open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2018ko Lombardiako Giroa

**2018ko Lombardiako Giroa** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 112. edizioa izan zen. 2018ko urriaren 13an egin zuten Bergamo eta Como artean, 241 kilometroko ibilbidearekin. Proba hau UCI World Tour 2018ko egutegiaren 36. lasterketa izan zen. 

Garailea Groupama–FDJ taldeko Thibaut Pinot frantziarra izan zen. Podiumera Vincenzo Nibali italiarra eta Dylan Teuns belgikarra ere igo ziren.

Lehenbiziko euskalduna Ion Izagirre gipuzkoarra izan zen, seigarren amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  
* 2018ko Lombardiako Giroa - *ProCyclingStats*
Josu Iriarte

**Josu Fermín Iriarte Ororbia** (Artaxoa, Nafarroa Garaia,  -) aktorea da. Zineman, antzerkian eta telebistan dihardu.

## Bizitza 
Artaxoan (Nafarroa Garaia) jaio zen 2001eko abuztuaren 11n. Musika Gradu Profesionala (piano espezialitatea) egin zuen Juan Crisóstomo de Arriaga Musika Kontserbatorioan. Arte dramatiko ikasketak egin zituen Ánima Eskolan.

Horrez gain, Filosofia, Politika eta Ekonomia gradua ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean.

## Filmografia 
### Telebista 
* 2025, *Go!azen*, ETB 1 (Ekaitz)
* 2024, *Power UP*, Makusi
* 2017, *Go!azen Basakabira*, ETB 1 (finalista)

### Zinema 
* 2025, *Anekumen*, zuz. Irati Gorostidi
* 2024, *La infiltrada*, zuz. Arantxa Echevarría (Jokin)
* 2022, *Ni Horrelakoa Naiz*, zuz. Ane Aranguren (film laburra)
* 2020, *Normala IV*, zuz. Ainhoa Artetxe (film laburra)
* 2019, *Queer-ell-a*, zuz. Unai Madariaga (film laburra)
* 2018, *Ola de crímenes*, zuz. Gracia Querejeta
* 2017, *Normala I*, zuz. Ainhoa Artetxe (film laburra)
* 2015, *Psiconautas, los niños olvidados*, zuz. Pedro Rivero eta Alberto Vázquez

### Antzerkia 
* 2025, *La casa*, zuz. Markel Ganboa
* 2025, *RedNudes*, zuz. Mikel Gómez de Segura
* 2024, *Esta tarde en Mentxaka*, zuz. Iñigo Cobo
* 2024, *Errealitatearen Harribitxiak*, zuz. Mikel Martínez (Lautan Hiru Antzerki Jaialdia)
* 2023, *Hitz Kolpez (A Golpe de Palabra)*, zuz. Mikel Gómez de Segura
* 2022, *Maestro y Margarita*, zuz. Marina Shimanskaya
* 2021, *La Vida de Molière*, zuz. Algis Arlauskas
* 2019, *La Tempestad*, zuz. David Valdelvira
* 2017, *Historia de una Escalera*, zuz. Sandra Tejero

## Iragarkiak 
* 2024, "Ztanda", Nor Studio & Eika Produkzioak, EITB
* 2024, "Go!", Dimension & Eika Produkzioak, EITB
* 2017, "Por una Bizkaia Mejor", Bizkaiko Foru Aldundia, EITB
* 2016, "Emakunde, por los derechos de la mujer", Emakunde, EITB

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Josu Iriarte», *IMBd*.
* «Josu Iriarte», *Euskalaktoreak.eus*.
Marysol Pérez Valiente

**Marysol Pérez Valiente** (Sanlúcar de Barrameda, Cadiz, ?) saltzaile ibiltari, olerkari eta ipuin-kontalari ijitoa da. Bi liburu argitaratu izan ditu, eta poesia sari bat ere jaso zuen *Bizkaiko Elkarte Artistikoaren* eskutik. 

## Biografia 
### Haurtzaroa 
Marysol Pérez Valiente Sanlúcar de Barramedan jaio zen arren, haurtzaroa Huelvan pasa zuen, haren familiaren kortijoan. Oso familia handia zeukan; 15 neba-arreba ziren orotara, eta ume zoriontsua izan zen bera. Gurasoak saltzaile ibiltariak ziren, beraz, azokaz azoka joaten ziren produktuak saltzen, baita Marysol Pérez ere.

Hitzak erabiltzen ondo ikasi bazuen ere, eskolara ez zen joan Marysol Pérez, noiz edo noiz irakasle bat joaten zitzaien irakastera; hortaz, autodidakta izan zen bera, bakarrik ikasi zuen irakurri eta idazten.

### Gaztaroa eta Helduaroa 
Oso gazte zelarik, Sestaora ezkondu zen Marysol Pérez, eta 30 urte baino gehiago eman ditu bertan bizitzen. Senarrarekin ez zuen seme-alabarik eduki, eta haren gurasoak bezala, saltzaile ibiltari aritu zen; etxerik etxe joaten zen arropa saltzen betiko bezeroei. Baina 1988an senarra hil zitzaion, eta une hartan sentitu zuen bakardadeak bultzatu zuen idaztera.

## Bere poesia 
Marysol Pérezek, idatzi eta autoeditatu dituen bi liburuez gain, olerki ugari ere sortu ditu. Olerkiotan ijitoen ohiturez aritzen da, bere herriaren kultura erakusten du; ijitoen komunitateko pertsonak nolakoak diren. Era berean, Sestaok sortzen dizkion emozioei buruz ere aritzen da poesiotan.197 orriko liburua da, gutxienez 3 edizio izan ditu, eta bertan maitasuna, leialtasuna, desleialtasuna, esperientzia erlijiosoa eta bere etnia zein kulturarekiko maitasunaz dihardu. Era berean, Sestaoko eta Ezkerraldeko bizimodua eta Labe Garaien garrantzia ere baditu hizpide liburuan.

## Ipuin kontaketa 
Poesia idazteaz gain, hilean bitan Sestaoko eskola batera joaten zen, *Vista Alegre* eskolara, hain zuzen, ipuin kontalari jarduteko. Bertan ijitoei buruzko istorioak transmititzen zizkien haurrei; Marysol Pérezek berak idazten zituen ipuinok eta txikitxoei kontatzen zizkien gero. Ekintza horren bidez, poesietan bezala, bere herriaren azturak ezagutaraztea zuen helburu.

## Sariak 
*Bizkaiko Elkarte Artistiko*ak poesia saria eskaini zion Marysol Pérez Valienteri.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernesto Alfaro

**Ernesto Alfaro** (1946ko martxoaren 10a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kate Forbes

**Kate Elizabeth Forbes** (1990eko apirilaren 6an jaioa) Eskoziako lehen ministroorde eta Ekonomia eta Gaelikoko Kabineteko idazkaria 2024ko maiatzaz geroztik, eskoziar politikaria da. Eskoziako Alderdi Nazionaleko (SNP) kidea, 2020tik 2023ra bitartean Ogasun eta Ekonomiarako Kabineteko idazkaria izan zen. Forbes Skye, Lochaber eta Badenocheko Eskoziako Parlamentuko (MSP) diputatua da 2016tik.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
  SNPko web orrian Kate Forbes
César Llaguno

**César Llaguno Novales** (Balmaseda, Bizkaia, 1972) bizkaitar marrazkilari eta komikigilea da. Hainbat agerkaritan argitaratu ditu bere binetak eta marrazkiak, hala nola, "El mundo de los Pirineos","Euskal Herria", "Alpinist", "Oxígeno", "Trailrun", eta "Médicos del Mundo Magazine". 

Arkitektura ikasketak egin zituen baina 2007 urtetik aurrera marrazkigintza  izan  da bere lanbidea. Berak mendia, bidaiak eta natura gogoko dituenez, batez ere mendi eta bidaien inguruko komiki eta ilustraziotan parte hartu du.  Everesti buruz (2018) Iñurrategi anaiei buruz 2020) eta Andres Espinosari buruz (2022) Ramon Olasagastirekin eta Felipe H. Navarroren lankidetzan. Baina beste gai batzuk ere landu ditu, esaterako, Balmaseda 1937 elkartearekin batera gerra zibilean eta diktadura frankistan Enkarterriko hainbat gertakariei buruz ere sortu ditu komikiak.

## Argitalpenak 
* 2011 urtean Amundsen Hego Polora iritsi zela 100 urte bete zirenean Oxígeno aldizkarian komiki bat argitaratu zuen gertakizun historiko horri buruz.
* Fernando Barbero idazlearen “*De guerras y revoluciones*” liburua ilustratu zuen  (Queimada Ediciones, 2016).
* *Everest. 1980 Euskal espedizioa. Herri oso bat gailurrean* komikia, Ramon Olasagastiren gidoiarekin (Sua, 2018). Erakusketa bat ere antolatu zen komikiaren laginekin.
* *Iñurrategi anaiak. Mendiari bihotz emanak* komikia, Ramon Olasagastiren gidoiarekin (Sua, 2020). Gazteleraz eta ingelesez argitaratu zen komiki hau.
* *Gerra eta diktadura frankista Balmasedan* 12 orrialdetako komikia Zunbeltz Matabuenaren testuekin, "Balmaseda 1937" taldearen enkarguz, euskaraz (Alberto Garai itzultzaile) zein gaztelaniazko bertsioetan (2020).
* *Andres Espinosa. Bakarrik eta libre* komikia, Ramon Olasagastiren gidoiarekin eta Felipe H. Navarroren marrazkiekin. Sua edizioak & Mendi Film. Bilbo, 2022.
* *Aire* komikia, Juanjo Garbizurekin (Diéresis, 2022).
* *Gerra zibila eta diktadura Enkarterrin* komikia, Felipe H.Navarro koloristarekin (2023) Gerrari buruzko bigarren komiki hau Enkarterri osoa hartzen zituen 70 orrialdetan, euskaraz eta gaztelaniaz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Ramon Olasagasti

## Kanpo estekak 
* Facebook kontua
* César Llaguno Komikipedian
Siria eta Turkia arteko muga

**Siria eta Turkia arteko muga** (; ) Turkiako Errepublikaren eta Siriako Arabiar Errepublikaren arteko lehorreko eta itsasoko muga ezartzen duen lurralde-mugaketa da. 911 kilometroko hedadura du; Irakekiko muga hirukoitzaren elkargunean hasten da (ekialdean) eta mendebaldera amaitzen da, Mediterraneo itsasoarekin topo eginez.

## Historia 
Siriak Gerra Hotzaren garaian izandako jarreraren ondoren, Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak mugaren kontrola hartu zuen (turkiar aldetik), eta, ondorioz, eremua goi-tentsioko gune bihurtu zen.

Legez kanpoko meatze-ustiapen eta PKK talde separatista kurduaren aurkako borrokagatik egoera larritu zen. Gerra Hotzean, 615.000 mina inguru aktibatu zituzten eta 200.000 hektarea lur esterilizatu.

Handik gutxira, Ottawako Ituna sinatu eta minak 2014a baino lehen kendu behar zituzten.

2012an, Siriako Gerra Zibilaren ondorioz Turkiak mantendu zuen jarrerak Turkiaren eta Siriaren arteko harreman diplomatikoak eten izan zituen. Honek, turkiarren aldetik, muga are gehiago militarizatzea eragin zuen.

## Igarobideak 
Hona hemen mendebaldetik ekialdera 2023ko apirilaren 18ko igarobideen egoera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esti Aguirre López de Muniain

**Esti Aguirre** **López de Muniain** (Gasteiz, 1993) marrazkalari eta ilustratzailea da.

## Biografia 
Gasteizen jaioa 1993an. Leioako Arte Ederretan graduatua pintura eta grafika alorrean eta baita Gasteiezen kokatua dagoen  Euskadiko Arte eta Goi mailakoa Diseinu eskola publikoan  ID-arte (E.A.S.D, erderazko laburdura) non arte plastikoak eta Ilustrazioko titulua lortu zuen.Beti Arteari lotua Artium museoko bisita gidatuak ere egiten ditu.  

2023an eta “Haziak Gazte-ideiak” deialdian saritua izan zen Colorea Gasteiz Margotu liburua. Bertan 72 gasteiztarrek bidalitako Gasteizko txoko desberdinetako argazkiak Estik ilustrazio bihurtu eta koloreztatzeko liburu bezala argitaratu. Txoko guzti hauek Francisco Gomez Diez-ek egindako dokumentaziorekin osatua dago.

Beste Ilustrazio lan batzuk ere egin ditu hala nola, kartelak, egutegiak, alfabetoa…Bertan uztartzen ditu natura zentzu zabalean, kultura eta paisairekiko duen zaletasuna.

## Lana 
Ipuin ilustratzaile moduan egindako lanen artean aipatzekoak honako hauek: 

* *Enararen bidaia / El viaje de Enara*
* *¿y si tú fueras pastel?*
* *Si tú fueras yo*
* *Mundu/Mundo*
* *Paeztro, un pez maestro*.

## Erreferentziak
Jüri Jaakson

**Jüri Jaakson** (Karula, 1880eko urtarrilaren 16a – Sosva, Sverdlovsk oblasta, 1942ko apirilaren 20a) estoniar abokatu eta politikaria izan zen. Estoniako estatuburua izan zen 1924tik 1926ra.

Tartuko Hugo Treffner Gymnasiumen graduatu zen eta 1892tik 1896ra zuzenbidea ikasi zuen Tartuko Unibertsitatean. 1897tik 1914ra Viljandin eta Rigan abokatu aritu zen, eta 1915etik 1919ra Tallinngo Udal Bankuko Zuzendaritza Kontseiluko kide izan zen.

1917tik 1918ra Estoniako Batzar Probintzialeko kide izan zen eta 1918an Estoniako Behin-behineko Gobernuak alemaniarren jabetzak desjabetzeko agindu zion. 1918tik 1920ra Justizia ministro izan zen eta 1920tik 1922ra Riikoguko kide.

1924tik 1926ra herrialdeko estatuburua izan zen eta 1926tik 1940ra Estoniako Bankuko presidentea izan zen. Kontseilu Nazionaleko edo goi-ganberako kide ere izan zen 1938tik 1940ra. Hainbat banku sortu zituen eta erakunde ekonomikoetan parte hartu zuen.

1940an Sobietar Batasunak Estonia okupatu ondoren, NKVDk Jaakson atxilotu zuen. Kontrairaultzaile izatea leporatu zioten, Sobietar Batasunera deportatu zuten, heriotzara kondenatu zuten eta 1942an exekutatu zuten.
Plataforma per la Llengua

**Plataforma per la Llengua** Kataluniako erakunde zibila da, 1993an sortua, Herrialde Katalan guztietan katalan-hiztunen eskubide linguistikoak defendatzen dituena, eta hizkuntza katalanaren sustapena bilatzen duena nazio katalanaren eremu eta esparru guztietan. 

Crida a la Solidaritat (1993an deseginda) erakundearen lekukoa jaso zuen Plataforma per la Llenguak sortu zenean. *Crida*ren aldean, baina, Plataformak hizkuntza katalanaren defentsa eta sustapena du helburu bakarra (*Crida*k kutsu politikoagoa zuen, burujabetzaren aldeko herri-mugimendua ere baitzen).

Kanpaina ugari egin ditu bere sorreratik. Besteak beste, katalanez produktu komertzialak etiketatzeko, pelikulak zinemetan katalanez ikusi ahal izateko, multinazional handiek katalanaren presentzia bermatzeko (Apple, Microsoft, Telefonica, Vodafone, Nokia, Facebook, Google, Twitter...), lan-munduan katalanaren erabilera bultzatzeko, Kataluniara iristen diren etorkinen integrazio linguistikoa errazteko, Europar Batasunean katalana hizkuntza ofiziala izan dadin exijitzeko, katalan-hiztunak beren eskubide linguistikoak ezagutu ditzaten sensibilizazio-kanpainak, etab.

Bartzelonan du egoitza nagusia, eta 2023an 26.000 bazkide inguru zituen. 

Hizkuntzaren aldeko Kataluniako erakunde nagusia da Plataforma per la Llengua. 2008an Kataluniako Generalitateak saritu zuen ("*Premi Nacional de Cultura*"), katalanaren alde egindako lanarengatik, eta 2024an NBE-ren Ekonomia eta Gizarte Kontseiluaren erakunde aholku-emailea bihurtu zen .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lamana kalea (Bilbo)

Kalea bi zatitan banatzen du Maiatzaren Biko kaleak, eta Ibaiondo barrutian dago (Bilboko 5. barrutia).

## Jatorria 
Kalearen izena Rufino Lamanaren oroigarri eta omenaldia da. Bilbotar bat izan zen, familia apal bateko semea, lanbidez jostuna, Ameriketara emigratu zuena, eta han dirutza handia egin zuen. 1883an Bilbon hil zen. Euskal Herrira itzuli zenean, lehen karlistaldia bizi izan zuen Bilboko lehen setio ezagunean, eta Bilboko udal kontseiluko kide izan zen 1836tik 1838ra. 1863tik 1866ra Udal Batzarreko kide izan zen, baita Karitateko Batzarreko kide ere, eta hil zenean 60.000 ogerlekoko ondarea utzi zuen, *hiribilduko ongintza establezimenduentzat, umezurtzentzat eta lotsagarri pobreentzat*.

## Historia 
Lamana kale txikia, Hernani kalea eta Bailen kalea lotzen dituena, 1885etik 1887ra bitartean urbanizatu zen. Ireki aurretik, eztabaida juridiko eta ekonomiko handiak izan ziren, lurren jabeak estatus ekonomiko handiko pertsonak baitziren (Celestino Ortiz de la Riva, Bilboko alkate izatera iritsiko zena, Jose Domingo Legorburu, Arrieta Maskuruatarren oinordekoak, Teranen alarguna, edo Jesusen Karitateko Zerbitzarien Kongregazioa). Lanak 1887ko ekainaren 4an amaitu ziren.

## Kalea XXI. mendean 
thumb|Pikara Magazineko erredakzioa
thumb|Iratzar Fundazioa
Kaleko 2. zenbakian Pikara Magazine aldizkariaren erredakzioa dago. Komunikabide hori 2010ean sortu zen, eta mota guztietako gai sozial, politiko eta kulturalak ikuspegi feministarekin jorratzen dituen aldizkaria da. Aldizkariak  Associació de Dones Periodistes de Catalunya elkartearen Komunikazio Ez-Sexistaren Saria eta Kazetaritza Digitalaren Saria, Euskal Kazetarien Elkartearena, jaso ditu. besteak beste.Halaber, 2. atarian, baina ezkerreko eskuan, Iratzar Fundazioaren Bizkaiko egoitza dago, Sortu alderdiak 2014tik sustatutako hausnarketa kritikoa sustatzeko eskola politikoa.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  
*   
* 

## Ikus, gainera 
* Naxa kalea (Bilbo)

## Kanpo estekak 
* Píkara Magazine-ren webgunea
* Iratzar Fundazioaren webgunea
Estonia eta Errusia arteko muga

**Estonia eta Errusia arteko muga** 294 kilometroko nazioarteko muga da, Estoniako Errepublika (Europar Batasuneko kidea) eta Errusiako Federazioa (Estatu Burujabeen Erkidegoko kidea) banatzen dituena. Muga ez da aldatu 1945etik, Estoniar SES Sobietar Batasunaren parte zenean, gaur arte. 2014an aldaketa txiki bat adostu zuten, baina oraindik ez dute indarrean jarri.

## Ezaugarriak 
Mugaren zati handi bat urekoa da, Narva ibaiaren ibilgua eta Peipus aintzira zeharkatuz, baina hegoaldean lurreko muga bat dago, zati batzuk Estonia Europar Batasunean eta NATOn sartu zenean disputan zirelarik. 2005eko maiatzean, bi herrialdeen arteko itun bat sinatu zuten, lurralde batzuk orain Errusiakoak direla onartuz, Pskoveko oblasteko Petxori eremuan eta Leningradeko oblastean. Estoniar Riigikoguk ituna berretsi arren, Errusiako Gobernuak bere sinadura hitzarmenetik erretiratu zuen. Ondoren, Errusiak eta Estoniak itun bat sinatu zuten 2014ko otsailaren 17an, Estonia Errusiarekin muga formalizatu zuen azken herrialde baltikoa bihurtuz. Hala ere, bi estatuetako inork ez dute azken itun hori berretsi.

Narva (Estonia) eta Ivangorod (Errusia) mugako hiriak elkarren ondoan daude. Biek batez ere biztanle errusiar-hiztunak dute.

Narva/Ivangorod, Koidula/Petxori eta Koorla (Luhamaa)/Katxino hiru igarobideetako ibilgailuen fluxua ikusita, 2011ko udatik aurrera bidai-orduaren erreserba elektronikorako sistema bat jarri zuten martxan.

2015eko abuztuan, Estoniak iragarri zuen 2018an hasi beharko zuela 2,50 metroko itxiera handi bat, Errusiarekin duen mugaren zati handi baten gainean, 110 kilometro ingurukoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pärnuko badia

**Pärnuko badia** () Rigako golkoaren ipar-ekialdeko zatian dagoen badia bat da, Estoniako hegoaldean dagoena.

## Geografia 
411 km2-ko azalera du. Badiaren ahoko sakonerarik handiena 12 metrokoa da. Ibaiertzak baxuak dira, hareatsuak zenbait lekutan. Badiako uraren gazitasuna 0-0,8 ppm-koa da udaberrian eta 5,5 ppm-koa udazkenean.

Hainbat ibai daude golkoan, handiena Pärnu ibaia delarik.

Badia herrialdeko kostaldeko arrantza-gunerik garrantzitsuena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clem Burke

**Clement Anthony Burke**, **Bozewski** abizenez jaioa (Bayonne, New Jersey, 1954ko azaroaren 24a – 2025eko apirilaren 6a) estatubatuar bateria-jotzailea izan zen, *Blondie* taldeko kidea.

1960ko hamarkadaren amaieran hasi zen bateria jotzen New Jerseyko hainbat taldetan. 1975ean, aurreko urtean sortutako *Blondie* taldearekin bat egin zuen. Burke ezinbestekoa izan zen taldea batuta mantentzeko Fred Smith baxu-jotzailea *Television* taldera joan ondoren, eta Gary Valentine lagunari deitu zion hura ordezkatzeko.

Bateria jotzeko bere moduak Hal Blaine, Keith Moon, Ringo Starr eta Earl Palmerren eragina jaso zuen. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan, Blondie deseginda zegoela, Burkek The Romantics, Pete Townshend, Bob Dylan, Eurythmics, Dramarama, the Fleshtones, Iggy Pop eta Joan Jett jo zuen, besteak beste. Ramones taldearen bi kontzertutan ere bateria jo zuen, "Elvis Ramone" izena erabiliz.

International Swingers, Split Squad eta Empty Hearts taldeen sortzailea ere izan zen.

## Diskografia 
; Blondierekin
* *Blondie* (1976)
* *Plastic Letters* (1977)
* *Parallel Lines* (1978)
* *Eat to the Beat* (1979)
* *Autoamerican* (1980)
* *The Hunter* (1982)
* *No Exit* (1999)
* *The Curse of Blondie* (2003)
* *Panic of Girls* (2011)
* *Ghosts of Download* (2014)
* *Pollinator* (2017)
; The Adult Netekin
* *The Honey Tangle* (1989)
; BP Fallon & The Banditsekin
* *Still Legal* (2013)
; Carla Olsonekin
* *Have Harmony, Will Travel* (2013)
; Chequered Pastekin
* *Chequered Past* (1984)
; The Delphinesekin
* *The Delphines* (1996)
; Dramaramarekin
* *Hi-Fi Sci-Fi* (1993)
; The Empty Heartsekin
* *The Empty Hearts* (2014)
* *The Second Album* (2020)
; Eurythmicsekin
* *In the Garden* (1981)
* *Revenge* (1986)
; Iggy Popekin
* *Zombie Birdhouse* (1982)
; The International Swingersekin
* *The International Swingers* (2015)
; Jimmy Destrirekin
* *Heart on a Wall* (1981)
; Kathy Valentinerekin
* *Light Years* (2005)
; Magic Christianekin
* *Evolver* (2009)
; Mark Owenekin
* *Green Man* (1996)
; Miss Derringerrekin
* *Lullabies* (2006)
; Pete Townshendekin
* *White City: A Novel* (1985)
; The Plimsoulsekin
* *Kool Trash* (1998)
; The Romanticsekin
* *Made in Detroit* (1993)
* *61/49* (2003)
; Sonny Vincent,Arthur Kane, Rick Ballardekin
* ''A Tribute To Mr. Rock' Chuck Berry Tribute- Carol* (2004)
; The 69 Catsekin
* *Transylvanian Tapes* (2014)
; The Split Squadekin
* *Now Hear This...* (2014)
; Walter Lurerekin
* *L.A.M.F. Live At The Bowery Electric'' (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tânia Maria

**Tânia Maria,** Tânia Maria Correa Reis jaiotzez (São Luís, Brasil, 1948ko irailaren 5a) brasildar jazz abeslari, piano-jotzaile eta konpositorea da, nagusiki portugesez eta ingelesez abestiak interpretatzeagatik ezaguna. Bere musikak Brasilgo estiloak ahots eraginekin uztartzen ditu, jazza, samba, bossa nova, popa eta jazz fusioa barne.

## Biografia 
Tânia Maria musikari amateurren familia batean jaio zen, Brasilgo ipar-mendebaldean dagoen São Luís hirian. 7 urterekin hasi zen pianoa ikasten, eta 13 urte besterik ez zituela, bertako musika-lehiaketa bateko lehen saria irabazi zuen bere aitak hasitako talde bateko buru gisa. Hiru urte geroago ezkondu eta zuzenbidea ikasten hasi zen, baina 20 urterekin bere ikasketak utzi eta Warnerrek argitaratutako lehen diskoa grabatu zuen. Brasilen atera zen 1971n, *Olha quem chega* izenburuarekin, eta bere estilo bereizgarria erakusten zuen, Brasilgo erritmoak eta jazzaren harmoniak uztartzen zituena, gerora pianistak garatu zuena.

Hirurogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean, artistak Brasil utzi eta Parisen finkatu zen aldi baterako. Bertan, arrakasta ertaineko hainbat album erregistratu ondoren, *Concord* disko-enpresarekin kontratua sinatu zuen. 1980an *Piquant* argitaratu zuen, eta Golden Leonard Feather Award saria lortu zuen, kritikari ospetsuak berak emandakoa. Orduz geroztik, 25 album baino gehiago grabatu ditu, eta munduko jazzaldi handi guztiak birtualki zeharkatu ditu.

1985ean abeslariak Grammy Sarietarako izendapena jaso zuen «Emakumeen ahots-emanaldi onena» kategorian. Tnia Maria New Yorken bizi izan zen denboraldi batez, eta ondoren Parisera itzuli zen familiarekin.

## Balorazioa 
Eszena garaikidearen talentu handienetakotzat jotzen da, eta estilo musikala eta artistaren ahots berezia nahastezinak dira. Bere pianoak perkusiozko izaera asaldatua erakusten du, eta Mariak bere melodien ezaugarriak teknika harrigarri batez delineatzen ditu. Era berean, Mariak *scat* inprobisazio korapilatsuak egiteko erabiltzen du bere ahotsa, eta teknika horren adierazle nagusietako bat da, pianoarekin batera.

Tânia Mariaren musikak askotariko eraginak jasotzen ditu, pop doinu arinetatik hasi eta jazzaren harmonia konplexuetara, funk, soul eta samba erritmoetatik igaroz.Oscar Peterson, Bill Evans, Luiz Eça, Sarah Vaughan, Tom Jobim edo Milton Nascimento dira bere erreferente nagusiak.

## Hautatutako diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tânia Maria, La 2 (TVE) *Jazz entre amigos* saioaren 1987ko martxoaren 9ko emanaldian.
* Tânia Maria All About Jazz-en
* Tânia Maria diskografia Discogs-en
Eduard Wiiralt

**Eduard Wiiralt** (1898ko martxoaren 20a - 1954ko urtarrilaren 8a) estoniar artista grafiko ezaguna izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alar Kotli

**Alar Kotli** (Väike-Maarja, 1904ko abuztuaren 27a – Tallinn, 1963ko urriaren 4a) arkitekto estoniarra zen.

## Biografia 
Kotli Väike-Maarjan jaio zen, aita Johan Kotli apaiza zelarik. Lehen hezkuntza etxean jaso zuen, eta ondoren Rakvere institutora joan zen bigarren hezkuntza jarduteko. Tartuko *Pallas* arte eskolan eskultura ikasi zuen 1922-1923 bitartean, eta matematika Tartuko Unibertsitatean. 1927an, Gdańskeko (garaian *Danzig*) Teknologia Unibertsitatetik graduatu zen arkitekto gisa eta hurrengo bi urteetan irakasleen laguntzaile bezala jardun zuen.

1930etik 1937ra, Kotli-k Estoniako hainbat ministeriotan lan egin zuen, *Ehitaja* (estonieraz "Eraikitzailea") estatu-jabetzako eraikuntza-enpresan zuzendariorde kargua jaso aurretik.

Kotlik apartamentu esperimentalak eraikitzeko proiektu asko sortu ditu, Bigarren Mundu Gerraren ondoren oso erabiliak izan zirenak etxebizitza berrien behar larria zegoenean. Eraikin txikiagoak (bi familiarentzat) 1950eko hamarkadan loteriako sari gisa erabili ziren.

1963ko urriaren 4an hil zen Tallinnen eta Tallinngo baso-hilerrian lurperatuta dago.

## Estiloa 
Bigarren Mundu Gerraren aurretik, 1930eko hamarkadan, funtzionalismoaren aldeko apustu sendoa egin zuen.

## Lanak 
thumb|Mõisaküla eliza ortodoxoa.
Kotlik, eraikin bereizgarri ugari diseinatzeaz gain, bizitegi-eraikin ugari planifikatu eta eraiki zituen, altzariak diseinatu eta oroitzapenezko plaka ugari sortu zituen.

* Mõisaküla Maria Magdalena eliza (1933)

## Sariak 
* 1947 - Estoniar Sobietar Errepublika Sozialistako Artista Ohoretua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edsilia Rombley

**Edsilia Rombley** (Amsterdam, Herbehereak, 1978ko otsailaren 13a) herbeheretar abeslari eta telebista aurkezlea da. Bere herrialdea bi aldiz ordezkatu zuen Eurovision Abesti Lehiaketan (1998 eta 2007) eta jaialdi horren aurkezlea izan zen 2021eko edizioan.

## Ibilbidea 
Rombley 1996an egin zen ospetsu, *Soundmix Show* (Nederlanderazko bertsioa) telebista lehiaketa musikala irabazita. Lehenago, Dignity taldeko kidea izan zen, eta "Take to me" edo "Hold me" singleak argitaratu zituen. Lehiaketa horretatik pasatu ostean, 1997an *European Soundmix Show* horretako Europako finalean parte hartu zuen, eta irabazi egin zuen. Horri esker, *Thuis* diskoa kaleratu ahal izan zuen. 1998 urtean, Herbehereak ordezkatu zituen 1998ko Eurovision Kantu Jaialdian, Erresuma Batuan, "*Hemel en aarde* (*Zerua eta lurra*)" kantuarekin. Laugarren postuan geratu zen, irabazlearengandik (Dana International) 22 puntura. 2002an *Face to face* argitaratu zuen eta arrakasta handia lortu zuen, besteak beste, "''I'll Be That Someone*" singlearekin. 2003 urtean, Wonderwoman proiektuaren parte izan zen, eta bira arrakastatsua egin zuten abeslari holandar askok. 2006an beste single bat argitaratu zuen: "*Dan Ben Ik Von Jou*". 2006ko abenduan, Herbehereetako telebistak 2007ko Helsinkiko Eurovision jaialdian Herbehereak ordezkatzeko aukeratu zuen. "*On top of the world*" izan zen aukeratutako kanta, baina ez zuen 1998ko arrakasta bera lortu eta ez zen finalerako sailkatu. 

2009an, Rombleyk *Beste Zangers* musika-telerrealitateko saioaren lehen denboraldia aurkeztu zuen AVROTROS irrati publikorako. 2014 urtean hasi zen Ladies of Soul abeslarien formakuntzarekin. 

Herbehereetako AVROTROS, NOS eta NPO irrati-hedapeneko entitate publikoek hautatu zuten 2020 urtekoko Eurovision Kantu Jaialdia Rotterdamen aurkezteko, Chantal Janzen eta Jan Smitekin batera. Covid-19 pandemiaren ondorioz bertan behera utzi zuten urte horretako edizioa eta bere ordez *Europe Shine a Light'' saio alternatiboaren aurkezlea izan zen. Hurrengo urtean, Rombleyk 2021eko edizioan aurkeztu ahal izan zuen jaialdia. 

## Diskografia 
Besteak beste, hauexek dira bere lanak:thumb|230x230px|Edsilia 2007ko Eurovision jaialdian.

### Bildumak 
### Bakunak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernadette Sands McKevitt

**Bernadette Sands McKevitt** (1958ko azaroa, Newtownabbey, Antrim konderria), irlandar errepublikazale ekintzaile bat da, 1997an Sinn Féinetik banandutako 32 Konderrien Burujabetzaren aldeko Higikundea eszisioko kidea.

Behin-behineko IRAkidea eta gose-greban zendutako Bobby Sands presoaren arreba da, eta 1997an IRAtik banadutako Benetako IRAko Michael McKevitt buruzagiaren emaztea.
Beatriz de Vicente

**Beatriz de Vicente de Castro** (Madril, 1968) kriminologo, abokatu, zuzenbide penalean aditu eta unibertsitate irakasle espainiarra da. Gaur egun, Madrilgo Erkidegoko Kriminologia Eskolako dekanordea da.

1997an Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean zuzenbiden lizentziatu zen eta 1998n kriminologo titulua eskuratu zuen. 1998tik zuzenbide penalean aditu bezala lan geiten du eta 2005tik aurrera Camilo José Cela Unibertsitatean irakasle gisa lan egiten du. 

2024an *Bestias* podcasta argitaratu zuen, benetako kasu kriminalak kondatzen dituenean, baita kriminologia kontzeptuak azaltzen ere.

## Bibliografia 
* *Introducción a la criminología.* 2019. José Ibáñez Peinado, Beatriz de Vicente*. ISBN:  9788485699377*
* *Siete crímenes casi perfectos.* 2009. Rafael Reig, David Torres, Ángel García Collantes, Beatriz de Vicente. ISBN:  9788483068823
* El Agujero. Historia de un asesino. 2020. Beatriz de Vicente. ISBN:  9788417847470

## Errefentziak 
## Kanpo estekak
Franca Sozzani

**Franca Sozzani** (Mantua, Lombardia, Italia, 1950eko urtarrilaren 20a – Milan, Lombardia, Italia, 2016ko abenduaren 22a) kazetaria izan zen, eta 1988 urtetik hil zen arte *Vogue Italia* aldizkariko erredaktore burua, *Vogue* modako aldizkari estatubatuarraren italierazko bertsioa.

## Bizitza 
Mantuako “Virgilio” Lizeo klasikoan egin zituen ikasketak, eta Filosofia eta Hizkuntza Germanikoan graduatu zen. Ondoren, New Yorken osatu zuen bere prestakuntza germaniar filologiari buruzko tesi batekin. 

### Lan ibilbidea 
Condé Nast Italia argitaletxeko zuzendaria izan zen eta 2013ko martxoan IEO (Istituto Europeo di Oncologia) fundazioko presidente lanetan hasi zen. 2010 urteko otsailean Interneteko gunea Vogue.it kaleratu zuen, argitalpen horri eskainitako munduko lehen ataria. 

2012 urtean Italia USA Fundazioaren Amerika Saria jaso zuen.

Francesco Carrozzini argazkilari eta zinemagilearen ama izan zen. 2016ko abenduaren 22an hil zen, gaixoaldi baten ondoren.

## Lanak 
Moda-arte eta diseinuko argazki-liburu ugari idatzi zituen, besteak beste:

* *30 años de Vogue Italia* (1994)
* *Visitors* (1996)
* *A Noir* (1998)
* *Style in Progress* (1998)
* ''Valentino's Red Book* (2000)
* *Artista al lavoro* (2003)
* *Los caprichos de la moda'' (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vogue Italia website.
* Franca Sozzani on IQONS 
* Franca Sozzani in TIME 
* William Lee Adams, Franca Sozzani: Fashion's Rebel with a Cause 
* Livia Firth (March 2011), Franca Sozzani *Interview Magazine*
Éider Arévalo

**Éider Arévalo** (Bogota, 1993ko martxoaren 9a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kellys Arias

**Kellys Arias** (1989ko uztailaren 3a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hernando Arrechea

**Hernando Arrechea** (1946ko abenduaren 12a - 2009ko ekainaren 22a) atleta zen. Kolonbia ordezkatu zuen 1968ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martha Araújo

**Martha Araújo** (1996ko maiatzaren 12a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yoanna House

**Yoanna House** (Jacksonville, Florida, AEB, 1980ko apirilaren 9a) modeloa eta telebista aurkezlea da, ''America's Next Top Model* 2. zikloaren irabazlea izateagatik ezaguna.

## Bizitza 
House Florida estatuko Jacksonville herrian jaio eta hazi zen. Aita, medikua, Kanadakoa  zen eta ama Mexikokoa.

### Ibilbidea 
Housek irabazi zuen *America's Next Top* Modeleko 2. zikloa. *Top* Model lehiaketaren ondoren, IMG Models-ekin sinatu zuen. Mercedes-Benzeko moda astean zeharkatu zuen bere lehen pasarela 2004an, Petro Zillia, Custo Barcelona, Sue Wong eta John Sakalis diseinatzaileentzat. *Obsessed* de *America's Next Top* Model-en promozio desfile batean izan zen, Oxygen-en estreinatu zena. Irabazi eta berehala gehien ikusten ziren modelatze-esleipenak hauexek ziren: Declare Yourself bozketa-kanpainarako saltzaile bat, Psychology Today aldizkarirako portada bat, *Hannah Anderson*, *Jane*, *Look for Less*, *Metro Style* eta *Careline* aldizkarietan modan hedatuak, eta *Jacksonvillen* 2005 urteko *We* aldizkarirako azala eta zabaldua. *The Look for Less'' saioaren aurkezle bihurtu zen 2005 urtean, Elisabeth Hasselbecken ordez.

Hurrengo urtean, The CWren «irudia» izendatu zuten, eta komertzialetan eta sare berrirako web iragarkietan agertu zen. Atzerriko proiektuetan, Danimarkako 1st Opinion Model Management modelo-agentziarekin sinatu zuen, eta Israelgo kosmetiko-enpresa batekin, Carelinerekin, kontratu bat irabazi zuen. Berak PSA bat filmatu zuen Declare Yourself kanpainarako, ezpain-arkatzezko komertzial baten parodia eginez.

## Bizitza pertsonala 
Greg Lineberryrekin ezkonduta dago House, eta biek izan zuten lehen semea, Alastair, 2008ko abuztuan. New York hirian bizi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sue Wong

**Sue Wong** (Txina, 1949) txinatar jatorriko moda-diseinatzaile estatubatuarra da, Hollywoodeko antzinako glamor estiloan oinarritutako twist garaikidea duten janzkera diseinuengatik ezaguna. Bere bildumak, 27 herrialde ingurutan eskuragarri, sasoi erromantikoetako jantzigintzako tradizioen interpretazioengatik nabarmendu dira, hala nola Weimar Berlin, 1930eko hamarkada, Shanghai, aurre-kodea Hollywood eta Manhattango Jazz Aro urreztatua. Los Angelesen (Kalifornia) egoitza duen Sue Wong Unibertsoaren jabea da.

## Bizitza 
Txinako hegoaldeko landa urrunean jaio zen Sue Wong. Bost urte zituela, bere amak mugazain bat erosi zuen bere eztei-bitxiekin, Txina komunistatik Hong Kongera ihes egin ahal izateko. Urtebete geroago, Los Angelesera iritsi ziren, eta hantxe elkartu zen bera jaio baino lehen Txinatik AEBra joandako Wongen aitarekin.

Bederatzi urte zituenean, Wongek bere lehen blusa egin zuen bere amaren Singer josteko makinarekin, oihal zati batetik eta parpaila batzuetatik. Junior Batxilergoan eta Batxilergoan, Wongek soineko bat diseinatu eta josi zion bere buruari ikasturteko asteko dantza bakoitzerako. Dantzarako bere soineko nagusia ere bere sorkuntza izan zen, gorputzera eskuz jositako aleekin apaindua.

### Ibilbidea 
Wong Arpejako internoa bihurtu zen, 1960ko eta 1970eko hamarkadetako moda-diseinu zigilu ezaguna. 1970ean bere lagun onenarekin boutique bat martxan jartzeko saiakera laburra egin zuen, baina huts egin ostean, 1976an Arpejara itzuli zen bere Young Edwardian lerroaren diseinatzaile nagusia izateko. 1977 urtean, konpainiaren salmentak 5 milioi dolarretik 50 milioi dolarrera igo ziren.

1979 urtean, Wong berriro saiatu zen bere negozioa ezartzen, baina ez zuen arrakastarik izan. Azkenean, arrakasta lortu zuen 1984 urtean bere arropa linea propioa sortu zuenean. 1999an, Sue Wong Nocturne sortu zuen, gaueko jantzi lerroa. Bere jantziak Taylor Swift, Miley Cyrus, Anne Hathaway, Jessica Biel, Vanessa Minnillo, Kelly Osbourne, Tyra Banks eta beste pertsona ospetsu batzuek eraman dituzte.

## Bizitza pertsonala 
20. hamarkadaren hasieran, Wong Ralph Homann artista eta ehun-diseinatzailearekin ezkondu zen eta bi haur izan zituen. Sei urte eta erdi ezkonduta egon ostean, Homann eta Wong dibortziatu egin ziren. 2004an, Wongek The Cedars erosi zuen, Los Feliz mendi-gailurreko hiribildua, jatorriz 1926an Maurice Tourneur zinema zuzendari eta gidoilari frantsesarentzat eraikia. Bi urte eman zituen jauregia zaharberritzen, 1920ko hamarkadarako aurreikusitako egoerara heldu arte. 200 pintura eta eskultura baino gehiagoko bilduma dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Großschartner

**Felix Großschartner** (Wels, 1993ko abenduaren 23a) txirrindulari austriarra da, profesionala 2016tik aurrera.

Garaipenik aipagarriena 2019ko Turkiako Itzulia izan da. 2023tik UAE Team Emirates taldean ari da.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan
### Itzuli Handiak eta Munduko txapelketak
### Beste Itzuliak 
-: Ez zuen parte hartu
KON: Kontrolez kanpo
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
* Felix Großschartner - *Sitiodeciclismo.net*
Sigurd I.a Norvegiakoa

**Sigurd Gurutzatua**(; ), **Sigurd I.a** eta **Sigurd Magnusson** ere deitua (1089 – Oslo, 1130ko martxoaren 26a) Norvegiako erregea izan zen 1103tik hil zen arte.

Magnus III.a Norvegiakoaren hiru semeetako bat izan zen. Beste biak Eystein I.a eta Olaf Magnusson izan ziren. Bakoitza ama ezberdinekoa zen. Hirurak errege izendatu zituzten 1103an Magnus hil ondoren, gerra zibila saihesteko. Sigurdek bakarrik gobernatu zuen Olaf 1115ean eta Eystein 1123an hil ondoren.

1098an Sigurdek bere aita lagundu zuen Orkney eta Hebridak uharteetara eta Irlandara. Norvegiako errege izendatu aurretik, Sigurd "Man eta Uharteetako errege eta Orkneyko konde" titulua izan zuen. Aitarekin zegoen hura Irlandan hil zenean 1103an, eta Norvegiara itzuli zen armadarekin.

1107an Sigurdek Norvegiako gurutzada Lur Santura zuzendu zuen. Gurutzada bat zuzendu zuen lehen errege europarra izan zen, eta "Jorsalafari" ezizena jarri zioten. Norvegiako armada 60 itsasontzitan ontziratutako 50.000 gizonek osatu zuten.

Sigurdek Lisboan, Mediterraneoko uharteetan eta Palestinan borrokatu zuen, sarritan bere soldadu eta ahaideen artean. Lur Santura iristean, Balduin I.a Jerusalemgoa erregeak hartu zuen. Sigurdek Sidonen konkistan esku hartu zuen eta Norvegiara itzultzean Zipren eta Konstantinoplan egon zen denbora batez. Lortutako harrapakina Alexio I.a Komneno enperadoreari oparitu zion eta Norvegiara itzuli zen Europa zeharkatuz hiru urteko bidaian.

1111n iritsi zen Norvegiara, eta erresumak oparotasun eta egonkortasun garaia izan zuen. Elizak boterea eta ospea handitu zituen eta Sigurdek Stavangerreko elizbarrutia sortu zuen. Hiriburua Konghelen ezarri zuen eta Smålanden aurkako beste gurutzada batean parte hartu zuen.

Bizitzaren amaieran buru-narriadura izan zuen. Malmfrid Kievekoarekin ezkonduta zegoen eta alaba bat izan zuten, Ingrid Sigurdsdotter izenekoa. Sigurd hil zenean, Magnus Sigurdsson eta Harald Gille sasiko bi semek gerra zibila hasi zuten tronuagatik. Gerra zibilak XIII. mendearen hasierara arte iraun zuen.

## Genealogia 
## Iturriak 
Sigurden bizitzaren iturri nagusiak Heimskringla (Snorri Sturlusonek idatzia) eta Morkinskinna saga dira.

## Kanpo estekak
2025eko Paris-Roubaix

**2025eko Paris-Roubaix** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 122. edizioa izan zen. 2025eko apirilaren 13an egin zuten Compiègne eta Roubaix artean, 259,2 kilometroko ibilbidearekin. Proba UCI World Tour 2025eko egutegiko 16. lasterketa izan zen.

Garailea, hirugarren urtez jarraian, Alpecin–Deceuninck taldeko Mathieu van der Poel herbeheretarra izan zen.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michael McKevitt

**Michael McKevitt**,  (1949ko irailaren 4a, Dundalk, Louth konderria - 2021eko urtarrilaren 2a), irlandar errepublikazalea eta buruzagi paramilitar bat izan zen. 

Bernadette Sands McKevitt errepublikar ekintzailearen senarra izan zen, Bobby Sands IRAkide eta presoaren arreba.

## Behin-behineko IRA 
1970eko hamarkada eta 1997 artean Behin-behineko IRAko kidea eta 1985-1997 artean erakunde armatu horretako Intendente Nagusia ere izan zen, alegia, armen eskuratzea, garapena, ezkutatzea eta mantentzeaz arduratzen den saileko buruzagia. 

## Benetako IRA 
Baina 1997an Behin-behineko IRAk Ipar Irlandako bake prozesuan parte hartu eta borroka armatua uzteko erabakiarekin ados ez zegoenez, berak bezala pentsatzen zuten beste Behin-behineko IRAkide disidente batzuekin Benetako IRA eszisio armatua sortu eta haren buruzagi bilakatu zen. Gainera, Behin-behineko IRAren arma kopuru bat eskuratu eta Benetako IRAk erabiltzeko baliatu zituen.

2003an "legezkanpoko talde kidetza" eta "ekintza terrogistak zuzentzeagatik" epaitua izan eta 20 urteko espetxe zigorra jaso zuen. 2015ean giltzurrunetako minbiziarentzako tratamendua jasotzeko denbora baterako aske utzi zuten eta jada 2016ean ofizialki libre gelditu zen.

2021eko urtarrilaren 3an, 71 urterekin, minbiziaren ondorioz zendu zen.

## Kanpo estekak
2017ko Lombardiako Giroa

**2017ko Lombardiako Giroa** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 111. edizioa izan zen. 2017ko urriaren 7an egin zuten Bergamo eta Como artean, 247 kilometroko ibilbidearekin. Proba hau UCI World Tour 2017ko egutegiaren 35. lasterketa izan zen. 

Garailea Bahrain-Merida taldeko Vincenzo Nibali italiarra izan zen. Podiumera Julian Alaphilippe frantziarra eta Gianni Moscon italiarra ere igo ziren.

Lehenbiziko euskalduna Mikel Nieve nafarra izan zen, zortzigarren amaitu zelarik.

## Taldeak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  
* 2017ko Lombardiako Giroa - *ProCyclingStats*
Olaso (argipena)

**Olaso** izenak hainbat adiera du:

Eraikinak:

* **Olaso dorrea**, Bergarako etxe nabarmen bat. Bertan du egoitza Olaso Dorrea Fundazioak.
* **Olaso jauregia**, Trapagarango jauregi bat.
* **Olaso jauregia**, Urduñako jauregi bat.
* **Olaso Markesaren jauregia**, Getxoko jauregi bat.
* **Olasoko arkupea**,  Elgoibarko monumentu bat.
* **Olaso** dorrea Elgoibarren **Altzola dorretxe** urbanoari emandako beste izen bat.

**Olaso** euskal deitura ere bada, adibidez pertsona hauena:

* **Ainhoa Olaso**, film-egilea.
* **Xabier Olaso**, euskal idazlea.
* **Guillermo Olaso**, tenislaria

Bestelakoak: 

* **Olaso-Mendi**,  Gipuzkoa eta Nafarroa Garaiaren artean muga egiten duen mendia.
* **Olasoko kantua**, 15. mendeko euskal kantu zaharra.
Nekane Goikoetxea Agirre

**Nekane Goikoetxea Agirre** (Deba-Gipuzkoa, 1970eko martxoaren 23a), Euskal Filologian lizentziaduna da Deustuko Unibertsitatean, Pedagogian doktorea Euskal Herriko Unibertsitatean, eta Kultur Ikasketen masterra egina du Kataluniako Unibertsitate Irekian. Lanbidez, Mondragon Unibertsitateko (Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatea) irakaslea da eta Hizkuntza teknikaria administrazioan.

## Ikasketak eta Doktoretza 
Deustuko Unibertsitatean egin zituen Euskal Filologia ikasketak. Lizentziatura amaituta, Pedagogia alorrean tesia osotu zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, izenburu hau duen Doktoretza tesia, hain zuzen: *Gaitasun komunikatiboa eta hizkuntzen arteko elkar eragina EAEko hezkuntza eleanitzean* (2006). Tesiaren zuzendaria Miren Jasone Cenoz Iragui doktorea izan zuen. Tesian, gazteen gaitasun komunikatiboa aztertzen du, egokitasun irizpideari loturik betiere. Horrekin batera, euskara, gaztelania eta ingelesaren artean gertatzen den elkar eragina ere aztergai du ikerketa honek. Bi aztergai ditu helburu: EAEko hezkuntza eleanitza jarraitzen duten ikasleen gaitasun komunikatiboa eta beren hizkuntzen arteko elkar eragina.

Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateko irakasle aritu da 2009. urtetik aurrera, Hizkuntzak eta kulturak gizartean eta eskolan departamentu akademikoan  

Proiektu ugaritan aritu da eta nabarmentzekoa da Euskal Kulturgintzaren Transmisioa Aditu Diplomaturan 2010etik 2021era bitarte egin zuen lana, Batzorde Pedagogikoko kide eta diplomaturaren koordinatzaile gisa.  

Soziolinguistika Klusterrak abiatutako EraLan proiektuaren 2 (2008-2010) eta 3 (2011-2013) zikloetan zuzendaria izan zen. Proiektu honen bitartez, hizkuntza normalizaziorako planak onartuta dituzten lan munduko erakundeetan euskararen erabileran eragiten duten aldagaiak identifikatu ziren, ondoren, erakunde horietan positiboki eragiteko metodologiak sortu eta inplementatzeko. Ikerketa-ekintza paradigma izan zen proiektuaren oinarrietako bat, eta erakundeen arteko lankidetza, bestea. Arlo teorikoan eta akademikoan ari ziren ikerlarien eta plangintzen inplementazioan ari ziren profesionalen arteko lankidetza bidez garatu zen proiektua, ezagutza teorikoan eta praktikoan aurreratuz.

Gipuzkoako Foru Aldundian Hizkuntza Normalizatzeko teknikari lanean ari da 2025. urteaz geroztik, Hizkuntza Berdintasun Zerbitzuan.

Ikerketa lanak garrantzi handia du bere ibilbide profesionalean, beti ere, hizkuntzaren garapenari lotua, dituen argitalpen ugarik erakusten duten moduan. Ikertzaile izateaz gain, dibulgatzaile ere bada, eta bere ikerketak eta proiektuak ezagutzera emateko hitzaldi asko eskaini ditu.

## Argitalpenak 
Argitalpen ugari ditu: artikuluak, liburuak, liburu-kapituluak, besteak beste. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaime Aparicio

**Jaime Aparicio** (Lima, 1929ko abuztuaren 17a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onondaga

**Onondaga herria** edo **Onondagak**, onondageraz **Onoñda’gegá’’**, "Muinoetako Herria", Ipar Amerikako Irokes Konfederazioa osatzen duten jatorrizko bost amerindiar herrietako bat da.

## Oneida herria 
Jatorriz, New Yorkeko estatuaren lursailetan bizi ziren, bereziki gaur egungo Onondaga estatuan.

2000an AEBetako New York estatuan (3.205 herritar) eta 2019an Kanadan (2.894) bizi dira

[thumb|center|300px|[Mohawk, Oneida, Onondaga, Kaiuga eta Seneka herrien kokapena 1650 inguruan.]]

## Onondagar nabarmenak 
* Oren Lyons, buruzagia.
* Hiawatha, buruzagia.

## Kanpo estekak
Oneida

**Oneida herria** edo **Oneidak**, **Onʌyoteˀa·ká·**, '''Onyota'a:ka'*, "Harri Bertikalaren Herria" edo "Harri Tentearen Herria", tuskaroeraz *Thwahrù·nęʼ'', Ipar Amerikako Lehen Nazioak nahiz Irokes Konfederazioa osatzen duten amerindiar herri bat da.

## Oneida herria 
Jatorriz, New Yorkeko estatuaren lursailetan bizi ziren, bereziki Oneida aintzira inguruan eta gaur egungo Oneida estatuan.

Gaur egun, AEBetako New York (10.309 herritar) eta Wisconsin (1.109) estatuetan eta Kanadako Ontario (3.970) probintzian bizi dira.

[thumb|center|300px|[Mohawk, Oneida, Onondaga, Kaiuga eta Seneka herrien kokapena 1650 inguruan.]]

## Oneidatar nabarmenak 
* Graham Greene, aktorea.
* Hiawatha, buruzagia.
* Minnie Kellogg, hizkuntzalaria eta ekintzailea.
* Roberta Hill Whiteman, idazlea.
* Skenandoa, buruzagia 
* Neilson Powless, txirrindularia.

## Kanpo estekak
Kaiuga

**Kaiuga herria** edo **Kaiugak**, kaiugeraz **Gayogo̱hó꞉nǫʼ**, "Aintzira Handiko Jendea", Ipar Amerikako Irokes Konfederazioa osatzen duten jatorrizko bost amerindiar herrietako bat da.

## Oneida herria 
Jatorriz, New Yorkeko estatuaren lursailetan bizi ziren, bereziki gaur egungo Fingers aintzirak eta Cayuga aintziran, Onondaga eta Senekarren artean.

Gaur egun AEBetako New York estatuan (500 herritar) eta Oklahoman (5.000) eta Kanadan Ontario (7.000) probintzian bizi dira

[thumb|center|300px|[Mohawk, Oneida, Onondaga, Kaiuga eta Seneka herrien kokapena 1650 inguruan.]]

## Senekar nabarmenak 
* Deskaheh, buruzagia.

## Kanpo estekak
Tuskarora

**Tuskarora herria** edo **Tuskarorak**, tuskaroreraz **Skarù:ręˀ**, Ipar Amerikako Lehen Nazioak nahiz Irokes Konfederazioa osatzen duten amerindiar herri bat da.

## Oneida herria 
Jatorriz, AEBetako gaur egungo Ipar Carolina eta Maryland estatuen lurraldeetan bizi ziren, baina Tuskarora Gerren (1711-1715) ondorioz ingeles kolonizatzaileak beren lursailez jabetu eta gaur egungo Pennsylvania eta New Yorkeko estatuaren lurraldeetara lekualdatzera derrigortuak izan ziren, Onondaga eta Oneida herrien artean biziz.

Gaur egun, AEBetako New York, Oklahoma eta Ipar Carolina estatuetan eta Kanadako Ontario probintzian bizi dira. 

Gaur egun denera 17.412 herritar inguru dira

## Tuskaroratar nabarmenak 
* J.N.B Hewitt
* Teresa Morris

## Kanpo estekak
Jaan Teemant

**Jaan Teemant** (Illuste, 1872ko irailaren 24a – zurrenik 1941eko uztailaren 24an) estoniar abokatu eta politikaria izan zen. Estoniako estatuburua izan zen 1925etik 1927ra eta 1932ko otsailetik uztailera. 

1893an Tartuko Hugo Treffner Gymnasiumen graduatu zen eta 1901ean zuzenbidean graduatu zen San Petersburgoko Unibertsitate Inperialean. Graduatu ondoren Estoniara itzuli zen eta Tallinnen abokatu gisa lan egin zuen.

1904tik 1905era Tallinngo udaleko kide izan zen eta 1905eko Errusiako Iraultzan parte hartu zuen eta 1905eko azaroan Tallinnen ospatu zen Estonia Osoko Kongresuko presidente aukeratu zuten. Suitzara erbesteratu behar izan zuen, eta han zegoela heriotza-zigorra ezarri zioten. 1908an Estoniara itzuli zen amnistia baten ondoren, baina urte batzuk eman zituen kartzelan.

1917 eta 1919 artean Estoniako Batzar Probintzialeko kide izan zen eta 1918an Estoniako Errepublikako fiskal nagusi izendatu zuten. 1919tik 1920ra Batzar Konstituziogileko kide izan zen eta 1919tik 1934ra Riikoguko diputatu. Estatuburu izan zen 1925etik 1927ra eta 1932an.

1940ko ekainean Sobietar Batasunak Estonia inbaditu ondoren, NKVDk Teemant atxilotu zuen 1941eko uztailaren 23an. Tallinnen edo Patareiko espetxean fusilatu zuten. Beste iturri batzuen arabera, hamar urteko kartzela-zigorra ezarri zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seneka herria

**Seneka herria** edo **Senekarrak**, senekeraz '''Onöndowa'ga:'''', "Aintzira Handiko Jendea", Ipar Amerikako Irokes Konfederazioa osatzen duten jatorrizko bost amerindiar herrietako bat da.

## Oneida herria 
Historikoki, Ontario aintziraren hegoaldean bizi ziren.

Gaur egun AEBetako New York estatuan eta Oklahoman eta Kanadan Ontario probintzian bizi dira, denera 10.000 herritar inguru izanik.

[thumb|center|300px|[Mohawk, Oneida, Onondaga, Kaiuga eta Seneka herrien kokapena 1650 inguruan.]]

## Senekar nabarmenak 
* Red Jacket
* Cornplanter
* Handsome Lake
* Ely Parker
* Arthur C. Parker
* Jesse Cornplanter
* Paula Underwood
* Jamie Sams
Zuleima Araméndiz

**Zuleima Araméndiz** (Valledupar, 1975eko irailaren 23a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak