open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zenbaiten artean

**Zenbaiten artean** esamoldea, lankidetza baten emaitza diren sormen-lanen egileak izendatzeko erabiltzen da. Sormen-lan batean, hiru egile baino gehiagok parte hartu badute, Euskaltzaindiak, "zenbaiten artean"  esamoldea erabiltzea gomendatzen du, edo bestela, bakarrik lehenengo egilea aipatu. Modu laburrean, **ZZ. AA.** erabiltzen du Euskaltzaindiak.

Gomendio horri jarraitzen dio, adibidez, Joxe Ramón Zubimendiren Ortotipografia idazlanak, Eusko Jaurlaritzaren Euskara Zerbitzua eta Hizkuntz Prestakuntza zerbitzuaren eskutik argitaratu zena. Kasu horretan ZENBAITEN ARTEAN, letra larriz erabili da.

Beste inguruko hizkuntza batzuetan, espainolez, frantsesez, italieraz eskuarki, AAVV formula sarritan erabiltzen da. Latinezko "*Auctores Varii*" (Hainbat egile) esamoldearen laburdura da, eta letra xehez zein maiuskulaz idatz daiteke. Ingelesez, ordea, oso gutxitan erabiltzen da, eta ingelesezko obra batean agertzen denean, litekeena da idazleak ez duelako ingelesa ama-hizkuntza.

:"Zenbait egile" horren ordez, beste formula bat erabil daiteke, mundu anglosaxoian ohikoena:  idazle bakarra izendatzen da, esate baterako, lehenengoa alfabetoan, eta, gero, e*t al.*, *et alii* edo "eta beste". *Nafarroako Unibertsitatearen Aipuak eta Erreferentziak egiteko gida. APA Style* izenburua duen dokumentuan, APA estiloak arautzen dionari jarraituta, *et al.* formula erabiltzea gomendatzen du, baita euskaraz ere. EHUren gidan ere, horrela azalatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mila Abadia

**Milagros Abadía** **Ruber** (Zaragoza, Espainia, 1962ko iraila), **Mila** **Abadia** izenez ezaguna, Palma Mallorcakoan bizi den espainiar feminista, kultur kudeatzaile eta komunikatzailea da, "*Arte a un click*" eta "*Mujeres Mirando Mujeres*" arte eta genero elkarteen sortzaile eta zuzendaria da.

## Ibilbide profesionala 
Zuzenbidea ikasi zuen Zaragozako Unibertsitatean 1986-199 urteetan, eta ikasketak hornitu zituen Miguel de Cervantes Europako Unibertsitatean, eta 2015. urtean Márketing Kulturala eta Artistikoa, Komunikazio Digitala eta Sozial Ertaina ikasi zituen.  Bere jarduera profesionalerako kulturaren kudeaketa eta komunikazioa aukeratu zituen, zuzentzen duen arte garaikideko "Arte a un Click" plataformaren proiektu gisa. 2015. urtean, *Mujeres Mirando Mujeres* sortu zuen. Elkarte horretako zuzendaria da, eta ia 500 emakume-elkartekide dira, besteak beste, Dora Román Gil, Laura Pinillos Villanueva eta Lina Ávila - Collage Republic. Mujeres Mirando Mujeres kultur sortzaile eta kudeatzaileen sarea da, eta bere jarduera erakusketa fisikoetan eta online erakusketetan, argitalpenetan, txostenetan eta tailerretan oinarritzen da.

Maria Bueno artistak M-Arte y Cultura Visual de la Asociación , Mujeres en las Artes Visual (MAV) on-line aldizkarirako egiten dion elkarrizketan, bere interes eta motibazio feministak adierazten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mila Abadia You Tuben  
* Mila Abadiak Arte proiektua aurkeztu du klik batean
Jorge Córdova

**Jorge Córdova** (La Paz, Espainiar Inperioa; 1822ko apirilaren 23a - La Paz, Bolivia; 1861eko urriaren 23a) Boliviako militarra eta politikaria izan zen, Boliviako presidentea 1855eko abuztuaren 15etik 1857ko irailaren 9an erori zen arte. Córdova Boliviako Historian ezaugarritu zen heriotzara zigortutakoen bizitza salbatu zuen presidentea izateagatik, Manuel Isidoro Belzuren suhia eta jarraitzaile fidela izateaz gain.

## Boliviako presidentea (1855-1857) 
Jorge Córdova Boliviako presidente izendatu zuten 1855eko abuztuaren 15ean, 33 urte zituela. Aipatzekoa da Cordova Boliviako presidente gazteenen artean egon zela Antonio José de Sucre mariskalarekin, Germán Busch Becerra eta Gualberto Villarroelekin batera.

Kordobak agintea zin egin zuen egun berean, Manuel Isidoro Belzú presidente ohia Boliviako enbaxadore izendatu zuten Europan, non presidente berriaren kargu-hartzea ikusi eta egun batzuetara, Belzuk Sucre utzi zuen bere helmuga berrirantz.

## Hilketa 
José María de Achá presidentearen gobernuan, Cordova Boliviara itzuli zen, amnistia bati esker, baina Plácido Yáñez koronelaren eskuetan geratu zen, Achá gobernuaren aurka ustez konspiratu izana leporatu baitzion eta bere etxean atxilotu zuen. La Paz hiriko San Jorge auzoan zegoen.

Kartzelan atxilotu zuten bitartean, Cordova 1861eko urriaren 23an hil zuten Plácido Yáñez koronelaren aginduz, beste berrogeita hamar atxiloturekin batera, non Boliviako Historiak gertaera izugarri honi **Matanzas de Yañez edo Matanzas de Loreto** deitu zion. Handik bi egunera, Boliviako Gobernua hilketa hau legeztatzen saiatu zen, eta jada hildako Córdova presidente ohia heriotzara kondenatu zuen, Gerra Kontseilu baten pantomima batean, goi traizioz leporatuta.

## Nortasuna 
Jorge Córdova bere garaian garaiera ertaineko militar gazte bikaiina izan zen, urre koloreko ilea eta begi urdin argiak, non bere arima eskuzabalaren eta izaera leunaren adeitasuna agerian geratzen zen. Bere bizitza pertsonalean, Jorge Córdova Edelmira Belzu Gorritirekin ezkondu zen, La Paz hiriko damarik ospetsu eta bertutetsuenetako bat eta Manuel Isidoro Belzú presidente ohiaren alaba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jimena Menéndez-Pidal

**Jimena Menéndez-Pidal Goyri** (Madril, 1901eko urtarrilaren 31 &ndash; 1990eko martxoaren 15a) madrildar maistra eta pedagogoa izan zen, Carmen García del Diestro eta Ángeles Gassetekin batera *Colegio Estudio* Ikastetxearen sortzailea.

## Biografia 
María Goiri ikertzaile eta literaturako irakaslearen eta Ramón Menéndez-Pidal filologo eta historialariaren alaba, Irakaskuntza Erakunde Askean (ILE) trebatu zen. Azken erakunde horretan, Francisco Giner de los Ríosen eta Manuel Bartolomé Cossioren eskoletara joan zen.

Madrilgo Unibertsitate Zentralean egin zituen unibertsitateko ikasketak eta Filosofia eta Letretako lizentziatura lortu zuen.Hantxe ezagutu zuen María de Maeztu. Bere gurasoek, María Goyri eta Ramón Menéndez-Pidalek, Erromantzearen Artxiboan egindako ikerketan aktiboki parte hartu zuen. Ikerketa-lan horietatik, nabarmentzekoak dira *El Conde Niño* Erromantzeei eta *Gabonetako Autoari* buruzkoak. Hala ere, Maria Goyri Jimenaren amak bere ikerketa-lan filologikoa bokazio pedagogikoarekin uztartu bazuen ere, Jimena Menéndez-Pidalek bizitza irakaskuntzan ematea erabaki zuen.

Institutu-Eskolan hasi zuen bere jarduera pedagogikoa, eta Jokoetako irakasle izan zen. 1933an, Eskoletako Ataleko zuzendari izendatu zuten, Choposetako Muinoan zuen egoitza berrira joan zenean. Han, antzerkiak haurrengan adierazpen-metodo gisa eta literatura ezagutzeko dituen aukera pedagogikoak ikertzen hasi zen.

Miguel Catalán Sañudo zientzialariarekin ezkonduta egon zen, nazioartean ospe handia duen espektroskopistarekin, eta harekin seme bat izan zuen, Diego Catalán Menéndez-Pidal. 1990eko martxoaren 15ean hil zen Madrilen.

### Colegio Estudio ikastetxea 
Gerra zibila amaitu ondoren, ikastetxe liberalak itxi egin zituzten, eta, horren ondorioz, zenbait intelektualek, hala nola Jimena Menéndez-Pidalek, Ángeles Gassetek, Carmen García del Diestro eta beste irakasle batzuek, María Elena Gómez Morenok, maila intelektual handiko talde feminista bat sortu zuten, Espainiako gizartea birsortzeko asmoz. 1940an, Jimena, Angeles eta Carmeni, ikasleek deitzen zieten "hiru handiak", ahalegin handiz sortu zuten Ikastetxe-Estudio Elkargoa, desagertutako Institutu-Eskolaren oinordekoa, Irakaskuntzako Erakunde Librearen ideario pedagogikoan oinarritua. Jimena Menéndez-Pidal izan zen Ikastetxe-Estudioaren arima eta erdigunea, eta bertan egin zuen lan pedagogikoa, ereduzko irakaslearen paradigma bihurtuz. 1940tik 1990era zuzendari izan zen.

Denboran zehar, Elkargoaren eta Azterlanaren hazkundea bultzatu zuen, eta kalitate handiko hezkuntzaren ospea irabazi zuen garai batean, frankismoa, eredu pedagogiko modernorik gabea. 1980ko hamarkadan, dagoeneko oktogenarioa, Estudio Ikastetxearen sistema pedagogikoa eta antolakuntzakoa eraberritzen hasi zen, metodo, baliabide eta jarduera berriak erabiliz, eta horri esker eutsi zion ikastetxearen indarraldiari eta ospeari.

## Aintzatespenak 
* 1981ean, Alfontso X.a Jakitunaren Ordena Zibileko banda eman zioten, Juan Antonio Ortega Hezkuntza ministroak ezarri zion hezkuntza-lan ordainezinaren sari gisa.

## Ikus, gainera 
* Bigarren Errepublikako irakasleak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaspar (argipena)

**Gaspar** izenak hainbat adiera du:

Tradizio kristauko pertsona-izen gisa:

* **Gaspar erregea**, Hiru Errege magoetako bat.

Leku izenak:

* Gaspar, Santa Catarina, Brasilgo hiri bat
* Gaspar, Kuba.
* Gașpar, Moldavia.
* **Gaspar**, Gaspra edo Gasparalı, Krimea.
* Gaspar Itsasartea, Indonesian.

Besterik:

* **Gaspar sai zuria**, Espainiako El Hombre y la Tierra telebista saioan ospea izan zuen hegazti bat.
Entoloma querquedula

***Entoloma querquedula*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Leptonia querquedula*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 5 cm bitarteko diametrokoa,  Hasieran gris-urdinxka kolorekoa (ilunagoa erdian eta urdinagoa ertzean), gero gris-arrea edo fuliginoso zurbila.

**Orriak:** Grisaxkak, urdinez lausotuak, ebakitzean erabat urdinak; zahartzean gorri-haragi kolorekoak, ebakitzean arre-beltzaxka kolorekoak.

**Hanka:** Mehea, kapelaren kolore berekoa, gero berdexka-urdinxka.

**Haragia:** Argia.

**Etimologia:** Entoloma hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
Txilardi edo zingiretan, kapela urdinxka edo arbel kolorekoa duten beste espezie batzuk ere badira, eta horiek bereiztea zaila da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hezeguneetan edo zingiretan, arteen azpian.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Suedia, Alpeak, Frantzia, Erresuma Batua, Espainia, Danimarka, Belgika, Herbehereak, Irlanda, Austria, Alemania, Norvegia, Italia.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Gaspar erregea

**Gaspar** (beste hizkuntza batzuetan Casper, Kaspar, Jasper eta beste aldaera batzuekinere ezaguna) Hiru Erregeetako bat izan zen, Meltxor eta Baltasarrekin batera. Bibliak ez duen zehazten Mateoren Ebanjelioan nor edo zenbat izan ziren Magoak, baina VII.  mendetik, magoak izen hauekin identifikatu dira mendebaldeko kristautasunean. Gaspar eta beste biak santutzat jotzen ditu Eliza Katolikoak.

## Mitoa 
thumb| Gaspar Erregearen aberria *Aurea Cersonesen*, Urrezko Penintsulan, Javatik gertu Indiako Ozeanoan, Andreas Walspergerren mapan, c.1448
[thumb|Magoen erlikiak Hiru Erregeen Santutegian gordeak daude [Koloniako katedrala|Koloniako katedralean, Alemanian.|ezkerrera]]
Gaspar jakintsu ekialdetartzat jo izan dute tradizoek. 1913ko Entziklopedia Britainiarreko artikuluak zioenez, "mendebaldeko elizaren tradizioaren arabera, Baltasar Arabiako errege gisa irudikatzen da maiz, Meltxor Persiako errege gisa eta Gaspar Indiako errege gisa". Ertaroko Johannes de Hildesheim historialariak kokatu zuen bere jatorria Taxilan, zetaren bideko hiri batean.

Andreas Walspergerren 1448ko mapamundian Urrezko Khersonesoan kokatu zuen Gaspar, Malaiako penintsulan. Johannes Schönerrek 1515eko bere globoan marraztu zuenez, Gasparren erresuma *Goi Indiako* Egrisilla eskualdean zegoen *Sinus Magnus* edo Tailandiako golko delakoaren ekialdeko penintsulan.

Tradizioaren arabera, San Gaspar martiri bihurtu zen. Magoen erlikiak Persian aurkitu zituen Santa Helenak, eta handik Konstantinoplara eraman zituzten lehenbiiz, eta gero Milanera. Handik Alemaniara iritsi ziren, eta orain Koloniako katedralean daude ustez Gasparren erlikiak, beste bi errege magoenekin batera.

## Ikonografia 
Errege Magoen ikonografia kristau ohikoan, Gaspar, tradizioz, bizar gorrixka batekin erretratatu izan dute hiru erregeen erdian, Meltxior baino gazteagoa eta Baltasar baino zaharragoa ohikoan. Sarritan marraztu izan da Jesus Haurrari oparia ematen bigarren bailitzan bezala, Meltxorren ondoren eta Baltasarren aurretik.

[thumb|365px|center|[Andrea Mantegnaren adorazioan, haurrarengandik hurbilen egon arren, belauniko dagoen Meltxorren ondoren mago gazteagoa da Gaspar, bigarrena iladan.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma pleopodium

***Entoloma pleopodium*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Agaricus icterinus*, *Nolanea icterina*, *Nolanea pleopodia*, *Rhodophyllus pleopodius*, *Rhodophyllus icterinus*, *Leptonia pleopodia*, *Hyporrhodius icterinus*, *Latzinaea pleopodia*, *Latzinaea icterina*, *Hyporrhodius pleopodius*, *Rhodophyllus icterinus f. gracillimus*, *Entoloma icterinum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, hasieran koniko kanpai-itxurakoa eta gero ganbila titi kamuts batekin, ertza soberakinekin, uhindua eta ildaskatua gardentasunagatik. Azal lehorra, zetaduna eta distiratsua, eguraldi hezean gardentasunagatik ildaskatua, hori-berdexkatik okre-horixkara doan kolorekoa.

**Orriak:** Sabeldunak, eskotatuak, hasieran grisaxkak, amaieran tonu arrosekin esporengatik, ertza pixka bat koskaduna.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Liraina, luze samarra, zilindrikoa, barnehutsa, zetadun gainazalarekin, hori-oliba antzeko kolorekoa eta oinarri zuriarekin mizelio hondarrengatik.

**Haragia:** Mehea, urtsua, zurixka-horixka kolorekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Entoloma* hitza grekotik dator; ertza barrurantz biribildua esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Kolore horixka du ezaugarri.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguan. Landare hondakin ugari dagoen lekuetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Kanada, Europa, Errusia, Indonesia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hernando Siles Reyes

**Hernando Siles Reyes** (Sucre, Bolivia, 1882ko abuztuaren 5a &ndash; Lima, Peru, 1942ko azaroaren 25a) boliviar abokatu eta politikaria izan zen, Boliviako presidentea 1926ko urtarrilaren 10etik 1926ko 1930eko maiatzaren 27an dimisioa eman zuen arte. Hernán Siles Suazo eta Luis Adolfo Siles Salinas presidenteen aita izan zen eta Jorge Siles Salinas San Andres Unibertsitate Nagusiaren (UMSA) historialari eta errektorearen aita ere izan zen.

Silesek nazio-bizitzako alor guztietan egin zuen lan emankorra izan zuen ezaugarri, nahiz eta bere gobernua hainbat arazo ekonomikok markatuta egon, herrialdea kanpo-zorra nabarmen handitzera eraman zutenak. Boliviako nazionalismoaren aitzindarietako bat izan zen. Bere gobernuan, Chaco eskualdearen gatazka Paraguairekin hazi zen eta bi herrialdeen arteko lehen liskarrak 1928 inguruan erregistratu ziren, Paraguaiko Armadak Fortín Vanguardia hartu ondoren. Silesek gatazka modu baketsuan konpontzen saiatu zen bere agintaldian, nahiz eta urte batzuk geroago Chacoko Gerra ekarriko zuen.

Siles 1930ean boteretik kendu zuten eta Txilen erbesteratu zen. Gero, Boliviara itzuli eta bere herrialdearen enbaxadore izendatu zuten Perun, eta han hil zen 1942an. Boliviako bi presidenteren aita izan zen: Hernán Siles Zuazo eta Luis Adolfo Siles Salinas.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eusebio Guilarte Mole

**Eusebio Guilarte Mole** (La Paz, Espainiako Inperioa; 1805eko urriaren 15a - Cobija, Txile edo Bolivia; 1849ko ekainaren 11) Boliviako politikari eta militarra izan zen, 1847ko abendutik 1848ko urtarrilera bitartean Boliviako presidentea.

## Biografia 
Santa Ana de Yacuman kokatutako bidaiari eta merkatari espainiar baten seme naturala zen, Miguel Guilarte, eta Doña Lorenza Mole, Movima herriko buruzagia. Seminario Ikastetxeko ikasle zela gudaroste abertzalean sartu zen eta bere lehen ekintza Pichincha batailoiko Zepitako gudua izan zen.

Gero Andres de Santa Cruz-en armadan Peruko kanpaina egin zuen eta Yanacocha eta Uchumayoko guduetan parte hartu zuen, non zauritu zuten. Koronelera igo zuten eta Ingaviko guduan parte hartu zuen 1841ean, Peru-Bolivia Gerran. Brasilgo diplomatiko izendatu zuten.

Bere gobernuan, José Balliviánek Estatu Kontseiluko kide izendatu zuen. 1847ko abenduaren 23an, dimisioa eman zuen Ballivián jeneralak Boliviako presidente izendatu zuen. Hamar egun besterik ez zuen gobernatu, bere gobernu ahula José Miguel de Velascok bota baitzuen handik gutxira.

Boliviako kostaldean hil zuten, Cobijan, 1849ko ekainaren 11n.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Boliviako historia (4. edizioa), Gisbert argitaletxea.

## Kanpo estekak
Bihurkin sonikoa

250px|thumb|Bihurkin sonikoa, 2015eko bertsioa.
**Bihurkin sonikoa** () BBC kateko *Doctor Who* zientzia-fikziozko telesailean agertzen den gailu bat da, Doktoreak hainbat funtziotarako erabiltzen duena. Gehienetan ateak irekitzeko erabiltzen du, baina azterketa kimikoak eta medikoak egiten ditu, izaki bizidunak detektatzen ditu eta TARDISa kontrolatzeko ere erabili ohi du.

TARDIS ontzia bezala, bihurkin sonikoa ere telesailaren ikonoetako bat bihurtu da dagoeneko. Hamabigarren Doktoreak bihurkinaren ordez betaurreko sonikoak erabili zituen eta telesailaren spin-offetan ezpainetako sonikoa eta modulatzaile sonikoa ere azaldu dira.

## Historia 
"Fury from the Deep" (1968) atalean azaldu zen lehenengo aldiz eta hirugarren eta llaugarren doktoreek erabili zuten ohiko tresna gisa. 1982an erabiltzeari utzi zion Doktoreak, gidoietan sartzeko arazoak ematen zituelako.

2005ean telesailaren aro berria hasterakoan bihurkin sonikoari garrantzi handia ematea erabaki zen eta Doktoreek asko erabili dute, funtzio oso desberdinak egiteko gainera. "Smith and Jones" (2007) atalean Doktoreak X-izpien makina baten erradiazioa anplifikatzerakoan bihurkina erre egiten du. Galeraren aurrean triste artzen da baina atalaren amaieran bihurkin berria eskuratuko du.

Hamabigarren Doktoreak Davros gazteari eman zion oparitan eta betaurreko sonikoak sortu zituen. 9. denboraldiko azken atalean TARDISak bihurkin berri bat ematen dio betaurrekoen ordainetan, izan ere betaurrekoak estilosoagoak izan arren bihurkina baino hauskorragoak direla konturatzen baita Doktorea.

## Funtzioak 
150px|thumb|Hamaikagarren Doktorearen bihurkin sonikoa, itxita eta irekita (2010).
Soinu uhinak, erradiazioa, uhin luzerak, maiztasunak, seinaleak eta elektromagnetismoa kontrolatu eta manipulatzen ditu eta horrela edozein teknologiatan oinarrituriko aparailuak hackeatu, aktibatu edo desaktibatzen ditu, herregatik du "bihurkin soniko" izena. Bizidunen energia igorpenak ere identifikatzen ditu eta sustantzia kimikoak identifikatzeko edo mediku azterketak egiteko ere balio dio.

Hona hemen bihurkin sonikoak betetzen dituen hainbat funtzio:

* Ateak ireki eta itxi
* Hainbat sustantzia erre edo ebaki
* Makina edo lehergailuen urruneko kontrola
* Soinu uhinak eta X izpiak anplifikatu
* Arma elektronikoak desaktibatu
* Seguritate handiko itxiturak ireki
* Linterna
* Telegarraioa geldiarazi eta bideratu
* Kutxazain automatikoak hackeatu
* Mikrofonoa
* Mediku azterketak egin
* Izaki bizidunak eta izaki estralurtarrak identifikatu
* DNA eskanerra eraiki
* Izaki bizidunen zentro neuronalak blokeatu
* Ordenagailu mota guztiak erabili
* Kamuflajeak desaktibatu
* Errobotak desaktibatu
* Urruti dagoen norbaitekin hitzegiteko soinu errepideak sortu
* Pertsona baten konzientzia ordenagailu batetara transferitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lublingo gaztelua

**Lublingo gaztelua** () Poloniako Lublin hirian dagoen Erdi Aroko eraikina da. Erdigune historikotik gertu dago. Oraindik kontserbatzen den Poloniako errege-egoitzarik zaharrenetako bat da. Kasimiro II.a Poloniakoak sortu zuen XII. mendean.

## Historia 
Mendixka XII. mendean gotortu zuten lehen aldiz, egurrez sendotutako lurrezko horma batekin. XIII. mendearen lehen erdian harrizko dorrea eraiki zen, oraindik zutik dagoena eta gazteluaren egiturarik altuena dena, baita hiriko eraikinik altuena ere. XIV. mendean, Kasimiro Handiaren erregealdian, gaztelua harrizko hormekin berreraiki zen. Ziurrenik, garai berean eraiki zuten Hirutasun Santuaren Kapera, errege-kapera gisa.

XV. mendearen hasieran, Ladislao II.a Poloniakoak kaperarako fresko-bilduma bat enkargatu zuen. 1418an amaitu ziren eta gaur egun ere jarraitzen dute. Egilea Andrej maisua izan zen; bere lana hormetako batean sinatu zuen. Mendebaldeko eta ekialdeko eraginak konbinatzen dituen estilo paregabea erakusten dute, nazioarteko onarpena lortu dute.

Jagellon dinastiaren erregealdian, gazteluak errege familiako kideak hartu zituen behin eta berriz. XVI. mendean, Krakoviatik ekarritako maisu italiarren zuzendaritzapean berreraiki zen. Gazteluan izandako gertaera historikorik garrantzitsuena 1569an Lublingo Batasuna sinatu izana izan zen, Polonia-Lituaniako Mankomunitatearen sorrera-akta.

XVII. mendeko gerren ondorioz, gaztelua hondatu egin zen. Zati zaharrenak, dorrea eta kapera, bakarrik mantendu ziren ukitu gabe. 1815eko Vienako Kongresuaren ondoren, Lublin Errusiaren kontrolpean erori zenean, Poloniako gobernuak, Stanis￮ aw Staszicen ekimenez, gaztelua erabat berreraikitzeari ekin zion 1826 eta 1828 bitartean. Eraikin berriak estilo neogotiko ingelesean finkatu ziren, eta haien helburu berria espetxe bat hartzea izango zen. Jatorrizko egoeran dorrea eta kapera baino ez ziren kontserbatu.

Gaztelua hurrengo 128 urteetan erabili zen espetxe gisa: tsarren garaian, 1831 eta 1915 artean; Polonia independentean, 1918 eta 1939 artean; eta nazien okupazioan, 1939 eta 1944 artean, 40.000-80.000 preso izan zituenean, horietako asko Poloniako Erresistentziako borrokalariak edo juduak. 1944aren ondoren, gaztelua sobietar polizia sekretuaren presondegi gisa erabiltzen jarraitu zen, eta, ondoren, Poloniako Herri Errepublikarena, eta sobietar okupazioaren aurkako 35.000 poloniar ere bertatik igaro ziren, horietatik 333k bizia galdu zutelarik.

1954an gazteluko espetxea itxi egin zuten. Berreraiki eta birmoldatu ondoren, 1957tik Lublingo Historia Museoaren egoitza nagusia da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Dombeck Arrival of General Zajączek to Lublin (detail) 02.jpg|Gazteluaren ikuspegia 1826an.
Fitxategi:Lublin Castle 5 Lublin 28.jpg|Sarrera neogotikoa.
Fitxategi:Lublin zamek 2009.jpg|Dorrea eta kapera gazteluaren oinetatik ikusita.
Fitxategi:Dziedziniec zamku w Lublinie.jpg|Gazteluaren patioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lublingo Museoaren webgune ofiziala.
El Hombre y la Tierra

***El Hombre y la Tierra*** naturari buruzko telesaila izan zen, Televisión Españolak ekoitzia eta Félix Rodríguez de la Fuente naturalistak zuzendua. 1974ko martxoaren 4tik 1981eko ekainaren 20ra eman zuten originalki.

Serie hau erreferentziazko lana da naturari buruzko dokumentaletarako, bai Espainian bai beste toki batzuetan. Garai hartan, dokumentazio-modu berri bat inauguratu zuen.ç

## Ekoizpena 
Urteetako denboraldietan banatu beharrean, hiru multzotan ekoiztu eta eman ziren atalak: *Venezuelakoa*, Venezuelan grabatua lehenbizi; *Fauna Iberikoa* Espainian filmatua gero; eta Amerikako *saila*, Kanadan eta Alaskan filmatua. 124 atal egin ziren guztira. Atal oso eta ezagunena Espainiako faunarena izan zen, zeinak 92 atal izan zituen, bakoitza 26 minutukoa.

1980ko martxoaren 14an, Alaskan, Iditarod lasterketari buruzko kapituluetarako aireko plano batzuk filmatzen ari zirela, ekoizpen taldak zerabilen hegazkinak istripua izan zuen, eta han hil ziren Warren Dobson pilotua, Rodríguez de la Fuente bera eta Teodoro Roa eta Alberto Mariano Huéscar kamerariak. Naturalista ospetsuaren heriotzak sail dokumentalaren etena ekarri zuen, eta izan ere, telebistan hurrengo urteko maiatzera arte gelditu zen azken atal amaituen emanaldia:  Teófilo Martínezen ahotsarekin eman zituzten azken atalak (117-124), non aurreko guztietan Rodriguez de la Fuenteren lokuzio ezaguna nabarmendu zen.

Telesailaren musika bereizgarria ere ezaguna izan zen Antón García Abrilek konposatua.

## Sariak 
* Rainier printzearen sari handia, Montecarloko Telebista Jaialdian (1976) atal honenhatik: *Prisioneros del Bosque*.
* Urrezko TP saria (Espainia, 1976) telebista saio nazional onenari.
* II. Paris Saria, L'Émission Scientifique de Télévision Centre National de la Recherche (1977), atal honmengatik *El cazador social*.
* II. Paris Sari Handia, L'Émission Scientifique de Télévision Centre National de la Recherche (1978) atal honengatik: *El buitre sabio*, Gaspar sai zuriaren gaineko atal goraipatua.
* 2000. urtean Espainiako Telebistako Zientzia eta Arteen Akademiak izendatu zuen  **El hombre y la Tierra** Espainiako telebistako historiako ekoizpen onen gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herpilis

**Herpilis** edo **Herpilis Estagirakoa** (, Megara, K.a. IV. mendea) Aristoteles filosofoaren maitalea izan zen, haren emazte Pitias hil ondoren.

## Bizitza 
Aristotelesen biografiatan aipatu izan da, oso gutxitan ordea. Dirudienez Hermias lagunaren ohaidea izan zen eta ondoren Pitiasen esklaboa.

Aristoteles eta Herpilis ezkondu ote ziren ez dago argi baina Nikomako izeneko semea izan zuten, gerora ere filosofoa izango zena. Aristotelesek testamentua idatzi zuenean Nikomako oraindik oso gaztea izan bide zen, izan ere Aristotelesen Nikanor iloba ezarri baitzuen Nikomakoren tutore hura adin txikikoa zen bitartean zain zezan.

Testamentu hartan Herpilisi baliabide ugari utzi zizkion eta ziurrenik askatasuna ere emango zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Ganzabal

**Ander Ganzabal Bilbao** (Orozko, 2000ko urtarrilaren 25a) txirrindulari bizkaitarra da, profesionala 2025etik Euskaltel-Euskadi taldean.

Txirrindularitzan aritu baino lehenago, zazpi urtez ibili zen Triatloian, harik eta 2021ean txirrindularitzan lehiatzeari buru belarri ekin zion arte.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan
### Beste Itzuliak
## Taldeak 
* Eiser-Hirumet - 2022
* Laboral Kutxa - (2023-24)
* Euskaltel-Euskadi - (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Ander Ganzabal- Firstcycling.com
*
Meltxor erregea

**Meltxor** (beste hizkuntza batzuetan Melchor, Melchior, Menyhért, Melker, Malcharek, Melichar eta beste aldaera batzuekin ere ezaguna) Hiru Erregeetako bat izan zen, Gaspar eta Baltasarrekin batera. Bibliak ez duen zehazten Mateoren Ebanjelioan nor edo zenbat izan ziren Magoak, baina VII.  mendetik, magoak izen hauekin identifikatu dira mendebaldeko kristautasunean. Meltxor eta beste biak santutzat jotzen ditu Eliza Katolikoak.

Tradizioaren arabera, San Meltxor eta beste Errege Magoen erlikiak Persian aurkitu zituen Santa Helenak, eta handik Konstantinoplara eraman zituzten lehenbiiz, eta gero Milanera. Handik Alemaniara iritsi ziren, eta orain Koloniako katedralean daude.

## Ikonografia 
Errege Magoen ikonografia kristau ohikoan, Meltxor, tradizioz, gizon nagusi eta bizar zuridun gisa erretratatu izan dute hiru erregeen artean, Gaspar eta Baltasar baino zaharragoa ohikoan; buruko ilea urdinduta edo burusoil. Sarritan marraztu izan da Jesus Haurrari oparia ematen lehena bailitzan bezala, ondoren Gaspar eta Baltasar zain direla.

[thumb|365px|center|[Girolamo da Santacroceren adorazioan, haurraren ondoan belauniko lehena da Meltxor.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montenegroko Parlamentuko presidente

**Montenegroko Parlamentuko presidentea** (montenegroeraz: *Предсједник Скупштине Црне Горе*, erromanizatuz: *Predsjednik Skupštine Crne Gore*) Montenegroko Parlamentuko presidentea da. Presidentearen agintaldiak lau urteko iraupena du, eta batzar berri bakoitzeko kideek hautatzen dute.

Parlamentuko presidenteak Montenegroko jarduneko presidente gisa funtzionatzen du, hautatutako presidenteak kargua hutsik uzten badu bere bost urteko agintaldia amaitu baino lehen, heriotzagatik, dimisioagatik edo kargutik kentzeagatik.

## Presidenteen zerrenda 
### Monarkia montenegroarra 
#### Montenegroko Printzerria-Gotzaindegia 
#### Montenegroko Printzerria 
#### Montenegroko Erresuma 
### Errepublika aroa 
#### Montenegroko Errepublika Sozialista 
### Montenegro erdi-independientea 
#### Montenegroko Errepiblika (1992-2006) 
### Montenegro independientea 
#### Montenegro 
## Kanpo estekak
Carme Ruscalleda

**Carme Ruscalleda i Serra** (Sant Pol de Mar, Maresme, 1952ko maiatzaren 8a) Kataluniako sukaldaria da.  Antoni Balam senarrarekin batera Sant Pau izeneko bi jatetxeren jabe izan da: 2019ko urrian itxi zen  Sant Pol de Mar-eko  jatetxea eta Tokioko izen bereko jatetxea. Jatetxe katalanak Michelin Gidako hiru izar zituen eta duela gutxi Japonian ireki denak bi lortu ditu. Ondoren, Cuina Estudi izeneko gastronomia proiektu esperimental bati ekin dio.

2009an, Bartzelonako *Mandarin Oriental* hoteleko *Moments* berrireki zuen, Raül Balam semearen zuzendaritzapean eta 2012an bi Michelin izar lortu zituen. Bere sukaldaritza Kataluniako sukaldaritza tradizionalean oinarritzen da batez ere. Sukaldari honek ematen dion kitu berezia prestatzen dituen arrain plateretan nabarmentzen da.

## Argitalpenak 
Hainbat hizkuntzatara itzuli den *Cuinar per ser feliç*  liburua idatzi du baita beste errezeta-liburu batzuk ere sukaldari profesional zein ez-profesionalenei zuzenduak.

* *Deu anys de cuina al Sant Pau* (1998)
* *Del plat a la vida* (2000)
* *Cuinar per ser feliç* (2001)
* *Un any amb Carme Ruscalleda* (2004)
* *Cuina a casa* (2005)
* *La cuina més fàcil i moderna* (2006)
* ''Carme Ruscalleda's Mediterranean cuisine* (2007)

## Aintzatespenak 
*2010ean, Albert Om kazetariaren *El Convidat*telebista saioan izan zen.
*2012an Sant Pol de Mar-eko Udalak izendatu zuen, herriko alaba kuttuna.
*2013an Kataluniako Parlamentuaren ohorezko domina jaso zuen.
*2019an Kulturako Sari Nazionala eman zioten, "mundu osoko sukaldaritza katalanaren benetako enbaxadore" gisa.
*2023ko uztailean, Honoris Causa doktore izendatu zuen Bartzelonako Unibertsitateak.

## Sariak 
thumb|499x499px|Carme Ruscalleda, 2018ko San Jordi egunean

* Obra del Ballet Popular erakundeak emandako Gizalegezko Merezimenduaren Domina.
* 1998ko Gastronomia Sari Nazionala
* Sanchez Cotán saria, Espainiako Gastronomia Akademiaren eskutik, jatetxeko karta onenari
* 1. Ostalaritzako Bikaintasunaren Davidoff saria
* Gabonetako Gastronomia Sariak: Urteko Sukaldaritza
* Sukaldari onenaren saria
* Urrezko sukaldari saria
* Urteko sukaldariaren saria
* 2004ko Gourmetour Sariak
* 2004ko 
* Kulturako Sari Nazionala (2019)

## Oharrak 
*Carme Ruscalleda* Pere Vilàren sardana bat ere bada. *La Flama* izeneko coblak dantzarako sardanez osatutako  *Ballem-la'' CD-liburuan entzun daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Restaurant Sant Pau de Sant Pol de Mar
* Restaurant Sant Pau de Tòquio 
* Entrevista a Carme Ruscalleda a verycocinar.com
NA-5130

**NA-5130** edo **Zare-Moriones errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-5140 nafar errepidearen 0,74 kilometroan hasi eta Ezporogi udalerrian dagoen Moriones kontzejura arte doa. Errepidea 3,18 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Zare
* Ezporogi

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Alphonse Henri d'Hautpoul

**Alphonse Henri, Hautpoulgo kondea** (Versailles, 1789ko urtarrilaren 4a - Paris, 1865eko uztailaren 27a) frantziar militar eta politikaria izan zen. Frantziako lehen ministroa izan zen 1849tik 1851ra Frantziako Bigarren Errepublikan.

Fontainebleauko Eskola Militarrean hezi zen eta teniente graduarekin 1806ko Alemaniako kanpainan eta 1807ko Poloniako kanpainan esku hartu zuen Napoleondar Gerretan. 1808tik 1812ra Iberiar Penintsulako Gerran borrokatu zuen, Salamancako guduan zauritu eta harrapatu zuten arte. 1814an askatu eta batailoiko komandante mailara igo zuten.

1815ean koronel mailara igo zen eta Angulemako dukearen landa-laguntza izendatu zuten. 1823an Errege Guardiako Hirugarren Infanteria Erregimentuaren buru izan zen Espainiaren inbasioan.

1830etik 1838ra diputatua izan zen eta 1830ean Gerra Administrazioa zuzendu zuen hilabete batzuetan. 1841ean teniente jeneral izatera igo zen eta hurrengo bi urteetan Aljerian borrokatu zuen.

1848an Frantziako pare izendatu zuten eta 1849an lehen ministro. 1851n dimisioa eman zuen Luis Napoleon Bonaparteren aldekoen eta kontrakoen arteko istiluen ondoren, eta Aljeriara itzuli zen gobernadore nagusi karguarekin.
Mariam Barghouti

**Mariam Barghouti** (Atlanta, Georgia, AEB, 1993ko ekainaren 23a) idazle, blogari, ikertzaile, iruzkingile eta kazetari palestinar- estatubatuarra da. Ramallahkoa da.

## Ibilbidea 
Ingeles hizkuntza eta literaturan lizentziatu zen Birzeiteko Unibertsitatean, soziolinguistikan espezializatuz. Soziologian eta Aldaketa Globalean masterra egin zuen Edinburgheko Unibertsitatean, Israelgo askenazien eta mizrahien arteko arraza-hierarkietan oinarrituta. Ezaguna da, halaber, laguntza humanitarioaren eta garapenaren jarraipen- eta ebaluazio-misioak egiten dituelako Jordanian, Sirian, Libanon eta Palestinan, NBEko kide ez den estatu behatzailean, eta gobernuko eta gobernuz kanpoko hainbat erakunderentzat.

Bere iruzkin politikoak eta ikerketa-lanak hainbat komunikabidetan agertu dira: *CNN*, *Al Jazeera English*, *The Guardian*, *BBC* News, *HuffiPost*, *The* *New York Times*, *Middle East Monitor*, *Newsweek*, *Mondoweiss, International Business Times* eta *TRT World*. Hainbat liburu eta antologiatan parte hartu du, horien artean *I found Myself in Palestine*. Khaled Hourani artista palestinarra eta Hanan Ashrawi funtzionario eta politikari palestinarra bezalako figurei buruzko azalpen biografikoak ere idatzi ditu.

Palestinaren inguruko informazioa ematerakoan komunikabideek duten jarrera bikoitza salatu du. Israeldarrek kontakizun eta idazkien bidez palestinarren aurka egindako bortxaketak ere salatu ditu. Bere erreportajeek lagundu dute mundu mailako iritzi publikoa sentsibilizatzen Israelen kontrolpean dauden palestinarrek bizi duten errealitate gogorraren eta esperientzien inguruan.2021eko Gazako Zerrendaren eta Israelen arteko gatazkan, ikertzaile, kazetari eta begirale gisa egindako lanaren bidez, maiz adierazi du bere kezka Israelek Palestinarekiko jarrera errepresibotzat hartzen duelakoan.

2021eko maiatzean, Twitterrek bere kontu ofiziala murriztu zuen, non Barghoutik, palestinarren eta israeldarren krisi garaian, Zisjordaniak, Jerusalemek eta Israelgo herritartasuna duten palestinarrek izandako protestei buruzko informazioa ematen zuen. Twitterrek Palestinako segurtasun indarrek eta Israelgo armadak ezarritako indarkeriari buruzko txio batzuk gaitzetsi zituela salatu zuen. Konpainiak geroago esan zuen kontua murriztea akats baten ondorio izan zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bodies (telesaila)

***Bodies*** britainiar thriller-telesaila da, Paul Tomalinek Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Lau garaitan (1890, 1941, 2023, 2053) bizi diren lau detektibek biktima erail berberaren gorpua topatuko dute Londresko Whitechapel auzoan. Berehala ohartuko dira euren ikerketa lana 150 urtez gaindiko konspirazio misteriotsu baten erdigunean dagoela. Viktoriar Aroaren akaberan ezagun egin zen Jack the Ripper saileko hiltzailea da istorioaren hari komuna.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimi-tachi wa dō ikiru ka

2023ko Hayao Miyazaki japoniar zinema zuzendariaren marrazki biziduneko filma da.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerran gertatutako sute batean galduko du ama Mahitok, eta landa eremu batera joango da aitarekin eta bere emazte berriarekin bizitzera. Amaren galerari aurre egin beharko dio gazteak, etorkizun berria onartzen ikasten duen bitartean. Bizileku berriaren inguruan topatuko du Mahitok ihesbide bat: mundu berri baterako sarbidea den atea. Hildakoak bizidunekin nahasten diren mundu horretan, Mahitok ametsen itsaso bat zeharkatzen duen pirata ezagutuko du, papagaitxo maltzur batzuengandik ihes egingo du, eta unibertsoaren kontrola duen eguraldiaren gizonarekin bilduko da.

## Ahost-aktoreak 
* Sōma Santoki
* Masaki Suda
* Kō Shibasaki
* Aimyon
* Yoshino Kimura
* Keiko Takeshita
* Jun Fubuki
* Sawako Agawa
* 
* Shinobu Ōtake
* Jun Kunimura
* Kaoru Kobayashi
* Shōhei Hino

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La contadora de películas

***La contadora de películas*** 2023ko Lone Scherfig daniar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Atacamako basamortua, Txile, 1960ko hamarkada. María Magnolia baldintza zailetan bizi den arren, bere alabari, María Margaritari, artearekiko grina transmititzen saiatzen da. María Margarita herriko istorioen kontalari bihurtuko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ceratopsidae

**Ceratopsidae** dinosauroen Ceratopsia taldeko familia bat da, *Triceratops*, *Centrosaurus* eta *Styracosaurus* barne hartzen dituena. Ezagutzen diren espezie guztiak Goi Kretazeoko belarjale koadrupedoak ziren. Espezie guztiak bat izan ezik Ipar Amerikako mendebaldetik ezagutzen dira, Laramidia uharteko kontinentea sortu baitzuen Kretazeo amaierako gehienean. Ceratopsidaek mokoak, masailezurren atzealdean zizaila-hortz ilarak, sudur-adar landuak eta apalategi parietal-eskuamosal mehea dituzte, atzerantz eta gorantz luzatzen dena.

## Kanpo estekak
Mamacruz

***Mamacruz*** 2023ko Patricia Ortega venezuelar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Cruzek urte asko daramatza orgasmo bat zer den jakin gabe. Bere sinesmen erlijiosoak direla eta, ez zion garrantzirik ematen horri, ez zuen pentsatu ere egin. Egun batean, Interneten dabilela, berriro sentitzen hasiko da jadanik desagertutzat jotzen zituen desioak. Nola uztartu bere sinesmenekin?

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Semigaliar

**Semigaliarrak** () antzinako herri baltiko baten kideak ziren, batez ere Semigalian eta inguruko eskualdeetan bizi zirenak. Germaniar gurutzatuen, Ezpataren Livoniar Anaien eta Livoniar Ordenaren aurkako beren erresistentzia luzeagatik nabarmendu ziren.

## Buruzagi nabarmenak 
Semigaliarrak monarkia bat ezarri zuen Baltikoko lehen herria izan zen, semigaliar nobleen boterearekin alderatuta oraindik ahula zela.

Semigaliar buruzagi nabarmenetako bat Viestards izan zen. Honek, XIII. mendearen hasieran semigaliar aurkako fakzioak estatu bakar baten batasunera batzeko asmoz, aliantza bat egin zuen alemaniar gurutzatuekin, kanpoan zituzten etsaiak garaitzeko. Ituna hautsi ondoren, gurutzatuek euren lurrak inbaditu zituzten eta lituaniarrekin aliatu ziren. 1236an, Sauleko guduan, Ezpataren Livoniar Anaien ordena ia deuseztatu zuten.

Nameisisek, beste semigaliar buruzagi batek, semigaliar  eta lituaniar tribuak batu zituen germaniarren lurretan (Prusia) mendekuzko kontraeraso bat egiteko. Bere jarduerei buruz ezagutzen diren iturri nagusiak *Livländische Reimchronik* eta *Das Zeugenverhör des Franciscus de Moliano* (1312) dira. Hala ere, 1270eko hamarkadaren amaieran Semigalian eta ekialdeko Prusian germaniar gurutzatuen aurkako garaipen handiak lortu zituen buruzagi boteretsu bat zegoela badakigu.

Semigaliarrek, euren erresistentziarekin jarraitu zuten 1290era arte, Sidrabeneko euren azken gotorlekua erre zuten arte. Orduan, semigaliar kopuru handi batek Lituaniara emigratu zuen, eta, han, germaniarren aurkako borrokan jarraitu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tropismo biriko

Mikrobiologian, **tropismo biriko** birus batek zelula edo ehun mota bat infektatzeko duen espezifikotasunari deritzo. Birus batzuek ehun zehatz baten zelulak besterik ez dituzte infektatzen, beste batzuek tropismo zabalagoa eta ehun mota ezberdinetako zelulak infektatzeko gaitasuna izan arren.

Ehun-tropismoa tropismo biriko baino zabalagoa den antzeko kontzeptua da: birus, bakterio edo beste mikrobio batek ostalariaren ehun zehatz bat infektatzeko afinitateari deritzo. 

Organismo ostalariaren ehun bateko zelulak infektatzeko, birusak zelula mintzaren hartzaile edo errezeptore espezifikoei egokitu behar zaie. Hori infekzioaren finkapen fasean gertatzen da . Esaterako, GIBk HIESaren birusak, CD4+ linfozitoekiko tropismoa du, linfozito horiek birusa atxiki diezaioketen hartzaile espezifiko bat dutelako. 

Zelula batek errezeptore espezifiko horiek ez baditu, birusak ezin du zelula hori infektatu.

Tropismo birikoaren beste adibide batzuk honako hauek dira  :

* A hepatitisaren birusak gibeleko zelulekiko
* Gripearen birusak arnas-aparatuko zelulekiko
* Gastroenteritisa sortzen duten birusek heste-mukosako zelulekiko
* Amorruaren birusak hainbat neuronekiko (neurotropismoa)

Tropismo zabalagoa duten birusen artean, SARS-CoV-2 birusarena  (COVID-19aren eragilearena) aipa daiteke: birus horrek ACE2 hartzaile zelularrari atxikitzen zaio, gorputzeko hainbat ehunetan dagoena (biriketan, hesteetan, arterietan, bihotzean edo giltzurrunetan), Horregatik SARS-CoV-2k organo horiek guztiak kalte ditzake.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Propilidium

thumb|250px|left|*Propilidium.*

***Propilidium*** *Lepetidae* familiako itsas molusku *Gastropoda* genero bat da, *Patellogastropoda* deiturikoen barruan.

## Espezieak 
Genero honetan espezie hauek daude:

* *Propilidium curumim* Leal & Simone, 1998
* *Propilidium elegans* A. E. Verrill, 1884
* *Propilidium exiguum* (Thompson W., 1844)
* *Propilidium lissocona* (Dall, 1927)
* *Propilidium pelseneeri* Thiele, 1912
* *Propilidium pertenue* Jeffreys, J.G., 1882
* *Propilidium reticulatum* (A. E. Verrill, 1885)
* *Propilidium tasmanicum* (Pilsbry, 1895)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garrotikoak

**Garrotikoak** Iruñean aurkitu daitezken hostore eta txokolate gozoki tradizionalak dira. 1969az geroztik prestatzen hasi ziren, Pablo Sarundiren eta haren emazte Beatrizen eskutik, Estafeta kaleko 22. zenbakian.

## Historia 
XX. mendearen hasieran, Estafeta 22ko lokala Esteban Osacarren arotzeria zen. 1930eko hamarkadan, José Larreak lokala erosi  zuen txokolatea  eta argizaria bertan fabrikatzeko. Handik denbora batera, Regina González Vicentek lokala erosi zuen janari dendarako. 1969an, Pablo Sarandi eta Beatriz senar-emazteek gozokiak ekoiztea erabaki zuten, gozogintza sailak lortutako arrakasta ikusirik.

1991n, hogeita bi urtez etenik gabe lan eginda eta ondorengorik ez zutenez, negozioa beste pertsonen esku uztea erabaki zuten, eta Lourdes eta Asun Gómez Tellechea ahizpei eman zizkieten errezeta guztiak.

## Ezaugarriak 
Jatorrizko errezetari jarraituz, garrotikoak hostorez eta txokolatez egiten dira. Hostore baten gainean txokolatea zabaltzen da pastel-mahuka batekin, eta, horrela, biribilki batzuk prestatzen dira gero zatika mozteko. Normalean egunean 2.400 garrotiko inguru egiten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asma Tubi

**Asma Tubi** (Nazaret, 1905 – Beirut, 1983) palestinar idazlea izan zen. Radio Palestinako lehen esatarietakoa.

## Biografia 
Palestinako familia kristau batean jaio zen Nazareten, eta English Schoolera joan zen. Grekoa ikasi zuen eta gero Korana, arabieraz idazteko gaitasuna hobetzeko. Tubi Acre-ra joan zen ezkondu ondoren.'

Akreko Emakume Arabiarren Batzordearen bultzatzaileetako bat izan zen. Zeregin nabarmena izan zuen matxinatuentzako diru-bilketan eta erizainen eta kanpainako ospitaleen prestakuntzaren ikuskapenean, 1936ko Palestinako Greba Orokorrean, Palestinaren agintaldian eta 1936-1939ko Palestinako Matxinada Arabiarrean.

Batzordean lan egiteaz gain, irrati- eta kazetaritza-jarduerekin jarraitu zuen. Radio Palestinako lehen esatarietako bat izan zen, 1936an sortua eta "Esto es Jerusalén/Hauxe da Jerusalen" izenez ezaguna.

Poesia, antzerki- eta fikzio-lanak argitaratu zituen, baita ingelesez ere. Gainera, 1925ean antzerki-lanak idazten hasi zen. 1948an Palestina utzi behar izan zuenean, *La mujer árabe palestina/Palestinar emakume arabiarra* izeneko eskuizkribu bat utzi zuen han. 1955ean, istorio-bilduma bat argitaratu zuen, honako izenburu hau zuena: Airakasleamin al-qalb ("Historias del corazón/Bihotzeko historiak"). 1972an *Hubbi al-kabir* izenburupean argitaratu zituen bere poemak, eta argitaratu zuen poesia-liburu bakarra izan zen. Antzerki gehiago ez zuen idatzi.

## Aintzatespenak 
1973an, Konstantina Domina Handiarekin kondekoratu zuten. Klase ofiziala zen, eta munduko lehen emakumeetako bat zen domina hori jasotzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
J Street

**J Street** antolakunde politiko estatubatuar bat da, 2008an sortutakoa, Ekialde Hurbilean bakea eta segurtasuna sustatzeko eta, bereziki, israeldarren eta palestinarren arteko gatazka konpontzearen aldeko atzerri-politika bat bultzatu nahi duena Estatu Batuetan.

Geroztik, J Street ahots garrantzitsu bat izan da Estatu Batuetako mundu politikoan, bereziki Israelerako eta inguruko lurraldeetarako politiketan eragina izan nahi duena.

Atolakundeak Israelen eta bakearen alde lan egiten du, baina, helburu horrekin batera, estatuen politika sustatzen du israeldarren eta palestinarren arteko gatazkarako. J Street Ekialde Hurbilean epe luzerako segurtasuna eta egonkortasuna bermatuko luketen politikak bultzatzearen alde dago, beti ere balio demokratikoetan eta giza eskubideetan oinarrituz.

## Sorrera eta helburuak
Antolakunde honen sortzailea Jeremy Ben-Ami izan zen, Estatu Batuetako gobernuko funtzionario ohia eta aktibista politikoa. Israelen alde egon bai, baina palestinarrekiko gatazkari irtenbide negoziatua eta bidezkoa ematearen alde ere badauden estatubatuarrak elkartzeko asmoz sortu zuen erakundea 2008an.

J Streeten helburu nagusiak honako hauek dira:

**Estatu bien konponbidea:** Israelen estatu judu seguru eta independente bat egoteaz gain, estatu palestinar bideragarri bat sortzearen alde ere lan egiten dute, bi estatuak bakean eta segurtasunean bizi daitezen.

**Israelen alde lan egitea:** Estatu Batuen eta Israelen arteko harremanak indartu nahi dituzte, baina, era berean, bi herrialdeen epe luzeko interesaren aldeko politikak sustatu nahi dituzte.

**Diplomazia Aldeaniztuna:** Diplomazia aldeaniztunaren ikuspegia eta Estatu Batuek gatazken konponketan aktiboki parte hartzea bultzatzen dute, alde bakarreko politiken ordez.

## Kanpo-politikari buruzko jarrera
J Street elkartea Israelgo politiken alor batzuei buruz jarrera kritikoa hartu duelako nabarmendu da, batez ere okupatutako lurraldeetako kokalekuei eta Israelen hedapenari dagokienez. Israelgo segurtasuna defendatzen duten arren, kritika eraikitzailearen eta bakea sustatuko duen kanpo-politikaren alde ere egiten dute.

Gainera, Ekialde Hurbilean ugalketa nuklearra saihesteko eta eskualdeko segurtasunerako mehatxuei aurre egiteko egiten diren ahalegin diplomatikoen alde ere agertu da.

## Aktibismoa eta parte-hartze politikoa
J Streetek presentzia aktiboa izan du Estatu Batuetako politikagintzan. Hauteskundeetan beren ikuspegiak partekatzen dituzten hautagaiei laguntzeko kanpainetan parte hartu dute. Komunitatea mobilizatzeko eta haren helburuak sustatzeko ekitaldiak, hitzaldiak eta oinarrizko jarduerak ere antolatzen dituzte.

## Kritikak eta eztabaidak
Israelen aldeko eta bakearen aldeko ikuspegia izan arren, J. Streetek kritikak egin dizkie Israelekiko jarrera kritikoegiak dituztela uste dutenei. Kritikari batzuen ustez, erakundeak ahuldu egiten du Israelen aldeko batasuna, Israelgo gobernuaren politika batzuei buruzko kezkak publikoki adierazten baititu.

## Kanpo estekak
François-Hubert Drouais

**François-Hubert Drouais** (Paris, 1727ko abenduaren 14a - *ibidem*, 1775eko urriaren 21a) frantziar margolari erretratugilea izan zen.

Hubert Drouais, Donat Nonnotte, Charles-André van Loo, Charles-Joseph Natoire eta François Boucher izan zituen maisu, eta 1758an Errege Akademian sartu zen. Luis XV.aren erregealdiaren amaierako erretratuen margolari nabarmenena izan zen, eta bezero izan zituen errege-familia, noblezia, atzerriko aristokrazia eta goi-gizarteko aberatsak.

## Iruditegia 

Madame Sophie de France (1734–1782).jpg|*Madame Sophie de France* (1762),  Metropolitan Museum of Art
Buffon 1707-1788.jpg|*Portrait of Georges-Louis Leclerc, comte de Buffon* (1707–1788)
François-Hubert DROUAIS 1763-4. London NG. Madame de Pompadour at her Tambour Frame..jpg|*Madame de Pompadour at her Tambour Frame* (1763–1764), National Gallery, Londres
Madame Drouais.jpg|*Madame Drouais* (1758), Louvre, Paris
Monsieur Denis-Paul le Pot de la Fontaine François-Hubert Drouais.JPG|*Monsieur Denis-Paul le Pot de la Fontaine* (?), 1772, Detroit Institute of Arts
0 Versailles musée de l'Histoire de France - Portrait de la comtesse Du Barry en Flore - F-H Drouais (2).JPG|*La comtesse Du Barry*
File:La famille de Sourches.jpg|*La famille de Sourches* (1756), Versailles

## Kanpo estekak