open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iñaki Pérez Beotegi

**Pedro Ignacio Pérez Beotegi** —ezizenez ***Wilson***— (Gasteiz, Araba, 1948ko uztailaren 31 – 2008ko martxoaren 11) etakidea eta politikaria izan zen.

## Bizitza 
Etakide historikoa, 1973an Luis Carrero Blanco hil zuen Ogro operazioan parte hartu zuen.

1975eko uztailaren 30ean, Bartzelonan, ETA politiko-militarreko kide Juan Paredesekin lapurreta egiten ari zela atxilotu zuten. 1977ko Amnistiaren Legearen ondoren borroka armatua utzi zuen. Geroztik, politikan sartu zen, eta hasieran Mario Onaindiarekin batera Euskadiko Ezkerran parte hartu zuen. Gero Auzolanen zerrendetan 1984ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan lehendakarigai izan zen baina ez zen legebiltzarkide hautatua izan.

## Erreferentziak
Harold Foster

'*Harold *Hal* Rudolf Foster*' (1892ko abuztuaren 16a, Halifax, Eskozia Berria &ndash; 1982ko uztailaren 25a, Winter Park, Florida) kanadar-estatubatuar komikigile bat izan zen. Zalantzarik gabe Fosterren komikirik ospetsuena *Prince Valiant* da ("Printze Ausarta"). Bestalde, Edgar Rice Burroughs idazlearen Tarzan pertsonaiari buruzko komikiak ere marraztu zituen.

Kanadan jaio zen eta 1921ean Chicagora joan zen. Han ilustrazio lanetan hasi zen eta estatubatuar nazionalitatea jaso zuen. 1928an, abenturazko komikien lehen sailetako bat marrazten hasi zen, Tarzanen abenturen egokitzapen bat. 1937an Prince Valiant sortu zuen, abenturazko eta fantasiazko asteroko komiki bat, Erdi Aroan. Komiki honetan marrazkian duen xehetasunarengatik nabarmendu zen.

## Iruditegia
Prince Valiant

**Prince Valiant** (euskaraz *Printze Ausarta*), jatorriz **Prince Valiant in the Days of King Arthur** (*Printze Ausarta Arturo Erregearen Egunetan*) izenburuaz argitaratua, 1937an King Features Syndicate agentziarako Harold Foster kanadiar komikilariak sortu eta marraztutako komiki bat izan zen. Astego, igandeko gehigarrian eta kolorezko orrialde batean argitaratu ohi zen. Berez, komikilan hau 1.800 plantxetan osatua dago, halere handituz doa. Fantagraphics Books argitaletxeak denera 50 komiki bildumetan bildu du.

Printze Ausartaren komikia Erdi Aroan girotua dago, bertan Arturo erregea eta Merlin aztia bezalako pertsonai mitologikoak nahiz benetazko pertsonai historikoak nahasten dira: bikingoak, piktoak, Atila eta hunoak, horietako asko historikoki aro ezberdinetan bizi izandakoak, baina komikiak denak batu eta Printze Ausartareen bizitzaroan girotzen ditu.

## Marrazki bizidunak 
* The Legend of Prince Valiant (1991)

## Zinema 
* Prince Valiant (1997ko filma)

## Kanpo estekak 
* Printze Ausartaren webgunea (eleanitza)
Josselin gaztelua

**Josselin gaztelua** (bretainieraz *Kastell Josilin* eta frantsesez *Château de Josselin*) Bretainiako Morbihan departamenduko Josselin udalerrian dagoen gaztelu bat da, Bro Gwened lurralde historikoan.

## Historia 
Guéthénoc bizkondea hasi zen gaztelua eraikitzen 1008 urtearen inguruan. Oust ibaiaren harana zaintzeko harkaitz garai bat aukeratu zuen horretarako. Toki estrategiko bikaina zen, IX mendetik hasia zen erromes bide bat eta honek zekarren merkataritza kontrolatzeko balio baitzuen. Bizkondearen seme Goscelinus-ek jarraitu zuen eraikuntzarekin eta honen izena hartu zuen gotorlekuak, *castrum Goscelini*. 1108ko agiri batean *Castellum Joscelini* izena azaltzen da. Henrike II.a Ingalaterrakoak erasotu zuen 1168an eta ondoren 1175an eta azkenean gaztelua behera bota zuen.

Bretainiako oinordekotza gerraren ondoren Olivier de Clisson soldadu bretoiak eskuratu zuen Josselin jaurerria eta gotorleku berria eraikitzea erabaki zuen, aurrekoa baino handiagoa, Dorre nagusi bat eta inguruan beste zortzi izango zituena. 1488an Frantzisko II.a Bretainiako dukeak gaztelua okupatu zuen eta zati batzuk eraitsi egin zituen. Honen alabak, Ana Bretainiakoak berreraiki zuen eta Olivier Clissonen ondorengoa zen Joan II.a Rohangoari eman zion. Honek granitozko aurrealdea egin eta pizkundeko arkitekturan oinarrituz jauregi bihurtu zuen. Italiatik artista eta artisauak ekarri zituen eraikuntzan laguntzeko.

1603an Henrike Rohango dukeak matxinada higanotaren alde egin zuen. Egoitza militarra Pontivyko gazteluan ezarri zuela aprobetxatuz Richelieu kardinalak Josselin eskuratu eta dorre nagusia eta beste lau dorre eraitsi zituen.

XVIII mendetik aurrera bertan behera utzia izan zen eta hurrengo urteetan presondegia eta biltegia izan zen. 1928ko abuztuaren 21an Monumentu Historiko izendatu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Josselin.jpg|Gazteluaren irudia.
Irudi:Façade renaissance du château de Josselin.jpg|Berpizkunde garaiko aurrealdea.
Irudi:ChateaudeJosselinEntrance.jpg|Ataria.
Irudi:ChateaudeJosselinN.jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* Josselin gazteluaren webgunea
Arnaut Mitxel Abadia

**Arnaut Mitxel Abadia Urrustoi** (Dublin, Irlanda, 1815eko uztailaren 24a - Paris, Frantzia], 1893ko azaroaren 13a) eusko-irlandar geografo eta euskaltzale bat izan zen, Anton Abadiaren anaia gaztea; biek ere elkarrekin Etiopiara bidaia nabarmenak egin zituzten.

Bi anaiak Irlandako Dublin hirian jaio ziren, aita zuberotarra eta ama irlandarra izanik. 1818an gurasoak Frantziara emigratu eta bi anaiek zientzian oinarritutako heziketa bikaina jaso zuten.

Arnaut Mitxel gaztea denboraldi batez Clauzel jeneralarekin batera Argelian egon zen, ondoren Alexandria hirian egon zelarik, 1837an bi anaiak Etiopian elkartu ziren, han 1838ko otsailean Massawa hirian lehorreratu zirelarik.

Biek herrialde honetako hainbat eskualde bisitatu zituzten, horien artean ordu arte ia ezezagunak ziren Ennarea eta Kaffa Erresuma, batzutan bere anaiarekin batera, bestetan aldiz bakoitza bere kabuz. Bi anaiek hainbat zailtasunei aurre egin eta abentura askotan barna ibili ziren, eta azpikeri politikoetan sartuta ere ibili ziren, gehienbat Anton, honek Frantzia eta misiolari katolikoen alde eragin zuelarik. Etiopiako geografia, geologia, arkeologia eta natur historiaren inguruko informazio baliotsua bildu ondoren, 1848an bi anaiak Frantzia eta Ipar Euskal Herrira itzuli ziren, une hartatik aurrera jasotako materiala prestatu eta argitaratzera ekin zioten.

1853an Arnautek Etiopiara beste bidaia bat burutu zuen.

1868an bi anaien bidaien kontakizun orokorra *Douze ans dans la Haute-Ethiopie* izenburupean argitaratu zen. Bestalde, 1850ean bi anaiek Parisko Geografia Elkartearen domina jaso zuten, Arnautek erakunde honetako VI. Txostena osatzen ere lagundu zuen. Ras Mikael saria ere irabazi zuen.

## Idazlanak 
* *Sur le tonnerre en Ethiopie* (1859)
* *Travaux récents sur la langue basque* (1859)
* *Douze ans dans la Haute Ethiopie* (Paris, 1868)
* *Les Pyrénées de la Bigorre, poème en quatre chants* (Paris 1891)

## Ikus, gainera 
* Anton Abadia

## Kanpo estekak 
* «Arnaud-Michel Abadia», *Auñamendi Eusko Entziklopedia* 
* Arnaut Mitxel Abadiaren idazlanak, Guttenberg proiektua. 
* Joseba Aurkenerena; Arño Mixel Abadia, Etiopiako gerletan buruzagi. https://zuzeu.eus/kultura/arno-mixel-abadia-etiopiako-gerletan-buruzagi/
BayArena

**BayArena** Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuko Leverkusen hirian dagoen estadio bat da. 1932ko irailaren 4an eraiki zen, 30.210 ikusleentzako gaitasuna du eta Bayer enpresaren jabetzakoa da. Bertan, Bayer 04 Leverkusen futbol taldeak Bundesligako etxeko partiduak jokatu ohi ditu.

## Iruditegia 

Irudi:BayArena neu 2009.jpg|Kanpoaldea.

Irudi:Schema BayArena.svg|Oinplanoa.

## Kanpo estekak 
* BayArena estadioaren webgunea
Urumera

**Urumera** (Урум, *urum dili*) Georgia eta Ukrainako hego-ekialdeko zenbait herritan mintzatzen den turkiar adarreko altaitar hizkuntza da. Maiz Krimeako tatareraren aldaeratzat hartzen da.

Urumera hiztunak etnikoki greziarrak dira. Ukrainara Krimeatik iritsi ziren,1778 eta 1780 artean, Errusiako tsarraren aginduz . Denetara 192.700 hiztun inguru dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borussia-Park

**Borussia-Park** Alemaniako Ipar Renania-Westfalia estatuko Mönchengladbach hirian dagoen estadio bat da. 2004ko uztailaren 30an eraiki zen, 54.057 ikusleentzako gaitasuna du. Bertan, Borussia Mönchengladbach futbol taldeak Bundesligako etxeko partiduak jokatu ohi ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Borussia Park Mönchengladbach 002.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Nordpark Stadion Borussia Mönchengladbach.jpg|Gauez.
Irudi:Gladbach Fans in Kurve.JPG|Armailak eta zaletuak.
Irudi:Schema Stadion im Borussia-Park.svg|Oinplanoa.

## Kanpo estekak 
* Borussia Mönchengladbach taldearen webgunea
Hego-ipuru

**Hego-ipurua** edo **hego-orrea** (*Juniperus oxycedrus*) Cupressaceae familiako landarea da, ipuruen generokoa. Portugal eta Marokoren ekialdetik, Iranen iparralderaino zabaltzen da. Lehortera ongi moldatutako landarea da. Mediterraneoan ugaria da, askotan artearekin, pinuarekin ... batera agertuz (oso arrunta baso pobreetan). Argitasun handia behar du, hori dela eta, mendi magal lehor eta harritsuak kolonizatzeko joera dauka eta ez da substratuarekiko espezifikoa. Itsas mailatik 1500 metroko altituderaino zabaltzen da, baina 1000 metrotik aurrera kopurua jaisten doa. Fruitu mamitsua ematen duen Cupressaceae bakarrak dira genero honetako landareak.Euskal Herrian erdialdeko zein goi-mendiko espezie bezala agertzen da.

## Ezaugarriak 
10m-ko garaierara hel daitekeen zuhaixka da. Adaburu konikoa dauka isolatuta dauden aleetan, irregularra bihurtuz urteekin. Ale gazteetan adarrak enborraren oinarritik hazten dira, ale zaharragoetan aldiz, enborraren azpiko aldea libre gelditzen da. Ale zaharrek enbor zuzen eta zurruna daukate, metro bateko diametroa baino handiagoa dena. Enbor azala fina da, gris-arre kolorekoa, plaka eta tira finetan antolaturik dagoelarik.

### Hostoak 
Hosto iraunkorreko zuhaixka da. Hostoak hirunaka bertizilatuak. Hosto gazteak erikoideak dira eta zaharrak azikularrak, 0,8-2,5 cm-koak eta zurrunak. Bi lerro estomatiko txuri ditu hostoaren gainazalean, nerbio berde fin baten bidez banatuak.

### Konoak 
Landare doikoa da eta negu bukaeran eta udaberri bitartean loratzen da.

Ale arrek kono ugari dituzte, hostoaren galtzarbetan bakarka agertzen direlarik. Hauek esferikoak dira eta horixkak edo gorrixkak izan daitezke. Hauek ezkata ugari dituzte bertiziloetan kokatuak, bakoitza 3-7 zaku polinikoekin azpialdean.
Ale emeek kono bakanak dituzte, hauek elkarri lotuta dauden ezkata mamitsuak dituzte. Itsura esferiko edota oboidea hartuz estrobiloek.

### Fruituak 
Galbulu izenez ezagutzen dira eta 8-15 mm-ko diametroa dute. Gazteak direnean berdeak dira eta heltzean gorriak edo arre-gorrixkak. Hauek askotan argizari txuri-urdinxka batez estalita daude, igurzterakoan desagertzen dena eta puntan protuberantzia txiki bat daukate. Hauek 1-3 hazi dituzte.

Bigarren urtean heltzen dira fruituak.

Image:Juniperus oxycedrus.jpg|Hostoak eta kono helduak (Katalunian)
Image:Cade2.jpg|Hostoak eta kono gazteak (Frantzian)

### Enborra 
400px|erdian|thumb|Enborra hiru dimentsiotan, Fossil Plastics proiektuaren baitan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hego-ipurua EuskalNatura.net webgunean, Ainara Flores Compains
Ote beltz

**Ote beltza** (*Ulex minor*) lekadunen familiakoa eta *Ulex* generoko zuhaixka da (20-70 cm), arantzatsua eta hermafrodita. Mendebaldeko Europakoa da jatorriz, Erresuma Batutik Portugaleraino, euskal isurialde atlantikoa barne.

Ote zuriaren (*U. europaeus*) antz handia du. Ote zuriak baino lore txikiagoak dituena. Hark baino adar eta arantza gehiagoko zurtoina izaten du; arantza bigunagoak izaten ditu, ordea. Metro betea baino luzeago ez da izaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas lilipa

**Itsas lilipa** (*Pancratium maritimum*) Asparagales ordenako landarea da, Euskal Herriko hareatzetako landare ohikoenetarika. Ez da duna eta hareatzetan besterik agertzen eta XIX. mende bukaerako landarearen gaineko zenbait aipamen badaude Euskal Herrian. Bizkaiko hareatzatan oso ohiko landarea zela adierazten da bertan. Egungo egoera, ordea, oso bestelakoa da eta hedapen oso mugatua du. Lore deigarriak garatzen dituenez, identifikatzeko erraza den landarea da.

## Ezaugarriak 
60 cm-ko altuera izatera iritsi daitekeen landare belarkara da itsas lilipa. Hosto tenteak lurzorutik bertatik irteten dira sorta bat eratuz.

### Hostoak 
5-20 mm-ko zabalera izan ohi dute, luzeak dira eta kolore berde-urdinxka iluna izan ohi dute.

### Lorea 
Pedizelatuak, handiak eta deigarriak izan ohi dira. Kolore zuria izan ohi dute eta lilipa arrunten antza handia dute. 15 cm-ko luzera izatera iritsi daitezke eta oso usaintsuak izaten dira. Periferian irekirik aurkitzen diren 6 tepalo zuri lantzeolatu izan ohi ditu eta erdian unbelaren oinarrian sortzen den nerbio dortsal berdexka. Korola, aldiz, tronpeta-itxurakoa da eta hiruki formako 12 koska ditu. Estamineak 6 dira, zurixkak. Anterak, aldiz, horiak dira, giltzurrun formakoak. Ginezeoa hiru karpeloz osaturik dago eta kalizaren gainean kokatu ohi da.

Loraketa udan izaten du, azaroa eta iraila bitartean.

### Fruitua 
Kapsula handi eta oboidea da. Barnean ertz zorrozdun eta triangelu forma duten hazi beltz oso nabarmenak egon ohi dira.

Image:Pancratium_maritimum_La_Marana_Corse.JPG|Fruituak
Image:Pancratium_maritimum_Corsica_2008.jpg|Lorea
Image:Pancratium maritimum4.jpg|Loreak
Image:Pancratium_maritimum_sand.jpg|Multzoa

## Habitata 
Hareatza eta kostaldeko dunetan besterik aurkitzen ez den landarea da. Lurzoru ongi drainatu eta lehorra eta eguzki irradiazio handia beharrezkoak ditu. Lehorteen aurrean lurperatzeko gaitasuna du eta baita hondarrez estaltzen ari bada zurtoinak luzatzeko ere. 0 eta 20 metro bitarteko ingurunean aurkitu ohi da.

### Banaketa 
Europako Atlantikoko kostaldeko duna eta hareatzetan aurkitzen da, eta baita Mediterraneoko hareatzetan ere. Euskal Herrian, aldiz, Gorliz, Laga, Lekeitio, Angelu eta Zarauzko hareatzetan aurki daiteke. Azken honetan populazio handiak osatzen ditu.

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Jose Luis Gallego

**Jose Luis Gallego** (Valladolid, 1913ko abenduaren 28a - Madril, 1980ko martxoaren 11a) kazetaria, poeta, militante komunista klandestinitatean, heriotz zigor kondena bat pairatu zuen eta urte asko eman zituen espetxean. Espetxean zegoela Maria Teresa Urrutiarekin ezkondu zen. Poeta madarikatutzat jo daiteke.

## Biografia 
Valladolidetik Bilbora joan zen eta han batxilergoa ikasi zuen. Kazetaritza ikasteko Madrilera joan zen. Han Leopoldo de Luis eta José Méndez Herrera idazleekin batera *Pregón Literario* aldizkaria sortu zuen. Gerra zibila hasi zenean milizia herritarretan sartu zen. Aldi berean, Juventudes Socialistas Unificadas erakundeak argitaratzen zuen *Ahora* aldizkarian kronista bezala lan egin zuen. Ordurako, argitaratutako artikuluak eta poemak zirela eta, bere izena ezagutzera eman zen. Gerra bukatu ondoren, atxilotua izan zen eta hamabi urte eta egun baten kondena jaso zuen. Behin kalean, berriro ere borroka politikoari ekin zion klandestinitatean. Berriro atxilotuta, heriotz zigorra jaso zuen; zorionez heriotz kondena hogeita hamar urteko kondenarekin trukatu zuten frankistek. Burgosko espetxean zegoela beste preso politikoekin batera lan handia egin zuen bai kulturalki baita ere politikoki. Gerra ondorengo aldizkari desberdinetan kolaboratu zuen. 1953an Madrilgo Agora Saria irabazi zuen. Espetxean Maria Teresa Urrutiarekin ezkondu zen. . 1980an Madrilen hil zen, tronbosi baten ondorioz. Idazle bezala 36ko Belaunaldiaren partaidea izan behar zen baina espetxean igarotako denbora luzerak haren ahaztura ekarri zuen. Bere obra guztia espainieraz idatzi zuen. Bere poesiak Juan Ramón Jiménezen eragin handia izan zuen.

## Obra 
* *Noticia de mí*. Madril: Mensajes bilduma, 1947.
* *Cinco poemas*. 1953. Liburuxka hau Burgosko espetxean beste presoekin batera prestatu zuen.
* *Prometeo XX*. Bartzelona: El Bardo bilduma, Lumen,1970.
* *Voz última*, M., Ayuso, 1980.
* *Prometeo XX y Prometeo Liberado*, M., Orígenes, 1983.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Idazleari buruzko komentarioa
* : Jose Luis Gallegoren zenbait poema.
Stade Chaban-Delmas

**Stade Chaban-Delmas** (aintzina **Parc Lescure**) Frantziako Gironda departamenduko Bordele hirian dagoen futbol estadio bat da, Akitania eskualdean. Bertan Girondins de Bordeaux taldeak etxeko partiduak jokatu ohi ditu.

1924ko martxoaren 30an ireki zen, halere 1938, 1987, 1998 eta 2008 urteetan zaharberritua izan da. 34.694 eserleku ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Panorama Chaban-Delmas.jpg|Ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Bordeaux Stade Lescure entrée.JPG|Sarrera.

## Kanpo estekak 
* Stade Jacques-Chaban-Delmas estadioaren historia. Bordeleko Turismo Bulegoa. (eleanitza)
Abu Dhabi (emirerria)

**Abu Dhabi**, ofizialki **Abu Dhabiko Emirerria** (arabieraz: إمارة أبو ظبي; *Imārat Abū Ẓabī*, euskaraz: "arabiar orixaren aita"), Arabiar Emirerri Batuetako zazpi emirerrietako bat da, denetan handiena. 67.340 kilometro koadroko eremua du, eta 2.908.173 biztanle zituen 2010ean. Abu Dhabi hiria da hiriburua.

Emirerriko ekonomia industrian, eraikuntzan eta finantzan oinarrituta dago. Petrolio-ustiapenaren garapenak etorkin kopuru handia erakarri du bertara azken urteotan.

## Hiri eta herri nagusiak 
* Abu Dhabi
* Abu al Abyad
* Al Ain
* Al-Aryam uhartea
* Al Mushrif
* Bahrani uhartea
* Dalma
* Habshan
* Khalifa hiria
* Liwa Oasis
* Marawah
* Mussafah
* Port Zayed
* Ruwais
* Sila
* Sir Bani
* Tarif
* Yas uhartea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Delinkuentzia

Zuzenbidean **delinkuentzia** indarrean dauden legeen hauste edo delituen multzoa bada ere, terminoa gizarte ikuspuntu batetik nahiz soziologiatik baliatzen da gehienetan, elkarbizitzaren printzipio eta erregelak hausten dituen jokabideak bilduz. Ordenamendu juridikoetan delinkuentziaren ardura delitugileena dela ezartzen bada ere, gizartearen porrota ere dela baieztatu da, delitugilearen jokabidea behar bezala bideratu ez delako edota egitura sozioekonomiko bidegabeen emaitza delako. Maila ezberdineko zenbait delinkuentzia mota bereizten da: delinkuentzia txikia eta kriminalitatea edo delinkuentzia handia. Beste irizpide batzuen arabera, gazte delinkuentzia eta delinkuentzia antolatua ere bereizten dira besteak beste.

## Kanpo estekak
Mizen Head

**Mizen Head** (irlanderaz *Carn Uí Néid*) Irlandako Corkeko konderriaren hego-mendebaldeko penintsula batean dagoen lurmutur bat da, West Cork eskualdea eta Carbery barrutian. Irlanda osoko muturretako bat eta turismogunea da, itsaslabar ikusgarriez inguratua dagoelarik. Lurmutur honetan eguraldi estazioa eta itsasargi bat daude.

Lurmutur hau dagoen penintsularen ekialdean Ballydehob, Crookhaven, Goleen eta Schull udalerriak daude. Askok uste ez bezala, Mizen Head ez da Irlanda uharte osoko lur lehorreko muturrik hego-mendebaldekoena, Brow Head lurmuturra da. Halere, geografiako liburuen arabera Irlanda osoko distantziarik luzeena "Fair Head eta Mizen Head" edota "Mizen Head eta Fair Head" lurmuturren artekoa omen da.

## Kanpo estekak 
* Mizen Head lurmuturrari buruzko orrialdea
Brow Head

**Brow Head** (irlanderaz *Ceann Bró*) Irlandako Corkeko konderriaren hego-mendebaldean dagoen lurmutur bat da. Berez, Irlanda osoko lur lehorrean dagoen muturrik hego-mendekoena da, nahiz eta askok usadioaren eraginez Mizen Head dela uste arren.

Brow Head lurmuturra Mallavoge herriaren lursailetan dago, Crookhaven udalerrian, eta Malin Head lurmuturretik 3,8 kilometro ekialdera. West Cork eskualdean dago.

## Kanpo estekak
Xarja (hiria)

**Xarja** (arabieraz: الشارقةّ) Arabiar Emirerri Batuetako hiria da, izen bereko emirerriko hiriburua eta herrialdeko hirugarren handiena. 2015ean 1.274.749 biztanle zituen. Petrolioa izan ez arren, herrialdeko kultura eta industria gunea da, herrialdeko BPGren %7,4a sortzen duena.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poeta madarikatuak

**Poeta madarikatuak** (frantsesez "Les Poètes maudits") Paul Verlaine olerkari frantsesaren saiakera liburu baten izenburua da. Liburuaren lehenengo bertsioa 1884an agertu zen eta 1888 bigarrena.
thumb| Verlaineren liburuaren lehenengo edizioa (1884).
## Liburua 
Bertan kalifikatibo horrekin sei poeta aipatzen ziren: Tristan Corbière, Arthur Rimbaud, Stéphane Mallarmé, Marceline Desbordes-Valmore, Auguste Villiers de L'Isle-Adam eta "Pauvre Lelian" Paul Verlaine beraren anagrama. Verlaineren iritziz poeta hauek modu batez edo bestez madarikazio bat jaso zuten eta, horren ondorioz, pertsona arruntengandik bereizi egin ziren. Egoera horren aurrean idazleok hermetismoaren bidea hartu omen zuten. Gizarte mailan gaizki ikusita zeuden eta, orokorrean, oso bizitza autosuntsitzaileak bizi izan zituzten, askotan drogekin eta eskandalu sexualekin lotuta.
Madarikatuen kontzeptua Alfred de Vignyren *Stello* liburuan agertu zen, 1832an. Bertan esaten zuen poetak, poetak izateagatik, lurraren botereek madarikatuak bihurtzen zituztela.

## Kontzeptua 
Definizioak arrakasta izan zuen eta, ondoren, beste idazleengana zabaldu egin da. Hitz honekin bizitzan arrakasta ezagutzen ez duten idazle baztertuak ezagutzen dira. Normalean idazle hauek bizitza bohemio eta tragikoa ezagutzen dute. Kategoria horretan, besteak beste, idazle hauek aipatu izan dira:
* Charles Baudelaire
* François Villon
* Marceline Desbordes-Valmore
* Thomas Chatterton
* Aloysius Bertrand
* Gérard de Nerval
* Lautréamont kondea
* Petrus Borel
* Charles Cros
* Germain Nouveau
* Antonin Artaud
* Émile Nelligan
* Armand Robin
* Olivier Larronde
* Innokienti Ánnienski
* John Keats
* Edgar Allan Poe.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dandismo

## Kanpo estekak
City of Manchester Stadium

**City of Manchester Stadium** (euskaraz *Manchester Hiria Estadioa*) Ingalaterrako Manchester hiriaren ekialdean dagoen estadio bat da, Bradford udalerria eta Clayton auzoaren artean. Premier Leagueko Manchester City Football Club taldearen kokalekua da. 

2002ko uztailaren 25an ireki zuten atletismo jardueretako; eta 2003ko abuztuaren 10ean, futbol partidak jokatzeko.

## Iruditegia 

Irudi:City of Manc Stadium 2008 exterior.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Uefa Cup Final 2008.jpg|Zaleak.

## Kanpo estekak 
* City of Manchester Stadium estadioaren webgunea
Zab

**Zab** izan daiteke:

## Geografia 
* Zab Handia, Tigrisen ibaiadarra
* Zab Txikia, Tigrisen ibaiadarra
* M'zab, Aljeriako eskualdea
* Ząb, Poloniako herria

## Historia 
* Zabeko gudua, 750eko abbastar eta omeiar arteko gudua

## Pertsonak 
* Zab Judah, estatubatuar boxeolaria
* Zulfikar Ali Bhutto, Pakistango lehen ministro ohia
Skellig uharteak

**Skellig uharteak** (irlanderaz *Na Scealaga*, ingelesez *Skellig Islands*, antzina *The Skellocks* ere deituak) Irlandako hego-mendebaldean dagoen Kerryko konderria kokaturik dauden uharte batzuk dira. Denera bi uharte dira, Skellig Michael eta Little Skellig, Iveragh penintsularen hego-mendebaldeko Bolus Head lurmuturretik 13 kilometrotara daudelarik. Uhartedia lanperna-musu eta zanga ugariren bizilekua izateagatik ospetsua da, bai eta antzinako monasterio baten hondakinak egoteagatik ere, azken hauek UNESCO erakundeak Gizateriaren Ondare izendatu zituelarik.

## Uharteak 
* Skellig Michael (irlanderaz *Sceilig Mhichíl*): Bi uharteetan handiena da, itsas mailatik 230 metroko gehienezko garaierara iristen delarik. Gailurretik hurbil, amildegian erdi zintziliatua VI. mendeko monasterio kristau baten hondakinak daude, UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatuak.
* Little Skellig (irlanderaz *Sceilig Bheag*): Bi uharteetan txikiena da. Turistei itxia dago, bertan mundu osoko zanga komunitate handiena baitago, denera 30.000 bikote osatzen dutelarik. Little Skellig uhartea gutxi gorabehera Great Skellig uhartetik 1,5 kilometrotara dago.

## Fauna 
Bi uharteak itsas hegazti ugariren bizileku izateagatik ezagunak dira, berez Irlanda osoan hainbat espeziei dagokionez barietate eta ugaritasun handiena duen kokalekua ere bada. Bertan bizi diren hegazti moten artean honako hauek daude: Ekaitz-txori txikia, zanga, fulmar, gabai-arrunta, antxeta hankabeltza, martin arrunta, pottorro arrunta eta lanperna-musua (azken honetatik Great Skellig uhartean 4.000 ale daudelarik). Jada kopuru txikiagoan belatxinga mokohoria eta belatz-handia ere topa litezke.

Hegaztietatik at, Skellig uharteak itsas fauna garrantzitsu baten bizilekua ere badira: bertan foka grisak, marrazoi erraldoiak, bale hegal-zuriak, izurdeak eta laut dortokak topa litezke. Uharte hauetan urpekaritzan jarduteko ur egokiak ere badaude.

## Iruditegia 

Irudi:068Skelligs from Valencia.JPG|Skellig uharteak Valencia uhartetik ikusita.
Irudi:Skellig Michael.jpg|Skellig Michael uhartea.
Irudi:Little Skellig.jpg|Little Skellig uhartea.
Irudi:wikipedia dscf8367.jpg|Little Skellig uhartea Skellig Michael uhartetik ikusita.

## Kanpo estekak 
* Skellig uharteei buruzko webgunea 
* Skellig inguruko ontzi bira eta bidei buruzko webgunea 
* Skellig uharteak UNESCO erakundearen webgunean
Uztai (argipena)

**Uztaia** euskarazko terminoa forma biribileko objektu zenbaiten izen izan daiteke:
* Uztaia, kirol, jolas edo dantzarako erabiltzen den eraztun handia. Horren aldagai bat:
** Hula hoop delakoa, gorpuan biraka jolasean erabiltzekoa.
* Kirolerako edo ehizarako erabiltzen den arkua.
* Uztaia (abeltzaintza), ardiei eta ganaduari jartzen zaien lepokoa, zintzarria bertan lotzeko.
* Uztai lehiaketan, zezenketa forma batean erabiltzen den uztai edo eraztun berezia.
* Uztaia (laborategia), zientzialari eta teknikariek darabilten tresna bat.
* Ereite-uztaia, mikrobiologian erabiltzen den tresna.
* Ile-uztai edo diadema, buruko ileen apaingarri bat.
* Uztai-karpeta, bulegoetako eta ikasketetako koaderno mota bat.
Izen berezi gisa:

* Uztai Taldea, Durangoko gimnasia kluba.
Corr na Móna

**Corr na Móna** (ingelesez *Cornamona*) Irlandako Galwayko konderriaren mendebaldean dagoen Connemara eskualdeko iparraldean kokatutako udalerri bat da. Corrib aintziraren iparraldeko ertzean dago, Gaeltacht eremuan, hots, irlandera hiztunen eremuan. 2006ko erroldaren arabera 842 biztanle zituen.

Mendebaldean An Mám/Maum udalerria du, ekialdean berriz An Fhairche/Clonbur eta Cong udalerriak.

Jaymes Joycen Herrialdea eta Aintziren Barrutia izeneko eskualdeen artean kokatua dago. Leku honek izokin eta amurrain arrantzaleen artean ospe handia du, gainera bertan paisaia ikusgarriez gotzatzeko aukera ere badago. Bertan, Gairmscoil Fhecicin Naofa, Corr na Móna izeneko ikastetxea dago.

## Herritar ezagunak 
* Éamon Ó Cuív (1950-), politikaria. Jaiotzez dublindarra, baina gaur egun udalerri honetako biztanlea.

## Iruditegia 

Irudi:Keane's Bar, Maum, Co. Galway - geograph.org.uk - 585969.jpg|Keane's Bar taberna.
Irudi:Lough Corrib, north shore - geograph.org.uk - 414268.jpg|Corrib aintzira.
Irudi:Boats and fishing on Lough Corrib - geograph.org.uk - 388530.jpg|Txalupak.
Irudi:Country road near Cornamona - geograph.org.uk - 1259021.jpg|Bidea.

## Kanpo estekak
An Mám

**An Mám** (ingelesez *Maum*) Irlandako Galwayko konderriaren mendebaldean dagoen Connemara eskualdeko iparraldean kokatutako udalerri bat da. Euskaraz An Mán izenak "Pasabidea" esan nahi du.

Maam Cross, Leenaun eta Corr na Móna/Cornamona udalerrietako bideak elkartzen diren bidegurutzea kokatua dago.

## Iruditegia 

Irudi:Keane's Bar, Maum, Co. Galway - geograph.org.uk - 585969.jpg|Keane's Bar taberna.
Irudi:Maumwee Mountain - geograph.org.uk - 585563.jpg|Maumwee mendia.
Irudi:View to Maumwee Mountain and beyond - geograph.org.uk - 582501.jpg|Maumwee mendia.

## Kanpo estekak
Asintota

[thumb|300px|[Kurba (argipena)|Kurba baten **asintota** zeiharra, urdinez.]]

thumb|300px|*f(x)=1/x* funtzioak **asintota** horizontala eta bertikala ditu, koordenatuen ardatzekin bat datozenak.

Geometria analitikoan, kurba baten **asintota** infiniturantz doalarik kurba horretara gero eta hurbilago dagoen zuzen bat da. Kartesiar koordenatuak erabiltzen direnean, asintotak horizontalak (*x* aldagai independentea infiniturantz doala, kurbatik gero eta gertuago dagoen asintota), bertikalak (*y* aldagaia infinituratz doala, kurbatik gero eta gertuago dagoena) nahiz zeiharrak izan daitezke (*y=m+nx* ekuazioa duena). Asintoten zehaztapena funtzio matematiko baten adierazpen grafikoa eratzeko.

## Kanpo estekak
Giuseppe Meazza estadioa

**Giuseppe Meazza estadioa**, maiz **San Siro** deitua () Italiako Milan hirian dagoen futbol estadio bat da. Bertan AC Milan eta Internazionale Football Club taldeek etxeko partiduak jokatu ohi dituzte. 1926ko irailaren 19an eraiki eta ireki zen, halere 1956 eta 1989an zaharberritua izan da.

Estadioak izena Giuseppe Meazza futbolariaren omenez darama.

## Iruditegia 

Irudi:GiuseppeMeazzaNeazzurro.jpg|Zaleak.
Irudi:San Siro wide.jpg|Ikuspegi panoramikoa.
Irudi:AC Milan dressing room (2018).jpg|Aldagela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Giuseppe Meazza estadioaren webgunea
San Siro

**San Siro** honakoa izan daiteke:
* San Siro (Como), Comoko probintziako udalerria.
* Giuseppe Meazza estadioa, Milango estadioa, maiz San Siro izenarekin ezaguna.
Juventus Stadium

**Juventus Stadium** Italiako Piamonte eskualdeko Turin hirian dagoen futbol estadio bat da. Bertan Juventus FC taldeak etxeko partiduak jokatu ohi dituzte. 2011ko irailaren 8an inauguratu zen, aurretik 2008-2009 bitartean lehengo Stadio delle Alpi mitikoa eraitsi zelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Inside Juventus Stadium.jpg|Armailak.

Irudi:Inside Juventus Stadium (2).jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* Juventus Stadium estadioaren webgunea
Foynes

**Foynes** (irlanderaz *Faing*) Irlandako Limerickeko konderrian dagoen udalerri eta portu bat da. Shannon ibaiaren itsasadarran kokatua dago. 2006ko erroldaren arabera 606 biztanle zituen.

1930 eta 1940ko hamarkadan EEBBtik Atlantikoan zehar zetozen hegazkinen lurrartze leku garrantzitsua izan zen, batez ere ur-hegazkinen pausalekua baitzen. Horren ondorioz, gaur egun udalerri honetan Foynesko Ur-Hegazkinen Museoa dago.

## Iruditegia 

Irudi:Ship moored at the quay at Foynes - geograph.org.uk - 485418.jpg|Portua.
Irudi:Foynes Flying Boat Museum - geograph.org.uk - 224545.jpg|Foynesko Hidrohegazkinen Museoa.
Irudi:Foynes Railway Station, Foynes, County Limerick, Ireland - geograph.org.uk - 334215.jpg|Tren geltokia.
Irudi:Park in Foynes - geograph.org.uk - 224559.jpg|Parkea.

## Kanpo estekak 
* Foynesko Hidrohegazkinen Museoa 
* Shannon Foynes Port konpainia
Sagrada Familia (Txile)

**Sagrada Familia** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Maule eskualdeko Curicó probintzian dago. 2002ko erroldan, 17.519 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Sagrada Familia** komuna [Maule eskualdea|Maule eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Sagrada Familiako udalaren webgunea.
Licantén

**Licantén** Txileko erdialdeko komuna bat da. Maule eskualdeko Curicó probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 6.902 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Licantén** komuna [Maule eskualdea|Maule eskualdean.]]

## Toponimia 
Licantén hitzak Mapudungunez *harri bitxien lekua* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Licanténeko udalaren webgunea.
Aimé Giral estadioa

**Aimé Giral estadioa** (katalanez *Estadi Aimé Giral*, frantsesez *Stade Aimé Giral*) Ipar Kataluniako Perpinyà hirian dagoen estadio bat da. Bertan Union Sportive des Arlequins Perpignanais taldeak etxeko errugbi partiduak jokatu ohi ditu.

Estadioak izena USAP taldeko kapitaina izan zen Aimé Giral errugilariaren omenez darama, hau Lehen Mundu Gerran hil zelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Aimegiral.jpg|Zelaia.
Irudi:Perpignan Stade Aime Giral.jpg|Ataria.

## Kanpo estekak
Stadium Municipal de Toulouse

**Stadium Municipal de Toulouse** (euskaraz *Tolosako Udal Estadioa*) Frantziako Tolosa hiriko estadio bat da, Okzitania eskualdean. Bertan Toulouse FC futbol taldeak etxeko partiduak jokatu ohi ditu, bestalde Stade Toulousain errugbi taldeak Heineken Cup edo Frantziako errugbi txapelketaren partiduak ere bertan jokatzen ditu.

1937an inauguratua izan zen, aldiz 1998an zaharberritua izan zelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Ticket Stade.Toulousain-Biarritz olympique 07092008.JPG|Barnealdea.
Irudi:Aerial view of Stadium Toulouse.jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:Overview Stadium September, 10 2011.jpg|Armaila.
Irudi:Stadium de Toulouse.jpg|Errugbi partidua.

## Kanpo estekak
Hilondura

[thumb|[Chinchorro kulturaren momia bat.]]
**Hilondura**, kultura askotan, heriotzaren ondoren giza hondarrak denboran zehar deskonposiziorik gabe mantentzen duen zientzia eta artea da.

## Ikus, gainera 
* Liofilizazio
* Momia

## Kanpo estekak
Arabiar Emirerri Batuetako emirerriak

Arabiar Emirerri Batuak 7 emirerritan (*imarat*; singularrez: *imarah*) banaturik dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chimbarongo

**Chimbarongo** Txileko erdialdeko komuna bat da. O'Higgins eskualdeko Colchagua probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 32.316 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Chimbarongo** komuna [O'Higgins eskualdea|O'Higgins eskualdean.]]

## Toponimia 
Chimbarongo hitzak Mapudungunez *lainoen lurraldea* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Chimbarongoko udalaren webgunea.
Styr

**Styr** (ukraineraz: Стир; bielorrusieraz: Стыр) Pripiat ibaiaren ibaiadar bat da, Ukraina eta Bielorrusian zehar igarotzen dena. 483 kmko luzera eta 13.130 km²ko arroa dauzka. Ukrainako Lviveko oblastan sortzen da, Brodytik gertuko Vydra herrixkan. Ondoren Ukrainako Rivne eta Voliniako oblastak eta Bielorrusiako Bresteko oblasta zeharkatzen ditu. Azken honetan Pripiatera isurtzen da.

Styr ibaiak bainatzen dituen hiri handienak Lutsk, Rozhystxe eta Varash dira.

## Kanpo estekak
Neonazismo

[thumb|eskuinera|300px|Jarraitzaile neonazi bat, [zelta gurutze|gurutze zeltarekin (ideologia horren ikurretako bat da), *White Pride* ("Harrotasun zuria") leloarekin batera.]]

**Neonazismo**a Bigarren Mundu Gerraren ondoren nazismoaren ideologiari jarraitzen dioten talde eta mugimendu politikoen multzoa da,  bere ideologian besteak beste arrazakeria, xenofobia, antisemitismoa eta nazionalismoa biltzen dituena. Holokaustoaren ukapena aldarrikatzeagatik ere nabarmentzen dira mugimendu horiek.
Sheep's Head

'''Sheep's Head**, baita **Muntervary'* izenez ezaguna (irlanderaz *Rinn Mhuintir Bháire'') Irlandako Corkeko konderriaren mendebaldeko muturrean dagoen penintsula eta lurmutur bat da, West Cork eskualdean. Bantry badia eta Dunmanus badiaren artean dago.

Sheep's Head Way ibilbidea Bantry udalerrian hasi eta penintsula luze eta estu honen guztian zehar Sheep's Head lurmuturreraino 88 kilometro luze da, joan-etorrian. Ibilbide hau muino txikiz beteriko gorabeherez eta kostaldeko itsaslabarrez osatua dago. Ibilbide osoa zortzi ataletan banatua dago, bakoitza oinez egun erdi inguruan egiten delarik. Ibilbide hau Tom Whitty estatubatuarrak eta bertakoa den James O’Mahoney irlandarrak ezarri zuten.

Penintsula honetan hiru herri daude: Durrus (Bantry udalerritik sei miliatara), Ahakista (Bantry udalerritik hamabi miliatara), eta Kilcrohane (Bantry udalerritik hamasei miliatara).

## Iruditegia 

Irudi:Sheeps Head Way.jpg|Sheep's Head penintsulan barna doan ibilbidea.

## Kanpo estekak 
* Sheep's Head penintsula eta ibilbideak
Imtech Arena

**Volksparkstadion** ( ahoskatua) edo **Imtech Arena** Alemaniako Hanburgo hirian dagoen estadio bat da. 1953ko uztailaren 12an inauguratu eta 1998an zaharberritu izan da. 57.000 ikusleentzako gaitasuna du. Bertan, Hamburger SV futbol taldeak Bundesligako etxeko partiduak jokatu ohi ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Hamburg AOL-Arena HSV-SGE.jpg|Barnealdea.
Irudi:Imtech.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Volksparkstadion.jpg|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* The Imtech Arena irudiak 
* Imtech Arena estadioaren webgunea
MHPArena

**MHPArena** Alemaniako Baden-Wurtemberg estatuko Stuttgart hirian dagoen estadio bat da. 1933ko uztailaren 23an inauguratu zuten, harrezkero zaharberritze eta handitze ugari jasan izan ditu. 60.441 ikusleentzako gaitasuna du eta Stadion NeckarPark GmbH & Co.KG enpresaren jabetzakoa da. Bertan, VfB Stuttgart futbol taldeak Bundesligako etxeko partiduak jokatu ohi ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Mercedes-Benz-Arena Stuttgart.jpg|Zelaia.
Irudi:Blick vom Rotenberg Stadion.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:Mercedes-Benz-Arena.JPG|Urrutira.
Irudi:Neckarstadion 2011 - 2.jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak 
* MHPArena estadioaren webgunea
Agur faxista

[thumb|300px|**Agur faxista** [Hirugarren Reicha|Hirugarren Reicheko agurra izan zen.]]

**Agur faxista** edo **erromatar agurra** bereziki mugimendu eta erregimen politiko faxista, naziek eta frankistek erabilitako agurra izan zen, egun mugimendu neonazi eta eskuin-muturrekoetan ere erabiltzen dena. 

Agur faxista eskuineko besoa luzatuz eta horizontaletik altxatuz egiten zen. Izatez Erromatar Inperioak ez zuen inoiz agur hau erabili, Jacques-Louis David artista frantsesak 1784ko *Horatien Zina* koadroan Erroma zaharrarekin lotu zuen keinua historian lehen aldiz, eta gerora beste agur batzuk sortzeko inspirazio bilakatu zen, horien artean nazien agurra nabarmenduz. Faxismoa eta nazismoa agintean izan ziren urteetan, agur faxista derrigorrezkoa zen herritar guztientzat maila goreneko pertsona eta militarren aurrean eta bostekoa emanez egindako agurrak film eta antzerki lanetatik ezabatzera ere heldu ziren agintariak. Alemania naziak agur nazi gisa izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Darmstadt (eskualdea)

**Darmstadt** (alemanez *Regierungsbezirk Darmstadt*) Alemaniako eskualdea da, Hessen estatuko ipar-ekialdeko lurrak hartzen dituena. Bertan dago Darmstadt hiria, Estatu osoko hiriburua ere dena. Hala ere, Frankfurt da eskualdeko hiri nagusia.

## Hiriak eta barrutiak 
Lau hiri aske ditu:
# Darmstadt
# Frankfurt am Main
# Offenbach am Main
# Wiesbaden

Hauez gain, hamaika barruti ditu:
# Bergstraße
# Darmstadt-Dieburg
# Groß-Gerau
# Hochtaunus
# Main-Kinzig
# Main-Taunus
# Odenwald
# Offenbach
# Rheingau-Taunus
# Wetterau

## Kanpo estekak
Deutsche Bank Park

**Deutsche Bank Park** Alemaniako Hesse estatuko Frankfurt hirian dagoen estadio bat da. 1925ean eraiki zen, eta 1937, 1953, 1974 eta 2005 urteetan zehar zaharberritu izan da. 51.500 ikusleentzako gaitasuna du eta Waldstadion Frankfurt Gesellschaft für Projektentwicklung enpresaren jabetzakoa da. Bertan, Eintracht Frankfurt futbol taldeak Bundesligako etxeko partiduak jokatu ohi ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Commerzbank arena.jpg|Barnealdea.
Irudi:MJL Waldstadion 2006 3.jpg|Kanpoaldea gauez.

## Kanpo estekak 
* Deutsche Bank Park estadioaren webgunea
Festival (Sigur Rós)

**Festival** (euskaraz *Jaialdia*) Sigur Rós islandiar wave etereo musika taldearen abesti bat da. 2008an *Með suð í eyrum við spilum endalaust* diskoaren barnean kaleratu zuten.

2010eko *127 Hours* filmaren soinu banda osatu ondoren (bertsio laburtua), mundu mailan dexenteko ohiartzuna izan zuen, telebistako hainbat iragarkietan soinu banda ere izan zelarik. Abestiak doinu edo erritmo errepikakor, epiko eta itsaskorra du.

## Kanpo estekak 
* *127 Hours* filmaren soinu bandako *Festival* abestiaren bertsio laburtua entzungai
* *Festival* abesti osoa entzungai
Matilde Camus

**Aurora Matilde Camus** (Santander, Espainia, 1919ko irailaren 26a - 2012ko apirilaren 28a) Espainiako poeta eta idazlea izan zen.

## Olerkilanak 
## Kanpo estekak 
*  Matilde Camus webgunea
Lolol

**Lolol** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. O'Higgins eskualdeko Colchagua probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 6.191 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Lolol** komuna [O'Higgins eskualdea|O'Higgins eskualdean.]]

## Toponimia 
Lolol hitzak Mapudungunez *karramarroen eta zuloen lurraldea* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Lololeko udalaren webgunea.
Txilaba

[thumb|**Txilaba** soinean; [Fez, Maroko.]]

**Txilaba** Ipar Afrikako herrialdeetan erabili ohi den tunika da, txanoa ere baduena. Gorputza lepotik orkatiletaraino estaltzen duenez eta nahiko zabala izaten denez, islam erlijioaren praktikan maiz erabiltzen dute gizonezko nahiz emakumezkoek; emakumezkoen kasuan, gainera, brodatuak izaten dituzte.

## Euskal Herrian 
Beste alde batetik, Tolosako inauterietan maiz erabiltzen den jantzia da, kolore biziekin; bereziki, kuadrilla bakoitzeko kideek txilaba bera jantzi ohi dute.

## Kanpo estekak
Marchigüe

**Marchihue** (edo **Marchigüe**) Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. O'Higgins eskualdeko Cardenal Caro probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 6.904 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Marchihue** komuna [O'Higgins eskualdea|O'Higgins eskualdean.]]

## Toponimia 
Marchihue hitzak Mapudungunez *sorgintasunaren lekua* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Marchihueko udalaren webgunea.
Egiaren eta berradiskidetzearen batzordea

[250px|thumb|Egiaren eta berradiskidetzearen batzordeak non egin diren erakusten duen Munduko mapa bat, [Santiago, Txileko Memoria eta Giza Eskubideen museoan.]]

**Egiaren batzordea** edo **egiaren eta berradiskidetzearen batzordea** iraganean gobernu batek edo bestelako aktoreren batek gaizki egin dituen ekintzak ikertu eta azaleratzeko ardura duen batzordea da, helburua atzean geratutako gatazka hori gainditzen laguntzea duena. Izen ezberdinak erabili izan dira historian, zenbaitetan barne-gatazkak bizitu dituzten herrialdeek antolatuak, gerra zibilak edo diktadurak adibidez. Hegoafrikan Nelson Mandelaren aginduetara apartheidaren ondoren ezarri zuten Egiaren eta Berradiskidetzearen batzordea, egiaren batzorde eredugarri gisa hartu izan da.

## Kanpo estekak
Stade de la Beaujoire

**Stade de la Beaujoire - Louis Fonteneau** Frantzia Loira Atlantikoa departamenduko Nantes hirian dagoen futbol estadio bat da, Bretainia eta Loirerria eskualdeetan. Bertan FC Nantes taldeak etxeko partiduak jokatu ohi ditu, aldiz Nantesko Udalaren jabetzakoa da. 1984ko maiatzaren 8an ireki zen.

## Iruditegia 

Irudi:LaBeaujoireNantesvsASSE11nov2006.jpg|Zelaia.

## Kanpo estekak 
* Stade de la Beaujoire estadioaren orrialdea FC Nantes taldeko webgunean
Gießen (eskualdea)

**Gießen eskualdea** (alemanez *Regierungsbezirk Gießen*) Alemaniako Hessen estatuko ipar-ekialdeko lurrak hartzen dituen eskualdea da. Bertan dago Estatu osoko hiriburua ere den Gießen hiria. Hala ere, Marburg da eskualdeko hiri nagusia.

## Hiriak eta barrutiak 
Eskualdeak bost barruti ditu:
# Lahn-Dill (Wetzlar)
# Gießen
# Limburg-Weilburg
# Marburg-Biedenkopf
# Vogelsberg

## Kanpo estekak
Stadio Diego Armando Maradona

**Stadio Diego Armando Maradona** Italiako Campania eskualdeko Napoli hirian dagoen futbol estadio bat da. Bertan Società Sportiva Calcio Napoli taldeak etxeko partiduak jokatu ohi ditu, aldiz Napoliko Udalaren jabetzakoa da. 1959ko abenduaren 6an inauguratu zuten eta 1990an zaharberritu. 60.240 ikusleentzako edukiera du.

**Stadio del Sole** eta **Stadio San Paolo** izenak izan ondoren, 2020tik Aurrera **Diego Armando Maradona** izena jarri zioten. Erreala izan zen estadioari izen hau jarri eta lehen bisitaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stadio Olimpico

**Stadio Olimpico** Italiako Erroma hiriburuan dagoen estadio bat da. Bertan hiriko bi futbol talde nagusiak diren SS Lazio eta AS Romak etxeko partiduak jokatu ohi dituzte. Bestalde, Italiako errugbi selekzioak ere etxeko partiduak hemen jokatu ohi ditu. Eraikina Italiako Olinpiar Batzorde Nazionalaren jabetzakoa da.

Estadioa 1937an inauguratu zen, 1953an zaharberritua eta 1990an handitua izan zelarik. 72.698 ikusleentzako edukiera du.

## Iruditegia 

Irudi:L'Olimpico - panoramio.jpg|Barnealdea.
Irudi:AS Roma fans at Stadio Olimpico during Roma-Inter.jpg|Zelaia.
Irudi:2012-02-11 Rome Olympic Stadium under the snow ITA - ENG rugby.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:2012-03-17 ITA - SCO prematch.jpg|Italia eta Eskoziaren arteko errugbi partidua.

## Kanpo estekak
Stade de Gerland

**Stade de Gerland** futbol eta errugbi estadioa da, Lyonen dagoena, Frantziako Rodano departamenduan. Bertan jokatzen ditu etxeko partidak Top 14ko Lyon OU errugbi taldeak. 1920an inauguratua, Olympique Lyonnais futbol taldeak erabili zuen, 2016an Parc Olympique Lyonnais eraiki zen arte.

## Iruditegia 

Irudi:Olympique Lyonnais - Juvisy FCF au stade de Gerland.jpg|Barnealdea.
Irudi:RWC-2007-AUSvsJAP.JPG|Errugbi partidua Australia eta Japoniaren artean.

## Kanpo estekak
Coltauco

**Coltauco** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. O'Higgins eskualdeko Cachapoal probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 17.121 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Coltauco** komuna [O'Higgins eskualdea|O'Higgins eskualdean.]]

## Toponimia 
Coltauco hitzak Mapudungunez *zapaburuko ura* esan nahi du.

## Kanpo estekak 
*  Coltaucoko udalaren webgunea.
San Vicente de Tagua Tagua

**San Vicente de Tagua Tagua** (edo **San Vicente**, besterik gabe) Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. O'Higgins eskualdeko Cachapoal probintzian kokatuta dago. 2002ko erroldan, 40.253 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Quinta de Tilcoco** komuna [O'Higgins eskualdea|O'Higgins eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  San Vicente de Tagua Taguako udalaren webgunea.
Eguzki denbora

**Eguzki denbora** Eguzkiaren posizioak Lurreko zeruan duen higiduraren neurketan oinarritutako denbora eskala da. Eguzkia ez da zeru ekuatorean zehar uniformeki higitzen, eta ondorioz *batez besteko eguzki denbora* definitu behar da, higidura irregulartasunik gabeko eguzki hipotetiko baten arabera neurtua.

Lurreko toki batean eguzki denborari jarraituz zer ordu den zehazteko, ohiko sisteman bezala eguna 24 ordutan banatzen da, eta toki horretan eguerdiko 12ak izango dira Eguzkia toki horren gainean zeruan gorenean ageri denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kon-Tiki

**Kon-Tiki** Thor Heyerdahl norvegiar antropologoak antolatutako espedizioa izan zen, Hego Amerikatik abiatuta ontziz Polinesia antzinako amerindiarrek populatu zutela frogatzea helburu zuena. Horretarako *Kon-Tiki* izeneko itsasontzia eraiki zen, antzinateko teknika eta materialekin. Itsasontzia Peruko Callao portutik atera zen 1947ko apirilaren 28an eta urte bereko abuztuan Tuamotuko uharte batera heldu ziren, bidaia osoan haizearen indarra eta itsasoko korronteak soilik baliatuz. Espedizioak jakinmin handia sortu zuen mundu osoan eta horretan oinarritua Heyerdahlek liburu bat idatzi eta dokumental bat zuzendu zuen.

*Kon-tiki* espedizioa funtsa pribatuekin ordaindu zen, baina ekipazioaren zati bat Ameriketako Estatu Batuetako Armadak eman zien. Peruko autoritateek ere laguntza eman zioten Heyerdahli itsasontzia eraikitzeko, Espainiako konkistatzaileek egindako marrazkiak jarraituz. 1947ko apirilaren 28an atera ziren portutik eta 101 egun eman zituzten 6.900 kilometro egiteko, Raroia arrezifera iritsi zirenean, abuztuaren 7an. Tripulazio guztia onik zegoen.

## Ikus gainera 
* Kon-Tiki Museoa

## Kanpo estekak
Cirsium fontinale

***Cirsium fontinale*** Asteraceae familiako loredun landare bat da, Kaliforniako erdigune eta iparrean dauden 750 msnm altuera baino gutxiagoko lekuetan endemikoa dena.

Landare belarkara iraunkorra da, zurtoin zutitua eta hostoak ertzetan gogorki izurtuak dituena. 2.2 metroko altueraraino hazi dezake, baina ere 0,5 metrokoak badaude. Zurtoin bat edo gehiago euki ditzake. Bizitza laburra dute, loretu ondoren hil eginez. Baxuen dauden hostoak peziolatuak, arantzadunak, lobaduak eta horzdunak dira.

Hiru subespezie daude:
* Cirsium fontinale (E. Greene) Jepson var. fontinale
* Cirsium fontinale (E. Greene) Jepson var. campylon
* Cirsium fontinale (E. Greene) Jepson var. obispoense

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mount Hamilton
* Wetland

## Kanpo estekak 
*  Taxon report for Mount Hamilton Thistle
Apaizac obeto (espedizioa)

***Apaizac Obeto*** 2006 urtean Pasaiako *Albaola* elkarteak Kanadan antolaturiko itsas espedizioa izan zen. Helburua Euskal Herriko baleazaleek XVI. eta XVII. mendeetan Ternuan eta San Laurendi ibaian zehar utzitako arrastoak berreskuratzea zen. Parte hartzaileak sei euskal herritar arraunlari (Markos Sistiaga, Ane Miralles, Iker Leizaola, Jon Maia, Ramon Imaz *Montxo* eta Xabier Agote) eta mik'maq etniako amerindiar bat (Aaron Benoit) izan ziren. Espedizioaren buru Xabier Agote izan zen eta kronika-emailea, Jon Maia.

## Testuinguru historikoa 
[thumb|*[Sardako balea|Eubalaena Glacialis,* "euskaldunen balea"]]
XVI. mendeko arrantzale haiek euskaldunen balea (*Eubalaena glacialis*) eta bakailaoa harrapatzen zuten. Lur haiei mapa zaharretan *Nouvelle Biscay* (*Bizkai Berria*) esaten zitzaien garai batean. Izan ere, urtero-urtero milaka euskaldunek Atlantikoa gurutzatzen zuten, Mundu Berriko iparraldeko ur arrotz eta urrunetan lan egiteko.

## Ibilbidea 
[thumb|Quebec eta Labrador lurraldeak [Kanadan. Ternua eskuineko irla handia da.|ezkerrera]]2006ko ekainaren 5ean abiatu eta uztailaren 15 bitartean Labradorko Red Bay-raino nabigatu zuten. 40 egunean mila itsas miliatik gora egin zuten Kanadako ipar Atlantiko bost itsas probintzia ukituta: Quebec, Gaspesie, New Brunswick, Eskozia Berria eta Ternua. Ibilbidean aspaldiko arrantzale haien hainbat arrastori jarraitu zieten: Euskaldunen uhartea, Red Bay museoa, balearen lehenengo industria, euskararen eragina, harremanak Ipar Amerikako natiboekin, marinelen eguneroko bizitza, janzkera eta abar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Txalupa* (abestia)

## Kanpo estekak