Laura Bassi

**Laura Maria Caterina Bassi Veratti**  (Bolonia, 1711ko urriaren 31 - *ib.*, 1778ko otsailaren 20a) italiar fisikari eta akademikoa izan zen. "Minerva" (jakituriaren jainkosa) bezala ezagutua eta errepresentatua izan da, zientzietan doktoratu zen lehen emakumea izan zen eta Filosofiako doktore titulua lortu zuen munduko bigarren emakumea . Boloniako Unibertsitatean lan egin zuenean, unibertsitate bateko soldatapeko lehen irakasle emakumea ere izan zen. Bere bizitzaren amaiera alderako, unibertsitate horreko hoberen ordaindutako irakaslea izatera pasa zen, eta beste bi katedra gehiago bete zituen.  Halaber, erakunde zientifiko batean parte hartu zuen lehen emakumea izan zen, Boloniako Institutuko Zientzia Akademiako kide izateko aukeratua izan baitzen 1732an, 21 urte zituela.

Bassik ez zuen heziketa formalik jaso, baina klase partikularrak jaso zituen bost urtetik hogei urte bete zituen arte. Ordurako, ondo menperatzen zituen diziplina nagusiak, zientziak eta matematikak barne. Prospero Lambertini Boloniako artzapezpikua, aurrerago Pope Benedict XIV.a Aita Santua bihurtuko zena, bere gaitasunaz ohartu zen eta bere mezenas bihurtu zen. Lambertiniren prestutasunarekin, 1732ko apirilaren 17an, berrogeita bederatzi tesi defendatu zituen publikoki Boloniako Unibertsitateko irakasleen aurrean eta, beraz, doktore-titulua jaso zuen maiatzaren 12an. Hilabete geroago, unibertsitateko lehen emakume irakaslea izendatua izan zen, baina maskulinoak soilik ez ziren klaseetan irakasteko eskubiderik ez zuelarik. Lambertinik, garai hartako Aita Santua zenak, klase partikularrak emateko eta esperimentuak burutzeko beharrezko baimenak lortzen lagundu zion, 1740an unibertsitateak eman zizkionak.

Bassi mekanika newtoniarraren dibulgatzailerik garrantzitsuena bihurtu zen Italian , urriaren 31ean  eta azaroaren 29an , baina Boloniako Unibertsitatea eta lan akademikoak bat datoz urriaren 29an. 

Guiseppe Bassi abokatuak, bere alabaren talentu izugarria ikusi zuen eta klase partikularretara eramanez hura bultzatzea erabaki zuen. Laura Bassi-k, bost urte zituenetik bere lehengusua zen Aita Lorenzo Steganiren eskutik jaso zituen latinezko, frantsesezko eta matematikako klaseak. familiako medikua eta Boloniako Unibertsitatean filosofia eta anatomia irakaslea zenaren eskutik.

Bassiren adimenak Prospero Lorenzini Lambertiniren arreta erakarri zuten, 1731n Boloniako artzapezpiku bihurtu zena (eta geroago Benedikto XIV.a Aita Santua). Lambertini Bassiren mezenas ofiziala bihurtu zen.  1732ko apirilaren 17an, Bassiren eta Boloniako Unibertsitateko lau irakasleren arteko eztabaida publikoa antolatu zuen hark. Ondoren, maiatzaren 12an, Boloniako Unibertsitateak doktore titulua aitortu zion (gaur egungo ohorezko karguaren baliokidea), eta munduko soldatapeko lehen emakume irakaslea izan zen,  horrela, bere ibilbide profesionalari hasiera emanez.
thumb|Boloniako Unibertsitateko zigilua
Eman zuen lehen hitzaldiaren izenburua "de aqua corpore naturali elemento aliorum corporsi parte universi" zen, latinetik gutxi gorabehera "ura beste gorputz guztien elementu natural gisa" itzul daitekeena. Hala ere, Unibertsitateak uste zuenez emakumeek haien bizitza era pribatuan eraman behar zutela, bera gizon irakasleekin alderatuz askoz mugatuagoa zegoen hitzaldi publikoak emateko garaian.  1746tik 1777ra bitarte, urtean behin hitzaldi formal bat baino ez zuen eman, grabitatearen arazotik elektrizitaterainoko gaiak jorratuz. 1739an, Lambertinik eta Flamino Scarsellik, Boloniaoko enbaxadorearen Aita Santuaren gorteko idazkariak, Bassi-ren irakaskuntzan normaltasunez aritzeko eskaerarekin zuten adostasuna erakutsi zuten. Horri esker, unibertsitatearen mugak saihestu zituen eta ideia berriak aztertu zein ikertu zituen.

Senatuak Bassi ekitaldi askotara joatea espero zuen, bera ikur eta figura politiko bat baitzen. Noizean behin mundu osorako sarrera irekiak zituen disekzio publikoa bat egiten zen, eta bera unibertsitateko bizitza publikoaren elementu nagusi bat zenez, bertara joatea espero zen, atzerritar eta komunitateko kide garrantzitsu askoren arreta erakartzen zuelako. 1734an ekitaldi honetara joaten hasi zen urtero.  Bi urte geroago hil zen, zientzia bizitza osorako karrera bihurtu eta emakumearen egoera zirkulu akademikoetan suspertzea lortu ondoren. 

### Lan esperimentala 
Giuseppe Verattirekin ezkondu ondoren, bere etxetik hitzaldiak eman ahal izan zituen erregulartasunez. 1760ko hamarkadan zehar, Bassik eta bere senarrak elkarrekin lan egin zuten elektrizitatearen ikerketa esperimentalean. Horrek Nollet abadearen eta beste batzuen elektrizitatea aztertzeko talentua erakarri zuen Boloniara. baita institutu batek ere. Gainera, Boloniako hiriko kale bat "Via Laura Bassi Veratti" izendatu zuten.

2018tik, Editing Press argitaletxeak Laura Bassi beka bat eskaintzen die urtean hiru aldiz ikasle nobelei, master bat eta doktoretza bat egiteko hautagaiak direnei. 

2019ko maiatzaren 9an, *British Antarctic Survey-*ren *RRS Ernest Shackleton* ikerketa-ontzi bat erosi zuen *Instituto Nazionale di Oceanografia e di Geofisica Sperimentale* izeneko erakundeak, Ozeanografia eta Geofisika Esperimentaleko Institutu Nazionala-k hain zuzen ere, eta Laura Bassi izena hartu zuen. 

2021eko apirilaren 17an, *Google-*k Laura Bassi eta bere lorpen ugariak ospatzen zituen "Doodle" bat erakutsi zuen.

## Argitaratutako lanak 
Bere betebehar administratiboak, familiako arazoak eta erditzean zehar izan zituen gaixotasunak zirela-eta, Bassik lan gutxi batzuk baino ez zituen argitaratu, Boloniako Unibertsitateari egindako ekarpenen zati txiki bat soilik islatzen dutenak. Haren lan zientifikoak hobeto laburbildu ziren Domenico Piani-ren tratatuan, ''Domenico Piani Catalogo dei Lavori dell 'Antica Accademia, raccolti sotto i singoli autori* izenekoan eta 1852an argitaratutakoan. Hona hemen argitaratutako Bassi-ren lanak: 

* *De acqua corpore naturali elemento aliorum corporum parte universi* (Boloniako Institutuaren eta Arte eta Zientzien Akademiaren iruzkinak, 1732an Unibertsitateko izendapenerako tesi bilduma bat argitaratu zen)
* *De Bononiensi Scientiarum et Artium Instituto atque Academia Commentarii*-n (Boloniako Institutuaren eta Arte eta Zientzien Akademiaren iruzkinak) agertutako lau lan:

# *De aeris compressione* (Airearen presioari buruzkoa, 1745)
# *De problemate quodam hydrometrico* (Hidrometria arazo batzuren inguruan, 1757)
# *De problemate quodam mechanico* (Mekanikarekin zeuden hainbat arazo zirela-eta, 1757)
# *De immixto fluidis aere'' (Gas-fluido nahasien gainean, 1792an hil ondoren argitaratua izan zena)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Isaac Newton
* Maria Gaetana Agnesi
* Emakumea zientzian

## Kanpo estekak