open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bibi Bourelly

**Badriia** **Ines Bourelly**, ezagunagoa **Bibi Bourelly** izenez (Berlin, Alemania, 1994ko uztailaren 14a) alemaniar-estatubatuar egile abeslaria da, Def Jam Recordingsekin sinatu zuena. 

Hainbat abesti garrantzitsuren egilekidea da, besteak beste, Rihannaren "*Bitch Better Have My Money*" eta "Higher", Demi Lovatoren "*Anyone*" eta Nick Brewerren "*Talk to Me*". Bourelly Lil Wayneren "*Without You*" eta Usherren "*Chains*" bezalako gaietan ere agertzen da. 

Halaber, bi sinple merkaturatu zituen 2015. urtean ("*Riot*" eta "*Ego*"), 2018an, lehen "''Writer's Song*" bakuna, 2018an, bere lehen estudio-albuma prestatu bitartean.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Badriia Ines Bourelly Berlinen jaio zen, Alemanian. Haitiar eta marokoar jatorria du. Bere aita, Paul Bourelly, gitarrista nabarmena da eta ama zendua Berlingo Munduko Kultur Etxeko Arte Departamentuko burua zen. Aita musikari profesionala zenez, Bourelly sarritan joaten zen kontzertuetara eta lau urtetik aurrera kantak idazten zituen. 11 urte zituela egin zuen bira lehen aldiz aitarekin. Marylandeko Blake High Schoolera joan zen 12. gradura arte, eta 2013ko abuztuan graduatu zen, udako eskola amaitu ondoren. Bourellyk adierazi du herritartasun alemaniarra eta estatubatuarra duela.

### Musikari-ibilbidea 
Maryland-en bizi zen bitartean, Bourelly Paperboy Fabe ekoizlearekin hasi zen lanean. Geroago, Kanye Westekin saio bat egin zuen Los Angelesen. Azkenean saio horrek Rihannaren "Higher" sortu zuen, Bourellyk 30 bat minutuan idatzi zuena. Ia aldi berean, Rihannak Bourellyk idatzitako beste abesti bat entzun zuen, "*Bitch Better Have My Money*", eta 2016ko *Anti* izeneko albumean abesti nagusia bihurtzea erabaki zuen.

2015eko apirilean, Bourellyk bere lehen bakuna, "*Riot*", plazaratu zuen, Bourellyk musikari "benetakotzat" eta zilegitzat hartzeko zuen nahia aztertzen zuen kanta. 2015eko uztailean, Lil Wayneren "*Without You*" lanean agertu zen, *Free Weezy Album* albumean agertu zena. Handik hilabetera, Nick Brewerren "*Talk to Me*" agertu zen (eta letraren egilekidea izan zen). Selena Gomezen "*Camouflage''" ere idatzi zuen Revival albumean (Chris Braiderekin batera), eta Usherren "Chains" bakunean agertu zen, Nasen ondoan. Usher eta Nasekin kantatu zuen azken kanta hori TIDAL X kontzertuan, 2015eko urrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Master i Margarita

***Master i Margarita*** (; ) Mikhail Bulgakoven fantasiazko eleberria da. 

Bulgakovek 1928tik 1940ra idatzi zuen eleberri hau. Lehen argitalpen laburtua 1966tik 1967ra egin zen *Moskva* aldizkarian. Lehen edizio osoa Parisko YMCA-Press argitaletxeak egin zuen 1967an. SESBen, mozketarik gabeko edizioa 1973an kaleratu zen.

## Argumentua 
Ekintza Moskun hasten da 1930eko hamarkadan. Satan hirira dator Woland azti atzerritar misteriotsuaren itxurapean, hainbat laguntzailerekin, hauek barne: Fagot, Azazello, Abadonna, Behemoth katua eta Gella sorgina. Talde honek hondamendia eragiten du elite literarioan eta MASSOLIT idazleen erakundean.

Liburuaren hasieran, Wolandek elkarrizketa bat hasten du Berlioz literatur burokraziako buruarekin. Elkarrizketa honen lekukoa da Ivan Bezdomny (hitzez hitz, «Ivan Etxegabea») poeta gaztea da. Ondoren, Berlioz tranbia baten azpian hiltzen da, eta Ivanek ospitale psikiatriko batean amaitzen du. Bertan irakurleek *Maisua* ezizenarekin soilik ezagutzen duten idazlea topatzen du. Horrek Jesukristori eta Pontzio Pilatosi buruz idatzi zuen eleberria alde batera utzi behar izan zuen, mundu benetakoari bizkarra emanez, Margarita maitaleari barne.

Eleberriaren bigarren zatian Margarita ezagutuzen dugu, Maisuaren maitalea, giza pasioa pertsonifikatzen duena. Satanen eskaintza onartzen du eta Walpurgis gauean sorgin bihurtzen da. Walpurgis gauak Ostiral Santuarekin bat egiten du, liburuko hiru elementuak uztartuz.

Margaritaren mina eta zintzotasunagaitk, Satanek bere nahia betetzen du. Maisua askatu eta harekin pobrezian eta maitasunean bizitzea erabakitzen du. Pazko Igandean bikoteak Moskutik alde egiten du.

## Pertsonaiak 
## Zinema 
* *Pilatus und andere*: 1972an Andrzej Wajdak zuzendu eta Jan Kreczmar eta Wojciech Pszoniak aktoreek antzeztutako filma.
* *Majstor i Margarita*: 1972an Aleksandar Petrovićek zuzendu eta Ugo Tognazzi, Alain Cuny eta Mimsy Farmer aktoreek antzeztutako filma.
* *Mistrz i Małgorzata*: 1988an Maciej Wojtyszkok zuzendu eta Gustaw Holoubek, Władysław Kowalski eta Anna Dymna aktoreek antzeztutako filma.
* *Master i Margarita*: 1993an Juri Karak zuzendu eta Anastasia Vertinskaia, Viktor Rakov eta Mikhail Ulianov aktoreek antzeztutako filma.
* *Master i Margarita*: 2005ean Vladimir Bortkok zuzendu eta Oleg Basilaxvili, Anna Kovaltxuk eta Aleksandr Galibin aktoreek antzeztutako telesaila.
* *Master i Margarita*: 2024an Mikhail Lokxinek zuzendu eta August Diehl, Jevgeni Tsyganov eta Julia Snigir aktoreek antzeztutako filma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Halfpipe

thumb|350px|*Halfpipe* bat.
**Halfpipe**a edo **hodi-erdi**a. 
Hodi-erdiak 3 metro baino gehiagoko altuera izan dezake.

## Skateboard 
Hodi-erdia gurpilen gainean irristatzeko erabiltzen dute; U formako pista aipatua da. Egitura lurperatua izan daiteke, "bainuontzi" motakoa edo goratua. Lurperatutako egiturak hormigoi leunduz eginda egon ohi dira; garaiek metalez egindako egitura izan ohi dute iraunkorretarako, zurez mugikorretarako, eta irristatze-gainazala egurrez. Egitura iraunkor batzuek errodadura-azalera metalezkoa ere badute, agente atmosferikoekiko eta ekintza bandalikoekiko erresistentzia hobetzeko, nahiz eta hori ez den irristatzeko (ez erortzeko) azalerarik onena. Lubakiaren inguruan lurperatutako "U" etan, filmatzeko edo gelditzeko lekua dago, filmatu edo akrobaziak egin aurretik eta ondoren. Sarritan, "U" aren horma bertikalei "espaloi" txiki batzuk jarraitzen zaizkie, eta, horiei esker, etenaldiak egin eta errodadura berriz has daiteke U-aren goialdetik. Horma bertikalaren eta espaloi horizontalaren arteko lotura metalezko barra batekin amaitzen da, erresistentzia handiagoa ematen diona eta, gainera, haren gainean lerratzeko maniobrak egitea ahalbidetzen duena. Skateboardeko txapelketarik garrantzitsuena, mundu osoan zehar egiten diren X Gamesak, "U" honetan egiten dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Comfort Tiffany (Sorolla)

***Louis Comfort Tiffany*** Joaquín Sorolla espainiar margolariak 1911n egin zuen erretratu baten izenburua da. Olio-pintura honetan Louis Comfort Tiffany (1848-1933) negozio-gizon estatubatuarra ikus daiteke haren lorategietan. Lana New Yorkeko Hispanic Society of America erakundean ikus daiteke.

## Historia 
Sorolla 1905ean eta 1909an joan zen Estatu Batuetara, ikusleen artean arrakasta handia izan zuten bi erakusketa egitera. Badirudi Louis Tiffanyk bere margolaria aukeratu zuela bigarren erakusketan, 1909an, baina Sorolla Estatu Batuetara itzuli zen arte ezin izan zion haren erretratua egiteko bere eskaerari erantzun. 1911n, Hispanic Society of America-ren enkargu baten ondorioz egindako bidaian, Amerikara itzuli zen, eta koadro hau bere modeloaren jabetzako lorategietan margotu zuen. Badirudi Tyffany eta Sorolla aurretik ezagutzen zirela; berez, 1909an amerikarrak Sorollaren lau koadro erosi zituen Parisen. Urteetan, margolana Laurelton Hall lorategitik pauso batzuetara egon zen ikusgai, Tiffany familiak Hispanic Societyri dohaintza egin baino lehen.  Sorollak Estatu Batuetan margotutako 54 erretratuetako ikusgarrienetako bat da hau.

## Deskribapena 
Margolan handia da: 150.5 × 225.5 zm. Tiffany txakur batekin batera bere lorategian agertzen da, margotzeko tresnekin, lanean harrapatuta gisa. Tiffanyren janzkeraren dotoreziak eta modeloa aurkezteko formaltasunak kontrastatu egiten dute «artista lanean» ideia eta Tiffanyren jarrera lasaiarekin: badirudi pintzelkada baten erdian gelditu dela ikuslearen, hau da, Sorollaren iruzkin bati erantzuteko.

Dena dela, loreak dira margolanaren elementu nagusia, handiak eta koloretsuak; modeloa ia landareen artean kamuflatzen da. Atzean itsasoa ikus daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kisaeng

thumb|292x292px|*Kisaeng*, 1910.
***Kisaeng*** (koreeraz: 기생) edo ***ginyeo*** (koreeraz 기녀) ere deituak, esklabo bihurtutako familia baztertuetako emakumeak ziren; gortesauak izateko eta goi klaseko gizonei entretenimendu artistikoa eta solasaldia emateko trebatzen zituzten. Goryeo dinastian agertu ziren lehen aldiz, *kisaeng*ak gobernuaren legezko entretenitzaileak ziren, estatuarentzat hainbat funtzio betetzera behartuak zeudenak. Askok gortean lan egiten zuten, baina herrialde osoan zehar sakabanatuta ere bazeuden. Prestakuntza zaindua jasotzen zuten, eta sarritan arte ederrak, poesia eta prosa menperatzen zituzten, eta gizarte-maila baxukoak izan arren, artista heziak bezala errespetatzen zituzten. Entretenimenduaz gain, mediku-arreta eta joskintza ere egiten zituen.

*Kisaeng*ek, historikoak edo fikziozkoak, paper garrantzitsua dute Joseon dinastiaren kultura korearraren kontzeptuetan. Koreako istorio zaharrenetako eta ezagunenetako batzuetan, Chunhyangen ipuina kasu, *kisaeng*ek heroien papera dute. Benetako *kisaeng* gehienen izenak ahanzturan erori diren arren batzuk oraindik gogoratzen dira, beren talentuagatik edo leialtasunagatik. Hauetako ospetsuena XVI. mendeko Hwang Jini da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Home (Washington)

**Home** (lit. etxea/herria) Pierce konderriko (Washington, AEB) erroldak izendatutako leku bat da. 2010eko erroldaren arabera, 1.377 biztanle zeuden. Komunitatea Key penintsulan dago, Carr Inlet-en urak mugatzen ditu eta Puget Sound-en hedapen bat da. Home hondartza-etxeen herri bat da nagusiki, nahiz eta XX. mendearen hasieran anarkisten komunitate utopikotzat jo zuten.

Hiru familik sortu zuten (George eta Sylvia Allen, Oliver eta Delana Verity, eta Frank eta Annie Odell) **Home Kolonia** 1896ko otsailaren 10ean. Taldea Glennis-en bizi izandu zen, Pierce konderriko ekialdeko Bellamite kolonia sozialista batean, koloniak behea jo arte. Gogobete gabe Glennis-en gertatutakoarekin, norbanako autonomia gehiago eredutzat izatea erabaki zuten.

26 akre lur bakoitza 7 dolarretan erosi ostean, taldeak, hamazazpi taldekideek, *Mutual Home Association* (lit. Etxe/Herri mutualistaren erakundea) gisa antolatu ziren 1898ko urtarrilean. Taldekideei 2 lursail akre saldu zitzaizkien haiekin nahi zutena egin zezaten, eta erakundeak lur gehiago erosteko erabili zituen irabaziak. Gainera, Martin Dadisman-ek 200 akre gehiago erosi zituen eta erakundeari dohaintzan eskaini zizkion. 1990ean, 91 biztanle zeuden Home-n, eta 155 1906an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phloeomana hiemalis

***Phloeomana hiemalis*** edo ***Mycena hiemalis*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da,

Sinonimoak: *Marasmiellus hiemalis*, *Hemimycena hiemalis*, *Mycena epiphloea*, *Agaricus epiphloeus*, *Agaricus hiemalis*, *Mycena epiphloea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 12 mm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa, hemisferikoa, gero laua ertz biribilduarekin eta erdian titi pixka batekin, glabroa, gardentasunez ildaskatua, zuria, zuri-krema kolorekoa, zuri-marroia, erdian krema kolorea edo marroia, ertza zurbiltzen.

**Orriak:** Zabal, sabeldunak, goranzkoak, zertxobait bihurgunetsuak, adnatuak edo pixka bat dekurrenteak, zurixkak orla zuriarekin.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 10 eta 45 mm bitarteko garaietakoa eta 0,5 eta 1 mm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, barnehutsa, okerra, flexuosoa, distiratsua eta pruinaduna, zuri-zeharrargia edo zuri-krema kolorekoa, zuntzexka zuriekin.

**Haragia:** Urria, hurtsua, usaingabea eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du. *Hiemalis* epitetoa ere latinetik dator, negu, negukoa, esan nahi duen "hiemalis, -e" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Taldekoia edo ale askoko taldeetan, hostozabalen azalaren goroldiotan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Nikaragua, Svalbard, Errusia, Europa, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luken Beitia

**Luken Beitia Agirregomezkorta** (Elgoibar, Gipuzkoa, 2004ko ekainaren 30a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari lanetan aritzen da. Errealaren harrobian hazia da. Errealaren lehen taldearekin Rico Pérez zelaian egin zuen debuta 2024ko azaroaren 21ean Jove Españolen aurkako Errege Kopako neurketan. Lehen mailan egin zuen debuta 25.jardunaldian.  2025eko ekainean Bigarren mailarako igoera lortu zuen Sanserekin.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.realsociedad.eus
* Fitxa
Mycena metata

***Mycena metata*** *Mycenaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gutxi duelako, ez da egokia sukalderako.

Sinonimoak: *Agaricus collariatus*, *Agaricus metatus*, *Mycena collariata*, *Mycena* *filopes var. matata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, koniko-kanpai itxurakoa, erdian titi batekin. Ertz ildaskatua kapelaren laurden bateraino. Azala higrofano samarra, marroi-beix kolorekoa, isla horixkekin.

**Orriak:** Apur bat adnatuak edo dekurrente samarrak, haragi kolorekoak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,1 eta 0,2 cm bitarteko lodierakoa, kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Mintzezkoa, iodo usainarekin eta zapore gozoarekin.

**Etimologia:** *Mycena* terminoa latinetik dator, perretxikoa, onddoa, esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Tricholomataceae* batzuen antzekoa, hala nola: *Marasmius oreades*, *Gymnopus*, *Collybia*, *Baespora* … *Mycena stipata* delakoak, habitat lignikola du eta soropildua hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Klima lehorrean. Koniferoen azikuletan hazten da. Aleak hurbil, baina ez soropilduak.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Txile, Svalbard, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Errusia, Europa, Kaukasia, Txina, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Antartika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raymond Berenger

**Raymond Berenger** (Frantzia, ? – Rodas, 1374) Jerusalemgo San Joanen Ordenako 30. maisu handia izan zen 1365etik hil zen arte.

Jatorriz aragoiarra zen, baina litekeena da familiak sustrai frantses edo italiarrak izatea.

Musulmanen aurka borrokatu zuen Ekialdean eta Mendebaldean. Petri I.a Ziprekoa erregearekin batera, Alexandriaren aurkako gurutzada antolatu zuen. Ehun ontziko flota bat bildu zuten, eta Petrik 1366an Alexandria konkistatzen zuen bitartean, Berengerrek turkiarren aurka defendatzen zuen Rodas. Handik gutxira, Berengerrek Tripoli eta Tartous konkistatu zituen Sirian, baina gero utzi egin zituen.

1367an Urbano IV.ari lagundu zion Avignonetik Erromarako bidaian. Petri I.a hil ondoren, Petri II.a Ziprekoaren nuntzio apostoliko izendatu zuten.
Maribi Moreira Guillin

**Maribi Moreira Guillin** (Ondarroa, 1974) kirolaria eta karateka da.  

## Biografia 
Umetan futbolean ibili zen Zubi Zahar ikastolan eta euskal dantzetan Kresalan. 14 urterekin hasi zen karatean, lehenengo, Kresalan. Noiz edo noiz maisua ordezkatu beharra ere izan zuen. Gerriko beltza eskuratu zuen, beste kide askok baino bizkorrago. 28 urterekin, ama izan zen. Ondarroatik Gasteizera joan zen bizitzera, eta ezin izan zuen bere kirol praktikarekin uztartu, Arabako hiriburuan ez zegoelako berak ordura arte praktikatu zuen adarra.

Kirola egiten jarraitzen du, etxean muntatutako gimnasioan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Étienne Constantin de Gerlache

**Étienne Constantin de Gerlache baroia** (Bertrix, 1785eko abenduaren 26a – Ixelles, 1871ko otsailaren 10a) belgikar abokatu, historialari eta politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1831ko otsailetik martxora.

Parisen zuzenbidea ikasi zuen eta han abokatu lana egin zuen Liejan bizitzen jarri aurretik, Herbehereetako Erresuma aldarrikatu zenean. 1830eko Belgikako Iraultzaren ondoren, zenbait kargu izan zituen behin-behineko gobernuan. Kongresuko presidente izan zen eta Leopoldo I.a Belgikakoa belgikarren errege izatera gonbidatzeko mozioa bultzatu zuen. 1831n lehen ministro izan zen eta 1832an Ordezkarien Ganberako buru. 35 urtez Apelazio Gortea zuzendu zuen. Malinasko biltzar katolikoetako buru izan zen 1862tik 1867ra.

Historialari gisa, iholandarren aurkako eta katolikoen aldeko joerak nabarmendu ziren.

## Lanak 
* ''Histoire des Pays-Bas depuis 1814 jusqu'en 1830* (Brusela, 2 liburuki, 1839)
* *Histoire de Liège*, Brusela, 1843)
* *Études sur Salluste et sur quelques-uns des principaux historiens de l'antiquité* (Brusela, 1847)
* *Essai sur le mouvement des partis en Belgique'' (Brusela, 1852)

## Kanpo estekak
Nagore Basterra Berridi

**Nagore Basterra Berridi** (Ondarroa, 1979) bizkaitar triatleta da. 

## Biografia 
13 urte zituela hasi zen bizikletan eta igeriketan, baina lesio bat tarteko utzi egin zuen denboraldi batez, eta orduan, korrika egiten hasi zen. Ondarroako Kardala kirol elkarteko zuzendari Gerardo Sainzek animatuta, taldera batu zen.

### Triatloia 
16 urterekin Euskadiko txapeldunorde izan zen triatloi olinpikoan, eta Ermuan jokatu zen Bizkaiko duatloi txapelketan txapeldun postua lortu zuen. Astero izaten zituen lehiaketak, bai Euskal Herrian, bai Kantabrian. Bere emaitza onak ikusita, Kardalatik Eibar triatloi taldera joan zen, eta handik K3ra, Bilboko nesken triatloi taldera. Eibar Triatloi Taldean 16 urterekin hasi zen eta bertan ibili zen bi urtez. Bera zen emakume bakarra. 

Eibartik K2 taldera pasa zen, eta han beste bi urte egin zituen. Talde horretan zebilen Virginia Berasategi Luna triatleta ere. Haren aita zen entrenatzailea, Javier Berasategi. Berak gonbidatu zuen Nagore Basterra taldera. Bi urte igaro ondoren, ostera, utzi egin zuen: ez zen bateragarria unibertsitateko ikasketekin.

#### Ondarroako triatloi taldearen sorrera 
Ondarroan triatloi talde baten beharra mahaigaineratu zuten arlo horretan lehiatzen zirenek, 2000. urtearen bueltan. Kardala Triatloi Taldea desagertuta zegoen, eta herritik kanpoko taldeetan zeuden denak. Beraz, Koaxi Triatloi Taldearen proiektua martxan jarri zuten Ondarroako triatletek. Nagore Basterra zen horietako bat. 

Ikasketak, lana eta amatasuna tarteko, lehiaketak utzi zituen. Kirola egiten jarraitzen du. Horrez gain, lanbidea ere kirolarekin erabat lotuta dauka; kirola edo gorputzarekin, fisioterapeuta da eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuriñe Bedialauneta Gomez

**Zuriñe Bedialauneta Gomez** (Ondarroa, 1968) atleta ohia da. Gaur egun emakume beteranoen arraun taldeko kide da. 

## Biografia 
Zuriñe Bedialauneta Gómez Lehen Hezkuntzako bosgarren mailan hasi zen atletismoan Jose Mari Naberanekin, Ondarroako Zubi Zahar Herri Ikastolan. Saturraranen eta Zubi Zahar Herri Ikastolan entrenatzen zuten.

Lana zela-eta Naberanek entrenatzaile lanak utzi zuenean, Ondarroako atleta gazteak Atletico San Sebastianera, Donostiara, bideratu zituen. Bere kirol ibilbidean Gipuzkoako Foru Aldundiak diru laguntza eman zion. Etorkizun oparoa zeukaten gazteei bideratutakoa zen laguntza. Taldeak hartu zuen laguntza hori, eta gastuak kubritzeko erabili zituen, esate baterako, gazteen bidaiak.

Bedialaunetak Atletico San Sebastianen jarraitu zuen 1990. urtera arte.

Urte hartan Sopelako Ander Deuna ikastolan hasi zen lanean, eta ama izan zen. Atletismoa utzi zuen dena uztartzeko ezintasunagatik. 

Nahiz eta 1990. urtean amaitu atletismoko ibilbidea, kirola egiten jarraitu zuen. Gaur egun, jarduera fisikoari eusten dio. Ondarroan emakume beteranoen arraun taldea atera dute, eta bertan dabil.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ioana Osa Larruzea

**Ioana Osa Larruzea** (Ondarroa, 1980ko ekainaren 26a) triatleta da. 

## Biografia 
Unibertsitateko ikasketak amaitu zituenean hasi zen **Ioana Osa Larruzea** igeriketan. Eskolak hartzen ari zela, triatletak ezagutu eta bera ere triatloiak egiten hasi zen.

### Ironmanak 
Lehenengo, aringa-aringa egiten hasi zen. Lilatoia izan zen bere lehen lasterketa. Orduz geroztik, triatloiak egiten hasi zen. Lehen triatloia, 2010ean egin zuen. Beraz, hiru kiroletan ari da: bizikletan, aringa-aringa eta igerian. Ia egunero entrenatzen du. 2015. urtean Mallorkako Ironmana egin zuen.

2025ean, Marokoko ironman erdian bigarrena izan zen bere kategorian, eta emakumezkoen sailkapen orokorrean, laugarrena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aminata Sophie Dièye

**Aminata Sophie Dièye** (Thiès, 1973 – Dakar, 2016ko otsailaren 17a), ***Aminata Zaaria*** eta ***Ndèye Takhawalou*** izengoitiz ere ezaguna, senegaldar idazle, aktore eta kazetaria izan zen.

## Bizitza 
1973an jaio zen Thièsen. Zerga-ikuskatzaile baten alaba naturala zen eta amak hezi zuen. 21 urte zituela, Ngor uhartera joan zen bizitzera eta *Sud Quotidien* egunkarian lan egiten hasi zen.

Bere bizitzan zehar, Aminata Sophie Dièyek *Sud Quotidien*, *Le Cafard Libération* eta ''L'Observateur'' egunkarietan idazten jarraitu zuen. L'Observateur eginkarian, Ndèye Takhawalou izengoitia hartu zuen.

2004an, *La Nuit est tombée sur Dakar* eleberria argitaratu zuen Aminata Zaaria izengoitia erabiliz.

2005ean, senarra hil zitzaion, minbiziak jota.

Aminata Sophie Dièye 2016ko otsailaren 17an hil zen Dakarren, diabetesaren ondorioz

## Lanak 
### Liburuak 
* *La nuit est tombée sur Dakar* (2004)
* ''La putain amoureuse d'un pèlerin juif'' (2007)

### Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aterpe klimatiko

thumb|250px|Aterpe klimatikoaren ikurra Donostiako parke batean.

**Aterpe klimatikoak** herritarrak beroaz edo klimatologia desegokiaz babesteko guneak dira. Babesleku klimatikoak ingurumen-baldintza onak edo klima-erosotasuna eskaintzen ditu, kontrako eguraldi-egoera batetik babesteko. Gurean bereziki maiatzetik urrira bitartean erabiltzeko prestatuta daude, hau da, udako tenpera altuei aurre egiteko. 

## Aterpe klimatikoen kokapenak 
Aterpe Klimatikoak barrukoak (eraikinak) edo kanpokoak, esaterako parkeak, izan daitezke eta helburu nagusia beroak biztanleengan sortu ditzakeen kalteak murriztea da. Parke eta lorategiez gain, liburutegiak, museoak, eskolak eta beste eraikin publiko batzuk babesleku klimatiko gisa jardun ohi dute. Arazoa aldaketa klimatikoarekin okertu da eta, horregatik, hiri eta herri askotan neurri bereziak hartzen ari dira.

Hirietan aterpe klimatikoen sareak sortzearen asmoa bero gutxiago egiten duen orduetan eremu urbanizatuenetan baino baldintza termiko hobeak dituzten guneak eskaintzea baizik. Bero-boladak ematen direnean, ahal bada, bero gehien egiten duen orduetan etxetik ez ateratzea gomendatzen da. Atera behar bada gerizpean ibiltzearen gomendioa ematen. Halaber, hiritik ibili behar bada itzal gehien duten edo baldintza termiko hobeak dituzten ibilbideak proposatzen dira.

## Aterpe klimatikoen adierazleak 
Balizko aterpe klimatiko baten kalitatea neurtzeko, adierazle hauek erabiltzen dira:

* Zuhaitz eta zuhaixken itzal naturalen presentziaren portzentaia.
* Azalera naturalaren portzentaia.
* Pertsonentzako edateko uraren iturriak eta animalientzako ur-puntuak, hala nola putzuak edo urmaelak.
* Menditxoak, haran txikiak eta mikrohabitatak osatzen dituzten elementuak izatea.
* Landaretza mota: hosto erorkorreko espezieek eguzkia eskaintzen dute neguan eta itzala udan. Hosto zabalagoek itzal trinkoagoak egiten dituzte. Bertakoek Mediterraneoko klimara hobeto egokitzen diren eskakizunak dituzte, eta horrek ura aurrezteko aukera ematen du, ez baitira modu erregularrean edo ugarian ureztatu behar.
* Habitata, atsedena eta ezkutalekua, lo egiteko eta lasai atseden hartzeko, harrapariengandik ezkutatzeko, etab.
* Etxeko animalien eta animalia basatien arteko elkarrekintza: hiri-parkeetako espezie basatien arazo handienetako bat konpainiako animaliekin elkarreragitea da, hala nola, askatutako txakurrekin edo katu-koloniekin.

## Onuradunak 
Espezie guztiek, gizakiak barne, onura atera dezakete, pertsonen eta beste animalia eta landare espezie batzuen beharrak oso antzekoak baitira: udan freskatu, neguan berotu, atseden hartu eta lo egin, elikatu eta hidratatu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Barcelona’s Climate Shelters.
Oh Mu

**Evan Estelle Marchi** (Martigny, 1993), ***Oh Mu*** izengoitiaz ezagunagoa, italiar-suitzar abeslari, irudigile eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Martignyn jaio zen 1993an eta Italiako eta Suitzako herritartasun bikoitza du. Ikasle urteetan jazarpena eta pertsona autistengan ohikoa den *burn-out* jasan zituen.

Martignyko kontserbatorioan ikasi ostean, Bruselara joan zen komikiak marrazten ikastera. Gero Oh Mu izengoitia hartu zuen, Hayao Miyazakiren *Kaze no Tani no Naushika* filmean inspiratuta eta autista da. Interneten aktibismoan dihardu, pertsona autisten eskubideak defendatuz. Gaur egun Parisen bizi da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2016: *Needle*
* 2017: *Le Feu*
* 2018: *Oh Mu*
* 2020: *Contre-culture*

### Singleak 
* 2020: *Daddy*
* 2020: *Dingue*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose A. Amundarain

**Jose A. Amundarain**, "Aita Amundarain", (Orendain, 1924 - Arantzazuko santutegia, 1993), apaiz katoliko, elizgizon frantziskotar eta kronikaria izan zen. 

## Biografia 
1924an hartu zuen fraide-abitua, garaiko Elizbarrutiko Seminarioan ikasi ondoren, eta lau urte geroago apaiztu zen. Frantziskotarren Probintziako idazkaria (1935-1937) eta Donostiako Bikarioa (1937-1940) izan zen. Erriberrin egindako egonaldi baten ostean, Arantzazuko santutegian bizi izan zen, harik eta 1993an hil zen arte. Bertako kronikari lanaz arduratu zen 41 urtetan zehar (1943-1984).**
**
Txekiar Errepublikako udalerri

**Udalerria** (, pluralean *obce*) Txekiako administrazio-zatiketa txikiena da, eta 6.254 zituen 2011n. Herritarrek udal-kontseilu bat (zastupitelvo obce) aukeratzen dute zuzeneko sufragio unibertsal baten bidez, lau urterako. Kontseilu horrek udal-batzorde bateko kideak (rada obce), alkatea eta haren laguntzaileak aukeratzen ditu. Nekazaritza, basoak, udaltzaingoa, ur hornidura eta saneamendua, hondakinak, lehen hezkuntza, etxebizitza eta garraio publikoa Udalaren eskumenetakoak izan daitezke.

## Hiri handiak 
2011an hauek ziren biztanle gehien zituzten hiriak:

| width="5%" |
| width="30%" |

| width="5%" |
| width="30%" |

|}

## Eskualdeetako hiriburuak 
erdian|thumb|500x500px|Txekiako eskualdeak. Autoen matrikulako letrarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jemima Osunde

**Jemima Osunde** (Lagos, 1996ko apirilaren 30a) nigeriar aktore, modelo eta telebista aurkezlea da, batez ere *Shuga* telesailean Leila antzezteagatik ezaguna.

## Bizitza 
2014an, zineman egin zuen debuta *Jewel* filmean. Osundeko lehen paper handia *Shuga* telesaileko Leila zen. Telesaileko bosgarren denboraldiaren ekintza Hegoafrikan gertatzen denez, bertan bizi zen urtebetez eta gero Nigeriara itzuli zen. 2018an, NdaniTV kateko *Rumour Has It* telebista-saioan parte hartzen hasi zen Linda Ejioforrekin batera.

2019an, fisioterapian graduatu zen Lagosko Unibertsitatean.

2020an, Toun Odumosuren papera lortu zuen ''Quam's Money'' filmean.

2023ko urrian, Sanaa Beauty marka sortu zuen Adesua Etomi aktorearekin batera.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lur Aranburu Etxaniz

**Lur Aranburu Etxaniz** (Ondarroa, 2004) gimnasta eta artista da. Gaur egun, Gure Zirkuan dabil lanean, Euskal Herriko zirku ibiltarian. 

## Biografia 
Lur Aranburu Etxanizek 7 urterekin telak eta trapezioak egiten ikasi zuen. Gerora, gimnastika erritmikoan hasi zen: lehenengo Mutrikun eta handik urtebetera Eibarko Ipurua taldean. Hainbat lehiaketa eta domina pilatu ditu Lur Aranburuk bigarren klub horretan, besteak beste, Espainiako Txapelketa, Gipuzkoako Txapelketa eta Euskadiko Txapelketa.  

Gimnasta zela, hankan zuntz-etendura izan zuen. 2019an apendizitisaren ondorioz ebakuntza egin zioten, eta geldi egon behar izan zen bi hilabetez. Pandemia garaian, utzi egin zuen, batetik, lehiatzeko era aldatu zelako eta, bestetik, Batxilergoko ikasketekin uztartzeko.

Batxilergoa amaitu ostean, ibilbide artistikoan gehiago barneratu zen. Zirkuaren munduan barrena murgildu eta Bartzelonako Rogelio Rivel zentrora joan zen ikastera.

Ondarroara buelta egin zuenean, Gure Zirkuak herrian bira bat egin zuen batean, curriculuma bidali zien, eta hartu egin zuten. Gaur egun bertan dabil lanean.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana María Bejarano Escanilla

**Ana María Bejarano** **Escanilla** (Salamanca, 1959) filologia semitikoan espezializatutako itzultzaile eta ikertzailea da. Espainiako Itzulpen Sari Nazionala jaso zuen, 2016. urtean, David Grossman Gran *Cabaret* gaztelaniara itzultzeagatik.

## Ibilbidea 
Bartzelonako Unibertsitateko Filologia Semitikoko Departamentuko Hebrear eta Arameo Ataleko irakaslea da eta Gaztela-Mantxako Unibertsitateko Toledoko Itzultzaile Eskolako hebrear hizkuntzako ikastaroen koordinatzailea.

Literatura hebrearreko berrogeita hamar lan baino gehiagoren bertsioak argitaratu zituen, hebrearretik gaztelaniara itzuliak, eleberri, ipuin, saiakera, antzerki eta poesia generoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariluz Arizmendiarrieta Bakeriza

**Mariluz Arizmendiarrieta Bakeriza** (Ondarroa, 1967) arraunlaria eta herri kirolaria izan da. 

## Biografia 
1982an atera zuten emakumeen batela Ondarroan, eta 1983. urtera arte iraun zuen Arizmendiarretak bertan. Hortik, herri kiroletara egin zuen jauzia, Mutrikuko taldera, eta bide horretan murgildutik ibili zen hainbat urtean, beste hainbat emakumerekin batera.

1990. urtean hasi zen sokatiran, eta horrekin batera, beste kategoria batzuk ere probatu zituen. Hamar urte egin zituen, eta urte horietan hainbat ikuskizunetan eta txapelketetan parte hartu zuen, Euskal Herrian eta Euskal Herritik kanpo. Suiza, Herbereak, Ingalaterra eta Frantziako txapelketetan parte hartu zuen, eta txapelak ekarri zituzten Euskal Herrira. Berton ere lortu zituzten hainbat garaipen erbestera joan ahal izateko. Trontzan, zaku eramaten eta lastoa altxatzen ere aritu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mintaka

**Mintaka** edo **Delta Orionis** (**δ Orionis**, **Delta Ori**, **δ Ori**) zein **34 Orionis** (**34 Ori**) Orion konstelazioan dagoen izar-sistema anizkoitz bat da, Eguzkitik 1.200 argi-urte ingurura. Alnitak (Zeta Orionis) eta Alnilamekin (Epsilon Orionis) batera Orionen Gerrikoa osatzen dute, zeruan ikus daitekeen asterismo ezaguna. Izarra zeru-ekuatoretik oso gertu dago, eta horregatik ekuatorean zenitean ikus daiteke eta, atera eta jartzen denean, ekialdea eta mendebaldea seinalatzen ditu. Ipar Hemisferiotik hegoalderantz ikusten denean, Orionen Gerrikoan eskuman dagoen izarra da. Izena arabieratik dator, منطقة edo *manṭaqa*, *gerriko* esan nahi duena. 

## Sistema 
δ Orionis izar-sistema anizkoitz bat da. 7 magnitudeko izar bat dago bigarren magnitudeko izar nagusitik 52 arku segundora, eta oso ahula den beste izar bat bien artean. Sistema osoari WDS 05320-0018 izena ematen zaio Washington Izar Bikoitzen Katalogoan, non 14. magnitudeko izarrari B letra esleitu zaion eta 7. magnitudekoari C. 

Izar nagusia, era berean, izar hirukoitza bat da: O motako izar distiratsu eta erraldoi bat, B motako sekuentzia nagusiko izar batekin 5,73 eguneko orbita bat eratzen. Bien arteko eklipseak daude, 0,2ko magnitudea galduz gertatzen den bakoitzean. Inguruan B motako sub-erraldoi bat dago, 0,26"ko distantziara. Eklipse nagusia dagoenean 2,23tik 2,35era igarotzen da itxurazko magnitudea, baina 2,29ra bakarrik bigarren mailako eklipseetan. 

Sistema hirukoitz horretako kanpoko izarrak 53.839 egunean behin (hau da, 147,4 urtean behin) orbitatzen ditu beste biak. Orbita nahiko eszentrikoa da, 8.244 eguzki erradiotik 31.832ra igarotzen baita.

Zazpigarren magnitudeko izarra, HD 36485, B motako sekuentzia nagusiko izar berezi bat da, hau ere sistema bitarra, A motako izar bat baitu 30 eguneko orbita egiten. H alfa emisioak bereziak dira, helioaren xurgaketa lerro oso indartsuekin. Eremu magnetiko indartsua du, eta biraketa abiadura oso geldoa, atmosfera estratifikatzen duena, eta egitura kimiko berezi hori ematen diona. 

14. magnitudeko kidea distantzia antzekoan dagoela uste da, eta gure Eguzkiak baino distira eta tenperatura txikiagoa duela ematen du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roser Berdagué

**Roser Berdagué Costa** (Moncada i Reixac, Katalunia, 1929ko ekainaren 2a - 2025eko apirilaren 1a) itzultzailea zen, itzultzaile baten Lanaren Sari Nazionala irabazi zuena.

## Ibilbidea 
Filosofia eta Letretan lizentziatu zen, Filologia Modernoko sailean, ingeles espezialitatearekin.

1950ean *Pro-Librisen* (Estudios y Difusión Bibliográfico) lan egin zuen. 1962an zenbait argitaletxerentzat itzultzaile independente gisa hasi zen lanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
UBS

**UBS AG** suitzar finantza-zerbitzuen sozietatea da, egoitza Zürichen duena. Banku pribatua eta inbertsio-bankua da. Munduko aktiboen kudeatzaile handienetako bat da, eta Finantza Egonkortasunerako Nazioarteko Kontseiluak (FSB) garrantzi sistemikoko finantza-erakunde gisa sailkatutako 29 banku nagusien taldekoa da. Beraz, ikuskapen berezia eta kapitala egokitzeko baldintza zorrotzagoak bete behar ditu. 1856an sortu zen, sei banku pribatuk banku kide guztiak kontrolatzen zituen partzuergoa sortu zutenean; sozietatearen izena, berriz, Suitzako Bankuen Batasunaren (UBS) laburtzapenetik dator, eta akronimo horrek 1998an zentzua izateari utzi zion, bankuak Suitzako Bankuen Sozietatearekin bat egin zuenean eta UBS gaur egungo izen bihurtu zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jantina Tammes

**Jantina "Tine" Tammes** (Groningen, Herbehereak, 1871ko ekainaren 23a - 1947ko irailaren 20a)  botanikari eta genetista herbeheretarra izan zen, eta Herbehereetako lehen genetika irakaslea.

## Hezkuntza eta bizitza goiztiarra 
1871ko ekainaren 23an jaio zen Groningenen, Herbehereetan. Beerend Tammes kakaogilearen eta Swaantje Pot-en alaba zen. Ahizpa bat eta lau neba zituen, Arnold Tammes nazioarteko abokatua barne.

Groningeneko Nesken Institutuan graduatu ondoren, matematika, fisika eta kimikako klase partikularrak hartu zituen, eta Groningeneko Unibertsitatean matrikulatu zen 1890. urtean. 415 ikasletik hamaika ziren emakumeak eta Jantina horietatik bat. Hitzaldietara joateko baimena eman zitzaion, baina ez azterketarik egiteko, nahiz eta irakaskuntza-diploma bat jaso zuen bukaeran.

## Ikerketa-karrera 
1897an Tammes Jan Willem Moll Groningengo Unibertsitateko botanika irakaslearen laguntzaile izendatu zuten. Bere bitartekotzaren bidez, 1898an hainbat hilabetetako ikerketak egiteko gonbidatu zuten Hugo de Vriesen laborategian, eta, azkenean, landare-fisiologiako irakasle laguntzaile izendatu zuten Amsterdamgo Unibertsitatean. Bertan, aldakortasunari, eboluzio biologikoari eta genetikari buruzko gaiak landu zituen. 1901ean, Herbehereetako lehen emakumea izan zen Buitenzorg Funtsaren beka bat eman zitzaiona Javan bilduma botanikoak gidatzeko, doktorea izan gabe. Hala ere, osasun txarrak Ekialde Urrunera bidaiatzea eragotzi zion, eta Mollek ordaindu gabeko leku bat eskaini zion bere laborategian. 1907an, *Der Flachsstengel: Eine statistisch-anatomische Monographie* argitaratu zuen (Lihozko zurtoina: monografia anatomiko estatistiko bat), non estatistika eta probabilitate teoria erabili zituen lihoaren ezaugarri genetikoen herentzia argitzeko.
thumb|ezkerrera|Linum usitatissimum
1911n, ohorezko doktoretza jaso zuen zoologian eta botanikan. 1912ko apiriletik aurrera, Moll mikroskopia praktikoko buru gisa ordezkatu zuen. 1919an aldagarritasuneko eta genetikako ezohiko irakasle izendatu zuten, Holandako lehen irakaslea ikerketa-arlo horretan.

## Erreferentziak 
## Beste irakurketa batzuk 
* Stamhuis, Ida H. (1970-80). "Tammes, Jantina", *Dictionary of Scientific Biography*. **25**. New York: Charles Scribner's Sons. 3. or. ISBN 9780684101149.

* «Publicaties van Tine Tammes». *Genetica* **22** (6): 6-8. 1941. doi:10.1007/BF02026775. Tammesen lanaren bibliografia du.

## Kanpo estekak 
* Tammes, Jantina (1871-1947) ING
* "Tine (Jantine) Tammes" Landareen Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kew-ko Errege Lorategi Botanikoa, Harvardeko Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario Nazionala
Credit Suisse

**Credit Suisse Group AG** ( ahoskatua) suitzar finantza-zerbitzuen sozietatea da, egoitza Zürichen duena. Bezero pribatuentzako zerbitzuak eskaintzen ditu, baita enpresa txiki eta ertainentzako ere, banku-produktuen finantza-aholkularitza integrala. Inbertsio-bankuen eta finantza-bitartekarien eremuetan, erakunde eta enpresa globalen, gobernu-erakundeen eta bezero pribatuen zerbitzura dago. Credit Suisse Groupen (CSGN) akzio izendunek Züricheko burtsan kotizatzen dute, baita New Yorkekoan ere. Taldeak 47.170 pertsona inguru enplegatzen ditu mundu osoan. 2016. urtearen amaieran, bere aktiboak 1.251 bilioi suitzar frankokoak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julius Baer Group

**Julius Bär Group AG** (edo **Julius Baer Group AG**) suitzar finantza-zerbitzuen sozietatea da, egoitza Zürichen duena. Taldea Julius Bär banketxearen matrizea eta herrialdeko bigarren banku pribaturik handiena- UBSren atzetik- da. Enpresak 1890. urtean du jatorria, izen bereko bankariak sortu zuenean. Mundu osoko bezero pribatuen funtsezko aktiboak kudeatzen ditu. Enpresaren zerbitzuak, funtsean, eskaintza holistikoa dira, ondare-plangintza, inbertsioa eta finantzaketa barne hartzen dituena.

Julius Baer 25 herrialde eta 60 hiri baino gehiagotan dago. Egoitza Zürichen du, eta Dubai, Frankfurt, Geneva, Hong Kong, Londres, Luxenburgo, Mexiko Hiria, Milan, Monako, Montevideo, Mumbai, São Paulo, Singapur eta Tokion bulegoak ditu.

Hala ere, bankuaren ospea hainbat eztabaida eta lege-erronkek lausotu dute. Besteak beste, 2008an Wikileaksekin izandako liskar legala, 2011n AEBko herritarrei zergak saihesten laguntzea eta 2020an Suitzako Finantza Merkatuak Ikuskatzeko Agintaritzak (FINMA) egindako zentsura, kapitalen zuritzearen aurkako borrokan akatsak izateagatik. Venezuelako funtzionario ustelen kapitalak zuritzeko eskandaluak ere eragin ditu bankuak, eta ikerketei egin behar izan die aurre, FIFAren ustelkeria kasuan izan zuen paperagatik. Polemika horiek euren ondarea ilundu dute eta zalantzak sortu dituzte haien betetze-mailari eta praktika etikoei buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lloyd's of London

'''Lloyd's of London**, gehienetan **Lloyd's''' deitua, aseguru eta berraseguru arloko britainiar etxea da, Londresen egoitza duena. Industrian dituen lehiakide gehienak ez bezala, ez da aseguru-konpainia bat; aitzitik, Lloyd's of London 1871ko Legeak eta ondorengo Parlamentuko Legeek gobernatutako korporazio-organoa da. Merkatu partidista-mutualizatu bat bezala funtzionatzen du, eta horren barruan hainbat finantza-erakunde biltzen dira, sindikatuetan bilduta, arriskua gutxitzeko sortuak.

Lloyd'seko negozioa aseguru eta berraseguru orokorra da batez ere, nahiz eta sindikatu-kopuru txiki batek bizi-aseguruak ere egiten dituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berraseguru

**Berrasegurua** aseguru-entitate batek bere gain hartu dituen arriskuetako bat edo batzuk beste aseguru-entitate bati lagatzea da; entitate honek bere gain hartzen du arrisku hori, lehenengo aseguru-entitatearen eta aseguratuaren artean hitzartutakoan ezer ere aldatu gabe.

Figura honen sorrera aseguruaren ondorengoa bada ere, berehala egin zen oso beharrezkoa, eta, horregatik, gaur egun ezinbestekotzat jotzen da. Izan ere, alde batetik, arrisku batzuk handiegiak dira aseguru-entitate bakar batek bere gain hartu ahal izateko, eta, gainera, litekeena da hondamen-ezbeharrak gertatzea edo, besterik gabe, aseguru-entitate bakar baten ordainketa-ahalmena gainditzen duten kalte-ordainak jasotzeagatik ezbehar-multzo bat metatzea. Bestalde, ikuspuntu teknikotik begiratuta, figura horrek arriskuak ahalik eta gehien diluitzeko aukera ematen du, eta, beraz, aseguru-entitate bakoitzak bere kabuz bere gain hartzen duen karga hartzen du. Hortaz, berraseguruaren abantailak arriskuak zatitzeko edo atomizatzeko printzipioari eustea ahalbidetzen dutelako ematen dira, publikoarengan konfiantza sortzeaz gain, aseguru-negozioa sendoa eta errespetagarria izatea ahalbidetzen duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patek Philippe & Co.

**Patek Philippe & Co.** suitzar erlojugintza enpresa bat da. Gaur egun, Stern familia da enpresaren jabea. Presidentea Henri Stern aberatsa da. Bere artikuluak erosteko ahalmen handiko ikurtzat hartzen dira. Munduko erlojugile garestienetako bat da.

## Historia 
Antoni Patek, Franciszek Czapek bere kide poloniarrarekin batera, 1839an hasi zen poltsikoko erlojuak egiten Genevan. 1844an banandu ziren, eta 1845ean Patek Adrien Philippe erlojugile frantsesarekin elkartu zen, giltzarik gabeko disoluzio-mekanismoaren asmatzailea. 1851n Patek Philippe & Co sortu zuten.

1868an, Patek Philippek bere lehen eskumuturreko erlojua egin zuen. Aitzindariak izan dira betiereko egutegian, bi segundotan, kronografoa eta minutu-errepikagailua erlojuetan. Konpainiak kuartzozko lehen erlojuak egin zituen, baita eskumuturreko erloju digital bat ere, Ref. 3414 izenekoa.

## Kanpo estekak
Zurich Insurance Group

**Zurich Insurance Group Ltd**, gehienetan **Zurich** deitua, suitzar aseguru-etxea da, Zürichen egoitza duena. Herrialdeko aseguru-etxerik handiena da.

Zurich Insurance Group Ltd nazioarteko aseguru-enpresa bat da, eta hiru enpresa-segmentu nagusitan banatuta dago: aseguru orokorrak, bizi-aseguruak eta nekazaritza-aseguruak. Enpresak 60.000 langile inguru ditu, eta mundu osoko 170 herrialde eta lurralde baino gehiagotako bezeroei eskaintzen dizkiete zerbitzuak. SIX Swiss Exchangen kotizatzen du.

## Historia 
Enpresa 1872an sortu zuten itsas esparruko berraseguruak egiteko. "Versicherungs-Verein" () izena zuen eta Schweiz Marine Companyren filial bat izaten zen. 2000. urtean, hainbat erosketa egin ondoren,sozietate bakarra osatzeko bateratu zen, Zurich Financial Services.

2012ko apirilean, Zurich Financial Services Ltd-ek (Zurich Finantza Zerbitzuak ingelesez) Zurich Insurance Group Ltd (Zurich Aseguru Taldea) izena aldatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Swiss Re

**Schweizerische Rückversicherungs-Gesellschaft**, nazioartean **Swiss Re** deitua, berraseguru arloko suitzar aseguru-etxea da, Zürichen egoitza duena.

## Historia 
Enpresa 1863an sortu zen Helvetia aseguru-etxearen, Suitzako Kreditu Institutuaren eta Basler Handelsbanken eskutik. Nazioarteko lehen filiala New Yorken sortu zen 1910ean.

2005eko azaroan Swiss Rek 6,8 mila milioi dolarren truke GE Insurance Solutions enpresa erosi zuen, eta horrela General Electric talde estatubatuarraren aseguru-negozio gehiena. Erosketa honekin Swiss Re munduko berraseguru-etxe handiena bihurtu zen. Aseguru-enpresek aseguru bat eskaintzen diete aseguru-konpainiei beren arriskuen zati baterako.

Risk management prozesu desberdinen artean, Swiss Rek RepRisk erabiltzen du, ESG arriskuei buruzko datuak ematen dituen Suitzako sozietate bat. Horiek baliagarriak dira *due diligence* jardueretarako eta konpainiak sektore eta gai problematikoekin dituen konpromisoak errespetatzeko, bai eta Swiss Re enpresarentzat arriskutsuak diren enpresak eta herrialdeak baztertzeko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024ko Txileko baso-suteak

**2024an Txilen izandako baso-suteak** otsailean Valparaíso, O'Higgins, Maule, Biobío eta Los Lagos eskualdeetan izandako foku anitzetan sortu ziren gertakari batzuk dira, eta larrienak Valparaísoko eskualdean kontzentratu ziren 2024ko otsailaren 3an.  Gobernuak 2010eko Txileko lurrikararen ostean herrialdeko tragediarik larrienatzat jo ditu.  Bi egunetarako dolu nazionala ere ezarri du.  131 hildakorekin, Valparaíso eskualdeko suteak azken 15 urteotako munduko hilgarrienak, XXI. mendeko bigarren hilgarrienak (2009ko Australiako suteen ondoren) eta Txileko historiako hilgarrienak bezala sailkatu dira.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camazotz

**Camazotz** edo **Cama-Zotz** Popol Vuhn jasotako maia mitologia post-klasikoan saguzar espiritu bat zen, azpimunduko jaunen zerbitzura lan egiten zuena. Camazotzek "hildako saguzar" esan nahi du Kʼicheʼ hizkuntzan. Mesoamerikan, orokorrean, saguzarrak gauarekin, heriotzarekin eta sakrifizioarekin lotuta daude. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Swatch

**Swatch** suitzar erlojugintza enpresa-taldea da. 1980ko hamarkadan sortua, taldeak Suitzako erloju fabrikatzaile gehienak biltzen ditu, eta orduz geroztik sektoreko konpainiarik handiena bihurtu da mundu mailan.

Swatch izena  () esaldiaren uzkurdura bat da, erlojuak ustekabeko osagarri eta erabili eta botatzeko osagarri gisa pentsatuta baitzeuden.

Bere barnean honako marka hauek daude: Omega, Longines, Tissot, Breguet, Blancpain, Jaquet Droz, Glashütte-Original, Léon Hatot, Calvin Klein, Certina, Mido, Rado, Pierre Balmain, Hamilton, Flik Flak eta Endura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grey aintzira

**Grey aintzira**, jatorri glaziarra duen ur-masa bat da, Torres del Paine Parke Nazionalaren mendebaldean dagoena, Última Esperanza probintzian, Magallanes y la Antártica Chilena eskualdean. Bere erdigunea koordenatu hauetan dago: 51° 3'43.94"S 73° 8'55.58"W. 

## Ezaugarriak 
Aintzira honek 3250 ha-ko azalera du, 16,5 km-ko luzera, 4,25 km-ko gehienezko zabalera eta 1,37 km-ko gutxieneko zabalera. Serrano ibaiaren arro binazional handiari dagokio. Ingerada irregularrak ditu eta hainbat lurmutur, penintsula eta senadi. Bere urak arre daude glaziar-lohi esekiengatik.

Ekialderantz mugatuta dag 2700 m-ko altitudeko Cerro Paine Granderen maldarekin, eta Cerro Aleta de Tiburón mendiarekin, altuera baxuagokoa. Hegoalderantz bere arroa 1599ko altitudea duen Cerro Ferreir mendiak mugatzen du.
Fitxategi:Deshielo_en_Lago_Grey.jpg|link=Archivo:Deshielo_en_Lago_Grey.jpg|alt=Deshielo en Lago Grey|Grey aintziran urtzea
Fitxategi:Parque_nacional_Torres_del_Paine,_2019_0724.jpg|link=Archivo:Parque_nacional_Torres_del_Paine,_2019_0724.jpg|alt=Iceberg en Lago Grey|Iceberga Grey aintziran
Fitxategi:Grey_Lake_Torres_del_Paine.JPG|link=Archivo:Grey_Lake_Torres_del_Paine.JPG|alt=Vista del lago|Aintziraren ikuspegia
Fitxategi:Grey_Glacier,_Chile.jpg|link=Archivo:Grey_Glacier,_Chile.jpg|alt=Vista aérea del sector norte del lago, contactando con el glaciar Grey|Aintziraren iparraldeko sektorearen aireko ikuspegia, Grey glaziarrarekin rharremanetan jarriz

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Dreyfus Company

**Louis Dreyfus Company B.V.** (**LDC**), hasieran **groupe Louis-Dreyfus** deitua, herbeheretar konglomeratu multinazionala da, Amsterdamen bere egoitza duena. Nagusiki nekazaritzako, petrolioko eta energiako kontsumo-ondasunak prozesatzen eta merkaturatzen ditu. Itsasontzi transozeanikoen jabea, bere lanak ere kudeatzen ditu. Telekomunikazio-azpiegiturak garatzen eta operatzen ditu, higiezinen negozioak izateaz gain.

Bere sektoreko bost talde nagusienetariko, "bost ahizpak" deitua, da. Besteak ADM, Bunge, Cargill, eta Glencore dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kaspiar tigre

**Kaspiar tigrea** *Panthera tigris tigris* subespeziearen populazio bat zen, Turkia, Irango iparraldea, Mesopotamia eta Kaukasoan bizi zena, Kaspiar itsasoaren inguruan, Erdialdeko Asian eta Txinako Xinjiangeko mendebaldean. Erdi Arora arte, Errusiako hegoaldean ere aurki zitekeen. Baso ez oso sakonetan eta hainbat ibai alboetan bizi ziren 1970ko hamarkadara arte. 2003an guztiz desagertu zela ziurtatu zen. 

Analisi filogenetikoak demostratu du Kaspiar tigrea eta Siberiar tigrea populazio jarraitu bat zirela XIX. mendera arte. Tamainaz Siberiar tigrearen eta Bengalako tigrearen erdibidekoak ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak