open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saint Louisko artxidiozesia

**Saint Louisko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar artxidiozesia da. 1826ko uztailaren 18an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1847ko uztailaren 20an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Saint Louisen dago. Egun artzapezpikua Mitchell T. Rozanski da.

## Ordinarioak 
### Saint Louisko apezpikuak 
* Giuseppe Rosati (1827-1843)
* Peter Richard Kenrick (1843-1847)

### Saint Louisko artzapezpikuak 
* Peter Richard Kenrick (1847-1895)
* John Joseph Kain (1895-1903)
* John J. Glennon (1903-1946)
* Joseph Ritter (1946-1967)
* John Carberry (1968-1979)
* John L. May (1980-1992)
* Justin Rigali (1994-2003)
* Raymond Leo Burke (2003-2008)
* Robert James Carlson (2009-2020)
* Mitchell T. Rozanski (2020-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Peter Richard Kenrick (1841-1843)
* James Duggan (1857-1859)
* Patrick John Ryan (1872-1884)
* John Joseph Kain (1893-1895)
* John J. Glennon (1903)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Christian Herman Winkelmann (1933-1939)
* George Joseph Donnelly (1940-1946)
* John Nicholas Wurm (1976-1981)
* Robert Joseph Hermann (2002-2010)
* Edward M. Rice (2010)
* Mark Steven Rivituso (2017-2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maoño

'''''', Espainiako iparraldeko Santa Cruz de Bezana udalerrian dagoen herri bat da, Kantabria erkidegoan.

2024an 690 biztanle zituen.
Oberwolfach Matematikarako Ikerketa Institutua

**Oberwolfach Matematikarako Ikerketa Institutua** () Alemaniako Oberwolfach hirian dagoen ikerketa matematikorako zentroa da. Wilhelm Süss matematikariak sortu zuen 1944an.

Hainbat gairi buruzko tailerrak antolatzen ditu astero, eta mundu osoko matematikariak eta zientzialariek parte hartzen dute dira ikerketa kolaboratiboan aritzera.

Institutua Leibniz Elkarteko kide da, batez ere Alemaniako Hezkuntza eta Ikerketa Ministerio Federalak eta Baden-Württemberg estatuak finantzatua. Halaber, *Oberwolfacheko Lagunak* Fundazioaren, Oberwolfach Fundazioaren eta emaile ugariren finantzaketa handia jasotzen du.

## Historia 
thumb|Liburutegia, eraikin nagusia eta bungalowak
Oberwolfach Matematikarako Ikerketa Institutua (MFO) Reich Institute of Mathematics () izenarekin sortu zen 1944ko irailaren 1ean. Naziek sortutako hainbat ikerketa-institutuetako bat izan zen, Alemaniako gerra-ahalegina areagotzeko asmoz, garai hartan argi eta garbi porrot egiten ari zena. Kokalekua urrunekoa izateko hautatu zuten, aliatuen bonbardaketen jomuga ez izateko. Jatorriz Lorenzenhof izeneko eraikin batean zegoen, Oihan Beltzeko ehiza babesleku handi batean.933an kanporatua izan zen matematikaria, baina ondoren 1956an Alemaniara itzuli zen Frankfurteko Unibertsitatean aritzera. Institutuak 1950eko hamarkadan berreskuratu zuen gobernuaren finantzaketa. Gerraren ondoren, Süss irakasleari, alderdi naziko kidea zena, bi hilabetez eten zioten kontratua 1945ean, konderria desnazifikatzeko ahaleginen barruan, baina, hortik aurrera, institutuko buru izaten jarraitu zuen. Institutuak gobernuaren finantzaketa galdu bazuen ere, Süssek beste laguntza batzuk lortu ahal izan zuen, eta Hirugarren Reicharen erorketaren ondoren Alemanian matematika berreraikitzen lagundu zuen nazioarteko hainbat matematika-konferentzia antolatu zituen. Hauetako batzuk Reinhold Baerrek antolatu zituen, Halleko Unibertsitatetik judua izateagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ander Murua Uria

## Kanpo estekak 
* Institutuaren webgune ofiziala
* Oberwolfach sariari buruzko webgunea (Ingelesez)
Jefferson Cityko elizbarrutia

**Jefferson Cityko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1956ko uztailaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jefferson Cityn dago. Egun apezpikua Ralph B. O’Donnell da.

## Ordinarioak 
* Joseph M. Marling (1956-1969)
* Michael Francis McAuliffe (1969-1997)
* John R. Gaydos (1997-2017)
* William Shawn McKnight (2017-2025)
* Ralph B. O’Donnell (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arroyo (Santillana del Mar)

**Arroyo**, Espainiako iparraldeko Santillana del Mar udalerrian dagoen herri bat da, Kantabria erkidegoan.

2024an 43 biztanle zituen.
Montehano (Escalante)

**Montehano**, **Montejano** edo **Montejanu**, Espainiako iparraldeko Escalante udalerrian dagoen herri bat da, Kantabria erkidegoan.

2024an 49 biztanle zituen.

## Ikus gainera 
* Montehanoko uhartea
Ana Šimić

**Ana Šimić** (1990eko maiatzaren 5a) atleta da. Kroazia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Filip Pravdica

**Filip Pravdica** (1995eko uztailaren 28a) atleta da. Kroazia ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kathy Sáenz

**Kathy Saenz Herrera** (Bogota, Kolonbia, 1972ko urtarrilaren 11)  edertasun erregina ohia da, aktorea eta telebista aurkezlea.

## Bizitza 
### Familia 
Erreginen dinastia batekoa da, Mary Shirley Sáenz, Señorita Colombia 1977aren eta Julie Pauline Sáenz, Señorita Colombia 1982aren ahizpa baita.

### Ibilbidea 
Pertsonaia gogoangarriak izan ditu Kolonbiako telenobeletan, hala nola Paulina Riascos *"*La hiena" RCN telebistako *Pura Sangre* ekoizpen handian eta Jimena Guerrero 2005 urteko *Juegos prohibidos* ekoizpen arrakastatsuan.

1992 urtean, Bogota ordezkatu zuen Kolonbiako Edertasun Lehiaketa Nazionalean. Bertan, ‘’Señorita Colombia Internacional’ titulua lortu zuen, hizkera arruntean erreginaorde nazionala deitua. Titulu horrek giltza eman zion Kolonbia Nazioarteko Miss 1993 urtean ordezkatzeko. Bertan, finalerdietan sartu zen eta artisau-jantzi onenaren saria irabazi zuen. 

## Filmografia 
### Telebista 
## Aurkezle 
* *Magazin*
* *Panorama*

## Zinea 
* 2013 - *Amores peligrosos*
* 2004 - *Perder es cuestión de método*

## Sariak eta izendapenak 
### TVyNovelas sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kathy Saenz Colarten
*
Beatriz Camacho

**Beatriz Eugenia Camacho Vélez**, ezagunagoa **Beatriz Camacho** izenez (Cartagena, Kolonbia, 1966ko maiatzaren 3a) moda diseinatzailea eta enpresaburua da. Bere bildumak Kolonbian merkaturatzen dira eta Mexiko zein Venezuela herrialdeetara esportatzen du. Bere sorkuntzen artean, emakumeen jantziak, neurrira egindako jantziak eta osagarriak daude. 

## Bizitza 
Beatriz Camacho  1966an Cartagenan jaio eta hazi ere bertan egin zen. Batxilergoa Cartagena de Indias gimnasioan ikasi zuen eta amaitutakoan Bostonera joan zen New Bury School of Fashion desing eskolan ikastera, modak diseinatzeko eskola batean. Gero, Erroman jarraitu zuen, Callegari eskolan, industria-ekoizpenaren patroigintza eta antolamendua ikasten.

### Lan ibilbidea 
Kolonbiara itzuli zen 23 urte zituenean eta bere proiektuari ekin zion,. Kolonbiako modaren adierazle nagusietako bat bihurtu zen. Familiaren laguntzarekin Cartagenan bere tailerra sortu zuen, lau jostun kontratatu zituen eta hiru hilabete beranduago bere lehen bilduma sortu zuen.

1992 urtean Colombiamodan parte hartu zuen lehen aldiz. 1993 urtean  ezkondu egin zen eta Barranquillara joatea erabaki zuen.

Bere bildumak herrialdeko modako ekitaldi garrantzitsuenetan erakutsi dira, hala nola, Colombiamoda, Cali Exposhow eta Plataforma K, besteak beste, baita Mexiko, Ameriketako Estatu Batuak eta Europako nazioarteko ibiltokietan ere. Gutxienez bi aldiz hartu du parte Modaren Astean Milanen, 2009 urtean Hundertwasser margolari vienarraren lanean inspiratutako bildumarekin egin zuen. Lehenengo parte-hartzea Kolonbiako Artesaníasek sustatutako Identidad Colombia ibiltokiarekin izan zen.

Camachok Edertasunaren Lehiaketa Nazionalean parte hartu du hainbat urtez.

Gero, Cartagenan (bere lehen boutiquean), Barranquillan, dendak ditu.

## Sariak 
* 2008an, Modako Kromoen Saria, diseinatzaile onenarena.
* 2017an, Modako Kromoen Saria, diseinatzaile onenarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carolina Izsak

**Carolina Eva Izsák Kemenyfy** (Caracas, Venezuela, 1971ko irailaren 21a) modelo, filantropo eta Venezuelako erregina ohia da.

## Bizitza 
Carolina Izsák Venezuelako hiriburuan jaio zen, Caracas hirian. Hungariar familia batekoa da.  

Lan ibilbidea  

Izsák Miss Venezuela 1991 lehiaketan parte hartu zuen, Amazonas estatuaren ordezkari gisa, eta 1991 urteko maiatzaren 23an lortu zuen koroa. 1992 urteko maiatzaren 9an, Bangkokeko (Thailandia) 1992 urteko Miss Unibertso lehiaketan bere herrialdea ordezkatu zuen, non, lehiaketa osoko punturik altuenak izan arren, laugarren postua baino ez zuen lortu. Lehiaketa unibertsaletik itzultzean, eta bere koroa Miss Venezuela eman ostean, sasoi hartan Caracasko Simon Bolivar Unibertsitatean Arkitektura ikasle zela, Pampero Fundazio Ekologikoko kide bihurtu zen. Denboraldi baten ostean, Simon Bolivar Unibertsitatera itzuli zen eta Arkitekto tituluarekin graduatu zen. Ezkondu eta bizitza publikotik erretiratu zen.  

Izsak-ek, inoizko erregealdi luzeena izan zuen Miss Venezuelaren marka hautsi zuen (16 hilabete).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miss Venezuela lehiaketaren webgune ofiziala
* Miss Universo Webgune Ofiziala
* Miss Venezuela Aro Berria
Minorka Mercado

**Minorka Marisela Mercado Carrero** (Caracas, Venezuela, 1972ko urtarrilaren 15a) boleibol jokalaria eta edertasun erregina ohia da, 1993 urtean Miss Venezuela lehiaketa irabazi zuena. 

## Bizitza 
Miss Venezuela koroatu baino lehen, Venezuelako Boleiboleko selekzio nazionala osatzen zuen Mercado eta, gainera, berak Venezuelako Unibertsitate Zentralean ikasten zuen Administrazioa, Caracasen.

### Ibilbidea 
1994ko maiatzaren 20an, Manilan (Filipinak), bere herrialdea ordezkatu zuen Miss Universo 1994 lehiaketan. *Bigarren Finalista*, *Miss Fotogenica* eta Filipinetako Traje Tipikoan *Silueta* Onenaren tituluak lortu zituen.  Bere koroa eman ondoren, Televen katean *barietate-magazin* batzuk animatu zituen. Mercado izan zen historiako Miss Venezuela altuena (1,85 m), eta Miss Unibertso lehiaketan ordura arte "Bigarren Finalista" izan ziren 7 emakume venezuelarren artean laugarrena izan zen. 

## Bizitza pertsonala 
Peangelo Miranda Garcíarekin ezkondu zen. Harekin neskato bat izan zuen 2002an. Gaur egun, lana dela eta, Pennsylvanian bizi dira, Estatu Batuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miss Venezuela lehiaketaren webgune ofiziala
* Miss Universo Webgune Ofiziala
* Miss Venezuela Aro Berria
Agilolphusaltar (Kolonia)

**Agilolphusaltar** edo **Agilolforen Aldare** izenarekin aldare edo erretaula flandestar bat da Koloniako katedraleko. jatorriz Santa Maria ad Gradus kolegiatan egon zena. Agilolfo 8. mendeko Koloniako apezpiku bat izan zen, santu eta martiria, eta bere izena darama erretaulak alemanez. Haren gorpuzkinak diruen erlikiontzia, kutxa aberats bat, erretaularen oinetan dago ikusgai katedralean, baina bere garaian altzarian nitxo propioa zuen.

## Historia 
1521 inguruan sortu zen Santa Maria ad Gradus kolegiataren erretaula nagusi gisa. Erretaula Anberesen egin zen , baina zein lantegi zehatz izan zen ez da ezagutzen. Esportaziorako erretaulak ekoitzi izan ziren 15. eta 16. mendean Flandesen, eta modularki garraiatzen ziren. Euskal Herrian ere bada halako lanen adibiderik, hala nola Gizaburuagakoa (Bilbon 21. mendean) edo Elorriaga erretaula (Zumaiako San Pedron).   

Kolegiatan egon zen 1802an kolegiata sekularizatu zen arte. Geroago, aldarea Koloniako katedralera eraman zuten. 1817an uste denez . 1864an, aldarea egungo kokalekura eraman zuten katedralaren buruann. 1986 eta 1990 artean, altzariaren hegalak zaharberritu ziren, eta 1995etik 2012ra, XVI. mendeko jatorrizko pintura geruzak berriro agerian jarri zituzten.   

## Deskribapena 
Aldarearen hegoek hainbat erliebe dituzte. Besteak beste, Deikundea irudikatzen da Maria lau gotzainek inguratuta dagoela. Oinarri edo predelak Kristoren Nekaldiko lau eszena irudikatzen ditu. Anno II.a eta Agilolfo bi gotzain santuen biografiak ere agertzen dira. Kristoren Gizakundearen irudikapen zehatzak ere badira. 

Hala ere, erretaulako zurezko lan zizelkatu batzuk ez daude jada katedralean, museoetan edo bildumetan baizik.
erdian|thumb|431x431px|Erdiko partea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anduiza hotela

**Anduiza hotela** () Boisen, Idahon, dagoen hotel historikoa da. Hotela 1914an eraiki zen eusko-estatubatuar artzainentzako ostatu izateko. 2003ko otsailaren 25etik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago.

Juan "Jack" Anduiza euskal etorkinak eraiki zuen eta pilotaleku bat dauka.

Nisbet & Paradice arkitektoek diseinatu zituzten ostatu eta pilotalekua. Leku Historikoen Erregistroko eraikin honek Boiseko euskal kultura-ondarearen gune izaten jarraitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose eta Gertrude Anasolaren etxea

**Jose eta Gertrude Anasolaren etxea** () Shoshonen, Idahon, dagoen eraikin historikoa da. 

1913an eraiki zuen Ignacio Berriotxoa harginak. Harrizko etxe bat da, piramide sakoneko teilatua duena. Aurrealdeko horma harri jantziz egina dago, eta igeltsu arin batek ez du hargin lana ezkutatzen. 1983ko irailaren 8tik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago, Hegoaldeko Idaho Zentraleko Rock Egituren zati gisa.

Familia eusko-estatubatuar baten egoitza zen, Jose eta Gertrude Anasolarena, handik hurbil zegoen ostatu euskaldun batean lan egiten zutenena. Itxuraz "karratua" den 7,9 m. bider 9,1 m. labazko harrizko egitura bat da, euskaldunak ez diren abere-jabeen gustukoa zen arkitektura neokolonial estiloko etxeen imitazioa izan daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glaucopsyche melanops

***Glaucopsyche melanops*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europa hegoaldean eta Afrika iparraldean aurkitzen da. Euskal Herrian ere aurkitzen da, izatez mediterranear eremukoa bada ere.

Jean Baptiste Boisduval frantziar entomologoak deskribatu zuen 1828. urtean.

## Deskribapena 
Tximeleta txikia da, hegal zabalera 11-13 mm-koa baino ez da. Hegalak itxita izaten ditu normalean eta azpialdea ikusten zaio. Azpialdea gris edo marroi argia du, aurreko hegaletan puntu beltz handien lerroa (6-7 puntu), atzeko hegaletan puntu txikiagoak eta barreiatuagoak. Hegalen gainaldea urdin nahiko bizia da, ertzetara iluntzen doana eta ertza bera zuria. Arrek urdin proportzio handiagoa dute emeek baino.

Begi beltzak ditu, hala adierazten dute espeziearen *melanops* izenak eta ingelesezko "black-eyed" izenak.

## Bizi zikloa 
Belaunadi bakarra ateratzen du urtean. Helduak apiriletik ekainera ikusten dira. Beldarrek lekadunak jaten dituzte, hostoak zein loreak.

## Habitata 
Garriga mediterranear habitata atsegin du, eguzkiztapen handia duten eremuak. Itsas mailatik 100 eta 800 metro arteko altueran aurkitzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Black-eyed Blue Glaucopsyche melanops (32705645295).jpg
Irudi:Black-eyed Blue (Escamas Azules) (Glaucopsyche melanops) - Cartagena, Spain 2024-02-05 (02).jpg
Irudi:Black-eyed Blue. Glaucopsyche melanops. - Flickr - gailhampshire (3).jpg
Irudi:Black-eyed Blue. Glaucopsyche melanops mating - Flickr - gailhampshire.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galo Arambarri ostatua

**Galo Arambarri ostatua** () Shoshonen, Idahon, dagoen hotel historikoa da, eskualdeko euskal artzainak hartzen zituena. Ignacio Berriotxoa euskal harginak labazko harriez egin zuen 1913 eta 1914 artean. 1983ko irailaren 8tik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago.

Solairu eta erdiko 9,4 m eta 18 metroko egitura du, eta teilatuaren aurrealdeko muturrean hegal-ohol estu bat du. Alboetako harrizko hormak aurreko eta atzeko harrizko hormak baino 0,91 metro gorago daude. Teilatu luzea, berriz, saihetsera begira dauden hiru txapitula sakonek eteten dute, bakoitza bi isurkiko teilatu gangaz estalia eta hegal-ohol estu batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
J. C. Penney Companyren eraikina

**J. C. Penney Companyren eraikina** () Shoshonen, Idahon, dagoen saltegi handi historikoa da, 104 S. Rail Streeten dagoena. Ignacio Berriotxoa euskal harginak labazko harriez egin zuen 1918an. 1983ko irailaren 8tik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denton J. Paulen ur-tanga

**Denton J. Paulen ur-tanga** () Dietrichetik gertu, Idahon, dagoen ur-tanga historikoa da. Ziur asko bertatik gertu bizi zen Ignacio Berriotxoa euskal harginak eta Julian Pagoaga bere laguntzaileak labazko harriez egin zuten 1918an. 1983ko irailaren 8tik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago.

Denton J. Paulen etxaldean dago, 1911tik 1928ra bitartean bertan bizi eta 1918an erosi zuena. 3,7 metroko altuera eta 3,7 metroko diametroa duen ur-tanga biribila da, goiko aldea hormigoiz estalia duena. Morterozko hormak ditu, ia gori-gori daudenak, baina zentimetro bateko zabalerakoak. 20 cm-ko diametroko laba-bloke edo bola ilun bat dago deposituaren gainean, hormigoizko euskarri baten gainean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignacio Berriotxoa

**Ignacio Berriotxoa Altzerreka** (Elorrio, 1865eko uztailaren 31 - Wendell, Idaho, 1949ko maiatzaren 17a) bizkaitar hargina izan zen.

## Biografia 
Jose Maria Berriotxoa Aretioaurtena aita eta Maria Victoriana Altzerreka Arregi ama izan zituen. 1891n Antonia Kapistain ezkondu zuen jaioterrian. Cherbourgetik atera eta 1907ko martxoaren 18an New Yorkera "Saint Louis" ontzian. Mountain Home hotelaren eraikuntzan lan egin zuen, baita artzain gisa ere. Bere artaldea bildu eta euskal ahaideei deitu zien zaintzeko. Karlos, Maria Gregoria, Adrian, Alfontso, Pio, Leon, Garce, Simon eta Margaritaren aita izan zen. Shoshonen bizi izan zen.

Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan zerrendatutako zenbait eraikin egin zituen:
*Jose eta Gertrude Anasolaren etxea, 120 N. Alta St. Shoshone, ID
*Galo Arambarri ostatua, 109 N. Greenwood St. Shoshone, ID
*Ignacio Berriochoaren basetxea, Dietrich, ID
*J. C. Penney Companyren eraikina, 104 S. Rail St. Shoshone, ID
*Denton J. Paulen ur-tanga, Dietrich, ID
*Manuel Silvaren lastategia, Shoshone, ID

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lycaena alciphron

***Lycaena alciphron*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Hainbat tokitan tximeleta "urdin txikia" esaten bazaio ere ez da berez urdina. Europan, Afrika iparraldean eta Turkian ikusten da, izan ere espezie migratzailea baita. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

Siegmund Adrian von Rottemburg alemaniar entomologoak deskribatu zuen 1775. urtean.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta da, 32-38 mm arteko hegal-zabalera du.

Sexu dimorfismo nabarmena azaltzen du. Kolore laranjak eta puntu beltz handiak nagusitzen badira ere, arren koloreak biziagoak dira eta distira morea dute, emeak aldiz marroiagoak dira. Hegalen azpialdea urre kolorekoa da eta puntu beltz ugari ditu barreiatuta.

## Bizi zikloa 
Apirila eta abuztua artean ikusten dira helduak. Emeak landare ostalariak jartzen ditu arrautza eta handik beldarrak ateratzen dira. Beldarrak gauez jarduten du eta mingarratzaz (*Rumex acetosa*) elikatzen da. Hibernatu ondoren udaberrian pupa eratu eta helduak jaiotzen dira.

## Habitata eta elikadura 
Itsas mailatik 300 eta 2.000 metroko altuera artean aurkitzen da. Helduak loreetako nektarraz elikatzen dira. Ekainean eta uztailean zehar tximeleta honek migratu egiten du.

## Iruditegia 

Irudi:Lycaena alciphron2.jpg
Irudi:Lycaena alciphron, Purple-shot Copper, Melnik, Bulgaria, June 2014 (21775689762).jpg
Irudi:Violetter Feuerfalter (Lycaena alciphron) (cropped).jpg
Irudi:Lycaena alciphron.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Silvaren lastategia

**Manuel Silvaren lastategia** () Shoshonen, Idahon, dagoen lastategi historikoa da. Ignacio Berriotxoa euskal harginak egin zuen 1910ean. 1983ko irailaren 8tik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago.

4,9 metro bider 9,1 metroko eraikina du, lastategi erdi baten itxura duen mantsarda-estalki erdi batekin; zalantzarik gabe, handitu egin nahi zuten tamaina osoa izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Springfield-Cape Girardeauko elizbarrutia

**Springfield-Cape Girardeauko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1956ko uztailaren 2an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Springfielden dago. Egun apezpikua Edward M. Rice da.

## Ordinarioak 
* Charles Herman Helmsing (1956-1962)
* Ignatius Jerome Strecker (1962-1969)
* William Wakefield Baum (1970-1973)
* Bernard Francis Law (1973-1984)
* John Joseph Leibrecht (1984-2008)
* James Vann Johnston Jr. (2008-2015)
* Edward M. Rice (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eslovakiako hungariarrak

**Hungariarrak** Eslovakiako gutxiengo etnikorik handiena dira. Gehienak herrialdearen hegoaldean bizi dira, Hungariako mugatik hurbil, Komárno eta Dunajská Streda barrutietan bereziki. 2021eko erroldaren arabera, 462.175 hungariera hiztun zeuden Eslovakian, biztanleriaren %8,48.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eoko Ostraren Jaialdiko erlojupekoa

**Eoko Ostraren Jaialdiko erlojupekoa** () Asturiasko Castropol herrian urtero jokatzen den arraunketa estropada da. Maiatzeko lehenengo asteburuan izaten da, herrian *Eoko Ostraren Jaialdia* ospatzen delako.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
## Garaipenak 
## Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Plentziako Traineru Jaitsiera

**Plentziako Traineru Jaitsiera** Plentzian antolatu izan den estropada da. Aurredenboraldiko estropada izan zen eta ez zuen jarraitasunik izan.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Martin hotela (Winnemucca)

**Martin hotela** () Winnemuccan, Nevadan, dagoen hotel historikoa da, eskualdeko euskal artzainak hartzen zituena. 1913an eraikia, lehen Lafayette Hotel Annex eta Roman Tavern izenak izan zituen. 2003ko urriaren 24tik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago.

Historikoki esanguratsua da Winnemuccako merkataritzarekin duen loturagatik eta euskal artzainekin duen loturagatik. Artzainentzako ostatu gisa balio izan zuen, eta 2003an NRHP zerrendan agertzen zenez, "euskal sukaldaritzagatik ezaguna izaten jarraitzen du".

"" edo bertoko merkataritza-estiloan eraiki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kansas City-Saint Josepheko elizbarrutia

**Kansas City-Saint Josepheko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren estatubatuar elizbarrutia da. 1880ko irailaren 10ean ezarri zen Kansas Cityko elizbarruti gisa eta 1956ko uztailaren 2an Saint Josepheko elizbarrutiarekin bat egin zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Kansas Cityn dago. Egun apezpikua James Vann Johnston Jr. da.

## Ordinarioak 
### Kansas Cityko apezpikuak 
* John Joseph Hogan (1880–1913)
* Thomas Francis Lillis (1913–1938)
* Edwin Vincent O'Hara (1939–1956)

### Saint Josepheko apezpikuak 
* John Joseph Hogan (1868-1880)
* Maurice Francis Burke (1893-1923)
* Francis Gilfillan (1923-1933)
* Charles Hubert Le Blond (1933-1956)

### Kansas City-Saint Josepheko apezpikuak 
* John Cody (1956-1961)
* Charles Herman Helmsing (1962-1977)
* John Joseph Sullivan (1977-1993)
* Raymond James Boland (1993-2005)
* Robert Finn (2005-2015)
* James Vann Johnston Jr. (2015-)

## Kansas Cityko apezpiku lagunkideak 
* John J. Glennon (1896-1903)
* John Cody (1954-1956)

## San Josepheko apezpiku lagunkidea 
* Francis Gilfillan (1922-1923)

## Kansas City-Saint Josepheko apezpiku lagunkidea 
* Robert Finn (2004-2005)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Joseph M. Marling (1947-1956)
* Joseph Vincent Sullivan (1967-1974)
* George Kinzie Fitzsimons (1975-1984)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Winnemucca hotela

**Winnemucca hotela** () Nevadako izen bereko herrian dagoen hotel historikoa izan zen, eskualdeko euskal artzainak hartzen zituena. 1863an "" edo hasierako merkataritza-estiloan eraikia, 2019an bota zuten. 2005eko maiatzaren 26tik aurrera Ameriketako Estatu Batuetako Leku Historikoen Erregistroan dago.

Historikoki esanguratsua da Winnemuccako merkataritzarekin eta euskal artzainekin zuen loturagatik. Picon Punch izeneko koktelaren jaiolekua izateagatik ospetsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gardnerville (Nevada)

**Gardnerville** Ameriketako Estatu Batuetako erroldak esleitutako leku bat da. Douglas konderrian dago, Nevada estatuan.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gersalzaha

**Gersalzaha** edo **Garzalha** Gerardo López de Gereñuk, 1957an, Prestamero iturburu bezala aipatuz, Mandaita eta Olabarri artean zegoen herri hustu bat zela esan zuen, Iruña Oka udalerrian, Araban.

## Historia 
1025eko Donemiliagako Goldean aipatzen da, *Gersalzaha* izenarekin, eta badirudi 1257rako jada hustua zegoela. Beste izen batzuekin ere jaso da: Garzalha,​ Gerfalzaha (*s* altua *f* batekin ordezkatuz) ​eta Gersalzaha kasu.

## Kokapena 
Becerro Galicanoren kartografia prestatu zutenek Gerardo López de Gereñuk emandako kokapena kilometro batzuk ekialderantz mugitu zuten. Gerardo López de Gereñuk emandako kokapen horretan, gutxi gorabehera Huerzas herriaren etiketa jarri zuten eta *Gersalzaha*ren etiketa, ordea, Olabarri eta Langraiz Oka artean. Ustezko kokapen hori da goiko-eskuineko mapan ikus daitekeena, baina

## Beste interpretazio bat 
**Gersalzaha** hura, ustezko herri hustu hura, geroagoko Gesaltza, Gesaltza Anañaren izen zaharra izango dela uste da gaur egun.

{
  "type": "ExternalData",
  "service": "geopoint",
  "query": "#defaultView:Map\nSELECT ?id ?idLabel (?idLabel as ?title) (?antzinako_izenaL as ?description) ('small' as ?marker_size) ('#228b22' as ?marker_color) ?geo WHERE {\n  ?id wdt:P1343 wd:Q559998;     \n    p:P1343 [\n            pq:P1932 ?antzinako_izena;\n            pq:P361 wd:Q3324091\n          ].\n  ?id wdt:P625 ?geo.\n  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language \"[AUTO_LANGUAGE],eu,es,mul\". }\n  BIND (?barrutia as ?layer)\n  BIND(CONCAT(\"Antzinako izena: \",?antzinako_izena) as ?antzinako_izenaL)\n}"
}

Donemiliagako goldearen herrien zerrendaren hurrenkera logikoari jarraiki, Gersalzaha beste herrien ekialdean kokatu zuten lehenengo Prestamerok eta gero, ikuspegi horri jarraiki, Gerardo López de Gereñuk, baina Gesaltzak antzinatik izan duen garrantzia ezagututa, EHUko Becerro Galicanoren kartografia prestatu zutenek eta 2025eko liburuxka prestatu zutenek, bide horretatik segitu zuten.
::1️⃣ ez da harritzekoa Gesaltza Añana bezalako herria Donemiliagako goldearen zerrendan agertzea eta 
::2️⃣ ez da harritzekoa Gesaltza *De* ***Murielles*** barruti horretan, nolabait nabarmendua, zerrendaburu agertzea.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gesaltza Añana.

## Kanpo estekak
Carlos Castaneda

**Carlos Castaneda** (benetako izena: **Carlos César Salvador Arana Castañeda**) (Cajamarca, 1925eko abenduaren 25a-Los Angeles, 1998ko apirilaren 27a) AEBetako antropologo eta idazlea izan zen, perutar jatorrikoa . Ospetsu bihurtu zen mundu osoan bere entrenamendu eta iniziazio xamanikoari buruzko kontakizunengatik, Juan Matus izeneko indiar yaquitarraren eskutik.

Perun jaioa, 1951an AEBtara lekualdatu zen. Geroago, Los Angelesko Kaliforniako Unibertsitatean antropologia ikasi zuen, bere gradua, lehen, eta doktoretza, gero, lortuz.

Bere anonimotasunari garrantzi handia eman ziolako, bere biografiaren pasarte asko ez dira ondo ezagutzen.

Bere lehenengo lanak, "*The Teachings of Don Juan*"-ek (1968) arrakasta handia lortu zuen, eta trilogia baten abiapuntua izan zen. Castanedak 28 milioi liburu baino gehiago saldu zituen, eta bere lanak 17 hizkuntzetara itzuliak izan ziren .

Bere liburuetan, modu autobiografikoan idatziak, bere maisu eta gida kontzientziaren esplorazioan Don Juan azti yaquitarraren irakaspenak jasotzen ditu. Bere gidaritzapean, kontzientziaren egoera berezien unibertsoan buru-belarri sartu zen egilea. Hasiera batean, substantzia psikotropikoen bidez, eta geroago substantzia horiek gabe, zentzumen fisikoetatik harago dauden errealitateetara iristeko bere barne-gaitasunak kontrolatzen ikasi zuenean .

Bere obran (11 liburu, guztira) XX. mendeko 60ko hamarkadako elementu kontrakulturalak  mistizismoarekin, xamanismoarekin eta antropologiarekin nahasten dira.

Aditu askok Castanedaren lanak fikzio antropologiko hutsatzat jo arren (Don Juanen existentzia bera ukatuz), bere jarraitzaileek haren kontakizunen benekotasuna sutsuki defendatzen dute .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Picon Punch

edo, besterik gabe,  highball koktel mota bat da, amaroz, ur gasdunez, eta onartu zuen.

Erabiltzen den likore tradizionala (Amer Picon) Marseillan ekoizten dute, 2025ean, Toranik Torani Amerren errezeta Renoko Ferino Distilleryri saldu zion.

Ipar Nevadan, Picon Punch izotzarekin zerbitzatzen dute Sparkseko Louie Picon Glass Companyk sortutako neurriko edalontzi batean. Beste eskualde batzuetan, edaria *highball* motako edalontzi batean edo izotzez betetako edalontzi altu batean zerbitzatzen dute. Gardnervilleko J.T. Basque Bar and Dining Room tabernan 4 ontzako edalontzi txiki batean zerbitzatzen dute. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia
* 

## Kanpo estekak
Pseudoperipteroa

[thumb|[Maison Carrée Nimesen, erromatar tenplu arkupe pseudoperipteroa.]]
Arkitekturan, eraikin **pseudoperiptero** batek zutabeak ditu aurreko arkupean, baina alboko zutabeak eraikinaren alboko fatxadetan txertatuta edo itsatsita ditu. Antzinako erromatarrek nahiago izan zituzten eraikin pseudoperipteroak, aurrealdean arkupea zutenak, alboetan koloma ahokatuak zituztenak eta atzean harresiak, naosean.

Mutur bakoitzean arkupea duen eraikin pseudoperipteroari *anfiprostilo* deritzo. Ikus Venus eta Erromaren tenplua.

Eraikin pseudoperipteroek *peripteroen* antzekoak dirudite, *peristilo* baten antzera naosaren inguruan zutabe exentuak dituztenak. Agrigentoko Zeus Olinpikoaren tenplua estilo honen adibide greziar ospetsua da, Antzinako Erroman ohikoagoa izatera iritsi zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrouxeko Atea

**Arroux-eko Atea** edo **Sens-eko Atea** Augustodunum-era (Autun) sartzeko ateetako bat da, Frantziako Saona eta Loira departamenduan dagoena.

Augustoren erregealdian eraikia, hiriko gainerako harresiak bezala, ateak iparralderantz darama, Auxerrerantz. Ate defentsiboa, bere konfigurazioari esker, bertatik igarotzen ziren merkantzien gaineko eskubideak biltzeko aukera ere ematen zuen, esklusa baten eraikuntzari esker. Hiriaren ospea islatzeko egitura monumentaltzat ere sortu zen.

Beheko solairuaren eta goiko pisuen zati bat gorde dira, eta aztarna horiek monumentu historiko izendatu zituzten 1836an.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
*  Yannick Labaune (2014). Autun antique. Guides archéologiques de la France (en francés). Paris: Éditions du patrimoine. ISBN 978-2-7577-0331-1. 
* 

## Kanpo estekak
Lierni Irizar Lazpiur

**Lierni Irizar Lazpiur** (Bergara, 1965eko maiatzaren 15a) gizarte langilea, psikoanalista eta idazlea  da.

## Bizitza 
**Lierni Irizar Lazpiur** Bergaran jaio zen 1965eko maiatzaren 15ean eta bere bizitzako lehen urteak han eman zituen. *Mariaren Lagundiaren Ikastetxean* ikasi zuen lehenik, eta * Ipintza Institutuan* ondoren.

Hamazortzi urte zituela, Donostiara joan zen Gizarte Lana ikastera, garai hartan Aldapetan zegoen Donostiako *Gizarte Langileen Elizbarrutiko Eskolara*. Hurrengo urtean familia osoa Donostiara joan zen bizitzera. Ondoren, Filosofia ikasi zuen EHUn, eta bertan Zientzian eta Humanismoan Ikasketa Aurreratuen Diploma (IAD) eta Doktoretza ere egin zituen. *Filosofian doktoratua* eta *Osasun Mentalean masterra* du.

Txikitatik pianoa jotzen ikastea bere desioa zenez musika ikasketak ere egin zituen: *solfeoa, pianoa, harmonia eta konposizioa* ikasi zituen Musikako Oinarrizko Titulua lortuz. Bere bizitzan zehar askotan itzuli da pianoa jotzera afizionatu mailan.

## Ibilbide profesionala 
Ibilbide luze eta aberatsa egin du arlo sozialean zein hezkuntzan eta arlo klinikoan. Gizarte Langintza ikasi ondoren, Gizarte Zerbitzuen arloan lan egin zuen urte batzuetan. Gurutze Gorrian ere lan egin zuen, adinekoekin eta babes-izapideekin lotutako hainbat proiektutan parte hartuz. Donostiako Udalean Oinarrizko Gizarte Zerbitzuetako langilea izan da. HIESaren aurkako ekintzailetzako hainbat proiektutan parte hartu izan du Euskadin eta Espainian elkarteko eta honen baitan dagoen *Escuela Lacaniana de Psicoanálisis del Campo Freudiano (ELP)* elkartetako kidea da.

## Argitalpenak 
2014an bere lehen liburua argitaratu zuenetik, idazketa bere jardueretako bat da gaur egun. Bere argitalpenen artean honakoak aipatu behar dira:

* *La pérdida del humano*. *El modo en que se trata el sufrimiento, la enfermedad y la diferencia,* (2014)
* *El cuerpo, extraño. Dos formas de entender el cuerpo: medicina y psicoanálisis* (2016)
* *Banalizaciones contemporáneas: lenguaje, sufrimiento, enfermedad y muerte*. (2018)  
* *Lo que nadie quiere saber* (2021) 
* *Las palabras que me soñaron* (2022). 
* *La lengua que nos habla. Restos de una penumbra* (2024) 

Arnoldo Liberman psikoanalista eta idazlearekin batera, honako liburu hauek ere argitaratu ditu:

* *Dos más dos son diez. Las palabras que cuentan* (2022) 
* *La pregunta incesante. Bajo la piel de las palabras* (2023). 
* *Voces de mujeres. La travesía del silencio.* (2025) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vaimahuta ur-jauzia

**Vaimahuta ur-jauzia** Tahiti uhartean dagoen ur-jauzi bat da, Polinesia Frantsesean. Tiarei udalerriko Fa'aruma'i haranean dauden hiru ur-jauzietako () lehenengoa da. Vaimahuta ur-jauzia da hiruretan ezagunena, besteetara iristea zaila baita.

Hiru ur-jauzietako urek Faarumai ibaia elikatzen dute eta meandro zabal bat egin ondoren urak ozeanoan isurtzen ditu.

Oihan tropikalaren erdian dagoen harana da Fa'aruma'i.

## Iruditegia 

Irudi:Vaimahuta falls in Tahiti.JPG
Irudi:Tahiti, French Polynesia - Les Trois Cascades (48034035407).jpg
Irudi:Cascade tiarei.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eusko-estatubatuarrak Idahon

]]
Boisek 3.573 eusko-estatubatuar inguru ditu. Idahoko hautetsi eusko-estatubatuar ospetsuen artean, Pete T. Cenarrusa Estatu idazkaria, bere ondorengo Ben Ysursa, biak errepublikanoak, David H. Bieter Boiseko alkate demokrata ohia, J. David Navarro errepublikarra, Ada konderriko egungo eskribau, auditore eta grabatzailea, Idahoko konderririk jendetsuena. Mary Azcuenaga, Ronald Reaganek Merkataritza Batzorde Federaleko kide izateko izendatu zuen abokatua, Idahoko Council herrian jaiotako eusko-estatubatuar bat da.

Zilarraren aurkikuntzak erakarri zituen euskaldunak Idahora, Silver City bezalako kokalekuetara. Meatzaritzan zuzenean aritzen ez zirenek abeltzaintzan jarduten zuten, meatzariei behikia eta bildoski saltzen. Horrelako etorkin batzuk Euskal Herrira itzuli ziren bitartean, beste asko geratu egin ziren, eta, geroago, familiak batu zitzaizkien. Idahora doazen euskal etorkinen kopuru zehatzak ez dira ezagunak, Estatu Batuetako erroldak ez baitzituen euskaldunak eta espainiarrak bereizten, nahiz eta Idahora doazen etorkin "espainiar" gehienek beren burua euskalduntzat jo.

Idahok 1890ean estatu izatea lortu zuenean, bertara iritsi ziren lehen euskaldunak. 1912rako, aitzindarietako batzuk, hala nola Jose Navarro, Juan Achabal, Jose Bengoechea, Benito Arregui, John Echebarria eta Juan Yribar, finkatuta zeuden eta Estatuan ondasunak zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aronen fanuma

**Aronen fanuma** fanum edo tenplu galo-erromatarra da, Aurillac-en, Frantziako komuna eta hiri batean, Cantal departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Monumentu historiko izendatu zuten 1980an.

## Historia 
Indusketa arkeologikoak, 1970eko hamarkadan hasiak, tokiko hainbat material berreskuratzera iritsi ziren, besteak beste, pieza lapidarioak, beirazko artefaktuak eta metalezko beste elementu batzuk, txanponak, zortzi kapitel koloma (horietako lauk Eguzkia eta Ilargia irudikatzen duten trakita-buru zizelkatuak dituzte), zutabe ildaskatuko eta zeramikazko upel-zati bat eta terrakotako antefixak. Objektu hauek, tenplua, gure aroko I eta III. mendeen artean erabilia izan zela ezartzen dute.

Gune honetako artefaktu eta elementu arkitektoniko batzuk Aurillac-eko Arte eta Arkeologia Museoan daude ikusgai, fanum-ak bere garaian izan zuen modeloaren berreraikuntza batekin batera.

## Arkitektura 
Fanuma ganbera zirkular bat da (cella), hamasei aldeko girola edo galeria poligonal batez inguratua, Cère eta Jordanne ibaien haranetara zabaltzen dena. Galeriaren angeluak zutabe ildaskatuen oinarriek markatzen dituzte (horietako zortzi bertan daude), akanto orriak dituzten kapitel korintoarrekin. Aurkitutako terrakotazko antefijek sabaiak zituen materialen eta diseinuaren aztarnak utzi zituzten. Badirudi guneak patio bat izan zuela inguruko horma batez inguratuta, eta zunda bidez aurkitu zen, ipar-mendebalderantz. Harresia fanumetik 55 metrora dago, ipar-mendebalde ipar-ekialderako orientazioarekin, 84 metroko luzeran eraikia. Era berean, partzialki agerian dagoen esparru karratu baten aztarnak ere badaude; fanumaren hego-ekialdean, zorua zolatuta dago, eta 29 metro luze dira haren aldeak. Egitura, agian, santutegiaren eranskin bat, erromesak hartzeko babesleku bat edo beste fanum bat izan dela uste da.

Aronen fanuma oso ezohikoa da arverni tribuak eta velaviak bizi ziren lurraldean, poligono-formazioa baitu, lau angeluko girolaren ordez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vladimir Maruxevski

**Vladimir Vladimirovitx Maruxevski** (errusieraz: *Влади́мир Влади́мирович Маруше́вский*) Errusiako buruzagi militarra izan zen, Errusiako Armada Inperialeko eta Armada Zuriko jenerala. Errusiako Errepublika laburreko azken Estatu Nagusik burua ere izan zen.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Maruxevski 1874ko uztailaren 24an jaio zen, San Petersburgon, San Petersburgoko gobernazioko familia noble batean. 1893an eta 1896an, Seigarren Kadete Gorputzean eta Nikolaev Ingeniaritza Eskolan graduatu zen, hurrenez hurren. Graduatu ondoren, hainbat batailoi txikitan zerbitzatu zuen. Garai hartan, teniente mailara igo zuten 1898an, eta kapitain mailara 1902an.

### Lehen Mundu Gerra 
Lehen Mundu Gerran, Errusiako Espedizio Indarraren 3. Infanteria Brigada Berezia zuzendu zuen Frantzian, 1916ko uztaila eta 1917ko maiatzaren artean. 1917ko urriaren 9tik abenduaren 6ra bitartean, Errusiako Errepublikako Estatu Nagusiko azken burua izan zen. 1917ko azaroan laburki atxilotu zuten, Herri Komisarioen Kontseiluaren aginduz, Sobietar gobernuaren aurkako negoziazioengatik (kargu bera jarri zioten Nikolai Dukhonini, Stavkan soldaduek hil zutena) eta Alemaniarekin armistizioaren sabotajeagatik. Alexei Manikovski jeneralarekin batera (departamentu militarraren kudeaketa teknikoa egiten zuena), Maruxevski atxilotu eta Kresty espetxera bidali zuten. 1917ko abenduaren 14ean, baldintzapeko askatasunean askatu zuten, eta ondoren Finlandiara eta Suediara ihes egin zuen.

### Errusiar Gerra Zibila eta azken urteak 
1918ko abenduaren 2an, britainiar eta frantziar misio militarren gonbidapenez, Arkhangelskera joan zen, eta han Iparraldeko Eskualdeko komandante izendatu zuten. Aldi berean, Iparraldeko Eskualdeko Behin-behineko Gobernuko kide izan zen gobernadore nagusi gisa eta barne arazoen, komunikazioen, posta eta telegrafoen sailen buru. 20.000 soldadu inguruko "Iparraldeko Armada Zuriaren" eraketa zuzendu zuen. Britainiar kontingente militarraren menpe zegoen neurri handi batean, eta honek Ipar Errusiako esku-hartzean parte hartu zuen eta Armada Gorriaren unitateen aurkako operazio militarrak zuzendu zituen. 1919ko urtarrilaren 26an, gobernadore nagusiaren eginkizunak Jevgeni Miller jeneralari transferitu zizkion, Armadako komandante izaten jarraitu zuena (baina benetan Millerren laguntzaile gisa aritu zena).

1919ko maiatzetik aurrera teniente jenerala izan zen. 1919ko udan, Mannerheimekin negoziatu zuen Finlandiaren eta Errusiako Iparraldeko Eskualdearen arteko lankidetza militarrari buruz. 1919ko abuztuaren 19an, Iparraldeko Armadako komandante kargua utzi zuen eta 1919ko irailaren 5ean Suediara joan zen.

Jugoslaviara erbesteratu zen, eta Zagreben hil zen 1951n.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak
Propargilo talde

Kimika organikoan **propargilo taldea** propinoa oinarri duen ordezkatzailea edo katioia da, HC≡C−CH2− egitura duena. Sintesi organikoan interesgarriak diren erreaktibo batzuetan agertzen da, hala nola propragil alkoholean edo propargil kloruroan.

Propargilo katioia eta propadieno katioia mesomeroak dira eta katioiak bien egituren arteko oreka agertzen du. Beraz, erreaktibo nukleozaleek bi posizio desberdinetan erreakziona dezakete eta ondorioz, produktu desberdinak sortuz.
alt=Nicholas Reaction|erdian|509x509px

## Erreferentziak
Phengaris nausithous

***Phengaris nausithous*** Lycaenidae familiako tximeleta espezie bat da. Europan eta Erdialdeko Asian aurkitzen da, baita Euskal Herriko mendialdean ere.

Johann Andreas Benignus Bergsträsser alemaniar entomologoak deskribatu zuen 1779. urtean eta *Maculinea nausithous* izena ezarri zion.

## Bizi zikloa 
Gaitun sendagarriari (*Sanguisorba officinalis*) estuki loturik dago, bai eta harekin lorturik dagoen *Myrmica* generoko inurriari ere.

## Arriskua 
Mehatxaturiko espeziea da eta kopuru txikitan ikusten dira, txoko ekologiko espezializatua baitute, eta landarearentzako edo inurrientzako baldintzak aldatzen badira tximeleta ere desagertu egingo da.

## Iruditegia 

Irudi:Phengaris nausithous dorsal.jpg|Tximeleta arraren gainaldea.
Irudi:Bangel Wilberhofen Pumpenhaus Juli 2018 Img 0615.jpg|Heldua gaitun sendagarriaren lore gainean.
Irudi:Maculinea nausithous.jpg|Bikotea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arlesko foroa

**Arlesko erromatar foroa**, Frantziako hegoaldean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatutako tokietako bat da, «Arlesko monumentu erromatar eta erromanikoak» gunearen barruan, zehazki, eta kriptoporikoen ondoan, **164-003** identifikazio-kodearekin.

Arlesko foroa K.a. 30-20 urte inguruko lehenengo hiri-errealizazio handia da. Hiri hori K.a. 46. urtean sortu zen, *Arelateri* Zesarri emandako laguntza eskertzeko. 

## Historia eta deskribapena 
Erromatar hirigintzaren usadioen arabera, foro hau hiriko bi bide nagusien bidegurutzean esertzen da: Cardoa (ipar-hego) eta dekumanoa (ekialde-mendebalde). Arlesko foroa 3.400 metro koadroko leku zolatu handi batek osatzen du, eta bi zati baino ez dira gorde. Hasieran, foroa lau arkupe monumentalek osatzen zuten, arkupedun beste horrenbeste galeriarekin lotuta. Arlesko foroaren originaltasuna zimenduetan datza. Izan ere, kriptoportiko harrigarrien gainean, Hauture muinoaren inklinazioa konpentsatzeko lurpeko galeriak eraikitzen dira, gari-aletegi bat osatuz. 

Epaiketak egiten ziren tokia zen basilika zibila deitzen denaren ondoan kokatzen da foroa, baita merkataritza burtsa ere. Gaur egun, beste foro bat dela uste da, Konstantino enperadoreak IV. mendean eraiki zuena.

461ean Sidonio Apolinar bezalako autore zaharrek aipatzen dute eta deskribapen bat uzten du, «garai hartan hirian nagusi zen zutabe eta estatuen eta giro politikoaren erabat beteta». 

Gaur egungo foroaren lekua ez dator bat foro zaharraren gunearekin. Erromatar foroa hegoalderago hedatzen zen, bi zutabeen aztarnen atzean.

## Kanpo estekak 
* ''Forum d'Arles'' Arlesko ondarearen web orrian (frantsesez)
Gose Jokoak: Txori kantarien eta sugeen balada

***Gose Jokoak: Txori kantarien eta sugeen balada*** (*The Hunger Games: The Ballad of Songbirds & Snakes*, jatorrizkoan) *Gose Jokoak* eleberrietan oinarrituriko film sailaren borzgarren pelikula da, Francis Lawrence-k 2023an zuzendua. Honako hau lehenbiziko filmaren prekuela da, eta hurrengo filmetan Panem-eko lehendakaria izanen dena nola gaiztotzen den kontatzen du. Prime Video *streaming* plataformak euskarara bikoiztu zuen.

## Sinopsia 
Panem postapokaliptiko batean girotua, Katniss Everdeen-en abenturak hasi baino hamarkada batzuk lehenago kokatzen da filma. Kapitolioan, hemezortzi urteko Coriolanus Snow bizitzan behin bakarrik izanen den aukera baterako prestatzen ari da: Gose Jokoetarako tutore gisa loria lortzea. Hamargarren Gose Jokoetan, Lucy Gray izeneko gaztearen tutorea izanen da Snow. 12. distritu pobretuaren ordezkaria da Gray, eta neskak publikoa guztiz harrituko du jokoen inaugurazio ekitaldian kantatzen duelarik. Snow neskaren talentuaz eta xarmaz baliatzen saiatuko da bizirauteko.

## Aktoreak 
* Tom Blyth: Coriolanus Snow.
* Rachel Zegler: Lucy Gray.
* Josh Andrés Rivera: Sejanus Plinth.
* Hunter Schafer: Tigris Snow.
* Jason Schwartzman: Lucretius Flickerman.
* Peter Dinklage: Casca Highbottom.
* Viola Davis: Volumnia Gaul doktorea.
* Burn Gorman: Hoff komandantea.
* Fionnula Flanagan: ''Grandma'am'', Coriolanus Snow-ren amona.
* Ashley Liao: Clemensia Dovecot.

## Kanpo estekak
Kriptoportikoak (Arles)

**Kriptoportikoak** Arlesko hirian, Frantziako hegoaldean, dauden lurpeko galeria erromatar batzuk dira, eta Unescok Gizateriaren Ondare izendatutako tokietako bat da, «Arlesko monumentu erromatar eta erromanikoak» gunearen barruan, zehazki, eta erromatar foroaren ondoan, **164-003** identifikazio-kodearekin.

Beraz, erromatar foroaren lur azpiko eraikuntzak dira, foroarekin batera eginak, K.a. 30-20 urte inguruan.

## Kanpo estekak
Propargilamina

**Propargilamina** konposatu organikoa da, HC≡CCH2NH2 formula duena alkino eta amina taldeak dituena. Likido gardena da. Sukoia, toxikoa, korrosiboa eta narritagarria da.

Propargilaminaren nitrogeno-atomoaren hidrogreno bat edo biak erradikalez ordezaka daitezke eta horiek propargilamina N-ordezkatuen taldea osatzen dute selegilina da horietako bat adibidez..

Propargilamina beste konposatu batzuen sintesian erreaktibo gisa baliatzen da, esaterako beheko eskeman dagerren oxazolaren sintesian.

359x359px

Propargilamina sintetizatzeko aminak propargilo-haluroekin, propargil bromuroarekin kasurako, erreakzionarazten dira. Propargilamina N-ordezkatuak sintetizatzeko metodo ugari dago.

## Erreferentziak
Javier Lambán

**Francisco Javier Lambán Montañés** (Ejea de los Caballeros, Aragoi, 1957ko abuztuaren 19a - *ibidem*, 2025eko abuztuaren 15a) espainiar politikaria izan zen, Espainiako Langile Alderdi Sozialistako kidea. 2015 eta 2023 bitartean Aragoiko Gobernuaren presidentea izan zen. 1999 eta 2011 bitartean Zaragozako Probintziako Diputazioaren presidentea izan zen.

2025eko abuztuaren 15ean hil zen 67 urte zituela.

## Kanpo estekak
Azetofenona

**Azetofenona** edo **fenil metil zetona** konposatu organiko aromatikoa da, C6H5C(O)CH3.formula duena zetona aromatikoen artean sinpleena. Likido garden likatsua da, giro-baldintzetan solido kristalino gisa ager daitekeena, 20,5 C-ko fusio-puntua baitu. Etanoletan, kloroformotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan disolbagarria da. Narritagarria da.

Azetofenona produktu naturala da eta berez agertzen da elikagai askotan, hala nola sagarrean, abrikotan, platanoan, azalorean, gaztan eta behikian.

## Sintesia 
Industrian azetofenona sintetizatzeko bide bat baino gehiago daude. Bi nagusienak hauek dira: kumenoarn oxidazioaren albo-produktu gisa lortzea eta bentzenoa azetil kloruroarekin erreakzionarazten aluminio kloruroa katalizatzaile moduan usatuz.

C6H6 + CH3COCl ->[AlCl3] C6H5COCH3 + HCl

## Erabilera 
Azetofenonak erabilera ugari ditu:

* lurringintzan usatzen da, xaboietan, detergenteetan, kremetan, lozioetan eta perfumeeta;
* aromatizatzaile gisa elikagaietan, edari ez-alkoholdunetan eta tabakoan;
* plastiko eta erretxinetarako disolbatzaile espezializatu gisa
* olefinen polimerizaziorako katalizatzaile gisa; eta sintesi organikoan oro har.

## Erreferentziak
Kpelle

**Kpelle** mendebaldeko Afrikako herria da, Liberian eta Ginean bizi dira. Liberiako erdialdeko eskualdean daude batez ere, eta Gineako lurralderaino hedatzen dira, bertan ere talde finkatuak baitaude. Kpelleeraz hitz egiten dute, mande familiakoa. Ia milioi bat kide izanik, kpelleek Liberiako biztanleriaren bosten bat osatzen dute gutxi gorabehera.

Maliko Inperiotik etorri ziren, XV. mendean. Klanek edo familia-taldeek kazikeriaren tradizioari eusten diote. Buruak edo kazikeak antolatzeko, ordena mantentzeko, liskarrak konpontzeko eta gainerako komunitateen aurrean taldea ordezkatzeko funtzioa betetzen du.

Lur malkartsuetako eskualde batean bizi arren, eta urteko euri-jasa handiak izan arren, bizirik iraun dute arroz-laboreei esker. Kafea, tea, kakahuetea, azukre-kanabera eta kola-hurra ere lantzen dituzte.

Ginearen frantziar kolonizazioaren aurka agertu ziren XX. mendearen hasieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak