open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christian Vande Velde

**Christian Vande Velde** (Lemont, 1976ko maiatzaren 22a-), Ameriketako Estatu Batuetako txirrindulari ohia da, profesionala 1998tik 2013ra.

## Kirol ibilbidea
1998an US Postalek fitxatu zuen eta talde hoentan egon zen 2003 urterarte, Liberty Seguros-Würthek fitxatu zuenean, denboraldi bakar baterako. Ondoren, Team CSC taldeak fitxatu zuen 2005ean eta hiru urte geroago, 2008an Garminekin sinatu zuen. Azken talde honetan 2013ko amaieran erretiratu zen.

Frantziako Tourreko sailkapen nagusian laugarren postua lortu zuen, azken etapetara arte faboritoen artean egon zelarik.

Lance Armstrongen aurka deklartu zuen 11 taldekide ohieako bat izan zen, Texarrarenrkako auzian. Vande Veldek onartu zuen errendimendua hobetzeko dopatu zela, eta, beraz, 2012ko irailaren 1etik aurrera 6 hilabeteko kirol emaitzak bertan behera utzi zuten, baita 2004ko ekainaren 4tik 2006ko apirilaren 30era arte lortutako emaitza guztietatik deuseztatuak izan ziren.

## Palmaresa 
**1999**
* Redlands Biciycle Classic
**2006**
* Luxenburgoko Tourra
**2008**
* Missouriko Itzulia eta etapa bat 
* 4. Frantziako Tourrean
**2009**
* Paris-Nizako etapa bat
* 7. Frantziako Tourrean
**2012**
* USA Pro Cycling Challenge

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Tiroko gorrindola

**Tiroko gorrindola** edo **Tiroko purpura** ( porphúra, ) baita ere **Erret gorrindola** edota **Inperio gorrindola**, tindagai natural gorrindola da. Feniziako Tiro hiriaren izena darama, gaur egun Libanon dagoena. Muricidae familiako hainbat itsas barraskilo espeziek jariatzen dute. 9.000 itsas barraskilo behar ziren tindagaiaren gramo bakarra ateratzeko eta  luxuzko produktua izan zen.

## Historia 
K.a. 1570 urtearen inguruan hasi ziren feniziarrak tindagai hau erabiltzen eta 1200 urtearen inguruan ekoizpena nabarmen handitu zuten. Greziarrek eta erromatarrek k.o. 1453 artean jarraitu zuten tindagaia ekoizten. Antzinako idatzietan jaso denez tina handietan pilatzen ziren itsas barraskiloak desegiten joan zitezen eta kirats izugarria izaten omen zen lantegietan. 

Pigmentua oso garestia zen eta botere eta aberastasunarekin lotzen zen. Teoponpo historiagileak (K.a. IV. mendea) idatzi zuen Kolofon hirian tindatzeko purpurak haren pisua zilarretan balio zuela. Errege eta enperadoreen kolorea bihurtu zen. Harraparien aurrean babesteko ere jariatzen dute sustantzia, gizakiek harrapatu behar dituztenean adibidez.

Tindagaia bromodun konposatu organiko bat da, 6,6′-Dibromoindigoa. Horrelako konposatuak algatan aurkitzea ohikoa da baina animalietan oso urri aurkitzen da. Tiroko gorrindolak higadurarekiko erresistentzia handia du eta oso nekez galtzen du kolorea. Jantziak ordea ez dira ongi mantentzen, ehuna bera desegiten baita denborarekin.

Tiroko gorrindolaren ekoizpenean *Bolinus brandaris*, *Hexaplex trunculus* eta *Stramonita haemastoma* espezieak erabiltzen ziren batez ere. Tiroko gorrindolaren gramo bat lortzeko 9.000 itsas barraskilo erabili behar ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Meister von San Vitale in Ravenna.jpg|Justiniano I.a bizantziar enperadorea Tiroko gorrindolaz jantzia eta perla ugari soinean daramala.
Irudi:Murex sp.jpg|*Bolinus brandaris* itsas barraskiloa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huroi (argipena)

**Huroi** edo **Huron** terminoek hainbat adiera dituzte:

* **Huroi** edo **uroi** beharrean, euskara batuan, **hudoa** (*Mustela putorius furo*), ugaztun haragijale mustelidoa.
* **Huroiak** edo **Huron herria**, Ipar Amerikako herri amerindiarra. Eta beraien hizkuntza:
** **Huronera** edo huron hizkuntza, Wendat izenez ere ezaguna.
* **Huron** **lakua**, Amerikako Aintzira Handietako bat.
* **Hurón zezena,** Donostian 1904an tigre batekin lehiatu ondoren hil zutena.
AEBetan zenbait toponimo daude Huron formakoak:

* Huron (Kalifornia)
* Huron (Ohio)
* Huron (Hego Dakota)
* Huron (Kansas)
* Huron (New York)
* Huron mendiak, Michiganen.
* Huron konderria (Michigan)
* Huron konderria (Ohio)
* Huron Plaza, Chicagoko etxeorratza.
Buglossoporus quercinus

***Buglossoporus quercinus*** *Fomitopsidaceae* familiako onddoa da. 

Sinonimoak: *Boletus pulvinus*, *Agaricus conchatum*, *Polyporus suberosus* (nom. illegit.), *Polyporus quercinus*, *Polyporus cadaverinus*, *Piptoporus quercinus*, *Placodes quercinus*, *Coriolus helveolus*, *Fomes quercinus*, *Polyporus incanus var. quercinus*, *Caloporus fuscopellis*, *Polyporus fuscopellis*, *Ungulina quercina*, *Polyporus quercicola*, *Buglossoporus pulvinus*, *Antrodia quercina*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Inbrikatua, gutxitan bakana, dimidiatua, substratuari albotik atxikita, 10 eta 25 cm bitarteko diametrokoa eta 7 cm arteko lodietakoa.

**Azala:** Hifa sortzaileen bukaerak direla eta, Pileoarena, tomentu arin batekin, baina ale zaharretan desagertu egiten dira. Hori-anbar kolorekoa da, gaztetan, eta gero arre ilun bihurtzen da zahartzean. Ertza kamutsa, hasieran zuria eta ondoren horixka.

**Poroak:** Taldekoiak, 0,4 mm-ko diametrokoak, biribilak edo poligonalak, zuriak, krema kolorera aldatzen dira adinarekin edo marruskadurarekin.

**Tutuak:** Ale gazteetan zuriak, zahartzean krema kolorera pasatzen dira, motzak.

**Haragia**: Zuria, biguna, suberosoa lehortzean, trinkoa, homogeneoa. Ogi txigortuaren usainarekin.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Buglossoporus heritierae* delakoarekin nahas daiteke, honek poro zuriak ditu eta erraz bereizten direnak, lurrean hazten da. *Buglossoporus marmoratus* espeziearekin ere bai, honen karpoforoak sesilak dira, eta haragia zaindun eremuekin.

## Sasoia eta lekua 
Udan. *Quercus* zuhaitzen egurretan.

### Banaketa eremua 
Ingalaterra Berria, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, *Buglossoporus quercinus* desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chrysomphalina chrysophylla

***Chrysomphalina chrysophylla*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Armillariella chrysophylla*, *Agaricus chrysophylla*, *Omphalia chrysophylla*, *Omphalina chrysophylla*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Mehea ia mintzezkoa, ahula deprimitua eta unbilikatua, flokosoa; higrofanoa: hori-arrea eguraldi hezean, horixka zurbila lehorrarekin, berezko ezkatekin, isladun ertza.

**Orriak:** Luze dekurrenteak, zabal, hori-urre kolorekoa edo laranja kolorekoa.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 era 0,4 cm bitarteko lodierakoa. Fistulosoa, zilindrikoa, leuna, hori-urre kolorekoa.

**Haragia:** Urria.

**Etimologia:** *Chrysophylla* epitetoa grekotik dator, urrea esan nahi duen "krysos" hitzetik eta orria esan nahi duen, "phyllon" hitzetik. Orrien hori-urre koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez du balio sukaldaritzarako.

### Nahasketa arriskua 
*Omphalia* generoko espezien artean, erraz ezagutzen den espeziea da, orrien  hori-urre kolore ederrak, azalaren arre kolorearekin kontrastea egiten duelako.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Lignikola, usteltzen ari diren enborretan eta motzondoetan, zerrauts piloetan ere bai; soropildua.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Japonia, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Blaudzun

**Michael Blaudzun** (Herning, 1973ko apirilaren 30a-) danimarkar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1994**
* 20px 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketa
**1996**
* Suediako Itzulia
* 2. Renania-Palatinatuko Itzulian eta etapa bat
**1999**
* Herald Sun Tour eta etapa bat 
**2000**
* 2. Danimarkako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
**2001**
* 20px 15px Danimarkako erlojupeko txirrindularitzako txapelketa
* 3. 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketan
* Hesseko Tourra
**2002**
* 2. 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. 15px Danimarkako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan
**2003**
* 20px 15px Danimarkako erlojupeko txirrindularitzako txapelketa
**2004**
* 20px 15px Danimarkako errepide txirrindularitzako txapelketa
**2005**
* Herning Sari Nagusia
* 20px 15px Danimarkako erlojupeko txirrindularitzako txapelketa
* 2. Britainia Handiko Itzulian
* 5. Eneco Tourrean
**2008**
* 3. 15px Danimarkako erlojupeko txirrindularitzako txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pia Skrzyszowska

**Pia Skrzyszowska** (Varsovia, 2001ko apirilaren 20a) poloniar atleta da, abiadurazko lasterketatan espezializaturik dagoena, 100 metroko hesi-lasterketan bereziki. 2022an Europako txapelduna izan zen 100 metro hesietan. 

## Ibilbidea 
Jolanta Bartczak atleta poloniarraren alaba da. 2021ean Munduko errelebo txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen eta 23 urtez azpiko 100 m hesietako Europako txapelduna izan zen. 2022an 12.51 segunduko denbora egin zuen, 1972tik gainditu gabe zegoen Europako 23 urtez azpiko errekorra hautsiz. 2022an Munichen jokaturiko Europako txapelketatan urrezko domina bat (100 m hesiak) eta zilarrezkoa (4x100 m) lortu zituen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Errekorrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* World Athletics wegbuneko informazioa
Lido (Venezia)

**Lido** 12 km-ko hondar barra luze bat da, Venezian kokatua, Italiako iparraldean, non 20.000 biztanle inguru bizi diren. Irailero, bere Kongresu Jauregian, Nazioarteko Zinemaldia ospatzen da. Turismo gune garrantzitsua da.

## Izena 
Uharte honi izena ematen dion Lido terminoa, aire zabaleko igerileku mota jakin bati erreferentzia egiteko erabiltzen da, bereziki Britainia Handian, baita gurutzaontzi batean estalki mota bat izendatzeko ere. Italiako kostaldeko herri askoren toponimoaren lehen zatia ere bada.

## Geografia 
Uhartean hiru leku garrantzitsu daude. Lidok berak, iparraldean, non Nazioarteko Zinemaldia ospatzen den eta non Grand Hotel des Bains, Veneziako Kasinoa eta Grand Hotel Excelsior dauden. Malamocco, erdian, arrain freskoko jatetxe atseginengatik nabarmentzen dena. Garai batean Veneziako duxaren egoitza izan zen. Eta Alberoni, hegoaldeko muturrean, golf-zelai bat dagoen lekuan. Uharteak aireportu txiki bat ere badu.

### Hondartzak 
Itsaso Adriatikora begira dagoen irlaren aurpegian hareazko hondartza batzuk daude, baina gehienak inguruko hoteletakoak dira. Hotel horien artean daude lehen aipatutako Excelsior eta Des Bains, Thomas Mannen *Herioa Venezian* (1912) eleberriaren agertokia. Hondartza horiek pribatuak dira, baina iparraldean eta hegoaldean bi hondartza publiko handi daude. Adriatikoko ura nahiko beroa eta garbia da, haurrentzat aproposa.

## Historia 
1202an, Laugarren Gurutzadaren hasieran, dozenaka mila gurutzatu babesten ziren kanpamendu bat izan zen, veneziarrek blokeatzen zituztenak uhartea uzteko behar zituzten veneziar ontziak ordaindu ezin zituztenean.

Uharteko kasinoa itxi berri dute. Neguan Veneziako Ca 'Vendramin Calergira eramaten zen.

## Ondarea 
Lidoko kultura-intereseko auzo bakarra San Nicolo da, iparraldean dagoena. Monasterioa eta San Nicolo eliza (1044) edo Juduen Hilerria (1386) bisita daitezke.

Uhartearen bihotzean Santa Maria Elisabetta Viale Handia dago, gutxi gorabehera 700 metro luze den kale zabala. Turistentzako hotelak, dendak eta jatetxeak daude bertan.

## Lidon jaiotakoak 
* Gualtiero Galmanini (1909-1976), arkitekto eta diseinatzailea.

## Iruditegia 

Image:
El Lido de Venècia.JPG|Panoramika.
LIDO - SM Elisabetta.jpg|Santa Maria Elisabetta eliza.
1994-07-16 Benátky (Venezia) - (14).jpg|Santa Maria Elisabetta Viale Handia.
Grand Hotel Excelsior (Lido di Venezia) 03.jpg|Grand Hotel Excelsior.
L00 351 Via Antonio Loredan.jpg|Kanal bat Lidon.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
* :https://www.visitlido.it Webgune turistikoa.]
* :Lidoren mapa.
Souris (behia)

**Souris**, 1990eko urriaren 15ean jaioa eta 2006ko irailaren 14an hila, Herens arrazako behien artean borrokarako erabilitako behi bikainena kontsideratzen da. 

Herens behi-borroketako txapeldun kantonala izan zen 1996, 1997 eta 1998an. Chablais valaisan eskuakldean jaioa, Uvrierren ustiategi batean bizi izan zen. Claude Pachoud albaitariaren arabera, Sourisek benetako borroka-taktika erakutsi zuen behi bat izan zen, indar fisiko soilean oinarritu ordez borrokan egiteko gai zena.

Erosketa eskaintza ugariri uko egin ostean, Marie-José Jacquod jabeak, behiaren erretiroa iragarri zuen 1998ko kantonamenduko finalean hirugarren garaipena jarraian lortu zuen arratsaldean.

Souris disekatu egin zuten hil ondoren eta Siongo historia naturalaren kantonamenduko museoan dago ikusgai  .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naji al-Ali

**Naji al-Ali** (arabieraz: ﻧﺎﺟﻲ ﺍﻟﻌﻠﻲ), baita ere Nayi al-Ali edo Naji Ali gisa, jaiotzez Nayi Salim Hussain al-Ali (Galilea, 1936-Londres, 1987ko abuztuaren 29a) Palestinako marrazkilari ospetsua izan zen erregimen arabiarren eta Israelen kritika politikoagatik. Palestinako marrazkilari onena dela esan izan da, eta, ziurrenik, mundu arabiarreko marrazkilari ezagunena eta errespetatuena da. Londresen tiroz erail zuten.

## Handala 
[thumb|[Handala Bil'ingo horma batean margotuta.|ezkerrera]]Handala Naji al-Ali-k garatutako komiki-pertsonaia izan zen. Egunkari batean egunero argitaratzen zuen tiran agertzen zen eta Israelen okupazioaren lekuko izan zen: aurpegia ezagutzen ez zitzaion haur errefuxiatu palestinarra zen, beti bizkarrez. Handala ume bat da, txikia, iletsu samarra, oinak oinutsik eta arropak miazkatzen. Zaila da aurpegia ikustea, beti bizkarrez egoten baita. Horrela marrazten zuen Naji al-Alik Hanzala, bere pertsonaia nagusia. Hanzala Najiren ia bineta guztietan dago, mutu baina temati.

## Hilketa 
1987ko abuztuaren 29an, Palestinarrentzat sinbolo bat den Handala pertsonaiaren sortzaile **Naji al-Ali** marrazkilaria hil zuten erbestean, Londresen. Tiro bat jasota, hilabete koman egon zen. Hilketa sekula argitu ez bazuten ere, susmagarri nagusiak halako operazio ugari egin izan dituen Mossadeko agenteak ziren. Israeldar zein arabiar agintariekin kritiko, gatazka palestinarraren inguruko zinta satiriko gordinak egiteagatik zen ezaguna Naji al-Ali.

## Filma 
1991n, Atef el-Taieb zuzendari egiptoarrak marrazkilariaren izena zuen filma egin zuen, *Nagi el-Ali* alegia. Protagonistaren papera Nour el-Sherif aktore egiptoarrak egin zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Ikus, gainera 
* Handala

## Kanpo estekak 
* :https://web.archive.org/web/20120717075829/http://www.handala.org/(https://web.archive.org/web/20120717075829/http://www.handala.org/)
Frigyes Karinthy

**Frigyes Karinthy** (Budapest, 1887ko ekainaren 25a - Siófok, 1938ko abuztuaren 29a) hungariar idazle, kazetari eta itzultzailea izan zen.

Burgesiako familia batean jaio zen, judu jatorrikoa eta luteranismora bihurtua. Kazetari gisa hasi zuen bere ibilbidea, eta 1912an lortu zuen ospea, beste autore batzuen estiloko parodia literarioekin. 

Ipuinak eta H. G. Wells eta A. A. Milneren itzulpenak ere argitaratu zituen. Lehen Mundu Gerratik aurrera, bere literatura konprometituagoa bihurtu zen. Gulliver protagonista zuten bi eleberri argitaratu zituen 1916 eta 1921ean. Bere lan gehienak gizonen eta emakumeen arteko harremanen zailtasunari buruzkoak dira.

Sei bereizketa-mailak kontzeptu proposatu zituen. Teoria horretan oinarritzen ziren gizarte-sareak. Teoria horren arabera, munduko pertsona guztiak beste edozein pertsona konektatuta gaude gehienez sei pertsonako kate baten bidez (hau da, kateko bitartekari gisa sei pertsonarekin, gehienez ere).

## Lanak 
* Utazás a Merkurba, eleberria, 1898–1900
* Nászutazás a Föld középpontján keresztül, eleberria, 1902
* Így írtok ti, parodiak, 1912
* Esik a hó, ipuinak, 1912
* Ballada a néma férfiakról, ipuinak, 1912
* Együgyű lexikon, 1912
* Görbe tükör, 1912
* Találkozás egy fiatalemberrel, ipuinak, 1913
* Grimasz, ipuinak, 1914
* Két hajó, ipuinak
* Legenda az ezerarcú lélekről, ipuinak
* Beszéljünk másról, zirriborroak
* Ó, nyájas olvasó, zirtiborroak
* Aki utoljára nevet, zorriborroak
* Így láttátok ti, parodiak
* Tanár úr kérem, 1916
* Holnap reggel, antzezlana
* Utazás Faremidóba, eleberria, 1916
* Krisztus vagy Barabbás, ipuinak, 1918
* Bűvös szék, Drama, 1918
* Ne bántsuk egymást, Humoresken, 1921
* Hököm-színház, Szenen, 1921
* Jelbeszéd, ipuinak, 1921
* Gyilkosok, ipuinak, 1921
* Capillária, eleberria, 1921
* Kötéltánc, eleberria
* Nevető dekameron, saiakerak
* Ki kérdezett?, saiakerak
* Minden máskép van, zirriborroak
* Nem mondhatom el senkinek, poesia
* Hasműtét, ipuinak
* 100 új humoreszk
* Még mindig így írtok ti, literarische Karikaturen
* Barabás, ipuinak
* Nevető betegek
* Mennyei riport, eleberria, 1937
* Utazás a koponyám körül, 1937
* Üzenet a palackban, Gedichte, 1938 

## Kanpo estekak
Jean Batten

**Jean Gardner Batten** (Rotorua, 1909ko irailaren 15a &ndash; Palma Mallorcakoa, 1982ko azaroaren 22a) Zeelanda Berriko hegazkinlaria izan zen. 1930eko hamarkadan, distantzia luzeko hegaldi ugari egin zituen, besteak beste, Ingalaterratik Zeelanda Berrirako lehen bidaia, eta abiazioko emakume aitzindaritzat jotzen da, Amelia Earhart eta Amy Johnsonekin batera.

## Biografia 
### Hastapenak 
Jean Batten (bere jatorrizko izena «Jane» izan zen) 1909ko irailaren 15ean jaio zen Rotoruan, Zeelanda Berriko iparraldeko uhartean. Bere aita, Fred, hortzetako zirujaua zen, eta ama, Ellen (1876-1966), feminista eta aktorea. Beste mailegu bati esker, Havilland DH.60 biplaza bat (*Gypsy Moth*) erosi ahal izan zuen, bere lehen hegazkina.

## Sariak eta ohoreak 
* Hego Amerikara iritsi zenean, Hegoaldeko Gurutzearen Ordena lortu zuen, eta Errege Etxe bateko kide izan gabe, sari hori jasotzen zuen lehen pertsona bihurtu zen.

* 1936an, bakarka Ingalaterratik Zeelanda Berrira (jaioterria) egin zuen lehen bidaia 11 egunetan amaitu zuen. Rotoruako maoriar biztanleek *Hine-o-te-Rangi* («Zeruen alaba») titulua eman zioten.

* Gainera, urte horretan Britainiar Inperioaren Ordenaren (CBE) Komendadore eta Ohorezko Legio frantsesaren kide ere izendatu zuten.

* 1937an Australiara itzuli zen, Ingalaterrarainoko distantzia luzeko beste hegaldi bat osatzeko, oraingoan 5 egun eta 18 orduren buruan.

### Ondorengo bizitza 
thumb|327x327px|Jean Batten-en estatua Aucklandeko aireportuan.
Hegazkinlari gisa esperientzia handia izan zuen arren, Battenek ezin izan zuen borrokatu Bigarren Mundu Gerran, Britainia Handiko Aireko Errege Indarrak ez baitzuen emakumerik onartzen. *Air Transport Ayudary* zibilean ere ezin izan zen afiliatu, ez baitziotn utzi Cobrval Gullekin hegan egiten. Gatazkan egindako lan guztia Aurrezki Batzorde Nazionalak dirua biltzeko ekitaldiak aurkeztera mugatu zen. 1981ean Britainia Handiko Errege Aire Indarraren Londresko museoari eman zizkion oroitzapen, prentsa-ohar eta dokumentu guztiak, eta 1982ko azaroan Palma Mallorcakoan ezarri zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Souris (argipena)

**Souris** izenak hainbat adiera du:

Tokiak:

* Souris (Manitoba), Kanada
* Souris (Prince Edward Island), Kanada
* Souris (Ipar Dakota), Ameriketako Estatu Batuetan.
* Souris uhartea, Seychelles
* Souris ibaia, Kanada eta Estatu Batuen arrtean.

Bestelakoak:

* **Souris**, Herens arrazako behi borrokalari ezaguna Suitzan.
Herens

**Herens** izenarekin (alemanez *Eringer*) Suitzako Valaisko Val d'Hérens eskualdean hazten duten behi arraza bat da. Alpeetako abelgorri txiki eta adardun hauek beltz, marroi edo gorri ilun kolorekoak dira, askotan bizkarrezurrean marra argiago batekin. Behiak antolatutako behi-borroketan erabiltzen dira, erakargarri turistiko garrantzitsu bat dira Valaisen.

## Ezaugarriak 
Herens delakoa Europako ganadu arraza txikienetako bat da. Animaliak oso gihartsuak dira, bi sexuek adar sendoak dituzte. Alpeetako larre garaietara ondo moldatzen dira.

Zezenak normalean 125-134 cm-ko altuerara iristen dira, era 650-700 kg pisatu ohi dute. Behiak 118-128 cm-tara iristen dira eta 500-600 kg. pisuan. Behiak haragitarako hazten dira batez ere, baina hala ere 3.200 esne litro inguru ekoizten dituzte urtean. 

## Behi borrokak 
Herens arraza ezaguna da bere emeen oldarkortasun handiagatik. Udaberrian, behiak eta eme gazteak elkarren aurka borrokatzeko bost pisu-klasetan antolatutako "behien borrokaren tradizioan. Irabazleak prezio altuetan saltzen dira. 21. mendean, behi borrokak erakargarri turistiko garrantzitsu bat dira Valaisen.

erdian|thumb|360x360px|Herens behiak, borroka antolatuan.

Borroka hauetan inoiz nabarmendu den behi ospetsuenari Souris zeritzon izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zesar (argipena)

**Zesar** edo **César** terminoek hainbat adiera dituzte:

* **Zesar** izena eraman zuen lehen pertsonaia nagusia: **Julio Zesar**.
* **Zesar (titulua)**, Julio Zesarren ondoren Erronako enperadoreena.
* **Zesar zifratze-sistema** kriptografian.
* Zesartar ebakuntza edo zesarea.
* **Zesar**, César Álvarez Cañete komikilari espainiarraren luma-izena.

Cesar eran idatzita:

* **César Sariak**, Frantziako zinearen sariak.
* **César tigrea,** Donostian 1904an zezen batekin lehiatu ondoren hil zutena.
* **Cesar**, Kolonbiako departamendu bat.
* **Cesar ibaia**, Kolonbian.
* **Cesar** edo **Zesar entsalada**.
Ikus, halaber:

* **Zesarea (argipena)**
Kosmonautikaren Eguna

**Kosmonautikaren Eguna** ) Errusian eta beste estatu postsobietar batzuetan urtero apirilaren 12an ospatzen den eguna da. Polonian, esaterako, Hegazkintzaren eta Kosmonautikaren Nazioarteko Eguna () delakoa ospatzen da egun berean. 2011n Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 65. bilkuran ebatzi zen apirilaren 12a Giza Hegaldi Espazialaren Nazioarteko Eguna izan zedila Juri Gagarin erruso-sobietar kosmonautak egin zuen lehenengo giza hegaldi espaziala oroitzeko.

## Historia 
Oroitegun hau Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunean du jatorria eta 1962an ospatu zen aurrenekoz gizaki baten espazioratze aitzindariaren lehen urteurrena ospatzeko. Hala ezarri zuen Sobietar Batasuneko Sobiet Goreneko Presidiumak 1962ko apirilaren 9an, lehen urteurrena izateko 3 egunen faltan.

## Filatelia eta numismatika 

File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|SESBeko zigilua, Juri Gagarin, 1964
File:1967 CPA 3476.jpg|SESBeko zigilua,  Aleksei Leonov, 1967
File:1972. День космонавтики.jpg|SESBeko zigilua, 1972
File:The Soviet Union 1990 CPA 6193 stamp (Cosmonautics Day. 'Mir' space complex and cosmonaut).jpg|SESBeko zigilua, "Mir", 1990
File:Stamp of Kazakhstan 115.jpg|Kazakhstango zigilua, 1996
File:Stamp 2011 Gagarin (1).JPG|Ukrainako zigilua, 2011
File:RR5714-0010R.png|Errusiako oroitzapenezko txanpona lehen giza hegaldi espazialaren 50. urteurrena dela-eta, 2011

## Ikus, gainera 
* Giza Hegaldi Espazialaren Nazioarteko Eguna
* Juriren Gaua

## Kanpo estekak
Robert de Juilly

**Robert de Juilly** (Juilly &ndash; Rodas, 1377ko uztailaren 29a) Jerusalemgo San Joanen Ordenako 31. maisu handia izan zen 1374tik hil zen arte.

Frantziar nobleziako kide, Jerusalemgo San Joango Ordenan sartu zen, eta Frantziako Hizkuntzako priorra hautatua izan zen. Karlos V.a erregearen hainbat kontseilutako kide izan zen, eta laguntzak Parisko hiribildura zuzendu zituen. 1374an, Ordenako maisu handi bat hautatu zuten, eta 1375eko urtarrilean, Brindisin ontziratu zen, Rodaserako norabidean.
Ivana Andrés

**Ivana Andrés Sanz** (Aielo de Malferit, Valentzia, 1994ko uztailaren 13a) valentziar futbolaria da. 2020az geroztik defentsan jokatzen du Espainiako Lehen Mailako Real Madril Futbol Klubeko emakumezkoen taldean. Bere jaioterriko Valentzian hezia, Eskola Alemanean sartu zen, Valencia Féminas Club de Fútbol izan baino lehen. 2020an, Real Madril Club de Fútbol taldean fitxatu zuen, eta talde horretako kapitaina da.

2015etik, nazioartekoa da Espainiako selekzioarekin, eta haren beheko kategoriekin Europako txapelduna izan zen 2010ean eta 2011n, 17 urtez azpikoen kategorian. 

2023ko Emakumezkoen Munduko Futbol Txapelketan Espainiako selekzioaren partaide eta kapitaina izan zen Australian eta Zelanda Berrian. Espainiako emakume futbolariek bere historian lehen aldiz Munduko Txapeldunak izatea lortu zuten finalean Ingalaterrari irabazita. 

## Ibilbidea 
Herriko Aielo CF taldean hasi zen futbolean. 2007-2008 kanpainan Deutschen Sportverein (DSV) eskolan sartu zen —Alemaniako Club Deportivo Alemán - Colegio Alemán gisa gaztelaniaz— (Valencia Féminas Club de Fútbol taldeko beheko kategoriez osatua), eta 2009-2010 denboraldian Valentziako lehen emakume-taldera iritsi zen. 

Ivana Espainiako Selekzioarekin aritu da 16 urtez azpiko, 17 urtez azpiko eta 19 urtez azpiko mailetan , eta, adin txikikoa izan arren, palmares handia du: bi aldiz 17 urtez azpikoen Europako txapelduna Suitzan; 2010. urteko 17 urtez azpikoen munduko txapelketan brontzezko domina Trinidad eta Tobagon, eta 19 urtez azpikoentzako Europako txapelketa. 

Ivana Andrés baloiaren ateraldiengatik eta defentsa seguruarengatik nabaritzen da.

### Selekzioan 
2015eko ekainean, Emakumezkoen Selekzio Absolutuan sartu zen, eta Kanadako Munduko Txapelketarako,  2019ko Frantziarako eta 2023ko Australia eta Zeelanda Berrirako Munduko Txapelketarako deitutako 23 jokalarietako bat izan zen.

## Estatistikak 
### Taldeak 
Egiaztatu daitezkeen alderdiak adierazi dira. 2005etik 2009ra, Deutschen Sportverein (DSV) Eskola Alemaniarreko kide izan zen —Club Deportivo Alemán - Colegio Alemán de Valencia—, 2009an Valencia Club de Fútbol fundazioarekin hitzarmen bat sinatu baino lehen; horren ondorioz, bere talde femeninoa izan zen.'** ***Oharra:*' 2022ko abuztuaren* 21ean *jokatutako azken partidara eguneratua*.link=Archivo:Soccerball_current_event.svg|20x20px

### Selekzioan 

*Iturriak: UEFA - BDFutbol - NostreSport Valencia - SoccerWay - World Football - SoccerDonna.''

#### Azken faseetako partaidetzak 
[thumb|300x300px|[Ivana Andrés, 2021]]

## Palmaresa 
## Bizitza pribatua 
Ivana Andrés Anabel Morenorekin ezkonduta dago 2022ko ekainetik.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskatoia immanentizatzea

Teoria politikoan eta teologian, **eskatoia immanentizatzea** munduan baldintza utopikoak sortzeko eta Lurrean Zerua sortzeko saiakerei erreferentzia egiten dien esaldia da, gehienetan gutxiesgarria. Teologikoki, sinesmena postmilenialismoaren antzekoa da, 1880–1930 aldiko Ebanjelio Sozialean islatzen den bezala, bai Bigarren Esnatze Handiaren baitako abolizionismoaren antzeko erreforma-mugimendu protestanteetan ere, 1830 eta 1840 urteetan.

## Jatorria 
Esaldiaren erabilera modernoa Eric Voegelinekin hasi zen 1952an *The New Science of Politics* argitaratu zuenean. William F. Buckley bozeramaile kontserbadoreak Voegelinen esaldia zabaldu zuen: "Ez immaniteziatu eskatoia!" Buckley-ren bertsioa Askatasunaren Aldeko Amerikar Gazteak talde kontserbadoraren eslogan politiko bihurtu zen 1960ko eta 1970ko hamarkadetan.

Voegelinek antzekotasun batzuk identifikatu zituen gnostizismo zaharraren eta teoria politiko moderno batzuek —batez ere komunismoak eta nazismoak— izandako sinesmenen artean. Bere ustez, bultzada gnostikoaren erroa gizartean konkordiarik eza zegoela sinistea zen, munduko nahaste eta gaizkiaren ondorioz. Bere ustez, bi efektu zituen:

* Munduko desordena transzenditu daitekeela intuizio, ikasketa eta ezagutza aparta izanik. Honi *Espekulazio Gnostikoa* deitu zion, gnostikoek gnosis deituko zutena. 
* Espekulazio hori egi bilakatzeko politika bat garatzeko desira, edo Voegelinek eskatoia immanetizatzea deituko zuena, historiako uneren batean Zerua Lurrean ezarriz. 

Voegelinek gnostizismoari buruz egindako lanaren pasarterik aipatuetako baten dio: "historian *eidos*aren arazoa, beraz, agertzen da Kristauen transzendentzia immanetizatzen denean. Eskatoiaren hipostasis immanetista hori, hala ere, falazia teoriko bat da".

## Kristautasuna 
Luterotarren Kondordiaren Liburuak zuzenean arbuiatzen du eskatoi immanentizatu baten ideia, eta gaitzetsi egiten du sineste hau: "hildakoak berpiztu baino lehen, errukitsuek munduko erresumaren jabetza hartuko dute, eta jainko-gabedunak nonahi izango dira ezabatuak".

*Eliza Katolikoaren Katekismoak* aipamen zeiharra egiten dio 676. artikuluan eskatoia immanentizatzeko nahiari.

XII. mendearen amaieran, Joachim de Fiorek zorigaiztoko abenturazale baten etorrera teorizatu zuen, justu denboraren amaiera baino lehen. Immanentizazio osoa ez den arren, Joachimek bidea ireki zuen eskatoia denboran aurreratzeko.

## Interpretazio politikoak 
Gaur egungo terminologian, prozesua "eskatoia azkartzea" edo "apokalipsia areagotzea" bezala deskribatu ohi da. Alde horretatik, milenarismoarekin eta milenialismoaren kristau-forma espezifikoarekin zerikusia duen fenomenoa da, Estatu Batuetako ebanjelikoen artean bereziki ezaguna den Biblia Kristauaren Errebelazioaren Liburuaren irakurketa partikularrean oinarritzen da.

## Ikus, gainera 
* Azelerazionismo
* Apokaliptizismo
* Mileniarismo
* Potentzia eta egintza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rolf Järmann

**Rolf Järmann** (Arbon, 1966ko urtarrilaren 31-), Suitzako txirrindulari ohia da, profesionala 1987tik 1999ra.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Noura Hussein

**Noura Hussein** (; Gezira estatua, Sudan, 1998) sudandar emakumea da. 2018ko maiatzaren 10ean, heriotza zigorra ezarri zioten senar bortxatzailea hiltzeagatik, bidezko defentsa zen arren. Nazioarteko iritziaren eraginpean, espetxe-zigorra ezarri zioten, eta 2021ean espetxetik atera zen. 15 edo 16 urte zituela, familiak derrigorrezko ezkontza antolatu zion. Ihes egin zuen eta hiru urtez izebaren etxean bizi izan zen, baina familiak harrapatu eta ezkontzera behartu zuen zeremonia publiko batean. Sexu harremana izateari uko egin zuen, baina senarrak bost egun geroago bortxatu zuen, ohean mantentzen zuten familiako kideen laguntzarekin. Nouraren testigantzaren arabera, ganibeta jarri zuen burkoaren azpian. Senarraren familiak ez zion barkatu nahi izan, ezta diru-konpentsazio batekin ere, epaileak aholku hau eman arren, eta 2018ko ekainean, bost urteko espetxe-zigorra eta 337.000 sudandar librako isuna (16.000 euro inguru) ezarri zizkioten Sudango Unibertsitate Irekian, baina ezin zituen ikasketak ordaindu. Askatu ostean, ikasketak amaitu eta lehengusuarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haleakalāko Behatokia

**Haleakalāko Behatokia** (), **Haleakalāko Altitude Handiko Behatokia** () ere deitua, Maui uharteko Haleakalā sumendi ez aktiboan dagoen behatoki astronomikoa da. Hawaii uhartedian eraikitako ikerketa astronomikorako lehen behatokia da. Haleakalā sumendiaren gailurraren gainean dago, 3.000 metro baino gehiagoko altueran, eta behaketa astronomikorako baldintza bikainak ditu bertan. Gunea Hawaiiko Unibertsitateko Astronomia Institutuarena da. Institutu horrek hainbat instalazio zuzentzen ditu eta lursail batzuk beste erakunde batzuei alokatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mutil Neska Txakur Katu Sagu Gazta

**Mutil Neska Txakur Katu Sagu Gazta** — Jeff Harter eta Cloudco Entertainment-en jatorrizko kontzeptu batean oinarritutako animaziozko telesail bat da. Jérémy Guiter-ek 1. denboraldia zuzendu zuen, eta Matthieu Giner-ek 2. denboraldira. Telesaila estatubatuarra da. -Cloudco Entertainment, WatchNext Media eta Kavaleer Productions-en arteko koprodukzio frantziar-irlandarra, eta Gulli, Canal J, BBC, RTÉ eta De Agostini Editore S.p.A.-ren parte-hartzearekin ekoiztua. Ikuskizuna hasiera batean Erresuma Batuan estreinatu zen CBBCn urrian. 2019ko 31, animaziozko seriea euskarara bikoiztu eta ETB 3n eman zuten.
## Kanpo estekak
1966ko Nafarroako Itzulia

**1966ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko VII. ekitaldia izan zen. Urte honetan, sei etapaz osatu zen Itzulia (lehenengoa eta hirugarrena bi sektoreetan bananduak), ibilbidea Tuteran hasi eta bukatu zen. 

## Taldeak
* Kas
* Fagor
* Ferrys
* Mantova
* Zeus-Karpy
* Arenal Rayo Pripps
* Estrada Butano
* Vinos Olmedo
* Labadie 
* Coenod Boreal 

## Etapak  
## Sailkapen nagusia 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castelao Domina

**Castelao Domina** () izaera zibileko kondekorazioa da, Galiziako Xuntak, Galiziako Gobernu autonomikoak, emandakoa. Obra artistikoa, literarioa, intelektuala edo beste edozein motatako galiziar pertsonalitate baten lana saritzen du. 

1984an sortu zen, urte horretako ekainaren 28an Castelaoren gorpuzkiak Galiziara itzuli zirenean. Dominan, latinez, hau irakur daiteke: "Deus fratesque Gallaeciae", euskaraz, "Jaungoikoa eta galiziar anai-arrebak".  

## Saridunak 
:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paranalgo Behatokia

**Paranalgo Behatokia** () Txilen dagoen behatoki astronomikoa da, guztira 24 teleskopio dituena. Hegoaldeko Behatoki Europarrak (, ESO) behatokia kudeatzen du.

Cerro Paranal mendian dago, Txileko Atacama basamortuan, Taltal komunan hain zuzen ere. 2008ko *Quantum of Solace* filma bertan filmatu zuten.

## Deskribapena 
Paranalgo Behatokiaren sistema nagusia Very Large Telescope (VLT) delakoak osatzen du, 8,2 m-ko lau teleskopio dituena. Lau teleskopio nagusi horiek argia konbinatu dezakete bosgarren tresna bat erabiltzeko: Very Large Telescope Interferometer (VLTI). Teleskopio hauek mapudungunetik hartutako izenak dituzte: Antú (Eguzkia), Kueyén (Ilargia), Melipal (Hegoaldeko Gurutzea) eta Yepún (Artizarra). 

Gainera, 1,8 metroko lau Auxiliary Teleskope (AT) ditu, teleskopio nagusiak beste proiektu batzuetan erabiltzen ari badira VLTIri gehitu ahal zaizkionak, 2,5 metroko VLT Survey Telescope (VST) eta 4 metroko Visible & Infrared Survey Telescope for Astronomy (VISTA), zeruko eremu zabalak modu uniformean aztertzeko ikuseremu zabalekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Sillako Behatokia

**La Sillako Behatokia** () Txilen dagoen behatoki astronomikoa da, guztira 18 teleskopio dituena. Horietako bost Hegoaldeko Behatoki Europarrak (, ESO) eraiki zituen, eta beste batzuk, berriz, ESOk kudeatzen ditu. Behatokia hego hemisferioko handienetakoa da.

## Deskribapena 
La Silla 2.400 metroko mendia da, Txileko Atacama basamortuarekin muga egiten duena. Coquimbo eskualdeko La Serena hiritik 160 kilometro ipar-ekialdera dago, La Higuera komunan hain zuzen ere.

Hasiera batean Cinchado bezala ezagutzen zen, baina gerora bere formagatik La Silla (zaldi-zelari bati erreferentzia eginez) izena hartu zuen. Edozein argi-kutsaduratik isolatuta dago. La Silla ESOk Txilen kudeatzen dituen behatokietako bat da.

Bere instalazioetan munduko espektrografo modernoenetako bat dago: HARPS( **H**igh **A**ccuracy **R**adial velocity **P**lanet **S**earcher) deitua eta exoplanetak behatzea helburu duena. Behatoki astronomiko honetan funtzionatzen duen beste tresna nabarmen bat gamma izpien kimuen hurbileko detektagailu optikoa eta infragorria (, GROND) da, 2,20 metroko teleskopio batean instalatuta dagoena.

La Sillako Behatokian dauden hiru teleskopio nagusiak hauek dira:
* 3,5 metroko diametroa duen NTTa, Ritchey-Chrétien diseinua duen altazimutal motako armazoi baten gainean dagoena. Bere tresnak ESOko Faint Object Spectography and Camera 2 (EFOSC-2) eta Son Of Isaac (SOFI) dira.
* 3,6 metroko teleskopioak, quasi-Ritchey-Chrétien diseinu bat eta ekuatore-armazoi klasiko bat dituena; hau 1977tik operazioetan dago eta datu astronomiko ugari sortu ditu, batez ere HARPS tresnarekin exoplanetak bilatzean.
* 2.2 metrokoa, 1984ko hasieratik operazioetan egon dena eta Max Planck Gesellschaft-ek ESOri egindako mailegu mugagabean dagoena.

Teleskopio horien kudeaketa eta mantentzea ESOren ardurapean daude. Hiru teleskopio horiez gain, gehiago dira erakundeko kide diren herrialdeek modu pribatuan operatzen dituztenak, eta beste batzuk ez-aktibo daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Mayoral Márquez

**Julia Mayoral Márquez** (Santa Amalia, Badajoz, 1902ko maiatzaren 15a &ndash; Merida, Badajoz, 1983ko martxoaren 20a) espainiar maistra eta politikaria izan zen, Espainian alkate kargua hartu zuen lehen emakumeetako bat.

## Biografia 
Madroñero kalean jaio zen, Santa Amaliako 6an. Han bizi izan zituen lehen urteak eta lehen hezkuntza ikasi zuen. Ondoren, Badajozko Eskola Normalean Irakasle-ikasketak egin zituen eta Lehen Hezkuntzako Irakasle titulua lortu zuen. Irakaskuntzako oposizioak prestatu eta gainditu zituen, eta horiei esker, plaza bat lortu zuen Alangen, 1933ko urtarrilaren 26an jabetu zen postuaz.

Han, tokiko bizitza politikoan sartu zen; udal-batzorde kudeatzaileko kide gisa hartu zuen kargua, 1931ko apirilaren 5eko hauteskundeen ondorioz aldarrikatutako Udalbatzaren ordez, eta, ondoren, presidente izendatu zuten (alkatea). Kargu hori 1933ko maiatzaren 9ra arte bete zuen, 1933ko apirilaren 23ko hauteskundeen ondoren, Udalbatza berriak ordeztu zuenean. Heraldo Extremeño egunkariak honela eman zuen albistearen berri:*Alangeko alkate aukeratu zutenean, Julia Mayoral andereño kultua, probintziako gobernadore zibila, Cenamor jaunak, karguaren jabetza eman zion, eta hitza herriari zuzendu zionean, Extremadurako emakumea eta Errepublika goraipatu zituen, emakumeak politikan esku hartzea ahalbidetu baitzen.*Haren izendapenaren ondorioz, eztabaidak sortu ziren orduko prentsan, ez alkate gisa egindako lanagatik, baizik eta alkatetzara emakumeak heltzearen alde eta kontra zeudenen artean sortutako liskarrengatik. Bere agintaldian tabernak gaueko hamarretan ixteko agindu zuen eta nekazarien langabeziaren arazoa konpontzeko lan egin zuen. Dagoeneko desagertuta dagoen egunkari batean erregistratu zituen alkate gisa izandako gorabehera guztiak. Alangeko etaparen ondoren, Villagonzalon egin zuen lan irakasle bezala eta, azkenik, Meridan. Han ezagutu zuen Adrián Segura, Correos-eko burua. Harekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituen (Eduvigis, José, Adrián eta Antonio). 1983ko martxoaren 20ko goizaldean hil zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Extremadura en la historia: Julia Mayoral Márquez. SER irrati katea.
María Josefa Cerrato Rodríguez

**María Josefa de los Reyes Cerrato Rodríguez** (Arroyo de San Serván, Badajoz, 1897ko urtarrilaren 6a &ndash; Calamonte, Badajoz, 1981eko apirilaren 30a) albaitaria izan zen. Aitzindari izan zen arlo horretan. Espainian albaitaritzako unibertsitate-titulua lortu zuen lehen emakumea izan zen, eta Europako hirugarrena. Bere ikasketak bikain egin zituen, eta 1925ean Kordobako Albaitaritza Eskola Berezian titulua lortu zuen, gaur egungo Kordobako Albaitaritza Fakultatean.

## Biografia 
María Josefaren familiak herriko errementegia kudeatzen zuen, eta garai hartan nahitaezkoa zen negozio hori albaitari batek zaintzea. Aitona eta aita albaitariak izan ziren, eta ama maistra, baina aita erretiratzean, neba, familiako negozioan nagusi zenak, ez zuen albaitari ikasketarik eta itxi egin beharko zukeen albaitaririk ezean. Aitak María Josefa animatu zuen unibertsitatean matrikulatzera, albaitari-titulua lortzeko. Garai hartan, emakumeek debekatuta zuten karrera hori ikastea, eta, beraz, 1923an, Maria Josefak Instrukzio Publikoko Ministerioaren baimen berezia lortu behar izan zuen. Baimen horretan, bere gaitasun fisikoak bermatzen zituen ziurtagiri medikoa ere gehitu beharra izan zuen.

Madrilgo Kontserbatorioan solfeo ikasketak egin zituen, batxilergoa Badajozen eta bertan lortu zuen Irakasle Titulua. Esparragosa de los Lares-en maistra-lanpostua lortu zuen oposizioetan, baina, geroago, eszedentzia eskatu zuen Sevillako Unibertsitatean sartzeko prestatzen hasteko. Farmaziako lehen hiru kurtsoak egin zituen Granadako Unibertsitatean. Kordobako Albaitaritza Eskola Berezian ikasle libre gisa matrikulatu zen 1924an eta lizentziatura 1925eko ekainaren 6an lortu zuen. 1926ko otsailaren 16an Badajozko Albaitarien Elkargo Ofizialean eman zuen izena. Albaitari-karrera amaitu ondoren, Santiagora joan zen, eta han Santiagoko Unibertsitateko Farmaziako gainerako ikastaroak egin zituen. Ez zen lehena izan Albaitaritzan matrikulatzen, Justina González Morilla Maria Josefa baino lehenago matrikulatu baitzen Leongo Unibertsitatean, baina 1928an amaitu zuen karrera. Maria Josefak lehenago amaitu ahal izan zuen, Farmazian gainditutako irakasgai batzuk baliozkotu baitzitzaizkion.

Kalamonteko albaitari, maisu eta farmazialari lanetan aritu zen 1926tik 1967ra bitartean.

## Omenaldiak 
* Espainiako lehen albaitari-emakumearen albistea *Andaluzia ilustratua* aldizkariko ohar grafikoen atalean agertu zen. Aldizkari hori Kordoban argitaratu zen, 1925eko ekainean, eta *Revista de Higiene y Sanidad Pecuarias* aldizkariaren 1925eko 80. alean.

* Kalamonten, 1975eko maiatzean, kale bat eskaini zioten. 
* 1967an erretiroa hartu ondoren, Badajozko Albaitarien Elkarte Probintzialak Albaitaritzako Urrezko Domina eman zion. 
* 1978an, Albaitari Titularren Elkarteak omenaldia egin zion Meridan. 
* 1979an Albaitarien Emazteen Elkarteko ohorezko lehendakari izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoom (argipena)

**Zoom** izan daiteke:
* Zoom, zinema edo argazki kameraren objektibo mota;
** Zoom digital, teknika digitala;
* Zoom, bideokonferentziak egiteko software-programa;
* Zoom (komikia), DC Comicsko superbilaua;
* *Zoom*, 2006ko filma;
* Zoom TV, kolonbiar telebista-katea.
Wisdom (albatrosa)

***Wisdom*** munduko eraztundun hegazti zaharrena dela uste da, 21. mendeko lehen laurdenean ezagutzen direnen artean bederen. Laysan albatros eme bat da, gutxienez 70 urte dituena. Urtero itzultzen da Pazifikoko Midway uharteetako puntu batera, Papahānaumokuākea naturgunera.

Midway uharteetan 1956. urtean, Chandler Robbins ornitologo estatubatuarrak eraztundu zuen. Laysan albatrosak lehen aldiz 5 urterekin ugaltzen direnez, gutxienez 70 urteko adina (2021etik aurrera) kalkulatzen zaio txoriari. Bizi-itxaropen arrunta 50 urte ingurukoa dute.

Albatrosak monogamoak dira. *Akeakamai* bere bikote arrarekin, *Wisdom-ek* txita ugari hazi ditu 2012az geroztik, ziurrenik 30 eta 36 urte inguru bere bizitzan. Horren aurretik, ziurrenik, beste bikotekide batzuk izan zituen bizirik iraun zutenak.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoom

**Zooma** zinema edo argazki kameraren objektibo mota da, kamera mugitu gabe plano zabal batetik lehen plano batera pasatzea ahalbidetzen duena. Zoom-ratioa bost handipen baino handiagoa denean, *superzoom* esaten zaie. Zoom motorduna bada, kamera trinkoen eta bideo-kameren kasuan bezala, *power zoom* deitzen da.

## Zoom optiko eta digitala 
Zoom optikoa irudiaren hurbilketa handitu edo gutxitzen duen objektibo mota bat da, argazki- edo bideo-kameraren lenteak erabiliz, foku-distantzia aldatuz eta koadroa subjektuarekin itxiz. Optikari esker, zoom mota horrek objektuarekiko benetako hurbilketa lortzen du, eta ez du irudia digitalki erreproduzitu behar, zoom digitalaren kasuan gertatzen den bezala. Kameretan benetan garrantzitsua den zoom bakarra da, eta, beraz, garestiena da ekoiztea.

Zoom digitala argazkiaren zati bat izan ohi da, marjinen zati bat kendu egiten da, irudiaren erdiko zatia handituz. Horretarako sentsorearen zati bat baino ez da erabiltzen, eta horrek esan nahi du pixel gutxiago erabiltzen direla eta, beraz, irudiaren kalitatea murrizten dela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Condomina estadioa

**La Condomina estadioa** Murtzian dagoen futbol-estadioa da. Bere jabea Murtziako Udala da. 6014 ikuslerentzako lekua du, eta 1924ko abenduaren 25ean inauguratu zuten. Futbolarientzako bi aldagela, epaileentzako aldagelak eta prentsa-aretoa ditu. Bertan, kirol-ekitaldiez gain, kontzertuak, galak, ikuskizunak eta hainbat eta hainbat ekitaldi egin dira. Estadioa, kokapenagatik eta bertara erraz iristeagatik, horretarako egokia baitzen. Real Murcia, Ciudad de Murcia eta UCAM Murcia futbol taldeen etxeko egoitza izan zen. 2020an BeSoccer enpresak eskubideak erosi eta, harrezkero, BeSoccer La Condomina da.

## Kanpo estekak
Ikusangelu

right|thumb|260px|Kamera baten ikusangeluak diagonalak, horizontalak eta bertikalak izan daitezke.
**Ikusangelua** objektibo batek hartzen duen ikuspegi-eremua da. Adibidez, teleobjektibo bat erabilita ikusangelu txikiagoa izango dugu objektibo arrunt bat erabilita baino.

Kamera baten ikusangelua irudiak erregistratzen duen azaleraren tamainaren (pelikula edo sentsorea) eta foku-luzeraren araberakoa da. Irudiak erregistratzen duen azaleraren hainbat dimentsio erabil daitezke ikusmen-angelua definitzeko:
* horizontala
* bertikala
* diagonala (ohikoena argazkilaritzan)

Taula honek ikusangelu diagonalak, horizontalak eta bertikalak erakusten ditu, gradutan, irudi zuzenak sortzen dituzten lenteetarako, 36 mm × 24 mm-ko formatuarekin erabiltzen denean:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Objektibo angeluhandi

Argazkigintzan, **objektibo angeluhandia** foku-distantzia normalarena baino txikiago objektiboa duena da, giza ikusmenarena baino ikusangelu handiagoa duena. Ikuspegi panoramikoetarako erabiltzen dute, hala nola paisaietarako, fotokazetaritzarako eta beste sormen-proiektu batzuetarako.

Objektibo horien ikuspegi-angeluak 60 eta 180° bitartekoak dira. 35 mm-ko kameretarako foku-distantziak 18 eta 35 mm artekoak dira. Foku-luzera finkoko objektibo angeluhandien kasuan, argitasuna handia izaten da, baita f1.4rakoa ere (ikus irekidura eta f zenbakia).

## Ezaugarriak 
Era horretako objektiboekin lortzen dugu:
* Objektuen perspektiba puztea, eta, argazkilaria motibora hurbiltzen denean, lerroen distortsio nabarmenagoa eragitea. Ezaugarri hori arkitektura-argazkigintzan erabiltzen dute eskuarki, giza eraikuntzen handitasuna agerian uzteko, angelu handi batekin hurbiletik kontrapikatua hartuz.
* Eremu sakontasun handiagoa argazkigintzan; horregatik erabiltzen dute paisaien argazkigintzan, eta garrantzi handikoa izaten da distantzia laburrera elementu asko erretratatzea.
* Distantzia txikiagotik eszena-zati handiagoa hartzea (ikusangelu handiagoari esker); horri esker, argazkilariak objektu handien argazkiak hartu ahal izango ditu distantzia laburretatik. Horregatik, oso ohikoa da barrualdeko argazkigintzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zoom digital

[thumb|250px|Konparazioa: zoom digitala erdiko irudian erabili dugu, eta [zoom optikoa, berriz, beheko irudian.]]

**Zoom digitala** argazki- edo bideo-irudi baten ikusangelua murrizteko metodo bat da. Zoom-mota hori elektronikoki lortzen da jatorrizkoaren ratio bera duen irudi bat ebakitzean,  eta normalean emaitza interpolatuz. Ez da beharrezkoa kameraren objektiboan doikuntzak egitea, eta prozesu honekin ez da bereizmen optikorik irabazten.

Interpolazioak irudiko pixelen jatorrizko antolamenduari eragiten dionez, zoom digitala, kasu askotan, irudiaren kalitaterako kaltegarritzat jotzen da. Hala ere, zoom honen eragina, batzuetan, irudia eskuz ebakitzean eta postprodukzio-prozesuan interpolatzean lortutakoa baino hobea da. Hau da, kamerak interpolazioa aplika dezakeelako irudia konprimitu aurretik, horrela beste modu batera gal litezkeen xehetasun txikiak mantenduz. Fitxategiak RAW formatuan gordetzen dituzten kamerentzat, ordea, postprodukzioan birdimentsionatzeak zoom digitalaren emaitza berdinak edo handiagoak ematen ditu.

Argazki-kamera digital batzuek eta telefono mugikor gehienek zoom digitala baino ez dute, benetako hurbilketa-lenterik gabe. Beste kamera batzuek zoom objektiboak dituzte, baina zoom digitala aplikatzen dute foku-distantziarik handiena lortu dutenean. Kamera profesionalek, oro har, ez dute zoom digitalik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro Paranal

**Cerro Paranal** Txileko Antofagasta eskualdean dagoen mendia da, Atacamako basamortuaren parte dena. Antofagastatik 120 km hegoaldera dago, eta Taltaldik 80 km iparraldera, 12 km barnealdera. Kostaldeko Mendikatearen parte da. Ezaguna da, bertan baitago Hegoaldeko Behatoki Europarrak operatutako Paranalgo Behatokia.

Bere kokapenako atmosfera- eta klima-egoera bikainagatik aukeratu zuten, bai eta argi artifiziala eta hauts esekia duten eremu zalapartatsuetatik urrun egoteagatik ere; faktore horiek zaildu egingo zituzten behaketak.

## Kanpo estekak