open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
King of Bongo

***King of Bongo***, Mano Negra taldearen estudioko hirugarren diskoa da. 1991n Virgin France diskoetxeak kaleratua, *Rolling Stone* aldizkariaren frantsesezko edizioak Frantziako 100 rock disko onenen 61. postuan sailkatu zuen.

## Grabaketa eta jaurtiketa 
Ameriketako Estatu Batuetako *showbusiness*aren ulertezintasunaz nekatuta eta kultura ekonomikoki liberal batean bizirauteaz nazkatuta, 1991n Mano Negrak agian nahi gabe, Estatu Batuetan arrakasta izateko azken saiakera egin zuen *King of Bongo* () diskoarekin, kritikariek ulertu ez zuten diskoarekin, taldearen aurreko lanetatik oso urrun zeuden sustraiekin, mendebaldeko kulturarekiko protesta-eduki handiarekin ia %100 ingelesezko abestiekin eta Europan modan zegoen rock astunari askoz ere erritmo estuagoarekin.

Disko honek honako abesti hauek biltzen ditu: "Bring The Fire" (reggae moduko bat hip-hopekin), "King Of The Bongo" (nolabait pertsona bat leku batean baztertu eta beste batean idolatratu daitekeela esaten du), "Letter To The Censors" (mendebaldeko kulturako zentsuraren aurkako protesta), "It 's My Heart" (%100 ska abestia) eta "Welcome In Occident" (ongietorria mendebaldean). Disko honetan "Out Of Time Man" izeneko abestia ere badago, bideoklip ofiziala duena.

## Abestien zerrenda 
## Musikariak 
### Taldekideak 
* Oscar Tramor (Manu Chao) - ahots nagusia eta gitarra
* Tonio Del Borño (Antoine Chao) - tronpeta eta ahotsa
* Santiago "El Águila" Casariego - bateria eta ahotsa
* Garbancito (Philippe Teboul) - perkusioa eta ahotsa
* Roger Cageot (Daniel Jamet) - gitarra eta ahotsa
* Jo (Olivier Dahan) - baxua eta ahotsa
* Helmut Krumar (Thomas Darnal) - teklatua eta ahotsa
* 1. Krøpöl (Pierre Gauthé) - tronboia eta ahotsa

### Gonbidatuak 
* Bruno Gephard – delay, noise gate, midi synch, patch
* Anouk – ahotsa
* Petra Fisher – "casserloe", "marmite fourneaux"
* Christa Fast – "bon esprit", "bonne companie"
* Ingo Krauff – "studio retours"
* Programe – managerra
* El Lagarto – mixing, reverb, compressor
* Jako – "volant", "accordeur", "loi du stage"
* La Couette "Reundüf" – tour manager
* Chinois – "retours"
* Spory – argiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Alan McPherson

**James Alan McPherson** (Savannah, Georgia, 1943ko irailaren 16a – Iowa City, 2016ko uztailaren 27a) estatubatuar saiakeragile eta ipuingilea izan zen.

Morgan Estatu Unibertsitatean eta Harvardeko Zuzenbide Fakultatean ikasi zuen. Fikziozko idazketa ere ikasi zuen. 1969an *The Atlantic Monthly* aldizkarian hasi zen lanean eta bere ipuinak egunkari eta aldizkarietan argitaratzen. Ralph Ellison ezagutu zuen, bere lagun eta aholkulari bihurtu zena, eta McPhersonen bizitzan eta obran eragin handia izan zuena. Idazkera sortzaile eta ingeleseko irakaslea izan zen Kaliforniako Unibertsitatean, Harvardeko Unibertsitatean, Morgan Estatu Unibertsitatean eta Virginiako Unibertsitatean.

1978an Pulitzer Saria Fikzioan jaso zuen *Elbow Room* ipuin bildumari esker. Sari hau irabazi zuen lehen afroamerikarra izan zen.

## Lanak 
**Saiakerak**
* *Railroad: Trains and Train People in American Culture,* Miller Williamsekin argitaratua; (New York: Random House, 1976); 
* *Confronting Racial Difference,* DeWitt Henryrekin argitaratua; Ploughshares Vol. 16, Nos 2 & 3 (Fall 1990); 
* *Fathering Daughters: Reflections by Men,* DeWitt Henryrekin argitaratua; (Boston, MA: Beacon Press, 1998); 
* *Crabcakes: A Memoir* (New York: Simon & Schuster, 1998); 
* *A Region Not Home: Reflections on Exile* (New York: Simon & Schuster, 2000); 
* *On Becoming an American Writer: Essays & Nonfiction*, selected and introduced by Anthony Walton (Boston, MA: Godine, 2023); ISBN 9781567927481

**Ipuin bildumak**
* *Hue and Cry: Stories* (New York: Atlantic Monthly Press, 1969) 
* *Elbow Room: Stories* (New York: Little, Brown & Company, 1977) 

## Kanpo estekak
Bai Yulu

**Bai Yulu** (Weinan, Shaanxi, Txina, 2003ko uztailaren 10a; txineraz: 白雨露) snooker jokalari txinatarra da. 2024ko Emakumezkoen Munduko Snooker Txapelketa irabazi zuen, 20 urterekin. Aurreko urtean ere finalean izan zen, baina Baipat Siripaporn tailandiarraren kontra galdu zuen.

Txina kontinentaleko lehen emakumezkoa izan da World Snooker Tour profesional nagusian parte hartzeko gonbidapena jaso duena, 2024–25 denboraldiaren hasieratik. 21 urtetik beherako emakumeen munduko txapelduna ere izan zen.

2024an, UK Championship lehiaketako sailkapenekoetan hiru partida erreskadan irabazitako emakumezko lehen snooker jokalaria bilakatu zen: Farakh Ajaib, Jamie Jones eta Scott Donaldson gainditu zituen, baina Jack Lisowskiren aurka galdu zuen hurrengoa, azken 32en lehiaketa nagusiaren atarian gelditu zelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Casa Babylon

***Casa Babylon***, Mano Negra taldearen estudioko laugarren eta azken diskoa da. 1994an Virgin France diskoetxeak kaleratu zuen.

## Grabaketa eta jaurtiketa 
Albumean latinoamerikar erritmoen eragina nabaritzen da, kritikarien arabera taldearen diskorik landuena izanik. Disko honetako abesti gehienak gaztelaniaz dira, "Señor Matanza", "Santa Maradona", "Machine Gun", "Love & Hate", "Hamburger Fields" eta "La Vida" abestiek taldeak hainbat musika mota eta kultura ulertzeko duen gaitasuna erakusten dute. Disko hau ez zuten Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan salgai jarri.

Albumak Cargo 92ko abenturen eragina izan zuen. Diskoa Europara itzultzean amaitu zuten, bi urte baino gehiago behar izan zituen grabatzeko, Parisko bost estudioren eta Kolonbia, New York eta Buenos Airesko beste batzuen artean ia hiru urtez lan egin ondoren. Nahasketak Napolin egin zituzten, "Santa Maradona" osatzen duten hirian. 1994an bertan, Mano Negra Frantziako *La Nuit du Foot* izeneko proiektu baten buru izan zen, Estatu Batuetan antolatu zuten munduko futbol koparen ondorioz Frantzian girotzea helburu zuen jaialdi moduko bat.

## Abestien zerrenda 
## Musikariak 
### Taldekideak 
* Oscar Tramor (Manu Chao) - ahots nagusia eta gitarra
* Tonio Del Borño (Antoine Chao) - tronpeta eta ahotsa
* Santiago "El Águila" Casariego - bateria eta ahotsa
* Garbancito (Philippe Teboul) - perkusioa eta ahotsa
* Roger Cageot (Daniel Jamet) - gitarra eta ahotsa
* Jo (Olivier Dahan) - baxua eta ahotsa
* Helmut Krumar (Thomas Darnal) - teklatua eta ahotsa
* 1. Krøpöl (Pierre Gauthé) - tronboia eta ahotsa

### Gonbidatuak 
* Anouk – ahotsa
* Ana – ahotsa
* Rocio – ahotsa
* Djerba – ahotsa
* Abraham – ahotsa
* Jhonder – ahotsa
* Carlos de Nicaragua – ahotsa
* Napo Romero – ahotsa
* Matéo Van Vliet – ahotsa
* Jello Biafra – ahotsa
* Les Moskokids – ahotsa
* Tempo – baxua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
In the Hell of Patchinko

***In the Hell of Patchinko*** Mano Negra taldearen zuzeneko diskoa da. 1991ko azaroaren 2an grabatu zuten Kawasakiko Club Citta musika aretoan "Sound Creaters" estudio mugikor bat erabiliz. Virgin France diskoetxeak 1992ko azaroaren 9an kaleratu zuen.

Disko honetan Mano Negrak bere abesti ospetsuenak jo zituen, baita Chuck Berryren "County Line" eta The Clash edo Stray Cats taldeek abestu duten "I Fought the Law" abestiak ere. Soinu onena jotzen zuten unea zela uste zutelako, grabazioa zuzenean egitea erabaki zuten. Disko hau 1991ko abenduan bere buruaz beste egin zuen Marc Police Les Wampas taldeko gitarrista ohiari eskainita dago.

## Abestien zerrenda 
## Musikariak 
### Taldekideak 
* Manu Chao - ahots nagusia eta gitarra
* Antoine Chao - tronpeta eta ahotsa
* Santiago Casariego - bateria eta ahotsa
* Philippe Teboul - perkusioa eta ahotsa
* Daniel Jamet - gitarra eta ahotsa
* Olivier Dahan - baxua eta ahotsa
* Thomas Darnal - teklatua eta ahotsa
* Pierre Gauthé - tronboia eta ahotsa

### Gonbidatuak 
* Chinois – ahotsa (23. kantua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al Lewis

**Albert Meister** (New York, 1910eko apirilaren 30a - Ibidem, 2006ko otsailaren 3a), artistikoki **Al Lewis** izenarekin ezaguna, aktore estabatuarra izan zen. Bere lan ospetsuena The Munsters telesailean izan zen, aitonaren paperean. Ideologikoki ezkerreko militantea izan zen.

## Biografia 
Al Lewisek hainbat lanbide izan zituen: zirkuko pailazo gisa hasi zen 1920ko amaieran, Haur Psikologiako titulu bat lortu zuen gero, eta, ondoren, klaseak ematen aritu zen eta liburu pare bat idatzi zituen, NBAko hainbat talderentzat saskibaloi-ikuskatzaile gisa lan egin eta entretenimenduaren mundura itzuli aurretik. Broadwayren zenbait lanetan aritu zen, eta gero telebistara salto egin zuen. Geroago, jatetxe baten jabea, hautagai politikoa eta irrati esataria ere izan zen.

The Munsters izan zen bere arrakasta nagusia. Aitona Munster bezala ezaguna izan arren, telesaileko bere pertsonaia Lilyren aita eta Herman Munsterren aitaginarreba zen, beraz, bere benetako abizena Drakula izango zen. Aitona Munsterren rolari zion atxikimendua hain izan zen handia, ezen, telesaila bertan behera utzi ondoren, jatetxe bat ireki baitzuen New Yorkeko Greenwich Village zonalde bohemiarrean, Grampa's izenekoa. New Yorkeko gobernaziorako hautagai izatea Green Partyrekin erabaki zuenean, epaiketa hasi zuen hauteskunde-txarteletan Grandpa Al Lewis bezala agertu ahal izateko. Lewisek eskaria eta hauteskundeak galdu zituen, eta hil zen arte irratsaio politiko bat gidatu zuen.

Sergio Oksmanek zuzendutako *Goodbye America* dokumentalean, laurogei urtetik gorako aktoreak ezkerreko aktibista gisa izandako iragana kontatu zuen. 2006ko otsailaren 3an hil zen, Goldwater Memorial Hospitalean, 95 urte zituela.

## Filmografia
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Al Lewia IMDb webgunean.
* :Biografia bideoa Youtueben.
* :Filmografia.
Arkangel (argipena)

**Arkangel** terminoak adiera bat baino gehiago izan dezake:

* **Arkangel**, teologia kristauko terminoa, euskara batuan **goiaingerua**.
* **Arkangel**, Black Mirror telesaileko atal eta telefilma. 
* **Arkhangelsk**, Errusiako hiria, **Arkangel** izenez ere ezaguna.
* **Arkangel**, metal musikako talde belgikarra.
* **Arkángel**, rock talde venezuelarra.
* **Arcángel**, abeslari estatubatuarra.
Ibares errota

**Ibares errota**, Gipuzkoako Arama udalerrian dagoen errota bat da, Itsasondo udalerriko mugan. Oria ibaiaren bazterrean eta Ibaresko zubiaren aldamenean dago.

## Historia 
Ibares errotaren lehen dokumentua 1495ekoa da. Martin Alvarez de Ysasaga itsasondoarra ageri da errotaren fundatzaile eta lehen jabe bezala. Martxan ipini zutenetik gaur egun arte, hainbat jabe izan ditu, garaian garaiko familia garrantzitsuenen eskuetatik pasa da; Domingo de Zabala y Aramendia, Jose Martin de Zabala Idiakez y Alzolaras, Manuel Jose de Zabala y Acedo, eta Federico Zabala Ortes de Velasco, besteak beste.

Jakina da 1907-1908 urte inguruan errotak sute bat izan zuela. Suntsituta geratu ondoren, Saturnino Irizarrek berriro jarri zuen martxan. 1927tik Irizar familiaren bizilekua da. 

1981az geroztik, hiru harri-pare baino ez daude lanean; aurretik, bost harri-pare zeuden lanean, etenik gabe.

Gaur egun, Gipuzkoan martxan dagoen eta aktiboki arto-irina produzitzen duen errota gutxienetarikoa da.

## Ikus gainera 
* Ibaresko zubia
Asier Barahona

**Asier Barahona Bregón** (Miranda Ebro, Burgos, 1992ko azaroaren 18a) Mirandan jaiotako futbolaria da. Aurrelari lanetan aritzen da normalean.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Thierry Venant

**Thierry Venant** (Linselles, 1960ko abenduaren 28a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Christine Ventrillon

**Marie-Christine Ventrillon** (1949ko martxoaren 11) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Vernet

**Louis Vernet** (Doranges, 1870eko maiatzaren 5a - Choisy-au-Bac, 1946ko martxoaren 19a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alejandra Rodríguez

**Alejandra Marisa Rodríguez**  (Brandsen, La Plata, Argentina, 1963ko azaroaren 27a) argentinar abokatua eta kazetaria da, edertasun lehiaketetan jardun duena. 2024ko apirilean Miss Unibertso Buenos Aires lehiaketa irabazi zuen 60 urterekin. Miss Unibertsoko erreglamentu aldaketak aukera eman dio, gehienezko 28 urteko adina desagertzean.

## Biografia 
Kazetari gisa trebatu zen eta 1984an graduatu zen La Platako Unibertsitateko Kazetaritza Goi Eskolan. Ondoren, Zuzenbidea ikasi zuen. Urte batzuetan Probintziako Legegintzaldiko Diputatuen Ganberako kidea izan zen. Brandseneko Fiskaltzarako Familia Zuzenbidean espezializatu zen. Osasun Ministerioan ere lan egin zuen, eta eskualdeko ospitale batean legezko aholkulari gisa.

Ezkondu eta banandu egin zen, ez du bikoterik. Miss Unibertso Argentina hautagaiak esan zuen genetika onekoa izan dela beti, amarengandik datorkiola, hark ere gazteagoa zirudiela. Elikadurari garrantzia ematen dio Alejandrak. Begetarianoa da eta ez du azukre edo irinik jaten; fruta eta barazkiak ugari. Gutxienez astean hiru aldiz egiten du ariketa fisikoa, meditazioa, eguzkia hartu, itsasoa entzun. 

## Edertasun lehiaketak 
### Miss Unibertso Buenos Aires 
2024ko apirilean Miss Unibertso Buenos Aires lehiaketa irabazi zuen. Edertasun lehiaketa batean bere adineko (60 urte) lehen emakume irabazlea izan zen. Miss Buenos Airesen hautaketak beste datu bereizgarri bat izan zuen: egun horretan, Rodríguezen aurretik, lehiaketako lehen finalista 73 urteko emakumea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *60 urteko Missa*, Maialen Akizuren Iritzi atala. *Berria*, 2024.05.04
Asmat Diasamidze

**Asmat Diasamidze** (1973ko urtarrilaren 30a) arkularia da. Georgia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristine Esebua

**Kristine Esebua** (Khobi Municipality, 1985eko martxoaren 19a) arkularia da. Georgia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yuliya Lobzhenidze

**Yuliya Lobzhenidze** (Lviv, 1977ko abuztuaren 23a) arkularia da. Georgia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florian Floto

**Florian Floto** (Brunswick, 1988ko apirilaren 12a) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael Frankenberg

**Michael Frankenberg** (1978ko urtarrilaren 13a) arkularia da. Alemania ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harnaaz Sandhu

**Harnaaz Kaur Sandhu** (hindiz: हरनाज़ कौर संधू ) (Chandigarh, India, 2000ko martxoaren 3a) indiar aktorea eta modeloa da, edertasun lehiaketetan jardun duena. Miss India 2021 izatean aukera izan zuen Miss Unibertso lehiaketara joateko. Miss Unibertso 2021 erregina izan zen, titulu hori irabazi zuen hirugarren emakume indiarra. 

## Biografia 
Punjabeko *sij* familia batean jaio zen, Gurdaspur barrutian. Aita artekaria zuen, eta ama ginekologoa, bere herrialdeko hilekoaren higienearekin lotutako proiekturako inspirazio izan zena. Neba bat du. 2006an, familiak Ingalaterrara emigratu zuen, eta bi urte geroago itzuli zen Chandigarh-en finkatzeko. Han, Mohaliko Shivalik-en eskola publikora eta Pregradoko neskentzako ikastetxe publikora joan zen.

Administrazio publikoan maistratza egin zuen, eta animalien aldeko aktibista sutsua da. Harnaazek Panjabera hizkuntzan hitz egiten du, baita Hindi eta Ingelesa ere.

### Edertasun-lehiaketak 
Harnaaz nerabea zela hasi zen edertasun lehiaketetan. Miss Chandigarh 2017 eta Miss Max Emerging Star India 2018 irabazi zituen, besteak beste. Aitak ez zuen horren berririk, eta geroago jakin zuen neskak hainbat lehiaketa irabaziak zituena. Azkenean, onartu egin zuen albak lehiaketetan parte hartzea.

Era berean, Miss India 2019 lehiaketa irabazten saiatu zen. Sari horrek Indiako ordezkaria Miss Mundora joateko aukera lortzeko. Beraz, Miss Punjab lehiaketa erregionalean parte hartu eta irabazi egin zuen. Ondoren lehiaketa nazionaleko top 12an kokatzea lortu zuen.

2021ean, Miss Diva 2021erako parte hartu zuen,  bere herrialdeko ordezkaria Miss Unibertso eta Miss Supranazionalerako aukeratzeaz arduratzen zen lehiaketa, eta irabazi egin zuen. Hala, Miss Unibertso 2021ean parte hartu ahal izan zuen, eta hirugarren koroa lortu zuen Indiak.

## Miss Unibertso 2021 
2021eko abenduaren 12an, Miss Unibertso irabazi zuen Indiako hirugarren ordezkaria izan zen. Bere erreginaldian, hilekoaren higieneari buruzko kanpainak sustatzeaz arduratu zen, bai bere jaioterrian, Indian, bai bisitatu ahal izan zituen lekuetan, hala nola Estatu Batuetan, Hegoafrikan, Indonesian, Vietnamen, Filipinetan eta Kolonbian, besteak beste.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
### Musika-bideoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kyren Wilson

**Kyren Wilson** (Kettering, Ingalaterra, 1991ko abenduaren 23a) snooker jokalari profesional ingelesa da. Munduko txapeldun bilakatu zen 2024ko Munduko Snooker Txapelketa irabazita. Hori lortu zuenerako, mila goreneko beste 5 sari irabaziak zituen,450 ehuneko eginak zituen, eta bost bider 147 bat (gehienezko puntuaketa snookerrean) lortuak zituen. 2010ean bilakatu zen profesional.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hebeloma versipelle

***Hebeloma versipelle*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, ez oso haragitsua, hasieran ganbila, gero zabaldua eta titi pixka batekin. Denbora hezearekin likatsua eta marroi-gorrixka kolorearekin, diskoan ilunagoa ertzetan baino, baina ez du *mesophaeum*-ak beste kontraste. Ertzean errezel zuri zetadun iheskor bat eramaten du.

**Orriak:** Eskotatuak, estu, hasieran zurixkak eta gero okre kolorekoak pixka bat koskadun ertzarekin.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, haritsua eta zaila, gaztetan betea eta gero barnehutsa: gortina iheskor baten arrastoak izaten ditu eta azpian beherantz zuzendutako ezkatak. Normalean zurixka, baina ilundu egiten da eta marroi bihurtzen da oinarrian.

**Haragia:** Zurixka kapelan eta marroia oinean, zertxobait iluntxoagoa oinarrian. Usain leunarekin eta zapore akre samarrarekin. Espora-jalkina lehoi-gorrixka kolorekoa.

**Etimologia:** *Hebeloma* terminoa antzinako grekotik dator eta errezel gaztea esan nahi du, perretxiko heldugabeetan bakarrik ikusten delako errezela.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera. Soilguneetan eta konifero basoen bide ertzetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Europa, Errusia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thawan Thamrongnawasawat

**Thawan Thamrongnawasawat** (Thailandiera: ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์; 1901eko azaroaren 21a - 1988ko abenduaren 3a), Thailandiako zortzigarren lehen ministroa izan zen 1946-1947 bitartean. Politikari izan baino lehen, itsas ofiziala izan zen, kontralmirante maila zuena.
Mink Nutcharut

**Nutcharut Wongharuthai** (Thailandia, 1999ko azaroaren 7; ), **Mink Nutcharut** izenez ezagunagoa, snooker jokalari profesionala da. 

Emakumeen Munduko Snooker Txapelketa irabazi zuen 2022an. Emakumezko jokalarien artean, bera da bakarra 147 gehienezko puntuaketa lortu duena, 2019ko martxoan, baina praktika-saio batean izan zen, ez lehiaketa ofizialean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
R'Bonney Gabriel

'''R'Bonney Nola Gabriel''' (San Antonio, Texas, AEB, 1994ko martxoaren 20a) estatubatuar modeloa, moda-diseinatzailea, enpresaburua eta josketa-irakaslea da, edertasun lehiaketetan jardun duena. Ezaguna da Miss Unibertsoren 71. edizioko  irabazlea izateagatik. 2023ko urtarrilaren 14an Miss Unibertso 2022 erregina izan zen, aurrez, Miss Texas AEB 2022 eta Miss AEB 2022.

## Biografia 
R'Bonney Nola Gabriel San Antonion jaio zen, Texasen (AEB), aita Remigio Bonzon «R'Bon» Gabriel filipinarra zuen, eta ama Dana Walkerestatubatuarra. Aita Filipinetako Manila hiriburuan jaio zen. Washington estatura joan zen 25 urte zituela, eta gero psikologian doktoretza lortu zuen Houston Unibertsitatean. Ama Beaumontekoa da.

Gaur egun, modelo gisa eta arropa ekologikoaren diseinatzaile gisa egiten du lan, ''R'Bonney Nola'' arropa-markarekin. Irabazi-asmorik gabeko erakundeko (Magpies and Peacocks) josketa-irakasle ere bada.

## Edertasun-lehiaketak 
### Miss Kemah 2020 
Parte hartu zuen lehen edertasun lehiaketa Miss Kemah 2020 izan zen, non 5 finalista nagusien artean kokatu zen.

### Miss Texas AEB 2021 
Miss Harris County gisa lehiatu zen Miss Texas AEB 2021ean, eta lehen finalista amaitu zuen McAllengo Victoria Hinojosaren atzetik.

### Miss Texas AEB 2022 
Hurrengo urtean, berriz aurkeztu zen, Miss Friendswood bezala, Gabriel Miss Texas AEB 2022an lehiatu zen berriro, eta, azkenean, Victoria Hinojosa aurreko urteko irabazleak koroatu zuen. Hala, AEBko lehen Miss Texas AEB asiar-estatubatuarra bihurtu zen.

### Miss AEB 2022 
Ohiturari jarraituta, aurreko urteko erreginak, Kentuckyko Elle Smith, Miss AEB 2021ek koroatu zuen Miss AEB 2022 Gabriel eta 1962an Macel Wilsonek irabazi zuenetik, filipinar jatorria zuen lehena izan zen.

### Miss Unibertso 2022 
Miss Unibertso 2022ko lehiaketan Estatu Batuak ordezkatu zituen Miss AEB 2022 gisa. Ohi bezala, aurreko urteko  Indiako Harnaaz Sandhu erreginak koroatu zuen Miss Universo 2022, eta AEBko bederatzigarren irabazlea izan zen, irabazle gehien zuen nazioa zela. Texas estatuko titulu hori lortu zuen bigarren emakumea izan zen, Miss Unibertso 1995 Chelsi Smithen ondoren, eta JKN garaiko lehen Miss Unibertso da. Halaber, Miss Unibertso erreginarik nagusiena izan zen— 18tik 28rako urte muga zegoen, 2023ko irailera arte desagertu ez zena — eta lehen filipinar- estatubatuarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hericium coralloides

***Hericium coralloides*** *Hericiaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarri ona, batez ere gaztea denean.

Sinonimoak: *Hericium ramosum*, *Hericium clathroides*, *Hydnum clathroides*, *Hydnum coralloides*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Irregularra, koral itxurako adar desberdinekin, hauskorrak, irregularki banatuta, zuria hasietan eta krema-marfil kolorekoa gero. Oinarriak substratuarekin bat egiten du enbor lodi eta segidan adarkatuta dagoen batekin.

**Haragia:** Zuria gaztetan  gero arre-horixka kolorekoa bihurtzen da.

**Etimologia:** *Hericium* terminoak multzo honetako arantza emankorrei egiten die erreferentzia, eta triku baten antzekoa dela esan nahi du. *Coralloides* epitetoa latinetik dator, korala esan nahi duen “corallium” hitzetik. Koralaren antza duelako.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Hericium erinaceus* delakoarekin nahas daiteke, honek kolore zuria du, baina orratz luzeak, estu eta adargabeak ditu, tamaina berekoak eta erregularki banatuak, esporak ere handiagoak ditu. *Hericium clathroides* ez da hazten koniferoetan, baizik pagoen azpian eta, urkien, haritzen eta makalen motzondoetan. *Creolophus cirrhatus* espezieak, goiko eremuak leunak ditu zintzilik dauden orratzekin.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean. *Sapofritoa* koniferoen egur hiletan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Puerto Rico, Costa Rica, Txile, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Mongolia, Txina, Taiwan, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika, Madagaskar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ayoluengo

**Ayaluengo** Burgosko probintzian dagoen Sargentes de la Lora udalerrian dagoen herrixka da, Páramos eskualdean, Gaztela eta Leongo erkidegoan. 

## Historia 
Oso herri zaharra da. 1141ean bere lurrak Alfontso VII.a Gaztelakoak San Martín de Quintanilla de Escalada monasterioaren eskuetan jarri zituen; gaur egun desagertuta dago.

## Kokapena 
La Lora eskualdean dago, Burgostik 65 bat kilometrora. 700 hektarea inguru ditu eta populatutako nukleoa itsas mailatik 1031 metrotan dago.

## Biztanleria 
2019an, 9 biztanle zituen. 50 ingurura iristen da udako hilabeteetan.

## Ondarea 
* San Mamés eliza: jatorri erromanikoa du. Kanpandorrea 1641ean altxatu zen. 
* La Cabaña trikuharria: La Lorako multzo megalitikoan sartua izan da.
* Armarria duen etxe bat.

## Ingurumena 
Garrantzi handiko pagadiak daude.

## Bertan jaiotakoak 
* Segundo Arce Manjón (Ayoluengo de Lora, 1880 - Tabernas, 1936).

## Petrolio-hobia 
Ayoluengoko petrolio-hobia Espainiako petrolio-instalazio bat izan zen. 1967tik 2017ra egon zen aktibo, eta aldi horretan Espainian jardun zuen petrolio-hobi bakarra izan zen. Ekoizpen-ahalmena, ordea, mugatua izan zen. Gaur egun, barruti zaharra itxita dago, eta Interes Kulturaleko Ondasun gisa katalogatuta dago, multzo etnologiko kategoriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moncho Borrajo

**Moncho Borrajo**, jaiotze izenez **Ramón Borrajo Domarco** (Baños de Molgas, 1949ko abenduaren 24a) espainiar umorista, plazagizon eta antzerkigile bat da. 

1980ko hamarkadatik aurrera TVE1 kateko *Un, dos, tres... responda otra vez* telebista saioan agertzearen ondorioz Espainian ezaguna egin zen.
Gjorge Ivanov

**Gjorge Ivanov** (; Valandovo, 1960ko maiatzaren 2a) iparmazedoniar politikari eta irakaslea da. Ipar Mazedoniako 4. presidentea izan zen 2009tik 2019ra.

1990 arte aktibista izan zen Jugoslaviako Gazteria Komunistaren Ligan, non sistema politikoaren erreformaren, aniztasun politikoaren eta merkatu libreko ekonomiaren alde lan egin zuen. 1988an Mazedoniako Irrati Telebistako editore bihurtu zen. Ondoren, teoria politikoaren eta filosofia politikoaren irakaslea izan zen Skopjeko Unibertsitateko zuzenbide fakultatean. 2008an Skopjeko San Zirilo eta San Metodioko Unibertsitateko irakasle izendatu zuten.

2009an herrialdeko presidente hautatu zuten, eta 2014an berriz hautatu zuten. Bere helburuak Mazedonia Europar Batasunean eta NATOn sartzea, etnia anitzeko gizarte baketsu bat lortzea eta herrialdearen izenaren inguruan Greziarekin dagoen gatazka konpontzea izan ziren.
Fedra Lorente

**Fedra Lorente** (Madril, 1951ko abenduaren 26a) espainiar aktore, abeslari eta umorista bat da.

1970eko hamarkadatik antzezlan ugari antzeztu zituen, 1980ko hamarkadan TVE1 kateko *Un, dos, tres... responda otra vez* telebista lehiaketan *La Bombi* emakume erakargarria eta buruarina antzezteagatik Espainia osoan ezaguna egin zen.
The Botanic Inn

**The Botanic Inn**, hizkera herrikoian **The Bot** deitua, Ipar Irlandako Belfast hiriburuan dagoen taberna ezagun bat da, Queen's Quarter barrutian. Izena Lorategi Botanikoaren aldamenean izateari zor dio.

Viktoriar Aroko arkitektura duen eraikin batean dago.
Lorategi Botanikoa (Belfast)

**Lorategi Botanikoa**, ingelesez **Botanic Gardens**, Ipar Irlandako Belfast hiriburuan dagoen lorategi publiko bat da, Queen's Quarter barrutian. Belfasteko Queen's unibertsitatea hurbil du.

Ulster Museoa sarrera nagusian dago.

1828an Belfasteko Errege Lorategi Botanikoa izenaz sortua izan zen. 110.000 metro karratuko azalera du eta Belfasteko Udalak kudeatzen du.
Tony Tan

**Tony Tan Keng Yam** (; Singapur, 1940ko otsailaren 7a) singapurtar politikaria da. Singapurreko presidentea izan zen 2011tik 2017ra.

Fisikan graduatu zen Singapurreko Unibertsitate Nazionalean eta masterra egin zuen Massachusetts Institute of Technologyn. Matematika aplikatuan ere doktoratu zen Adelaideko Unibertsitatean.

1969tik 1979ra bankaria izan zen politikan sartzea erabaki zuen arte. Herri Ekintzako Alderdiko kide izan zen eta 1979an diputatu hautatu zuten. 1980tik 1981era eta 1985etik 1991ra Hezkuntza ministro izan zen. Gainera, Merkataritza eta Industria ministro izan zen 1980tik 1986ra, eta lehen ministrorde eta Defentsa ministro 1995etik 2005era.

2011n presidente hautatu zuten eta gizarte zibil aktiboagoa sustatzen saiatu zen. Ez zen 2017ko hauteskundeetara aurkeztu, Malaysiako jatorri etnikoko hautagaientzat gordeta baitzegoen.
Arantxa Iraola

**Arantxa Iraola** (Errenteria, Gipuzkoa, 1972) Euskal Herriko kazetari euskalduna da. BERRIA egunkariko gizarte sailean dihardu lanean. Kazetaritza lizentziaduna da Iraola, eta eskarmentu handia du, ehundaka artikuluak idatzi baititu BERRIAn, eta lehenago Euskaldunaon Egunkarian ere bai. 

2018an "Alardeak, ukatutako plazara" liburua agitaratu zuen Maite Asensio Lozanorekin batera. Liburuak aztertzen du 1996ko udan Irunen eta Hondarribian zer gertatu zen. Emakume batzuk alardeetan soldadu gisa parte hartzen saiatu ziren orduan. Hainbat ikuspuntutatik aztertu zuten gaia Iraola eta Asensioren artean: Nola aldatu ziren euren bizitzak? Zergatik sortu zen hain erantzun bortitza? Zein argudio erabili zuten auzitegiek alarde mistoa babesteko? Erakunde publiko eta alderdi politikoen jarrerak. Eta nola konpon daiteke egun alardeen gatazka?

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Berria*
* *Euskaldunon egunkaria*

## Kanpo estekak 
* Arantxa Iraolak berrian idatzitako artikuluak (800 baino gehiago). Berria.eus
* Arantxa Iraolak Euskaldunon Egunkarian idatzitako artikuluak (800 artikulu). Euskaldunon Egunkariaren hemeroteka. Berria.eus
Maria Kristina Austriakoaren monumentua (Amara)

**Maria Kristina Austriakoaren monumentua** Mendeurrenaren plazan dago Donostian, Araba parkearen aldean, eta Maria Kristina Austriakoaren omenez eraiki zen 1918. urtean, Donostian erregina horrek jasotako beste zenbait aipamenen artean bat gehiago. Rafael Pikabea enpresariaren ekimenez eraiki zen, diru-bilketa publikoa eginez (123.569 pezeta batu ziren). 1919ko hispanitatearten egunean, urriaren 12an, inauguratu zen. 

## Deskribapena 
1912-1913 artean Santa Klara uhartean egitea proposatu zen monumentu erraldoiago baten ordez garatu zen proiektu hau, aurrekoa ez baitzuen ontzat eman Udalak, eta Maria Kristinak berak ere ez zuen gogokotzat izan.

Monumentu alegoriko bat da, semizirkularra, Maria Kristinaren estatua bat duelarik zentroan. Alboetan erliebezko bi talde ageri dira, talde batek karitatea sinbolizatzen du, besteak bertutea. Monumentua Leon Barrenetxeak diseinatu zuen, eta estatua José Díaz Buenok, Ondarretan Maria Kristinaren beste estatua bat duen egile berak.

erdian|thumb|400x400px|Aurrealdea, Maria Kristinaren estatuarekin.

erdian|thumb|400x400px|Albo batetik ikusia.

erdian|thumb|400x400px|Atzealdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosa Hernández (artista)

**Rosa Hernández** (Tenerife, Kanariak, 1955) eskultorea eta margolaria da.

## Biografia 
Rosa Hernandez artistak Santa Cruz Tenerifeko Fernando Estévez Lanbide Eskolan egin zituen ikasketak. Laurogeita hamarreko hamarkadatik Kanariar Uharteetan egindako arte berriaren eskultore eta margolari adierazgarria da. Bere lan berritzailea pinturarekin, eskulturarekin eta kontzeptuzko beste adierazpide batzuekin esperimentatzen du, eta hortik kontakizunak eta narrazioak sortzen ditu, ikuslea bere sorkuntzan parte hartzera gonbidatuz, obrarekin elkarrizketa bat eginez. Estilo oso pertsonala da, eta marka bat sortu du uharteen panorama artistikoaren barruan.

## Ibilbidea 
Bere ibilbidea luzea da, eta erakusketa pertsonal ugari egin ditu espazio artistikoetan: CajaCanarias Fundazioaren Arte Aretoan, Tenerifeko Adiskideen Errege Elkarte Ekonomikoan, Madrilgo Kanarietako Etxean, La Granja Erakusketa Aretoan, La Recova Arte Zentroan, Santa Cruz Tenerifeko Arte Ederren Zirkuluan, La Lagunako Ateneoan, "Cabrera Pinto" Kanarietako Institutu Aretoan, Puerto de la Cruzeko San Felipe Gazteluan eta Conca aretoan, Real Sociedad Económica de Amigos del Pais de Tenerife,  besteak beste. 

### Erakusketak 
Bere erakusketa ugarien artean, 

* *Olor de Arpillera* (1992),
* *Natura Canaria* (1996),
* *Hespérides. El interior del jardín* (2001)
* *Figuras femeninas del natural* (2006)
* *Africanas* (2007)
* *Las Otros* (2008)
* *Vision de género* (2008)
* *Ars Feminae* (2016)
* *Estancias* (2018)
* *Nin@s del mundo* (2023)

Bere lanek espazio publikoak hartu dituzte, besteak beste, Estatuko Liburutegi Publikoaren Kultur Etxea, Tenerifeko S/C, Tenerifeko Auditorioa edo Teideko Parke Nazionaleko Telesforo Bravo Bisitarien Zentroa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hezkuntza pribatu

Hezkuntza edo **irakaskuntza pribatua**, hezkuntza publikoa ez bezala (erakunde publikoek zuzentzen dute), ekimen pribatuaren bidez (**eskola pribatu** bat, **ikastetxe pribatu** bat edo unibertsitate pribatu bat) zuzendutako **hezkuntza**-erakunde batean gertatzen den hezkuntza da; edo, bestela, familiak berak ordainduta, mandatari edo institutu partikular bat zuzentzen duena.

Ikastetxe horiek ordaindu egin ohi dira, baina hezkuntza-sistema batzuetan hezkuntza pribatua ere izan daiteke, kasu batzuetan, funts publikoekin osorik edo zati batean diruz lagundua, itunpeko eskolan gertatzen den bezala. Beste kasu batzuetan, baliabide ekonomiko eskasak dituzten ikasle batzuk beka-sistemaren baten bidez eskuratzeko aukera ere badago.

Hezkuntzari lotutako erakunde pribatuen artean erlijio-eskolak nabarmentzen dira, baina hezkuntza-erakunde laiko ugari ere badaude, hezkuntza progresista deritzonari lotutakoak bezalakoak.

## Herrialdeka 
Herrialde batzuetan, gobernuak gutxieneko esku-hartzea izan dezake hezkuntza publikoan, hala nola Txilen edo Erresuma Batuan, non hezkuntza publikoa komunitatearen esku geratzen den( eskola pribatu edo komunitarioen bidez), edo, alderantziz, hezkuntza-sistemaren erabateko kontrola izan dezake, herrialde sozialisten kasuan bezala.

Erresuma Batuko hezkuntzan, ikastetxe pribatuek *public schools* izena hartu izan dute tradizioz, ez ekimen publikokoak edo sektore publikokoak zirelako, baizik eta "publikoak" zirelako jendearentzat irekita zeudelako, ordaindu zezakeen edonorentzat, noble edo plebeio izan arren.

Zenbait herrialdetan, hala nola Alemanian, eliza edo elkarte pribatuek beren printzipioen arabera funtzionaraz ditzakete eskolak, betiere Estatuaren zenbait baldintza betetzen badituzte. Baldintzak betetzen direnean, bereziki eskola programen esparruan, eskolek Estatuaren finantzaketa jaso ahal izango dute. Gero, hezkuntza publikoko sistemaren parte gisa kreditatzeko eta finantzarioki aztertzen dira, nahiz eta erabakiak hartu eskolaren kontratazioari eta politikari buruz (ateoak ez kontratatzea, adibidez), estatua ezin dela egin. Gaur egungo Espainiako Hezkuntza Itunduaren antzeko sistema da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hezkuntza-sistema
* Pribatizazioa

## Kanpo estekak
Patricia Dauder

**Patricia Dauder** (Bartzelona, Katalunia, 1973) Bartzelonan bizi den artista da.

## Erakusketak 
* *Lugares Comprometidos: Topografía y Actualidad*, Fundación ICO, Madril, Espainia
* *Los Tiempos de un Lugar*, CDAN, Centro de Arte y Naturaleza, Huesca, Espainia
* *Horitzontal/Orbital*, Fundació Suñol, Bartzelona
* *Teahupoo*, ProjecteSD Gallery, Barcelona
* *There is No(w) Romanticism*, Galerie Les Filles du Calvaire, Brusela, Belgika
* *Eté 2009*, Galerie Jocelyn Wolff, Paris, Frantzia
* *Patricia Dauder and Dani Gal,* Galerie Kadel Willborn, Kalsruhe, Alemania
* *1979: a monument to radical moments*; La Virreina, Centre de la Imatge, Bartzelona.
* *Maqueta #1, Calendar #4, Finning*; MACBA, Bartzelona.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Patricia Dauderren lana ikusgai egongo da Artiumen irailaren 29ra arte", 2024ko maiatzaren 7ko Berria
Ondarreta Gazte Aterpetxea

**Ondarreta Gazte Aterpetxea**, baita ere **Sirena aterpetxea**, Donostian dagoen ostatua da. Udaletxearen jabegoa da. Ondarreta hondartzatik 200 metrora kokaturik dago. EHU]ko Gipuzkoako campusetik oso hurbil dago (700m. gutxi gorabehera), baita Miramar jauregitik ere; bertan besteak beste, EHUko udako ikastaroak antolatzen dira. Bereziki gazte eta ikasleentzat dago diseinatuta aterpetxea. Erromesak jasotzen ditu urte osoan. Neguan Hotzaren etxe gisa funtzionatzen du baita ere.

Eraikina XX. mendean, 1926tik, Donostiako Posso y Cª enpresaren kortse-lantegi batena zen. Hortik dator "Sirena" edo "La Sirena" izena, lantegiarena alegia.

## Ezaugarriak 
16 logela ditu, 100 pertsonentzat. Agiria duten erromesentzat plazak urte osoan daude. Zerbitzu guztiak. Catering Zerbitzuak.

## Helbidea 
Igeldo pasealekua 25, E-20008. Telefonoa : (+34) 943 310 268. Fax : (+34) 943 214 090. Emaila: ondarreta@donostia.eus.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aterpetxearen ezaugarriak.
Emmanuelle (2024ko filma)

[thumb|250px|[Noémie Merlantek Emmanuelleren papera egin zuen filman.]]

***Emmanuelle*** 2024ko Audrey Diwan frantziar zinema zuzendariaren film erotikoa da, Emmanuelle Arsanen izen bereko eleberrian oinarrituta.

Filma Donostiako 72. Zinemaldia inauguratu zuen, irailaren 20an. Filma Sail Ofizialean eman zuten, eta Urrezko Maskorra lortzeko lehian izan zen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Charles Jacque

**Charles-Émile Jacque** (Paris, 1813ko maiatzaren 23a – *ibidem*, 1894ko maiatzaren 7a) Barbizongo eskolako frantziar margolari eta irarlea izan zen.

Mapak grabatzen ikasi zuen zazpi urtez Frantziako armadan lanean. Parisen kolera izurritetik ihesi, 1849an Jean-François Millet iritsi zen Barbizonera. Artzainak, artaldeak, txerriak, baserriko eszenak... margotu zituen.

XVII. mendeko irarlan teknikak berpiztu eta liburu ugari ilustratu zituen.

## Iruditegia 

Charles Émile Jacque Schafe im Stall.jpg|*Ardíak artegian*
JacquePoultry.jpg|*Oiloak*, c. 1855–60
JacqueSheep.jpg|*Paisaia ardiekin*, c. 1855–94
CEJInterior.jpg|*Barrualdea*, 1852
Charles-Émile Jacque, self-portrait, 1862.jpg|*Autoerretratua*, 1862
ChJacque002.jpg|Irarlana (1848)

## Kanpo estekak
Anna Roig Serra

**Anna Roig Serra** (Alforja, Tarragona, 1962ko maiatzaren 2a) fisikari katalana da, materialen zientzian doktorea Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan eta ikertzailea Bartzelonako Materialen Zientzia Institutuan (ICMAB-CSIC). Medikuntzako aplikazioekin bateragarriak diren nanopartikula metaliko eta erdi-metalikoen garapenean oinarritzen da bere ikerketa. Nanopartikula horiek kontraste-agente gisa jardungo lukete irudian erresonantzia magnetikoaren bidez eta sendagaiak kapsularatzean eta zuzentzean.

Gaur egun, ICMAB-CSICeko ikerketa-irakasle finkatua da, eta Nanopartikula eta nanokonposatuen taldeko buru da (ingelesez nanoparticles & Nanocomposites), kristalografia sailaren barruan.

## Ibilbide profesionala 
1985ean, fisikan lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan, eta, ondoren, Materialen Zientzian espezializatu zen. 1988an, master bat egin zuen Bostongo Ipar-ekialdeko Unibertsitatean, eta, 1998an, Materialen Zientzian doktoratu zen, Bartzelonako Materialen Zientzia Institutuan (ICMAB-CSIC) ikertzen.

Harrezkero, zientzia-erakunde horretan garatu du bere ibilbide akademikoa, eta zuzendariorde izatera iritsi da. Gasak ikertzeko MATGAS erakundeko zuzendariorde ere izan zen, ICMAB-CSICen ondoan. 2005 eta 2008 artean, programako ofizial izendatu zuen Europako Batzordeak Bruselan, Espainiako aditu nazional gisa.

Roig Espainiako nanomedikuntzaren arloko ikertzaile nabarmena da, eta argitalpen ugari ditu. Horrez gain, instrumentazio fisikoaren, kimikoaren, nanoteknologiaren eta osasunaren arloetan 9 patente asmatu ditu.

## Dibulgazioa 
Era berean, nanozientzia eta nanomedikuntza hainbat esparrutan zabaltzeko konpromisoa hartu du Roigek, hala nola, Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatean, Nit Europea de la Recercan, Espainiako nanozientziaren eta nanoteknologiaren jaialdian (*10alamenos9*) eta *Ikertzaile bat zure gelan* ekimenean. Bereziki emakumeak eta neskak zientzian sustatzen eta suspertzen parte hartzen du. Emakume Ikertzaile eta Teknologoen Elkarteko (AMIT-CAT) eta Espainiako Fisikako Errege Elkarteko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *10alamenos9* web orria
Best of Mano Negra

***Best of Mano Negra*** Mano Negra taldearen bilduma-diskoa da. Virgin France diskoetxeak 1998an merkaturatu zuen eta Parlophone Music Francek 2005ean berrargitaratu zuen.

Bilduma honek 1988 eta 1994 arteko bere lan onenak biltzen ditu, estudioko lau albumetako abestiak barne (*Patchanka*, ''Puta's Fever*, *King of Bongo* eta *Casa Babylon*), baita *In the Hell of Patchinko* zuzeneko albuma, *Bande Originale du Livre* EPa eta *King Of Bongo'' singlearen B aldea ere. Taldea ospetsu bilakatu zuen estilo eklektikoa aurkezten du, arabiar, afrikar eta punk estiloak zituena. Abestiak, besteak beste, "Mala Vida", "Rock Island Line", "Peligro" eta "Mad Man's Dead" dira. Taldeak oro har argitaratutako zazpigarren diskoa da eta 1991ko *Amerika Perdida* bilduma baino harrera hobea izan zuen. Portada bere aurreko albumetako karatula guztien collage bat da, nahiz eta 2005eko bertsioak jatorrizkoaz bestelako artea aurkezten duen.

## Abestien zerrenda 
## Musikariak 
### Taldekideak 
* Manu Chao - ahots nagusia eta gitarra
* Antoine Chao - tronpeta eta ahotsa
* Santiago Casariego - bateria eta ahotsa
* Philippe Teboul - perkusioa eta ahotsa
* Daniel Jamet - gitarra eta ahotsa
* Olivier Dahan - baxua eta ahotsa
* Thomas Darnal - teklatua eta ahotsa
* Pierre Gauthé - tronboia eta ahotsa
* Tomás Arroyos -  ingeniaria
* Jacques Clayeux -  txoferra
* Chino -  ingeniaria
* Frank Maaut -  argiak
* Philippe Renaud -  tour-manager

### Gonbidatuak 
* Anouk - ahotsa (abesti guztiak)
* Napo "Chihuahua" Romero - ahotsa
* Jimmy Miller - ahotsa
* Jean-Marc "Guilouli" - baxua
* Alain Wampas -  kontrabaxu eta ahotsa
* Dirty District (Denis, Gilles, Fred, Geo) - ahotsa, gitarra, baxu, sintetizadorea
* Les Casse-Piers (Lolo, Daniel, Phillippe, Jo, Tomás) - ahotsa, gitarra, baxu, bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Cruz gaztelua (Oleiros)

**Santa Cruz gaztelua**, Espainiako Coruña probintziako Oleiros udalerriaren kostaldean dagoen gaztelu bat da, Galizia erkidegoan. Santa Cruz uhartean dago.

Eraikuntza lanak 1593 edo 1594ean, Diego das Mariñas, Galiziako kapitain jeneralaren aginduz hasi ziren, Pedro Rodríguez Muñiz ingeniaria militarraren planoei jarraituz.
Mano Negra Illegal

***Mano Negra Illegal*** Mano Negra taldearen bilduma-diskoa da. Big Mama Records diskoetxeak 2001ean merkaturatu zuen.

Albumean Ska-P, Freedom For King Kong, Big Mama, GrimSkunk edo Fermin Muguruza bezalako abeslari eta taldeek hartu zuten parte, beste askoren artean.

## Abestien zerrenda 
## Kredituak 
*Dimitri Simon - Diseinua
*Michel Gueiss - Masterizazioa
*Cécile Langlois, Stéphane Marchand - Ekoizpena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'Essentiel (Mano Negra)

'''''L'Essentiel '''* Mano Negra taldearen bilduma-diskoa da. Virgin France diskoetxeak 2004ko maiatzaren 28an merkaturatu zuen.

Album hau aurreko *Best of Mano Negra'' bildumaren bertsio laburtutzat hartzen dute, besterik gabe, eta taldearen errepertorio zabalaren ordez, singleetan zentratzen da. Hala eta guztiz ere, aurreko bilduman agertzen ez diren abesti batzuk ditu, "Madame Oscar", "Amerika Perdida" eta "La Ventura", besteak beste.

## Abestien zerrenda 
## Musikariak 
* Manu Chao - ahots nagusia eta gitarra
* Antoine Chao - tronpeta eta ahotsa
* Santiago Casariego - bateria eta ahotsa
* Philippe Teboul - perkusioa eta ahotsa
* Daniel Jamet - gitarra eta ahotsa
* Olivier Dahan - baxua eta ahotsa
* Thomas Darnal - teklatua eta ahotsa
* Pierre Gauthé - tronboia eta ahotsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izaskun Andonegi

**Izaskun Andonegi Goikoetxea** (Donostia, 1967-) zainketa aringarrietako erizaina da, eta doluaren kudeaketan aditua da. 

IPIR formakuntza jaso zuen Bartzelonan.

## Indian
Indian egindako lau urteko egonaldi batean hartu zuen erabakia erizaintza ikasteko eta zainketan aringarrietan berezitzeko. Zaintza horietan masterra du Kataluniako Onkologia Institutuan eskuratua.

## Bidegin
Bidegin elkartearen, Gipuzkoako dolu eta laguntzarako zerbitzuaren, sortzaile nagusia da, eta esperientzia luzea du pertsonei heriotza eta dolu prozesuetan laguntzen. 

2022an erakunde horrek Donostiako Herritar Merezimenduaren domina jaso zuen egindako lanagatik.

## Errukiaren lanketa
Kaliforniako Stanford Unibertsitatearen barruan, Errukiaren Institutuan irakaslea da Compassion Cultivation Training (CCT) formakuntzan, Errukia Lantzeko Entrenamenduan.

Halaber, "compassionate communities" izeneko mugimenduan parte hartzen du Bidegin-ekin,  Euskadiko Komunitate Errukitsuen Sarearen barruan (RECC/EKES). Donostiarekin batera, Orio, Zarautz, Tolosa, Irun-Hondarribia, Elgoibar, Gasteiz, Getxo, Santurtzi eta Sopela dira gaur egun sare horren kideak.

## Dokumentaletan protagonista
Azken urteotan parte hartu du ikus-entzunezko hainbat lanetan, besteak beste Arteman Komunikazioak ekoiztutako "Aulki hutsak" (Iñaki Peña, 2013), "Mendian hil. Hirian hil" (Iñaki Peña, 2020) eta "Arantzazu. 26 zm, 5 mende, herri 1" (Pello Sarasua, 2023) dokumentaletan.

## Ikus, gainera
* Zainketa aringarriak eta zinema

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Bidegin elkartearen webgunea.
Mala Vida

***Mala Vida*** Mano Negra paristar rock taldearen bigarren singlea da, 1988ko *Patchanka* estreinako diskoan agertu zena. Manu Chao abeslari nagusiak idatzia, 1984an jada demo zinta batean ere agertu zen, Mano Negraren aurrekaria zen Hot Pants taldekoa. "Mala Vida" taldearen lehen kantu arrakastatsua izan zen, eta taldearen zuzeneko ikuskizunetan derrigorrezko bihurtu zen. Abestia Manu Chaok ere interpretatu zuen bakarlari gisa: 2002ko *Radio Bemba Sound System* diskorako zuzeneko emanaldi bat grabatu zen. Boucherie Productionsek, *Patchanka* albuma argitaratu zuenak, abestirako bideoklip bat finantzatu zuen, Frantziako irrati nazionaletan eta telebista kateetan aireratu zutena. Mano Negrak "Mala Vida" atera zuenean lortu zuen arrakastak Virgin France diskoetxearekin kontratu bat lortu zion.

## *Cover*rak
*Yuri Buenaventura, 2001ean *Mano Negra Illegal* bildumarako
*Café Tacuba, 2005ean *Un Viaje* bere zuzeneko albumerako
*Gogol Bordello, 2005ean *East Infection* EPrako
*Nouvelle Vague, Olivia Ruiz abeslaria izanda, 2010ean *Couleurs Sur Paris* albumerako
*Элизиум (Elisium), 2014an *Cover Day* albumerako
*Janez Detd. belgikar pop-punk taldea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sidi 'h' Bibi

'''''Sidi 'h' Bibi'''* () Salim Halali aljeriar abeslariaren kanta da. 1976an *Les nuits du Maghreb* diskorako sortua, herrikoi bilakatu zen. Mano Negra paristar taldeak nazioartean ospetsu bilakatu zuen: *Puta's Fever* bere bigarren albumean atera zuen, Philippe Teboul perkusio-jotzaileak arabieraz kantatua. Atera zutenean, kantua ez zen irratian agertzen arabieraz kantatzen delako eta Golkoko gerra martxan zegoelako.

Lehakat Sfatayimek Israelen ere argitaratu zuen, "ללה ימללי – חביבי דיאלי Lalla Yemlally Chabibi Dialli" izenarekin, eta urtero Mimouna ospatzeko erabiltzen dute.

1990ean Renaud kantariak *Diversion de Virgin* bilduman argitaratu zuen. 1995ean *Les Introuvables* bilduman ere sartu zuen.

2001ean Flor del Fango taldeak kantatu zuen, *Mano Negra Illegal'' Mano Negraren omenezko diskoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amerika Perdida

***Amerika Perdida*** Mano Negra taldearen bilduma-diskoa da. Virgin France diskoetxeak 1991n merkaturatu zuen eta bere aurreko hiru lanetako (*Patchanka*, ''Puta's Fever* eta *King of Bongo*) kantuak biltzen ditu, baita konposizio berri bat ere ("Amerika Perdida").

## Jaurtiketa eta harrera 
Aurreko albumaren eta hurrengoaren artean, Mano Negrak aurreko hiru ekoizpenen bilduma bat atera zuen, Amerika Perdida izenekoa. Era berean, merkatu anglosaxoian sartzen saiatu zen, eta zeregin hori oso zaila izan zitzaion, batez ere, bere kabuz maneiatzen zen talde independentea zelako. Manu Chaok esan zuen "Estatu Batuetan ez dute ulertzen managerrik gabe maneiatzen den talde bat, haientzat oso zaila da". Egoera honengatik eta beste batzuengatik, hesi kulturala kasu, Mano Negra ezin izan da inoiz finkatu ez Estatu Batuetan ez Britainia Handian. Ezusteko horiek gorabehera, Mano Negrak gauza garrantzitsuak egin zituen Estatu Batuetan, adibidez, Iggy Popekin batera egin zuen estatubatuar bira, jaialdi alternatiboetan parte hartu zuen eta energiaz beteriko kontzertuak egin zituen estatubatuar areto garrantzitsuetan, eta Londresen *sold-out*-ak ere lortu zituen. Datu aipagarri gisa, *No Doubt'' taldeak Mano Negra taldearen kontzertu bat ireki zuen hasieran, Los Angelesko Roxy aretoan.

## Abestien zerrenda 
## Musikariak 
### Taldekideak 
* Manu Chao - ahots nagusia eta gitarra
* Antoine Chao - tronpeta eta ahotsa
* Santiago Casariego - bateria eta ahotsa
* Philippe Teboul - perkusioa eta ahotsa
* Daniel Jamet - gitarra eta ahotsa
* Olivier Dahan - baxua eta ahotsa
* Thomas Darnal - teklatua eta ahotsa
* Pierre Gauthé - tronboia eta ahotsa

### Gonbidatuak 
* Anouk - ahotsa (abesti guztiak)
* Jean-Marc - baxua (1, 2, 6, 11, 16)
* Mamack Vachter - saxofoi eta ahotsa (1, 2, 6, 11, 16)
* Dirty District (Denis, Gilles, Fred, Geo) - ahotsa, gitarra, baxu, sintetizadorea (1, 2, 6, 11, 16)
* Les Casse-Piers (Lolo, Daniel, Phillippe, Jo, Tomás) - ahotsa, gitarra, baxu, bateria (1, 2, 6, 11, 16)
* Alain Wampas - kontrabaxu eta ahotsa (1-2, 4-12, 14-16)
* Napo Romero - ahotsa (4-5, 7-10, 12, 14-15)
* Zofia - ahotsa (4-5, 7-10, 12, 14-15)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak