open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tetralogia (artea)

[thumb|[Thomas Mannek idatzitako tetralogia: *Joseph und seine Brüder*.]]

**Tetralogia** bat, baita ere laukotea deitua, lau artelan multzo bat da. Oinarri errealeko edo fikziozkoak izan daitezke, eta unitate bat osatzen dute. Multzoa bere edukiaren elementu amankomunaren batean oinarritzen da. Adibidez, Pio Barojaren *Itsasoa* tetralogiak lau eleberri ditu: *Xanti Andiaren kezkak*, *Sirenen labirintoa*, *Altuerako pilotuak* eta *Tximista kapitainaren izarra*.

## Kontzeptuaren jatorria 
Atikako antzerkitik datorkio izena. Atikan tetralogia bat hiru tragediaz osatutako multzo bat zen, eta ondoren drama satiriko bat gehitzen zitzaien; denak egile berarenak ziren, Dionisiar  jaialdietan antzezten ziren. Saio bakar batean antzezten ziren, lehiaketa baten parte gisa.

## Operan 
* *Nibelungoaren eraztuna*, Richard Wagnerrek prestatutakoak.

## Literaturan 
* *The Alexandria Quartet*, Lawrence Durrellen eleberriak.
* Hannibal Lecterren tetralogia, Thomas Harris nobelagileak sortua.
* *Eusko Lurra* eta *Itsasoa* tetralogiak, Pio Barojak idatzi zituen.
* Elena Ferranteren *Tetralogia*.

## Zineman 
Zineman lau filmen saila da:
* *Airport* (1970, 1974, 1977, 1979)
* *The Avengers* (2012, 2015, 2018, 2019)
* *Thor* (2011, 2013, 2017, 2022)
* *Bridget Jones* (2001, 2004, 2016, 2025)
* *Insidious* (2010, 2013, 2015, 2018)
* *Jaws* (1975, 1978, 1983, 1987)
* *John Wick* (2014, 2017, 2019, 2023)
* *Men in Black* (1997, 2002, 2012, 2019)
* *Night at the Museum* (2006, 2009, 2014, 2022)
* *Rec* (2007, 2009, 2012, 2014)
* *The Crow* (1994, 1996, 2000, 2005)
* *The Hunger Games* (2012, 2013, 2014, 2015)
* *The Matrix* (1999, 2003, 2003, 2021)
* *Superman* (1978, 1980, 1983, 1987)
* *The Expendables* (2010, 2012, 2014, 2023)
* *Jurassic World* (2015, 2018, 2022, 2025)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sekuela
* Trilogia

## Kanpo estekak
Tasya Teles

**Tasya Teles** (1985eko otsailaren 1ean jaioa) aktore kanadar bat da. *The 100 telesailean* Echo pertsonaiaren paperagatik da ezaguna.

Kendra ere antzeztu du DirecTVren *Rogue* telesailean, Nat Crave kateko *Shoresy* telesailean eta Daniella BBC America kateko *Intruders* telesailean.

## Filmografia 
### Zinema
### Telebista
### Bideo-jokoak
## Kanpo estekak
Henry Ian Cusick

**Henry Ian Cusick** (1967ko apirilaren 17an jaioa  ) telebista, zinema eta antzerkiko aktore perutar-eskoziarra  da. Telebistako zuzendaria da ere.

*Lost* telesailan Desmond Hume bezala ezaguna da, eta horregatik Primetime Emmy sarietarako izendapena jaso zuen. Jesusen papera ere egin zuen *Joanen Ebanjelioan*, Stephen Finch *Scandal* telesailean, Marcus Kane *The 100* telesailean, Jonas Lear doktorea *The Passage* telesailean  eta Russell "Russ" Taylor *MacGyver* telesailean.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
### Bideo-jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricky Whittle

**Richard George "Ricky" Whittle** (Oldham, 1979ko abenduaren 31)   aktore britainiarra da. Whittle 2000ko hamarkadaren hasieran egin zen ospea Reebok modelo gisa. Erresuma Batuan ezaguna da *Hollyoaks* telesailean Calvin Valentineren rolengatik.

2009an, bigarren postuan geratu zen BBCko *Strictly Come Dancing* reality lehiaketan. 2012an Amerikako telebistara igaro zen VH-1eko *Single Ladies* saioan rol errepikakor bat lortu zuenean, eta ondoren 2014an ABCko *Mistresses* saioan beste rol errepikakor bat lortu zuenean.

2014tik 2016ra, *The 100* drama post-apokaliptikoan agertu zen Lincoln bezala. Whittlek hiru denboraldiz parte hartu zuen Starz -en *American Gods* telesailean.

## Filmografia
### Zinema
### Telebista
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chuku Modu

**Chukwuma Modu** (1990eko ekainaren 19a) aktore britainiarra da *, Game of Thrones*, *The Good Doctor* eta *The 100* telesailetan egindako paperengatik ezaguna. 

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Harmon

**Richard Scott Harmon** (1991ko abuztuaren 18a) kanadar aktorea da. Bere telebistako papera nabarmenduenak, *The Killing* telesailean (2011–2012) Jasper Ames, *Continuum* telesailean (2012–2015) Julian Randol eta  *The 100* telesailean (2014–2020) John Murphy dira.

Harmonek kritika onak jaso zituen 2013ko *If I Had Wings* filmean egindako paperagatik,  eta Erik Campbellen bigarren mailako papera egin zuen *Final Destination Bloodlines* (2025) beldurrezko filmean.

## Filmografia 
### Filma 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erica Cerra

**Erica Cerra** (Vancouver, 1979ko urriaren 31) kanadar aktorea da. Bere filmetan aipa daitezke *: Special Unit 2* (2001), *Dead Like Me* (2003), *The L Word* (2004), ''* (2004), *The Collector* (2004), *The Dead Zone* (2004), *Huff* (2004), *Cold Squad* (2005), *Smallville* (2005), *The 4400* (2005), *Battlestar Galactica* (2006), *Man About Town* (2006), *Reaper* (2008), *Warehouse 13* (2009), *Sanctuary* (2009), *Supernatural* (2011), *Motive* (2014), *Rush* (2014) eta *iZombie* (2015).

Hala ere, Syfy-ko *Eureka* telesailean (2006-2012) Jo Lupo ordezkoaren papera egiteagatik da aipagarriena, eta *The 100'' telesailean (2015-2020) ALIE adimen artifizialaren eta bere sortzaile Becca rolak egiteagatik.

## Filmografia 
### Filma 
[thumb| Cerra 2009ko [San Diegoko nazioarteko komikialdia|San Diegoko Comic-Con-en]]

### Telebista 
### Weba 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bob Morley

**Robert Alfred "Bob" Morley**  (1984ko abenduaren 20an jaioa) australiar aktorea da. *The 100* (2014–2020) telesailean Bellamy Blake pertsonaia antzezteagatik da ezaguna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lola Flanery

**Lola Flanery** (2005eko maiatzaren 26an jaioa) aktore estatuatuarra da. *The 100* telesailan Maddi Griffin rola antzezteko ezaguna da.

## Bizitza eta hasiera 
Lola Flanery Los Angelesen jaio zen baina hiru urte zituenean Torontora aldatu zen bere familiarekin. Gap, Roots eta Target arropa markentzat modeloa izan zen.

10 urte zituenean aktorea izateko erabaki zuen. Bere lehen rola Dermot Mulroney eta Justin Long -ekin *Lavender* thrillerrean zen 2016an Tribeca Film Festivalean agertu zena. Laster *Last Chance For Christmas* *(*2015*)* -en Hilarie Burton eta Tim Matheson -ekin lan egin zuen. Besteak beste, *Last Days on Earth*, *Touched* (2017) eta *Home Again* (2017) aipa ditzakegu bere filma nabarmenduentzat.

### Filmografia telebistan 
Telebistan Flanery ospetsuagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andamooka (Hegoaldeko Australia)

**Andamooka**, Australiako herri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan. Outback eremuan dago.

2021ean 262 biztanle zituen.
Santo Domingoko artxidiozesia

**Santo Domingoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren dominikar artxidiozesia da. 1511ko abuztuaren 8an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1546ko otsailaren 12an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Santo Domingon dago. Egun artzapezpikua Francisco Ozoria Acosta da.

## Ordinarioak 
### Santo Domingoko apezpikuak 
* Francisco García de Padilla (1511-1515)
* Alejandro Geraldini (1516-1524)
* Luis de Figueroa (1523-1526)
* Sebastián Ramírez de Fuenleal (1527-1538)
* Alonso de Fuenmayor (1538-1546)

### Santo Domingoko artzapezpikuak 
## Artzapezpiku lagunkideak 
* Elías Rodríguez Ortiz (1857)
* Adolfo Alejandro Nouel y Bobadilla (1904-1906)
* Luis Antonio de Mena y Steinkoft (1922-1932)
* Octavio Antonio Beras Rojas (1945-1961)
* Hugo Eduardo Polanco Brito (1970-1975)
* Carlos Tomás Morel Diplán (2025-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Felipe Antonio Gallego Gorgojo (1945-1951)
* Príamo Pericles Tejeda Rosario (1975-1986)
* Juan Félix Pepén y Soliman (1975-1995)
* Ramón Benito de La Rosa y Carpio (1988-1995)
* Francisco José Arnaiz (1988-2002)
* Pablo Cedano Cedano (1996-2013)
* Amancio Escapa Aparicio (1996-2016)
* Victor Emilio Masalles Pere (2010-2016)
* Jesús Castro Marte (2017-2020)
* Ramón Benito Ángeles Fernández (2017)
* Faustino Burgos Brisman (2017-2024)
* José Amable Durán Tineo (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karl Scheurer

**Karl Scheurer** (Sumiswald, 1872ko irailaren 27a – Berna, 1929ko azaroaren 14a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1923an.

Zuzenbidea ikasi zuen Bernako Unibertsitatean eta abokatu eta epaile lanetan aritu zen bertan. Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta 1901ean kantonamendu mailan hasi zuen bere jarduera politikoa. 1901ean Bernako Kontseiluko kide hautatu zuten, eta 1911n Suitzako Kontseilu Nazionalean diputatu sartu zen.

1919an Suitzako Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten. Sail militarra zuzendu zuen sozialisten antimilitarismoari aurre eginez. 1923an Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen.
María Jesús Lázaro

**María Jesús Lázaro Elorri** (Zaragoza, Aragoi, 1967ko otsailaren 27a) zientzialaria, kimikaria eta dibulgatzailea da, Aragoiko Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko (CSIC) ordezkari instituzionala. Autonomia Erkidego horretan kargu hori izan duen lehen emakumea da.

## Bizitza 
María Jesús Lázaro Kimikan lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean, 1990 urtean, eta, gero, doktoretza egin zuen unibertsitate berean, 1994 urtean.

### Lan ibilbidea 
1990 urteko irailean hasi zen lanean Zientzia Ikasketen Kontseilu Nagusian (CSIC), Karbokimika institutuan, eta Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko Ikerketa Irakasleen Eskalako kidea da.

1996 eta 1998 urteen artean Londresko Unibertsitateko Imperial College of Science, Technology and Medicine-n egonaldia egin zuen. 2001. urtetik, CSICeko zientzialari kidea da.

2010 urtean eta 2014 urtean, Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko Karbokimika Institutua zuzendu zuen. Erregaien Bihurketa taldea zuzendu zuen. Espainiako Ikatz Taldeko eta Europako Ikatz Elkarteko lehendakari lanak egin ditu.

Ikerketa-lerroak hauexek dira: energia bihurtzeko eta biltegiratzeko elektrokatalizatzaileak garatzea eta CO2-aren bihurketa elektrokimikoa.

Eragin handiko 230 artikulu zientifiko baino gehiago argitaratu ditu, hirurogei ikerketa-proiektutan baino gehiagotan parte hartu du, eta horietako hogeita hamar baino gehiagoren ikertzaile nagusia izan da.Gutxienez, 10 doktore-tesi gainbegiratu ditu, eta 6 patente ditu. Energia eta erregaien arloan Espainiako ikertzaile garrantzitsuenetakoa da. Dibulgazio zientifikoan jarduera garrantzitsua egiten du.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018ko apirilaren 23an, Aragoiko Gorteen Domina jaso zuen, Aragoiko emakume ikertzaileei emandako parlamentu autonomikoaren sari gorena. Saria María Jesús Lázarok, Azucena Gracia Royo, Gloria Cuenca Bescós, , Pilar Gayán Sanz, Julia Herrero Albillos eta Concepción Gimeno ikerlariekin batera jaso zuen, Aragoiko gizartearen zientziari, ezagutzari, I+G+Bari eta aurrerapenari hainbat diziplinatan egindako ekarpenengatik.
* 2018ko Urriaren 6an, Pilarreko Jaietako Pregoilaria izan zen emakume zientzialarien izenean.
* 2016an, CSIC Aragoiko ordezkari gisa, Dibulgazio saria jaso zuen Aragoin, Hirugarren Milurtekoagatik, Aragoiko Heraldoaren gehigarria
* 2016an, Aragoiko Gobernuaren Aragon investiga Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Jesús Lázaro Google Akademikoan
Parham (Hegoaldeko Australia)

**Parham** edo **Port Parham**, Australiako herri bat da, Hegoaldeko Australia estatuan.

2021ean 227 biztanle zituen.
Karratha (Mendebaldeko Australia)

**Karratha**, Australiako udalerri bat da, Mendebaldeko Australia estatuan. 

2021ean 17.013 biztanle zituen.
Port Hedland (Mendebaldeko Australia)

**Port Hedland**, Kariyarra: **Marapikurrinya**, Australiako udalerri bat da, Mendebaldeko Australia estatuan. 

2021ean 15.298 biztanle zituen.
Broome (Mendebaldeko Australia)

**Broome** —bertako jawuru hizkuntzan, **Rubibi**— Australiako udalerri bat da, Mendebaldeko Australia estatukoa. 2021ean 14.660 biztanle zituen.
Lydia Makhubu

**Lydia Phindile Makhubu** (Suazilandia, 1937ko uztailaren 1a - 2021eko uztailaren 24a) swazi farmazialaria  izan zen eta Suazilandiako Unibertsitateko kimikako irakaslea, dekanoa eta errektoreordea.

## Bizitza 
Usuthu misioan jaio zen, Suazilandian. Gurasoak irakasleak zituen, eta aitak angarilari gisa ere egiten zuen lan ospitaleetan. Medikuntzarekin izandako lehen harremanak eragin handia izan zuen bere karrera aukeraketan; hasieran mediku izan nahi zuen, baina gero kimikara aldatu zen.

Makhubu 1963an graduatu zen zientzietan Pio XII Unibertsitatean (gaur egun Lesotoko Unibertsitate Nazionala). Ondoren, 1967an, Kanadako Commonwealth-eko beka batekin, zientzia maisutza egin zuen, zehazki kimika organikoan, Albertako Unibertsitatean. 1973an medikuntzako kimikan doktoratu zen Torontoko Unibertsitatean, eta, hala, doktoretza lortu zuen lehen emakume swazia bihurtu zen.

Bere herrialdera itzuli eta Suazilandiako Unibertsitateko fakultatean hasi zen lanean. Kimika saileko irakaslea izan zen 1973an, zientzia dekanoa 1976tik 1980ra, senior irakaslea 1979an eta errektoreordea 1988tik 2003ra. Bere ikerketak Swazi sendatzaile tradizionalek erabiltzen zituzten landareen efektu medikoetan zentratu zen. Commonwealtheko Unibertsitateen Elkarteko batzorde exekutiboko lehen emakumezko presidentea izan zen. eta hainbat unibertsitatetako ohorezko doktoregoak, Saint Mary Unibertsitateko lege-doktoretza bat barne 1991n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Skopelos

**Skopelos** () Egeo itsasoaren mendebaldean dagoen uharte greziarra da. Esporadak artxipelagoaren eta Tesalia eskualdearen zati da. 96 kilometro koadroko azalera du eta 2021ean 4518 biztanle zituen. Hiriburua Skopelos hiria da.

## Iruditegia 

Panoramic view of Skopelos city.jpg
Skopelos Stadt.jpg
Skopelos08a.jpg
Skopelos07lane.jpg
SKOPELOS SPORADES,GREECE - panoramio.jpg
Beach on Skopelos Island, Greece.jpg
Kévin Vauquelin

**Kévin Vauquelin** (Bayeux, 2001eko apirilaren 26a) txirrindulari frantziarra da, profesionala Arkéa–B&B Hotels taldean.

## Kirol ibilbidea 
2020an *stagiaire* moduan ibili zen Arkéa Samsic taldean eta hurrengo urteko urtarrilean jakitera eman zen 2022rako profesionaletara pasako zela, talde berean. Lehenbiziko denboraldian ederki moldatu zen, Tour Poitou-Charentes en Nouvelle-Aquitainen eta Luxemburgoko Tourrean  bigarren sailkatu zelarik, hoenen ondorioz 2025erako luzatu zitzaion kontratua. 2023ko denboraldian, lehenbiziko garaipenak eskuratu zituen, aipagarriekak Itsas Alpeetako eta Varko Tourra eta Jurako Tourra izan zirelarik. Urte horretan bertan, Espainiako Vueltan parte hartu zuen, baina ezin izan zuen osatu, hamabosgarren etapan erretiratu zelako.

2024an Frantzaiko Tourreko bigarren etapa irabazi zuen, Arkéa-B&B Hotels taldeak hamar parte hartzeetan lortutako lehenbizikoa izan zena.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli handiak 
### Beste Itzuliak 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
* Kévin Bauquelin - *The-Sports.org*
Joana Eroa andrea (margolana)

[thumb|[Joana I.a Gaztelakoa, margolanaren protagonista.]]

***Joana Eroa andrea*** () Francisco Padilla margolari espainiarrak 1877an egin zuen olio mihise gaineko margolanaren izenburua da. Lan horrekin margolariak arrakasta handia lortu zuen. Gaur egun Madrilgo Pradoko museoan ikus daiteke. Koadroa Espainiako genero historikoaren adierazpen handia da.

## Historia 
Padillak Erromatik bidali zuen; han barnetegi-plaza bat lortua zuen. Hain arrakasta handia izan zuen, ezen berehala erreproduzitu baitzitzaizkion hainbat eta hainbat kopia oleografiko. Duela gutxi, Padillak pintatutako lanaren erreplika edo bertsio bat aurkitu da Erromako Venezia Jauregiko Museo Nazionalean.

1878ko Parisko eta 1882ko Vienako Erakusketa Unibertsaletan eta Berlinen izandako arrakastaz gain, 1878ko Arte Ederretako Erakusketa Nazionalean ohorezko domina lortu zuen.

## Deskribapena 
Taminu handia du: 340 x 500 zm.

Padilla irudikatzen du bere oihalean Joana I.a Gaztelakoa, Filipe I.a Gaztelakoa zen bere senarraren gorpua zaintzen duen bitartean. Erreginaren irudia ageri da, gorputzez tente, aurpegiz zurbil, eskuak kizkurtuta eta begiak hilkutxara begira.

Haren inguruan, gortesauak hainbat jarreratan biltzen dira. Oso nabarmena da, bere itxuragatik, eskuineko lehen terminoko bigarren dama.

Paisaian tristura da nagusi: zeru lainotua, haizea kandelak itzaltzekotan, kolore zurbilak...

## Estiloa 
Koadroaren gauzarik miresgarriena eta bai profesionalak bai zaleak hunkitzen dituena konposizioaren maisutasuna da. Figura guztiak harmonikoki antolatuak eta trebeki egokituak daude bertan garatzen den lekuaren eta eszena patetikoaren zirkunstantzietara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanche Hermine Barbot

**Blanche Hermine Barbot** (Brusela, Belgika 1842ko abenduaren 28a - Charleston, North Carolina, AEB, 1919ko abenduaren 17a) belgikar-estatubatuar musika zuzendari eta piano-jotzailea izan zen. 

**Biografia**

Blanche Petit haur prodijioa izan zen pianoan, eta haren Europako ibilbidea bederatzi urterekin hasi zen, 1851n. Hurrengo urtean New York-en kontzertua eman ondoren, bere familia Charleston-en kokatu zen, non bere eragin handiko aita bat-batean hil zen 1856an. Hamahiru urteko Blanchek ibilbide bikaina egin zuen musikari profesional, irakasle eta zuzendari gisa Palmetto Hirian, eta 1919an hil zen arte iraun zuen. Bere garaipen eta tragedia istorio dramatikoak betiereko ospea merezi duen emakume nabarmen baten bizitza argitzen du bere etxe adoptatuan.

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Blanche Hermine Petit Brusela-n (Belgika) jaio zen. 1842ko abenduaren 28a. Victor eta Marie Therese Petit-en alaba zen, Marie Thérèse Provost Petit, Bruselako “lehen frantses akademietako baten zuzendaria” izana zen eta aitarengandik jaso zituen bere musika-talentuak, musikari eta musikagile trebea baitzen, eta interprete fina hainbat instrumentutan, baina bereziki nabarmena klarinetean jotzeko duen perfekzioagatik. Txikitatik erakutsi zuen musikarako talentu handia zuela. Aitarengandik jaso zuen prestakuntza zorrotza; solfeo prestakuntza sakona barne. Gainera, hamahiru urteko Blanche prest zegoen solfeoko klase berriak osatzeko eta norbanakoei eta klaseei pianoari buruzko ikasgaiak eskaintzeko. Bere haurtzaroa, jada emakumezko ikaskide gehienena baino erregimentatuagoa eta estresagarriagoa, eraginkortasunez amaitu zen. Hortik aurrera, Blanche musikari langile bihurtu zen, eta haren lanek mantendu zuten geratzen zitzaion familia. Charlestonetik kanpoko karrera eszeniko baten pentsamendu guztiak lurrundu egin ziren nerabeak teilatu bat buru gainean mantentzeko lan egiten zuen bitartean.   Charles Julius Barbot; Aimee H. Douglas; Antoinette O'Neill; Ione E. Barbot; Phillip R. Barbot y beste bat.

Madame Barbotek Charleston-en musika-arteei eusteko egin zituen ahaleginek hirira talentu berria erakartzea lortu zuten —beste musikari batzuek gero eta zama handiagoa hartu zuten komunitatean irakasteko, interpretatzeko eta kontzertuak antolatzeko—. Fonografoak, mugimenduzko irudiek, hegazkinek eta automobilek 1900eko hamarkadako gazteak entretenitzen zituzten bitartean, eta Europako Gerra Handiak kultur tradizio zaharragoekiko interesa moteltzen zuen bitartean, Blanche Barbot lasai asko erretiratu zen merezitako atsedena zuen etxeko esparru txikiago batera., erromatar katolikoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Willard, Frances Elizabeth; Livermore, Mary Ashton Rice (1893). *A Woman of the Century* [Mendeko emakume bat]: Hamalau bostehun eta hirurogeita hamar zirriborro biografiko, Ameriketako Estatu Batuetako emakume protagonisten erretratuek lagunduta bizitzaren alor guztietan (Public domain ed.). Moulton. 53. or.

## Kanpo  estekak 
*  Wikisourcen
* Blanche Hermine Barbot-aren erretratua
Todd Woodbridge

**Todd Andrew Woodbridge** (Sydney, 1971ko apirilaren 2a) australiar tenislari ohia da.

Bereziki nabarmendu zen bikoitzen kategorian, batez ere Mark Woodforde herrikidearekin, zeinekin "The Woodies" izeneko bikote bat osatu zuen. Biek batera grand slameko hamaika txapelketa irabazi zituzten. Woodbridgek, gainera, grand slameko beste bost txapelketa irabazi zituen Jonas Björkman suediarrarekin jokatuz.

Urrezko domina bat irabazi zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta zilarrezko bat 2000ko Jokoetan. 1999an Davis Kopako txapeldun izan zen Australiako taldearekin.

## Grand Slameko finalak 
### Gizonezkoen bikanakoak: 20 (16 txapelketa, 4 final) 
### Bikoitz mistoak: 14 (6 txapelketa, 8 final) 
## Kanpo estekak
Eukene Martínez de Lagos

**Eukene Martinez de Lagos Fernández** (Gasteiz, Araba, 1965eko ekainaren 9a) arte historialaria eta ikerlaria da.

## Biografia 
Geografia eta Historian lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Arabako campuseko Filologia eta Geografia eta Historia fakultatean, 1988. urtean. Unibertsitate berean doktoratu zen *Lo Profano en la iglesia gótica. La escultura como reflejo de la mentalidad y la vida cotidiana en la Navarra bajomedieval* izeneko tesiaz 1997an argitaratua. 

Euskal Herriko Unibertsitateko Artearen Historia saileko zuzendaria da eta Arabako campuseko Filologia eta Geografia eta Historia fakultateko irakaslea; *Formen Analisia*, *Erdi Aroko Artearen Historia I* eta Azken Joera Artistikoak irakasgaiak irakasten ditu. Bereziki ikertu du Erdi Aroko ikonografia profanoa, eta hainbat aldizkaritan argitaratu du, hala nola *Ondare*: *cuadernos de artes plásticas y monumentales,  "Un pintor para los primeros años del S.XX. La figura singular de Francisco Iturrino.", 2004 "¿Una marginalia realizada en piedra? A propósito del dintel de Santa María de Olite", 1996; *edota *Sancho El Sabio "Un tema iconográfico procedente del arte oriental antiguo en la escultura medieval Alavesa: el águila con presa", 1997.**

* *Ocio, diversión y espectáculo en la escultura gótica: las iglesias navarras como espejo de una realidad artística medieval (Aisialdia, dibertsioa eta ikuskizuna eskultura gotikoan: Nafarroako elizak Erdi Aroko errealitate artistiko baten ispilu)''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cathy Bennett

**Cathy Bennett** (1973/1974an jaioa) Sinn Féin alderdiko politikari irlandarra da, eta 2024ko hauteskunde orokorretatik Cavan-Monaghan hauteskunde barrutiko Teachta Dála (TD) izan da.

Bennettek zientzia biofarmazeutikoetan lizentziatura du. Aurretik Castleblaneyko laborategi batean lan egin zuen eta orain antzerki-kudeatzailea da Monaghan herrian.

Monaghan konderriko kontseiluko kidea izan zen 2014tik 2024ra Monaghan eremuan. Bennett Monaghan konderriko alokairuko etxebizitza baten jabea da, 2025eko martxoan Dáil Interesen Erregistroan deklaratu bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florence Gwendolen Rees

**Florence Gwendolen Rees** (Abercynon, Gales, 1906ko uztailaren 3a - Aberystwyth, 1994ko urriaren 4a) galestar zoologo eta parasitologoa izan zen. Royal Society-ko kide bihurtu zen lehen emakume galesa izan zen.  80 urte zituenean, 68 artikulu zituen argitaratuak. 

## Bizitza 
Rees Galesko Abercynon hirian jaio zen 1906an eta Aberdareko Neskentzako Erdi Mailako Eskolan ikasi zuen (1918–24). Cardiff-eko University College-n (orain Cardiffko Unibertsitatea bezala ezagutzen dena) izan zen hiru bekarekin. Han egon zen bitartean, kimika, biologia eta zoologia ikasi zituen, eta ohoreak lortu zituen zoologian.  Gero, Reesek 18 hilabetetan doktoretza osatu zuen, trematodo parasitoak hainbat barraskilo espezietan aztertuz. 100 egunetan, ia 90 lekutako 5.000 barraskilo baino gehiago bildu zituen Glamorgan eta Monmouthshire konderrietan, Galesen. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* Rees *Royal Society-ko kide* bihurtu zen 1971n, hautatua izan zen lehen gales emakumea izanik.
* Emakume britainiar eragingarri eta interesgarriei buruzko 1975eko *Vogue*-ko artikulu batean agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Áine Murphy

**Áine Murphy** MLA Sinn Féin alderdiko politikaria da, eta 2021etik Fermanagh eta Hego Tyroneko Legegintzako Batzarreko kidea (MLA) izan da.

## Ibilbide politikoa 
Murphy Ipar Irlandako Batzarrean hautatu zuten 2021eko uztailean Fermanagh eta Hego Tyroneko diputatu gisa, erretiratu zen Sean Lynch ordezkatuz. Kargua hartu ondoren, adierazi zuen bere helburu nagusiak Lisnaskean osasun-laguntza hobetzea eta Ulster kanalaren proiektua zirela.[1] 2022ko martxoan, fracking-a debekatzeko lege-proiektua aurkeztu zuen.

2022ko hauteskundeetan, Murphy berriro hautatu zuten Batzarrerako zortzigarren eta azken zenbaketa egin ondoren, 7.379 lehentasun botorekin (% 13,73)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lärm

***Lärm*** (alemanezko hitza,  esan nahi duena) 1981ean Amersfoorten (Herbehereak) sortutako *straight edge* hardcore taldea izan zen, *Total Chaoz* izenarekin lehen aldiz jo zuena. Beren musikari "muturreko zarata" esaten zioten, *noise rock* edo *noise* musikarekin zerikusirik ez izan arren.

Kideak *straight edge* zirenez, *crust punk* giroan ezohikoa zena, garai hartako talde askorekin parekatuta desberdinak ziren. Zenbait taldekide *Seein Red* eta *Manliftingbanner* *straight edge* talde komunista osatzera igaro ziren, hardcore punk estilo konbentzionalagoan.

## Taldekideak 
* Menno - ahotsa
* Dorien - ahotsa
* Pa - gitarra
* Jos - baxua
* Olav - bateria

## Diskografia 
* 1984 - *Campaign for Musical Destruction* (*Stanx* taldearekin partekatutako LPa; Eenheidsfront Records)
* 1986 - *End the Warzone* bilduma singlea (One Step Ahead Records)
* 1986 - *No One Can Be That Dumb* singlea (autoedizioa)
* 1986 - *Straight on View* LPa (One Step Ahead Records)
* 1987 - *Nothing Is hard in This World if You Dare to Scale the Heights* singlea (Definite Choice)
* 1995 - *Destroy* *Sexism* singlea (Wicked Witch, maketa)
* 2004 - *Lärm as Fuck* / *Humus* single partekatua (Wasted Youth Power Records, *Seein Red*ek Roy All Tensed Up ahotsarekin egindako birgrabazioak)
* 2010 - *Lärm* (Way Back When Records, bergrabazioak, Menno jatorrizko kantariarekin)

### Berrargitalpenak 
* 1997 - *Extreme Noise* (Coalition Records)

## Kanpo estekak 
* Marxbros bandcamp
Jakov Zhilinski

**Jakov Grigorievitx Zhilinski** () Errusiako zalditeriako jenerala izan zen, 1911ko otsailaren 2tik 1914ko martxoaren 4ra Errusiako Armada Inperialeko estatu nagusiko burua. Ekialdeko Prusiako Kanpainaren porrotaren errudun nagusietako bat izan zen Lehen Mundu Gerraren hasieran.

## Biografia 
Zhilinski 1853ko martxoaren 27an jaio zen Mikhailoven, Ryazango Gobernazioan. Bere familia Smolensk gobernazioko noblezia zen, eta Grigori I.a Zhilinski koronel eta Catherine Petrovnantzat (Muromtseva alargun gisa) jaio zen. Gaztetan, Moskuko Gimnasio Creimanera joan zen.

Sumy Hussar errejimenduko kadete gisa hasi zen lanean. 1876an, San Petersburgoko Nikolas Zalditegi Eskolan graduatu zen, eta Guardia Inperialeko Zaldi Zaindarien Erregimentura bidali zuten korneta gisa. Eskolako zaldunik onenetakotzat zeukaten, eta errejimentua entrenatzeaz arduratzen zen.

1883an Estatu Nagusiko Nikolaev Akademian graduatu zen lehen kategorian. Arrakasta bikainagatik, kapitain izendatu zuten. 1894ko otsailaren 26tik aurrera Estatu Nagusiko Batzorde Zientifiko Militarrean aritu zen, atzerriko herrialdeen ikerketaz arduratzen zen inteligentzia militarreko erakundean.

Espainiako eta AEBetako gerran, Zhilinski Errusiako behatzaile militarra izan zen Espainiako armadarekin Kuban. Itzuli zenean, gerrari buruzko liburu bat argitaratu zuen, Espainiaren porrotaren arrazoiak aztertzen zituena.

1899an, Zhilinski Errusiako ordezkaritzako kide izan zen Hagako Bake Konferentzian. Dragoien 52. errejimenduko komandante izendatu zuten 1899ko abuztutik aurrera. 1900. urtean jeneral nagusi mailara igo zuten eta kontulari jeneral izendatu zuten.

Errusia-Japonia Gerran (1904-1905), Zhilinski Ekialde Urruneko erregeordearen, Jevgeni Alexeyev almirantea, Estatu Nagusiko burua izan zen, 1904ko urrian Alexeyev kargutik kendu zuten arte. 1906ko urtarrilaren 27tik aurrera, Poloniako XIV. Zalditeriako Dibisioko komandantea izan zen, eta 1907ko uztailaren 7tik, X. Armadako Armadakoa. 1910eko maiatzaren 1ean Zhilinskii Varsoviako Barruti Militarreko komandante eta Varsoviako gobernadore nagusia izendatu zuten.

Zhilinskik, gainera, 1911ko martxoaren 7tik 1914ko martxoaren 17ra Errusiar Armada Inperialeko Estatu Nagusiko buru izan zen. Lehen Mundu Gerraren hasieran, Ipar-Mendebaldeko Frontearen agintea hartu zuen. Ipar-mendebaldeko frontean 1. armada eta 2. armada zeuden, Paul von Rennenkampff jeneralaren eta Alexander Samsonov jeneralaren agindupean. Ekialdeko Prusiako Kanpaina arrakastarik gabe eta Tannenbergeko guduan eta Masuriako lakuetako lehen guduan izandako galeren ondoren, agintetik libratu zuten, Rennenkampff fiaskoaren errudun egiten saiatu arren. Zhilinski ordezkari militar gisa bidali zuten Frantziara 1915etik 1916ra, eta Errusiara ekarri zuten 1916ko udazkenean. 1917ko irailaren 19an erretiratzeko agindu zioten.

Urriko iraultzaren ondoren, Errusiatik ihes egiten saiatu zen, baina Errusia hegoaldean hil zuten egoera zehaztugabean.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Feskekôrka

**Feskekörka** (suediera standarrean *Fiskkyrkan*, "arrain eliza", bertako hizkeran *Feskekôrka*) Göteborg hiriko arrain-lonja zahar bat da, eraikin esanguratsua hiriko bizitzan. Bere izen herrikoia datorkio antza duelako irekiera garaian modan zeuden eliza neogotikoekin zein antzinako zurezko eliza nordikoekin. 

1874ko azaroaren 1ean ireki zen eta Victor von Gegerfelt hiriko arkitekto nagusiak diseinatu zuen. Feskekörka Göteborgeko instituzio bat da, baita iman turistiko bat ere, hiriko lanbide zaharrenetako bat duena protagonista, arrantza hain zuzen.

Arrain merkatua izateaz aparte, 21. mendean arrain eta itsaski jatetxe bat ere badago eraikinean. Feskekörkak berritze handia inauguratu zen 2024an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1,2-dioxano

**1,2-dioxanoa** edo '''*orto*-dioxanoa''' konposatu organiko heteroziklikoa da, C4H8O2 formula duena eta peroxido gisa sailkatzen dena. Bi isomero ditu: 1,3-dioxanoa eta 1,4-dioxanoa. Likido kolorgea da.

Ordezkatutako 1,2-dioxanoak ezagutzen dira eta batzuk produktu naturaletan identifikatu dira.

## Sintesia 
1,2-dioxanoa Rudolf Criegee-k eta Gerhard Müller-ek sintetizatu zuten lehen aldiz 1956an butano-1,4-diol bis(metanosulfonato)a hidrogeno peroxidoz tratatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1,3-dioxano

**1,3-dioxanoa** edo '''*meta*-dioxanoa''' konposatu organiko heteroziklikoa da, C4H8O2 formula duena eta eter ziklikoen familiakoa. Bi isomero ditu: 1,2-dioxanoa eta 1,4-dioxanoa. Likido kolorgea da. Disolbagarria da uretan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Sukoia da.

## Sintesia 
1,3- dioxanoa 1,3-propilen glikola formaldehidoz erreakzionaraziz sintetizatzen da.

## Erabilera 
Erretxina azetilikoak prestatzeko monomero gisa usatu izan da, baina egun usatzen denik daturik ez dago.

Sintesi organikoan 1,3-dioxanoren deribatu ordezkatuak karbonilo taldeak babesteko erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patascoy

**Patascoy** edo **Cerro Patascoy** Kolonbiako sumendi ez-aktibo bat da, Nariño eta Putumayo departamentuen arteko mugan dagoena, 3.950 m inguruko altueran. 
Sumendi hori herrialdeko aktibitate txikienetakoa da, eta ez da ezagutzen sumendiaren erupzio garrantzitsurik dagoenik.. 1997ko abenduaren 21ean, FARCek "Batalla de Boyacá" Infanteria Batailoiko pelotoi batek okupatutako base militar baten aurka egindako erasoa gertatu zen hemen, Patascoy hartzea bezala ezagutzen den gertaera..

Cerro Patascoy krater kate baten parte da, eta honako hauek ere sartzen dira: Cerro Campanero, Cerro Estero, Cerro Alcalde, Cerro Sibundoy eta Volcán Bordoncillo. Sumendi txiki hauek konposizio ezberdineko laba eta errauts geruzak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baníko elizbarrutia

**Baníko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren dominikar elizbarrutia da. 1986ko azaroaren 8an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Banín dago. Egun apezpikua Faustino Burgos Brisman da.

## Ordinarioak 
* Príamo Tejeda (1986-1997)
* Freddy Antonio de Jesús Bretón Martínez (1998-2015)
* Víctor Masalles (2016-2023)
* Faustino Burgos Brisman (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Higüeyko Altagraciako Andre Mariaren elizbarrutia

**Higüeyko Altagraciako Andre Mariaren elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren dominikar elizbarrutia da. 1959ko apirilaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Higüeyn dago. Egun apezpikua Jesús Castro Marte da.

## Ordinarioak 
* Juan Félix Pepén y Solimán (1959-1975)
* Hugo Eduardo Polanco Brito (1975-1995)
* Ramón Benito de la Rosa y Carpio (1995-2003)
* Gregorio Nicanor Peña Rodríguez (2004-2020)
* Jesús Castro Marte (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barahonako elizbarrutia

**Barahonako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren dominikar elizbarrutia da. 1976ko apirilaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Barahonan dago. Egun apezpikua Andrés Napoleón Romero Cárdenas da.

## Ordinarioak 
* Fabio Mamerto Rivas Santos (1976-1999)
* Rafael Leónidas Felipe y Núñez (1999-2015)
* Andrés Napoleón Romero Cárdenas (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Juan de la Maguanako elizbarrutia

**San Juan de la Maguanako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren dominikar elizbarrutia da. 1953ko irailaren 25ean ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1969ko azaroaren 19an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza San Juan de la Maguanan dago. Egun apezpikua Tomás Alejo Concepción da.

## Ordinarioak 
* Tomás Francisco Reilly (1956-1977)
* Ronald Gerard Connors (1977-1991)
* José Dolores Grullón Estrella (1991-2020)
* Tomás Alejo Concepción (2020-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Ronald Gerard Connors (1976-1977)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Just Cause (filma)

***Just Cause***, , 1995eko Arne Glimcher estatubatuar krimen thriller film bat da. John Katzenbach idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Sean Connery, Laurence Fishburne, Kate Capshaw, Blair Underwood, Ruby Dee eta Ed Harris aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Miami, Bobby Earl (Blair Underwood) afroamerikar unibertsitate ikasle ohia neskato zuri baten bortxaketa eta hilketarengatik errudundua izan eta heriotz zigorrera eta aulki elektrikoan hiltzera kondenatu dute.

Hilketa gertatu eta zortzi urtera, eta zigorra bete dezaten espetxean zain dagoela, Bobbyk Paul Armstrong (Sean Connery) Harvard Unibertsitateko zuzenbide irakasleari haren errugabetasuna froga dezan laguntza eskatuko dio. Lasterrera, Armstrong poliziak Bobbyri aitortza torturapean atera eta epaiketan eman zituzten hilketa probak faltsuak direla jabetuko da, baina guzti horrek ez dio inori axola, denek Bobby erruduna dela uste baidute.

## Aktoreak 
* Sean Connery: Paul Armstrong
* Laurence Fishburne: Tanny Brown detektibea
* Kate Capshaw: Laurie Prentiss Armstrong
* Blair Underwood: Bobby Earl Ferguson
* Ed Harris: Blair Sullivan
* Christopher Murray: J.T. Wilcox detektibea
* Ruby Dee: Evangeline Ferguson
* Scarlett Johansson: Katie Armstrong
* Daniel J. Travanti: Espetxezaina
* Ned Beatty: McNair
* Kevin McCarthy: Phil Prentiss
* Hope Lange: Libby Prentiss
* Chris Sarandon: Lyle Morgan
* Liz Torres: Delores Rodriguez
* George Plimpton: Phillips Zaharra
* Lynne Thigpen: Ida Conklin
* Barbara Jean Kane: Joanie Shriver
* Taral Hicks: Lena Brown
* Maurice Jamaal Brown: Reese Brown
* Brooke Alderson: Doliveau doktorea
* Victor Slezak: Rogers sarjentua
* Colleen Fitzpatrick: Fiskala
* Joel S. Ehrenkranz: Epailea
* Richard Liberty: Kapilaua
* Gary Landon Mills: 2. presoa

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Brooklyngo Liburutegi Publikoa

**Brooklyngo Liburutegi Publikoa**, , AEBetako New York hirian dagoen liburutegi publiko bat da, Brooklyn barrutiko Prospect Heights auzoan.

1896an inauguratu zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Minsk-Mahiliouko artxidiozesia

**Minsk-Mahiliouko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bielorrusiar artxidiozesia da. 1798ko abuztuaren 9an ezarri zen Minskeko elizbarruti gisa eta 1991ko apirilaren 13an Mahiliouko artxidiozesiarekin bat egin zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Minsken dago. Egun artzapezpikua Iosif Staneuski da.

## Ordinarioak 
### Minskeko apezpikuak 
* Jakub Ignacy Dederko (1798-1829)
* Mateusz Lipski (1831-1839)
* Adam Wojtkiewicz (1852-1870)
** Aleksander Gintowt-Dziewałtowski (administratzaile apostolikoa; 1883-1889)
** Jerzy Józef Szembek (administratzaile apostolikoa; 1903-1905)
* Zygmunt Łoziński (1917-1925)
** Boļeslavs Sloskāns (administratzaile apostolikoa; 1926-1981)
** Tadeusz Kondrusiewicz (administratzaile apostolikoa; 1989-1991)

### Minsk-Mahiliouko artzapezpikuak 
* Kazimierz Świątek (1991-2006)
** Antoni Dziamianka (administratzaile apostolikoa; 2006-2007)
* Tadeusz Kondrusiewicz (2007-2021)
** Kazimierz Wielikosielec (administratzaile apostolikoa; 2021)
* Iosif Staneuski (2021-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Jan Chrzciciel Masclet (1814-1836)
* Cyryl Klimowicz (1999-2003)
* Antoni Dziamianka (2004-2012)
* Jury Kasabutski (2013-)
* Aliaksandr Jaxeuski (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hrodnako elizbarrutia

**Hrodnako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bielorrusiar elizbarrutia da. 1991ko apirilaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Hrodnan dago. Egun apezpikua Uladzimir Huliai da.

## Ordinarioak 
* Aleksander Kaszkiewicz (1991-2024)
* Uladzimir Huliai (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Uladzimir Huliai (2024)

## Apezpiku laguntzailea 
* Iosif Staneuski (2013-2021)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro de Macorísko elizbarrutia

**San Pedro de Macorísko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren dominikar elizbarrutia da. 1997ko otsailaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Pedro de Macorísen dago. Egun apezpikua Santiago Rodríguez Rodríguez da.

## Ordinarioak 
* Francisco Ozoria Acosta (1997-2016)
* Santiago Rodríguez Rodríguez (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vitsebskeko elizbarrutia

**Vitsebskeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bielorrusiar elizbarrutia da. 1999ko urriaren 13an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Vitsebsken dago. Egun apezpikua Aleh Butkevitx da.

## Ordinarioak 
* Władysław Blin (1999-2013)
* Aleh Butkevitx (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pinskeko elizbarrutia

**Pinskeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren bielorrusiar elizbarrutia da. 1925eko urriaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Pinsken dago. Egun apezpikua Antoni Dziamianka da.

## Ordinarioak 
* Zygmunt Łoziński (1925-1932)
* Kazimierz Bukraba (1932-1946)
** Władysław Jędruszuk (administratzaile apostolikoa; 1967-1991)
** Kazimierz Świątek (administratzaile apostolikoa; 1991-2011)
** Tadeusz Kondrusiewicz (administratzaile apostolikoa; 2011-2012)
* Antoni Dziamianka (2012-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Karol Niemira (1933-1946)
* Władysław Jędruszuk (1962-1991)
* Kazimierz Wielikosielec (1999-2024)
* Andrei Znoska (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lecanora muralis

***Lecanora muralis*** edo ***Protoparmeliopsis muralis*** liken krustazeo bat da. Mundu mailan hedaturik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Habitata 
Hormetan agertzen da, arroka mota ezberdinetan; basaltoa, pumita, erriolita, granitoa, hareharria eta kareharria. Inoiz zuhaitzen enborrrean ere hazten da.

## Ekologia 
*Muellerella pygmaea* onddo likenikoloaren ostalaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frederik Gottschalk von Haxthausen

**Frederik Gottschalk von Haxthausen** (Kopenhage, 1750eko uztailaren 14a – Christiania, 1825eko uztailaren 6a) daniar-norvegiar militar eta politikaria izan zen. Norvegiako lehendabiziko ministroa izan zen 1814ko martxotik maiatzera.

Hamaika urterekin Armadako Kadete Eskolan sartu zen. 1773an Norvegiara bidali zuten teniente mailarekin, 1789an errekrutamenduaren arduradun izendatu zuten eta 1802an Gerra Akademiako zuzendari bihurtu zen. 1806tik 1814ra Akershuseko gotorlekuaren buru ofiziala izan zen. 1808tik 1810era Danimarkan izan zen gerra komisariotzaren buru, Norvegian zituen karguei eusten zien bitartean.

1813tik Norvegiako erregeordea izan zen. Kristian Frederiko printzearen behin-behineko gobernuan parte hartu zuen lehendabiziko ministro eta Finantza ministro gisa, 1814ko martxotik maiatzera.

1814ko Suedia-Norvegia Gerran teniente jenerala izan zen. Traizioa leporatu zioten faltsuki, eta Mosseko Konbentzioa baino bost egun lehenago etxetik ihes egin behar izan zuen, zohikatz batek eraso egin zion. 1816an absolbitu egin zuten.
Itziar Garate Lopez

**Itziar Garate Lopez** (Zarautz, Gipuzkoa, 1986) astrofisikaria, ikertzailea eta irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Biografia 
Zarautzen jaio zen 1986an. Umetatik zuen zientziarako tirria, errealitatean ikusitako fenomenoen zergatia ulertzea zuen gogoko, eta ondo moldatzen zen zenbakiekin. Fisikan lizentziatu zen Tenerifeko La Lagunako Unibertsitatean eta astrofisikan espezializatu. Ondoren, Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Zientzia eta Teknologia Espazialeko Masterra egin zuen, EHUko Zientzia Planetarioen Taldeko kide gisa doktoretza-ikasketak hasi zituen bitartean.

2014an doktoratu zen *Dynamics of the south polar vortex of Venus* izeneko tesiarekin. Artizarraren atmosferaren ikerketak Holandan dagoen Europako Espazio Agentziaren egoitza nagusietako batera eraman zuen. Bere baitan dituen misterioetako bi, aurkitu nahiko lituzkeenak: poloetako zurrunbiloak zergatik ez diren inoiz suntsitzen, eta tokiko haize polarrak planetako gainerako haize lasterrekin zer lotura duen.

Doktoratu ondoren, bi urtez egin zuen lan Parisen, Frantziako Espazioko Ikasketen Zentro Nazionaleko doktoratu ondoko ikertzaile gisa, Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean.

Bere ikerketa-eremua Artizarraren atmosferaren dinamika da, supererrotazioaren jatorrian eta zurrunbilo polarren eraketan zentratuz.

EuroPlanet2024RI proiektuko kide izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sarrera proba: Itziar Garate, astrofisikari bat Nautika Eskolan, TEKNOPOLIS, 2019ko ekainaren 2a
* 'EUROPLANET 2024 RI GCP' - Ricardo Hueso-Itziar Garate, G9 Dibulgazio Zientifikoa, 2020ko azaroaren 25a
Tephromela atra

***Tephromela atra*** liken krustazeo bat da. Mundu mailan hedaturik dago, baita Euskal Herrian ere.

## Taxonomia 
William Hudson britainiar botanikariak 1762an deskribatu zuen *Lichen ater* izenarekin. 1983an Josef Hafellner austriarrak *Tephromela atra* izena esleitu zion.

Espeziearen *atra* izenak "beltza" esan nahi du.

## Deskribapena 
15 cm-ko diametroa izatera iristen den talo krustazeoa du, nahiko irregularra. Kolore zuria edo gris argia izaten du. Erdialdean patroi erregular bat osatuz apotezio beltz sesilak ditu, 1-3 mm-ko diametrodunak.

## Habitata 
Bi barietate ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nevada Dinner House

**Nevada Dinner House** Ameriketako Estatu Batuetako Nevada estatuko Elko hirian familia euskaldun batek sortu zuen hotela eta jatetxea da. 1927an euskal artzainei abegia emateko Anastasio eta Jeanne (Ernaut) Viscarret (Biskarreta) euskaldunek eraikitako negozioa izan zen. 

Anastasio Biskarreta (1890-1955) nafarra zen, esaindarra, eta emaztea, Jeanne Ernaut (1898-1977), urepeldarra. Hogei urte geroago negozioa Agirre familiari saldu zioten, eta hauek lekua herriko euskal ostaturik zaharrenaren (Telescope) ondoko helbidera aldatu zuten. 1985ean, apopiloak kendu eta lekua Nevada Dinner House bilakatu zen, hainbat urtez euskal jatetxe gisa segitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gyalolechia flavovirescens

***Gyalolechia flavovirescens*** liken krustazeo bat da, hori kolorekoa. Mundu mailako hedapena du, Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Taxonomia 
Franz Xaver von Wulfen austriar botanikariak *Lichen flavovirescens* izenarekin deskribatu zuen 1787an.

Ulrik Søchting, Patrik Frödén eta Ulf Arup likenologoek 2013an ikerketa filogenetiko molekularrak erabiliz Teloschistaceae familiaren barnean *Gyalolechia* generoa sortu zuten eta gaur egungo izena eman zioten.

## Deskribapena 
Talo krustazeo fina du, nahiko irregularra eta kolore hori-laranja edo hori-berdexka. Apotezioak marroi-gorrixkak dira, lauak eta ganbilak.

## Habitata 
pH altuko kareharrizko sustratuetan agertzen da, gainazal horizontaletan eta nahiko leunetan. Oso ohikoa da hormigoietan, baina zementuan, adreiluan, kareharrietan eta basaltoan ere agertzen da. Eguzkiaren irradioazioa oso ondo jasaten du.

Ingurune urbanoan ongi hazten bada ere, lauzatan eta espaloitan adibidez, haren presentzia nahiko urria izaten da.

## Iruditegia 

Irudi:Gyalolechia flavovirescens 144170178.jpg
Irudi:Gyalolechia flavovirescens 183937994.jpg
Irudi:Gyalolechia flavovirescens 9147178.jpg
Irudi:Betoncitroenkorst (Gyalolechia flavovirescens).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Shnyrova

**Anna Shnyrova Zhadan** (Pustxino, Sobietar Batasuna,  1979)  gune zientifikoetako batean sortu zen. Hamabi urterekin Espainiara aldatu zen, eta han Zientzia Kimikoetako Lizentziatura amaitu zuen. Doktoretza-lana Ameriketako Estatu Batuetako Osasun Institutu Nazionaletan egin zuen, eta Biokimikako doktore eta Biologo Molekular titulua lortu zuen Salamancako Unibertsitatean, 2008an, tesiaren izenburua *Study of the interaction of the matrix protein of the newcastle disease virus with lipid bilayers implications for the mechanism of viral budding*,

Ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu.

## Ibilbide profesionala 
2016az geroztik, Ramón y Cajal ikertzailea da (ikertzaile gazteei laguntzeko estatu-mailako programa), eta bere lan-talde propioa osatu du Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Aurretik, EHUko Biofisikako Unitatean ikertzaile aritu zen Vadim Frolov buru zuen "Mintzen Nanomekanika" taldean. Bertan, teknika biofisikoen laguntzaz zelula-mintzak birmoldatzeko mekanismoak aztertu zituen. 

*Science* aldizkarian 2013an eta *Nature* aldizkarian 2014an argitaratutako lanari esker, zelula-mintzen fisiorako mekanismo molekular berri bat proposatu zen, zenbait trastorno neuromuskularretan funtsezko rola betetzen duena. 

Euskal Herriko Unibertsitateko komunikazio-bulegoaren arabera, Mintzen Nanomekanika taldean egindako lanari esker (Shnyrovak du lehen egiletza), zelula-mintzen eszisioaz arduratzen den proteina baten funtzionamendua karakterizatu ahal izan da, eta haren emaitzei esker, "ikuspegi berri batetik ikus daitezke zelula-bizitzaren funtsezko mekanismoak, hala nola zelula-mintzen fusioa eta eszisioa".

Shnyrovaren ikerketak zelulen zahartzeari aurre egiteko metodoak aurkitzea du helburu, prozesu horretan parte hartzen duten zelula-makinei buruzko oinarrizko ezagutzak zabalduz.

## Aintzatespenak 
Bere ibilbidean zehar aintzatespen garrantzitsuak jaso ditu:

* Espainiako Elkarte Biofisikoaren Ikertzaile Gaztearen Saria 2013an.

* 2016an, UPV/EHUren eta Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Gorenaren (CSIC) Biofisika Institutuaren (zentro mistoa) barruan, L´Oréal-UNESCO "For Women in Science" programako bost ikerketa-poltsetako bat eskuratu du, 15.000 eurokoa. Epaimahaia Margarita Salasen mailako zientzialariek osatzen dute, eta horrek iraganean egindako ibilbide zientifikoaren eta etorkizuneko proiektu zientifikoaren (eta moralaren) aintzatespena dakar. 'L'Oréal-UNESCO For Women in Science'-en #PonlesCara ekimenak emakumeak zientzian ikusaraztea du helburu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salzburgoko artxidiozesia

**Salzburgoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren austriar artxidiozesia da. VI. mendean ezarri zen elizbarruti gisa eta 798ko apirilaren 20an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Salzburgon dago. Egun artzapezpikua Franz Lackner da.

## Ordinarioak 
### Salzburgoko apezpikuak 
### Salzburgoko artzapezpikuak (798-1213) 
### Salzburgoko printze-artzapezpikuak (1213-1803) 
### Salzburgoko artzapezpikuak (1803 - gaur egun) 
## Artzapezpiku lagunkideak 
* Johann Beckenschlager (1484-1487)
* Matthäus Lang von Wellenburg (1512-1519)
* Georg von Kuenburg (1580-1586)
* Franz Anton von Harrach zu Rorau (1706-1709)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Feldkircheko elizbarrutia

**Feldkircheko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren austriar elizbarrutia da. 1968ko abenduaren 8an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Feldkirchen dago. Egun apezpikua Benno Elbs da.

## Ordinarioak 
* Bruno Wechner (1968-1989)
* Klaus Küng (1989-2004)
* Elmar Fischer (2005-2011)
* Benno Elbs (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak