open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simeon Ginda Apeztegi

**Simeon Ginda Apeztegi** (Ezpartza, Nafarroa Garaia, Euskal Herria, 1660 &ndash; Sant Julià de Lòria, Andorra, 1737ko abuztuaren 27a) nafar apaiza izan zen. Ginda Andorrako printzekide eta Urgellgo apezpikua izan zen 1714 eta 1737 artean.

Teologian doktore Iruñean, Orreagako kolegiataren kanonigo eta Leongo San Isidoroko kolegiataren abadea izan zen, biak agustindarrenak. Espainiako agintari berriek Andorrako eskubideak eta pritzekideak defendatzeko jarrera argia hartu zuen, 1716ko Filipe V.aren Oin Berriko dekretuaren ondoriozko presioen aurrean eta haren aplikazio zalantzagarriaren aurrean.

## Erreferentziak 
* 
*
Diego Artieda Txirinos

**Diego Artieda Txirinos Uclés** (Ezpartza, Nafarroa Garaia, Euskal Herria, 1533 – Guatemala Hiria, Espainiar Inperioa, 1590) 1576tik 1583ra eta hurrengo urtean Nikaraguako gobernadore kargua izan zuen konkistatzailea izan zen. 1577tik Costa Ricako gobernadore kargua ere bizi izan zuen, hil baino urtebete lehenago kargutik kendu zuten arte.

## Biografia 
Diego Artieda Txirinos 1533 inguruan jaio zen Ezpartzan, Zaraitzu ibaxako herri txiki batean, Gaztelara sartu berria zen Nafarroako Erresuman, Espainiako Koroaren zati zena, Pedro Uclés eta Maria Enrikez Txirinoen semea zelarik.

Filipinetako Kapitaintza Nagusian aritu zen. 1573an Filipe II.a Espainiakoa erregearekin kapitulazioa ospatu zuen Costa Ricako baketzeko eta finkatzeko. 1574an Nikaraguako gobernadore izendatu zuten 1576an bakarrik okupatzeko eta 1577tik aurrera Costa Ricako gobernadore bizirako ere. María de Céspedes y Flores ezkondu zen.

Artieda del Nuevo Reino de Navarra hiria sortu zuen Costa Ricako Karibeko kostaldean, bizitza iragankorra izan zuena, eta Ozeano Bareko kostaldearen inguruan, Esparza hiria, eremuan kokatua. egungo Esparza kantonamendua, izena hartzen duena.

Gobernadore gisa bere lana etengabe oztopatu zuen Guatemalako auztegiak, eta 1589an kargutik kendu eta haren aurkako prozesu bat ireki zuen. Guatemalan hil zen 1590ean .

## Ikus, gainera 
* Esparza
* Costa Rica
* Guatemala

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Delaine Le Bas

**Delaine Le Bas** (Britania Handia, 1965 -) erromani jatorria duen artista. Bere senarrarekin batera, Damian Le Blas, Outsider Art-arekin lotua.

## Biografia 
Le Bas-ek Travellers' Times egunkariari esan zion: "Egia esan, eskolara joatea gustatu zitzaidan, eta hori zaila zen, bostetatik (anai-arrebetatik) eskola amaitu zuen bakarra naizelako. Eta gerora, Art Collegera joateko ideia izan nuen". Eskolan hasi arte ez zen konturatu, ijito nomadekiko arrazakeria mailaz. 

Delaine Le Bas-ek luze eta zabal erakutsi du bere artea, bai Erresuma Batuan, bai nazioartean, adibide dira Roquevaire-ko Arte Bereziko Nazioarteko Jaialdia (Frantzia), Baltimoreko American Visionary Art Museum, Transition Gallery eta Pragako Biennales  (2005 eta 2007). 2007ko ekainean Veneziako lehenengo Erromani pabilioian sartu zuten beren lana, Paradise Lost pabilioian. 2012an,Gwangju-n ere erakutsi zuen bere lana (Korea)."Romani naizenez, nire ikuspuntua beti izan da kanpokoarena eta 'bestearen' jarrera hori barneko material eta mezuetan islatzen da nire lana. Balio nahasien eta mezu nahasien kulturan bizi gara. Nire lanak autoen maleta saltzeko eta ongintzazko dendako objektu baztertu eta desberdinetatik eginak dira."Bakarkako hainbat erakusketa egin ditu, besteak beste, "Room" Londresko Transition Gallery-n; "The House of the JuJu Queen" Galerie Giti Nourbaksch-en, Berlinen, eta Galleria Sonia Rosso-n, Turinen. Bere lanean, brodatu korapilatsuak eta hainbat objektu eta apaingarriz osatutako instalazioak erabiltzen ditu.

Bere lanak nazioa, arraza, generoa eta giza harremanen gaiak jorratzen ditu. Brodatuak, pinturak eta decoupage-a eskulturarekin, etxeko klaustrofobia eta materialtasun modernoak, ijito gisa bizi dituen tentsioak islatzen dituzten instalazioekin jolasten du. The Guardian-en elkarrizketatua, ondorengoa esan zuen:"Ijitoen artea gehiena biltegian gordetzen da, museoetako sotoetan hautsa biltzen. . . Artista gehienei ez zaie jaramonik egiten edo, ijito gisa, modu oso negatibo batean bakarrik ikusten zaigu».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Galerie Giti Nourbaksch
* Sonia Rosso galeria
* Paradise Lost: The First Roma Pabiloia Veneziako Bienalean
* CHAVI: Reclaiming Gypsy Representation, Novas Gallery, Londres
* "Room" bakarkako erakusketa Transition Gallery-n
* The Living Album: Hampshire's Gypsy Heritage
Done Anderes eliza

**Done Anderes baseliza** Zaraitzu ibaxako Espartza udalerrian XVII. mendeko kristiau eliza bat da.

## Eraikina 
Harriz egindako eraikina da, lau ataletan banatutako habeartea eta burualdea ditu, burualde zuzena duena. Zaharberritze-lanak egin berri dituzte, eta estalki-sistemari, fajoien gainean kanoi zorrotza duen gangadunari eta haren dekorazioari eragin zieten. Epistolaren aldetik sartzen da, apaindu gabeko pilastren gainean dagoen erdi-puntuko arkuko atearekin. Bere aurretik, arkupe dinteldu bat dago. Dorrea oinaldean dago, eta azken bi atalak gainerakoan erantsita ditu.

Barrualdean, XVII. mendeko erretaula nagusia nabarmentzen da, erromanista, Juan de la Hera mihiztatzaile eta arkitektoak eta Gaspar Ramos eskultoreak egina. Bankua, bi solairuko bost kale eta teilatupea ditu, zur polikromatuz eginak. Bankuan, erliebean eginak, Kristoren Pasioko eta sagrarioko hainbat eszena daude, erdian garai berekoak. Lehenengo solairuan, muturretan, irudi biribilak, -San Joan Bataiatzailea eta Donostia- eta barruko kaleetan, Kristoren Bateoa eta Donostiako Atxiloketa. Erdiko kalean horma-hobi berri bat dago, Birjina Haurrarekin (XVI. mendearen bigarren erdia) polikromatuta. Bigarren solairuan, antolaketa berarekin, muturretan, San Bartolome eta San Migel Goiaingerua ageri dira, San Andresen martirioaren barruko kaleetan eta hark protagonizatutako mirari batean, biak erliebean, eta erdiko kalean, apostolu titularraren irudia, eskala handiagoan, horma-hobi dintelduan. Eta teilatupean, San Antonio Abad eta San Martin Tourskoaren kalbarioa. 1627an amaitu zen egiten, eta mila hirurehun eta hirurogeita hamar dukat balio zuen guztira.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Espartza
* Zaraitzu

## Kanpo estekak
Pantalan

[thumb|[Pasaiako badia|Pasaiako badiako pantalan bat.]]
**Pantalana** deritzo itsasoan sartzen den kai estu edo pasabide flotagarriari. Txalupa eta  ontzi txikietarako ontziraleku gisa erabiltzen da. 

Gazteleratiko mailegua da, eta era berean gaztelerak Filipinetatik jaso zuen, non zurezko edo kanaberazko egitura bati ematen zitzaion izena den, XIX. mendeko itsas hiztegietan jasotzen den bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michelle Arvizu

**Michelle Arvizu** telebistako eta zinemako aktorea da, *Kevin Hill* (2004) saioan behin eta berriz papera duena.

Maiatzaren 24an Mexikon jaio zen ama italiarra eta aita mexikarra, eta hasiera batean arkitektura ikasi zuen eszenatokitik ahalik eta gertuen egoteko ideiarekin. Bere lehen rol profesionala Dorothy gisa hartu zuen The Wizard of Oz filmean.

Michelle The Randolph Academy for the Performing Arts-en graduatu zen 2002ko abuztuan. 

2004ko otsailean Kanadako Egoiliar Iraunkorra bihurtu zen eta 2009ko irailean Kanadako herritar bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Michelle Arvizu - Orri ofiziala
Kanadako herritartasun

thumb|250px|Kanadako herritartasun ziurtagiria
Kanadako nazionalitatearen legeak pertsona bat **Kanadako herritartasuna** zein baldintzatan dagoen zehazten du. Salbuespenak salbuespen, herrialdean jaiotako ia pertsona guztiak automatikoki herritarrak dira jaiotzean. Atzerriko herritarrak naturalizatu ahal izango dira Kanadan gutxienez hiru urtez bizi ondoren, bizileku iraunkorra duten bitartean eta ingelesa edo frantsesa hizkuntzan trebetasuna erakusten duten bitartean. Commonwealth-eko hiritar gisa, Kanadako herritarrek egoera hobetu dute Erresuma Batuan bizi direnean; Erresuma Batuan bizi direnek botoa emateko eskubidea dute eta kargu publikoetan edo erreserbarik gabeko gobernu karguetan aritzeko.

## Kanpo estekak
Jose Luis Segurola Maioz

thumb|273x273px
Aginagako Mitxelkoenea baserrian jaio zen 1960an. "Naskaz" ezizenez zen ezaguna Euskal Herriaren askatasunaren alde borrokatu zuen gazte hau. Komando Autonomo Antikapitalisetetan militatu zuen. 1983ko abuztuaren 14ean Usurbilen hil zen 23 urterekin, Javier San Martin Goikoetxearekin batera, N-634 errepide aldamenean auto barruan eskuartean zerabilten lehergailuak eztanda eginda. Une latzak bizi izan ziren herrian; samina eta negarra zabaldu zen herrian.

*Hertzainaken Pakean utzi arte* kanta, Javier San Martin Goikoetxea *"Piti*" eta berari eskainia dago.
Vilhelm Hammershøi

**Vilhelm Hammershøi** (Kopenhage, 1864ko maiatzaren 15a - *ibidem*,  1916ko otsailaren 13a) daniar margolaria izan zen.

Zortzi urte zituenetik hasi zen marrazketa ikasten. 1883tik 1885era Arte Ederretako Daniar Errege Akademian ikasi zuen. Jaioterrian lan egin zuen, erretratuak, arkitektura eta barnealdeak margotzen. Kopenhage inguruko paisaiak ere margotu zituen eta Europan zehar bidaiatu zuen. Bere emaztea margolan batzuetan agertzen da, batez ere bizkarrez.

## Iruditegia 

Frederikke Hammershøi by Vilhelm Hammershøi.jpg|Frederikke Hammershøi, margolariaren ama (1886)
Hammershøi, Vilhelm - Amalienborg Plads - KMS1542.jpg|thumb|*Amalienborg plaza, Kopenhage*, 1896
Interiør med ung læsende mand.jpg|*Barrualdea gizon gazte batekin, irakurtzen* (1898)
Vilhelm Hammershoi - Interieur mit Rueckenansicht einer Frau - 1903-1904 - Randers Kunstmuseum.jpg|*Barrualdea, emakume gaztea bizkarrez* (1904)
Hammershoi Ida Reading a Letter.jpg|Vilhelm Hammershøi: *Ida gutun bat irakurtzen*
Vilhelm hammershøi interior with an easel bredgade 25).jpg|*Barrualdea asto batekin, Bredgade 25*

## Kanpo estekak
Amalia Lobato Rosique

**Amalia Lobato Rosique** (Cartagena, Murtzia, 1914 &ndash; Ciutadella, Menorca, 1936ko abuztuaren 23a) emakume errepublikanoa izan zen, UGTko militantea eta Espainiako Gerra Zibilaren hasieran Mallorcako frentean borrokan hil zela jakin zen lehen milizianoa.

## Biografia 
Cartagenan (Murtzia) jaioa, Amalia Lobato Bartzelonara joan zen eta UGTn afiliatuta zen..

1936ko uztailaren 17an, Afrikako armadaren altzamendu militarra gertatu zen Bigarren Errepublikako gobernuaren aurka. Matxinada penintsulara azkar hedatu bazen ere, hiriburu handiak ez zituen menperatu. Uztailaren 21ean, herrialdea zatituta eta gerran zegoela, Lluís Companys presidenteak, armada profesionalik gabe, Kataluniako Milizia Antifaszistetako Batzorde Nagusia sortzea erabaki zuen, tropa faxistak geldiarazten zituzten alderdi eta sindikatuetako militanteak antolatzeko.

Uztailaren 30ean, Artur Cussók, PSUCko emakumeen antolakundeko idazkariak, afiliatuei dei egin zien Milizietara atxiki zitezen, eta erretaguardiari laguntzeko lanetan laguntzera bultzatu zituen, baina ez zuen inola ere kontuan hartu fronteari aurre egiteko aukera. Eloïna Malasechevarriak «Kataluniako emakumeak, entzun!» artikulua argitaratu zuen *Treball* egunkarian, eta argi utzi zuen PSUCko emakumeek pasibotasuna atzean utzi eta ekintzara pasatuko zirela, gizonak bezala. Egun horretan bertan, 30ean, Emakumezkoen Milizia Antifaszistak sortu ziren, Círculo Equestreko eta Kataluniako Ligako lokal zaharrean, Bartzelonako Grazia pasealekuko 34an. Emakumeen batailoi bat eratzea ezohiko gertaera izan zen, eta Kataluniako historia irauli zuen.

Gavina Viana Vianak, 45 urteko politikariak, hizlaria eta ekintzarako emakumeak, Gerra Atala antolatu eta zuzendu zuen, fusilera, artillera, kamionera, txofer, hegazkinetako langile, osasungintzako langile, aldagela, ikuztegi eta garbiketa, posta, finantza eta gizarte zerbitzuetako arduradunekin.

Amalia Lobatok 22 urte zituen, emakumearen sustapenean sinesten zuen eta gogoz beteta zegoen. Abuztuaren 11n sartu zen eta Carles Marx kuartelera bidali zuten instrukzio militarra jasotzera. Bost egunen buruan, abuztuaren 16an, Ciudad de *Tarragona* ontzira abiatu zen, Antonio Calero Barceló militar profesionalaren agindupean.Hilaren 17an Maora iritsi ziren, eta 18an Mallorcara, Son Carrioren sektorera. Hilaren 20an, Lobato borrokan hasi zen, eta bala-zauri bat jaso zuen sabelean. Ciutadellako Odol Ospitalera eraman zuten, eta abuztuaren 23an hil zen, goizeko hamarretatik hemeretzi minutu igarotzen zirenean. Hala, Kataluniako lehen milizianoa —horren berri dugu— Espainiako Bigarren Errepublikaren defentsan erori zen. Haren gorpuzkiak Ciutadellako hilerrian daude, Menorcan.1936ko urriaren 16an, Errepublikako Herri Armada sortu zenean, 20 eta 45 urte bitarteko gizon guztiak mobilizatu ziren. Emakumeak frontetik erretiratu eta erretaguardiara bidali zituzten, Nazioarteko sorospen gorriaren eta beste erakunde humanitario batzuen zerbitzura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duroc (Parisko metroa)

**Duroc** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 6. barrutian, 7. barrutian eta 15. barrutian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 10. linea (Parisko metroa)
* 13. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
João Ubaldo Ribeiro

João Ubaldo (Osório Pimentel) Ribeiro (Itaparica, Bahia Estatua, 1941eko urtarrilaren 23a – Rio de Janeiro, 2014ko uztailaren 18a) idazle, kazetari, gidoilari eta irakasle brasildarra izan zen. Camões saria irabazi zuen 2008an, portugesezko literatura-saririk garrantzitsuena, Brasilgo zortzigarren idazlea izan zelarik saria jasotzen.

Bere eleberri famatuenak *Sargento Getúlio*, *O Sorriso do Lagarto* eta *A Casa dos Budas Ditosos* dira.

*A casa dos Budas ditosos* arrakasta handia lortu ondoren antzerkira egokitu da, eta zinemarako jauzia ere eman du. Euskarara itzuli du Karlos Zabalak *Buda zoriontsuen etxea* izenburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Møller Nielsen

**Richard Møller Nielsen** (Ubberud, 1937ko abuztuaren 17a - Odense, 2014ko otsailaren 13a) daniar futbolari eta entrenatzailea izan zen.

Odense BKn jokatu zuen eta bi aldiz Danimarkako futbol selekzio nazionalarekin. Entrenatzaile ibilbideagatik ezagunagoa izan zen. Hainbat talde entrenatu ondoren 1992ko Europako txapelketa irabazi zuen Danimarkako selekzioa zuzendu zuen. FIFA Konfederazio Kopa ere irabazi zuen 1995ean.
Mário de Sá-Carneiro

**Martio de Sá-Carneiro** (Lisboa, Portugal, 1890eko maiatzaren 19a &ndash; 1916ko apirilaren 26a) idazle eta poeta portugaldarra izan zen, Portugalgo Modernismoaren ordezkari handienetako bat.

12 urte zituenean hasi zen poesia idazten, eta 15 zituenerako Victor Hugo itzultzen zuen; urtebete geroago, baita Goethe eta Schiller ere.  Tomas Cabreira Juniorrekin batera idatzi zuen bere lehen literatur lana, 1912an argitaratu zuena. Pessoaren lagun mina izan zen, eta Lisboako A Brasileira eta O Martinho da Arcada kafe etxeetan elkartzen ziren. Europako kultur abangoardien eta kosmopolitismoaren eraginez, gizarte burges hiritarra eskandalizatzea zen beren helburu nagusietako bat. Hala sortu zuten 1915ean *Orpheu* aldizkaria, garaiko irakurleen artean zinezko eskandalua eragin zuena. 25 urterekin bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arbanasi

**Arbanasi komunitatea** edo **arbanasiarrak** Zadar eskualdeko komunitate bat da, Kroazia, jatorri albaniarrekoa, eta tradizionalki arbanasiera dialektoa erabiltzen du.  Albaniako hizkeran "Zadarko albaniar" deitzen zaie ().

Komunitatearekin hainbat pertsona identifika daitezkeen arren, 21. mendearen hasieran, albanieraz mintzo direnak 150 eta 300 hiztun artean izan daitezke, gehienak pertsona adinekoak (2017).

18. mendearen amaieran izandako emigrazio bateko ondorengoak dira arbanasiak, bertara Skadar lakuaren ingurutik joanak: albaniar katolikoak ziren, eta Kroaziako alderdi nagusiki katoliko batean ezarri ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermogenes Tarsokoa

**Hermogenes Tarsokoa** (c. 160 &ndash; c. 225)  hizlari eta erretorikaren arau-emaile grekoa izan zen.

Hermogenes izan zen, bere garaian, Erretorikaren irakaskuntzan figurarik nabarmenena; hamabost urterekin hizlari bikaina zen, eta hamazazpirekin *Egoerei buruz* (*Perì stáseôn*) idatzi zuen, hau da, hizlariari proposatzen zaizkionak, Hermagoras Temnoskoak II. mendean hasitako ildotik jarraituz. Lan horren laburpen bat *Asmakizunaz* (*Perì heuréseôs*)) da, hitzaldiaren atalen arabera ordenatua. Hogeita hiru urte zituela *Estilo-formei buruz* (*Perì ideón*) idatzi zuen, eta haren azken lana osatu zuen: *Metodoaren ibilbideari buruz* (*Perì methódou deinótêtos*). *Prestakuntza-ariketa* batzuk ere egin zituen. Bere literatur produkzio guztiak *Arte* (*Téchnê*) titulua jaso zuen. Hermogenesek ondo ezagutzen zituen Demostenesi egindako iruzkin erretorikoak, eta sinetsita zegoen erretorika-azterketa guztia idazki Demostenesen analisian oinarritu behar zela. Haren lanak hainbat iruzkin jaso zituen K.o. III. mendetik aurrera, eta harrera beroa eta entzute handia izan zituen bizantziar errenazimentuan.

## Lana 
* Hermógenes de Tarso (1993). *Sobre las formas de estilo*. Intr., trad. y notas de C. Ruiz Montero. Rev.: J. M.ª Rodríguez Jiménez. Madrid: Editorial Gredos. .
* Teón / Hermógenes / Aftonio (1991). *Ejercicios de retórica*. Intr., trad. y notas de M.ª D. Reche Martínez. Rev.: F. Hernández Muñoz. Madrid: Editorial Gredos. .

## Bibliografia 
* VV. AA. (1988). *Historia de la literatura griega*. Madrid: Cátedra.

## Kanpo estekak
Xaldua

**Xaldua** (*9. partzuergoa*) Nafarroa Garaiko partzuergo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.

Otsagabia eta Itzaltzu herriek partekatzen dute partzuergo hau.

## Geografia 
Xaldua Zaraitzu ibaxan barruan dago. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Aezkoa eta Erronkaribar ibarren artean. Ibarra zeharkatzen du Zaraitzu ibaiak, Irati ibaiaren adarrak, baina partzuergo hauek Anduña ibaia zeharkatzen du.

### Mugakideak 
### Ingurune naturala eta kokapena 
Zaraitzu ibaxa gehienak flysch eozenoarren gainean modelatuta daude, ekialde-mendebalde norabidean oso aldenduta, eta forma leunak nagusitzen dira, kareharri eta kalkarenita tartekatuen barrei dagozkien erliebe indartsuagoek soilik eteten dituztenak. Sare hidrografikoak mozten dituenean, foku garrantzitsuak sortzen dira.

### Klima eta landaredia 
Xalduko klima mendialdeko klima atlantiarra da udalerri gehienean. Ibaxaren hegoaldean ezaugarri mediterraneoko klima nagusitzen da. Urteko batez besteko prezipitazioak ugariak dira, 1400 eta 1600 mm bitartekoak, eta batez besteko tenperatura 8 eta 10 gradukoa. Urteroko egun euritsuak 130 egun izaten dira. Elurteak ere ugariak izaten dira neguan, eta egutera eta laiotzaren arteko alde termikoa nabaria da.

Xalduak baso zabalak ditu, bertan pago, haritz eta basa pinuak daude. Horrez gain, birlandaturiko haritz amerikarrak eta pinu alertziar japoniarrak hartzen dituzte.

#### Estazio meteorologikoak 
Zaraitzun dagoen Ezpartza udalerrian, itsasoaren mailatik 695 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zaraitzu

## Kanpo estekak
Joxe Mari Furundarena Begiristain

thumb|Joxe Mari Furundarenaren argazkia|225x225px
Aginagako Eiza baserrian jaio zen 1915eko uztailaren 17an. Sei senideen artean zaharrena zen. Eusko Alderdi Jeltzaleko militantea eta milizianoa zen. Familiako bazkarian zeudela bere bila etorri ziren atxilotzera. Familiakoek hil egin zutela soilik jakin zuten hortik aurrera.

Bere baserrian atxilotu ondoren Lasarten eduki zuten preso eta Tolosan fusilatu zuten 1936ko urriaren 3an, 21 urte zituela. Hamar urte geroago bere gorpuzkiak Aginagako hilerrira ekarri zituzten. 

= Erreferentziak =

## Kanpo estekak
Artze (argipena)

**Artze** izenak hainbat adiera du.

Toki izenak:

* **Artze** izenez eman izan den toponimo nafarra da **Artzibar** de euskaraz, Euskaltzaindiaren arabera, ibar eta udalerria izendatzeko, eta **Artzi** bertako herri hustuaren toponimoa.
* **Artze**, Donamariako auzoa.
Euskal deitura ere bada Artze, adibidez pertsona hauena:

* Artze anaiak
* Joxan Artze
* Amédée Artze
* Mikel Artze
Shaoang Liu

**Shaoang Liu** () (Budapest, 1998ko martxoaren 13a), patinatzaile hungariarra da. Neguko Olinpiar Jokoetan lau domina eskuratu ditu.

## Ibilbidea 
Aita txinatarra eta ama hungariarra ditu. Anaia zaharragoa den Shaolin Sandor Liu ere patinatzailea da eta txapeldun olinpikoa izan zen 2018an.

Shaoang Liuk 2017an Munduko gazte mailako txapelketan urrezko lau domina eskuratu zituen Innsbrucken.

2022ko Pekingo Jokoetan hiru domina eskuratu zituen, urrezkoa 500 metrotan eta brontzezkoak 1.000 m eta 2000 m errelebotan.

## Txapelketak 
## Errekorrak 
Honako errekor hauek lortu ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinema-musika

thumb|Zinemarako musika grabatzea. Filma pantailan erreproduzitzen ari da erreferentzia gisa erabiltzeko.
**Zinema-musika** edo **zinemarako musika** film baten zati bat laguntzeko berariaz egindako musika-konposizioa da.  Orkestrarako, instrumentuetarako edo koraletarako  piezak (*sarrerak*) sartzen dira partitura batean, eta filmeko puntu espezifikoetan hasteko eta amaitzeko programatzen dira, narrazio dramatikoa eta eszenaren eragin emozionala hobetzeko. Partiturak konpositore batek idazten ditu, zuzendariaren edo filmaren ekoizlearen gidaritzapean edo haiekin lankidetzan, eta, normalean, musikari-talde batek interpretatzen ditu -sarritan orkestra batek (oso litekeena da orkestra sinfoniko batek) edo banda batek, bakarlari instrumentalek eta koruak edo bokalistek- eta soinu-ingeniari batek grabatzen du.

Abestiak, hala nola haur eguneko pop abestiak eta rock-kantak, ez dira normalean filmaren partituran sartzen, baina filmeko soinu-bandaren zati izaten dira. Hala ere, abesti batzuk, bereziki zinema musikaleko filmetakoak, partituraren gaian oinarritzen dira.

## Film musikal ospetsuenak 
Hauek dira genero honetako film ospetsuenetako batzuk:

### Amerikako Estatu Batuak: 
[thumb|261x261px|[Moulin Rouge!|Moulin Rouge! pelikula Parisen errota gorridun formarekin dagoen Kabaretari omenaldia egiteko egin zen

]]

* *The Jazz Singer* (1927)
* *The Wizard of Oz* (1939)
* ''Singin' in the Rain'' (1952)[link=https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Singin'_in_the_Rain_trailer.jpg|thumb|190x190px|[Singin' in the Rain|''Singin' in the Rain* (1952)]][link=https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Elvis-publicity.jpg|thumb|[Elvis Presley-k 30 film grabatu zituen ,horietako gehienak komedia musikalak izan ziren.]]
* *A Star Is Born* (1954)
* *West Side Story* (1961)
* *Mary Poppins* (1964)
* *The Sound of Music* (1965)
* *Cabaret* (1972)
* *Grease* (1978)
* *Annie* (1982)
* *Dirty Dancing* (1987)
* *Beauty and the Beast* (1991)
* *Sister Act* (1992)
* *The Lion King* (1994)
* *Evita* (1996)
* *Moulin Rouge!* (2001)
* *Chicago* (2002)
* *Dreamgirls* (2006)
* *La La Land* (2016)
* *The Greatest Showman* (2017)

### Erresuma Batuak: 
* *Oliver!* (1968)
* *Monty Python's The Meaning of Life* (1983)
* *The Commitments* (1991)
* *Mamma Mia!* (2008)
* *Les Misérables* (2012)
* *Sweeney Todd* (2007)
* *Bohemian Rhapsody* (2018)

### Frantzia: 
* *French Cancan* (1954)
* *Les Parapluies de Cherbourg* (1964)
* *Les Demoiselles de Rochefort* (1967)
* *On connaît la chanson* (1998)
* *Huit femmes* (2002)
* *Un monstre à Paris* (2011)
* *La Danseuse* (2016)

### Espainian: 
* *Un rayo de luz* (1960)
* *Un, dos, tres, al escondite inglés* (1969)
* *El otro lado de la cama* (2002)
* *Chico y Rita* (2011)
* *La llamada* (2017)

### Beste herrialde batzuk: 
* *Dancer in the Dark* (2000, Danimarka)
* *Devdas* (2002, India)
* *Once'' (2007, Irlanda)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Partitura

## Kanpo estekak
Kashima Futbol Estadioa

Japoniako Ibaraki Prefekturan dagoen Kashima hiriko futbol zelaia da. Kashima Antlers taldearen etxeko estadioa da, J1 Ligan. Estadioak 40.728 eserleku ditu.

J. League sortu baino lehen, Kashimaren aitzindariak, Sumitomo Steel SC, gertuko Sumitomo Steel lantegiko kirol-zelaian jokatzen zuen.
Fitxategi:Kashima Soccer Stadium 5.jpg||
Fitxategi:Kashima Soccer Stadium 3.jpg||
Fitxategi:Kashima Soccer Stadium 4.jpg||
Fitxategi:Kashima Soccer Stadium 1.jpg||

## 2002ko FIFA Mundu-Kopa 
Kashima Futbol Estadioak honako hiru partida hauek hartu zituen 2002ko FIFA Mundu-Kopan:

## Udako Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, COVID-19 pandemiaren eraginez 2021ean jokatu behar izan zirenak, zenbait futbol partida jokatu ziren Kashima Futbol Estadioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Musika arin

**Musika arina** (ingelesez: ***easy listening***) herri-musikako genero bat da, eta melodia sinpleak, itsaskorrak eta erlaxatuak izateagatik bereizten dena, harmonizazio errazekin eta instrumentazio ez oso deigarriarekin interpretatu ohi dena.

Musika-estilo hau, XX. mendearen erdialdean sortua, *swing* musikatik eta *big band* musikarako konposatukoetatik abiatuta garatu zen. Generoak bi mota ditu: instrumentala eta bokala.

## Terminologia 
**Musika arina** terminoa oker lotu izan da hainbat generorekin, hala nola soft rockarekin, soft poparekin, jazzarekin eta baita *new age* musikarekin ere, nolabait musika arinaren esparrua nahiko zabala izan behar du eta.

***Musika arinaren** terminoari ingelesez dagokion Easy-listening* terminoa *lounge music* (aretorako musika) edo  *core lounge* deritzonaren antzekoa da, nahiz eta musika-forma horiek jazzarekin lotura handiagoa duten *big band* eta swing-arekin baino. Sarritan, *easy-listening* esaten zaio *nostalgic music* gisa, entzule zaharrenek ulertzeko modukoa delakoan.

Eremu batzuetan, musika arina kitsch-tzat hartzen da (gustu txarrekotzat).

Ingelesez honako izen hauek hartu ditu:

* *easy listening* (entzute errazekoa),
* *mood music* (ingurumen-musika) edo
* *lift music  (igogailu-musika)*
** elevator *music* (AEBetan)
** *lift music* (Erresuma Batuan).
* muzak, termino okerragoa. Berez Muzak ez da musika-generoa. Muzak estaen denean *Muzak* Corporation-ek leku publikoetarako sortutako eta programatutako musika.

Ingelesdun herrialdeetan *beautiful music*-arekin (“musika polita”) eta *light music*-ekin (“musika arina”) ere zerikusia du. *Beautiful* music musika arineko azpitalde bat da, eta irrati-formatua denez, instrumentazio-estandar zurrunak ditu (adibidez, saxo gutxi edo batere ez), eta murrizketak ditu orduko zenbat ahots-lan emiti daitezkeen zehazteko. Batzuetan *Nostalgia music* ere deitzen zaio («nostalgia» gaztelaniaz jatorrizkoan ere bai).

Sarritan, musika arineko abestiak hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetako herri-kanten bertsio instrumentalak izaten dira. *Lite AC* formatuak (*light adult contemporary music* lagunen arteko hizkeran) ia erabat ordeztu du «musika arineko» irratsaioak.

## Musika arineko artista ezagunak (ingelesezko kulturazkoak) 
### Musika arineko orkestrak eta orkestra-zuzendariak 
### Musika arineko pianistak 
### Musika arineko gitarristak 
### Musika arineko beste instrumentista batzuk 
### Musika arineko ahots taldeak 
### Musika arineko obra ugariko kantariak 
### Musika arineko obra batzuk egin dituzten kantariak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lantza, Joseph: Elevator music: a surreal history of muzak, easy-listening, and other moodsong. New York: St. Martin's, 1994. .

## Ikus, gainera 
* Soul music

## Kanpo estekak
Artadi (argipena)

**Artadi** izenak hainbat adiera du:

* **Arteak** (zuhaitzak) hasten diren tokia.
* **Artadi**, euskal deitura.
* **Artadi**, Zumaiako auzoa.
* **Artadi onddo belzkorra**, onddo mota bat.
Brochant (Parisko metroa)

**Brochant** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 17. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 13. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Lidia Cao

**Lidia Cao** (Santiago de Compostela, Coruña, Galizia, 1997ko maiatzaren 29a) coruñar ilustratzailea eta muralista da. Bere lanak emozio-karga du, pertsonaien begiradari begira.

## Bizitza 
Galiziako barnealdeko herri lasai batean jaio zen. Txikitatik marrazten zituen liburuak, eta beste edozer betetzen zuen boligrafoarekin. Irudiak eta aurpegiak marrazteaz arduratu zen, adierazpenak aztertuz eta zer esan oso gutxirekin. Ez zen inoiz eskola partikularretara joan, gehienbat autodidaktatzat hartzen da.

### Heziketa 
2015etik 2017ra A Coruñako Pablo Picasso Arte eta Diseinuko Goi Eskolan ikasi zuen eta Ilustrazioko Goi mailako teknikaria da. Ikasketez gain ezagutza eta gaitasun hauexek ditu: Adobe Photoshop, Gizarte Baliabideak eta Marketina.

2016. urtean ekin zion muralismoak bideari, hastapen-lantegi batzuei esker, eta hortik aurrera mundu berriak esploratzen hasi zen. Izugarri gustatzen zaio bolumena marraztea lerro sinpleen bidez, paperean azaldu behar diren testurekin jolastuz. Bere paleta gehienbat monokromatikoa da, eta kolore asegabeak eta ez oso estridenteak erabiltzen ditu. Freelance ilustratzaile eta horma-artista lanetan aritzen da.

### Lana 
2018tik autonomoa da. Hiri arteko jaialdi zein ekitaldietan parte hartu du, besteak beste, 2020an *Culturban* lugon, Galizian eta *Graffittea*, Chesten, Valentzian. 

Bere lanean pertsonaiek funtsezko garrantzia dute konposizioan eta giro onirikoetan, eta horrek haien aurpegien adierazkortasuna indartzen du, erretratu psikologiko intimoak balira bezala funtzionatzen dute eta dramaturgia bizia hartzen dute.

Nabarmentzekoak dira, batetik, bolumena ongi menderatzen dutela lerro sendo eta seguru baten bidez, eta, bestetik, sintesirako gustua dutela koloretako paletetan, eta gama asegabe eta ez oso estridenteekiko erakarpena, marrazkiak kolorearen gainetik duen garrantzia haztatuz.

2016. urtean hiri-artea bere bidean gurutzatu zen, eta, une horretatik aurrera, ilustratzaile gisa egindako ibilbidea bere horma-lanarekin bateratu zen, gero eta pisu handiagoa hartu baitu, eta azken urteetan hiriko artearen hainbat ekitalditan parte hartzera eraman baitu.

## Iruditegia 

Fitxategi:El abrazo de Lidia Cao.jpg|Lidia Cao: *Besarkada*
Fitxategi:DesOrdes 26, N-550, 01-03a.jpg|*DesOrdes*
Fitxategi:DesOrdes 26, N-550, 01-04.jpg|*DesOrdes*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Instagram, Lidia.cao
*Behance.net, Lidia.cao
Iveta Šranková

**Iveta Srankova**(Zlaté Moravce,Eslovakia,1963ko Urriaren 1a)Belar hockeyko jokalari ohia da.1980ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartzu zuen Txekoslovakiaren selekzioarekin.1980ko Udako Olinpiar Jokoetan domin olinpikoa lortu zuen.

## Ibilbidea 
1980ko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko taldeko kide gazteena eta 16 urtekoa baino ez zen. Geroago, selekzio nazionaleko kide egonkorra izan zen luzaroan, 1982an Lilleko txapelketa handian jokatu zuena, eta ustekabean RDAko egungo munduko txapeldunekin berdindu eta bigarren postuan geratu zen talde bateko kidea ere izan zen. Lilleko lehen Europako Txapelketan ere jokatu zuen 1984an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julie Dzerowicz

**Juliana Roma "Julie" Dzerowicz** Kanadako politikaria da. Alderdi Liberaleko kidea, 2015ean egin zituen hasierako hauteskundeetatik Kanadako Komunen Ganberan Torontoko Davenport ridinga ordezkatu du, eta 2019an eta 2021ean berriro hautatu zuten.

## Hezkuntza 
Dzerowicz McGill Unibertsitatean lizentziatu zen merkataritzan. Frantziako Institut Commercial de Nancy-n amaitu zuen bere azken epea. McGill-en lidergo-eginkizunetan parte hartu zuen, eta McGill Unibertsitateko Students' Society-ko barne-presidente gisa aritu zen. Scarlet Key Award saria jaso zuen, "Mcgill komunitateari egindako ekarpen bikainak lidergo, eskuzabaltasuna eta iraunkortasun dudarik gabeko ezaugarriak erakutsi dituzten ikasleei" ematen zaiena.  Columbia Britainiarreko Unibertsitatean (UBC) enpresen administrazioko masterra egin ondoren, non UBCko Senatuan aritu zen, Dzerowiczek gradua amaitu zuen London Business School-en.

## Karrera 
### 2015 aurrekoa 
2007an, Dzerowicz-ek Project Neutral izeneko ingurumen-karitatea sortu zuen.  JUMP Math-en  kontseilari sortzailea ere izan zen, irabazi asmorik gabeko matematika programa. 

Hauteskundea baino lehen, Dzerowicz plangintza estrategikoko eta komunikazioko zuzendari gisa lan egin zuen Montrealeko Bankuan , Gerry Phillips probintziako kabinete ministro ohiaren langile politiko nagusi gisa, Ontarioko Liberalen Alderdirako 

### Legebiltzarkide gisa 
2015ean izendapen prozesu luze baten ostean, Dzerowicz-ek arrakastaz lortu zuen Kanadako Alderdi Liberala hautagai liberal gisa Davenport-eko ridingaren izendapena. 2015eko urrian, Davenport-eko lehen emakume parlamentaria izan zen. 

2021eko otsailean, Dzerowicz-ek C-273 lege-proiektu pribatu bat aurkeztu zuen Kanadako Komunen Ganberan, Ogasun ministroari oinarrizko errenta bermatzeko estrategia nazional bat garatzeko eskatuz. 

2021eko ekainean, Dzerowicz-ek hautesleak gonbidatu zituen bere galderak egiteko Reddit eztabaida webgunearen bidez.  Sareko elkarrizketan kritikatu zuten Twitterren gaizki esateagatik 2020ko Montrealeko Portuko grebak 2,5 urte iraun zuela, eta beste txio bat egiteagatik, non The Hill Times -ek adierazi zuen hautesle bati iseka egiten ari zela,  Kanadako egoitza-eskola sistematikbizirik atera zirenekin Kanadako gobernuak izandako lege borrokari buruz galdetu zuena.  Berrikuspena eskatu zuen NDPko Alejandra Bravok. Dzerowiczek irabazi zuen 76 botogatik. 

2021eko abenduan, Dzerowicz-ek, Immigrazio Liberaleko presio-taldeko presidente gisa, bere alderdiaren barruan egindako kritikei erantzun zien immigrazio-eskaerak prozesatzeko atzerapenei buruz, lana egin behar zela eta etorkizuneko hobekuntzak egiteko konpromisoa hartuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artadi (abizena)

**Artadi** euskal abizena da, arte zuharitz izenarekin lotua, Koldo MItxelenaren iritziz.

Euskal Herritik hedatuta zabalkundea izan du Katalunian eta Filipinetan, non pertsona hauen deitura den, adibidez:

* Elsa Artadi, politikari katalana.
* Paul Artadi, saskibaloi jokalari filipinarra.
* Basti Artadi, rock abeslari filipinarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susi Susanti

**Lucia Francisca Susanti Hasitono**, **Susi Susanti** izenez ezaguna (Tasikmalaya, Indonesia, 1971ko otsailaren 11) badminton jokalari ohi bat da. 2 urrezko domina eta 3 brontzezko lortu zituen olinpiar jokoetan.

## Lorpenak                       
## Kanpo estekak
Marianne Ihalainen

**Marianne Ihalainen** (Tampere, Finlandia. 1967ko otsailaren 22a) Finlandiako izotz hockey jokalari bat da. 1998ko Neguko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen finlandiar talde nazionaleko kapitain bezala, baita sei IIHF World Women 's Championship brontzezko domina ere, lau IIHF Europako Emakume txapeldunak urrezko dominak eta bat brontzezkoa Finlandia ordezkatuz, eta zortzi aldiz SM-sarja Finlandiako txapeldun izan zen Ilves taldearekin. Ihalainen Finlandiako emakumezkoen izotz hockeyaren aitzindarietako bat da, eta Finlandiako Hockey Hallen sartu zen lehen emakumeetako bat izan zen, Riikka Sallinen trailblazerraren ondoan.

2001ean jokotik erretiratu ondoren, Ihalainen Ilves emakumezkoen taldea entrenatu zuen 2002-2006 denboraldian eta taldea 2006ko SM-sarja Finnish Txapelketan garaipenera eraman zuen. 2006an finlandiar talde nazionaleko entrenatzaile eta talde kudeatzaile bihurtu zen. Ihalainen entrenamenduz, talde nazional finlandiarrak brontzezko dominak irabazi zituen IIHF Emakumeen Munduko Txapelketan 2008 eta 2009 urteetan, eta brontzezko domina 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan.

2019ko IIHF Women 's World Championship Espoo ekitaldian ospatu zen zeremonia batean, Ice Hockey elkarte finlandiarrak bere karrera formalki ohoratu zuen lehen emakumea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roberto I.a Frantziakoa

**Roberto I.a** (c. 866 &ndash; Soissons, 923ko ekainaren 15a) Mendebaldeko Frantziako erregea izan zen 922tik hil zen arte.

Roberto Azkarraren semea eta Odo Frantziakoaren anaia izan zen. 885ean Paris setio bikingoaren aurka defendatzen parte hartu zuen. Parisko kondea, Poitiersko kondea eta Neustria eta Orleanseko markesa izan zen.

Elizgizon askok eta noble franko  boteretsuenetako batzuek lagunduta, Karlos III.a Frantziakoa kargutik kendu zuen. 922ko ekainaren 29an frankoen errege koroatu zuten Reimsen.

Rollon duke normandiarrak leial eutsi zion Karlosi. Karlosek armada bat bildu zuen eta Soissonseko guduan Robertori aurre egin zion. Roberto hil zen, baina Carlos harrapatu zuten. Rodolfok, Robertoren suhiak, jarraitu zion Mendebaldeko Frantziako errege gisa.
Sophie Germainen zenbaki lehen

*p* zenbaki lehen bat **Sophie Germainen zenbaki lehena** da, baldin eta 2p+1 ere zenbaki lehena bada. Adibidez: 2 zenbakia Sophie Germainen zenbaki lehena da; p=2, 2x2+1=5 izanik, eta 5 zenbakia ere zenbaki lehena baita.

Zenbaki lehen hauek Sophie Germain frantses matematikariaren izena jaso zuten. Hark frogatu zuen Fermaten azken teorema egiazkoa zela zenbaki horietarako; hau da, *p* zenbakia 2 ez den ezaugarri horiek dituen zenbaki lehen bat bada, ez dago ebazpen ez-nabarmenik ekuazio honetarako:x^p+y^p=z^p

Uste da Sophie Germainen zenbaki lehenen kopurua infinitua dela; baina, zenbaki lehen bikien aierua bezala, oraindik ez da frogatu.

Sophie Germainen 190 zenbaki lehen daude [1, 10000] tartean:
    2, 3, 5, 11, 23, 29, 41, 53, 83, 89, 113, 131, 131,
 173, 179, 191, 233, 239, 251, 281, 293, 359, 419, 431, 443,
 491, 509, 593, 641, 653, 659, 683, 719, 743, 761, 809, 911,
 953, 1013, 1019, 1031, 1049, 1103, 1223, 1229, 1289, 1409, 1439, 1451,
 1481, 1499, 1511, 1559, 1583, 1601, 1733, 1811, 1889, 1901, 1931, 1973,
 2003, 2039, 2063, 2069, 2129, 2141, 2273, 2339, 2351, 2393, 2399, 2459,
 2543, 2549, 2693, 2699, 2741, 2753, 2819, 2903, 2939, 2963, 2969, 3023.
 3299, 3329, 3359, 3389, 3413, 3449, 3491, 3539, 3593, 3623, 3761, 3779.
 3803, 3821, 3851, 3863, 3911, 4019, 4073, 4211, 4271, 4349, 4373, 4391.
 4409, 4481, 4733, 4793, 4871, 4919, 4943, 5003, 5039, 5051, 5081, 5171.
 5231, 5279, 5303, 5333, 5399, 5441, 5501, 5639, 5741, 5849, 5903,
 6053, 6101, 6113, 6131, 6173, 6263, 6269, 6323, 6329, 6449, 6491, 6521,
 6551, 6563, 6581, 6761, 6899, 6983, 7043, 7079, 7103, 7121, 7151, 7193,
 7211, 7349, 7433, 7541, 7643, 7649, 7691, 7823, 7841, 7883, 7901, 8069,
 8093, 8111, 8243, 8273, 8513, 8663, 8741, 8951, 8969, 9029, 9059,
 9221, 9293, 9371, 9419, 9473, 9479, 9539, 9629, 9689, 9791.

2012az geroztik, ezagutzen den Sophie Germainen zenbaki lehen handiena hau da: 18543637900515 \cdot 2^{666667}-1. 200701 digitukoa da, eta Philipp Bliedungek aurkitu zuen 2012ko apirilean.

Sophie Germainen zenbaki lehenen multzoaren kardinalaren zenbatespen heuristikoa proposatu da, *x* baino txikiagoak, zenbaki lehengoen konstantearen inguruan (0,660161 inguru).(2 C_2 x) / (\log x)^2C_2 Baina, x=10.000 denean, zenbatespen horrek adieraziko luke Sophie Germainen 156 zenbaki lehenetsi daudela, %&nbsp;20ko aldea. Balio handiagoetarako, errore erlatibo hori txikiagotu egiten dela egiazta daiteke.

Sophie Germainen zenbaki lehenezko sekuentzia honi: {*p*, *2p+1*, *2(2p+1)+1*, ...} *lehen mailako Cunninghamen sekuentzia* ere deitzen zaio.

## Kanpo estekak
Tokioko Ur Zentroa

. igeriketaren, igeriketa sinkronizatuaren eta jauzien probak jokatu ziren bertan. Mori-Beach parkeko (園) igerileku estalia da, Tokio ekialdeko Kōtō barrutiko Tatsumin dagoena.

Eraikuntza 2017ko apirilean hasi zen, eta 2020an amaitu zen. Eraikuntzaren kostu osoa, 56.700 milioi yen (471 milioi €) izan zen. Inaugurazioa, 2020ko martxoaren 22rako aurreikusita bazegoen ere, COVID-19 pandemia zela eta, atzeratu egin zen, eta 2020ko uztailaren 23an egin zen, publikorik gabe.

Igerilekua 2020ko Udako Olinpiar Jokoetarako eraiki zen, eta 12.000 ikusle har ditzake. Eraikina 2020ko Udako Paralinpiar Jokoetan igeriketa lehiaketetarako ere erabiliko da.

Eraikuntzak bi igerileku, eta uretan murgiltzeko igerileku bat ditu. Teilatua lurrean eraiki zen, eta poliki-poliki igo zen 37 metroko altueraraino. 160 metro luze, 130 metro zabal eta 10 metro lodi ditu, eta 7.000 tona pisatzen ditu. Etorkizunean, Ur Zentroak ehunka lehiaketa hartuko ditu urtero nazio, nazioarteko eta junior mailakoak. Gainera, Tokioko herritarrek ere igerilekua erabili ahal izango dute Jokoen ostean.

## Historia 
Zentroaren eraikuntza 2017ko apirilean hasi, eta 2019an amaitu zuen Tokioko Gobernu Metropolitarrak. 2018an, KYBren (Tokioko auto enpresa) isolamendu sismikoko motelgailuen datuen manipulazioaren eskandaluak eztanda egin zuen, eta, eraikinean ere horrelako gailuak erabili zirenez, olio hidraulikoaren motelgailuak ordeztu behar izan zituzten. Eraikina, Gazte Olinpiar Koparako, 2020ko martxoaren 22an irekitzekoa zen, baina bertan behera utzi zuten Japoniako COVID-19 pandemiaren eraginez. 2020ko urriaren 24an inauguratu zen kirol erakusketa batez.

## Irudi Galeria 

Tokyo Aquatics Centre 191023a2.jpg|Sarrera Mori Beach parketik
Tokyo Aquatics Centre 191023a4.jpg|Ur Zentroa (Hegomendebaldea, 2019)
Tokyo Aquatics Centre 191023a5.jpg|Ur Zentroa (Iparmendebaldea, 2019)
DSS at the Summer Olympics in Tokyo (51336330262).jpg|
F20210724ES-0761 (51441319529).jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila Jokuen webgunean
Malakoff–Rue Étienne-Dolet (Parisko metroa)

**Malakoff–Rue Étienne-Dolet** Parisko metroaren geltokia da, Malakoff udalerrian kokatuta dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 13. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
10. linea (Parisko metroa)

**Parisko metroaren 10. linea** sarean aurreikustako hamasei lineetako bat da.

## Mapa 
450px

## Linea 
700px

## Proiektua 
700px

## Geltokiak 
Lineak honako geltoki hauek ditu:

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* Île-de-Franceko tranbia
* Île-de-Franceko RER
* Transilien

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Mississippiar kultura

thumb|Mississippiar kulturaren inguru eta aztarnategi nagusiak.
[thumb|[Etowah aztarnategiaren errekonstrukzioa, bere *mound* edo muinoekin.]]
**Mississippiar kulturaa** Ipar Amerikako kultura kalkolitikoa izan zen, eta gaur egungo Estatu Batuetako mendebalde, ekialde eta hego-ekialdean loratu zen, 800 eta 1550 urteen artean, gutxi gorabehera.

Mississippi ibaiaren ibarrean jaio zen kultura eta bizimodu hau, baina zenbait gunetan ere zabaldu zen, ekialde eta mendebaldera, adibidez . Era berean, Tennessee ibaiaren ibarrera.

## Ezaugarri kulturalak 
Piramide trunkatu edo plataforma-formako lur-muinoen (ingelesez *mound*) multzoek definitzen dituzte kultura honetako gune urbano edo zeremonial nagusiak, gehienetan egitura karratu edo angeluzuzenak direlarik, batzuetan zirkularra. *Mound* hauen gailurretan beste egitura batzuk eraikitzen ziren (etxeak, tenpluak, hezurtegiak, eta abar).

Mound-ek gune handi bat okupatu zezaketen, hiri hedatu bat hala nola Cahokia, kultura honen aztarnategi handiena; zeinean plazak, muinoak eta landatutako soloak kilometro karratu askotan bana zitezkeen. Merkataritzarako baino gehiago, kultu eta zeremonia publiko eta erlijiosoetarako zeuden antolatuak gune hauek.
thumb|Chunkey jokalaria, errepresentazioetan oinarritua.
thumb|*Birger* irudia, Cahokian aurkitua, Hidatsa nekazari batek 20. mendean ezagututako uzten aldeko *amona*.
Espazio ireki horietan kirol ikuskizun sakratu bat jokatzen zela ere uste da, chunkey izenekoa. Joko horren errepresentazioak aurkitu dira aztarnategietan, eta geroago, indiar kulturetan antzeko jokoak deskribatu ere bai, hala nola Mandan indiarren artean. Siouar hizkuntza-taldeko herria dira Mandanak, eta badirudi beste talde siouar batzuk, hala nola Osageak eta Hidatsak, konektatu egon daitezkeen mississippiar kulturako iparraldeko guneekin.

Hala ere, ez dago lotzerik mississippiar kultura bakarrik siouar herriekin. Beren gune nagusiak etnia desberdinen bildu-leku eta baita bizileku ere izan zirela uste da, hizkuntzaz gaindiko bateratze kultural erlijioso batek erakarri zituelakoan etorkin asko zentro hauetara. Esate baterako, Cahokian Texasko garai bertsuko estiloko tresneria aurkitu da, baina bertako materialekin egina, ez Texaskoekin. Era berean, Hernando de Soto espainiar esploratzaileak 1541ean aurkitu zituen Tunica indiarrak, mississippiar kulturarekin lotura zuten herrietan bizi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chris Nilsen

**Christopher Nilsen** (1998ko urtarrilaren 13a) pertika jauzian eta altuera jauzian espezializatutako atleta estatubatuarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen pertika jauzian 5.97m-ko jauziarekin.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thiago Braz

**Thiago Braz da Silva** (1993ko abenduaren 16a) pertika jauzian espezializatutako brasildar atleta da, 6,03 metroko errekor olinpikoa duena. Urrezko domina irabazi zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta brontzezko domina 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago Álvarez Fourcade

**Santiago Álvarez Fourcade** (Bahia Blanca, Argentina, 1994ko urtarrilaren 17a) 15eko eta 7ko errugbilari profesional argentinarra da, Argentinako CASI klubeko erdilari gisa jokatzen duena. 2013an, hiru aldiz izan zen aukeratua Argentinako errugbi selekzio nazionalarekin . Bere hasierako ibilbidean, Argentinako 2013 eta 2014ko IRB Junior Munduko Txapelketan jokatzeko hautatu zuten, eta Argentina XVen (Argentinako bigarren selekzioa) parte hartu zuen.

Zazpiko errugbian, Álvarezek, 2013an, Dubain egin zuen debuta, World Rugby Sevens Series-en. 2015eko eta 2019ko Joko panamerikarretan ere, domina lortu zuen; 2018ko Rugby Mundu Kopako zazpiko txapelketan jokatu, eta 2016ko eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Álvarez Super Rugby frankiziako Jaguares taldeak ere deitu zuen 2017 eta 2018ko Super Rugby lehiaketetarako. Hala ere, ez zuen agerraldirik egin.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina irabaziko du [[Argentina|Argentinako] taldearekin, Fijiko taldearen (urrezkoa) eta Zeelanda Berrikoaren (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. Hauek osatuko dute Argentinako taldea: Santiago Álvarez, Lautaro Bazán, Lucio Cinti, Felipe del Mestre, Rodrigo Etchart Luciano González Rizzoni, Rodrigo Isgró, Santiago Mare, Ignacio Mendy, Marcos Moneta, Matías Osadczuk, Gastón Revol eta Germán Schulz-ek.
## Emaitzak
## Selekzioarekin
## Klubekin 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Santiago Álvarez ItsRugby.co.uk-n
* Santiago Álvarez International Olympic Committee-n
*
Siouar hizkuntzak

**Siouar** hizkuntzak edo **Siouar–Catawba** hizkuntzak Ipar Amerikako hizkuntza-familia bat dira, eta batez ere Ipar Amerikako Ordoki Handietan hedatua egon zen, Sioux herrien eta ahaide ziren beste etnia batzuen artean,

## Izena 
Bi multzotan bereizten dituzte hizkuntzok hizkuntzalariek: *siouar* *mendebaldekoa* edo siouar berezkoa, talderik handiena, eta *siouar ekialdekoa* edo Catawba hizkuntzen multzoa bestea. Beste batzuek 'siouar' izena mendebaldeko adarrera mugatzen dute eta *siouar-catawba* izena erabiltzen dute familia osoarentzat. 

## Beste hizkuntza batzuekiko harremana 
Yuchi hizkuntza isolatua sioux–catawba hizkuntzekin nahiko lotuta egon liteke, batzuen iritziz.

*Macro-sioux* talde bat ere proposatu izan da caddo hizkuntzekiko eta irokiar hizkuntzekiko loturak ontzat emanik, baina XXI. mendean uste da lotura horiek *sprachbund* baten parte izateagatik izan litezkeela. Herri siouar eta caddoar batzuk iraganean Mississippiar kulturan elkarlotuta egon zirela uste da, adibidez.

## Erreferetziak 
## Kanpo estekak