open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kahuna

**Kahuna** (ahoskera *"kajuna"*, hawaierazko hitz bat da. Gutxi gorabehera "aztia, sorgina edota lanbide batean aditua" dena da.

XX. mendean surfaren munduan eta bereziki Hawaiiko ingelesezko herri hizkeran "The Big Kahuna" ("Kahuna Handia") esamoldea erabiltzen hasi eta gaur egun uharte horietan ingeles hiztunek nahiko erabilia da, norbait zerbaitetan onena, trebea edota talde bateko buruzagia denean erabiltzen den esamoldea da, alegia, euskarazko "jaun ta jabe" esamoldearen parekide litzateke.

Dena den, jatorrizko hawaiarrek hitza bere berezko esanahiarekin erabiltzen jarraitzen dute.

## Kanpo estekak
Paulino Gómez Sáiz

**Paulino Gómez Sáiz** (Miranda de Ebro, 1889ko martxoaren 11 &ndash; Bogotá, 1977ko otsailaren 7a) PSOE-ko politikaria izan zen. Gerra Zibilaren garaian, ordena publikoaz arduratu zen Katalunian eta Seguridadeko zuzendari orokor izan zen.

## Biografia 
Paulino Gómez Sáiz Miranda de Ebron jaio zen, 1889ko martxoaren 11n. Bi urte besterik ez zuen familia osoa Bilbora joan zenean. Hantxe ezkonduko zen Judit Basterra Nanclaresekin.

Bizkaiko Gazteria Sozialisten lehendakari izan zen eta, 1917an, Bilboko Sozialisten Elkarteko kide egin zen. Bizkaian izandako 1934ko urriko greba iraultzailearen sustatzaile zela-eta, atxilo hartu zuten.

1936ko uztailean, Bizkaiko Defentsa Juntaren kontseilari izan zen eta Euskal Herrian parte hartu zuten lehen batailoiak mobilizatu zituen.

1937ko ekainean, Ordena Publikoaren delegatu egin zuten Katalunian, José Echevarría Novoaren ordez. Seguridadeko zuzendari orokor izan zen eta gobernazio ministro Negrínen kabinetean, gerra amaitu zen arte kargu honetan mantenduko zelarik.

1939ko martxoaren 3an, Juan Negrínek Cartagenara bidali zuen Paulino Gómez aginte militarra eta itsas agintea erresistentzia posible zelaz informatzeko. Horretarako, Francisco Galán izendatu behar zuten [[Cartagena]ko basearen buru. Ez zuten aintzat hartu eta Miguel Buiza izan zen horietako bat. Casadok estatu-kolpea eman zuenean, martxoaren 6an, atzerrira irten beharrean izan zen, Negrín eta beste errepublikako agintari batzuk bezala.

Gerra amaitu zenean, Marseillarantz zihoan ontzian joateko aukera izan zuen, kolonbiar kontsulak bere funtzionarioetako bat balitz bezala pasatzen lagundu zionean. Kolonbiako erbestean, xaboi fabrika bat sortu zuen eta arrain izoztuarenak ere bai. Bogotan bizi den Paulino Gómez Basterra arkitektoaren aita da.

## Erreferentziak
Julia Chávarri Otero

**Julia Chávarri Otero** (Cenicero, Errioxa, 1932-Gasteiz, 2011ko otsailaren 5a) hasieran moja izan bazen, gero utzi zuen eta gizarte langile bezala Gasteizen oso ezaguna egin zen. Bere lan nagusietariko bat ijito herriko pertsonekin egin zuen nahiz eta bera payo izan; zentzu horretan Arabako ijitoentzat erreferentziako elkartea den Gao Lacho Dromen zuzendaria izan zen. Bizitza osoa lan horri eman zion. 1984an Gasteizko Udalak giza-eskubideen “Jesús de Galíndez" saria eman zion.

## Biografia 
Julia Chávarrik Irakasle ikasketak, Arte Ederrak eta Gizarte Lana ikasi zuen. 1968an, artean moja izanik, Caritasen, Gasteizko ijitoekin lanean hasi zen. Urte haietan ijitoen herriaren bizi baldintzak oso gogorrak ziren eta haien bizimodua hobetzeari ekin zion. Bere lehenego lanak Jauregien Landetan zeuden txaboletan izan ziren; orduan bi erlijiosoren laguntza izan zuen: José Ignacio Alberdi eta José Luis Zabalza. 1970 Julia Chavarrí moja izateari utzi zion.

70. hamarkadaren hasieran, garaiko hiriko alkateak, Manuel Maria Lejarreta Gao Lacho Drom auzoaren kokapena erabakitzeko, ijitoen patriarkekin bildu zen. Toki horretan hamaika urte egon ziren, baina baldintzak gero eta okerragoak ziren eta 1981etik 1983ra utzi zuten. Jose Angel Cuerda alkate berriaren laguntzaz, Udalak prestamu bat eskaini zuen familia horiei hiriko auzo desberdinetan, batez ere Sansomendin, etxeak eskaintzeko. Urte batzuk geroago, Julia Chavarrík eta Bartolomé Jiménezek, azken hau ijitoen elkarteko presidentea, Erriberabeitiko Melledes herri hustua erosi zuten bertan langabezian zeuden ijito gazteentzako lantegiak antolatzeko. Halaber, drogomenpekotasuna pairatzen zuten gazteentzako birgaitze terapia taldea ere sortu zuten. 

2011ko otsailaren 5ean hil zen, 79 urte zituelarik. Cenizeron lurperatu zuten.

## Sariak 
* 1984an Gasteizko Udalak giza-eskubideen “Jesús de Galíndez" saria.
* 1991n Eusko Jaurlaritzaren Sustatu Saria Gao Lacho Drom elkarteari.
* 2011n Gasteizko Udalak Ohorezko Hiritarra izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Gao Lacho Drom elkartearen webgunea.
* : Gasteizko Ohorezko Hiritarraren izendapena jaso zuen uneari buruzko bideoa.
* : [*Emakunde* aldizkarian Gema Agúndez(https://eu.wikipedia.org/wiki/Gema_Ag%C3%BAndez)ek idatzitako artikulua.]Gema AgúndezekGema AgúndezekGema Agúndezek
Geneviève Bujold

**Geneviève Bujold (**Montreal, Quebec, 1942ko uztailaren 1a) Kanadako aktore bat da. Ana Bolenaren pertsonaia antzezteagatik Urrezko Globo Saria lortu zuen 1969*ko Anne of the Thousand Days* filmagatik*.*

Parte hartu izan duen beste film nabarmen batzuk:
* *The Trojan Women (1971)*
* *Lurrikara* (1974),
* *Obsession (1976)*
* *Coma (1978)*
* *Murder by Decree (1979)*
* ''The Last Flight of Noah's Ark* (1980)
* *The Moderns (*1981)
* *Monsignor* (1982)
* *Tightrope (1984),*
* *Dead Ringers* (1988)
* *The House of Yes (1997)*
* *Still Mine (2012)''
Mesoamerikar pilota joko

thumb|eskuinera|250px|Pilota jokoaren jokaleku baten hondakinak, Mexikoko Monte Albánen.
**Mesoamerikar pilota jokoa** (nahuatlez *tlachtli* edota *ōllamalīztli*) Mesoamerikan K.a. 1400. urtetik aurrera Kolonaurreko herriek jokatutako erritual izaerako pilota kirol bat da, eguneroko bizitzan nahiz erlijio ospakizunetan jokatzen baitzen. Milaka urtez kirolak tokian tokiko bertsio ezberdinak izan ditu. Gaur egun oraindik ere, Guatemala eta Mexikoko zenbait lekutan antzinako kirol honen ulama deritzon bertsio modernoa jokatzen da. Dirudienez, izaera ezberdinetako gatazkak konpontzeko balio zuen: lursailen jabetzak, tributuak, merkatal kontrolak, eta abar.

Pilota jokoaren arauak ezezagunak dira, baina haren ondorengoak den ulamari so eginik, racketball kirolaren antzekoak lirateke, honetan helburua pilota jokoan mantentzea da, pilota lurrera eroriz gero zorte txarra adierazten zuen, historialari batzuen arabera pilota eguzkiaren sinboloa baitzen. Aldiz, harrizko eraztunak beranduagoko gehikuntzak dira. Gehikuntza honek kirola erabat aldatu zuen, pilota eraztunetik igaroaraziz berehalako garaipena lortu zitekeelako, edo pilotak eraztuna ukitzearekin soilik puntuak lortzen zirelako. Hulezko pilotak mugimenduak astro sakratuen ibilbideak irudikatzen zuen: Eguzkia, Ilargia eta Artizarra.

Jokoaren irabazleak Jainkoak babesa eta mesedea bereganatzen zuen, halere irabazleak ala galtzaileak sakrifikatuak ziren inguruko zalantza badago. Ez zen joko bat bakarrik: Huitzilopochtlik bere ahizpa garaitu eta egunsentia hasten zela irudikatzen zuen.

Mesoamerika osoan kirol honetako jokalekuak topatu izan dira, hegoaldean Nikaraguaren hegoaldetik hasi, eta iparraldean, ziurrenik AEBetako Arizona estaturaino.

## Kanpo estekak
Eudocimus

***Eudocimus*** da ibis hegaztien genero bat, Ameriketako bi ibis espezieak hartzen dituena bere baitan (munduan diren 26 ibis espezien artean).

Hegazti hauek aurkitzen dira padura eta hezeguneetan, askotan kostaldetik gertu. Eraiki ohi dituzten habiak makilekin egiten dituzte, zuhaitz edo zuhaixktetatik hartuta. Errunaldiak bi eta bost arrautza artekoak egiten dituzte. *Eudocimus* generoko ibis hauek monogamo eta kolonialak dira.

*Eudocimus* ibisen dieta osatzen dute arrain, igel, krustazeo eta intsektuek.

## Espezieak 
## Kanpo estekak
Afrika Erdiko Inperioa

**Afrika Erdiko Inperioa**, Afrika Erdiko Errepublikaren izena izan zen, Jean-Bédel Bokassa presidenteak, boterea estatu-kolpe batean lortu zuenak, bere burua Bokassa I.a izeneko enperadore aldarrikatu ondoren 1976an. Titulu hori 1979. urtera arte mantendu zuen, David Dacko-k, bere aurrekoak, postutik kendu eta Errepublika zaharberritu zuenean.

## Historia 
1976ko abenduaren 4an, MESANeko ohiz kanpoko batzarrean, Afrika Erdiko Errepublikako alderdi bakarrak, herrialdeko Konstituzio berria onartu zuen. Lege Nagusi berriak monarkia parlamentarioa ezarri zuen, paperean behintzat, eta herrialdearen izena aldatu zuen *Afrika Erdiko Inperioarena* jarriz.

Errepublikako biziarteko presidentea, Jean-Bédel Bokassa, enperadore aldarrikatu zuten Bokassa I.a izenarekin. Errege berriak bere errege-familia sortu zuen eta bere seme-alabei eta beste senide batzuei hainbat noblezia-titulu eman zizkien.

Urte bat geroago, 1977ko abenduaren 4an, Bokassak bere burua koratu egin zuen Bangi-ko Kirol Jauregian, aurrerantzean Koroatze Jauregia izenekoan, burututako luxuzko ekitaldian. Ekitaldiak 20 milioi dolarreko kostua izan zuen, herrialdeko urteko errentaren % 25a, eta hainbat estatu buruzagik gonbidapen jaso arren, Maurizioko, Indiako ozeanoko uhartetar Estatu txiki bateko, lehen ministroa besterik ez zen egon ekitaldian. Gainontzeko herrialdeek diplomatiko eta beste ordezkarien bidez egin zuten. Ekitaldian, Bokasak bere emazteetako bat koroatu zuen enperatriz, eta bien semeetako bat, Jean-Bédel Bokassa izenekoa ere, printze oinordeko gisa izendatu zuten.

Frantziatik babes osoa eman zioten monarka berriari. Hala eta guztiz ere, Bokassa I.aren gehiegikeriek eta 1979ko urtarrilean Bangin egindako erregimenaren aurkako manifestazioetan parte hartu zuten ikasle batzuen hilketak guztiz aldatu zuen Frantziako laguntza. Amnistia Internazionalak eta Ruandan ospatutako Afrikako Estatu eta Gobernu Buruek proposatutako kontsulta batzordeak suposatu zuen erregimenaren amaiera.

Frantziarrak, orduan, Bokassa I.arengandik urruntzen joan ziren, eta hori Libiara eta Muammar al Kadafi, haren buruzagirengana, hurbiltzen saiatu zen alfer. Ondoren, Frantziak abdikatzea egin nahi izan zuen, baina ezezkoa emanez, frantsesek plan bat abiarazi zuten (Barrakuda Operazioa) hura boteretik kentzeko. Operazio horren baitan, 1979ko irailaren 20an, frantziar tropek zuzendutako estatu-kolpeak Bokassa kedu zuen boteretik, David Dacko-ri boterea emanez, monarkia indargabetu eta Errepublika berreskuratu zuena.

## Kanpo estekak
Craig Cefn Parc

'''''', , Galesko udalerri bat da. Clydach udalerritik hurbil dago, Swansea eta Mawr udalerrien artean.

## Kanpo estekak
Felindre

'''''', , Galesko baserri giroko udalerri bat da. Swansea hiriaren iparraldean dago, Mawr hautes barrutian.

## Kanpo estekak
Garnswllt

'''''', Galesko udalerri bat da. Swansea hiriaren iparraldean eta Mawr hautes barrutian dago, Carmarthenshire konderriaren mugan.

## Kanpo estekak
Glais

'''''', , Galesko udalerri bat da, Swansea eskualdean. 2011ko erroldaren arabera 838 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Colorin

thumb|Kolorin txotxongiloa
**Colorin**, baita **Kolorin** ere, txotxongilo donostiar bat da. Urtetan Gipuzkoako haurren atsegin izan zen pertsonaia izan zen. Ospe handieneko pertsonaia izan zen 50eko hamarraldiaren erdialdetik 80ko hamarraldira.

## Historia 
1955ean antzinako Gipuzkoako Kultur eta Ateneo Zirkuluko sotoko eraikinean jaio zen.  Bertako Teatro de Cámara y Ensayo taldeak sortua eta José Luis Villarejok zuzendua. Colorin Ateneoko zuzendaritza batzordearen interesaren ondorioz sortu zen, bertako bazkideen seme-alabak txotxongilo antzerkiaren mundura gerturatzea zuelarik helburu. Horrela “Colorin”-en txotxongilo antzerkia sortuko da, pertsonaiak konpainiari izena emango diolarik. José Luis Villarejok burutuko du, Natalio Rodriguez (Talio) berrogeigarren hamarkadako txotxongilolari famatuak txotxongiloen inguruko nozio batzuk irakatsi ondoren. Modelatzetik hasi, eskaiolaren moldaketatik, pintura, jantziak etab.-ekin amaiera eman. Bere izena pentsatu zuen. “Colorín”. 

Colorin Gipuzkoa osoan, baita, Bizkaia, Nafarroa eta Arabako zati handi baten barrena ibili zen.  Batzuetan landa gune urrunenetara ere joango dira, bertako haurrei Colorinen abenturak eramatera. Bere lagunak elkarbanatzearekin batera, bere kezkak, barreak , kantuak… ere elkarbanatzen zituen, beti onik ateratzen zelarik bere lagunen laguntzari esker. Ospe handieneko pertsonaia izan zen 50eko hamarraldiaren erdialdetik 80ko hamarraldira. 50 urteko bizitza izan ondoren, gaur egun Topic-en, Tolosako Nazioarteko Txotxongilo Zentroan aurki daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kolorin eta bere txotxongiloak erakusketa
Museologia

**Museologia** (grekoko *μουσειόν* = museión 'museo', musen lekua eta *λόγος* = logos, arrazoia, argumentua, hitz egitea) museoen historia, hauek gizartean duten eragina, kontserbazio eta katalogazio teknikak lantzen dituen gizarte zientzietako adar bat da.
[eskuinera|thumb| [British Museumeko Ilustrazioaren gela, museo bateko argien mendea erakusteko zaharberritua]]
“Bitxikerien kabineteak” deituriko lehenengo museoak XV. mende amaieran eta XVI. mendean zehar sortu ziren. Erdi Aroan zehar loturarik, klasifikaziorik edo adierazi gabeko pilatutako objektu multzoa besterik ez zen. Espazio guztia betetzen zuten, gehiegikeria bisuala sortuz eta aparteko  informazio ekarpenik egin gabe.

Museo kontzeptua, Guillermo Budék 1554ko bere *Lexicon-Graeco-Latinum*en “musei eta ikasketari eskainitako  lekua,  jakintza noble bakoitzari eskainia” bezala definitzen du.

XIX. mende amaieran Londresko Historia Naturalaren Museoak, Lineoren sailkapenaren arabera, bere objektuak modu zientifikoan antolatuko ditu.

XX. mendean zehar erakusketa teknikek komunikazio aurrerapenak txertatuz joan ziren, gaur egun arte, non, museoek multimediatikoak izatea eskatzen duten.

Gaur egun museologoak komunikazio eta informazio zientziekin batera lan egiten du. Informazio idatzi hauek laburrak izan behar dute, kazetaritzan egiten den modura, baina eduki zientifikoarekin. Telebista eta informatika ere sartu dira edukiak modu ludiko eta eraginkorrean transmititzeko. Objektuen erabilera museo askoren ezinbesteko baldintza bilakatu zen, baita dibertsio parkeetara mugatua zegoen teknologiaren erabilera (zamalkatzeko dinosauroak. Meategien errepliketan zehar ibiltzeko trenenak, etab.).

Honek, eztabaida piztuarazten du, museologo guztiak ez baitaude ados “masetako kulturaren” elementuak kontsideraturikoak emaitza zientifikoak jendearengana gerturatzeko erabiltzearekin. Baina teknologia berri hauek beraien museoetan txertatu dituztenen emaitzek erakusten dute hau dela jakituria (lehenago eruditutzat hartua) eta  ulertzeko modu berriak uztartzeko modua.

## Kanpo estekak
Museografia

[thumb|Erakusketa [Paolo Montiren argazki batean ]]
**Museografia** museoetako bildumak kontserbatze, sailkatze eta aurkezteari buruzko jakintzen multzoa, baita jakintza horien ikasketak.  Erakusketa baten sorkuntza eta burutze teknikak biltzen ditu, izan aldi baterako edo behin betiko erakesketan. Erakusketa baten egituraketa fisikoak objektuaren kontserbazio prebentiboa, antolamendua edo aurkezpena izan behar ditu kontuan.

Museografia ezagutzen arlo integral eta integratzailea bezala hartu behar da, honen helburuak museologiarekin partekatzen direlarik. Ogibide tekniko edo zientifikoa (arkitektura, artelanen zaharberritzea) eta artistikoak (eszenografia, argiztapena) biltzen ditu. Elementu museografikoak beraz, beira arasak, lanak ipintzen diren hormak, grafika atalak, ikus-entzunezkoak eta interaktiboak, argiztapen sistemak, eta erakusketaren diskurtso museologikoa ahalbideratzen duten errekurtso guztiak osatzen dute.

Egileetako batzuk nahiago dieten erakusketa teknikak deitu, zentzu kulturaletik harago doan ikuspuntu zabalago baten garrantzia azpimarratu nahian. Erakusketa teknikek funtzio bat dute eta ekintza kultural eta komertzialen  testuinguru anitzen barnean garatzen doaz.

Expografia hitzak, anglosaxoi jatorrikoa, esanahi mugatua du eta obrak espazioarekin duen museoaren oinarrizko funtzioa adierazi nahi du, hau da,  erakustea.

Espazio museografikoa museoko aldi baterako erakusketaren kontserbadore edo komisarioaren egitarau zientifikoa modu sentikorrean adierazten duen esparru komunikatibo gisa definitu daiteke. Gauza ezberdinak erakutsiz, hala nola, margoak, garai bateko istorioak, jendeak lanak eta landutako ikusteko erakusteko, baita margo teknika ezberdinen desberdintasunak ikusteko, adibidez freskoa, akuarela, akrilikoa, olioa, arkatza, etab. Margolariak erakutsi dezaten hau museora eraman dezake.  

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Museologia
* Museo
* Arte galeria

## Kanpo estekak
Crofty

'''''', Galesko udalerri bat da, Swansea eskualdean eta Gower penintsularen iparraldeko kostaldean. Penclawdd eta Llanmorlais udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak
Penclawdd

'''''', Galesko udalerri bat da, Swansea eskualdean eta Gower penintsularen iparraldeko kostaldean. Bertako berberetxo industriarengatik ezaguna da.

2011ko erroldaren arabera 3.635 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Llanmorlais

'''''', Galesko udalerri bat da, Swansea eskualdean eta Gower penintsularen iparraldeko kostaldean.

## Kanpo estekak
Llan-y-tair-mair

'''''', , Galesko udalerri bat da, Swansea eskualdean eta Gower penintsulan eta Swansea hiritik 12 miliatara.

## Kanpo estekak
Kingsbridge (Swansea)

**Kingsbridge**, , Galesko udalerri bat da, Swansea hirian eta konderrian. 2011ko erroldaren arabera 4.008 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Ciceronianus

**Ciceronianus** (Zizerondarrak) 1528an Desiderio Erasmok idatzitako argitaratutako tratatua da  . XVI. mende hasieran idatzitako latin estiloaren aurka doa, izan ere, Zizeronen latina imitatu nahi zen.

## Edukia 
Zizeron Jesus aurretik bizi izan zenez, Erasmok Zizeronen latina paganotzat hartu zuen, eta hortaz, ezegokia testu sakratuak itzultzeko. Zizeronek ez zituenez hitzak kontzeptu teologikoentzat, Zizeronen puristek hitz paganoak erabili beharko zituztela iradoki zuen, adibidez kristau Jainkoari “Jupiter Maximo” deituz eta Jesus berari “Apolo” . Erasmok argudiatzen du Zizeron bera kristautasunera bihurtu izan balitz izen eta kontzeptu biblikoak sartzeko egokituko lukeela hizkuntza. Erasmok ere Erdi Aroko latinistak babestu nahi zituen, zizerondarrek beraien ustezko estilo barbarotzat zutelarik, hau barregarri utziz. Zizeronekiko gehiegizko atxikimenduak literatur idolatria moduko bat sortu zuela argudiatu zuen. Latina “hildako” hizkuntza bihurtu zuela ere argudiatu zuen, nazioarteko intelektualen komunikaziorako eboluzioan eta bizirik zegoen hizkuntza baten ordez.

Tratatuak elkarrizketa forma hartzen du “Nosoponus” zizerondar eta “Bulephorus” (Erasmo errepresentatuz) etsaiaren artean. Bulephorusen iritziak Hypologus”-ek babesten ditu. Erasmoren irudiak estilo entretenigarri eta satirikoan bideratzen du nahita, zizerondar puristek beren prosa gela isolatu batean idatzi behar dutea imajinatuz, bizitza errealeko edozein eragozpenetik urrun, bereziki ume eta emakumeen hitz egite arruntarengatik.

## Erantzunak 
1531ean Giulio Cesare Scaligerok bere lehen otoitza inprimatu zuen Erasmoren aurka, Zizeronen eta zizerondarren  literatur parasitotzat hartuz, testu zuzentzaile gisa. 1535ean, Étienne Doletek erreplika bat argitaratu zuen, *Erasmianus*, latin zizerondarra babestuz. Giulio Camilo jakintsu italiarraren erantzuna, *Trattato dell’ Imitatione*, Parisen idatzia, Camiloren heriotza urtean argitaratu zen, 1544ean .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Latinezko faksimile edizioa
Landimore

'''''', , Galesko herrixka bat da, Swansea eskualdean eta Gower penintsularen iparraldeko kostaldean.

## Kanpo estekak
Llangynydd

'''''', , Galesko udalerri bat da, Swansea eskualdean eta Gower penintsularen mendebaldeko muturrean.

thumb|750px|erdian|Llangynydd udalerriaren ikuspegi panoramikoa.

## Kanpo estekak
David Dacko

**David Dacko** (1930eko martxoaren 24a, Ekuatore Afrika Frantsesa &ndash; 2003ko azaroaren 20a, Kamerun) Afrika Erdiko Errepublikako (AER) lehen presidentea izan zen, 1960ko abuztuaren 14tik 1966ko urtarrilaren 1era eta AER-ko hirugarren presidentea 1979ko irailaren 21etik 1981ko irailaren 1etik. estatu-Kolpeek boteretik bi aldiz kendu ondoren ere, Dacko politikari oso aktiboa eta presidente hautagaia jarraitu zuen izaten jarraitzaile leialen talde batekin. Dacko izan zen, beraz, Afrika Erdiko politikan figura garrantzitsua 50 urte baino gehiagoz.
Jean-Jacques Demafouth

**Jean-Jacques Demafouth** (Bangi, Afrika Erdiko Errepublika, 1959ko azaroaren 3a), Afrika Erdiko politikaria eta militarra izan zen. Ange-Félix Patassé-ren administrazioaren defentsa ministro ohia. Demokraziaren Berrezarkuntzarako Herri Armadako (APRD) burua, eta 2011ko hauteskundeetarako presidentetza-hautagaia.
Ulama (jokoa)

[thumb|250px|eskuinera|Ulama jokalariak, [Sinaloa, Mexiko.]]
**Ulama**, Mexikoko Sinaloa estatuan zenbait komunitatek jokatzen duten pilota joko bat da. Mesoamerikar pilota jokoaren ondorengoa da, eta Mesoamerikan etengabe jokatu izan den kirol ohitura antzinakoena bat da, bestalde gomazko pilota erabiltzen duen kirol ezagun zaharrena dela ere nabarmentzekoa da.

Ulama hitza nahuatl hizkuntzaren *ullamaliztli* eratorria da, *ullama* ("pilota jokoa") eta *ulli* (hule, pilota egina dagoen materiala) hitz-elkarketaz sortua.

## Historia 
Antzina Mesoamerikar pilota jokoa Mexiko eta Guatemala arteko lurraldean jokatzen zen, eta ziur asko baita AEBetako Arizona eta Mexiko Berriaren lurraldean ere. Arkeologoek K.A. 1.600 urte inguruko gomazko pilotak topatu izan dituzte.

Baina espainiarren konkistarekin batera, kirolaren izaera erlijiotsu eta errituala zela eta, misiolari katolikoek jokoa debekatu egin zuten, halere Sinaloa estatuko zenbait lekutan bizirautea lortu zuen, hain zuzen ere, espainiarren eragina murritzagoa izan zen tokietan.

Gaur egun Mexikoko Zacatecas, Sinaloa, Michoacán, Guerrero eta Oaxaca estatuetan jokatzen da, bai eta Mexiko Hirian bertan ere.

## Arauak 
Gaur egungo ulamaren arauak boleibolaren antzekoak dira, sarea ez beste, talde bakoitza jokolekuaren erdi banatan kokatuz. Ulamaren bertsiorik hedatuenean, pilota jokolekuaren alde batetik bestera aldakaz joz mugiarazten da, bi taldeetako batek pilota itzultzeko gai ez edota pilota jokolekutik ateratzen den arte.

## Ikus gainera 
* Mesoamerikar pilota jokoa

## Kanpo estekak 
* The Mesoamerican Ballgame Ulama 
* Article on Ulama,he Smithsonian Institution
Open Shortest Path First

***Open Shortest Path First*** **(OSPF)** barne-pasabideko bideratze-protokoloa bat da, lotura-egoeran oinarritutako algoritmoa erabiltzen duena, ingelesez **I**nternal **G**ateway **P**rotocol (IGB) deritzona. Praktikan, sistema autonomo batean dauden bi nodoren arteko biderik aproposena kalkulatzeko erabiltzen da.

## Ezaugarri nagusiak 
OSPF protokoloak ez du TCP edo UDP bezalako garraio-protokolorik erabiltzen, baizik eta informazioa IP pakete batean kapsulatzen du zuzenean, beraren IP protokolo zenbakia 89a izanik. Esandakoak bereizten du Bideratze Informazio Protokoloa (RIP) bezalako bestelako bideratze-protokoloetatik, OSPFk errore-detekzioko eta errore-zuzenketako mekanismoak inplementatzen dituen garraio-geruza propioa izatea ahalbidetzen duelako. Bestetik, informazioa sarean zehar banatzeko, *multicast* bideraketa erabiltzen du, horretarako helmugako IP helbide gisa 224.0.0.5 edo 224.0.0.6  hautatuz.

Sare baten tamaina handitzean, handitu egiten dira, halaber, datu-baseen tamaina, bideratze-erabakiak hartzeko behar den denbora eta mezu-kopurua; zenbat eta sarearen tamaina handiagoa izan, hainbat eta kaltegarriagoak dira faktore horiek. Arazo horri konponbidea emateko, OSPFk zatitu egiten du sarea elkarri lotutako azpisareetan, eraztun tronkal baten bidez, azpisare bakoitzak sare independente baten portaera edukiz. Modu horretan, alboratu egiten du datu-base handi bakar baten beharrizana, sarea datu-base anitzen bidez kudeatuz eta azpisare bakoitzeko datu-base bat egonik. Hartara, nodoek edozein aldaketaren ondorioz azkar gaurkotuko den sare-mapa bat mantentzen dute. Horrez gain, uholde-mekanismoak azpisarearen mugaraino soilik helarazten ditu mezuak.

## Azpi-protokoloak 
OSPF protokoloa hiru azpiprotokoloz dago osatuta: *Hello*, *Exchange* eta *Flooding* izenekoez, hain zuzen. *Hello* protokoloak loturak ea operatibo dauden baieztatzeko balio du. *Exchange* protokoloa, aldiz, datu-baseen hasierako sinkronizaziorako erabiltzen da. Azkenik, *Flooding* protokoloa ibilbideen gaurkotzeari buruzko informazioa bidaltzeko erabiltzen da, baita datu-baseak sinkronizaturik mantentzeko ere, baina soilik lotura baten egoera aldatzen denean.

## OSPFren eta RIPren arteko desberdintasuna 
OSPFren eta RIPren arteko desberdintasunik nabarmenena tamainan dago, zeren RIP sare txikietarako erabiltzen den bitartean, OSPF sare handiagoetarako erabiltzen baita. Horrez gain, OSPF protokoloa RIP baino askoz konplexuagoa da, kudeaketarako informazio gehiago behar duelako eta inplementazioek kode luzeagoa dutelako.

Oro har, lotura-egoerako protokoloek beharrizan handiagoak dituzte, hala nola memoria, CPU eta banda-zabalera handiagoa hasierako *startup*ean. Hartara, zergatik erabili hain konplexua den protokolo bat? Arrazoia, sare-bideratzeak duen garrantzian datza, horretarako OSPF askoz eraginkorragoa baita, ibilbideak hobeto kalkulatzen dituelako eta mezu gutxiago erabiltzen dituelako.

## Distance Vector Routing eta Link State Routing-en arteko desberdintasuna 
Alboko taulan azaltzen dira bi sistema horien bereiztasunak:

## Kanpo estekak
Hubert Maga

**Hubert Maga** (Parakou, 1916ko abuztuaren 10a - Cotonou, 2000ko maiatzaren 8a) Dahomeyko lehenbiziko presidentea izan zen.

Eskola zuzendaria izan zen 1936tik 1945era. 1947an Rassemblement Démocratique du Danhomé alderdia sortu zuen eta 1951n Frantziako Nazio Biltzarraren kidea aukeratu zen. Bere agintaldian zehar ekonomia hondatu zen eta langabezia handitu zuen. 1961ean Justin Ahomadegbé-Tomêtin oposizioaren liderrak zuzendutako hilketako saioa jasan zuen. 1962an alderdi bakarreko sistema inposatu zuen. 1963ko urriaren 22an Christophe Soglo armadaren buruzagiak dimitzera behartu zuen. Espetxean egon zen 1965eraino eta gero Togon eta Parisen erbesteratu zen. 1970ean Presidentearen Batzorde birakariaren lehendakaria izan zen Ahomadégbérekin eta Sourou-Migan Apithyekin batera. 1972ko Mathieu Kérékouren estatu-kolpearen ondoren espetxera itzuli zen 1981eraino. Bere askatzearen ondoren publikoa bizitzatik erretiratu zen.
thumb|lef|Magaren estatuan Parakoun
Old Radnor

'''''', , Galesko komunitate eta udalerri bat da, Powys konderrian. Komunitateak Yardro, Dolyhir, Burlingjobb, Walton, Evenjobb eta Old Radnor udalerria bera barne hartzen ditu.

2011ko erroldaren arabera 741 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Ange-Félix Patassé

**Ange Félix Patassé** (1937ko urtarrilaren 25a - 2011ko apirilaren 5a) bi aldiz jarraian izan zen Afrika Erdiko Errepublikako (AEE) presidentea, lehen aldiz, 1993ko urriaren 22tik 1999ko martxoaren 15era, eta bigarren agintaldia, 2003ko martxoaren 15ean François Bozize-ren estatu-kolpeak eten zuen.

Patassék AEE-ren lehen presidente 1993ko hauteskunde askeetan hautatua izan zen eta 1999. urteko hauteskunde askeko bigarren aldian berriro hautatua izan zen. Hala ere, lehen agintaldian (1993-1999), 1996-1997ko hiru matxinada militarrek ipartarrak (Patassé bezala) eta hegotarrak (Kolingba bere aurrekoa bezala) deiturikoen arteko tentsio handiagoak ekarri zituzten. Atzerriko bitartekariak eta bake misioko tropak herrialdera iritsi ziren Patassé-ren eta matxinatuen arteko bake akordioak negoziatzeko eta legeak eta ordena mantentzeko.
Berbereen matxinada

**Amazigen Matxinada Handia** K. o. 740tik 743ra gertatu zen (Hejiraren 122tik 125era) Hixam ibn Abd al-Maliken erresumaren pean, eta lurralde edo herri bat Damaskoko kalifa-herritik banatzeko lehendabiziko arrakasta izan zen, partziala izan arren. Jarijita predikari puristek hauspotuta (testu latinoetan *arures* deituak), omeiatar arabiar agintarien kontrako amazigen errebolta Tangerren hasi zen 739an, hasiera batean Maysara al-Matghari buru zutela. Errebolta Magreb osora (Ipar Afrikan) eta al-Andalusera zabaldu zen luze gabe, baita garaipen partziala eskuratu ere.
thumb|ezkerrera|Al-Andalus iparraldea amazigen erretretaren unean (740-742)
Omeiatarrek eragotzi egin zuten Ifrikija (egungo Tunisia, Aljeria ekialdea eta Libia mendebaldea) eta al-Andalus (egungo Portugal, Espainia eta Niza-Montpellier-Carcasonako lur-zerrenda) zati handi bat matxinatuen eskuetan erortzea, baina Magreb eta Ifrikija gainerakoan ez zen inoiz berreskuratua izan. Omeiatarren Kairuan probintzia hiriburua atzematen huts egin ondoren, armada errebelde amazigak desegin egin ziren, eta Magreb zatikatutako jaurerri amazig txikitan geratu zen banatuta, tokiko buruzagien eta iman jarijiten agindupean.

Bete-betean eragin zion al-Andalus iparraldean euskal lurraldeen mugetan kokatutako amazig gotorleku eta kanpamentuei, haien posizioak utziz eta talde armatutan hegoaldera abiatuz (739-742). Amazigen Matxinada Hixam kalifaren erresumako porrot militar handiena izan zen segur aski. Hartatik, kalifa-herriaz kanpoko lehendabiziko estatu musulmanak sortu ziren. Batzuek, Marokoren independentziaren hastapentzat jo izan dute, Maroko ez baitzen ekialdeko kalifaren agintearen edo atzerriko beste indarren menpe eroriko XX. mende arte.

## Kanpo estekak
Élisabeth Domitien

**Élisabeth Domitien** (Ubangi-Xari, 1925 &ndash; Bimbo, 2005eko apirilaren 26a) Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen 1975 eta 1976 artean. Bera izan zen lehen, eta orain arte emakume bakarra kargu horretan.
Henri Maïdou

**Henri Maïdou** (Bangi, 1936ko otsailaren 14a) Afrika Erdiko Errepublikako politikari ohia da. Afrika Erdiko Inperioko/Afrika Erdiko Errepublikako lehen ministroa izan zen, 1978ko uztailaren 14tik 1979ko irailaren 26ra arte, eta David Dacko-ren kabineteko lehendakariordea izan zen 1979ko irailetik 1979ko abuztura.
Kike Barja

**Enrique "Kike" Barja Afonso** (Noain Elortzibar, Nafarroa Garaia, ) Euskal Herritar futbolari profesionala da. 

## Biografia 
Erdilari aritzen da. 2017ko maiatzaren 20an debutatu zuen, Osasunan, Sevilla FCren aurkako partida batean. 2021ean bere kontratua berritu zuen 2026ko ekainerarte. 2025eko azaroaren 15ean Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Palestinaren aurka San Mamesen jokatutako partidan.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Ikus, gainera
* Zerrenda:Osasunako futbolariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Aitor Lorea

**Aitor Lorea Bergara** (Olatzagutia, Nafarroa Garaia ) nafar futbolaria da, aurrelari moduan aritzen dena. 

## Biografia 
Ardoiren harrobian zebilela Osasunak fitxatu zuen bere gatze talderako 2016ko udan. 2017ko urtarrilaren 3an Osasunaren lehen taldean debutatu zuen, Eibarren aurkako Kopako partida batean hain zuzen ere. 2025eko udan igoberria zen Beasainek fitxatu zuen Bigarren Federazioan bigarren aro bat jokatzeko.

## Ibilbidea 
*2025eko Maiatzaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Shea Diamond

**ShaGasyia Diamond**, ezagunagoa **Shea Diamond** izen artistikoaz, (Little Rock, Arkansas, Ameriketako Estatu Batuak, 1978ko martxoaren 17a) estatubatuar emakumezko soul musika abeslari transgeneroa da.

## Bizitza 
1978an Little Rocken sortua, baina Memphisen hazi zen. Gizon jaio zen, bere genero nortasunarekin bat ez zetorren gorputzean.

14 urte zituenean etxetik alde egin zuen eta harrera etxe batera joan zen. 17 urterekin bere kabuz bizitzen hasi zen. 1999an genero trantsizioa egiteko finantzazioa etsi-etsian bilatzen zebilela, armazko lapurreta egin zuen. Harrapatu zuten eta 10 urte igaro zituen preso gizonezkoentzako espetxe batean. Espetxealdian *I Am Her* abestia idazten hasi zen.

2009an aske gelditu zenean New Yorkera joan zen bizitzera eta musikari ibilbideari ekin zion.

2016an *I Am Her* singlea argitaratu zuen.

## Diskografia 
### Singleak 
* *I Am Her* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Shea Diamonden webgunea
Nekazarien ezkontza

***Nekazarien ezkontza*** (neerlanderaz, *De Boerenbruiloft*) Pieter Brueghel Zaharraren margolan ezaguna da. Gaur egun Vienako Kunsthistorisches Museumen dago. Taula gainean egindako olioa da, 1568an egina hain zuzen. Garaiko nekazarien ohiturak jasotzen dituzten genero eszenen artean kokatu behar da. Bruegelek bere koadroetan herritarren bizimodua azaldu zuen, lana, jokoak eta borrokak, betiere ondo nabarmenduriko ikuspegi batean kokatua.

## Deskribapena 
Nekazari inguruko eszena bat erakusten digu margolan honek. Mandio batean ezkontza bat ospatzen ari da eta bazkaria ikusten dugu. Ezkonberriak ez dira oso ageri agertzen: emakumea nolabait atzean oihal batez markaturik dagoenez bai, baina senarra ez da hain garbi ikusten; izan daiteke beltzez jantzita atzera eginda pitxer batetik edaten ari den gizona izan daiteke, irudi handienaren ezkerrean.

Nekazari talde bat mahai batzuen inguruan daude. Beste batzuk zerbitzari lanak ari dira egiten. Azken horiek oinarik gabeko mahai baten gainean zerbitzan ari diren platerak daramatzate. Bi gaita-jotzaile *pijpzak* jotzen ikusten dira ere, giroa alaitzen. Lehen planoan haur batek platera miazkatzen ari da. Janari nagusiak ogia, zopa eta ahiak dira.

Horman bi galburu eta arrastelu bat ikusten dira, nekazarien lan gogorraren sinboloak.

Margolanak festaren giroa ondo azaltzen du baina, hala ere, aurpegiek ez dute poztasun handirik azaltzen. Atzean, atean, mugimendu handia ikusten da eta han biltzen dira margolanaren pertsona gehienak. Edariek protagonismo handia dute: pitxerrak nonnahi ikusten dira eta jende asko gogoz ari da edaten.

## Parodiak 
Margolana hain ezaguna izanik, askotan parodiatua izan da. Adibidez, Asterix Belgikan komikian agertzen da.
[thumb|250px|Hainbat margolan, [Klessheim jauregian jasota, Pieter Bruegel *Nekazarien ezkontza* barne. Atzean Estatu Batuetako soldadu bat, 1945an.]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20110526221224/http://bama.ua.edu/~emartin/food/bruegel/sld011.htm
Mike & Molly

**Mike & Molly** () AEBetako sitcom telesaila bat da. Mark Roberts ekoizleak sortu zuen, eta 2010eko irailaren 20tik 2016ko maiatzaren 16era arte CBS katean aireratu zen. Billy Gardell, Melissa McCarthy, Reno Wilson, Katy Mixon, Swoosie Kurtz, Nyambi Nyambi, Louis Mustillo, Rondi Reed, Cleo King eta David Anthony Higgins aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Chicago. Michael Biggs (Billy Gardell) polizia ofizial lodikote eta onbera bat da, Molly Flynn (Melissa McCarthy) ere gorpuzkera lodiko ikastetxe bateko irakaslea da, biak ere argaldu asmoz jale konpultsibo anonimoen talde batean elkar ezagutu eta bikote bitxi bat osatuko dute. Halere, beren lagun eta senideen esamesa, txantxa eta kritikei aurre egin beharko diete: tartean Miken laguna eta lankidea den Carl McMillan (Reno Wilson); Victoria (Katy Mixon), Mollyren ahizpa mehea; Joyce, Mollyren ama (Swoosie Kurtz); edota Samuel (Nyambi Nyambi) bi ofizialen senegaldar jatetxe gogokoeneko zerbitzaria.

## Aktoreak 
* Billy Gardell: Michael "Mike" Biggs ofiziala
* Melissa McCarthy: Molly Flynn
* Reno Wilson: Carlton "Carl" McMillan ofiziala
* Katy Mixon: Victoria Flynn, Mollyren ahizpa
* Nyambi Nyambi: Samuel
* Swoosie Kurtz: Joyce Flynn, Mollyren ama
* Louis Mustillo: Vince, Mollyren amaren aita
* Cleo King: Rosetta "Nana" McMillan, Carlen amona

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Balmasedako gudua

**Balmasedako gudua** Espainiako Independentzia Gerrako gudua izan zen, 1808ko azaroaren 6an gertatua. Lefebvre mariskalak azaroaren 2an Bilbo hartu ondoren, Napoleon Bonaparte berak *Grande Armée*ren operazioak zuzendu zituen. Joaquín Blake jeneralak, Zornotzan Lefebvrek menderatua izan ondoren, atzera-egitea eten eta bere bila zetorren Victor mariskalak zuzendutako frantziar armada aurre egin zuen. Blakek garaipen taktiko txikia lortu zuen, gerraren hasieran azkena izan zena.

## Aurrekariak 
Bilbo hartu ondoren, Lefebvre mariskalak Zornotzan presazko eraso bat egin zuen Reinosatik zetozen espainiar gudarosteak geldiarazteko. Frantziarrek menderatua izan zen arren, Blakek galera handirik gabe atzera egin zuen. Napoleon, bere etorrera prestatzen ari zela, Lefebvrerekin haserretu eta Victor mariskalari, erretagoardian Bessièresen Bigarren Armada Gorputzaren laguntza zuena, Blakeren atzera egitea etetea agindu zion, horrela Burgoserako bidean mendebaldeko hegala libre izango zuen.

## Gudua 
Blakek Lefebvrek edo Victorrek atzeman ezin zuten atzera egite arina ziplo eten eta azaroaren 6an Vilatte jeneralaren dibisioa eraso zuen. Hau frantziar armadaren abangoardia zen eta frantziarrek 400 hildako jasateaz gain, fusil asko eta artilleria-pieza bat galdu zituzten.

## Ondorioak 
Espainiar garaipena ez zuen Napoleon haserrearaztea beste ondoriorik izan. Izan ere, korsikarrak bere mariskalak "monjeek zuzendurik lapurren armada" batez menderatuak izan zirela uste zuen. Laster Victorrek Blakeri berriro atzera egitera behartu zion eta azaroaren 11n Espinosa de los Monterosen mendean hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Luis Etxeberria

**Juan Luis Etxeberria** (Donostia, 1974ko urriaren 14a) musikari eta musika-kritikari euskalduna da. Kritikari gisa El Diario Vasco egunkarian argitaratzen ditu bere kontzertu eta musika iruzkinak, bere izenarekin sinatuta, baina musikari gisa **Giorgio Bassmatti** izena erabiltzen du gehienbat, nahiz eta proiektu-izen eta goitizen multipleentzako zaletasuna duen: **Oso Fan** izena darabil 2015etik, adibidez, euskarazko sorkuntzan diharduenerako. Donostiako kaleetan, lagunartean, **Pozik** goitizenarekin ezagutzen dute.

## Giorgio Bassmatti 
*Noel*, *Donut*, Ama edo *La Orquesta Bávara de Soplos Intermitentes* bezelako proiektuetan hasi zen taldekide gisa.

Bakarkako musikari gisa, pop kantautore gisa definitu daiteke, eta bakarkako agerpenetan gitarra soilarekin lagunduta kantatu ohi du. Abestiak konposatzeaz gain, hitzak ere sarri berak jartzen dizkie, euskaraz zein gaztelaniaz. Bertsioak egitean, ingelesez ere kantatzen du, eta itzuli ere izan ditu.

## Oso Fan 
Euskarazko kantatzen duen "Bassmatti-ren alter egoa da" Oso Fan, Badok agerkariaren arabera. Bakarkako proiektua den arren, zuzenekoetan hasieran Oriol Flores bateria jotzaileak laguntzen zion. 2018an kontzertuak ematera itzuli da hirukote moduan Quico Puges txelo jotzaile eta Andoni Etxebeste bateria jotzailearekin.

## Bassmatti & Vidaur 
Yon Vidaur donostiar musikariarekin batera, biko taldea ere osatu izan du Bassmatti/Etxeberriak, **Bassmatti & Vidaur**. Pop elektronikoa jotzen dute.

## Diskografia 
* “Allenesque Boutade”, Donut (Astro Discos, 1996)
* Kafea eta Galletak - Giorgio Bassmatti (Kafea eta Galletak, 2009)
* “Melodías concertantes” - Bassmatti & Vidaur (Jabalina, 2014)
* 21´44´´ - Oso Fan (autoekoizpena, 2017)
* Trencadis - Giorgio Bassmatti (Discos de Kirlian, 2017).

## Erreferentziak 
## Kanpo Loturak 
* Giorgio Bassmatti.
* Blog pertsonala: Love of 74.
* Juan Luis Etxeberriaren musika-iruzkinak.
(50000) Quaoar

**(50000) Quaoar** eguzki-sistemako transneptunotar objektu bat da, 50000 zenbakiduna, bere behin-behineko izena ***2002 LM60*** da. Palomar Mountain/NEAT-etik aurkitu zen, 2002ko ekainaren 4ean, Chadwick A. Trujillo eta Michael E. Brown astronomoek aurkitu zuten, CCD + 1,2 metroko Schmidt teleskopioa baliatuz. Transneptunotar objektu hau planeta nano bat izan daiteke, beraz, astronomoek ustezko planeta nanoen zerrendan ipini zuten. Objektu honek Weywot izeneko satelite bat du bere inguruan biraka.

Esan beharra dago, objektu hau hainbat aldiz begiztatu zela garai ezberdinetan zehar Siding Spring eta Haleakala-NEAT/MSSS behatokietatik. Behaketa eta neurri astrometriko hauei guztiei esker, betirako izen bat ezartzeko bezain zehatz kalkulatu zuten objektuaren orbita, hala, aurkitzaileek gaur egun duen izena jarri zioten: "Quaoar". Izenak Tongva tribuak gurtzen duen sortze-indarraren izenean du jatorria. Tribu hau gaur egungo Pasadenatik (Kaliforniako Teknologia Institutuaren egoitza nagusia bertan dago) hurbil dagoen Los Angelesko zonaldeko jatorrizko biztanleek osatu zuten.

1100 km-ko diametroa eta 3 801 327 km² azalera du, Karonte, Plutonen satelitearekin alderatu daiteke, aipatzekoa da, satelite honek Plutonen diametroaren (2300km) erdia duela, gutxi gorabehera. Bestalde, Kuiper gerrikoaren kide da.
ezkerrera|thumb|Quaoarren orbita.
Quaoar, gure eguzki-sistemako planetarik urrunena baino apur bat urrutiago orbitatzen ari da Eguzkia. Bitxikeri gisa, objektu honen aurkikuntza egiteko ezinbestekoak izan ziren argazkietan (Oschin teleskopioak hartuak, Palomarren, Kalifornian), hauen hondoa osatzen zuten izarrekin batera mugitzen ari zen Quaoar.

Objektuaren geologiari dagokionez, ur izoztuaren arrastoak aurkitu dira, hauek kriobulkanismoaren adierazleak izan daitezke. Hortaz gain, Kuiper gerrikoko objektu handienek bakarrik gorde dezaketen metano kopuru txikiak aurkitu dira Quaoarren lurrazalean.

## Weywot 
Weywot, ofizialki (50000) Quaoar I Weywot bezala deitua, Quaoarren satelite ezagun bakarra da. 2007ko otsailaren 22an aurkitu zen, 2006ko otsailaren 14ean *precovery*-k atera zituen argazkiei esker.

## Ikus, gainera 
* Transneptunotar objektuak
* Kuiper gerrikoa
* Eguzki-sistema
* Weywot

## Kanpo estekak 
* Wikimedia Commonsen badira hainbat multimedia fitxategi **(50000) Quaoar** argizagiaren inguruan.
* Quaoarri buruzko hainbat datu *(ingelesez)*
* Quaoar, Chad Trujilloren webgunean. *(ingelesez)*
Joan Francesc Baixas

**Joan Francesc Baixas i Arias** (Bartzelona, 1946ko azaroaren 6a) margolari, antzerki zuzendari eta txotxongilolaria da.
1964ean El barco blanco konpainia sortu zuen eta 1967ko urrian – profesionalki 1968ko abuztuan- Teatre de la Claca, Teresa Calafell-ekin batera, 1988ra arte zuzendu zuelarik. Konpainiak hamabost ikuskizun egin eta antzeztuko ditu, horietako batzuk beste artista edo margolari batzuekin, adibidez, «Morí el Merma» Joan Mirorekin, «Peixos abissals» Antonio Saurarekin, «Laberint» Roberto S.Mattarekin eta beste batzuk Viladecans i Mariscalekin. Konpainiak Ponpidou Zentrora eta Sydneyko Opera Teatrora bidaiatuko du, antzerki bisualeko proposamen batekin, arte plastiko eta eszenikoen arteko elkarketa moduan. El teatre de la Claca 1988an itxi zen eta ikerketa piktoriko eta antzerkira arituko da aurrerantzean. Els Joglars, Circus Oz eta Albert Pla bezalako konpainien ikuskizunen zuzendaritza artistikoan laguntzen aritu da. Bartzelonako Antzerki Institutuko irakaslea izan zen (1989), Bartzelonako Txotxongiloen Nazioarteko Jaialdiko zuzendaria eta Txotxongiloen Artearen Ikerkuntzarako Nazioarteko Zentroko kide izan zen. .
Kubako Parke Nazionalak

thumb|Viñales
2013an **Kuban hamalau parke nazional** zeuden, 5.142 km²ko hedadurarekin, herrialdearen %5 inguru. Babestutako ekosistemak ugari dira: uharte lauak eta koralezko uharriak (Jardines de la Reina, San Felipe uharte laua), hezeguneak (Ciénaga de Zapata), oihan tropikalak (Alejandro de Humboldt, Cristal dondorrea) edo mogote zelaiak (Viñales harana).

## Iruditegia 

Irudi:Alejandro de Humboldt National Park.jpg|Alejandro de Humboldt Parke Nazionala.
Irudi:Sunset in Cuba.jpg|thumb|Guanahacabibes.
Irudi:Sierra del Cristal 0001.jpg|Cristal mendikatea.
Irudi:2012-02-Sierra Maestra Turquino Nationalpark Kuba 03 anagoria.JPG|Turquino Parke Naturala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Babestutako naturguneak Kuban.
André Nzapayeké

**André Nzapayeké** (Bangassou, 1951ko abuztuaren 20a) Afrika Erdiko Errepublikako politikaria da, 2014ko urtarrilaren 25etik 2014ko abuztuaren 10era bitartean, bitarteko lehen ministroa. Gobernuko buru izan aurretik Afrikako Garapen Bankuaren idazkari nagusia eta Erdialdeko Afrikako Bankuko presidenteordea izan zen. Kristaua da.

## Lehen ministroa 
2012ko urtarrilean, 2012an hasi zen gatazka zibilaren aurrean, Catherine Samba-Panza presidenteak lehen ministro izendatu zuen Nicolas Tiangayeren dimisioa burutu zenean. Samba-Panza presidenteak bezala, bere eginkizun nagusia zen herrialdea 2015erako aurreikusitako hauteskundeetaraino eramatea. karguaz jabetuta, bere lehentasuna zen sarraskiak eta beste basakeriak gelditzea, Estatuaren agintea berreskuratzea eta gatazkak desplazatutakoak laguntzea. Gobernuaren gehiena Nzapayeké bezalako teknokratek osatzen zuten arren, bere izendapena ez zen ongi jaso eta krisiaren eta indarkeriaren egoera jarraitu zuen.
Urtxintxa-kaiola

thumb|250px|Urtxintxa kaiola motako errotorea.
**Urtxintxa-kaiola motako errotorea** urtxintxa-kaiolazko motor asinkronoen atal birakaria da. Altzairuzko xaflak dituen zilindro bat da, gainazalean kobrezko edo aluminiozko eroaleak dituena. Motorra jardunean dagoenean, bira egiten ez duen estatorearen harilketa korronte alternoko elikatze iturri batera konektatzen da. Estatoreko korronte alternoak eremu magnetiko birakaria sorrarazten du eta ondorioz, korrontea induzitzen du errotorean. Induzitutako korronteak ere eremu magnetikoa sorrarazten du errotorean. Bi eremu magnetikoon elkarrekintzak biraketa momentua sorrarazten du errotorean.

Errotorearen xaflen forma doituz, motorraren abiadura-biraketa momentua profila alda daiteke, adibidez abioko korrontea txikiagotzeko edo abiadura txikiko biraketa momentua handiagotzeko.

## Kanpo estekak
Haplotalde

Haplotaldea antzekoak diren haplotipoen multzo bat da, mutazio jakin batzuengatik dakiguna arbaso zehatz eta komun batengandik datorrena.

Giza genetikan Y kromosomaren (Y-DNA) haplotaldeak eta DNA mitokondrialaren (mtDNA) haplotaldeak aztertzen dira, bi elementu baitaude giza genoman gurasoengandik birkonbinazio genetikorik gabe heredatzen direnak: batetik gizonezkoen Y kromosoma maskulinoa, zeina aitengandik semeengana transmititzen den, eta bestea DNA mitokondriala, zeina amengandik seme-alabengana transmititzen den. Hortaz, konbinaziorik gabeko DNA zati horietan mutazio jakin batzuk toki zehatz batzuetan topatzen badira pertsona desberdinen genometan, arbaso-lerro bakar baten ondorio direla jakin dakigu.

## Azalpen grafikoa 
[thumb|ezkerrera|350px|Haplotaldeen azalpen grafikoa ([c:File:Molecular_lineage.png|honetan oinarritua)]]
Haplotaldeen sorkuntza eta identifikazio modua erakusten du grafikoak. Demagun DNA mitokondrialeko sekuentzia bat, bloke horia, belaunaldiz belaunaldi transmititzen dela, kasu honetan matrilinealki, amarengandik alabengana, eta amak bihurtzen diren alabek, haien bilobengana... Berez, sekuentzia ez da birkonbinatzen eta ez da aldatzen, ez bada une jakin batean ausazko mutazio bat gertatzen dela.

Halako bat gertatu da duela 5 mila urte. Ama batek alaba bati bere sekuentzia aldatu gabea transmititu beharrean, *(1) mutazio gorria* daukan DNA mitokondriala eman dio. Alaba horren ondorengoek jada azpi-haplotalde baten marka daramate, mutazio bat besteek ez daramatena, A1 haplotaldea dira ondorengoen multzoa.

Bi mila urteren buruan, *(1) mutazioa* daraman ama batek, berriz ere ausazko b-mutazio urdina pasatu dio bere alaba bati. Alaba horren ondorengoek, A1b haplotaldea daramate, amona antzestralararekin alderatuta, bi mutazio daramatenak.

Azpi-haplotaldeak, haplotalde nagusiagoen "ume" dira. A1b haplotaldearen marka daramaten gizakiek, A1 eta A haplotalde nagusiagoen marka ere badaukate.

Gaur egungo populazio jakin batean, hainbat genoma mitokondrial azterturik, ikusi ahal izan da mutazio batzuk besteak baino zaharragoak direla. Grafikoko *(b) mutazio urdina* daramaten pertsona guztiek, era berean *(1) mutazio gorria* ere badaukate; horrek adierazten du lehenago gertatu zela (1) mutazio gorria, (b) mutazio urdina baino.

Grafikoarekin jarraituz, A1b haplotaldearen marka duen sekuentzia mitokondriala daukaten pertsona guztiek "amona matrilineal" bat bakarra daukate, duela 3.000 urte bizi izan zen emakume erreal bat. A1 haplotaldea daukatenek, amona komun matrilineal bat dute are lehenago, duela 5.000 urte. Izatez, gaur egungo giza-haplotalde mitokondrialak azterturik, jakin badakigu gure espezieko gizakiok birramona komun eta bakar bat dugula, Eva mitokondriala delakoa,

Grafikorako denbora-marka batzuk ere markatu dira, baina giza-genetika errealean, kronologia horiek badaezpadakoak dira. Guztiz ziurrak izan ez arren, datazioak ez dira zentzugabeak: mutazio ratioen arabera kalkulatu daiteke nolabait haplotaldeen antzinatasuna, eta baita ere arkeologiak berreskuraturiko genoma zaharren haplotaldeak aztertuz ere.

## Kanpo estekak