Olympia Brown

**Olympia Brown** (Prairie Ronde, 1835eko urtarrilaren 5a - Baltimore, 1926ko urriaren 23a) amerikar ministroa eta sufragista izan zen. Teologia eskola batean graduatu zen lehen emakumetzat hartzen da, baita lanaldi osoko lehen ministro ordenatutzat ere. Hemeretzigarren Emendakinaren onarpenarekin bozkatu ahal izan zuten lehen belaunaldiko sufragista bakanetakoa ere izan zen.

## Biografia 
### Hezkuntza 
Lau anai-arrebetatik zaharrena izan zen. Bere gurasoak, Lephia eta Asa Brown, nekazariak ziren orduan muga lurraldetzat hartzen zen horretan. Calvin Coolidge Estatu Batuetako presidentearen izeba zaharra eta osaba izan ziren, hurrenez hurren. Erlijioa eta hezkuntza oso garrantzitsutzat jotzen zituen etxe batean hazi zituen Lephiak seme-alabak. Hori nabarmena da Brown lurraldean eskola bat eraiki zelako.

Brownen amak irakatsitako heziketarako grinak bigarren hezkuntza bukatzera eta unibertsitatera joatera behartu zuen. Brownek eta Oella ahizpa gazteak Mount Holyoke emakumeen mintegira joatea erabaki zuten. Mount Holyoke eta unibertsitate-hezkuntza bat ziren espero zituenak, *Mount Holyoken* emakumeei ezarritako murrizketek epeldu zuten haren gogo bizia. Murrizketa horiek berrogei erregelatako zerrenda bat, Browndarrek fundatutako alfabetatze gizarte baten abolizioa eta murriztapen erlijiosoak barneratu zituzten. Beharbada, eskolako pentsamenduaren adibiderik onena Kimikako irakasle baten hitzak izan ziren: "Ez da espero hau guztia gogoratzea, baizik eta elkarrizketan adimentsu izateko adina".

Mount Holyoken izandako esperientziak alde batera utzita, Brownek Antioch Collegen eman zuen izena, eta bertan konturatu zen estandar altuenekin egunean jarri behar zuela. Antiochen izaera aurrerakoia izan arren, oraindik diskriminazio moduak zeudela ikasi zuen. 

Brownek  Antiochen amaitu zituenean, bere bokazioa ministro izatea zela erabaki zuen. Ezezko ugariren ondoren, St. Lawrenceko Unibertsitateko Teologia Eskolan onartua izan zen. Beste behin ere, alde askotako oposizioa parez pare izan zuen. Honek ikaskideak eta fakultateko emazteak barne hartu zituen, dena erronka bezala hartu zuen. Lehen urtea egin ondoren, onarpena irabazi eta ikasketak amaitu zituen.

### Ibilbidea 
Nahiz eta bere heziketa bukatu eta Marshfield eta Montpelier-eko Kongregazioekin predikazioan urtebeteko esperientzia irabazi**,** Brownek bere ordenazioaren aurka egin zuen. Bere ustez, ordenatua izateko, Kontseilu Unibertsalistara jo behar zuen, eta Malonera (New York) joan zen bere kasua aurkeztera. Brownen apelazioa berdintasunaren aldeko erregu hutsa izan zen. Batzarra, bere sermoietako batzuk entzunda baitzeuzkan, bat etorri zitzaion. 

1863ko ekainaren 25ean, Olympia Brown erabat ordenatutako lehen emakume ministro unibertsalista eta erlijio nazional baten lehen ministro bihurtu zen. Weymouth-eko, Massachusetts-eko, Bridgeport, Connecticut-eko eta Racine-ko (Wisconsin) elizetan ibili zen artzain.

### Emakumeen sufragioa 
Haurtzarotik eta abolizioaren mugimendutik hasi eta diskriminazioarekin izan zituen esperientzietara arte, Brown beti izan zen kontziente eskubide-berdintasuna bilatzeaz. Hizketaren eta sinesmenen trebeziari esker, Susan B. Anthonyk Brownen parte hartzea bilatu zuen etengabe. Lucy Stone eta Henry Blackwell senarraren hatsarekin, Brownek Kansasera joatea erabaki zuen, emakumeen eskubideei buruz hitz egitera. Uda partean, 300 hitzaldi baino gehiago eman zituen, zailtasun askori aurre egin behar izan arren. Esperientzia handia izanagatik, ministeriora itzultzea erabaki zuen.

Brownek bere bizitza mugimenduari eskaini zionean, bazirudien ahal zuen guztia egiten zuela, baita Ingalaterra Berriko Emakumeen Sufragiorako Elkartea sortu, Wisconsingo Sufragio Elkartea gidatu eta 1903tik 1920ra Sufragio Elkarte Federalaren presidente bihurtu ere.

Hori guztia gorabehera, Brownek aldaketa gutxi ikusi zituen. Sufragisten bigarren belaunaldiak lidergo pobrea pairatzen zuela uste zuen eta bere ahaleginak estatu mailan gaizki zentratu zituen. Alice Paul eta Lucy Burns-ek 1913ra arte ez zuten gonbidatu Emakumearen Sufragiorako Batasun eratu berrira, geroago Emakumearen Alderdi Nazionala deituko zenera, batzera. Talde honek maila federaleko zuzenketa bat onartu nahi zuen eta ikuspegi erradikalago bat erabiltzeko konpromisoa ere hartu zuen.

Taktika berri horien ondorioz, Kongresurako emakumeen boto eskubidearen emendakina eta Etxe Zuriaren aurreko martxak egin zituzten. Wilson presidenteak atsekabez ikusi zituen Etxe Zuriaren aurreko bi martxak. Ondorioz, emakume hauek kartzelaratuak izan ziren eta tratu txarrak jasan zituzten, eta horrek, prentsa masiboaren azalpenarekin batera, mugimenduari babes handiagoa ematea ekarri zuen.

Azkenik, lege proiektua onartu zuen Kongresuak. Hala ere, oraindik beharrezkoa zen berrespenarekin, Brownek eta beste batzuek azken martxa bat egin zuten 1920ko Errepublikar Konbentzio Nazionalean. 19. Zuzenketa 1920ko abuztuaren 25ean berretsi zen, eta Olympia Brownek, hainbat emakumerekin batera, botoa emateko aukera izan zuten lehen aldia izan zen.

### Ezkontza eta haurrak 
Brown John Henry Willisekin ezkondu zen 1873an; bere ezkongabe abizena mantentzea erabaki zuen. Bi seme izan zituzten: Henry eta Gwendolyn. Biak hazi ziren maisu bihurtzeraino.

### Heriotza 
Olympia Brownek Racinen (Wisconsin) igaro zituen azken urteak familiarekin. Emakumearen eskubideen aldeko borroka eta Bakearen eta Askatasunaren aldeko Emakumeen Nazioarteko Liga babesten jarraitu zuen. Baltimoren hil zen 1926ko urriaren 23an.

## Argitalpenak 
* *Emakumearen sufragioa* (1907)
* *Ezagunak, zaharrak eta berriak, erreformatzaileen artean* (1911)
* *Ideal demokratikoak: Clara B. Colbyren Bosquejo Memoriala* (1917)
* *Sufragioa eta printzipio erlijiosoa: Olympia Brownen diskurtsoak eta idatziak* (1988, hilondokoa)

## Oroitzapenak 
* 1963an, ordenazioaren mendeurrena ohoratzeko, St. Lawrence Unibertsitateko Teologia Eskolak plaka bat jarri zuen Racine-n (Wisconsin) aritzen zen elizan. Bertan irakur daiteke: *Bere izpirituaren garrak sutan jarraitzen du gaur egun ere*. 1989an, elizak izena aldatu zion: Olympia Brown Eliza Unibertsalista Unitarioa jarriz.

* 1970eko hamarkadan, Susan Hesterrek eta Fran Kaplanek *Brown Olimpia Liga* sortu zuten, Milwaukeeko emakumeen eskubideen alde borrokatzen duena. Ezkontza ondoren, ezkongabe abizena mantendu nahi duten emakumeen aurkako erabaki judizial bati erantzuteko sortu zen liga. Zehazki, epailearen erabakia *Kruzel v*. *Podell* (1975) izan zen kasuan, non Wisconsineko Auzitegi Gorenak erabaki baitzuen ezkontzan zegoen emakume batek senarraren abizena ohituraz hartzen zuela, inongo legek ez du behartzen izen hori erabiltzera.

* Racinen zegoen lehen hezkuntzako eskola bati Brown izena jarri zioten haren omenez 1975ean.

* Olympia Brownek bere lanarekin zerikusia duten dokumentuak Schlesinger Liburutegian (Cambridge, Massachusetts, Wisconsin Estatuaren Elkarte Historikoa) eta Emakumearen Alderdi Nazionalak Kongresuko Liburutegian dituen dokumentuetan daude.

* Olympia Brown misteriozko liburu sortari izen hori jarri zioten bere omenez.

## Ikus, gainera 
* Feminismoaren historia
* Timeline Emakumeen sufragioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak