open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Esneki zuri-orribildu

**Esneki zuri-orribildua** (*Lactifluus piperatus* (Linnaeus) Kuntze (1891)) *Russulaceae* familiako onddo bat da. Jangarri oso kaskarra.

Sinonimoak: *Agaricus amarus*, *Amanita piperata*, *Agaricus acris*, *Agaricus infundibuliformis*, *Lactarius piperatus*, *Hypophyllum piperatum*, *Galorrheus piperatus*, *Agaricus pergamenus*, *Lactarius piperatus var. amarus*, *Lactifluus piperatus*, *Lactarius pergamenus*.

## Deskribapena 
thumb|Esneki zuri-orribilduak
**Kapela:** 5 eta 15 cm. arteko diametrokoa, hasieran ganbila eta gero zilbor-formakoa erdigunean baina inbitu oso sakona osatu gabe. Ertzak kiribilduak ditu eta mehe samarrak. Azal gabea da, lehorra eta kolore krema-zurixka kolorekoa orban okre-gorrixkekin.
thumb|Esneki zuri-orribilduaren orriak
**Orriak:** Dekurrenteak, oso estu eta ugariak. Hasieran zurixkak eta gero krema kolorekoak eta okre-marroiz zikintzen dira.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak

**Hanka:** Normalean laburra eta zilindrikoa izaten da, baina meheagoa oinarrian. Krema-zurixka kolorekoa, kapela bezalakoa, eta okre-marroiz zikinduaz, oinarritik hasita. 

**Haragia:** Trinkoa, gogorra eta hauskorra, moztean zuri-krema kolorekoa, baina arrosa-okrez zikintzen da eta gero ilunduaz joaten da. Usain txarra, ale zaharretan higuingarria eta zapore garratza. 

Airearekin kolorez ez den aldatzen esne zuria eta zapore garratza eta mingotsa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa *lac*, *lactis*, esnetik dator; esneari dagokio, *latex*-a jariatzen duelako ebakitzean edo haustean. *Piperatus* epitetoa berriz, latinetik dator (piper = piperra) bere zapore minagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri oso kaskarra, baina lehortuta eta hauts bihurtuta, gozagarri gisa erabili daiteke kantitate txikian. Horrela erabiltzen dute Europako ekialdeko herrialde batzuetan.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius vellereus*-en antza du, baina txikiagoa da, eta *Lactarius piperatus*-ean kapelaren azala ez da iletsua eta orriak estu eta ugariagoak dira.

*Lactarius pergamenus* ia berdina da; latexean bereizten da, *Lactarius piperatus*-ean zuri okre jarraitzen du potasarekin, ez da horixkatzen eta *Lactarius pergamenus*-ean berdexka edo urre-hori kolorea hartzen du potasarekin eta orriak zuriak direla itsasoaren berde koloreko erreflexuekin.
**Oharra:** Medikuntzan erabilia izan da blenorragien aurkako tratamenduetan.

## Sasoia eta lekua 
Uda hasieratik negu hasierara, hostozabal basoetan, batez ere pago eta  haritzetan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Hego Korea, Txina, Himalaiako eremua, Australia, Japonia, Errusia.

## Galeria 

Fitxategi:Lactarius piperatus 4.jpg
Fitxategi:Lactarius piperatus 5.jpg
Fitxategi:Lactarius piperatus 6.jpg
Fitxategi:Lactarius piperatus 7.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jason Bourne (filma)

***Jason Bourne***, 2016ko Paul Greengrass estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza eta thriller film bat da. Tommy Lee Jones, Alicia Vikander, Julia Stiles, Vincent Cassel, Riz Ahmed, Ato Essandoh eta Scott Shepherd aktoreek antzeztu zuten.

Robert Ludlum estatubatuar idazlearen eleberrietan oinarritutako *Bourne film multzoko* filma da, gainontzekoak honakoak dira: *The Bourne Identity* (2002), *The Bourne Supremacy* (2004) eta *The Bourne Ultimatum* (2007) eta *The Bourne Legacy* (2012).

## Argumentua 
Jason Bournek (Matt Damon) oroimena berreskuratu du, baina horrek CIAko elite indarretako agente hilgarrienak dena dakiela ez du esan nahi. Bournek itzalpetik jardun zuen azken alditik 12 urte igaro dira, baina oraindik erantzuteke dauden galdera asko dauzka. Mundu bortitz baten erdian, kririaldi ekonomikoa eta zibernetika gerraz astindua, Jason Bourne ustekabean berragertu eta iraganetik Nicky Parsons (Julia Stiles) berebiziko informazioarekin azalduko da. Leku ilun eta torturatu batetik, Bournek bere iraganari buruzko erantzunen bilaketari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Matt Damon: Jason Bourne
* Tommy Lee Jones: Robert Dewey
* Alicia Vikander: Heather Lee
* Vincent Cassel: The Asset
* Julia Stiles: Nicky Parsons
* Riz Ahmed: Aaron Kalloor
* Ato Essandoh: Craig Jeffers
* Scott Shepherd: Edwin Russell
* Bill Camp: Malcolm Smith
* Vinzenz Kiefer: Christian Dassault
* Gregg Henry: Richard Webb
* Stephen Kunken: Baumen

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Eric Woolfson

**Eric Norman Woolfson** (Glasgow, 1945eko martxoaren 18a - Londres, 2009ko abenduaren 2a) eskoziar musikari eta abeslaria izan zen. The Alans Parsons Project taldea sortu zuen Alan Parsonsekin batera.

1963an Londresera iritsi zen eta piano-jotzaile gisa lan egin zuen. Geroago abestiak idatzi zituen Marianne Faithfull eta beste artista batzuentzat. 1974n Alan Parsons ezagutu zuen eta The Alan Parsons Project taldea sortu zuten. 1976tik 1987ra arte hamar diskotan lagundu zuten. Geroago bost musikal sortu zituen.
Pagadi-esneki berde

**Pagardi esneki berdea** (*Lactarius blennius*) *Russulaceae* familiako onddo bat da. Janezina.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm. arteko diametrokoa. Hasieran ganbila, baina laster zabaltzen da eta pixka bat zilbor forma hartzen du, azkenean inbutu formara pasatzeko. Ertza mehea eta kiribildua. Azala oso likatsua eta distiratsua. Gris-marroi-oliba kolorekoa, bazter argiagoarekin eta zirkulu zentrokideetan dauden orban txiki ilunagoekin.

**Orriak:** Itsatsiak edo apur bat dekurrenteak, estu eta meheak, zuri-krema kolorekoak eta ukitzean grisez zikintzen dira.

Orri dekurrenteak: hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Gaztetan oin betea, gero hutsa, likatsua eta kolore gris-berdexkakoa, kapela baino zurbilagoa  eta orban txiki ilunagoekin.

**Haragia:** Lodia, hauskorra, zurixka, baina gris-berdexka kapelaren azalpean eta oinaren azalaren azpian. Ez du usain nabarmenik eta zapore garratza du.

Esne oso ugari, zuria, gero gris-olibara pasatzen dena eta garratza.
thumb|Lactarius blennius
**Etimologia:** *Lactarius* terminoa *lac*, *lactis*, esnetik dator; esneari dagokio. Latex-a jariatzen duelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Ezinda jan haragiaren minagatik.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius fluens*-ekin, baina hau handiagoa da, kapela oso zonatua du eta latex-a ez da gris bihurtzen. *Lactarius circellatus* antzekoa da, baina kapela zonatua du eta orriak kolore hori-okre kolorekoak.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean agertzen da, baso nahasietan talde handiak osatuz, pagadietan batez ere.

### Banaketa eremua
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Oman, Txina, Zeelanda Berria.

## Galeria 

Fitxategi:Lactarius blennius 2.jpg
Fitxategi:Lactarius blennius 3.jpg
Fitxategi:Lactarius blennius 4.jpg
Fitxategi:Lactarius blenius 5.jpg
Fitxategi:Lactarius blenius 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pumpuang Duangjan

**Rumpueang Jit-harn** (), **Pumpuang Duangjan** bezala ezaguna, (Suphanburi, Thailandia, 1961eko abuztuaren 4a - Phitsanulok, Thailandia, 1992ko ekainaren 13a) thailandiar abeslari eta aktore ospetsua izan zen.

## Diskografia 
* *Nak Rong Baan Nok*
* *Noo Mai Roo*
* *Kho Hai Ruai*
* *Som Tam*
* *Nad Phop Na Ampoer*
* *Take Ka Tan Phook Bo*
* *Anitja Tinger*
* *Aai Saang Neon*

## Erreferentziak
Esneki laranja

**Esneki laranja** (*Lactarius aurantiacus*) *Russulaceae* familiako onddo bat da. Jangarri oso kaskarra.

Sinonimoak: *Agaricus hybridus*, *Agaricus rufus*, *Agaricus testaceus*, *Agaricus aurantiacus*, *Galorrheus aurantiacus*, *Lactifluus aurantiacus*, *Lactarius mitissimus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm. arteko diametrokoa, bola formakoa, gero ganbila eta titi kamuts eta zabalarekin. Bere ertz mehea hasieran makurtua  eta gero zuzena eta uhindua. Azala laranja edo laranja-gorrixka da, ez dago zonatua eta bazterrak argiagoak ditu.

**Orriak:** Itsatsiak edo dekurrenteak, estu eta meheak, krema kolorekoak, gero laranjara pasatzen direnak, orban gorrixkekin eta esporetako hauts zurixkarekin.

Orri dekurrenteak: hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Luzea eta bihurgunetsua, meheagoa oinarrian eta goian, liraina, laster hutsik, laranja kolorekoa, kapelaren antzekoa eta pruina zuri-grisaxka batekin. Erraz hausten da klarionsa balitz bezala.

**Haragia:** Krema kolorekoa orban arrosekin eta samurra. Usain nabarmenik gabea eta zapore mingotsekoa.

Esne zuria eta ugari eta ez da kolorez aldatzen, hasieran gozoa eta gero oso mingotsa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa *lac*, *lactis*, esnetik dator; esneari dagokio. *Latex*-a jariatzen duelako ebakitzean edo haustean. *Aurantiacus* berriz laranja koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri oso kaskarra. Bere zapore minagatik ez du balio jateko.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius mitissimus* bezalako kapela laranjadun beste *Lactarius* batzuekin, batez ere hosto-erorkorretan ateratzen delako eta zapore gozoa edo apur bat garratzagatik bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Gehien pinudietan ateratzen da, baina baita hostoerorkorren basoetan ere, hala nola haritz, pago, eta abarretan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Mongolia.

## Galeria 

Fitxategi:Lactarius aurantiacus 1.jpg
Fitxategi:Lactarius aurantiacus 2.jpg
Fitxategi:Lactarius aurantiacus 3.jpg
Fitxategi:Lactarius aurantiacus 4.jpg
Fitxategi:Lactarius aurantiacus 5.jpg
Fitxategi:Lactarius aurantiacus 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nekane Murga

**Miren Nekane Murga Eizagaetxebarria** (Bilbo, 1963) bizkaitar medikua da, 2019ko martxoaren 14tik aurrera Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko kontseilaria dena.

Jaurlaritzako Osasun saileko Plangintza, Antolamendu eta Ebaluazio Sanitarioko zuzendaria izandakoa, Medikuntza eta Kirurgia ikasketak ditu, eta kardiologian doktorea da, *cum laud*e kalifikazioarekin. Horrez gain, EHUko irakasle elkartua da 2013tik aurrera, eta, besteak beste, Basurtuko ospitalean Kardiologia klinikoko atalburua izan zen. 'Emakumeak kardiologian' izeneko Espainiako lantaldeko arduradun izana ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Leonisio

**Rafael Leonisio Calvo** politologoa da.

EHUn lizentziatura lortu ondoren, EHUn politika zientzietako irakasle bilakatu zen. 2002tik aurrera Euskobarometroaren taldean lan egiten du.

## Lan hautatuak 
* *The tie that divides: Cross‐national evidence of the primacy of partyism* (2018), beste egileekin batera
* *La estrategia del miedo : ETA y la espiral del silencio en el País Vasco* (2017), Francisco José Llerarekin batera.
* *Las elecciones locales y forales vascas de 2007*, M. Arenilla (ed): *La Administración Pública entre dos siglos*, 113-140.. INAP (Madril) - ISBN: 978-84-7351-396-8. Alfredo Retortillo eta Francisco Llerarekin batera.
* *Basque patriotic left: 50 years of political and terrorist acronyms* (2015)
* *Los secuestros de ETA y sus organizaciones afines, 1970-1997: una base de datos* (2015), Francisco José Llerarekin batera.

## Erreferentziak
Mighty Morphin Power Rangers

***Mighty Morphin Power Rangers*** Haim Sabanek eta Shuki Levyk sortutako eta Fox Broadcasting Company telebista kateak 1990eko hamarkadan eman zuen zientzia-fikziozko telesail estatubatuarra izan zen.

## Argumentua 
Bi astronautek 10.000 urtez gatibu zegoen Rita Repulsa sorgina istripuz askatu zuten. Ritak, bere jarraitzaileak bildu, eta Ilargian gaztelu bat eraiki eta gero Lurra konkistatzeari ekiten dio. Orduan, Zordon aztiak eta Alpha 5 bere robotak nerabe-talde bat errekrutatuko dute: Lurra babestuko duen Power Rangers taldea.

## Pertsonai nagusiak 
## Kanpo estekak
Tierra de lobos (telesaila)

***Tierra de lobos*** Boomerang TVek sortutako telesaila da, 2010 eta 2014 artean Telecincok igorri zuena.

## Sinopsia 
1875ean César eta Román Bravo anaiak jaioterrira itzuli dira Portugalen lapurreta bat egitea saiatu eta gero. Bere asmoa La Quebrada izeneko lursailean bizitzea da baina herriko jauntxoa, Antonio Lobo, bere kontra izango dute.

## Pertsonaiak 
* Isabel Lobo (1-3. denboraldia): Adriana Torrebejano
* Almudena Lobo (1-3. denboraldia): Silvia Alonso
* Cristina (1-3. denboraldia): Berta Hernández
* Nieves Lobo (1-3. denboraldia): Dafne Fernández
* Cesar Bravo (1-2. denboraldia): Álex García
* Román Bravo (1-3. denboraldia): Junio Valverde

## Atalak 
## Kanpo estekak
Person of Interest (telesaila)

***Person of Interest*** Jonathan Nolanek sortutako eta CBS telebista kateak 2010eko hamarkadan eman zuen telesail estatubatuarra izan zen.

## Argumentua 
Harold Finch milioidun informatikariak "The Machine" izeneko programa sortu du Gobernuak eraso terroristak identifikatu eta eragozteko. Laster krimen arruntak ere identifikatzeko gai dela konturatuko eta, gobernuari interesatzen ez zitzaizkionez, John Reese CIAren agente ohia errekrutatuko du lana egiteko.

## Pertsonai nagusiak 
* Jim Caviezel : John Reese
* Michael Emerson : Harold Finch
* Taraji P. Henson : Jocelyn « Joss » Carter tenientea (nagusia 1-3, taldekoa 4)
* Kevin Chapman : Lionel Fusco tenientea
* Amy Acker : Samantha « Sam » Groves « Root » (taldekoa 1-2, nagusia 3-5)
* Sarah Shahi : Sameen Shaw (taldekoa 2 , nagusia 3-5)

## Kanpo estekak
Esneki zuri-orriarrosa

**Esneki zuri-orriarrosa** (*Lactarius controversus*) *Russulaceae* familiako onddo bat da. *Lactarius controversus*, tamaina handikoa da, kolore zurixkakoa orban arrosekin. Tonu arrosako orriak eta pixka bat dekurrenteak ditu. Zapore mineko latex zuria du eta batez ere makaletan ateratzen da. Ez da jangarria.

Sinonimoak: *Agaricus controversus*, *Hypophyllum piperatum*, *Agaricus acris*, *Agaricus lateripes*, *Agaricus albidoroseus*, *Lactarius lateripes*, *Galorrheus controversus*, *Pleurotus lateripes*, *Lactifluus lateripes*, *Lactifluus controversus*, *Lactarius controversus var. lateripes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 25 cm. arteko diametrokoa. Gogorra baina hauskorra, haragitsua, ganbila, gero kopa edo inbutu formakoa. Bere gaztaroan oso biribilkatutako ertzak, luzaroan irauten dute horrela. Azala  zurixka du, eta orban arrosa lausotuak ditu. Pixka bat zonatua eta ertzetan tonu ardo kolorekoekin. Likatsu samarra da eguraldi hezearekin.

**Orriak:** Dekurrenteak eta oso estu, meheak, hasieran krema-zurixkak eta ondoren haragi-arrosa deigarriko kolorearekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak

**Hanka:** Zuria, betea, gogorra, ilegabea, motza eta trinkoa, gehienetan erdian, baina eszentrikoa ere  izan daiteke.

**Haragia:** Zuria, gogorra, hauskorra.

Latex zuria eta zapore garratzekoa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa *lac*, *lactis*, esnetik dator; esneari dagokio. *Latex*-a jariatzen duelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria garraztasun higuingarria duelako. Hala ere, Europako hego-ekialdeko herrialdeetan, Serbia eta Turkia bezalakoetan jan egiten da.

### Nahasketa arriskua 
Lactarius vellereus-arekin, baina honek ez du tonu gorrixkaz zikindutako eremurik, eta orriak ez dira zuritik arrosara igarotze.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, basoetan eta belardien ertzetan, makal eta burzuntzetatik gertu talde handiak osatuz.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Txile, Argentina, Europa, Errusia, Turkia, Kazakhstan, Japonia, Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Lactarius controversus 1.jpg
Fitxategi:Lactarius controversus bat.jpg
Fitxategi:Lactarius controversus bi.jpg
Fitxategi:Lactarius controversus hiru.jpg
Fitxategi:Lactarius controversus lau.jpg
Fitxategi:Lactarius controversus bost.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il était une fois... l'Homme

'''''Il était une fois... l'Homme'''* Albert Barillék sortutako marrazki bizidunezko telesail da. France 3 katerako egina, 1980ko hamarkadan Europako kate publiko gehienek igorri zuten eta historia unibertsala irakatsi zion belaunaldi oso bati.

## Pertsonaiak 
* *Maestro*
* Pierre
* Pierrette
* le Gros
* Pierrot
* Petite Pierrette
* Petit Gros
* le Teigneux
* le Nabot

## Atalak 
# *Et la Terre… fut*
# *L'Homme du Néanderthal*
# *Le Cro-Magnon*
# *Les Vallées fertiles*
# *Les Premiers Empires*
# *Le Siècle de Périclès*
# *Pax Romana*
# *Les Conquêtes de l'islam*
# *Les Carolingiens*
# *L'Âge des Vikings*
# *Les Bâtisseurs de cathédrales*
# *Les Voyages de Marco Polo*
# *La Guerre de Cent Ans*
# *Le Quattrocento*
# *Le Siècle d'or espagnol*
# *L'Angleterre d'Élisabeth*
# *L'Âge d'or des Provinces-Unies*
# *Le Grand Siècle de Louis XIV*
# *Pierre le Grand et son époque*
# *Le Siècle des Lumières*
# *L'Amérique*
# *La Révolution française*
# *Le Printemps des peuples*
# *Ah, la belle époque*
# *Les Années folles*
# *Il était une fois… la Terre''

## Kanpo estekak
Royal Bank Plaza

**Royal Bank Plaza**, Toronton (Ontario, Kanada), Royal Bank of Canadaren egoitza da. Eraikinak etxadi osoa hartzen du, eta Bay, Front eta Wellington kaleekin muga egiten du, finantza-barrutian.

## Kanpo estekak
Bay Adelaide Centre

**Bay Adelaide Centre** etxe orratz bat da Toronton (Ontario, Kanada). 51 solairu ditu eta 2009ko uztailean bukatu zuten.

## Kanpo estekak
Bankers Hall

**Bankers Hall** Calgaryko (Alberta, Kanada) eraikin gune bat da. Bi bulego-dorre ditu, 52 solairurekin. Cohos Evamyk diseinatu zituen estilo posmodernoan.

Bankers Hall East taldearen lehen eraikina 1989an osatu zuten. 2000. urtean bigarren dorrea, Bankers Hall West, osatu zuten. Dorreek Kanadako dorre bikien errekorra dute.

Bi eraikinek podium bat dute, Calgaryko skyway sareari lotua.

Eraikinetako teilatu deigarriak cowboy kapelak bezalakoak egin zituzten. Urrutitik ikusita, Bankers Hall East-ek gaztaina-koloreko "kapela" du, eta Bankers Hall West-ek, berriz, zuria. Cowboy kapela zuria Calgaryren sinboloetako bat izan zen betidanik, eta hiriko banderan erretratatu zuten.

## Kanpo estekak
Esneki gibelkolore

**Esneki gibelkolorea** (*Lactarius hepaticus*) *Russulaceae* familiako onddo bat da. Bere esne zuriak sufre-horiz tindatzen du ohial zuria, hortik dator tabidus epitetoa. Janezina.

Sinonimoak: *Lactarius obnubilus*, *Lactarius nitidus*, *Lactarius theiogalus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm. arteko diametrokoa, ganbila, gero laua eta azkenean deprimitua eta ertzak oso meheak eta makur. Labur labur ildaskatua eta oxkarratua. Okre koloreko azal marroia, gibelaren kolorearen antzekoa, eta hortik *hepaticus* izena. Kolore hau eguraldi lehorrarekin zurbildu egiten da, gero orban gorrixkak agertzen zaizkio, azkenik grisaxkak egiten direnak.

**Orriak:** itsatsiak edo dekurrenteak, nahiko estu eta meheak, okre-haragi kolorekoak eta orban gorrixkekin eta esporetako hauts zurixka batekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Nahiko luzea, kolore okre argikoa eta apur bat pruinosoa.

**Haragia:** Trinkotasun gutxikoa, samurra eta hezea kapelan. Krema zurbil kolorekoa da eta pixka bat horitu egiten da airearekin. Ez du usain seinalaturik eta zaporea garratza. 

Nahiko esne ugari du, jariakorra eta zuria, airearekin kolore horia hartzen duena eta garratza dena.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa *lac*, *lactis*, esnetik dator; esneari dagokio. *Latex*-a jariatzen duelako ebakitzean edo haustean. Tabidus epitetoa berriz, bere esne zuriak, sufre-horiz tindatzen duelako oihal zuria. 

## Jangarritasuna 
Janezina edo oso kaskarra

### Nahasmen arriskua 
Antzeko beste *Lactarius* batzuk hauek dira: Latex ez garratzeko *Lactarius badiosanguineus* eta airearekin latex-aren kolorea ez zaion aldatzen *Lactarius subdulcis*.

Oharra: Arestian aipatutakoez gain, “zapiaren proba” ere badago. Zapi zuri bat bere latex zuriarekin zikintzean datza, eta orban hori berehala sufre-hori bihurtzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenetik negu hasierara ateratzen da, lautadetako pinudietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Europa, Errusia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Lully

**Louis Lully** (Paris, 1664ko abuztuaren 4a –1734ko apirilaren 1a) Barrokoko musikari eta musikagile frantziar ezaguna izan zen. Aitarekin, Jean-Baptiste Lullyrekin, oso gaizki moldatu zen batez ere espetxean egon ondoren. Parisko Notre-Dame-des-Victoires basilinan lurperatuta dago.

## Obra 
Louis ez zen bere aita Jean-Baptiste Lully bezain ezaguna izan. Beste anaiarekin, Jean-Louis Lullyrekin, elkar lanean arrakasta izan zuten zenbait obra konposatu zuen: ballet eta tragedia lirikoak batez ere:
* *Zéphire et Flore* (ballet, 1688)
* *Orphée* (tragedia lirikoa, 1690)
* *Alcide* (tragedia lirikoa, 1693).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jean-Louis Lully, anaia
* Jean-Baptiste Lully, aita

## Kanpo loturak 
* *Zéphire et Flore* obraren obertura.
St. Vincent (filma)

***St. Vincent***, 2014ko Theodore Melfi estatubatuar zinema zuzendari, gidoilari eta ekoizleak zuzendu, idatzi eta elkarlanean ekoitzitako drama-komedia film bat da. Bill Murray, Jaeden Lieberher, Melissa McCarthy, Chris O'Dowd eta Naomi Watts aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York hiria. Maggie Bronstein (Melissa McCarthy) bere 12 urteko Oliver (Jaeden Lieberher) semearekin Brooklyn auzora lekualdatu den ama banandua da. Ordu askoz lan egin behar duenez, Oliver semea beren bizilagun berriaren zaintzapean uztea beste aukerarik ez du izango, Vincent (Bill Murray), Vietnamgo Gerrako beterano erretiratua, zurruteroa eta petrala. Berehala, beren artean adiskidetasun bitxi bat hasiko da. Gainera, Daka (Naomi Watts) errusiar stripperrarekin batera, Vincentek autoz mutikoa bere eguneroko errutina osatzen duten geltoki guztietatik eramango du: zaldi lasterketak, streptease kluba eta ohiko bere taberna. Baina Vincentek mutikoari gizon egiten laguntzen diola uste duen bitartean, mutikoak Vincent erretxinan gainontzekoek ikusten ez duten zerbait ikusiko du: inork ulertzen ez duen bihotz oneko gizona.

## Aktoreak 
* Bill Murray: Vincent MacKenna
* Jaeden Lieberher: Oliver Bronstein
* Melissa McCarthy: Maggie Bronstein
* Naomi Watts: Daka Parimova
* Chris O'Dowd: Anai Geraghty
* Terrence Howard: Zucko
* Dario Barosso: Robert Ocinski
* Kimberly Quinn: Ana
* Scott Adsit: David
* Donna Mitchell: Sandy MacKenna
* Ann Dowd: Shirley
* Nate Corddry: Terry
* Lenny Venito: Mitchell entrenatzailea
* Ray Iannicelli: Roger

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Christchurcheko meskitetako sarraskia

**Christchurcheko meskitetako sarraskia** Christchurch Zeelanda Berrian ondoz ondo egindako bi eraso izan ziren, 2019ko martxoaren 15ean. Ostiraleko otoitzean gertatu ziren, Al Noor Meskitan eta Linwood Islamdar Zentroan. Eskuin muturreko zuri supremazista australiar batek egindako tiroketa horretan 50 lagun hil ziren, eta gutxienez beste 50 zaurituta atera (48, zein iturrik esaten duen).

Berrogeita bi pertsona hil ziren Al Noor-en edo gertu, eta zazpi Linwooden; beste biktima bat ospitalean hil zen. Hiru susmagarri atxilotu zituzten; gero, ordea, haietako bi aske utzi zituzten, zerikusirik ez zutelakoan. Zeelanda Berriko lehen tiroketa masiboa izan dira 1997ko Raurimu sarraskitik, eta Zeelanda Berriko historiako ekintza kriminal hilgarriena, 1990ko Aramoanako sarraskia gaindituz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2011ko Norvegiako atentatuak
* Oklahoma Cityko bonba erasoa
Christopher Columbus: The Discovery

***Christopher Columbus: The Discovery*** (euskaraz *Kristobal Kolon: Aurkikuntza*), 1992ko John Glen ingeles zinema zuzendariak zuzendutako historia eta abenturazko film bat da. 1492ko Kristobal Kolon genovar itsasgizonak Mundu Berrira egindako bidaian oinarritua dago, eta 500. Urteurrena zenez, urte berdinean estreinatutako *1492: Conquest of Paradise* (*1492: Paradisuaren Konkista*) filmarekin nahastu ohi da. Marlon Brando, Tom Selleck, Georges Corraface, Rachel Ward, Robert Davi eta Benicio del Toro aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XV. mendearen amaieraldera, Kristobal Kolon (Georges Corraface) genovar itsasgizonak amets bat du: Indietara mendebaldez iristeko itsasbide alternatiboa topatzea, horrek Atlantikoa zeharkatzea dakar. Portugalgo Erresumak genovarraren proiektuari ezezkoa eman ondoren, Kolon Gaztela eta Aragoiko Erresumara joan eta Errege-Erregin Katolikoei (Tom Selleck eta Rachel Ward) babes ekonomikoa eskatuko die. Elisabet I.a Gaztelakoari esker Kolonek eremu ezezagunera nabigatzeko hiru karabela lortuko ditu.

## Aktoreak 
* Marlon Brando: Tomás de Torquemada
* Tom Selleck: Fernando II.a Aragoikoa
* Georges Corraface: Kristobal Kolon. Jatorriz Timothy Dalton aktorearentzat pentsatutako papera.
* Rachel Ward: Elisabet I.a Gaztelakoa. Jatorriz Isabella Rossellini aktorearentzat pentsatutako papera.
* Robert Davi: Martín Alonso Pinzón
* Catherine Zeta-Jones: Beatriz Enriquez de Arana
* Oliver Cotton: Harana
* Benicio del Toro: Alvaro Harana
* Simon Dormandy: Bives
* Michael Gothard: Inkisidorearen espioia
* Branscombe Richmond: Amerindiar buruzagia
* Christopher Chaplin: Rodrigo de Escobedo

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Thectardis

230px|eskuinera|thumb|*Thectardis*-en interpretazio artistikoa.
***Thectardis*** Garai Ediakarikoan bizi izan ziren fosilen genero bat da. Espezie bakarra ezagutzen da, *Thectardis avalonensis*. Duela 575 eta 565 milioi urte artean bizi izan zen.

## Etimologia 
Grezierazko *thektos* (zorrotza) eta *ardis* (geziaren punta) hitzen elkarketatik sortzen da.

## Aurkikuntza eta taxonomia 
*Thectardis* Ternuako Mistaken Point aztarnategian aurkitu zen 2004 urtean. Dagoeneko 205 fosil aurkitu dira. Eremu bien estratuen artean 10 milioi urteko denbora tartea dago.

## Deskribapena 
Fosilek itxura triangeluarra dute eta erdigunean depresio bat ageri da. Horrek animalia konikoa izango zela iradokitzen du. Diametroaren eta altueraren arteko ratioa 1:3 da estratu berrienetan eta 1:2'5 estratu zaharrenetan. Animaliaren hazkuntza oinarrian gertatzen zen.

Garaiko organismo sesilen artean handienetakoak izan ziren, 15 cm-ko luzera hartu baitzezaketen.

## Bizimodua 
Lurrean finkaturik egongo zela uste da, lurrera ainguratzeko egiturarik aurkitu ez den arren. Ur korronteek *Thectardis* multzoak okertzen zituzten baina gorputz flexiblea bere onera itzultzen zen. Uretan suspentsioan zeuden partikuletaz elikatuko zela pentsatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ehyophsta

**Ehyophsta** (euskaraz "emakume hilehoria") emakume-gerlari txeienea izan zen.

*John Stands-in-Timber* intelektual txeienearen alaba eta *Bad Faced Bull*-en iloba zen.

Beecher uharteko batailan borrokatu zen 1868an eta urte berean xoxoneen aurka ere egin zuen eta etsai bat hil zuen. 1869 urtean berriz ere xoxoneen aurka borrokatu zen. Emakumezko txeieneen elkarte sekretu batetako partaidea zen. 1915 urtean hil zen.

## Erreferentziak
Lassiter

***Lassiter*** edota *** The Magnificent Thief*** (euskaraz *Lapur Bikaina*, 1984ko Robert Young esrarubatuar zinema zuzendariak zuzendutako espioitza eta abenturazko film bat da. Tom Selleck, Jane Seymour, Lauren Hutton, Bob Hoskins, Joe Regalbuto, Ed Lauter eta Warren Clarke aktoreek antzeztu zuten. Estreinatu zen garaian Selleck protagonista zen *Magnum* telesailaren ospeak filmari diru etekinei dagokionez mesede handia egin zion.

## Argumentua 
1939, Londres. Nick Lassiter (Tom Selleck) ziurrenik mundu osoko lapur erakargarri eta onena da. Ingalaterra eta AEBetako poliziak atxilotu eta berataz baliatzea lortu dute: aske gelditzearen truk Alemania Naziaren enbaxadan lortzea lortu eta harribitxi baliotsu batzuk lapurtu beharko ditu.

## Aktoreak 
* Tom Selleck: Nick Lassiter
* Jane Seymour: Sara Wells
* Lauren Hutton: Kari Von Fursten
* Bob Hoskins: John Becker inspektorea
* Joe Regalbuto: Peter Breeze
* Ed Lauter: Smoke
* Warren Clarke: Max Hofer
* Edward Peel: Allyce sarjentua
* Christopher Malcolm: Quaid
* Peter Skellern: Pianojolea
* Harry Towb Roger Boardman
* Belinda Mayne: Helen Boardman
* W. Morgan Sheppard: Sweeny
* Brian Coburn: Burto Gunz
* David Warbeck: Muller
* Nicholas Bond-Owen: Freddie

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Man Who Knew Too Little

***The Man Who Knew Too Little*** (euskaraz *Gutxiegi Zekien Gizona*), 1997ko Jon Amiel ingeles zinema zuzendariak zuzendutako komedia film bat da. Robert Farrar idazlearen *Watch That Man* eleberrian oinarritua dago, eta Alfred Hitchcock ingeles zuzendariaren *1934ko The Man Who Knew Too Much* (*Gehiegi Zekien Gizona*) filmean eta *1956ko berregokitzapenaren* parodia da.

## Argumentua 
Wallace Ritchie (Bill Murray) Iowako Des Moines hirikoa den eta aktorea izatea beste ametsik ez duen gizasemea Londres hirira joan da, bertan bankaria den James (Peter Gallagher) anaiarekin urtebetetze eguna elkarrekin igarotzera. Anaia negozio garrantzitsu bat itxitzear denez, berebiziko une horretan anaia berarengandik aldentzeko antzerki audizio batera bidaliko du, baina hango gorabehera baten ondorioz, mundu osoko bakea kolokan jar dezakeen sobietar eta britainiar espioien arteko lehiaren erdian topatuko da.

## Aktoreak 
* Bill Murray: Wallace Ritchie
* Peter Gallagher: James Ritchie
* Joanne Whalley: Lori
* Alfred Molina: Boris 'Harakina' Blavasky
* Richard Wilson: Sir Roger Daggenhurst
* Geraldine James: Ludmilla Kropotkin doktorea
* John Standing: Gilbert Embleton
* Anna Chancellor: Barbara Ritchie
* Nicholas Woodeson: Sergei
* Simon Chandler: Hawkins
* John Thomson: Dimitri
* Cliff Parisi: Uri
* Dexter Fletcher: Otto
* Sheila Reid: SSko kapeladun emakumea
* Eddie Marsan: 1. erasotzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hiera

Greziar mitologian, **Hiera**  Teleforen emaztea da, Pergamoko hiriaren sortzaile mitikoa. Pergamoko aldareko barruko frisoan irudikatuta dago.

Posiblea da Hierapolis antzinako hiria (Pamukkale modernoa, Turkian) bere omenez izendatu zela, nahiz eta izena "hiri santua" ere esan nahi dezake.

Bi seme izan zituen Telephusekin: Tarchon eta Tyrsenus.

## Ikus, gainera 
* Medusa
* Telefo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Resistance (telesail laburra)

**Resistance** (euskaraz 'Erresistentzia'), 2019ko Irlandako telesail labur bat da, *Rebellion* minisailaren sekuela dena. RTÉek ekoitzia 1920ko Igande Odoltsuaren inguruko gertaerei buruzkoa da.

Kontakizunaren parte dira IRAn sartu berri den gerrako beteranoa, Irlandar Errege Poliziako kidea, gatazkako bi aldeen artean mugitzen diren espioiak, administrari publikoak, bankariak, medikuak, kazetariak, mojak... Garai hartako gertakarien mapa soziala osatzen dute, pertsonaia guztiek nahi bezainbesteko sakontasunik izan ez arren.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ottoia

230px|eskuinera|thumb|*Ottoia tricuspida*-ren fosila.

***Ottoia*** Kanbriar garaian bizi izan zen animalia bat da, gaur egun iraungita dagoena. Duela 508 milioi urte bizi izan zen.

Bi espezie aurkitu dira, *Ottoia prolifica* eta *Ottoia tricuspida*, bigarren hau 2015 urtean, egiaztaturiko bakarrak Kanadakoak dira.

## Deskribapena 
*Ottoiak* 8 zentimetrotako luzera hartzen zuen. Gorputza luzatu eta kontraitzeko gaitasuna zuenez luze eta finak eta motz eta lodiak aurkitu izan dira. Priapulidoetan ohiko den proboszidea zuen. Animaliak simetria bilaterala zuen gorputzean, proboszideak aldiz simetria erradiala zuen. Kutikula batek babesturik zuen gorputza. 70 eta 100 segmentu artean zituen, kontrakzioa eta kurbatura ahalbidetzen ziotenak. Gorputzaren amaieran aingura itxurako egiturak zituen.

Barnealdean ahotik uzkira zihoan digestio hodia zuen eta nerbio kordak animalia aurretik atzera zeharkatzen duen. Fosiletan ez da arnas aparaturik nabari ez eta organo urogenitalik ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Burgess Shaleko webgunean, *Ottoia prolifica*-ren informazioa
Marie-Anne Pierrette Paulze

**Marie-Anne Pierrette Paulze** edo **Marie Lavoisier** (Montbrison (Frantzia), 1758ko urtarrilaren 20a - Paris (Frantzia), 1836ko otsailaren 10a) frantziar kimikaria eta noblea izan zen. **Kimika modernoaren ama** bezala ezagutzen da. Antoine Lavoisier zientzilariaren emazte gisa aurkeztua izan ohi den arren bien lankidetzatik aurkikuntza garrantzitsuak etorri ziren. Lan zientifiko asko itzuli zituen eta metodo zientifikoaren estandarizazioan berebiziko garrantzia izan zuen.. Aitak ezkontzari uko egin nahi izan zion baina presio handiak jasan zituen, orduan bere lankide bati eskaini zion alaba, Antoine Lavoisier zen lankide hura. 1771ko abenduaren 16an ezkondu ziren, Mariek 13 urte zituen eta Antoinek 28.

1789 urtean Lavoisierrek kimikaren munduan giltzarria izan zen *Traité Élémentaire de Chimie* ("Oinarrizko kimikaren tratatua") argitaratu zuen. Kimika arloaren eremu anitzak bateratzeaz gain materiaren kontserazioaren legea plazaratu zuen, flogistoaren teoria erabat baztertuz. Marieren hamairu marrazki zituen liburuak, laborategiko tresneriaren marrazki zehatzak ziren.

1794 urtean Frantziako Iraultzaren barneko Izu Garaian Marieren aita eta senarra atxilotu zituzten *Ferme Générale*-n postu nabarmena izan zituztelako. Marie saiatu zen Antoine askatzen, zientzilari handia zela esanez eta Frantziaren onerako aurkikuntza garrantzitsuak egin zitzakeela argudiatuz. Ez zuen lortu ordea eta aita eta senarra egun berean exekutatu zituzten, 1794ko maiatzaren 8an. Frantziako gobernuak ondasun guztiak konfiskatu zituen, bai eta Lavoisierren dokumentu, ikerketa eta laborategiko tresneria guztia ere. Mariek ordea lortu zuen Antoine Lavoisierren memoriak argitaratzea, *Mémoires de Chimie*, lortutako printzipio kimikoak zabaldu ziren horrela.

1804 urtean Benjamin Thompson fisikari estatubatuarrarekin ezkondu zen. Mariek Lavoisier abizena mantentzeko borrokatu zuen baina ez zitzaion onartu eta bien arteko erlazioa berehala eten zen.

1836ko otsailaren 10ean hil zen Parisen, 78 urte zituela. Hil aurretik Antoine Lavoisierri konfiskaturiko dokumentazioaren gehiengoa berreskuratzea lortu zuen.

## Kimika ekarpenak 
Senarraren laguntzaile lanetan aritu izan zen laborategian, ez bakarrik ikerketa zientifikoak itzultzen, baita lortutako emaitzak jasotzen, diagramak egiten eta marrazki zehatzak egiten.

## Marie margolaria 
1785 eta 1786 artean Jacques-Louis David margolariak formakuntza artistikoa eman zion. 1787an Davidek Marie beraren erretratua egin zuen. Formakuntza hau ezinbestekoa izan zen kimika liburuetako ilustrazio argigarriak egiteko. Aipatzekoa da Mariek Benjamin Franklinen erretratua egin zuela, garaiko zientzilari handienetakoa, eta bere egongelan ezarri zuela koadroa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Sidney

**Mary Herbert, Pembrokeko kondesa** (jatorriz **Sidney**; 1561eko urriaren 27a - 1621eko irailaren 25a) izan zen bere poesia eta mezenasgo literarioari esker ospe handia lortu zuen lehen emakume ingelesetako bat. 39 urte zituenerako, bere anaia Philip Sidney, Edmund Spenser eta William Shakespeare-rekin batera zerrendatu zuten bere garaiko egile garrantzitsuenetako bat bezala John Bodenham- en *Belvedere* bertso bilduman. Bere antzezlan *Antonius*-en eragina zabal onartua da; eredu klasikoetan oinarritutako bakarrizketan interesa berpiztu zuen eta ziur asko iturri izan zen, besteak beste, Samuel Daniel-en *Cleopatra* (1607) eta Shakespeareren *Antony and Cleopatra* (1594) lanentzat. Sidney ezaguna zen, baita ere, *Garaipenak* poesia antologiako Petrarca -ren "Heriotzaren garaipena" itzultzeagatik; baina poesian bere ospea ziurtatu zuena bere Salmoen itzulpen lirikoa izan zen.

## Erreferentziak
Bel Canto (filma)

***Bel Canto*** 2018ko Paul Weitz estatubatuar zinema zuzendariaren umorezko filma da, Ann Patchetten izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Katsumi Hosokawa enpresari japoniar aberatsak hainbat lagun gonbidatuko ditu Hego Ameriketako herrialde batera, bere urtebetetze festa ospatzera; haien artean dago Roxane Coss opera abeslari ezaguna. Gerrillari talde batek, ordea, bahitu egingo ditu.

## Aktoreak 
* Julianne Moore: Roxane Coss (Renée Flemingek abesten du)
* Ken Watanabe: Katsumi Hosokawa
* Sebastian Koch: Joachim Messner
* Christopher Lambert: Simon Thibault
* Ryo Kase: Gen Watanabe
* Tenoch Huerta: Benjamin komandantea
* María Mercedes Coroy: Carmen
* Olek Krupa: Fyorodov
* Elsa Zylberstein: Edith Thibault
* J. Eddie Martinez: Ruben
* Bobby Daniel Rodriguez: Aita Arguedas
* Nico Bustamante: Marco
* Jay Santiago: Rolland monsinorea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margolaria (filma)

***Margolaria*** 2018ko Oier Aranzabal euskal zinema zuzendariaren film dokumentala da.

Ekoiztetxea Maluta Films da. 

## Sinopsia 
Mikel Urdangarin musikariaren eta Alain Urrutiaren arteko harremana du ardatz filmak. Urrutiak margolan bat oparituko dio Urdangarini, baina baldintza bat jarriko dio: musikariak Londresera joan beharko du lanaren bila. Bidaia aitzakia harturik, bere lanaren emaitzaz bizitzearen alde apustu egiten duen artista baten egunerokoan barrenduko gara.

## Ikus, gainera
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea.
Ausia (fosila)

***Ausia*** Garai Ediakarikoan bizi izan ziren fosilen genero bat da. Espezie bakarra ezagutzen da, *Ausia fenestrata*. Duela 630 eta 542 milioi urte artean bizi izan zen.

## Aurkikuntza 
Namibia hegoaldean dagoen Nama aztarnategian aurkitu zen 1985 urtean. G. Hahn eta H.D. Pflug paleontologoek izendatu zuten.

## Deskribapena 
Errusian aurkituriko *Burykhia*-ren antz handia du. Lurrari loturik dagoen zorro bat da goian zabaldu egiten dena. Zulo ugari ditu ongi lerrokatuta. Bost zentimetrotako luzera hartzen zuen.

## Taxonomia 
Zalantza ugari sortzen ditu Ausiaren sailkapen taxonomikoak. Zientzilariek hainbat interpretazio egin dituzte.
* G. Hahn eta H.D. Pflug: koral pennatulazeoa dela esan zuten, *Veretillidae* familiakoa. Tunikatuak kordatuokin erlazionaturik dauden animalia ornogabeak dira.
* Jerzy Dzik: Kanbriar garaiko *Halkieria*-rekin erlazionatu du.

220px|ezkerrera|thumb|*Ausia fenestra* tunikatua balitz bezala irudikatua.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Bigarren Mailako Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa

**2018ko Bigarren Mailako Esku Huskako Binakako Pilota Txapelketa** urte hartako esku huskako pilota txapelketa izan zen. Eskuzko Pilota Enpresen Ligak antolatu zuen eta ASPE eta Asegarce enpresetako pilotariek hartu zuten parte.

## Pilotariak 
## Ligaxka 
### 1. jardunaldia 

### 2. jardunaldia 

### 3. jardunaldia 

### 4. jardunaldia 

### 5. jardunaldia 
(1) Peio Etxeberria eta Ion Jaunarena 22-0 irabazi zuten, Beñat Urretabizkaia ordezkoak Iñaki Etchegoinen ordez jokatu ezin zuelako jokatu.

### 6. jardunaldia 

### 7. jardunaldia 
(2) Lesioak zirela eta, partidu bertan behera utzi zuten.

### Ligaxkaren sailkapena 

## Finalaurrekoak 
### 1. jardunaldia 

### 2. jardunaldia 

### 3. jardunaldia 

### Ligaxkaren sailkapena 
## Finala 
## Pilotari onenaren sailkapena 
## Kanpo estekak
Imperator rhodopurpureus

***Imperator rhodopurpureus*** *Boletaceae* familiako onddoa da. Espezie hau udatik udazken erdira arte ateratzen da hostozabalen basoetan, batez ere pagadi, harizti eta artadietan. Toxikoa.

Sinonimoak: *Boletus rhodopurpureus*, *Suillellus rhodopurpureus*, *Boletus purpureus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 16 (18) cm. arteko diametrokoa. Lehenengo globo formakoa, gero hemisferikoa eta azkenik, erdi lauarekin ganbila. Ertza soberakinekin, makurretik laura eta irregularki uhindua. Azala iletsua baina berehala ile gabe eta lehor geratzen dena, baina zerbait likatsua eguraldi hezean. Kolore gorrixkakoa motelagoa edo biziago edo purpura-ardotsukoa orban beltzaranekin, ukitzean urdindu egiten da.

**Tutuak:** Banangarriak, libretik eskotatura eta hori-ezti kolorekoak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Poroak:** Txikiak, biribilduak, laranja-gorrixkak eta gero gorri-odol-purpura kolorekoak, batez ere oinaren inguruan, urdin beltzez zikinduaz ukitzean.

**Hanka:** Gizena, sabelduna, gero zilindriko-erraboilduna, 5-12 x 2-6 cm-koa; hondo horixka du eta sare gorriz estalira dago.

**Haragia:** Horixka, baina azalpean tonu gorrixka du, eta oinarriaren zinta txiki batean ere bai, harroa kapelan eta zuntzezkoa oinean, ebakitzean gogor egiten du urdin ilunera; fruta usainekoa eta zapore gozoegikoa.

**Etimologia:** Boletus terminoaren etimologia eztabaidagarria da.

## Toxikotasuna 
Toxikoa. Nahasmendu gastrointestinalak sortzen ditu.

### Nahasketa arriskua 
thumb|Imperator rhodopurpureus
*Boletus rodhoxanthus* bezalako poro gorridun espeziekin nahas daiteke, hori dela eta, biltzaile ez oso trebeari gomendatzen zaio talde horretatik ezaugarri nahastezinak dituen *Boletus erythropus* bikaina bakarrik kontsumitzea.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabal basoetan agertzen den espezie berozalea.

### Banaketa eremua 
Europa eta Errusia.

## Galeria 

Fitxategi:Boletus rhodopurpureus 1.jpg
Fitxategi:Boletus rhodopurpureus 2.jpg
Fitxategi:Boletus rhodopurpureus 3.jpg
Fitxategi:Boletus rhodopurpureus 4.jpg
Fitxategi:Boletud rhodopurpureus 5.jpg
Fitxategi:Boletus rhodopurpureus 6.jpg
Fitxategi:Boletus rhodopurpureus 7.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quigley Down Under

***Quigley Down Under***, 1990eko Simon Wincer australiar zinema zuzendariak zuzendutako western film bat da. Tom Selleck, Alan Rickman eta Laura San Giacomo aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Matthew Quigley (Tom Selleck), AEBetako cowboya tiratzaile bikaina izateaz harro dago. Elliot Marston (Alan Rickman) ingeles handiki eta Australian lursail handien jabe denak mundu osoan lan eskeintza iragarki bat argitaratu du, eta hari erantzunez Quigley Australiara joan da. Quigley cowboya Australiako Fremantle herrira daraman itsasontzian hiru morroskok gogaitzen ari diren Crazy Cora (Laura San Giacomo) emakumea defendatuko du. Handik gutxira, Marstonen arrantxoan kontratatua izan den lanak berak uste zuen lanetik oso bestelakoa dela ohartuko da...

## Aktoreak 
* Tom Selleck: Matthew Quigley
* Laura San Giacomo: Crazy Cora
* Alan Rickman: Elliott Marston
* Chris Haywood: Ashley-Pitt maiorra
* Ron Haddrick: Grimmelman
* Tony Bonner: Dobkin
* Jerome Ehlers: Coogan
* Conor McDermottroe: Hobb
* Roger Ward: Brophy
* Ben Mendelsohn: O'Flynn
* Steve Dodd: Kunkurra
* Karen Davitt: Slattern
* Kylie Foster: Slattern
* William Zappa: Reilly
* Jonathan Sweet: Thomas sarjentua
* Ollie Hall: Carver

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pacific Rim (filma)

***Pacific Rim***, 2013ko Guillermo del Toro mexikar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikzioko film bat da. Charlie Hunnam, Idris Elba, Rinko Kikuchi, Charlie Day, Burn Gorman, Robert Kazinsky, Max Martini eta Ron Perlman aktoreek antzeztu zuten.

*Pacific Rim Uprising * (2018) jarraipena izan du.

## Argumentua 
*Kaiju* (japonieraz 怪獣 kaijū, "Pizti Erraldoi") deritzoten monstruo izaki andana itsaspetik ateratzean miloika gizaki hilko diren eta gizateriaren baliabideak urte luzez agortuko dituen gerra bati ekingo zaio. Kaiju erraldoiei aurre egiteko gizakiek arma mota berezi bat diseinatu dute: *Jaeger* (alemanez "Ehiztari") robotak, bi pilotuek beren burmuinak zubi neuronal batez blokeatuz kontrolatutak. Baina Jaegerrak ere Kaijuen aurka defentsa eskasa direla ikusiko da.

Kaijuek gizateak garaitzear daun unean, gizateriak bi heroiei aukera ematea beste biderik ez du izango: Raleigh Becket (Charlie Hunnam) lurjotako pilotu ohia eta oraindik proban jarri ez den Mako Mori (Rinko Kikuchi) pilotugaia. Biak elkartu eta iraganeko Jaeger mitikoa ekartzen saiatuko dira, gizateria jada badatorren Apokalipsiari aurre egiteko azken itxaropena baidira.

## Aktoreak 
* Charlie Hunnam: Raleigh Becket
* Idris Elba: Stacker Pentecost
* Rinko Kikuchi: Mako Mori
* Charlie Day: Newton "Newt" Geizler doktorea
* Burn Gorman: Hermann Gottlieb doktorea
* Robert Kazinsky: Chuck Hansen
* Max Martini: Hercules "Herc" Hansen
* Ron Perlman: Hannibal Chau
* Clifton Collins Jr.: Tendo Choi
* Diego Klattenhoff: Yancy Becket
* Ellen McLain: Gipsy Danger
* Heather Doerksen: Sasha Kaidanovsky
* Robert Maillet: Aleksis Kaldanovsky
* Santiago Segura: Hannibal Chauren laguntzailea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Press (telesaila)

**Press** 2018ko britainiar telesail dramatikoa da, BBC One aireratu zuena.

Bi egunkariren jardunaren berri ematen du: informazioa modu zorrotzean landu eta egia argitara ematea helburu duen kazeta, batetik, eta sentsazionalismoa lehenesten duena, bestetik. Prentsa idatziak aro digitalean aurrez aurre duen egoera aldakorrari eta oztopoei ere erreparatzen BBCren ekoizpenak.

## Aktoreak 
* Charlotte Riley: Holly Evans
* Ben Chaplin: Duncan Allen
* Priyanga Burford: Amina Chaudury
* Paapa Essiedu: Ed Washburn
* Al Weaver: James Edwards
* Ellie Kendrick: Leona Manning-Lynd
* Brendan Cowell: Peter Langly
* Shane Zaza: Raz Kane
* Susannah Wise: Wendy Bolt
* David Suchet: George Emmerson
* Elliot Levey: Matthew Harper, Lehen Ministroa
* Dominic Rowan: Joshua West

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Alberdi

**Jon Alberdi Gorostidi**, pilota arloan **Alberdi** deituraz ezaguna (Azpeitia, Gipuzkoa, ) esku huskako pilotari profesionala da. Aurrelari aritzen da, Asegarce enpresarekin. 2018ko irailaren 28an jokatu zuen profesionaletako estreinako partida, bere jaioterrian dagoen Gurea pilotalekuan.

## Kanpo estekak 
* Enpresaren webguneko fitxa
Magnolia (filma)

***Magnolia***, 1999ko Paul Thomas Anderson estatubatuar zinema zuzendariak antzeztutako drama epiko film bat da. Jeremy Blackman, Tom Cruise, Melinda Dillon, Philip Baker Hall, Philip Seymour Hoffman, Ricky Jay, William H. Macy, Alfred Molina, Julianne Moore, John C. Reilly, Jason Robards eta Melora Walters aktoreek antzeztu zuten.

Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Tom Cruise) izendapena jaso eta Berlingo Zinemaldian Urrezko Hartza saria irabazi zuen.

## Argumentua 
Kaliforniako Los Angeles hiria eta San Fernando Haranean girotutako bederatzi istorio paralelo agertzen dira: haur prodigioa, telebistako lehiaketa bateko aurkezlea, haur prodigio ohia, hiltzorian dagoen gizona, haren seme galdua, eta hiltzorian dagoen gizonaren emaztea eta erizaina. Itxuraz, independenteak diren istorioak izan arren, euren artean zerikusi bitxia dute.

## Aktoreak 
* Jeremy Blackman: Stanley Spector
* Tom Cruise: Frank T.J. Mackey
* Melinda Dillon: Rose Gator
* April Grace: Gwenovier
* Luis Guzman: Luis
* Philip Baker Hall: Jimmy Gator
** Thomas Jane: Jimmy gaztea
* Philip Seymour Hoffman: Phil Parma
* Ricky Jay: Burt Ramsey / Narratzailea
* William H. Macy: "Quiz Kid" Donnie Smith
** Benjamin Niedens: Donnie gaztea
* Alfred Molina: Solomon Solomon
* Julianne Moore: Linda Partridge
* Michael Murphy: Alan Kligman, Esq.
* John C. Reilly: Jim Kurring ofiziala
* Jason Robards: Earl Partridge
* Melora Walters: Claudia Wilson Gator
* Michael Bowen: Rick Spector
* Henry Gibson: Thurston Howell
* Felicity Huffman: Cynthia
* Eileen Ryan: Mary
* Danny Wells: Dick Jennings

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Aitor Aranguren

**Aitor Aranguren Errasti**, pilota arloan **Aranguren** deituraz ezaguna (Aginaga, Usurbil, Gipuzkoa, ) esku huskako pilotari profesionala da. Atzelari aritzen da, Baiko Pilota enpresarekin. 2018ko ekainaren 26an jokatu zuen profesionaletako estreinako partida, bere jaioterritik hurbil dagoen Beotibar pilotalekuan.

## Kanpo estekak 
* Enpresaren webguneko fitxa
Beñat Garmendia

**Beñat Garmendia Atxutegi**, pilota arloan **Garmendia** deituraz ezaguna (Beasain, Gipuzkoa, ) esku huskako pilotari profesional ohia da. Atzelari aritzen zen, Aspe enpresarekin. 2019ko urtarrilaren 5ean jokatu zuen profesionaletako estreinako partida, bere jaioterritik hurbil dagoen Tolosako Beotibar pilotalekuan. 2021ean, Bigarren Mailako Binakako Txapelketako txapeldunorde izan zen, Elordi aurrelaria lagun. Hala ere, profesionaletan bi urte eta erdiko ibilbidea egin eta gero, Aspek ez zion kontratua berritu, eta profesionaletako azken partida 2021eko ekainaren 27an jokatu zuen, Donostiako Atano III.a pilotalekuan.

## Kirol lorpenak 
* 2021eko bigarren mailako binakako txapeldunordea, Elordi aurrelaria lagun.

#### Bigarren mailako binakako txapelketako finalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enpresaren webguneko fitxa
Gareth Anscombe

**Gareth Anscombe** (Auckland, 1991ko maiatzaren 10a) zeelandaberritar errugbi jokalaria da, Galesko selekzioan jokatzen duena. Zabaltzaile eta atzelari postuetan aritzen da. Pro 14 Ligako Cardiff Bluesen jokatu zuen 2014-2019 bitartean, eta Ospreys Rugbyn 2019tik 2023ra. Azken urte horretan, Japoniako Suntory Sungoliathek kontratatu zuen.

## Palmaresa 
### Galesko selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2019 (Grand Slam)

## Oharrak 
## Erreferentziak