Pegar

thumb|Pegarra
**Pegarra**, Bidasoaldean **pedar**ra edo, Bizkaia aldean, **kantaru**e lurrezko ontzi handia da, sabela zabala, eta ahoa eta hondoa estuak dituena.

Gipuzkoan erabiltzen ziren pegarrak ipar Euskal Herriko ontzigileek eginak ziren, adibidez Miarritzeko (Lapurdi) Cazaux familiarenak, Donazaharreko (Nafarroa Beherea) Jean Oyhanburu eta Simon Eyheraberri familienak edo Zuberoako Urdiñarbekoak. Doneztebeko (Nafarroa) ontzi lantegietatik ere etorri bide ziren ziur aski, jakin baitakigu hango lantegietan, Galtzaburun bizi zen Remon familiakoan behintzat, aritzen zirela lanbide horretan.

Ontzi mota hori Pirinioen bi aldeetan erabili eta egin zuten. Landetan  esaten diote eta Gaskoinian, thumb|PegarraRoland Coquerelek Ordizango ontziekin senidetu zuen eta karolingiar jatorria zuela esan zuen. Edonola ere, XX. mendera arte egin zuten. Humboldtek jada 1801ean Donibane Lohizunen ikusi zuen eta teontziaren itxurako ontzi gisa definitu.

## Deskribapena 
[thumb|[Tutera|Tuterako Santa Maria Magdalena elizaren eskuinaldeko modiloia, pitxer formako ontzi bati eusten dion irudi batekin. Ontzi horrek pitorro luze bat du, pedarraren eta Pirinioetako pegarren antzekoa.]]
Hamabost litrorainoko edukiera duen buztinezko ontzi zapala da. Ahoaren zabalera zortzi zentimetrokoa da, hamasei zentimetrokoa oinarria, eta 25 bat zentimetrokoa sabela. Pegar askok bezala, helduleku (gider) bat du albo batean, zabala eta xingola baten itxurakoa, eta pitorro (tutu) luze bat beste aldean.

### Bururako pentsatua 
Bizkaitar pegarraren originaltasun morfologikoaren gakoa, beharbada, buru gainean eramateko diseinatua izatean datza. Erabilera hori komuna da edo izan da munduko leku askotan, baina Euskal herriko ipar isurialdeko orografiak oreka godetzeko badlintza bereziak esaktzen ditu. "Altuera baino zabalera gehiago badu, egonkorragoa iznago da". Lana erraztu egiten da “buruti”-arekin, hau da, pitxerra ahokatzeko buruaren gainean jartzen den kuxin edo oihalarekin.

Pegar baxu eta potoloaren beste adibide bat, teontzi itxurarik ez badu ere, Errioxako Navarreteko pegarra da. *Emaztegai* ere deitzen zaio eta "ezkongai neskatxei" iturrira joan eta etortzen ikasten laguntzeko egina da.
thumb

## Terminologia 
Gaztelaniaz Cántaro esaten denaren erroak *kantarue* terminoa sortu zuen, Bizkaia osoan ohikoa dena. Baina landa-eremuetako euskal hizkerak eta bertako nafar biztanleek eta gaskoiek endemismo dialektal ugari atera dituzte:

* thumb|Marrazkietako batean pedarra buru gainean duen gizon bat ageri den arren, etnografoak bat datoz lan mota hori emakumeentzat erreserbatuta zegoela esatean.«Pedarra», Bidasoa ibaiaren goiko ibilguan: Doneztebe eta Bera.
* «Pegas», Biarritzen.
* «Pedarra», «pegarra» edo «pearra», Saran, Nafarroa iparraldean, Ipar Euskal Herrian eta inguruko eremuetan. 
* Landetan, «poega» izena agertzen den eremutik iparralderago, «banoe» deitzen diote.
* thumb|Georgio Housnaglio-ren grabatua 1567an (tipo bizkaitarrak)«Ourse», Ipar Euskal Herriaren ekialdean. Hala, Poyastruc eta Lahitte-Toupière-n, buztinezko gune garrantzitsuak, non ontziak ez ziren torneatuak, irazkituak baizik.

* Gaskoinian, «durno» ez ezik, «terras» bezala ere ezagutzen zaio ahots gaskoiarekin, eta informazio horretan bat dator Jean Robert, Lourdesko Museo Pirenaikoko kontserbadorea eta Seguyko Atlas Linguistikoa.
* Jasotako beste izendapen batzuk dira «pedar, pear edo pegar».

Etimologia posibleei dagokienez, Julio Caro Barojak honako hau idatzi zuen bere lehen monografietako batean: "Ura eramateko, subilla ez ezik, buztinezko pedarra ere erabiltzen da, gehienetan Frantziatik ekartzen dena. «Pedarra» izen hori latinezko «ferrata»-tik etorri behar da, gaztelania herrada bezala. Gauza jakina da euskaldunek efe (F) pé (P) bihurtzeko joera dutela".

## Erabilera historikoko eremua 
Pirinioetako pegar-modelo honen erabilera-eremua oso zabala da. Roland Coquerel arkeologoak Ordizaneko pegarrekin ahaidetu zuen, tornurik gabe egindako pieza errudimentarioekin, eta bere jatorri karolingiarra proposatu zuen. José López eta Enrike Ibabe etnografoek Paueko Biarnes Museoan ikusitako antzeko piezak aipatzen dituzte, III. mendekoak, bere aurrekari izan zitezkeenak. Beste adibide bat, erromanikoaren garaian, Tuterako Maria Magdalena Elizako modiloi batean agertzen da, ontzi bat eusten duen figura batekin, urketari bat ziurrenik, pitorro luze batekin, pedarraren eta Pirinioetako pegarren bereizgarriaren antzekoa.
thumb|Eltzegintzako "pitxer" (pegar bizkaitarra) bost modelo, beirarik gabe edo zuri estaniferoan esmaltatuta. Eta metalezko "pegar" okzitaniar bat.
Zenbait ikerketatan 1603ko grabatu flandiar bat aipatzen da, Theatrum Orbis Terrarum-en argitaratua, Abraham Ortelius-en lana, Anberes. Grabatu bera euskal baserriaren ikerketa batean agertzen da, Alberto Santanak eta Xabi Oterok sinatua, 1567an Georgio Housnaglio grabatzaileari egotzia.

## Motak 
[ezkerrera|thumb|[Valoria la Buena museoko pegar batzuk. (Valladolid).]]
Ekoizpen-eremuaren arabera, pedarra Iparraldeko loza zuri ezagunaren edo bainurik gabekoaren beste pieza bat bezala aurkezten da. Bizkaikoak, Gipuzkoakoak eta Arabako eremuetakoak barrutik eta kanpotik esmaltatuta egoten ziren, ohiko bainu estaniferoarekin edo kanpoko bainu-erdiarekin (adur-zapia). Eztainua urritu eta prezioa izugarri igo zenean, beiraztatzen hasi ziren, eta buztinaren kolorea agerian utzi zuten.

Ipar Euskal Herrian eta aipatutako gainerako eremuetan, pegarrek ez zeramaten bainurik. Ariège haranean eta Lahitte-Toupièren dekoratutako modeloak egon ziren (engobe trazu gutxi batzuk).

## Pegar lasterketak 
Espainiako folklore-tradizioen atalean jaietan pegarra buruan dutela lasterketak egiteko ohitura erregistratu da. Eremu geografiko honetan, Zornotzan, Ibarran eta Errenterian dokumentazio grafikoa gordetzen da. Frantziako eremuan, Roland Coquerelek Pouyastruc-en jasotzen du ohitura hori.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ferreta

## Kanpo estekak 
* “Nueva adquisición: Apatamonasterio (Vizcaya)” *Museo del Cántaro, Valoria la Buena, Valladolid.*