Georg Simon Ohm

**Georg Simon Ohm** (Erlangen, Alemania, 1789ko martxoaren 16a - Munich, Alemania, 1854ko uztailaren 6a) fisikari, matematikari eta irakasle nabarmena izan zen. Batez ere korronte elektrikoaren azterketan egindako ekarpenengatik da ezaguna, eta mundu mailan izen handia lortu zuen 1827. urtean Ohmen legea azaltzen zuen liburua argitaratu zuelako. Bere ikerketek erresistentzia elektrikoaren, intentsitate elektrikoaren eta tentsioaren arteko erlazioa zehaztu zuten, zirkuitu elektrikoen analisiaren oinarriak ezarriz.

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Georg Simon Ohm Bavariako Erlangen hirian jaio zen, familia xume baina oso kultu batean. Bere aita Johann Wolfgang Ohm zen, sarrailagile lanbidez, eta ama Maria Elizabeth Beck, jostun baten alaba. Nahiz eta gurasoek ikasketa akademiko formalik ez izan, aitak irakurketa eta autoikaskuntza izugarri maite zituen, eta maila handiko hezkuntza eman zien bere semeei matematiketan, fisikan, kimikan eta filosofian. Georgen anaia gazteagoa, Martin Ohm, matematikari oso garrantzitsua izatera iritsi zen gerora.

Hamaika urte zituela, Ohm Erlangengo Gimnasioan hasi zen ikasten, baina bertako irakaskuntza-sistemak ez zion askorik eskaini, memoria hutsean oinarritzen baitzen. 1805ean, hamabost urte zituela, Erlangengo Unibertsitatean sartu zen. Hala ere, ikasketetan arreta jarri beharrean, denbora asko ematen zuen dantzan, patinatzen eta billarrean jokatzen. Aitak, semearen jarrera ikusirik eta dirua xahutzen ari zela pentsatuz, unibertsitatetik atera zuen hiru seihilekoren ondoren. 

1806an, Ohmek Suitzara bidaiatu zuen, Gottstadt izeneko hirian matematika irakasle gisa lan egiteko. Handik urte batzuetara, Karl Christian von Langsdorf irakaslearen aholkuari jarraituz, fisika eta matematika sakonki ikasteari ekin zion modu independentean. 1811n Erlangen-era itzuli zen bere doktoretza lortzeko, eta unibertsitate berean irakasle laguntzaile gisa hasi zen lanean, argiaren eta koloreen inguruko tesia defendatu ondoren.

## Ibilbide akademikoa eta Ohmen legea 
Unibertsitatean soldata oso txikia jasotzen zuenez, Ohmek postua utzi zuen hiru seihileko eskolak eman ondoren. Ondoren, Bambergeko ikastetxe batean matematika eta fisika irakasten hasi zen. 1817an, Koloniako Jesuiten Gimnasioan matematika eta fisika irakasteko eskaintza jaso zuen. Ikastetxe honek zientzia laborategi oso ondo hornitua zuen, eta horri esker, Ohm fisikako esperimentuak egiten hasi zen, bereziki elektromagnetismoaren arloan, Hans Christian Oersted fisikari daniarrak zirkuitu elektrikoen magnetismoa aurkitu berri zuen eta.

Ohmek bere laborategian lan handia egin zuen. Garai hartan ez zegoen gaur egungo bateria edo elikadura-iturri egonkorrik. Hasiera batean Volta pilak erabili zituen, baina hauek azkar galtzen zuten indarra. Horregatik, Thomas Johann Seebeckek aurkitutako efektu termoelektrikoa erabili zuen, termopare bat eraikiz (bismutoa eta kobrea erabiliz) eta tenperatura-diferentzia baten bidez tentsio egonkor bat lortuz. Kable ezberdinekin esperimentatu zuen, euren luzera eta lodiera aldatuz, eta ikusi zuen korrontearen indarra kablearen erresistentziarekiko alderantziz proportzionala zela.

[thumb|250px|Ohmen legea irudikatzen duen diagrama klasikoa: [tentsio (elektrizitatea)|tentsioa (V), intentsitatea (I) eta erresistentzia elektrikoa (R).]]

1827an, bere ikerketa guztien emaitzak bildu eta *Die galvanische Kette, mathematisch bearbeitet* (Zirkuitu galbanikoa, matematikoki aztertua) izeneko liburua argitaratu zuen. Liburu horretan, zirkuitu elektrikoen portaera azaltzen duen formula matematiko sinple baina iraultzaile bat proposatu zuen, gaur egun Ohmen legea bezala ezagutzen dena.

### Legearen harrera zientifikoa 
Ohmek aurkeztutako legea matematikoki oso zorrotza zen, baina Alemaniako garai hartako zientzialari askok ez zuten onartu. Bere garaiko zientzia alemaniarra Hegelen filosofian oinarritutako korronte kualitatibo batek menderatzen zuen ("Naturphilosophie"), eta fisikaren hurbilketa matematikoa susmoz ikusten zen. Georg Friedrich Pohl bezalako zientzialariek gogor kritikatu zuten Ohmen lana, "akats ulertezina" zela esanez.

Onarpen faltak eta kritika gogorrek Ohmen ibilbidean eragin handia izan zuten. Etsita, Koloniako irakasle postua utzi zuen eta hainbat urtez egoera prekarioan bizi izan zen, harik eta 1833an Nurembergeko Eskola Politeknikoan lanpostu bat lortu zuen arte. 

## Azken urteak eta errekonozimendua 
[thumb|250px|[Copley Domina, Londresko Royal Society erakundeak zientziaren arloko ekarpen garrantzitsuengatik ematen duen saria, 1841ean Ohmek jaso zuena.]]

Bere herrialdean baztertua izan arren, Ohmen lanak nazioarteko oihartzuna lortu zuen poliki-poliki. Bereziki Britainia Handian eta Frantzian hasi ziren bere formularen garrantzia ulertzen. 1841ean, Londreseko Royal Society erakunde zientifiko ospetsuak Copley Domina eman zion, zientziaren munduan zegoen saririk garrantzitsuena, elektrizitatearen legeak aurkitzeagatik. Handik gutxira, 1842an, erakunde horretako atzerriko kide izendatu zuten.

Azkenean, Alemaniako erakunde ofizialek ere bere meritua onartu behar izan zuten. 1845ean Bavariako Zientzien Akademiako eskubide osoko kide izendatu zuten, eta 1849an, hainbeste urtean desiratutako postua lortu zuen: Municheko Unibertsitateko fisika irakasle izendatu zuten.

Gainerako bizitza Munichen eman zuen. Elektrizitateaz gain, optikan eta akustikan ere ikerketak egin zituen. Honi lotuta, Ohmen lege akustikoa proposatu zuen, zeinaren arabera giza belarriak soinu konplexuak harmoniko sinpleagoetan deskonposatzeko gaitasuna duen. Georg Simon Ohm 1854ko uztailaren 6an hil zen Munichen, eta bertako *Alter Südfriedhof* hilerri historikoan ehortzi zuten.

## Ekarpen zientifikoak eta legatua 
[thumb|250px|[Erresistentzia elektrikoak. Osagai elektroniko hauen portaera Ohmen legeak zehazten du erabat.]]

Ohmen lanak mekanika newtondarraren osteko zientziaren mugarri bat izan ziren. Elektrizitatea kuantifikatu eta kalkulatu zitekeen zerbait bihurtu zuen, teoria matematiko baten barruan. 

Ohmen legeak elektrizitatearen hiru magnitude oinarrizkoak erlazionatzen ditu:
* Tentsioa edo diferentzia potentziala, V letraz adierazia (Voltetan neurtua).
* Intentsitatea edo korrontea, I letraz adierazia (Anperetan neurtua).
* Erresistentzia elektrikoa, R letraz adierazia (Ohmetan neurtua).

Erlazio hau ekuazio sinple honen bidez definitzen da:
V = I \cdot R

Lege hau ezinbestekoa izan da XIX. mendeko eta XX. mendeko teknologia elektrikoaren garapenean. Zirkuitu elektronikoen diseinua, energia elektrikoaren banaketa, telefonoa, telegrafoa eta gaur egungo gailu elektroniko guztiak formula horretan oinarritzen dira neurri handi batean.

Zientzialariaren omenez, 1881eko Nazioarteko Kongresu Elektrikoan (eta gerora Nazioarteko Unitate Sisteman), erresistentzia elektrikoaren unitate ofizialari ohm (sinboloa: \Omega) izena ematea erabaki zen.

## Ikus, gainera 
* Ohm
* Ohmen legea
* Zirkuitu elektriko
* Korronte elektriko
* Elektromagnetismo
* Fisika

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  MacTutor History of Mathematics: Georg Simon Ohm
*  Encyclopædia Britannica - Georg Ohm