Abaco berberiar zaldi

**Abaco berberiar zaldia**, (ingelesez *: Abaco Barb*), edo **Abaco kolonial espainiar  zaldia**, Karibeko Bahamak uhartediko bertako zaldi arraza bat izan zen. Egun arraza berreskuratzeko zenbait ekimen abiaturik daude . 
Antza, zaldi hauek espainiarrek uhartedira ekarritako berberiar zaldien zen Iberiar penintsulako beste hainbat arrazen ondorengoak omen ziren. Zaldi gehienak basazaldiak bilakatu ziren, eta bertan libre bizi omen ziren mendetan. Arrazaren banapen eremua Abako uhartetan zegoen. 

Abaco berberiar zaldia bere tamainagatik ponien sailkapen taldean sartzen zen, nahiz eta beste zenbait ezaugarri dela medi zaldi tamainako arrazetan kokatu zitekeen.

## Arrazaren historia 
Abaco Bahametako bertako zaldi arraza bakarra izan zen.

Abaco uhartea zaldi basati hauen bizilekua izan da mendeetan zehar. Berberiar zaldi hauek kolonizatzaile espainiarrek XV.en edo XVI.en mendetan zehar eramandako abereen ondorengoak dira .
Hori baino lehen, esate baterako 1513. urtean, Ponce de Leon esploratzaileak Abaco Handia bisitatu zuenean, txakur basatien presentzia aipatu zuen, baina ez zaldiena.

Antza Abaco berberiar zaldia Kuban hedatutako zaldi arrazen azpi arraza bat litzateke . 
 
Kolonizatzaileek bertara ekarritako abereak, oro har, berberiar zaldi arrazakoak omen ziren. Denborarekin zaldi populazio hau basati bilakatu zen. Edozein moduan beste hainbat iturriek zera azpimarratzen dute; Iberiar Penintsulako ipar aldeko hainbat poni arrazen ekarpena Abaco arrazan.

Amerikako Iraultzako urtetan britainiar leial zale asko Karibeko uharteetara joan ziren bizitzera. Ezin da baztertu beraiek ere zenbait abere ekarri izatea eta bertakoekin nahastea. Batzuetan, Abaco Handiaren uhartean adibidez, kolono hauen bizilekuak ez ziren aurrera atera eta ospa egin behar izan zuten. Dokumentaturik dago ospa egiterakoan zaldiak bertan askatu zituztela. Ondoren zaldien kopurua gutxituz joan zen, oro har gizakiaren eraginez.  Hainbat hamarkada geroago,  egurgileek Abaco estaltzen zuten Karibeko pinu asko moztu zituzten, eta aldi berean zaldiak ehizatu zituzten.

Garai batean Abaco berberiar zaldien taldea handia izan zen, beharbada 200 abelburu kopurura heldu omen zen. Baziren milaka hektareako basoetan zehar aske ibiltzen ziren kolore ezberdinetako zaldiak. Abereek mota askotako landaretza jaten zuten, palmondoen hostajea barne. .

1810 aldera egurra ustiatzeko konpainia batek zaldi asko ekarri zituen Kubatik uharteko pinudietan baso lanetan aritzeko. Zaldi hauek ekarpen handia egin zuten uharteko arraza garatzerakoan .. Egurgintza konpainiak bere lanak amaitzerakoan, abereak bertan abandonatu egin zituen. 

Edozein moduan zaldiei egindako DNA azterketek erakutsi zuten abereak 250 urte baino gehiago zeramatzatela gizakiaren manipulaziorik gabe. Harritzekoa da etxekotutako zaldi haiek  hainbeste urte uhartean bizirik irautea, zeren eta hasiera batean uharteak ez dirudi zaldietarako eremu egokia denik. Noizean behinka uharteko jendeak zaldiren bat harrapatzen zuen zelatzeko eta nekazaritza lanetan laguntzeko.

1960ko hamarkadan ehiztariak uhartera joaten hasi zirenean, ehiz txakurrak sarritan zaldien atzetik ibiltzen ziren harrapatzeko asmoa zuten basurdeen ordez. Orduan haien burua defendatzeko zaldiek txakurrak ostikatzen zituzten. Aldi berean, ehiztariak zaldiei tiro egiten hasi ziren. 

1960ko hamarkadan ere, Edison Key eta Morton Sawyer-ek uhartean behiak jartzeko eta haiei larretan konpetentzia kentzeko, zaldiak ia desagertzeraino ehizatu zituzten. Hilketaren amaieran hiru besterik ez ziren geratzen. Castle izeneko zaldia eta Liz izeneko behorra bere moxal Jingoarekin. Jingo hau zenbait argitalpen eta liburuen pertsonaia bilakatu da. 
thumb|300 px|eskerrera|Karibeko pinuen pinadiak zaldien bizilekua izan ziren

Ameriketako beste zaldi basati gehienek ez bezala, Abaco Barbek belaunaldiak eman zituen isolamendu geografikoan. Gus Cothran zaldi-genetistaren arabera, 1990eko hamarkadan 22 Abaco zaldien DNA aztertu zuen Rehorentzat, ondorioa zera izan zen; zaldiak ez zeudela genetikoki batere aldatuta duela bostehun urte baino gehiago Atlantikoa gurutzatuz kolonizatzaileek ekarritako abereekin alderatuta. 

### Floyd zikloi tropikala eta geroko egoera 
1999ko Floyd urakanaz geroztik   "Bahama Star Farm" izeneko etxaldearen inguruan jarri zituzten bizirik geratutako abereak. Zaldi hauek ohikoa zuten baino eremu mugatuago batean egon ziren, haien ohiko ibilbideak zuhaitz eroriek blokeatu zituztelako. Zikloi tropikal honek demaseko hondamendiak eragin zituen ere abereen ohiko habitatetan.

Etxaldean larre eremu mugatuak alde batetik eta landaredia aberatsak bestetik, arazo ugari ekarri zizkien abereei. Zaldien kopuru handia laminitis gaitza jasan zuten, ohikoa ez zuten elikaduraren ondorioz.  Asko oso gizenak jarri ziren jandako hostoengatik eta  ariketa-eremu txikiagatik. Baldintza haietan ezta moxal bakar bat ere ez zen aurrera atera eta aldi berean oso gutxi jaio ziren Floyd urakanaz geroztik .

Aditu gehienentzat arraza 2015. urtean iraungi zen Nunki  azken behorra akabatu zenean. Handik aurrera hainbat asmo daude arraza berpizteko baina orain arte ez dira gauzatu .

## Arrazaren ezaugarriak 
Bertako baldintza basatietan bizitzeko, zaldiek  gorputzez sendoak eta trinkoak bilakatu ziren eta  hankak ere sendotu zitzaizkien. Uharte isolatu batean bizitzen moldatutako Sable uharteko poniak  bezala tamainaz txikitu eta poni ezaugarriak garatu zituzten.

### Garaiera 
130-147 cm soin gurutzera.

## Arraza berpizteko saiakerak 
Klonazio proiektu batek bizirik geratzen ziren eta euren material genetikoa gordetza zegoen azken zaldien klonak birsortzea du helburu.

Bahametako Gobernua programaren bultzatzailea da baina eragile nagusia *Wild Horses of Abaco Preservation Society* elkartea da .

Abacoko Wild Horses of Preservation Society-k 2015eko urrian iragarri zuen dirua bilduko zuela, diru-bilketa  baten bidez zelula somatikoen transferentzia nuklearraren bidez lortutako "Nunki" behorratik larruazaleko zelulak klonatzeko eta arraza berpizteko enbrioien transferentziaren bidez; Bahametako  Gobernuak 2017an jada eman zuen horretarako baimena. 

Edozein moduan gaur egun arte, (2024. urtea), ez dago iragarritako plana gauzatzeko saiakeren berririk, beraz arraza desagertutzat eman daiteke.

## Abaco berberiar zaldia kulturan eta literaturan 
Breyer markak bere antzerako iruditxo bat sortzeak Abaco berberiar zaldi arraza ezaguna egin zuen Ameriketako Estatu Batuetan.

## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko artikulua "The equinest" entziklopedian
### Bideoak 
Abaco basazaldiei buruzko bideoa

## Erreferentziak