open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lot

**Lot** (okzitanieraz *Òlt*,  ahoskatua;), Frantziako Okzitania eskualdeko departamendua (46 zk.). Prefektura Cahors hirian dago, eta mugakide ditu Corrèze, Cantal, Aveyron, Tarn eta Garona, Lot eta Garona eta Dordoina departamenduak.

Lot ibaiak ematen dio izena.

thumb|ezkerrera|230px|Rocamadour
thumb|ezkerrera|230px|Saint-Cirq-Lapopie

## Klima 
Loteko erdialdeko eskualdean, kontrako bi klima-motek egiten dute topo: batetik, iparraldetik, mendialdeko klima heltzen da, Massif central mendigunearen hurbiltasuna dela medio; hegoaldetik, berriz, klima epelagoa dator, Akitaniako arroaren eta Garona haranaren eraginez.

## Turismoa 
Jarduera ekonomiko nagusia turismoa da Loten.

Leize eta haitzulo ugari daude, eta horma-artea ere ikusgai izaten da batzuetan. Oso ezagunak dira, adibidez, *La grotte du Pech Merle* (Cabrerets) eta *Le gouffre de Padirac*.

Departamenduaren hego-mendebaldea, Lot harana, mahastizaintza-tradizioa duen Frantziako eskualde zaharrenetako bat da. Horren erakusgarri dira Cahors sor-markako ardoak.

Autoire, Loubressac, Saint-Cirq-Lapopie eta Carennac Frantziako herri politenen zerrendan sailkatuta daude. Frantziako probintziako lekuen artean, Rocamadourrek jasotzen du bisitari gehien, Le Mont-Saint-Michelen atzetik.

Figeacen, Champollion Museoa dago, non Rosetta harriaren erreprodukzio erraldoi bat ikus baitaiteke.

## Ikus, gainera 
* Lot departamenduko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Loteko Turismo Batzordea
* Loteko Kontseilu Orokorra
Lozère

**Lozère** (frantsesez  ahoskatua;   ahoskatua) Okzitania eskualdeko departamendua da (48), Frantziako erdi-hegoaldean, Massif Centralen hego-ekialdean. Bertan dagoen Lozère menditik hartzen du izena.

Prefektura Mende hirian dago. Suprefetura hiria Florac da. Mugakide ditu Cantal, Loira Garaia, Ardèche, Gard eta Aveyron departamenduak. Eskualde menditsua dela esan daiteke oro har. Eskualdearen iparraldeak Marguerideko mendiek (1.554 m., Truc de Randon gailurra) hartzen dute; mendi horiek ekialderantz luzatzen dira. Ipar-mendebalean eta mendebalean sumendiek sortutako Aubraceko goi-ordokia dago; hego-ekialdean Cevenas mendialde granitikoa (Lozère mendia, 1.702 m; Bougès mendia, 1.424 m). Ekonomia jarduera nagusiak abeltzaintza (behi eta ardi azienda) eta janari industria (Roquefort gazta) dira. Bigarren Mundu Gerraz geroztik jende askok utzi du Lozereko departamendua.

## Historia 
Lozère 1790eko martxoaren 4an sortutako 83 departamenduetako bat da, 1789ko abenduaren 22ko legea aplikatuz. Hasieran Sources eta Hautes-Cévennes izenak proposatu ziren, baina ez zuten onartu. Bere mugak antzinako Gévaudango gotzaindegiarenekin bat datoz, Sauguesko kantonamendua izan ezik, gotzaindegi honetakoa zena eta orain Haute-Loire departamenduan dagoena.

## Banaketa administratiboa 
Departamenduak 2 barruti, 13 kantonamendu eta 158 udalerri ditu.

Hona hemen Lozèreko 13 departamenduak:

# Aumont-Aubrac (4801)
# La Canourgue (4802)
# Chirac (4803)
# Le Collet-de-Dèze (4804)
# Florac (4805)
# Grandrieu (4806)
# Langogne (4807)
# Marvejols (4808)
# Mende-1 (4809)
# Mende-2 (4810)
# Saint-Alban-sur-Limagnole (4811)
# Saint-Chély-d'Apcher (4812)
# Saint-Étienne-du-Valdonnez (4813)

## Demografia 
## Turismo 
Turistek espeleologia eta beste kirol batzuk, tartean eski edo kayak, egiten dituzte. Lozèrek Cévennesko parke nazionalaren zati bat du bere barnean. Frantziako lekurik hoberena da amuarrainak hartzeko, batez ere Lot, Tarn edota Truyère ibaiak.

File:Mende-cathedrale-1.JPG|Mende
File:France Lozere Marvejols Eglise Notre Dame de la Carce.jpg|Marvejolsko eliza
File:Sainte Enimie une place.jpg|Sainte-Enimie
File:Cevennes National Park, France.jpg|Cévennesko parke nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maine eta Loira

**Maine eta Loira** (frantsesez *Maine-et-Loire*) Frantziako Loirerria eskualdeko departamendua da (49). Prefektura Angers hirian dago. Mugakide ditu Ille eta Vilaine, Mayenne, Sarthe, Indre eta Loira, Vienne, Deux-Sèvres, Vendée eta Loira Atlantikoa departamenduak.

Departamenduak 41 kantonamendu eta 364 udalerri ditu. Hiri nagusiak Angers eta Saumur dira.

## Geografia 
thumb|ezkerrera|350px|Maine ibaia Angers zeharkatzean

Lurralde laua da eta muino asko ditu. Punturik gorena Mauges eskualdean da (210 m). Izena ematen dioten Behe Loire ibaia eta Maine ibaiadarra lurraldearen erditik igarotzen dira. Ibai eta ibaiadar gehienetan ontziz ibil daiteke. Erdialdean, Anjouko harana dago.

## Ekonomia 
Nekazaritza (mahastiak, fruituak, barazkiak, laboreak) eta abere hazkuntza (betabereak eta zerriak) dira ekonomia jarduera nagusiak. Industrian ehungintza, ardo eta janari industriak, zapatagintza, eraikuntza mekaniko eta elektrikoak, elektronika nabarmentzen dira. Turismoa ere garrantzitsua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mayenne

**Mayenne** Loirerria eskualdeko departamendua da (53), Mayenne ibaiak zeharkatua. Prefektura Laval hirian dago.

Mugakide ditu Mantxa, Orne, Sarthe, Maine eta Loira eta Ille eta Vilaine departamenduak.

thumb|ezkerrera|250px|Lavaleko gaztelua
thumb|ezkerrera|250px|Mayenne herria

## Kanpo estekak
Internazionalismo

thumb|Izar internazionalista.

**Internazionalismoa** nazio desberdinen arteko kooperazio politiko nahiz ekonomikoa bultzatzen duen korronte politikoa da. Komunismoak nahiz sozialismoak historikoki internazionalismo proletarioa izeneko internazionalismoaren ikuspuntua defendatu dute. Internazionalismoa, hala ere, ez da beti ezkerreko ikuspuntu batetik eman behar. Halaber, nazionalismoarekin bateragarria izan daiteke hainbat kasutan baina baita elkarren arteko ideologia antagonistak ere.

Internazionalismoaren lehen erakundeetariko bat Langileen Nazioarteko Elkartea (International Workingmen's Association) izan zen, 1864an Londresen aktibista politiko eta langile sozialistek komunistek (Karl Marx barne) sortua. Internazionalismo izenean sortutako beste erakunde batzuek Parlamentuen arteko Batasuna (Frédéric Passyk frantziarrak eta William Randal Cremer ingelesak 1889an sortua) eta Nazioen Liga, Lehen Mundu Gerraren ondoren sortu zena.

Esperanto eta Interlingua moduko hizkuntzak ideologia honekin oso lotuta daude.

## Internazionalismoa Sozialismoaren barruan 
Internazionalismoa teoria politiko sozialistaren osagai garrantzitsua da, printzipio honetan oinarritzen baita: herrialde guztietako langile-klaseko pertsonek nazio-mugetatik haratago bat egin behar dute, eta nazionalismoari eta gerrari aurka egin, kapitalismotik askatzeko[10]. Alde horretatik, internazionalismoaren ikuspuntu sozialistak lotura estua du nazioarteko elkartasunaren kontzeptuarekin. 

Ildo honetatik sortzen joan ziren ezagunak egin ziren "Internazionalak": I. Internazionala, II. Internazionala, III. Internazionala eta IV. Internazionala.

## Elkarteak 
Espainiar estatuaren mailan, Iniziatiba Internazionalista - Herrien Elkartasuna izeneko alderdia edo plataforma nabarmentzekoa da, Alfonso Sastre idazlea eta pentsalaria zerrendaburu izan zuena 2009ko Europako hauteskundeetarako eta gutxigatik ordezkaritza lortu ez zuena orduan.

Euskal Herrian, bestela, Komite Internazionalistak eta Askapena elkarteak aipatzekoak dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* I. Internazionala
* II. Internazionala
* III. Internazionala
* IV. Internazionala
* Antiinperialismo
* Globalizazio
* Globalizazioaren aurkako mugimendu
* Kosmopolitanismo

## Kanpo estekak 
* "Resúmen Latinoamericano" aldizkaria
.tv

**.tv** Tuvaluri dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. **.com.tv**, **.net.tv** eta **.org.tv** bezalako izen erreserbatuak ezezik, besteak edonork eskuratu ditzake ordainduz. Domeinu hau ezagun eta baliotsu egin da hizkuntza askotan *telebista* (*television*) hitzaren laburdura izateagatik.

Webgune hauek eskuratzeko aukeren inguruan eztabaidak izan dira. **.tv** domeinudun webgune askok eduki pornografikoa dute. Honek herrialdearentzako diru sarrerak ekarri dituen arren, arazoak ere sortu ditu. Tuvaluko biztanleria kristaua da nagusiki, eta egoera hau ez dute gustoko.

## Kanpo estekak 
*  .tv whois informazioa IANAren webgunean
Semiologia

**Semiologia** zeinu sistemak aztertzen dituen zientzia da: hizkuntzak, kodeak, seinalizazioak, etab.

Ferdinand Saussurek sortu zuen, baina egun ez dago autorerik semiologia barnean sartzen dena sistematikoki kategorizatu eta eskuliburu batean bildu nahi duenik.

Ondorioz, semiologiaren barnean zera biltzea proposatzen da: zeinu linguistikoen azterketa (semantika) eta giza nahiz natur zeinuei dagokiena (semiotika).

## Ikus, gainera 
* Semiotika
* Bexilologia

## Kanpo estekak
Sean Penn

**Sean Justin Penn** (Santa Monica, Kalifornia, 1960ko abuztuaren 17a - ) Ameriketako Estatu Batuetako aktore eta zuzendaria da. Azken belaunaldietako aktore adimentsuenetakoa da, mota guztietako paperak hartzen baititu. Lau aldiz izendatu dute gizonezko aktore onenaren Oscar Sarirako, eta haietako bitan, 2003an eta 2008an, irabazi zituen *Mystic River* eta *Milk* filmengatik. Zinemagintzaz gain, ezaguna da haren nortasun sendoagatik eta haren jarrera politikoagatik, batez ere Irakeko gerraren kontrakoagatik.

## Filmografia hautatua 
### Aktore gisa 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

### Zuzendari gisa 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Kanpo estekak
Guadalajara

**Guadalajara** hainbat lekuren izena izan daiteke:
* Guadalajara: Mexikoko hiria, Jalisco estatuko hiriburua.

* Guadalajara: Espainiako hiria, izen bereko probintziako hiriburua.
* Guadalajarako probintzia: Espainiako probintzia.
Karlos III.a

**Karlos III.a** hauetako bat izan daiteke (orden kronologikoan):
* Karlos III.a Ekialdeko Frantziakoa, *Gizena* (832–888)
* Karlos III.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa, *Gizena* (839–888)
* Karlos III.a Mendebaldeko Frantziakoa, *Sinplea* (879–929)
* Karlos III. Anjoukoa (1290–1325)
* Karlos III.a Alençonekoa (1337–1375)
* Karlos III.a Napolikoa (1345–1386)
* **Karlos III.a Nafarroakoa** (1361-1425)
* Karlos III.a, Borboiko dukea (1490–1527)
* Karlos III.a, Flandriako kontea (1506–1556)
* Karlos III.a, Lorrenako dukea (1543–1608)
* Karlos III.a, Parmako dukea (1823–1854)
* Karlos III.a, Savoiako dukea (1486–1553)
* Karlos III.a, Guéménéko printzea (1655–1727)
* Karlos III.a, Filipe Hautesle Palatinoa (1661–1742)
* Karlos III.a Hungariakoa (1685–1740)
* Karlos III.a Espainiakoa (1716–1788)
** Karlos III.a Espainiakoa Karlos VI.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak erabili zuen Espainiako Ondorengotza Gerran.
* Karlos III.a, Monakoko printzea (1818–1889)
* Karlos III.a Joan Norvegiakoa (1763–1844)
* Karlos III. Bohemiakoa (1887–1922)
* Karlos III.a Erresuma Batukoa eta beste 14 domeinuko erregea (1948 -)
Mexikoko estatua

**Mexikoko estatua** (gaztelaniaz: *Estado de México*) Mexiko erdialdeko estatu federala da. Mugakide ditu iparraldean Hidalgo eta Queretaro, ekialdean Tlaxcala eta Puebla, mendebaldean Michoacán, hegoaldean Morelos eta Guerrero eta erdialdean, ferra itxuraz inguraturik, Mexiko Hiria. 22.357 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 15.175.862 biztanle zituen 2010ean.

[eskuinera|thumb|250px|Ilargiaren Piramidea, [Teotihuacan]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
.pa

**.pa** Panamari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Kanpo estekak 
*  .pa whois informazioa IANAren webgunean
.nf

**.nf** Norfolk uharteari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Domeinua eskuratzeko bertan izan beharrik ez dagoen arren, beste domeinu asko eta asko baino garestiagoa da.

## Bigarren mailako domeinuak 
Hirugarren mailako domeinuak eskuratu ahal izateko bigarren mailako domeinu batzuk ere eskaintzen dituzte:

* **.com.nf**
* **.net.nf**
* **.per.nf**
* **.rec.nf**
* **.web.nf**
* **.arts.nf**
* **.firm.nf**
* **.info.nf**
* **.other.nf**
* **.store.nf**

## Kanpo estekak 
*  .nf whois informazioa IANAren webgunean
.ph

**.ph** Filipinei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Kanpo estekak 
*  .ph whois informazioa IANAren webgunean
.dj

**.dj** Djibutiri dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Disc Jockey terminoaren laburdura dela-eta, musikarekin lotutako webguneek erabiltzen dute.

## Kanpo estekak 
*  .dj whois informazioa IANAren webgunean
.dm

**.dm** Dominikari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Bigarren mailako **.dm** domeinu bat eskuratzen duenak **.com.dm**, **.net.dm** eta **.org.dm** domeinuak ere jasotzen ditu. Edonork eskuratu ditzake domeinu hauek, baina ez dira asko erabiltzen.

## Kanpo estekak 
*  .dm whois informazioa IANAren webgunean
Estatua (argipena)

**Estatua** hurrengoetako bat izan daiteke:

* estatua, izaki bizidun bat irudikatzen duen eskultura-lana;
* estatua, lurralde bateko erakunde autonomo eta burujabeen multzoa.
.fm

**.fm** Mikronesiari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. **.com.fm**, **.net.fm**, **.org.fm** eta beste kasu batzuetan izan ezik, edonork eskuratu ditzake domeinu hauek. Domeinu hau ezaguna da FM irratiek erabili ohi dutelako.

## Kanpo estekak 
*  .fm whois informazioa IANAren webgunean
.fo

**.fo** Faroe Uharteei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Domeinua eskuratzeko marka erregistratua izatea nahitaezkoa da. Hala eta guztiz ere, marka erregistratua izan gabe ere erregistratzea posible da, beraren jabeak 20 egun dituen arren berea dela salatzeko.

## Kanpo estekak 
*  .fo whois informazioa IANAren webgunean
Puy-de-Dôme

**Puy-de-Dôme** (okzitanieraz *Puèi Domat*) Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdeko departamendua da (63). Izena Puy de Dôme sumenditik datorkio.

Prefektura Clermont-Ferrand hirian dago.
[thumb|ezkerrera|250px|Orcivaleko eliza [Arkitektura erromaniko|erromanikoa]]

## Geografia 
Mugakide ditu Allier, Loira, Loira Garaia, Cantal, Corrèze eta Creuse departamenduak.

[thumb|ezkerrera|250px|Puy de Dôme [sumendia]]

## Pertsonaia ezagunak 
* Pierre Teilhard de Chardin (1881-1955), teologo eta palentologo josulaguna.

## Ikus, gainera 
* Puy-de-Dôme departamenduko udalerrien zerrenda
* Frantziako departamenduak

## Kanpo estekak 
* Departamenduaren webgune ofiziala
Oise

**Oise** Frantzia Garaia eskualdeko departamendua da (60), Oise ibaiak zeharkatua.

Prefektura Beauvais hirian dago.

Mugakide ditu Somme, Aisne, Sena eta Marne, Val-d'Oise, Eure eta Itsas Sena departamenduak.

Beauvais hiriburuaz gain, hiri nagusiak ondokoak dira: Clémont, Compiègne, Senlis, Creil, Chantilly, Noyon, Méru eta Crépy-en-Valois.

## Historia 
Oise Frantziako Iraultzan sortutako 83 departamenduetako bat izan zen, 1790ko martxoaren 4an, 1789ko abenduaren 22ko legea aplikatuz, Île-de-France probintzia zaharretik abiatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Prefekturaren web gunea
*  Departamendu Kontseiluaren web gunea
*  Oiseko turismo bulegoa
Tarn

**Tarn** Frantziako Okzitania eskualdeko departamendu bat da, 81 zenbakikoa, Tarn ibaiak zeharkatua. Prefektura Albi hirian dago.

## Mugakideak 
Mugakide ditu Aveyron, Hérault, Aude, Garona Garaia eta Tarn eta Garona departamenduak.

[thumb|ezkerrera|250px|Santa Zezili katedrala ([Albi)]]
thumb|ezkerrera|250px|Gaillac herriko San Mikel abadia

## Pertsonaia ospetsuak 
* Henri de Toulouse-Lautrec (1864-1901), margolaria.

## Ikus, gainera 
* Tarn departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Rhin Beherea

**Rhin Beherea** (frantsesez *Bas-Rhin*) Frantziako Ekialde Handia eskualdeko departamendua da (67), Rhin ibaiak zeharkatua.

Prefektura Estrasburgo hirian dago.

Mugakide ditu Rhin Garaia hegoaldean, Vosgeak eta Meurthe eta Mosela hego-mendebaldean, Mosela mendebaldean eta Alemania ekialde eta iparraldean.

## Iruditegia 

Irudi:Haut-koenigsbourg 02.jpg|Königsburg gaztelua
Irudi:Wissembourg abbey2.jpg|Wissemburg abadia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bas-Rhin departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Ekoien

**Ekoien** izen bereko toki bat baino gehiago izan daiteke:

##  
* Ekoien: Deikazteluko herri hustua.
* Ekoien: Ollarango herri hustua.
* Ekoien: Izarbeibarreko herri hustua.

*Ikusi Nafarroako herri hustuen zerrenda ere.*
Al Capone

**Alphonse Gabriel Capone** (Brooklyn, 1899ko urtarrilaren 17a - Palm Island, Florida, 1947ko urtarrilaren 25a) italiar jatorriko Ameriketako Estatu Batuetako gangsterra izan zen XX. mendeko 1920ko eta 1930eko hamarkadetan, nahiz eta ofizialki zur-merkataria zen.

New Yorkeko Brooklynen hasi bazen ere, Chicagon bihurtu zen krimeneko buru nabarmenena. 1920ko hamarkadaren bukaerako, FBIk bilatuenen zerrendako lehen postuan kokatu zuen. Hala ere, 1931n haren gainbehera gertatu zen, zerga-ordainketen saihestea leporatuta. Hamaika urteko presoaldia ezarririk, hil arte espetxean (1934tik aurrera, Alcatrazen) eman zituen bizitzako azken urteak.

## Ikus, gainera 
* Lege lehorra Amerikako Estatu Batuetan
Robert De Niro

**Robert De Niro Jr.** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1943ko abuztuaren 17a) aktorea, zinema zuzendaria eta film ekoizlea da. Tribecako Zinemaldiaren sortzailea ere bada.

Haren belaunaldiko aktore finenetakotzat jotzen da, batez ere ezaguna mafiako paperengatik eta pertsonaia konplexuengatik. Martin Scorsese zuzendaritzapean maiz egiten du lan, baita sari franko irabazi ere: izan ere, lehen mailako paperarengatik irabazitako Oscar bakarra Martin Scorsesek zuzendutako *Raging Bull* filmeko antzezpenarengatik lortu zuen. Halaber, *The Godfather: Part II* filmean Vito Corleone gaztea antzestu izanagatik bigarren mailakoa izan zuen.

## Filmografia 
## Haren filmen izenburuak 
Hona De Nirok egin dituen filmen izenburuak eta beste zenbait hizkuntzatarako itzulpenak:

## Kanpo estekak 
* Robert De Niro aktorearen IMDBko fitxa ikusgai.
Dragoitxo arrunt

**Dragoitxo arrunt**a edo **herensugetxo arrunt**a (*Tarentola mauritanica*) eskualde Mediterraneoan kausitzen den narrasti txiki bat da. Iberiar penintsulatik ekialderantz, Joniako uharteetaraino, kontinentearen ondoko aldean eta Kretaraino hedatzen da. Kanariar uhartetan eta Afrika iparraldean ere aurkitzen dugu. Bizkaieraz **erube**a esaten zaio

Euskal Herrian zabaltzen ari den espezie bat da, batez ere kostaldetik gertu, eta puntu batzuetan ugaltzeko gai dela ikusi da.

## Itxura 
15 cm-rainokoa da, isatsa barne, baina askotan txikiagoa da. Gorputz eta buru zapalekoa, geko sendo eta piporra da. Hatzetan, kuxin itsaskorrak dituzte. Oin bakoitzaren hirugarren eta laugarren behatzak azkazal motz kurbatuez horniturik daude. ezkerrera|thumb|200px|Dragoitxo bat

Gorputzak eta isatsak gailur irtenak dituzte; gorputzari itxura nahiko arantzatsua ematen diote. Kolorazio aldakorra du baina, orokorrean, arrexka edo gris arrexka izaten da, isatseko banda ilun garatuagoekin.

## Ohiturak 
Kostaldeko zonalde lau, bero eta idorretan aurki daiteke; eskualde batzuetan barrurantz hedatzen da, Iberiar penintsulan esate baterako. Sarritan harrizko horma, hondakin, uharri, labar, enbor-mordo, kanpoko pareta eta eraikuntzetako teilazko teilatuetan kausitzen da. Etxeetan lanparek erakarritako intsektuak ehizatzen ikusten dira. Askotan, lotsatiak ez direnez, egoitzetan ere sartzen dira; horregatik, batzuetan fardeletan ezkutatzen direnez, garraiatuak izaten dira, jatorrizko eremutik urrutiraino.

Tenperatura 15 °C baino altuagoa bada, gauez oso aktiboa da, baita egunez ere, urteko sasoirik hotzenetan.

Erraztasun handiz gora egiten du, baita arroka irtenen gainetik ere; gorputza azaletik hurbil mantentzen da eta hankak alboetarantz botatzen ditu. Hatzak gorantz igo daitezke bere kuxin itsaskorrak babesteko erabiltzen ez direnean.

## Bariazioa 
Oso gutxi Europan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Hemidactylus turcicus*
* *Phyllodactylus Europaeus*
* *Cyrtodactylus kotschyi*

## Kanpo estekak 
* *Tarentola mauritanica*. Eusko Jaurlaritza, Euskadiko Naturari buruzko informazio sistema.
.cx

**.cx** Christmas Uharteari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Kanpo estekak 
*  .cx whois informazioa IANAren webgunean
Spencer Tracy

**Spencer Bonaventure Tracy** (Milwaukee, 1900eko apirilaren 5a - Los Angeles, 1967ko ekainaren 10a) Estatu Batuetako aktorea zen, zeinek 1930 eta 1967 bitartean 74 filmetan agertu zen eta bitan Oscar Saria irabazi.

## Biografia 
New Yorken ikasi zuen aktoregintza 1920ko hamarkadan. Broadwayen 1930ean hasi zen *The Last Mile* antzezlanean. Hor, John Fordek ikusi zuen, eta Fox Pictures konpainiarako kontratatu zuen. Hollywoodeko lehendabiziko bost urtean 25 film egin zituen. 1935ean MGM konpainiarako sinatu zuen. Haiekin, 1937ko *Captains Courageous* eta 1938ko *Boys Town* filmengatik Oscar saria bitan jaso zuen. Izendapenak lortu zituen 1936ko *San Francisco*, 1950eko *Father of the Bride*, 1955eko *Bad Day at Black Rock*, 1958ko *The Old Man and the Sea*, 1960ko *Inherit the Wind*, 1961eko *Judgment at Nuremberg* eta 1967ko ''Guess Who's Coming to Dinner* filmengatik. Laurence Olivierekin batera, Oscar sarirako izendapen gehien jaso ditu.

1941ean hasi zen Katharine Hepburnekiko harremana. Hepburnen mingain zorrotzak eta goi-mailako estiloak bat egiten zuten Tracyren behe-mailako matxismo sinplearekin. Elkarrekin, bederatzi film egin zituzten. Louise emazteaz banandu arren (1923an ezkondu ziren), ez zen inoiz dibortziatu, Tracy katolikoa baitzen. 

## Filmografia 
Filmen zuzendaria eta itzuli bada beste hizkuntza batera (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera) beste izenburu batekin taula honetan ikus daiteke:

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bacall, Lauren (2005). By Myself and Then Some. It Books. .
* Berg, Scott A. (2004). Kate Remembered: Katharine Hepburn, a Personal Biography. Pocket. .
* Curtis, James (2011). Spencer Tracy: A Biography. London: Hutchinson. .
* Deschner, Donald (1972). The Films of Spencer Tracy. Secaucus, New Jersey: The Citadel Press. .
* Hepburn, Katharine (1991). Me: Stories of My Life. Alfred A. Knopf. .
* Higham, Charles (2004) [1975]. Kate: The Life of Katharine Hepburn. New York City, NY: W. W. Norton. .
* Kanin, Garson (1971). Tracy and Hepburn: An Intimate Memoir. New York: Viking. .
* Kramer, Joan; Heeley, David (2015). In the Company of Legends. New York: Beaufort Books. .
* Swindell, Larry (1973) [1969]. Spencer Tracy. London: Coronet Books. .

* Wise, James (1997). *Stars in Blue: Movie Actors in America's Sea Services''. Annapolis, MD: Naval Institute Press. 

## Kanpo estekak 
*  IMDb datubasean
Dustin Hoffman

**Dustin Lee Hoffman** (Los Angeles, 1937ko abuztuaren 8a - ) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea da. Estudio dekoratzaile baten semea, Pasadena Community Playhouse eta Actors Studio eskoletan ikasi zuen aktoregintza. 1964an *En attendant Godot* antzezlanean egin zuen estreinaldia Broadwayen. Hortik aurrera oso karrera arrakastatsua izan du 40 urtez. Oscar izendapena zazpi aldiz jaso du, eta bitan, irabazi: 1980ko *Kramer vs. Kramer* eta 1989ko *Rain Man* filmengatik.

2012ko irailaren 29an Donostia Saria jaso zuen.

## Filmografia osoa 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Kanpo loturak 
* Dustin Hoffman aktoreearen IMDBko fitxa irakurgai 
* Dustin Hoffman aktoreari buruko webgune ez ofiziala
Binasperi

**Binasperi** () Arabako Errioxako kuadrillako herri bat da, Lantziegoko udalerrikoa. Euskaraz *Binásperi* ahoskatu beharko genuke, azentua, ezkerretik hasita, bigarren silaban. 

## Etimologia 
Euskararen normalkuntza hasi zenetik, espainieraz *Viñaspre* deitua den herri honetako euskal izenerako hainbat proposamen eta arau izan dira. Garai batean Guardia herriaren euskal izena *Biasteri* zela arautu zuen Euskaltzaindiak; aukera hori baztertu zenean, zenbaitek izen hori (*Biasteri*) beste herri honetarako proposatu zen.

Alabaina, Euskaltzaindiaren izendegian egun kontsulta daitekeenez eta Roberto González de Viñaspre Onomastika Batzordeko kideak idatzitako txostenaren arabera, *Binasperi* da geure hizkuntzan erabili beharreko izena. Donemiliagako Goldetik aurrerako dokumentazioa aztertu ondoren hartutako erabakia izan zen. /binásperì/ azentuera zaintzeko aholkua ere eman da.

## Historia 
Binasperi 1669 arte Guardiaren auzoa izan zen; urte hartan, udalerri bilakatu zen. 1887ko erroldan, ordea, dagoeneko udalerritzat ez zen ageri, berriz ere auzo bihurtuta.

## Demografia 
## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu herrian:

## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundeko Andre Mariaren eliza
* San Bartolome apostoluaren baseliza

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako Errioxako kuadrilla
* Asa
* Lantziego

## Kanpo estekak 
* Arabako Errioxako kuadrillari buruzko webgunea
.as

**.as** Amerikar Samoari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. AS Domain Registryk kudeatzen du.

Erregistratzaileen naziotasunaren aldetik baldintzarik ez da bete behar, eta herrialdearekin zerikusirik ez duen hainbat pertsonak eskuratu du **.as** domeinua, tartean Asturiasko jendeak bere lurraldearen laburdura gisa.

## Kanpo estekak 
*  .as whois informazioa IANAren webgunean
.an

**.an** Holandarren Antillei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Holandarren Antilletako Unibertsitateak kudeatzen du.

## Kanpo estekak 
*  .an whois informazioa IANAren webgunean
.jp

**.jp** Japoniari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Bigarren mailako domeinuak 
* **ac.jp** - goi mailako erakunde akademikoak
* **ad.jp** - JPNICeko kideak
* **co.jp** - enpresak
* **ed.jp** - 18 urtetik beherako hezkuntza
* **go.jp** - gobernua
* **gr.jp** - pertsona taldeak, edo enpresa taldeak
* **lg.jp** - gobernu lokalak
* **ne.jp** - Interneteko zerbitzu hornitzaileak
* **or.jp** - erakundeak eta irabazi asmorik gabeko erakundeak

## Kanpo estekak 
*  .jp whois informazioa IANAren webgunean
.bg

**.bg** Bulgariari dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Register.bg da hau kudeatzen duena.

Badaude mugapen batzuk: **.bg** Bulgariar enpresa eta erakundeek eskura ditzakete, edo bertan ordezkari komertzialak dituzten atzerriko erakundeak. Domeinu izenak enpresaren izena edo laburdura izan behar da. Printzipioz edozein izen erabil daiteke, aurrez marka erregistratua baldin bada.

## Kanpo estekak 
*  .bg whois informazioa IANAren webgunean
.bt

**.bt** Bhutani dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Bhutango komunikazio ministerioak kudeatzen du.

Oso domeinu izen gutxi daude erregistratuta.

## Kanpo estekak 
*  .bt whois informazioa IANAren webgunean
.ls

**.ls** Lesothori dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Kanpo estekak 
*  .ls whois informazioa IANAren webgunean
.pn

**.pn** Pitcairn Uharteei dagokien herrialdeentzako goi mailako domeinua da.

## Kanpo estekak 
*  .pn whois informazioa IANAren webgunean
UDRP

**UDRP** edo **Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy** (Domeinu Izenen Gatazka Erabakietarako Politika Uniformea) ICANNek Interneteko domeinuak eskuratzerako orduan sortu daitezkeen gatazkak konpontzeko sortutako gida dokumentua da. .biz, .com, .info, .name, .net eta .org domeinuez gain, hainbat herrialdeentzako goi mailako domeinutan ere erabiltzen da. Bere helburua bide legala baino azkarrago eta merkeagoa den metodo bat sortzea da.

## Kanpo estekak 
*  UDRPren azalpena
* More info on UDRP
.bd

**.bd** Bangladeshi dagokion herrialdeentzako goi mailako domeinua da. Bangladeshko posta eta telekomunikazio ministerioak kudeatzen du.

## Kanpo estekak 
*  .bd whois informazioa IANAren webgunean
Euskal Trenbide Sarea

**Red Ferroviaria Vasca-Euskal Trenbide Sarea (ETS)** Euskal Autonomia Erkidegoaren esku dauden burdinbide-azpiegiturak eraiki, mantendu eta kudeatzen dituen erakunde publikoa da. 2004ko maiatzaren 21eko 6/2004 Legearen bitartez sortu zuen Eusko Jaurlaritzak, eta 2006ko abuztuaren 1.an bereganatu zituen azpiegiturak.

ETSren azpiegiturak Eusko Trenbideak (Euskotren Trena, Euskotren Tranbia eta Euskotren Kargo), Renfe Operadorak (Renfe Feveren Transkantauriarra Donostia-Basauri tartean) eta Metro Bilbao eragileek erabiltzen dituzte, nahiz eta aipatutako azken kasu honetan azpiegituraren jabetza Bizkaiko Garraio Partzuergoarekin partekatzen den.

Metro Bilbao enpresak erabiltzen duen azpiegitura *Bilboko Metrorako Ingeniaritza (IMEBISA)* enpresa publikoak eraiki zuen, ETSn integratu zena azken hau sortu zenean. Era berean, ordura arte Eusko Trenbideak enpresarenak ziren azpiegiturak ETSk bereganatu zituen.

Euskal Y-ari dagokionez, ETSk Gipuzkoako adarreko tarteak eraikitzen ari ditu, Eusko Jaurlaritzak aurreratutako dirua gero kupotik kenduko zaiona.

## Trenbideak 
Euskal Trenbide Sareak guztira 297,739 kilometroko luzera du: 242,382 km Euskotren Trenak ustiatuta (zeinetatik 4,505 elektrifikatu gabe dauden, Burdinbidearen Euskal Museoan, Lasao-Azpeitia lurrunezko trenari dagozkienak, eta beste 1,198 kilometro Larreinetako funikularrari dagozkienak), 41,82 km Metro Bilbaok ustiatuta, eta 13,537 km Euskotren Tranbiak ustiatuta. Hurrengo trenbideak kudeatzen ditu:

* **Angulema - Abetxuko** trenbidea (Gasteizko tranbia)
* **Angulema - Ibaiondo** trenbidea (Gasteizko tranbia)
* **Atxuri - La Casilla** trenbidea (Bilboko tranbia)
* **Azpeitia - Lasao** trenbidea (Trenbidearen Euskal Museoaren lurrunezko trena)
* **Basauri - Kabiezes** trenbidea (Bilboko metroaren 2. linea)
* **Bilbo - Donostia** trenbidea
* **Bilbo - Lezama** trenbidea
* **Bilbo - Plentzia** trenbidea (Bilboko metroaren 1. linea)
* **Donostia - Hendaia** trenbidea
* **Escontrilla - Larreineta** trenbidea (Larreinetako funikularra)
* **Lutxana - Sondika** trenbidea
* **Santurtzi - Mamariga** trenbidea (Mamarigako funikularra)
* **Zornotza - Bermeo** trenbidea

* **Basurtu Ospitalea - Ariz** trenbidea, 7,8 kilometrokoa.
* **Irauregi - Lutxana-Barakaldo** trenbidea, 5,7 kilometrokoa.

Bestalde, iraganean hurrengoak ere kudeatu zituen:

* **San Ignazio - Deustu - Ola** trenbidea
* **Zumarraga - Zumaia** trenbidea (Urolako trena)

## Historia 
Eusko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuarekin hitzarmena sinatu ondoren Basurtu Ospitalea - Ariz eta Irauregi - Lutxana-Barakaldo trenbideen eskualdaketa gauzatu zen 2018ko abenduaren 15ean, 1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuari jarraiki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskal Trenbide Sarearen webgunea
Muru

**Muru** izen bereko toki bat baino gehiago izan daiteke:

# Muru Artederreta: Tebas-Muru Artederretako kontzejua.
# Muru Asterain: Zizur Zendeako kontzejua.
# Muru: Lizoainibarko herri hustua.
# Muru: Deierriko herria.
# Muru: Urraulbeitiko herri hustua.
# Ozkoidi-Santsoain-Muru partzuergoa: Nafarroa Garaiko partzuergoa
# Santakaramuru: Uxueko herri hustua.
# Muru erreka: Beasaingo erreka
Sakelako kuboa

thumb|200px|Sakelako kuboa ondo berrantolatuta
thumb|200px|Sakelako kuboa laukitxoak era nahasian

thumb|200px|Sakelako kuboa alde bat biratuta
**Sakelako kuboa** Rubik-en kubo baten 2×2×2-eko baliokidea da. Kuboa 8 erpinetako kubotxoz osatuta dago, beste inolako atal barik.

## Permutazioak 
8 erpinetako kubotxoen edozein permutazio da gertagarri (8! antolaketa), eta 8 kubotxoetatik 7 edozein modutan biratuta agertu ahal dira, baina zortzigarren kubotxoaren orientazioa beste zazpienaren menpe dago, kubotxoen orientazioei dagozkien antolaketak 37 izanik. Kuboaren orientazioa espazioan ezberdina izateagatik bere barneko antolaketa ez da ezberdina kasu guztietan eta, beraz, kuboaren barneko egoera edo antolaketen kopurua 24 bider txikiagoa da. Horren ondorioz, antolaketa gertagarri ezberdin guztien kopurua honakoa da:

:\frac{8!\,3^7}{24}=7!\,3^6=3674160

Kopuru hori honela faktorizatu ahal da: 3674160 = 2^4 3^8 5^1 7^1.

Kuboa berrantolatzeko ez dira egin behar 11 bira erdi edo 14 bira laurden baino gehiago. Edozein antolaketatik abiatuta berrantolaketa sekuentziarik onena (biraketa kopuru txikiena behar duena) konputagailu bat eta Brute-force search motako algoritmo bat erabiliz aurki daiteke.

**n** bira erdi eskatzen dituzten antolaketa edo egoeren kopurua **f** zutabean agertzen da hurrengo taulan, eta **n** bira laurden eskatzen dituztenena **q** zutabean.

## Berrantolatzeko metodoak 
**Sakelako kuboa** era egokian berrantolatzeko metodo bat, bera Rubik-en kubo sinplifikatu bat legez erabiltzean oinarritzen da; ertzetako atalak galdu dituen kubo bat legez, alegia. Beraz, Rubik-en kubo arrunta berrantolatzeko erabiltzen den edozein metodo erabil daiteke sakelako kuboa berrantolatzeko ere, ertzetako atalen kokapenak eta orientazioak egokitzeko egin behar diren urratsak kontuan hartu barik.

## Errekorrak 
Maciej Czapiewski-k dauka munduko errekorra lehiaketa ofizial batean **sakelako kubo** arinak berrantolatzen, *Grudziądz Open 2016* lehiaketan lortua, 0.49 segundoko denborarekin. Bestalde, 5 kubo berrantolatzean batez besteko denbora laburrena erabiltzearen errekorra Martin Vædele Egdalek dauka, *Kjeller Open 2018*n lortua, 1.21 segundoko denborarekin.

## Begira artikulu hauek ere 
* Rubik-en kuboa (3×3×3)
* Rubik-en mendekua (4×4×4)
* Irakaslearen kuboa (5×5×5)

## Kanpo estekak 
* Pocket Cube Solver – arakatzailetan oinarritutako CGI berrantolatzailea.
* http://www.ganpuzzle.com/vcube222.htm(http://www.ganpuzzle.com/vcube222.htm) Berrantolatu kuboa 2 trikimailu errez ikasiz, era interaktiboan eta urratsez urratseko animazioa eta mugimendu bakoitzaren deskripzio zehatzekin.

* Previous cubes – Nichols-en 2×2 kuboak imanak erabiltzen zituen atalak batuta mantentzeko.
* Pretty Patterns - Sakelako kuboarentzako berrantolaketa polit batzuen bilduma.
Olondain

**Olondain** Izarbeibarrako Uterga udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

XVII. mendearen hasierara arte, Izarbeibarko kontzejuetako bat izan zen, Utergarekin batera, eta *Uterga-Olondain* izena hartu zuen. Orduan, olondaindarrak Utergara joan ziren, eta aurrekoa hutsik geratu zen.

Bertako biztanleak *olondaindarrak* ziren.

## Izena 
Olondain toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Olandain* (1229)
* *Olandayn* (1350)
* *Olandain* (1366)
* *Olandain* (1534)
* *Olandayn* (1593)
* *Olandain* (1716)
* *Olandain* (1829)
* *Olendain* (1829)
* *Olondain* (1998)

## Geografia 
Olondain Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean eta Uterga udalerrian.

### Inguru naturala eta kokapena 
Iruñeko merindadearen hegoaldeko herri hustu da.

### Klima eta landaredia 
Altuera zein den aldaketa handiak dauden arren, Utergako klimaren ezaugarriak klima mediterranearenak dira. Urteko batez besteko tenperaturak 10 eta 13 gradukoak eta prezipitazioak 700 eta 900mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 90 inguru dira.

Jatorrizko landaredian, artea eta hosto txikiko haritza nabarmentzen ziren. Gizakiaren mendeetako eragina dela eta,aldiz, arte gutxi geratzen dira gaur egun, eta haritzak, itsasoaren mailatik altuen dauden guneetan gordetzen dira.

#### Estazio meteorologikoa 
Utergan ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Tibalt I.a Nafarroakoak foruagatik 1244an eguneratu zuen bere nekazarien urteroko petxa, 40 sause gehi 35 kahize gari eta beste hainbeste garagar landuz; bestalde, Koroari lotu zizkion betiko. Hala ere, Karlos II.a Nafarroakoak 1374an bere errentak bere zerbitzarietako bati esleitu zizkion, eta Karlos III.a Nafarroakoak, Petri Bakedaokoari 1390ean eman ondoren, Muruzabalgo bizkonderrian sartu zituen 1407. urtean. Karlos IV.a Nafarroakoa Bianako printzeak eman zion lekua Karlos Korteskoari. Eliza Iruñeko gotzainarena zen, eta Iratxeko monasterioak eta Jerusalemgo San Joanen ospitalekoek lursailak izan zituzten XIII. mendetik aurrera. 1366an 3 su zituen, eta 1427an 4. Azken bizilagunak Utergara joan ziren 1602an.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Aubisqueko mendatea

**Aubisqueko mendatea** () 1.709 metroko altuera duen mendate frantziarra da. Hain zuzen ere, Pirinioetan dago, Akitaniako eskualdean.

Halaber, Eaux-Bonnesetik 12 kilometro eta Argelès-Gazostetik 30 kilometrotara dago.

## Historia 
Frantziako Tourraren helmuga izan da urte askotan zehar.

## Malden ehunekoak 
## Kanpo estekak
Euskal egutegia

**Euskal egutegia** antzinako euskaldunek erabiltzen omen zuten egutegia da.
 
Antzinako euskal asteak hiru egun bide zeuzkan: astelehena (ilena), asteartea (martitzena) eta asteazkena (eguaztena). Urteko hilak, ordea, mundu zabalean bezalatsu, ilargiaren arabera antolatu ziren, haien izenek erakusten diguten moduan (urtarrIL, otsaIL eta abar).

Hala ere, aspalditik du Euskal Herriak sartaldeko egutegia. Julio Zesarren egutegia finkatu zen pixkanaka euskaldunen artean, erromanizazioak eta batez ere kristautzeak aurrera jo ahala.

## Euskarazko egutegi idatzia 
Iritsi zaigun euskarazko egutegi antzinakoena Joanes Leizarragak egindako itzulpena da, *Kalendrera* izenekoa (Arroxela, 1571). Bertan, juliotar egutegiaren azalpenak ematen dira, bisurtea eta ilargialdiak nola kalkulatu. Hauek dira han ageri diren 12 hilen izenak: urtarrila, otsaila, martxoa, apirila, maiatza, ereiaroa, uztaila, agorrila, buruila, urria, hazila eta abendua.

## Kanpo estekak 
* Euskal egutegia, *erabili.com* gunean
* Kalendrera, *Klasikoak* gunean
Veracruz (argipena)

**Veracruz** hurrengo gauzak izan daitezke:

# Veracruz, Huescako probintziako udalerri bat (ofizialki *Beranuy*).
# Veracruz, Mexikoko estatu bat.
# Veracruz, Mexikoko hiria.
Enperadore Horia

**Enperadore Horia** edo **Huáng Dì** (Txinera tradizionala: 黃帝, Txinera sinplifikatua:黄帝) Txinako elezaharretako erregea, nazioaren gurasoetariko bat Fu Hsi eta Shen Nung-ekin batera. Han etniako txinatarren arbaso bezala kontsideratzen da. Bertako mitologiako pertsonaia zibilizatzailea da: laboreen ekarlea eta brontzearen metalurgiaren asmatzailea. Trumoiaren jeinua, alkimisten, erremintarien eta, Lao Tzurekin batera, taoisten zaindaria. Elezaharraren arabera K.a. 3000. urte inguruan bizi izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristal-sistema trikliniko

thumb|150px|Sistema kristalino triklinikoa
**Sistema triklinikoa** kristalografian mineralak kristaliza daitezkeen zazpi egituretako bat da. Har bitez kristala osatzen duen zelda unitate bakoitzaren hiru ardatzak (**a**, **b** eta **c**) eta euren arteko angeluak (α, β, γ). Sistema triklinikoan parametro hauek guztiak ezberdinak dira euren artean eta angelu guztiak gainera 90ºren ezberdinak dira.

Sistema triklinikoan, beraz:

 * a ≠ b ≠ c
 * α ≠ β ≠ γ ≠ 90º

Simetria minimo posibleak dituen taldea da.

## Ikus, gainera 
* Kristal-egitura
* Bravaisen sareak

## Kanpo estekak
Mayotte

**Mayotte** Frantziako itsasoz haraindiko departamendua da (976), Afrikako hego-ekialdeko uhartedi baten kokatua, Indiako ozeanoan. Europar Batasunaren barnean dago (Eskualde Ultraperiferiko bat da). Frantziaren zati bihurtu zen 1843an gainerako Komoreak uharteekin batera; hala ere, beste uharteek gero independentzia lortu zuten. Hiriburua Mamoudzou da.
thumb|ezkerrera|200px|Vue Sada hiria.
## Historia 
Komore uharteek independentzia lortu zutenean Frantziako administrazioaren eskumenean geratu zen bakarra izan zen Mayotte. 1974an, Komore uharteetan politika estatusa erabakitzeko erreferenduma egin zenean, Mayotte uharteko biztanleen % 64k independentziaren aurka eman zuen botoa. Komore uharteetan ezkerreko gobernua jarri zenean, are gogorrago ahalegindu zen Frantzia Mayotte uhartea bere mende gordetzen.

## Ekonomia 
Azukre kanabera eta arrantza dira Mayotteko langintzarik garrantzizkoenak.
thumb|ezkerrera|250px|Mayotte uhartearen mapa.

## Pobrezia 
Mayottek 300.000 biztanle inguru ditu, bi uharte nagusitan banatuta, Afrikako ekialdeko kostaldetik 800 bat kilometrora eta Paristik 8.000 kilometrora. Azken hamarkadetan, biztanleria ia bikoiztu egin da. Komoreetatik oso gertu dago eta Madagaskartik ez oso urrun, eta migrazio handia izan dute uharte horietatik. Erditzeko gutxi falta zaien familia asko hara joaten dira haurrak han jaio daitezen, eta frantziar nazionalitatea izan dezaten. Herritarren %80 inguru pobreziaren mugaren azpitik bizi dira, eta gutxienez herenak txaboletan bizi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txekiera

**Txekiera** () Txekian hitz egiten den eslaviar taldeko hizkuntza ofiziala da. Hamabi milioi hiztun ditu eta latindar alfabetoaz idazten da. Hurbilen dituen hizkuntzak eslovakiera eta poloniera dira.

## Historia 
thumb|ezkerrera|Mintzatzea txekieraz
Txekierazko lehen idazlanak XIII. mendekoak dira. Jan Husek eta moraviar anaiek ortografia finkatu eta hizkuntza aberastu zuten. XVI. eta XVII. mendeetan, ordea, alemana nagusitu zitzaion. XVIII. mendean, nazio sentimenduaren eraginez, berpiztu egin zuen: Pragako unibertsitatean txekierazko hizkuntz eta literatur katedra bat sortu zen eta Dobrovskyk eta Jungmannek hizkuntza modernoaren gramatikaren eta hiztegiaren oinarriak jarri zituzten.

## Oinarrizko hiztegia
* *jméno* - izen.
* *žena* - emakume.
* *muž* - gizon.
* *pes* - txakur.
* *strom* - zuhaitz.
* *voda* - ur.
* *déšť* - euri.
* *řeka* - erreka.
* *jezero* - laku.
* *moře* - itsaso.
* *slunce* - eguzki.
* *měsíc* - Ilargi. 
* *bílý* - zuri.
* *černý* - beltz.
* *noc* - gau.
* *den* - egun.
* *teplý* - epel, bero.
* *studený*, *chladný* - hotz.
* *plný* - beteta.
* *nový* - berri.
* *starý* - zahar.
* *dobrý* - on.
* *špatný* - txar.
* *pravý* - eskuin.
* *levý* - ezker.
* *blízký* - hurbil.
* *daleký* - urruti.

## Literatura
Milan Kundera (1929-) txekierazko idazle ezagunen artean dugu, frantsesez ere idatzi duen arren. Jaroslav Seifertek (1901-1986) 1984an Literaturako Nobel Saria irabazi zuen. 

## Ikus, gainera 
* Silesiera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ústav pro jazyk český (Txekieraren Institutua).
Eslaviar hizkuntzak

thumb||300px|Eslaviar hizkuntzak
**Eslaviar hizkuntzak** Indoeuropar taldeko azpitalde bat da, eta ekialdeko Europan, Balkanetan eta Asiako iparraldean hitz egiten dira.

Honako hauek dira taldeko hizkuntzak:

* Iparraldeko eslaviar hizkuntza taldeak
** Ipar-ekialdeko eslaviar hizkuntza taldea
*** Errusiera
*** Bielorrusiera
*** Ukrainera
** Ipar-mendebaldeko eslaviar hizkuntza taldea
*** Talde txeko-eslovakiarra
**** Eslovakiera
**** Txekiera
*** Sorabiera
*** Talde lekitikoa
**** Poloniera
**** Kaxubiera
**** Polabera

* Hegoaldeko eslaviar hizkuntza taldeak
** Hego-mendebaldeko eslaviar hizkuntza taldea
*** Esloveniera
*** Serbiera
*** Kroaziera
*** Bosniera
*** Montenegroera
** Hego-ekialdeko eslviar hizkuntza taldea
*** Mazedoniera
*** Bulgariera

Europako erdialde eta ekialdeko eliza ortodoxo batzuetan, elizako eslaviarra izeneko hizkuntza erabili izan da. Bulgariako Eliza Ortodoxoan, Kroaziako Greziar Eliza Katolikoan, Mazedoniako Eliza Ortodoxoan, Errusiako Eliza Ortodoxoan, Erruteniako Eliza Katolikoan, Serbiako Eliza Ortodoxoan eta beste Eliza Ortodoxo eslaviarretan. Gutxienez hiru mendeko tradizioa dauka.

## Ikus, gainera 
* Eslaviar herriak

## Kanpo estekak 
*  WordReference - Eslaviar hizkuntzak
Filipe Ederra

**Filipe Ederra** pertsona bat baino gehiago izan daiteke:

* Filipe I.a, Gaztelako erregea (1504-1506), Joana Eroaren senarra.
* Filipe IV.a, Frantziako eta Nafarroako (*Filipe I.a* titulupean) erregea 1285-1314 eta 1284-1305 hurrenez hurren.
Mars Pathfinder

**Mars Pathfinder**, NASAk Martera bidali zuen lehengo rover-a da.Vikingen ondoren Marten egon den misiorik garrantzitsuena da. 1996ko abenduaren 4an aireratu zen Delta suziri batean eta 1997ko Uztailaren 4an lurreratu zen 7 hilabete geroago, Ares Vallisen, Marteko Chryse Planitia eskualdean. Espazio-ontzi honetako lurreratze-moduluak, Sojourner Rover deitutako lur orotako ibilgailua askatu zuen, planeta honen lurrazalaren argazkiak atera zitzan.

Mars Pathfinder misioak, hango atmosfera, klima, geologia eta arroka eta lurrazalaren osagaiak aztertzeko tresnak zeramatzan.

## Mars Pathfinder misioaren xedeak 
* Espazio-ontzi merke, azkar eta hobeak garatu zezaketela erakustea, 150 milioi Dolarreko aurrekontua gainditu gabe.
* Beste planetetara ra zientzia-tresnak erraz eraman daitezkela erakustea.
* NASAren konpromisoa adieraztea espazio-esplorazio merkeak egiteko.

thumb|700px|erdian|Argazki panoramikoa

## Misioaren operazioa 
*Mars pathfinder*-ek misio ezberdinak egin zituen Marten hiru instrumentu zientifikoren bitartez:
* Kamera estereoskopikoa filtro espezial batekin. Beste izen batzuk ere eman izan zaizkio: *Mars Pathfinder-raren argazki sistema* edo *Imager for Mars Pathfinder (IMP)*.
* Egitura atmosferikoko instrumentua edo *(Atmospheric Structure Instrument / Meteorology Package (ASI /MET))* meteorologia-estazioa, Marteko presioa, tenperatura eta haizearen informazioa pilatzeko.
* Sojourner Roverra, Alfa protoi X izpien espektrometroa, harriak eta lurzoruaren osaketa aztertzeko. Bi argazki kamera ere bazituen, txuri beltzean bata eta kolorezkoa bestea.
Instrumentu hauek guztiak ikerketa geologikoak ,geokimikoak, Marteko propietate magnetikoak, atmosfera errotazional eta orbitalak ikertzeko dira.

## Xede zientifikoak 
* Gainazalaren morfologia eta geologikoa eskala metrikoan.
* Petrologia eta geokimika gainazaletan.
* Lurrazalaren propietate magnetikoak eta mekanikoak.
* Marteko dinamika errotazionala eta orbitala.

## Kanpo estekak 
*  Misioaren webgunea
Kaledonia Berria

**Kaledonia Berria** (, kanakeraz: *Kanaky*) Frantziaren itsasoz haraindiko kolektibitatea da, Ozeano Barearen hego-ekialdean kokatua, uharte nagusi batez eta zenbait txikiz osatua.

Nouméa du hiriburua. 1853 urtetik Frantziako zatia da.

## Historia 
Kaledonia Berriko lehen biztanleak, egungo kanaken arbasoak, Lapita kulturakoak izan ziren, Pazifikoan kokatutako artisau kultura garrantzitsuenekoak. 

James Cook izan zen bertara iritsitako lehen europarra, 1774ko irailaren 4an. Eskozia iparraldeko Kaledonia eskualdearen omenez jarri zion "Kaledonia Berria" izena. Ondorengo urteetan, beste zenbait esploratzailek inguruko beste irlak arakatu zituzten, nahiz eta 1840ra arte ez zen europarren jomuga garrantzitsu izan. Urte horretan, sandaloaren merkataritza zela eta, merkatarien begiko izatera igaro zen.

Sandaloa urritzen joan ahala, esklaboen salerosketa handitzen joan zen; hala, Kaledonia Berriko hainbat biztanle Queenslandeko (Australia) eta Fijiko azukre-kanabera sailetan lan egitera behartu zituzten. 

Lehen kristau misiolariak 1840ko hamarkadan iritsi ziren. Kristautasuna zabaltzeaz bat, bertako hainbat ohitura (kanibalismoa esaterako) ezabatzeko ahalegina egin zuten.

1853ko irailaren 24an, Febvrier Despointes almiranteak Frantziaren esku utzi zuen, Napoleon III.aren aginduz. Ondorengo urtetan, 1897ra arte, presoen kolonia izan zen; gehienbat preso politikoak eramaten zituzten bertara.

1864an nikela aurkitu zuten, eta Frantziako gobernuak inguruko uharte eta estatuetatik jendea joanarazi zuen lanera. Bertako jatorrizko biztanleak, aldiz, jarduera ekonomiko orotatik baztertu eta erreserbetan bizi izatera behartu zituzten. Baldintza gogor horien eta Europatik etorritako gaixotasun berrien ondorioz, jatorrizko biztanleen kopurua erdira jaitsi zen 40 urteko epean (1878-1921). 

1940an, Frantziako guduan, Kaledonia Berriko kontseilu orokorrak Frantzia Askearen alde lerratu ziren. Horregatik, Vichyko gobernuak izendatutako gobernariak alde egin eta Indotxina babes hartu behar izan zuen. Australiaren eraginez, aliatuen base garrantzitsu bihurtu zen Pazifikoko Gerran. Bertan egindako lanaren ondorioz, Frantziak Itsasoz haraindiko lurralde izendatu zuen 1946an, eta 1953an herritartasun frantziarra eman zien bertako biztanle guztiei, jatorri etnikoez gaindi.

## Banaketa administratiboa 
Artxipelagoa hiru probintzitan banatzen da:
* Hegoaldeko Probintzia. Hiriburua: Noumeá.
* Iparraldeko Probintzia. Hiriburua: Koné.
* Leialtasun uharteak. Hiriburua: Lifou.

Hala nola, Kaledonia Berria 33 udalerritan banatzen da:  Kasu berezi bat dago. Poya udalerria bi probintziatan banatzen da. Udalerriaren ipar zatia (eta biztanle gehien bizi diren lekua) Iparraldeko Probintziaren zati da, bestalde, udalerria hegoaldeko partea Hegoaldeko Probintziaren barnean sartzen da.
400px|ezkerrera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fruela I.a Asturietakoa

**Fruela I.a Asturietakoa** (722-Cangues d'Onís, 768) Asturietako erregea izan zen.

## Bizitza 
Alfontso I.a Asturietakoaren semea, Munia arabarrarekin ezkondu zuen. Egungo Asturiasko hiriburu den Oviedoko hiriaren fundatzailea izan zen.

*Gaiztoa* ezizena zuen. Euskaldunen matxinada bortizki zapaldu zuen, baita galiziar nobleena ere (766. urtean). Asturietako kleroa erreformatu zuen: elizgizonei ezkontza debekatu zien, eta ezkonduek ere beraien emazteak utzi behar izan zituzten.