zen hasiera batera baina laster zarzuela munduan sartu zen, 50 hamar obra eginez, tartean *Sor Navarra*, 1936an. Bere estiloa normalean konstunbrismo barruan kokatzen zen baina estiloaren dotorezia galdu gabe. Kargu desberdinak bete zituen, tartean, 1974tik, Sociedad General de Autores de España presidentearena, eta Argentinako Arte Ederren Akademia Nazionalarena, 1978tik. Bestetik, Zarzuelako Antzokia eta Calderón Antzokia zuzendu zituen.

## Obra 
### Zarzuelak 
Hauek dira ezagunenak:
* *La mesonera de Tordesillas* (1925)
* *La pastorela* (Pablo Lunarekin batera) (1926)
* *La marchenera* (1928)
* *La manola del portillo* (Pablo Lunarekin batera) (1928)
* *Luisa Fernanda* (1932)
* *Azabache* (1932)
* *Xuanon* (1933)
* *La chulapona* (1934)
* *Paloma Moreno* (1935)
* *La boda del señor Bringas, o, Si te casas la pringas]]* (1936)
* *Sor Navarra* (1936)
* *Monte Carmelo* (1939)
* *Oro de ley* (1939)
* *Maravilla* (1941)
* *La Caramba* (1942)
* *La ilustre moza* (1943)
* *Polonesa* (1944)
* *Los Laureles* (1947)
* *El cantar del organillo* (1949)
* *María Manuela* (1952)
* *Baile en capitanía* (1960)

### Opera 
* *La virgen de mayo* (1925)
* *María la Tempranica* (1930). Izenburu bereko zarzuela opera bezala moldatu zuen.
* *El poeta* (1980), Plácido Domingorekin estreinatuta

### Gitarrarako lanak 
* *Romántico de Castilla*,
* *Homenaje a la seguidilla*,
* *Fantasía flamenca*,
* *Tonada concertante*
* *La cortinit*, sonatina.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Moreno Torrobari buruzko artikulua *El País* egunkarian.
Tenenet

thumb|Tenenet jainkosa
**Tenenet**, aldaerak **Tjenenet**, **Zenenet**, **Tanenet**, **Tenenit**, Manuel de Codage-en (ordenagailuko sarreretan testu hieroglifikoak kodetzeko eskuliburua) transliterazioa *Tnn.t*, antzinako Egiptoko erditze eta garagardoaren jainkosa izan zen. Ptolomeo garaiko testuetan aipatzen da, adibidez, Hilen Liburuan.

## Erditze eta garagardoarekin lotura 
Tenenet erditzeari lotua zegoen eta emakume haurdunen umetokien babes eske zen deitua. Buruan behi umetoki bat zeramala irudikatzen zen, Meskhenet jainkosa bezala, erditzeari lotua hau ere.

Tenenet, gainera, garagardo eta garagardogintzaren jainkosa zen eta bere izena "tenemu" (garagardo) hitzetik eratorria izan daiteke; izan ere, emakumeak ogia egitearen arduradunak izan ohi zirenez, garagardoa ere emakumearen zeregina izan zen. Garagardogintza garagarrarekin egindako ogi berezian oinarritua zegoen, gero ontzietan hartzitua. Honela, Tenenet garagardoari ere lotua izan zen.

## Gurtza 
Hermontis izan zen bere gurtza gunea. Monturen ezkontidea izan zen. Gerora, Rat-Taui, Isis eta Anitekin batua izan zen. Bere forma gizakiarena zen eta buruan Meskhenetek zeraman antzeko ikur bat zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
* Garagardoa antzinako Egipton
1971ko Espainiako Itzulia

**1971ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 26. edizioa izan zen. 1971ko apirilaren 26 eta maiatzaren 16 artean egin zuten, Almerían hasi eta Madrilen amaituz 17 etapatan banatutako 2983 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1963ko Espainiako Itzulia

**1963ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 18. edizioa izan zen. 1963ko maiatzaren 1 eta 15 artean egin zuten, Gijónen hasi eta Madrilen amaituz 15 etapatan banatutako 2442 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
2008ko Espainiako Itzulia

**2008ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 63. edizioa izan zen. 2008ko abuztuaren 30 eta irailaren 21 artean egin zuten, Granadan hasi eta Madrilen amaituz 21 etapatan banatutako 3.169 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Taldeak 
## Etapak 
## Azken sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
2016ko Belgikako Itzulia

**2016ko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 86. edizioa izan zen. 2016ko maiatzaren 25 eta 29 artean ospatu zen, 764,8 kilometro eginez 5 etapatan. Garailea Dries Devenyns izan zen.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1970eko Espainiako Itzulia

**1970eko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 25. edizioa izan zen. 1970eko apirilaren 23 eta maiatzaren 12 artean egin zuten, Cádizen hasi eta Bilbon amaituz 19 etapatan banatutako 3568 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1973ko Espainiako Itzulia

**1973ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 28. edizioa izan zen. 1973ko apirilaren 26 eta maiatzaren 13 artean egin zuten, Calpen hasi eta Donostian amaituz 17 etapatan banatutako 3061 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1972ko Espainiako Itzulia

**1972ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 27. edizioa izan zen. 1972ko apirilaren 27 eta maiatzaren 14 artean egin zuten, Fuengirolan hasi eta Donostian amaituz 17 etapatan banatutako 3079,3 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1974ko Espainiako Itzulia

**1974ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 29. edizioa izan zen. 1974ko apirilaren 23 eta maiatzaren 12 artean egin zuten, Almerían hasi eta Donostian amaituz 17 etapatan banatutako 2987 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
José Manuel Fuente

**José Manuel Fuente Lavandera** (Limanes, Siero,  - Oviedo, ) espainiar txirrindularia izan zen. 1970 eta 1976 artean profesionala, bitan irabazi zuen Espainiako Vuelta.

## Palmares 
**1969**
* Nafarroako Itzuliko etapa 1
* 3. Asturiasko Itzulian

**1970**
* Espainiako Vueltako 1. neoprofesionala
* Guatemalako Itzuliko 4 etapa
* Kataluniako Voltako etapa 1
* Asturiasko Itzuliko etapa 1
* Errioxako Itzuliko etapa 1
* 3. Meatze Haranetako Itzulian

**1971**
* Italiako Giroko Mendiko sailkapena 20px| eta etapa 1
* Frantziako Tourreko 2 etapa

**1972**
* 20px Espainiako Vuelta, Mendiko sailkapena eta etapa 1
* 2. Italiako Giroan eta Mendiko sailkapena 20px|
* Euskal Herriko Itzuliko Mendiko sailkapena 

**1973**
* 20px Suitzako Itzulia, Mendiko sailkapena eta 2 etapa
* 8. Italiako Giroan, Mendiko sailkapena 20px| eta etapa1
* 2. Levanteko Itzulian
* 3. Frantziako Tourrean

**1974**
* 20px Espainiako Vuelta eta 2 etapa
* 5. Italiako Giroan, Mendiko sailkapena 20px| eta 5 etapa
* 5. Arrateko Igoeran
* 8. Euskal Herriko Itzulian

**1975**
* Enolgo Aintziren Igoerako etapa 1

**1976**
* Meatze Haranetako Itzuliko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* José Manuel Fuente - *FirstCycling.com*
Bill Withers

**William Harrison Withers Jr.** (Slab Fork, Mendebaldeko Virginia, 1938ko uztailaren 4a - Los Angeles, 2020ko martxoaren 30a) estatubatuar kantautore eta musikari bat izan zen. Nagusiki 1970-1985 artean diskoak plazaratu eta kontzertuak eman zituen, eta bere musikak soul, blues, rhythm and blues eta funk generoak jorratu izan ditu.

Grammy Sariak hiru bider irabazi eta lau izendapen ere jaso zituen. 2015. urteaz geroztik Rock and Rollaren Ospearen Aretoan sailkatua dago.

Bere abesti ospetsuenak honakoak dira: "Lean on Me", "Ain't No Sunshine", "I Don't Want You On My Mind", "Use Me", "Just the Two of Us", "Lovely Day" eta "Grandma's Hands".

## Diskografia 
* 1971 : *Just as I Am*
* 1972 : *Still Bill*
* 1973 : *Live at Carnegie Hall*
* 1974 : *’Justments*
* 1975 : *Making Music, Making Friends*
* 1976 : *Naked and Warm*
* 1977 : *Menagerie*
* 1978 : *’Bout Love*
* 1985 : *Watching You, Watching Me*

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Vorarefilia

[thumb|[Manga estiloko adibide bat, vorarefilia artelana: "Dealing with Bullies" kolore bertsioa, Karbo eta gamera1985-ek sortua ]]
**Vorarephilia** (askotan **vore **bezala laburtuta) beste pertsona edo izaki batez kontsumitua izan, edo, batzuetan, haiek pertsonalki kontsumitu, edo jate prozesu orokorrarekiko erakarpen erotikoa ezaugarritzat duen parafilia da. Izan ere, vorarefilia fantasiak normalean ezin direnez errealitatean gauzatu, sarritan Interneten partekatzen diren ipuin edo marrazkietan adierazten dira. Vore fantasiak sexu-kanibalismotik bereizi egiten dira, biktima bizia osorik irensten baita. Kasu batzuetan, vorarefilia macrofiliaren aldaera bezala deskribatzen da eta beste parafilia batzuekin konbinatu daiteke. Macrofiliaz gain, vore fantasiak askotan BDSM, mikrofilia, haurdunaldi fetitxismoa, "furry" fetitxismoa, "ezjaiotza" (baginan irentsia izan eta umetokira itzultzeko nahia), eta sexu-kanibalismoa.

Kasu azterketa baten analisiak fantasia hau sexual masokismoarekin lotu zuen eta beste norbait indartsuarekin batzeko nahia eta bakardadetik betirako ihesak motibaturik izan zitekeela iradoki zuen. Beraien sexualitatearekin gaizki sentitzen diren "tratamendu gabeko" vorarefilia dutenei, Torontoko Centre for Addiction and Mental Health-eko psikologoek sexu interesa "egokitzea, aldatu edo kendu ordez" gomendatzen diete. Libido murrizketarako botikak erabili ahal dira beharrezkotzat jotzen bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  WikiFur-en
1975eko Espainiako Itzulia

**1975eko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 30. edizioa izan zen. 1975eko apirilaren 22 eta maiatzaren 11 artean egin zuten, Fuengirolan hasi eta Donostian amaituz 19 etapatan banatutako 3.104 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

90 txirrindularik parte hartu zuten 9 taldetan banatuta, hauetako 54 bakarrik amaitu zutelarik.

Garailea Agustín Tamames izan zen, 5 etapatan gailendu zena. Irabazleak, batez beste, 34,945 kilometro orduko abiaduran bete zuen Itzulia, bigarren sailkatuari, Txomin Perurenari, 14 segundu eskaseko aldea aterata. Tamamesek, azken etapan, Donostiako erlojupekoan, maillot horia eskuratu zuen. Podiumean Miguel Maria Lasa izan zuten lagun, hirugarren sailkatua eta puntukako sailkapena irabazi zuena. Andrés Olivak irabazi zuen mendiko sailkapena.

## Etapak 
## Sailkapenak
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak
Mario Abdo Benítez

**Mario Abdo Benítez** (Asunción, Paraguai, 1971ko azaroaren 10a) paraguaitar enpresaburua eta politikaria da. 2018ko Paraguaiko hauteskunde orokorretan herrialdeko presidente hautatua izan zen. Aurretik, 2015 eta 2016 bitartean Paraguaiko Senatuko presidentea izan zen.
HTTP 404

thumb|HTTP 404 errorea erakusten duen pantaila-irudi bat|440x440px
**HTTP** **404**, **HTTP Not Found** edo **HTTP** **404 Ez aurkitu**a HTTP egoera-kode bat da, host-a zerbitzariarekin komunikatu ahal izan dela baina eskatu den baliabidea ez dela existitzen adierazten duena. Adibidez,  URLa sartzen bada Wikipediaren zerbitzariak errorearekin orrialde bat itzuliko du baita **HTTP 404** errore-kodea ere. Errore hau ez da nahastu behar "Web-zerbitzaria ez aurkitua" errorearekin edo zerbitzariarekin ezin izan dela konektatu adierazten duten erroreekin.

## Ezarpena 
HTTP komunikazio-eskaera batek erantzun diezaion eskatzen dio zerbitzariari, adibidez, web-nabigatzaile batek HTML dokumentu bat (web-orri bat) eskatzea. Zerbitzariak zenbakizko HTTP-kode batekin eta mezu batekin erantzuten du. 404 kodean, lehenengo lauko horrek bezeroaren akats bat egon dela erakusten du, URL-a gaizki idatzita dagoelako, adibidez.

**404 errore-kodearen** ondoan, zerbitzariak akatsaren arrazoia azaltzen duen testu bat bidali ohi du. HTTP-espezifikazioak "Not Found" (ez aurkituta) esaldia iradokitzen du. Zerbitzari askok modu lehenetsian 404 kodea eta "Not Found" esaldia dituen web-orri bat erakusten dute. Eskatutako orria ez badago, zerbitzariek edozein orrialde erakusteko konfiguratu daitezke.

Hala ere, Internet Explorerrek eta Chromek, modu lehenetsian ez dituzte orri horiek erakusten, baldin eta 512 byte baino gehiago ez baditu behintzat, eta gehienetan nabigatzaile horiek horretarako propio definituta duten orrialde bat erakusten dute.

Zerbitzariek 404 errore bat erakutsiko du orrialdeak mugitu badira edo ezabatu direnean. Lehen kasuan, zuzena zuzenagoa litzateke 301 kode-errorea bidaltzea (betiko mugituta). Bigarren kasuan 410 ezabatze-kode bat itzuli behar izango luke. Bi aukerek zerbitzaria konfiguratzea berariaz eskatzen dutenez, webgune gehienek ez dituzte kode hauek erabiltzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
I Wanna Be Your Dog

"**I Wanna Be Your Dog**" 1969an The Stooges rock talde estatubatuarrak grabatutako abestia da. Taldearen lehenbiziko diskoak izen horixe bera zuen, eta hantxe agertu zen. Hiru akordeko riff gogoangarri batek osatzen du kantuaren muina, etengabe errepikatzen dena hasieratik amaierara arte. Heavy metal eta punk estiloen aurrekari eta adierazgarri izan zen lortutako soinua.

## Egiletza 
John Cale ekoizleak (The Velvet Undergroundekoa) ekoitzi zuen, eta pianoa jo ere bai grabaketan. Gainerakoan, The Stooges-eko orduko lau partaideek sinatu zuten kantuaren egiletza, bai musika eta bai hitzak: Iggy Pop (Ahotsa), Ron Asheton (Gitarra), Dave Alexander (Gitarra), Scott Asheton (Bateria).

## Bertsioak 
Abestiak hainbat bertsio izan ditu rockaren historian. Besteak beste bertsioak egin dituzte diskoetan Billy Idol, David Bowie, Joan Jett and the Blackhearts, Sonic Youth, Slayer eta Parálisis Permanente (gaztelaniaz kantatua: "Quiero ser tu perro"). Zuzenekoetan ere erreportarioan sartu izan dute hainbatek, besteak beste Nirvana taldeak edo Sid Viciousek Sex Pistolsekin.

### Euskal bertsioak 
Euskal Herriko Las Vulpes taldeak pixkat eraldatutako bertsioa grabatu zuen gaztelaniaz, 1983an: "Me gusta ser una zorra". Beraien single bakarra eta kantu ezagunena izan zen, eta zentsuraren poderioz, ezagunena ere bai.

Gernikako Fosa Comun taldeak euskarazko bertsioa egin zuen 1991an ("Zure txakurra izan nahi dut"). *Gernika Rock 91* izeneko talde askoren bilduman grabatua agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramon Usanditzaga

**Ramon Usanditzaga Soraluze** (Donostia, 1889ko martxoaren 24a-1964ko ekainaren 28a) musikagile eta musikari ezaguna musika-lan zabala utzi zuen. Haren anaia Jose Maria Usandizaga zen eta hau 1915ean hil zenean haren obra osatzen saiatu zen.

## Biografia 
Abokatua lanbidez, gaztetatik bere anaiarekin batera musika ikasi zuen. Anaia, Jose Maria Usandizaga (1887-1915), oso gazte hil zen eta Ramonek haren obra osatzeko lana hartu zuen. Beste lanen artean, Gregorio Martínez Sierraren libretoa zuen *La Llama* opera burutu zuen; 1918an estreinatu zen Donostian. Zentzu berean, anaiaren *Enarak* zarzuela opera bihurtu zuen; estreinaldia Bartzelonako El Liceu antzokian egin zen. Azken lan honetan Martínez Sierraren eta haren emaztearen María Lejárragaren laguntza izan zuen. Bestetik ere, ahots bakarrerako asmatutako kanta askok abesbatzarako moldatu zituen, batez ere Donostiako Orfeoiak abesteko: *Mari Domingi*, *Txantxangorria*, *Txoriñua nora ua*, *Egunto batez*, *Beñat Mardoren*, *Gabonetan*.

1940an, Donostiako Udalak bertako Kontserbatorioan irakasle izendatu zuen eta 1941ean zuzendaria. Ramonen borroka erdi mailako kontserbatorioa izanik, udalarena izateaz utzi gabe, goi mailakoaren izendapena lortzea eta, azkenik, lortu zuen.

Buru belarri musikara emanda, Donostiako Kontserbatorioaren Orkestra Sinfonikoa sortu zuen. Orkestra 1942an aurkeztu zen eta Ramon Usandizaga hil arte haren zuzendaria izan zen. Donostian ere, 1939tik, Donostiako Musika Hamabostaldia hasi zen antolatzen eta Usandizaga haren kolaboratzaile sutsua izan zen. Gerra ondorengo Donostiako musikaren suspertzailea nagusietariko bat izan zen musikaria.

1952ko urtarrilaren 21ean San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiaren akademiko izendatu zuten.

## Obra 
Hemen Ramon Usanditzagaren lan batzuen aukeraketa azaltzen dugu.

### Zarzuela 
* *La capa del diablo*, 1940an taularatuta. Libretoa: Ángel Lucio del Álamo

### Musika erlijiosoa 
* *Salve Regina*
* *Ave maris Stella*
* *Himno a San Bartolomé*
* *Lestonnac*
* *Tota pulchra*
* *Ubi charitas et amor*

### Abesbatzentzako konposizioak 
* "Lo…lo…"
* "Ezcongoyetan"
* "Oi bart"
* "Tringuluntren"
* "Ay ama…"
* "Itzaya". Garrantzitsuena, Parisen ere argitaratu zen.

### Orkestra lanak 
* *Rapsodia vasca*
* *Tres canciones (asturiana, zortzico, jota)*
* *Canciones para niños*
* *Zagardotegian*
* *San Permiñetan*
* *Maigañeko*

## Sariak 
* Donostiako Orfeoiaren Ohorezko Zuzendaria.
* Donostia Hiriaren Zilarrezko Domina.

## Bibliografía 
* Miguel Pelay Orozco: *Orfeón Donostierra: su historia (1897-1978)*. Donostia: Sociedad Guipuzcoana de Ediciones y Publicaciones. 
* Jesus Maria Arozamena: *Joshe Mari Usandizaga y la bella época donostierra*, Donostia: Izarra, Donostia, 1969.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Auñamendi Euskal Entziklopedia
* [Egilearen lanen inbentarioa Eresbil(https://eu.wikipedia.org/wiki/Eresbil)en.]
Aldaketa linealeko transformadore diferentzial

thumb|250px|Aldaketa linealeko transformadore diferentzial baten ebakidura. *A* haril primariotik korrontea igarotzeak, *B* haril sekundarioetatik korrontea igarotzea eragiten du indukzio elektrikoz.
**Aldaketa linealeko transformadore diferentziala** (ezagunagoa ingelesezko *LVDT* siglez), maiz **transformadore diferentzial** soilik deitua, desplazamendu linealak neurtzeko erabiltzen den transformadore elektrikoa da. Alabaina, biraketa-aldakuntza neurtzeko biraketa-aldaketako transformadore diferentziala (ezagunagoa ingelesezko *RVDT* siglez) gailu baliokidea erabiltzen da.

## Sarrera 
Transformadore diferentzialok posizio edota desplazamendu lineal absolutuko transduktore sendoak dira. Izatez, ez dute marruskadurarik. Korronte alternoan erabiliak direnean, ez dute beste osagai elektroniko erdieroaleren beharrik. Hori dela eta, lan-baldintza gogorretan aritzeko diseinatuak izan daitezke: tenperatura kriogeniko eta 650&nbsp;°C bitarteko ingurune-tenperaturetan, bibrazioekiko eta talkekiko oso erresistenteak izanik. Ondorioz, energia-turbinetan, hidraulikan, hegazkingintzan, sateliteetan, erreaktore nuklearretan eta beste esparrutan oso erabiliak dira. Izan ere, transduktore hauek histeresi txikia eta `[errepikakortasun]] bikaina baitaukate.

Transformadore diferentzialak, erreferentzia mekanikoa (hau da, zero posizioa) aintzat harturik, posizioa edota desplazamendu lineala fasedun eta anplitudedun seinale elektriko proportzional bihurtzen du. Faseak desplazamenduaren noranzkoa adierazten du. Anplitudeak, berriz, distantzia adierazten du.

## Funtzionamendua 
Aldaketa linealeko transformadore diferentziala hodi baten inguruan kokatutako hiru solenoidez osatuta dago. Erdiko solenoidea haril primarioa da eta muturretako biak, aldiz, haril sekundarioak. Nukleo ferromagnetiko zilindrikoak, posizioa neurtu nahi den objketuari erantsitakoa, hodiaren ardatzaren gainean luzetara egiten du irrist. Primarioari ezarritako korronte alternoak induzitutako tentsioa eragiten du sekundarioann. Sekundarioan induzitutako tentsio hori nukleo magnetikoak sekundarioa zeharkatu duen luzera-tartearekiko proportzionala da. 1 kHz eta 10 kHz maiztasun bitarteko seinalea erabili ohi da.

## Ikus, gainera 
* Biraketa-aldaketako transformadore diferentzial (RVDT)

## Kanpo estekak
Desbideratze-presa

[thumb|240px|[Lea ibaia. Aulesti. Desbideratze-presa.]]

**Desbideratze-presa** esaten zaio ibai edo erreketan eraikitzen den **presa txikia**ri. Helburua uraren maila igotzea da eta ur emaria andaparetara edo erretenetara desbideratzea.

## Irudiak 

Irudi:Idiazabal 08.jpg|Urtsuaran ibaia, Idiazabal.
Irudi:San Miguel Diversion Dam 1.jpg|Altura txikiko desbideratze presa zabal bat.

## Kanpo estekak
Ahizpatasun

[thumb|250px|Emakumeak ahizpatasuna dioen aldarrikapen-pankarta eramaten [2018ko Emakumeen Nazioarteko Greba|2018ko Emakumeen Nazioarteko Lanuzte egunean Montevideon.]]
Feminismoan, **ahizpatasuna** edo **sororitatea** emakumeen arteko elkartasun lotura da. Sexu-diskriminazioa bizi den testuinguruetan emakumeen arteko elkartasunari erreferentzia egiteko erabiltzen den neologismoa da.

## Etimologia 
*Ahizpatasun* izena *anaitasun* hitzaren baliokidetzat sortua da. *Sororitate* izenak, berriz, latin erroa du: ''* hitzak «ahizpa» edo «arreba» esan nahi du latinez.

### Migel Unamunoren proposamena 
Migel Unamuno idazleak *anaitasun femenino* adierazteko termino bat behar zela adierazi zuen, eta *sororitate* hitza proposatu zuen.
thumb|*Izeba Tula*, lehen argitalpena

1921ean, Argentinako *Caras y Caretas* aldizkarian argitaratutako testu batean, bai eta *Izeba Tula* lanean ere, *anaia* hitzetik eratorritako *anaitasun'' hitzaren baliokide femeninoa erabiltzearen beharraz hitz egin zuen:

Espainiako Errege Akademiak ez zuen hitza 2018ko abenduaren 21era arte onartu, nahiz eta beste eratorri batzuk onartzen zituen: «sor», «sóror» eta «sororal»​, esaterako.

## Ikus, gainera 
* Feminismoa
* Feminismoaren historia
* Filosofia feminista
* Genero-parekotasuna
* Legearen aurreko berdintasun
* Ginozentrismoa
* Matriarkatua

## Kanpo estekak
Bimba Bosé

**Eleonora Salvatore González**, izen artistikoz **Bimba Bosé** (Erroma, 1975eko urriaren 1a - Madril, 2017ko urtarrilaren 23a) espainiar modelo, moda diseinatzaile, aktore, DJ eta abeslari bat izan zen.

Alessandro Salvatore eta de Lucía González Boséren alaba, Luis Miguel "Dominguín" zezenlaria eta Lucia Bosè aktore eta modea diseinatzailearen biloba, eta Miguel Bosé aktorea eta Paola Dominguín moda diseinatzailearen hiloba zen.
The Ladykillers

**The Ladykillers** (euskaraz *"Andere Hiltzaileak"*) 1955eko Alexander Mackendrick eskoziar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako komedia beltz film bat da. Alec Guinness, Cecil Parker, Herbert Lom, Peter Sellers, Danny Green, Jack Warner eta Katie Johnson aktoreek antzeztu zuten.

Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso (William Rose eta Britainiar Gidoi Onenaren BAFTA Saria irabazi zituen.

*2004an izenburu berdineko berregokitzapena* izan zuen, Ethan Coen eta Joel Coenek zuzendu eta Tom Hanks aktoreak antzeztua, baina hura New Orleans hirian girotua zegoen bitartean, jatorrizko film hau Londres hirian girotua dago.

## Argumentua 
Londres, Kings Cross barrutia. Trenbidetik hurbil dagoen etxe isolatu batean Wilberforce andereinoa bizi da (Katie Johnson), emakume adindu alargun eta izaera goxokoa. Behinola, Wilberfocek andreak Marcus irakaslea (Alec Guinness) eta musika talde bitxi baten lau kideei bi gela alokatuko dizkie: Claude Courtney (Cecil Parker) maior ongi hezitu eta engainagarria, Harry Robinson (Peter Sellers) cockney tratugile xelebrea, 'One-Round' Lawson (Danny Green) boxeolari ohi mozkortia eta Louis Harvey (Herbert Lom), gangster hiltzaile eta ankerra. Alargun agurgarriak ez dakien arren, boskoteak alboko tren geltokitik dirutza ohostu nahi duen lapur taldea da. Lapurrek kolpea ematea lortuko dute, baina andereak nortzuk diren jabetuko da, hortaz, lapurrek berau akatzea erabakiko dute, baina beraiek uste baina lanbide zailagoa izango zaie...

## Aktoreak 
* Alec Guinness: Marcus irakaslea
* Cecil Parker: Claude Courtney maiorra
* Herbert Lom: Louis Harvey
* Peter Sellers: Harry Robinson
* Danny Green: 'One-Round' Lawson
* Jack Warner: Superintendentea
* Katie Johnson: Louisa Wilberforce andrea
* Philip Stainton: Sarjentua
* Frankie Howerd: Gurditxo-mutila
* Kenneth Connor: Taxilaria

## Ikus gainera 
* *The Ladykillers (2004ko filma)*: Ethan Coen eta Joel Coenek zuzendu eta Tom Hanks aktoreak antzeztua.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pedro Ruiz Céspedes

**Pedro Ruiz Céspedes** (Bartzelona, 1947ko abuztuaren 17a) kataluniar irrati eta telebistako aurkezle, aktore, idazle, abeslari eta umorista bat da.
Meave Leakey

**Meave G. Leakey** (jaiotzean **Meave Epps** ; Londres, 1942ko uztailaren 28a) Inglaterran jaio eta Kenyan nazionalizatutako paleoantropologo ingelesa da. Lehen hominidoen bilakaera aztertzen du eta zelai-ikerketa zabala egin du Turkana-ko arroan. Filosofian eta Zientziatan doktoretza egin du.

## Biografia 
Lehenengo aldian Zoologia eta itsas-zoologia ikasi zuen Bangorko Unibertsitatean. Bere Zoologiako doktoretza 1968an eskuratu zuen.

1970an Richar Leakey paleontologoarekin ezkondu zen bi alaba izan zituenarekiko: Louise (1972) eta Samira (1974). Tigoniko Primateen Ikerketa-Zentroan tximino modernoen hezurren gaineko doktorego-tesian lan egiten zuen bitartean Leakey familia ezagutu zuen, Louis Leakey-ek kudeatzen zuela.

1982tik 2001 arte Kenyako Nazio-Museoko Paleontologia Departementuaren nagusia izan zen.

## Argitalpen nagusiak 
* Rene Bob & Meave G. Leakey (2009) "Ecology of Plio-Pleistocene Mammals in the Omo-Turkana Basin and the Emergence of Homo"; Frederick E. Gine, John G. Fleagle, & Richard E. Leakey (Eds.), *The First Humans: Origin and Early Evolution of the Genus Homo, Vertebrate Paleobiology and Paleoanthropology, Conference publication*: 175–184. Springer.
* *Lothagam: The Dawn of Humanity in Eastern Africa*; John Harris and Meave Leakey, Eds. (2001eko Abendua)
* *Stratigraphy and Paleontology of Pliocene and Pleistocene Localities West of Lake Turkana, Kenya*; John Harris, Meave Leakey, et al. Eds. (1988ko Urria)
* Harris, J.M.; Brown, F.H.; Leakey, M.G; Walker, A.C; Leakey, R.E (1989ko Urtarrilaren 1a), "Pliocene and Pleistocene Hominid-Bearing Sites from West of Lake Turkana, Kenya"; *Science* **239** (4835): 27–33.
* M.G. Leakey, R.E. Leakey, J.M. Harris (Eds.) (1978) *Koobi Fora Research Project: Researches into Geology, Palaeontology, and Human Origins* Volume 1: The Fossil Hominids and an Introduction to their Context 1968-1974. Clarendon Press, 

## Erreferentziak
Jose Maria Usanditzagari eskainitako monumentua

**Jose Maria Usanditzagari eskainitako monumentua** Donostiako Gipuzkoako Plazan 1916ko irailaren 24an inauguratu zen. Donostiako Orfeoiak hartu zuen bere gain hain gazte hildako artistaren omenezko estatua bat altxatzeko ekimena. Horretarako, Victoria Eugenia Antzokian kontzertu bat egin zuen baina bildutako zenbatekoa nahikoa ez zen. Orduan, Orfeoiak Udalari laguntza eskatu behar izan zion garraioa, Bartzelonatik, eta omenaldia prestatzeko. Multzo eskultorikoa Josep Llimona i Bruguera artista modernistak (Bartzelona 1864 – 1934) egin zuen. Marmolezkoa da eta neurriak 450 x 500 zm. (gutxi gorabehera) dira.

Harrizko bankuaren eskuinean metalezko plaka batek Madril Udalaren eskaintza ikus daiteke.

Monumentuak hiru elementu ditu: zutabe baten gainean Jose Maria Usanditzagaren bustoa ikusten da. Ondoan, emakume bat dolua adierazten du. Atzean, harrizko banku handi bat dago.
erdian|thumb|300px|Usanditzagari eskainitako omenaldi ofiziala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Coll

**José Luis Coll García** (Cuenca, 1931ko maiatzaren 23a - Madril, 2007ko martxoaren 6a) espainiar aktore, umorista eta idazle bat izan zen. Nagusiki, Espainia aldean, Luis Sánchez Polackekin batera Tip y Coll umorista bikotea osatzeagatik ezaguna zen.

1993. urtean Tele5 katean *Este país necesita un repaso* telebista saioan moderatzaile gisa parte hartu zuen, Luis Sánchez Polack, Antonio Mingote, Antonio Burgos, Chumy Chúmez, Alfonso Ussía eta Miguel Durán solaskideekin espainiar nazionalismoaren aldeko iritziak eman eta euskal abertzaletasuna eta kataluniar independentismoaren aurkako iritziak emanez.

## Liburuak 
* *Cosas Mías* (1976)
* *El diccionario de Coll* (1979)
* *Tip y Coll spain*, 1979, Luis Sánchez Pollackekin elkarlanean
* *Las dedicatorias de Coll* (1980)
* *Epitafios* (1982)
* *Poemas* (1983)
* *Debajo de mi sombrero* (1985)
* *El hermano bastardo de Dios* (1985)
* *Algo para leer* (1987)
* *El eroticoll* (1991)
* *¡Firmes!* (1994)
* *La cadena* (1996)
* *Lo mejor y lo peor de José Luis Coll* (1999)
* *Diccionario Coll del siglo XXI* (2001)
* *Pensaciones* (2001)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alfonso Ussía

**Alfonso de Ussía Muñoz-Seca** (1948ko otsailaren 12a, Madril - 2025eko abenduaren 5a, Ruiloba, Kantabria) espainiar kazetari, zutabegile eta idazlea izan zen. Espainiar nazionalismoa, monarkia eta eskuin muturraren aldeko pentsamoldekoa izan zen.

Jaime Milans del Bosch teniente jeneral kolpista eta frankistaren iloba zen, 1981eko otsailaren 23ko Espainiako estatu-kolpearen arduradunetako bat izan zena.

ABC, Diario 16 eta Ya egunkarietan idatzi zuen, ondoren La Razón egunkarian zutabegile eta COPE espainiar eliza katoliko eskuin muturrekoaren irratian ere "La Mañana" irratsaioan parte hartu zuen.
Miguel Durán Campos

**Miguel Durán Campos** (Azuaga, Badajozko probintzia, 1955eko uztailaren 2a) espainiar abokatu eta enpresaburu bat da. Itsutasuna du. Bartzelonako Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu zen.

Telebista saio nahiz irratsaioetan bere iritzi politikoak ematen ere parte hartu izan du, betiere espainiar nazionalismoarekin guztiz lerrokatua.

Kataluniako ONCE itsuen erakundeko lehendakaria izan zen, ondoren Tele5 telebista katea eta Onda Cero irrati kateko lehendakaria ere izan zen.

Politikoki ibilbide oso aldakorra izan du: lehenbizi Kataluniako Alderdi Sozialista Batuaren kide izan zen, ondoren Kataluniako Batasun Demokratikoan izen eman zuen.
Arroz-irin

thumb|Bi arroz-irin mota
**Arroz-irina** (japonieraz *mochiko* eta turkieraz *pirinç unu*) arroz mehe ehotuz egindako irin da.

Arroz-irina arroz zuriaz edo bihi osoko arrozaz egin daiteke. Irina egiteko, azala kentzen da eta horrela arroz gordina lortzen da, **arroz-hautsa** edo arroz-irina lortzeko ehotzen dena. Irina errezeta batzuk egiteko erabiltzen da edo gari-irinarekin, artatxikiarekin edo beste zerealekin nahastu egiten da beste batzuk egiteko. Batzuetan, fruitu lehorrak edo barazki deshidratatuak gehitzen zaizkio zapore eta nutriente gehiago emateko.

Arroz-irinarekin egiten diren plater asko dago, besteak beste, arroz-fideoak eta azkenburuak, esate baterako japoniar *mochi* (eta *daifuku*) eta Filipinetako *cascaron*.

## Kanpo estekak
Dolce far niente

[thumb|eskuinera|200px|[Auguste Toulmoucheren *Dolce far niente*, 1877.]]

 italierazko esapidea da, euskaraz 'ezer ez egite goxo' esan nahi duena. Italian eguneroko ohikerietatik ihesi eta nagikeriari ekiteari diote *dolce far niente*. Psikologoen ustetan mesedegarria da. Artearen historian askotan landutariko gaia ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Igor Goia: "Dolce far niente".
Arroz zuri

thumb|Arroz zuria
**Arroz zuria** gluma (oskola), zahia eta hozia kenduta duen arroza da. Prozesu hori arrozaren degradazioa saihesteko eta bizitza erabilgarria luzatzeko egiten da. Haren ondoren, aleak leunduak geratzen dira, itxura zuri distiratsuarekin.

Leuntzeko eragiketak bere ezaugarri nutritibo asko kanporatzen du. Arroz zurian oinarritutako dietak, hala nola, beriberi bezalako gaixotasun neurologikoak sor ditzake, tiamina (B1 bitamina) gabeziaren ondorioz. Arroz zuria aurreko tratamenduaren hondakinekin aberastu ohi da.

XIX. mendetik aurrera, bihi osoko arroza eta basa arroza aldizka osasuntsuagotzat aurkezten dira. Bihi osoko arrozaren zahiak zuntza du, eta germenak, bitaminak eta mineralak ditu. Hori bihi osoko arrozaren ikuskera tradizionalarekin alderatuta oso bestelako da, pobreziarekin eta gosearekin lotzen baitzuen.

## Ikus, gainera 
* Arroz lurruneztatua
* Gohan-a

## Kanpo estekak
José Luis Ozores

**José Luis Ozores Puchol** (1923ko ekainaren 18a, Madril &ndash; 1968ko maiatzaren 10a, Madril) espainiar aktore bat izan zen.

Maiz, tipo koitadu eta izaera apalegikoak antzeztu izan zituen, baina baita bizitzan aurrera egiten eta oztopoak gainditzen saiatuak ere, alegia, Espainiako Gerra Zibilaren ondorengo garaiko Diktadura Frankistak herri txikietako espainiar gizaseme gazte arruntaz zineman islatu nahi zuen irudia, garai hartan estualdi ekonomikoak pairatzen ari ziren ikusle askok zinemetako pantailetan ikusi eta pertsonaiarekin identifikatzen baitziren, hortaz, maila baxu edo ertaineko edozein espainiarrei ongi eroriko litzaiokeen tipo zintzoa eta onbera.

Antzerkian sustraiak oso errotuak zituen familia bateko senidea izan zen: bere gurasoak Mariano Ozores Francés eta Luisa Puchol aktoreak izan ziren, eta anaiak berriz, Mariano (1926), zuzendaria eta gidoilaria, eta Antonio (1928-2010), aktorea. Adriana Ozores (1959) eta Mariano eta Pelayo (1961) biki eta aktoreen aita da eta Emma Ozores (1961) aktorearen osaba.

1944an zineman estreinatu zen, halere, ospea eman zion filma *Recluta con niño* (1956) izan zen. Zoritxarrez, gazterik hil zen, 1963an, aurrez jada 1959tik aurrera gurpildun-eserleku batean egotera derrigortu zuen esklerosi anizkoitzak jota, eta zinemagintzan etorkizun oparoa zuela.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rreze Abdullahu

**Rreze Abdullahu** (Ferizaj, Kosovo, 1989ko apirilaren 10a) albano-kosovoar idazlea da.

Ezaguna da *Nuk du luftë* gerraldiko-egunerokoagatik, 1999ko Kosovoko gatazkan zehar idatzitakoa, oraindik umea zela. Egunerokoa albanieraren gheg dialektoan idatzi zuen.
Mimoza Ahmeti

**Mimoza Ahmeti** (Krujë, Albania, 1963ko ekainaren 12a) albaniar poeta, idazlea eta politikaria da.

2001ko Tiranako toki hauteskundeetan Albaniako Alderdi Demokrataren hautagaia izan zen.

## Liburuak 
* *Pjalmimi i luleve*
* *E fshehta e rinisе sime*
Josep Llimona i Bruguera

**Josep Llimona i Bruguera** (Bartzelona, 1863ko apirilaren 8a - 1934ko otsailaren 27a), eskultorea, Kataluniako modernismoaren artista nagusietariko bat izan zen.

## Biografia 
Bartzelonako Lonjako eskolan eta Agapito eta Venancio Vallmitjana anaien tailerrean ikasi zuen. 1880an, Bartzelonako Udalaren beka batekin Erroman zegoela Erramun Berenger III.ari eskainiko zion eskulturaren zirriborroak prestatu zituen. Bere hasierako lanak oso akademikoak izan ziren baina, Parisen egin zuen egonaldi baten ondoren, haren estiloa aldatu zen, Modernismoaren eragin zuzena erakutsiz. Lan handia egin zuen bai Katalunian baita ere kanpoan: Madril, Paris, Brusela eta Buenos Aires. Bere obran hilerrietako arteak garrantzi handia du. Horiekin batera oroimenezko monumentuak egiteko garaian ospe handia lortu zuen. 1892an, margolaria zen Joan Llimona anaiarekin, Cercle Artístic de Sant Lluc sortu zuen. Oso eskultore saritua izan zen.
[thumb|[Erramun Berenger III.a, Bartzelona.]]

## Obra nagusia 
* 1888 Friso, Bartzelonako Garaipenaren Arkuan.
* 1888 Bartzelonako Kristobal Koloni eskainitako monumentuko erliebeak.
* 1890 *Jesusen biotza*. Terrassako eliza parrokialean.
* 1891 *Modèstia*. Kataluniako Arte Museo Nazionala.
* 1892 *Verge del Rosari*. Montserrateko monasterioaren museoan.
* 1895 *Aingeru deusestatzailea*. Comillasko hilerrian, Kantabrian.
* 1897 *San Nikolas eta arrantzaleak*. San Nikolas eliza (Bilbo).
* 1901-1902 *La Fe consolant el Dolor*. Masnouko hilerria.
* 1903-1910 *Monument al Dr. Robert* Bartzelonan.
* 1907 *Desconsol*. Kataluniako Arte Museo Nazionala, Bartzelona
* 1910 *Virtut* Cerdanyolako Arte Museoa.
* 1914 *Crist Ressuscitat*. Antoni Gaudírekin batera, Montserrateko monasterioan.
* 1916 *Sant Jordi*. Hiriko Etxearen Ohorezko Eskailera.
* 1916 *Jose Maria Usanditzagari eskainitako monumentua*. Donostian.
* 1916 *Altar de Sant Fèlix*. Santa Maria Basilikaren kriptan, Vilafranca del Penedès.
* 1922 *Panteó Massaguer*. Arenys de Marreko hilerrian.
* 1924 *Sant Jordi a cavall*. Montjuïc. Bartzelona.
* 1925 *Nu femení*. Kataluniako Arte Museo Nazionala.
* 1925 *Font de la Bellesa*, Bartzelona.
* 1929 *Monument als Herois del 1808*, multzo eskultorikoa.
* 1929 *El petó de Judes*. Tarragonako katedrala.
* 1929 *La Font*. Buenos Aireseko lorategi batean.
* 1930 *El bany*. Kataluniako Arte Museo Nazionala.

## Obra Euskal Herrian 
* Bilbon: *San Nikolas eta arrantzaleak*. San Nikolas eliza (1897).
* Donostian: *Jose Maria Usanditzagari eskainitako monumentua* (1916).

## Galeria 

Angel_de_Llimona_002.JPG|*Aingeru deusestatzailea*. Comillasko hilerrian, Kantabrian (1895).
Busto del músico José María Usandizaga (1 de 1) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|*Jose Maria Usanditzagari eskainitako monumentua* (1916).
Monument Doctor Robert1.JPG|*Monument al Dr. Robert* Bartzelonako Tetuan plazan (1903-1910).
Escultura Fuente de la Doncella de Llimona Brughera.jpg|*La Font*. Buenos Aireseko Rivadavia lorategian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Josep Llimonaren biografia eta obra.
* :Josep Llimona Enciclopèdia.cat webgunean.
* :Josep Llimonaren obra argazkietan.
Ni una menos

***Ni una menos*** () 2015ean Argentinan sortu zen emakumeenganako indarkeria eta feminizidioaren aurkako mugimendu eta kolektibo feminista bati izena eman zion aldarria da.

Lehen *ezta bat gutxiago ere* ibilaldia 2015eko ekainaren 3an egin zen Argentinako 80 hiritan. Urte bat geroago, ekainaren 3an eta urriaren 19an, manifestazioak egin ziren. 2016 urtera arte, batez beste, 30 orduero emakume-hilketa bat gertatzen zen Argentinan 2017an, ordea, feminizidio-kasuak ugaritu ziren eta batezbestekoa 18 ordura jaitsi zen. Ondorioz, 2017an berriro kale-agerraldiak antolatu eta inoiz baino pertsona gehiagok parte hartu zuten.

Mugimendua Argentinatik inguruko beste herrialdetara zabaldu zen. Uruguaira 2015eko ekainaren 3an, Ekuadorrera 2015eko uztailaren 30ean, Perura 2016ko abuztuaren 13an, Kolonbiara 2016ko abuztuaren 19an, Txilera 2016ko urriaren 21ean, Venezuelara 2016ko urriaren 19an, Paraguaira 2017ko abenduaren 20ra, Boliviara 2016ko urriaren 18an, eta azkenik Espainiara eta Italiara 2018ko martxoaren 8an 2018ko Emakumeen Nazioarteko Grebarekin batera gertatuz.

## Kanpo estekak
Arroz lurruneztatu

thumb|Arroz lurruneztatua.
**Arroz lurruneztatua** oskola duen arroza 60º C-tan beratzen jartzen denean lortzen da, eta ondoren, lurrun-presio altuan, horrela almidoiaren zati handi bat ezabatuz, arroz tradizionalak bere leunketan galtzen dituen bitaminak eta gatz mineralak kontserbatuz. Lurruntze prozesuak erraztu egiten du arrozaren eskuzko prozesatzea, bere nutrizio profila hobetzen du eta testura aldatzen du.

## Kanpo estekak
Naiara Etxeberria

**Naiara Etxeberria** (Donostia, 1980ko uztailaren 14a) gipuzkoar aktore ohia eta yoga irakaslea da. 2000ko hamarkadaren hasierako Euskal Telebistako *Hasiberriak* telesailean Annette izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da, baita *Balbemendi* (2006), *Aitziber*, *Urdiaingo gaztedia* (2017) eta *Qué vida más triste* (2008) lanetan egindako lanarengatik.

## Lanak 
Besteak beste lan hauexetan hartu du parte:
* *Balbemendi* (2006-2008): Irati pertsonaia. Balbemendi Parke Naturalean bikote gazte baten desagerpena da abiapuntu telesailaren argumentuak. Protagonistak 10 urte lehenago desagertutako ahizparen berri izan nahi du.
* *Qué vida más triste* (2008) 
* *Urdiaingo gaztedia* (2017)  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Nikolas eta arrantzaleak

**San Nikolas eta arrantzaleak** Bilboko San Nikolas elizaren sarrera gaineko tinpanoan dagoen erliebea da. Egilea Josep Llimona i Bruguera eskultore katalana izan zen, 1897an. Llimona oso ezaguna izan zen modernismoaren barruan; hala ere, obra hau ezin dugu zehatz-mehatz mugimendu horretan kokatu, akademizismoan baizik.

## Deskribapena 
Erliebea brontzez egina dago. Irudietan San Nikolas Barikoa ikusten da, apezpiku bezala eta arrantzaleez inguratuta. Gainean Bilboko armarria eta bi lehoi ikus daitezke. San Nikolasen tradizioa Bilbon aspalditik dator, arrantzaleen munduarekin lotuta, alegia. Gaur egun San Anton eliza dagoen inguruan arrantzaleen auzoa zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro de Betancur

**Pedro de San José Betancur**, (Vilaflor, Tenerife 1626ko martxoaren 21a - Antigua Guatemala, Guatemala, 1667ko apirilaren 25a) **Santo Hermano Pedro** (edo Done Petri) bezala ezaguna baita ere, Frantziskotarren monje eta espainiar misiolaria izen zen, Bethlehemen ordenaren sortzailea.

## Bizitza 
Vilaflorren jaio zen, Tenerifeko uhartearen hegoaldean, nekazari familia batean. Kroniken arabera, erlijio sakona erakutsi zuen adin txikitik.

23 urterekin Guatemalara joan zen misiolari gisa. Han ospitale eta osasun zentroak sortu zituen etxerik gabekoentzat, eta karitate ekintzak egin zituen Erdialdeko Amerikan zehar. 1667ko apirilaren 25ean, Guatemalako Antigua Guatemalan hil zen.

Joan Paulo II.a aita santuak 2002ko uztailaren 30ean santua izendatu zuen, Guatemalan, hirugarren aldiz bisitatu zuenean. Horrela, Pedro Anaia Kanarietako lehen Santua bihurtu. Baita ere Pedro de Betancur Guatemala eta Erdialdeko Amerikako lehen santu bihurtu zen 2002an.

Bere omenezko oporrak Apirilaren 24an ospatzen dira.

Guatemalan dagoen bere hilobian jende asko otoi egitera joaten da. Tenerifeko hegoaldean, El Medano delako eskualdean non berak bere artaldearekin otoi egitera eta meditatzera joaten zen koba, oso ezaguna eta bisitatua da baita ere.

## Erreferentziak
Esteban Ezkurra

**Esteban Ezkurra Arraiza** (Etxauri, 1888ko azaroaren 21a-1964ko martxoaren 22a) Nafarroako erreketeen komandantea eta politikaria izan zen. Espainiako Gerra Zibila baino lehen estatu kolpearekin kolaboratu zuen eta, ondoren, Francoren alde altxatu zen.

## Biografia 
Elkarte Tradizionalista edo Comunión Tradicionalista alderdiaren militantea, 1918ko abenduaren 30ean, Vicente Jauregirekin batera, Nafarroako Foru Aldundiak deitutako nafar udalen batzar nagusian hartu zuen parte Etxauriren ordezkari bezala; batzarraren helburua Espainiako Gobernuari Foruen erabateko berreskuratzea eskatzeko zen. 1930ean Julia Iñarra Legarraga baztandarrarekin ezkondu zen. Etxauriko alkatea izan zen eta Foru Kontseilu Administratiboaren partaidea izan zen. Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatuta, Ezcurra Euskal Herriarentzako Sortarauaren alde jarri zen

## Erreferentziak
Grace Jones

**Grace Beverly Jones** (Spanish Town, Jamaika, 1948ko maiatzaren 19a) jamaikar-estatubatuar abeslari, kantautore, modelo eta aktore bat da.

13 urteko zituela, bera, anai-arrebak era gurasoak AEBetako New Yorkeko estatuan dagoen Syracuse hirira lekualdatu eta modelo ikasketak burutu zituen, ondoren Pariseko moda pasalekuetara jauzi egin zuen, bertan Yves St. Laurent eta Kenzo Takada bezalako diseinatzaileekin lan egin zuen, Elle eta Vogue aldizkarien azalera ere agertu zen.

Ondoren musika eta zineman ere jardun zuen diskoak grabatu eta filmetan antzeztuz.

## Diskografia 
* *Portfolio* (1977)
* *Fame* (1978)
* *Muse* (1979)
* *Warm Leatherette* (1980)
* *Nightclubbing* (1981)
* *Living My Life* (1982)
* *Slave to the Rhythm* (1985)
* *Inside Story* (1986)
* *Bulletproof Heart* (1989)
* *Hurricane* (2008)

## Filmografia 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Wonsan

**Wonsan** (chosongul: 원|산|시) Ipar Koreako hiria eta portua da, herrialdearen hego-ekialdean dagoena, Japoniako itsasoaren ertzean. Aireportua dauka. 2013an 329.207 biztanle zituen.

## Geografia 
Kangwon probintzian dago, Japoniako itsasoaren ondoan dago, Yonghung badiaren ertzean, Piongiang hiriaren ekialdean. Yonghung da Korea ekialdeko kostaldeko badiarik zabal eta babestuena).

## Klima 
Klima kontinental hezea dauka, *Dwa*/*Dfa* Köppen sailkapenaren arabera.

## Ekonomia 
Arrantza, merkataritza (arroza, artatxikia, zura eta grafitoa esportatzen ditu) eta industria (burdinbiderako gaiak, ontziolak, zementua, destilategiak, janari industria, petrolio findegiak, kimika industria) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kelis

**Kelis Rogers** (New York, 1979ko abuztuaren 21a) edo **Kelis**, bere ponte-izenarekin baita ezaguna, Estatu Batuetako abeslari, kantautore eta sukaldaria da.

Kelis Rogers jaio zen Harlem auzoan (Manhattan, New York). Bere ponte-izena portmanteau bat da, aitaren izena (Kenneth) eta amarena (Eveliss) bat eginda osatutakoa. Kenneth Rogers aita izan zen jazz musikari afro-amerikarra eta apaiz mendekostearra. Ama Eveliss Puerto Ricoko erkidego txinatarrekoa zen, moda diseinatzailea lanbidez.

## Sukaldaritza 
Arteko 2006 eta 2010 artean, sukaldari lanbidean trebatu zen Kelis, *saucier* gisa berezituta, Le Cordon Bleu sukaldaritza eskolan. 2006an Laureb Pesavento-rekin batera errezeta liburu bat argitaratu zuen.

2013an komertzialki saltsa marka bat kaleratu zuen Kelisek, 'Feast' izenekoa, Los Angeles hiriko *Beverly Hills Food & Wine Festival* delakoan.

## Musika 
Nazioarteko izena lortu zuen Kelisek 1999an bere lehen diskoarekin (*Kaleidoscope).* Harrezkero, kolaboratu izan du hainbat artistarekin (adibidez, No Doubt, Björk, Enrique Iglesias eta Dave Sitek), eta sariak lortu ditu Brit Awards, Q Awards, NME Awards, eta Grammy Sarietan .

### Diskografia 
* *Kaleidoscope* (1999)
* *Wanderland* (2001)
* *Tasty* (2003)
* *Kelis Was Here* (2006)
* *Flesh Tone* (2010)
* *Food* (2014)

## Erreferentziak
Astronomia kioskoa (Donostia)

thumb|Kioskoaren sabaia.
**Astronomia eta meteorologia kioskoa** Donostiako Gipuzkoa plazaren erdian dago, Gipuzkoako Foru Aldundiaren jauregiaren aurrean. Jose Otamendi astronomoa eta geografoak 1879an eraiki zuen. Neogotiko estilokoa da.

## Eraikinaren elementuak 
Kioskoan informazio desberdinak ikus daitezke.
* Zeruko mapa sabaian
* Termometroa
* Barometroa
* Higrometroa
Horiekin batera, zutabean, munduko datu eta informazio desberdinak irakur daitezke. Kioskotik oso gertu, bestetik, geografia-mahai bat kontsultatu daiteke, hau ere, Jose Otamendiren lana.
Teknologia digitalaren ondorioz, gaur egun elementu horiek ez dira asko erabiltzen, eta zutabea informazio gune baten ordez, monumentu historikotzat har daiteke. Kioskoaren teilatuaren gainean dragoi forma duen haize orratz bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Sara Ibargurenen artikulua *Irutxuloko Hitza*n, 2319. zenbakian, 2022ko uztailaren 8an.
* :Penintsulako barometro desberdinen historia, tartean Gipuzkoa plazakoa.
Sergio & Serguéi

***Sergio & Serguéi*** 2017ko Ernesto Daranas kubatar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Sobietar Batasuna desegin da, eta Kuba krisi ekonomiko larrian dago. Irrati esatari amateurra eta marxismo irakaslea da Sergio. Serguei, berriz, Mir espazio estazioko azken kosmonauta sobietarra. Galduta daude beren herrialdeetako aldaketan. Elkar ezagutuko dute, eta lagunak egingo dira.

## Aktoreak 
* Tomás Cao: Sergio
* Héctor Noas: Sergei
* Camila Arteche: Paula
* A.J. Buckley: Hall detektibea
* Ana Gloria Buduén: Caridad
* Yuliet Cruz: Lía
* Idalmis Garcia: Sonia
* Mario Guerra: Ramiro
* Armando Miguel Gómez: Ulises

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1980ko Espainiako Itzulia

**1980ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 35. edizioa izan zen. 1980ko apirilaren 22 eta maiatzaren 11 artean egin zuten, La Manga del Mar Menorren hasi eta Madrilen amaituz 20 etapatan banatutako 3225 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
La Manga del Mar Menor

**La Manga del Mar Menor** Espainiako herria da, Mar Menorreko hondar-pilaketa batean eraikia. Murtziako Eskualdeko eremu hau XX. mendeko bigarren zatian urbanizatu zuten eta turismo gune ospetsu bilakatu zen.

Hegoaldea Cartagenan eta iparraldea San Javierren dago eta udal biek konsortzio bat sortu dute eremua administratzeko.

## Biztanleria 
erdian|thumb|800px|Estacio ubidea.

## Kanpo estekak
1981eko Espainiako Itzulia

**1981eko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 36. edizioa izan zen. 1981eko apirilaren 21 eta maiatzaren 10 artean egin zuten, Santanderren hasi eta Madrilen amaituz 19 etapatan banatutako 3446 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1983ko Espainiako Itzulia

**1983ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 38. edizioa izan zen. 1983ko apirilaren 19 eta maiatzaren 8 artean egin zuten, Almusafesen hasi eta Madrilen amaituz 19 etapatan banatutako 3339 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1984ko Espainiako Itzulia

**1984ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 39. edizioa izan zen. 1984ko apirilaren 17 eta maiatzaren 6 artean egin zuten, Jerez de la Fronteran hasi eta Madrilen amaituz 19 etapatan banatutako 3593 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1986ko Espainiako Itzulia

**1986ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 41. edizioa izan zen. 1986ko apirilaren 22 eta maiatzaren 13 artean egin zuten, Palma Mallorcakoan hasi eta Madrilen amaituz 21 etapatan banatutako 3666 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
1987ko Espainiako Itzulia

**1987ko Espainiako Itzulia** Itzuli Handi honen 42. edizioa izan zen. 1987ko apirilaren 23 eta maiatzaren 15 artean egin zuten, Benidormen hasi eta Madrilen amaituz 22 etapatan banatutako 3921 kilometroko ibilbidea egin ondoren.

## Etapak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak