open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lola López Mondéjar

**Lola López Mondéjar** (Molina de Segura, Murtzia, 1958) espainiar psikologo klinikoa, psikoanalista eta idazlea da, saiakera, ipuin eta eleberrien egilea.

## Biografia 
Murtzian, Madrilen, Alacanten, Milanen eta Parisen psikologo kliniko eta psikoanalista gisa trebatu ondoren, Murtziako eta Sevillako Unibertsitateetan (Arteterapia eta Psikoanalisiaren Masterra) aritu izan da irakasle eta Madrilgo Zentro Psikoanalitikoko kide didaktiko. 

Saiakera egile gisa, psikoanalisiari eta sormenari, genero indarkeriari, nerabezaroari eta sexualitateari buruzko artikulu ugari argitaratu izan ditu, liburu eta aldizkari espezializatuetan (*AEN aldizkaria*, *Aperturas Psicoanaliticas*, besteak beste).

Bost urtez *Murtziako La Opinion* egunkariarekin kolaboratu zuen, astero kazetaritza literarioko zutabe batekin. 1998tik 2009ra Cartagenan (Murtzia) *La mar de letras* literatur programa koordinatu zuen, *La Mar de Músicas* munduko musiken nazioarteko jaialdiaren barnean. 2005ean Murtziako Liburutegi Erregionaleko *Sormenezko Idazketa Tailerrak* sortu zituen, eta ordutik koordinatzen ditu.

## Lanak 
### Argitaratutako eleberriak 
* *Una casa en La Habana* (Fundamentos argitaletxea,1997)
* *Yo nací con la bossa nova* (Fundamentos argitaletxea, 2000)
* *No quedará la noche* (Tres Fronteras, 2003)
* *Lenguas vivas* (Gollarín Edizioak, 2008)
* *Mi amor desgraciado* (Siruela argitaletxea, 2010). Torrente Ballester Narratiba Sariaren XXI. edizioko finalista, 2009
* *La primera vez que no te quiero* (Siruela argitaletxea, 2013)
* *Cada noche, cada noche* (Siruela argitaletxea, 2016)

### Kontakizunak 
* *El pensamiento mudo de los peces (*Páginas de espuma argitaletxea, 2008) 
* *Lazos de sangre* (Páginas de espuma argitaletxea, 2012)
* *La pequeña burguesía* ("La Sierpe y el Laúd" literatura taldea, Cieza, 2013)
* Bere kontakizunetako batzuk antologietan eta literatur aldizkarietan argitaratu ziren (*20 Voces nuestros, A renglón seguido, Escrito con Hierro*)
* *Zein mundu zoragarria*. Páginas de Espuma argitaletxea. Madril, 2018.

### Saiakera 
* *Psicoanálisis y creatividad: el Factor Munchausen* (CENDEAC, 2009)
* *Invulnerables e invertebrados: Mutaciones antropológicas del sujeto contemporáneo* (Anagrama, 2022)
* *Sin relato. Atrofia de la capacidad narrativa y crisis de la subjetividad* (Anagrama Saiakera Saria, 2024)

## Sariak 
* Libro Murciano saria (2000), narratiba, *Yo nací con la bossa nova* lanarekin..
* Libro Murciano sariketan finalista (2008), *El pensamiento mudo de los peces* lanarekin.
* XXI. Torrente Ballester Sariko finalista izan zen *La extranjera* lanarekin (2009ko azaroa), azkenean *Mi amor desgraciado* izenburupean argitaratu zen.
* Anagrama Saiakera Saria (2024) *Sin relato. Atrofia de la capacidad narrativa y crisis de la subjetividad* lanagatik. 
* Murtziako Eskualdeko Kulturaren Alfontso X Saria (2025).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lola López Mondéjar-en webgune ofiziala
* Lola López Mondéjar Valladolideko Unibertsitateko Miguel Delibes Katedran
Abeer Al Butmeh

**Abeer Al Butmeh** (Nablus, Zisjordania, XX. mendea) palestinar ekintzaile ezaguna da ingurumenaren eta giza eskubideen defentsan egindako lanagatik eta borrokagatik.

## Bizitza 
Nablusekoa da jatorriz, eta Ingurumen Ingeniaritzako titulua lortu zuen Baliabide Hidrikoetan espezializatuta Birzeiteko Unibertsitatean. 

### Ibilbidea 
2006az geroztik, Al Butmeh-ek hainbat ingurumen-ekimenetan parte hartu izan du, eta Erakunde Ekologisten Palestinako Sarearen (PENGON) koordinatzaile gisa nabarmendu zen. Zisjordanian eta Gazako Zerrendan ingurumen-justizia sustatzen duten hamalau erakundek osatzen dute koalizio hori, eta 2008az geroztik Lurraren Lagunak nazioarteko erakundeko kide da.

Bere lana oinarritzen da kutsaduraren aurkako kanpainetan, lurraren, uraren eta baliabide naturalen gaineko eskubideen defentsan, trantsizio energetikoaren sustapenean eta biodibertsitatearen babesean. Horrez gain, Palestinako ingurumenaren aurkako erasoak dokumentatzen eta monitorizatzen aritzen zen, bortxaketa horiek hainbat plataformaren bidez salatuz.

Al Butme-k nazioarteko foroetan parte hartu izan du, hala nola Indonesiako Lurraren Lagunen Asia-Pazifikoko eskualdeko urteroko bileran, non PENGON ordezkatu zuen eta eskualdeko ingurumen-programak eztabaidatu zituen, edo COP29an. 

2025ean, Euskal Herrian ere parte hartu zuen UNRWA Euskadik antolatutako hitzaldi batean, «Mujeres Palestinas. Voces por la Defensa de la Vida», Tamam Abusalama kazetariarekin batera, Arabar Errioxako Bilar herrian.

2020an Hiri Eraldatzaileen sariaren finalista izan zen, Jordan eta Gaza haraneko energia berriztagarriei buruzko proiektu batekin. Proposamenaren helburua energia garbiagoetarantz jotzea zen, eta, aldi berean, politika nazionaletan eragitea, beren ekintzetan genero-ikuspegia txerta zezaten eta emakumeen beharrak ase, energia-faltak gehiago eragiten baitie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
HMS Mars (1794)

'*HMS *Mars'''* 74 kanoiko lerroko itsasontzi bat izan zen, 1794ko urriaren 25ean Deptford ontziolan egina Royal Navyrentzat.

## Ibilbiea 
Frantziako Iraultzako gerren lehen zatian, Kanaleko Flotara esleitu zuten. 1797an, Alexander Hood kapitainaren agindupean, Spitheadeko matxinadan nabarmendu zen. 1798an, Raz de Seineko guduan, itsas borroka ospetsu bat izan zuen *Hercule* ontzi frantziarrarekin, hirurogeita hamalau kanoikoa, ilunabarrean, Pointe du Raz ondoan, Bretainiako kostaldean. *Hercule* Passage du Razetik ihes egiten saiatu zen, baina marea kontrako norabidean zihoan eta aingurak bota behar izan zituen, eta horrek aukera eman zion Hood kapitainari distantzia laburrera erasotzeko. Bi ontziek potentzia bera zuten, baina *Hercule* eraiki berria zen; ordu eta erdi baino gehiagoz distantzia laburreko borroka odoltsuen ondoren, bandera hartu eta hirurehun gizon baino gehiago galdu zituen. *Mars* itsasontzian 31 gizon hil ziren eta 60 zauritu. Hildakoen artean Hood kapitaina zegoen.

*Mars'' ontzia Trafalgarren borrokatu zen, eta bertan kalte larriak jasan zituen hirurogeita hamalau kanoiko bost ontzi frantses eta espainiarren suak harrapatu zuenean. Ekintzan hildako 29 eta 69 zaurituen artean George Duff bere kapitaina zegoen.

1806an, Mantxako Kanaleko flotan lan egiten zuen bitartean, Rocheforten ekintza batean parte hartu zuen, Frantziako lau ontzi harrapatzera eraman zituena. Ondoren, Portugaleko kostaldeetan eta Itsaso Baltikoan eman zuen zerbitzua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betania

**Betania** (; ), bertoko arabieraz **al-Eizariya** edo **el-Aizariya** (, ) Palestinako herria da, Ekialdeko Jerusalemen ondoan dagoena.

Al-Eizariya toponimoak Lazaro Betaniakoari egiten dio erreferentzia, Joanen Ebanjelioaren arabera, Jesusek hildakoengandik piztu zuena (). Mirariaren leku tradizionala, Lazaroren hilobia, erromesaldirako lekua da.

Hiria Olibondoen mendiaren hego-ekialdeko maldan dago, Jerusalemdik 3,2 km baino gutxiagora. 22.928 biztanle ditu Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, eta Jerusalemgo Gobernazioko bigarren hiririk handiena da, Ekialdeko Jerusalemen ondoren. Azken hau Israelen kontrolpean dago erabat, nahiz eta anexio hori nazioartean onartzen ez den.

## Betaniar ezagunak
* Marta, Maria eta Lazaro Betaniakoa, kristau tradizioaren arabera
* Said K. Aburish (1935–2012), idazlea
* Aziz Abu Sarah (1980-), bakearen aldeko aktibista

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egiptorako ihesa

**Egiptorako ihesa** Mateoren ebanjelioan () agertzen den Jesusen bizitzaren gertakaria izan zen. Hiru parte nagusi bereiz daitezke: ihes egitea bera, Egiptorako ihesaldiko atsedena eta itzulera (askoz gutxiago irudikatzen dena). Itun Berriaren narrazio hau Familia Santuaren eta emigrazioak eta errepresio politikoak kaltetutakoen arteko identifikazio gisa interpretatu ohi da.

## Biblian 
Bibliak honela azaltzen du:

Itun Berriaren kontakizunak, oso laburra eta Mateoren ebanjelioan baino agertzen ez dena, Jainkoaren mezulari bat Josefi ametsetan nola agertzen zaion kontatzen du, eta Egiptora joateko agintzen dio, Ama Birjina eta Jesus Haurrarekin batera, Herodes erregea bera hiltzeko bila ari baitzen (errugabeen sarraskia). Josefek obeditu egiten du; eta denbora zehaztugabe baten buruan, Herodes hilda, antzeko moduan itzultzeko agintzen zaio. Ebanjelariak berak Itun Zaharreko profezia baten betetzea ikusten du pasartean: «Israel haur zela maite izan nuen eta Egiptotik ateratzeko dei egin nion neure semeari». ().

## Ikonografian 
Kristau ikonografian askotan landutako gaia izan da (ikusi Giottorena, Willem van Herpena edo Baionako katedralekoa.)

[thumb|[Rembrandten lana, 1627 (eszena gauekoa denez, ihesaldiaren hasierakoa da).|erdian|429x429px]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betania (argipena)

**Betania** izan daiteke:

* Betania, palestinar herria, arabieraz al-Azariyeh dena;
* Betânia (Pernambuco), Brasilgo hiria;
* Betania (Kiribati), Kiribatiko herria;
* Betania (Antioquia), Kolonbiako herria;
* Betaniako urtegia, Kolonbiako urtegia;
* *Betânia*, brasildar filma;
* Betania (Chiapas), Mexikoko hiria;
* Betania (Jalisco), Mexikoko hiria;
* Betania (Tabasco), Mexikoko hiria.
HMS Mars (1848)

'*HMS *Mars''''' bi pisuko eta 80 kanoiko Royal Navyren bigarren mailako itsasontzia izan zen. Chatham ontziolak egin zen eta 1848ko uztailaren 1ean itsasoratu.

Krimeako Gerran garraioan aritu zen, eta propultsio berria jarri zitzaion 1855an. Ondoren, Mediterraneoan aritu zen lanean. 1869an Woodhavenen lehorreratu zen, Tay ibaian. Bertan, formakuntzarako erabili zen 10 eta 16 urteko Eskoziako umeentzat. Ume horietako gehienak umezurtzak, etxegabeak edo gaizkileak izan ohi ziren. 1929an saldu zuten eta Inverkeithingen suntsitu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imusko elizbarrutia

**Imusko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1961eko azaroaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Imusen dago. Egun apezpikua Reynaldo Evangelista da.

## Ordinarioak 
* Artemio Gabriel Casas (1961-1968)
* Felix Paz Perez (1969-1992)
* Manuel C. Sobreviñas (1993-2001)
* Luis Antonio Tagle (2001-2011)
* Reynaldo Evangelista (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalookango elizbarrutia

**Kalookango elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 2003ko ekainaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Caloocanen dago. Egun apezpikua Pablo Virgilio David da.

## Ordinarioak 
* Deogracias Iñiguez (2003-2013)
* Pablo Virgilio David (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rukhi gaztelua

**Rukhi gaztelua** (; mingrelieraz; რუხიშ ჯიხა) Georgiako Rukhi herrian dagoen gotorleku hondatu bat da. Gotorlekua Dadiani etxeko mingreliar printzeen jabetzakoa zen. Uste batzuen arabera, Kelasuri harresiaren parte da. 

## Kokapena 
Zugdiditik 7 kilometrora dago gotorlekua, Enguri ibaiaren ertzean.

## Historia 
Rukhi gaztelua Genoako garaiko monumentu arkitektoniko bat da, Abkhazia modernoaren lurraldean giltzarri den oinarri italiarretako bat. XIII. mendetik XV.era bitartean eraiki zen, Genoako Errepublikako merkataritza-postuetako bat bezala. Merkataritza-postuak, hasieran, ondasun arruntekin egiten zuen merkataritza bertako biztanleekin, eta, geroago, esklaboen merkataritzaren gune bihurtu zen. Genovarrak, grekoak, armeniarrak, abkhaziarrak gotorlekuan bizi ziren. Gotorlekua Mokviko apezpikutzaren menpe zegoen, 1318an Aita Santuaren oniritzia jaso zuena.

Oro har, Leon II.a Dadiani printze mingreliarrak eraiki zuela onartzen da, 1647an. 1661ean Vakhtang V.a errege kartliarrak harrapatu zuen mingreliarren aurkako gerran. 1671n Jean Chardin bidaiari frantsesa pasa zen handik, eta idatzi zuen Migrelian 9 edo 10 gaztelu zeudela, eta horietatik nagusia Rukhirena zela. Chardinek idatzi zuen gotorlekua harrizko murru batez inguratua zegoela, baina mehea eta ahula zela, edozein kanoik zeharka zezakeena. Aldi berean, gotorlekuan kanoi batzuk zeuden, Mingreliako beste inon aurkitzen ez zirenak. Arcangel Lamberti italiarrak lehentxeago hiri gisa deskribatu zuen Rukhi, baina Chardinek ez du hiria aipatzen. 

1703an, turkiarrek Itsaso Beltzeko kostaldean ordena berrezartzeko garaia zela erabaki zuten, Batumi eta Poti okupatu zituzten, Rukhira iritsi ziren eta bere gotorlekua suntsitu zuten. Uste da guarnizio bat utzi zutela han, eta gero mingreliarrek berreskuratu egin zutela noizbehinka, eta horrek 1770era arte iraun zuen, errusiar armadak Poti hiriaren aurkako kanpaina egin zuen arte. Badirudi turkiarrek Rukhi utzi zutela une horretan. 1778an (beste iturri batzuen arabera 1780an), gotorlekutik gertu gudu bat izan zen imeretiar-mingreliar armadaren eta abkhaziar armadaren artean. 1795ean, gotorlekutik gertu, turkiar-georgiar bataila bat gertatu zen, Salomon I.a errege imeretiarraren parte hartzearekin.

## Arkitektura 
Gazteluak gotorleku bat du iparraldean, eta beheko patio bat, mutur batean dorre bat duena. Haietako batek, ipar-ekialdean, gazteluko kalabozoa irudikatzen zuen. Gazteluaren beheko patioak muinoaren hegoaldeko isurialdea hartzen du. Gotorlekua 10-12 m-ko altuera duen horma batez inguratuta dago, eta goialdeak bidexka militarrak ditu. Sarrera harresian sartutako dorrearen lehen solairuan dago. Hesiaren hego-mendebaldean artilleriako instalazioak zituen beste dorre bat zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mexiko Hiriko Museoa

**Mexiko Hiriko Museoa**, , Mexikoko Mexiko Hirian dagoen museo bat da, Santiago de Calimayako kondeen jauregia. Konstituzio plazatik hiru blokeetara dago.

Eraikina 1776-1779 artean eraiki zen eta Francisco Antonio de Guerrero y Torres arkitektoak diseinatu zuen. Museoa 1964ko urriaren 31n inauguratu zen.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Nerea Campos

**Nerea Campos** (Legazpi, Gipuzkoa, 2001eko martxoaren 2a) psikologoa eta rallyetako kopilotua da. Trauman eta EMDR terapian espezializatutako psikologoa da, neuropsikologian eta haur eta gazteen artean esperientzia duena.
## Bizitza 
Familia kotxezalea zen, baina ez zuen karreretara joateko ohiturarik. Gurasoak neba zaharragoarekin saiatu ziren karrera munduan sartzen eta ez zuen gogoko izan, Nerearekin, ostera, saiatu ere ez. 13 urterekin ikusi zuen lehen aldiz osabak korritu zuen proba bat. Lagun bat egin zuen bertan eta apurka-apurka mundu horretan sartzen hasi zen. Gustatu eta hurrengo urtean urtebetetze opari jaso zuen kopilotu ikastaroa.  

### Ikasketak 
Psikologiako Gradua egin zuen Deustuko Unibertsitatean, Bilbon. Ondoren, Osasun Psikologia Orokorreko Masterra egin zuen Atlantikoko Europar Unibertsitatean eta osatzeko Trauma eta EMDR terapiako unibertsitate-aditua Errioxako Nazioarteko Unibertsitatean.

## Lan ibilbidea 
### Psikologo 
Lan hauetan jardun du: Psikologo Sanitario Orokorra Memoria Unitatean, Donostian; Psikologo Beasaingo Aragoiti Egoitzan – Ebaluazio neuropsikologikoetan eta errehabilitazio kognitiboan espezializatua; eta Haur eta Gazte Psikologoa Cooperating Volunteers, India – Nazioarteko esperientzia laguntza eta aholkularitza psikologikoan.

2025eko uztailean izan zen Esko Motor taldeak antolatu zuen Eskoriatzako rallysprint- delakoaren laugarren edizioan irabazlea izan zen Gorka Idigoras gidari eskoriatzarrekin batera. 42 bikotek hartu zuten eta lau aldiz egin behar izan zuten ibilbidea: lehen biak, Aretxabaletatik Eskoriatzara, eta, arratsaldean, kontrako noranzkoan. Podiumera igo ziren bikoteak hauxek izan ziren: 1. postuan Gorka Idigoras eta Nerea Campos – 21'50"0 denboraz; 2. postuan, Alberto Marcos eta Garazi Beitia – 22'11"6 eta 3. postuan Mikel Quintana eta Anton Gandiaga – 22'57"2.

2025eko urriaren 11n, Intxorta Rallysprintean Gorka Idigoras-Nerea Campos (Peugeot 208Rally4) izan ziren irabazleak. Podiuma osatu zuten Aitor Zabaleta-Ander Odriozola (Bmw M3 E46) eta Iñigo Olabe-Sergio Martínez (Citroën DS3 R3T) bikoteekin.

2026ko otsailaren 28an goizean Gabiria eta Legazpi artean, eta arratsaldean Legazpi eta Gabiria artean, abiada bizian ibili dira Gabiria-Legazpi rallysprinteko pilotu-kopilotuak. Rallysprint denboraldiko lehenengoa izan da, Bosteko eskuderiak antolatutakoa. Nerea Camposek bigarren postua lortu zuen. 

## Palmaresa 
* 2025eko Euskadiko rallysprint kopiloto txapelduna link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa: Rallysprint Intxorta 2025 6' 
* Bideoa: ON Board| 7'
* Bideoa: Gorka del Cid - Nerea Campos | Rally Tierra de Santillana del Mar 2023 | Ford Focus 3'
Belen Huarte Nagore

**Belen Huarte Nagore** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1972ko abenduaren 22a) nekazaritza- ingeniaria eta idazlea da. 2014an kaleratu zuen lehen lana, *Desde entonces*.  

## Bizitza 
Belen Huarte Nagore nekazaritza-ingeniaria da, eta Nazioarteko Lankidetzako Proiektuen Kudeaketan diplomaduna. gure arteko topaketa jakin batzuen garrantzian zentratua bizitzak eta munduan dugun tokiaren bilaketetan.

*24 Relatos navarros* (Pamiela, 2016) liburu kolektiboan parte hartu zuen topaketa bati buruzko kontakizun batekin, kasu horretan, Londresko gazte bat, landa-ingurune batean, Nafarroako mendialdeko herri bateko jendearekin. 

#### Estiloa 
Huarteren esanetan, helburua —Virginia Woolfek zioen bezala— gela propioa “obra osorik eta ukitu gabe askatzea”, beregan jaiotzen diren istorioekiko leiala izatea, eta ahalik eta ondoen egitea eta horrekin gozatzea, beste helbururik gabe idaztea.

## Lanak 
* *Desde entonces*, Cenlit argitaletxea, (Artika, 2014)     

### Lan kolektiboak 
* *24 Relatos nava**rros* liburu kolektiboan parte hartu dut (Pamiela. 2016)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Rickmeyer

**Marie Rickmeyer** (Blumenthal an der Weser, 1848ko apirilaren 1a – Niederbreisig, 1919ko azaroaren 29a), ***C. Winter*** izengoitiaz ere ezaguna, alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Rickmeyer irakasle lanetan aritu zen denbora luzez. Erretiratu ondoren, ipuinak, eleberri laburrak eta umorezko piezak idatzi zituen C. Winter izengoitipean. Lan horiek literatura-aldizkari eta bildumetan argitaratu ziren, batez ere C. Bertelsmann Verlag eta J. F. Steinkopf bezalako argitaletxe protestanteetan. Bere idazlan gehienak haurrei eta gazteei zuzenduta daude eta bizitzari buruzko ikuspegi kristaua islatzen dute.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Azcona

**Laura Azcona** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1985) kazetaria, negozio digitaleko analista, unibertsitateko irakaslea eta idazlea da. Idazle ezaguna egin zen *El pacto invisible* (2024) eta *El pacto de las colonias* (2025) thriller historikoekin. 

## Lan ibilbidea 
### Kazetari, irakasle 
Hainbat komunikabide, ekoiztetxe eta enpresatan egin du lan. Bere lan profesionala Nafarroako Unibertsitateko irakaskuntzarekin uztartzen du, irakasle elkartu gisa. 

## Lanak 
* *El pacto invisible*  (2024) ISBN 9788401035586 
* *El pacto de las colonias* (2025)   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villefranche

**Villefranche** Erdi Aroko izen arrunt edo adierazpen bat izan zen, toponimo askotan aurkitzen dena, eskubide zehatzak zituen herri bat izendatzeko.

Villefranche edo *hiri frankoa* "burgesez" osatutako *hiria* zen, jaun baten erregimen feudal zorrotzetik libratu zirenak. Gertatzen zen, halaber, eskualde baten kolonizazioa bultzatu nahi zuen jaun batek migratzaileak erakartzea, hiri bati frankiziak emanez; bastiden kasua da, besteak beste.

## Toponimoak 
Villefranche izeneko hainbat herri daude:

### Frantzia 
* Villefranche-d'Albigeois, Frantziako Tarn departamenduko udalerria;
* Villefranche-d'Allier, Frantziako Allier departamenduko udalerria; 
* Villefranche-d'Astarac, Gers departamenduko udalerria; 
* Villefranche-de-Confient, Ekialdeko Pirinioetako Frantziako udalerria;
* Villefranche-de-Lauragais, Garona Garaiko udalerria, Frantzia;
* Villefranche-de-Lonchat, Frantziako Dordoina departamenduko udalerria;
* Villefranche-de-Panat, Frantziako Aveyron departamenduko udalerria; 
* Villefranche-de-Rouergue, Frantziako Aveyron departamenduko udalerria;
* Villefranche-du-Périgord, Frantziako Dordoina departamenduko udalerria;
* Villefranche-du-Queyran, Frantziako Lot-et-Garonne udalerrian; 
* Villefranche-le-Château, Frantziako Drôme udalerria; 
* Villefranche-sur-Cher, Frantziako Loir-et-Cher udalerria; 
* Villefranche-sur-Mer, Itsas Alpeen Frantziako udalerria;
* Villefranche-sur-Saône, Frantziako Rodano departamenduko udalerria.
* Labastide-Villefranche, Bastidaxarraren frantsesezko izena, Pirinio Atlantikoetako udalerria ;
* Saint-Hilaire-de-Villefranche, Charente-Maritime ;
* Saulmory-et-Villefranche, Frantziako Meuse departamenduko udalerria.
Irati Garmendia Aranburu

**Irati Garmendia Aranburu** (Ordizia, Gipuzkoa, 1994) irakaslea eta idazlea da. 

## Argitaratutako lanak 
Besteak beste, liburu hauek idatzi ditu:

### Haur literatura: 
#### 2023 
* *Los vigilantes de la Huerta*
* *Ospa hemendik!*  
* *Elkarren lagun, gau eta egun*
* *¡Fuera de aquí!* (eta euskaraz)
* *Kirats aberats* eta gaztelaniaz  *El tufo, qué lujo!*

#### 2022 
* *Zer Du Zeruak Gure Aurka?*

* *27 Egunez Jira Eta Buelta* eta gaztelaniaz  *27 Dias Entre Vuelta Y Vuelta*
* *¿que Tiene El Cielo Contra Nosotros?*  
* *Tomatea Tripontzi Parea!* eta gaztelaniaz *La Patata Y El Tomate Comen Hasta Hartarse*
* *Tipula Eta Erremolatxa Hau Pagotxa!* eta gaztelaniaz *La Cebolla Y La Remolacha ¡que Buena Cosecha!*

#### 2021 
* *Xomorro Lapurra*

* *El Bichito Ladron*

#### 2017 
* *Emakumezkoak Historian Barrena* - Haur Hezkuntza: 5-6 Urteko Programazi (Ebooks, Hezkunztako testu liburuak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honey Thaljieh

**Honey Thaljieh** (Betleem, Palestina, 1984) futbolaria eta palestinar emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea da, Palestinako emakumezkoen futbol selekzioaren sortzailea. FIFArentzat lan egiten du, harreman publikoetan. Athletic futbol klubaren lehenengo emakume enbaxadorea bihurtu zen 2023an, klub horren 125. urteurrenean.

Palestinako Gazteria eta Kirol Kontseilu Goreneko kide bihurtu zen. Gainera, hainbat proiektu sozialekin kolaboratu du, hala nola Munduko Kale Futbol Kopa, Save the Peace edo Football Council of Youth. Nazioarteko hainbat hitzaldi, erakunde eta unibertsitatetan ere hizlari izan da, eta bi hitzaldi eman izan ditu TEDx-en: bata Zurichen eta bestea Lausanan. Athleticen Fundazioak eta palestinar iheslarientzako Nazio Batuen bulegoak Sirian abian jarri behar duten proiektua ikuskatu du.

## Aitortzak 
Éric Cantonak aurkeztutako eta Gilles Perezek eta Gilles Rofek zuzendutako filmaren 2. denboraldiko protagonistetako bat izan zen (2014): *Les rebelles du football 2.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Imanol Magro Eizmendi: «Honey Thaljieh: “Futbola da gure umeek gerra ahazteko duten modu bakarra”», *Berria*, 2025eko urriaren 12a.
Maite Márquez Peña

**Maite Márquez Peña** (Bilbo, Bizkaia, 1977) gizarte-langilea, marrazkilaria, ilustratzailea eta arteterapeuta da.

## Bizitza 
### Ikasketak 
Maite Márquez Peña 1990ean marrazketa eta pintura ikasketak egin zituen Unzalu Akademian. Marrazketa- eta pintura-tekniketan trebatu zen 10 urtez, Arte Plastikoetako Tekniken Akademian. 1999an Gizarte Lanean diplomatu zen Deustuko Unibertsitatean. Unibertsitate-ikasketak amaitu ondoren, Esku-hartze sistemikoak eta familia-terapiako aditu-masterra egin zuen Familia Terapiako Euskal Eskolan, eta Gaixotasun mental larriko errehabilitazio psikosozialeko espezializazioa egin zuen Errehabilitazio Psikosozialeko Euskal Elkartean, Deustuko Unibertsitatean. Marrazketa eta pinturako hainbat sari lortu ditu.

## Arteterapia 
2020an Arteterapia Masterra ikasi zuen, GREFART Fundazioan eta Gironako Unibertsitatean. Gero bere lanbidea uztartu du eta hiru espaziotan egiten du lan: psikologikoa, soziala eta kulturala Arteterapeuta bezala.

## Sariak eta aintzatespenak 
Marrazketa eta pintura sari ugari jaso ditu:

* Vera-Cruz Ikastetxeko lehen saria
* Bilboko Erakustazokako bigarren saria, Ipar Klubeko bigarren saria
* Txurdinaga Behekoa Institutuko lehen saria
* Sondikako Udaleko bigarren saria, Bizitegi Elkarteko lehen saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Directorium Inquisitorum

***Directorium Inquisitorum***, heresiak mundu kristauan jazartzeko eskuliburua da, Nicolas Eymeric dominikoa eta inkisitoreak idatzia 1379. urteinguruan.

Erdi Aroko sorginkeriaren azterketa moduko bat da. Haren helburua inkisidorea sorginak, aztiak eta antzekoak aurkitzeko beharrezko tresnekin heztea zen. Bere estudioa idazteko, Nicolas Aymerichek sorginkeriaz akusatutako askori konfiskatutako liburuak eta testuak erabili zituen.

Liburuak zenbait praktika esoteriko, errito, apal samarrak beti ere, irakasten ditu, hala nola: irudien bataioa, suari gatza botatzea, animalien gorputzak erraustea, izpirituak deitzea, pertsonak magikoki azpiratzea izenak alderantziz erabiliz, aingeru eta deabruen izenak zentzurik gabeko otoitzetan nahastea, etab.

## Egilea 
Lanaren egilea, Nicolas Eymeric, Gironakoa (Katalunia) zen jatorriz, eta 1334. urte inguruan sartu zen Predikarien Ordenan. Ondoren, Teologia Santuan maisu maila lortu zuen. 1358an Aragoiko Inkisidore Nagusi izendatu zuten, eta horrek esperientzia zabala eskaini zion. Eymericek zehatz-mehatz azaldu zituen fede kausa bat garatzeko modua eta bere inplikazio guztiak, bere sorrera, lekukoen aurkezpenak, galdeketak, errudunaren torturak, zigor egokiak eta prozesua burutzeko modu ezberdinak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Online bertsioa:   (1587) *Internet Archive*
* Granadako Unibertsitatean, Fondo bibliográfico antiguo, DIGIBUG: Repositorio Institucional de la Universidad de Granada. URI: http://hdl.handle.net/10481/10193

* «Directorium Inquisitorum»: Nicolás Aymerich; libro y análisis. *El espejo gótico*
Dezső Bánffy

**Dezsó Bánffy** (Koloszsvár, 1843ko urriaren 28a – Budapest, 1911ko maiatzaren 24a) hungariar politikaria izan zen.  Hungariako lehen ministroa izan zen 1895etik 1899ra.

Bánffy familia nobleko kide izan zen eta Berlin eta Leipzigeko unibertsitateetan hezi zen.

Belső-Szolnok konderriko lord tenientea, Kővarreko kapitain buru eta Transilvaniako eliza erreformatuko arduraduna izan zen, eta eragin politiko handia izan zuen parlamentutik kanpo.

1892an parlamentuko lehendakari izendatu zuten. Zentro-ezkerreko posizioetatik babestu zuen gobernu-alderdia, eta erradikalen aurkaria izan zen. 1894an hiriburutik alde egin zuen Lajos Kossuthen hiletan.

1895eko urtarrilean erregeak lehen ministro izendatu zuen. Bánffyk aurrera egin zuen eliza erreformatzeko legeetan eta 1867ko Austria-Hungariako Konpromisoan, Hungariaren nagusitasuna bermatuz. 1899an dimisioa eman zuen oposizioak jazarrita eta ondoren István Tiszaren gobernua garaitzen lagundu zuen eta 1905eko maiatzean Ferenc Kossuthen ministerioan sartu zen.
Isiltasun Ediktua

**Isiltasun Ediktua**, 1620. urtean sinatu zen ediktua da, sorginkeria aitorpen eta salaketa publiko berriak debekatzeko.

Alonso de Salazar Frías, Burgosko apaiz eta inkisidoreak, ikerketa baten ondoreak, 11.000 orrialde baino gehiagoko memoriala idatzi zuen, erabakigarria izan zena Inkisizioaren Kontseiluak, 1614ko abuztuan, sorginkeria-delituari buruzko Jarraibide Berriak eman zitzan, sineskeriarekin eta frogatutako gertakariekin zerikusia zuten gaiak bereiziz. Eta hala izan ziren, baita ere, Ofizio Santuak, urte batzuk geroago, sorginen sektaren aurkako prozesuan egindako akatsak onar zitzan eta 1620ko Isiltasun Ediktuan sorginkeriaren aitorpen eta salaketa publikoak debeka zitzan. 

Inkisidorearen irudiak Gustav Henningsen antropologo eta historialariaren jakin-mina piztu zuen; izan ere, hirurogeiko hamarkadaren erdialdean, doktorego-tesia "sorginen abokatua" izena eman zionari eskaini zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gustav Henningsen “Los documentos de Alonso de Salazar Frías. Una polémica sobre la brujería en España, 1610-1614”. Príncipe de Viana,  0032-8472, Año nº 81, Nº 278, 2020 (Ejemplar dedicado a: Homenaje a Gustav Henningsen y Marisa Rey-Henningsen vol. / lib. I), págs. 947-968
* Caro baroja, Julio De nuevo sobre la historia de la brujería (1609-1619)*. Dos legajos de la inquisición con papeles sobre la brujería *Príncipe de Viana*. 741-802 or.
* Akelarre: La historia de la brujería en el Pirineo (siglos XIV-XVIII). Jornadas en Homenaje al Dr. Gustav Henningsen. Usunáriz Garayoa, Jesús María
Udabarria bertsotan

**2025eko Udabarria Bertsotan** maiatzaren 8tik eta maiatzaren29an bitartean jokatu zen.
|Bizkaiko Bertsolari Txapelketarako sailkapen fasea izan zen. 

Sailkapen fasean parte hartu zuten 48 bertsolariak bi taldetan banatu ziren, eta talde bakoitzak lau saio izan zituen. Saio guztiak amaitutakoan, puntuazio altuenak lortu zituzten bertsolariek lortu zuten udazkenean jokatuko zen Bizkaiko Bertsolari Txapelketa 2025ean aritzeko aukera.

Udabarria Bertsotan bidez sailkatu ziren bertsolariez gain, txapelketan zuzenean aritzeko eskubidea izan zuten beste zenbait bertsolari ere baziren; hain zuzen ere, 2023ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan finalaurrekoetara iritsi baina finalera sailkatu ez ziren bertsolariak.

## Parte-hartzaileak 
### Bertsolariak 
### Gai-jartzaileak 
# Ainhoa Urien Telletxe
# Idoia Anzorandia Kareaga
# Igor Menika Bengoetxea
# Kattalin Arriola Uriarte
# Leire Garatxena Larrabe

### Epaileak 
### Saioak 
#### Munitibar 
Munitibarreko saioa A multzorean lehen saioa izan zen. 2025eko maiatzaren 8an jokatu zen Probalekuko auditorioan. 

Gai-jartzailea: Leire Garatxena Larrabe 

#### Bakio 
Bakioko saioa B multzorean lehen saioa izan zen. 2025eko maiatzaren 8an jokatu zen Txakolingunean. 

Gai-jartzailea: Igor Menika Bengoetxea 

#### Orozko 
Bakioko saioa B multzorean lehen saioa izan zen. 2025eko maiatzaren 15ean jokatu zen Donibane aretoan. 

Gai-jartzailea: Leire Garatxena Larrabe 

#### Basauri 
Bakioko saioa B multzorean lehen saioa izan zen. 2025eko maiatzaren 22an jokatu zen Ibaigane Kultur aretoan. 

Gai-jartzailea: Idoia Anzorandia Kareaga 

#### Plentzia 
Bakioko saioa B multzorean lehen saioa izan zen. 2025eko maiatzaren 29an jokatu zen Goñi portalean. 

Gai-jartzailea: Jon Amezaga Fernandez 

### Sailkapen orokorra 
#### A Multzoa
#### B Multzoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.bertsozale.eus/
Mikel Zabaltza (alpinista)

**Mikel Zabaltza**, (1970, Iruñea, Nafarroa Garaia), euskal herritar mendizale, eskalatzaile eta alpinista bat da.

Gaur egun lanbidez mendi gidaria da.

## Ibilbidea 
10 urterekin mendizale elkarte batean izen eman eta 16 urtetekin lagunekin eskalada egiten hasi zen. 22 urterekin Fermin Izkorekin batera Nepalera bidaiatu zuen, abentura hark beragan eragina izan eta bizitzan zer egin nahi zuen erakutsiz, eskalatu.

Europatik kanpo 40 eskalada baino gehiagotan parte hartu du, nagusiki Himalaia eta Karakorum mendikateetan, eta Antartikan birritan egoteko zortea izan du, bai eta Groenlandia, Patagonia eta Tierra de Fuegon ere

Jada etxetik hurbil, Pirinioetako hainbat hormen esplorazioan zailtasun erronkak nahiz abentura topatu ahal izan ditu.

2000-2008 artean TVE telebista kateko *Al filo de lo imposible* saioan espezialista gisa kolaboratu du, eta 2009-2018 artean Alberto Iñurrategi eta Juan Vallejorekin batera, eta Basque Team proiektuaren babesaz, goi mendietako hainbat igoera zail egin zituzten. Paraleloki, 2011-2024 artean FEDMEren Alpinismo Talde Nazionala zuzendu zuen.

## Idazlanak 
* *Entre el cielo y la tierra*, Mikel Zabalza, Sua edizioak, 2025eko maiatza.
Lagosko gudua

**Lagosko gudua** Edward Boscawen buru zuen britainiar flota baten eta Jean-François de La Clue-Sabranen agindupean zegoen frantziar flota baten artean gertatu zen 1759an, Zazpi Urteko Gerran. Cadizko golkoaren hego-mendebaldean borrokatu zuten abuztuaren 18an, eta guduari izena ematen dion Portugalgo Lagos portu txikiaren ekialdean, abuztuaren 19an.

La Clue Boscawenen indarretik ihes egiten saiatzen zen, eta Mediterraneoko flota frantsesa Atlantikora eramaten, gudua saihestuz ahal bazen; Mendebaldeko Indietarantz nabigatzeko aginduak zituen. Boscawenek agindua zuen frantsesak Atlantikoan sar ez zitezen eta, hala egiten bazuten, jazarri eta borrokatzeko. Abuztuaren 17ko arratsaldean, Frantziako flotak Gibraltarko itsasartea zeharkatzea lortu zuen, baina britainiar itsasontzi batek ikusi zuen Atlantikoan sartu eta gutxira. Britainiar flota Gibraltarretik gertu zegoen, konponketa lanetan. Nahasmen handi baten erdian itsasoratu zen portutik, ontzi gehienak birmoldatu gabe baitzeuden eta asko atzeratu eta bigarren eskuadra batean nabigatu baitzuten. Jazarria zela jakitun, La Cluek bere plana aldatu eta norabidea aldatu zuen; bere ontzien erdiek ez zuten lortu iluntasunean jarraitzea, baina britainiarrek bai. 

Britainiarrek frantziarrak harrapatu zituzten abuztuaren 18an, eta borroka gogorra izan zen. Hainbat ontzik kalte handiak jasan zituzten, eta ontzi frantses bat harrapatu zuten. Britainiarrak gainerako ontzien atzetik ibili ziren abuztuaren 18tik 19rako ilargi beteko gauean. Gau horretan, Frantziako bi ontzik ihes egitea lortu zuten. Abuztuaren 19an, Frantziako flotaren gorpuzkiak Portugalgo ur neutraletan babesten saiatu ziren, Lagosetik gertu. Boscawenek orduan beste bi ontzi frantses harrapatu eta beste bi suntsitu zituen.

## Kanpo estekak
Jasokundearen eliza (Azpilgoeta)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Azpilgoetako parrokia eliza da, Mendaroko bi parrokia tradizionaletako bat.  Planta laukizuzena du, habearte bakarrekoa. Kanpandorrearen azpian dago eliz ataria.  1446an datatu da urterik antzinakoenean.

Andre Mariaren Jasokundearen adbokazio honek debozio handia izan zuen Debabarrenean, Altzolako lonjako merkatariek elizaren izena jartzen zieten isasontziei erosten zituztenean.

## Iruditegia 

Fitxategi:Mendaro Azpilgoetako eliza 802.jpg|Kanpandorrea aurrealdean,
Fitxategi:Mendaro Azpilgoetako eliza 735.jpg|Eliz ataria.
Fitxategi:Mendaro Azpilgoetako eliza 830.jpg|Elizpea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urumea eraikina

**Urumea eraikina**, Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen etxebizitza eraikin bat da, Gros auzoan.

## Kokalekua 
Urumea ibaiaren bokalaren eskuineko ertzean dago, Gros auzoan eta Ramon Maria Lili pasealekuaren 3., 4. eta 5. portaleetako helbidean. Ibaiaz bestaldera, parez-pare, Maria Kristina hotela du.

Zurriolako zubia eta Kursaal jauregitik hurbil dago.

## Historia 
1973an eraiki zen, eta Rafael Moneo, Javier Marquet, Xabier Unzurrunzaga eta Luis Zulaika arkitektoek diseinatu zuten. 

## Iruditegia 

Irudi:Convexos en fachada en el Urumea. Donostia. -Iñaki Otsoa. CC. By ShA $no-.jpg|Urumea eraikina.
Irudi:Donostia 2017 02 16 oskorria.jpg|Urumea eraikina.

## Kanpo estekak
Therese Schefer

**Therese Schefer** (jaiotzez **Hochapfel**; Kassel, 1861eko otsailaren 15a – *ibidem*, 1907ko ekainaren 9a) alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Therese Schefer Reinhard Hochapfel artista dekoratzailearen alaba zen. Kasselgo nesken eskolan ikasi zuen. 1881ean Gustav Schefer liburu-saltzailearekin ezkondu zen eta harekin Berlinera joan zen bizitzera, baina 1892an Kasselera itzuli zen. Bere lehen idazlanak 1891n argitaratu zituen. Batez ere 4 eta 8 urte bitarteko haurrentzako irudizko liburuak idatzi zituen.

## Lan hautatuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trinitatearen baseliza (Mendaro)

**Trinitatearen baseliza** Mendaroko baseliza bat da, Mendarozabal zeneko auzo tradizionalean kokatuta.

## Historia 
1105. urtean eraiki zela dioen dokumenturik bada , baina 18. mendeko eraikina da funtsean 21. menderaino gorde dena. Baliteke antzina baseliza soila baino gehiago izatea, parrokia ere bai.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joel Mokyr

**Joel Mokyr** (Leiden, 1946ko uztailaren 26a) Herbehereetan jaiotako israeldar-estatubatuar ekonomiaren historialaria da. 2025eko Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen aurrerapen teknologikoaren bidez hazkunde iraunkorraren aurrebaldintzak identifikatzeagatik. Philippe Aghion eta Peter Howittekin partekatu zuen saria.

Bere familiak Holokaustoa bizi izan zuen eta Joel Haitin hazi zen. Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean ikasi zuen eta 1968an graduatu zen. 1972an Ekonomia masterra egin zuen Yaleko Unibertsitatean.

1974an Ipar-mendebaldeko Unibertsitateko irakasle izendatu zuten. Princetongo Mendebaldeko Munduaren Historia Ekonomikoa bildumako editore burua izan zen. 2002tik 2003ra Historia Ekonomikoaren Elkarteko presidentea izan zen.

Bere ikerketa Industria Iraultzan eta gizarteek teknologia berriekiko duten erresistentzian oinarritzen da.

## Lanak 
* *The Lever of Riches* (1990)
* 1976: *Industrialization in the Low Countries, 1795–1850*
* 1983: *Why Ireland Starved: An Analytical and Quantitative Study of Irish Poverty, 1800–1851*
* 1985: *The Economics of the Industrial Revolution*
* 1990: *Twenty Five Centuries of Technological Change: An Historical Survey*
* 1990: *The Lever of Riches: Technological Creativity and Economic Progress*
** Review article: "The Great Conundrum", *The Journal of Modern History* Vol 62, No. 1, March 1990
* 1991: *The Vital One: Essays in Honor of Jonathan Hughes*
* 1993: *The British Industrial Revolution: an Economic Perspective*
* 2002: *The Gifts of Athena: Historical Origins of the Knowledge Economy*
* 2003: *The Oxford University Press Encyclopedia of Economic History*
* 2009: *The Invention of Enterprise: Entrepreneurship from Ancient Mesopotamia to Modern Times*
* 2009: *The Enlightened Economy: An Economic History of Britain 1700–1850*
* 2010: *The Birth of Modern Europe: Culture and Economy, 1400–1800: Essay in Honor of Jan de Vries*
* 2016: *A Culture of Growth: The Origins of the Modern Economy*
* 2017: *Economics in the Test of Time: Issues in Economic History (Amira Ofer-rekin),Hebreeraz, 2 volumes.*

## Erreferentziak
Santa Ana baseliza (Mendaro)

**Santa Ana** edo **Santanako ermita** Mendaroko baseliza bat da, Garagartzako kokatuta, Santa Krutz mendiaren magalean, Deba ibaiaren gaineko puntu nabarmen batean. Urtero uztailean Santa Ana egunean prozesioa eta erromeria egiten da bertan. ,

## Historia 
15. mendekoa dela uste da, eta jatorriz, bere kokapen eta forma gotortuagatik, dorretxea izango zela uste da. 1950eko hamarkadan gertuko harrobi baten zabalkunde posiblerako erosketa egiten saiatu ziren harrobiaren jabeak, baina atzera bota zen ideia Gagarartzako parrokian egindako batzar batean. 1982an auzolanean konpondu zen; 1986an bere izenean jarri zuen jabetza Donostiako elizbarrutiak;  eta 2020eko hamarkadan beste eraberritze bat egin zitzaion.thumb|Prozesioa Santa Anara 2025ean.|erdian
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philippe Aghion

**Philippe Aghion** (Paris, 1956ko abuztuaren 17a) frantziar ekonomialaria da. 2025ean Ekonomiako Nobel saria jaso zuen. Sariaren erdia Peter Howittekin partekatu zuen, sorkuntza suntsiketaren bidez hazkunde iraunkorraren teoriagatik. Beste erdia Joel Mokyrrentzat izan zen.

Matematikan graduatu zen École normale de Grachanen eta Ekonomia matematikoan doktoratu zen Parisko Unibertsitatean. 1987an doktoretza jaso zuen Harvardeko Unibertsitatean.

1987an Massachusetts Institute of Technologyko irakasle laguntzaile izendatu zuten eta 1991n Berreraikuntza eta Garapeneko Europako Bankuko ekonomiako buruorde. University College Londoneko irakaslea izan zen, eta Collège de Franceko, INSEADeko, London School of Economics-eko eta Parisko École d'économie-ko irakaslea da.

Bere ikerketa hazkunde ekonomikoan eta berrikuntzan oinarritzen da. Peter Howittekin batera Schumpeterren paradigma garatu zuen.

## Erreferentziak
Verstehen

***Verstehen*** ([fɛɐˈʃteːən]; alemanez, ulermena)  filosofia alemanaren eta, oro har, gizarte-zientzien testuinguruan, XIX. mendearen amaieratik erabili izan da –ingelesez nahiz alemanez– gizarte-fenomenoen azterketa «interpretazio edo parte-hartzailearen» zentzu bereziarekin.​ Terminoa Max Weber alemaniar soziologoaren lanarekin estuki lotuta dago. Haren antipositibismoak aurreko positibismo soziologikoaren eta determinismo ekonomikoaren alternatiba bat ezarri zuen, gizarte-ekintzaren analisian errotua.​ Antropologian, *verstehen* hitzak interpretazio prozesu sistematikoa esan nahi izan du, non kultura baten kanpoko behatzaile bat saiatzen den berarekin erlazionatzen eta besteak ulertzen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Santa Cecilia gaztelua

**Santa Cecilia gaztelua** Guanajuato hirian (Mexiko) dagoen hotel bat da, Guanajuato estatuan. Manuel Quezada Brandyk San Javierreko finka zaharraren lurrak erosi zituen eta Erdi Aroko gaztelu itxura zuen eraikin bat eraikitzen hasi zen 1951n. Gaztelua hotel bat izateko sortu zuten eta 1952an 20 logela zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melania Gaia Mazzucco

**Melania G. Mazzucco** (Erroma, 1966) italiar idazlea da. La Sapienza Erromako Unibertsitatean lizentziatu zen, eta Erromako *Centro Sperimentale di Cinematografia* eskolan espezializatu zen zineman. 

Eleberriak eta gidoi zinematografikoak, antzerkikoak eta irratikoak idazten ditu. Irratirako egin dituen lanen artean, "La vita assesina" (1997) eta "Dhulan" (2001) nabarmendu behar dira; azken honekin urteko Europako irrati produkturik onenaren Italia saria irabazi zuen. Italiako hainbat egunkaritarako bidaiei buruzko artikulu eta erreportajeak ere idazten ditu.

## Eleberriak 
* *Il bacio della Medusa* (1996)
* *La camera di Baltus* (1998)
* *Lei così amata* (2000) (Annemarie Schwarzenbach idazlearen biografia)
* *Vita* (2003) (Bere familiaren historia nobelatua) 
* *Un* *giorno perfetto* (2005)
* ''La lunga attesa dell'angelo* (2008) 
* *Jacomo Tintoretto & i suoi figli: Storia di una famiglia veneziana (*2009)
* *La storia di re Lear* (2011)
* *Limbo* (2012)
* *l bassotto e la regina* (2012)
* *Sei come sei* (2013)
* *Il Museo del Mondo (*2014)
* *Io sono con te. Storia di Brigitte* (2016)
* *L’architettrice* (2019)
* *Fuoco infinito. Tiepolo 1917* (2021)
* *Silenzio. Le sette vite di Diana Karenne (''2024)

## Kanpo estekak
Peter Howitt

**Peter Wilkinson Howitt** (Toronto, 1946ko maiatzaren 31) kanadar ekonomialaria da. 
2025ean Ekonomiako Nobel saria jaso zuen. Sariaren erdia Philippe Aghionekin partekatu zuen, sorkuntza suntsiketaren bidez hazkunde iraunkorraren teoriagatik. Beste erdia Joel Mokyrrentzat izan zen.

Howittek McGill Unibertsitatean, Ontarioko Mendebaldeko Unibertsitatean eta Ipar-mendebaldeko Unibertsitatean ikasi zuen. Mendebaldeko Ontarioko Unibertsitateko eta Brown Unibertsitateko irakaslea izan zen. Kanadako Erret Elkartearen Ekonometria Elkartearen sortzailea da. Kanadako Ekonomia Elkarteko presidentea izan zen eta Journal of Money, Credit, and Banking egunkariko editorea.

## Erreferentziak
Filippo Buonarroti

**Filippo Giuseppe Maria Ludovico Buonarroti**, Philippe edo **Filippo Buonarroti** ere deitua (Pisa (Toscana), 1761eko azaroaren 11 - Paris, 1837ko irailaren 16a) Frantziako Iraultzan Graco Babeufekin batera jardun zuen politikaria izan zen. Hargin beltz izanik, geroago Belgikan eta Frantzian hainbat elkarte sekretu animatu zituen.

## Biografia 
Pisan jaio zen, Michelangelo Buonarrotti eskultorearen anaia baten ondorengo patrizio toskanarren familia batean. 17 urterekin hasi zituen zuzenbide ikasketak, eta 20 urterekin lortu zuen abokatu titulua. Sarti eta Lampredi filosofoen irakaskuntzen jarraitzaile izan zen. Rousseau, Locke, Gabriel Bonnot de Mably, Helvetius eta Morellyren idazkiak ikertu zituen. Bere denbora eztabaida filosofikoen, elkarte sekretuekiko elkarlanaren, masoneria eta Bavariako Illuminatuen bileretara joatearen eta panfletoak idaztearen artean banatuz, laster Leopoldo Toskanako duke handiaren erregimenaren aurka agertu zen. Rousseauren ideien jarraitzaileak ziren Illuminati taldean afiliatu zen, eta 1787an *Gazetta Universale* aurrerakoia eta Holandako gertakari iraultzaileen aldekoa argitaratu zuen. Poliziak zelatatu zuen ondorioz.

1789an Frantziako gertakariengatik poztu zen eta azaroan Korsikara joan zen ideia iraultzaileak zabaltzeko asmoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaffa Bidea

**Jaffa Bidea**, **Jaffa Kalea** (; ) ere deitua, Jerusalemgo kalerik zaharrenetako eta nagusienetako bat da. Bere izenak dioen bezala, Jaffa hirirako bidean dago.

## Ibilbidea 
Hiria ekialdetik mendebaldera zeharkatzen du, Hiri Zaharretik erdialderaino. Bertan dendak, bulegoak eta jatetxeak daude. Ben Yehuda kalearekin eta Jorge Erregearen kalearekin batera, Downtown triangelua osatzen du, hiriko finantza barrutia.

2011n, oinezkoentzako egokitu zuten, eta Jerusalemgo tranbiaren 1. lineak zeharkatzen du. Santiago Calatravak diseinatutako Soken Zubitik igarotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Via Dolorosa

'*** (; ; ), batzuetan ***' (; ; ) ere deitua, Jerusalemgo Hiri Zaharreko kale eta ibilbide prozesionala da. Tradizioaren arabera, Jesusek, soldadu erromatarrek behartuta, gurutziltzatua izateko egin zuen bidea izan zen. Antonia gotorleku zaharretik Hilobi Santuaren elizarainoko ibilbide bihurgunetsu hau- 600 metro inguruko distantzia-, kristau-erromesaldientzako leku ospetsua da. Egungo ibilbidea XVIII. mendean ezarri zen, aurreko bertsio batzuk ordezkatuz. Gaur egun, Gurutze-bideko 14 geltokik markatzen dute;

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fanny Stöckert

**Fanny Stöckert** (Jessen, 1844ko azaroaren 5a – Bornstedt, 1908ko irailaren 6a) alemaniar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Fanny Stöckerten aita predikatzaile gisa aritu zen Jessenen, eta Calbeko predikatzaile nagusi izendatu zutenean, hara joan zen familiarekin. 1866an aita hil zitzaionean, Stöckert Zerbst/Anhaltera joan zen bizitzera, eta han hasi zen egunkarietarako ipuinak eta eleberri laburrak idazten. Geroago, Potsdam ondoko Bornstedten bizi izan zen, eta han hil zen, 63 urte zituela.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Yehuda kalea

**Ben Yehuda kalea** (), **"Midrachov"** () ere deitua, Jerusalemgo kalerik nagusienetako bat da. Bere izena Eliezer Ben-Yehudaren, hebreera modernoaren sortzailearen omenez eman zioten. Jaffa Bidearekin eta Jorge Erregearen kalearekin batera, Downtown triangelua osatzen du, hiriko finantza barrutia. Trafikoari itxita, kalea gaur egun Jerusalemgo oinezkoentzako gunerik ezagunena da.

## Historia 
Ben Yehuda kalea Jerusalem hiriko kale garrantzitsua izan zen Israel sortu aurretik ere. Jende asko dabilen bidea denez, atentatu terroristetarako helburua izan da: hilgarriena 1948an eta azkena, 2001ean, Bigarren Intifadan.

1983an, kalea ibilgailuen trafikoari itxi zioten. Hebreerazko **"Midrachov"** izena (), hebreerazko neologismoa da, "midracha" [espaloia] eta "rechov" [kalea] hitzez osatua. Establezimendu asko turistentzat dira. Kalea oroitzapen-dendaz eta objektu juduez eta kafetegiz beteta dago, eta kaleko musikariek hemen jotzen dute egun osoan. Denbora luzez "Jerusalemgo zentro laikotzat" hartu zuten, baina 2000. hamarkadatik hona, gazte judu ortodoxoek bat egin dute turisten eta bertakoen nahasketarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Rothpletz

**Anna (Nanette) Rothpletz** edo **Anna Rothpletz-von Meiss** (Zürich, 1786ko abenduaren 25a – Brugg, 1841eko martxoaren 14a), ***Rosalie Müller*** izengoitiaz ere ezaguna, suitzar idazlea izan zen.

## Bizitza 
Rothpletz 1786an jaio zen, Johann Friedrich Ludwig von Meiss epailearen alaba. 1805eko maiatzaren 10ean, Johann Jakob Rothpletzekin ezkondu zen, Aarauko abokatu eta barrutiko administratzailearekin. Bere lehen emaztea aurreko urtean hil zen. Ezkontza horretan hiru alaba izan zituen, eta senarra 1815eko apirilaren 30ean hil ondoren, Anna Rothpletz Bruggera joan zen gurasoen etxean bizitzera, eta han geratu zen hil zen arte. Alabak hazi ondoren, literaturari eskaini zion bere burua eta hainbat eleberri idatzi zituen Rosalie Müller izengoitipean. Maitasun eta ezkontzari buruzko istorioak idatzi zituen, eta horiek «modu nabarmenean moldatu zuten burgesiaren autoirudia, batez ere emakumeena».

## Lanak 
* *Bilder des Lebens* (1827)
* *Pauline Selbach* (1829)
* *Die Leiden und Freuden einer Badereise* (1830)
* *Mnemosyne. Schilderungen aus dem Leben und Beiträge zur Kenntniß des menschlichen Herzens. Zum Vergnügen und zur Bildung der weiblichen Welt* (1834)
* *Des Lebens Wechsel* (1835)
* *Gesammelte Erzählungen von der Verfasserin der Bilder des Lebens* (bi liburukitan, 1839-1840)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Argentinako Kongresu Nazionala

**Argentinako Kongresu Nazionala**, ofizialki **Argentinako Kongresu Nazional Ohoretsua**,  edo *Honorable Congreso de la Nación Argentina*, Argentina Errepublikan botere legegiles betearazten duen organua da. Lege federalen sorrera eta ezartzeaz arduratzen da. Gainera, kode zibila eta penalaren legeak, lan eta meatzaritza legeak nahiz bestelakoak onartzearen betekizuna du.

Argentinako Kongresu Nazionala 329 kidedun ganbera-bitasun biltzarrak osatzen du, Nazioaren presidente ordea buru duen Senatarien Ganbera (72 eserleku) eta Diputatuen Ganberan banatua, azken honen presidentea gehiengo sinpleaz hautatua da.

Egoitza Buenos Aires hiriburuan dagoen Argentinako Kongresu Nazionalaren Jauregian du.