Bertolt Brecht

**Bertolt Brecht** (*Eugen Berthold Friedrich Brecht*; Augsburg, Bavaria, 1898ko otsailaren 10a - Buckow, Berlin, 1956ko abuztuaren 14a) antzerkigile eta olerkari alemaniarra izan zen.

Medikuntza ikasi zuen eta denbora labur batean horretan egin zuen lan, Lehen Mundu Gerran. Gerra amaiturik, talde ezkertiarretan sartu zen. Max Reinhardt antzerki zuzendariaren laguntzailea izan zen Berlinen (1923) eta gero, Piscatorren lankide (1927).

Nazien agerpenarekin erbestera joan behar izan zuen, bere ideologia komunista zela-eta. Danimarka, Suedia eta Finlandia iragan eta gero, Estatu Batuetara iritsi zen gerratik ihesi. 1948an itzuli zen Alemaniara, eta Ekialdeko Berlinen finkatu zen. Bertan, *Berliner Ensemble* antzerki-taldea sortu eta zuzendu zuen.

Miokardio infartu akutuak jota hil zen.

## Bizitza 
### Lehenengo urteak 
Bertolt Friedrich Brecht eta Sofie Brecht-en semea, Bertoltek ume-umetatik ikasi zuen Augsburgen, 1908 eta 1917. urteen bitartean. Brechtek zenbait osasun arazo izan zituen umetan, kardiopatia kongenitoa baitzeukan diagnostikatua eta baita aurpegiko tic bereizgarri bat ere. Bere lehenengo ikasketak sei urterekin jaso zituen Lehen Hezkuntzako eskola protestante batean (Volksschule) eta, hamar urterekin, eskola pribatu batera mugitu zuten, *Koeniglich-Bayerisches Realgymnasium-*era. Garaiko ume gehienen antzera, latinez hezia izan zen eta humanitateak ikasi zituen. Horren ondorioz, gaztetatik izan zuen Nietzscherekin eta beste hainbat filosoforekin harremana. Hala ere, hamabi urterekin bihotzeko batek jo eta denbora batez bere ikasketak eten zituen, nahiz eta denbora gutxira bere ikasketekin jarraitu. 

Oraindik eskolan zela, idazteari ekin eta eskolako aldizkaria izango zena zuzendu eta sortu zuen, The Harvest izenarekin ezagutu zena. Hamasei urterekin herriko egunkari batean idazle lanetan zebilen dagoeneko eta bere lehenengo obra ere idatzi zuen, *Biblia.* Bere lehenengo lan honetan neskatxa gazte baten historia kontatzen da, zeina bizitzera edo hiltzera behartuta dagoen, baina hilez gero jende mordoa salbatuaz. Ikertzaileen artean oso zabaldua den teoria da Bertolt Brechten ibilbidean eragin gehien  izan zuen liburua Biblia bera izan zela. 

Hasierako hezkuntza mailak gaindituta, Munichen medikuntza ikasketak egingo ditu Bertoltek. Hala ere, denbora gutxira eten beharko ditu ikasketak, lehenengo urtean zehazki, Lehenengo Mundu Gerraren ondorioz ospitale militar batean zerbitzu lanetan jardun behar izan baitzuen. Garai honetan ezagutuko du Paula Banholzer Bertoltek, gerora bere emazte eta bere semearen ama izango dena. 1919. urtean jaioko da Frank Brecht, Bertolt eta Paularen semea, zeina 1943. urtean, Bigarren Mundu Gerraren testuinguruan, Errusian hilko den.

1920. urtetik aurrera, geroz eta ugariagoak izango dira Bertoltek Berlinera egingo dituen bidaiak. Bidaia hauek ahalbidetuko dizkiote Bertolti antzerkiarekiko lehenengo harreman eta kontaktuak eta pixkanaka Berlineko eszena literarioaren berri izango du. 1924. urtean Berlinen ezarriko du bere egoitza eta, hasieran, Carl Zuckmayer antzerkigilearekin batera, Max Reindharten *Deutsches theater* obran egingo du lan.  1922. urtean, behin Paula Banholzerrekin zeukan harremana bukatuta, ezagutuko du bere lehenengo emaztea izango den emakumea, Marianne Zoff. Bikoteak 1922. urtean emango dio baiezkoa elkarri. Urte berean Bertolt gazteak “Munchen kammmerspiele” eta “Deutsches theather” antzezlanetan antzezle papera lortuko du. 1923. urtean jaioko da bere lehenengo alaba, Hanne, eta urtebete beranduago , 1924. urtean, Stefan, bere bigarren semea. Dena den, 1926. urtean dibortziatu eta hiru urte beranduago, 1929. urtean, bere bigarren emaztea izango denarekin ezkonduko da, Helene Weigel aktore alemaniarrarekin.

Ezkerreko mugimenduarekin eta sozialismoarekin kontaktuan gaztetatik hasiko da Bertolt, 1926. urte ingururako. Kontaktu eta harremanok berebiziko eragina izango dute bere ideologiaren bilakaeran. Bilakaera hau bere hasierako lanetatik antzeman daiteke, besteak beste, Hegelen lanen interpretazio propioa, Karl Marxen eragina eta honen printzipio filosofikoak antzeman baitaitezke lehenengo idatzietan.

Bere lehenengo olerki liburuak, “*Devocionari domestic”-*ek, 1927. urtean ikusiko du argia eta urtebete beranduago, 1928. urtean, bere lehenengo antzezlana izango den “*Die Dreigroschenoper**” (“Lau soseko opera”)* argitaratuko du. Bere lehenengo antzezlan honek ikaragarrizko zeresana eman zuen garaiko Weimarren Errepublikan.

Brechtek marxismoarekiko zeukan erakarpenaren arrazoi nagusia ez zen ez ekonomia politikoaren teoria ezta proletalgoaren historia bera ere, baizik  eta marxismoak metodo kognitibo gisa zeukan boterea bera. Bestela esanda, metodo eta ideologia marxistak baldintza sozialak prozesu gisa ulertzeko eta baldintza sozial hauetan kontraesanak bilatzeko ahalmen hori zen benetan erakargarri egiten zitzaiona.

Brechten lanen ezaugarri nagusietako bat publikoaren inplikazioa da. Horretarako, teknika eta baliabide desberdinak erabiliko ditu, besteak beste irratia, antzerkia eta, batez ere, zinema. Publikoaren inplikazioak bete-betean egingo du bat aipatu berri den eragin ideologiko marxistarekin. Hala, bere lanetan argi identifika daiteke burgesiari egiten zaion kritika gordina, eta, esaterako, bere *“Die Dreigroschenoper”* antzezlanean, klase burgesa gaizkileez gainezka dagoen gizatalde bezala irudikatuko da. Brechten antzerkiaren helburuetako bat ideologiaren eta baldintza sozial errealen arteko bateragarritasun eza proiektatzea da. Hala ere, aspaldikoa zen Chaplinekiko zuen admirazioa, Brechtek miresmen handiz ikusi baitzituen 20. hamarkadaren hasieran bere film laburrak, gerra hotzaren ondoren lehenengo aldiz produktu amerikarrak Alemaniara heldu zirenean. Garaiko beste intelektual ugariren antzera, Brecht erakarrita sentitu zen inolako babes ez laguntzarik gabeko kaleko eskalearekin eta egoera serioetan honek zerakustan trataera komikoarekin.   Chaplinek, Brechten antzera, pantomima komikoa eta pertsonaiaren psikologizazio merkea eta fundamenturik gabekoa gogor arbuiatu zituen. Chaplinek antzeztutako *Gold Rush* (1925) film mutuan antzezleak zerabiltzan gag eta etendako, bukatu gabeko gestuek Brechtengan eragin nabarmena izan zuten. Brechtek hala imaginatzen zuen Antzerki Epikoan protagonista zen antzezle ideala, hots, identifikatzeko errazak izan zitezkeen portaerak antzezteko gai zen baina horretarako barnekoak edo psikologikoak ziren ekintzak kanporatzeko gai zen antzezlea. .

Bertolt Brechten antzerkiaren ezaugarri nabarmenetako bat komedia da. Bertolten helburuetako bat ikuslearengan irribarrea eta hausnarketa sozialaren uztarketa errotzea da eta hala ikus daiteke bere lanetako gehienetan. Hala ere, inor ez da kontzienteago Brecht bera baino bere audientzia ­—erregimen Nazional Sozialistaren boterepean 12 urte eman ondoren, bigarren mundu gerran jasotako porrotaren ondoren eta pixkanaka-pixkanaka gizartean holokaustoaren kontzientzia handitzen zioan garaian— ez zegoela oraindik barre askorako. Dena den, Brechtek bere ohiko jardunean jarraitu zuen, behin eta berriz errepikatuz antzerkiak alaia (Spass) izan behar duela eta mundua aldatzeko irrika horren erakusle bezala jardun behar duela.

Idazle moduan, alemanezko literaturak eman duen egile handienetarikoa da eta eragin nabaria izan du, literaturan ez ezik, baita Mendebaldeko gizartearen pentsamenduan ere, orokorrean.1920ko hamarkadan, Brechtek antzerki anarkista eta espresionista plazaratu zuen: *Baal* (1922), *Mann ist Mann* ("Gizona gizona da", 1926). "Lau soseko opera" (*Die Dreigroschenoper*, 1928), hots, John Gayren ''Beggar's Opera* lanaren moldaerak, arrakasta handia izan zuen.

Hitlerrek jazarpenaren ondoko erbestean, Brechtek obra garrantzitsuak idatzi zituen: *Der gute Mensch von Sezuan* ("Sezuango gizon ona", 1939), *Herr Puntila und sein Knecht Matti* ("Puntika jauna eta bere morroia Matti", 1940), *Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui* ("Arturo Ui-ren igoera geraezina", 1941), *Mutter Courage und ihre Kinder* (1941), *Leben des Galilei* ("Galileoren bizitza", 1947).

Alemaniara itzuli ondoren, hainbat lan ondu zituen: *Der* *Kaukasische Kreidekreis* ("Kaukasoko kreazko biribila", 1948); zenbait moldaera (Sofokleren *Antigona*, Shakespeareren *Coriolano*); *Der Dreigroschenroman* ("Hiru kontakizun luze", 1949), izen bereko operaren egokitzapen dena.

Teoria lanetan, *Kleines Organon für das Theater* ("Antzerkirako organo txikia" 1948) obrak, literaturaren ikuspegi dialektikoaren ildotik, garbi adierazten du bere antzerkiaren funtzio didaktikoa: errealismoa, parabola edo alegoria, musika eta kantaren bitartez antzertiak kontzientzia hartzera eraman behar du ikuslea eta, azken finean, politikan esku hartzera. *Urruntze efektua* (*Verfremdunseffekt*) erabiltzen du bere antzertia egunerokotasunetik aldendu nahiz, gogarte eta kritikarako bide bilaka dadin.

## Idazlanak 
* *Baal* (1918)
* *Die Dreigroschenoper* (1927)
* *Die heilige Johanna der Schlachthöfe* (1930)
* *Die Mutter* (1932)
* *Die Gewehre der Frau Carrar* (1937)
* *Mutter Courage und ihre Kinder* (1939)
* *Leben des Galilei* (1939)
* *Der aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui* (1941)
* *Die Gesichte der Simone Machard* (1943)
* *Der kaukasische Kreidekreis* (1945)
* *Die Tage der Kommune* (1948)
* *Turandot oder der Kongress der Weisswäscher'' (1950)

## Euskaratutako liburuak 
Bertolt Brechten poema eta antzezlan batzuk euskarara ekarri egin dira, baita narratiba lanak ere.
[[Fitxategi:Bertolt Brecht Questions From A Worker who Reads.jpg|thumb|Bertolt Brechten poema ezaguna, 'Irakurtzen duen langile baten galderak', 28 hizkuntzetan. (Donostia Wikimedia+Education Conference 2019).]]
* "Keuner jaunaren kondairak" (Joxerra Garzia, Alberdania, 1999).
* "Galileoren bizitza" (Miren Billelabeitia, Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, 2004).
* "Kaukasiar kreazko biribila" (Itxaro Borda, Artez-blai, 2005): Lan hori 2005eko urriaren 13an antzerkian estreinatu zuten Izpuran.
* "Poema hautatuak – Ausgewählte Gedichte" (Askoren artean – EuskAlema, EuskAlema elkartea, 2011).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Brecht, Bertolt; Maio, Sara (itzul.): *Burges ttipien zazpi bekatu buruzagiak (Die sieben Todsünden der Kleinbürger)*. - Egan, 2010-3/4, 159-169.

## Ikus, gainera 
* *Orain borrokarenean*
* Liluraren kontra
* Gaberako aterbea
* Alemanezko literatura
* Marxismoa
* Antzerki epikoa
* Nazionalsozialismoa
* Antzerkia
* Alemania

## Kanpo estekak