1863

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* Donostiako harresiak eraitsi zituzten, Antonio Kortazar arkitektoaren arabera zabalgunea eraikitzen hasteko.

### Mundua 
* Urtarrilaren 1a &ndash; Estatu Batuetako Abraham Lincoln presidenteak, esklabotzaren abolizioa aldarrikatu zuen.
* Ekainaren 2a &ndash; Harriet Tubman emakumea buru zutela, 150 soldadu beltzek 750 esklabo askatu zituzten AEBetako Hego Carolinan. Lur-jabe esklabistei kalte ekonomiko handiak eragin zizkieten.
* Uztailaren 13a &ndash; Hiru eguneko kaosa hasi zen New Yorken, gudarako erreklutamenduaren aurkako matxinadan.
* Urtarrilaren 9a &ndash; Londresko metroaren linea bat zabaldu zuten, munduko lehena.
* Urriaren 26a &ndash; Gurutze Gorria sortu zuten Genevan.
* Azaroaren 19a &ndash; Abraham Lincoln presidenteak Gettysburgeko hitzaldi ospetsua eman zuen.
* Abenduaren 29a &ndash; Suezeko kanala ireki zuten Itsaso Gorria eta Mediterraneoa batuz.

## Arte eta kultura 
* Maiatzaren 17 &ndash; Rosalia de Castrok *"Cantares gallegos"* liburua argitaratu zuen.
* Azaroaren 4a &ndash; *Troiatarrak* (), Hector Berliozen opera estreinatu zen Parisko Place du Châtelet antzokian.

## Zientzia eta teknologia 
## Kirolak 
## Jaiotzak 
#### Urtarrila 
* Urtarrilaren 1a &ndash; Pierre de Coubertin, Olinpiar Joko modernoen sortzailea (h. 1937).
* Urtarrilaren 7a - Anna Murray Vail, estatubatuar botanikaria (h. 1955).
* Urtarrilaren 8a &ndash; Ellen Churchill Semple, estatubatuar geografoa, Ameriketako Estatu Batuetako Geografia Elkartea zuzendu zuen lehen emakumea (h. 1932).
* Urtarrilaren 12a &ndash; Swami Vivekananda, buruzagi eta erlijio-eraberritzaile hindua (h. 1902).
* Urtarrilaren 14a &ndash; Manuel Gomes da Costa, Portugalgo presidentea (h. 1929).
* Urtarrilaren 15a &ndash; Wilhelm Marx, Alemaniako kantzilerra (h. 1946).
* Urtarrilaren 17a &ndash; David Lloyd George, britainiar politikaria, Erresuma Batuko Lehen Ministroa (h. 1945).
* Urtarrilaren 17a &ndash; Antonio Pérez Goiena, nafar elizgizona eta idazlea (h. 1962).
* Urtarrilaren 17a &ndash; Konstantin Stanislavski, errusiar antzezle, antzerki-zuzendari eta teorialaria (h. 1938).
* Urtarrilaren 19a &ndash; Werner Sombart, alemaniar ekonomista eta soziologoa (h. 1941).

#### Otsaila 
* Otsailaren 3a &ndash; Klymentyna Popovych-Boiarska, Galitzian jaiotako idazle, poeta eta Ukrainako lehen hezkuntzako irakaslea (h. 1945).
* Otsailaren 6a &ndash; Léon Pradet-Balade, baxenafar politikaria (h. 1931).
* Otsailaren 9a &ndash; Anthony Hope, ingeles idazlea (h. 1933).
* Otsailaren 10a - Eskolastika Mendizabal Imatz, *Bizkaiko amama* (h. 1969).
* Otsailaren 19a &ndash; Augusto Bernardino Leguía y Salcedo, Peruko presidentea eta diktadorea (h. 1932).
* Otsailaren 20a &ndash; Lucien Pissarro, frantziar margolari, grabatzaile eta liburuen diseinatzaile eta ilustratzailea (h. 1944).
* Otsailaren 23a &ndash; Franz Stuck, alemaniar margolaria, eskultore eta arkitektoa (h. 1928).
* Otsailaren 27a &ndash; George Herbert Mead, estatubatuar soziologo, gizarte-psikologo eta filosofoa (h. 1931).
* Otsailaren 27a &ndash; Joaquín Sorolla, espainiar margolaria (h. 1923).

#### Martxoa 
* Martxoaren 3a &ndash; Arthur Machen, galestar idazlea (h. 1947)
* Martxoaren 8a &ndash; Henni Forchhammer, daniar hezitzailea eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea (h. 1955).
* Martxoaren 10a &ndash; Alice von Gaudy, alemaniar idazle eta poeta (h. 1929).
* Martxoaren 12a &ndash; Gabriele D'Annunzio, italierazko idazlea (h. 1938).
* Martxoaren 12a &ndash; Vladimir Vernadski, errusiar mineralogo eta geokimikalaria (h. 1945).
* Martxoaren 14a &ndash; Tokutomi Soho, japoniar historialaria, kritikaria eta kazetaria (h. 1957).
* Martxoaren 27a &ndash; Henri Royce, ingeles industrialaria, Rolls-Royce enpresaren sortzailea (h. 1933).
* Martxoaren 30a &ndash; Joseph Caillaux, Frantziako lehen ministroa (h. 1944).
* Martxoaren 30a &ndash; Mary Whiton Calkins, estatubatuar filosofoa eta psikologoa (h. 1930).

#### Apirila 
* Apirilaren 3a &ndash; Henry Van de Velde, belgikar arkitektoa, diseinatzaile eta pintorea (h. 1957).
* Apirilaren 6a &ndash; Philippe Sudré Dartiguenave, Haitiko presidentea (h. 1926).
* Apirilaren 8a &ndash; Josep Llimona i Bruguera, kataluniar eskultorea, Kataluniako modernismoaren artista nagusietariko bat (h. 1934).
* Apirilaren 15a &ndash; Ida Freund, Kimikako lehen emakume irakaslea Erresuma Batuko Unibertsitatean (h. 1914).
* Apirilaren 22a &ndash; Ramón Barea Mendizabal, gipuzkoar asmatzailea, pedalontziaren asmatzailea (h. 1933).
* Apirilaren 26a &ndash; Arno Holz, alemaniar idazlea (h. 1929).
* Apirilaren 29a &ndash; William Randolph Hearst, estatubatuar politikaria eta enpresaburua (h. 1951).
* Apirilaren 29a &ndash; Konstantino Kavafis, greziar olerkaria (h. 1933).

#### Maiatza 
* Maiatzaren 12a &ndash; Charles Bordes, frantziar musikagilea (h. 1909).
* Maiatzaren 14a &ndash; John Charles Fields, kanadar matematikaria (h. 1932).
* Maiatzaren 19a &ndash; Jean-Félix Larrieu, zuberoar mediku, historialari eta euskaltzalea (h. 1941).
* Maiatzaren 24a &ndash; Santiago Alda, bilbotar politikari abertzalea eta jeltzalea (h. 1926).
* Maiatzaren 31 &ndash; Francis Younghusband, britainiar militar, esploratzaile eta idazlea (h. 1942).

#### Ekaina 
* Ekainaren 2a &ndash; Felix Weingartner,  austriar musikagile, piano-jozaile, idazle eta orkestra-zuzendaria (h. 1942).
* Ekainaren 10a &ndash; Louis Couperus, herbeheretar idazlea (h. 1923).
* Ekainaren 10a &ndash; Madeleine Zillhardt, frantziar margolaria, dekoratzailea eta idazlea (h. 1950).
* Ekainaren 15a &ndash; Elise Rosalie Aun, estoniar poeta eta idazlea (h. 1932).
* Ekainaren 21a &ndash; Max Wolf, alemaniar astronomoa, astroargazkilaritzaren lehenengo egileetako bat (h. 1932).

#### Uztaila 
* Uztailaren 7a &ndash; Marguerite Audoux, frantziar eleberrigilea (h. 1937).
* Uztailaren 12a &ndash; Albert Calmette, frantziar sendagile eta bakteriologoa (h. 1933).
* Uztailaren 12a &ndash; Charles Cottet, inpresionismo ondokoaren frantziar margolaria (h. 1925).
* Uztailaren 12a &ndash; Paul Drude, alemaniar fisikaria (h. 1906).
* Uztailaren 16a &ndash; Alfons Sala, kataluniar industrialari, abokatu eta politikaria, Kataluniako Mankomunitatearen presidentea (h. 1945).
* Uztailaren 19a &ndash; Hermann Bahr, austriar eleberrigile, antzerkigile, antzerki zuzendari eta kritikaria (h. 1934).
* Uztailaren 21a &ndash; C. Aubrey Smith, ingeles aktorea (h. 1948).
* Uztailaren 30a &ndash; Henry Ford, estatubatuar industrialaria, Ford Motor Companyren fundatzailea (h. 1947).

#### Abuztua 
* Abuztuaren 1a &ndash; Gaston Doumergue, Frantziako Hirugarren Errepublikako presidentea (h. 1937).
* Abuztuaren 3a &ndash; Géza Gárdonyi, hungariar idazlea (h. 1922).
* Abuztuaren 9a &ndash; Romanonesko kondea, espainiar lurjabe agintetsua eta Espainiako presidentea (h. 1950).
* Abuztuaren 13a &ndash; William Isaac Thomas, estatubatuar soziologoa (h. 1947).
* Abuztuaren 15a &ndash; Peider Lansel, suitzar poeta eta politikaria (h. 1943).
* Abuztuaren 16a &ndash; Gabriel Pierné, frantses musikagilea (h. 1937).
* Abuztuaren 20a &ndash; Margaret Clay Ferguson, estatubatuar botanikaria (h. 1951).
* Abuztuaren 22a &ndash; Juan Izurrategi Berrostegieta, bizkaitar idazlea (h. 1938).
* Abuztuaren 24a &ndash; Bartolome Ertzilla, bizkaitar musika-konpositorea (h. 1898).

#### Iraila 
* Irailaren 1a &ndash; João Pinheiro Chagas, Portugalgo lehen ministroa (h. 1925).
* Irailaren 6a &ndash; Dmitri Grave, sobietar garaiko errusiar matematikaria (h. 1939).
* Irailaren 10a &ndash; Charles Spearman, britainiar psikologoa (h. 1945).
* Irailaren 13a &ndash; Arthur Henderson, eskoziar politikari laborista, 1934ko Bakearen Nobel Saria (h. 1935).
* Irailaren 15a &ndash; Horatio William Parker, estatubatuar musikagilea, zuzendaria eta irakaslea (h. 1919).
* Irailaren 22a &ndash; Alexandre Yersin, frantziar-suitzar bakteriologoa (h. 1943).
* Irailaren 28a &ndash; Karlos I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (1889-1908) (h. 1908).
* Irailaren 30a &ndash; Reinhard Scheer, Alemaniar Inperioko Itsas armadako almirantea (h. 1928).

#### Urria 
* Urriaren 13a &ndash; Juan Migel Orkolaga, hernaniar metereologo eta jesuita, Igeldoko behatokiaren sortzailea (h. 1914).
* Urriaren 16a &ndash; Austen Chamberlain, Erresuma Batuko politikaria, 1925ean Bakearen Nobel sariduna (h. 1937).
* Urriaren 18a &ndash; Ignacio Tabuyo, gipuzkoar baritonoa (h. 1947).

#### Azaroa 
* Azaroaren 4a &ndash; Trinitat Aldrich i de Pagès, kataluniar poeta (h. 1939).
* Azaroaren 7a &ndash; Julián del Casal, kubatar poeta eta idazlea (h. 1893).
* Azaroaren 7a &ndash; Francisco Iturribarria, bizkaitar olerkaria (h. 1916).
* Azaroaren 8a &ndash; René Viviani, Frantziako lehen ministroa (h. 1925).
* Azaroaren 11 &ndash; Paul Signac, frantziar margolaria (h. 1935).
* Azaroaren 14a &ndash; Leo Baekeland, belgikar kimikaria (h. 1944).
* Azaroaren 23a &ndash; János Hadik, Hungariako lehen ministroa (h. 1933).
* Azaroaren 29a &ndash; Alina de Brito, brasildar irakaslea (h. 1934).

#### Abendua 
* Abenduaren 1a &ndash; Orein Beltz, oglala leinuko siux tribu indiarreko buruzagia (h. 1950).
* Abenduaren 1a &ndash; José Salis, gipuzkoar pintorea (h. 1927).
* Abenduaren 5a &ndash; Paul Painlevé, Frantziako lehen ministroa (h. 1933).
* Abenduaren 7a &ndash; Felix Calonder, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1952).
* Abenduaren 7a &ndash; Pietro Mascagni, italiar musikagile eta orkestra-zuzendaria (h. 1945).
* Abenduaren 8a &ndash; Edith Durham, britainiar margolaria, ilustratzaile zientifikoa, antropologo , bidaia-idazlea eta Balkanetako esploratzailea (h. 1944).
* Abenduaren 11 &ndash; Annie Jump Cannon, estatubatuar astronomoa (h. 1941).
* Abenduaren 12a &ndash; Edvard Munch, norvegiar margolari eta grabatzailea (h. 1944).
* Abenduaren 16a &ndash; George Santayana, espainiar-estatubatuar filosofoa (h. 1952).
* Abenduaren 18a &ndash; Franz Ferdinand Austriakoa, Austria-Hungariako artxidukea (h. 1914).
* Abenduaren 24a &ndash; Enrique Fernández Arbós, espainiar biolin-jotzaile, orkestra-gidari eta musikaria (h. 1939).
* Abenduaren 26a &ndash; Charles Pathé, frantziar industria-gizona (h. 1957).
* Abenduaren 29a &ndash; Wilhelm His, suitzar sendagilea (h. 1934).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea 
* A. Harentxipi, lapurtar margolaria.
* Francisco Ulazia, bizkaitar mediku, kazetari, idazle eta politikaria (h. 1936).
* Juan Ignazio Uranga, euskal olerkaria (h. 1934).
* Loreto Prado, espainiar aktorea (h. 1943).
* Frances Wynne, irlandar poeta (h. 1893).

## Heriotzak 
#### Urtarriletik ekainera 
* Urtarrilaren 17 &ndash; Horace Vernet, frantziar margolaria (j. 1789).
* Urtarrilaren 18a &ndash; Mauka Gorri, apatxe herriko *txihende* taldeko kide eta buruzagia (j. c. 1790).
* Urtarrilaren 28a &ndash; Pierre-Michel Martin, *Lubize*, lapurtar antzerkigile eta libretista (j. 1798).
* Martxoaren 24a &ndash; Joaquín Ezpeleta, nafar politikari eta militarra (j. 1788).
* Apirilaren 1a &ndash; Jakob Steiner, suitzar matematikaria (j. 1796).
* Apirilaren 8a &ndash; Ascensio Ignacio Altuna, gipuzkoar politikaria (j. 1802).
* Maiatzaren 10a &ndash; Stonewall Jackson, estatubatuar militarra, AEBetako Gerra Zibilan Armada Konfederatuaren jenerala (j. 1824).
* Maiatzaren 14a &ndash; San Mixel Garikoitz, Kanboko apaiza eta euskal santua (j. 1797).
* Maiatzaren 25a &ndash; Jeanne-Justine Fouqueau de Pussy, frantziar idazle eta argitaratzailea (j. 1786).
* Ekainaren 7a &ndash; Franz Xaver Gruber, austriar eskola maisua eta organista, *Haurtxo maite* gabon kantaren egilea (j. 1787).
* Ekainaren 23a &ndash; Ana Eurídice Eufrosina de Barandas, brasildar idazlea (j. 1806).

#### Uztailetik abendura 
* Uztailaren 3a &ndash; Bele Txiki, mdewakanton leinuko siux tribu indiarreko buruzagia (j. c. 1810).
* Uztailaren 26a &ndash; Sam Houston, estatubatuar militar eta politikaria, Texasko Errepublikako presidentea (j. 1793).
* Abuztuaren 8a &ndash; Angus MacAskill, *Giant MacAskill*, garaiera eta indar handiko eskoziarra, bere garaian historiako *erraldoi* garaiena (j. 1825).
* Abuztuaren 13a &ndash; Eugène Delacroix, margolari frantziarra (j. 1798).
* Abuztuaren 19a &ndash; Marie Tourte-Cherbuliez, suitzar idazle, itzultzaile eta literatura kritikaria (j. 1793).
* Irailaren 17a &ndash; Alfred de Vigny, frantses idazlea (j. 1797).
* Irailaren 20a &ndash; Jacob Grimm, alemaniar ipuin idazlea (j. 1785). Wilhelm Grimm ipuin idazlearen anaia.
* Irailaren 25a &ndash; José Yanguas, euskal herritar politikari, historialari eta jurista (j. 1782).
* Urriaren 2a &ndash; Justinus van der Brugghen, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1804).
* Urriaren 4a &ndash; Gerrit Schimmelpenninck, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1794).
* Urriaren 8a &ndash; Enrique Bedia, euskal historialari eta diplomatikoa (j. 1802).
* Azaroaren 9a &ndash; Rafael Arístegui Vélez, euskal jatorriko espainiar militar eta politikaria (j. 1794).
* Azaroaren 13a &ndash; Ignacio Comonfort, Mexikoko presidentea (j. 1812).
* Azaroaren 13a &ndash; Chipita Rodriguez, mexikar-estatubatuar emakumea, hilketa leporatuta urkatua eta 100 bat urtera barkatua (j. 1799).
* Azaroaren 15a &ndash; Frederiko VII.a Danimarkakoa, Danimarkako erregea (j. 1808).
* Azaroaren 20a &ndash; James Bruce (Elgingo VIII. kondea), Erresuma Batuko agintaria, Britainiarrena zen Ipar Amerikako lurraldeko gobernaria (j. 1811).
* Abenduaren 2a &ndash; Jane Means Appleton Pierce, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama (j. 1806).
* Abenduaren 13a &ndash; Friedrich Hebbel, alemanezko antzerkigilea (j. 1813).
----

## Kanpo estekak