Kieveko Unibertsitatea

**Kieveko Taras Xevtxenko Unibertsitate Nazionala** ( edo KNU) Kieveko, Ukrainako hiriburuko, unibertsitate publikoa da. Ukrainako goi-mailako hezkuntzako erakunde nagusietako bat da. 1834an, Errusiar Inperioaren garaian, San Vladimir Unibertsitatea izenarekin, sortu zuten. Egungo izenak 1939. urtean hartu zuen. 15 fakultate eta lau institutu ditu.

Unibertsitatea, izan ere, Ukrainako hirugarren unibertsitaterik zaharrena da, Lviveko eta Kharkiveko Unibertsitateen ondoren. Bere egiturak 15 fakultate eta bost institutu ditu. Unibertsitatea 1834an sortu zuen Errusiako Nikolas I.ak, Kieveko San Vladimir Unibertsitate Inperiala izenez; behin baino gehiagotan aldatu du izena. Sobietar Batasunaren garaian, Kieveko Estatu Unibertsitatea SESBeko hiru unibertsitate onenetako bat zen, Moskuko Estatu Unibertsitatearekin eta Leningradeko Estatu Unibertsitatearekin batera. Sailkapen askotan, Ukrainako unibertsitate onenatzat jotzen da. Mykola Lysenko, Nikolay Bunge, Mykhailo Drahomanov, Mykhailo Hrushevskyi, Nikolai Berdyaev, Mikhail Bulgakov, Ivan Schmalhausen, Theodosius Dobzhansky, Viatxeslav Txornovil eta Leonid Kravtxuk. Unibertsitateak Taras Xevtxenko du izena, zeina arrazoi politikoengatik hezkuntza jardueretatik kanpo utzi baitzuten, baina unibertsitaterako lan egin zuen kanpo ikertzaile gisa.

## Unibertsitatea gaur egun
Taras Xevtxenko Unibertsitateak Taras Xevtxenkoren izena darama, Ukrainako literaturan eta artean figura garrantzitsua. Unibertsitateak ezagutzaren arlo askotako espezialistak trebatzen ditu, eta ikerketak egiten ditu. Ukrainako unibertsitaterik entzutetsuena da, baita ikaskuntza aurreraturako eta pentsamendu progresiborako zentro garrantzitsua ere. Ukrainako beste edozein hezkuntza-erakundek baino ahalmen eta sail gehiago ditu, eta arlo akademiko gehiagotan trebatzen ditu espezialistak.

Unibertsitatea ikasteko eta ikertzeko zentro garrantzitsua da, baita kultur zentro garrantzitsua ere. 30.000 ikasle inguru ikasten dute bertan.

## Historia
### Kieveko San Vladimir Unibertsitate Inperiala
thumb|Kremenets lyceumen eraikina (2016)
Kieveko San Vladimir Unibertsitate Inperiala 1834an sortu zuen Errusiako Nikolas I.ak (1825–1855), eta Vladimir Handiaren izena eman zioten, Kieveko Rusako X-XI. mendeko gobernariarena. Unibertsitatearen izena Errusiar Inperioko agintariek aukeratu zuten, non kristautasun ortodoxoaren papera oso handia zen; izenaren aukeraketa zen Inperioarentzat Kieven isla ekialdeko kristautasunaren sorleku gisa.

Unibertsitateak etekina atera zien Vilniuseko Unibertsitatetik lekuz aldatutako aktiboei eta Kremenets barrutiko (Volhynian probintzia, gaur egun mendebaldeko Ukraina) lizeo bati, zeina 1831ko azaroko altxamenduaren ostean itxi zen. Lehen 62 ikasleek 1834an hasi zituzten ikasketak unibertsitatean, fakultate bakarrean, Filosofia Fakultatean. Fakultateak bi sail zituen: Historia eta Filologia Saila eta Fisika eta Matematika Saila. Jatorrizko sailari beste gehikuntza batzuk egin zitzaizkion 1835ean eta 1847an: Zuzenbide Fakultatea eta Medikuntza Fakultatea. Ondoren, jatorrizko Filosofia Fakultatea bi unitatetan banatu zen: Historia eta Filologia Fakultatea eta Natura-zientzien Fakultatea. 1920ko hamarkadara arte, ez zen departamendu kopuruan gehikuntza gehiagorik egin.

thumb|Kieveko Unibertsitateko eraikin nagusia
Eraikin nagusiko hormak gorriz margotuta daude, eta estalkiak eta zutabeen hondoak, berriz, beltzez. Mykola Leontovytx ukrainar konpositorearen *Shchedryk* obra 1916ko abenduaren 26an estreinatu zen Kieveko Unibertsitatean, Oleksandr Koxytsek unibertsitateko abesbatza zuzenduta.

### Mykhailo Drahomanov Universitatea (1920–1932)
1920an, San Vladimir Unibertsitateak Mykhailo Drahomanov Unibertsitatea izena hartu zuen.

### Taras Xevtxenko Universitatea (1939tik)
upright|thumbnail|Taras Xevtxenkoren autorretratua, 1840/1841
1939an, San Vladimir Unibertsitatea, Taras Xevtxenko bardo nazional ukrainarraren izena hartu zuen ondoren, zeina 1845 eta 1846 artean bertako langile ere izango baitzen.

Alemania-SESB gerran, unibertsitatea Kazakhstango Kizilord hirira ebakuatu zuten, eta, han, Jarkiveko Unibertsitate Nazionalarekin bat egin zuen Ukrainako Estatu Unibertsitate Batua osatzeko. 1943an, Kiev askatu ondoren, unibertsitatea Kievera itzuli zen. Ikasle eta irakasleek Humanitate eta Kimika eraikinak berreraiki zituzten, eta, 1944ko urtarrilaren 15erako, goi mailako ikasleentzako eskolak hasi ziren berriro, eta, lehengo urteetako ikasleentzako, otsailaren 1ean.

1960tik, nazioarteko lehen ikasleak onartu zirenetik, goi-mailako prestakuntza duten 120 herrialdetako 20.000 aditu baino gehiagok  trebakuntza jaso dute Taras Xevtxenko Unibertsitatean. Taras Xevtxenko Unibertsitateko lehen ikasle atzerritarrak Kuba, Ginea, Indonesia, Ghana, Togo, Nigeria, Kamerun, Benin, Zanzibar, Yemen, Aljeria eta Afganistanetik joan ziren. Mediku, ingeniari, nekazari, diplomatiko, Ekonomialari eta estatu-politikari bihurtzen jarraitu zuten bakoitza bere herrialdean.

Garai sobietarrean, Taras Xevtxenko Unibertsitateak Leninen Ordena (1959) eta Urriko Iraultzaren Ordena (1984) jaso zituen saritzat. Gainera, 2002an, 4868 *Knuxevia* asteroidea Kieveko Taras Xevtxenko Unibertsitatearen omenez izendatu zuten.

## Sailkapenak eta lankidetzak
### Unibertsitateen sailkapena
2014 eta 2017 artean, munduko 650 unibertsitate onenen artean sailkatu zuten unibertsitatea, «QS World University Rankings»en arabera. 2009an, *Delovoy* aldizkariak Taras Xevtxenko Unibertsitatea Ukrainako unibertsitate onena gisa sailkatu zuen, eta, nazio mailan, arlo akademiko gehienetan indartsuena izan zen. *Compas*ek, Ukrainan egindako 228 unibertsitateren sailkapen independentearen arabera, Taras Xevtxenko Unibertsitateak lehen postua lortu zuen Ukrainan ikasleak Ukrainako lan merkatura egokitzeari dagokionez. *Scopus*en arabera (2009), Taras Xevtxenko Unibertsitateak Ukrainako unibertsitateetako ikerketa-paperen ekoizpen handiena du, eta ikerketa ekoizle nagusia ere bada (artikuluaren guztizko aipamen kopuruaren ebaluazioan oinarrituta). Unibertsitateak «Munduko Unibertsitateen Webometrics Ranking»a du (2010) munduko 8.000tik 1.110etan, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako 100 unibertsitate onenetatik 63tan, eta Ukrainako erakunde akademiko liderra da.

### Atzerriko unibertsitate bazkideak
Unibertsitateak 400 unibertsitate baino gehiago ditu elkartuta; gaur egun, berrogei herrialdetako unibertsitateekin harremanak ditu, eta, zenbait kasutan, ikasleak trukatzeko programak ere bai; zifra horrek barne hartzen ditu Ukrainak 1991n independentzia lortu aurreko azken 70 urteetan aldebiko harreman ofizialik izan ez zuten Sobietar Batasuneko errepublika ohiak eta beste herrialde batzuk ere. Hona hemen unibertsitate elkartuen aukeraketa txiki bat.

Eta beste batzuk, hala nola Carintia Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea, Lituaniako Vytautas Magnus Unibertsitateko Hezkuntza Akademia, Vidzeme Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea, ADA Unibertsitatea, eta abar...

## Antolakuntza eta administrazioa
### Eskolak/Fakultateak
Unibertsitatea 14 fakultate eta 6 institutu hauetan banatzen da:

### Beste institutu batzuk
right|thumb|KNUren zibernetika fakultatea, Vystavkovyi Tsentren.
* Taras Xevtxenko Unibertsitateko Astronomia Behatokia 
* Lyceum humanitario ukrainarra 
* Ukrainako Ikasketa Zentroa 
* Taras Xevtxenko Unibertsitateko Informazio eta Informatika Zentroa 
* Taras Xevtxenko Unibertsitateko Kaniv parke erreserbatu naturala 
* KNU Unibertsitate irekia – Online ikasketa programak
* Maksymovych Liburutegi Zientifikoa 
* Cisco Eskualdeko Sare Akademia 
* Kieveko Taras Xevtxenko Unibertsitateko Zientzia parkea
* Taras Xevtxenko Unibertsitateko Ikerketa eta Zientzia Saila 
* Ukrainako lyceum fisikomatikoa 
* O. Fomin Akademikoaren ondoren izendatutako Unibertsitateko Lorategi Botanikoa
* Dnipro Choir
## Campus
Bere hasierako ezarpenaren ondoren, unibertsitatea Petxersk-eko gela pribatuetan kokatu zen, eta San Vladimir izena hartu zuen. Orain, eraikin nagusia (V.I Beretti arkitektoak 1837–1842an eraikia) Volodymyrska kaleko 60an dago. Badaude, hala ere, giza zientzietako hainbat sail Xevtxenko Boulevardeko 14an (lehenago, Kieveko Lehen Gimnasioa). Gainera badaude sailak Akademika Hlushkova etorbidean (6. eraikina, 1954–1970 eraikia) eta Vasylkivska kalean (Liburutegia 90 zenbakidun eraikinean dago, 1939an eraikia). Unibertsitatearen administrazioa Volodymyrska kaleko 58–64 eraikinetan dago.

### Unibertsitate Gorria eraikina
1837tik 1843ra eraiki zen, eta Vincent I. Beretti italiar jatorriko errusiar arkitekto batek eraiki zuen, klasizismo errusiar berantiarraren estiloan. Eraikinak plaza handi bat osatzen du patio bat itxiz; fatxada nagusiaren luzera 145,68 metro da. Eraikinaren hormak «odol» gorriz margotuta daude, eta arkupeko zutabeen kapitelak eta oinarriak beltzez margotuta daude, San Vladimir Ordenako zintaren koloreei dagozkienak (1782an sortua), Kieveko Unibertsitateak Ordena honen izena eraman ohi zuen. Ordenaren leloa ere, «Onura, ohorea eta aintza» (Pol'za Chest' i Slava), gerora, Kieveko Unibertsitatearen lelo bihurtu zen. Tokiko gida turistikoek batzuetan esaten dute Nikolas I.ak tsarrak eraikin nagusia gorriz margotzeko agindua eman zuela Lehen Mundu Gerran ikasleen derrigorrezko errekrutatzearen protestei erantzunez, Ukrainako soldaduek isuritako odola gogorarazteko. Kondairak ez du gertakari historikoa islatzen, eraikina gorriz margotu baitzuten Lehen Mundu Gerra baino lehen, 1842an. Nikolas I.a Errusiakoa (1825-1855) Lehen Mundu Gerra (1914-1918) baino askoz lehenago hil zen. Muino baten tontorrean eraikia, eraikin horrek eragin nabarmena izan du Kieveko XIX. mendeko diseinu arkitektonikoan.

### Lorategi botanikoa
right|thumb|Lorategi botanikoaren negutegia.
A.V. Fomin Lorategi Botanikoa (Aleksandr V. Fomin akademikoarengatik izendatua, 1869–1935) 1839an sortu zen, eta V. Beretti arkitektoak eta R.E. Trautfetterom botanikoak planifikatu zuten. Lorategiak hartzen duen azalera osoa 5,22 ha inguru da; 10.000 landare espezie, forma eta barietate baino gehiagoko bilduma du. Lorategiaren berotegiaren altuera, 1977an berreraiki ondoren, 33 m da, eta munduko handiena da. Unibertsitateko lehenengo negutegia 1846-1849an eraiki zen landare tropikal eta subtropikalen bildumarako; gaur egun, bi mila artikulu baino gehiago dituen bilduma da, eta Europako handienetako bat da. Lorategiak hiriaren erdiguneko campusean daude, eraikin gorriaren atzealdean; hurbilen dagoen metro-geltokia «Universytet» da.

### Eraikin Horia eta Maksimovitx Liburutegia
right|thumb|Unibertsitateko liburutegia, hiriaren erdiguneko campusaren parte da
Humanitateen eraikina edo unibertsitateko eraikin «horia» Shevchenko bulebarreko 14an dago. 1850–1852 urteetan eraikia, Alexander Vikentiyovitx Beretti (1816–1895) (V. Berettiren semea, eraikin nagusiaren (gorria) arkitektoa), arkitektoak diseinatu zuen estilo klasikoan. Eraikina, hasiera batean, Lehen Gimnasiokoa zen (gramatika eskola bat, non M. Berlin eta M. Kostomarovek irakatsi zuten, eta ikasleen artean zeuden: Nikolai Ge eta V. Levandovskyy artistak, M. Zakrevskii historialaria, M. Bunge ekonomialaria, M. Herbel poeta, P Isabela eskulturagilea, Bulgakov idazlea eta etorkizuneko akademikoak E. Tarle, Aleksandr Bogomolets, A. Lunatxarski... 1919an, Vernadsky akademikoak, Ukrainako Zientzia Akademiako lehen presidenteak, eraikinaren zati batean hartu zuen egoitza. 1959tik, eraikina Kieveko Unibertsitate Nazionalaren parte da.

Maksimovitx Liburutegia (Volodymyrska kalea, 58), 1939 eta 1940 artean eraikia, eraikin neoklasikoa da, V. A. Osmaka eta P. Alioxin arkitektoek unibertsitateko Humanitateen eraikin izateko diseinatu zuten. Gaur egun, liburutegiak 3,5 milioi liburu inguru ditu, eta, ondorioz, Ukrainako ikerketa liburutegirik handiena da. Maksimovitx liburutegia, Ukrainako Liburutegi Nazionalaren 1 sukurtsalarekin (Volodymyrska kalea, 62) ―arkitekto berberek 1929-1930 urteetan diseinatua―, unibertsitateko eraikin nagusiarekin (gorria) batera, gaur egun dira Kieveko monumentu arkitektoniko kolektibo nagusienetakotzat jotzen den multzo arkitektoniko garrantzitsu eta ikusgarri baten parte.

### Arkitektura
1960ko hamarkadan, Kieveko Unibertsitate Nazionalak bere sail kopuru handirako leku gehiago hartzea beharrezkoa zen. Hori dela eta, unibertsitaterako eraikin berrien eraikuntza Kieveko hego-mendebaldean hasi zen. (Ukrainako Erakusketa Zentro Nazionalaren aurrean). Azken proiektuaren egileak izan ziren: V. I. Ladnyi, M. P. Budylovskyi, V. I. Kolomiets eta V. Y. Drizo arkitektoak.

Kyivproect Arkitekturako O Nosenko, I Shpara, Yu Duhovichny, O Kwchuk eta Y Vig arkitektoek garatutako Melnikova 36 kaleko Nazioarteko Harremanen Institutuaren eta Kazetaritza Institutuaren eraikin bateratuak Ukrainako Estatu Saria jaso zuen Arkitekturaren Arloan, 1995ean.

### Astronomia behatokia
Kieveko Unibertsitate Nazionaleko astronomia-behatokia Observatorna kaleko 3. zenbakian dago; 1845ean sortua, hasiera batean, unibertsitateko eraikin nagusian behatoki bat jartzeko asmoa zegoen (eraikin gorrirako dauden diseinu arkitektonikoek erakusten dutenez), baina, geroago, behatokia bertan kokatzeko, eraikin bereizi bat egitea erabaki zen. Lan hori, Vincenty Berettari agindu zitzaion berriro; 1841–1845 urteetan eraiki zen, eta, 1845eko otsailaren 7an, ofizialki ireki zen.

### Taras Xevtxenko Kieveko Unibertsitate Nazionalaren akreditazioa
* Osasunaren Mundu Erakundea
* Ukrainako Hezkuntza eta Zientzia Ministerioa
* Indiako Osasun Kontseilua

## Nabarmendutako ikasleak
[thumb|[Andriy Kozhemiakin]]
thumb|Vietnamgo Le Thi Tuyet Mai
* Irina Bekexkina (soziologoa eta politikan aditua)
* Yusif Vazir Chamanzaminli (1887-1943), Zuzenbide Fakultatean lizentziatu zen 1916an, non areto bati bere izena eman zioten 2022an. Azerbaijango idazlea, Azerbaijango Errepublika Demokratikoko (ADR) lehen enbaxadorea Ukrainan eta Turkian (1919-1920)
* Yurii Txekan (musikologoa, Ukrainako Konpositoreen Batasun Nazionaleko kidea)
* Valentina Davidenko (1955an jaioa), kazetari, poeta eta artista
* Theodosius Dobzhanski (Genetista ukrainiar-estatubatuarra eta biologo ebolutiboa)
* Lidiia Dunaievska, folklorista, irakasle
* Tetiana Dziuba, poeta
* Olena Golub (1951an jaioa), artista, arte historialari eta idazlea
* Natalia Gumeniuk (kazetaria, irakaslea)
* Halina Hai (Ukrainako poeta eta idazlea)
* Wladimir Klitschko (pisu astuneko munduko boxeo txapeldun ohia)
* Vitali Klitschko (pisu astuneko munduko boxeo txapeldun ohia)
* Igor Volodimirovytx Komarov, Taras Xevtxenko Kieveko Unibertsitate Nazionaleko Teknologia Garaien Institutuko zuzendaria
* Sonia Koxkina (1985ean jaioa), kazetaria, editore zuzendaria
* Andriy Kozhemiakin (1965ean jaioa), politikaria eta segurtasun zerbitzuetako ofizial ohia
* Zinaida Kubar (1975ean jaioa), artista eta moda diseinatzailea
* Dmitro Kuleba (1981ean jaioa), Ukrainako Kanpo Harremanetarako ministroa
* Svitlana Kiritxenko (1935–2016), giza eskubideen aktibista
* Le Thi Tuyet Mai (1967an jaioa), Vietnamgo Misio Iraunkorreko enbaxadorea eta ordezkari iraunkorra Genevako Nazio Batuen Bulegoan eta Munduko Merkataritza Erakundean
* Oleksandra Matviitxuk (1983an jaioa), giza eskubideen aktibista eta abokatua
* Gennadi Milinevsky (1951n jaioa), atmosferako zientzialari 
* Mikhail Morgulis Errusierazko idazlea, editorea eta teologoa
* Gazanfar Musabekov (1888-1938), azerbaijandarra, Medikuntza Fakultatean graduatua 1917an, Azerbaijango RSSko Batzorde Exekutibo Zentraleko Presidente bihurtu zen (1929–1931)
* Yuriy Muxketik (1929–2019), idazlea eta kazetaria
* Igor Newerli Polonierazko eleberrigilea eta hezitzailea
* Boris Oliinik (poeta) Poeta, itzultzaile eta ekintzaile politiko ukrainarra
* Liudmila Pavlitxenko Bigarren Mundu Gerran Armada Gorrian zerbitzatu zuen, inoizko frankotiratzaile onenetakoa
* Solomiia Pavlitxko (1958-1999), literatura kritikaria, filosofoa, feminista, itzultzailea
* Miroslav Popovitx (1930-2018), filosofoa
* Yurii Rybtxinskii (1945ean jaioa), poeta eta antzerkigilea
* Oleksandr Tkatxenko, Ukrainako Kultura eta Informazio Politikako ministroa
* Anastasiia Tsibuliak (1984an jaioa), ekoaktibista, zientzialaria
* Marina Viazovska 8. dimentsioko esferak biltzeko problema ebatzi zuen matematikari ukrainarra
* Iosif Vitebskii (1938an jaioa), ezpataria, Ukrainako domina olinpiko sobietarra eta munduko txapelduna eta inguraketa-entrenatzailea
* Makarov Yurii Volodimirovitx (1955ean jaioa), kazetari dokumentalista
* Leonid Vyxeslavski (1914–2002), poeta, literatura kritikaria, itzultzailea
* Bolesław Woitowicz pianista eta konpositore poloniarra
* Tetiana Iakovenko (1954an jaioa), poeta, literatura kritikaria, irakaslea
* Svetlana Yeremenko (1959an jaioa), kazetaria
* Oksana Zabuzhko (1960an jaioa), poeta eta eleberrigilea
* Semen Iosypovitx Appatov (1930-2003), historialaria
* Zofia Sara Sirkin-Binsztejnowa (1891–1943), Mediku judu-poloniarra eta aktibista soziala

### Estatu, gobernu eta nazioarteko erakundeetako buruak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak