open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amerikanuak (dokumentala)

***Amerikanuak*** euskarazko dokumentala da, 2009an egina, Elkon, Nevadan (AEB). Gaur egun bizi diren bost amerikanoren bizipenak eta testigantzak jasotzen ditu. 2010eko Zinemaldian aurkeztu zen. EITB 1-ek estreinatu zuen telebistan.

## Sinopsia 
90 minutuko iraupena duen dokumentala da, bertan, Amerikako Estatu Batuetako mendebaldean, Elko-n (Nevada) bizi diren euskaldun etorkinen egunerokotasuna islatzen da. Ikuspuntu errealista batetik munduko euskal diasporaren zati batenegoeraerakusten da.

## Ekoizpena 
Filmaren zuzendaritza eta gidoia Nacho Reig-enak dira, ekoizpenean berriz, Zigor Etxebarria eta Jose Luis Barredo aritu ziren.

## Sariak eta aitortzak 
* 2011ko Goya Sarietan 8 izendapen izan zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal estatubatuarrak
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* On-line ikus-entzuteko (Primeran).
*  *Amerikanuak* dokumentalari buruzko erreportajea
*  Berde Produkzioen webgunea
Audience

**Audience** 2000ko hamarkadan eta Gernikan (Bizkaia) sortutako rock musika taldea da, batik bat ingelesez abesten dutena euskarazko abestiak tartekatuz.

## Taldekideak 
* Hannot Mintegia (ahotsa, gitarra, tronpeta)
* Gaizka Insunza (ahotsa, gitarra, pianoa)
* Ager Insunza (ahotsa, biolina, gitarrak, pianoa)
* Andoni Lauzirika (baxua)
* Mikel Sagarna (bateria, perkusioa).

## Diskografia 
* *Some lovely hands on dry skins* (Primeros Pasitos, 2001).
* *Second handed* (Noizpop, 2003).
* *Tryng wings on roots* (Noizpop, 2007).
* *A shake in calm water* (Bidehuts, 2009).
* *Audience plays Amerikanuak* (Bidehuts, 2010). "Amerikanuak (dokumentala)" lanerako egindakoa.
* *Big Affair* (Bidehuts, 2013)
* *Jai Alai Blues* (Bidehuts, 2016)
* *Isla* (Bidehuts, 2017)
**Tolesdurak* (Bidehuts, 2021)

## Moxal 
2019an Hannot Mintegiak proiektu propioa abiatu zuen, **Moxal** izenekoa. Inguruan hamar musikari elkartu eta 2019an bertan aurreneko diska kaleratu zuen, *Zaldikatu* izenekoa.

### Diskografia 
* *Zaldikatu* (2019, Forbidden Colours)

## Iruditegia 

Fitxategi:Bidehuts- 10 urte (38301954455).jpg
Fitxategi:Bidehuts- 10 urte (24317736027).jpg
Fitxategi:Bidehuts- 10 urte (25313124628).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Taldearen webgune ofiziala
Euskal Herriko artzainen historia

thumb|Fernando Aire Etxart "Xalbador".

**Euskal Herriko artzainak** ezagunak izan dira historian zehar eta munduko beste toki batzuetan. Izan ere, XIX. mendetik aurrera hemendik joandako asko artzain ibili ziren Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldean, esate baterako: Idaho, Kalifornia eta Nevada estatuetan, batik bat. Langiletzat oso preziatuak eta ondo ikusiak ziren euskaldunak oro har. Beste etorkinak bezala, batzuek itzultzea aukeratu zuten, eta beste batzuek han gelditzea erabaki.
 
Bestela, herri kirol moduan gaur egun eta hemen ohikoak dira artzain-txakur lehiaketak, guztien artean Oñatikoa oso ezaguna dena.

## XIX.-XX. mendeak 
## Gaur egun 
Lehen sektore ekonomikoak historian zehar edukitako paper nagusia atzean utzita, azken hamarkadetan gainbeherea nozitu dute munduko beste toki batzuetan bezala geurean ere bai. Bidegurutze horretan, 1977an EHNE (Euskal Herriko Nekazarien Elkartasuna) izeneko sindikatua sortu zuten Hego Euskal Herrian, tartean artzainen eskubideak defendatzeko helburuarekin. 1982an Euskal Herriko Laborarien Batasuna abiatu zuten Ipar Euskal Herrian antzeko planteamenduekin. Gainera, Europar Batasunaren garapenak ere dema handia ekarri zion sektoreari. Gaur egun artzain lanetan etorkinak ikustea gero eta ohikoagoa da, euskaldunak beste herrialde batzuetan iraganean ibili ziren bezala.

1997an, Itsasmendikoi artzain-eskola abian ipini zuten Arantzazun (Oñati), Euskal Herritik ez ezik kanpoaldetik ere interesatutako jendea jasotzen duena.

2011n, Euskal Herriko Artzainak Ameriketan elkartea sortu zuten, eta urte horretako irailean seigarren aldiz antolatu zuten Ipar Ameriketan ibilitako artzainei. Edizio honetan 700-1.000 artzain bilduko ziren Eugin eta Zubirin (Nafarroa).

## Artzain ezagunak 
Historia hurbilean zehar artzain ospetsuak izan ditugu "Xalbador" (1920-1976) bertsolari eta Erramun Martikorena (1943-) abeslari baxenabartarrak, abeltzaintzaz ez beste jarduerengatik famatu egin zirenak.

## Ikus, gainera 
* Euskal diaspora
* Euskal estatubatuarrak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Amerikanuak. Historia de la emigración vasca a América*
*  Euskal Artzainak Ameriketan Facebook orria.
* "Bakardadea eta lengoaia ez jakitea izan zen gogorrena" (Berria)
* Itsamendikoi artzain-eskola (Gomiztegi, Arantzazu)
Amager

**Amager** Danimarkako uharte garrantzitsueneako bat da. Azaleraz txikia den arren (95&nbsp;km² baino ez) herrialdeko laugarren populatuena da (171.210 biztanle), izan ere bertan baitaude Kopenhageko metropoli eremuko barruti batzuk. Danimarkako Hiriburu Eskualdearen barnean dago eta hiru udalerri ditu; Kopenhage bera, Tårnby eta Dragør.

## Historia 
Amager aspaldidanik populatua izan da. 1521 urtean Kristian II.a Danimarkakoak Herbehereetako nekazariak ekarri zituen, lurra landu eta Danimarkako Gortea eta Kopenhage bera hornitzeko.

XIX mendean Kopenhage uhartean zabaltzen hasi zen eta 1902an okupaturiko lurrak Kopenhage beraren menpe gelditu ziren. Gaur egun Islands Brygge, Kastrup, Amagerbro, Sundby eta Ørestad barrutiak metropoli eremuari dagozkio. Kopenhageko nazioarteko aireportua Kastrupen dago. Honetaz gain Tårnby eta Dragør herriak ere badaude Amagerren.

70. hamarkadan Amager zabortegi gisa erabili zen eta *Lorteøen* (Zaborraren uhartea) ezizena hartu zuen.

[thumb|ezkerrera|150px| Amager, satelite ikuspegia. Goian [Kopenhage ageri da.]]
## Ondasun nabarmenak 
* **Kalvebod Fælled**: Garai batean eremu militarra zen baina orain Natur Erreserba bihurtua dago.
* **Amagerstrand**: Uhartearen ekialdean dagoen hondartza artifiziala da, kirol kaia eta itsasaldeko paseo eta guzti egina.
* **Amager Bio**: Zinema, kontzertu eta kultur ekitaldietarako eraikina.

## Garraioa 
**Kopenhageko Nazioarteko Aireportua** (NAGE: CPH - NAZE: EKCH) bertan dago. Suedia eta Danimarka elkartzen dituen Øresund zubia ere bertatik hasten da. Kopenhage hiriburuareki elkartzen dituen beste zubi batzuk ere badaude, eta Kopenhageko metroa ere iristen da Amagerrera.

## Ikus gainera 
* Danimarkako uharte nagusiak

## Kanpo estekak
Erreferentzia (argipena)

**Erreferentzia** errealitatearen elementu edo sistema baten isla edo horri buruzko informazioa eman nahi horrekiko erlazioa duen hura da. Erreferentea erreferentziak azaltzen duen errealitatearen elementu edo atala bera da. Terminoak erabilera zenbait ditu:

* erreferentzia-sistema, fisikako kontzeptua
* erreferentzia-lana, informazio zehatz bat modu azkarrean aurkitzeko liburuak, entziklopediak adibidez.
* Aipu eta erreferentzia bibliografikoak
## Kanpo estekak
Hirurehun eta hirurogeita hamabi

**Hirurehun eta hirurogeita hamabi** (372) hirurehun eta hirurogeita hamaikaren ondoren eta hirurehun eta hirurogeita hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Alemaniako Konstituzio Auzitegia

[thumb|250px|eskuinera|Alemaniako Konstituzio Auzitegiaren eraikina [Karlsruhe hirian.]]

**Alemaniako Konstituzio Auzitegi Federala** (alemanez *Bundesverfassungsgericht*) Alemaniako Errepublika Federaleko legeen konstituzionalitatea kontrolatzearen arduradun den konstituzio organoa da. Egoitza Karlsruhe hirian du. Bi senatuz osatuta dago, bakoitzak zortzi kide ditu, hauetako lau Bundestageko batzorde batek hautatutakoak dira, aldiz beste lauak Bundesrat organoak hautatutakoak dira, betiere hautatuta izateko hiru herenen gehiengoaren bozka behar delarik. Quorum handi hau lortzeko gehiengo politikoa eta oposizioaren arteko akordio eta adostasunen beharra du, honekin politikaren independentzia eta epaileen inpartzialitatea lortu nahi da. Orokorrean, hautatutako pertsonak ez daude inongo alderdi politikori atxikiak edo lotuak.

Konstituzio Auzitegi Federalak gainontzeko beste konstituzio organoen helegiteak jaso ditzake, baina baita banako pertsonen helegiteak ere, hauek estatu organo baten lege, administrazio edo auzitegi jarduerek euren oinarrizko eskubideak urratu dituztela uste edo irudituz gero.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta hirurogeita hamalau

**Hirurehun eta hirurogeita hamalau** (374) hirurehun eta hirurogeita hamahiruaren ondoren eta hirurehun eta hirurogeita hamabostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Hirurehun eta hirurogeita hamahiru

**Hirurehun eta hirurogeita hamahiru** (373) hirurehun eta hirurogeita hamabiaren ondoren eta hirurehun eta hirurogeita hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.
Hirurehun eta hirurogeita hamabost

**Hirurehun eta hirurogeita hamabost** (375) hirurehun eta hirurogeita hamalauaren ondoren eta hirurehun eta hirurogeita hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Telephone

**Telephone** Lady Gaga abeslari estatubatuarraren abesti bat da. Lady Gaga, Rodney Jerkins, LaShawn Daniels, Lazonate Franklin eta Beyoncé sortua, 2010. urtearen otsailaren argitaratu zen munduan zehar, The Fame Monster EP albumeko bigarren abesti bezala.

## Kanpo estekak 
* Telephone (Official Video) Youtube
Esku alfabeto

thumb|300px
**Esku alfabetoa** edo **alfabeto daktilologikoa** zeinu hizkuntzaren osagarritzat erabiltzen den alfabetoa da. Sistema hau, berez, sistema ortografikoaren moldaketa bat da: eskuen posizioen bitartez alfabetoko letra guztiak azaltzen dira. Beste modu deskriptiboagoaz azaltzeko, airean idaztea bezala dela esaten da. Sistema honen bidez pertsona gorrek hitz berriak edo arraroak direnak azaltzen dituzte. Esaterako Mongoliako hiriburua Ulan Bator dela esateko ziuraski hemen erabiltzen diren keinu hizkuntzetan ez dira zeinu propioak izango; ondorioz, letraz letra azaldu behar da. Logikoa denez, alfabeto hau hizkuntza bakoitzean moldatu behar da; euskara bere sistema propio dauka nahiz eta oso erabilia ez izan; horretan euskararen berezko letrak (tz, ts, tx) azaldu daitezkeen modu zuzenagoan. Zoritxarrez Hegoaldean espainierarena eta Iparraldean frantsesarena erabiltzen dira.

‎

thumb|ezkerrera| Esku alfabeto espainiarra.

## Ikus, gainera 
* Esku alfabeto frantsesa
* Esku alfabeto espainiarra
* Zeinu hizkuntza
* Gortasun

## Kanpo estekak
Øresund zubia

**Øresund zubia** (danieraz *Øresundsbroen*, suedieraz *Öresundsbron*) Danimarka eta Suedia elkartzen dituen zubi luzea da. Zehatzago esanda, Kopenhage eta Malmö elkartzen ditu Øresund itsasartean barrena. 1999ko abuztuaren 14rako bukatua bazegoen ere 2000ko uztailaren 1ean inauguratu zuten.

## Egitura 
ezkerrera|thumb|**Øresund** zubia airetik
Bi trenbide eta autoentzako lau karril dauzka, Europan trena eta errepidea batzen dituen zubi luzeena delarik. 7845 metroko luzera du, zabalera 23'5 metrotakoa da eta pisua azkenik 82.000 tonatakoa. Aipaturiko ia zortzi kilometroek Øresund itsasartearen erdia inguru betetzen dute, gainerakoa *Peberholm* uhartea artifizialak (4055m) eta ur azpiko tunelak (3510m) osatzen dute.

Zubiak 57 metrotako altuera badu ere itsasontzi gehienek tunela dagoen eremua erabiltzen dute zeharkaldia egiteko. Zubiaren erdialdean bi dorrek esekia dago zubia. Dorreen altuera 204 metrotakoa da, eta zubiek esekitzen duten zatia 490 metro luzerakoa.
Fitxategi:Øresund Bridge from the air in September 2015.jpg|Zubia airetik 2015ean
Fitxategi:ORESUNDBRIDGE WIDE.jpg

## Garraioa 
Hogei minuturo ateratzen dira trenak Malmöra edo Kopenhagera. Tartean Kopenhageko aireportuan gelditzen da.

Errepidez bidaiak 15 eta 20 minutu artean irauten du, eguraldiaren arabera nabarmen alda daitekeelarik. Ordainsaria 20€koa da motoentzat, 39€koa autoentzat, 105€koa kamioientzat eta 150€koa autobusentzat.
Fitxategi:Oresund-tunnel.jpg
Fitxategi:Øresund incl HH Ferry Route.JPG|Ferry-bidea Itsasarteko iparraldean eta zubia hegoaldean

## Ikus, gainera 
* *Bron* (telesaila)

## Kanpo estekak
Horsens

**Horsens** Danimarkako Erdialdeko Jutlandiako eskualdearen erdialdean dagoen hiria da, hirugarren handiena Århus eta Randersen atzetik.

## Geografia 
*Horsens fiordo*ko hiria da. Glaziarren morrenek sorturiko muino eta ibar apalen gainean kokatzen da. Århustik 50 kilometro hegoaldera dago.

## Historia 
Badirudi Horsens izena aintzinako danierazko *hors* (zaldia) eta *næs* (lurraldea) hitzen elkarketak sortu zuela, XII menderako jadanik *Horsenes* izena agertzen baita. X mendeko herri jentilak hiriko lege kodea eratu zuen 1200 urte inguruan. Garai hortan Sven III.ak eta Valdemar I.ak txanponak egin zituzten hirian.

1300 urtean harresietatik at zabaltzeari ekin zion eta hiria eta kaia lubaki batek inguratu zituen. Hiriaren oparoaldi honek ordea atzerakada izan zuen suediarren aurkako gerrak zirela eta.

XVIII mendearen bukaeran Katalina II.ak Errusiatik kanporatutako printzeak bizi izan ziren Horsensen 28 urtez.

XIX mendean industrializazioa iristearekin batera populazioa nabarmen handitu zen. Gaur egun Danimarkako bederatzigarren hiri handiena da.

## Kultura 
Azken hamarkadan Horsenseko udalak ahalegin handia egin du kulturaren alde. Bertan izan dira hainbat musika talde internazional, hala nola, Madonna, Iron Maiden, Joe Cocker, Elton John, Bob Dylan, Bryan Adams, David Bowie, R.E.M., Paul McCartney, The Rolling Stones, AC/DC eta U2.

Bestalde urtero abuztuko azken astebukaeran **Europako Ertaroko Jaialdia** antolatzen dute (danieraz *Europæisk Middelalderfestival*). Horsens Europa iparraldeko ertaroko merkatu handiena bihurtzen da.

## Hiritar ezagunak 
* Vitus Bering (1681-1741), itsasgizon eta esploratzailea.

## Iruditegia 

Irudi:Horsens highrises.jpg|Kai aldeko etxeorratzak.
Irudi:Sønder Vissing kirke (Horsens).JPG|Sønder Vissing eliza.
Irudi:Horsens - gågaden.jpg|Erdiko kalea.
Irudi:European Medieval Festival Horsens 1997.png|Europako Ertaroko Jaialdia.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Hiriko webgune ofiziala
*  Turismo bulegoko webgune ofiziala
*  Ertaroko merkatuaren webgune ofiziala
Trebiñu (argipena)

**Trebiñu** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimoak 
### Euskal Herrian 
* **Trebiñu**, Arabako udalerria.
* **Trebiñu**, Arabako herria, Trebiñu udalerriko nagusia.
* **Trebiñu**, barrendegia, Trebiñu eta Argantzon udalerriek osatua.

## Beste batzuk 
* **Trebiñuko auzia**, Trebiñuko barrendegiaren adskripzio administratiboari buruzko eztabaida.
* **Trebiñuko Eskualdeko Garraioa**, Eskualdeko Garraioa sareko lineak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* **Treviño** hainbat adierari buruzko argipen orria.

## Kanpo estekak
Hvidovre

**Hvidovre** Kopenhageren metropoli eremuko udalerria da Danimarkako Hiriburu Eskualdean dagoena. 49.380 biztanle ditu (2008).

## Kokapena 
Ekialdean Brøndby eta mendebaldean Kopenhage ditu, izan ere hiriburuaren erdigunetik 10 kilometro hego-mendebaldera baitago. Iparraldean Rødovre eta hegoaldean itsasoa.

## Deskribapena 
Udalerria Avedøre, Hvidovre, Risbjerg eta Strandmark parrokiak elkartuz sortu zen 1970an eta 2007ko erreforman berdin jarraitu zuen. **Hvidovre** izena bere eliza zuriak ematen dio, izan ere danieraz *hvid* hitzak zuria esan nahi baitu. Auzoko Rødovretik bereizteko jarritako izena izango zen, hango eliza gorria baita (danieraz *rød* gorria da).

Hvidovre bi elementurengatik da ezaguna, alde batetik bertako futbol taldea den Hvidovre IF taldeagatik eta bestetik Lars von Trier zinemagilearen *Filmbyen* ekoiztetxea bertan dagoelako.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Forever Young (Alphaville)

**Forever Young** (euskaraz *Betiko Gazte*), 1983an Alphaville alemaniar musika taldeak izen bereko *Forever Young* diskoan kaleratu zuen abesti bat da.

## Kanpo estekak 
* *Forever Young* abestiaren bideoklipa ikusgai. Youtube.com
Maybe I'm a Leo

'''Maybe I'm a Leo'* (euskaraz *Beharbada Leo Bat Naiz*) 1972an Deep Purple ingeles rock musika taldeak *Machine Head* diskoaren barnean kaleratu zuen abesti bat da.

## Kanpo estekak 
* *Maybe I'm a Leo* abestia entzungai. Youtube.com 
* *Maybe I'm a Leo'' abestia 1972an zuzenean entzungai. Youtube.com
Dirty Deeds Done Dirt Cheap (abestia)

***Dirty Deeds Done Dirt Cheap*** (euskaraz *Lan Zikinak Prezio Merkean*) 1976an AC/DC australiar musika taldeak izen bereko *Dirty Deeds Done Dirt Cheap* diskoaren barnean kaleratutako abesti bat da.

## Kanpo estekak 
* *Dirty Deeds Done Dirt Cheap* abestia entzungai
Hvidovre IF

**Hvidovre IF** (*Hvidovre Idrætsforening*) aspaldiko kluba da izan ere 1925eko urrian sortu baitzen Kopenhageko metropoliaren barnean dagoen Hvidovre udalerrian. Aurten bigarren mailan aritzea tokatzen bazaio ere 60, 70 eta 80. hamarkadetan talde indartsua izan zen. Guztira hiru liga eta Kopa bat irabaziak ditu.

Gaur egun Danimarkako maila apaletan ari da jokatzen.

## Palmaresa 
* Liga (3): 1966, 1973, 1981
* Kopa (1): 1980

## Jokalari ezagunak 
* Peter Schmeichel: 90. hamarkadan Manchester Unitedeko atezain titularra izan zena.

## Kanpo estekak
Bad Romance

**Bad Romance** Lady Gaga abeslari estatubatuarraren abesti bat da. Lady Gaga eta RedOne sortua, 2009. urtearen urriaren argitaratu zen munduan zehar, The Fame Monster EP albumeko lehen abesti bezala.

## Kanpo estekak 
* Bad Romance (Official Video) Youtube
Every Teardrop Is a Waterfall

**Every Teardrop Is a Waterfall** (euskaraz *Malko bakoitza urjauzi bat da*) 2011ko ekainaren 3an Coldplay ingeles musika taldeak *Mylo Xyloto* diskoaren barnean kaleratu zuen abesti bat da.

## Kanpo estekak 
* *Every Teardrop Is a Waterfall* abestia entzungai. Youtube.com
Aristoteles Onassis

**Aristoteles Sokrates Onassis**, grezieraz *Αριστοτέλης Σωκράτης Ωνάσης* edo *Aristotelis Sokratis Onasis* (1906ko urtarrilaren 20a, Esmirna, Otomandar Inperioa &ndash; 1975eko martxoaren 15a, Neuilly-sur-Seine, Frantzia) XX. mendeko greziar ontzigintzako enpresaburu ospetsuena izan zen, bai eta bere garaiko gizon aberatsena ere. Esaera baten arabera, "bere aktibo guztiak salduko balitu, Wall Streetek dardar egingo luke".

Birritan ezkondurik egon zen, lehenbizi Athina Mary Livanosekin, eta bigarrenik Jacqueline Bouvier Kennedyrekin. Maria Callas opera abeslariaren bikote ere izan zen: harremana ezkontzaz kanpo hasi zen, 1957an, biak nor bere aldetik ezkonduta zeudela, eta Onassis Jacqueline Kennedyrekin ezkontzean bukatu zen.
Errodrigo Iruñekoa

**Errodrigo Iruñekoa** (1144 baino lehen – 1177ko iraila baino lehen) Iruñeko Erresumako infantea eta Montescagliosoko kondea izan zen.

Aita Gartzia V.a Nafarroakoa zuen eta ama berriz ezezaguna. Batzuk sasikotzat jo arren, Margarita Iruñekoak neba moduan egin zuen eta beraz bere ama Margarita l'Aiglekoa izango zatekeen. 1166an Siziliara joan zen non Margarita erregeordea zen. Bertan jatorrizko Errodrigo (latinez: *Rodericus*) Henrike (latinez: *Henricus*) izatera pasa zen.

Italian bi aldiz matxinatu eta boterea lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Nafarroakoa

**Beatriz Nafarroakoa** Nafarroako Erresumako infanta hauen izena izan zen:
* Beatriz Nafarroakoa (1242-1295), Tibalt I.a Nafarroakoaren alaba.
* Beatriz Nafarroakoa (1392-1407), Karlos III.a Nafarroakoaren alaba.

## Kanpo estekak
Filipe Nafarroakoa

**Filipe Nafarroakoa** (?, 1336 – Vernon, 1363ko abuztuaren 29a) Nafarroako Erresumako infantea eta Longuevilleko kondea izan zen.

thumb|150px|Filipe Longuevilleko kondearen armarria

## Biografia 
1353an, Karlos II.a Nafarroakoa anaiarekin batera, Joan II.a Frantziakoarengandik aldendu eta honen jarraitzaile nagusia zen Karlos de la Cerda erail zuen. Bar konderria defendatzera lagundu zuen. Konderria konkistatzea saiatu zuenean, atxilotu zuten.

1356ko urtarrilean, ingelesak lagundu zituen Normandian. Normandiako kanpainan Eduardo III.a Ingalaterrakoaren ordezkari militarra izan zen. Poitiersko guduan nafarrak zuzendu zituen Printze Beltzaren alde.

1360ko Bretignyko hitzarmenean Nafarroa ordezkatu zuen. Berriro frantziarren alde egin eta Bertrand du Guesclinekin batera borrokatu zuen.

1363an Gurutzadetara zihoala hil zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1353ko ekainaren 13an Marle eta Casseleko jauna zen Roberto Casselkoa eta Joana Bretainiakoaren alaba zen Yolanda Dampierre ezkondu zuen baina ez zuten seme-alabarik izan.

Jeannette d'Aisy maitalearekin, berriz, bi seme izan zituen:
* Lancelot.
* Robine.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Nafarroakoa (1242-1295)

**Beatriz Nafarroakoa** edo **Beatriz Xanpainakoa** (?, 1242 – Villaines-en-Duesmois, 1295eko uztaila) Nafarroako Erresumako infanta izan zen.

## Biografia 
1258an Beatrizek arrazoi politikoak zirela medio Oto IV.a Borgoinakoa ezkondu zuen. Hau alarguna zen eta zenbait seme-alaba izan zituzten:
* Oto (1260–1288) Avallongo bizkondea, Margarita Borgoinakoa ezkondu zuena.
* Margarita († 1300), Vitteauxko andrea, Joan I.a Chalon-Arlaykoa ezkondu zuena.
* Joan († 1295)
* Beatriz (1260–1329), Grignongo andrea, Oto XIII.a Lusignangoa ezkondu zuena.
* Elisabet (1270–1323), Vieux-Châteaukoa andrea, Rodolfo I.a Alemaniakoa ezkondu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarita Champagnekoa

**Margarita Nafarroakoa** (?, 1240 – ?, 1307ko urriaren 3) Nafarroako Erresumako infanta izan zen.

## Biografia 
1255ean Margaritak arrazoi politikoak zirela medio Federiko III.a Lorrenakoarekin ezkondu zen. Zortzi seme-alaba izan zituzten:
* Tibalt (1263–1312), Lorrenako dukea
* Matias († 1282), Beauregardeko jauna
* Federiko († 1299), Orléanseko apezpikua
* Federiko († 1320) Plombiéres, Romont eta Brémoncourteko jauna
* Gerardo († 1317)
* Elisabet († 1335), Luis III.a Bavariakoa, Henrike Sullykoa eta Henrike III.a Vaudémontekoa ezkondu zituena.
* Katalina, Conrado III.a Friburgokoa ezkondu zuena.
* Ines, Joan II.a Harcourtekoa ezkondu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Slagelse

**Slagelse** Danimarkako Seelandia eskualdeko udalerria da, Sjælland uhartearen mendebaldeko kostan dagoena.

## Historia 
981 urtean eraikitako Trelleborg gaztelu bikingoaren hondarrak daude. Gotorleku garrantzitsua izan zen, *Eraztun itxurako gotorlekuen multzoan* baitzegoen. Harresi batek inguratzen zuen eta 1.300 pertsona sar zitezkeen barnean.

XI mendean merkatal herri garrantzitsua izan zen. Garai hartakoak dira herriko eraikin garrantzitsuenak, batez ere **Antvorskov monasterioa**, Maltako Ordenak eraikia. Valdemar I.a ordena honetako partaidea zen eta 1165ean Ordenak Rodasen zeukan monasterioari laguntzeko eraiki zuen, baina gurutzadak bukatzerakoan herritarrei laguntzeko erabili zen, batez ere legendunei. 1536ko erreformaren ondoren erregeen egoitza izan zen baina 1585ean apaizetxe bihurtu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* **Antvorskov monasterioa**
* **Trelleborg**

## Ekintzak 
Sidecardun motoen Danimarkako txapelketa jokatzen da urtero.

## Hiri senidetuak 
* 
*
Klima kontinental

**Klima kontinentala**, itsasbazterretik urrun daudelako edo haizeak eta prezipitazioak kontinentearen barnealdetik jasotzen dituztelako, ozeanoen eraginik ez duten latitude ertaineko eskualdeetako klima da. Honen ezaugarri nagusia urtaroen arteko tenperatura alde handia da (30 °C baino gehiago). Udak oso beroak eta neguak oso hotzak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbara Hutton

**Barbara Hutton** (1912ko azaroaren 14a, New York &ndash; 1979ko maiatzaren 11, Beverly Hills, Kalifornia) estatubatuar prentsa arrosako pertsonaia ezaguna eta XX. mendeko lehenbiziko emakume aberatsetako bat izan zen. Bere bizitzan zehar pairatutako ezbehar eta amodio hausturak zirela eta, garaiko prentsak *neskato aberats gaixoa* ezizena ipini zion.
Txukotka

**Txukotka** () edo **Txukotka Barruti Autonomoa** (; ) Errusiako subjektu federal bat da, Barruti Autonomoa zehazki, Ekialde Urruneko Barruti Federalean kokatua. 737.700&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 50.526 biztanle besterik ez zituen. Hiriburua Anadyr da.

## Geografia 
Txukotka Siberiako ipar-ekialdeko muturrean dago, Bering itsasoaren ertzean. Eskualde menditsua da, Anadyr ibaiaren arroa izan ezik.

## Demografia 
## Argazkiak 

Fitxategi:BarykovaCape.JPG|Barikova lurmuturra
Fitxategi:Apapelgino.jpg|Apapelgino
Fitxategi:Ayon.jpg|Aion
Fitxategi:Dancers in Lorino.jpg|Dantzariak Lorinon
Fitxategi:Maly Anyuy River.jpg|Mali Aniui ibaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txukotk barruti autonomoaren webgunea
Nunilona Enekoitz

**Nunilona, Nunila edo Ona Enekoitz Iruñekoa** (?, 803 inguru – ?, ?) Iruñeko Erresumako infanta eta Aragoiko kondesa ezkontidea izan zen.

## Biografia 
Aita Eneko Arista eta ama Oneka Beraskoitz izan zituen. Gartzea Enekoitzen arreba izan zen. Gartzea I.a Garindoitz baskoi noblea ezkondu zuen, 820 inguruan bere aitaginarrebaren laguntzari esker Aragoiko konderria eraso eta konkistatu zuena.

Seme ezagun bakarra izan zuten, Garindo Gartzeitz hain zuzen ere, 833an aita konderrian ordezkatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antsa Gartzeitz Iruñekoa

**Antsa Gartzeitz Iruñekoa** (?, 862 inguru – ?, X. mendea) Gartzia Ximenitz erregeorde edo erregekidearen alaba izan zen.

## Biografia 
Rodako kodexaren arabera, ama Oneka "Zangozako matxinoa" izan zuen.
Lehendabizikoz Orti I.a Gartzeitz Nafarroakoaren semea zen Eneko Ortitz ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituen:
* Orti Enekoitz Iruñekoa.
* Oria, Munio Garzeitz ezkondu zuena.
* Lopa, Antso Lopitz Arakilgoa ezkondu zuena.

Bigarrenez Aragoiko kondea zen Garindo II.a Aznaritz ezkondu eta beste hiru seme-alaba izan zituen:
* Aznar Garindoitz
* Andregoto Garindoitz, (910-972), 922 eta 925 artean Aragoiko kondesa eta Gartzia I.a Nafarroakoa, Iruñeko erregea (925-970) ezkondu zuena. Erregeak 940an Andregoto arbuiatu zuen.
* Beraskita Garindoitz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Allan Simonsen

**Allan Rodenkam Simonsen** (Vejle, 1952ko abenduaren 15a - ) futbol jokalari daniarra izan zen. 1977an Urrezko Baloia eman zioten Borussia Mönchengladbach talde alemaniarrean ari zela.

## Ibilbidea 
Bederatzi urte zituela sartu zen bere herriko futbol taldean eta Vejle BKren talde handiarekin 1971ean egin zuen debuta, taldearen garai onenetako batean, izan ere 1971ean bertan Liga irabazi baitzuen eta 1972an Liga eta Kopa eskuratu baitzituen.

1972an Alemaniako Bundesligako talde onenetako batek fitxatu zuen aurrelari txikia. Borussia Mönchengladbach taldean sei denboraldi egin zituen Alemaniako hiru Liga eta Kopa bat irabaziz eta Europa mailan bi aldiz UEFA Kopa eta Europako Kopan finala jokatuz 1977an. Urte honetan bertan Allan Simonsenek Urrezko Baloia jaso zuen.

Alemaniatik Kataluniara etorri zen Futbol Club Barcelonan jokatzera. Taldea trantsizio garaian zegoen arren Errege Kopa bat eta Europako Errekopa bat irabazi zituen. 1982 denboraldiaren bukaeran Barcelonak Diego Armando Maradona fitxatu zuen eta atzerritarren kupoak zirela eta Simonsenek alde egin behar izan zuen.

Ingalaterrara joan zen Premier Leagueko Charlton Athletic F.C. taldera, baina ordaintzen ez ziotenez denboraldi erdian taldea utzi zuen bere herriko Vejle BK-ra itzultzeko. Bertan jokatu zituen azken denboraldiak.

Danimarkako selekzioarekin 55 partida jokatu zituen, tartean 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1984ko Europako Futbol Txapelketan eta 1986ko Munduko Futbol Txapelketa. 20 gol sartu zituen guztira.

## Entrenatzaile ibilbidea 
Vejle BKn hasi zuen entrenatzaile ibilbidea. Bertan egon zen hiru denboraldiz (1991-1994). Ondoren Faroetako (1994-2001) eta Luxenburgoko (2001-2004) selekzio nazionalak gidatu zituen. 2011ean FC Fredericia talde daniarraren entrenatzailea da.

## Palmaresa 
Danimarkan:
* Vejle BK:
** Liga (2): 1971, 1972
** Kopa (1): 1972

Alemanian:
* Borussia Mönchengladbach:
** Bundesliga (3): 1975, 1976, 1977
** Kopa (1): 1973

Katalunian:
* Futbol Club Barcelona:
** Kopa (1): 1981

**Europako lehiaketak:**
* UEFA Kopa (2): 1975, 1979
* Europako Errekopa (1): 1982
* Urrezko Baloia (1): 1977
Guldborgsund

**Guldborgsund** Danimarkako Seelandia eskualdeko udalerria da, Falster uhartea eta Lolland ekialdea hartzen dituena. Herri nagusia **Nykøbing Falster** da eta bertan dago udaletxea.

## Udalerria 
2007ko erreforman sortu zen Nykøbing Falster, Nysted, Nørre Alslev, Sakskøbing, Stubbekøbing eta Sydfalster herriak elkartzerakoan. Izena Falster eta Lolland uharteak banatzen dituen *Guldborgsund* itsasarteak ematen dio.

## Nykøbing Falster 
XII mendean Falster uhartean *Guldborgsund* itsasartea kontrolatzeko eta lurraldea wendoen erasoetatik babesteko helburuaz eraikitako gotorlekuaren oinean eratuz joan zen herria. Gotorlekua gaztelu bihurtuz joan zen, eta alargundutako erreginen bizilekua izan zen. Erregina hauetako asko alemaniar jatorrikoak zirenez alemaniarren kolonia sortu zen herrian.

XVIII medean Daniar Koroaren zorrak ordaintzeko Falster uhartea saldu egin zen eta gaztelua behera bota zuten. Gaur egun hondarrak baino ez dira gelditzen.

Hiria handituz joan zen eta itsasartearen beste aldean Sundby herrixka sortu zen. *Federiko IX.a zubiak* elkartzen ditu alde biak gaur egun.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Tsarraren etxea (*Czarens Hus*)**: Nykøbing Falsterren dagoen 1700ko egurrezko etxea, ziurrenik herriko etxerik ezagunena. Horrela deitzen da bertan egon baitzen Petri I.a Errusiakoa. Etxe zaharragoak ere badaude 1580ko bat kasu.
* **Aalholm gaztelua (*Aalholm Slot*)**: Nysted herriko kaia zaintzeko 1200 inguruan eraikia izan zen. Danimarkako gotorleku zaharrenetakoa da.
* **Middelaldercentret*': Ertaroko herri bat irudikatzen duen aire libreko museoa da. Sundby herrixkan dago

## Irudiak 

Image:Nykøbing Falster - Czarens Hus.jpg|Tsarraren etxea Nykøbing Falsterren.
Image:Nykøbing Falster Klosterkirke2.JPG|Nykøbing Falsterko apaizetxe zaharra.
Image:Nysted - Aalholm Slot fra vandsiden.jpg|Aalholm gaztelua Nysteden.
Image:Nykøbing Falster - Middelaldercentret.jpg|*Middelaldercentret* Sundbyn.

## Kanpo estekak
Galiziako Kostazain Zerbitzua

**Galiziako Kostazain Zerbitzua** (gaztelaniaz *Servicio de Guardacostas de Galicia* eta galizieraz *Servizo de Gardacostas de Galicia*), ez ofizialki **Galiziako Kostazainak** izenez ere ezaguna da (gaztelaniaz *Guardacostas de Galicia* eta galizieraz *Gardacostas de Galicia*) Espainiako Galizia autonomia erkidegoko kostaldea zaindu, behatu, bilaketa eta erreskate lanak burutu eta itsas ingurunea babesteko ardura duen erakunde bat da. Kostazain Zuzendaritzaorde Nagusiaren bitartez Galiziako Xuntaren Itsas Arloetako Sailaren menpe dago.

2004ko apirilaren 21ean 2/2004 legearen ondorioz sortu zen.

## Kanpo estekak
Galiziako Portuak

**Galiziako Portuak** () Espainiako Galizia autonomia erkidegoko portuak kudeatzen eta administratzen dituen erakunde publiko bat da. Galiziako Xuntaren Itsas Kontseilaritzaren menpe dago.

Bere jarduera 1996an hasi zuen, eta Galiziako 122 portu eta itsas instalazioak kudeatzeaz, mantentzeaz eta ustiatzeaz arduratzen da. Instalazio horietan arrantzako, itsaskitegietako, merkataritzako eta itsas kiroletako jarduerak egiten dira. Galiziako portuen administraritza kontseiluko gaur egungo lehendakaria José Manuel Álvarez-Campana da.

Galizian portu agintaritzek kudeatzen dituzten interes orokorreko bost portu daude: Ferrolgo portua, A Coruñako portua, Villagarcíako portua, Maríngo portua eta Vigoko portua.

## Kanpo estekak 
* Galiziako Portuak erakundearen webgunea
Pontevedrako kirol-portua

**Pontevedra kirol-portua** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Pontevedra hiriko kirol-portu bat da. Lérez ibaia itsasoratzen den lekuan dago, Pontevedrako itsasadarran.

## Kanpo estekak
Palais Bourbon

**Palais Bourbon** edo **Bourbon jauregia** Frantziako Paris hiriburuan dagoen jauregi bat da. Sena ibaiaren ertzean, Parisko 7. barrutian dago eta Frantziako Biltzar Nazionalaren egoitza da. Alboetan Concorde zubia eta Concorde plaza ditu.

1722-1728 bitartean Giardini, Pierre Cailleteau, Jean Aubert eta Jacques V Gabriel arkitektoek eraiki zuten. Frantziako monumentu historikoa da.

## Informazio praktikoa 
* Helbidea: 126 Rue de l'Université, 75355 Paris, Frantzia
* Geltokiak:
** 15px15px Assemblée Nationale
** 15px15px15px Invalides
** 15px15px Invalides

## Kanpo estekak 
* Frantziako Biltzar Nazionalaren webgunea
Oneka Gartzeitz Iruñekoa

**Oneka Garzeitz** edo **Oneka Iruñekoa** (?, 860 inguru – ?, X. mendea) Iruñeko Erresumako infanta eta Aragoiko kondesa ezkontidea izan zen.

Aita Gartzia Enekoitz eta ama Urraka Ximenitz izan zituen. Orti Gartzeitzen arreba izan zen. Aznar II.a Garindoitz Aragoiko kondea ezkondu eta hiru seme-alaba izan zituzten:

* Garindo II.a Aznaritz, konderria jarauntsi zuena.
* Gartzia Aznaritz
* Antsa Aznaritz, Muhammad al-Tawil Huescako *wali* musulmana ezkondu zuena.

## Biografia 
Lacarraren “Textos Navarros” argitalpenari so egiten badiogu, zeina Rodako Genealogietan oinarritzen den, Gartzia Enekoitzen seme-alaben artean Oneka Gartzeitz izeneko alaba bat ageri dela ikus daiteke. Gartzia Enekoitzen semea ere izango zen Antso Gartzeitzek ezezaguna dugun emakume batekin izan zuen Aznar Santxitz Larrungoa, zeina Oneka Fortunitzekin ezkondu zen:

“*Asnari Sanzionis accepit uxor domna Onneca, Furtuni Garseanis filia, et genuit Santio Asnari, et domna Tota regina, et domna Sanzia. Ista Onneca postea accepit uirum regi Abdella, et genuit Mahomat Iben Abdella*”.

“Aznar Santxitzek emazte bezala jaso zuen Oneka anderea, Fortun Gartzeitzen alaba, eta Antso Aznar, Tota erregina anderea eta Antsa anderea erditu zituen. Oneka honek gero ˤAbd Allāh erregea senartzat onartu zuen, eta Muḥammad ibn ˤAbd Allāh erditu zuen.”

Parrafo honetan Oneka anderea Kordobako omeyatarren gortean zegoela ikus dezakegu. Oneka Fortún, antzinako testu hauen arabera, Aznar Sánchezekin ezkondu zen, Toda andrearen eta Sancha andrearen ama izan zen. Gainera, haren senarra zen ˤAbd Allāh ibn Muḥammadekin batera (gerora emir) Muḥammad ibn ˤAbd Allāhren ama eta ˤAbd al-Raḥmān ibn Muḥammaden amona izan zen. Ondorioz, ˤAbd al-Raḥmān III.aren aita zena eta Toda andrea, Iruñeako erregina, neba-arreba izango ziren (behintzat erdizka). Honetan historialari ia gehienak ados daudela dirudi, nahiz eta gaiak zenbait zailtasun aurkezten dituela onartu behar den.

Horretaz gain, esan beharra dago Onekaren inguruan gertatzen dela dokumentatutako lehenengo harreman endogamikoa Iruñeako erregetzan. Iñigotarren dinastiaren hasieran kokatu beharko genuke, IX. mendearen erdialdean. Assona, Iñigo Aristaren alaba, eta Musa ibn Musa, Musa ibn Fortún eta Onekaren semearen arteko lotura izan zen. Osaba eta ilobaren arteko lotura litzateke, Oneka Iñigo Aristaren eta Musa ibn Musaren ama eta, aldi berean, Assonaren amona litzatekeelako.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bohemiako Erresuma

**Bohemiako Erresuma** (txekieraz *České království*, alemanez *Königreich Böhmen* eta latinez *Regnum Bohemiae*) 1198 eta 1918 bitartean Erdialdeko Europan kokaturiko erresuma bat izan zen. Izatez, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean zegoen, 1815. urtetik aurrera Austriar Inperioaren barnean eta azkenik 1867 eta 1918 bitartean Austria-Hungariako Inperioaren barnean egon zen. Azkenik, 1918an desagertu eta bere lurraldeak Txekoslovakia herrialdea izatera igaro ziren.

## Ikus gainera 
* Bohemia

## Kanpo estekak
Xanpaina leinua

200px|thumb|Xanpaina leinuaren erregeen armarria
**Xanpaina** Frantzian jatorria zuen antzinako leinua da, 1234 eta 1305 artean Nafarroako Erresuma gobernatu zuena. Leinua Xanpainako kondeek sortu zuten.

Leinuaren lehendabiziko erregea Tibalt I.a Nafarroakoa izan zen, Tibalt III.a Xanpainakoaren semea zenez Xanpainako kondea izan zena. Antso VII.a Nafarroakoa bere osaba (Blanka Nafarroakoaren neba) oinordekorik gabe hil zenez, Erresuma jarauntsi zuen.

Azkena Joana I.a Nafarroakoa, Henrike I.a Nafarroakoaren alaba eta oinordekoa, izan zen. 1284an gero Filipe IV.a Frantziakoa izango zena ezkondu zuen eta hiltzean Luis I.a Nafarroakoa kapetarrak jarauntsi zuen.

## Kide ezagunak 
* Oto I.a, Xanpainako kondea.
* Tibalt II.a, Xanpainako kondea.
** Eztebe, anaia, Ingalaterrako erregea
* Henrike I.a Liberala, Xanpainako kondea.
* Alizia Xanpainakoa, Zipreko erregina ezkontidea eya erregeordea eta Jerusalemgoko erregeordea.
* Henrike II.a, Xanpainako kondea eta Jerusalengo erregea
* Tibalt III.a, Xanpainako kondea.
* Tibalt I.a, Nafarroako erregea.
* Tibalt II.a, Nafarroako erregea.
* Henrike Gizena, Nafarroako erregea.
* Joana I.a, Nafarroako erregina.

## Kanpo estekak
Plantagenet

**Plantagenet etxea** edo **Plantagenet leinua** 1154 eta 1485 bitartean Ingalaterrako Erresuman erregetzan egon zen leinua izan zen. Plantagenet leinuko azkenari erregetza uztera behartu zutenean, koroa ordu arte bigarren mailakoak ziren bi dinastien eskuetara iragan zen: hasiera batean Lancaster etxea eta ondoren York etxea. Azkenik 1485ean Rikardo III.a Ingalaterrakoaren heriotzarekin Plantagenet leinuari amaiera eman eta Tudor etxearen erregetzari hasiera eman zitzaion.

Plantagenet dinastiaren jatorria Anjouko konderrian dago. 1127an Godofredo V.a Anjoukoa zena Henrike I.a Ingalaterrakoaren alaba zen Matilde Ingalaterrakoarekin ezkondu eta bien semea zen Henrike II.a Ingalaterrakoa Ingalaterrako Erresumako errege bilakatu zen, honela Plantagenet dinastiari hasiera emanaz. Plantagenet etxeko errege ezagunena Rikardo *Lehoibihotz* izan zen, Henrike II.aren hirugarre semea hain zuzen ere.

Irudi:Royal Arms of England (1198-1340).svg|Plantagenet leinuaren armarria 1199 eta 1340 bitartean.
Irudi:Royal Arms of England (1340-1367).svg|Plantagenet leinuaren armarria 1340 eta 1485 bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walter Raleigh

**Sir Walter Raleigh** (Devon,  - Londres, 1618ko urriaren 29a) ingeles aristokrata, idazle, olerkari, gerlari, espioi eta esploratzaile bat izan zen. Ingalaterran tabakoa erretzearen ohitura sartu izanaren arduradun ere egiten dute.
Crackòvia

**Crackòvia** Kataluniako TV3 telebista kateko umorezko saio bat da. Aurretik emititzen zen Polònia umorezko saioa burutzen duen lantalde berberak gauzatutakoa da, Toni Soler zuzendaria duelarik. 2008. urtean emititzen hasi zen.

2017ko irailean programa itxi behar izan zuen denbora batean diru falta zela eta. Baina oraindik ez da berriro hasi.

Crackòvia saioak kirol munduko gaiak umore ikuspuntutik aztertzen ditu, bertan kirolari eta taldekide ugariren imitazioak egiten direlarik. Imitatzaileen artean Carlos Latre nabarmentzen da.

## Kanpo estekak 
* *Crackòvia* saioaren webgunea
Mungo Park

**Mungo Park** (Foulshiels, Selkirkshire, Eskozia, 1771ko irailaren 11 &ndash; Bussa, Nigeria, 1806) eskoziar esploratzailea izan zen. Afrika esploratzen jardun zuen, Niger ibaia topatu zuen lehenbiziko gizon zuria izan zelarik. Azken esplorazio horretan hil zen.

## Biografia 
Lehenengo espedizioan Gambiara joan zen (1795), Londresko *African Association* esploratzaile elkartearen zerbitzuan, Niger ibaia ikertzeko asmoz. Nigerreraino iritsi zen eta Segutik Sillara ibaia jaitsi ondoren, Bamakon barrena Pisaniara (Gambia) itzuli zen 1797. urtean.

Beste espedizio batean (1805), Nigerra iritsi zen Bamakondik igaro ondoren; han, lekukoen erasoaldi batean, hil zen. *Travels in the Interior Districts of Africa* (*Bidaiak Afrika barneko eremuetan*) obra idatzi zuen.

## Erreferentziak
Esku alfabeto frantsesa

Iparraldeko gorren komunitateak osagarri moduan, hitz berriak edo arraroak azaltzeko, esku alfabetoa erabiltzen dute, frantsesaren errealitate ortografikora moldatuta. Espainiarrarekin antzekotasun handia du.

## Alfabetoa 

Image:LSF LettreA.jpg|A
Image:LSF LettreB.jpg|B
Image:LSF LettreC.jpg|C
Image:LSF LettreD.jpg|D
Image:LSF LettreE.jpg|E
Image:LSF LettreF.jpg|F
Image:LSF LettreG.jpg|G
Image:LSF LettreH.jpg|H
Image:LSF LettreI.jpg|I
Image:LSF LettreJ.jpg|J
Image:LSF LettreK.jpg|K
Image:LSF LettreL.jpg|L
Image:LSF LettreM.jpg|M
Image:LSF LettreN.jpg|N
Image:LSF LettreO.jpg|O
Image:LSF LettreP.jpg|P
Image:LSF LettreQ.jpg|Q
Image:LSF LettreR.jpg|R
Image:LSF LettreS.jpg|S
Image:LSF LettreT.jpg|T
Image:LSF LettreU.jpg|U
Image:LSF LettreV.jpg|V
Image:LSF LettreW.jpg|W
Image:LSF LettreX.jpg|X
Image:LSF LettreY.jpg|Y
Image:LSF LettreZ.jpg|Z

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gortasun
* Esku alfabeto
* Esku alfabeto espainiarra
* Zeinu hizkuntza

## Kanpo estekak
Elisabet Nafarroakoa (argipena)

**Elisabet Nafarroakoa** izenez Nafarroako Erresumako zenbait erregina izenda daitezke, batzuen izenean beste dinastia-etxe batzuen erreferentzia ohikoa izan daitekeen arren:

* Elisabet Nafarroakoa (1395-1435) edo Elisabet Evreuxkoa.
* Elisabet Nafarroakoa (1513-1560) edo Elisabet Albretekoa.
* Elisabet Frantziakoa (1242-1271), Nafarroako erregina ezkontidea.

Bai eta ere, hainbat infanteren izena:
* Elisabet Nafarroakoa (moja), Karlos II.a Nafarroakoaren alaba.
* Elisabet Nafarroakoa (1395-1435), Karlos III.a Nafarroakoaren alaba.
* Elisabet Nafarroakoa (1513-1560), Katalina I.a Nafarroakoaren alaba.
* Elisabet Nafarroakoa edo Borboikoa (1602-1644), Henrike III.a Nafarroakoaren alaba, Espainiako erregina ezkontidea.
Elisabet Nafarroakoa (1513-1560)

**Elisabet Albretekoa** edo **Elisabet Nafarroakoa** (Paue, 1513 – Bretainia, 1560) Nafarroako Erresumako infanta izan zen. Aita Joanes III.a Nafarroakoa erregea eta ama Katalina I.a Nafarroakoa erregina zituen.

## Biografia 
1534ko abuztuaren 16ean Fontainebleaun Rohango bizkondea zen Renato I.a Rohangoa ezkondu eta bost seme-alaba izan zituen:
* Frantziska, Jakue Savoiakoa ezkondu zuena.
* Luis, Giéko jauna
* Henrike, 19. Rohango bizkondea
* Joan
* Renato, 20. Rohango bizkondea eta Erlijio Gerretan borrokatu zuena.

1557an Joana III.a Albretekoak Biarnon protestantismoa ezarri ondoren, bera ere protestantismora pasa zen, Blaingo gazteluan Bretainiako lehendabiziko eliza protestantea ezarriz. 1560an, erregeak Elisabet eta bere etxe osoarentzat kontzientzia-askatasuna onartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ebanjelizazio

**Ebanjelizazioa** Ebanjelioa eta hedaduraz kristau erlijioa aldarrikatu eta zabaltzeko jardueren multzoa da, hala nola predikazioa bera, katekesia eta kristauen ekintzen multzoa . Ebanjelizazioa kristauen zeregin nagusietako bat da, Ebanjelioan bertan adierazten denez. Kristautasunetik kanpo, ordea, ebanjelizazioa kristau proselistismoa besterik ez da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Latre

**Carlos Latre Ruiz** (Castelló de la Plana, 1979ko urtarrilaren 30a) espainiar imitatzaile, umorista, aktore eta ahots bikoiztaile bat da.

## Kanpo estekak 
* Carlos Latreren webgunea
Frantziako keinu hizkuntza

**Frantziako keinu hizkuntza** Frantzian gor-mutuek erabilitako keinu hizkuntza da. Ipar Euskal Herriko gor eta mutuek Frantziako keinu hizkuntza ikasi eta erabiltzen dute.

## Esku alfabeto frantsesa 
Osagarri moduan esku alfabetoa erabiltzen dute, frantsesaren errealitate ortografikora moldatuta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Keinu hizkuntza
* Espainiako keinu hizkuntza
* Esku alfabeto
* Esku alfabeto frantsesa
* Esku alfabeto espainiarra
* Gortasun

## Kanpo estekak
Elisabet Nafarroakoa (1395-1435)

**Elisabet Évreuxkoa** edo **Elisabet Nafarroakoa** (?, 1395 – ?, 1450eko abuztuaren 31a) Nafarroako Erresumako infanta izan zen. Aita Karlos III.a *Noblea*, Nafarroako erregea eta ama Leonor Trastamarakoa, Gaztelako infanta, zituen.

## Biografia 
Lehendabizikoz 1414an Joanes II.a Aragoikoari ezkon-hitza eman eta amak ezkonsaria utzi zion arren, erregea bilakatzean hitza jan eta Blanka bere ahizpa ezkontzea erabaki zuen.

1419ko maiatzaren 10ean Armañaceko kondea zen Joan IV.a Armañacekoa ezkondu zuen. Hau Joanen bigarren ezkontza izan zen, Blanka Bretainiakoa semerik gabe hil zitzaiolako.

Elisabetek bost seme-alaba izan zituen:
* Maria (1420 - † 1473), Joan II.a Alençongoa ezkondu zuena.
* Joan (1420 - † 1473), konderria jarauntsi zuena.
* Leonor (1423 - † 1456), Luis Chalongoa ezkondu zuena.
* Karlos (1425 - † 1497), Fézensagueteko bizkondea
* Elisabet (1430 - † 1476), Joan bere nebaren maitalea zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako keinu hizkuntza

**Espainiako keinu hizkuntza** Espainian gor-mutuek erabilitako keinu hizkuntza da. Hego Euskal Herriko gor eta mutuek Espainiako keinu hizkuntza ikasi eta erabiltzen dute, nahiz eta aldaera dialektala izan: hitz eta mugimendu batzuk desberdinak dira. Madrilen bere epizentro du eta handik kanpo aldatuz doa (%10-30 artean, batez ere substantiboekin) baina elkarrekiko ulergarritasuna mantentzen da. Katalunian eta Valentzian berezko keinu hizkuntzak dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Keinu hizkuntza
* Frantziako keinu hizkuntza
* Esku alfabeto
* Esku alfabeto frantsesa
* Esku alfabeto espainiarra
* Gortasun

## Kanpo estekak
Puxtarri urdina

***Puxtarri urdina*** 1972ko abenduaren 7an planetaren azaleratik 29.000 kilometro inguruko distantziatik ateratako Lurraren argazkia da. *Apolo 17* ontziko tripulazioak Ilargirako bidean hartua, historiako irudirik erreproduzituenetako bat da.

Batez ere Mediterraneo itsasotik Antartikaraino erakusten du Lurra. Lehen aldia izan zen *Apolo*ren ibilbideak hego kasko polarrari argazkiak ateratzea ahalbidetu zuena, hego hemisferioa hodeiz oso estalita egon arren. Arabiar penintsulaz eta Madagaskarrez gain, Afrikako kostalde ia osoa eta Indiako ozeanoaren zatirik handiena argi ikusten da, Indiako ozeanoan zikloi bat ere ikusten da, eta Asia hegoaldeko zati kontinentala ekialdeko muturrean dago.

NASAk 2012ko irudi batzuei ere aplikatu die izen berbera. Irudi horiek globo osoa estaltzen dute, bereizmen nahiko altuarekin. Irudi horiek denboran zehar hartutako satelitezko irudiak berrikusita sortu ziren, hodeirik gabeko ahalik eta argazki gehien aurkitzeko eta azken irudietan erabiltzeko. NASAk egiaztatu duenez, 2012ko "puxika urdineko" irudi guztiak konposizioak dira, ezin baitira nahikoa urrundu eta hainbat argazki konbinatu behar dituzte. Era berean, irudi horiek ez dira behar bezala egokitzen, eta, argia, klima eta hodeien interferentzia direla eta, ezinezkoa da irudi kohesiboak edo erabat argiak biltzea hasteko.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Puntu urdin margul bat

## Kanpo estekak 
* *Puxtarri urdina* argazkiari buruzko orrialdea
Katalina Borboikoa

**Katalina Borboikoa** (Paris, 1559ko otsailaren 7a – Nancy, 1604ko otsailaren 13a) Nafarroako Erresumako infanta izan zen. Aita Antonio I.a Nafarroakoa Vendômeko dukea eta ama Joana III.a Nafarroakoa erregina zituen.

## Biografia 
Henrike III.a Nafarroakoa anai nagusia zuen eta bere izenean Biarnon erregeorde moduan 1582 eta 1592 artean aritu zen. Anaia Henrike IV.a Frantziakoa bilakatu zenean, Labrit eta Armañaceko dukesa izendatu zuten. Protestante ortodoxoa, anaiaren Biltzarrean izan zen non hugonoteek Nanteseko Ediktua onar zezaten lan egin zuen.

Henrike III.ak eta Karlos III.a Lorrenakoak Saint-Germain-en-Layeko Bakean Katalina eta Henrike II.a Lorrenakoaren (1563 – 1624) arteko ezkontza adostu zuten. 1598ko uztailaren 13an ezkontza sinatu arren, Katalina katolizismora aldatzeko uko egin eta ez zuten egin.

Klemente VIII.ari dispentsa eskatu arren, honek abenduaren 29an ukatu eta Henrike Reimseko artzapezpikuari eskatu zion. Azkenean 1599ko urtarrilaren 31n Saint-Germain-en-Layen ezkontza egin zuten. Katalina 5 urte geroago hil zen seme-alabarik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omecillo

**Omecillo** Arabako mendebaldeko ibaia da, 32 km-ko luzera duena. Bóvedako mendilerroan jaio eta Ebro ibaian amaitzen da, Bergonda herria zeharkatu eta gero, Sobróndik gertu. 360 km²-ko azalerako arro hidrologikoa du. Gaubea, Jurisdicción de San Zadornil (Burgos), Añana eta Lantaron udalerriak zeharkatzen ditu. Ibaiadar nagusia Tumecillo ibaia du, Arkamoko mendilerroan jaiotzen dena eta Villanañen elkartzen zaiona. Halaber, beherago, eta Bergondara iritsi baino lehen, Añanatik datorren Muera ibai gazia ere elkartzen zaio.

Egoera onean mantentzen da, Arabako eremu horren industrializazio maila txikiari esker. Hori dela eta, Euskal Autonomia Erkidegoan natura-baliorik handienetako ibaien artean dugu Omecillo.

## Babesa 
2015.eko Martxoak 17tik Eusko Jaurlaritzak Euskal Herriko zatia Kontserbatzeko Eremu Berezi izendatu zuen. Natura 2000 sarean ere dago onartuta.

## Baloreak 
Ibaiertzeko basoak oso ondo kontserbatuta aurki daitezke (lizardiak, sahastiak, makaldiak eta eta ekosistema horietan ohikoak diren espezieak, batzuk larriki mehatxatuak:
* *Mustela lutreola* (Europar bisoi)
* **Lutra lutra* (Igaraba arrunt)
* *Cinclus cinclus* (Ur-zozo)
* *Alcedo atthis* (Martin arrantzale)
* *Riparia riparia* (Uhalde-enara)
Garrantzi handia dute, bestetik, arrainen populazioak eta landarediak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Tomecillo ibaiatik zeharkaldia.
*  "Omecillo ibaiaren arroa" artikulua *euskomedia.org'' webgunean
* :Omecillo-Tumecillo gestio neurriak.