open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
António José Seguro

**António José Martins Seguro** (Penamacor, Portugal, 1962ko martxoaren 11) portugaldar politikaria da, Alderdi Sozialistako kidea eta idazkari nagusi ohia eta Portugalgo Errepublikako ministro ohia. Irakasle laguntzaile bisitaria izan da Lisboako Unibertsitate Autonomoan (Autónoma) eta Gizarte eta Politika Zientzien Goi Institutuan (ISCSP).

## Biografia 
### Haurtzaroa eta gaztaroa 
Domingos Sanches Seguroren eta Maria do Céu Martinsen semea da.

Nazioarteko Harremanetan lizentziatu zen Lisboako Universidade Autónoman (UAL) eta Zientzia Politikoetan masterra egin zuen Instituto Superior de Ciências do Trabalho e da Empresa-n (ISCTE-IUL). 

Gaztaroan, Gazteria Sozialistaren buruzagia izan zen 1990 eta 1994 urteen artean,  eta baita Gazteria Kontseilu Nazionaleko presidentea 1985etik 1990era, Europar Batasuneko Gazteria Foroko presidentea 1989tik 1993ra eta Gazteria Sozialisten Nazioarteko Batasuneko presidenteordea.

### António Guterresen Gobernua 
1991 eta 1995 urteen artean Parlamentuko kidea eta António Guterresen laguntzaile hurbilenetako bat izan zen. 1995eko legegintza-hauteskundeetan Alderdi Sozialistaren garaipena lortu zuen estrategia prestatu zuen taldekoa izan zen. 

Garaipen honen ondoren, gobernu karguak izan zituen Gazteriako Estatu idazkari gisa eta, geroago, Lehen Ministroaren Estatu Idazkariorde gisa.

1999 eta 2001 urteen artean Europako Parlamentuko kide izan zen. 

2011ean Europako Parlamentuko kargua utzi zuen eta Lehen Ministroaren Ondoko Ministro kargua hartu zuen, 2002ko apirilera arte.

2002an, Portugaleko Parlamentura itzuli zen, eta han Alderdi Sozialistako talde parlamentarioa zuzendu zuen 2004 eta 2005 urteen artean. 

### Alderdi Sozialistako idazkari nagusia (2011–2014) 
2011n, Alderdi Sozialistak urte hartako legegintza-hauteskundeetan galdu ostean, alderdiko idazkari nagusi hautatu zuten botoen % 68rekin. 2013ko apirilean ere berriro hautatu zuten botoen %95 baino gehiagorekin.

2011ko abuztuan Portugalgo Parlamentuak Estatu Kontseiluko kide hautatu zuen.

2014ko irailaren 28an alderdiko primarioetan António Costak garaitu egin zuen Seguro, botoen %32 inguru lortuz. Horregatik, Segurok Alderdi Sozialistaren lidergoa utzi zuen eta Estatuko Kontseilari eta Parlamentuko kide gisa zituen karguei uko egin zien.
### 2026ko presidentetzarako hautagaitza 
2025eko ekainean Errepublikako Presidente izateko hautagaitza aurkeztu zuen, Alderdi Sozialistaren babesik gabe. 

2026ko urtarrilaren 18an hauteskundeetako lehen itzulia irabazi zuen, eta bigarren itzulira pasatu zen André Venturarekin batera.

2026ko otsailaren 8an bigarren itzulian irabazi zuen, botoen % 66,8 eskuratuta. 2026ko martxoaren 9an Portugalgo presidente karguaren zina egin zuen.

## Bizitza pertsonala 
2001eko irailaren 1ean Maria Margarida Nave Nunes Maldonado Freitasekin ezkondu zen ekitaldi katoliko batean. Alaba bat eta semea dituzte, Maria eta António.

## Erreferentziak
Dick Tracy

***Dick Tracy*** estatubatuar komiki-banda da, Dick Tracy, Chester Gouldek sortutako polizia-inspektore gogor eta azkarra, protagonista duena. 1931ko urriaren 4an egin zuen debuta, *Detroit Mirror* tabloidean, eta, harrezkero, hainbat artista eta idazlek jarraitu dute.

Dick Tracy ere protagonista izan da hainbat filmetan, besteak beste, *Dick Tracy* (1990) Warren Beattyk protagonizatu zuen filmean.

Federico Fellini zinemagileak «estatubatuar gangster film onena baino ehun aldiz ederragotzat» jotzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarzan, tximinoen erregea

***Tarzan, tximinoen erregea*** () Edgar Rice Burroughsek Tarzan fikziozko pertsonaiari buruz idatzitako eleberri-saileko lehena da. Istorio hau 1912ko urrian argitaratu zuten lehen aldiz *All Story Magazine* pulp aldizkarian, eta 1914an argitaratu zuten lehen aldiz liburu gisa. Hau zen Burroughsek argitaratzen zuen hirugarren eleberria, eta orduan haren sekuela bat egitea besterik ez zuen pentsatzen; 
 baina pertsonaia hain ezagun bilakatu zenez, Burroughsek serieari jarraitu zion 1940ko hamarkadan, bi dozena arrastorekin. Obraren egile-eskubideak Estatu Batuetan amaitu ziren, eta, horregatik, obra jabari publikokoa da. 2012ko apirilean, eleberriaren argitalpenaren mendeurrena zela eta, Library of America argitaletxeak azal gogorreko edizio bat argitaratu zuen, Thomas Mallonen sarrera batekin.

Sol Arráezek euskaratu zuen Susaetaren eskutik.

## Sinopsia 
Tarzan oihanean tximino artean hazi den mutil gazte bat da. Bertan, Jane ezagutuko du eta bere bizitza betiko aldatuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dick Tracy: Topaketa Izugarria

***Dick Tracy: Topaketa Izugarria*** () 1947ko John Rawlins estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza filma bat da. Chester Gould komikigilearen izenburu berdineko *Dick Tracy* komikian oinarritua dago.

RKO Radio Pictures film-sailearen laugarren eta azken filma izan zen. Filma euskaratu zuten.

## Sinopsia 
Kartzelatik irten bezain laster, «Gruesome» gaizkileak gas neurotoxiko baten formula sekretua ezabatzen du, «Melody» Fiske eta «X-Ray» konplizeek lagunduta. National Banken erabiltzen du, baina Dick Tracy erne dago.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munsterko irlandera

**Munsterko irlandera**,  eta endonimoa *Gaelainn na Mumhan*, , Irlandako hego-mendebaldeko Munster probintzian mintzatzen den irlanderaren dialektoa da.

## Eremua 
Historikoki, Munster probintzia osoan mintzatzen zen arten, hizkuntzaren gainbeheraren ondorioz, gaur egun egunetoko hizkunrza gisa Gaeltacht eremuetan besterik ez da mintzatzen, alegia, Kerry konderriko Dingle penintsula eta Iveragh penintsula, Cork konderriaren mendebaldeko Cúil Aodha, Béal Átha an Ghaorthaidh, Baile Bhuirne eta Cill na Martra herrietan eta Cléire uhartea, eta Waterford konderriko An Rinn eta An tSean Phobail herrietan.

## Ikus. gainera 
* Connachteko irlandera
* Ulsterko irlandera
Nursel Aydoğan

**Nursel Aydoğan** (*Yenişehir, Bursa, Turkia,1958ko azaroaren 17a,  turkiar politikaria eta Diyarbakır-eko diputatu ohia da.

## Hezkuntza 
1983an Hacettepe Unibersitatetik graduatu zen elikaduraren ingenieritza sailatik.  Ordutik aurrera elikadura ingeniera bezela lan egin du.

Giza eskubideen aldeko taldeetan eta politikan jardun zuen eta 2003an Kooperaziorako Atxilotu eta Kondenatuen Familien Elkarteen Federazioko (TUAD-FED) Fiskalburuak 72 urteko espetxe zigorra eskatu zuen. 2015eko ekaineko hauteskundeetan eta 2015eko azaroko hauteskundeetan, Diyarbakır probintziako HDPko parlamentari hautatu zuten berriro. 2016ko maiatzaren 20an kendu zioten immunitatea, eta 2016ko azaroaren 4an atxilotu zuten. Bere alderdiaren arabera, "hileta batera joatea, protesta batekin bat egitea, protesta batean "Nahikoa da, Heriotza gehiagorik ez, Askatasuna hazi dadila" zioen pankarta baten atzean egotea eta prentsaurrekoetan hitzaldiak ematea" leporatu zioten Delitu horiengatik 4 urte, 8 hilabete eta 7 eguneko espetxe zigorra ezarri zioten 2017ko urtarrilaren 13an. 2017ko apirilaren 21ean baldintzapeko askatasuna eman zioten, baina apirilaren 28an beste atxilotze agindu bat eman zioten. 2017ko maiatzean, Aydoğan-ek Turkiako Parlamentuan zuen agintaldia ezabatu zuen, Turkia utzi eta Europara erbesteratu zenean. 2021eko martxoaren 17an, Turkiako Kasazio Auzitegiko Estatuko Fiskalak, Bekir Şahinek, demanda bat aurkeztu zuen Auzitegi Konstituzionalean, Aydoğanentzat eta HDPko beste 686 politikarirentzat Turkiako politikan parte hartzeagatik bost urteko debekua eskatuz. Aldi berean, Şahinek HDP ixteko eskatu zuen, PKK Kurdistango Langileen Alderdia ez zelako ezberdina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (Ingelesez):Profila Turkiako parlamentuaren webgunean
* (Turkoz eta ingelesez) Nursel Aydogan (Turkish Politician of the Peoples' Democratic Party "HDP") [ HDP-ko Turkiar politikaria] 2017ko azaroan 17an Youtube-ko bideoa
Connachteko irlandera

**Connachteko irlandera**, Irlandako mendebaldeko Connacht probintzian mintzatzen den irlanderaren dialektoa da. 

## Eremua 
Garai batean Connacht probintzia osoan mintzatzen zen arten, gaur egun gaeltacht eremuetan bakarrik mintzatzen da: 

* Mayo konderrian Tourmakeady, Achill Uhartea eta Erris eskualdean.
* Galway konderrian, Connemara eskualdea eta Aran Uharteetan.

## Lexikoa 
Galway eta Mayo konderrietako irlanderaren arteko desberdintasunak lexikoan ikus daitezke.

## Ikus gainera 
* Ulsterko irlandera
* Munsterko irlandera

## Kanpo estekak
Quiévraingo gudua

**Quiévrainko** **gudua** 1792ko apirilaren amaieran izandako bi borroka txikien multzoari deritzo, Austriako artxidukerriaren eta Frantziako Erresumaren artean, Lehen Koalizioaren Gerraren hasieran.

Apirilaren 28an borroka txiki bat izan zen Quiévrainen, Frantzia eta Belgikaren arteko mugaz bestaldean, eta Armand-Louis de Gontaut Biron jeneralaren agindupeko armada frantsesak garaipena lortu zuen. Hala ere, Bironek aurrera egin eta Mons hiria, eta azkenean Brusela, hartzeko asmoa izan bazuen ere, bere indarrak nahikoa sendoak ez zirela pentsatu eta atzera egitea erabaki zuen. Apirilaren 30ean, bere tropak berriro Quiévrainetik igarotzen ari zirela, austriarren eraso baten inguruko alarma faltsu batek izua eragin zuen soldaduen artean, eta Valencienneseraino ihes egin zuten, kohesio guztia galdurik. Bere aliatua, Théobald Dillon, inbasio honetan Rochambeau mariskalaren agindupean Bironekin batera zerbitzatu zuena, are patu okerragoa jasan zuen Marquaineko Guduan (apirilaren 29an), Quiévrainetik 35 kilometro inguru ipar-ekialdera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valmyko gudua

**Valmyko Gudua**, **Valmyko Kanoikada** izenez ere ezagutua, Frantziako armadak Frantziako Iraultzaren ondoren izandako Iraultza Gerren barruan lortutako lehen garaipen handia izan zen, Lehen Koalizioko Gerraren testuinguruan. Gudua 1792ko irailaren 20an gertatu zen, Brunswickeko dukeak gidatutako tropa prusiarrek Paris aldera martxa egiten saiatu zirenean. François Kellermann eta Charles Dumouriez jeneralek aurrerapena geldiarazi zuten Champagne-Ardenneko Valmy iparraldeko herrixkaren inguruan.

Iraultza Gerren lehen fase honetan Frantziako gobernu berria ia alderdi guztietan frogatu gabe zegoen; horregatik, Valmyn lortutako garaipen txiki eta tokikoa garaipen psikologiko izugarria bihurtu zen Iraultzaren beraren ikuspegitik. Garaipena guztiz ustekabea izan zen garaikideentzat: iraultzaile frantsesentzat baieztapen sendoa eta prusiar armada ospetsuarentzat porrot harrigarria. Garaipen horrek Konbentzio Nazionala berriki eratutakoari Frantzian monarkiaren amaiera formalki aldarrikatzeko eta Frantziako Errepublika ezartzeko adorea eman zion. Valmyk Iraultzaren garapena eta horrek sortutako ondorio kateatu guztiak ahalbidetu zituen; horregatik, historialariek historiako gudurik esanguratsuenetako bat bezala hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alpetar eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan

**Alpetar eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan** Stelvio ski pistan gizonezkoentzat eta Bormio eta Olimpia delle Tofanen emakumezkoentzat, guztiak Cortina d'Ampezzon, Italia. 2026eko otsailaren 7tik 18ra bitarte izango da. 

## Dominak 
### Herrialdearen arabera 
### Gizonezkoen probak 
### Emakumezkoen probak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Schöngraberneko gudua

**Schöngraberneko gudua**, **Hollabrunneko** **gudua** izenez ere ezagutua, Napoleondar Gerretan gertatutako gudu bat izan zen, Hirugarren Koalizioko Gerraren barruan. 1805eko azaroaren 16an borrokatu zen, Austria Behereko Hollabrunn inguruan, Ulmeko gudutik lau astera eta Austerlitzeko gudua baino bi aste lehenago.

## Gudua 
Kutuzoven menpeko Errusiako armada Danubio ibaiaren iparraldera erretiratzen ari zen Napoleonen Frantziako armadaren aurrean. 1805eko azaroaren 13an, Murat eta Lannes mariskalek, Frantziako aurrerako guardiaren agintean, Danubio gaineko zubi bat hartu zuten Vienan, su-etena sinatua zegoela gezurrez adieraziz, eta, zaindariak nahastuta zeudela aprobetxatuta, zubia berehala okupatuz. Kutuzovek denbora irabazi behar zuen Brno (*Brünn*) inguruan Buxhoevedenek gidatutako errefortzuekin bat egiteko. Horretarako, atzeguardia Piotr Bagration printze jeneral nagusiaren agindupean jarri zuen frantsesak atzeratzeko.

Murat eta Lannesek 4. eta 5. Gorputzak eta Erreserbako Zalditeria zuzentzen zituzten. Bagrationek Hollabrunnetik 6 kilometro inguru iparraldera hartu zuen posizioa, Schöngrabern herri txikiaren (gaur egun Grabernen parte) gaineko muinoan. Muratek uste zuen errusiar armada osoa bere aurrean zuela, eta erasotzeko zalantzak izan zituen. Orduan, Bagrationek Murati su-eten baterako negoziazioak hastea proposatu zion. Muratek onartu zuen eta ez zuen erasorik egin. Napoleon horren berri izan zuenean, haserre bizian sartu zen eta Murati idatzi zion:

1805eko azaroaren 16an, Muratek Bagrationi jakinarazi zion su-etena arratsaldeko 5etan amaituko zela. Ekintza nahasia gauean gertatu zen. Sei orduz posizioa eutsi eta frantsesen hainbat erasori aurre egin ondoren, Bagration atzera egitera behartua izan zen, baina erretiratze trebe eta antolatu bat gauzatu zuen ipar-ekialderantz, Errusiako armada nagusiarekin bat egiteko. Indar nagusien aurrean erakutsitako defentsa trebeak frantsesak nahikoa denboraz atzeratzea lortu zuen, Kutuzoven eta Buxhoevedenen errusiar indarrak 1805eko azaroaren 18an Brnon (Brünn) elkartu ahal izan zitezen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohamed Farrah Aidid

**Mohamed Farrah Hasan Garad** (; Beledweyne, 1934ko abenduaren 15a – Muqdisho, 1996ko abuztuaren 2a), **Aidid jenerala** deitua, somaliar militar, gerrako jaun eta politikaria izan zen.

Erroman eta Moskuko Frunze Akademia Militarrean ikasi zuen, eta poliziaburu izan zen Somaliako protektoratu italiarrean. 1960an Somaliak independentzia lortu ondoren, Aidid armadako kide izan zen, eta 1969ko estatu-kolpearen ondoren atxilotu egin zuten, eta kartzelan egon zen 1975era arte. Askatu ondoren, brigadako jeneral izatera igo zen, eta Somaliako armada zuzendu zuen 1977-1978ko Ogadengo gerran eta 1982-1983ko Etiopiaren aurkako mugako gerran. 1984tik 1989ra Somaliako enbaxadorea izan zen Indian.

1989az geroztik, Mohamed Siyad Barre presidentearen aurkako matxinadan parte hartu zuen, eta Somalia Batuaren Kongresua erakunde matxinatuko buruzagietako bat izan zen Aidid. 1991n Barre boteretik kendu zuten eta gerra zibila hasi zen.

1993tik, Aididek aurre egin zien Somaliara bidalitako Nazio Batuen tropei, eta Bill Clintonek Delta Indarra bidali zuen hura harrapatzeko. Horren ondorioz, 1993ko urriaren 3an eta 4an Muqdishoko gudua egin zen.

1995eko ekainean bere burua izendatu zuen Somaliako presidente, baina ez zuen nazioarteko errekonozimendurik jaso. 1996ko abuztuaren 2an hil zen, Ali Mahdi Muhammad eta Osman Ali Attoren miliziaren aurkako bataila batean.
Hohenlindengo gudua

**Hohenlindengo gudua** 1800eko abenduaren 3an izan zen, Frantziako Iraultza Gerren barruan. Jean Victor Marie Moreau jeneralaren agindupeko Frantziako Errepublikaren armadak garaipen erabakigarria lortu zuen Austriako eta Bavariako indarren aurka; azken hauek Joan Austriakoa artxidukeak gidatzen zituen, orduan 18 urte zituela. Aliatuak atzera egite suntsitzaile batera behartuak izan ziren, eta horrek su-eten bat eskatzera eraman zituen, praktikan Bigarren Koalizioko Gerra amaituz. Hohenlinden gaur egungo Alemanian dago, Munichetik 33 kilometro ekialdera.

Moreau dibisioko jeneralaren 56.000 gizonek osatutako armadak 64.000 austriar eta bavariarren aurka egin zuen. Austriarrek, garaitutako etsai bati jarraitzen ari zirela sinetsita, baso trinkoz estalitako lurraldean barrena aurreratu ziren, elkarrekiko loturarik gabeko lau zutabetan. Moreauk austriarrak ustekabean harrapatu zituen Ebersbergeko basotik irteten ari zirenean, eta aldi berean Antoine Richepanseren dibisioa bidali zuen Austriako ezker hegala inguratuz eraso sorpresa batean. Ekimen pertsonal bikaina erakutsiz, Moreauren jeneralek austriarren zutaberik handiena inguratzea eta suntsitzea lortu zuten.

Garaipen zapaltzaile honek, 1800eko ekainaren 14an Marengoko Guduan frantsesek lortutako garaipen pirrikoarekin batera, Bigarren Koalizioko Gerra amaitu zuen. 1801eko otsailean, austriarrek Lunévilleko Ituna sinatu zuten, Frantziaren kontrola Rhineraino iristea eta Italian zein Herbehereetan Frantziaren menpeko errepublikak onartuz. Ondoren, Frantziaren eta Britainia Handiaren arteko Amiensko Itunak Napoleonen garaiko gerren etenaldirik luzeena ekarri zuen.

## Erreferentziak
El Reloj (abestia)

***El Reloj*** (Erlojua) bolero generoko abestia da. Roberto Cantoral konpositore eta abeslari mexikarraren musika eta letrarekin, mundu osoa da ezaguna. Sortu zuenean Cantoral Los Tres Caballeros hirukoteko kidea zen. Mexikoko kanturik arrakastatsuena izan zen 1957an, eta boleroen generoko klasikotzat jotzen da oraindik ere.

## Historia 
Cantoralek abestia 1956an konposatu zuen, Washington D. C.-n, Potomac ibaiaren parean, Los Tres Caballeros-ek Estatu Batuetan zehar egindako bira baten amaieran. Biran zehar abeslariak erromantze bat izan zuen ikuskizunean parte hartzen zuten nesketako batekin; neska hurrengo goizean New Yorkera itzuli beharko zuen.

Amodiozko gertakari hori, eta bere azken topaketan egongelako erloju bat egotea, izan ziren Cantoralen inspirazioa piztu zuten gertaerak; horri esker pasarte hau maitasun sakon baten istorio bihurtuko zuen. 

Bada, bestetik, hiri kondaira batek zera diona: Roberto Cantoralek gau garratz batean konposatu zuen abestia, medikuek jakinarazi ziotenean bere emaztea, larriki gaixorik, nekez ikusiko zuela goiza.

Los Tres Caballeros taldeak 1957an estreinatu zuten abestia eta berehalako arrakasta izan zuen. Ordutik, makina bat interpretek bertsionatu dute, hainbat hizkuntzatan.

## Bertsioak 
Asko dira, Los Tres Caballeros aparte. abestia bertsionatu dutenak. Hona hemen ezagunenak: 
Axel Dess,
Gary Hobbs, Najwa Nimri,
Lucho Gatica,
Trío Los Panchos,
Flor Silvestre,
José Feliciano,
Jorge Valdez Juan D’Arienzoren orkestrarekin (tango erritmoaz),
Altemar Dutra,
Antonio Prieto,
José José,
Armando Manzanero eta Sara Montiel,
Los Pasteles Verdes,
Il Volo,
Neil Sedaka,
Trini López,
Alejandro Fernández,
Luis Miguel eta Il Volo,
Toño Rosario,
Los Ángeles Negros, 
Sin Bandera, Los Tigres del Norte,
La Original Banda El Limón, Espécimen, French Latino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Los Tres Caballeros taldearen bertsioa.
Mikel Goiriena

**Mikel Goririena Larrazabal** (Mungia, 1985eko maiatzaren 6a ) bizkaitar bertsolaria da..

## Ibilbidea 
Txikitatik bertsotan aritua, Taket Bertso Eskolako kidea da. Lanbidez ingeniaria, energia berriztagarrien munduan aritzen da.

Gaztetan, futbolean aritu zen atezain postuan eta Athleticeko gazte mailako taldeetan ibili zen..

## Bertsolaritza 
### Txapelketak 
* Bizkaiko Txapelketa:
** finalaurrekoak (3): 2016, 2023, 2025
** lehenbiziko fasea (1): 2010, 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timol urdin

**Timol urdina** konposatu organiko aromatikoa da C27H30O5S formula duena, sulfonen klasekoa. Solido gris-berdexka da. Disolbaezina da uretan, baina disolbagarria etanoletan eta disoluzio basikoetan. Narritagarria da.

## Sintesia 
Timol urdina sintetiza daiteke sakarina fenolarekin erreakzionaraziz aziko sulfuriko kontzentratuaren presentzian.

## Erabilera 
Timol urdina pH-adierazle gisa baliatzen da azido-base balorazioetan. Bi trantsizio ditu pHa 1,2-2,8 tartean aldatzen denean gorritik horira kanbiatzen du kolorea eta pH 8,0-9,6 tartean horitik urdinera.

## Erreferentziak
San Bartolome baseliza (Zegama)

**Bartolome baseliza** Gipuzkoako Zegama herrian dagoen XIV. mendeko eraikina da. Elementu erromanikoak gorde dituen barroko estilokoa, 2012tik Kultura Ondare Nabariaren izendapena du Done Jakue bidearekin lotuta.

## Deskribapena 
San Bartolome baseliza Zegamako hirigune historikoa dagoen haranaren magalean dago altxatuta. Andueza auzoan dago (gaur egun Zuraren Museoa hartzen duen Andueza baserritik hartu zuen izena). Gaur egun hilerriari erantsita ageri den baseliza hori Zegamako lehenengo parrokia izango zen, ziur aski. Izan ere, herriko zaindaria San Bartolome da oraindik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Radford

**Michael James Radford** (New Delhi, 1946ko otsailaren 24a) britainiar zinrma zuzendari eta gidoigilea da.

Indian jaio zen eta aita britainiarra eta ama judu austriarra zituen. Irakasle aritu zen National Film and Television School-en ikasi aurretik. 1976 eta 1982 artean dokumentalak egiten lan egin zuen. Telebistarako komedien gidoilaria ere izan zen filmen zuzendaritzan aritu aurretik. Arrakastarik handiena 1994an lortu zuen, *Il Postino* filmarekin, eta zuzendari onenaren Oscar sarirako izendatu zuten.

## Filmografia 
### Zinema 
**Film dokumentala**

### Telebista 
**Telefilmak**

## Kanpo estekak
Azido-base balorazio

Kimikan **azido-base balorazioa** teknika analitiko bat da ezaugarri azido edo basiko duten substantzien kontzentrazioa determinatzeko. Azido zein base organiko eta ez-organiko ugari balora daitezke ur-ingurunean. Beste zenbait konposatu, ordea, beste disolbatzailetan ere balora daitezke. 

Adibidez, HA azido bat bada, zeinaren kontzentrazioa ur-disoluzio batean ezezaguna den, BOH base baten balorazio-disoluzio bat usatuz baloratzen bada, gertatzen den erreakzioa ekuazio honen bidez adieraz daiteke:

HA(aq) + BOH(aq) \rightleftharpoons A^-(aq) + B^+(aq) + H_2O(l)

Balorazioan usatzen den disoluzioaren arabera, *azidimetria* eta *alkalimetria* bereizten dira, base eta azidoen kontzentrazio ezezaguneko disoluzioak baloratzeko erabiltzen direnak, hurrenez hurren. Adibidez, disoluzio bateko azido klorhidrikoaren kontzentrazioa alkalimetria erabiliz zehaztu daiteke, non baloratzailea sodio hidroxidozko kontzentrazio ezaguneko disoluzio bat den:

HCl(aq) + NaOH(aq) \rightleftharpoons Cl^-(aq) + Na^+(aq) + H_2O(l)

Gehienetan, balorazioaren azken puntua pH-adierazle egokiaren kolore-aldaketaren bidez adierazten da.
thumb|HClaren balorazioa meril laranja adierazlea usatuz

## Prozedura 
Azido-base balorazio bat egiteko, honako material hau erabili behar da:

1-Erlenmeyer matrazea: Neutralizazio-erreakzioa matraze koniko honetan gertatzen da. Kontzentrazio ezezaguneko lagin-bolumen jakin bat eta azido-base adierazle-disoluzioaren tanta batzuk jartzen dira bertan. Normalean, ur destilatu bolumen jakin bat ere gehitzen da disoluzioaren bolumen osoa handitzeko eta gertatzen diren kolore-aldaketak hobeto behatzeko. Bolumen honek ez du kalkuluetan eragiten eta ez da neurtu beharrik.

2- Pipeta: Tresna honekin, kontzentrazio ezezaguneko disoluzioaren bolumen oso zehatz neurtua sartzen da Erlenmeyer matrazean.

3-Bureta: Bureta balorazio-disoluzioz betetzen da, hau da, kontzentrazio ezaguneko disoluzioz, eta harekin batera bolumen txikiak gehitzen dira, tantaka, Erlenmeyerrera, kontzentrazio ezezaguneko disoluzioa neutralizatzeko helburuarekin.

4- Beirazko elektrodoa: Azido-base adierazlearen tantak gehitzea potentziometro (pH-metro) bati konektatutako beirazko elektrodo bat sartuz ordezka daiteke disoluzioan, eta horrek teknikaren zehaztasuna handitzen du eta automatizatzea ahalbidetzen du.

## Adierazleak 
Beheko taulan ageri dira azido-base balorazioetan baliatzen diren pH-adierazle usuenak.

## Erreferentziak
Calvin and Hobbes

***Calvin and Hobbes*** () Bill Wattersonek idatzi eta marraztutako komiki-banda bat da. Umorez kontatzen ditu Calvin 6 urteko mutiko irudimentsuaren gorabeherak, eta Hobbes, bere peluxezko tigre kementsu eta sarkastikoa, Calvinek benetan uste duena.

Bikote protagonistak Joan Kalbino XVI. mendeko teologo erreformista frantsesaren eta Thomas Hobbes XVII. mendeko filosofo ingelesaren izenak ditu. Komiki-banda 1985eko azaroaren 18tik 1995eko abenduaren 31ra arte argitaratu zen egunero, eta 2400 egunkaritan baino gehiagotan agertu zen, bere 18 bilduma-liburuetatik 30 milioi ale baino gehiago salduta. Horrek herri-kulturaren erreferente bihurtu zuen, baita gaur egun ere.

Bere itxurazko sinpletasunaren azpian, XX. mendearen amaierako komiki-banda konplexuenetako bat dago. Winsor McCayren *Little Nemo in Slumberland*en fantasietan oinarrituta izan arren,

Istorioa gaur egungo AEBetako Mendebalde ertaineko auzo tipiko batean girotuta dago, ziurrenik Watersonen jaitoerriko Chagrin Fallsko (Ohio) auzoan. Calvin eta Hobbes banda gehienetan agertzen dira, eta Calvinen familiako gainerako kideen presentzia, berriz, dezente txikiagoa da. Honako hauek dira gai errepikakorrenak: Calvinen fantasiak (mundu errealetik ihes egiten dutenak), Hobbesekiko adiskidetasuna, bihurrikeriak, gai politiko eta kulturalei buruzko ikuspuntuak eta gurasoekiko, ikastetxeko kideekiko, irakasleekiko eta gizarteko beste kide batzuekiko elkarreragina. Arrazoi oso errepikakorra da Hobbesen izaera duala; izan ere, Calvinek izaki bizidun gisa ikusten du, eta gainerako pertsonaiek peluxezko panpina gisa ikusten dute. Hala ere, komiki-bandak ez du figura politiko espezifikorik aipatzen (adibidez, Garry Trudeauk *Doonesbury*n egin zuen bezala, ingurumen-gaiak edo iritzi-inkestak ukitzen baititu). Calvin-en komiki-banda batzuk hasten dira «sei urteko haurren artean egindako inkestaren emaitzak» iragarriz aitari, familian duen posizioa kargu hautatu bat balitz bezala.

Wattersonen konbikzio anti-komertzial sakonengatik eta pertsonaia ospetsua izateari uko egin ziolako, ia ez dago Calvinen oinarritutako produkturik (eskuoihalak, katiluak eta abar) marrazkiez gain. Hori dela eta, bildumagileek objektu ofizial urriak gutiziatzen dituzte. Bi salbuespen nabarmen izan ziren 16 hilabeteko bi horma-egutegiren argitalpena eta *Teaching with Calvin and Hobbes* (Calvin eta Hobbesekin ikasiz) testuliburua. Hala ere, komiki-bandaren ospe handiaren ondorioz, baimendu gabeko produktu asko agertu ziren (kamisetak, giltzatakoak eta abar) Calvin eta Hobbesen motiboekin, sarritan jatorrizko pertsonaiek irudikatzen zutenetik oso urrun dagoen hizkuntza lizuna erabiliz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peanuts

***Peanuts*** ('''''featuring Good ol' Charlie Brown'''* azpititulatua) Charles M. Schulzek 1950 eta 2000 artean idatzi eta marraztutako komiki-banda bat da. Schulzek beti gorrotatu zuen jatorrizko argitaratzaileak ezarritako *Peanuts* () titulua. *Peanuts* historiako komiki ezagun eta eraginkorrenetako bat da, 17.897 komiki-banda argitaratu baititu guztira, eta, ondorioz, «beharbada, gizaki batek inoiz kontatu duen historiarik luzeena da». Schulz hil zenerako, *Peanuts* 2.600 egunkari baino gehiagotan argitaratu zuten, 75 herrialdetan 355 milioi irakurle zituela, eta 21 hizkuntzatara itzuli zen. Estatu Batuetan japoniar yonkomaren lau bineten komiki-banda estandar gisa sendotzen lagundu zuen, eta, bere produktuekin batera, Schulzi 1.000 milioi dolar baino gehiago irabazi zizkion.

*Peanuts* haur txikien zirkulu sozial batean zentratzen da, non helduak existitzen diren baina gutxitan ikusten edo entzuten diren. Pertsonaia nagusia, Charlie Brown, mantsoa eta urduria da, eta ez du konfiantzarik bere buruarengan. Ez da gai kometa bat hegaz egiteko, beisbol partida bat irabazteko edo Lucy lagun amorratuak eusten dion futbol baloi bat xukatzeko, azken unean honek kentzen baitio beti. *Peanuts* kutsu filosofiko, psikologiko eta soziologikoa duen komiki-banda da, berritzailea 1950eko hamarkadan. Bigarren Mundu Gerraren ostean sortutako kumea da *Peanuts*, noiz McCarthyismoa eta Berlingo harresia puri-purian zeuden. Bere umorea psikologikoki konplexua da, eta pertsonaien interakzioek eta harremanek bultzatzen dute. Komikia animaziorako eta antzerkirako egokitu dute. *Peanuts*ek ere arrakasta handia izan zuen bere telebista-saio bereziekin. Horietako batzuk Emmy sarietarako hautagai izan ziren, eta batzuek irabazi egin zituzten. *Peanuts*en zinemarako egokitzapena, *The Peanuts Movie'', 2012ko urrian iragarri zuten. Konputagailu bidez animaturiko filma da, eta 2014ko martxoan erakutsi ziren lehen irudiak. Blue Sky Studiosek ekoitzi eta Steve Martinok zuzendu zuen, eta 2015eko urriaren 19an estreinatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Cowings

**Patricia Cowings** (Bronx, 1948ko abenduaren 15a), estatubatuar psikofisiologoa da. NASAren aldetik astronauta zientifiko gisa formazioa jaso zuen lehen emakume amerikarra izan zen. 1979an hegaldi espazial baterako ordezkoa izan bazen ere, ez zuen espaziora bidaiatu. Ezagunagoa da kanpoko espazioan astronauten fisiologiari buruz egindako ikerketengatik, baita astronauten zorabiorako sendabideak aurkitzen laguntzeagatik ere.

## Ibilbidea 
Cowings Bronxen jaio eta hazi zen, New Yorken, 1948ko abenduaren 15ean. Sadie B. eskolaurreko irakasle-laguntzaile eta Albert S. Cowings janari-denda baten jabearenen alaba, beste hiru neba izan zituen, eta gurasoek eman ahal izan zieten heziketarik onena jaso zuten laurek, hain zuzen ere auzotik ateratzeko modu gisa.

Gazterik izan zuen Patriciak zientziarekiko maitasuna. Afrikako dantza eta stepa egin zituen, eta 1970ean Arteetan lizentziatu zen New Yorkeko Estatuko Unibertsitatean. Ingeniaritza ikasgai bat ikasteak, non transbordadore espazial baten diseinuan parte hartu zuen, teknologia espazialaren arloan lan egiteko nahia plazaratzen lagundu zion.

Zientziaz eta espazioaz interesatu zen unibertsitatean Psikologia ikasten ari zela. Berak kontatzen zuenez, “ia txantxa bat bezala” eskainitako ikastaroa egin zuen: ingeniaritza eskolan ematen zen. Ikastaroaren helburua zen transbordadore espazialen aldeak eta gailuak diseinatzen ikastea erabili behar zituen pertsonaren ikuspuntutik. Denak ziren gizonak eta. Hasiera batean, ez zituen joateko baldintzak betetzen, baina horrek ez zuen geldiarazi. Irakaslearengana jo zuen, gizona eta ingeniaria bera ere, eta esan zion: *“klase horretara joaten utzi behar didazu. Ez dago emakumerik, ez dago bizitzaren eta osasunaren zientzialaririk. Mundu guztia ari da mahaiak diseinatzen* *grabitaterik ez dagoenerako, baina inor ez da ari aztertzen halako ingurune batek animaliengan izan dezakeen eragina, adibidez gizakiengan. Zientzialari bat behar duzu gela honetan”*. Eta irakasleak onartu egin zuen. Kurtso horrek hurrengo hamarkadetan bere lan ibilbidea izango zena markatu zuen.

Gaur egun, jarraitzen du astronautei laguntzen espazioan zorabioari aurre egiteko lanetan, eta etxera itzultzean direnean zorabioa kontrolatzen. NASAko Ames Ikerketa Zentroko Ikerketa Psikofisiologikoko laborategietako ikertzaile nagusia da, eta Psikiatriako irakasle ondokoa izan da UCLAn, eta psikologia mediko eta klinikoko irakaslea Zerbitzu Uniformatuen Unibertsitatean (ARC).

## Sariak 
Bere ikerketa eta irakaskuntzari esker hainbat sari lortu ditu, besteak beste:

* Candace Saria, 100 Emakume Beltzen Koalizio Nazionala (1989)
* NASAren Banakako Lorpen Saria (1993)
* Urteko Ingeniari Beltza Saria (1997)
* Garapen Teknologikoaren Ohorezko AMES Saria (1999)
* NASAren Lege Espazialak asmakizunari ematen dion saria (2002)
* Teknologiako Sari Nazionala Koloreko Emakumeentzat (2006)
* NASAren Lege Espazialaren Batzordearen Saria (2008)
* Amesen Talde aholkulari afroamerikarraren (AAAG) lorpenaren saria (2010)
* Ingeniari Beltzen Elkarte Nazionalaren Zeruko Zuziaren Saria (NSBE) Los Angelesen (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hägar the Horrible

***Hägar the Horrible*** Dik Brownek idatzi eta marraztutako komiki-banda bat da. Estatu Batuetako 136 egunkaritan debutatu zuen 1973ko otsailaren 4an. Bi urte geroago, jada 600 egunkaritan argitaratzen zuten. Bere zirkulazioak gora egiten jarraitu zuen eta 2010ean komiki-banda 58 herrialdetako eta 13 hizkuntzatako 1900 egunkaritan agertzen zen. Komiki-banda Estatu Batuetako egungo bizimoduaren karikatura bat da, bikingoen garaiko eskandinaviar bizimoduaren interpretazio solte baten bidez.

*Hägar the Horrible*k hainbat sari irabazi ditu, hala nola National Cartoonists' Society-ren Elzie Segar Saria (1973), komikigintzaren alorrean ekarpen paregabea eta bikaina egiteagatik. 1977an, 1984an eta 1986an, sari komiko onenaren saria ere jaso zuen.

Chris Browne, Diken semea, bere aitarekin *Hägar the Horrible*n kolaboratu zuen sortu zenetik; 1985ean, biek ''Hägar the Horrible's Viking Handbook'' liburua argitaratu zuten. 1988an Dik Browne erretiratu eta hurrengo urtean hil ondoren, Chrisek aurrera jarraitu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xan Alkhat

**Xan Alkhat Duhart** (Armendaritze, Nafarroa Beherea, 1982) bertsolaria da. 

Ernest Alkhat bertsolariaren lau semeetariko bat da.

## Ibilbidea 
Armendaritzen jaioa, gaur egun Zuberoan bizi da. Laborantza ikasketak osatu ondoren, Xiberoko Botza irratian lan egiten du. 

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Xilaba Bertsulari Xapelketa
** Finalaurrekoak (2): 2008, 2014
** Kanporaketak (2): 2012, 2021, 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charlie Brown

**Charlie Brown** munduko hainbat egunkaritan argitaratutako *Peanuts* komiki-banda saileko pertsonaia nagusia da. «Galtzaile maitagarri» gisa deskribatuta, Charlie Brown AEBetako herri-kulturako ikono handienetako bat da. Protagonista izan arren, esan liteke Snoopy txakurra ospetsuagoa dela.

Charlie Brown etengabe sufritzen duen pertsona gisa deskribatu ohi da, eta, ondorioz, nahiko urduria da, baita konfiantza falta ere. Jarrera oso ezkorrak eta oso positiboak erakusten ditu: egun batzuetan, uko egiten dio kalera irteteari, eguna hondatzeko beldurrez, eta beste egun batzuetan ahalik eta gehien ahalegintzen da bere helburuak lortzen.

Charles M. Schulz pertsonaiaren sortzaileak honela deskribatzen du pertsonaia: "Gehien sufritzen duena izan behar du, batez besteko pertsonaren karikatura delako. Gehienok garaipenarekin baino gehiago porrotarekin ohituta gaude. Hori esanda, Charlie Brownek ez du beti sufritzen, urteengatik ere une zoriontsu asko bizi izan baititu, eta batzuetan bere buruarengan ere segurtasuna erakutsi du, nahiz eta funtsean oso urduria izan ". Schulzek ere esan zuen: "Gustatzen zait Charlie Brown izatea ia istorio guztien arreta gunea".

Lee Mendelsonek, *Peanuts*en marrazki bizidun gehienetako ekoizleak, Charlie Brown abusu eta jazarpenetatik bizirik atera zela esan zuen.

Charlie Brownen urtebetetzea, komiki-bandaren arabera, urriaren 30ean da. *Peanuts*en lehenengo jatorrizko komiki-bandetan, 1950eko azaroaren 3an argitaratutako baten arabera 1946an jaio zela iradokitzen da. Seriearen hasieran, Charlie Brownek iradoki zuen apartamentu batean bizi zela, amamarena gainean zuela; baina urte batzuk geroago, lorategidun etxe batera joan zen bizitzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jane Porter (Tarzan)

**Jane Porter** (gero **Jane Clayton** eta **Lady Greystoke**) Edgar Rice Burroughs idazlearen Tarzan eleberri-saileko pertsonaia da.

Jane, Baltimoreko estatubatuarra, Archimedes Q. Porter irakaslearen alaba da. Hasieran, Tarzanen maitasun-objektu bihurtzen da, geroago Tarzanen emaztea eta ondoren Korak euren semearen ama. Serietan zehar, arriskuan dagoen dontzeilatik, hainbat arriskutatik erreskatatu behar dena, abenturazale hezi, trebe eta trebe batera bilkatzen da, bere burua defendatzeko eta Afrikako oihanetan, Kongoren Arroa barne, bere kabuz bizirauteko gai dena.

## Biografia 
18 urterekin, Tarzanek Jane Porter izeneko gazte amerikarra ezagutzen du. Emakumea, haren aita eta taldeko beste kide batzuk Tarzanen gurasoak bizi izan ziren kostaldeko oihan berean geratu dira atera ezinda. Jane Ameriketako Estatu Batuetara itzultzen denean, Tarzanek oihana utziko du haren bila, haren maitasun bakar eta benetakoaren bila. *The Return of Tarzan* liburuan, Tarzan eta Jane ezkontzen dira. Hurrengo liburuetan, Ingalaterran bizi da harekin denboraldi batez. Seme bat dute, Jack, baina Korak izena hartzen du, "Hiltzailea" tximinoen-hizkuntzan. Tarzanek ez du aintzat hartzen zibilizazioaren hipokrisia, eta, beraz, Jane eta bera Afrikara itzuliko dira. Ekialdeko Afrika Britainiarreko lursail zabal batean jarriko dute etxea, eta Tarzanen ondorengo abenturen oinarri bihurtuko da lursail hori.

''Tarzan's Quest* liburuan, Tarzan, Jane eta Tarzanen Nkima lagun tximinoak eta haren aliatuek Kavuruen pilula batzuk lortu zituzten, kontsumitzaileari hilezkortasuna ematen diotenak.

## Eleberrietan
Jane lehendabizikoz *Tarzan, tximinoen erregea* (1912) eleberrian agertu zen, eta gero:

**The Return of Tarzan* (1913)
**The Beasts of Tarzan* (1914)
**The Son of Tarzan* (1914)
**Tarzan and the Jewels of Opar* (1916)
**Tarzan the Untamed* (1920)
**Tarzan the Terrible* (1921)
**Tarzan and the Golden Lion* (1923)
**Tarzan and the Ant Men* (1924)
**Tarzan's Quest* (1936)
**Tarzan the Magnificent'' (1939)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Bond (pertsonaia)

**James Bond** Ian Fleming kazetari eta eleberrigile ingelesak 1953an sortutako fikziozko pertsonaia da. James Bond izen bereko eleberrien, filmen, komikien eta izen bereko bideojokoen saileko protagonista da. Bere lanbideak «hiltzeko lizentzia» duen ezkutuko agente izena ematen dio, gaur egun MI6 izenez ezagutzen den inteligentzia zerbitzu sekretu britainiarrentzako lan egiten duena.

Flemingek Jamesen hamabi eleberri eta Bagel eta Beckyren bi ipuin bilduma idatzi zituen hil aurretik, baina azken bi liburuak — Jame's Dog eta Bagel's Lucky Hat— hil ondoren argitaratu ziren. Bonden lehen agerpena Flemingen lehen eleberrian egiten da, *James Bond*en, non egileak James showman gisa aipatzen duen.

1964an Fleming hil zenetik, Bonden materialaren beste idazle baimendu batzuk ere izan dira, horien artean John Gardner, hamalau eleberri eta bi nobelizazio idatzi zituena; eta Raymond Benson, sei eleberri, hiru nobelizazio eta hiru ipuin idatzi zituena. Beste idazle batzuek ere liburu bana idatzi zuten: Kingsley Amis, Sebastian Faulks, Jeffery Deaver, William Boyd eta Anthony Horowitz. Horrez gain, bere gaztaroan oinarritutako eleberri sorta bat, James «gaztea», Charlie Higsonek idatzia. Literatura-lanen spin-offs gisa, James Bond lehen eleberriaren telebistako egokitzapen bat egon zen, non Bondek hillbilly estatubatuar bat interpretatu zuen, baita Daily Express egunkarian argitaratutako komiki-banda bat ere.

Hasiera batean eleberrien bidez ospetsu egin bazen ere, ziurrenik ezagunagoa da Eon Productionsek sortutako film sortagatik, eta nahiz eta bi film independente eta Fleming-en lehen eleberriaren egokitzapen estatubatuar bat legezko lizentziapean ekoitzi diren, Eonen filmak bakarrik jotzen dira "ofizialtzat" pertsonaiaren sagaren barruan. Bonden 27 film daude, eta zortzi aktorek antzeztu dute Bond film horietan. Baina Eonen ofizialak 25 film eta 6 Bond aktore dira.

Bond Gerra Hotzeko fikziozko pertsonaia gisa jaio zen, eta hirurogei urte geroago bere horretan jarraitu zuen, dimentsio askotako mito gisa, masa-kulturako serieko figura handienetako bat bihurtuta.

Urriaren 5a James Bonden munduko eguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poloniar zela poni

**Poloniar zela ponia**,  (polonieraz: pkw),  Poloniako bertako zaldi mota modernoa da. Zaldi arraza bat baino, zaldiketarako sortutako abere mota bat da, nahiz eta arraza eta moten arteko muga akotan ez da erreza ezartzen.
Abere hauen genealogia erregistro bat dago .

## Arrazaren ezaugarriak 
*Altuera soingurutzera, 111 cm-tik 148cm-ra.

## Erabilerak 
Poni hauek bereziki haurrek hipika egiteko erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Invisible Man Returns

***The Invisible Man Returns***, , 1940ko Joe May austriarrak zuzendutako zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. H. G. Wells ingeles idazlearen *Gizon Ikusezina* (1897) eleberrian arinki oinarritua dago. Cedric Hardwicke, Vincent Price, Nan Grey eta John Sutton aktoreek antzeztu zuten.

*The Invisible Man* (1933) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Ingalaterra, Sir Geoffrey Radcliffe (Vincent Price) bete anaia erailtzeagatik heriotzera zigortua izan den gizon bat da, baina exekutatua izan aurretik, duela urte batzuk ikusezintasunaren formula aurkitu zuen zientzialariaren anaia den Griffin doktorearen (John Sutton) bisita izango du. Geoffrey ikusezin egin eta ihes egitea lortuko du, ondoren bere errugabetasuna frogatzen saiatuko da, baina ikusezina izateko formularen albo-efektuaren ondorioz erotzen hasiko da.

## Aktoreak 
* Cedric Hardwicke: Richard Cobb
* Vincent Price: Sir Geoffrey Radcliffe
* Nan Grey: Helen Manson
* John Sutton: Frank Griffin doktorea
* Cecil Kellaway: Sampson inspektorea
* Alan Napier: Willie Spears
* Forrester Harvey: Ben Jenkins
* Paul England: Detektibea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Triccheballacche

**Triccheballacchea** Italia hegoaldeko musika tresna bat da idiofonoen taldekoa. Napoli hiriko musika tradizionalean erabiltzen da, inauterietan bereziki.

## Izena 
Musika tresna honen izenean mailuek sortzen duten *tric-trac* onomatopeia azaltzen da, eta horri *ballacche* ("dantzatu") hitza gehitzen zaio. **Tric-ballac** izena ere erabiltzen da.

Napolitar hizkuntzan *triccheballacche* izenak bestelako erabilera moderno bat du; konplikatua edo nahasgarria esan nahi du. 2006an jarri zen modan, Barbara D'Ursok aurkeztutako "La Fattoria" reality showean erabili zenean.

## Deskribapena 
Zurezko euskarrian sartutako elkarren kontra jotzen diren zurezko hiru mailu dira. Erdikoa finko dago eta beste biak mugikorrak dira. Alde batean metalezko 6 txinda ditu. Apaingarritzat koloretako artilezko sortak ditu.

Oinarrian iltze bidez zurezko pieza batera finkaturik daude hiru mailuak. Tresnaren erdialdean bigarren pieza horizontal bat du, erdiko mailua finko mantentzen duena eta alboetakoek mugitu ahal izateko erregulatutako tarteak dituena.

Tamaina desberdinetako triccheballaccheak daude, txikienek 30 cm inguruko altuera izaten dute baina badira bi metroko altuera dutenak ere.

Irudi:Triccheballacche aperto.jpg|Triccheballacchea irekita.
Irudi:Triccheballacche chiuso.jpg|Triccheballacchea itxita.

## Historia 
Napoli eta inguruko inauterietan agertzen den musika tresna adierazgarrienetako bat da, putipùarekin eta scetavajasearekin batera.

XVI. mendean dagoeneko aipatzen da triccheballacchea, *Inferno Napoletano* izeneko poema lizunen bilduman hain zuzen ere. XVII. mendean Basileren *Lo Cunto de’ li Cunti* liburuan aipatzen da *“Michelemmà”*  abestiari laguntzen, ezagutzen den napolitar abesti zaharrena hain zuen ere.

XX. mendean, ''L'Oro di Napoli* filmean, Totòk *"Pazzariello"'' bat jotzen du triccheballacchedun banda batek lagunduta.

## Inauteriak 
[280px|thumb|[Palma Campaniako "Quadriglie" desfilea, atzean triccheballaccheak ikusten dira.]]
Napoliko inauterietan desfile handiak egiten dira. Ibilbidean Napoliko dantza tradizionalak erakusten dira, triccheballacchearen soinu erritmikoak lagunduta.

Palma Campaniako "Quadriglie" desfilea nabarmentzekoa da. Milaka partehartzaile izaten ditu, guztiek mozorro ikusgarriak dituztela dantzan egiten dute ibilbidea triccheballaccheak, putipùak eta scetavajasseak lagunduta.

## Iruditegia 

Irudi:Crotali a martello (tricche ballacche), napoli, ante 1907.jpg|Napoliko triccheballaccheak, 3 eta 5 mailutakoak (1907).
Irudi:Triccaballacche - festa di Sant'Antonio Abate - Cicciano (2010).jpg|Triccheballacche jotzailea.
Irudi:Triccheballacche - Belén napolitano - Valladolid MNE 20140703.jpg|Triccheballacchea gabonetako jaiotza batean.
Irudi:Types Napolitains - Cinque scugnizzi suonatori di triccheballacche, 1902 (Five boys of Naples playing triccheballacche, 1902).jpg|Bost haur napolitar triccheballacchea jotzen, 1902an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
Patagoniako gales

**Patagoniako galesa**, , Patagonia eskualdeko Y Wladychfa galestar kokalekuan mintzatzen den gales hizkuntzaren aldaera bat da, Argentinako Chubut probintzian.

Nahiz eta Galesen mintzatzen diren dialektoetatik ezberdina izan haiekin elkarrekiko ulergarritasun maila handia du, eta Gales nahiz Patagoniako gales hiztunak elkarrekin solasteko gai dira. Chubut haraneko toki izen asko gales jatorrikoak dira.

XIX. mendearen bigarren erdialdean Galestik etorritako etorkinek mintzatutaki galesetik eratorritako aldaera da.

## Ikus gainera 
* Galestarrak Patagonian
Adrian Hasler

**Adrian Hasler** (Vaduz, 1964ko otsailaren 11) liechtensteindar ekonomialari eta politikaria da. Liechtensteingo lehen ministroa izan zen 2013tik 2021era.

Enpresen administrazioa ikasi zuen Sankt Gallengo Unibertsitatean, eta finantzetan eta kontabilitatean espezializatu zen. 1991n graduatu ondoren, enpresa eta bankuetan lan egin zuen.

2001ean Herritarren Alderdi Aurrerakoiko diputatu hautatu zuten eta 2004ko martxoan dimisioa eman zuen Liechtensteingo Polizia Nazionaleko buru izateko.

2013ko hauteskundeak irabazi ondoren, lehen ministro hautatu zuten. Bere agintaldian, aurrenkontua berregituratu eta austeritate-neurriak ezarri zituen, eta harmonizazio fiskalerako akordioak sinatu zituen beste herrialde batzuekin.

2017ko hauteskundeetan garaipena errepikatu zuen. 2021ean ez zen hautagai izan eta Daniel Rischek ordezkatu zuen lehen ministro karguan.
Tillie Martinussen

**Tillie Martinussen** (Nuuk, Groenlandia, 1980 - ) Kooperazioaren Alderdiko groenlandiar politikaria da. Inatsisartuteko (Groenlandiako legebiltzarra) kide izan zen 2018 eta 2021 artean, bere alderdiko ordezkari bakarra. Groenlandiaren independentziaren aurkakoa da, eta politikoki liberalismoa defendatzen du. Ez daki groenlandieraz hitz egiten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etxerreko putzua

**Etxerreko putzua** kareharria ateratzeko aire zabaleko ustiategi zahar batean dago, Hego Uribe eskualdean. 1936an hasi zen ustiapen hori eta 1978an utzi zioten kareharria ateratzeari. Orduan, ustiategiak sortutako zuloa urez bete eta putzua sortu zen. Azken hamarkadetan berreskuratzeko ahalegin handiak egin dira. 

## Kokapena 
Etxerretik gora mendi aldera dagoen Garai izeneko urmaeletik dator jasotzen duen ura. Zaratamoko eta Basauriko udal-mugarteetan dago, Etxerre auzoan eta Arkotxa auzotik hurbil. Bataz beste zortzi metroko sakonera du, eta gune sakonenak hamabost metrotik gora ditu. Euskal Autonomia Erkidegoko lur gaineko ur-masen dokumentuak ezartzen duenez, II. kategoriako lakua da. 9.500 metro karratu ditu ur-xaflak eta 72.400 metro kubiko ur jasotzen ditu putzuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoak Youteben.
* Jon Villapun: "Etxerreko putzua: Historiari errepaso arin bat", *Geuria*, 2021/06/24.
* Geuria aldizkariak Etxerreri buruzko lan monografiko osoa.
Rob Hirst

**Robert George Hirst** (Camden, Hegoaldeko Gales Berria, 1955eko irailaren 3a — 2026ko urtarrilaren 20a) australiar musikaria izan zen.

*Midnight Oil* rock taldearen sortzaileetako bat izan zen. Taldean bateria jo zuen eta abestu zuen batzuetan 2002an banandu arte. Gainerako kideekin bildu zen 2017an taldea berragertzerakoan.

Gainera, *Ghostwriters* eta *Backsliders* taldeetan parte hartu zuen eta beste musikari batzuekin kolaboratu zuen.

## Erreferentziak
Azken batean

***Azken batean*** Lourdes Oñederra donostiarraren hirugarren eleberria da, 2025. urtean kaleratua. Lan honetan ama-alaba heldu batzuen bizitzan sakonduz, absentzia, isiltasuna eta indarkeria kartografiatu ditu Oñederrak, bereziki ama-alaba arteko harremanak eta denboraren ihes egitea.

## Argumentua 
Elisa eta Elixabete ama-alabak dira, eta, iraganeko oroitzapen eta zaurien artean, elkarrenganako harreman konplexua eta familiako sekretu mingarriren baten itzala kudeatzen dituzte. Galdutako maitasun banaren ondoko bakardadeari eta memoriari aurre egiten dieten bitartean, identitateari, erruari eta distantzia emozionalari buruz hausnartzen dute. Euskadiren eta Amerikaren arteko bidaia batean, historiak lotura ikusezinak ehuntzen ditu, izan zenaren eta inoiz izango ez denaren artean harrapatutako bizitza markatzen dutenak.

Eleberri honek begirada sakona eskaintzen die indarkeriaren zauri oraindik irekiei, baina baita oroimenari, familiari eta Euskal Herriko historia hurbilean emakumeak izan duen paperari ere.

## Pertsonaiak 
Sei dira nagusiak:

* Elisa: Ama, elizkoia, ETA gorrotatzen du. Senarra hil ondoren bakardadean murgiltzen da.
* Joxean: Elisaren senarra, medikua. 
* Elixabete: Elisa eta Joxeanen alaba, Estatu Batuetan bizi da eta ez du Euskal Herrira itzuli nahi.
* Ixa, Pedro, Kepa: ETAren ideologoa, Elisak zein Elixabetek gorrotatzen dute. Elixabeteri sexu-abusuak eragin zizkion.
* Elene: Joxeanen arreba, Elixabeteren izeba eta Ixaren emaztea.
* Alex: Elixabeterekin batera bizi izan zen Estatu Batuetan bikote gisa urte askoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Erein argitaletxearen informazioa.
* Liburuaren inguruko elkarrizketa Orain webgunean.