open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mitxelena (argipena)

**Mitxelena** euskal jatorriko deitura da. . Pertsona ugarik dute:

## Euskal herritarrak 
* Aiora Mitxelena, politikaria.
* Francisco Mitxelena (1924), txirrindulari profesional ohia.
* Joxe Mitxelena (1932), txirrindulari profesional ohia.
* Juan Jose Vicente Mitxelena, Donostiako alkatea Konbentzioaren Gerran eta Iberiar Penintsulako Gerraren amaieran.
* Koldo Mitxelena (1915-1987), inoizko euskalaririk handiena. Mitxelena ospetsuena.
** Koldo Mitxelena Kulturunea, bere omenez izendatua.
* Manuel Jose Mitxelena (1825-1906), bertsolaria.
* Patrick Mixelena —*Mixu* goitizenez ezaguna— (1970 - 2009), euskal abeslaria.
* Salbatore Mitxelena (1919-1965), euskal idazlea.

## Beste herrialde batzuetakoak 
* José Mariano Michelena (1772-1852), independentziaren aldeko mexikarra.
* Santos Michelena (1797-1848), politikari venezuelarra, presidentea izan zena.
** Michelena, Venezuelako udalerria, Táchiran. Santosen omenez.
** Santos Michelena, Venezuelako udalerria, Araguan.
* Arturo Michelena (1863-1898), margolari venezuelarra.
** Arturo Michelena nazioarteko aireportua, Valenciako (Venezuela) aireportua.
** Arturo Michelena Museoa, Caracasen.
** Arturo Michelena Unibertsitatea, Valenciakoa.
* Beatriz Michelena (1890-1942), aktore estatubatuarra.
* Margarita Michelena (1917-1998), olerkari eta kazetari mexikarra.
* Alejandro Michelena (1947-), idazle uruguaitarra.
* Rigel Michelena edo **Rigel Mitxelena** (1974-), musikari venezuelarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Interviú

***Interviú*** (ingelesezko *Interview* hitzetik eratorria, euskaraz *Elkarrizketa*) Espainiako aldizkari bat zen. 1976. urtean sortu zen eta astero argitaratu ohi zen. Grupo Zeta taldeak argitaratzen zuen.

Aldizkari honek gai ugari jorratu ohi zituen: politika, ekonomia, ikerketa kazetaritza, kirola... baina aldizkari honen ezaugarri nagusiena azal nagusian topless edo biluzirik agertu ohi ziren emakumezkoen irudiak ziren.

1976an Marisol biluzik agertzea, izugarrizko tirakada eta indarra eman zion aldizkariari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Interviú aldizkariaren webgunea
Edward Hopper

**Edward Hopper** (Nyack, 1882ko uztailaren 22a - New York, 1967ko maiatzaren 15a), Ipar Amerikako Estatu Batuetako margolari famatua izan zen. Ezaguna, batez ere, AEBetako bizitza garaikidean bakardadeari buruz egindako erretratuengatik. Ashcan Eskolaren ordezkaria izan zen. Arshile Gorkyren bitartez Bigarren Mundu Gerraren ostean espresionismo abstraktura heldu zen.

## Lanak 
## Kanpo estekak
Nuñez

**Nuñez** edo **Nunez** abizen patronimikoa da. Euskarazko Wikipedian adiera hauek eduki ditzake:

## Lekuak 
* Fernán-Núñez Kordobako udalerria.
* Casas de Juan Núñez Albaceteko udalerria.

## Pertsonak 
* Alberto Núñez Feijóo (1961 -) PP alderdiko galiziar politikaria.
* Alvar Nuñez Cabeza de Vaca (1490-1507 artean - 1557-1559 artean) espainiar esploratzaile eta konkistatzailea.
* Carlos Núñez (1971 -) galiziar musikaria.
* Goizalde Nuñez (1971 -) bilbotar aktorea.
* Ignacio K. Nuñez (1881 - 1910) donostiar idazlea.
* Iñaki Nuñez (1953 -) zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizle gasteiztarra.
* Josep Lluís Núñez (1931 - 2018) Bartzelona Futbol Klubeko presidentea 1978 eta 2000 artean.
* Joanes Nuñez I.a Larakoa, Larako Jauna 1275 eta 1276 artean.
* Joanes Nunez II.a Larakoa, Larako Jauna 1276 eta 1294 artean.
* Joanes Nuñez III.a Larakoa, Larako Jauna 1294 eta 1315 artean.
* Joanes Nuñez IV.a Larakoa (1313 – 1350), Bizkaiko Jauna 1334 eta 1349 artean.
* Jose Maria *Txato* Nuñez (1952 -) tolosar futbolaria.
* Luis Núñez Astrain (1931 - 2009) idazle, kazetari eta soziologo donostiarra.
* Vasco Núñez de Balboa (1475 - 1519) espainiar esploratzaile eta konkistatzailea.

## Kanpo estekak
Josep Lluís Núñez

**Josep Lluís Núñez** (Guriezo, Kantabria, 1931ko irailaren 7a - Bartzelona, 2018ko abenduaren 3a) enpresaburu eta Bartzelona Futbol Klubeko presidentea izan zen.

Núñez i Navarro enpresa taldearen jabea zen. 1978ko uztailaren 1etik 2000ko uztailaren 23ra Bartzelonako presidentea izan zen. Klubaren historiako agintaldirik luzeena (22 urte) eta arrakastatsuena (176 titulu sail guztien artean) izan zen. Futbol taldeak 7 Liga, 6 Errege Kopa, 5 Espainiako Superkopa, 2 Ligaren Kopa, Europako Kopa bat, 4 Europako Errekopa, 2 Europako Superkopa eta 3 Catalunyako Kopa irabazi zituen. Urte horietan, beste izar askorekin batera, Diego Armando Maradona, Bernd Schuster, Gary Lineker, Michael Laudrup, Jose Mari Bakero, Hristo Stoitchkov, Ronaldo, Romario, Rivaldo eta Luís Figo aritu ziren Bartzelonan. Entrenatzaileen artean Johan Cruyff, Bobby Robson eta Louis van Gaal nabarmendu ziren. 1979an La Masian etorkizun handiko jokalari gazteendako egoitza kokatu zuen.

2011n sei urteko kartzela zigorra ezarri zitzaion eroskeria eta faltsutze delituengatik. Zigor honen aurkako helegitea aurkeztu zuen Auzitegi Gorenean, eta zigorra berretsi bitartean kartzela saihestu zuen. 2014ko azaroaren 16an kartzelan sartu zen, kartzela zigorra 2 urte eta bi hilabetetan utzi ziotela. Kartzelatik irtetean *Núñez i Navarro* enpresan jarraitu zuen lanean.

## Erreferentziak
Patxi Larrainzar

**Patxi Larrainzar Andueza** (Errezu, Deierri, 1934ko irailaren 21 &ndash; Iruñea, 1991ko martxoaren 12) Euskal Herriko apaiz eta espainierazko idazlea izan zen.

## Biografia 
Deierriko Errezun jaioa, Frumencio izeneko anaia bikia zuen; jaiotzean ama hil zitzaien. Umetan orduan hazten ari zen Iruñeko auzoa den Arrotxapean bizi izan zen. Ikasketak hiriburuko Seminarioan eta Aita Santuaren Comillasko Unibertsitatean egin zituen. Apaiz bihurtuta, jaioterriko apaiz eta Irunberriko laguntzaile aritu zen Txilera joan baino lehen. Han Santiagoko Unibertsitate Katolikoan irakasle lanetan ibili zen.

Nafarroara itzuli eta Lergara bidali zuten apaiz eta gero bizitokia izan zuen Arrotxapeara. Oso popularra izan zen eta kristautasun aurrerakoiaren eta abertzaletasunaren defendatzailea zenez, sarritan, frankismo garai haietan, arazoak izan zituen eliza katolikoaren jerarkiarekin.

## Lanak 
Espainieraz idatzi zituen lan ugari; gehienek Nafarroa Garaiko egoera politiko-soziala, Iruñea edota erlijio katolikoaz zuen ikuspegia jorratzen dituzte. Haietako bost Txalapartak argitaratu ditu.

### Eleberriak 
* *La provocación* (1997)
* *Pecados veniales de un cura asilvestrado* (1995).
* *Diario suburbano de Pamplona* (1993).
* *El desertor* (1993).
* *Adiós Monseñor* (1992).
* *Pega, pero escucha* (1990).
* *Pamplona se hunde y otros chandríos* (1990).
* *Crónicas secretas del nuevo reino de Navarra* (1986).
* *Es peligroso creer en Dios* (1969). Txilen idatzita.

### Antzezlanak 
* *Carlismo y música celestial* (1979).
* *Navarra sola o con leche*(1979).
* *Pampilonia circus* (1989).
* *Pamplona detrás del telón*.
* *Utrimque Roditur*.
* *Ensayo general para la conquista del cotarro*; Opus Deiri buruz.

### Bestelakoak 
* *Apuntes históricos sobre la Rochapea* (1981).

## Bere omenez 
Omenaldi gisa, Iruñeko Arrotxapea auzoko D ereduko eskola publikoari bere izena jarri zioten, Patxi Larrainzar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arrotxapea

## Kanpo estekak 
* *Patxi Larrainzar Andueza* bloga.
Zubi (informatika)

** Zubia** edo ** bridge**a sistema autonomoen arteko konexiorako gailu bat da. OSI ereduaren Datuen lotura-mailan lan egiten du. Bi sare segmentu elkar lotzen ditu ( edo sare bat bi sare segmentuetan zatitzen du) eta pakete bakoitzaren helburuko helbide fisikoan oinarrituta, sare batetik bestera datuak pasatzea lortzen da.

Bridgeak bi sare segmentu konektatzen ditu sare bakar bat bezala, sarearen establezimendu protokolo bera erabiliz.

Konektatuta dagoen sare segmentu bakoitzean detektatutako MAC helbide taulak erabiltzen du. Sare segmentu bateko nodo bat beste batera datuak transmititu nahian dabilenean, zubiak trama kopiatu egiten du beste azpisarearentzat. Ikasketa automatikoa erabiltzen dutenez, bridgeek eskuzko konfiguraziorik ez dute behar.

Zubi eta hub baten arteko ezberdintasun nagusia, bigarrenak edozein trama nodo konektatu guztietara bidaltzen duela da eta zubiak, berriz, trama bakoitza bere helbidera bidaltzen saiatzen da.
Ezaugarri honek sareen errendimendua hobetzen du, alferrikako trafikoa gutxiagotuz.

* Bridginga* egiteko edo bi sare baino gehiago lotzeko, *Switchak* erabiltzen dira.

Bi zubi mota bereizten dira:

* Lokalak: fisikoki antzekoak diren bi sare zuzenean estekatzeko balio dute.
* Urrunekoak edo area zabalekoak: bikoteetan konektatzen dira, sare lokal bi edo gehiago estekatzen dira, area zabaleko sare bat osatzen da, telefono-lineetan barrena.

## Bibliografia 
* Comunicaciones y Redes De Computadores (William Stallings, 2005)
* Redes Globales De Información con Internet y TCP / IP (Douglas Comer)

## Ikus, gainera 
* Hub edo konzentratzailea
* Brouter edo sarea zubi bideratzailea
* Router edo bideratzailea
* Router ADSL-a
* Switch edo kommutadorea

## Kanpo estekak 
* Router eta Zubi bat nola konfiguratu GNU/Linux-en (Gazteleraz)
* http://technet2.microsoft.com(https://web.archive.org/web/20081215180630/http://technet2.microsoft.com/windowsserver/es/library/8c6c4acb-49db-4d8a-844f-1fe31c4b2ded3082.mspx?mfr=true)
Édouard Boubat

**Édouard Boubat** (Paris, 1923ko irailaren 13a - Montrouge, 1999ko ekainaren 30a) Frantziako gerra-ondorengo argazkilari eta argazki-berriemale ospetsua. Willy Ronis eta Robert Doisneaurekin batera argazkilaritza humanistikoaren ordezkari nagusietariko bat izan zen.

## Biografia 
1923ko irailaren 13an Montmartre auzo paristar horrean jaioa, hiri horretan bertako École supérieure des arts et industries graphiques eskolan fotograbatu teknika ikasi zuen 1938tik 1942ra. Bigarren mundu gerra bukatu eta gero argazkilaritzarekiko interesa sortu zitzaion eta 1947an Parisen egin zen Argazkilaritza Nazioarteko Saloian Kodak saria eskuratu zuen. Ondoren *Realités* aldizkarian hasi zen lanean. 1967an erreportari independentea egin zen eta berri-agentzia desberdinekin lan egin zuen, besteak beste, Rapho agentziarekin. Argazkilari lanetan herrialde asko ezagutu zituen: Espainia, Italia, Alemania, Norvegia, Estatu Batuak, Kanada, Mexiko, Brasil, Egipto, Marruekos, Japonia, Korea, Karibe...

1955an MOMAn antolatutako *The Family of man* erakusketan parte hartzera konbidatua izan zen. 1971an Alemaniako Argazkilaritza Elkarteak David Octavius Hill domeina eman zion. 1984an Parisko argazkilaritza sari nagusia eskuratu zuen. 1988an Hasselblad Fundazioak ematen zuen nazioarteko saria eskuratu zuen.

Haren argazkietan Boubatek egunerokotasunaren irudiak jaso nahi zituen, askotan oso ikuspuntu xamurra eta ironikoaz. Ospetsuak dira bereziki 1968ko maiatzaren inguruko irudiak. Bere beste argazki batzuk benetako ikonoak bihurtu dira, adibidez, *La petite fille aux feuilles mortes* (1947), urte bereko *Lella, Bretagne* edo 1981an egin zuen *Parc de Saint-Cloud* argazkia. 1999ko ekainaren 30an hil zen. Bestetik, pertsonai ospetsu askoren erretratuak egin zituen: Jacques Prévert, Gaston Bachelard, Emil Cioran, Robert Doisneau, Jean Genet, Marguerite Yourcenar...

Bere obrak liburu askotan jaso dira eta haren inguruko erakusketak Frantzian Estatu Batuetan eta Italian egin dira.

## Bibliografía 
*  Boubat, E.: (1992). *El París de Boubat*. Bartzelona: La Caixa". .
*  Boubat, E.: (1990). *Grandes Fotógrafos: Édouard Boubat*. Bartzelona: Ediciones Orbis. .
*  Boubat, E. - Bobin, Ch. (1996): *Donne-moi quelque chose qui ne meurt pas*. Paris: Gallimard. *  Boubat, E.: *Miroirs autoportraits*. Denoël, 1973.
*  Boubat, E.: *La vie est belle*. Paris: Editions Assouline. .
*  Boubat, E.: ''La Photographie. L'art et la technique du noir et de la couleur*. Paris: Éditions Le Livre de Poche, 2006.
*  Boubat, E. - Christian Delhoume: *Donne-moi quelque chose qui ne meure pas''. Paris: Gallimard, 2010, 112 or. ()

## Kanpo loturak 
*  Boubaten semeak egindako web orria.
Bridge (karta-jokoa)

thumb

***Bridge*** ( ahoskatua) lau pertsonaren artean, bi biren kontra jokatu ohi den karta-jokoa da. 1880an Konstantinoplan asmatu edo jokatzen zen, eta gero Frantziara eta ingeles hizkuntzako herrialdeetara zabaldu zen. Karta-joko frantsesekin jokatzen da, 52 kartakoa, 13 banatuz jokalari bakoitzari. Sei eskualditik gora zenbat egingo enkantean jarriz hasten da. *Enkantea* irabazi duenak *arrasto* edo *triunfo* bat aukeratzen du, edo, puntu gehiago irabazi nahi izanez gero, ez du aukeratzen batere. Gero, lagunak kartak agerian ipintzen ditu, eta jokoari ekiten zaio. Eskualdi bakoitzean aurrena atera denak jarri duen koloreari jarraitu behar zaio, mota hartakorik izanez gero hark agintzen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Wire

***The Wire*** (euskaraz «entzuketa») Baltimore hirian, AEBetako Maryland estatuan, kokatutako ingelesezko telesail bat da. Saioak 60 kapitulu ditu, 5 denboralditan banaturik. Telesailak, drama generokoa, Baltimoreko bizitzaren atal desberdinak lantzen ditu, arreta berezia droga trafikoan jarriz.

## Sinopsia 
*The Wire*ren gai nagusia Baltimore hiriko egoera eta bertan droga trafikoak duen eragina da. Denboraldi bakoitzak hiriko bizitzaren alderdi zehatz batean sakontzen du:
* Lehen denboraldia: polizien eta droga saltzaile taldeen arteko borrokak hiriko mendebaldeko barrutian.
* Bigarren denboraldia: hiriko portuan gertatutako salgaien kontrabandoa, eta langile sindikatuaren arazoak.
* Hirugarren denboraldia: hiriko politikarien arteko gatazkak eta botereagatiko borrokak.
* Laugarren denboraldia: hiriko auzune behartsuetako haurren egoera eta hezkuntza sistemaren arazoak.
* Bosgarren eta azken denboraldia: hiriko komunikabideak.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Devil's Bit

'''Devil's Bit'* (irlanderaz *Bearnán Éile*) Irlandako mendi bat da. Tipperaryko konderrian dago, Templemore hiriaren ipar-mendebaldean. Halere, mendi honetara igotzeko biderik ohikoena Barnane udalerritik abiatzen dena da, udalerri horretatik hurbil auto aparkaleku bat dagoelarik. Bestalde, mendiak 478 metroko garaiera du, gailurrean gurutze bat duelarik.

## Ibaien iturburua 
The Three Sisters ("hiru ahizpak") ibaietatik bi, Nore ibaia eta Suir ibaia, mendi honen inguruan jaiotzen dira, ondoren Waterforden itsasoratzeko.

## Mitologia 
Ingelesezko *Devil's Bit'' izenak euskaraz "Deabruaren Hozkada" esan nahi du. Izen hau irlandar mitologiako bertako kondaira bati zor dio, honen arabera deabruak mendi honen zati bati hozka egin baitzion. Hozka egin ondoren ahoan zeraman mendi zatia gaur egun Cashelgo haitza dagoen lekuan erori eta bertako harkaitza omen da.

## Kanpo estekak
Mikhail Prokhorov

**Mikhail Dmitrievitx Prokhorov** (; Mosku, 1965eko maiatzaren 3a) errusiar enpresaburu milionarioa da. Horrez gainera politikaria eta New Jersey Nets saskibaloi taldearen jabea da.

Moskuko Finantza Institutuan gradua lortu ostean, finantza sektorean ospea irabazi zuen eta metal baliotsuen arloko industrialari nagusietako bat bihurtu zen. 1990ko hamarkadan gertatu zen Sobiet Batasuna ohiko pribatizazio prozesuan izugarri aberastu zen. Vladimir Potaninekin elkar harturik Norilsk Nickel meatze konpainia erraldoiaren kontrola lortu zuen. Enpresa munduko nikel eta paladio ekoizlerik handien bilakatu zen. 2007an Norilsk Nickelgo akzioak saldu zituen. *ONEXIM Group* inbertsio funtsaren jabea da eta akziodun nagusietakoa *Rusal*en (aluminio ekoizlea) eta *Polyus Gold*en (Errusiako urre ekoizle handiena).

2011ko *Forbes* zerrendaren arabera 18.000 milioi dolarreko ondarea dauka. Errusiako hirugarren pertsonarik aberatsena eta munduko 32.a da.

2011ko abenduan 2012ko Errusiako presidentetzarako hauteskundeetan hautagai izateko asmoa agertu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mikhail D. Prokhorov New York Times
Suir ibaia

**Suir ibaia** (irlanderaz *Abhainn na Siúire* eta ingelesez *River Suir*) Irlandako hegoaldea zeharkatzen duen ibai bat da. Barrow eta Nore ibaiekin batera The Three Sisters ("hiru ahizpak") ezizena hartzen du.

Ibai honek arrantzaleen artean amurrain eta izokinez oparoa izatearen ospea du.

## Ibilbidea 
185 kilometroko luzera du. Tipperary konderriko Templemore udalerrian dagoen Devil's Bit mendiaren magalean jaio eta Waterfordeko konderrian dagoen Waterford badian itsasoratzen da (Itsaso Zeltikoa). Waterfordeko konderria eta Kilkennyko konderrien arteko muga ere bada.

Bere ibilbidean ondorengo udalerriak zeharkatzen ditu.
* Loughmore
* Thurles
* Holycross
* Golden
* Knockgraffon
* Cahir
* Clonmel
* Carrick-on-Suir
* Waterford

## Kanpo estekak
Ttutturregi

**Ttutturregi** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1290 metroko garaierar duena. Malloaren ekialdereneko zatiko mendirik garaiena da, baina ospea, gertu dagoen Ttutturrek du, bere itxuragatik. Ttutturregiren tontorra, bere gainaldean basoa izateagatik ezagutzen da, tontorra bera, garbi dagoen arren Araitzeko Haranerantz. Ttutturregik, Aitzearrekin bloke bat eratzen du, hegoalderago dagoena. Brinkate Zuloko lepoak Ttutturre eta Ttutturregi banatzen ditu lenarrezko toki konplexu batean.

Mendizaleen artean **Pallardi** izenarekin ezagunagoa da tontorrean dagoen buzoiak duen inskripzioagatik. Ziurrenik Fallita toponimo zaharretik eratorria da eta aldagaiekin alboko Palleti bizkarrean ere mantendu da. Baina bertako artzaiek ez dute toponimo horrekin ezagutzen eta Jesus Elosegik ere ez du aipatzen bere lanetan. Beste zenbaitetan **Malkorko Gañe** izena ere hartzen du Malkor Zabal alboko paraje malkartsutik eratorria.

## Irispideak 
Guardetxe eta bere inguruetatik egin daitezkeen igoerez gain, ibilbide interesgarriena Intzatik abiatzen da. Bide hau ez da oso erabilia, eta gogorra da, Illobi izeneko lepora iristen dena, 1194 metroko garaierara, Ttutturregi mendiaren mendebaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Antonio Arraiz

**Antonio Arraiz Mújica** (Barquisimeto, Venezuela, 1903ko martxoaren 27 &ndash; Westport, AEB, 1962ko irailaren 16) idazle venezuelarra izan zen. Genero asko (olerkigintza, saiakera, ipuina, eleberria) jorratu zituen.

## Biografia 
1912tik 1916ra Ikastetxe Katoliko Alemaniarrean ikasi zuen. 1919an AEBetara jo zuen, aktore eta hegazkinlaria izan nahian. 1922an Venezuelara itzuli eta kirol jardunean aritu zen.

1928an Juan Vicente Gómezen diktaduraren kontrako ikasleen protestaldietan parte hartu zuen eta 1933 arte La Rotundako zein Barquisimeto jaioterriko espetxe batzuetan sartu zuten. 1935ean Barquisimetoko *El Heraldo* egunkarian hasi zen lanean. Berriro atxilotuta, Ekuador eta Kolonbian erbesteratu behar izan zuen, 1936ko apirilean bere herrira itzuli arte. Itzulera posible egin zuen Eleazar López Contrerasen gobernuan zenbait kargu okupatu zituen, adibidez Carabobo estatuko gobernazioaren idazkaritza eta Venezuelak NBEn duen delegaritzan.

1943tik 1948ra *El Nacional* egunkariko zuzendaria izan zen. 1948an AEBetara joan zen betiko, Rómulo Gallegosen gobernuaren erorketarekin. Bertan NBEn lan egin zuen, 1962an hil arte.

## Lanak 
Olerkari gisa ezin da lotu ez "18ko belaunaldi" ez "1928koarekin", azken honetatik hurbilago egon bazen ere.
* *Áspero* (1924, olerkiak). Orduko joerekin (erromantizismoa eta *nativismoa*) apurtu zuelako berrikuntza izan zen Ezagunenetakoa. Ameriketako jatorriko herrietako buruzagi batzuei dedikatua.
* *Los lunares de la Virreina* (1931, eleberria). Kartzelan idatzia.
* *Parsimonia* (1932). Argentinan argitaratua.
* *Este Congreso debe disolverse* (1936, saiakera).
* *Puros hombres* (1938, eleberria). Venezuelako eleberrigintzan mugarria. Euskal Herrian Txalapartak 2007an argitaratua.
* *Cinco sinfonías* (1939, olerkiak).
* *Culto bolivariano* (1940, saiakera).
* *Dámaso Velásquez* (1943, eleberria). 1950ean *El mar es un potro* izenburupean berrargitaratua.
* *Cuentos de Tío Tigre y Tío Conejo* (1945, ipuinak). Ezagunenetakoa.
* *Todos iban desorientados* (1951).
* *El diablo que perdió su alma* (1954).
* *Suma poética* (1966).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Barquisimeto

## Kanpo loturak 
* *Antonio Arraíz*, Valmore Muñoz Arteagaren biografia eta olerkien ikerketa.
Alfabeto erruniko

thumb|Altzairuzko zigilu errunikoak, antzinako *futhark*
**Alfabeto erruniko**a germaniar hizkuntzek latindar alfabeto erabili aurreko alfabeto-sistema izan zen. Idazteko, errunak erabiltzen zituzten, antzinako alfabetoko zeinuak zirenak. Eskandinaviako aldaerek *futhark* edo *fuþark* zuten izena, alfabeto horien lehendabiziko sei letrak *F*, *U*, *Þ*, *A*, *R* eta *K* zirelako. Anglosaxoiar aldaerak, berriz, *futhorc* zuen izena, anglosaxoieraz lehendabiziko sei letrak horrela ahoskatzen zituztelako. Alfabeto errunikoak eta haren idazkunak aztertzen dituen zientziak errunologia du izena eta germaniar filologiaren adarra da.

## Historia 
Erruna zaharrenak K.o. 150. urtearen inguruan datatuak dira, eta Danimarkan aurkitu ziren. Baliteke idazkera zaharragoa izatea, baina ez da arrastorik gorde, zuretan grabatuak izanik, erraz desegin eta galdu zirelako. Izan ere, errunen itxura zuhaitz enborretan urradurak egiteko formekin lotuta dago.

Herri germanikoekiko lotura argia da, baina anglo-saxoierazko inskripzio kopurua oso mugatua da (50 inguru); eskandinaviarren artean, berriz, milaka eta milaka daude. 

Kristautzearen ondorioz, 700. urte inguruan erdialdeko Europan eta 1100. urte inguruan iparraldeko Europan latindar alfabetoak ordezkatu zituen. Adituek idazkera sistema horren gailurra IX. eta XI. mendeen artean kokatzen dute, bikingoen aroaren amaieran. Danimarkan, ordea, ez da erabiltzen XII. mendetik aurrera. Suedian gehiago iraun zuten, Dalekarlia eskualdean.

Islandia bikingoek kolonizatu arren, errunak ez ziren bertara iritsi eta sagak latindar letretan idatzita daude. Hala ere, Islandiako idazkeran, egun ere, letra batzuek itxura errunikoa dute (Þ, þ), baina haietan ere jatorria ez dago errunetan, idazki ingeles zaharretan baizik, anglosaxoien oroigarri. Groenlandian Kingigtorsuak aztarnategian aurkitu da erruna inskripzio iparraldekoena, baina zeinu sekretuez idatzita dago. Erabilera apaingarri gisa mantendu zen: XX. mendearen hasieran, Suedian oraindik dekoratzeko zerabiltzaten.

## Unicode 
Unicodek 1999ko irailean 3.0 bertsioa atera zuenean, errunak gehitu zituzten. Hona hemen letra errunikoen taula (U+16A0–U+16EA):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beñat Dagorret

**Beñat Dagorret** (Makea, 1927ko urtarrilaren 31 &ndash; 1993ko ekainaren 29a) idazle eta irakasle euskaltzalea izan zen.

## Biografia 
1927an Makea Ameztoia etxaldean jaio zen; gurasoak Domingo Dagorret eta Mari Goiti zituen eta zortzi seme-alabaren artean gazteena zen. Ikasketak Makeako eskolan eta Hazparne, Uztaritze eta Baionako apaizgaitegietan egin zituen; haietan Piarres Lafitte, Etienne Salaberri edota Piarres Narbaitz izan zituen irakasle.

Parisera hamabi bat urtez egon zen. Han lanbidez aireportuko bulegoetan aritu zen eta aldi berean euskal diasporaren ekimenetan engaiatu zen; *Herria* astekarian lehen eta *Elgar* hilabetekarian gero artikuluak idazteari ekin zion. Parisko Eskual Etxeak antolatutako ikastaroetako lehen euskara irakasleetakoa izan zen eta Etxeko lehen idazkaria izan zen. Parisko urteetan Mari Terexa Arkondo lekondarrarekin ezkondu zen; bikoteak bi seme-alaba izan zituen, Dominique (Paris, 1959) eta Anita (Baiona, 1961).

1960an Euskal Herrira itzuli zen eta familia Baionan bizi izan zen. Euskarazko artikuluak idazten jarraitu zuen, aipatu *Herria* astekarian eta *Basque-Éclair* egunkari sortu berrian; euskara irakasten (metodo bat ere asmatu zuelarik) segitu zuen eta helduei Baionako Euskal Museoan zein gazteei Uztaritzeko seroren ikasketxean eskolak eman zituen.

Bizitokiz aldatu eta Donapaleura joan ziren, Jean Errekart diputatuak deiturik. Lur Berrin hasi zen lanean. Kazetaritza ez zuen utzi eta *Basque-Éclair* desagertu zenean, argitalpen hau irentsi zuen *Sud Ouest* egunkarian idatzi zuen.

1993an hil zen. Makea sorterrian ehortzi zuten.

## Lanak 
### Ipuinak 
* *Egan* aldizkarian ipuin batzuk argitaratu zituen 1960an.

### Itzulpena 
* *Beilaria, zertan da gaua?*. Bernard Darricau baionesaren *Veilleur, où en est la nit?* eleberriaren itzulpena, egile honek eskatuta. Itzulpena zenbait urtez Piarres Xarritonen esku egon eta gero Elkarrek 2000n argitaratuta. .
* *Izan xumea*. Jeanne Monteilen *Passé simple* lanarena. Edizio elebiduna. *Vents et marées* aldizkariaren zenbaki berezia, 1987ko martxoa. ISSN 0154-6473.

### Euskara metodoa 
* *Apprenons à parler le Basque*, autoedizioa, *Imprimerie de la Basse-Navarre*, Donapaleu, 1969. Launa liburu eta disko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herria
* Lur Berri

## Kanpo loturak
Wicklow mendiak

**Wicklow mendiak** (ingelesez *Wicklow Mountains*, irlanderaz *Sléibhte Chill Mhantáin* eta antzinako irlanderaz *Cualu*) Irlandako ekialdean dagoen mendikate bat da. Nagusiki Wicklow konderrian kokatzen da, halere bere mugak Carlow, Wexford eta Dublingo konderrietara hedatzen dira. Dublingo konderrian **Dublingo mendiak** izena daramate (ingelesez *Dublin Mountains* eta irlanderaz *Sléibhte Baile Átha Cliath*).

Mendikate honetako mendirik garaiena Lugnaquilla da (925 metro). Wicklow mendikateko Kippure mendian Liffey ibaiaren iturburua kokatzen da, bestalde Dargle, Slaney eta Avoca ibaiak ere iturbura bertan dute.

## Parke Nazionala 
Mendikate honetan Wicklow Mendiak Parke Nazionala ere kokatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Lugnaquilla from Glenmalure.jpg|Lugnaquilla mendia.
Irudi:Upper and Lower Lough Bray.jpg|Upper eta Low Lough Bray aintzirak.
Irudi:Wicklow Mountains National Park Information Office.jpg|Wicklow Mendiak Parke Nazionaleko informazio bulegoa.
Irudi:Lough Nahanagan.jpg|Nahanagan aintzira.

## Kanpo estekak 
* Wicklow Mendiak Parke Nazionalaren webgunea
James Larkin

[260px|thumb|eskuinera|James Larkin sindikalariaren estatua [Dublingo O'Connell Street kalean.]]
'*James *Big Jim* Larkin*', irlanderaz *Séamas Ó Lorcáin* (1876ko urtarrilaren 21a, Liverpool &ndash; 1947ko urtarrilaren 30a, Dublin) irlandar sindikalista eta sozialista bat izan zen.

## Biografia 
Nahiz eta Ingalaterrako Liverpool hirian jaioa izan, gurasoak jatorriz Armagh konderrikoak zituen. Gerora, familia osoa Irlandako Down konderriko Burren udalerrira aldatu zen, etxalde txiki batera. Txiro eta estuasun ekonomiko larrien erdian hazi zen. Haurra zelarik, heziketa oinarri-oinarrizkoa jaso eta berahala hasi zen lanean lanbide ugaritan. Azkenik, sozialismoaren pentsamoldeak erakarri zuen.

1905. urterako buruzagi sindikalista zen. 1907an Belfast hirira joan eta han Irish Transport and General Workers' Union ("Irlandar Garraiolari eta Langileen Sindikatua") sindikatu boteretsuaren, Irlandako Alderdi Laboristaren eta Workers' Union of Ireland ("Irlandako Langileen Batasuna") sindikatuaren sorreran parte hartu zuen.

Dena den, Larkini ospea batez ere 1913ko Dublingo greba erraldoian eduki zuen paper garrantzitsuagatik datorkio, greba hura dublindarren oroimen kolektiboan aski nabarmendua gelditu baita, bertan jazo ziren kale istiluengatik. Oraindik, gaur egun ere, Dublingo historiaren pasarte garrantsitsuenetako bat bezala oroitua da. Gertakari hartan jaso zuen *Big Jim* ("Jim Handi") ezizena.

1913-1924 bitartean Ameriketako Estatu Batuetan egon zen. Han Estatu Batuetako Alderdi Sozialistako kide egin eta nazioarteko mugimendu sindikalistan burubelarri sartu zen. Sobiet Batasunarekiko atxikimendua agertu eta Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak *anarkista kriminal* bat izatea leporatuta, Sing Sing espetxean 5 eta 10 urte bitarteko zigorra ezarri zioten. 1923an barkamena eman, kaleratu eta atzerriratzea behartu zuten.

Irlandara itzultzean, komunismoaren aldeko ekintzaile bilakatu eta diru-biltze kanpainetan jardun zuen, Anglo-Irlandar Itunaren aurka 1922ko Irlandako Gerra Zibilean borrokatu zuten IRAko ekintzaile espetxeratuak askatzearen alde.

Dáil Éireannean (legebiltzarrean) biltzarkidea ere izan zen, Irlandako Alderdi Laboristaren izenean.

Gaur egun, haren estatua bat dago O'Connell Streeten, beste irlandar ospetsuen estatuekin batera.
Abrakebabra

**Abrakebabra** Irlandako janari laster jatetxe kate bat da. Izatez, herrialde hartako mota honetako jatetxe kate handi eta hedatuena da, bereziki Dublin hirian eta herrialde honetako hegoaldean. Kate honetako lehenbiziko jatetxea 1982. urtean Dublin hiriko Rathmines auzoan ireki zuten. Berehala bertako gazteen artean sekulako arrakasta izan zuen, nagusiki gazte jendeak gaueko ordu txikietan bertaratu eta jateko aukera eskeintzen ziolako.

Denera Irlanda osoan zehar 17 jatetxe ditu, bestalde 6 frankizien jabe ere bada: Bagel Factory (okindegi eta gozotegiak), Chick King (Kentucky Fried Chicken motako oilasko errea saldu edo zerbitzaten duten jatetxeak), Yo Sushi (japoniar jatetxeak), Gourmet Burguer Kitchen (hanburgesa jatetxeak), O'Briens (sandwich jatetxe eta kafetegiak) eta Abrakedabra janari laster jatetxe katea.

Azken urteotan Erresuma Batuan ere zabalkunde saiakera bat egin zuen, herrialde honetan jatetxeak irekiz, baina lasterrera itxi beharra izan zituen. Irlakdako Frankizien Elkarteak 2008 eta 2009an saritu egin zuen.

## Kanpo estekak 
* Abrakebabra jatetxe katearen webgunea
Espainiako Estatistika Institutua

**Espainiako Estatistika Institutua** (jatorrizko izena, ), labur **INE** akronimoaz ere ezaguna, Espainiako erakunde estatistiko ofizial nagusia da. 1945. urtean sortu zen ofizialki eta geroztik Estatuko errolda eta beste estatistika ofizial nagusiak biltzea eta zerbitzu estatistikoak koordinatzea eta ikuskatzea du helburu. Espainiako Ekonomia eta Enpresa Ministerioaren erakunde autonomoa da eta Madrilen du egoitza nagusia. Espainiako probintziako hiriburu guztietan ere delegazioak ditu.

## Ikus, gainera 
* Eustat
* Nastat
* IINSEE - Frantziako estatistika eta ekonomia ikerketarako nazio institutua

## Kanpo estekak 
* Estatitistika Institutuaren webgunea
Derg aintzira

**Derg aintzira** (ingelesez *Lough Derg* eta irlanderaz *Loch Deirgeirt*, euskaraz *Begi Gorriaren aintzira* esan nahi du) Irlandako mendebaldean dagoen aintzira bat da. Hego-mendebaldetik Clare konderrian dago, ipar-mendebaldetik Galway konderrian eta azkenik, ekialdetik Tipperary konderrian.

thumb|ezkerrera|150px| Shannon ibaiko aintzirak.
118 km²-ko azalera eta 36 metroko gehienezko sakonera du. Bere betebide nahiz hustubide nagusia Shannon ibaia da. Berez Shannon ibaiak eratzen dituen hiru aintzira nagusien artean hegoalderen dagoena eta handiena da Derg aintzira.

Arrantza, nabigazio eta atsedenleku bikaina izateko ospea ere badu.

## Ikus, gainera 
* Irlandako aintziren zerrenda
## Kanpo estekak
Artxandape ikastola

**Artxandape ikastola** Bilboko Matiko auzoan (Uribarri barrutian) kokatutako ikastola da. Elizbarrutiko ikastetxeak eta Eusko Ikastola Batza erakundeen kide den itundutako ikastetxe bat da. Gaur egun 650 ikasletik gora ditu, eta Haur, Lehen eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza ematen dira bertan, D ereduan.

## Historia 
Artxandape ikastolaren aurrekariak 1967an kokatu behar dira, Uribarri auzoko Aneja parrokiaren lokaletan eskolaurreko hiru ikasgela zabaldu zirenean.
1980ko urrian Deustuko erriberako San Pablo parrokiako lokaletan Eskolaurreko hiru ikasgela eta Oinarrizko Hezkuntza Orokorrezko (gaur egungo Lehen Hezkuntza) bost ikasgela sortzen dira, Artxandape Ikastola izena hartuz.

1985. urtean, eskolaurreko gelak Bilboko Jasokunde parrokiako lokaletan zeukan Aixerrota Ikastolak Artxandaperekin bat egiten du. Urte berean, ikastola Matiko auzoan kokatutako eraikin berri batera eraman zuten, gaur egun duen kokalekura, hain zuzen ere.

1985/1986 ikasturtean irten zen Oinarrizko Hezkuntza Orokorrezko lehen promozioa, 10 ikaslek osatutakoa.

1996an instalazioak handitzeko eta hobetzeko lanak egiten dira, bi urteko Haur Hezkuntzako bi gela eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako bigarren ziklorako ikasgelak egiteko asmoz. 1998/1999 ikasturtean irten zen Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako lehen promozioa, 58 ikaslek osatutakoa.

## Ikus, gainera 
* Ikastolen Elkarteko ikastolen zerrenda
* Eusko Ikastola Batza

## Kanpo estekak 
* Artxandape ikastolaren webgunea
* Elizbarrutiko Ikastetxeak EI-CCDD
* Eusko Ikastola Batza EIB
Josu Landa (argipena)

**Josu Landa** zenbait lagunen izen-deiturak dira:

* Josu Landa (1960 -), kazetari eta idazle gipuzkoarra.
* Josu Landa (1953 -), euskal jatorriko idazle venezuelarra.
Gaël Monfils

**Gaël Monfils** (Paris, Frantzia, 1986ko irailaren 1a - ) tenis jokalari frantsesa da. 2011n Frantziako lehena izan zen eta munduko zazpigarrena.

## Biografia 
Gaël Monfils (Parisen (Frantzia) jaio zen 1986ko apirilaren 1ean. Aita Rufin izan zen, futbol jokalari ohia eta, ama, berriz, Sylvette, Martinikatik etorritako erizaina. Anaia gazteago bat ere badu, Daryl.

Monfilsen jokalari gogokoena Arthur Ashe da. Musika entzutea gustatzen zaio, Rhythm and bluesa, batez ere. Tenislariak saskibaloia ere gustuko du eta NBAko Denver Nuggets ekipoaren jarraitzaile sutsua da, Carmelo Anthony bere idoloa delarik. Josselin Ouanna eta Mamata Paterne edo Richard Gasquet, Gilles Simon eta Jo-Wilfried Tsonga lankideak dira bere lagun hoberenak. Futbolzalea ere bada eta Arsenal FC eta Paris Saint-Germain FC dira gustuko dituen ekipoak.

2004az geroztik, Thierry Championek entrenatu zuen, baina 2006an, aldendu egin ziren. 2007ko maiatzean, Tarik Benhabiles izan zuen entrenatzaile eta, 2008an, Roger Rasheed. 2011n, Patrick Chamagne izan du entrenatzaile berria.

Eskumuturrean tatuaiak, eta bizkarrean ere bai, Martin Solveig eta Dragonetten *Hello* bideo musikalean bere irudia txertatu zuen.

Andregai ospetsu bat baino gehiago izan du: Alize Cornet frantsesa, Dominika Cibulkova eslovakiarra... Gaur Nyonen, Suitzan, bizi da, Chelsea australiar emaztegaiarekin.
Pierre Zabalo

**Pierre Zabalo** (Landibarre, 1953 - ) euskal idazle, irakasle eta ikertzailea da.

## Biografia 
Landibarreko (Nafarroa Beherea) Jondohozti (Doneztebe) auzoan jaio zen. Lanbidez irakasle, lau urtez Malin eta beste lau Mendiben eman eta gero 1972an Milafrangara (Lapurdi) heldu zen irakaskuntzan aritzeko; harrezkero han bizi da. Milafrangan hemeretzi urtez irakasle eta geroago Gorputz hezkuntzan Kontseilari Pedagogikoa izan da. Milafrangako pilota batasuneko idazkaria da eta herriko Bizi Berria elkarteko kidea da.

Pilotazale handia, kirol honi eta herri kirolei buruzko liburu batzuk idatzi ditu. Berak egindako zenbait liburu bere kabuz argitaratu ditu, Pilotasoro izena argitaletxearentzat aukeratuta. Urte luzez Frantziako Pilota Federazioko diruzaina izan zen eta departamenduko Pilota Komiteko sortzailea izan zen.

## Lanak 
### Euskaraz 
* *Zer da pilota* (1997).
* *Pilotaren gogoa*, Elkar.
* *Gerezi xuriak*, Pilotasoro, Milafranga, 2011. Eleberria; duela 50 urteko Landibarreko bizitzaz eta bertako euskara erabiliz.

### Frantsesez 
* *Pour connaître la Pelote Basque*, Pilotasoro.
* *La Pelote Basque*, Alan Sutton.
* *A la découverte de la pelote basque...Le Chistera*, Monhélios.
* *Les cerisiers blancs*, Pilotasoro, 2004. *Gerezi xuriak* liburuaren frantsesezko bertsioa.

### Espainieraz 
* *Pelota Vasca*, Mikel Bringasekin.

### Elebiduna 
* *Mémoire de la Pelote Basque et des jeux de bergers/Euskal pilotaren gogoa eta Artzain Jokoak*, 2002, autoedizioa. Jakes Casaubonekin. Bere barruan *Pilotasoro - Pilotakagia* liburuxka dago, pilotasoroez eta beren kokapenez.
* *Force basque, indar jokoak*, Pilotasoro.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Landibarre
* Pilota

## Kanpo estekak 
* Pierre Sabalo au Biltzar, Sud Ouest, 2011ko apirilaren 25a.
Thurles

**Thurles** (irlanderaz *Durlas Éile*, euskaraz "Éileren gotorlekua" esan nahi du) Irlandako Tipperary konderriaren iparraldean dagoen udalerri bat da. 6.910 biztanle ditu (2011).

## Geografia 
Suir ibaiaren ertzetan zabaltzen da Thurles eta Silvermine mendiek eta Slieveardagh muinoek inguratzen dute. Klima epel eta hezeak nekazaritzarako lur oparoa eman diote herriari.

## Historia 
K.a. V mendearen inguruan kokatzen da Eile tribuaren presentzia lur hauetan. Kondairak ekarritako izena bada ere eremu zabal bat hartzen zutela uste da. K.o. VIII menderako Eileren lurrak erresuma ugaritan zatituta zeuden: O'Carroldarrak ziren nagusi iparraldean, O'Spillanetarrak erdialdean eta O'Fogartytarrak gaur egungo Eliogarty baroierrian. Azken hauek eman zioten izena Thurlesi. XII mendearen bukaeran O'Fogarty klanaren indarrak beherakada izan zuen eta anglo-normandiarra zen Butler familia nagusitu zitzaien XIII mendean.

## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundearen katedrala (Thurles)
* Semple Stadium

## Kirola 
1884ko azaroaren 1ean Michael Cusack irakasleak udalerri honetan Elkarte Atletiko Gaeliko erakundea sortu zuen. Udalerri eta konderri honetan hurling kirolak berebiziko garrantzia eta zelatasuna du.

## Herritar ezagunak 
* Tony Ryan (1936-2007), Christy Ryan eta Liam Lonerganekin batera Ryanair hegazkin konpainiaren sortzailea.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:Thurles Market Square, December 2006.jpg|Azoka plaza.
Irudi:ThurlesCathedral.JPG|Jasokundearen katedrala.
Irudi:Thurles Railway Station - geograph.org.uk - 626672.jpg|Tren gelotkia.
Irudi:Thurles Bridge.jpg|Thurlesko zubia.

## Kanpo estekak 
* Thurles udalerriaren webgunea
Jon Imanol Azua

**Jon Imanol Azua Mendia** (Bilbo, 1953ko azaroaren 27a) EAJko politikari ohi eta enpresaburua da. Eusko Jaurlaritzako Lehendakariordea eta Industria eta Merkataritza Sailburua izan da.

## Biografia 
Mexikon bizi zela, Anáhuac eta Unibertsitate Autonomoan ingeniaritza industriala ikasi zuen. Etxera itzuli eta Bilboko Ingeniarien Goi Eskola Teknikoan titulu lortu ondoren, IESEn ikasi zuen. 1980ra arte, Banco de Vizcayan eta Mondragonen lan egin zuen.

Mexikon EAJko kide bilakatu eta 1979ko Espainiako hauteskundetan diputatu hautatu zuten. 1980an Eusko Jaurlaritza sorberrian sartu zen. 1983an Bizkaiko Foru Aldundian lan egin zuen eta urte bi geroago Lan, Osasun eta Gizarte Segurantza Sailburu bihurtu zen. 1986ko hauteskundetan legebiltzarkide bihurtu ondoren 1991n Jaurlaritzara itzuli zen Lehendakariordea eta Industria eta Merkataritza Sailburu moduan.

1995en politika utzi eta Business Consulting enpresan sartu zen. Ekonomia eta enpresari buruzko hainbat artikulu idazteaz gain, IESEn eta Deustuko Unibertsitatean irakasle laguntzailea ere bada.
Jose Luis Goioaga

**Jose Luis Goioaga Escario** (Bilbo, 1895 &ndash; Neguri, 1968ko apirilaren 11a) euskal herritar politikaria eta enpresaburua izan zen.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, Salamancako Unibertsitatean doktoretza lortu zuen. Fernando Ybarraren idazkaria zela, 1916an Partido Liberal-Conservadorren bilbotar adarra sortu zuen. *El Pueblo Vasco* egunkaria sortzera ere lagundu zuen. Gerra ondoren Bizkaiko Foru Aldundiaren eta Bizkaiko Aurrezki Kutxaren presidentea izan zen.

## Lanak 
* *Causa por rebelión militar instruída con motivo de los sucesos acaecidos el día 10 de agosto de 1932* (1933).
* *Don Francisco de Quevedo y su significación en la literatura española* (1942).
* *El Conde de Villamediana* (1944).

## Erreferentziak
Zabalo (argipena)

**Zabalo** euskal deitura da. Pertsona hauek daramate, besteak beste:

* Xabier Zabalo (1987 -), txirrindularia.
* Pierre Zabalo (1953 -), idazlea.
* Ramon Zabalo (1910 - 1967), futbolari katalan-ingelesa.
* Jon Zabalo (1892 - 1948), euskal jatorriko dantzari ingelesa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zabaloetxe
* Zabala (argipena)

## Kanpo estekak
Josu Landa (Venezuela)

**Josu Landa Goyogana** (Caracas, 1953 -) euskal jatorriko idazle eta filosofo venezuelar-mexikarra da. Euskalduna da eta zenbait liburu euskaratu ditu.

## Biografia 
Caracasen jaio zen, 1950ean hara joan zen familia lekeitiar batean. Umetan denbora batez Euskal Herrian egon eta gero berriro itzuli ziren Ameriketara.

1982tik Mexikon bizi da. Olerkari eta filosofoa da eta Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan irakaslea da. Bere ikerketa lana literaturaren eta etikaren filosofia da. 2000tik 2006ra Mexikoko Sortzaileen Sistema Nazionaleko kidea izan zen.

## Lanak 
### Teorikoak 
* *Miseria de la universidad*, Cumaná, UDO, 1982.
* *Ensayo sobre la decadencia*, Mexiko Hiria, ELII, 1987.
* *Más allá de la palabra. Para la topología del poema*, Mexiko, FFL-UNAM, 1996.
* *Para pensar la crítica de poesía en América Latina*, Mexiko, II Filológicas-UNAM, 1997.
* *La idea de universidad de Justo Sierra*, Campeche, Universidad Autónoma de Campeche, 1998.
* *De archivos muertos y parques humanos en el planeta de los nimios*, Mexiko, Arlequín, 2002.
* *Poética*, Mexiko, Fondo de Cultura Económica, 2002.
* *Aproximación al verso libre en español*, Barcelona (Venezuela), Fondo Editorial del Caribe, 2004.

### Olerkigintza 
* *Bajos fondos*, Mexiko, UAM, 1988.
* *Viaje a Cipango*, Barcelona, Venezuela, Fondo Editorial del Caribe, 1990.
* *Los tankas de Arropain*, Maracaibo, Venezuela, Colecciones Clandestinas, *Dirección General Sectorial del Consejo Nacional de Cultura* (CONAC), 1990.
* *Arropaineko tankak / Los tankas de Arropain*, edizio elebiduna, Bilbo, Laida, 1991.
* *Falasha / Falaxa*, edizio elebiduna, Mexiko, Centro Vasco, 1992.
* *De anímulas, viajes y otras falacias*, Mexiko, Lagarto, 1995.
* *Treno a la mujer que se fue con el tiempo*, Mexiko, Arlequín, 1996. Carlos Pellicer Saria 1997an.
* *La luz en el vano*, Mexiko, UNAM, 1996.
* *La tierra basta*, 2002.
* *Estros*, Caracas, Monte Ávila Editores, 2003.
* *Y/O (Ensamble)*, Puebla, LunArena, 2004.
* *Alisios*, Gasteiz, Bassarai, 2004). .

### Eleberria 
* *Zarandona* (Mexikoko Euskal Etxea, 1999): 1936an hasitako euskal diasporari lehen eleberri endogenoa. Txalapartaren argitalpena: 2000. .

### Euskaraz 
Olerkigintza atalean jaso diren liburu elebidunez gain, itzulpen batzuk egin ditu:
* *Eguzki harria* (1997). Octavio Pazen *Piedra de sol* lanarena.
* *Amaibako heriotza* (2009). José Gorostizaren *Muerte sin fin* liburuarena.

Beste aldetik, *Poesía vasca contemporánea / Poesía basca contemporãnea* antologian (Angela Caon Perucciniren koordinazio, itzulpen eta edizioa, Caixas do Sul, Brasil, Maneco Livraria e Editora, 2003) sartuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Biografia UNAMen webgunean.
* Josu Landa Buap.mx webgunean.
Ollanta Humala

**Ollanta Moisés Humala Tasso** (Lima, Peru, 1962ko ekainaren 27a) militar ohi eta politikari peruarra da. 2011ko uztailaren 28tik Peruko Errepublikako presidentea da.

Isaac Humala, langileen abokatu eta etnocacerismoaren (ideologia nazionalista etnozentrikoa) sortzailearen semea da. 1982an karrera militarra hasi zuen. Peruko armadan lotinant koronel izatera iritsi zen. 1992an Sendero Luminosoren aurkako borrokan parte hartu zuen eta hiru urte geroago Ekuadorren aurkako gerran. 2000ko urrian Fujimoriren aurkako altxaldi bat zuzendu zuen baina zapuztua izan zen. Fujimoriren erregimena erori ostean Peruko kongresuak amnistiatu zuen.

2005ean Peruko Alderdi Nazionalista sortu zuen. Alderdi berria garaiz erregistratu ez zuenez, 2006ko Hauteskunde Orokorretan *Unión por el Perú* alderdiarekin aurkeztu zen. Lehenbiziko itzulia gainditu zuen, botoen %30.61ekin. Ekainaren 4an egin zen bigarren itzulian Alan García nagusitu zitzaion botoen %52.62rekin.

2011ko Hauteskundeetan Peruko presidente aukeratua izan zen. Bigarren itzulian botoen %51,44 lortu zituen eta Keiko Fujimori kontserbadoreak %48,55. Hauteskunde kanpainan eskuinekoek Hugo Chávezekin lotu zuten baina, bere lehenbiziko erabakiek erakutsi zutenez, hurbilago dago Lula da Silvak Brasilen erabili zuen eredutik Venezuelakotik baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaëtan Bernoville

**Gaëtan Bernoville** (Donibane Lohizune, 1889ko azaroaren 26a - Paris, 1960ko azaroaren 11) Euskal Herriko frantsesezko idazlea izan zen.

## Biografia 
thumb|*Les Lettres*, nr 1923-12-01
Donibane Lohizune jaioterrian bizi izan zen haurtzaroan. Sakonki katolikoa zen eta bere lehen idazkietan karlismoaren eragin argia dago. 1913an *Les Lettres* aldizkaria sortu zuen.

Parisen finkatu eta Grasset argitaletxeko bilduma bat zuzendu zuen. Frantses Akademiako kide izendatu zuten. *Gure Herria*, *Revue Régionaliste des Pyrénées*, ''L'Illustration* eta beste argitalpen batzuetan idatzi zuen.

## Lanak 
### Euskal Herriaz 
* *La croix de sang. Histoire du curé Santa Cruz*, Paris, 1928. Sortu zuen zalapartagatik berehala espainierara itzuli zuten.
* *Au service de Don Carlos*, Paris, 1932.
* *Un saint basque. Saint Michel Garicoits*, Paris, 1936.
* *Le pays des Basques*, 1937.
* *Visages du Pays Basque*, Paris, Éditions des Horizons de France, 1946.
* *Pierres le contrebandiste*.
* Zinemaren alorrean *Au Pays des Basques* 1930eko filmeko gidoigilea izan zen.

### Beste lan batzuk 
* *Itinéraire spirituel de France*, 35 liburukiko lan itzela; horrek donibandarra XX. mendearen lehen erdialdean gertatutako "berpizkunde literario katolikoan" kokatzen du. Horietako batzuk hemen jasota daude.
* *Sainte Thérese de l'enfant Jesus*, 1926.
* *Les Jésuites*, 1934.
* *Grignion de Montfort, apôtre de l'école et les Frères de Saint-Gabriel*, 1946.
* *La Salette* (1946).
* *Monseigneur Jarosseau et la mission des Gallas; l'épopée missionnaire d'Éthiopie*, 1950.
* *Le catholicismo dans l'oeuvre de François Mauriac*, 1950.
* *L'Épopée des Lućs et les Saints Innocents de la Vendée*, 1970.

## Bere omenez 
Donibane Lohizune jaioterrian bere izena daraman karrika dago.

## Bibliografia 
* Vovard, A.: *Un écrivain basque: Gaëtan Bernoville*. *Revue Régionaliste des Pyrénées*, 1958.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Au Pays des Basques''
* Frantses Akademia

## Kanpo loturak 
* Bernoville Auñamendi Eusko Entziklopedian.
Tipperary

**Tipperary** (irlanderaz *Tiobraid Árann*), Irlandako hego-mendebaldean dagoen Tipperary konderriko udalerri bat da. 2006ko erroldaren arabera 5.065 biztanle zituen. Limerick eta Waterford hiriak lotzen dituen N24 errepidean kokatzen da.

thumb|600px|erdian|Tipperary udalerria eta bere inguruko paisaiaren ikuspegia.

## Musika 
Lehen Mundu Gerran ospetsu bilakatu zen ''It's a Long Way to Tipperary'' abestiak udalerri hau aipatzen du.

## Kanpo estekak
Grégoire Joanategi

**Grégoire Joanategi** (Izturitze, 1887 &ndash; 1967) Belokeko apaiz bat izan zen, zeina deportatua izan baitzen Alemaniako Buchenwald eta Dachauko kontzentrazio-esparruetara.

## Bizitza 
thumb|200px|Presoak Buchenwald esparruaren liberazioan.
Izturitzen jaio zen; Bazilio Joanategi, hau ere Beloken beneditar eta idazlea, osaba zuen. Grégoire bederatzi urterekin Belokeko eskolan sartu zen. Hogeita zazpi urterekin Lehen Mundu Gerrara joan zen, baita osorik egin ere.

Bigarren Mundu Gerran Belokekoei nazien kontra erresistentzian aritzen zirenak Hego Euskal Herrira pasatzen laguntzeko eskatu zieten; **Joanategik** lan hauek egiten *Orion* sarean parte hartu zuen. 1943ko abenduaren 14an, okupazio alemaniarraren garaian, Belokeko priorea zela Jean-Gabriel Hondet fraidetxeko buruzagiarekin batera Gestapok atxilotu zituen. 1944ko urtarrilaren 14 arte Baionako kartzelan izan zituzten, SSren zaintzapean. Handik lehen Bordeleko Fort du Hara eta gero Compiègnera igorri zituzten, Buchenwald (egun Turingia) kontzentrazio-esparrurako bidean. Hango 48, 61 eta 45 zenbakiko *Block* delakoetan sartu zuten. 1945ean Buchenwaldetik Dachaura (Bavaria) bidalita, 26 Blockean; nazien gainbehera zen eta apirilaren 29an Aliatuak esparruan sartu eta oso baldintza kaskarretan zeuden presoak liberatu zituzten.

1951n frantses estatuak **Joanategi** eta Hondet saritu zituen.

## Lanak 
Bere bizipen latz guztiak frantsesez jaso zituen 1960an idatzitako liburu batean. Marzel Etxehandik komentukideak 1995ean euskaratu zuen:
* *Alemaniara deportatua*, Donostia, Elkar, 2003. . Liburuko sar hitza artikulurako iturrietakoa izan da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bazilio Joanategi
* Belokeko komentua
Subway (jatetxea)

**Subway** janari lasterreko jatetxe kate edo frankizia bat da. Jatetxe kate honen espezialitatea sandwich, ogitarteko, entsalada eta pizzak zerbitzatzea da. Jatetxe kate hau Doctor's Associates, Inc. enpresaren jabetzakoa da.

Mundu osoan 96 herrialde artean banatutako 35.000 jatetxe ditu. Gaurko egunez Euskal Herrian jatetxe bakarra du, Bilbo hiriko Mazarredo zumarkalean hain zuzen ere.

## Historia 
1965eko abuztuaren 28a Estatu Batuetako Connecticut estatuko Bridgeport hirian Fred DeLuca enpresaria eta Peter Buck ostalariak sortu zuten. Aldiz, bere egoitza nagusia estatu horretako Milford hirian kokatzen da.

## Kanpo estekak 
* Subway jatetxe katearen webgunea
Santa Eulàlia (L'Hospitalet de Llobregat)

**Santa Eulalia** Kataluniako Bartzelonako probintzian dagoen L'Hospitalet de Llobregat udalerriko auzo bat da.

2019an 40.019 biztanle zituen.

Kokapenari dagokionez III. Barrutian kokatzen da. Izena bertan kokatzen den Santa Eulalia Proventzakoa elizatik datorkio.

## Iruditegia 

Irudi:Carrer de Santa Eulàlia a l'Hospitalet de Llobregat.jpg|Santa Eulalia kalea.
Irudi:Ciutat justicia 5.jpg|Justiziaren Hiria.
Irudi:Igldseyp.jpg|Santa Eulalia Proventzakoaren eliza.
Irudi:Mercat de Santa Eulàlia, l'Hospitalet-1.JPG|Santa Eulalia merkatua

## Kanpo estekak