open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rawhide (telesaila)

***Rawhide*** Ameriketako Estatu Batuetako Mendebalde Urrunari buruzko telesaila ospetsu bat izan zen. 1959ko urtarrilaren 9an emititzen hasi eta 1966ko urtarrilaren 4an amaitu zen, denera 8 denboralditan zehar 217 atal aireratu zirelarik. Estatu Batuetan nahiz mundu mailan sekulako arrakasta eta ospea bereganatu zuen.

## Aktore nagusiak 
* Eric Fleming: Gil Favor
* Clint Eastwood: Rowdy Yates
* Paul Brinegar: Wishbone
* Robert Cabal: the wrangler Soos
* James Murdock: Mushy
* Steve Raines: Jim Quince
* Rocky Shahan: Joe Scarlet
* Sheb Wooley: Pete Nolan
* John Ireland: Jed Colby
* Raymond St. Jacques: Blake
* Charles H. Gray: Clay Forrester
* John Hart: Narbo

## Kanpo estekak
Bainuaren ondoren, emakumea bere burua lehortuz

**Bainuaren ondoren, emakumea bere burua lehortuz** (frantsesez ''Après le bain, femme s'essuyant'') 1890-1895 artean Edgar Degas frantziarrak margotutako pastel-margolan bat da. Margolana aurrez Degasek burututako marrazki eta zirriborro sailaren barnean dago.

1959. urtetik Londresko Galeria Nazionalean ikusgai dago.

## Kanpo estekak
Tomás Bosque

**Tomás Bosque Peñarroya** (La Codoñera, Teruelgo probintzia, 1948ko apirilaren 27a) kantautore eta idazle aragoiarra da. Nueva Canción Aragonesa mugimenduaren partaidea, gaztelaniaz zein katalanez abesten du. Antón Abadekin batera Aragoiko katalanez eginiko musikaren erreferentea da.

## Biografia 
Hasiera batean nekazal kooperatibismo munduan aritu zen. Bi disko argitaratu ditu; horietan nekazari munduko gaiak azaltzen ditu. Idazle bezala katalanez poemak argitaratu ditu. *La Comarca* egunkarian zutabe bat argitaratzen du. Lanbidez musika-irakaslea da.

## Diskoak 
* 1977: *Cuando los tiempos vienen mejores*
* 1978: *Tomás Bosque*

## Kolaborazioak 
* *Viles i gents* antologian.

## Kanpo loturak 
* :Tomás Bosque Aragoiko Entziklopedian.
* :*La Comarca* egunkariko zutabeak.
Eorodale

'''''', , Eskoziako Lewis uhartean dagoen etxalde eta komunitate bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak
Stephen Larkham

**Stephen Larkham** (Canberra, 1974ko maiatzaren 29a) australiar errugbilari ohia eta entrenatzailea da, zabaltzaile postuan aritzen zena. 1996ko ekainaren 22an egin zuen debuta Australiako errugbi selekzioarekin, Sydneyn, Galesen aurka. 102 partida jokatu zituen talde nazionalarekin eta, besteak beste, 1999ko Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Brumbies 
* Super Rugby
** irabazlea: 2001, 2004 
### Australiako selekzioa 
* 102 test-partida 1996-2007 bitartean. 
* 135 puntu (25 entsegu, 2 transformazio, 2 drop)
* Tri-nations
** irabazlea: 2000, 2001
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 1999
** finalista: 2003

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Habost

'''''', , Eskoziako Lewis uhartean dauden baserriz osatutako bi etxaldeek jasotzen duten izena da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak
Eoropie

'''''', , Eskoziako Lewis uhartean dagoen udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan. Uhartean iparraldeena dagoen herria da.

## Kanpo estekak
Mayim Bialik

**Mayim Chaya Bialik** (San Diego, Kalifornia, 1975eko abenduaren 12a) estatubatuar telebista eta zinemako aktore bat da. Mundu mailan nagusiki *Blossom* (1991-1995) eta *The Big Bang Theory* telesailak antzezteagatik ezaguna da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Uig (Lewis)

**Uig**,  edota '''Sgìr' Ùig''', Eskoziako Lewis uhartean dagoen parrokia zibil eta komunitate bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak
Hungladder

'''''', , Eskoziako Skye uharteko udalerri txiki bat da, Barruko Hebridetan eta Highland eskualdean.

## Kanpo estekak
Pioneer Corporation

, **Pioneer** izenez ezagunagoa, Japoniako Tokio hiriburuko digital eta elektronika osagaietan espezializatutako korporazio multinazional bat da. 1938an Nozomu Matsumoto enpresaburuak sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Tolsta Chaolais

'''**, edota **Tolastadh Chaolais** eta **Tolstadh a' Chaolais''', Eskoziako Lewis uhartean dagoen herri bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak
Kenwood Corporation

, ezagunagoa **Kenwood** izenez, Japoniako Hachiōji hiriko autoen irrati, etxeko HI-FI ekipo eta audio pertsonal osagaietan espezializatutako enpresa bat da.

1946an Komagane hirian sortua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Alpine Electronics

**Alpine Electronics**, ezagunagoa **Alpine** izenez () Japoniako Shinagawa hiriko autoen digital eta irratien osagaietan espezializatutako enpresa bat da. Berez, Alps Electric japoniar korporazio multinazionalaren atal bat da.

1967an Tokio hiriburuan sortua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Auto-irrati

thumb|eskuinera|250px|Auto-irratia.
**Auto-irratia**, automobiletako soinu sistemaz arduratzen den gailu elektronikoa da. Soinu sistema hau auto-irratiaz gain bozgorailu, anplifikagailu, tweeter, subwoofer eta CD-DVD, MP3, bluetooth eta Wifi gailuez ere osatzen da.

Auto-irrati enpresa ekoizle nagusienen artean Pioneer, Alpine, Kenwood, Sony, JVC, Clarion eta abar daude.

## Kanpo estekak
Clarion (enpresa)

Japoniako Saitama hiriko autoen irrati eta GPS nabigazio osagaietan espezializatutako enpresa bat da. Bere jabe akziodun nagusienak Hitachi eta Foxconn dira.

Nissan ibilgailu enpresarekin lotura estua du, ekoizten dituen ibilgailuetan Clarion produktuak esklusiboki ipintzen baitira.

1940an Tokio hiriburuan sortua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Estefana Irastorza

**Estefana Irastorza**, sortze-izenez **Estefana Iribarren**, izenez batzuetan **Extefana** (Molinao, Altza, Gipuzkoa, 1925 &ndash; Hendaia, Lapurdi, 2018ko urriaren 29a) lapurtar poeta izan zen. Altzan jaio bazen ere, bere bizitza gehiena Hendaian igaro zuen.

Aita, Ganix Iribarren, Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Frontean borrokatu zen, baina euskaldun askok bezala, uko egin zion fronteko hilketara itzultzeari, eta Gipuzkoara ihes egin zuen, Pasaiara. Horregatik, Estefana Altzan jaio zen.

## Liburuak 
* *Amatxi Extefanaren oroitzapenak*, Autoedizioa, 2016

## Olerkiak 
* Hatsaren Poesia olerki urtekarietan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Joseba Aurkenerena (2018-11-23). Extefana Irastortza hendaiar olerkariaren gorazarrez. *Kazeta.eus*
* Joseba Aurkenerena (2019-04-14). Extefana Irastortza, Hendaian itzali zaigun olerkaria. *Elinberri.eus*

## Ikus, gainera 
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak
Fitzcarralden istmoa

alt=Fitzcarralden istmoa Urubamba eta Madre de Dios ibaien (irudiaren erdian) arroen arteko pasabidea da.|thumb|Fitzcarralden istmoa Urubamba eta Madre de Dios ibaien (irudiaren erdian) arroen arteko pasabidea da.
**Fitzcarralden istmoa** () Peru eta Boliviako ibai-arro nagusien arteko mendigune bat da. Ucayali eta Madeira ibaien (Amazonasen adarrak) arteko pausua ahalbidetzen du, eta historialarien arabera, XIX gizaldian Perun egindako aurkikuntza geografiko garrantzitsuena izan zen.

## Geografia 
Fitzcarralden istmoa Serjali ibaiaren eskuineko ibarrean hasten da (Mishagua ibaiaren ezker aldeko adarra, Urubamba > Ucayali > Amazonas arroetatik Ozeano Atlantikora isurtzen dena); puntu honetan itsas gainean 332 metrotako altuera du. Menditik zehar ibilbidea 11,5 kilometrotakoa da, punturik altuenak 469 metro dituelarik; hortik behera, Caspajali ibairaino ailegatzen da 352 metrotako altueran; honek urak Manu ibaira isurtzen ditu, Madre de Dios > Beni > Madeira ibaietatik Amazonasera ailegatu arte.

## Historia 
[alt=Urubamba ibaia, Machu Picchutik ikusia.|thumb|Urubamba ibaia, [Machu Picchutik ikusia.]]
[alt=*Fitzcarraldo* pelikularako (1985) erabilitako lurrun-ontziaren birsortzea.|thumb|*[Fitzcarraldo* pelikularako (1985) erabilitako lurrun-ontziaren birsortzea.]]
1894 eta 1895 artean, Carlos Fermin Fitzcarrald Madre de Dios arroa esploratzen aritu zen, kautxu zuhaitz basoen bila. Hiru bidai egin zituen, Iquitosetik aterata; lehenengoa 300 pertsonaz osatutako espedizioa izan zen, Ucayali ibaian gora, gero Urubamba eta Camisea haranaren bururaino jarraituz. Indigenek esana jakin zuen beste ibai bat bazela, Camiseari paraleloki zihoana baina kontrako norabidean. Oihanetik zehar bidea ireki zuten, tresnak eta kanoak bizkarrean eramanez, eta Manu eta Madre de Dios ibaietatik jeitsi ziren, Boliviako El Carmen herriraino ailegatuz. Pausu hori kautxua ateratzeko oso erabilgarria izango zela argi ikusi zuen Fitzcarraldek, ez ordea inbertsoreek.

Bigarren bidaia urte berean egin zuen, puntu berera ailegatuz baina beste bide batetik; Camisea ibaia barik, Urubamba ibaiaren beste adar bat erabili zuen: Mishagua izenekoa. Istmoa Serjalí eta Cashpajalí ibietatik zeharkatu zuen. untzia oihanean zehar 9 kilometroz eramanez; ostean Madre de Dios ibaian uretaratu zen, El Carmeneraino iritsiz.

Pausua ireki eta gero, Bolivia aldean aritzen ziren beste kautxu enpresari handiak (Antonio Vaca Diaz, Nicolas Suarez...) berarekin tratuak egin zituzten, beraien zamak Fitzcarralden istmotik Peru aldetik itsasoratu ahal izateko.

## Egungo egoera 
Kautxuaren boom-aren ostean Madre de Dios eskualdeak merkatal garrantzia galdu zuen, eta Fitzcarralden istmoa erabilerarik gabe geratu zen. Halere, garrantzi estrategikoa aitortzen zaio, eta berriz erabiltzeko proiektuak daude, bai lehorreko bide bezala, baita ibaiak konektatuz ere (20 metrotako dekalajeari soluzio teknikoa emanez).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polistes

***Polistes*** liztorren genero bat da, hedapen kosmopolita duena. Vespidae familiaren generorik handiena da, 300 espezie eta azpiespezie ezagun baino gehiago dituena.

## Espeziea 
## Kanpo estekak
Argibleko mendilerroa

**Argibleko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Argible mendia da, 1.200 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Argible mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Argible, 1.200 m 
# Gazteluzarra, 1.116 m 
# Landa, 1.113 m 
# Belasko Punta, 1.066 m 
# Odieta, 1.064 m 
# Elizarena, 1.041 m 
# Ellakurria, 951 m 
# Mozkairua, 907 m 
# Urdazpe Norte, 899 m 
# Urdazpe, 898 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Turisoko mendilerroa

**Turisoko mendilerroa** Araban kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Miralobueno mendia da, 905 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Turiso udalerriak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Miralobueno, 905 m 
# Somo, 902 m 
# Santa Marina, 884 m 
# Campo Mayor, 864 m 
# Castrejón, 814 m 
# Peña la Uña, 812 m 
# Alto de la Mina, 789 m 
# Santa Coloma, 624 m 
# Alto de la Llanico, 607 m 
# Revilla, 606 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Bedartzandi-Urregarai mendilerroa

**Bedartzandi-Urregaraiko mendilerroa** Bizkaiko ipar-ekialdean kokatuta dagoen mendilerroa da, Lea-Artibai eskualdean, Aulestia eta Markina artean. Bere punturik altuena Urregarai mendia da, 704 metrorekin.

Mendilerroan dauden Urregarai eta Bedartzandi mendiek ematen diote izena mendilerroari.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
# Urregarai, 704 m (Bedartzandi)
# Bedartzandi, 700 m (Bedartzandi)
# Labatxueta, 635 m  (Urregarai)

# Urregarai, 704 m (Bedartzandi)
# Bedartzandi, 700 m (Bedartzandi)
# Labatxueta, 635 m  (Urregarai)
# Lapostagoikoa, 610 m 
# Motrollu Gaina, 591 m 
# Kurutzegana, 591 m 
# Zapola, 562 m (Bedartzandi)
# Jantzileku, 547 m 
# Arrigorriaga, 465 m 
# Pagoleorragaburu, 465 m 
# Arraskea, 473 m 
# Kobakogane, 447 m (Bedartzandi)
# Urkemendi, 437 m 
# Arnaotegi, 436 m  (Urregarai)
# Ariztieder, 432 m (Bedartzandi)
# Lekoiz, 426 m  (Urregarai)
# Santaluziburu, 423 m 
# Gontzugaraialde, 413 m 
# Ituiñomendi, 403 m (Bedartzandi)
# Anglis, 397 m  (Urregarai)
# Puntamendi, 377 m 
# Gastelaitxu, 371 m (Bedartzandi)
# Otamendia, 343 m  (Urregarai)
# Arranomendi, 341 m  (Urregarai)
# Kalamendi, 315 m  (Urregarai)
# Gerika, 305 m  (Urregarai)
# Zabalamendi, 303 m  (Urregarai)
# Gosmendi, 303 m 
# Siñoitz, 294 m  (Urregarai)
# Urkizamendi, 272 m  (Urregarai)
# Zaldigana, 270 m  (Urregarai)
# Piñumendi, 268 m  (Urregarai)
# Kurubio, 267 m  (Urregarai)
# Goiko mendia, 267 m  (Urregarai)
# Kurutzea Mendi, 259 m  (Urregarai)
# Oruetagana, 258 m  (Urregarai)
# Azkinerrota, 244 m  (Urregarai)
# Santa Bárbara, 239 m  (Urregarai)
# Atxarte, 228 m  (Urregarai)
# Arkidei, 224 m  (Urregarai)
# Epermendi, 208 m (Bedartzandi)
# Urkamendi, 193 m  (Urregarai)
# Paguko mendia, 188 m  (Urregarai)
# Loikiztorre, 164 m  (Urregarai)
# Almantxorre, 110 m  (Urregarai)
# Kamiñalde, 101 m  (Urregarai)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Toñi Moreno

**María Antonia Moreno Morales** (El Prat de Llobregat, Katalunia, 1973ko ekainaren 7a), ezagunagoa​ **Toñi Moreno** izenez, espainiar telebista aurkezlea da.

## Ibilbidea telebistan
La Nava mendilerroa

**La Nava mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena La Nava mendia da, 468 metrorekin.

Mendilerroan dagoen La Nava mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# La Nava, 468 m 
# Carcariego, 459 m 
# Alto del Águila, 449 m 
# El Castillar, 442 m 
# El Peñarro, 435 m 
# Cabezo Oriental, 433 m 
# Canales, 427 m 
# Cabezo Central, 421 m 
# La Peña, 418 m 
# Cabezo Sur, 412 m 
# Lomborno, 403 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
JVC

**Victor Company of Japan, Ltd.** edota **Japan Victor Company**, ezagunagoa **JVC** laburduraz () Japoniako Yokohama hiriko elektronika osagaietan espezializatutako korporazio multinazional bat da.

1927an sortua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Wiktor Ostrowski

**Wiktor Ostrowski** (Jekaterinoslav, Ukraina, 1905eko ekainaren 16a - Varsovia, Polonia, 1992ko urtarrilaren 19a) poloniar alpinista izan zen. Hego Amerikako Aconcagua, Cerro Mercedario, Alma Negra, La Ramada eta Cerro la Mesa gailurretara iritsi zen, San Juan eta Mendoza probintzietan.

Wiktorrek, bere hiru lagunekin batera, Cerro Mercedarioko gailurreraino iritsi ziren lehen lau mendizaleak izan ziren, plangintzak 15 egun iraun zuen eskalan. 1934ko urtarrilaren 18an Pico Polacoko gailurreraino iritsi zen.

Gainera, ekialdeko horman zehar Aconcagua igotzeko lehenak izan ziren, gaur Poloniarren Glaziarra izenez ezagutzen dena zeharkatuz. 1934ko otsailaren 8an iritsi ziren 6:00etan, italiar espedizio baten sei ordu igaro ondoren, zeinen utzi berriko testigantza bildu zuten.

Himalayarako espedizio bat ere egin zuen, non bere lagun bat, Adam Karpinski, hil zen.
LG Corporation

**LG Corporation** (hanguleraz 주식회사 *LG*), formalki **Lucky-Goldstar** (koreeraz *Leogki Geumseong*; Hanguleraz: 럭키금성; Hanjaz: 樂喜金星) Hego Koreako Seul hiriburuko elektronika osagaietan espezializatutako korporazio multinazional bat da.

1947an Koo In-hwoi korear enpresaburuak sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Casio

thumb|Casio fx-180P kalkulagailua (1980-1988)
 Japoniako Tokio hiriburuko elektronika osagaietan espezializatutako korporazio multinazional bat da.

Euskal Herrian nagusiki erloju digital eta kalkulagailuengatik ezaguna da.

1946an Tadao Kashio japoniar enpresaburuak sortu zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Irakurriko mendilerroa

**Irakurriko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Irakurri mendia da, 1.142 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Irakurri mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Irakurri, 1.142 m 
# Olegiko Gaina, 1064 m 
# Arriurdiñeta, 1059 m 
# Idoia, 1057 m 
# Munoaundi, 1.051 m 
# Soingo Gaina, 1039 m 
# Zelaitxoko Kaskoa, 1026 m 
# Orrotako Gaina, 935 m 
# Lexarburu, 916 m 
# Iartza, 898 m 
# Intsustiko goia, 857 m 
# Artxinga, 852 m 
# Lizartzeta, 849 m 
# Azako Meaka, 834 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Ergako mendilerroa

**Ergako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Erga mendia da, 1.094 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Erga mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Erga, 1.094 m 
# Artola, 923 m 
# Zarranzmendi, 887 m 
# Mundumalkorra, 869 m 
# Kapiztar, 777 m 
# Allegain, 747 m 
# Otsopasaje, 729 m 
# Añoa, 712 m 
# Argain, 701 m 
# Gaintxikieta, 695 m 
# Ahizpa Txikia, 674 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Achvaich

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko baserriz osatutako etxalde bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Ardgay

'''''',  eta , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri txiki bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Assynt

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko parrokia zibil edo eremu bat da, Sutherland barrutian.

Bertan, Ardvreck gaztelua dago.
## Kanpo estekak
Arradoiko mendilerroa

**Arradoiko mendilerroa** Nafarroa Beherean kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Arradoi mendia da, 660 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Arradoi mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Arradoi, 660 m 
# Ihizgorri, 555 m 
# Senjulia, 476 m 
# Antzaramendi, 462 m 
# Ahuntzeta, 433 m 
# Mendigibel, 406 m 
# Bakuitze, 404 m 
# Larramendi, 395 m 
# Gaztelugaine, 382 m 
# Oihanhandi, 379 m 
# Mendigaine, 368 m 
# Iriapixta, 379 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Ibanteliko mendilerroa

**Ibanteliko mendilerroa** Nafarroa Garaia eta Lapurdi artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ibanteli mendia da, 698 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Ibanteli mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Ibanteli, 698 m  (Lapurdi)
# Larrate Gaina, 398 m  (Nafarroa Garaia)
# Soroko Gaina, 368 m  (Nafarroa Garaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
St. Paul Building

**St. Paul Building** 1895 eta 1898 artean George B. Post arkitektoak New Yorken eraiki zuen etxe orratza izan zen. Eraikin ospetsua izan zen baina 1958an bota zuten bertan Western Electric Building eraikitzeko.

## Ezaugarriak 
St. Paul Buildingek 96 metro zituen, 26 solairu. Bere garaian etxe orratz altuenetariko bat izan zen. Bere izena aurrez aurre dagoen San Pablo kaperatik zetorren, Broadwayn, Lower Manhattanen.
thumb|ezkerrera|Atlanteak Holliday Parkean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Emporis webgunearen informazioa.
San Gregorioko mendilerroa

**San Gregorioko mendilerroa** edo **Learzako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Virgen de la Guarda mendia da, 729 metrorekin.

Mendilerroan dauden Learza mendia eta San Gregorio Ostienseren basilikak ematen diote izena mendilerroari. Mendilerro honetan kokatuta dauden Las Crucesko mendi-adarrak dira.

## Mendiak 
# Virgen de la Guarda, 729 m 
# Learza, 719 m 
# La Sierra, 706 m 
# San Cristóbal, 705 m 
# Caracierzo, 699 m 
# Piñalba, 698 m 
# La Salera, 697 m 
# Peña del Gate, 694 m 
# La Barranca, 686 m 
# Peña del Pico, 666 m 
# Murillo, 639 m 
 
### Las Crucesko mendi-adarrak 
# La Raicilla, 627 m 
# Las Cruces, 625 m 
# Garamenza, 597 m 
# Las Lombas, 593 m 
# Alto de San Miguel, 587 m 
# Alto del Pito, 559 m 
# Las Cuestas, 525 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Mehaltzuko mendilerroa

**Mehaltzuko mendilerroa** Zuberoa eta Nafarroa Behera artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Mehaltzu mendia da, 648 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Mehaltzu mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Mehaltzu, 648 m  (Nafarroa Beherea)
# Azalegi, 583 m  (Nafarroa Beherea)
# Samineko Hegia, 533 m  (Nafarroa Beherea)
# Gaintzabala, 531 m  (Nafarroa Beherea)
# Othegane, 513 m  (Nafarroa Beherea)
# Hegiharitz, 500 m  (Nafarroa Beherea)
# Daraturugaña, 494 m  (Zuberoa)
# Pentzezabala, 493 m  (Nafarroa Beherea)
# Muhulugaña, 443 m  (Nafarroa Beherea)
# Gazteluzahar, 361 m  (Nafarroa Beherea)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Arthurlie

'''''', Eskoziako Barrhead udalerrian dagoen eremu bat da, Ekialdeko Renfrewshire konderrian.

## Kanpo estekak
Alberto Jiménez-Becerril

**Alberto Jiménez-Becerril Barrio** (Sevilla, Espainia, 1960ko abuztuaren 12a – *ib.*, 1998ko urtarrilaren 30a) Espainiako Alderdi Popularreko politikaria izan zen. ETAk hil zuen 1998an.

## Biografia 
1998ko urtarrilaren 30ean ETAk Alberto Jiménez-Becerril Barrio eta Ascensión García Ortiz hil zituen. Alberto Historia eta Zuzenbidean lizentziaduna zen eta, hain zuzen, fakultatean ezagutu zuen Ascensión. 1983an Alberto Alderdi Popularraren Sevillako Idazkari Nagusi izendatu zuten eta 1987an Sevillako zinegotzi bilakatu zen. Horrez gain, Andaluziako Parlamentuko diputatua izan zen 1989 eta 1990 artean eta, aldez aurretik, Sevilla Futbol Taldeko zuzendaritzaren kidea ere izan zen. 37 urte zituela hil zuten. Ascensión, Albertoren emaztea, abokatu bulego batean lan egiten zuen, auzitegiko prokuradore gisa. Hil zutenean, 39 urte zituen, eta hiru seme-alaba (lau, zazpi eta zortzi urtekoak) Albertorekin.

### Hilketa 
Alberto Jiménez-Becerrilek hamabi urte zeramatzan Sevillako udaletxean lan egiten Alderdi Popularreko zinegotzi moduan, eta, une horretan, bere alderdikide Soledad Becerril zen hiriko alkatea. Alberto, hiriko alkateordea eta Ogasuneko udal-ordezkaria zen.

1998ko urtarrilaren 30ean, ETAko kide batek Jiménez-Becerril eta bere emaztea, Ascensión García Ortiz Sevillako auzitegiko prokuradorea, hil zituen Sevillako alde zaharreko kale batean. Goizeko ordu bata zen eta bikotea etxera bueltatzen ari zen.

Hilketa honek atsekabe handia sortu zuen hiri osoan eta 45.000 pertsona inguru igaro ziren euren hil-kaperatik. Elena infanta izan zen hileten burua.

### Jiménez Becerril Fundazioa 
Biktimen memoria betikotzeko xedez, Sevillako udalak Terrorismoa eta Bortizkeriaren aurkako Alberto Jiménez-Becerril Fundazioaren sorrera bultzatu zuen, 1999ko abenduaren 17an osatu zena.

2014ko martxoaren 11n, Terrorismoaren Biktimen Europako Egunean, fundazioak terrorismoaren aurkako plaka bat jarri zuen Plaza de la Encarnación enparantzaren lore-sail batean, Gandhiren aipu batekin: “Ez dago bakerako biderik, bakea da bidea”. Leku horretan bertan, olibondo bat landatu zuten. Era berean, 2015eko abenduaren 28an, bigarren plaka bat jarri zuten José Laguillo eta Arroyo kaleen arteko gurutzagunean dagoen plaza baten loreontzi batean, Enrique Barrero poetaren bakeari buruzko bertso-lerro batzuekin.

### Beste aintzatespen batzuk 
Torneo de Sevilla kalearen luzapena Alberto Jiménez-Becerril etorbidea izendatu zuten eta kale horri lotzen zaion beste bati Procuradora Ascensión García izena eman zioten.

Hilketa jazo zen tokian harrizko plaka bat kokatu zuten gertakariaren oroigarri moduan. Udaletxearen Colón aretoaren sarreran, halaber, Alberto eta Ascensionen brontzezko bi busto daude eta Trianako San Jacinto kalean azulejo bat dago euren oroimenean.  

## Ikus, gainera 
* ETAk hildakoen zerrenda

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  MERINO, A., CHAPA, A., *Raíces de libertad*, egilea editore, 2011. 169-177 orrialdeak.
Stamperland

'''''', Eskoziako Ekialdeko Renfrewshire konderrian dagoen auzune bat da. Gaur egun Glasgow Handia hirigunearen barnean dago.

## Kanpo estekak
Thornliebank

'''''',  eta , Eskoziako Ekialdeko Renfrewshire konderrian dagoen auzune bat da. Gaur egun Glasgow Handia hirigunearen barnean dago.

## Kanpo estekak
Omega (erlojugintza)

**Omega SA**, Suitzako erlojugintza enpresa bat da. Mundu osoan luxuzko erlojuak ekoizteagatik ezaguna den marka da.

1903an Louis Brandt suitzar erlojugileak sortu eta gaur egun Biel/Bienne udalerrian egoitza nagusia du.

## Kanpo estekak 
* WEbgune ofiziala
Rolex

eskuinera|thumb|250px|Rolex erlojua.
**Rolex SA** Suitzako erlojugintza enpresa bat da. Erloju marka horretako ikurra bost puntadun koroa da. Mundu osoan luxuzko erlojuak ekoizteagatik ezaguna den marka da, jada Rolex erlojua izatea goi maila sozial edo aberatsa izatearen parekide izateraino.

1905ean Hans Wilsdorf alemaniar erlojugileak eta bere koinata Alfred Davisek Londres hirian sortu zuten. Gaur egun egoitza nagusia Suitzako Geneva hirian du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Muirend

'''''', , Eskoziako Glasgow hiriaren hegoaldeko eremu bat da, berez Ekialdeko Renfrewshire konderriaren barnean dago.

## Kanpo estekak
Donovan

**Donovan Philips Leitch** (Maryhill, Glasgow. 1946ko maiatzaren 10a) eskoziar musikari eta kantaria da. Estilo eklektiko eta nabaria garatu du, folk, jazz, pop, psikodelia eta world music (batez ere kalipso) uztartuz.

## Diskografia
Tissot

**Tissot**, Suitzako erlojugintza enpresa bat da. Mundu osoan luxuzko erlojuak ekoizteagatik ezaguna den marka da.

1853an Charles-Félicien Tissot eta Charles-Emile Tissot suitzar erlojugileek sortu zuten. Gaur egun egoitza nagusia Le Locle udalerrian du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Trial (txirrindularitza)

thumb|305x305px|Trial egiten duen txirrindulari bat.
**Triala** txirrindularitzaren aldaera bat da, bizikleta batekin lan egiten da eta oztopo serie batzuk pasa behar dituzu oinak jarri gabe. Oinak jartzen duen kirolaria penalizazio bat izango du eta oztopo seriea bukatzerakoan puntu/oin zenbakia 0 bada oso akatsik gabeko seriea izan da baina puntu/oin zenbakia 5 baino gehiago bada parte-hartzailea kaleratuko dute. Proba osoa egiteko bakarrik 2 minutu uzten diete. Epaileek kronometratzeaz gain, oinak ere kontatzen dituzte.

## Kanpo estekak
Mikel Ayllon

**Mikel Ayllon Corral** (Laudio, Araba, 1980ko otsailaren 25a) idazlea da. Hainbat hedabidetan ere aritu da, Alean eta Hala Bedin, besteak beste.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Ez tiro egin anbulantziei* (2015), Elkar
* *Zoriontsuak izatea aukeratu genuen* (2020), Elkar

### Bestelakoak 
* *Hitzaurrea* (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mikel Ayllon twitterren
Badcall (Scourie)

**Badcall**, , Eskoziako Highland eskualdeko Lower Badcall eta Upper Badcall etxaldeek osatutako herri bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Badnaban

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko baserriz osatutako kostaldeko etxalde bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Lehenengo Flota

[thumb|Lehenengo Flotari eskainitako monumentoa, [Portsmouthen, Erresuma Batuan. Sidneyn, Australian beste bat berdina dago.]]
thumb|Lehenengo Flota Port Jacksonen sartzen, 1788ko urtarrilaren 26an.
**Lehenengo Flota** () Erresuma batutik atera zen hamaika itsasontzien flotari ematen zaion izena da. Flota 1787ko maiatzaren 13an atera zen Australian preso-kolonia bat sortzeko asmoz.

## Historia 
Flota horrek Europak Australian sortu zuen lehen kolonia antolatu zuen. Aukeratutako lurraldea Hegoaldeko Gales Berrian zegoen, James Cook kapitainak esploratutako kostaldean. Flotan 1400 pertsona inguru joan ziren, tartean 775 preso (gizonezkoak eta emakumezkoak). Haiekin batera, itsas armadako infanteriaren soldaduak haien familiekin batera, itsasontzien tripulazioak eta beste bidaiariak zihoazten. Agintea Arthur Phillip komodororen eskuetan zegoen.

Itsasontziak Botany Bayra heldu ziren, Hegoaldeko Gales Berrian, 1788ko urtarrilaren 18-20 artean. Botanytik Sydney Covera bidali zituzten; han, urtarrilaren 26an, Australiako egunean, Sidney hiriaren oinarria izango zen kolonia sortu zuten.

## Lehenengo Flotaren konpozisioa 
thumb|*Lady Penrhyn* itsasontzia.
### Itsasontziak 
HMS *Supply* itsasontzia 1788ko urtarrilaren 18an heldu zen. *Alexander*, *Scarborough* eta *Friendship* itsasontziak urtarrilaren 19an heldu ziren eta beste guztiak urtarrilaren 20an. Sidneyko Museoan guztien erreprodukzioak eskalan ikus daitezke. 1980an Sideney portuaren bederatzi ferriei itsasontzi horien izenak eman zizkieten.

#### Royal Navyren eskoltak 
#### Espetxeratuen, itsas-infanteen eta bidaiarien garraioak 
#### Materialen eta janarien garraioak 
Material asko behar izan ziren: sokak, baxerak, gobernadorearentzako leihoetan jartzeko kristalak, egurra, sukaldeko ekipoak, tresna medikoak, girgiluak eta kateak. Eramn zuten baita ere nekazari-tresnak, haziak, erremintak... Gobernadorearentzako aurrefabrikatutakoa eta eraikuntzarako 5000 ladreilu eta milaka hiltze eraman zituzten. Kolonoek eramandako gauzekin aurrera ateratzeko nahikoak zeuden, bertan antolatu arte.

### Pertsonak 
Prtsonen benetako kopurua inoiz ez da ondo zehaztu eta zifra gzutiak gutxi gorabeherakoak dira. Mollie Gillenek zifra hauek eman zituen: 

Bidaian zehar zazpi jaiotzak izan ziren eta 69 baxak, 61 gizon eta 8 emakume, hildakoak edo desertoreak. Itsasontzi guztietan tripulante baten bat hil egin zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Frost, Alan (2011). *The First Fleet: The Real Story*. Melbourne, Black Inc. .
* Lewis, Wendy; Balderstone, Simon; Bowan, John (2006). *Events That Shaped Australia*. New Holland. .
* Gillen, Mollie (1989). *The Founders of Australia: A Biographical Dictionary of the First Fleet*

## Kanpo estekak 
* :Espetxeratu guztien zerrenda.
* :The First Fleet Gutenberg Proiektuan.
Ardvreck gaztelua

**Ardvreck gaztelua** (Eskoziako Highland eskualdeko Assynt parrokia zibilean dagoen gaztelu baten hondakinak dira, Sutherland barrutian.

1590ean MacLeod klanak eraiki zuen eta gaur egun abandonatua dago.

thumb|400px|erdian|Gaztelua urrutira.

## Kanpo estekak
Braetongue

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko Tongue udalerriaren iparraldean dagoen eremu bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Tongue (Highland)

**Tongue**, Eskoziako gaeleraz, eskozieraz eta antzinako eskandinavieraz **Tunga**, Eskoziako Highland eskualdeko kostaldeko udalerri bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Raphicerus

***Raphicerus*** Neotragini leinuaren antilope txikien genero bat da. Saharaz hegoaldeko Afrikan endemikoa, bere barnean hiru espezie ditu:
* *Raphicerus campestris*
* *Raphicerus melanotis*
* *Raphicerus sharpei*

## Kanpo estekak
Goizane Aizpurua

**Goizane Aizpurua Ibañez** (Deba, Gipuzkoa, 1984) gipuzkoar poeta da.

2017ko Pasaia Hiria-Xabier Portugal olerki saria irabazi zuen euskarazko sailean, *Afasia Airlines* poema-bildumarekin.

## Biografia 
Arte ederretan lizentziatua da Euskal Herriko Unibertsitatean. Goiz antzerki taldeko kidea izan da eta talde horrek taularatu dituen gidoiak idatzi ditu.Lanbidez, berriz, zaharberritze eta kontserbazioan dihardu.

## Lanak 
### Gidoiak 
* *Geltokian*
* *Kanika zuri-beltzak*

### Poesia 
* *Afasia Airlines* (2018, Bermingham).

### Nobela 
* *Izarak.* (Alberdania, 2021) 

## Erreferentziak
Netherlee

'''''', Eskoziako Ekialdeko Renfrewshire konderrian dagoen auzune bat da. Gaur egun, Glasgow Handia hirigunearen barnean dago.

## Kanpo estekak
Josu Goikoetxea

**Josu Goikoetxea Gezuraga** (Gernika-Lumo, Bizkaia, 1974ko urtarrilaren 18a) kazetaria, poeta eta bertso gai-jartzailea da.

## Lanak 
### Poesia 
* *Zer luzea negu hau* (2018, Elkar)
* *Walt Whitman* (Antologo eta itzultzailea, 2022, Susa)

### Ipuinak 
* *Lakioa* (2025, Elkar)

### Haur-Literatura 
* *MIA. Marteko robota* (Juan Roller marrazkigilearekin, 2022, Denonartean)

## Kanpo estekak
Ugaitz Agirre

**Ugaitz Agirre** (Usurbil, Gipuzkoa, 1992ko otsailaren 23a) gipuzkoar idazlea da.

## Lanak 
### Nobela 
* *Tximeletak bizkarrean* (2018, Susa)

## Kanpo estekak
Ekaitz Goienetxea

**Ekaitz Goienetxea Cereceda** (Miarritze, Lapurdi, 1982ko urtarrilaren 20a) bermeotar idazlea da.

2016an Igartza Saria irabazi zuen *Karramarroa trostan* eleberri-proiektuarekin, 2018an *Zaldi mamarroa* izenburuarekin argitaratu zena.

## Lanak 
### Nobela 
* *Zaldi mamarroa* (2018, Elkar)

## Sariak 
* XIX. Igartza Saria (2016)

## Erreferentziak
Francisco Cano Consuegra

**Francisco Cano Consuegra** (La Carolina, 1955 - Terrassa, 2000) Alderdi Popularreko politikari bat izan zen, ETAk hil zuena, 2000ko abenduaren 14an.

## Biografia 
Francisco Cano Consuegra ETAren biktima bat da, erakunde terroristak Terrassan 2000. urtearen abenduaren 14an hil zuena. Iturgintza-enpresa txiki bat zuen eta Alderdi Popularreko zinegotzia zen Viladecavalls udalerrian. Ezkonduta zegoen eta bi alaba zituen. Hil zutenean 45 urte zituen.

### Hilketa 
Gaztelugatxe edo Bartzelona komandoak Francisco Cano Consuegra hartu zuen helburu eta berari buruzko informazioa bildu zuen internet eta prentsaren bitartez. Fernado García Jodrá eta Lierni Armendaritz González Langarika etakideek Francisco Cano zelatatu zuten bere etxean eta iturgintza-lantegian. 2000ko abenduaren 14an, Lierni Armendaritz eta García Jodrá Francisco Canoren etxera abiatu ziren.

Zinegotziak bere aparkalekuan utzi zuen Citroën C15 furgoneta 1:45ak aldera. Bihurkin bat erabiliz, Lierni Armendaritzek ibilgailuaren maletategiaren sarraila bortxatu zuen eta García Jodrák bonba-lapa bat jarri zuen, lehergailu kilo batekin. 2000ko abenduaren 14an, Francisco Cano Consuegra bere etxebizitzatik atera zen, 7:45etan, bere iturgintza-lantegira joateko. Ibilgailua hartu eta Olesa eta Montserrat arteko errepidean geldialdi bat egin zuen, gosaria hartzeko. Ondoren, zinegotziak bere egunerokotasunarekin jarraitu zuen, bere ibilgailua gidatuz. 10:50ak aldera, kotxeak eztanda egin zuen. Danbatekoa kilometro bateko distantzian entzun zen. Francisco Cano oso larri geratu zen  eta kotxearen zatiak 30 metroko erradio batean sakabanatu ziren.

Berehala Udaltzaingoa eta anbulantzia bertaratu ziren. Francisco Canok laguntza eskatzen zuen, burua eta sorbaldatik odola zeriolarik. Baina oraindik bizirik zegoen. Mutua de Tarrasa ospitalera eraman zuten, egoera kritikoan, burezur-garuneko traumatismo batekin eta ipurmasailean eta bizkarraren beheko partean eta peritoneo inguruan leherketak eragindako zauri oso larriekin. Hemorragiak gelditzeko operazio baten ondoren, 13:45etan hil egin zen.

Gertakari hauen ondorioz, 2003an Lierni Armendaritz González Langarika, Fernando García Jodrá, Laura Riera eta Zigor Larredonda prozesatu zituzten eta Auzitegi Nazionalaren Zigor-arloko Salaren Laugarren Atalak epaia eman zuen 2004ko azaroan. Lierni Armendaritz González Langarika eta Fernando García Jodrári 47 urteko zigorra ezarri zieten. Laura Riera eta Zigor Larredonda, aldiz, absolbitu egin zituzten.

Hilketa honen ondoren, ETAk ez zuen aldarrikapen zehatzik egin.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  MERINO, A., CHAPA, A., Raíces de libertad, 2011*.* 217-223 orrialdeak. FPEV. 978-84-615-0648-4 ISBN
Begoña Urkixo

**Begoña Urkixo Eulate** (Bilbo,  - Madril, ) bizkaitar politikari eta enpresaburua izan zen. Urkixotarren kidea, 1979an Alianza Popular alderdian sartu zen. Alderdiaren diruzain eta presidenteordea izan zen.

## Kanpo estekak
Florencio Arostegi

**Florencio Arostegi Zubiaurre** (Bilbo,  - Getxo, ) bizkaitar politikari eta abokatua izan zen. Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, 1977an Alianza Popular alderdian sartu zen. 1980 eta 1986 artean legebiltzarkide hautatu zuten.

## Erreferentziak
Gotzon Plaza

**Gotzon Koldo Plaza Jaio** (Bilbo, 1963) bizkaitar idazlea da. Informatikan lizentziatua (Deustuko Unibertsitatea, 1987).

2016an Ernestina Champourcin XXVII. Poesia Lehiaketa irabazi zuen *Orfeoren jaitsiera* lanarekin, 2018an Arabako Foru Aldundiak argitaratu zuena.

## Lanak 
### Poesia 
* *Mintzairak* (2016, Bubok)
* *Orfeoren jaitsiera* (2018, Arabako Foru Aldundia)

## Sariak 
* Lasarte-Oriako Poesia Saria (Lasarte-Oria, 2015)
* Sagrario Resano Ipuin Lehiaketa (Iruñea, 2016)
* Lauaxeta Poesia Saria (Mungia, 2016)
* Ernestina Champourcin XXVII. Poesia Lehiaketa (2016)
* Antonio de Trueba Ipuin Lehiaketa (Galdames, 2016)
* Errenteriako Ipuin Lehiaketa (Errenteria, 2017)
* Leioako Ipuin Lehiaketa (Leioa, 2017)
* Lauaxeta Poesia Saria, bigarren saria (Mungia, 2017)
* Satarka Poesia Saria (Hondarribia, 2017)
* Antonio de Trueba Ipuin Lehiaketa (Galdames, 2017)
* Lapurbide Narrazio Lehiaketa (Antsoain, 2018)
* Lauaxeta Poesia Saria, bigarren saria (Mungia, 2018)

## Erreferentziak
Txus Arrieta

'*Jesus *Txus* Arrieta Barinagarrementeria*' (Elorrio, Bizkaia, 1968) bizkaitar idazlea da.

2016an Ignacio Aldekoa XLV. Ipuin Saria irabazi zuen *Tupperra* lanarekin, 2017an Arabako Foru Aldundiak argitaratu zuena.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Tupperra* (2017, Arabako Foru Aldundia)

## Sariak 
* Ignacio Aldekoa XLV. Ipuin Saria (2016)

## Erreferentziak
Jesús María Pedrosa

**Jesús María Pedrosa Urkiza** (Ordizia, 1942ko abenduaren 12a - Durango, 2000ko ekainaren 4a) ETA erakunde armatuak hildako politikari bizkaitarra izan zen.

## Biografia 
Jesús María Pedrosa Urquiza ETAk hil zuen, Durangon, 2000ko ekainaren 4an. Ordizian jaio arren, txikitatik Durangon bizi izan zen. 1987tik Alderdi Popularreko zinegotzia zen Durangoko udaletxean. Gainera, ELA sindikatuan afiliatuta zegoen. Industria-sektoreko enpresa ezberdinetan lan egin zuen. Ezkonduta zegoen eta bi alaba zituen. Hil zutenean, 57 urte zituen.

### Hilketa 
Hil aurretik, ETA erakundeak hainbatetan mehatxu egin zion. Hilketa 2000ko ekainaren 4an, igandea, jazo zen, goizean, Jesús María etxera bueltatzen zenean. Eskolta eramateari uko egina zion. Egun horretan zinegotzia etxera itzultzen ari zen, mezatara joan ondoren. Durangoko hiriguneko kaleetan barrena, etakide bat atzetik hurbildu zitzaion, aurpegia estali gabe, eta tiro bakarra egin zion, garunean. Biktima ia berehala hil zen. Abisua jaso eta gero, Ertzaintzak gunea inguratu zuen eta Osakidetzako ZIU mugikorreko medikuak bertaratu ziren. Biktima suspertzen saiatu ziren, baina alferrik; bere heriotza egiaztatu besterik ezin izan zuten egin. 16:00ak pasata, guardiako epaileak hilotza altxatzea agindu zuen. Hilketa eta bi egun beranduago, atentatua gaitzesteko manifestazio jendetsu bat antolatu zen, “Askatasuna” oihu artean. Jesús María hil ondoren, bere izena daraman saria ezarri zuten.

Hilketa honek ez zuen zigorrik izan. Eusko Jaurlaritzaren Bake eta Bizikidetzarako Idazkaritzaren arabera, hilketa artxibo-egoeran dago. ETAk 2000ko ekainaren 11n aldarrikatu zuen atentatu honen eta José Luis López Lacalleren hilketaren autoretza, Gara eta Egunkaria aldizkariei igorritako testu baten bitartez. Atentatu honen epairik eman ez zenez, inork ez du hilketarengatik zigorrik jaso. Hala ere, Urko Gerrikagoitia Agirre, Zigor Arambarri Garamendi, Ekain Ruiz Ibarguren eta Patxi Rementeria Barruetabeña etakideak hil eta gero, bonba bat garraiatzen zuten bitartean Bilboko Begoñako auzoan, atentatua Bizkaia komandoak egin zuela uste da, eta ez Araba komandoak, hasierako ikerketek adierazten zutenez.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  MERINO, A., CHAPA, A., Raíces de libertad, egilea editore, 2011. 169-177 orrialdeak. 2011 FPEV. 978-84-615-0648-4 ISBN
Kepa Larrea

**Kepa Larrea Muxika** (Basauri, 1956) bizkaitar historialari, filologo, idazle eta unibertsitateko irakaslea da, Jose Mari Larrearen anaia.

## Bizitza 
Kepa Larrea Basaurin jaio zen 1956an. Euskal Filologian lizentziaduna eta Geografia eta Historian doktorea da. Delineatzaile, administrari eta itzultzaile jardun ondoren, irakaskuntzan hasi zen, Arrigorriagako Udal Euskaltegian lehenik, eta EHUko Hizkuntza eta Literaturaren Didaktikaren Sailean ondoren. *Tantak*, *Hizpide*, *Revista de Psicodidáctica*, *Gerónimo de Uztariz* eta *Euskalingua* aldizkarietan eman ditu argitara bere lanak. Saiakera liburu batzuk kaleratu ditu, eta Xabier Minari buruzko bi lan atera zituen 2017an: *Mina edo Libertatea!* eta *Biba Mina! Kontuak eta kantuak*.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Euskalduntzearen atakan Helduen euskalduntzea eta alfabetatzea: 1956-1986* (2005, Erein)
* *Nola Atera Ega (euskara Jakin Gabe)* (2004, Likiniano; Elkar)
* *Itzalak harturik* (2011, Pamiela)
* *Mina edo libertatea!* (2017, Pamiela)
* *Antilletan galdurik* (2023, Pamiela)
* *Zubia* (2025, TZ. Testu Zaharrak)

### Bildumak 
* *Biba Mina! Kontuak eta kantuak!* (2017, Pamiela)
* *Xavier Mina (¿Qué sabemos de…?)* (2018, Pamiela)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Darceles

**Maite Darceles Tife** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1971ko martxoaren 20a) gipuzkoar enpresa aholkularia eta idazlea da. 2018an kaleratu zuen lehen eleberria, *Bihotzean daramagun mundua*. 

## Bizitza 
Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziaduna da Deustuko Unibertsitatean. Bere esanetan hazkunde pertsonal eta intelektualak zerikusia du autonomian eta lankidetzan oinarritutako antolamendu-ereduekin. Komunikazioarekin, ezagutzarekin eta boterearekin loturiko guztia giltzarria da. Teoriaren eta praktikaren arteko lotura sendotik lan egitea interesatzen zaio, eta ekarpen feministekin eta eredu kolaboratibo eta ez-bortitzekiko elkarguneetan sakontzea. 

### Lan ibilbidea 
Arrantzako elkarte batean hasi zuen ibilbide profesionala, eta urtetan aholkulari eta bazkide izan da aholkularitza-enpresa batean. Lan moduak eta antolakundeak eraldatzeko ahalegina du ardatz, modu demokratikoago eta gizatiarragoetarantz, eta bere *Eraldaketarako gidalerroak* (BFA, 2009) liburua saiakera horren emaitza da.

Arrantzaren munduko Garela enpresa-elkarte gerente gisa, hausnarketa eta aldaketa prozesuak bultzatzen ditu sektore horretan. Aholkularitzaren munduan hasi zen Hobest Consultores-en eskutik. Ekintza horiek bere idatzietan islatzen diren kezka askorekin lotzen dira. *El mundo que llevamos en nuestros corazones* (2020), El mito del líder (Hausnarketak eta pentsamendu kritikoa blogean)

Enpresen eta antolakundeen garapen prozesuetan bidelagun aritzen da. Enpresa-garapena eta garapen soziala, biak, modu osagarrian landuz: kudeaketa- eta antolaketa-eredu eraginkorrago eta arinagoetara, eta, aldi berean, eredu bizigarri eta gizatiarretara.

2018an *Bihotzean daramagun mundua* eleberria izan zen bere lehen literatur lana.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexek argitaratu ditu:

### Saiakera 
* *Eraldaketarako gidalerroak* (2009, BAI Bizkaiko Berrikuntza Agentzia)

### Nobela 
* *Bihotzean daramagun mundua* (2018, Alberdania)

### Narrazio laburra 
* *Zuri* (2019, Administrazioa Euskaraz Aldizkaria)
* *Bizitza berria* (2022, Booktegi)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Literaturaren zubitegia
* Euskal idazleen elkartea
* Bizitza berria (Booktegi)
Lola Sarratea

**Lola Sarratea** (Almandoz, Nafarroa, 1944) nafar artista eta idazlea da.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Lolita* (2017, Maiatz)
Ismael Manterola

**Ismael Manterola Ispizua** (Zumaia, Gipuzkoa, 1966ko otsailaren 16a) gipuzkoar arte kritikaria, idazlea eta Artearen Historiako irakaslea da. Euskal Herriko Unibertsitateko Arte Ederren Fakultateko dekanoa da 2022ko irailetik, Arantza Lauzirika irakaslearen lekukoa hartuta.

2017an eta 2019an Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan da *Giza Zientziak eta Artea* arloan.

## Ibilbidea 
**Manterola** Artearen Historian lizentziatu zen  Valentziako Unibertsitatean eta doktore-titulua lortu zuen arlo berean UPV/EHUn. Gaur egun, Arte Ederren Fakultateko Artearen Historiako irakaslea da. Bestalde, *Euskaldunon Egunkarian*, *Berrian* eta *Gara* egunkariko *Mugalari* gehigarrian arte kritika idatzi du. 

MHLI ikerketa taldeko kidea da eta Arte Garaikidearen Kontserbazioa eta Erakusmoldeak (CYXAC) Masterreko arduraduna. UPV/EHUko argitalpen zerbitzuko ArteTextos serieko zuzendaria ere bada.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Maite ditut maite* (2017, Edo!)

### Erakusketak 
Erakusketa hauek antolatu ditu:

* *Gure Artea 2006,* 
* *Bilbea eta Hari askeak: euskal artearen bi bildumen arteko elkarrizketa* (2014)
* *Desegindako oroitzapenen aurrean: Memoria eta Gerra Zibila* (2022) izeneko erakusketak antolatu ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* EHUko Arte Ederren Fakultatea

## Kanpo estekak 
* Ismael Manterola *Berria* egunkarian (100dik gora artikulu idatzi ditu)
Miren Garate

**Miren Garate Zendoia** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1985) gipuzkoar kazetaria eta idazlea da.

2012an Rikardo Arregi Kazetaritza Saria jaso zuen kazetari berriaren kategorian.

## Lanak 
### Kronika 
* *Ekaitzaren zipriztinak* (2017, Elkar)

## Erreferentziak
Meghna ibaia

**Meghna ibaia** () Asia hegoaldeko ibai garrantzitsua da. Gangesen deltan zabaltzen diren hiru ibaietako bat da. Delta hau munduko handiena da hiru ibaiekin sortua batez ere: Ganges, Brahmaputra eta Meghna. Horiekin batera haien artean gurutzatzen diren kanalak eta errekak daude. Bitxikeri bezala aipatu daiteke beste ibaiek tarteen arabera izen desberdinak jaso dituztela, Meghna, aldiz, amaieran bere izena mantentzen du.

## Ezaugarriak 
thumb|ezkerrera|300px|Txalupa Meghna ibaian.
Meghna ibaia Bangladeshen sortzen da, ibai desberdinak bilduz, guztiak India ekialdeko lurralde menditsuetatik sortuak. Chandpur barrutian Padma ibaiarekin bat egiten du. Azken kilometroetan Bengalako golkoaren gertu igarotzen da, Bhola barrutian.

Bangladesheko ibaien artean Meghna zabalena da. Bholatik gertu Meghnak 12 kilometroko zabalera du. Bere bidean ia lerro zuzen bat egiten du. Itxuraz oso ibai lasaia da baina hori ez da errealitatea: urtero hildako asko eragiten du, hiltzeko arrazoi nagusietarioa izanik. Chandpur aldea oso arriskutsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Meghna ibaiari buruzko informazioa.
Inani hondartza

thumb|Inani hondartza
**Inani hondartza** (baita ere **Enani hondartza**) Cox's Bazar Barrutiko Ukhia Upazilan, Bangladeshen, dagoen hondartza ezaguna da.

Hondartza honetan, urtaroen arabera, koral-harri zorrotz asko aurki daitezke. Harri horien koloreak beltza eta berdea dira eta horrek hondartzari kolore berezia ematen dio. Ikusteko garai egokienak uda eta garai euritsuak izaten dira.

Pathorkhani Jaliapalongen dago, Inani hondartzan alegia. Oso toki turistikoa da.
[4] Casi todos los visitantes se reúnen a su alrededor y les encanta tomar una instantánea al sentarse en ella.
thumb|Koral-arrokak Inani hondartzan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azlan Shah Perakekoa

**Sultan Azlan Muhibbuddin Shah ibni Almarhum Sultan Yussuf Izuddin Shah Ghafarullahu-lah** (Bat Gajah, Perak, 1928ko apirilaren 19a - Kuala Lumpur, 2014ko maiatzaren 28) Perakeko sultana eta Malaysiako erregea (Yang di-Pertuan Agong) izan zen.
1984an Idris Shah II.a Perakekoa bere osabaren ondorengoa izan zen Perakeko sultangoan. Malaysiako errege aukeratua izan zen 1989 - 1994 aldirako. Bere seme Nazrin Shah Perakekoa bere ondorengoa izan zen Perakeko sultangoan.
Agirre (Bergara)

**Agirre** auzoa Bergarako erdi-gunetik 2&nbsp;km-ra dagoen baserri-auzo bat da. Ermitaren inguruan kokatutako baserri-gune txikia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorka Mercero

**Gorka Mercero Altzugarai** (Donostia, Gipuzkoa, 1969a) gipuzkoar unibertsitate irakaslea da. Euskal Filologian lizentziaduna da eta 2012az geroztik Euskal Literaturan doktorea da Euskal Herriko Unibertsitatean. Gaur egun, Liverpoolgo Unibertsitatean egiten du lan Euskal Gaietako irakasle.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Mundu-ikuskerak euskal narratiba garaikidean: modernitatearen krisitik postidentitatearen promesera* (2017, Labayru)
Woodhall (Port Glasgow)

**Woodhall**, , Eskoziako etxalde bat da, Inverclyde konderrian. Port Glasgow udalerriaren ekialdean dago.

## Kanpo estekak
Cape Wrath

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko lurmutur eta parrokia bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Ceannabeinne

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko hondakinetan dagoen udalerri bat da, Sutherland barrutian. Zutik eta ongi mantendu den eraikin bakarra herriko eskola zaharra da.

## Kanpo estekak
Clashmore (Assynt)

**Clashmore**, , Eskoziako Highland eskualdeko baserriz osatutako herri bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Crask

'''**,  edota **A' Chrasg''', Eskoziako Highland eskualdeko herri bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Creich

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko udalerri bat da, Sutherland barrutian. Bonar Bridge udalerritik hurbil dago.

## Kanpo estekak
Culkein Drumbeg

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko herri bat da, Sutherland barrutian. Baserriz osatua izateaz gain biztanleak arrantza egitetik ere bizi dira.

## Kanpo estekak
Mendilazko mendilerroa

**Mendilazko mendilerroa** edo **Mendizarreko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Mendilatz mendia da, 1.348 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Mendilatz mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Mendilatz, 1.348 m 
# Mendizar, 1.319 m 
# Mozoloandi, 1.243 m 
# Ezkanda, 1.203 m 
# Azalegi, 1.165 m 
# Aritzelatz, 1.143 m 
# Saiarri, 1.121 m 
# Mozolotxikia, 1.119 m 
# Ursario, 1.112 m 
# Berabez, 1.020 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
East Langwell

'''''', Eskoziako Highland eskualdeko baserriz osatutako herri bat da, Sutherland barrutian.

## Kanpo estekak
Bogston

'''''',  eta , Eskoziako etxalde bat da, Inverclyde konderrian. Port Glasgow eta Greenock udalerrien artean dago, eta Glasgow hiritik 35 kilometro mendebadera.

## Kanpo estekak