open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Finbria

[thumb|*[Escherichia coli* bakterioak 100-200 finbria ditu bere azalean, zelula epitelialei atxikitzeko balio dutenak]]

**Finbriak** bakterio batzuen azalean dauden luzakin finak eta motzak dira, egitura proteikoa dutenak. Flageloak baino motzagoak eta meheagoak dira.

Bakterio Gram negatibo zein Gram positiboetan daude.

Flageloen aldean, ez dute zer ikusirik bakterioen mugikortasunarekin. Haien zeregin nagusia itsaspenarekin lotuta dago: finbrien bidez bakterioak azal desberdinei atxikitzen dira. Bakterio patogenoen kasuan, finbriek ostalariaren zeluletako errezeptore espezifikoetan atxikitzeko balio dute; beraz, adhesinak dira . Egitura bakteriar horiek, honenbestez, mikrobioen birulentzia areagotzen dute (finbriak ez dituzten bakterio mutante batzuek ezin dute infektatu).

Era berean, finbrien bitartez hainbat bakteriok ere biogeruzak era ditzakete.

Finbria eta pilus izenak nahasten dira sarritan. Bakterioek haien azaletan dituzten luzakinak dira biak ala biak, ileen antzekoak, motzak eta finak. Haien funtzioa, aldiz, oso bestelakoa da: pilusek konjugazio prozesuan bakterioek euren material genetikoaren trukea ahalbidetzen duten bitartean, finbriek azalei atxikitzeko funtzio burutzen dute batik bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakea elizei tolerantzia eske

***Bakea elizei tolerantzia eske ***(neerlanderaz: *Vrede maant de kerken gune tot verdraagzaamheid*) 1600eko lehen hamarkada erdiko margolan bat da. Amsterdameko Rijksmuseumen jabetza da, Utrechteko Catharijneconvent Museoari mailegutan lagatakoa.

## Deskribapena 
Barruko eszena batean, Joan Kalbin dago mahai batera jarrita, txahal errea platerean duela; bere ezkerrean, berriz, Aita Santuak eltze bat heltzen du eta, altzoan, bi katu ditu. Aita Santuaren aldamenean, eserita baita ere, Martin Luther laute instrumentua jotzen ari da. Beheko suaren aldamenean, Menno Simons anabaptista ikus dezakegu erretilu batean ogia duela. Pinturaren ezkerretara, Bakea emakume baten irudian gorpuzten da, eskuan olibo-adaxka bat hartuta. Gelan, bi koadro daude zintzilik: eskuineko armairuan, Ongintza dago bere umeekin. Atzealdeko paretan, Bakea irudikatzen da Justiziaren aldamenean. Eszena nagusiaren inguruan, azalpen-testuak agertzen dira bertso-formaz. 

Bruselako Bosman bildumagileak era anonimoan erosi zuen Frantzian 1968an eta, urte horretan bertan, dohaintzan eman zitzaion Amsterdameko Rijksmuseumi. 1977tik, Utrechteko Catharijneconvent Museoak dauka mailegutan.

## Gaia 
Honelako irudikapen alegorikoak oso gogokoak ziren 1600 erdialdera, eta erakusten dute pertsona guztiek ez zutela erlijio-talde jakin batean kokatu behar izan.

Margolanean, Joan Kalbin saiatzen da bere ezkerreko eskuaz laranja erdia Aita Santuaren eltzera botatzen eta beste erdia, berriz, estutu egiten du arkumearen gainera zuku guztia askatzeko. Laranja, hemen, kalbinismoaren eta Orangeko Etxearen arteko uztarriaren sinboloa da. Marrazkiak erakusten du Erreformaren zaleak zertxobait nagusitu zirela proportzioan beste erlijio batzuk baino, beste erlijio batzuen eragina ere onartu behar zuten arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Vrede maant de kerken gune tot verdraagzaamheid* (bideoa)
Vadstenako abadia

**Vadstenako abadia** (), Vadstena hirian dagoen Brigidatar ordeneko monasterio historikoa da.

## Historia 
Santa Brigida Suediakoak sortu zuen 1346an Magnus IV.a Suediakoak emandako hamar baserritako lurretan. Brigidaren alaba Santa Katalina 1381ean abadesa bihurtu zen eta 1391an ama kanonizatu zuen bertan. 1400an Erik Pomeraniakoa Danimarka, Norvegia eta Suediako errege koroatu zuten bertan. Inguruan Vadstena herria sortuz joan zen 1404an Suediako hiri bihurtu zena.

Monasterioa bikoitza izan zen, gizonezkoena eta emakumezkoena. 25 monje izan zituen eta 60 monja, eta guztiek aukeratzen zuten abadesa izango zena.

1527ko Erlijio Erreformaren ondoren nobizioak hartzea debekatu zitzaien baina abadian zeudenei bertan bizitzen utzi zitzaien. Abadiaren erakarpen indarra ikusita 1575ean Joanes III.a Suediakoak berriz utzi zien nobizioak hartzen, ordenak aurrera jarrai zezan, baina 1594an Karlos IX.ak ordena desegin zuen.

1795an ospitale bihurtu zen eta horrela erabili izan zen 1909 arte. 1825 eta 1951 artean zoroetxea ere izan zen.

1963an Bigidatarren monasteria bihurtu zen berriz eta 1991 urtean abadia estatusa lortu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Vadstena Klosterkyrka från luften.jpg|Aire ikuspegia.
Irudi:Vadstena klosterkyrka.JPG|Eliza.
Irudi:Vadstena klosterkyrka-Mittskeppet03.jpg|Elizaren barnealdea.
Irudi:Vadstena kloster, den 24 juni 2008, bild 13.jpg|Barneko patioa.
Irudi:Munkklostret vadstena.JPG

## Kanpo estekak
Vadstena

**Vadstena** Suediako hiria da, Östergötland konderrikoa. 2010ko erroldaren arabera 5.613 biztanle ditu. Herri txikia den arren "hiri" izenez ezagutzen da arrazoi historikoak direla eta.

## Geografia 
Vättern aintziraren ekialdeko ertzean dago.

## Historia 
Santa Brigida Suediakoak 1346 urtean monasterioa sortu zuen eta honen eraginari esker 1404 urtean Vadstenari "hiri estatusa" eman zioten. Aurrez 1400an Erik Pomeraniakoa Danimarka, Norvegia eta Suediako errege koroatu zuten abadian.

Stockholmeko babes estrategia barnean XVI mendean Gustavo I.a Vasak gotorleku bat eraiki zuen. Gustavo I.a bertan ezkondu zen bere hirugarren emaztearekin eta gotorlekua Vadstenako gaztelu bihurtu zuen. XVI mendean ospitale ezaguna ere eraiki zen.

Alde zaharreko eraikin gehienak XVI, XVII eta XVIII mendekoak dira, herria ez baita askorik aldatu denboran zehar. Udaletxea bera ere XV mendekoa da, Suediako zaharrena.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Rådhuset i Vadstena, juni 2005.jpg|Udaletxea.
Irudi:Vadstena.slottet.jpg|Vadstenako gaztelua.
Irudi:Vadstena-kloster.jpg|Vadstenako abadia.
Irudi:Vadstena-Sweden.jpg|Alde zaharra.
Irudi:The old asylum Vadstena Sweden.JPG|Ospitalea.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Miren Josune Tolaretxipi

**Miren Josune Tolaretxipi Lizarralde** (Donostia, Gipuzkoa, 1926 &ndash; 2017ko abuztuaren 9a) irakaslea, 60ko hamarkadako Ikastolen sorrerako andereñoetako bat izan zen, Martuteneko Ikastolari hasiera eman ziona.

Donostiako Gros auzoan jaioa, Artetxe Jeneralaren kalean bizi izan zen. Aita donostiarra eta ama Urretxukoa, zazpi senideen artean bigarrena, euskal giroan hazi eta hezia. Gerrak familia kolpatu zuen aita hiru aldiz espetxeratuta, aitona espetxealdi horietako batean hil zen. Gerra aurretik euskaraz ikasi zuen Etxaide kaleko ikastolan lehenengo, gero Groseko Iñaki Deunaren ikastetxean. Gerra ondoren Biteri eskola publikoan eta Elizaran ikastetxean Alde Zaharrean.

14 urterekin izebarekin hasi zen josten ikasten etxean eta ondoren kortea ikastera joan zen garai hartan ugari ziren akademiatako batera, *Uracan* enpresan lanean sartu zen arte.

1965ean Zarauzko Ikastolan hasi zen lanean, bertan 4 urte eman zituelarik.

1969an Martuteneko Ikastolari hasiera eman zion, taldean 10 ume zituela. 3 urteren buruan 20 haur baino gehiago zituen Martuteneko ikastola unitarioan. 1972an elkartu ziren bailarako beste 2 Ikastolekin, Astigarraga-Ergobiakoa eta Loiolakoarekin, Arantzazuko Ama Ikastola hiruren artean sortu zutelarik.

Ikastolen Mugimenduarekin hasi eta 23 urte Arantzazuko Ama Ikastolan eman ondoren erretiroa hartu zuen irakaskuntzatik.

Geroztik, ekimen sozial ugaritan parte aktiboa hartu zuen, hala nola, Mintzalaguna, Elkarri, Groseko Auzo Elkartean, etb.

## Erreferentziak
Koadernaketa

thumb|200px
**Koadernaketa** liburu edo beste dokumentu bateko orriak kartoi, oihal edo beste material bateko estalkien artean biltzeko jarduera eta artea da.

## Kanpo estekak
Inflexio (argipena)

**Inflexio** hitzak adiera zenbait ditu:
* hizkuntzalaritzan, **inflexioa** edo flexioa, esanahi gramatikala zehazteko hitzak aldatzeko modua;
* **inflexioa**, zerbaiten bihurritzea, hala nola,
** matematikan, inflexio-puntua.
Rarefakzio

**Rarefakzio**a material baten dentsitateren txikitzea da; adibidez, Lurraren atmosferan zenbat eta gorago, airearen dentsitatea gero eta txikiagoa izaten da, Lurraren grabitatearen indar gero eta txikiagoaren eraginez. Uhinen konpresioaren ondoren airean gertatzen den fenomenoa ere bada da: talka-uhin bat igarotakoan, inguruko aire eremuan dentsitatea txikiagoa da.

## Kanpo estekak
Kubatik heldutako soldaduen lehorreratzea

***Kubatik heldutako soldaduen lehorreratzea ***(gaztelaniaz *Desembarco de soldados procedentes de Cuba*, katalanez, *Desembarcament de soldats procedents de Cuba*), Lluís Graner i Arrufí pintore katalanak (1863-1929) egindako  marrazki bat da. Teknika aldetik, paper gaineko egurrikatza da, eta Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionalaren funtsetan dago, 026775-D inbentario-zenbakiaz. Jatorria Casellas bilduman du, eta 1911n izan zen eskuratua.

## Historia 
1898. urtean egin zen, eta Espainia-Estatu Batuak Gerran (Kubako Gerra deituan) bentzututako espainiar soldaduen lehorreratzea irudikatzen du. Gerra horren eta 1898ko abenduko 10eko Pariseko hitzarmenaren ondorioz, Estatu Batuek Kuba, Filipinak, Puerto Rico eta Guam eskuratu zituzten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Palomero Caro, Rafael; Pérez Rodríguez, Josep Maria. ''Histocard 2. Història contemporània de Catalunya i d'Espanya. Col·lecció Minimanual, núm. 14.''. Barcelona: Castellnou Edicions, 2006. ISBN 84-9804-211-9.&nbsp;

## Kanpo estekak
Jet Propulsion Laboratory

**Jet Propulsion Laboratory** edota **JPL** () NASAren eskifai gabeko espazio zundak eraikitzen dituen erakundea da. Egoitza nagusia Kaliforniako La Cañada Flintridge hirian du.

JPLa NASAk eta Kaliforniako Teknologia Institutuak kudeatzen dute, eta Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuaren eskumenekoa da. Bere helburu nagusia espazio-ontzi robotikoen eraikuntza eta martxa jartzea da. Espazio Sakoneko Sarearen arduraduna ere bada.

Fitxategi:JPLControlRoom.jpg|JPLren kontrol gela.
Fitxategi:Mariner_10_in_JPLs_25-foot_space_simulator.gif|Hogetabost Oinetako Espazio Simulatzailea

## Zuzendariak 
* Theodore von Kármán doktorea; 1938 - 1944
* Frank Malina doktorea; 1944 - 1946
* Louis Dunn doktorea; 1946 - 1954ko martxoaren 1a
* William H. Pickering doktorea; 1954ko martxoaren 1a - 1976ko martxoaren 31a
* Bruce C. Murray doktorea; 1976ko apirilaren 1a - 1982ko ekainaren 30a
* Lew Allen, Jr. doktorea; 1982ko uztailaren 22a - 1990eko abenduaren 31a
* Edward C. Stone doktorea; 1991ko urtarrilaren 1a - 2001eko apirilaren 30a
* Charles Elachi doktorea; 2001eko maiatzaren 1a - gaur egun
* Michael M. Watkins doktorea; 2016ko uztailaren 1a.

## Kanpo estekak 
* JPLren webgunea
Luigi Luca Cavalli-Sforza

**Luigi Luca Cavalli-Sforza** (Genova, 1922ko urtarrilaren 25a – Belluno, 2018ko abuztuaren 31) populazioen genetikan aditua zen zientzialari italiarra izan zen.

Paviako unibertsitatean medikuntza ikasi zuen. Gero, Cambridgeko unibertsitatean bakterioen genetikaren ikerkuntzari heldu zion. Italiara itzulita, Pavia eta Parmako unibertsitateetan genetika irakaslea izan zen 1970 arte.

Urte horretan AEBetara abiatu zen, Stanfordeko Unibertsitatean lan egiteko. Bertako genetikaren irakaslea izan zen Medikuntza fakultatean, erretreta hartu arte.

Azpimagarriak dira Cavalli-Sforzak populazioen genetikaren arloan egindako ikerketak. Geografia genetikoaren aitatzat jotzen zaio. Gizakiaren zuhaitz genealogikoa egiten saiatu zen, eta markatzaile genetikoen arrastoa jarraituz antzinako gizakien migrazio-lekualdaketak aztertu zituen. 1980tik aurrera linguistikaren ezagupenak ere erabili zituen lan-tresna gisa, genetika eta hizkuntzaren arteko zubiak eraikiz, giza eboluzioak eta hizkuntzenak bide paraleloak jorratu dituztelakoan.

Cavalli-Sforzak Europako deriba genetikoa sakon ikertu zuen eta, horretan oinarriturik, herri eta arrazen aldakortasunak azaltzen dituzten zuhaitzak eratu zituen. Eta lotura hertsi-hertsia aurkitu zuen arbola genetikoa eta hizkuntzalariek osatu dituzten arbolen artean .

Euskaldunon ezaugarri genetikoak ere ikertu zituen, ondorio honetara iritsiz: euskaldunak dira, ezaugarri genetikoei dagokionez, Europako biztanle zaharrenekin antza gehien dutenak. Genetikaren mapak, gainera, bat etortzen dira arkeologiak eta hizkuntzalaritzak emandakoekin.

Berak idatzitako liburuen artean "*The History and Geography oh Human Genes*" (1991), "*The Great Human Diasporas: The History of Diversity and Evolution*" (1994) eta "*Genes, Peoples and Languages*" (1996) dira azpimarragarrienak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europako historia genetikoa

## Kanpo estekak
Le mystère basque

***Le mystère basque***, "Euskal misterioa" euskaraz, Louis Charpentier idazlearen saiakera ezaguna da. Lan honetan idazle frantsesak euskaldunen historiaurre, historia, mitologia, hizkuntza, arraza aztertzen ditu antzinako beste kulturekin konparatuz, besteak beste guantxeak, berbereak, egiptoarrak... Horren ondorioz zera defendatzen zuen: euskaldunak Cro-Magnon gizakien ondorengoak dira eta guantxeekin eta berberekin lotzen zituen. Gure kultura Europako kultura esoterikoarekin lotu zuen eta Atlantidaren tradizioarekin. Liburu honek edizio ugari ezagutu ditu.

## Kanpo estekak 
* : Roland Font-en liburuaren gaineko komentarioa.
* Joseba Aurkenerena: Louis Charpentier eta euskaldunen jatorria. https://zuzeu.eus/kultura/louis-charpentier-eta-euskaldunen-jatorria/
Tilimsengo Erresuma

**Tilimsengo Erresuma** () edo **Tilimsengo abdaluadiar erresuma** ipar-mendebaldeko Aljerian zegoen erresuma musulmana izan zen. Tilimsen inguruan hedatu zen, Xelif ibaia eta Aljer artean, mendebaldeko muga Muluya ibaian, hegoaldekoa Sijilmasa ibaian eta ekialdekoa Soummamn zituelarik.
 
Abdaluadiek eratu zuten 1236an almohadeen kaliferria gainbeheran zegoela eta 1544an otomandarren agindupean amaitu zen. Oran eta mendebaldeko Sudan arteko merkataritza ibilbidean kokaturik, marokoar mariniek mendebaldetik, hafsidarrek ekialdetik eta aragoiarrek iparraldetik erresuma eraso eta inbaditu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Watasiden dinastia

**Watasiden dinastia** (, *Iweṭṭasen*, , *al-waṭṭāsīyūn*) XV. eta XVI. mendeen artean Maroko gobernatu zuen zenata berbere leinua izan zen.

Marindarrek 1465eko Marokoko matxinadan boterea galdu zuten eta 1472an watasidek ordezkatuak izan ziren. Familia biak loturik zeuden eta marindarrek hainbat bisir watasida izan zituzten.

Abu Abd Allah al-Sheikh Muhammad ibn Yahya *al-Mahdi* lehendabiziko wattasidar sultana izan zen. Iparraldeko Maroko baino ez zuen gobernatzen, hegoaldea zenbait printzerritan banatuta zegoelako. 1554an, Tadlako guduan, Tagmaderteko saadiek menderatuak izan ziren.

## Buruzagi watasidak 
### Bisirrak 
* 1420-1448 : Abu Zakariya Yahya al-Wattasi
* 1448-1458 : Ali ibn Yusuf
* 1458-1459 : Yahya ibn Abi Zakariya Yahya

### Sultanak 
* 1472-1504 : Abu Abd Allah al-Sheikh Muhammad ibn Yahya
* 1504-1526 : Abu Abd Allah al-Burtuqali Muhammad ibn Muhammad
* 1526-1526 : Abu al-Hasan Abu Hasan Ali ibn Muhammad
* 1526-1545 : Abu al-Abbas Ahmad ibn Muhammad
* 1545-1547 : Nasir ad-Din al-Qasri Muhammad ibn Ahmad
* 1547-1549 : Abu al-Abbas Ahmad ibn Muhammad
* 1554-1554 : Abu al-Hasan Abu Hasun Ali ibn Muhammad

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yru Chito

***Yru Chito *** Donostiako Orfeoiak 78 RPMko 1923an plazaratutako diskoa da. Bertan bi euskal konpositore ezagunen lanak biltzen ziren: Aita Donostia eta Ramon Usandizaga. Grabazioa Secundino Esnaolaen zuzendaritzapean egin zen. Orfeoiaren disko zaharrena da.

## Abestiak 
* *Itzaya* (Itzaia), Ramon Usandizaga
* *Yru Chito* (Hiru txito), Aita Donostia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Eresbil(https://eu.wikipedia.org/wiki/Eresbil)en informazioa eta grabazioak.]
Soldier Field

**Soldier Field** Illinois estatuko Chicago hirian dagoen amerikar futbol eta futbol estadio bat da. 1924an eraiki zen eta Chicago Bears, Notre Dame Irish football, Chicago Cardinals, Chicago Spurs, Chicago Fire, Chicago Winds eta Chicago Enforcers taldeen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:Soldier-Field-01.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:The_Refurbished_Soldier_Field.jpg|Barnealdeko ikuspegi panoramikoa.
Irudi:UsavsHonduras.JPG|AEBtako eta Hondurasko futbol selekzioen arteko partidua.
Irudi:Soldier Field, Chicago, Illinois.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Soldier Field estadioaren webgunea
Hotel du Palais (Donostia)

**Hotel du Palais**, Donostiako hotel bat izan zen, eta 1902an sortu zen Antzinako Londres Hotela egon zen lekuan, baina 1915ean itxi zuten. Egungo Askatasunaren etorbidearen 19 eta 21 zenbakietan zegoen. Londres hotela tokiz aldatu zenean sortu zen Hotel du Palais, Miarritzeko Hotel du Palais kudeatzen zuen konpainiak berak kudeatuta.
Administraria ere frantsesa zen: Fernand Journeau.

### Moldatze lanak 
Kontxa pasealekura, kokapen hau utzi zuenean erreformak egin ziren hotelean.

### Eraikuntza iruditan 
### Inaugurazioa 
Aurkezpena 1903ko uztailaren 1ean egin zen. Hurrengo egunean agertu zen orduko prentsan hotelaren erosotasunaren berri.

### Deskribapena 
Ehun logela eskuragarri, bainugelarekin eta telefonoarekin.
Bezeroentzako zerbitzuen artean aipatzen ziren: igogailua, irakurketa gela, emakumeentzako gela, erretzaileen gela, erabilera berezitarako jangelak, terraza eta lorategiak. Goi mailako jatetxea sukalde frantsesaren eraginpean.
Instalazio elektrikoa Romero y Cia. konpainiakoa zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  (2012), *Turismo y hoteles en la tarjeta postal: Donostia-San Sebastián, Gipuzkoa.*, Donostia, Idazti, 2012. p.24-28

## Kanpo estekak 
*  : *Recuerdos del Hotel de Londres y de Inglaterra*, Donostia [s.n], 1987.
Ford Field

**Ford Field** Michigan estatuko Detroit hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 2002an eraiki zen eta Detroit Lions eta Quick Lane Bowl taldeen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:Ford Field 2007.JPG|Kanpoaldea.
Irudi:Pano2_copy_filtered_copy.jpg|Barnealdeko ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Detroit December 2015 06 (Ford Field).jpg2015ean.
Irudi:Ford Field satellite view.png|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Ford Field estadioaren orrialdea Detroit Lions taldearen webgunean
Oinatz Aulestia

**Oinatz Aulestia Alkorta** (Ondarroa, Bizkaia, 1981eko martxoaren 23a - ) euskal herritar futbolari ohia da, atezain lanetan aritzen zena. Bere lehengusua Unai Marino atezaina da ere.

## Estatistikak 
*2020ko Maiatzak 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
David De Paula

**David De Paula Gallardo** (Durango, Bizkaia, 1984ko maiatzaren 3a - ) euskal herritar futbolari ohia da, Athleticen jokatu zuena. Erdilari lanetan aritzen zen. Óscar de Paula Errealeko futbolari ohiaren lehengusua da.

## Estatistikak 
*2019ko Abenduak 27an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
New Frontiers programa

**New Frontiers programa** (euskaraz *Muga Berriak programa*) NASAk eguzki sistemako hainbat planeta arakatu eta ikertzeko asmoz sorturiko esplorazio misioez osatutako multzo bat da, tartean Jupiter, Artizarra eta Pluton planeta nanoa. NASAk programa hobetzeko zientzialariei proposamanak egin ditzaten eskatuko die.

Gaur egun, programa bi misioek osatzen dute:

* **New Horizons**, 2006ko urtarrilaren 19an jaurtiki zen eta 2015eko uztailaren 14ean helmuga zuen Pluton planeta nanora iritsi zen. Ondoren, Kuiper gerrikora berbideratu zen, bertako objektu klasikoak aztertu ditzan.

* **Juno**, 2011ko abuztuaren 5ean jaurtikia, 2016ko uztailaren 5ean helmuga zuen Jupiter planeta erraldoiaren orbita polarrean ipini zen, bertatik planetaren osaketa, grabitazio-eremua, eremu magnetikoa eta magnetosfera polarra aztertuko ditu.

## Kanpo estekak 
* New Frontiers programaren webgunea. NASAren webgunea
Lambeau Field

**Lambeau Field** Wisconsin estatuko Green Bay hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 1957an eraiki zen eta Green Bay Packers taldearen jokalekua da.

Izena taldeko Curly Lambeau (1898-1965) jokalari eta entrenatzailearen omenez darama.

## Iruditegia 

Irudi:Lambeau_Field.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:View_of_Lambeau_Field.jpg|Armaila.
Irudi:2009-0620-WI010-GB-Lambeau.jpg|Sarrera nagusia.

## Kanpo estekak 
* Lambeau Field estadioaren orrialdea Green Bay Packers taldearen webgunean
Florian Lejeune

**Florian Lejeune** (Paris, 1991ko maiatzaren 20a) frantziar futbolaria da. Gaur egun Eibar KE taldean jokatzen du erdiko atzelari postuan. Aurretik 2 denboraldi Gironan jokatu zituen Manchester Cityk utzita. Gero, Citytik erosi zuen Eibarrek 1,5 miloirengatik.

## Kanpo estekak
Xabi Pascual

**Carlos Xabier Pascual Luca de Tena** edo futbolean ezagunagoa **Xabi Pascual** bezala, (Bilbo, Bizkaia, 1981eko uztailaren 9a - ) euskal herritar futbolari ohia da, atezain lanetan aritzen zena.

## Estatistikak 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Herkules Nemearen lehoiarekin borrokan

***Herkules Nemearen lehoiarekin borrokan*** ()  Francisco de Zurbaránen margolana da,  Madrilgo Prado Museoan dagoen. Ohol gaineko olio bat da, eta 151 cm-ko altuera eta 166 cm-ko zabalera du.

Herkulesek hamabi lan egin behar zituen Euristeorentzat nahiz eta Zurbaránek hamar pintura soilik egin Buen Retiro jauregiarentzat, espazio arrazoiak zirela eta. Honako hau, hamarretatik lehena da, horregatik Herkules guztiz biluzik azaltzen da, bere ohiko jantzia hil behar zuen lehoiaren azala baitzen. Ez ohikoak dira guztiz biluzik azaltzen diren irudiak espainiar artean, eta are gehiago gai profanoetan.

Zurbarán seguruenik grabatu batean inspiratu zen lan hau egiterakoan, muskulatura oso lineala baita eta itzala berriz oso markatua. Heroia argi biziari esker nabarmentzen da pinturaren beste elementu guztien gainetik. Lehoiaren iruditik berriz, burua besterik ez da sumatzen, gorputza iluntasunean erdizka azaltzen da. Herkules, lehenik gezi-kolpez akabatzen ahalegintzen da lehoia (geziak, puskatuta bere oinetan agertzen dira) baina ezintasunaren aurrean basapiztiaren gainera botatzen da eta akabatzen du.

Espainiako dinastia tradizionalki heroiaren irudiarekin ezagutua izan da, hori litzateke pintura honen gaiaren arrazoia. Herkulesek lehoiarekin borrokatzen du Nemeako lurraldea bere ikaratik libratzeko: modu berean, Espainiako errege Felipe IV.a bere herriaren babesle eta defendatzaile bere pertsona.

## Kanpoko loturak 
* Fitxa *Hércules lucha con el león de Nemea*buruzko Artehistoria gunea.

## Kanpo estekak
TCF Bank Stadium

**TCF Bank Stadium** Minnesota estatuko Minneapolis hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 2009an eraiki zen eta Minnesota Golden Gophers taldearen jokalekua da, eta 2014-2015 artean baita Minnesota Vikings taldearena ere izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:TCF Bank Stadium - University of Minnesota 4.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Green Bay Packers at Minnesota Vikings 22 Nov 2015.jpg|Barnealdea.
Irudi:TCF Bank Stadium 2.JPG|Zelaiaren ikuspegi orokorra.
Irudi:2013-0427-GopherSGpanorama.JPG|Ikuspegi panoramikoa.

## Kanpo estekak 
* TCF Bank Stadium estadioari buruzko orrialdea
Belen´go Abesti Goxua

***Belen´go Abesti Goxua *** Donostiako Orfeoiak 78 RPMko 1928an plazaratutako diskoa da. Bertan bi euskal konpositore ezagunen lanak biltzen ziren: Aita Donostia eta Ignacio Busca de Sagastizabal. Grabazioa Secundino Esnaolaen zuzendaritzapean egin zen. Orfeoiaren disko zaharrenetariko bat da.

## Abestiak 
* *Oi Bethleleem. Belen´go abesti goxua* (Itzaia), Aita Donostia
* *Bi euskal abesti*, Ignacio Busca de Sagastizabal

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Eresbil(https://eu.wikipedia.org/wiki/Eresbil)en informazioa eta grabazioak.]
Juno (espazio zunda)

***Juno*** NASAren New Frontiers programako Jupiter planeta ikertzeko misio bat da. Jatorriz 2009ko ekainean jaurtitzeko asmoz 700 milioi dolar inguruko kostua izango zuela aurreikusi zen. Halere, NASAren murrizketek jaurtiketa 2011. urtera arte atzeratu zuten, Atlas V 551 suziriak jaurti zezan. Azkenean 2011ko ekainean jaurtia izan zen, eta bere bizialdi erabilgarrian zehar 1.100 milioi dolar inguruko kostua izango duela aurreikusi da.

2016ko uztailaren 5eko goizaldeko 03:54etan Jupiterrera iritsi eta hura orbitatzen hasi zen.

## Misioa 
Behin Jupiter parera iritsita, haren orbita polarrean ezarri eta planetaren eguratsaren osaketa, grabitate-eremua eta magnetosfera polarra aztertuko ditu. Juno zundak Jupiterren sorrerari buruzko aztarnak bilatzen ere arituko da, planetak harkaitz nukleoak ere badituen, eguratsak urik baden eta zenbateko kopuruan, eta planetaren masaren banaketa ere arakatuko aztertuko ditu. Jupiterreko haize bortitzen jatorria ere ikertuko du, hauek 600 km/ord. abiaduretara iritsi baitaitezke.

Fitxategi:Juno_spacecraft_and_its_science_instruments_artist_s_view.jpg|Juno zunda eta berekin batera daramatzan tresnen irudikapena.

## Tresnak 
*Juno* zundak bere barnean honako tresneria darama:

* Joviar Aurorar Banaketaren esperimentua (Jovian Infrared Auroral Mapper)
* Jupiterreko Partikula Energetikoen Detektagailu Tresna (JEDI)
* Espektrografo Ultramorea (UVS)
* JunoCam
* Joviar Aurorar Kartografiatzaile Infragorria (JIRAM)
* Plasma Uhin Tresna (Plasma Waves)
* Mikrouhin erradiometroa (Microwave radiomete)
* Magnetometro Fluxu Eramalea (FGM)
* Izar Konpas Aurreratua (ASC)
* Heliozko Magnetometro Eskalarra (SHM)
* Grabitate esperimentua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Junoren orrialdea. SWRIko webgunea 
* Junoren orrialdea. NASAren webgunea
Georgia Dome

**Georgia Dome** Georgia estatuko Atlanta hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 1992an eraiki zen eta Atlanta Falcons, Peach Bow eta Georgia State Panthers taldeen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:NewGeorgiaDome.JPG|Kanpoaldea.
Irudi:VT Hokies Marching Virginians.jpg|Barnealdea.
Irudi:Atlanta skyline with sports complexes.JPEG|Aireko ikuspegia.
Irudi:Georgia_Dome_2008-08-30_2.jpg|Ikuspegi panoramikoa.

## Kanpo estekak 
* Georgia Dome estadioaren webgunea
Bank of America Stadium

**Bank of America Stadium** Ipar Carolina estatuko Charlotte hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 1992an eraiki zen eta Carolina Panthers, Belk Bowl eta ACC Championship Game taldeen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:Bank of America Stadium (16144560926).jpg|Barnealdea.
Irudi:Bank_of_America_Stadium.jpg|Eraikina.
Irudi:Mexico_vs_Iceland_Panorama_(4463906303).jpg|Mexiko eta Islandiaren arteko partidua.
Irudi:Bank of America Stadium satellite view.png|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Bank of America Stadiumen webgunea
Mercedes-Benz Superdome

**Mercedes-Benz Superdome** Louisiana estatuko New Orleans hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 1975an eraiki zen eta 2005ean hiria astindu zuen Katrina urakanaren ondorioz etxerik gabe gelditu ziren milaka hiritarren babeslekua bilakatu zen. New Orleans Saints, Sugar Bowl eta New Orleans Bowl taldeen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:Louisiana_Superdome-New_Orleans.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Superdome_night.jpg|Gauez.
Irudi:The_Dome_New_Orleans_Man_Trip.jpg|Barnealdearen ikuspegi panoramikoa.
Irudi:FEMA - 37399 - The Louisiana Superdome - repaired - Katrina Third Year Recovery.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Mercedes-Benz Superdome estadioaren webgunea
Raymond James Stadium

**Raymond James Stadium** Florida estatuko Tampa hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 1998an eraiki zen eta Tampa Bay Buccaneers, USF Bulls eta Outback Bowl taldeen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:Mj1.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Buccaneers01.jpg|Barnealdea.
Irudi:RJSPAN.jpg|Barnealdearen ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Raymond_James_Stadium_aerial.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Raymond James Stadium estadioaren webgunea
Asterope

**Asterope** honako hau izan daiteke:

* Asterope (Zefeo). Zefeoren alaba. Heraklesek Gorgonaren ile motots bat eman zion opari.
* Asterope (Atlas). Atlasen alaba, Areren maitalea.
* Astronomian Asterope (izarra) Zazpizarretako izarra, Zezenaren konstelazioan.
* 233 Esterope asteroidea, Borrellyk 1883an aurkitua.
Tabulazio (argipena)

**Tabulazio** hitzak adiera zenbait ditu:
* arte grafikoetan, tabulazioa, dokumentu batean testu eta irudi zatiak bereizteko mugak ezartzeko mekanismoa;
* **tabulazioa**, datuak eta informazioa tauletan adieraztea (ikus maiztasun-banaketa eta kontingentzia-taula).
San Pauloren konbertsioa (Maíno)

***San Pauloren konbertsioa*** () Juan Bautista Maíno margolariaren irudi bat da, gaur egun, Kataluniako Arte Museoan dagoena. Margolana, 2011 eta 2012 bitartean zaharberritu zuten, BNP Paribas banketxearekin laguntzari esker.

2012 urtean, Kataluniako Arte Museoko adituek konturatu ziren Maínoren ekoizpenetatik San Pauloren konbertsioa zela mantentzen zirenetako bat. Maíno, Caravaggio eta Erromako margolarien zirkuluko teknika figuratiboa Espainian sartu zuen artistetako bat izan zen, XVII. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vita Andersen

**Vita Andersen** (Kopenhage, Danimarka, 1944ko urriaren 29a - 2021eko uztailaren 20a) daniar idazlea izan zen.

Europako iparraldeko egungo emakume idazleen ordezkari berezia da. Haurtzaroan askotan sartu zuten gizarte arazoak dituzten haurrentzako babes-etxeetan, eta haren idazlanetan islatzen zen horren eragina. 1970eko hamarkadan hasi zen bere idatziak argitaratzen eta ia berehala erakarri zuen irakurlegoa, oso era xumean deskribatzen baitzituen barne-barneko esparruak eta gizonaren eta emakumearen arteko gatazka.

Bere emakumezko ikuspegian, haurtzaroko, familiako eta beste zenbait barne arazo, egoera politiko eta sozialarekin loturik daudela salatzen zuen Andersenek; arazoak konpondu nahi badira, beraz, aitortu eta onartu egin behar dira, eta horretarako behar-beharrezkoa da argitara ematea. Ikuspuntu hauek guztiak, bere lanik onenetakotzat jotzen den *Eduki mokoa itxita eta izan emakume ederra* (1978) obran agertzen dira.

## Bibliografia 
* *Tryghedsnarkomaner* (1977)
* *Hold kæft og vær smuk* (1978)
* *Næste kærlighed eller Laila og de andre* (1978)
* *Elsk mig* (1980)
* *Det er bare ærgerligt* (1981)
* *Kannibalerne* (1982)
* ''Hva'for en hånd vil du ha*
* *Petruskas laksko* (1989)
* *Sebastians kærlighed* (1992)
* *Coco* (1997)
* *Get a life* (2003)
* *Anna Zoe* (2006)
* *Sig det ikke til nogen'' (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juno (argipena)

**Juno** izenak hainbat adiera du:

* **Juno**, asteroidea.
* **Juno**, NASAren espazio zunda.
* ***Juno***, estatubatuar filma.
***Juno** izena erabiltzen da izendatzeko **Junon**, erromatar jainkosa.

Ikus halaber:
* Juneau, Alaskako hiria.
Ven a libertar Madrid

***Ven a libertar Madrid*** ("Zatoz Madril askatzera") Donostiako Orfeoiak 78 RPMko 1939an plazaratutako diskoa da. Bertan Franco aldekoa zen Jacinto Guerrero konpositorearen bi lan interpretatu zituzten, Zaragozako Orkestra Sinfonikoaren laguntzaz. Bakarlari gisa S. Pagadizabal, A. Ochoa eta Conchita Leonardo aritu ziren. Kantan aipatzen zen askatzea "gorri"en menpekotasunetik askatzea zen.

## Abestiak 
* *Ven a libertar Madrid* abestia, musika Jacinto Guerrero, letra José Juan Cadenas
* *Clavelitos de Sevilla*, ("Sevillako krabelintxoak"), Jacinto Guerrero

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Jones Dome

**Edward Jones Dome** edota '''The Dome at America's Center''' Missouri estatuko Saint Louis hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 1995ean eraiki zen eta St. Louis Rams taldearen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:Edward_Jones_Dome_KM.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Edward Jones Dome estadioaren webgunea
CenturyLink Field

**CenturyLink Field** Washington estatuko Seattle hirian dagoen amerikar futbol eta futbol estadio bat da. 2002an eraiki zen eta Seattle Seahawks eta Seattle Sounders FC taldearen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:CenturyLink_Field_Seattle_WA.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Seahawksvcowboysatqwest.jpg|Zelaia.
Irudi:Soundersfcqwestfield.jpg|Barnealdea.
Irudi:Aerial_of_Qwest_Field_and_downtown_skyline,_2002.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* CenturyLink Field estadioaren webgunea
University of Phoenix Stadium

**University of Phoenix Stadium** Arizona estatuko Glendale hirian dagoen amerikar futbol estadio bat da. 2006an eraiki zen eta Arizona Cardinals eta Fiesta Bowl taldeen jokalekua da.

## Iruditegia 

Irudi:Cardinals_stadium_crop.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:University of Phoenix Stadium.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:UnivOfPhxStad_09272009_pregamePano.jpg|Barnealdearen ikuspegi panoramikoa.
Irudi:University of Phoenix Stadium aerial.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* University of Phoenix Stadium estadioaren webgunea 
* University of Phoenix Stadium estadioa. Arizona Cardinals taldearen webgunea
Ateroma

**Ateroma** arterietako hormetan gantza neurriz kanpo biltzen denean ehunak desegin eta barruan dituzten gaiak protoplasmara botatzen dituztenean sortzen den eritasuna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rubén Peña

**Rubén Peña Jiménez** (Ávila, Gaztela eta Leon, Espainia 1991ko uztailaren 18a) espainiar futbolaria da. Espainiako Ligako Lehen Mailako Villarreal-en jokatzen du, eskuin atzelari gisa.

Transfermarkt, futboleko merkatuan espezializatutako web orrialdearen arabera, 4 milioi euroko balioa du.

## Estatistikak 
## Kanpo estekak
Mikronazio

[thumb|255x255px|[Sealand|Sealandeko Printzerria, mikronazioaren adibidea.]]

**Mikronazio** bat herrialde proiektu berri bat da, normalean tamaina txikia duen herrialdea eta gainerako gobernu edo erakundeetatik ez du nazioarteko onarpenik. Hau da, praktikan bakarrik paperean, interneten edo sortzailearen buruan existitzen da.

Mikronazioak jende talde txiki batzuk sortuak dira, batzutan familia batek. Ehun pertsona baino gehiago duen mikronazio bat egotea oso ezohikoa da, gehienak pertsona bat edo birekin osatuta daude. Herrialde imaginarioetatik desberdintzen dira bere onarpen ofiziala lortzeko duten borrokarekin. Batzutan onarpen hori partzialki lortzen dute, ez beste estatu batzuk beraiekin harremanetan ipintzen direlako, baizik eta bere lur-eremuetan euren jabetza dutelako.

## Kanpo estekak
Paul Reubens

**Paul Rubenfeld** (Peekskill, 1952ko abuztuaren 27a - Los Angeles, 2023ko uztailaren 30a) Estatu Batuetako aktore eta umorista izan zen. Pee-wee Herman izeneko pertsonaia antzezteagatik ospetsu bihurtu zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Juno (filma)

***Juno*** 2007ko Jason Reitman zinema zuzendariaren film independentea da, Diablo Codyk idatzia.

## Sinopsia 
Juno MacGuff (Ellen Page) Minnesotako hamasei urteko nerabea da. Paulie Bleeker (Michael Cera) lagun minarekin harremanak izan ondoren, haurdun dagoela jakin eta hasieran abortatzekotan izan arren, azkenenean umea izatea eta adopziorako ematea erabaki zuen. Leah (Olivia Thirlby) lagunarekin barera, Junok egunkarian bikote bat topatuko du. Mark eta Vanessa Loring (Jason Bateman eta Jennifer Garner) ezagutuko du eta hauek adopzioaz arduratuko dira.

## Aktoreak 
* Ellen Page: Juno MacGuff.
* Michael Cera: Paulie Bleeker.
* Jennifer Garner: Vanessa Loring.
* Jason Bateman: Mark Loring.
* Allison Janney: Bren MacGuff.
* J. K. Simmons: Mac MacGuff.
* Olivia Thirlby: Leah.
* Eileen Pedde: Gerta Rauss.
* Rainn Wilson: Rollo.
* Daniel Clark: Steve Rendazo.

## Kanpo estekak 
* Filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Another Earth

***Another Earth*** 2011ko Mike Cahill estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko drama film independente bat da. Brit Marling, William Mapother eta Robin Lord Taylor aktoreek antzeztu zuten.

2011ko urtarrilaren 24an Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Rhoda Williams (Brit Marling) kosmoa ikertzeko zaletasuna eta asmoa duen 17 urtetako neska buruargi bat da, Massachusettseko Teknologia Institutua astrofisika programa batean ikasteko onartu berri dutenez bere lagunekin ospatu eta edan ondoren etxerako bidean alkoholaren eraginpean, bakarrik eta bere autoa gidatzen doala irratian eguzki sisteman Lurraren planeta bikoiztu bat topatu dutenaren albistea harriduraz entzungo du.

Une horretan, eta izarrei begira bere barne gogoetan doala, bidegurutze batean ustekabean stop bat gelditu gabe pasatu eta nahigabe bestaldean geldirik zegoen auto batekin aurrez-aurre talka egingo du. Beste autoan, John Burroughs (William Mapother) musikagile arrakastatsua, haurdun dagoen bere emaztea eta bien semea daude: kolpe itzelaren ondorioz John konorterik gabe gelditu eta gainontzeko bere senideak hilik geldituko dira, aldiz Rhoda lur jota eta zer egin jakin gabe geldituko da. Ondorioz, Rhoda atxilotua, epaitua eta espetxeratua izango da.

Lau urte espetxean eta isolaturik egon ondoren Rhoda aske geldituko da. Jada ez da etorkizun handia zuen neska hura eta institutu batean garbitzaile lana onartu beharko du. Lasterrera, bai Rhonda nahiz John, planeta berri hura topatu zuten gau hura neska gaztearen eta musikagilearen patuak zorigaiztoko istripuaren bidez elkartu zituela jabetuko dira.

## Aktoreak 
* Brit Marling: Rhoda Williams
* William Mapother: John Burroughs
* Jordan Baker: Kim Williams
* Robin Lord Taylor: Jeff Williams
* Flint Beverage: Robert Williams
* Kumar Pallana: Purdeep
* Richard Berendzen: Bere burua antzeztuz (narratzailea)

## Kanpo estekak 
* *Another Earth* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Webgunea 
* *Another Earth* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Joshua Lederberg

**Joshua Lederberg** (Montclair, New Jersey, AEB, 1925eko maiatzaren 23a - New York, 2008ko otsailaren 2a) mikrobiologo eta genetista estatubatuarra izan zen, 1958an Medikuntzako Nobel Saria eskuratu zuena (Edward Lawrie Tatum eta George Wells Beadlerekin batera).

Medikuntza ikasi zuen New Yorkeko Columbia Unibertsitatean, eta gero genetika mikrobiarra landu zuen. Genetika irakaslea izan zen urte luzeetan Wisconsin eta Stanfordeko unibertsitateetan.

Edward Tatumekin batera Escherichia coli bakterioaren gako genetikoak ikertu zituen, konjugazioa, transdukzioa eta birkonbinazio genetikoaren alde ilunak eta nondik-norakoak argituz.

Biologia molekularraren aitzindaria, bere bizitzaren azken urteetan exobiologiara hurbildu zen, NASArekin lan eginez Marteko balizko biziaren ikerketan.

## Kanpo estekak
Errusiar Balletak

[thumb|[Léon Bakst: Suzko txoria, dantzaria, 1910.]]

**Errusiar Balletak** (errusieraz Русский балет Дягилева, frantsesez *Ballets Russes*) 1907an Sergei Diagilev errusiar enpresaburuak sortutako ballet konpainia bat izan zen, Marius Petipa koreografo handiak zuzendutako Ballet Inperialeko San Petersburgoko Mariinsky Antzokiko kiderik hoberenekin. 1909tik aurrera, konpainiak bere nazioarteko birak hasten ditu, eta 1911n Ballet Inperialetatik banatzen da. Konpainia independente bihurtzen da, egoitza lehenik Parisko Théâtre Morgadorren izan zuena eta, jarraian, Monte-Carlo, Paris eta Londresen.

Miresmen handia sortu zuen Mendebaldeko Europan, garai hartan Frantzian egiten zen balletarekin alderatuta, errusiar eskolaren bizitasun handiari esker. XX. mendeko ballet konpainiarik eragintsuena bihurtu zen, eta bere eragina, modu batera edo bestera, egundaino mantentzen da, bere izpiritua, aurrerago, Cuevaseko markesaren balletetan mantenduz.

## Errusiar Balleten historia 
### Birak 
Errusiar Balleten lehen denboraldia Théâtre du Châteleten izan zen, 1909ko maiatzak 18 eta ekainak 18 artean. Urtero, gutxi gora-behera antzeko datetan, konpainia Parisera itzuli zen, hasieran Théâtre du Châteletera eta, jarraian, beste antzoki batzuetara.

1911tik aurrera, konpainiak Erroman, Vienan, Genevako Grand Théâtrean, Bartzelonan, Madrilen eta Valentzian ere ematen ditu erakustaldiak. Era berean 1913tik aurrera Hegoamerikan, 1915etik aurrera AEBetan, Lehen Mundu Gerraren ondoren Belgikan dantza egiten dute 1922 eta 1928 bitartean, Lausanan eta Bernan 1923an, Herbehereetan 1924an. Konpainiaren azken ekitaldia Vichyn izan zen 1929ko abuztuak 4an.

## Kanpo estekak
Elisabet Hungariakoa

Santa **Elisabet Hungariakoa** (, , Sárospatak, 1207ko uztailaren 7a - Marburg, 1231eko azaroaren 17a) Hungariako printzesa izan zen. Hungariako Andres II.aren alaba zen. Hamalau urte zituela, Luis IV.arekin ezkondu zen. Hura hil zenean Henrike Raspe koinatua alargunaren atzetik ibili zen, eta Elisabet babes bila joan zen Bambergo apezpikuarengana, osaba baitzuen. Hil eta handik lau urtera kanonizatu zuen Gregorio IX.ak.

## Erreferentziak
Molotx

**Molotx** edo **Molok** (masoretiar testuetan: , *mōlek*; )  kanaandar-feniziar jainko baten edo erritu baten izena da, Testamendu Zaharraren arabera. Biblian zenbait pasartetan agertzen da, baina batez ere Lebitarrenean, abina baita Erregeen 1. liburua eta Erregeen 2. libura, eta *Jeremiasen liburuan*. Feniziarren eta kartagotarren balizko jainkoa, suaren sinboloa. Israelen ere gurtu izan zuten Molotx jainkoa. Bibliaren grezierazko itzulpena den *Septuagintan,* hebreerazko aipamenak, batzuetan "bere errege" itzultzen du, eta beste batzuetan *Molotx.*

Denboraren hasieran izandako hondamen baten ondorioz, bere burua iluntasun bilakatu zen. Gizakia hondamen horren inkarnazioa zenez, Molotxi sakrifizioak egiten zizkioten, batez ere haurrak.

Urtetan, Molotx izenak jainko kanaandar baten izena zela ulertu izan da.Baina, 1935az geroztik, adituek uste izan dute Molotx sakrifizioaz ari dela, MLK (hebreeraz ez dira bokalak idazten) hebreerazko hitza hizkuntza punikoan «sakrifizioa» esan nahi duen terminoaren berdina baita bere ortografian. Bigarren jarrera horrek gero eta onartuago dago, baina eztabaidagarria izaten jarraitzen du. Defendatzaileen artean, sakrifizioak Yahveri edo beste jainkozko bati eskaintzen zitzaizkion eta israeldarren ohitura erlijiosoa edo feniziar inportazioa ote ziren eztabaidatzen jarraitzen da. Alta, ikerlari batzuek jainko bat zela argudiatzen dute. Azkenik, gutxi batzuentzat, mundu punikoa ikertzen dutenak, errito bat litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Moloch». Tesauro Historia y Mitologia
* Baptiste, Pierre (2020-05-29) «Origen y naturaleza del culto a Moloc, un dios que exigía sacrificios de niños». *El Navío de Odiseo*
Arwad

**Arwad** () – lehen **Arados** (), **Arvad**, **Arpad**, **Arfad** eta **Antiokia Pieria** () deitua – baita **Ruad uhartea** ere, Sirian biztanleak dituen uharte bakarra da, Mediterraneon dagoena. Arwad hiriak uharte osoa barnean hartzen du. Tartustik (antzinako Tortosatik) hiru kilometrotara dago eta, egun, arrantza herrixka besterik ez da.

2004ko erroldaren arabera, 4.403 eta izen bereko *nahiyah* edo azpibarrutiaren burua da. Biztanlearen gehiengoa sunita da.

## Historia 
Biblian *Arvad* izenpean aipatua, arvaditar kanaandarren hiriburua izan zen. Feniziarrek okupatu zuten k. a. II. milurtekoan. Antioko I.a Soterrek *Antiokia Pieria* izendatu zuen eta Orontes ibaiaren eskualdearekin merkataritza-harremanak izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tunisko aintzira

**Tunisko aintzira** (, *El Bhayra*; ) Tunisiako aintzira naturala da, Tunis hiriburua eta Tunisko golkoaren artean kokatuta. Guztira 37 kilometro koadroko azalera du baina bere sakonera urria da.

Behin Tunisko hiriaren portuaren egoitza izan zen. Aintziraren iparraldean Chikly uhartea dago. Bertan Espainiar Inperioaren gotorlekua izan zen eta 1993tik aurrera erreserba naturala da.

Agradazioak edo jalkinek lurraren goratzeak sakonera gutxitzen duenez, XIX. mendean frantziarrek 10 kilometroko luzera, 450 metroko zabalera eta 6 metroko sakonera dituen ubide bat eraiki zuten.

## Kanpo estekak
Acheul aldi

**Acheul aldi**a Behe-Paleolitoko aldia da, aurpegi biko harrizko aizkoren hondakin arkeologiko ugari utzi zuena. Behe Paleolitoaren barnean kokatua dagoen lehendabiziko gizakien industria litikoa sortu zen aldi honetan, duela 1,76 miloi eta 100.000 urtea bitartean.

Gizaki-mota nagusia, dirudienez, *Homo erectus* da. Harri landuzko aurpegibiko aizkorak, zurezko lantzak eta apaingarriak egiten zituen. Sua aurkitu zuen. Euskal Herrian aztarnak Urbasa, Miarritze, Irikaitzen, Lizarra, eta abarretan aurkitu dira.

Louis Laurent Gabriel de Mortilletek 1872an deskribatu zuen eta 1925etik aurrera izen hori dauka Amiens ondoan dagoen Saint Acheul aztarnategiaren omenez.
[erdian|thumb|Acheul aldiko aurpegibikoa. Frantziako [Somme|Sommen aurkitua.]]

## Ikus, gainera 
* Historiaurrea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Misantropia

[thumb|[Pieter Bruegel Zaharraren "Misantropoa" margoa.]]
**Misantropia** (grezieratik μίσω (miso): «gorroto dut», eta άνθρωπος (anthropos): «gizon, gizaki») gizakiaren aurkako jarrera orokorra mantetzea da. Misantropo bati gizakiak, espezie bezala ez pertsona zehatzetan, ez zaizkio gustatzen, muturreko kasutan gorroto ditu. Gorroto hori modu desberdinez erakutsi daiteke: sarkasmoaren bidez, gizartearen kritikaz eta, batzutan, hilketen bidez. Misantropiaren antonimoa filantropia da.

Literaturan misantropiaren inguruko liburu ezagunena Molièreren ''Le Misanthrope ou l'Atrabilaire amoureux'' da.

## Misantropia patologikoa 
Muturreko kasuetan, misantropiaren ondorioz, hilketa masiboak gertatu dira. Esaterako, 1922an, Carl Panzramek 20 pertsona hil zituen. Washingtongo espetxetik hauxe esan zuen: "Gizateriari gorroto diot. Jendea bortxatzen eta hiltzen disfrutatzen dut". Beste kasu ezagun bat, hau ere AEBetakoa, 1999an Columbine Institutuan jazo zen, hamahiru pertsona hil zituztenean, ondoren hiltzaileek buruaz beste egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Misantropiaren definizioa.

## Ikus, baita ere 
* Filantropia
Store Mosse Parke Nazionala

**Store Mosse Parke Nazionala** (), Suediako parke nazional bat da, Jönköpingeko konderrian dagoena, Vaggeryd, Gnosjö eta Värnamo udalerrietan. Parke Nazionala izateaz gain Ramsarko hitzarmenak babesturiko hezegunea ere bada.

## Geografia 
Izenak "Zingira handia" esan nahi du, izan ere Suedia hegoaldeko zingira eremu handiena baita. 100 km²-ko azalera hartzen du eta hauetatik 77 km² Natur Parkean sartu dira.

## Turismoa 
40 kilometrotik gorako ibilbideak markatu dira eta hegaztiak ikusteko hiru dorre ere badaude. *Naturum* izeneko interpretazio zentrua dago parkearen barruan.

## Iruditegia 

Irudi:Store Mosse.jpg
Irudi:Store Mosse Nationalpark.jpg
Irudi:Store Mosse Fläsebäcken.jpg
Irudi:Store Mosse National Park, 151, 330 33 Hillerstorp, Sweden - panoramio.jpg
Irudi:Wanderhuette-im-Store-Mossee.jpg

## Kanpo estekak 
*  Parkearen webgune ofiziala
Schiessrothried

**Schiessrothried** Frantziako ipar-ekialdeko aintzira bat da, Alsaziako Rhin Garaia departamendukoa. 926 metroko altueran dago, eta 0,056 kilometro karratu ditu. Vosge mendien artean dago. Glaziar jatorriko aintzira da.

## Kanpo estekak
Ezpatadantzariak (margolana)

***Ezpatadantzariak*** Aurelio Arteta euskal margolariaren koadroa da, eta 1913an burutu zuen. Egun, egun Gasteizen, Arabako Arte Ederren Museoan, gordetzen da.

## Deskribapena 
Erromeria bateko eszena bat da. Bertan, lau gizon agertzen dira ibiltzen ezpata dantzarako jarreraz. Janzkera oro har zuriek, txapel eta gerriko zein zapi gorriekin kontrastea egiten dute. Koadro honetan eta "Erromeria" sorta osoan Artetaren kromatismoa guztiz deigarria da.

## Sorrera 
1913an, lehenengo aldiz, Aurelio Artetak mandatuz egin zuen margolan-sorta bat, ziklo bat bailitzan, eta hor kokatzen da ***Ezpatadantzariak***. Margolan guztiek ere euskal erromeria hartzen dute gaitzat. Zuiako markesaren jantokirako egin zuen, Murgian (Araba). Era horretan, talde-konposizio moduko bat egiteko aukera izan zuen.

## Erreferentziak 
## Iturriak 
## Kanpo estekak 
Arabako Arte Ederren Museoa

## Gehiago irakurri 
* Miguel Ángel Marrodán, *Aurelio Arteta*. Colección Temas Vizcaínos, 1979 
* Jaime Brihuega, *Aurelio Arteta. Una mirada esencial*. Edorta Kortadi, 1988 
* Matilde Marcos Macías, *Arteta : estudio de la figura*, Euskal Herriko Unibertsitatea, 1998