Dei-tonu

**Dei-tonua** edo **dei-seinale entzungarria** telekomunikazio arloan dei baten igorleak entzuten duen eta deiaren hartzailearen terminalak sortzen duen seinale bat da. Tonua dei-seinale bat izaten da, errepikatzen den energia duena baina, normalean, ez da modu sinkronizatu batean hedatzen. Telekomunikazioko hainbat taldek, esate baterako, GPOk (General Post Office) eta ETSIk (European Telecommunications Standards Institute) , tonu estandarra eratu zuten. Gaur egun, telefono mugikorren teknologiari esker, dei-tonua pertsonalizatu daiteke eta publizitaterako ere erabili daiteke.

## Helburua eta deskribapena 
Erabiltzaile batek dei bat hasten duenean, telefono-zenbaki bat aukeratuz, deiaren egoera, deia jarraitzen duen tonu baten bidez hautematen da. Adibidez, deiaren telefonia-sare kommutatu publikotik egindako bideratze prozesuan, baliteke pilaketa gertatzea. Arazoa automatikoki konpontzen ez bada, erabiltzaileak pilaketa-tonua edo birbideratze-tonua entzungo du. Deitutako estazioa oraindik lanpetuta badago eta gure deiari arreta eman ezin badio, lanpetuta dagoela esateko deia zain edukitzeko zerbitzura joko du eta okupatze-tonua jasoko du. Deiaren bideratzea zuzen joaten bada eta hartzailea jadanik dei batean ez badago, hartzailearen telefonoak seinale elektriko bat jasoko du, *energia seinale* deritzona, hartzaileari dei bat duela jakinarazteko. Denbora tarte horretan, igorleak ere seinale bat jasoko du; *dei-tonu* deituriko seinalea.

Dei-tonua errepikatzen den eta normalean sinkronoa ez den kadentzia tonu bat da, hartzailearen etengailu sistematik hurbil sortzen dena. Beti ere, SS7-k (kanal bidezko seinalizazioaren zazpigarren sistema) eta CAMELek (Customized Application of Mobile Enhanced Logic) egiten dituen inplementazioei estuki jarraituz. Seinalea urrutiko etengailuetan ere sor daiteke, bandan zehar transmitituz, horrela, monitoreak deiaren kalitatea ona den ala ez jakin ahalko du deia hasi aurretik. Dei-tonuaren aurrerakuntzei esker, pertsonalizatutako tonuak edo iragarkiak jartzea ahalbidetzen da.

Dei-tonuari batzuetan dei-seinale entzungarri ere esaten zaio. Gainera, telekomunikazio arloan eta Estatu Batuetako dei-sistemetan, dei-seinale entzungarriak beste definizio bat du. Aurretik egindako dei bat zuzenean berriro egiteko erabiltzen da. Horrez gain, mugikorren enpresek faktura egiteko ere tonua erabiltzen dute, deia noiz amaitu den jakiteko eta gehienezko minutuak igaro badira kontuan hartzeko.

## Ezaugarri nazionalak 
### ETSI 
Europako herrialde askok ETSIk (European Telecommunications Standards Institute) argitaratzen dituen zuzenbideak jarraitzen dituzte. Ondorioz, dei-tonu gehienek 425 Hz-eko maiztasuna daukate. Frantziak erabiltzen duen tonuak bariazio bat dauka, tonu zorrotzago bat erabiltzen baitu. 440 Hz-ekoa eta segundo bateko kadentzia hiru segundotik bost segundorako isiluneaz jarraituta.

Asia, Afrika eta Latinoamerikako herrialde askok ere erabiltzen dute edo oinarritzen dira ETSIren zuzenbideetan haien dei-tonua ezartzerakoan. Gehienek 425 Hz-eko maiztasuna erabiltzen dute. Txinak ere Europako tonuaren bertsio bat erabiltzen du, baina maiz 450 Hz-eko maiztasunarekin.

ETSI tonua GSM mugikor estandarren parte-hartzaile da eta telefono mugikorrek sortu dezakete jotzen ari dela adierazteko. Maiz erabiltzen dira VoIP eta PBX ekipoetan, bereziki Europatik eratorrikoa bada. 

Tonuen aldaketak gertatu dira XX. mendearen hasieratik Europan, kommutazio automatikoaren hasieratik. Ekipo elektromekaniko zaharrenak maiztasunean eta kadentzian ezberdintasun txikiak zituzten. 

### Txirrin sistemako dei-tonuak 
Ipar Amerikan (Mexiko, Erdialdeko Amerika eta Karibeko zati batzuk kenduta), dei-tonu estandarraren kadentzia bi segundoko tonua eta lau segundoko isilunea da. Korean errepikatzen den kadentzia bi segundoko tonua da, bi segundoko isiluneaz jarraituta. Seinalea 440 Hz-etan eta 480 Hz-etan osatzen da. 

Dei-tonu honen beste ohiko erabilera VoIP eta PBX sistemetan da. 

### Posta bulegoko dei-tonu orokorrak 
Historikoki GPOra loturiko herrialdeek, hala nola, Erresuma Batuak, Irlandak, Australiak, Zeelanda Berriak edo Hong Kongek, txirrin bikoitza erabiltzen dute. Kasu askotan kadentzia 0,4 segundoko txirrin bikoitzak osatzen du, 0,2 segundoko banaketarekin beraien artean, eta bi segundoko isilunearekin. Askotan tonua 400 Hz eta 450 Hz-eko sinusoideen konbinazioa da. Tonu zehatz hau Britainia Handian eta Irlandan onartu zen 1980-1981ean kommutazio digitala erabiltzen hasi zenean. Zeelanda Berrian ere onartu zen. 

Australian hiru uhin-konbinazio desberdin erabiltzen dira. Adibidean 400, 425 eta 450 Hz-eko uhinak konbinatzen lortzen da. 

Hong Kongen iparramerikarren tonua erabiltzen dute, 440 Hz eta 480 Hz, baina kadentzia ezberdinarekin. Hiru segundoko isilunea uzten dute bi txirrinen artean. 

Malaysian tonu bakarra erabiltzen da 425 Hz-ekoa. 

PABX eta VoIP aldaketak bulego pribatuetako sistemetan aurki daitezke.

Historikoki, sistema digitalen aurretik erabiltzen zen kadentzia txirrin berdinekoa zen, baina tonu ezberdinak erabiltzen ziren ekipoaren arabera.  

Ez dago arau zehatz bat pultsu bikoitzeko tonuarentzat. Aitzitik, XX. mendearen hasieran GPOren eragina izan zuten herrialdeek antzeko dei-seinaleak hartu zituzten haien kommutazio automatikoko sistemetan. 

Nahiz eta herrialde asko Commonwealthen kide diren, batzuk ez dira, batik bat Irlanda. Commonwealthek ez du inolako eginkizunik arau teknikoen garapenean. Haren kide batzuek ez dute inoiz erabili tonua. Adibidez Kanada, iparramerikarren tonuak erabili dituena, edo beste herrialde batzuek Europako dei-tonuak erabili dituzte, ETSIren edo ITUren zuzenbideak jarraituz.

Beste herrialde batzuek ez dute Erresuma Batuko tonu-plan osoa erabiltzen. Zenbaitek ETSI tonuak erabiltzen dituzte deia hartu dela, berrantolatuta dagoela eta abar adierazteko, Erresuma Batuko dei-tonu motarekin. 

### Japonia 
Japonian erabiltzen den dei-tonu estandarra segundo bateko tonua da, bi segundoko etenaldiarekin tonuen artean. Tonuaren maiztasuna 400 ± 20 Hz-ekoa da eta anplitudearen modulazioa 15 Hz-etik 20 Hz-era doa. 

### India 
Indian dei-tonuari *caller ringback tone* (CRBT) esaten zaio eta hau sareko operadorearen arabera aldatzen da.

## Dei-tonu pertsonalizatuak 
Telekomunikazioko operadore batzuek tonu estandarra erabili beharrean, erabiltzailearen aukerako dei-tonuak erabiltzeko aukera ematen dute.

Korean dei tonu pertsonalizatuentzat patenteak ematen hasi ziren Kang-seok Kimen  (10-1999-0005344) eskutik 1999ko urrian eta Estatu Batuetan Mark Gregoreken (EEBBko 5,321,740 patentea) eta Neil Sleeviren (EEBBko 4,811,382 patentea) eskutik. Lehenengo dei-tonuaren ordezkatze-sistema Karl Seeligek sortu zuen (EEBBko 7,006,608 eta 7,227,929 patenteak). 2001ean Seeligen prototipoa Economist aldizkarian argitaratu zen eta Indian *Method and system for customizing ringing tone in an inter-operator telecommunication system* patentea sortu zuten 2010eko azaroaren 18an.

Baliabide hau eskaintzen hasi zen lehen enpresa Estatu Batuetako Verizon Wireless enpresa izan zen 2004ean, horren ondorioz, AT&T-k dei-tonu estandarra eskaintzeari utzi zion.

### Dei-itzulketako musika 
India edo beste herrialde batzuetan *caller tunes* esaten zaio. Operadoreak ematen duen zerbitzu bat da, zeinak erabiltzaileei aukera ematen dien melodia, musika, tonu, abesti edo bestelako grabaketa pertsonalagoak dei-seinale entzungarri bezala jartzeko. Txinan, gainera, bideo musikatu bat erreproduzi daiteke ViLTEren bitartez (zerbitzu hau ez da bateragarria iPhone telefono mugikorrekin).

### Dei-itzulketako iragarkia 
Dei-itzulketako iragarkia 2008an merkatu ezberdinek sortutako maketak erabiliz sortu zen. Amerikan, Ring Plusek lehenengo dei-itzulketako iragarki interaktiboa aurkeztu zuen. Turkian, 4Play Digital Workshopek “TonlaKazaan” argitaratu zuten; OnMobil Vodafonekin dei-itzulketako iragarkia saltzen hasi zen Indian. 4Play-ren denda digitalak, bezeroak lortu zituen eta, beraz, Bartzelonako Munduko Mugikor Kongresuan 2009ko otsailean berrikuntza saria eman zioten. Normalean, dei-itzulketako iragarkia pertsonalizatu ahal izatea, doako minutu deiekin eta dei-seinale entzungarriarekin batera saltzen da.

2011ko maiatzean, Adfortel Orangekin erabiltzaileak itxarote-tonua entzun beharrean, iragarkiak entzuteko itxarote dei-tonua sortzen hasi zen.

### Elkarrekintzako dei-itzulketa tonu alderantzikatua 
Elkarrekintzako dei-itzulketa tonu alderantzikatuak (IRRBT) ohiko dei-tonuak bezalakoak dira, baina funtzio elkarreragileak dituzte eta tonuak konfiguratzen duten pertsonei zuzentzen dira. IRRBTak entzuten ditu deia hasten duen pertsonak, komunikazioaren beste aldean deia jotzen ari den bitartean. 

RBTekin konparatuz, IRRBTak gertuen dagoen kommutadorean sortu eta bandan transmititzen dira. Hori dela eta, IRRBTek lehentasuna daukate biak konfiguratuta baldin badaude. 

Sare sozialen erabiltzaileei eduki elkarrekintzako dei-itzulketa tonu alderantzikatua ematen die. Mixcess Estatu Batuetan sartu den lehenengo sare soziala da IRRBTak erabiltzen dituena. IRRBT Ring Plus, Inc.(EEBBko 7.227.929 patentea, Karl Seeligek sortuta, et al.) garatu zuen. IRRBT bideo, musika edo mezuak partekatzeko erabili daiteke.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Telefono
* Telefono-dei

## Kanpo estekak 
* https://www.itu.int/pub/T-SP-E.180-2010