open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sapogenina

[thumb|[Iamogenina, sapogenina baten adibibidea]]**Sapogeninak** konposatu organikoen klase bat da saponinen familiakoa. Izan ere, saponinen aglikonak dira. Landareetako tuberkuluetan egoten dira normalean.
Sapogeninen egituran esteroideak edo beste triterpeno batzuk egoten dira. Sapogenina batzuk, diosgenina esaterako, esteroideak sintetizatzeko lehengai gisa usatzen dira.

## Erreferentziak
28 Years Later

***28 Years Later*** (euskaraz *28 Urte Geroago*), 2025eko Danny Boyle britainiarrak zuzendutako beldurrezko film post-apokaliptiko bat da. Jodie Comer, Aaron Taylor-Johnson eta Ralph Fiennes aktoreek antzeztu zuten.

*28 Days Later* (2002) eta *28 Weeks Later* (2007) filmeen jarraipena da.

## Argumentua 
*28 Weeks Later* filmeko gertaerak jazo eta 28 urtera, amorruaren birusa itzuli eta gizaki talde bat kutsatutakoez beteriko mundu izugarri batean bizirauteko saiatuko da.

## Aktoreak 
* Jodie Comer: Isla
* Aaron Taylor-Johnson: Jamie
* Ralph Fiennes: Kelson doktorea
* Jack O'Connell: Sir Jimmy Crystal
* Alfie Williams: Spike
* Erin Kellyman: Jimmy Ink
* Edvin Ryding:E. Sundqvist
* Chi Lewis-Parry

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cheow Lan aintzira

**Cheow Lan aintzira** () edo **Rajjaprabha urtegia** () Khao Sok parke nazionalean dago, Surat Thani probintzian, Thailandia. 185 kilometro karratu dituen aintzira artifizial bat da, 1987an irekia Rajjaprabhako urtegia sortu zenean elektrizitatea sortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taula (zubia)

thumb|280px|right|Zubi baten eskema: taula urdinez.
**Taula**, zubietan, egitura horizontala da, bide zorua eratzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basketball Champions League

**Basketball Champions League** (), arruntki **FIBA Champions League** deitua, FIBAk Europarako sortutako eta kudeatutako saskibaloi txapelketa da. Euroleaguearekin lehiatu nahi du, eta nazioarteko erakundearen asmoa lehiaketa hori ordezkatzea da. Txapelketa 2015. urtearen erdialdean sortu zuten, FIBAko eta Euroleagueko buruzagien arteko bilera baten ondoren. 2016ko martxoaren 21ean aurkeztu zuten ofizialki.

Mendebaldeko Europako txapelketa nagusia ez izan arren, Euroleagueak kontinenteko txapelketa garrantzitsuena izaten jarraitzen baitzuen garrantziari dagokionez, FIBAk txapelketa horretako txapelduna aukeratuko zuen Kontinente arteko Saskibaloi Kopa jokatzeko Europako ordezkari gisa sortu zenetik, 2016an izan zen FIBA-Euroleague zatiketaren ondorioz.

## Emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leland D. Melvin

**Leland Devon Melvin** (1964ko otsailaren 15 - ) estatubatuar ingeniaria eta NASAko astronauta erretiratua da. Atlantis anezkarekin lan egin zuen STS-122 misioko espezialista gisa, eta ondoren STS-129 misioan. Melvin NASAko hezkuntza arduradun izan zen 2010ean. Aurretik, amerikar futbol jokalaria izan zen. 

## Kanpo estekak
Esvaniar

**Esvaniarrak** (esvanieraz: შვანარ; , Svani) Georgiako talde etniko bat da, georgiarren azpitaldea. Batez ere Svaneti eskualdean bizi dira, Georgiako ipar-mendebaldean. Esvaniera hitz egiten dute, baina gehienak elebidunak dira eta georgiera ere hitz egiten dute. Biak kartveliar hizkuntzak dira, Hegoaldeko Kaukasoko familia bat. 1930aren aurretik egindako sobietar zentsuan talde etniko bereizia ziren. Esvaniarrek euren buruari **Mushüan** deitzen diote. Gaur egun 14.000 eta 80.000 esvaniar artean daudela kalkulatzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FIBA Europe Cup

**FIBA Europe Cup** () FIBAk Europarako sortutako eta kudeatutako saskibaloi txapelketa da. Txapelketa 2015ean sortu zuten FIBA EuroChallengearen ordezko gisa.

FIBA Europek lehia hori Europako bigarren txapelketa izatea nahi du, eta Basketball Champions League, berriz, lehenengoa. Beste alde batetik, Euroleague Basketballek antolaturiko txapelketa hauek daude: Euroleague lehen mailan eta Eurocup azpian.

Lehen edizioan 32 herrialdetako 56 talde izan zituen.

2016an, FIBAren eta ULEBen Euroleagueren arteko haustura berriaren ondoren, FIBA Kontinente arteko Saskibaloi Koparako ordezkaria izango litzateke FIBAk kudeatutako lehiaketa honetako txapelduna (2015ean jaioa), Euroleagueko ordezkariaren ordez, eta hori erronka handia izan zen, Euroleagueko kluben arteko Europako lehiaketa nagusia izaten jarraitzen baitzuen, eta Eurocup edo ULEB Kopa bigarren lehiaketa teoriko garrantzitsua. 2017an, sortu berri den FIBA Basketball Champions Leagueren ordezkaria izango litzateke, Euroleague kontinenteko txapelketa nagusi gisa lehiatu nahi izango lukeena, nahiz eta garrantzian hirugarrena izan.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziako Saskibaloi Kopa

**Frantziako Saskibaloi Kopa** () Frantziako saskibaloi txapelketa da.

Frantziako Saskibaloi Federazioak 1953tik aurrera antolatzen du.  () izenez ere ezagutzen dute, 1991n hil zen Robert Busnel saskibaloi jokalariaren omenez.

Frantziako 54 talde amateur eta profesionalek parte hartzen dute kopako lehiaketan.

## Historia 
* 1952–53 - 1968–69 **Frantziako Kopa** (talde profesionalekin)*
* 1981–82 - 1984–85 **Federazio Kopa**
* 1992–93 - 1994–95 **Ligako Kopa**
* 1995–96 - egun **Frantziako Kopa** (talde profesionalekin)
:*****1971 eta 1995 artean talde profesionalek ez zuten jokatzen.

## Finalak
## Frantziako Kopa (1982–1995)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poitiers Basket 86

**Poitiers Basket 86**, normalean **Poitiers** edo **PB86** deitua, Poitiersko saskibaloi taldea da. Etxeko partidak Salle de Saint-Eloi aretoan jokatzen du, noizbehinka Les Arènes erabili arren.

## Historia 
Kluba 2004an sortu zen CEP Poitiers eta Stade Poitevin kluben batasunetik, N1ean jokatuz, Frantziako saskibaloiaren hirugarren mailan. 2006an LNB Pro Bra igo zen, bere kategoriako txapeldun gisa, eta 2009an LNB Pro Ara igo zen azkenean, finalean Limoges CSP garaituz.

## Palmaresa 
* Pro B : 2009
* N1 : 2006

## 2020/2021 denboraldiko taldea 
## Jokalari nabarmenak 
* Pape Badiane
* Moustapha Fall
* Evan Fournier
*/ Sekou Doumbouya
* Kenny Grant
* Anthony Dobbins
* Ahmad Nivins

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angela Ospina Nichollsekoa

**Angela Mercedes Ospina Baraya** (Bogota, 1957ko abenduaren 17a), **Angela Ospina de Nicholls** emakume ezkonduaren izenaz ezagunagoa, kolonbiar politikari, filosofo, hezitzaile eta diplomazialaria da, Kolonbiako Alderdi Kontserbadoreko kidea.

Ospina aholkularia izan zen Justizia Ministerioan, Incoder-aren ( Nekazaritza Erreformarako Kolonbiako Institutua) aholkularia, Pertsonen Salerosketari buruzko Pentsamendu Zentroaren sortzaileetako bat eta zuzendaria, eta Gai Berezietako Presidente Kontseilaria, eta Alderdi Kontserbadoreko presidenteordea ere izan zen, zeina bere herenaitona Mariano Ospina Rodríguezek sortu baitzuen.

Kolonbiak Mexikon zuen enbaxadorea izan zen.

## Familia 
Angela Ospina de Nicholls Kolonbiako Ospina familiakoa  da, eta enpresari eta politikari kontserbadore garrantzitsuak nabarmentzen dira bere bere familian . Izan ere, bere familiak sortu zuen alderdia.

Angela Mariano Ospina Hernandez politikari eta diplomatikoaren eta Elena Baraya Gonzalez haren emaztearen alaba da. Rodolfo, Rafael, Lisandro, Mariano, Javier eta Patricia Ospina Barayaren arreba da.

Aita Mariano Ospina Perez politikariaren –Kolonbiako presidentea 1946tik 1950era– eta haren emazte Bertha Hernandez ekintzaile eta politikariaren semea zen. Aldi berean, Mariano Tulio Ospina Pérez enpresariaren anaia zen, eta biak Tulio Ospina Vasquez jakintsuaren semeak.

Tulio, berriz, Pedro Nel Ospina politikari eta militarraren anaia zen, Kolonbiako presidentea izan zena 1922 eta 1926 artean; Mariano Ospina Rodriguezen seme-alabak ziren, Alderdi Kontserbadorearen sortzaileetakoa Jose Eusebio Caro poetarekin, eta Kolonbiako presidentea 1858 eta 1861 artean; eta Pastor Ospina Rodriguez politikariaren lobak.

### Ezkontza eta ondorengotza 
Angela Calixto Nicholls Sanchez jatorri hispaniar-britainiarreko kolonbiarrarekin ezkondu zen Itagüín, 1976ko urtarrilean. Calixto Ángelarekin bere hiru alabak izan zituen, Sabina, Valeria eta Úrsula Nicholls Ospina.

#### Pastranatarrekin harremana 
Sabina Nicholls alaba nagusia Andres Pastrana Arango politikari eta Kolonbiako presidente ohiaren eta Nohra Puyana kazetariaren seme zaharrenarekin Santiago Pastrana Puyana, ezkondu zen.

Ezkontza ez da kointzidentzia bat, familiak XX. mendearen erdialdetik egon baitira erlazionatuta. Sabinaren birraitona, Mariano Ospina Perez, Misael Pastrana Borreroren aitabitxi politikoa zen, Andresen aita, eta izatez Pastrana izan zen 1976an hil zen Ospinaren legatuarekin jarraitu zuena.

## Erreferentziak
Alcides Ghiggia

**Alcides Edgardo Ghiggia** (Montevideo, 1926ko abenduaren 22a – *ibidem*, 2015eko uztailaren 16a) uruguaitar futbolaria izan zen, aurrelari postuan aritzen zena.

Uruguaiko Peñarol eta Danubio FC taldeetan eta Italiako AS Roma eta AC Milan taldeetan jokatu zuen.

1950etik 1952ra 12 partida jokatu zituen Uruguaiko futbol selekzio nazionalan. Selekzioarekin txapeldun izan zen 1950eko Munduko Futbol Txapelketan eta golegileetako bat izan zen Maracanazo bezala ezagutzen den Brasilen aurkako finalean. Finalean parte hartu zutenetatik bizirik atera zen azken jokalaria izan zen. Gainera, 5 partida jokatu zituen Italiako futbol selekzio nazionalarekin.

## Palmaresa 
thumb|right|Plaka, Paseo de los Soles, Montevideo, Uruguai

### Taldea 
;Peñarol
*Uruguaiko futbol liga: 1949, 1951
;Roma
*Hirietako Ferien Kopa: 1960–61
; Milan
*Serie A: 1961–62

### Uruguai 
* Munduko Futbol Txapelketa: 1950

## Kanpo estekak
Casa Olano

**Casa Olano** (katalanez, **Olano Etxea**, eta baita **Casa Elcano** - **Elkano Etxea** izenez ere ezaguna), Bartzelonako Eixampleko Gracia pasealekuko 60. zenbakian dagoen eraikina da, interes lokaleko ondasun kultural gisa katalogatua.

## Historia 
1882an Tiberi Sabater arkitektoak proiektatu zuen José Antonio Olano Iriondo Bilboko ontzi-jabearentzat. Haren semeak ere, José Enrique Olano Loyzaga Figolseko kondea izango zenak, bere etxea hau izan zuen.

Espainiako Gerra Zibilaren kontestuan, lehen Eusko Jaurlaritza eratu ondoren 1936ko urrian, Jaurlaritzaren Kataluniako egoitza etxe honetan ezarri zen. 1937ko ekainean, Jaurlaritzaren erbesteko lehen egoitza izan zen hau. Jose Antonio Agirre lehendakaria bertan egon zen 1939ko otsailera arte, non Agirrek eta Lluís Companys Generalitateko presidenteak ebakuatu egin zuten Bartzelona, eta Frantziarako muga elkarrekin gurutzatu zuten.  Jaurlaritzaren erbesteko hurrengo egoitza Parisen egon zen Marceau etorbideko 11.ean.

Gracia pasealekuan inskripzioa dago Jaurlaritzaren egoitza izan zela gogoratzen duena.

## Deskribapena 
Beheko solairua eta beste lau solairu ditu. Estalitako patio baten inguruan antolatzen da, eta eskilara komunitario bakarra du. Etxean diren pisuak oso zabalak dira eta argiztapen handia dute, bai fatxada nagusitik, bai atzeko fatxadatik, bai patiotik. Fatxadak sei irekidurako konposizioa du. Teilatua laua da eta azotea du.

Fatxadan nabarmenak dira balkoietako balaustrada konplexuak eta tribuna, balkoi eta erlaitzen azpian apaindutako harburuak. Francesc Font Ponsek egindako Elkano nabigatzailearen estatua nabarmentzen da, solairu nagusiko hnitxo baten barruan. Lehen jabeak euskal ontzigintzarekin zuen loturagatik egindako eskaera izan zen, eta harrezkero eraikinari izen alternatiboa ere eman dio.

## Iruditegia 
thumb|440x440px|Jaurlaritzaren egoitzaren oroigarria.|erdian

Fitxategi:055 Casa Olano, pg. de Gràcia 60 (Barcelona), finestrals i estàtua d'Elcano.jpg|Elkanoren estatua.
Fitxategi:289 Casa Olano, pg. de Gràcia 60 (Barcelona), celobert.jpg|Barrualdea.
Fitxategi:Casa Olano P1430854.jpg|Fatxadako detaileak.
Fitxategi:Olano P1150961.JPG|Jaurlaritzaren oroigarriak manifestazioa paretik igarotzen dela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stockholmgo triskantza

**Stockholmgo triskantza** (; ) Kristian II.aren daniar indarrek Suedia inbaditu ondoren burututako sarraskia izan zen.

Gertaera Kristian II.a Suediako errege berria koroatu ondoren gertatu zen, gonbidatuak Tre Kronor gazteluko bilera batera gonbidatu zituztenean. Gustav Trolle artzapezpikuak, Almarestäketeko gotorlekua eraistea bezalako gauzengatik ordain ekonomikoa eskatuz, zalantzan jarri zuen Sten Sture Gaztea suediar erregeorde ohia eta haren aldekoak heresiaren errudun izan ote ziren.

Nahiz eta Kristian II.ak amnistia agindu eta zuzenbide kanonikoa aldarrikatuz, sarraskia 1520ko azaroaren 4tik 10era bitartean gertatu zen, batez ere azaroaren 7an eta 8an ehun bat pertsona hil zirelarik (batez ere erregeordearen alde zeuden nobleziako eta kleroko kideenak). Exekuzio horiek Stortorgeten, «plaza nagusian», egin zituzten Gamla Stango San Nikolas katedralaren ondoan, Stockholmgo hiri zaharrean.

Sarraskiaren ondorioz, Kristian II.ak Suedian  () deitu zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trinitate baseliza (Iturgoien)

alt=Iturgoyengo baseliza edo ermita.|thumb|Iturgoyengo baseliza edo ermita.

**Trinitate baseliza**, Iturgoienen (Gesalatz, Nafarroa Garaia) kokatutako baseliza da. XII. mendean sortu zen bertan, baina zonalde hori Lezaun izatera pasa zen. Ondoren, baseliza berriz Iturgoieneko lurraldean egotera pasa zen. 1228ko metroko garaieran dago baseliza, Andia mendilerroan

Hala ohikoa da bertara bisitariak igotzea. Iturgoienetik igoz gero, 500 metroko desnibela dago eta, Lezaundik, 400 metro.

## Erreferantziak
Artearen Munduko Eguna

**Artearen Munduko Eguna edo Artearen Nazioarteko Eguna** apirilaren 15ean ospatzen da urtero 2012az geroztik, UNESCOk 2019ko azaroan aldarrikatu zuen.

## Aldarrikapena
Artearen Nazioarteko Eguna UNESCOren Biltzar Nagusiaren 40. bileran aldarrikatu zen, 2019ko azaroan, artearen garapena, hedapena eta sustapena sustatzeko helburuarekin. Ekimen honek sormena, berrikuntza eta kultura-aniztasuna elikatzea du helburu, eta, horretarako, ezagutza-trukea eta artearen bidezko elkarrizketa sustatzen ditu. UNESCOk, mundu aske eta baketsu baten eraikuntzan arteak duen garrantzia azpimarratzean, ospakizun honetan parte-hartze globala bultzatzen du.

## Ospakizuna
Egun hori, urtero, apirilaren 15ean ospatzen da. Leonardo da Vinciren jaiotza ospatzeko (1452ko apirilaren 15a) aukeratu zuten data; Leonardo da Vinci historiako artistarik aipagarrienetakotzat hartua izan da, artearen garrantzi eta eragin unibertsala sinbolizatuz. Lehenengo ospakizuna, 2012an izan zen,​​ Nazioarteko Arte Elkartearen (IAA) eta UNESCOren ekimen gisa. Egun horrek sorkuntza artistikoen eta gizartearen arteko loturak sendotzeko aukera eskaintzen du, arte-adierazpenen aniztasuna sustatzea eta artistek garapen iraunkorrari egindako ekarpena nabarmentzea. Hainbat jarduera sustatzen dira, hala nola eztabaidak, hitzaldiak, tailerrak, kultura-ekitaldiak eta erakusketak, artea bere forma guztietan ospatzeko.

## Erreferentziak
Nicholas Harrison

**Nicholas Harrison** (Melbourne, 1970eko urriaren 18a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Blanche Balfour

**Alice Blanche Balfour** *FRES, **Fellow of the Royal Entomological Society*** [ Entomologia elkarte errealaren kidea] (1850eko urriaren 20a - 1936ko ekainaren 12a) eskoziar entomologo, naturalista, ilustratzaile zientifiko eta genetikaren zientziaren aitzindarietako bat izan zen. Gaur egun, bere eskoziako sitsen bilduma zabala National Museums Scotland-ek kudeatzen du.

## Bizitza 
Balfour  Whittingehame etxean, Lothian-eko ekialdean1850eko urriaren 20an jaio zen, Lady Blanche Gascoyne-Cecil (1825-1872) eta James Maitland Balfour-en alaba. 

 Bera bere heldutasunaren gehiengoa London-en pasatu zuen bere nebarekin   Arthur Balfour, 1st Earl of Balfour  [Balfour-eko 1ngo Earl-a, konde titulua] eta bera  Erresuma Batuako lehen ministroa izan zen  1902tik  1905era. Bere neba Francis Maitland Balfour  was elected  Fellow of the Royal Society aukeratu zuten  27 urteekin bere embryologia-ri  buruzko lanagatik.

Entomologiarekiko bizi guztian interesa garatu zuen eta, ondoren, genetikarekikoa eta, bereziki, zebra-larruetako patroiak heredatzeko moduarekikoa interesa garatu zuen. Edinburgheko Unibertsitateko zoologiako irakasle James Cossar Ewartekin gutun bidezko harreman luzea izan zuen, zaldiaren garapenean interes profesionala zuena. Korrespondentzia zaldiekin gurutzatutako zebrak izateko aukerari buruzkoa da, tsetse euliak Afrikako zaldiengan duen eragina murrizteko.

1895ean *Twelve Hundred Miles in a* *Waggon* [Milla eta berrehun milla burdi batean] liburua argitaratu zuen, Alice Balfour-ek; berak, H. W. Fitzwilliam-ek, Albert Grey-k eta bere emazteak eta Albert Grey-ren lehengusu George Grey-k egindako bidai bat deskribatzen duena.

London-eko Royal Entomological Society-ko kide hautatu zuten 1916ko ekainaren 7an.

Balfour 1936ko ekainaren 12an hil zen Wittingehame Etxean eta bertan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Wais San Martín

**Julio Wais San Martín** politikari eta abokatu espainiarra izan zen, non Justiziako ministerioa hartu zuen Allendesalazarren 2. gobernuan eta Ogasun eta Ekonomia Nazionaleko ministerioak Berenguer jeneralaren gobernuan.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Julio Wais San Martín Antonio Wais Pacorro eta Julia Sanmartín Patiñoren semea zen, jatorri frantsesa, alemana eta galiziarra zuen familia, aitaren aldeko aitona-amonak Sebastian Wais Laffitte baionarra eta Josefa Pacorro Pan coruñarra izan baitzituen.

Zuzenbidea ikasi zuen Santiagoko Unibertsitatean, eta Madrilgo Unibertsitatean doktoratu zen 1900ean. Coruñan abokatu aritu zen, eta diputatu probintziala izan zen 1907tik. Bere langela Madrilera eraman zuen eta González Besada jurista ospetsuarekin lan egin zuen.

### Aro politikoa 
Bere ibilbide politikoa Alderdi Kontserbadorean hasi zuen Pontedeumeko (Coruña) diputatu gisa, eta 1913tik 1923ra parlamentuko eserlekuak lortu zituen, hau da, Primo de Rivera jeneralaren estatu-kolpearen ondorioz bizitza parlamentarioa eten zuen arte. Erregistroetako zuzendari nagusia izan zen 1917an, eta Agintaritzako idazkariordea 1919 eta 1921 artean. Gobernuan, Grazia eta Justizia ministro izan zen, Allendesalazarren lehendakaritzapean (1921eko uztailaren 7tik abuztuaren 14ra), eta hilabete baino ez zuen iraun bere kudeaketak Ministerio horren buruzagitzan.

Direktorio primoriveristan zeregin politikoetatik aldenduta, Berenguer jeneralak Ekonomia Nazionaleko ministro izendatu zuen (1930eko otsailaren 3tik urte bereko abuztuaren 20ra), eta, ministerio hori utzi zuenean, Ogasun ministro izatera igaro zen, Argüelles ordezkatuz, 1931ko otsailaren 18ra arte. Banco de Españan Azterlan Ekonomikoen Bulegoa eta Monetaren Kontratazio Zentroa sortu zituen. "Moneta eta trukeari buruzko esperientzia bat" idatzi zuen, 1932an Jurisprudentzia eta Legegintzaren Akademian emandako hitzaldi bat jasotzen, zuzentzen eta zabaltzen duen testua, zeinari buruz numerarioa baitzen, bere ministerio-kudeaketa azalduz.

### Azken urteak 
Bigarren Errepublikarekin politikatik erretiratu zen berriro, eta Frantziara ihes egin behar izan zuen familiarekin, 1937ko otsailean, Tucumaneko errefuxiatuen espedizio ospetsuan, Argentinako Errepublikaren babespean.

Coruñan ezkondu zen, 1904ko martxoaren 19an, Aurora Tenreiro Berdiérekin, Buenos Aireskoa.

Txinako Urrezko Espigako Gurutze Handien, Japoniako Altxor Sakratuaren Ordenaren eta Belgikako Koroaren jabe izan zen, baita Polonia Restituttako Ordenako 1. mailako Gurutzearen jabe ere. Bartzelonako kondearen kontseiluko kide izan zen 1954ko apirilaren 16an Madrilen hil zen arte. Pontedeumeko Udalak bere memoriari eskaini zion bere etorbide nagusietako bat.

## Kanpo estekak
Adolf Ogi

**Adolf Ogi** (Kandersteg, 1942ko uztailaren 18a) suitzar politikaria izan zen, Suitzako Konfederazioko presidentea 1993an eta 2000n.

La Neuvevilleko Merkataritza Eskolan ikasi zuen eta Ingalaterran ikasketak zabaldu zituen.

Suitzako Alderdi Popularreko kidea da eta Berna kantonamendua ordezkatu zuen Suitzako Kontseilu Nazionalean 1979tik 1987ra. 1987tik 2000ra Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen, eta Garraio, Komunikazio eta Energia saila eta sail Militarra zuzendu zituen. Bi aldiz izan zen Suitzako Konfederazioko presidente, 1993 eta 2000. urteetan.

Ondoren, Garapena eta Bakearen aldeko Kirolaren Nazio Batuen Bulegoan aholkularia izan zen 2001 eta 2008 urteen artean, eta Suitzako Batzorde Olinpikoko presidentea izan zen aldi berean. 2000. urtean Ordena Olinpikoa jaso zuen urrezko kategorian.
Islada

thumb|388x388px
**Islada** Iruñerriko musika taldea da, 2022an osatua. Taldea hiru kidez osatuta dago, eta euren lehen diskoa, *Erdibide* izenburupean kaleratu zuten 2023. urtean.

Islada taldea 2022an sortu zuten Iruñerriko hiru musikarik. Punk doinuak entzun arren, euren musikan bestelako eraginak ere nabariak dira. Taldeak berehala lortu zuen inguruko musika eszenaren arreta, eta euren lehen EPa, *Hiru*, aurkeztu zuten. Taldearen sorreran, Iruñerriko musika eszena eta bertako artista independenteen laguntza giltzarri izan ziren.

2023ko abenduaren 27an *Erdibide* EPa argiratu zuten. Bertan Juanjo Berasain Ezpalak musika taldeko ahotsarekin kolaboratuz (*Salto egin*).

2024 urtean kontzertu ugari eskaini zituzten Nafarroako herri ezberdinetan. 

Taldearen soinuak punkaren oinarria du, baina bestelako estilo eta eraginekin uztartuta dago. Musikariek diotenez, euren kantuetan hainbat giro eta sentimendu uztartu nahi izan dituzte. Euskal Herriko panorama musikalean oinarritzeaz gain, kanpoko soinuak integratzen ere saiatu dira. Euren abestiek introspekzioa eta egunerokotasuneko hausnarketak islatzen dituzte, eta hitzetan errealitateari begirada kritikoa ematen diote.

Estiloa "Pop agresiboa" bezala ere definitu izan dute.

## Taldekideak 
*Eñaut (ahotsa, gitarra)
*Aritz (baxua)
*Beñat (bateria)
thumb|https://www.youtube.com/watch?v=23BjQBMRzNU

## Diskografia 
* EP (Hiru, 2023) Luze estudioan grabatua Aritz Bezunartearen eskutik.

* Single (Asmatu ote duzu, 2023) Luze estudioan grabatua Aritz Bezunartearen eskutik.

* EP (Erdibide, 2023) Luze estudioan grabatua Aritz Bezunartearen eskutik.

## Erreferentziak
Robert Iribarne

**Robert Iribarne** (Baiona, 1918 - Kaliningrad inguruan, 1945eko otsailaren 11) pilotari eta hegazkinlari baionarra, Bigarren Mundu Gerran hila.

## Biografia 
1918an Baionan jaioa, Bordeleko goi mailako merkataritza eskolan ikasi zuen eta, 1938an, Frantziako euskal pala txapeldun izan zen. Ehiza-pilotu gisa trebatua, gerraren hasierak sarjentu gisa harrapatu zuen Oranen basea zuen I-9 eskuadrillan.

Bigarren Mundu Gerra hasita, Espainian frankistek harrapatu eta Mirandako kontzentrazio esparruan sartu zuten. Bertatik ihes egitea lortu zuen baina. 1943an Afrika iparraldean Charles de Gaulle jeneralaren Frantzia Askeko tropekin bat egin zuen. 1944ko otsailean Errusian borrokatu zuen Normandie-Niemen ehiza-eskuadrillan sartu zen. *Irrintzina* deitu zuen Yak-9 hegazkinarekin, ekialdeko frontean, nazien aurka borrokatu zen armada sobietarrarekin alboz albo. Borroka betean bere hegazkina jo zuten, eta desagertu egin zen. 1945eko otsailaren 11n, Robert Iribarne baionarra hil zen Kaliningrad inguruetan nazien aurka borrokan. 

Frantziako zein SESBko kondekorazioak eskuratu zituen,
Frantziako Domina Militarra, Croix de Guerre, Aberriaren Osasunerako Gerra Ordena eta Izar Gorriaren Ordena jaso zituen, eta Itsasuko aerodromoak bere izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia Basqueculture webgunean.
Anny Wothe

**Anny Auguste Elise Wothe**, ezkondu ondorengo abizenez **Mahn** edo **Wothe-Mahn** (Berlin, 1858ko urtarrilaren 30a – Leipzig, 1919ko uztailaren 30a), ***Paula Strahl*** izengoitiaz ere ezaguna, alemaniar idazle eta argitaratzailea izan zen.

## Bizitza 
Anny Wothe merkatari familia aberats batetik zetorren. Berlingo Eskola Frantziarrean ikasi zuen eta gero ikasgai partikularrak jaso zituen. 1991ean, familiak zailtasun ekonomikoak izan zituenean, Wothe Leipzigera joan zen eta idazle izatea erabaki zuen. 1882an *Deutsche Frauenblätter* emalumeentzako aldizkaria sortu zuen, 1885era arte zuzendu zuena. 1885ean aldizkaria saldu zuen eta Adolf Mahn liburu-saltzailearekin ezkondu zen. 1888an, senarrarekin batera, *Von Haus zu Haus* astekaria sortu eta 1906ra arte zuzendu zuen. 1880az geroztik, batez ere entretenimenduko literatura idatzi zuen, idazle oparo eta arrakastatsu bihurtuz. Lehen Mundu Gerran abertzaletasunaren inguruko liburu hutsalak idatzi zituen batez ere.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tekniker

thumb|250px|Polo teknologikoa Eibarren.

**Tekniker**, baita ere **IK4-Tekniker**, Euskal Herriko irabazteko asmorik gabeko fundazioa da. 1995ean sortu zuten Eibarko Armeria Eskolaren Ikasle Ohien Elkartearen eskutik. Haren egoitza eta instalazioak Eibarren daude. Espainiako Zientzia, Berrikuntza eta Unibertsitateen Ministerioaren Zentro Teknologikoen zerrendan jasota dago. Gaur egun, Tekniker Europako fabrikazio-teknologien zentro garrantzitsuenetako bat da.

## Historia 
Bere historia oso lotuta dago Iñaki Goenaga eta Alex Bengoa bi lagunen bultzadarekin, biak ere oso gazteak hilda, 57 eta 59 urterekin, hurrenez hurren, eta bere karreren osotasunarekin. Egun 
8.000 m² baino gehiagoko azalera dute instalazioek. 1971 sortutako lehen laborategia dirulaguntza bat jaso zuen. 1981ean, Tekniker Ikerketa Elkartea eratu zen, eta 67 enpresa elkartzea lortu zen. 1982an sinatu zen lehen hitzarmena Eusko Jaurlaritzarekin, eta zentro teknologiko bat abian jartzeko nahia sortzen hasi zen. 1984an fabrikazio-teknologien espezializazioan zentratu zen elkartea, eta 1987an Europako programetan parte hartzeko fasea hasi zen, teknologia-arloko nazioarteko lankidetzari irekitako atea. 1990eko ekainaren 22an Otaolaren egoitza berria inauguratzea lortu zen. Gaur egun ezagutzen den Teknikerri Euskal Autonomia Erkidegoko Elkarteen Erroldan 1996ko ekainaren 3an eman zitzaion alta. Oraingoan zuzendaria Luis Uriarte da. Urte hauetan, 31 enpresa eta 258 patente jarri ditu martxan.

## Helburuak 
Fabrikazio aurreratuan, gainazalen ingeniaritzan, produktu-ingeniaritzan eta fabrikaziorako IKTetan espezializatutako zentro teknologikoa da. I+G+b-aren bidez gizarte osoari hazkundea eta ongizatea eransteko xedea dauka, eta enpresa-ehunduraren lehiakortasunari modu jasangarrian lagundu nahi dio.

## Fundazioaren partaideak 
Tekniker Fundazioaren Patronatu-batzarrean 20 patroi daude; horietatik 8 instituzioak dira eta beste 12 inguruko enpresak. Halaber, 24 entitate laguntzaileak ditu.

### Erakundeak 
* Eibarko Udala
* Gipuzkoako Foru Aldundia
* Armeria Eskola
* Armeria Eskolako Ikasle Ohien Elkartea
* Deba Beheko Garapen Ekonomikorako Elkartea SA
* Eusko Jaurlaritza (Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun Saila)
* Eusko Jaurlaritza (Hezkuntza Saila)
* Euskal Herriko Unibertsitatea

### Lantegiak 
* Microelectrónica MASER, S.L.
* GORATU, S.A.
* AERNNOVA AEROSPACE, S.A.U.
* ALFA LAN, S.A.
* Fagor Automation, S. Coop.
* GAMESA, S.A.
* GOIZPER, S.COOP.
* IBERMÁTICA, S.A.
* KUTXABANK
* LAZPIUR, S.A.
* ZIGOR, S.A.
* MAIER, S. COOP

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Teknikerren webgune ofiziala.
* :Alberto Echaluce: "40 años de una gran historia tecnológica", *Correo*, 2021/1126.
Berrogei akre eta mando bat

[thumb|[William Tecumseh Sherman|William T. Sherman jenerala, berrogei akre eta mando baten sorrera izan ziren aginduak eman zituena.]]
**Berrogei akre eta mando bat** (*Forty acres and a mule* ingelesez) Ameriketako Estatu Batuetako historiako gertaera bati erreferentzia egiten dion esaldia da. 1865eko urtarrilaren 16an Sezesio Gerraren baitan William Tecumseh Sherman jeneral unionistak eman zuen 15 zenbakiko Agindu Bereziak esaten zuen esklabotzatik askatutako familia batzuei 40 akreko (16 hektarea) lursailak eta mando bat emango zitzaiela, nekazaritza-erreforma hasteko. Agindu horiek Edwin M. Stanton Gerra Idazkarin, Charles Sumner eta Thaddeus Stevens abolizionista errepublikar erradikalekin eta beltzen komunitateko hainbat ordezkarirekin izandako elkarrizketen ondorio izan ziren, Gerra Zibilak esklabotzaren instituzioan eragindako nahasmenduen ondoren.

400.000 akre (160.000 ha) lur konfiskatu zituzten Hego Carolina, Georgia eta Floridako kostalde atlantikoan zehar, eta 40 akre baino gutxiagoko lursailetan banatu zituzten; eta asmoa zen lursail horietan, gutxi gorabehera 18.000 familia eta garai hartan inguruan bizi ziren beste pertsona beltz batzuk bizitzen jartzea. Zenbait figura politikok esklabo gisa lan egitera behartuak izan ziren lurra edukitzeko eskubidea zutela ziurtatu ondoren, esklabo liberatu asko beren jabetzako lur bat kontrolatzeko irrikaz zeuden. Hala ere, Abraham Lincolnen ondorengo presidente Andrew Johnsonek, Shermanen agindu honetan eta antzerako beste batzuetan atzera egin zuen.

Gerran zehar eta ondorengo aldi labur batean, jurisdikzio militarraren pean lurrak birbanatu ziren. Hala ere, Berreraikuntza garaiko politika federal eta estatalak beltzen soldatapeko lanean zentratu ziren, ez lurraren jabetzan. Gerran zehar esleitutako ia lur guztiak gerra aurretik zituzten jabe zuriei itzuli zitzaizkien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhu Rongji

**Zhu Rongji** (Changsha, 1928ko urriaren 23a) txinatar politikaria da, Txinako lehen ministroa 1998tik 2003ra.

1949an Txinako Alderdi Komunistan sartu zen eta 1952tik 1956ra Estatuko Plangintza Batzordean lan egin zuen. 1957an Mao Zedongen politika ekonomikoa kritikatu zuen eta alderditik bota zuten. 1962an barkatu egin zioten, baina berriro purgatu zuten Iraultza Kulturalean. Mao hil ondoren birgaitu zuten eta 1976tik 1979ra Petrolio Ministerioan lan egin zuen. Shanghaiko alkate izan zen 1988tik 1991ra, eta han ezagutu zuen Jiang Zemin.

1993an lehen ministrorde izendatu zuten eta erreforma ekonomikoak sakondu zituen. 1998tik 2003ra lehen ministro izan zen Jiangen lehendakaritzan.
Georgios Roubanis

**Georgios Roubanis** (; Tripoli, 1929ko abuztuaren 15a – Atenas, 2025eko otsailaren 11) greziar pertika-jauzilaria izan zen.

Hiru joko olinpikoetan parte hartu zuen eta 1956an urteko atleta greziar izendatu zuten. 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen pertika-jauziko proban, 4,50 metroko markarekin.

1961ean atletismoa utzi zuen. Estatu Batuetan ikasi zuen eta han aholkulari aritu zen. Greziako Kalistenia Elkarteko presidentea izan zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Kanpo estekak
Heide Simonis

**Heide Simonis** (Bonn, 1943ko uztailaren 4a - Kiel, 2023ko uztailaren 12a) alemaniar politikari eta idazlea izan zen. 1993tik 2005era, Schleswig-Holsteineko ministro-presidente izan zen. Alemaniaren historian estatuko gobernu baten buru izan zen lehen emakumea izan zen, eta XX. mendean estatu gobernuko buru izan zen emakume bakarra.

## Biografia 
Simonisek 1962an lortu zuen bigarren hezkuntzako titulua (*Abitur*) Nurembergen. Ondoren, Ekonomia eta Soziologia ikasi zuen Erlangen-Nürnberg eta Kieleko Unibertsitateetan, eta 1967an ekonomiako tituluarekin graduatu zen. 1967az geroztik hainbat lanpostutan lan egin zuen.

### Karrera politikoa 
Simonis 1969an batu zen SPDra.  1976an Bundestagerako aukeratua izan zen. 1992an, Schleswigense-Holsteiniano Eskualdeko Parlamentuko kide bihurtu zen. Hurrengo urtean, 1993ko maiatzaren 19an, Schleswig-Holsteineko presidente aukeratu zuten, Björn Engholmek, bere aurrekoak, eskandalu baten ondorioz, karguari uko egin ostean. Lehen bozketan 34 boto jaso zituen eta Peter Harry Carstensenek (CDU) 33 jaso zituen, bi diputatuk boto zuriak eman zituzten bitartean.

## Bizitza pertsonala 
1967an, Udo Ernst Simonis unibertsitate-irakaslearekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tino Tabak

**Tino Tabak**, (Enschede, 1946ko maiatzaren 6a) herbehereetar txirrindulari ohia da (Zeelanda Berrian ere bizi izandakoa). Profesionala  izan zen 1971 eta 1978 artean. 

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Petrolio-eter

**Petrolio-eterra** petrolioaren destilazio zatikatuaz ekoizten den hidrokarburo-nahaste lurrunkor eta sukoia da. Destilazio-tenperatura 40 eta 65 C bitartean dagoenean biltzen den frakzioa da. Ez du konposizio finkorik eta batez ere pentanoz eta hexanoz osatua dago. Eter gisa izendatzen bada ere, izaera kimikoaren ikuspegitik ez da eterra.

Petrolio-eterra disolbatzaile gisa usatzen da. Ukimen-dermatitisa sor dezake. Ez da bereziki toxikoa baina gehiegizko arnasketak arazoak eragin ditzake nerbio-sisteman hala nola nausea, nekea eta buruko minak.

## Erreferentziak
Afrique Airlines

**Afrique Airlines** egoitza Beningo Cotonoun zuen airelinea zen.

2002an sortu zen, eta Cadjehoun aireportutik abiatuta bidaiarien hegaldi erregularrak egiten zituen Benin eta Paris artean. 2003. urtearen amaierara arte jarraitu zuen. 2006an, konpainia ofizialki desegin zen. Afrique Airlinesek Eagle Aviation Franceri alokatutako Airbus A310-300 batekin operatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diss (musika)

'''*Diss*, *diss track*** edo ***diss song*'* terminoak (ingeleseko *disrespect* edo *disparage* hitzen laburdurak) edo baita ere *beef* edo *tiradera* gazteleraz, beste pertsona bati, oro har beste artista bati, hitzez erasotzeko helburua duen abesti bati egiten dio erreferentzia. Askotan, bi abeslariren arteko eztabaida baten emaitza izaten dira, adibidez, talde bateko kide edo kide ohien artekoa edo aurkari diren diskoetxeetako artisten artekoa.

Diss track-ak hip hoparekin egin ziren ezagun, generoaren baitan zegoen etsaitasun fenomenoagatik, bereziki AEBko Mendebaldeko Kostako eta Ekialdeko Kostako raperoen arteko lehiak bultzatuta 1990eko hamarkadaren erdialdean. Beranduago, beste eremu batzuetan ezagunek ere eurenganatu dute kontzeptua.

Beren argumentuak eraikitzeko, artistek beren *diss track*-etan iraganeko gertakariei eta polemikei buruzko erreferentzia ugari sartu ohi dituzte. *Diss track'' baten jo puntuan egon diren artistek askotan beste bat egiten dute horri erantzuteko. Eztabaida bati lotutako alde batetik besterako abesti truke honek eragiten du horrelako abestiak bereziki biralak izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Declerck

**André Declerck**, (Koekelare, 1919ko abuztuaren 27a - Roeselare,  1967ko irailaren 13a) txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1940 eta 1954 artean.

Lasterketa klasikoetan nabarmendu zen eta 1939ko Gante-Wevelgem, 1949ko eta 1950eko Het Volk, baita  1951ko Kuurne-Brusela-Kuurne irabazi zuen, besteak beste. 

1967an hil zen, 48 urte besterik ez zituelarik, trafiko-istripu batean.

## Palmaresa 
## Klasikoak eta Txapelketak 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Bost emakume kalean

***Bost emakume kalean*** () Ernst Ludwig Kirchner margolari alemanak 1913an egin zuen margolana da. Koloniako Ludwig museoan, Alemanian, erakusten da. Egilearen Berlingo garaiko espresionismo alemaniarrean kokaturiko koadroan, Lehen Mundu Gerraren aurreko gizartearen gainbehera irudikatzen duen adibide bat agertzen da.

1937an naziek arte endekatutzat jo zuten Kirchnerren lana. Hala ere, margolariak bere obraren suntsipena saihestea lortu zuen.

## Deskribapena 
Koadroan, dotore jantzita dauden bost emakume ikusten dira. Prostitutak dira, gauean bezero bila dabiltzanak. Alemaniako hirietan gerra baino lehen ohikoa zen talde mota hori; artistak 1913ko udazkenean ikusi zuen Berlinen. Irudiak luzexkak dira, meheak, beroki luze eta ilunez eta geruzez jantziak, batzuk larruzko lepoekin eta beste batzuk apaingarriekin, baita takoi altuko zapatak eta kapela bitxiak ere, batzuk lumadunak. Itxuraz axolagabekeriaz ari dira, baina ezkutuko begiradek beste zerbait adierazten dute.

Ezkerreko ertzean, automobil baten gurpila ikusten da, modernitatearen eta mugimenduaren ikurra. 
Lau emakume eskuinera begira daude, baina ezkerrean dagoena erakusleiho argiztatu batean finkatzen ari da. 

Kolore berde horixka onirikoa ohikoa da Kirchnerren Berlingo gaueko kale-eszenetan; Alemaniako hiriburuko antzinako gas-argiztapenaren tonalitatea zen. Hiri-arkitektura ia ez dago zirriborratuta. Bestalde, kubista frantsesen eta futurista italiarren eraginak gizartearen gainbehera adierazteko balio dio Kirchnerri.

Hyang-Sook Kim artearen historialariaren arabera, Kirchnerren emakumeen irudikapenak aldatzen ditu Berlingo bere kale-eszenen serieko lehen eszena honek. Dresdenetik Berlinera iritsi zenean, asaldatu egin zen emakume irudi harroak eta haien buruz seguruak ikustean. Lehen aldiz, kaleko prostitutak margotu zituen, hau da, ez putetxeko prostitutak, bezeroak aukeratu arte modu pasiboan itxaroten dutenak, baizik eta emakume aktiboak, kalean bezeroak bilatzeko orduan seguru eta desafiatzaile agertzen zirenak. Hemen, ordea, modu satanizatuan erretratatzen ditu.

1914an Kirchnerrek xilografia margolan honetatik abiatuta. Antzekoa da baina beste aurpegi batzuekin agertzen dira eta ispiluan alderantzikatua. *Bost cocotte* izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Die Brücke (taldea)

## Kanpo estekak
Tatxismo

thumb|Laurent Jiménez-Balaguerren lana.
**Tatxismoa** (, frantsesezko - - hitzetik eratorria) 1940ko eta 1950eko hamarkadetan garatutako frantziar pintura abstraktuaren estiloa izan zen. Sarritan, espresionismo abstraktuaren baliokide europartzat hartzen dute. Informalismoaren () mugimendu zabalaren parte da. Tatxismo (aren antzekoa)  (Estatu Batuetako abstrakzio lirikoarekin lotua) bezala ere ezagutzen da. «CoBrA» frantziar eta Gutai japoniar taldeetako artistak ere tatxismoarekin lotuta daude.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Parisko Eskola terminoak sarritan tatxismoari egiten zion erreferentzia. Taldeko kide batzuk Jean Dubuffet, Pierre Soulages, Nicholas de Stael, Hans Hartung, Serge Poliakoff eta Georges Mathieu ziren. Ian Chilversen esanetan, tatxismo terminoa «1951 inguruan erabili zen lehen aldiz zentzu horretan (terminoaren asmakuntza Charles Estienne eta Pierre Guéguen kritikari frantsesei egotzi zaie), eta Michel Tapié margolari eta kritikari frantsesaren *Un Art autre* (1952) liburutik abiatuta zabal zabaldu zen».

Tatxismoa kubismoarekiko erreakzioa izan zen, eta ezaugarri hauek ditu: bat-bateko pintzelkada, tututik zuzenean datozen tanta-jarioak eta pintura-orbanak, eta batzuetan kaligrafia gogorarazten duten zirriborroak.

## Artistak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisa Alzola

**Elisa Alzola,** *Ane Miren,* (Bilbo, ) Abadiñoko Emakume Abertzale Batzako kidea izan zen, idazlea eta maistra.

## Aurrekariak 
1931tik aurrera, emakume abertzaleek erregulartasunez argitaratu zituzten iritzi-zutabe eta artikuluak euskal prentsan, gehienak ezizenak erabiliz. Prentsan idaztea militantzia modu bat zen eta gehienak Eusko Alderdi Jeltzalearen eskariz egin zuten. Abadiñoko Emakume Abertzale Batzako kidea izan zen. Esteban Erkiagaren ziriken ondorioz, *Ane Miren* ezizena hartu eta Euzkadi egunkarian idazten hasi zen, euskaraz zein gaztelaniaz. Ondoren, Mendigoxalen, Amayurren eta Euzkon ere idatzi zuen, azken honetan soilik euskaraz.

1934ko urtarrilaren 20an Bingen Biteri otxandiarrarekin ezkondu zen eta berarekin batera erbesteratu zen, lehenengo, Frantziara eta, ondoren, Argentinara.

1983an, Errepublika garaian andereño izandakoei egindako omenaldi batean Elisa *sabinistatzat* jo zuen bere burua eta gogor kritikatu zuen Eusko Jaurlaritzak euskararen batasuna bideratzeko modua.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ugalde Solano, Mercedes (1993). *Mujeres y nacionalismo vasco: génesis y desarrollo de Emakume Abertzale Batza (1906-1936)*. Emakunde.

## Kanpo estekak
Kurrilo Horiaren dorrea

**Kurrilo Horiaren dorrea** (txineraz, 黄鹤楼; pinyin, Huáng Hè Lóu) jatorrizko 223. urtean eraikitako dorre historikoa da. Egungo egitura, ordea, 1981ean berreraiki zen, jatorrizko kokalekutik kilometro batera, eta ez du antz handirik jatorrizko Kurrilo Horiaren dorrearekin. Sheshanen (Sugearen Muinoa) dago, Wuchangeko (Wuhan) IIbai Urdinaren ertzean, Hubei probintzian, Txinan.

## Historia 
Dorrearen jatorrizko kokalekua Kurrilo Horiaren ontziralekua zen, Xiakouko mendebaldean. Yuanhe garaiko Prefektura eta Konderrien Mapa eta Erregistroek adierazten dutenez, Sun Quanek Xiakouko gotorlekua eraiki zuenean, Ontziralekuaren izena zeraman dorre bat zegoen. 

Gerrek eta suteek askotan suntsitu zuten dorrea. Ming eta Qing dinastietan bakarrik, dorrea zazpi aldiz suntsitua izan zen eta hamar aldiz berreraikia eta konpondua izan zen. Qing dinastia garaian eraiki zuten azkenekoz, 1868an, eta 1884an suntsitu zuten. Geroago, 1957an, Yangtse ibaiaren gaineko Wuhan zubiaren bastidoreek hartu zuten bere kokalekua. 1981ean, Wuhan hiriko gobernuak dorrea kokapen berri batean berreraikitzea erabaki zuen, jatorrizko kokalekutik kilometro batera. Gaur egungo dorrea 1985ean osatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kurrilo Horiaren dorrearen webgune ofiziala
Riverview Plaza

**Riverview Plaza**, lehen **Wuhan Tiandi A1** izenez ezagutzen zena, gaur egun Txinako Wuhan hirian dagoen etxe orratza da. Eraikina Cesar Pellik diseinatu zuen. Eraikuntza 2013an hasi zen. 73 solairu eta 376 metro ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sareta (ingeniaritza)

[280px|thumb|right|[Zangozako burdinezko zubia, sareta-habeak erabiliz eraikia.]]
**Sareta** edo **zertxa**, ingeniaritzan, erretikula formako egitura zurruna da, plano bakar batean horizontalean, bertikalean eta diagonalean jarritako hainbat barra zuzenez osaturik dagoena. 

Zertxa osatzen duten barrak metalezkoak edo zurezkoak izan daitezke, eta triangeluak eratuz ezarri ohi dira; triangeluek, sekuentzian antolatuta, materialaren erabilera optimizatzen duen plano egonkor bat sortzen dute.

## Izena 
Leihoetako saretarekin duen antzagatik ematen zaio izen hori.

## Egitura 
Sareta junturetan konektaturiko atal zuzenek osatzen dute. Atal horien elkarketak triangelu-erretikula bat eratu ohi du. Antolaketa triangeluarrari esker, jasandako kargak modu uniformean banatzen dira egitura osoan, makurdura minimizatuz eta erresistentzia maximizatuz. Atalak soldaduraz edo torlojuz lotu daitezke.

Egiturari dagokionez, hauek dira sareta-haberik erabilienak: Modu uniformean banatutako kargak jasateko egokia da.
thumb|Howe sareta-habea
* Howe habea: barra bertikal eta diagonalez osatutako sareta-habe "esekia", hau da, diagonalak bermagunetik habearen zentrorako noranzkoan paratuta dituena. Karga kontzentratuak jasateko egokia.
thumb|Warren sareta-habea
* Warren habea: barra diagonalez bakarrik, hau da, trakzioz lan egiten duten eta konpresioz lan egiten duten barrak txandakatuz osatutako sareta-habea. Argi handiko eraikuntzetan erabiltzen da.

## Historia 
[thumb|200px|[Ormaiztegiko zubibidea]]
1570ean argitaratu zen Andrea Palladioren ''I Quattro Libri dell'Architettura''-k zurezko sareta-zubiak eraikitzeko jarraibideak ematen ditu.

XIX. mendean ohikoa izan zen sareta-zubiak egitea, batez ere altzairuaren ingeniaritza garatu zelarik. Euskal Herrian Ormaiztegiko zubibidea (1863) eta Zangozako burdinazko zubia (1891) dira horren adibide.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crepidotus epibryus

***Crepidotus epibryus*** *Crepidotaceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Agaricus variabilis subsp. hypnophilus*, *Agaricus hypnophilus*, *Agaricus herbarum*, *Phialocybe epibrya*, *Pleurotus hypnophilum*, *Calathinus hypnophilus*, *Crepidotus herbarum*, *Pleurotellus hypnophilus*, *Pleurotus hypnophilus*, *Derminus herbarum*, *Dendrosarcus hypnophilus*, *Derminus epibryus*, *Pleurotus chioneus*, *Dochmiopus epibryus*, *Crepidotus bufonius*, *Pleurotellus herbarum*, *Crepidotus hypnophilus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,5 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, zirkularra, erdizirkularra edo flabeliformea, azkenik lau-ganbila. Ertza kurbatua, inbolutua, batzuetan lobulatua. Kapelaren azala zuria, opakua, gainazala iletsu-belusatua.

**Orriak:** Itsatsiak, zuriak hasieran, gero okre antzekoak arrosakara-horixka koloreko islekin, zabal. Ertza fin finbriatua.

**Hanka:** Ia sesila, ale oso gazteetan bakarrik ikusten da, eszentrikoa, zuria, tomentudun itxurakoa.

**Haragia:** Oso urria, zurixka. Usaingabea eta ia zaporegabea.

**Etimologia:** *Crepidotus* terminoa sandalia esan nahi duen latinezko “crépida” hitzetik eta belarria esan nahi duen grezierazko “oûs” “otós” hitzetik dator. Sandalia formako belarriekin.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Nahiko erraza identifikatzeko, bere orrien kolore deigarria dela eta, helduaroan okre-arrosakaratik okre-horixkara; eta esporen morfologia oso partikularragatik. *Crepidotus variabilis* normalean handiagoa da, kapelaren gainazala leunagoa du eta kapelaren ertza ez du biribildua.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Ezohiko espeziea, hostozabalen egur hiletan, eukaliptoetan, eroritako hostoetan eta baita goroldiotan ere.

### Banaketa eremua 
Ohikoa Britania Handian eta Irlandan, Europan eta Ipar Amerikan ere aurkitzen da. Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Txile, Europa, Hego Korea, Japonia, Taiwan, India, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victorina Larrinaga

**Victorina Larrinaga Arriaga**, Libe, (Bilbo, 1866 - 1933ko azaroaren 3an) euskal ongilea, "la reina vasca" ezizenarekin ezagun egin zena.

## Bizitza 
Emakume aberatsa izan zen, Basaberen alarguna, bere diruarekin abertzaletasuna eta ongintza sustatu zituen. Bilboko Larrinaga Arriaga jauregia izan zena bere jabetzetako bat zen, Ricardo Bastida arkitektuaren lana. Euzkadi eta La Voz de Navarra egunkarien sorrera finantziatu zituen. Erromako Instituto Pontificio Orientaleko Liburutegia eta Gorlizeko erietxea eraikitzeko dirua jarri zuen. Berrizko Mesedetako mojen bidez, Wuhúko (Txina) neska gazteen eta maistra indigenen hezkuntza sustatu zuen.

1908ko otsailaren 2an *Ropero Vasco* izeneko ekimena sortu zuten, Victoriana Larrinaga ohorezko lehendakaria izanik. *Ropero Vascoren* zuzendaritza-batzordearen kideak izan ziren, besteak beste, Sofía Mac-Mahon, lehendakaria; Carlota Olano, idazkaria; Concepción Azaola lehendakari-ordea; Rosario Gorbea diruzaina eta Jesusa Maguregui diruzain-ordea.

### Euzkotarren Aldeko Jel-Bazkuna 
1921ean Euzko Gaztedik "Afrikako gerran" bortxaz ari ziren soldadu euskaldunen alde antolatzera deitu zuen eta testuinguru honetan 22 emakumez osatutako *Euzkotarren Aldeko Jel-Bazkuna/Junta Nacionalista de Socorros* delakoa sortu zen. Urte horretako azaroaren 12an, Aberri egunkarian, zuzendaritza-batzordearen kideen izenak argitaratu ziren: Teresa Azkue, Sofía Mac-Mahon, Victorina Larrinaga, María Aranzadi, Carlota Olano, Juana Chalbaud eta Catalina de la Sota. Victorina Larrinaga, Euzkotarren Aldeko Jel-Bazkunaren buru izendatu zuten. Soldaduez gain, erakundeak umezurtz eta neskato pobreen eskolaratzea ere ordaindu zuen. 1922an Emakume Abertzaleen Batza antolatu zenean, emakume horiek militante bihurtu ziren eta haien ongintza EAJren Bizkai Buru Batzarraren *Junta Central de Asistencia Social* delakoaren parte bihurtu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Reglamento de Ropero Vasco (Sancho el Sabio)
Buick

**Buick**, AEBetako luxuzko automobilak ekoitzitzen dituen marka bat da. Gaur egun General Motors multinazionalaren azpienpresa bat da 

1899an David Dunbar Buick eskoziarrak sortu zuen. Detroit hirian egoitza du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Wuhango tren geltokia

**Wuhango tren geltokia** (txinera sinplifikatuz, 武汉站) Txinako Hubei probintziako hiriburua den Wuhan-eko tren geltoki nagusienetako bat da. Wuhan ekialdeko lakuaren ipar-ekialdean dago, Yangchunhu izeneko laku txiki batetik gertu, eta hirugarren ingurabidearen ondoan dago. Administratiboki, Wuhango Hongshan barrutian dago.

Bere izena hiri azpikapitalarekin partekatzen badu ere, geltoki hau berriki eraiki zuten; ez zegoen Wuhan-eko geltokirik Beijing-Guangzhou abiadura handiko trenbidea eraiki aurretik, eta Wuhan-eko bidaiarien tren geltoki nagusiak Hankou eta Wuchang ziren, fusioaren aurretik hiri zaharren izenak irudikatzen zituztenak, askotan arrotzak nahasten zituztenak. 2009ko abenduan amaitu zen, eta 11 plataforma eta 20 pista ditu. Beijing–Guangzhou–Shenzhen–Hong Kong abiadura handiko trenak, Shanghai–Wuhan–Chengdu abiadura handiko trenak eta Zhengzhou/Jiujiang helmuga duten bidaiarien trenek erabiltzen dute.

2019-2020 koronabirusaren pandemiak iraun bitartean, Wuhanek garraio publiko guztia bertan behera utzi zuen 10:00etatik aurrera, 2020ko urtarrilaren 23tik aurrera, autobus, metro eta ferry linea guztiak barne, baita irteerako tren eta hegaldi guztiak ere. Wuhango tren geltokia itxita egon zen martxoaren 28ra arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Hartmann

**Alex Hartmann** (Elizabeth Vale, 1993ko martxoaren 7a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Harvey

**Michael Harvey** (1962ko abenduaren 5a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak