Margarete Schütte-Lihotzky

thumb|387x387px|Frankfurteko sukaldea
thumb|275x275px|Werkbund Siedlung Vienan
**Margarete Schütte-Lihotzky** (Viena, Austria, 1897ko urtarrilaren 23a - Ibidem, 2000ko urtarrilaren 18a) lehenengo emakumezko austriar arkitektoa izan zen. Nazioartean ezaguna da 1927an Frankfurteko sukaldea deiturikoaren proiektuagatik.

## Ibilbidea 
Schütte-Lihotzky 1918an graduatu zen eta 1921etik Vienako Etxebizitza Idazkaritzan lan egin zuen, Adolf Loos arkitektoa buru zuela, etxebizitzak eta etxeko ekipamenduak proiektatuz. Biek partekatzen zuten arrazionalizazioaren ikuspegi politikoa eta estrategia ekonomizatzaileekiko interesa, hala nola etxebizitzen espazioak murriztea osagaien murrizketa funtzionaletik abiatuta.

Hasieratik, Schütte-Lihotzkyk ahalegin handia egin zuen etxeko lanen espazioak hobetzen, bai teoriaren, politikaren eta bai proiektuaren ikuspegitik. Kontzeptu horiek emakumeak esklabo bihurtzen zituztela uste baitzuen.

1925ean Ernst Mayk Frankfurten lan egiteko deitu zuen, etxeko antolaketa arrazionalizatzeko bere ideia eta esperientzia propioak etxebizitza herrikoien programan sar zitzan. Lehen proiektuak 1926an hasi ziren eraikitzen, eta “Frankfurteko sukaldea” izenez ezagutzen dena instalatu zuten. Schütte-Lihotzkyk lehendik garatuta zituen ezagutza guztiak aplikatu zituen etxeko antolakuntzan lana aurrezteko. Sukaldeak etxebizitza modernoa eraldatu zuen, eguneroko lanaren eraginkortasunean oinarrituta pentsatua zegoen, erraz garbitzen ziren gainazal metaliko eta azulejatuekin, atalen arteko erlazio modularrarekin eta aurrerapen teknologikoekin. Sukaldea sistema modular bat zen, historian lehena, kostuak merkatzeko serieko fabrikazio-elementuen sistemekin, eta aukera ematen zuen haren osaera eta neurria aldatzeko; gainera, sukaldea jartzen zen etxebizitza motaren araberakoa.

Frankfurteko proiektu berritzaileetan oso garrantzitsuak izan ziren Schütte-Lihotzkyk egindako ekarpenak bizi-esperientzia desberdinetatik eratorritako beharrei buruzkoak, hala nola emakume bakarrak edo bikote gazteak. Horrela, programa espezifikoak zituzten etxebizitzen alde egin zuen, horrek talde homogeneotan banatzea esan nahi ez bazuen ere. Bera eta bere senarra, Wilhelm Schütte arkitektoa, 1927an ezkonduak, Siedlung Praunheimeko bikote gazteentzako apartamentu berrietako batean bizi izan ziren.

Margarete Schütte-Lihotzky eta Ernst May izan ziren eraikin berrien printzipioak gehien zabaldu zituztenak. May-k sortutako *Das Neue Frankfurt* aldizkarian eta nazioarteko aldizkarietan eta hitzaldietan Schütte-Lihotzky-k argudiatzen zuen: Frankfurtenpertsonen diru-sarrerek zehazten zituzten proiektuak, eta ez ideal formalek; arrazionalizazioa eta serieko fabrikazioa beharrezkoak dira alokairu baxuagoak lortzeko; etxeko antolaketa arrazionalizatzeak seme-alaben heziketarako, kulturarako, aisialdirako eta kirolerako denbora gehiago izateko balio du bereziki; gutxieneko etxebizitzak eraikitzeko, familia bakoitzeko gutxieneko azalera-beharra zehaztu behar da; eta ezinbestekoak dira etxeko zerbitzu zentralizatuak. Schütte-Lihotzkyk uste osoa zuen arrazionalizazioaren bidez eta etxeko lanetan erabilitako denbora aurreztuz emakumea askatuko zela. Nahiz eta gaur egun kritikatu genezakeen ez zuela planteatu etxeko lanen arduradun bakar gisa emakumearen rola haustea, bere planteamenduak oso aurrerakoiak izan ziren, eta arkitekturatik, kualitatiboki zein kuantitatiboki, emakumeen bizi-kalitatea hobetzeko egin den aurrerapen esanguratsuenetako bat sortu zuen. Beste arkitekto batzuek xx. mendearen hasieran sukaldeen diseinuari buruzko hausnarketa egin zuten: Jane Drew, Charlotte Perriand eta Aino Aalto.

1930eko urrian Margaretek eta Wilheimek Frankfurt utzi zuten Ernst May eta beste 17 arkitektoekin batera, Sobietar Batasuneko hiri eta etxebizitza-multzo berrietan lanean jarraitzeko. Schütte-Lihotzky haurrentzako eraikinen proiektuen arduraduna izan zen. Moskutik hainbat bidaia egin zituzten Sobietar Batasunean zehar, 1934an Txina eta Japoniara zabaldu ziren, bertan Bruno Taut eta bere emazte erbesteratuekin bat egin zuten. Txinan, hainbat hitzaldi eman zituzten eta Schütte-Lihotzkyk, gobernuaren aginduz, haurreskoletarako irizpide zuzentzaileak idatzi zituen.

1937aren hasieran Schütte-Lihotzky bikoteak Sobietar Batasuna utzi zuen eta 1938ko abuztuan Turkiara joan ziren behin betiko, Istanbuleko Arte Ederren Akademian lan egiteko, eta hezkuntza ministerioarentzako eskolak proiektatzeko, Bruno Tauten bitartekaritzaz. Bertan, Margarete Schütte-Lihotzky austriar erresistentziara batu zen; eta, ondorioz, 1940an ezkutuan sartu zen Austrian, poliziak harrapatu eta heriotza-zigorra ezarri zioten arren 15 urteko kartzela-zigorrarengatik aldatu zioten. 1945ean Viena askatu arte preso egon zen. 1985ean liburu bat argitaratu zuen, *Erinnerungen aus den Widestand, 1938-1945* gerra garaian izandako esperientzia jasotzen duena, erresistentzian eta kartzelan bizitakoak azalduz.

1947ko otsailean, senar-emazteak Vienara itzuli ziren, eta han jardun zuten lanean, bai proiektu bateratuetan, bai banakakoetan; 1951n banandu ziren. 1946tik eta 2000. urtean hil zen arte, Margarete Schütte-Lihotzky, oso aktibo egon zen lanbidean, bereziki etxebizitza eta haurreskolen proiektuak egiten; hitzaldiak ematen; gerra osteko lehen bi CIAMetan parte hartzen. Hala ere, sozialismoarekin zuen konpromisoarengatik, ez zituen bere esperientziaren eta ospearen neurriko enkarguak jaso.

Margarete Schütte-Lihotzkyk, bere ibilbidearen hasieratik, gizartearekiko eta arkitekturan aritzen diren pertsonen erantzukizunarekiko jarrera konprometitua izan zuen, eta jarrera horrek haren bizitza profesionala eta pertsonala markatuko zituen. 

## Jarduera politikoa eta aktibismoa 
Lina Loosekin batera Austriako Emakume Demokratikoen Batasuna sortu zuen, 1948an bertako presidente izendatu zutelarik, eta 1969tik ohorezko presidente. Emakume Demokratikoen Nazioarteko Federazioaren lehen Kongresuan honako hauek eskatu zituen: seme-alaben gaixotasunek iraun bitartean soldata mantentzea emakume langileentzat; ezkontza-eskubidean  aldaketak egitea (Austrian 1976 an aldatua, berak eskatzen zuen zentzuan); seme-alaben ikasketa eta lanaren aukeraketan parte hartzeko eskubidea izatea; ezkontzan zehar eskuratutako ondasunak komunak izatea; emakume langileentzat hilean egun bat etxeko eginkizunetarako, eta, besteak beste, etxekoandre lanbidea aitortzea.

## Aintzatespenak 
Ia bere bizitzaren amaieran aitorpen ugari jaso zituen, hala nola, 1978an Austriaren askapenagatiko merezimenduarena; 1980an Vienako arkitektura saria; 1987an Vienako Politeknikoaren Prechtl domina eta 1997an Austriaren urrezko Ohorezko Gurutzea, herrialdeko errekonozimendu gorena.

Bere omenez Margarete Schütte-Lihotzky – Hof izendatu zuten Frauen WerksStadt-en lehen esperientzia Vienan, Eva Kailek 1993an sustatua, eta bera izan zen lehiaketako epaimahaikide. Proiektu hori, hain zuzen ere, berak ulertzen zituen premisa berberetan oinarritzen da, alegia, nola arkitekturatik, etxebizitza-programa batetik, erraztu zitekeen emakumeak aukera berdintasunean sartzea mundu publikoan. Master Plana Franziska Ullmannek irabazi eta egin zuen, eraikinak berak, Elsa Prochazkak, Gisela Prodekak eta Liselotte Perettik proiektatu zituzten.

## Ikus 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak