Paulette Nardal

**Paulette Nardal** (Le François, Martinika, 1896ko urriaren 12a &ndash; Fort-de-France, Martinika,  1985eko otsailaren 16a) Martinikako kazetari eta idazle frantsesa izan zen, eta kontzientzia literario beltzaren garapena ahalbideratu zuten eragileetako bat. *Négritude* korronte literario eta politikoaren sorreran parte hartu zuen, eta frantziar intelektualei *Harlem Renaissance* mugimendu kulturaleko kideen lanak ezagutarazi zizkien haien lanen itzulpenak eginda.

Nardal klase ertain altuko familia batean jaio zen. Irakasle ikasketak egin ondoren, 1920an, Parisera joan zen bere heziketa osatzera. Sorbonan ikasi zuen lehen pertsona beltza izan zen. Clamart-en literatura-areto bat sortu zuen zuen, bere ahizpekin batera, Afrikako diasporaren esperientziak aztertzeko xedearekin. Kazetari eta idazle gisa aritu zen. Argitaratu zituen lanek  kontzientzia panafrikarra suspertzea zuten helburu, eta haietan azaltzen zuen pertsonek antzeko erronkei egin behar zietela aurre arrazismoak eta sexismoak eragindako auzietan. Feminista sutsua izan arren, ez zen erradikala: emakumeak animatzen zituen egungo gizarte-egituretan lan egitera eragin politikoa lortzeko.

Bigarren Mundu Gerraren hasieran, Nardalek Frantziatik ihes egin zuen. Bidaian, baina, bere ontziak itsaspeko alemaniar baten erasoa jasan zuen eta Nardal zauritua izan zen; horren ondorioz, bizitza osorako ezgaitasuna izan zuen. Martinikara itzuli zenean, erakunde feministak eta egunkariak sortu zituen bertan. Haien helburua zen ikasketak zituzten emakumeen parte hartzea suspertzea gizarte-hobekuntzaren aldeko lanetan. Etxeko prestakuntza ekonomikoa bultzatu zuen eta emakume pobreentzako haurtzaindegiak sortu zituen. 

1946an, Gerra amaitutakoan, Karibeko herrien arazoei buruz zuen ezagutza zela eta, Nazio Batuetako ordezkari izendatu zuten arlo horretan aditu gisa lan egiteko. Nardal Nazio Batuetako Lurralde Ez Autonomoen Sailean kargu ofizial bat bete zuen lehen emakume beltza izan zen.

1948an, NBEn lan egin ondoren, Martinikara itzuli zen, eta han, bertako musika tradizioa gordetzeko lanari ekin zion. Uhartean esklabotza abolitu zeneko mendeurrena zela eta, musika estilo tradizionalen historia bat idatzi zuen. Horrez gain, abesbatza bat sortu zuen, bere errepertorioan Martinikako musikaren afrikar sustraiak erakusten zituena.

50 eta 60ko hamarkadetan, Martin Luther King doktorearen eskubide zibilen aldeko mugimenduan lan egin zuen.  Paulette Nardal ez zen inoiz ezkondu. Fort-de-France-n hil zen, Martinikan, 1985eko otsailaren 16an, 88 urte zituela.

## Biografia 
### Lehen urteak Martinikan 
ezkerrera|thumb|Le François-eko udaletxea.
Paulette Nardal 1896ko urriaren 12an jaio zen Le François-en, Martinikan, uharteko klase ertain altuko komunitate beltz txikiaren familia batean.  

Ama Louise Achille zuen eta aita Paul Nardal. Aita herri lanetako ingeniaria zen, Frantzian ikasia, eta ama piano-irakaslea. Louise Achille, Paulineren ama, 1869ko uztailaren 2an jaio zen familia mulato batean. Elkarte mutualistetan parte hartu zuen, hala nola Société des Dames de Saint-Louis. Elkarteak 18 eta 50 urte bitarteko emakumeei eta haien seme-alabei laguntzen zien, eta baita Belengo asiloko adinekoei ere. Ouvroir elkarteko kide ere izan zen, gazte umezurtz behartsuei eta La Ruche-ko umezurztegiari laguntza ematen zien erakundea.

### Frantziako urteak 
thumb|190x190px|Sorbona unibertsitatea.
24 urte zituela, Nardalek izena eman zuen Sorbonan ingelesa ikasteko. Bera eta bere ahizpa Jeanne, literatura ikasten ari zena, izan ziren Sorbonan matrikulatu ziren lehen ikasle beltzak, erakunde horretan emakume eta beltz gutxi sartzen ziren garaian.  Bertan, Harriet Beecher Stowe idazle eta abolizionista estatubatuarrari buruzko tesia defendatu zuen, 1852an Osaba Tom-en etxola idatzi zuena. Bertan, Marian Anderson abeslariaren eta Joséphine Bakerren isuskizunetan izan zen, eta haiei esker piztu zitzaion bere ahizpa Jeannek "kontzientzia beltza" deitzen zuena.

Laster, harremanetan hasi zen Frantziako *intelligentsiaren* giro artistikoarekin, non Harlem Renaissance-ko (Harlembo Pizkundea) idazleen eragina izango zuen. rue Hébert-eko 7ean, hiru ahizpek partekatzen zuten apartamentuan. Bertan Afrika, Karibe eta Ameriketako Estatu Batuetako intelektual beltzak bildu zituen, beltza izatearen eta diasporaren parte izatearen esperientziak eztabaidatzeko.

Ikasketak Parisen burutu ondoren, Nardal Martinikara itzuli zen denbora labur batez, eta irakaskuntzan jardun zuen; baina urtebeteren buruan Parisera itzuli zen, eta han hasi zen kazetari lanetan. Haren idatzietan aurki daitezke, besteak beste, literatura-lanak, kritikak, kolonialismoari buruzko artikuluak eta *Guide des Colonies Françaises* izeneko gida turistikoa, Antilla Frantsesetako uharteetako gobernuek agindutakoa. 

1931ko urrian, *La Revue du Monde Noir* izeneko aldizkaria sortu zuen beste batzuekin batera Nardalen lana editore eta itzultzaile gisa aritzea eta aldizkaria irakurle panafrikarren artean zabaltzea izan zen. Aldizkariak zailtasun ekonomiko handiak izan zituen, eta horregatik, 1932an utzi zion argitaratzeari, sei zenbaki bakarrik argitaratu ondoren. 30eko hamarkada osoan erakunde feministetan ere parte hartu zuen, hala nola, *Ad Lucem Per* *Caritatem-en* eta *Union Féminine Civique et Sociale-en*. Bigarren Mundu Gerraren ondorioz Frantziatik ihes egin behar izan zuenean, Errekrutek Karibeko Antilla Britainiarretan jasotzen zuten trebakuntza militarra, horregatik, entrenamendua jaso aurretik ingelesa ikastea derrigorrezkoa zen. 

Bigarren Mundu Gerraren amaiera hurbildu ahala, Estatu Batuetara abiatu zen. Han Ralph Buncheren, 1948 eta 1949 arteko gatazka arabiar-israeldarrean bitartekaritza arrakastatsua burutu zuenaren eskubide zibilen aldeko ekintzailearen idazkari pribatua izan zen. emakumeak 1945eko hauteskundeetan parte hartzera bultzatzeko, eta 1945ean *La* *Femme dans la Cité* aldizkaria sortu zuen, emakumeek politikan eta gizarte-lanean parte hartzea suspertzeko.

1946an, Nardal, Ralph Buncheren eraginez, Nazio Batuetako ordezkari izendatu zuten. New Yorken, Lurralde Ez Autonomoen Saileko aditu gisa lan egin zuen 18 hilabetez. 1948an, Martinikara  itzuli zenean, uharteko esklabotzaren abolizioaren mendeurrenaren ospakizunak zirela eta, Nadalek, Alice ahizparekin batera, Martinikaren ondare musikalari buruzko historia bat prestatu zuen. *Le Soir* eta *La Dépêche africaine*, eta geroago ''L'Étudiant noir*. Nardalek bere ibilbidearen lehen urteetan *La Dépêche Africaine-n* argitaratu zituen lanak, askotan, aipamen kulturalak izaten ziren, artista beltzak eta kultura beltza ezagutzera emateko xedea zutenak. Beste idatzi batzuetan, Martinikako pertsona beltza izanik Parisen bizitzea nolakoa zen azaltzen saiatu zen.
[ezkerrera|thumb|206x206px|[Augusta Savage eskultore estatubatuarra (1892-1962)]]
Garai horretan argitaratutako lanen artean *En Exile* (1929) eta *Une femme sculpteur noir* (1930) daude. *En Exile* Frantzian erbesteratutako Karibeko emakume baten bizitzari buruzko istorio laburra da. Pertsonaia nagusiaren bizimodua erakutsiz, Nardalek azaldu zuen emakume beltz askorentzat Frantzian bizitzea esperientzia isolatzailea zela. Bertan, Nardalek Savageren lorpenak eta ekarpen kulturalak goraipatu zituen, batetik,, baina, bestetik, emakume beltz gisa izan zituen oztopoak ere salatu zituen. bai eta emakume marjinatuek jasaten zuten bazterkeria bikoitzari buruz ere.

Horrez gain, Nardalek bi aldizkari sortu zituen bere ibilbidean: *La Revue du Monde Noir* eta *La Femme dans la Cité*

### *La* *Revue du Monde Noir* (1931–1932) 
thumb|196x196px|René Ménil, Martinikako filosofoa (1907-2004)
*La Revue du Monde Noir-i* esker, artista eta intelektual beltzek beren lanak argitaratzeko eta beste pertsona beltz batzuekin loturak izateko aukera izan zuten. Aldizkariak mundu osoko beltzen arteko elkartasuna eta eztabaida sustatu zituen, eta haien arte- eta kultur-lanak plazatu zituen. bi arrazoirengatik: Lehenik eta behin, ez zutelako nahi balizko agintari kolonialen arreta erakarri.

### *La* *Femme dans la Cité* (1945–1951) 
*La* *Femme dans la Cité* (1945-1951) Antilasko feminismo berriaren aldizkari nagusia izan zen. Nardalek hilabetekari hori sortu zuen, Martinika Frantziako itsasoz haraindiko departamentu bihurtzeko lehen herri-bozketak prestatzen ari zirela. eta gizarte-kontzientzia piztea. Aldizkaria inguruan zegoen bakarra izan zen. Nardalek bere saiakeretan azaldu zuen emakumeen ekintza politiko eta soziala funtsezkoa zela gizartea hobetzeko, eta, politikan parte hartuz, emakumeek patriarkatuari aurre egin ziezaioketela.

Aldizkariak lau orrialde izan zituen hasieran, baina hamasei izatera iritsi zen. Erredakzioa Général Galliéni kaleko bulegoan zuen, eta Imprimirie Bezaudain inprimategian ekoizten zen, biak Martinikako hiriburuan, Fort-de-Francen. Argitalpenaren sei urteetan, 2.000 eta 1.100 kopia artean banatu ziren hilero, inoiz ez baitzen irakurle kopurua mila pertsonatik behera jaitsi. Bere finantzaketa-sistema mistoa zen, laguntza ekonomiko instituzionalaz eta irakurleen harpidetzatik zetorren diruaz finantzatzen baitzen. Clamart aretoan zenbait intelektual beltz ospetsu bildu ziren, haien artean, *Harlem Renaissance* mugimendukoak, Horiez gain, beste batzuk ere aipa daitezke, hala nola, Jean Price Mars, Parisen denbora tarte labur batez egon zena; Léon-Gontran Damas; René Maran, bere *Batouala* liburuarekin izan zituen zailtasunen berri eman zuena; eta Afrika, Haiti eta New Yorketik etorritako beste batzuk, bereziki Harlemgo Berpizkundekoak, Claude McKay, Artikulu horretan, Nardalek afrikar harrotasuna eta esklabutzaren historia partekatuaren aitorpena  goretsi zituen, eta eragin handia izan zuen *Négritude* mugimenduaren ondorengo liderren eta erradikal afrokaribetar surrealistek eta komunistek osatutako *Légitime Défense* taldearen ideietan. Nardalek harrotasunari buruz zuen ikuspegia ez zen nortasun frantsesari uko egitearen aldekoa, ezta kolonietako frantziar nagusitasunari amaiera ematearen aldekoa ere; aitzitik, erdibide bat bultzatu zuen, kultura afrokaribetarra eta frantsesa barne hartzen zituena. Mamadou Badianek eta Shireen K. Lewisek beren lanetan azaldu dute Nardalek arrazari buruz egindako gogoetak Césaire eta Senghor Négritudeko filosofiaren sortzaileenak baino hamar urte lehenago hasi zirela, eta ondorioztatu dute mugimenduaren inspirazioa eta benetako sortzaileak emakumeak izan zirela. Senghor-ek, 1966an Howard Unibertsitatean emandako hitzaldi batean, onartu zuen Nardalek "New Negro Movement" sorreran parte hartu zuela.

*Le Salon de Clamart* aretoak eta *La Revue du Monde* *Noir* aldizkariak, Paulette Nardalek itzulitako Harlem Renaissance mugimenduko idazleen lanekin batera, Négritude-aren sortzaileei Harlem Renaissance-ko idazleak ezagutzeko aukera eman zieten, eta haien eraginak inspiratu egin zuen Négritude-ren sorrera.

Martinikako beste erakunde feminista *l'Union des femmes de la* *Martinique* izan zen. Talde horretako kideak langile-klasekoak ziren, haietako asko ideologia komunistakoak, eta Nardalek baino ikuspegi feminista erradikalagoa zuten. Nardalek uste zuen *l'Union des femmes-ek* zuen goi-mailako emakume zurien kontrako jarrera arraza-gorrotoa sustatzen zuela. *Le Rassemblement féminin-ek*, berriz, jatorri guztietako emakumeak bultzatzen zituen elkarri adore ematera elkartasunaz baliatuta. Oinarrizko interesa arrazatik generora aldatu arren, Nardalek gai politiko eta sozialei buruzko nazioarteko ikuspegia bultzatzen jarraitu zuen. Ikuspegi feminista transnazionaletik, hainbat herrialdetako emakume-elkarterekin harremanetan hasi zen, eta mundu osoko emakumeen eskubideei buruzko eztabaidetan parte hartu zuen. Nardalek uste zuen nahitaezkoa zela emakumeek tokiko politikan, nazioartean eta gizarte-lanean parte hartzea, eta Frantziako ikasketa-planean ikasleei munduko gaiei buruzko informaziorik ez ematea funtsezko akatsa zela. Bere ustez, Nazio Batuak erakunde garrantzitsua da eskoletan nazioarteko gaiak irakasteko.

#### Nazio Batuetan eginiko lana 
1946tik 1948ra Paulette Nardal Nazio Batuen ordezkari izan zen. Bi arlotan lan egin zuen: Nazio Batuetako Lurralde Ez Autonomoen Sailean eta Nazio Batuen Emakumearen Egoera Juridiko eta Sozialaren Batzordean.  Nazio Batuetako Emakumearen Egoera Juridiko eta Sozialaren Batzordearen lan ildoak bat zetozen Nardalen ideiekin, haren helburua emakumeen eskubideen errespetua mundu osoan bermatzea baitzen. NBEn egindako lanari esker, hainbat herrialdetako ordezkariekin lan egin ahal izan zuen, eta haiengandik ikasi, eta, horrela, bere helburuak nazioarteko lan sozialera eta feminismora bideratu ahal izan zituen. Nardalen katolizismoa *La Femme dans la Cité'' aldizkarian idatzi zituen saiakeretan ere ageri zen. "Les femmes martiniquaises et l'action sociale" saiakeran, Martinikako emakumeei eskatzen zien gizarte-arazoekin konprometitzeko. Martinikako emakume asko katolikoak zirenez, Nardalek azaldu zuen kristau-humanismoa Martinikaren kulturaren zati garrantzitsu bat zela, eta, beraz, bertako emakumeen betebeharra zela gizarte-neurriak hartzea. '''Nations Unies'* artikuluan, Nardalek *Nazio Batuei* buruz hitz egiteko ere bere erlijio sinesmenez baliatu zen. Saiakera labur horretan, Nazio Batuen gutunean "Kristoren Gorputz mistikoa eguneratuta" dagoela aldarrikatu zuen eta NBEren lanak Jainkoaren borondatea islatzen zuela esan zuen.

Pau*le*tte Nardalen uste katolikoak gorabehera, ez *Le Rassemblement féminin-ek* ez *La Femme dans la Cité-k'' islatzen zuten erlijioaren eraginik. Nardalek ez-konfesional gisa aurkezten zen, eta esaten zuen erakunde horiek beste erlijioetako sinestunak eta sinesgabeak onartzen zituztela. Anne Hidalgo alkateak 2019ko abuztuaren 31n inauguratu zuen, Paulette eta Janeren iloba Christiane Eda-Pierre bertan zela. Parisko alkateak, ekitaldian, Paulette Nardal Panteoian hilobiratzearen alde zegoela adierazi zuen.
* Fort-de-Francen, Fenelon plaza zaharrak bere izena du gaur egun.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Aimé Césaire
* Léopold Sédar Senghor
* Harlemgo Pizkundea

## Kanpo estekak 
* 
* 
* 
* 
*