open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Modì

***Modì – Three Days on the Wing of Madness*** 2024ko Johnny Depp estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Filmak Donostiako 72. Zinemaldian estreinatu zuten, baina ez Sail Ofizialean, berez, ez zen Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan.

## Sinopsia 
72 orduko eromena Amedeo Modigliani (Modì ezizenez ezaguna lagunen artean) artista bohemioaren bizitzan, gerrak urratutako Parisko kaleetan izandako gertaera kaotiko batzuei jarraikiz, 1916an. Poliziarengandik ihesi, karrera amaitu eta hiria utzi nahi du baina bere adiskide bohemioek ez diote utziko: Maurice Utrillo, Chaïm Soutine eta Modìren musa eta maitale ingelesa, Beatrice Hastings. Modìk aholkua eskatuko dio Léopold Zborowski bere lagun eta arte-merkatariari. Alabaina, gaua haluzinazioak izaten igaro ondoren, Modìren buruan kaosa gailenduko da ertistaren bizitza aldatzeko ahalmena duen bildumagile amerikar bati aurre egitean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neskatoak

***Neskatoak*** Jon Abril beratarraren film dokumentala da, 2016koa. Nafarroa Garaitik Ipar Euskal Herrira, franskismo garaian, neskato-lanean aritzera joan ziren emakumeen historia erakusten du hamalau elkarrizketen bidez. 

Bizimodua aurrera ateratzeko borrokatu ziren emakume langileen historia kontatzen du. Jon Abrilek bere amatxi Micaelaren neskato bizimoduari tiraka ondu zuen dokumentala. Batik bat 50eko hamarkadaren hasieran joan zirenak elkarrizketatu ditu eta denak Baztan-Bidasoa eskualdekoak, nahiz eta beste hainbat eskualdetakoak ere Ipar Euskal Herrian izan ziren.

Rosa Arburua Goienetxe pedagogo eta historia-ikertzailearen azalpenak tartekatzen dira filmean, baita neskato lana ilustratzeko Ane Beratsain Goia aktoreak zuribeltzez grabatutako eszenak ere. Estitxu Pinatxo Olatziregiren ahotsak grabatu zituen off-eko azalpenak, eta muntaia Eduardo Portal Mañeruk egin zuen.

Dokumentala oinarri hartuta eta 2021eko Tene Mujika sariaren bidez, Jon Abrilek *Isildutako eskuak* liburua argitaratu zuen 2022an. Bertan gerra osteko emakume langileen kontakizuna egiten da. Hamaika lanbidetan aritutako hamalau emakume dira kontakizuneko protagonistak. Gerraostean emakumeek kanpoan ere lan egin zutela erakusten du liburuak. Liburuaren lehenbiziko zatian. Bertan, Pakita Burguete emakumearen bizipenak kontatzen dira. Beratik (Nafarroa) Donibane Lohizunera (Lapurdi) neskato joan zen. Bertze hamahiru testigantzen artean daude, adibidez, Libe Goñi, Seaskako lehenbiziko irakaslearena edo Milagros Landa, Otsagabian (Nafarroa) unai gisa aritu zen emaztekiarena.

## Argumentua 
Zerbitzari lanera erbesteraturiko emakumeen lekukotasun eta omenaldi da filma. Zelako lanak egin zituzten, nola moldatu ziren Lapurdira pasatzeko, ea frantsesa erabili behar izan zuten eta nola moldatu ziren, zenbat ordutan lan egiten zuten, non lo egiten zuten... Hauek dira emakume elkarrizketatuak: Anttoni Altzugarai Mitxelena, Juanita Altzugarai Mitxelena, Joxepa Altzugarai Lazkano, Carmen Altzugarai Lazkano, Crucis Apeztegia Gortari, Maittere Arribillaga Danboriena, Pakita Burguete Iratzoki, Mikela Goienetxe Danboriena, Sagrario Goñi Mitxelena, Carmen Indaburu Larrondo, Pakita Iratzoki Beratsain, Felisa Irungarai Inda, Mari Carmen Tapia Goñi, Ramoni Tapia Goñi, Inma Uranga Telletxea.
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 01.png
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 04.png
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 02.png
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 10.png
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 08.png
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 09.png
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 06.png
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 07.png
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 03.png
Fitxategi:Neskatoak Dokumentala 05.png

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian
* Ainarak

## Kanpo estekak 
* *Neskatoak*. trailerra.
* *Neskatoak*. dokumental osoa on-line.
* zine.eus atarian
* 2016ko Zinema ikusezina jaialdia.
* *"Euskarazko zinemaren sorkuntza eta kontsumoa*" solasaldia. Durangoko azoka, eEuskaltzaleen Topagunea.
* [ZINEGIN, Ipar Euskal Herriko euskal zinemaren jaialdia(https://eu.wikipedia.org/wiki/Zinegin_jaialdia)]. Hazparne, 2018-11-23
On Falling

***On Falling*** 2024ko Laura Carreira portugaldar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Filmak Donostiako 72. Zinemaldiaren Sail Ofizialean eman zuten, eta Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan zen.

## Sinopsia 
Aurora Eskoziako biltegi handi batean lan egiten duen emakume portugaldar bat da. Lantokiko hormen eta pisu partekatuko bakardadearen artean harrapatuta, Aurora isolamenduari, alienazioari eta elkarrizketa hutsalei aurre egiten saiatzen da, baina bere buruaz duen kontzientzia arriskuan egoten hasiko da. Algoritmoetan oinarritutako eta isolatuta mantentzeko diseinatutako ekonomiak zuzendutako ingurune batean, filmak zentzua aurkitzeko eta konektatzeko borroka isil eta bizia arakatzen du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bate

**Bate** (ingelesez, bat) zenbait kiroletan erabiltzen den objektu bat da. Kirolaren arabera, pisu eta tamaina ezberdinak ditu bateak. Gogorra eta leuna da, eta, normalean, egurrez egina.

Beisbol jokoan eta Kriket jokoan erabiltzen den bateak desberdinak dira diseinuan. Batea softbol-ean eta pesäpallo-an ere erabiltzen da. Batearen erabilera osatzen da beste jokalari batek jaurti dezakeen bola edo pilota batez.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Querer (telesaila)

***Querer*** 2024ko Kowalski Filmsek ekoiztutako telesail dramatiko laburra da, Alauda Ruiz de Azúak Movistar Plus+erako sortua.

Donostiako 72. Zinemaldian estreinatu zuten, baina ez Sail Ofizialean, beraz, ez zen Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan.

## Sinopsia 
30 urte ezkonduta eman eta bi seme elkarrekin izan ondoren, Mirenek (Nagore Aranburu), Iñigo senarra (Pedro Casablanc) utzi eta salatu egingo du etengabe bortxatzeagatik. Salaketa larri horren ondorioz, bere bi semeek aukeratu egin behar dute: ama sinetsi ala, aitzitik, errugabea dela dioen aitaren alde egin. Familia-bidaia bat, bidaia judizialaren paraleloa, helburu berarekin: egia ezagutzea.

## Atalak 
## Aktoreak 
### Aktore protagonistak: 
* Nagore Aranburu: Miren Torres
* Pedro Casablanc: Iñigo Gorosmendi
* Miguel Bernardeau: Aitor Gorosmendi 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scottish Blackface

**Scottish Blackface**, ingelesez *Eskoziar Muturbeltz*, Erresuma Batuko ardi arraza bat da. 

## Kokalekua 
Izendapena hala izan arren berez ez du Eskozian jatorria, Ingalaterra-Eskozia mugaren hegoaldean baizik, baia gaur egun nagusiki Eskoziako hego-ekialdean nahiz Ingalaterrako Devon eta Kornualles konderrietan eta Ipar Irlandan ugari daude.

## Kanpo estekak
Beatriz Sanchis

**Beatriz Sanchis** (Valentzia, 1976) valentziar zinema zuzendari eta gidoigilea da.

## Bizitza 
Sanchis Ikus-entzunezko Komunikazioan graduatu zen Valentziako Unibertsitatean eta Sorbonne Nouvelle unibertsitatean (Paris III). Ikasten ari zela hasi zuen bere ibilbide zinematografikoa, film laburrak eta bideoarte piezak eginez. 

### Ibilbidea 
2014an, Todos están muertos filmarekin egin zuen debuta film luzean, eta Luperen (Elena Anayak interpretatua) istorioa kontatzen du filmak; ama deprimitua da, eta egun osoa ematen du bata eta zapatiletan. Agorafobia bortitz batek jota, inork ez luke esango 80ko hamarkadan rock izar bat izan zenik. Lan horrekin berrogei sari baino gehiago lortu zituen, Goya sarirako izendapena eta nazioarteko zinema jaialdietan parte hartzea, hala nola Berlingo Nazioarteko Zinema Jaialdian (Berlinale), Alemanian, eta Montrealgo Nazioarteko Zinema Jaialdian (Montreal World Film Festival), Kanadan. Malagako Zinemaldiaren 2014ko edizioan, Espainieraz, *Todos están muertos* filmak zilarrezko bost biznaga lortu zituen: Emakumezko aktore Onena (Elena Anaya), Epaimahaiaren Sari Berezia, Malagako Unibertsitateko Gazte Epaimahaiaren Sari Berezia eta Jatorrizko Soinu Banda Onena.

2017an eta 2018an, Sanchisek bere ibilbide zinematografikoa eta publizitate kanpainetarako iragarkien zuzendaritza uztartu zituen *UserT38* ekoiztetxearen bitartez.

## Filmografia 
### Zuzendari 
* *La Clase* (2008)
* *Mi otra mitad* (2010)
* *Todos están muertos* (2014)
* *The Gigantes (2021)*

### Gidoilari 
* *Todos están muerto*s (2014)
* *Mi otra mitad* (2010)

## Sariak 
*Todos están muertos* (*Denak hilda daude*) filmagatik lortu dituen sariak:

* 2014: Malagako zinema jaialdia (Andaluzia, Espainia). Zilarrezko bost biznaga: Emakumezko aktore Onena (Elena Anaya), Epaimahaiaren Sari Berezia, Malagako Unibertsitateko Gazte Epaimahaiaren Sari Berezia eta Jatorrizko Soinu Banda Onena.
* 2014: Guanajuato Nazioarteko Zinema Jaialdia (Mexiko). Opera Prima Onena.
* 2014: Aktoreen Batasunaren sariak (Espainia). Emakumezko aktore Nagusi Onenaren Saria.

## Izendapenak 
*Todos están muertos* filmak lortutako izendapenak:

* 2015: Goya sariak. Emakumezko aktore nagusi onena (Elena Anaya) eta zuzendari berri onena.
* 2014: Montrealgo Zinemaldia. Opera Prima Onena.

*La Clase* film labur dokumentalagatik izendapen bat du:

* 2009: Goya sariak. Film labur dokumental onena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Avalon zuzendariak: Beatriz Sanchis
Fryderyk Chopin (itsasontzia)

**Fryderyk Chopin** Polonian egindako nabigazio itsasontzi bat da, Zygmunt Choreń poloniar ingeniariak diseinatua, eta Frédéric Chopin konpositoreari eskainia. Gdańskeko Lenin ontziolan eraiki eta 1990ean uretaratu zuten. Kanadako West Island College hezkuntza pribatuko etxeak erosi zuen, Eskozia Berrian eskaintzen duen prestakuntza nautikoa zabaltzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frédéric Chopin

## Kanpo estekak 
*  STS Fryderyk Chopin
*  S.Y. Fryderyk Chopin - Vessel Stats, Sail Training International
Soy Nevenka

***Soy Nevenka*** 2024ko Icíar Bollaín espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

Filmak Donostiako 72. Zinemaldiaren Sail Ofizialean eman zuten, eta Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan zen.

## Sinopsia 
2000n, Ponferradako Udaleko Ogasun zinegotzi Nevenka Fernándezek jazarpen gupidagabea pairatu zuen arlo politikoan eta pertsonalean nahi zuena egitera ohituta zegoen gizon batengandik: udalerriko alkatea. Nevenkak badaki oso garesti ordaindu beharko duela salaketa jartzeko erabakia. Benetako gertakarietan oinarritutako istorio honetako protagonista #metoo mugimenduaren aitzindari izan zen, itzal handiko politikari bat sexu- eta lan-jazarpenagatik epaitegietara eraman zuen lehen emakumea izanik. 

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ines Arrue Unanue: "‘SOY NEVENKA’: Inork ez zuen Nevenka sinistu", Zinea.eus webgunean.
Ingalaterra-Eskozia muga

[thumb|right|250px|[Eskoziako sarbiderako mugaren ongietorri kartela Ingalaterrako aldetik ikusia, Dumfries eta Galloway.]]
**Ingalaterra-Eskozia muga**,  eta , Erresuma Batuan, Ingalaterra eta Eskozia herrialdeak banatzen dituen muga da. 154 kilometro luze ditu, eta ekialdeko kostalden dagoen Marshall Meadows badiatik mendebaldeko kostaldeko Solwayko fiordora doa.

## Historia 
Muga hau ez da beti egonkorra izan. Adibidez, Antzinaroan Erromatar Inperioaren Britainia probintzia eta Kaledonia arteko muga hasieran Antoninoren Harresia eta ondoren Hadrianoren Harresiak adierazten zuten. Ondoren, Erdi Aroan, pikto eta gaelikoen Albako Erresumaren arteko muga Fortheko fiordoan zegoen.

Gaur egungo Solway-Tweet arteko Ingalaterra eta Eskozia arteko muga 1237an legalki ezarri zen.

## Ikus gainera 
* Gales-Ingalaterra muga
* Irlandako Errepublika eta Erresuma Batua arteko muga
Jaurtitzaile (beisbol)

thumb|250px|right|Jaurtitzailearen posizioa (**P**) diamantean.
Beisbolean, **jaurtitzaile**, **pícher** edo **pitcher** bat da pilota muinotik hartzailearengana jaurtitzen duen jokalaria, bateatzailea atera eta lasterketak egitea galarazi asmoz. Posizio horri 1 zenbakia esleitzen zaio.

Normalean, jaurtitzaileak pilota hartzailearengana iristea lortu behar du, bateatzaileak pilota jo gabe. Hala ere, jaurtiketak «strike» eremura iritsi behar du, edo bestela bola txar gisa hartzen da. Bateatzaile bakoitzak bateatzeko onak diren bi bola pasatzen utzi edo huts egin ditzake, bestela (hirugarren strike bat jasotzean) txanda galtzen du, eta jaurtitzaileak «out» (jokoz kanpo) jartzen duela esaten da. Bere aldetik, jaurtitzaileak hiru aukera ditu bola txar bat jaurtitzeko, zeren laugarrenean lehen basea oparitzen baitio bateatzaileari; horri basea bolaz hartu duela deritzo (edo walk).

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Tardes de soledad

***Tardes de soledad*** 2024ko Albert Serra kataluniar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

Filmak Donostiako 72. Zinemaldiaren Sail Ofizialean eman zuten. Polemikaz inguratuta iritsi zen, erretiratzeko eskariak barne, eta Urrezko Maskorra eskuratu zuen.

## Sinopsia 
Andrés Roca Rey toreatzailearen bizitza zezenketa-egun batean, toreatzaile-jantzia janzten duenetik eranzten duen arte. Zezen plaza batean kokatu ditu ikusleak zuzendariak, lehen lerroan kokatu ere, eta, plano hurbilen bidez, gordin erakutsi dizkie zezenaren agonia, toreroaren izerdia, bere taldekideen gorazarreak, eta odola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The End (2024ko filma)

***The End*** 2024ko Joshua Oppenheimer estatubatuar zinema zuzendariaren film apokaliptikoa da.

Filmak Donostiako 72. Zinemaldiaren Sail Ofizialean eman zuten, eta Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan zen.

## Sinopsia 
The End Broadwayren Urrezko Aroaren estiloko musikala da, Lurrean bizirik dirauen azken familietako bati buruzkoa. Halako batean, arrotz bat (Neska) iritsiko da Amak eta Aitak lurpean sakon-sakonean duten luxuzko familia-bizitokira, eta familiak duen bizimodua arriskuan egonik, Semea zalantzan jartzen hasiko da bizimodu hori uste bezain perfektua ote den.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zetena

thumb|167x167px|Zetenen egitura
Kimika organikoan **zetenak** dira formula orokorra RR'C=C=O duen konposatu organikoen taldea. Oso erreaktiboak dira eta ondorioz erraz deskonposatzen dira. Erabilpen zabala dute sintesi organikoan.

Zetenetatik sinpleenari, CH2=C=O formula duenari, ere *zetena* edo etenona deritzo ==

### . Esterrak eratzea 
416x416px|Ketene Reaktion1 V1

### Anhidridoak eratzea 
442x442px|Ketene Reaktion2 V1

### Amidak eratzea 
431x431px|Ketene Reaktion4 V1

### Azido karboxilikoak eratzea 
424x424px|Ketene Reaktion6 V1

### Zikloadizioak 
429x429px|Staudinger-Synthese ÜV6

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Last Showgirl

***The Last Showgirl*** Gia Coppola estatubatuar zinema zuzendariaren 2024ko film dramatikoa da.

Donostiako 72. Zinemaldiaren Sail Ofizialean eman zuten, eta Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan zen.

## Sinopsia 
Shellyk 30 urte daramatza Las Vegasko «Le Razzle Dazzle» izeneko showan dantzari lanean. Urte luze horietan, ikuskizuneko pertsonaia guztiak jokatu ditu, eta oraindik ere zaharkituta gelditu diren promozio posterren erdian azaltzen da. Hogei urteko dantzariekin egiten du lan gaur egun, eta, haientzat lan bat besterik ez bada ere, Shellyrentzat bere identitatearen parte bilakatu dira lumaz eta purpurinaz beteriko dantzak, eta lankideak familia dira harentzat. Shellyk alaba bat du, Hannah. Gazteak aspaldi utzi zuen haurtzaroa atzean, baina ama ez zen garai haren parte izan. Shellyk ezin izan zuen dantzari lana eta amatasunaren arteko oreka topatu, eta lehena aukeratu zuen. Orain beren arteko harremana berreskuratu nahi du dantzariak, baina presente egon ez den amaren rola ez da erraza. Eddiek, «Le Razzle Dazzle»-ren ekoizleak, hainbat hamarkadaren ondoren ikuskizuna amaitutzat jo behar dutela adierazten dienean, hankaz gora jarriko da Shellyren mundua.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yo, adicto

***Yo, adicto*** 2024ko espainiar telesail dramatiko laburra da, Javier Ginerrek eta Aitor Gabilondok Disney+erako sortua.

Donostiako 72. Zinemaldian estreinatu zuten, baina ez Sail Ofizialean, beraz, ez zen Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan.

## Sinopsia 
Ikus-entzunezkoen profesional Javier Giner desintoxikazio-zentro batean sartuko da, berak erabakita, 30 urterekin. Ezin une ilunagoan dagoela, laguntza profesionala eskatzeko erabakia hartuko du, halabeharrez bizirik irauteko senak bultzatuta. Jakin gabe, keinu horrek bizitza aldatuko dio, eta pertsona berri bihurtuko du.

## Aktoreak 
* Oriol Pla: Javier Giner
* Nora Navas: Anais
* Àlex Brendemühl
* Vicky Luengo
* Ramón Barea
* Itziar Lazkano
* Bernabé Fernández: Sergi
* Marina Salas
* Omar Ayuso
* Catalina Sopelana
* Pilar Bergés

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korrikaldi (beisbol)

[thumb|300px|[Bengie Molina, hartzaileak, Los Angeles Angels of Anaheim taldekoak, korrikaldi bat egiten du etxea (home plate) jotzean eta base guztiak zeharkatu ondoren.]]
Beisbolean, **korrikaldi** bat tanto bat da —saskibaloian saskiratze, tenisean eta boleibolean puntu-kopuru eta futbolean eta beste kirol batzuetan golaren antzera—, halako moldez, non korrikaldi-kopuruak definitzen duen talde irabazlea partida batean, eta korrikaldi gehien egiten dituenak irabazten du.

Korrikaldi bat apuntatzeko, jokalariak lehenengo, bigarren eta hirugarren baseen gainera joan behar du, eta «home platera» (etxera) itzuli; baseak ordena horretan jo behar ditu, markagailuan hiru «kanporatua» (out) jaso aurretik. Ibilbidean, jokalariak base bakoitzera iritsi behar izan du, kanporatua izan gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russula vinosobrunnea

***Russula vinosobrunnea*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Russula alutacea f. vinosobrunnea*, *Russula alutacea var. vinosobrunnea*, *Russula pseudoolivacea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, irregularra, uhindu-lobulatua, erdialdean pixka bat deprimitua. Haragitsua eta lodia, baina heldu ahala  irmotasuna galtzen joaten da. Ertz kamutsa, erregularra, ildaskarik gabea, ale zaharragoetan ildaska batzuk egon daitezke. Ertzean izan ezik kapelaren azala atxikia, 1-2 cm ingururaino banandu daiteke, lehorra eta matea, pikortsua eta latza ertzaren aurretxoan, batzuetan hondo argiago baten gainean nabarmentzen diren zimur zentrokide finez apaindua. More ilun kolorekoa, erdigune beltzarekin, batzuetan more-ardo kolorekoa, marroi-morea, marroi-gorrixka, arrosa-ardo kolorekoa edo more-arrosa ertzerantz eta erdigune okre zurbilarekin.

**Orriak:** Hasieran estu, azpi-berdinak, urkilatuak, elkarren arteko zainekin, ertzean kamutsak, sabeldun samarrak, 11-12 mm inguruko zabalerakoak, mehetutik sinuado-borobildura hankarekin bat egitean, hauskorrak, hori-gurin kolore tonu atseginekoak, gaztetan zuriak. Ertza osoa eta kolore berekoa.

**Hanka:** Lodia, azpi-zilindrikoa, loditua orrien aldera, hasieran trinkoa, gero barnehuts-muinduna, zimurtsu-zaintsua, gehienetan arrosa-karmin koloreko ukituarekin, oso irregularra bere banaketan. Batzuetan guztiz zuria.

**Haragia:** Lodia, gazteenetan zurruna, zahartzean harrotuaz, kapelaren azalaren azpian tindu purpurekin, ebakitzean zurixka, azkenean okre antzeko samarra tonu horixkekin. Zapore gozokoa, usain nabarmenik gabea, apur bat frutarena.

Erreaktiboak: Resina de guayaco: ez du berehala erreakzionatzen, intentsitate ertainetik indartsura. Sulfato de hierro: Laster arrosa-laranja bizia. Fenol %2: More-karmin kolorekoa, more-ardo koloreko edo purpura-morea.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Russula olivacea* delakoarekin nahas daiteke (handiagoa eta hariztietan). *Russula* *olivacea var. pavovina* eta *Russula alutacea-*rekin (Arteak dauden lur karetsuetan).

## Sasoi eta lekua 
Udan eta udazkenean. Urria. Hariztietan eta artadietan.

### Banaketa eremua 
Alpeak, Eslovenia‎, Kroazia‎, Suedia‎, Finlandia‎‎, Espainia‎, Frantzia, Italia‎, Erresuma Batua, Luxenburgo, Alemania‎, Iran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zetena (konposatua)

**Zetena** edo **etenona** konposatu organikoa da H2C=C=O formula duena zetenen familiakoa. Zetenarik sinpleena da. Erreaktibo garrantzitsua da azetilazioetan.

## Ezaugarriak 
Etenona gas oso erreaktiboa da (baldintza estandarretan) eta usain narritagarri akutua du. Tenperatura baxuetan baino ez da nahiko egonkorra (–80 °C). Beraz, beti prestatu behar da erabilera bakoitzerako, eta berehala usatu; bestela, dimerizazioa edo polimerizazio gertatzen da. Bere lotura bikoitzak direla eta, etenona oso erreaktiboa da.

Eter eta azetonatan disolbagarria da, eta ur eta alkoholetan deskonposatu egiten da.

## Sintesia 
Zetena azido azetikoaren deshidratazio termikoz produzitzen da 700-750 C-tan trietil fosfatoa katalizatzaile gisa usatuz.

: CH3CO2H   →   CH2=C=O  +  H2O

## Erabilera 
Eskuarki konposatu organikoak azetilatzeko baliatzen da.

504x504px|Ketene reactions

## Arriskuak 
Ingurunean zetena-kontzentrazio handia egoteak gorputzeko hainbat atal narritatzea eragite du, hala nola begiak, sudurra, eztarria eta birikak. Animaliekin egin diren saioetan ikusi da 116 ppm nahikoa direla animalia-kopuru adierazgarria hiltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panathinaikó estadioa

**Panathinaikó estadioa**, grezieraz Παναθηναϊκό Στάδιο edo *Panathinaïkó Stádio*, antzinako grezieraz **Kallimarmaro** edo Καλλιμάρμαρο, "Marmol Eder", Greziako Atenas hirian dagoen atletismo estadio bat da. Atesnasko turismogune garrantzitsuenetako bat da eta munduan oso-osorik marmolez eraikitako atletismo estadio bakarra, zehazkiago, Penteliko mendiko marmol zuriz egina dago.

## Historia 
Olinpiar Joko Moderoen lehen edizioa izan zen 1896ko Atenasko Olinpiar Jokoen egoitza izan zen.

Antzinako Greziaren garaian Atenaren omenezko Panatenear Jokoetan erabilia izan zen. Antzina, bere 50 mailadun harmailek 80.000 lagunentzako edukiera zuten.

XIX. mendean hondakinak Evangelis Zappasen dirulaguntzei esker Olinpiar Jokoe egoitza izateko asmoz industuak eta zaharberrituak izan ziren. 1896an George Averoff ongileari esker bigarren aldiz zaharberritua izan zen (bere estatua estadioan dago), Anastasios Metaxas eta Ernst Ziller arkitektoen diseinuetan oinarrituz.
Fierabras

[thumb|right|220px|Fierabras, [1497ko irarlan batean]]
**Fierabras** (, "beso ikaragarria") fikziozko pertsonaia da, Erdi Aroko zenbait gesta kantatan agertzen dena. Indar handiko zaldun sarrazenoa da (erraldoia bertsio batzuetan), ezpatari trebea, Errolanekin eta Karlomagnoren hamabi paladinekin maiz liskarturik dagoena, Olivierrekin bereziki. Kontakizun batzuetan kristautu egiten da, eta Karlomagnoren alde borrokatzen. Besteak beste, Cervantes, Calderón de la Barca eta Franz Schubert inspiratu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Nieto

**Marta Nieto Martinez** (Murtzia, 1982ko urtarrilaren 31) murtziar aktorea da.

## Ibilbidea 
thumb|Marta Nieto 2017ko Goya sarietan
thumb|Marta Nieto 2018ko Goya sarietan
Aktore gisa, *Hermanos y detectives* telesailean (2007), Antonio Banderasen *El camino de los ingleses* film luzean (2006) eta Oscar sarietarako izendatu zuten *Madre* film laburrean (2017) egindako lanengatik da ezaguna.

2019ko irailean, Horizontes saileko emakumezko aktore onenaren saria jaso zuen, Veneziako Mostra Nazioarteko Zineman bigarren garrantzitsuena, Rodrigo Sorogoyenen *Madre* filmean egindako lanagatik, eta Sevillako Europako Zinema Jaialdian eta Forqué sarietan emakumezko aktore onenaren saria irabazi zuen film horretan egindako lanagatik.

## Filmografia 
### Zinea 
### Telebista 
**Antzerkia**

## Sariak eta aintzatespenak 
;
; Max sariak

;
; Goya sariak

**Sevillako Europar Zinemaldia**

**Sevillako Europar Zinemaldia**

; Zinema Idazleen Zirkuluaren dominak

; Sant Jordi sariak

; Veneziako Nazioarteko Zinemaldia

; Forque sariak

; Feroz sariak

; Espainiako film laburren Fugaz sariak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Zumiriki

***Zumiriki*** 2019ko Oskar Alegria iruñear zinema zuzendariaren filma da. Veneziako Mostran aurkeztu zuen filma nafarrak.
## Argumentua 
Zumiriki bat ibai bateko irla da. Arga ibaiaren erdian. Ustezko aurrerabideak, presa baten eraikitzeak duela hamar bat urte urperatu zuen lur zatia da zumirikia. Oskarrek alderdi hartara bidaiatzea proposatzen du. Robinson bat, haurtzaroaren paradisura itzuli nahian, odisea geldoan. Oroimen ariketa mentala zein fisikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kondekua etxea (Oikia)

**Kondekua etxea** Zumaiako Oikia auzoan dagoen XVIII. mendeko etxe bat da. Urola ibaiaren ertzean kokaturik dago, Oikiaren azpialdean.

## Historia 
Manzisidor leinuak Zumaia inguruan hainbat etxe izan zituen, horietako bat zen hau. Manzisidortarren etxea Jesusen Lagundiak jaso zuen eta honek haraneko kondeari saldu zion. Ordutik "Kondekua" izenaz ezagutzen da. 1974an berriztu zuten.

## Deskribapena 
Oinplano karratua du. Bi solairu ditu eta lau isuritako teilatua. Gaur egun agerian dauka harlangaitza eta leihoen markoak eta ateak harlanduz eginak daude, eraikuntza mota honetan ohikoa den bezala. Oinplano noblean forjatutako balkoi tipikoak eta armarria ere agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goiburu Bekoa baserria

**Goiburu-bekoa** Zumaiako Oikia auzoan dagoen baserri bat da. Aurrez oinetxea izan zen eta armarria oraindik ikusgai du. **Txortengua** izenaz ere ezagutzen da.

## Historia 
XVI. mendean eraiki zen oinetxea. XVII. mendean fatxada nagusia gehitu zitzaion. Bertan portada dinteldua dago, hareharrizko bi zutabe klasikok eta armarria duen material bereko mentsula batek eusten diotela. Barruko egurrezko egituran, pieza originalen arrastoak ikusten dira.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mantzisidor zubia

**Mantzisidor zubia**, Zumaiako Oikia auzoan dagoen zubi bat da, Urola ibaia zeharkatzen duena. 

## Izenak 
Oikiarrek ***Mantzior zubia*** izenez ezagutzen dute. "Oikiako zubia" edo "Yartzako zubia" ere erabiltzen da.

## Historia 
Mantzisidor familia boteretsuak eraiki zuen. 1536rako zubia jadanik bazegoen eta alboan portu txiki bat zuen. 1599ko San Bartolome eguna baino hamabost egun lehenago Mantzisidor etxeko jabea zen Mariana Aizaga Mancisidorrek zubiaren inguruko lanen azterketak onartu zituen.

Itsasgoraren eragina zubiraino iristen da, horrela, Urola ibaian gorantz arraun eginez Zumaiatik Mantzisidor zubirarte joan daiteke.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Mantzisidor zubia 02.jpg|Oikiako Mantzizidor zubiaren ikuspegia ibaiaren eskuinaldetik hartuta.
Fitxategi:Mantzisidor zubia 03.jpg|Oikiako Mantzizidor zubiaren taularen ikuspegia.
Fitxategi:Mantzisidor zubia 01.jpg|Oikiako Mantzizidor zubiaren ikuspegia ibaiaren ezkerraldetik hartuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José López Domínguezen gobernua

José López Domínguez Espainiako Ministroen Kontseiluko presidentea izan zen 1906an, uztailaren 6tik azaroaren 30era arte. Bere gobernuaren ezaugarri nagusiak iraupen laburra eta Alderdi Liberalaren barneko tentsio politikoak izan ziren.

Bere agintaldian, López Domínguez erreforma aurrerakoiak ezartzen saiatu zen, baina bere gobernuak ez zuen aldaketa esanguratsuak finkatzeko denbora nahikorik izan. Bere administrazioak ere aurre egin zien egonkortasun politikoarekin eta bere alderdiaren barruko zatiketekin lotutako erronkei.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Europako Errepideko Txirrindularitza Txapelketa

**Europako errepideko txirrindularitza txapelketa** Europako Txirrinndularitza Elkarteko diren herrialdeetarako errepideko txirrindularitzako txapelketa da. Gizonezkoen zein emakumezkoen probak egiten dira, juniorrek, 23 urtez azpikoek eta elite mailako txirrindulariek har dezakete parte. 2015 arte, maila goreneko txapelketa 23 urtez azpikoena zen, baina 2016tik aurrera eliteko profesionalen probak ere antolatzen dira. Hala ere, 2016an elite mailako proba antolatu zen

Emakumezkoen lasterketan 23 urtez azpikoek eta elitekoek batera korritzen duten ezaugarriarekin, beraz, UCI mailan bi txapelketa antolatu arren, lasterketa bakar horren irabazlea bakarrik jotzen da ofizialtzat.

## Ekitaldiak 
## Palmaresa
### Gizonezkoak
#### Errepideko proba 
#### Erlojupeko proba 
#### 23 urtez azpiko errepideko proba
#### 23 urtez azpiko erlojupeko proba
### Emakumezkoak
#### Errepideko proba 
#### Erlojupeko proba 
#### 23 urtez azpiko errepideko proba 
#### 23 urtez azpiko erlojupeko proba 
#### Junior errepideko proba 
#### Junior erlojupeko proba 
### Mistoak
#### Errelebo mistoa
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Munduko Errepideko Txirrindularitza Txapelketa
* Txirrindularitza Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
* Europako Txirrindularitza Elkartearen webgunea
* Gizonezkoen Europako 23 urtez azpiko erlojupeko proba (sitiodeciclismo.net)
* 12973 Gizonezkoen Europako 23 urtez azpiko erlojupeko proba (cqranking)
* Gizonezkoen Europako 23 urtez azpiko erlojupeko proba (cqranking)
* Emakumezkoen Europako 23 urtez azpiko errepideko proba (cqranking) 
* Emakuemezkoen Europako 23 urtez azpiko erlojupeko proba (cqranking)
Ander Izagirre Zestoa

**Ander Izagirre Zestoa**  (Zornotza, Bizkaia, 2003ko ekainaren 28a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari lanetan aritzen da. Eibar, Athletic eta Amorebietaren harrobietan hezia da. Belauneko lesio larri batetik berreskuratzen zegoela, 2024ko uztailean Athleticekin sinatu zuen.  2025eko irailean Athletic-en Champions League-eko A zerrendan sartu zen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Eñaut Lete

**Eñaut Lete Larrañaga** (Zarautz, Gipuzkoa, 2004ko ekainaren 8a) Euskal Herriko futbolaria da, erdilari lanetan aritzen dena. 

## Biografia 
Errealean 8 urte pasa eta gero, 2024ko udan bere aro txuriurdina bukatu zuen.  2024ko uztailean Athleticekin sinatu zuen. 

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Jakes Gorosabel

**Jakes Gorosabel Añorga** (Donostia, Gipuzkoa, 2004ko ekainaren 29a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritu ohi da. Bere anaia gaztea Gorka Gorosabel futbolaria da ere. Añorgan eta Antiguokon hezia, 2023-2024 denboraldirako Errealak fitxatu zuen. 2025ko urtarrilean talde txuriurdinak Arenasera lagatu zuen Bigarren Federazioan minutu gehiago jokatzeko. 2025eko azaroan Bigarren mailan egin zuen debuta Sanserekin.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Romeo Frigo

**Romeo Frigo** (1946ko uztailaren 28a - 2021eko abenduaren 3a) arkularia da. Suitza ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Underdog

[thumb|[Dabid eta Goliathen arteko borrokan, Dabid underdog baten adibide arketipikoa da.]]
**Underdog** ("beheko txakur"), herrialde ingeles hiztunetan erabiltzen den izendapena da, bereziki kirol, apustu eta politikan, galtzailea izateko aukera guztiak dituen norbait edo zerbait izendatzeko erabiltzen dena. Alderantzizkoa, hots, irabazteko aukera guztiak dituen norbait edo zerbait izendatzeko top dog izendapena erabiltzen da.

## Izendapena 
Merriam-Webster webgunearen arabera 1859an izendapena lehendabizikoz erabilia izan zen. Jatorria txakur borroketan luke. Top dog delakoa (literalki "gaineko txakur") borroka irabazten zuena zen, underdog ("beheko txakur") txakur galtzailearen gainean gelditzen zen txakur irabazlea. 

## Erabilera 
Berez, euskarazko izendapen parekidea "zaldi galtzailea" edo "esperotako galtzailea" lirateke, galtzailea izatea espero den eta irabazteko faboritoa ez dena.

Underdog batek faboritoari irabaztean emaitzari upset deritzaio (ustekabeko garaipena).

## Kanpo estekak
Nadia Gautschi

**Nadia Gautschi** (1954ko apirilaren 20a) arkularia da. Suitza ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russula postiana

***Russula postiana*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Russula xerampelina var. olivascens*, *Russula alutacea var. olivascens*, *Russula multicolor*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ilun samarra, *Boletus badius* edo *Boletus* *erythropus*-en antzekoa, edo baita arre-gorri ilun kolorekoa, kaoba kolorekoa, marroia, sepia kolorekoa, geroago koloreak zurbildu egiten dira gris-oliba antzeko kolorerako joerarekin, kapela osoa hartzen duena.

**Orriak:** Laster krema garbi kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, betik zuria, baina ukitu txikienarekin arrexka kolorea hartzen du, batzuetan baita arre-beltzaxka ere.

**Haragia:** Taldekoen usain tipikoarekin (detrimetilamina-rena edo arrainena) eta zapore gozoarekin. Erreakzioak: burdina; berde ilun bizia.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako Russula generoko espezie askok. *Olivascens* epitetoa, oliba antzeko kolorerako joera duelako.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Russula xerampelina*-ren aldaera ugarietako bat da.

## Sasoia eta lekua 
Pagoen azpian eta izei gorrien azpian.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Maroko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarcodontia crocea

***Sarcodontia crocea*** *Meruliaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hydnum setosum*, *Dryodon luteocarneum*, *Hydnum luteocarneum*, *Mycoacia setosa*, *Oxydontia setosa*, *Sarcodontia setosa*.

## Deskribapena 
Erresupinatu-estratifikatu zarakar handien forman agertzen da, zeinetan geruza bakoitzak 3-6 mm luzerako ezten ugariz osatutako zati himeniala dauka, hauek osatzen dute karpoforoaren ageriko zatia eta onddoa hazten den zuhaitzaren azalari atxikitako zati mamitsua ezkutatzen dute. Eztenen kolorea hori-urre kolorekoa edo hori-laranja kolorekoa da, haragia berriz zurixka.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María José Rubio

**María José Rubio Vidal** (Coruña, Galizia, 1956) coruñar medikua eta politikaria da. Osasun-sailburua izan zen Galiziako Gobernuan 2005eko abuztuaren 4tik 2009ko apirilaren 20ra arte, Emilio Pérez Touriño buru zuen VII. legegintzaldi autonomiko osoan.

## Bizitza 
Medikuntzan lizentziatu zen Santiagoko de Compostelako Unibertsitatean, eta Osasun Arloko Gerentzian unibertsitate masterra egin zuen Unibertsitate Konplutentsean (1990-1992).

### Lan ibilbidea 
1987an ikuskatzaile mediko lanetan hasi zen osasun arloan, eta hainbat kudeaketa-kargu bete zituen, lehenik Insaluden eta gero Galiziako Osasun Zerbitzuan. Galiziako Transplanteen Koordinazio Bulegoko zuzendaria izan zen. Iniciativa 21 Fundazioko osasun-foroko kidea da, eta egoera soziosanitarioari dagokion kapituluko eta Osasunaren Ekonomia Elkarteko (AES) txostengilea.

#### Osasun sailburu (2001-2009) 
Galiziako Osasun Publikoko buru jardun zuen agintaldian, PPdeGk sortutako Ospitale Fundazioak desegin eta langile guztiak Galiziako Osasun Zerbitzuan sartu ziren; Galiziako Osasun Legea onartu zen, inplizituki aseguru publiko unibertsala barne hartzen duena; historia kliniko elektronikoa (Ianus) eta errezeta edo errezeta elektronikoa martxan jarri ziren; diagnostiko proben digitalizazioa ezarri zen; Lehen Mailako Atentzioaren ebazpen-gaitasuna zabaldu zen; Osasun Azpiegituren Plana diseinatu zen 1.300 milioi eurorekin bost urtean; sindikatuekin ibilbide profesionaleko behin betiko sistema adostu zen; Emakumearen Osasunerako Arreta Plan Integrala erditzearen humanizazioa eta emakumeentzako diziplina anitzeko profesionalek diseinatutako 18 gida praktiko ezarri ziren; txertoen egutegia zabaldu zen; Jarduera Osasuntsuak, Ariketa eta Elikadura Programa (PASEA) eta Kontseilu Osasuntsuak Programa martxan jarri ziren; osasun publikoko laborategiak zentralizatu ziren Europar Batasunak finantzatutako sarea ezartzeko; eta Ferroleko Itsas Ospitalea Galiziako Osasun Zerbitzuaren sarean txertatu zen; 400 milioi eurotik gorako zorra kitatu zen; erosketa integratuen sistema martxan jarri zen; eta herritarren partaidetzarako kontseiluak, baita Galiziako osasun sistema publikoaren kexa eta erreklamazio proiektua ere; beste ekintza batzuen artean.

## Argitalpenak 
Aldizkarietan hainbat artikulu idatzi ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rolf Aurness

**Rolf Aurness** (Santa Monica, Kalifornia, 1952ko otsailaren 18a) estatubatuar surflaria da.

James Arness aktorearen semea eta Peter Graves aktorearen iloba da. Bederatzi urterekin, burezurra hautsi zuen eroriko batean, eta aitak surf egiten irakatsi zion, sendatzen laguntzeko. Entrenamendu zorrotza izan zuen, igeriketa eta Hawaiira surfa egiteko bidaiekin. Munduko Surf Txapelketa irabazi zuen 1970ean Victorian, finalean Midget Farrelly garaituta.
Laura Galán

**Laura Galán Montijano** (Guadalajara, 1986ko martxoaren 19a) guadalajarar aktorea da. Ezaguna da *Cerdita* film luzea (2022), Cerdita film laburra(2018) eta *Orígenes secretos* (2020) lanengatik. Arte Dramatikoan diplomatu zen Madrilgo Arte4 eskolan. 

### Aktore ibilbidea 
Bere hasierako ibilbidea eszenatokian garatu zuen batez ere, aktore, talde funtzioetan edo zuzendari laguntzaile lanetan. 

2006an, La Sexta kateko Brigada *policial* telesailean agertu zen. Movistar+ kateko *Nada que celebrar* telesailean ere agertu zen, eta *La hora de José Mota* pelikulako aktoreetako bat izan zen. *El hombre que mató a Don Quijote* (2018) filmean egin zuen debuta zineman. 

2018. urtean Carlota Peredaren *Cerdita* film laburraren protagonista izan zen.

*Orígenes secretos* (2020) filmean ere agertu zen. 

2022an *Cerdita* film laburra egin zuen zuzendari berak, Carlota Peredak, *Cerdita* film luzearena. Sara protagonista izan zen filmean eta  jaso zuen egindako lan horrekin.

*Una noche con Adela* eta *La Ermita* (2023) mendekuzko thrillerrean berriz izan zen protagonista, kale-garbitzaile gisa. *Beguinas* telesail dramatiko historikoan parte hartu zuen. *Zorras* telesailean agertu da. Zinemako lanak antzerkiko lan ugarirekin tartekatu ditu.

## Bizitza pribatua 
Patrick Bencomo zuzendaritza laguntzailearekin bizi da, eta 2022an ume bat izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*
Virginia García del Pino

**Virginia Garcia del Pino** (Bartzelona, Katalunia, 1966) bartzelonar film-zuzendaria, gidoilaria eta editorea da. Hainbat sari jaso ditu bere lanengatik, eta hainbat zinema jaialditan eta arte museotan erakutsi ditu.

## Bizitza 
Arte Ederrak ikasi zituen espezialitate horretan lizentziatuz.

### Lan ibilbidea 
Zinemagile gisa dokumentaletan aritu da, eta bere filmekin zinema jaialdietan eta arte garaikideko zentroetan parte hartu du. Bere sorkuntzak ere sarituak izan dira, hala nola, *Lo que tú dice que soy* film laburrak hainbat sari jaso zituen 2008an, eta *La 10a carta* filmak Jose Maria Forque sarietarako izendapena jaso zuen.

Mar del Plata, Sevilla, In-Edit eta L’Alternativako zinema jaialdietako epaimahaian parte hartu zuen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauek egin ditu:
* *Las niñas siempre dicen la verdad* (film laburra, 2021)
* *Improvisaciones de una ardilla* (film laburra, 2017)
* *Basilio Martín Patino. La 10a carta* (2014)
* *El jurado* (2012)
* *Sí señora* (migmetraje, 2012)
* *Espacio simétrico* (film laburra, 2010)
* *Mi hermana y yo* (film laburra, 2009)
* *La 10a carta* (2008)
* *Lo que tú dices que soy* (film laburra, 2007)
* *Hágase tu voluntad* (film laburra, 2004)
* *Duo* (film laburra, 2003)
* *Pare de sufrir* (film laburra, 2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Álvaro Martín (atleta)

**Álvaro Rafael Martín Uriol** (Llerena, 1994ko ekainaren 18a)  ibilketa atletikoan espezializatutako atleta espainiarra da. 20 km-ko proban lehiatu zen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, baina ez zuen lasterketa amaitu. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, urrezko eta brontzezko domina bana irabazi zituen maratoi mistoko erreleboan eta 20 km-etan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shelby McEwen

**Shelby McEwen** (1996ko apirilaren 6a) altuera jauzian lehiatzen den atleta estatubatuarra da. 2024an Pista Estaliko Munduko Txapelketan eta Udako Olinpiar Jokoetan zilarra lortu zuen altuera jauzian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Dantza (argipena)

**Dantza** hitzak honako adierak izan ditzake:
* Dantza: gorputz mugimenduak doinu baten arabera lantzen dituen artearen arloa.
* Dantza (filma): Telmo Esnalen 2018ko filma.
Sam Kendricks

**Samuel Hathorn Kendricks** (1992ko irailaren 7a) pertika jauzilari estatubatuarra da. Hiru aldiz izan da AEB-etako pista estaliko txapeldun eta sei aldiz aire zabalean (2014–2019), 2016an brontzezko domina eta 2024an zilarrezkoa lortu zituen Udako Olinpiar Jokoetan. 2017ko eta 2019ko Munduko Txapelduna ere bada. 2019an, Kendricksek AEBetako pertika errekorra 6,06 m-etan ezarri zuen, Steve Hooker-en marka pasaz.  Geroago, urrezko domina irabazi zuen Dohako Munduko Txapelketan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Nigel Starmer-Smith

**Nigel Starmer-Smith** (Cheltenham, 1944ko abenduaren 25a) ingeles errugbilari, esatari eta kazetaria da.

Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen, eta unibertsitateko taldeko uztartze-erdilari postuan jokatu zuen. Graduatu ondoren, ontzi-konpainia batean lan egin zuen labur, errugbian aritu aurretik. Ikasten ari zela, Barbariansekin jolasteko hautatu zuten.

Harlequin FC taldean jokatu zuen eta 1975-76 denboraldian erretiratu zen. Ingalaterrako errugbi selekzioarekin zazpi partida jokatu zituen eta 1969an Hegoafrikako bira batean parte hartu zuen.

Errugbi partidetako telebistako esataria izan zen eta Rugby World aldizkaria argitaratu zuen.
Caio Bonfim

**Caio Oliveira de Sena Bonfim** (1991ko martxoaren 19a) ibilketa atletikoan espezializatutako atleta brasildarra da. 20 km-ko proban, zilarrezko domina lortu zuen 2024ko Olinpiar Jokoetan, eta brontzezko domina 2017ko eta 2023ko Munduko Txapelketetan. 2016ko Olinpiar Jokoetan ere laugarren amaitu zuen. Haren ama ere, Gianetti Bonfim, nazioarteko atleta izan zen Brasilekin.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Thomas Hardmeier

**Thomas Hardmeier** (1963ko otsailaren 15a) arkularia da. Suitza ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ursula Hess

**Ursula Hess** arkularia da. Suitza ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucien Trepper

**Lucien Trepper** (Geneva, 1953ko maiatzaren 19a) arkularia da. Suitza ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako Egiptoar Museoa

**Melillako Egiptoar Museoa** Melillako hiri espainiarreko egiptoar artearen museoa da. Egiptoko artearen bi museoetako bat da Espainian. Bartzelonakoarekin batera. 2021ean ireki zituen ateak, erakusketari eskainitako hiru solairu ditu. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Melillako Museoa

## Kanpo estekak
Natalia Huarte

**Natalia Huarte** (Iruñea, 1989) nafar aktorea da, antzerkian, telebistan eta zineman aritutakoa. 2024an emakumezko aktore onenaren Max saria lortu zuen.

## Ibilbidea 
Iruñeko Instituto Navarro Villosladako antzerki taldean hasi zen, Ignacio Arangurenen zuzendaritzapean, eta Carlo Goldoniren *La posadera* antzeztu zuen 2007an. Mirandolina petsonaian egindako lanagatik, aipamen berezia jaso zuen 2007ko Coca ‑ Cola Antzerki Gaztearen "Buero" sarietan, emakumezko aktore autonomiko onenaren atalean.

Urte horretan, jaioterria utzi eta RESAD Madrilgo Arte Dramatikoko Goi Eskolan sartu zen. Han, interpretazioan lizentziatu zen (2007-2011). Eta 2011 eta 2012 artean New Yorkeko Michael Chekhov Acting Studioan trebatu zen.

Harrezkero, Carlota Gaviñok, Ana Zamorak, Carlos Aladrok, Miguel del Arcok eta Josep María Mestresek zuzendutako muntaiak antzeztu ditu, besteak beste. 2015ean, Antzerki Klasikoko Konpainia Nazionalean sartu zen *Enrique VIII y La cisma de Inglaterra* (2015) lanekin. Alfredo Sanzolek *La valentía* (2018) eta *El bar que se tragó a todos los españoles* (2021) antzelanetan zuzendu zuen. Gero, Helena Pimentak zuzendutako *El perro del hortelano* antzeztu zuen, zeinaren bidez emakumezko aktore berri onenaren 2019ko Ercilla Saria irabazi baitzuen; *Supernormales* (2022-2023), Iñaki Rikarte zuzendari zela; *París 1940* (2022), Josep Maria Flotats zuzendari zela; eta *Los pálidos*, Lucía Carballal zuzendari zela, ere egin zituen. Honekin *La fortaleza* filmean errepikatu zuen, 2023an, urte horretan *Psicosis, 4.48* ere protagonizatu zuelarik, bere lehen bakarrizketa, eta Max 2024 Saria eman ziona.

Gainera, *Escala en Madrid* (2016) eta *Yegua* (2023) film laburrak, Amparo Climenten *Las cartas perdidas* (2021) dokumentala eta Ángeles González-Sinderen *El comensal* (2022) bezalako film luzeak egin ditu.

Telebistan, Antena 3 katerako *Amar es para siempre* (2018-2019) eta *Heridas* (2022) telesailetan parte hartu du. 2024an, Alauda Ruiz de Azúak zuzendutako *Querer* telesaila filmatu zuela iragarri zen, Movistar Plus+entzat, Nagore Aranburu eta Pedro Casablancekin, baita ere *ENA*, Victoria Eugenia Erreginari buruzkoa, Anaïs Paretok eta Estel Díazek zuzendua, TVErentzat, eta Netflixen *Legado*, José Coronado eta Belén Cuestarekin.

## Lanak 
### Filmak 
* *Escala en Madrid* (2016)
* *Quién lo impide* (2021)
* *Las cartas perdidas* (2021)
* *El comensal* (2022)
* *Yegua* (2023)

### Telebistan 
* *Amar es para siempre*
* *Heridas*
* *Querer*
* *Innato*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fatima Daas

**Fatima Daas** (Saint-Germain-en-Laye, Yvelines, 1995) frantziar eleberrigile baten izengoitia da. 2020an egin zuen agerraldia *La Petite Dernière* bere lehen eleberriarekin.

## Bizitza 
Fatima Daas 1995ean jaio zen, Saint-Germain-en-Layen, aljeriar jatorriko familia batean, eta  anai-arrebetan gazteena da. Clichy-sous-Boisen hazi zen. Nerabea zela, lesbiana zela deskubritu zuen. Identitate hori asumitu zuen, islamean duen sinesmenarekin batera biziaraziz. Identitate bikoitz hori arakatzen du bere lehen eleberrian, zeina asko nabarmendu baitzuen kritikak, 2020ko literatura-sartzean.

Alfred Nobel bigarren mailako lizeoan, Tanguy Vielek animatutako idazketa tailerrek literaturarekiko zuen gustua indartu zuten. Sorkuntza literarioko master bat lortu zuen Parisko Unibertsitatea VIII - Vincennes-Saint-Denis Unibertsitatean. Virginie Despentes ezagutu zuen bertan, eta hori gako berri bat izan zen, batez ere Despentesen *King Kong Teoria* liburuaren bidez.

Bere lehen eleberrian, *La Petit Dernière* izenekoan, bere identitate ezberdinen aurreko hauskortasun existentzial moduko bat arakatzen du: “Zaila delako beti ondoan egotea, besteen ondoan, inoiz ez haiekin, norbere bizitzaren ondoan, jokoz kanpo”. Hala ere, konplexutasun horrek nortasuna indartzen dio. Hauxe dio: “Nire identitate bakar bati ere uko ez egitea erabaki nuen”.

Azaldu zuenez, “lotsaren bidez sartu naiz idazketan”.

## Konpromisoa eta militantzia 
Le Monde kazetari eskainitako elkarrizketa batean, adierazi zuen homofobia barneratuta sentitu ahal izan duela lesbiana gisa.

Feminista intersekzional gisa definitzen du bere burua, feminista eta musulman praktikante gisa, "irakurtzen zituen idazki feministetan ez zuelako bere burua aurkitzen".

Tribunaren sinatzailea da, idazkera inklusiboan idatzia eta Libération egunkariaren 2024ko urtarrilaren 19ko alean argitaratua, zeina Sylvain Tesson idazleak Poeten Udaberriaren 2024ko edizioa babestearen aurka agertu baitzen.

## Irratia 
2021eko uztailean eta abuztuan, Fatima Daasek France Intereko *Ces paroles invisibles* irratsaioa egin zuen, zeinetan hitza eman zien bere eleberriaren irakurleei, erlijioarekin, genero identitatearekin, sexualitatearekin edo konpromiso militanteekin duten harremana kontatzeko.

2021aren amaieran, Médicis Tailerretan idazle egonaldi bat egin zuen, non idazketa-tailerrak egin zituen Kourtrajmé zinema-eskolako gazteekin, “nork bere lekua aurkitzea” gaiaren inguruan. Tailer horiek idatziak ekarri zituzten, eta, gero, grabaketak.

## Zinema 
2023ko amaieran, Hafsia Herzi zuzendariak moldatu zuen bere lehen eleberria. Arte Francek ekoitzi zuen proiektua, eta 2024an filmatzekoa.

## Sariak eta literatur sariak 
* 2021ean, Macondo saria irabazi zuen, Hego Amerikako lizeo frantsesen literatur saria.
* 2020an Inrockuptiblesen Lehen Eleberriaren Saria irabazi zuen.

## Lanak 
* *La Petite Dernière*, roman, Éditions Noir Sur Blanc, coll. «Notabilia», 2020, 192 orr. , 8 hizkuntzetara itzulia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak