Salobreña

**Salobreña** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da, kostaldean kokaturik dagoena. 2021ean 12.472 biztanle zituen. Salobreña udalerriaren barnean hainbat populazio-gune kokatzen dira; Salobreña bera (harkaitz baten maldan), Lobres, Playa Salobreña, Caleta-La Guardia, Monte Almendros, Alfamar, Costa Aguilera, El Pargo eta Calamedina. Guadalfeo ibaia itsasoratzen da Salobreñan.

Neolito garaitik populatua izan da eta nazarien garaiko gaztelu handi bat du. Turismoaz gain nekazaritzak ere garrantzia handia du Salobreñako ekonomian. Antzina azukre-kanaberaren industria indartsua izan bazuen ere, gaur egun fruita arbola tropikalak ekoizten dira, hala nola, txirimoia, mango, ahuakate eta mizpira...

## Etimologia 
Ezagutzen den izenik zaharrena *Selambina* da, hegoaldeko hizkuntza indoeuroparren arabera "ibaiaren inguruan" esan nahi du. Erromatarren garaian Betika probintziari zegokion eta *Segalvina* izena zuen. Musulmanek *Shalubānya* izena erabili zuten, arabiar-andaluziako hizkeran *Shalubīnya* esaten zena, eta gaur egungo deitura haren aldaera da, *Salobreña*.

## Geografia eta klima 
Granadako probintziako kostaldean kokaturik dago, Motril ekialdean eta Almuñécar mendebaldean dituela. Alde zaharra 81 metrotako altuera hartzen duen harkaitz batenan hedatzen da. Haren parean, kostaldean, beste harkaitz txikiago bat dago, *El Peñón* deitzen diotena. Alde zaharreko muinoaren inguruan lautada bat zabaltzen da eta lautada hori itxiz Mendikate Penibetikoari dagozkion mendi garaiak daude, 561 metrotako altuera hartzen dutenak.

Lautada hori Guadalfeo ibaiak zeharkatzen du, eta Salobreñan itsasoratzen da, Motril oso gertu badu ere. Antzina, Salobreñako alde zaharra dagoen harkaitza penintsula bat zen istmo estu batek kostaldearekin lotzen zuena, baina Guadalfeo ibaiak ekarritako sedimentuek harkaitza erabat inguratu eta lautada zabala eratu zuten.

Klima oso egokia da nekazaritzarako. Tenperatura epela da, uda eta neguaren artean diferentzia handia izan gabe. Urteko batazbestekoa 17ºC da, neguan 12ºC eta udan 24ºC-ko batazbestekoak dituena. Hezetasuna 500 mm/urtekoa da. Horri esker landare tropikalak ekoizteko ingurune egokia da. Kostaldeko eremu honi *Granadako Kosta Tropikala* esaten zaio.

## Historia 
### Aurreneko populazioak 
Indusketek erakutsi dute Neolitoan dagoeneko populaturik zegoela Salobreña ingurua. Artzai seminomadak ziren eta harkaitzeko *Cueva del Capitán* leizean aztarnak utzi zituzten.

### Erromatarrak 
K.o. II. mendean Sexi *municipiumen* menpeko asentamendu txiki bat baino ez zen *Sel* edo *Segalvina*, nekazal eremuko *vicus* bat. Dirudienez asentamendu nagusia Guadalfeo ibaia itsasoratzen den ertzean kokaturik zegoen, ez harkaitzean. Garai hartako *villa* izan daitezkeenen aztarnak aurkitu dira Lobresen eta Los Matagallaresen eta zeramika industrien aztarnak Los Barrerosen, Los Matagallaresen eta Cortijo Chacónen, denak ala denak I eta IV. mende artekoak. Nazarien garaiko gazteluak aisialdirako jauregi bat zuen barnean, baina herbesteraturiko pertsona garrantzitsuen presondegia ere izan zen; Yusuf III.a, Muhammad VIII.a, Muhammad IX.a, Abu Nasr Sad eta Muley Hacen Granadako erregea. Yusuf III.a hamabost urtez izan zen salobreñako gazteluan preso, anaiak zuen Granadako tronutik aldenduta. Kondairak dioenez xake partida bat amaitu izanak salbatu zuen heriotzatik. Nazarien garaian Salobreñaren garrantzia estrategikoa handia zen, hori erakusten dute sultan nazarien ohiko presentziak eta herriaren hedapen urbanistikoak.

### Aro modernoa 
280px|thumb|Azukre-kanaberaren *ingenioa*, La Caletan.
Salobreñako gazteluak toki estrategikoa izaten jarraitu zuen eta XVIII. mendean berrikuntza handiak egin zitzaizkion. 

Azukre-kanaberaren industria ezarri zen eta honek lautadaren itxuraldatze sakona ekarri zuen. Basoak kendu ziren kainabera landatzeko eta *ingenio*-etako erregai gisa erabiltzeko, eta lautadaren higadura nabarmen handitu zen. XVIII. mendean kanaberaren ekoizpena txikituz joan zen eta kotoia landatzen hasi ziren. XIX. mendean ordea azukrearen ekoizpenak bultzada berria jaso zuen Kubatik ekarritako industria teknika berriak aplikatzerakoan, esate baterako lurrunaren indarraren erabilera. 

Mahatsondoak ere baziren Salobreñan, baina 1885ean filoxerak oso kaltetuta utzi zituen. 1887ko erroldaren arabera 4.631 biztanle zituen Salobreñak.

### XX. mendea 
XX. mendearen hasieran azukrearen industria indartsua zen. Salobreñako harresiak bota egin ziren eta herria harkaitzaren inguruan hedatzen hasi zen. Mendeak aurrera egin ahala ordea azukrearen industriak gainbehera jasan zuen eta 1960. eta 1970. hamarkadetan fruita arbola tropikalak landatzen hasi ziren; txirimoia, mangoa, ahuakatea eta mizpira. Garai hartakoa da turismoaren gorakada ere, eta hondartza ertzean udarako eremu erresidentzialak eraikitzen hasi ziren. 

Europan aktibo egon zen azken azukre-kanabera lantegia La Caletan zegoen eta 2006an itxi zituen ateak. XXI mendearen hasieran eraikuntzaren boom-ak krisialdia izan zuen eta hainbat proiektu bertan behera gelditu ziren. 2016an baimenak eman ziren hotel berriak eraikitzeko.

## Ekonomia 
Granadako Kosta Tropikalean kokaturik dagoenez turismoa da Salobreñako jarduera ekonomiko nagusia. Playa Salobreñako urbanizazioak eta hotelak bete egiten dira uda sasoian. Mendialdean ere badira urbanizazio berriak, Monte Almendrosen esate baterako.

Nekazaritzarako 900 hektarea ditu Salobreñak. Aipatu bezala fruitu tropikalak dira nagusi; txirimoia, mango, ahuakate, mizpira.... Barazkiak eta loreak ere landatzen dira eta negutegi ugari ere ikusten dira.

Lobres auzoan *Azucarera Montero* distilategia dago, melaza azukrea distilatuz edari alkoholduna egiten duena. Rona ere ekoizten du.

Arrantzak garrantzia txikia badu ere urraburu eta lupia hazteko itsas-akuikultura instalazioa du Salobreñak, Granadako probintzian dauden bi instalazioetatik bat hain zuzen ere.

## Azpiegiturak 
Salobreñan anbulategi bat dago eta Lobresen eta Caleta-La Guardian kontsultorio txiki bana.

Hezkuntzari dagokionez Haur eta Lehen Hezkuntzako lau zentro ditu eta Bigarren Hezkuntzako bi institutu, *Nazarí* (hirueleduna) eta *Mediterráneo*. Helduen Hezkuntza zentro bat ere badu.

## Kultura 
[250px|thumb|[Manu Chaoren kontzertua Salobreñako gazteluaren azpian, 2022ko uztailean.]]

### Jaiak 
Salobreñako jai nagusiak urriaren 7an izaten dira Rosarioko Andre Mariaren omenez. Egun hartan probintzia osoan ezagutzen den *Romería del Sur* (Hegoaldeko erromeria) ospatzen da. Beste jai aipagarri batzuk Aste Santuetako prozesioak eta San Juan eguna dira.

Lobres auzoan San Antonio jaiak ospatzen dira ekainaren 13an eta Kandelaria otsailaren 2an, azken hau Salobreñako jairik zaharrena da. Caleta-La Guardian Karmengo Amaren jaiak ospatzen dira, uztailaren 16an, arrantzaleen auzoa baita.

### Udako kultur egitaraua 
Uda aldean etortzen den turismoa asetzeko kultur ekitaldi ugariz osaturiko egitaraua antolatzen da. Musikal kontzertuak, antzerkiak, habanera topaketak, aire libreko zinema, arte erakusketak...

### Gastronomia 
Salobreñako janari tipikoa sardina espetak dira, zotz batean bildutako sardinak. Txalupa itxura duten ontzietan txingar gainean sukaldatzen dituzte hondartzako jatetxe eta txiringitoetan. Beste janari aipagarri batzuk; olagarroa Salobreñako erara, migak meloiarekin edo arrainarekin eta e*spichás* (antxoak arrautza frijituekin) dira.

### Kirolak 
Salobreñak baditu futbol elkartea (S.D. Atlético Salobreña) eta saskibaloi taldea (Sporting de Salobreña) besteak beste. Futbol zelaia du, atletismo pista batez inguratua, horretaz gain erabilera anitzeko kantxa eta igerileku estalia ere baditu. Uda garaian kirol ugari egin daiteke Salobreñan; windsurf, paddlesurf, kytesurf, kayak, bizikleta txangoak, parapentea, tenisa, paddlea, boleibola...

## Ondasun nabarmenak 
[280px|thumb|Salobreñako alde zaharra, [Salobreñako gaztelua|gaztelutik begiratuta.]]
Ikusgarria da Salobreñako alde zaharra. Harkaitzaren maldan zabaltzen den etxe zuri eta labirinto itxurako kaleek osatzen dute eta goian gaztelua dago. Ikuspegi ederra duten hainbat begiraleku ere baditu harkaitzaren inguru guztietara begira.

* Salobreñako gaztelua
* Errosarioko Andre Mariaren eliza
* Cambrón dorrea
* Loreen pasealekua
* Museo arkeologikoa
* José Martín Recuerda auditorioa
* Hondartzak: Caletón, La Guardia eta La Charca
* Salobreña eta Almuñecar arteko labarrak (Kontserbazio Bereziko Eremua)

## Iruditegia 

Irudi:Castillo Salobreña 1.jpg|Salobreñako gaztelua eta alde zaharra.
Irudi:Castillo de Salobreña y paseo de las Flores.jpg|Salobreñako gaztelua eta Loreen pasealekua.
Irudi:Salobreña parte vieja 02.jpg|Alde zaharreko kalea.
Irudi:Salobreña parte vieja 01.jpg|Alde zaharreko kalea.
Irudi:La Caleta-La Guardia 02.jpg|La Caleta-La Guardia auzoa.
Irudi:Playa Salobreña urbanizaciones.jpg|Playa Salobreñako urbanizazioak.
Irudi:Playa de Salobreña (cropped).jpg|Hondartza.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Salobreñako Udala