open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2021eko Flandriako Tourra

**2021eko Flandriako Tourra** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 105. edizioa izan zen. 2021eko apirilaren 4an egin zuten Anberes eta Oudenaarde artean, 254,3 kilometroko ibilbidearekin. Ibilbidean 19 mendate igo zituzten. Proba UCI World Tourren zati izan zen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Kanpo estekak
Ísafjarðardjúp

**Ísafjarðardjúp** ( ahoskatua; ) fiordo zabala da, Islandiako Vestfirðir eskualdean kokatuta dagoena. Ísafjörður hiria fiordotik gertu dago.

120 kilometroko luzera eta 20 kilometroko zabalera du. Bere barnean hainbat fiordo eta badia hartzen ditu, hala nola Bolungarvík, Skutulsfjörður, Álftafjörður, Seyðisfjörður, Hestfjörður, Skötufjörður, Mjóifjörður, Vatnsfjörður, Reykjarfjörður edota Ísafjörður. Iparraldean Hornstrandir penintsula hustua du (non Jökulfirðir eta Kaldalón fiordoak dauden). Zenbait uharte ere baditu, nagusienak Æðey, Vigur eta Borgarey direlarik.

## Kanpo estekak
Jean-Baptiste Isabey

**Jean-Baptiste Isabey** (Nancy, 1767ko apirilaren 11 &ndash; Paris, 1855eko apirilaren 18a) frantziar margolaria izan zen.

Hemeretzi urterekin Jacques-Louis David margolariaren ikasle sartu zen. Erreginaren eta beste noble frantses batzuen enkarguak jaso zituen, eta hurrengo agintari frantsesengandik jasotzen jarraitu zuen 1855ean hil zen arte. Napoleon eta Josefina ere bere patroiak izan ziren, eta koroatzearen zeremoniaz arduratu zen. Luis XVIII.a Frantziakoaren erretratua egin zuen eta Karlos X.a Frantziakoaren koroatzea prestatu zuen. Uztaileko monarkiak errege bildumen arduradun izendatu zuen eta Napoleon III.ak pentsio bat eta Ohorezko Legioa eman zizkion.

Eugène semea ere margolaria izan zen.

## Iruditegia 

GERARD Francois Jean Baptist Isabey Miniaturist With His Daughter.jpg|thumb|right|200px|Isabey alabarekin, 1795, François Gérard
Jean-Baptiste Isabey - Portrait of Christine Boyer.jpg|thumb|right|200px|Christine Boyerren miniatura
Napoléon-Malmaison Isabey 1801.jpg|*Portrait de Bonaparte à la Malmaison* (1801), marrazkia, Rueil-Malmaison.
Jean Baptiste Isabey - Napoleon Bonaparte - Google Art Project.jpg|*Napoléon Bonaparte* (1804).
Isabey - Costume de grand maître des cérémonies.jpg|*Costume de grand maître des cérémonies. Sacre de Napoléon*, Paris.
Isabey - Costume de colonel général des dragons et de colonel général des hussards.jpg|*Costume de colonel général du dragon et de colonel général des hussards. Sacre de Napoléon*, Paris.
Louis-Nicolas Davout (Isabey).jpg|*Louis-Nicolas Davouten erretratua (1808-1810), Rueil-Malmaison
Rueil-Malmaison Château de Malmaison Innen Marengo-Saal Tisch 1.jpg|Mariskalen mahaia (1808-1810), Rueil-Malmaison
Jean-Baptiste Isabey - Kaiserin Marie Louise.jpg|*Maria Luisa Austriakoa'' (1810)
Jean-Baptiste Isabey - Kaiser Napoleon.jpg|Napoleon (1810)
Adélaïde d'Osmond,comtesse de Boigne par Jean-Baptiste Isabey.jpg|Adèle d'Osmond, comtesse de Boigne (1810)
Carlos Gutierrez de los Ríos, I duque de Fernán Núñez.jpg|Carlos Gutierrez de los Ríos (1817)
Charles-Victor Prévost d'Arlincourt - Jean-Baptiste Isabey.jpg|Charles-Victor Prévost d'Arlincourt (1824)

## Kanpo estekak
Guadalupe Victoria

**José Miguel Ramón Adaucto Fernández y Félix**, **Guadalupe Victoria** bezala ezaguna (Tamazula, Espainia Berriko Erregeorderria, 1786ko irailaren 29a - Perote, Veracruz, Mexiko, 1843ko martxoaren 21a) mexikar militar eta politikaria izan zen, Espainiako Inperioaren aurka Mexikoko Independentzia Gerrako figura nabarmenetako bat izan zen. Mexikoko lehen presidentea izan zen; aurretik Durangoko diputatua eta Botere Exekutibo Goreneko kidea izan zen.

Presidente izan zen garaian, harreman diplomatikoak ezarri zituen Erresuma Batuarekin, Amerikako Estatu Batuekin, Erdialdeko Amerikako Errepublika Federalarekin eta Kolonbia Handiarekin; garai horretan ere, San Juan de Ulúa gazteluko azken espainiar indarrak garaituak izan ziren. Esklabotza abolitu zuen, Museo Nazionala sortu zuen, hezkuntza sustatu zuen, espainiarrak kanporatzeko legea ezarri zuen eta Ameriketako Estatu Batuekiko muga berretsi zuen.

Victoria izan zen konstituzio-aldia amaitu zuen presidente bakarra Mexikoko lehen 35 urteetan nazio independente gisa. 1843an hil zen, 56 urte zituela, epilepsiak jota, Peroteko gotorlekuan, tratamendu medikoa jasotzen ari zela. Urte bereko apirilaren 8an, bere izena, urrezko letretan, Mexikoko Diputatuen Ganberako Ohorezko Harresian idaztea agindu zen, garai hartan, Jauregi Nazionaleko areto parlamentarioan zegoena.

Bere gorpuzkiak Independentziaren Monumentuan daude, Miguel Hidalgo, José María Morelos, Vicente Guerrero, Nicolás Bravo eta beste matxinatu batzuenekin batera. Aberriaren Benemeritotzat hartzen da.

## Kanpo estekak
Gloria van Aerssen

**Gloria Eliza van Aerssen Beijeren van Voshol** (Dos Hermanas,  - Cercedilla, ) hispano-nederlandar abeslaria izan zen.

## Biografia 
Carmen Santonjarekin batera osatu zuen Van Aerssenek Vainica Doble, 1960ko hamarkadaren amaieran, eta taldeak ibilbide luze eta arrakastatsua izan zuen, harik eta 2000. urtean Santonja hil zen arte. Espainiako telebistako hainbat film eta telesailetarako egindako musikari esker egin zen ezaguna taldea, eta urte batzuk geroago harreman zuzena izan zuen Madrilgo movida-ko taldeekin.

## Diskografia 
* *Vainica Doble* (1971)
* *Heliotropo* (1973)
* *Contracorriente* (1976)
* *El eslabón perdido* (1980)
* *El tigre del Guadarrama* (1981)
* *Taquicardia* (1984)
* *1970* (1991)
* *Carbono 14* (1997)
* *Miss labores* (1999)
* *En familia* (2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nottinghamgo Unibertsitatea

**Nottinghamgo Unibertsitatea** Nottinghamgo (Erresuma Batua) ikerketa-unibertsitate publikoa da. *University College Nottingham* izenarekin sortu zen 1881ean, eta 1948an errege forua eman zioten.

Nottinghamgo campus nagusia (University Park) Jubilee Campusarekin eta irakaskuntza ospitalea (Queen's Medical Center) Nottingham hiriaren barruan daude, hainbat campus eta kokapenekin Nottinghamshire eta Derbyshire konderrietan. Erresuma Batuatik kanpo, unibertsitateak campusak ditu Semenyih, Malaysia eta Ningbon, Txinan. Nottingham bost fakultateetan antolatuta dago, eta horien barruan 50 eskola, sail, institutu eta ikerketa zentro baino gehiago daude. Nottingham-ek 45.500 ikasle eta 7.000 langile inguru ditu, eta 656,5 milioi euroko diru-sarrerak izan zituen 2017/18an, horietatik 120,1 milioi diru-laguntzetatik eta ikerketa-kontratuetatik.

Nottingham Erresuma Batuko 10. postuan sailkatu zen orokorrean QS 2020 Graduate Employment Opportunity Ranking-en arabera  . QS Graduate Employability Ratings-ek neurtutako ikasketak unibertsitateko ikasketak amaitu ondoren goi mailako lana lortzen duten arrakasta neurtzen dute. Gainera, 2017an High Fliers-ek egindako inkestak adierazi zuen Nottingham Erresuma Batuko enpresaburu nagusiek aukeratutako 7. unibertsitatea dela 2016-17 bitartean. 2010ean, Nottingham munduko 13. postuan sailkatu zen Fortune Global 500 zuzendari nagusien artean zerrendatutako ikasle ohien kopuruari dagokionez, Tohokurekin (Japonia) eta Stanford Unibertsitatearekin (AEB) batera. Bigarren postua ere (Oxfordekin batera) 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan britainiar domina irabazi zutenen taulan. GreenMetric World University Rankings 2011n eta 2014an, University Park munduko campusik iraunkorrena bezala sailkatu zen. Erakundeko ikasle ohiek hainbat sari ospetsu jaso dituzte, horien artean, 3 Nobel sari, Fields domina bat, Turner sari bat eta Gabor domina eta sari bat.

Unibertsitatea Commonwealth Unibertsitateen Elkarteko, Europako Elkarteen Elkarteko, Russell Taldeko, Universitas 21, Erresuma Batuko Unibertsitateetako, Virgo Partzuergoaren kidea da eta Sutton Trust Summer School programan parte hartzen du Sutton 30eko kide gisa.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Miss Frantzia

**Miss Frantzia** () abenduero egiten den Frantziako edertasun lehiaketa da. Marka 'Société Miss France' konpainiarena da, Endemol taldeko filiala. Lehiaketa Miss Unibertso eta Miss Munduera doazen Frantziako ordezkariak hautatzeaz arduratzen da, lehiaketa horietara nortzuk joango diren erabakitzeaz arduratzen baita. Sari barnean 100.000 euro oparietan, Parisen apartamentu bat urte osoan erabiltzeko eta 3.000 euroko hileko soldata garbia daude.

## Parte hartzeko arauak 
Aukeraketaren formatua aldatzen joan da urteen poderioz. Normalean, hautagaiak ebaluatzeko hedabideetako pertsonalitatez osatutako epaimahaia, herri bozketarekin batera, antolatu egiten da. 2010az geroztik, jendea da, boto publikoaren bidez, Miss Frantzia eta bere lau finalistak aukeratzeaz arduratzen dena.

Lehiaketako hautagaiek —Frantzia metropolitarreko eta itsasoz haraindiko eskualdeetako ordezkariak—, lehiaketako arau sistema onartzen dituzte:
* emakumea jaioa izana;
* Frantziako nazionalitatea izatea;
* 18 eta 24 urte bitartekoak izatea, lehiaketaren urteko azaroaren 1an beteta;
* gutxienez 1,70 m. neurtu;
* aurrekari penalik ez izatea .

Era berean, erakundeak hertsiki debekatutako jokabideak daude. Horiek hautagaiak kaleratzea edo onartezina izatea eragiten du:
* ebakuntza plastikoak (kirurgia berreraikitzailea izan ezik);
* tatuajeak edo / eta piercingak;
* ezkondu, dibortziatu edo alargun egon;
* seme-alabak izan;
* nonbaitean erabat edo partzialki biluzik agertu izana;
* erabili zure eskualde titulua jokabide politikoa edo erlijiosoa zabaltzeko.

## Irabazle historiko batzuk 

Fitxategi:Juliette_Figueras.jpg|**Miss Frantzia 1949**Juliette Figueras
Fitxategi:Annie_Garrigues_(Le_Figaro,_1938).jpg|**Miss Frantzia 1938**Annie Garrigues
Fitxategi:Simone_Barillier_1934.jpg|**Miss Frantzia 1934**Simone Barillier
Fitxategi:Lyne_de_Souza_1932.jpg|**Miss Frantzia 1932**Lyne de Souza
Fitxategi:Jeanne_Juilla_1931.jpg|**Miss Frantzia 1931**Jeanne Juilla
Fitxategi:Yvette_Labrousse_1930.jpg|**Miss Frantzia 1930**Yvette Labrousse
Fitxategi:Raymonde_Allain_1928.jpg|**Miss Frantzia 1928**Raymonde Allain
Fitxategi:Roberte_Cusey_1927.jpg|**Miss Frantzia 1927**Roberte Cusey
Fitxategi:Agn%C3%A8s_Souret_1921.jpg|**Miss Frantzia 1921**Agnès Souret, euskalduna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Lehiaketaren webgune ofiziala.
* :Miss France 1957ko webgune ofiziala.
Ernesto Zedillo

**Ernesto Zedillo Ponce de León** ( Mexiko Hiria, 1951ko abenduaren 27a ) Mexikoko ekonomista eta politikaria da. Mexikoko presidentea izan zen 1994ko abenduaren 1etik 2000ko azaroaren 30era arte. Bere lehendakaritzaren amaierarekin, Alderdi Iraultzaile Instituzionaleko (PRI) presidenteen 71 urteko aldia amaitu zen.

Presidente izan zen bitartean, Mexikoko historiako krisi ekonomikorik okerrenetako bati aurre egin behar izan zion, kargua hartu eta aste gutxira hasi zena. Carlos Salinas de Gortari bere aurrekoarengandik urrundu zen, krisiaren errua bere administrazioari egotziz (Zedillo bera bere bi aurrekoen politika neoliberaletatik aldendu ez zen arren), eta Raúl Salinas de Gortari, bere aurrekoaren anaiaren atxiloketa gainbegiratu zuen. Bere administrazioa, beste gauza batzuen artean, EZLN eta Herri Armada Iraultzailearekin izandako liskarrek, banku sistema nazionala erreskatatzeko Fobaproaren inplementazio polemikoak eta Barruti Federaleko (gaur egun Mexiko Hiria) egoiliarrei euren alkatea aukeratzea ahalbidetu zien erreforma politiko batek markatu zuten, baita estatu indarrek egindako Aguas Blancas eta Acteale sarraskiek ere.

Zedilloren politikek, batzuetan, susperraldi ekonomiko erlatiboa eragin zuten arren, herritarren nahigabeak, PRIren zazpi hamarkadetako gobernuarekin, alderdiak, lehen aldiz, 1997ko hauteskundeetan bere gehiengo legegilea galtzea eragin zuen, eta, 2000ko hauteskundeetan, Vicente Fox eskuineko hautagaiak, Ekintza Nazionaleko Alderdiko hautagaiak, Errepublikako Presidentetza irabazi zuen, PRIren 71 urteko gobernu etengabeari amaiera emanez.

2000. urtean presidente kargua utzi zuenetik, Zedillo lider izan da globalizazioan, batez ere garatu diren eta garatzen ari diren nazioen arteko harremanetan. Gaur egun, Globalizazioa Aztertzeko Zentroko zuzendaria da Yale Unibertsitatean, eta Diálogo Interamericano eta Citigrouparen zuzendaritza-batzordean dago.

## Kanpo estekak
Esporangio

[thumb|220px|*[Absidia* zigomizetearen esporangioa.]]
[thumb|220px|[Goroldio baten esporangioak.]]
**Esporangioa** (antzinako grezieratik: σπόρος, *sporos*, "espora" + ἀγγεῖον, *angeion*, "ontzia") edo **espora-ontzia** esporak eratzen eta gordetzen diren ontzia da. Zelulabakarra da alga eta onddoetan; zelula anitzekoa briofito eta pteridofitoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Semenyih

**Semenyih** Hulu Langat barrutian dagoen hiria eta mukim bat da Selangorreko hego-ekialdean, Malaysian, Kajang - Seremban errepidean. 28 km-ra (17 mi) Kuala Lumpur erdigunetik hego-ekialdera eta 8 km-ra (5,0 mi) Kajang-etik hego-ekialdera.

## Etimologia 
Herriaren izenaren esanahia ez da ziurra eta ez da inongo hiztegitan agertzen. Bertakoengandik eratorria da eta bere iraganarekin lotura du. Ahozko istorio baten arabera, Negeri Sembilan dialektoaren hitzetik oinarrituta dago, "ezkutatuta" esan nahi du - "ezkutatuta" malaysierazko hitz estandarra *sembunyi* da.

## Geografia 
Ingurua menditsua da, inguruko tontorrik altuena Bukit Arang da,  altuerakoa. Horren ondorioz, eremu hori ur-jauzi eszeniko ugariren etxea da. Herrian erakargarritasun turistiko ezagunena Ostrich Wonderland Show Farm da. Herria irisgarriagoa da, autobide berriekin (hala nola Kajang-Seremban autobidea eta Kajang SILK autobidea). Garapen berri batek, hala nola Nottinghamgo Unibertsitateko Malaysiako Campusak, biztanleriaren hazkundean lagundu du. 1991ko erroldan erregistratutako 15.100 pertsonak 2000. urterako 45.000tik gora izatera iritsi ziren. Hau urteko % 12,9ko hazkunde-tasari dagokio, aldi bereko % 2,66ko batez besteko nazionalarekin alderatuta. 

### Erraustegiaren proiektua 
1.500 milioi ringgit erraustegi proiektua aurreikusi zuen Semenyih eta inguruko Broga arteko gune baterako gobernu federalak. 2005eko hasieran, behin-behineko agindua eman zen, proiektuko lanak geldiaraziz, bi herrietako bizilagunek egindako demanda bati erantzunez. Geroztik proiektua bertan behera utzi dute. 

### Bandar Sunway Semenyih 
Bandar Sunway Semenyih Kajang-Semenyih errepidean (1 autobide federala) kokatutako udalerri berria da.

Udalerriaren eraikuntza 19 fasetan aurreikusi da. 2008an zazpi fase burutu ziren. Instalazioen artean, igerilekua eta kafetegia dituen klub-etxea daude. Ibai batek udalerria zeharkatzen du.

## Hezkuntza 
eskuinera|thumb| Nottinghamgo Unibertsitatea

* Sekolah Kebangsaan Semenyih
* Nottinghamgo Unibertsitateko Malaysiako Campusa
* Sekolah Menengah Kebangsaan Bandar Rinching
* Sekolah Kebangsaan Bandar Rinching
* Sekolah Menengah Engku Husain
* Sekolah Kebangsaan Hulu Semenyih
* Tenby Setia Ecohill
* SJK (C) Sin Ming Semenyih

## Garraioak 
### Autoa 
Semenyih 1 autobide federalak hornitzen du batez ere. Langat harana zeharkatzen duen 31 autobidea hemen hasten da eta Bangi, Putrajaya (20. barrutia), Dengkil eta Banting lotzen ditu.

Semenyih zerbitzura doazen autobideen artean Kajang-Seremban Expressway (LEKAS) dago.

### Garraio publikoa 
Semenyih UNMC-Kajang Shuttle Bus zerbitzuak eskaintzen du, Nottinghamgo Unibertsitateko Broga ondoko campusetik SBK35  KB6 Kajang MRT / tren geltokia .

rapidKL bus **T450** lineak Semenyih hiria SBK34 Stadium Kajang MRT geltokiarekin lotzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sunway Semenyih egoiliarren elkartearen webgunea
* Kajian Geografi Semenyih (Semenyih-ren geografiaren azterketa)
* Portal Komuniti Semenyih
* Bandar Sunway Semenyih web.archive.org
Belén González Peñalba

**Belen González Peñalva** (Beasain, 1957ko abenduaren 23a - Donostia, 2017ko azaroaren 16a) ETA erakundearen buruzagi historikoa, sarritan Espainiako estatuarekin izandako elkarrizketetan hartu zuen parte, besteak beste, Aljerian 1989an eta Suitzan 1999an. "Carmen" izengoitia erabiltzen zuen.

## Biografia 
Belen González Peñalva XX. mendeko 70. hamarkadan ETAn sartu zen. Madril komandoaren partaidea izan zen 80. hamarkadan. 1981ean Frantzian babestu zen baina 1983ko otsailean berriro ere Madrilera joan zen. Madrilen beste ETAkide historikoekin aritu zen: Juan Manuel Soares Gamboa, Jose Luis Urrusolo Sistiaga, Iñaki de Juana Chaos, Ines del Rio eta Esteban Esteban Nieto. 1989an Aljerren egin ziren Espainiako Gobernuarekin elkarrizketetan, bere bikotekidea zen Eugenio Etxebeste "Antxon" eta Ignacio Arakama "Macario"rekin batera erakundearen solaskidea izan zen. Felipe González zen Espainiako gobernu burua. Negoziazioak hautsi zirenean Belen González Dominikar Errepublikara deportatua izan zen. Herrialde horretatik 1998ko urrian ihes egin zuen. 1999an, Suitzan, PPren gobernuarekin izan ziren elkarrizketetan ere hartu zuen parte, orduan Mikel Antza eta Bixente Goikoetxea «Willy»rekin batera. Urte bereko urrian frantses poliziak Pauen atxilotu zuen. 2005eko azaroan Espainiara estraditatu zuten. Espainian epaitua izan zen, 700 urteko zigorra jasoz. Espetxe desberdinetan- Soto del Real, Villanubla eta La Lamako espetxeetan- egon ondoren, minbizia detektatu zitzaion. 2009ko azaroan, bere egoera larria izanez, etxean jarraitu zuen bere zigorrarekin. 2017an hil zen, Donostiako Onkologikoan, 60 urte zituelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Eleanor Wilkins Freeman

**Mary Eleanor Wilkins Freeman** (Randolph, 1852ko urriaren 31 &ndash; Metuchen, 1930eko martxoaren 13a) estatubatuar idazlea izan zen.

## Biografia 
Randolphen (Massachusetts, AEB) jaio zen eta "Mary Ella" izenarekin bataiatu zuten. 

Gurasoak, Eleanor Lothrop eta Warren Edward Wilkins, kongregazionalista oso sinistunak ziren eta, horregatik, oso gaztaro zorrotza izan zuen. Horregatik, bere lan batzuetan erlijio zorroztasuna oso gai garrantzitsua da.

1867an familia Brattleboro (Vermont) hirira aldatu zen bizitzera eta bertan egin zuen bigarren hezkuntza. Ondoren, goi ikasketak Mount Holyoke College-ean (garai hartan, “Mount Holyoke Female Seminary” izena zeukan) South Hadley-n (Massachusetts) ikasi zituen, 1870–1871 ikasturtean, eta, ondoren, West Brattleboro-ko Glenwood Seminary-an amaitu zituen.

Metuchen (New Jersey) hirira 1892an egindako bisita batean, Charles Manning Freeman doktorea ezagutu zuen, lanik egiten ez zuen medikua, eta 1902ko urtarrilaren 1ean ezkondu ziren. Laster bere lanak "Mary E. Wilkins Freeman" izenarekin sinatzen hasi zen. Senarra, baina, alkoholikoa zen eta lotarako sendagaiekiko menpekotasuna zeukan eta Trentongo gaixotasun mentaletarako erakunde batean bukatu zuen eta urtebetean legez banatu ziren. eta, aldiz, umeentzako poesia eta ipuinka idazten hasi zen, bere familiari laguntzeko.

Bere lan ezagunenak 1880 eta1890 artean idatzi zituen, Randolphen bizi zela, ipuin eta eleberri ugari idatzi zituen eta Ingalaterra Berriko bizitzari buruz idazten zuen kalitate handiz. Ipuin lanik ezagunenak honakoak izan ziren: A Humble Romance and Other Stories (1887) eta A New England Nun and Other Stories (1891); bere eleberri ezagunena Pembroke (1894) izan zen; eta The Whole Family (1908) talde lanean kapitulu oso esanguratsua idatzi zuen.

## Sariak 
1926ko apririlean William Dean Howells domina jaso zuen lehen pertsona izan zen, bere fikzio lanengatik, Estatu Batuetako Arte eta Letren Akademia Estatubatuarrak ematen zuena.

## Lanak 
* *The Adventures of Ann* (1886)
* *A Humble Romance* (1887)
* *A New England Nun (1891)*
* *Young Lucretia* (1892)
* *Jane Field* (1892)
* *Giles Corey* (1893)
* *Pembroke* (1894)
* *Madelon* (1896)
* *Jerome, a Poor Man* (1897)
* *Silence, and other Stories* (1898)
* *The Love of Parson Lord* (1900)
* *The Portion of Labor* (1901)
* *Luella Miller* (1902)
* *Six Trees* (1903)
* *The Wind in the Rose Bush* (1903)
* *The Givers* (1904)
* *The Debtor* (1905)
* *Doc Gordon* (1906)
* *The Fair Lavinia, and Others* (1907)
* *The Winning Lady, and Others* (1909)
* *Butterfly House* (1912)
* *The Copy–Cat, and Other Stories* (1914)
* *Collected Ghost Stories* (1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mary E. Wilkins Freeman egileari buruzko orria (lanak eta biografia)
* Mary E. Wilkins Freeman-en biografia laburra.
*  Gutenberg proiektuan.
Karl Jakob Weber

**Karl Jakob Weber** (1712ko abuztuaren 12a - 1764) Suitzako arkitektoa eta ingeniaria izan zen, Pompeiako, Herkulanoko eta Estabiako indusketen arduraduna Karlos III.aren babesean Napoliko erregea zenean, Roque Joaquín de Alcubierren zuzendaritzapean lehenengo eta gero bera bakarrik. Bere marrazki zehatzak *La Antichità di Ercolano Esposte* (1757–1792) argitalpenaren oinarria izan ziren, eta oihartzun handia izan zuten Europako intelektualen artean.

Roque Joaquín de Alcubierre, aurretik indusketen arduraduna, Weberren menpeko bihurtu zen, eta lehia handia mantendu zuen berarekin, baita bere lana sabotatu ere. Alcubierreren teknikak, erregearen mezenasgoa suspertu zuten brontzeak eta beste artelan batzuk eman zituena, testuinguruaz arduratuz gela osoen indusketa barne hartzen zuen, arkeologia modernoaren aurrekari bihurtuz.. Weber hil ondoren, Francisco La Vega  arkitekto espainiarra jarri zuten indusketen arduradun.

Weberrek oraindik lurperatuta zegoen Herculanoko Papiroen Villatik jaso zuen planoak, gelaz gela esploratzen ari zena, freskoz estalitako hormetan zehar irekidura suntsitzaileak eginez, oraindik ere bere kokapena ulertzeko balio du, eta Malibuko Getty Villaren eraikuntzan erabili zen.

## Biografia 
Weber Arthen (Schwyz) jaio zen Suitzako familia noble katoliko batean. Luzernako *gymnasiumean* ikasi zuen eta geroago Matematikako ikasketak egin zituen Paviako *Collegio Ghislieri* ikastetxean. Jatorri noble izan arren, ez zuen berezko diru sarrerarik, eta Napoliko erresuman ezarritako Suitzako mertzenarioen erregimentuan izena ematea aukeratu zuen, eta bertan garatu zuen bere karrera osoa. Urte batzuk igaro ondoren, ingeniaritza militarraren kidegoetarako sarbidea aztertu eta 1743an ingeniari gisa sartu zen Errege Guardian. 1749 amaieran Herkulano induskatzen ari zen taldearekin bat egin zuen, Hasiera batean Alcubierrek deitu zuen, erregeen indusketak zuzentzen zituen ingeniari militar espainiarrak. *Villa dei Papiri-az* (Papiroen Villa) gain, Herkulanoko Antzokiaren zatirik handiena berreskuratu zuen, Julia Felixen etxea Ponpeiako Via dell 'Abbondanzan, horietatik plano axonometriko bat marraztu zuelarik, baita Estabiako zenbait villa ere, erregeen indusketetan lehen aldiz irizpide profesionalekin.

## Bibliografia 
* Christopher Charles Parslow, 1995. *Antzinatasuna berraurkitzen: Karl Weber eta Herculaneum, Pompeii eta Stabiae* (Cambridge University Press) indusketa. Bryn Mawr Classical Review 96.12.10

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* AD79 suntsipen urtea
José María Bocanegra

**José María de los Dolores Francisco Germán del Espíritu Santo Bocanegra y Villalpando** (Calvillo, Aguascalientes, 1787ko uztailaren 25a - Mexiko, DF, 1862ko uztailaren 23a**), José María Bocanegra** izenarekin ezaguna, politikari, abokatu, ekonomista, idazle eta historialari mexikarra izan zen. Mexikoko presidentea izan zen 1829an, Vicente Guerreroren ordez.

## Kanpo estekak
José Ignacio Pavón

**José Ignacio María del Corazón de Jesús de Santa Clara Francisco Javier Juan Nepomuceno Antonio de Padua Pavón Jiménez** ( Veracruz, Espainia Berriko Erregeorderria, 1791ko abuztuak 11 &ndash; Mexiko Hiria, Mexiko, 1866ko maiatzaren 25a) politikari mexikarra izan zen, Mexikoko presidentea bi egunez 1860ko abuztuan.

## Kanpo estekak
Vicente Guerrero

**Vicente Ramón Guerrero Saldaña** (Tixtla, Mexikoko Intendentzia, 1782ko abuztuaren 9a - Cuilápam, Oaxaca, Mexiko, 1831ko otsailaren 14a), **Vicente Guerrero** bezala ezaguna, mexikar politikari eta militarra izan zen. Mexikoko Independentzia Gerrako Erresistentzia garaian (1816-1821) matxinatuen buruzagia izan zen. Jatorri indigena eta afromexikanokoa zuen, Mexikoko jende arruntaren kausa defendatu zuen eta esklabotza maila nazionalean abolitu zuen presidente bezala eman zuen agintaldi laburrean.

1820ko abendutik 1821eko urtarrilera bitartean Agustín de Iturbide jeneralarekin hainbat liskar izan ondoren, Iturbidek buruzagia garaitu ezin duelarik, Iturbidek bandoz aldatu zuen eta Guerrerori independentziaren aldeko aliantza bat proposatu zion Acatempaneko besarkada ezagunean. Guerrerok proposamena onartu zuen, eta otsailaren 24an Igualako Plana aldarrikatu zen, honekin armadak (matxinatu eta errealista) batu zirelarik, Armada Trigarante osatuz. Azkenik, irailaren 27an, Armada Trigarante Mexiko Hirian sartu zen, horrela Mexikoko independentzia lortuz.

Botere Exekutibo Goreneko kidea (1823-1824), Gerra eta Itsas Ministroa (1828) eta Mexikoko presidentea izan zen 1829ko apirilaren 1etik abenduaren 17ra.

1833ko azaroaren 16ko Dekretuaren bidez, Aberriaren Benemerito izendatu zuten, eta 1849an, bere omenez, Guerrero estatua sortu zen.

## Kanpo estekak
Estabia

**Estabia** (; ) Campaniako antzinateko hiria izan zen, Lactarius mendien oinetan zegoena, Ponpeiatik sei bat kilometro hegoaldera eta itsasotik kilometro pare batera. Gaur egun hiri modernoak Castellammare di Stabia du izena eta Napoliko golkoan dago (Italia).

## Historia 
Lehen aldiz K.a. 90. urtean agertzen da aipatuta Erromako Gerra soziala deitutakoan, samnita Caio Papio Mutilo jeneral samnitak okupatu zuenean. Gero, Silak konkistatu zuen hurrengo urtean eta suntsitu egin zuen. Ez zuten berreraiki eta Plinio ‘’Zaharra’’k aipatu zuen bakarrik. K.o. 62an Ponpeiako lurrikara handiak ere eragin zion. Patrizio erromatarrek *villae*ak eraiki zituzten inguruan eta horien artean Ponponianorena, Plinio ‘’Zaharra’’ren laguna zena eta zeinetan babestu zen Plinio ‘’Zaharra’’ K.o. 79 Vesuvio sumendiaren erupzioan, eta han hil zen gasekin itota.

Vesuvioaren erupzio hark ere suntsitu zuen hiria, nahiz Ponpeia eta Herkulano baino gutxiago eta berriro populatu izan zen.

## Kanpo estekak
Gurutz Aginagalde

**Gurutz Aginagalde Akizu** (Irun, 1977ko urriaren 26a) eskubaloi jokalari profesional ohia da, 2018tik Bidasoa Kirol Klubaren presidentea. Haren anaia da Julen Aginagalde.

## Bizitza 
Naturhouse La Rioja taldean jokatu zuen, atezain. Gaur egun Bidasoa Kirol Klubaren presidentea da. 2017ko urtarrilaren 6an Espainiako eskubaloi selekzioan jokatu zuen. Irunen egin zen Domingo Barcena memorialean, Poloniako Selekzioaren aurkako partidan, bigarren aldian jokatu zuen. Lehiaketa horretan, partidako jokalari onena izendatu zuten.

## Taldeak 
*  Bidasoa Kirol Kluba (1995-2005)
*  Naturhouse de La Rioja (2005-2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soro (botanika)

[thumb|220px|[Iratze arraren soroak, frondearen azpialdean.]]
**Soroa** (antzinako grezieratik: σωρός, *sorós*, "multzoa"), iratze eta onddoetan, esporangio multzoa da. Iratzeetan hosto emankorren azpialdean egoten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elaeagnaceae

***Elaeagnaceae*** *Rosales* ordenaren landareen familia da. Familia honetan zuhaitzak zein zuhaixkak daude. Geografikoki Ipar Hemisferioan, Asiako Hegoalde Tropikaean eta Australian identifikatu dira. Familiak 250 espezie deskribatuak ditu baina 108 bakarrik onartuak; lau generotan sailkatuta daude. Batzuen fruituak jateko modukoak dira.

## Deskribapena 
Espezie arantzadunak dira, osto xinplekoak, sarritan espikulez edo hilez babestuak. Asko xerofitak dira (habita lehorretan aurkituta); beste batzuk halofitak dira, lurrean gatz kontzentrazio handiak pairatzeko ahalmenaz.

## Taxonomia 
Familia Antoine Laurent de Jussieu botanikoak deskribitu zuen. Aurkikuntza *Genera Plantarum* argitaratu zen (74–75. 1789). Tipo generoa *Elaeagnus* da.

## Generoak 
* *Elaeagnus*
* *Hippophae*
* *Shepherdia*

## Espezie zerrenda 
National Center for Biotechnology Informationen arabera:

** *Elaeagnus angustifolia*
** *Elaeagnus bockii*
** *Elaeagnus commutata*
** *Elaeagnus formosana*
** *Elaeagnus glabra*
** *Elaeagnus moorcroftii*
** *Elaeagnus multiflora*
** *Elaeagnus oldhamii*
** *Elaeagnus pungens*
** *Elaeagnus umbellata*
** *Elaeagnus sp. Chase 2414*
** *Elaeagnus sp. MVSP-2007*
** *Elaeagnus sp. Nickrent 2898*
* *Hippophae* generoa
** *Hippophae goniocarpa*
** *Hippophae gyantsensis*
** *Hippophae litangensis*
** *Hippophae neurocarpa*
** *Hippophae rhamnoides*
** *Hippophae salicifolia*
** *Hippophae tibetana*
* *Shepherdia* generoa
** *Shepherdia argentea*
** *Shepherdia canadensis*
** *Shepherdia sp. IND*}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Elaeagnaceae familiaren sailkapena.
Juan Cruz Tello 'Soccoo'

'''Juan Cruz Tello 'Soccoo'''' (Cusco, Peru, ? - Cusco, 2021eko apirilaren 10a) Cusko hiriko UNSAAC unibertsitateko irakaslea zen (Universidad Nacional de San Antonio Abad del Cusco). Hinantin ikerketa-taldea antolatu zuen, kitxuaren prozesamendu automatikoren lehen oinarri batzuk sortuko zituena. Lehen urrats horietan, 2011tik 2014ra bitarte adituak prestatu zituen lankidetzan Ixa taldearekin, 2012an Madrileko Kooperaziorako Ministerioko proiektu bat izan zuten, 2013an EHUrekin RUNASIMI proiektua. Aditu horietako batzuk ziren hauek:
thumb|Kitxua lantzen duen Hinantin ikerketa taldea (2012)

* Hugo Quispe: kitxuaren datu-base lexikalaren lehen bertsioa eta corpusa kontsultatzeko  web-aplikazio bat sortu zuen.
* Richard Alexander Castro Mamani: zuzentzailea sortu eta hizketaren tratamendua landu zuen. Geroago Itzulpen automatikoan eta normalizazioan ere ikertu du.
* thumb|UNSAAC-Hinantin ikerketa taldeko Rosemary Jimenez eta José Lozano, Ixa Taldea bisitatzen DonostianRosemary Jimenez: kitxuaz idatzitako testuak dialektoaren arabera automatikoki sailkatzeko programa sortu zuen. Eta bera izan zen corpusa eratu eta kontsultatzeko aplikazioa sortu zuena.
* José Lozano: Kitxua irakasteko sistema bat sortzen aritu zen Waldir Farfan-ekin.

## Erreferentziak 
thumb|Kitxua lantzen duen Hinantin ikerketa taldea

## Kanpo estekak 
* Universidad Nacional de San Antonio Abad del Cusco (UNSAAC)
Pedro Vélez

**José Pedro Antonio Velez de Zúñiga** (1787ko uztailaren 28a - 1848ko abuztuaren 5a) politikari, abokatu, filosofo eta Mexikoko legeetan doktorea izan zen. Mexikoko botere exekutiboaz arduratzen zen triunbiratuaren buru izan zen Luis Quintanar eta Lucas Alamánekin batera 1829ko abenduaren amaieran.

## Kanpo estekak
Anastasio Bustamante

**Trinidad Anastasio de Sales Ruiz Bustamante y Oseguera** ( Jiquilpan, Intendencia de Valladolid, 1780ko uztailaren 27a - San Miguel de Allende, México ; 1853ko otsailaren 6a ) Mexikoko politikari eta militarra izan zen, Mexikoko presidente izan zena hiru aldiz.

## Kanpo estekak
Roque Joaquín de Alcubierre

[thumb|Vettii etxea, [Ponpeian, Herkulanorekin batera Roque Joaquín de Alcubierrek aurkitutakoa.]]
**Roque Joaquín de Alcubierre** (Zaragoza, 1702ko abuztuak 16 - Napoli, 1780ko martxoak 14) ingeniari militar espainiarra, ezaguna Ponpeia, Herkulano eta Estabia aztarnategi arkeologikoak aurkitu zituelako.

## Biografia 
Zaragozan ikasi zuen eta helduarora iristean armadan sartu zen boluntario, ingeniari militarren taldean, Bureta kondearen laguntzaz. Hainbat hiritan lan egin zuen, besteak beste, Gironan (gotorleku militarrak eraiki zituen han), Bartzelona eta Madril.

1738an kapitain egin zuten eta Italiara bidaiatu zuen. 1750an teniente koronela zen eta 1777an bere karrera militarraren gorenera iritsi zen landa-mariskal bihurturik.

## Aurkikuntza arkeologikoak: Ponpeia eta Herkulano 
1738an, Napoliko errege zen Karlos III.aren enkarguz Portici jauregia eraikitzeko miaketa lanak egiten ari zela, Antzinateko hiri erromatar baten aztarnak topatu zituen: Herkulano. Une horretatik, behin eta berriro eskatu zion erregeari indusketak era zabal batean egiteko baimena. Urte hartan bertan lortu zuen baimen hura, nahiz eta baliabide eskasekin (bai pertsonena bai eta materialena). Zailtasun handiekin bada ere, Herkulanoko antzokia eta horma pintura ugari aurkitu zituen lehendabizi eta ondoren aurkikuntza ugari egin zituen.

1748an Antzinateko Ponpeian miaketak hasi zituen, Vesubio sumendiaren erupzioak ere harrapatu zuena, eta hain epe laburrean gertatu zenez, bizimodua zen bezala geratu zen fosildurik eta hainbat biztanle harrapaturik. Han anfiteatroaren aztarnak, Iulia Felixen etxea, hilobien bidea (Herkulanorako atearen ondoan)

Egoera berezi hark ordura arte indusketa arkeologikoak egiteko zegoen metodologia aldatzea ekarri zuen. Ordura arte, bilduma pribatu eta publikoak osatzeko lan artistikoak eta luxuzkoak bilatzen ziren.

Aurrerago beste indusketa lan batzuk zuzendu zituen: Asinio Pollioren ‘’villa’’ erromatarra (Sorrenton) eta beste hainbat aztarna Caprin, Pozzuolin eta Kumasen.

1750etik arazoak eta bere menpekoekin hika-mikak hasi ziren (batez ere, Karl Jakob Weberrekin), bere arduretatik baztertua izan zen arte eta gutxietxia eta aurkikuntzak lapurtzeaz akusatua izan zen (esate baterako, Winckelmannengandik), aragoiarra ahaztua izatera eraman zutenak.

1780an hil zen Napolin eta gaztelarren panteoian hilobiratu zuten gobernadore izan zen Karmengo gazteluan (gaur egun desagertuta dago). Fernando IV.a Borboikoa Napoliko erregeak bere alargun Ignacia Díaz-i 150 dukateko pentsioa eman zion, senarrak egindako zerbitzuengatik.

## Kanpo estekak 
* «Roque Joaquín de Alcubierre», *Gran Enciclopedia Aragonesa* webgunean.
* Alcubierre Zaragozako udalaren orrian.

* Antonio Beltrán Martínez (1983): «Roque Joaquín de Alcubierre», In Beltrán, M.; Beltrán, A.; Fatás, G. (zuz eta koord.), *Aragoneses Ilustres*, Zaragoza: Caja de Ahorros de la Inmaculada, 11-12. or.
* Pablo Huerga Melcón, "Roque Joaquín Alcubierre, reivindicado". In Nómadas. Revista Crítica de Ciencias Sociales y Jurídicas" 51 (2017.2)
Itziar Zabala Zurinaga

**Itziar Zabala Zurinaga** (Dima, Bizkaia, 1994ko irailaren 16a) eskalatzailea da.

## Biografia 
Haur hezkuntza ikasketak egin zituen Bilbon. Medikuntza txinatarra, kiromasajea eta osteopatia ere ikasia da.

### Kirolari ibilbidea 
Betidanik gustatu izan zaio kirola egitea, baina eskalada probatu zuenetik, beste kirol gutxitan aritu da. Dimako eskalada hormara joaten hasi zen, eta eskalatzea bere pasio bihurtu zen. Herrian Rockmaster eskalada txapelketa antolatzen zen eta bertara joaten ziren eskalatzaileak ikusita, 12 urterekin hasi zen eskalatzen.

Eskalatzen hasi eta pare bat hilabetera, Bizkaiko eskolarteko txapelketa batean parte hartu eta irabazi egin zuen. Ondoren, Euskadiko txapelketan eta harrezkero hainbat garaikur irabazi ditu.

Lagunekin hasi zen eskalatzen, jolas soil bat lez, baina Itziarrek horretan jarraitzea erabaki zuen. Eskalatzen hasi eta oso gutxira, bere lehenengo 7ak egiten hasi zen, Euskal Herriko txapeldun, Espainiako txapeldun eta nazioarteko txapelketetan ikusi zuen bere burua, baina sentitu zuen jolas bat izatearen esentzia galtzen ari zela.

Denbora batez eskalatu barik egon zen, ez bazuen eskalatzeko gogorik sentitzen, ez zen bueltatuko, baina ez zen horrela izan, eta inoizko gogo handienarekin hasi zen berriro ere. Gaur egun asko bidaiatzen du eta beti uztartzen du eskaladarekin.

Leku gustukoena eskalatzeko Baltzola du, etxe inguruan duen altxorra.

### Lorpenak 
Hainbat txapelketatan garaile izatea lortu du. Euskal Herri, Espainia, Europa eta Mundu mailako txapelketetan parte hartu du.

2011n 18 urtez azpiko Zailtasuneko Eskaladan Espainiako Kopa eta Txapelketa irabazi zituen.

2015eko Espainiako Eskalada Kopako txapeldun izan zen.
thumb|250px|Amagana
### Bestelakoak 
2021ean, Itziar Zabala protagonista duen *Amagana* dokumentala estreinatu zen BBK Mendi Film Festibalean. Jon Goikoetxea Lopez de Alda eta Iker Larrañaga Peral zuzendarien lanean, Dimako eskalatzailearen kirol ibilbidea islatzen da, Bihotz Gorospek jarritako musika bandaren laguntzaz. Mendi film festibalean euskaraz egindako pelikularik onenaren saria jaso zuen Amagana dokumentalak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itziar Zabala Euskal Herriko 2016ko boulder txapelketan. Bideoa
Elur-bola

**Elur-bola** honakoa izan daiteke:
* Elur-pilota, elurrarekin egiten den pilota bat.
** Elur-pilota gerra, horiekin egiten den jolasa.
* Elur-bola, Azpibeltza edo Larrisusoa (Agaricus arvensis) perretxikoa.
* Elur-bola Lurra, glaziazio handiko gertakari geologikoa
* Elur bola (objektua), dekorazioan erabiltzen den esfera gardena
* Elur-bola (sexu ekintza)
Gudari (Rayagada)

**Gudari** Indiako Odisha estatuko Rayagada barrutiko herri bat da. Barruti horretako hirugarren udalerririk handiena da, Rayagada eta Gunupurren ostean. 7.000 biztanle inguru ditu, eta bere inguruan dauden herri txiki askoren zentro ekonomikoa da.

## Kanpo estekak
Jo Cals

**Jozef Maria Laurens Theo "Jo" Cals** (Roermond, 1914ko uztailaren 18a - Haga, 1971ko abenduaren 30a) herbeheretar legegizon eta politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1965etik 1966ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Nimegako Unibertsitatean eta abokatu eta fiskal lanetan aritu zen 1940tik 1948ra. Herri Katolikoaren Alderdiko kide izan zen eta 1948an diputatu hautatu zuten. Hezkuntza ministroa izan zen hainbat gobernutan.

Lehen ministro izan zen 1965etik 1966ra. Gizarte erreformen, Limburgeko meategiak ixtearen eta hiri-garapena sustatzearen arduraduna izan zen.

## Kanpo estekak
Otto Fritz Meyerhof

**Otto Fritz Meyerhof** (Hannover, 1884ko apirilaren 12a - Filadelfia, 1951ko urriaren 6a) alemaniar sendagile eta biokimikaria izan zen. 1922ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Archibald Hillekin batera.

## Bizitza 
Hannoverren jaio zen familia judu aberats batean. 1888an Berlinera joan ziren bizitzera, eta han Otto medikuntza ikasten hasi zen. Estrasburgon eta Heidelbergen jarraitu zituen ikasketak eta 1908an graduatu zen buruko gaixotasunen teoria psikologoari buruzko tesi batekin. 1918an irakasle postua lortu zuen Kieleko Unibertsitatean.

1922an Nobel saria irabazi zuen muskuluen metabolismoari buruz egindako lanagatik, glukolisia barne. 1929tik 1938ra Kaiser Gilen Medikuntza Ikerketa Institutuko zuzendarietako bat izan zen. 1938an naziengandik Parisera eta 1940an Estatu Batuetara ihes egin zuen. Filadelfiako Unibertsitateko irakasle gonbidatu izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Itsas-apar

[thumb|300px|Itsas aparra [San Frantzisko (Kalifornia)|San Frantziskotik gertu.]]
**Itsas-aparra** itsasoko uraren mugimenduak sortutako apar mota bat da, bereziki iodoen eta alga-loratzeen itsas zabaleko banaketa bezalako iturrietatik lortutako disolbatutako materia organiko (proteinak, ligninak eta lipidoak barne) kontzentrazio handiak dituenean. Konposatu horiek agente tentsioaktibo edo apar-eragile gisa jardun dezakete. Itsasertzaren ondoko olatuen eremuan, itsasertzeko olatuek itsasoko ura harrotzen duten heinean, agente tentsioaktibo horiek baldintza zurrunbilotsu horietan egoteak airea harrapatzen du, eta burbuila iraunkorrak sortzen dira, bata besteari itsasten zaizkionak gainazal-tentsioaren bidez. Bere dentsitate txikia eta iraunkortasuna dela eta, haizete gogorrek aparra hondartzaren barnealdetik jo dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kako hatza

**Kako hatza** eskuetan gertatu ohi den arazoa da, zeinean hatzaren mugimendua blokeatuta gertatzen den, flexioan zein estentsioan.  Arazoa 1850ean deskribatu zen formalki.

## Izena 
Arazoaren izena (erdaraz *doigt à ressaut* edo *dedo en gatillo*) kaltetutako hatzak mugitzean sor daitekeen klakadarekin lotura du. Gehienetan hatz erakusleari edo erpuruari eragiten dio.

## Intzidentzia 
Kako hatzen intzidentzia nahikoa altua da. Emakumeek gizonezkoek baino maizago izaten dute, bereziki 50 eta 60 urte arteko tartean.
## Klinika 
Sintoma ohikoena hatz baten blokeoa izaten da. Blokeoa gainditzeko, pazienteak indarra erabili behar izaten du, eta batzuetan beste eskuaren laguntza. Hasieran mina ager daiteke edo ez; gaixotasunak aurrera egin ahala, mina izateko aukerak handiagoak dira, eta esku ahurrera edo hatz-koskorretara zabal daiteke.

## Etiologia 
Zenbait arrisku faktore deskribatu dira: lesio errepikatuak, diabetesa, giltzurrunetako gaixotasunak, tiroidearen gaixotasunak eta hanturazko gaixotasun kronikoak.

Arazoaren sorreran, flexio-tendoien tendoi-zorroaren estutasuna gerta daiteke, eskuarki A1 txirrikan. Tenosinobitis estenosatzaile izena erabiltzen den arren, izen hau ez da oso egokia gutxitan aurkitzen baitira inflamazio zantzuak.

Hatz baten erabilera errepikakor eta indartsuak tendoi horrek daraman zuntzezko zorro digitalaren estutzea ekar dezakeela uste da, baina jatorri hori babesteko datu zientifiko gutxi daude; hain zuzen ere, eguneroko lanaren eta kako hatzen arteko erlazioa babesten zein ukatzen duen ebidentzia zientifikoa dago.

Mekanismoa ezaguna ez den arren, badirudi hatz lodiaren arazoa karpoko tunelaren sindromearen ebakuntza egin ondoren gerta daitekeela.  Artritis erreumatoidean ere gerta daiteke.

## Diagnostikoa 
Diagnostikoa, oro har, historian eta klinikan oinarrituta eman ohi da, eta beste kausa batzuk baztertu ondoren. soinu-uhinen erabilpenak ere arazoaren hobekuntza ekar dezake (infrasoinuak zein ultrasoinuak).

Tratamendu hauek eraginkorrak ez direnean, kirurgia erraz batekin konpon daiteke, mugimendua oztopatzen ari den tendoi-zorroa askatuz. Beste prozedura kirurgiko bat: disekzio-hari bat A1 txirrikatik zehar gidatzea ekografia bidez, hura ebaki beharrik gabe askatuz. Tratamendu kirurgikoaren ostean ere, ohikoa da fisioterapia agintzea pazientearen errekuperazio bizkorragorako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm Marstrand

**Nicolai Wilhelm Marstrand** (Kopenhage, 1810eko abenduaren 24a - ibidem, 1873ko martxoaren 25a) danimarkar margolaria izan zen. Danimarkako Urrezko Aroko artistarik ezagunenetakoa da.

Hamasei urterekin utzi zituen ikasketak. Christoffer Wilhelm Eckersbergek margolaritza ikastea gomendatu zion. 1826tik 1833ra Eckersbergek gainbegiratutako Akademian ikasi zuen. Genero margolaritzari eskainitako etapa baten ondoren, historia margolaritzan espezializatu zen.

1836an Alemaniara eta Italiara bidaiatu zuen. Lau urte eman zituen Erroman eta eguneroko bizitzako eszenak margotu zituen. Ondoren, maiz itzuli zen Italiara. Danimarkara itzuli zenean, Arte Akademiako kide hautatu zuten, Danimarkara itzuli zenean, eta 1848an irakasle. Literatura eta antzerkiko eszenak, erretratuak, paisaiak eta, emaztea hil ondoren, eszena erlijiosoak margotu zituen.

## Iruditegia 

Oktoberfesten Rom. 1839..jpg|thumb|left|250px|*Lystighed uden for Roms mure på en oktoberaften* (1839)
Niels Laurits Høyen (Wilhelm Marstrand).jpg|thumb|Niels Laurits Høyen
Italian Osteria Scene, Girl welcoming a Person entering, detail, by Wilhelm Marstrand - Ny Carlsberg Glyptotek - Copenhagen - DSC09272.JPG|thumb|Osteriascene
Den vantro Thomas.jpg|thumb|*Den vantro Thomas*
Wilhelm Marstrand - En rejsendes ankomst til en bonde i Telemarken - 1835.png|En rejsendes ankomst til en bonde i Telemarken (1835)
Wilhelm_Marstrand_-_En_flyttedagsscene_-_1831.jpg|Marstrand: *En flyttedagsscene* (1831)
Wilhelm_Marstrand_-_En_gadescene_i_hundedagene_-_1832.png|Marstrand: *En gadescene i hundedagene* (1832)
Scene_fra_Jeppe_paa_Bjerget_(Marstrand).JPG|*Scene fra Holbergs Jeppe på bjerget*
Chr 4 ved højen mast.jpg|thumb|Christian IV på "Trefoldigheden" i søslaget på Kolberger Heide
Othilia,_Julie,_%26_Christy_Marstrand,_c_1871.jpeg|thumb|left|Marstrand: *Othilia, Julie, og Christy Marstrand* (ca. 1871)
Wilhelm Marstrand - Selvportræt - 1834.png|Autoerretratua

## Kanpo estekak
Cort Guitars

**Cor-Tek Corporation** (normalean **Cort Guitars** soilik deitua) gitarra eta baxu elektrikoak fabrikatzen dituen hegokorear enpresa da. Jung-gyu Parkrek 1973an sortua, bere gitarra trinkoegatik da ezaguna.

## Kanpo estekak
Levante (haizea)

[thumb|eskuinera|200px|Levante-hodei bat [Gibraltarko haitzaren ekialdean.]]

**Levante** (, , , , ) Iberiar Penintsularen ekialdeko kostaldean eta Gibraltarko itsasartean jotzen duen ipar-ekialdeko haizea da. Neurrian edo gogor dabilenean, itsasketa gogorrak eragiten ditu Mediterraneoan. Oro har, leuna eta hezea da, eta levanteak, askotan, hodeiak eta euria ekartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziklopropanazio

Kimika organikoan **ziklopropanazio** esaten zaio ziklopropanozko eraztun bat eratzeko prozesuari.

Kimika modernoan ziklopropanazioa prozesu inportantea da konposatu interesgarri asko sintetizatzeko baliatzen delako; adibidez, piretroideen familiako intsektizidak edo kinolonen familiako antibiotikoak (ziprofloxazina eta esparfloxazina) sintetizatzeko.

Zikloproponazio-erreakzioak ez dira errazak zikloaren tentsioa dela eta. Oso espezie erreaktiboak usatzen dira eskuarki hala nola karbenoak, iluroak eta karbanioiak. Erreakzio asko kelotropikoak dira.

## Sintesibideak 
Bide asko dago zikloproponazioari ekiteko. Hainbat seinalatuko ditugu.

### Simmons-Smith erreakzioa 
 Fitxategi:Simmons_Smith_Reaktion_Mechanismus1b.svg

### Diazo konposatuak 
 504x504px

### Karbeno askeen bidez 
Buchner-en erreakzioa. Prozesu estereoespezifikoa da.
 Fitxategi:StereospecificCarbeneAddition.svg

### Iluroen bidez 
 549x549px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moderna COVID-19 txertoa

**Moderna COVID-19 txertoa** (bestela ere **mRNA-1273** deitua) COVID-19aren kontrako txerto bat da, erakunde hauek egina: Alergien eta Gaixotasun Infekziosoen Institutu Nazionala, Ikerketa eta Garapen Biomediko Aurreratuko Agintaritza (biak AEBetako erakundeak) eta Moderna enpresa. Muskulu barneko injekzio baten bidez aplikatzen da, bi ziztada emanez, lau asteko tartearekin.

2020ko abenduaren 18an Moderna COVID-19 txertoak AEBetako Elikagaien eta Sendagaien Administrazioaren (FDA) larrialdiko erabilera-baimena jaso zuen. Bost egun geroago, antzeko baimena jaso zuen, Kanadan erabiltzeko. 2021eko urtarrilaren 6an, Sendagaien Europako Agentziak baimendu zuen txerto hau, berau “segurua” eta “eraginkorra” zela esanez.

## Diseinua 
2020ko urtarrilean, Modernak iragarri zuen RNA txerto bat garatuko zuela, mRNA-1273 izenekoa, SARS-CoV-2 birusarekiko immunitatea garatzeko, beste enpresa batzuekin lehian: Gilead Sciences, Vaxart, Inovio Pharmaceuticals eta Novavax.

Modernaren teknologia oinarritzen da RNA mezularian, baina modRNA nukleotidoek modifikatua (mRNA-1273 deitzen zaie). SARS-CoV-2 birusarekiko immunitatea eragiten du SARS-CoV-2 horren S proteina kodifikatuz.

## Eraginkortasuna 
Txertoaren efikazia ebidentziak lehen dosia hartu eta bi astera hasten dira. Eraginkortasun gorena immunizazio osoarekin lortzen da, bigarren dosia hartu eta bi astera: % 94,1.

Beraz, eraginkortasunari dagokionez, Modernaren eta Pfizer-BioNTech enpresaren txertoak maila berdintsuan dabiltza.

## Fabrikazioa 
Moderna, neurri handi batean, kontratu bidezko fabrikazio-erakundeen mende dago txertoak fabrikatzeko prozesua zabaltze aldera. Modernak Lonza Group kontratatu du bere txertoa Portsmouth (New Hampshire) eta Visp (Suitza) herrialdeetan dituen instalazioetan egiteko. Bestalde, CordenPharmako beharrezko eszipiente lipidikoak erosten ari da. Bialak betetzeko eta ontziratzeko, Modernak kontratuak egin ditu Catalentekin Estatu Batuetan eta Rovi laborategiekin, Espainian.

## Biltegiratzea 
Modernaren COVID-19 txertoa biltegiratzeko nahikoa da 2&nbsp;°Cko hozkailu mediku estandar bat (gogoan izan BNT162 txertoa biltegiratu behar dela -70&nbsp;°Cko tenperaturan). Horrek posible egiten du errazago eramatea leku gehiagotara, izozkailu bereziak ez dauzkatenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tozinameran, Pfizer/BioNTech enpresarena.
* COVID-19aren aurkako txertoak

## Kanpo estekak
Eboluzio teista

Asa Gray botanikari estatubatuarrak **eboluzio teista** izena erabili zuen bere ikuspegia azaltzeko, 1876ko *Darwinismoari buruzko saiakerak eta erreseinak* liburuan aurkeztu zuena. Jainkotasunak eboluzioa gidatzeko mutazio onuragarriak ematen dituela azaldu zuen. St George Jackson Mivartek, aldiz, 1871n *Espezieen Genesiari buruz* liburuan argudiatu zuen, jainkoak, aldez aurreko ezagutzaz hornitua, aboluzioa gobernatzen duten legeak (ortogenetikoak) zehaztean honen norabidea ezartzen duela, eta espezieei eboluzionatzen uzten diela, aurrera egin ahala jasaten dituzten baldintzen arabera. Argylleko dukeak antzeko ikuspuntuak azaldu zituen 1867ko *The Reign of Law* liburuan. Edward Larson historialariaren arabera, teoriak azalpen gisa huts egin zuen XIX. mende amaierako biologoen buruetan, espero zuten naturalismo metodologikoaren arauak hautsi baitzituen. Ondorioz, 1900 inguruan, biologoek jada ez zuten teismoaren eboluzioa baliozko teoria bezala ikusten. Larsonen iritziz, ordurako "ez zuen zientzialarien artean baiezkorik ere merezi". Jerry Coyne biologo ebolutiboak The BioLogos Foundationel deitzen du "zientzia eta fedea indarrez ezkontzeko azken ahalegina" eta "lotsagarria kristautasun kontserbadorea eta eboluzioa benetan lagun onak direla" frogatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziklopropeno

**Ziklopropenoa** C3H4 formulako konposatu organikoa da. Zikloalkenoen artean sinpleena da. Oso eraztun tentsionatuta duenez prestatzeko zaila eta oso erreaktiboa da.

Gas kolorge hau erreaktibitateari eta loturari buruzko ikerketak egiteko erabili izan da.

Ziklopropenoaren deribatuak frutaren umotzea kontrolatzeko usatzen dira komertzialki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak