open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Imanol Uria

**Imanol Uria Albizuri** (Algorta, 1993) bizkaitar bertsolaria da. Jone Uria bertsolariaren neba da.

## Ibilbidea 
Bizkaiko txapelketan hartzen du parte eta 2014tik aurrerako txapelketa guztietan finalaurrekoak jokatu ditu. 2022an Bertsolari Txapelketa Nagusian final laurdenetan abestu zuen.

## Bertsolaritza 
### Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** final laurdenak 2022
* Bizkaiko Txapelketa:
** finalaurrekoak (5): 2014, 2016, 2018, 2021, 2025.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorka Pagonabarraga

**Gorka Pagonabarraga Agorria** (Durango, 2000) bertsolari bizkaitarra da. Bizkaiko Txapelketako finala hirutan jokatu du: 2021ean 2023an eta 2025ean.

## Ibilbidea 
2018an Bizkaiko eta Euskal Herriko eskolarteko txapelketak irabazi zituen. 2021. urtean Bizkaiko txapelketan fase bakoitzean jokaturiko saioak irabazi eta finalean sartu zen. Zortzigarren egin zuen. 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusian final laurdenak jokatu zituen.

## Bertsolaritza 
### Txapelketak
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
** Laugarren (1): 2023
** Zortzigarren (2): 2021, 2025
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** final laurdenak (1): 2022

### Eskolartekoak 
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (1): 2018.
* Bizkaiko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa 
** Txapelduna (1): 2018.
### Sariak 
* Osinalde saria (1): 2021.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rita Sargsian

**Rita Sargsian** (Stepanakert, Karabakh Garaiko Oblast Autonomoa, Sobietar Batasuna, 1962ko martxoaren 6a &ndash; Erevan, Armenia, 2020ko azaroaren 20a) musika-socialite eta maistra izan zen, armeniar nazionalitatekoa, Armeniako lehen dama, eta Serzh Sargsian ezagunaren ezkontidea.

## Biografia 
Rita Sargsian 1962ko martxoaren 6an jaio zen Stepanakert hirian, familia militar batean.

Aleksandr Griboedov musika eskolan graduatu zen Stepanakerten. Garai batean, haurtzaindegi batean aritu zen musikako irakasle. Stepanakertetik Erevanera bizitzera joan ondoren, lana utzi zuen. 

Rita Serzh Sargsianekin ezkonduta zegoen eta bi alaba eta bost biloba zituen.  Donate Life ongintza-fundazioaren babeslea zen. Leuzemia eta bestelako gaixotasun larriak dituzten haurrei laguntzen diena, baita Autism eta Aragil fundazio nazionalen babeslea ere. 

2020ko azaroaren 20an hil zen, COVIDaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jokin Uranga

**Jokin Uranga Isuskitza** (Azpeitia, 1980) bertsolari gipuzkoarra da.

## Ibilbidea 
2000. urtean Lizardi Saria irabazi zuen. 2005ean Bertsolari Txapelketa Nagusian parte hartzeko sailkatu zen eta finalaurrekoetara iritsi zen. 2013an berriz jokatu zituen finalaurrekoak eta 12. postuan gelditu zen.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Finalaurrekoak (2): 2005, 2013
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa:
** Finalaurrekoak (1): 2019
## Sariak 
* Lizardi Saria (1): 2000
* Erniarraitz saria (1): 2004
* Orixe saria (1): 2011

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Behi

**Behia** *Bos taurus* espezieko eme helduaren izena da, Bovidae familiako ugaztun hausnarkaria.

Hedaduraz, batez ere esne-abeltzaintzan, izen hori espezie osoari erreferentzia egiteko erabiltzen da, agian ekoizletzat hartzen den sexua delako, eta kasu honetan *Bos taurus* espeziearen sinonimoa da.

Arrak zezen deitzen dira, edo idiak, zikiratuta badaude. Kumeek izen ugari hartzen dituzte, adibidez txahal, aratxe izenek arra zein emea adieraz dezakete. Izen berezituak ere badira, adibidez: bigantxa eta biga erabiltzen dira behi gazteentzat, eta zekor, zezenko eta idisko aldiz zezen gazteentzat.

Uroen hainbat azpiespezieren ondorengoak, egungo behiak esnea eta haragia ekoizteko hazten dira, edo tiro-animalia gisa. Indian, behia sakratua da.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Animalien hotsak

## Kanpo estekak
Xabat Illarregi

**Xabat Illarregi Marzol** (Leitza, Nafarroa Garaia, 2001) bertsolari nafarra da, Joanes Illarregi bertsolariaren anaia gaztea. 2025eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa irabazi zuen.

## Biografia 
Leitzako Bertso-eskolan hezia, gazte-gaztetatik hasi zen bertsotan eta Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketan birritan anaiaren atzetik gelditu ondoren 2018an eta 2019an txapelduna izan zen.

Helduen Nafarroako txapelketan finalista izan zen 2019an (zazpigarrena) eta 2021ean (seigarrena). 2023an hirugarrena izan zen, ordu arteko emaitzarik onena. 2025eko Nafarroako Bertsolari Txapelketa irabazi zuen, azaroaren 29an, eta bigarren izan zuen anaia Joanes.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Final laurdenak (1): 2022
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa:
** **Txapelduna** (1): 2025
** Hirugarren (1): 2023
** Finalista (2): 2019 eta 2021
* Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Txapelduna (2): 2018, 2019
** Txapeldunordea (2): 2016, 2017
* Bardoak: Nafarroako taldekako bertso ekimena
** Txapelduna (2):
*** 2016 (Leitzako "Atekaberts" taldearekin)
*** 2018 (Leitzako "Aldatzea komeni" taldearekin)

## Sariak
* Berritxu saria (1): 2018
* Abra saria (1): 2019
* Erniarraitz saria (1): 2020
* Mariano Izeta sariketa (1): 2020

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xabat Illarregi: Txapelketak erakuslehio bat dira
Gerra-elefante

[thumb|[Khmer Inperioa|Khemer Inperioko gerra-elefantea. XII. mendearen amaierako edo XIII. mendearen hasierako behe-erliebea Angkorren.]]
**Gerrako elefanteak** Antzinaroko historia militarrean erabilitako elefanteak izan ziren. Naturan hazita, arrak bakarrik joaten ziren gerrara, indartsuagoak eta azkarragoak baitziren, eta emeekin harreman adeitsua izatea estalaldiaren garaian baino ez zen posible. Erabilitako elefanteak Asiako espeziekoak (*Elephas maximus*) eta Afrikako sabanakoak (*Loxodonta africana pharaoensis*) ziren, elefante afrikarraren azpiespezie desagertua.

Animaliak entrenatzen zituzten borroka bizien beldur ez zirelako. Letagin zorrotzak zituzten eta ezpata eramaten zuten tronpan. Animaliek ere brontzezko eraztunak eramaten zituzten hanketan, tendoiak ebaki ez zitzaten. Indiar, kartagoar eta persiar armadek asko erabili zituzten.

Gerrako elefanteak arma garrantzitsua izan ziren, baina ez oso ohikoa, Antzinateko historia militarrean. Normalean etsaiaren kontra kargatzeko, etsai-taldeak zapaltzeko edo haien lerroak hausteko erabiltzen ziren.

## Kanpo estekak
Club Básquet Coruña

**Club Básquet Coruña** saskibaloi taldea da. 1996ean sortu zen eta 2011an LEB Oro mailara igotzea lortu du.

## Kirol ibilbidea 
### Urtez urte 
### Palmaresa 
* Galiziako Kopa (1): 1996
* Landolt Kopa (1): 2018

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Fumio Kishida

Japoniako lehen ministro eta Alderdi Liberal Demokratikoko (LDP) presidentea izan zen 2021etik 2024ra.

## Kanpo estekak
Estoke

**Estoke, gerren** edo **puntzeta** ezpata punta-zorrotz mota batzuk izendatzeko termino generikoa da. Mota desberdinekoak izan daitezke:

* **Estoke frantsesa**, Erdi Aroan erabilitako arma, gurutze formako ezpata-burua duena.
* **Rapier** delakoa, Aro Modernokoa, ezpata-burua katilu edo babesgarri desberdinekin apaindua duena.
* **Zezenketako ezpata**, toreatzaileak zezena hiltzeko erabiltzen duten arma.
* **Ezpata bedeinkatua**, aita santuek erregeei eman ohi zieten ezpata mota bat.

## Erreferentziak
María Xosé Agra Romero

**María Xosé Agra Romero** (Santiago de Compostela, Galizia, 1956ko otsailaren 11) filosofia politikoan eta teoria kritiko feministan aditua den galiziar filosofoa, Galiziako Kulturaren Kontseiluko genero batzordeko kidea da.

## Ibilbidea 
Filosofian doktorea eta Santiagoko Unibertsitateko Filosofia moral eta politikoko irakaslea. Filosofia politikoa, justizia teoriak eta teoria kritiko feminista lantzen ditu. 2007az geroztik, Santiagoko Unibertsitateko Filosofia Moral eta Politikoko katedraduna da. USCko "Xustiza e Igualdad" Ikerketa Taldearen koordinatzailea eta Santiagoko Unibertsitateko Genero Ikasketen Ikerketa Feministen Zentroko (CIFEX) kidea da, baita Galiziako Kultura Kontseiluaren osoko bilkurako kidea ere.

*¿Olvidar a Clitemnestra? Sobre justicia e igualdad* (2016) argitalpenetan, filosofoak gaur egungo munduan justiziaren eta berdintasunaren artean dauden harreman konplexuen azterketa sakona egiten du, autoreak pribilegiatutzat jotzen duen ikuspuntu batetik, kritika feministatik.

## Argitalpenak 
* *¿Olvidar a Clitemnestra? Sobre justicia e igualdad* (2016) Santiago de Compostela: USE Editora.
* *Cara a unha poética feminista. Homenaxe a María Xosé Queizán* (2011) ISBN: 978-84-9914-232-6
* *En torno a la justicia*  (1999) María José Agra, Luis G. Soto, Cristina Caruncho Michinel
* *Feminismo y filosofía* (2000). Celia Amorós y María Xosé Agra https://books.google.es/books/about/Feminismo_y_filosof%C3%ADa.html?id=8-WzAAAAIAAJ&redir_esc=y
* *Ecología y feminismo* (1998) ISBN: 978-84-8151-578-7
* *Corpo de muller: discurso, poder, cultura*. Obra colectiva. (1997) 
* *J. Rawls* (1985) ISBN: 978-84-7191-352-4

### Artikuluak 
* Ciudadanía, feminismo y globalización. (2008)
* Ciudadanía: ¿Un asunto de familia?. Isegoría (2008)
* Del sexo y del género: epistemología y política.(2017) Anuario de literatura comparada 1616. Salamancako Unibertsitatea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Xosé Agrari buruzko orrialdea Consello da Cultura Galega-n
* Politika eta ahultasuna. María Xosé Agra Romero (Santiagoko Unibertsitatea)
Felipe Zelaieta

**Felipe Zelaieta Txurruka** (Eibar, Gipuzkoa, 1962ko urriaren 21a) bertsolaria, txistularia eta kantaria da, Gasteizen bizi dena. 

## Ibilbidea 
Jaiotza hutsez eibartarra den arren, mallabitar du bere burua eta berbeta Hanbre etxeko seme honek. Lehen eskolak herrian bertan jaso zituen; gerora Gasteizera joan ikasketak egitera eta ordutik hantxe bizi da. Lanbidez euskara irakaslea da.

Gasteizko bertso eskolan hasi zen bertsotan eta Arabako txapelketako ohiko bertsolaria da. 2015eko finalerako sailkatzear egon zen, zazpigarren egin baitzuen finalaurrekoetan. Eskoletan bertsolaritza formakuntzak eman izan ditu urteetan Rikardo Gonzalez de Duranarekin batera.

Kale antzerkian ere aritu izan da *Txotxongilo bertsolariak* antzezlanarekin. *Bakardadeak garaitu zituenak* ikuskizunean ere hartu zuen parte abestientzako letrak eginez.

Abeslari eta kitarrajole bezala *Aittona zittalak* taldeko partaide da, euskaraz folk-rock musika egiten duen banda.

Txistularia du aita Eloy eta haregandik ikasi zuen. Txistularia da ere Belen Urutxurtu emaztea; biak ala biak Durangaldeko eta Gasteizko dantza eta txistu talde desberdinekin jo izan dute. 

Urte luzez Gasteizen Olentzero bezala ateratakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aitona Zittalak emanaldian
Very Large Telescope

**Very Large Telescope Project** (VLT, literalki *Teleskopio Oso Handia*) bereizitako lau teleskopio optikoz osatutako sistema da, hainbat tresna txikiz inguratua. Lau tresna nagusietako bakoitza 8.2 metroko ispilua duen teleskopio islatzaile bat da. VLT proiektua Hegoaldeko Behatoki Europarraren (ESO) parte da, Europako antolaketa astronomiko handienaren parte.

VLT Paranal Behatokian dago, Cerro Paranalen gainean, Taltal hirian. 2.635 metrotan dagoen mendia da, Atakamako basamortuan, Txileko iparraldean. Munduko behatoki gehienak bezala, lekua kokalekuagatik aukeratu da; izan ere, argi-kutsadurako eremuetatik oso urrun dago, eta basamortuko klima du, non gau ugari dauden oskarbi.

VLT uhin-luzera ikusgarrietan eta infragorrietan aritzen da. Banakako teleskopio bakoitzak begi hutsez hauteman daitezkeen objektuak baino lau mila milioi aldiz ahulagoak detekta ditzake gutxi gorabehera, eta, teleskopio guztiak konbinatzen direnean, instalazioak 0,002 arku-segundo inguruko bereizmen angeluarra lor dezake. Teleskopio bakar baten funtzionamendu-moduan, angelu-bereizmena 0,05 arku-segundo ingurukoa da.

VLT astronomiarako lurreko instalaziorik emankorrena da, eta Hubble espazio-teleskopioak bakarrik sortzen ditu artikulu zientifiko gehiago uhin-luzera ikusgarrietan diharduten instalazioen artean. VLTrekin egindako behaketa aitzindarien artean daude exoplaneta baten zuzeneko lehen irudia, Esne Bidearen erdian zulo beltz supermasiboaren inguruan mugitzen diren banakako izarren jarraipena eta ezagutzen den gamma izpien leherketarik urrunenaren distira ikustea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arropa lehorgailu

**Arropa-lehorgailua** etxetresna elektriko bat da, eta arropa garbitu ondoren lehortzeko erabiltzen da. Oinarrizko funtzionamendua da edukiera aldakorreko danbor birakari baten barruan aire beroa sartzea. Danbor horren barruan, arropa hezea astiro biratzen da. Danbor hori herdoilgaitza, zineztatua, esmaltatua eta abar izan daiteke. Kasu batzuetan, aire beroaren sarrerako hodiak danborra biratzen den aldi berean biratzen dira, eta beste batzuetan finkoak dira, eta arropa bakarrik biratzen dute.

Arropa-lehorgailu guztiek iragazkia izaten dute, eta hor jasotzen dira arroparen zati txiki galduak, baita iragazki horren asetasunari buruzko abisu optiko edo akustikoren bat ere.

Bi lehorgailu mota nagusi daude, hezetasunez kargatuta ateratzen den airearen norakoaren arabera:

* Ebakuazio-lehorgailua: Aire hezea kanporatzen da 12 cm inguruko diametroa duen hodi zabalgarri baten bidez. Hodi hori lehorgailuaren gelatik kanpo eraman behar da, bai horman zehar, bai leiho erdi-ireki baten bidez. Hodi horren gehieneko luzera ezin da bi metro baino gehiagokoa izan, irteerako hodi berean lurruna ez kondentsatzeko.

* Kondentsazio-lehorgailua: Aire hezea kondentsadore batera bideratzen da, eta han bat-batean hozten da. Hala, ur likido bihurtzen da, eta depositu irisgarri batean jasotzen da. Makina erabili ondoren, depositua hustu egin behar da. Sistema honen abantaila da ez duela inolako instalaziorik behar, ezta kanporako hodi lodirik ere, entxufe elektriko bakarra. Inoiz, hustubide egoki batera konekta daiteke, garbigailura, erabilera bakoitzaren ondoren depositua hustu nahi ez bada. Kondentsazio-lehorgailuaren prezioa ebakuazioarena baino handiagoa da.

Bi motek tenporizazio-sistema bat (nahi den funtzionamendu-denbora jartzen duen dialaren bidez) edo sentsore elektroniko batzuk izan ditzakete, (automatikoki arroparen hezetasun-maila detektatzen dute eta programatutako lehortze-gradura iristean funtzionamendua eteten dute).

5 edo 6 kiloko karga duten lehorgailuek 85x60x60 neurriko neurri estandarizatua dute, eta zuzenean jar daitezke garbigailu baten gainean. Hala ere, badira neurri txikiagoko lehorgailu batzuk (3 kiloko edukierakoak), eta paretatik zintzilik ere jar daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eukene De los Aires

**Eukene De los Aires Amundarain** (Gasteiz, Araba, 2005) Arabako bertsolaria da.

## Biografia 
2020an Arabako Eskolarteko finalerako sailkatu zen aurrenekoz. Hiru urtetan jarraian izan da finalean eta birritan izan da txapeldunordea. Horri esker Euskal Herriko finalerako sailkatu da. Helduen mailan 2022 Arabako Txapelketan abestu zuen.

## Palmaresa 
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Finalista (2): 2020, 2021.
* Arabako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapeldunordea (2): 2020, 2021.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  https://bdb.bertsozale.eus/es/web/haitzondo/view/4582-eukene-de-los-aires
Aramaixo Tropikala Areto Futbol Taldea

**Aramaixo Tropikala** Aramaion (Araba) 2018. urtean sorturiko areto-futbol taldea da. Arabako ligan jokatzen du.

## Historia 
Herriko "Aramaixo Tropikaleko Gazte Asanblada"-tik sorturiko areto futbol taldea da. 2022an Arabako zilarrezko mailako txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
* Arabako zilarrezko maila (1): 2022

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unai Anda

**Unai Anda Delika** (Ametzaga, Zuia, 1999-) bertsolari arabarra da. 

## Ibilbidea 
2013an hasi zen bertso eskolan eta eskolartekoetanko finalak jokatu zituen hurrengo urteetan. 2019an egin zuen debuta helduen Arabako Txapelketan. 2022ko Arabako Bertsolari Txapelketan maila bikainean aritu zen. Aramaioko saioa irabazi zuen eta finalera sailkatzear egon zen, zazpigarrena izan baitzen finalaurrekoetako sailkapenean.

2026ko txapelketan lehenengoz finalera sailkatzea lortu zuen eta buruz burukoa jokatu zuen Iñaki Viñasprerekin. Txapeldunordea izan zen.

## Txapelketak 
* Arabako Bertsolari Txapelketa
** Txapeldunordea (1): 2026
** Finalaurrekoak (2): 2022, 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ANZUS

**ANZUS** (Australia, Zeelanda Berria eta Estatu Batuak siglen baturatik; izen osoa: *Australia, New Zealand, United States Security Treaty*) aliantza bat da, entente motakoa, Ameriketako Estatu Batuen, Australiaren eta Zeelanda Berriaren artean eratua, eta Erresuma Batuarekin aliatua, Ozeano Barearen hegoaldeko segurtasuna bermatzeko helburua duena.

1950eko hamarkadan Ozeano Barearen hegoaldean horrelako aliantza bat ezartzeak bipolaritate-dinamika bati erantzuten zion. Dinamika horretan, Estatu Batuek eragin-eremu bat bermatu nahi zuten, eragina izan dezakeen lurraldetik haratago, eta haren presentzia, Sobietar Batasunetik gertu hegoaldetik, eraso nuklear bat eragozteko helburua zuen.

Gerra Hotzean, mundu bipolarreko bi potentzia antagonikoak (AEB-SESB) ahal ziren eremurik handienak kontrolatzeko borrokatzen ziren, eta aliantzak eragineko eremuen hedapena bermatzeko modu ona ziren (eta dira gaur egun), eraginpeko lurralde "naturaletik" haratago.

## Kanpo estekak
Freitas

**Facundo Freitas Costa**, **Freitas** bezala ezaguna (Montevideo, 2002ko Abenduaren 12),  reggaetoneko uruguaiar-espainiar abeslari eta konpositorea da.

## Ibilbidea 
Jatorri latinokoa eta Uruguain jaioa, Freitas Espainiara joan zen urte bat besterik ez zuela, eta han garatu zuen musikarako zaletasuna. Nerabezaroan eta 15 urterekin gaiari buruzko ikerketa gehiago egitea erabaki zuen eta musika eta soinu ekoizpeneko teknikari ikastaro batean izena eman zuen, eta bertan hasi zen bere lehen abestiak grabatzen. Dagoeneko 17 urterekin eta prestakuntza gehiagorekin, "Fuego" izeneko bere lehen abesti profesionala argitaratzen du, eta musikagintzan 2 bat urte igaro ondoren Fe izeneko bere lehen diskoa kaleratuko duela iragartzen du. 2022ko martxoan, MIN sarietarako izendatu zuten artista emergente onena, urteko abestia, jatorrizko letra onena, musika bideo onena eta musika ekoizpen onenaren kategorietan.

"Facundo Freitas" izen artistikoarekin bere musika-ibilbidea hasi ostean, "Freitas" bezala etapa berri bati ekingo dio coruñarrak.

## Erreferentziak
Addams familia

**Addams familia** Charles Addams karikaturagile estatubatuarrak sortutako fikziozko familia da. Jatorriz, bineta bakarreko 150 komiki zerrendatu gabetan agertu ziren, eta horietatik erdiak *The New Yorker* aldizkarian argitaratu ziren, 50 urtez, 1938an sortu zenetik. Ordutik, beste hedabide batzuetara egokitu dira, hala nola telebistara, zinemara, bideojokoetara, komikietara, musikal batera eta merkantziara. Addam familiak XX. mendeko familia estatubatuarraren bertsio satiriko bat dira: klan aristokratiko bitxi bat, makabroan atsegin hartzen duena, eta itxuraz ez dira konturatzen edo ez ditu kezkatzen beste pertsona batzuek arrotz edo beldurgarri aurkitzeak. 

## Familiaren pertsonaiak 
Denborarekin familia aldatzen eta handitzen joan da.

1964ko telesailarekin hasita, Addams familia honako hauek osatzen dute: Gomez eta Morticia Addams, Wednesday eta Pugsley semeak, Uncle Fester eta Grandmama familiako kide hurbilak, eta Lurch etxezaina eta Pugsleyko olagarro maskota, Aristoteles. 1954an gorputzik gabeko esku bat sartu zitzaion Thing-i (Gauza), eta 1964an Itt de Gómez lehengusua eta Kitty Kat Morticiako maskota lehoia. Pubert Addams, Wednesday eta Pugsleyren anaia txikia 1993an aurkeztu zuten Addams Family Values filmean.

* Morticia Addams
* Gomez Addams
* Wednesday Addams
* Pugsley Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Thing

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Addams familiaren garapena urtez urte.
Sarai Robles

**Sarai Robles Vitas** (Barañain, Nafarroa Garaia, 1996) bertsolari eta idazle nafarra da.

## Ibilbidea 
Barañaingo bertso eskolan hasi zen eta 2015ean egin zuen debuta Nafarroako Txapelketan. Finalaurrekoetara iritsi zen. 2022an Señora sariketako finala jokatu zuen. 2023an Nafarroako txapelketako finalean sartu zen.

2022an "Etxe ikusezina" eleberri laburra argitaratu du Udalbiltzaren "Geuretik sortuak" programaren baitan. Ondarroan eta Berriatuan garatu zuen ipuina.

## Palmaresa 
### Txapelketak 
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa:
** Seigarrena (1): 2025
** Zortzigarrena (1): 2023
** Finalaurrekoak (3): 2015, 2017, 2021

### Sariak 
* Barañaingo Kopla txapelketa (1): 2016
* Mariano Izeta sariketa (1): 2022 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thing (Addams familia)

**Thing T. Thing**, sarritan **Just Thing** edo **Gauza** deritzona, *The Addams Family* serieko fikziozko pertsonaia bat da. Gauza, jatorriz, izaki oso bat bezala planteatu zen (beti atzealdean ikusten zen), pertsonan ikusteko izugarriegia zena. Onargarria zen zati bakarra giza eskua zen (1964ko telesailean ikus daiteke hori). Addamsek "Gauza" deitu zion identifikatu ezin zen zerbait zelako. 1991ko eta 1993ko Addams Family filmetarako gauza gorpuztu gabeko esku batera aldatu zen, ondorengo egokitzapenetan mantendutako irudikapena.

## Pertsonaia 
Beti esku bakar bat gisa agertzen. Erabat inpendentea da eta komunikatzeko, mintzatzen ez denez, zeinuak eta keinuak egiten ditu. Behatzen puntez mugitzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Morticia Addams
* Gomez Addams
* Pugsley Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Wednesday Addams

## Kanpo estekak 
* :Thing pertsonaiaren garapena.
Rapier

**Rapier**ra esku bakarraz eusteko moduko ezpata mota bat da, punta mehe eta luzanga batekin, bi alboetatik zorroztua, batez ere puntaz jotzeko pentsatua, estokeen familiakoa (*gerren* eta *puntzet* ere deituak euskaraz).  Espainian eta Italian XV. mendearen erdialdean sortu ziren, baina azkar egin zen ezaguna Europako gainerako lurraldeetan XVI. eta XVII. mendean, Aro modernoan. 

## Etimologia 
Gaztelaniaz armari *espada ropera* deitzen zitzaion, jantziekin batera agerian eramateko ezpata zelako (*ropa* =arropa, gaztelaniaz). Hortik eratorri zen *rapière* hitz frantsesa, eta horren ordainak zabaldu dira gero Europako hizkuntzetan, *rapier* batez ere.

Kontuan izan behar da Aro Modernoko garaietan, Espainian, Italian eta Frantzian, *rapier* bati *ezpata* besterik gabe deitzen zitzaiola, mota nagusia hauxe zelako.

## Deskribapena 
ezkerrera|thumb
Ezpata luzanga bat da, xafla mehekoa eta bi aldeetatik zorrotza; batez ere puntuarekin labankada egiteko erabiltzen bada ere, aurkariari azaleko ebakiak ere egin diezazkioke. Hainbai mota bereizten dira, beren ezpata-buru edo bururtenaren arabera: 
Fitxategi:Rapiere-Negative0-19-19(1).jpg|Begizta formako ezpata-burua.
Fitxategi:Rapiere-Negative0-17-17(1).jpg|Maskor erako ezpata-burua.
Fitxategi:Rapiere-Negative0-20-20(1).jpg|Katilu formako ezpata-burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izar Algueró

**Izar Algueró Txibite** (Leitzaldea, Nafarroa, 1996) nafar abeslari, aktore, bertsolari eta musikaria da.

## Bizitza 
2007 urtean ETB-1eko *Egin Kantu!* saioan parte hartu zuen Ainhoa Nietorekin batera eta hirugarren postuan geratu ziren.

Leitzako herriko antzerki taldean sartu zen. Hor formatu zen eta lanean hasi. 2023 urtean *Entre el agua y la tierra* filmaren protagonistetako bat izan zen.

## Filmografia 
### Telebista 
* 2007, *Egin kantu!*

### Antzerkia 
* 2019, *Ortentsia izan nahi dut*, zuz. Ander Lipus

### Zinema 
* 2016, *Worldlines* (film-laburra)
* 2023, *Entre el agua y la tierra*

## Argitalpenak 
* 2019, *Bertsolaritza feminismotik (bir)pentsatzen*, UEU

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Elene Arandia

**Elene Arandia Arnal** (Tolosa, Gipuzkoa, 1989ko urriaren 27a) gipuzkoar abeslari eta musikaria da.

## Bizitza 
ETBko Betizu programan hasi zen txikia zenean. 2006 urtean ETB-1eko Egin Kantu! saioan parte hartu zuen eta irabazle izan zen. Ordu Txikitan eta Hator Hator programetan ere parte hartu zuen. 

2009 urtean EiTB Bi Gira programan parte hartu zuen bere lehengusinarekin batera, Izaro Saizar. 

Gaur egun, Tenpora musika taldearen ahotsa da. 

## Diskografia 
2018, Itzulika 

## Filmografia 
### Telebista 
* 2002-2005: Betizu Taldea - ETB 1
* 2007, Egin kantu! - ETB 1
* 2009, Bi gira - ETB 1

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Zezenketako ezpata

**Zezenketako ezpata** () zezenketa baten amaieran zezena hiltzeko erabiltzen den ezpata da, estokeen familiako arma bat (euskaraz *gerren* eta *puntzet* ere deituak).

## Ezaugarriak 
Ezpata eta estoke ohikoekin desberdintzen da xaflaren ertzekin ez duelako mozten, baina puntarekin zula dezake. Hori dela eta, xafla ohiko ezpata batena baino estuagoa eta luzeagoa izaten da. Altzairuzkoa izaten da ezpata mota hau, estua eta zorrotza bere azken bi herenetan, punta sendokoa. Xafla ez da guztiz zuzena bere luzeran, puntaren altueran, toreroek *heriotza* (*muerte*) deitzen duten kurbadura izaten baitu. Espainian indarrean dagoen zezenketen araudiaren arabera, "ezpatako 88 zentimetroko gehienezko altzairuzko luzera izango dute heldulekutik puntaraino".

XVIII. mendearen amaieran hartu zuen gaur egungo forma, Pepe Hillo toreatzailearen garaian, oinezko zezenketa finkatu eta hedatu zenean. 

XX. mendearen erdialdera arte, Manoleteren garaia arte, erabiltzen zen ezpata ez bakarrik zezena hiltzeko, baita makila lagungarri gisa muleta edo zapiari eusteko; baina ohitura hori aldatu zen orduan, eta harrezkero, laguntzako ezpata bat erabiltzen da muletarekin, simulaziokoa, zeinak ez du istripuzko ebaketarik eragiten eta arinagoa den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maialen Diez

**Maialen Diez** (Andoain, Gipuzkoa, 1995) gipuzkoar abeslari eta musikaria da.

## Bizitza 
Andoaingo Musika Eskolako abesbatza txikian abesten zuen txikitan. Musika Eskolan solfeoa, zeharkako flauta eta kitarra ikasi zuen. Euskalduna futbol taldean ere jokatzen izan da, eta Urki dantza taldeko dantzaria izan da.

2007 urtean ETBko Egin Kantu! programan parte hartu zuen eta programaren irabazleetariko bat izan zen. Egin Kantu (CD) diska grabatu zuen Oihan Larraza, Beñat Urkiola eta Ane Gonzalez Egin Kantu!ren beste irakazleekin batera. Horrez gain, lau irabazleek bizpahiru kontzertu eman zituzten Euskal Herriko hirietan 2007 eta 2008 urteetan (besteak beste, Betizuren urteroko festan).

2015 urtean Kantugiro programan parte hartu zuen.

Eritzaintza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Ogibidez erizaina da.

## Diskografia 
* 2007, *Egin Kantu (CD)*

## Filmografia 
### Telebista 
* 2007, Egin kantu!
* 2015, Kantugiro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Wilsonen teorema

**Wilsonen teorema** matematikan erabili ohi den teorema bat da, eta zenbaki osoen zatigarritasunarekin dago erlazionatuta. Honela dio:

Kontrako inplikazioa ere egia da; hau da, (p-1)!\equiv-1(\text{mod }p)  bada, orduan  p zenbaki lehena da, baina goiko enuntziatuari bakarrik deritzo Wilsonen teorema.

## Historia 
Edward Waring izan zen teorema John Wilsonek asmatu zuela esan zuena. Izan ere, Wilsonek idatziz jaso omen zuen teorema hau. Dena den, Wilsonek ez zuen frogatu, ez eta Waringek ere. Lagrange izan zen Wilsonen teorema frogatu zuen lehena, 1771n.

Hala ere, Abū ‘Alī al-Hasan ibn al-Hasan ibn al-Háytham (*Alhazen* izenez ezaguna) izan zen teorema hau enuntziatu zuen lehena, XI. mendean.

## Adibidea 
Taula honetan, p-ri 2tik 12rako balioak esleituz gero, (p-1)!-ek izango dituen balioak ageri dira, bai eta (p-1)!/p egindakoan lortutako hondarrak ere. Izan ere, p/q zatiketaren hondarra  p(\text{mod }q) adierazten da. Hondar hori eta -1(\text{mod }p) berdinak badira, p lehena izango da, eta errenkada horretako gelaxkak arrosez margotuta ageriko dira. p/q-ren hondarra eta -1(\text{mod }p) desberdinak badira, berriz,  p konposatua izango da, eta gelaxkak berdez margotuta egongo dira.

## Froga 
### Aritmetika modularra erabilita 
Absurdura eramanez, demagun \exists\text{ } p\in \mathbb{N}: p>1\text{ eta } (p-1)!\equiv -1(\text{mod }p), p konposatua izanik. 

Orduan, p konposatua denez, \exists\text{ } a\in \{2,...,p-1\} \text{ non } a\mid p; hau da, zkh (a, p) \neq1 izango da.

Beraz, lehenengo adierazpena honela idatz daiteke:

a\cdot b\equiv -1(\text{ mod }p), 

b=\prod_{1\leq k\neq a izanik.

(-1)^2\equiv 1 (\text{mod }p) denez, idatz dezagun (a\cdot b)^2\equiv (-1)^2\equiv 1(\text{mod }p). Hori bete dadin, a^2-k biderketarekiko alderantzizkoa izan behar du modulu p-n. Baina hori ezinezkoa da, zkh (a^2, p) \neq 1 baita. Beraz, hipotesia gezurra da; hau da, p lehena da.

## Kanpo estekak
Adolfas Šleževičius

**Adolfas Šleževičius** (Mirskiškė, 1948ko otsailaren 2a - Pelekas, 2022ko abenduaren 6a) lituaniar politikaria izan zen. Lituaniako lehen ministroa izan zen 1993tik 1996ra.

Estatuko esne-granja bateko kudeatzailea izan zen. Algirdas Brazauskasek lehen ministro izendatu zuen 1993ko otsailean. Inflazio-tasa jaitsi egin zen moneta-politika zorrotzen bidez, eta litasa sartu zuen moneta ofizial gisa. 1996ko otsailean dimisioa eman zuen, konfiantza-mozio bat galdu baitzuen ustelkeria egotzita, eta enpresa pribatura itzuli zen.
Bocca di Vezzu

**Bocca di Vezzu** korsikeraz, edo **Col de Vezzo** frantsesez, Korsikako mendatea da, D81 errepidean. Lepoak 311 metroko altuera du, eta Isula Rosa eta San Fiurenzu artean kokatzen da.
Josu Sanjurjo

**Josu Sanjurjo Altzuri** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1993) bertsolari nafarra da.

## Biografia 
Zortzi urte zituela hasi zen Lesakako bertso eskolan. 2005ean eta 2007an Nafarroako eskolartekoa irabazi zuen txikien mailan eta 2011n gazte mailako txapelduna izan zen. 2021ean aurreneko aldiz sailkatu zen Nafarroako Txapelketako finalerako eta zazpigarren egin zuen. 2023an berriz iristi zen finalera.

## Txapelketak 
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Finalista (2): 2021, 2023
** Finalaurrekoak (3): 2011, 2013, 2025
* Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa
** Gazte mailan:
*** Txapelduna (1): 2011
*** Txapeldunordea (2): 2008, 2009
** Txikien mailan:
*** Txapelduna (2): 2005, 2007
*** Txapeldunordea (1): 2006

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wednesday Addams

thumb|250px|Familiaren neska txikia da Wednesday.
**Wednesday Addams**, euskaraz Asteazken Addams eta Latinoamerikan Merlina Addams, Charles Addams marrazkilari estatubatuarrak The Addams Family komikian sortutako fikziozko pertsonaia da. Pertsonaia telebistan, zineman eta bideojokoetan ere agertu da, zuzeneko akzio-formatuan zein animatuan. *The New Yorker*en lehen aldiz agertu ziren Addamsen karikaturetan, Wednesdayk eta familiako beste kide batzuek ez zuten izenik. 

## Izenaren jatorrria 
Pertsonaiak 1964ko telesailera egokitu zirenean, Charles Addamsek "Wednesday" izena eman zion, haurrentzako abesti ezagun batean oinarritua, "La niña Wednesday está llena de aflicción". Izenaren ideia marrazkilariaren ezaguna zen Joan Blake aktore eta poetak eman zion. Pugsley Addamsen arreba da (eta *Addams Family Values* filmean, baita Pubert Addamsen arreba ere), eta Gomez eta Morticia Addamsen alaba bakarra da.

## Itxura 
[thumb|[Jenna Ortega 2025an.]]
Wednesdayren ezaugarri nabarmenenak azal zurbila eta txirikorda luze ilunak dira. Oso gutxitan agertzen du emozioa, eta gehienetan mingotsa izaten da. Wednesdayk soineko beltza erabili ohi du, lepo zuriarekin, galtzerdi beltzekin eta zapata beltzekin. Chales Addamsek horrela deskribatu zuen: "Neska hau zurbila eta delikatua da... sentibera eta lasaia, picnic-ak eta lurpeko haitzuloetarako irteerak maite ditu... neska solemne bat, galaz jantzia eta, oro har, nahiko galdua... erreserbatua eta irudimentsua, poetikoa, behartsua dirudi eta noizbehinkako berrintxoei emana... sei hatz ditu oin batean".

Izakera, bestetik, euskarrien eta bertsioen arabera, aldakorra izan da.

## Wednesday telesaila 
2022an Netflix konpainiak *Wednesday* telesaila plazaratu zuen, Tim Burton zuzendaritzapean. Addams familia oso agertzen bazen ere, erabateko protagonismoa Wednesday Addams gazteak zuen. Protagonistaren papera Jenna Ortega izan zen. Erabateko arrakasta izan zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Morticia Addams
* Gomez Addams
* Pugsley Addams
* Fester Addams
* Addams amona
* Cousin Itt
* Lurch
* Thing
* *Wednesday* telesaila

## Kanpo estekak 
* [Wednesday Addamsen dantza Tim Burton(https://eu.wikipedia.org/wiki/Tim_Burton)en zuzendaritzapean Netflixek egindako telesailan.]
Eneko Fernandez Maritxalar

**Eneko Fernandez Maritxalar** (Lesaka, Nafarroa Garaia, 1977) bertsolari nafarra da.

## Biografia 
Baztango helduen bertso eskolan hasi zen bertsotan eta "Bardoak" ekimenaren bidez 2012an igo zen aurrenekoz oholtzara eta "Errimak Exkaxko" (Estitxu Fernandez arreba eta Iñigo Olaetxearekin batera) taldeak garaipena lortu zuen. Hurrengo urtean Nafarroako bertsolari Txapelketan hartu zuen parte eta finalean sartu eta laugarren egin zuen. Ordutik, Nafarroako txapelketako bost finaletan izan da.

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia
** Final laurdenak (1): 2013
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** Laugarrena (1): 2013
** Bosgarrena (1): 2015
** Finalista (3): 2017, 2019 eta 2021
** Finalaurrekoak (1): 2023

* Bardoak: Nafarroako taldekako bertso ekimena
** Txapelduna (1): 2012 ("Errimak Exkaxko" taldearekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janaritegi

**Janaritegi** edo **despentsa** etxebizitza tradizionaletan egon ohi izan den gela txiki eta fresko bat da, elikagaiak biltegiratzeko xedea duena. 

Gehienetan leihorik ez dago janaritegietan, baina aire-zirkulazio egokia bermatzen duten aireztapen-zuloak edo bideak egon behar dira. Aireztapen egokiak airearen gehiegizko hezetasuna eta harekin lotutako lizunen garapena saihesten ditu gordetako elikagaietan. Garai bateko despentsa gehienak hozkailuek ordezkatu dituzte neurri handi batean 20. mendetik aurrera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aletegia

## Kanpo estekak
Sarjenta

**Sarjenta** edo **muntaketa-baraila** lanbide askotan erabili ohi den eskuzko tresna da. Batez ere zurgintzan erabiltzen da: bi baraila edo heltzeko ahoz osatuta dago, mutur batean torloju batekin erregulatzen da, barailen artean distantzia txikituz, tartean jarritako piezari presioa egiten zaio, estu-estu gera dadin

Sarjentak tamaina ezberdin askotakoak izan daitezke.

Bere izena frantsesezko *serre-joint-etik* zeinak *sarjentu* hitzaren antzeko doinua duen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errepublika parlamentario

thumb|Gobernu motak:
**Errepublika parlamentario** bat da errepublika mota bat, parlamentuko sistema politiko batek gobernatzen duena, eta gobernu betearazleak legitimitatea ganbera legegiletik jasotzen duena.

Gaur egun, errepublika parlamentario gehienetan alde nabarmena dago estatuburuaren eta gobernuko buruaren rolen artean; azken horrek izan ohi du benetan boterea. Aldiz, sistema presidentziala duten errepubliketan, bi rol horiek, hau da, ordezkaritza diplomatiko edo sinbolikoarena, eta botere betearazlearena, pertsona berak bete ohi du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Demokrazia parlamentarioa.
* Errepublikanismoa.

## Kanpo estekak
Txaber Altube

**Txaber Altube Sarrionandia** (Abadiño, 1998ko martxoaren 15a) bertsolari bizkaitarra da. 2025eko Bizkaiko Bertsolari txapelketan finalera heldu zen eta 3. postua lortu zuen.

## Bizitza 
### Ikasketak 
Durangoko Fray Juan de Zumarraga ikastetxean bigarren mailako ikasketak burutu eta 2016an filosofia ikasketei ekin zien EHUn, donostiako kanpusean. Filosofian gradua bukatutakoan (2022) "Filosofia: Zientzia, Gizartea, Teknologia" masterra hasi zuen ondoren Irakasleen prestakuntza Unibertsitate masterrera jauzi egiteko.

### Bertsolari ibilbidea 
2015ean Bizkaiko eskolarteko txapelketa irabazi zuen eta 2016an Bizkaikoa eta Euskal Herrikoa. Urte berean egin zuen debuta Bizkaiko Txapelketan eta finalaurrekoak jokatu zituen. Hainbat sariketa irabazi ditu.

2025ean irabazi zuen azken finalaurrekoa, ia 700 lagunen aurrean, Markinan eta erabakita geratu zen Bizkaiko bertsolari Txapelketako finaleko zortzikoa: Aitor Bizkarra, Aitor Etxebarriazarraga, Gorka Pagonabarraga, Jone Uria, Oihana Bartra, Onintza Enbeita, Txaber Altube eta Xabat Galletebeitia.

## Bertsolaritza 
### Txapelketak
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
** Hirugarrena (1): 2025 
** Finalaurrekoak (4): 2016, 2018, 2021 eta 2023

### Eskolartekoak 
* Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Gazte mailan txapelduna (1): 2016.
** Txikien mailan txapelduna (1): 2011.
* Bizkaiko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Gazte mailan txapelduna (3): 2013, 2015, 2016.
** Txikien mailan txapelduna (1): 2011.

## Sariak 
* Berritxu saria (1): 2015 
* Osinalde saria (1): 2018
* Mikel Laboa saria (1): 2020
* Lizardi saria (1): 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beñat Ugartetxea

**Beñat Ugartetxea Ostolaza** (Mallabia, 1979) bertsolari bizkaitarra da, gaur egun Zornotzan bizi dena. Arkaitz anaia zaharra ere bertsolaria da.

## Ibilbidea 
12 urte zituela egin zuen aurrenekoz bertsotan Areitioko ermitan. 2010ean eta 2016an finalista izan zen Bizkaiko Txapelketan, 2010an bosgarrena izan zen eta 2016an zortzigarrena. Bizkaiko finalista izatearen ondorioz 2013an eta 2017an Txapelketa Nagusian aritu zen.

## Bertsolaritza 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** Final laurdenak (2): 2013, 2017
* Bizkaiko Bertsolari Txapelketa
** Bosgarrena (1): 2010
** Finalista (2): 2010, 2016

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gatazka etniko

[thumb|[Mikhail Ievstafiev-en «Чеченская молитва» (txetxenerazko otoitza), 1995ean Groznyko batailan otoitz egiten ari zen gizon txetxeniar bat irudikatzen du.]]
[thumb|1994ko [Ruandako genozidioa|Ruandako genozidioaren ondoren Zairera lekualdatutako ruandarrentzako iheslarien esparrua.]]
**Gatazka etniko** bat da bi talde etniko edo gehiagoren arteko gatazka. Gatazkaren jatorria politikoa, soziala, ekonomikoa edo erlijiosoa izan daitekeen arren, gatazkan dauden gizabanakoek beren talde etnikoak gizartean duen posizioaren alde egin behar dute berariaz. Azken irizpide horrek gatazka etnikoa beste borroka mota batzuetatik bereizten du.

Gatazka etnikoei buruzko azalpen akademikoak, oro har, hiru pentsamendu eskoletako batean sailka daitezke: primordialista, instrumentalista edo konstruktibista. Zenbait politologok goitik beherako edo behetik gorako azalpenak defendatu izan dituzte gatazka etnikoetarako. Eztabaida intelektualak Gerra Hotzaren amaieratik gatazka etniko gehiago dauden ere hartu du ardatz, baita gatazkak kudeatzeko moduak ere, kontsoziatibismoa eta federalizazioa bezalako tresnen bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montse Barderi Palau

**Montse Barderi Palau** (Sabadell, Katalunia, 1969) kataluniar idazlea, kazetaria eta filosofoa da, genero arloan aditua.

## Ibilbidea 
Liburu ugari idatzi ditu, eleberriak eta filosofia praktikoa. Bere lana katalanetik gaztelaniara, italierara, errumanierara eta portugesera itzuli da.

Barderi Bartzelonako Unibertsitateko (UB) Filosofia eta Genero Batzordeko kidea izan da, IAPH Filosofoen X. Nazioarteko Sinposioko zuzendariordea, Fina Birulés filosofoarekin batera, eta Mercè Marçal Fundazioaren  fundatzailea da. e-Twinning 2015 proiektu irabazlearen parte da, Hiri Hezitzaileen Europako esparruan, eta Prudenci Bertrana i Josep Pla sarietako epaimahaikidea da.

El *Puntu-Avui* egunkariaren *Tribuna* atalean parte hartu ohi du, eta, 2020tik, zutabegile da Serra d'Or aldizkarian. Josep Cuní kazetariak zuzendutako SER kateko *Aquí* programan ere parte hartzen du.

## Lanak 
* 2004 – ''L'origen del teixit: Cecília Vicuña i la poètica precària*. Publicacions UB.
* 2006 – *La explotación animal en la obra de Marguerite Yourcenar*. Publicacions UB.
* 2007 – *Perdre per guanyar.* Ara llibres. En español (2008): *Perder para ganar.* Editorial Grijalbo. .
* 2013 – *Los arcos del agua.* Ediciones B. .
* 2015 – *Marta, mira’m, t’he de dir tantes coses.* Ediciones Cumbres. .
* 2016 – *El amor no duele.* Ediciones Urano. .
* 2017 – *Camí d'anada i tornada*. con Emma Vilarasau. Editorial Columna. . En español: *Caminos para un reencuentro.* Editorial Huso .
* 2018 – *Dones úniques: relats de dones d'aquí que no podràs oblidar.* Editorial Columna. .
* 2018 – *Cómo vivir una enfermedad incurable.* Con Carolina Torres Fernández. Ediciones Urano. .
* 2019 – *La memòria de l'aigua.* Editorial Columna. .
* 2020 – *Manual d'amor aristotèlic per a dones del segle XXI.* Ediciones Destino Català.
* 2021 – *La vida autèntica.* Editorial Columna.

## Aintzatespenak 
* 2019an, Kataluniako Letren Erakundeak Barderi izendatu zuen Any Teresa Pàmies-eko komisario.
* Urte horretan bertan, Prudenci Bertrana saria jaso zuen, *La memòria de l'aigua'' nobelagatik, hiru emakume-belaunaldiren inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inplikazio bikoitz

thumb|Venn-en diagrama
Matematikaren eta logikaren zenbait testuingurutan, **inplikazio bikoitza** (**bikondizionala** edo **baliokidetasuna**) eragile logiko bitarra da, hau da,  \leftrightarrow : B \times B \rightarrow B  funtzio bat, B edozein multzo non |B|=2 izanik, ohikoa den arren B B=\{V,F\} edo B=\{0,1\} moduan kontsideratzea. Inplikazio bikoitza ere lokailu logikotzat hartzen da eta «P baldin eta soilik baldin Q» motako adierazpenak formulatzeko aukera ematen du, egia dena bi osagaiel egiazko balio bera badute. 
Beste testuinguru batean, bi proposizioren arteko baliokidetasun logikoa adierazten du inplikazio bikoitzak.

## Definizioa 
Inplikazio bikoitz baten egiazko balioa «p baldin eta soilik baldin q» egaia da proposizio biak (p eta *q*) egiazko balio bera dutenean, hau da, biak aldi berean egiazkoak edo gezurrezkoak direnean; bestela, gezurra da.

Hala, bada, «p baldin eta soilik baldin q» baieztapena, hurrengo bi baieztapenen logikoki baliokidea da: «baldin eta p, orduan q» eta «baldin eta q, orduan p». 

Lokailu logikoak erabiliz: Modu zehatzagoan esanda, inplikazio bikoitzak egiazkotasun taula hau du:

## Irudikapena eta irakurketa 
Inplikazio bikoitza adierazteko modu bat Q P-rentzat **beharrezkoa eta nahikoa den baldintza** dela esatea da. **Koinplikazio** ere esaten zaio.

Gaztelaniaz **sii**, **ssi** eta **syss** laburdurak erabiltzen dira; beraz, *p ↔ q* “p **sii** q” da baliokidea. Ingelesez **iff** (If and only if) laburtzen da.

Logikan eta matematikan, hauek dira inplikazio bikoitza adierazteko erabiltzen diren ikurrak:  \leftrightarrow , \iff eta ≡. Aipatutako \leftrightarrow  notazioa konektibo edo eragile logiko gisa erabiltzen da sarritan, bi proposizio sinpleago konbinatzeko aukera ematen duena P \leftrightarrow Q formako proposizio konposatu bat sortzeko. Bigarren eta hirugarren notazioak, aldiz, ia beti erabiltzen dira bi proposizio logikoren arteko baliokidetasun logikoaren erlazioa adierazteko. Notazio bakoitzaren esanahia testuinguruaren araberakoa da. 

Horrez gain, logika digitalaren eremuan, operadore bikondizionalaren funtzionamendua XNOR ate logikoaren bidez emulatu daiteke, eta XOR atearen ukapena.

## Adibideak 
* « 2 » eta «5 > 9 \leftrightarrow \sqrt{17} » egiazko inplikazio bikoitzak dira.

* c=\text{mkt}(a,b) \iff c\mathbb{Z}=a\mathbb{Z} \ \cap \ b\mathbb{Z}, non n\mathbb{Z} n-ren multiplo osoak adierazten dituen.

Funtsezkoa da inplikazio bikoitzeko erlazioak eta baldintzazkoak soilik direnak bereiztea.

Adibidez, bi proposizio hauen arteko aldeaz ohartu:Pertsona bat adinez nagusia da, gidabaimena legez badu.Edo,Pertsona bat adinez nagusia da baldin eta soilik baldin legez gidabaimena badu.Lehenengokoa proposizio zuzena da, adin txikikoa izanik ezin baita legez gidabaimena eduki. Beraz, gidabaimena izanez gero, nahitaez adinez nagusia ezan behar da.

Bigarrena aldiz ez da zuzena, "gidabaimena edukitzearen" eta "adinez nagusia izatearen" arteko erlazioa ez baita baldintza bikoitza. Beste modu batean esanda: adin nagusikoa izan daiteke gidabaimenik gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
César Baldaccini

**César** (**Cesare Baldaccini** jaioa; Marseilla, 1921eko urtarrilaren 1a - Paris, 1998ko abenduaren 6a) frantziar eskultorea izan zen.

Marseillan jaio zen, italiar gurasoekin, eta Marseillako eta Parisko Arte Ederretako Akademietan ikasi zuen. Eskulturak egiten hasi zen intsektu, beste animalia eta biluzi formako metal zatiak soldatuz. Geroago, makina hidrauliko bat erabili zuen autoak zapaltzeko. 1960ko hamarkadan, plastikoak erabiltzen hasi zen bere lanetan, poliuretano hedatu gisa.

Frantziako zinemaren César sarien sortzailea izan zen.

## Iruditegia 

Pouce-derdaumen.JPG|*Le pouce.*
The Flying Frenchman Hong Kong (2017) - 1,259.jpg|*The Flying Frenchman*, Hong Kong

## Kanpo estekak
Ezkotxo hori

**Ezkotxo horia** (*Hygrocybe cantharellus*) *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da. Jan daiteke, baina haragi urria du eta zapore desatseginekoa.

Sinonimoak: *Hygrophorus cantharellus*, *Hygrophorus turundus var. lepidus*, *Camarophyllus cantharellus*, *Hygrocybe lepida*, *Pseudohygrocybe cantharellus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, lehenbizi kanpai itxurakoa edo ganbila, ondoren erdigunean hondoratua, konikoa inoiz ere ez. Gorri-eskarlata kolorekoa gaztetan, zahartzean gogor horitzen dira. Ertza izurtua.

**Orriak:** Lehenbizi zuriak edo zurixkak, gero horixkak, horia gogor nabarmentzen da oinean; lodiak, zabal eta oso dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 2 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,6 cm bitarteko lodierakoa. Kapelaren kolore berekoa, hori-urre koloreko tonalitateekin. Lehenengo barrubetea, gero hutsa, hauskorra.

**Haragia:** Oso gutxi eta zapore desatseginekoa.

Etimologia:*Hygrocybe* terminoa grekotik dator eta kapela bustiarekin esan nahi du. *Cantharellus* epitetoa, *Cantharellus* baten antza duelako. 

## Jangarritasuna 
Jan daiteke, baina sukaldaritzako baliorik gabea da.

### Nahasketa arriskua 
*Hygrocybe miniata* delakoarekin, hau bereizten da orriak ez direlako zuriak eta kapelaren kolorea  *Hygrocybe cantharellus*-en aldean gorriagoa duelako. *Hygrocybe coccineocrenata* espezieak forma bera du, kapelan ere kolore bera du puntutxo beltz-arrexkez zipriztindua eta oina horitu egiten da behealdean.

## Sasoia eta lekua 
Udazken aurreratuan. Belar handiko zelaietan, ebaki aurretik.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Jamaika, Puerto Rico, Guyana, Ecuador, Islandia, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, India, Himalaiako eremua, Malaysia, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Papua Ginea Berria, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak