open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zinabrio

**Zinabrioa** merkurio (II) sulfuro gorriari ematen zaion izena da. Merkurioaren mea arruntena da.

## Hitzaren jatorria 
300px|thumb|ezkerrera|Zinabrioaren argazki bat
Hitzaren jatorria grezieratik dator, κινναβαρι (*kinnabari*), Theophrastusek hainbat substantziari emandako izena. Beste iturri batzuen arabera persieratik dator شنگرف *shangarf* (زینجیفرح *zinjifrah*) era berean sanskritoko *sugara* hitzatik etor daitekena.

## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuetako Osasun eta Giza Zerbitzu Saila

**Ameriketako Estatu Batuetako Osasun eta Giza-Zerbitzu Saila** herrialdeko biztanleriaren osasunaz eta bizi-kalitateaz arduratzen den gobernu departamentu federala da.

## Antolaketa 
* **Osasun Zerbitzu Publikoa** (PHS)
** Ume eta Familientzako Administrazioa (ACF)
** Zahartzerako Administrazioa (AOA)
** Osasun Ikerketa eta Kalitaterako Agentzia (AHRQ)
** Gaixotasun Kontrol eta Prebentzio Zentrua (CDC)
*** Substantzia Toxiko eta Gaixotasun Agiritegia (ATSDR)
** Mediku eta Sorospen Zerbitzuetarako Zentrua (CMS)
** Droga eta Elikagaien Administrazioa (FDA)
** Osasun Baliabide eta Zerbitzu Administrazioa (HRSA)
** Indiarren Osasun Zerbitzua (IHS)
** Osasun Institutu Nazionala (NIH)
** Substantzia Abusu eta Zerbitzu Psikiatrikoen Administrazioa (SAMHSA)

## Kanpo estekak 
* Osasun eta Giza Zerbitzu Sailaren webgunea
* Osasun Erakunde Nazionalaren webgunea
Opioaren Nazioarteko Konbentzioa

220px|eskuinera|thumb|Opioari buruzko artikulua AEBetako *The Daily Picayune*n.

**Opioaren Nazioarteko Konbentzioa** drogak kontrolatzeko lehen nazioarteko tratatua izan zen. 1912ko urtarrilaren 23an sinatu zen Hagan (Herbehereak).

1909an, opioaren merkatuaren gorakada handia zela eta, Ameriketako Estatu Batuek hamahiru estatu gonbidatu zituzten Shangain (Txina) burututako Opioaren Nazioarteko Konbentziora. Akordioa hiru urte geroago sinatu zuten Alemaniak, Ameriketako Estatu Batuek, Txinak, Frantziak, Erresuma Batuak, Italiak, Japoniak, Herbehereek, Persiak, Portugalek, Errusiak eta Siamek.
  
Konbentzio ondokoa adostu zuten aipatu herrialdeek:

## Ikus, gainera 
* Opioa

## Kanpo estekak 
*  Opium Museum
Trigger Travis

**Trigger Travis** Oreretako (Gipuzkoa) hardcore musika taldea da. 2006an sortu zen eta 2007an beraien lehen lana kaleratu zuten: *The Dogs.*

2008ko ekainean, Donostiako Piratek antolatutako bigarren musika lehiaketa irabazi zuten. Era berean, urte bereko Bilbo Hiria musika lehiaketan hirugarren gelditu ziren pop-rock kategorian, eta abeslariak Ahots Onenaren Saria jaso zuen.

## Taldekideak 
* Alberto: ahotsa.
* Jorge: Kitarra.
* Aitor: Kitarra.
* Fres: Baxua.
* Aitor: Bateria.

## Diskografia 
* *The Zoo* (Cooperacion Records, 2007). Lp eta CD formatuan.
* *Nada cambia* (2014)
* *B-Sides* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*    Taldearen gunea MySpacen
Petrinaitz

**Petrinaitz** Aizkorriko mendilerroan dagoen mendia da, hiru leporen artean dagoena: hego-mendebaldean *Burdinkurutz* lepoa dugu, Oburu eta Malkorratik banatzen duena; hego-ekialdean, *Pagarrate*, Milpiribiletik banatzen duena eta, azkenik, iparraldean *Bolaleku* mendatea dago, Aizkorriko mendilerroko Zabalaitz menditik banatzen duena.

## Berezitasunak 
**Pagarrate**ko mendatean, trikuharri bat dago.

## Beste izen batzuk 
Mendi honek jasotzen dituen beste izen batzuk, Artzanegi eta Artzanasi dira.

## Kanpo estekak
Oburu

Mendi hau, Urkilla mendilerroan dagoen hirugarren mendirik garaiena da. Malkorra mendiaren bikia da. Bi hauek, 1.190 metrora dagoen lepo batek bereizten ditu. Oburu, tontorreraino, pagadiz estalita dago.

## Irispideak 
Arriolatik edo Gordoatik abiatzen da, ohiko bideetako bat. Arriolatik abiatuta, Narbaixako zerra osatzen duten lehen muinoak igaro behar dira, Ezkarzarana lepotik, eta Malkorraren magalera igo Urkitzako lepo bikoitzaren bila, mendebaldean dagoen Napar Basoko Punta eta Obururen artean. Gordoatik, Arriolatik doan bidera joan daiteke, baina Malkorrako labarra ere har daiteke, Burdinkurutz lepora heltzeko

Beste bide bat, Arantzazutik doa. Hemendik, lehenik, Urbiarantz abiatu behar da. Urbiako jatetxetik, Lazkaolatzara abiatu behar da. Mendebaldetik Petrinaitz inguratuz, eta Lengokoaitzen azpitik igaroz, Burdinkurutz lepora heltzen da. Hemendik heltzen da tontorrera, bidearen ezkerrean dagoena.

Arantzazutik joanda, badago aurrekoa baino bide hobe bat, mendilerroko basorik zabalenetako bat eta hoberen kontserbaturikoetako bat ezagutzea ahalbidetzen duena. Arantzazutik, Urbiaranzko bidea hartu behar da, baina, goraxeago dagoen aparkalekuan, Urkullu errekarantz jaitsi behar da. Haizpitarte bat zeharkatu behar da, Gazteluaitzen magalean, eta Iturrigorrin sartu behar da. Bidea jarraitu behar da, Zurkuntz lepora doan desbideraketa eskuinetara utziz. Handik gutxira, Arbelgaizto urtegira heltzen da. Handik gutxira hasten da Oburuko bidea, pagadia igarotzen duena, Burdinkurutz lepora eta Urkitza leporako bidean.

## Kanpo estekak
Peru-Aitz

**Peru-Aitz** Aizkorriko mendilerroan dagoen 1.202 metroko Gipuzkoako mendia da.

## Kokapena 
Mendi hau, Urbia eta Oltzako zelaien artean dago.

## Izenaren jatorria 
Itxuraz, mendi honen izenaren jatorria, Peru pertsona izenean dago.

## Berezitasunak 
Mendi honen oinean, Zorrotzarri zutarria dago. Jose Migel Barandiaranen arabera, zutarri hau, harrizko erremintak zorrozteko erabilia izan zen, harkaitzean bertan utzitako marka batzuek diotenez.

## Inguruko tokiak 
* Peru-Saroi babeslekua

## Kanpo estekak
Zorrotzarri zutarria

**Zorrotzarri zutarria** Peru-Aitz mendiaren oinean dagoen zutarri txiki bat da, Aizkorri mendimultzoan, Urbia aldean. Metro bete baino gutxiagoko garaiera duena.

## Zutarriaren historia 
Itxuraz, Zorrotzarri bitan zatitua izan zen, gertu dagoen Peru Saroi babeslekua eraikitzeko, 1948 eta 1950 urteen artean. Baina, Pedro Etxezarreta izeneko artzain bat, honegatik kexatu zen, harri horri Zorrotzarri deitzen ziotela eta belaunaldiz belaunaldi toki hartan errespetatua izan zela argudiatuz. Honela, zatietako bat, jatorrizko tokian kokatua izan zen, bestea, aipaturiko babeslekuaren leihoetako baten zati den bitartean.

## Kanpo estekak
Peru-Saroi babeslekua

**Peru-Saroi babeslekua** Urkilla mendilerroan dagoen saroi edo artzain babesleku bat da, Peru-Aitz izeneko mendiaren oinean kokatua.

## Izenaren jatorria 
Izenaren jatorria, Pedro Etxezarreta izeneko artzain batean dago. Izan ere, babesleku honetatik gertu, Zorrotzarri izeneko zutarria dago. Aipaturiko artzainak, Zorrotzarri zutarria babeslekua egiteko erabiltzearen protesta bezala, harriak, Zorrotzarri izena zuela eta belaunaldi askotan zehar errespetatu izan zela argudiatu zuen, babeslekua eraiki zen garaian, 1948 eta 1950 urteen artean. Zorrotzarriren zatietako bat, berriz jatorrizko tokian jarri zuten. Bestea, babeslekuaren leiho baten zati da. Ordutik, mendiari zein babeslekuari, artzain honen izena jarri zitzaien.

## Kanpo estekak
Jeanneke Pis

thumb|Jeanneke Pis.
**Jeanneke Pis** estatua eta iturri moderno bat da, Bruselako *Grande Place*n kokatua, Manneken Pis estatuaren neska bertsioa da, hiriaren ikur dena, Enparantza Nagusitik Mannekenaren distantzia berera egonik, baina beste aldean.

Estatua hau, Denis-Adrien Debouvriek († 2008) eraiki zuen 1985. urtean, eta 1987an inauguratua izan zen. Berehala sortu zuen bere elezahar propioa, bertatik zebilen jendea oraindik gehiago dibertitzeko. Metro erdi inguruko garaierarekin eta urdin-grisaxka koloreko kareharrian zizelkatua, ilea mototxetan bilduta duen neskato bat irudikatzen du, makurtuta txiza egiten, itxuraz, nahiko lasai. "Leialtasunaren Kalezuloa"ren ekialdean kokatuta dago, "Harakinen Kalea" dagoen tokitik gertu.

## Ikus, gainera 
* Manneken Pis

## Kanpo estekak
Trango

**Trango** Gainlabur eta Zurkuntz lepoen artean dagoen den Urkillako mendia da. Gainlabur, Larrangoiti eta Atxuintxarekin lauko taldetxo bat osatzen dute mendilerro honetan.

## Irispideak 
Barriatik, Gainlabur lepora, Baltiako baserrietan abiatuta joan daiteke. Ondoren, Los Segundosen, hesi bat dago. Zuzen jarraituz gero, Gaboñora helduko litzateke. Horregatik, eskuinetik jeitsi behar da, bidegurutze batetara heldu arte. Eskuinera hartu eta igotzen hasi behar da. Hurrengo bidegurutzean, zuzen jarraitu behar da, eta, Narbaixa ibaitik, Zulokoetxe bordara heltzen da. Bidea jarraituz, Eskorta errekaztoa igaro behar da, lauza bakarra duen zubi batetatik. Berehala, aipaturiko pasabiderantz jarraitu behar da. Eskuinetik, Gainlabur, Larrangoiti, Atxuintxa eta Trangora heltzen da.

Arantzazutik, Arantzazuko labarraren hondora jaitsi behar da, bidezidor batetatik. Bidezidor hau, aparkalekuaren mendebaldean dago. Bidetik mendebalderantz jarraitu behar da, eta, berehala, bide hau alde batera utzi behar da, Azpilloste lepora daroan beste bide bat hartzeko. Hegoalderantz jarraitu behar da Gallerdi tumulutik igaroz, baita Artasoko trikuharritik ere. Pixkat gorago dago Trango mendiaren tontorra.

## Kanpo estekak
Beleku (Aralar)

**Beleku I** Aralar mendikatean dagoen Gañetako zirkuko mendia da. Bere iparraldeko gailurra, Kilixketa izena duena, malda handikoa eta belartsua Errekonta lepora erortzen da, honela, Auza-Gaztelu mendiarekin bat eginez.

Tontor honekin ixten da Alotzako hondorapena, larrez josirik dagoena.

## Inguruko tokiak 
* Saltarri zutarria

## Kanpo estekak
UEFA Euro 2008ko C multzoa

**UEFA Euro 2008ko C multzoa**ri zegozkion partiduak ekainaren 9an hasi ziren, eta ekainaren 17an amaitu. Multzoa Italiak, Frantziak, Herbehereek eta Errumaniak osatu zuten.

Herbehereak sailkatu ziren taldeko lehen postuan, final laurdenetan Errusiaren aurka jokatuz, eta Italia bigarren postuan, final laurdenetan Espainia aurkari izan zuelarik.

## Errumania - Frantzia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Herbehereak - Italia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Italia - Errumania 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Herbehereak - Frantzia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Herbehereak - Errumania 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Frantzia - Italia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Kanpo estekak
Larraitz

**Larraitz** Gipuzkoako Tolosaldea eskualdean dagoen Abaltzisketa udalerriko auzoetako bat da. Herrigunetik kanpo dago, Txindoki mendiaren itzalpean. Izan ere, mendi honetara iristeko abiapuntuetako bat Larraitzeko aparkalekua da, ziurrenik mendi honetara igotzeko abiapuntu denetan ohiko eta ezagunena dena.

Bertan Larraitzeko Ama Birjinaren baseliza kokatzen da. Bestela, emakumezko izena ere bada.

## Ohiturak 
Oso ohikoa da inguru honetan, bertsotan aritzea. Bertsolari ospetsu asko joaten da urtean zehar bertara. Horietako bat, bere garaian, Lazkao Txiki izan zen.

## Irispideak 
N-1 autobidea alde batera utzi ondoren, Alegia aldean, GI-2133 eskualde errepidea hartzen da, Orendain igaro ondoren, Abaltzisketara heltzen dena.

N-1 autobide beretik, Ordizia igaro ondoren, lehengo eskualde errepide bera hartu behar da, Zaldibiarantz, ondoren, Larraitzerantz eta Abaltzisketako herrigunerantz jarraitzeko.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko onomastika
* Aralarko natura parkea

## Kanpo estekak
Inn

**Inn** Europako ibaia da, Engadin/Engiadinako ibarrean (Grischun, Suitza) sortzen dena eta Danubiorekin bat egiten duena Passau udalerrian (Alemania).

*"Engiadina"* erromantxerazko izenak "Inn ibaiaren lorategia" esan nahi du.

## Ibilbidea 
Suitzako Alpeetan jaiotzen da eta iturburutik gertu Sils eta Silvaplana aintzirak zeharkatzen ditu. Ipar-ekialderantz jotzen du ondoren eta Austriako Tirol eskualdean barneratzen da. Ibaiaren izena hartzen du Tiroleko hiriburuak,  Innsbruck hain zuzen ere. Ondoren Alemaniako Bavaria eskualdean sartzen da eta Passau hiria bat egiten du Danubio ibaiarekin.

Haren ibilbidean, udalerri hauek zeharkatzen ditu: Saint-Moritz (Grischun, Suitza), Landeck, Innsbruck eta Kufstein (Tirol, Austria), Rosenheim, Muhldorf, Braunau eta Passau (Bavaria, Alemania).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Radio Televisiun Rumantscha

**Radio Televisiun Rumantscha** (RTR) Suitzako irrati eta telebista kate publikoa da, erromantxeraz emititzen duena.

## Historia 
Erromantxerazko lehenenego irratsaioa 1925eko urtarrilaren 17an egin zuen Felix Huonder-ek, eta maiztasunez 1943an hasi ziren lanean. Bestela, "*Las Cristallas"* izeneko saioa (irratiaren bidezko eskola edo *"radioscola"*) 1955eko urtarrilaren 27an estreinatu zen.

Azkenik, *"Il Balcun Tort"* lehendabiziko telebista saioa izan zen, 1963ko otsailaren 17an emandakoa eta hizkuntza nazionaltzat hartzearen 25. urteurrena ospatuz.

## Kanpo estekak 
* RTR irrati-telebistaren webgunea
Lia Rumantscha

**Lia Rumantscha** (LR) Suitzako erakundea da, lurralde osoan baina bereziki Grisons Kantoian erromantxera sustatzeko sortutakoa.

1919an abiatu zuten Chur udalerrian, tartean Men Rauch eta Peider Lansel idazleek.

## Elkarteak 
Elkarte hauek erakundearen barruan daude:
# **Uniun dals Grischs** (UdG); Engiadina, Val Müstair, Bravuogn (1904an sortua).
# **Uniun Rumantscha Grischun Central** (URGC) (2006).
# **Surselva Romontscha** (SR) (2006).
# **Giuventetgna Rumantscha** (GiuRu; 1991). "Punts" gazte-aldizkaria argitaratzen du.
# **Uniun per la Litteratura Rumantscha** (ULR).
# **Cuminanza Rumantscha Radio e Televisiun** (CRR).
# **Societad Retorumantscha** (SSR), hizkuntza elkarterik zaharrena, 1885ean sortua, *"Dicziunari Rumantsch Grischun"* hiztegiaren arduraduna.
# **Uniun da las Rumantschas e dals Rumantschs en la Bassa** (URB). Diasporako pertsonak biltzen dituena.
# **Quarta Lingua** (QL). Hiztunak eta kulturazaleak bilzten ditu 1972tik, Zurichen egoitza nagusia edukita.

## Kanpo estekak 
* Lia Rumantscharen webgunea
* "Uniun dals Grischs"
* "Dicziunari Rumantsch Grischun"
* "Quarta Lingua"
*  Peider Lanseli buruzko webgunea
Offeko maitasuna

***Offeko maitasuna*** 1992 urtean Koldo Izagirrek eginiko euskal filma da. Eusko Jaurlaritza eta Espainiako Gobernuaren laguntza izan zuen.

Euskarazko elkarrizketak dituen inoizko pelikularik ospetsuenetariko bat izan da: 26.961 ikusle izan zituen, 60.705,19 €-ko kopurua bilduz.

## Sinopsia 
Ana topografoa da. Bere lanak bidaiatzera derrigortzen du. Edonon dagoela ere marrazki larrigarri batzuk jarraitzen dute. Tomasek bidalitako mezuak dira, kartzelatutako bere bikotearenak. Tomasek ez du nahi Ana bere hutsunearen zerbitzari fidel eta leiala izatea. Atsegin du, baina bisitatzera ez joateko eskatuko dio. Anak Tomasekiko duen desioa geroz eta melankolikoagoa bilakatuko da. Luis, Tomasen lagunak, badaki Anarekiko duen edozein gerturatzeak errefusatze eta zigorrak eragingo dizkiola. Erruduntasun konplexu baten kontra borrokatuko du. Azken finean, Anak kezka berdina izango du.

## Pertsonaiak 

* Mónica Molina: Ana
* Fernando Guillen Cuervo: Tomas
* Ramon Agirre
* José Luis Alonso
* David Errasti
* Isidoro Fernández
* Mikel Garmendia
* Jose Luis Korta
* Mercedes León
* Juani Mendiola
* Francisco Merino
* Luis Molina
* Jesus Nebot
* Patxi Santamaria
* Jose Ramon Soroiz
* Juan Viadas

## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amoxizilina

**Amoxizilina** penizilina erdi-sintetikoa da, antibiotiko betalaktamikoen taldean sailkatzen dena. Bere egitura kimikoak eta jarduerak antza handia du anpizilinarekin.

Antibiotiko naturalei hainbat aldaketa kimikoak eginez lortzen dira antibiotiko erdi-sintetikoak. Amoxizilina penizilinatik lortzen da, eraztun betalaktamikoari amino taldea gehituz (amino-penizilina da).

Amoxizilina izen komertzial desberdinekin saltzen da: Clamoxyl, Polymox, Amoxidal, Augmentine...

## Erasobidea 
Antibiotiko betalaktamikoa denez, amoxizilinaren jarduerak bakterioaren zelula hormari eragiten dio. Zehazki, zelula horma osatzen duten peptidoglikano molekulen lotura galarazten du, eta ondorioz horma bakteriarra ez da osatzen. Hormarik gabe bakterioen lisia eta heriotza ezinbestez gertatzen dira.

## Aplikazioak 
Amoxizilinak eta, orokorrean, penizilina erdi-sintetikoek penizilina bera baino espektro zabalagoa dute: bakterio Gram positiboen aurka ez ezik, Gram negatibo askoren aurka eraginkorra da ere. *Streptococcus pneumoniae* (pneumonia), *Listeria*, *Clostridium perfringens*, *Staphylococcus aureus*, *Neisseria gonorrhoeae* (gonorrea), *Neisseria meningitidis* (meningitis), *Helicobacter pylori* (ultzera gastrikoa), *Treponema*, Leptospira eta Campylobacter dira amoxizilinarekiko sentikorrak diren mikroorganismoetako batzuk.

Ez da eraginkorra eraztun betalaktamiko apurtzen duten bakterioen aurka.

Amoxizilina gehienetan aho bidetik hartzen da, eta batzuetan zain barneko bidetik ere. Penizilina guztien antzera amoxizilinak alergia eragin dezake.

## Kanpo estekak
Luis Goya

**Luis Goya Urrutia** (Lezo, 1951 &ndash; Donostia, 2006ko irailaren 27a) euskal zinema ekoizle eta zuzendaria zen..

## Biografia 
Animaziozko zinemaren aintzandari zen, Jaizkibel ekoiztetxearen eskutik hasi zen zinema munduan lanean, Juanba Berasategik zuzendutako *Fernando Amezketarra* film laburrarekin hain zuzen ere. Une hartatik aurrera, zenbait produkziotan elkarrekin egin zuten lan. 1990eko hamarkadatik aurrera, fikziozko filmak ekoizten hasi zen Pablo Malo zuzendariarekin kolaboratuz behin baino gehiagotan.

*Euskaldunon Egunkaria* bultzatu eta sortu zuen. Luis Del Olmo Espainiako Auzitegi Nazionaleko epailearen aginduz, 2003. urteko otsailaren 20an Guardia Zibilak Lezoko bere etxean atxilotu zuen, beste zortzi lagunekin batera. Bost egun inkomunikatuta eman zuen, eta komisaldegian igarotako bost egunen testigantza latza eskaini zuen: «Ni ez naute jo, baina torturaren lekuko zuzena izan naiz. Zelda barruan, paretaren kontra jartzeko agintzen ziguten, eta ateko leihotxotik begiratzen ziguten ea agindutakoa betetzen genuen».«‘Hil nazazue behingoz’, entzun nion aldietako batean Pello Zubiriari».

## Filmografia 
### Zuzendaria 
* *Lau astakiloen abenturak eta kalenturak* (1988)
### Ekoizlea 
* *La sombra de nadie* (2006)
* *Frío sol de invierno* (2004)
* *Ione, igo zerura* (1999)
* *Offeko maitasuna* (1992)
* *Ke arteko egunak* (1989)
* *Kalabaza tripontzia* (1985)
* *Fernando Amezketarra* (1981)

= Erreferentziak =
Eztei-bidaia

thumb|200px|Estatu Batuetan eta Ingalaterran, ohikoa da **eztei-bidaia** irudikatzeko ezkonberriak "*Just married*" ("Ezkonberriak") idatzita duen automobil batean alde egitea.
thumb|200px|Senar-emazte berriak *eztei-bidaian**.

**Eztei-bidaia*' ezkonberriek ezkondu ondoren elkarrekin egin ohi duten bidaia da, gehienetan resort edo toki turistiko batera egiten dena.

## Ikus, gainera 
* Eztei

## Kanpo estekak
Ángel Amigo

**Ángel Amigo Quincoces** (Errenteria,  - ) euskal zinema ekoizle eta gidoigilea da.

## Biografia 
Frankismoaren garaian, ETAko kidea izateagatik atxilotu eta espetxeratua izan zen. Segovia ihesean hartu zuen parte eta *Segoviako ihesa* filmerako gidoia idatzi zuen gertakari haietan zuzenean parte hartu ondoren.

Kazetaritza eta soziologia ikasi zituen. 1979an argitaratu ziren bi libururen idazlea da: *Operacion Poncho* eta *Pertur*. 1981. urtetik, hainbat ekoizpen-etxeetako proiektuetan kolaboratu du: Frontera Films, Irati Filmak, Igeldo Komunikazioa eta Compañía vasca de Audiovisuales. 1982 eta 1983 urte bitartean "Euskal Ekoizle Independenteko" mahaiburu izan zen. 1983-1984 urteetan, Donostiako Zinemaldiko Batzordeko zuzendari izan zen. 1993 eta 1996 urte bitartean , Euskadiko Ikus-entzunezko Enpresen Elkarteko buru izan zen.

## Filmagintza 
### Gidoigilea 
* *Dragoi Ehiztaria* (2010)
* *Galindez* (2002)
* *Todo está oscuro* (1997)
* *Ander eta Yul* (1989)
* *Albaniaren konkista* (1983)
* *La fuga de Segovia* (1981)

### Ekoizlea 
* *Pasos* (2005)
* *El final de la noche* (2003)
* *Galindez* (2002)
* *Mirada de cóndor* (2002)
* *La noche del escorpión* (2002)
* *Mi hijo Arturo* (2001)
* *Teilatupean* (2001) telebistarako.
* *Kilker Dema* (2001) telebistarako.
* *Ander eta konpainia* (2000) telebistarako.
* *Sí, quiero...* (1999)
* *El Che, una leyenda de nuestro siglo* (1997)
* *Todo está oscuro* (1997)
* *Jaun ta Jabe* (1995-1997) telebistarako.
* *Lumière et compagnie* (1995)
* *Sinais de Fogo* (1995)
* *Maité* (1994)
* *Se ha apagado una estrella* (1994)
* *Amor e Dedinhos de Pé* (1993)
* *Dollar Mambo* (1993)
* *Retrato de Família* (1992)
* *Don Isa* (1992)
* *La gente de la Universal* (1991)
* *Negua Lisboan* (1991)
* *Santa Cruz, el cura guerrillero* (1990)
* *Ander eta Yul* (1989)
* *A los cuatro vientos* (1987)
* *Zergatik Panpox?* (1987)
* *Hamaseigarren aidanez* (1987)
* *Ehun metro* (1985)
* *La conquista de Albania* (1983)
* ''Euskadi hors d'état* (1982)
* *La fuga de Segovia'' (1981)

## Erreferentziak
Borja Crespo

**Borja Crespo** (Bilbo, 1971 - ) euskal zinema zuzendaria eta komikigilea da.

## Filmagintza 
* *De Alaska a Fangoria* (2004)
* *Una temporada en Subterfuge* (2004)
* *Snuff 2000* (2004)
* *Donosti Horror Freak Show* (2000)
* *Gárgaras* (1998)
* *El trivial exterminador II* (1995)
* *El trivial exterminador* (1994)

## Kanpo estekak 
*  www.borjacrespo.com
*  Artikulua imdb.com
*  Euskadiko Filmategia
Arnapi

**Arnapi** Bigorran (Gaskonia) sortutako punk musika taldea da. Okzitanieraz kantatzen dute eta punk-rock, reggae eta ska musika ere jorratzen dute.

## Taldekideak 
* Silvan **Carrera**: ahotsa.
* Loïc **Laborda**: gitarrajolea eta ahotsa.
* Pèir **Lavit**: baxujolea eta ahotsa.
* Charlòta **Abadia**: akordeoilaria.

## Kanpo estekak 
*  Arnapi taldearen MySpacea
Peider Lansel

**Peider Lansel** (Pisa, 1863ko abuztuaren 15a – Geneva, 1943ko abenduaren 9a) poeta eta politikari suitzarra izan zen, erromantxeraren sustapenean jardun izan zuena. "Lia Rumantscha" erakundearen sortzaileetakoa izan zen. Lan handi horrngatik, Zuricheko unibertsitatean *doctor honoris causa* izendatu zuten.

Halaber, literaturaren arloan Schiller Fundazioak emandako sari garrantzitsua jaso zuen.

Italian jaio arren, familia Grisonia kantonamenduoa zuen, eta horrek markatu zion  ibilbidea.

## Bibliografia 
### Olerkiak 
* ''"La cullana d'ambras"* (1912).
* *"Il vegl chalamêr"* (1929).
* *"La funtana chi staina"* (1936).
* *"Fanzögnas"* (1939).
* *"Versiuns veglias e nouvas"* (1940).

### Artikuluak 
* *"Ni Italians, ni Tudais-chs, Rumantschs vulains restar"* (1913).
* *"Ils Retorumantschs"'' (1936).

## Kanpo estekak 
*  Peider Lanseli buruzko webgunea
Janice Dickinson

**Janice Doreen Dickinson** (Brooklyn, New York, 1955eko otsailaren 15a - ) modelo, moda-argazkilari eta aktore estatubatuarra da.

*The Janice Dickinson Modeling Agency* realitya aurkeztu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Janice Dickinson (IMDb)
UEFA Euro 2008ko D multzoa

**UEFA Euro 2008ko D multzoa**ri zegozkion partiduak ekainaren 10ean hasi ziren, eta ekainaren 18an amaitu. Multzoa Greziak, Suediak, Espainiak eta Errusiak osatu zuten.

Espainia sailkatu zen taldeko lehen postuan, final laurdenetan Italiaren aurka jokatuz, eta Errusia bigarren postuan, final laurdenetan Herbehereak aurkari izan zuelarik.

## Espainia - Errusia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Grezia - Suedia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Suedia - Espainia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Grezia - Errusia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Grezia - Espainia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Errusia - Suedia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Kanpo estekak
Alexandra Neldel

**Alexandra Neldel** (Berlin, Alemania, 1976ko otsailaren 11 - ) aktore alemaniarra da.

Neldelek dentista-laguntzaile bezala lan egiten zuen casting agentzia bateko jabe batek hura ezagutu zuen arte. Antzezteko esperientziarik gabe, baina jabearen laguntzarekin, *Gute Zeiten, schlechte Zeiten* telesailean Katja Wettstein pertsonaiaren papera lortu zuen. Hortaz geroztik antzezten dihardu.

## Filmografia 
### Zinema 
* 1999: Bang Boom Bang
* 2000: Flashback – Mörderische Ferien
* 2000: Erkan & Stefan
* 2001: Lammbock
* 2003: Der letzte Lude
* 2003: Sie haben Knut
* 2004: Samba in Mettmann
* 2004: Autobahnraser
* 2005: Barfuss
* 2006: Goldene Zeiten
* 2007: Meine schöne Bescherung
* 2008: Märzmelodie
* 2012: The Treasure Knights and the Secret of Melusina
* 2012: Unter Frauen

### Telefilmak 
* 1998: Die Mädchenfalle – Der Tod kommt online
* 1998: Das Miststück
* 1999: Doggy Dog – Eine total verrückte Hundeentführung
* 2000: Heimliche Küsse – Verliebt in ein Sex-Symbol
* 2001: Verliebte Jungs
* 2001: Die Großstadt-Sheriffs
* 2002: Rosamunde Pilcher: Wenn nur noch Liebe zählt
* 2004: Nachtschicht – Vatertag
* 2005: Scharf wie Chili
* 2005: Comedy-Schiff (sketch comedy)
* 2006: Die ProSieben Märchenstunde – Der Froschkönig
* 2007: Zodiak – Der Horoskop-Mörder (4-part miniseries)
* 2009: Die Rebellin (3-part miniseries)
* 2009: Killerjagd. Töte mich, wenn du kannst
* 2010: Killerjagd. Schrei, wenn du dich traust
* 2010: The Whore
* 2010: Glückstreffer – Anne und der Boxer
* 2011: Bollywood lässt Alpen glühen
* 2011: Buschpiloten küsst man nicht
* 2012: The Revenge of the Whore
* 2012: Das Vermächtnis der Wanderhure

### Telesailak 
* 1996–1999: Gute Zeiten, schlechte Zeiten
* 2000–2001: OP ruft Dr. Bruckner (5 atal)
* 2002: Ein Fall für zwei (198 atal)
* 2003: SOKO 5113 (293 atal)
* 2004–2005: Berlin, Berlin (3. – 4. denboraldi)
* 2005–2007: Verliebt in Berlin
* 2008: Unschuldig

## Sariak 
* 1997: Zilarrezko Bravo Otto saria emakumezko telebistako izarren kategorian.
* 1998: Zilarrezko Bravo Otto saria emakumezko telebistako izarren kategorian.
* 2005: Undine Saria – Aktore ezezagun gazte onenari *Barfuss* filmagatik.
* 2005: Maxim – Urteko emakumea
* 2005: Deutscher Fernsehpreis – Eguneroko telesail onenari saria, *Verliebt in Berlin* telesaileko aktore taldearen kide zela.
* 2005: Zilarrezko Bravo Otto saria emakumezko telebistako izarren kategorian.
* 2006: Rose d’Or – Europako telesail onenari saria, *Verliebt in Berlin* telesaileko aktore taldearen kide zela.
* 2006: Rose d’Or – Telesaileko aktore onenari *Verliebt in Berlin*egatik
* 2006: Berliner Bär (BZ-Kulturpreis)
* 2008: Bayerischer Fernsehpreis – *Best Actress* in the series category for *Unschuldig*

## Kanpo estekak 
*  Alexandra Neldel (IMDb)
David Heinemeier Hansson

**David Heinemeier Hansson** (Kopenhage, 1979ko urriaren 15a) programatzaile daniar bat da, Ruby on Rails frameworka eta Instiki wikien sortzailea. 37signals enpresaren bazkide fundatzaile da.

## Kanpo estekak 
* Loud Thinking - Hanssonen webloga
* 37signals
Tinieblas González

**Tinieblas González**, jaiotzako izenez **Valentín González** (Ourense, Galizia, 1972ko urriaren 19a- ) Euskal Herriko zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlea da.

## Biografia 
Lau urte zituenetik Laudio Ibarreko Aretan bizi izan da eta egun Gasteizen bizi da. Familia giro gogorrean hazi zen eta horrek bere ibilbide artistiko osoa markatu du. Valentín jaiotza izenez, txikitan Tini edo Tinín deitzen zioten lagun batek Tinieblas deitu zion arte.

### Literaturzalea 
Txikitatik Poe, Lovecraft, Tolkien edota Sadeko markesa bezalako idazleak zituen gogoko, baita komikiaren mundua ere. Gaztetandik idatzi ere egin du: 12 urterekin *Oscuro* izeneko olerkia izan zen idatzitako lehena eta zenbait elelabur ere (tartean *Sueños inocentes*) idatzi zituen.

Nerabezaroan gehiago idazteari ekin zion eta *Yo Salvador*, *Observada*, *La mujer que mató al Diablo*, *El cuarto oscuro* eta *La verdadera historia* idatzi zituen, azken hau munduaren sorrerari buruzko aurre-saiakera fantastikoa.

### Ikus-entzunezkoak 
17 urterekin Laudio aldean bere itxura punk oso deigarriagatik ezaguna zen eta '*Tinieblasek* berak banatutako maketa bat atera zuen *The Kaos* izeneko punk taldea sortu zuen.

Adin horrekin hasi zen ikus-entzunezkoen munduan sartzen; *Tripas* izeneko bi orduko iraupena zuen bideoa egin zuen beldurrezko filmetatik ateratako zatiekin. Laudioko bideo-klubetan eta Gasteizko *El Pasaje del Terror* aretoan eman zuten. 21 urterekin arlo horretako ikasketak hasi zituen Bilboko Karrera Berrietako Euskal Institutuan. Hor Galiziako txerribodei buruzko ikuspegi tragikoa duen *A Matanza do Porco* dokumentala egin zuen eta ikasturtearen amaieran bere lehen gidoia idazten hasi zen, 1996an zuri-beltzez grabatuko zuen *Por un Infante Difunto* laburmetraiarena.

## Lanak 
* *ASD. Alma sin dueño* (2008)
* *Ecosistema* (2004)
* *Raíces de sangre* (2002)
* *The Raven... Nevermore* (1999)
* *Por un infante difunto* (1998)

Lan guztietako gidoigilea eta *Ecosistema*, *The Raven... Nevermore* eta *Por un infante difunto* lanen ekoizlea ere izan da.

## Ikus, gainera 
* Euskal zinema

## Kanpo estekak 
*  Tinieblasen gaineko webgunea.
*  Elkarrizketa Argian.
*  Artikulua imdb.com
*  Euskadiko Filmategia
Mondeju

thumb|260px|Mondeju zuria.

**Mondejua** odolkiaren antzeko hestebete bat da. Jatorria Goierrin dago, Zaldibian zehazki. Urtero, 1994tik, Idiazabalgo gazta eta mondeju lehiaketa egiten da Goierri ekialdeko herri horretan. “Ardiki eguna” izenez ezagutzen da ospakizun hau.

## Osagaiak 
Mondeju zuria egiteko honako osagai hauek behar dira: Ardi-gantza, arrautzak, porruak, pipermina, tipula eta gatza, besteak beste

## Motak 
Bi mondeju mota daude: bata, zuria, arrautzaz eginikoa; bestea, beltza, ardi odolez eginikoa.

## Prestaketa 
### Mondeju zuriaren prestaketa 
Hasteko, porruak garbitu eta porruaren zati zuria txiki-txiki egin behar da. Ondoren, tipula moztu edo xehatu eta ardi-gantza gehitu behar zaio. Porrua, tipula eta ardi-gantza moztu ostean, guztia erregosi gatz pixka bat botata.

Hau guztia, hozten denean arrautzekin nahastu behar da eta, nahi izanez gero, pipermina erantsi daiteke.

Azkenik, aurreko osagaiekin ardi hesteak beteko ditugu. Horretarako, inbutu bat erabili daiteke; eta mondejuaren punta soka batez lotuko da.

Jan baino lehen, uretan sartu, honek ez du irakin behar, bestela lehertu egin daitezke. Mondejua, uretan egosten ari denean, labana batekin zulo txiki bat egitea komeni da. 

### Mondeju beltzaren prestaketa 
Arrautza eta barazkirik gabe egiten da: aurrena, ardiaren odola gatzitu eta gero, ardiaren hestean bertan sartzen da. Ondoren, zuriaren prozedura berbera jarraitu behar da. Etxarri Aranatzen, mota horretako odolkiari "tripekia" deitzen zaio.

## Bestelakoak 
Gipuzkoako baserri askotan, negu garaian, ardia hiltzen zuten txerriaren antzera. Ardia guztiz aprobetxatzeko edo, alde batetik haragia, erraiak, hesteak… banatzen ziren; bestetik, ardi larrua.

Ardiaren hesteak aprobetxatuz eta baratzetan landutako porru eta tipulak erabiliz, mondejuak egiten zituzten.

## Ikus, gainera 
* Odolki

## Kanpo estekak
Michelle Trachtenberg

**Michelle Christine Trachtenberg** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1985eko urriaren 11 - *ibidem*, 2025eko otsailaren 26a) aktore estatubatuarra izan zen. New Yorkeko familia judu batean jaio zen. Bere aita estatubatuarra da eta ingeniari gisa egiten du lan. Ama, aldiz, errusiarra da. Ondorioz, Michelle Trachtenbergek errusiera aise hitz egiten zuen. Familiarekin Gabonak eta Hanuka ospatzen zituen, haren aitona-amonak Israelen bizi dira eta.

Michellek Wisk markako garbigarriaren iragarki batean egin zuen bere telebistako lehen agerraldia, hiru urte baino ez zituenean. Ondoren, beste 100 iragarki baino gehiagotan atera zen.

1996an zinean debutatu zuen *Harriet the Spy* filman. 2000ko udaberrian *Buffy the Vampire Slayer* telesaileko Dawn Summersen papera eman zioten eta 2003ra arte iraun zuen.

*Gossip Girl* telesaila arrakastatsuan egin zuen lan Georgina Sparks bezala.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebistako paperak 
## Kanpo estekak 
*  Michelle Trachtenberg (IMDb)
Itsaso (Gipuzkoa)

**Itsaso** Gipuzkoako erdi-hegoaldeko udalerri bat izan zen. 2014an, 158 biztanle zituen. 1965tik 2017ra bitartean, Ezkiorekin batera Ezkio-Itsaso udalerria osatzen zuten auzoetariko bat da. 2020ko abenduaren 22ko akordio bidez, Gipuzkoako Foru Aldundiak desegin egin zuen Ezkio eta Itsarorekin berriz elkartuz Ezkio-Itsaso berriz sortu Espainiako Auzitegi Gorenaren uztailaren 16ko 1025/2020 epaiari men eginez.

## Izena 
Itsaso hitz polisemikoa da: «ur gaziko eremu zabala» izateaz gain, «ihitza» eta «isasti» esan nahi izan bide zuen. Udalerria itsasaldetik dozenaka kilometrora egonda ere, askok itsasoaren eta herriaren izenaren arteko lotura ezarri nahi izan dute. Izan ere, Itsasoko Kizkitzako baselizaren Ama Birjinaren deiturari jaiera handia dioten itsasgizon eta arrantzaleek opagaiak uzteko ohitura luzea dago. Litekeena da Itsaso, Ezkio bezala, fitonimo edo landare-izena izatea, ihitza eta isastiekin lotuta, eta itsas ohitura geroago sortu izana izenaren polisemia zela kausa.

## Geografia 
### Mugakideak 
### Auzoak 
* **Itsaso** (herrigunea)
* Itsaso-Alegia
* Mandubia
* Aratz-Matxinbenta (Beasain, Azpeitia eta Ezkio-Itsasoko udalerrien artean zatitutako gune populatua)

## Historia 
Itsaso izena 1399an Henrike III.ari bidalitako agiri batean ageri da lehen aldiz. 1461ean Henrike IV.ak Itsaso izendatu zuen. Arriaranekin batera, Areriako alkatetzaren parte zen. 1692an Itsasok eta Arriaranek udalerri bakarra osatu zuten.

## Demografia 
## Politika 
### Alkateak 
Hauek izan dira Itsasoko azken alkateak:

a 2017an Ezkio-Itsaso udalerria bitan banatu zen eta Ezkio eta Itsaso udalerriak sortu ziren.

b 2021ean Ezkio-Itsaso berriro ere udalerria bihurtu zen.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|ezkerrera|Kizkitzako baseliza

* Kizkitzako Ama Birjinaren baseliza
* Aristizabal baserria

## Argazki galeria 

Fitxategi:Kizkitzako baseliza, mendebaldetik.jpg|Kizkitzako baseliza
Fitxategi:San Lorentzo ermita.jpg|San Lorentzo ermita
Fitxategi:Itsasoko gurutzea.jpg|Hilerriko gurutzea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itsasoko udalaren webgunea
Mandubia

**Mandubia** Itsasoko auzoetariko bat da, Beasaingo Astigarreta auzoarekin mugakide dena. Han dago Mandubiko mendatearen gaina, ondoan Mandubiko benta duela.

thumb|400px|erdian|Mandubia, Kizkitza menditik.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Anduaga

**Anduaga** edo **Santa Lutzi-Anduaga** Ezkioko auzoetako bat da, Ezkio-Itsaso udalerriko udalburua, eta udalerri horretako gune populatuena. Anduaga da Euskaltzaindiak ontzat ematen duen forma, Santa Luzia (edo Santa Lutzi, edo Sanra Lutzia), alonimotzat joz.

Ezkioko bi gune populatuen artean, Ezkio herrigunea propio, ekialdeko mendi magalean dago. Eta beste gune nagusia da Anduaga , mendebaldeko eta beheko haranean, GI-2632 errepidearen ezker-eskuin, non lantegiak, zerbitzu nagusiak eta etxebizitza berri gehienak dauden, eta Ezkioko udaletxea ere bai.

## Toki interesgarriak 
* Santa Lutziko baseliza: Erdi Aroko baseliza.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Askizu

**Askizu** Getariako (Gipuzkoa) auzoa da. Getariako mendebaldean dago, Zumaiarekiko mugan. Eliza zaharra eta dozena bat eraikin dituen etxaguneak eta hainbat baserri sakabanatuk osatzen dute.

## Demografia 
## Ondarea 
* Askizuko San Martin baseliza: XIII.-XVI. mendeen artean eraikitako eliza gotikoa. Mahastiez inguratuta, Urola ibaiaren bokalea ikusten den mendi kaskoan,  Zumaia eta Getaria batzen dituen kostaldeko Santio bidearen erdian kokatuta dago. Tourseko San Martini eskainita dago, Donejakue bideko ohiko saindu bati, alegia.

Fitxategi:Askizu 01, Getaria. Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|Askizuko plaza eta Askizuko San Martin baseliza.
Fitxategi:Askizu 00, Getaria. Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|Askizuko plaza eta Askizuko San Martin baseliza.
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meaga

**Meaga** —*Meagas* erdal izenaz eta *Mia* lagunarteko izenaz ere ezaguna— Getariako auzoa da. Getariako hegoaldean dago, A-8 autobidearen tunel baten gainean, Garate mendiaren magalean, 195 metroko garaieran. Getariako auzoa bada ere, Zarautz du hurbilago.

Zarautz-Zestoa errepideak zeharkatzen du Meaga. Zarauztik Meagara errepidez joanda, malda garrantzitsurik ez izan arren, txirrindulari lasterketetan 3. mailako mendatetzat sailkatzen dute.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Prudentzio (Getaria)

**San Prudentzio** Getariako (Gipuzkoa) auzoa da. Getariako ekialdean dago, izen bereko baselizaren inguruan. Historikoki baseliza Askizuko parrokiaren dependentzia izan da.

## Demografia 
## Ondarea 
* San Prudentzio baseliza: Erdi Aroko baseliza.

## Iruditegia 

Fitxategi:San Prudentzio 01, Getaria, Euskal Herria.jpg|San Prudentzio baseliza.
Fitxategi:Getariako sagua 03, Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg|Getariako sagua San Prudentzio auzotik ikusita.
Fitxategi:SanPrudentzioAstoak.jpg|Astoak San Prudentzio inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eitzaga (Getaria)

**Eitzaga** Getariako (Gipuzkoa) auzoa da. Getariako mendebaldean dago, Zarauzko bidean. Baserri sakabanatuz osatua dago.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kargaleku II

**Kargaleku II** Errenagako babeslekuetatik gertu dagoen mendia da. Akaitz, Uazkuru eta Errenagarekin batera, gailur talde luze bat osatzen du.

Mendi hau, Otsoarrateko pasabideak mendebaldean eta Saltamuñoko atakak ekialdean mugatzen dute. Lehenengotik, Lizarrustitik Errenagarako bidea dator, eta, bigarrenetik, Guardetxekoa. Hauek dira, beraz, mendi honen tontorrera iristeko abiapunturik egokienak.

Mendi honen hegoaldean, Nafarroan, Ormazarretako korta geratzen da.

## Inguruko tokiak 
Ormazarretako kortatik gertu, Ormazarreta II izeneko leizezuloa dago, Aralar mendilerro osoko sakonena, 576 metrorekin. Baita luzeena ere, 6 kilometroko galeriekin. Sarrera, Mandarrateko pasabidea dagoen tokitik 300 metrora dago

## Izenaren jatorria 
Itxuraz, inguru hau, harrobi edo mehatze lanetarako erabilia izan zen, eta hortik datorkio mendi honi bere izena.

## Kanpo estekak
Ttutturre

**Ttutturre** edo Ttutturru Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen mendia da, Aralarko Malloetako hego-ekialdeko tontorretan garaiena. Gertutik, kareharrizko piramide baten itxura dauka.

Mendi honen izen osoa, Urdenasko edo Urdanetako Ttutturre da. 1950eko hamarkadan, mendizale sutsu talde batek, mendiari, honen itxura ikusita, Aitzorrotxeta izena jarri zion, baina izen honek, itxuraz, ez zuen arrakastarik izan. Beste izen batzuk Txintxaleku eta Estenarrigibel dira.

## Irispideak 
Lekunberritik Aralarko San Migel baselizara daroan bideak, Araitzetik Ttutturrera doan ohiko bidea aldatu du. Errepide horren 10. kilometroan, bidexka batek Atakaxar lepora daroa, Etzantzako ordokietan. Hemendik, Ttutturre eta Alborta mendien arteko lepora joan behar da. Lepo honi, Abateko lepoa edo Abategaña deritzo. Malda handiko igoera baten ondoren, tontorrera iristen da. Ordu bat eta erdiko txangoa da.

Baraibartik mendebalderantz hartu behar da. Bide honek, hurbil uzten du Dolboako errepikagailua, eta Izarrite izeneko tokira heltzen da. Toki honetan hasten da agertzen Malloetako izaera harritsua. Laster, Belutako langara heltzen da. Pagadian zehar jarraitzen du bideak gorantz Etzantzako ordokietara irteteko. Hemendik, Abateko leporantz jarraitu, eta berehala heltzen da tontorrera.

Bestela, Intza herritik (313 m) doan bidea ohiko mendi ibilbidea da. Lehenik, Abateko lepora iritsi behar da, eta hortik tontorrera. 2 ordu eta erdiko ibilaldia da.

Azkenik, Errazkin herritik (410 m), Soroaundiko zelaietara iristen da porlanezko bide batetik, hortik Azkarateko Malkorratik eta azkenik bat egiten du bideak Intzatik datorrenarekin. 2 ordu 15 minutu hartzen du joateak.

## Beste toki batzuk 
Mendi honetatik gertu, Atakaxar lepoan, izen bereko trikuharria edo Intzako Malloa dago.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Kaltzio karbonato

**Kaltzio karbonato** konposatu kimiko bat da, CaCO3 formuladuna. Oso substantzia ugaria da naturan, harkaitzak eratzen, osagai nagusi bezala, mundu osoan, eta hainbat animalien hezurduraren eta oskolen osagai nagusia da (soinberak, koralak...), baita arrautza oskolarena ere. Ur gogorraren jatorri nagusia da. Medikuntzan, kaltzio gehigarri, azido kontrako eta agente xurgatzaile gisa erabiltzen da. Beira eta zementuaren ekoizpenean ezinbestekoa da.

Honako mineral eta harkaitz hauen osagai nagusia da

* Haitzurdina
* Trabertinoa
* Kareharria
* Aragonitoa
* Kaltzita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Espainiako Laneko Segurtasun eta Osasunaren Institutu Nazionala Kaltzio karbonatoaren segurtasun kimikoaren nazioarteko fitxa.
Aquamarina

**Aquamarina** (latinez *aqua marinā*, "itsasoko ura") harribitxien kalitatea duen beriloaren aldaera da. Esmeraldaren ahaide hurbila da.

Kolore urdin edo turkesa fina dauka, itsasoaren tindua gogorarazten duena. Hala ere, beste kolore batzuk ere eduki ditzake, hala nola horia (heliodoroa), arrosa (morganita) edo zuria (gostenita).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsaso-Alegia

**Itsaso-Alegia** Itsasoko auzoetariko bat da, bestea Itsaso herrigunea propio delarik. Alegia izeneko gune populatu hau, izatez, zatitua dago Gabiriako eta Ezkio-Itsasoko udalerrien artean, baina Itsasoko aldeari izen berezi hau (Itsaso-Alegia) esleitu dio Euskaltzaindiak.  

## Demografia 
## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kate Ford

**Kate Ford** (Salford, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1976ko abenduaren 29a - ) aktore ingelesa da. Ezaguna da *Coronation Street* telesailean *Tracy Barlow*ren papera antzezteagatik.

Kirkby Londsdaleko (Cumbria) Queen Elizabeth eskolan ikasi zuen eta ikasketak amaitu ondoren Londresko Webber Douglas Antzezpen Ikastetxean sartu zen.

Hainbat British Soap Award sari irabazi ditu.

## Filmografia 
### Telesailak 
### Telebista programak 
## Kanpo loturak 
*  Kate Ford (IMDb)
Urbaran

**Urbaran** Aralarko mendilerroaren hegoaldeko muturrean dagoen mendia da, oso toki bakartian, Uharte Arakil herritik iparraldera, Madalenaitz menditik jaisten den gailur taldean. Olazabalgo pasabideak banatzen du mendi hau Madalenaitzetik.

## Irispideak 
Hiriberritik Olazabalgo pasabidera, mendiaren behealdetik ibiliz hel daiteke. Bidezidor galdua, estutu egiten da, eskuinetara, harrizko monolito bat utziz. Hau, Urbaranen zati da. Pasabidetik, ekialderantz, magala igotzen da, tontorrera heldu arte. Hemendik, Sakana nafar eskualdearen bista ederra dago. Aukeretako bat, Uharte-Arakilen, Aralarko San Migelerantz hartzea da, ondoren, Madalenaitz mendipean dagoen Urrunzure labarrean sartzeko. Honek "Frontoia" izenez ezaguna den horma bat du. Agiriko Sakona eta Armendiagako trikuharritik jarraitu behar da, Olazabalgo lepora iritsi arte. Hona, eskuinaldetik heltzen da, Urrunzure labarrera doan bidea alde batera utziz.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Santa Cruz, el cura guerrillero

***Santa Cruz, el cura guerrillero*** 1990 urtean eginiko euskal filma da. Jose Maria Tudurik egin zuen *Karlistadaren kronika 1872-1876* egin eta bi urte geroago.

## Sinopsia 
Filmak Manuel Ignazio Santa Kruz Loidiren —hau da, *Santa Kruz apaizaren*— istorioa kontatzen du. Apaiz hura gudari karlista bihurtu zen Hirugarren Gerra Karlistan.

## Pertsonaiak 

* Ramon Agirre: *Egozkue* *"Jabonero"*
* Joseba Aierbe
* Agustin Arrazola: *Armada karlistako ofiziala*
* Ramon Barea: *Santa Kruz apaiza*
* Mikel Garmendia: *Herriko alkatea*
* Tino Gil Fernandez
* Aizpea Goenaga: *Magdalena*
* Mikel Laskurain: *Santa Kruzen partidako soldadua*
* Rafa Martín
* Juani Mendiola: *Santa Kruz apaizaren ama*
* Miguel Munarriz: *Herriko apaiza*
* Javier Romero
* Paco Sagarzazu: *Antonio Lizarraga jenerala*
* Patxi Santamaria: *Mikeletea*
* Cesar Saratxu: *Armada liberaleko ofiziala*
* Daniel Trepiana
* Alfredo Villa
* Carlos Zabala: *Juan Azurmendi*

## Ezaugarri teknikoak 
## Kanpo estekak 
* Santa Cruz, el cura guerrillero youtube.com webgunean ikusgai
Piz Bernina

**Piz Bernina** Suitzako mendia da, Grisonia kantonamenduan dagoena eta ekialdeko Alpeetan gailurrik garaiena dena.

Tontorra 4.049 metrotan dago.

## Aterpetxeak 
* Rifugio Carate Brianza (2,662 m)
* Rifugio Marinelli Bombardieri (2,813 m)
* Rifugio Marco e Rosa (3,609 m)
* Chamanna da Tschierva (2,573 m)
* Chamanna Boval (2,495 m)
* Chamanna da Diavolezza (2,973 m)

## Kanpo estekak 
*  Piz Bernina "Summit Post" webgunean
Michelle Ryan

**Michelle Claire Ryan** (Enfield, Ingalaterra, Erresuma Batua, 1984ko apirilaren 22a - ) aktore ingelesa da. Ezaguna da *EastEnders* BBCko telesailean *Zoe Slater*ren papera antzezteagatik.

## Biografia 
Enfielden (Londres Handia) jaio zen. 10 urte zituenetik antzerki-talde lokaleko kide izan zen. 15 urte zituenean *EastEnders* telesailean paper bat lortu zuen. 2005ean telesaila utziko zuela iragarri zuen zinean eta antzerkian lan egiteko.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telesailak 
### Telebista programak 
## Kanpo loturak 
*  Michelle Ryan (IMDb)
Yuliana Peniche

**Yuliana Peniche** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1981eko abuztuaren 29a - ) aktore mexikarra da.

## Filmografia 
### Telesailak 
### Telebista programak 
## Kanpo estekak 
*  Yuliana Peniche (IMDb)
Engadin

**Engadin** edo **Engiadina** (, , , ; eusk: *Inn herriaren harana*)) Grisonia kantonamenduan (Suitza) dagoen ibarra da, Inneko barrutian kokatutakoa.

Izenak "Inn ibaiaren lorategia" esan nahi du, harana Inn ibaiak zeharkatzen baitu.

St. Moritz/San Murezzan udalerri ezaguna barne hartzen du.

Halaber, Piz Bernina mendia ingurune honetan dago.

## Udalerriak 
Maloja • Sils/Segl • Silvaplana • Champfèr • Saint-Moritz • Celerina/Schlarigna • Pontresina • Samedan • Bever • La Punt • Chamues-ch • Madulain • Zuoz • S-chanf • Zernez • Susch • Lavin • Guarda • Ardez • Tarasp-Vulpera • Ftan • Scuol • Sent • Ramosch • Tschlin • Martina.

## Engiadina Garaia 
*Oberengadin* edo Engiadina Garaia Malojatik Zernezera hedatzen da.

Laku hauek hartzen ditu barne: Lej da Segl (Sils), Lej da Silvaplauna eta Lej da San Murezzan (St. Moritz).

Hizkuntzari dagokionez, alemaniera eta erretorromanierazko hiztunen arteko proportzioa nahikoa orekatuta dago, St. Moritz udalerri turistikoen modukoetan lehenengoak nagusi badira ere. Erromantxerazko jatorrizko dialektoa Puter izenekoa da.

## Engiadina Beherea 
*Unterengadin* edo Engiadina Beherea Zernezetik Tirolera (Austria) zabaltzen da.

Erromantxera hizkuntza nagusia da eskualde honetan gaur egun ere, Vallader izenekoa bertako dialektoa izanda.

## Kanpo estekak 
*  Engiadina Garaiko kultura artxiboa
Susana Zabaleta

**Susana Zabaleta Ramos** (Monclova, Coahuila, Mexiko, 1964ko irailaren 30a - ) aktore eta soprano mexikarra da. Florentzian Opera ikasketak egin zituen eta ondoren kontzertista ikasketak amaitu zituen Mexiko Hiriko Musikako Goi-Eskolan.

## Lanak 
### Antzerkia 
* 2005: *El Hombre de la Mancha*
* 2002: *Los Monólogos de la Vagina*
* 2000: *El Hombre de la Mancha*
* 1997: *La Gran Magia*
* 1996: *Funesta*
* 1996: *Matar o no Matar*
* 1996: *Una Sirena con Patas*
* 1995: *Pocahontas con La Malinche*
* 1991: *Cats*
* 1989: *Qué Plantón*
* 1989: *Sorpresas*
* 1988: *Don Quijote de la Mancha*
* 1988: *Mi Vida es Mi Vida*
* 1988: *Magnolias de Acero*
* 1986: *El Violinista en el Tejado*
* 1986: *Barnum*

### Filmak 
* 2007: *Colorín colorado este cuento no se ha acabado* "Happily n'ever after" abestiaren ahotsa*
* 2003: *Sinbad*
* 2001: *Vivir Mata*
* 1999: *Crónica de un desayuno*
* 1998: *Pocahontas 2 (abestien ahotsa)
* 1999: *Sexo, pudor y lágrimas*
* 1997: *Elisa antes del fin del mundo*
* 1996: *Sobrenatural*
* 1996: *Cosi fan tutte*
* 1994: *Soma*
* 1994: *Pocahontas*: "¿Qué será quiero saber?" eta "Colores en el viento" abestien ahotsa

### Musika 
* 2007: *Te Busqué*
* 2006: *DVD De la A a la Z*
* 2005: *Para Darle Cuerda al Mundo*
* 2004: *Quiero Sentir Bonito*
* 2002: *El Pasado Nos Vuelve a Pasar*
* 2002: *Navidad*
* 1998: *Mexican Divas*
* 1997: *Desde el Baño*
* 1993: *¿O...Fue Un Sueño?*
* 1995: *Soundtrack Pocahontas.*

### Opera 
* *El teléfono*
* *La Traviata*
* *Elixir de Amor*
* *Dido y Aeneas*

### Telebista 
* 2007: *SOS: Sexo y Otros Secretos* (Televisa)
* 2006: *Cantando Por Un Sueño* (Televisa)
* 2003: *Bajo la Misma Piel*
* 2002: *Conducción del programa Cultura en Línea*
* 2001: *Salomé*
* 2000: *Mi Destino Eres Tú*
* 1998: *Una Luz en el Camino*
* 1997: *Pueblo Chico Infierno Grande*
* 1996: *La Sombra del Otro*
* 1991: *Al Filo de la Muerte*
* *Milagro y Magia*
* *Cadenas de Amargura*

## Kanpo estekak 
*  Susana Zabaleta
*  Susana Zabaleta (IMDb)