open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Somorrostro Haraneko Hiru Kontzejuak

**Somorrostro Haraneko Hiru Kontzejuak** Enkarterrin zegoen antzinako herria izan zen.

## Geografia 
[thumb|250px|Antzinako hiru kontzejuen erdigunea [Zugaztietatik ikusita.]]
Hiru Kontzejuek Somorrostro Harana osatzen zuten Lau Kontzejuekin batera. Hona hemen hiru kontzejuak eta egun bilakatutako udalerriak:

Mugakideak mendebaldean Barakaldoko elizatea, ekialdean Somorrostro Haraneko Lau Kontzejuak, hegoaldean Galdamesko Kontzejua eta iparraldean Nerbioi ibaia zituzten. Kontzejuek Portugaleteko hiribildua inguratzen zuten.

## Historia 
Hiru kontzejuen sorrera guztiz ezezaguna da, litekeena da Goi Erdi Aroan, XV. mendean, Somorrostro Haraneko zazpi kontzejuek bitan zatitzea, bakoitzak bere alkatea izanik. Harana gobernatzeko Uriosteko San Bernabe Ermitan biltzarrak egiten zituzten. 1799 urtean, Somorrostro Haraneko zazpi kontzejuak, Hiru Kontzejuak barne, Gernikako Batzarretara joan ziren, Bizkaiko antolamenduan parte hartuz.

1805. urtean Hiru Kontzejuak banatu eta bakoitzak bere kontzeju osatu zuen. 1841ean, “Ley de Ayuntamientos del Reino” (euskaraz: Erresumako Udalen Legea) izeneko legea atera eta Hiru Kontzejuak kontzejuaren ordez udalerri bihurtu ziren. 1870ean egindako txosten baten bitartez ofizialki banatu ziren behin betiko. Hori ez zen banaketa bakarra izan, 1901ra arte *"Santurce-Ortuella"* izandako udalerria bitan zatitu baitzen, Santurtzi eta Ortuella udalerriak osatuz. Aipatu urtean Santurtziko udalerria Ortuellatik banandu zen. Banaketa gertatu zenean Ortuellak Santurtzik baino 3 bider biztanle gehiago zituen arren, Santurtzik gaur egun 45.000 biztanle inguru dauzka, Ortuellak baino ia lau bider gehiago. Ondorioz, Ortuellak ofizialki segida ematen dio aurreko udalerriari.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Somorrostro Harana

## Kanpo estekak
Ane Urkiola

**Ane Urkiola Alustiza** (Legazpi, Gipuzkoa, 1967ko apirilaren 5a) IX. legegintzaldiko EAJko eusko legebiltzarkidea da. Horrez gain, Legazpiko zinegotzia ere bada.

Zuzenbidean lizentziatua da eta Enpresa Kudeaketan masterduna. Zuzenbide Konstituzionalean eta Administrazio Publikoan gradu-ondoko prestakuntza du.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* EAJ

## Kanpo estekak
Maribel Vaquero

**Maribel Vaquero Montero** (Urnieta, Gipuzkoa, 1970eko maiatzaren 26a) VIII. eta IX. legegintzaldietako EAJko eusko legebiltzarkidea da. Hain zuzen ere, VIII. legegintzaldian zehar, 2007ko uztailaren 16an estreinatu zen legebiltzarkide bezala Eneko Goya ordezkatuz. Horrez gain, Urnietako zinegotzia, EITBko administrazio kontseilukokidea eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkidea da.

Maribel Vaquero Zuzenbidean lizentziatua da eta Herri Erakundeen kudeaketa graduondokoa egin zuen. Euskara eta gaztelania hizkuntzak menperatzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* EAJ
* Espainiako Senatua
* Diputatuen Kongresua
Somorrostro Haraneko Lau Kontzejuak

**Somorrostro Haraneko Lau Kontzejuak** Enkarterrin zegoen antzinako herria izan zen.

## Geografia 
[thumb|250px|Udalerriaren erdigunetik gertu dagoen [Montaño mendia.]]
Lau Kontzejuek Somorrostro Harana osatzen zuten Hiru Kontzejuekin batera. Hona hemen lau kontzejuak eta egun bilakatutako udalerriak:

Mugakideak mendebaldean Somorrostro Haraneko Hiru Kontzejuak, ekialdean Castro Urdiales, hegoaldean Galdames eta Sopuertako Kontzejuak eta iparraldean Bizkaiko golkoa zituzten.

## Historia 
Lau kontzejuen sorrera guztiz ezezaguna da, litekeena da Goi Erdi Aroan, XV. mendean, Somorrostro Haraneko zazpi kontzejuek bitan zatitzea, bakoitzak bere alkatea izanik. Harana gobernatzeko Muskizko iturrian edo El Casalen biltzarrak egiten zituzten.

1799 urtean, Somorrostro Haraneko zazpi kontzejuak, Lau Kontzejuak barne, Gernikako Batzarretara joan ziren, Bizkaiko antolamenduan parte hartuz.

1841ean, “Ley de Ayuntamientos del Reino” (euskaraz: Erresumako Udalen Legea) izeneko legea atera eta Lau Kontzejuak banatu eta udalerriak sortu zituzten. Udalerri bitan banatu ziren: alde batetik Muskiz eta, bestetik, beste hiru kontzejuek Abanto-Zierbena sortu zuten.

Hori ez zen banaketa bakarra izan, 1995ra arte Abanto-Zierbena izandako udalerria bitan zatitu baitzen: izena mantendu zuena eta Zierbena hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Somorrostro Harana

## Kanpo estekak
Jacques Tourneur

**Jacques Tourneur** (1904ko azaroaren 12a - 1977ko abenduaren 19a), Frantzian jaiotako zinema zuzendaria izan zen. Ameriketako Estatu Batuetan eman zituen bere bizitzako urte gehienak eta han ere sortu zuen bere filmografiako zatirik handiena. Umetan, 1913. urtearen inguruan, aitak AEBetara eraman zuen; zinema zuzendaria zen aita, Maurice Tourneur, eta gertutik hainbat lanen filmazioa ezagutu ahal izan zuen Jacques gazteak. 1925ean Frantziara itzuli ziren, eta zinemari ekin zion. Aurreneko lana 1931ko film laburra da (''Tou ca ne vaut pas l'amour*) eta 1934an ostera ere Hollywooden da, orain zuzuendari lanei ekiteko prest. MGMkoekin sinatu zuen eta bigarren unitatearen zuzendari jardun zuen A Tale of Two Cities filmean. Orduantxe ezagutu zuen Val Lewton ekoizlea, zeinak handik urte batzuetara RKO estudioetan lan egiteko deitu zuen. 1942an Tourneurrek *Cat People'' zuzendu zuen, beharbada bere lanetan arrakasta handien lortu zuena.

## Filmografia 
### Bibliografia 
*
Plastidio

[300px|thumb|Landare-zelulak, barruan [kloroplastoak dituztenak]]

**Plastidioak** edo **plastoak** landare-zeluletako zitoplasmako organulu esklusiboak dira. Plastidio ezagunena kloroplastoa da, kolore berdea du eta fotosintesia bertan burutzen da.

## Jatorria 
Kloroplastoek duela 1'5 milioi urte zianobakterioen eta zelula eukariotikoen artean gertaturiko endosinbiosi prozesuan dute jatorria. Zelula eukariotikoek fotosintesi oxigenikoa egineto ahalmena lortu zuten horrela.

Bigarren endosinbiosi prozesu batean zelula eukariotikoak alga berdeak (euglenaren ordenekoak) irentsi ondoren hauek gaitasun fotosintetikoa galdu zuten baina beren egiturak berrerabili ziren beste funtzio batzuk betetzeko. Hirugarren endosinbiosi prozesu bat ere izan zen, plastidio sekundarioak zituen alga gorriak (dinoflagelatuak) hirugarren zelula batean sartu zenean.

## Plastidio motak 
thumb|240px|Plastidio motak.
[thumb|240px|[Amiloplastoak.]]
Prozesu metaboliko garrantzitsuekin erlazionatuta daude, substantzia desberdinak sintetizatu eta metatzeko gai direlako. Inguruan mintz bat edo gehiago izan ditzake, eta barnean mintzak, pigmentuak, elikagaiak eta estroma ditu.

Itxuraren —pigmentuaren— eta funtzioaren arabera sailkatzen dira. Hainbat leukoplasto desberdin ezagutzen dira:
** Amiloplastoak: almidoia metatzen dute eta grabitatea detektatzen dute.
** Elaioplastoak: lipidoak metatzen dituzte. Hazietan ugariak dira.
** Proteinoplastoak: proteinak metatzen dituzte. Hazietan agertzen dira eta hauek ernatzeko behar dituzten entzimak gordetzen dituzte.
* Kloroplastoak: fotosintesia burutzen duten plastidio mota bereziak dira, argi energia erabiliz molekula organikoak sintetizatzea dute helburu. Klorofiladun pigmentu berdeak dituzte.
* Tanosomak: tanino eta polifenolak sintetizatzen eta pilatzen dituzte.

### Algetan 
Algen zeluletan desberdinak diren plastidioak aurkitzen dira. Alga berdeetan kloroplastoak dira fotosintesia burutzen dutenak, alga gorrietan errodoplastoak agertzen dira, kloroplastoen aldaera gorria, sakonera handiagoko uretan (268 metro artekoak) fotosintesia egitea ahalbidetzen dutenak.

## Historia 
Ernst Haeckel biologo alemaniarrak aurkitu zituen plastidioak XIX mendean eta berak izendatu zituen. "Plasto" izena grekerazko πλαστός (plastós) hitzetik dator eta "sortua" esan nahi du. Plastidioen deskribapen zehatza Andreas Schimperrek egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hostozabalen baso misto epel

**Hostozabalen baso misto epelak** hezea eta epela den bioma mota bat izendatzeko erabiltzen den izena da. Baso hauen egitura tipikoak lau geruza ditu. Goiko geruza zuhaitz altu helduz osaturik dago. Azpian itzala jasaten duten hiru oihanpe daude: goragokoa zuhaitz txikiz eta gaztez osaturik dago, tartekoa sastrakaz eta behekoa landare belarkarez.

## Zuhaitz nagusiak 
Bioma honetan nagusi diren zuhaitz espezieak haritzak (*Quercus* spp., arteak eta erkametzak barne), pagoak (*Fagus* spp.), astigarrak (*Acer* spp.) eta urkiak (*Betula* spp.) dira. Baso misto deitzen zaio tarteka zuhaitz koniferoak ere ager daitezkeelako, hala nola pinuak (*Pinus* spp.) eta izeiak (*Abies* spp.). Zenbait tokitan koniferoen kopurua hostozabalena baino handiagoa izan daiteke.
[thumb|ezkerrera|250px|Baso misto epela [Yunnanen, Txinako hego-mendebaldea.]]

## Kanpo estekak
Imanol Agirre (idazlea)

**Imanol Agirre** (Bilbo, 1913ko abenduaren 31 &ndash; 1983ko abuztuaren 15a) idazlea izan zen. Hizkuntzalaritzako ikasketa akademikorik izan gabe, jakintza arlo horren oinarrien kontrako teoriak plazaratu zuen arlo horretako bi liburutan:

* *La escritura en el mundo: Iniciación al estudio de las lenguas literarias* (1961).
* *Vínculos de la lengua vasca con las lenguas de todo el mundo* (1980).

Haren teoriek eragin nabarmena izan dute Jorge María Ribero-Menesesen ikerketa-lanean, eta ez dute inolako onarpenik komunitate zientifikoan.

## Erreferentziak
Albert Reynolds

**Albert Reynolds** (; Roosky, 1932ko azaroaren 3a - Dublin, 2014ko abuztuaren 21a) Irlandako Errepublikako zortzigarren Taoiseacha (Lehen Ministroa) izan zen; bere agintaldia 1992ko otsailaren 11tik 1994ko abenduaren 15a arte luzatu zen.

## Biografia 
Animalien elikadurarako enpresa baten zuzendaria, bere herrialdeko pertsona aberatsenetako bat. 1974an Longford konderriko udaleko zinegotzi hautatu zuten. Halaber, 1974-1978 bitartean, Longfordeko Merkataritza Ganberako lehendakari izan zen. 1977an Legebiltzarkide hautatu zuten, *Fianna Fáil* alderdiaren ordezkari gisa. Bi urte geroago Posta, Telegrafo eta Garraio ministro izendatu zuten. Hurrengo urtean Industria eta Energia ministerioaren buru jarri zuten. Oposizioan, 1983-1987 bitartean, bere alderdiaren eledun izan zen Legebiltzarrean, industria eta enplegu gaietarako (1983-1985), eta energia gaietarako (1985-1987). 1987ko martxoan ministro kargu bat hartu zuen berriro, Industria eta Merkataritza kargua, hain zuzen. Handik gutxira, 1988ko azaroan, Ekonomia ministro izendatu zuten. 1992ko otsailean, *Fianna Fáil* alderdiko buru hautatu zuten, Charles Haugheyren ordez. Handik gutxira, Haugheyk kargua utzi orduko, Irlandako Lehen ministro hautatu zuten. Irlandako buruzagitza hartu zuenean, herrialdea krisi ekonomiko larrian sartuta zegoen, langabetu ugarirekin (% 20), eta 43.000 milioi dolarreko zorrarekin. Bere agintaldiko zeregin nagusietako bat Ulster- baketzea izan zen. Downing Streeteko Adierazpen historikoan oinarri hartuta –Britainia Handiko eta Irlandako gobernuek izenpetua, 1993ko abenduaren 15ean–, Albert Reynoldsek Bake eta Adiskidetze Foroa bildu zuen, gatazkako alde guztien parte hartzearekin. Foro hark bultzatutako bakearen data nagusietako bat 1994ko abuztuaren 31 izan zen, IRAk su-eten iraunkorra eta baldintzarik gabea iragarri zuenekoa; irailaren 6a, Irlandako Lehen ministro baten eta *Sinn Fein* alderdiko ordezkarien arteko lehen elkarrizketa ofiziala izan zenekoa; eta urriaren 28a, alderdi guztien parte-hartzearekin Ipar Irlandaren etorkizunari buruzko lehen bilera egin zenekoa.

Euskal Herrian bizi den gatazkaren konponbidearen bilaketan ere inplikatu da eta Bruselako Adierazpenaren sinatzaileen artean dago.

## Erreferentziak
Garret FitzGerald

**Garret FitzGerald** (irlanderaz **Géaroid Mac Gearailt**; 1926ko otsailaren 9an, Dublin &ndash; 2011ko maiatzaren 19a, Dublin) irlandar politikaria da.

Desmond Fitzgeralden semea, Sinn Féineko aintzinako kide izan zena, Irlandako Gerra Zibileko beteranoa eta Cumann na nGaedhael alderdiko kide sortzaileetako bat, azken hau ordezkatuz Irlandako Estatu Askearen ministro izatera ailegatu zelarik. 1969an Fine Gael alderdiko legebiltzarkide izan zen, bai eta Kanpo-Arazoetarako Ministroa ere 1973-1977. Fine Gaeleko buru izendatu eta taoiseach (lehen ministroa) bezala hautatu zuten bi agintaldi ezberdinetan zehar: 1981-1982 eta 1982-1987. 1992an bere ibilbide politikoari amaiera ezarri zion.

## Kanpo estekak
A Woman's Secret

'''''A Woman's Secret''''' 1949ko filma da, Nicholas Rayk zuzendutakoa eta Maureen O'Hara, Gloria Grahame eta Melvyn Douglas aktoreek antzeztua. Gidoiak Vicki Baum idazlearen *Mortgage on Life* narrazioa du abiapuntu.

## Argumentua 
Marian Washburn (Maureen O'Hara) abeslaria ahotsa galtzear da eta ezinean dabil kantatzen jarraitzeko. Marianen lankidearekin batera, Luke Jordan (Melvyn Douglas) pianojolearekin batera, nork ordeztu bilatuko dute, eta baita topatu ere: Susan Caldwell neskatoa (Gloria Grahame). Susanek lanari laga nahi dionean baten batek tiro egiten dio eta larri zauritu. Mariani egotziko diote ekintza eta salatua izango da.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
*  Filma **IMDB** atarian
Stephen Rea

**Stephen Rea**, jaiotzez **Graham Rea** bezala jaioa (Belfast, 1946ko urriaren 31) irlandar aktore bat da.

Belfasteko Queen´s Universityn graduatu zen, Dublingo Abbey Theatreko antzerki eskolan ikasten egon zelarik.

70. hamarkadan Londoneko antzokietan lan egin ostean, 1982an estreinako aldiz Neil Jordanen Danny Boy filman parte hartu zuen, zuzendari honekin beste hainbat filmetan ere lan egingo zuelarik, hauen artean: The Crying Game (1982), Interview with the Vampire (1994), Michael Collins (1996) eta The End of the Affair (1999) filman.

Bere aktore lan askok Irlandako historian zehar izan diren gaztazka ezberdinei buruzko gaia ikutzen dute, adibide gisa Michael Collins, The Crying Game eta A Further Gesture filmak.

1992an The Crying Game filmeko bere antzezlanarengatik aktore onenaren oscar sarirako izendatua izan zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Stephen Rea aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Balioanizdun Batxilergo Bateratua

**Balioanizdun Batxilergo Bateratua** edo labur **B.B.B.** Espainiako 1970eko Hezkuntza Lege Orokorrak ezarri zituen hiru irakaskuntza aldietatik bat zen, Oinarrizko Hezkuntza Orokorra edo OHO eta Unibertsitatera Bideratzeko Ikasturtea edo UBI direlakoekin batera. 3 urteko bigarren mailako ikasketak ziren (BBBko 1., 2. eta 3. ikasturteak), 14-17 urte bitarteko hezkuntza hartzen zutenak eta batxiler titulua lortzen zen 3 ikasturteak gainditzean. Ikasketa hauek egiten zituzten gehienek UBI ikasturte egiten zuten ondoren unibertsitatera sartzeko. BBB izeneko hezkuntza aldi hau bertan behera geratu zen 1990. urtean, Espainiako *LOGSE* delako legea indarrean sartzearekin batera.

## Ikus, gainera 
* Unibertsitatera Bideratzeko Ikasturtea

## Kanpo estekak
Robin of Sherwood (telesaila)

***Robin of Sherwood*** (; beste izenburu batzuk *Robin The Hood* edo *Robin Kapusaitua*, Estatu Batuetan ***Robin Hood*** izenburupean eman zuten) 1980. hamarkadako britainiar telesaila arrakastatsua izan zen, Robin Hood kondairazko pertsonaian oinarritua zegoelarik. HTV eta Goldcrest ekoiztetxeen elkarlana izan zen eta Britainia Handian ITV katean 1984 eta 1986 urte bitartean eman zuten. Hego Euskal Herrian berriz, 1989an ETB1 kateak euskaraz bota zuen eta 90. hamarkada aldera bai ETB1ek zein ETB2ak. Bere azken emisioa 1996an izan zen. Telesailean Robin Hooden pertsonaia bi aktoreek antzeztu zuten: lehen aktore nagusia Michael Praed izan zen, ondoren Jason Conneryk (Sean Connery aktore ezagunaren semea) ordezkatuko zuelarik, telesailaren ideia nahiz pertsonai eta argudio osoa Richard Carpenterrek sortu zituen. Aurreko Robin Hooden kondairaren moldaketek ez bezala, *Robin of Sherwood* bertsio honek benetako bizitzako elementuak eta jentil edo paganismoaren elementuak maisuki nahasten ditu, ondorio bezala Robin Hood "zelta" edo "aurrekristau" antzeko bat ateratzen delarik. Telesailari "zeltiar" kutsu hau ematen zion elementu nagusiena aldiro entzuten ziren Clannad musika talde irlandar ospetsuaren abestiak ziren.
* Robin of Sherwood telesailaren sarrerako musikaren bideoa

## Aktoreak 
* Michael Praed: Robin Loxleykoa, 1. eta 2. denboraldietan.
* Jason Connery: Robert Huntingdongoa, hirugarren denboraldian Robin Loxleykoa ordezkatuz.
* Judi Trott: Lady Marion
* Peter Llewellyn Williams: Much, errotariaren semea
* Ray Winstone: Will Scarlet
* Clive Mantle: John Txiki
* Phil Rose: Frai Tuck, fraidea
* Mark Ryan: Nasir, mairua
* Robert Addie: Guy Gisbournekoa
* Nickolas Grace: Nottinghamgo sheriffa (Robert Rainaultekoa)

## Kanpo estekak 
* The Clannad taldeak telesailaren sarrerarako konposatutako abestiaren bideoklipa ikusgai
* Robin of Sherwood telesaileko aktoreei 1985an britainiar kate batean eginiriko elkarrizketaren bideoa ikusgai
* Robin of Sherwood telesaileko 1.go kapituluaren irudien bideoa ikusgai. 3:35 minutu
Unibertsitatera Bideratzeko Ikasturtea

**Unibertsitatera Bideratzeko Ikasturtea**, labur **UBI**, Espainiako 1970eko Hezkuntza Lege Orokorrak ezarri zituen hiru irakaskuntza aldietatik bat zen, Oinarrizko Hezkuntza Orokorra (OHO) eta Balioanizdun Batxilergo Bateratua (BBB) direlakoekin batera. Heziketa ibilbide normal batean 17-18 urterekin burutzen zen. Ikasturte bakarra hartzen zuen eta 3 urteko BBB batxilergoa bukatu eta unibertsitatera sartu joan nahi zutenek egiten zuten, ikasturte amaieran unibertsitatera sartzeko egin ohi zen selektibitate azterketa egin ahal izateko. Goi mailako Lanbide Heziketako ikasketak eginda zeuzkatenek ere egin zezaketen UBI, ondoren unibertsitatera sartzeko.

UBI izeneko ikasturte hau bertan behera geratu zen 1990. urtean, Espainiako LOGSE delako legea indarrean sartzearekin batera. Batxilergoko bigarren ikasturte batek ordeztu zuen.

## Kanpo estekak
Atxikipen zelular

**Atxikipen zelularrak** mikroskopio elektronikoz nabaritzen ez diren baina biokimikoki eta funtzionalki froga daitezkeen zelula-zelula edo zelula-matrize estrazelularraren arteko loturak dira. Atxikidura mota hauek zelula mintzean hartzaile espezifikoak daudelako dira posible.

Atxikipen selektibo eta espezifikoa bideratzen dutenak CAM (Cell Adhesion Molecules) edo atxikipen molekulak dira. Molekula hauek familia desberdinetan banatzen dira: kaderinak, integrinak, immunoglobulinen familia eta selektinak.
 
Atxikipen zelularra funtzio zelular ugarirekin erlazionatuta dago:
* Umekiaren garapena
* Zelulen migrazioa
* Hantura
* Zelulen arteko komunikazioa
* Zelulen desberdintzapena
* Minbiziaren garapena

## Kanpo estekak
Kerala

**Kerala** ( ) Indiako hego-mendebaldeko estatu bat da. Malabar kostan dago, Indiako penintsularen mendebalean. 38.864 km2 ditu, eta 33.387.677 biztanle. Hiriburua Trivandrum da.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|240px|Munnar Hill estazioa.

Ipar-mendebaletik hego-ekialderantz luzatzen da (550 km) Malabar kostaldearen eta Gath mendien artean.

### Mugak 
Keralak honako mugakideak ditu: Karnataka iparraldean eta Tamil Nadu hegoaldean eta ekialdean. Mendebaldean Arabiako itsasoa du, izan ere, itsasoa eta Mendebaldeko Ghat mendien artean dago.

## Historia 
Gaur egungo Keralako estatua 1957an sortu zen, hizkuntza batasunean oinarrituta (malaialama). Lehenbiziko aipamenak, ordea, Asoka enperadorearen garaikoak dira (K. a. III. mendea): Keralaputra izeneko erresuma bat zen orduan. Geroztik ariarrak iritsi ziren Keralara, eta hinduismoa sartu zuten.

VII-VIII. mendeetan merkatari arabiarrek islama eraman zuten. Geroztik Kerala feudo multzo bat izan zen.

1498an portugaldarrak Kalikutera iritsi zirenean, Kerala izan zen europarrak ezagutu zituen Indiako lehenengo estatua.

1790 ondoko urteetan britainiarren esku geratu zen. Indiak askatasuna lortu zuenean, Travancore-Cochin estatua osatu zuen gaur egungo Keralako estatuak, 1957. urtean berriro antolatu zen arte.

## Banaketa administratiboa 
[ezkerrera|150px|thumb|[Biztanle dentsitatearen mapa.]]

Keralak 14 barruti ditu hiru eskualdetan banatuak: Malabar (iparraldean), Kochi (erdigunean) eta Travancore (hegoaldean):

* **Malabar**:
** Kasaragod
** Kannur
** Wayanad
** Kozhikode
** Malappuram
** Palakkad
* **Kochi**:
** Thrissur
** Ernakulam
* **Travancore**:
** Kottayam
** Idukki
** Alappuzha
** Pathanamthitta
** Kollam
** Thiruvananthapuram

## Estatuko hiririk handienak 
## Biztanleak 
thumb|200px|Landaguneko emakumeak.

Proportzioz Indian biztanleriarik handiena duen estatua da, eta analfabetismo tasarik apalena duena orobat.

Hizkuntza nagusia malaialama da.

Erlijio nagusiak hauek dira: hinduismoa (% 50), kristautasuna (% 5,6) eta islamismoa (% 5).

## Ekonomia 
Lurraldearen heren bat basoz estalia dago: teka, sandaloa, ebanoa, banbua. Elektrizitate ekoizpena handia da, mendi garaietatik datozen ibaietan eraikitako zentral hidroelektrikoetan. Industria Keralako estatuak berak parte hartuz garatu da gehienbat: ongarriak, kimika industria, elektrizitate materiala, zeramika, ehunak, porlana, beira, papera.

## Kultura 
Unibertsitate bat du Trivandrumen, eta beste batzuk Kotxinen eta Kalikuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kerala estatuko webgune ofiziala
Madhya Pradesh

**Madhya Pradesh** (hindiz: मध्य प्रदेश ; euskaraz: *Erdiguneko probintzia*) Indiako erdiguneko estatua da, batzuetan *Heart of India* edo "Indiako bihotza" deitua.

## Geografia 
Keralak honako mugakideak ditu: ipar-ekiadean Uttar Pradesh, ekialdean Chhattisgarh, hegoaldean Maharashtra, mendebaldean Gujarat eta ipar-mendebaldean Rajasthan.

Narmada ibaiak estatua zeharkatzen du. Kulturalki eta linguistikoki zenbait eskualdetan banatuta dago:
* Malwa iparraldean.
* Nimar edo Nemar mendebaldean.
* Bundelkhand iparraldean.
* Chambal ipar-mendebaldean.
* Baghelkhand ipar-ekialdean.
* Mahakoshal edo Mahakaushal hego-ekialdean.
* Erdialdeko Vindhya, eta
* Satpura

## Banaketa administratiboa 
Madhya Pradeshek 50 barrutitan eta 10 dibisiotan banatuta dago. Hona hemen dibisioak:

* Bhopal
* Jabalpur
* Indore
* Chambal
* Gwalior
* Rewa
* Sagar
* Ujjain
* Shahdol
* Narmdapuram

Hona hemen barrutiak:

* Anuppur
* Alirajpur
* Ashoknagar
* Balaghat
* Barwani
* Betul
* Bhind
* Bhopal
* Burhanpur
* Chhatarpur
* Chhindwara
* Damoh
* Datia
* Dewas
* Dhar
* Dindori
* Guna
* Gwalior
* Harda
* Hoshangabad
* Indore
* Jabalpur
* Jhabua
* Katni
* Khandwa
* Khargone
* Mandla
* Mandsaur
* Morena
* Narsinghpur
* Neemuch
* Panna
* Raisen
* Rajgarh
* Ratlam
* Rewa
* Sagar
* Satna
* Sehore
* Seoni
* Shahdol
* Shajapur
* Sheopur
* Shivpuri
* Sidhi
* Singrauli
* Tikamgarh
* Ujjain
* Umaria
* Vidisha

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuko webgune ofiziala
Maharashtra

**Maharashtra** (  ahoskatua) Indiako mendebaldeko estatua da, Maratha inperioaren egungo kokalekua dena.

## Geografia 
Maharashtrak honako mugakideak ditu: mendebaldean Arabiako itsasoa, ipar-mendebaldean Gujarat eta Dadra eta Nagar Haveli, ipar-ekialdean Madhya Pradesh, ekialdean Chhattisgarh, hegoaldean Karnataka, hego-ekialdean Andhra Pradesh eta hego-mendebaldean Goa.

Estatuan Mendebaldeko Ghat mendiak izeneko mendilerroa dago.

Geografikoki eta historikoki zenbait eskualdetan banatuta dago:
* Vidarbha edo Berar (Nagpur and Amravati dibisioak),
* Marathwada (Aurangabad dibisioa),
* Khandesh eta Iparraldeko Maharashtra (Nashik dibisioa),
* Desh edo Mendebaldeko Maharashtra (Pune dibisioa), eta
* Konkan (Konkan dibisioa).

Estatuko hiri nagusia Mumbai da, Indiako hiriburu ekonomikoa dena.

## Banaketa administratiboa 
Maharashtrak 35 barrutitan eta 7 dibisiotan banatuta dago. Hona hemen dibisioak:

* Aurangabad
* Amravati
* Konkan
* Nagpur
* Nashik
* Pune
* Nanded

Hona hemen barrutiak:

* Amravati
** Akola
** Amravati
** Buldhana
** Washim
** Yavatmal
* Aurangabad
** Aurangabad
** Beed
** Jalna
** Osmanabad
* Nanded
** Hingoli
** Latur
** Nanded
** Parbhani
* Konkan
** Mumbai Hiria
** Mumbai Aldiriak
** Raigad
** [Ratnagiri
** Sindhudurg
** Thane
* Nashik
** Ahmednagar
** Dhule
** Jalgaon
** Nandurbar
** Nashik
* Nagpur
** Bhandara
** Chandrapur
** Gadchiroli
** Gondiya
** Nagpur
** Wardha
* Pune
** Kolhapur
** Pune
** Sangli
** Satara
** Solapur

## Hizkuntzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuko webgune ofiziala
Tumore

**Tumorea** minbizi moduan ezagutzen ditugun prozesu gaiztoak deskribatzeko erabiltzen den terminoa da. Dena den, bere benetako esanahia nahiko inespezifikoa da eta gorputzaren toki konkretu batean ematen den ehun bolumenaren handipena esan nahi du. Tumore bat gaiztoa denean, inguruko ehunak inbaditu eta metastasiak sortzeko gaitasuna du.

## Tumore onbera 
Tumore onbera zelulen kontrolik gabeko hazkuntzak sortzen duen asaldura da. Ez dira minbizi sortzaileak, ez dute gizabanakoaren bizitza arriskuan jartzen. Normalean, deuseztatuak izan daitezke eta ez dira berriro agertzen. Zelula mota hauek elkarren ondoan mantentzen dira, alboko ehunak konprimituz hazten dira eta ez haiek inbadituz. Hala ere, histologikoki onbera den tumore bat klinikoki gaiztoa izan daiteke bere kokapena dela eta, esaterako nerbio-sistema zentralean kokatzen den tumore bat.

## Tumore gaiztoa 
Tumore gaiztoak minbizia sortzen dute. Zelula hauek alboko ehunetan infiltratzeko ahalmena dute. Minbizi zelula hauek tumore gaiztotik banandu eta zirkulazio sisteman edo sistema linfatikoan sar daitezke gorputzeko beste leku batetara heldu eta bertan berriro minbizia sortuz. Minbiziaren beste organo batzuetarako barreiadura hau, metastasi bezala ezagutzen da.

Tumore gaiztoak oro har hiru taldetan sailkatzen dira:
* Kartzinomak. Minbizi honek epitelio ehunean du jatorria. Minbizi mota arruntena da. Azal, aho, birika, bular, urdail, kolon eta umetokiko minbiziak mota honetakoak izan daitezke.
* Sarkomak. Ehun konektiboaren minbizia da. Gorputzeko edozein tokitan ager daiteke.
* Teratoma heldugabeak.

## Teratoma 
Teratoma jatorri enbrionarioko tumore mota bat da. Grekeratik datorren terminoa da eta *tumore itxuragabea* esan nahi du.

Teratomak bi motatakoak izan daitezke. Teratoma heldua onbera da eta heldugabea gaiztoa.
* Teratoma helduak obulutegiko tumore zelulak dira eta ugaltze garaian dauden emakumeetan agertu ohi da. Tumorea kirurgikoki kenduz tratatzen da gaixoa.
* Teratoma heldugabeak neska txiki eta emakume gazteetan agertzen dira, normalean 18 urtetik beherakoetan. Obulutegitik haratago zabaldu ez bada, kirurgiaren bidez konpontzen da arazoa. Obulutegitik kanpora zabaldu bada aldiz, tumorea kirurgikoki kentzeaz gain kimioterapia ere beharrezkoa izango da.

## Ikus, gainera 
* Minbizia
* Metastasia
* Onkologia
* Kimioterapia

## Kanpo estekak
Paradisu fiskal

start=0|thumbtime=13|thumb|Zer dira **paradisu fiskalak**?
**Paradisu fiskala**, **zerga-paradisua** edo **zeru fiskala** bertan bizi edo kokatuta ez dauden hiritar eta enpresei zerga-sistema bereziak ezartzen dizkien lurralde edo estatua da. Ohikoena abantaila hauek erabateko edo oso nabarmenak diren zergen murrizketak izaten dira.

Paradisu fiskalak ihes fiskala praktikatzen duten pertsonek eta enpresek gehien erabiltzen dituzten tresnak dira. 

## Paradisu fiskalak, ELGAren arabera 
Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Antolakundeak (ELGA) argitaratutako paradisu fiskalen zerrenda, 2009ko apirilaren 2an:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abokatu

thumb|XX. mendearen hasierako frantziar abokatua.

**Abokatua** (latinerazko *advocatus* hitzetik eratorria, "laguntzarako deitua") lanbidez epaiketa bateko aldeen defentsan eta edozein prozesu judizial nahiz administratibotan jarduten duen pertsona da. Gainera, gai juridikoetan aholkularitza lanak ere egiten ditu. Lanbide honetan jarduteko, herrialde gehienen antolamendu juridikoetan nahitaezkoa da abokatuen elkargoan inskribatua egotea, edo bestela Estatuaren baimena izatea.

Abokatuak formalki doktore gisa izendatzen dira, berez hala baitira, Zuzenbide eta Giza Zientzietako doktoreak, unibertsitateko doktoretza edo graduondoko titulu eta espezializazio modernoez gain, Zuzenbidea edo Abokatutza unibertsitate ikasketa zaharrenetakoa baita, eta antzinatik ohorezko titulu honen bidez ezagutua baita; berdin gertatzen da medikuntza ikasketetako medikuekin.

## Kanpo estekak
UBI

UBI akronimoak esanahi ezberdinak ditu:

* Unibertsitatera Bideratzeko Ikasturtea, Espainiako XX. mendeko hezkuntza aldi bat.
* Urrutiko Batxilergo Institutuak, Bizkaian zein Gipuzkoan batxilergoa burutzeko ikastegiak.
Trinity College (Dublin)

**Trinity College, Dublin** (**TCD**; irlanderaz *Colaíste na Tríonóide*) edo era formalean **College of the Holy and Unidivided Trinity of Queen Elizabeth near Dublin** (euskaraz *Dublindik hurbil den Elisabet Erreginaren Trinitate Santu eta Banaezinaren Unibertsitatea*), 1592an Elisabet I.ak sortu zuen eta Dublingo Unibertsitatea osatzen duen ikastetxe bakarra da, Irlandako unibertsitate zaharrena da. Trinity unibertsitatea College Green kalean dago, Irlandako Legebiltzar Etxeekin aurrez-aurre (gaur egun Bank of Ireland banketxearen egoitzak dira). Campusak 190.000 m²-ko azalera du), bertan hainbat eraikin erakargarri daudelarik, bai zahar nahiz berriak, patio handien eta bi joko zelaien inguruan kokatuta daudelarik.

Unibertsitate honen liburutegian Kellseko liburu ospetsua gordetzen da, bertan bisitarientzat ikusgai dagoelarik.

## Historia 
Dublingo lehenengo unibertsitatea Aita Santuak sortu zuen 1311ean eta Erreforma Protestanterarte iraun zuen. San Patrizio katedralean biltzen ziren dublindar batzuk lortu zuten 1592an Elisabet I.aren aldetik All Hallows monasterioan Dublingo Unibertsitate berria eratzeko baimena.

XVIII mendea lasaia izan zen Irlandan eta Trinity Collegek garatzeko aukera izan zuen, nahiz eta Protestanteen unibertsia baino ez zen. Parlamentua oso gertu zegoen eta dirulaguntza handiak eman zizkion. Lehenengo eraikina 1712an hasi zuten, Liburutegi zaharra, eta honi inprentak eta jangelak jarraitu zioten. 1793an katolikoek sartzeko aukera lortu bazuten ere 1972 arte ia erabat protestantea izaten jarraitu zuen Trinity Collegek.

XIX mendean Collegeak (fakultateak) sortu ziren, lehenengoa Legegintza, eta ondoren Medikuntza eta Ingeniaritza, besteak beste. XX mendea hastearekin batera (1904ean) emakumeak onartu ziren Trinity Collegen.

## Eraikinak 
* '*Trinity Collegeko Liburutegi Zaharra (*Old Library*):** Eraikinik zaharrena da, 1732koa hain zuzen ere. 200.000 liburu zahar, marmolezko bustoak eta Irlandako arparik zaharrena dauzka. gela luze ikusgarriak 64 metrotako luzera du.
* **Kanpaidorrea (*Campanile*):** 30 metrotako kanpai dorrea da. 1853an eraiki zuen Sir Charles Lanyon arkitektuak.
* **Altxorra (*Treasury*):** Bertan dago Kellseko liburu ospetsua.
* **Azterketa Gela (*Examination Hall*):** 1791ean Sir Williams Chambersek diseinaturiko gela.
* **Enparantzak:*' *Parliament Square*, ''Fellow's Square* eta *New Square''.

## Ikasle ezagunak 
* Jonathan Swift
* Bram Stoker
* Oscar Wilde
* Samuel Beckett (Literaturako Nobel Sariduna)
* Ernest Thomas Sinton Walton (Fisikako Nobel Sariduna)
* Mairead Corrigan (Bakearen Nobel Sariduna)

## Ikus gainera 
* Dublingo Unibertsitatea
* Trinity Collegeko Liburutegia

## Iruditegia 

Irudi:Parliament Square from the Graduates Memorial Building (GMB) - geograph.org.uk - 1742048.jpg|Parliament Square
Irudi:Trinity college library.jpg|Liburutegi zaharra
Irudi:Trinity-College-Campanile-Front.JPG|Kanpandorrea
Irudi:George-Salmon-Trinity-2012.JPG|George Salmon matematikariaren estatua
Irudi:Long Room Interior, Trinity College Dublin, Ireland - Diliff.jpg|Liburutegi zaharreko areto nagusia. Gela luzea esaten diote.

## Kanpo estekak
BBB

**BBB** akronimoak esanahi ezberdinak ditu:

* Balioanizdun Batxilergo Bateratua, XX. mendeko Espainiako hezkuntza aldi bat.
* Bizkai Buru Batzarra, EAJ alderdiko egitura bat.
* Bihotz-birika berpiztea, pertsona batek arnasteari edo bihotzeko taupadak izateari uzten dioenean egiten den larrialdietako prozesua.
* Bad Boys Blue, Alemaniako musika taldea.
* Bredbandsbolaget, Suediako interneterako sarbide enpresa bat.
* Bad Blue Boys, Zagreb hirko NK Dynamo futbol taldeko jarraitzaile taldea.
Numerus clausus

***Numerus clausus*** latinezko esapidea da (euskaraz *zenbaki itxia*) eta pertsona multzo baten parte hartze edo sarrera mugatzen duen kopurua adierazten du.

Gehienetan, hezkuntza arloan erabiltzen da. Adibidez, unibertsitate batean medikuntza ikasketak hasi nahi dituzten ikasle kopuruari buruz 200 *numerus clausus* bat ezar daiteke. Horrela egiten bada, irizpide batzuk ezarri beharko dira 200 ikaslerik "onenak" nortzuk diren ebazteko, eta ezarritako irizpideen arabera berrehun onenak nortzuk diren erabakitzeko. Fakultatean *numerus clausus* egoteak berrehun horiek bakarrik onartuko direla iragartzen du. Berrehun horietatik kanpoko beste guztiak ezin izango dira fakultatean matrikulatu.

## Ikus, baita 
* Numerus apertus.

## Kanpo estekak
Cullodengo gudua

**Cullodengo gudua** (, ) 1745eko Matxinada Jakobitarra eman zen aldian Jakobitar eta Hanover Etxekoen arteko azken gudua izan zen. Eskoziako Culloden udalerriko lursailetan, Inverness hiriaren alboan.

Gaur egun arte britainiar lurrean burutu den azken gudutzat hartu izan ohi da eta jakobitar aldearen asmoentzako (Stewart leinuaren berrezarpena) sekula berriz suspertzea lortuko ez zuen behin betiko galera izan zen. Ondorio politikoez gain, Eskoziako Lur Garaietan sekulako ondorio sozio-ekonomika zain zuen, gudu honek Eskoziako klanen bizimodu gaelikoaren behin betiko amaiera eragin baitzuen.
 
## Kanpo estekak
Meghalaya

**Meghalaya** (; euskaraz: "Hodeien bizilekua") Indiako ipar-ekialdeko estatua da, menditsuenetariko bat izanik.

## Historia 
1972ko urtarrilaren 21ean Assamgo barruti bik banatu eta Meghalaya sortu zuten: Khasi Batua eta Jaintia Muinoak eta Garo Muinoak hain zuzen ere. "Zazpi Ahizpak" izeneko estatuetako bat da, iparraldean Assam eta hegoaldean Bangladesh mugakideak dituena.

## Banaketa administratiboa 
Meghalayak 7 barrutitan banatuta dago. Hona hemen:
* Ekialdeko Garo Muinoak.
* Ekialdeko Khasi Muinoak.
* Jaintia Muinoak.
* Ri-Bhoi
* Hegoaldeko Garo Muinoak.
* Mendebaldeko Garo Muinoak.
* Mendebaldeko Khasi Muinoak.

## Demografia 
### Talde etnikoak 
* Khasi: %49a
* Garo: %34a
* Bengalar: %2,5a
* Nepaldar: %4a
* Shaikh: %2,3a
* Koch: %2,8a
* Hajong: %1,8a
* Besteak: %6,4a

### Erlijioa 
* Kristauak: %70.3a
* Animistak: %11.5a
* Hinduak: %13.3a
* Musulmanak: %4.3a

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuko webgune ofiziala
Mise Éire

***Mise Éire*** () Patrick Pearse politikari eta olerkariak irlanderaz idatziriko olerkiaren izenburua da.

Aldi berean 1959an George Morrisonek 1896 eta 1918 urte bitarteko irlandar historia azaltzeko burutu zuen dokumentalaren izenburua ere bada: O'Donovan Rossaren hileta eta James Connollyren inguruko oharrekin hasten da, gero Bazko Altxamenduko Patrick Pearsen aldarrikapena eta Irlandar Independentzia Gerrarekin jarraitzen duelarik.

*Mise Éire* izena Seán Ó Riadak filma horretarako egin zuen musikaren izenburua ere bada.

Bestalde Glasgow (Eskozia) hiriko irlandar musika talde baten izena da.

## Olerkia 
## Filma 
Mise Èire filma atalka ikusi ahal izateko sakatu honako lotura hauetan:
* Mise Éire - 1. Zatia (Hasiera)
* Mise Éire - 2. Zatia
* Mise Éire - 3. Zatia
* Mise Éire - 4. Zatia
* Mise Éire - 5. Zatia
* Mise Éire - 6. Zatia
* Mise Éire - 7. Zatia
* Mise Éire - 8. Zatia
* Mise Éire - 8. Zatia (Amaiera)

## Kanpo estekak 
* Olerkia Wikisource webgunean
* Mise Éire Olerkia
* Mise Éire Filma
* Mise Éire musika talde irlandarra
Manipur

**Manipur** () Indiako ekialdeko estatua da.

## Geografia 
Manipurrek honako mugakideak ditu: iparraldean Nagaland, hegoaldean Mizoram, mendebaldean Assam eta ekialdean Myanmar. Beraz "Zazpi Ahizpak" izeneko estatuetako bat da.

## Politika 
India independentzia lortu zuenetik, Manipurren independentziaren aldeko talde armatuak izan dira. Hauetatik hiru nagusiak United National Liberation Front (UNLF), Peoples Revolutionary Party of Kangleipak (PREPAK) eta Peoples Liberation Army (PLA). UNLFek 2500, PREPAK 1500 eta PLA, berriz, 3000 kide inguru dituzte. Egoera politiko hau dela eta, bertara ailegatzeko gobernuaren baimen berezia beharrezkoa da.

## Banaketa administratiboa 
Manipurrek 9 barrutitan banatuta dago. Hona hemen:

## Hizkuntzak 
Manipurera eta ingelesa hizkuntz ofizialak badira ere, estatuan beste 29 hizkuntzatan ere aritzen da. Hauetatik 6 dira nagusiak:
# Tangkhul, Tangkhul herriak hitz egiten duena.
# Hmar, Hmar herriak hitz egiten duena.
# Paite, Paite herriak hitz egiten duena.
# Lushai, Lushai herriak hitz egiten duena.
# Thadou edo Kuki, Kuki herriak hitz egiten duena.
# Mao, Mao herriak hitz egiten duena.
# Vaiphei, Vaiphei herriak hitz egiten duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuko webgune ofiziala
Lost Horizon (1937ko filma)

***Lost Horizon*** 1937an Columbiak ekoiztutako abentura filma da, Frank Caprak zuzendua. Aktore nagusiak Ronald Colman, Jane Wyatt eta Sam Jaffe izan ziren. Izen bereko eleberrian dago oinarrituta, 1933an James Hiltonek argitara emanikoan. Bidaiari talde batek zorioneko herria den Shangri-La topatuko du Himalaya mendikatean.

## Aktoreak 
* H.B. Warner *Chang*
* Sam Jaffe *Lama handia*
* John Howard *George Conway*
* Margo *Maria*
* Isabel Jewell *Gloria Stone*

## Oscar sariak 
;Sariak
* Zuzendaritza artistiko onena - Stephen Goosson
* Muntatze onena - Gene Havlick eta Gene Milford

;Izendapenak
* Film onena - Frank Capra
* Gizonezko bigarren mailako aktore onena - H. B. Warner
* Zuzendari laguntzaile onena - Charles C. Coleman
* Jatorrizko soinu banda onena - Nahiz eta musikagilea Dimitri Tiomkin izan, izendapena haren nagusi Morris Stoloffi eskaini zioten.
* Soinu onena - John P. Livadary

## Kanpo estekak 
*  Filma **IMDB** atarian
Gaueko hegaldia

***Gaueko hegaldia*** (*Vol de nuit* jatorrizko frantsesean) Antoine de Saint-Exupéry idazle frantziarraren eleberri laburra da, 1931n argitaratua. André Gide idazleak aurkeztu zuen liburua, baita hitzaurrea idatzi ere.

Liburuak Saint-Exupéryren esperientziak biltzen ditu, idazlea izan baitzen *Aeroposta Argentina Company* enpresako zuzendaria eta, beraz, posta-hegazkin baten pilotua ere. Pertsonaiek idazleak Hego Amerikan ezagututako lagunen antza handia dute.

Azkenean, liburu hau Saint-Exupéryren amaiera tragikoaren igarle bihurtu zen.

## Argumentua 
Fabien posta-hegazkin baten pilotua da. Gau batean, galdu egin zen ekaitz baten erdian Argentinako zeruan. Buenos Airesen, Riviere, hegaldien arduraduna, hausnarrean dago bere bulegoan, Fabienen emaztea itxaroten ari delako bere senarrari buruzko berriak jasotzeko. Emazteari egia esan behar dio Rivierek, baina, aldi berean, jarraitu behar du posta-hegaldiez arduratzen, hegazkin-konpainiek bakarrik lehiatu ahal izango baitute beste garraiobideekin, gaueko zerbitzuak ondo egiten badituzte.

## Kanpo estekak
Batxilergo

**Batxilergo**a edo **DBHO** siglez ezagunagoa (**Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzaren Ondorengo**a), Espainian Batxilergo titulua lortzen den eta 2 urteko iraupena duen hezkuntza-etapa da. Normalean ikasleak 16 urte dituenean hasten da eta 18 dituenean amaitzen da.

Batxilergoa egiteko, lehenengo Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza (DBH) gainditu behar da eta Batxilergoa amaitutakoan, Goi Mailako Prestakuntza Ziklo edota Unibertsitatera igaro daiteke.

Hiru motatako batxilergoak daude: arrunta, gauekoa edo urrutikoa. Gauekoa normalean batxilergoa lortu nahi duten helduentzat izaten da eta urrutikoa, kartzelan edo bestelako arrazoiengatik ikasgeletara joan ezin den jendearentzat.
 
## Antolaketa Espainian 
Garai batean, Balioanizdun Batxilergo Bateratua egiten zen eta hiru urteko iraupena zuen. Gaurko DBH 3, 4 eta Batxilergo 1aren aurrekaria zen. Unibertsitatera sartzeko Unibertsitatera Bideratzeko Ikasturtea egiten zen eta urtebeteko iraupena zuen, egungo Batxilergo 2aren aurrekaria; egun, ordea, Espainian modelo bera erabiltzen da, baina autonomia erkidego bakoitzak bere aldaketak egin ditzake. 

Hiru batxilergo daude: **Arteak**, **Zientziak** eta **Giza Zientziak** (*Letrak*).

## Ikus, gainera 
* Baxoa
* Selektibitatea

## Kanpo estekak
Mikrofiru

[thumb|300px|[Aktinazko mikrofiruak zelula baten barnean.]]
**Mikrofiruak** Zelula eukariotoetako zitoeskeletoaren osagaiak dira eta aktina izeneko proteinaz eratuta daude. Zelularen periferian kokatzen dira eta zelula mintzaren puntu espezifikoetatik sintetizatzen dira. Zelularen itxura eta mugimenduaren erantzuleak dira.

## Egitura 
G-aktina proteina globularra bada ere, polimerizatzerakoan hariak eratzen ditu (F-aktina). Aktinazko bi hari elkar kiribiltzen dira eta 7 nm-tako firuak eratzen dituzte. 166º biratzen dute hariek, itxura helikoidala emanez. Firuaren alde positiboa haritsua da eta mutur negatiboa puntan amaitzen da. Firua mutur negatibotik hamar aldiz azkarrago hazten da puntadun muturretik baino. Firu hauekin sarea eratzen da eta tarteka firuen muturrekin multzoak eratzen dira. Aktinari lotzen zaizkion proteinek eratzen dituzte nodulu hauek. Aktinazko mikrofiru hauek erregulatzeko lanetan beste hainbat proteinek hartzen dute parte: proteina motorrak, seberinak, adarkatze-proteinak, polimerizazio promotoreak, txano-proteinak...

## Antolakuntza 
[thumb|400px|**Goian:** zelula mintza eta [aktinazko mikrofirua.**Azpian:** mikrofiruen funtzioak.- Mugimendu ameboideoa- Korronte zitoplasmatikoak- Zitozinesia- Muskulu-uzkurdura.]]
Mikrofiruak zelula mintzaren alde zitoplasmatikoan kokatzen dira eta aktinari loturiko proteinek (ARP2 eta ARP3) transmitituriko seinaleei erantzunez bertatik polimerizazio bidez luzatu edo laburtu egiten dira. Erantzuna azkarra izaten da.

### Luzapen dinamikoak 
Denbora tarte baterako agertzen diren tamaina aldaketak dira, zelulari mugimendua ematea helburu dutenak. Lamelipodioak (lamina itxurakoak) edo filopodioak (hari itxurakoak) izan daitezke. Eremu basalean desplazatzen diren zelula epitelialetan zelula mintza proiektatzen da lamelipodioak eratuz eta hauetatik filopodioak luzatzen dira. Filopodio hauek ingurua aztertzen dute eta horren arabera zelulak aurrera jarraitzen duen edo ez erabakitzen du.

Mikrofiruen luzapen dinamikoaren beste adibide bat eraztun uzkurkorra da. Zelula zatiketaren amaieran agertzen da eta zitozinesia burutzen du. 1942. urtean aktina isolatu zen eta zelula batek dituen proteinen %20a osatzen duela ikusi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Firu ertain

[thumb|300px|[Keratinazko firu ertainak (gorriz) epitelio zelulen artean.]]
**Firu ertainak** zitoeskeletoaren osagaiak diren eta egitura eta konposaketa desberdineko proteinez osatutako konposatuak dira. Firu ertain esaten zaie mikrofiruak baino sendoagoak baina mikrotubuluak baino finagoak direlako. Beste bi firuak ez bezala, firu ertainen aniztasuna oso handia da eta sei taldetan sailkatzen dira, kokapenaren eta asatzen dituzten proteinen arabera.

Ez dute zuzenean mugimendu zelularrean parte hartzen, oro har arkitektura zelularra mantentzeko funtzioa dute.

## Egitura eta ezaugarriak 
thumb|300px|Firu ertainen egitura
Elkar kiribiltzen diren proteina katez osaturiko firuak dira. Dimeroak elkarren artean lotzen dira lotura hidrofobiko bidez eta antiparaleloki kokaturik daudela. Proteinen N-muturra (burua) eta C-muturrean (isatsa) ez da α-helize egiturarik agertzen.

Firu ertainak deformazio handia jasateko gaitasuna dute eta beren egitura hierarkikoari esker asko laburtu daitezke. Mota askotako firuak badira ere 9-11 nm arteko diametroa dute.

Firu ertainak zitoplasmatikoak dira, talde bat izan ezik, V. taldea. Honek xafla nuklearra osatzen du.

## Motak 
Firu ertainak sei taldetan banatzen dira:

### I eta II taldea: Keratinak 
Epitelio zelulen eta hainbat babes egituraren firu bereizgarriak dira. Zitoplasma osoa zeharkatzen dute sare konplexuak eratuz, zelula mintzaren behealdean eta nukleo inguruan dentsoagoa izanik. Desmosometara eta hemidesmosometara lotzen dira, zelulen arteko atxikipen mekanikoa gogortuz. Keratina mota desberdinak agertzen dira zelula desberdinetan. I taldeko keratinak azidoak dira eta II taldekoak basikoak, eta elkarren artean lotzen dira keratinazko firuen heterodimeroak osatzeko.
* Bimentina. Batez ere jatorri mesodermikoa duten zeluletan dago: gihar zelulak, fibroblastoak, zelula epitelialak, kondrozitoak... Nukleo inguruan kokatzeko joera dute, sostengu mekanikoa emanez eta halaber bere itxura determinatuz.
* Periferina: Neurona periferikoetan agertzen dira.

### IV taldea: Neurofiruak 
Neuronen zitoplasman irregularki eta axoietan azau paraleloetan antolatzen dira, luzeraren norabidean. Neuronen soma, axoi eta dendriten hezurdura proportzionatzn dute, horien itxura berezia mantendu eta garraio intrazelularra baimenduz.

### V taldea: Laminak 
Xafla nuklearraren osagaiak dira. A, B eta C laminak bereizten dira.

### VI taldea: Nestinak 
Neuronen axoietan agertzen dira.

## Historia 
1980. hamarkadatik firu ertainen inguruko ikerketa asko argitaratu dira. Eremu honetan lan egiten duten zientzilari ezagunenak Lazarides, Fusch eta Weber, Steinert eta Roop eta azkenaldian Fusch eta Cleveland izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mizoram

**Mizoram** (hindiz: मिज़ोरम) Indiako ipar-ekialdeko estatua da, 1987ko otsailaren 20an eratutakoa.

## Geografia 
"Zazpi Ahizpak" izeneko estatuetako bat da, Indiako Tripura, Assam eta Manipur estatuak, Bangladesh eta Myanmarreko Chin estatua mugakideak dituena.

## Banaketa administratiboa 
Mizoramek 11 barrutitan banatuta dago. Hona hemen:
* Aizawl barrutia
* Lunglei barrutia
* Kolasib barrutia
* Mamit barrutia
* Serchhip barrutia
* Saiha barrutia
* Champhai barrutia
* Lawngtlai barrutia
* Hnahthial barrutia
* Khawzawl barrutia
* Saitual barrutia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuko webgune ofiziala
Nagaland

**Nagaland** (hindiz: नागालैंड) Indiako ipar-ekialdeko estatua da.

## Geografia 
"Zazpi Ahizpak" izeneko estatuetako bat da, mendebaldean Assam, iparraldean Arunachal Pradesh eta Assam, ekialdean Myanmar eta hegoaldean Manipur mugakideak dituena. Estatua menditsua da oso.

## Demografia 
eskuinera|150px|thumb|Nagalango neska bat.
Nagalango herriak Sumi, Lothas, Angami, Ao, Kuki, Chakhesang, Chang, Khiamniungan, Konyak, Phom, Pochury, Rongmei, Rengma, Sangtam, Yimchungru eta Zeliang dira, horietatik Konyak, Angami, Ao, Lothas eta Sumi nagusiak izanik.

Guztira, sino-tibetar jatorria duten 60 hizkuntz ezberdinetan aritzen da Nagalanden.
thumb|
Longwa herrian, Nagalanden, ehiztari bat
## Banaketa administratiboa 
thumb|ezkerrera|200px|Nagalango barrutiak
Nagalandek 11 barrutitan banatuta dago. Hona hemen:

## Herriak eta hiriak 
### Hiri nagusiak 
Dimapur, Kohima, Mokokchung, Tuensang, Wokha, Mon eta Zunheboto

### Gune metropolitarrak 
40.000 biztanle baino gehiago dituzten gune metrolitarrak honakoak dira:

### Herri nagusiak 
Tuli, Naganimora, Changtongya, Tizit, Tseminyu, Bhandari, Akuluto eta Pfutsero

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuko webgune ofiziala
Punjab (India)

**Punjab** (; ) Indiako ipar-mendebaldeko estatua da.

## Geografia 
Mugakideak mendebaldean Pakistango Punjab, iparraldean Jammu eta Kaxmir, ipar-ekialdean Himachal Pradesh, hegoaldean eta hego-ekialdean Haryana eta hego-mendebaldean Rajasthan ditu. Hiriburua Chandigarh, Haryana gertuko estatuaren hiriburua ere denez Indiako Batasun Lurraldea dena. Estatuko beste hiri nagusiak Mohali, Ludhiana, Amritsar, Patiala eta Jalandhar dira.

## Punjab eskualdea 
Indiako Punjab historikoki Punjabeko eskualdea izan da, Afganistango lurralde batzuk, Pakistango Punjab eta Ipar-Mendebaldeko Muga Probintzia eta Indiako Haryana, Himachal Pradesh, Jammu eta Kaxmirreko zenbait lurralde, Delhi eta Chandigarhekin batera. Ekialdeko Punjab edo Indiakoa 1966an banatu eta Haryana eta Himachal Pradesh sortu zituen.

"Punjab" hitza persierazko *panj* (پنج) *bost* eta *āb* (آب) *ura* hitzen lotura da, "Bost ibaietako lurra" esan nahi duena. Punjabeko bost ibai hauek Beas, Jhelum, Chenab, Ravi eta Sutlej dira.

## Banaketa administratiboa 
Punjabek 20 barrutitan banatuta dago. Hona hemen:

* Amritsar
* Barnala
* Bathinda
* Firozpur
* Fatehgarh Sahib
* Faridkot
* Gurdaspur
* Hoshiarpur
* Jalandhar
* Kapurthala
* Ludhiana
* Mansa
* Moga
* Mohali
* Muktsar
* Patiala
* Rupnagar
* Sangrur
* Shahid Bhagat Singh Nagar
* Tarn Taran

## Erlijioa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatuko webgune ofiziala