open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Elisa Diaz de Mendibil

**María Elisa Diáz de Mendibil Gómez de Segura** Eusko Jaurlaritzak Buenos Aireseko (Argentina) Alicia Moreau kalean duen egoitzako ordezkaria da 2005etik.

Gasteizen jaioa, Gizarte lanean diplomatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Kultur eta gizarte sustatzaile eta gizarte langile bezala egin du lan. Halaber, Arabako Batzar Nagusietan prokuradore eta Gasteizko Udaleko zinegotzi izan da. 2003ko irailaren 12tik 2005eko irailaren 20ra arte Euskal Autonomia Erkidegoko Gobernuko Kontsumo Zuzendaria izan zen. Data horretan, Eusko Jaurlaritzak Argentinan egoteko duen ordezkari izendatu zuten.
Arturo Cisneros

**Arturo J. Cisneros Samper** (Iruñea, Nafarroa, 1969ko abuztuaren 1a - ) kontzertu-antolatzailea eta zinema-zuzendaria da. 1994an musikariei zerbitzu ematen dien *Artsaia S.L* enpresa sortu zuen beste lagun batekin. Harrez gero lokalak alokatzen die musikariei eta kontzertuak antolatzen ditu.

2004an bere lehenengo dokumentala grabatu zuen, *Bagdad Rap* izenekoa. Estatu okupatzaileek Iraken aurkako gerra hasteko eman zituzten arrazoiak gogor kritikatu zituen eta irakiarrek jasaten ari ziren basakerien irudiak erakutsi zituen. Dokumental hori dela eta, New Yorkeko Nazioarteko Zinemaldi Independentean, Nazioarteko Dokumental Onenaren saria jaso zuen. Horrez gain, Buenos Airesko Gazteentzako Zinemaldian Urrezko Barriletea saria jaso zuen Dokumental Onenaren kategorian.

## Lanak 
* *Bagdad Rap* (2004)
* *Mami, ¡ya sé dónde está el dinero!* (2015)
Lingwala

**Lingwala** Kinshasako udalerria da. Hitz egiten den hizkuntza Lingala da. 2004ean 94.635 biztanle zituen guztira.

## Ikus, gainera 
* Kinshasa

## Kanpo estekak 
* Lingwalako mapa.
Larrangoiti

**Larrangoiti** Arabako iparraldean dagoen mendia da, Urkilla mendilerroan kokatutakoa.

## Irispideak 
Gainlabur lepora, Barriatik edo Narbaixatik hel daiteke, Beltranen etxeetatik. Behin lepo honetan, eskuinetik hel daiteke tontorrera, malda leunean. Arantzazutik doan bidea, lehenik, izen bereko labarraren hondoraino jaisten da, ondoren, hormigoizko bidetik mendebalderantz jarraitzeko, baina denbora gutxiz, laster, ezkerretarantz hartu behar baita, Azpilloste lepora heltzeko. Azkenik, hegoalderantz jarraituz, Gainlabur leporaino heltzen da, eta hemendik mendiaren tontorrera

## Bitxikeriak 
Mendi honen tontorreko postontzian, metalezko xaflan, Trango mendiaren altuera jartzen du, Larrangoitirenaren ordez. Gainera, xafla berean, Zurkur izena ageri da. Hau ere ez dator bat mendiaren izenarekin.

## Kanpo estekak
Juani Mendiola

**Juani Mendiola Barkaiztegi** (Donostia, Gipuzkoa, 1924ko irailaren 25a - *ibidem*, 2006ko martxoaren 11) euskal antzezlea, sukaldaria eta jatetxe jabea izan zen. Ezaguna egin zen *Aupa Etxebesteǃ (2005), Bertzea* (film laburra 2001), *La voz de su amo* (2001), *Amor en off* (1992) eta *Santa Cruz, el cura guerrillero* (1991) filmetan egindako lanengatik.

## Biografia 
Juani Mendiola Barkaiztegi Gipuzkoako hiriburuan jaio zen, Donostian, 1924ko irailaren 25ean. aren gurasoak Ixabel Barkaiztegi eta Inaxio Mendiola izan ziren. Ixabel amak lotura estua izan zuen kultura munduarekin, nahiz eta antzerkian ibili ez. Juani Mendiolaren (eta Jose Luis Goenaga senarraren) ondorengoek ere interpretazioarekin edo artearekin lotutako ibilbidea egin dute, tartean Aizpea Goenaga eta Juan Luis Goenaga seme-alabek eta Barbara Goenaga zein Aia Kruse bilobek. Poesia zalea zen.

### Lan ibilbidea 
#### Aktore 
Antzerkian, zineman eta telebistan lan ugari egin zuen Mendiolak. 

#### *Txoria txori* 
Aktorea izateaz gain, sukaldaria eta Donostiako Alde Zaharreko *Aurrera* jatetxeko nagusia zen. Poesia zalea zenez, jatetxeko musuzapietan euskarazko poesiak txertatzen zituen. Mikel Laboak musuzapi horietako batean Joxan Artzeren *Txoria txori* poesia irakurri zuen, eta norena zen galdetu ondoren poetarekin harremanetan jarri eta kantu ezaguna sortu zuen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan parte hartu zuen:
* *Aupa Etxebesteǃ* (2005)
* *La voz de su amo* (2001), zuzendaria Emilio Martínez Lázaro 
* *Bertzea* (2001), Safy Nebbou zuzendari eta gidoilari lanetan 
* *Sí, quiero...* (1999)
* *Jaun ta Jabe* (1995-1997)
* *La gente de la Universal* (1993)
* *Amor en off* (1992), zuzendaria Koldo Izagirre
* *Santa Cruz, el cura guerrillero* (1991), apaizaren ama pertsonaia 
* *Loraldia* (1990)
* *Betirako sua* (1984)
* *La fuga de Segovia* (1981)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egoitz Lasa

**Egoitz Lasa** (Donostia, Gipuzkoa, 1976ko uztailaren 11 - ) euskal aktorea da.

## Ibilbidea 
Izen bereko liburuan oinarritutako *Kutsidazu bidea, Ixabel* antzezlanean parte hartu zuen  (baserriko aita, taxista, eta Koldobika,mediku pedantea). 2003an estreinatu zuen antzezlana Gorringo Antzerki Taldeak Tafallan. Obra arrakastatsu hartako beste aktoreak Mikel Sarriegi (Juan Martin), Ainere Tolosa (Ixabel) Ixabel Agirresarobe (Baserriko amona),  eta Egoitz Lasa baserriko semea) izan ziren. Zuzendaria Anartz Zuazua izan zen, gidoilariak Joxean Sagastizabal eta Nagore Aranburu.

Antzezlan hori mugarri bat izan zen euskarazko antzerkigintzan, ia bi urtez iraun baitzuen, eta emanaldiak 180 izatera heldu zirelako.

Wazemank arrakastatsuan ere parte hartu zuen ETB 1eko umorezko telebista-saioa zen. Besteak beste, Anjel Alkain, Ainere Tolosa, Jon Iraola, Mikel Pagadizabal, Iñake Irastorza, Ana Elordi, Mikel Laskurain, Egoitz Lasa, Ixabel Agirresarobe, Asier Sota, Anartz Zuazua eta Aitor Gabilondo aktoreek parte hartzen zuten Wazemank-en.

## Filmagintza 
* *Dortoka Uhartea* (2003)
* *Martin* (2004)
* *Wazemank* (2005-2007)
* *Kutsidazu bidea, Ixabel* (2006)
* *Noaoa* (2007-2008)
* *Brinkola* (2009)
* *Wazemank 2.0* (2009)
* *Wazemank 3.0* (2010)
* *Mugaldekoak (2010)*
* *Arriya* *(2011)*
* *Urte berri on, amona!* (2011)
* *Finlandia* (2011-2012)
* *Bodologuak* (2014)
* *Antxoni* (2019)
* *Elbira* (2023)
* *Go!azen* (2024-2025)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Wazemank (telebista saioa)

## Kanpo estekak
Arma zuri

thumb|Arma zuri japoniar tradizionalak.
**Arma zuri**ak erabiltzeko bolborarik behar ez dutenak dira, su armek ez bezala. Aurrez aurreko borrokarako erabili izan ohi dira, sastatzeko edo mozteko, armaren arabera.

## Kategoriak 
Neurriaren arabera sailkatzen dira: arma laburrak, ezpatak, sableak eta arma luzeak gisa bereizten dira.

## Arma zuri batzuk 
* Aihotza
* Alabarda
* Alfanjea
* Almádena
* Almarada
* Altzairuzko ukabila
* Bi eskuko ezpata
* Brakamante
* Daga
* Daoa
* Ezpata
* Ezpata txikia
* Estokea
* Falkata
* Floretea
* Ganibeta
* Gladius
* Katana
* Klaymore
* Labana
* Lantza
* Makotua
* Sablea
* Saia
* Sastakaia
* Sika
* Talwarra
* Wakizashia
* Yatagana
* Zimitarra

## Beste erabilera batzuk 
Aurrez aurreko borrokez aparte, arma jaurtigarri gisa ere erabiltzen dira arma zurietako batzuk, tamaina txikienekoak batez ere.

## Kanpo estekak
Zeru Horiek (telefilma)

***Zeru horiek*** 2005 urtean Aizpea Goenagak eginiko telefilma da. Pelikula Bernardo Atxagaren izen bereko eleberrian oinarrituta dago. TVE, S.A.ren laguntza izan zuten ekoizteko, honek lehendabizikoz euskaraz egindako film batean parte hartu zuen.

## Sinopsia 
Filmak ETAkide ohi baten istorioa azaltzen du kartzelatik irten ondoren autobusez Bartzelonatik Bilborako bidean.

## Pertsonaiak 

* Nagore Aranburu: Irene
* Joseba Apaolaza: Polizia 1
* Aitor Merino: Polizia 2
* Loli Astoreka: Moja 1
* Nadala Batiste: Moja 2
* Xus Estruch: Bidaikidea
* Teresa Calo: Antonia
* Ainhoa Aierbe: Margarita
* Iban Garate: Larrea
* Andoni Agirregomezkorta: Yeu
* Irene Bau: Azafata
* Mikel Martinez: Gidaria
* Jose Ramon Argoitia: Jauna
* Josep Mota: Morroi tabernan
* Jose Maria Blanco: Ireneren aita
* Ivan Morales: Ireneren neba
* Agurtzane Zallo: Andrea hostalean
* Edurne Olaizola: Bidaiari
* Iñigo Aranburu: Bidaiari
* Colin Lander: Txartel-saltzailea
* Raquel Ezpeleta: Saltzaile
* Charlie Tello: Terrorista
* Asier Olaizola: Kide 1
* Iñigo Ranbarri: Kide 2
* Itsaso Garzon: Kide 3
* Julen Madariaga

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak 
*  Webgunea imdb.com
*  Estreinaldia Berrian
Aitor Merino

**Aitor Merino Unzueta**, (Donostia, 1972ko abenduaren 17a - ) euskal aktorea da. 2007an, *El pan nuestro* film laburra zuzendu zuen, Goya Sarietarako hautagaia zena. Amaia Merino du arreba, aktorea ere bai.

2013an zuzendari moduan estreinatu zuen arrebarekin batera "Asier eta biok" dokumentala, gatazka politikoa jorratzen duena adiskidetasunaren kontzeptutik abiatuta.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Sukalde kontuak* (2009)
* *Zorion perfektua* (2009)
* *La leyenda del hombre lento* (2006)
* *El calentito* (2005)
* *Horas de luz* (2004)
* *1809-1810 mientras llega el día* (2004)
* *Te doy mis ojos* (2003)
* *Días de fútbol* (2003)
* *Gris* (2003)
* *Canícula* (2002)
* *Simon: An English Legionnaire* (2002)
* *Primera persona* (2002)
* *Algunas chicas doblan las piernas cuando hablan* (2001)
* *Mezclar es malísimo* (2001)
* *¿Tú qué harías por amor?* (2001)
* *A galope tendido* (2000)
* *Lo mejor de cada casa (una semana en el parque)* (2000)
* *Cascabel* (2000)
* *Un banco en el parque* (1999)
* *Celos* (1999)
* *Rincones del paraíso* (1999)
* *Mambí* (1998)
* *Tu nombre envenena mis sueños* (1996)
* *Historias del Kronen* (1995)
* *Huidos* (1993)
* *Demasiado corazón* (1992)
* *Si te dicen que caí* (1989)
* *Romanza final (Gayarre)* (1986)
* *Betirako sua* (1985)
* *El otro* (1984)
* *Akelarre* (1983)
* *Albaniaren konkista* (1983)

### Telebista 
* *Innato* (2025)
* *Intimidad* (2022)
* *Goenkale* (2014-2015)
* *Mujeres* (2006)
* *Zeru horiek* (2006)
* *Lobos* (2005)
* *Hospital Central* (2004)
* *Programa más o menos multiplicado o dividido* (1996)
* *Yo, una mujer* (1996)
* *Segunda Enseñanza* (1986)
Katorga

**Katorga** (grezieratik, *katergon*, galera edo tatareratik, *katarga*, hiltzea) Errusia Inperialeko sistema penal bat zen. Presoak, Siberiara bidaliak izaten ziren, biztanle bakar bat ere ez zegoen zelai urrunetara, lan behartuak egitera. Sistema penal honek, XVII. mendean du bere jatorria, eta boltxebikeek hartu zuten berriz, Errusiar Iraultzaren ondoren, eta, noiz behinka, Gulagak ere praktikatu zuen.

Kontzentrazio zelaiak ez bezala, katorga, Errusia Inperialeko sistema judizialaren barnean zegoen, nahiz eta biek ezaugarri nagusi berberak dituzten: konfinamendua, instalazio oso sinpleak (presondegiek ez bezala) eta lan behartuak, trebezia askorik behar ez duten lan pisutsuak batipat.

Katorgak, ia inor bizi ez zen Siberiako tokietan kokatuak izan ziren. Baita, Errusiako urrutiko ekialdean ere. Hala eta guztiz ere, presoren batzuk, arrakasta izan zuten euren ihes egiteko ekinean. Garai hauetatik, Siberiak bere ospe beldurgarria lortu zuen zigor honekin. Beranduago, Gulagak, hau indartu zuen.

Lanik ohikoenak eraikuntza eta mehatzaritza lanak ziren. Adibide aipagarri bat Amurreko bidea zen, lan penalaren antolakuntzan arrakasta bezala aldarrikatua izan zena.

Anton Txekhov errusiar idazle ospetsuak, katorga baten instalazioak bisitatu zituen 1891. urtean, Errusiako, urruneko ekialdean dagoen Sakhalin uhartean, eta hemen aurkitu zituen baldintzei buruz idatzi zuen Sakhalin uhartea izeneko bere liburuan. Bertan, irizpide eskasa eta katorgaren kargu zeuden ofizialen gaitasun eza kritikatzen du. Honek, bizitza maila baxua sortu zien presoei. Baita gobernuaren funtsen zuztapiloa eta emankortasun negargarria ere. Alexander Solzhenitsynek, Gulag uhartedia izeneko bere liburuan, lan behartuen zelaiei buruz, sarritan aipatzen du Txekhov, sobietar garaian katorgetan preso zeudenen bizi baldintzen narriadura irudikatzeko, Txekhoven garaiko bizi baldintzekin alderatuz.

Piotr Kropotkin, Transbaikaliako gobernatzailearen kanpo laguntza izan zen bitartean, lurralde honetako presondegien egoera aztertzeaz arduratu zen. Ondoren, bere aurkipenak, Presondegi errusiar eta frantziarretan izeneko liburuan deskribatu zituen.

Lan behartuak oso ohikoak izan dira historian zehar herrialde askotan. Antzekotasunak aurki daitezke katorga eta Australiako konbikto poblazioen artean. Hauek, hego hemisferioko herrialde honen garapenean zerikusi handia izan zuten. Zigor bezala erabiltzeaz gain, presoak mantentzearen kostua arintzeko ere erabiltzen ziren lan behartuak.

## Katorga aipagarriak 
* Katorga Nerchinsk
* Katorga Kara
* Katorga Sakhalin

## Katorgetan egon ziren preso ospetsuak 
* Piotr Kropotkin
* Fiodor Dostojevski
* Lenin Katorgetatik bi aldiz ihes egin zuela esaten da.

## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuetako Ogasun Saila

**Ameriketako Estatu Batuetako Ogasun Saila** Ameriketako Estatu Batuetako ogasunari eta zergei lotutako departamentu federala da. Departamentu honen buruak *Ogasun Idazkaria* eta *Ameriketako Estatu Batuetako Diruzaina* dira.

## Antolaketa 
* Ogasun Idazkaritza
** Ogasun Idazkaritzaordea
*** Ameriketako Estatu Batuetako Diruzaina
**** Ameriketako Estatu Batuetako Erreserba Federala
**** Grabatu eta Inprimatze Bulegoa
*** Etxe Finantzetarako Azpi-idazkaritza
**** Finantza Kudeaketa Zerbitzua
**** Zor Publikoen Bulegoa
*** Nazioarteko Arloetarako Azpi-idazkaritza
*** Terrorismo eta Finantza Inteligentziarako Azpi-idazkaritza

## Historia 
Ameriketako Estatu Batuetako departamenturik zaharrenetarikoa da. 1775. urtean sortu zen Ogasun Bulegoa, zein 1789. urtean Ogasun Departamentu bihurtu zen.

## Ikus, gainera 
* Internal Revenue Service. AEBetako Ogasunaren agentzia
* Alkohol eta Tabakoaren Merkataritza eta Zerga Agentzia

## Kanpo estekak 
* United States Ogasun Sailaren webgunea  
* Internal Revenue Service - Zerga agentziaren webgunea
Ameriketako Estatu Batuetako fiskal nagusia

**Ameriketako Estatu Batuetako fiskal nagusia** AEBko fiskal gorena da. Segurtasun Indarren buruzagi nagusia ere bada, eta AEBko lehendakariaren kabinetean lan egiten du.

Gaur egungo fiskal nagusia Pam Bondi da.

thumb|Loretta Lynch

## Hautaketa 
Ameriketako Estatu Batuetako lehendakariak hautatzen du, eta ondoren Senatuak onesten du.

## XXI. mendeko fiskal nagusiak 
XXI. mendean, hauek izan dira AEBko fiskal nagusiak.

## Kanpo estekak
Malkorra

**Malkorra** Arabako mendia da, Urkilla mendilerroko bigarren mendirik garaiena (1.245 m).

## Irispideak 
Narbaixatik, Beltran baserritik abiatu behar da, Urkitzako lepora irtetzeko. Lepo honek, Oburu eta Napar Basoko Punta mendiak banatzen ditu. Oburura igotzeko beharrik gabe, eskuinetik inguratu daiteke, mendi hau Malkorrarekin batzen duen leporantz irtetzeko. Hemendik, berehala hel daiteke tontorrera

Beste bide bat, Arriolatik doa. Hemendik, mendilerrora doan bidea hartu eta Ezkarzarana lepora heldu behar da, altxatzeetako lehen lerroan, Narbaixako mendilerroa bezala ere ezaguna. Jeitsi, eta aurrera jarraitu behar da, harizti batean sartzen den bide batetatik. Lehen bidegurutzean, ezkerretara hartu behar da, ondoren, aurrera jarraitu eta, handik gutxira, ezkerretara hartzeko. Toki honetan, bideak bere goitiera igotzen du eta harbide bihurtzen da. Orduan, mendiaren hegoaldeko zatiaren pinudian sartzen da, haritzak ere badauden arren, eta askoz garbiago dagoen toki batetara irtetzen da, baina, goiko aldean, sastrakartez estalia. Bide hau, tontorretik gertu geratzen da, eta berehala heldu daiteke bertara.

Gordoatik joanez gero, Burdinkurutz lepora irten behar da lehenik, eta, hemendik, zuzenean tontorrera hel daiteke.

Azkenik, Arantzazutik abiatuz gero, lehenik Urbiarantz abiatu behar da. Elorreta izeneko lepora heldu ondoren, Urbiako ermita bisita daiteke, xedea, Zabalaitz harkaitza behetik inguratzea den arren, eskuinetara, Bolaleku lepora iristeko. Handik gutxira, Petrinaitz eskuinetik inguratu behar da, Burdinkurutz lepoan kokatzeko. Hemendik, tontorra hegomendebaldean dago, pausoak, Oburu eta Malkorra banatzen dituen leporantz bideratu, eta, azkenik, azken honen tontorrera iristeko.

## Berezitasunak 
Bere tontorra, hareharriz josia dago.

## Kanpo estekak
Aby-Kem

**Aby-Kem** Bergaran 2003an sortutako musika talde bat da. Talde honek Heavy Metala jotzen du.

## Taldea 
*Aby-Kem* izenak "pantera beltza" esan nahi du Egiptoko hieroglifikoetan idatzita. Debagoieneko Danbaka musika lehiaketaren irabazleak izan ziren 2006an eta 2007an beren diska atera zuen, "Azken guda".

## Taldekideak 
* Mikel-Ahotsa
* Xarti-gitarra
* Rober-gitarra
* Aimar-Baxua
* Gordo-Bateria

## Diskografia 
* *Azken guda* (2007, autoekoiztua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taldearen atala Myspace.com webgunean.
*  *Aby-Kem taldeak irabazi du Danbaka musika lehiaketaren bigarren edizioa* albistea Sustatu.com webgunean.
Sable

**Sablea** aho bakarreko ezpata makurra da. Mozketarako pentsatua dago eta ohi, zalditeriako soldaduek erabili izan zuten, baita XIX. mendeko ofizialek ere. Orriaren ezaugarri makur honek, tradizionalki, ezpatagandik bereizten du.

Arma zuri hau mozketarako da, eta borrokan abiada behar zelako sortu zen. Abiada hau, moztuz eta orria etsaiaren gorputzean utzi gabe lortzen da (esku bakarreko beste ezpatek ez bezala, sastakatzeko balio dutenak).

Sableak, bere muturretik erdialde ingururaino duen kurbadurak, mozketa sakon bat eragiten du.

Sablearen kurbadurak, teorian behintzat, zaldizko batek, bere besoa arma honekin mugitzerakoan, oinezko soldaduaren gainean zirkulu zabal bat marraztea du xede, mozketa puntuan, sablea beti tangentea izan dadin lortzeko. Arrazoi honegatik, ez da etsaiaren gorputzean sartzen. Aldiz, moztu egiten du, honela, zauri garrantzitsuago bat eraginez gorputzean sartuta geratu gabe. Honegatik, zalditeriarentzat pentsaturiko sableek, kurbadura handia dute, ia erabat biribilak izaki. Oinezko soldaduentzat pentsaturikoek, berriz, ez dute horrenbesteko kurbadura, erabilpen defentsiboari garrantzi gehiago ematen baitzaio kasu honetan, hau da, etsaia urrun mantendu eta honen kolpeak gelditzea.

Esandako guzti honen arabera, katana japoniarra, adibidez, teknikoki, sablea izango litzateke, eta ez ezpata.

## Sablea eskrima arma gisa 
Egungo sablea, ezpata eta floretearekin batera, eskrimako hiru armetako bat da. Lehen zaldieriako soldaduek erabiltzen zuten sabletik dator. Esku babesle bat du, ontzi formakoa, eskuaren azpian kurbatzen dena, eta zeharkako sekzioan ikusitako T forma duen horri bat du. Bere neurria, 90 cm-koa da, eta bere gehienezko pisua 500 gramokoa. Ukitzeak muturrarekin ukituz edo orriaren ahoarekin moztuz lor daitezke. Ukitze puntu baliogarriak, gerritik gorako edozein tokitan daude. Sable borrokaldiak dira esgrimako azkarrenak, eta, beraz, egoera fisiko onean egotera behartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coslada

**Coslada** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, hiriburutik 8 kilometrora kokatuta dagoena. San Fernando de Henares eta Madril ditu mugakide.

## Mugakideak 
Cosladak honako udalerri eta auzo mugakideak ditu: Madrilgo San Blas barrutia ipar-mendebalde eta iparraldean, San Fernando de Henares ipar-ekialde eta ekialdean, Madrilgo Vicálvaro barrutia hegoalde eta hego-mendebaldean eta San Blas berriro ere mendebaldean.

## Auzoak 
* **1. barrutia**: El Casco eta Barrio del Puerto
* **2. barrutia**: El Esparragal, La Colina, Las Conejeras, La Espinilla, Ciudad San Pablo, Valleaguado Sur eta Barrio Jarama
* **3. barrutia**: Valleaguado Norte eta La Cañada
* **4. barrutia**: Barrio de la Estación eta industrialdeak

## Historia 
XX. mendearen bigarren erdira arte, Coslada herri txikia izan zen, baina 1970eko hamarkadatik hasita milaka etxebizitza berri eraiki ziren, Madril inguruko hainbat herritan gertatu bezala eta biztanleria asko hazi zen.

## Klima 

## Demografia 
## Politika 
eskuinera|thumb|300px|Cosladako udaletxea
### Cosladako alkateen zerrenda 
## Argazkiak 

Fitxategi:HospitalHenares-8.jpg|Henaresko ospitalea
Fitxategi:Coslada central.jpg|Cosladako metro geltokia
Fitxategi:Lago de coslada.jpg|Cosladako lakua
Fitxategi:Coslada.Nevada.JPG|Elurtea
Fitxategi:Coslada cerro.jpg|Hiri ondoko muinoa

## Cosladar ezagunak 
* Amaia Salamanca, aktorea.

## Senidetutako hiriak 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Cosladako Udalaren webgunea
Mikel Martinez

[thumb|[Lingua Nabajorum]]
**Mikel Martinez Etxarri** (Lizarra, 1955) euskal antzezlea da. Antzerkian aritutakoa da, "Maskarada" talde aitzindariaren sortzaileetakoa izan zen 1980ko hamarkadan.

Patrick Süskind idazle alemaniarraren Kontrabaxua bakarrizketarekin arrakasta itzela lortu zuen 1988an. Garai hartan Maskarada taldeko kidea zen eta 300 errepresentazio baino gehiago egin zituen. Obra oso maitagarri izanik harrera ona eman zion ikuslegoak, gazteekin institutuetan interpretazio asko egin zituen.

Halaber, Patxo Telleriarekin batera Ez Dok Hiru Bikoteatroa antzerki taldean lan egiten du, baita Jokin Oregi eta beste profesionalekin TARTEAN teatroan ere.

"Cafe Bilbao" kudeatzen du anaiarekin batera Bilboko Plaza Barrian. Hiriarekin duen lotura gaztetatik dauka.

## Antzerki eragilea 
Kulturazalea izanik aktiboki sustatzen du sorkuntza antzerkiaren munduan:

* Interneten gidoi ugari eskaintzen ditu euskarazko antzerkia sustatzeko helburuarekin (euskaraz sortutako antzezlanak, itzulpenak, bakarrizketak, haurrentzako obrak, eta ipuinak).
* Cafe Bar Bilbao teatro laburreko saria antolatzen du urtero antzerki gidoi berrien sorkuntza sustatzeko, euskaraz eta erdaraz.

## Filmak 
* *Hodeiak pintatzeko makina* (2008)
* *Zeru horiek* (2006)
* *Diot. Gabriel Aresti* (2005)
* *Muerto de amor* (1997)
* *Maité* (1994)
* *Lauaxeta (Lau haizeetara)* (1987)

## Telesailak 
* *Intimidad* (2022)
* *Ihesaldia* (2019)
* *DBH* (2012)
* *Mugaldekoak* (2010)
* *Goenkale* (2009-2010)
* *Gure familia eta beste piztia batzuk* (1996)

## Antzerki Lana 
* [thumb|[Kortxoaren dilema (2023)]]Kortxoaren dilema (2023)
* [thumb|[Alderray (antzezlana)|Alderray (2022)]]ALDERRAY (2022)
*EZ DOK ERO (2020)
*GHERO Azken euskaldunaren fabula bat (2018)[2]

* *BIBA VOI ! Dario Fo eta Franca Rame akorduan*
* Desentxufatuak
* EZ DOK HIRU – euskal musikaren benetako istorioa (2017)
* TABERNARIA: Instrukzioak botatzeko ondo bat kaña. (2017)
*ZERGATIK JAMIL?  (2015)
*PANKREAS – Páncreas – tragicomedia en verso (2014)[thumb|[Zergatik, Jamil? (2015)]]
* LINGUA NABAJORUM  (2012)[3] 2014ko Donostia Saria, eta 2013ko MAX Saria[4]
* Larria, kutsakorra, mendebaldekoa-Enfarmados (2010)
* EUSKARAZETAMOL – Dibertimentuak III (2009)
* Larru haizetara – Dibertimenduak II (2005)
* Euskara sencilloaren manifiestoa-Dibertimenduak I (2003)
* Kontenedore baten istorioak-Historias de un contenedor (2002)
* KAIO LUMA ZIKINA – Aresti gogoan (2000)
* Marxkarada (1990)
* *Danbor Magikoa*
* *Pistolaren begi zuri-beltzak*
* *Gastibeltzaren karabinak*
* *Kontrabaxua*
* 2021: Pabellón 6ko antzerki arineko 8. Jardunaldietan Antzezle onenaren saria Gaizka Chamizorekin partekatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko antzerkia

## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Argia*n
* Tartean Teatro
*&#x20;«Patxo Telleria eta Mikel Martinez: “Hasieratik erabaki genuen euskaraz egitea antzerkia; non eta Bilbon”»&#x20;*Jon Gomez Garai**. TTAP aldizkari digitala.&#x20;(2019-02-08).*
Zirkoi

**Zirkoia** ZrSiO4 formula kimikoa duen nesosilikatoen taldeko minerala da. Ia beti hafnioa ere izaten du, %1etik %4ko kantitatean. Zirkoiaren kristal-egitura tetragonala da. Bere kolore naturala horia, gorria, marroia edo berdea da, baita gardena ere. Harribitxi-kalitatea duten ale gardenak diamantearen ordezko gisa erabiltzen dira.

Izena arabierazko *zarqun* hitzetik (bermiloi) edo persierazko *zargun* hitzetik (urre-kolore) datorkio.

## Kanpo estekak
São Jorge uhartea

**São Jorge** Azoreetako (Portugal) erdialdeko uhartea da: 246 km2-ko azalera du eta 2002an 9.522 biztanle zituen.

## Kontzejuak 
Bi udalerri ditu:
* Calheta
* Velas

## Kanpo estekak
Makala

**Makala** Kinshasako udalerria da. Hitz egiten den hizkuntza Lingala da. 2005ean 253.844 biztanle zituen guztira.

## Kanpo estekak
Geirangerfjord

**Geirangerfjord** Norvegian kokatuta dagoen fiordo bat da, Møre og Romsdal konderriaren hegoaldeko muturrean, Sunnmøre lurraldean. Storfjord izeneko fiordoaren 15 kilometroko adar bat da. Fiordo honen buruan, Geiranger izeneko herrixka dago.

Fiordoak dira Norvegiako toki turistikoenetako eta bisitatuetako bat, eta UNESCOren Gizateriaren Ondarearen zerrendan dago, Nærøyfjordekin batera.

Fiordo hau, Akerneset mendiaren mehatxupean dago uneoro. Izan ere, mendi honek higadura jasaten du. Mendia fiordorantz amilduko balitz, gertu aurkitzen diren Geiranger eta Hellesylt herrixkak hamar minutuan erabat hondoratuko lituzkeen tsunami bat eratuko litzateke.

Fiordoan zehar, bertan behera utzitako hainbat landetxe dago. *Storfjordens venner* izeneko elkarteak eraman du toki hauen zaharberritzea. Ohi, gehien bisitatuak direnak, honako hauek dira: Skageflå, Knivsflå eta Blomberg. Skageflåra, oinez hel daiteke Geirangerretik. Besteetara heltzeko, berriz, ontzian joan behar da. Gainera, fiordo honek, ur-jauzi harrigarri batzuk ere baditu.

Kotxe garraioa, turismo bidaia ere badena, Fjord1en bidez egiten da. Fiordoaren luzera osoan zehar doa, Geiranger eta Hellesylt herrixken artetik.

## Ur-jauziak 
Fiordo honetan aurkitzen diren bi ur-jauzirik garrantzitsuenak *Zazpi Ahizpak* eta *Suitor* izenekoak dira, fiordoaren alde banatan.

## Argazki galeria 

Image:Geirangerfjord.jpg|Geirangerfjorden muturra
Image:Geirangerfjord sieben Schwestern.jpg|Zazpi ahizpak ur-jauzia
Image:The Seven Sisters, Geiranger Fjord, Norway.jpg|Zazpi ahizpen postal zaharra

## Kanpo estekak 
* Geiranger Tourist-Info
* Destinasjon Geirangerfjord - Trollstigen
* Webcam
São Miguel uhartea

**São Miguel uhartea** Azoreetako (Portugal) ekialdeko uhartea da, uhartedi osoko handiena (759 km2) eta populatuena (137.830 biztanle 2011n); horregatik, **Uharte handia** ere esaten zaio. Beste ezizen bat *Uharte berdea* da. Hiri handiena Ponta Delgada da.

## Kontzejuak 
* Lagoa
* Nordeste
* **Ponta Delgada**
* Povoaçao
* Ribeira Grande
* Vila Franca do Campo

## Geografia 
Uharteak hainbat faila ageri ditu ipar-mendebaldetik hego-ekialdera. Hainbat sumendi daude uhartean: Nordeste, Água de Pau, Sete Cidades, Furnas eta Povoação. Hona hemen eskualdeak:
* **Sete Cidades mendizerra**: Uharteko mendebaldea hartzen du. Hainbat konok inguratzen duten kraterra da eta aintzira bat dago bertan.
* **Picos eskualde bolkanikoa**: Garaiera txikiko lautadan, hainbat kono daude.
* **Água de Pau mendizerra**: *Lagoa do Fogo* (Suzko aintzira) aintziraren inguruan dagoen sumendia da.
* **Achada das Furnas lautada**: Hainbat sumendi kono (Furnas eta Povoação) dituen lautada da. *Lagoa das Furnas* aintzira ere bertan dago.
* **Tronqueira eskualdea**: Uharteko ekialdea hartzen du. Eskualde menditsua da.
* **Iparraldeko kostaldeko plataforma**.

## Bioma 
Jatorrizko laurisilva ereindako soroek eta kanpotik ekarritako zuhaitz eta landareek ordezkatu dute. Animaliei dagokienez, turismoak baleak ikusteko jarduerak bultzatu ditu. Haiekin batera, izurdeak eta itsas dortokak ere ikusten dira.

## Historia 
Gonçalo Velho Cabral-ek aurkitu zuen 1427an, Azore uharteetan aurkituriko bigarrena izan zen. Lehen asentamendua Povoação Velha izan zen, uharteko hego-ekialdean. 1444 inguruan lurrikara bat izan zen eta Vila Franca do Campo uharteko gune populatuena bihurtu zen. 1522ko beste lurrikara batek hiria suntsitu eta 5.000 pertsona hil zirenean, Ponta Delgada hiriburu berria bilakatu zen. Egun ere, uhartediko hiri garrantzitsuena da.

## Iruditegia 

Irudi:Ponta Delgada paços.jpg|Ponta Delgadako alde zaharra.
Irudi:Miradouro da Vigia das Baleias, Capelas, Ponta Delgada, ilha de São Miguel, Açores.JPG|Baleen atalaia (Ponta Delgada).
Irudi:Ponta Delgada (373831106).jpg|Ponta Delgadako kai zaharra.
Irudi:Edifício da Câmara da Ribeira Grande, ilha de São Miguel, Açores.JPG|Ribeira Grandeko udaletxea.
Irudi:Azores 7491 (7810572284).jpg|Vila Franca do Campo.
Irudi:Lagoa do Fogo, Miradouro da Serra da Barrosa.JPG|Lagoa do Fogo aintzira.
Irudi:Cha Porto Formoso Teefelder.jpg|Te zelaiak.

## Kanpo estekak
Santa Maria (Azoreak)

**Santa Maria** Azoreetako (Portugal) ekialdeko uhartea da: 97 km2-ko azalera du eta 2002an 5.490 biztanle zituen.

Vila do Porto kontzeju edo udalerri bakarra da.

## Kanpo estekak
Mikel Losada

**Mikel Losada Garcia** (Ermua, Bizkaia, 1978) antzezlea da.

Ikus-entzunezko ehun ekoizpen baino gehiagotan lan egin izan du, haien artean *Ane* edo *Intimidad* (Netflix), baita Espainia osoko ehun antzerki-ekoizpen baino gehiagotan ere.

Euskal Aktoreen Batasunaren Sarietan, hiru aldiz izendatu dute Euskal Aktore Onenaren Sarirako, azkenengoz 2022an, *Ane* filmarengatik. Orobat, 2001ean Euskal Aktoreen Batasunaren Sarietan Telebistako Aktore Onenaren Saria irabazi zuen; eta 2022an, berriz, kategoria berean izendatu zuten *Intimidad* telesailagatik.

## Bizitza 
Ermuan jaio zen 1978an. Hamasei urte zituela lortu zituen antzerki- eta ikus-entzunezko proiektuetan lehen paperak. Geroago, hemezortzi urterekin Ramon Barearen antzerki konpainian sartu zen. Ordutik hona, ikus-entzunezko ehun ekoizpen baino gehiagotan lan egin izan du, baita ehundik gora antzerki-produkziotan ere.

2020an, aldiz, *Ane* filmeko protagonista izan zen Patricia López Arnaizekin batera. Filmak bost izendapen jaso zituen Goya Sarietan, tartean Film Onenaren Saria. Azkenik, hiru Goya irabazi zituen.

Era berean, 2021ean Ana Murugarrenek zuzendutako *García y García* filmeko protagonista izan zen, José Mota, Pepe Viyuela eta Jordi Sánchezekin batera.

*Pabellon 6* proiektuaren sortzaileetako bat da.

## Bizitza pribatua 
Gaur egun Bilbon bizi da. Olatz Ganboa aktorearekin bikote harremana dauka eta elkarrekin alaba bat dute. 2016an berak eta Losadak *Los amantes del Casco Viejo* antzeztu zuten. *Etxekoak* telesaila ere elkarrekin grabatu zuten ETB1en, 2020an, COVIDen pandemiak eragindako konfinamendu betean. Border collie bat du, Kea izenekoa.

Ana Murugarren zinemagilearekin harreman estua du, eta berak azaldu duenez, Losada bere film guztietan agertzen da. Ramon Barea aktorearekin ere harreman estua du, Losadak bere lagun eta mentore jotzen baitu.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Ane* (2020)
* *La pequeña Suiza* (2019)
* *El guardián invisible* (2017)
* *Igelak* (2016)
* *Hileta* (2016)
* *Txarriboda* (2015)
* *Hiru gezur* (2014)
* *Sapos y culebras* (2014)
* *Alaba Zintzoa* (2013)
* *Bypass* (2012)
* *Anfitrioi berezia (2012)*
* *Dragoi Ehiztaria* (2010)
* *Sukalde kontuak* (2009)
* *Zorion perfektua* (2009)
* *Go!azen* (2008)
* *Casual Day* (2007)
* *Kutsidazu bidea, Ixabel* (2006)
* *Corrientes circulares* (2005)
* *Hoja de ruta* (2005)
* *El coche de pedales* (2004)
* *Lazaro* (2001)
* *La voz de su amo* (2001)
* *Los amigos* (2000)
* *Pecados provinciales* (1999)

### Telebista 
* *El silencio* (2023)
* *Intimidad* (2022)
* *Etxekoak* (2020)
* *Presunto culpable* (2018)
* *Lain* (2012)
* *Cuéntame cómo pasó* (2002-2016)
* *U.C.O.* (2009)
* *Esto no es serio, ¿o sí?* (2005-2006)
* *Goenkale* (2001)
* *Aventuras vascas* (1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Larrinaga

**Iñigo Larrinaga Beristain** (Bilbo, Bizkaia, 1968ko apirilaren 4a) aktorea da. *Goenkalen* Koldoren papera egin zuen.

## Lanak 
* *Innato (*2025)
* *La caza: Irati* (2025)
* *Touré detektibea* (2024)
* *Itxaso* (2023)
* *Irabazi arte* (2022-2023)
* *Alardea* (2020)
* *Zigortzaileak* (2009)
* *Mi querido Klikowsky* (2006)
* *Hospital Central* (2002 eta 2006)
* *Mobbing* (2006)
* *Lobos* (2005)
* *Policías, en el corazón de la calle* (2001)
* *Goenkale* (1994 &ndash; 2015)

## Kanpo estekak
Napar Basoko Punta

**Napar Basoko Punta** Araban dagoen mendia da.

## Irispideak 
Arriolatik edo Narbaixatik, Beltranen baserritik eta Malabrasako zelaitik, Urkitzako lepoa izeneko lepo bikoitzera heldu daiteke. Lepo hontatik, berehala heldu daiteke mendiaren tontorrera. Zabalanegi lepora ere heldu daiteke, mendebaldeko magaletik leunki tontorrera heltzeko.

Gipuzkoatik, Arantzazu da mendi honetara heltzeko tokirik egokiena. Urkuluko labarraren bidea hartu behar da, Gazteluaitz eskuinetara utziz. Hainbat futbol zelairen ondotik igaroz, Iturri beltza eta Iturri gorria izeneko iturrietara heltzen da. Honen amaieran, pagadi batetik doan malda gogor bat igo behar da, Zurkuntzeko pasabidera heldu arte. Gailurrak jarraituz, lehenik Zurkuntz mendira heltzen da, eta, Zabalanegi leporanzko jeitsiera txiki baten ondoren, Napar Basoko Puntaren tontorrera hel daiteke. Iturri gorriatik, Urkitzako lepora ere hel daiteke, mendiaren tontorrera honen eskuinetik heltzeko

## Kanpo estekak
Rantanplan

**Rantanplan** Lucky Lukeren komikietan agertzen den ohiko pertsonaietako bat da. Munduko zakurrik inozoena bezala deskribatuta dago. Bere eginbeharra, komiki guztietan, Dalton Anaiak preso egoten den espetxeko zakur zaintzailea izatea da, baina anaia hauek, Lucky Lukeren etsairik ohikoenak direnek, beti lortzen dute espetxetik ihes egitea. Rantanplan, abentura guztietan, beti joaten da Lucky Lukeren atzetik.

## Izena 
Izenaren jatorria, Rin Tin Tin zakurrean dago. Zakur honen izenaren frantsesezko aldaketa bat da Rantanplan.

## Lehen agerpena 
Lucky Lukeren komikietan egin zuen lehen agerpena, 1960ko otsailaren 4an izan zen, "Daltondarren arrastoaren atzetik" izeneko abenturan.

## Telesailak 
1987. urtean, Rantanplani buruzko telesail bat egiten hasi zen. Morris komikilaria, telesail honentzako, Jean Léturgie, Bob de Groot eta Vittorio Leonardorekin hasi zen lanean. Hiru hauek gidoilariak ziren.

## Jolly Jumperrekin duen harremana 
Jolly Jumperrek, Rantanplan "naturaren akats" bat izan dela dio behin eta berriz.

## Izena beste toki batzuetan 
Ingelesezko itzulpenean, **Rin Tin Can** edo **Bushwack** izena hartzen du. Eskandinavia aldeko hizkuntzetan, **Ratata** izenez ezagutzen da suedieraz eta danieraz, eta norvegieraz "ipurdi" eufemismoarekin da ezaguna.

## Kanpo estekak 
* Telesailaren webgune ofiziala
Patxi Barko

'*Francisco Javier *Patxi* Barko Alzaa*' (Donostia, 1959ko abuztuaren 29a), euskal antzezle eta zuzendaria da.

## Biografia 
Zineman, telebistan eta baita antzerkigintzan ere, gidoilari, zuzendari eta antzezle lanetan aritu da hainbat urtean Patxi Barco. Antzerkigintzari dagokionez, *D´Artagnan* antzerki lanean parte hartu zuen 1993an. 1986. urtean *Crímenes y locuras de Lope de Agirre* obran lan egin zuen. 1997tik aurrera Ttantaka taldearen *Shakespeare osoa* antzerki lanean parte hartu du, besteak beste. Zineman, berriz, *Albaniaren konkista* (1983), *La monja alférez* (1986) eta *El polizón del Ulises* (1991) filmetan aritu da, beste batzuen artean.

Zinema zuzendari bezala *Pase negro* film laburra aurkeztu zuen 1999an Donostiako Zinemaldiko Zabaltegi sailean, eta lan horrek Europa saria eskuratu zuen urte bereko Bartzelonako Curt Fictions film laburren lehiaketan. Telebistan, antzezteaz eta gidoiak idazteaz gainera, errealizadore bezala ere ibilitakoa da. TVEko *La Bola de Cristal* (1990) programaren gidoilari izan zen eta *Bertan Zoro* ETBko programan zuzendari, gidoilari eta antzezle bezala aritu zen. ETBko *Bi eta bat* (1993) zein *Jaun ta Jabe* (1996) telesailetan antzezle lanetan aritutakoa da. Errealizadore bezala Igeldo Produkzioak ETBrako prestatu duen *Teilatupean* telesailaz arduratu da 2000. urtean.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
* *Sabin* (2014)
* *Dragoi Ehiztaria* (2010)
* *El final de la noche* (2003)
* *Kilker Dema* (2003)
* *Jaun ta Jabe* (1996)
* *Bi eta bat* (1993)
* *Bertan Zoro* (1992)

### Antzezlea 
#### Zinema 
* *Ofrenda a la tormenta* (2020)
* *Todos estamos invitados* (2008)
* *Mi hijo Arturo* (2001)
* *El hombre de al lado* (1996)
* *Karlistadaren kronika 1872-1876* (1988)
* *Eskorpion* (1988)
* *La monja alférez* (1987)
* *El polizón del Ulises* (1987)
* *A los cuatro vientos* (1987)
* *The Hit* (1984)
* *Albaniaren konkista* (1984)

#### Telebista 
* *Romi* (2025)
* *La línea invisible* (2020)
* *Sin tetas no hay paraíso* (2008)
* *Mi querido Klikowsky* (2005-06)
* *Amar en tiempos revueltos* (2006)
* *Javier ya no vive solo* (2003)
* *Goenkale* (2002)
* *Periodistas* (2001)
* *Policías, en el corazón de la calle* (2000)
* *Hospital Central* (2000)
* ''El zoo d'en Pitus* (2000)
* *Plats bruts'' (2000)

## Erreferentziak
Amaia Lasa (aktorea)

**Amaia Lasa** (Iruñea, 1959) nafar antzezlea da.

Irakasle-ikasketak egin zituen bitartean, Iruñeko Teatro Estable de Navarran aktore gisa lan egiten zuen. 1983.urtean, Eusko Jaurlaritzako Antzerki Eskolan, Antzertin alegia, ikasteko beka lortu zuen.

## Lanak 
### Zinema 
* *Gizaseme palomitazalea* (1989)
* *Petit casino* (1986)
* *Bizkaiko Golkoa* (1985)
* *Betirako sua* (1985)
* *Tasio* (1984)
* *Mikelen heriotza* (1984)
* *Albaniaren konkista* (1984)

### Telebista 
* *Primera función* (1989)
* *Visperas* (1987)

## Erreferentziak
Terceira uhartea

**Terceira uhartea** Azoreetako (Portugal) erdialdeko uhartea da: 403&nbsp;km²-ko azalera du eta 2011n, 54.996 biztanle zituen. “Ilha Lilás” (Uharte moreak) ezizena ematen zaio eta uhartediko handienetako bat da.

## Kontzejuak 
Bertako bi udalerri edo kontzejuak Angra do Heroísmo eta Praia da Vitória dira. Angra do Heroísmo Gizateriaren Ondare izendatu zuen UNESCOk 1983an.

## Geografia 
Elkarrekin dauden lau sumendik osatzen dute uhartea, lauak ere Terceirako Rift egituraren inguruan kokatzen direnak. Honako hauek dira sumendiak:
* **Cinco Picos**: Sumendi zaharrena da, aktibitate handieneko garaia duela 370-380.000 urte izan zuen. Kraterra lur aberatsezko lautada bihurtu da.
* **Guilherme Moniz**: Duela 270.000 urte hasi zen lanean eta azken aktibitatea k.a. 44 urtean izan zuen. Punturik altuena 623 metrotan du.
* **Pico Alto**: Guilherme Moniz sumendiaren zati berriena da. Aktibitate handiena K.a. 9000-1000 urte artean izan zuen.
* **Santa Barbara**: Duela 29.000 urte hasi zuen aktibitatea eta oraindik ez da itzali. Uharteko punturik garaiena du, 1.023 metroan.

Kostaldetik urrunduz gero, Terceirako paisaia muinotsua basati mantendu da eta erreserba naturala izendatuta dago.

## Historia 
2000 urteko hilobiak aurkitu dira; beraz, badirudi finkalekuak izan zirela, XV. mendean portugaldarrak iritsi aurretik. Angelino Dalorto-k Irlandatik mendebaldera zeuden "Bracile" uharteak marraztu zituen 1325an, hortik sortu zen mendebaldeko "Brasil" herri mitologikoaren kondaira, eta 1436ko mapa veneziar batean Brasil uhartea marrazturik dago. Aurkikuntza ofiziala, baina, Vicente de Lagos marinelak egin zuen 1445eko urtarrilaren 1ean eta *Ilha de Jesus Cristo* izena eman zion. Gerora, "Terceira" izena nagusitu da, Azoreetan aurkitu zen hirugarren uhartea izan baitzen.

Jácome de Bruges flandriarrak —Henrike Nabigatzailearen zerbitzuan zebilen— Herbehereetako nekazari, arrantzale eta merkatariak eraman zituen, Azore uharteak kolonizatzeko.

XVI. mendean Ekialdeko Indietarako geldiune garrantzitsua bihurtu zen eta kaia karabela eta galeoiez beteta egon ohi zen. Elizak, komentuak, jauregiak eta gotorleku militarrak eraiki ziren. Guimarãesko noblea zen Pero Anes do Canto (1480-1556) izan zen Terceira uharteko gotorlekuen agintaria eta Portugalgo koroak titulu heredagarria bihurtu zuen, Canto familia beraz hirurehun urtetan uharteko nagusia izan zen.

1980ko urtarrilaren 1ean lurrikara izan zen eta Angra do Heroísmok kalte handiak jasan zituen. Herria lau urteren buruan berriztu zuten eta 1983an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Angra do Heroísmo - Sicht vom Obelisken auf Stadt und Hafenbucht mit Monte Brasil.JPG|Angra do Heroísmo Brasil mendiaren oinean.
Irudi:Baía de Angra do Heroísmo e igreja da Misericórdia, ilha Terceira, Açores, Portugal.JPG|Angra do Heroísmoko kaia.
Irudi:Praia da Vitória - Sicht von Süden über Stadt mit Hafen.JPG|Praia da Vitoria.
Irudi:Pico Alto, Praia da Vitória, ilha Terceira, Açores.JPG|*Pico Alto* sumendia.

## Kanpo estekak
Indiana Jones

**Dr. Henry Walton Jones, Jr.**, **Indiana Jones** edo **Indy**, fikziozko abenturazalea, historiako irakaslea eta arkeologoa da, eta protagonista nagusia Indiana Jonesen frankizia. George Lucasek 1973an sortutako pertsonaia, 1930eko hamarkadan serialetan agertzen ziren heroien omenaldia da. Indiana Jones 1981n sortu zen, *Raiders of the Lost Ark* (Arka galduaren bila) filmean. Hurrengo filmak *Indiana Jones and the Temple of Doom* (Indiana Jones eta tenplu madarikatua) 1984an, *Indiana Jones and the Last Crusade* (Indiana Jones eta Azken Gurutzada) 1989n, *The Young Indiana Jones Chronicles* (Indiana Jones gaztearen istorioak) 1992tik 1996ra, eta *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull* (Indiana Jones eta Kristalezko Garezurraren Erreinua) 2008an izan dira. Filmetan eta telebistako saioan ez ezik, Indiana eleberrietan, komikietan eta bideo-jokoetan ere agertu da.

2023an *Indiana Jones and the Dial of Destiny* filma estreinatu zen.

Harrison Ford izan da filmetan Indiana Jonesen rola jokatu duen aktorea, nagusiki. Tom Selleck zen hasieran rol horretarako aukeratua; baina, azkenean, Magnum PI egin behar zuenez, Sellecken ordez Ford izan zen Indiana Jones. River Phoenix izan zen Indiana Jones gaztea Indiana Jones eta Azken Gurutzadan, eta telebistako saioan Corey Carrier, Sean Patrick Flanery, eta George Hall izan dira aktoreak. Doug Leek ahotsa eman zion LucasArts konpainiaren bideo-jokoetan: *Indiana Jones and the Fate* eta *Atlantis and Indiana Jones and the Infernal Machine* eta ''David Esch Indiana Jones and the Emperor's Tomb*. Pertsonaiaren ezaugarriak Jim Sterankok asmatuak dira. Jonesen ezaugarrien artean, fedora kapela, larruzko jaka eta zarta aipatu behar dira.

Zinema adituen arabera Indiana Jonesen pertsonaia 1954ko *Secret of the Incas* filman Charlton Heston aktoreak antzeztutako Harry Steele abenturazalearen pertsonaian (janzkeraz nahiz izaeraz) eta Hiram Bingham estatubatuar arkeologo eta esploratzailean oinarritua legoke.

## Filmak 
* *Indiana Jones Arka Galduaren Bila* (1981)
* *Indiana Jones eta Patuaren Tenplua* (1984)
* *Indiana Jones eta Azken Gurutzada* (1989)
* *Indiana Jones eta Kristalezko Garezurraren Erresuma* (2008)
* *Indiana Jones eta Patuaren Diala'' (2023)

## Kanpo estekak
Arimen putzua

**Arimen putzua** () Sakhrah azpian dagoen koba da, Jerusalemgo Tenpluaren Mendian, Arrokaren Kupula hain zuzen ere.

Batzuetan pentsatu da itun-kutxa Arimen putzuan ezkutatuta dagoela. Kondairaren arabera itun-kutxa Tenpluaren Mendian ezkutatu zen, baina handik atera zuten neo-babiloniarrek tenplu suntsitu zutenean. Testuinguru honetan agertzen da *Raiders of the Lost Ark* filmean, nahiz eta Tanisen kokatuta, Egipton.

## Kanpo estekak
Indiana Jones 2: Zorigaiztoko Tenpluan

***Indiana Jones and the Temple of Doom*** (euskaraz ***Indiana Jones eta Tenplu Madarikatua*** edo ***Indiana Jones 2: Zorigaiztoko Tenpluan***) 1984an Steven Spielbergek zuzendutako abenturazko film bat da. Harrison Ford, Kate Capshaw, Ke Huy Quan eta Amrish Puri aktoreek antzeztu zuten.

1984ko maiatzaren 23an AEBn estreinatu zen eta Indiana Jones saileko film beldurgarri eta ilunena izatearen ospea dauka. Efektu berezi onenen Oscar Saria irabazi (Industrial Light & Magic' - Dennis Muren, Michael J. McAlister, Lorne Peterson eta George Gibbs) eta Soinu banda onenaren Oscar Sariaren (John Williams) izendapena jaso zuen.

*Raiders of the Lost Ark* (1981) aurrekaria eta *Indiana Jones and the Last Crusade* (1989) eta *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull* (2008) jarraipenak dauzka.

*Indiana Jones frankiziaren* bigarren filma da.

## Argumentua 
1935. urtea, Txinako Shangai hiria. Indiana Jones (Harrison Ford) arkeologo eta abenturazalea Lao Che (Roy Chiao) txinatar gangsterraren tabernara iritsi berri da, Lao Chek omen duen Nurhaci txinatar enperadorean errautsak dituen edukiontzia Indianak duen diamante baliotsu baten truk berreskuratu asmoz. Baina elkartrukea okertu eta tiroketaren ondoren Indy eta Willie Scott (Kate Capshaw) tabernako abeslaria eta Zaparro (Ke Huy Quan) txinatar mutikoa nola edo hala Txinatik hegazkinean alde egingo dute. Zoritxarrez, doazen hegazkina Lao Cheren jabetzakoa da eta heuren pilotuak erregaiarik gabe laga eta paraxutean botako da, hirukotea bere hartan lurjotzera doan hegazkinean utziz. Indy, Willie eta Short Round mutikoa hegazkinean zegoen salbamendu-ontzitxo batez baliatuz hegazkinetik jauzi egin eta ibai batera eroriko dira, heuren biziak ozta-ozta salbatuz.

Behin Indiako daudela jakinik, bertako herrixka batera ailegatuko dira. Herritarrek Thug hiltzaile sektakoek bertatik lapurtutako harria berreskura dezaten eskatuko die, harri hori ohiananren bihotzean dagoen Pankot jauregian gorde omen dute. Honela bada, hirukotea oihanean sartu eta Pankot jauregira zuzenduko da, abentura ilun eta beldurgarri bati ekinez... fortuna eta loriaren bila.

## Aktoreak 
* Harrison Ford: Indiana Jones
* Kate Capshaw: Wilhelmina 'Willie' Scott
* Jonathan Ke Quan edo Ke Huy Quan: *Short Round*, 11 urteko txinatar mutikoa
* Amrish Puri: Mola Ram
* Roshan Seth: Chattar Lal
* Philip Stone: Blumburtt kapitaina
* Roy Chiao: Lao Che
* David Yip: Wu Han
* Ric Young: Kao Han
* Dan Aykroyd: Earl Weber (kameoa, aireportuan)
* George Lucas: Misiolaria (ez da kredituetan agertzen)
* Steven Spielberg: Aireportuko turista bat (ez da kredituetan agertzen)

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* *Raiders of the Lost Ark* (1981)
* *Indiana Jones and the Last Crusade* (1989)
* *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull* (2008)
* Thug hiltzaile taldea

## Kanpo estekak 
* *Indiana Jones and the Temple of Doom* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Indiana Jones and the Temple of Doom* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sator (espioitza)

**Satorra** espioitzan, erakunde batetarako lan eginez, beste batean sartzen den pertsona bat da. Satorrek, legez kontrako eginkizunak egin ditzakete (espioitza, zirikatzea) edo legezkoak, polizien kasuan bezala, talde kriminalen ikerketan.

Bigarren kasu honetan, epailearen baimenarekin dihardu poliziak. Honela, "estalitako agenteak, krimena, talde kriminalaren barnetik ikertzen du, oinarrizko berme konstituzionalen gainetik pasa gabe eta delitua egitera aurreprestatua dagoen horrek ematen dizkion erraztasunak probestuz" (M. Bohermer). Aurreprestakuntza horrek, aurretik dolua existitzeak, alegia, ezberdintzen du bere funtzioa agente zirikatzaile batenarengandik.

Delitu batzuk, prebentzioko organoak, talde kriminalen intimitatean onartuak izanda bakarrik deskubritu eta froga daitezkeenez, sistema judizial batzuetan, epaileari, segurtasun indarren agenteak izendatzea uzten zaio, modu estalian talde kriminaletan sar daitezen, talde hauetako kideei buruzko informazioa lortzeko asmoz. Araua, estalitako agentearen betebeharraren erabateko sekretua mantentzea da, eta salbuespena lekukotasunaren ekarpenaren ezinbesteko izaera da. Agentearen benetako nortasuna deskubritzen bada, bere arrisku pertsonalaren egoera, legeak bere baitan hartzen du, eta bere babesera behartzen du, behin jakindakoan, aginduriko neurri egokien bidez, deklarazioaren aurkezpena gertatu aurretik.

Espioiei buruzko lehen testu historikoa "Gerratearen Artea" da Sun Tzuk idatzitakoa, K. a. 500an. Eta espioitzaren aurrekariak, Japonia feudaleko ninjak izan ziren

## Kanpo estekak
Hirumugarrieta

**Hirumugarrieta** izeneko tokia, Makatzgain menditik gertu dago. Hirumugarrieta bezala ezagutzen dena, Eskoriatzak, Gatzagak, eta Barrundiak bat egiten duten tokia da. Toki natural gisa, Elgea mendilerroko Urkitza mendia izango litzateke Hirumugarrieta adieraziko lukeena, mendi hau berau, aipaturiko hiru herrien arteko erpinean baitago. Bertara heltzeko, Urkitza mendiaren tontorrera heltzeko hartzen den bide berbera jarraitu behar da.

## Ikus, gainera 
* Irumugarrieta
* Hirumugarrieta (Aiako Harria)

## Kanpo estekak
Immigrazioko eta Aduanetako Polizia Indarra

**Immigrazioko eta Aduanetako Polizia Indarra**, ingelesezko **ICE** siglaz ezaguna (''''), Ameriketako Estatu Batuetako polizia agentzia federal bat da, Segurtasun Nazionalerako Departamentuko handiena.

## Ardurak 
Identifikatze, ikerketa, eta estatuaten ekonomiaren, garraiobideen, azpiegituren segurtasunen zaurkortasunak desegitea eta mugak zaintzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Immigrazio eta Aduanen Taldea 
* Immigrazio eta Aduanen Taldea 

ezkerrera