Maria Polydouri

**Maria Polydouri** (, Kalamata, 1902ko apirilaren 1a – Atenas, 1930eko apirilaren 29a) greziar itzultzaile eta poeta neorromantikoa izan zen.

1920ko belaunaldikoa da, pozik ezaren sentsazioa eta poeta madarikatu frantsesen antzeko dekadentismo kutsua landu zituena. Maitasuna eta heriotza dira bere poesiaren ardatz nagusiak. Lirika horrek tristura eta oinaze sakon batean apurtzen du, maitasunak bere bizitzan dituen eragin nabarmenekin.

## Biografia 
Maria Polydouri Kalamata hiri txikian jaio zen, Peloponesoko hego-mendebaldean, 1902ko apirilaren 1ean.
ezkerrera|thumb|195x195px|Maria Polydouri 1918an
Senar-emazte dirudun batzuen hirugarren alaba izan zen. Aita, Eugenios Polydouri, filologoa eta bigarren hezkuntzako institutu bateko zuzendaria zen; ama, Kyriaki Markatou, emakume aurrerakoia. Bi ahizpa zaharragoez gain (Pepi eta Virginia), bi anaia gazteago ere izan zituen (Konstantinos eta Evangelos). Nerabezaroan, literaturarekiko interesa piztu zitzaion. 1916an, 14 urte zituela, bere lehen konposaketa egin zen, Οικογενειακός Αστήρ aldizkarian argitaratutakoa. Prosa poetikoko testu bat zen, *Ama baten mina* [Ο πόνος της μάνας] izenekoa; gazte baten gorpua herriko hondartzan agertu izana deskribatzen zuen, amaren zartadak eraginda. Garai berekoa da bere poema-liburua (gaur egun galdua) *Margaritas* [Μαργαρίτες], argitaratzera iritsi ez zena. Bigarren Hezkuntzan graduatu ondoren, 1919an, bere aitaren aholkuari jarraiki, Meseniako prefekturan funtzionario izateko oposizioak egin zituen.

### Bizitza Atenasen 
ezkerrera|thumb|Maria Polydouri 1920an
1920an aita eta ama galdu zituen bi hilabetetan. Atenaseko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean matrikulatu zen eta lekualdatzea eskatu zuen Meseniako prefekturatik, bertan lan egiten baitzuen, Atikako prefekturara. Hurrengo urtean Atenasera joan zen bizitzera Exarkia auzora (Methenis kalea, 7), non ikasleak eta poetak biltzen ziren. Polydouri, bere adineko neska gehienak ez bezala, ezkongabea zen eta ez zuen betebehar sozialik bere familia-eremuan, eta horrek bizitza libre batez gozatzea ahalbidetu zion, nahiz eta bizitza hori bakartia izan. Ia berehala sortu zen haien artean maitasun sutsu bat, Polydouriren bizitza zein obra markatu zituena. Mariari esan zion eta harremana amaitzeko eskatu zion. Neskak seme-alabarik gabe ezkontzeko proposatu zion, eta mutilak, harro, uko egin zion neskaren sakrifizio hori onartzeari. Orduan Mariak zalantzan jarri zuen haren zintzotasuna, eta pentsatu zuen gaixotasuna aitzakia bat besterik ez zela harreman hura bertan behera uzteko *María Polydou ha decidido abandonar París* izenburuko testu bat argitaratu zuen, poetaren Parisko azken ordu horien berregite poetiko eta omenaldia.

### Atenasera itzulera eta heriotza 
Atenasko «Sotiria» (grezieraz salbazioa) erietxean pasa zituen lehen momentuetan bere bizitza normalarekin jarraitzen saiatu zen: ospitaletik atera, edan, erre eta gaupasa egiten zuen.  Hala ere, bere heriotzaren zirkunstantzia zehatzak ez dira orain arte ezagutu eta, ziur egon gaitezke poeta handia izan zela, bere garaian argitaratu ziren kritikengatik eta Greziako beste poeta handi batzuen iruzkinengatik, hala nola Angelos Sikelianos edo Yannis Ritsos.

Ez dago poetaren hilobi fisikorik, lurperatu eta gutxira atera baitzituzten haren gorpuzkiak, eta hobi komun batean utzi, haren familiak ezin baitzuen bere gain hartu Atenasko hilerriko hilobiaren mantenu ekonomikoa.

## Idazlanak 
Maria Polydouriren poesiaren zatirik handiena Kostas Karyotakisekin izan zuen harreman gorabeheratsuak inspiratu zuen. Karyotakis indartsu eta bizirik egon zen bere buruan, bai bere hausturaren ondoren, bai poetaren suizidioaren ondoren bere egunerokoaren orrialdeetan dagoen prosa guztia biltzen du, autobiografia bat, bi kontakizun liriko txiki, postako literatur testuak, baita Paristik bidalitako gutunak ere, bere egonaldiaren baldintzei eta bere eleberriaren patuari buruzko informazio garrantzitsua ematen dutenak. Liburuki honetako testuek Polydourik emakume eta sortzaile gisa duen gaitasun narratiboa, sentsibilitate sozial handiagoa eta autokontzientzia dokumentatzen dituzte. Eleberriko bi protagonistak dira **Danai**, joera feministak dituen gazte independente eta intelektuala, eta **Afroula** oldarkorra, erakargarria eta maitasun bizitza liberala duena. Bi figurek egilearengandik berarengandik hartzen dituzte beren ezaugarriak, eta jokabide subertsiboak dituzte 20ko hamarkadako gizarte greziarraren ikuspegitik.

### Idazlan osoak 
Maria Polydouriren *Idazlan osoak* [Ἅπαντα] 1961ean argitaratu ziren lehen aldiz Estia argitaletxean, Lili Zografouren oharrekin. Idazlearen bizitzan argitaratutako bi poemategiez gain, *Poema argitaragabeak* [Ανέκδοτα ποιήματα] eta prosazko beste testu batzuk biltzen ziren. Geroztik, hainbat argitaletxek argitaratu dituzte berriro. María Polydouriren *Idazlan osoak* liburuaren bigarren edizioa 1981ean argitaratu zen, Takis Mendrakosen ardurapean zegoena. Baina *Idazlan osoak* liburuaren lehen edizioak ez zuen jasotzen idazleak idatzitako nobela, eta bigarren ediziora arte itxaron behar izan zen idazlearen ekoizpenaren barruan agertzeko. Gaur bai esan daiteke Maria Polydouriren lan guztiak bi liburukitan daudela, batak bere poesia biltzen du eta besteak prosa jasotzen duena, Christina Douniaren ardurapean dago. Hala ere, bere idazkietako asko galduta daude oraindik: Maria Polydourik etenik gabe idazten zuen eta bere testuak oparitzen zizkien bere lagun eta ezkongaiei. Gainera, bere idatzi asko hil ondoren suntsitu ziren, tuberkulosia izandako baten paperak zirelako.

### Egungo greziar literaturan 
#### Narratiban 
Greziar literaturari dagokionez, Kostis Gimosoulis idazle eta poetak Maria Polydouriren biografia nobelatu bat idatzi du, *Argia ari du*  [Βρέχει φως] izenburupean. Baina, gainera, Maria Polydourik inspiratu ditu bere horretan agertzen ez diren obretako pertsonaiak, hala nola Ana tuberkulosiadun gaztearena   Galatea Kazantzakisen (Nikos Kazantzakisen lehen emaztea, ezkongaietan Galatea Alexiou) *Emakumeak* [Γυναίκες]  nobelan,1930ean argitaratua. Bestalde, Kosmas Politisek 1933an argitaratutako *Hekate*  [Εκάτη] eleberriak ere arreta merezi du. Bertan Maria Polydouriren presentzia etengabea dago: emakumezko protagonista, Ersi, idazle honen bizitzan inspiratua dago; baina, horrez gain, bere poemen bertsoak erabiltzen dira narrazioan eta maitasunari buruzko orakulu gisa erabiltzen dira gizonezko protagonista «Sotiria» erietxean (ez kasualitatez) bizi den pitonisa ijito bati kontsulta egitera doanean. Interneten bere 43 poema aurki ditzakegu, artista ezberdinek musikatuak, melodikoenetatik hasi eta rock progresiboko taldeetaraino. Honela, *Maite nauzulako* [Γιατί μ’ αγάπησες]  poemak bertsio ezberdinak ditu: Giannis Spanosena (Popi Asteriadik interpretatua, 1969an), Dimitris Papadimitriourena (Eleftheria Arvanitakik interpretatua, 1996an), Vasilis Dimitriourena (Magda Pensouk interpretatua 2009an, Karyotakis telebista-serierako),  Mijalis Andronikourena (Sissy Kassandrak interpretatua, 2010ean) eta Giannis Zotosena ( Maria Simoglouk interpretatua, 2013an).

#### Telebistan 
Maria Polydouri eta Kostas Karyotakisen arteko maitasuna da 2009an **Ellinikí Radiofonía Tileórasi** (ERT)  kate greziarrak emititutako  Καρυωτάκης [*Karyotakis*] telebista-seriearen trama nagusia. Maria Kitsou aktoreak interpretatzen du Maria Polydouri telesail honetan. Seriearen izenburua gorabehera, 20 kapituluek bi poeten bizitzaren hainbat alderdi erakusten dituzte 1916 eta 1930 artean, eta protagonismo bera ematen diete María Polydouri eta Kostas Karyotakisi. Nortasun indartsuko eta aktiboki feminista den emakume baten irudia azaltzen du, baina aldi berean humanoa eta orekatua, eta ez da mitoa islatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Wikimedia Commonsek badu kategoria multimeda en gainean.

### Telebista 
* Εποχές και συγγραφείς: Μαρία Πολυδούρη dokumentala ( ΕΡΤren artxiboa, grekeraz) 
* Εποχές και συγγραφείς: Κώστας Καρυωτάκης dokumentala (ΕΡΤren artxiboa, grekeraz) 
* Εποχές και συγγραφείς: Άγγελος Τερζάκης dokumentala (ΕΡΤren artxiboa, grekeraz) 
* Εποχές και συγγραφείς: Κώστας Στεργιόπουλος dokumentala (ΕΡΤren artxiboa, grekeraz) 
* Εποχές και συγγραφείς: Άγγελος Σικελιανός Μέρος 1 dokumentala (ΕΡΤren artxiboa, grekeraz) 
* Εποχές και συγγραφείς: Άγγελος Σικελιανός Μέρος 2 dokumentala (ΕΡΤren artxiboa, grekeraz) 
* Εποχές και συγγραφείς: Γιάννης Ρίτσος dokumentala (ΕΡΤren artxiboa, grekeraz)  
* Εποχές και συγγραφείς: Κώστας Ουράνης dokumentala (ΕΡΤren artxiboa, grekeraz)  
* Εποχές και συγγραφείς: Γαλάτεια Καζαντζάκηdokumentala (ΕΡΤren artxiboa, grekeraz)  

### Irratia eta podcast 
* Radio5 (RNE) *Mujeres malditas - María Polydouri: deslumbrante y breve*
* SBS ΕΛΛΗΝΙΚΑ - Μαρία Πολυδούρη: μια προδομένη ζωή (grekeraz)

### APK Android 
* Androidentzat aplikazioa María Polydouriren lanekin (grekeraz) : Μαρία Πολυδούρη, Έργα {Erreferentzia|izenburua=Μαρία Πολυδούρη, Έργα - Google Play-ko aplikazioak|hizkuntza=eu|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.automon.apanta.poludourh.maria&pli=1|aldizkaria=play.google.com|sartze-data=2025-03-16}}