open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matanzas badia (Florida)

**Matanzas badia**, , AEBetako hego-ekialdeko kostaldean dagoen Badia bat da, Floridako ekialdean.

Bertan St. Augustine hiria dago.
Theresa Parker Babb

**Theresa Parker Babb** (Camden, Maine, AEB, 1868 – 1948) estatubatuar argazkilaria izan zen.

## Bizitza 
Familia aberats batean jaio zen eta Charles W. Babbekin ezkondu zen, Knox Mill konderriko diruzaina eta enpresari arrakastatsua. Informazio biografiko gutxi dago Parker Babb-i buruz, bere sasoian ez baitzen onartua izan.

## Lanak 
Bere argazkiak eta hauen deskribapenak seme Charlesi esker gorde ziren. Amona hil ostean, 1948. urtean, Babben bilobak, Janaan Babb Vaughnek, bilduma osoa Camden Liburutegi Publikoko (Maine) Walsh Historia Zentroari eman zion. Negatiboak dauzkaten eskutitz-azaletan, lekuari, datari eta agertzen diren pertsonei buruzko oharrak daude. Horregatik dakigu 1898 eta 1901 artean hartuak izan zirela eta protagonistak  familiako eta lagunarteko kideak direla.

### Ezaugarriak 
Babb-ek lekuaren edertasuna, mendixkak, portua, tradizio industrialak eta hiriko bizitza sozialaren intimitatea islatu zituen. Baina Babb-en irudietatik gehien harritzen zuena da zelan emakume talde batek, viktoriarra bezalako gizarte puritano eta itxi batean, gizon barik gozatzen zuten bizitza pertsonal eta laguntasun femeninoaz.

## Aintzatespenak 
* 2022. urtean Komisura Argitaletxeak *Querida Theresa* ipuin liburua kaleratu zuen, non 5 egilek (Marta Jiménez Serrano, Sara Torres, Rosario Villajos, Pilar Bellver eta Valeria Mata) Babb-en argazkietan inspiratu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Creator Record: Babb, Theresa Parker Argazki bilduma Camden Liburutegi Publikoan.
* Collections, Images: Theresa Babb’s Photographs of Friendship (ca. 1898) in The Public Domain Review.
Andrew Keir

**Andrew Keir**, jaiotzez **Andrew Buggy** (1926ko apirilaren 23a, Shotts, Iparraldeko Lanarkshire - 1997ko urriaren 5a, Londres, Ingalaterra), eskoziar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat izan zen, Hammer Film Productions ekoiztetxearen film ugari antzezteagatik nabarmendu zen.

## Filmografia 
**The Gorbals Story* (1950) – Pub chucker-outer (uncredited)
**The Lady Craved Excitement* (1950) – Peterson
*''The Brave Don't Cry* (1952) – Charlie Ross
**Laxdale Hall* a.k.a. *Scotch on the Rocks* (1953) – McKellaig
**The Maggie* a.k.a. *High and Dry* (1954) – The Reporter
**Suspended Alibi* (1957) – Sandy Thorpe
**High Flight* (1957) – Valetta Instructor
**Heart of a Child* (1958) – Constable
**A Night to Remember* (1958) – 2nd Engineer Officer John Henry Hesketh
**Tread Softly Stranger* (1958) – Inspector Harris
**The Day They Robbed the Bank of England* (1960) – Sergeant of the Guard
**Tunes of Glory* (1960) – L / Cpl. Campbell
**Greyfriars Bobby: The True Story of a Dog* (1961) – Constable (uncredited)
**The Devil's Hands* (1961, short)
**Pirates of Blood River* (1962) – Jason Standing
**Cleopatra* (1963) – Agrippa
**Torpedo Bay'' (1963) – O'Brien
**The Fall of the Roman Empire* (1964) – Polybius
**The Devil-Ship Pirates* (1964) – Tom, Harry's father
**Lord Jim* (1965) – Brierly
**Dracula: Prince of Darkness* (1966) – Father Sandor
*''Daleks' Invasion Earth 2150 A.D.* (1966) – Wyler
**The Fighting Prince of Donegal* (1966) – Lord McSweeney
**The Viking Queen* (1967) – Octavian
**The Long Duel* (1967) – Gungaram
**Quatermass and the Pit* (aka *Five Million Years to Earth*) (1967) – Prof. Bernard Quatermass
**Attack on the Iron Coast* (1968) – Captain Franklin
**The Royal Hunt of the Sun* (1969) – Valverde
**The Last Grenade* (1970) – Gordon Mackenzie
**Adam's Woman'' (1970) – O'Shea
**The Night Visitor* (1971) – Dr. Kemp
**Zeppelin* (1971) – Von Gorian
*''Blood from the Mummy's Tomb* (1971) – Professor Julian Fuchs
**Mary, Queen of Scots* (1971) – Ruthven
**Conflict* (1973) – Father Matthew
**The Thirty Nine Steps* (1978) – Lord Rohan
**Absolution* (1978) – Headmaster
**Meetings with Remarkable Men* (1979) – Head of Sarmoung Monastery
**Lion of the Desert* (1981) – Salem
**Marco Polo* (1982) – Old Shepherd
**Haunters of the Deep* (1984) – Captain Tregellis
**Dragonworld* (1994) – Angus McGowan
**Rob Roy* (1995) – John Campbell, 2nd Duke of Argyll
**Dragonworld: The Legend Continues* (filmed in 1996, but released in 1999) – Angus McGowan
**The Princess Stallion'' (1997, TV Movie) – Fergus

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Josef Munzinger

**Martin Josef Munzinger** (Olten, 1791ko azaroaren 11 – Berna, 1855eko otsailaren 6a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1851n.

Merkatari familia batean jaioa, 1814an patrizioek boterea hartzeari aurre egin zion eta horregatik hiru urterako kanporatua izan zen. 1830ean Solothurn kantonamenduko parlamentuan sartu zen oposizio liberala ordezkatuz.

1848ko urrian Suitzako lehen gobernu federaleko kide hautatu zuten, herrialdeko hegoaldeko mugan istiluak baretzeko zegoen bitartean. Finantza ministro izendatu zuten eta Sonderbund gerraren ondoren diru-sarrerak lortu behar izan zituen. 1852an franko suitzarraren sortzailea izan zen.

Posta eta Eraikuntza, Merkataritza eta Aduana eta Politiko sailak ere zuzendu zituen, eta Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1851. urtean.
Jéssica de la Peña

**Jéssica Annais de la Peña Camargo** (New York, AEB, 1976ko azaroaren 13a) kolonbiar-estatubatuar kazetari eta aurkezlea da. RCN Televisión-en *Noticias RCN* saioaren eguerdiko emisioaren aurkeztele aritu da. 

## Bizitza 
Jéssica de la Peña New York hirian jaio zen, eta bost urte zituela Barranquillara emigratu zuen Ricardo de la Peña eta Cecilia Camargo gurasoekin eta ahizparekin. Ikasketa akademikoak El Buen Consejo de Barranquilla ikastetxean egin zituen, eta Gizarte Komunikazioko eta Kazetaritzako graduatu zen Iparraldeko Unibertsitatean, hiri berean.

### Lan ibilbidea 
20 urterekin, bere unibertsitateko karrerako bigarren seihilekoan zegoela, unibertsitateko saio batean sartzeko *casting* bat egin zuen, baina kameretan izandako erregistro bikainari esker, saioa eskualdeko kanalean sartu zen, non lehenik *La Noche* izeneko barietate-programa bat aurkeztu zuen eta gero *Televista* albistegia. Handik urtebetera, Noticias RCN-k asteburuetako edizioen aurkezle jarduteko kontratatu zuen. Lan hori zazpi hilabetez egin zuen unibertsitateko ikasketekin eta Telecaribeko lanarekin. Denbora-tarte horren ostean, Bogotan finkatu zen erabat, eta handik astebetera albisteak ematen hasi zen. Ikasketak Javeriana Unibertsitatera aldatu zituen azken seihilekoa ez atzeratzearren.

## Saioak 
* *La noche*, Telecaribe (1997)
* *Noticiero Televista*, Telecaribe (1997-1998)
* *Noticias RCN* (1998- )
* *El desayuno* (2018 - 2020)

## Bizitza pertsonala 
Aurkezleak harreman sentimentala izan zuen Peter Manjarres abeslari vallenatarekin 2008 eta 2010 urteen artean. Urte horretan bertan, aurkezleak beste harreman bat hasi zuen Andres Jaramillo ingeniari bogotarrarekin. 2017. urteko martxoan Ernesto Chalela enpresariarekin ezkondu zen. 2017ko irailaren 19an bere lehen alabaren jaiotza iragarri zuen Instagram bidez. 2020ko uztailean bere bigarren umea izango zuela jakinarazi zuen, gizonezko bat eta Sebastian izenekoa.

## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jéssica de la Peña en Colarte
Gisulfo II.a Beneventokoa

**Gisulfo II.a** (749-753 artean hila) Lombardiarren erresuma erori aurreko hirugarren azken-aurreko Beneventoko Dukea izan zen. 743tik gobernatu zuen, Liutprando erregea hegoaldera jaitsi eta Godeskalko kargutik kendu zuenetik, eta handik hamar urte ingurura hil zen arte.

## Bizitza 
Gisulfo Romualdo II.a Beneventokoaren eta Gumpergaren semea zen; Gumperga, berriz, Auronaren alaba zen, Liutprandoren arrena. Erregearen ahaidea zenez, botere errealaren babesa izan zuen; baina aita hil zenean adingabea zenez, Audelais izeneko batek dukerria usurpatu zuen. Liutprandok Adelais kendu eta beste iloba bat, Gregorio, tronuan jarri zuen, eta Gisulfo Paviako errege-jauregira eraman zuen hazteko.

Hala ere, beneventotarrek (edo samnitek) leial jarraitu zioten Gisulfori eta bere aitaren dinastiari; eta Gregorio hil ondoren Godeskalkok duketzaren tronua usurpatu zuenean, herria altxatu eta hil egin zuen, Liutprandori jada heldua zen Gisulfo agintera jartzeko aukera emanez. Hartmannen arabera, Gisulfok leial jarraitu zien Liutprandoren politikei.

744an, Gisulfok lur-emate bat egin zion Montecassinoko abadiari; dohaintza hori *Terra Sancti Benedicti* izeneko lurraldearen oinarria bihurtu zen.

Scaunipergarekin ezkonduta zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Real Valessa

**Sandra Valeria Chambi** (La Matanza, 1990eko irailaren 26a) argentinar abeslari, rapero eta aktorea da. Ezaguna da bere musikagatik, *Panash* filmean parte hartzeagatik eta Marcelo Tinellik gidatutako *Canta conmigo ahora* argentinar kantu talentuen lehiaketan parte hartzeagatik (Canal 13).

## Biografia 
Valessa La Matanzan jaio zen, Isidro Casanovan bizi da. Rap-tailerrak ematen ditu bere herrian, eta baita Villa 21ean ere, non poesian trebatzeko beste espazio bat partekatzen duen. Moda-diseinuko ikasketak egin zituen Argentinako Moda Eskolan, eta piano-orientazioko musika-irakasleak "Leopoldo Marechal" Arte Eskolan.

2009an hasi zen bere musika proiektuarekin, rapa nahastuz house, r&b, neo soul eta funk erritmoekin; singleak eta kolaborazioak grabatuz. 2013an, 'Real Música' taldea sortzea erabaki zuen, konpositore eta ahots nagusi gisa, eta bost urte geroago, *Lo primero* bere lehen albuma argitaratu zuen. Hainbat jaialditan erakutsi zuen, hala nola Provincia Emergente, Ciudad Emergente, 21 k Fest, Cultura Hip Hop FDL, Batalla de Maestros (Emakumezkoen BDM sailkapen-lehiaketa). 2022ko abuztuan, bere bigarren albuma argitaratu zuen: *Gangsta Soul*.

Gainera, Christoph Behl zinemagile alemaniarrak eta Subterránea Films ekoiztetxeak *Panash* protagonizatzeko aukeratu zuten: rap eta musika urbano argentinarrari buruzko fikziozko lehen filma, Fuerte Apachen errodatua; 2022ko uztailean estreinatu zen.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
### Singleak 
### Beste partaidetza batzuk 
## Filmografia 
* 2022 - *Panash*
* 2022 - *Canta conmigo ahora*

## Erreferentziak
Claribel Medina

**Claribel Medina** (San Juan de Puerto Rico,1961eko abenduaren 16a) Puerto Ricoko aktore, abeslari eta aurkezlea da.

## Bizitza 
Batxilergoa amaitu barik, Puerto Ricoko Unibertsitateko Drama Departamentuan hasi zen antzerkigintza ikasten. 1981. urtean osatu zuen batxilergoa eta urte horretan bertan, 21 urte zituela, Puerto Ricotik irten zen lehen aldiz, bakarrik eta gurasoen baimen barik, urtebetez New York hiriko Elaine Heikens eskolan emanaldia ikastera. Itzultzean haurrentzako *Rock O’ Landia* antzezlanean aritu zen Camille Carriónekin.

### Ibilbidea 
1980. urtean, Paraguaiko Alejandro Vázquez Maldonado tenore lirikoak *Pasión y muerte de Nuestro Señor Jesucristo* (euskaraz: Jesukristo Gure Jaunaren Pasioa eta heriotza) draman pertsonaia bat interpretatzera gonbidatu zuen. Hilabete batzuk geroago, Medinak *La verdadera historia de Pedro Navaja* (euskaraz: Pedro Navaja-ren Benetako istorioa) antzerki klasikoan lan egin zuen, non Tbiri Tábara ezaguneko nesketako bat antzeztu zuen.

*La verdad Eva* izenburuko telenobelan egin zuen debuta telebistan. *Coralito* melodraman egin zen ezagun Puerto Ricon. Animatzaile gisa egin zuen debuta *Chaconísima* izeneko barietate programan, Iris Chacón vedetteak ekoitzia. Geroago, *País* antzerkira itzuli zen, non *Casa de mujeres*, *Muerte en el Nilo* eta *Las bohemias en Hi Fi* lanak egin zituen. Telebistarako *Ellas al mediodía* eta telenobeletarako *Anbición de poder, El hijo del gitano, Casa de mujeres, La isla* eta Ave de *paso* proiektuetan lan egin zuen Yolandita Monge eta Sharon Rileyrekin.

2017an, Villa Carlos Paz-eko udako antzezlan berriaren protagonista izan zen. Antzezlanaren izenburua: *Los Corruptelli* izan zen, José María Muscari-ren zuzendaritzapean, eta Fabian Gianola eta Pablo Alarcón izan ziren protagonistak.

2018an, Villa Carlos Paz-en, "*Acaloradas*" antzezlanaren protagonista izan zen, Ernesto Medelaren zuzendaritzapean, eta Dorys del Valle, Magdalena Bravi eta Alejandra Rubio izan ziren protagonistak.

2019an, *El show de los cuernos* izeneko Buenos Aireseko antzezlanaren protagonista izan zen, Manuel González Gil-en zuzendaritzapean, Ernestina Pais, Marta González, Ana Acosta eta Reina Reechekin.

## Bizitza pertsonala 
1988tik 1995era Pablo Alarcón aktore argentinarrarekin ezkonduta egon zen. Bikoteak bi alaba izan zituen: Antonella, 1992an jaioa, eta Maia Agostina, 1994an jaioa.

## Filmografia 
### Zinea 
* *Santiagori gertatu zitzaiona* (1989)
* Bajo otra bandera (1990)
* Cacería (2002)
* *Zure begiek distira egiten zuten* (2004)
* *Behi* lodiak (2007)
* *El cuartito* (2021)

### Telebista 
### Telebistako programak 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liutprando Beneventokoa

**Liutprando** (759tik aurrera hil zela uste da) Beneventoko dukea izan zen 749an bere aita Gisulfo II.a hil zenetik, bere kargugabetzeraino. Bere amaren, Scaunipergaren, erregeordetzapean gobernatu zuen; honek Aistulfo erregearen alde egin zuen 756ra arte.

Adin nagusitasuna lortu ondoren, bere dukerria Pepin Laburraren babespean jarri zuen, Frankoen erregea, ziurrenik Eztebe II.a Aita Santuaren bultzadaz; eta Desiderio erregearen aurka matxinatu zen. 758an kargutik kendu zuten, eta Aretxis II.ak ordezkatu zuen. Konstantino V.a Erromatar enperadoreak ihesi zihoan Liutprando harrapatzeko eskaintza egin zuen, baldin eta Desideriok aitasantutzaren aurka jotzen bazuen, Siziliatik zetorren erromatar indar batek harekin bat egin arte. Desideriok ez zuen erasorik egin, eta ondorioz Konstantinok Liutprandoo ez uen  harrapatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aretxis II.a Beneventokoa

**Aretxis II.a** (**Aretchis**, **Arichis**, **Arechis** edo **Aregis** ere deitua) (734. urte inguruan jaioa – 787ko abuztuaren 26an hil zen) Hegoaldeko Italiako Beneventoko dukea izan zen (758-774) artean eta aurrerago Beneventoko printzea, Lombardiarren erresumaren erorketaren ondoren. Beneventotarren eragina oraindik Bizantziar Inperioaren kontrolpean zeuden Italiako lurraldeetara hedatzen saiatu zen, baina aldi berean Karlomagnoren aurka defendatu behar izan zuen, honek Italiako iparraldea konkistatu baitzuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grimoaldo IV.a Beneventokoa

**Grimoaldo IV.a** (817an eraila), Ermenrihen semea, **Falco** deitua, Beneventoko printze lombardiarra izan zen 806tik bere heriotzara arte. Printze bihurtu aurretik *thesaurarius* edo *stolesayz*/*stoleseyz* kargua izan zuen. Grimoaldo III.a hil zenean igo zen tronura, Grimoaldo beraren semea, Ilderiko —beste *stoleseyz* bat— baztertuta.

812an 25.000 solidi ordaintzera behartu zuten Karlomagnori tributuan. 814an, 7.000 solidiko urteko tributu bat agindu zion Luis Errukitsuari. Hala ere, promesa horiek ez ziren inoiz bete, eta haren ondorengoak, Sikok, berme huts berak egin zituen. Beneventotarrak praktikan independenteak ziren, eta IX. mendearen amaierarako ez zuten frankoen nagusitasuna ere aitortzen. Grimoaldo 817an erail zuten, tronua lortzeko lehian zebiltzan noble batzuen konplota baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grimoaldo III.a Beneventokoa

**Grimoaldo III.a** (760 inguru – 806) Beneventoko printze lombardiarra izan zen 788tik hil zen arte. Aretxis II.aren eta Adelpergaren bigarren semea zen. 787an, bera eta bere anaia nagusia, Romoaldo, Karlomagnori bahitu gisa bidali zizkioten; honek Italiako penintsulan behera jaitsi baitzen, Salernoraino, Beneventoren menpekotasuna jasotzera. Bakearen truke, Aretxisek Karlomagnoren nagusitasuna onartu eta Grimoaldo bahitu gisa eman zuen.

787an bere aita eta anaia hil zirenean, Grimoaldori Italiara itzultzeko baimena eman zioten. Frankoen nagusitasuna onartu zuen, baina praktikan independentzia mantentzeko aukera izan zuen, Ekialdeko Erromatarren aurka Italia defendatzearen truke. 788an, Adalgiso —azken errege lombardiarraren, Desiderioren, semeak— gidatutako erromatar inbasio bati aurre egin zion. Winigis eta Hildebrando, Spoletoko dukea, buru zituen armada franko batek Grimoaldo lagundu zuen, eta lehorreratu eta gutxira Adalgiso kostaldean garaitu zuten.

Geroago, Grimoaldok frankoen nagusitasunetik askatzen saiatu zen, baina Karlomagnoren semeek (Pepin Italiakoa eta Karlos Gaztea) 792an berriz men egitera behartu zuten.

Hiltzean Grimoaldo IV.ak printzerriaren tronua hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hesba Stretton

**Sarah Smith** (Wellington, Shropshire, 1832ko uztailaren 27a – Ham, Londres, 1911ko urriaren 8a), ***Hesba Stretton*** izengoitiaz ezagunagoa, ingeles idazle ebanjelikoa izan zen, haur literatura erlijiosoa landu zuena. XIX. mendearen amaierarako, bere ''Jessica's First Prayer* liburuaren milioi eta erdi ale saldu zituen, *Alizia herrialde miresgarrian* baino hamar aldiz gehiago.

## Bizitza 
Sarah Smith  Benjamin Smith liburu-saltzailearen eta haren emazte Anne Bakewell Smith metodista ospetsuaren alaba zen. Berak eta bere ahizpa zaharragoak Old Hall eskolan ikasi zuten, baina neurri handi batean autodidaktak izan ziren.

XIX. mendeko idazle ebanjeliko ezagunenetako bat izan zen, eta bere printzipio kristauak haurrentzako liburuetan gizarte-gaitz espezifikoen aurkako protesta gisa erabili zituen. Bere ipuin moralak eta erdi-erlijiosoak kopuru handitan inprimatu ziren eta askotan eskolako sari gisa aukeratzen ziren. Charles Dickensen zuzendaritzapean *Household Words* eta *All the Year Round'' aldizkarietako kolaboratzailea bihurtu zen, bere ahizpak berak jakin gabe bere istorio bat arrakastaz aurkeztu ondoren. Guztira 40 eleberri baino gehiago idatzi zituen.

Religious Tract Societyko idazle nagusi izan zen.

Gaixotasun luze baten ondoren hil zen Ivycroft izeneko etxean, Londresko Ham auzoan, 1911ko urriaren 8an.

## Lanak 
## Iruditegia 

Fitxategi:Hesba Stretton.jpg|Hesba Stretton XIX. mendearen erdialdean.
Fitxategi:Ham Common, The Little House.jpg|Stretton hil zen etxea.
Fitxategi:St Andrew's Church, Ham, Sarah Smith (Hesba Stretton) grave (1).jpg|Strettonen hilobia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siko Beneventokoa

**Siko** (758 inguru – 832) Beneventoko printze lombardiarra izan zen 817tik hil zen arte.

Beneventoko printze bihurtu aurretik, Acerenzako *gastaldo*-a (gobernadore) izan zen. Grimoaldo IV.a erail zutenean, Sikok printze-tronua hartu zuen. Grimoaldok bezala, Luis Errukitsu enperadoreari tributu eta leialtasun promesa huts berak egin zizkion.

Sikok printzerria zabaltzen saiatu zen, bizantziarren aurka. Data zehaztugabe batean (agian 831 inguruan) Napoli setiatu zuen, baina ezin izan zuen hiria hartu. Hala ere, Napoliko zaindari santua zen San Januaroren gorpua eraman zuen; santu hori jatorriz Beneventokoa zen. Sikok, halaber, Capuan agintari-lerro bat sortu zuen, gotorleku zaharra Landulfo I.ari gastald gisa emanez. Landulfok bere ongileari ohore egin zion bere lehen gaztelua Sicopolis izendatuz.

Siko hil zenean, bere seme Sikardok ordezkatu zuen. Bere alaba Itta (Ita edo Itana ere idatzia) Guido I.a, Spoletoko dukearekin ezkondu zen. Batzuetan “Siko I.a” bezala zenbatzen da, eta Siko Salernokoa “Siko II.a” gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raul Clyde

**Raúl Pérez Marqués**, artistikoki **Raul Clyde** ezaguna,(Aldaia, Valentzia, 1997ko azaroaren 5a) kantari eta konpositore espainiarra da.

## Biografia 
Raúl Pérez Marqués 1997an jaio zen Aldaian, Valentziako udalerri batean, eta txikitatik erakutsi zuen abeslari izateko interesa. Musikan erabat lanpetu aurretik, Valentziako aireportuan arrapala-langile gisa aritu zen, eta diseinatzaile grafiko gisa ere aritu zen. Noizbehinkako lanak ere izan zituen: jaunartzeetako zerbitzaria, pintura-dendako saltzailea eta futbolerako eta saskibaloirako kirol-ekipazioen diseinatzailea. Bere ibilbidean zehar, Raul Clydek Arcángel, Estopa, Cosculluela eta Ñengo Flow bezalako artistak aipatu ditu eragin gisa. Abeslari gisa finkatu baino lehen, diseinu grafikoari ekin zion, eta Espainiako genero urbanoko pertsonaia nabarmenentzako azalak eta logotipoak sortu zituen, hala nola Morad, Kaydy Cain eta Beny Jr.

### Ibilbide profesionala 
Clyderen ustez, musikarekin lortzen zituen diru-sarrerak aireportuan zuen soldataren osagarritzat hartzen zituen 2022ra arte, urte horretan kaleratu baitzuen bere «Tuenti» single-arekin. Abesti hau *Destino 2013* debuteko albumaren zati izan zen, C Marí-rekin batera «Monty» eta «Sobrenatural» bezalako abestiak ere sartu zituena. 

Urte horretan bertan, Saiko artista granadarrak «Tuenti»ren remixean lagundu zuen, platinozko disko bat lortuz. 2024an, Clydek bere bigarren albuma atera zuen, Destino 2014, non La Pantera eta Soge Culebra bezalako artistekin kolaboratu zuen. Lan hauetaz gain, bere diskografian ere «Loewe», Mushkaa abeslari katalanarekin batera elkarlandu zuen. Beste abestiak «Cherry», Yung Beef-ekin batera, "Destino 2014 (49 Edition)" abestia, Puerto Ricoko reggaetoiko kondaira handiekin kolaboratu zuen Raulek, hala nola: Jory Boy, J Álvarez edo "Gotay El Autentiko". 

Artista handiek, hala nola, Myke Towersek, Morak edo Quevedok (abeslaria) kantari valentziarraren talentua aitortu dute. Gaur egun, Clyde Bad Bunnyren Rimas diskoetxearen parte da, eta zigilu horrekin bat egin duen lehen artista espainiarra da. Reguetoia ez den beste genero batzuk esploratzeko interesa azaldu du abeslariak, eta Quevedo, Bad Gyal, Hoke, Feid eta “Cruzzi” bezalako artistekin kolaboratzeko nahia

## Diskografia 
#### Estudioko albumak 
* *Destino 2013 (2022)*
* *Destino 2014 (2024)*
* *Destino 2014 (49 Edition) (2024)*

#### EP 
* *Mean Girls Ft. C Marí* (2023)
* *5 noches en el Mediterráneo* (2023)
* *Las Últimas 3 Noches* (2023)
* *LOS DE LA NUEVA ERA* (2025)

## Erreferentziak
Sikardo Beneventokoa

**Sikardo** (839an hil zen) Beneventoko printzea izan zen 832tik aurrera. Benevento bateratu baten azken printzea izan zen; printzerriakMezzogiornoaren zati handiena hartzen zuen. Bere heriotzaren ondoren, printzerria gerra zibiletan murgildu zen eta betiko zatitu zen (salbuespen labur batez, Pandulfo Burdinburua agintean izan zen garaian, 977tik 981era). Siko izan zuen aita eta tronuan aurrekoa.

Etengabe borrokatu zen sarrazenoen eta inguruko auzokideen aurka, batez ere Sorrento, Napoli eta Amalfi-ren aurka. Eskualdeko botere militar eta ekonomikorik handiena zen. 836ko uztailaren 4ko *Pactum Sicardi* delakoaren bidez, bost urteko su-etena sinatu zuen aipatutako hiru hiriekin eta haien merkatarien bidaiatzeko eskubidea aitortu zuen. Hala ere, gerrek jarraitu zuten. 837an, Napoliko Andres II.a dukearekin izandako gerran, honek lehen aldiz sarrazenoak aliatu gisa deitu zituen, eta horrek joera bati hasiera eman zion, musulman gero eta gehiago penintsulako kristauen gerretan parte hartzera ekarriz. 838an Amalfi itsasoz ere hartu zuen.

Gerraria izan arren, eraikitzailea ere izan zen. Beneventon eliza berri bat eraiki zuen, eta hura erlikiakaz hornitzeko, Lipari uharteetan zeuden San Bartolomeren erlikiak sarrazenoen eskuetatik berreskuratu zituen, horretarako Amalfiko merkatari batzuk kontratatuz. Amalfi hartu zuenean, Minoritik berriki ekarritako Santa Trofimenaren erlikiak ere bereganatu zituen.

Sicard 839an erail zuten, eta altxorzain Radeltxisek berehala printze izendatu zuen bere burua. Baina Sikardoren anaia Sikonulfo, honek espetxeraturik zeukana, ihes egin eta Salernon printze izendatu zuten; hamar urteko gerra zibila piztu zen. Sikardoren emazte Adeltxisaren anaia, Guaifer Salernokoa, Sikonulfori laguntzera etorri zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Radeltxis Beneventokoa

**Radeltxis I.a** (**Radalgis** ere deitua) (851n hil zen) lehenengo Beneventoko altxorzaina eta gero printzea izan zen, 839tik aurrera; urte hartan hartu zuen tronua, Sikardo printzea erail ondoren (baliteke bere bultzadaz) eta Sikardoren anaia Sikonulfo espetxeratu ostean. Hala ere, bere agintaldian printzerria zatituta geratu zen.

*Chronica S. Benedicti Casinensis* kronikaren arabera, Capuako *gastaldoa* (gobernadorea) Landulfo Zaharrak —Sikardoren aliatua izan zena— Sikonulfo espetxeratua askatu zuen eta, Salernoko Dauferidi familiako buru Guaiferren laguntzarekin, hiri horretara eraman zuen, Radeltxisen aurkako printze izendatua izan zedin. Horrela hasi zen hamar urte baino gehiago iraungo zuen gerra zibila.

841ean, Radeltxisek *Gargliano Siculos*-en sarrazenoen laguntza ekarri zuen, Napoliko Andres II.ak lau urte lehenago egin bezala. Soldatapekoek Capua hiria arpilatu zuten, eta horrek Landulfo Trifliscoko muinoan hurbil kapital berri bat sortzera behartu zuen. Siconulfok ere bere *Garigliano Siculos* talde propioa alokatu zuen erantzun gisa. Bi agintari kristauen eta haien laguntzaile sarrazenoen gehiegikeriek Italiako erregea zen Luis II.a hainbeste asaldatu zuten, non 850ean enperadore-kide koroatu zutenean berehala Mezzogiornoa baketzeko abiatu baitzen. 851n, Luisek bakea ezarri zien Radeltxisi eta Sikonulfori, eta Siziliako emirrak Italiatik kanporatzen hasi zen. Printzerria behin betiko zatitu zuen. Radeltxis ez zen luzaroan bizi izan ondoren, eta bere seme nagusi Radelgarok ordezkatu zuen; bere seme gazteena Adalagiso izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Radelgaro Beneventokoa

**Radelgaro Beneventokoa** Beneventoko printze lombardiarra izan zen 851ko maiatz-ekainetik 853ra arte.

Radelgaro Radeltxis Beneventokoaren seme nagusia izan zen, eta haren ondorengoa Beneventoko printze lombardiar gisa. Aita 851n hil ondoren, hiru urte eta hiru hilabetez gobernatu zuen, *Chronicon Salernitanum* kronikaren arabera, 853ra arte.

Radelgaroren ama Karetruda zen eta bere ondorengoa bere anaia Adalgiso Beneventokoa izan zen printze gisa, Radelgaroren semea, Gaiferos, oraindik gazteegia baitzen. Bere alaba Lando III.a Capuakoarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Louisa Willard

**Mary Louisa Willard** (State College, 1898ko maiatzaren 19a - 1993ko apirilaren 17a) estatubatuar zientzialari forentsea izan zen. Mikroskopian eta auzitegi-zientzietan egindako lanagatik nazioarteko ospea jaso zuen. Pennsylvaniako Estatu Unibertsitatean hasi zen lanean laguntzaile gisa 1921ean, eta 1964an erretiratu zen irakasle emeritu gisa. Lege-agenteei lagundu zien bere karrera osoan eta erretiro formalaren ondoren, sarritan soldatarik gabe.

## Bizitza 
Mary Louisa Willard 1898ko maiatzaren 19an jaio zen Moffat Cottage-n, Pennsylvania State University-ko (Penn State) campusean, State College-n (Pennsylvania), Joseph Moody Willard eta Henrietta Nunn-en alaba. Bere aita matematika irakaslea zen Penn State-n. Hala ere, etxera itzuli zen aita anemiaz gaixotu zenean, eta ondoren Penn State-n ikasten jarraitzea erabaki zuen. 1923an, kimika organikoko bere maisutasuna osatu zuenean, irakasle izatera bultzatu zuten. Ondoren, irakasle laguntzaile izan zen Penn Staten (Pennsylvaniako Unibertsitatea). 1938an, irakasle titular bihurtu zen. Ofizialki 1964an erretiratu zen, irakasle emeritu bihurtuz, baina bere lan kriminologikoarekin jarraitu zuen.

Batzuetan, bere ikasleek esperientzia irabazten zuten mundu errealean, inplikatuta zegoen ikerketa kriminaletarako materialak probatzen laguntzen baitzuten.

Bere ahalegin profesionalaz gain, Willard bere nortasun biziagatik zen ezaguna. Ohore batzuk jaso zituen, besteak beste:

* 1946 – Amerikako Kimika Elkarteko analisi eta mikrokimika saileko buru izan zen lehen emakumea.
* 1955 – Bigarren emakumea izan zen American Institute of Chemists-eko Pennsylvaniako *Ohorezko Scroll saria* jasotzen.
* 1957 – Poliziaren Anaitasun Ordenako ohorezko kidea.
* 1968 - *Beta Sigma Phi-ren Urteko Emakumea*.
* 1969 - Western College for Women-en *Zientzia doktorego Honoris causa j*aso zuen.
* 1971 – Alpha Chi Sigma kimika profesionalaren anaitasunean onartutako lehen emakumea.
* 1992 – State College High School-eko *Ikasle Ospetsuaren Saria*.
* 2009an, *Mary Willard Trustee Scholarship beka* sortu zen hura ohoratzeko, Eberly College of Science-n auzitegi-zientzietan espezializatzen diren ikasleei lehentasuna emanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuniaki Koisoren gobernua

**Kuniaki Koisoren gobernua** Japoniako Inperioaren azkenaurreko gobernua izan zen Bigarren Mundu Gerran, 1944ko uztailaren 22tik 1945eko apirilaren 7ra arte iraun zuena. Oso garai zaila izan zen Japoniarentzat, gerra ia galduta baitzegoen.

## Boterera igotzea 
Koiso boterera iritsi zen Hideki Tōjō lehen ministroaren dimisioaren ondoren, hainbat porrot militar japoniarren ondoren. Hirohito enperadoreak lehen ministro izendatu zuen, gobernua berrantolatu eta gerra egoera hobetzeko asmoz.

## Bere gobernuaren ezaugarriak 
### Gobernu ahula 
Koisok kontrol gutxi zuen armadaren eta itsas armadaren gainean, eta erabaki asko modu independentean hartzen zituzten. Horrek zaildu egiten zuen estrategia militarra koordinatzea.

### Egoera militar oso txarra 
Bere gobernuan zehar, Japoniak porrot handiak jasan zituen Estatu Batuen eta Aliatuen aurka, batez ere Pazifikoan.

### Erreforma politikorako saiakerak 
Koisok autonomia gehiago ematen saiatu zen Japoniako koloniei tokiko babesa lortzeko. Adibidez, etorkizuneko independentzia agindu zion Japoniak okupatuta zuen Indonesiari.

### Azken krisi militarra 
Kolpe gogorrenetako bat Leyteko Golkoko guduan (1944) japoniarren porrota izan zen, historiako itsas gudurik handiena, Japoniako flota ia suntsitu zuena.

### Gobernuaren erorketa 
1945ean, aliatuek Okinawa inbasioa hasi zuten. Egoera militarra etsigarria zen, eta Koisok armadaren babesa galdu zuen, beraz, 1945eko apirilean dimisioa eman zuen.

Kantaro Suzuki almiranteak ordezkatu zuen, urte hartan bertan Japoniak azkenean amore eman zuenean lehen ministro bihurtuko zena.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Nizako katedrala

**Nizako Santa Maria eta Santa Reparataren katedral basilika** (frantsesez *Basilique-Cathédrale Sainte-Marie et Sainte-Réparate* edo laburrago *Sainte-Réparate* *katedrala)* Nizako elizbarruti katolikoko katedrala da, Nizako alde zaharrean kokatua.  Andre Mariaren Jasokundearen eta Santa Reparataren adbokazio bikoitza dauka.

1906an Frantziako monumentu historiko sailkatu zuten. 1949 basilika txiki izendatu zuten eliza katolikoak.
thumb|Barrualdea.
Nizako lehen katedrala 1049an sagaratu zuten, eta bertara 1060. urtean, Niza hirira Santa Reparataren erlikiak iritsi ziren. Baina eraikin hura desagertu zen eta haren tokian 1650 eta 1699 bitartean eraiki zen gerora ezagutu dena.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Davíð Oddsson

**Davíð Oddsson** (Reykjavik, Islandia, 1948ko urtarrilaren 17a – Skerjafjörður, Islandia,2026ko martxoaren 1a) politikaria izan zen. Islandiako lehen ministroa izan zen 1991tik 2004ra.

## Bizitza 
Reykjavikeko Unibertsitatean Zuzenbidea ikasteaz gain, antzerkian jardun zuen, eta irrati-komedia baten ekoizlea izan zen. Komentarista politikoa eta egunkariko zuzendaria ere izan zen.

1974an, Reykjavikeko zinegotzi hautatu zuten, Independentziaren Alderdiaren hautagaitzan. Alderdi barruan kontserbadore libertarioen taldeko kide izan zen, ekonomia desarautzearen alde. 1982tik 1991ra Reykjavikeko alkate izan zen.

1991n lehen ministro izendatu zuten sozialdemokratekin koalizio-gobernu batean. Baltikoko Herriaren independentzia onartu zuen, kontuetan superabita ezarri zuen, pentsioen sistema erreformatu zuen eta inflazioa murriztu zuen.

1995etik 2004ra Alderdi Aurrerakoiarekin koalizioan gobernatu zuen eta pribatizazioekin jarraitu zuen. Estatu Batuen eta NATOren ekimen militarrak babestu zituen. 2003ko Irakeko inbasioari emandako babesa ez zen oso ezaguna izan.

2004an lehen ministro kargua utzi zuen eta urtebetez Kanpo Arazoetako ministro izan zen. 2005 eta 2009 artean Islandiako Banku Zentraleko gobernadorea izan zen, eta 2007-2008ko finantza-krisiaren erantzuleetako bat izan zen. 2009tik *Morgunblaðið* egunkariko editorea izan zen. Donald Trumpen aldekoa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pittsburgheko Unibertsitatea

**Pittsburgheko Unibertsitatea** (), **Pitt** ere deitua, Pennsylvaniako izen bereko hirian hirian dagoen unibertsitate independentea da.

1787an sortua, Pittsburgheko Unibertsitatea liderra da filosofian eta medikuntzan, eta oso ezaguna da polioaren aurkako lehen txertoaren garapenean egindako lan aitzindariagatik. Munduko unibertsitateen 2007ko rankingean, 49. postuan zegoen. 

## Historia 
Pittsburgheko Akademia () bezala sortu zen 1787an, garai hartan AEBetako mugan kokatua. Herrialdeko goi-mailako hezkuntzako erakunde zaharrenetako bat da. 1819an Pennsylvaniako Mendebaldeko Unibertsitatea () izena aldatu zuen, eta 1908an, Pittsburgheko Oakland auzoan gaur egun duen campusera aldatu ondoren, egungo Pittsburgheko Unibertsitateari izena aldatu zion. Bere historiaren zatirik handienean, Pittsburgheko Unibertsitatea unibertsitate pribatua izan da, 1966an Pennsylvaniako Mankomunitateko Goi Mailako Hezkuntza Sistema () erakundeko kide bihurtu zen arte.
 
## Ikerketa 
Pittsburgheko Unibertsitatea nazioko eta munduko ikerketa-erakunde sutsuenetako bat da, urtean ikerketetan inbertitutako 642 milioi estatubatuar dolarrengatik. Izan ere, Osasun Institutu Nazionalen () ikerkuntzarako esleipenak gehien kobratzen dituzten 5 eskoletako bat da, eta Amerikako Unibertsitateen Elkartea () osatzen duten 63 kideetako bat da. Pittsburgheko Unibertsitatea eta bere eskola medikoa Pittsburgheko Unibertsitateko Medikuntza Zentroa () afiliatuta daude. Zentro akademiko medikoa da eta Estatu Batuetan dagoen neurokirurgiako eta organo-transplanteko zentrorik aktiboena. Baliabide horiek bultzatu dute Pittsburghko Unibertsitatea zelula amen ikerketaren, bioterrorismoaren aurkako defentsaren eta ehun-ingeniaritzaren esparruetan lidergoa lortzera.

Pitt ezaguna da polioaren aurkako lehen txertoa garatzen duen paper nagusiagatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bermis

**Bermisa** zerebeloko hemisferioen arteko egitura estu eta zizare formakoa da. Propiozepzio inkontzientea daramaten nerbio-bideak amaitzen diren lekua da. Gaixotasun ezberdinen kokalekua da eta aldaketa-erakunde gisa agertzen da Dandy-Walker bezalako prozesuetan.

## Nahasmenduak 
* Arnold-Chiariren sindromea: sortzetiko akats ohikoena, zerebeloari eragiten diona. Bizkarrezur-erraboilaren proiekzio bat agertzen da, bermis zerebelosoa foramen magnumean zehar desplazatuz.
* Meduloblastoma enbrioi-zelula txikien garezur barruko tumore gaiztoa da, zerebeloaren mailan sortzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Jo Bang

**Mary Jo Bang** (Waynesville, Misuri, 1946ko urriaren 22a)  estatubatuar poeta da.

## Bizitza 
Bang Fergusonen hazi zen, Misurin. Northwesterneko Unibertsitatean soziologian, Westminsterreko Unibertsitatean eta Columbiako Unibertsitatean graduatu zen, Arte Ederretan maisutasunez. Washingtongo Unibertsitatean irakasten du, St. Louisen.

*New American Writing*, *Paris Review*, *The New Yorker*, *The New Republic*, *Denver Quarterly* eta *Harvard Review* bezalako argitalpen garrantzitsuetan agertu da bere lana.

Bang *Boston Review* argitalpenaren koeditorea izan zen 1995etik 2005era. James Laughlin sarien banaketan epaimahaikide izan zen 2004an.

St. Louis hirian bizi da, Misurin.

## Lanak 
* "The Diary of a Lost Girl"; "The Penguin Chiaroscuro"; "The Medicinal Cotton Clouds Come Down to Cover Them"; "Dark Smudged the Path Untrammeled"; "A Hurricranium, He Said"; "Speech is Designed to Peracade, Jacket"
* 
* 
*  Elegy. Graywolf Press. 2007. 
*  The Eye Like a Strange Balloon. Grove Press. 2004. 
*  The Downstream Extremity of the Isle of the Swans. Universidad de Georgia. 2001. 
*  Louise In Love. Grove Press. 2001. 
*  Apology for Want. UPNE. 1997. 
* The Bride of E: Poems (2009)
* *Selected Poems*
* *Her Head in a Rabbit Hole*
* The Last Two Seconds: Poems (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dandy-Walkerren sindrome

**Dandy-Walkerren sindromea** Magendie eta Luschkaren zuloen inperforazioa ezaugarri duen sortzetiko malformazio bat da. Nerbio-sistema zentralaren beste alterazio batzuk (laugarren bentrikulua eta zerebeloa) honako hauek dira:
* Laugarren bentrikuluaren zabaltze kistikoa, likido zerebroespinalaren fluxu normala oztopatzen duena.
* Bermisaren eta zerebelosoen hemisferioen garapen osatugabea edo akastuna.
* Sortzetiko hidrozefalia, likido zerebroespinal eta garezur barneko hipertentsio gehiegi metatzearen ondorioz.

## Deskribapena 
Dandy-Walkerren sindromea sortzetiko gaixotasuna da, ezaugarri klinikoak haurtzaroan garatzeko joera duena. Garunaren eta, bereziki, zerebeloaren egitura-garapenari eragiten dion malformazioa da.

Zerebeloa nerbio-sistemako egitura nuklearra da. Funtzio motorretan paper nabarmena eman izan zaion arren, hainbat prozesu kognitibo konplexutan ere parte hartzen du (funtzio betearazlea, memoria, pertzepzio bisuo-espaziala, etab.).

Zehazki, sindrome mota hori duten pertsonek egiturazko hainbat anomalia izan ditzakete zerebeloan, laugarren bentrikuluan eta atzeko hobian, besteak beste.

## Epidemiologia 
Dandy-Walkerren sindromea edo malformazioa patologia mediko bat da, eta populazio orokorreko 25.000-30.000 biztanleko kasu bateko maiztasuna du, gutxi gorabehera, eta emakumeen artean nagusitzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chiariren malformazio

**Chiariren malformazioa** edo **Chiariren sindromea**, Hans Chiari austriar patologoaren omenez deitua, 1. motakoa denean eta **Arnold-Chiariren malformazioa** edo **Arnold-Chiariren sindromea** gisa 2 motakoa denean, gaixotasun bat da, zerebelo-amigdalak eta, batzuetan, ia zerebelo guztia zulo okzipital nagusitik (foramen magno) jaisten direlako, eta, horrela, enbor entzefalikoa konprimitzen delako. Hori garezurraren barruan likido zefalorrakideoa gehitzearekin (hidrozefalia) edo ez izatearekin batera gerta daiteke. Chiariren bost malformazio-mota daude (1, 2, 3, 4 eta 0), eta ziur asko ez dira haien artean erlazionatzen. Kasu gehienak 1. edo 2. motakoak dira; gainerako azpimotak oso gutxitan ikusten dira. Gaixotasun horrek hainbat sintoma izan ditzake, hala nola buruko mina, gorakoa, irensteko zailtasunak, zorabioa, lepoko mina, inurridurak, ibilera ezegonkorra eta eskuen koordinazio txarra. Gutxiagotan, pertsonek belarrietan burrunba, ahultasuna, takikardia, bradikardia, eskoliosia eta loaren apnea zentrala bezalako sintomak izan ditzakete.

## Epidemiologia 
XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran, gaixotasunaren prebalentzia 1:1000 zen (bat bizirik jaiotako milatan). Hala ere, irudien bidezko metodo diagnostikoen erabilerak erakutsi du Chiariren malformazioak askoz ohikoagoak direla.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rachel Harriette Busk

**Rachel Harriette Busk** (Londres, 1831 – *ibidem*, 1907ko martxoaren 1a) ingeles bidaiari eta folklorista izan zen.

## Bizitza 
Rachel Harriette Busk 1831n jaio zen Londresen, eta Hans Busken eta haren emazte Mariaren bost alabetatik gazteena zen.

Italiako, Espainiako, Mongoliako eta beste leku batzuetako ipuinak bildu zituen. Bere bilduman folklorea, naturaz gaindiko gertaerak, santuen kondairak eta umorezko anekdota-materialak zeuden. Italiako folkloreari buruz egin zuen lana Giuseppe Pitrèren lanean eragin handia izan zuen.

1858an katolizismora konbertitu zen eta 1862tik aurrera Erroman bizi izan zen.

1907ko martxoaren 1ean hil zen Westminsterko Members' Mansionsen, eta familiaren hilobian hobiratuta dago Franten, Royal Tunbridge Wellsetik gertu.

## Lanak 
* *Patranas or Spanish Stories* (1870)
* *Household Stories from the Land of Hofer, or Popular Myths of Tirol* (1871)
* *Sagas from the Far East: Kalmouk and Mongol Tales* (1873).
* *The Folk-lore of Rome* (1874)
* *The Valleys of Tirol* (1874)
* *The Folk-Songs of Italy* (1887)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amparo Lasheras

**Amparo Lasheras Gainzarain** (Gasteiz, 1947) euskal kazetaria da. 

## Biografia 
Moja ikastetxe batean ikasi ondoren, Gizarte laguntzaile ikasketak egin zituen Gasteizen eta helduentzako eskola batean lan egin zuen Abetxukun. Ondoren ezkondu eta Iruñean lanean hasi zen. Bitartean, Kazetaritza ikasketak egin zituen.

Gasteizko 1976ko martxoaren 3ko gertakarien ondoren, Amnistiaren Aldeko Batzordeetan militatzen hasi zen.

Hainbat hedabidetan lan egin du: Radio Nacional, El Mundo del País Vasco, Egin Irratia, El Periódico de Alava (iritzi sailaren arduradun) eta Eitb. Kolaboratzailea ere izan da Gara, Info7 eta Hala Bedin.

2009an Demokrazia Hiru Milioi mugimenduko Arabako zerrendaburua eta bozeramailea izan zen. Horregatik, kartzelan sartu zuten.

## Lanak 
* *3 de marzo 1976* (Arabera, 2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiki Smith

**Kiki Smith** (Núremberg, 1954ko urtarrilaren 18a) estatubatuar artista da, feminismoaren mugimenduarekin eta Gorputz Artearekin zerikusia duena.

Smith Tony Smith eskultorearen alaba da. Alemanian jaio bazen ere, New Jerseyn hazi zen. Artean bere hastapenak aitari bere eskultura geometrikoen kartoizko modeloak egiten laguntzea dira.

Denborarekin aldatzen doazen material eta teknika ugari erabiltzen ditu, hala nola, pintura, grabatua, ehunak edo marrazkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martina Millà i Bernad

**Martina Millà i Bernad** (Bartzelona, ​​1965) kataluniar arte historialaria eta komisarioa da. 2019az geroztik Bartzelonako Joan Miró Fundazioko Erakusketa Burua da, non Joan Miró Saria koordinatzen duen eta aldi baterako erakusketak, Espai 13 i  Joaquim Gomis Funtsari lotutako argazki erakusketak gainbegiratzen dituen. 2015 eta 2017 artean, Hanga arte bisualen ekoizpen zentroko patronatu batzordeko kide izan zen. .

Bere ibilbidean zehar, Zush, Kiki Smith, Mona Hatoum, Ignasi Aballa, Nalini Malani, Oriol Este año, Shehera Grot eta Tuan Andrew Nguyen artisten erakusketak komisariatu ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meduloblastoma

**Meduloblastoma** enbrioi-zelula txikien garezur barruko tumore gaiztoa da, zerebeloaren mailan sortzen dena. Normalean, zerebeloaren erdigunetik hazten da (bermis zerebelarra), eta askotan hidrozefalia sekundarioa sortzen du (likido zefalorrakideoa burezurraren barruan atxikitzea). Batez ere haurrei eta gazteei eragiten die, eta urtean 5-10 kasu izaten dira milioi bakoitzeko 0-14 urteko haurren taldean; kasu gutxiago izaten dira helduetan ere. Tumoreak joera handia du nerbio-sistema zentralean zehar zabaltzeko eta meningeak inbaditzeko. Kasuen % 10 inguru beste gaixotasun batzuekin lotzen den joera genetikoak eragiten ditu, hala nola Gorlinen sindromea, neurofibromatosia, Rubinstein-Taybiren sindromea eta Fanconiren anemia. Tratamendua kirurgikoa da lesioa ahalik eta lasterren erauzteko, eta erradioterapia eta kimioterapia neurri lagungarri gisa erabiltzean. Diagnostikoa egin eta 5 urtera, biziraupena % 69 ingurukoa da, oro har; askotan, ondorio iraunkorrak geratzen dira.

## Epidemiologia 
Garezur barruko tumoreen % 15etik % 20ra bitartean osatzen du haurretan eta garezurraren atzeko hobiko tumoreen % 30-55 (garezurraren atzealdeko eta behealdeko aldea). Garuneko tumore gaizto ohikoena da haurretan. Helduetan, garezur barruko tumoreen % 1 baino gutxiago dira. Intzidentzia-gailurra: bizitzako lehen hamarkada, diagnostikorako batez besteko adina 5-7 urtekoa izanik. % 75 15 urte bete aurretik diagnostikatzen dira. Arrak hobesten du (2:1). Familiako beste sindrome mota batzuekin lotuta daude, hala nola Gorlinen sindromea, Turcot-en sindromea, neurofibromatosia, Rubinstein-Taybiren sindromea eta Fanconiren anemia.

## Koadro klinikoa 
Meduloblastoma zerebelo-bermisean hazten da 4. bentrikuluko sabaiaren gainean, eta horrek berehala aurreikusten du hidrozefalia buxatzaileko klinika neurologikoa, eta honela agertzen du: zefalea, goragaleak eta gorakoak, enborren eta gorputz-adarren mugimenduen alterazioa, suminkortasuna, ondoez orokorra eta makrozefalia 18 hilabete baino gutxiagoko haurrengan. Bizkarrezurrean metastasia badago, bizkarreko eta hanketako mina, gernu-erretentzioa eta indarra galtzea eragin dezake hanketan. Zeinu klinikoak: begi-papila edema, ataxia, nistagmoa, begietako kanpo-mugimenduen alterazioa garezur-pareen lesioagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Niessel

**Henri Albert Niessel** Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen frantziar jenerala izan zen, Ohorezko Legioaren gurutze handia eta domina militarraren titularra.

## Biografia 
Henri Albert Niessel Parisen jaio zen 1866ko urriaren 24an. 1886an Saint-Cyr-etik aterata tiratzaile aljeriarren erregimentuko teniente gisa, Aljeriako kanpainak egin zituen 1886tik 1894ra, gero Tunisiako kanpaina 1899tik 1901era, eta azkenik Marokoko kanpaina 1912tik 1914ra.

Gerrako 9. errejimenduko koronela izan zen. 1914ko azaroaren 20an zauritu zuten lehen aldiz. 1915eko urtarrilean Ohorezko Legioko ofizial izendatua, 1915eko ekainaren 16an armadaren aginduetara deitua izan zen, "koronela, brigada bateko komandantea: ekarpen handia egin zuen ekainaren 6ko erasoaren arrakastan, ardura nekaezinez eskaini zuen prestakuntza zorrotzaren bidez eta bere tropei ekintzaren unean ematen jakin zuen bultzadagatik". 1915eko abuztuaren 24an aldi baterako brigadako jeneral izendatua, 58. infanteria dibisioan (1915eko abuztua-1916ko otsaila) agindu zuen segidan, Artoisko guduan parte hartu zuena, eta, ondoren, 37. infanteria dibisioan (1916ko otsaila-urria), Verdungo guduan, Susvillen eta Fleuryn. 1916ko urriaren 30ean dibisio-jenerala izan zen aldi baterako, eta, ondoren, 9. armada-gorputza agindu zuen Sommeko guduan, eta, ondoren, 1917ko apirilean, Aisne ibaian.

1917ko irailetik aurrera, misio militarra agindu zuen Errusian. Boltxebikeek boterea hartu ondoren, Frantziako gobernuari Alekseievi diru-laguntzak mozteko aholkatu zion, armada kontrairaultzaile baten buru baitzen.

1918ko apirilaren 18an dibisio-jeneral izendatu zuten behin betiko. 1918ko ekainean berriro armadako buru jarri zuten, eta handik hiru egunera gasek intoxikatu zuten.

Ondoren, Baltikoaren ertzean zerbitzatu zuen eta alde batetik letoniar eta lituaniarren eta 1919ko azaroan Baltikoko errusiar zuri eta alemaniarren indarren arteko su-etenean esku hartu zuen.

1920ko martxotik 1920ko irailera, 19. armada-gorputza agindu zuen Aljerren, Nivelle jeneralaren ordez.

Frantziako misio militarreko buruzagia Polonian (1920-1922), aeronautikako inspektore nagusia (1924-1926), erreserbako exekutiboen instrukzioa berrantolatu zuen.

1921etik 1955era, bere heriotzaren urtean, Boulevard des Invalides-en (Paris) dagoen eraikin batean bizi izan zen, non plaka batek omenaldia egiten dion.

## Omenaldia 
thumb|Plaka 34 Invalides-ko bulebarrean (Paris).
Rue du Générale Niessel, Parisko 20. barrutian.

Niessel Jeneralaren etorbidea Toursen.

## Kargu militarrak 
## Kanpo estekak