open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saint-Rémyko ospitalearen aurrean

***Saint-Rémyko ospitalearen aurrean***  Vincent van Goghek 1889an burutu zuen lana da. Egiteko olio-pintura teknika erabili zuen. Parisko Orsay museoan gordetzen da.

## Historia 
Bere atsedenaldian, Vincentek margotzeko baimena eman zitzaion, ospitale psikiatrikotik kanpo ere, bertako erizain batek lagunduta. Ospitalea Saint-Rémy-de-Provence herrian zegoen.

## Deskribapena 
Lanak gizon bat irudikatzen du Saint-Rémyko asiloaren aurrean. Vincentek koadro honi buruz hitz egiten du 6131 gutunean. Neurriak 58 x 45 zm. dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Orsay museoan.
Ziegler

**Ziegler** abizena da:

## Pertsonak 
* Jean Ziegler (1934), suitzako politikaria, altermundialista eta soziologoa 
* Karl Ziegler  (1898–1973), alemaniar kimikaria
* Maddie Ziegler (2002), dantzari, aktore eta modelo estatubatuarra
Bankaren historia

thumb|Mailegutzailea eta emaztea, Massym Quentin, 1514, Louvre.
**Bankaren historia** K.a. 2000 inguru hasi zen, Asirian, Indian eta Sumerian, orduan eman baitziren aleen lehendabiziko maileguak, nekazariei eta merkatariei gehienetan. Gero, Antzinako Grezian eta Erroman, tenpluek diruaren maileguak emateaz gain, gordailuak onartzen eta txanponak trukatzen zituzten. Garai bertsuko Txinan eta Indinan ere bazeuden diruaren maileguak, arkeologiak frogatu duenez.

Banka modernoaren sustraiak Erdi Aroko Italian finkatu dira, batez ere Florentzia, Venezia eta Genovako hiri aberatsetan. Haiei esker, izan ere, dirua lekualdatzeko moduak hobetu ziren, kredituak transferitzeko sistemen bidez. Hala, ordainketak distantzia luzeetan eta segurtasunez egin zitezkeen, eta, bide batez, izkin egin Eliza Katolikoak ezarritako lukurreriaren debekuari, zeren, dibisen arteko trukaketan, mailegutzaileak mozkina atera baitzezakeen eragiketatik. Egun funtzionamenduan dagoen bankurik zaherrena, Banca Monte dei Paschi di Siena, 1472an sortu zen.

Bankaren garapena, XV. eta XVI. mendeetan, Europako iparraldera zabaldu zen. Gero, garrantzi handiko berrikuntzak egin ziren Amsterdamen, XVII. mendean, eta Londresen, XVIII.ean. XX. mendean, telekomunikazioetako eta informatikako garapenek aldaketa handiak ekarri zituzten bankaren mundura, eta bankuak izugarri handitu eta hedatu ziren. 1929ko kraxaren ondoren, estatuek zorrotzago arautu zuten bankaren jarduna, krisiak ekidin nahian, baina neoliberalismoarekin, erregulazio horietako asko indargabetu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spencer

**Spencer** abizena da:

## Pertsonak 
* Octavia Spencer (1972), estatubatuar aktorea
* Bud Spencer (1929–2016), italiar aktorea eta zinema zuzendaria
* Herbert Spencer (1820–1903), filosofoa eta soziologoa
* Spencer Davis (1939–2020), galestar musikari eta multiinstrumentista
* Spencer Turrin (1991), suitzar idazlea
* Spencer Perceval (1762–1812),  britainiar politikaria
Foreman

**Foreman** hauetako bat izan daiteke:

* Foreman (Arkansas), Arkansasko hiria 
* George Foreman (1949–2025), estatubatuar boxeolaria
Bizarrik gabeko autorretratua

***Bizarrik gabeko autorretratua*** Vincent van Goghek 1889an burutu zuen lana da. Egiteko olio-pintura teknika erabili zuen. Saint-Rémy-de-Provencen zegoenean egin zuen. Tamainua 41 × 32,6 zmkoa da.

## Historia 
Van Goghek autoerretratu asko margotu bazituen ere, hau hil aurreko azkena izan daiteke; bere heriotza 1890ean gertatu zen. Koadroa New Yorken 1998an bildumagile pribatu bati saldu zioten, 71 milioi dolarren truke; gaur egun kalkulatzen da 103 milioi dolar inguru inflazioaren ondorioz. Urte batzutan munduko hogeigarren koadrorik garestiena izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marguerite Gachet pianoan

***Marguerite Gachet pianoan*** Vincent van Goghek 1889an burutu zuen lana da. Egiteko olio-pintura teknika erabili zuen. Basileako Arte Museoan gordetzen da. 
Saint-Rémy-de-Provencen zegoenean egin zuen. Tamainua 41 × 32,6 zmkoa da.

## Historia 
Van Goghek hilabete baino gehiago eman zuen Auvers-sur-Oise herrian, Gachet doktoreak tratatzeko. Ravoux ostatuan lo egiten zuen bitartean. Margueritek (1869-1949), orduan hogeita bat urte zituenak, Auvers-sur-Oise familiaren etxean pianoa jotzen zuen. Gachet doktorea atsekabetu egin zen bere alaba margolariarentzat bakarrik posatu zela jakitean, haien artean adiskidetasun oro debekatzen baitzion. Van Goghek min handia hartu zuen hau guztiarekin. Aurreko egunean *Mademoiselle Gachet Auvers-sur-Oiseko bere lorategian* izeneko margolana egin zuen, egun Orsayko museoan jasota dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florence Parpart

**Florence Parpart** (Hoboken, New Jersey, 1856) Estatu Batuetako asmatzailea izan zen. Besteak beste garbiketa industrialeko makina eta hozkailu elektrikoa garatu zituen.

## Ibilbidea 
Hobokenen jaio bazen ere bere bizitzaren zatirik handiena New Yorken eta Filadelfian bizi izan zuen. Bertan, etxekoandrearen bizitza xumea izan zuen 1904an, harik eta 1879an patentatutako Eureka Frazer Brown-ena hobetzen zuen erratz industrialeko makina baten lehen patentea lortu zuen arte. 

1893an, Florence Parpart paseatzen ari zela, Frazerren makinak zikindu egin zuen, eta, ondorioz, garbiketa industrialeko makina garatu zuen. Hobekuntzak erabilera zabalagoa ahalbidetu zuen eta bi urte geroago, Parpartek berrikuntza saldu zuen Estatu Batuetako hainbat hiritan, besteak beste, New Yorken, Filadelfian eta San Frantziskon.

Hiram D. Layman-ekin ezkondu ondoren, 1914an hozkailu elektriko baten patentea lortu zuen. Ordura arte erabiltzen ziren izotz-kaxak zaharkituta utzi zituzten aurreko ereduak hobetu zituen, eta aldaketa erabatekoa ekarri zuen, elikagaiak prestatzeko eran ez ezik baita kontzerbatzeko moduan ere.

Azoka komertzialetara joan eta bere publizitate-kanpainak egin ondoren, hozkailuak arrakasta handiz merkaturatu zituen herrialde osoan.

## Patenteak 
* FR343775 1904ko urriaren 14a.
* US1090925 1914ko martxoaren 24a.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erreprodukzio-zerrenda

[thumb|[Amarok erreprodukzio-zerrenda bat exekutatzen.]]**Erreprodukzio-zerrenda** bat abesti-zerrenda bat da. Ingelesezko *playlist*-etik dator kontzeptua, musikan **kantutegi** edo **errepertorio** gisa moduan ezagutzen dena, **musika-katalogo** terminoetara ekartzea da azken finean. Termino hori nabarmen espezializatu da streaming eremuetan.

Ordenagailu pertsonalak garatuz eta gailu eramangarrietan musika entzuteko softwarea zabaltzen joan zen heinean, erreproduzitzaile gehienek termino hori hartu zuten. Gaur egungo ia edozein audio-erreproduzitzailek erreprodukzio-zerrendak sortzeko aukera ematen du. Horiek aukera ematen dute kantak modu ordenatuan edo ausazkoan entzuteko, askotan estilo desberdinekin, erabiltzailearen gustuetara egokitzeko.

Bideoak ostatatzeko zerbitzu askok erreprodukzio-zerrendak sortzeko aukera ere ematen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Barrera Ibáñez

**Silvia Barrera Ibáñez** (Madril, 1977) madrildar  zibersegurtasunean eta ziberkrimenaren ikerketan aditua da. Polizia Nazionalaren ikuskatzailea izan zen. Zibersegurtasunari buruzko dibulgazio-idazlea. Zibersegurtasunari buruzko hainbat masterretako eta unibertsitatetako irakaslea da.

## Biografia 
Segurtasun Informatikoko Unibertsitate Masterra da Errioxako Nazioarteko Unibertsitatean (BATU). Polizia Zientzietako lizentziatura lortu zuen Polizia Nazionalaren ikuskatzaile gisa Polizia Prestakuntzako Eskola Nazionalean prestakuntza amaitzean. Zibersegurtasuneko Bikaintasun Zentroak (CNEC), UAMeko Segurtasun Auzitegiko Zientzien Institutuak, ziurtatua dago ebidentzia digitalen bilketan. Oratorian espezialista da Oratoriako Europako Eskolan.

## Lan ibilbidea 
Terapeuta okupazional gisa hasi zen lanean urtebete, 2000. urtean Aireko Armadan sartu zen arte, non ia bost urtez egon baitzen lanean. Poliziarako oposizioak egin zituen eta, azkenik, Polizia Nazionalean sartu zen 2004an, Oinarrizko Eskalako polizia gisa. Egoitza Madrilen duen Polizia Judizialeko Komisaria Nagusiko Ikerketa Teknologikoko Unitateko auzitegiko mediku digitalen taldea ere zuzendu zuen hiru urtez.

Ziberkrimenaren arloan Europol eta Interpolen nazioarteko lan-taldeetan aditu gisa parte hartu zuen. Interpoleko ziberkrimenean adituak diren pertsonen Mundu Taldeko kide izan zen. 2018an, eszedentziaren ondoren, aholkularitza sortu zuen segurtasun informatikoari, ziberadimenari, sareen ikerketari eta auzitegi-azterketari dagokienez, eta haren zuzendari nagusia edo CEO da.

2019an itzuli zen eszedentziatik, Errioxako Burutzako Ikerketa Teknologikoko Taldearen arduradun gisa.  Zibersegurtasunaren arloan aditua eta erreferentea da Espainian.  

## Lanak 
* *Nuestros hijos en la red, 50 cosas que los padres deben saber* (Plataforma Editorial, 2020).
* *Instinto y Pólvora* (Editorial Planeta, 2018).

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016 Atresmedia Digital: "*Internet* Ciudad con Ley" blogean saritu dute. Espainiako Polizia Fundazioak polizia-gaien blog onena dela onartu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Jaclard

**Anna Jaclard** (Vitsebsk, 1843ko urriaren 6an, urte bereko urriaren 18an  egutegi gregorianoan &ndash; Paris, 1887ko urriaren 6an), **Anna Vasilievna Korvin-Krukovskaia** jaiotzez (), errusiar sozialista eta feminista iraultzaile bat izan zen.  Parisko Komunan (1871) eta Langileen Nazioarteko Elkartean parte hartu zuen. Karl Marx eta Fiodor Dostoievskiren adiskidea izan zen, eta Sofia Kovalevskaia (1850-1891) matematikari eta sozialistaren ahizpa.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Anna Vasilievna Korvin-Krukovskaiaren aita jatorri poloniarrekoa zen eta artilleriako jenerala izan zen. Haren ama, Elisabeth Fiodorovna Schubert, familia alemaniar batetik zetorren. Horrela, 1859an, San Petersburgoko *Petri eta Paulo* *gotorlekuan*, ezagutu ahal izan zuen Nikolai Txernishevski, genero-berdintasuna defendatzen zuen errusiar idazlea. 

### Anna Vasilievna eta Fiodor Dostoievski 
ezkerrera|thumb|176x176px|Fiodor Dostoievski (1872)
1864an, gizon-izengoiti batekin sinatuta eta bere familiak ezer jakin barik, bi istorio argitaratu zituen Dostoievski anaiek sortutako ''L'Époque* aldizkari literarioan. Horri esker, Fiodor Dostoievski idazle handia ezagutzeko aukera izan zuen. Dostoievskik Anna Vasilievnaren talentua miresten zuen, eta bien artean posta-truke luzea izan zuten. 1865eko apirilean, idazleak eskontzeko galdegin zion, baina Annak uko egin zion eskaerari; hala ere, lagunak izaten segitu zuten. Badirudi Dostoievskik Anna Vasilievnarengan inspiraturik sortu zuela bere *Ergela* eleberriaren Aglaé Ivanovna Epantchineren pertsonaia. Han, Annak Langileen Nazioarteko Elkarteko talde errusiarraren kide egin zen. eta *ambulancière* gisa, hau da, kanpaina-ospitaleko erizain gisa, jardun zuen. Era berean, Parisko Defentsarako Emakumeen Batasunarekin (Union des femmes pour la défense de Paris) ere bat egin omen zuen. Batasunan, emakumeen heziketaz arduratu zen, eta Léo eta Elisabeth Dmitrieffekin lan egin zuen. Dena dela, badirudi zalantzazkoa dela Annak erakunde horretan parte hartu izana. Édouard Vaillant-ek, Instrukzio Publikoko delegatuak, batzorde bat sortu zuen maistra errepublikanoak sekularizatzeko helburuarekin. 1871ko maiatzaren 21ean, Léo eta Jaclard batzorde horretako kide izendatu zituzten. Jaclardek Jules Allixe, Komunaren Kontseiluko kidea, buru zuen Arras kaleko Emakumeen Batzordean ere parte hartu zuen. 1881eko martxoaren 13an, Narodnaia Volia taldeak Alejandro II.a, Errusiako tsarra, hil zuen. Jaclardtarrek, baina, Frantziak 1880tik ezarritako amnistia orokorra aprobetxatuz, Errusia utzi zuten, eta horrela, saihetsi ahal izan zuten erailketaren ondorengo errepresioa. Frantzian berriro ekin zioten kazetari-lanari. 

### Heriotza 
Anna Jaclard 1887an hil zen. Neuilly-sur-Seineko hilerri zaharrean dago lurperaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [https://maitron.fr/spip.php?article62118 ]. (2022) Le Maitron.
* *Dictionnaire universel des créatrices''
Gogo eta gorputzaren zilbor-hesteak

***Gogo eta gorputzaren zilbor-hesteak*** euskal abesti herrikoia da. 1974an Mikel Laboak grabatu zuen Bat-Hiru albumean Xalbadorren hitzekin.

Bertsio berriak grabatu zituen geroago, 1990ean Txerokee albumean eta  2003an 60ak + 2 albumean. Aire ahizpek (Fernando Aire *"Xalbador*"-ren bilobek) beren bertsio bat grabatu zuten 2014ko Bidexka albumean.

Ni ez naiz Mikel Laboa komikian 99. orrialdean keinu bat egiten zaio abesti honi: "Adizu, ama, badakizu..." "Ebaki beharrekoak txikito, "Gorputzaren bizitzeko eta gogoaren askatzeko".
Fitxategi:Campeonato de bertsolaris celebrado en el frontón Anoeta (4 de 17) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|Xalbador
Fitxategi:Mikel Laboa GureGipuzkoa 1005806.jpg|Mikel Laboa
Fitxategi:US Navy 071129-M-3095K-023 Mother and son patiently wait in line to receive medical aid in the wake of Tropical Cyclone Sidr that smashed into the southern coast of Bangladesh Nov. 15.jpg|Ama eta umea
Fitxategi:Umbilicalcord.jpg|Zilbor-hestea

## Hitzak 
Honela hasi eta bukatzen da Xalbadorren bertsoa: 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herria eta hizkuntza
* Baga, biga, higa
* Gure basterrak
* Txoria txori

## Kanpo estekak 
* *Gogo eta gorputzaren zilbor-hesteak (Mikel Laboa).* Gabi de la Maza - Youtube
The Playlist (telesaila)

***The Playlist*** (erreprodukzio-zerrenda ingelesez) Netflixek sorturiko dokudrama telesail laburra da. Sven Carlsson-ek eta Jonas Leijonhufvud-ek idatzitako *Spotify* *Untell* liburuan oinarritu zen. Per-Olav Sørensenek zuzendutako serieak Suediako Spotify konpainiaren sorreraren historia *fikzionalizatua* eta ereduaren lehen erronkak azaltzen ditu. Etorkizuneko musikaren industriaren gaineko hainbat hipotesiren aurkezpena ere egiten du.

*Erreprodukzio-zerrenda* Netflixen estreinatu zen 2022ko urriaren 13an.

## Erreferentziak
Maniática

**Maniática** Villenan (Alacant) 1986an sortutako punk-rock musika taldea da. 1995ean desegin zen eta 2016an itzuli zen bilduma disko batekin. 

Lau disko atera zituen taldeak 1987 eta 1995 artean, ezagunena *El lado oscuro* izan zen. Bitxikeria gisa 1993an "La Furia" izena hartu eta The Clash talde britainiarraren abestiak gaztelaniaz zituen diskoa atera zuen.

## Ibilbidea 
### Hastapenak 
Musika talde bat sortzeko hainbat saiakera egin ondoren 1986an sortu zen *Maniática*. Urte hartan Villenako Pop Rock lehiaketa irabazi eta saria singe bat grabatzea izan zen. 1987an bi abesti zituen singlea atera zuten beraz, "El parado y la cocina sin pagar" eta "E-C-O-L-Ó-G-I-C-O-R-O-C-K-A-N-D-R-O-L-L" abestiak zituena hain zuzen ere. 1988an maketa bat atera zuten, *Vitaminas @*. Abesti erreibindikatiboak eta jolastiak zeuden bertan, baita reggae bat ere. Disko honetako hainbat abesti oso ezagun egin ziren, "Lo que nos queda", "Eres libre", "Según convenga"...

### La Furia 
1993an disko berezi bat atera zuten eta "La Furia" izena erabili zuten taldea izendatzeko. The Clash taldearen abesti ugari gaztelaniara itzuli zituzten eta horiekin osatu zuten *Por algo más que por gusto* diskoa. Disko hau elkarlan zabal baten emaitza izan zen. Sagrario Lunak “The Clash” (Ed. Cátedra 1988) biografia osatu zuen eta horretarako Juan Manuel Ibeasek abestien hitzak itzuli zituen. Chispes, Pakote eta Txispín taldekideek hitzak musikara moldatu eta gaurkotu egin zituzten. 

### Ondorengoak 
1995ean, berriz Maniática izatera itzulita, *Pero que no sea el último paso* diskoa atera zuten, taldearen laugarrena eta handik gutxira taldea desegin zen.

Javi Chispesek bakarkako disko bat atera zuen ondoren eta Banda Jachís taldea sortu zuen. Honekin beste lau disko atera zituen.

2003an taldea berriz elkartu zen bilduma disko bat egiteko. Taldearen 20 abesti bildu zituzten eta lau abesti berri ere sartu zituzten. Kontzertu bira txiki bat egin zuten, Viña Rock-en egon ziren, besteak beste.

### Aro berria 
2015ean berriz elkartu zen taldea eta 30. urteurrena ospatuz *Directo a tu conciencia* diskoa atera zuten, zuzeneko kontertuetan emandako abestien grabaketekin. DVD bat eta bi CD zituen azken disko honek.

## Taldekideak 
* Javi Chispes: Gitarra eta ahotsa
* Amador Fernández "Ama": Gitarra
* Luis Miguel Ruiz "Txispin": Baxua eta koroak
* Paco Fernández "Chato": Bateria
* Vicente Ortega "Viri": Ahotsa
* Pakote: Bateria

## Diskografia 
### Maniática 
* *Vitaminas @* (1988, El lokal) - maketa
* *MANIAcríTICA* (1990, La isla de la tortuga) - LPa
* *El lado oscuro* (1992, Illa Records)
* *Pero que no sea el último paso* (1995, El Lokal)
* *Maniática* (2003, Maldito Records) - bilduma
* *Directo a tu conciencia* (2016, Rock Estatal Records) - zuzeneko bilduma
### La Furia 
* *Por algo más que por gusto* (1993, El Lokal)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maniática taldearen webgune ofiziala
Tarrant

**Tarrant** hauetako bat izan daiteke:

* Tarrant (Alabama), Alabamako hiria
* Tarrant konderria (Texas), Texasko konderria
Goldberg

**Goldberg** abizena da:
## Pertsonak 
* Adele Goldberg (1945), Ameriketako Estatu Batuetako enpresaburua
* Denis Goldberg (1933–2020), apartheidaren aurkako ekintzaile eta politikari 
* Whoopi Goldberg (1955), aktore estatubatuarra
Hale

**Hale** hauetako bat izan daiteke:
* Hale (Wisconsin), Ameriketako Estatu Batuetako inkorporatutako herria
* Hale (Missouri), Missourieko hiri a
* Hale Smith (1925–2009), estatubatuar musikagilea
* Ellen Day Hale (1855–1940), Bostongo margolari eta inprimatzaile inpresionista
* Kenneth L. Hale (1934–2001), estatubatuar hizkuntzalaria
* Tony Hale (1970), Estatu Batuetako bikoiztaile eta aktorea 
* Hale konderria (Alabama), Alabamako konderria
* Hale konderria (Texas), Texasko konderri a
* Lucy Hale (1989), estatubatuar abeslari eta aktorea
* George Ellery Hale (1868–1938), Ameriketako Estatu Batuetako astronomoa
* 1024 Hale
* Hale-Bopp kometa
Ernestina Otero

**Ernestina Otero Sestelo**, (Redondela, Pontevedra, 1890eko urriaren 23a – ib., Pontevedra, 1956ko otsailaren 13a) galiziar maistra, pedagogoa eta eskolako zuzendaria izan zen.

## Biografia 
Ernestinak, zazpi neba-arrebetatik zaharrenak, Redondelan egin zituen lehen ikasketak, eta Pontevedran, oinarrizko irakasleenak. 1908an amaitu zituen ikasketak, eta, gero, goi-mailako tituluarekin osatu zuen Madrilgo Irakasleen Goi Mailako Ikasketen Eskolako bigarren promozioan (1910-1913), non Irakaskuntzako Erakunde Libreko irakasleen eragina jaso baitzuen, Luis de Zuluetarena estareko.

1914an bere herriko Luís Pereira Míguez farmazeutikoarekin ezkondu zen, eta Pontevedrako Eskola Normalean pedagogia irakasle izendatu zuten.

## Maistra ibilbidea 
Bigarren Errepublikako gobernura iritsi zenean, Ernestinak Irakasle Eskola zuzendu zuen eta Pontevedrako Lehen Hezkuntzako Kontseilu Probintzialeko buru izan zen. Azken kargu horretan egon zen denboran, hainbat kanpaina egin ziren haurrak eskolara joatea sustatzeko, ikastetxeak sortzea bultzatu zen, helduen hezkuntza zabaldu zen, udal-batzordeekin lankidetzan aritu ziren nekazaritza-eremu esperimentalak eta artisautza- eta industria-tailerrak erabiltzeko, eta Galiziako ezaugarri geografikoak eta kulturalak aztertzea eta ikertzea sustatu zen. Estudos Galegos mintegian eta beste ekimen batzuetan ere parte hartu zuen, hala nola Galiziako Landa Eskolan. 1933an Galiziako intelektualen manifestua sinatu zuen Autonomia Estatutuaren alde.

### Gerra zibilaren eragina 
Espainiako Gerra Zibila hastean, gobernuak katedratik bereizi, eta baja eman zioten eskalan (1937ko ekainaren 12a). Gerra amaitu ondoren, bere espedientea berrikusi eta bere kargura itzuli zen, “zuzendaritza eta konfiantzako karguak nahitaez lekuz aldatu eta desgaitu” (1939ko abenduaren 7a). Ourensera bidali zuten, eta hamar urte eman zituen han, 1951ko urriaren 1ean Pontevedrako Eskola Normaleko pedagogiako irakasle numerarioaren plaza bete zuen arte (gero Xesuseko Santa Tareixa Irakasle Eskola deitu zioten). 

[thumb|200px|[Ernestina Otero |Ernestina Otero Sesteloren hilarria, Redondelako Os Eidos hilerrian ]]
1951n Pontevedrara itzuli zen, eta bost urte geroago hil zen, 65 urte zituela.

## Aintzatespenak 
* Redondelako Udalak bere izena daraman kale bat eskaini zion.
* Ernestina Otero sariak, Pontevedrako Udaleko Berdintasun Zinegotzigoak sustatuak, Galiziako unibertsitateetako ikasleentzako gradu eta master amaierako lanetan genero-ikuspegia txertatzeko.
* Ernestina Otero 'Loitando pola Igualdade' sariak, Redondelako Paxaretas Asemblea Feministak sustatuak

## Bibliografia 
* Puga Pereira, Manuel (1992). «Ernestina Otero Sestelo. Pedagoga». Sada: Edicións do Castro. . 
* Marco, Aurora (2007). «Dicionario de mulleres galegas». Vigo: A Nosa Terra. . 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Galiziako emakumeak: irakaskuntzarako sarbidea (Galizian) (Historias de Galicia) TVG
* Bi bizitza... El Correo Gallegoren bi maisu-artxibo
Alice H. Parker

**Alice H. Parker** (Morristown, Estatu Batuak, 1895-1920)  asmatzailea izan zen, galdaradun berogailuetan egindako ekarpenagatik ezaguna. Eraikin eta etxe osoetarako berokuntza zentrala ematen zuen galdara asmatu zuen, 1919ko abenduaren 23an patentatua.

## Biografia 
Parker Morristownen jaio zen, New Jerseyn, eta ikasle izan zen Howard University Academyn, Washington D.C.ko institutu batean, eta ohoreekin graduatu zen 1910ean.

Bere galdara ez zen garai hartako beste labe batzuetakoa bezalakoa, eta aurrerapen handia izan zen, egurra erretzea baino seguruagoa baitzen, labe tradizional batean zura pilatu eta erre beharrik ez baitzegoen. Diseinuak aire-hodiak zituen, beroa egitura osoan zabaltzeko. Parkerren asmakuntzak erretzeko sistema anizkoitza zuen gas naturala erabiliz. Berokuntzaren aitzindari izan zen galdera hau eremukako berogailaren  aurrekaria izan zen, tenperatura eraikin bateko hainbat eremutan doi baitzitekeen. 

Ekarpen iraultzailea egin zuen arren, ezer gutxi dakigu bere bizitzaz. Are gehiago, haren heriotzaren data zehatza ere ezezaguna da, baina uste da 1920an hil zela kolapso termiko baten ondorioz.

## Aurrekariak 
Alicek galdararako zuen patentea 1919an aurkeztu zuten, Eskubide Zibilen Mugimenduaren eta Emakumeen askapenerako mugimenduaren aurretik. Ameriketako Estatu Batuetan hori, berez, berezia da, emakumeen eta pertsona beltzen kolektibokoa delako, batez ere, orain baino diskriminazio gehiagori aurre egin behar zietenean, eta, batez ere, elkarren arteko harremanari esker.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoriana Aizpuru

thumb|Erraketistak
**Victoriana Aizpuru Agirretxe** (Errezil, Gipuzkoa, 1919ko azaroaren 16a - Valentzia, 2012ko azaroaren 19a) erraketista profesionala izan zen. ***Victoria, Vichori*** eta ***Pitxirri*** izengoitiez jokatu zuen, aurrelari postuan, Logroñoko, Valentziako eta Santa Cruz Tenerifeko frontoietan.

## Bizitza 
Victoriana, bere herrikide Margara Urdalleta Uzkudun "Margara" bezala, erraketista profesionala izan zen. Logroñoko Beti-Jai frontoian, Valentziako Chiquin eta Santa Cruz Tenerifeko Tenerife pilotalekuetan jokatu zuen.

Valentzian hil zen, 2012ko azaroaren 19an, 93 urte zituela.

## Aitzindariak 
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistasBideoa
* Raquetistas lehen eta orain(Trailerra)
* Erraketistak emakume aitzindariak pilota munduan Bideoa
* Emakume erraketistak. ErakusketaBideoa
* Aintzina lanbide. Emakume erraketistakBideoa
* Azken erraketistak. Mende hasierako kirolari profesional, Argia, 2017
Heinz

**Heinz** hauetako bat izan daiteke:
* Heinz von Foerster, austro-estatubatuar filosofo eta fisikaria
* Heinz Field, Pennsylvania estatuko Pittsburgh hirian dagoen amerikar futbol estadioa
* Heinz Fischer (1938), Austriako 11. presidentea
* Kraft Heinz, nekazaritzako elikagaien industriako multinazional estatubatuarra
* Heinz Guderian (1888–1954), alemaniar jenerala
* Karl-Heinz Rummenigge (1955), alemaniar futbolaria
Rich

**Rich** hauetako bat izan daiteke:
* Adam Rich (1968–2023), estatubatuar aktorea
* Adrienne Rich (1929–2012), ingelesezko idazlea
* Rich konderria (Utah), Utahko konderria
* Richie Rich (filma), estatubatuarrak zuzendutako komedia filma
* Judith Rich Harris (1938–2018), estatubatuar psikologoa
Mollet

**Mollet** hauetako bat izan daiteke:
* Guy Mollet (1905–1975), frantziar politikaria
* André Mollet (1949), Frantziako txirrindulari 
* Sant Joan de Mollet, Kataluniako udaleria
* Mollet de Peralada, Kataluniako udalerria
* Mollet del Vallès, Kataluniako udalerria
Walsh

**Walsh** hauetako bat izan daiteke:
* Maurice Walsh (1879–1964), irlandar eleberrigilea
* María Elena Walsh (1930–2011), argentinar poeta, idazle, kantautore, antzerkigile eta konpositorea
* Melanie Walsh (1980), ingeles modelo eta aktorea
* Walsh (Colorado), Coloradoko herria
* Raoul Walsh (1887–1980), Ameriketako Estatu Batuetako zinema-zuzendari eta aktorea 
* Alex Walsh (2001), estatubatuar vigerilaria
* Tom Walsh (1992), zeelandaberritar atleta
* Walsh konderria (Ipar Dakota), Ipar Dakotako konderria
* Walsh Island, Irlandako udalerria
* Jessica Walsh (1986), estatubatuar diseinatzaile grafikoa, arte zuzendari eta ilustratzailea
* Aidan Walsh (boxeolaria) (1997), irlandar boxeolaria, Welter kategorian aritzen dena
Gamón

**Gamón** abizena da:
## Pertsonak 
* Juan Ignacio Gamon (1733–1814), Euskal Herriko historialaria
* Teodoro Gamón, Gipuzkoako musikaria
Fratta

**Fratta** abizena da:
* Fratta Polesine, Italiako udalerri
* Fratta Todina, Italiako udalerri
* Valera Fratta, Italiako udalerri
Garza

**Garza** hauetako bat izan daiteke:
* Garza konderria (Texas), Texasko konderria
* Roque González Garza (1885–1962), Mexikoko politikaria
* Luz Pozo Garza (1922–2020), galiziar poeta 
* Alana de la Garza (1976), estatubatuar aktorea
Zoketa

thumb|Euskal Herriko eta Pirinio aldeko zoketa, aurretik eta atzetik.
**Zoketa**, **kaixuleta** edo **kaxoleta**, nekazaritzako zurezko lan tresna bat da, segalariek eskua babesteko erabilia igitaiarekin garia eta beste zereal batzuk mozteko orduan. Hala nola eskalapoia, baina eskuetarako, nolabait deskribatzekotan.

Bulgarian *palamarka* izeneko aldaera bat erabili izan da, atzamarrak egokitzeko zuloak eta mutur kurbatu luzea duena.

## Erabilpena 

Fitxategi:69.Zoqueta, man.JPG|Eskuan nola bermatu zoketa.
Fitxategi:Zoqueta Siega.JPG|Igitaiarekin erabiltzeko modua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ama Birjinaren koroatzea (Velázquez)

***Ama Birjinaren koroatzea*** Diego Velázquezen mihisea da, Prado museoan kontserbatuta. 1635 eta 1636 artean egina, neurri handiko lana da: 176 zm × 124 zm. Erlijio lanak ez ziren oso ohikoak Velázquezen obran eta hori ezaugarri berezia da.

## Historia 
Antonio Palominoren arabera, margolana Filipe IV.aren emazte Elisabet Borboikoa erreginaren gelako oratorioan zegoen, Madrilgo Errege Alkazarrean. Hala ere, ez da aipatzen amaitu gabeko 1666ko inbentarioan, ez eta 1686 eta 1700eko ondorengoetan ere, eta 1734ko sutetik salbatutako obren zerrendan jaso zen lehen aldiz. Bertan, «Hirutasun Santua Ama Birjina koroatzen» gisa deskribatu zen, eta Alonso Canori esleitu zitzaion. Ondoren, izen hori ezabatu eta Velázquezenarekin ordezkatu zen. 1746an, Buen Retiro jauregian eta 1772an Errege Jauregi Berrian inbentariatu zen. 1819an sartu zen Pradoko museoan.

## Deskribapena 
Irudien konposizioa triangeluarra da, erpina alderantzikatuta, garaiko modari jarraituz, lerroen oreka eta harmonia handiaren sentsazioa emanez. Protagonismoa Mariaren irudiarentzat da, zeinaren aurpegia begiak apal, sudurra zuzen eta ezpainak profilatuta agertzen baita. Apaltasuna, erreberentzia eta emozioa. Koadroaren osaerak, bai koloreagatik, bai formagatik, bihotz bat gogorarazten du. Ama Birjinaren jarrerak, eskuineko eskuaz bere bihotza seinalatuz, ideia hori indartu eta errukia mugiarazten du. Bihotz forma hori, irudien naturaltasunarekin batera koadroaren gauzarik originalena dena, Gállegoren ustez, 1611n san Frantzisko Saleskoak Jesusen Bihotzari eskainitako debozioarekin lotu liteke.

Ikuslearen eskuinean Jainkoa dago, agure onbera bezala duintasun handiz irudikatua. Ezkerrean Jesu Kristo dago, ile luzeekin, biak Ama Birjinaren burua lore-girlandaz koroatzeko jarreran. Eta erdian, Espiritu Santuaren irudikapena, uso zuri baten itxurapean. Hiru Pertsona hauek altuera berean kokatzen dira, triangeluaren oinarria definitzen duen lerro hipotetiko batean zehar, horrela Jainkotasunean nagusitasun maila bera irudikatzen dutelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Pradoko museoaren fitxa.
Randall

**Randall** hauetako bat izan daiteke:

## Lekuak 
* Randall (Iowa), Iowako hiria
* Randall (Kansas), Kansasko hiria
* Randall (Minnesota), Minnesotako hiria
* Randall (Minnesota), Minnesotako hiria
* North Randall (Ohio), Ohioko herria
* Randall konderria (Texas), Texasko konderria

## Pertsonak 
* David Randall-MacIver (1873–1945), Estatu Batuetako arkeologo eta antropologoa
* Mónica Randall (1942), bartzelonar telebistako aktore eta aurkezlea
* Randall Duk Kim (1943), estatubatuar aktorea
* Tony Randall (1920–2004), estatubatuar aktorea
Melvin

**Melvin** hauetako bat izan daiteke:

## Lekuak 
* Melvin (Illinois), Illinoiseko herria
* Melvin (Michigan),  Michigango herria
* Melvin (Iowa), Iowako hiria
* Melvin (Texas), Texasko herria
* Melvin aintzira, Irlandako ipar-mendebaldean dagoen aintzira

## Pertsonak 
* Vesto Melvin Slipher (1875–1969), estatubatuar astronomoa
* Melvin Calvin (1911–1997), estatubatuar kimikaria
* Melvin Twellaar (1996), herbeheretar arraunlaria
* Melvin Schwartz (1932–2006), estatubatuar fisikaria
Behia etzanda

***Behia etzanda*** Vincent van Goghek 1882an, Hagan bizi zen garaian, sortutako bi olio-pinturen izenburua da. Bilduma pribatu batean gordetzen dira.

1970eko Katalogo arrazoituan, Jacob Baart de la Failleren ikerketetan oinarrituta, margolanak 1882an datatu ziren. Jan Hulskerrek, ordea, bere 1883ko *Behiak belardian* margolanarekin lotuta egon behar dutela sentitzen du; lan hori argazki oso pobre batengatik bakarrik ezagutzen da. Ondorioz, 1883ko abuztua bezalako datak, Goghek Sien Hoornik maitalearekin hautsi eta Drentherantz joan baino pixka bat lehenago eginak izango ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Orsay museoan.
Abdul Fattah Ismail

**Abd al-Fattah Ismail Ali Al-Jawfi** (Ta'izz, 1939ko uztailaren 28a - Aden, 1986ko urtarrilaren 13a) hegoyemendar politikaria izan zen. Hego Yemen zuzendu zuen 1969 eta 1980 urteen artean.

Ipar Yemenen jaio eta Adenen hezi zen. 1956tik 1959ra petrolio findegi batean lan egin zuen. Britainiar agintari kolonialek atxilotu egin zuten bere jarduera politikoagatik, mugimendu nazionalista arabiarraren sortzaileetako bat izateagatik. 1961az geroztik irakasle aritu zen eta jarduera politikoarekin jarraitu zuen.

Hego Yemengo Askapen Frontearen sortzaileetako bat izan zen eta alderdi militar sozialista iraultzailearen buru izan zen. 1967an herrialdearen independentzia iritsi zenean, kultura ministro izendatu zuten.

1969an alderdiko Idazkari Nagusi hautatu zuten eta 1980an Presidiumeko Presidente. Horrela, herrialdeko buru "de facto" bihurtu zen. Hainbat alderdi bateratu zituen Yemengo Alderdi Sozialistan eta 1978an alderdi berriaren lehen idazkari nagusi izendatu zuten. Kanpo politikan, Hego Yemen Sobietar Batasunarekin eta herrialde sozialistekin lerrokatu zuen.

1980an, kargua utzi zuen osasun arrazoiengatik, eta Moskura joan zen tratamendu medikoa jasotzera 1985era arte. 1985eko urrian Politburoko kide eta Batzorde Zentraleko idazkari izendatu zuten. Hala ere, urtarrilean Hego Yemengo gerra zibila piztu zen Ismailen eta Ali Nasir Muhammaden aldekoen artean.

Ismail misteriotsu desagertu zen, antza, Ali Nasirren bandoko itsasontziek bere etxea bonbardatu ondoren.
Etxe zuria gauez

***Etxe zuria gauez*** Vincent van Goghek 1890eko ekainaren 16an, Auvers-sur-Oisen sortutako olio-pinturaren izenburua da. Sei aste geroago margolaria hil zen. San Petersburgoko Hermitage Museoan gordeta dago. Tamainua 59.5 x 73.0 zm.koa da.

## Historia 
Pinturak historia zurrunbilotsua du. Suitzan hainbat aldiz erakutsi zuten 1920ko hamarkadan, baina hamarkadaren amaieran Otto Krebs industrialari alemaniarraren bilduma pribatuan desagertu zen. Bere eskurapenetako asko laster naziek arte "endekatutzat" joko zuten estilokoak ziren, eta horrek lagundu zuen Krebsek bere bilduma isilpean gordetzen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren galdu egin zela uste izanik, pintura Hermitageko artxiboetan zegoen, 1995ean berriz agertu baino berrogeita hamar urte lehenago, gerra amaieran sobietarrek arpilatutako artelanak erakusten zituen erakusketa batean agertu zenean. Van Goghen Krebs bildumako beste hiru lan ere erakutsi ziren harekin batera: *Paisaia etxearekin eta nekazariarekin*, *Goiza, lanera irteten* (Millet batetik abiatuta), eta *Madame Trabuc-en erretratua*.

## Deskribapena 
Arratsean beste margolanetan agertzen den etxea ikusten da. Hiru emakume ikusten dira. Dena dela, lanaren elementu nagusiak izarra eta leiho gorriak dira. Begetazioak margolana iluntzen du, kutsu ekaiztsu honi emanez.

Etxe Zuriak 20: 00ak inguruan pintatu omen zuen, "izarra" pinturan jarri zelako. Texasko Estatu Unibertsitateko Donald Olson eta Russell Doescher astronomoek kalkulatu zuten pinturako izarra Venus izan behar zela, 1890eko ekainean gaueko zeruan distiratzen zuen bezala.

## Azalpena 
Hermitage Museoaren arabera, pinturak "Van Goghek zuen tentsio psikologiko handia adierazten du"; leihoetako bik, etxe bateko "begitzat" hartzen direnek, zipriztin gorri "kezkagarriak" dituzte, izarra, patuaren seinale, van Goghen larritasun egoeraren sinbolo gisa ikusten den bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gulinazha

**Gülnezer Bextiyar** (, ), **Gulinazha** izenez ere ezaguna (), (Urumtxi, Txinako Herri Errepublika, 1992ko maiatzaren 2a) uigur etniako txinatar aktore eta modeloa da. Beijingeko Zinema Akademian graduduna da 2011z geroztik.

## Kanpo estekak
Haize hegoa

***Haize hegoa*** Telesforo Monzonen bertsoa da, Mikel Laboak herri-doinu batekin 1974an Bat-hiru album bikoitzean argitaratu zuena.

2010ean  musikari askoren artean eta Zura taldearen izenean bertsio bat argitaratu zuten (Txinaurriak. Mikel Laboari ikasitako kantuak), eta 2016an Otxalde taldeak beste bertsio bat Ama Lur begira albumean,

Doinu herrikoi hau maiz erabiltzen dute bertsolariek.

Ni ez naiz Mikel Laboa komikian 47. orrialdean keinu bat egiten zaio abesti honi.
Fitxategi:Mikel Laboa GureGipuzkoa 1005806.jpg|Mikel Laboa
Fitxategi:Telesforo Monzon politikaria 1934an (cropped).png|Telesforo Monzon

## Hitzak 
Hau da Telesforo Monzonen poema:

: *Haize hegoa*
: *gau epela*
: *ilargiaren argi*
: *mutxurdiñak leihoetan*
: *teilatuan katu bi*
: *bide ertzean zenbait kanta*
: *gau erdiz arnoari*
: *Hargaiñeko sorgin zaharrak*
: *keiñuka ilargiari.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Haize hegoa (Mikel Laboa) remix.* &#x20;Gabi de la Maza - Youtube
Izotz-ebakitzaileak

***Izotz-ebakitzaileak*** () J. Alden Weir margolari inpresionistak 1895ean margotu zuen lana da. Portland Art Museumen gordetzen da, Ameriketako Estatu Batuetan. Olioa mihise gainean teknika erabilita egin zen.

## Deskribapena 
Margolana 1894 eta 1897 artean margotutako neguko eszenetako bat da. Japoniako estanpen eta bere lagunaren John Henry Twachtman (1853-1902) margolari inpresionistaren eragina ikus daiteke. Weirrek konposizio moderno ausart bat lortzen du. Bereziki zuri tonuak elurrez estalitako urmael izoztuan baloratzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Portlango museoan.
Lisa Marie Presley

**Lisa Marie Presley** (Memphis, Tennessee, 1968ko otsailaren 1a - Calabasas, Kalifornia, 2023ko urtarrilaren 12a) estatubatuar abeslari, aktore eta kantautorea izan zen. Elvis Presley eta Priscilla Presleyren alaba bakarra izateagatik ezaguna zen. Hori zela eta, *Rock and Rollaren printzesa* ohorezko ezizena jarri zioten. Riley Keough aktorearen ama zen.

2023ko urtarrilaren 12an hil zen bihotzekoak jota.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *To Whom It May Concern* (2003)
* *Now What #9 EE. UU.* (2005)
* *Storm & Grace* (2012)

## Kanpo estekak
Henrike I.a Ziprekoa

**Henrike I.a**, **Potoloa** (; Nikosia, 1217ko maiatzaren 3a - *ibidem*, 1253ko urtarrilaren 18a) Zipreko erregea izan zen 1218tik 1253ra.

Hugo I.a Ziprekoa eta Alizia Xanpainakoaren semea izan zen. Zortzi hilabeterekin errege bihurtu zen aita hil ondoren. Alizia izan zen erregeordea, baina bere osaba Filipe Ibelingoari eman zion gobernua. Filipe hiltzean, bere anaia Joanek hartu zuen erregeordetzaren ardura.

Henrike zortzi urterekin koroatu zuten Nikosiako Santa Sofia elizan. 1228an, Frederiko II.a enperadoreak erregeordetza Amalric Balraisi ematera behartu zuen Joan. Hala ere, Frederiko uhartetik joan ondoren, Joanek kontraerasoa jo eta kontrola berreskuratu zuen, eta, ondorioz, Lombardiarren Gerra hasi zen. Henrikek bere erresumaren kontrola berreskuratu zuen hamabost urterekin, 1232an.

Jerusalemgo erregeordea ere izan zen 1246etik 1253ra, Konradoren izenean.

Hiru aldiz ezkondu zen, Alix Montferratekoa, Estefania Lamprongoa eta Plaisance Antiokiakoarekin. Hirugarren emaztearekin Hugo II.a Ziprekoaren aita izan zen.

## Genealogia
Hermans

**Hermans** honakoa izan daiteke:
* Fontaine-lès-Hermans, Frantziako udalerria
## Pertsonak 
* Mathieu Hermans (1963), Herbehereetako txirrindulari
* Willem Frederik Hermans (1921–1995), herbeheretar idazlea
Adèle Esquiros

**Adèle Esquiros, Adèle-Julie Battanchon** jaiotzean, (Paris, 1819ko abenduaren 12a - Paris, 1886ko abenduaren 22a) idazle eta kazetari feminista frantsesa izan zen.

## Biografia 
Adèle Battanchonen gurasoak Marie-Rose Rouvion, 1844an hildako errentaduna, eta Pierre-François Battanchon, 1860an hildako medikuntzako ikaslea, izan ziren. Adèle 1819an jaio zen, eta gurasoak 1822an ezkondu ziren. Bost anai-arreba izan zituen: Pierre-François, musika irakaslea Libournen eta Bordelen, 1864an hila;  Gabriel-Félix,  irakaslea Genovan; Edmond,  pintorea Parisen;  Henri,  merkataria Buenos Airesen; eta Emilia, Puyko Dubosc jabe batekin ezkondua eta 1864an hila. 

Adèle irakaslea eta olerkaria izan zen. Alphonse Esquiros idazle erromantikoa eta ideia sozialista eta errepublikanoen jarraitzailea ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen Parisen 1847ko abuztuaren 7an; baina 1850ean banandu ziren.

Zenbait lan idazten ditu: *Histoire des amants célèbres* (Maitale famatuen historia) eta ''Regrets, souvenir d'enfance* (Oroimina, haurtzaroaren oroitzapenak).

Bigarren Errepublikan, Adèle Battanchon *Club des femmes'' (Emakumeen Kluba), 1848ko apirilean sortutako elkarteko kide aktiboa izan zen.  Halaber, urte bereko abuztuan Société de l'éducation mutuelle des femmes (Emakumeen elkarren arteko heziketarako elkartea) elkartea sortu zuen  Jeanne Deroin, Eugénie Niboyet eta Désirée Gayrekin batera. Eugénie Niboyet eta Louise Coletekin batera bi egunkariren sorreran parte hartu zuen, *La Voix des femmes* (1848) eta, geroago, ''L'Opinion des femmes* egunkarienean, hain zuzen.

Bere lanik aipagarriena Jules Micheleti emandako erantzuna da: *L'Amour* (1860).

1886an hil zen, itsu eta elbarri, miseria gorrian eta bere azken urteetan gizartearen laguntza urriei esker biziraun zuela. Hil zenean, 1.827 franko besterik ez zuen.

## Obrak 
* *Le Fil de la Vierge*, Paris, V. Bouton, 1845, 70 or.
* *Histoire des amants célèbres* (Alphonse Esquirosekin batera), Paris, bureau des publications nationales, 1847
* *Regrets. - Souvenirs d'enfance. - Consolation. - Jalousie*, (Alphonse Esquirosekin batera), Paris, imprimerie de Bénard, 1849, 2 or.
* «*Un vieux bas-bleu*», in *Les Veillées littéraires illustrées*, tome II : « Choix de romans, nouvelles, poésies, pièces de théâtre etc. etc. des meilleurs écrivains anciens et modernes », Paris, J. Bry Aîné, 1849
* *Les Amours étranges*, Paris, A. Courcier, 1853, IV-349 or.
* *«Une vie à deux», par Alphonse Esquiros. «La Course aux maris», «la Nouvelle Cendrillon», «l'Amour d'une jeune fille», «l'Échoppe du père Mitou», par Adèle Esquiros*, Paris, Lécrivain et Toubon, 1859, 48 or.
* *L'Amour*, Paris, 1860, 107 or.
* *Histoire d'une sous-maîtresse*, Paris, E. Pick, 1861, 138 or.
* *Les Marchands d'amour'', Paris, Pick, 1865, 224 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* (2020) Le Maitron, dictionnaire biographiqu
* Adèle Esquirosek idatziriko dokumentuak. Isidore.
* Bibliothèque nationale de France (données)
Mount Hood (margolana)

***Mount Hood*** Albert Bierstadt margolari erroantikoak 1869ean margotu zuen lana da. Portland Art Museumen gordetzen da, Ameriketako Estatu Batuetan. Olioa mihise gainean teknika erabilita egin zen. Izen bereko Oregoneko mendiaren ikuspegi bat irudikatzen du.

## Deskribapena 
Albert Bierstadten ospea Ameriketako Mendebaldeko bere paisaia dramatikoetatik zetorren. New Yorkeko eta Londresko estudioetan margolanak konposatu zituen Estatu Batuetako mendebaldean zehar egin zituen bidai luzeetan egin zituen zirriborro, ohar eta olio-azterketa txikietatik. Bierstadt margolariarentzat, Amerikako Mendebaldeko monumentaltasunaren metafora komunikatzea garrantzitsuagoa zen margolana geografikoki zehatza egitea baino. Ondorioz, koadroaren ezaugarri asko benetako paisaiatik aldatu ziren, hala nola, Hood mendiaren altuera gehiegizkoa eta Columbia ibaiaren arroila ondoan leku bakarrean aldi berean ikusi ezin ziren paisaia-osagai desberdinak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Portlango museoan.
J Martina

**J Martina** Larrabetzu (Bizkaia) eta Barañain (Nafarroa) arteko elektronika eta pop taldea da. 2019an sortu zuten taldea. EP eta bideo bidez aurkeztu izan dituzte euren lanak. 

## Historia 
Baseekin jolasteko gogoz abiarazi zuten Kattalin eta Ane Barcena ahizpek J Martina egitasmoa, eta Javi Jorajuriarekin batera osatu zuten hirukotea. Asmo argiz sortu zen taldea: kideek garbi zuten nola landu nahi zuten haien musika, baita zer komunikatu nahi zuten ere.

## Taldekideak 
* Kattalin Barcena
* Ane Barcena
* Javi Jorajuria

## Diskografia 
* Mundu Zahar (2020, Egilea editore)
* Beste Zerbait (2020, Egilea editore)
* Su (2020, Egilea editore)
* Desira (2020, Egilea editore)
* Oraindik ez (2020, Egilea editore)
* Errekan behera (2021, Egilea editore)
* H.E.N.N.E.Z. (2021, Egilea editore)
* Jaio Naiz Baina (2022, Egilea editore)
* Mailu Honen Zarata (2022, Egilea editore)
* Efemerideak (2022, Egilea editore)
* Eseoese (2022, Egilea editore)
* Zer egin behar dut orain? (2023, Egilea editore)
* Negu Gorri (2024, Egilea editore)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera
El Polimata

**Omar Brito De Jesus**, ***El Polimata*** (Dominikar Errepublika, Santo Domingo, 1998ko irailaren 2a) reggaeton musikako abeslari eta konpositore dominikar bat da. 

## Biografia 
Omar Santo Domingon jaio zen, Dominikar Errepublikan, 1998an, "Universidad Autónoma De Santo Domingo"n ikasi zuen eta 23 urterekin hasi zen abesten. 2013an Kranium-en single batean agertu zen. Hainbat agerraldi gehiagoren ostean, 2021ean bakarkako single arrakastatsua izan zuen "Soltera"-rekin, eta Polimata diskoa 2019an kaleratu zen. 

Polimata goraipatu zuten El Alfa, Don Miguelo, Mozart La Para, Chimbala, Sensato, Myke Towers, Yandel eta Nicky Jam bezalako artisten reggaeton eta R&B nahasketagatik. 2021ean bere "Soltera" abestiak 120.000 ikustaldi baino gehiago lortu zituen YouTuben.    

## Diskografia 
**diskoa eta EP**

* Recuperado.

* Memorias muertas.

* Mi tiempo.
* Solo Tu
* Ultimo Negocio
* Ella Se Gobierna
* Pienso En Ti

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fischer

**Fischer** abizena da:

## Pertsonak 
* Edmond Henri Fischer (1920–2021), estatubatuar biokimikaria 
* Carlos Fischer Brusoni (1903–1970), Colorado Alderdiko politikari
* Hermann Emil Fischer (1852–1919), Alemaniako kimikaria
* D'or Fischer (1981), Estatu Batuetako saskibaloi jokalaria
* Hans Fischer (1881–1945), alemaniar kimikaria
* Aria Fischer (1999), waterpolo jokalari estatubatuarra
* Makenzie Fischer (1997), waterpolo jokalari estatubatuarra
* Irene Kaminka Fischer (1907–2009), Ameriketako Estatu Batuetako matematikaria
* Charlotte Froese Fischer (1929), Kanadako fisikaria
* Ernst Otto Fischer (1918–2007), alemaniar kimikaria
* Josef Fischer (1865–1953), Alemaniako txirrindularia
* Scott Fischer (1955–1996), Ameriketako Estatu Batuetako alpinista
* Heinz Fischer (1938), Austriako politikaria
* Helene Fischer (1984), Alemaniako abeslaria
* Bobby Fischer (1943–2008), xake jokalari estatubatuar-islandiarra
* Louis-Raymond Fischer (1898–1988), frantziar arkitektoa
* Paul Gustave Fischer (1860–1934), Danimarkako margolari
* Dietrich Fischer-Dieskau (1925–2012), alemaniar opera-kantaria eta baritono
* Johann Michael Fischer (1692–1766), alemaniar arkitektoa eta dekoratzailea
* Ricardo Fischer (1991), Brasilgo saskibaloi jokalaria
* Johann Bernhard Fischer von Erlach (1656–1723), austriar arkitekto, dekoratzaile, eskultore
Carole Cook

**Mildred Frances Cook** (Abilene, Texas, 1924ko urtarrilaren 14a - Beverly Hills, Kalifornia, 2023ko urtarrilaren 11), **Carole Cook** izen artistikoaz ezaguna, estatubatuar aktorea izan zen. *The Lucy Show* eta ''Here's Lucy'' komediazko telesailetan antzezteagatik ezaguna zen.

## Filmografia
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Klas Lestander

**Klas Ivar Vilhelm Lestander** (Arjeplog, 1931ko apirilaren 18a - *ibidem*, 2023ko urtarrilaren 13a) suediar biatleta izan zen.

Suediako taldearekin lehiatu zen 1960ko Neguko Olinpiar Jokoetan. Urrezko domina irabazi zuen 20 kilometroko banakako proban. Hurrengo urtean brontzezko domina irabazi zuen taldekako proban Munduko Txapelketan. Urte horretan bertan erretiratu zen Suediako txapelketa inoiz irabazi gabe.

## Kanpo estekak
Idi beltzdun orga

***Idi beltzdun orga*** Vincent van Goghek 1884ko uztailan, Nuenen margotutako lana da. 60 x 80 zm. ditu. Portlandgo Arte Museoan (Portland) gordetzen da. Bere hasierako lan garrantzitsuetako bat bezala aipatua izan da.

## Historia 
Fred eta Frances Sohn eta bere familia obraren jabe izan ziren 1950etik. 2007an margolana Portlandeko Arte Museoari eman zioten opari gisa. Urte berean egin zen antzeko pintura bat, *Gurdia idi zuri eta gorriarekin* izenburukoa; azken hau Otterloko Kröller-Müller Museoaren eskuetan dago (Herbehereak).

## Deskribapena 
Oso lan iluna da, gogorra. Kolore nagusia beltza da. Van Gogh Frantziako hegoaldera joan aurretik Nuenen herrian sortua, koadroak paleta iluna du eta giro "kezkagarria" erakusten du, agian txori beltzen agerpenarekin. Idia eta gurdia biak zaharrak dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Orsay museoan.
Etxaldea Proventzan

***Etxaldea Proventzan*** Vincent van Goghek 1888an, Arlesn sortutako olio-pinturaren izenburua da. Sei aste geroago margolaria hil zen. Washingtongo Arte Galeria Nazionaleann gordeta dago. Tamainua 46 x 61 zm.koa da.

## Historia 
Adolphe Monticellik inspiratuta, Van Goghek, 35 urte zituenak, Proventzan bere trebetasun eta esperientzia piktorikoak areagotu nahi izan zituen. Inguru hura, argi eta garbi, Paris edo Herbehereak ez bezalakoa zen, klima bero eta lehorragoarekin, goi-lautaden eta mendien kontrateak zituen; eta artistak han aurkitu zuen "xehetasunak ezabatu eta formak sinplifikatzen zituzten distira eta argi bat, mundua japoniar estanpetatik miresten zuen eredu batera murriztuz", non "eguzkiak inguruak nabarmentzen zituen eta kolore-ñabardurak kontraste bizi gutxi batzuetara murrizten zituen".

Garai aberatsa, baikorra, izan zen. 444 egun baino gutxiagoan 100 marrazki eta 200 koadro baino gehiago margotu zituen. Eta gainera 200 gutun baino gehiago idatzi zituen.

## Deskribapena 
Margolariaren beste lanetan ez bezala, hemen nahiko paisaia bukolikoa aurkitzen dugu, Proventzako izadi aberatsa. Argiak dena betetzen du eta kolore biziak daude nonnahi: loreak, hodeiak, zuhaitzak. Ikusleari bizkarra emanda nekazari bat ikusten da. Etxe ondoan belar-meta handiak ikusten dira eta, atzerago, beste eraikin bat ikus daiteke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak