open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Santa Olga eliza (Mosku)

**Santa Olga eliza** () Moskuko Liublino auzoko eliza katolikoa da, hiriko hirugarren eliza katoliko aktibo handiena, Sortzez Garbiaren katedralaren eta San Luis elizaren ondoren.

## Historia 
Santa Olga parrokia katolikoa 1991n sortu zuen Moskuko San Luis elizako parrokiar talde batek. 1996an, apaiz berbitak hasi ziren komunitatea zuzentzen. Hasieran, parrokia Taganka kaleko apartamentu pribatu batean zegoen kokatuta. Gaur egungo eraikina (Zvezda kultur-etxe ohia), Liublino auzoan kokatua, 2003an erosi zuten katolikoek. Eliza berriko lehen apaizak Jerzy Jagodzinski eta Richard Stark izan ziren. 2010ean, zaharberritze lan handiak hasi ziren elizan, eta ondoren, gurutze bat jarri zen eraikinean. Parrokiak hainbat otoitz talde eta katekesi talde ditu, tartean Bide Neokatekumenala, Arrosario Bizia eta Alkoholiko Anonimoak.

Mezak errusieraz egiten dira. Bizantziar eta armeniar errituko komunitateak eta vietnamdar komunitatea ere biltzen dira Santa Olga elizan.

## Iruditegia 

Fitxategi:Catholic church of Saint Olga (Moscow) 1.jpg
Fitxategi:Catholic church of Saint Olga 2.jpg
Fitxategi:Catholic Church of Saint Olga (Moscow) 3.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Mariaren Jasokundearen katedrala (San Petersburgo)

**Andre Mariaren Jasokundearen katedrala** () Errusiako San Petersburgo hirian dagoen eliza katolikoa da. 1873tik 1926ra, prokatedral estatusa zuen eta Mahiliouko metropolitarraren, Errusiar Inperioko Eliza katolikoaren buruaren, egoitza zen. Gaur egun, Moskuko Ama Birjinaren artxidiozesiko ipar-mendebaldeko eskualdeko eliza nagusia eta apezpiku laguntzailearen egoitza da.

## Historia 
1849an, Mahiliouko metropolitarraren egoitza Mahilioutik San Petersburgora eraman zen. Katedralaren eraikuntza, artzapezpikuaren egoitzaren ondoko lurretan, 1870etik 1873ra iraun zuen. Jatorrizko diseinua Vasili Sobolstxikov arkitektoak garatu zuen, eta hura hil ondoren, eraikuntza Jevgraf Vorotilov arkitektoaren gainbegiratzeapean amaitu zen. 1873ko apirilaren 12an, Antoni Fijałkowski artzapezpikuak sagaratu zuen katedrala. Hala ere, azkar eraikitako eliza hainbat aldiz berreraiki zuten.

Eliza 1930ean itxi zuten. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, bonbek kaltetutako eraikina bulego gisa erabili zuten. Hala ere, sanpetersburgotarren eta Errusiako katolikoen artean, Andre Mariaren Jasokundearen elizari katedral deitzeko ohitura mantendu da. 2023an, elizaren sagarazioaren 150. urteurrena ospatzeko, Mahiliouko metropolia historikoan zuen egoera, Errusiako Eliza katolikoarentzat zuen garrantzia eta tokiko ohiturak kontuan hartuta, Paolo Pezzi metropolitarrak ofizialki eman zion katedral ohorezko titulua.

## Iruditegia 

Fitxategi:Декрет об освящении собора Успения 1873 год.jpg|Katedralaren sagarapenari buruzko dekretuaren lehen orrialdea (1873ko apirilaren 12a).
Fitxategi:Вывеска у входа в католический собор Успения Пресвятой Девы Марии.jpg|Fatxadako plaka (1990eko hamarkada).
Fitxategi:Зал католического собора Успения Пресвятой Девы Марии.jpg|Katedralaren barnealdea.
Fitxategi:Собор Успения - часовня Святых Даров.jpg|Sakramentu Santuaren kapera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Katalina basilika (San Petersburgo)

**Santa Katalina Alexandriakoaren basilika** () San Petersburgoko eliza katolikoa da, Errusiako eliza katoliko zaharrenetako bat eta basilika txiki bakarra. Arkitektura neoklasikoaren monumentu arkitektonikoa da.

## Historia 
San Petersburgoko Santa Katalina Alexandriakoaren parrokia katolikoa 1716an sortu zen. 1738an, Ana enperatrizak baimena eman zuen Nevski etorbidean eliza katoliko bat eraikitzeko, baina eraikuntza arazo handiekin gauzatu zen. Jatorrizko proiektua Pietro Antonio Trezzinik garatu zuen. Haren zuzendaritzapean hasitako lana 1751n eten zen arkitektoa jaioterrira joan ondoren. 1761eko urtarrilaren 14an, harrizko eliza berri baten eraikuntza hasi zen, eta horren diseinua Jean-Baptiste Vallin de la Mothek garatu zuen. Mendebaldeko Europako arkitekturaren tipikoa den konposizio nagusia berari dagokio, atari hondoratu bat eta bi dorre simetriko barne. Vallin de la Mothe 1775ean Frantziara itzuli ondoren, Antonio Rinaldi italiarrak jarraitu zuen haren diseinuaren araberako eraikuntza 1779tik aurrera. Hala ere, eraikuntza gelditu egin zen eta 1763ko uztailaren 16an, lehen harri berri bat jarri zen Katalina II.a enperatrizaren izenean.

Eraikuntza 1782an amaitu zen, eta 1783ko urriaren 7an eliza sagaratu zen Katalina II.aren zaindaria zen Santa Katalina Alexandriakoaren omenez.

Hainbat ordena monastikoetako apaizak aritu ziren Santa Katalina elizan. Hasieran, frantziskotarren eliza bat zen. 1800ean, Paulo I.ak Jesusen Lagundiari eman zion eliza eta baimena eman zoen ikastetxe bat sortzeko. 1815ean, jesuitak Errusiatik kanporatu ondoren, domingotarrak parrokia zuzentzen hasi ziren. 1892tik aurrera, elizbarrutiko apaizek administratu zuten, nahiz eta domingotar komunitatea existitzen jarraitu zuen. 1855etik 1857ra, San Sigismundo Felix Feliński izan zen Santa Katalina elizako bikarioa. Eliza 1938ra arte aktibo geratu zen, eta frantziar apaizek bertan eman zuten zerbitzua. 1935etik 1938ra, Michel Florent domingotarra Leningradeko apaiz katoliko bakarra izan zen. 1938an, eliza itxi zuten, eta altzariak, ikonoak eta liburuak kalera bota zituzten. 1947ko sute batek barnealdea, altzariak eta organoa kaltetu zituen.

Eraikina biltegi gisa erabili zen, 1977an berreraiki eta filarmonikako areto bihurtzea erabaki zen. Zaharberritze lanak hasi ziren, baina 1984ko otsailean, sute handi bat gertatu zen, eskultura guztiak, freskoen hondakinak, marmolezko aldareak eta XVIII. mendeko organoa suntsitu zituen. Ondoren, erretako eliza itxita geratu zen eta leihoak estali zituzten.

2013an, Santa Katalina eliza basilika txiki izendatu zuten, eta Errusiako basilika bakarra bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirazetam

**Pirazetama** konposatu organikoa da C6H10N2O2 formula duena, laktamen klasekoa errazetamen taldekoa. Solido kristalinoa da.

## Sintesia 
Pirazetamaren sintesia 2-pirrolidonarekin hasten da, eta sodio hidruroz desprotonatu ondoren, etil kloroazetatoarekin erreakzionatzen da. Hurrengo urratsean, helburuko konposatua lortzen da esterra amida bihurtuz amoniakoa erabiliz.

470x470px|Piracetam synthesis01

## Erabilera 
Pirazetamaren ezaugarriak medio botika gisa usatzen da nahasmendu kognitiboa, bertigoa, mioklonio kortikala, dislexia eta anemia faltziformea tratatzeko. Espainian *Ciclofalina* eta *Nootropil* markekin merkaturatzen da. Frantzian *Nootropyl* markarekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Pilula edo edabe moduan hartzen da.

### Albo-ondorioak 
Pirazetamaren albo-ondorio ohikoenak hiperzinesia, pisua handitzea eta urduritasuna dira.

## Erreferentziak
Odol-jauziak

thumb|250px|Odol-jauziak 2006an.
**Odol-jauziak** edo **Odol ur-jauziak** () Antartikako Taylor glaziarraren mihiari darion 
burdina(III) oxidoz kutsatutako ur gazizko lumari ematen zaion izena da; batetik, jarioaren kolore gorrixkagatik, eta bestetik, ur-jauziekiko analogiaz. Odol-jauziek Taylor glaziarraren mihitik izotz geruzaz estalitako Bonney aintzirara isurtzen dituzte.

Thomas Griffith Taylor australiar esploratzaile antartiko eta geologoak aurkitu zuen 1911n. Hasieran, aurkitzaileek kolore gorria alga gorriengatik zela uste zuten, baina geroago frogatu zen burdina oxidotan aberatsa den ur gaziagatik zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ander Sustatxa

**Ander Sustatxa Artetxe** (Bilbo, Bizkaia, 2005eko azaroaren 14a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Alboko atzelari lanetan aritzen da. Santutxuren harrobian hezia, bere gazte ibilbidea bukatuta Arenasek sinatu zuen Bigarren Federazioan jokatzeko. 2025eko udan 1.federaziorako igoera lortu zuen talde getxoztarrarekin.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak1 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Mártires del Compás

**Mártires del Compás** andaluziar musika-taldea izan zen, jatorriz Sevillakoa. Chico Ocaña izan zen abeslaria eta taldearen arima. Flamenko berria generoan sartzen da, haien esanetan "flamenco billy" egiten zuten.

## Historia 
1980. hamarkadaren amaieran Chico Ocaña San Roquetik Sevillara joan zen eta Kiko Veneno, Joselito eta Raúlekin "Caraoscura" taldea sortu zuen.

1992an sortu zen Mártires del Compás taldea. Chico Ocaña, Alberto Álvarez, Manuel Soto "Noly", Julio Revilla, Jesús Díaz Benjumea eta Sidy Samb izan ziren sortzaileak eta taldearen ibilbide osoan guztiak izan ziren. Hurrengo diskoak nahiko jarraian iritsi ziren, ia urtero. 1997an bi emakumezko gehitu zitzaizkion taldeari, Rocío Vázquez eta Joana Jiménez.

2007ko martxoan *Recuerda Remember* diskoa izango zena sortzen ari zirela banaketa handia izan zen Chico Ocaña abeslariaren eta gainontzeko taldekideen artean eta taldea desegin zen.

2015ean *Flamenco Billy* diskaren 20. urteurrena ospatzeko taldea elkartu eta "Hola y adiós" izeneko bira egin zuten. 2022 eta 2023 artean "Adiós pa’ siempre" izeneko bira bat egin zuten.

## Diskografia 
* *Flamenco Billy* (1995, CPS)
* *Prohibido da el cante* (1996, CPS)
* *Al Compás de la Llaga Dolorida* (1998, BMG)
* *Mordiendo el Duende* (1999, Warner)
* *Empaquetado al Vacío* (2002, Warner)
* *Simpapeles.es Compapeles.son* (2004, Warner)
* *Mártires del Compás - 10 años* (2005, Warner) DVD + CD

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maletsunyane ur-jauzia

**Maletsunyane ur-jauzia** Lesothon dagoen ur-jauzi bat da, Semonkong herriaren ondoan. Afrika hegoaldeko bigarren ur-jauzi altuena da.

## Historia 
Semonkong herriaren izena "kearen lekua" da, eta ur-jauziaren ondorioz jarri zitzaion. François Le Bihan misiolari frantsesa izan zen ur-jauziak ikusi zituen lehenengo europarra, 1881. urtean.

## Deskribapena 
Maletsunyane ibaiak egiten duen 192 metrotako jauzia da, Triasiko-Jurasiko basaltoen haustura batetik erortzen dena. Maletsunyane ibaiaren urak Orange ibaira doaz.

Neguan batzuetan izotzak estaltzen du ur-jauziaren azpialdea, eguzki izpiak ez baitira hara iristen.

## Kondairak 
Erortzen den urak oihartzun handia egiten du zorua kolpatzerakoan eta inguruko jendeak dio ur jauzian erori eta itotako pertsonen oihuak direla.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Adalberto eliza (Kaliningrad)

**San Adalberto eliza** () Errusiako Kaliningrad hirian dagoen eliza katolikoa da.

## Historia 
Königsbergeko San Adalberto kapera katolikoa 1902-1904 bitartean eraiki zen. 1945eko apirilean Königsbergeko erasoaldian, eraikina kaltetu zen. Bigarren Mundu Gerraren ostean, biltegi bihurtu zen, gero, 1960ko hamarkadaren erdialdetik aurrera, hortz-protesiak egiteko lantegi, eta 1975etik 2019ra, behatokia izan zen. Sobietar Batasuna desegin ondoren, Kaliningradeko komunitate katolikoak eta Jerzy Steckiewicz apaizak 1902ko San Adalberto kapera katolikoei itzultzeko hainbat saiakera egin zituzten, baina hala ere, gobernuak ortodoxoen esku utzi zuen.

1990eko hamarkadaren hasieran, eliza katoliko berri bat eraikitzeko erabakia hartu zen. 1995eko azaroan, John Bukovsky nuntzio apostolikoak Kaliningrad bisitatu zuen, eta han, Tadeusz Kondrusiewicz artzapezpikuarekin batera, hiriguneko lursail bat sagaratu zuen San Adalberto eliza berri bat eraikitzeko. 2005eko irailaren 18an, Tadeusz Kondrusiewicz artzapezpikuak, hiru apezpiku eta 30 apaizekin batera, eliza sagaratu zuen San Adalberto Pragakoaren omenez.

2016an, elizan instalatutako bi organo elektronikoez gain, parrokiak Alemaniako Bochum hiriko eliza protestante itxi bateko organo zahar bat jaso zuen opari gisa.

## Iruditegia 

Fitxategi:Костёл Святого Адальберта.JPG
Fitxategi:Костёл Святого Адальберта1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzaldatzearen katedrala (Novosibirsk)

**Antzaldatzearen katedrala** () Errusiako Novosibirsk hirian dagoen katedral katolikoa da.

## Historia 
XX. mendearen hasierarako, Novonikolaievskeko (gaur egungo Novosibirskeko) komunitate katolikoak 4.000 kide inguru zituen. 1902an, kapera txiki bat eraiki zen parrokiarren diruarekin, eta 1910ean San Kasimiro harrizko eliza amaitu zen. 1930eko hamarkadan eliza hori itxi eta 1960ko hamarkadan suntsitu egin zuten. 1980ko hamarkadan, Iosif Svidnitski apaizak Sortzez Garbiaren kapera txiki bat eraikitzen saiatu zen, Mira kaleko 2. zenbakian kokatutako lursail batean. Apaiza 1984ko abenduan erreprimitu eta espetxeratu zuten arren, parrokiarrek eraikuntza amaitu zuten., eta Antzaldatzearen eliza katedral izendatu zuten.

## Iruditegia 

Fitxategi:Собор Преображения Господня (Новосибирск).jpg|Antzaldatzearen katedrala kaletik ikusita.
Fitxategi:Church of the Transfiguration, Novisibirsk 03.jpg|Jesusen egurrezko estatua.
Fitxategi:Church of the Transfiguration, Novisibirsk 04.jpg|Iñigo kultura-zentro katolikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diana Loginova

**Diana Germanovna Loginova** (; Rakhia, Leningrado oblasta, 2007ko martxoaren 10a), ***Naoko*** () izengoitiaz ere ezaguna, errusiar egile abeslari eta piano-jotzailea da, Stoptime taldeko kidea. 2025eko urrian lortu zuen ospea, San Petersburgoko kalean atzerriko agente gisa zerrendatutako musikarien abestiak jotzeagatik atxilotu zutenean.

## Bizitza 
[thumb|Diana Loginovaren aldeko kartela [Bartzelonako kale batean.|322x322px]]
Umetatik izan du musikarekiko interes handia. Bigarren hezkuntza burutu ondoren, San Petersburgoko Nikolai Rimski&#8209;Korsakov musika eskola profesionalean sartu zen.

2024an, Musika Sakratu eta Polifoniko Garaikideko Interpretatzaileen Nazioarteko Lehiaketa irabazi zuen, eta 2025ean beste sari bat jaso zuen Errusiako Ikasleen Udaberriko Jaialdian. NeXti taldeko kide ere izan da., San Petersburgoko Primorski barrutiko auzitegiak debekatu zuena. Urriaren 15ean, Naoko atxilotu zuen poliziak, eta hurrengo egunean Naokori eta taldeko perkusionistari 13 eguneko espetxe zigorra ezarri zieten, eta gitarra-jotzailearei 12 egunekoa. Salaketak urriaren 11n Plostxad Vosstania metro geltokiaren ondoan egindako emanaldiarekin lotuta aurkeztu ziren.

Nikolai Rybakov eta Maksim Reznik, Noize MC, Mikhail Novitski musikariek Loginovaren alde hitz egin zuten, baita Kasta taldeko kideek ere. Loginovaren eta bere taldearen aldeko manifestazioak hasi ziren Errusian eta beste hainbat herrialdetan. Errusiako erakunde ofizialek, aldiz, polizien ekintzak sustatu zituzten. 

Urriaren 28an, Loginova eta Aleksandr Orlov gitarra-jotzailea berriro atxilotu zituztela jakinarazi zen. Epaiketaren ondoren, Diana gaixo sentitu zen azken asteetan jasaten ari zen estresaren ondorioz.

2025eko azaroaren 23an askatu zuten hirugarren espetxe-zigorra bete ondoren, eta egun berean Errusiatik alde egin zuen. Abenduaren 20an, Vilniusen egindako kontzertu batean, Monetotxka eta Noize MCrekin batera abestu zuen.

## Diskografia 
### Singleak 
* 2022: *Elektritxka*
* 2022: *Mondegrin*
* 2022: *Deviant*
* 2022: *Zimneie serdtse*
* 2023: *Mnogoetazhki*
* 2025: *Mily*
* 2025: *Zoloto*
* 2025: *Aisberg*

### Albumak 
* 2022: *Prostxai*
* 2025: *Posledniaia pesnia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Petri eta San Paulo katedrala (Saratov)

**San Petri eta San Paulo katedrala** () Errusiako Saratov hirian dagoen katedral katolikoa da.

## Historia 
Historikoki, Saratov Volgako alemaniarren erdigunea zen, eta Errusia osoko erlijio-gune garrantzitsua. Saratoveko lehen katedral katolikoa 1805ean sortu zen, eta 70 urte geroago, berri bat, San Klemente katedrala, eraiki zen leku berean. Sobietar garaian, fededunen jazarpen urteetan, kanpandorreak eraitsi zituzten, eta eraikin nagusia zinema-areto bihurtu zen.

1990eko hamarkadan, Saratoveko katolikoak hasi ziren otoitz eta elizkizunetarako biltzen, 1991n parrokia erregistratzen saiatu ziren eta 1995ean eliza bat eraikitzeko baimena jaso zuen. 1996ko azaroan, Tadeusz Kondrusiewicz artzapezpikuak eraikuntza gunea sagaratu zuen, eta 1998ko apirilaren 19an lehen meza eman zen.

2000n, eraikuntza amaitu zen eta Saratoveko katolikoek eliza berri bat jaso zuten, eraikin erdizirkular ultramoderno bat, aita santuaren tiara baten antza duena., eta San Petri eta San Paulo eliza katedral izendatu zuten. 2010eko urrian, katedral berriaren sagaratzearen hamargarren urteurrena ospatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bainu turkiarra (Vallotton)

[thumb|Ingresen *[Bainu Turkiarra*.]]
**Bainu turkiarra** () Félix Vallotton margolari frantziar-suitzarraren margolana da, 1907an bukatuta. Mihise gaineko olio honek bainu turkiar bat erakusten du. Suitzako Genevako Arte eta Historia Museoaren bilduman jasota dago.

## Deskribapena 
Dimentsioak: 130.5 x 195.5 zm.

Hasieran, lanari *Femmes au bain* ("Bainuan dauden emakumeak") izena jarri zioten, baina 1975ean egungo izenburua hartu zen. Jean-Auguste-Dominique Ingres margolari frantziarrak 1862an margotutako izen bereko lanari egiten dio erreferentzia. Félix Vallottonek 1905ean Parisen egindako Udazkeneko Saloian ikusi ahal izan zuen. Ingresen margolana ekialdeko harem bateko bainugelan kokatzen bazen, odaliska exotiko eta sentsualez beteta, Vallottonen margolana barrualde garaikide batean kokatzen da, horma urdinxkak dituena, margotu zituen orrazkera modernoak dituzten emakume europarrak garaikideak diren bezala.

Igerilekuaren ertzean, etzanda edo eserita, bainatzaile biluziek uretan dagoen emakume bati begiratzen diote, bizkarra eskuoihal batekin lehortzen ari dena. Aurrean dagoen emakumearen ondoran teckel txakur bat ikusten da, irudi erabat ezohikoa horrelako espazio batean, eta hankak igerilekuan sartzen ari da. Ingresen margolanak, *Bainu Turkiarra*, ate baten begirada simulatzeko moduan borobil forma bazuen, ikuslearen voyeurismoa areagotuz, Vallottonen margolanean igerilekua bera da ikuslea margolanaren barrura sartzea eragozten duena, bainatzaileentzat gordetako espaziotik bereiziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa.
Maria Alexandre Dáskalos

**Maria Alexandre Dáskalos** (Huambo, 1957 - Luanda, 2021eko martxoaren 20a) angolar idazlea eta poeta izan zen.

## Ibilbidea 
Ana Paula Tavares, Amélia da Lomba eta Lisa Castelekin batera, «Geração das Dudas» (Ziurgabetasunaren Belaunaldia) idazleen taldean egon zen. Idazle horiek larritasuna eta malenkonia erakusten dute beren lanetan, eta etsipena adierazten dute herrialdeko baldintza politiko eta sozialekin. Belaunaldi honek, João Maimona, Jose Eduardo Agualusa, Lopito Feijoó eta João de Melo ere sartu zituenak, laurogeiko hamarkadako Angolako mugimendu poetikoa irudikatzen du. Ana de Santana poetaren garaikidea ere izan zen. Santana, Dáskalos eta Tavares ezagunak dira «desira erotikoarekin eta heterosexualitatearekin lotutako gaiak arakatzeagatik».

Elena Brugioni eta Arlindo Barbeitosekin batera, *Lingua Portuguesaren Antologia da Poesia Afrikarra*, *Il colore rosso della Jacaranda*, eta *Angola eta Mozambico*  *Scritture dellaguerra e della memoria* argitaratu zituen. 

Alexandre Dáskalos poeta eta nazionalista angolarraren alaba da, eta Arlindo Barbeitos poetaren emaztea.

## Lanak 
* *O Jardim das Delicias*, 1991, Luanda,
* *Ler eta Escrever Do Tempo Suspenso*, 1998, Lisboa, Caminho argitaletxea
* *Lingua Portuguesaren Antologia da Poesia Afrikarra*, Elena Brugioni eta Arlindo Barbeitosekin batera
* *Il colore rosso della Jacaranda*, Elena Brugioni eta Arlindo Barbeitosekin batera
* Angola eta Mozambico. Scritture dellaguerra e della memoria, Elena Brugioni eta Arlindo Barbeitosekin batera
* Lágrimas e laranjas, 2001, Luanda, Nzila argitaletxea.
* *A política de Norton de Matos para Angola,* 2008, Edições Minerva Coimbra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariaren Bihotz Garbiaren katedrala (Irkutsk)

**Andre Maria Birjinaren Bihotz Guztiz Garbiaren katedrala** () Errusiako Irkutsk hirian dagoen katedral katolikoa da.

## Historia 
1820an, parrokia katoliko bat ezarri zen Irkutsken, eta bertako parrokiarrak batez ere erbesteratutako poloniarrak ziren, baita lituaniarrak, bielorrusiarrak eta beste herri batzuetako katolikoak ere. XIX. mendearen lehen erdian, Andre Mariaren Jasokundearen egurrezko eliza bat eraiki zen, 1879an erre zena. 1886an, haren ordez, harrizko eliza neogotiko bat eraiki zen. Sobietar garaian, parrokia likidatu eta apaizak erreprimitu zituzten. Eraikina hainbat helburutarako erabili zuten 1978ra arte, musika-areto bihurtu zuten arte.

1998an, Irkutskeko administrazioak ukatu egin zion komunitate katolikoari eraikin historiko katolikoa itzultzeko, eta beste eliza bat eraikitzeko erabakia hartu zen. Apaingarriak eta Adiskidetzearen eta Bakearen kapera Wincenty Kućmak diseinatu zituen.

2002ko otsailaren 11n, Ekialdeko Siberiako administrazio apostolikoa elizbarruti mailara igo zen, eta Mariaren Bihotz Garbiaren eliza katedral izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josef Peer

**Josef Peer** (Erl, 1864ko ekainaren 13a – Viena, 1925eko ekainaren 28a) austriar abokatu eta politikaria izan zen. Liechtensteingo gobernuburua izan zen 1920ko irailaren 15etik 1921eko martxoaren 23ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Innsbruckeko Unibertsitatean, 1887an diplomatu zen eta 1894an bulegoa ireki zuen Feldkirchen. 1901etik 1909ra Feldkircheko alkate izan zen eta 1902tik 1909ra eta 1914tik 1918ra Vorarlbergeko parlamentuko kide izan zen.

Joan II.a printzeak Liechtensteingo gobernadore izendatu zuen 1920ko irailean. Herritarren Alderdi Aurrerakoiaren babesa jaso zuen, baina Herriaren Alderdi Sozial Kristaua aurka agertu zen, herrialdeko gobernadore bat nahiago baitzuen. Azkenean, akordio bat lortu zen Peerren agintaldiak sei hilabete iraun zezan.

Bere gobernuak estatu-finantzak antolatzeari ekin zion eta konstituzioaren erreformarako proposamenak egin zituen.

Sei hilabeteren buruan, gobernuaren jarraipenari buruzko erreferendum bat egin zen. Peerrek botoen % 62rekin irabazi zuen, baina dimititzea erabaki zuen.

Vienara joan zen eta Austriako Administrazio Auzitegi Gorenean lan egin zuen.
Juzhno-Sakhalinskeko prefetura apostolikoa

**Juzhno-Sakhalinskeko prefetura apostolikoa** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren errusiar prefetura apostolikoa da. Zuzenean Herrien Ebanjelizaziorako Kongregazioaren menpe dago eta ez da inolako probintziaren parte. Ordinarioaren egoitza Juzhno-Sakhalinsken dago. Egun administratzaile apostolikoa Cyryl Klimowicz da, Irkutskeko apezpikua.

## Historia 
1932ko uztailaren 18an sortu zen Karafutoko *sui iuris* misio gisa eta 1938ko maiatzailen 21ean prefetura apostoliko mailara igo zen.

Ekialde Urruneko Unibertsitate Federalaren Juzhno-Sakhalinskeko sukurtsaleko Diziplina Orokorren Saileko buru den  Kirill Tovbinen arabera, Sakhalin oblasteko komunitate katolikoa «txikia eta itxia da», poloniar eta korear diasporetako kideez osatua, eta «ez du eragin handirik Sakhalingo mentalitatean».

## Ordinarioak 
*Joseph Wenzel Kinold (administratzaile apostolikoa; 1934-1938)
*Felix Herrmann (1938-1941)
*Benedict Takahiko Tomizawa (1953-1989)
*Jerzy Mazur (administratzaile apostolikoa; 2000-2003)
*Cyryl Klimowicz (administratzaile apostolikoa; 2003-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Michiaki Nakamura

**Peter Michiaki Nakamura** (; Saikai, 1962ko martxoaren 21a) japoniar elizgizon katolikoa da. 2019tik 2021era Nagasakiko apezpiku laguntzailea izan zen eta 2021etik aurrera artxidiozesi bereko ordinarioa da.

## Bizitza 
thumb|left|Peter Michiaki Nakamura artzapezpikuaren armarria.|209x209pxNakamura Ōshiman jaio zen, 2005ean Saikairekin bat egin zen herrian. Nagasakiko apaizgaitegi txikian ikasi ondoren, Fukuokako San Sulpitzio apaizgaitegi nagusian sartu zen filosofia eta teologia ikasteko. 1994an Teologia Moraleko lizentziatura lortu zuen Erromako Alfotnsiar Akademian.

1988ko martxoaren 19a apaiztu zen. Apaiz gisa, honako kargu hauek izan zituen: Nagasakiko apaizgaitegi txikiko prestakuntzaren arduraduna (1988tik 1989ra eta 1994tik 1999ra); Nakamachiko parrokiako bikarioa (1989tik 1992ra); Urakamiko katedraleko bikarioa (1999tik 2002ra); Togitsuko elizako parrokoa (2002tik 2005era); Fukuokako apaizgaitegi nagusiko prestakuntzaren arduraduna (2005etik 2007ra) eta Uematsuko elizako parrokoa (2007tik 2014ra). 2009tik 2019ra teologia morala irakatsi zuen Fukuokako eta Tokioko apaizgaitegi nagusietan. 2014tik 2019ra Miura-machiko parrokoa ere izan zen. eta 2022ko otsailaren 23an hartu zuen kargua.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eeva Jalavisto

**Eeva Jalavisto** (Kerimäki, 1909ko martxoaren 21a – Helsinki, 1966ko ekainaren 12a) Finlandiako fisiologiako irakaslea izan zen, eragin handiko ikertzailea eta zaharren osasun-arloko eta gizarte-arretako politiken formulatzailea, bai eta gerontologian ere, oro har. 

Eva Bonsdorff fisiologoarekin batera, arrakastaz erreproduzitu zituen Clotilde Deflandre eta Paul Carnoten esperimentuak, eta *helmopoïétine* substantzia aktiboa isolatu zuen (1906an Deflandre eta Carnotek deskribatua, baina une hartan komunitate zientifikoak onartu gabea); eritropoietina (EPO) izena eman zioten.

## Bizitza 
Eeva Jalavisto Kerimäkin jaio zen 1909an. Robert Elmgren mediku buruaren (tuberkulosi-sendategikoa) eta Ines Nee Meurmanen alaba. Bigarren Hezkuntzan graduatu zen 1927an "Helsingin Suomalainen Yhteiskoulu"-n. Helsinkiko Unibertsitateko Medikuntza Fakultatean graduatu zen 1931n, eta Medikuntza eta Kirurgiako Lizentziatura eta Doktoretza lortu zituen 1937an.

1930eko hamarkadaren amaieratik 1950eko hamarkadaren hasierara ikerketa-bisitak egin zituen Suedian, Alemanian, Erresuma Batuan eta AEBetan.

Eeva Jalavisto gaixotasun luze baten ondoren hil zen, 57 urte zituela.

## Ibilbidea 
Eeva Jalavisto ikertzaile aritu zen Helsinkiko Unibertsitateko Fisiologia Sailean 1933 eta 1935 artean, eta laguntzaile 1935 eta 1949 artean. 1942an, fisiologiako irakasle laguntzaile bihurtu zen 33 urterekin.

Jalavistok geriatriaren garrantzia justifikatu zuen Mendebaldearen zahartzearen ondorioz. Biztanleriaren adin-egituraren ezinbesteko aldaketa gaixotasunen prebalentzian ere islatuko litzateke. Gaixotasun eta sindrome degeneratibo eta kronikoak gaixotasun-talde esanguratsuenak izango lirateke. Jalavistok aurrea hartu zion bere garaiari, adinekoen lanari eta gerontologiari arreta berezia jarriz osasun-sisteman etorkizuneko erronketarako prestakuntzan.  Berak lortutako aurrerapen horiek dira gaur egun finlandiar zaharretan egiten den lanaren korronte nagusia.
* *Finlandiako Lehoiaren Ordenako Komandante Intsignia*, 1959.
* *Neguko Gerraren Oroimenezko Domina*.
* *1941-1945eko gerran parte hartzeagatik oroigarrizko domina*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nividiceko itsasargia

**Nividiceko itsasargia**,  eta , Bretainiako mendebaldeko muturrean dagoen itsasargi bat da, Ouessant uhartean eta Finistère departamendua eta Bro Leon lurralde historikoan.

1912an eraiki zen eta 36 metroko altuera du. 1936an automatizatu zen, mundu osoan automatizatu zen lehen itsasargia bilakatuz.
José Eugenio Ramos Delgado

**José Eugenio Ramos Delgado** (Monclova, 1973ko urriaren 28a) mexikar elizgizon katolikoa da, 2025etik aurrera Monterreyko apezpiku laguntzailea dena.

## Bizitza 
José Eugenio Ramos Delgado Monclovan jaio zen, Saltilloko elizbarrutian, 1973ko urriaren 28an. Teologia Espiritualean lizentziatu zen Erromako Pontifize Unibertsitate Gregorianoan. 1998ko abuztuaren 22an diakono ordenatu zuten eta 1999ko abuztuaren 14an apaiz. Monterreyko artxidiozesian inkardinatuta geratu zen.

Apaiz gisa, kargu hauek izan zituen: Monterreyko apaizgaitegiko zuzendari espirituala, Monterreyko katedraleko parrokoa, Ríos Eskolako San Antonio Paduakoaren elizako parrokoa, V. Eskualde Pastoraleko bikario episkopala, Fátimako Ama Birjinaren elizako parrokoa eta artxidiozesiko Biblia Eskolako zuzendaria.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irulegitik Pompelora

***Irulegitik Pompelora - Hiri baten sustraiak*** Iruñeko Civivox Pompelo kultur etxean dagoen erakusketa bat da, K. a. I. mendeko Iruñerriko historiari, gizarteari eta kulturari buruzko ikuspegi zabala ematen duena, euskaraz eta gaztelaniaz. Erakusketak baditu azalpen panelak, mapak, marrazkiak, pantaila interaktiboak, pieza arkeologikoak eta pieza arkeologikoen kopiak, eta Irulegiko Eskua aurkitu zuten etxearen berregite bat, tamaina errealean.

## Egutegia eta ordutegia 
Erakusketa 2026ko urtarrilaren 30ean inauguratu zuten eta, hasiera batean, urte bereko irailaren 27 arte egonen da ikusgai. Erakusketa ondoko ordutegian bisitatzen ahal da: astelehenetik larunbatera 11:30etik 13:30era eta 18:00etatik 20:30era. Igande eta jaiegunetan itxita da.

## Antolatzaileak 
Erakusketaren antolatzaile nagusia Iruñeko Udala izan da, baina erakunde anitzen laguntza izan du: Aranguren Ibarreko Udala, Nafarroako Gobernua, Eusko Jaurlaritza, Frantziako Kultura Ministerioa, Gipuzkoako Ondare Bildumen Zentroa, Gipuzkoako Foru Aldundia, Arabako Arkeologia Museoa, San Telmo Museoa, Kataluniako Historia Museoa, Erroibarko Udala, Aurizberriko Kontzejua, Itzako Udala, Larunbeko Kontzejua, Atharratzeko Komuna, Hazparneko Herria, Erromako Ondare Kulturalerako Superintendentzia, Iruñerriko Mankomunitatea eta Euskokultur Fundazioa. Gainera, ondoko zentro eta unibertsitateetako ikertzaileek eginiko komisariotza izan du: Aranzadi Zientzia Elkartea, Euskal Herriko Unibertsitatea, Bartzelonako Unibertsitatea, Nafarroako Unibertsitate Publikoa, EEHAR Erromako Historia eta Arkeologia Eskola Espainola, Burgosko Unibertsitatea, Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatea, Euskara eta Euskal Testuen Ikerketa Zentroa eta Bordele-Montaigne Unibertsitatea.

## Irudiak 

Fitxategi:Etxe baskoi baten berregitea 2.jpg|Irulegiko Eskua aurkitu zuten etxe baskoiaren berregitea, tamaina errealean.
Fitxategi:Irulegitik Pompelora erakusketa 1.jpg|'Irulegitik Pompelora' erakusketaren hasiera
Fitxategi:Irulegitik Pompelora erakusketa 2.jpg|'Idazkeraren zabalkundea Mediterraneoan zehar Antzinaroan' izeneko mapa eta bere informazio panela
Fitxategi:Irulegitik Pompelora erakusketa 3.jpg|Burdinazko bi diskoko sastakaia eta hura gordetzeko kobre aleaziozko plakazko zorroa. Biak Irulegiko aztarnategian aurkitu zituzten eta K.a. II.-I. mende ingurukoak dira.
Fitxategi:Irulegitik Pompelora erakusketa 4.jpg|Zenbait bisitari 'Irulegitik Pompelora' erakusketaren erromatar armadari buruzko gunea ikusten
Fitxategi:Irulegitik Pompelora erakusketa 5.jpg|Larunbeko aldarea
Fitxategi:Irulegitik Pompelora erakusketa 11.jpg|Ascoliko brontzearen kopia
Fitxategi:Irulegitik Pompelora erakusketa 12.jpg|Aelia Helicek Helasseri eskainitako aldaretxoa
Fitxategi:Irulegitik Pompelora erakusketa 21.jpg|Burdinazko esku-babesa (unboa). K.a. I. mendea.
Fitxategi:Irulegitik Pompelora erakusketa 06.jpg|Brontzezko pitxerra, Gallarete motakoa; etruriar jatorriko modeloa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisa Castel

**Lisa Castel** (Quela, Malanje probintzia, 1955) angolar idazle, olerkari eta kazetaria da.

Luís Kandjimboren arabera, Angolako idazle garaikideen talde bateko kidea da, hala nola Ana Paula Tavares, Amélia da Lomba eta Ana de Santana, eta «Ziurgabetasunen Belaunaldia» (*Geração das Dudas*) deitzen die. Idazle horiek larritasuna eta malenkonia erakutsi ohi dute beren lanetan, eta etsipena adierazten dute herrialdeko baldintza politiko eta sozialekin.

Castelek Angolako Jornalerako eta Archote aldizkarirako egin du lan. 1988an argitaratutako *Mukanda* poesia bildumaren egilea da, eta *Angolako* gerra zibila amaitu ondoren bere arloan ekarpen esanguratsuak egin dituzten emakume idazleen talde txiki baten barruan dago.

## Lanak 
* *Mukanda*, uanda, Angola : União dos Escritores Angolanos, 1988.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint-Étienneko elizbarrutia

**Saint-Étienneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. 1970eko abenduaren 26an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Saint-Étiennen dago.

## Ordinarioak 
* Paul-Marie Rousset (1971-1987)
* Pierre Joatton (1988-2006)
* Dominique Lebrun (2006-2015)
* Sylvain Bataille (2016-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Vicente Ferreira

**Isabel Ferreira** (Luanda, 1958ko maiatzaren 24a) Angolako idazlea, poetisa eta abokatua da, eta, gainera, Angolako Askapenerako Herri Mugimenduko gerrillaria.

## Ibilbidea 
Zuzenbidean graduatu zen Luandan (Angola), eta Antzerki eta Zinema Eskolan ere egin zituen ikasketak, Amadoran (Portugal). Legeak egin zituen Huila eta Luandan, baina ez du inoiz idazketa utzi. Besteak beste, *Laços de Amor* (1995), *Caminhos Ledos* (1997), *Nirvana* (2004) eta Remando *Daqui* (2005) liburuengatik da ezaguna. Idazle Angolarren Batasunaren, Artista eta Konpositore Angolarren Batasunaren eta Egileen Elkarte Portugaldarraren kide da.

## Lanak 
* *Laços de Amor* (poesía, 1995)
* *Caminhos Ledos* (poesía, 1996)
* *Nirvana* (poesía, 2004)
* *À Margem das Palavras Nuas* (poesía, 2007)
* *Fernando daqui* (novela, 2007)
* *O Guardador de Memórias*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grenoble-Vienneko elizbarrutia

**Grenoble-Vienneko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. IV. mendean ezarri zen Grenobleko elizbarruti gisa eta 2006ko abenduaren 15ean gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Grenoblen dago. Egun apezpikua Jean-Marc Eychenne da.

## Ordinarioak 
### Grenobleko apezpikuak 
### Grenoble-Vienneko apezpikuak 
* Louis Dufaux (2002-2006)
* Guy de Kerimel (2006-2021)
* Jean-Marc Eychenne (2022-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Alphonse de La Croix de Chevrières (1614-1619)
* André-Jacques Fougerat (1956-1957)
* Louis Dufaux (1988-1989)
* Guy de Kerimel (2004-2006)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Jean-Marie Vittoz (1940-1963)
* Michel Mondésert (1971-1992)
* François Bussini (1977-1985)
* Jean-Pierre Ricard (1993-1996)
* Michel Mouïsse (2000-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amélia Veiga

**Amélia Maria Ramos Veiga Silva**, **Amélia Veiga** izenez ezaguna (Silves, 1931ko abenduaren 1a), Portugalen jaiotako angolar olerkari eta irakaslea da.

## Ibilbidea 
1951n Angolara joan zen bizitzera, eta Sá da Bandeiran irakatsi eta poesia argitaratzen hasi zen. Sá da Bandeirako Udal Kontzejuak Fernando Pessoa saria eman zion *Poemas* lanagatik (1963), eta, gainera, lehen JogoKlorats sariaren ontzia izan zen. Matosinhos-eko (Portugal) Politiken Goi Mailako Ikasketa Zentroan (CIPES) ere lan egin zuen hainbat urtez.

Haren poema, *Angola*, hiztunaren herrialdea ama ordezko gisa irudikatzen duena, maiz antologizatu izan da.

## Lanak 
* *Destinos*, 1961
* *Poemas*, 1963
* *Libertação*, 1974

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polibinilpirrolidona

**Polibinilpirrolidona** (**PVP**), edo **pobidona** polimero lineal bat da, N-binilpirrilidona monomeroaren polimerizazioz sintetizatzen dena. PVP hauts higroskopiko eta amorfoa da, kolore zuritik hori zurbilera bitartekoa.

## Historia 
Polibinilpirrolidona Walter Reppe-lk, Adolf Hartmann-ek eta Curt Schuster-ek asmatu zuten eta patentatu zuten 1939an. Lehen aldiz odol-plasmaren ordezko gisa erabili zen Bigarren Mundu Gerran eta gaur egun hainbat aplikaziotan erabiltzen da medikuntzan, farmazian, kosmetikan eta industrian.

## Ezaugarriak 
Bere egitura amorfoa dela eta, PVP-ak ez du fusio-puntu definiturik, beira-trantsiziozko tenperatura bat baizik, 110 eta 180 C artekoa polimerizazio-mailaren arabera. PVP uretan eta hainbat disolbatzaile organikotan disolbagarria da. Disoluzio oso azidoetan, laktama eraztuna hidrolizatzen da. Baldintza alkalinoetan eta tenperatura altuetan, kateak gurutzatu egiten dira uretan disolbaezinak diren produktuak sortzeko.

Monomeroa, N.-binilpirrolidona, 2. kategoriako kartzinogeno gisa sailkatzen da, baina polimeroa ez-toxiko gisa deskriba daiteke.
[ezkerrera|thumb|350x350px|[Iodopobidona|PVD-iodo konplexua]]
Elikagaietan, batez ere aglutinatzaile, egonkortzaile eta estaldura-agente gisa erabiltzen da. EBn, elikagai-gehigarri gisa onartuta dago E 1201 izendapenarekin.

Kosmetikan xanpuetan loditzeko agente gisa, ile-laketan eta hortzetako pastetan usatzen da.

PVP emultsionatzaile eta sakabanatzaile gisa erabiltzen da disoluzio-polimerizazioetan. Halaber herbizida eta intsektiziden formulazioetan baliatzen da.

## Erreferentziak
Živko Dragović

**Živko Dragović** (serbieraz zirilikoz: *Живко Драговић)* serbiar politikari, irakasle eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Bere ama Krstinja Markovinako Jovan Jovović-en alaba zen, eta haren lehengusuak Milo apaiza eta Luka Jovović apaiza ziren. Živko Dragović-en anaia Marko Dragović zen, serbiar historialari eta irakaslea. Familia horrek beste pertsonaia ospetsu eta eragingarri batzuk ere sortu zituen. Lehen hezkuntza eta Cetinjeko Seminarioa amaitu zituen. Ondoren, irakasle gisa lan egin zuen Njegušin eta Ljubotinjen. San Petersburgoko Teologia Akademian ikasi zuen. Urtebetez Parisen ikasi zuen. Zuzenbidea eta filosofia ikasi zituen 1888an . Itzuli zenean, 1883tik 1909ra, aldi berean irakasle izan zen Cetinjeko Gimnasioan, Seminarioan eta Maria Enperatrizaren Nesken Institutuan. Luču aldizkaria editatu zuen. *Luca aldizkariaren* lehen aleko lehen poema idatzi zuen eta Mirko Petrović dukeari eskaini zion, Nikola printzearen semeari eta aldizkaria argitaratzen zuen Gorski Vijenac elkartearen babesleari. Bertan, besteak beste, honela idazten du: *...* *Zećako agure bat zen, serbiar askatasunaren aldeko guardia bat, serbiar bat harro zegoen harekin, garai onetan eta txarretan... Eta serbiar aintzaren liburuan...* Hainbat aldiz kondekoratu zuten. Errusiako Santa Ana Ordena, Frantziako Palma Akademikoa, 2., 3., 4. eta 5. graduko Daniloven Ordena eta beste kondeko batzuk zituen. Čevo-Bjelica Kapitaintzaren izenean, Podgoricako Batzarreko ordezkaria izan zen Serbia eta Montenegro 1918an batu zirenean

## Kanpo estekak
An Eye for an Eye (1981eko filma)

***An Eye for an Eye***, , 1981eko Steve Carver estatubatuarrak zuzendutako ekintza film bat da. Chuck Norris, Christopher Lee, Richard Roundtree, Matt Clark, Mako Iwamatsu eta Maggie Cooper aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, San Frantzisko, Sean Kane (Chuck Norris) hiriko poliziaren detektibeak Dave Pierce (Terry Kiser) lankidearen hilketa mendekatzeko asmoz justizia bere eskutik hartuko du eta horregatik polizia sailetik kaleratuta izango da. Ondorioz, Sean segurtasun zaindari pribatua bilakatuko da.

Daviden neskalaguna, Linda Chan (Rosalind Chao) kazetaria haren hilketarekin haserre dagoenez, bere telebistako albistegian hirian jarduten duen droga-trafikatzaile talde baten buruzagien nortasunak jakin araztea doa baina berau ere eraila izango da.

Lindaren aita atsekabetua den James Chanek (Mako) Sean Kaneri haren alaba mendekatu dezan erregutuko dio. Chan eta Kane tranpa zitalen biktimak izango dira, baina beren trebeziari esker bizirik ateratzea lortuko dute.

## Aktoreak 
* Chuck Norris: Sean Kane detektibea
* Christopher Lee: Morgan Canfield
* Richard Roundtree: Stevens kapitaina
* Matt Clark: Tom McCoy
* Mako Iwamatsu: James Chan
* Maggie Cooper: Heather Sullivan
* Rosalind Chao: Linda Chan
* Professor Toru Tanaka: Irakaslea
* Stuart Pankin: Nicky LaBelle
* Terry Kiser: Dave Pierce
* Mel Novak: Tony Montoya
* J.E. Freeman: Erremolke kamioi gidaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ljubomir Marić

**Ljubomir Marić** () Jugoslaviako Armadako jenerala, errege gobernuko Armada eta Itsas Armadako ministroa eta Akademia Militarreko irakaslea izan zen.

## Biografia 
1878ko urtarrilaren 18an jaio zen, Kosjerić ondoko Galovićī herrian. 1896an Valjevoko Gimnasioan graduatu zen, ondoren 1899an Akademia Militarrean, 1905ean Akademia Militarreko Goi Mailako Eskolan, eta baita Estatu Nagusiko prestakuntza ere.

### Balkanetako Gerrak eta Lehen Mundu Gerra 
Bere ibilbide profesionalean zehar, funtzio garrantzitsu hauek bete zituen: Balkanetako Lehen Gerran, 2. derrigorrezko soldadutzaren Moraviako Dibisioko estatuburuordea izan zen, eta Balkanetako Bigarren Gerran unitate bereko estatuburua. Lehen Mundu Gerran, 1. derrigorrezko soldadutzaren Bregalnica Dibisioko estatuburua eta Aginte Goreneko Operazio Departamentuko burua izan zen, hau da, aginduak idazteko departamentuko burua. Tesalonikako Frontea hautsi baino lehen, Drina Dibisioko estatuburu izendatu zuten. Karintiako Destakamenduko komandante gisa, Pliberk, Dravograd, Grifen, Velikovci eta Celovec hartu zituen.

### Gerrarteko garaia 
Gerren ondoren, honako hauek izan ziren: Karintiako Destakamenduko komandantea, 2. Armada Barrutiko estatuburua, Estatu Nagusiko Operazio Departamentuko burua, Akademia Militarreko irakaslea, estatuburuaren lehen laguntzailea eta 4. Armada Barrutiko komandantea.

1935etik 1936ra Jugoslaviako Armadako Estatu Nagusiko Burua izan zen.

1960ko abuztuaren 11n hil zen Belgradon . Hilerri Berrian lurperatu zuten.

## Familia 
Bere biloba baten senarra Dragan Nikitović kazetari jugoslaviar ospetsua da, eta bestearen senarra, berriz , Novak Novak antzerkigile, idazle eta kazetaria. Bere birbiloba Bojana Nikitović jantzi-diseinatzaile ospetsua da.

## Kondekorazioak 
Barneko beste hainbat kondekorazioz eta atzerriko dozena bat inguruz gain, Karađorđe Izarraren Ordenaren jabea zen, Ezpatekin, IV. eta III. graduekin. 1923ko urriaren 21ean Dibisioko Jeneral izendatu zuten, eta 1930eko abenduaren 17an Armadako Jeneral.

## Lanak 
Hainbat lan argitaratu zituen, gehienak " Ratnik " egunkari militarrean, baita sei liburu ere, aipagarrienak 1925eko "Estrategia", 1928ko "Estrategiaren oinarriak" eta 2012an hil ondoren argitaratu ziren "Nor naizen eta zer izan naizen" memoriak direlarik.

## Kanpo estekak
Nerea Pallares

**Nerea Pallares Vilar** (1989ko urriaren 10a, Lugo, Lugoko probintzia), galiziar kazetari eta idazle bat da. Santiago de Compostelako Unibertsitatean kazetaritzan lizentziatua da.

## Idazlanak 
### Galizieraz 
* *Punto de araña* (2025). Vigo: Galaxia. 158 orr. ISBN 978-84-1176-469-8.

### Gaztelaniaz 
* *Sidecar* (2015). Ed. Oblicuas. 76 orr. ISBN 978-8415528470.
* *Los ritos mudos* (2021). Inlimbo Ed. 116 orr. ISBN 9788412167597.
Javier Peña

**Javier Peña** (1979, Coruña, Coruñako probintzia), galiziar kazetari eta idazle bat da. 2001ean Santiago de Compostelako Unibertsitatean kazetaritzan lizentziatua da.

## Idazlanak 
* *Infelices (2017)*
**Agnes* (2021, Blackie Books)
Maria de Jesus Haller

**Maria de Jesus Haller** (1923 - 2006ko urriaren 18a) angolar maistra, kazetaria eta idazlea izan zen eta Angolako lehen emakume enbaxadorea. Angolako borrokan parte hartu zuen bere potentzia kolonialaren, Portugalen, independentzia lortzeko.

## Biografia 
Angolan jaio zen María de Jesús Nunes Da Silva izenez 1923an, plantazioaren jabeak bortxatu zuen 12 urteko langile baten alaba. Mariak hiru urte zituenean, aitak bere jaioterrira bidali zuen, Portugalera. 15 urterekin, bere amarekin elkartu zen eta aktibismoan eta politikan aritzeko inspiratuta sentitu zen.

1955 inguruan Jean Rodolphe de Haller enpresari suitzarrarekin ezkondu zen. Léopoldville-n bizi zen bitartean, Kongo Belgikar kolonialean, Angolako populazio beltzaren zapalkuntza portugaldarraren aurka zeuden beste angolar erbesteratuak ezagutu zituen. Europara itzuli ondoren, Haller taldearekin harremanetan egon zen eta, 1965ean, Kairon (Egipto) MPLA (Angolaren Askapenerako Herri Mugimendua) ordezkatzeko eskatu zioten. Irratietara sartzea ukatzen zioten Egiptoko funtzionarioei aurre egin zien, berak eta Agostinho Netok Egiptotik alde egiteko mehatxua jaso zuten arte.

Hamahiru urteko gerraren ondoren, Angolak 1975eko azaroaren 11n lortu zuen independentzia, Agostinho Neto bere lehen presidentea zela. 1978an, Angolako lehen emakume enbaxadore bihurtu zen Haller, eta Stockholmera bidali zuten, bere herrialdea Suediako Erresuman ordezkatzera. Geroago, Angolako Kanpo Harremanetarako Ministerioko Asia eta Ozeaniako Departamentuko zuzendari bihurtu zen.

Angolako Idazleen Batasuneko (UEA) kide izan zen eta 1988an haur ipuin batekin lagundu zuen sindikatuaren *Acácia Rubra* antologia.

Haller 2006ko urriaren 18an hil zen Genevan, Suitzan, gaixotasun luze baten ondorioz. Bere hileta elizkizunak Angolan egin ziren.

## Lanak 
*  «Fá...pe...lááá!!!». Acácia Rubra. União dos Escritores Angolanos (UEA). 1988.  (anthology of children's stories)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lília da Fonseca

**Maria Lígia Valente da Fonseca Severino** (Benguela, 1906ko maiatzaren 21a - 1991ko abuztuaren 14a)  portugaldar eta angolar kazetari eta idazle feminista izan zen. Lília da Fonseca izengoitia erabili zuen bere idatzietan. 1957an, Portugalgo Errepublikako Biltzarrerako hauteskunde legegileetan hautagai-zerrenda bat osatu zuen lehen emakumea izan zen.

Angolara itzuli eta Luandara joan zen bizitzera. Han kazetari gisa lan egin zuen Angolako A Província egunkarian. Argitalpenerako idazten segitu zuen geroago, Portugalera itzuli zenean.

Bere lehen eleberria, *Panguila*, 1944an argitaratu zen Lília da Fonseca izenarekin. Garai hartako Benguela kolonialeko gizartearen erretratu fidela margotzen du liburuak.

1945eko azaroan, erregimenak jarduera intelektualari ezarritako "mota guztietako mugen" aurka protesta egiten zuten intelektualen manifestu bat sinatu zuen. Gerraren aurkako ahaleginetan ere parte hartu zuen, Manifestu *Pela Paz entre as Nações* ("Nazioen arteko bakearen alde") sinatuz.

1950ean, *Jornal-Magazine da Mulher* («*Revista de* la Mujer») aldizkaria sortu zuen Lisboan, eta bertako zuzendaria izan zen azken alera arte, 1956an. Literaturako Gehigarria *Mãos de Fada: Revista de lavores femininos*  sortu zuen eta *Os Nossos Filhos* ("Gure seme-alabak") aldizkari feministan lan egin zuen, Estatu Novoko erregimenaren aurkako hezkuntza plan alternatibo bat eskaintzen zuena.

1957an oposizioko hautagaia izan zen Portugalgo Errepublikako Biltzarrerako hauteskunde legegileetan, eta hautesle-zerrenda batean izendatutako lehen emakumea bihurtu zen.

Fonsecak txotxongilo talde bat sortu zuen, Teatro de Fantoches de Branca Flor. Eskoletan, udalekuetan, Lisboako kanpoaldeko auzo txiroetan eta antzoki probintzialetan aritu zen taldea... Portugal ere ordezkatu zuen nazioarteko txotxongilo jaialdietan. Fonsecak hainbat pieza eszeniko idatzi zituen taldearentzat, eta horietako batzuk irrati bidez ere transmititu ziren Emissora Nacional irrati nazionalean. Calouste Gulbenkian Fundazioaren beka bat jaso zuen, eta horri esker txotxongilo antzerkiak bisitatu ahal izan zituen hainbat herrialdetan.

Emakumeak gizartean duen papera jorratzen duten literatur lan ugari argitaratu zituen, baita nobelak eta haur literatura ere. Hainbat sari jaso zituen Emissora Nazionaletik egindako lanagatik.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lília da Fonsecari elkarrizketa Rádio e Televisión de Portugalen (portugesez)
* Lilia da Fonseca en WorldCat
Marília Samper

**Marília Samper** (São Paulo, Brasil, 1974) brasildar dramagilea da, antzerki-zuzendaria, itzultzailea eta irakaslea da. Bartzelonan bizi da. Vana form-si en Direcció i Dramaturgia a l'Institut de ello Teatre de Bartzelonako Antzerki Institutuko Zuzendaritzako kidea da.

## Bizitza pertsonala 
Marília Samper Brasilgo hiruburuan jaio zen, São Paulon. Ama brasildarra du eta aita, ostera, sevillarra. Haurtzaro nomada izan du, Salvador, Bagdad, Zaragoza, Mexiko, Guatemala eta Xixonen bizi izan da, harik eta, 14 urterekin, familia Sevillara bizitzera joan eta antzerkiarekin lehen harremana izan, antzeztu eta idazten hasi zen arte. 2001. urtean Bartzelonara heldu zen, eta Antzerkiaren Institutuan eman zuen izena.

Montse Barderi Palau kazetariari emandako hainbat elkarrizketetako batean, adierazi zuen ez zegoela interesatuta seme-alabak izatean, eta amatasuna bere lanetan zentratuta zegoela, berere lanean, ama izateko beste modu bat zela».

### Ibilbidea 
Fabulamundi proiektuaren baitan, 2013/2014 denboraldian Heidelberg eta Bukaresten antzeztu ahal izan zuen bere lana, 2017. urtean itzuli zen hirian, *Sombras* testuarekin. *Un verdadero cowboy* lana Atenasen ikusi ahal izan zen.

Samper arduratu da bere lan batzuk espainierara eta portugesera itzultzeaz, eta antzerki testuen itzulpenari buruzko hitzaldietan parte hartu du. Idazketa klaseak ere eman ditu, antzerkikoak ere bai.

## Lanak 
Paulotar idazlearen testuek gizarte-kritika dute oinarrian, feminismoa eta indarkeria matxista, prekarietatea, migrazioa eta deserrotzea, erlijioa, mendekotasuna eta familia-harremanak, adiskidetasuna eta bikote-harremanak eta abar jorratzen baitituzte.

Besteak beste,lan hauexetan parte hartu du:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak