Arleta

**Arleta** Esteribar udalerriko etxalde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *arletarrak* dira.

## Izena 
Arleta toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Arleta* (1269)
* *Arletha* (1288)
* *Arleta* (1311)
* *Arrleta* (1366)
* *Arleta* (1532)
* *Arleta* (1800)
* *Ar-leta* (1874)
* *Arleta* (1989)

## Geografia 
Arleta Esteriberran dago, Zabaldika eta Olloki herriaren artean.

### Ingurune naturala eta klima 
Esteribarko udalerriaren azalera handia dela eta, klima alde handiak daude Esteribar iparraldearen eta hegoaldearen artean. Hala, udalerria klima kontinentalaren eta klima atlantikoaren mugan kokatzen da. Ezaugarri kontinental mediterraneoak ekialdean nabarmentzen dira, eta ezaugarri atlantikoak, berriz, mendebaldean. Urteko batez besteko tenperatura 8&nbsp;°C eta 12&nbsp;°C bitartekoa da, eta prezipitazioak 1 000 eta 1 600&nbsp;mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 120 - 140 inguru izaten dira.

Pagoak eta pinu basatiek udalerriaren basoen %68 hartzen dute. Horrez gain, haritzak eta gaztainondoak daude ibarreko gunerik lauenetan. Birlandatutako basoen azalera 128 hektareakoa da, eta batez ere pinu beltz austriarra erabiliz egin zen XIX. mendetik aurrera. Pagoak ugariagoak dira udalerriaren iparraldeko gune menditsuenetan.

#### Estazio meteorologikoak 
Esteribarren dagoen Eugi kontzejuan, itsasoaren mailatik 617 metrora, Nafarroako Gobernuak 1968an jarritako estazio meteorologikoa dago. Gainera, 1975ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Irotz lekuan, itsasoaren mailatik 479 metrora. Bestalde, 1995ean, beste estazio meteorologiko bat inauguratu zen Zubiri kontzejuan, itsasoaren mailatik 526 metrora. Irotzeko estazioa da Arletarako balio egokienak ematen dituena, hurbilen dagoena baita.

## Historia 
Nobleen jaurerriaren antzinako lekua. Ibarreko bakarra izan zen hiru sos eskudirutan kitatu zituena, 1268koa. Mende bat geroago hutsik zegoen. 1427an Mikel Gartzea Arletakoa ezkutaria bakarrik bizi zen bertan. Mattin Arletakoa jauregiak eta bere emazte Juana Artiedakoak (1487) Orreagako Santa Mariari saldu zioten Egulbati desolatua.

Jaurerri izaera izan zuen Antzinako Erregimenaren azkenera arte (XIX. mendearen hasiera), baina Esteribarrek izendatutako diputatuak eta familien artean aukeraturiko erregidore batek gobernatzen zuten (3 1802an).

## Demografia 
 biztanle zituen Arletak.

## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Esteribarko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Erroibar eta Artzibar ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Esteriberrak nafarrera euskalkian sailkatu zituen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen daude Esteribarrera (iparesteribartar eta erdiesteribartar aldaerak) eta Artzibarrera (hegoesteribartar aldaera) azpieuskalkietan. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Esteribarko mintzaira zaharra oso hiztun gutxik dakite. 2007ko udazkenean, Esteribarren ez zegoen esteribarrerazko edo artzibarrerazko euskaldun gutxienik, eta, beraz, bi azpieuskalkiak hilda daude ibarran.

#### Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Esteribar eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldan, herritarren %&nbsp;25ek zekien euskaraz.

1986tik geroztik, Esteribar udalerriaren izen ofiziala *Esteribar* da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esteribar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Esteribarko Udalako webgune ofiziala