open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clement Papa

**Clement Papa** (Mount Hagen, 1971ko otsailaren 22a) gineaberriar elizgizon katolikoa da. 2024tik 2025era Mount Hagengo artzapezpiku lagunkidea izan zen eta 2025etik aurrera bertako ordinarioa da.

## Bizitza 
Clement Papak filosofia ikasi zuen Madangeko Artzain Onaren apaizgaitegian 1991tik 1992ra, eta teologia katolikoa Espiritu Santuaren apaizgaitegian eta Bomanako Teologia Katolikoko Institutuan 1995etik 1998ra. 1999an diakono ordenatu zutenean, Fátimako Ama Birjinaren parrokian aritu zen. 1999ko abenduaren 3an apaiztu zen Kulin, Mount Hagengo artxidiozesian.

Apaiz-ordenazioa jaso ondoren, hasieran Fátimako Ama Birjinaren parrokiako bikario gisa aritu zen 2000tik 2001era, eta 2002an Kol eta Ambuluako parrokiako apaiz bihurtu zen. 2003an, Erromara joan zen ikasketak jarraitzera, eta han teologia dogmatikoan lizentziatu zen Urbaniana unibertsitatean, 2006an. 2007an Hirutasun Santuaren Irakasleen Eskolako kapilau gisa denbora labur bat eman ondoren, Banzeko Artzain Onaren apaizgaitegiko ikasketa-dekano bihurtu zen 2008an. 2009tik 2010era, doktorego ikasketak egin zituen Torontoko Unibertsitateko Teologia Eskolan. 2011tik 2014ra, Banzeko Artzain Onaren apaizgaitegiko errektorea izan zen. Garai hartan, artxidiozesiko finantza-kontseiluan eta fundazio batzordean ere aritu zen. 2021ean, Banzeko apaizgaitegian irakatsi zuen, eta 2022an errektore kargua izan zuen laburki. 2023an, berriz ere artxidiozesiko finantza-kontseiluko eta patronatu batzordeko kide izan zen. 2023tik aurrera, Artzain Onaren apaizgaitegiko prestakuntza espiritualaren urtea zuzendu zuen.

## Lanak 
* *The Vote: An Element of Moka in the 2002 National Elections* (2002)
* *The Era of a „Fading Generation“ and a New Emerging one of the Local Church in Papua New Guinea Highlands* (2017)
* *Rationale for Praxis Theology in Melanesia* (2019)
* *Towards a Theology of Redeeming History: Tracing the Origins and the Development of Bernard Lonergan’s Theology of Redemptive History as Found in his Unpublished Papers of File 713* (2020)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ndèye Tické Ndiaye Diop

**Ndèye Tické Ndiaye Diop** senegaldar politikari eta diplomazialaria da. 2019tik 2020ra Senegalgo Ekonomia Digitalaren eta Telekomunikazioen ministroa izan zen eta 2021eko urritik aurrera Senegalgo enbaxadorea da Brasilen.

## Bizitza 
Arrantza-teknologiako ingeniaria da lanbidez. Thièseko biztanleei laguntzeko jarduerak egin ditu, hala nola emakumeei kredituak emanez eta higiene instalazioetan inbertituz. Bere jarduerengatik Icone 2016 saria eman zioten.

Lehenik Arrantza Ministerioko idazkari nagusi gisa aritu zen. 2017an, Senegalgo Itsas Gaietarako Agentzia Nazionaleko buru izendatu zuten.

2019ko apirilean, Ekonomia Digitalaren eta Telekomunikazioen ministro izendatu zuten (Abdoulaye Baldéren ordez), baita Gobernuaren bozeramaile ere.

2021eko martxoaren 21ean, Ministroen Kontseiluak Senegalgo enbaxadorea Brasilen izendatu zuen. Bere kredentzialak Jair Bolsonaro presidenteari aurkeztu zizkion 2021eko urriaren 8an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Rose Nizigiyimana

**Marie-Rose Nizigiyimana** (Kayanza probintzia, 1966) burundiar politikaria da. Pierre Nkurunziza presidentearen gobernuan Merkataritza, Industria, Posta eta Turismo ministro kargua izan zuen 2014ko otsailaren 18tik 2015eko maiatzaren 18ra arte.

## Bizitza 
Nizigiyimana 1966an jaio zen Burundiko Kayanza probintziako Rango komunitatean. Historian lizentziatu zen Burundiko Unibertsitatean, eta 1993tik aurrera irakasle gisa lan egin zuen.

2015eko maiatzaren 18an kargua galdu zuen, estatu-kolpe baten porrotaren ondoren. Herrialdeko erregai eskasiagatik kritikak jaso zituen, eta Irina Inantorek ordezkatu zuen. 2017an, Sustapen Ministerioko idazkari iraunkor gisa lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Ramoneurs de menhirs

**Les Ramoneurs de menhirs**, Bretainiako celtic punk musika talde bat da. 2006an sortua izan zen eta kide hauek islatzen dute, Gwenaël Kere (ahotsa), Richard Bévillon (biniou kozh), Éric Gorce (bonbarda) eta Loran (gitarra elektrikoa).

## Diskografia 
### Diskoak 
*2006:*Kerne Izel* (2006)
*2007:*Dañs an Diaoul* (2007)
*2010:''Amzer an dispac'h* (2010)
*2014:*Tan ar Bobl* (2014)

### Biniloak 
*2008:*Dañs an Diaoul* (2008)
*2010:*Amzer an dispac'h* (2010)
*2014:*Tan ar Bobl* (2014)

### Bildumak 
**Breizh disorder, volume 6* (2007)
**Rock e Breizh* (2009)
**In The Spirit Of Total Resistance - Free Leonard Peltier!* (2009)
**Breizh disorder, édition spéciale* (2011)
**Compilation Pirate-Punk'' volume 1 (2012)

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Vuko Vuletić

**Vuko Vuletić** () Cetinjeko alkatea (udalerriko presidentea) izan zen (orduan Montenegroko errege-hiriburu ohia) Balkanetako Gerren eta Lehen Mundu Gerraren garai nahasietan.

## Biografia eta testuingurua 
Vuletić pertsonaia politikoa eta tokiko alkatea izan zen Cetinjen, Montenegro formalki erreinua aldarrikatu zen garaian (1910–1918), Nikolas I.a erregearen agindupean.

Hiriko alkatearen (udal gobernuaren buruaren) pareko kargua izan zuen trantsizio politiko eta eskualdeko tentsioen garai hartan.

Bere administrazioa Cetinje Montenegroko Erresumako hiriburua izan zen testuinguru historikoak markatu zuen, 1918an, Lehen Mundu Gerraren ondoren, Serbiarren, Kroaziarren eta Esloveniarren Erresuman sartu aurretik.

### Udal-aldi 
Alkate gisa, Vuko Vuletićek tokiko administrazioa zuzendu zuen Cetinje gune politiko eta kulturala zen garaian, hiri-kudeaketa eta errege-agintariekin koordinatzea barne hartzen zituzten erantzukizunekin.

Garai hartan, alkate kargua ez zen gaur egun bezala herri botoz hautatzen, Montenegroko Erresumako egitura ofizialen barruan izendatzen zen baizik.

## Kanpo estekak
Puta (mitologia)

**Puta** zuhaitzen inausketaren jainkosa zen erromatar mitologian, Arnobioren arabera. Arnobioren idazkietan izan ezik, ez da beste iturritan aipatzen.

Jainkosa honen izenak jatorri etimologikoa du. Izan ere, latinezko *putatio* (inausketa) izenaren forma femeninoa da. Ohar bedi euskarazko anputatu hitza izen beretik datorrela.

## Kanpo estekak
Évariste Kimba

**Évariste Kimba Mutombo** (Nsaka, Bukama lurraldea, Katanga, Kongo Belgikarra, 1926ko uztailaren 16a – Léopoldville, 1966ko ekainaren 2a) kongoar kazetari eta politikaria izan zen. Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen ministroa izan zen 1965eko urritik azarora.

Ikasketak amaitu ondoren *Essor du Congo* egunkari kontserbadoreko kazetari eta gero editore burua. 1957an Katangako Tribu Elkarteen Konfederazioa alderdiaren sortzaileetako bat izan zen. Kongoren independentziaren ondoren, 1960ko ekainaren 30ean, Moïse Tshombek Katangaren sezesioa deklaratu zuen, eta Kimba estatu sezesionistako Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten. 1963an Katangaren sezesioa amaitu zen eta Kimbak karguak bete zituen Kongoko Hego Katanga probintzia berrian.

Katangako Baluben Elkarte Nagusia alderdiaren sorreran parte hartu zuen eta 1965eko urrian Joseph Kasa-Vubu presidenteak Kongoko lehen ministro izendatu zuen. Kimbak batasun nazionaleko gobernua osatu zuen eta Afrikako herrialdeekin harreman onak berrezartzen saiatu zen, baina ez zuen parlamentuaren onespena lortu. 1965eko azaroan, Mobutu Sese Sekok presidentea eta lehen ministroa agintetik bota zituen estatu-kolpe baten bidez.

1966an, Mobutuk Kimba estatu-kolpe bat prestatzen ari zela salatu zuen, eta traizioagatik exekutatzea agindu zuen.
Corina Oproae

**Corina Oproae** (Făgăras, Transilvania, Errumania, 1973) errumaniar jatorriko filologo, idazle, eleberrigile, poeta eta itzultzailea da, espainiar nazionalizatua.

## Bizitza 
Errumanian jaio zen 1973an. Filologia ingeles eta hispanikoan lizentziatu zen Cluj-Napocako Babes-Bolyai Unibertsitatean, Errumanian, eta Amerikar Literatura Ikasketak masterra egin zituen bertan.

1997. urtean heldu zen Espainiara eta Bartzelonan kokatu zen 1998an. Une hartan bere jaioterria arbuiatzen zuen, eta ama hil zitzaionean, idazteari eta errumanieraz hitz egiteari utzi zion. Espainiera ikasi zuen laugarren hizkuntza izan zen. Errumanian ingeles filologian eta hispaniar filologia ikasi zuen. Espainiar nazionalitatea hartu zuen 2002an.

### Literatura ibilbide 
Idazle hirueleduna, katalanez, *La mà que tremola* (Euskaraz: Esku dardartia) idatzi zuen. 2020. urtean, ama-hizkuntza ez zen hizkuntza batean idazteari buruzko gogoeta poetikorako liburua. 

Bere poemak Espainian eta Latinoamerikan kaleratutako hainbat antologiatan sartu dituzte. Besteak beste, honako idazle hauek itzuli ditu katalanera eta gaztelaniara: Marin Sorescu, Lucian Blaga, Gellu Naum, Ana Blandiana, Norman Manea, Dinu Flămând, Mary Oliver, Tatianaîbuleac, Ioan Es. Pop, Angela Marinescu edo Mary Oliver. *La poesía del siglo xx en Rumanía* (2022) lanaren egilea eta itzultzailea da.

## Sariak eta aintzatespenak 
Hainbat sari jaso ditu bere itzulpenengatik: 

* 2015. urteean, Poesia Itzulpenen Jordi Domènech Saria, Ana Blandianaren *La meva pàtria A4* katalanera itzultzeagatik
* 2014. urtean, Poesia Itzulpengintzaren Cavall Verd Rafel Jaume Saria, Xavier Montoliurekin batera Marin Sorescuren *Per entre els* lana itzultzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kongo-Ozeanoa trenbidea

[thumb|*[Le Petit Journal illustré* 1924an.]]

**Kongoko Ozeano Trenbidea** (CFCO) Kongoko Errepublika Demokratikoko erakunde publiko bat da, 885 km-ko trenbide sare bat ustiatzen duena eta 1.067 mm-ko zabalera duena. 

## Deskribapena 
Hiru zati bereizten dira: Kongo-Ozeano linea, Ozeano Atlantikoaren ertzean dagoen Pointe-Noireko portua Brazzavillerekin lotzen duena, 1921etik 1934ra eraikia (512 km) eta zeinaren eraikuntza bereziki hilgarria izan zen; Mont-Bellotik Mbindarako zatia, 1959tik 1962ra eraikia (285 km); eta Bilingatik Dolisierako bidea, 1976tik 1985era eraikia (91 km).

## Historia 
1921eko otsailaren 6an, Kongo-Ozeanoa trenbidea eraikitzen hasi zen Frantziako Gobernua. Brazzaville Atlantikoko itsasertzarekin lotzeko lan horiek ez ziren bertako biztanleen mugikortasun azpiegiturak hobetzeko diseinatuak, euren baliabide ekonomikoak potentzia kolonialen mesedetan ustiatzeko baizik. Bortxazko lanetan aritu ziren bertako langileak ez ezik, beste kolonia frantsesetik beren gogoaren aurka eramandakoak ere.

1934ean inauguratu zen trenbidea eta kalkulatzen da 10.000 pertsona baino gehiago hil zirela eraikuntza lanetan.

### 2010eko istripua 
2010eko ekainaren 22an, Kongo-Ozeano trenbideko tren batek gutxienez 76 pertsona hil zituen. Trena Bilinga eta Tchitondi arteko urruneko bihurgune batean errailetik atera zela uste da, lau bagoi amildegi batera jaurtiz. Hildakoak eta zaurituak Pointe-Noireko ospitale eta gorputegietara eraman zituzten.

## Bibliografia 
* Josep Fontana: *El siglo de la revolución. Una historia del mundo desde 1914*, 2017: Ed. Crítica. 808 or. ISBN:9788416771509.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dorleta Ortiz de Elguea

**Dorleta Ortiz de Elguea** (Gasteiz, Araba, 1973) arabar margolaria, idazlea eta arte dibulgatzailea da.

## Bizitza 
Txiki-txikitatik hasi zuen artearekiko harremana, bere familiaren giro artistiko eta intelektualak eraginda, bere aita Carmelo Ortiz de Elguea margolari arabarra baitzen. 

Gasteizko Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen, baina, horrez gain, familia-giro artistikoak asko lagundu zion bere prestakuntzan eta geroko ibilbide artistikoa osatzen.

## Estilo artistikoa 
Egileak "abstrakzio narratibo" gisa identifikatzen du bere lana, esanahi semantikoa aurki dakiokeelako. Bere lanean iruditeri izugarria irudikatzen du, paisaia oniriko eta gotikoekin, eta koloretan idatziak dituen papera erabiltzen du. 2024. urteko irailean aurkeztu zuen "Bizitako koadroak" atzera begirako erakusketan bere bilakaera ikus daiteke, hasierako sasoian tonu ilunagoak erabiliz.

## Lanak 
Alde batetik, bere obra artistikoari dagokionez, 19 urterekin egin zuen lehen erakusketa, eta, geroztik, 50 erakusketa baino gehiagotan parte hartu du, bai bakarka bai taldeka, Gasteizen, Bilbon, Tolosako Aranburu Jauregian eta Durangoko Arte eta Historia Museoan. Bukaresten eta San Frantziskon ere egin ditu erakusketak. 2024an, *Cuadros habitados* izeneko erakusketa egin zuen, Gasteizko Udalak 2024an Montehermoso jauregian antolatutako erakusketa, non pinturarekin izan zuen harremanaren hogeita hamar urteko analisia egin zuen.

Bestalde, idazle-lanari dagokionez, gotiko kutsuko *Un Cadáver Delicioso* (euskaraz: Gorpu Gozagarri bat) izeneko lana kaleratu du, Detritus Aranbururen ilustrazioekin, eta, gero, Betagarri Liburuak argitaletxearen *Estampas y palabras* lana, Euskal Herrian diren edo bizi diren 21 artista garaikideren profila jorratzen duena. Gainera, liburu horrekin Euskadi Literatura Sari entzutetsuaren hautagai izatera heldu zen, gaztelaniazko saiakera modalitatean, 2025. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dorleta Ortiz de Elgueak eta Detritusek "Hilotz zoragarria" sinatu dute
* Detritusek 'Gorpu zoragarri bat' eraman du orrietatik Zulora
* Liburuaren aurkezpena/ Liburuaren aurkezpena: "Estanpak eta hitzak. 21 Euskal artista garaikideak"
Alpetar eskia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak konbinatua

**Gizonezkoen alpetar eskiko taldeko konbinatu proba** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 9an egin zen Milandik 200 kilometrora dagoen Bormion. Lehen aldia izan zen proba hau olinpiar jokoetan egiten zela. Frano von Allmen eta Tanguy Nef suitzarrak izan ziren irabazleak. Marco Odermatt eta Lpïc Meillard suitzarrek eta Vincent Kriechmayr eta Manuel Feller austriarrek berdindu zuten zilarrean. 

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neele Buchholz

**Neele Buchholz** (Bremen, 1991ko abuztuaren 21a) alemaniar dantzari eta aktorea da.

## Bizitza 
Buchholz Bremenen jaio zen 1991n, eta Downen sindromea du. Daniela Buchholz argazkilariaren alaba da. Hiru urte zituenetik dantzan aritu da. Bremengo Rhododendronparkeko eskolan eta Lange Reihe eskolako klase inklusibo batean ikasi zuen eta 2010ean graduatu zen. 2015ean, Aktion Mensch erakundearen *Das erste Mal* filmean agertu zen. 2021ean, Zalandoren publizitate-kanpaina batean parte hartu zuen modelo gisa.

## Lanak 
### Zinema eta telebista 
### Antzerkia 
### Dantza 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelia Di Carlo

**Adelia Di Carlo** (Buenos Aires, 1886ko martxoaren 22a - Buenos Aires, 1965eko otsailaren 14a) argentinar idazlea eta feminismoari lotutako kronikagilea izan zen XX. mendean Argentinan.

## Bizitza 
1883an Buenos Airesen jaioa, 1. Eskola Normaleko irakasle izan zen, baina 1907an irakaskuntza utzi eta kazetaritzari ekin zion, Carlos Vega Belgranok zuzentzen zuen *El Tiempo* arratsaldeko egunkarian kronista sozial gisa idatziz.

## Ibilbidea 
Bere lanik garrantzitsuenetako bat "Clorinda Matto de Turner" Kultur Elkartearen fundazioa izan zen, berrogei urte baino gehiagoz lehendakari izan zena. Beste kultur erakunde batzuen eta gizarte ekintzaren sortzaile ere izan zen. 1945ean, Liburu Femeninoaren Erakusketa Interamerikarra egitea bultzatu zuen, eta horrek oihartzun handia izan zuen. 

Kezkatzen zuten gaietan, emakumearen zereginean eta herrien hurbilketan beti sartuta, Emakumeen Lanbide Eskolako Irakasle eta Laguntzaileen Elkartearen sortzailea izan zen, eta Poema Ilustratuaren Lehen Aretoan ere parte hartu zuen 1946an. Horrez gain, 1958ko azaroaren 26an Moreniar Institutuaren sorreran parte hartu zuen, "Mariano Morenoren nortasuna, obra eta ideiak eguneratzeko, bere dimentsio bikainean balioesteko eta zabaltzeko".

Bere ibilbidean nabarmendu behar da 1932an, hamarkada zital betean, Julieta Lanteri hil zen "istripu" susmagarriak atentzioa eman ziola, eta hala adierazi zuen 1932ko martxoaren 5eko *Caras y Caretas* aldizkariaren 1.744 zenbakiko edizioko 99. orrialdean. Bertan omentzen zuen, baina zalantza handiak sortzen zituen bere heriotzaren inguruabarrei buruz. Era berean, *El Mundo* egunkariko artikuluetan ere ikerketa bat argitaratzen hasi zen, polizia-txostena lauso zegoela eta gidariaren izena ezin zela irakurri adierazten zuena, gerora David Klapenbach izango zena, Argentinako Liga Patriotikoa bezala ezagutzen zen eskuineko talde paramilitarreko kide bat. Argitalpen horri erantzunez, Di Carloren etxea Polizia Federalak arpilatu zuen.

Di Carlo Buenos Airesen hil zen, 1965eko otsailaren 14an.

## Lanak 
* *La canción de la aguja*
* *El hijo del guardabosque*
* *Astillas de sándalo* (1934)
* *En las viejas capillas* (1940)
* *Carta de amor* (1948)
* *En espera de la hora* (1948)

### Artikuluak 
* 1934. *Gabriela Mistral los grandes valores femeninos de América.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ann Bancroft

**Ann Bancroft** (Mendota Heights, AEB, 1955eko irailaren 29a - Minnesota, 2019ko ekainaren 25a) idazle, esploratzaile eta irakasle estatubatuarra da. Artikora eta Antartidara espedizio neketsuak arrakastaz burutu zituen lehen emakumea izan zen.

Espedizio muturrekoetan emakumeen presentzia normalizatzen lagundu zuen aitzindarietako bat izan zenez, National Women's Hall of Fameko ohorezko kide izendatu zuten 1995ean.

## Biografia 
Ann Bancroft Saint Paulen, Minnesotan, bizi izan zen. Txikitatik, ikasteko zailtasunak izan zituen, dislexia zuen eta. Horrek eskolan arazoak ekarri zizkion, baina aldi berean iraunkortasuna e**t**a norbere buruarengan sinesteko gaitasuna garatu zituen. Gaztetan eskiatzaile bikaina izan zen, eta horrek etorkizunean egin zituen espedizio polarretarako prestatu zuen.

## Espedizio nagusiak 
1986an Ipar Polorako nazioarteko espedizio batean parte hartu zuen 5 abenturazale gehiagorekin. Espedizioa oinez eta lera-txakurrekin egin zuten eta 56 egun behar izan zituzten. Ondorioz, Ipar Polora oinez iritsi zen lehen emakumea izan zen.

1993an Ann Bancroftek Hego Polora eskietan joateko espedizioa gidatu zuen. Espedizio horretan lau emakumek parte hartu zuten. Honetan ere aitzindaria izan zen, aurretik ez zen horrelako espediziorik egin eta. 

Hego Polora ere iritsi zenez, bi poloak bisitatu zituen lehen emakumea izan zen

2001ean, Ann eta Liv Arnesen esploratzaile norvegiarra Antartikan eskiatu zuten lehen emakumeak izan ziren.

2007ko martxoan, bi emakume abenturazale hauek Ozeano Artikoan zehar egindako espedizio batean parte hartu zuten. Espedizio horren helburua leku horretako kalte ekologikoa ikustea izan zen. Hala ere, *The Washington Post* egunkariaren arabera, espedizioa bertan behera utzi behar izan zuten hainbat arazo izan zituztelako. Alde batetik, Liv Arneseni hiru hatz izoztu zitzaizkion, eta beste aldetik, tenperatura baxuak tresna elektroniko askoren bateriak kaltetu zituelako.

## Hezkuntza eta eskubideak 
Ann Bancroft ez zen soilik esploratzailea, hezkuntzan ere lan handia egin zuen. Gazteekin lan egitea zuen helburu nagusietako bat neskei eta emakumeei mugak gainditzera animatzeko. Horretarako, *Bancroft Arnes Explorers* erakundea sortu zuen Liv Arnesen esploratzailearekin batera, espedizioen bidez lidergoa, lankidetza eta ingurumenarekiko errespetua sustatu zituen.

Bere ibilbidean zehar, Ann Bancroftek ausardia eta berdintasunaren aldeko konpromisoa erakutsi zituen. LGTBIQ+ komunitateko kidea zen eta 2006an Minnesotako Konstituzioak sexu bereko kideen arteko ezkontza edo batasun zibilak legez aitortzearen aurka aurkeztu zuten zuzenketa baten kontrako kanpaina egin zuen.

## Aintzatespenak 
Bere ibilbidean zehar, Ann Bancroftek sari ugari jaso zituen, besteak beste, *National Women’s Hall of Fame*n sartzea, AEBko erakunde eta hezkuntza zentro askoren aitortzak eta nazioarteko esploratzaile komunitatearen errespetu zabala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virginia García Pena

**Virginia García Pena** (Pasai Donibane, Gipuzkoa, 1979) astronomoa eta euskal gizarte-kultur teknikaria da.

## Ibilbidea 
Aranzadi Zientzia Elkarteko bazkide aktiboa da Virginia dibulgazio- eta hezkuntza-proiektuak garatzen dituena. 2016an sartu zen Zuzendaritza Batzordean, eta Astronomia Departamentua zuzendu zuen 2018 eta 2023 artean. Zortzi urtez aritu zen planetarista lanetan Donostiako Miramongo Parke Teknologikoan kokatuta dagoen Eureka! Zientzia Museoan, non kultura zientifikoa sustatzeko jarduerak ere koordinatzen zituen. Aranzadin bereziki laguntzen du tailerrak antolatzen eta helduentzako, gazteentzako eta haurrentzako ikastaroak ematen. Giza-kultur teknikari prestakuntza du, eta bazterketa-arriskuan dauden kolektiboentzako gizarte-hezkuntzan eta kultura-proiektu eta -espazioen kudeaketan espezializatu da.

2021az geroztik, Espainiako Astronomia Elkarteen Federazioko Zuzendaritza Batzordeko kide da, eta federazio horrek sustatutako Astronomia Emakumeen Taldeko kide. 2024an, Donostian Espainiako Astronomia Elkartearen IV. Astronomia Proam Kongresua koordinatu zuen, eta Madrilego Astronomiari buruzko XXVI. Estatu Kongresuko Batzorde Zientifikoarekin parte hartzen hasi zen.

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* *Ekipseak.* Arantzadi Zientzia Elkartea (2024). ISBN 9788410192058.

### Artikuluak 
* *Han robado el cielo: la contaminación lumínica y el derecho a la oscuridad.* Alambique: Didáctica de las ciencias experimentales, ISSN 1133-9837, Zenb. 122, 2025, or.. 48-55
* *¿Quién llegó primero?* Astronomía, 1699-7751, zenb. 315, 2025,  or. 76-77
* *Espazioaren ustiaketa.* Itziar Garate Lopez-ekin. Elhuyar: zientzia eta teknika aldizkaria, ISSN 0213-3687, zenb. 344, 2021, or. 30-35

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iker Zirion

**Iker Zirion Landaluze** (Bilbo, Bizkaia, 1976) bizkaitar legelari, politologo eta unibertsitateko irakaslea da.

Gaur egun, Nazioarteko Zuzenbide Publikoko irakasle agregatua da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Nazioarteko ikasketetan eta gatazka armatuetan aditua da.

Butembon (Kongoko Errepublika Demokratikoa) bizi eta lan egiten egon zen.

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* Análisis de las masculinidades en la acción humanitaria. Aportes para un debate pendiente, Hegoa. Instituto de Estudios sobre Desarrollo y Cooperación Internacional, 2022.
* Résolution 1325 en République démocratique du Congo. Plans d’Action Nationaux et évaluation des organisations de femmes, Hegoa. Instituto de Estudios sobre Desarrollo y Cooperación Internacional, 2022.
* La protección frente a la violencia sexual en conflictos armados. Instrumentos jurídicos internacionales y su aplicación, Hegoa. Instituto de Estudios sobre Desarrollo y Cooperación Internacional, 2020.
* Desarme, desmovilización y reintegración de ex combatientes: género, masculinidades y construcción de paz en la República Democrática del Congo, Tirant lo Blanch, 2018.
* Género y justicia transicional: movimientos de mujeres contra la impunidad, Hegoa. Instituto de Estudios sobre Desarrollo y Cooperación Internacional, 2017.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karlos Pérez de Armiño

## Kanpo estekak 
* https://ekoizpen-zientifikoa.ehu.eus/investigadores/127579/detalle
2026ko Aragoiko Gorteetarako hauteskundeak

**2026ko Aragoiko Gorteetarako hauteskundeak** 2026ko otsailaren 8an egingo diren hauteskunde autonomikoak izan zen. Hauteskunde hauen bidez Aragoiko Autonomia Erkidegoko Parlamentuko XII. legealdiko 67 kideak hautatuko izan zen. Jorge Azcón presidenteak hauteskundeak aurreratzea erabaki zuen 2025eko abenduan, aurrekontuak onartzeko jasandako blokeo politikoaren ondorioz.

## Testuingurua 
### 2023ko hauteskundeak eta gobernuaren haustura 
2023ko maiatzeko hauteskundeen ondoren, Jorge Azcónek (PP) gobernua osatu zuen Vox alderdiaren laguntzarekin. Hala ere, koalizioa 2024ko uztailean hautsi zen, Voxek gobernuari babesa kendu zionean, Espainiako Gobernuak erkidegoen artean banatutako adin-txikiko etorkinen banaketaren inguruko desadostasunengatik.

### Hauteskunde-deialdi aurreratua 
2025eko bukaeran, Azcónen gobernuak (gutxiengoan) ezin izan zituen 2026rako aurrekontuak aurrera atera, Voxen eta ezkerreko indarren oposizioagatik. Egoera horren aurrean, presidenteak Gorteak desegitea eta hauteskundeak 2026ko otsailaren 8rako deitzea erabaki zuen.

## Hauteskunde sistema 
Aragoiko hauteskunde-legearen arabera, 67 diputatuak hiru hauteskunde-barrutitan banatzen dira:
* **Zaragoza**: 35 diputatu.
* **Huesca**: 18 diputatu.
* **Teruel**: 14 diputatu.

Eserlekuak banatzeko D'Hondt sistema erabiltzen da, eta barruti bakoitzean gutxienez botoen %3a lortu behar da ordezkaritza eskuratzeko.

## Hautagaitza nagusiak 
## Kanpaina 
Hauteskunde kanpaina 2026ko urtarrilaren 24an hasi zen. Alderdi nagusiek honako leloak erabili zituzten:
* **PP**: *"Aragón imparable"* (Aragoi geldiezina).
* **PSOE**: *"Por Aragón. Por tus derechos"* (Aragoiren alde. Zure eskubideen alde).
* **Vox**: *"Sentido común"* (Zentzuz jokatu).
* **CHA**: *"A favor de Aragón"* (Aragoiren alde).
* **Podemos-AV**: *"Con rasmia"* (Kemenez).

### Debateak 
Debate nagusia Aragón TV-n egin zen 2026ko otsailaren 2an, zortzi hautagai nagusien parte-hartzearekin.

## Inkestak 
Inkesta gehienek Alderdi Popularraren garaipena iragartzen dute, baina gehiengo absoluturik gabe (34 eserleku). Jorge Azcónek Voxen babesa beharko lukeen berriro ere gobernatzeko, nahiz eta PSOE, Pilar Alegríarekin, ordezkaritza berreskuratzen saiatzen ari den.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2023ko Aragoiko Gorteetarako hauteskundeak
* Aragoiko Gorteak

## Kanpo estekak
Azido sulfobentzoiko

**Azido sulfobentzoikoa** konposatu organiko aromatikoen klase bat da azido sulfoniko ordezkatzailea duten azido bentzoikoaren deribatuek osatutakoa. Azido sulfobentzoiko ordezkatu gabeak hiru isomeroz osatuta isomero da: *azido 2-sulfobernzoikoa*, *azido 3-sulfobentzoikoa* eta *azido 4-sulfobentzoikoa*.

Azido sulfobentzoikoen deribatuen artean intesgarriena anhidrido 2-sulfobentzoikoa da, fenol gorriaren sintesian usatzen den anhidrido zikliko bat.
none|thumb|221x221px|Anhidrido 2-sulfobentzoikoa

## Erreferentziak
María Ángeles Goikoa

**María Ángeles Goikoa** (Iruñea) nafar argazkilaria da,  Punto y Hora de Euskal Herria (1976-1978) eta Ere (1979-1981) astekarietan fotokazetari moduan lan egin zuena.

Zarauzko Photomuseum-en 2007an "Por libres" izenburuarekin antolatu zuten argazki-erakusketan Goikoaren sei argazki agertzen ziren. Goikoaren argazki haien gaiak hauek izan ziren: Espainiako Txirrindularitza Itzulia, 1977ko hauteskunde orokorrak, mitinak, Jose Migel  Barandiaranen erretratu bat, edo Ipar Irlandako irudiak. Erakusketako beste argazkilariak hauek izan ziren: Joxe Lacalle, Daniel Vélez, Jaime Basterretche, Javier Gallego, Txema Ormazabal eta Luis Ziarrusta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Isabel Azkarate
* Edurne Koch
* Leire Arzuaga

## Kanpo estekak 
*  IMDb
Rosa Méndez Fonte

**Rosa Méndez Fonte** (Ferrol, 1957) galiziar idazle, olerkari eta ikertzailea da. Galiziako kultur ondarean aditua da.

## Ibilbidea 
Mendez doktorea da Humanitateetan, eta aditua Galiziako Ondare eta Gizartean, Coruñako Unibertsitatean. Gainera, Galiziako historia ikertzaile gisa lan egin du Fernando Pessoa Unibertsitatean (Porto, Portugal).

1999an, Kultura Kudeaketan trebatzeko eta espezializatzeko beka bat jaso zuen Hezkuntza eta Kultura Ministerioaren Kulturako Estatu Idazkaritzan. Gainera, Kultur Ondasunak eta Ondarea Kudeatzeko Masterra ikasi zuen Coruñako Unibertsitatean. 2019az geroztik, *Mujeres en el Territorio* ekimenaren parte da, Crítica Urbana aldizkarikoa, lurralde- eta hiri-ikerketaz, kudeaketaz eta -plangintzaz arduratzen dena. Horren helburua da lurralde-garapen politikoa bultzatzea, gizarte-jasangarritasuna eta gizarte-eraldaketaren printzipioak kontuan hartuta. 

Halaber, Kultur Ondarearen Kudeatzaileen Espainiako Elkarteko meritudun bazkidea da, eta Galizierazko Idazleen Elkarteko kidea. 2023an, Galizian hasi zen lanean, Bigarren Hezkuntzako Geografia eta Historiako irakasle gisa.

## Lanak 
### Kontakizun laburrak 
* 1990 - *De un tiempo atrás*.
* 1993 - *Las horas guardan sombras*.

### Poesia 
* 2001 - *Poemas anobelados sin tempo*.
* 2005 - *O raio verde*.

### Saiakera 
* 2000 - *A antiga igrexa parroquial de San Xulián de Ferrol.* Centro Ártabro de Estudios.
* 2010 - *Ferrol.* *Patrimonio y Sociedad.* Sociedad de Cultura Valle-Inclán.
* 2010 - *La conservación de los monumentos arquitectónicos en Galicia (1840-1940)*.

### Obra kolektiboak 
* 1998 *- Poesía na noite*. Caldas de Reyeseko Udala.
* 2000 - *O patrimonio ea cultura proxectual*. Lugoko Diputazio Probintziala, Xose Leira Lopezekin.
* 2002 - *La ciudad como pretexto.* *Estrategias patrimoniales*, 2002. Lugoko Diputazio Probintziala, Xose Leira Lopezekin.
* 2002 - Alma de *beiramar*. Galizierazko Idazleen Elkartea.
* 2003 - *Negra sombra.* *Intervención poética contra una marea negra.*
* 2008 - *A Coruña* à luz das letras.
* 2011 - *Vivir un sueño repetido*. *Lois Pereirori* *omenaldia*. Galizierazko Idazleen Elkartea.
* 2012 - *A cidade na poesía galega do século XXI*.
* 2015 - *150 Cantares para Rosalía de Castro*.

### Argitalpen akademikoak (hautaketa) 
* 1996 - *Las vías romanas en Galicia: Un elemento configurador del patrimonio.* *Aulas no camiño: un estudio multidisciplinar da realidade galega que atravesan los camiños de Santiago.* *El Camino Francés*.
* 1998 - *Dinámica y construcción social del patrimonio*.
* 1999 - *Siglo XIX, o el nacimiento de una nueva mentalidad patrimonial: una visión a través de la legislación jurídica del Camino de Santiago*

## Aintzatespenak 
* 1993 - *Galiena* do Concello de Toledo saria, Las horas guardan sombras lanagatik.
* *Giza* Zientzien Concepcion Arenal VI. saria, Galiziako monumentu arkitektonikoen kontserbazioagatik (1840-1940).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Galegozko literatura

## Kanpo estekak 
* Rosa Mendezen blog pertsonala
* Galizierazko Idazleen Elkartearen web orriko profil-orria.
Earl Morrall

**Earl Edwin Morrall** (Muskegon, Michigan, 1934ko maiatzaren 17a - Fort Lauderdale, Florida, 2014ko apirilaren 25a) estatubatuar amerikar futboleko jokalaria izan zen. Quarterback postuan jokatu zuen National Football League ligan 21 denboraldiz. 1950eko hamarkadatik NFLn aktibo jarraitzen zuen azken jokalaria izan zen. 

Sei talde desberdinetan jokatu zuen, baina bereziki ospetsua izan zen Baltimore Colts eta Miami Dolphins taldeetan egindako lanagatik. NFLko historiako "ordezko quarterback" onenetakotzat hartzen da, Johnny Unitas eta Bob Griese bezalako izarrak lesionatzean taldea gidatzeko eta garaipenera eramateko gaitasuna erakutsi baitzuen. 1972an, Miami Dolphinsek lortutako "denboraldi perfektuaren" (partida guztiak irabazita) funtsezko kidea izan zen.

## Ibilbide profesionalaren aurretik 
Muskegon High Schoolen ikasi zuen eta 1951n estatuko txapelketa irabazi zuen futbolari gisa. Michigan State unibertsitatean, futbolaz gain, beisbolean ere nabarmendu zen, College World Series txapelketan jokatuz. Beisbol profesionalerako eskaintzak jaso zituen arren, amerikar futbola aukeratu zuen.

## NFLko ibilbidea 
1956ko draftean bigarren postuan aukeratu zuten San Francisco 49ers taldeak. Bere 21 urteko ibilbidean zehar, hainbat mugarri lortu zituen:

* 1968: Baltimore Coltsekin, Johnny Unitas ordezkatu zuen eta ligako Jokalari Baliotsuena (MVP) izendatu zuten, taldea 13-1 balantzera eramanez.
* 1970: Super Bowl V irabazi zuen Coltsekin, Unitas lesionatu ondoren partidan sartu eta gero.
* 1972: Miami Dolphinsekin, Bob Griese ordezkatu zuen denboraldiko bosgarren partidan. Morrall-ek hurrengo bederatzi partidak irabazi zituen, taldearen denboraldi perfektua (17-0) lortzen lagunduz. Urte horretan, Super Bowl VII irabazi zuen.

Guztira, 20.809 yarda eta 161 touchdown lortu zituen bere ibilbidean zehar.

## Futbolaren osteko ibilbidea eta heriotza 
Futbola utzi ondoren, quarterbacken entrenatzaile izan zen Miamiko Unibertsitatean (1979-1982), non Jim Kelly edo Vinny Testaverde bezalako jokalariak trebatu zituen. Politikan ere aritu zen, Davie herriko (Florida) zinegotzi eta alkate izan baitzen.

2014an hil zen, 79 urte zituela. Hil ondoren egindako ikerketek erakutsi zuten 4. graduko entzefalopatia traumatiko kronikoa zuela, buruan jasotako kolpeen ondorioz.

### Bitxikeria 
Herri kulturan duen garrantziaren erakusgarri, 2026an, Espainiako *Pasapalabra* telebista saioan, bere abizena ("Morrall") izan zen saioaren historiako boterik handiena irabazteko asmatu behar izan zen azken hitza. Rosa Rodriguez irakasle espainiarrak asmatu zuen.

## Erreferentziak 
## Estatistikak 
## Kanpo estekak 
* Earl Morrall-en estatistikak Pro-Football-Reference webgunean
Rosa Rodríguez

**Rosa Rodríguez** (Quilmes, 1993ko urriaren 18a) espainiar telebista-lehiakidea da. Antena 3ko *Pasapalabra* saioan lortutako garaipenagatik egin zen ezaguna, 2026an telebistaren historiako saririk handiena poltsikoratu baitzuen.

Pasapalabrako historiako zakurik handienaren irabazlea da, bi milioi euro baino gehiagorekin.

## Pasapalabra 
Rodríguez 2025eko amaieran hasi zen saioan parte hartzen, eta hilabeteetan zehar ikusleen faborito bihurtu zen bere abiadura eta hiztegi maila altuagatik. 

### Errekorraren eguna 
2026ko otsailean, saioaren historiako unerik hunkigarriena bizi izan zen. Rosa Rodríguezek "Arroskoa" (*El Rosco*) osatzea lortu zuen, eta horrekin batera, saioak inoiz eman duen boterik handiena irabazi zuen (3,5 milioi eurotik gorakoa).

Garaipena eman zion azken hitza, "M" hizkiarekin hasten zena, Earl Morrall izan zen. Galdera NFLko quarterback ospetsuari buruzkoa zen, eta Rosak zalantzarik gabe erantzun zuen, saioaren eta Espainiako telebistaren errekor guztiak hautsiz. 

Garaipen honen ondorioz, Rosa Rodríguez hedabide askotan elkarrizketatu zuten, eta bere izena Earl Morrall jokalariarenarekin lotuta geratu da betiko pop kulturan, galdera hori izan baitzen botea askatu zuena.

## Bizitza pertsonala 
Ikasiz eta lanbidez irakaslea da. Lehiaketan parte hartu aurretik, oposizioak prestatzen ari zela adierazi zuen, eta sariaren zati bat bere familiaren ongizaterako eta hezkuntza proiektu berritzaile bat abian jartzeko erabiliko zuela azaldu zuen. Kazetaritzan lizentziatua da Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean eta Filologia Hispanikoan Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionalan.

Galiziako emigrazioaren alaba da, harik eta bere familiak zazpi urte besterik ez zituenean jatorrizko lurraldera itzultzea erabaki zuen arte. 2001etik A Coruñan bizi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estalak 
* Antena 3 - Pasapalabra webgune ofiziala
Leire Arzuaga

**Leire Arzuaga** gipuzkoar argazkilaria eta fotokazetaria da, Argia astekarietan fotokazetari moduan lan egin duena.

Leire Arzuaga “kasualitatez” hasi zen prentsarako argazkiak ateratzen. Berari moda-argazkilaritza gustatzen zitzaion, baina Andoaingo Zine eta Bideo Eskolan goi mailako gradua ikasten ari zela Ander Gillenea ezagutu zuen, eta berak proposatu zion *Euskaldunon Egunkaria*-n hastea. Han taldetxo bat zegoen jadanik: Gillenea, Edurne Koch, Aitor Bayo... Bayo Argia aldizkariarentzat ere zebilen lanean, eta kanpora joan behar izan zuenez, bere ordez hasi zen Arzuaga. Horrela korritu zuen Arzuagak.  Euskal Herri osoa, Enkarterrietatik Zuberoaraino, elkarrizketak eta erreportajeak argazkiz jasotzen. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan prentsako argazkilaritzan emakumerik apenas zebilen.  Lanbide arras maskulinizatua zen. Orduan ireki zuten bide hori  María Angeles Goikoa iruindarrak eta Isabel Azkarate donostiarrak. Gizonezkoen mundu batean aritu behar izan zuten, baina euskal medioena ez zen gune arrotz bat haientzat eta ondo moldatu ziren, naturaltasunez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Isabel Azkarate
* Edurne Koch
* María Ángeles Goikoa

## Kanpo estekak                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              
* Leire Arzuaga Argia aldizkariaren Fototekan. 1.800 argazki (1990-1997)
Pretash Zeka Ulaj

**Pretash Zeka Ulaj** 1911ko Albaniako Matxinadan albaniar militar bat izan zen. Montenegroko Koja e Kuçiteko *bajraktarra* (bandera-eramailea) izan zen. Deçiqeko guduan nabarmendu zen, 1911n Tuzi ondoan gertatu zena albaniar goi-mendiko biztanleen eta Shefket Turgut Pasharen otomandar tropen artean.

## Biografia 
Pretash Kojë-n (Koći) jaio zen, Montenegro ekialdean dagoen albaniarrek bizi duten herri batean, Albaniako mugatik gertu, Zek Nika Ulaj-en 11 semeetatik bigarren zaharrena. Bere anaiek ere lagundu zuten mugako herria defendatzen turkiar eta eslaviarren aurrerapenaren aurka, Albaniako Malësia eskualdean.

Pretash Kojë anaitasunaren (Kojë herriko) buruzagia zen, Montenegroko Kuči mendian kokatutako albaniar enklabe bat. 1911ko apirilaren 6an, Ded Gjo Lulik gidatutako Malësor Gerlariak Deçiq-eko gailur estrategikoaren gailurrera iritsi ziren Deçiq-eko guduan . Asko hil ziren egun hartan eta otomandarrak garaituak izan ziren. Urte eta erdi inguru geroago, albaniar bandera ofizialki altxatu zen hegoaldeko Vlora herrian.

2004az geroztik, haren busto bat dago bere jaioterrian, Koja herrian, Tuzi udalerrian .

Bere arbasoen genealogia honako hau da (alderantziz): 

* Pretash Zeka 
* Zek Nika 
* Nik Marashi 
* Marash Ula

## Kanpo estekak
Kordobako erromatar zubia

**Kordobako erromatar zubia** edo **Zubi Zaharra**, Espainiako Kordoba hirian dagoen eta Guadalquivir ibaia zeharkatzen duen zubi bat da, Andaluziako Kordobako probintzian. Campo de la Verdad-Miraflores eta Katedralaren auzoa elkarlotzen ditu.

Arku-zubi bat da, 331 metro luze eta 9 metro zabal ditu.
Txileko gaztelania

**Txileko gaztelania** () gaztelaniaren aldaera askotako bat da, Txileko lurraldearen zati handienean hitz egiten dena. Txileko gaztelaniaren dialektoek ahoskera, gramatika, hiztegi eta erabilera kolokial bereizgarriak dituzte, gaztelania estandarrarenetatik desberdinak direnak. Hizkuntzalari askok gaztelaniaren aldaera bereizienetako edo urrunenetako bat dela identifikatzen dute.

## Kanpo estekak
Saaredra Villanueva

**Etelvina Villanueva y Saavedra** (Lima, 1897ko urriak 8 – La Paz, 1969)​ olerkilari, irakasle, aditu sozialista eta feminista peruarra zen, Bolivian errotua.

## Lanak 
* 1939: *Siembra*. Poemas.
* 1953: *Ronda femenina de América*. Antología.
* 1965: *Sueño y canción*. Poemas.
* 1970: *Acción socialista de la mujer en Bolivia.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rose de Burford

**Rose de Burford** (**Roesia**, **de Boreford** bezala ere ezagutua; 1329an hildakoa) XIV.mendeko merkatari eta enpresaburua zen City of London-en, Ingalaterran. Aita santuari opari bezala eman zitzaion "*opus anglicanum*" kapa liturgikoa brodatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Laborde Marqueze

**Ana Laborde Marqueze** (Donostia, Gipuzkoa, 1958) gipuzkoar historialaria da, zaharberritzaile lanetan aditua. Sari nazionala jaso zuen bere lan ibilbidearen bukaeran. 

## Bizitza 
Donostian jaio zen 1958an. Geografia eta Historian lizentziatu zen, Historiaurrea eta Arkeologia espezialitatean, Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Filosofia eta Letren Fakultatean (1978). Eta Madrilgo Kultura Ondasunen Kontserbazio eta Zaharberritzeko Goi Eskolako Arkeologia espezialitateko titulua jaso zuen (1981).

Bere ibilbidean mugarri izan zen Santiago de Compostelako Katedraleko Aintzaren Arkupearen kontserbazio eta zaharberritzea. Hamabi urteko lana egin zuen, 2006 eta 2018 artean, Loriaren Elizpea zaharberritzeko. Hori zela eta, 2024an Kultura Ondasunen Zaharberritze eta Kontserbazio Sari Nazionala jaso zuen, munduko ondare gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seme hondatzailearen parabola

[thumb|[Bartolomé Esteban Murillo|Murillo, *Seme hondatzailearen itzulera*, Washington, National Gallery of Art.]]
**Seme hondatzailearen parabola** Itun Berrian jasotako Jesus Nazaretekoaren parabola baten herri-terminoa da, zehazki Lukasen Ebanjelioan, 15. kapitulua, 11-32ko ahapaldiak. Ardi galduaren parabolarekin eta txanpon galduaren parabolarekin batera, trilogia osatzen du, zeinak, tradizionalki, miserikordiaren parabola —edo pozaren parabolak— izena jasotzen duen​​ eta Jesus Nazaretekoaren irudi eta mezu errukiorra ezaugarritzen dituen, Lucas ebanjelariak erakusten duen moduan. «Hirugarren ebanjelioaren bihoztzat» hartuak izan ziren.

## Erreferentziak
Ragne Wiklund

**Ragne Wiklund** (Oslo, 2000ko maiatzaren 9a) izotz gaineko abiadurako patinajean lehiatzen den norvegiar kirolaria da.

Neguko Olinpiar Joko bitan parte hartu zuen, zilarrezko domina proban lortuz Milan-Cortina d'Ampezzo 2026an, 3000 metro|3000 m-ko proban, eta Pekinen 2022an bosgarren postua lortuz 3000 metro eta  5000 metrotan. 

Bost domina irabazi zituen Distantzia Indibidualeko Izotz Abiadurako Patinajeko Munduko Txapelketan 2021 eta 2025 urteen artean, bi domina Izotz Gaineko Abiadurako Patinajeko Europako Txapelketan, 2023 eta 2025 urteetan, eta lau domina Distantzia Indibidualeko Izotz Abiadurako Patinajeko Europako Txapelketan, 2022 eta 2026 urteen artean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nayra Rodríguez Eugenio

**Nayra Rodríguez Eugenio** (Santa Cruz Tenerifekoa, XX. mendea) espainiar astrofisikaria da, zientzia-dibulgatzailea eta hezkuntza-proiektuen koordinatzailea Kanarietako Astrofisika Institutuan.

## Bizitza 
Santa Cruz Tenerifekoan jaio zen. Txikitan sortu zitzaion zientziarekiko jakin-mina eta galdera asko egiten zizkion bere buruari. Fisika ikasi zuenLa Lagunako Unibertsitatean (ULL), eta bertan egin zuen Astrofisikako Masterra ere. Kanarietako Astrofisika Institutuan (IAC) eta ULLn egin zuen doktore-tesia, urruneko galaxiak aztertuz eta unibertsoaren adinarekin haien propietateak zelan aldatu diren aztertuz. Doktoretza sasoian, Ameriketako Estatu Batuetan kolaborazio egonaldiak egiteko hainbat beka lortu zituen.

### Lan ibilbidea 
2011. urtean IACko Komunikazio eta Kultura Zientifikoko Unitatean lan egiten hasi zen, Teleskopio Robotikoen Hezkuntza Proiektuaren (PETeR) dibulgatzaile eta koordinatzaile gisa. Proiektu horren bidez, Espainiako ikasleek unibertsoari buruzko beren ikerketak egin ditzakete teleskopio profesionalak erabiliz. Horrek Erresuma Batuan eta Portugalen egonaldiak egiteko aukera eman dio. "*Habla con Ellas: Mujeres en Astronomía"* (euskaraz:  "Hitz egin emakumeekin: Emakumeak Astronomian" ekimena ere koordinatu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Unibertsoaren kimika*, Nayra Rodríguez Eugenio, 2019ko otsailaren 19a
* Nayra Rodríguez Eugenio izarren bizitza sekretua, 2019ko uztailaren 18a. https://www.youtube.com/watch?v=mFiTvwZfo9w
* *Zerura begira*. Nayra Rodriguez Eugenio, astrofisika eta zientzia dibulgatzailea, 2024ko ekainaren 30a
* *Nayra Rodríguez Eugenio - Kanarietako emakume zientzialarien proiektua*, Kanarietako emakume zientzialarien proiektua, 2022ko urriaren 24a.
Marta Uriarte López

**Marta Uriarte López** (Bilbo, Bizkaia, XX. mendea) euskal exekutiboa da, Bizkaiko Zubiko  edo Bizkaiko Transbordadorearen zuzendari exekutiboa (CEO).

## Bizitza 
1985. urtean Enpresa Zientzietan graduatu zen Deustoko Unibertsitatean, eta 1985 eta 1986 urteen artean Dow Chemical Company multinazional amerikarrean lan egin zuen. Bertan, asko ikasi zuen Gestioari buruz. Gero, eta errodamenduen familia-enpresa batean hasi zen lanean. 1991. urten, finantza-babesaren negozioan espezializatutako AXA aseguru- eta inbertsio-multinazional frantseseran jardun zuen, eta 2008. urtera arte hainbat sailetan jardun zuen, iparraldeko lurralde-zuzendaritzan bukatu arte, non giza baliabideez arduratu zen.*

2012. urtean, eta familia kontuak tarteko, Bizkaiko Transbordadorearen (Zubi Esekia) zuzendaritzan eta kudeaketan jarri behar izan zuen arreta. Uriartek azaldu zuen zubi hori Bilboko herritarren historia osoaren testigantza mutua izan dela.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019an, Bizkaiko Emakume Zuzendarien Elkarteak emandako Bizkaiko Transbordadoreko zuzendari eta gerente gisa egindako lanarengatik aintzatespena jaso zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enpresaburu baten testigantza pertsonala gizonen mundu batean. Marta Uriarte, Insurtech Community Hub, 2016ko ekainaren 24a.
Ignacia Supepí Cuasase

**Ignacia Supepí Cuasase** (Río Blanco, Bolivia,1987), emakume liderra bere komunitatean, Rio Blancoko komunitate indigenaren jauntxoa da, kazikea Bolivian. Emakueme aktibista eta aitzindaria da.

## Bizitza 
1984. urtean jaio zen, Río Blancoko Chiquitania komunitate Indigenean, Concepcion udalerritik hurbil. Txikitatik, pentsatzen zuen indigena edo emakume izateak ez zukeela baldintzatzaile izan behar tratu desberdina izateko.''''*

### Lan ibibidea 
Nekazari lanetan jardun zuen, hegaztiak hazten eta fruta lantzen. 2017. urtean, indar handiagoz hasi zen lana zehazten. Urte horretan, beste emakume batzuekin batera, Las Pioneras izeneko Elkartea sortu zuen, basoko fruituak aprobetxatzeko eta cusi- zein copaibo-olioak ekoizteko. Erakunde honek lan komunitarioan aktiboki parte hartzeko eta beren diru-sarrerak jasotzeko aukera eman zien emakumeei. 

Emakumeen independentzia ekonomikoak zuen garrantzia aitortu zuen, bost seme-alaben Ignacia amak:“Dirua irabazten hasi ginenean, gizonok errespetatu egin gintuzten”Ekimen batzuen bidez —besteak beste, Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ) GmbH delakoarekin egindako proiektuak—, Alemaniako Ekonomia Lankidetzarako eta Garapenerako Ministerio Federalaren aginduz, harremanetan jarri zen boluntario ziren beste emakume indigena batzuekin.

#### Emakumeak pertsona ospetsu errespetatua bihurtu 
Trukearen ondorioz, 2022. urtean, 35 urterekin, *jauntxo* gisa aurkeztu zen. Beste emakume askoren laguntzari esker, Santa Cruzeko San Xabierko Mendi Berdea (TIOC) Jatorrizko Nekazarien Lurralde Indigenako Rio Blanco komunitateko jauntxo kargura iristea lortu zuen. Komunitateko liderra da, eta uste du emakumeek beren komunitateetan zereginak hartu behar dituztela eta pertsona ospetsu errespetatuak bihurtu behar dutela. Bisse Falk idazle suediarrak esaten zuen Río Blanco komunitatean inoiz izan den jauntxorik gazteena izan zela.

2023. urtean, Basoaren Azoka Integralean parte hartu zuen, Santa Cruzen, emakume indigenen garrantzia eta haien eskubideen birkokapena azalduz. Ekosistemen eta biodibertsitatearen sustatzaile eta zaintzaile gisa duten rola ikusaraziz. 2024. urtean, Concepcion udalerriko emakume indigena ekintzaileen elkarteen bileran hartu zuen parte, Rio Blancoko emakumeak ordezkatuz, eta honako hau aipatu zuen: “Emakume indigenak Chiquitaniako baso lehorraren defentsaren aktore nagusiak gara ...”

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Macha Indigena Chiquitana Santa Cruzera iritsi zen suteei konponbidea exijituz'' 2024ko irailaren 26a
Ola Arafat Arafat

**Ola Arafat Arafat** (Gaza, Palestina, 1977) farmazialaria eta ekintzailea da. DNA Catcher bioteknologia-enpresaren eta Salam Gaza Nafarroa elkartea sortzailea ere bada.

## Bizitza 
Ola Gazan jaio zen eta 18 urte bete zituen arte gurasoekin eta bost anai-arrebekin bizi izan zen, Israelen okupazioaren menpe. Farmazia ikasketak egin zituen Gazako Al-Azhar Unibertsitatean eta ikasketak amaitu ostean Gazako Al-Shifa ospitalean egin zuen lan. 

2002an, 25 urte zituela, senarrak beka bat jaso zuen Nafarroako Unibetsitatean Master bat eta Doktore tesia egiteko, eta senarrarekin Iruñera aldetu zen. Hasieran zaila egin zitzaion egokitzea, izan ere garai hartan Iruñean ez baitzen hain ohikoa emakumeak zapiarekin ikustea eta jendeak mesfidati begiratzen zion Olari. Pixkanaka jendearekin hitz egiten eta bere burua aurkezten hasi zen. Gerora oso babestuta sentitu da.

Ola lau seme-alabaren ama da, eta Iruñera iritsi zenean, oso argi zeukan bere lehentasuna seme-alabak heztea zela. Hala ere, tarteka arabierako klaseak ematen hasi zen. Alaba txikia institutuan hasi zenean, bere jarduera profesionala garatzeko garaia zela erabaki zuen, horrela:

* 2017an DNA Catcher bioteknologia-enpresa sortu zuen, osasun, elikadura eta ingurumen arloetako arazoei aurre egiteko irtenbide berritzaileak eskainiz.

* 2024an Salam Gaza Nafarroa elkartea sortu zuen, Gazako biztanleei laguntza humanitarioa eskaintzeko eta Nafarroaren eta Palestinaren artean elkartasun-zubiak eraikitzeko helburuarekin.
* 2025ean Ola presidente den Salam Gaza Nafarroa elkarteak Onda Cero Navarraren Sari Solidarioa jaso zuen Nazioarteko Lankidetzaren kategorian.
* 2026ko otsailean Emakume eta Neska Zientzialarien Nazioarteko Eguna ospatzeko Elhuyar Fundazioak hautatutako 12 emakume zientzialariren artean aukeratu zuen Ola Arafat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ola Arafaten ahotsa 2024.12.18