open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Kleofasena

**Maria Kleofasena**, Bibliako pertsonaia da, Kleofasen emaztea. Joanen ebanjelioaren arabera,  Kristoren gurutziltzatzean egon zen emakumeetako bat izan zen, Hiru Marietako bat alegia.

## Agerpena Itun Berrian 
Joanen arabera, Jesusen gurutziltzatzean, Andre Maria ama, amaren ahizpa, Maria Kleofasen emaztea, eta Magdalako Maria izan ziren.

Hiru Marien kondaira zehatzago ageri da Markosen ebanjelioan, zeinean gurutzeko heriotzaren unean ageri diren hiru emakumeak diren " Magdalako Maria, Santiago gaztearen eta Joseren ama Maria, eta Salome". Hiruak izan ziren halaber, Markosek dioenez, hiru egunen buruan Jesusen hilobi hutsa aurkitu zutenak, berpiztueraren berri izan zutenak beraz. Hirukote honetan, "Santiago gaztearen eta Joseren ama Maria" identifikatzen dute Maria Kleofasenarekin ondorengo interpretazio bibliko gehienek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ama Angelika

**Rita Antoinette Francis Rizzo**, **Ama Maria Angelika Deikundekoa** edo, besterik gabe, **Ama Angelika** (; Canton, Ohio, 1923ko apirilaren 20-Hanceville, Alabama, Estatu Batuak, 2016ko martxoaren 27a), moja erlijioso, klariatarra, komunikatzaile eta idazle estatubatuarra izan zen, italiar migratzaileen familia bateko alaba. Eternal Word Television Network (EWTN) kable bidezko telebista katolikoaren nazioarteko sarearen eta WEWN irrati-sare katolikoaren sortzailea izan zen. EWTN mundu osoko katolikoentzako ahots bihurtu zen.

1981ean, Ama Angelika programa erlijiosoak transmititzen hasi zen Birminghameko (Alabama) garaje berritu batetik. Hurrengo hogei urteetan, irrati-, telebista- eta Internet-kanalak eta bitarteko inprimatuak biltzen zituen komunikabide-sarea garatu zuen. Ama Angelicak EWTN programak aurkeztu zituen 2001ean garuneko isuri bat izan zuen arte. Hancevilleko (Alabama) klausura monasterio batean bizitzen jarraitu zuen, 2016ko martxoaren 27an 92 urte zituela hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erromaren Sorrera

**Erromaren Sorrera** Antzinako Erromatik helarazitako kontakizun tradizionaletan aipatzen den gaia da, beren hiriko historiarik zaharrena bezala, kondairari eta mitoari dagokienez. Mito horien artean ezagunena, eta beharbada erromatar mito guztien artean ospetsuena, Romulo eta Remoren historia da, otso-eme batek umetan bularra eman zien bikiak. Beste kontakizun baten arabera, erromatarren herria Troiako gerrako Eneas heroiarengandik dator, gerra ondoren Italiara ihes egin zuena eta Askanio (Iulo) izeneko seme bat izan zuena, Julio Zesarren familiaren arbasoa. Gaur egungo Erroma inguruko giza okupazioaren froga arkeologikoak duela 14.000 urte ingurukoak dira.

Erromako Sorreraren eguna *Ab urbe condita* deitzen da, eta apirilaren 21ean ospatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria del Rio

**Maria del Rio Pereda** (Bilbo, Bizkaia, 19--) zuzenbideko unibertsitateko irakaslea eta politikari bizkaitarra da. 

Zuzenbidean Lizentziatua (2005) eta Doktorea (2016) da  EHUtik. Giza Eskubideetan masterra du University of Ulster (Belfast), eta Gatazken bitartekaritza masterra ditu EHUtik.  

Gipuzkoako Foru Aldundiko Gizarte Politiketako zuzendari nagusi izan zen, eta EH Bilduren aholkularia Bizkaiko Batzar Nagusietan. 

2019tik Bilboko udaleko zinegotzia da EH Bildu koaliziotik. 2023ko udal hauteskundeetan, Bilboko EH Bilduren zerrendaburu eta alkategai izateko aukeratua izan zen.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stop Ecocide International

thumb|250px|Gerrak inpaktu handia du ingurumenean.
[thumb|250px|Sute erraldoiak. Argazkian [Amazonian eragindako suteak.]]
**Stop Ecocide International**, baita ere *SEI*, nazioarteko erakundea da. Nazioarteko Ekozidioa Gelditu erakundeak ekozidioa nazioarteko delitu gisa aitortzea bilatzen du eta, horrekin batera, praktika suntsitzaileak desagerraraztea, funtsezko ekosistemak babesteko eta sistemak era positiboaz aldatzeko. Ekozidioa ingurumenean edo ekosistema batean gizakiak edo beste espezie batek sorrarazitako kalte larria da, hango izaki bizidunen biziraupena arriskuan jarri eta ingurumena guztiz suntsitzera ere hel daitekeena. Erakundeak lanean jarri nahi du abokatuen, diplomatikoen eta gizarte zibilaren sektore guztiak ekozidioa nazioarteko delitua onartua izan dadin. Erakundearekin lotuta Stop Ecocide Foundation dago, azken hau dirua biltzeko asmoarekin.

## Historia eta antolaketa 
Stop Ecocidio International 2017an sortu zuen Polly Higgins abokatuak (1968-2019). Jojo Mehta egungo zuzendari exekutiboa da. Pollyk Ekocidio-ren definizio bat aurkeztu zion Nazio Batuen Batzorde Juridikoari 2010ean, honako hau zioena: "*Ekozidioa lurralde jakin bateko ekosistemak galtzea, kaltetzea edo suntsitzea da, eta, beraz, biztanleen gozamen baketsua oso murriztua izan da edo izango da".* Definizio hori aipatu zuen Frantzisko aita santuak ekozidioa krimen bihurtzeko egindako deian (2019ko azaroa).

Kanpaina mundu osoan ezagunagoa izaten hasi zenean, Polly oso gaixo zegoen azkar zabaltzen ari zitzaion minbiziak jota. Sufrimendurik gabe hil zen 2019ko apirilaren 21ean. Bere adorea, erabakitasuna eta positibotasuna bere horretan mantendu ziren amaierara arte, eta bizi izan zen ekintzaile klimatikoen mugimendu gero eta handiagoek ekozidio legerako deia egiten zutela ikusteko.

SEI munduko mugimendu hazkorraren indar bultzatzailea eta komunikazio-zentroa da, ekozidioa nazioarteko krimen bihurtzeko. Horretarako laguntza globala aktibatzea eta garatzea da bere lan nagusia. Horretarako, diplomazialariekin, politikariekin, abokatuekin, enpresa-buruekin, GKEekin, talde indigena eta erlijiosoekin, eragin handiko pertsonekin, aditu akademikoekin, gizarte-mugimenduekin eta partikularrekin lan egiten dute. Nazioarteko talde nagusia munduko toki askotan dago, eta Erresuma Batutik Stop Ecocidio International Ltd-ek kudeatzen da.

## Helburuak 
Hiru dira nagusiak:

* Ekozidioa nazioarteko delitu gisa aitortzea Hagako Nazioarteko Zigor Auzitegian. Asmoa da ekozidioa bosgarren delitu gisa Nazioarteko zigor auzitegiaren Erromako estatutuan sartzea.
* Ekozidioa nazio- eta eskualde-mailako delitutzat hartzea eta ekozidioa zigortzen duen legedi guztiaren ezarpen eraginkorra behatzea zein kontrolatzea.
* Erlazionatuta dauden edo aurreko bi helburuak lortzeko egokiak izan daitezkeen ekintza guztiak gauzatzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ekozidio
* Polly Higgins

## Kanpo estekak 
* :Erakundearen webgune ofiziala.
* :Erakundearen manifestua.
* :Erakundearen Facebookeko orria.
* :Erakundearen Instagrameko orria.
* :Erakundearen Youtubeko orria.
Baekjeong

***Baekjeong***ak () Koreako kasta ukiezin bat zen, minoria etniko edo talde nomada ezezagun batetik sortutakoa. Goryeo aroaren hasieran (918-1392) minoria hauek sedentarioak ziren eta komunitateetan finkatuta bizi ziren. Hala ere, Korearen mongol inbasioak alderrai utzi zituen, eta talde hauek nomada bilakatu ziren. *Baekjeong* azpitaldeen artean zeuden *chaein*ak (才人 "entretenitzaileak") eta *hwachae* (禾尺) edo *suchae* (水尺), batez ere harakinak zirela. *Baekjeong*ek ogibide finkoak izaten zituzten, batez ere harakin, larrugile, saskigile eta entretenimenduan. Goryeo aroan zehar, terminoa neutrala zen, eta *jende xehea* esan nahi zuen. Joseon dinastiaren garaian, irain bilakatu zen eta gizarteko klase sozialik baxuenari buruz hitz egiten erabiltzen hasi zen. Hortik aurrera, pertsonak gutxiesteko terminoa zen. 

1894an Koreako kasta sistema abolitu zen Gabo erreformaren bidez. Hala ere, gizarte estratifikazioa eta bazterkeriak jarraitu zuen *baekjeong*en aurka. Familia erregistroa oraindik bereizia zen, eta *lanbide* esparruaren barnean, euren izenetan 屠漢 ("harakina") edo puntu gorri bat ezartzen zen. Gaur egungo Hego Korean terminoa harakinekin lotuta dago, eta hainbat jatetxeen izenetan ere agertzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillermo Rodríguez Lara

**Guillermo Rodríguez Lara** (Pujilí, Cotopaxi probintzia,  1923ko azaroaren 4a) ekuadortar militar, politikari eta diktadorea da. Ekuadorko presidentea izan zen 1972tik 1974ra.

Ekuadorko armadako burua izan zen eta 1972ko otsailaren 15ean José María Velasco Ibarra presidentea erbestera bidali zuen kolpe militarra zuzendu zuen. Petrolio-salmentatik eratorritako dibisekin, ospitaleak, errepideak eta petrolio-findegiak eraiki zituen, eta armada finantzatu zuen. 1976ko urtarrilaren 11n, Arturo Povedak zuzendutako beste estatu-kolpe militar batean kargutik kendu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgi Morozov

**Georgi Andrianovitx Morozov** (; 1923ko apirilaren 24-1971ko apirilaren 29a) Armada Gorriko sarjentua zen, eta Sobietar Batasuneko heroia. Morozovek 50 soldadu alemaniar hil zituen Dniepereko guduan, eta metrailadore bat harrapatu zuen. Gerraostean, Elektrostal jaioterrian zegoen ingeniaritza-instalazio baten ikuskatzailea zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
RBP 3

**Erretinol-lotura 3 proteina interstiziala** (RBP 3) edo **interfotoerrezeptore erretinoide-lotura proteina** (IRB), *RBP 3* geneak gizakietan kodetzen duen proteina da.  Eutheria gehienetan RBP 3 ortologoak identifikatu dira, tenrecetan eta armadiloetan izan ezik. Bere jatorrirako bakterio batetik geneen transferentzia horizontala proposatu da, begien eboluzioak kordatuetan duen bilakaera azaltzeko.

## Funtzioa 
Inter-fotoerrezeptoreen erretinoide-lotura proteina glukoproteina handi bat da, erretinaren fotorrezeptore-arteko matrizean aurkitzen da nagusiki, erretinako epitelio pigmentarioaren (RPE) eta zelula fotorrezeptoreen artean. Uste da erretinoideak garraiatzen dituela RPEren eta fotorrezeptoreen artean, funtzio kritikoa ikusmen prozesuan.

## Genea 
Gizakiaren *IRBP* geneak 9,5 kbp inguruko luzera du, eta lau exoi ditu, hiru introiez bereizita. Introiek 1,6-1,9 kb/s-ko luzera dute. Fotorrezeptore eta erretinoblastomako zelulek transkribatzen dute genea, gutxi gorabehera 4,3 kilobaseko mRNA batean, eta 135.000 Da-ko proteina glukosilatu batean itzultzen eta prozesatzen da.

## Aplikazioak 
***rbp 3*** genea animalietan erabiltzen da DNA nuklearraren markatzaile filogenetiko gisa. Ondoren, ugaztun plazentarioen ordenen filogenia, eta Rodentia, Macroscelidea eta Primateak klado nagusiak inferitzeko erabili da. *RBP 3* maila taxonomiko apalagoetan ere erabil daiteke, adibidez, karraskari muroideetan eta Madagaskarreko primateetan, filogeografia-mailan *Geomys* eta *Apodemus* karraskarietan, baita espezie haragijaleak identifikatzeko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisa Rueda

**María Elisa Rueda Valenzuela** (Markina Xemein, Bizkaia, 1959ko martxoaren 16a) irakaslea, poeta eta aktorea da.

Gasteizko *Poetak Maiatzean* Nazioarteko olerkien jaialdiaren zuzendaria da. 2022an Urrezko Zeledon izendatuko zuten lan horregatik.

## Biografia 
María Elisa Rueda Valenzuela, Elisa Rueda izenez ezagunagoa, Markina-Xemein udalerriko Okerra kalean jaio zen. Oso gaztetatik Gasteizera joan zen, harrezkero bertan bizi eta lan egiten du. Maistra ikasketak egin zituen, irakaskuntzan lan egiten du 1981az geroztik  eta 1998tik euskara irakaslea da Arabako hiriburuko Ekialdea Institutuan.

### Ibilbidea 
Irakasle, poeta eta aktorea, haren jarduerak eta parte-hartzeak emakume aktibo bihurtzen dute. *Goenkale* seriean lan egin zuen aktore gisa, eta *Goazen* musikalean parte hartu zuen. Horrez gain, hainbat film laburretan parte hartu du, besteak beste, Yago Mateoren *El Cuco* eta *De Chilena*, Paúl Urkijoren *Jugando con la muerte*, antzerki-lan eta webserietan. Poesiari dagokionez, Poetas Nazioarteko Poesia Jaialdia sortu eta zuzendu du  Poetas en Mayo / Poetak Maiatzean. Errezitaldi ugari eskaintzen ditu, eta bere jarduera *El Club de los Poetas Rojos* taldearekin nabarmentzen da. Besteak beste, obra hauek egin ditu: *Escalada libre*, *Cumpleaños en Salburua* ipuina bertsoz eta *Escaleras hacia el Sur* poema-liburua, Ernestina de Champourcín 2013 poesia-saria jaso zuena. 2016an, *ex aequo* irabazi zuen Valparaíso Fundazioaren Poesiako Paul Beckett saria. Estatuko eta nazioarteko poesia-topaketetan parte hartu du.

## Lanak 
### Literatura 
* *Antología Corazón de Cielo.*
* ''Cuento en verso 'Cumpleaños en Salburua'*, 2012.
* *Escalada libre*, 2013.
* *Escaleras hacia el Sur*, 2014.
* *Tentación botánica* (Fundación Valparaíso, 2016).
* *Las últimas cerezas* (Mercurio, 2023).

### Aktore 
* *Goazen*.
* Film laburra *El cuco,* Yago Mateo.
* Film laburra *De Chilena, Y*ago Mateo.
* Film laburra Jugando con la muerte, *Paúl Urkijo.*
* *Goenkale*.

## Sariak 
* IV. *Ernestina* Champourcin Poesia Saria 2013
* Valparaíso Fundazioaren XVIII. Paul Beckett Poesia saria, 2016.
* 2022an *Urrezko Zeledon'' izendatu zuten Gasteizko Poetak Maiatzean Nazioarteko jaialdia antolatzen eta zuzentzen egindako lanagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Elisa Rueda 'Poetas en mayo' jaialdiaren zuzendariari, Radio Vitoriaren bidez, 2014ko maiatzaren 21ean
* Elisa Ruedaren txoko gogokoena Gasteizen, El Correon, 2016ko apirilaren 29an
* *Hegoalderanzko eskaileren* aurkezpena, Eloy González Gavilánen bidez, 2014ko azaroaren 5ean
* Elkarrizketa Poesia da beti presente daukadana Berria, 2023.09.09
Batasun Sozialista-Komunista

**Batasun Sozialista-Komunista** (, **U.S.-C**), geroago **Alderdi Sozalista-Komunista** (), alderdi politiko sozialista izan zen Frantzian 1923tik 1932ra bitartean.

## Fundazioa 
Alderdia Boulogne-sur-Seinen sortu zen 1923ko apirilaren 29an, Frantziako Alderdi Komunistako bi talde marjinalek bat eginda; alde batetik, Batasun Sozialista Federala zegoen, 1922ko abenduan sortua, Alderdi Komunistaren joera eskuindarra zena (alderdia III. Internazionalan sartzearen aurka agertu zen); bestetik, Ludovic-Oscar Frossarden Alderdi Komunista Batuak. Frossard Alderdi Komunistaren lehen idazkaria izan zen, baina alderdia utzi eta Alderdi Komunista Batua sortu zuen 1923ko urtarrilaren 2an, hainbat intelektual eta udal-zinegotzi hartuta (bereziki Paris aldekoak).

Boulogne-sur-Seine, Issy, Saint-Denis, Saint-Ouen, Le Pré-Saint-Gervais eta Pantinen auzo pobreetako alkateak alderdikoak ziren. Kide garrantzitsuenek Georges Pioch, Victor Méric eta Ernest Lafontizan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yvonne Choquet-Bruhat

**Yvonne Choquet-Bruhat** (frantsesa: [ivɔn ʃɔkɛ bʁy.a]. Lille, 1923ko abenduaren 29a – Merinhac, 2025eko otsailaren 11) matematikari eta fisikari frantsesa izan zen. Ekarpen semantikoak egin dizkio Einsteinen erlatibitatearen teoria orokorraren ikasketari: Einsteinen ekuazioak  hasierako balioaren problema moduan adierazi daitezkeela erakutsi zuen, zeina, termino matematikoetan, "ondo planteatutako" (well-posed) problema den. 2015. urtean, Classical and Quantum Gravity aldizkariak bere artikulua goraipatu zuen, eta erlatibitate orokorraren ehundaka urteetan egin den sakontze lanean lortu diren garrantzizko hamahiru emaitzetako bat zela esan zuen.

Frantziako Zientzia Akademian (Frantsesez: *Académie des sciences*) hautatu zuten lehen emakumea izan zen eta Légion d'honneureko Ofizial Nagusia da.

## Biografia  
### Haurtzaro eta gaztaroa 
Yvonne Bruhat Lillen jaio zen 1923an. Bere ama Berthe Hubert filosofia irakaslea zen eta aita Georges Bruhat fisikaria, 1945ean hil zena Oranienburg-Sachsenhausengo kontzentrazio-eremuan.  Haren neba eta ahizpa Jeanne eta François Bruhat izan ziren; azken hau ere matematikari bihurtu zen, talde aljebraikoen azterketan ekarpen handiak eginez. Gurasoek eragin handia izan zuten Bruhaten ikasketetan eta karrera zientifikoan. Biek sorrarazi zuten berarengan mundua ulertzeko jakinmina, eta bere hezkuntza aukeraketan babestu zuten. Georges aitak, batez ere, gustoko zuen problema matematikoak erabiltzea fisika eta mundua azaltzeko, Bruhatek berak ere jarraituko zuen filosofia. 

Bi urte zituela, familia Parisera joan zen bizitzera. Bertan hasi zituen ikasketak, zazpi urterekin, Cours Gernez ikastetxean. Hasiera batean zailtasunak izan zituen bizimodu berri horretara ohitzeko, bere klasekideek bi urte zeramatzatelako ikasten ordurako, eta giroa katoliko praktikatzailea zelako, etxean ez bezala.  
* Parteidea, *Académie des Sciences*, Paris (1979an hautatua)
* 1985ean Arte eta Zientzien Akademia Amerikarreko kide hautatua.
* Association for Women in Math Noether Lecturer, 1986
* Commandeur de la Légion d'honneur, 1997
* Commandeur de la Légion d'honneur (Fisika Matematikoko Dannie Heineman saria), 2003
* 2008an "Grand Officier" eta "Grand Croix" ohoreak jaso zituen Légion d'Honneurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* XX. mendeko emakumeek fisikari egindako ekarpenak'
* "Yvonne Choquet-Bruhat", Biographies of Women Mathematicians, Agnes Scott College
*
Bashkiria (1917–1919)

**Bashkiria** (; latindar alfabetora ekarria *Bashqortostan*), beste izen batzuekin ere ezaguna: **Bashkortostan**, **Bashkurdistan**, **Bashkiria Txikia** edo **Bashkiria** **Autonomoa**) 1917 eta 1919 artean, Errusiako gerra zibilean, bizi laburreko Estatu autonomoa izan zen. Errusiako Estatuarekin lerrokatuta, sobietarrek Bashkiriari eraso egin zioten, eta, ondoren, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialistara erantsi zuten. Horren ondorioz, **Bashkirko Errepublika Sozialista Sobietarra**k 1919an ondorengotza eman zion eta ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Frances Gabe

**Frances Gabe**, jaiotzez **Frances Grace Arnholtz**, (Idaho, 1915eko ekainaren 23a &#x2013; Oregon, 2016ko abenduaren 26a) artista eta asmatzaile estatubatuarra izan zen, Newberg-en (Oregon) autogarbiketa etxea diseinatu eta eraikitzeagatik ezaguna.  Bere modeloa 15.000 dolarren truke eraiki zuen eta 1984an merkaturatuko zela kalkulatu zen 50.000 dolar ingururen truke.  1980ko hamarkadan, nazioartean ospe handia lortu zuen *Autogarbiketa Etxe* honek (*Self-Cleaning House)*. 

## Ibilbidea 
Pertsona «ezohiko» gisa definitu zuen bere burua.  Boise ondoko ganadutegi batean jaio zen, Idahon, eta aita Frederickekin batera pasatzen zuen denboraren zati handi bat eraikuntzako kontratista lanetan. Herbert Grant Batesonekin ezkondu zen eta dibortziatu ondoren, Gabe izenaz aldatu zuen. AEBetako gobernuak hainbat patente eman zituen autogarbiketa-etxeari, eta horrek etxearen bakarkako asmakizunetarako emandako hogeita bost patente gehiagorekin batera, hirurogeita zortzi patente izatera iritsi ziren.  Bere psikiatrak behin esan zion jeinu bat baino askoz gehiago zela, mundua zurea zela, eta ez uzteko inori beste ezer esaten. 

Batzuetan bere asmakizuna barregarria izan bazen ere, gaur egun arkitektoak eta eraikitzaileak bat datoz funtzional eta erakargarria dela esatean.  The Self-Cleaning House Erma Bombeck Harvard Unibertsitateko ikerlari eta umorista liluratu zuen Rushmore mendira gehitu behar zela esan zuen. Berriz, Fred Amranek, Minnesotako Unibertsitateko Sormeneko katedradunak, bere patentea izugarri konplexua eta inoiz irakurri zuen luzeena zela esan zuen. Self-Cleaning House-k bere bidea sartu zuen *Ripleyren bilduman, sinetsi ala ez!* Etxea 2002 eta 2003an ere erakutsi zuten Dallas-eko ( Texas) Emakumeen Museoan eta oso erakusketa ezaguna bihurtu zen.  Gabe eta etxea 1982an *People* aldizkarian eta 2002an The New York Times Home & Garden sailean agertu ziren, baita *The Guardian* eta Phil Donahueren eztabaida saioan ere, baita hainbat liburutan ere, hala nola Echa Palahniuk-en *Fugitives & Refugees liburuan* (2003).   

2016ko abenduaren 26an hil zen, 101 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salome (argipena)

**Salome** izenak hainbat adiera du:

* Salome Alexandra edo Alexandra Jerusalemgoa (K.a. 139–67), Judeako erregina asmondarra (K.a. 76–67).
* Salome I (K.a. 65–K.o. 10), Herodes I.a Handiaren arreba. 
* **Salome** (K.a.14-K.o. 62 eta 71 artean), Herodiasen alaba, Bibliako pertsonaia; bere osaba Herodes Antipasen aurrean dantza egin zuen eta, ordainetan, San Joan Bataiatzailearen burua eskatu zuen.
* **Salome** edo **Maria Salome** (K.o. I. mendea), Bibliako pertsonaia, Jesusen jarraitzailea eta Hiru Marietako bat. 
* Salome, Jose Nazaretekoaren, Jesusen aitaren, lehen emaztea, Ekialdeko Eliza Ortodoxoaren tradizioan. 
* Salome (Santiagoren ebangelioa), emaginaren laguna Natibitateko ebanjelio apokrifo batean, Mariaren birjintasunaz zalantza egiten zuena.
* Salome Armeniakoa (361 inguruan hila), Tiridates III.a Armeniakoaren alaba eta Rev II.a Iberiakoren emaztea. 
* **Salomé**, María Rosa Marco Poquet izenez, abeslari katalana, Eurovisionen Espainia ordezkaru zuena.
* Salomé (margolaria) (1954), germaniar artista.
* Salome MC (1985), iraniar/turkiar MC

**Salome** emakumezko pertsona-izena da, tradizio kristaukoa, adibidez pertsona hauena:

* **Salome** Gabunia euskaltzain urgazle georgiarra.
* **Salome** Zurabixvili, politikari georgiarra.
* **Salomé** Lelouch, antzerkigile frantziarra.
* **Salomé** Leclerc, musikari quebectarra.

Lekuak:

* **Salome**, AEBetako herria, Arizonan dagoena.
* **Salomé**, Frantziako udalerria.
* **562 Salome**, asteroide bat.

Besterik:

* **Salomé (filma),** Pedro Almodovarren 1978ko film laburra.
Vicente Valle

**Vicente Valle Ondiz** (Getxo,  – ) bizkaitar futbolaria izan zen, aurrelari moduan aritzen zena. 
## Ibilbidea 
## Kanpo estekak 
* Fitxa: Athletic Club
Jorge Ordóñez

**Jorge Ordóñez García** (Getxo, Bizkaia ) bizkaitar futbolari ohia da. Erdiko atzelari moduan aritzen zen. 
## Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Txutxi Hidalgo

**Jesús Hidalgo Bermejo** (Eibar, Gipuzkoa, 1962ko ekainaren 18a) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. Aurrelari lanetan aritzen zen. 3 urtez aritu zen Eibarrren.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
* Eibar B (?-1984)
* Eibar (1984-1986)
* Depor (1987-1989)
* Valladolid (1989-1991)
* Palamós (1991-1993)

### Entrenatzaile 
* Bande (2015-2016)
* Covadonga (2021-Egun)

## Kanpo estekak
Floccularia luteovirens

***Floccularia luteovirens*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarritasuna ezezaguna da, baina oso urria denez; babestu egin behar da.

Sinonimoak: *Armillaria straminea*, *Tricholoma luteovirens*, *Armillaria luteovirens*, *Cortinellus luteovirens*, *Gyrophila luteovirens*, *Mastoleucomyces luteovirens*, *Lepiota hedrychii*, *Amanita luteovirens*, *Floccularia straminea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 9 cm bitarteko diametrokoa. Lodia, mamitsua. Lehenbizi ia hemisferikoa, gero ganbila eta bukaeran laua, titirik gabea. Ertz erregularra eta biribilkatua. Hori-berde argi kolorekoa, gero biziagoa, hori-herdoil kolorea hartzen du igurztean. Azal lehorra, ezkatatsua eta ertzean errezel zurixkak utzitako hondakin oxkarratuekin.

**Orriak:** Nahiko estu, meheak, orritxo askorekin, itsatsiak edo ia libreak, oinaren inguruan eraztun formako eremu bat eratzen da, boli-hori kolorekoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa, eta 1 eta 2 cm bitarteko lodierakoa. Irmoa, betea, batzuetan oinarrian barnehutsa, zilindrikoa edo pixka bat loditua goialdean. Kolore zurikoa, haritsu-iletsua goialdean, hori-berdexka zikinez zikinduta beheko erdian. Eraztun errudimentarioa, errezel partzialak osatua, zati bat kapelaren ertzean geratzen da eta gainerakoa oinean, estaliaz eta ezkata txikiak eratuz.

**Haragia:** Oso lodia, zuri garbia erdian eta horia azalaren azpian. Usain leuna eta atsegina du.

**Etimologia:** *Armillaria* terminoa latinetik dator, "arkulla" hitzetik, eskumuturrekoa esan nahi du. Eraztunagatik. *Luteovirens* epitetoa ere latinetik dator, horia esan nahi duen "luteus" hitzetik  eta berdea esan nahi duen "virens" hitzetik. Bere kolore hori-berdeagatik.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna, Espezie urria baita.

### Nahasketa arriskua 
Hain ezaugarri bereziak dituelako nahastezina da.

**Oharra:** Espezie honek sailkapenean arazo asko sortu ditu, batzuentzat *Cystoderma* da, beste batzuentzat *Amanita* eta beste batzuek *Tricholoma* generoan sartu dute, etab.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean, hostozabalen basoetan eta sastrakadiak dituzten larreetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Turkia, Himalaiako eremua, Txina.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Fomitopsis rosea* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lyophyllum fumosum

***Lycophyllum fumosum*** *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Jateko nahiko ona, beste espezie batzuekin nahasteko oso egokia. Gordinik duen mikaztasun txiki hori desagertu egiten da prestatzean.

Sinonimoak: *Agaricus romaleus*, *Agaricus conglobatus*, *Gymnopus fumosus*, *Lepista cinerascens*, *Clitocybe fumosa*, *Agaricus tumulosus*, *Agaricus virgato*, *Tricholoma cinerascens*, *Clitocybe conglobata*, *Gyrophila cinerascens*, *Tricholoma conglobatum*, *Clitocybe tumulosa*, *Gyrophila conglobata*, *Collybia fumosa*, *Clitocybe multiceps*, *Agaricus tumidosus*, *Clitocybe cinerascens*, *Tricholoma tumulosum*, *Clitocybe tumidosa*, *Tricholoma tumidosum*, *Fungus romaleus*, *Clitocybe multiceps var. tricholoma*, *Clitocybe fumosa var. brevipes*, *Tricholoma fumosum*, *Lyophyllum cinerascens*, *Clitocybe aggregata var. cinerascens*, *Clitocybe aggregata var. conglobata*, *Lyophyllum conglobatum*, *Lyophyllum decastes var. fumosum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Haragitsua, elastikoa, lehenbizi ganbila, gero laua, batzuetan irregularra, lobulatu-izurtua, zuntz txiki sortzetiko erradialez fin marratua, ilegabea, eguraldi lehorrean distiratsua.

**Orriak:** Grisaxkak, meheak, estu, itsatsiak edo zahartzean pixka bat dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zurixka, betea, luzea, elastikoa, desorekatua, fibrilosoa, kurbatua, batzuetan oso trinkoa, lurperatuta eta eszentrikoa, oinarri batetik atera daitezke.

**Haragia:** Elastikoa, zurixka eta usain atseginekoa, baina ez irinarena.

**Etimologia:** *Lyophyllum* terminoa grekotik dator eta anastomosis gabe esan nahi du *Fumosum* epitetoa kea esan nahi duen "fumus" hitzetik dator. Karpoforoaren kolore grisagatik.

## Jangarritasuna 
Nahiko jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Lyophyllum decastes* delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, taldeetan estu eta batzuetan handiak, motzondoen inguruan eta lurperatutako sustraietan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Errusia, Japonia, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eredu biologiko

Eredu biologikoa prozesu eta fenomeno biologikoak aztertzeko erabiltzen den sistema biologiko baten irudikapen sinplifikatua da. Eredu horiek organismo osoak, ehunak, zelulak edo molekulak izan daitezke, eta naturalak zein artifizialak izan daitezke. Eredu biologikoak sistema biologikoen konplexutasuna ulertzeko, esperimentu kontrolatuak egiteko eta sistema biologikoek baldintza desberdinetan nola jokatzen duten aztertzeko erabiltzen dira. Eredu horiek biologiaren arlo ugari aztertzeko erabil daitezke, genetika eta biologia molekularretik ekologia eta eboluzioraino. Gainera, eredu hauek egiteko askotan hainbat arlotako jakintzak ustartzen dira biologiarekin elkarlanean jarduteko, matemarika fisika edo kimika adibidez.
Bioinspirazio

**Bioinspirazioaren** bidez, gizakiek natura aztertu, imitatu eta inspiratzen dute arazo teknikoak konpontzeko eta zientziaren eta ingeniaritzaren hainbat arlotan irtenbide berritzaileak diseinatzeko. Bioinspirazioa ideia honetan oinarritzen da: naturak, eboluzioaren bidez, irtenbide burutsu eta eraginkorrak garatu ditu hainbat erronka eta arazo konplexutarako, zelulen eta ehunen egituratik eta funtziotik hasi eta animalien portaera eta komunikazioraino.

Bioinspirazioa hainbat arlotan aplika daiteke, hala nola robotikan, materialen ingeniaritzan, medikuntzan, arkitekturan, energian eta garraioan. Adibidez, roboten diseinuek eta naturan inspiratutako materialek hobekuntzak eragin dituzte robotek lur zailetan mugitzeko duten gaitasunean eta materialen higadurarekiko eta korrosioarekiko erresistentzian.

## Kanpo estekak
Salomé (abeslaria)

**Maria Rosa Marco i Poquet**, **Salomé** izen artistikoarekin ezagunagoa, (Bartzelona, 1939ko ekainaren 21a ) abeslari kataluniarra da.

## Biografia 
Kantuan hasi aurretik, Salomék Bartzelonako Olivettin lan egin zuen, arte ederrak eta ballet klasikoa ikasi zituen Joan Magriñàren eskolan. Gero Parisera joan zen eta Marquès de Cuevas izeneko balletaren parte izan zen 1959-1961 urteetan.

Bartzelonako irratian hasi zuen bere abeslari ibilbidea. 1963ra bitartean berrogei abesti baino gehiago grabatu zituen Iberofón eta Zafiro diskoetxeentzat.

1963ko irailaren 22an, Raimonekin batera, Mediterraneoko V. Kantu Jaialdiko Lehen Saria irabazi zuen, ''Se'n va anar* abestiarekin. Katalanezko bere abesti ezagunenen artean daude *Se'n va anar*, *L'arbre*, *Com el vent* edo *L'emigrant* . Euskarazko bertsioa Luis Iriondok prestatu zuen, eta bere ekimenez grabatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Vivo cantando,* Eurovision 1969an.
* Kantari bizi naiz, *Vivo cantando'' euskaraz, abestia eta hitzak.
Saint-Philibert eliza (Tournus)

**Saint-Philibert eliza** Erdi Aroko eliza da, antzinako abadia beneditar batetik bizirik atera den eraikin nagusia. Tournus herrian dago, Saône-et-Loire eskualdean (Frantzia). Arkitektura erromanikoaren erakusgarria da. 

## Historia 
875. urtean Karlos II.a burusoilak San Filibertoren erlikiekin herrira etorri ziren monjeen komunitate bati eman zion Tournus. Monjeek ihes egin zuten bikingoek Noirmoutierren egindako erasotik. Hau  izan zen Europa kontinentalean erregistratutako bikingoen lehen erasoa, 799. urtean. 

Hungariarren inbasio batek abadia kaltetu zuen 936/937an.

Abadia XVII. mendean itxi zen eta San Fililibert eliza kolegiata bihurtu zen. Frantziako beste eliza asko bezala, arrazoimenaren tenplu gisa sekularizatu zuten Frantziako Iraultzan. 1801eko Konkordatuaren ondoren, berriz ekin zitzaion kultu katoliko erromatarrari.

## Arkitektura 
Gaur egun uste da elizaren lehen zatiak XI. mendekoak direla. Borgoñako lehen estilo erromanikoan hasi ziren eraikitzen.

Eliza barruti gotortu batean dago, eta defentsa faktore bat izan zen eraikinaren diseinuan. Mendebaldeko fatxada harrizkoa dela esan daiteke, harlangaitz astuneko hormak eta leiho gutxi baititu.

### Barrualdea 
Nabea kanoi gangaz estalita dago, zutabe zilindriko altuetan bermatuta. Kanoi-gangak ez dira ohikoak, zeharkakoak baitira: nabean zehar korritzen duen kanoi ganga luze baten ordez, kanoi ganga txikiagoek zeharkatzen dute nabea. Moldaketa horrek lagundu egiten dio ingeniaritzari, alboko bultzada saihestuz, baina ez da ederra eta ez da inoiz errepikatu.

## Kontserbazioa 
Eliza 1840ko monumentu historikoen zerrendan sartu zen. 

## Argazki galeria 

Fitxategi:Saint-Philibert in Tournus.JPG|Mendebaldeko fatxada
Fitxategi:Apse of Saint-Philibert Abbey.jpg|Absidea
Fitxategi:Cloister of Saint-Philibert Abbey 2.jpg|Klaustroa
Fitxategi:Église abbatiale St Philibert Tournus 8.jpg|Dorrea
Fitxategi:Église abbatiale St Philibert Tournus 5.jpg|Ataria
Fitxategi:Tournus 76.jpg|Kriptako zutabe batzuk erromatar jatorrikoak dira
Fitxategi:Fresco bóveda westwerk Tournus.jpg|Gangetako fresko bat
Fitxategi:Tournus - Saint-Philibert de Tournus Abbey - 04.JPG|Erdiko nabea
Fitxategi:Saint-Philibert de Tournus, nef.jpg|Kanoi gangak

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Curé, Henri; Virey, Jean (1905), , Paris, A. Picard
* Juenin, Pierre (1733), Tournus. Nouvelle Histoire de l'abbaye de St-Filibert et de la ville de Tournus, Dijon, Antoine de Fay
* Miré, Georges de; Valléry-Radot, J. (1955), Saint-Philibert de Tournus, Inventaire monumental, vol. 1, Paris

## Kanpo estekak 
* Tournuseko web orrialdeko fitxa: https://www.tournus.fr/le-site-abbatial-de-saint-philibert
* Borgoinako turismo orrialdeko fitxa: https://www.bourgogne-tourisme.com/decouvrir/patrimoine-et-musees/patrimoine-religieux/les-sites-religieux-incontournables-de-bourgogne/labbaye-saint-philibert-de-tournus-chef-doeuvre-roman-a-decouvrir/
Vaduzko artxidiozesia

**Vaduzko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren Liechtensteingo artxidiozesi bakarra da. 1997ko abenduaren 2an ezarri zen. Artzapezpikuaren egoitza Vaduzen dago. Egun artzapezpikua Wolfgang Haas da.

## Artzapezpikuen zerrenda 
* Wolfgang Haas (1997-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osloko elizbarruti katolikoa

**Osloko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren norvegiar elizbarruti bakarra da. 1868ko abuztuaren 7an ezarri zen Norvegiako *sui iuris* misio gisa, 1869ko abuztuaren 17an prefetura apostoliko mailara igo zen, 1892ko martxoaren 11n bikariotza apostoliko mailara, 1913ko ekainaren 1ean Norvegia eta Spitsbergengo bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1931ko apirilaren 10ean Osloko bikariotza apostolikoa, eta 1953ko ekainaren 29an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Oslon dago. Egun apezpikua Fredrik Hansen da.

## Ordinarioak 
### Norvegiako prefektu apostolikoa 
* Johannes Olav Fallize (1887-1892)

### Norvegiako bikario apostolikoa 
* Johannes Olav Fallize (1892-1913)

### Norvegia eta Spitsbergengo bikario apostolikoak 
* Johannes Olav Fallize (1913-1922)
* Johannes Olav Smit (1922-1928)
* Olaf Offerdahl (1930)

### Osloko bikario apostolikoa 
* Jacques Mangers (1932-1953)

### Osloko apezpikuak 
* Jacques Mangers (1953-1964)
* John Willem Gran (1964-1983)
* Gerhard Schwenzer (1983-2005)
* Bernt Ivar Eidsvig (2005-2025)
* Fredrik Hansen (2025-)

## Apezpiku lagunkideak 
* John Willem Gran (1962-1964)
* Gerhard Schwenzer (1981-1983)
* Fredrik Hansen (2024-2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La otra mirada

***La otra mirada*** Espainiako telesaila da. 2018ko apirilaren 25ean estreinatu zen La 1 katean.

## Argumentua 
Ekintza Sevillan gertatzen da 1920ko hamarkadan. Teresa Blanco izeneko irakasle berria etorri da neskentzako ikastetxe batera, inguruko errealitatearen begirada guztiz berri batekin eta ikastetxearekin lotutako helburu sekretu batekin.

## Aktoreak 
## Ekoizpena 
Madrilen eta Sevillan filmatu zen. Atal batzuen filmaketa Utreran, Lupianan, Toledon eta Guadalajaran egin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minbiziaren Etorbidea

[thumb|280x280px|[Petrolio-upel mordoa Baton Rouge ExxonMobil findegitik gertu, Mississippi ibaian, 1972ko abenduan.]]
**Minbiziaren Etorbidea** (; ) Louisianako Baton Rouge eta New Orleans arteko Mississippi ibaian zehar 137 kilometroko lur-zati bati emandako ezizena da, 200 instalazio petrokimiko eta findegi baino gehiago dituen eskualde bat. Ameriketako Estatu Batuetako ekoizpen petrokimikoaren % 25 inguru da. Eskualdea sakrifizio-eremu bat da. Minbiziaren Etorbidean, milioi bakoitzeko 46 gizabanako minbizia garatzeko arriskuan daude, Estatuko batez bestekoarekin den 30 baino nabarmen gorago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sakrifizio-eremu

[thumb|[Quintero eta Puchuncaví herriak, Txilen, ingurumen-sakrifizioko eremutzat hartzen dira. 15 industria handik kutsadura-gertaera ugari sortu dituzte, besteak beste, hidrokarburo-isuriak itsasoan, ikatz-isurketak hondartzetan eta pertsonen, batez ere haurren, intoxikazio masiboak metal astunekin.]]
**Sakrifizio-eremu** ingurumenari kalte egin dion edo inbertsio ekonomikorik ez duen eskualde geografiko baten ezaugarriak zehazteko erabiltzen den terminoa da. Akademiko batzuen arabera, eskuarki, «sarrera gutxiko eta arrazakeria jasaten duten komunitateak dira, kutsadurarekin, hondakin toxikoekin eta industria astunarekin lotutako ingurumen-kalteen zati justua baino gehiago jasaten dutenak». Beste batzuek, hala nola Chris Hedgesek, Joe Saccok eta Stephen Lernerrek, argudiatu dute enpresa-praktika korporatiboek sakrifizio-zonak sortzen laguntzen dutela, eta ingurumen-kalteak jasan dituzten lurraldeetan horrek komunitate egoiliarren ahultasun- eta pobretze-egoera ekarri duela.

## Terminoaren jatorria 
Sakrifizio-zonen kontzeptua lehen aldiz aipatu zen Gerra Hotzean, euri erradioaktiboaren ondorio gisa. Helen Huntington Smith-en arabera, lehen kontzeptua erabili zen Estatu Batuetako mendebaldeko meatze-ingurabidean epe luzeko ondorioak adierazteko, 1970ean. Zientzien Akademia Nazionalak eta Ingeniaritzako Akademia Nazionalak txosten bateratu bat egin zuten 1973an, Estatu Batuetako mendebaldeko meatze-lurren zaharberritzeari buruz. Hauxe zioen txostenak:

1975ean bezala, Genevieve Atwood-ek hau idatzi zuen *Scientific American*en:

Huntington Smith-ek 1975ean idatzi zuen "nahi gabe Zientzien Akademia Nazionalaren txosten zuhurrak", kontzeptu indartsua sortu zuela, *Sakrifizio Nazionaleko Eremua* esaldiarekin; "Hitzak Mendebaldeko prentsan lehertu ziren gauez. "Sakrifizio nazional" gisa eskainita sentitzen ziren pertsonek aprobetxatuta, kontsigna eta gerra-oihu bihurtu ziren". Termino horrek eztabaida publikoa zapaldu zuen, ekologista eta politikariak barne, hala nola Richard Lamm gobernadoreak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-François Raffaëlli

**Jean-François Raffaëlli** (Paris, 1850eko apirilaren 20a - *ibidem*, 1924ko otsailaren 11) frantziar margolaria izan zen.

1870. urtean hasi zen margotzen, aldez aurretik musikarekiko eta antzerkiarekiko interesa agertu ondoren. 1871n Jean-Léon Gérôme ikaslea izan zen hiru hilabetez.

1876tik margo kostunbristak egin ondoren, bere garaiko jendea, nekazariak, langileak eta trapu-biltzaileak margotzen hasi zen. Edgar Degasek 1881eko eta 1882ko erakustaldi inpresionistetan parte hartzera gonbidatu zuen. Claude Monet aurka agertu zen, Raffaeli margolari errealista baitzen eta ez inpresionista.

1889an ohorezko legioa jaso zuen eta aldirietako jendea margotzeari utzi eta Parisko kale eszenetan zentratu zen.

## Iruditegia 

Raffaëlli Chez le fondeur.jpg|*Chez le fondeur* (1886), musée des Beaux-Arts de Lyon
Jean-François Raffaëlli 001.jpg|*Le Père Alcazin à Honfleur, vieux sauveur* (c. 1850-1875), Rotterdam, Boijmans Van Beuningen museoa.
Promenade by Jean-François Raffaëlli, early 1880s.JPG|*Promenade* (1880ko hamarkada), Los Angeles, Getty Center.
RaffaelliJF BohemesAuCafe.jpg|*Bohèmes au café* (1886), musée des Beaux-Arts de Bordeaux.
Portrait d'Edmond de Goncourt.jpg|''Portrait d'Edmond de Goncourt* (1888), musée des Beaux-Arts de Nancy.
Brooklyn Museum - Parisian Rag Pickers - Jean-François Raffaëlli.jpg|*Chiffonniers parisiens* (c. 1890), New York, Brooklyn Museum.
Self-Portrait (Raffaëlli, son portrait par lui-même) MET DP834431.jpg|*Autoportrait* (1893), New York, Metropolitan Museum of Art.
Jean-François Raffaëlli - Notre-Dame vu du quai de la Tournelle.jpg|*Notre-Dame vu du quai de la Tournelle* (c. 1897-1902), Cleveland Museum of Art.
P1270572 Raffaeli Geffroy.jpg|*Portrait de Gustave Geffroy* (1917 edo 1918), musée des Beaux-Arts de Morlaix.
Jean-Franҫois Raffaëlli - Street in Asnières - Google Art Project.jpg|*Une rue à Asnières'', Kurashiki, Musée d'Art Ōhara|musée d'Art Ohara.

## Kanpo estekak
Alfons De Wolf

**Alfons "Fons" De Wolf** (Willebroek, 1956ko ekainaren 22a) txirrindulari belgikar ohia da, profesionala 1979 eta 1990 artean, tarte horretan 58 garaipen eskuratu zituen.
## Kirol ibilbidea 
Amateurretan ibilbide distiratsua burutu zuen, 80 garaipen lortuz, horien artean Belgikako txapelketa, Paris-Roubaix eta 4. postua 1976ko Olinpiar Jokoetan.

Profesionaletan, Fons De Wolf egun bakarreko Klasikoetan espezializatu zen, hala ere, bere indar fisikoak iraupen luzeagoko itzulietan ondo aritzeko aukera ematen zion. Horrela, 9. sailkatu zen 1979ko Espainiako Vueltan eta 11. 1981eko Frantziako Tourrean. 

Bere palmaresean lortutako garaipenez gain, ohorezko postuak lortu zituen beste klasiko handi batzuetan, Lieja-Bastogne-Liejan, Gante-Wevelgemen edo Amstel Gold Racen, besteak beste.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Klasikoak, Txapelketak eta Olinpiar Jokoak 
 —: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
X: ez zen jokatu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Alfons De Wolfen palmaresa
Koebaluazio

[thumb|**Koebaluazio**a edo **ebaluazio horizontal**a berdinen arteko, ikasleen arteko, [Ebaluazio (hezkuntza)|ebaluazioa adierazteko erabiltzen den terminoa da.]]
**Koebaluazio**a, hezkuntzaren testuinguruan, berdinen arteko ebaluazioa adierazteko erabiltzen den terminoa da, hau da hezkuntza prozesuan rol berbera, —ikasle rola—, jokatzen dutenen arteko elkarri egindako ebaluazioari koebaluazio esaten zaio. 

Koebaluazioa behar bezala gauzatzeko ikasleei irakasleek ebaluatzeko teknikak irakutsi eta tresnak eman beharko dizkiete.Ebaluazioa ekintza sozial modura ulertzen badugu, bestearen prozesuaren kontzientzia eta hausnarketa prozesuak partekatuak izango dira. Norberaren jardunak bestearengan duen eragina erregulatzea da helburua, eta alderantziz.

Ebaluazio mota honi **ebaluazio horizontal**a ere esaten zaio.

## Ikus, gainera 
* Autoebaluazio
* Ebaluazio (hezkuntza)
* Heteroebaluazio
Heteroebaluazio (hezkuntza)

thumb|Irakasleek ikasleen lana ebaluatzeari esaten zaio **heteroebaluazio**a edo **ebaluazio bertikal**a.
**Heteroebaluazio**a, hezkuntzaren testuinguruan, irakaslearen rola duten eragileek ikasle rola duten eragileei egiten dieten ebaluazioa da. Irakaskuntza klasikoan gehien baloratzen zen ebaluazio mota zen hau. Irakasleak ikasleen jakintza maila, gaitasuna, gogoa eta motibazioa neurtzeko probak diseinatzen zituen eta ikasleak, halako une jakin batean, bere onenak ematen ahalegintzen ziren. Oraindik ere oso erabilia.
Jarduera edo ekoizpenak egiteko eta entregatzeko, —testuak, grabazioak, etab. egiteko—, eskatu ahal zaie ikasleei.
Baliabide nagusiak edo ekoizpenen analisia egiteko hainbat baliabide erabili izan dira: azterketak, galdetegiak, kontrol-zerrendak, errubrikak, etab.

Ebaluazio mota honi **ebaluazio bertikal**a ere esaten zaio.

## Ikus, gainera 
* Autoebaluazio
* Ebaluazio
* Koebaluazio
Autokritika

thumb|Norberak bere burua epaitzerakoan autokritika zorrotzegia egitea depresioarekin lotu izan dute psikologoek.
**Autokritikak** gizabanako batek bere burua nola ebaluatzen duen adierazten du. Psikologian autokritika nortasunaren ezaugarri negatibo gisa aztertu eta eztabaidatu ohi da, non pertsona batek autoidentitate aldatua baitu eta bere buruarekin zorrotzegi jokatzen duen. Autokritikaren aurkakoa litzateke autoidentitate koherentea, zabala eta gehienetan bere buruaren irudi positiboa duen norbait. Autokritika, maiz, depresio-nahaste handiarekin lotzen da. Teorialari batzuek autokritika depresio mota jakin baten marka gisa definitu izan dute (depresio barnerakoia), eta defendatzen dute, oro har, depresioa duten pertsonak autokritikoagoak izaten direla depresiorik gabekoak baino. Depresioa duten pertsonak autokritikan depresiorik ez duten pertsonak baino zorrotzagoak izan ohi dira, eta depresio-aldien ondoren ere nortasun autokritikoak izaten jarraituko dute. Autokritikaren inguruan egin diren ikerketa zientifikoen zati handi bat depresioarekin duen loturagatik izan da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Ken (panpina)

**Kenneth Sean Carson** Mattel enpresako panpina ospetsua da, Barbie panpinaren mutil-laguna. Elliot Handlerrek sortu zuen 1961ean. Ken izena jarri zioten Elliot eta Ruth Handlerren semearen omenez.

Barbie bezala, Ken wisconsindarra da eta modan dagoen arropa eta osagarrien lerroa du (hasieran bainujantzia bakarrik zeraman arren).

2017an, Mattelek Kenen 15 itxura berri iragarri zituen, azal-kolore, gorputz-forma eta ile-estilo ezberdinak barne.

## Lanbideak 
## Kritika 
Kenen gorputz-proportzioak ez-errealistak direla diote ikerketa batzuk (bularra % 27,5 inguru handiagoa duela gizonezko arrunt bat baino estimatzen da). Barbie panpinen gorputz ez-errealistak, Kenena barne, elikadura-portaeraren nahasmenduak eragin ditzakete. Beste eztabaida bat Kenen genitalen ikusgarritasunaren (edo horren ezaren) inguruan izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josep Maria Fusté

**Josep Maria Fusté Blanch** (Linyola, 1941eko apirilaren 15a - Bartzelona, 2023ko apirilaren 20a) kataluniar futbolaria izan zen.

Bartzelona FC taldeko kapitaina izan zen 1960ko hamarkadan eta Hércules eta Osasunan ere jokatu zuen.

Zortzi partida jokatu zituen Espainiako futbol selekzio nazionalarekin eta 1964ko Europako Futbol Txapelketako txapelduna izan zen.
Knocknarea

**Knocknarea**, , Irlandako Sligo konderriaren mendebaldean dagoen muino zabal era nabarmen bat da. 327 metroko garaiera du eta gailurrean cairn egitura bat dago.

Irlandar mitologiako pertsonaia nabarmena den Medb, Connachteko erreginarekin lotura du, gailurrean dagoen cairn egitura Miosgán Meadhbha (Medben cairna) baita.
Spirulina

***Spirulina*** alga mikroskopiko urdin-berdeen generoa daa, ur gezako lakuetan bizi dira eta materia organikoa sintetizatzen dute fotosintesiaren bidez, haien pigmentu urdin berdeak erabiliz. Zorrorik gabeko harizpi sinpleak ditu, helize itxi eta estu bat osatzen dute, eta espira bat beste batekin ukitzen dute edo espazio txikiak dituzte elkarren artean. Spirulina sp-ren trikoma zelula zilindrikoz osatuta dago, eta uniseriatua da, 0,5 eta 5 μm arteko diametrokoa, eta ez du septuen mailako konstrikziorik, eta horiek ikusezinak dira mikroskopio optikoan. Gehien erabiltzen direnak *Spirulina maxima* eta *Spirulina platensis* dira. Spirulina generoa erabilera desberdinak ditu, hala nola, koloratzaile gisa, giza eta animali elikaduran, eta baita, landare medizinal moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inuvik

**Inuvik** Kanadako Ipar-Mendebaldeko Lurraldeetaeko herri bat da. Inuvik eskualdeko herri bakarra eta administrazio-zentroa da. Eskualdeko ospital eta aireportuaren kokalekua da, gobernu federaleko, lurraldeko eta indigeneko bulegoekin batera.
Baso borealaren ertzean kokatuta dago, tundraren hasieran, eta McKenzie ibaiaren delta dauka mendebaldean. 2011 urtean 3,463 biztanle zituen. 

## Historia 
thumb|ezkerrera|Aireko bista

Inuvik 1953 urtean sortu zen Aklavik herriaren zentro administratiboa ordezkatzeko, herri hau eraikita zegoen lurzoruan sarritan uholdeak gertatzen baiziren. 1959an eskola eraiki zen, eta hurrengo urtean hospitala eta gobernuko bulegoak, Inuvialuit, Dene eta Métis herri indigenak han bizitzen hasi zirenean. 1963an CFS Inuvik irratia sortu zen, 1986an itxi egin zena.

1967 urtean herria izendatu zen, eta 1979an lortu zuen hiri estatusa. Urte horretan Kanadako Autobide Sistemarekin konektatu zen, eta herrialdeko herri gidagarri iparralderena bihurtu zen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Ramos Garate

**Francisco Xabier Ramos Garate** (Getxo, Bizkaia ) bizkaitar futbolari ohia da. Erdilari moduan aritzen zen. 
## Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Amaranta Gómez Regalado ikastetxea

**Amaranta Gómez Regalado ikastetxea** edo **Amaranta ikastetxea** 6 eta 17 urte bitarteko ikasle transgeneroentzako Santiagoko ikastetxe pribatua da. Amaranta Gómez Regalado gizarte-antropologo eta ekintzaile mexikarraren izena du. Pertsona transgeneroentzako lehen ikastetxea da Latinoamerikan, baliteke mundu osoan ere bai.

2017ko abenduan sortu zen ikastetxe bat irekitzeko ideia. 2018ko apirilean ireki zuten Ximena Matura koordinatzaileak eta Evelyn Silva *Selenna Fundazio*-ko presidenteak Ñuñoa komunan. 2019ko maiatzean, 38 ikasle zeuden ikastetxean, horietatik 22 edo 23 pertsona transak ziren eta gainerakoak haien lagunak edo senideak. Aurretik, ikasle askok jazarpena jasan zuten eta gehienek eskola utzi zuten. Estatuak finantzatutako ikastetxeetan «genero ideologia» irakastea edo eztabaidatzea debekatuta dago Txilen, baina herrialdeak genero-identitatearen legea onartu zuen, 14 urtetik gorakoei nortasun dokumentuetan generoa aldatzeko aukera ematen diena (18 urtetik beherakoentzat gurasoen baimenarekin).

Bi gela ditu ikastetxeak, bata 12 urtetik beherakoentzat eta bestea 12 eta 17 urte bitartekoentzat. 2019an hasitako udako programak 20 partaide izan zituen. Ikasleek Hezkuntza Ministerioak emandako probak egin behar dituzte gainditutako maila egiaztatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario García Segura

**Mario García Segura** (Korella, Nafarroa Garaia, 1968ko martxoaren 29a) Euskal Herriko futbolari ohia da. Atezain lanetan aritzen zen.

## Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Monoraphidium

**Monoraphidium**  Selenastraceae familiako alga berdeen genero bat da. Ilargi erdi itxurako forma dute eta haien tamaina 1-8 mikrometrotik 2-182 mikrometrora joan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak