open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Raiders of the Lost Ark

***Raiders of the Lost Ark*** (euskaraz *Arka Galduaren Bila*) 1981ko Steven Spielbergek zuzendu eta George Lucasek ekoitzitako abentura eta ekintza film bat da. * Harrison Ford, Karen Allen, Paul Freeman, Ronald Lacey, John Rhys-Davies eta Denholm Elliott aktoreek antzeztu zuten.

*Indiana Jones frankiziaren* lehen filma da.

## Argumentua 
1936. urtea. Indiana Jones (Harrison Ford) estatubatuar unibertsitate bateko arkeologia irakaslea da, maiz irakasle lanak laga eta arkeologia pieza garrantzitsuak lortzeko asmoz munduan barna abentura eta egoera arriskutsuetan ibili ohi delarik. Filma honen hasieran Hego Amerikako oihanan topatzen da.

Naziak arma garainezina lortzeko asmoz Itun-kutxaren bila daude. Estatu Batuetako Gobernuak Indiana Jonesi Itun-kutxa bilatzeko arduraren misioa ematen dio.

## Aktoreak 
* Harrison Ford: Indiana Jones
* Karen Allen: Marion Ravenwood
* Paul Freeman: René Belloq doktorea
* Ronald Lacey: Arnold Toht
* John Rhys-Davies: Sallah
* Denholm Elliott: Marcus Brody doktorea
* Wolf Kahler: Dietrich kolonela
* Alfred Molina: Satipo
* Vic Tablian: Barranca eta tximinodun gizona

## Filma 
Lucasek 1930 eta 1940ko hamarkadan sortu ziren serialen bertsio modernoa sortzeko nahia zuen. Spielbergek hasieran Fordek Jonesen papera egitea nahi zuen, baina Lucas ez zegoen ados, Han Solo izateagatik *Star Wars* trilogian, eta ez zuen nahi filmak lotzea. Lucasek konbentzitu zuen Spielberg besta aktore bat bilatzeko, eta Tom Selleck hautatu zuten, baina azkenean ezin zuen filma egin *Magnum, P.I.* telebistako saioa egin behar zuelako. Produkzioa Elstree Studiosen izan zen, Ingalaterran, eta filma La Rochellen, Tunisian, Hawaiin eta Estatu batuetan rodatu zuten ekainatik irailera 1980ean.

1981ko ekainaren 12an estrenatu eta gero, 20 millioi dolar kostatu zuen filma arrakata handia izan zen, eta errez izan zen 1981an etekin gehiago lortu zuena, munduan zehar 384 millioi dolar irabaziz, eta une hartan, etekin handiko zerrendan sartuz. Zortzi Oscars irabasteko nominatuta egon zen, besteak beste, Film Onena, eta 1982an lau irabazi zuen (doinu onena, film edizioa onena, efektu bisualak onenak, dekorazio onena). Filma arrakasta handia izan zen jendearen artean eta kritikoen artean, handik aurrera egindako filmak, *Indiana Jones and the Temple of Doom*, *Indiana Jones and the Last Crusade*, *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull*, eta *The Young Indiana Jones Chronicles* telebistako saioa baino askoz handiagoa.

## Argumentua 
1936. urtea. Indiana Jones (Harrison Ford) estatubatuar unibertsitate bateko arkeologia irakaslea da, maiz irakasle lanak laga eta arkeologia pieza garrantzitsuak lortzeko asmoz munduan barna abentura eta egoera arriskutsuetan ibili ohi delarik. Filma honen hasieran Hego Amerikako oihanan topatzen da.

## Ikus gainera 
* *Indiana Jones and the Temple of Doom* (1984)
* *Indiana Jones and the Last Crusade* (1989)
* *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull* (2008)

## Kanpo estekak 
* *Raiders of the Lost Ark* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Raiders of the Lost Ark* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Ezti-ur

**Ezti-ura** hartzitutako alkoholdun edari bat da, ur eta eztiz egina.

Antzinatetik hartua, edari hau, lehen aldiz, Rig Vedaren hitzneurtuetan aipatzen da, (K.a 1700 eta 1100. urteen artean idatzia) Vedismoaren liburu sakratuetako bat.

Grezia klasikoan, "melikraton" izenez ezagutzen zen, eta, erromatarrek, "agua mulsum" deitu zioten, bertsio hau, gozotutako ohiko ardoa baino ez zen arren.

Pliniok ezti-uraren lehen formula asmatu zuena Aristeo izan zela kontatzen du.

Edari hau hartzen zuten antzinako beste kultura batzuk saxoiak, zeltak eta bikingoak izan ziren. Erdialdeko Amerikako maiek ere antzeko edariren bat ere hartzen zutela aurkitu da.

Bazegoen ohitura bat, ezkondutako bikoteek, Ilargiaren ziklo oso batean ezkontzaren ondoren, edari hau hartzekoa, euren lehen umea mutila izan zedin. Eta hortik dator Eztei-bidaiaren egungo ohitura (XVI. mendetik aurrera).

## Kanpo estekak
Espioitza

**Espioitza** deitzen zaio informazio konfidentziala lortzeari lotutako teknika multzo eta praktikari. Espioitzaren ohiko teknikak infiltrazioa, eroskeria eta xantaia izan dira. Euskaraz "espioi" esaten zaio jarduera horretan dabilen pertsonari; Asisko Urmenetak "barrunt" izena aipatzen du XVII. mende hasierako sorgin ehizaren testuinguruan (2020).

* Infiltrazioak, sator bezala deritzon pertsona baten erabilpenean datza. Pertsona honek, betebehar nagusi bezala, informazioa duten pertsonen konfiantza lortzea da, horrela, berak ere, informazio hori eskura izateko asmoz.

* Eroskeria, informazioaren erosketa da. Diru bidez edo beste modu batzuetara egin daiteke. Hertsapena ere erabili izan da, helburu berbererako, eta honetan datza xantaiak, xantaiatua den pertsonari buruzko informazioa lortu, honek, agerian utzi nahi ez duen informazioa, batez ere, alegia.

Edonola ere, teknika hauek, *informatzaile* erabilpenean oinarritzen dira, eta, beraz, espiatu behar ziren pertsonen aldetik erabiliak izan zitezkeen, eta, hortaz, informazioa ez zen, derrigorrez, beti benetakoa izaten.

Teknologia berrien garapenarekin, giza partehartzerik behar ez duten informazio objektiboa lortzeko teknikak agertu dira. Argazkiak eta elkarrizketak lortzeko, adibidez. Honela, egun, gora eta gora doan punta-puntako baliabide teknologikoak ematen dituen espioitzarako industria bat dago. Baita informazioaren babeserako ere. Mikrokamerak eta satelite espioiak izango litzateke horietako batzuk.

*Espioitza industriala* ikerketa, garapen eta prototipoen fabrikazioari buruzko informazioaren legez kontrako lorpena da. Hauen bidez, enpresak, euren lehiakideei aurrea har diezaiekete produktu berritzaile bat merkaturatzerako garaian. Geroz eta gorago doan ideia berritzailearen eta produktuaren merkaturatzearen arteko epeen murrizketak, baita teknologia berrien geroz eta zaharketa handiagoaren ondorioz, sektore industrial hauek, halako legez kanpoko ekintzen haztegi oso egokiak dira.

Berdin gertatzen da informazioaren igorpenaren baliabide berrien agerpenarekin. Internet da guzti hauen buru, eta bertan, gorantz doaz informazioa kodifikatzeko teknikak. Eta ez bakarrik informazio teknikoa, baita pribatua ere. Teknika hauen bidez, mezua hartzen duen beste bat, informazioa itzultzeko gai izatea eragozten da.

## Ikus, gainera 
* Sator
* Independentisten espioitza auzia (Espainia)

## Kanpo estekak 
* Espioitzako lexikoa Euskaltzaindiaren web orrian
Kongoko Errepublika Demokratikoaren banaketa administratiboa

**Kongoko Errepublika Demokratikoaren banaketa administratiboa** 2005ean onartutako konstituzioak ezarri zuen. Autonomia handiko 26 probintziatan banatu zuen herrialdea, Kinshasakoa barne. Banaketa administratibo hori 2009ko otsailean sartu zen indarrean.
400px|eskuinera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bidania

**Bidania** Gipuzkoako erdialdeko herri bat da, Bidania-Goiatz udalerria osatzen duten bi herrietako bat. 1964ko abenduaren 21ean udalerri izateari utzi zion, ondoan zegoen Goiatz auzoarekin batu baitzen. Bi herrietako elizak 750 metroko distantziara baino ez daude, eta inguruan ez dute beste herririk, Oria eta Urola haranen arteko mendietan baitaude.

Bidaniak 9,66 kilometro koadroko azalera zuen, eta batzerakoan 600 bat biztanle zituen. Bidegoian udalerria sortzean, udaletxe berria Bidaniako lurretan jarri zuten.

Gaur egun ez da udalerria, baina hala ere erraza da Goiaztik ezberdintzea, bien herriguneen artean ez baitago bat-egiterik.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Ilunbe baserria
* San Pedro Iromendiko ermita / Sanpedroburu 

## Jaiak 
* Bidaniko jaiak abuztuaren 24an dira, San Bartolome egunean.

## Argazki galeria 

Bidania-Goiatz - Église Saint-Bartolomé de Bidania - 3.jpg | Bidaniko San Bartolome eliza.
Vista general de Bidania en la localidad de Bidegoian (1 de 1) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg | Bidania, argazki historiko batean.
Bidaniako udaletxea.jpg | Bidanian dago Bidania-Goiazko udaletxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bidania-Goiatz udala
Goiatz

**Goiatz** Gipuzkoako erdialdeko herri bat da, Bidania-Goiatz udalerria osatzen duten bi herrietako bat, Tolosaldeko eskualdekoa. 1964ko abenduaren 21ean udalerri izateari utzi zion, ondoan zegoen Bidania auzoarekin batu baitzen. Bi herrietako elizak 750 metroko distantziara baino ez daude, eta inguruan ez dute beste herririk, Oria eta Urola haranen arteko mendietan baitaude.

Goiatzek 3,71 kilometro koadroko azalera zuen, eta batzerakoan 200 bat biztanle zituen. Bidania-Goiatz udalerria sortzean, udaletxe berria Bidanian jarri zuten, lurraldez eta biztanleriaz handiagoa baitzen.

Gaur egun ez da udalerria, baina hala ere erraza da Bidanitik ezberdintzea, bien herriguneen artean ez baitago bat-egiterik.

## Demografia 
## Goiaztar ospetsuak 
* Manuel Egiguren (1930-2012), fraide frantziskotarra, misiolaria eta Beniko (Bolivia) gotzain laguntzailea.
* Juan Mari Arzallus Egiguren (1946-), itzultzailea.
* Iñaki Otaegi *Gibitegi* (1958-), harri-jasotzailea.

## Jaiak eta ospakizunak 
* Abuztuaren 15an, Andre Mariaren Jasokundearen jaiak.

## Argazki galeria 

Irudi:Goiatzeko plaza.jpg | Goiazko plaza.
Irudi:Goiatz.jpg | Kalea.
Irudi:Udazkena Goiatzen (Gipuzkoa).jpg | Udazkena, Goiatzen.
Irudi:Bikarioaren etxea Goiatz.jpg | Bikarioaren etxea.

## Kanpo estekak
Andraka (auzoa)

**Andraka** Lemoizko auzoa da. Muino baten dago, Mungiatik Plentziarako errepideko bidegurutze alboan. Hainbat baserri dago, bata bestetik aparte. Lemoizko auzoetatik, hau da hegoalderen dagoena.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 110 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Egia (argipena)

**Egia** izenarekin artikulu ezberdinak izendatzen dira:

* **Egia**, Donostiako auzoa.
* **Egia**, Debako auzoa.
* **Egia**, kontzeptu filosofikoa.
Arriola

**Arriola** izenarekin leku ezberdinak daude:
* **Arriola**, Asparrenako herria.
* **Arriola**, Debako auzoa.
* **Arriola**, Aramaioko auzoa.
* **Arriola ibaia**, Debaren arroko Gipuzkoako ibaia.
* **Arriola mendia**, Arrietako mendia, Araban.

Pertsona izenak:
* **Iñaki Arriola**, PSE-EEko kidea.
Madariaga

**Madariaga** leku-izen eta abizena da, hala nola:
* **Madariaga** edo **Mardari**, Debako auzoa.
* **Madariaga**, Azkoitiako auzoa.
* **Madariaga**, Arakaldoko auzoa.
***Julen Madariaga**, ETAko militante-ohia, politikaria eta idazlea. 

## Ikus, gainera 
* Madari
Q dokumentua

[thumb|250px|[Bi iturrien teoriaren eskema.]]
**Q dokumentua** edo **Q iturria** (alemanierazko *Quelle* -iturria- hitzetik eratorria) Mateoren eta Lukasen ebanjelioen ustezko iturri galdua da.

Izan ere, hiru ebanjelio sinoptikoei dagokionez, (Markorena, Mateorena eta Lukasena), hitz-hautaketan eta gertakarien kokalekuetan haien arteko harremana sumatu da. Arazoa da harreman horren nondik norakoa zehaztea. Oro har onartzen da Markorena idazten lehena izan zela, eta beste biren iturria izan zela. Baina horretaz gain, XIX. mendeko Itun Berriko adituak ohartu ziren Mateo eta Lukasen ebanjelioek Markoren Ebanjelioan agertzen ez zen material andana partekatzen zutela. Hori dela eta, beste bigarren iturri komun bat proposatu zen, Q iturria hain zuzen ere. Balizko testu galdu hori, Jesusen esanen bilduma izango litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castrapo

***Castrapo*** Galizian galizieraren eragina duen gaztelaniaren aldaera bati ematen zaion izena da. *Castrapo*aren ezaugarri da gaztelaniazko egiturako esaldietan galizierazko hitz nahiz esamoldeak sartzea. Arruntkeriatzat hartzen da eta hirietan, hots, galizierak egoera ahulena duen esparruetan, hedatuagoa da, bestelako inguruetan baino.

Hona *castrapo*aren adibide bat: *Pecha la ventana*: esaldi horretan, gaztelaniazko *Cierra la ventana* eta galizierazko *Pecha a fiestra* nahasten dira.

Horretaz gain, erreintegrazionista deitutako sektoreek (galizieraren eta portugesaren arteko harremana azpimarratzen dutenek), egungo galizieraren araudia gutxiesteko, *castrapo* esaten diote galizieraren araudi ofizialari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alvaro Porto Dapenaren *El español en contacto con el gallego* artikulua
Michel Etxeberri

**Michel Etxeberri** (Donibane Lohitzune, 1919ko abenduaren 16a - Paris, 1999ko martxoaren 30a), frantsesezko antzezlea zen.

## Lanak 
### Zinema 
## Kanpo loturak 
* Euskadiko Filmategia
Bernard Blancan

**Bernard Blancan** (Baiona, 1958ko irailaren 9a -), euskal antzezle eta argazkilaria da. Baionakoa bada ere, Bordelen bihurtu zen aktore. 2006an, *Indigènes* filman burututako antzezpenarengatik Canneseko Zinemaldiaren aktore onenaren saria lortu zuen.

## Filmagintza 
### Aktore 
* 1994 : *Le Cri de Tarzan*, Thomas Bardinetek zuzenduta.
* 1998 : ''Peau d'homme, cœur de bête*, Hélène Angelek zuzenduta.
* 1998 : *Un dérangement considérable*, Bernard Storak zuzenduta.
* 1999 : *Kennedy et moi*, Sam Karmannek zuzenduta.
* 2000 : *Fais-moi des vacances*, Didier Bivelek zuzenduta.
* 2000 : *Amour d'enfance*, Yves Caumonek zuzenduta.
* 2001 : *Un moment de bonheur*, Antoine Santanak zuzenduta.
* 2001 : *Le Chignon d'Olga*, Jérôme Bonnellek zuzenduta.
* 2001 : *Le Pharmacien de garde*, Jean Veberrek zuzenduta.
* 2002 : *Rencontre avec le dragon*, Hélène Angelek zuzenduta.
* 2003 : *Inguélézi*, François Dupeyronek zuzenduta.
* 2003 : *Je suis un assassin*, Thomas Vincentek zuzenduta.
* 2003 : *Comme une image*, Agnès Jaouik zuzenduta.
* 2003 : *Alive*, Frédéric Berthek zuzenduta.
* 2004 : *Un an*, Laurent Boulangerrek zuzenduta.
* 2004 : *La Maison de Nina*, Richard Dembok zuzenduta.
* 2004 : *La Ravisseuse*, Antoine Santanak zuzenduta.
* 2004 : *Quartier V.I.P.*, Laurent Firodek zuzenduta.
* 2004 : *Cache-Cache*, Yves Caumonek zuzenduta.
* 2005 : *Indigènes*, Rachid Boucharebek zuzenduta.
* 2005 : *Un été surréaliste*, Fabrice Tempok zuzenduta.
* 2006 : *Capitaine Achab*, Philippe Ramosek zuzenduta.
* 2006 : *Les Hauts murs*, Christian Faurek zuzenduta.
* 2007 : *La Main courante*, Claude-Michel Romek zuzenduta.
* 2007 : *Elles et moi*, Bernard Storak zuzenduta.
* 2008 : *Les Insoumis*, Claude-Michel Romek zuzenduta.
* 2008 : *Léger tremblement du paysage*, Philippe Fernandezek zuzenduta.

### Argazkilaria 
* 1994 : *Lartigue expose*
* 1998 : *Chiche !''
Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull

***Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull*** (euskaraz *Indiana Jones eta Kristalezko Garezurraren Erresuma*) 2008ko Steven Spielbergek abenturazko filma da. Istorioa George Lucasek Kristalezko burezurraren istorioan oinarritua idatzita dago.

Harrison Ford, Cate Blanchett, Karen Allen, Ray Winstone, John Hurt, Jim Broadbent eta  Shia LaBeouf aktoreek antzeztu zuten.

*Indiana Jones frankiziaren* laugarren filma da.

## Argumentua 
1957. urtea, Gerra Hotza puri-purian dago. Indiana Jonesen laugarren filma da, eta Indiana Jones (Harrison Ford), nahiz eta pixka bat zahartuta egon, Irina Spalkok (Cate Blanchett) zuzentzen zituen Sobietar Batasuneko agenteen kontra borrokatzen zuen, Kristalezko Garezurra lortzeko asmotan. Indyarekin bere amorante Marion Ravenwood (Karen Allen), "Mutt" Williams (Shia LaBeouf), eta bere laguna Mac (Ray Winstone) ziren. John Hurt eta Jim Broadbent bere lankideak ziren filmean.

## Aktoreak 
* Harrison Ford: Indiana Jones
* Shia LaBeouf: Henry "Mutt Williams" Jones III.a
* Cate Blanchett: Irina Spalko
* Karen Allen: Marion Ravenwood
* Ray Winstone: George "Mac" McHale
* John Hurt: Harold "Ox" Oxley
* Jim Broadbent: Dean Charles Stanforth
* Igor Jijikine: Dovchenko sobietar kolonela

## Ikus gainera 
* *Raiders of the Lost Ark* (1981)
* *Indiana Jones and the Temple of Doom* (1984)
* *Indiana Jones and the Last Crusade* (1989)
* Kristalezko burezurra

## Kanpo estekak 
* *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Loleh Bellon

**Loleh Bellon** (Baiona, 1925eko maiatzaren 14a - Kremlin-Bicêtre, Frantziako Uhartea, 1999ko maiatzaren 22a), euskal antzezlea zen. Antzerki idazlea ere bazen. Bere ahizpa Yannick Bellon zinema zuzendaria da eta ama Denise Bellon argazkilaria.

## Filmagintza 
### Zinema 
* *Les ailes de la colombe* (1981)
* *Jamais plus toujours* (1976)
* ''Quelque part quelqu'un* (1972)
* *Une question d'assurance* (1960)
* *Le bel âge* (1959)
* *Un matin comme les autres* (1956)
* *Casque d'or* (1952)
* *Maître après Dieu* (1951)
* *Le parfum de la dame en noir* (1949)
* *Le mystère Barton* (1949)
* *Le point du jour* (1949)
* *Le gardian* (1946)

### Telebista 
* *Les beaux quartiers* (1983)
* *Paris-Saint-Lazare* (1982)
* *Le prix* (1975)
* *Eugène Sue* (1974)
* *Le jet d'eau* (1973)
* *Romulus le grand* (1971)
* *Les nouvelles aventures de Vidocq* (1971)
* *Le Tribunal de l'impossible* (1970)
* *Il faut que je tue Monsieur Rumann* (1966)
* *Quatre-vingt-treize* (1962)
* *Gaslight* (1959)
* *Les cinq dernières minutes* (1959)
* *Énigmes de l'histoire* (1957)
* *Crime et châtiment'' (1955)

## Kanpo estekak 
* Euskadiko Filmategia
Pierre Richard-Willm

**Pierre Richard-Willm** (Baiona, 1895eko azaroaren 3a - Paris, 1983ko apirilaren 12a), euskal antzezlea zen.

1924an Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, arte lehiaketan hain zuzen ere

## Filmagintza 
* 1930 : *Toute sa vie*
* 1931 : *Les Vacances du diable* : *Dr. Reynolds*
* 1931 : *Un soir, au front*
* 1931 : ''Autour d'une enquête*
* 1932 : *Le Petit écart*
* 1932 : *Kiki*
* 1932 : *Baby*
* 1932 : *Les Amours de Pergolèse*
* 1932 : *Sous le casque de cuir*
* 1933 : *Pour être aimé*
* 1933 : *La Fille du régiment*
* 1933 : *Les Amoureux*
* 1934 : *Le Prince Jean*
* 1934 : *La Maison dans la dune*
* 1934 : *Le Grand Jeu*
* 1934 : *Fanatisme*
* 1934 : *Les Nuits moscovites*
* 1935 : *Stradivarius*
* 1935 : *Barcarolle*
* 1935 : *La Route impériale*
* 1936 : *Anne-Marie*
* 1936 : *L'Argent*
* 1937 : *Courrier sud*
* 1937 : *Un carnet de bal*
* 1937 : *La Dame de Malacca*
* 1937 : *Yoshiwara*
* 1937 : *Au service du tsar*
* 1938 : *Le Roman de Werther*
* 1938 : *La Tragédie impériale*
* 1938 : *Tarakanowa*
* 1939 : *La Piste du nord*
* 1939 : *Entente cordiale*
* 1941 : *Les Jours heureux*
* 1942 : *La Duchesse de Langeais*
* 1942 : *La Croisée des chemins*
* 1943 : *Le Comte de Monte Cristo*
* 1945 : *La Fiancée des ténèbres*
* 1947 : *Rêves d'amour*
* 1947 : *Le Beau voyage''

## Erreferentziak
Bénédicte Delmas

**Bénédicte Delmas** (Baiona, 1972ko uztailaren 7a - ) lapurtar antzezlea da, batez ere telebistan aritutakoa.

## Filmografia 
* *Sous le soleil* (1996-2008)
* *La discordance* (2007)
* *Hélène et les garçons* (2006)
* *Alex Santana, négociateur* (2003-2006)
* *Léa Parker* (2005)
* *Jeff et Léo, flics et jumeaux* (2005)
* *Navarro* (2004)
* ''Une fille dans l'azur - Caroline Fabre* (2002)
* *Largo Winch''
Yannick Bellon

**Marie-Annick Bellon**, ezagunagoa **Yannick Bellon**, (Miarritze, 1924ko apirilaren 6a - 2019ko ekainaren 2a), euskal zinema zuzendari eta gidoigilea izan zen. Estilo pertsonal, ausart eta konprometituko zinemagile feminista izan zen. Talentu handiko zazpi hamarkada osatu zituen zinemagintzan, nahiz eta bere lana oso ezaguna ez den Frantziatik kanpo.

## Bizitza 
Bellon Miarritzen jaio zen bere familia, aitaren osasun arazoengatik, Paristik etorri zelako. Bertan 10 urte izan arte bizi izan zen eta gurasoen dibortzioa eta gero, ama Lyon aldeko kazetari judu batekin ezkondu zenean, bertara joan zen.16 urte zituela hasi zen Bigarren Mundu Gerra eta ahizparekin batera Miarritzera iztuli zen, bertan aitona-amonek zaindu zituztelarik. Gazte gaztetatik inguru artistikoan bizi izan zen. Bere ama, Denise Bellon, XX. mendean Frantziako argazkilaririk famatuenetakoa izan zen eta Jacques Brunius zinemagilea, bere osaba. Bere ahizpa Loleh Bellon aktore eta antzerkigilea izan zen. Jacques Bellon magistratua, bere aita. 1954ean Henry Magnan poeta eta kazetariarekin ezkondu zen eta 1963an dibortziatu.

## Ibilbide profesionala 
24 urte zituela zuzendu zuen Bretainiako uharte batean bere lehendabiziko film laburra, *Goémons* eta Sari Nagusia jaso zuen Veneziako Biurtekoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Histories du cinéma: Yannick Bellon.FilmoTV. (Bideoa, 45)
Henry Roussel

**Henry Roussel** (Baiona, 1875eko azaroaren 17a - Paris, 1946ko otsailaren 13a), euskal zinema zuzendari eta antzezlea zen.

## Filmografia 
### Aktorea 
* *Deuxième bureau contre kommandantur* (1939)
* *Café de Paris* (1938)
* *Valse éternelle* (1936)
* ''L'école des cocottes* (1935)
* *Le billet de mille* (1935)
* *Le bébé de l'escadron* (1935)
* *Vogue, mon coeur* (1935)
* *Vers l'abîme* (1934)
* *Idylle au Caire* (1933)
* *Les gaietés de l'escadron* (1932)
* *La nuit est à nous* (1930)
* *Ça aussi!... c'est Paris* (1929)
* *Les nouveaux messieurs* (1929)
* *Gosse de riche* (1920)
* *Le torrent* (1917)
* *L'imprévu* (1917)
* *Les frères corses* (1917)
* *Renoncement* (1917)
* *Le médecin des enfants* (1916)
* *Sous la menace* (1916)
* *Pardon glorieux* (1916)
* *L'affaire du Grand-Théâtre* (1916)
* *Apache d'amour* (1916)
* *la désolation* (1916)
* *Léda* (1916)
* *La maison sans enfant* (1916)
* *Vengeance diabolique* (1916)
* *Le corso rouge* (1914)
* *Le puits mitoyen* (1914)
* *Le friquet* (1914)
* *L'affaire d'Orcival* (1914)
* *La dame blonde* (1914)
* *Monsieur Lecoq* (1914)
* *Le système du docteur Goudron et du professeur Plume* (1913)
* *Autour d'un testament* (1913)
* *Mathilde* (1913)
* *L'aiglon* (1913)
* *La bergère d'Ivry* (1913)
* *Le camée* (1913)
* *La dame de Monsoreau* (1913)
* *Le dernier pardon* (1913)
* *Les gaîtés de l'escadron* (1913)
* *La Marseillaise* (1913)
* *Soeurette* (1913)
* *Trompe-la-Mort* (1913)
* *L'agence Cacahouète* (1912)
* *Jean la Poudre* (1912)

### Zuzendaria 
* *L'amour veille* (1937)
* *Arlette et ses papas* (1934)
* *La fleur d'oranger* (1932)
* *Violettes impériales* (1932)
* *Atout coeur* (1931)
* *La nuit est à nous* (1930)
* *Die nacht gehört uns* (1929)
* *La barcarolle d'amour* (1929)
* *Paris-Girls* (1929)
* *La valse de l'adieu* (1928)
* *L'île enchantée* (1927)
* *Une java* (1927)
* *Destinée* (1925)
* *La terre promise* (1925)
* *Violettes impériales* (1924)
* *Les opprimés* (1923)
* *La vérité* (1922)
* *Visages violés... âmes closes* (1921)
* *La faute d'Odette Maréchal* (1919)
* *L'âme du bonze* (1918)
* *Un homme passa* (1917)
* *La femme blonde* (1916)
* *Les enfants du capitaine Grant'' (1913)

## Kanpo loturak 
* Euskadiko Filmategia
Pauline Carton

**Pauline Aimée Biarez**, ezagunagoa **Pauline Carton**, (Miarritze, 1884ko uztailaren 4a - Paris, 1974ko ekainaren 17a), euskal antzezlea zen. Bere karreran 250 film baino gehiago egin ditu, gehienak zerrendako aktore gisa.

## Filmagintza 
 ilustrazioa]]
### Zinema 
### Telebista 
* 1959 : *Les maris de Léontine*
* 1961 : *Enlevez-moi*
* 1966 : ''L'école des cocottes*
* 1966 : *Règlements de comptes*
* 1967 : *Les enfants de cœur*
* 1967 : *L'homme aux cheveux gris*
* 1967 : *Mon Bébé*
* 1967 : *Les sept de l'escalier B*
* 1970 : *La Voyante*
* 1974 : *A bout portant: Pauline Carton*

## Bibliografia 
* Pauline Carton, *Les Théâtres de Carton*, Librairie académique Perrin, 1938
* Pauline Carton, *Histoires de cinéma'', Éditions du Scorpion, 1958

## Kanpo estekak 
* Euskadiko Filmategia
Clément Duhour

**Clément Duhour** (Angelu, 1912ko abenduaren 11 &ndash; Neuilly-sur-Seine, 1983ko urtarrilaren 3a), lapurtar antzezle eta abeslaria zen.

## Biografia 
Clément Duhour okinaren semea zen. Édouard Duhour aktorearen anaia gaztea ere bazen. Bere garaian oso handia zen (1,86 m. eta 96 kg.). Hamasei urterekin, lehendabizikoz Frantziako txapelketa nazionala irabazi zuen. Baionako institutu publikotik bota zuten "diziplinarik eza"gatik. Ondoren, aitak Parisa bidali zuen Félix Potinen janari-dendan saltzaile-mutil izateko. Hiru egun baino ez zuen iraun, denda utzi eta, Guy Lormont izenpean, Au Lapin Agile klub ospetsuan hasi zen lanean.. 1983ko urtarrilaren 3an hil zen, Neuillyn. 71 urte zituen.

## Filmografia 
### Aktorea 
### Zuzendaria 
* 1958 : *La Vie à deux*
* 1959 : ''Vous n'avez rien à déclarer ?*

### Ekoizlea 
* 1956 : *Le Pays d'où je viens''

## Erreferentziak
UEFA Euro 2008ko A multzoa

**UEFA Euro 2008ko A multzoari**ri zegozkion partiduak ekainaren 7an hasi ziren, eta ekainaren 15ean amaitu. Multzoa Suitzak, Portugalek, Txekiar Errepublikak eta Turkiak osatu zuten.

Portugal sailkatu zen taldeko lehen postuan, final laurdenetan Alemaniaren aurka jokatuz, eta Turkia bigarren postuan, final laurdenetan Kroazia aurkari izan zuelarik.

## Suitza - Txekiar Errepublika 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Portugal - Turkia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Txekiar Errepublika - Portugal 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Suitza - Turkia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Suitza - Portugal 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Turkia - Txekiar Errepublika 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Kanpo estekak
Gorosta

**Gorosta** Eibarko auzoa da, herriaren iparraldean. Gorosta errekaren urak biltzen diren bailaran zehar luzatzen da, eta hango urak Ego ibarrean isurtzen dira.

## Toponimia 
*Gorosta* leku-izenaren euskera batuko baliokidea Gorostieta dugu. Gorostieta = Gorosti + eta (lekua). Beraz *Gorosta* izenaren esanahia "gorostiak dauden lekua" da.

## Ondarea 
### Baserriak 
* *Altzubarren*

* *Azaldei Azpikua* / Azaldegi Azpikoa

* *Elus*

* *Ezkaregi*

* *Gorosta Gaiñekua* / Gorostieta Gaina

* *Nebera*

* *Agarre Azpikua* / Agirre Azpikoa

* *Agarre Gaiñekua* / Agirre Gainekoa

* *Altza* / Altzaga

* *Azaldei Gaiñekua* / Azaldegi Gainekoa

* *Azitain*

* *Txopengua* / Azitain Txoperena

* *Berretxiña Behekua* / Berretxinaga Behekoa

* *Berretxiña Goikua* / Berretxinaga Goikoa

* *Biriñao*

* *Etxe Txiki*

* *Ezkarei Errota* / Ezkaregi Errota

* *Gorosta Abeletxe* / Gorostieta Abeletxe

* *Gorosta Azpikua* / Gorostieta Azpikoa

* *Beña* / Gorostieta Beña

* *Itsaso*

* *Maapilla* / Marapilaga

* *Naiorbe* / Nagiorbe Goikoa

* *Orbe*

* *Sagarbitsa* / Sagarbieta

* *Txabola Pagola*

* *Zezeil Behekua* / Zezeil Behekoa

* *Zezeil Goikua* / Zezeil Goikoa

* *Akarteitta, Akartei* / Akartegieta

* *Adarratza Behekua* / Adarratza Behekoa

## Kanpo estekak 
Ego Ibarra - Gorosta Auzoa
Kiñarraga-Otaola

**Otaola-Kinarraga** (Eibarko euskaran *Otola-Kiñarra*) Eibarko auzoa da, herriaren hegoaldean. Lur eremu zabala hartzen du eta Bergara eta Elgetarekin muga egiten du.

## Toponimia 
* Kinarraga, *Kiñarra*: *Kiñar* (ginar, txilar) + aga (lekua) -> *ginarrak dauden lekua.*
* Otaola, *Otola*: *Ota* (ote,otazka) + ola (txabola, burdinola) -> *otazken hartean dagoen txabola.*

## Ondarea 
### Baserriak 
* *Altamira Behekua* / Altamira Behekoa
* *Altamira Erdikua* / Altamira Erdikoa
* *Altamira Goikua* / Altamira Goikoa
* *Areta*
* *Areta Abeletxe*
* *Bolingua* / Bolingoa
* *Gisastu*
* *Ipuruaga* / Ipurua
* *Iragorri* / Iraragorri
* *Irei Erdikua* / Iraegi Erdikoa
* *Irei Haundi, Irei Handikua, Ireizar* / Iraegi
* *Izkua* / Eizkoaga
* *Kurutzekua* / Urkidi Kurutzekoa
* *Lekamendi*
* *Loixola* / Loiola
* *Mertxete*
* *Otolerdi* / Otaola Erdikoa
* *Sarasketanekua, Gorranekua* / Urkidi Sarasketanekoa
* *Txatxingua, Ospasenekua* / Urkidi Barrena
* *Urkitorria* / Urkidi Torre

## Kanpo estekak 
Ego Ibarra - Otaola-Kiñarraga auzoa
Aginaga (Eibar)

**Aginaga** Eibarko iparraldeko auzo bat da, Markina-Xemeinerako bidean kokatua.

## Izena 
Izenak erakusten duenez, antzina hagin asko hazten zen hor (*hagin* + *-aga* = *Aginaga*). Hala ere, gaur egun ez da han halako zuhaitzik. Eibarko euskaran, *Agiñaga* edo *Agiña* ahoskatzen da auzoaren izena.

## Demografia 
## Jaiak 
Aginagatarrek San Migelak ospatzen dituzte irailaren 29an.

## Euskara 
Aginagan Eibarko euskara erabiltzen da, mendebaleko euskalkiaren barruan.

## Ondarea 
### Baserriak 
* *Abua Azpikua* / Abuaga Azpikoa
* *Abua Gaiñekua* / Abuaga Gainekoa
* *Agiña Agarre* / Aginagako Agirre
* *Agiña Gaiñekua* / Aginaga Gainekoa
* *Aizpe* / Arizpe
* *Arando Aurten* / Arando Aurtena
* *Arando Barrena*
* *Arando Etxebarri*
* *Arando Itturralde* / Arando Iturralde
* *Arandoguena* / Arando Goenaga
* *Atxa*
* *Gorostixa* / Gorostiaga
* *Itterixa* / Iteriaga
* *Larrañeta*
* *Mendibil*
* *Orbesoren* / Orbe Soraen
* *Oreizar* / Oregi Zahar
* *San Roman*
* *Suiña* / Suinaga
* *Zumaran*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mandiola

**Mandiola** Eibarko auzoa da, herriaren iparraldean eta Ermuako mugararte.

## Toponimia 
*Mandiola*, euskara batuko Mendiolaren aldaera da. *Mandiola* izena *Mendi* eta *ola* hitzen baturatik dator.

## Ondarea 
### Ermitak 
* *Santa Kurutz*

### Baserriak 
* *Abanzabalei, Amazabalei Behekua* / Amezabalegi Behekoa
* *Abanzabalei, Amazabalei Goikua* / Amezabalegi Goikoa
* *Abauntzaga, Abontza*
* *Aizpiri*
* *Akondia*
* *Amazabalei, Abanzabalei Abeletxe* / Amezabalegi Abeletxe
* *Aritxuloeta*
* *Arlaban Behekua* / Arlaban Behekoa
* *Arlaban Goikua* / Arlaban Goikoa
* *Arrajola*
* *Asola Barri*
* *Asola Gaiñekua*
* *Asoliartza* / Asola Igartza
* *Gisasola*
* *Ibargain*
* *Itturrua* /Iturrao
* *Itturrua Abeletxe* / Iturrao Abeletxe
* *Ixua*
* *Mandiola Azpikua* / Mendiola Azpikoa
* *Mandiola Gaiñekua* / Mendiola Gainekoa
* *Milaflores Behekoa*
* *Milaflores Goikoa*
* *Naiorbe Behekoa*
* *Pagei* / Pagaegi
* *Pagei Abeletxe* / Pagaegi Abeletxe
* *Pageikorta* / Pagaegi Korta
* *Pitxargain* Pitxargaingoa
* *Urkuzei* / Urkizuegi
* *Zozola*

## Kanpo Loturak 
Ego Ibarra - Mandiola Auzoa

## Kanpo estekak
Jacques Bergerac

**Jacques Bergerac** (Biarritz, 1927ko maiatzaren 26a - Angelu, ) lapurtar antzezlea izan zen.

## Biografia 
1950eko hamarkadan, Ipar Euskal Herria utzi zuen hamar franko poltsikoan zituela eta Hollywoodera joan zen. Hantxe karrera txikia egin zuen 1969an *The Doris Day Show* sailean agertu arte. Gero *Revlon* enpresarako lan egin zuen Parisen. Hala ere, Dorothy Malone eta Ginger Rogers ezkontzeko eta 1957an Golden Globe Saria lortzeko denbora bazuen.

Telebistan (*Batman*, *77 Sunset Strip*, *Alfred Hitchcock Presents*, *The Lucy Show*, *Get Smart* eta *The Dick Van Dyke Show* saioetan) ere lan egin zuen. Azken lana 1969an egin zuen, *The Doris Day Show* saioan hain zuzen ere. Gero, zinemagintza utzi eta Revlon enpresan hasi zen lanean, Parisko bulegoa zuzenduz.

## Filmografia hautatua 
* *Twist of Fate* (1954)
* *Marie-Antoinette reine de France* (1956)
* *Les Girls* (1957)
* *Gigi* (1958)
* *Thunder in the Sun* (1959)
* *The Hypnotic Eye* (1960)
* *The Fury of Achilles* (1962)
* *A Global Affair* (1964)
* *The Unkissed Bride* (1966)
* *Special Mission Lady Chaplin* (1966)

## Erreferentziak
Ned Ludd

thumb|*Ludditen liderra*, 1813ko grabatua.
**Ned Ludd** Leicestershire-ko (Britainia Handia) langile ospetsua izan zen. XVIII edo XIX. mendean kokatu ohi da eta egia eta legenda nahasten dira bere biografian.

Mugimendu luditarako hartu zen bere izena, makinen erabileraren aurka zegoela adierazteko galtzerdiak egiteko ehungailuaren euskarria apurtu baitzuen lehen aldiz. Harrezkero, Erresuma Batuan, fabriketan makinak apurtzen zituzten langile taldeak antolatu ziren. Taldekideak luditak ziren eta horien nagusiei *Ludd-errege* esaten zien.

## Kanpo estekak
Ribeira Grande

**Ribeira Grande** Portugalgo udalerria da, Azoreetako hirugarren populatuena eta Sao Miguel uhartean kokatutakoa.

## Kanpo estekak
Artzalluz

**Artzalluz** Errezilgo auzoa da, herriaren mendebaldean. Baserri ugari ditu eta ez dago gune garrantzitsurik. Azkoitiarekin muga egiten du.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Erdoizta

**Erdoizta** Errezilgo auzoa da, herriaren iparraldean. Mendi magal batean dago, Asteasu eta Aiako Etxetaballa eta Altzola auzoekin mugan.

## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Isidro baseliza (Errezil)

## Kanpo estekak
Praia da Vitoria

**Praia da Vitória** Portugalgo udalerria da, Azoreetako laugarren populatuena eta Terceira uhartean kokatutakoa.

## Kanpo estekak
Ponta do Pico

**Ponta do Pico** edo **Montanha do Pico** Portugalgo mendirik altuena da, Pico uhartean (Azoreak) kokatutakoa.

2.351 metroko altuera du eta sumendia da jatorriz, XVIII. mendean azken aldiz erupzioa egin zuena.

thumb|300px|left|Pico mendia airetik ikusita.
Sarbideko *Casa da Montanha*n izena emanda eta ordainduta, erraz igo daiteke (jaitsieran kontuz ibili behar da). Lau bat ordu behar dira igotzeko. Sumendi nagusiko gailurrera iritsi ondoren, aldapa piko bat dago tontorrerainoko 80 bat metro gainditzeko eta *Piquinho* deitutako konoaren gainean amaitzeko. 

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu du.

## Ikus, gainera 
* Portugalgo geografia

## Kanpo estekak 
* Casa da Montanharen web ofiziala
Ezama

**Ezama** Errezilgo auzoa da, herriaren hegoaldean. Baserri ugari ditu eta ez dago gune garrantzitsurik. Bidegoianekin egiten du muga.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Angra do Heroísmo

**Angra do Heroísmo**( ahoskatua), eskuarki **Angra** deitua, Portugalgo udalerria da, Azoreetako hiru hiriburuetako bat, Terceira uhartean kokatutakoa.

1983an UNESCOk bertako herrigune historikoa Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Historia 
1450an fundatu zen Angra. Batzuek diote Álvaro Martins izan zela sortzailea, Bartolomeu Dias nabigatzailearekin Esperantza oneko lurmuturrera zihoala, beste batzuek aldiz Henrike Nabigatzailearen zerbitzuan zihoan Jácome de Bruges flandiarrak fundatu zuela. Edozelan ere badirudi honek Herbehereetako nekazari, arrantzale eta merkatariak ekarri zituen Azore uharteak kolonizatzera. Lehenengo populatzaileek bi badia txikiren arteko muinoa aukeratu zuten, Brasil mendiaren oinean. Kala horietako bat () hain sakona zen itsasontzi handiek ere bertan babesa har zezaketela.

1474an Álvaro Martinsek kalara zihoan ibaia desbideratu egin zuen errota baten gurpila mugitu zezan eta orduan hasi zen herriaren garapen ekonomikoa. Aldi berean herriaren oinarri kuadrangeluarra diseinatu zen ibaiak utzitako lekuan. Berehala kalaren inguruan etxeak eraiki ziren eta muinoaren gainean Moinhos gaztelua (erroten gaztelua). 1534ean hiri estatusa lortu zuen, bai eta apezpikutza ere.

XVI mendean Ekialdeko Indietarako geldiune garrantzitsua bihurtu zen eta kaia karabela eta galeoiez beteta egon ohi zen. Elizak, komentuak, jauregiak eta gotorleku militarrak eraiki ziren. Guimarãesko noblea zen Pero Anes do Canto (1480–1556) izan zen Terceira uharteko gotorlekuen agintaria eta Portugalgo koroak titulu heredagarria bihurtu zuen, Canto familia beraz hirurehun urtetan uharteko nagusia izan zen.

Portugalgo Gerra Zibilean (1828–1834) Azoreak liberalen alde agertu ziren eta esker onez Maria II.a Portugalgoak *Heroísmo* izena gehitu zion Angrari. 1836an Charles Darwin naturalista handia bertan izan zen munduari bira eman zion bidaia ezagunean.

1980ko urtarrilaren 1ean lurrikara izan zen eta Angrak kalte handiak jasan zituen. Lau urtetan berriztu zuten herria eta 1983an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Geografia 
Terceira uhartearen hegoaldeko kostaldean kokaturik dago. Mendebaldean Brasil mendia dauka, itzalita dagoen sumendi bat.

## Banaketa administratiboa 
Udalerriak () 19 parrokiatan () banaturik dago:

## Klima 

## Ondasun nabariak 
* Katedrala: XVII. mendeko eliza.
* Moinhos gaztelua: XVI. mendeko gaztelua.
* Gotorlekuak: Má Ferramenta, Negrito, Santo António do Monte Brasil, São João, São João Baptista, São Sebastião, São Mateus da Calheta... Guztira 23 gotorleku ditu.
* Bettencourt jauregia (gaur egun, liburutegia).
* Brasil mendia.

## Iruditegia 

Irudi:Baía de Angra do Heroísmo e igreja da Misericórdia, ilha Terceira, Açores, Portugal.JPG|Angrako kaia.
Irudi:Angra (1801511938).jpg|Katedrala.
Irudi:Alto memoria jd.jpg|Moinhos gazteluko memoriaren monumentua.
Irudi:Monte Brasil, visto do mar, Ilha Terceira, Açores.jpg|Brasil mendia.
Irudi:Palácio Bettencourt (Biblioteca Pública de Angra) - Fachada principal.jpg|Bettencourt jauregia.

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Angra do Heroismoko udalaren webgunea.
UEFA Euro 2008ko B multzoa

**UEFA Euro 2008ko B multzoa**ri zegozkion partiduak ekainaren 8an hasi ziren, eta ekainaren 16an amaitu. Multzoa Austriak, Kroaziak, Alemaniak eta Poloniak osatu zuten.

Kroazia sailkatu zen taldeko lehen postuan, final laurdenetan Turkiaren aurka jokatuz, eta Alemania bigarren postuan, final laurdenetan Portugal aurkari izan zuelarik.

## Austria - Kroazia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Alemania - Polonia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Kroazia - Alemania 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Austria - Polonia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Polonia - Kroazia 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Austria - Alemania 
|300px
|valign="top" width="50%"|

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Horta

**Horta** Portugalgo udalerria da, Azoreetako hiru hiriburuetako bat, Faial uhartean kokatutakoa. 2011ko erroldaren arabera, herriak 14.994 biztanle zituen.

Hiria badia baten gainean dago eraikita eta oso kai garrantzitsua du Atlantikoa gurutzatzen dituzten ontziei begira. Bertatik ikusten da Pico uharteko Pico mendia (Ponta do Pico). Hegoaldean *Porto Pim* badia dago (Tabucciren liburu bati izena ematen diona), *Monte da Guia* (145 metro) eta *Monte Queimado* (89 metro) babesarekin.

Ferry zerbitzua du Picorekin (Madalena eta São Roque do Pico) eta Azoreetako beste zenbait uharterekin.

## Historia 
Isabel infantaren konfesorea zen Frai Pedrok Josse van Huerter noble flandriarrari kontatu zion zilar ugari zegoela uhartean eta honek 15 gizon hartu eta 1465ean iritsi zen Faialera. Janaria agortu eta zilarrik ez zuten aurkitu, ondorioz lagunak haserretu eta Van Huerterrek berriz Flandriara egin zuen ihes. Bi urte beranduago itzuli zen, baina uhartea kriminalak gordetzeko gartzela bihurtu zuten eta bera kapitain nagusi izendatu zuten. Asentamendu hark *Vila de Horta* izena hartu zuen, kapitainaren izena hartuz.

Flandriarren bigarren jende multzo bat iritsi zen Willem van der Haegen (gerora *Guilherme da Silveira*) buru zela eta honek administrariak eta merkatariak ekarri zituen berarekin. Azkenik 1498an *Vila* estatusa hartu zuen eta hau kontsideratzen da hiriaren fundazio data.

1583an espainiarrek Azoreak okupatu zituzten eta hurrengo urteetan uharteak pirata frantses eta ingelesen erasoak jasan zituen, 1589 eta 1597 artean bereziki. 1672an Cabeço Gordo sumendiaren erupzioak biztanle ugari Brasilera joatea eragin zuen.

XVIII eta XIX mendeetan Horta kostaldean zegoen herri txikia baino ez zen. Elza eta komentu ugari zituen baina industriarik eta merkataritzarik ere ez. 1804an Azoreetako kontsul estatubatuarra zen John Bass Dabney Hortara joan zen bizitzera eta hainbat hobekuntza ekarri zizkion. 1833an Horta hiri bihurtu zen. 1876an Hortako kaia babesteko moila eraiki zen eta honi esker Atlantikoa zeharkatzen zuten ontzi handiak beratar iritsi eta uharteko ekonomiak gorakada ezagutu zuen. 1893an kable trasatlantikoak bertan instalatu ziren.

## Geografia eta klima 
Geografia Faial uharteari dagokiona da, izan ere Horta baita uharteko udalerri bakarra.

## Banaketa administratiboa 
Udalerriak () 13 parrokiatan () banaturik dago. Erdigunea Angústias, Conceição eta Matriz auzoek osatzen dute. Hona hemen fregesien zerrenda:

## Iruditegia 

Irudi:Horta Marina from south.jpg|Hortako kaia.
Irudi:Fte s sebastiao porto pim.JPG|São Sebastião gotorlekua.
Irudi:Igreja de Nossa Senhora das Angústias, fachada, Angustias, concelho da Horta, ilha do Faial, Açores, Portugal.JPG|Angústiaseko eliza.
Irudi:Praia do Almoxarife, areal, Concelho da Horta, ilha do Faial, Açores, Portugal.JPG|Praia do Almoxarife hondartza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hortako udalaren webgunea.
ICE

**ICE** honakoa izan daiteke:
* Immigrazioko eta Aduanetako Polizia Indarra: AEBko polizia agentzia federal bat.
* InterCityExpress: Alemaniako abiadura handiko trena.
Panspermia

thumb|300px|Panspermia**Panspermia** (grezieratik: πάν, *pan*, *"dena"* + σπέρμα, *sperma*, *"hazi"*) biziaren haziak Unibertsoan zehar bidaiatzen dutela defendatzen duen hipotesia da, Lurreko biziaren jatorria kanpotik etorritako hazi edo bizi zatiki horiei egotziz. Hermann von Helmholtzek plazaratu zuen 1878an hipotesi hau, eta Lord Kelvin fisikariak eta Svante Arrhenius kimikariak ere bultzatu zuten. Kometak eta meteoritoak izan ziren -Helmholtz eta Kelvinen ustez- Lur planetara bizia ekarri zutenak. Harkaitz handi horietan bakterio eta beste mikrobio batzuk egongo ziren, Lurra "kutsatuko" zutenak, bizia sortuz.

Arestian panspermiaren hipotesiak Fred Hoyle astronomo ospetsuaren oniritzia jaso zuen, bere sinesgarritasuna areagotu zuena.

## Panspermiaren aldeko argudioak 
Lurrean eroritako zenbait meteoritotan aminoazidoak eta beste molekula organiko batzuk aurkitu dira. Molekula horiek izaki bizidunen funtsezko osagaiak dira. Murchison meteoritoan, esaterako, zientzialariek Lurretik kanpoko aminoazidoak aurkitu zituzten ikerketa sakon eta zehatzak egin ostean.

Molekula organikoak aurkitzeak, hala ere, ez du esan nahi izaki bizidunik dagoenik. Orain arte aztertutako meteoritotan ez da bizidunen arrastorik antzeman (Antartikan 1984an aurkitutako ALH84001 meteoritoak ez du Lurretik kanpoko mikrobiorik, azken ikerketek frogatu dutenez).

Panspermiaren aldeko arrazoiak beste motakoak dira: frogatuta dago bakterio batzuk gai direla Lurretik kanpoko espazioan bizirik irauteko, espora moduan. *Streptococcus mitis* bakterioa 1967an nahigabe eraman zuten Ilargira zientzialariek Surveyor izeneko espazio-ontzian, eta hiru urte geroago -Lurrera itzultzerakoan- bakterio hori berpizteko gai izan zen. Beste esperimentu batzuetan bakterioak eta likenak kanpoko espazioan mantendu dira bizirik zenbait astetan. Zalantzarik gabe, mikrobio askok izugarrizko erresistentzia dute bizirik irauteko inguruko baldintzarik latzenetan ere.

## Panspermiaren aldaerak 
Francis Crick Nobel saridunak (James Watsonekin lankidetzan DNAren egitura molekularra argitu zuenak) 1973an "panspermia gidatuaren" hipotesia plazaratu zuen. Cricken iritziz, posible litzateke zibilizazio estralurtar batek gure planetan biziaren hazia nahita ipini izana. Lurreko bizia zibilizazio aurreratu horren esperimentua besterik ez litzateke izango 

Panspermiaren hipotesi klasikoak ahultasun ugari zuen Cricken ustez: erradiazio kosmikoak, esaterako, meteoritotan egon zitezkeen mikrobioak hilko zituen, eta Lurrera bizirik heltzea oso zaila zatekeen. Panspermia gidatuak, berriz, ongi burututako prozesua zenez, biziaren finkapena eta hedapena eragin zezakeen gure planetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Biziaren jatorria
* Exobiologia
* Lur arraroaren hipotesia
* Miller-Urey esperimentua
* Burdin-sulfurozko munduaren teoria
* Salda primitibo
* Kreazionismo

## Kanpo estekak
Argisain edo Santa Marina

**Argisain** edo **Santa Marina** bi tokiri esaten zaie. Batetik Errezilgo barrendegi bati esaten zaio, non Beizama, Albiztur, Legorreta eta Bidania-Goiatzen mugek bat egiten duten eta itxura karratu duena. Bestetik, barrendegiaren ondoan dagoen Albizturgo bailara bati ere esaten zaio.

## Demografia 
## Santa Marina bailara 
thumb|right|300px|Argisaingo Santa Marina eliza
Oriako ibarrean kokatzen da Murumendi-Urrakiko mendilerroaren magaletan 535 metrotara. Albizturko udaletxetik 7 kilometroko bidea dago Gi-2634. Gi-3130 eta  Gi-3042 errepideetan zehar.

Done Jakue bidea pasatzen da bertatik. Garai batean, *Santa Marina Haundi* baserria erromesen ospitalea izan zen.

Herriko eraikinen artean Argisaingo Santa Marina eliza da aipagarria. Fatxada erromaniko sinplea duen XII. edo XIII. mendeko eliza da mendeetan zehar hainbat aldaketa izan dituena. Nabe bakarra du eta jatorrizko gurutze-gangari eusten dio.
Santa Marinan kokatzen da *Segore-Etxeberri jatetxe* ezaguna. Uztailaren 18a egiten da bailarako festa nagusia.

Bertatik, Murumendira edo Illaunera igotzeko ibilbideak ateratzen dira.

## Erreferentziak
Aristeo

**Aristeo** greziar mitologiako jainko txikietako bat izan zen, Apolo eta Zirene ehiztariaren semea izan zen. Azken honek, emakumeei zegozkien eginbeharrei uko egin zien, bere denbora ehizan emateko.

Pindaroren arabera, Apolok, Libiara joatera eta hango kostalde emankorrean Cireneko herria sortzera animatu zuen. Aristeo jaio zenean, Hermes arduratu zen beraz, anbrosia hartu eta Geak hilezkor bihur zezan. Mirtuko maitederrek arte erabilgarriak eta misterioak erakutsi zizkioten: Nola gatzatu esnea gazta lortzeko, nola etxekotu jainkosaren erleak eta euren erlauntzetan mantendu eta nola etxekotu olibondo basatiak eta olibak ematea eragin. Honela, ganaduaren, fruta-arbolen, ehizaren, nekazaritzaren eta erlazkuntzaren jainko bihurtu zen. Heroi kultural bat ere izan zen eta gizateriari ohiko eginkizunak eta ehizan tranpak eta sareak erabiltzen erakutsi zizkion.

Nagusiago egin zenean, Libiatik Beoziara joan zen. Hemen Kiron zentauroak, misterio sakonagoak erakutsi zizkion. Beozian Autonoerekin ezkondu zen eta ospe txarreko Akteonen aita izan zen. Akteonek, zoritxarrez, ehizari buruzko pasioa izan zuen, bere familia ohikoa zen bezala. Makrisen aita ere izan zen. Azken hau, Dioniso umearen haurtzaina izan zen.

Delfosko iragarpen batek, Aristeori, Ceosera nabigatzeko aholkatu zion, bertan ohore handiak jasoko zituela eta. Halaxe egin zuen, eta, heldu zenean, uhartean bizi zirenak, Sirius zakur-izarraren eraginpean erabat zurruntzen zituen gaixotasun bat jasaten ari zirela ikusi zuen. Aristeok, biztanleen arazoak, lainoan ezkutatzen ziren hiltzaileengandik zetozela deskubritu zuen. Hauek, Ikaroren hiltzaileak ziren. Lotsagabe hauek aurkituak eta hilak izan zirenean, eta Zeusen omenezko santutegi bat eraiki zenean, jainko handiari eskaingaiak egin zizkioten, eta, ordutik aurrera, Etesiar Haizeak jo beharko zuela eta Egeo Itsasoa freskatu beharko zuela, berrogei egunez, Sirio zeruan altxatzen zenetik aurrera, erabaki zen. Baina Ceoseko biztanleek, Siriori bakea eskatzen jarraitu zuten, altxatu aurretik, erabat ziur egoteko bakarrik. (Higinio (*Astronomia Poetikoa*)

Orduan, Aristeok, bere lan zibilizatzailean, Arkadia bisitatu zuen eta, denboraldi batez, Tempeko haranean bizitzen jarri zen. Han Aristeo Euridizeren atzetik zihoan bitartean, azken honi suge batek heldu zion, eta bertan hilda geratu zen. Laster, Aristeoren erleak, gaixotzen eta hiltzen hasi ziren. Aristeo Aretusa iturrira joan zen eta aldareak jartzea, ganadua sakrifikatzea eta gorpuak bertan uztea aholkatu zioten. Gorpuetatik, erle talde berriak sortu ziren.

Aristeo, gurtza objektu izan zen toki askotan: Beozian, Arkadian, Keosen, Sizilian, Sardinian, Tesalian eta Mazedonian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indiana Jones and the Last Crusade

***Indiana Jones and the Last Crusade***  (*Indiana Jones eta Azken Gurutzada*, euskarazko audiodun bertsioan) Steven Spielbergek zuzendu, 1989an estreinatu eta Robert Wattsek, George Lucasek eta Frank Marshallek ekoitzitako abenturazko film estatubatuarra da. Indiana Jonesen zinema-sailaren hirugarren film estreinatua da, eta hirugarrena ere bai frankiziaren ordena kronologikoari dagokionez. Filmak Harrison Ford du protagonista nagusia, baina oraingo honetan Sean Conneryrekin partekatzen du protagonismo hori. Filmak hiru Oscar sari eskuratzeko izendatu zuten: soinu banda onena (John Willians), soinu onena eta soinu efektu onena; azken hori eman zioten.

Jeffrey Boamek idatzi zuen gidoia, Chris Columbusek eta Menno Meyjeesek idatzitako libretoak berreginez. Handik denbora batera, Spielbergek protagonistaren aita argumentuan sartzea iradoki zuen, pelikulak Graal Santuaren bilaketan aita batek bere semearekin izandako adiskidetzearen ingurukoa izan behar zuela iritzita; George Lucasek hasieratik iradoki zuen bilaketa hori.

Filmaren kontzepzioa Spielbergek Indiana Jonesen filmen trilogia planeatua osatzea erabaki zuenean sortu zen.

Amaierako eszenak Petran filmatu zituzten, *Khazneh* delakoan. Mundua zehar, film honek 1989an diru gehiago lortu zuena izan zen.

## Argumentua 
1938. urtea. Henry Jones Sr. profesorea (Sean Connery) Graal Santua bilatzen ari zela ustekabean desagertu egin da. Indiana Jones (Harrison Ford) bere aitaren bilaketa berrekin eta hura nola edo hala topatzen saiatuko da. Bere helburua lortzeko beste behin ere naziei aurre egin beharko die.

## Aktoreak 
* Harrison Ford: Indiana Jones
* Sean Connery: Henry Jones profesorea
* Denholm Elliott: Marcus Brody
* Alison Doody: Elsa Schneider
* John Rhys-Davies: Sallah
* Julian Glover: Walter Donovan
* River Phoenix: Indiana Jones gaztea
* Michael Byrne: Vogel koronela
* Kevork Malikyan: Kazim
* Robert Eddison: Graal Santuaren zaindari-zalduna
* Richard Young: Fedora
* Alexei Sayle: Sultana

## Bideo-jokoa 
* *Indiana Jones and the Last Crusade: The Graphic Adventure* (1989)

## Ikus gainera 
* *Raiders of the Lost Ark* (1981)
* *Indiana Jones and the Temple of Doom* (1984)
* *Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull* (2008)

## Kanpo estekak 
* *Indiana Jones and the Last Crusade* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* *Indiana Jones and the Last Crusade* filmaren IMDBko fitxa irakurgai