open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maijishan leizeak

[thumb|200px|eskuinera|[Bodhisattva|Bodhisattven eskultura erraldoiak.]]
**Maijishan leizeak** () Txinako Gansu probintzian dauden leize ezagunak dira. Tianshui hiritik 45 kilometro hego-ekialdera daude, Qinling mendien iparraldean.

## Historia 
Zetaren Bidearen ertzean kokaturik zegoen Tianshui hiria, Xi'an eta Lanzhou artean eta India aldetik Budismoa iritsi zen eskualde honetara, Txina osora bezalaxe.

### Eraikuntza 
Leizeen eraikuntza Qin dinastian abiatu zen, Hamasei erreinuen garaian hain zuzen ere.

## Deskribapena 
Buztin harrizko horma batean eraikitako 194 leizek osatzen dute Maijishan konplexua. 7.200 eskultura budista moldeatu ziren buztinez egurrezko edo harrizko egiturak erabiliz eta 1.000 m2 hartzen dituzte bertan margoturiko freskoek. Horma bertikal batean daude denak, 10 maila desberdinetan antolaturik.

Leize hauetan aurkitzen dugun Budaren irudi nagusia Amitābha da eta alboetan Avalokiteshvara eta Mahasthamaprapta ditu, eskualde honetan Budismo amidista nagusitzen zen seinale.

Leizerik handiena 4 zenbakiduna da. Zazpi nitxo lauki ditu eta bakoitzean 12 estatua daude. Sabaian tinpano bat ageri da. 566 eta 568 artean eraiki zela idatzita badago ere eskulturak VIII mendekoak direla uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Maijishan leizeen inguruko informazioa eta argazki ikusgarriak
Palko

thumb|Garnier opera antzokiko palkoak, Parisen.
thumb|Elizondoko trinketan, beheko palko estalia edo solairua agerian.

**Palkoa** da antzokietako egitura bat, ikusleentzako balkoi modukoa, eserlekuak dauzkana.

Era berean, ikuskizunetarako prestaturiko eraikuntzetan, hala nola kiroldegi edo zezen plazetan, gainerako eserlektuetatik bereizirik dagoen gunea da. Egitura hau kantxan 1,30 metro barneratzen da eta 2 metro inguruko altuera izan ohi du, eta bertan jendea egoteko dago eratua. Galeria honek sare bat izaten du erdialdean, kantxari begira dagoen horman, eta taula deritzan maldatxo edo plano inklinatu batez dago estalia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilargiaren denbora lerro geologikoa

[thumb|247x247px|[Rift Haran Handia|Rift valley zaharrak, lehen planoan ikusita. Irudikapen artistikoa. ]]
**Ilargiaren denbora lerro geologikoak** Ilargiaren historia sei periodo geologikoetan bereizten du: Aurrenektariarra, Nektariarra, Imbriarra (Goiztiarra eta Berantiarra), Eratosteniarra eta Kopernikarra. Periodo baten hasiera edo amaiera zehazteko satelitearen lurrazala era nabarmenean aldatu duten talka erraldoiak, denboraren eraginez kraterren morfologian gertatzen diren aldaketak eta kraterren arteko gainjartzeak erreferentziatzat hartzen dira. Garai batek iraun zuen denboraldia zenbaki absolutuetan zehazteko, Ilargitik ekarri diren laginen datazio erradiometrikoa erabili da. Alabaina, antzinako gertakizun garrantzitsu batzuen data oraindik ere eztabaidagai da zientzialarien artean, izan ere, satelitearen lurralde gehienek bonbardaketa handiak pairatu dituzte historian zehar, lagin hauetako asko jaso ziren lurrak, eta satelite osokoak orokorrean, kutsatuz.

## Ilargiko estratigrafia 
[thumb|301x301px|[Rift Haran Handia|Rift valley zaharrak, GRAILen datuei esker irudikatuak. ]]
Ilargiaren lurrazala eraldatu duten prozesu geologiko nagusiak talkak eta bolkanismoa izan dira, beraz, estratigrafiako printzipio estandarrak (gainezartze printzipioa adibidez) baliatuz, satelitean jazo diren gertakizunak kronologikoki ordenatu daitezke. Antzina basaltoak unitate estratigrafiko soil bat zirela pentsatu zen eta hortaz, adin zehatz bat zutela, orain badakigu ostera, bolkanismoa prozesu jarraitu bat dela eta denbora tarte esanguratsuak har ditzakeela. Satelitearen kasuan, bolkanismoa duela 4.2 mila milioi urte hasi zen eta agian, duela 1.2 mila milioi urte arte martxan jardun zuen. Ilargiaren kronologia estratigrafiko bat sortzerako orduan, ezaugarri geologikorik baliagarrienak talka kraterrak dira, ugariak izateaz gain, une jakin batean jazo zirelako. Talka hauek jarraituak izan daitezkeenez periodo luzeetan zehar, Ilargiaren lurrazala era nabarmenean aldarazi dezakete. Higadura ere balia daiteke lurralde baten adina zehazterako orduan, nahiz eta datu erlatiboak baino ezin diren bildu metodo honen bidez.

Ilargiaren denbora lerro geologikoa, arestian aipatu dugun moduan, sei periodotan banatu da. Banaketa hauek markagailu geomorfologiko jakin batzuetan oinarritzen dira, beraz, banaketa batetik bestera ez du zertan aldaketa sakonik jasan behar prozesu geologiko batek. Gaur egun Ilargia salbuespen bat da, izan ere, testuinguru geologiko ezagun bateko laginak bertatik baino ezin izan ditugu eskuratu, gure planeta alde batera utzita. Apollo misioek Lurrera ekarritako laginei esker, periodo geologiko batzuen mugak balio absolutuekin ezarri ahal izan dira.

Gainean ageri den kronograma da gaur egun denbora lerro onartuena, hala ere, data batzuk oraindik ere ez daude behar bezala zehaztuta edo zientzialarien eztabaidagai dira. Ilargiko lurralde menditsu ugaritan material nektariar eta aurrenektariarra ezin dira bereizi, horregatik, material hauek sarritan aurre-imbriko kategoriarekin sailkatzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Talka krater
* Lurraren denbora lerro geologikoa

## Kanpo estekak
Ahaztutako gaixotasun tropikalak

**Ahaztutako gaixotasun tropikalak** (, **NTDs**) gaixotasun infekziosoen multzo bat dira, Afrika, Asia eta Amerikako garapen bideko herrialdeetan ohikoak direnak. Patogeno mota desberdinak dira eragileak, hala nola, birusak, bakterioak, protozooak eta helmintoak. Osasun-zerbitzuetarako, higiene egokirako eta edateko uretarako sarbiderik ez duten komunitateak hartu ohi dituzte eraginpean. Batzuetan, ordea, sendabideak ez dira garestiak; eskistosomiasiaren tratamendua, esate baterako, haur bakoitzeko 0,20 estatubatuar dolar besterik ez zen kostatzen urtean 2007an.

## Ahaztutako gaixotasun tropikalen zerrenda 
Munduko Osasun Erakundeak honako hogei hauek hartzen ditu ahaztutako gaixotasun tropikaltzat:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tanamiko basamortua

**Tanamiko basamortua** () Australiako Ipar Lurraldeako basamortu bat da. Mendixka harritsu txikiak ditu, eremu idor eta isolatu bat, XX. mendera arte ia guztiz esploratu gabe egon zena. Tanami Road-ek zeharkatzen du. John McDouall Stuart esploratzaileak 1860ko hamarkadan desertua zeharkatzeko saiakera batzuk egin zituen Victoria ibaira iristen zen bitartean. Ezin izan zuen ura aurkitu.

Basamortua "Australiako eremu biologiko garrantzitsuenetako bat da", batez ere Australian desagertzeko zorian dauden espezie arraro askori babes ematen dielako".

Aurkitutako espezieak honako hauek dira:

* *Pseudomys nanus*
* *Pseudomys delicatulus*
* *Planigale ingrami*

Hegazti espezie garrantzitsuak honako hauek dira:

* *Falco hypoleucos*
* *Rostratula australis*
* *Stictonetta naevosa*

## Herri indigenak 
Tanamiko basamortua Kukatja eta Walpiri herrien bizilekua. Tjurabalan herria basamortuaren ertzean bizi da.

## Ikus gainera 
* Australiako basamortuak

## Kanpo estekak
Ford Bronco

**Ford Bronco**, Ford estatubatuar enpresaren lur orotako ibilgailu bat da. 1965-1996 artean ekoitzi zen, eta 2020an ekoizpenari berrekitea aurreikusi da.

Irudi:Ford_Bronco.jpg|Lehenbiziko belaunaldia
Irudi:1975 Ford Bronco; Annandale, MN (41456608970).jpg|1972-1976 arteko modeloa
Irudi:1979_Ford_Bronco_(23517469006).jpg|Bigarren belaunaldia, 1979ko modeloa
Irudi:1986_Ford_Bronco_Eddie_Bauer.jpg|Hirugarren belaunaldia
Irudi:1990_Ford_Bronco_Front.jpg|Laugarren belaunaldia
Irudi:1995_Ford_Bronco_XLT.jpg|Bosgarren belaunaldia

## Kanpo estekak
Suzuki Vitara

**Suzuki Vitara**, **Suzuki Grand Vitara**, **Suzuki Sidekick** edo **Suzuki Grand Nómade**, Suzuki japoniar enpresaren lur orotako ibilgailu bat da. 1988. urteaz geroztik ekoitzia da.

Irudi:1998_Suzuki_Vitara_JX_H_1.6_Front.jpg|Lehen belaunaldia
Irudi:99-01_Suzuki_Grand_Vitara.jpg|Bigarren belaunaldia
Irudi:2010_Suzuki_Grand_Vitara_Limited_2_--_05-12-2010.jpg|Hirugarren belaunaldia
Irudi:2015_Suzuki_Vitara_SZ5_Rugged_Allgrip_1.6.jpg|Laugarren belaunaldia

## Kanpo estekak
Zume (argipena)

**Zume** hitzak hainbat adiera du:

* **Sahatsa** da zumea, *Salix* generoko zenbait zuhaitz eta zuhaixken izen arrunta. Eta horien artean, izen arrunt hau dute espezie hauek:
** Zume zuria (Salix alba) eskualde epeletako zume espeziea da. Bere izena, hostoek azpialdean hartzen duten kolore zuritik datorkio. Salix
** Zume jatorra (Salix viminalis) edo mihimena, zumegintzan gehien erabilia.
** Zume gorria (Salix purpurea)
** Zume hostoestua (Salix eleagnos)
** Zume hauskorra (Salix fragilis)
** Zume adar-bihurria (Salix matsudana)
** Zume negartia (Salix babylonica)
* Sahats edo zumearen adarrari ere **zume** esaten zaio. Euskal Herriko zenbait udaletan aginte-makilaren sinbologia eta funtzioa du zume horrek.
* **Zume** edo **zumitza**, halaber, esaten zaie zume adar eta adaxkei, saski eta tresnak egiteko material bihurtzen direnean, zumegintzaren lehengaia direnean.

Beste adiera erlazionatu gabeetan:

* Zumea, zoparen sinonimo bat.

## Ikus, halaber: 
* **Zumitz (argipena)**
Lada Niva

**Lada 4×4**, formalki **Lada Niva** (errusieraz Лада Нива; Niva нива, "zelai"), AvtoVAZ errusiar enpresaren lur orotako ibilgailu bat da. 1977. urteaz geroztik ekoitzia da.

Irudi:ВАЗ_2121._4x4_Lada_Niva_4WD_Ribnitz_-_Flickr_-_sludgegulper.jpg|VAZ-21214
Irudi:Lada_Niva_5_Door_Wagon.jpg|VAZ-2131
Irudi:VAZ_2122_Reka.jpg|VAZ 2122 Reka
Irudi:Lada Niva (VAZ 2131).jpg|VAZ-2131

## Kanpo estekak
Aginte-makila

[thumb|[Lehendakariaren aginte-makila, Lopezek Urkulluri eman berritan.]]
**Aginte-makila** edo **makila zulatua** autoritatearen ikur sinboliko eta protokolozkoa da, zenbait agintaritzaren boterea sinbolizatzen duena. Bereziki Euskal Herrian udal agintea sinbolizatzen du, alkatearen esku egoten da, eta publikoki erakusten du honek ekitaldietan.

## Historia 
Aro eta zibilizazio gehienetako agintariek erabili izan dituzte aginte ikurrak, eta antzekoak ageri dira guztietan. Gobernua agureen zeregina zenean makilak adinean aurrera zihoazenen nahitaezko laguntzaile izanik, adinaren eta boterearen ikur ziren aldi berean. Hain zuzen zetroa, "skeptron" grezieratik eratorria, agureek ibiltzerakoan laguntzeko zerabilten makila zen antzinatean.

Maiz, makilaren muturrean hosto edo fruituren bat jartzen zen, betiereko bizitzaren ikur moduan. Antzinako Egiptoko uas izeneko zetroek alegiazko animalia baten burua zuten puntan.

Erdi aroan, erregeen makilaren muturrean batzuk gurutzea jartzen zioten, beste batzuk hostoak, maiz lis lorea izaten zuten, zenbait errege-etxeren ikurra zena, eta beste batzuetan, hosto arteko fruitua gero eta handiago eta borobilago bihurtzen joan zen, bola handi baten tankera hartu arte.

Aginte militarreko eskala batzuetan ere erabili izan da makila, adibidez mariskal-makila.

## Euskal Herrian 
[thumb|[Gorka Artola Bergarako alkatea, agintearen sinbolo den zumearekin]]
Euskal Herriko udaletan erabiltzen diren aginte-makilak euskal makila arketipikoak izan daitezke batzuetan, baina ez horiek bakarrik; beste era bateko makilak ere izaten dira.

Sakanan, adibidez, balea bizarrez egindako makilak erabili izan dira. Baleontziak egiteko egurra inguruko basoetatik ateratzen zela eta, hortik omen dator konexio sinbolikoa.

### Txuzoa 
Udal batzuetan, Durangaldean bereziki, lantza mota bat, txuzoa, darabilte udal agintarien ikurtzat. Garai, Iurreta, Izurtza edo Zaldibarren ikusi ahal izan dira historikoki horrelakoak eta erabiltzen dira gaur egun ere alkateen aginte ikur moduan.

### Zumea 
Alkatetza batzuen aginte sinboloa, berriz, zumea izan da Euskal Herrian. Zume adar hori luze, zuzen agertu izan da historikoki, makila batekin antzekotasuna izanez, baina gaur egun gehienetan borobilduta ageri da. Aginte onaren balioak biltzen ditu bere baitan zumeak: hautsi ezintasuna eta malgutasuna aldi berean. Neurria ere ematen zuen zumeak, sistema metrikoa indarrean ez zegoenean zumea izaten baitzen lurraren jabetza eta mugari buruzko gatazkak ebazteko erabiltzen zen neurria, eta agintariak izaten zuen neurri hori ematen zuen tresna, zumea, erabilera praktikorako, eta boterearen ikurtzat, biak batera.

### Ikuskizunetako aginte sinbolikoa 
[thumb|[Danborradako makila, Donostian.]]
Euskal Herrian alarde eta danborradetan oso ohiko irudia da danbor nagusi edo ikuskizuneko buruzagiak zuzentzeko darabilen aginte-makila, bola bat izan ohi duena mutur batean. Gipuzkoako dantza batzuetan ere erabiltzen da antzeko makila bat.

## Erreferentziak 
## Ikus halaber 
* Euskal makila
* Zetroa
 
## Kanpo estekak
Arabiar nazionalismo

[thumb|eskuinera|[Otomandar Inperioaren aurkako Arabiar Iraultzaren bandera, arabiar nazionalismoaren ikurretako bat.]]
**Arabiar nazionalismoa** () arabiarrek nazio bat osatzen zutela adierazten duen eta arabiarren batasuna bultzatzen duen ideologia nazionalista da. Arabiar nazionalistek Arabiar munduaren batasuna, bere zibilizazioa eta arabiera bultzatzen dituzte.

Ideologia honen buruzagi eta talde nagusien artean Faisal I.a Irakekoa erregea, Gamal Abdel Nasser egiptoar presidentea, Muammar al Kadafi libiar agintaria, Palestinaren Askapenerako Erakundea edota Baath Alderdi Arabiar Sozialista daude. Panarabismo guztiz loturiko ideologia da eta bere ondorengo bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizikleta elektriko

thumb|250px|eskuinera|Bizikleta elektrikoa.
**Bizikleta elektrikoa**, motor elektriko bat gehitu zaion bizikleta eta ibilgailu elektriko bat da. Energia bateria batek hornitzen dio, sare elektriko edo panel fotovoltaiko bidez errekargatzen dena. Bere autonomia 30-60 kilometro artekoa da.

Europar Batasunak bizikleta elektrikoak honako ezaugarriak dituztenak jotzen ditu:

## Ezaugarriak 
* Pedalei eragiten zaienean bakarrik laguntza jasotzen dutenak. Azeleragailua izan dezakete, beti ere pedalei eragiten zaienean bakarrik erabilgarria baldin bada.
* Motor elektrikoa 25 km/h abiadura gainditzean martxan jartzen da.
* Bere potentziak ez ditu 250 W gainditzen.
* 40 kiloko pisua ez du gainditzen.

## Kanpo estekak
Sistema linbiko

**Sistema linbikoa** burmuinetako hainbat estrukturez sorturiko sistema da non, hainbat kinadari ematen zaizkien erantzunak doitzeaz arduratzen den. Goi-mailako eginkizunen (arrazoimena) eta funtzio primitiboen arteko lotura ematen da, hau da, sexu-sen eta sen oldarkorrak, gosea, arreta, beldurra, adikzioak, gozamena etab.

Oroimenaz, emozioez, arreta edo aditasunaz eta ikaskuntzaz arduratzen den garuneko elementua da. Amigdalak, bihurgune singularrak eta hipokanpoak osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Aurrenektariarra

[thumb|242x242px|[Talka handiaren hipotesia|Talka handiaren teoriaren arabera, Ilargia Lurra eta Tearen arteko talka baten ondorioz sortu zen. Talka hau gertatu eta Ilargia eratzean hasi zen Periodo Aurrenektariarra.]]
Ilargiaren denbora lerro geologikoan ageri den **Periodo Aurrenektariarra** duela 4533 mila milioi urte hasi (Ilargia sortu zen unean) eta duela 3920 mila milioi urte arte iraun zuen, hau da, Nectaris arroa sortu zen arte, talka erraldoi baten ondorioz. Periodo hau amaitu zenean periodo nektariarra hasi zen.

## Ezaugarriak 
Ilargira bidali ziren zundek bildu zituzten laginetan zaila da arroka aurrenektariar bat atzematea, baina gehienak bortizki higatutako materialez osatuta daude, beranduago jazo ziren talken eragina pairatu zutelako. Pairatu zituzten talka horien artean esanguratsuena, Periodo Nektariarrari hasiera eman zion Bonbardaketa Berantiar Handia izan zen. Garai honetako materialen osaerari dagokionean, gehienbat anortositaz osaturik daude, hori dela eta, Ilargiaren lurrazala magmazko ozeano global bateko mineralak kristalizatzetik sortu zela pentsatzen da. Periodo geologiko honek baditu banaketa ez ofizial batzuk: Kriptikoa eta 1-9 Basin Taldeak. Hala ere, aipatutakoak ez dira Ilargiaren mapa geologiko ofizialetan baliatzen.

Lur planetan garai hauetako lagin edo aztarna geologikoak hutsalak direnez, Ilargiko Periodo Aurrenektariarreko arrokak baliatu izan dira Lur planetako Eoi Hadearrari buruzko datu gehiago lortzeko. Zientzialari batzuek Eoi Hadearra lau garaitan bereiztea proposatu dute: Kriptikoa, Basin Taldeak, Nektariarra eta Imbriarra. Garai horiek ez daude ofizialki baietsiak eta Ilargiaren kasuan, lehen biek Periodo Aurrenektariarra osatzen duten bitartean, beste biek onarpen zientifikoa dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eszenaurre

[thumb| Eszenaurrearen ikuspegi orokorra.Tibbits Opera House, [Michigan|(Michigan) 1882an eraikia. ]]
***Eszenaurre*** edo baita ***Proszenioa*** ere, antzoki bateko jendearekiko hurbilen dagoen gunea da. Latinez *proscenium* "eszena aurrean" esan nahi du .

Antzinateko erromatar eta greziar antzokietan, agertokiaren aurreko aldea zen (aktoreak aritzen ziren tokia).

## Kanpo estekak
1990eko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1990eko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 35. edizioa izan zen. Zagrebeko Koncertna dvorana Vatroslav Lisinski aretoan ospatu zen, garai hartan Jugoslavia zenean, maiatzaren 5ean. Aurkezleak Helga Vlahović Brnobić eta Oliver Mlakar izan ziren.

Garailea Italiako Toto Cutugno izan zen, "Insieme: 1992" kantuarekin. Italiaren bigarren garaipena izan zen.

Ekitaldiaren aurreko hilabeteetan Europan gauzatu ziren eraldaketa garrantzitsuak, Berlingo harresiaren erorketa nabarmenki, lehiaketako hainbat abestien hitzetan islatu ziren. Kantu irabazlearen gaia Europako merkatu batuaren burupena zen, 1992rako Maastrichteko Itunarekin aurreikusten zena.

Hogeitabi herrialdek hartu zuten parte, aurreko urteko berdinak, ordungo errekorra.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Mazes and Monsters

***Mazes and Monsters*** edota '''''Rona Jaffe's Mazes and Monsters'''* (euskaraz *Labirintoak eta Munstroak* edota *Ronar Jafferen Labirintoak eta Munstroak*), 1982ko Steven Hilliard Stern kanadar zinema zuzendariaren fantasiazko telebistarako film bat da. Rona Jaffe idazlearen *1981eko izenburu berdineko eleberrian'' oinarritua dago. Tom Hanks, Wendy Crewson, David Wallace, Chris Makepeace, Lloyd Bochner, Peter Donat, Anne Francis, Murray Hamilton, Vera Miles, Susan Strasberg, Chris Wiggins, Kevin Peter Hall eta Louise Sorel aktoreek antzeztu zuten.

Gaur egun asko ospetsua den Tom Hanks aktorearen lehenbiziko paper protagonista izan zen, 26 urteko adinarekin.

## Argumentua 
1980an Grant Unibertsitateko ikasle bat desagertu da eta "Mazes and Monsters" fantasiazko errol jokoarekin obsesionatuak dauden ikasle talde bateko kidea zela jakingo da. Ikasleek fikziozko beldurrezko eta gozamenez bete zitzazkeen altxorrez osatutako mundu bat sortua zuten, baina baimendua zegoenaz haratagoko urratsa eman eta jokoa errealitate bilakatu zuten.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hell Gate zubia

**Hell Gate zubia** () AEBetan New York hirian dagoen tren-zubi bat da. East River itsasartea zeharkatzen du. Queens barrutia eta Randall's Island eta Ward's Island uharteak elkarlotzen ditu.

1916an inauguratu zen, Gustav Lindenthal arkitektoak diseinatu zuen eta 5,2 kilometro luze ditu.

## Kanpo estekak
George Washington zubia

**George Washington zubia**, , AEBetan New York eta New Jersey estatuko Fort Lee hiriak elkarlotzen dituen zubi bat da. Hudson ibaia zeharkatzen du.

1931ko urriaren 25ean inauguratu zen, Othmar H. Ammann arkitektoak diseinatu zuen eta 36 metro altuera ditu.

*GW Bridge*, *GWB*, *GW* edo *The George* informalki deitzen zaio.

Ibilgailuen trafikoaren arabera munduko zubirik erabiliena da. Milioi laurden ibilgailu motordun baino gehiago zubitik igarotzen dira egunero.

1947 edo 1948an, 90 oin (27 m) luze eta 60 oin (18 m) zabal den eta 450 libra (200 kg) pisatzen dituen AEBetako bandera bat lehen aldiz jarri zuten zubian. Jaiegun eta oroimen egunetan altxatzen da, eguraldiak hori ahalbidetzen badu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Queensboro zubia

**Queensboro zubia** () AEBetan New York hirian dagoen zubi bat da. East Riverreko itsasartea zeharkatzen du, tartean Roosevelt Island zeharkatuz. Manhattan eta Queens barrutiak elkarlotzen ditu.

1909ko martxoaren 9an inauguratu zen, Leffert L. Buck arkitektoak diseinatu zuen eta 1.135 metro luze ditu.

## Kanpo estekak
Real Unión 2019-2020

Entrenatzailea:  Alberto Iturralde (2019-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa

#### Bajak 
### Neguko merkatua 2020 
### Udako merkatua 2019 
## Kanpo estekak
Meet Dave

***Meet Dave*** (euskaraz *Dave Ezagutzen*), 2008ko Brian Robbins estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko komedia film bat da. Eddie Murphy, Elizabeth Banks, Gabrielle Union, Ed Helms, Scott Caan eta Kevin Hart aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Estraluartar txikiez osatutako talde bat, gizaki itxurako beren espaziontzian, arriskuan dagoen bere mundua salbatzeko modu bat topatzeko helburuz espazioan zehar nabugatuko dute. Lurrera iritsi eta gizakiekin elkarbizi beharko dute.

## Aktoreak 
* Eddie Murphy: Dave Ming Chang / Kapitaina (1. zenbakia)
* Elizabeth Banks: Gina Morrison
* Gabrielle Union: 3. zenbakia
* Ed Helms: 2. zenbakia
* Marc Blucas: Mark Rhodes
* Scott Caan: Dooley ofiziala
* Kevin Hart: 17. zenbakia
* Yvette Nicole Brown: Betty, Itsas Armada Zaharreko saltzailea
* Mike O'Malley: Stevie Knox ofiziala
* Austyn Lind Myers: Josh Morrison
* Pat Kilbane: 4. zenbakia / Johnny Dazzles
* Tariq Bah: Marcus Grill
* Miguel A. Núñez Jr.: 12. zenbakia
* Adam Tomei: 35. zenbakia
* Allisyn Ashley Arm: Neska frikia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Irasagar-gozoki

**Irasagar-gozoki** edo **menbrillua**, irasagar edo kodoinarekin egiten den gozoki bat da. Euskal Herrian gazta eta intxaurrekin batera jaten den usadiozko azkenburua da, maiz sagardotegietan.

Beste herrialde askotako usadiozko azkenburua ere bada, tartean Frantzia, Espainia, Portugal, Italia, Grezia, Turkia, Argentina, Uruguai eta Mexiko.

## Kanpo estekak
Williamsburg zubia

**Williamsburg zubia** () AEBetan New York hirian dagoen zubi bat da. East River itsasartea zeharkatzen du. Manhattan eta Brooklyn barrutiak elkarlotzen ditu.

1903ko abenduaren 19an inauguratu zen, Leffert L. Buck arkitektoak diseinatu zuen, 2.227 metro luze ditu.

## Kanpo estekak
Bakailao arrautzopil

[thumb|[Sagardotegietan ohiko platera da hau.]]
**Bakailao arrautzopila** (Hego Euskal Herrian *bakailao tortilla* eta Ipar Euskal Herrian *bakailao moleta* ere deitua), bakailaoa, arrautza irabiatuz eta gurin edo olioz zartagin batean prestatutako jaki bat da.

Euskal Herrian sagardotegi menuko plater nagusietako bat da.

## Osagaiak 
* Arrautzak
* Bakailao, atal itsusiak normalean, buztan eta hegalak, 500 g.
* Tipula
* Baratxuri
* Piper-berdea
* Olio
* Perrexil

## Errezeta 
Badira egiteko modu desberdinak. Hau izan daiteke klasikoena: Bakailoa 24 orduz beratzen uzten da. Ondoren, papurtu iturri azpian. Mamia pasa ur freskotik eta xukatu, bizpahirutan. Ebaki xehe-xehe tipula koxkor bat, bi baratxuri eta piper berde bat; erregosi su eztian baxoerdi bat oliotan, estalita. Gordintasuna galdu duenean, erantsi arraina. Nahasi, tarteka. Irabiatu bost arrautza (bat lagun bakoitza eta beste bat paderarentzat). Erantsi perrexil xehatua. Bota paderara, nahasi eta bildu tortila, zukutsua ager dadin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bakailopila nola egin.
Holy Man

***Holy Man*** (euskaraz *Gizon Santu*), 1998ko Stephen Herek estatubatuar zinema zuzendariaren drama-komedia film bat da. Eddie Murphy, Jeff Goldblum, Kelly Preston, Robert Loggia, Jon Cryer eta Eric McCormack aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ricky Hayman (Jeff Goldblum) lan arazo larriak dauzkan telebista kate bateko exekutiboa bat da. Behinola, G (Eddie Murphy) deritzon gizaseme bitxi, irribarretsu eta zoriontsua topatuko du, G delakoak gauza materialak alboratzen ditu, baina hitzjarioa eta jendearengan sekulako pertsuasio ahalmena dauzka.

## Aktoreak 
* Eddie Murphy: G
* Jeff Goldblum: Ricky Hayman
* Kelly Preston: Kate Newell
* Robert Loggia: John McBainbridge
* Jon Cryer: Barry
* Eric McCormack: Scott Hawkes
* Jennifer Bini Taylor: Hot Tubeko neska
* Adriana Cataño: Telebistako gonbidatua
* Eugene Levy: Guy, telebista eszenatoki atzeko mutila (krediturik gabe)

Morgan Fairchild, Betty White, Florence Henderson, James Brown, Soupy Sales, Dan Marino, Willard Scott, Nick Santa Maria wta Nino Cerrutik beren buruak antzeztu zituzten.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Arabesko

[thumb| [Aljaferia jauregiako arabeskoa (Zaragoza) ]]
**Arabeskoa** (jatorriz, italieraz *arabesco*, arabieraz توريق *tawrīq*, "hostotza") apaingarri mota bat da, landare geometrikoen figuraz osatua dago, baita itxura bitxia duten horri, lore, fruitu, xingola eta animalien irudi geometrikoz, beti ere, lerro gurutzatuen antolamendu korapilatsu bat osatuz. Ia beti islamiar arkitekturako eraikin jakin batzuetan agertzen dira, esaterako meskitetan.

Arabeskoaren dekorazioaren adibideak: Kordobako meskita, *Mihrab-a* eta Granadako Alhambra. Mudejar artean ere erabili izan zen, esaterako, Sevillako Alkazarreko Petri I.aren jauregiaren aurreko aldean.

Nolanahi ere, arabeskoa islamiar artea baino askoz zaharragoa da; izan ere, Egiptoar artean eta Asiriar monumentuetan agertzen da; etrusko, greziar eta erromatar monumentu batzuetan ere. Erdi Aroan, mota guztietako apaingarrietan erabili zen, eta Errenazimendu garaian Italian oso erabilia izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Flich

**Marta Flich**, benetako izenez **Marta Martinez Nebot**, (Valentzia, 1978) espainiar ekonomialaria eta aktorea da.

## Bizitza 
Valentzian jaioa, bere bizitzaren zati gehiena Vall de Uxón bizitzen igaro du. Zazpi urterekin pianoa eta kantua ikasten hasi zen musika kontserbatorioan.

Valentziako Unibertsitatean Ekonomian lizentziaduna eta Delawareko Unibertsitatean Naziorteko Merkataritzan masterduna da. Bankuetan lan egiten zuen aldi berean antzezpena ikasi zuen.

Aktore lan egiteaz gain, telebista aurkezle aritu da ere.

2016tik Huff Post egunkarian kolaboratzen du video blog batean gaurkotasun ekonomikoa era errazean eta hezitzailean azalduz.

2018tik Onda Cero irrati kateko *Por fin no es lunes* irratsaioan kolaboratzen du. Gainera, *Ese programa del que usted me habla* telebista saioa aurkezten du La 2 telebista katean.

## Telebista 
## Zinema 
## Antzerkia 
;Aktorea

;Zuzendaria

## Liburuak 
* *Necroeconomía: El manual para entender la economía perversa* (2019)
1991ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1991ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 36. edizioa izan zen. Erromako Cinecittà estudioetan ospatu zen, Italian, maiatzaren 3an. Aurkezleak Gigliola Cinquetti (1964ko irabazlea) eta Toto Cutugno (1990eko irabazlea) izan ziren.

Hasiera batean, lehiaketa Sanremon ospatzea erabaki zen, Teatro Ariston antzokian, han ospatzen den Sanremoko kantu jaialdiaren omenez, Eurovision lehiaketa sortzeko eredua izan zelako. Hala ere, Golkoko Gerraren inguruan segurtasun kezkak azaldu ziren, eta RAIk lehiaketa Italiako hiriburura eramatea erabaki zuen.

Garailea Suediako Carola izan zen, "Fångad av en stormvind" kantuarekin. Suediaren hirugarren garaipena izan zen. Suediako Carolak eta Frantziako Aminak puntu kopuru berdina lortu zuten. 1969tik lehen aldiz eman zen berdinketa bat sailkapenaren buruan, baina 1969an ez bezala, berdinketa hausteko arauak zeuden indarrean. Bai Suediak bai Frantziak lau hamabi-puntu sorta lortu zituzten, baina Suediak bost hamar-puntu sorta lortu zituen eta Frantziak bi; hori dela eta, Suedia suertatu zen garaile.

Hogeitabi herrialdek hartu zuten parte, aurreko urteko kopuru berdina, ordungo errekorra. Herbehereek etena egin zuten partaidetzan, erabakitako data Herbeheretan Memoria Eguna izateagatik. Maltak hamasei urte ostean bueltatzeko aukera izan zuen. Alemaniak lehen aldiz hartu zuen parte herrialde bateratu bezala.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Eadwig

**Eadwig** edo **Edwy** (Wessex,  - Gloucester, 959ko urriaren 1a) **Ederra** deitua, Ingalaterrako erregea izan zen 955etik.

Edmundo I.a eta bere emazte Ælfgifuren semea izan zen. Eadred bere osabaren heriotzaren ondoren errege bihurtu zen. Bere erregealdi motza nobleekin eta eliza-gizonekin (sartutako Dunstan eta Oda artzapezpikuak) borrokez beteta egon zen. Hemeretzi urteetan hil zen eta Winchester hiriburuan lurperatu zen. Edgar Baketsua bere anaia bere ondorengoa izan zen.
Zume (materiala)

thumb|Saskia egiten zume zuritu gabearekin.

**Zume** edo **zumitza** da landare-zuntz edo ehun bat, zume edo sahats espezie batzuetako adarretatik eratorritakoa. Ehun hauekin egindako langintza edo artisautzari zumegintza esaten zaio.

Sahatsaren familiako zuhaixka batzuetatik ateratzen da zume lanerako egokia, nagusiki *Salix viminalis* edo zume jatorra deritzonetik, baina baita zume hauskorretik eta zume gorritik*.*

## Lanketa 
Ehun hau sortzeko landarearen zurtoinak eta adarrak erabiltzen dira, bere osotasunean edo zerrenda mehe eta luzeetan xehetua.

Zumea erabiltzen da altzariak, saskiak eta bestelako objektu erabilgarriak egiteko.

Zumea lantzen da bi eratan, bere azala osorik gordez, edo azal hori zurituta. Zume zuritua erabiliz egiten den elementua zuria izaten da, eta zuritu gabearekin egiten dena, berriz, marroi iluna, zumearen azalaren kolorekoa. Gaur egungo gai batzuk zume zurituz eginak izan arren, ondoren tindagai koloredunetako bainuontzietan sartzen dituzte, kolorea emateko. Zenbaitetan, berniza ere ematen zaie.

Zume zurituarekin, lan finagoak egiten dira, hala nola txanbilentzako estalkiak, besaulkiak, ogiarentzako saskitxoak eta abar. Zuritu gabeko zumea, aldiz, lanerako tresnak egiteko erabiltzen zen nagusiki: mahatsa biltzeko saskiak (erabilera ohikoenetakoa), lepo-otarreak, zaranak, lastoa biltzeko otarreak, eta abar.

Bestalde, Euskal Herriko udal batzuetan zume adarra aginte-makilaren aldaera bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zumitz (argipena)

**Zumitz** terminoak hainbat adiera du:

* **Zume (materiala)**, zume edo sahats mota batzuen adarra, zuntz gisa saskigintzan erabiltzen dena.
* **Zumitz (gaztagintza)**, gaztari forma emateko moldea.

Ikus, halaber, hitz honen aldaera dialektala:

* **Zimitz (argipena)**
Triborough zubia

**Triborough zubia**, ofizialki **Robert F. Kennedy zubia** ( edo *Robert F. Kennedy Bridge*) AEBetan New York hirian dagoen zubi bat da. Harlem ibaia zeharkatzen du, tartean Ward's Island eta Randall's Island uharteak zeharkatuz. Manhattan eta Queens barrutiak elkarlotzen ditu.

1936ko uztailaren 11n inauguratu zen, Othmar Ammann arkitektoak diseinatu zuen.

## Kanpo estekak
1992ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1992ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 37. edizioa izan zen. Malmöko Malmö Isstadion aretoan ospatu zen, Suedian, maiatzaren 9an. Aurkezleak Lydia Cappolicchio eta Harald Treutiger izan ziren.

Garailea Irlandako Linda Martin izan zen, "Why Me?" kantuarekin. Irlandaren laugarren garaipena izan zen. Abesti irabazlearen konpositorea eta idazlea Johnny Logan izan zen, aurretik Eurovision lehiaketa birritan irabazi zuena: 1980an abeslari bezala, eta 1987an abeslari eta musikagile bezala.

Hogeita hiru herrialdek hartu zuten parte, ordungo partaide kopuru errekorra. Herbehereak urte bateko eten baten ostean bueltatu ziren.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Deathtrap (filma)

***Deathtrap*** (), 1982ko Sidney Lumet estatubatuar zinema zuzendariaren thriller film bat da. Ira Levin antzerkigilearen *1978ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritu zen. Michael Caine, Dyan Cannon eta Christopher Reeve aktoreek antzeztu zuten.

Michael Caine aktoreak ere antzeztutako *Sleuth* (1972) filmaren argumentuarekin antzekotasunak dauzka.

## Sinopsia 
AEB, Long Island. Clifford Anderson (Christopher Reeve) ikasleak bere irakasleari, Sidney Bruhl (Michael Caine) antzerkigile eta idazle ospetsuari bere lehenbiziko eleberriaren eskuizkribua laga dio. Arrakasta nola edo hala berreskuratzeko asmoz, eleberregile ospetsuak ikasle gaztea erail eta haren idazlana bereganatzea pentsatu du.

## Aktoreak 
* Michael Caine: Sidney Bruhl
* Christopher Reeve: Clifford Anderson
* Dyan Cannon: Myra Bruhl
* Irene Worth: Helga Ten Dorp
* Henry Jones: Porter Milgrim
* Joe Silver: Seymour Starger

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zaporizhiar kosakoak Turkiako sultanari gutuna idazten

***Zaporizhiar kosakoak Turkiako Mehmed IV.a sultanari gutuna idazten*** (; ) Ilia Repin errusiar margolariak 1880an hasi eta 1891n amaitutako margolan ezagun bat da. Haren neurria 2,03 × 3,58 metro da.

Repinek lan urteak margolanean bertan idatzi zituen. Alexandro III.a Errusiakoak 35.000 errubloren truk erosi zuen, garai hartan errusiar margolan batengatik ordaindutako diru kopuru handiena. Tsarrak erosi zuenetik, ikusgai dago San Petersburgo hiriko Errusiar Museoan.

## Testuingurua 
### Sultanaren ultimatuma 
### Kosakoen erantzuna 
Kondairaren arabera erantzuna adarjotze sail batez osatu omen zen, Sultanaren tituluez baliatuz:

## Kanpo estekak
Mandorla

[thumb|250x250px| [Pantokratorra San Juan de elizaren mandorla batean. Moarves de Ojeda ( Palentzia). ]]
[thumb|341x341px| [Kristo Maiestatean|Kristoren Maiestatean mandorla batean, Erdi Aroko eskuizkribu argiztatu batean. ]]
[thumb|404x404px| Ama Birjina mandorla batean. [Harzuriz egindako erretaula baten zatia. Erdi Aroko Museo Nazionala, Cluny. ]]
**Mandorla** hitza Italierako *mandorla* hitza du jatorria eta arbendola ("almendra" Hego Euskal Herrian) esan nahi du. Obalo edo arbendola itxura du, hots, irudi eliptiko puntaduna, eta bertan pertsonaia sakratuen irudiak gaineratu ohi dira, horien artean, ohikoena, Jesu Kristo berpiztua da, baina baita maiz Ama Birjina edo santuak ere. Batez ere arte erromanikoan eta bizantziar artean erabili izan zen.

## Historia 
Jesu Kristoren berpizkundeko aingeruak Izara Santua eusten eta erromatar erretratuaren elementu tradizionalaren ezkutu borobilaren baturaren eskematizazioa da mandorlaren jatorria.

Iberiar penintsulan hainbat mandorla eskultura aurki ditzakegu, esaterako eliza hauetan: Santa María de Covet ( Lleida ), Santiago de Carrión de los Condes ( Palentzia ) , San Juan Bautista de Moarves de Ojeda ( Palentzia ) , San Esteban, Moradillo de Sedano ( Burgos ). Mandorla bitxi baten adibidea Soriako Santo Domingo elizakoa aipatu daiteke; Hirutasuna mandorlan ageri da, aingeruez inguratua, ebanjelarien sinboloekin eta Ama Birjinarekin eta San Joan Bataiatzailearen irudiekin. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bango Torviso, Isidro G. (1992). Erromanikoa Espainian . Madril: Espasa Calpe.  .
## Kanpo estekak
Kantuz

***Kantuz*** Chicagon bizi diren musikarien proiektu bat da. Amaia Gabantxo bertako abeslaria izateaz gain, produkzio-buruzagitzaren ardura du. 2019.ean euren lehen diska atera zuten *1931* lelopean.

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgunea
Jon Lazkano (argipena)

**Jon Lazkano** hurrengo pertsona izan daiteke:

* **Jon Lazkano Alzaga** (1961), bizkaitar irakasle eta politikaria.
* **Jon Lazkano Agirre** (1969), gipuzkoar alpinista.
Nektariarra

[thumb|[Mare Nectarisen kokapena. ]]
Ilargiaren denbora lerro geologikoan azaltzen den **Periodo Nektariarra** duela 3920 milioi urte hasi eta duela 3850 milioi urte arte iraun zuen (iturri batetik bestera datua zertxobait aldatu daiteke). Periodo honetan zehar Nectaris arroa eta beste hainbat eratu ziren, talka erraldoien ondorioz. Ilargiaren lur garaietan topatu daitezkeen kraterrez jositako lurzoruen gainaldea, Nectaris arroa sortzean jaregin ziren materialek osatzen dute. Periodo honen amaierak Imbriar Periodoari hasiera eman zion, zehazki, haren osagai den Imbriar Goiztiarrari.

Periodo geologiko honen hasiera Nectaris arroaren sorkuntzak zehaztu zuen eta Imbrium arroa sortuko zuen talka gertatu arteko denboraldia hartzen du bere baitan. Garai honetan sortu ziren materialak oraindik ere eskuragarri daude Ilargiaren lurrazalean, satelitearen zati handi bat osatzen dutelako. Alde ezkutuan zein alde ikusgaian topatu daitezke aipatutako materialak, bereziki satelitearen ekialdean.

Azpian ageri den denbora lerroan Periodo Nektariarra gainerakoekin batera ageri da. Ikus daitekeen moduan, albokoekin alderatuta, laburra izan zen garai geologiko hau, soilik hirurogeita hamar milioi urte iraun baitzituen.

## Lurra periodo honetan zehar 
Ilargian Periodo Nektariarra jazo zen uneko arrastorik ez dugu atzeman Lur planetan edo atzemandakoak oso urriak izan dira, horregatik erabili izan dira Ilargiko arrastoak Lur planetan garai haietan gertatu zena ulertzeko. Egun ofizialki onartuta dago Ilargia Periodo Nektariarrean zegoenean Lurra Eoi Hadearrean zegoela, hala ere, eoi hau ez da egun, era ofizialean, garai geologikoetan banatzea lortu.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Nektariarrari buruzko datu zehatzak. (*Ingelesez*)
Tanami Road

**Tanami Road (**Euskaraz**: Tanami errepidea)**, **Tanami Track** eta **McGuire Track** izenez ere ezaguna, Ipar Lurraldeko Stuart errepidearen eta Mendebaldeko Australiako Great Northern errepidearen artean dago. Hegoaldeko lotura Alice Springs-eko iparraldetik 19 km-ra dago eta iparraldeko lotura Halls Creek-eko mendebaldetik 17 km-ra. MacDonnell mendikatetik, Australiako erdialdetik, Kimberley-eko Halls Creek-era doan abelbide bat jarraitzen du.

Tanami errepidea Alice Springsetik Kimberleyrako ibilbide zuzenena da, Tanami Basamortutik igaroz. Bere ibilbidean zehar, Yuendumu herria eta Newmont Meatzaritzaren jabetzako Granite urre meategia daude. Ipar lurraldean, Warlpiri aborigenen jabetzako lurrak igarotzen ditu eta Mendebaldeko Australian artzaintzako lurrak igarotzen ditu.

Errepidearen % 20 inguru asfaltoa da, gainerakoa legarra da eta bi gurpileko ibilgailuen bidez nabigagarria den arren, lau gurpiletako trakzioa gomendatzen da. Errepideko zenbait zatitan uzkurtze larriak izaten dira eta une batzuetan desatsegina eta motela da.

## Kanpo estekak
1993ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1993ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 38. edizioa izan zen. Millstreeteko Green Glens Arena gunean ospatu zen, Irlandan, maiatzaren 15ean. Aurkezlea Fionnuala Sweeney izan zen.

Millstreet, Cork konderrian kokatua, Eurovision lehiaketaren egoitza izan den herririk txikiena da, 1.500 inguru biztanlerekin.

Garailea Irlandako Niamh Kavanagh izan zen, "In Your Eyes" kantuarekin. Irlandaren bosgarren garaipena izan zen, eta bigarrena jarraian. Frantziaren (1977tik) eta Luxenburgoren (1983tik) garaipen kopuru errekorra berdindu zuen Irlandak.

Jugoslaviaren eta Ekialdeko Blokearen desegiteen ondorioz, partaide izan nahi zuten herrialdeen kopurua inoiz baino handiagoa zen. Hori dela eta, Europako Irrati-Telebista Batasunak sailkapen-fase bat antolatu zuen lehen aldiz, lehenago herrialde burujabe bezala inoiz parte hartu ez zuten herrialdeentzat soilik, *Kvalifikacija za Millstreet* izenekoa. Bosnia-Herzegovina, Eslovenia eta Kroaziak lortu zuten pasea. Horrela, hogeitabost herrialde izan ziren partaide finalean, ordungo errekorra.

## Sailkapen-fasea 
*Kvalifikacija za Millstreet* (Millstreeterako sailkapena) izeneko sailkapen-fasea apirilaren 3an jokatu zen Ljubljanako RTV SLO Studio 1 estudioan, Eslovenian. Lehen hiru sailkatuak pasa ziren Eurovision lehiaketara.

## Finala 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Norbit

***Norbit***, 2007ko Brian Robbins estatubatuar zinema zuzendariaren komedia film bat da. Eddie Murphy, Thandie Newton, Terry Crews, Cuba Gooding Jr., Eddie Griffin, Katt Williams, Marlon Wayans eta Charlie Murphy aktoreek antzeztu zuten. Eddie Murphyk hiru pertsonaia ezberdin antzeztu zituen.

Makillaje onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Rick Baker eta Kazuhiro Tsuji).

## Argumentua 
Norbitek (Eddie Murphy) ez du bizitza errazik izan. Haurra zela noizbehinka umezurtegi funtzioa betetzen zuen txinatar jatetxe baten aurrean abandonatu zuten, bertan Wong jaunak (Eddie Murphy) zaindu zuen. Rasputiarekin (Eddie Murphy) ezkontzera derrigortzen dutenean gauzak are eta gehiago okertuko dira, zabor janaren erregin zital eta tripontzia. Norbitek ia ezin du gehiago eta amore ematera doanean, Kate (Thandie Newton) berragetuko da, haurtzaroko bere azukre koxkorra.

## Aktoreak 
* Eddie Murphy: Norbit Albert Rice / Rasputia Latimore / Hangten Wong
* Thandie Newton: Kate Thomas
* Terry Crews: Big Black Jack Latimore
* Lester "Rasta" Speight: Blue Latimore
* Clifton Powell: Earl Latimore
* Cuba Gooding Jr.: Deion Hughes
* Eddie Griffin: Pope Sweet Jesus
* Katt Williams: Lord Have Mercy
* Khamani Griffin: Norbit mutikoa (5 urte)
* Austin Reid: Norbit mutikoa (10 urte)
* Jonathan Robinson: Norbit nerabea (17 urte)
* Floyd Levine: Abe, jostuna
* Lindsey Sims-Lewis: Rasputia neskatoa (10 urte)
* Yves Lola St. Vil: Rasputia nerabea (17 urte)
* China Anderson: Kate mutikoa (a5 urte)
* Anthony Russell: Sam Giovanni, Giovanni's jatetxearen italiar jabea
* Pat Crawford Brown: Henderson andrea, emakume adindua
* Jeanette Miller: Coleman andrea, emakume adindua
* Michael Colyar: Morris, bizargina
* Marlon Wayans: Buster "Bust-A-Move" Perkin
* Richard Gant: Predikatzailea
* Alexis Rhee:. Ling Ling Wong andrea
* Marianne Muellerleile: Helga depilatzailea
* Kristen Schaal: Ekitaldiaren antolatzailea
* John Gatins: Ur parkeko langilea
* Smith Cho: Deionen asiar emaztea
* Charlie Murphy (ahotsa): Lloyd txakurra
* Tone Man as Narrator (ahotsa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1994ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1994ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren 39. edizioa izan zen. Dublingo Point Theatre aretoan ospatu zen, Irlandan, apirilaren 30ean. Aurkezleak Cynthia Ní Mhurchú eta Gerry Ryan izan ziren.

Garailea Irlandako Paul Harrington & Charlie McGettigan duoa izan zen, "Rock 'n' Roll Kids" kantuarekin. Irlandaren seigarren garaipena izan zen, eta hirugarrena jarraian. Irlandak garaipen kopuru errekorra hautsi zuen, eta lehen aldia izan zen herrialde batek jarraian hiru garaipen lortzen zituela.

Jugoslaviaren eta Ekialdeko Blokearen desegiteen ondoren, partaide izan nahi zuten herrialde kopuru handia kudeatzeko, aurreko edizioko azken zazpi sailkatuak urte batez lehiaketatik kanpo uztea erabaki zuen Europako Irrati-Telebista Batasunak. Italia eta Luxenburgok lehiaketari uko borondatez egin ziotenez, aurreko edizioko azken bost sailkatuak geratu ziren kanpoan (Belgika, Danimarka, Eslovenia, Israel, eta Turkia). Bestalde, Errumania, Errusia, Eslovakia, Estonia, Hungaria, Lituania eta Poloniak lehen agerpen ofiziala egin ahal izan zuten lehiaketan.

## Lehiaketa 
## *Riverdance* 
Artista partaideen emanaldien ondoren eta bozketak ezagutarazi aurretik, *Riverdance* irlandar dantzen ikuskizuna estreinatu zen eszenatokian (zazpi minutuko iraupenarekin), besteak beste Michael Flatley dantzariaren partaidetzarekin. Riverdancek oso harrera ona izan zuen, Point Theatre-ko ikuslegoak zutik txalo zaparrada batekin agurtu zuelarik. Lortutako arrakasta eta oihartzuna hurrengo urtean "Riverdance: The Show" ikuskizun propioa sortzeko abiapuntua izan zen, munduan zehar ikusi ahal izan zena. Eurovision lehiaketako ekitaldiarteko ospetsuena bezala jotzen da.

## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Imbriar Goiztiarra

[thumb|[Mare Imbrium ilargi-itsasoa, Garai Imbriarrari hasiera eman zion haren sorrerak. ]]
Ilargiaren denbora lerro geologikoan, **Imbriar Goiztiarra** garai geologiko bat bezala ageri da, duela 3850 milioi urte hasi eta duela 3800 milioi urte arte iraun zuena, hau da, Periodo Nektariarra amaitu eta Imbriar Berantiarra hasi bitarteko denboraldia hartzen du bere baitan. Garai hau amaitu zenean amaitu zen Bonbardaketa Berantiar Handia eguzki-sistemaren barnealdean.

Garai geologiko honetan zehar jazo zen gertakaririk esanguratsuena Mare Imbrium (Euriaren itsasoa euskaraz) ilargi-itsasoaren eraketa izan zen, izan ere, gertakari horrengandik jaso du periodo geologikoak bere izena. Aipatutako itsasoa periodo honen hasieran sortu zen. Ilargiaren alde ikusgaiko itsaso nagusiak ere denbora-tarte geologiko honetan zehar sortu ziren, hala nola, Mare Crisium, Mare Tranquillitatis, Mare Serenitatis, Mare Fecunditatis eta Oceanus Procellarum. Arro horiek guztiak basaltoz estali ziren Imbriar Berantiarrean, mintzatzen ari garen periodoa bukatu ondoren.

Imbriar Goiztiarra periodo geologiko bat da, Periodo Imbriarra osatzen dutenetako bat hain zuzen, bestea Imbriar Berantiarra da, azpiko denbora lerroan ikusi daitekeen bezala. Imbriar Goiztiarrak berrogeita hamar milioi urte inguru baino ez zituen iraun, hori dela eta, egun ofizialki onartutako Ilargiaren denbora lerro geologikoak bereizten duen denbora-tarterik laburrena da.

## Lurra periodo geologiko honetan zehar 
Ilargia Imbriar Goiztiarrean zegoen bitartean, Lur planeta Eoi Arkearrean zegoen, zehazki, Garai Eoarkearrean. Garai horretan, ustez, agertu ziren lehen izaki bizidun primitibo zelulabakarrak gure planetan eta gizakiak eskuratu ahal izan dituen aztarna geologikorik zaharrenak, Lur planetakoak, garai horretakoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zimitz (argipena)

**Zimitz** edo **tximitx** terminoen adiera posibleak:

* Ikus **Zumitz (argipena)**, *zumitz* hitzaren aldaera dialektalak baitira *zimitz* eta *tximitx*.
* **Heteropteroen** izen arrunta da euskaraz. Hemipteroen subordena dira intseku hauek.
* **Cimicidae** subordenako intsektuen izen arrunta ere bada. Hauek ere hemipteroen taldekoak dira eta espezie ezagunena izango da seguruenik **Cimex lectularius** edo **ohe-zimitza.**
Jordan Spieth

**Jordan Alexander Spieth** (Dallas, Texas, 1993ko uztailaren 27a) estatubatuar golfaria da. Grand Slam-aren hiru txapelketa irabazi ditu, The Masters eta U. S. Open 2015ean eta Erresuma Batuko Golf Irekia 2017an. Ryder Cupa irabazi du ere 2016an.
Red Corner

***Red Corner*** (euskaraz *Izkin gorria*) Jon Avnet estatubatuar zinema zuzendariaren 1997ko misteriozko thriller film bat da. Richard Gere, Bai Ling eta Bradley Whitford aktoreek antzeztu zuten.

Filma Txinako Herri Errepublikan zentsuratuta egon zen, herrialdeko justizia sistemaren irudi txarra islatzen duela eta.

## Argumentua 
Txinako Herri Errepublika, Pekin. Jack Moore (Richard Gere) negozio garrantzitsu bat ixteko hirira iritsi berri den estatubatuar abokatu bat da. Gaua txinatar jeneral boteretsu baten alaba eta modeloarekin igaro eta biharamunean hura hilik agertu denez, neska hil izana leporatu diote. Txinatar justizia sistema Mendebaldekoaren parekatuta oso ezberdina denez, heriotza zigorra ekar diezaiokeen akusazio bati aurre egiteko, Shen Yuelin (Bai Ling) ofiziozko abokatu txinatarraren laguntza behar du.

## Aktoreak 
* Richard Gere: Jack Moore
* Bai Ling: Shen Yuelin
* Bradley Whitford: Bob Ghery
* Byron Mann: Lin Dan
* Peter Donat: David McAndrews
* Robert Stanton: Ed Pratt
* Tsai Chin: Xu presidentea
* James Hong: Lin Shou
* Tzi Ma: Li Cheng
* Ulrich Matschoss: Gerhardt Hoffman
* Richard Venture: Reed enbaxadorea
* Jessey Meng: Hong Ling
* Roger Yuan: Huan Minglu
* Chi Yu Li: Hong jenerala
* Henry O: Yang prokuradorea
* Kent Faulcon: Marine goardia
* Jia Yao Li: Liu zuzendaria
* Yukun Lu: Liu zuzendariaren sozioa
* Robert Lin: Liu zuzendariaren itzultzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Heteroptero

**Heteropteroak** dira *Heteroptera* subordenako intsektuak, eta hauetako askori euskaraz izen arrunta tximitx edo zimitz dutenak (nahiz eta izen hori beste intsektu batzuei ere ematen zaien). Beste intsektu ezagunen bat ere bada talde honetakoa, hala nola zapatari arrunta.

Hemiptera ordenaren barneko intsektu subordena da, 41 bat familia eta 30.000 espezie inguru hartzen dituena..

## Ezaugarriak 
Espezie gehienek bi hego pareak desberdinak dituzte. Gainekoak hemielitroak dira: atal basala gogorra eta larrukara dute eta atal distala minzkara. Azpikoak, berriz, mintz meheko gardenak dira. Geldirik daudelarik, bi hegal pareak bizkarrean gurutzaturik egoten dira. Aho-aparatua (moko edo estiletea deitua) zorrotza eta ziztatzaile-xurgatzailea da. Likidoz elikatzen dira: batzuk landareen fluidoez (izerdia, fruitu edo hazien edukia...) eta beste batzuk animalien fluidoez. Azken hauetako batzuk, ohe-zimitza eta Chagas-en gaixotasuna kutsatzen duen *Triatoma infestans*, esate baterako, parasitoak dira

Metamorfosi bakuna dute (garapen paurometaboloa), gehienetan 5 ninfa aldirekin. Hirugarrenetik aurrera, apurka-apurka, hegoak agertzen zaizkie. Oso habitat desberdinetan bizi daitezke; gehienak ingurune lehortarretan (landareak, orbela, lurzorua) agertzen diren arren, beste batzuk ur gezatakoak edo itsastarrak dira .

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zimitz

## Kanpo estekak