Sedimentu

[thumb|[Rhône|Rodano ibaia, Geneva aintziran sedimentuak isurtzen.]]
Geologian, **sedimentu**ak edo **jalkin**ak mineral zati txikiez, prezipitazio kimikoz sortutako kristalez, izaki bizidunek ekoiztutako partikula mineralizatuez (adibidez oskolak) eta abarrez osaturiko metakinak dira, gutxi gorabehera lurrazalaren % 75 estaltzen dutenak . Arro sedimentarioetan biltzen dira, eta prozesu geologikoen bitartez arroka sedimentarioak eratzen dituzte. Sedimentuen beste jatorri arraroago batzuk ere bada; hala nola, espaziotik etorritako hauts kosmikoak.

Sedimentu guztiak solidoak dira eta konposatuak dira, partikula ezberdinez osatuta daudelako. Aurkako adibide bat jartzearren, zurezko mahai bat solido bakarra da. Sedimentu partikulak mugitzeko aukera dute eta beraz, bigunak direla esaten da.

## Sedimentuen zikloa 
Lehenik eta behin, sedimentuak sortu egiten dira. Sedimentuak sortzen diren lekuari *jatorri eskualdea* deritzo. Hasieran, arroka zati txikiak edo solutuak izan daitezke.

Partikula horiek garraiatuak dira, eta mugitzen diren heinean haziz doaz. Ondoren, sedimentuak Lurraren gainazaleko sakonuneetan metatzen dira grabitatearen ondorioz, jalkitze deritzon prozesuan eta arro sedimentario izeneko lekuetan.

Sedimentuak "hil" eta, lurperatu egiten dira ondoren datozen sedimentuen pisuaren azpian. Pisu horrek eragindako presioaren pean hasierako sedimentuak trinkotu egiten dira. Puntu horretan, hainbat prozesu kimiko sortzen dira, eta haien bidez partikulak elkarrekin itsatsiko dituzten kristalak. Prozesu horri diagenesia esaten zaio, eta itxuraz sedimentuak litifikatu egiten dira.

Mugimendu tektonikoen ondorioz, arro sedimentarioko arrokak gorantz atera daitezke eta meteorizazioen (higaduraren) eragina jasan. Higadura horrek zikloa berriz abiatuko du garraiatuak izango diren partikula txikiak sortuz.

## Sailkapena, pikorren tamainaren arabera 
Oharra: "basa" izeneko sedimentuen barruan, "lohia" (0,064-0,004 mm) eta "buztina" (

## Sailkapena 
### Formaren arabera 
Partikulen forma hiru parametroren arabera defini daiteke. *Forma* partikularen itxura orokorra da, eta deskribapen komunak ditu, hala nola esferikoa, laua edo barra formakoa. Biribiltasuna ale-izkinen garbitasunaren neurria da. Hori aldatu egiten da kantoi eta ertz leunak dituzten ale ondo biribilduetatik kantoi eta ertz zorrotzak dituzten ale gutxi biribilduetaraino. Azkenik, azaleraren ehundurak eskala txikiko ezaugarriak deskribatzen ditu, hala nola harramazkak, ziztadak edo gandorrak alearen gainazalean.

#### Esferikotasuna 
Forma (esferikotasuna ere deitua) partikula baten tamaina ardatzekiko neurtuta eskuratzen da. William C. Krumbeinek hainbat formula zehaztu zituen, zenbaki guztiak neurri bakarrera pasaz:

\psi_l = \sqrt[3]{\frac{D_S D_I}{D_L^2}}

non D_L, D_I eta D_S ardatz luze, ertaina eta laburra diren partikula batean. Emaitza 1 zenbakira hurbiltzen da gero eta esfera perfektuagoa izan, eta urruntzen da laua bada edo makin baten itxurakoa bada. 

Sneedek eta Folkek proposatu zuten formula aldatua hau da:

\psi_p = \sqrt[3]{\frac{D_S^2}{D_L D_I}}

non 0 eta 1 artean ere mugitzen diren emaitzak.

#### Biribiltasuna 
Biribiltasunak partikulen ertz eta izkinen garbitasuna deskribatzen du. Formula matematiko konplexuak asmatu dira horiek zehatz neurtzeko, baina aplikatzeko zailak dira, eta geologo gehienek biribiltasuna kalkulatzen dute konparazio-tauletatik abiatuta. Termino deskriptibo ohikoenak oso angeluarretik angeluarrera doaz, azpiangeluarretik azpibiribildura oso biribilera, biribiltasun maila gero eta handiagoarekin.

### Jatorriaren arabera 
Partikulak non jaio diren kontuan izanda, bi sedimentu mota bereizten dira: arro kanpokoak eta barnekoak.

### Arro kanpoko sedimentuak 
Partikula hauek jatorri eskualdean sortu dira eta garraio bidez arro sedimentariora iritsi. Sedimentuen % 80 osatzen dute, eta bi mota nagusi daude: terrigenoak (siliziklastikoak) eta piroklastikoak (bolkaniklastikoak).

### Arro barneko sedimentuak 
Arroan bertan, prezipitazio edo hauspez sortutako partikulak dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sedimentologia
* Geologia
* Euskal Herriko Geologia
* Estratigrafia
* Kareharria
* Petrologia

## Kanpo estekak