Zohikaztegi

[thumb|250px|*Mer Bleue Bog*, [Ontarioko ekialdean.]]
[thumb|250px|Haut de Mérelleko zohikaztegia ([Gérardmer, Vosgeak).]]
[thumb|250px|Zohikaztegietako landaredia: [Sphagnum|Esfagnoak, *Drosera rotundifolia* eta *Erica tetralix*. .]]
**Zohikaztegia** zohikatza sortzen eta metatzen den hezegunea da. Lur zingiratsuak edota urez aseak izaten dira, maila freatikoa lur azaletik hurbil dutenak baina ura ez da guztiz agerikoa, eta tenperatura hotzekoak. Hezetasun handia dela eta, goroldioz estalirik egoten dira. Ekologia ikuspuntutik oso aberatsak dira zohikaztegiak.

## Zohikaztegien eraketa 
Normalean zohikaztegiak maila freatikoa nahiko goian edukitzen duten aintzira-arroetan sortzen dira. Ur asetasunak ekartzen duen oxigeno kontzentrazio txikiak, klima hotzak eta uraren azidotasunak deskonposatzaileen (bakteria eta onddoak) jarduera murriztu egiten dute eta, horren ondorioz, materia organikoa usteldu gabe gelditzen da. Horrela, zokogunea partzialki deskonposatutako landare materialez (zohikatzez) betetzen da.

Arroa emeki-emeki betez doan heinean, zohikaztegiaren alde batzuek galtzen dute kontaktu zuzena urarekin, lehortu egiten dira, eta zohikatza sortzeko prozesua gelditzen da.

Azken glaziazioaren ondotik (duela 12.000 bat urte) eratzen hasi ziren zohikaztegi gehienetan, zohikatz-geruzaren lodiera 50&nbsp;cm eta 5-10m artekoa izaten da. Badira, hala ere, ohiz kanpoko pilaketak, hala nola, *La Grande Pile* (Vosgeak, Frantzia) 17 mko lodiera duena.

## Banaketa 
Zohikaztegiek oso hedapen zabala dute klima hotz eta epeleko eskualdeetan, azpiartikoetan batez ere, eta mundu osoan 4 milioi km²ko azalera hartzen dute. Munduko zohikaztegirik zabalenak Mendebaldeko Siberiako ordokian (Errusia) daude, milioi bat km²rekin. Ipar Amerikan eremu handiak hartzen dituzte, bereziki Hudson badiako ordokian eta Mackenzie ibaiaren arroan. Iparraldeko Europan ere esfagno-zohikaztegi ugari dago, baina askotan nekazaritzarako drainatu izan dira.

## Motak 
Zohikaztegia elikatzen duen urak duen jatorriaren arabera, bi mota nagusi bereizten dira.

## Flora eta fauna 
Zohikaztegietako landaredia baldintza gogorretan (oxigeno urria, lurzoru azidoa eta elikagai mineral gutxi) bizitzeko ongi moldatutako espeziez osaturik dago. *Sphagnum* generoko goroldioak dira espezierik bereizgarrienak. Zohikatza urez asetutako kuxinak eratuz hazten diren goroldio hauen hondakinez osatzen da. Esfagnoen filidioetan bi zelula mota daude: klorozistoak eta hialozistoak. Azken hauetan ura metatzen dute eta, urarekin batera, katioiak ere bahitzen dituzte. Honen ondorioz, zohikaztegietako ura azido eta oligotrofiko bilakatzen da.

### Zohikaztegietako flora 

Irudi:SphagnumFallax.jpg|*Sphagnum fallax*
Irudi:Drosera intermedia on Ashdown Forest.jpg|*Drosera intermedia*
Irudi:Pinguicula lusitanica.JPG|*Pinguicula lusitanica*
Irudi:Eriophorum angustifolium upernavik kujalleq 2007-07-25 2.jpg|*Eriophorum angustifolium*
Irudi:MenyanthesTrifoliata.jpg|*Menyanthes trifoliata*
Irudi:EricaTetralix.jpg|*Erica tetralix*

### Zohikaztegietako fauna 

Irudi:Lacerta vivipara 1 (Marek Szczepanek).jpg|Sugandila bizierrulea
Irudi:Rana dalmatina01.jpg|Baso-igel gorria
Irudi:Lycaena dispar02.jpg|*Lycaena dispar*
Irudi:Sympetrum Flaveolum.jpg|*Sympetrum flaveolum*
Irudi:Orthetrum coerulescens.jpg|*Orthetrum coerulescens*
Irudi:Gallinago gallinago a1.JPG|Istingor arrunta

## Erabilerak 
[thumb|250px|Zohikatz-erauzte industriala [Bielorrusian.]]
Lehortutako zohikatza aski erregai ona da eta, zohikaztegi ugari dagoen eskualdeetan, aspaldidanik erabili izan da. Irlanda, Finlandia, Bielorrusia, Errusia, Suedia eta Ukraina ekoizlerik handienak dira. Nekazaritza eta lorezaintzan ere asko erabiltzen da substratu gisa. Xurgatzaile eta ongarri moduan oso preziatua da. Whiski destilategi batzuetan, bereziki Islay uhartean (Eskozia), zohikatza baliatzen dute garagarra txigortzeko.

## Zohikaztegien balioak 
Aspaldiko denboretan zohikaztegiak, hezegune gehienak bezala, ingurune osasungaitz eta arriskutsutzat hartzen ziren. Hori zela eta, osasun publikoaren onerako, drainatu eta agortu behar zirela uste zen. Gaur egun, ordea, balio ugari aitortzen zaizkie:
* **Interes arkeologiko eta paleoklimatikoa**. Zohikaztegietako baldintza anoxiko eta azidoei esker, bertan harrapatuak geratzen den materia organikoak (polena, egurrak, animalia eta landareen hondakinak...) denbora luzean egoera onean irauten du. Horri esker, beste garai batzuetako landarediaren konposizioa eta klimaren ezaugarriak ezagutzen ahal dira eta antzinako giza kulturei buruzko informazioa lor daiteke.
* **Zohikaztegiak eta uraren zikloa**. Zohikaztegiak garrantzi handiko ur-biltegiak dira. Erresuma Batuko edateko uraren %70ak horrelako inguruneetan du jatorria. Ongi kontserbatutako zohikaztegiek kalitate oneko ura ematen dute.
 
## Euskal Herriko zohikaztegiak 
Erlibe gogorra dela eta, zohikaztegiak ez dira oso ohikoak Euskal Herrian eta askotan, gehiegizko ustiapenaren ondorioz, oso gaizki daude. Hala ere, garrantzi bereziko batzuk daude:
* Saldropoko zohikaztegia, Gorbeiako natura parkean. Oso egoera larrian dago.
* Ordunteko mendilerroko Los Tornos eta Zalama, Burgos, Bizkaia eta Kantabriako mugen artean.
* Arbailak mendilerroko Etxekortiako zohikaztegia, Zuberoan.
* Adarra-Usabelartzan, Gipuzkoan.
* Belate eta Atxuriako zohikaztegiak, Nafarroan.
Hauen garrantzia izan gabe badira beste esfagnadi txikiagoko batzuk gure mendietan (Irati, Jaizkibel, Murumendi, Andatza, Mendizorrotz...), guztiak garrantzi ekologiko handikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enekoitz Telleria: "Zohikaztegiak: hezea mundu", *Berria*, 2025/02/05.
*  *Informe sobre los principales resultados de la vigilancia en virtud del artículo 17 para los tipos de hábitats del anexo I (Anexo D)*, 219-264 or.
*  Pole-tourbieres.org