Marta plana

**Marta plana** Francoren erregimenak Eliza katolikoarekin eta Australiako Gobernuarekin batera tratua eginda, ehunka euskal emakumezko bidali zituen Australiara, 1960ko hamarkadan. Han lana eginaraztea eta aurretik hara bidalitako gizonezkoekin ezkonaraztea zen bidaia haien benetako helburua. 'Marta plana' deitu zioten, eta 2023an **El avión de las novias** dokumentalean jaso zuten.  

## *Martha Plana* edo *Operación Marta* 
*Martha Plana* (*Operación Marta* izenez ere ezaguna) 

Bi herrialdeen artean harreman diplomatiko formalik ez zegoenez, akordio "informala" izan zen. Akordioa Immigrazio Katolikoaren Batzorde Federaleko zuzendari nazional George Crennan monsinoreak osatu zuen.

Oro har, 1960tik 1963ra Marta Planeko taldeek "800 emakume ezkongabe inguru joan ziren Australiara. Ignacio Garciak *Operación Canguro: the Spanish Migration Scheme, 1958-1963 (2002)* lana argitaratu zuen. Garcíak bere lanean azaltzen duenez: 

:: "*Bidaiariak Australiara etxeko langile lan egitera joaten zirela uste zuten emigratzen zuten emakumeak ziren, baina, egia esan, Espainiako biztanleria migratzailearen sexuak orekatu behar zituzten. Australiako Immigrazio Sailak gizon migratzaileak bultzatu zituen senar-emazteak Australiara etor zitezen izenda zitzaten. Izan ere, migratzaile ezkongabe batzuk beren burua hiltzen ere joan ziren bakardadeagatik eta emakume bat ez lortzeagatik*                                                          (García, 2002, 1. or. 104)

## Marta Planaren aurkikuntza 
Natalia Ortiz Ceberiok, Hegoaldeko Gales Berriko Unibertsitateko irakasle eta ikertzaile donostiarrak. 1990 hamarkadaren erdian joan zen Australiara. Inmigrazioari buruzko tesia prestatzen ari zela egin zuen topo Marta planarekin:*«Gizonezkoek egindako bidaiei buruz bazegoen lan bat eginda, dokumentazioa eta datuak zeudelako, baina emakumezkoei buruz ez zegoen ezer. Plan baten parte izan ziren, eta haietako gehienek ez zekiten, oraintxe jakin dute. Francoren erregimenak, Eliza katolikoaren laguntzaz eta Australiako Gobernuarekin tratua eginda, 700 emakumezko baino gehiago eraman zituen Australiara 1960 eta 1963 artean. Horietako asko euskal herritarrak ziren. Marta plana jarri zioten izena, eta aurretik hara bidalitako gizonezkoekin, gehienak azukre kanabera moztera joandakoekin, ezkonaraztea zen helburua*.

* 1960ko martxoaren 10a: 18 emakume gazte.
* 1960ko ekainaren 10a: 23 emakume gazte.
* 1960ko abenduaren 17a: 23 emakume gazte.
* 1961eko martxoaren 13a: 60 emakume gazte.
* 1961eko ekainaren 14a: 57 emakume gazte.
* 1961eko ekainaren 24a: 64 emakume gazte.
* 1963ko otsailaren 2a: 60 emakume gazte.   

## Albiste faltsuak 
### Sydney *Sun Herald* 
1963ko martxoaren 3an, igandea, Sydney *Sun-Heraldek* artikulu bat argitaratu zuen ("berri faltsua"), "*Mahatsak biltzen dituzten neska biluziak*" izenekoa —antza denez, Milduratik zetorrena, Victoria bezperan—, eta hauxe zioen: "*Espainiako bost gazte biluzik aritu dira lanean hemengo mahasti batean, beroari aurre egiteko*".

Garcíaren arabera (2002, 71. or.), "*eztabaida sutsuak izan ziren artikulua hori zela eta, Benigno Martin aitak masa eman ondoren Albion St-en, Sydneyn*".

### *El Canberra Times* 
Prentsa viktoriarrean jakinarazi ez zen arren, artikulua errepikatu egin zen, estilo-aldaketa batzuekin (oso txikiak), hurrengo egunean The Canberra Times, nazioaren hiriburuko egunkarian (testu osoa eskuinean).

### Molnarren marrazki bizidunak 
Merbein gaiari Molnarren bi karikatura editorialen orrialde bat eskaini zioten 1963ko martxoaren 6an *Sydney Morning* Herald-en.

PIKATZAILE BILUZIEN LANA

MILDURA, igandea. 

*Espainiako bost emakume gazte ezkondu, biluzik, izan dira Merbeingo mahasti batean mahatsak biltzen. Baina*

*mahastia barrutiko sekretu onenetakoa izan da eta uste da emakumeek alde egin dutela. Merbeingo poliziak ehiztari biluziei buruz entzuna zuen, baina* *ez daki jabetza non dagoen. Commonwealtheko Enplegu Zerbitzuak Emakume espainiarrak Sunraysiara, uztako beste langile batzuekin, baita* *Pikatzaile biluziekin entzun zuen, baina ofizialek ez zekiten nekazariak nudistak erabiltzen zituen. Barrutiko enpleguko funtzionario Rex Carter jaunak esan zuen: "Hainbat espainiar etorri ziren hona denboraldi honetan, baina taldeak. Barrutiko lau enplegu ofizialetako bakoitzak* ''parte hartu zuen espainiarren banaketan. Espainiako emakumeak, biltzaile lanetan, beren familiarekin etorri ziren. Baina bost nudistek elkarrekin lan egin zuten, itxuraz, bloke batean eta bere senarrek bloke batean edo bestean lan egiten zuten "Poliziari ez zaio  nudistei buruzko txosten ofizialik aurkeztu, baina haiei buruz entzun dugu", esan du gaur Sen.-Eraik. M. O'Donnellek, Merbeingo komisariako zuzendariak. "Arraro samarra da guretzat, beti baikeunden Espainiako emakumeak oso apalak zirelakoan- gaineratu zuen.*                                                                                                     The Canberra Times, 1963.03.04)

### Espainiako kontsul orokorra 
*Sydney Morning Heraldek*, 1963ko martxoaren 5ean, Australiako Espainiaren Kontsul Orokorra, José Luis Díaz, Mildurara joan zela jakinarazi zuen. Merbein bi poliziarekin batera hainbat mahasti ikuskatu zituen barrutian. Díaz jaunak jakin zuen tartean zeuden emakume guztiek "arropa asko erabiltzen zutela Espainiako ohiko erara", eta erabat sinetsita zegoela "Espainiako emakume biluziei buruzko txostena ez zela egia".

## Omenaldiak 
* 2023ko martxoaren 10ean, lehen *Marta* hegaldia joan zeneko 60 urte bete berritan, Bizkaiko Gernikan omenaldia egin zieten. Gernikaz gain, Australiako Sydney, Melbourne, Perth eta Camberra hirietan egin ziren antzeko omenaldiak. Bertan Espainiako agintariek ehun emigrante ingururi edo haien ondorengoei diploma eta gutuna eman zizkieten.

### Gernika 
Bizkaiko Gernika-Lumo herrian omenaldia egin zieten frankismo garaian Australiara lanera –eta ezkontzera, beraiek askotan jakin gabe– bidalitako emakumeei. Espainiar Estatuko 700 bat bidali zituzten ‘Marta plana’-ren baitan, Elizaren bultzadaz. Horietako asko euskal herritarrak ziren. Martxoaren 3an lehen hegazkin taldea joan zeneko 60 urte bete ziren. Emakume horiek omendu zituzten Gernikan, euren «ausardia» aitortuz. Udaletxeko osoko bilkuren aretoan egin zieten aitorpena eta une horretan Gernikan, Iruñean eta Getxon bizi ziren zazpi emakumek hartu zuten parte ekitaldian. *Marta* emakumeek diploma, intsignia eta lore-sorta jaso zituzten. Bertan izan ziren, halaber, José Julio Rodríguez Hernández, Espainiako Itzulera Politiken eta Hiritartasunaren atzerriko zuzendariorde nagusia; Gorka Álvarez Aramburu, Lakuako Atzerriko Euskal Komunitaterako zuzendaria; José María Gorroño, Gernikako alkatea; eta Boomerang Australia Elkarteko eta Euskal Australiar Elkarteko ordezkariak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
 
* Garcia, Ignacio (2002), ***Operación Canguro**: the Spanish Migration Scheme, 1958-1963*, Jamison Center, ACT: Spanish Heritage Foundation.
* Mason, Robert (2018), *The Spanish Anarchists of Northern Australia: Revolution in the Sugar Cane Fields'', Cardiff : University of Wales Press. 
* Munday, Winifred (1960), "Valentina: Maid from Spain: She's One of the Family Now", ''The Australian Women's Weekly*, (Wednesday, 24 August 1960), p.7.
* Ortiz, Natalia 2019), *"Home Sweet Home" and the Myth of Returning Among Spanish Migrants in Australia*: An exegesis submitted in fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Creative Arts, Faculty of Arts and Social Sciences, University of Technology Sydney, February 2019.
* Rowland, Noni, "The Lsughing Senoritas", *The Australian Women's Weekly*, (Wednesday, 16 August 1961), p.6.also see: The Weekly Round, *The Australian Women's Weekly*, (Wednesday, 18 October 1961), p.2.
* Tao, Kim (2018), The 60th anniversary of the Spanish migration agreement, Australian National Maritime Museum, 6 August 2018.
* Totoricagëna Egurrola, Gloria (2008), *Australia : Vasconia and the Lucky Country*, Victoria-Gasteiz [Spain]: Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia = Servicio Central de Publicaciones del Gobierno Vasco. 
* Expertly Domestic, *The Good Neighbour*, (Friday, 1 September 1961), pp.4-5.
* Immigration History from Spain to Victoria, Museums Victoria, 2017.
* Migrants Plead for Girls, *The (Sydney) Sun-Herald*, (Sunday, 14 February 1960), p.23. 
* New Australians Wed Local Girls, *The Biz*, (Wednesday, 21 November 1956), p.25.
* What People are Doing: Information Letter for Spanish, *The Canberra Times'', (Tuesday, 20 July 1961), p.5.

## Kanpo estekak 
* Bideoa: Natalia Ortiz ETB1 "Hubo bastante secretismo alrededor de la 'Operación Marta' y su verdadero propósito"