open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edward Ruscha

**Edward Ruscha** (Omaha, Nebraska, Ameriketako Estatu Batuak, 1937ko abenduaren 16a) artista da.

## Bizitza 
Omahan jaioa, 1956an Los Angelesa aldatu zen, eta Chouinard Art Instituten hasi zen ikasketak egiten. Garai hartan hasi zen espresionismo abstraktuaren hizkera ikertzen, Franz Klineren eta De Kooningen bidetik. 1960ko hamarraldian Europan zehar bidaiatu zen, eta bidaia horren emaitza da hitzez eta hiriko paisaiez osaturiko koadro txikien saila. Los Angelesa itzuli ondoren autoaren eta zinemaren kultura, hiriaren ezaugarriak, hartu zituen bere koadroetarako gai nagusitzat. Bere lanetan argazkiak eta filmen eszenak erabiltzen ditu, eta orobat lantzen du ''trompe-l'oeil* teknika. 1965ean Hollywoodera aldatu zen, eta han osatu zuen bere koadro sail ospetsuena, *Hollywood'' (1968).

Oro har, fotorrealismoarekin loturiko artista dela esan daiteke; batzuetan gai organikoak erabiltzen ditu, ohiko pigmentuen ordez, eta zeta gainean margotu ohi du sarritan. 1970az gero aipagarriak ditu basamortuko bere etxean margoturiko oihal erraldoi horizontalak, zeinetan ostertzaren lerroak zeru ekaiztsupean agertzen baitira, eta beste maila bateko esanahia adierazten duten hitzak. Bere erakusketen artean aipagarriak dira, besteak beste, Sao Paulo eta Parisko biurtekoak (1967), eta atzera begirako erakusketak Amerikan (1982-1983) eta Europan (1989-1990). 2006an, Susan Gershekin eta David Johnsonekin batera, Los Angeleseko MoCAko (Museum of Contemporary Arteko) administratzaile izendatua izan zen. Museoko 8 erakusketetan parte hartu zuen, eta bere 33 lan museoko bilduma iraunkorrean daude.

## Erreferentziak
Miquel Coll i Alentorn

**Miquel Coll i Alentorn** (Bartzelona, Katalunia, 1904ko maiatzaren 12a - *ib.*, 1990eko abenduaren 15a) katalan politikari eta historialaria izan zen.

## Biografia 
Familia aberatsekoa zen, eta ingeniaritzako ikasketak egin zituen, baina ez zen inoiz lanbide horretan aritu. 1931. urtean Acción Republicana de Cataluñako kide egin zen, liberala eta maila batean katalanzalea zen alderdikoa. 1932an Unión Democrática de Cataluña sortu zuen, eta idazkari nagusi izatera iritsi zen.

*Estudios Universitarios Catalanes* erakundea berrantolatu zuen 1942an, eta Kataluniako Historiako irakasle izan zen bertan. 1969-1977 bitartean irakasgai hori bera irakasten jardun zuen Bartzelonako Unibertsitatean ere. 1976an *Consejo Federal Español del Movimiento Europeo* kontseiluko presidente izendatu zuten, eta urtebete geroago *Convergència i Unió* alderdian sartu zen. 1980an Kataluniako Parlamentuko diputatu egin zuten, eta Generalitateko Presidentetzako aholkulari izan zen ondorengo lau urteetan; 1984tik hil zen arte (1990), berriz, Kataluniako Parlamentuko presidente.

Historialari gisa, *Historiografia de Catalunya en el periode primitiu* (1951-1952, "Kataluniaren historiografia antzinako garaietan"), "Descloten kronika" lanaren edizio kritiko bat (1949-1951) eta Guillem Ramon de Montcadaren kondairari buruzko ikerketak (1957) argitaratu zituen, beste lan batzuen artean.

## Erreferentziak
Alain Robbe-Grillet

**Alain Robbe-Grillet** (Brest, 1922ko abuztuaren 18a - Caen, 2008ko otsailaren 18a) frantses idazlea eta zinema-zuzendaria izan zen. *Nouveau roman* («Nobela berria») literatura-mugimenduaren aitzindari eta teorilari nagusia izan zen.

Nekazari ingeniaritzako ikasketak egin zituen, baina 1950. urtetik aurrera literaturan murgildu zen. 1963an idatzi zuen *Pour un nouveau roman (Nobela berri baten alde)* obran azaldu zuen bezala, eleberria gauzakien, keinuen eta egoeren arteko loturari dagokio soilik, eta saihestu egin behar da ekintzei edo pertsonaiei buruzko iruzkin psikologiko eta ideologiko oro. Objektibotasunak eta gauzakiaren behaketak kezkatu dute Robbe-Grillet hasieratik: objektuen deskripzio xehea eta psikologiarik gabeko jokabideen deskripzioa egiten zuen lehen obratik, (1953, *Les Gommes*), eta objektibotasunaren bilaketa hura obsesio bihurtu zitzaion hurrengo obretan: *Le Voyeur* (1955), *La Jalousie* (1957, *Leiho-sarea* edo *Jelosia*)*.* *Dans le labyrenthe* (1959, *Laberintoan*). Robbe-Grilletek zinemara eraman zituen teknika horiek, *L´Année dernière à Marienbad* Alain Resnaisek filmaturiko lanean bereziki (1961, *Azken urtea Marienbaden*). Zortzi film luze idatzi eta zuzendu zituen. Eleberri ugari idatzi du teoria-liburu nagusiaren ondoren eta autobiografia bat argitaratu du 1985ean, *Le Miroir qui revient (Itzultzen den ispilua).* Alain Robbe-Grillet Akademia frantseseko kide hautatua izan zen 2004an, baina karguari uko egin zion.

## Bibliografia 
### Eleberriak 
* *Un régicide* (1949)
* *Les gommes* (1953)
* *Le voyeur* (1955)
* *La jalousie* (1957)
* *Dans le labyrinthe* (1959)
* *Instantanés* (1962)
* *La maison de rendez-vous* (1965)
* *Project pour une révolution à New York* (1970)
* ''Topologie d'une cité fantôme* (1976)
* *Souvenirs du Triangle d'Or* (1978)
* *Djinn* (1981)
* *La reprise* (2001)

### Saiakerak 
* *Pour un nouveau roman* (1963)
* *Le voyageur, essais et entretiens* (2001)

### Idatzi autobiografikoak 
* *Le miroir qui revient* (1984)
* *Angélique ou l'enchantement* (1988)
* *Les derniers jours de Corinthe* (1994)

### Filmografia 
* *L'Année dernière à Marienbad* (1961)
* *L'Immortelle* (1963)
* *Trans-Europ-Express* (1966)
* *L'Homme qui ment* (1968)
* *L'Eden et après* (1971)
* *Glissements progressifs du plaisir* (1974)
* *Le Jeu avec le feu* (1975)
* *La Belle Captive* (1983)
* *Un bruit qui rend fou* (1995)
* *C'est Gradiva qui vous appelle'' (2006)

## Erreferentziak
Jose Ramon Uriarte (pilotaria)

'*José Ramón *Katxin* Uriarte Zaldunbide*' (Aulesti,  - ) bizkaitar zesta-jokalari ohia da. 1971n egin zen profesional Gernikan, eta 1972. urtean joan zen lehenbizikoz Ameriketako Estatu Batuetara, Miamira hain zuzen, bertako frontoietan jokatzera.

Euskal Herriak eman duen puntistarik hoberenetakoa izanik, Txikito Bolibar eta Katxinen arteko norgehiagokek aro guztiz berezia markatu zuten zesta-puntaren historian. Estatu Batuetan hemezortzi urte eman ondoren, Euskal Herrira itzuli zen 1990. urtean, pilotarien grebaren ondorioz, eta 2000. urteko Errege egunean erretiratu zen Gernikako Jai-Alai frontoian, hogeita zortzi urte zesta-puntari eskaini ondoren. Irabazi dituen tituluen artean, aipagarriak dira 1992. urteko Euskal Herriko Binakako Txapelketa, Arkarozekin batera irabazia Donostiako Karmelo Balda frontoian, Bolibarko Txikito eta Aranburu gainditu ostean; 1996ko Euskal Herriko Banakako Xixtera Txapelketa irabazi zuen, baita Estatu Batuetako NAFJeko Txapelketa ere; 1997an Gasteizen eta 1998an Bartzelonan ospatutako Munduko Txapelketetan Barrondorekin batera lortu zuen txapela; 1998ko Euskal Herriko Binakako Txapela eskuratu zuen. Kantxa barruan eta kantxatik kanpo bere jokabide apal eta jatorragatik da ezaguna, eta pilotari lotuta jarraitzen du, Eusko Basque pilota-enpresako prentsa-arduradun lanetan.

## Erreferentziak
J. G. Ballard

**James Graham "J. G." Ballard** (Shanghai, Txina, 1930eko azaroaren 15a - Londres, 2009ko apirilaren 19a) britainiar idazlea izan zen.

Haurtzaroan japoniarren kontzentrazio esparru batean gatibu egon zen bere familiarekin Pearl Harborreko erasoaren ondoren. Bizipen horrek bere idazlan gehienetan utzi du arrastoa, batez ere Steven Spielbergek zinemara eraman zuen *Eguzkiaren inperioa* (1984) eleberrian. Zientzia fikzioak eta fantasiazko munduak eragin handia izan dute bere literaturan, eta bertan XX. mendeko kezkak aztertzen ditu: hurbil egon daitezkeen ingurumenari lotutako hondamenak, nahiz bilakaera teknologikoak gizadian izan ditzakeen eraginak. Lehen eleberrian (*Mundu urperatua*, 1962), adibidez, poloetako elurren urtzeak eragindako suntsipenak irudikatzen ditu. Ballarden beste eleberri batzuk dira: *Inon ez dagoen haizea* (1962); *Lehortea* (1965); *Kristalezko mundua* (1966), *Sorkuntza eguna* (1987) bezala Afrikan kokatua; *Zementuzko uhartea* (1974); *Ametsen konpainia mugagabea* (1979); *Kaixo Amerika* (1981); *Emakumeen ontasuna* (1991); *Ihesaldia paradisura* (1994); *Kokaina gauak* (1996) nobela beltza, eta David Cronenbergek zinemarako egokitu zuenean, 1996an, eztabaida garratza sortu zuen *Crash* (1973). Eleberriez gainera ipuin ugari idatzi ditu, eta saiakera-bilduma bat ere argitaratu zuen 1996an: *Milurtekoaren gidaliburua erabiltzailearentzat*.

## Bibliografia 
### Eleberriak 
### Ipuin-bildumak 
### Bestelakoak 
* ''A User's Guide to the Millennium: Essays and Reviews* (1996)
* *JG Ballard: Quotes* (2004)
* *JG Ballard: Interviews * (2005)
* *Miracles of Life'' (2008, autobiografia)

## Erreferentziak
Félicité Robert de Lamennais

**Felicité Robert de Lamennais** (Saint-Malo, 1782eko ekainaren 19a - Paris, 1854ko otsailaren 27a) frantziar apaiz katoliko, idazle eta pentsalaria izan zen.

## Bizitza 
Matematika-irakaslea izan zen bere anaiak sortutako Saint-Maloko apaizgaitegian; 1816an apaiztu zen Vannesen. 1817tik 1823 bitartean, ospe handia eman zion *Essai sur l´indifférence en matière religieuse* (“Erlijiozko axolakabetasunari buruzko saiakera”) idatzi zuen.

1925ean argitaratutako *De la religion considérée dans ses rapports avec l´ordre politique et social* (“Erlijioaz, antolamendu politiko eta sozialarekin dituen harremanen ikuspuntutik”) liburuan aginpide zibilak Elizaren aginpidera makurtu behar zuela zioen. 1830ean, Lacordairerekin eta Montalembertekin batera, *L´Avenir *egunkaria sortu zuen, elizaren eta estatuaren aldeko bereizketaren aldekoa. 1832an, Elizak *Mirari vos* entziklikaren bidez gaitzetsi egin zituen haren ideiak.

1834an argitaratutako *Paroles d´un croyant* (“Fededun baten hitzak”) liburuak berriro ere Elizaren gaitzespena jaso zuen eta Lamennais Eliza katolikotik at geratu zen. *Le livre du peuple* (1838, “Herriaren liburua”), *Le Pays et le Gouvernement* (1840, “Herrialdea eta Gobernua”) eta *Esquisse d´une philosophie* (1841-1846, “Filosofia baten zirriborroa”) liburuetan kontzientzia-askatasunaren aldeko agertu zen. 1848an, herriaren ordezkari hautatu zuten batzar legegilerako.

## Erreferentziak
Aurora Redondo

**Aurora Redondo Pérez** (Bartzelona, 1900eko urtarrilaren 1a - El Escorial, Madril, 1996ko uztailaren 9a) espainiar antzezlea izan zen. Umetan Madrila joan zen familiarekin bizitzera, eta han igaro zuen bere bizitzaren eta karreraren zati nagusia. Haurretan hasi zen antzezten. Gaztetan obra dramatikoetan eta zinema mutuko zenbait filmetan parte hartu zuen.

1926an Valeriano León antzezlearekin ezkondu zen eta, bikote komiko gisa, Álvarez Quintero, Arniches, Muñoz Seca edota Jacinto Benaventeren lanak antzeztuz ibili ziren denboraldi batez. Espainiako Gerra Zibila piztu zenean Argentinara joan ziren, eta Lola Membrivesen konpainiarentzat lan egin zuten. Espainiara itzulitakoan, konpainia bat sortu zuten, *Aurora Redondo-Valeriano León*, ospe handikoa gerra ondoko espainiar antzerkian. Senarra hil ondoren (1955), zineman, irratian eta telebista-sailetan parte hartu zuen *Anillos de oro*; *Histories a cara i creu*; *Cañas y barro* eta *El último café*, baina batez ere antzerkian lan egin zuen: *Ninette y un señor de Murcia* (1965); *Buenos días, condesita* (1965); *Un millón en la basura* (1966); *Las tormentas no vuelven* (1983); *La casa de Bernarda Alba* (1984); *Cartas de mujeres* (1989); *Maribel y la extraña familia* (1990); *Celos del aire* (1991); *Melocotón en almíbar* (1991-92). Sari asko jaso zituen bere karrera luzean zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lionel Cooper

**Jacob Lionel Bakst Cooper** (Beaufort West, Lurmutur Mendebaldea, Hegoafrika, 1915eko abenduaren 27a - Londres, Ingalaterra, 1979ko abuztuaren 8a) hegoafrikar matematikaria izan zen.

## Biografia 
Cape Towngo Unibertsitatean matematika- eta fisika-ikasketak egin zituen, eta sari ugari irabazi zituen graduatu baino lehen. Beka baten laguntzaz Oxfordeko Queen's Collegen jarraitu zituen ikasketak 1935ean. Han ere sariak irabazi zituen, bereziki funtzioen teoriaren arloan. Doktoregoa lortzeko asmotan Titchmarshen zuzendaritzapean lan egin zuen eta 1940an eskuratu zuen, *Theory and applications of Fourier integrals* (*Fourierren integralen teoria eta aplikazioak*) tesiari esker.

1940-1944 bitartean Bristol Aeroplane Companyn lan egin zuen. Londresko Birkbeck College eta Imperial Collegen eskolak eman ondoren, Cardiffeko matematika-irakasle hautatu zuten 1951n.

1965ean Torontora joan zen eta bi urte geroago Ingalaterrara itzuli zen. Cooperrek arlo ugaritan egin zituen ekarpenak: operatzaileen teorian (operatzaile linealak eta Hilberten espazio erreal eta konplexuak), transformazio-teorian (transformazio integralen bakartasuna eta irudikapena, hurbilketak, transformazio linealak, etab.), termodinamikan, analisi funtzionalean eta ekuazio diferentzialetan. Operatzaileen teoria landu ondoren, Einsteinekin bat etorri zen 1949an, quantumen teoriaren sendotasun logiko falta zela-eta.

## Erreferentziak
Luis Beltrán Guerrero

**Luis Beltrán Guerrero** (Carora, Venezuela, 1914ko urriaren 11 &ndash; Caracas, Venezuela, 1996ko maiatzaren 16a) venezuelar poeta eta saiakeragilea izan zen.

## Lana 
Haren obran, hala poesia-lanetan nola saiakeretan, oso nabaria da klasikoen ezagutza eta Rubén Daríoren eragin estetikoa. Hitz lauzko lanetan era askotako gaiez idatzi zuen. Aipagarria da, adibidez, Venezuelako ideien historiari eskainitako lekua *Perpetua heredad* (1965, "Landa betierekoa") liburuan. Politikari buruzko saiakerak *El tema de la revolución* (1970, "Iraultzaren gaia") liburuan bildu zituen. Liburu horrek Literaturako Sari Nazionala irabazi zuen argitaratu zen urtean bertan.

Estetikaz eta literaturaz ere idatzi zuen: *Humanismo y romanticismo modernistas* (1978, "Humanismo eta erromantizismo modernistak"). Bestalde, eguneroko bizitzari buruzko kronika bat idatzi zuen: *Candideces* (1962-1995, "Lañotasunak"). Poesia ez zuen hainbeste idatzi, baina hitz lauzkoa adinakoa da kalitatez: *Secretos en fuga* (1942, "Sekretuak ihesbidean"), *Posada del Ángel* (1954, "Aingeruaren ostatua"), *El Visitante* (1958, "Bisitaria"), *Tierra de Promisión* (1959, "Agindutako lurra"), *Poesía electa *(1962, "Poesia hautatua") eta *Obra Poética* (1977, "Obra poetikoa"). Saiakera-lan guztiak *Prosa crítica* (1983, "Prosa kritikoa") liburuan bilduta daude, eta bere literatura lanak, berriz, *Ensayos y poemas* (1994, "Saiakerak eta poemak") liburuan.
## Erreferentziak
António Ramalho Eanes

**Antonio dos Santos Ramalho Eanes** (Castelo Branco, 1935eko urtarrilaren 25a) portugaldar militar eta politikaria da. 1976-1986 bitartean Portugalgo presidentea izan zen.

## Bizitza 
Lisboako Unibertsitateko Zuzenbide eta Psikologia Fakultatean egin zituen ikasketak, eta eskola militarrean sartu zen 1950ean. Militar gisa, Macaon, Mozambiken eta Ginea Bissaun izan zen. Iraultza-gerran espezializatu zen Ikasketa Militar Garaien Institutuan, eta irakaspen horiek aplikatu zituen Ginea Bissaun egon zen denboran, 1969-1971 bitartean. 1974ko apirilaren 25ean, Krabelinen iraultza hasi zen egunean, Angolan zen, Armadaren Psikologia Ekintzako zerbitzuan lanean. Iraultzaren kariaz, Portugalera deitu zuten, hedabide sozialen batzordean parte hartzera. Handik gutxira, Vasco Gonçalves jeneralak telebista-administrazioko batzordearen lehendakaritza eta programen zuzendaritza hartzera deitu zuen, baina ez zuen luzaro iraun karguan, ezker erradikaleko organizazioen presioarengatik. Armadako buruzagitzara igaro zen teniente koronel gisa, eta iraultzaren batzordeko laguntza-zerbitzuetan parte hartu zuen.

1975eko abenduan mailaz igo eta jeneral izendatu zuten, Lurreko Armadako Estatu Nagusiaren Buruzagi gisa. 1976an Portugalgo Errepublikako lehendakari hautatu zuten, sozialista, kristau-demokrata eta sozialdemokraten laguntzarekin. 1986. urtera arte egon zen karguan. Gaur egun, eta agintaldia bete duten beste lehendakarien antzera, biziarteko kargua du Estatu Kontseiluan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Ángel Rodríguez Echeverría

**Miguel Ángel Rodríguez Echeverría** (San Jose, 1940ko urtarrilaren 9a) costarricar ekonomista, enpresaburu eta politikaria da. Costa Ricako presidentea izan zen 1998-2002 bitartean.

## Bizitza 
Costa Ricako unibertsitatean egin zituen ikasketak, eta bertan eskuratu zituen ekonomia eta gizarte zientzietako lizentzia, 1962an, eta zuzenbidekoa, 1963an; unibertsitate hartako irakasle ere izan da. Costa Ricako ikasketak amaitu ondoren, 1966an Berkeleyko Unibertsitatera aldatu zen ikasketak sakontzera. Harrezkero bere herriaren ordekari izan zen zenbait erakunderen bilkuretan, harik eta urte hartan bertan José Joaquín Trejos Fernández Costa Ricako lehendakariaren aholkulari ekonomiko izendatu zuten arte. Ondoren, ministro-kargua eta Costa Ricako Banku Zentraleko zuzendariarena izan zituen bere esku, baina 1970. urtean kargu politikoak bertan behera utzi eta irakaskuntzara itzuli zen.

1984. urtean Partido Unidad Social Cristiana alderdiaren zuzendaritzan sartu zen, eta handik lau urtera lehendakaritzarako hauteskundeetara aurkeztu zen, baina ez zuen garaipena lortu. 1990. urtean, ordea, diputatu hautatu zuten, eta 1991-1992 urteetan Biltzar Legegileko lehendakari izan zen. 1997. urtean berriro aurkeztu zen lehendakaritzarako hauteskundeetara bere alderdiaren hautagai gisa, eta garaipena lortu zuen; Partido de Liberación Nacional alderdiko José María Figueresen ondorengoa izan zen, hortaz, lehendakaritzan 2002. urtera arte.

## Erreferentziak
John Fowles

**John Robert Fowles** (Leigh-on-Sea, Essex, 1926 &ndash; Lyme Regis, Dorset, 2005) britainiar idazlea izan zen.

Frantses hizkuntzako ikasketak egin zituen Edinburgoko eta Oxfordeko unibertsitateetan. Bigarren Mundu Gerran Britainia Handiaren itsas armadan parte hartu ondoren, irakasle aritu zen Frantzia, Grezia eta Ingalaterrako eskoletan. 1963an argitaratu zuen bere lehenengo eleberria, *Bildumaria*, neska eder bat bahitzen duen bulegari bati buruzkoa. Haren beste eleberri gehienak bezala, berehalako arrakasta izan zuen eta oso harrera ona irakurleen artean. Ondoren, *Magoa* (1965) -Greziako uharte batean, engainu misteriotsuen biktima den ingeles irakasle gazte bati buruzkoa- eta *Lotinant frantsesaren emaztea* (1969) -XIX. mendean kokatutako amodiozko istorioa, egitura narratibo zatikatukoa- idatzi zituen. Kontakizun horietako batzuk zinemara eraman dira. Fowles kontakizun-narratzaile trebea da, eta arreta berezia jartzen du banakoen psikologiaren eta konbentzio sozialen artean sortzen diren gatazketan. Haren obra guztietan azaltzen den gai bat aukeramena da, eta batzuetan irakurlea bera nahastea bilatzen du: *Lotinant frantsesaren emaztea* eleberrian, adibidez, bi bukaera posible planteatzen ditu. Eleberri horiez gainera, aipagarria du *Bolizko dorrea* ipuin bilduma, ironikoa, preziosista, kritikak aho batez goretsia.

## Bibliografia 
* (1963) *Bildumaria* *(The Collector)*
* (1964) *Aristos* *(The Aristos)*
* (1965) *Magoa* *(The Magus)*
* (1969) *Lotinant frantsesaren emaztea* ''(The French Lieutenant's Woman)*
* (1974) *Bolizko dorrea* *(The Ebony Tower)*
* (1977) *Daniel Martin* *(Daniel Martin)*
* (1979) *Zuhaitza* *(The Tree)*
* (1982) *Mantissa* *(Mantissa)*
* (1985) *A Maggot*
* (1990) *Lyme Regis Camera* *(Lyme Regis Camera)*
* (1998) *Wormholes - Essays and Occasional Writings*
* (2003) *The Journals - Volume 1*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :John Fowlesen web gune ofiziala.
* : [Fowles *The Guardian(https://eu.wikipedia.org/wiki/The_Guardian)''en.]
Carlos Gorostiza

**Carlos Gorostiza** (Buenos Aires, Argentina, 1920ko ekainaren 7a - Buenos Aires, 2016ko uztailaren 19a) argentinar antzerkigilea izan zen. XX. mendearen erdialdeko Argentinako antzerki-joera berriaren sortzailea.

## Biografia 
Argentinako antzerki independentea deitu dena sortu zuen, eta bere garaiko antzerkigileen aitzindari izan zen, antzerkigintzaren giltzarri, Hego Ameriketako antzerkigintza aztertu dutenentzat. Poesia, antzerki-lanak eta txotxongiloa egiten hasi zen berak sortutako konpainiarekin (*Los títeres de la estrella grande*). Konpainia horrentzat idatzi zituen, besteak beste, *La clave encantada* (1943) eta *Nuevos títeres* (1949). Azkeneko urte horretan, arrakasta handia izan zuen antzerki independentearen munduan, *El puente* ("Zubia") obrarekin. Handik aurrera, Hispanoamerikako antzerkigile ospetsuenetako bat izan zen.

Gorostizaren antzerki-lanak, errealismoaren konbentzioetatik irten gabe, Buenos Airesko kaleko hizkerarekin, jendea, ohiturak eta gizarte-harremanetan sortzen diren arazo moralak aztertzen ditu, existentzialismotik gertu dagoen ikuspegi bati jarraituz.

Lan aipagarriak ditu, besteak beste: *Marta Ferrari* (1954, filma), *El pan de la locura* (1958, "Eromenaren ogia", antzezlana), *Los prójimos* (1967, "Hurkoak", antzezlana), *El lugar* (1970, "Lekua", antzezlana) eta *Aeroplanos* (1989, "Aireplanoak", antzezlana), *El patio de atrás* (1994, "Atzeko patioa", antzezlana) , *Vuelan las palomas* (1999, "Usoek hegan egiten dute", eleberria), *La buena gente* (2001, "Jende ona", eleberria), *El merodeador enmascarado* (2004, "Kuxkuxero mozorrotua", oroitzapenak).

## Erreferentziak
Ralph Vaughan Williams

260px|thumb|alt=|Ralph Vaughan Williams

**Ralph Vaughan Williams** (Down Ampney,  - Londres, ) ingeles musikagilea, zuzendaria eta organo-jotzailea izan zen.

Cambridgeko Unibertsitatean eta Royal College of Musicen egin zituen ikasketak, Parry, Charles Wood, Alan Gray eta Stanfordekin. Geroago, Alemanian, Bruchen ikasle izan zen, eta Parisen Ravelena. 1890. urte inguruan, Ingalaterrako herri-kantak biltzen aritu zen. Ingeles abertzaletasunarekin bat egin zuen, eta 1904. urtean *English Folk Song Society* taldean sartu zen. Bestalde, XVI. mendeko ingeles musikagile handiak biziki miretsi zituen, Thomas Tallis eta Wiliam Byrd, adibidez, eta bere lanetan mende hartako moldeak eta erritmoak erabili zituen. Haendelen ondorengo lehen ingeles musikagile bikaintzat hartu izan da Vaughan. Lan nagusiak ditu, besteak beste, operen artean *The Shepherds of the Delectable Mountains* (1921-1922), *Hugh the Drover* (1924), *Sir John in Love* (1925-1929), *Riders to the Sea* (1925-1932), *The Poisoned Kiss* (1927-1929) eta *The Pilgrim´s Progress* (1925-1936); sinfonien artean *Sea* (1909), *London* (1914), eta *Pastoral* (1924); musika-tresnetarako idatzitako musikaren artean *Norfolk Rapsody* (1906), *Fantasia on a Theme by Thomas Tallis* (1910), *Greensleves* (1934) eta *Lark Ascending* (1914-1920); *Job, a Masque for Dancing* balleta (1927-1930), eta eliza, koru eta filmetarako musika.

## Erreferentziak
Pedro Laín Entralgo

**Pedro Laín Entralgo** (Urrea de Gaén, Teruel, 1908ko otsailaren 15a - Madril, 2001eko ekainaren 5a) espainiar sendagile eta idazlea izan zen.

Medikuntzan doktore, medikuntzaren historiako katedradun eta errektore izan zen Madrilgo Unibertsitatean. Medikuntzako arazoak ez ezik, José Ortega y Gasset eta Xabier Zubiriren eraginpean antropologia filosofikoa ere landu zuen Laín Entralgok. Haren idazlan ugariren artean nabarmenak dira: *Medicina e Historia* (1941, *Medikuntza eta Historia*); *Sobre la cultura española* (1942, *Espainiako kulturaz*); *Las generaciones en la historia* (1945, *Belaunaldiak historian zehar*); *España como problema* (1949, *Espainia arazo gisa*); *La espera y la esperanza* (1957, *Itxaronaldia eta itxaropena*); *Teoria y realidad del otro* (1961, *Besteari buruzko teoria eta errealitatea*); *La relación médico-enfermo, historia y teoría* (1964, *Medikuaren eta gaixoaren arteko harremanak. Historia eta teoria*); *Descargo de conciencia* (1976, *Kontzientzia garbiketa*) autobiografikoa; *Antropología de la esperanza* (1984, *Itxaropenaren antropologia*) eta *Cuerpo y alma* (1991, *Gorputz eta arima*). Espainiako Medikuntza- eta Hizkuntza-akademietako kidea izan zen, eta azken horretako zuzendari izan zen 1982-1988 bitartean. Sari asko irabazi zituen, besteak beste, Komunikazio eta Humanitateetako Asturiasko Printzea saria 1989an.

## Obrak 
* (2010). *Reconciliar España*. Ed. Triacastela. .
* (2010). *Escritos sobre Cajal*. Ed. Triacastela. .
* (2006). *España como problema*. Galaxia Gutenberg; Círculo de Lectores. .
* (2003). *El médico y el enfermo*. Ed. Triacastela. .
* (1999). *Qué es el hombre: evolución y sentido de la vida*. Círculo de Lectores. . (Jovellanos Nazioarteko Saio Saria).
* (1998). *Historia universal de la medicina*. Masson. .
* (1998). *El problema de ser cristiano*. Círculo de Lectores. .
* (1997). *Idea del hombre*. Círculo de Lectores. .
* (1997). *Alma, cuerpo, persona*. Galaxia Gutenberg. .
* (1996). *Ser y conducta del hombre*. Espasa-Calpe. .
* (1996). *Cuerpo y alma. Estructura dinámica del cuerpo humano*. Espasa-Calpe. .
* (1993). *Creer, esperar, mar*. Galaxia Gutenberg; Círculo de Lectores. .
* (1989). *El cuerpo humano. Teoría actual*. Espasa-Universidad. .
* (1988). *Teoría y realidad del otro*. Alianza. . (Primera edición: 1961, Revista de Occidente).
* (1976). *Descargo de conciencia* (1930–1960). Barral. .
* (1972). *Sobre la amistad*. Espasa-Calpe.
* (1962). *La espera y la esperanza. Revista de Occidente*. Pedro Laín Entralgo eta Carlos Seco Serrano (koordinatzaileak)
* (1998). *España en 1898. Las claves del Desastre*. Galaxia Gutenberg-Círculo de Lectores. .
* (1997). *La Generación del 98*. Espasa-Austral. .

## Laín Entralgori buruzko bibliografia 
* Gracia Guillén, Diego (2010). *Voluntad de comprensión: la aventura intelectual de Pedro Laín Entralgo*. Triacastela (Madril) / Instituto de Estudios Turolenses (Teruel). .

## Erreferentziak
John Rogers Searle

**John Rogers Searle** (Denver, Colorado, 1932ko uztailaren 31) estatubatuar filosofoa da.

Oxfordeko Unibertsitatean eskuratu zuen doktoregoa, eta irakaslea izan da Kaliforniako Unibertsitatean. Lan aipagarrienak hizkuntzaren ikerketaren ingurukoak ditu, hain zuzen ere, hizkeraren ingurukoak, zeinetan arau jakin batzuk zuzentzen duten jokabide-mota gisa agertzen baitu hizkera. Besteak beste, aztergai izan ditu zentzua eta erreferentzia, predikazioa etab. 1976. urteaz gero, gutxi gorabehera, bereziki kezkatu da adimenaren filosofiaz. Kezka horren ondorioa da adibidez *Intentionality* lana, zeinetan eskaini baitu adimen-egoeren eta gertaeren edukiari buruzko teoria bat, eta kritikatu baitu giza adimena eta ordenagailuaren funtzionamendua kidekotzat hartzen dituen joera. Etikaren alorrean, berriz, betebeharren analisian oinarritu du bere jarduera. Lan aipagarriak ditu, aurretik aipaturikoaz gainera, *Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language* (1969, *Diskurtsoaren jarduna: hizkuntzaren filosofiari buruzko saiakera bat*), *Intentionality: An Essay in the Philosophy of Mind* (1983.* Intentzionalitate: adimenaren filosofiari buruzko saiakera bat*) eta *The Rediscovery of the Mind* (1993,* Adimenaren berraurkikuntza*). Liburuak ez ezik, bere ikergaien inguruko hainbat artikulu ere eman ditu argitara.

## Erreferentziak
Al Purdy

[thumb|240px|Al Purdyren omenezko estatua [Toronton.]]

**Alfred Wellington Purdy**, edo soilik **Al Purdy** (Wooler, Ontario, Kanada, 1918ko abenduaren 30a - 2000ko apirilaren 21a), kanadar poeta izan zen.

## Biografia 
Belaunaldi gazteen bide-erakusle nagusietako bat. Ikasketak bukatuta, Vancouverrera joan zen bizitzera. Han lantegi batean lan egin zuen denboraldi batez. Bigarren Mundu Gerran aire-armadan aritu zen. Kanada, Kuba, Mexiko, Grezia, Turkia, Italia, Frantzia, Japonia eta Afrikan zehar bidaiatu zen.

*Cariboo Horses* (1965) lanarengatik Gouverneur Général saria irabazi zuen. Poesia-lanez gainera, irrati eta telebistarako idatzi zuen, eta bere bidaiei buruzko saiakerak ''Maclean's* eta *Weekend Magazine *aldizkarietan argitaratu zituen. Gero, *No other country* (1977) liburuan jaso zituen guztiak. Milton Acornen *I´ve tasted my blood* (1969) eta Andrey Suknaskiren *Wood Mountain poems* (1976) poesia-liburuak argitaratu zituen, eta *Fifteen winds* (1969), *Storm warning* (1971) eta *Storm warning II* (1976) antologiak atondu zituen. Umore eta ironia handiz idatzi zuen beti, eta 60ko hamarraldian esperimentalismo formala saiatu zuen.

Lanik aipagarrienak: *The enchanted echo* (1944), *Pressed on sand* (1955), *Emu, remember* (1955), *Poems for all the* *Annettes* (1962), *North of summer: poems from Baffin Island* (1967), *Wild grape wine* (1968), *In* *search of Owen Roblin* (1974), *Being Alive. Poems 1958-1978* (1978) eta *The stone bird'' (1981).

## Erreferentziak
Jules de Polignac

**Jules de Polignac** (Versailles, 1780ko maiatzaren 14a - Paris, 1847ko martxoaren 2a) frantziar politikaria izan zen. 1829-1830 bitartean, erregea Karlos X.a zela, Frantziako lehen ministroa izan zen.

1867an Hendaian Mauresque Etxea eraikiarazi zuen.

## Bizitza 
Georges Cadoudalen konplotean parte hartu zuen; preso hartu zutelarik, ihes egitea lortu zuen. 1814an Parisa itzuli zen Artoisko kondearekin, geroago Karlos X.a Frantziakoa izan zenarekin, eta 1815ean Borboikoei jarraitu zien Gantera. Luis XVIII.a Frantziakoaren agintaldian ere Artoisko kondearen taldeko kidea izan zen. Frantziako pare hautatu zuten, baina uko egin zion Gutuna zin egiteari, erlijio-arrazoiak zirela eta.

1820an Erromako printze titulua jaso zuen, eta 1823-1827. urteetan enbaxadore izan zen Londresen. 1829an Kanpo Arazoetarako ministro izendatu zuten eta urte berean Kontseiluko lehendakari hautatu zuten. Liberalen gaitzespena jaso zuen Ingalaterrarekiko eta Eliza Katolikoarekiko erakusten zuen mendekotasuna zela eta. Europako egitura politikoa berriro antolatzea proposatu zuen Otomandar Inperioaren gainbehera etorri zenean, baina asmoa bertan behera geratu zen Prusia ados ez zegoelako. Aljeriako espedizioa antolatu zuen, eta horren ondorioz ingelesen kidetasuna galdu zuen.

1830. urteko ordenantzak erredaktatu ondoren aginpidea utzi behar izan zuen, eta Granvillen atxilo hartu zuten Ingalaterrara ihes egin behar zuenean. Pareen ganberan azaldu behar izan zuen eta, titulu guztiak kendurik, bizi guztirako espetxe-zigorra eman zioten. 1836an amnistia lortu zuen.

## Ikus gainera 
* Mauresque Etxea

## Erreferentziak
Carlos Iniesta Cano

**Carlos Iniesta Cano** (Madril, 1908ko maiatzaren 13a - *ibidem*, 1990eko abuztuaren 6a) espainiar militarra izan zen.

## Biografia 
Ibilbide militar azkarra izan zuen: 1926rako Infanteriako tenientea zen. 1934an Asturiaseko iraultza geldiarazi zuen armadako kidea izan zen, eta 1936ko uztailaren 18ko jazarraldia gertatu eta berehala, matxinatuekin elkartu zen, Legioko IV. Banderaren buruzagi gisa. 1939an, gerra amaitzean, ikasketekin jarraitu zuen, eta diploma lortu ondoren, 1955ean, Washingtongo espainiar enbaxadako agregatu militar izendatu zuten.

1964-1967 bitartean Zaragozako Akademia Militarreko zuzendari kargua izan zuen. Huescako gobernadore militarra izan zen 1967an, eta Madrilekoa 1968-1970 bitartean. Azken urte horretan Aljeriako espainiar enbaxadore izendatu zuten, eta bertan jardun zuen, bi urte geroago teniente jeneral mailara igo zen arte.

1972-1974 epean Guardia Zibilaren zuzendari nagusi kargua bete zuen. Garai horretan armadak bizitza politikoan parte-hartze garrantzitsua izan behar zuela defendatu zuen, eta 1973an Luis Carrero Blanco Gobernuko presidentea hil zutenean, frankisten talde atzerakoienekin elkartu zen. Francoren heriotzaren ondoren (1975), demokratizazio politikoaren aurka zegoen politikari eta militarren taldeko kide izan zen. Sistema demokratikoa ezarri zenean (1977-1978), erretiroa hartu zuen.

## Erreferentziak
Michael Stuart Brown

**Michael Stuart Brown** (New York, 1941eko apirilaren 13a) estatubatuar sendagile eta ikertzailea da.

Filadelfian egin zituen ikasketak: Pennsylvaniako Unibertsitatean graduatu zen 1962. urtean, eta Medikuntza Eskolako titulua lortu zuen 1966an. Bostongo erietxean lan egin zuen, eta han ari zela ezagutu zuen Goldstein, hura ere sendagile gisa lanean ari zenean. Brown Bethesdako Osasun Institutuan hasi zen geroago, Maylanden, eta han ikertu zuen digestio-aparatuaren kimika. 1971. urtean Texasko Unibertsitateko Medikuntza Eskolako ikerketa-sailean sartu zen, eta 1977an eritasun genetikoen zentroko zuzendari izendatu zuten. Bere lan nagusia kolesterolari buruzkoa izan zen. Goldsteinekin batera hasi zen ikerketa horiek egiten, 1972. urtean. Bi zientzialariok kolesterola arterietan nola pilatzen den eta bihotzekoen arriskua nola areagotzen duen azaldu zuten. Hain zuzen ere, kolesterola zelulen gainaldeko LDL hartzaileek kontrolatzen dutela aurkitu zuten, eta hartzaile horiek odoleko dentsitate txikiko lipoproteina izeneko gantz-partikulak xurgatzen dituztela; horrela, kolesterol askoko dieta batek hartzaile horiek deuseztatzen dituztela eta bihotzekoak izateko arriskua areagotzen duela atera zuten ondorioz, besteak beste. 1985. urtean Medikuntzako Nobel Saria eman zieten, beren aurkikuntzengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Tsui

**Daniel Chee Tsui** (; Henan, Txina, 1939ko otsailaren 28a) estatubatuar fisikaria da. Fisikako Nobel Saria (1998), Hall efektu kuantiko zatikizkoaren aurkikuntzagatik. Chicagoko Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Ikasketak amaituta (1967), ikertzaile-laguntzaile gisa hasi zen lanean. Urtebete geroago, Bell laborategietako talde teknikoan sartu zen, eta tresna mikroskopikoen portaera elektrikoa aztertu zuen. 1982an, H. L. Störmerrekin batera, garrantzi handiko aurkikuntza egin zuen: bi dimentsioko zenbait sistema erdieroaleek elektroiak plano batean bilduta izan, eta indar handiko eremu magnetikoen eta Kelvin eskalako zero graduko tenperaturen mendean daudenek agertzen duten Hall efektu kuantikoa elektroiaren karga elektrikoaren zati baten adinakoa dela. Portaera berezi hori urtebete geroago azaldu zuen R. B. Laughlinek, modu teorikoan, supereroankortasun eta superjariakortasun efektuenaren antzeko kondentsazio kuantikoko gertaera batean oinarrituz. Urte horretan bertan Princetoneko Unibertsitatera deitu zuten, ingeniaritza elektrikoko sailean lan egitera. Jaso dituen sari eta aipamenen artean, aipagarriak dira, besteak beste, materia kondentsatuaren Fisikako Buckley domina (1984), Fisikako Benjamin Franklin domina (1988), eta 1988ko Fisikako Nobel Saria, Störmer eta Laughlinekin banatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Ignacio Ruiz

**José Ignacio Ruiz Olabuénaga** (Urduña, Bizkaia, 1929ko abenduaren 30a - Bilbo, 2014ko abenduaren 14a) bizkaitar soziologo, irakasle eta ikerlaria izan zen.

## Biografia 
Soziologian doktorea zen (New Yorkeko Fordham Unibertsitatea), baita Filosofia eta Hezkuntza Zientzietan ere, Euskal Herriko Unibertsitatean. Soziologiako katedraduna zen Deustuko Unibertsitatean (Bilbo); eta Eusko Jaurlaritzako Prospekzio Soziologikorako Kabineteko zuzendaria, Euskal Soziologoen Elkarteko lehendakaria eta CIINDES S.L. Soziologia Kabineteko zuzendaria izan zen. Irakasle gonbidatua izan zen EHUn, Nafarroako Unibertsitate Publikoan, Valladolidekoan, Valentziakoan eta hainbat Udako Unibertsitatetan (Santander, Sevilla eta Donostia). *Lurralde* eta *Inguruak* aldizkarietako Zuzendaritza eta Idazketa Batzordeen kide zen. Eusko Ikaskuntzaren Komunikabideak Saileko lehendakaria izan zen 1978tik 1984ra.

Ruiz Olabuénagaren ikerkuntza-jarduerak hiru alor nagusi hartzen ditu: erakundeen soziologia, ikerketaren metodologia kualitatiboa eta hauteskunde-soziologia. Argitaratu zituen lanen artean daude: *Euskararen borroka*, *Plano electoral de Euskadi*, *Paulo Freire: Concientización y Andragogía*, *Sociología de las organizaciones*, *Sociología electoral de Euskadi*, *Clases sociales y aspiraciones vascos*, *Violencia y ansiedad social en el País Vasco*, *La innmigración vasca*, *El extranjero en Europa*, *La juventud liberta* eta abar.

## Erreferentziak
Malcolm Morley

**Malcolm Morley** (Londres, 1931ko ekainaren 7a - New York, 2018ko ekainaren 2a) britainiar artista izan zen.

1952-1953 urteen bitartean, *Camberwell School of Arts* and Craftsen ikasi zuen, eta 1954-1957 urteen bitartean *Royal College of Art*en. *Pop art* mugimenduaren garaiko artista bada ere, Morleyren lana ez da joera horretakoa. 1956an Londresko Tate galerian izan zen Estatu Batuetako arteari buruzko erakusketa batek harriturik utzi zuen, eta New Yorkera joatea erabaki zuen. 1960ko lanetan laukiaren eta marrazki ikurren eragina atzematen da; zerrenda horizontalak marrazten ditu, zuriak eta beltzak, batez ere. Ondoren, gerra-ontzi sail bat egin zuen, kolore grisetan. *SS Amsterdam in front of Roterdam *(1966) lana garai horretako marrazkien adibide argia da. Morleyk berak "superrealismo" hitza asmatu bazuen ere, baztertu egin zen joera horretatik eta teknika gutxiagoko lanak egin zituen, esate baterako *The General *(1974), zeinetan *collage* moduan hiru dimentsioko osagaiak erabiltzen dituen. 1969-1970 bitartean argazkiak erabili zituen. Lan horietan argi eta garbi utzi nahi du erabiltzen duen iturria artifiziala dela guztiz, eta horretarako laukiaren inguruko zerrenda zuria mantentzen du. 1965-1966 bitartean Ohioko Unibertsitateko irakasle izan zen; orobat izan zen irakasle New Yorkeko *School of Visual Arts*en. 1984an Turner Saria irabazi zuen, eta 1990 urtetik aurrera, estilo fotoerrealistago batera itzuli zen; esate baterako, hegazkin-modeloak muntatzeko behar diren piezen multzoa mihisean kopiatu zituen (*Red Arrows*, 2000.).

## Erreferentziak
Carles Riba

**Carles Riba** kataluniar idazlea izan zen (Bartzelona, 1893ko irailaren 23a - Bartzelona, 1959ko uztailaren 12a).

## Biografia 
Zuzenbide eta hizkuntza klasikoetako ikasketak egin zituen Bartzelonan, Madrilen eta Munichen eta grekoko irakasle izan zen Bartzelonako unibertsitatean. Pompeu Fabrarekin *Institut d´Estudis Catalans* erakundean lan egin zuen eta 1939an erbestera alde egin zuen. 1943an itzuli zen Bartzelonara eta Kataluniako hizkuntzaren aldeko erakundeetan esku hartu zuen hil arte. Autore klasikoren obrak itzuli zituen katalanera: Virgilio, Eskilo, Sofokles, Plutarko, Xenofonte; hiru kontakizun-liburu idatzi zituen: *Les aventures d´en Perot Marrasquí *(1917, *Perot Marrasquíren abenturak*), *L´ingenu amor* (1924, *Amodio inozoa*) eta *Sis Joanes* (1928, *Sei Joan*). Olerkigintzan, poesia hutsaren eskolaren jarraitzaile izan zen hasieran: *Primer llibre d´estances *(1919, *Lehen estantzia liburua*), *Segon llibre d´estances* (1933, *Bigarren estantzia liburua*), *Tres suites* (1937, *Hiru suite*). Erbesteko urteen ondoren, giza alderdia, bere bizipenen oroitzapenak eta erlijio-unibertsoa nagusitu ziren Ribaren olerkietan: *Elegíes de Bierville *(1942, *Biervilleko eresiak*), *Del joc i del foc* (1946, *Jokoa eta sua*), *Salvatge cor* (1952, *Bihotz basa*) eta *Esbós de tres oratoris* (11957, *Hiru oratoriotarako zirriborroak*).

## Erreferentziak
Jorge Sampaio

**Jorge Fernando Branco de Sampaio** (Lisboa, Portugal, 1939ko irailaren 18a - Camaxide, 2021eko irailaren 10a) portugaldar politikaria izan zen. 1989tik 1995era Lisboako alkate izan zen, eta 1996-2006 bitartean Portugalgo lehendakaria.

## Bizitza 
Lisboako Unibertsitatean zuzenbide-ikasketak egin zituen. Politikan 1958an hasi zen, Humberto Delgado jeneralaren alde egin zuenean Errepublikako lehendakaritzarako kanpainan. 1960ko hamarkadan ikasleen buruzagi izan zen portugaldar unibertsitarioek Lisboan, Porton eta Coimbran izan zituzten borrokaldietan António de Oliveira Salazarren diktaduraren kontra. Aldi berean, preso politikoen abokatu izan zen. 1974an behin-behineko IV. gobernuan parte hartu zuen, eta Lankidetzako Estatuko idazkari izan zen. Handik gutxira, Ezker Iraultzaileko Mugimenduaren sorreran parte hartu zuen.

1978an Portugalgo Alderdi Sozialistan sartu zen, eta hurrengo urtean, Estrasburgoko Giza Eskubideen Europako Auzitegirako hautatu zuten. 1985. urteaz geroztik Alderdi Sozialistako diputatu izan zen, eta 1989an sozialisten idazkari nagusi hautatu zuten. Sampaiorekin Alderdi Sozialistaren estrategia politikoa Alderdi Sozialdemokratari nagusitasuna kentzea izan zen. 1989an Alderdi Sozialistak Portugalgo udal nagusiak Alderdi Sozialdemokratari kentzea lortu zuen, eta Sampaio Lisboako alkate hautatu zuten. Handik bi urtera berriz ere hautatu zuten hiriburuko alkate. 1995ean lehendakaritzarako hauteskundeetara aurkezteko asmoa azaldu zuen, eta 1996an garaile irten zen. 2006a arte Portugalgo Errepublikako presidentea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fay Weldon

**Fay Weldon** (Birmingham, 1931ko irailaren 22a - Northampton, 2023ko urtarrilaren 4a) ingeles idazlea izan zen.

## Biografia 
Gurasoak bereizi zirenean (1937), ama, amona eta ahizparekin bizitzera joan zen Christchurchera (Zeelanda Berria), eta emakume-eskola batean ikasi zuen. Horregatik, "munduan emakumeak besterik ez zirela sinistuta bizi izan nintzen" dio; gizonek menderatutako mundu bateko emakumeen arteko harremanak eta emakumeen sexualitatearen izaera dira bere obrako gai nagusiak. Gero Londresa itzuli zen amarekin, eta ekonomia- eta psikologia-eskolak eman zituen Saint Andrews Unibertsitatean. Publizitatean ere lan egin zuen, eta ezkonduz gero antzerki-lanak eta telebista- eta irrati-gidoiak idatzi zituen. Geroago "fikzio makurrak" deitu den eleberri-sail bat idatzi zuen, emakumeari buruz, komedia beltza eta naturaz gaindiko elementuak dotoretasun handiz baliatuz. Bere eleberri ospetsuena *Emakume deabruzko baten bizitza eta amodioak* (1983) da, arbuiatutako emakume baten mendekuari buruzkoa. Aipagarriak dira, halaber, *Puffball* (1980), haurdunaldiari buruzko eleberria, *Taldeko buruzagia* (1988), eta *Joanna Mayren klonatzea *(1989), ingeniaritza genetikoari buruzko eleberri bat. Bere hurrengo eleberrian, *Splitting* (1995, *Zatikatua*), nortasun desberdin ugariko emakume baten bizitza du kontagai.

## Bibliografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Cornelius Castoriadis

**Cornelius Castoriadis** (Istanbul, Turkia, 1922ko martxoaren 11 &ndash; Paris, Frantzia, 1997ko abenduaren 26a) frantses filosofoa eta psikoanalista izan zen.

## Biografia 
Hamabost urte zituela boluntario sartu zen Gazte komunisten taldean Metaxasen diktadurari aurre egiteko. Gerra garaian talde troskista baten barruan alemaniarren okupazioaren kontra lan egin zuen. 1945ean Parisa iritsi zen eta Alderdi Komunista Internazionalistan (troskista) sartu zen, eta ondoren *Sozialismoa edo basakeria* aldizkaria eta taldea sortu zituen. Haietan, batetik estalinismoa, eta bestetik troskistek beren buruari egiten zioten kritika-falta salatu zituen; sobietar burokrazia eta burokrazia kapitalistari aurre egitea eskatzen zuen: *Produkzio-harremanak Errusian *eta *Iraultza burokraziaren kontra *(artikulu-bilduma, 1973).

Talde hori desegin zenean 1966-1967 urteetan, Castoriadisek marxismoa utzi zuen, esaten baitzuen marxismoaren barnean kontraesana zegoela iraultza-proiektuan bertan: *Marxismoa eta iraultzaren teoria *(1964-1965). Haren iritziz iraultzaren benetako helburua gizartea bera antolatzea izan behar zuen, eta ahalmen sortzaile modu guztien garrantzia azpimarratzen zuen: *Gizartearen Irudizko erakundea *(1975), *Ekologiatik autonomiara *(1981), *Mundua zatitua *(1990), *Egina eta egitekoa *(1997).

Gizarte Zientzietako Eskolako ikasketaburu izan zen 1979. urteaz geroztik.

## Erreferentziak
Giuseppe Peano

**Giuseppe Peano** (Cuneo, Italia, 1858ko abuztuaren 27a - Turin, Italia, 1932ko apirilaren 20a) italiar matematikaria izan zen.

## Biografia 
thumb|*Aritmetica generale e algebra elementare*, 1902
Irakaslea izan zen Turingo unibertsitatean eta Akademia Militarrean. *Rivista di mathematica* aldizkaria sortu zuen. Logika eta matematikazko printzipioak adierazteko zeinu-sistema bat asmatu zuen. *Formulario mathematico* (1894-1908) bost liburuz osaturiko obran, besteak beste, aritmetika, geometria, multzoen teoria, kalkulu infinitesimala eta bektore-kalkulua azaldu zituen. *Calcolo differenziale e principi de calcolo integrale* (1884, "Kalkulu diferentzialaren eta kalkulu integralaren printzipioak") eta *Lezioni di analisi infinitesimale* (1893, "Analisi infinitesimalaren gainean ikasgaiak") bere obrak, Augustin-Louis Cauchy frantses matematikariaren lanarekin batera, funtzioei buruzko teoria orokorraren obra nagusitzat hartzen dira. Aipagarriak dira halaber geometriari buruz idatzi zuen *Applicazioni geometriche del calcolo infinitesimale* (1887, "Kalkulu infinitesimalaren aplikazioak geometrian") eta matematika-logikari buruz idatzi zuen *Calcolo geometrico* (1888, "Geometria-kalkulua").

Nazioarteko hizkuntza bat sortzen saiatu zen halaber, hasieran *Latino sine flexione *eta gerora *Interlingua* izena hartu zuena. Latinaren, frantsesaren, alemanaren eta ingelesaren hitzez osaturiko hiztegia, eta gramatika soila zuen hizkuntza zen.

## Erreferentziak
Wynton Marsalis

**Wynton Marsalis** (New Orleans, 1961eko urriaren 18a) Estatu Batuetako musika klasikoko eta jazz-musikako tronpeta-jotzailea da. Jazz at Lincoln Center Orchestra big band eta jazz orkestraren zuzendaria da.

## Biografia 
Gaztetatik erakutsi zuen jazzerako zaletasuna, aitaren eraginez batez ere, jazzeko irakaslea baitzuen. 12 urte zituela hasi zen tronpeta jotzen, eta ikasketak osatu ondoren, 20 urterekin, birak egin zituen Jazz Messengers eta VSOP taldeekin. 1981ean *Wynton Marsalis* lehen diskoa grabatu zuen, eta handik bi urtera kaleratu zuen *Trumpet Concertos*, musika klasikoko debuta. 1984. urtean kategoria klasikoko eta jazzeko Grammy sariak irabazi zituen (bera izan zen hori lortzen lehena). Marsalisen kontzertuei eta grabazioei esker itzal handia lortu du jazzak, eta musika klasikoaren ospea irabazi du. Aurrez aipatutakoez gainera, azpimarratzekoak ditu *Majesty of the Blues* (1989) eta *Soul Gestures in Southern Blue* (1991) trilogia, New Orleansko erroetarako itzulera agertzen dutenak, nahiz eta estilo modernoa izan. 1993an *City Movement* ballet modernorako musika idatzi zuen. Izan ere, 1980ko hamarraldian, jazzean buru-belarri lan egin ondoren, musika klasikoaren alorrean murgildu zen, eta 1993an Kathleen Battle sopranoarekin emanaldiak eskaini zituen. 1997an musikako Pulitzer saria irabazi duen lehenengo jazz-musikagilea bihurtu zen, *Blood on the Fields *diskoarekin.

## Disko-hautaketa 
* 1981 ''Wynton Marsalis' Columbia
* 1983 *Think of One*	Columbia
* 1985 *Black Codes (From the Underground)* Columbia
* 1985 *JMood* Columbia
* 1986 *Live at Blues Alley* Columbia
* 1987 *Carnaval* Hunsverger
* 1989 *Crescent City Christmas Card* Columbia
* 1989 *Tune in Tomorrow* Columbia
* 1991 *Blue Interlude* Columbia
* 1992 *In This House, On This Morning* Columbia
* 1992 *City Movement*	Columbia
* 1994 ''Joe Cool's Blues* Columbia
* 1999 *Standard Time, Vol. 6: Mr. Jelly Lord*	Columbia
* 1999 *The Marciac Suite* Columbia
* 2002 *All Rise* (Sony Classical)
* 2007 *From the Plantation to the Penitentiary* (Blue Note)
* 2008 *Two Men With The Blues* (Blue Note)
* 2009 *He and She*
* 2010* *From Billie Holiday to Edith Piaf Live in Marciac''
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jazz at Lincoln Center Orchestra

## Kanpo estekak
Enrique V. Iglesias

**Enrique Valentín Iglesias García** (Arancedo, El Franco, Asturias, 1930eko martxoaren 29a) uruguaitar ekonomista eta politikaria, espainiarra jatorriz. 1934an alde egin zuen Uruguaira. 1953an lizentziatu zen ekonomia zientzietan eta administrazioan Errepublikako Unibertsitatean, eta gero Estatu Batuetan eta Frantzian osatu zituen ikasketak. Errepublikako Unibertsitatean garapen ekonomikoko irakasle eta unibertsitate bereko Ekonomia Institutuaren zuzendari izan zen. 1964-1967 bitartean hainbat kargu izan zituen nazioarteko zenbait erakundetan, esate baterako, Saleroste Askerako Hegoameriketako Elkartean (ALALC) eta Aurrerabiderako Itunean. Uruguaiko Banku Zentralaren zuzendari izan zen (1967-1968) eta Nazio Batuetako Erakundeak (NBE) bultzatutako Latinoamerikarako garapen programa zenbaitetan parte hartu zuen. Hirugarren Munduaren Foroaren sortzaile eta lehendakari (1973-1976) eta Latinoamerikarako eta Kariberako Batzorde Ekonomikoaren idazkari izan zen 1972tik 1985era. Urte horretan Julio María Sanguinetti presidentearen gobernuan sartu zen Kanpo Arazoetako ministro gisa (1985-1988). 1988an Antonio Ortiz Menaren ordez hartu zuen Garapenerako Amerikarren arteko Bankuaren lehendakari kargua, eta 1993an beste bost urterako aukeratu zuten kargu berean jarraitzeko. Lankidetzaren Asturias Printzea saria jaso zuen 1982an.
## Erreferentziak