open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hatz

**Hatzak** (**atzamarrak** ere deituak) giza-eskuen mutur giltzatuak dira. Oinetakoetakoak behatzak dira.

Zenbait animaliak ere hatzak dituzte, hala nola, primate eta tetrapodoek.

## Giza hatzen anatomia 
Gizakiek bost hatz dituzte eskuko:
* erpurua, hatz lodi edo handia, gauzak hartzeko ezinbestekoa
* hatz erakuslea
* hatz luzea edo erdikoa
* hatz nagia edo eraztun hatza, kultura batzuetan ezkontza eraztuna darama
* hatz txikia, txikiena
Hatz eta behatzak I eta V artean zenbakitzen dira (zenbaki erromatarrekin), erpurutik (edo behatz loditik) hasita. Izan ere, eErpuruaren baliokidea-edo oinean behatz lodia da.

Hatz bakoitzak hiru hatz-hezur ditu, erpuruak izan ezik, bi besterik ez baititu. Hiru hauek falangea, falangina eta falangeta dira, ahurretik hatz-puntetaraino.

Azken honetan hazten da azazkala. Hatz-hezur honek nerbio ugari ditu, eta hortaz sentsibilitate handia du, batez ere hatz-mamian. Hatz-markak sortzen dituzten ximur txikiek ukimenenean funtzio handitzailea dute. Hatz-puntetako azalak zerbait ukitzean, ximur hauek mikro-bibrazioak eragiten dituzte, nerbio-sistemak sumatu eta burmuinak interpretatzen dituenak.

Polidaktilia deritzo ohikoa baino hatz edo behatz gehiago garatzen dituen nahasmendu genetikoari. Ohikoa baino hatz edo behatz gutxiago garatzen dituenari ektrodaktilia deritzo.

## Biologia 
Hau da hatzen sortze ordena, umekiaren garapenean: nagia, txikia, luzea, erakuslea eta, azkena, erpurua.

Hatzek ez dute giharrik. Tendoien bidez mugitzen dira, besoan kokatutako giharrei lotuak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Azazkal
* Hatz-marka
* Hazbete
* Kriskitin

## Kanpo-estekak
NA-4014

**NA-4014** edo **Aresoko errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-170 nafar errepidearen 0,34 kilometroan hasi eta Areso udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 1,53 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Areso

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Behatz

**Behatzak** tetrapodoen oinetan dauden hatzak dira. Bost dira gizakiak oin bakoitzean dituen behatzak: behatz lodia, behatz erakuslea, behatz luzea, behatz nagia eta behatz txikia.

Zama beren oinazpi osoan ezarriz ibiltzen diren ugaztunek plantigrado dute izena, gizakia eta hartza, esate baterako. Pisua hatzen eta behatzen gainean ezarriz ibiltzen direnei aldiz, digitigrado deritze. Azkenik, apatxak garatu dituzten animaliei unguligrado edo ungulatu deritze.
thumb|Plantigrado, digitigrado eta ungulatuen hanken egitura. Hatzak eta behatzak (falangeak) horiz adieraziak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NA-4020

edo **Arantzako errepidea** Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea  errepide lokala eta Arantza lotzen du.

Errepidea 6,82 kilometrokoa da.

## Historia 
Arantzarako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.

## Udalerriak 
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
* Igantzi
* Arantza

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 
* Arantza
* Nafarroa Garaiko errepideen sarea

## Kanpo estekak 
*Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean
Behatz lodi

**Behatz lodi**a edo ***potolo**a* () gizakien oinetako barneren dagoen behatza da, denen artea lodiena eta gehiengoarengan handiena. Oineko erpuruaren baliokidea-edo da. I behatza da. Behatz lodia garrantzitsuena da oinez egiterakoan indar kontuan, behatz txikia oreka mantentzeko garrantzitsuena den bitartean.

Oin anisodaktilo edo heterodaktiloa duten hegaztiek, *hallux* behatza aurkakoa edo atzera begira dago, heltzeko eta pausatzeko erabilia.

## Arazoak 
Behatz lodiaren ohiko gaixotasuna *hallux valgus* ('tipula' edo 'juanikotea') izaten da. Behatzaren desbideratze bat da, erdi lerrotik kanpo, konkortxo bat ere agertzen delarik metatartso-falangiar artikulazioan, exostosi izena hartzen duena. Oro har, nerabeetan agertzen da, sarriago emakumeetan, eta, oso ohikoa da familiako beste pertsona batzuk deformazio hau aurretik jasan izana.

Behatz lodian gertatzen dira sarrien hezueri erasoak eta azazkal inkarnatuak (erpurukoak).

## Gizakien oinak, behatz lodiaren arabera 
Behatz lodiaren arabera, hiru oin mota bereiz daitezke gizakietan:

* *Oin greziarra* (populazioaren % 22): Honela deitua, garai klasikoko estatuetan ikusten delako: bigarren hatza da luzeena hatz potoloaren ondoren eta hirugarrenak ia luzera berbera du, laugarrena eta bosgarrena, berriz, laburragoak dira. Oin mota honetan, zamak hobeto banatzen dira oinaren aurrealdean.

* *Oin polinesiarra edo karratua* (populazioaren % 9): Gauguin margolari frantziarraren margolanetan ikusten dena bezalakoa. Hatzak, ia guztiak berdinak dira eta altuera berberean daude.

* *Oin egiptoarra* (populazioaren % 69): Faraoien estatuetan ikusgai dagoena. Hatz potoloa da luzeena, eta besteek jarraitu egiten diote beheranzko tamaina eta ordenan. Oin mota erakutsiena da, zapatekin gehien gainkargatzen dena baita, eta juanikote eta artrosi metatarsofalangiarrak jasatera aurreprestatzen dute.

## Ikus, gainera 
* Tartso eta Metatartso
* Erpuru

## Kanpo estekak
Mikel Erentxun

**Mikel Erentxun Acosta** (Caracas, Venezuela, 1965eko otsailaren 23a - ) Euskal Herriko abeslari eta konpositorea da.

*Duncan Dhu* taldean aritu bitartean, 1992an bere bakarkako karrera hasi zuen.

## Biografia 
Oso gazterik Donostian hartu zuen bizilekua. Arkitektoa da EHUko DAGETen.

1982an hasi zen musikan *Los Aristogatos* izeneko taldearekin. Beste hainbat taldetan aritu ondoren, Diego Vasallo eta Juanrarekin batera —artean bi horiek *Daltons* taldean zebiltzan— *Duncan Dhu* taldearen sortzaile izan zen.

1992an *Naufragios* izeneko bere bakarkako lehen lana kaleratu zuen, *Duncan Dhu*k alboratuta zeuzkan kantuek eta berak sortuek osaturik. Horrela hasi zen Jesús María Cormán idazle eta kantu-egilearekin lankidetzan.

*Duncan Dhu*ren hamargarren urtemuga zela-eta, disko bat kaleratu zuen taldekideekin batera eta bakarkako zereginetara itzuli, 1995ean, *El abrazo del erizo* lanarekin. Disko hori ez zen aurrekoak bezain komertziala, berritzaile izaten saiatu baitzen.

1998an kaleratu zuen *Acróbatas* diskoan guztiz nabari da Erresuma Batuan emandako denboraldiaren eragina.

2000an, laugarren diskoa kaleratu zuen: *Te dejas ver*. Horretan, hasierako musika eta giro gozoetara itzuli zen. Arrakasta handia lortu zuen Erentxunek Ameriketako Estatu Batuetan ere, eta bertan, *Siete años* izenburupean, bere bakarkako lanaren bildumatzat har daitekeen diskoa kaleratu zuten urte hartan.

2013ko martxoan, bihotzeko ebakuntza egin zioten eta horren ondorioz bertan behera utzi behar izan zuen hurrengo hilabeteetarako prestaturik zuen jira.

## Diskografia 
* *Naufragios* - 1992
* *El abrazo del erizo* - 1995
* *Acróbatas* - 1998
* *7 años* (AEBan bakarrik) - 2000
* *Te dejas ver* - 2000
* *Ciudades de paso* - 2003
* *Éxitos* - 2004
* *El corredor de la suerte* - 2006
* *Tres noches en el Victoria Eugenia* - 2008
* *Detalle del miedo* - 2010 (Las Malas Influenciasekin batera)
* *24 golpes + Eléctrica PKWY* - 2012
* *Corazones* - 2015
* *Corazón salvaje* EP &ndash; 2015
* *El hombre sin sombra* (estudioko albuma) + *Live at the Roxy* (zuzenean) - 2017
* *El último vuelo del hombre bala* - 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Konposatu organiko

[thumb|150px|[Metanoa da konposatu organiko sinpleenetakoa.]]
**Konposatu organikoak** beren molekuletan karbonoa duten konposatu kimikoak dira. Karbonoaz gain, hidrogenoa, oxigenoa, nitrogenoa, sufrea, fosforoa eta halogenoak ere izan ditzakete. Atomo hauek euren artean lotura kobalente bidez elkartuta agertzen dira.

Hala ere, karburo, karbonato eta karbono oxidoak ez dira konposatu organikoen barnean sartzen, hauek konposatu inorganikotzat hartzen dira.

Historian arazo ugari eman dituen zerbait izan da konposatu organiko eta inorganikoen bereizketa. Orokorrean, konposatu organikoek karbono eta hidrogeno arteko lotura kobalenteak dituztenak dira eta inorganikoak ez dituztenak. Horrela bada, azido karbonikoa konposatu inorganikoa da eta azido formikoa organikoa. Beraz, konposatu organiko guztiek karbonoa dute, baina karbonoa duten konposatu guztiak ez dira organikoak.

Konposatu organikoekin erlazionatutako alderdiez kimika organikoa arduratzen da.

## Historia 
Historikoki "organiko" hitzak jatorria organo batean duela adierazi nahi zuen eta "inorganiko" hitza biziduna ez den nonbaitetik eratorritakoa litzateke.

Gerora, izaki bizidunek ekoizten zituzten zenbait konposatu sintetizatzea posible zela ikusi zuten, hala nola, azido oxalikoa edo urea. Honek konposatu organiko eta inorganikoen bereizketa zalantzan jarri zuen.

Honela, konposatu organikoei definizio berri bat ematen saiatu ziren eta karbonoa eta hidrogenoa zituzten konposatuak zirela erabaki zuten. Honen arabera konposatu inorganikotzat hartzen diren zenbait molekula organikoen barruan egongo lirateke (karbono dioxidoa, zianuroa...) eta beraz, definizio hau ez da guztiz egokia. Gaur egun hala ere, ez da sailkapen honi erabat doitzen zaion definiziorik aurkitu.

## Konposatu organiko motak 
Molekula organikoak bi motatakoak izan daitezke:
* **Molekula organiko naturalak**. Izaki bizidunek sintetizatzen dituztenak dira eta biomolekula izena hartzen dute. Biomolekula hauek karbohidrato, proteina eta nukleotidoak dira besteak beste. Biokimika da konposatu hauek aztertzeaz arduratzen dena.
* **Molekula organiko artifizialak**. Naturan egon ez eta gizakiak sintetizatuak izan diren konposatuak dira, hala nola, zenbait sendagai edota plastikoak.

## Ikus, gainera 
* Kimika organikoa
* Konposatu organikoen nomenklatura
* Konposatu organiko lurrunkorra (KOL)

## Kanpo estekak
NA-4042

**NA-4042** edo **Iguringo errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-4041 nafar errepidearen 2,72 kilometroan hasi eta Donamarian dagoen Iguringo auzoraino doana. Errepidea 1,57 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Donamaria

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Munduaren sorlekua

***Munduaren sorlekua*** (frantsesez: *L’Origine du monde*) 1866an Gustave Courbetek margotutako olio-pintura da. Egun Parisko Orsay museoan dago.

Emakume biluztu baten genitalen hurbileko irudia da, ohean hankak zabalik dituela. Burua, besoak eta hanken beheko zatia begibistatik kanpo egoteak nabarmentzen du margolanaren erotismoa.

## Ikus, baita ere 
* *Ametsa*

## Kanpo estekak
Merkatu-ekonomia

**Merkatu-ekonomia** ekonomia-sistema mota bat da, non merkatuko eragileak (enpresa pribatuak eta kontsumitzaileak) diren euren erabakien bitartez prozesu ekonomikoaren bilakaera gidatzen dutenak, estatuaren parte-hartze nabarmenik gabe. Merkatu-ekonomia batean, prezioak, ekoizpena eta bere banaketa merkatuak berak ezartzen ditu, eskaeraren eta eskaintzaren bitartez, ekonomia eragileen helburua mozkina maximotzea izanik. Eragile banako hauen erabakiei esker, *ikusezinezko esku* batek gidaturik, ekonomiak pertsonen beharrak asetuko dituela baieztatzen dute ekonomia honetako defendatzaileek, estatuaren parte-hartzea ukatuz eta eragile ekonomikoen askatasuna aldarrikatuz (*laissez faire* leloari jarraituz).

Merkatu-ekonomia kapitalismoa garatzen den marko ekonomikoa da. Historian zehar izan dira, ordea, kapitalistak ez diren ekonomiak merkatu-ekonomietan oinarritu direnak. Bestalde, ez dago munduan, herrialde mailan, merkatu-ekonomia garbirik: estatua herrialde guztietan aritzen da merkatuak huts egiten duen arloak antolatuz (hezkuntza, osasuna, ...) eta ekonomia arautuz. Horrela, ekonomia batean estatua eragile garrantzitsua denean, merkatua izanik betiere eragile nagusia, ekonomia mistoa edo merkatu-ekonomia soziala dela esaten da.

## Kanpo estekak
Deslokalizazio

thumb|Candy enpresako langileen protesta deslokalizazioaren aurka, Bergaran. Beraien lantegi produkzioa Txinara eraman zuen enpresak.
Ekonomian, **deslokalizazio** edo **deskokatzea** lantegi baten leku-aldaketari deitzen zaio, lantegi berriko kostuak murriztu edo beste inguru ekonomiko bateko abantaila konpetitibo bat baliatzearren burutzen dena. Kapitalismoak ekarri duen globalizazioarekin batera, multinazionalek maiz hartzen dituzten erabakiak dira deslokalizazioak, gehienetan herrialde garatuetatik garatu bidean dauden herrialdeetara, herrialde hauetako lan-kostuak merkeagoak izaten baitira.

## Arrazoi ekonomikoak 
Lan kostuetaz gainera, deslokalizazioa erabakitzeko enpresek kontuan hartzen dituzten irizpideak hauek izan daitezke:

* azpiegitura egokiagoak,
* inguru teknologiko garatuagoa,
* bertako merkatuen erakargarritasuna, ...

Deslokalizazioak eztabaidatsuak izaten dira, dakarten lanpostu-galeragatik eta askotan, aurretik jatorrizko herrialdeko gobernuaren aldetik diru-laguntzak edo bestelako hobariak jaso dituzten enpresek egiten dituztelako. Momentuan irabazi nahikoak dituzten enpresek burutu dituzten deslokalizazioak ere salatu izan dira.

Bereziki XX. mendearen bukaeratik gertatu den prozesua da. Deslokalizazio-fluxu nabarmenak Mendebaldeko Europatik eta eta Ameriketako Estatu Batuetatik abiatu dira, Europako ekialdeko herrialdeak eta Asiako batzuk dira deslokalizazioen onuradunak.

## Erreferentziak
Ehorzketa Ornansen

***Ehorzketa Ornansen*** (frantsesez: *Un enterrement à Ornans*) Gustave Courbetek 1851n margotutako olio-pintura da. Egun Parisko Orsay museoan dago.

Margolana lehen aldiz erakutsi zenean, hautsa harrotu zen. Izan ere, maila handiko pintura historikoaren trataera eta estiloa eman zizkion Courbetek, margotutakoa garrantzi gutxiko herritar xume baten ehorzketa, hau da, generoko pintura bat, zela.

## Kanpo estekak
1023 Thomana

**1023 Thomana** asteroide gerrikoan aurkitutako 1023. asteroidearen izena da. 1924ko ekainak 25ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1924 RU** zen. Bere izena Leipzigek Santo Tomas elizagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Eskala-errendimendu

Ekonomian, **eskala-errendimenduek** edo **eskalako errendimenduek** ekoizpen-faktore guztiak proportzio berdin batean gehitzean, ekoizpena proportzio berean igotzen den adierazten dute. Batera igotako ekoizpen-faktoreen proportzio berean igotzen bada ekoizpena, eskala-errendimendu konstanteak daude; adibidez, ekoizpen-faktore guztiak bikoiztean, ekoizpena ere bikoizten bada. 

Ekoizpena ekoizpen-faktoreen igoera baino gehiago igotzen bada, eskala-errendimendu gorakorrak daudela edo eskala-ekonomiak gertatzen direla esaten da. 

Eskala-errendimendu beherakorrak edo eskala-desekonomiak daudela esaten da ekoizpena ekoizpen-faktoreak baino proportzio txikiagoan igotzen direnean. Nabarmendu behar da eskala-errendimenduak aztertzean ekoizpen-faktore guzti guztiak igotzen direla batera. Faktore mota bat konstante mantendu (gehienetan, kapital finkoa) eta bestea aldatzen denean, ekoizpenaren bilakaerak errendimendu beherakorren legeari jarraiki izaten da, zeinaren arabera ekoizpenaren gehikuntzak edo produktibitatea gero eta txikiagoa izango den.

Ekoizpen-prozesu batean eskala-ekonomiak sortzeko zenbait arrazoi daude, makinak eta bestelako kapital finkoaren erabilera-maila hobezinera heldu ez izana. Adibidez, 100 lanordu sartuta zelai batean, traktore-erdia dugula (traktorea beraz ezin da erabili), ekoizpena 200 unitatekoa bada; faktoreak bikoiztuz, traktore oso batekin eta 200 lanordu sartuta, seguru asko 200×2=400 baino askoz gehiago ekoiztuko da. Ostera, eskala-desekonomiak sortzeko arrazoietako bat, ekoizpena maila bat gainditzean, ekoizpen prozesua kudeatzeko beharrezko administrazio eta antolakuntzaren zailtasuna izaten da.

Eskala-ekonomiak daudenean, batez besteko kostua murriztu egiten da, kostu marjinala batez besteko kostua baino txikiagoa da eta kostu totala gero eta erritmo txikiagoan gehitzen da, unitateak ekoiztu ahala. Ekoizpen-funtzio batean hiru zati bereizi ohi da: lehenengo zati batean, eskura dauden ekoizpen-faktoreen erabilera eskasa erabiltzen denean, eskala-ekonomiak edo eskala-errendimendu gorakorrak daude; bigarren zati batean, errendimenduak konstanteak dira eta hirugarren zati batean, ekoizpen-faktoreen erabilera erabatekoa denean, eskala-desekonomiak edo eskala-errendimendu beherakorrak daudela esaten da.

## Ikus, gainera 
* Kostu-kurba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1024 Hale

**1024 Hale** asteroide gerrikoan aurkitutako 1024. asteroidearen izena da. 1923ko abenduak 2an aurkitu zuen George Van Biesbroeckek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa '''1923 YO13 zen. Bere izena George Ellery Halegatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1025 Riema

**1025 Riema** asteroide gerrikoan aurkitutako 1025. asteroidearen izena da. 1923ko abuztuak 12an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 NX** zen. Hungaria familiakoa da. Bere izena Johannes Karl Richard Riemgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1026 Ingrid

**1026 Ingrid** asteroide gerrikoan aurkitutako 1026. asteroidearen izena da. 1923ko abuztuak 23an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 NY** zen. Bere izena Albrecht Kahrstedten ilobagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1028 Lydina

**1028 Lydina** asteroide gerrikoan aurkitutako 1028. asteroidearen izena da. 1923ko azaroak 6an aurkitu zuen Vladimir Aleksandrovich Albitzkyk Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 PG** zen.

## Kanpo estekak
1029 La Plata

**1029 La Plata** asteroide gerrikoan aurkitutako 1029. asteroidearen izena da. 1924ko apirilak 28an aurkitu zuen Juan Hartmannek La Platatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1924 RK** zen. Bere izena aurkitua izan zen herriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1030 Vitja

**1030 Vitja** asteroide gerrikoan aurkitutako 1030. asteroidearen izena da. 1924ko maiatzak 25ean aurkitu zuen Vladimir Aleksandrovich Albitzkyk Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1924 RQ** zen. Bere izena Bigarren Mundu Gerrako errusiar heroia izan zen Viktor Zaslavskygatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1031 Arctica

**1031 Arctica** asteroide gerrikoan aurkitutako 1031. asteroidearen izena da. 1924ko ekainak 6an aurkitu zuen Sergei Belyavskyk Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1924 RR** zen. Bere izena Artikoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Oppo Rancisis

**Oppo Rancisis** Star Warseko unibertsoan galaxian gutxi ikusitako espezie bateko Jedi maisu kementsu bat da. Thissispisian honek, gerritik behera, suge itxura zuen, eta gerritik gora giza itxura. Bizar zuri sendo batek estaltzen zuen bere aurpegia, honetatik, soilik bere bi begi txiki baina sarkorrak ikus zitezkeelarik.

Rancisis Yaddle Maistraren ikasle padawana izan zen (denbora batez elkarrekin egon ziren, Jedi Kontseiluan eserita). Jedi Kontseilu Gorena zerbitzatu zuen hogei urte baino gehiagoz eta Coruscanten geratu zen Geonosiseko gudua gertatu zenean, Jedi tenplua zaintzeko.

Jeneral bezala zerbitzatu zuen zenbait gudutan Klon Gerretan zehar, Sora Bulq jedi traidoreari aurre egin behar izan zion arte. Borroka amaitu zenean garaipena erabatekoa izan zen, Errepublika Galaktikoak jeneral bat galdu zuen eta Sistema Independenteen Konfederakuntzak beste garaipen bat lortu zuen Jedi Ordenaren aurka.

## Kanpo estekak
Yaddle

**Yaddle** Star Wars film sagako pertsonaia bat da.

Jedi Maistra hau Yodaren espezie berekoa zen (ezezaguna eta oso urria zen espeziea). 477 urte zituen eta bere errukia eta pazientziagatik ezaguna zen, baita galdutako Morichro artean zuen maisutasunagatik ere. Aipaturiko arte honek bizi konstanteak animazio suspenditu egoerara iritsi arte murriztean zetzan. Oso arriskutsua eta indarraren alde ilunetik oso gertukotzat jotzen zen. Jedi Kontseilu Gorenean egon zen Nabooko gudua gertatu zen garaian. Coruscanten ez zegoenean Kamparaseko Jedi tenpluan zegoen, Jedi hasitakoen tutore bezala arituz. Yaddle Oppo Rancisisen irakaslea izan zen, eta, beraz, hau lehenengoaren padawana. Denbora batez elkarrekin egon ziren Jedi Kontseiluan. Yaddle hil ondoren, honen ordezko Shaak-Ti jedi irakaslea bihurtu zen.

## Kanpo estekak
Morichro

**Morichro** deritzona indarraren botere bat da, aspaldi ahaztua, Jedien lehen garaian erabilia Star Warseko fikziozko unibertsoan.

Aipaturiko arte honek indarraren bidez edozein izaki bizidunen bizi funtzioak animazio suspenditu egoera bateraino moteltzean zetzan. Hasiera batean behintzat, sendatzeko modu bezala erabiltzen zen, baina hiltzeko ere berdin erabil zitekeen. Bere erabilera Jedi Kontseilu Goreneko kideei mugatua zegoen, teknika honen erabilera desegoki batek heriotza eragin baitzezakeen.

Oso antzinako teknika honen erabiltzailerik ezagunena Yaddle zen, Jedi Kontseiluko kidea izan zena Nabooko guduaren garaian. Morichroaren sekretua Yaddleek antzinako holokroi batean aurkitu zuen, Jedi Liburutegiko artxibategi ugarietako batean ahaztua.

Hain teknika arriskutsua izanik, Yaddleek bere padawanetako oso gutxiri irakatsi zien. Hauetako bat Sartochi Ramora izan zen, azkenean indarraren alde ilunean amaitu zuena. Beharbada, Morichroaren erabilera desegokiaren ondorioz.

## Kanpo estekak
NA-4044

**NA-4044** edo **Legasako errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-1210 nafar errepidearen 23,33 kilometroan hasi eta Bertizaranan dagoen Legasako auzora arte doa. Errepide laburra da, 0,15 kilometro baino ez ditu.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Bertizarana

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Zokotze

**Zokotze** Amorotze-Zokotze udalerriko herri bat da, Nafarroa Behereko Amikuze eskualdean. Herri honek 1841 arte aparteko udalerria osatu zuen.

Herritarrei "zokoztar" deitzen zaie. Donibane Garazi herrialdeburura 41&nbsp;km daude.

## Izenaz 
Dokumentazio historikoan lekuizen hau forma desberdinetan agertzen da: *Sanctus Martinus de Trussecalau* (1160an), *Sucox* (1268an), *Succos* (1304an; gaur egun frantsesez erabiltzen dena, okzitanieraz sortua izan eta gero), *Ssucos* (1350ean), *Çucoz* (1413an) eta *Suquos* (1513an Iruñeko idazkietan).

Eskualdean "Zokozü", "Zokoze", "Sokueze" edo "Zokuetz" aldaerak erabili izan dira baina Euskaltzaindiak "Zokotze" hobetsi zuen.

## Geografia 
### Kokapena 
Amiküze eskualdea historikoki zatituta zegoen hiru eremuetatik Ahetze izenekoan kokatuta dago. Herriaren mugak hauexek dira: hegoaldean Amorotze udalburua, ekialde eta hego-ekialdean Behauzeko lurrak, iparraldean (zati handi batean Laskuetako errekak egiten du muga) Martxueta eta Arrueta, mendebaldean eta ipar-mendebaldean Oragarreko lurrak.
 
### Orografia 
Herriak 100 m ditu baina 200eko marka ere gainditzen da (Olharana 202 m) muinoren batean; iparraldean dago punturik baxuena (77 m Laskuetako errekaren ertzean).

## Demografia 
1695eko erroldan 32 etxe zituela ageri da.

1833an 133 biztanle zituen.

## Errepideak 
Ez da departamendu mailako errepiderik pasatzen herri honetako lurreetatik; Amorotzera joan behar da D 123 hartu eta Donapaleu edo Hazparnerekiko loturak ziurtatzeko; edo iparralderantz joanda, betiere errepide lokal batetik, Martxueta inguruan D 11rekin bat egin eta Bidaxunera joateko.

## Historia 
* *Succos* edo *Trousse-Caillou* noble-etxea Goi Erdi Aroan dokumentatuta dago. 1203ko abenduaren 17an *Raymundo García de Trousse-Caillou* jaunak, Amikuzeko beste noble batzuekin batera, Nafarroako Antso Azkarrari men egin zioten Agaramonteko gazteluan. Oihenartarrak, Iriberritarrak...Ǹafarroako erresumako batzarretan egoteko eskubidea zuen herriko etxe noble honetako jaunak izan ziren.

### Udalerri-aldaketak 
1841eko abuztuaren 16a arte herri honek udalerri propioa izan zuen. Urte horretan Amorotzerekin fusionatu zen; harrezkero Amorotze-Zokotzeren barruan dago.

## Eraikin eta monumentu historikoak 
* Herriko eliza, inguratzen duen hilerria eta bere horma frontoi gisa erabiltzen den seroraeneak multzo aipagarria osatzen dute.
* Hilarri diskoidal batzuk daude, tartean 1624 eta 1632ko batzuk.

## Kultura eta hezkuntza 
* 1833ko inkesta batean ez zuen eskolarik eta Amorotzerekin konpartitzen zuen.

## Ekonomia 
Nekazaritza eta abeltzaintza izan dira herritar gehienen lanbideak.

## Ikus, gainera 
* Amorotze
* Amorotze-Zokotze

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NA-4031

**NA-4031** edo **Eratsungo errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-170 nafar errepidearen 16,25 kilometroan hasi eta Eratsun udalerriaren erdigunera arte doa. Errepidea 2,58 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Eratsun

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
NA-4041

**NA-4041** edo **Donamaria-Gaztelu errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-1700 nafar errepidearen 2,72 kilometroan hasi eta Donamarian dagoen Gaztelu auzoraino doana. Errepidea 2,47 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Donamaria

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Sergio Blanco Rivas

**Sergio Blanco Rivas** (Bilbo, 1948ko azaroaren 17a - Madril, 2015eko otsailaren 15a) bizkaitar abeslaria izan zen.

Bere ibilbidean *Voces y Guitarras*, *Mocedades* eta *El Consorcio* taldeetan aritzeaz gain, Estibaliz Uranga bikotekidearekin *Sergio y Estíbaliz* taldea sortu zuen. Harekin 1975eko abenduaren 9an ezkondu zen.

Rafael anaiarekin ere abestu zuen bere karreran zehar.

## Diskografia 
### *Sergio y Estíbaliz* 
* *Sergio y Estíbaliz* (1973)
* *Piel* (1974)
* *Tú volverás* (1975)
* *Quién compra una canción* (1976)
* *Queda más vida* (1976)
* *Canciones sudamericanas* (1977)
* *Beans* (1979)
* *Agua* (1983)
* *Cuidado con la noche* (1985)
* *Sí señor* (1986)
* *Déjame vivir con alegría* (1988)
* *De par en par* (1989)
* *Planeta Tierra* (1992)

### *Mocedades* 
* *Mocedades 1* (1969)
* *Mocedades 2* (1970)
* *Mocedades 3* (1971)
* *Mocedades 4* (1973)
* *15 años de música* (1984) (zuzenean)

### *El Consorcio* 
* *Lo que nunca muere* (1994)
* *Peticiones del oyente* (1994)
* *Programa doble* (1996)
* *Las canciones de mi vida* (2000)
* *En vivo desde el corazón de México* (2003)
* *De ida y vuelta* (2005)
* *Querido Juan* (2008)

Hauez gainera, bost bilduma grabatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Sergio y Estibaliz taldearen webgune ofiziala
Amaia Uranga

**Maria Itziar Amaia Uranga Amezaga** (Bilbo, 1947ko otsailaren 18a - ) bizkaitar abeslaria da. Berak **Amaya Uranga** gisa aurkezten du bere burua, eta **Amaya** soilik erabili izan du sarri izen artistikotzat.Bere karreran *Mocedades* eta *El Consorcio* taldean aritzeaz gain, bakarlari gisa ere aritu da. Pablo Berger zinema zuzendaria lehengusua du.

## Ibilbide profesionala 
Roberto, Izaskun, Idoia, Estibaliz eta Iñaki anai arrebekin abestu du bere karreran zehar.

Mocedadesen hasierako formakuntzan egon zen 1969tik eta taldearekin parte hartu zuen Eurovisionen 1972an. 1985ean banandu zen talde horretatik.

### Bakarlari gisa 
1986. urtetik aurrera, bakarkako karrera egin zuen hamarkada batez.

* *Volver*: (1986). Carlos Gardel tango kantariari dedikatua.
* *Sobre el latido de la ciudad* (1988).
* *Seguimos juntos* (1989).
* *Lilura urdinak* (1992).
* Me voy contigo (1997)

*Lilura urdinak* euskarazko bere album bakarrak "Nausikaa (Leilari)", "Maitia nun zira", "Maite nauzula diozu", "Amodioa", "Haurtxo txikia", "Txalopin txalo", "Txisperuak", "Ta ezin etsi", "Txori erresiñula", "Aitak eta amak", "Oi, lur!", "Fado bat" abestiak ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilbotar ezagunen zerrenda
* Euskal Herriko musika garaikidea
Iñaki Uranga

**Iñaki Uranga Amezaga**, (Bilbo, 1961eko irailaren 16a - ) euskal abeslaria da.

Bere karreran *Mocedades* eta *El Consorcio* taldean aritzeaz gain, bakarlari gisa ere aritu zuen bere karreraren hasieran.

Roberto, Izaskun, Edurne (bere bikia dena), Idoia, Estibaliz eta Amaia anai arrebekin abestu du bere karreran zehar. Pablo Berger zinema zuzendaria lehengusua du.

## Diskografia bakarlari gisa 
* *Iñaki Uranga*
* *Sin ti*
* *No hay nada como una mujer*

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Roberto Uranga

**Roberto Uranga Amezaga**, (Bilbo, 1948ko apirilaren 21a - Valentzia, 2005eko urriaren 13a) euskal abeslaria da.

Iñaki, Izaskun, Edurne, Idoia, Estibaliz eta Amaia anai arrebekin abestu du bere karreran zehar. Pablo Berger zinema zuzendaria lehengusua du.

*Voces y Guitarras* taldea sortu zuen 1969an. Honen *Mocedades* taldearen aurrekaria izan zen. *Mocedadesen* 25 urtez aritu eta gero, 1996an utzi eta *Txarango* sortu zuen.
Jeanne Monteil

**Jeanne Monteil** (Baiona, 1924ko irailaren 12- Baiona, 1999ko maiatzaren 19) olerkari lapurtarra izan zen. Batez ere frantsesez idatzi bazuen ere, euskarazko testurik ere sortu zuen. Baionan jaioa bazen ere, Angeluri lotua zegoen, bertan *Vents et Marées* aldizkaria animatzen zuelako.

## Laburpen bibliografikoa 
* *Noizetik Noizera/De quand en quand*, frantses-euskarazko bilduma elebiduna, Vents et Marées, 1983.
* *Les années à cheval* (Zaldiz ibiltzen ginen urteak), Vents et Marées, 1986.
* *Passé simple/Izan Xumea*, Vents et Marées, 1987 eta 1991.
* *Vaut mieux jouer de la musique* (Hobe dugu musika jotzea), Vents et Marées, 1989.

## Literatura-aldizkarietan 
Aipatu Angeluko *Vents et Marées* aldizkaria bultzatzeaz gain, zerikusia izan du beste batzuekin; adibidez Simonomis olerkari paristarrarekin zenbait elkarrizketa burutu zituen, ''Le Cri d'os* bere aldizkariko 4. zenbakian 1993an argitaratu zirenak.
Bere olerki eta testu batzuk beste zenbait aldizkaritan agertu dira, besteak beste *Les Cahiers de l'Adour* eta *Les Cahiers de Garlaban'' okzitaniarrean.

## Kanpo estekak
1027 Aesculapia

**1027 Aesculapia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1027. asteroidearen izena da. 1923ko azaroak 11n aurkitu zuen George Van Biesbroeckek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1923 YO11** zen. Bere izena greziar mitologiako Asklepio jainkoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Amaia Saizar

**Amaia Saizar**, (Donostia, 1957ko abenduaren 18a - ) euskal abeslaria da.

## Biografia 
Hamasei urte zituela, *Trigo Limpio* taldea sortu zuen Iñaki de Pablo eta Luis Carlos Gilekin batera. Arrakasta izan ondoren, 1984an utzi eta *Bravo* taldea sortu zuen. Talde honetan Espainia ordezkatu zuten urte hartako Eurovision Abesti Txapelketan "Lady, Lady" abesten.

1989an *Venus* eta 1996an *Txarango* musika taldeak sortu zituen, beste bi albumak argitaratuz.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
NA-4061

**NA-4019** edo **Azpirozko errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-1300 nafar errepidearen 18,04 kilometroan hasi eta Larraunen dagoen Azpirotz kontzejura arte doa. Errepidea 0,33 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Larraun

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Volkswagen Transporter

**Volkswagen Transporter**, **VW-Transporter**, **Volkswagen 2 Tipoa**, **Volkswagen T plataformadun Multzoa** , **"Transporter"**, **Volkswagen Kombiwagen** (alemanezko *Kombinationfahrzeug*: erabilera konbinatuko ibilgailua, izendapenetik eratorria), **Volkswagen Bus** edota soilik **Volkswagen Combi**. 1950tik aurrera Volkswagen alemaniar etxeak ekoiztutako furgoneta bat da. Bere hastapenetatik **Volkswagen Transporter** (lanerako ibilgailuak) edo **Volkswagen Bus** (bidaiarientzako ibilgailuak) izendapenekin deitu izan zitzaion. Hiru bertsio dauzka: *pickup*, *camper*ra eta bidaiarientzako eta karga lanetarako furgoneta (azken honi zenbait merkatuetan **Volkswagen Panel** deritzona).

Transporterrek hainbat belaunaldietan zehar zabaltzen dira, "T" (Transporter) izendapena dute, 1950ko T1 modelotik haur egungo T5ra doazelarik. T1ren aurreko leihoa erdibitua eta irekigarria da, aldiz T2aren aurreko leihoa pieza bakar eta finko batek osatzen du. T1aren alemaniar bertsioa 1967an amaitu zen, aldiz brasildar modeloa 1975an partzialki berritua izan zen. T2a Alemanian 1968 eta 1979 urteen artean ekoiztu zen; 1970tik aurrera eta 1994ra arte Mexiko ekoiztua izan zen, era berean 1953tik aurrera Brasilen ere ekoizten zen, bertan gaur egun arte Kombi T2 modeloa ekoizten jarraitzen delarik.

Gaur egun arte T1, T2, T3, T4, T5, T6 eta 2024. urtetik aurrera T7 modeloak merkaturatu izan dira.

## Galeria 

Irudi:1952 VW Barndoor brown back.jpg|T1.
Irudi:Volkswagen T2 IMG 2501.jpg|T2.
Irudi:Vw transporter t3 luft v sst.jpg|T3.
Irudi:VW Transporter 2.5Tdi 2002.jpg|T4.
Irudi:VW T5 Transporter front 20080811.jpg|T5.
Irudi:VW_T6_Multivan_Generation_Six_2.0_TDI.JPG|T6.
Irudi:VW e-Caravelle, IAA 2024, Hanover (P1200118).jpg|T7.

## Kanpo estekak 
* Volkswagen Ibilgailu Komertzialen webgunea (Hego Euskal Herria) 
* Volkswagen Ibilgailu Komertzialren webgunea (Ipar Euskal Herria) 
* Volkswagen Taldearen webgunea
Pablo Berger

**Pablo Berger Uranga**, (Bilbo, Bizkaia, 1963) zinema zuzendaria da.

## Bizitza 
Lehengusu ditu Urangatar anai-arrebak (Roberto, Iñaki, Izaskun, Edurne, Idoia, Estibaliz eta Amaia).

1988an *Mamá* film laburra, Álex de la Iglesia zuzendari artistikoa eta Torrebruno eta Ramón Barea aktoreak zituena, zuzendu ondoren, Bizkaiko Foru Aldundiak beka bat eman zion *New York University*n ikasteko. Doktoretza lortu eta irakasle bihurtu zen *NYFA* (*New York Film Academy*) akademian. 2003an *Torremolinos 73* filma zuzendu zuen, Javier Cámara, Fernando Tejero eta Candela Peña aktoreak zituena.

2012an *Blancanieves* filma estreinatu zuen. Zuri-beltzean egindako film luze mutua da, Macarena García eta Maribel Verdú protagonista dituena besteak beste. 2012 urtean Espainia Oskar sarietan ordezkatzeko aukeratua izan zen, nahiz eta azkenean Zinemako Arte eta Zientzien Akademiak ez zuen lehiatzeko izendatu.

2012ko Goya Sarietan 10 sari jaso zituen: film onena, emakumezko aktore (Maribel Verdú) onena, jatorrizko gidoi onena, emakumezko errebelazio aktorea, argazki onena, jatorrizko musika onena, makillaje onena, jatorrizko kanta onena, jantzien diseinu onena eta zuzendaritza artistiko onenaren sariak hain zuzen ere.

## Filmografia 
* *Mamá* (1988)
* *Torremolinos 73* (2003)
* *Blancanieves* (2012)
* *Abracadabra* (2017)
* *Robot Dreams* (2023)

## Kanpo estekak
NA-4095

edo **Zozaiako errepidea** Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea  errepide lokala eta Zozaia lotzen du.

Errepidea 0,93 kilometrokoa da.

## Historia 
Zozaiarako bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.

## Udalerriak 
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
* Baztan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 
* Zozaia
* Nafarroa Garaiko errepideen sarea

## Kanpo estekak 
*Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean
NA-4100

**NA-4100** edo **Aitzoain-Lizaso errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, PA-34 nafar errepidearen 2,24 kilometroan hasi eta NA-411 errepidearen 19,60 kilometrora arte doa tartean Berriobeiti eta Ultzama udalerriak zeharkatuz. Errepidea 16,74 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Berriobeiti
* Txulapain
* Ultzama

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Skellig Michael

**Skellig Michael** edota **Great Skellig** (irlanderaz *Sceilig Mhichíl* edota *Sceilig Mhór*, euskaraz *Michaelen Haitza* edota *Skellig Handia* esan nahi du) Irlandako Errepublikako hego-mendebaldeko Kerryko konderriko 15 kilometro inguruko uharte harritsua da. Skellig uhartedia osatzen duten bi uharteetako handiena da, bestea Little Skellig da.

## Historia 
Antzina, seiehun urtean zehar Irlandako fraideen gune garrantzitsuenetakoa izan zen. Haitz horretan 588an eraikitako irlandar monasterio zelta bat 230 metroko garaieran altxatzen da; egun, hutsik dago, 1996an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Irlandako monasterio ezezagunetakoa da: bertaratzeko zailtasun handiak dituztenen artean ere badago.

Uhartearen erabateko urruntasuna dela eta,  bisitari gutxi iristen dira, horregatik, bikain kontserbatuta dago. Bertan bizi ziren fraideen egoera espartarrek Irlandako lehenbiziko kristauen eguneroko bizitza latza eta aszeta islatzen dute. Fraideak harrizko etxola trauskiletan bizi ziren, haitzean eginiko zuloetan edo horma ia bertikaletan.

thumb|erdian|400px|Skellig Michael uhartearen irudia.

## Kanpo estekak 
* Skellig Michael uhartea UNESCOren webgunean ikusgai.
Izar bitar ekplisatzaile

eskuinera|thumb|Gutxiengo primarioa eta sekundarioa
**Izar bitar itzaltzailea** (edo **Eklipse-bitarra**) orbita planoa Lurrerantz zuzenduta duten bi izarrek osatutako sistema da, eta gure ikuspegitik elkarri eklipsea eragiten diote. Eklipsea edo iragate osoa edo partziala izan daiteke. Beste izar bitar mota batzuen kasuan ez bezala, bitar itzaltzaileek ez dute euren bi izarrak ezberdintzen uzten. Hala ere, aldiro sistema hauetan gertatzen diren argitasun aldaketei esker, izar batek bestea noiz itzaltzen duen ebatz daiteke. Orokorrean, sistema bitar itzaltzaile bat orbita oso txikietan mugitzen ari diren tamaina handiko izarrek osatzen dute, eta epe luzera, biek bat egiten amai lezakete.

## Argitasun aldaketa 
eskuinera|thumb|250px|Sistema bitar itzaltzaile baten sistema grafikoa.
Harreman zuzena dago argitasun aldaketaren eta igarotako denboraren artean. Harreman hau argi kurba batean irudikatzen da. Argi kurba honek izar batek bestea orbitatzen ematen duen denbora erakusten digu. Hau kontutan hartuz, gehienezko distirazko garai batean, bi izarrak aldez alde daudela esan daiteke. Argi kurba gutxienezko puntu batera iristen denean, distira gutxien egiten duen izarrak, eta beraz, handienak, bere laguna itzaltzen du. Era berean, txikiena eta distiratsuena den izarrak bere laguna itzaltzen duenean, soilik argitasun galtze txiki bat dago. Argi kurban marrazten diren profil aldaketa hauek **gutxienezko primarioa** eta **gutxienezko sekundarioa** deitzen dira, lehena distira gutxien egiten duen izarrak izar distiratsuena itzaltzen duenean eta bigarrena alderantziz gertatzen denean.

## Historia apur bat 
eskuinera|thumb| Algol sistemaren kokapena Perseus konstelazioan
Lehen sistema bitarrak 1779an behatu zituen William Herschelek. 25 urtetan 50 sistema bitar baino gehiago behatu zituen, grabitatearen bidez elkarlotutako izarrak zirela ondorioztatuz. 1803an bere emaitzak argitaratu zituen, Isaac Newtonen grabitazio unibertsalaren legea gure Eguzki-sistematik kanpo ere betetzen zela frogatuz. Hala ere, lehen sistema bitar itzaltzailea 1782an aurkitu zuen John Goodrickek. Beta Persei zen, Perseus konstelazioko bigarren izarrik dizdiratsuena. Izar faltsu hau, gaur egun Algol sistema bezala ezagutua, sistema bitar itzaltzaile bat osatzen duten bi izar dira, Lurretik ia 95 argi urtera daudenak. Bi izarrak elkarrengandik 10 milioi kilometrora baino ez daude, gure eguzkia erreferentzia bezala hartzen badugu, gugandik 150 milioi kilometrora dagoena.

## Kanpo estekak
Gray

**Gray** deritzona (**Gy** ikurrarekin adierazten dena) Nazioarteko Unitate Sistematik eratorritako unitate bat da, material zehatz batek erradiazio ionizatzaileen xurgatutako dosia neurtzen duena. Graya irradiatutako material baten kilo batek energia ionizatzaileko joule bat xurgatzearen baliokidea da.

Unitate hau 1975ean ezarri zen. Bere izena Louis Harold Gray fisikari ingelesagatik jasotzen du.

## Beste baliokidetza batzuk 
* Gy 1 = 100 Rad

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krasnoiarsk

**Krasnoiarsk** (errusieraz *Красноярск*) Errusiako erdi-ekialdeko hiria da, Krasnoiarsk kraiko zentro administratiboa. Jenisei ibaiaren bi ertzeetan hedatzen da eta Transiberiarrak zeharkatzen du. 2010ko erroldaren arabera, hiriak 973.826 biztanle zituen. Siberiako hirugarren hiririk handiena da, Novosibirsk eta Omsken ondotik.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|250px|Krasnoiarsko erdigunea goitik ikusita.
Jenisei ibaiaren ertzean dago, erdialdeko Siberian.

## Historia 
Bertan eraiki zuten errusiarrek Krasni Iar izeneko gotorlekua 1628an, eta kolonizazio prozesua areagotu zen XVIII. mendearen bukaeratik aurrera. Urrea aurkitu zuten inguruetan XIX. mendean eta Siberian barnako burdinbidea iritsi zen bertara 1890. urtean. 1960. urtean, munduko indar etxe handienetako bat eraiki zuten Krasnoiarsketik 35 kmra.

## Ekonomia 
Kultura, administrazio eta industria hiri garrantzitsua da. Mekanika, kimika, janari eta zur industria nabarmentzen dira. Ibai portua eta ontziolak daude, eta garrantzi handiko zentral hidroelektrikoa. Siberia zeharkatzen duen burdinbideko geltoki nagusienetako bat du.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Krasnoiarsk ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Irkutsk

**Irkutsk** (errusieraz: Ирку́тск) Errusiako hiria da, Irkutsk oblastaren hiriburua, Angara ibaiaren ertzean dagoena. Siberiako hiri nagusietako bat da. 2010ean 587.891 biztanle zituen.

Janari eta mekanika industriak garrantzi handikoak dira. Hiritik hurbil zentral hidroelektriko handi bat dago. Eskualdean meatze ugari dago, ikatzarenak batez ere. Kulturagune garrantzizkoa da. Unibertsitatea du, 1918. urtean eraikia.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Irkutsk ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Omsk

**Omsk** (errusieraz *Омск*) Errusiako hiria da, Omsk oblastaren hiriburua. 573&nbsp;km²ko eremua du eta 2010ean 1.154.116 biztanle zituen.

thumb|Omsk
Omsk Irtyx ibaiak eratzen duen haranean dago, ibai horrek Om ibaiarekin bat egiten duen tokian. Siberiako bigarren hiria da biztanle kopuruari dagokionez. Unibertsitatea dauka, 1974an sortua.

## Klima 

## Ekonomia 
Nekazaritza gune aberatsa da, baina industria eta merkataritza dira garrantzi handiena duten ekonomia jarduerak. Industrian, zurgintza, kimika, elikagaiak eta burdinbideetarako materialak dira jarduera alor garrantzizkoenak. Ibai portua du.

## Hiri senidetuak 
Omsk ondorengo hiriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Barnaul

**Barnaul** (errusieraz: *Барнау́л*) Errusiako hiria da, Altai kraiko zentro administratiboa. Siberiako hego-mendebaldean dago, Ob eta Barnaulka ibaien elkargunean. 2010eko erroldaren arabera, hiriak 612.401 biztanle zituen. Siberiako hiri nagusietako bat da.

Altai kraian bi ardatz geografiko nagusi daude: Ob (Obi) ibaiak zeharkatzen du eki-hegoaldetik mende-iparraldera, eta Transiberiar Trenbideak mendebaldetik ekialdera. Biak pasatzen dira **Barnauletik.**

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Barnaul ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
*  Barnaul
Vladivostok

**Vladivostok** (errusieraz *Владивосток*) Errusiako ekialde muturreko hiria eta portua da, Primorski kraiko hiriburua. 2010eko erroldan, hiriak 592.034 biztanle zituen. Unibertsitatea, aireportua eta itsas armadako basea ditu, eta burdinbideen gune garrantzitsua da. Errusiak Ozeano Barearen ertzean duen portu garrantzitsuena da.

## Historia 
Mantxuriar arrantzale herria izan zen, harik eta 1860. urtean errusiarrek base militar bihurtu zuten arte. Transiberiarra haraino iritsi zenez gero, hazkunde handia izan zuen hiriak. 1918an frantsesek, britainiarrek eta japoniarrek hiria konkistatu zuten, eta han izan ziren, 1922an sobietarren mende geratu zen arte.

## Klima 

## Ekonomia 
Merkataritza (petrolioa, ikatza eta arraina esportatzen ditu), industria (ontziolak, metalurgia, altzairugintza, hegazkingintza, zurgintza, janari industria, burdinbide gaiak, kimika industria eta eraikuntza) eta arrantza dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
NA-4101

**NA-4101** edo **Ballariain-Elkarte errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-4100 nafar errepidearen 2,67 kilometroan hasi eta Berriobeiti udalerrian dagoen Elkarte kontzejura arte doa. Errepidea 1,29 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Berriobeiti

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Lakarrabeheti

**Lakarrabeheti** Lakarrako (Nafarroa Beherea) auzoa da, herrigunetik hegoaldera kokaturik dagoena.

## Ikus, gainera 
* Lakarra

## Kanpo estekak
NA-4109

**NA-4109** edo **Aristregi-Osinaga errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, N-240-A nafar errepidearen 11,40 kilometroan hasi eta Txulapain udalerrian dagoen Osinaga kontzejura arte doa. Errepidea 4,46 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Txulapain

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
NA-4111

**NA-4111** edo **Itsasoko errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-411 nafar errepidearen 4,10 kilometroan hasi eta Basaburua udalerrian dagoen Itsaso auzora arte doa. Errepidea 1,41 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Basaburua

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Harginak

***Harginak*** (frantsesez: *Les Casseurs de pierres*) Gustave Courbetek 1849-1850ean margotutako olio-pintura izan zen. Errealismo sozialeko margolan honetan bi hargin, bata gaztea bestea zaharra, agertzen ziren harriak puskatzen ari zirela.

Margolana 1850ean erakutsi zen lehen aldiz Parisen, eta kritika gogorrak jaso zituen agertzen zen irudia ez zelako "goi artearen" parte. Kritikari batzuek ez zuten atsegin Courbetek erabilitako margo geruza lodia, eta irudiak argiztapen gutxi zuela esan zuten. Kontrara, Pierre-Joseph Proudhonek errealismoa laudatu zuen, eta margolan sozialista arrakastatsua zela esan zuen. 1915erako, "garrantzi handiko lana" zela esaten zen. 

Bigarren Mundu Gerran suntsiturik suertatu zen, beste 154 margolanekin batera. Konigstein gaztelura eramaten zituztenean, 1945eko otsailean, aliatuek bonbardatu zituzten. Hala ere, margolanaren kopia bat, ispilu batean bezala alderantziz margotuta dagoena, Oskar Reinhart Bilduman dago, Winterthurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gari-bahetzaileak

***Gari-bahetzaileak*** (frantsesez, *Les Cribleuses de Blé*) Gustave Courbetek 1854an margotutako olio-pintura da. Parisko 1855eko aretoan erakutsi zuen lehenengo aldiz, eta 1861ean Nantesen. Harrezgeroztik Nantesko Arte Ederren Museoan egon da.

Agertzen diren bi emakumeak Courbeten bi arreben irudiak dira ziurrenik: Zoe (erdialdean) eta Juliet (eserita). Umetxoa Désiré Binet izan daiteke, margolariaren seme ez-legitimoa.

## Kanpo estekak