Goi-mendi

[thumb|Goi-mendia: [Fitz Roy mendia, Argentina eta Txile arteko mugan (2011ko urtarrileko udan).]]
**Goi-mendia** lur-eremu menditsua da, nahiko altua, baina altitude zehaztugabea, eta baldintza geografiko bereziak ditu elurrari, izotzari, klimari, erradiazio ultramoreari, tenperaturari, oxigenoari eta abarri dagokienez. Izan ere, gizakien osasunerako arriskuak daude, hala nola garaiera gaitza. Terminoa mendizaletasunarekin lotzen da.

Bertan tenperaturak oso hotzak dira eta prezipitazioak ugariak, ia beti elur-itxurakoak neguan. Goi-mendiko kirol-jarduerari dagokionez, eskatzen diren teknikak, gaitasunak eta jarduerak leku menditsu hauetakoak dira: lur harritsuak, hareatsuak, elurtuak edo izotza dutenak, eta baldintza atmosferiko bereziak, hala nola airearen dentsitate baxua, tenperatura eta presio atmosferikoa. Horiek guztiak jaitsi egiten dira altuerarekin (altitudea). Horregatik guztiagatik, eta hedaduraz, "goi-mendia" terminoa erabili ohi da mendiak deskribatutako ezaugarriekin igotzeko jarduera eta horren jaitsiera deskribatzeko. Goi-mendia terminoa aplikatzeko, latitudearen beste faktore batzuen artean, terminoa ez da zorrotza. Espainian, adibidez, hegoaldean 2500 metrotik gora hartzen da goi menditzat, eta iparraldean, berriz, 2.000 metrotik gora. Mexikon, erdialdeko goi-ordokia gutxi gorabehera 19 ° N-ko latitudean dagoelarik, eta onartzen da goi-mendia 4000 metrotik gorakoa dela. Bertan, elurra eta izotza dira bereizgarri, eta ez dago landaredi edo landaredi oso espezifikorik, hala nola goi-mendiko *zacate*a (larrea). Klima freskoagoak dituzten herrialdeetan, goi-mendiko gutxieneko kota dezente baxuagoa da.

Andeetako Patagonian, goi-mendiko eremua bere altuera gutxituz doa. Patagoniako iparraldean (Bariloche inguruan), landarediaren muga 1.700 metro inguruan dago (gutxi gorabehera), eta Suaren Lurraldean (56 °H latitudean) muga hori 650 metro inguruan dago.

## Klima 
Zuhaitz-mugatik aurrera, baldintza klimatikoak are gogorragoak dira, eguzki-erradiazioa handiagoa delako eta airean hezetasun-maila oso baxua dagoelako.

Tenperaturak muturrekoak dira eta haize eta euri gogorrak izaten dira, neguan elurra eta izotza bezalako prezipitazioak, eta tenperatura 0 °C azpitik hamar bat gradutara ere jaisten da. Baldintza horien ondorioz, sastraka motako landarea ezarri da eremu horretan.

## Flora eta fauna 
Goi-mendian dagoen florak kuxin-itxura du, sustrai luzeak ditu, eta hosto txiki eta iletsuak. Horri esker, ingurune kaltegarri horretan bizi dira; adibidez, *aeonium appendiculatum*, oso ondo eusten baitie goi-mendiko tenperatura- eta haize-aldaketei.

Inguru horretako floran bi lekadun nagusitzen dira ugaritasunagatik: otabera zuri, udaberrian mendia usainez betetzen duena, eta *adenocarpus viscosus*a gailurrean. Badira beste endemismo batzuk ere, udaberriko hilabeteetan Tenerifeko eta La Palmako gailurrak loratzen dituztenak. Azken endemismo horien artean, Teideko biola (*viola cheiranthifolia*) nabarmentzen da. Lore arraro eta ederra da, apar-harrian ere hazten dena, 3500 metro baino gehiagorainoko altueran.

Goi-mendiko fauna faktore klimatologikoek baldintzatzen dute. Ornogabeen presentzia esanguratsua da, endemismo ugari baitituzte, eta horietan ugariak dira kakalardoak, euliak, zimitzak, tximeletak eta abar. Aitzitik, ornodunak ez dira ugari, eta, batez ere, narrastiek, hegazti habiagile gutxi batzuek eta saguzar, ahuntz eta sai batzuek irudikatzen dituzte, eta negu hotz eta luzeak izaten dituzte, tenperatura negatiboekin, eta udara freskoak eta laburrak. 10,5ºC-ko oszilazio termikoa du. Prezipitazioak oso urriak dira, euria udaberrian eta udan, eta elurra neguan eta udazkenean eremu epeletan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak