open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Man Who Fell to Earth (telesaila)

***The Man Who Fell to Earth*** 2022ko estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da, Jenny Lumetek eta Alex Kurtzmanek Showtimeentzat sortua. Walter Tevisen izen bereko eleberrian oinarrituta, 1976an film bat ere egin zuten.

## Sinopsia 
Estralurtar bat da telesail honetako protagonista. Lurrera helduko da gizateriaren eboluzioaren garai erabakigarri batean, eta bere iraganari aurre egin beharko dio, etorkizunean zer rol jokatuko duen argitzeko. Beste protagonista emakumezko zientzialari bat da, bi mundu horiek salbatzeko barneko beldurrei aurre egin beharko dien ingeniaria.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Firestarter (2022ko filma)

***Firestarter*** 2022ko Keith Thomas estatubatuar zinema zuzendarien beldurrezko filma da. Stephen Kingen izen bereko eleberrian oinarrituta, 1984ko filma berregin zuten.

## Sinopsia 
Andyk eta Vickyk urteak daramatzate alaba ezkutatzen, agentzia ezkutu bat alabaren botere bat erabiltzeko ahaleginetan ari baita aspaldian. Charlie alabak haserrea su bilaka dezake. Gertaera batek familia non dagoen azaleratuko du. Baina Charlie gaztetxoak bere plan propioak ditu.

## Aktoreak 
* Zac Efron: Andrew "Andy" McGee
* Ryan Kiera Armstrong: Charlene "Charlie" McGee
* Sydney Lemmon: Victoria "Vicky" McGee
* Kurtwood Smith: Dr. Joseph Wanless
* John Beasley: Irv Manders
* Michael Greyeyes: John Rainbird
* Gloria Reuben: Captain Hollister

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Father Stu

***Father Stu*** 2022ko Rosalind Ross estatubatuar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Stuart Long bere garaian boxeolari profesionala izan zen. Kirol horretatik erretiratu zen, eta apaiz egin zen gero. Autosuntsiketaren bidea albo batera utzi eta berrerospena lortu zuten herritar askorentzat inspirazio iturria izan zen Longen bidea.

## Aktoreak 
* Mark Wahlberg: Father Stuart "Stu" Long
* Jacki Weaver: Kathleen Long
* Mel Gibson: Bill Long
* Teresa Ruiz: Carmen
* Aaron Moten: Ham
* Cody Fern: Jacob
* Malcolm McDowell: Monsignor Kelly
* Niko Nicotera: Barfly
* Carlos Leal: Father Garcia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Familiaorde

**Familiaordea** egungo bikoteko kide batek edo biek aurreko bikoteetako seme-alaba bat edo batzuk dituzten familia bat da. Kategoria horretan sartzen dira alargunen, dibortziatuen eta ama ezkongabeen bigarren bikoteak. Gaiari buruzko ikerketak hasi zirenean, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, kasu horietako gehienak gerrako alargunek osatzen zituzten. Gaur egun, mendebaldeko familia gehienak seme-alabak dituzten dibortziatuak dira, berriz ere bikotea osatzen dutenak. 

Familia horien kopuruari buruzko estatistikak aldakorrak dira; izan ere, familia askok bi ezkontza edo gehiago dituztenen legezko loturak bakarrik hartzen dituzte kontuan. Zifra horiek ez dituzte aintzat hartzen ez ama ezkongabeen seme-alabak, ez legeztatu ez diren bigarren izatezko elkarketak, eta hori ohikoa da Latinoamerikan behintzat.

Europan, dibortzioen batez besteko tasa ezkontzen % 30ekoa da (Eskandinaviako herrialdeetan altuagoa da eta Espainian eta Frantzian baxuagoa). AEBk guztizkoaren % 50 igo du. Europarrak eta estatubatuarrak bat datoz elkartze berrien ehunekoan: emakumeen % 75 eta gizonen % 80 berriro ezkontzen saiatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaorde

**Amaordea**, **amaordekoa**, **ugazama** edo **amaizuna** amatzat hartzen den emakumea da. Gizonezkoen baliokidea aitaordea da, hau da, aitaren edo amaren aurreko seme-alaben aita ez den amaren edo aitaren senar berria.

Antzinatean ohikoa zen, erditzen ziren emakumeen heriotza-tasa altuengatik eta haurrez arduratuko zen pertsona berri baten beharragatik, haurrak amaorde baten tutoretzapean haztea. Gaur egun, dibortzioen ugaritzearen ondorioz, amaordearen eta ama biologikoaren haurren bizitzan elkarbizitza gertatzen da. Familia berriari gaur egun familiaorde deitzen zaio.

Amaordearen irudi negatiboa amaordeek eta amaginarrebek maitagarrien ipuin askotan- *Errauskine*, *Edurnezuri* edota *Hansel eta Gretel*, adibidez- paper antagonikoa dutelako da, familiaren harmonia suntsitzen dutenak, eta amaren kontrakoa zirelako. Aldiz, oso gutxitan agertzen da aitaorde gaizto bat maitagarrien ipuinetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Zita baseliza

**Santa Zita baseliza** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko San Martin Unx edo Donamartiri Untz udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau baseliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Eraikina 
Santa Zita baseliza herritik oso urrun dago, ibar bitxi baten magalean. XIII. mendean eraiki zuten, eta garai horretakoa da nabe protogotikoa, modu irregularrean antolatua. Kanoi-erdi zorrotzeko bi ganga-zati zabalek estaltzen dute, eta fajoi-arku sendo bat bereizten du; haren azpian, oraindik ere, biribilkizko mentsulak daude. Burualdea, ertz-gangaduna, barroko garaian zaharberritu zen, erretaula nagusiaren eraikuntzarekin batera. Dokumentu-berrien arabera, Juan Eguilazekin kontratatu zen 1677an. Elizaren barnealdean horma-pintura errenazentistak ageri dira, Betiereko Aitaren eta Ebanjelarien irudiekin, estilo herrikoikoak. Interesgarriagoa da burualdearen ahoan dagoen roleo dekorazio bat, XIII. mendeko jatorrizko apainduraren hondar bakarra.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* San Martin Unx/Donamartiri Untz
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Gerindako errota

**Gerindako errota** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdean kokatutako XVII. mendeko haize-errota bat da, Gerindako mendilerroan, San Martin Unx edo Donamartiri Untz udalerriko eta Leozko Olleta kontzejuko mugan. Nafarroan izan zen haize-errota bakanetako bat da, 1990eko hamarkadan berreraikia.

## Historia 
Haize-errota ziurrenik XVII. mendearen bigarren erdian eraiki zen. Bere hondakinak 1995ean agertu ziren, Nafarroako Energia Hidroelektrikoa enpresak parke eolikoa instalatzeko egindako lanetan. Indusketaren eta hondakinen azterketaren egileak, dorre motako haize-errota bati zegozkion.

Errota mota hori oso arraroa da Nafarroan, hemen ibaien ugaritasunak ur-errotak ugaritzea eragiten baitzuen, teknologikoki sinpleagoak, merkeagoak eta emankorragoak direnak. Gainera, UR-errotak errazago erabiltzen dira. Haize-errota askoz zailagoa da egiteko eta, batez ere, gobernatzeko.

1998. eta 1999. urteetan, Gerindako errota berreraikitzeko, arkeologoak eta arkitektoak Consuegrako errotetan oinarritu ziren, eta bereziki gaur egun "Sancho" errota bezala ezagutzen den ale batean. Mantxako errota mota hau ez zen aldatu penintsula osoan, beraz, Gerindakoa oso antzekoa izango zela uste da. Bai estalki konikoa, bai errotaren barne-mekanismoak (gurpil katalina, linterna eta ehotzeko harriekin lotzen duen ardatza), Nafarroako hainbat tokitako zurarekin berregin ziren. Dorre zilindrikoa Otsagabiko Muskildako Andre Mariaren baselizako dorrearen estalkian inspiratuta dago. Eta gobernu-makila eta helizeak Berako akaziaz eginak daude.

## Eraikina 
Jatorrizko errotak zortzi metroko oinarri zilindrikoa zuen, eta hiru metroko estalki zirkular konikoa, lau hegaleko helizearekin. Beraz, jatorrizko egiturak hamaika metroko altuera zuen. Berreraikuntzan neurri horiek areagotu egin ziren, segurtasun arrazoiengatik. Izan ere, antzina, gurutzeek lurretik metro edo metro eta erdira biratzen zuten, eta, beraz, pertsonekin edo animaliekin talka egin zezaketen. Horregatik, errotak bi ate zituen, zeinetatik txandaka sar baitzitezkeen, gurutzeak biratzen ari ziren orientazioaren arabera.

Gaur egun, atzo bezala, errotaren dorrea barruko hiru mailatan banatzen da, eskailera kiribil batek komunikatuta. Lehenengo solairuan irinaren belarritegia dago, eta bigarren solairuan, ehotzeko harriak (egutera eta hegala), gurutzeetara konektatzen dituzten zurezko mekanismoekin batera. Horiek, estalkiarekin batera, haizearen norabidea bilatzen dute, oro har ziertzoa edo sargoria. Horretarako, errotaren bi harriak mugitzen dituzten zurezko gurpilez, horzdunez eta gantzez egindako barne-mekanismo konplexua erreproduzitu da. Gurpilik handienari katalina esaten zaio, ziur aski Santa Katalina oinazetu zuten gurpila gogoratuko duelako. Eta txikienak linterna du izena, eta ehotzeko harriekin lotuta dago, ardatzaren edo barroiaren bidez, zeinak gurutzeen indarrarekin mugitzen baititu.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* San Martin Unx/Donamartiri Untz
* Olleta
* Erdialdea

## Kanpo estekak
San Migel baseliza (San Martin Unx)

**San Migel baseliza** Nafarroa Garaiko Erdialdea eskualdeko San Martin Unx edo Donamartiri Untz udalerrian kokatutako XIII. mendeko kristiau baseliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Eraikina 
San Migel baseliza XIII. mendeko eraikin protogotikoa da, eta gaur egun Donamartiri Untzeko hilerriko kapera da. Ermita harlanduzkoa da. Portada bat du, zutabeen gainean erdi-puntuko arku bat duena. Bertara harrizko bi hormatxoren arteko bide batetik sartzen da. Portadaren gainean bao bat irekitzen da, zutabeetan bermatuta dagoen erdi-puntuko arku baten azpian. Fatxada, bi bao dituen orrazi batekin errematatzen du.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* San Martin Unx/Donamartiri Untz
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Obulutegiko folikulu

**Obulutegiko folikulua** emakumearen ugalketa-biologiaren oinarrizko unitateetako bakoitza da. 1 cm-ko diametroa duten besikula esferikoak gameto-zelula batez osatuak daude, inguruan pikor-geruzako zelula diploideak dituzte, eta horien kanpoaldetik tekako zelulak kokatzen dira. Folikuluak obulutegiaren barruan daude. Hilekoaren zikloaren etapetan eragina duten hormonak jaraitzen ditu. Emakumeek 400.000 folikulu ingururekin hasten dute pubertaroa, eta horietako bakoitzak obulazioan obulu bat askatzeko ahalmena du, ernaltzeko gai dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Folikulu

**Folikulu** izan daiteke:

* **Folikulua**, alde batetik zehar irekitzen den fruitu karpelobakar, lehor eta dehiszentea;
* **Ile-folikulua**, epidermisaren inbaginazio bidez eratutako hodi-formako zorroa;
* **Folikulu linfoidea**, immunitate-sistemaren bigarren mailako zatia;
* **Obulutegiko folikulua**, emakumearen ugalketa-biologiaren oinarrizko unitateetako bakoitza;
* **De Graafen folikulua**, ugaztunen obulutegian, garapen-bidean dagoen obulua eta folikuluko likidoa bere baitan dauzkan besikula, folikulu-zelula anitzez inguratua.
Samuel eta Slawo

'**Samuel eta Slawo**' Karlos Linazasoro idazleak 2022an plazaratu zuen ipuin bilduma da. Bilduma Alberdania argitaletxean plazaratu zuen. Azalaren diseinua Lizasorok berak egina zen.

## Ezaugarriak 
Liburuan 86 ipuin laburrak biltzen dira, gehienak umore beltzakoak. Liburu osoak 155 orri baino gutxiago dituela kontutan izanda, ipuinen luzeera asma dezakegu; batzuk mikrokontakizunen kategorian sailka daitezke. Badira ere beste batzuk luzeagoak, elkarrizketen gainean eraikiak eta antzerki gidoitik gertu daudenak.

## Gaiak 
Egilearen lanetan ohikoak diren gaiak aurkituko ditugu liburu honetan, «Liburu honetan ez dago nire bidetik asko urruntzen den ezer; betiko gaiak ekarri ditut, betiko ironia eta umore beltzarekin» dio egileak. Orokorrean ipuin gordinak dira. Samuel Beckett eta Sławomir Mrożek idazleen umore absurdoak miresten ditu, eta eurei egin nahi izan die erreferentzia: «Niretzat, bi maisu handi dira, eta nire literatur lanetan oso presente egoten dira beti». Azalean, presezki, bi egile horien aurpegiak jaso ditu Linazasorok.

Heriotzaren injustizia du obsesio Linazasorok. Horren aurrean jartzen ditu pertsonaiak. «Heriotzaren injustizia horri ihes egiteko, umorea erabiltzen dute». Idazleak bere buruarekin terapia gisa erabiltzen du, gainera, umorea: «Nire ustez, oso beharrezkoa da nork bere buruari barre egitea. Nahiko nuke umoretsuagoa izan, eta gauzei hainbesteko garrantzirik ez eman. Neure burua astintzeko modu bat da literatura».

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Umore beltz

## Kanpo estekak 
* Liburuaren fitxa Alberdania argitaletxean.
Progestageno

[thumb|right|450px|Giza [Esteroide|esteroidogenesia, progestagenoak kutxa horiaren barruan.]]
**Progestagenoa** edo **gestagenoa** progesteronaren antzeko eragina duen esteroide edo substantzia kimikoa da. 
Hormona esteroideen bost mota nagusietako bat da, estrogenoez, androgenoez, mineralokortikoideez eta glukokortikoideez gain. Progestageno guztiek 21 karbonoko oinarrizko eskeleto bat partekatzen dute, pregnano eskeletoa (C21) izenekoa. Antzera, estrogeno guztiek eskeleto estrano bat dute (C18) eta androgenoek eskeleto andrano bat (C19).

Progestagenoen familiak barne hartzen ditu hormona naturalak eta antzeko eragina duten antzeko sintetikoak; sintetikoei progestina esaten zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alphonse Matejka

**Alphonse Matejka** (Sankt Gallen, Suitza, 1902ko urtarrilaren 9a - La Chaux-de-Fonds, Suitza, 1999ko urriaren 27a) txekiar jatorriko interlinguista ospetsua izan zen.

## Bibliografia 
* *OCCIDENTAL die internationale Welthilfssprache*.
* *Wörterbuch Occidental-Deutsch e Deutsch-Occidental*
* *Interlingue die natürliche Welthilfssprache, für Millionen geschaffen, von Millionen verstanden. Vollständiger Lehrgang in 20 Lektionen*.

## Erreferentziak
Peter Matthiessen

**Peter Matthiessen** (New York, 1927ko maiatzaren 22a - Sagaponack, New York, 2014ko apirilaren 5a) estatubatuar idazle, eleberrigile eta naturalista izan zen.

1953an *The Paris Review* literatur aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen eta aldi berean CIAko langilea zen. 1954an Estatu Batuetara itzuli ondoren, sarritan bidaiatzen hasi zen.

Naturari eta bidaiei buruzko ez-fikziozko lanak idatzi zituen. 1973an espedizio bat egin zuen Himalayara, *Elurretako lehoinabarra* liburuan deskribatuta. Indiar amerikarren historiaz eta gertakariez ere idatzi zuen. National Book Award saria irabazi zuen fikzio eta ez-fikzio kategorietan.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Race Rock* (1954)
* *Partisans* (1955)
* *Raditzer* (1961)
* *At Play in the Fields of the Lord* (1965)
* *Far Tortuga* (1975)
* *On the River Styx and Other Stories* (1989)
* The Watson trilogy
** *Killing Mister Watson* (1990)
** ''Lost Man's River* (1997)
** *Bone by Bone* (1999)
* *Shadow Country: a new rendering of the Watson legend* (2008) National Book Award
* *In Paradise* (2014)

### Ez-fikziozkoak 
* *Wildlife in America* (1959)
* *The Cloud Forest: A Chronicle of the South American Wilderness* (1961)
* *Under the Mountain Wall: A Chronicle of Two Seasons in the Stone Age* (1962)
* "The Atlantic Coast", a chapter in *The American Heritage Book of Natural Wonders* (1963)
* *The Shorebirds of North America* (1967)
* * Oomingmak* (1967)
* *Sal Si Puedes: Cesar Chavez and the New American Revolution* (1969)
* *Blue Meridian: The Search for the Great White Shark* (1971).
* *The Tree Where Man Was Born* (1972)
* *The Snow Leopard* (1978) Nacional Book Award
* *Sand Rivers*, Hugo van Lawick argazkilariarekin. Aurum Press, London 1981, . 
* *In the Spirit of Crazy Horse* (1983) .
* *Indian Country* (1984).
* *Nine-headed Dragon River: Zen Journals 1969–1982* (1986).
* *Men's Lives: The Surfmen and Baymen of the South Fork* (1986).
* *African Silences* (1991).
* *Baikal: Sacred Sea of Siberia* (1992).
* *East of Lo Monthang: In the Land of Mustang* (1995).
* *The Peter Matthiessen Reader: Nonfiction, 1959–1961* (2000).
* *Tigers in the Snow* (2000).
* *The Birds of Heaven: Travels With Cranes* (2001).
* *End of the Earth: Voyage to Antarctica'' (2003).

## Kanpo estekak
Glukokortikoide

[thumb|right|450px|Giza [Esteroide|esteroidogenesia, glukokortikoideak kutxa berdearen barruan.]]
**Glukokortikoideak** karbohidratoen metabolismoaren erregulazioan parte hartzen duten kortikosteroideen familiako hormonak dira, glukoneogenesiari eta glukogenolisiari mesede eginez; gainera, immunosupresio-jarduera dute. Bere ekintza erregulatzailea koipeen eta proteinen tarteko metabolismora ere hedatzen da. Glukokortikoideak batez ere gizakien azal suprarrenalean gertatzen dira: kortisola, kortisona eta kortikosterona. Kortisola glukokortikoide garrantzitsuena da gizakiarengan.

Ikuspegi farmakologikotik, erabilera sistemikorako kortikosteroideak dira, eta horien erreferentziazko farmakoa hidrokortisona da; horrek, kontzentrazio altuetan, hormona adrenokortikotropikoaren ekoizpena ken dezake adenohipofisian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiroiditis

**Tiroiditisa** tiroidearen hantura da. Guruin endokrinoari erasaten dion hanturazko patologia izendatzeko termino orokor bat da, eta, beraz, hainbat etiologia motatan banatzen da. Ikuspegi klinikotik, hiru tiroiditis-talde hartzen dira kontuan gaixotasunaren bilakaeraren arabera:

* Tiroiditis kronikoak: Hashimotorena eta Riedelena.
* Tiroiditis subakutuak: de Quervainen tiroiditisa eta tiroiditis isila.
* Tiroiditis akutuak: tiroiditis akutu zornatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riedelen tiroiditis

**Riedelen tiroiditisa** edo **tiroiditis zurkara** tiroidearen hantura arraroa da, organoa gogortasun handia (ehun fibrotikoa dagoelako normala ordezkatzen duelako) hartzen duela ezaugarri nagusitzat duena. Bernhard Riedel alemaniar zirujauak 1896an deskribatu zuen.

Tratamendua kortikoideak edo tamoxifenoa hartzean oinarritzen da; batzuetan, tiroidea guztiz edo partzialki erauzten duen kirurgia beharrezkoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hashimotoren tiroiditis

**Hashimotoren tiroiditisa** gaixotasun autoimmunea da, autoantigorputzen bidez tiroidearen suntsipena ezaugarri duena.

Afekzioaren izena Hakaru Hashimoto mediku japoniarretik dator, 1912an lehen deskribapena egin eta "golo linfomatoso" deitu zuena. Gaixotasunak goloa eta hipotiroidismoa eragin ditzake. Hashimotoren tiroiditisaren tratamendua (edo edozein kausagatiko hipotiroidismoarena) tiroide-hormona lebotiroxina sodikoaren bidez ordeztea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kortikosterona

**Kortikosterona** glukokortikoide bat da, azal suprarrenalaren eremu faszikulatuan kortisolaren ondoan askatua. Gizakiok gutxi sekretatzen dugu eta, bere ondorioak garrantzitsuak ez izan arren, aldosteronaren aitzindaria da.

Beste espezie batzuetan, kortikosterona glukokortikoide nagusia da, eta metabolismoa, erreakzio immunologikoak eta estres-erantzunak erregulatzen ditu. Askotan, zerbaitetan pentsatzen saiatzen garenean, pentsatu ezinik gelditzen gara. Arrisku edo estres-egoera baten aurreko erantzuna da, eta, beraz, hura igaro arte irauten du.

Giltzurrun gaineko guruinak isurtzen duen hormona esteroide honek gluzidoen metabolismoan parte hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Folikulu (botanika)

[thumb|*[Brachychiton populneus* baten folikulu irekiak.]]

**Folikulua** alde batetik zehar irekitzen den fruitu karpelobakar, lehor eta dehiszentea da. Folikuluak eta polifolikuluak angiospermen barru familia zaharretan agertzen dira, hala nola magnoliazeoak, peoniazeoak, proteazeoak eta erranunkulazeoak.

Hona hemen folikulu baten fruitu dituzten generoen adibideak: *Consolida*, *Magnolia*, *Banksia*, *Paeonia* eta  *Asclepias*. Folikulurik ezaguna macadamia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konformitate

thumb|Sufismoa: ohitura eta pentsamoldean bat egiteaz gain, korrente musulman honekin bat egiten dutenek, dantzan sinkronizazio harrigarrizko ariketak egiten dituzte. Pentsakera eta gorputzaren konformitate adibide bat.

**Konformitatea** arau sozialak onartzea eta besteen eraginez norberaren jarrera bera aldatzea da. Sozializazio-prozesuaren parte da, non gizabanakoak pixkanaka aldatzen baitu bere jokabidea, komunitatetik ikasten dituen balio eta arauen arabera. 

## Prozesu psikologikoa 
Aurreko eskema mentala aldatzen duen estimulu berri bat agertzen denean, barneratzea gerta daiteke (pertsonak arau edo eredu berria onartzen du eta bere baitan hartzen du), edo kanpoko jokabidearen eta barne-sinesteen arteko talka; kasu horretan, portaerak konformitatea erakusten badu, obedientziaz hitz egiten da (norbanakoak araua onartzen du, ados egon ez arren). Estimulu berria konformitatea eragiteko gai ez bada, desobedientzia eragiten du edo, indarraren arabera, ez zaio kasurik egiten. Dena dela, konformitatea ez da beti kontzientea.

Konformitateak afiliazio premia psikologikoei erantzuten die: inork ez du bere erreferentzia taldeak baztertu dezan nahi eta, beraz, komunitate honetan onargarritzat jotzen denera egokitzen saiatzen da. Sariek eta errefortzuek adostasun-ohitura areagotzen dute, funtsezkoa baita haur baten hezkuntza-prozesuan. Ohitura hori ez da aldaezina, eta aldatu egin daiteke, baldin eta eragin sozial nahiko boteretsua gertatzen bada, subjektuaren adina edozein dela ere. 

Aldaketen eragile den subjektuarekin edo taldearekin identifikatzen bada pertsona, errazagoa da konformitatea gertatzea, beren harreman-zirkuluetan ospe handia duten pertsonekin gertatzen den bezala. 

## Ikuspegi negatiboa 
[thumb|[August Landmesser, besoa altxatu ez zuen gizona, hitlerismoak eragindako konformitatean.]]
Anjel Lertxundik idatzia utzi du, Ingerborg Bachmannen ipuin liburu bat iruzkintzean, komformitateak dakarrela "munduari begiratzeko modu etsi edo bezatu edo konplizea. Batera zein bestera, mundua aldatzeko borondaterik eza". Konformitatea segurtasun beharrak eragiten duela irizten dio Lertxundik, eta horri kontrajartzen dio arriskuak hartzea, "bizitzaren alor guztietan mundua hobetzeko benetako konpromisoaren parte inportantea da arriskuaren kontzientzia sortzailea."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marijke Groenewoud

**Marijke Groenewoud** (Hallum, Herbehereak, 1999ko urtarrilaren 28a) atleta herbeheretarra da, izotz gaineko abiadura-patinajean lehiatzen dena.

2022ko Pekingo Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen taldekako jazarpen proban, brontzezko domina lortuz (Irene Schouten, Ireen Wüst eta Antoinette de Jong-ekin batera).

Groenewoud maratoi abiadurako patinatzailea da, eta 2019-20ko maratoi lehiaketa nazionala irabazi zuen.

Pista luzeko abiadura patinajean, nazioarteko Munduko Kopako abiadura patinajean debuta egin zuen 2019–20 ISU Abiadura Irristaketa Munduko Kopan Naganon, Japonian, 2019ko abenduaren 13an, irteera masiboan. 2020–21 ISU Abiadura Irristaketa Munduko Koparako ere hautatu zuten

Holandako Distantzia Bakarreko Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen 2019ko KNSB Holandako Distantzia Bakarreko Txapelketan eta 2020ko KNSB Holandako Distantzia Bakarreko Txapelketan hasierako ekitaldian

## Nazioarteko lorpenak 
## Txapelketaren ikuspegi orokorra
Iturria:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*Marijke Groenewoud SpeedSkatingBase.eu-n
*Marijke Groenewoud SpeedSkatingNews.info-n
*Marijke Groenewoud SpeedSkatingStats.com-en
*Marijke Groenewoud Olympedia-n
San Tomas eliza (Estrasburgo)

**San Tomas eliza** (frantsesez *Église Saint-Thomas*, alemanez: *Thomaskirche*) Estrasburgoko eliza luterano nagusia da 1681ean hiriko katedral handia katoliko bihurtu ondoren. *Katedral protestantea* edota *Andre Mari zaharra* ezizenak ere baditu. 1778. urtean Mozartek elizako organoarekin kontzertua eman zuen. San Tomas eliza Frantziako monumentu historiko izendatu zuten 1862an.

## Historia 
VI. mendetik aipatzen da eliza hau dagoen tokian bazela Tomas apostoluaren omenezko tenplu bat. Adelochus apezpikuak IX. mendean elia handi bat eraiki zuen eta eskola ere ghitu zion baina 1007an suak erre zuen. Hurrengo eliza ere suak suntsitu zuen 1144an.

1196. urtean abiatu ziren egungo eliza eraikitzeko lanak. Gotorleku itxurako eliza bat zen kanpandorre handi bat zuena. Erromaniko estiloan eraikitzen hasi zen eta 1521ean lanak amaitu zituzten gotiko berantiar estiloa txertatuz. 1450 inguruan Kristoren nekaldiaren inguruko oliozko margoak ezarri ziren hormetan. Margolan hauen egilea ez da ezagutzen.

Gottfried von Hagenau poetaren babesean hiriko katolizismoaren ardatzetako bat izan zen baina 1524an Luteroren tesiak jarraituz protestante bihurtu zen.

1888. urtean liturgia luteranoaren pizkundean zeresan handia izan zuen. Friedrich Spitta teologoak meza emateko formula berriak probatu zituen bertan eta akademiako abesbatza sortu zuen. 1893tik aurrera Julius Smend predikaria sarritan izan zen elizan eta 1894 eta 1899 artean Alsazia-Lorenako ereserkien liburua sortu zen bertan.

## Arkitektura 
Bost habearte dituen areto eliza da, hau da, habearte guztiek altuera bera dute, 22 metro. Kupularen parean 30 metrotako altuera hartzen du. Elizaren neurriak 65 metroko luzera eta 30 metroko zabalera dira. Kaperaak daude absidearen ezkerretara eta eskumatara.

Hormetan apaingarri askorik ez du, XVI. mendeko ikonoklastek santuen errepresentazio gehienak suntsitu baitzituzten. Jost Hallerrena izan daitekeen Mikel Deunaren freskoa da apaingarri ezagunena. Errosetoi bat ere badu. 1979an Alfred Kernek berriztu zuen. Louis Thiry organista frantsesak Johann Sebastian Bach konpositorearen *The Art of Fugue* grabatu zuen.

Bigarren organo bat ere badu, 1905ean Albert Schweitzer-en diseinuari jarraituz estilo neobarrokoan eraikia
* Maurice de Saxeren mausoleoa (1777)
* Nikolaus Roeder von Tiersberg-en hilobia (1510)

## Iruditegia 

Irudi:Strasbourg StThomas 10-13.JPG|San Tomas eliza.
Irudi:Intérieur Église St Thomas Strasbourg 17.jpg|Barnealdea.
Irudi:Orgue de l'Église Saint Thomas (37069020483).jpg|J.A. Silbermann-en organoa, Mozartek jo zuena.
Irudi:Sarcophage d'Adeloch.JPG|Adelochus apezpikuaren hilobia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* San Tomas elizaren webgunea
Ayano Sato (patinatzailea)

izotz gaineko.abiadura-patinajean lehiatzen den atleta japoniarra da.

## Nazioarteko lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
*Ayano Sato International Skating Union-en
*Ayano Sato SpeedSkatingBase.eu-n
*Ayano Sato SpeedSkatingNews.info-n
*Ayano Sato SpeedSkatingStats.com-en
*Ayano Sato Olympics.com-en
*Ayano Sato Olympedia-n
Asetasun (kolorea)

thumb|Irudi bera koloretasun maila desberdinekin
Kolorearen teorian, **asetasuna** kolore tonu zehatz baten intentsitatea da. Kolorearen purutasunean oinarritzen da; kolore oso ase batek kolore bizia eta sendoa izango du, aldiz, asegabe dagoen kolore batek koloregabetasun gehiago izango du. Asetasun gabe, kolorea ilundu eta grisagoa egiten da.

Asetasuna bere intentsitate luminosoaren konbinazioak eta kolore espektroko uhin luzera desberdinek determinatzen dute. Kolore puruena luzera bateko uhin bat soilik erabiliz lortzen da intentsitate oso altuan, adibidez, laser bat. Intentsitate luminosoa murrizten bada, koloretasuna ere bai. Sistema kengarri bateko kolore bat asegabetzeko, zuria, grisa, beltza edo bere kolore konplementarioa gehitu ahal zaizkio.

Asetasuna koordenatuetako bat da HSL eta HSV sistema kolorimetrikoetan. Programa konputazional gehienek gerturaketa bat erabiltzen dute balio hau kalkulatzeko.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Fernando Esparza

**Fernando Esparza Aizkorbe** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1979ko maiatzaren 7a) euskal herritar futbolari ohia da. Puntaerdi lanetan jokatzen zuen.

## Estatistikak 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Sable (argipena)

**Sable** izan daiteke:

## Arma 
* Sable, arma zuria, zertxobait kurbatua, normalean aho bakarrekoa eta ezpataren antzekoa dena.
* Eskriman, sable, hiru armetako bat da.

## Industria 
* Sable-zerra

## Biologia 
* Sable antilopea (*Hippotragus niger*)
* Sable-arrain

## Geografia 
* Sablé-sur-Sarthe, Frantziako udalerria.
* Sable uhartea, Kanadako uharte txikia.
* El Sable, kantabriar hontzartza, Suancesen.
Ezpata (eskrima)

**Ezpata** modernoa, sable eta floretearekin batera, eskrimako hiru armetako bat da. Ezpata txikitik dator, eskrima klasikoaren berezko armetako batetik. Frantziar jatorria du.

Estokada-arma bat da, non ukitzea armaren puntarekin egiten bada bakarrik den baliozkoa, non sentsore elektroniko batek detektatzen duen.

Helduleku bat du, frantsesa edo ortopedikoa/anatomikoa izan daitekeena; kazolatxo bat eta orria, triangelu-formako sekziokoa. Ezpata-dueluak dira eskrima klasikoarekiko leialenak, eta, beraz, errealistenak: ukitzearen azalera baliozkotzat gorputz osoa dute, eta horietan ukitu baten eta bestearen arteko ordena kronologikoa baino ez da kontuan hartzen, konbentzio-araurik gabeko burko bikoitzak zenbatzeko aukerarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ill (Frantzia)

**Ill** Frantzia ipar-ekialdeko Alsaziako eskualdea hegoaldetik iparraldera zeharkatzen duen ibaia da. Rhin ibaiaren adarra da eta ibilbideren amaieratik gertu Estrasburgo hiria dago.

## Ibilbidea 
Jura mendien iparraldan sortzen da, Winkel herriaren inguruan, 570metrotako altueran. Hasiera batean ekialderantz jotzen badu ere berehala ekiten dio iparralderanzko bideari. Rhin ibaiaren paraleloan egiten du ibilbide guztia, harik eta Offendorf herrian bat egiten duten arte. Mendebaldean Vosge mendiak ditu eta haietatik erreka ugariren ura jasotzen du. 

Hainbat ubide eraiki dira ibilbidean zehar Alsaziako hiri historikoak uholdeetatik babesteko, Mulhousen eta Estrasburgon esate baterako. Estrasburgo sarreran *Canal du Faux-Rempart* ubideak hiria inguratzen du eta alde zaharraren amaiera berriz elkartzen da Ill ibaiarekin. Horrela Estrasburgoko alde historikoa uharte bihurturik dago (*Grande Île*) eta XVII. mendeko babes egituren parte garrantzitsua da. Ubide txikiak ere eraiki ziren Petite France barrutian, uraren indarra aprobetxatuko zuten errotak ezartzeko.

## Nabigazioa 
Rhin ibaiarekin bat egiten duenetik ibaian gora nabigagarria da Estrasburgoraino. Han esklusak daude ezarrita gora egin ahal izateko. Mulhouseraino jarraitzen du nabigagarria izaten eta han Rodano-Rhin ubidearen bidez Dijonera iris daiteke. Ibilbide hau aisialdirako eta turismorako ontzi txikientzako prestaturik dago. Itsasntzi handiek Rhin ibaian gora egiten dute *Canal de la Marne au Rhin* ubidean eta ondoren hartzen dute Rodano-Rhin ubidea.

## Hiriak 
Alsaziako udalerri nagusiak zeharkatzen ditu Ill ibaiak, hiri batzuetako erdigunera sartzen ez bada ere. Hegoaldetik iparraldera:
* Mulhouse
* Colmar
* Sélestat
* Estrasburgo

## Ibaiadarrak 
Guztiak ere mendebaldeko Vosges mendetatik datozkio:
* Aar
* Bruche
* Doller
* Souffel
* Thur

## Iruditegia 

Irudi:L'Ill à travers le Haut-Rhin.jpg|Ill ibaia Rhin Garaia departamentuan.
Irudi:Ill à Sélestat.JPG|Sélestateko zubia.
Irudi:L'Ill à Fegersheim.jpg|Ill ibaia Fegersheim parean.
Irudi:Ill Canalisé Strasbourg 5.jpg|Petite France (Estrasburgo) barrutiko ubideak.
Irudi:2018-01 aerial Ill in flood 01.jpg|2018ko urtarrileko uholdeak, Colmar inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jenio

thumb|Albert Einstein, XX. mendeko genio zientifikoa.
**Jenialtasuna** aurrekaririk ez duten lorpenei lotzen da, kreatiboak, originalak eta unibertsalak direnak. 

Ez da definizio zientifiko zehatzik existitzen jenio terminoarentzat, gainera, jenialtasuna berez existitzen den ala ez eztabaidatua izan da denbora luzez. Terminoa zentzu ugaritan erabiltzen da: banako baten aspektu partikular bati erreferentzia egiteko edo banakoari bere osotasunean; edo alor jakin bat asko ezagutzen duen polimata bati, hala nola, Albert Einstein edo Marie Curie). Jenialtasuna eta trebetasunaren arteko bereizketa eztabaidatua izan denean, psikologiak ikuspegi garrantzitsuak eskaini izan ditu.

## Kanpo estekak
Sable (eskrima)

**Sable** modernoa, ezpata eta floretearekin batera, eskrimazko hiru armetako bat da.

Sabletik dator, zalditeriako soldaduek erabiltzen zuten armatik. Horregatik, borrokan irteteko seinalea ematen denean, bi eskrimalariak azkar ateratzen dira elkar ukitzera, zaldunak elkarren aurka oldartzen zirenean zaldunen erasoetan gertatzen zenaren antzekoa baitzen. 

Ukituak edo puntuak lortzeko, puntarekin eraso egin daiteke edo hostoaren ahoarekin ebaki bat egin. Baliozko itua gerritik gorako gorputz osoa da, burua eta besoak barne. Sablearen erasoak bizkorrenak eta arinenak dira eskriman, eta, beraz, eskrimalariek forma fisiko ona behar dute.

Sablean erabiltzen den guardia-posizioa hirugarrena da, floretean zein ezpatan erabiltzen den seigarrena ez bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naomi Long

**Naomi Rachel Long** (ezkondu arte **Johnston**; Belfast, 1971ko abenduaren 13a) Ipar Irlandako politikaria da, bertako gobernuan Justizia ministro izan da 2020ko urtarrilaz geroztik, eta Aliantzaren Alderdiko buru 2016. urteaz geroztik. 

## Ibilbide politikoa 
Belfasteko alkate izan zen, 2009tik 2010era, eta Belfast Ekialdeko ordezkaria izan zen Ipar Irlandako Batzarrean, 2003tik 2010era. 2010eko hauteskunde orokorretan Londresko Parlamenturako diputatu hautatu ondoren, legegintzaldi baterako legon zen Westminsterren baina bere postua galdu zuen Alderdi Unionista Demokratikoaren (DUP) mesedetan 2015eko hauteskunde orokorretan.  

Ipar Irlandako Batzarrera itzuli zen 2016. urtean, eta berriz dimititu zuen 2019an Ipar Irlandatik Europako Parlamenturako diputatu (eurodiputatu) hautatu zutelarik. Erresuma Batuak 2020an Europar Batasuna utzi ondoren, Long Ipar Irlandako Batzarrera itzuli zen eta Ipar Irlandako Gobernuan   Justizia ministro izendatu zuten. 

2022ko Ipar Irlandako hauteskundeetan, Aliantza alderdiko buruzagi zela, alderdi honen boto gorakadaren protagonista izan zen. Bere ildoa, kanpaina horretan eta 2020ko hamarkadako politikan, zera da, unionistak eta errepublikarrak ezin konponduta Gobernua funtzionamendurik gabe dutela (Ostiral Santuko akordioen ordez, bi komunitateen koalizioa ezinbestekoa baita Gobernuan), eta gobernu efektibo bat edukitzeko garaia dela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idazmahai

**Idazmahaia** idazteko egokitua den mahaia da. Maiz erabiltzen da lan-ingurunean eta bulego-ingurunean, irakurtzeko, idazteko, tresna errazak erabiltzeko, hala nola arkatza eta papera, edo konplexuak, ordenagailua bezala. Idazmahaiek tiradera bat edo gehiago izaten dituzte.

## Historia 
Ez dago Antzinate klasikoan eta Ekialde Ertaineko edo Ekialde Urruneko antzinako beste zibilizazioetan idazmahaiak bezalako altzari espezifiko mota bat erabili izanaren aztarnarik. Erdi Aroan, irudiek irakurketarako eta idazketarako diseinatuak eta eraikiak diruditen lehen altzariak erakusten dituzte, edo monje kaligrafoen eguneroko erabilera, garai hartan kulturaren hedatzaile nagusiak zirenak, belaunen edo mahaitxoen gainean jartzen ziren atrilak erabiltzen zituzten.

Errenazimentuaren etorrerarekin eta inprentaren hedapenarekin, berariazko mahai bat erabiltzen hasi ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duncan Grant

**Duncan James Corrowr Grant** (Aviemore, Inverness-shire, 1885eko urtarrilaren 21a - Aldermaston, Berkshire, 1978ko maiatzaren 8a) britainiar margolari eta diseinatzailea izan zen. Bloomsbury taldeko kide izan zen.

1887 eta 1894 artean Indian eta Birmanian bizi izan zen familiarekin. 1902an Westminster School of Art-en sartu zen. 1909an Bloomsbury taldearekin harremanetan jarri zen. Taldeko gizonezko kideekin maitasun-harremanak izan zituen, baina baita Vanessa Bellekin ere, eta elkarrekin alaba bat izan zuten.

Estilo postinpresionistan margotu zuen, batez ere paisaiak eta erretratuak. Roger Fryren eragina izan zuen eta askotan berarekin lan egin zuen. Ehunak, zeramika, antzerki-eszenatokiak eta jantziak ere diseinatu zituen.

## Iruditegia 
 
St Paul's 1941 (Art.IWM ART LD 1844).jpg|'St Paul's 1941'' (Imperial War Museum)

## Kanpo estekak
Ryan Regez

**Ryan Regez** (Interlaken, Suitza, 1993ko urtarrilaren 30a) eskiatzaile suitzarra da, eski-krosean espezializatua.

## Ibilbidea 
Regez Wengen-en hazi zen; Suitzako-Britainia Handiko herritartasun bikoitza du, eta Wengen eski-klubeko kide da.

2014ko otsailaren 15ean, Regezek bere lehen FIS lasterketan hartu zuen parte, Watlesen, 40. postuan amaituz. 2015eko urtarrilean, Europako Kopan debutatu zuen, Orcières-en, eta, 2015-2016 denboraldian, garaipen orokorra lortu zuen; horrela, tokia lortu zuen talde nagusian. Abenduaren 5ean egin zuen debuta FIS Estilo askeko Eski Munduko Kopan, Montafon-en, eta 58. postua lortu zuen. 2016-2017 denboraldia ondo joan zitzaion, baina, Errusiako Sunny Valleyko azkenaurreko lasterketan, erori egin zen final-zortziko liderra zela, eta lotailu gurutzatua hautsi zuen. Hala eta guztiz ere, 30. postuan sailkatu zen denboraldian, eta 136. postuan orokorrean. Lesio horren ostean, hurrengo denboraldian, berriro hasi zen Europako Kopan, eta bigarren aldiz irabazi zuen orokorrean.

Regezek modu harrigarrian lortu zuen Munduko Kopako lehen garaipena 2019ko otsailaren 16an, Feldberg-en. Hurrengo egunean, hirugarren postuarekin baieztatu zuen hori, eta, 2018-2019 denboraldian, 9. postua lortu zuen, 267 punturekin. 2019-2020ko denboraldia, hirugarren postuan hasi zuen, Val Thorens-en, Frantzian. Munduko Kopako bigarren garaipena lortu zuen abenduaren 14an Montafonen, eta, hirugarrena, 2020ko urtarrilaren 25ean, Idren. Eski-krosean, 2. postuarekin amaitu zuen denboraldia, eta, 16. postuan Munduko Kopa orokorrean, ordurarte Munduko Kopan lortutako emaitzarik onena. 2020ko martxoaren 7an, Suitzako txapeldun izan zen eski-krosean, lehen aldiz, Crans-Montanan. Lasterketa estu batean, Joos Berry eta Armin Niedererren aurretik irabazi zuen.

2020-2021 denboraldian hiru bigarren posturekin, 7. postua lortu zuen, hala ere, eski-kros sailkapen orokorrean, ezin izan baitzen lehiatu azken hiru lasterketetan COVID-19a harrapatu eta entrenamenduetan eskua hautsi zuelako. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Regez eski-kros olinpiar txapeldun berria bihurtu da bere herrikidea den Alex Fiva egungo munduko txapeldunaren aurretik.
## Nazioarteko lorpenak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ryan Regez International Ski Federation-en
Sergei Ridzik

**Sergei Sergeievitx Ridzik** (, Monchegorsk, Murmanskeko oblasta, Errusia, 1992ko urriaren 25a) estilo askeko eskiatzaile errusiarra da. 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Errusiako Olinpiar Kirolari Independenteekin lehian, brontzezko domina irabazi zuen eski-krosean. Lorpen hori, 2022ko Pekineko Neguko Olinpiar Jokoetan errepikatu zuen.

## Ibilbidea 
Ridzik eskiatzaile alpinoa zen, baina, 2011n, eski askera aldatu zen. Ez zen 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetarako sailkatu, eta, Olinpiar Jokoen ondoren, larri zauritu, eta ezin izan zen hainbat hilabetez lehiatu. 2017ko abenduaren 15ean, Munduko Kopako lasterketa bat irabazi zuen, Montafonen, Olinpiar Jokoen aurretik irabazi zuen bakarra.

Ondoren, 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetarako sailkatu zen, eta final handira iritsi zen, non, dominak lortzeko, lau kirolari lehiatu ziren. Finaletan, Ridzik Kevin Druryrekin talka egin, eta biak erori egin ziren. Ridzik-ek zutitu, eta hirugarren egin zuen, brontzezko domina lortuz (gero, Drury kanporatua izan zen). 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, Pekinen (Txina), ROC taldea ordezkatuz, parte hartu zuen, eta brontzezko domina eskuratu eski krosean. Kontuan	izan, NOBek (Nazioarteko Olinpiar Batzordea) ezarritako zigorra zela medio, Tokioko 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan, errusiar kirolariek ezin izan zutela Errusiaren izenean esku hartu eta ROCen (Russian Olympic Committee) izenean eta banderapean lehiatu zirela.
## Nazioarteko lorpenak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iga Świątek

**Iga Natalia Świątek** ( ahoskatua; Varsovia, 2001eko maiatzaren 31) poloniar tenislari profesionala da, WTA zerrendako 1. dena. 2020an historian Grand Slam bat irabazi zuen lehenengo poloniar emakume bilakatu zen.

## Grand Slam tituluak
### Banakakoa 
## ATP tituluak (7; 7+0) 
### Banakakoa (7) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Alcaraz

**Carlos Alcaraz Garfia** (Murtzia, Espainia, 2003ko maiatzaren 5a) tenislari profesionala da. Bere entrenatzaile Juan Carlos Ferrerorekin batera, Villenan (Valentziako Erkidegoa) bizi da.

## ATP tituluak 
### Grand Slam txapelketak (7) 
### ATP Masters 1000 (8) 
### Beste txapelketak (7) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Fiva

**Alex Fiva** (Newport Beach, Kalifornia, AEB, 1986ko urtarrilaren 29a) Estatu Batuetan sortutako eski-kros diziplinan espezializatua den estilo askeko eskiatzaile suitzarra da.

## Ibilbidea 
Eskiatzaile alpino gisa hasi zuen bere ibilbidea, eta, junior mailan, nolabaiteko arrakasta izan zuen. 2006an, Suitzako juniorretan, brontzezko domina izan zen eslalom diziplinan, baina, 2007an, eski alpinoa, utzi egin zuen.

Estilo askeko eski-krosera aldatuta, 2008ko martxoan egin zuen debuta Munduko Kopan, Meiringen-en, 29. postuarekin. Hala ere, 2010. urtearen hasierara arte ez zuen bere potentziala erakutsi, Europa Kopako lasterketak bata bestearen atzetik irabaziz. Emaitza horiek, Suitzako Munduko Kopako selekzioan tokia eman zioten denboraldi amaierarako, bere emaitzarik onena Grindelwald-en 12. postua izanik.

2010-2011 denboraldiaren hasieran, beste urrats bat eman zuen. Innichen-en, denboraldiko Munduko Kopako bigarren proban, ezerezetik hasita, 2. postua ziurtatzera iritsi zen, bezperan 35. izan baitzen. Horren ondoren, lehenengo 5en arteko beste bi postuekin jarraitu zuen. Suitza ordezkatzeko aukeratu zuten 2011ko FIS Estilo askeko Munduko Eski Txapelketan, Deer Valley Resort-en. 25. postua baino ez zuen lortu. Munduko Kopako hurrengo ekitaldian, lesio bat izan zuen, eta horrek kanpoan utzi zuen denboraldi osorako.

2011-2012 denboraldian izan zuen bere benetako aurrerapena. Berriz ere, podiumean sailkatu zen Innichenen, urteko Munduko bigarren proban hirugarren sailkatuz. Munduko Kopako lehen garaipena lortu zuen St. Johann in Tiroleko gaueko ekitaldian, eta, hurrengo astean, bigarren garaipena lortu zuen Les Contaminesen.

2014 eta 2022 artean, Neguko hiru Joko Olinpikotan hartu zuen parte, Pekin 2022an zilarrezko domina lortuz eski-kros proban.

2021eko Estilo Askeko Munduko Eski Txapelketan, urrezko domina irabazi zuen bere espezialitatean.

## Nazioarteko lorpenak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Webgune ofiziala (Alemanieraz)
*Alex Fiva FIS (alpinoa)
*Alex Fiva FIS (estilo askea)
*Alex Fiva Olympics.com-en
*Alex Fiva Olympedia-n
*Alex Fiva X Games-en
Atzerakada Handia

**Atzerakada Handia,** frantsesez: *Grande Retraite*, "**Monsetik atzera-egitea**" izenez ezagutua nagusiki Britainiar iturrietan, 1914ko abuztuan eta irailean zehar Britainiar Armada Espedizionarioak (BAE) eta Frantziako Bosgarren Armadak egin zuten atzerakada luzea izan zen. Lehen Mundu Gerran Mendebaldeko frontean Charleroiko (abuztuaren 21ean) eta Monseko guduen (abuztuaren 23an). Abuztuaren 29an Ententeko armadak hasitako Guise/Saint Quentineko kontraerasoak ez zuen Alemaniaren aurrerapena geldiaraztea lortu eta atzerakada Marne ibaian zehar jarraitu behar izan zuen. Irailaren 5etik 12ra, Marneko Lehen Guduan aliatuek erretiratzeari amaiera eman zioten; alemaniar armadak Aisne ibairantz atzera egitera behartuz. Aisneko Lehen Guduan (irailaren 13tik 28ra) borroka emaitza erabakigarrik gabe amaitu izan arren, argi geratu zen alemaniarren Pariserako martxa, Schlieffen planaren oinarria, bertan behera geratu egin zela. Jarraian bi aldeen armadak iparralderantz mugitu ziren elkarrekiko hegalen aurka eginez, aurrerago Itsasorako Lasterketa izena jasoko zuen faseari hasiera emanda (irailaren 17tik urriaren 17ra).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Gasquet

**Richard Gasquet** (Béziers, 1986ko ekainaren 18a) frantziar tenislari profesionala da. Neuchâtelen bizi da eta ATPko historian 500 garaipen baino gehiago eskuratu dituen frantziar bakarra da.

## ATP tituluak (17; 15+2) 
### Banakakoa (4) 
### Binaka (2) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ons Jabeur

**Ons Jabeur** (; Ksar Hellal, Tunisia, 1994ko abuztuaren 28a) tunisiar emakumezko tenislaria da. 2017an bere kirol ibilbidean lehen aldiz munduko 100 emakume tenislari hoberen artean sailkatu zen, 88. postua lortuz. 2018an postu hori hobetu zuen urtea 60. postuan amaituz. Orain arteko sailkapen historikorik onena 2021ean eta 2022an lortu zuen, 7. postua.

## Kanpo estekak
Errotatxueta

**Errotatxueta** (garaiko mapetan, **Rotachueta**) Abandon zegoen baserri baten izena da, gaur egungo Casilda Iturrizar parkean, Bilbon. Bere lurren inguruan, Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian, Bilboko lehen ikastola eraiki zen, Lehenengo Euzko Jaurlaritzak adibide gisa erabili nahi zuena. 

## Historia 
Baserria noiztik existitzen zen daturik ez dago. 1889ko mapa batean agertzen da, bere lurrak trenak erdibituta. 1905eko urriaren 5eko *Gaceta de Madrid*en agertzen denez, *The Sierra Company Limited*en jabetzarena zen, eta  Compañía del ferrocarril de Bilbao a Portugalete trenbide enpresaren aurka salaketa jarri zuen, trenbideak euren lurra erditik mozteaz gain, alde batetik bestera igarotzeko zuten atea itxi zietelako.

## Errotatxueta ikastola 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hubert Pierlot

**Hubert Marie Eugène Pierlot** (Cugnon, 1883ko abenduaren 23a - Brusela, 1963ko abenduaren 13a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1939tik 1945era.

Lehen Mundu Gerran parte hartu zuen 1920ko hamarkadan politikan aritu aurretik. Alderdi Katolikoko kide izan zen, eta 1939an aukeratu zuten lehen ministro, Bigarren Mundu Gerra hasi baino pixka bat lehenago. Erbesteko Belgikako gobernuaren buru izan zen alemanek Belgika okupatu zutenean. Leopoldo III.a erregeari aurre egin zion alemanen esku utzi eta erbestera ez joatea erabaki zuenean. 1944ko irailean itzuli zen Bruselara, Belgika askatu ondoren. Batasun nazionaleko gobernua zuzendu zuen 1945eko otsailera arte, eta Achille Van Acker sozialistak ordezkatu zuen.

## Kanpo estekak
Julia Marino (argipena)

**Julia Marino** izan daiteke:

* **Julia Marino** (1992), estatubatuar herritartasuna duen paraguaitar eskiatzailea.
* **Julia Marino** (1997), estatubatuar snowboarderra.
La Vizcaína

**La Vizcaína** (*Bizkaitarra*) honakoa izan daiteke:

* La Vizcaína S.A., Bilboko garagardo eta gaseosa fabrika.
* La Vizcaína ostatua, Madrilen izan zen taberna ezaguna.
Charles Pfizer

**Charles Pfizer**, jaiotzez **Karl Christian Friedrich Pfizer**, (Ludwigsburg, Baden-Wurtemberg, Alemania, 1824ko martxoaren 22a— Newport, Rhode Island, AEB, 1906ko urriaren 19a) Alemanian jaiotako kimikari eta farmazialaria izan zen.   Pfizer multinazinalaren sortzaile bat izan zen.

## Biografia 
Karl gozogile alemaniar baten bosgarren semea izan zen. Estatu Batuetara immigratu zuen, garai hartan Germaniar Konfederazioan gertatu zen 1848-1849ko Iraultzaren ondorioz. Karl Pfizerrek emigratu egin zuen botikari prestakuntza amaitu gabe. Hala eta guztiz ere, 1849an, Charles Erhart lehengusuarekin elkartu zen Brooklyn barrutiko Williamsburg auzoan, Pfizer izeneko industria farmazeutikoa sortzeko.

Haien lehen produktua santonina izan zen, zizareen familiako "bizkarroi" mota jakin bati aurre egiteko tratamendua. Santoninaren farmazia-merkatuan izandako arrakastari esker, hamar urte baino gutxiagoan Pfizerrek beste produktu kimiko eta prestakin mediko batzuk ekoiztea ahalbidetu zuen, honako hauek nabarmenduz: boraxa, kanforra eta iodoa.

1880an azido zitrikoa fabrikatzeari ekin zion, eta bere produkturik garrantzitsuena bihurtu zen. 1942an Pfizer izan zen penizilina eskala industrialean ekoizten lehena, eta 1950ean terramizina izan zen Pfizer izenarekin jendearengana iristen zen lehen produktua. 1998an Viagra merkaturatu zuen.

Karl Pfizer maiz izan zen Europan, lehengaien hornitzaileekin harremanetan jartzeko. Han ezagutuko zuen Anna Hausch emaztea, zeinarekin Ludwigsburgen ezkondu baitzen 1859an. Bost seme-alaba izan zituzten, eta horietako bik (Charles Jr. eta Emile) enpresa zuzenduko zuten hil zenean. Enpresa gerraostean hedatu zen azido zitriko sintetikoaren ekoizpen nagusiarekin eta, denborarekin, antibiotikoak ekoiztera pasa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asetasun

**Asetasuna**  asetzeko tasuna da, hau da, zerbaitek beste zerbait hartzeko, konbinatzeko, gorpuzteko, nahasteko edo disolbatzeko tasuna, harik eta gehiago eranstea ezinezkoa izan arte. Horrela **asea** edo **asegabea** izan daiteke. Kontzeptu hau eremu askotan erabiltzen da:
*Kolorimetrian, asetasuna kolorearen bizitasuna da, tonuaren intentsitatea.
*Kimika organikoan:
**Gantz-azido aseak
**Gantz-azido asegabeak