Foederati

'''*Foederati*-ak'* ( singularrez, *foederati* pluralez) hiri edo tribuak ziren, Antzinako Erromarekin *fœdus* izeneko ituna sinatua zutenak. Erroma errepublikanoan, Italia probintziako *socii*-ak izendatzeko erabiltzen zen hitza. Inperio garaian, berriz, atzerriko estatuak, erresuma bezeroak edo tribu barbaroak izan zitezkeen *foederati*-ak.

Itunak hainbat baldintza zituen, sinatzaileen arteko adiskidetasun-harreman iraunkorrak ezartzeko. Bi mota zeuden: *foedus aequum*-a berdinen arteko hitzarmena zen, betierekoa, bi aldeak elkarri laguntzera behartzen zituena, bai defentsa gerretan, bai bestelako beharrizanetan; *foedus iniquum*-ak, ordea, Erromaren nagusitasuna aitortzen zuen, eta beste sinatzailea beharturik zegoen Erromari laguntzera eraso-gerretan ere.

K. a. 90eko *Lex Julia*-k hiritartasuna eskaini zien Erromaren aurka altxatu ez ziren *socii*-ei, eta armak berehala uzten zutenei. K. a. 89ko *Lex Plautia Papiria*-k, berriz, Arno eta Rubikon ibaietatik hegoaldera bizi ziren italiar guztiei eman zien erromatar hiritartasuna. Italiar penintsulatik haratago ere zeuden *foederati* batzuk, hala nola, Gades (gaur egungo Cádiz), Ebusus (Eivissa uhartea) eta Massalia (Marseilla).

## Erromatar Inperioan 
[eskuinera|thumb|300px|[Bisigodo|Bisigodoak Erromaren *foederati*-ak izan ziren.]]
III. mendetik aurrera, Erromatar Inperioaren garaian, *foederati* hitzaren esanahia hedatu zen, Erromarekin hitzarmena zuten herri barbaroak izendatzeko. Franko, bandalo, alano edota bisigodoekin egindako itunen arabera, herri horiek sari bat jasotzen zuten, erromatar armada soldaduz hornitzearen truke. Atzerritar soldaduak ez ziren legioan sartzen, indar laguntzaileetan baizik.

Hasieran, erromatar saria dirutan edo elikagaietan ematen zitzaien herri barbaroei. IV. mendetik aitzina, ordea, zerga bidez bildutako dirua urritu zenez gero, enperadoreek lurren jabetza eman zieten eta, beraz, inperioaren barnean bizitzeko baimena; era horretan, barbaroek hutsik zeuden lurrak lantzen zituzten. Godoen eta erromatarren arteko lehenbiziko itun handia 332an sinatu zen, Konstantino enperadorearen agintaldian. Frankoak 358an federatu ziren, Julianok Mosa eta Eskalda ibaien arteko lurrak eman zizkielarik, Rhineko muga defendatzearen aldera.

Erromatarren eta godoen arteko ituna bi herri independenteren artekoa zen, muga Danubio ibaiak markatzen zuela. Baina hori erabat aldatu zen 376an. Urte hartan, hunoen erasoaren beldur, bisigodoek Danubio zeharkatzeko baimena galdegin zioten Valente enperadoreari. Enperadoreak onartu zituen ibaiaren hegoaldean, eta ordainetan godoek *limes*-a, inperioaren muga, defendatzeko laguntza hitzeman zioten. Alabaina, erromatar gobernariek tratu txarra eman zieten, eta bisigodoak matxinatu ziren. 378an, erromatar armada azpiratu zuten Hadrianopolisen. Gerra Gotikoa 382an amaitu zen, eta bisigodoak Trazian kokatu ziren, *foederati* izaerarekin. 

V. mendearen hasieran, hunoek erasoaldi bortitzak egin zituzten Rhin haranean. Domino-efektuz, alanoak, bandaloak eta sueboak behartuak izan ziren Galiarantz atzeraka egitera. Ordurako Erromak ez zuen sarkinei aurre egiteko baliabiderik. Anarkia giro hartan, talde handiek lortu zuten *foederati'' estatusa inperioaren lurretan kokatzeko. 418an, Honoriok bisigodoen esku utzi zuen Akitania Bigarrena. 419an, bandaloak Hispaniara iritsi ziren, eta iparraldeko Afrikara 429an. Era horretan, Mendebaldeko Erromatar Inperioa probintziarik aberatsenak galduz joan zen, eta enperadorearen agintea Italiara eta Proventzara mugaturik geratu zen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak