open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Argaña

**Argaña**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Monterrian hasten den kateak Ekiako malkar ikusgarrian amaitzen da, Gorza herriaren gainean.
Ez dira oso paraje ezagunak, eta susmoa dut mendizale gehienek interes gutxi eman dietela mendi hauei.

Gain gehienak pinudiak hartuta, gasbideak zeharkatuta edo sasiek erabat eragotzita baitaude.
Hala ere, Argaina izan daiteke bazter hauetako mendirik interesgarriena: harrizko gailurra du, paisaia apur bat ikusiko dugu bertatik eta arazo handirik gabe iritsiko gara gailurrera.
Ez da gutxi.
Hori bai, kontuz ibili Ekia bezalako infernuetan sartu aurretik: ibilbide segururik ezean larrutzea segurua duzue!

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Argaña, *http://www.euskal-herria.org/*.
Lupuzuri

**Lupuzuri**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Mendixuriko harrizko piramideak alde batetik eta Adi erraldoiak bestetik itzala egiten diete inguruko gainei: belarrez estalitako bizkar borobilak dira, elkarren antzekoak denak, zozoegiak zenbait mendizaleren ustez.
Baina Sorogain eta Mendixuriren artean hainbat eta hainbat mendi interesgarri aurkituko ditugu, paisaia ezin zabalagoak eskaintzen dituztenak, eta adi ibiliz gero, hainbat monumentu megalitikoren altxorra eskura jarriko digutenak: Mendiaundi, Txasperro, Lanotegi, Lupuzuri...
haietan barrena paseatzeak gozagarri hutsa da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Lupuzuri, *http://www.euskal-herria.org/*.
Axarimendia

**Axarimendia**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Nafarroako mendi-multzorik zabalenetakoa izanik ere, Zarikietak ez ditu mendizale askorik erakartzen.

Herri eta hiri nagusietatik urrun, erliebe ikusgarririk ez, eta Itoizko urtegia egin zenez geroztik irispideak murriztu eta zailduta, mendi hauek bisita askorik ez.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Axarimendia, *http://www.euskal-herria.org/*.
Izmendia

**Izmendia** edo **Aizmendia**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Andiako goi-lautadaren hegoaldean urak hainbat sakan urratu ditu, haien artean mendi katetxo edo adar laburrak utziz.

Garindon hasi eta Soroluzetan barrena egiten duena Izmendia gainean amaitzen da.
Urrundik ikusita, mendixka honek ez dirudi oso interesgarria: baso trinko batek erabat estalita, masokismo hutsa ematen du han sartzeak.

Baina mendizaletasunak ematen dituen ustekabe horietakoren bat emanen digu Izmendiak: gailurrerainoko bide egokia izateaz gain, punturik altuena atzean utzita aurkituko dugun talaiatik paisaia paregabea miretsiko dugu.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera 
* Izmendia, *http://www.euskal-herria.org/*.
Zaldinaga

**Zaldinaga**Nafarroa Garaiko erdi-ekialdeko mendia da, Zangozako merindadean dagoena, Eslaba, Uxue eta Galipentzu artean. 806 metroko garaiera dauka.

## Geografia 
Txutxu mendiak adar bat luzatzen du ekialderantz, Galipentzu herri ederraren gain-gainean amaitzen dena. Zaldinaga da mendilerro horren gailurra. 

Gorabehera handirik gabea eta sasiak harturik dirudien arren, mendi interesarriak dira hauek, eta Tafallako Trinkete mendi taldekoek ere hala ikusi zuten, beren "zortzi ehunekoen" arteak jarri baitzuten Beragu mendia, baita buzoia jarri ere. Ustekabe handia hartzen da mendi hauekin, eolikoen triskantzatik oraingoz salbatu diren bakarretakoak izanik gainera.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Añezkarko harria

**Añezkarko harria** edo **Ezkidi**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da.
 
Adin batekoek oraindik gogoan izanen dute Iruñea eta Donostia arteko errepidea itsusten zuen Osborneko zezen erraldoia.

Baina ba al zen halakorik Nafarroan? Bada, bai eta Añezkarko harriaren gailurrean zegoen.
Egun, zorionez, traste beltz hura desagertu egin da, baina ez egiturari eusten zioten porlanezko oinarriak.

Horiez gain, goiz bateko txangoa alaituko digun Iruñerria osoko ikuspegi zabala ere aurkituko dugu gailurrean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Añezkarko harria, *http://www.euskal-herria.org/*.
Itxesorde

**Itxesorde**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Malkarrak ilargi erdi baten moduan ixten dira Munian herriaren inguruan: Etxauriko haitzetik hasi eta Soroluzeta-Izmendiako harritzetaraino, harria malkar nahasietan desegiten da, denbora eta higaduraren indar isilaren erakusgarri.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera 
* Itxesorde, *http://www.euskal-herria.org/*.
Zanabe

**Zanabe**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da.

Dulanzko goi-ordoki nagusitik ekialderantz, mendi-adar bat luzatzen da hegoalderantz, Lizarreta sakana mugatuz.

Hegoaldera egin ahala, Irantzu errekak zulaturiko sakan hau zabaldu eta monasterio ospetsuraino iristen da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Zanabe, *http://www.euskal-herria.org/*.
Txarribizkar

**Txarribizkar**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Erraldoiaren itzalpeko ipotxa dugu Txarribizkar, eta gertatzen ohi denez, arreta eskasa jasotzen du mendi honek mendizaleen aldetik.

Hala ere, Itzagaondoa eta Untzitiko bazter berriak ezagutzeko aukera emanen digu, baita historiaurreko herrixka baten aztarnak bisitatzeko ere, Iruagako gotorleku zaharra Txarribizkarko ipar-mendebaldeko adarrean bai omen zegoen kokaturik.
Egun antzinako harresiaren itzala besterik ez dugu sumatuko, baina irudimenak beteko ditu errealitatearen hutsak.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Txarribizkar, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aldaun

**Aldaun**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Ezkabarte eta Txulapain ibarren artean, zonalde menditsu bat hedatzen da, baso trinkoz estalitako bizkar piku eta batzuetan deserosoak.

Mendurro ezagunagoaren iparraldean, Aldaun mendia altxatzen da, Erateko lepoak bereizita.

Bizkar luze eta harritsua dugu Aldaun, pinuz, ezpelez eta haritzen familiako beste hainbat zuhaitzez estalita. Kontuz ibili beharko dugu bidexka urriak ez galtzeko, bestela geure buruak (eta hankak) nahiko kinka deserosoetan jarriko baititugu.

Gailurrean ez duzu sari handirik topatuko...beste gain bat zapaltzeko plazeraz gain.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Aldaun, *http://www.euskal-herria.org/*.
Astabizker

**Astabizker**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Okororen iparraldean, Eugi-Irurita errepidearen paraleloan, kate luze bat hedatzen da iparretik hegoaldera.
Gainak Irurita gainean hasten dira Irazabal mendiarekin (610m).
Kateak gora egiten du, eta Trepako Kaskoan harrotu.
Trepako lepoa igarota, mendia zorroztu eta malkartu egiten da, pagadiaren itzalpean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Astabizker, *http://www.euskal-herria.org/*.
Tartazupe

**Tartazupe**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Mendurro eta Arranomendi lerroaren segidan, Usi herrixka dagoen lepoak bereizita, Tartazupe mendi ezezaguna aurkituko dugu.

Mendialde honetako gainak jite berdetsukoak dira: malkartsuak eta pinudi eta landaretza trinkoz josirik, mendizaleek bazter utzita eta soilik ehiztari eta mendi-bildumazale gutxi batzuek ibilita, nahiz eta Iruñetik oso gertu egon.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Tartazupe, *http://www.euskal-herria.org/*.
Suprincio

**Suprincio**, **Saprizio**, **San Ponzio**, **Artxuloko haitza**, **Artxulo** edo **Patxarandi**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Izenari dagokionez, Belaskoren hiztegian irakurtzen dugu San Ponzioren omenez eraikitako ermita zahar batetik datorrela.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Saprizio, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aramaia

**Aramaia**, **Anzi**, **Aintzi**, **Estalki** edo **Zubel** Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Larrogaingo malkarretan hasi eta Uritz herriaren gainean amaitzen den gandor zorrotzak gure atentzioa erakartzen du, bai Artziko errepidean gora goazela, bai inguruko mendietako baten gailurrean gaudelarik.

Urrundik iritsiezina ematen badu ere, Urdirozko bideak nahiko modu erosoan utziko gaitu gailurretik hurbil.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Aramaia, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aintzingurutze

**Aintzingurutze** edo **Agotaburu**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da.
 
Intsusa eta Otedegi mendietan hasten den adarra, Gora eta Erriburuko gain leunetan luzatzen da ipar-ekialderantz, eta berriz goratzen da Aintzingurutze mendian amaitzeko.

Mendizaleek oso anitzetan zapalduriko mendia izan ez arren, Aintzingurutze talaia eder eta estrategikoa da Malerrekako bazterren gainean.

Kartografian bi gailur agertzen dira, eta batzuen arabera, mendebaldeko tontorra -Agotaburu izenekoa- garaixeagoa da ekialdekoa baino. Hala ere, 1987ko mendien katalogoak Aitzingurutze besterik ez zuen jaso.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Aintzingurutze, *http://www.euskal-herria.org/*.
Gazteluzar

**Gazteluzar** Nafarroa Garaiko erdialdeko mendi bat da. 
Erreniegako mendilerroaren hegoaldean, eta haren paraleloan, gain apal eta leunez osaturiko mendi-multzo bat zabaltzen da, Iltzarbe eta Tafallako lurrak bereiziz.
Mendi hauen interes mendizalea lehendik ere txikia izanik, are txikiago bihurtu zen haize-erroten ezarpenarekin, eta horrek dakartzan kalte guztiekin.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
«Gazteluzar», *http://www.euskal-herria.org/*.
Izeki

**Izeki**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Itzaga erraldoiaren itzalpean, eta Gongolazko murru ilunak mugaturik, Itzagaondoako lurrak hedatzen dira, zabal eta aldi berean itxita eta hetsita.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Izeki, *http://www.euskal-herria.org/*.
Txanagra

**Txanagra**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Aretako mendien ipar-mendebaldeko azken gainetakoa dugu Txanagra.
Berez, bizkar luze eta oihantsua da mendi hau, ingurukoen antzera.
Baditu, ordea, berezitasun eta zer ikusi batzuk, txango interesgarria osatzeko.
Nahiko ezezaguna badira ere, mendiaren ipar-mendebaldeko hegian dauden Zamariaingo harriek behatoki txundigarria eskaintzen dute Artzibarko paisaien gainean.
Bestalde, Txanagrako gailurretik oso gertu, Xabierko Frantziskori eskainitako aldaretxo bat aurkituko dugu, Berrendi azpian, Beraguzelaiko lepoan dagoen santutegitxoaren bikia.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Txanagra, *http://www.euskal-herria.org/*.
Joandaitsasi

**Joandaitsasi**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Gutxi izanen dira Ortxikaskoko gailurra bisitatu ondoren, iparralderantz luzatzen den bizkar luzean barrena menturatuko direnak: gailur aipagarririk ez, eta sasien infernu baten promesa.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Joandaitsasi, *http://www.euskal-herria.org/*.
Lexarburu

**Lexarburu**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Irakurri eta Iruñarritik abiatzen den adar luzearen gain nagusietako bat dugu Lexarburu.

Handik aurrera, adarra Lizartzeta menditik luzatzen da ipar-ekialderantz Loitzateko mendiraino.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Lexarburu, *http://www.euskal-herria.org/*.
Arrizorrozko Kaskoa

**Arrizorrozko Kaskoa** edo **Arrizorrotz**, Nafarroa Garaian topa dezakegun mendia da. 

Aitzarbilen hegoaldean, erliebe nahasiko mendialde bat zabaltzen da, pagadi amaiezinez estalia, eta batzuetan, karst deserosoek babestua.

Hegoalderago jo eta mendiak altuera galduz joanen dira, belardiek hartuko diete pagadiei tokia, Ultzamako ordoki gozoetara iritsi baino lehen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Arrizorrotz, *http://www.euskal-herria.org/*.
Iruxabal

**Iruxabal** edo **Iruxabalgo gaina** Nafarroa Garaian topa dezakegun mendia da.

Aritzu eta Lantz herrien artean mendialde oihantsu bat zabaltzen da.

Pagadiek erliebe ez oso malkartsu baina konplexu bat estaltzen dute, erreka txikiek bakarturiko hainbat eta hainbat gain nahasten baitira inguru honetan.

Pistek bide zaharrak desagertzea ekarri badute ere, ederra da baso zabal hauetan barrena paseatzea, edo bizikletaz ibiltzea.

Megalitoen maitaleek ere badute zer bilatu inguru hauetan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Iruxabal, *http://www.euskal-herria.org/*.
Apaola

**Apaola** edo **Abelu**, Nafarroa Garaian topa dezakegun mendia da.
 
Arantza inguruko mendikateek ferra baten moduan ixten dira iparraldean, Igantzi herriaren inguruan.

Mendebaldeko mendiak (Unanu, Frain) isolatuagoak dira, baina katea ekialdetik ixten duen sokak gorabehera handirik gabe luzatzen da, betiere altuera galduz iparraldera egin ahala.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Apaola, *http://www.euskal-herria.org/*.
Ipete

**Ipete** Nafarroa Garaian topa dezakegun mendia da. 

Baratxuetatik ekialderantz, Bardegi izeneko adar bat luzatzen da, Iragi herrixka dagoen lepotik igarota, Ipeteko bizkar luzean amaitzen dena, Eugi eta Urtasun herrien gainean ikusgarriro amilduz.

Gainaldea larre zabalek hartuta daude, baina gailurra zuhaitzen artean dago.
Panorama zabalen maitaleek ekialderago jaitsi beharko dute, antenak atzean utzi eta Eugi alderanzko malkarretara iritsi.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Ipete, *http://www.euskal-herria.org/*.
Urkizta

**Urkizta** edo **Mendiola**, Nafarroa Garaian topa dezakegun mendia da.

Albako Harriak adar bat bidaltzen du Elizondo alderantz, Larrabeltzeko harriak dira soka honetako lehen gaina, eta ikusgarriena.

Tranpako lepo zabalaren bestaldean, Urkizta gaina zutitzen da.

Bizkar luze eta leuna izanagatik, harria nagusitzen da gainaldeko zenbait tokitan, eta malkarrek itxura interesgarriagoa ematen diote. Hegoaldeko muturrean Katarri haitz ikusgarria aurkituko dugu.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Urkizta, *http://www.euskal-herria.org/*.
Saiberri

**Saiberri**, Lapurdin topa dezakegun mendia da.

Ibanteli-Labeaga eta Arxuria mendi ospetsuen artean, mugako lerroari jarraiki, mendikate interesgarri bat zabaltzen da.

Soka honetako gainak ez dira oso nabarmenak, baina inguru ezin ederrago batean egonik, txango atsegin baterako aukera emanen digute, gainez gain ibiliz eta ikuspegi zabalez gozatuz.
Bereziki aipatzekoak dira Arxuria eta Larrun mendien profilak eta Lapurdiko kostaldearen ikuspegia.
Hurbil izanen ditugu Sarako harpeak, Etxalarko usategi sona handikoak eta hainbat monumentu megalitiko.

Idoieta, Lakain, Nabarlatsa, Eguzkieta eta Saiberri dira, hurrenez hurren, Lizarietako lepotik abiatuta bidean aurkituko ditugun gainak.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Saiberri, *http://www.euskal-herria.org/*.
Meatzetako bizkarra

**Meatzetako bizkarra**, **Kaxkolarrutu** edo **Aitzalegi**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Otsondoko mendateko lepoan mendikate luze bat hasten da, hasieran ekialderantz egiten duena, gorabehera handirik gabe.

Kate hau bitan banatzen da Meatzetako Bizkarreko gailurrean: iparralderantz Antsestegi eta Lizartzu gainek bidea emanen diete Mondarrain eta Artzamendi urrunetaraino daramaten sokei.
Ekialderantz, berriz, kateak Urlegiko lepoak Gorramendiko gainetara eramanen gaitu.

Lepo eta harrate estrategikoetako ingurua dugu hau: megalito zahar ugariak eta bunker ez hain zaharrak lekuko.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Meatzetako bizkarra, *http://www.euskal-herria.org/*.
Monosarios

**Monosarios** edo **Maular**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da. 

Otsanzuloko sakanak bereizten ditu Ibarrola eta Monosarios gainak Trinidade mendietatik.

Normalean, Lizarragako mendateko errepidetik Malkaxko-Trinidade gainetara abiatzen diren mendizaleek ezikusiarena egiten diete bi gain hauei, baina parada polita izan daitezke txangoa luzatzeko, edo besterik gabe, goiz bateko txango labur bat egiteko inguru eder batean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Monosarios, *http://www.euskal-herria.org/*.
Grúmalo

** Grúmalo**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Illon eta Leire mendilerroen artean goi-ordoki luze bat zabaltzen da, Biotzari eta Gazteluberri herrien artean.

Lur hauek abeltzaintzari loturik egon dira aspaldikoaren aspaldikotik, hortxetik pasatzen baita Erronkariaren abelbide zaharra.

Horren lekuko, hainbat monumentu megalitiko ikusgarri topa ditzakegu inguru hauetan.
Hemen aipatzen dugun Grúmalo mendiaren inguruan, Mata del Cleve, Puzalo eta Jorabilla trikuharriak eta Fuente de la pila zutarri handia daude.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Grumalo, *http://www.euskal-herria.org/*.
Larro

**Larro**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Legaten hasi eta Alkurruntzeraino luzatzen den mendikate luzeak Bertiz eta Baztango lurrak bereizten ditu.
Mendilerroa hobeki ezagutzeko modurik hoberenetakoa perspektibatik begiratzea da, ardatz nagusitik bereizten diren gainetara igoz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Larro, *http://www.euskal-herria.org/*.
Arangaitz

**Arangaitz**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Imotz, Atetz eta Xulapain ibarrek bat egiten duten tokian Arangaitz mendia zutitzen da.

Mendi ederra, bizkar luze eta ertz zorrotzekoa, paisaia zabalak eskaintzen ditu bai Iruñerriako aldera bai iparraldeko haran eta mendietarantz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Arangaitz, *http://www.euskal-herria.org/*.
Moyano legea

**Moyano legea** XIX. mendean irakaskuntza arautzen zuen  Espainiako legea izan zen, 1857an Alderdi Moderatuaren gobernuak bultzatua. Manuel Alonso Martínez Sustapen ministroak Biurteko Aurrerakoian egindako *Instrukzio Publikoaren* 1855eko abenduaren 9ko Lege Proiektuaren zati handi bat sartu zuen. Claudio Moyanok sustatutako ekimen legegileari esker onartu zen.

## Ezaugarriak 
Espainiako hezkuntza-sisteman, ehun urte baino gehiagoan, lege-antolamenduaren oinarria izan zen:

* 1857ko abuztuaren 17ko *Oinarrien Legea*, Gobernuari instrukzio publikoaren legea formulatu eta aldarrikatzeko baimena eman ziona.
* *Instrukzio Publikoari* buruzko 1857ko irailaren 9ko Legea.

Lege horren bidez, Espainiako hezkuntzaren egoera hobetzen saiatu ziren, orduan analfabetismo-tasa handia baitzuen, eta lehen hezkuntzako hiru mailak antolatu zituzten:

* Lehen hezkuntza, derrigorrezkoa 6 urtetik 9 urtera eta doakoa ordaindu ezin dutenentzat, baina praktikan udalerrien ekimenaren edo ekimen pribatuaren araberakoa izango da.
* Bigarren irakaskuntza (irakaskuntza ertaina; probintziako hiriburu bakoitzean batxilergoko institutuak eta irakasle-eskola normalak irekitzea aurreikusten da eta, horrez gain, ikastetxe erlijiosoetan irakaskuntza pribatua baimentzen da, arreta berezia jasoko baitute).
* Goi-mailako irakaskuntza unibertsitateekin (Estatuak kudeatzen du).

Moyano legearen ildo nagusiek 1970eko Hezkuntzaren Lege onartu arte iraun zuten. 1974an derrigorrezko eskolatzea 14 urtera arte luzatu zen, derrigorrezko eskolaldia hamalau urtera arte luzatzeari buruzko apirilaren 29ko 27/1964 Legearen bidez. Hezkuntza Sistemaren Antolamendu Orokorrari buruzko 1/1990 Lege Organikoan, LOGSEn, 16 urtera igo zen.

## Euskara baztertuta 
1856an paratu zuten ibilian eta 1970 urtera bitarte iraun zuen. Espainiako estatu osora zabaldu zuten eta bertan zehazten ziren irakaskuntzaren arloan estatuak zituen eskumen guztiak. Hezkuntza lengoaia bakarra gaztelania beharko zuela izan zen legearen ondoriorik latzena; euskara bezala, estatuko bertze hizkuntzak existituko ez balira bezala, existitu ere. 1876an azken fortuak —Araba, Bizkaia eta Gipuzkoarenak— galdu ziren eta, ondorioz, irakaskuntza arrotzago agertu zitzaion euskarari. Horrela, irakasleak izendatzeko eskubide osoa zuen estatuak, eta hizkuntzarekin inongo harremanik ez zuten irakasleak igorriko zituzten Euskal Herrira. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Historia de la educación en España, II. liburukia, De las Cortes de *Cádiz* a la revolución de 1868. Hezkuntza Ministerioa, Revista de Educación aldizkariaren poltsikoko liburuak. Madril, 1979

## Kanpo estekak 
* Artículo sobre la Ley Moyano en la Revista Cabás
* La Ley Moyano: César Vidal
Zamateluko Gaña

**Zamateluko Gaña**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Zer dago Arrosen eta Infernuaren artean? Bizitzan tarte txiki bat seguruenik. Nafarroako geografian, ordea, Arrosen eta Infernuaren erreken artean, Zamateluko gainak daude.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Zamatelu, *http://www.euskal-herria.org/*.
Sierra Txikita

**Sierra Txikita**, Nafarroan topa dezakegun mendia da. 

Ioar erraldoitik hasita, Kodesko mendilerroak adar bat bidaltzen du mendebalderantz.
Adar hau erliebe leunagokoa da, eta altuera ere mendilerroko gain nagusiak baino askoz ere altuera apalagokoa.

## Kanpo estekak
Sierra Txikita, *http://www.euskal-herria.org/*.
Karramiztegi

**Karramiztegi**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Txaruta-Demanda katearen ekialdetik, Karramiztegi mendi ez oso nabarmena gailentzen da, Belateko errepide zaharraren zaindari.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Karramiztegi, *http://www.euskal-herria.org/*.
Axkin

**Axkin** Nafarroa Garaiko iparraldeko mendi bat da. Doneztebe, Elgorriaga eta Sunbilla herrien artean dago, Mendaur erraldoiak ekialderantz luzatzen duen adar malkartsuaren azken muturrean. 

Gailurretik hurbil dagoen antena da mendi honen ezaugarri nabarmenena. Gainera, aipagarri dira hango trikuharriak, basoak, Onddoaren bidea...

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Axkin, *http://www.euskal-herria.org/*.
Maitza

**Maitza**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da. 

Mendi ez oso nabarmena dugu Maitza, gehienetan Baiguraren osagarri gisa igotzen dena.

Gailur itxiak eta azken metro nahasiek ere ez dute mendizaleen arreta gehiegi erakartzen.

Hala ere, merezi du minutu batzuk "galdu" eta gailur ahaztu honetara hurbiltzeak, paisaia zabal samarra ikusiko dugu, inor gutxik bisitatzen duen paraje horietako bat ezagutuko dugu, eta Aretako mendien ezagutza handituko dugu.
Zerrendako beste gain bat tatxetzako plazera ahaztu gabe...

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Maitza, *http://www.euskal-herria.org/*.
Txubingo

**Txubingo**, **Txuringo**, **Zuringo** edo **La Nevera** Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.
 
Zarikietako mendi-multzoaren hegoaldean adar apalago batzuk hedatzen dira hego-mendebalderantz.

Txubingo(eta)ko gailur bikiak (Agoizkoek pluralean aipatzen dituzte gain hauek) Autzola eta Fazeria sakanak bereizten dituzte.

Mendebaldeko gailurra apalena da, eta ekialdekoa, Nebera izenekoa, bietan zailena.

Pinudi sarriak gailurretaraino hedatzen dira, eta haiek landatzeko egindako terrazek ere oztopo bihurtzen zaizkio tontor gutxi ezagun hauetara hurbiltzen den mendizaleari.

Hala ere, azken metroak aparte utzita, bide egokiak aurkituko ditugu mendialde basati hau hobeki ezagutzeko ahalbidetuko digutenak.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Txubingo, *http://www.euskal-herria.org/*.
Los Pasetes

**Los Pasetes**, **Burgia**, **Burguia** edo **la Queleta** Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Arbaiungo arroila oso leku ezaguna da, gutxi izanen dira haren malkar ikusgarriak miretsi ez dituztenak.
Hala ere, gehienek errepideko behatokitiko ikustaldi batekin etsitzen dira.

Gutxi batzuek Peña Kornotako ibilaldi laburra egiten dute, Isoko mendateko aparkalekutik.
Arangoitiko errepetidoreko errepidexkak, baina, beste ibilaldi batzuk jarriko dizkigu eskueran, arroilaren gaineko ikuspegi berriak emanen dizkigutenak.
Burgia dugu horietako bat.
Arroilaren ekialdeko isurialdean, pinudi eta larre zabalek tupustean malkarrei uzten diete lekua.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Burgia, *http://www.euskal-herria.org/*.
Sareko

**Sareko** edo **pinudietako mukisarea** (*Cortinarius collinitus*) *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie hau *Myxacium* azpigenerokoa da, oina eta kapela likatsuak dituelako. Ezin da jan oso likatsua delako.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm arteko diametrokoa, laranja-lehoi kolorekoa, likatsua, hasieran kanpai formakoa, gero laua.

**Orriak:** Hasieran biolazeoak, gero kanela kolorekoak.

**Hanka:** 5-10 x 0,8-1,5 cm-koa, gortinaren azpian tindu lila du. Oso likatsua.

**Haragia:** Nahiko lodia, hori argi kolorekoa, usain gutxikoa, zapore gozo samarrekoa, baina ez atsegina.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Collinitus* epitetoa "cóllino ungere" hitzetatik dator eta esan nahi du, koipetsua, patina koipetsu batez estalita. Likatsua delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius trivialis* delakoarekin, honek tonu morexkako orriak ditu eta hankan ondo ikusten diren eraztun zentrokideekin eta muzilagodunekin. *Cortinarius mucifluus* delakoarekin ere bai, hau sendoagoa da eta gortina gutxiago du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean izeien azpian.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Japonia, Australia, Errusia, Taiwan eta Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gasu

**Gasu**, **Orraizulo** edo **Sabaitzako gainak**, Nafarroa Garaian topa dezakegun mendia da. 
Gehienok Izkoko mendietako gain altuena Antxurda zela uste bagenuen ere, usteak erdia ustel.

SITNAko orrialdeko mapek ia bi metro gehiago eman dizkiote Gasuko gainari. Mendi hauek Abinzanoko harratetik mendebalderantz zabaltzen dira gorabehera handirik gabe. Haizerroten oihan bat jabetzen da orain gain hauetaz, txangoa erraztuz, baina itsustuz.

## Kanpo estekak
* Sabaitzako gainak, *http://www.euskal-herria.org/*.
Cadillac Eldorado Biarritz

**Cadillac Eldorado Biarritz** izenarekin Cadillac etxeak (General Motorsen dibisioak) zenbait automobil modelo merkaturatu zituen 20. mendean. Cadillac Eldorado luxuzko autoaren bertsio zenbait izan ziren, 1956-1964 eta 1976-1991 artean.

## Historia 
1953an sortu zen Eldorado modeloa Cadillacen 50. urtemuga markatzeko asmoz, auto ikusgarri batekin ospatu nahi izan zutelarik. 

Modelo horren bi bertsio nagusi eskaini zituen Cadillackek 1956tik 1960ra, *Seville* izenekoa sabai gogorrekoa, eta Biarritz (Lapurdiko hiri turistikoaren izena aukeratuz) kabrioletarentzat. Seville delakoak, sabai gogordunak, 1960an utzi ziren egiten, baina Eldorado Biarritz klasiko haiek 1964 arte eraiki ziren. 

Eldorado Biarritz klasikoaren diseinatzaile nagusia Harley J. Earl izan zen. II. Mundu Gerrako Lockheed P-38 Lightning ehiza-hegazkinaren bertsio esperimental bat izan zuen inspirazio. Itxura ikusgarriko autoak izan ziren lehen belaunaldiko haiek, hegats zorrotzak zituztenak, baita bala itxurako argiak, turbina-beso itxirako abatz-estalkiak, diamante-sareta, eta aluminio leunduzko barnealdea. Detroiteko hainbat markak imitatu zituzten detaile estetiko haietarik asko; eta bereziki lehia egon zen Earl disenatzailearen eta Chryslerreko bere parekide Virgil Exnerren artean, hegatsen tamaina eta konplexutasuna diseinatzeko orduan.

Biarritz izena itzuli egin zen 1976an, Eldorado modelo berrien aukera gehigarri eta luxuzkoak zekartzatenak izendatzeko, eta produkzioak jarraitu zuen 1991 arte. 

1959ko Cadillac Eldorado Biarritz gorri bat Bilboko Guggenheim Museoan egon zen erakusgai 2022an, 1.320 aleko produkzio bateko auto bat.

## Iruditegia 

Fitxategi:1957 Cadillac Eldorado Biarritz convertible (7026187857).jpg|Marrazo hegatsak 1957ko Biarritz batean.
Fitxategi:1957 Cadillac Eldorado Biarritz (7444615402).jpg|1957ko Biarritz bat, kapota jarrita.
Fitxategi:Eldorado-biarritz-guggenheim-243.jpg|1959ko bat, Bilboko Gugganheim Museoko 2022ko erakusketa batean.
Fitxategi:Cadillac Eldorado Biarritz 1982 (15723275039).jpg|1982ko bat, bigarren belaunaldikoa, hegatsik gabea jada.
Fitxategi:Cadillac Eldorado Biarritz convertible white-red Florida 3.jpg|1984ko alea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silanol

alt=Trimetilsilanolaren egitura|thumb|220x220px|Trimetilsilanolaren egitura

**Silanol** esaten zaie Si-O-H funtzio-taldea duten silizioaren konposatuei. Kontzeptualki hidroxi taldearekin (C-O-H)lotu egiten da. Kimika organosilizikoan tarteko produktuak dira sarri eta silikatoen mineralogian ere agertzen dira.

Literalki silenol dagokio H3SiOH formulako konposatuari (Chemical Abstracts-en zenbakia: 14475-38-8). SiH4-*n*(OH)*n* (*n* = 1, 2, 3, 4) familiako konposatuak oso ezegonkorrak dira eta nagusiki kimikari teorikoen interesekoak baino ez dira.

## Ezaugarriak 
Si-O loturaren luzera 1.65 Å ingurukoa da eskuarki. Silanol solidoek hidrogeno-loturak eratzen dituzte.

Silanol gehienek hidroxilo talde (OH) bakarra izaten dute, trimetilsilanola adibidez. Batzuen batzuk bi hidroxloi talde izan ditzakete, hala nola, difenilsilandiola.

Silizearen eta silikatoen gainazaletan silanolak aurki daitezke. Adibidez, silize-gelen xurgatze-ezaugarrien erantzuleak dira silanolak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moxifloxazino

**Moxifloxazinoa** laugarren belaunaldiko kinolonikoen familiako antibiotikoa da. Asko erabiltzen dute hainbat bakterio-infekzio tratatzeko, besteak beste gernubidekoak eta behe-arnasbideetakoak.

Antibiotiko horrek eraginkortasun handia du, eta erresistentzia antimikrobiano txikia. Bakterio gram-negatiboen aurka egiten du, familia horretako antibiotiko gehienek bezala, bai eta bakterio gram-positiboen aurka ere. Hori gertatzen da hainbat topoisomerasari eragiten dien ekintza-mekanismoagatik, espektro zabaleko antibiotiko bihurtuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dimetildiklorosilano

**Dimetildiklorosilanoa** konposatu organosilizikoa da Si(CH3)2Cl2 formulakoa eta egitura tetrahedrikoa dituena. Giro-tenperaturan likido kolorgea da urarekin erreakzionatzen duena Si-C kate lineal eta ziklikoak eratzeko. Silikona industrial askoren aitzindari nagusia da.

## Prestakuntza 
Dimetildiklorosilanoaren prestakuntza industrialean fin-fin ehotako silizioa 300 ºC-tan berotzen da ohantze fluidifikatutako erreaktore batean kobre(I) oxidoaren presentzian eta metil kloruroa pasarazten da.

: 2 CH3Cl + Si → (CH3)2SiCl2

Nagusiki dimetildiklorosilanoa sintetizatzen bada ere, beste deribatu batzuk ere sortzen dira, hala nola, CH3SiCl3, CH3SiHCl2, eta (CH3)3SiCl. Distilazioz separatzen dira. Beheko taulan proportzioak eta irakite-puntuak adierazten dira.

## Erabilera 
Dimetildiklorosilanoaren erabilera nagusia silikonen sintesia da.

## Erreferentziak
Arrigorria

**Arrigorria**, Nafarroa Garaian topa dezakegun mendia da. 
Zaraitzuko Itzalle herria inguratzen duten harkaitz ikusgarrienetakoa dugu Arrigorria.
Agian horregatik jasoko zuen 1987ko mendien katalogoak, haitz hau ez baita ez altuena ez zorrotzena inguru hauetan.

## Kanpo estekak
Arrigorria, *http://www.euskal-herria.org/*.
Lebofloxazino

**Lebofloxazinoa** hirugarren belaunaldiko kinolonen familiako antibiotikoa da. Ofloxazinoaren enantiomero aktibo bat da, potentziaren ia bikoitza duena, toxikotasunarekin edo gabe. Beste kinolona batzuk bezala, DNA paketatzeaz arduratzen den DNA girasa entzima inhibitzen du.

Bakterio gram-negatiboen aurka egiten du, familia horretako antibiotiko gehienek bezala, bai eta bakterio gram-positiboen aurka ere. Beraz, espektro zabaleko antibiotikoa da.

## Kalteturiko organismoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norfloxazino

**Norfloxazinoa** bigarren belaunaldiko kinolonen familiako antibiotiko sintetikoa da. Bakterio gram-negatiboen aurka egiten du, familia horretako antibiotiko gehienek bezala, bai eta bakterio gram-positiboen aurka ere. Beraz, espektro zabaleko antibiotikoa da.

Ia gernu-infekzioak tratatzeko bakarrik erabiltzen dute, hala nola zistitisa eta pielonefritisa, nahiz eta batzuetan traktu gastrointestinaleko infekzio jakin batzuk, konplikatua  ez den gonorrea eta prostatitisa tratatzeko erabiltzen duten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giuseppe Veronese

**Giuseppe Veronese** (1854ko maiatzaren 7a &ndash; 1917ko uztailaren 17a) italiar matematikaria izan zen, geometrian espezializatua.

## Biografia 
Giovanni Antonio Veroneseren eta M. Elisabetta Ottavia Duseren semea zen. Aita margolari-dekoratzailea zen, eta oso gaztetatik Veronesek margorako joera handia sentitu zuen, baina artea utzi zuen familiaren egoera ekonomiko apalagatik, aitaren aurkakotasunagatik eta bere jaioterrian eskola artistikorik ez zegoelako..  Zuricheko Politeknikoan ikasi zuen non Wilhelm Fiedlerren eragina jaso zuen eta Luigi Cremonarekin harremanetan jarri ondoren, Erromako Unibertsitatean amaitu zituen ikasketak.  1880an Alemanian egonaldi bat egin zuen (Berlin eta Leipzig), eta Felix Kleinekin ikasi zuen.

1881ean Paduako Unibertsitateko irakasle izendatu zuten, eta han egon zen bizitza osorako. Parlamentuan ere diputatu izan zen (1897-1900) eta Italiako Erresumako senatari izendatu zuten 1904an  .

1911-1912ko neguan odol zirkulazio arazo larriak eragin zituen gripe larria izan zuen, baina oraindik aktibo egon zen hil zen urtera arte, 1917an  .

Segmentu infinituak eta infinitesimalak esplizituki sartzen dituen geometriaren eraikuntzaz arduratzen da Veronese, horrela Arkimedear ez den geometria sortuz.  Bere oinarrizko ideia da espazio arruntaren konfigurazioak edozein hiperespazioko edozein punturen konfigurazio jakin baten sekzio gisa lortzen direla. 

1891n bere lan nagusia argitaratu zuen: *Fondamenti di geometría a più dimensioni e a più specie di unità rettilinee esposti in forma elementare*, eta ondoren artikulu sorta bat etorri zen (horietan bere ikuspuntuak zabaldu eta defendatu zituen) eta liburu bat. bigarren hezkuntzara zuzendua, Paolo Gazzinigarekin batera idatzia: *Elementi di geometría ad uso dei licei* .  Guztietan geometria zientzia mistoa dela defendatzen du,  neurri batean premisa enpirikoek eta hein batean postulatu eta axiomek eraikia.  Ideia hauek Corrado Segrek eta Giuseppe Peanok  gogor kritikatu zituzten besteak beste. 
thumb| *Fondamenti di geometría a piu dimensioni e a piu specie di unità rettilinee*, 1891

## Ikus, gainera 
* Veroneseren gainazala

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* Cantù, Paola (1999). Giuseppe Veronese e i fondamenti della geometria . Unicopli. ISBN 9788840005898. 
* Cantù, Paola (2013). «An Argumentative Approach to Ideal Elements in Mathematics».  En Andrew Aberdein, Ian J Dove (eds.), ed. The Argument of Mathematics . Springer. ISBN 978-94-007-6533-7. 
* Fisher, Gordon (1994). «Veronese's Non-Archimedean Linear Continuum».  En Philip Ehrlich (ed.), ed. Real Numbers, Generalizations of the Reals, and Theories of Continua (en anglès). Springer. ISBN 978-90-481-4362-7. 
* 

## Kanpo estekak 
*  
*  
*
Desketoprofeno

**Desketoprofenoa** antiinflamatorio ez esteroideo familiako botika da. Egokia da hainbat etiologiatako min akutuaren tratamendu sintomatikoan. Praktikan, ibuprofenoaren antzeko botika da, baina zain barnetik eman ahal izateko aukera ematen du.

Gainerako AIEEek bezala, dexketoprofenoak prostaglandinen sintesiaren inhibizioaren bidez eragin antiinflamatorio eta analgesikoa du, eta ziklo-oxigenasa-1 (COX-1) eta ziklo-oxigenasa-2 (COX-2) entzimak inhibitzean hori lortzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buruzar

**Buruzar**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Txaruta menditik soka luze bat hedatzen da iparralderantz, Otolo eta Mokorro mendietan amaitzen dena, Legasa eta Donezteberen gain-gainean.

Otoloko gailurrean pagoak ikusiko baditugu ere, larrea nagusitzen da katearen gainaldean, ikuspegi zabalak eskainiz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Buruzar, *http://www.euskal-herria.org/*.
Dunseverick gaztelua

**Dunseverick gaztelua**, ingelesez *Dunseverick Castle*, Ipar Irlandako Antrim konderriaren kostaldean dauden gaztelu baten hondakinak dira, Dunseverick herria eta Erraldoien Galtzadaren artean.
Luigi Cremona

**Luigi Cremona** (1830eko abenduaren 7a &ndash; 1903ko ekainaren 10a) italiar matematikaria izan zen. Bere bizitza geometria ikastera eta bere herrialdeko matematika aurreratuaren irakaskuntzaren erreformara eman zuen. Bere ospea *"Introduzione ad una teoria geometrica delle curve piane" lanean oinarritzen* da  Kurba eta gainazal aljebraikoen ezagutzarako oinarrizko ekarpenak egin zituen. Cremonaren diagrama izeneko egitura isostatikoak kalkulatzeko metodo oso ezaguna ere garatu zuen.

## Biografia 
Luigi Cremona Pavian (Lonbardia) jaio zen, orduan Austriaren menpeko Lonbardia-Veneziako Erresumaren zatia.

1848an ikasketak utzi behar izan zituen Austriaren menderakuntzaren aurka armak hartu zituen "Italia Askea" batailoian sartzeko. Unibertsitatera itzuli eta gero, Francesco Brioschiren zuzendaritzapean ekin zion berriro ikasketei. 1853an ingeniaritza zibilean eta arkitekturan doktoratu zen eta matematikako irakasle karrera hastea erabaki zuen.

Bere lehen lana Cremonako Lizeoko oinarrizko matematikako irakasle izan zen. Gerora Milanen antzeko postu bat lortu zuen. 1860an Boloniako Unibertsitatean goi-mailako geometria irakasle titular izendatu zuten, eta 1866an goi-mailako geometria eta estatika grafikoko irakasle titularra Milango Goi Unibertsitate Teknikoan. Urte horretan bertan Berlingo Akademiaren Jakob Steiner sarirako aurkeztu zuen "*Memoria sulle superfici del terzo ordine*" izeneko tratatu batekin, eta saria JCF Sturmekin partekatu zuen. Bi urte geroago sari bera eman zioten lehiaketan parte hartu beharrik gabe.

1873an Erromatik deitua izan zen ingeniaritza unibertsitatea antolatzeko, eta bertan goi mailako matematikako irakasle eta katedratiko izendatu zuten lehenengoz 1877an. Ordurako Cremonaren ospea Europa osora hedatu zen, eta 1879an Londresko Royal Society-ko kide korrespontsal hautatu zuten. Urte hartan bertan Italiako erreinuko senatari izendatu zuten.

1856az geroztik Cremona "*Annali di scienze fisiche*-ri" eta "*Annali di matematica-*ri" laguntzen hasia zen. Bere artikuluak Italiako, Frantziako, Alemaniako eta Ingalaterrako matematikako aldizkarietan agertu ziren, hainbat lan garrantzitsu argitaratuz, horietako asko beste hizkuntza batzuetara itzuliak. Bere Estatika Grafikoaren eskuliburua ( *Le figure reciproche della statica grafica* (1872)) eta bere Geometria Deskribatzaileko Elementuak (*Elementi di geometria proiettiva* (1873) eta *Elementi di calcolo grafico* (1874)) ingelesez argitaratu ditu Clarendonek, C. Leudesdorf-ek itzulia.

Erroman hil zen 1903an.

## Lana 
* *Geometria Deskribatzaileko Elementuak*, Tipi Gamberini eta Parmeggiani, Bologna, 1862.
* *Opere matematiche di Luigi Cremona, pubblicati sotto gli auspici della R. Accademia dei Lincei*, U. Hoepli, Milano, 1914.
* *Elements of projective geometry*, Clarendon Press, Oxford, 1885. (Charles Leudesdorfek itzulia. )
* *Graphical statics. Two treatises on the graphical calculus and reciprocal figures in graphical statics*, Clarendon Press, Oxford, 1890. (Thomas Hudson Beare-k itzulia. )

## Esker onak 
* Cremona ilargi kraterra bere omenez du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido pipemidiko

**Azido pipemidikoa** lehen belaunaldiko kinolonen familiako antibiotikoa da. 1979an sortua, bakterio gram-negatiboen aurka egiten du, familia horretako antibiotiko gehienek bezala, bai eta bakterio gram-positibo batzuen aurka ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menstruazioaren aurreko sindrome

Emakumearengan, **menstruazioaren aurreko sindromea** edo **hilekoaren aurreko sindromea** hilekoaren aurretik gertatzen diren aldaketa fisiko eta psikikoak dira, menstruazioarekin desagertzen direnak. Emakumeen % 40k hilekoaren aurretik agertzen diren sintoma aldakorren taldea da, eta horien % 10 akututzat jotzen dira. Robert Frank doktoreak 1931n definitu zuen lehen aldiz sindrome mediko gisa.

Sindromearen kausari buruzko teoriak aldaketa hormonaletan, nutrizioan eta estresean oinarritzen dira. Zenbait emakumetan, itxuraz estrogeno-mailen aldaketen eraginez, hilekoa baino egun batzuk lehenago (bost-hamar bat egun lehenago normalean) agertzen diren aldaketa hormonal eta sintoma intentsitatez pixkanaka progresiboen multzoa da. Sabeleko distentsioa, bularretako tentsioa, buruko minak, suminkortasuna eta pisu-irabaztea (kasu batzuetan orpoetako edemekin lotua) dira zeinurik ohikoenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clémentine Hélène Dufau

**Clémentine Hélène Dufau** (Quinsac, Gironda, 1869ko abuztuaren 18a – Paris, 1937ko martxoaren 18a) margolari frantsesa izan zen. Société des Artistes Français-eko eta Società Heleno Latinako kidea izan zen, Erroman (Italia).
ezkerrera|thumb|200px|Chant à la Beauté - Clémentine-Hélène Dufau
ezkerrera|thumb|200px|Bainua - Clémentine Hélène Dufau
## Sariak 
Parisko Aretotik lortutako aintzatespenen artean, hauexek daude: Bashkirtseff saria, 1895; hirugarren mailako domina, 1897; bidaia-zorroa, 1898; bigarren mailako domina, 1902; Hors Concour; zilarrezko domina 1900eko Parisko Erakusketa Unibertsalean. Frantziak Ohorezko Legioko Gurutzea eman zion, Marie Curieri bezala. 

## Biografia 
1869an jaio zen Quinsacen, Girondan. 1937an hil zen. ''Nageurs au Gorra d'Antibes'' lana aurkeztu zuen 1932ko udako Olinpiadetako gaitasun artistikoan, baina ez zuen onarpenik izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Body of Lies (filma)

***Body of Lies*** (film), 2008ko Ridley Scott britainiarrak zuzendutako espioitza thriller film bat da. David Ignatius estatubatuar kazetariaren *2007ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Leonardo DiCaprio, Russell Crowe, Mark Strong, Golshifteh Farahani eta Oscar Isaac aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Roger Ferris (Leonardo DiCaprio) CIAko agenterik onena da. Bere lanak Ekialde Ertainetik Washington Hirira darama. Bere urrats bakoitza telefonoz haratagoko ahots batek gidatua da: Ed Hoffman (Russell Crowe) beteranoa, CIAren Ekialde Ertaineko operazioen arduraduna. Bere etxebizitza erosotik, Hoffmanek Mendrbaldean lehergailu bidez egindako atentatuekin izua hedatzen ari den buruzagi terrorista atzeman nahizik dabil, dirudienez munduko inteligentzia sare sofistikatuenak ekiditeko gai baita. Terroristak beren babeslekutik aterarazteko, Ferris mundu ilun batean barneratu beharko du...

## Aktoreak 
* Leonardo DiCaprio: Roger Ferris
* Russell Crowe: Ed Hoffman
* Mark Strong: Hani Salaam
* Golshifteh Farahani: Aïsha
* Oscar Isaac: Bassam
* Ali Suliman: Omar Sadiki
* Alon Abutbul: Al-Saleem
* Michael Gaston: Holiday
* Simon McBurney: Garland
* Vince Colosimo: Skip
* Mehdi Nebbou: Nizar
* Kais Nashef: Karami
* Clara Khoury: Bassamen emaztea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sierra Alta

**Sierra Alta**, Nafarroa Garaian topa dezakegun mendia da. 
Zaraitzuko ibarraren hegoaldean, Erronkariko mugan, goi ordoki zabal bat hedatzen da, gain ez oso nabarmenez inguratuta.

Coronasko mendateak mugatzen du zonalde hau hegoaldetik, eta Izizeko Huertasko sakana iparraldetik.
Zaraitzuarrek Sierra Baja erraten diote zonalde honen hegoaldeari, eta Sierra Alta, berriz, iparraldekoari.

Sierra Altan, 1987ko katalogoak Paitu eta Sierra gainak jasotzen ditu eta Sierra Bajan, Torres eta Valdefuesa mendiak.

## Kanpo estekak
Sierra Alta, *http://www.euskal-herria.org/*.
Gutxiengo

**Gutxiengo** terminoak zenbakiz gutxiengoa den giza populazio  talde bati egiten dio erreferentzia, bere kideek komunitateko biztanle guztien artean identifikatzen laguntzen duten sineste eta ohitura batzuk konpartitzen dituzte. Nazio, hiri edo komunitate bat osatzen duten banakoen zati txikiagoa dira, eta arraza, hizkuntza, ideologia, erlijioa, sexu-preferentziak eta abar izan daitezke haien ezaugarriak.

Atxikipen nazional desberdina duten taldeen kasuan, gutxiengo nazional gisa defini daiteke, nazioarteko legedian asko deskribatu da adiera hori.

## Historia 
Historian zehar, gehiengoek mehatxutzat jo izan dituzte gutxiengoak hainbatetan. XX. mendearen bigarren erditik aurrera hasi ziren herrialde aurreratuenetan ondasun aberasgarritzat hartzen, haiekiko errespetua eta babes berezia sustatuz. Gutxiengo horiek beren komunitatearen portaera edo balioak aldatzen dituztenean, gutxiengoaren eraginaz hitz egiten da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Cecilia Devia, *Disidentes y minorías religiosas en las Partidas de Alfonso X el Sabio*, Vigo,  Editorial Academia del Hispanismo, 2009. 

## Kanpo estekak 
* Basurto,&#x20;Miren.&#x20;*Desberdinak: “gutxieneko” eta “gutxiengo” | Hizkuntza akatsak*
Artikoko Kontseilua

**Artikoko Kontseilua** goi-mailako nazioarteko foroa da, eta Artikoko eta bertako herri indigenen gaiak aztertzen ditu. 1996an sortu zen, eta kide dira Kanada, Errusia, Norvegia, Danimarka, Islandia, Estatu Batuak, Suedia eta Finlandia. Artikoko Kontseiluak hainbat azterketa egin ditu klima-aldaketari, petrolioari, gasari eta Artikoko nabigazioari buruz. Klima-aldaketarekin garrantzi politikoa hartzen hasi zen nazioartean, eta izaera sinbolikoa galdu zuen.

Gai hauek ez dituzte lantzen: gai militarrak, segurtasunekoak eta arrantzakoak.

## Behatzaileen estatusa 
36. arauak edozein erakunderi (gobernukoa eta gobernuz kanpokoa) behatzaile estatusa izateko aukera ematen dio, betiere Kontseiluaren lanean laguntzeko irizpidea betetzen badu. 

Europar Batasuna sarrera blokean eskatzen saiatu zen, eta 2013an eskaera hori geldituta geratu zen zen. Batzuek uste zuten Kanadak aurka bozkatu zuela.

Txinaren interesa komertziala baino ez da.

Hauek dira estatu behatzaileak:

* Alemania (1998-)
* Herbehereak (1998-)
* Polonia (1998-)
* Eskozia (1998-)[9]
* Frantzia (2000-)
* Espainia (2006-)
* Txina (2013-)
* Japonia (2013-
* Hego Korea (2013-)
* India (2013-)
* Singapur (2013-)
* Italia (2013-)
* Suitza (2017-)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Molenaar, Erik J. «Chapter 6. Current and Prospective Roles of the Arctic Council System within the Context of the Law of the Sea». A: The Arctic Council: Its place in the future of Arctic governance.  The Walter and Duncan Gordon Foundation, 2012, p. 139-189. . 

## Kanpo estekak
Sare purpurakor

**Sare purpurakorra** (*Cortinarius purpurascens*) *Cortinariaceae* familiako onddoa da. Sukaldaritzan baliorik gabea. Toxikotasun txiki bat du eta horrek intolerantzia arinak eragin ditzake alergia duten pertsonengan.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 15 cm arteko diametrokoa, trinkoa, ganbila, ertzak oso biribilkatuta eta azkenik laua. Denbora hezean likatsua da, eta lehorrarekin distiratsua, sortzetiko fibrilak ditu, hau da, azalean oso txertatuta. Kolore marroi-purpura du, argiagoa ertzean eta batzuetan erdian ere argitu egiten da.

**Orriak:** Itsatsi-eskotatuak, meheak, nahiko estu eta purpura-more kolorekoak, ondoren marroi-kanela kolorera pasatzen dira eta igurtziz purpuraz zikintzen dira.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Lodia eta fibrilosoa da, erraboil bat du oinarrian, baztertu samarra eta baso motaren araberakoa da. Urdin-ametista kolorekoa da eta gero gris-arrea, ukitzean purpuraz zikintzen dena eta gortina morexka oparo batez hornitua dago.

**Haragia:** Lodia eta itxia, more-lila kolorekoa, fruta usainekoa eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Purpurascens* epitetoa berriz bere haragiaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzan baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Gortinarik gabeko *Lepista nuda* delakoarekin nahas daiteke, honek arbi-formako erraboil lodirik ere ez du oinaren oinarrian.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hostozabal eta koniferoen basoetan ateratzen da; hostozabaletakoek kolore orokorra argiagoa dute eta ez dute erraboila hain baztertua. 

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arthrobacter

**Arthrobacter** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, Micrococcaceae familian sailkatzen direnak.

Genero honen berezitasun nabarmenena bere morfologiari dagokio: Arthrobacter pleomorfikoa da, hots, itxuraz aldatzen du bere bizi-zikloaren arabera edota hazten den hazkuntza-ingurunearen arabera, bazilo edo koko itxura hartuz. Sarritan harizpiak eratzen ditu.

Orokorrean, gazte direnean bazilo itxurakoak dira bakterio hauek, eta hazkunde-fase egonkorrean sartzen direnean koko bihurtzen dira.

Arthrobacterren ugalketa prozesua berezia da oso; erdibiditzen denean, sortzen diren zelula berriek V itxurako disposizioa hartzen dute, mikroskopioan ondo ikusten dena.

Aerobio hertsiak dira, eta katalasa (+). Ez dute esporarik sortzen.

Molekula organiko konplexuak degradatzeko gai dira: hidrokarburoak, zelulosa eta pestizidak, besteak beste.

Gehienak lurzoruan bizi dira. Bertan, materia organikoaren deskonposizioan eta mineralizazioan parte hartzen dute. Arthrobacter da lurzoruko mikrobiotaren bakterio ugarienetarikoa. Genero honetako espezie batzuk uretan eta animalietan ere badaude.

Esporak ez eratu arren, Arthrobacter erresistentzia handiko bakterioa da, lehortze eta elikagaien ezari aurre egiten diena.

Genero honetako bakterioek ez dute garrantzi klinikorik, giza patogenoak ez direlako.

## Kanpo estekak