Paraná

**Paraná** (, , guaranieraz: *Ysyry Parana*) Brasil, Paraguai eta Argentina zeharkatzen dituen Hego Amerikako ibaia da. 4.880&nbsp;km luze da eta 2.582.672&nbsp;km²-ko arroa hartzen du. Rio Grande eta Paranaiba ibaiek osatua da, eta Rio de la Platan isurtzen du ura. Paraguai ibaia da adar nagusia. Ontziz ibil daiteke 3.215 km-tan.

## Izena 
*Paraná* hitzak «Itsasoaren senide» edo «Itsasoa bezalakoa» esan nahi du tupi hizkuntzan.

## Ibilbidea 
Paraná ibaia Brasilgo São Paulo, Minas Gerais eta Hegoaldeko Mato Grosso estatuen artean du sorburua, Rio Grande eta Paranaíba ibaien bilgunean. Salto del Guairá hiritik aurrera Brasil eta Paraguairen arteko muga egiten du 190&nbsp;km-tan, eta aurrerago Argentina, Paraguai eta Brasilen artekoa. Iguazu ibaiaren ahotik aurrera, Argentina eta Paraguairen arteko muga egiten du. Hortik mendebalderantz jotzen du Paraguai ibaia jaso arte; orduan hegoalderanzko norabidea hartzen du, Rio de la Platara isuri arte.

Ibilbidea hiru tartetan banatzen da:
* Goiko ibaibidea edo Goi Parana: (1.550 km), iturritik Paraguai ibaiaren ahoraino. Tarte honetako ibaiadar nagusiak:
** Ezkerraldetik: Tieté, Paranapanema, Ivaí, Piquirí eta Iguazu.
** Eskuinaldetik: Verde, Pardo, Ivinhema eta Monday.
* Erdiko ibaibidea edo Erdialdeko Parana: (722 km), Paraguai ibaiaren ahotik Diamante hiriraino. Tarteko ibaiadar nagusiak:
** Ezkerraldetik: Santa Lucía, Corrientes eta Guayquiraró.
** Eskuinaldetik: Paraguai, Negro eta Salado del Norte.
* Beheko ibaibidea edo Behe Parana: (298 km), Diamante hiritik Rio de la Plataraino. Tarteko ibaiadar nagusiak:
** Ezkerraldetik: Carcarañá eta Luján.
** Eskuinaldetik: Victoria eta Gualeguay.

### Hiri nagusiak 
[thumb|250px|Ibaia [Posadas eta Encarnación hirien artean]]
[thumb|250px|[Rosario Paraná ibaiaren ertzean]]

Parana–Paraguai ibaien arroan 75 milioi pertsona bizi dira. Arroan dauden hiri nagusiak São Paulo, Buenos Aires, Curitiba, Asuncion, Campinas eta Rosario dira. Ibai bazterreko hiri nagusiak, berriz, hauek dira:
* Tres Lagoas.
* Foz do Iguaçu
* Ciudad del Este
* Puerto Iguazú
* Posadas
* Encarnación
* Resistencia
* Corrientes
* Reconquista
* Santa Fe
* Paraná
* Rosario
* San Nicolás de los Arroyos
* Zárate
* Campana
* Buenos Aires

## Hidrometria 
Paranáren emaria 80 urtez (1904-1983 bitartean) neurtua izan da Corrientesen, Paraguai ibaiarekin elkartu ondoan. Gune horretan, drainatutako eremuak 2.661.392&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;72. Urteko batez besteko emaria 16.595 m³ segundoko da. Emari handiena martxoan du (21.400 m³/s), eta txikiena irailean (12.004 m³/s).

 
**Paranáren batez besteko emariak (m³/s), Corrientesen neurtuak****Datuak: 1904 eta 1983 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:300
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:22000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 18471 
  bar:Fév from:0 till: 21168 
  bar:Mar from:0 till: 21400 
  bar:Avr from:0 till: 19434 
  bar:Mai from:0 till: 17092 
  bar:Jun from:0 till: 17272 
  bar:Jul from:0 till: 15531 
  bar:Aoû from:0 till: 12757 
  bar:Sep from:0 till: 12005 
  bar:Oct from:0 till: 13973 
  bar:Nov from:0 till: 14534 
  bar:Déc from:0 till: 15504

PlotData=
  bar:Jan at: 18471 fontsize:S text: 18.471 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 21168 fontsize:S text: 21.168 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 21400 fontsize:S text: 21.400 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 19434 fontsize:S text: 19.434 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 17092 fontsize:S text: 17.092 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 17272 fontsize:S text: 17.272 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 15531 fontsize:S text: 15.531 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 12757 fontsize:S text: 12.757 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 12005 fontsize:S text: 12.005 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 13973 fontsize:S text: 13.973 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 14534 fontsize:S text: 14.534 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 15504 fontsize:S text: 15.504 shift:(-10,5)
  

## Ekonomia 
thumb|280px|Edukiontziak garraiatzeko itsasontzia Ramallo parean (Argentina)
Ibaia milioika pertsonentzako ur, janari eta energia iturria da, eta Hego Amerikako hiri handienetako batzuk (Brasilia, Buenos Aires, Sao Paulo) arro honetan kokaturik daude. Arrantza garrantzi handiko jarduera da, eta espezie batzuk, hala nola sabaloa (*Prochilodus lineatus*), komertzialki ustiatzen dira, bai herrialdean bertan kontsumitzeko, bai esportatzeko. Kirol arrantzan surubia (*Pseudoplatystoma fasciatum*) eta doradoa (*Salminus brasiliensis*) dira estimatuenak. Itaipuko presa, munduko bigarren indarretxe hidroelektrikorik handiena, Brasil eta Paraguairen arteko mugan dago.

Paraná-Paraguairena munduko ibai sistema nabigagarri garrantzitsunetako bat da, Argentina, Bolivia, Brasil, Paraguai eta Uruguaiko portuak Río de la Plata eta Ozeano Atlantikoarekin lotzen baititu. Bide nabigagarri horrek 3.400 kmko luzera dauka, Cáceres (Mato Grosso, Brasil) eta Nueva Palmira (Uruguai) artean. Konboi itzelak ibiltzen dira ibaian barrena, soja, kotoia, ekilorea, garia, lihoa, burdin harria, manganesoa eta beste produktu batzuk garraiatzen.

## Historia 
Juan Díaz de Solís 1515ean Paranara iritsi zenean, tupi-guarani herria bizi zen ibaiaren arroan. 1527an Sebastian Cabotok Sancti Spiritus gotorlekua eraiki zuen Parana ibaiaren mendebaldeko ertzean, eta 1536an alde horretan bertan Nuestra Señora de Mendoza herria eraikitzeko agindua eman zuen Pedro de Mendozak.

Arazo handiak sortu ditu ibai honek, energia hidroelektrikoa dela eta, Brasil, Paraguai eta Argentinaren artean; nolanahi ere, 1979. urtean itun bat sinatu zuten elkarrekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak