open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suginami

Tokio hiriko 23 auzo berezi bat da. 2011ko erroldaren arabera 34'02 km²-tan 538.703 biztanle zeuden.

## Geografia 
Tokio Hiriko mendebaldean kokaturik dago auzoa. Kanda ibaiak zeharkatzen du eta Zenpukuji eta Myoshoji ibaiak sortzen dira bertan.

## Historia 
Suginami izena Edo Aroan sortu zen, hasiera batean *Suginamiki* izena izan bazuen ere, zeinak "zedroen etorbidea" esan nahi duen. Tadayoshi Okabe lordak landatu arazi zituen zedro hauek bere lurrak mugatzeko.

Suginami auzoa 1947ko martxoaren 15ean eratu zen. 1970an smog fotokimikoa sufritu zuten 40 ikaslek eta ospitalizatuak izan ziren.

## Kirolak 
Takanohana Kōji sumo borrokalari handia bertakoa da. Yokozuna titulua eskuratu ondoren 49 borroka jokatu zituen, historiako laugarrena bihurtuz.

## Ondasun nabarmenak 
* Suginami Kokaido: Japongo Orkestra Filarmonikoaren egoitza den kontzertu aretoa.
* Suginami Animazio museoa.

## Kanpo estekak 
*  Suginami auzoko webgune ofiziala
Shinagawa

Tokio hiriko 23 auzo berezi bat da. 2008ko erroldaren arabera 22'77 km²-tan 344.461 biztanle zeuden.

## Geografia 
Shinagawa Tokio hegoaldeko auzo bat da eta lur garaiak, lur behereak eta itsasoari harturiko lurrak ditu.

## Historia 
Itsasoari kenduriko lur hauek Edo Aroan lortu ziren eta auzoa 1869an finkatu zen. Kyotorako bidean lehenengo posta herria zen.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ondasun nabarmenak 
* Shinagawa Jinja tenplua.
* Shiokaze parkea.

## Iruditegia 

Irudi:ShinagawaJinja20100518.jpg|Shinagawa Jinja tenplua.
Irudi:Shiokaze Park 6.jpg|Shiokaze parkea.
Irudi:100 views edo 083.jpg|Hiroshigeren ukiyo-e margolana, Shinagawa XIX mendean..

## Kanpo estekak 
*  Shinagawa auzoko webgune ofiziala
Toshima (Tokio)

Tokio hiriko 23 auzo berezi bat da. 2011ko erroldaren arabera 13'01 km²-tan 267.787 biztanle zeuden. Tokioren erdiguneko auzo txikia da. Ikebukuro barrutia dago bertan, aisialdi eta merkatal barrutia da.

## Geografia 
## Demografia 
Tokioko auzo kosmopolitenetakoa da, ia 20.000 atzerritar bizi baitira bertan, auzoko biztanleriaren %7'42a. Gehienak txinatarrak (%56) eta filipinarrak (%20).

## Historia 
Edo Aroan nekazal eremua zen baina Meiji garaian trenbidea bertara iritsi zenetik auzo komertziala bihurtu zen. 1932an Sugamochō, Nishi-sugamochō, Takadachō eta Nagasakichō herriek bat egin zuten Toshima sortuz.

## Ondasun nabarmenak 
* Ikebukuro barrutia
* Sugamo Jizodori kale komertziala.
* Jiyu Gakuen nesken eskola.

## Jaialdiak 
1968tik aurrera *Fukuro Matsuri* jaialdia ospatzen da. Irailaren erdialdean izaten da eta 200.000 pertsona biltzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:SakuraHealed.png|Hanamia Toshiman.
Irudi:Ikebukuro 28006.jpg|Ikebukuro gauez.
Irudi:Sugamo jizodori.jpg|Sugamo Jidozori kalea.
Irudi:Jiyu gakuen myonichikan.JPG|Jiyu Gakuen nesken eskola.

## Kanpo estekak 
*  Toshima auzoko webgune ofiziala
Freischütz

**Freischütz**, Alemaniako folklorean, deabruarekin egindako itun baten bitartez, zazpi bala magiko () lortu dituen tiratzailea da; hauetako seik tiratzaileak nahi duen helburua joko dute, baina zazpigarrenak, deabruaren eskukoa denez gero, honek hautatzen duen ituan joko du. Kondaira honek XIV. eta XVI. mendeen artean zabalkunde handia izan zuen. XIX. mendean Johann August Apelek *Gespensterbuch* liburuan (1811) jaso zuen eta Carl Maria von Weberren *Der Freischütz* (1821, *Isileko ehiztaria*) operaren oinarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aingeru guardako (argipena)

**Aingeru guardakoa** izenak zenbait adiera ditu:
* jatorrizko esanahian, aingeru guardakoa, kristau teologiako aingeru mota bat, pertsonak zaintzen dituena, zeregina duena;
* jatorrizko esanahitik abiatuta, aingeru guardakoa, marrazo mota bat.
Sardinzar arrunt

**Sardinzar arrunta** edo **arinka** (*Clupea harengus*) ur gazian bizi den, arrain espeziea da. Ozeano Atlantikoaren bi aldeetan topatu daiteke.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
10. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 10. linea** (seinaleztatua, **L10** ofizialki) Beloso eta Orkoien, Iruñeko hirigunean barrena, lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, Merindadeen plaza, Vianako Printzearen plaza, San Nikolasen eliza, Iruñeko hilerria, Milutzeko zubia, Agustinos industrialdea eta Orkoiengo industrialdea bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

## Historia 
Linea 1953an ireki zuten, La Villavesa SA enpresak ustiatuta. Ermitagaña eta Argentinako Plaza lotzen zituen. Ondoren, bi autobusetik bat Belosora edo Lezkairura zihoan.

1969an, La Villavesa SA itxi ondoren, COTUP -en eskuetara pasatzen da linea.

2017ko irailean, Iruñeko Hiriguneko Zabaltze Planarekin, Lizarra kaleko ibilbidea ordeztu zen, Orkoienerako noranzkoan, eta gaur egungoa jarri zen, Sarasate pasealekutik igarota.

2018ko ekainean, asteburuetako maiztasuna hobetu zen.

2019ko otsailetik, San Ignazio etorbideko geldialdiaren ordez, metro batzuk aurrerago, Saide Karlos III zinemak eraistearen ondorioz.

2020ko maiatzaren 16tik, Sarasate pasealekuko geltokia pasealekuaren iparraldetik hegoaldera aldatzen da, Nafarroako Foruen monumentuaren eta Posta Bulego Nagusiaren inguruan. Gainera, San Ignazioko aldi baterako geldialdia kendu da, baina zinema-aretoetakoa ezabatuta jarraitzen du.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 30' (06:30tik 22:35ra)
* **Larunbatak:** 35' (06:45tik 21:55ra)
* **Jaiegunak:** 35' (06:45tik 21:55ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek ibilbide osoa egiten dute.

## Geldialdiak 
## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Aingeru guardako

thumb|300px

Kristau sinesmenean, **aingeru guardakoa**, **aingeru zaintzailea** edo **aingeru begiralea** (bizkaieraz, *aingeru jagolea*) Jainkoak pertsona bakoitzari ezarritako aingerua da, eguneroko bizitzan pertsona hori zaintzen eta gidatzen duena. 1927-1973 urte bitartean, aingeru haien jaia martxoaren 1ean ospatzen zuen Erromatar Eliza Katolikoak. Geroztik, urriaren 2ra aldatu zuen haien omenezko ospakizuna santuen izendegian. Euskal Herrian, ordea, anitz dira martxoaren 1ean izen horrekin oraindik ospatzen diren jaiak, hala nola Azkoitian eta Donostiako Igara auzoan.

## Kanpo estekak
Santuen egutegi

Hainbat kristau konfesioetan, **santuen izendegia** liturgia-urtea antolatzeko modua da, egun bakoitzean santu baten edo batzuren ospakizuna ezarriz. Kristau martirien jaiotza edo heriotza-egunetako ospakizunetan du jatorri. Kristau konfesioaren arabera, izendegiak desberdinak dira, santu desberidnak eta egun desberdinetan ezarriz.

## Kanpo estekak
Parisen bizi naiz

**"Parisen bizi naiz"** Koldo Izagirre idazle gipuzkoarrak idatzitako poesia liburua da, 2013an argitaratutakoa "Susa"ren bidez.

## Atalak 
* Parisen bizi naiz
* Dramatis personae
* Ibon Sarasolak errua
* Marlaxka
* Sobera baino hobe aski
* Sutarakoak
* Benedictine
* Motorrak harilkatzen
* Il pomeriggio è troppo azzurro e lungo per me
* Hitzaspertua Txillardegirekin
* Zehazka kantu bat
* Jose Manuel Enea
* Hurrengo greban
* Nahi ez ordea
* Itsumena
* Almirantearen itzal luzea
* Tolosa
* Ilargiaren alde
* Golgota
* Artola bulebarrean
* Habia
* Parke batean
* Gernikaren zinezko suntsimendua
* Tren ordutegia
* Ausaz eguzkiak
* Donostia
* Maitazoro
* Hautakritika baterako zirriborroa
* Mikel Laboa karrika
* Bakearen irudi
* Laminaciones de Lesaca
* Urrun hautatu batetik datorren jendea
* Alderdiko gizakia
* Rouen
* Norteko haritzaren gerizpeko gogoeta
* Lehen maila obra zibileko lanbide heziketan edo zientzia politikoetako masterra
* Rh
* Hondakinetako bisitaria
* Salbatoreko billeteroa
* Lehioko bultzitik
* Barne errimak poeten sindikatuan
* Batek daki bihar nola
* 60
* Bilbo
* Erromantiko berantiarra
* Iragan zurbilaren balada barregarria
* Iragan zurbilaren balada negargarria
* Esperantza
* Kopetako zimurrok
* Bihar
* Sur le pont du Kursaal
* Poesia
* Aberriaren albumean ikuska
* Ur-etena
* Berlinen bizi naiz

## Kanpo estekak 
* Liburua on-line
* Kritiken hemeroteka
Izendegi (argipena)

**Izendegia** izenen zerrenda da, bereziki pertsona-izenen zerrenda. Erabilera zenbait ditu:

* santuen izendegia, santuen ospakizunen zerrenda urtean zehar;
* Sabin Aranaren pertsona izendegia;
* **izendegia** edo hiztegia, bereziki alor jakin batean erabiltzen diren terminoei buruzkoa.
Aingeru guardako (marrazoa)

**Aingeru guardakoa** (*Squatina*) ur gazian bizi den marrazo generoa da. Arraien itxura dute.

## Espezieak 
* *Squatina aculeata* Cuvier, 1829
* *Squatina africana* Regan, 1908
* *Squatina albipunctata* Last & W. T. White, 2008
* *Squatina argentina* Marini, 1930
* *Squatina armata* Philippi {Krumweide}, 1887
* *Squatina australis* Regan, 1906
* *Squatina caillieti* J. H. Walsh, Ebert & Compagno, 2011
* *Squatina californica* Ayres, 1859
* *Squatina dumeril* Lesueur, 1818
* *Squatina formosa* S. C. Shen & W. H. Ting, 1972
* *Squatina guggenheim* Marini, 1936
* *Squatina heteroptera* Castro-Aguirre, Espinoza-Pérez & Huidobro-Campos, 2007
* *Squatina japonica* Bleeker, 1858
* *Squatina legnota* Last & W. T. White, 2008
* *Squatina mexicana* Castro-Aguirre, Espinoza-Pérez & Huidobro-Campos, 2007
* *Squatina nebulosa* Regan, 1906
* *Squatina occulta* Vooren & K. G. da Silva, 1992
* *Squatina oculata* Bonaparte, 1840
* *Squatina pseudocellata* Last & W. T. White, 2008
* *Squatina punctata* Marini, 1936
* *Squatina squatina* Linnaeus, 1758 (aingeru guardako arrunta)
* *Squatina tergocellata* McCulloch, 1914
* *Squatina tergocellatoides* J. S. T. F. Chen, 1963

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Setagaya

Tokio hiriko 23 auzo berezi bat da. 2011ko erroldaren arabera 58'08 km²-tan 837.185 biztanle zeuden.

## Geografia 
Tokio Hiriko mendebaldean dago eta Tama ibaiak banatzen du Kanagawa prefeturatik.

## Historia 
Setagaya auzoa 1947ko martxoaren 15ean eratu zen.

Edo Aroan eremua 42 herrik osatzen zuten. 1871ean erdialdea ea ekialdea Tokio barnean sartu ziren, gainerakoak Kanagawan gelditu zirelarik.

## Ondasun nabarmenak 
* Gōtoku-ji tenplua
* Zenyōmitsu-ji tenplua
* Kinuta parkea

## Iruditegia 

Irudi:Gōtoku-ji Butsuden.JPG|Gōtoku-ji tenplua.
Irudi:ZenYouJi.JPG|Zenyōmitsu-ji tenplua.
Irudi:Kinuta-hanami.jpg|Kinuta parkea.

## Kanpo estekak 
*  Setagaya auzoko webgune ofiziala
Arotz (argipena)

**Arotz** eta **arotzeria** izenek adiera zenbait dituzte:

* **arotza** edo zurgina, zura lantzen duen langilea; haren lanbidea da **arotzeria** edo zurgintza;
* **arotza** edo errementaria, burdina eta beste zenbait metal lantzen dituen langilea; haren lanbidea da **arotzeria** edo errementaritza.
Zurgintza

thumb|300px
**Zurgina**, halaber **arotza** (Heg.) edo **maiasturua** (Ipar.), zura lantzen duen langilea da, altzariak eta zurezko beste objektuak egin nahiz eraikuntzan egiturak osatzen dituena. Lanbidea **zurgintza** da, halaber **zurgingo**, **arotzeria** edo **maiasturuntza**, eta lantegiari **zurgindegia** edo **aroztegia** esaten zaio.

## Kanpo estekak
Direktorio (argipena)

**Direktorio** hitzak adiera zenbait ditu:

* **direktorioa**, profesional eta erakundeen zerrenda antolatua, haien helbideekin eta beste informazioekin batera;
* informatikan, direktorioa, fitxategi multzo antolatua;

* historian, **direktorioa**, agintaldi batzuei emandako izena,
** Direktorioa, Iraultza frantseseko agintaldi bat;
** Direktorio (Errusia) Errusiako Iraultzan gautzatu zen iraupen gutxiko gobernua.
** **direktorio militarra** eta **direktorio zibila**, Primo de Riveraren diktadurako aldiak.
Tokioko auzo bereziak

thumb|350px|Tokio Hiriko 23 auzoak.
 edo  Tokioren erdigunea osatzen duten 23 auzoen eremua da. 2012an 9 milioi biztanletik gora zeukaten guztira.

## Auzoen izaera 
Beren buruari hiria esaten badiote ere ez dira udalerriak, ez baitute hauteskundeak egiteko eskubiderik eta Japoniako Dietak zuzenean kontrolatzen ditu. 1970tik aurrera boterea handitu dute eta beren agintaria (区長, *kuchō*) eta asanblada (区議会, *kugikai*) daukate gaur egun.

## Historia 
Aintzina **Tokio Hiria** osatzen zuten 35 auzo zeuden baina 1943an Tokio Hiria desegin eta Tokioko prefetura eratu zen mendebaldeko hiriak gehitzean. 1947ko martxoaren 15ean 35 auzo horiek 22 bihurtu ziren eta abuztaren 1ean 23.a ezarri zen, Nerima.

2000 urtean Japoniako Dietak hirien antzeko estatusa eman zien.

## Auzo bereziak 
[thumb|250px|eskuinera|[Shinjuku auzoko etxe orratzak.]]
[thumb|250px|[Shibuyako "Center Gai" kale peatonala.]]
[thumb|250px|[Ginza barrutia (Chūō).]]

## Ikus gainera 
* Tokio

## Kanpo estekak 
*  Tokioko Metropoli Gobernuaren webgunea
Akiruno

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 73'34&nbsp;km²-tan 80.621 biztanle zeuden.

## Geografia 
Okutama mendien oinean koakturik dago eta Akigawa ibaiak zeharkatzen du hiria.

## Historia 
1889an Itsukaichi herria sortu zen eta XX mendean hainbat herri gehitu zitzaizkion. Bestetik, 1955ean Akigawa eratu zen Higashiakiru, Nishiakiru eta Tasai batzean. Azkenik 1995ean Itsukaichi eta Akigawa elkartuz eratu zen Akiruno hiria.

## Iruditegia 

Irudi:Daihigankanon.JPG|Daihiganji Kan-non do santutegia.
Irudi:Akigawa River in the autumn.jpg|Akigawa ibaia.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Akirunoko webgune ofiziala
Heiglkopf

**Heiglkopf**, batzuetan **Heigelkopf**, Bavaria Garaiko Wackersberg herriaren ondoan dagoen mendia da, Austriako mugatik gertu hain zuzen. 1933 eta 1945 artean **Hitler-Berg** izenez ezagutua izan zen.

1933ko apirilean Adolf Hitler, Alemaniako kantzilerra, Wackersbergeko ohorezko hiritar izendatu zuten eta mendiari bere izena jarri zioten. Gainera, 1933ko ekainean 10 metro garaierako burdinezko esbastika eraiki zuten, gauero zuziekin argiztatzen zutena. 1945ean, Alemaniak Bigarren Mundu Gerra galdu ondoren, esbastika eraitsi zuten eta mendiari jatorrizko izena eman zioten berriz ere.

## Kanpo estekak
Akishima

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 17'33 km²-tan 112.521 biztanle zeuden.

## Geografia 
Okutama mendien oinean kokaturik dago, Tama ibaiaren ertzean.

## Historia 
Aintzina zetarra ekoizten zuen eremua zen, Mushashi probintziari zegoniona. Haiji, Nakagami eta Sotoyatsu herriek bat egin zuten 1889an eta 1893an Tokioko prefekturaren barnean gelditu zen. Gaur egungo hiriaren mugak 1954ean finkatu ziren.

## Ondasun nabarmenak 
Showa Memorial parkea 1983an ezarri zen eta Shōwa enperadorearen (Hirohito) 50. urtebetetzea ospatzeko proiektuaren barneko ekintza izan zen.

## Kanpo estekak 
*  Akishimako webgune ofiziala
Chōfu

Tokio prefeturako erdialdean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 21'53 km²-tan 224.878 biztanle zeuden. Tokioko lo-hiria bihurtu da.

## Geografia 
Tama ibaiaren lautadan kokaturik dago.

## Historia 
Paleolito garaitik populaturik egon den eremua da eta Jōmon, Yayoi eta Kofun Aroetako aztarnak aurkitu dira. XV eta XVI mendeetan Hōjō eta Uesigi leinuen arteko borrokak izan ziren bertan, izan ere zetar produkziogunea baitzen, bai eta Kōshū Kaidō errepideko posta hiria ere. Gaur egungo Chōfu hiria 1955ean finkatu zen.

## Kirolak 
Tokyo Verdy futbol taldearen egoitza bertan dago. Japoniako 7 liga irabazi ditu eta Enperadorearen 5 Kopa. Dena den garaipenik handiena 1987ko Asiako Txapeldunen Liga izan zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Jindai Lorategi botanikoak
* Nogawa parkea

## Iruditegia 

Irudi:JindaijiBotanicalGardens5620.jpg|Jindai Lorategi botanikoak.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Chōfuko webgune ofiziala
Fuchū

Tokio prefeturako erdialdean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 29'34 km²-tan 255.394 biztanle zeuden.

## Geografia 
Tokio erdigunetik 20 kilometro eskasera dago, mendebaldean, eta Tama ibaiaren ezkerraldeko lautadan kokatzen da. Hiriko muinoa Sengen-yama da, 79 metrotako altuera duena.

## Historia 
1602an Fuchū posta-herria sortu zen Kōshū-dochu errepidean. 1954ean Fuchū, Tama eta Nishifu herriek bat egin eta Fuchū hiria sortu zen.

## Kirolak 
Toshiba Brave Lupus Japoniako errugbi talde arrakastatsuena bertakoa da.

## Ondasun nabarmenak 
* Kyodo no mori: aire libreko museo eta parkea.
* Ōkunitama santutegia: Keikō enperadoreak 111 urtean sortu zuela esaten da. Bertan Kurayami Matsuri jaialdia ospatzen da, Kantō eskualdeko zaharrenetakoa.
* Tokioko hipodromoa.

## Iruditegia 

Irudi:Kyodo no Mori Historic Buildings.jpg|Kyodo no mori.
Irudi:Shrein in Fuchu Japan.jpg|Ōkunitama santutegia.
Irudi:Tokyo Racecourse Fuji view stand 20070422.jpg|Tokioko hipodromoa.

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Fuchūko webgune ofiziala
Fussa

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 10'24 km²-tan 59.761 biztanle zeuden. Militarren presentzia handia du eta bertako ekonomian nabari da.

## Geografia 
Tama ibaiaren lautadan kokaturik dago. Ibaiaren ertzean parke ugari ditu.

## Historia 
Edo Aroan lurraldea Tokugawa shogunerriak kontrolatzen zuen bere samuraiekin, izan ere nekazalgune aberatsa baitzen, bereziki zetar eta sake produkzioarengatik. XIX mendearen bukaeran 26 herri Fussa, Kumagawa eta Tama hirietan barneratu ziren eta 1893an Tokioko prefetura barnean sartu ziren. Gaur egungo egitura 1970an eratu zen.

## Kanpo estekak 
*  Fussako webgune ofiziala
Hamura

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 9'91 km²-tan 57.145 biztanle zeuden.

## Geografia 
Azalera txikienetakoa duen hiria da Hamura, 9'91 km² baino ez. Tama ibaiak zeharkatzen du.

## Historia 
Paleolito garaitik populaturik egon den eremua da eta Jōmon, Yayoi eta Kofun Aroetako aztarnak aurkitu dira.

1991an lortu zuen Hamurak hiri izaera.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Hamurako webgune ofiziala
Zimarroi

**Zimarroi** hauetako bat izan daiteke:

* **Hegalabur** edo **zimarroia**, ur gazitako arraina.
* **Beltz zimarroiak**, Ameriketan esklabistetatik ihes egin zuten Afrikar eta afrikarren ondorengoak.
Hachiōji

Tokio prefeturako mendebaldean dagoen hiria da, azaleraz handienetakoa. 2010eko erroldaren arabera 186'31 km²-tan 551.901 biztanle zeuden.

## Geografia 
Tokio erdigunetik 40 kilometro mendebaldera dago. Hachiōji haranean kokatzen da eta ingurua menditsua da. Mendi aipagarrienak Takao (599m) eta Jinba (857m) dira.

## Historia 
1584 urtean Hachiōji gaztelua eraiki zen baina 1590an Toyotomi Hideyoshik Japoniaren kontrola eskuratzeko gudan gaztelua suntsitua izan zen.

Ondoren zeta ekoizpenean aritu zen 1960. hamarkadan industriak behera egin zuen arte. Gaur egun Tokioko lo-hiri bihurtu da eta unibertsitateetako fakultate batzuk badaude bertan.

## Ondasun nabarmenak 
* Takao santuitegia.
* Hachiōji gazteluaren hondarrak.

## Kanpo estekak 
*  Hachiōjiko webgune ofiziala
Lentoi

**Lentoia** edo **aligota** (*Pagellus acarne*) Esparidoen familiako arrain hezurduna da. Bisigu arruntaren antzeko arrain begi-handia, sukaldaritzan oso aintzat hartua da.

## Euskal izendegia 
Lentoia izendatzeko izen asko daude Euskal Herrian:

## Deskribapena 
Jaso den lentoi handiena 36 cm-ko ar bat izan zen, baina normalean 25-30 cm neurtzen dute. 7 urte bizi daitezke.

Gorputzean bi kolore nagusitzen dira, arroxa eta zilar kolorea eta hiru hortz ilara ditu, aurrealdean txikiak, konikoak eta zorrotzak eta atzean handiagoak diren haginen bi ilara.

## Banaketa 
Ozeano Atlantikoaren ipar-ekialdean aurkitzen da, Bizkaiko golkotik hasi eta Senegal alderaino. Britainiar uharteetan ikustea arraroa da. Azoreetan, Madeiran, Kanarietan eta Cabo Verde uhartedian ere bizi da. Mediterraneo guztian ere zabaldurik dago, ez ordea Itsaso Beltzean.

### Ugalketa 
Arrautzak ur azalera iristen dira eta handik jaiotzen diren larbek zooplanktona osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
9. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 9. linea** (seinaleztatua, **L09** ofizialki) Sanduzelai eta Nafarroako Unibertsitate Publikoa, Iruñeko hirigunean barrena, lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, Eroritakoen monumentua, Merindadeen plaza, Bianako Printzearen plaza, Iruñeko autobus geltokia, Iruñeko zitadela, Iruñeko hilerria, Milutzeko zubia eta Iruñeko tren geltokia bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

## Historia 
Linea 1953an ireki zen, La Villavesa SA enpresak ustiatuta. RENFE geltokia eta Argentinako plaza lotzen zituen.

1969an, La Villavesa SA itxi ondoren, linea COTUP -en esku geratu zen.

2017ko irailean, Iruñeko Hiriguneko Zabaltze Plana izenekoarekin, Armadaren hiribidetik, Unibertsitate Publikorako norabidean, egindako ibilbidea kendu zen, eta egungo ibilbidearekin ordeztu zen, kontrako noranzkoaren paraleloan.

2018ko ekainean, 22: 05eko zerbitzuan linearen maiztasuna hobetu zen.

2019ko martxoaren 22an sartu ziren martxan sareko lehen sei autobus elektrikoak, gaur egun linea hori erabiltzen duten bakarrak. Wi-Fi konexioa ere badute. Izan ere, Estatuan ibilgailu gehien dituen linea erabat elektrikoa da.

2019ko urritik, Nafarroako Parlamentuaren aurrean egindako obrak direla eta, aldi baterako aldatzen da ibilbidea Lehen Zabalgunean. Lana hauek 2020ko martxoan amaitu ziren, linea bere egoera normalera itzuliz.

2020ko martxoaren 30tik, linea Lehen Zabalgunean ohiko ibilbidea berreskuratu dute.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 12' (06:36tik 22:48ra)
* **Larunbatak:** 15' (06:30tik 22:30ra)
* **Jaiegunak:** 20' (06:46tik 22:26ra)

### Ibilbidea 
Zerbitzuen arabera, autobusek ibilbide bat edo beste egiten dute. Hauek dira ibilbideak:

* RENFE ↔ Unibertsitate Publikoa (lanegun eta larunbatak)
* RENFE ↔ Bianako Printzea (jaiegunak)

Partida-egunetan, Osasunak Sadarren partida bat jokatzen duen egunei dagokie, beraz, edozein egunetan, partida hasi baino ordubete lehenago hasi eta ordu erdi geroago arte, ibilbide hori egiten da.

## Geldialdiak 
## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Tama ibaia

Tokio iparraldetik hegoaldera zeharkatzen duen ibaia da.

## Ibilbidea 
Kasadori mendian sortzen da eta Tokioren mendebaldeko ingurune menditsuan Okutama aintzira zeharkatzen du eta Oumera iristen da. Ondoren hegoaldera jotzen du Tama mendiak pasa eta Hamurara iritsi arte. Azkenik Tokioko Badian itsasoratzen da.

## Uholdeak 
Saritan egiten du gainezka eta gaur egun daukan ibilbidea 1590ko uholdearen ondoren finkatu zen. Mende batzuk badira dikeak eraiki zituztena baina ibaiak sarritan hautsi izan ditu. XX mendean injeniaritza lan handiak egin ziren horregatik.

## Aisialdia 
Tokiora hurbildu ahala kaiakean aritzeko toki popularra bihurtu da. Inguruko mendiak Japoniako eskalatzaile toki onenak izendatuak izan dira.

Bizikletan aritzeko eta korrika egin eta paseatzeko ibilbideak ere baditu ertzetan.

## Kanpo estekak
Abixoi handi

**Abixoi handia** edo **sisangre** (*Atherina presbyter*) ur gazikara eta ur gezako arraina da, Atherinidae familiakoa.

Ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Danimarkako itsasertzetatik Kanarietaraino, bizi da. Ez da jaten, beitarako harrapatzen da soilik.

Gorputz luzea eta estua du, kolore gris bakarrekoa, sabelaldea zerbait argiagoa. Erdi gardena ere badela dirudi sarritan. Zilar koloreko lerro distiratsu batek zeharkatzen du gorputza, batzuetan lerro beltz fin bat ertzetan duena, 7-9 arantza dituena eta 114 izpi bigun.

Buru txikia badu ere begiak asko nabarmentzen zaizkio. Ahoa ere proportzionalki handia du eta kanpora ateratzen du elikagaia eskuratzeko.

## Banaketa 
Ozeano Atlantikoaren ipar-ekialdean bizi da, Britainiar uharteetatik Mauritania kostalderaino, Azoreak, Madeira eta Kanariak barne. Mediterraneo guztian ere hedaturik dago, mendebaldeko zatian gehienbat. Ur azaletik 50 metrotako sakonera arteraino aurkitzen da.

## Biologia 
Sarda handitan ibiltzen da itsas ertzetan eta ibai bokaletan. Haragijalea da, zooplanktonaz elikatzen da, krustazeo txikiak eta arrainen larbak jaten ditu. Oso aktiboa da.

Udaberria eta uda artean ugaltzen da, migrazioan iparraldera iristen direnean. Mantxako kanalean eta Ipar Itsasoan askatzen dituzte arrautzak.

## Arrantza 
Ez da ohikoa abixoi handia jatea. Gehienetan beita gisa erabiltzeko harrapatzen dute arrantzaleek gero tunidoen arrantzan erabiliko dena. Horretarako 10 cm inguruko tamaina duten abixoiak erabiltzen dira. Beitarako erabiltzeko ez den helburutarako abixoi handiak arrantzatzea debekaturik dago.

## Iruditegia 

Irudi:Ecomare - koornaarvis (koornaarvis-zeelab-4716-sd).jpg|Abixoia akuariumean.
Irudi:Koornaarvis afwachtend zwevend boven de bodem-4931675.webm|Abixoi handiaren bideoa.
Irudi:Atherina presbyter 103372383.jpg|Abixoia itsas hondoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banka (argipena)

**Banka** hitzak adiera zenbait ditu:

* Banka, Nafarroa Behereko herria;
* **banka** edo bankuak, finantza erakundea;
* Banka, Indiako distritoa;
* Banka, Eslovakiako herria.
Lamote

**Lamotea** edo **breka** (*Pagellus erythrinus*) Esparidoen familiako arrain hezurduna da, bisigu arruntaren antzekoa. Kolorez gorrixka eta oso haragi onekoa da. 

Ozeano Atlantikoko ipar-ekialdean eta Mediterraneo itsasoan bizi da.

## Euskal izendegia 
Lamotea izendatzeko izen asko daude Euskal Herrian:

## Deskribapena 
25 cm inguruko luzera izan ohi du. Aurkitu den handienak 60 cm eta 3'2 kilogramotako pisua izan zuen.

Gorputz obalatua du eta alboetara zapaldu samarra. Zilar kolorekoa da eta bizkarraldean gorrixka. Ezkata urdinak ere baditu. Bizi den sakonerak eragin du kolorean, ur sakonagoetan bizi dena gorriagoa da eta azaleko uretan bizi dena zuriagoa, harraparien aurrean hobeto kamuflatzeagatik da. Ez du kolorezko marrarik baina izutzen denean banda bertikal batzuk agertu ahal zaizkio. Buztana handia da, bitan oso banatua.

Burua pikoduna du. Aho eta begi txikiak ditu, ahoa bera begiaren diametroa baino txikiagoa da eta muturra begiaren diametroaren bikoitza.300 metro arteko sakoneran bizi den arren normalean 20-100 metroko sakoneran aurkitzen da.

### Elikadura 
Orojalea da baina dietaren gehiengoa arrai txikiek eta ornogabe bentikoek osatzen dute.

### Ugalketa 
Uztaila eta abuztuan ugaltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrese etxea

**Arrese etxea** hau izan daiteke:

* Arrese etxea (Bergara): Gipuzkoako Bergara udalerria dagoen eraikina.
* Arrese etxea (Corella): Nafarroako Corella udalerria dagoen eraikina.
Politika Ekonomiko Berria

**Politika Ekonomika Berria** Errusiako Iraultzaren ondoren eratutako Sobietar Batasun estatu berrian Leninek proposatu eta martxan jarritako politika ekonomikoa izan zen, liberalizazio ekonomikoa ekarri zuena. 1921 urtean abiarazi eta 1928 urtean Stalinek bertan behera utzi zuen. Politika Ekonomiko Berria 1917ko iraultzaren ondorengo gerra zibilean ezarritako gerrako komunismoak eragindako eskasiari aurre egiteko planteatu zen: nekazariei euren nekazaritza-soberakin osoa hartu ordez, soberakinaren zati bat merkaturatzeko aukera eman zitzaien; industria eta zerbitzu pribatu txikiak garatzeko aukera eman eta atzerriko inbertsioei sarbidea eskaini zitzaien. Industria handia, banka eta garraiobideak estatuaren esku geratu ziren. Politikaren ondorioz, nekazaritza sektoreko produkzioa nabarmen hazi zen eta iraultza aurreko mailetara heldu zen; baina, inflazioa igo eta nekazari eta merkatarien aberastasuna ekarri zuen, langileen kaltetan. Gobernuak behin behineko neurri moduan aurreikusi zuen Politika Ekonomiko Berria, baina azkenean Stalin izan zen agintera heltzean, printzipio komunisten aurkakoak zirela argudiatuz, neurri horiek bertan behera utzi eta birnazionalizazio prozesu bati ekin ziona.

## Kanpo estekak
Higashikurume

Tokio prefeturako erdialdean dagoen hiria da. 2013ko erroldaren arabera 12'92 km²-tan 115.825 biztanle zeuden.

## Historia 
1889an Kurume herria sortu zen eta 1893an Tokiok eskuratu zuen. XX mendeko 60 eta 70. hamarkadetan etxebizitza publiko ugari eraiki ziren herriaren mendebaldean eta 1970an Higashikurume hiria eratu zen. Izenak "ekialdeko Kurume" esan nahi du, horrela jarri zioten Fukuoka prefeturako Kurume hiritik desberdintzeko

## Iruditegia 

Irudi:多聞寺本堂.jpg|Tamon-ji.
Irudi:氷川神社(東久留米市)本殿正面.jpg|Minamisawa Hikawa.
Irudi:Kuromegawaview.JPG|Kurome ibaia.

## Hiri senidetuak 
* 

## Kanpo estekak 
*  Higashikurumeko webgune ofiziala
Higashimurayama

Tokio prefeturako iparraldean dagoen hiria da. 2010eko erroldaren arabera 17'17&nbsp;km²-tan 151.279 biztanle zeuden.

## Historia 
Paleolito garaitik populaturik egon den eremua da eta Jōmon, Yayoi eta Kofun Aroetako aztarnak aurkitu dira. 1333an Kumegawako borroka gertatu zen bertan, Genkō gerran. Nitta Yoshisadak gidaturiko indar inperialek Hojo klanaren gudalostea gainditu zuten eta berehala iritsi zen Kamakura shogunerriaren amaiera.

1889an hainbat herrik bat egin zuten eta Higashimurayama eratu zen. 1964ean hiri estatusa hartu zuen.

## Ondasun nabarmenak 
* Shōfuku-ji: Tokioko eraikin zaharrenetakoa da tenplu hau.
* Hachikokuyama parkea.

## Iruditegia 

Irudi:Shofukuji Jizo Hall Left Front.JPG|Shōfuku-ji tenplua.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Higashimurayamako webgune ofiziala
Aizkibel (argipena)

**Aizkibel** izenak zenbait adiera ditu:

* Jose Frantzisko Aizkibel (1798 - 1865), bibliografoa eta hiztegigilea;
* Aizkibel Udal Liburutegia, Azkoitiko Udal Liburutegia;
* Aizkibel, harrobiak ustiatzen dituen Euskal Herriko enpresa.
Kraba eskribau

**Kraba eskribaua** (*Serranus scriba*) Serranidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan, Mediterraneo itsasoan eta Itsaso Beltzan bizi dena. 28&nbsp;cm luzera ere izan dezake.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kraba inperial

**Kraba inperiala** (*Serranus atricauda*) Serranidae familiako ur gaziko arraina da, ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena. 43,2 cm luzera ere izan dezake.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biuret-en erreakzio

thumb|alt=A test tube containing a clear violet solution|More kolorea Biuret proba positibo batean

**Biuret-en erreakzioa** laborategian erabiltzen den proba biokimikoa da, proteinen lotura peptidikoa antzematen duena. Aztertu nahi den lagin batean, erreakzio honek proteinak, peptidoak eta oro har lotura peptidikoak dituen substantzia oro antzeman egiten ditu.

Proteinen detekzioa ez ezik, proba honek lagin batean dagoen proteinen kontzentrazioa ere (espektrofotometriaren bidez, 540 nm-tan irakurriz) neurtu egiten du.

## Oinarria 
Urea (CO(NH2)2) berotzerakoan bi substantzia agertzen dira: amoniakoa eta biuret izenekoa:

: 2CO(NH2)2 → NH3 + NH2-CO-NH-CO-NH2

Biuret horrek antza handia du proteinekin, -CO-NH- taldeak dituelako. Inguru alkalino batean, Cu2+ ioiarekin erreakzionatzerakoan, biuretak more kolorea hartzen du.

Era berean, -CO-NH taldeak dituen proteina bezalako substantzia orok ere more kolorea hartzen du Cu2+ ioiarekin erreakzio egiterakoan inguru basiko batean.

Zenbat eta CONH talde gehiago eduki aztertutako laginak, orduan eta biziagoa izango da more kolorea kobre sulfatoa gehitzerakoan.

## Prozedura 
* Saiodi batean arrautzaren zuringoaren (albumina duena) 3 ml. jarri.

* Sodio hidroxidoaren (NaOH) 2 ml. gehitu, %20ko kontzentrazioan.

* %1ean diluitutako kobre sulfatoaren 5 tanta bota.

* Likidoak more kolorea hartzen du, proteinak (albumina) daudelako.

[thumb|erdian|400px|Biuret-en prozedura arrautzaren [zuringoarekin.]]

## Kanpo estekak
14. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 14. linea** (seinaleztatua, **L14** ofizialki) Iruñeko Alde Zaharra, Arrotxapea eta Artika lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, Iruñeko udaletxea, Nafarroako museoa, Iruñeko katedrala, Nafarroako errege-erreginen jauregia, Nafarroako artxiboa, Gazteluko plaza, Iruñeko harresiak eta Frantziako atea bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

## Historia 
Linea 1999an ireki zen Eskualdeko Hiri Garraioa bateratu eta hedatzearen ondorioz. Merindadeen Artikarekin lotzen zituen, Arrotxapearen bidez.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 30' (06:40tik 22:20ra)
* **Larunbatak:** 30' (06:40tik 22:20ra)
* **Jaiegunak:** 30' (06:40tik 22:20ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek Iruñeko udalerriaren barruan dagoen ibilbide guztia egiten dute. Artikara bi autobusetik bat baino ez da igotzen.

## Geldialdiak 

## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Krabarroka

**Krabarroka** edo **itsas kabra** hainbat arrain espeziei ematen zaien izena da:
* Krabarroka gorria edo arrunta (*Scorpaena scrofa*), gehienetan *Krabarroka* izen soilarekin izendatua
* Krabarroka beltza (*Scorpaena porcus*)
* Krabarroka txikia (*Scorpaena notata*)
* Krabarroka arantzaluzea (*Taurulus bubalis*)
* Krabarroka arantzalaburra (*Myoxocephalus scorpius*)
Batera (plataforma)

**Batera** Ipar Euskal Herriko plataforma da, 2002ko abenduaren 14an Baiona-Euskal Herriko Merkataritza Ganbaran sortu zena. Bateraren sortze eskutitza 110 elkarte, sindikatu eta mugimendu anitzek sinatu zuten. Eskutitzak lau aldarrikapen nagusi plazaratzen zituen:

* Euskararen koofizialtasuna Ipar Euskal Herrian.
* Euskal Departamendu baten eraketa.
* Laborantza Ganbera baten eraketa. Orain arte lortu den aldarrikapen bakarra da, 2005ean Euskal Herriko Laborantza Ganbera sortu baitzen.
* Ipar Euskal Herriarentzako unibertsitate bat.

2015eko urtarrilaren 9an, Baterak egituraketarako lehen urrats moduan hiri elkargoa bultzatuko zuela jakin zen. Ipar Euskal Herriarentzako lurralde elkargo bat aldarrikatzen jarraitu arren, baina Frantziako lurralde erreformaren testuinguruan prefetaren proposamena onartzea erabaki zuten eta mobilizazioak iragarri zituzten

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Batera plataformaren gunea
*   Bateraren 10. urteurrena ospatzeko bideoa
11. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 11. linea** (seinaleztatua, **L11** ofizialki) Ezkaba eta Galaria edo Mutiloko Industrialdea, Iruñeko hirigunetan barrena, lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, Arantzadi parkea, Magdalena zubia, Iruñeko zezen-plaza, Labrit pilotalekua, Gazteluko plaza, Estafeta kalea, Gaiarre antzokia, Merindadeen plaza, Bianako Printzearen plaza, Iruñeko autobus geltokia, Nafarroako Foruen plaza, Iruñeko zitadela, Sadar estadioa eta Galaria merkataritza-gunea bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

## Historia 
Linea 1991n ireki zuten, COTUP -ek ustiatuta.  linea bi lerrotan banatzearen emaitza da: a eta a. Esleituko zaion ibilbidea Orvina 2 Unibertsitate Publikoa da. 

1999an, Eskualdeko Hiri Garraioaren berrantolaketarekin, Galariaraino zabaldu zen.

2015eko irailean, maiztasunak hobetu ziren Galariara hedatzeko.

2017ko irailean, Iruñeko Hiriguneko Zabaltze Plana, Merindadeen Plazako geralekua kendu zen, Ezkabarako norabidean, eta Paulino Caballero kalean bat jarri zen haren ordez.

2020ko maiatzean, Nafarroako Gorteen kalea birmoldatu zenean, billabesak kale horretatik errazago ibil zitezen, linearen geldialdian ordez beste bat jarri zen.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 15' (06:35tik 22:38ra)
* **Larunbatak:** 20' (06:33tik 22:33ra)
* **Jaiegunak:** 20' (06:33tik 22:33ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek Ezkaba eta Sadar arteko ibilbide osoa egiten dute. Gero, bi autobusetik batek ematen du zerbitzua hedadura bakoitzean, larunbat arratsaldeetan eta igandeetan izan ezik, denak joaten baitira Galariara.

## Geldialdiak 

## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Alderdi komunista

thumb|181x181px|Mailua eta igitaia, omunismoaren ikur nagusia, alderdi guztiek hartu zutena.
**Alderdi komunistak** komunismoa aldezten duten alderdi politikoak dira. Beraien ideologia eta praktika politikoak teoria marxistan oinarritzen da (bere edozein modalitate eta eskolatan) eta gizarte komunista ezartzean. Alderdi sozialista, sozialdemokrata eta laboristak XIX. mendearen bigarren erdian sortu ziren eta alderdi komunista aldiz, XX. mendearen lehen erdialdean, Lehen Mundu Gerraren (1914-1918), Iraultza Boltxebikea (1917) eta Internazional Komunistaren sorreraren ondorio bezala.

Izen hau hartu zuen lehen alderdia Errusiako Langile Alderdi Sozialdemokrata boltxebikea izan zen; 1918ko martxoan Errusiako Alderdi Komunista izena izatera igaro zen, mentxebikeengandik desberdintzeko gehienbat.

Internazional Komunistaren parte ziren alderdiek izen hau izatea derrigorrezkoa bihurtu zen 1920an.

Munduko hainbat herrialdeetan daude zabaldurik eta askotan herrialde batean alderdi komunista bat baino gehiago dago, horien artean dauden desberdintasunak direla eta. Munduko alderdi komunista handiena Txinako Alderdi Komunista da, 2010 urtean 78 milioi kide izatera helzu zena. Beste herrialde batzuetan, alderdi komunistak debekaturik daude, hala nola Letonian, Lituanian, Estonian, Errumanian, Turkian eta Hego Korean.
thumb|Izar hau komunismoaren ikurra da.
Leninek, bere liburu "Zer egin?" eta "Pauso bat aurrera, bi pauso atzera"-n alderdi komunistaren eredua deskribatu zuen. Liburuen arabera, langile alderdia, jakintza marxistak eta borroka antikapitalista bultzatu behar ditu zentzu guztietan.

## Euskal Herriko alderdi komunistak 
* Euskadiko Partidu Komunista (EPK-PCE)
* Frantziar Alderdi Komunista (PCF)
* Ligue Communiste Révolutionnaire (LCR)
* Kimetz
* Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista (EHAK)
* Euskal Herriko Komunistak (EHK)

## Kanpo estekak
Krabarroka arantzalabur

**Krabarroka arantzalaburra** (*Myoxocephalus scorpius*) Cottidae familiako arraina da, iparraldeko Ozeano Atlantikoan bizi dena. Helduek 15-30 cm. arteko luzera dute.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimetz (argipena)

**Kimetz** hitzak adiera zenbait ditu:
* kimetza, kimua edo puja;
* Kimetz - Euskal Herriko Erakunde Komunista, Euskal Herriko talde komunista bat;
* Kimetz, pertsona-izena.

## Erreferentziak
Mendebaldeko Artearen Museo Nazionala (Tokio)

Tokioko arte museoetako bat da, Japonian mendebaldeko artea erakusten duen museo bakarra hain zuzen ere. Ueno parkearen ipar-ekialdean dago beste hainbat museorekin batera.

## Historia 
Museoak 1959an ireki zituen ateak Kōjirō Matsukata (1865-1950) negoziogizonaren arte bildumarekin. 1963an Marc Chagallen 450 artelanekin erakusketa bikaina antolatu zuenean mundu mailan ezagutzera eman zen museoa. Horretarako 15 herrialdetan sakabanaturik zeuden lanak bildu zituen, tartean Sobietar Batasunekoak ere bai. Gaur egun oraindik Matsukataren bilduma da museoaren oinarria.

## Artelanak 
Pizkundetik hasi eta XX menderarteko mendebaldeko artelanak daude ikusgai, guztira 4.500 margolan eta eskultura. Hauetaz gain marrazkiak eta grabatuak ere ugari ikus daitezke.
* **XVIII mende arteko lanak:** Gehienak erlijio gaiak dituzte. Veronese, Rubens, Brueghel eta Fragonarden lanak besteak beste.

Irudi:Veronese The Mystic of St Catherine.jpg|Paolo Veronese.
Irudi:Rubens Abundance.jpg|Peter Paul Rubens.
Irudi:Pieter bruegel il giovane (da bruegel il vecchio), paesaggio invernale con trappola per uccelli, 03.JPG|Pieter Brueghel.

* **XIX-XX mendeko lanak:** Batez ere margolari frantziarren lanak dira, Delacroix, Courbet, Manet, Renoir, Monet, Van Gogh, Gauguin eta Moreau.

Irudi:Eugene Delacroix Christ Carried Down to the Tomb.jpg|Eugène Delacroix.
Irudi:Gauguin Women Bathing.jpg|Paul Gauguin.
Irudi:Manet Boy in Flowers Jacques Hoschede.jpg|Édouard Manet.
Irudi:Monet Water Lilies 1916.jpg|Claude Monet.
Irudi:Moreau Pieta.jpg|Gustave Moreau.
Irudi:Vincent van Gogh Roses.jpg|Vincent van Gogh.

## Eraikina 
Le Corbusier arkitekto suitzarrak diseinatu zuen Mendebaldeko Artearen Museo Nazionalaren eraikin nagusia. 1959an bukatu zen baina ondoren hainbat atal gehitu zaizkio, azkenengoa 1998an. 2005ean Japoniako ehun eraikin modernoenen zerrenmdan sartu zuten eta 2007an UNESCOk Gizateriaren Ondare izenda dezan eskatu zuen Japoniak Frantziaren laguntzarekin.

## Kanpo estekak 
*  Mendebaldeko Artearen Museo Nazionaleko webgunea
Gurpil zoro

**Gurpil zoroa** edo **sorgin gurpila** natura eta gizarteko hainbat fenomeno azaltzeko erabiltzen den kausa-efektu erlazioa da. Gurpil zoro batean, kausa batek eragindako ondorioak kausari eragiten dio berriz ere, eta horrek aurreko ondorioa areagotu egiten du. Adibidez, gurpil zoroa gatazken indarkeriazko gatazken dinamika azaltzeko erabil daiteke: eraso arin batek kontraeraso gogorragoa ekartzen du askotan erasoa jasan duenaren aldetik eta horrek are eta eraso gogorragoa lehenengo erasoa egin zuenaren aldetik. Ekonomian ere gara daiteke efektua: krisialdi bat gainditzeko gobernuak gastua murriztu behar duenean, baina honek azkenik krisialdia areagotu dezake, gastua are eta gehiago murriztera behartuz.

## Kanpo estekak
Aritz Elustondo

**Aritz Elustondo Irribarria** (Beasain, Gipuzkoa, 1994ko martxoaren 28a) euskal herritar futbolaria da.

## Biografia 
Realean erdiko edo alboko atzelari moduan jokatzen du. 2014-2015 denboraldian eskuin atzelari gisa hasi zen lehen taldearekin, baina denborarekin erdi-atzelari postuan finkatzen joan da. 2026. urterarteko kontratua du.

Iker Irribarria pilotari profesionalaren lehengusua da.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Tituluak 
* 19-20 Kopa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estatistikak errelaren webgunean
Tokioko arte modernoko museoa

Tokion dagoen Japoniako arte modernoko museo nazionala da. MOMAT izena ere ematen zaio, New Yorkeko MoMA oroituz. Ueno parkearen ipar-ekialdean dago beste hainbat museorekin batera.

## Historia 
XX mendearen hasieran Kōjirō Matsukatak mundu zabalean zeuden ukiyo-e margolan ugari bildu eta 1925ean erakusketa handia antolatu zuen.

1952an Japoniako arte garaikidearen museo hau ireki zen eta 1977an eraikin gehigarria ireki zuten, Kōgeikan artisautza galeria, eta bertan XIX mendetik aurrerako bitxiak dituzte.

Azkenik Kyōbashi pabiloian Filme Zentro Nazionala dago. Bertan gordetzen da Japoniako filmen artxibo zabala. Azken urteotan lehenengo filmak berrizteari ekin diote.

## Iruditegia 

Irudi:National Museum of Modern Art Tokyo01s5s2970.jpg|Kōgeikan artisautza galeria.
Irudi:MOMAT FilmCenter.jpg|Filme Zentro Nazionala dagoen Kyōbashi pabiloia.

## Kanpo estekak 
*  Tokioko arte modernoko museoko webgunea
Tver oblasta

**Tver oblasta** (errusieraz: Тверска́я о́бласть, *Tverskaia oblast*) Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Erdialdeko Barruti Federalean kokatua. 1935-1990 bitartean **Kalinin oblasta** deitu zitzaion, Mikhail Kalininen omenez. 84.100&nbsp;km²ko azalera du eta 2010ean 1.353.392 biztanle zituen. Hiriburua Tver da.

Tver oblasta Ekialdeko Europako ordokiaren erdi-mendebaldean dago. Ekialdean Jaroslavl, Vologda eta Novgorod oblastekin du muga, iparraldean Mosku eta Smolenskekin eta hego zein mendebaldean Pskov oblastarekin. Oblastaren ekialdean Valdai muinoak daude. Aintzirak ugariak dira, esaterako Seliger eta Brosno.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tokioko katedrala

Tokioko arte katedral katolikoa da, Bunkyō auzoan dagoena.

## Historia 
Hasierako egurrezko egitura 1899an eraiki zen estilo gotikoan eta Bigarren Mundu Gerrako bonbaketek suntsitu egin zuten. 1964 urtean Kenzo Tange arkitektuak diseinaturiko erikin berria altxatu zen. 2007an berrizte lanak burutu ziren.

## Eraikina 
Gurutze itxurako oina dauka eta bertatik zortzi parabola hiperboliko altxatzen dira goian gurutze berria osatuz. Eraikinak berak 39'4 metrotako altuera dauka eta banatuta dagoen kanpaidorreak 61'6 metrotakoa.

Organoa Mascioni italiar egileak eraiki zuen eta 2004ean kokatu zuten katedralaren barnean.

## Kanpo estekak 
*  Katedralaren webgune ofiziala
Karioka

**Karioka** izan daiteke:

* Karioka, 500-800 gr bitarteko legatza;
* Karioka, Rio de Janeiro hirian jaiotako pertsona.
Ikebukuro

thumb|350px|Ikebukuroko orratz-etxeak.
 Tokion dagoen Toshima auzoko barruti ezaguna da. Merkatalgune handiak (*Seibu* eta *Tōbu*), dendak eta jatetxeak daude bertan. Sunshine 60 etxe orratza da bertako eraikin garaiena.

## Historia 
Ikekuburo herrixka gaur egungo barrutiaren ipar-mendebaldean zegoen eta orain okupatzen duen eremua  izenarekin ezagutzen zen. Hainbat aintzira zeuden, hortik Ikebukuro izena "aintzira poltsa" esan nahi duena. XX. mendean Ikebukuroko lurraren prezio apalek kanpoko langileak eta artistak erakarri zituzten eta honek giro kosmopolita sortu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Ikebukuro 28006.jpg|Ikebukuro gauez.
Irudi:Sunshine 60 Ikebukuro Tokyo 20070304-03 cropped.jpg|Sunshine 60 orratz-etxea.

## Kanpo estekak 
*  Tokioko turismoaren webgunea
Sunshine 60

, Tokio hiriko Ikebukuro barrutian dagoen dorrea da, 1978an eraiki zenetik 1991 arte Japoniako eraikin garaiena izan zena.

## Historia 
Sugamo gartzela eraitsi zuten tokian eraiki zen Sunsgine 60. Sugamo gartzelan gerra kriminalak egon ohi ziren eta 1948an zazpi kerrenak urkatu zituzten, bai eta Richard Sorge espioi sobietarra ere. Horregatik gaur egun mamuak daudeneko zurrumurrua dago.

## Erabilera 
Lehenengo 9 solairuak komertzialak dira erabat eta denda ugariz gain kafetegi, erakusketa areto, banku eta klinikak ere badaude. 10 eta 57 solairuen artean bulegoak daude eta azken solairuetan, 58 eta 59.etan jatetxeak. 60. solairuan ikuspegi itzelaz goza dezakete turistek, eta egun argietan 100 kilometrotako ikusgarritasuna dauka.

40 igogailu daude eta 600 metro minutuko (36&nbsp;km/h) abiadura hartzen dute. Munduko azkarrenetakoak dira.

## Kanpo estekak 
*  Sunshine 60ren webgune ofiziala.
Helicobacter pylori

**Helicobacter pylori** Helicobacter generoaren bakterio ezagunena da, giza patogenoa delako. Bakterio honek urdaileko zein duodenoko ultzerak (ultzera peptikoak) eta gastritis kronikoa, batik bat, eragiten ditu. Hala ere, bakterio honen eramaile osasuntsu asko ere badaude, gaixotasun gastrikoen arrastorik ez dutenak.

Frogatu da, halaber, Helicobacter pyloriak eragindako gastritis kronikoak urteen poderioz urdaileko minbizia bihur daitezkeela.

Mikrobio hau gai da urdaileko mukosetan bizitzeko, bertako azidotasun gogorrari (pH=2) aurre eginez. Bakterioak ureasa izeneko entzima ekoizten du, urea deskonposatzen duena, amoniako sortuz eta inguruko pH azidoa alkalino bihurtuz. Bakterioa, beraz, mikroingurugiro alkalino batean bizi da, urdaileko pH azidotik babestuta.

Berezitasun horretan oinarritzen da, hain zuzen ere, ultzera peptikoa duten gaixoengan bakterioa antzemateko teknika: arnasaren testa. *Helicobacter pylori*-ak urea molekula karbono dioxido (CO2) eta amoniako bihurtzen duenez, gaixoak urea markatuta hartu ondoren botatako arnasan CO2 markatuta neurtzen da, ureasa egotearen adierazlea dena.

Urearen deskonposizioaren prozesu kimikoa:

CO(NH2)2 + H2O → 2NH3 + CO2

Bakterio honen transmisio bidea ez dago argi, baina ematen du pertsonen arteko kutsapena gerta daitekeela, eta infekzioa ur edo janari kutsatuen bidez ere har daitekeela. Helicobacter pylori-ren infekzioa ohikoagoa da higiene baldintza kaskarrak dituzten herrialdeetan  .

Gaur egun gastritis kronikoa eta ultzera peptikoaren tratamenduan *Helicobacter pylori*a desagertarazteko antibiotikoak erabiltzen dira, urdaileko mukosaren babeslearekin batera. Hiru antibiotiko batera hartzen dira, amoxizilina, tetraziklina eta metronidazola erabilienak izanik.

XX. mendeko 80ko hamarkadan Robin Warren eta Barry Marshall patalogoek garbi frogatu zuten Helicobacter pyloria ultzera peptiko gehienen eragilea zela, eta gaitz hori estresa edo elikadura ohituren ondorioa ez zela, ordura arte uste zen bezala. Ikerketa horiek 2005eko Medikuntzako Nobel Saria ekarri zieten aipatutako bi zientzilariei

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak