Sandro Botticelli

**Alessandro di Mariano di Vanni Filipepi**, **Sandro Botticelli** izenaz ezaguna (Florentzia, Florentziako Errepublika, 1445eko martxoaren 1a – Florentzia, Florentziako Errepublika, 1510eko maiatzaren 17a) Pizkundeko Quattrocentoko italiar margolaria izan zen, Florentziako eskolakoa.

Ospea XIX. mendearen amaierara arte berreskuratu ez bazuen ere, gaur egun, besteak beste *Udaberria* edo *Venusen jaiotza* margolanei esker, haren marraren dohaina goraipatzen da: haren lanak Florentziako artelanen artean ezagunenetakoak dira.

## Bizitza eta obra 
Florentzian lan egin zuen beti, Erromara egindako bidaia batean izan ezik; bidaia hartan *Moisesen bistona* margotu zuen Kapera Sixtinoan, bere garaiko maisu famatuenekin batera.

Botticellik harreman estua izan zuen Medicitarrekin; *Medici zirkulua* deitu zuten taldeko margolari gogokoena izan zen, eta Lorentzo Medicirentzat margotu zituen bere lan profano ospetsuenak (*Udaberria* , *Venusen jaiotza*). Baina XV. mendearen bukaeran Florentzian gertatu ziren gatazkek biziki asaldatu zuten margolaria. Hala, Lorenzo hil zenean (1492) eta haren seme Piero egotzi (1494), erabat desegin zen Botticelli maisu gogokoentzat hartu zuen mundu hura.

Lehen lanak Fra Filippo Lippiren eraginpean egin zituen: *"Madonna Haurrarekin"* asko egin zituen, Lippiren ereduari jarraituz. Nolanahi ere, Botticellirenak askoz arinagoak, finagoak eta bigunagoak dira. Ondorengoak dira haren lan nagusiak, *Udaberria* (1478 ing., Uffizi Galeria) eta *Venusen jaiotza* (1484 ing., Uffizi galeria). *Udaberria* margolanean antzinako mitoaren interpretazio guztiz harrigarria egin zuen: mundu klasikoaren ikusmoldeak ez du zerikusirik berrogeita hamar urte lehenago Berpizkundeko *gurasoek* zutenarekin: haientzat bazen gizadi berri bat, harmoniazko perspektiba batetik ikusia, eta, antzinako eraikinak aztertuz eta neurtuz, haren legeak bilatu nahi zituzten. Botticelliren unibertso klasikoa, aldiz, berriz oroitzapen nostalgikoa da, ihesbide bat. Estilo horrek *Venusen jaiotza* lanarekin jo zuen gorena, ile horailean gauzatzen dena bereziki.

Botticelli ezin zen aurrerago joan, krisian sartzeko arrisku gabe. Eta krisia gertatu egin zen. Izan ere, jende gehienak ez zituen haren obra handiak ulertu. 1494an, Girolamo Savonarola, erlijio erreformaren bultzatzaile sutsua, obra horien kontra predikatzen hasi zen, eta Florentziako hiria gobernatzen zuen zirkuluaren *paganismoaren gurtzaren* kontra. Botticelli bera Savonarolaren jarraitzaile egin zen, eta bere koadro *pagano* asko erre zuela esaten da. Azken obrak, *"aiotza mistikoa* (1501, National Gallery, Londres) eta *Santa Zenobiaren bizitzako eszenak* (1500-05 ing., museo askotan) adibidez, aurrekoekin parekatuta, oso bestelakoak gertatzen dira, kolorearen intentsitate eta gogortasunean eta, orobat, margolanen helburu moralizatzailean.

Botticellik bere garaikideengan izan zuen eragina ez zen bere lanak merezi zuenaren parekoa gertatu. Filippino Lippi ikasle gazteak bakarrik ulertu zuen haren estilo aristokratiko eta zaila. Era berean, XVI. mende hasierako margolariak ez zituen batere erakarri, Leonardo da Vincik, Michelangelo eta Rafaelek Florentzian abiarazitako manera *berrietan* interesatuta zeudelako.

Medicitarren gizarte minoritarioari lotutako humanismo aristokratikoaren arte figuratiboetako interpretea izan zen Botticelli, Ghirlandaioren arte burgesari eta Piero di Cosimoren errealismo fantastikoari kontrajarri zitzaion idealismo poetikoaren aitzindari. Luzaroan ahaztuta egon ondoren, XIX. mendearen amaieran berraurkitu zuten. Orduan, margolari prerrafaelista eta Art Nouveaukoengan bereziki, izugarrizko miresmena sortu zuen.

## Irudi galeria 

Sandro_Botticelli_-_Portrait_of_a_Man_with_a_Medal_of_Cosimo_the_Elder.jpg|*Gizon dominadunaren erretratua*
Sandro Botticelli 066.jpg|*Simonetta Vespucciren erretratua*, 1434, National Gallery
Botticelli-primavera.jpg|*Udaberria*
Venus and Mars.jpg|*Venus eta Marte*
Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|*Venusen jaiotza*
Sandro Botticelli La calumnia de Apeles.jpg|*Apelesen gezurra*
Sandro Botticelli - Il Giudizio di Paride.jpg|*Parisen epaiketa*
Portrait de Dante.jpg|*Dante Alighieri*, c.&nbsp;1495 
Botticelli 04 Louvre.jpg|*Birjina haurrarekin eta San Joan Bataiatzailearekin, c. 1470–1475, Louvre
Zanobi-Altar.jpg|*Hiru Erregeen gurtza*, 1475
Sandro Botticelli Madonna and Child with Six Saints 01.jpg|*Sacra conversazione* circa 1470-72, Uffizi
Sandro Botticelli 054.jpg|*San Sebastian*, 1474
Sandro Botticelli - Mary with the Child and Singing Angels - Google Art Project.jpg|*Bijina lirio eta zortzi aingerurekin*, c. 1478
Sandro Botticelli 050.jpg|*San Agustin bere estudioan*, Ognissanti, 1480
Sandro Botticelli - Idealized Portrait of a Lady (Portrait of Simonetta Vespucci as Nymph) - Google Art Project.jpg|*Simonetta Vespucci*, 1484.
Simonetta Vespucci007.jpg|*La Bella Simonetta*, c. 1480–1485
Eventos de la vida de Moisés (Sandro Botticelli).jpg|*Moisesen gaztaroa*, Kapera Sistinoa
Botticcelli, Sandro - The Punishment of Korah and the Stoning of Moses and Aaron - 1481-82.jpg|*Korahren semeen zigorra*, Kapera Sistinos
YoungManBotticelli.jpg|Gizon gaztea, 1470-73.
Alessandro Botticelli Portrait of a Lady (Smeralda Brandini).jpg|*Smeralda Brandini'', 1470
Giuliano de' Medici by Sandro Botticelli.jpeg|''Giuliano de' Medici*
Botticelli - Portrait of a Young Man Holding a Roundel.jpg|*Gizon gaztea medailoi batekin* c. 1480–1485
Sandro Botticelli 070.jpg|*[[Portrait of a Young Man (Botticelli, London)|Gizon gaztea, c. 1480-1485
Botticelli-Portrait of a Youth.jpg|*Gizon gaztea* c. 1482-1485
irudi gehiago egin zitun hauek ezagunenak dire

## Erreferentziak