open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txinatar

**Txinatarrak** Txinarekin edo Txina Handiarekin lotutako pertsonak edo taldeak dira. Adjektibo honek oso adiera zabala du:

* Ikuspegi juridiko batetik, Txinako Herri Errepublikako, tartean Hong Kong eta Macau, eta Taiwango herritarrei txinatar deritze.

* Ikuspegi etniko zabal batetik, *Zhonghua minzu* () edo "txinatar nazio"aren taldeko kideak dira txinatarrak, hau da Qing dinastiaren garaian (1644-1911) bere mugan bizi ziren han etniakoak, hui etniakoak, mantxuak, uigurrak eta beste taldeak.

* Ikuspegi etniko estu batetik, mendebaldean Han etniakoak baino ez dira txinatarrak, nahiz eta genetikoki talde bakarra izan ez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibiltzeko errota

thumb|300px|Ibiltzeko errota britainiarra.
**Ibiltzeko errota** (ingelesez, *treadwheel*) Sir William Cubitt britainiar ingeniariak asmatutako aparatu bat izan zen, eskailera zirkular jarrai moduko bat, presoak lekualdatu gabe ibili eta ibili zitezen.

## Aurrekariak 
Presoak esklabo erabiltzea, lanean jartzea eta haien jardunari etekina ateratzea aspaldidanik egin izan zen. Antzinaroan noriei eragitera edo galeretan arraunean aritzera behartzen zituzten eta Erdi Aroan, katedralak eraikitzeko adibidez, poleei tiratu eta harriak jasotzera kondenatzen zituzten..

## Sir William Cubitt 
Cubitt beste hainbat lanengatik egin zen ezagun, garaiko ingeniaritza obra nagusietan parte hartu baitzuen. Horri esker lortu zuen *sir* titulua eta Ingeniari Zibilen Institutuko presidente izatea, besteak beste. Kanalak, dikeak, trenbideak... eraikitzen lagundu zuen eta Londresko Hyde Parkeko Crystal Palace ezagunaren eraikuntzan bera izan zen ingeniari buru.

## Historia 
1818an, tramankulua Bristolgo kartzelan probatu zuten lehenengoz. Dozenaka preso horzdun arrabol erraldoira igotzen ziren batera eta, hankei eraginez, zilindroa biratzen hasi eta sistema martxan jartzen zen. Ingelesez *treadmill* edo ibiltzeko errota deitu zioten Cubitten asmakizunari. Eta gaur egun ere berdin esaten diete gimnasiotan egon ohi diren oinez edo lasterka ibiltzeko zintei..

Gailuan ibiltzea ez zen hautazkoa presoentzat, zigorraren parte baizik. Iturrien arabera, presoen makinan pasatzen zuten denbora ez zen finkoa, baina hamar orduko jardunaldi luzeen berri eman izan du zenbaitek. Lan saio horietan bost kilometro egitera iristen omen ziren..

Presoak gurpilari bueltaka aritzea eraginkorra zen, izan ere, tokitik mugitu gabe, kondenatuak nekatu eta otzantzea lortzen zuen arrabolak. Baina berehala konturatu ziren, presoak punitzeaz gain, bazegoela beste probetxu bat ateratzea errota hari. Ura batetik bestera mugitzeko edo alea ehotzeko erabiltzen hasi ziren, esaterako..

## Tramankulua gaur egun 
Kartzelarako asmatutako gailu hura gaur egun gimnasioetan dauden makina askoren aitzindari izan zen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bérénice Marlohe

**Bérénice Lim Marlohe** (Paris, Frantzia, ) aktorea da, zineman eta telebistan aritua. 2012. urteko *Skyfall* filmean Bond neskarena egiteagatik da famatua.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak
Giganotosaurus

***Giganotosaurus*** dinosauro teropodoen genero bat da, egungo Argentinan Cenomaniar aroan (duela 99,6-97 milioi urte inguru) bizi zena. ***Giganotosaurus carolinii*** espezie bakarra du bere barnean eta holotipoa Patagonian aurkitu zuten 1993an.

## Filogenia 
Hona hemen Apesteguíak 2016an proposaturiko kladograma:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korear

**Korearrak** (; edo ) Ekialdeko Asiako etnia bat da, Koreako penintsulan eta hego-ekialdeko Mantxurian jatorria duena.

Gehienak Koreako estatu bietan bizi arren, diaspora zabala dago munduan zehar, 7,4 miloi lagun inguru biltzen dituena. Koreako biztanleria munduko homogeneoenetako bat da, maila etnikoan zein linguistikoan.

## Kultura 
Korearrek, bai Hego Korean bai Ipar Korean, kultura-alderdi asko partekatzen dituzte, baina bi herrialdeen arteko bereizketa politikoen ondorioz, zenbait desberdintasun izan dira eskualdeetan. Eskualdeen arteko desberdintasun horiek banaketa baino lehen bazeuden ere, urteak igaro ahala areagotu egin dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aiurdingo mendatea

[thumb|250px|Aiurdingo mendatea, [Zigoitia aldetik.]]
**Aiurdingo mendatea** Arabako ipar-mendebaldeko mendate bat da. Bi udalerriren arteko muga da: Zuia eta Zigoitia udalerrien artekoa.

## Kokapena 
Bere hasiera Murgian dago, Zuia udalaren buruan, eta Zigoitiako Zaitegin bukatzen da. Mendatearen luzera nagusia, hain zuzen, Murgia aldean dago eta herri horretan ere malda handienak aurki daitezke.

## Aiurdingo tunela 
Aiurdingo mendatearen beheko partean, Aiurdingo tunela dago; Altubeko autobia (N-622 errepidea) hortik igarotzen da. Tunel hori ezaguna egin zen bertan izandako gertaera *paranormal* batzuen ondorioz. Antza denez, tunelean itzal beltz luze bat ikusi zuten. Fenomeno hori ez da berria, eta toki askotan aipatua izan da. Dena dela, kasu honetan gertaeren lekukoen artean Ertzaintzaren patruila bat izan zen, eta horrek oihartzun berezia eman zion. Gertaera 1984an izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zuia
* Zigoitia
* Aiurdingo tuneleko gertaera

## Kanpo estekak
Compagnie Générale Transatlantique

**Compagnie Générale Transatlantique** (laburki, **Cie. Gle. Transatlantique** edo **CGT**; **Transat** ere deitua), Frantziako garraio-konpainia bat izan zen, herrialde horren itsas merkataritza berpizteko 1861ean sortua. Konpainiak bi Mundu Gerren ondoren ere iraun zuen, baina bidaiari hegazkinen garapenak porrotera eraman zuen CGTren bidaiari barkuen negozio nagusia.

1977an, konpainiak bat egin zuen Compagnie des Messageries Maritimesekin eta, hartara, Compagnie Générale Maritime eratu. Azken horrek, berriz, 1996an, Compagnie Maritime d’Affrètementekin bat egin zuen CMA CGM sortzeko.

## Sorrerako testuingurua 
thumb|*La Bretagne*, 1886an martxan jarritako lau lurrunontzi lasterretako bat
[thumb|*La Normandie* etzanda, konpainiak [II. Mundu Gerran jasandako kolpe larriena]]
1850eko urteen hasieran, Frantzian inbertsioak eskasak ziren portuetan eta itsas garraioan. Ondorioz, Frantzia nabarmen geratzen ari zen Europa eta Amerika arteko probetxuzko itsas garraioko aukerak galduta, Liverpooleko bitarteko portua erabiltzen baitzen Amerikako itsas merkataritzarako. Pereire anaiek, Crédit Mobilier sortu berritan, parada ezin hobea ikusi zuten negozio aukerak Bordele jaioterritik itsasoz haraindi ere hedatzeko.

Bada, 1855aren hasieran, Compagnie Générale Maritime sortu zen 30.000.000 liberako kapitalaz. Jatorrizko akziodunen artean, Isaacez gain, Eugène Péreire semea ere bazegoen. Zuzendaritza-batzordean, haien lagun eta ezagun judu sefardien hainbat kide zeuden. Adolphe d'Eichthal aukeratu zuten konpainiaren presidente. Inbertsiogile nagusia Crédit Mobilier zen arren, François Marie Delessert eta Charles Mallet bankari protestanteak ere inbertsiogile garrantzitsuak ziren. Pereiretarrek Hego Amerikarekiko merkataritza ustiatzeko modua ikusten zuten konpainia sortu berrian, baina baita Ipar Amerikarako eta Amerika barruko itsas posta-zerbitzuan ingelesekin eta estatubatuarrekin lehiatzeko aukera ere. Etekina konpainia horrentzat handia izan zen, konpainiari irauteko modua eman zion. Hala ere, konpainiari abiadura hartzea kosta zitzaion, eta Crédit Mobilierrek 30,000,000 libera sartu zizkion likidezia emateko. CGTk posta-zerbitzu transatlantikoa ere eskuratu zuen lehiaketa bidez, baita bidaiariena ere 1861ean (Le Havre-New York eta Saint Nazaire-Aspinwall, Panama), Finantza Ministerioaren laguntzaz. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
* Napoleon III.a
* Compagnie du Midi

## Kanpo estekak
El Ribagorzano

***El Ribagorzano***, Aragoiko egunkari historikoa da, 1904ko irailean Marcelino Gambónek Grausen sortua, Ribagortzan. Egunkaria 1924ko irailean itxi zen bere 20 urteko ibilbideari atzerabegiratua ematen zion ale berezi batekin. Ordutik, beste hiru alditan birsortu zen eta ideologiaz aldatzen joan zen gaur egun 1997tik Asociación Lliga Ribagorzanak egiten duen ediziora arte.

## Erreferentziak
Karta Olinpikoa

**Karta Olinpikoa** (ingelesez, *Olympic Charter*, frantsesez, *Charte Olympique*; 2015eko abuztuaren 2an eguneratua) Mugimendu Olinpikoaren antolakuntza eta jarduera arautzen eta Olinpiar Jokoetarako baldintzak ezartzen dituen kodea da.

Nazioarteko Batzorde Olinpikoak (NBO) bere funtsezko printzipio, arau eta estatutuen oinarritzat hartu zuen. Karta Olinpikoaren lehenengo edizioa 1908an argitaratu zen, *Annuaire du Comité International Olympique* izenarekin.

1978an Karta Olinpikoa izena jaso zuen. Orokorrean, hiru helburu ditu: olinpismoaren printzipioak eta balioak ezartzea, NBOaren araudia izatea eta Mugimendu Olinpikoa osatzen duten partaideen (NBO, nazioarteko federazioak eta komite nazionalak) eskubideak eta betebeharrak zehaztea. Karta Olinpikoak bost kapitulutan eta 61 artikulutan zenbait gida eta arau laburbiltzen ditu.

## Kanpo estekak
Vlaamse Volksbeweging

thumb|omkaderd|rechts|Vlaamse Volksbeweging-en logotipoa

**Vlaamse Volksbeweging** (**VVB**) (Flandriako Herri Mugimendua, euskaraz) flandriar erakunde abertzalea da, herri mugimendu gisa antolatzen dena eta alderdi politikoen menpe ez dagoena. Independentziaren Aldeko Elkarte Europarraren eta Hiritar Europarren Nazioarteko Batzordearen (ICEC, ingelesez) kidea da.

Maurits Coppieters politikari abertzale flandriarrak eta antifaxistak sortu zuen 1956an. Hasierako urteetan autonomia zabala eskatzen zuen Flandriarentzat, baina XX. mendeko 90eko hamarkadan jarrera independentista garbia hartu zuen eta Flandriako errepublikaren aldeko hautua egin zuen.

5.000 kide baino gehiago ditu eta 100 talde inguru herri desberdinetan, Flandriako elkarte garrantzitsuenetariko bat izanik. Hugo Maes-ek zuzentzen du (2022an).

## Kanpo estekak 
* Vlaamse Volksbeweging-en web-orria
Hato de Foces

**Hato de Foces** Huescan sortutako aragoiar folk musika taldea da. 

## Historia 
Taldea 1977an sortu zen musika tradizionalaren zaleak ziren lagun talde baten elkartzetik. Pequeño Mundo, Nuevo Mester de Juglaría, Oskorri, Jarcha edo Lana Bullonera bezalako taldeen bertsioak egiten hasi ziren lehenik. 1981etik aurrera, kontzertu arrakastatsu baten ondoren, modu erregularragoan hasi ziren eta aragoiar musika tradizionala zabaltzen hasi ziren, ahozko tradiziotik jasotako abestiak berreskuratzen. Horrela, galtzear zeuden hainbat kantu berreskuratu zituzten, baita ere zeinbait instrumentua, holanola, botoko gaita aragoiarra. 

Taldearen izena Semontanoko toki batetik dator, artzaiek gauez ardientzako babes moduan erabiltzen zutena. Taldea 2011ko abuztuaren 11ean banatu zen, atzean 35 urteko lana eta 550 kontzertu laga ondoren.

## Taldekideak 
* Marise Aguilar (ahotsa).
* Alfredo Callén García (baxua eta ahotsa).
* Salvador Cored (Botoko gaita, Zehar txirula, mandolina , bandurria, lautea eta gitarra).
* Jorge Marsó (bateria eta perkutsioa).
* Carlos Montull (gitarra eta lautea).
* José Luis Ochoa Hortelano (ahotsa, lautea, gitarra eta txirula, besteak beste).
* Olga Orús (ahotsa).
* Josu Ubierna (akordeoia).

## Diskografia 
* *Amadruga* (1983)
* *En plena cuaje* (1985)
* *Tradición y fiesta* (1986)
* *Cuarto creciente* (1989)
* *Cantar de camino* (1992)
* *Hato de Foces* (1999)
* *Errekeerre* (2002)
* *Estrella de Paz* (2002)
* *Chino Chano* (2006)

## Sariak 
* *Premio Nacional de Actualización de Música Folk*, Guadalajara (1987).
* [Radio Nacional de España]]ko entzuleen Folk Talderik bozkatuena (1989).
* Antena 3 Domina (1985).
* *Folklorista altoaragonés* (1983, 1984 eta 1986).
* Trébede (RNE) - Radio 3ko entzuleen Folk Talderik bozkatuena .
* *Parrilla de Oro* saria, Huesca, 2009.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hato de Focesi buruzko informazioa *Gran Enciclopedia Aragonesa*n.
Susana Abaitua

**Susana Gomez Abaitua** (Gasteiz, Araba, 1990eko urriaren 5a) euskal aktorea da. *Sé quién eres* (2017) eta *Patria* filmean. Lan horrek telebistako ateak ireki zizkion, hainbat telesailetan paper txikiak egiteko: *Pelotas* (2009), *La pecera de Eva* (2010), *El secreto de Puente Viejo* (2011), *Isabel* (2012), *Aída* (2014) edota *Cuéntame cómo pasó* (2015).

Bere ibilbideko lehen urteak antzokietan eman zituen, La llamada obraren hiru denboralditan parte hartu zuen. Baina 2017an iritsi zen famarako bere jauzi handia Telecincoko *Sé quien eres* telesailean Ana Sauraren rola egiteagatik egin zen ospetsu. Lan horrengatik Feroz sarietarako izendatu zuten eta horri esker zinemaren industriako beste maila batean kokatu zuen, narratiba sakontasun handiagoko proiektuetan.

Aktore gaztea bere belaunaldikoa da, eta ez da inoiz gelditu bidean topatu dituen zailtasunak kontatu gabe. Bereziki kontatu du txikitan bullyinga jasan zuela eskolan. Horregatik dio bi haurtzaro bizi izan dituela: bata Gasteizen eta bestea oporretan joaten zen Bidarteko hondartzetan. Han ikasi zuen surfa egiten eta oraindik ere praktikatzen du bere bizitza aztoratutik ihes egiteko.

2020an Fernando Aranburuk  idatzitako eleberriaren *Patria* telebistarako bertsioaren protagonista izan zen. 2021ean Dani de la Ordenek zuzendutako *Loco por ella* filmeko protagonista izan zen. Urte berean bi filmetan parte hartu zuen: Fuimos canciones, Elísabet Benavent idazlearen izen bereko eleberriaren bertsio zinematografikoa eta *No mires a los ojos*, Paco León eta Leonor Watling aktoreekin batera. 2023an, Amazonen Prime plataformako *Los Farad* telesaileko aktore nagusi izan zen.

2026ko Goya sarietarako Emakumezko aktore onenaren izendapena jaso zuen, *Un fantasma en la batalla*  filmean egindako lanarengatik. 

## Egindako lanak 
### Zinean 
### Telebistan 
### Antzerkian  
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak
Holandar ontziteriaren harrapaketa Den Helderren

**Holandar ontziteriaren harrapaketa Den Helderren** edo **Texelgo borroka** 1795eko urtarrilaren 21ean gertatu zen Lehen Koalizioa deritzon gerraren baitan.

## Gertaerak 
1795eko neguan, frantziarrak Zazpi Herbehere Batuen Errepublikaren aurkako gerran ari ziren, Frantziar Iraultzako ideiak Europan zabaltzeko asmoz. Holandar ontziteria Marspied itsasartean harrapatu zuen ekaitzak eta aingurak Texel uhartearen babesean bota zituzten. Baina itsasoko urak izoztu eta ontziak harrapatuta geratu ziren.

Horren berri jakin eta tropa iraultzaileek urtarrilaren 22an inguratu zuten ontzidia. Biharamunean, historian lehenengoz, zalditeriak itsasontzi multzoa hartu zuen mendean. Baina inork ez zuen su egiteko beharrik izan, orduantxe iraultzaileek Amsterdameko gobernua hartu baitzuten. Errepublika zaharreko itsas armada erresistentziarik gabe errenditu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abbott (Texas)

**Abbott** Texasko hiri bat da. Hill konderrian kokatua dago. 2010ean  biztanle zituen,  kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera 
* Hill konderria

## Kanpo estekak
Maria Rita Barrenetxea

**Maria Rita Barrenetxea Morante** (Bilbo, Bizkaia, 1757ko maiatzaren 13a - Madril, Espainia, 1795eko azaroaren 23a), Solanako Markesa eta Carpiko Kondesa, aristokrata eta gaztelaniazko idazlea izan zen. XVIII. mendeko ilustratua. Euskal Herriko lehenengo emakume antzerkigiletzat onartua izan da.

## Bizitza 
Bilbon, 1750eko maiatzaren 13an jaioa, Maria Ritaren gurasoak aristokratak ziren biak: José Fernando Barrenetxea, Puertoko II. markesa, eta Ana María Morante, Solanako markesa. Ama hil ondoren, aita apaiz egin zen; eta biak, aita eta alaba, Valladolidera joan ziren bizi izatera. Maria Ritak Santa María la Real de Las Huelgas monasterioan egin zituen lehenengo ikasketak.

1775ean, Juan Sahagun Mata Linaresekin ezkondu zen, hori ere aristokrata, Carpioko kondea. Senarraren karguak zirela eta, lehendabizi Bartzelonara joan ziren, eta 1780an Madrilera, non senarrak *alcalde de casa y Corte* kargua bete zuen. Bi alaba izan zituzten.

Zenbait senitarteko Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen partaideak zituen, eta agian horren eraginez Maria Rita Real Sociedad Económica Matritense de Amigos del País delakoaren Emakumeen Biltzarreko lehendabiziko bazkideetako bat izan zen. Elkarte horretan, garaiko beste emakume ilustratu ezagunekin harremanetan izan zen, eta Gaspar Melchor de Jovellanos idazlea ezagutu zuen. Osasun ahula zuen, eta medikuak lekuz aldatzeko aholkua eman zion. Orduan, Bilbora itzuli zen; garai horretako zenbait gutun ezagutzen dira. Berriro ere Madrilera joanda, han hil zen, 1795ko azaroaren 23an.
* *La aya*
* Izenbururik gabeko beste testu bat.

## Bibliografia 
* *"Catalin" de Rita de Barrenechea y otras voces de mujeres en el siglo XVIII.* Hitzaurrea: Inmaculada Urzainqui. Alacant, Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes, 2013.

## Erreferentziak
Os Chotos

**Os Chotos** aragoiar musika taldea da, 2000an Embún herrian sortua, Echoko ibarran, Jazetanian. Aragoieraz eta gaztelaniaz kantatzen dute. 

## Historia 
Taldea ''La Ronda d'os Chotos d'Embún* izenarekin sortu zen. Denborak aurrea egin ahala, taldekideak aldatuz joan dira. Kantuen letretan ironia irabiltzen duten maiz eta haien eskualdeko arazoen inguruan kantatzen dute, esaterako, urtegien mehatxuak, despopulatzea eta lurrak uztea edo masa-turismoa. Kideak hauek dira Alfredo Arias (baxua), Dani Beltrán (ahotsa, lautea eta gitarra), Eugenio Arnao (bateria y perkutsioa), Kike Ubieto (ahotsa, gitarra y txikitia) eta Miguelé Abadías (ahotsa, gaita, dultzaina, Ribagorzako tronpa eta *txirula irlandarra*).

## Discografia 
* *L'Arco Sano Chuan* (2002).
* *Taratita* (2005).
* *Abril ye transparent* (2010).
* *Biellos Tiempos* (2016, José Antonio Labordetari eskainia).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Los Chotos *folkAragón'' blogean.
Bailey's Prairie (Texas)

'''Bailey's Prairie''' Texasko bat da. Brazoria konderrian kokatua dago. 2010ean  biztanle zituen,  kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera 
* Brazoria konderria

## Kanpo estekak
Aliecer Urrutia

**Aliecer Urrutia Delgado** (Placetas, Villa Clara, 1974ko irailaren 22a) kubatar atleta ohia da, jauzi hirukoitzean espezializatua. 1993ko Panamerikar Jokoetan gailendu zen lehen aldiz, urrezko domina eskuratuz. Ondoren, min hartu eta bere ahalmenez behetik aritu zen denboraldi batez, harik eta 1996an munduko onenen artean sailkatzea lortu zuen arte ostera, 17,70 metroko marka onenarekin. Hala ere, ez zuen Atlantako Olinpiar Jokoetarako sailkatzerik lortu. Hurrengo urtean pista estaliko munduko errekorra hautsi zuen, 17,83 metroko jauzia eginda. Astebete geroago, pista estaliko munduko txapelketan, berriro min hartu zen, eta bigarren gelditu zen, bere herrikide Joel Garcíaren atzetik. Urte horretan bertan, atletismoko munduko txapelketan, Atenasen, brontzezko domina lortu zuen, 17,64 metroko jauziarekin.

## Erreferentziak
Animaliaren elikadura

**Animalien elikadura** aztertzea zoologia eta etologiaren helburuetako bat da. Elikadurak animalien fisiologiari, anatomiari, elikatzeko moldaerei eta jokabideari eragiten die.

Animali gehienek ihes egiten dute gizakiaren aurrean, horregatik, profesionalak metodo batzuk aztertu behar dituzte zailtasun hori gainditzeko. Hauek dira metodo horietako batzuk:
* Gorozkiak. Haien forma edo itxura, hezetasuna eta edukiaren analisiak informazioa nahikoa ematen dio, sexua, lurraldeari eta dietari buruz.
* Ornogabeen aho-apendizeak, hegazti mokoak eta ornodunen hortzeria. Metodo hau bakarrik erabiltzen da arrasto fosilekin, zeren eta hortzak eta hezurrak oso ondo kontserbatzen diren.
* Hegaztien egagropilak. Elikagai hondakinak dira, erabilgarria da leku jakin bateko hegazti eta harrapakinen presentzia zehazteko.
Egagropilen azterketa oso egokia da egagropila horiek ekoizten dituzten hegaztien dieta identifikatzeko. Bi motatakoan izan daitezke egagropilak ekoizten dituzten hegaztiak, ornogabeak ( intsektuak, moluskuak) edo ornodunak (txoriak, saguak). Egagropilek harrapakina osorik jaten dute, baina aradoian banatzen da zer den digerigarria eta zein den digeriezina. Egagropilak analizatzea metodo sinplea eta fidagarria da, eta ez ditugu izan behar animaliak eskan artean. Baina ondo zehaztu behar da zer animaliei dagokion egagropila, batzuetan ez da erraza. Analisiak urrats hauek ditu:
* Tamaina, testura,kolorea eta forma analizatzea. Emaitzei buruzko informazioa bildu eta horrekin gehienetan lortu egiten da zer animali-espezieri dagokion egagropila.
 
* Egagropilaren disekzioa. Bi metodoren bidez egiten da:
** Metodo hezea. Egagropila uretan sartzen da bigundu arte. Bigunduta dagoenean pixkanaka egagropila txikitzen dugu matxarda eta disekzio orratzak erabiliz.
** Metodo lehorra. Metodo hezean bezala egiten da, baina kasu honetan lehorrean egiten da bustitu beharrean. Hezur hondakinen tratamendua. Hezurrak, beste materialetatik bereizi ondoren, garbitu eta zuritzen dute, ur oxigenatuarekin. Denbora zehatz batean egiten da, hortzak barailetatik aska ez daitezen. Hezur laginen prestaketa. Lehenik hezurrak taldeka uzten dituzte eta lehortzen. Gero, euskarri batean finkatzen dira taldeka. (kranioak, barailak, hortzak, hezur luzeak, ornoak eta abar).
** Harrapakin mota zehaztea. Identifikazio giltzak eta liburu espezializatuak erabiltzen dira.
Hegazti bakoitzak bere egagropilak dituzte, eta bakoitza ezaugarri beraiek dituzte.
* Hegazti gautarrak. Sortzen dituen egagropilak grisak izaten dira, eta beti dute hezur arrastoak.
* Harrapari eguargitarrek. Ekoizten dituzten egagropilek ez dute hezurrik edo oso zati txikietan daude. Haien digestio urinen azidotasuna handiagoa denez, hezurrak desegiten dira.
* Korbidoek. Kolore argiko egagropilak izaten ohi dira. Harritxo, lasto eta intsektu hondakin asko izaten dute.
* Hegazti limikoak(adibidez, kurlintarenetan). Egagropiletan karramarroen oskol gogorrak izaten dira eta maskor eta hazi arrastoak agertzen dira.

## Kanpo estekak
Jorge Urrutia

**Jorge Urrutia Blondel** (La Serena, 1903ko irailaren 7a - 1981eko uztailaren 5a) Txileko musikagilea eta irakaslea izan zen. H. Allende, N. Boulanger, P. Dukas eta P. Hindemith izan zituen irakasle. 1931. urtean Txileko kontserbatorio nazionaleko armonia irakasle izendatu zuten. Bizitza osoan aritu zen Txileko herri musika aztertzen. Musika idaztean, hala ere, askatasun handiz erabili zituen herri musikaren elementuak. Lan aipagarriak ditu: pianorako *Tres coros infantiles de carácter chileno*; *Tonadas*; *Album para niños*; kuarteto bat; trio bat fa minorrean; *El guitarrón del diablo* balleta; *Pastoral de Alhué* eta *Estampas de Chile* poema sinfonikoak; ahots eta pianorako *Canciones de cuna*; eta *Tres poemas de Gabriela Mistral*.

## Erreferentziak
Pablo Mendibil

**Pablo Leon Jose Mendibil Grao** (Dulantzi, Araba, 1788ko apirilaren 11a - Londres, 1832) idazle, irakasle eta kazetari liberal ezaguna izan zen. Ingalaterran erbesteratua hil zen.

## Biografia 
thumb|Londresko King´s College gaur egun.
Burgosko Ignacio de Mendibil eta Felipa Grao iruindarraren semea, haren haurtzaroa eta gaztaroa Donostian eman zuen. Zaragozako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. Josefa Gabiñarekin ezkonduta, seme bat izan zuen. 1813an Frantzian, Burdeosen, erbesteratu zen; hiriburu horretan Manuel Silvelaren ikastetxean irakatsi zuen; intelektual horrekin batera literatura espainiarraren liburutegi aukeratua argitaratu zuen.

Berriro ere Euskal Herrian, 1820an *El Liberal Guipuzcoano* aldizkari donostiarra zuzendu zuen. Hirurteko Liberalaren garaian (1820-1823) "Tertulia Constitucional" izeneko elkarte donostiarraren partaidea izan zen. 1823an, Fernando VII.a Borboik absolutismoa ezarri zuenean, Londresera ihes egin zuen. Erresuma Batuan espainiera eta frantsesa irakatsi zituen. Halaber, *Ocios de Españoles Emigrados* aldizkarian idatzi zuen eta 1824an, Jaime Villanueva zuzendaria hil zenean, bera izan zen zuzendari berria. Beste aldizkarietan kolaboratu zuen ere: *Variedades* edo *Mensajero*, José María Blanco Whiteren aldizkaria, Andrés Belloren *Repertorio Americano* aldizkarian eta ingelesez argitaratzen ziren Fraser's Review eta Foreign Magazine besteak beste.

1825an Londresen Juan Ignazio de Iztuetaren Gipuzkoako dantzei buruzko liburua plazaratu zuen. Antonio Garridoren *Floresta Española*n kolaboratu zuen eta Vicente Salváren gramatikaren berrikuspenan. 1826an *Revista del Antiguo Teatro Español* proeiktuari ekin zion; bertan Espainiako antzerkiaren lan nagusiak argitaratu nahi zituen baina zenbaki bakarra atera zuen non Pedro Calderón de la Barcaren *El astrólogo fingido* argitaratu zuen. 1829an *Clave de Conocimientos Útiles* haurrentzako hiztegiaren itzulpena argitaratu zuen.

1827an, José María Jiménez de Alcalá eta Antonio Alcalá Galianoren laguntzaz, Pablo Mendibilek Londresko Unibertsitatearen espainierazko katedrarako hautagai aurkeztu zuen bere burua. Azkenik, Alcalá Galianori eman zioten plaza. 1830ean berriro ere ezkondu zen, orduan emakume ingeles batekin. 1831tik haren heriotza gertatu arte, bi hilabete geroago, 1832an, King's Collegen espainierazko katedraduna izan zen.

## Obra 
* *Biblioteca Selecta de Literatura Española o modelos de elocuencia y poesía tomados de los escritores más célebres desde el siglo XIV hasta nuestros días y que pueden servir de lecciones prácticas a los que se dedican al conocimiento y estudio de esta lengua*. Manuel Silvelarekin batera (1781–1832). Burdeos: Lawalle inprimategia, 1819.
* *Inglaterra, Escocia e Irlanda. Pintura de trajes, diversiones, usos y costumbres*. Londres, 1828.
* *No me olvides. Colección de producciones en prosa y verso originales imitadas y traduzidas*, London, 1828.
* *Descripción abreviada del mundo*, Londres, 1828.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Eterio Pajaresen artikulua Pablo Mendibilen itzulpegintzari buruz.
Luis Otamendi

**Luis Otamendi Berasategi** (Aia, Gipuzkoa, 1947 &ndash; Zarautz, 2021eko urtarrilaren 2a) gipuzkoar bertsolaria izan zen.

Indagarate baserrian jaio zen eta anaiarekin ikasi zuen bertsotan. Lehen plaza Ordizian egin zuen 1972an eta hirutan hartu zuen parte Bertsolari Txapelketa Nagusian, 1982an, 1986an eta 1989an eta azken horretan finalurrekoetara heldu zen.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** parte hartu (3): 1982, 1986, 1989
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** parte hartu (2): 1991, 1995
* Sariak:
** Osinalde saria (1): 1973
** Orixe saria (1): 1978

## Erreferentziak
Ladonia (Texas)

**Ladonia** Texasko herri bat da. Fannin konderrian kokatua dago. 2010ean  biztanle zituen,  kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera 
* Fannin konderria

## Kanpo estekak
Marshall (Texas)

**Marshall** Texasko hiri bat da. Harrison konderrian kokatua dago. 2010ean  biztanle zituen,  kilometro koadrotan banatuta.

## Hiri senidetuak 
Marshall ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Ikus, gainera 
* Harrison konderria

## Kanpo estekak
Uvalde (Texas)

**Uvalde** Texasko hiri bat da. Uvalde konderrian kokatua dago. 2010ean  biztanle zituen,  kilometro koadrotan banatuta.

## Izena 
Ugalde euskal izenaren aldaera da Uvalde. Juan de Ugalde (Cádiz, 1729-1815) euskal deiturako militar espainiar-mexikarraren izenetik datorkio izena tokiari. Inguruan 1790 aldera apatxeen kontrako kanpaina militar bat irabazi zuen eskualde honetan, eta Arroyo de la Soledad zeritzon haran bati Cañón de Ugalde izena jarri zioten. Geroagokoa da Uvalde okerra finkaru izana.

## Historia 
2022ko maiatzean, Uvaldeko sarraskia gertatu zen herriko Robb Elementary School lehen hezkuntzako eskolan. 18 urteko hiltzaile batek 17 haur eta bi irakasle hil zituen arma automatikoekin.

## Ikus, gainera 
* Uvalde konderria

## Kanpo estekak
Alborz

**Alborz** () Irango 31 probintzietako bat da, herrialdearen iparraldean dagoena. 2010eko ekainaren 23an eratu zen, Teheran probintziatik banandurik. 5.833 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 2.412.513 biztanle zituen. Hiriburua Karaj da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azerbaijan (eskualde historikoa)

[thumb|Azerbaijan (Aderbaijan) [John Pinkertonen mapan, 1918]]
**Azerbaijan** Mendebaldeko Asiako eskualde geografikoa eta historikoa da, gaur egun Azerbaijango Errepublika eta Iranen artean banaturik dagoena.

## Historia 
Urartu erresumako lurraldea izan ondoren, mediarren Akemenestar Inperioaren barnean geratu zen. VIII. mendean, arabiarrek hartu eta Islamera bihurtu zuten Azerbaijan. Persiarrek XVI. mendean hartu ondoren, turkiarren eta persiarren arteko gatazka iturria izan zen 1828an errusiarrek hartu zuten arte. 1920an Sobietar Batasuneko Errepublika Sozialista bihurtu zen; hegoaldea Iranen mende geratu zen 1938tik aurrera. Iparraldea 1991n independizatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zanjan

**Zanjan** (; ) ipar-mendebaldeko Irango hiria da, Zanjan probintziako hiriburua. Teherandik 298 kilometro ipar-mendebaldera dago, Kaspiar itsasotik 125 kilometro hego-mendebaldera eta Qaflankuh mendigunetik 20 kilometro hegoaldera. 2011n 386.851 biztanle zituen.

## Geografia 
### Klima 
Zanjan hiriak estepako klima hotza (*BSk*) dauka Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Ekonomia 
Nekazaritza eremu zabal bateko hiriburua eta merkatu hiria da. Ekonomia jarduera nagusiak nekazaritza, merkataritza eta industria txikia (tapizgintza, zapatagintza, metalgintza) dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Urrutia

**José Luis Urrutia López** (Begoña, Bilbo, 1958) bizkaitar idazlea da. Hasieran, poesia landu zuen batez ere: *Sangre enamorada* (1981). Gero, kontakizun laburrak idazten hasi zen, eta, azkenik, 1998an, eleberriak idazteari ekin zion, eleberri historikoak, hain zuzen. Harrezkero genero hori landu du gehienbat: *El Ayalés. La historia de Elías de Aldama* (2001), *Los caminos de Elías* (2002), *Tan lejos de Ayala* (2003), *La sombra de Lanzuri* (2006). 2007an, *El secreto de las piedras rojas* izenburuko komikiaren gidoia eta testuak idatzi zituen, Arrigorriagako udalaren eskaeraz. Beste lan aipagarri batzuk: *El Inquilino del balneario de Orduña* (2006), *Los demonios de la guarda* (2004), *Ignacio. Los años de la espada* (2005) eta *César Borgia. El hijo del Papa* (2008).

## Erreferentziak
Felix Bernstein

**Felix Bernstein** (Halle, Alemania, 1878ko otsailaren 24a - Zurich, Suitza, 1956ko abenduaren 3a) alemaniar matematikaria izan zen.

Lehenengo ikasketak Cantorrekin egin zituen, Hallen; gero Hilbert eta Kleinekin ikasi zuen Göttingenen, eta han multzoen teoria landu zuen. 1907-1934 bitartean eskolak eman zituen Göttingenen. 1921ean irakasle hautatu zuten, eta Estatistika Matematikoko Institutua sortu zuen. Estatu Batuetako hainbat unibertsitatetan irakasle izan ondoren, 1948an Göttingenera itzuli zen. Multzoen baliokidetasunaren teorema ezaguna 1897an asmatu zuen, Cantorren ikasle zela Hallen. 1905ean zenbaki ordinalei buruzko artikulu garrantzitsu bat argitaratu zuen. Hala ere, Bernsteinek lanik gehiena matematika aplikatuetan egin zuen, estatistiketan, biologia matematikoan eta matematika aktuarialean. Funtzio ganbilak, Laplaceren transformazioa, zenbaki teoria eta genetikaren teoria matematikoa ere landu zituen.

## Erreferentziak
Radetzky martxa (eleberria)

***Radetzky martxa*** (*Radetzkymarsch*) Joseph Roth idazle juduaren eleberria da, 1932an argitaratu zena. Austria-Hungariako Inperioaren gainbehera eta erorialdia kontatzen du, *Trotta* familiaren historiaren bitartez. Anschluss-en garaian girotutako *Kaputxinoen kripta* lanean (*Die Kapuzinergruft*, 1938), Rothek segitu zuen familiaren gorabeherak kontatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
LIBRIS

thumb|Katalogoaren gestioa Suediako Liburutegi Nazionalaren esku dago.
**LIBRIS** edo *Library Information System* Suediako katalogo bibliografiko bateratua eta nazionala da. Sistemaren gestioa Suediako Liburutegi Nazionalaren esku dago eta bulego nagusia Estokolmon dago. Datu basean zehar 6,5 milioi liburu, aldizkari, artikulu, mapa, kartel, partitura, baliabide elektroniko e.a. aurki daitezke.

## Historia 
LIBRISen sorkuntza 1960ko hamarkadan egin zen. Liburutegien gestioa zailtasun handiak eragiten zituen Bigarren Mundu Gerra ondoren baina 1965 arte ez zen planteatu liburutegien erabilpenean konputagailuak erabiltzearen aukera. Urte horretan gobernuko batzorde berezi batek gaiari buruzko txostena prestatu zuen  Aurrekontuen Legeak urte berean liburutegien batzorde ikertzailea ezarri zuen.  Aurreko proposamena, *Biblioteksadministrativt Information System* (BAIS), 1970eko maiatzean ezagutu zen eta urte bereko uztailaren lehenengoan batzorde tekniko batek *Library Information System* izena adierazteko LIBRIS akronimoa erabili zuen. *LIBRIS-meddelanden* (ISSN: 0348-1891) boletina, aldiz, 1972tik plazaratzen da eta 1997tik online kontsultatu daiteke.

## Erabilera 
Erregistro bibliografiko honek ez ditu liburuen oinarrizko datuak eskaintzen. LIBRISek ere autoritate kontrola eskaintzen du. Pertsona bakoitzarentzat erregistro bakarra dago non izena, jaiotze data eta lanbidea azaltzen den.

## Kodea 
Suediako katalogo nazional bateratuarentzako kodea SE-LIBR da, normalizatuta: selibr.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* National Library of Sweden: LIBRIS. Webgune ofiziala.
* : Open Data. LIBRISi buruzko informazioa.
Flamanvilleko zentral nuklearra

**Flamanvilleko zentral nuklearra** Flamanville (Manche) udalerrian kokatuta dagoen zentral nuklear bat da. Cotentineko penintsularen mendebaldean dago, Manche departamenduan, Normandian. Cherbourgetik 25 kilometroara dago mendebaldean eta La Hagueko birprozesatze zentroaren hegoaldean.

## Ikusi ere 
* Europako erreaktore presurizatua
Flamanville

**Flamanville** honakoa izan daiteke:
* Flamanville (Manche), Manche departamenduko udalerria, Bretainian.
** Flamanvilleko zentral nuklearra, udalerri horretan dagoen zentral nuklearra.
* Flamanville (Seine-Maritime), Itsas Sena departamenduko udalerria.
John Carew Eccles

**John Carew Eccles** (Melbourne,  - Tenero-Contra, Suitza, ) australiar neurologoa izan zen. 1963an Medikuntzako Nobel saria jaso zuen A. L. Hodgkin eta A. F. Huxleyrekin batera, nerbio sistema zentraleko transmisio sinaptikoari buruzko lanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al-Hamadhani

**Ahmad ibn al-Hussain al-Hamadhani** (Hamadan, 967 &ndash; Herat, 1007) persiar idazlea izan zen, arabieraz idatzi zuena. Poeta eta prosagilea zen, eta *maqama* izeneko literatura generoa asmatu zuen. Idazlan mota horretan pasadizo barregarri labur bat kontatzen da Koraneko prosa errimatuaren estiloan. Arabierazko literatura klasikoko fikziozko prosa bakanetakoa da. Hamadanik izen handia izan zuen bere garaian, eta Badi al-Zaman («Mendeko Miraria») ere esaten zioten.

## Erreferentziak
Dolar kaimandar

*Artikulu hau Kaiman uharteetako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».*

**Dolar kaimandarra** (ingelesez: *Cayman Islands dollar*), Kaiman uharteetako Itsasoz Bestaldeko Britainiar Lurraldean zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **KYD** da eta bere sinboloa $ edo CI$, dolar eta peso izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar kaimandar banako baten ehunena zentimo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentimoz osatuta dago.

## Historia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kaiman Uharteetako Diru Agintaritzaren webgunea.
Stranger Things

***Stranger Things*** (euskaraz *Gauza Arrotzak edo Gauza arraroak*), 2016an Netflix plataformak sortutako zientzia fikziozko telesail estatubatuarra da. Matt eta Ross Duffer anaiek idatzi zuten eta Shawn Levyk ekoiztu zuen. Lehenengo emanaldia 2016ko uztailaren 15an izan zen. Hasieratik kritika ezinhobeak izan zituen; prentsak aktoreen interpretazioa eta karakterizazioa eta telesailaren erritmoa, atmosfera eta honek zeukan Steven Spielberg, John Carpenter, Stephen King, Rob Reiner eta George Lucasen (1980 hamarkadako zuzendari eta autoreak) erreferentziak maite zituen.

## Sinopsia 
1980ko hamarkada. Hawkins, Indiana. Will Byers izeneko 12 urteko mutiko bat desagertzen da gauean bere etxera bueltatzean. Dustin Henderson, Mike Wheeler eta Lucas Sinclair izeneko mutikoak haien laguna aurkitzeko asmoarekin ikerketak egiten hasten dira. Aldi berean, natura-gaindiko botereak dituen neskato bat agertzen da. Neska hau, "11" izenez ezagututa, Willen lagunei laguntzen die. Gainera, Hawkinsen polizia-ofizialak (Jim Hopper), Willen amak (Joyce Byers), Willen anai nagusiak (Jonathan Byers) eta Mikeren arrebak (Nancy Wheeler) ikertzeari ekiten diote. Pixkana-pixkana, gobernuaren sekretu batzuk argitzen dira, neskato arraro horrekin eta Willen desagertzearekin oso lotuta daudenak.

## Aktoreak 
*Stranger Things* telesaileko aktore nagusienetako batzuk Winona Ryder, David Harbour, Finn Wolfhard, Millie Bobby Brown, Gaten Matarazzo, Caleb McLaughlin, Natalia Dyer, Charlie Heaton, Cara Buono eta Matthew Modine dira. Noah Schnapp eta Joe Keery aktoreek pertsonaia errepikakorrak antzeztu zituzten lehen denboraldian, baina, bigarrenean, aktore nagusien zerrendan sartu ziren, Sadie Sink, Dacre Montgomery, Sean Astin eta Paul Reiser aktoreekin batera. Maya Hawke hirugarren denboraldian sartu zen telesailera, eta Priah Ferguson aktore nagusien zerrendan agertu zen honekin batera.

## Atalak 
### Lehen denboraldia (2016) 
### Bigarren denboraldia (2017) 
### Hirugarren denboraldia (2019) 
### Laugarren denboraldia (2022) 
### Bosgarren denboraldia (2025) 
## Bitxikeriak 
* Millie Bobby Brownek Hamaika interpretatzeko ilea izugarri moztu behar zuen. Duffer anaiek hau lortu zuten neskatoari Charlize Theronek *Mad Max*en zeramatzan orrazkera erakusten.
* Telesailaren hasieran agertzen den tipografia *Dungeons & Dragons* liburuetan erabili zena da.
* Will desagertu zen estalgunean ferra bat zegoen. Ferra hori alderantziz zegoen, zorte txarra adierazten duena.
* Lehenbiziko titulua "Montauk" zen, "Montauk Project" gobernuaren esperimentuan oinarrituta.
* Wynona Ryderrek Joyce Byers interpretatzeko bere itxura Meryl Streepek *Silkwood* pelikulan zuena bezalakoa izatea eskatu zuen.

## Kanpo estekak
Azerbaijan (argipena)

**Azerbaijan** izan daiteke:
* Azerbaijan, Kaukasiako herrialderik handiena.
** Azerbaijango Sobietar Errepublika Sozialista, Sobietar Batasuneko errepublika (1936–1991).
** Azerbaijango Errepublika Demokratikoa, iraupen laburra izan zuen estatu burujabea (1918–1920).
* Irango Azerbaijan, Iran ipar-mendebaldeko eskualdea, administratiboki lau probintziatan banaturik dagoena:
** Mendebaldeko Azerbaijan
** Ekialdeko Azerbaijan
** Ardabil
** Zanjan
* Azerbaijan (eskualde historikoa), Mendebaldeko Asiako eskualde geografikoa eta historikoa.
Winnsboro (Texas)

**Winnsboro** Texasko hiri bat da. Franklin konderrian kokatua dago. 2010ean  biztanle zituen,  kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera 
* Franklin konderria

## Kanpo estekak
La Ronda de Boltaña

**La Ronda de Boltaña**, 1992an Boltañan sortutako aragoiar folk musika taldea da.

Taldea 1992ko urtarrilean sortu zen, *San Paulo festetan*, Boltañako festetan egiten ohi ziren errondak berreskuratzeko asmoz. Ordutik, Sobrarbeko gainerako herrietan ibiltzen hasi zen ets inguruko eskualdetara zabaldu zen ere. Taldearen izen bereko diskoa 1996an argitaratu ondoren, taldearen fama Sobrarbez eta Pirinioez harago hedatu zen. Aragoi osoan barrera hasi ziren kontzertuak eskaintzen, nahiz eta jatorrizko festen inguruko*errondak* egiteari eutsi zioten. 

## Discografia 
* "*La Ronda de Boltaña*", 1996.
* "*Banderas de Humo*", 1998.
* "*Un País de Anochecida*", 2001.
* "*Salud País*", 2007.
* "*La Huella que el Tiempo Deja*", 2014.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Shawnee Hills (Ohio)

**Shawnee Hills** Ohioko bi herriren izena da:
* Shawnee Hills (Delaware konderria, Ohio)
* Shawnee Hills (Greene konderria, Ohio)
Judith Leyster

**Judith Jans Leyster** (edo **Leijster**) (Haarlem, Herbehereak, 1609ko *c.* uztailaren 28a - 1660ko otsailaren 10a) Herbehereetako Urrezko Aroko margolaria izan zen. Lan generikoak, erretratuak eta izadi hilak margotu zituen. Bere lan osoa Frans Halsi egotzi zitzaion, harik eta 1893an Hofstede de Grootek zazpi margolan bereak zirela esan zuen arte. Zazpi horietatik sei 'JL*' monogramarekin izenpeturik daude.

## Galeria 

Fitxategi:Judith Leyster A Youth with a Jug.jpg|*Kannekijker*
Fitxategi:Judith Leyster A Game of Tric Trac.jpg|*Tric Trac jolas bat*
Fitxategi:Judith Leyster A Game Of Cards.jpg|*Karta joko bat*
Fitxategi:Judith Leyster Young Flute Player.jpg|*Txistulari gaztea*
Fitxategi:Judith Leyster A Boy and a Girl with a Cat and an Eel.jpg|*Mutiko eta neskato bat katu eta aingira batekin*
Fitxategi:Judith Leyster The Concert.jpg|*Kontzertua* (1631–33)
Fitxategi:Judith Leyster The Proposition.jpg|*Proposamena* (1631)
Fitxategi:Judith Leyster - Jolly Toper - WGA12957.jpg|*Jolly Toper* (1629)
Fitxategi:Judith Leyster Merry Trio.jpg|*Hirukote alaia* (1629-1631)
Fitxategi:Judith Leyster - Blompotje 1654.jpg|*Blompotje* (1654)
Fitxategi:The Jester - Judith Leyster.png|*The Jester*, Frans Halsen oinarritua

## Ikus, gainera 
* Maria de Grebber

## Erreferentziak
Traudl Junge

**Gertraud "Traudl" Junge** (jaiotza abizena, **Humps**; Munich, Alemania, 1920ko martxoaren 16a - 2002ko otsailaren 10a) Adolf Hitlerren azken idazkari pribatua izan zen, 1942ko abendutik 1945eko apirilera. Hitlerren azken nahiak idatzi ostean Berlingo *Führerbunker*ean geratu zen Hitler hil zen arte. 1945eko ekainean atxilotu eta gartzelaratu zuten. Zahartzaroan bere memoriak idatzi zituen, eta Naziek gerran egindako krimenak ez zituela ezagutzen adierazi zuen, baina bere buruari horiek ikertu ez izana leporatuz. 2004ko *Der Untergang* filman bere papera Alexandra Maria Lara aktoreak egin zuen.
Belinda Carlisle

**Belinda Jo Carlisle** (Los Angeles, Kalifornia, 1958ko abuztuaren 17a - ) estatubatuar abeslaria da, The Go-Go's taldearen bokalista izateagatik famatua, emakume musika-talde garrantzitsua. 1977an hasi zen abesten The Germs punk taldearekin, eta 1978an The Go-Go's taldean hasi zen abeslari nagusi gisa. Zortzi miloi disko saldu zituzten hiru urtetan.

1985ean taldea disolbatu zen eta solista karrera bat hasi zuen, *Mad About You*, *I Get Weak*, *Circle in the Sand*, *Leave a Light On* eta *Heaven Is a Place on Earth* bezalako abestiekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* The Go-Go's taldea

## Kanpo estekak
O arame

***O arame*** ekitaldi bakarreko ganberako opera bat da, Manuel Lourenzoren galizierazko libretoaren gainean Juan Duránek musikatu zuena, eta era berean, Lourenzoren *Camiñar polo arame cunha lata de cervexa* liburuan oinarritzen dena. 2008ko irailaren 13an estreinatu zen Colón Antzokian A Coruñako Operaren LVI. Jaialdiaren barruan. Estreinaldian A Coruñako Operaren Lagunak elkartea aritu zen ekoizpen lanak egiten eta Manuel Lorenzo berak egin zituen eszena zuzendari lanak. Operak Galiziako Kritikaren Saria irabazi zuen. 

Operan bi abeslari baino ez daude, sopranoa, Carmen Durán, eta baritonoa, Javier Franco. Taula gainean bi mimo agertzen dira ere.

## Orkestrazioa 
Txirula 1; oboe 1; klarinetea 1, fagota 1, tronpa 1, tinbalak, biolinak 4, biolak 2, biolontxeloak 2, kontrabaxua 1 eta pianoa.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak
Failaka uhartea

**Failaka uhartea** (Kuwaiteko arabieraz: فيلچا ,  * / *) Kuwaiteko uhartea da, Pertsiar golkoan dagoena. 43 kilometro koadro da luze-zabalean.

## Historia 
K.a. 2100. urtetik aurrera, Omango mendietan erauzten zen kobrearen pasabide izan zen. Baina K.a. 1700etik Zipreko kobre merkeagoak uhartearen gainbehera eragin zuen. Eskasia nagusitu zen, hiriak eta jauregiak abandonatu zituzten, eta erregeen hilobiak arpilatu. Handik mende batera merkataritza jarduera berriro suspertu zen.

2017an, Danimarkako Moesgaard Museoko arkeologo talde batek duela 3.500 urteko bitxigintza lantegi baten aztarnak aurkitu ditu Failaka uhartean, Kuwaiteko kostaldean, Mesopotamiako merkataritza sarean irla txikiak izan zuen garrantziaren seinale. Merkataritza suspertu zen garaikoak dira dira aurkitutako kornalinazko eta jadezko piezak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Waris Dirie

**Waris Dirie** (Galkayoko eskualdea, Somalia, 1965 ) modeloa, idazlea eta emakumezkoen mutilazio genitalaren aurka borrokatzen den ekintzailea da.

## Bizitza 
Waris Dirie Darod klanaren partaide zen somaliar familia musulman baten jaio zen. Waris izenak «basamortuko lorea» esan nahi du. Dirieren jaioteguna zein den zehazki ez da ezaguna, 1965. urtean jaio zela baizik ez da zehaztu ahal izan. Hiru urte zituela, genitalak mutilatu zizkioten.

Hamahiru urte zituela, berriz, bere gurasoek bera baino askoz nagusiagoa zen gizon batekin ezkontzera behartu nahi izan zuten, haien kulturaren zein erlijioaren ezaugarri den ezkontza hitzartu batean. Warisek, ordea, bere gurasoen erabakiari aurre eginda, ezkondu baino egun bat lehenago ihes egitea erabaki zuen. Basamortua zeharkatuta, Somaliako hiriburura iritsi zen, Muqdishora alegia, non bere ahizparen etxean babestu zen, eta geroago bere izekorenean.

1981. urtean Londresa joan zen bizitzera, bere osabaren etxera, garai hartan hura Londresko somaliar enbaxadore baitzen.
* Chevalier Légion d'Honneur Nicolas Sarkozyk emanda 2007
* Martin-Buber-Plakette der Stichting Euriade 2008
* Thomas Dehler Fundazioaren Thomas Dehler saria (2013), Sabine Leutheusser-Schnarrenberger28k aurkeztua.
* Woman Of The Year Campaigning Award saria (2013), Londresen, Saclak aurkeztua.
* Askatasunaren Nazioarteko Saria (2014), Lynne Featherstone ministro britainiarrak Londresko Lorren Ganberan aurkeztua.
* Emakumeentzako Emakumeen Saria (2017), Vienan "mira!29" aldizkariak emana
* Donna dell'Anno (2018)
* Million Chances saria (2018), Fritz Henkel31 Fundazioak emana
* Sunhak de la Paz saria (2019), emakumeen eskubideekiko konpromisoagatik.

## Lanak 
### Filmak 
* *The Living Daylights* (1987)

### Liburuak 
Hauxek dira bere lan batzuk:
* *Basamortuko lorea* (1998)
* *Egunsentia basamortuan* (2004)
* *Basamortuaren semeak* (2005)
* *Amarentzako gutuna* (2007)
* *Schwarze Frau, weißes Land* (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mahai bazter bat

***Mahai bazter bat*** (Frantsesez, ***Un coin de table***) 1872an Henri Fantin-Latourk margolari frantsesak egin zuen margolan ezaguna da. Margolari honek giza-taldeak margotzeagatik ezagun egin zen, *Un coin de table* da sail baten hirugarrena, eta hau da egin zituen artekoen aipatuenetariko bat, batez ere bertan Rimbaud, Verlaine eta Baudelaire poeta madarikatuak agertzen direlako. Obraren gaia da poeta ezagun talde bat bazkaldu ondoren mahai inguruan bilduta. Lana Parisko Saloian aurkeztu zen 1872an. Émile Blémontek erosi zuen eta 1910ean Louvre museoari eman zion. Azkenik, Parisko Orsay museoan geratu zen eta han ikus daiteke gaur egun.

## Protagonistak 
Eserita, ezkerretik hasita: Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, Léon Valade, Ernest d'Hervilly eta Camille Pelletan. Zutik, ezkerretik hasita: Pierre Elzéar, Émile Blémont eta Jean Aicard. Erdian Émile Blémont dago, margolana erosi zuena.

## Hasierako proiektua 
Henri Fantin-Latourren hasierako asmoa oso handizalea zen. Jatorrizko ideia Baudelaireri bere berrogeita hamar urtebetzeaz omenaldi egitea zen eta horretarako margolanean ospe handiko idazleak bildu nahi zituen, besteak beste, Victor Hugo, Leconte de Lisle eta Théodore de Banville
Hirurek ezetz esan zioten eta beste batzuk bilatu behar izan zituen. Baina hauek ez ziren azken baxak izan: Albert Mérat eskuineko aldean ikusten den lore-sorta horren ordez agertu behar zen baina Rimbaudekin ez zuen ezer ikusi nahi, haien arteko harremana oso hotza baitzen batez ere poetak Étienne Carjat margolariari makil batez 1872ko martxoaren 2an jo egin zuenetik.

## Beste taldeko erretratuak 
Sail osoak lau margolan ditu. Hauek dira beste hirurak:

Image:Fantin-Latour Homage to Delacroix.jpg|*Hommage à Delacroix*, 1864,Paris, Orsay museoa
Image:Henri Fantin-Latour 006.jpg|*Un atelier aux Batignolles*, 1870,Paris, Orsay museoa.
Image:Henri Fantin-Latour Autour du piano. 1885.jpg|*Autour du piano*, 1885,Paris, Orsay museoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Orsay museoaren webgunean.
Shawnee Hills (Greene konderria, Ohio)

**Shawnee Hills** Ohioko herri bat da. Greene konderrian kokatua dago. 2010ean  biztanle zituen,  kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera 
* Greene konderria

## Kanpo estekak
Indianola (Oklahoma)

**Indianola** Oklahomako bi herriren izena da:

* Indianola (Delaware konderria, Oklahoma)
* Indianola (Pittsburg konderria, Oklahoma)
Elizabeth Banks

**Elizabeth Banks** (jaiotza izena: **Elizabeth Irene Mitchell**; Pittsfield (Massachusetts), Ameriketako Estatu Batuak 1974ko otsailaren 10a - ) amerikar aktore, zinema-zuzendari eta ekoizlea da. Bere lehen filma *Surrender Dorothy* (1998 izan zen, baina ezaguna da *Wet Hot American Summer* (2001), Sam Raimiren Spider-Man en trilogia (2002–2007), *Seabiscuit* (2003), *The 40-Year-Old Virgin* (2005), *Zack and Miri Make a Porno* (2008), *Role Models* (2008), *The Next Three Days* (2010), *Pitch Perfect* (2012), *People Like Us* (2012), *The Lego Movie* (2014), edo *The Hunger Games* filmeetan (2012–2015) egindako paperengatik. 2014an *Pitch Perfect 2* zuzendu zuen eta 69M$ eskaratu zituen, inoiz zuzendari berri baten lehen filmak lortutako emaitzarik onena.