Martxel Ensunza

**Martxel Ensunza Lekunberri** (Loiu, Bizkaia, 1952ko uztailaren 1a - Bilbo, 2025eko abuztuaren 23a) ingeniaria eta irakaslea Euskal Herriko Unibertsitatean izan zen,  baita kide oso aktiboa Udako Euskal Unibertsitatean ere. Zientzia eta teknologiazko euskarazko testuak idazteko baliabideak zabaltzeagatik nabarmendu zen; aitzindaria izan da euskarazko alfabetatze zientifikoan, hau da, zientziako unitateak, eragiketak, formulak eta esamoldeak nola idatzi eta irakurri behar ziren finkatzen. Gainera, *Ekaia* aldizkariaren zuzendaria izan zen eta euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak 1991n.

Martxelek Bilboko Ingeniaritza Eskolan egin zituen ikasketak, eta bertan zela garatu zuen euskaltzaletasuna, halako moldez non, karrera-amaierako proiektua euskaraz aurkeztu zuen. Urte berean Iñaki Goirizelaiak ere aurkeztu zuen euskaraz, Jose Ramon Etxebarriak lagundu zien biei horretan.

Irakasle aritu zen Euskal Herriko Unibertsitatean, Leioako Zientzia Fakultatean eta *Euskara teknikoa* irakasgaian,  Fisika, Kimika, Matematika, Biologia eta Geologiako ikasleei zientzia eta teknikarako euskara lantzeko aukera emanez. Gai horretaz ikertu zuen, eta 2001ean doktore-tesia aurkeztu zuen Jazinto Iturberen zuzendaritzapean eta Jose Ramon Etxebarriarekin lankidetzarekin izenburu honekin: "*Ikur eta zeinu bidezko adierazpen matematiko-fisikoen irakurbidea. Bilakaera historikoaren azterketa eta zenbait proposamen berri*".

Fitxategi:Alfabetatze Zientifikoa AZALA 1984.png|Alfabetatze zientifikoa (UEU, 1984)
Fitxategi:Jazinto Iturbe UEU83.jpg|Jazinto Iturbe (1983)
Fitxategi:Zientzia eta tekinaren euskara 2008 AZALA.jpg|Zientzia eta teknikarako euskara` (UEU, 2008)
Fitxategi:Jose Ramon Etxebarria - Euskadiko Kutxaren kartela.jpg|Jose Ramon Etxebarria (1976)

## Zientzia eta teknologiazko euskararako baliabide-sortzailea 
Euskara batuaren oinarriak 1966an sortu eta gero, euskara batu horrekin unibertsitate mailako hizkuntza ulergarri, zehatz eta komunikatibo bat sortu behar izan zenean, erronka hori gainditzeko sortu zen belaunaldi aitzindari arrakastatsu bat (Jose Ramon Etxebarria, Andoni Sagarna, Mikel Zalbide, Xabier Mendiguren Bereziartu, Xabier Kintana, Luis Bandres, Joseba Intxausti, Klaudio Harluxet, Joan Mari Torrealdai, Jose Antonio Aduriz, Martxel Aizpurua, Lore Azkarate, Andres Urrutia...).Ildo horretan Martxel Ensunzak lan ugari egin zituen Jose Ramon Etxebarriarekin, Jazinto Iturberekin, Udako Euskal Unibertsitatearekin eta EHUren barruan. Esaterako, formula matematikoak euskaraz zelan irakurri behar ziren jakiteko irizpide argirik ez zegoenean, Ensunza izan zen hori aztertzen lehena 1984an, irakurbiderako arau nagusiak ezartzen hasi zenean. Definitu zituen hiru arauak zeharo onartuak izan ziren, unibertsitateko euskal lerro berri guztietan erabili ziren. Ensunzaren 2001eko doktore tesian modu formalean definitu zituen hiru arau nagusi horiek. Geroago, 2002 eta 2008 liburu moduan argitaratu zuten lan hori. 2011n, Eusko Jaurlaritzaren enkarguz eta Jose Ramon Etxebarriak koordinatuta, aditu talde batek hiru arau haiek finkatu zituen *Zientzia eta teknikako euskara arautzeko gomendioak* liburuan. Belaunaldi berriek normaltasunez erabiltzen dituzte gomendio horiek, arazorik gabe.
[erdian|thumb|500x500px|[Batukari|Batukariak, biderkariak, deribatuak, integralak nola irakurri euskaraz.'' Lehen bertsio bat egin zuten, eta bukaeran beste aditu hauen ekarpenak ere jaso zituzten: Alfontso Mujika (Elhuyar), Arturo Apraiz (EHU), Arturo Elosegi (EHU), Asier Larrinaga (ETB), Garbiñe Alkiza (Elhuyar), Javier Duandikoetxea (EHU), Jesus Mari Txurruka (EHU), Josu Pikabea (institutuko katedraduna), Joxemiel Odriozola Pana (EIMAko administrazioa), Juan Mari Agirregabiria (EHU), Julio Garcia Garcia de los Salmones (EHU), Kepa Altonaga (EHU) eta Patxi Angulo (EHU).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jose Ramon Etxebarria
* Udako Euskal Unibertsitatea

## Kanpo estekak 
* Martxel Ensunza Lekunberri Inguma datu-basean. (12 liburu, 16 artikulu, 11 hitzaldi, 11 ikastaro, 8 liburu-kapitulu edo ponentzia)                        
* Martxel Ensunza Lekunberri EHUren ekoizpen zientifikoaren webgunean.
*Ensunza, Martxel: Etxeko etengailuak. zientzia.eus, 1990-06-01