open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marta Rojals

**Marta Rojals** (La Palma d'Ebre, 1975) katalan idazle, artikulugile eta arkitektoa da. Arkitektura lizentziaduna da Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan, teoria, historia eta kritika arloetan espezializatua. Lan egin du arkitektura eremuko aldizkari espezializatuetan, editore eta itzultzaile gisa. Kazetaritza mailan, kolaborazio ugari egin ditu Vilaweb albistegian, Ara egunkarian, eta kultura nahiz turismo esparruko zenbait aldizkaritan. Baita ere, *Illegal Times* aldizkari satirikoan parte hartu du.

## Ibilbide profesionala 
Bere lehen eleberria, *Primavera, estiú, etcètera* (*Udaberri, uda, eta abar)* 2011n argitaratu zuen. Èlia emakume gazte baten bizipenak azaltzen ditu: lanik gabe geldituta, eta egoera sentimental aski korapilatsuan, bikoteak utzi egin duelako, jaioterrira itzultzea erabakitzen du. Han, lasaitasun apur batez, bere burua onera ekarri nahi du, baina haur eta gaztetako oroitzapenak goraki piztuko zaizkio, lehenaz gain bere barruan korapilo gehiago sortzeko. Liburuak bai irakurleen, bai kritikaren harrera oso ona izan zuen Katalunian.

''L'altra (Bestea)* bigarren eleberriak 2014an ikusi zuen argia. Berriro ere, emakume bat dago fikzioaren erdigunean, barne kalapita gogor bat bizi duena, maitasun istorio samur batez jantzirik. Behin berriro, kritikak ia aho batez onetsi zuen eleberria.

Urte bat geroago, 2015ean, *No ens calia estudiar tant (Ez genuen hainbeste ikasi beharrik)* artikulu bilduma kaleratu zuen, urrez Vilaweb albistegian argitaratutako iritzi artikuluen bilduma.

2018ko udazkenean, *El cel no és per a tothom (Zerua ez de guztiontzat)* eleberri mardula argitaratu zuen, familia arteko harreman korapilatsuen inguruko hausnarketa literario sakon bat.

## Lanak 
* 2011 — *Primavera, estiu, etcètera* (Bartzelona: La Magrana), 
* 2014 — *L'altra* (Bartzelona: La Magrana), 
* 2015 — *No ens calia estudiar tant* (Carcaixent: Sembra), 
* 2018 — *El cel no és per a tothom'' (Bartzelona, Anagrama), 

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Marta Rojals, L'Enciclopèdia.cat
* Marta Rojals, Qui és qui, Lletres Catalanes
Honoré Charles Reille

**Honoré Charles Michel Joseph** (Antibes,  - Paris, ), **Reilleko kondea**, frantziar jenerala izan zen. Iraultzan eta Napoleondar Gerretan aritu zen. Azken gerrate horren garaian, Frantziako Inperioaren mende zegoen Nafarroako Gobernuko burua izan zen Georges Joseph Dufour ordezkatuz. Friedlandeko guduan Napoleonen zelai-laguntzailea izan zen. 1813an Portugalgo armadaren buruzagitza zuen eta Gasteizko guduan menderatua izan zen.

Ehun Egunetan berriro itzuli zuen armadara baina Napoleonen porrotaren ondoren atxilotu zuten. 1819an pare eta 1847an Frantziako mariskal izendatu zuten.

## Erreferentziak
Louis-Gabriel Suchet

**Louis-Gabriel Suchet** (Lyon,  - Marseilla, ), **Albuferako dukea**, frantziar jenerala izan zen. Iraultzan eta Napoleondar Gerretan aritu zen. Italian eta Austerlitzen nabarmendu zen eta Brumaireko estatu-kolpean parte hartu zuen.

1811n Inperioko mariskal izendatua, Iberiar Penintsulako Gerrara bidali zuten. Napoleonen abdikazio ostean Luis XVIII.a Frantziakoaren alde egin arren, Ehun Egunetan berriro itzuli zen armadara baina Napoleonen porrotaren ondoren atxilotu zuten.

## Erreferentziak
The Jungle Book (1994ko filma)

**The Jungle Book** (euskaraz *Oihaneko Liburua*) 1994ko Stephen Sommers estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abentura film bat da. Rudyard Kipling ingeles idazlearen *Oihaneko Liburua* (1894) eta *Oihaneko Bigarren Liburua* (1895) eleberrietan oinarritua dago. Jason Scott Lee, Cary Elwes, Lena Headey, Sam Neill eta John Cleese aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
## Aktoreak 
## Cast 
* Jason Scott Lee: Mowgli
** Sean Naegeli: Mowgli, 5 urterekin
* Lena Headey: Katherine "Kitty" Brydon
** Joanna Wolff: Kitty, 5 urterekin
* Cary Elwes: William Boone kapitaina
* Sam Neill: Geoffrey Brydon kolonela
* John Cleese: Julius Plumford
* Jason Flemyng: John Wilkins tenientea
* Ron Donachie: Harley sarjentua
* Stefan Kalipha: Buldeo
* Anirudh Agarwal: Tabaqui
* Faran Tahir: Nathoo (Mowgliren aita)
* Frank Welker: Hainbat animalien soinu efektuak (krediturik gabe)

;Animalia hezituak
* Casey: Baloo, hartz beltza
* Shadow: Bagheera, jaguar beltza
* Shannon: Grey Anaia otseme grisa
* Lowell: Louie Erregea, borneotar orangutana
* Bombay: Shere Khan, bengalatar tigrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
François-Joseph Lefebvre

**François-Joseph Lefebvre, Dantzigeko dukea** (Rouffach,  - Paris, ) frantziar jenerala izan zen. Iraultzan eta Napoleondar Gerretan aritu zen. Sambren eta Meusen nabarmendu zen eta Brumaireko estatu-kolpean parte hartu zuen.

1804an Inperioko mariskal izendatua, Iberiar Penintsulako Gerrara bidali zuten. 1814an Napoleon botatzearen alde bozkatu arren, Ehun Egunetan berriro itzuli zen armadara baina Napoleonen porrotaren ondoren atxilotu zuten

## Erreferentziak
Telefuturo

**Telefuturo** irekian igortzen duen Paraguaiko telebista kate jeneralista da. 1997ko azaroaren 12an hasi zituen igorpenak. *Grupo Vierci* enpresa-taldearena da eta Mexikoko *Televisa* komunikabide taldeko programaziora afiliatuta dago.

## Kanpo estekak 
* Telefuturoren webgunea
ABC Color

***ABC Color*** Paraguaiko egunkari bat da. 1967an sortu zen eta lehen alea urte bereko abuztuaren 8an argitaratu zuen. Gaur egun jardunean dagoen Paraguaiko egunkaririk zaharrena da 1983an *La Tribuna* egunkaria desagertu zenetik.

## Historia 
1967ko abuztuaren 8an argitaratzeari ekin zion. Paraguain koloretan argitaratu zuen lehen egunkaria izan zen.

Hasieran Alfredo Stroessnerren diktaduraren aldeko jarrera erakutsi zuen, baina 1970eko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadan jarreraz aldatu eta ikuspuntu kritikoagoa erakutsi zuen. 1983an Aldo Zuccolillo egunkariaren zuzendaria espetxeratu zuten erregimenaren aurka jaikitzeagatik. 1984ko martxoaren 22an egunkaria itxiarazi zuten Paraguaiko Barne Ministroaren aginduz. Egunkariaren itxierak 1989ra arte iraun zuen, Paraguain diktadura amaitu zenera arte hain zuzen. 1989an berrekin zion argitaratzeari.

## Kanpo estekak
José Ignacio Garmendia Suárez

**José Ignacio Garmendia Suárez** (Buenos Aires, 1841eko martxoaren 19a - 1925eko ekainaren 11) argentinar militarra, margolaria, idazlea eta diplomazialaria izan zen. Aliantza Hirukoitzaren Gerrari buruzko margolan ugari eta kanpaina-kronika egin zituen.

José Ignacio Garmendia Alurralde tucumándar politikariaren semea zen.
Avay erreka

**Avay erreka** () Paraguaiko Erdialdeko departamenduko ibilgu laburreko erreka bat da. Iturburua Ybytypanemáko ordokian du eta urak Paraguai ibaian isurtzen ditu. Bere urek Ypané eta Villeta udalerrien arteko muga zehazten dute, baita Ypané eta Guarambaréren artekoa ere.

Balio historiko handiko erreka da. Bertan jazo baitzen Avayko gudua, 1868ko abenduaren 11n, Aliantza Hirukoitzaren Gerran zehar, errekaren bokaletik gertu.

## Kanpo estekak
Ziklotaxi

thumb|Txitak, Donostiako ziklotaxiak
thumb|Kubako ziklotaxiak
thumb|Cycle rickshaw dekorazioa Dhakan, Bangladeshen 2023an

**Ziklotaxia** eskala txikiko tokiko garraiobide bat da, pedalei eraginda mugitzen den triziklo edo ibilgailu bat, zeinean gidariak bidaiari bat edo bi eraman ditzakeen. Alokairuko ibilgailu gidariduna da, beraz. Batez ere ezagunak eta erabiliak dira Hegoaldeko, Hego-ekialdeko eta Ekialdeko Asian, non rickshaw ibilgailuaren eboluzio baten gisa har daitezkeen. Indar elektrikoz lagundutakoak ere badaude.

Munduan zehar hainbat izenekin ezaguna da zerbitzua:

* velotaxi (batez ere Alemanian)
* bikecab
* cyclo (edo Xich lo) Vietnam eta Kanputxean.
* pedicab (batez ere Erresuma Batua, AEB eta Kanadan.
* bike taxi (erabiltzen Buffalo, New York)
* bicitaxi (Mexikon)
* trishaw
* beca (Malaysian)
* becak (erabiltzen Indonesian)
* traysikad, trisikad, sikad edo padyak (Filipinetan)

Euskal Herrian babes publikoa izan duen *Txita* izeneko zerbitzu pribatua martxan jarri izan da 21. mendean Donostian. Pertsonak garraiatzeko gain, merkantzietarako bertsio bat ere badu Txita zerbitzuak. Gasteizen eta Bilbon *Bizitaxi* izeneko zerbitzuak ere badaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Willie Duggan

**William Patrick Duggan** (Kilkenny, 1950eko martxoaren 12a – Dunmore, 2017ko abuztuaren 28a) Irlanda eta *Lehoiak*eko errugbi jokalaria izan zen.
Atal Bihari Vajpayee

**Atal Bihari Vajpayee** (Gwalior, 1924ko abenduaren 25a – New Delhi, 2018ko abuztuaren 16a) Indiako 10. Lehen Ministroa izan zen. Bharatiya Janata Alderdiko kidea izan zen. Indiako parlamentuko kide izan zen bost hamarkada baino gehiagoz eta 1977tik 1979ra Kanpo Harremanetako ministro Morarji Desairen gobernuan. Hindizko olerkari nabarmena ere izan zen.
Arrieta kalea (Gasteiz)

Gasteizko **Arrieta kalea** Alde Zaharrean dago. Ekialde-mendebalde norabidea du.

## Kokapena 
Alde Zaharraren goiko aldean dago. Santa Maria eta Eskola kaleak lotzen ditu.

## Luzera 
35 metro inguruko luzera du. Ez dauka ataririk. Alde batean Landatxo kiroldegia dago eta bestean ur biltegi zaharra.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1885ean erabaki zen *Arrieta plazatxoa* izena ematea ur biltegiaren ondoan dagoen inguruari, Vidal de Arrieta y Barcenaren omenez. Bera izan zen Gorbeiako urak Gasteizera eramateko elkartearen presidentea.

## Trafikoa 
Trafikorako irekita dago, mendebaldetik ekialderako norantzan. Ezin da aparkatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pè a Corsica

**Pè a Corsica** Korsikako alderdi politiko nazionalista bat da, Korsikarako autonomia gehiago eskatzen duena. Zehazki, koalizio bat da, uhartean aktibo dauden bi korsikar alderdi nazionalistena: Femu a Corsica, autonomista moderatua eta Corsica Libera, biziki independentista dena. Lehenak 2015eko Frantziako eskualdeetarako hauteskundeen lehen txandan botoen % 17,62 eskuratu zituen eta bigarrenak % 7,73. Gilles Simeoni autonomista da burua. 2017ko lurralde hauteskundeetarako berritu zen aliantza.
## Aurrekariak 
Korsikar nazionalismoak uharteak Frantziatik autonomia gehiago, edo independentzia osoa, izateko eskaerak 1920ko hamarkadatik egin izan ditu. Orduan sortu zen mugimendua, Korsikako Ekintza Alderdia (''Partitu Corsu d'Azzione/Parti Corse d'Action*) Bastiako herrian sortzearekin batera . 2003an Korsikak eskumen gehiago izateko egin zen erreferenduma galdu egin zen gutxigatik. 70. urtetik 2014ra arte, borroka armatua burutzen zuen talde bat, FLNC, aktibo egon zen uhartean. 2012an, inkesten arabera babes gehiago zuen Frantzia barruan autonomia gehiagorekin jarraitzeko aukerak (51%) [7] independentziak baino (% 10-15ean aurrera egin ezinik).

## Hauteskundeetako emaitzak 
2015eko abenduko Frantziako eskualdeetako hauteskundeetan, Pè a Corsicak 51 eserlekuetatik 24 lortu zituen. Bastiako alkate Gilles Simeonik hauteskundeak irabazi zituen bozken % 35,34arekin. Jean-Guy Talamoni, Corsica Liberako buruak, honakoa esan zuen: *"40 urtetako ibilbidea egin dugu honaino iristeko. Korsika ez da Frantziako administrazio soil bat - herrialde bat, nazio bat, herri bat da"''.

2017ko abenduaren hauteskundeetan aurreikuspen guztiak gainditu zituen Pè a Corsica koalizioak, eta gehiengo absolutua lortu zuen Korsikako Asanbladan , botoen %56 eta 41 eserleku lortuta. Horren ondorioz, Jean-Guy Talamoni abertzalea Korsikako Asanbladaren lehendakaria izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apa ibaia

**Apa ibaia** (, , ) Brasil eta Paraguai herrialdeen arteko mugatik igarotzen den ibaia da. Amambayko mendikatean sortu eta ekialdetik mendebalderako noranzkoan 380 kilometro zeharkatu ondoren Paraguai ibaian isurtzen ditu urak Paraguaiko San Lázaro hiriaren aurrean.

## Kanpo estekak
Aquidabán ibaia

**Aquidabán ibaia** (, ) Paraguaiko ibai bat da. Amambayko mendikatean sortu eta ekialdetik mendebalderako noranzkoan 250 kilometro zeharkatu ondoren Paraguai ibaian isurtzen ditu urak Concepción hiriaren iparraldean.

Trementina eta Negla ibaiak ditu ibaiadar nagusiak.

## Kanpo estekak
Itay erreka

**Itay erreka** () Paraguaiko Erdialdeko departamenduko erreka bat da. Iturburua Ybytypanemáko ordokian du eta Paraguai ibaian isurtzen ditu urak San Francisco errekastoaren () bidez.

Errekak 35 kilometro inguruko ibilbidea du eta ondorengo udalerrien mugak zehazten ditu: Asuncion eta Luqueren artekoa, Luque eta Mariano Roque Alonsoren artekoa; eta Limpio eta Mariano Roque Alonsoren artekoa.

## Kanpo estekak
Houston, arazo bat daukagu

**Houston, arazo bat daukagu** (ingelesez, **Houston, we have a problem**) 1970eko apirilaren 13an, Apollo 13 ontziko pilotu Fred Haisek Houstonen (Texas, AEB) NASAk duen egoitzara igorri zuen mezua izan zen. Gerora, filmetatik eguneroko hizkuntzara zabaldu da esamolde ezagun hori.

200px

## Testuingurua 
Bi egun lehenago aireratu zen suziria Ilargira iristeko asmoz, baina bidean leherketa batek ontziko elektrizitate, ur eta oxigeno hornidurari eragin zion. Houstoni laguntza eskatu zioten arren, azkenean, ontziko eskifaiak erabaki zuen Ilargia zapaltzeko erabili behar zuten modulua salbamendu-txalupa gisa erabiltzea.

Hala, modulua apirilaren 17an erori zen itsasoan eta handik bizirik erreskatatu zituzten hiru astronautak.

## Mezua 
NASAren eta ontziko astronautaren arteko elkarrizketa honelakoa izan zen:

Swigert: "Okay, Houston, we've had a problem here."
Lousma: "This is Houston. Say again, please."
Lovell: "Uh, Houston, we've had a problem."
Lovell: "We've had a MAIN B BUS UNDERVOLT."
Lousma: "Roger, MAIN B UNDERVOLT."
Lousma: "Okay, stand by, Thirteen, we're looking at it."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zigorkatzearen erretaula

***Zigorkatzearen erretaula*** () XV. mendearen amaieran edo XVI. mendearen hasieran, olioa ohola gainean margotutako lana da. Nekaldiko Jesusen Zigorkatzea da lanaren motiboa.

Erretaula poliptikoa da, hau da, bost taulekin egina. Egilea ezezaguna da; batzuk Juan de Zamora eta, Alonso Aguilar aipatu zuten egile moduan baina egun bi aukera horiek baztertuta daude. Hasiera batean Antón Cabrera ospitalean zegoen baina egun Cordobako Arte Ederren Museoan ikus daiteke.

## Deskribapena 
* Taula nagusian Jesusen zigorkatzea ikus daiteke; Jesus zutabe batean lotuta ikus daiteke.
* Ezkerreko goiko taulan, bestetik, San Anton abadea agertzen da.
* Ezkerreko behean, San Frantzisko Asiskoaren estigmazizaioa agertzen da.
* Goiko eskuinean, Joan Ebanjelaria.
* Beheko eskuinean, Antonio Paduakoa.

## Iruditegia 

File:Retablo de la Flagelación - Jesús amarrado a la columna.jpg|Erdiko taula, Jesusen zigorkatzea.
File:Retablo de la Flagelación - San Antonio Abad.jpg|Ezkerreko goiko taulan San Anton abadea.
File:Retablo de la Flagelación - San Francisco de Asís.jpg|Ezkerreko behean, San Frantzisko Asiskoaren estigmazizaioa.
File:Retablo de la Flagelación - San Juan Evangelista.jpg|Goiko eskuinean, Joan Ebanjelaria.
 File:Retablo de la Flagelación - San Antonio de Padua con el Niño.jpg|Beheko eskuinean, Antonio Paduakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* 
* Zigorkatzearen erretaula, Cordobako Arte Ederren Museoa.
Jejuí Guazú ibaia

**Jejuí Guazú ibaia** () Paraguaiko ibai bat da. Maracayúko mendilerroan sortu eta ekialdetik mendebalderako noranzkoan 263 kilometro zeharkatu ondoren Paraguai ibaian isurtzen ditu urak Paraguaiko Antequera hiriaren hegoaldean.

## Kanpo estekak
Jose Ignacio Garmendia

**Jose Ignacio Garmendia** izan daiteke:
* Jose Ignacio Garmendia Mendizabal (1960-), gipuzkoar futbol atezaina;
* José Ignacio Garmendia Suárez (1841-1925), argentinar militarra;
* José Ignacio Garmendia Alurralde (1788–1864), argentinar politikaria.
Lorenzo Igual

**Lorenzo Igual de Soria** (El Gordo, -) estremadurar apaiza izan zen.

Alcalá de Henaresko Unibertsitatean zuzenbide katedraduna, 1795ean Iruñeko apezpiku izendatu zuten eta 1803an Plasenciakoa. Cádizko Gorteetan diputatua izan zen.
Hassan II.aren meskita

**Hassan II.aren meskita** () Casablancan (Maroko) dagoen meskita erraldoi ospetsua da, munduko tenplu altuena: minaretean dauden laserrek 210 metrotara ailegatzen dira eta urrutitik ikus daitezke. Halaber, munduko bigarren handiena da, Mekaren atzetik. Penintsula artifizial baten gainean eraikia dago, itsasoaren uraren gainean; horren arrazoia Koranen bertsikulo batean dago: «Alaren tronua uraren gainean zegoen».

## Historia 
Kokapena Casablancan Hassan II.ak berak erabaki zuen, herrialdeko ekonomikoki hiri indartsuena nolabait bereizteko. Diseinua Michel Pinseau arkitekto frantsesarena da. Eraikuntza 1985eko uztailaren 12an hasi zen eta 1993ko abuztuaren 30ean inauguratu zuten. Eraikuntzan 2.500 pertsonek eta 10.000 artisauek hartu zuten parte. Artisauek sapaiak, zoluak, zutabeak eta apaingarriak egin zituzten horretarako egurra, mosaikoak, igeltsua, marmola... erabiliz. Obraren kostua 5.494 milioi dirhamekoa izan zen, 505 milioi euro inguru. Minareteren altura 210 metrokoa da. Meskitaren kanpo aldea 30.000 m²koa da.

## Eraikina 
Meskitaren erabileretatik at, eraikinean 100.000 pertsona bildu daitezke: 80.000 patioan eta 25.000 otoitz aretoan. Halaber madrasa edo eskola koranikoa du, hitzaldi-aretoa, hammams, liburutegi espezializatuak, lur azpiko aparkalekua...

## Kritikak 
Marokoko gizartearen sektore handiek megaproiektu hau kritikatu zuten. Kostuak oso handiak izan ziren eta obrak egiteko aurretik txabola-auzo bat ezabatu behar izan zen; kaltetuek horren truke ez zuten ezer jaso.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Meskitaren gaineko informazioa.
* :Irudiak.
* :Bideoa Youtuben.
Pedro Cirilo Uritz

**Pedro Cirilo Uritz Labairu** (Erriberri, -Iruñea, ) nafar apaiz katolikoa izan zen.

Huescan zuzenbide kanoniko eta zibil ikasi ondoren, apaiz bilakatu zen. 1849an Lleidako eta 1861ean Iruñeko apezpiku hautatu zuten. Vatikanoko I. kontzilioan parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iturrietako mendilerroa

**Iturrietako mendilerroa** edo Arburukoa Arabako ekialdean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Abitigarra mendia da, 1.165 metrorekin. Mendilerroan dagoen Iturrieta mendateak ematen dio izena mendilerroari.

Arburu, Henaio eta Aialako gailurrak Iturrietako mendilerroaren mendi-oinak dira.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
# Abitigarra, 1.165 m 
# Txandi, 1.151 m 
# Arrigorrista, 1.149 m  (Iturrietako mendiak)

# Abitigarra, 1.165 m 
# Txandi, 1.151 m 
# Arrigorrista, 1.149 m  (Iturrietako mendiak)
# Lezaundi edo Bitigarra, 1.147 m 
# Ilarratza, 1.142 m 
# El Sombrerete, 1.139 m 
# Kapitate, 1.119 m 
# Santa Elena, 1.111 m  (Iturrietako mendiak)
# Soil, 1.108 m  (Iturrietako mendiak)
# Atxuri, 1.104 m  (Iturrietako mendiak)
# Peña Alangua, 1.093 m  (Iturrietako mendiak)
# Marabileta, 1.088 m  (Iturrietako mendiak)
# Zorrikobaso, 1.083 m  (Iturrietako mendiak)
# Alto de Bideta, 1.073 m 
# Larrintxo, 1.056 m  (Iturrietako mendiak)
# Peña del Cura, 1.065 m  (Iturrietako mendiak)
# Peña Redonda, 1.064 m  (Iturrietako mendiak)
# Hego-mendebaldeko Marabileta, 1.052 m  (Iturrietako mendiak)
# Basasakan, 1.046 m  (Iturrietako mendiak)
# Alto de la Era, 1.022 m 
# Alto de Iturrieta, 997 m  (Iturrietako mendiak)
# Alto de los Tiles, 982 m 

### Aialako mendi-oinak 
# Aiala, 691 m 
# Zabalgana, 690 m 
# Santa Cruz, 683 m 
# Berdina, 683 m 
# Otzamendi, 661 m 
# Bistarrieta, 647 m 
# Las Ilaras, 639 m 

### Arburuko mendi-oinak 
# Arburu, 1.048 m 
# Mendibibila, 1.043 m 
# Santa Ageda, 1.041 m 
# Peñalascinco, 907 m 
# Peña Rebita, 904 m 
# Zabalegi, 865 m 
# Peñas de Obi, 854 m 

### Henaioko mendi-oinak 
# Henaio, 663 m 
# Galzar, 663 m 

### Beste mendi-oinak 
# Hornillo, 994 m 
# San Kristobal, 963 m 
# San Justo, 786 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako mendien zerrenda
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Arraia-Maeztu

## Kanpo estekak
Juan Lorenzo Irigoien

**Juan Lorenzo Irigoien Dutari** (Erratzu, -Iruñea, ) nafar apaiz katolikoa izan zen.

Alcalá de Henaresko Unibertsitatean ikasi ondoren, apaiz bilakatu zen. Iruñeko katedralean kalonje zela, 1768an Iruñeko apezpiku hautatu zuten.

## Kanpo estekak
Manduvirá ibaia

**Manduvirá ibaia** (; guaranieraz: *Ysyry Manduvira*) Paraguaiko ibai bat da. Iturburua Altosko mendilerroan du eta 212 kilometro ekialdetik mendebalderako noranzkoan zeharkatu ondoren Paraguai ibaian isurtzen ditu urak, Asunciondik gutxi gorabehera 50 kilometro iparraldera.

## Kanpo estekak
Patrick Deville

**Patrick Deville** (Saint-Brevin-les-Pins, 1957ko abenduaren 14a) frantses idazlea da.

## Lanak 
* 1987 : *Cordon-bleu*
* 1988 : *Longue Vue*
* 1992 : ''Le Feu d'artifice*
* 1995 : *La Femme parfaite*
* 2000 : *Ces deux-là*
* 2004 : *Pura vida*
* 2006 : *La Tentation des armes à feu*
* 2009 : *Equatoria*
* 2011 : *Vie et Mort de sainte Tina l'exilée*
* 2012 : *Peste et Choléra*, Femina Saria
* 2014 : *Sic Transit*
* 2014 : *Viva*
* 2017 : *Taba-Taba*
* 2017 : *Minuit*
* 2019 : *Amazonia*
* 2021 : *Fenua''
Jasokundeko Andre Mariaren eliza (Bastida-Arberoa)

**Jasokundeko Andre Mariaren eliza** Nafarroa Behereko Bastida udalerrian dagoen parrokia-eliza da.

1315ean Arnalt Puyana iruindar apezpikuak sagaratua, egungo eraikina 1776 eta 1779 artean eraiki zuten. Eskualdeko hainbat elizak bezala, zurezko galeria bikainak ditu.

Frantziako Gobernuak 1996an Monumentu Historiko izendatu zuen..

Fitxategi:Labastide Clairence-2.jpg|Ganga eta koroa.
Fitxategi:La Bastide-Clairence - Église Notre-Dame-de-l'Assomption - 19.jpg|Galeriak.
Fitxategi:La Bastide-Clairence - Église Notre-Dame-de-l'Assomption - 20.jpg|Koroa
Fitxategi:La Bastide-Clairence - Église Notre-Dame-de-l'Assomption - 23.jpg|Hilerria
Fitxategi:La Bastide-Clairence - Église Notre-Dame-de-l'Assomption - 29.jpg|Agoteen atea
Fitxategi:La Bastide-Clairence - Église Notre-Dame-de-l'Assomption - 1.jpg|Alboko ikuspegia

## Ikus gainera 
* Nafarroa Behereko monumentu historikoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sexu Langileen Erakundea

**Sexu Langileen Erakundea** (), gaztelaniazko **OTRAS** akronimoaz ezagunagoa, Espainiako sexu-langileen sindikatu bat da. Bartzelonan du egoitza.

## Historia 
Sindikatua Bartzelonan sortu zen, kide gehienak hangoak zirelako. 2018ko abuztuaren 4an Espainiako Lan, Migrazio eta Gizarte-Segurantzako Ministerioak Espainiako Estatuko Aldizkari Ofizialean argitaratutako ebazpen batek sindikatuaren sorrerari ateak ireki zizkion. Espainiako Auzitegi Gorenaren Lan Saileko Epaimahaiak ebazpenaren aurka egiteko zegoen 20 lan-eguneko epea igaro eta gero, abuztuaren 29ra arte alegia, sindikatuaren sorrerari behin betiko oniritzia emanda zegoen.

2018ko abuztuaren 30ean Magdalena Valerio Espainiako Gobernuko Lan, Migrazio eta Gizarte-Segurantzako ministroak aitortu zuen erabakiak ezustean harrapatu zuela eta sindikatuaren sorrerari oniritzia ematen zion ebazpena bertan behera uzteko formula aztertuko zuela.

2021eko ekainaren 2an Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzi zuen sexu-langileak sindikatzeko eskubidea dutela. Xedapenak Sexu Langileen Erakundeari arrazoia emateaz gain, 2018ko Espainiako Audientzia Nazionalak horren inguruan emandako aurkako sententzia baliogabetu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guilty as Sin

**Guilty as Sin** (euskaraz *Bekatua Bezain Errudun*) 1993ko Sidney Lumet estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako thriller film bat da. Rebecca De Mornay, Don Johnson, Stephen Lang eta Jack Warden aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Chicago. Jennifer Haines (Rebecca De Mornay) abokatu buruargiak David Greenhill (Don Johnson) gona alea defendatzea onartu du, haren emaztea hiltzea leporatzen baidiote. Hasieran, bere bezeroa xarmangarraia erakargarria dirudien arren, laister sekretu izugarri batez ohartuko da...

## Aktoreak 
* Rebecca De Mornay: Jennifer Haines abokatua
* Don Johnson: David Greenhill
* Jack Warden: Moe
* Stephen Lang: Phil Garson
* Luis Guzman: Martínez detektibea
* Dana Ivey: Epailea
* Ron White: DiAngelo fiskala
* Norma Dell'Agnese: Emily, Jennifer ren idazkaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Josu Arketa

**Josu Arketa Bilbao** (Bermeo, 1932ko maiatzaren 2a - Logroño, 2004ko apirilaren 22a), ezaguna ere **Yosu Arketa** izenez, bizkaitar frantziskotar apaiza izan zen.

1958ko irailaren 22an apaiztu zen. 1960ko uztailaren 31n Asuncionera bidali zuten. Bertan Paraguaiko Radio Cáritas AM 680 irrati-kateko zuzendaria izan zen. Han *De corazón a corazón* irratsaioa aurkeztu zuen. Gainera, giza eskubideen alde jardun zuen Paraguain Alfredo Stroessnerren diktadurak jazarritakoen defentsan. Horrez gain, pertsona txiroen alde lan egin zuen. Arketak ere diktaduraren jazarpena bizi izan zuen, stroessnertzaleek komunistatzat hartzen baitzuten. 1976an Arketa Espainiara bisitan joan zenean, erregimenak Paraguaira berriro sartzea debekatu zion.

Hil aurretik Bolivian lan egiten zuen, baina gaixotu zenean Espainiara itzuli zen frantziskotarrek Logroñon zuten etxera. Azken egunak han igaro zituen, eta 2004ko apirilaren 22an hil zen 71 urte zituela.

## Irratsaioak 
* *De corazón a corazón*

## Erreferentziak
Gothika

**Gothika** 2003ko beldurrezko thriller filma da, Mathieu Kassovitz frantziar zinemagileak zuzendu zuena. Halle Berry, Robert Downey, Jr., Charles S. Dutton, John Carroll Lynch, Bernard Hill eta Penélope Cruz izan ziren antzezle nagusiak.

## Argumentua 
Miranda Grey (Halle Berry) doktorea krimen psikologo saiatu eta arrakastatsua da. Egun batez esnatu eta berak lan egiten duen Woodward Emakumeentzako Psikiatrikoan dagoen Chloe Sava (Penelope Cruz) gaixoarekin topatzera doa, ustez hark egin zuen hilketaz batere oroitzapenik ez omen du. Laister, bere senarra Douglas Grey (Charles S. Dutton) doktorea duela hiru urte eraila izan zela konturatuko da, eta odol probek bera erruduntzen dutela.

## Aktoreak 
* Halle Berry: Miranda Grey doktorea
* Robert Downey, Jr.: Pete Graham doktorea
* Charles S. Dutton: Douglas Grey doktorea
* John Carroll Lynch: Ryan sheriffa
* Penélope Cruz: Chloe Sava
* Bernard Hill: Phil Parsons
* Dorian Harewood: Teddy Howard
* Bronwen Mantel: Irene
* Kathleen Mackey: Rachel Parsons
* Matthew G. Taylor: Turlington
* Michael Perron: Joe
* Andrea Sheldon: Tracey Seaver

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Olivia Colman

**Sarah Caroline Olivia Colman** (Norwich, 1974ko urtarrilaren 30a) aktore ingelesa da. *The Favourite* filmean burututako antzezpenengatik Emakumezko aktore onenaren Oscar saria irabazi zuen.

## Lehen urteak 
Sarah Caroline Colman Norwich-en jaio zen 1974ko urtarrilaren 30ean. Mary erizainaren eta Keith Colman topografoaren alaba da. Norfolk-eko Norwich High School for Girls eta Gresham 's School in Holt-en ikasi zuen. Bere lehen papera Jean Brodie izan zen The Prime of Miss Jean Brodie-ren eskolako antzezpen batean, 16 urte zituela. Bere amaren ballet-dantzari karreraren etena aipatzen du profesionalki aritzeko inspirazio gisa. Colmanek hiruhileko bat eman zuen Homerton Collegen (Cambridge) lehen hezkuntza ikasten, Bristol Old Vic Antzerki Eskolan antzerkia ikasi aurretik. Cambridgen egon zen bitartean, Channel 4-ko  The Word telesailean agertu zen 1995ean, "Colly" ezizenarekin. 

Colmanek izen artistiko ezberdina hartu behar izan zuen profesionalki lanean hasi zenean, Equityn (Erresuma Batuko aktoreen sindikatua) "Sarah Colman" izeneko aktore bat baitzegoen. "Unibertsitateko nire lagunik onenetako batek Olivia zuen izena eta beti gustatu izan zait bere izena", esan zion Colmanek The Independent egunkariari 2013an. "Ez naiz inoiz Sarah izan, beti deitzen zidaten nire ezizenez, Colly, beraz, ez zirudien hain beldurgarria".

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Internet Movie Data Base IMDB (Ingelesez)
Stalker (1979ko filma)

**Stalker**, errusieraz Сталкер (ingelesez *Jazartzaile*) 1979ko Andrei Tarkovsky errusiar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. 1972ko Arkady eta Boris Strugatsky errusiar anai idazleen *Piknik na obochine* (*"Estralurtar piknika"*) eleberrian arinki oinarritua dago. Alexander Kaidanovsky, Anatoli Solonitsyn, Nikolai Grinko eta Alisa Freindlich aktoreek antzeztu zuten.

Film honek zientzia-fikzioaz gain filosofia eta psikologiaren alorrak ere jorratzen ditu.

## Argumentua 
Zehaztu gabeko etorkizun eta lurralde batean, Stalkerrek (Alexander Kaidanovsky) "Eremua" deritzon leku batean zehar jendea gidatzen lan egiten du, duela urte batzuk "Eremuan" meteorito bat erori zen, bertan errealitatearen legeak indarrean ez egoteaz gain, arrisku ugari daude. Gainera, "Eremuaren" barnean "Gela" deritzona dago, diotenez, hartara sartzen den edonorren desioak egi bilakatzen diren tokia.

Etxean, Stalkerren emazteak (Alisa Freindlich) eta alabak (Natasha Abramova) "Eremuan" gehiago sar ez dadin erregutzen diote, baina hark ez die eskakizunei jaramonik egingo.

Tabernan dagoela, Stalkerrek "Eremura" joan nahi duten bi bezero berri topatuko ditu, "Idazlea" (Anatoly Solonitsyn) eta "Irakaslea" (Nikolai Grinko).

## Aktoreak 
* Alisa Freindlich: Stalkerren emaztea
* Alexander Kaidanovsky: Stalker
* Anatoli Solonitsyn: Idazlea
* Nikolai Grinko: Irakaslea (ahotsa: Sergei Yakovlev)
* Natasha Abramova: Martiška, Stalkerren alaba
* Faime Jurno: Idazlearen neskalaguna
* E. Kostin: Lyuger, kafetegiaren jabea
* Raymo Rendi: Patruilaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko filma irakurgai
Pierre Michon

**Pierre Michon** (Châtelus-le-Marcheix, 1945eko martxoaren 28a) frantses idazlea da.

## Lanak 
* *Vies minuscules*, Gallimard (1984); Folio (1996).
* *Vie de Joseph Roulin*, Verdier (1988).
* ''L'empereur d'Occident*, Fata Morgana (1989); Verdier Poche (2007).
* *Maîtres et serviteurs*, Verdier (1990).
* *Rimbaud le fils*, Gallimard (1991).
* *La Grande Beune*, Verdier (1996).
* *Le roi du bois*, Verdier (1996).
* *Mythologies d'hiver*, Verdier (1997).
* *Trois auteurs*, Verdier (1997).
* *Abbés*, Verdier (2002).
* *Corps du roi*, Verdier (2002).
* *Le roi vient quand il veut. Propos sur la littérature*, Albin Michel (2007).
* *Les Onze*, Verdier, 2009.
* *Vermillon : La maison des vies minuscules*, Anne-Lise Broyer-rekin, Verdier (2012)
* *Tablée'', L'Herne (2017)
* *Habiter une œuvre*, Éric Morinen argazkiak, l'Anaristopathe (2018)
* *Méfie-toi des femmes qui font trembler la main*, Thomas Ivernelekin, éd. Nicolas Malais, (2022)
* *Les Deux Beune*, Verdier (2023)
* ''J'écris l'Iliade'', Gallimard (2025)
Jeff Koons

'''Jeffrey 'Jeff' Koons'* (York, Pennsylvania, 1955eko urtarrilaren 21a) AEBetako artista ezagun bat da. Guggenheim Bilbao Museoaren aurrean egindako Puppy lanagatik da Euskal Herrian ezaguna, eta munduan, hori bezalako gai popular eta askotan hutsalen inguruan egindako lanengatik; adibidez, animalia-globoen erreprodukzioak, altzairu herdolgaitze distiratsuan egina. New Yorken eta bere jaioterrian Yorken, Pennsylvanian, bizi da eta bertan lan egiten du.

Bere lanak prezio ikaragarri garestietan saldu izan dira enkanteetan eta inoiz prezio errekorra ere lortu duen artista da. bat. Kritikariak ez datoz bat esatean ea Koons serioa den ala garrantzirik ba ote duen artearen historian, kitsch hutsa dela ere esan izan diote, zinikoa eta auto-marketinean zenrtatua. Koonsek esana da ez dela ezkutuko esanahirik bilatu behar bere lanetan, eta ezkutuko kritikarik ere ez dagoela.

1990eko hamarkadan ezkondua egon zen Ilona Staller *Cicciolina'' aktore porno italiarrarekin, eta hura irudi gisa erabili izan zuen zenbait lanetan. Horietakoren bat ikusgai egon zen Guggenheim Bilbao Museoaren irekieran, nahiz eta haren oroitzapen argiena Puppy txakurtxoa den, eta baita metalezko tulipa distiratsuen obra ezagun bat ere, kanpoaldetik ere ikusgai dagoena hori ere.

## Iruditegia 

Fitxategi:Tulipes de Jeff Koons (musée Guggenheim, Bilbao) (3433265727).jpg|Altzairuzko tulipak, Bilboko Guggenheim Museoan.
Fitxategi:Abando, Bilbo, Bizkaia, Spain - panoramio (22).jpg|Puppy, Bilboko eskultura ezaguna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Salvatore Garau

## Kanpo estekak
Paramoudra

[thumb|240px|Harri-bola bat, [Jaizkibel (Gipuzkoa).]][thumb|240px|Paramoudra multzoa, [Jaizkibel (Gipuzkoa).]]
**Paramoudra** edo **harri-bola**  formazio geologiko bereziak dira, itsas ertzean sorturiko itxura geometriko biribilduak dituztenak, gehien bat Europa mendebaldean aurkitzen direnak. Jaizkibel mendi magalean horrelako egitura ugari dago, batez ere Biosnar eta Turrulla muturren artean, munduko kontzentrazio handienetakoa eta hobekien kontserbatua.

Itxura esferiko edo zilindrikoak dira, eta 2 eta 3 metro bertikal eta 8 metro horizontal izan ditzakete. Egiturok zeharkatzen dituzten 5 milimetro inguruko hodixka izaten dute barrenean. Eta hark, inoiz, beste egitura txikiago bat bere barnean, espikula izenekoa. Masa hauek oso agerikoak izan ohi dira hareharri estratuetan, izan ere hareharriak baino hobeto jasaten dute higadura.

*Paramoudra* terminoa William Buckland geologo britainiarrak erabili zuen lehen aldiz 1817an eta gaelerazko hitz eraldatu bat da, segur asko *padhramoudras* ("Paddie itsusiak") edo *peura muireach* ("itsas-udareak").

## Eraketa 
thumb|Harri-bola txiki bat, zuloduna

Paramoudrak hiru atalez osatuak daude: erdiko kordoia, poliketo fosilen aztarnak eta konkrezio silizeo inguratzailea. Bi hipotesi daude haien eraketaren inguruan: Ziljstra (1995) eta Clayton (1986). Biek diote hodi fosiletatik abiatuta eratu zirela.

Sedimentazio garaian ornogabeek itsas hondoan galeriak zulatu zituzten. Zulaketa horiek sedimentua arroka bilakatu bitartean (diagenesia), urari bertatik zirkulatzen utzi zioten kanal bilakatu ziren. Urak, fluxu handietan, kuartzo-aleen disoluziotik sortutako silizea garraiatu zuen eta kanalaren inguruan barreiatu. Pixkanaka, silizio konkrezio edo nodulu handiak sortu ziren erdiko hodixkaren bueltan.

Egitura hauek higadura diferentzialaren eraginez agerian geratzen dira, eta inoiz abrasio-plataforma gainean metatzera ere iristen dira, Jaizkibelen bezala.

## Jaizkibelgo harri-bolak
Biosnar eta Turrulla muturren artean arras zementaturik dauden bola handiak daude, higadura diferentzialaren eraginez agerian geratzen direnak, eta inoiz itsas urraduraren plataforma gainean metatzera ere iristen dira.

Konkrezio silizeoz osatutako iknoforma handiak dira, itsas or- ganismoen aztarnen inguruan antolatuak. Zenozoikoko zementu karbonatatuzko hareharri silizeoetan sortu dira. 1 m-ko diametroa izatera irits daitezke, eta, bazuetan, zenbait konkrezio elkarri lotuta agertzen dira, pista organikoari jarraituz. Guztietan, gutxienez barne-hodi bat ikus daiteke.

Paramoudra hauek hemen aurkitzen dira: .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jauregi kalea (Gasteiz)

Gasteizko **Jauregi kalea** Alde Zaharrean dago.

## Kokapena 
Alde Zaharraren goiko aldean dago. Santa Maria eta Frai Zacarias Martinez kaleak lotzen ditu.

## Luzera 
37 metro inguruko luzera du. Ez dauka ataririk. Alde batean Oihaneder Jauregia dago eta Landatxo parkea.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1887ko urriaren 12an ezarri zitzaion egun duen izena, ondoan Oihaneder Jauregia dagoelako.
 
## Trafikoa 
Trafikorako irekita dago, mendebaldetik ekialderako norantzan, baina kalea oso estua denez oso ibilgailu gutxi iragaten dira. Ezin da aparkatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brainscan

**Brainscan**, 1994ko John Flynn estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Gidoia Brian Owens eta Andrew Kevin Walker gidoilariek idatzi zuten. Edward Furlong, Frank Langella, Amy Hargreaves, Jamie Marsh eta T. Ryder Smith aktoreek antzeztu zuten. Soinu-banda George S. Clinton musikagileak konposatu zuen.

## Argumentua 
Michael Brower (Edward Furlong) fantasiarako joera eta bere aitaren etxean isolaturik bizi den 16 urteko nerabea da. Haurra zela bere amarekin batera auto istripua izan, ama hil eta bera hanka batetik elbarri gelditu zen. Bideo-jokoetan jokatu eta beldurrezko filmak ikusteko zaletasun handia du, gainera bere bizilaguna eta adin beretxukoa den Kimberly (Amy Hargreaves) neskari jazarpena egiten dio.

Michaelen lagun bakarra Kyle da (Jamie Marsh). Behinola, Kylek Michaeli *Brainscan* bideo-joko ultraerrealistiko berriaz mintzatuko zatzaio. Bideo-jokoak jokalariari bizitzan inoiz izan duen bizipen beldurgarriena izango duela ziurtatzen omen du. Berehala, Michaeli bideo-jokoaz izugarrizko jakinmina piztu eta erosi egingo du.

Bideo-jokoa hasi eta ordenagailuaren pantailan ohar bitxi bat agertuko da, honetan jokoa hipnosiaren antzekoa dela ohartzen da. Bideo-jokoan agertzen den pertsonaia nagusia *Tranpatia* (T. Ryder Smith) deritzona da, honek Michaeli hiltzaile psikopata baten paperean joka dezan eskatuko dio. Michaelek bideo-jokoan pertsona ezezagun bat hil eta haren hanka saria bailitzan jasoko du.

Halere, handik gutxira Michaelek izuturik berak bideo-jokoan birtualki hildako pertsona ezezagun hura errealitatean bizi zen pertsona bat zela eta eraila izan dela ohartuko da, bai eta bideo-jokoan agertzen den hiltzailea benetazko munduan ere bizi eta hiltzen duela.

Kylek Michaeli bideo-jokoa laga dezala eskatuko dio, baina Michaelek bere lagunaren eskakizunari uko egingo dio. Hortik aurrera *Tranpatia* delakoa Michaeli bizia ezinezkoa egiten hasiko zaio, eta Michaelen logelan bideo-jokoaren doinua den Primus taldearen musika entzungo da...

## Aktoreak 
* Edward Furlong: Michael Brower
:* Tod Fennell: Michael Brower haurra
* T. Ryder Smith: *Tranpatia* (jatorrizko ingelesezko bertsioan *Trickster*)
* Frank Langella: Hayden detektibea
* Amy Hargreaves: Kimberly
* Jamie Marsh: Kyle Hilliard

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pachelbelen kanona re maiorrean

***Baxu jarraitua eta hiru biolinentzako kanona giga re maiorrean***; jatorrizko izena alemanez ***Kanon und Gigue in D-Dur für drei Violinen und Basso Continuo***, ***Kanona*** izenaz ere ezaguna, Johann Pachelbel musika barrokoko konposatzaile alemanaren lanik ezagunena da. 

## Konposizioa 
Pachelbelek lan hori 1680. urte inguruan ondu zuen, hasieran ganbera musikako lan gisan konposatu zuen, hiru biolinentzat eta baxu jarraituarekin. Geroago, hainbat aldaketa eta konponketa egin zaizkio beste hainbat instrumenturekin eta konbinazioetan jo ahal izateko. Jatorrizko bertsioan, kanona tonu bereko (re maior) giga batek segitzen du, baina kanona maiztasun askoz gutxiagorekin jo edo grabatzen da. Haren berezitasunetako bat hari instrumentuen progresio harmonikoa da: horrek gaur egungo musikan eta musika akademikoan erabilera handia eman dio, baita rock musikan ere.

Kanonak, sarritan, barroko garaiko beste hainbat lanekin partekatzen du lekua bildumetan, hala nola, Tomaso Albinoniren *Adagio* (Remo Giazottok konponduta) eta Johann Sebastian Bachen *Re maiorreko Suite nº 3-ko re minorreko Aria* doinuarekin. Ezkontzetan ere askotan erabiltzen Kanona.
erdian|thumb|675x675px|Kanonaren lehen bederatzi konpasak.

## Eratorritako lanak 
Pachelbelen kanonak agerpen asko izan ditu sortu zenetik. 21. mendean, besteak beste, Christine and the Queens artistak hartu zuen oinarritzat *Full of Life* pop kanturako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Partiturak doan.
* Zerrenda honetan Kanonaren 460 grabaziotik gora aurki daitezke.
Filadelfiako Arte Museoa

**Filadelfiako Arte Museoa** (ingelesez *Philadelphia Museum of Art*) AEBetako Filadelfia hirian dagoen arte museo bat da, Pennsylvania estatuan.

1876an sortua izan zen, urte horretan bertan hirian ospatu zen Nazioarteko Erakustazoka zela eta. Gaur egungo eraikina 1919an hasi eta 1928ko udaberrian eraikitzetik amaitu zen, eta Horace Trumbauer arkitektoa eta Zantzinger, Borie & Medary enpresaren lana da. McIlhenny familiak museo honekin oso harreman estua izan du, lehenik Henry P. McIlhenny zena 1939-1964 artean museoaren arduradun izan baitzen, eta 1976tik 1986an hil zen arte administrazio kontseiluko presidente. Hil zenean bere ondare pertsonala museoari laga zion.

Urtero museoak 15-21 erakusketa berezi antolatzen ditu, eta 800.000 lagun inguruk bisitatzen dute, bai bertokoak, beste estatutakoak nahiz munduko herrialde eznerdinetakoak ere. Gaur egun arte, erakusketa arrakastastuenak Paul Cézanne (1996, 548.000 bisitari) eta Salvador Dalí (2005, 370.000 bisitari) artistei eskeini zitzaienak dira.

Filadelfiako Arte Museoak eraikin nagusi ikonikoaz gain Benjamin Franklin parkean ere badagoen Rodin Museoa eta beste hainbat kokaleku historiko ere hartzen ditu. Perelman Eraikina ere bere jabetzakoa da.

## Zinema 
Zinemazaleentzat eraikin nagusia eta bereziki bere eskailerak oso ezaguna den irudia da, honetan *Rocky* (1976) filmaren eszenarik ezagunena filmatu baitzen, hain zuzen ere, Rocky Balboa (Sylvester Stallone) boxeolariak bere entrenamendua *Gonna Fly Now* ("Orain Hegan Egitera") abesti ezagunaren doinuarekin lagundurik amaitu eta besoak zerurantz altxatzen dituen leku ikonikoa baita. Horregatik, filmaren zaletu ugari bertaratu eta *Rocky eskailera* deritzonan, zinemaren eszena mitiko hori oroituz, Rocky Balboaren papera antzeztu korrakaldi labur bat burutu eta besoak altxatu ohi dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Philadelphia_Museum_of_Art_Pennsylvania_USA.jpg|Eraikin nagusia.
Irudi:PhiladelphiePano.jpg|Museoaren aurreko plazatxoa eta hiriaren eraikinak.
|Rocky Balboa (Sylvester Stallone) fikziozko boxeolariaren estatua.
Irudi:A357,_Philadelphia,_Pennsylvania,_USA,_Museum_of_Art_and_Fairmount_Water_Works_at_night,_2009.JPG|Gauez.

## Kanpo estekak 
* Filadelfiako Arte Museoaren webgunea
Ben Salah meskita

**Ben Salah meskita**, baita ere **Zawiyya Ben Salah** bezala ezagututa, Marrakexen (Maroko) dagoen XIV. mendeko eraikin erlijiosoa da. hafsidar, zianidar eta marinien artearen aztarna da. Marrakexko meskita garrantzitsuena da. Abu Said Utman sultanak 1318 eta 1321 eraiki zuen. Musulmanak ez diren pertsonek bakarrik kanpotik ikus dezakete.

## Erreferentziak
The Adventures of Ford Fairlane

**The Adventures of Ford Fairlane** (euskaraz *Ford Fairlanen Abenturak*) 1990eko Renny Harlin finlandiar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza eta misteriozko komedia film bat da. Andrew Dice Clay, Wayne Newton, Priscilla Presley, Lauren Holly, Morris Day, Robert Englund eta Ed O'Neill aktoreek antzeztu zuten.

Denboraren poderioz kultuzko filma bilakatu da.

## Argumentua 
AEB, Kalifornia. Ford Fairlane (Andrew Dice Clay) Los Angeles hiriko detektibe sexy, harroxko eta lotsagabeena da. Bere lan gogor eta latza Rock izarrekin parrandan ibili eta orduoro neska katxarroekin neskatan egitean datza... baina norbaitek egin behar.

Baina Bobby Black (Vince Neil) Heavy metaleko izara bere musika emanaldi batean zehar hilik suertatzean, Forden lanak bira arriskutsu bat hartuko du. Beharbada paranoiko samarra izango da, baina morrosko hiltzaile psikopatek eta abiadura handian doazen autoek jarraituko bazintuzkete... zeu ere paranoikoa bat izango zinateke.

## Aktoreak 
* Andrew Dice Clay: Ford Fairlane
* Wayne Newton: Julian Grendel
* Priscilla Presley: Colleen Sutton
* Lauren Holly: Jazz
* Gilbert Gottfried: Johnny Crunch
* Maddie Corman: Zuzu Petals
* David Patrick Kelly: Sam the Sleaze Bag
* Morris Day: Don Cleveland
* Robert Englund: Smiley
* Ed O'Neill: Amos tenientea
* Brandon Call: The Kid
* Vince Neil: Bobby Black
* Sheila E.: Klubeko abeslaria
* Lala: Anaitasuneko neska
* Kari Wuhrer: Melodi

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Biozkorna

**Biozkorna** edo **Arriurdin** Gipuzkoako mendia da, Aloñako ekialdearen muturrean kokaturik dagoena, Urrabiatza mendia ipar-mendebaldean, Tellakaskueta hegoaldean Aizkorriko mendilerroa hego-ekialdean dituelarik eta .

## Abiapuntuak 
* Arantzazu: Ordu bat eta erdi.
* Uribarri: 3 ordu.
* Oñati: 3 ordu eta erdi.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Piribebuy ibaia

**Piribebuy ibaia** () Paraguaiko ibai bat da. Iturburua Altosko mendilerroan du, Piribebuy udalerriko lurretan. 120 kilometro inguruko bidea egin ondoren, Paraguai ibaian isurtzen ditu urak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sean Astin

**Sean Patrick Astin**, jaiotzez **Duke** (Santa Monica, Kalifornia, 1971ko otsailaren 25a) estatubatuar aktore, zuzendari, ekoizle, eta ahots bikoiztaile bat da.

Antzeztutako film eta pertsonaia nabarmenen artean honakoak daude: Samwise Gamgee, *Eraztunen Jauna: Eraztunaren Elkartea* (2001), *Eraztunen Jauna: Bi dorreak* (2002) eta *Eraztunen Jauna: Erregearen Itzulera* (2003); Mikey Walsh, *Goonietarrak* (1985); Daniel "Rudy" Ruettiger, *Rudy* (1993); eta Bob Newby, *Stranger Things* (2017) telesailaren bigarren denboraldian.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Miguel José Irigoien

**Miguel José Mariano Irigoien Dolarea** (Erratzu, -Calahorra, ) nafar apaiz katolikoa izan zen.

Zuzenbidea ikasi ondoren, 1809an apaiz bilakatu zen. 1838an errege-senatari izendatua, 1847an Zamorako eta 1850ean Calahorrako eta La Calzadako apezpiku hautatu zuten.
Toy Soldiers (1991ko filma)

**Toy Soldiers** (euskaraz *Jostailuzko Soldaduak*) 1991ko Daniel Petrie Jr. kanadar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza eta drama film bat da. William P. Kennedy idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Sean Astin, Wil Wheaton, Louis Gossett Jr., Andrew Divoff, Mason Adams eta Denholm Elliott aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Enrique Cali (Jesse Doran) kolonbiar narkotrafikatzailea AEBetara estraditatu behar duten unean, haren seme Luisek (Andrew Divoff) aita askatzeko plan bat antolatuko du. Mertzenarioez osatutako komando baten buru dela, berak ikasten duen eskola berdineko ikasle dirudun batzuk bahitu eta estatubatuar eta kolonbiar agintariei Enrique Cali aska dezaten behartuaraziko die.

## Aktoreak 
* Sean Astin: William "Billy" Tepper
* Wil Wheaton: Joseph "Joey" Trotta
* Louis Gossett Jr.: Dean Edward Parker
* Keith Coogan: Jonathan "Snuffy" Bradberry
* George Perez: Ricardo "Ricky" Montoya
* T.E. Russell: Henry "Hank" Giles III
* Shawn Phelan: Derek "Yogurt" Case
* Knowl Johnson: Phil Donoghue
* Denholm Elliott: Robert Gould doktorea
* Jerry Orbach: Albert Trotta (krediturik gabe)
* Andrew Divoff: Luis Cali
* Michael Champion: Jack Thorpe
* Rafael H. Robledo: Carlos
* Thomas R. Trigo: Ruiz
* Jerry Valdez: Jorge
* Jesse Doran: Enrique Cali
* Mason Adams: Otis Brown, FBIko sailburua
* R. Lee Ermey: Kramer jenerala
* Richard Travis: Frank, Polizia Campuseko ofiziala
* Stan Kelly: James Role sheriffa
* Jeffrey Dawson: Segurtasun zaindaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Menara lorategiak

**Menara lorategiak** () Marrakexen (Maroko) mendebaldean dauden lorategi historikoak dira. Atlasaren sarreran daude. Abd al-Mumin kalifa almohadeak eraiki zituen 1130 urte inguruan. 1985tik Unescok Gizateriaren Ondarea bezala izendatu zituen.

## Deskribapena 
*Menara* izena pabiloiko teilatu gainean dagoen piramide berdetik (*menzeh* edo itsasargia) dator. Pabiloi hau Sadien leinuak XVI. mendean eraiki zuen; 1869an Abd ar-Rahman ibn Hicham sultanak berritu zuen; sultanak udan bertan hartzen zuen babesa.

Bai pabiloia eta baita ditxoa ere baratzez eta olibondoez inguratuta daude. Ditxoak ura 30 kilometrotan dauden mendietatik biltzen du sistema hidrauliko konplexu eta sofistikatu bati esker. Sistema hori *qanat* izeneko lurpeko kanalizazioen bidez antolatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Informazio turistikoa.
Pedro Luis Ozta

**Pedro Luis Ozta Muzkitz** (Elbete, -) nafar apaiz katolikoa izan zen.

Corian eta Toledon kalonjea, Talaveran artxidiakonoa, 1785ean Calahorrako eta La Calzadako apezpiku hautatu zuten.
Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga

**Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga** (Iruñea, -Calahorra, ) nafar apaiz katolikoa izan zen.

Salamancan kalonjea eta Gipuzkoan artxidiakonoa, 1659an Badajozko, 1662an Salamancako eta 1670ean Calahorrako eta La Calzadako apezpiku hautatu zuten.

## Erreferentziak
Gabriel Esparza

**Gabriel Esparza** edo **Espartza** izan daiteke:

* Gabriel Espartza Perez de Izurdiaga, nafar apezpikua;
* Gabriel Espartza Pérez, nafar taekwondolaria;
* Cristian Gabriel Esparza, argentinar futbolaria.

## Ikus, gainera 
* Espartza
Joan Juanitz

**Joan Juanitz Etxalarkoa** (Muruzabal, ? - ) nafar apaiz katolikoa izan zen. Inozentzio X.ak Mondoñedoko (1644–1647) Calahorrako eta La Calzadako apezpiku (1647–1656) izendatu zuen.
Migel Aiala

**Migel Aiala** (Ekora, 1565 - ) arabar apaiz katolikoa izan zen.

Errioxan kalonjea eta Murtzian inkisidorea, Palentziako (1625–1627) Calahorrako eta La Calzadako apezpiku (1628–1632) hautatu zuen.