open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Larués

**Larués** (aragoieraz eta ) Bailo udalerriko herria da, Jazetania eskualdean dagoena. 720 metroko altueran dago eta bere toponimoa baskoi edo latindar jatorrikoa da. 1044. urteko Ramiro I.a Aragoikoak egindako dohaintza-agiri batean agertzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alastuey

**Alastuey** (; ) Bailo udalerriko herria da, Jazetania eskualdean dagoena. 826 metroko altueran dago eta bere toponimoa 987. urteko agiri batean agertzen da.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrés

**Arrés** (aragoieraz eta ) Bailo udalerriko herria da, Jazetania eskualdean dagoena. 826 metroko altueran dago eta bertan XV. mendeko gaztelu bat dago.
Bailo (herria)

**Bailo** (aragoieraz eta ) izen bereko udalerriko herriburua da, Jazetania eskualdean dagoena.

## Kanpo estekak
Karum aintzira

**Karum aintzira** Etiopiako Afar eskualdeko aintzira da. Afar depresioaren iparraldeko muturreko bi gatzagetako bat da (bestea Afrera aintzira da), itsasoaren mailatik 120 metro beherago dagoena. Erta Ale sumendia laku honen hego-mendebaldean dago.

1867an eskualde horretara bidaia egin zuen Werner Munzingerrek aintzira lau errekek- Didic, Ala, Rira Guddy, eta Ragali edo Awra- betetzen zituela esan zuen.

Karum aintziraren iparraldean Dallol meatze-herrixka ohia dago. Aintzira oso gazia da eta oraindik erabileran dagoen gatz-lautada batez inguratuta dago. Gatz hori karabanan garraiatzen dute herrialdeko gainerako tokietara.

ET Afar asv2018-01 img01 Lake Karum area.jpg|Gatz-lautada
ET Afar asv2018-01 img60 Lake Karum area.jpg|Ura putzu batean
ET Afar asv2018-01 img62 Lake Karum area.jpg|Gatz-langileak
ET Afar asv2018-01 img65 Lake Karum area.jpg|Gatza
ET Afar asv2018-01 img06 Lake Karum area.jpg|Karabana bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beau Geste (1939ko filma)

***Beau Geste*** abenturazko filma da, William A. Wellman estatubatuar zinemagileak 1939an zuzendu zuena. P. C. Wren ingeles idazlearen 1924ko izenburu berdineko eleberrian oinarriturik dago. Gary Cooper, Ray Milland, Robert Preston, Brian Donlevy eta Susan Hayward izan ziren aktore nagusiak.

## Argumentua 
Frantziar legionari talde bat basamortuaren bihotzean dagoen gotorleku batera iritsi eta bertako gizon guztiak hilik daudela ohartuko dira, harresietan eta zainketa tokietan ezarriak, baina hilak. Gertaera horretatik abiaturik, zafiro baliotsu baten desagertzearekin eta ohore afera batengatik Frantziako Atzerritar Legioan izena eman zuten hiru anaien istoriarekin zerikusia duen kontakizuna hasten da.

## Aktoreak 
* Gary Cooper: Michael "Beau" Geste
* Ray Milland: John Geste
* Robert Preston: Digby Geste
* Brian Donlevy: Markoff sarjentua
* Susan Hayward: Isobel Rivers
* J. Carrol Naish: Rasinoff
* Albert Dekker: Schwartz
* Broderick Crawford: Hank Miller
* Charles Barton: Buddy McMonigal
* James Stephenson: Henri de Beaujolais maiorra
* Heather Thatcher: Lady Patricia Brandon
* James Burke: Dufour tenientea
* G.P. Huntley Jr.: Augustus Brandon
* Harold Huber: Voisin
* Donald O'Connor: Beau, mutikotan
* Billy Cook: John, mutikotan
* Martin Spellman: Digby, mutikotan
* Ann Gillis: Isobel, mutikotan
* David Holt: Augustus, mutikotan
* Harvey Stephens: Martin tenientea
* Stanley Andrews: Maris
* Harry Woods: Renoir, basamortuko legionaria
* Arthur Aylesworth: Renault, beste desertorea
* Henry Brandon: Renouf
* Barry Macollum: Krenke
* Ronald R. Rondell: Bugler

## Ikus gainera 
* *Beau Geste* (1924)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Servant (telesaila)

***Servant*** estatubatuar telesaila da, Tony Basgallopek eta M. Night Shyamalanek Apple TV+entzat egina.

## Sinopsia 
Protagonista: haur jaioberriaren heriotzari aurre egin behar dion bikote bat. Istorioa: gordin bezain misteriotsua. Eta tartean, pertsonaiak, kokalekua eta kontakizunaren giroa aberasten dituzten hamaika azpigeruza.

## Aktoreak 
* Toby Kebbell: Sean Turner
* Lauren Ambrose: Dorothy Turner
* Nell Tiger Free: Leanne Grayson
* Rupert Grint: Julian Pearce
* Mason eta Julius Belford: Jericho
* Phillip James Brannon: Matthew Roscoe
* Tony Revolori: Tobe

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spies in Disguise

***Spies in Disguise*** 2019ko Troy Quane eta Nick Bruno estatubatuar zinema zuzendarien animazio film bat da. 20th Century Fox izenarekin kaleratutako azken animazio filma ere bada.

## Argumentua 
Lance Sterling espioia eta Walter Beckett zientzialaria dira protagonistak; oso izaera desberdina dute: Lance oso lasaia da, baina Walter ez. Elkarrekin egin beharko dute lan, eta elkarrenganako konfiantza dutela erakutsi beharko dute. Baina, elkarrekin lan egiten ez badute, mundu guztia arriskuan egongo da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudine Auger

**Claudine Oger**, **Claudine Auger** deituta (Paris, 1941eko apirilaren 26a - ibidem, 2019ko abenduaren 18a) frantziar aktore eta modeloa izan zen. James Bonden film batean antzeztu zuen (*Thunderball*).

## Filmografia 
* 1958 : *Christine *
* 1960 : ''Le Testament d'Orphée*
* 1960 : *Terrain vague*
* 1961 : *Les Moutons de Panurge*
* 1961 : *Les Sept Péchés capitaux*
* 1962 : *In the French Style*
* 1962 : *Le Masque de fer*
* 1963 : *Kali Yug, déesse de la vengeance*
* 1963 : *Le Mystère du temple hindou*
* 1965 : *Yoyo*
* 1965 : *Una bella grinta*
* 1965 : *Thunderball*
* 1966 : *La Fantastique Histoire vraie d'Eddie Chapman*
* 1966 : *Belfagor le Magnifique*
* 1966 : *L'Homme de Marrakech*
* 1966 : *Operazione San Gennaro*
* 1967 : *Il padre di famiglia*
* 1967 : *Jeu de massacre*
* 1968 : *Escalation*
* 1968 : *Flammes sur l'Adriatique*
* 1969 : *I Bastardi*
* 1971 : *Un peu de soleil dans l'eau froide*
* 1971 : *La Baie sanglante*
* 1972 : *Gli ordini sono ordini*
* 1972 : *Un verano para matar*
* 1974 : *La dynamite est bonne à boire*
* 1975 : *Flic Story*
* 1975 : *L'Intrépide*
* 1976 : *パリの哀愁*
* 1978 : *Un papillon sur l'épaule*
* 1979 : *L'associé*
* 1979 : *Fantastica*
* 1981 : *Une Langouste au petit-déjeuner*
* 1982 : *Les Secrets de la princesse de Cadignan*
* 1989 : *Il Frullo del passero*
* 1993 : *Les Vaisseaux du cœur''
Meet John Doe

***Meet John Doe*** (euskaraz: "John Doerekin elkartu"), 1939ko filma da, komedia dramatiko generokoa, Frank Capra italiar-estatubatuar zinemagileak zuzendu eta ekoitzi zuena. Gary Cooper eta Barbara Stanwyck izan ziren aktore nagusiak.

Argumentu onenaren Oscar sariaren izendapena jaso zuen (Richard Connell eta Robert Presnell).

## Argumentua 
Aberats batek egunkari bat erosi eta lantalde ia osoa kaleratzean, Ann Mitchell (Barbara Stanwyck) kazetari kementsuak John Doe ezizenaz gutun faltsu eta aldarrikatzaile bat argitaratzea erabakiko du. Horretan, kaleratutako langile baten suizidioa iragarriko du.

Gutunak sekulako arrakasta eta irakurle ugari izan dituenez, egunkariak John Doe bat sortzea erabakiko du.  Horretarako, Long John Willoughby (Gary Cooper) etxegabea eta iraganeko beisbol jokalaria kontratuko du, ospetsu bilakatuko dena John Doeren papera antzeztuz.

thumb|300px|center|*Meet John Doe*

## Aktoreak 
* Gary Cooper: John Doe / Long John Willoughby
* Barbara Stanwyck: Ann Mitchell
* Edward Arnold: D.B. Norton
* Walter Brennan: Kolonela
* Spring Byington: Mitchell andrea
* James Gleason: Henry Connell
* Gene Lockhart: Lovett maiorra
* Rod La Rocque: Ted Sheldon
* Irving Bacon: "Beanie"
* Regis Toomey: Bert Hansen (kredituetan 'Bert')
* J. Farrell MacDonald: "Sourpuss"
* Harry Holman: Hawkins maiorra
* Warren Hymer: "Angelface"
* Andrew Tombes: Spencer
* Pierre Watkin: Hammett
* Stanley Andrews: Western
* Mitchell Lewis: Bennett
* Charles Wilson: Charlie Dawson
* Vaughan Glaser: Gobernadorea
* Sterling Holloway: Dan
* Harry Davenport: Txosten ohiaren jabea (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Galamusko zintzurrak

**Galamusko zintzurrak** (; ) Frantziako Aude eta Ekialdeko Pirinioak departamenduen artean bi kilometro inguruko arroila eta mendi pasabide natural bat dira.

Agly ibaia, Pech de Bugarachetik gertu jaiotzen dena (1240 m.), kareharrizko materialaren higaduraren bidez, kanoia eratu zuen, eta zintzurren hondoan igarotzen da. Galamusko zintzurrak Cubières-sur-Cinoble eta Saint-Paul-de-Fenouillet udalerritakoak dira. Arroila iparraldetik hegoaldera doa.

Perpinyàrekin (38&nbsp;km ipar-mendebaldera) eta Peyrepertuseko gazteluarekin (7,5&nbsp;km mendebaldera) zuen gertutasunagatik, historialari batzuek, kataroek zintzurrak Katalunia aldera ihes egiteko bide bezala erabili zutela diote.

## Erreferentziak
Little Women (1933ko filma)

***Little Women*** () George Cukor estatubatuar zinemagilearen film dramatikoa da. Louisa May Alcott idazlearen *Little Women* eleberrian oinarritua dago.

## Argumentua 
1860ko hamarkada, Concord, Massachusetts. Margaret «Meg», Joséphine «Jo», Elisabeth «Beth» eta Amy «Amie» izeneko neska gazteak «Marmee» amarekin batera bizi dira. Erdi maileko familia bateko senideak dira. Istorioa Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan jazotzen da, euren aita, March jauna iparraldeko ofiziala denez frontera borrokatzera joan eta etxea euren arduran gelditzen denean.

## Aktoreak 
* Katharine Hepburn : Josephine «Jo» March
* Joan Bennett : Amy March
* Paul Lukas : Friedrich Bhaer
* Edna May Oliver : Tante March
* Jean Parker : Elizabeth «Beth» March
* Frances Dee : Margareth «Meg» March
* Douglass Montgomery : Théodore «Laurie» Laurence
* Spring Byington : Abigail «Marmee» March
* Henry Stephenson : Mr. Laurence
* Samuel S. Hinds : Mr. March
* John Lodge : John Brooke
* Mabel Colcord : Hannah
* Marion Ballou : Mrs. Kirke
* Nydia Westman : Mamie
* Harry Beresford : Dr. Bangs
* Bonita Granville : zerbitzaria
* Olin Howland : Mr. Davis

File:Katharine Hepburn in Little Women trailer.jpg|Katharine Hepburn
Image:Joan Bennett in Little Women 1933.JPG|Joan Bennet
File:Frances Dee in Little Women trailer.jpg|France Dee
File:Spring Byington in Little Women trailer.jpg|Spring Byington
Image:Douglass Montgomery in Little Women trailer.jpg|Douglass Montgomery
Image:Paul Lukas in Little Women trailer.jpg|Paul Lukas
Image:Edna May Oliver in Little Women trailer.jpg|Edna May Oliver
Image:Henry Stephenson in Little Women trailer.jpg|Henry Stephenson

## Ikus gainera 
* *Little Women (1949ko filma)*
* *Little Women (1994ko filma)*
* *Little Women (2019ko filma)*

## Kanpo estekak
San Caprasioren eliza (Santa Cruz de la Serós)

**San Caprasioren eliza** (; ) Santa Cruz de la Serós herriko eliza da, 1020ko hamarkadan San Juan de la Peñatik gertu eraikia. 2004an kultura ondasun izendatu zuten eta 2015ean UNESCOk Donejakue Bideko eraikinen zerrendan sartu zuen.

Tipologiari dagokionez, XI. mendeko lehen hereneko monumentuen multzokoa da, lonbardiar maisuen (lonbardiar erromanikoa) tailer ibiltariei dagozkienak.

Habearte bakarreko eliza da, bi atalekoa, ertz-gangaz eta kanoi-gangaz estalitako presbiterio txiki batez estalia, esfera laurdeneko gangaz estalitako zirkuluerdi-formako abside baten aurretik. Abside-hemizikloan, alboetako bi exedra txiki irekitzen dira.

Barnealdearen soiltasuna arindu egiten da kanpoaldean lesenak eta lonbardiar arkutxoak erabiltzen dituztelako, baita mendebaldeko aurrealdean ere, sarrerako portada irekitzen den tokian, hormei bolumetria- eta argi-joko handiagoa ematen dietenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peyrepertuseko gaztelua

**Peyrepertuseko gaztelua** (; ; ) Aude dapartamentuan,Okzitaniako Corbières mendizerran, kokatzen den gaztelua da. Duilhac-sous-Peyrepertuse udalerriko haitz batean dagoen eraikina kataroek erabili zuten.

## Historia 
Berriki eginiko indusketei esker tokia erromatarren garaitik erabili dutela badakigu, k.a. I. mendearen hasieran altxatzen diren zenbait aztarna aurkitu baitute.

Gazteluaren lehen aipamena 1050ekoa da, noiz Besalúko konderriari zegokiola aipatzen den. 1115. urtean, eliza Serrabonako priore-etxeari eman zioten. 1162an, gotorlekua Bartzelonako konderriaren eskuetan zegoen.

Albitarren aurkako Gurutzadaren garaian, Gilen Peyrepertusekoak ez zuen errenditu nahi eta 1224an eskumikatu zuten. Carcasonako setioaren ondorioz, Gilenek, azkenean, men egin zuen, eta gaztelua, frantziar errege jabetzara pasa zen, 1240ko azaroan.

Bi urte beranduago, Frantziako Luis IX.a erregeak omenaldiaren dorrea, eliza eta bere izena daraman eskailera (San Luisen eskailera) berreraikitzea agindu zuen, baita gotorleku berri bat ere, bigarren gaztelu bat, harkaitz-gailurraren goialdean, omenaldiaren dorre berri batekin.

Frantziako Erresumaren eta Aragoiko koroaren arteko gerran, Peyrepertusek paper garrantzitsu bat bete zuen frantziarren hegoaldeko mugaren gotorleku defentsibo eta estrategiko bezala, 1258an Corbeilgo Itunak hala berretsia.

XIV. mendearen erdialdean, Karlos V.a Frantziako erregeak, Naiarako guduan menderatua izan ondoren, Henrike Trastamarakoari bertan babesteko baimena eman zion.

## Kanpo estekak 
* Kataroei buruzko ataria
San Petri Errege Egoitzakoaren eliza

**San Petri Errege Egoitzakoaren eliza** (; ), egun **San Fruktuoso** dena, Bailo herriko parrokia da, XV. mendean San Juan de la Peñatik gertu eraikia. Eliza gotikoa herriaren erdialdean dago, Puente la Reina de Jacarako bidean dagoen A-132 errepidearen ondoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Cilia-Pirinioak aerodromoa

**Santa Cilia-Pirinioak aerodromoa** (; ) Huescako probintziako aerodromoa da. Aerodromo hau erabilera pribaturako eta kirol erabilerarako da. Huescako probintziako iparraldeko aerodromorik garrantzitsuena da.

Ekialdetik mendebalderako bi orientazio-pista ditu (90º eta 270º), kirol-erabilerarako. Iparralderago dagoen pistak 850 metro ditu, eta erabilera orokorrerako da, hegoalderago dagoenak, 650 metrokoa, planeatzaileak lurreratzeko.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Aspe Tontorra

**Aspe Tontorra** (; ) Pirinioetako mendi bat da, Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintziako Jazetania eskualdean. Somport eta Aísan dago. 2.645 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak
Kronosaurus

***Kronosaurus*** () Behe Kretazeoan (duela 125 eta 99 milioi urte) bizi izan ziren lepo laburreko pliosauroen genero bat da. Pliosauro handienen artean zegoen, eta Titanen buruzagiari zor dio izena, Kronosi.

## Kanpo estekak
Badwater Arroa

**Badwater Arroa** () Heriotzaren Haranaren Parke Nazionalean dagoen sakonune endorreikoa da. Ipar Amerikako punturik baxuena izateagatik nabarmentzen da, itsas mailatik 86 metroko sakonera dagoelarik. Whitney mendia, 48 estatuetako punturik garaiena, 120 kilometrora dago mendebalderantz.

Lekua geratutako ur putzu txiki bat da, errepide inguruko errekastoek elikatzen dutena; arroko gatz pilaketak ur ez edangarri bilakatzen du. Urmaelak fauna eta flora urria du: *Salicornia* generoko landareak, uretako intsektuak eta *Assiminea infirma* (edo Badwaterko barraskiloa).

Putzuaren inguruan, beti urez estalita ez dagoen eremuan, izozteko, urtzeko eta lurruntzeko ziklo errepikakorrek pixkanaka eratu dute hexagono itxura hartzen duen gatz-azal fina.

thumb|ezkerrera|600px|Badwater Arroko panorama

## Erreferentziak
Wuthering Heights (1939ko filma)

***Wuthering Heights*** (), 1939ko William Wyler estatubatuarrak zuzendutako amodiozko drama film bat da. Emily Brontë ingeles idazlearen 1847ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Merle Oberon, Laurence Olivier, David Niven eta Geraldine Fitzgerald aktoreek antzeztu zuten.

Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Zuri-beltza, Gregg Toland) irabazi zuen.

## Sinopsia 
Earnshawsak lurjabeak dira XIX. mendeko Ingalaterran. Egun batean, aita hiritik etxera iritsiko da mutil ijito batekin, Heathcliff deitzen diotena, izututa bezain itxura onekoa. Seme harroak, Hindleyk, arbuiatu egiten du, baina bere ahizpa Cathyk, aldiz, adiskidetasun eta maitasun harreman estua ezartzen du berarekin. Earnshaw jauna hil ondoren, Hindley seme zaharrenak, garai honetan jada alkoholiko bat dena, Heathcliff zerbitzari bihurtzen den ukuilura bizitzera bidaltzen du, gazteak independente eta zoriontsu izaten hazten dira, Hindleyk Heathcliffekiko zuen etsaitasuna jarraitzen duen arren. Gauzak aldatu egiten dira Heathcliff eta Cathy lautadan jolasean ari direnean, Cathy Heathcliffekin joaten da bizilagunen etxea zelatatzera, baina txakurrak agertzen dira eta atzetik hasten dira lapurrak direla pentsatzen, Cathy lurrera erortzen da eta txakurrek hozka egiten diote eta biak harrapatzen dituzte.

## Aktoreak 
* Laurence Olivier: Heathcliff
* Merle Oberon: Catherine Earnshaw Linton
* David Niven: Edgar Linton
* Flora Robson: Ellen Dean
* Geraldine Fitzgerald: Isabella Linton
* Hugh Williams: Hindley Earnshaw
* Donald Crisp: Kenneth doktorea
* Leo G. Carroll: Joseph
* Miles Mander: Lockwood jauna - Arrotza
* Cecil Kellaway: Earnshaw, Cathyren aita
* Cecil Humphreys: Linton epailea
* Sarita Wooton: Cathy – Haurra (edota Sarita Wooten)
* Rex Downing: Heathcliff – Haurra
* Douglas Scott: Hindley – Haurra
* Vernon Downing: Giles

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Women (1939ko filma)

***The Women*** (euskaraz *Emakumeak*), 1939ko George Cukor estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Clare Boothe Luce idazlearen *1936ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Norma Shearer, Joan Crawford, Rosalind Russell, Paulette Goddard, Joan Fontaine, Lucile Watson, Mary Boland, Florence Nash, Virginia Grey, Marjorie Main eta Phyllis Povah aktoreek antzeztu zuten.

Film honetako aktore guztiak emakumeak dira. *2008an izenburu berdineko berregokitzapena* izan zuen.

## Argumentua 
AEB, New York, Manhattan. Goi maila ekonomikoki emakume talde batek beren denbora gehiena edertasun saloi eta arropadendetan pasatu ohi du, beti txutxumutxuka, elkarrekin berriketan eta esamesaka. Bapatean, haietako bateak, Mary Hainesek (Norma Shearer) bere senarrak Crystal Allen (Joan Crawford) lurrundegiko langilea den neska gaztearekin adarrak jartzen dizkiola jabetuko da. Gertaera honek gainontzeko emakumeen artean eskandalua piztuko du, hainbat jeloskortasun, bekaizkeritasun eta esames sortaraziz.

## Aktoreak 
* Norma Shearer: Mary Haines
* Joan Crawford: Crystal Allen
* Rosalind Russell: Sylvia Fowler
* Mary Boland: De Lave kondesa
* Paulette Goddard: Miriam Aarons
* Phyllis Povah: Edith Potter
* Joan Fontaine: Peggy Day
* Virginia Weidler: Little Mary
* Lucile Watson: Morehead andrea
* Marjorie Main: Lucy
* Virginia Grey: Pat, lurrundegiko langilea
* Ruth Hussey: Watson andereinoa
* Muriel Hutchison: Jane
* Hedda Hopper: Dolly Dupuyster
* Florence Nash: Nancy Blake
* Cora Witherspoon: Van Adams andrea
* Mary Beth Hughes: Trimmerback andereinoa
* Lilian Bond: Erskine andereinoa
* Dennie Moore: Olga, manikurista
* Jane Isbell: Edithen alaba (krediturik gabe)
* Butterfly McQueen: Lulu, lurrundegiko neska langilea (krediturik gabe)
* Barbara Jo Allen: Harreragilea (krediturik gabe)
* Gertrude Astor: Mud bainuetxeko langilea (krediturik gabe)
* Marie Blake: Biltegiko neska (krediturik gabe)
* Theresa Harris: Olive (krediturik gabe)
* Barbara Pepper: Emakume gogorra (krediturik gabe)
* Mabel Colcord: Masajea jasotzen ari den emakumea (krediturik gabe)
* Terry: Salako txakurra (krediturik gabe)

File:Norma Shearer in The Women trailer 1.jpg|Norma Shearer
File:Joan Crawford in The Women.jpg|Joan Crawford
File:Rosalind Russell in The Women trailer 2.jpg|Rosalind Russell
File:Paulette Goddard in The Women trailer.jpg|Paulette Goddard
File:Joan Fontaine in The Women trailer.jpg|Joan Fontaine
File:Mary Boland in The Women trailer.jpg|Mary Boland
File:Virginia Weidler in The Women trailer.jpg|Virginia Weidler
File:Virginia Grey in The Women trailer.jpg|Virginia Grey
File:Phyllis Povah in The Women trailer.jpg|Phyllis Povah
File:Lucile Watson in The Women trailer.jpg| Lucille Watson
File:Marjorie Main in The Women trailer.jpg|Marjorie Main

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Laguna Salada (Mexiko)

**Laguna Salada** () Mexicalin dagoen sakonune hareatsua da. Gaur egun, eskualde hau, itsasoaren batez besteko mailaren azpitik 12 metroko altuera duen herrialde osoko gunerik baxuena da.

Aintzira gazia, Colorado ibaiaren deltaren sistemaren zati da, eta, historikoki, bertako uren soberakinen hartzaile izan da, baita Kaliforniako golkoko ezohiko marea altuen hartzaile ere, azken hau, Mexicalitik San Felipera doan errepide federala eraiki aurretik.

Laguna Saladak ura izan zuen azken aldietariko bat 1970eko hamarkadaren amaieraren eta 1980ko hamarkadaren erdialdearen artean izan zen. Uren hedadura aldakorra izan zen urte haietan; uneren batean 60 km luze eta 17 km zabal izatera iritsi zen, eta 20 cm eta 4 metro arteko sakoneran, bolumen horrek arrantza eta turismo jarduerak eragin zituen. 1980ko hamarkadaren amaieratik gaur egun arte, aintziraren behea lehor dago nagusiki, 1997 eta 1999 artean izan ezik. Aintzira gazia, etengabean tartekatutako urmaela, XXI. mendearen hasieran, basamortuko paramo bat da, eta, udan, Mexikoko eremurik arriskutsuenetako bat da, tenperatura altuak direla eta; hala ere, urteko gainerako urteetan, erakargarritasun turistiko natural eta eszenatoki bihurtzen da hainbat kultura-jarduera egiteko.

## Erreferentziak
Jainkoaren erregetza

[thumb|200px|[Jainko Aita bere jargoian, Westfalia, Alemania, XV. gizaldiaren hondarrean]]
**Jainkoaren erregetza** () edo **Jainkoaren erreinua** gauza guztien gaineko Jainkoaren burujabetasuna da, lurreko agintariak aurkaratuz. Adigai hau, *erregetza* gisa, batez ere, Mateoren, Markoren eta Lukasen Ebanjelioetan ageri da, eta, *erreinu* gisa, Mateoren Ebanjelioan eta Korintoarrentzako Lehen Gutunean, batik bat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kristau eskatologia
* Milenarismo
* Parusia
* Mateo apostolua

## Kanpo loturak
Gatz-lautada

[thumb|260x260px|[Karum aintzira inguruetako gatz-lautada.]]
**Gatz-lautada** arro hidrografiko endorreiko bat da, isurketa baino lurrunketa handiagoa duena, non gatzak (boratoak, kloruroak, nitratoak, sulfatoak, etab.) daramatzaten urak iristen diren. Ura lurruntzen denean, tokian tokiko gatzen kontzentrazioa handitzen da. Gatza, behin betiko lehorra egon daiteke, ura aldizka jaso eta mantendu dezake, edo gatz kontzentrazio handiko lakua izan daiteke.

Gatz-lautadak gatzunetako zati likido batez, urak arrora eramandako gatz ezberdinen dekantazioz irudikatutako gatz-zati batez eta hareaz, lohiz eta buztinez osatutako zati solido batez osatuta daude.

Arro hidrografikoaren, gatz-garraiatzearen, jariatzearen, lurruntzearen, sedimentazioaren eta mineralen eta gatzen ustiapenaren fenomenoaren konplexutasunaren ondorioz, "gatz-lautada" terminoa hainbat testuingurutan erabiltzen dute.

## Ezaugarriak 
Esan bezala, gatz-lautada arro hidrografiko endorreiko bat da, isurketa baino lurrunketa handiagoa duena eta ondorioz gatzak denboran zehar pilatzen direna. Arroa endorreikoa izanik, urak ez du berezko irteerarik, eta lurrundu arte bertan geratzen da, gatzen metaketa gertatuz.

Uraren emaria txikia izaten da gatz-lautada osatzen duen arroan, euri-urak, mendialdeko ur-lasterrak (ez ohikoak) eta lurpeko ur emariek osatzen dute.

Gatz-lautadan hiru eremu bereiz daitezke, tokiaren eta unearen arabera aldakorrak izan daitezkeenak:

* Muga edo ingurumaria, ondar-sedimentu ugari dauden gunea eta landaredia ager daitekeena.
* Hondartza, sedimentu xeheagoak eta gatz kontzentrazio handiagoa dagoen gunea.
* Deposito nagusia, gatz kontzentrazio handikoa eta gune sakonenean kokatua. Tokiaren arabera, hezetasuna ukan dezake. Gatzaren ustiaketa ekonomikoa bertan eman ohi da.

### Gatz-lautadetako urmaelak 
[der|380px|thumb|eskuinera|[Atacamako gatz-lautadako putzu bat.]]
Ohikoak ez badira ere, batzuetan urmaelak topa daitezke gatz-lautadetan. Hiru motatakoak izan daitezke:

* Sakonera handi xamarreko urmaelak. Hondoa iragazgaitza dute eta hamar metro baino gehiagoko sakonera ukan dezakete. Urmael egonkorrak izan ohi dira.
* Azaleko urmaelak, sakonera txikikoak. Zentimetro gutxitako sakonera dute.
* Putzuak. Gazura disolbatzean sorturiko ur-zulo bertikalak, hainbat metrotako sakonera dutenak.

## Erreferentziak
Union Pacific (filma)

***Union Pacific***, 2019ko Cecil B. DeMille estatubatuarrak zuzendutako western drama film bat da. Ernest Haycox idazlaren *Trouble Shooter* (1936) eleberrian oinarritua dago, eta era berean eleberria Mendebalde Urruna zeharkatzen duen Union Pacific burdinbidean. Barbara Stanwyck, Joel McCrea, Akim Tamiroff eta Robert Preston aktoreek antzeztu zuten.

Cannesko Zinemaldian lehenbiziko Urrezko Palma irabazi zuen.

## Argumentua 
1862, Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan zehar, bi enpresek AEBak aldenik-alde zeharkatuko duen burdinbide linea bat eraikitzeko lehiari ekingo diote, Atlantikoa eta Ozeano Bareko kostaldeak elkarlotuz. Ere berean, burdinbidea erakitzeko ardura duten bi ingenietako baten alaba den Mollie Monahan (Barbara Stanwyck), Jeff Butler (Joel McCrea) AEBetako gobernuaren segurtasun arduraduna eta Dick Allen (Robert Preston) sabotatzaile nagusiaren arteko maitasun istorioa kontatzen da.

## Aktoreak 
* Barbara Stanwyck: Mollie Monahan
* Joel McCrea: Jeff Butler kapitaina
* Akim Tamiroff: Fiesta
* Robert Preston: Dick Allen
* Lynne Overman: Leach Overmile
* Brian Donlevy: Sid Campeau
* Robert Barrat: Duke Ring (Campeauren morroia)
* Anthony Quinn: Jack Cordray (Campeauren morroia)
* Stanley Ridges: Casement jenerala
* Henry Kolker: Asa M. Barrows (bankaria)
* Francis McDonald: Grenville M. Dodge jenerala
* Willard Robertson: Oakes Ames
* Harold Goodwin: E.E. Calvin (telegrafista)
* Evelyn Keyes: Calvin andrea
* Richard Lane: Sam Reed
* Emory Parnell: Morroia
* John Marston: Durant (krediturik gabe)
* Guy Usher: Leland Stanford (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Iñaki Álvarez Goñi

**Iñaki Álvarez Goñi** (Iruñea, Nafarroa Garaia, ) nafar futbolaria da, atezain moduan aritzen dena.

## Kirol ibilbidea 
*2023ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Bečva

**Bečva** (txekieraz  ahoskatua) Txekiar Errepublikako ibai laburra da, Morava ibaiaren ezkerraldetik doan ibaiadar bat. Danubio ibaiaren arro hidrografikoan dago eta 62 kilometroko luzera du. Bi iturburuak ditu: iparraldean Rožnovská Bečva eta hegoaldean Vsetínská Bečva.

## Kanpo estekak
The Private Lives of Elizabeth and Essex

***The Private Lives of Elizabeth and Essex*** (), 1939ko amodiozko historia film dramatiko bat da. Maxwell Anderson antzerkigilearen *Elizabeth the Queen* (1930) antzezlanean oinarritua dago. Bette Davis, Errol Flynn eta Olivia de Havilland aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako bost izendapen jaso zituen: Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (Anton Grot), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Sol Polito eta W. Howard Greene), Soinu banda onenaren Oscar Saria (Erich Wolfgang Korngold), Soinu onenaren Oscar Saria (Nathan Levinson) eta Efektu berezi onenen Oscar Saria (Byron Haskin eta Nathan Levinson).

## Argumentua 
Jada adindua den Elizabet I.a Ingalaterrakoa (Bette Davis) eta Essexko duke (Errol Flynn) galaiaren arteko harremanak agertzen dira.

## Aktoreak 
* Bette Davis: Elizabet I.a Ingalaterrakoa
* Errol Flynn: Essexko dukea
* Olivia de Havilland: Lady Penelope Gray
* Donald Crisp: Francis Bacon
* Alan Hale, Sr.: Tyroneko dukea (edota Alan Hale)
* Vincent Price: Sir Walter Raleigh
* Henry Stephenson: Lord Burghley
* Henry Daniell: Sir Robert Cecil
* James Stephenson: Sir Thomas Egerton
* Nanette Fabray: Margaret Radcliffe (edota Nanette Fabares)
* Ralph Forbes: Lord Knollys
* Robert Warwick: Lord Mountjoy
* Leo G. Carroll: Sir Edward Coke
* Guy Bellis: Lord Charles Howard (krediturik gabe)
* Forrester Harvey as bit part (krediturik gabe)
* Holmes Herbert: Majordomo (krediturik gabe)
* I. Stanford Jolley: Whitehall Palaceko kanpoaldeko ikuslea (krediturik gabe)
* Doris Lloyd: Neskamea (krediturik gabe)
* John Sutton: Armand, Erreginaren zaindarien kapitaina (krediturik gabe)
* Rosella Towne: Gorteko anderea (krediturik gabe)
* Maris Wrixon: Gorteko anderea (krediturik gabe)

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sam Strahan

**Samuel Cunningham Strahan** (Palmerston North, 1944ko abenduaren 25a - Kiwitea, 2019ko abenduaren 21a) zeelandaberritar errugbilaria izan zen, bigarren lerroko moduan aritzen zena. 1967 eta 1973 bitartean 17 aldiz jolastu zuen Zeelanda Berriko errugbi selekzioan. Manawatu probintzia jolastu zuen eta Manawatu Rugby Union-en lehendakaria izan zen 2003tik 2006ra.
Moraviar Atea

**Moraviar Atea** (; ; ; ) Txekiar Errepublikako Moravia eskualdean dagoen forma geomorfologikoa da. Ekialdean Karpatoek eta mendebaldean Sudeteek sortzen duten sakonuneak osatzen du. Oder ibaiaren goiko ibilguaren eta Baltikoaren arteko arro hidrografikoak, iparraldean, eta Danubio ibaiaren arroko Bečva ibaiak zeharkatzen dute.

Moraviatik Silesiarantz hedatzen da, ipar-ekialderantz, 65 kilometro inguruko luzeran, eta Olza eta Oder ibaien elkarguneak inguratzen du. Bere punturik altuena, Olšovec eta Bělotín herrien artean dago, 310 metroko altueran.

Moraviar Atea antzinatik Sudeteen eta Karpatoen arteko pasabide naturala da. Hemendik, hegoaldeko Europatik Baltikoko itsasoraino doazen merkataritza ibilbide garrantzitsuenak igarotzen dira, Anbaren Bidea kasu, baita txekiar lurraldeetatik Silesia Garaira eta Polonia Txikira doazen ibilbideak ere. Gaur egun, D1 autobideak Moravia-Silesia eskualdeko Brno hiriburutik Ostravara darama. Gero, errepidea Poloniako mugara iristen da, Wodzisław Śląski hiritik gertu. Vienatik Bohumínera 1847an eraikitako Austriako iparraldeko trenbideak Moraviar Atea ere zeharkatzen du.
Juan Martínez Gutiérrez

**Juan Martínez Gutiérrez** (Bilbo, 1901eko otsailaren 8-Santiago, 1976ko urtarrilaren 17a) Txilen arkitekto ospetsua izan zen XX. mendean zehar.

## Biografia 
Haurra zelarik familiak Argentinara eraman zuen. 1909an Txilen zegoen. Txileko Unibertsitatearen Arkitektura Fakultatean egin zituen ikasketak, 1918tik 1922ra. Txileko eraikin ezagun asko bereak dira. 1969an Arkitektura Sari Nazionala eman zioten.

## Iruditegia 

Fitxategi:Derechoudechile2008.jpg|Txileko Unibertsitatearen Zuzenbide Fakultatea.
Fitxategi:Escuela Militar - Edificio Central.JPG|Txileko Eskola Militarra.
Fitxategi:FacmedUCh EP.jpg|Txileko Unibertsitatearen Medikuntza Fakultatea.
Fitxategi:Santuario Nacional de Maipú 2011.jpg|Maipúko Botozko Tenplua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Biografia Txileko Unibertsitatearen webgunean.
* : Txileko Arkitekturaren Argazki Artxibategia.
Anbararen Bidea

thumb|250px|Baltikoko Bidea
**Anbararen Bidea**, Ipar itsasoa eta Itsaso Baltikoa, Italia, Grezia, Itsaso Beltza eta Egiptorekin lotzen zituen antzinako merkataritza bide bat da, Kristo jaio aurretik eta ondorengo garai zabal batean. Objektu apaingarriak egiteko ezinbesteko osagai bat, anbara, bide honetatik garraiatzen zuten. Ibai ibilbide nagusiak Vistula eta Dnieper ibaiek egiten zituzten.

## Historia 
Anbara, jada historiaurretik, merkataritza bide honetatik elkartrukatzen zuten. Erromatar Inperioa Danubioraino hedatzearekin batera, ziur asko I. mendearen hasieran, Zesar Augusto eta Tiberioren gobernupean, ibilbidea erromatar galtzada bihurtu zen Inperioko eremuaren barnean. Anbaren bidearen erromatarra, Peutingerren taularen erregistroetan (Erromatar Inperioaren bide sarea erakusten duen mapa bat, IV. mendean sortua) aurki dezakegu. Neguko garaietan Danubioko Carnuntum eta Italiako Aquileia lotzen zituen galtzadak segurtasun handiagoa eskaintzen zuen. Plinio Zaharrak anbaren garraioa Baltikoko kostaldetik Aquileiara bide horretatik nola egiten zuten deskribatu zuen.

Ibilbide nagusiak hegoalderantz jarraitzen zuen, Baltikoko kostaldetik abiatuz, Prusian, boioen lurretatik (egungo Bohemia), eta Itsaso Adriatikora iritsi arte. Tutankhamon egiptoar faraoiaren hilobian anbar baltikoa aurkitu zuten. Era berean, Delfosko Apoloren tenplurako ere anbar bidali zuten. Itsaso Beltzean hasita, merkataritzak Kaukasorantz jarrai zezakeen, eta handik gainontzeko Asiarantz, Zetaren Bidean zehar.

Eskandinavian, Anbaren Bideak Mediterraneo Itsasoaren eraginak iparraldeko Europara eraman zituen, iparraldeko Brontze Aroko kultura oparoa sortuz.

## Erreferentziak
Roland Matthes

**Roland Matthes** (Pößneck, Turingia, 1950eko azaroaren 17a - Wertheim, 2019ko abenduaren 20a) Ekialdeko Alemaniako igerilaria izan zen. Historiako bizkarlari hoberena da. 1967ko apirila eta 1974ko maiatza artean parte hartu zuen bizkar estiloko txapelketa guztiak irabazi zituen. Munduko 19 eta Europako 21 errekor hautsi zituen hainbat estilotan. Olinpiar jokoetan lau urrezko, bi zilarrezko eta bi brontzezko domina irabazi zituen eta munduko lau txapelketa eta Europako hiru irabazi zituen jarraian.
Kohelet

thumb|Idazteun hebrearrak erroilutan idatzitak
**Kohelet** edo **Ecclesiastes** Bibliako liburu bat da, bost *megilloth*-etako bat. Hamabi atal ditu. Etsipenezko filosofia aurkezten duenez, juduen kanonetik kanpo egon zen Jamniako sinodora arte (K.o. 90-100). Hebreeraz *Koheleth* izena du (*batzarrean mintzo dena*); grekoz, *ecclesistes*. Tradizioaren arabera, Salomonek idatzi zuen. Azken idatzaldia K.a. IV. mendean egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Destry Rides Again

***Destry Rides Again***, 1939ko George Marshall estatubatuarrak zuzendutako western film bat da. Max Brand idazlearen *1937ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Marlene Dietrich, James Stewart, Mischa Auer, Charles Winninger, Brian Donlevy, Allen Jenkins, Irene Hervey, Billy Gilbert, Bill Cody Jr., Lillian Yarbo eta Una Merkel aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Mendebalde Urruna, Bottleneck herrian Kent (Brian Donlevy) alproja jaun ta jabea da, bertako negozio guztiak kontrolpean dituen inongo eskrupulurik gabeko gizasemea, eskualdeko lursail guztiak bereganatu eta herriko sheriffak nahieran jarri eta kentzen dituena. Modu honetan, Kentek erraz kontrolatuko duela uste duen Washington Dimsdale (Charles Winninger) herriko mozkorra sheriff izendatuko du, baina Washingtonek denen txundidurarako laguntzaile gisa Thomas Jefferson (James Stewart) mutil gaztea hartuko du, herriko legearen zaindari baten semea dena, honek oso ohikoak ez diren metodoak erabili arren, bere betebeharra serio demonio hartuko du. Su-armarik erabili gabe, Destryk herrian jazotzen ari dena ikertu eta piskanaka herritar zintzoen miresmena bereganatzen hasiko da, Kent zitalaren neskalagunarena barne, Frenchy (Marlene Dietrich) kabareteko neska pikara.

## Aktoreak 
* Marlene Dietrich: Frenchy
* James Stewart: Thomas Jefferson "Tom" Destry, Jr.
* Charles Winninger: Washington "Wash" Dimsdale
* Brian Donlevy: Kent
* Mischa Auer: Boris Callahan
* Una Merkel: Lily Belle, "Mrs. Callahan"
* Allen Jenkins: "Gyp" Watson
* Warren Hymer: "Bugs" Watson
* Irene Hervey: Janice Tyndall
* Jack Carson: Jack Tyndall
* Samuel S. Hinds: Slade epailaea, alkatea
* Billy Gilbert: "Loupgerou" tabernaria
* Lillian Yarbo: Clara, Frenchyren neskamea
* Tom Fadden: Lem Claggett
* Virginia Brissac: Sophie Claggett
* Dickie Jones: Claggetten mutila
* Ann E. Todd: Claggetten neska
* Joe King: Keogh sheriffa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Martin Peters

**Martin Stanford Peters**, MBE (Plaistow, Londres, 1943ko azaroaren 8a - 2019ko abenduaren 21a) ingeles futbolari eta entrenatzailea izan zen.

Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarekin 1966tik 1974ra 67 partida jolastu zituen eta 20 gol markatu zituen. Selekzioarekin munduko txapelduna izan zen 1966an. Ingalaterrako bigarren gola markatu zuen Alemaniaren aurkako finalean.

West Ham United, Tottenham Hotspur, Norwich City eta Sheffield United taldeetan jolastu zuen.

## Lana 
* *The Ghost of 66*, autobiografia, 2006.
thumb|ezkerrera|Martin Peters ezkerran
Femu a Corsica

**Femu a Corsica** (euskaraz, *Korsika egin dezagun*) Korsikako alderdi abertzalea da, 2010ean sortua koalizio politiko modura eta 2017an alderdi politiko bihurtua. Gaur egun (2019) Pè a Corsica koalizio abertzalearen kidea da, Corsica Liberarekin batera. Gilles Simeoni da bere lehendakaria. Ildo politikoari dagokionez, alderdi autonomista da: Korsikako naziogintza, autonomia zabala eta balore demokratikoak defendatzen ditu . Europako Aliantza Askearen kidea da.

Hiru alderdi politikoen bateratze prozesuaren emaitza da Femu a Corsica: Partitu di a Nazione Corsa, Inseme per a Corsica eta Chjama Nazionale.

2017ko abenduaren hauteskundeetan aurreikuspen guztiak gainditu zituen Pè a Corsica koalizioak, eta gehiengo absolutua lortu zuen Korsikako Asanbladan , botoen %56 eta 41 eserleku lortuta. Koalizioa sortzen duten bi alderdiek (Femu a Corsicak, alderdi nagusia, eta Corsica Liberak) eserleku horiek banatu zituzten, Femu a Corsicak 28 eserleku eskuratuz. Modu horretan Korsikako Asanbladan kide gehien dituen alderdi politikoa bihurtu zen Femu a Corsica.

## Erreferentziak
Repo Men

***Repo Men***, 2010eko Miguel Sapochnik ingelesak zuzendutako zientzia-fikziozko ekintza eta thriller film bat da. Eric Garcia idazlearen *The Repossession Mambo* eleberrian oinarritua dago. Jude Law, Forest Whitaker, Liev Schreiber, Alice Braga eta Carice van Houten aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
2025. urtea, gizakiak The Union enpresari esker urte gehiagoz bizitzeko gai dira, jatorriko gorputz organuak hutsegin aurretik horiek ordezkatzeko organu artifizialak ekoizteaz ardiratzen baita. Arazoa organu artifizialak garestiak direla da, eta horiek behar den garaian ordaintzen ez dituzten bezeroei, Repo Gizonek berehala kentzen dizkiete, bezeroak zein egoeratan gelditzen diren axola gabe. Remy (Jude Law) betebehar horretaz arduratzen da, enpresako repo gizon onena izanik. Egun batez, bihotzekoa jasan eta bihotz artifizial bat jarriko diote. Une horretatik aurrera, bere lanbidea zalantzan jartzen hasiko da.

## Aktoreak 
* Jude Law: Remy, repo man bat
* Forest Whitaker: Jake Freivald, Remyren lankidea
* Liev Schreiber: Frank Mercer, Remyren nagusia
* Alice Braga: Beth, hainbat organu artifizial dituen abeslaria
* Carice van Houten: Carol, Remyren emaztea
* Chandler Canterbury: Peter, Remyren semea
* RZA: T-Bone, soul abeslari hasiberria
* Yvette Nicole Brown: Rhodesia, legezkanpoko egoitza bateko burua
* John Leguizamo: Asbury, merkatu beltzeko organu trafikatzailea
* Liza Lapira: Alva, merkatu beltzeko zirujau laguntzailea
* Joe Pingue: Raymond Pearl, Remyren lankidea
* Tiffany Espensen: Alva gaztea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mikaela Labaien

**Mikaela Labaien Lasarte** (Leitza, 1914-2008) nafar baserritarra eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Leitzan jaio zen baserri giro euskaldunean, Astaitzaga baserrira ezkondu, eta bi seme eta alaba bat izan zituen. Baserri horretan eman zuen bizitza osoa. Txikitan eskolara joan, eta bertan igarri zion Ignazio Lizarraga apaiz eta irakasleak idazteko grina.

### Kazetari ibilbidea 
Zeruko Argia, Argia, Amayur eta Plazaola astekarietan idazten zituen hainbat tokiren inguruko kronikak, bai eta Leitzako eta inguruko paisaiei eta tokiei buruz ere. Eskarnetxu eta Lilitxu izenordeekin sinatzen zituen idazkiak.

Arriba Españal-n ere idatzi zuen euskaraz artikulu bat. 1980an Leitza aldean sortutako Plazaola euskarazko aldizkarian ere idazten lehenengoetariko bat izan zen. Pedro de Irizar hizkuntzalari eta euskaltzain urgazleak Mikaela Labaienengana jo zuen *Morfologia del verbo vasco-navarro* liburua idazteko.

Bere azken urteetan, liburu bat idazten hasi zen euskaraz, baina bukatu gabe utzi zuen. Aita Zavalari utzi omen zion gainbegiratzeko. Hark, ordea, familiari itzuli ez, eta Gipuzkoako Aldundiari eman omen zion dohaintzan, bere obra guztiarekin batera.

## Erreferentziak
Pakita Zabaleta

**Francisca "Pakita" Zabaleta Zabaleta** (Leitza, 1948) nafar pedagogoa da. Madrilgo Complutense Unibertsitatean pedagogia (1964) eta psikologia (1967) ikasi ondoren, *El euskera en la enseñanza en Navarra* tesiari esker Bartzelonako Unibertsitatean (1987) doktoratu zen. 

## Ibilbide profesionala 
Eskola publikoetan irakasle, San Fermin ikastolan orientatzaile, eta Nafarroako Gobernuan hizkuntza normalizazio-lanetan aritu zen, Hezkuntza Departamentuko lehen Euskara Unitateko (1985-1988) eta Hizkuntza Politikako Plangintza Ataleko buru (1991-1997) izan zelarik. Gero Nafarroako Unibertsitate Publikoan Gizarte Psikologiako irakasle titular aritu zen (1998-2012), erretiroa hartu arte.

## Lanak 
Zenbait argitalpen:

* *Euskal irakaskuntza Nafarroan: normalizaziorako oinarriak* (1986)
* *Bigarren hizkuntzaren irakaskuntza murgiltze-ereduan* (1994)
* *Euskara Nafarroan: 1991ko biztanleriaren eta etxebizitzen zentsuaren datu soziolinguistikoak* (1995)

## Errekonozimenduak 
* 2019ko abenduan Iruñeko Kondestablearen jauregian *Hemen baditun 14* erakusketan omendu zuten, XX. mendean zehar euskararen sustapen eta normalizazioaren alde arituriko emakumeak omentzeko erakusketa.
* 2021eko azaroaren 26an Ohorezko euskaltzain izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petra Azpiroz

**Petra Azpiroz Lazkano** (Leitza, 1916 &ndash; Iruñea, 1995) nafar irakaslea eta euskazalea izan zen.

## Bizitza 
Familia euskaldun batean jaioa, 14 urterekin Iruñera etorri zen irakasle-ikasketak egitera. 17 urterekin titulua lortuta, Gipuzkoako oposizioak prestatzen hasi zen –han euskal eskolen sorrera-mugimendua abiatua zen–. Espainiako Bigarren Errepublikaren hasiera zen, eta Iruñean abiatua zen, Euskararen Adiskideak elkarteak sustatuta, *Escuela Vasca* izenekoa sortzeko asmoa, Julia Fernandez Zabaleta, Catalina Alastuey eta Maritxu Viscarret horretan zebiltzala. Lizarran ere bazen euskal eskola bat sortzeko grina, eta Eusko Ikaskuntzak egin zion Petrari hura sortzeko eskaera: Petrak baiezkoa eman zuen. Lizarrakoa abiatu bitartean, Iruñeko Euskal Eskolan egon zen irakasle, eta horrek ikasteko balio izan zion. Azpiroz izan zen Gerra Zibilaren aurreko lehen euskal andereñoa.

Lizarran, adin ezberdinetako 10 haurrekin hasi hiru urtera 43 ikasle ziren. Neskek eta mutilek batera ikasten zuten, eta ohiko ikasgaiez gain euskal kantak eta dantzak ere erakusten zizkien Azpirozek. Helduen euskalduntze zereginetan ere ibili zen. 1936ko udan, faxistak Lizarrako eskolan sartu eta erre zuten. Eskola betiko itxi zen. Hurremgo ikasturtearen hasieran, Azpirozek Irakasle gisa aritzeko desgaikuntza gutuna jaso zuen, pertsona *non grata* zela adierazita. Geroztik ezin izan zen gehiago irakasle lanetan aritu.

## Errekonozimenduak 
* 2019ko abenduan Iruñeko Kondestablearen jauregian *Hemen baditun 14* erakusketan omendu zuten, XX. mendean zehar euskararen sustapen eta normalizazioaren alde arituriko emakumeak omentzeko erakusketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scapigliatura

thumb|250px|Emilo Praga, Carlo Dossi eta Luigi Conconi.
thumb|Franco Faccio.
**Scapigliatura**  XIX. mendeko ipar Italian zabaldu zen arte eta literatura mugimendua izan zen. Haren gune nagusia Milanen zegoen baina, ondoren, penintsula osoan zabaldu zen, batez ere 1850. urtetik aurrera.

## Etimologia 
*Scapigliatura* hitza frantsesaren *bohème* (*ijitoen bizimodua*) hitzaren itzulpen librea da. Hitzari esan nahi hori Carlo Righetti idazleak eman zion *La Scapigliatura e il 6 febbraio* eleberrian, 1862. Kontzeptu horrekin garaiko Parisen artistek eta idazleek zeramaten bizimodu nahasia adaierazi nahi zuen; bizimodu horren ezaugarriak Henri Murgerren *Scènes de la vie de bohème* (1847–1849) eleberriarekin zabaldu ziren.

## Ezaugarriak 
*Scapigliati*ak inoiz ez ziren eskola edo poetika amankomuna izan zuen mugimendu antolatua izan. Sortzaile hauek kultura tradizionalaren eta burgesiaren aurkako errebeldia espiritua zuten. Lehen helburua kultura ofizial italiarraren epeltasuna salatzea izan zen; urte haietan Aleardi, Tommaseo eta Prati-ren *Secondo romanticismo* zegoen modan. Erromantizismo italiarra haien ustez arina eta friboloa zen. Gaixotasunaren gaia erakargarria izan zen scapigliatientzat; egile hauetako askok ere bizitza tragikoak izan zituzten *bohémiennes* frantsesen moduan, poeta madarikatuen estiloan.

Scapigliatiek Italiako kultura berritzeko kanpoko ereduak bilatu zituzten, bereziki Alemaniako Erromantizismoan (Heinrich Heine, Jean Paul, ETA Hoffmann), Frantzian (Théophile Gautier eta Gérard de Nerval) eta, batez ere Charles Baudelaire eta Edgar Allan Poe. Taldeak ere Wagnerren musika Italian zabaldu zuen, batez ere Franco Faccio (1840-1891) musikariaren bitartez.

## Margolariak 
* Tranquillo Cremona
* Mosè Bianchi
* Daniele Ranzoni

## Musikagileak 
* Alfredo Catalani
* Amilcare Ponchielli
* Arrigo Boito
* Camillo Boito, aurrekoaren anaia
* Giacomo Puccini, hasierako urratsak mugimendu honetan eman zituen.

## Idazleak eta poetak 
* Vittorio Imbriani
* Giovanni Camerana
* Iginio Ugo Tarchetti
* Carlo Dossi Arrigo Boito,
* Camillo Boito
* Emilio Praga
* Achille Giovanni Cagna
* Salvatore Farina
* Antonio Ghislanzoni
* Mario Rapisardi

## Bibliografia 
* Gaetano Mariani: *Storia della Scapigliatura*, Sciascia, Caltanisetta-Erroma, 1978
* Giulio Carnazzi: *La scapigliatura*, Morano, Napoli, 1989
* Annie-Paule Quinsac: *La Scapigliatura*, Giunti, Florentzia-Milan, 2009

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bohemio

## Kanpo estekak 
* : [Italiako Entziklopedia.](http://www.treccani.it/enciclopedia/scapigliatura_(Enciclopedia-Italiana)/)
* : "La Scapigliatura" artikulua, Maria Grazia Tolfo.
Tony Britton

**Anthony Edward Lowry Britton** (Birmingham, 1924ko ekainaren 9a - 2019ko abenduaren 22a) ingeles zinema eta telebista aktorea izan zen. *The Day of the Jackal*, *Operation Amsterdam* eta *Sunday Bloody Sunday* filmetan antzeztu zuen.

## Filmografia 
* *Waterfront* (1950)
* *Cage of Gold* (1950)
* *Salute the Toff* (1952)
* *Loser Takes All* (1956)
* *The Birthday Present* (1957)
* *Behind the Mask* (1958)
* *The Heart of a Man* (1959)
* *Operation Amsterdam* (1959)
* *The Rough and the Smooth* (1959)
* *The Last Winter* (1960)
* *Suspect* (1960)
* *Dr Syn, Alias the Scarecrow* (1963)
* ''There's a Girl in My Soup* (1970)
* *Sunday Bloody Sunday* (1971)
* *Mr. Forbush and the Penguins* (1971)
* *The Day of the Jackal* (1973)
* *Night Watch* (1973)
* *The People That Time Forgot* (1977)
* *Agatha* (1979)
* *Countdown to War* (1989)
* *Run for Your Wife'' (2012)
Jurgi Kintana

**Jurgi Kintana Goiriena** (Bilbo, 1975). Historian doktorea, EHUko irakaslea eta UEUko kidea da. Oxfordeko Unibertsitateko ikertzaile bisitaria izan zen 2007-2008 ikasturtean. Gaur egun, EHUn ari da lanean Bilboko Irakasleen Unibertsitate Eskolan, Leioa-Erandioko Campusean.

Batez ere Euskal Herriko historia kulturala eta intelektuala jorratu ditu. Historia alorreko zenbait ikerketa- eta dibulgazio-lan argitaratu ditu.

Doktorego-tesia 2006an aurketu zuen, Joseba Agirreakuenagaren zuzendaritzapean. Resurreccion Maria Azkueren lana sakon aztertu zuen horretan, ikerketa honetan: "*Intelektualen sorrera eta bilakaera Euskal Herrian: Resurreccion Maria Azkue (1864-1951)*".

## Lanak 
* *Judu herriaren ibilbide luzea*. GAIAK, 1994. Xabier Kintana Urtiagarekin idatzia
* *Ikerketa berriak Euskal Herriko historian: metodologia aitzindariak eta berrikuntza historiografikoak*, Bilbo, Udako Euskal Unibertsitatea, 2002. Karmele Artetxe Sanchezekin idatzia.

* *Vizcaytik Bizkaira? R.M. Azkue Euskaltzaindia sortu aitzin (1888-1919)*, Bilbo, BBK eta Euskaltzaindia, 2002.

* *Sabino Arana Goiri. Euzkadiren Aita (1865-1903). Profeta oihartzun bila*, Elkar, 2007.

* *Intelektuala nazioa eraikitzen: R. M. Azkueren pentsaera eta obra*, Bilbo, Euskaltzaindia-EHU, 2008.

* *Urre urdinaren lurrina: Euskal idazle galduaren bila (1810-1940)*, Iruñea, Pamiela, 2009.

* *Azkue. Bilbotar ezezaguna*, Erein argitaletxea, 2015.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak