Johanna Westerdijk

**Johanna Westerdijk** (Nieuwer-Amstel, 1883ko urtarrilaren 4a - Baarn, 1961eko azaroaren 15a) herbeheretar mikologo eta fitopatologoa  izan zen, eta landare-gaixotasun ugari aztertu zituen. Ibilbide oparoa izan zuen, eta 60 argitalpen zientifiko baino gehiago idatzi zituen, landareen gaixotasun fungikoak, bakterianoak eta baita birikoak ere jorratzen zituztenak.

Londresko Linnear Elkarteko eta Herbeheretako Zientzien Errege Akademiako kide izan zen. Emakume Unibertsitarioen Nazioarteko Federazioaren eta Herbehereetako Elkarte Fitopatologikoaren buru izan zen 1945etik 1951ra. Erakunde honetan zuen lidergoari esker, Herbehereetako gobernuak Herbehereetako Lehoiaren Ordenako Zaldun izendatu zuen. Portugalgo gobernuak Santiago da Espadaren Ordenako Zaldun ere izendatu zuen. 1953an Otto Appel Domina jaso zuen, fitopatologo nabarmenei zuzendua. Geroago, 1957an, Honoris Causa doktore izendatu zuten Upsalako Unibertsitatean (Suedia), eta, ondoren, 1958an, Giesseneko Justus Liebig Unibertsitatean (Alemania). Bere nortasunari, giro bizigarriari eta laborategian ematen zituen ikastaro praktikoei esker, herrialdeko beste unibertsitate batzuetako ikasle ugari hartu zituen, baita bere laborategia ikerketa-egonaldiak egiteko hautatzen zuten mikologo eta fitopatologoak ere. Westerdijk doktorearen ikasle askok mundu osoko landare-gaixotasunak aztertzen jarraitu dute. Botanikarekiko ere interes handia zuen, eta 17 urterekin Amsterdamgo Unibertsitatean sartu zen. Bertan, Hugo de Vries garaiko botanikari nederlandar handiaren hitzaldietara joan zen. 
thumb| Johanna Westerdijk doktorea
Ikasketak Amsterdamen amaitu ondoren, jaioterria utzi eta Municheko Unibertsitatean (Alemania) ikasten jarraitzea erabaki zuen, Karl von Goebel irakaslearen laborategian. Gero Zurichera (Suitza) joan zen, eta han “Goroldioen birsorkuntzari buruz” (“Zur Regeneration der Laubmoose”) doktore-tesia egin zuen, Hans Schniz irakaslearen zuzendaritzapean. Bertan, ingurumen eta nutrizio baldintza ezberdinetan dauden goroldio espezie ezberdinen hazkundeari buruzko alderdiak eztabaidatzen zituen. Jan Ritzema Bos irakaslea, herrialdeko fitopatologian aditu handiena, laborategi horretako lehen zuzendaria izan zen, Hugo de Vriesek hala eskatuta.

### Willie Commelin Scholten Laborategiaren buru 
WCS Laborategian hasi zenean, Ritzema Bos bere aurrekoaren ikerketa-ildoarekin jarraitu zuen. Egin zituen lehen azterketetako batean, hainbat landare-espezieren erraboilen ustelduraren eragile kausala zehazten saiatu zen. Westerdijk infektatutako erraboiletatik isolatu zituen *Sclerotium tuliparum* eta *Botrytis parasitica*, gaixotasunean inplikatutako bi onddo. Lehenago, Ritzema Bos-ek landarearen arabera sailkatzen zituen, eta mikologoek, berriz, onddoen taxonomiaren arabera. Lan horretan, bi metodoen zenbait alderdi bateratu zituzten bost gaixotasun-talde handiren gida bat sortzeko, fitopatologia aztertzeko oso erabilgarria den ekarpena.

Azkenean, Johanna Westerdijk 1961ean hil zen Baarn hiriko bere apartamentuan, gaur egun ezagutzen ditugun fitopatologia eta mikologiaren oinarriak ezarri zituen karrera emankor baten ondoren. Bere izaerak, ikerketaren kalitateak eta emakumeek zientziak ikasteko zailtasun handiak zituzten garaian lortu zituen lorpen akademikoek eredu bihurtu zuten bere ikasleentzat eta, batez ere, bere ondorengo emakume ikertzaileentzat.

## Baarneko eskola 
1919an Herbehereetan kausa ezezaguneko zumarren heriotza handia gertatu zen. Gaixotasun horrek herritarren arreta guztia erakarri zuen zuhaitz horrek herrialdearen sinbolo gisa zuen garrantziagatik. Europa osoko botanikari adituek egoera aztertu eta hainbat hipotesirekin espekulatzen hasi ziren. Gaixotasuna detektatu ondoren, Westerdijk irakaslea bere aurrerapen zientifiko garrantzitsuena izango zena lantzen hasi zen. Harekin batera, WCS laborategian doktore-tesia egiteko elkartu ziren emakume askok lan egin zuten, eta funtsezko zeregina izan zuten ikerketan. Herrialdeko zientzialarien ahalegin handiak zirela eta,  zumarraren holandar gaixotasuna izena eman zioten bere omenez.

thumb|Johanna Westerdijk eta Bea Schwarz doktoretza-ikaslea 1922an
Marie Beatrice Schwarz-ek, Westerdijk Irakaslearen gidaritzapean doktore titulua jaso zuen lehen ikasleak, zumarraren gaixotasun holandarra aztertu zuen Spiereburg-ekin batera. Egur hil zatiak landu zituen agar plaketan eta onddo mota ugari isolatzea lortu zuen. Normalean aurkitzen zuenetako bat *Ophiostoma ulmi* zen, garai hartan ezagutzen ez zen espeziea. Onddo hori isolatu ondoren, infekzioa erreproduzitzen saiatu zen, zumar osasuntsuen enborrean egindako ebakien bidez inokulatuz. Dekolorazio marroi bereizgarriari erreparatu zion, baina ez hostoen zimeltzeari, modu naturalean gertatzen zen bezala. *Ophiostoma ulmi* zen eragile kausala, zalantzarik gabe, baina patologiaren sarrera eta garapen modua ezezaguna zen.
* *Herbehereetako Lehoiaren Ordena*.

### Eponimoak 
Hainbat onddo espezie izendatu dira Westerdijken omenez, besteak beste:

* *Aspergillus westerdijkiae*  *Frisvad & Samson (2004).*
* *Helicodendron westerdijkiae* Beverw. (1953).
* *Pestalotiopsis westerdykiae* Steyaert (1949).
* *Gyrothyrium westerdijkiae* Arx (1950) (orain *Schizothyrium pomi* deitua).
* *Torulopsis westerdijkiae* E.K.Novák & Vitéz (1964).
* *Westerdykella centenaria* Crous, van Diepeningen & A.-C.Normand (2017).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Johanna Westerdijk Heroinas.net
* Johanna Westerdijk: la pionera que puso raíces en la ciencia