open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urre-txirri europar

thumb|Urre-txirri arruntak.
**Urre-txirri europarra** (*Pluvialis apricaria*) charadriidae familiako hegazti zangaluzea da, Europa eta mendebaldeko Asiako iparraldeko kostaldetan bizi dena. Euskal Herrian negu aldean agertzen da.

## Deskribapena 
Lohi-hegazti ertaina da. 25-28 cm arteko luzera eta 53-59 cm arteko hego-zabalera ditu, eta 150-220 gramo arteko pisua du. Gorputz handi borobiltsua eta moko txikia ditu. Lumadi oso bizia du, aurpegia, eztarria, bularra eta sabelaldea beltzak dira, pileoan eta bizkarraldean aldiz luma beltzak, zuriak eta urre kolorekoak tartekatzen zaizkio. Zati bien arteko mugan zerrenda zuri deigarri bat dauka, albotik begiratuta "S" itxura hartzen duena. Ugalketa garaitik kanpo koloreak apaldu egiten dira, zati beltzak gris bihurtzen dira eta urre-koloreko lumak ere desagertu egiten dira.

Urre-txirri gazteen lumadia ugalketa garaitik kanpoko helduenaren antzekoa da.

Azkar egiten du hegan, altuera txikian, eta sarritan aldatzen du norabidea. Talde handiak eratzeko joera izaten du.

## Habitata 
Artikotik hurbil dauden eremuetan ugaltzen da uda partean eta neguan azaltzen da Euskal Herrian. Urrian iristen dira aurreneko aleak kostaldeko marearteko eremuetara eta barnealdeko hezeguneetara. Sedimentu ugari pilatzen diren guneak bilatzen ditu, gainerako lohietako hegaztiekin batera elikagaia bertan aurkitzen baitu. *Apricaria* izenak "eguzkitan bazkatu" esan nahi du. Bi azpiespezie ezagutzen dira:
* *Pluvialis apricaria altifrons*
* *Pluvialis apricaria apricaria*

## Islandiako folklorea 
Islandian komunikabideek urre-txirri arruntaren etorrera jarraitzen dute, berau iristeak udaberria hasten dela esan nahi baitu. 2017 urtean esate baterako martxoaren 27an iritsi zen aurreneko hegaztia.

## Iruditegia 

Irudi:Kulík zlatý (Pluvialis apricaria) a (3949776435).jpg|Urre-txirri arrunta.
Irudi:Pluvialis apricaria photo.jpg|Urre-txirriaren bizkarraldea.
Irudi:Altin yagmurcun.jpg|Urre-txirri saldoa hegan.
Irudi:Heiðlóa - Pluvialis apricaria - Golden Plover (3636437943).jpg|Tundran kamuflatua.
Irudi:Pluvialis apricaria MWNH 0292.JPG|Arrautzak.
Irudi:Faroe stamp 422 bird eggs pluvialis apricaria.jpg|Faroetako zigilu batean urre-txirriaren txitaren irudia.
Pluvialis apricaria altifrons MHNT.ZOO.2010.11.108.11.jpg |Museum specimen

## Erreferentziak
Pratinkola eurasiar

**Pratinkola eurasiarra** (*Glareola pratincola*) glareolidae familiako hegazti zangaluzea da, Europan, hego-mendebaldeko Asian eta Afrikan bizi dena.

22 cm inguru luze da; hego luze meheak ditu, gorputzaren gainaldea berde iluna eta azpialdea arre antzekoa; eztarri eta bularraldean kolore arreko orbaina du. Isatsaren behealdea zuria du, eta hankak eta isatsa beltzak. Ur gazitako urtegietan, ordokietan eta buztina dagoen lekuetan bizi da, Europa hegoaldean, Afrika iparraldean, eta Asia mendebalean. Erdi mailako neurria duten intsektuez elikatzen da. Lurrean egiten du habia, zulo sakonegia egin gabe eta landarez inguratuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egiptoko XIII. dinastia

**Egiptoko XIII. dinastia** Egiptoko bigarren tarteko aroaren hasieran sortu zen. K.a. 1760tik K.a. 1630 arte irauten du.

Egiptoko XII. dinastia leinu familiar bat zen bitartean, XIII. dinastiako gobernariek ez ditu behar adina aginte, ia ez dute leinu bat sortzeko ahalmenik eta euren agintaldiek urte gutxi batzuk edo batzuetan hilabete gutxi batzuk baino ez dute irauten. Horietako asko militarrak edo atzerritar kananearrak dira.

Gobernari hauek boterera sarri usurpazio bidez iristen dira, eta normalean ez dute herrialde osoan agintzen, euren autoritateari beste usurpatzaile lokal batzuek aurka egiten zioten. Argi dago oinordekotza eskubidea bera ere zalantzan ere jarri izana.
[thumb|170px|**Sebek-hotep IV.a**.[Louvre museoa|Louvre.]]

XIII. dinastian hurrenez hurren *Uaset*en (Tebas) eta hiriburu administratiboa zen *Ity-Tauy*n (El Lishtetik gertu) bizi izan ziren bi leinu ezberdintzen dira.

Herrialdea hiru lurralde administratibotan banatzen da: Iparraldea, Niloren delta eta Menfiseko eskualdea ordezkatzen duena, hegoaldea, El Fayumetik Nubiara doana, eta hegoaldean baita ere Tebas eta bere eskualdea hartzen duen zatia.

Oreka eta egonkortasun garaiak ordena falta eta gerrila garaiekin txandakatzen dira. Paradoxikoki, tronua etengabeko beldurren ondorioz asaldatzen den bitartean goi funtzionarioek euren karguetan jarraitzen dute, erresumaren administrazioa antolatuz.

XIII. dinastiak, ordea, ia ez du aldaketarik egiten Egiptoren arte eta aktibitatean, eta, horren ondorioz, egiptologoren batzuk ez dute tarteko bigarren aroaren barnean hartzen.

## Kanpo estekak
Illordo

**Illordo** (541 metro) Elgetako mendatearen mendia da, Soraluze eta Eibarren dagoena.

Azken herri honen iparraldean kokatuta, Deba eta bere ibaiadarra den Ego ibaiaren haranak sortzen ditu.

## Abiapuntuak 
* Azitaindik (ordu bat eta 15 minutu).
* Txontatik (ordu bat eta 15 minutu).
* Maltzagaik (ordu bat eta 15 minutu).

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Illordo *gipuzkoa.net* webgunean
Apezpiku

thumb|200px|Johann Otto von Gemmingen, Augsburgoko printze-apezpikua.
**Apezpikua** (grezieraz: επισκοπος *epískopos*, 'zaindaria, ikuskaria') edo **gotzaina** Kristau-erlijioan, elizbarruti bateko buru den pertsona da. Eliza katolikoan, ordenako sakramentua hartu duen eta presbitero eta diakonoaren gaineko maila duen gizonezkoa da.

Etimologiaren ikuspegitik elizbarrutian Elizaren legeak bete daitezela kontrolatu behar du. Apostoluen ordezkoa, Erromako apezpikua den Aita Santua eta beste apezpikuekin batera Eliza osoren erantzunkizuna du.

## Motak 
* apezpiku tituluduna edo diozesanoa
* apezpiku laguntzailea.
* metropoliko apezpikua
* apezpiku lagunkidea
* apezpiku hautatua
* apezpiku egoitzaduna
* apezpiku sufragioduna

## Ezaugarriak 
Timoteoren lehendabiziko eskutitzak apezpiku baten ezaugarriak aipatzen ditu:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artzapezpiku
* Korapezpiku

## Kanpo estekak
Arreo-Caicedo Yusoko aintzira

**Arreo-Caicedo Yusoko aintzira** Lantaron udalerrian (Arabako mendebaldea) dagoen ur gezako aintzira bat da. Ramsarko hitzarmenaz babestutako tokia da. Aintzirak 13,1 hektarea besterik hartzen ez duen arren, Euskal Herriko urtsuena da, oso sakona baita: 25 metro, tokirik sakonenean. Izena hurbil dituen Arreo eta Caicedo Yuso herrietatik datorkio: Arreo herria aintziratik 1,75 kilometro ipar-ekialdera dago; eta Caicedo Yuso, aintziratik 2,5 kilometro hegoaldera.

thumb|ezkerrera|Aintzira, udan (2016ko uztailean)

Euskal Autonomia Erkidegoko aintzira-sistema iraunkor bakarra da. Añanako diapiroaren muturrean dago, hor du jatorria. Arro hidrografiko txiki batean dago kokatuta. Aintzira zenbait akuiferok eta Lago errekak betetzen dute, eta hustubide nagusia Lago erreka bera da. Lago erreka Arreo herritik gertu jaiotzen da, 720 metroko garaieran, eta 2 kilometroko ibilbidea du aintzirara 655 metroko garaieran isuri arte. Aintziratik irtetean, hego-mendebalderantz doa, Fontecha herritik gertu Caicedo errekarekin bat egiten du, eta Caicedo erreka Ebro ibaira doa.

## Historia 
Donemiliagako goldean, 1025, *Lagus* izeneko herria aipatzen da. 2016an, aintziratik gertu dagoen Erdi Aroko herrixka baten aztarnak aurkitu zituzten. Antza denez, herri hustu hori *Lagus* izenez dokumentatutako antzinako herriari dagokio. (Ikus «Lagos (Arreo-Caicedo_Yuso)» artikulua)

thumb|Aintzirako Andra Mariaren ermita.
thumb|Aintzirako Andra Mariaren ermita.

Arreo-Caicedo Yusoko aintziratik gertu aparkaleku bat eraikitzeko obrak zirela eta, esku hartze arkeologikoa egin zen Aintzirako Andra Mariaren () ermitaren inguruan.

Brontze Aroko etxolen hondakinak aurkitu ziren: zutabeen zuloak, erretenak eta zenbait zeramika zati.

X. mendeko etxe baten hondakinak ere aurkitu ziren, eta horiexek dira Lagus herrixka hortxe egon zela erakusten duen lekukotasunik zaharrena. Aspaldian hustu zen herrixka hori 1025. urtean aipatu zen lehenbizikoz, *Donemiliagako goldea* dokumentuan. Gerardo López de Gereñuk aipatzen du XIX. mendean Lagos izeneko baserria.

Indusketa egin eta gero, arkeologia aztarnak dokumentatu ziren. Horietako batzuk finkatu eta interpretatu dira, errazago ulertzeko.

Arreo-Caicedo Yusoko aintzirako indusketak Arabako hegoaldeko azken 2.500 urteetako klima eta giza jarduera berreraikitzeko balio izan du, Espainiako Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiaren (CSIC) Pirinioetako Ekologia Institutuaren bitartez.

Aurkikuntza horrek lagunduko du *Erdi Aroko Anomalia Klimatikoa* edo *Erdi Aroko Beroaldia* izenez ezagutzen den garaian —890. eta 1300. urteen artean— izan ziren tenperatura altu eta idortasun nabarmenari buruzko ikerketak egiten.

## Landaretza eta fauna 
Landaredia askotarikoa da. Aintziraren inguruan erkametz (*Quercus faginea*) eta arteak (*Quercus ilex*) nagusi dituzten baso mediterranearrak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaume Vicens i Vives

**Jaume Vicens i Vives** (1910eko ekainaren 6a, Girona &ndash; 1960eko ekainaren 28a, Lyon) kataluniar historialaria eta historialarien maisua ere izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren lehenbiziko urtetan tesi bat aurkeztu ondoren (*Ferran II i la ciutat de Barcelona*, euskaraz *Fernando II.a eta Bartzelonako hiria*) bere ikerketa eremua Behe Erdi Aroko Kataluniara zehaztu zuen, horrela aro horretako gizarte eta ekonomia historiako lehen mailako aditua bilakatu zelarik. Hau Frankismoaren hasierako urte haietan kataluniar nahiz espainiar historiagintzan erabateko salbuespena zen, une hartan intelektual gehienak erbestean baizeuden.
 
1940. urtetik aurrera Bartzelonako Unibertsitatean Historia Garaikideko katedraduna izan zen, bere departamendua kataluniar eta espainiar historiografia eta europar hiostoriografia korronte berrien arteko elkargune bihurtu zuen.

Bere jarraitzaileen artean Mario Hernández Sánchez-Barba, Jordi Nadal, Joan Reglà, Emili Giralt, Pedro Voltes edota Juan Mercader daude.

## Idazlanak 
# Ferran II i la ciutat de Barcelona 1479 - 1516. 1937.
# Política del rey católico en Cataluña. 1940.
# España: geopolítica del estado y del imperio. 1940.
# Historia general moderna del renacimiento a la crisis del siglo XX. 1942.
# Mil figuras de la Historia. Nombres ilustres, vidas famosas. 1944.
# Historia de los remensas en el siglo XV. 1945.
# Rumbos oceánicos, los navegantes hispanos. 1946.
# Aproximación a la historia de España. 1952.
# Juan II de Aragón, 1398-1479: monarquía y revolución en la España del siglo xv. 1953.
# El Gran sindicato de Remensas: 1488-1508 : la última etapa del problema agrario catalán durante el reinado de Fernando el Católico. 1954.
# Noticia de Catalunya. 1954.
# El segle XV. Els Trastàmares. 1956.
# Historia social y economica de España y America. 1957.
# Els Catalans en el segle XIX. 1958.
# Índice histórico español. 1958.
# Manual de historia económica de España: amb la col·laboració de Jordi Nadal. 1959.
# Estados del mundo: geografía política y económica. 1957.
# Historia crítica de la vida y reinado de Fernando II de Aragón. 1962.

## Iruditegia 

Irudi:Jaume Vicens Vives 3.jpeg|Bere estudioan.
Irudi:JaumeVicensVives 1wk.jpeg|Ontzi batean, 1957ko Sardiniarako bidaian zehar.

## Kanpo estekak 
* Gironako Unibertsitateko Vicens Vives iturriak irakurgai   
* DUGi Fons Especials. Jaume Vicens Vives (katalanez)
* Vicens Vivesek argitaratutako artikuluak irakurgai. Bartzelonako Unibertsitatea.
Itsas mika eurasiar

**Itsas mika eurasiarra** (*Haematopus ostralegus*) glareolidae familiako hegazti zangaluzea da.

Bere generoan espezierik hedatuena da, mendebaldeko Europan, erdialdeko Eurasian, Kamtxatkan, Txinan eta Koreako mendebaldeko kostaldean bizi da. Euskal Herriko kostaldean negu garaian ikusten dira, adibidez Urdaibaiko paduratan.

## Deskribapena 
Hegazti limikoloen artean handienetakoa da, 39-44 cm arteko luzera eta 72-83 cm arteko hego-zabalera baititu. Gainerako limikoloetatik erraz bereizten da, buru, bizkarralde eta hego beltzak eta azpialde zuria ditu. Mokoa gorri-laranja kolorekoa eta luzea da, 8-9 cm ingurukoa. Hankak arroxak ditu. Begia ere gorria du. Negu partean lepoko zuri bat agertzen zaio.

Gazteak buru beltz apalagoa du eta bizkarralde arrea. Begia marroia du eta mokoaren punta iluna izaten du.

## Habitata 
Euskal Herrian ikusten ditugun itsas-mikek Europa iparraldean kumatzen dute. Ugalketa garaian gizakiaren presentzia eskasa dagoen hondartza, estuarioak, dunak, paduretako uhartetxoak, gatzagak eta itsaslabarren behekaldeak ere aukeratzen ditu. Landaretza urria duten eremuak ditu gustuko. Negu partean Europa hegoaldera edo Afrika iparraldera migratzen dute. Bibalbo eta karramarroen oskola zulatzeko gai da, bai eta lapa, muskuilu eta berberetxoak arrokatik askatzeko ere, eta gaur egun duen izena eman zion. Lau azpiespezie ditu:
* *Haematopus ostralegus ostralegus* (Linnaeus, 1758), Europan bizi dena.
* *Haematopus ostralegus longipes* (Buturlin, 1910), erdialdeko Asian eta Errusian bizi dena.
* *Haematopus ostralegus buturlini* (Dementiev, 1941), Kazakhstan eta Txina artean bizi dena.
* *Haematopus ostralegus osculans* (Swinhoe, 1871), Kamtxatkan eta Txinako iparraldean bizi dena.

## Izenak 
*Haematopus* izenak grekerazko bi hitz elkartzen ditu, *hematos* (αἷματος) "odola" eta *pus* (πούς) "hanka", dituen hanka gorriei erreferentzia eginez, eta *ostralegus* izena latinezko bi hitzen elkarketatik dator *ostrea* "ostra" eta *legere* "aukeratu", moluskuak jaten dituelako. Hizkuntza askotan izen hori ematen zaio, gazteleraz ostrero, frantsesez huîtrier pie eta ingelesez oyster catcher, esate baterako.

Euskarazko izena aldiz bere kolore beltz eta zuriagatik da mikaren antza baitu, baina hure ez bezala hau kostaldean agertzen da.

## Folklorea 
Itsas mika Faroetako hegazti nazionala da. Bertan *tjaldur* izenaz ezagutzen dute. Iparraldeko Europako hainbat hiritako armarrian ere agertzen da, adibidez Wrixum (Alemania) edo Wirral (Ingalaterra).

## Iruditegia 

Irudi:Haematopus ostralegus -parent and chick -Scotland-8.jpg|Itsas mika txitarekin.
Irudi:Austernfischer (39613761601).jpg|Neguan lepoko zuria azaltzen zaio.
Irudi:Oyster Catcher in flight 1.jpg|Itsas mika hegan.
Irudi:Haematopus ostralegus 1, Isle of Skye, Scotland - Diliff.jpg|Itsas mika hegan.
Irudi:Friedliche Koexistenz.JPG|Itsas mika multzo handia.
Irudi:Haematopus ostralegus -Scotland -chick-8.jpg|Itsas mika gaztea.
Irudi:Haematopus ostralegus MWNH 0269.JPG|Arrautzak.

## Erreferentziak
Sergio Agüero

**Sergio Leonel "Kun" Agüero del Castillo** (IPA ˈseɾxjo aˈɣweɾo) (Quilmes, Argentina, 1988ko ekainaren 2a) futbolaria da. Espainiako Ligako Lehen Mailako Bartzelona Futbol Klubean jokatzen du, aurrelari gisa.

Argentinako futbol selekzio nazionalarekin internazionala da.

## Ibilbidea 
Argentinako Club Atlético Independiente klubean hasi zen jokatzen profesionalki. 2006an Europara etorri zen, Atletico Madrilek 23 milioi euro ordaindu baitzuen Agüero fitxatzeko, eta talde hartako jokalari garrantzitsuenetariko bat bilakatu zen. 2011n, Manchester Cityk 45 milioi euro ordaindu zizkion Atletico Madrili, Agüero fitxatzeko.

## Estatistikak 
## Kanpo estekak
Faemino y Cansado

**Faemino y Cansado** Espainiako umorista bikotea dira, Carlos Faemino eta Javier Cansadok osatua. Madrilen hasi ziren lanean, kale antzerkia eginez, geroago antzokietan eta telebistan, saio propioa garatuz. Gaur egun antzokietan egiten dute lan. Euren umorea absurdo eta surrealista gisa izendatu dute.

## Lanak 
### Antzerkia 
* Siempre perdiendo(1995)
* Visto o no visto (1998)
* Están aquí dentro
* Cuanto más viejos más pellejos (2005)
* Son Dos (2007)
* Parecido no es lo mismo (2010)

### Telebista 
* La bola de cristal (1984-1988)
* Cajón desastre (1988-1991)
* El orgullo del tercer mundo (1994)
* Telebista saioetan:
** Tutti Frutti (1990)
** Pero ¿esto qué es?
** Vip noche (1991-1992)
** Gala TP de Oro 1997 (1998)
** Crónicas marcianas

### Zinema 
* Torrente, el brazo tonto de la ley

## Kanpo estekak
Carlos Faemino

**Juan Carlos Arroyo Urbina**, ezagunagoa **Carlos Faemino** izen artistikoarekin (Madril, 1957ko maiatzaren 26a - ) Faemino y Cansado umorista taldeko kideetako bat da.

## Biografia 
Madrilen jaio zen, Carabanchel auzoan eta Javier Cansadorekin bikote artistikoa osatu zuen 1980ko hamarkadan. Gidoigintza eta margolaritzan lanak ere egiten ditu. Susana Egearekin bizi da. 18 Chulos diskografikako sortzaileetako bat da eta *Rafa Corega* interneteko pertsonaia ere egiten du, nahiz eta hori ez den bere curriculuman agertzen.
Javier Cansado

**Ángel Javier Pozuelo Gómez** (Madril, 1957ko irailaren 18a - ), **Javier Cansado** izenez ezagunagoa, Faemino y Cansado umorista taldeko kidea da. Irratian ere egiten du lan. Carlos Faemino bezala, Carabanchelen jaio zen.

Faemino y Cansadorekin egiten duen lanaz gain bakar-lanetan ere ari da. M-80 irratian esataria izan zen, baita Cadena SER irratian ere, Gemma Niergarekin batera eta gero bakarrik. *Cómo acabar con los libros de cómo* izeneko liburua argitaratu zuen 1992an, *Rudy Cansado* izenarekin. *Airbag* eta *Torrente, el brazo tonto de la ley* filmetan agertu da. Telebistako hainbat saiotan ere lan egiten du.
Santiago Niño Becerra

**Santiago Niño Becerra** (1951, Bartzelona -) espainiar ekonomilari bat da. Siderurgiako hainbat enpresatan lan egin ondoren, Bartzelonako Ramon Llull Unibertsitateko katedraduna da. Ospetsu egin da, 2010 ingururako ekonomiaren bat-bateko gainbehera latza iragarri zuelako, eta iragarpen horiek —neurri batean, behintzat— 2007az geroztiko mundu osoko krisialdian betez joan direlako.
Antugnac

**Antugnac** (, ) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Okzitania eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 
## Politika 
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Salva Iriarte

**Salvador Iriarte Montejo**, futbolaren munduan **Iriarte** edo **Salva Iriarte** izenez ezaguna (Beasain, Gipuzkoa, 1952ko apirilaren 2a) futbolari ohia da, eta futboleko entrenatzailea. Real Sociedadean aritu zen futbolari profesional, 1976tik 1982ra. Geroago, talde horretan bertan Espainiako futbol ligako lehen mailako entrenatzaile jardun zuen, 1994/1995 denboraldian.

## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuetako Errolda Bulegoa

**Ameriketako Estatu Batuetako Errolda Bulegoa** (ingelesez *United States Census Bureau*, ofizialki *Bureau of the Census*) AEBetako Merkataritza Saileko agentzia da. Herrialdeko erroldaz, eta estatistika datuez arduratzen da. Espainiako INE edo Frantziako INSEE agentzien parekoa da.

## Antolaketa 
Errolda Bulegoak herrialdea lau eskualde ofizialetan banatzen du, beste bederatzi banaketa ofizialekin:

* Ipar-ekialdeko Estatu Batuak
** Ingalaterra Berria
** Erdialde Atlantikoa

* Mendebaldeko Erdialdeko Estatu Batuak
** Ipar-ekialde Erdialdea
** Ipar-mendebaldeko Erdialdea

* Mendebaldeko Estatu Batuak
** Pazifikoa
** Mendialdea

* Hegoaldeko Estatu Batuak
** Hego-mendebalde Erdialdea
** Hego-ekialde Erdialdea
** Hegoalde Atlantikoa

## Ikus, gainera 
* Erroldak esleitutako lekua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Errolda Bulegoaren webgune ofiziala
Helena

**Helena** hitzak hainbat adiera ditu:

## Mitologia 
* Helena Troiakoa
* Helena (lana)

## Historia 
* Helena Konstantinoplakoa
* Helena Lekapene

## Lekuak 
;**Ameriketako Estatu Batu**etan
* Helena (Alabama)
* Helena (Arkansas)
* Helena (Montana)
* Helena (Ohio)

;**Erresuma Batua**n
* Santa Helena uhartea

## Astronomia 
* Helena (satelitea) Saturnorena
* 101 Helena asteroidea

## Ikus, gainera 
* Elena
* Helen
Eduardo Mendoza

**Eduardo Mendoza Garriga** (Bartzelona, 1943ko urtarrilak 11 ) espainiar idazlea da.

Bere lehen liburua Estatu Batuetan idatzi zuen, 1975 urtean NBEn itzultzaile lanetan ziarduenean; *La verdad sobre el caso Savolta* (jatorrizko izenburua *los soldados de Cataluña* zen, zensurak ordea ez zuen onartu). Nobelak XX. mendearen hasierako sindikatuen borrokak eta garai hartako Bartzelonako gizartea islatzen ditu. Franco hil hosteko urtean kritikaren saria jaso zuen.

Nobela beltza eta gotikoa nahastuz trilogia parodiko bat idatzi zuen (*El misterio de la cripta embrujada*, *El laberinto de las aceitunas* eta *La aventura del tocador de señoras*), eroetxe batean lotu duten izen ezezaguneko detektibe bat protagonistatzat duena.
Antzerkia ere landu du. 1990an plazaratu zen *Restauració* gerora gaztelaniara itzuliko zuena. Urte berean El País egunkarian zatika agertu zen *Sin noticias de Gurb*, urte batzuk geroago gauza bera egin zuen *el ultimo trayecto de Horacio Dos* lanarekin.

1986an idatzi zuen *La ciudad de los Prodigios*, bere lanaren gailurtzat jo dena. 1888 eta 1929 arteko Bartzelonan girotua. Ondoren, bertsio zinematografikoa izan zuen, Mario Camusek moldatua eta girotua 1999 urtean. Ondoren beste lan batzuk ere moldatu ziren..
Parodia eta umorea etengabeak dira haren lanetan.

## Lanak 
### Nobela 
* 1975: *La verdad sobre el caso Savolta*
* 1979: *El misterio de la cripta embrujada*
* 1982: *El laberinto de las aceitunas*
* 1986: *La ciudad de los prodigios*
* 1989: *La isla inaudita*
* 1991: *Sin noticias de Gurb* (*El País* egunkarian argitaratua)
* 1992: *El año del diluvio*
* 1996: *Una comedia ligera*
* 2001: *La aventura del tocador de señoras*
* 2002: *El último trayecto de Horacio Dos* (*El País* egunkarian argitaratua)
* 2006: *Mauricio o las elecciones primarias*
* 2008: *El asombroso viaje de Pomponio Flato*
* 2010: *Riña de gatos. Madrid, 1936*
* 2012: *El enredo de la bolsa y la vida*
* 2015: *El secreto de la modelo extraviada*

### Kontakizunak 
* 2009: *Tres vidas de santos* (*La ballena*, *El final de Dubslav* eta *El malentendido*)
* 2011: *El camino del cole*

### Antzerkia 
* 1990: *Restauració*
* 2008: *Gloria*

### Saiakera 
* 1986: *Nueva York*
* 1989: *Barcelona modernista*, bere arreba Cristinarekin elkarlanean
* 2001: *Baroja, la contradicción*
* 2007: *¿Quién se acuerda de Armando Palacio Valdés?*

## Sariak 
* 1975: Kritikaren saria. *La verdad sobre el caso Savolta*.
* 1987: Ciudad de Barcelona saria. *La ciudad de los prodigios*.
* 1988: Urteko liburu onenari saria, Frantziako "Lire" aldizkaria. *La ciudad de los prodigios*.
* 1992: "Elle" aldizkariaren III edizioko Irakurleen saria. *El año del diluvio*.
* 1998: Liburu atzerritar onenari saria (Frantzia). *Una comedia ligera*.
* 2007: Fundación José Manuel Lara saria. *Mauricio o las elecciones primarias*.
* 2009: Zilarrezko lumaren saria. *El asombroso viaje de Pomponio Flato*.
* 2010: Premio Planeta saria. *Riña de gatos. Madrid, 1936*.
* 2015: Franz Kafka Saria
* 2016: Miguel de Cervantes saria

## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko idazle kataluniarrak

## Erreferentziak
Aker Brygge

**Aker Brygge** Norvegiako Oslo hiriburuaren erdigunean dagoen auzo edo gune bat da.

## Kanpo estekak 
* Aker Brygge barrutiko webgune ofiziala
Billings

**Billings** hitzak honako adierak ditu:

## Lekuak 
;**Kanada**n
* Billings (Kanada)

;**Ameriketako Estatu Batu**etan
* Billings (Montana)
* Billings (Missouri)
* Billings (New York)
* Billings (Oklahoma)
* Billings konderria, Ipar Dakotan

;**Alemania**n
* Billings (Alemania)

;**Errusia**n
* Billings (Errusia)

## Biografiak 
* Frank Billings Kellogg
* William Billings
* Evelyn Livingston Billings

## Bestelakoak 
* Billings zubia, Ottawan
Depeche Mode

**Depeche Mode** musika elektronikoko britainiar taldea da, Vince Clarke, Andrew Fletcher, Martin Gore eta David Gahanek 1980an sortu zutena. 1990ean argitaratutako *Violator* laneko *Enjoy The Silence*, *Personal Jesus* eta *Policy of Truth* doinuekin jo zuten goia.

Aitzindaria izan zen musika elektronikoa zabaltzen, eta eragin handia izan zuen talde ugaritan: Linkin Park, Pet Shop Boys, The Killers, Franz Ferdinand, The Smashing Pumpkins, Coldplay, 2020an, Rock and Roll Hall of Famen sartu zen.

## Historia 
Depeche Mode Ingalaterrako Basildon hirian (Essex) sortu zen 1980an. Lehenbiziko taldekideak honako hauek izan ziren: Dave Gahan (ahots nagusia), Martin Gore (teklatua, gitarra, ahotsak, musikagile nagusia 1981ez geroztik), Andrew Fletcher (teklatua) eta Vince Clarke (teklatua, musikagile nagusia 1980–81ean). Hurrengo urtean *Speak & Spell* diskoa kaleratu zuten, eta synth-pop mugimendu berriaren talde arrakastatsuenetakoa bilakatu zen, besteak beste *Just can’t get enough* kantuari esker.

Vince Clarkek, taldeko konpositore nagusiak, 1981ean utzi zuen taldea. Alan Wilderrek (teklatua, bateria) ordeztu zuen, eta Gorek ekin zion musika egiteari. Wilderrek 1995ean utzi zuen taldea, eta hirukote moduan jarraitu zuten harrezkero, Fletcher 2022an zendu arte. 

Hastapenean, Kraftwerk gisako taldeek eragin handia izan zuten haiengan, Ingalaterran garai hartan sortutako olatu futuristan sartuta. Denborak aurrera egin ahala, rockaren zenbait elementu, gitarrak eta bateria esaterako, berenganatu zituzten, eta haien letrak ilunago bilakatu ziren. Hori ez zen oztopo izan arrakasta handiko kantu eta diskoak grabatzeko. Horien artean, *Music For The Masses* (1987) eta *Violator* (1990).

## Discografia 
* *Speak & Spell* (1981)
* *A Broken Frame* (1982)
* *Construction Time Again* (1983)
* *Some Great Reward* (1984)
* *Black Celebration* (1986)
* *Music for the Masses* (1987)
* *Violator* (1990)
* *Songs of Faith and Devotion* (1993)
* *Ultra* (1997)
* *Exciter* (2001)
* *Playing the Angel* (2005)
* *Sounds of the Universe* (2009)
* *Delta Machine* (2013)
* *Spirit* (2017)
* *Memento Mori* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antxeta burubeltz

thumb| *Ichthyaetus melanocephalus*
**Antxeta burubeltza** (*Ichthyaetus melanocephalus*) laridae familiako hegazti zangaluzea da.

Europa osoan bizi da, gehienak hego-ekialdean, Itsaso Beltza inguruan eta erdialdeko Turkian izanik. Beste kaio asko bezala, lehen *Larus* generoan kokatu zuten.

## Erreferentziak
Antxeta hankabeltz

**Antxeta hankabeltza** (*Rissa tridactyla*) laridae familiako hegazti zangaluzea da.

Europa eta Ipar Amerikako kosteldetan bizi da. Beste kaio asko bezala, lehen *Larus* generoan kokatu zuten, izan ere, lehendabizikoz Linnaeusek bere 1758ko *Systema naturae* liburuan izendatu zuenean, *Larus tridactylus* izena izan zuen.

## Taxonomia 
Antxeta hankabeltzak bi azpiespezie ditu:
* *Rissa tridactyla tridactyla*, iparraldeko Ozeano Atlantikoan bizi dena.
* *Rissa tridactyla pollicaris*, iparraldeko Ozeano Barean bizi dena.

## Galeria 

File:Rissa tridactyla standing.jpg
File:Black-legged Kittiwake.jpg
File:arcticskua.jpg
File:Dreizehenmoewen.jpg
File:Dreizehenmoewenpaar.jpg
File:Black-legged Kittiwake and Chick.jpg
File:Dreizehenmöwe.jpg
Rissa tridactyla MHNT.ZOO.2010.11.125.1.jpg |Museum specimen

## Erreferentziak
Antxeta mokogorri

**Antxeta mokogorria** (*Chroicocephalus ridibundus*) laridae familiako hegazti zangaluzea da. Europako, Asiako eta ekialdeko Kanadako kostaldeetan bizi da. Beste kaio asko bezala, lehen *Larus* generoan kokatu zuten.

## Izen arruntak 
*Antxeta mokogorri* izena da euskara batuan erabiltzen den izen arrunta. Horrez gainera, bizkaieraz, *txirlet* izen arrunta ere badu.

## Deskribapena 
Kaio txiki bat da, 38-44 zentimetroko luzera eta 94-105 zentimetro arteko hego-zabalera ditu. Gorputz zuria eta hego hauskarak ditu. Udan txokolate koloreko burua izaten du, neguak ordea zuria bihutzen zaio, baina orban beltza gelditzen zaio atzealdean. Izenak dioenari jarraituz, moko eta hanka gorriak ditu. Udan mokoa ilundu egiten zaio buruaren txokolate kolorearekin elkartuz. Antxeta mokogorriaren kantuak gizakiaren barrearen antza du.

## Elikadura 
Itsas hegaztia izanda bere elikadura arrantzan oinarritzen da. Tarteka ugaztun txikiak eta intsektuak ere jaten ditu. Gizakiaren hondakinak ere aprobetxatzen ditu.

## Galeria 

File:Une mouette rieuse se nourrissant d' un échinoderme (2).JPG
File:Black-headed Gull.jpg
Image:Black-headed Gull 2 - St James's Park, London - Nov 2006.jpg
File:Chroicocephalus ridibundus - closeup of head.jpg
Image:Larus ridibundus2.jpg
Image:Taistelevat lokit E adjusted.jpg
Image:Gulls mobbing.jpg
Image:LarusRidibundusinFlight.jpg
Chroicocephalus ridibundus MHNT.ZOO.2010.11.128.1.jpg |Museum specimen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bygdøy

**Bygdøy** edo **Bygdø** Norvegiako Oslo hiriburuan dagoen barruti eta penintsula txiki bat da. Bertan hainbat museo kokatzen dira, esate baterako: Kon-Tiki Museoa, Fram Museoa, Osloko itsasontzi bikingoen museoa, Norsk Folkemuseum edota Norvegiar Itsas Museoa.

## Kanpo estekak
Bostak (argipena)

**Bostak** hitzak esanahi ezberdinak ditu:

* Bostak, XIX. mendeko musikagile talde bat;
* Bostak, Enid Blyton idazleak sortutako pertsonaien taldea, berak idatziriko liburu bilduma bateko protagonistak direnak;
* Bostak, bonbak ekoizten dituen Azpeitiako enpresa bat.
Ráth Cairn

**Ráth Cairn** (ingelesez *Rathcarne* edota *Rathcarran*) Irlandako Errepublikako Meath konderrian kokatzen den udalerria txiki bat da. Dublin hiriburutik 55 kilometro ipar-mendebaldera dago eta bertan irlanderaz mintzatzen da, honela bada, Meath konderriko Gaeltacht eremua osatzen du.

## Historia 
Ráth Cairn Gaeltacht eremua 1935an sortu zen, aurretik Irish Land Commission erakundeak lursail hauek bereganatu eta Connemara eskualdeko 41 familia bertan bizitzen jarri zirelarik. Familia hauetako bakoitzari etxe edo baserri bat eta 8,9 hektareatako lursaila eman zitzaien. Gerora jatorrizko biztanle hauei beste 11 familia gehitu zitzaizkien. Denera, Connemaratik Ráth Cairn eremura 443 pertsona lekuz aldatu ziren. 1967. urtean Ráth Cairn eremuak Gaeltacht eremuaren izendapen ofiziala jaso zuen, aurretik horren aldeko kanpainia edo ekimen bat burutu zelarik.

## Euskaldunak udalerrian 
Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz erbestera joan ondoren, 1940eko hamarkada eta 1958. urte artean Elias Gallastegi euskal politikari abertzalearen bizileku izan zen, bertan bizikleten enpresa bat ireki zuelarik.

## Herritar ezagunak 
* Bláthnaid Ní Chofaigh, telebistako aurkezlea.
* Darach Ó Catháin, Sean nós abeslaria.

## Iruditegia 

Irudi:An bredan feasa.JPG|An Bradán Feasa taberna
Irudi:An siopa.JPG|Herriko denda
Irudi:An scoil Rath Cairn.jpg|Irlanderazko ikastetxea

## Ikus gainera 
* Baile Ghib

## Kanpo estekak
Kaio ilun

thumb|Kaio iluna.
thumb|Kaio iluna hildako usoa jaten.
**Kaio iluna** (*Larus fuscus*) laridae familiako hegazti zangaluzea da, Europako kostaldetan bizi dena. Bizkaieraz **kalasantza** esaten diote. Kopurutan igotzen ari den espeziea da, gizakiak eraldaturiko ingurunera egokitzen jakin baitu.

## Deskribapena 
Kaio handi bat da eta izena ematen dion ezaugarria bizkarraldeko kolore gris iluna da, kaio hauskararena baino ilunagoa bai behintzat. Hura baino pixka bat txikiagoa ere bada. 49-57 cm arteko luzera eta 118-150 cm arteko hego zabalera ditu eta itxuran sexu dimorfismorik agertzen ez duen arren arra zerbait handiagoa da emea baino. Arrak 824 gramo pisatzen ditu batazbeste eta emeak 708 gramo. Hankak, mokoa eta begiak horiak dira. Mokoaren azpialdean orbain gorri bat badu, kumeek mokoekin jotzen dutena helduek elikagaia oka egin dezaten. Duela gutxi arte kumatze-muga Bretainiako penintsulan zegoen baina nekorak eta *Liocarcinus corrugatus* karramarroak jaten hasi direnetik nahikoa elikagai aurkitzen dute bertan. Guraso biek eraikitzen dute habia, alga, belar eta makilatxoz muinotxo bat egiten dute, 10-15 cm-ko altuera, 25-35 cm-ko diametroa eta 8 cm arteko sakonerako zuloa duena. Emeak normalean oliba koloreko hiru arrautza jartzen ditu (1 eta 4 artean) eta guraso biek txittzen dituzte 24-27 egunetan zehar. Txitak jaiotzen direnean habiaren inguruan ibiltzen dira eta 40 egun pasatakoan beren garapena osatzen dute, *Larus* kaioen generoa da eta *fuscus* izenak latinez "beltza" esan nahi du. Bost azpiespezie ditu:
* *Larus fuscus fuscus*, Itsaso Baltikoan eta ekialdeko Eskandinavian bizi dena.
* *Larus fuscus intermedius*, Danimarkan, Herbeheretan eta Norvegian bizi dena.
* *Larus fuscus graellsii*, Britainiar Uhartetan, Islandian, Frantzian eta Euskal Herrian bizi dena.
* *Larus fuscus heuglini*, Errusia iparraldean eta Siberia erdialdean bizi dena.
* *Larus fuscus barabensis*, Erdialdeko Asian bizi dena.

## Galeria 

Irudi:Larus fuscus (Marek Szczepanek).jpg|Kaio iluna.
Irudi:lesser_black_backed_gull_in_flight.jpg|Kaio iluna hegan.
Irudi:PT05 ubt.jpeg|Kaio hauskara aurrean eta kaio iluna atzean.
Irudi:Larus fuscus - newly hatched chicks on Flat Holm.jpg|Txitak habian.
Irudi:Larus fuscus graellsii1.jpg|Kaio ilun gaztea eta heldua.
Irudi:Larus fuscus MWNH 0325.JPG|Arrautzak.

## Erreferentziak
Kaio mokohori

thumb| *Larus canus canus*
**Kaio mokohoria** (*Larus canus*) laridae familiako hegazti zangaluzea da, Eurasia eta Ipar Amerikako kostaldetan bizi dena.

## Taxonomia 
Kaio mokohoriak lau azpiespezie ditu:
* *Larus canus canus* (Linnaeus, 1758), Europa eta mendebaldeko Asian bizi dena.
* *Larus canus heinei* (Homeyer, 1853), iparraldeko Asian bizi dena.
* *Larus canus kamtschatschensis* (Bonaparte, 1857), ipar-ekialdeko Asian bizi dena.
* *Larus canus brachyrhynchus* (Richardson, 1831), Alaskan eta mendebaldeko Kanadan bizi dena.

## Erreferentziak
Kansas City

**Kansas City** hitzen hainbat adiera izan ditzakete:

## Lekuak 
* Kansas City (Missouri), Missouriko hiri handiena
* Kansas City (Kansas), Kansas City (Missouri)-tik gertu
* Kansas Cityko metropolitar gunea
* North Kansas City, Kansas City (Missouri)-tik gertu
* Kansas City (Oregon), herri txikia

## Bestelakoak 
* Kansas City (filma)
* Kansas City standard
Tony Shalhoub

**Anthony Marcus "Tony" Shalhoub** (1953ko urriaren 9a, Green Bay, Wisconsin) libanoar jatorriko estatubatuar aktore bat da. Euskal Herrian batez ere ETB2 katean emititu ohi den Monk telesailean Adrian Monk izeneko pertsonaia antzezteagatik ezaguna da. Antzezpen honi esker hiru Emmy sari eta Urrezko Globo sari bat irabazi ditu.

## Filmografia
### Zinema
### Telebista
## Kanpo estekak
Akershus gotorlekua

**Akershus gotorlekua** (norvegieraz *Akershus Festning*) Norvegiako Oslo hiriburuan dagoen gaztelu eta gotorleku bat da. 1290. urte inguruan eraikia izan zen, eta espetxe gisa ere erabilia izan zen.

XVII. mendean, estilo errenazentistara aldatu eta gotorleku bastionatu batez inguratu zuten. 700 urte baino gehiagoko konplexuak hainbat setio gainditu ditu, baina ez du inoiz atzerriko armada batek indarrez konkistatu. Gaur egun, egoitza, ofizialen eskola eta ostatu gisa balio du. Gotorlekuaren zati bat XIX. mendean presoentzako espetxe eta lan behartuen eremu gisa erabili zen. Oraindik ere funtzio militarrak betetzen ditu eta Erregearen Maiestatearen Guardiak (Hans Majestet Kongens Garde) babesten du. Gotorlekuak Indar Armatuen Museoa, Erresistentzia Museoa eta Defentsa eta Ingurumen Ministerioak ere hartzen ditu.

## Kanpo estekak
Osloko Errege Jauregia

**Osloko Errege Jauregia** (norvegieraz *Slottet* edo formalki *Det kongelige Slott*) Norvegiako Oslo hiriburuan dagoen jauregia da. Herrialde honetako errege-erreginen bizileku ofiziala da.

## Kanpo estekak 
* Osloko Errege Jauregiaren webgune ofiziala
Bostak (Enid Blyton)

***Bostak***, jatorrian ingelesez *The Famous Five*, Enid Blyton ingeles idazlearen 21 aleko liburu bilduma bat, 1942-1963 urte bitartean idatzirikoak eta euskarara eta beste hainbat hizkuntzatara itzuliak. 

## Argumentua 
*Bostak* izena bilduma protagonistei egiten die erreferentzia: Jorgina eta horren lehengusuak diren Julian, Ana eta Dick, Tim txakurrarekin batera. Liburuek bost lagunen abenturak kontatzen dituzte, oporretan daudelarik Kirrinen biltzen direnean. Sarritan Kirrin uhartera joaten dira abentura bila.

Liburu bildumak telebistarako egokitzapenak izan zituen 1978-79 urteetan, ordu erdiko 26 saioko teleserie moduan eta osorik euskaratu ere egin direnak. Halaber, Claude Voilier idazle frantsesak bildumaren jarraipena egin zuen frantsesez eta ingelesera ere itzuli ziren bildumako titulu zenbait. Beste hizkuntzetan ere, gaztelaniaz kasu Óscar Parraren eskutik eta lizentzia aske batez, egin dira bildumaren jarraipenak.

## Enid Blytonen *Bostak* bildumako liburuak 
* Bostak eta uharteko altxorra *(Five on a treasure island,1942)*
* Bosten abentura berri bat *(Five go adventuring again, 1943)*
* Bostak ihesi *(Five run away together, 1944)*
* Bostak kontrabandisten muinoan ''(Five go to Smuggler's Top, 1945)*
* Bostak karabanan *(Five go off in a caravan, 1946)*
* Bostak berriro Kirrin Uhartean *(Five on Kirrin Island again, 1947)*
* Bostak kanpinean *(Five go off to camp, 1948)*
* Bostak larri *(Five get into trouble, 1949)*
* Bostak abenturan murgildurik *(Five fall into adventure, 1950)*
* Bosten asteburu bat *(Five on a hike together, 1951)*
* Bostak primeran dabiltza *(Five have a wonderful time, 1952)*
* Bostak itsasertzean *(Five go down to the sea, 1953)*
* *(Five go to mystery moor, 1954)* (euskaraz argitaratu gabe)
* Bostak zoriontsu *(Five have plenty of fun, 1955)*
* *(Five on a secret trail, 1956)* (euskaraz argitaratu gabe)
* *(Five go to Billycock Hill, 1957)* (euskaraz argitaratu gabe)
* Bostak arriskuan *(Five get into a fix, 1958)*
* *(Five on Finniston Farm, 1960)* (euskaraz argitaratu gabe)
* Bostak deabruaren harkaitzetan *(Five go to Demon's Rocks, 1961)*
* Bostak misterio bat argitzen *(Five have a mystery to solve, 1962)*
* *(Five are together again, 1963)* (euskaraz argitaratu gabe)

## Ikus gainera 
* *Hollystertarrak''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Miniato al Monte

**San Miniato al Monte** Florentziako punturik altuenetako batean kokaturik dagoen basilika da, Toskanako erromanikoaren adibide garbienetakoa. Arno ibaiaren ondoan kokatzen da eta 1013an izan zen eraikia.

## Historia 
San Miniato hiriko lehen martiria izan zen. Ziurrenik merkatari greko bat zen, edo Armeniako printze bat Erromarantz erromesaldian zihoana. Esanek diotenez, 205ean Florentziara iritsi eta ermitau bizitza izan zuen, Dezio enperadoreak agindutako antikristauekiko jazarpena dela medio lepamoztua izan zer arte. Kondairak dio, lepamoztua izan ondoren bere burua eskuetan hartu eta bere ermitau leizera itzuli zela. Basilika leize hartan eraiki zen, *Mons Fiorientus*-ean.

Artile merkatari korporazio bati esker finantzatu zen, eta honen mantenuaz arduratu ziren 1288 arte.

## Deskribapena 
Marmolezko fatxada XI. mende hasierakoa izan daiteke. Zalantzarik uzten ez duena goiko zatia da, dudarik gabe XII. mendekoa da. Fatxadaren goiko aldean arrano bai ikusi daiteke, basilikaren eraikuntza finantzatu zuen korporazioaren ikur.

Gaur egun ikusi daitekeena Brunelleschiren erreformari dagokio, zeinek erdi aroko Toskanako izaera mantendu duen. Kanpandorrea 1499an hasi zen eraikitzen, baino 1523an ordezkatu egin zen, amaigabea utziz. Eliza erromaniko askorekin gertatu zen eran, babeserako eraikina ere izan zen, 1523ko hiriaren setioan artilleria postu bihurtuz.

## Barnealdea 
Elizaren barnealdea hiru nabetan dago banatua, eta hasieran zuen egitura gordetzen du. Erdiko nabean Gurutzearen Kapera nabarmentzen da, Michelozzok egina 1488an, hasiera batean San Joan Gualbertoren gurutze miraritsua gordetzen zuena, ondoren 1671an Santa Trinitara eramana izan zena.

Kriptaren aldare nagusian San Miniatoren hezurrak daude. Korua puntu altuago batean dago kriptarekiko, eta mosaiko batek apaintzen du.

## Irudiak 

Image:Florene-Panorama-SanMiniatoAlMonte.jpg|Florentzia San Miniatotik
Image:Sanminiato.jpg
Image:San_miniato.jpg|Fatxada
Image:Miniatoinside.jpg|Nabea
Image:Totila_e_San_Benedetto.jpg|*San Benedetto* (Spinello Aretino)
Image:SanMiniatoAlMonte-Cimetiere.jpg|Hilerria
Image:Cemsanmin.jpg|Hileta eskultura
Image:Mourning_angel.jpg

## Kanpo estekak 
* San Miniato al Monte - historia eta argazkiak
Antxeta txiki

thumb| *Hydrocoloeus minutus*
**Antxeta txikia** (*Hydrocoloeus minutus*) laridae familiako hegazti zangaluzea da.

Europa, Asia eta, baita iparraldeko Kanadako kostaldetan ere, bizi da. Beste kaio asko bezala, lehen *Larus* generoan kokatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moeren Taberna

**Moeren Taberna** *Simpsondarrak* telesailaren taberna bat da.

## Deskribapena 
Moe Szyslak tabernaren jabea da. Tabernaren bezero arruntenak dira: Homer Simpson, Barney Gumble (bezero onena), Sam eta Larry, Lenny Leonard, eta Carl Carlson.
Oostburg

**Oostburg** Herbehereetako Zeelanda probintziako Sluis udalerria osatzen duten herrietako bat da. 2010eko erroldaren arabera herriak 4.912 biztanle ditu eta udalerria osatzen duten herrien artean jendetsuena da Breskensekin batera.

2003ra arte udalerri independentea izan zen, baina urte hartan gobernuak Sluisekin batu zuen, gaur egungo udalerria osatzeko.

## Ikus, gainera 
* Sluis

## Kanpo estekak
Abozeta kaskabeltz

thumb|Abozetak.
**Abozeta kaskabeltza** (*Recurvirostra avosetta*) Recurvirostridae familiako hegazti zangaluzea da. Duen moko bereziagatik bereizten da gainerako hegazti limikoloetatik. Europako eskualde epeletan eta mendebaldeko eta erdialdeko Asian bizi den hegazti hau neguan Afrika eta hegoaldeko Asiara migratzen da.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko hegazti limikoloa da, 42-46 cm arteko luzera eta 67-77 cm arteko hego-zabalera baititu. Lumaia zuribeltza du eta bere ezaugarri deigarriena gorantz kurbaturiko mokoa da. Sexu dimorfismo handirik ez du, emeak hala ere arrak baino kolore apalagoak ditu. Lumaia orokorrean zuria da baina pileo eta lepo beltzak ditu eta hegoetan marra zuri eta beltzak txandakatzen zaizkio. Mokoa ere beltza da. Hanka luzeek kolore urdin-grisaxka dute.

Abozeta gazteek marroiak izaten dituzte helduek beltzak dituzten lumak.

## Habitata 
Euskal Herrian uda partean osatzen ditu populazio handienak, Europatik hegoaldera jeisten direnean. Ugalketa garaian kostaldean aurkitzen dituzten sakonera gutxiko ur eremuak aukeratzen ditu, padurak eta aintzira gazikarak adibidez, baina gizakiak garatutako eremuetan ere ikus daiteke, gatzagak, akuikultura eremuak... Landaretza urria izateak ere ez die askorik axola, betiere sedimentu ugariko eremuak badaude.

## Elikadura 
Ornogabeak harrapatzen ditu, intsektuak, krustazeoak eta zizareak gehienbat. Ibiltzen ari dela mokoa sedimentuetan sartu eta sega balitza bezala erabiltzen du. Mokoa oso sentikorra du eta harrapakina ezkutalekutik ateratzen denean berehala detektatu eta harrapatu egiten du. Horretarako mokoak hortz txiki antzeko luzapen ugari ditu. Gaur egun duen izena eman zion, *Recurvirostra avosetta*. Latinezko *recurvus* (gorantz kurbatua) eta *rostrum* (mokoa) hitzak elkartu zituen eta *avosetta* venezieraz duen izena da.

Zabalkunde handia badu ere ez zaio azpiespezierik ezagutzen.

## Iruditegia 

Irudi:Saebelschnaebler (Recurvirostra avosetta).jpg|Abozeta elikatzen.
Irudi:Recurvirostra avosetta 1.jpg|Abozeta hegan.
Irudi:Säbelschnäbler Küken 0506111.jpg|Abozeta txita.
Irudi:Recurvirostra avosetta MHNT.JPG|Arrautza.

## Erreferentziak
Zankaluze eurasiar

thumb|Udan buruaren eta lepoaren atzealdea belztu egiten zaizkio.
**Zankaluze eurasiarra** (*Himantopus himantopus*) recurvirostridae familiako hegazti zangaluzea da. Eurasian eta Afrikan bizi da eta uda aldean izaten da Euskal Herrian.

## Deskribapena 
Erraz ezagutzen den hegazti limikola da, hanka gorri oso luzeak baititu (hortik izena) eta moko beltza ere luzea eta zorrotza. Hegaztia bera zuria da eta bizkarra eta hegoak beltzak ditu. Zikoinaren antza duenez hainbat hizkuntzatan "zikoina txiki" esaten zaio, gazteleraz adibidez "Cigüeñuela" da. Neguan burua zuria izaten du eta udan pileoa belztu egiten zaio. 33-36 cm-ko luzera du eta 67-83 cm-ko hego-zabalera. 145-289 gramo artean pisatzen du.

## Habitata 
Sakonera txikiko hezegunetan aurkitzen da, delta, estuario, zingira, gatzaga eta ibai ertzetan. Gizakiak landutako eremutan ere ohikoa da, arroz-soro, piszifaktoria eta araztegietan adibidez. *Charadrius himantopus* izena eman zion  baina 1760. urtean Mathurin Jacques Brisson zoologo frantsesak genero propioa sortu zion. Nahiz eta adituen ustez 5-7 azpiespezie izan, hona hemen onarturiko taxonak:

* *Himantopus himantopus himantopus* edo *H. himantopus* (Linnaeus, 1758)
* *Himantopus himantopus mexicanus*, *Himantopus mexicanus mexicanus* edo *H. mexicanus* (P.L.S.Müller, 1776)
* *Himantopus himantopus melanurus*, *Himantopus mexicanus melanurus* edo *H. melanurus* (Vieillot, 1817)
* *Himantopus himantopus leucocephalus* edo *H. leucocephalus* (Gould, 1837)
* *Himantopus himantopus knudseni*, *Himantopus mexicanus knudseni* edo *H. knudseni* (Stejneger, 1887)

## Galeria 

Fitxategi:Himantopus himantopus P4137479.jpg
Fitxategi:Black winged Stilt I- Kolkata IMG 0400.jpg
Fitxategi:Black winged Stilt I MG 9747.jpg
Fitxategi:Black winged Stilt (Immature) I IMG 9021.jpg
Fitxategi:Himantopus himantopus-pjt.jpg
Fitxategi:Himantopus himantopus fledgling-pjt-2.jpg
Fitxategi:Himantopus himantopus MHNT.jpg

## Erreferentziak
Kurlinta mokomehe

**Kurlinta mokomehea** (*Numenius tenuirostris*) scolopacidae familiako hegazti zangaluzea zen.. Siberiako taigan bizi zen hegazti honek Mediterraneoan ematen zituen neguak. Hala ere, batzuetan mendebaldeko Europara ere joaten zen, tartean Euskal Herrira.

## Ezaugarriak 
Scolopacidae familiako hegazti zangaluzea zen, 36-41 zentimetroko luzera eta 88 zentimetroko garaiera zuena. Arrek eta emeek lumaje berdintsua izaten zuten, baina emeek moko luzeagoa. Euskal Herrian ohikoak diren kurlintekin konparatuta —kurlinta handia (*Numenius arquata*) eta kurlinta bekainduna (*Numenius phaepous*)—, kurlinta mokomeheak lumaje zuriagoa zeukan bular aldean, isatsaren partean eta hegoen azpiko aldean. Moko laburragoa eta zuzenagoa ere bai. Europan XXI. mendean desagerrarazitako aurreneko hegazti espeziea da. 

Ikerlari taldeak horrela zioen: «Posible da inoiz ez jakitea zergatik desagertu den kurlinta mokomehea. Baina presioak jasan dituela garbi dago: haren ugaltokiak, zohikaztegiak, drainatu egin dituzte nekazaritzarako. Negurako zituen janlekuak, kostaldeetako hezeguneak, gutxitu eta hondatu egin dituzte. Eta ehizak ere izan zezakeen eragina, jada gutxituta eta zatikatua zegoen populazio horren galera bultzatzerakoan. Kontaminazioak, gaixotasunek, harrapakaritzak eta klima aldaketak ere bai, baina ezin da neurtu horien inpaktua zenbaterainokoa izan den».

Azken 29 urte hauetan espedizioak antolatu dituzte. Milaka kilometro koadro behatu dituzte, baina ez dute beste alerik ikusi.

Edorta Unamuno, Urdaibai Bird Centerreko biologoak ere kurlinta mokomehearen habitatari egindako kalteak aipatu ditu. «Familia horretako hegaztiak Scolopacidae bereziki zaurgarriak dira. Hezeguneetan-eta bizi dira, eta horietan ugaltzen dira. Euskal Herrian ez dago kurlinta mokomehearen erregistrorik, baina badaude kurlintak: kurlinta handiak (*Numenius arquata*) eta kurlinta bekaindunak (*Numenius phaeopus*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enekoitz Telleria: «Kurlinta desagertu egin da», *Berria*, 2024/12/11. 
* :Hugo Clément-eren testua desagerpenari buruz.
* :Kurlinta mokomehe eBird webgunean.