Dardara esentzial

**Dardara esentziala**, **dardara onbera** eta **dardara idiopatikoa** ere deitua, nerbio-sistemaren desordena da. Nahigabeko mugimenduak eragiten dizkio pazienteari, eta nahi gabeko astinaldiak eta erritmikoak eragiten ditu. Oro har, simetrikoa izaten da, eta besoei, eskuei edo hatzei eragiten die; baina, batzuetan, buruari, ahots-kordei edo beste atal batzuei eragiten die. 

## Ezaugarriak 
Gaitz horrek gizonei eta emakumeei eragiten die, eta ohikoagoa da 65 urtetik gorako pertsonen artean. Dardara esentzialaren arrazoia zein den ez badakigu ere, zenbait lanek adierazten dute muskulu-mugimenduak kontrolatzen dituen garuneko zatiak ez duela behar bezala funtzionatzen funtsezko dardara duten pazienteetan. Dardara esentzialaren kasuen erdiak mutazio genetiko baten ondorio dira, baina ezin izan da identifikatu zein den gene espezifikoa. Mota horri familiaren dardara esaten zaio. Ez dakigu zein diren dardara esentzialaren kausak mutazio genetikorik ez duten pertsonengan.

## Kausak 
Heltzean, neuroendekapen progresiboa eta/edo neuronen heriotza dakarren prozesu bat gertatzen da. Prozesu hori normala eta naturala izan daiteke zahartze-prozesu arruntean, eta nerbio-ehunaren oinarrizko zelulak eta haren barne-osagaiak hartzen ditu eraginpean. Horiek dira giza garunean informazioa eroateko eraginkortasuna eragozten dutenak, dardarak sortuz, Parkinsonen gaixotasunean bezala. Dardara esentziala garuneko eremu jakin batzuen (zerebeloa, talamoa eta enbor entzefalikoa barne) arteko komunikazio anormal baten emaitza da.

## Diagnostikoa 
Oro har, diagnostikoa arrazoi klinikoengatik ezartzen da. Dardarak edozein adinetan has daitezke, jaiotzatik adin aurreratuetaraino (zahartzaroko dardara). Gorputzeko edozein borondatezko muskuluei eragin diezaioke, baina dardara maizago ikusten da eskuetan eta besoetan, eta pixka bat gutxiago lepoan (pertsonaren burua mugiarazten du), mihian eta hanketan. Batzuetan dardara bat agertzen da eskuak atsedenean daudenean. Zangoetan sortzen den dardara dardara ortostatiko gisa diagnostika daiteke.

Dardara esentziala hainbat nahasmendu neurologikoren barruan gertatzen da, Parkinson gaixotasunaz gain. Horrek barne hartzen ditu migraina-nahasmenduak, non dardara esentziala eta migrainen arteko koagerpenak aztertu diren.

## Tratamendua 
Normalean, dardara esentziala medikazioarekin tratatzen dute.

### Neurri orokorrak 
Dardara esentziala duten pertsona guztiek ez dute tratamendua behar, baina tratamendu-aukera asko daude sintomen larritasunaren arabera. Kafeina eta estresa saihestu behar dira, eta kalitate oneko lo egokia egitea gomendatzen da.

### Ahozko sendagaiak 
; Lehen lerroa
Sintomak tratamendua justifikatzeko bezain gogaikarriak direnean, lehen medikazio-aukerak beta-blokeatzaileak dira, hala nola propranolola edo, bestela, nadolola eta timolola. Atenolola eta pindolola ez dira eraginkorrak dardararako. Primidona antiepileptikoa ere eraginkorra izan daiteke.

Propranololak eta primidonak dardara esentzial duten pazienteen erdietan baino ez dituzte dardararen eragin murriztaileak, eta ondorioak neurrizkoak dira.

; Bigarren lerroa
Bigarren lerroko medikamentuak antiepileptikoak- topiramato, gabapentina (monoterapia bezala) edo lebetirazetam- edo alprazolam bezalako bentzodiazepinak dira.

;Hirugarren lerroa
Hirugarren lerroko sendagaiak klonazepam eta mirtazapina dira.

;Laugarren lerroa
Mediku batzuek teofilina erabili dute dardara esentziala tratatzeko, baina dardarak ere eragin ditzake. Hala ere, haren eraginkortasunari buruzko datu kontraesankorrak direla eta, haren erabilera eztabaidatua da. Frogaren batek dosi txikiek hobera egin dezaketela erakusten du.

Etanolak bentzodiazepinek baino eraginkortasun handiagoa erakutsi du saiakuntza txikietan. Dardara dosi txikietan hobetzen da, eta ondorioak 20 minututan nabaritzen dira 3-5 orduz, baina batzuetan erreboteko dardara geroago areagotzen da.

Dardara esentziala tratatzeko sendagaien azterketa sistematiko batzuk egin dituzt. 2017ko topiramatoaru buruzko berrikuspen batek datu mugatuak eta kalitate eskaseko ebidentziak aurkitu zituen haien eraginkortasuna eta tratamendua mugatzen duten kontrako efektuen agerpena babesteko; 2017ko zonisamidari buruzko berrikuspen batek nahikoa informazio aurkitu zuen eraginkortasuna eta segurtasuna ebaluatzeko, eta 2016ko pregabalinari buruzko berrikuspen batek ondorioak zalantzazkoak zirela erabaki zuen, ebidentziaren kalitate eskasaren ondorioz.

### Toxina botulinikoaren injekzioa 
Medikamentuek dardara kontrolatzen ez dutenean edo pertsonak toleratzen ez dituenean, toxina botulinikozko injekzioak, garun-estimulazio sakona edo terapia okupazionala erabilgarriak izan daitezke. Ultrasoinu terapeutiko honek ez du sendatzea lortzen, baina bizi-kalitatea hobetu dezake. Orain arte, jakinarazitako ondorio kaltegarri eta albokoak arinak edo moderatuak izan dira. Kontrako ondorio posibleen artean, hauek daude: ibiltzeko zailtasunak, orekaren alterazioak, parestesiak, buruko mina, erredurak azalean ultzerazioekin, larruazalaren uzkurdura, orbainak eta odol-koaguluak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak