open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kirino

Erromatar mitologia eta erlijioan, **Kirino** () erromatar estatuaren jainko goiztiarra da. Augustoren garaian, Jano jainkoaren epiteto bezala ere erabiltzen zen, Jano Kirino bezala. Haren izena  sabindar hitzetik etor daiteke, zeinak lantza esan nahi duen.

thumb|upright=1.5||Denarioa, alde batean Kirino eta bestean Zeres bere tronuan erakusten duena, k. a. 56 urtean dirugile batek *Cerialia*ren omenez eginikoa eta Gaius Memmius edila zenean aurkeztu zena

## Etimologia 
Kirinok, ziur asko, hitzez hitz "lantza eskuan duena" esan nahi zuen. Beste interpretazio batzuen arabera, Sabinar herri Curesetik dator haren izena edota Cookek dion bezala  hitzetik ( hau da, haritza). Teoria honen arabera kiriteak haritz zurez eginiko lantza zeramatenak dira.

## Historia 
Hasieran, ziur asko Kirino sabindarren gerraren jainkoa izango zen. Erroma inguruan sabindar herri bat zegoen, eta Kirinal mendian Kirinoren aldare bat eraikia zuten. Romulok Erroma sortzean, erromatarrek bertako jainkoa gurtzen jarraitu zuten, eta Romulo hiltzearekin batera Kirino Romulo jainkotua bezala gurtzen zuten. Laster erromatar Estatuko jainko garrantzitsu bihurtu zen, hiruko kapitalinoaren aurrekari bilakatuz. Aurrekari honetan hiru jainko zeuden: Jupiter, Marte (garai hartan nekazaritza jainkoa zena) eta Kirino bera. Hirukote honek hirukote kapitalinoari tokia utzi zion, hots, Jupiter, Junon eta Minervari. Denbora aurrera joan ahala, Kirino garrantzia galtzen joan zen erromatarrak antzinako estatuaren kultua ahaztu eta kultu pertsonalagoak jarraitzen hasi zirenean, hala nola, Bako, Zibeles eta Isisena. Hala ere, bere *flamen*ak gurtzen zuen oraindik ere, *Flamen Quirinalis*ak, ofizio honek aurrera jarraitu baitzuen flaminotza patriziar nagusi bezala.

## Irudikapena 
Antzinako Erromatar Artean janzkera militar eta erlijiosoak zituen gizon bizardun bat bezala irudikatua zen. Hala ere, geroko arte erromatarrean ez zen irudikatua izan.

## Festibalak 
Bere jai/gurtza eguna  zen, otsailak 17an ospatzen zena.

## Ondarea 
Erromatar Inperioaren gainbehera eta hainbat mendera, Kirinal muinoa beti boterearekin lotua izan da. Savoiatarrek Erroma hartu eta gero, bertan jarri zuten haien tronua, horrez gain, gaur egun bertan bizi da Italiako Errepublikako Presidentea.

*Harry Potter eta Sorgin Harria* liburuan antagonistaren izena Quirinus Quirrell da, Janoren epitetoa gogoratuz erabilitako izena, izan ere pertsonaia honek, Jano Kirinok bezala bi aurpegi zituen, Lord Voldemortekin elkarbanatzen baitzuen gorputza.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Iruñeko Udal Plaza

**Iruñeko Udal Plaza** Iruñeko Alde Zaharraren bihotzean dagoen plaza bat da. Bere izenak ongi adierazten duen moduan bertan Iruñeko udaletxea kokatua dago. Bestalde, plaza honetan Santo Domingoko aldapa eta Merkatarien kaleak bat egiten dute.

## Historia 
Plaza honek jatorria Erdi Aroan du: Karlos III.ak, Iruñeko burguen arteko ika-mikak amaiarazi nahian (Nabarreria, San Nikolas eta San Zernin), 1423an Batasuneko Pribilegioa plazaratu zuen. Horren bidez, hiri jurisdikzio horiek udal batean bildu ziren, armarri eta zerga bakarren azpian. Agindu horrek, aldi berean, hiruren arteko oztopo eta muga fisikoak suntsitzeko esan zuen, nahiz eta harresiak luze arte ez ziren desagertu.

Denboraren poderioz gatazka latz horiek ahaztu ziren. Hiru burguen arteko eremuan, hots, gaur egun plaza hau dagoen gunean, Iruñeko udaletxea eraiki zen. 1585an San Nikolas eta San Zerninen artekoan, berriz, Kale Berria sortu zen.

## Sanferminak 
Plaza hau mundu osoan ospetsua baldin bada, Sanfermin jaiei hasiera ematen dien txupinazoaren kokalekua izateagatik da, uztailaren 6eko eguerdiko 12:00etan jende eta festazaleez lepo egoten delarik, bai eta jai horietako azken egunean *Pobre de Mi* abestia abestu ohi den uztailaren 14ko gauean ere. Bestalde, Iruñeko entzierroaren ibilbide ere bertatik pasatu ohi da.

## Azpiegiturak eta garraioa 
Iruñeko udaletxearen atzealdean eta hortaz plaza honetatik oso hurbil dagoen Merkatuaren kaleko Done Jakue plazan Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioak honako autobus-linea hauek eskaintzen ditu:

## Iruditegia 

Irudi:Chupinazo pamplona.jpg|Iruñeko udaletxearen balkoia txupinazoaren unean plazatik ikusita.
Irudi:Pamplona Rathaus 2005.jpg|Plaza eta udaletxearen ikuspegi orokorra lan egun batez.
Irudi:Pamplona-ayuntamiento-SF-2009-P1010175-ezioman.jpg|Gauez.
Irudi:Gigantes pamplona ayuntamiento jorge urdanoz.jpg|Erraldoiak.
Irudi:IruñaAncientBurgs.JPG|Iruñeko udal plazaren zoruan dagoen irudia, hiru burguen kokapena eta mugak adierazten dituelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iruñeko udaletxea
* Iruñeko Udala

## Kanpo estekak
Ardo gorri

thumb|Ardo gorria kopa batean
**Ardo gorria** ardo beltz mota da, baina kolorez argiagoa dena. Ardo beltz guztiak lortzeko azala eta mamia batera hartzitzen dira, baina gorriak ez du hainbeste kolorerik.

Hori lortzeko hiru teknika nagusi daude: patsekin, zuku ateratzea () eta nahasketaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon Lasa

**Leon Lasa Mujika** (1933ko otsailaren 17a, Beasain, Euskal Herria &ndash; 2003ko ekainaren 18a, Sevilla, Espainia) euskal herritar futbolari bat izan zen, ezkerreko hegaleko postuan jokatu ohi zuelarik.

## Futbolaria 
Bere ibilbide profesionala Club Atlético Malagueño edo Málaga B futbol taldean hasi zuen. Ondoren, 1953-1954an Málaga Club de Fútbol taldera igo eta denboraldi bakar batean sei gol sartu zituen. Hurrengo zazpi denboraldietan, host, 1958-1959etik 1964-1965era bitartean Real Betis Balompié taldean jokatu zuen, talde hartan Luis del Sol bezalako futbolariekin batera 1953-1954. denboraldian Bigarren Mailako txapelduna bilakatu eta Espainiako Futbol Ligako Lehen Mailarako igoera lortuz. 1965an Sevillako futbol taldean erretiratu zen.

## Entrenatzailea 
Entrenatzaile gisa Cádiz, Alcoyano, Logroñés eta Betis taldeak zuzendu zituen, 1978-1979. denboraldian azken talde honetan Rafael Gordillo futbolaria zegoela Lehen Mailarako igoera lortu zuen.

## Senideak 
Nahiz eta bere bizitzako urte gehienak Euskal Herritik kanpo bizi izan, Euskal Herriarekiko beti maitasun handia gorde izan zuen. Marisa Fernández- Barrón y Tovar-rekin Sevillan ezkondu zen. León, Carmen eta Elena izeneko seme-alaben gurasoak izan ziren, bere seme-alabak jaiotzen ikusi zituen hirian hil zelarik. Gaur egun, León semea, lanbidez abokatu eta literatur zalea da, hainbat liburu idatzi eta Betiseko aholkularia ere badelarik.

## Kanpo estekak
York Unibertsitatea

**York Unibertsitatea** ( edo *YU*) Torontoko goi-mailako hezkuntza zentroa da.

Toronton kokatuta dago, Ontario estatuan. 2012an bere ikasle kopurua 54.000koa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Porto (ardoa)

**Porto** (,  ahoskatua) Portugalgo ardo sendotua da. XVI. eta XVII. mendeetan jaio zen, noiz hartziduran pattarra bota zioten ardoari. Horrela, ardo sendoago bat lortzen zuten, itsas-bidaietan luzaroan irauteko.

## Aldaerak 
* Beltzak: *Aragonez (Tinta Roriz), Bastardo, Castelão (Periquita), Cornifesto, Donzelinho Tinto, Malvasia Preta, Marufo, Rufete, Tinta Barroca, Tinta Francisca, Tinto Cão, Touriga Franca, Touriga Nacional, Trincadeira (Tinta Amarela).*
* Zuriak: *Arinto (Pedernã), Cercial, Donzelinho-Branco, Folgazão, Gouveio, Malvasia Fina, Moscatel Galego Branco, Rabigato, Samarrinho, Semillon, Sercial (Esgana Cão), Síria (Roupeiro), Verdelho, Viosinho, Vital.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abotx

**Abotxa** (*Atherina hepsetus*) ur gazikara eta ur gezako arraina da, Atherinidae familiakoa. Batzutan izen arrunta abixoi handi generokidea izendatzeko erabiltzen dute.

Ekialdeko Ozeano Atlantikoan, batez ere Iberiar Penintsularen inguruan, mendebaldeko Mediterraneon eta Itsaso Beltzan bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madeira (ardoa)

thumb|Botila bat

**Madeira** () Portugalgo ardo sendotua da. Izen bereko uhartean ekoiztua, sukaldaritzan oso aintzat hartua da.

Erabiltzen dituen mahats aldaera nagusiak honakoak dira: *Tinta Negra Mole*, *Boal*, *Malvasía*, *Verdhelo* eta *Sercial*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unión Navarra de Izquierdas

**Unión Navarra de Izquierdas** (euskaraz *Ezkerren Nafar Batasuna*) edo **UNAI** 1977an sortutako hauteskunde koalizioa izan zen, urte horretako Espainiako hauteskunde orokorretan Nafarroan aurkezteko asmoz. Bitartean, aliatua zuen Euskadiko Ezkerrak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoan egin zuen.

UNAI Euskal Erakunde Herritarra plataformaren kide izan ziren hainbat alderdi abertzale eta ezkertiarren parte hartzeaz eratu zen: Euskal Iraultzarako Alderdia (EIA), Euskadiko Mugimendu Komunista (EMK), Organización de Izquierda Comunista (OIC) eta Organización Revolucionaria de Trabajadores (ORT). UNAIk autodeterminazio eskubidearen eta Nafarroaren eta beste hiru hegoaldeko probintzien aldeko batasunaren aldekoa zen (garai horretan Nafarroa Euskal Autonomia Erkidegoan sartzea aldarrikatzen zen).

1977ko Espainiako hauteskunde orokorretan bere zerrendaburua Javier Erice izan zen, Iruñeako alkatea izan zena 1976an Gobernadore Zibilak kargugabetu zuen arte. UNAIk, hauteskunde hauetan, Nafarroako boza abertzale eta ezkertiarren gehiengoa bildu zituen, hirugarren indarra izan zelarik, bozen %9,47 eskuratuta. Arrakasta erlatiboa izanaz ere, lortutako 24.489 botuak Espainiako Kongresuan diputatua lortzeko ez ziren nahikoa izan, ezta Senatuan ordezkapena lortzeko ere.

UNAIk Nafarroaren Aurreautonomia prestatuko zuen batzordera Jesus Urra bidali zuen. Euskadiko Ezkerrako hainbat zerrendaburu eta militante, UNAIk proiektu honi emandako sostenguarekin ezados koalizioatik irten ziren Herri Batasunan sartuz. Horrez gain, gai honen ondorioz EMKrekin sortutako arazoak medio, Euskal Iraultzarako Alderdiak koalizioa utzi egin zuen. Bestalde, 1978 abenduan, ORT kanporatua izan zen, UNAI siglak euren izenean erregistratzeagatik.

1979ko Espainiako hauteskunde orokorretan UNAIren zerrendaburua Jose Miguel Ibarrolak (Sindicato Unitarioaren idazkari nagusia) 10.970 boza (%4,34) bakarrik lortu zituen, ordezkapena lortzeko osos urrun jada. EMK eta OIC-k bere konbergentzia prozesua burutu berri zuten eta zerrenda propioa aurkeztu zuten, 2.962 boza (%1,17) lortuz.

1979ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan, UNAIk aurrekoetan baino emaitza are apalagoak eskuratu zituen: 7.419 boza (%2,92), Nafarroako Parlamentuan ordezkari bat lortu zuen arren. EIA Nafarroan Euskadiko Ezkerra bezala aurkezten hasi zen, deialdi honetan Eusko Abertzaleak zerrendan EAJ, ESEI eta PTErekin batera Iruñeko merindadean eta Merindadeetako Hautes Elkarteen (Amaiur) barne Lizarra, Zangoza eta Erriberrikoetan. Emaitza kaxkarragoekin, EMK-k ANAI eta ANIZ zerrendak sustatu zituen.

1982tik aurrera, Euskadiko Ezkerra alderdi politiko bihurtzen den urtea, UNAI Nafarroako eszenatoki politikotik desagertzen da. Hala ere, Nafarroan Euskadiko Ezkerraren presentzia hurrengo urteetan testimoniala izango da nahiz eta 1987ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan bozen %3,44 eta foru parlamentari bat lortu. EMK-k, bere aldetik, Auzolan koalizioari sostengua emango zion, 1987tik aurrera Batzarre sortuko zuelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ophidion barbatum

***Ophidion barbatum*** Ophidiidae familiako arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta iparraldeko Mediterraneon bizi dena. Gehienez 25 zentimetroko luzera ditu.

Mundakan aingira-bizarra edo aingira-bixarra, Bermeon aingire-bixarra eta Elantxoben aingira-matxo diote, baina batzutan aholatz bostbixarrekin nahasturik.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anti-Dühring

***Anti-Dühring*** edo jatorrizko izenburuaz ***Herrn Eugen Dührings Umwälzung der Wissenschaft*** (*Eugen Dühering jaunaren zientziaren iraultza*, euakaraz) 1877 urtean argitaratutako Friedrich Engelsen liburua da, Eugen Dühring filosofoak Marx eta Engelsen filosofiaren aurka egindako kritikaren erreakzio moduan idatzitakoa. Karl Marxek ere egilea da, liburuaren atal idatzi baitzuen. Liburuan, materialismo dialektikoaren eta teoria marxistaren ikuspegi zabala zehaztasunez garatzen da.

## Kanpo estekak
Euskeraren Adiskideak

**Euskeraren Adiskideak** Iruñean 1925. urtean sortutako elkarte euskaltzalea izan zen. Ordezkaritzak izan zituzten Nafarroako herri askotan, batez ere Mendialdean. Euskara eta euskal ohiturak sustatzea zuen helburu, kideen ideia politikoak kontuan izan barik. Sortzaileak Jenaro Larratxe, Damaso Intza, Gerardo Valcarlos, Miguel Intxaurrondo, Miguel Esparza, José María de Huarte eta Domingo Beuntza izan ziren.

Elkarteak euskararen aldeko hainbat ekitaldi antolatu zituen, hala nola lehiaketak, euskal jaiak edo bestelako jaialdiak. Iruñean, adibidez, 1930ean lehenengo Euskararen Eguna ospatu zen.

1931an Iruñeko lehen euskal eskola ere sortu zuen, Gerra Zibila hasi arte iraun zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bako

Erromatar mitologian, **Bako** (; grezierazko  hitzetik ekarria) Erromako jainkoa izan zen, Dioniso grekoaren baliokidea. Aro klasikoan ardoaren eta eldarnio mistikoaren jainkoa izan zen. Haren ohoretan ospaturiko jaiak, bakanalak, galaraziak izan arren, Bakoren gurtza mantendu egin zen Inperioaren lehen mendean.

Nafarroako museoan Bako jainkoaren mosaiko bat, Andelosen aurkitua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gallego, Mireia (2016) «Culto a Baco» *Atenea Nike. Antigua ROMA y GRECIA*
Koldo Mendaza

**Koldo Mendaza de la Hoz** (Gasteiz, 1964) arabar argazkilaria da.

Gasteizko Lanbide Eskolan irakaslea, San Prudentzio Saria lortu du.

## Erreferentziak
Abixoi

**Abixoia** (*Atherina*) ur gazikara eta ur gezako arrain-generoa da, Atherinidae familiakoa. Bi bizkar hegal dituzte, eta albotara zilar koloreko zerrenda zabala. Sarda handitan ibiltzen da itsas ertzetan eta ibai bokaletan.

## Espezieak 
* *Atherina boyeri* A. Risso, 1810 (abixoi txikia)
* *Atherina breviceps* Valenciennes, 1835
* *Atherina hepsetus* Linnaeus, 1758 (abotxa)
* *Atherina lopeziana* Rossignol & Blache, 1961
* *Atherina presbyter* G. Cuvier, 1829 (abixoi handia)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricky Dávila

**Ricardo Dávila Wood**, **Ricky Dávila** izenaz ezaguna, (Bilbo, 1964) bizkaitar argazkilaria da.

EHUn ikasi ondoren, New Yorkera joan zen International Center of Photographyn ikasketak jarraitzeko. *El País* egunkarian eta *World Pressphoto* lehiaketan aritu da.

## Erreferentziak
Alfredo García Francés

**Alfredo García Francés** (Bilbo, 1949) bizkaitar idazle eta argazkilaria da. Lanbidez argazkilaria, *El País* egunkariarentzat artikulu batzuk idatzi ditu.

## Lanak 
* *La Noche de los Gitanos*, 2012
* *Balas de Carmín*, 2007
* *Bastardo Real*, 2005
* *El secreto del Emperador*, 2004
* *El hidalgo segundón*, 2003
Gregorio González Galartza

**Gregorio González Galartza** (Zegama, 1869 &ndash; Donostia, 1948) gipuzkoar argazkilaria izan zen. Bere lanak XX. mende hasierako Donostia hiriaren bizitzaren kronika osatzen du eta, egun, San Telmo Museoan dago.

## Biografia 
Zegaman jaio bazen ere, berehala etorri zen Donostiara bizitzera. Gaztetatik izan zen argazkilaritza zalea, eta ofizioa ikastea erabaki zuen. Horrez gain, 1899an, postari lanetan hasi zen, eta 1929ra arte jardun zuen lanbide horretan, 60 urterekin erretiroa hartu zuen arte. Postari izan bazen ere, bere lana hertsiki lotuta egon zen argazkilaritzarekin. Izan ere, postal-txartel ilustratuen bidalketek gorakada handia izan zuten garai hartan. Fototipiaren aurrerapenari esker, argazki erreprodukzioak kalitate hobeagokoak eta merkeagoak izaten hasi ziren. 1906tik aurrera, bestetik, Correosek postalaren atzealdea bitan banatzeko baimena eman zuen, batean helbidea idazteko, eta bestean, testua. Aurrealde osoa, berriz, argazkiak hartzen zuen. Hori dela eta, ugaritu egin zen postalen erabilera, eta aproposa izan zen argazkilari askorentzat, posta txartelen editore eta inprimatzaile bihurtzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sara Ibarguren: "XX. mendearen lehen erdiko Donostiarekin aurrez aurre" *Irutxuloko Hitza*, 2422. zk., 2024ko azaroaren 1a, 24-25.or.
Karmelo Leizaola

**Karmelo Leizaola Sánchez** (Donostia, 1901eko maiatza - 1936eko otsailaren 15a) euskal kimikari eta euskaltzalea izan zen.

## Biografia 
Ikasketak Lekarozko ikastetxean (Nafarroan) egin zituen, nota onak ateraz gainera: 16 urterekin 7 matrikula lortu zituen. Ondoren kimika ikasketak egin zituen Jesuitek sortutako Sarria Kimika Institutuan, kimikoa bihurtuz.

Ikasketak amaitu baino lehen, Galdakaoko Dinamitan hasi zen behar egiten, baina ikasketa gehiago burutu zituen, kimika amaitu ondoren. 1924an Zaragozako Unibertsitatean Zientziak egin zituen eta 1929an Madrilen Farmazia lizentziatura. 

Gizon fina zen dudarik barik: hainbat esperimentu egin zituen, hitzaldiak emanez eta idazkiak argitaratuz adibidez *Anales de la S. E. de Físika y Química* aldizkarian. Euskara ere sakonki maite zuen Karmelok, eta Galdakaon bizi zela, "Euskeraren Adiskideak" elkartea sortu zuen.

### Galdakaoko Euzko Ikastola 
Galdakaon ekintza politikoan eta kulturalean murgilduta, Escuelas Vascas edo Euzko Ikastola Batza mugimenduarekin bat eginez, Galdakaoko Plazakoetxe auzoan ere ikastola bat irekitzea lortu zuten arte, Emakume Abertzale Batza erakundearekin batera: Monika Lekunberri Uriona izan zen 1934ko Apirilaren 15ean  ikastolan irakasle hasi zen andereñoa.

1936an Brasilera lanera joan eta hil egin zen Leizaola euskaltzalea: harrezkero Galdakaoko ikastolari bere fundatzailearen izena jarri zioten, atarian zendutako fundatzailearen izen-abizenak jarriaz.

34 urte baino ez zituen Leizaolak. 

Iñaki Anasagasti politikariaren blogean irakurri dezakegunez:  Brasilen apendizitis baten ondorioz hil zen, aireplano batean garraiatu arren. Hil ondoren, Plazakoetxeko euskal eskoletako fatxadan jarri zen plaka bat, 10 zentimoko herri-harpidetza bidez ordainduta, ikastolari bere izena jarriaz: Galdakaon euskararen alde egindako lana gogoratzeko. Behin gerra zibila hasita, Euskal Milizien Konpainia batek, bere izena ere hartu zuen. Eta ikastolaren atarian zegoen plaka erreketeek txikitu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Leizaolaren eskela Euzkadi eguneroko abertzalean 1936ko Otsailaren 19an: https://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/bitstream/id/85246/b11272144_1936_02_19.pdf

Leizaola'tar Karmel Euzko Ikastolaren liburua EIMA Katalogoan: https://eima.orex.es/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=61492

Leizaolaren aipamena Iñaki Anasagastiren blogean: https://ianasagasti.blogs.com/mi_blog/2014/01/historias-de-galdakao.html
Javier Berasaluze Bajo

**Javier Berasaluze Bajo** (Madril, ) Gasteizen bizi den gipuzkoar argazkilaria da. Lan artistikoaz kanpo, Gasteizko udal artxiboaren argazkilaria da ere bai.

Arkitekto teknikoa ikasi ondoren, argazkilaritza irakasle bilakatu zen. Pilar Arostegi Udal Artxiboan lan egiten du. Bere lanak Arabako Arte Ederretako Museoan eta Artium Museoan daude.
Enrique Ginea

**Enrique Ginea Makibar** (Gasteiz, 1874 &ndash; ?, 1944) arabar argazkilaria izan zen. Bere lanak XX. mende hasierako Araba, Errioxa eta Gipuzkoako bizitzaren kronika osatzen du eta, egun, Pilar Arostegi Udal Artxiboan dago. Jesús Ginea González de Peñalba bere semea arkitektoa izan zen.

Bere garaietako hainbat aldizkarirako lan egin zuen, tartean Donostiako *Novedades* edo Madrilgo *Blanco y Negro*.
Iñigo Beristain

**Iñigo Beristain Izaga** (Eibar, ) gipuzkoar argazkilaria da.

Koldo Mendazarekin batera ikasi ondoren, Isabel Muñozekin lan egin zuen Madrilen.

Zenbait erakusketa egin ditu:
* *La letra pequeña de mi memoria*. Sestao Photo (2010)
* *Historias mínimas* (Gasteiz, 2011, eta Logroño, 2009)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ceferino Yanguas

**Ceferino Yanguas Alfaro** (Fitero, 1889 &ndash; Gasteiz, 1970) nafar argazkilaria izan zen. Bere lanak 1920 eta 1940 hamarkaden arteko Gasteizko bizitzaren kronika osatzen du eta, egun, Pilar Arostegi Udal Artxiboan dago. *El pensamiento alavés* eta *El Correo* egunkarientzat lan egin zuen.
Maebashi

Japoniako erdialdean dagoen hiria da, Honshuko uhartean dagoena eta Gunma prefeturako hiriburua. 2010eko erroldaren arabera 344.871 biztanle ditu.

## Geografia 
Akagi mendiaren oinean kokaturik dago, Kantō lautadaren iper-ekialdeko izkinan. Japoniako prefekturetako hibiruruen artean kostaldetik urrunen dagoena da, 120&nbsp;km-tara hain zuzen ere. Tone ibaiak zeharkatzen du hiria.

## Historia 
Maebashi 1892an fundatu zen. 1945ean hiriaren erdigunearen %64a suntsitu zuten B-29 hegazkinen bonbaketek. Ordutik hona hainbat inguruko herriak eskuratu eta handitu egin da, azkena 2009an Fujimi herria.

## Jaialdiak 
*Ogo Gion Matsuri* jaialdia ospatzen da.

## Ondasun nabarmenak 
* Akagi santutegia (Fujimi)
* Souja santutegia
* Akagi mendia
* Omura parkea

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:MountAkagi.jpg|Maebashi, atzean Akagi mendia.
Irudi:Akagi-jinja (Fujimi) honden.JPG|Fujimiko Akagi santutegia.
Irudi:Souja-jinja (Maebashi) haiden.JPG|Souja santutegia.
Irudi:Maefutago-kofun 2.jpg|Omura parkea.

## Kanpo estekak 
*  Maebashiko webgune ofiziala.
Akagi mendia

(euskaraz *Gaztelu gorria*) Japoniako Honshu uhartearen erdialdeko sumendia da, 1.828 metroko altuera duena. Maebashi hiriaren ondoan dago, Gunma prefeturan. Haruna eta Myōgi mendiekin batera *Jōmō-ko hiru mendiak* osatzen ditu (Jōmō Gunmaren aintzinako izena da).

3 x 4 kilometrotako kraterra dauka eta beronen ipar-ekialdean Ōno aintzira dago. Ōno aintziraren ondoan Akagi santutegia dago. Gailurrak *Kurobi* izena hartzen du eta Akagi Hiroba autobus geltokitik hiru ordutako igoera dago.

## Erupzioak 
Duela 31.000 urte inguru izan ziren erupzioek eratu zuten sumendiaren konoa. Jakina da IX mendean hainbat erupzio izan zituela eta azkenengoa 1251ean izan zuen. 1938ko erupzioa gertatu izana ez da ziurra, beraz ez da ofizialki onartzen.

## Iruditegia 

Irudi:Akagiyama ono.jpg|Ōno aintzira.
Irudi:Akagiyama05.JPG|Ōno aintzira izoztuta.
Irudi:Akagiyama03.JPG|Kurobi Ōkami santutegia, gailurretik gertu.

## Kanpo estekak
Miriam Gómez

**Miriam Gómez** (Donostia, Gipuzkoa, 1998) aktorea da. 2002an *Compañeros* telesailean agertu eta gero, *Goenkale*n aritu da lanean 2008tik 2014 arte.

## Filmografia 
* *Compañeros* (2002)
* *Goenkale* (2008-2014)

## Kanpo estekak
Pringles

**Pringles** patata frijitu baten itxura duen hasierako baten marka da. Patata deshidratatua, gari-almidoia eta landareak (patata, artoa eta arroza) landare-olioarekin nahastuz osatuta dago.

Kellogg enpresak 2012az geroztik kontrolatzen du konpainia. Aperitiboa eta ontzia 1967an sortu ziren, Procter & Gamble enpresako amerikar korporazioarengandik.

## Historia 
1970eko hamarkadako Procter & Gambleren patentearen arabera, Alexander Liepa sortzailea da. Makinaren diseinugile nagusia Gene Wolfe ingeniaria eta idazlea izan zen. Bere abiazio komertzialerako, Louis R. Dixonek diseinatutako Julius Pringles bibote bereizgarria duen maskota bat sortu zen.

2012an, P & G-k Pringles, Kellogg Company-ri saldu zion 2.695 milioi dolarrengandik (2.000 milioi euro baino gehiago).

## Osagaiak 
thumb|233x233px|Pringels aperitiboak
Patataren edukia% 42 da. Gainerako osagaiak gari-almidoia eta irina (patata, artoa eta arroza) dira, landare-olioekin, zapore-hobekuntzekin, gatza eta espeziekin nahastuz. Barietate batzuek monosodio glutamatoa izan ditzakete, adibidez: krema eta tipula zaporea. Zapore desberdinetan saltzen da, ohikoenak jatorrizkoak (patata gatzarekin), tipula krema garratza, gazta eta paprika zaporeak dira. Batzuetan edizio mugatuak daude.

## Ontzia 
Pringlesen arrakasta zati handi batean, ontziaren ondorioz izan da. Fred Baur-ek asmatu zuena. Kartoizko zilindro bertikal batez osatua dago, aluminio paperarekin estalita dagoena. Plastikozko estalkiak irekita dagoenean, produktuak freskotasunik ez galtzeko aukera ematen dute. Patatak forma eta tamaina uniformeak dituzte, pilatuta egon daitezke eta, horrela, espazio erabilgarri guztia aprobetxatzen dituzte, haustea saihestuz.

Herrialde gehienetan, Pringles erosi ahal daiteke eramateko tamainan (20 unitate baino gutxiago), 50 gramotan (25 unitate), 150 gramotan (80 unitate) eta 190 gramotan (95 unitate).

Fred Baur 2008ko maiatzaren 4an hil egin zen. Bere borondatean errausketa eskatu zuen eta bere errautsak Pringles ontzi batean gordetzeko eskatu zuen. Eskaera hori bete egin zitzaion.

## Kanpo estekak
Haruna mendia

Japoniako Honshu uhartearen erdialdeko sumendia da, 1.449 metroko altuera duena. Takasaki hiriaren ondoan dago, Gunma prefeturan. Akagi eta Myōgi mendiekin batera *Jōmō-ko hiru mendiak* osatzen ditu (Jōmō Gunmaren aintzinako izena da).

Haruna mendiak hainbat gailur ditu eta altuena *Kamonga* izenekoa da. Honen simetrikoa da *Harunafuji* tontorra ere. Kraterraren mendebaldean Haruna aintzira dago.

## Erupzioak 
Duela 300.000 urte izandako erupzioen ondorioz sortu zen eta azkenengo erupzioa 550 inguruan izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Haruna04.JPG
Irudi:Haruna.jpg
Irudi:Mt. Haruna in fall.JPG

## Kanpo estekak
Ōta (Gunma)

Japoniako erdialdean dagoen hiria da, Honshuko uhartean dagoena eta Gunma prefeturan. 2010eko erroldaren arabera 219.789 biztanle ditu, Maebashi hiriburuak baino gehiago.

## Geografia 
Tone eta Watarase ibaien artean kokaturik dago hiria, Gunma prefeturaren hego-ekialdean eta Tokiotik 80 kilometro iparraldera.

## Historia 
1618an Tokugawa Ieyasu shogunak Daikoin tenplua ezarri zuen bertan, gaur egungo hiriaren erdigunetik 2'4 kilometrotara. Edo Aroan Edo (Tokio) eta Nikkō arteko errepideko posta hiria izan zen.

1889an herri bihurtu zen eta 1948an hiri estatusa lortu zuen. Ordutik pixkanaka lurrak hedatuz joan zen inguruko herriak irentsi ahala. 2005ean Nitta, Ojima eta Yabuzukahon herriekin bat egin eta Ōta "berria" sortu zen.

## Ekonomia 
Ōtaren iparraldea arroza landatzen duten landetxez osatuta dago eta hegoaldea industrialagoa da. Subaru autoak egiten dira bertan.

## Kirolak 
Panasonic Wild Knights errugbi taldea da kirol talde arrakastatsuena. Azken urteetan nagusi izan da eta lau aldiz irabazi du Japoniako errugbi liga.

## Ondasun nabarmenak 
* Daikoin tenplua
* Kanayama gaztelua
* Tenjin'yama hilerria (V mendekoa)
* Yabuzuka *onsen*-a
* Sugeen zentrua

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:DaikoinOtaKosodate.jpg|Daikoin tenplua.
Irudi:Kanayamajo-ato.JPG|Kanayama gaztelua.
Irudi:DaikoinOtaKosodate.jpg|Tenjin'yama hilerria.
Irudi:Topleague15-16 Final.jpeg|Panasonic Wild Knights (urdinez).

## Kanpo estekak 
*  Ōtako webgune ofiziala.
Takasaki (Gunma)

Japoniako erdialdean dagoen hiria da, Honshuko uhartean dagoena eta Gunma prefeturan. 2010eko erroldaren arabera 375.342 biztanle ditu, Maebashi hiriburuak baino gehiago.

## Geografia 
Gunma prefeturaren erdialdean dago, Maebashiren mendebaldean zehatzago esanda eta hainbat trenbideren lotunea da. Karasu eta Usui ibaiek bat egiten dute hirian.

## Historia 
Takasaki 1900ko apirilaren 1ean sortu zen. 2006 eta 2009 artean inguruko hainbat herri barneratu zituen eta Maebashiren populazioa gainditu zuen, prefeturako hiri handiena bihurtuz.

## Ondasun nabarmenak 
* Takasakiko gaztelua
* Minowa gazteluaren aztarnak
* Haruna santutegia
* Haruna mendia eta aintzira

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:Takasaki-jo inui-yagura.jpg|Takasakiko gaztelua.
Irudi:Mt. Haruna in fall.JPG|Haruna mendia eta aintzira.
Irudi:Minowajyo.jpg|Minowa gazteluaren aztarnak.

## Kanpo estekak 
*  Takasakiko webgune ofiziala.
Darío Urzay

**Darío Urzay** (Bilbo, ) bizkaitar margolari eta argazkilaria da; berak artista plastiko terminoa hobesten duelarik.

EHUn Arte Ederrak ikasi zituen eta 1982an lizentziatu zen. Formakuntza urteetan, urtebete egin zuen Txomin Badiolarekin batera Londresen.

## Erreferentziak
Salteatze

thumb|300px
**Salteatzea edo salteatu** elikagai bat olio edo koipe gutxitan sakonera txikiko zartagin batean bero handiz sukaldatzeko teknika azkarra da. Elikagaiak erre ez daitezen, salteatzean etengabe mugitu eta nahastu behar dira. Koipe gutxirekin, su bizian eta denbora laburrean, osagaia gorrituz edo txigortuz kozinatzea da.

## Salteatze teknika (Salteatu) 
Koipe gutxirekin, su bizian eta denbora laburrean, osagaia gorrituz edo txigortuz kozinatzea da.

### Erabilera 
* Osagai txikiei  eta zatitutako bigunei  aplikatzen zaie.
* Gehienetan,  gutxi eginak edo puntuan amaitzen dira.
* Haragi, arrai, itsaski, onddoak.... Muxilak, barazki mota guztiak, azpizuna, solomoa, otarrainxka, ganbak, txanpiñoiak.....

### Hainbat aholku 
* Gisatze edo erregoste  teknika burutzeko, aurreko pausoa  izan liteke salteatze teknika.
* Osagai ugarirekin edo lagungarri  desberdinak gehitu daitezke.
* Osagaiak gorritzearekin zapore biziagoa lortuko dugu.
* Gatza, osagaia gorritzen hasten den momentuan gehitu.

### Ontziteria eta tresneeria 
* Sautea, zartagina, kazola.

## Ikus, gainera 
* Sukaldaritza_liburua/Azala

## Kanpo estekak
Zartagin

thumb|300px
**Zartagina**, halaber **padera** (Heg.), elikagaiak frijitu eta salteatzeko ontzi ireki eta zabala da, ertz baxuak dituena eta maneiatzeko kirten bat edo bi dituena. Teknika berezietarako zartaginak daude, hala nola wok egiteko hondo esferikoko zartaginak eta grill egiteko azaleran izurrak dituzten zartagin lauak.

## Erabilera bereziak 
Baliarraintarrek zartagi ezizena dute. Herrian bada jatetxe/aterpetxe bat izen horrekin eta guraso elkarte bat ere bai.
ezkerrera|thumb|Idi-ohoinaren asterismoa, zazpi izarrek osatua.
Bestalde, zeruko izarretan Hartz Handia konstelazioan zartagin bat omen dago. Zartagineko zazpi izarretatik bost Hartz Handiaren Talde Higikarian daude, haren nukleoan zehazki. Muturretako bi izarrak, Dubhe eta Alkaid, ez dira talde horretako kide eta aurkako noranzkoan mugitzen dabiltza. Taldea osatzen duten bost izarrak mapan behe-eskuinaldera mugitzen dabiltza. Horrenbestez, poliki-poliki Hartz Handiaren itxura aldatu egingo da eta bere kirtena gero eta makurtuagoa izango den bitartean, kazoa gero eta zabalagoa izango da. Hemendik berrogeita hamar mila urtera Idi-ohoina ez da ezagutzen dugun bezala existituko, alabaina, beste zartagin bat eratuko da kontrako noranzkora begiratuko duena. Hori gertatzean Alkaid eta Phecda izarrek Idi-ohoinaren gorputza osatuko dute eta Phecda, Merak eta Dubhe izarrek kirtena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pim pam pum

**Pim pam pum** onomatopeiak tiro hotsak adierazteko erabiltzen den interjekzioa da. Erabilera zenbait ditu:

* *Pim, pam, pum... ¡fuego!*, 1975 urtean Petro Oleak zuzenduriko filma;
* **ertzaina, entzun, pim, pam, pum**, XX. mendearen bukaeran eta XXI. mendearen hasieran ezker abertzaleak deitutako protestetan parte hartzaileek ertzaintzaren aurka oihukatutako leloa.
Mito (Ibaraki)

Japoniako erdialdean dagoen hiria da, Honshuko uhartean dagoena eta Ibaraki prefeturako hiriburua. 2010eko erroldaren arabera 265.993 biztanle ditu.

## Geografia 
Ibaraki prefeturaren erdialdean dago, Ozeano Bareko kostaldetik oso gertu.

## Historia 
IV mendean Yamato jendeak populatu zuen lurraldea eta Heian Aroan (IX-XII mendeak) Baba Sukemoto gerre gizonak Mitoko gaztelua eraiki zuen. Toki estrategikoan egonik hainbat borroka izan ziren gaztelua eskuratzeko eta sarritan aldatu zuen jabez. 1603ko Sekigaharako borrokaren ondoren Tokugawa Yorifusak eskuratu zuen eta *gonsanke* bihurtu zuen, Edotik kanpora zeuden hiru gaztelu gotortuetako bat bihurtuz. *Mito Kaidō* errepidea ezarri zen Edotik Mitora eta Tokugawatarrek agindu zuten bertan harik eta 1868an Meiji berrezarkuntzak Tokugawa shogunerria suntsitu zuen arte.

Gaur egungo Mito hiria 1889ko apirilaren 1ean sortu zen eta Ibaraki prefeturako hiriburu izendatu zen. 1910rako trena, telefonoa eta argi-indarra bazituen jada.

Bigarren Mundu Gerran hiriaren hiru-laurdenak suntsituak izan ziren eta populazioa 70.000 biztanletara jeisti zen. Ordutik gora eta gora egin du.

## Ekonomia 
Mito batez ere hiri administratiboa eta merkataritzan oinarriturikoa bihurtu da eta prefeturako industria gehiena Tsukuban kontzentratu da.

## Ondasun nabarmenak 
* Kairaku-en lorategiak
* Tokiwa santutegia
* Tokugawa arte museoa
* Art Tower Mito
* Senba aintzira

## Hiritar ezagunak 
* Yokoyama Taikan (1868-1958), margolaria.

## Hiri senidetuak 
* 

## Iruditegia 

Irudi:View from Art Tower Mito south.jpg|Mito.
Irudi:Lake Senba 01.JPG|Senba aintzira.
Irudi:Kairaku-en south garden.jpg|Kairaku-en lorategiak.
Irudi:Tokiwa-jinja haiden.jpg|Tokiwa santutegia.
Irudi:Mito Art Tower.JPG|Art Tower Mito.

## Kanpo estekak 
*  Mitoko webgune ofiziala.
Manuel Neuer

**Manuel Peter Neuer** (Gelsenkirchen, Alemania, 1986ko martxoaren 27a) futbolaria da. Atezain gisa jokatzen du Bayern Munich futbol taldearekin eta Alemaniako futbol selekzio nazionalarekin.

Futboleko merkatuaren analisian espezializatutako Transfermarkt webgunearen arabera, 18 milioi euroko balioa du Neuer-ek.

## Ibilbidea 
## Selekzio nazionala 
Alemaniako selekzioko beheko mailetatik aurrera joan zen 21 urtez azpikoetara iritsi arte, honekin Suediako 21 urtez azpiko Eurokopa irabazi zuelarik, non txapelketa osoan gol bakar bat jaso zuen. Atezain onena bezala aukeratua izan zen eta talde idealean sartu zen.

2009ko maiatzaren 19an, Joachim Löwk deitu zuen bere selekzioa egin zuen asiar biran parte hartzeko. Ekainaren 2an egin zuen debuta Arabiar Emirerri Batuen aurka, eta partida hori 7-2ko emaitzarekin irabazi zuten germaniarrek.

## Kanpo estekak
Paco Gómez Martínez

**Paco Gómez Martínez** (Iruñea, 1918- Madril, 1998) nafar argazkilaria izan zen. 1950eko hamarkadan Madrilera joan zen, non *La Palangana* taldea sortu zuen Gabriel Cualladó, Gerardo Vielba edo Ramón Masats argazkilariekin batera. Bere lanak Sofia Erregina Museoan daude.

## Erreferentziak
Hainauteko probintzia

**Hainauteko probintzia** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ; ; pikardieraz: *Hénau*) Belgikako Valonia lurraldeko probintzia da, hegoaldean kokatzen dena. 3800&nbsp;km²-ko azalera dauka, eta 1,32 milioi biztanle inguru ditu.

## Udalerriak 
### Ath barrutia 
* Ath
* Belœil
* Bernissart
* Brugelette
* Chièvres
* Ellezelles
* Flobecq
* Frasnes-lez-Anvaing

### Charleroi barrutia 
* Aiseau-Presles
* Chapelle-lez-Herlaimont
* Charleroi
* Châtelet
* Courcelles
* Farciennes
* Fleurus
* Fontaine-l'Évêque
* Gerpinnes
* Les Bons Villers
* Manage
* Montigny-le-Tilleul
* Pont-à-Celles
* Seneffe

### Mons barrutia 
* Boussu
* Colfontaine
* Dour
* Frameries
* Hensies
* Honnelles
* Jurbise
* Lens
* Mons
* Quaregnon
* Quévy
* Quiévrain
* Saint-Ghislain

### Mouscron barrutia 
* Comines-Warneton
* Mouscron

### Soignies barrutia 
* Braine-le-Comte
* Ecaussinnes
* Enghien
* La Louvière
* Le Roeulx
* Lessines
* Silly
* Soignies

### Thuin barrutia 
* Anderlues
* Beaumont
* Binche
* Chimay
* Erquelinnes
* Estinnes
* Froidchapelle
* Ham-sur-Heure-Nalinnes
* Lobbes
* Merbes-le-Château
* Momignies
* Morlanwelz
* Sivry-Rance
* Thuin

### Tournai barrutia 
* Antoing
* Brunehaut
* Celles
* Estaimpuis
* Leuze-en-Hainaut
* Mont-de-l'Enclus
* Pecq
* Péruwelz
* Rumes
* Tournai

## Gobernadoreak 
* Jean-Baptiste Thorn (1836–1841)
* Charles Liedts (1841–1845)
* Édouard Mercier (1845–1847)
* Augustin Dumon-Dumortier (1847–1848)
* Adolphe de Vrière (1848–1849)
* Louis Troye (1849–1870)
* Joseph de Riquet de Caraman-Chimay (1870–1878)
* Auguste Wanderpepen (1878)
* Oswald de Kerchove de Denterghem (1878–1884)
* Auguste Vergote (1884–1885)
* Joseph d'Ursel (1885–1889)
* Charles d'Ursel (1889–1893)
* Raoul du Sart de Bouland (1893–1908)
* Maurice Damoiseaux (1908–1937)
* Henri Van Mol (1937–1940)
* Émile Cornez (1944–1967)
* Emilien Vaes (1967–1983)
* Michel Tromont (1983–2004)
* Claude Durieux (2004-egun)

## Ikus, gainera 
* Belgikaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
* Probintziako Gobernuaren webgunea
Luxenburgo (Valonia)

**Luxenburgo** edo **Luxemburg** (; ; ; ; ) Belgikako Valonia lurraldeko probintzia da, hego-ekialdean kokatzen dena. 4443&nbsp;km²-ko azalera dauka, eta 270 mila biztanle inguru ditu.

## Udalerriak 
thumb|220px|Luxenburgoko udalerriak
### Arlongo barrutia 
* Arlon
* Attert
* Aubange
* Martelange
* Messancy

### Bastogneko barrutia 
* Bastogne
* Bertogne
* Fauvillers
* Gouvy
* Houffalize
* Sainte-Ode
* Vaux-sur-Sûre
* Vielsalm

### Marche-en-Famenneko barrutia 
* Durbuy
* Érezée
* Hotton
* La Roche-en-Ardenne
* Manhay
* Marche-en-Famenne
* Nassogne
* Rendeux
* Tenneville

### Neufchâteauko barrutia 
* Bertrix
* Bouillon
* Daverdisse
* Herbeumont
* Léglise
* Libin
* Libramont-Chevigny
* Neufchâteau
* Paliseul
* Saint-Hubert
* Tellin
* Wellin

### Virtongo barrutia 
* Chiny
* Étalle
* Florenville
* Habay
* Meix-devant-Virton
* Musson
* Rouvroy
* Saint-Léger
* Tintigny
* Virton

## Gobernadoreak 
* Jean-Baptiste Thorn (1830–1836)
* Victorin de Steenhault (1836–1841)
* Joseph de Riquet de Caraman et de Chimay (1841–1842)
* Charles Vandamme (1862–1884)
* Paul de Gerlache (1884–1891)
* Édouard Orban de Xivry (1891–1901)
* Emmanuel de Briey (1902–1932)
* Fernand Van den Corput (1932–1940)
* René Greindl (1940–1944)
* Fernand Van den Corput (1944–1945)
* Pierre Clerdent (1946–1953)
* Maurice Brasseur (1965–1976)
* Jacques Planchard (1976–1996)
* Bernard Caprasse (1996–egun)

## Ikus, gainera 
* Belgikaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Probintziako Gobernuaren webgunea
Carlos Cánovas

**Carlos Cánovas Ziaurriz** (Hellín, ) nafar argazkilaria, argazki-kritikaria eta argazki-historian aditua da. Albaceten jaio zen 1951n, baina haur zela lekualdatu zen Iruñera. 1970ean egin zuen bere lehen dokumental zinematografikoa, baina 1972an argazki kamera bat erosi, eta handik aurrera argazkilaritzatik segitzea erabaki zuen. Bere lanak paisaiaren, hiri-ingurunearen eta egunerokotasunaren ikuspegi poetikoa bilatzen du, eta haren begirada kontemplatibo zein pentsakorra kritika espezializatuaren arreta jaso duen alderdi nagusietako bat da. Bere lan batzuk Nafarroako Museoan, Sofia Erregina Museoan edota Frantziako Liburutegi Nazionalean izan dira.

2020an Kulturaren Vianako Printzea Saria eman zioten.

## Bizitza eta Hezkuntza 
Carlos Cánovas 1951n jaio zen Hellínen (Albacete), baina oso txikitatik Iruñera (Nafarroa) aldatu zen eta bertan hazi eta hezi zen. 1970ean bere lehen dokumental zinematografikoa burutu zuen, eta 1972an, lehen argazki-kamera erosi ondoren, argazkilaritzan serioago jardutea erabaki zuen.

## Karrera eta Lana 
**Argazkilaritza**

Cánovasen lanak eguneroko espazioak, hiri-paisaiaren eraldaketak eta aztarnak erakusten ditu, bisitari arruntak normalean sumatzen ez dituen xehetasunak azpimarratuz. Bere estiloa pentsakorra, kontemplatiboa eta poetikoa dela nabarmendu dute adituek.

1991ko abenduan, **Nafarroako Museoan** erakusketa garrantzitsu bat egin zuen, azken hamar urteetako bere lanak biltzen zituena. Erakusketa hori bost atal desberdinetan banatuta zegoen, eta horien artean *Extramuros*izenekoa nabarmendu zen, Iruñeko inguruetan ateratako argazkiekin osatua.

Bere obra hainbat museo eta bilduma publikotan dago ordezkatuta, besteak beste:

* Nafarroako Museoa.
* Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía (Madril).
* Frantziako Liburutegi Nazionala (Paris).

**Argitalpenak eta Ikerketa**

Argazkilari izateaz gain, Cánovas ikertzaile nekaezina izan da. 1980ko hamarkadatik aurrera, iraganeko argazki-bildumak berreskuratu eta argitaratu ditu. Hainbat monografia eta artikulu idatzi ditu, bereziki Nafarroako argazkilaritzaren historia dokumentatzen dutenak.

**Irakasle eta Aditua**

Argazki-teknika, historia eta teoria irakatsi ditu hainbat unibertsitate eta erakundetan, bere ikuspegi kritiko eta sakona belaunaldi berriekin partekatuz.

## Sariak eta Aitorpena 
2020an **Kulturaren Vianako Printzea Saria** jaso zuen, Nafarroako kultur agintaritzak ematen duen ohore nagusia, bere ibilbide artistiko luze eta emankorraren aitortza gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Verviers

**Verviers** (,  ahoskatua; ) Belgikako ekialdean dagoen hiria da, Valoniako Liejako probintzian dagoena. Inguruan Dison eta Pepinster dituenez, probintziako bigarren gunerik nagusia da, Lieja eta alemaniar mugaren arteko kokagune estrategikoa izanik.

## Hiri eta herri senidetuak 
* : Arles
* : Mönchengladbach
* : Roubaix
* : Bradford
* : La Motte-Chalancon

## Kanpo estekak 
* Liejako udal webgunea
Namurreko probintzia

**Namurreko probintzia** (; ; ; ) Belgikako Valonia lurraldeko probintzia da, hegoaldean kokatzen dena. 3664&nbsp;km²-ko azalera dauka, eta 480 mila biztanle inguru ditu.

## Udalerriak 
thumb|250px|eskuinera|Municipal divisions of Namur (click on image for full legend).

### Dinanteko barrutia 
* Anhée
* Beauraing
* Bièvre
* Ciney
* Dinant
* Gedinne
* Hamois
* Hastière
* Havelange
* Houyet
* Onhaye
* Rochefort
* Somme-Leuze
* Vresse-sur-Semois
* Yvoir

### Namurreko barrutia 
* Andenne
* Assesse
* Éghezée
* Fernelmont
* Floreffe - 13
* Fosses-la-Ville - 15
* Gembloux
* Gesves
* Jemeppe-sur-Sambre - 23
* La Bruyère
* Mettet
* Namur
* Ohey
* Profondeville
* Sambreville - 32
* Sombreffe - 33

### Philippevilleko barrutia 
* Cerfontaine
* Couvin
* Doische
* Florennes
* Philippeville
* Viroinval
* Walcourt

## Gobernadoreak 
* 1830 - 1834: Goswin de Stassart
* 1834 - 1840: Joseph Lebeau
* 1840 - 1847: Edouard d'Huart
* 1887 - 1848: Adolphe de Vrière
* 1848 - 1851: François Pirson
* 1853 - 1875: Charles de Baillet
* 1876 - 1877: D. de Mevius
* 1877 - 1881: Albert de Beauffort
* 1881 - 1882: Léon Pety de Thozée
* 1882 - 1884: Auguste Vergote
* 1884 - 1914: Charles de Montpellier de Vedrin
* 1919 - 1937: Pierre de Gaiffier d'Hestroy
* 1937 - 1944: François Bovesse
* 1945 - 1968: Robert Gruslin
* 1968 - 1977: René Close
* 1977 - 1980: Pierre Falize
* 1980 - 1987: Emile Lacroix
* 1987 - 1994: Emile Wauthy
* 1994 - 2007: Amand Dalem
* 2007–egun: Denis Mathen

## Ikus, gainera 
* Belgikaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Probintziako Gobernuaren webgunea
Arlon

**Arlon** (frantsesez  ahoskatua; ;   ahoskatua; ; ) Belgikako ekialdeko hiria da, Semois ibaiaren eskualdean. 28.289 biztanle inguru ditu.

## Herri eta hiri senidetuak 
* : Saint-Dié-des-Vosges, 1962
* : Diekirch
* : Bitburg, 1965
* : Sulphur
* : Hayange
* : Alba, 2004
* : Market Drayton

## Kanpo estekak 
*  Arlongo udal webgunea
Tokiwa santutegia

Ibaraki prefeturako Mito hiriburuan dagoen tenplo xintoista da. Kairaku-en parkearen barnean dagoen eraikinetako bat da.

## Historia 
1874ean eraiki zuten santutegia eta 1882an  (santutegi inperialak) zerrendan sartu zuten.

## Jaialdia 
*Tokiwa Jinja Reisai* ospatzen da urtero maiatzaren 12an.

## Iruditegia 

Irudi:Tokiwa Jinja Torii.JPG|Sarrerako *torii*-a.
Irudi:Monuments fell down by 2011 Tōhoku Earthquake in Tokiwa-shrine.JPG|Tōhoku lurrikararen ondorioak 2011ean.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Bastogne

**Bastogne** (frantsesez  ahoskatua; ; ; ) Belgikako ekialdeko hiria da, Luxenburgo probintzian dagoena. 15.098 biztanle inguru ditu.

Lieja-Bastogne-Lieja lasterketa ospetsuak herria zeharkatzen du.

## Auzoak 
* Bastogne: Bizory, Chifontaine, Hemroulle, Isle-la-Hesse, Isle-le-Pré, Savy, Senonchamps;
* Longvilly: Al-Hez, Arloncourt, Bourcy, Horritine, Michamps, Moinet, Oubourcy;
* Noville: Cobru, Fagnoux, Foy, Hardigny, Luzery, Rachamps, Recogne, Vaux, Wicourt;
* Villers-la-Bonne-Eau: Livarchamps, Losange, Lutrebois, Lutremange, Remoifosse;
* Wardin: Benonchamps, Bras, Harzy, Mageret, Marenwez, Marvie, Mont, Neffe.

## Kanpo estekak 
*  Bastogneko udal webgunea
Art Tower Mito

, Japoniako Mito hirian kokaturiko eraikina da, artea eta kultura bultzatzeko altxatua.

1990ko martxoan inauguratu zen Mitoren ehungarren urteurrena ospatzeko. Kontzertu aretoa, antzokia eta arte galeria dauzka barnean. Guztira 22.432 m²-ko azalera dauka oinarrian.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
Kairaku-en

Ibaraki prefeturako Mito hiriburuan dauden lorategi famatuak dira, Japoniako "hiru lorategi ederrak" osatzen dituzte Kenroku-en (Kanazawa) eta Kōraku-en (Okayama) lorategiekin batera.

## Historia 
Kairaku-en 1841ean sortu zuen Mitoko jauntxoa zen Tokugawa Nariakik. Beste lorategiak ez bezala, Kairaku-en hasieratik publiko orokorrarentzat irekita egon zen.

## Lorategiak 
Bereziki ikusgarria da otsaila bukaeran eta martxoaren hasieran, 100 mota desberdinetako okaranak loretan daudenean, lore zuriak, arrosak eta gorriak batera ikusten baitira. Okaranez gain banbua eta zedroa ere ugari dago.

Barnean hainbat eraiki ere badaude:
* *Koubuntei*: Japoniar etxe tradizionala
* Tokiwa santutegia.

## Iruditegia 

Irudi:Kairaku-en Kobuntei view form extension ground.jpg|Egurrezko zubia, atzean Koubuntei.
Irudi:Kairakuen bairin.jpg|Kairaku-en lorategiak.
Irudi:Koubuntei.JPG|Koubuntei.
Irudi:Kairaku-en bamboo grove and cedar woods.jpg|Banbu eta zedro basoa.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Goienetxe jauregia (Iruñea)

**Goienetxe jauregia** Iruñeko Alde Zaharrean dagoen jauregi bat da.

## Kokalekua 
Gazteluko plazaren ekialdeko sarbidean dago, Xabier kalekoa, Gazteluko plazako 7. zenbakian. ERaikinaren atzealdea Estafeta kalera begira dago.

## Historia 
XVIII. mendeko eraikina da, laukizuzen oinplanoa eta hiru aurrealde dituelarik, bat Estafeta kalera ematen du, besteak Xabierko jaitsierara eta azkenak Gazteluko plazara. Estafeta kaleko aurrealdeak armarria dago, ondorioz alde hau eraikinaren jatorrizko aurrealdea lizatekela adierazten du, halere, gaur egun Gazteluko plazako aldea eraikinaren aurrealdetzat jo ohi da, XIX. mendean alde horretako baoetako markoetan hainbat apaindura jarri zirenean protagonismoa hartu baitzuen. Gazteluko plazara begira dagoen aldea, gainontzeko eraikina bezala adreilu koloreztatuz eraikia dago, sei baoetako lau multzotan osatua dagoelarik, lehenbiziko hiruak zuzenak eta beste hiruak erdi puntuko arkupe sekuentzia batez.

## Ikus gainera 
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

## Kanpo estekak
Sorgin-afari

Euskal kulturan, **sorgin-afaria** emakumeek gauerdian edo ordu txikietan egin ohi duten afari arina da, elkarrekin egindako lan edo ospakizun baten (meza bat, esaterako) ondoren egiten dena. Ohikoa izan da Gabon gauean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordu txiki

**Ordu txikiak** gauerditik goizaldera bitarteko denbora da. Izenak erlojuan denbora horrek dituen orduei egiten die erreferentzia (ordubata, ordubiak, hirurak eta abar, zenbakiz txikiak direnak).

## Kanpo estekak
Santo Domingo eliza (Iruñea)

**Santo Domingoko eliza** Iruñeko Alde Zaharrean dagoen eliza bat da. XVI. mendean gotiko berantiar estiloan eraikia izan zen.

## Kokalekua 
Izen berdineko Santo Domingoko aldapa eta Merkatuaren kaleko Done Jakue plazan dago, Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren eraikinaren alboan eta Santo Domingoko merkatuaren aurrean.

## Eraikina 
Antzina bertan kofradia batek Done Jakue Bidea egiten ari ziren erromesei harrera egin eta laguntza eskeintzen zioten. Eliza sotila eta handia da, predikazio arkitektur estilokoa. Bere barnean, Done Jakueren omenezko berpizkunde garaiko erretaula bat dago, Done Jakue elizaren aurrealdean ere agertzen da, bere bordoi, kapera eta erromes vieiraz jantzia. elizaren aurrealdea bera vieirez apaindua dago, Done Jakueren ikurra baita, atean ere badaudelarik.

## Ikus gainera 
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

## Kanpo estekak
Kinkila

**Kinkila**, bereziki merkataritza arloan, metalezko objektu txikien multzoari ematen zaion izena da, hala nola jostorratzak, botoiak, iltzeak eta antzekoak, gehienetan balio txikikoak. Honi buruzkoa izan daiteke:
* **kinkildegia** edo mertzeria, josteko gaiak saltzen dituen denda;
* **kinkila**, XVI.-XIX. mende bitartean Ozeano Atlantikoan eratu ziren merkataritza bideetan trukatutako produktuetako bat zen, Europatik Afrika eta Amerikara garraiatzen zena, triangelu-merkataritzan zehar.
Saltegi handi

thumb|300px
**Saltegi handi**, batzuetan *saltoki handiak* edo *erostetxe handiak*, hirietako erdiguneetako eraikin handi batean kokatzen diren merkataritza-establezimenduak dira, produktu mota desberdinak saltzen dituzten ataletan banatuak, solairu batzuetan zehar. Merkataritza-guneak ez bezala, establezimendu sekzio guztiak enpresa berarenak dira; hipermerkatuetan ez bezala, berriz, elikadura ez da atal nagusia eta bereziki jantziak eta dekorazioa eskaintzen dira.

## Kanpo estekak
Gaueko giro

thumb|300px
**Gaueko giroa** gauez espazio publikoetan gertatzen den aisialdia da. Egun, gaueko bizitzak bereziki taberna, diskoteka eta antzekoetan izaten den giroari egiten dio erreferentzia. Hiri handietan gaueko bizitza auzo eta kale jakin batzuetan kontzentratzeko joera izaten du. Gaueko bizitza gogoko duten pertsonei gautxori deitu ohi zaie.

## Kanpo estekak
Gautxori (argipena)

**Gautxori** hitzak erabilera zenbait ditu:
* **gautxoria**, gaualdian erne dabiltzan txorien izendapen orokorra, eta hainbat hegazti espezie gautar izendatzeko erabiltzen den hitza (mozoloa, urubia eta zata, adibidez).
***gautxoria** edo gaueko giroan asko ibiltzen den pertsona;
* Gautxori, gaueko ordu txikietan Euskal Herriko zenbait hiritan eskaintzen den garraio publikoaren zerbitzua.