Tatiana Proskouriakoff

**Tatiana Avenirovna Proskouriakoff** (errusieraz: ***Татья́на Авени́ровна Проскуряко́ва***) (Tomsk, Errusia, 1909ko urtarrilaren 23a -  Pennsylvania, AEB, 1985eko abuztuaren 30a) epigrafista, arkeologoa eta etnologoa izan zen, maien zibilizazioan espezializatua. Diziplina horietan autodidakta, bere prestakuntza akademikoa arkitekturan zenez, marrazkilari gisa hasi zen. Maien idazkeraren ezagutzan egindako funtsezko ekarpenagatik gogoratzen da batez ere, Piedras Negras eta Yaxchilaneko idazkunek gertaera historikoak eta benetako pertsonaien bizitzak kontatzen zituztela frogatzean, eta ez soilik mitologiak edo egutegien deskribapenak, ordura arte uste zen bezala. Beste ekarpen bat monumentuen datazio sistema bat izan zen, piezen morfologian eta estilo eskultorikoan oinarritua. Aztarnategi arkeologikoen marrazkilari gisa ere ezaguna da, eta aitzindaria izan zen Carlos Vierrarekin batera egitura handiak berreraikitzeko marrazkiaren kontzeptuan: espazio arkitektoniko zabalduen irudikapen artistikoa, bere garai bikainean izan zitezkeen bezala. Maia kultura klasikoari buruzko artikulu eta liburuen egilea izan zen.

## Biografia 
### Haurtzaroa (1909-1923) 
Siberiako Tomsk hirian jaio zen 1909ko urtarrilaren 23an. Bere ama, Alia Nekrassova, medikuntzan doktorea zen, Errusian graduazio hori lortu zuten lehen emakumeetako bat. Bere aita, Avenir Proskouriakoff, ingeniari kimikoa zen. Ahizpa zaharrago bat zuen, Ksenia.

Tatiana —edo Tania, deitzea gustatzen zitzaion moduan— giro intelektual gogor batean hezi zen, eta horrek bere gaitasun naturalak indartu zituen, marrazkiarena bereziki.

1923an nazionalitate estatubatuarra lortu zuen.

### Bigarren mailako eta unibertsitateko ikasketak (1923-1930) 
Erdi mailako ikasketak Lansdowne High School-en egin zituen, non ikaskide batzuek dukesa deitzen zioten, bere adimen bikainarekiko errespetuaren seinale.

1937tik 1938ra bitartean, Sylvanus Morley maiazale ospetsuak, Zientziarako Carnegie Instituturako lan egin zuenak, Proskouriakoffen berreraikitze-marrazkiak ezagutu zituen, Piedras Negrasko Akropolia erakusten zutenak, garai bikainean izan zitekeen bezala. Morley, arkeologo bikaina, baina baita politikan eta merkataritzan trebea zen pertsona ere, marrazki hauen balioaz ohartu zen bere proiektu zientifikoak publiko zabalari eta mezenasei hurbiltzeko. Berehala ahal zuen guztia egin zuen Proskouriakoff formalki parte hartzen has zedin Carnegieren proiektu maiazale berrietan.

1950ean bere lanpostua arriskuan egon zen berriro, Carnegie Erakundeak Mayapaneko espedizioarekin (1950-1955) amaitu baitzituen bere maia-lanak, eta bertan behera utzi zituen bertan lan egiten zuten langile guztiak, hiru kide gazteenak izan ezik, horien artean baitzegoen Proskouriakoff, soldata murriztuarekin geratu baitziren plantillan. 1958an behin betiko desagertu zen Carnegieko Ikerketa Historikoaren Departamentua. Ordurako, Proskouriakoff maiazale ospetsua zen, eta berehala kontratatu zuten Harvard Unibertsitateko Arkeologia eta Etnologia Museoan *maia-artearen zaintzaile* gisa.

### Chichen-Itzá Zenoteko piezen zaharberritzea (1960-1974) 
Hiru bosturtekotan, Proskouriakoffek *Chichen-Itzá zenoteko* jadezko mila pieza zaharberritzen lan egin zuen. 1974an bere azterketa argitaratu zuen, *Jades from the Cenote of Sacrifice, Chichen Itza, Yucatan.*

## Argitalpenak 
* *An Inscription on a Jade Probably Carved at Piedras Negras* Notes on Middle American Archaeology and Ethnology II, 1944
* *An Album of Maya Architecture*, 1946
* *Middle American Art*, 1950
* *A Study of Classic Maya Sculpture* Carnegie Institute of Washington Publication No. 593, 1950
* *Varieties of Classic Central Veracruz Sculpture* American Anthropology and History LVIII, 1954
* *Historical Implications of a Pattern of Dates at Piedras Negras, Guatemala* American Antiquity XXV, 1960
* *Portraits of Women in Maya Art*, 1961
* *Lords of the Maya Realm* Expedition Magazine IV(1) 1961
* *Mayapán, Yucatán, Mexico* (with H E D Pollock, A L Smith and R L Roys) Carnegie Institute of Washington Publication No. 619, 1962
* *Historical Data in the Inscriptions of Yaxchilan, Part 1* *Estudios de Cultura Maya* III, 1963
* *Historical Data in the Inscriptions of Yaxchilan, Part 2* *Estudios de Cultura Maya* IV, 1964
* *Olmec and Maya Art: Problems of Their Stylistic Relation* Dumbarton Oaks Conference on the Olmec, 1968
* *Classic Art of Central Veracruz* Handbook of Middle American Indians Vol XI, 1971
* *Jades from the Cenote of Sacrifice*
* *Maya History*, 1993 ()
* *Graphic designs on Mesoamerican pottery*
* *Maya calendar round dates such as 9 Ahau 17 Mol*
* *The Maya : An Introduction* (with L S Spotnitz, J A Sabloff and G R Willey)

## Aintzatespenak 
* Alfred V. Kidder Amerikako *arkeologian nagusitasunaren domina*, 1962.
* Penn State-ren *urteko emakumea*, 1971.
* Tulane Unibertsitatean Zuzenbideko *Honoris Causa doktorea*, 1977.
* *Quetzalaren Ordena*, Guatemalako ohore gorena, 1980.
* American Philosophical Society-ko kide izateko hautatua, 1981.

## Ikus gainera 
* Yuri Knorozov

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maia idazkera. David Stuart eta Stephen D. Houston
* Guatemala, Maia zibilizazioaren sehaska