open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matsushima

Japoniako Honshu uhartearen iparraldean dagoen kostaldeko eremu ezaguna da. **Japoniako ikuspegi nazionala** da, herrialde osoan dauden hiru ikuspegi nagusietako bat. Sendai eta Ishinomaki hirien artean dago.

## Geografia 
Pinuz (*matsu*) estalitako 260 uharte (*shima*) txikik osatzen dute Matsushima kostaldea.

## Ikuspegiak 
Lau ikuspegi desberdin daude Matsushiman:

Irudi:matsushima otakamori08Dec07.jpg|Otakamoritiko ikuspegia, "ikuspegi zoragarria".
Irudi:matsushima tomiyama10Mar07.jpg|Toyamatiko ikuspegia, "ikuspegi ederra".
Irudi:matsushima ogidani23Nov07.jpg|Ogidanitiko ikuspegia, "ikuspegi maitagarria".
Irudi:matsushima tamonsan11Feb07.jpg|Tamonsandiko ikuspegia, "ikuspegi handia".

## Uharteak 
Itsasontzi ibilbideak daude uharteak ikusteko.

Irudi:Senganjima.jpg|Senganjima.
Irudi:Kanejima.jpg|Kanejima.
Irudi:Misagojima.jpg|Misagojima.
Irudi:Meganejima.jpg|Meganejima.

## Kanpo estekak
Zuihōden

Sendai hirian dagoen mausoleoa xintoista da.

## Historia 
Date Masamune "dragoi begibakarra" Sendairen fundatzailea 1636an hil zenean urtebetean mausoleoa eraiki zen. Date Masamunez gain Date leinuko beste hainbat kide ere bertan hilobiratu ziren. Monumentu gehienak 1945eko bonbaketetan suntsitu ziren eta Momoyama estiloan berreraiki ziren hurrengo urteetan.

## Monumentuak 
* Zuihōden (瑞鳳殿): Date Masamuneren (1567-1636) hilobia. 1931an Japoniako Altxor Nazional izendatu zuten.
* Kansenden (感仙殿): Date Tadamuneren (1599-1658) hilobia. 1931an Japoniako Altxor Nazional izendatu zuten.
* Zennōden (善応殿): Date Tsunamuneren (1640-1711) hilobia.
* Myōnkaibyō (妙雲界廟): Date Chikamuneren hilobia.
* Okosamagobyō (御子様御廟): Date jauntxoen haurrak lurperatu ziren hilobia.

## Iruditegia 

Irudi:Zuiho-den06s3200.jpg
Irudi:Zuiho-den09s3200.jpg
Irudi:Zuiho-den15s3200.jpg
Irudi:Zuiho-den16s3200.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Eneko Semenoitz (Camerosko jauna)

**Eneko Semenoitz** —— (? - c. 1134) Iruñeko Erresumako noblea izan zen.

Aita Semeno Ortitz eta ama Andregoto Santxitz izan zituen, eta Maria, Ontzalu Nuñez Larakoaren alaba, ezkondu zen.

1097an Camerosko jaun bilakatu zen. Alfontso I.a Nafarroakoaren basailua, Cameros ukaitza feudal bilakatzea lortu zuen.

## Erreferentziak
Semeno Ortitz

**Semeno Ortitz** —— XI. mendeko Iruñeko Erresumako noblea izan zen.

Aita Orti Otsoitz eta ama Mentzia Gartzeitz Gartzea III.a Santxitzen alaba naturala izan zuen. Arnedo eta Meltriako  izan zen. Antso Ortitz bere anaia hil zenean, bere ondasunak jarauntsi zituen.

Antso Peñalengoa hil zutenean, Eneko Lopitz koinatuaren laguntzaz, iruindarrak utzi eta Alfontso VI.a Gaztelakoaren basailu bilakatu zen. 1095ean Logroñoko Forua lortu zuen.

## Erreferentziak
Buradongo gaztelua

**Buradongo gaztelua** Nafarroako Erresumako mendebaldeko muga babesten zuen gotorlekua izan zen. Haitz batean kokaturik zegoen eta azpian antzinako Buradon hiria zuen.

## Historia 
Indusketa arkeologikoek erakutsi dutenez garai ezberdinetako asentamenduak izan ziren eremu honetan; Brontze Aroa, Burdin Aroa, Erromatar berantiarra eta Erdi Aroko aztarnak aurkitu dira, bata bestearen gainean.

Burdin aroko kastroa, Haroko San Felices kastroaren parean dagoela nabarmendu behar da. Defentsarako kokalekua du, txandakako terraza zentrokideekin.

Buradongo gaztelua *Los Castillos* izeneko larrean zegoen, Buradon muinoaren tontorrean. Bilibioko gazteluarekin batera, Conchas de Haro pasabidea babesten zuen. Gazteluaren barnean eliza bat zegoen, 964 urteko agiri batean azaltzen dena, eta X. mendeko nekropolia ere aurkitu da.

Egun hondakinak besterik ez dira gelditzen. Sarbideak, harresiaren zati batzuk eta balizko gela bat ikus ditzakegu muinoaren bi aldeetatik. Hala ere, zaila da bertaraino ailegatzea sastraka ugari baitago.

## Ikus, gainera 
* Buradon herri hustua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Buradongo gazteluaz hiru.com-en
* Martínez Salcedo, Ana eta Cepeda Ocampo (1994) "Castro de Buradón", in: García, Elisa eta Baldeón, Amelia: *Arqueología de urgencia en Álava, 1989-1993*, 43-60 or. Arabako Foru Aldundia eta Arabako Arkeologia Museoa. ISBN:8478211837
Santa María de La Piscina baseliza

**Santa María de La Piscina baseliza** () San Vicente de la Sonsierra udalerriko Peciña izeneko herritik gertu dagoen baseliza da.

## Historia 
Gartzea III.a Santxez Naiarakoaren iloba naturala zen Ramiro Antso Iruñekoak Lehenengo Gurutzadan parte hartu zuen. Jerusalemgo setioan Betzatako urmaelan borrokatu zuen.

Nafarroara itzuli zenean Gurutzearen ezpal bat eta San Lukasek zizelkaturiko Ama Birjinaren eskultura bat ekarri zituen. *La Divisa* izeneko zaldun-ordena sortu eta San Pedro de Cardeña monasterioan sartu zen. Bere testamentuan, erlikiak gurtzeko baseliza bat eraikitzea eskatu zuen. Gauzak horrela, Antso Ramirez bere semeak eta Petri Birilak Cardeñako abadeak lanari ekin eta 1136rako eraikita zegoen. Bethesdakoren omenez, '''' deitura hautatu zuten. 1137ko abuztuaren 1ean Antso Funeskoa Calahorrako gotzainak sagaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antso Gartzeitz Iruñekoa

**Antso Gartzeitz Iruñekoa** (1038 aldean - Rueda de Jalón, ) Uncastilloko eta Zangozako jauna izan zen.

## Bizitza 
Gartzia IV.a Santxitz erregearen ezkontzaz kanpoko semea izan zen. 1038 inguruan jaio zen, aita Estefania Foixkoarekin ezkondu baino lehen. Uncastilloko Sibiranako gazteluko eta Zangozako gazteluko tenentea izan zen, eta litekeena da Ruesta (1058), Surta (1065), Autol (1071) eta Anguiano eta Tobiako jauna ere izatea (1073).

## Erreferentziak
Mantellidae

**Mantellidae** anfibio familia bat da, Anura ordenaren barruko Madagaskarian eta Mayotte uharten sailkatua.

## Taxonomia 
* **Boophinae** Vences & Glaw, 2001
** *Boophis* Tschudi, 1838
* **Laliostominae** Vences & Glaw, 2001 ***Aglyptodactylus* Boulenger, 1919
** *Laliostoma* Glaw, Vences & Böhme, 1998
* **Mantellinae** Laurent, 1946
** *Blommersia* Dubois, 1992
** *Boehmantis* Glaw & Vences, 2006
** *Gephyromantis* Methuen, 1920
** *Guibemantis* Dubois, 1992
** *Mantella* Boulenger, 1882 ***Mantidactylus* Boulenger, 1895
** *Spinomantis* Dubois, 1992
** *Tsingymantis* Glaw, Hoegg & Vences, 2006 ***Wakea* Glaw & Vences, 2006

## Kanpo estekak
Aomori Nebuta Matsuri

Aomori hirian urtero izaten den jaialdi ezaguna da, Tōhoku eskualdean dagoen ezagunena. 1980an *Kultur Ondare Folkloriko Garrantzitsua* izendatu zuten. *Nebuta* gurdietan doan gerlari baten irudia da.

## Historia 
Diotenez jaialdiaren sorrera honako kondaira hau da. Sakanoue no Tamuramaro (gerora shogun izango zenak) Mutsu probintziako borrokan etsaiaren atentzioa erakartzeko txistulariak eta danborjoleak erabiltzen zituen.

Edo eta Meiji Aroetan argiztaturiko gurdiak erabiltzea debekatu egin zuten sute arriskua zela eta, baina 1944tik aurrera debekua bertan behera utzi zen, kandela beharrean bonbillak erabiltzeko aukera baitzegoen.

## Jaialdia 
Abuztuaren 2 eta 7 artean izaten da jaialdia. Abuztuaren 2 eta 6 artean ilunabarrero gurdi argiztatuak bata bestearen atzean pasatzen dira hiriaren erdialdean antolaturiko ibilbidean. Azkenengo egunean egunez izaten da desfilea eta gauean gurdiak itsasontzietan sartu eta itsasaldean egiten dute ibilbidea.

Talde bakoitzak bere gurdia eraikitzen du, baina ez gurdia bakarrik. Aurretik danbor-joleak joaten dira dozena erdi danborretako egitura batean. Ondoren txirulariak, txindatariak eta dantzariak eta azkena dator gurdia. 1962tik aurrera lehiaketa antolatzen da eta gurdirik politenak saria eramaten du.

 ere badago. Hauek eltzez jantzi eta desfilean sartzen dira berau oztopatzeko.

## Iruditegia 

Irudi:Aomori Nebuta AUG 2006 0003.jpg
Irudi:Nebuta house Warasse Aomori Japan02s5.jpg
Irudi:Nebuta house Warasse Aomori Japan05s5.jpg
Irudi:Haneto.JPG|Dantzari taldea.

## Kanpo estekak
Chaplin (filma)

***Chaplin*** 1992ko biografia filma da, Richard Attenborough ingeles zinemagileak zuzendu zuena. Izenburuak ongi adierazten duen bezala, Charles Chaplin ingeles aktore, gidoigile eta zuzendari ospetsuaren bizitzari buruzkoa da. Chaplinen beraren *My Autobiography* ("Nire Autobiografia") eta David Robinson zinema kritikariak idatzitako *Chaplin: His Life and Art* ("Chaplin: Bere Bizitza eta Artea") liburuetan oinarriturik dago. Robert Downey Jr., Marisa Tomei, Moira Kelly, Dan Aykroyd, Penelope Ann Miller eta Kevin Kline izan ziren antzezle nagusiak.

Hiru Oscar sarietarako izendapenak jaso zituen, baina ez zuen bat bera ere irabazi.

## Argumentua 
Charles Chaplinen (Robert Downey Jr.) bizitzari buruzko filma. Chaplin ingeles usadioan hain sustraitua dagoen baudeville antzerkiko aktoreez osaturiko Londresko familia batean jaio zen. Aita alkohol zalekeriaren ondorioz hil zen, ama aldiz kemen handiko eemakumea izanik familia aurrera atera eta gaixotasun mentala jasaten zuenez psikiatriko batean hil zen. Chaplin aktore konpainia batean antzezten hasi eta AEBetan antzezlanak antzeztuz bira burutu zuen. Han Mack Sennett (Dan Aykroyd) ekoizlearekin kontratua sinatu eta bere dohai komikoak erakusten hasi zen. Antzezteaz gain, antzezten zituen filmak zuzentzen eta argumentuak idazten hasi zen, honela mundu osoan ospetsu bilakatu zen etxerik gabeko ibiltariaren pertsonaia sortu zuen. Bere maitasun bizitza oso nahasia izan zen: lauetan ezkonduz. D. W. Griffith zuzendaria eta Mary Pickford (Maria Pitillo) eta Douglas Fairbanks (Kevin Kline) aktoreekin batera United Artists ekoiztetxe ezaguna sortu zuen. Gutxiengoen eskubideen defentsaren aldeko ekintzailea izanik, Bigarren Mundu Gerraren hasieran estatubatuar eskuindarrek ezkertiar edo "komunista" izatea leporatu zioten, hortaz, gerra amaitzean Amerikarren Aurkako Jarduera Batzordeak aitortzera deitu zuen. Hori egin beharrean, Europara itzuli, Suitzan bizitzen jarri eta ez zen 1972. urterarte AEBtara gehiago itzuli, hain zuzen ere urte hartan Ohorezko Oscar saria eman zitzaiolarik.

## Aktoreak 
* Robert Downey Jr.: Charles Chaplin
* Anthony Hopkins: George Hayden
* Geraldine Chaplin: Hannah Chaplin
* Paul Rhys: Sydney Chaplin
* John Thaw: Fred Karno
* Moira Kelly: Hetty Kelly/Oona O'Neill Chaplin
* Dan Aykroyd: Mack Sennett
* Milla Jovovich: Mildred Harris
* Marisa Tomei: Mabel Normand
* Penelope Ann Miller: Edna Purviance
* Kevin Kline: Douglas Fairbanks
* Maria Pitillo: Mary Pickford
* Kevin Dunn: J. Edgar Hoover
* Deborah Moore: Lita Grey (Deborah Maria Moore)
* Diane Lane: Paulette Goddard
* Nancy Travis: Joan Barry
* James Woods: Joseph Scott
* David Duchovny: Roland Totheroh

## Kanpo estekak 
* *Chaplin* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Antso Ortitz

**Antso Ortitz** XI. mendeko Iruñeko Erresumako noblea izan zen.

Aita Orti Otsoitz eta ama ezezaguna zuen. Ziur asko, aita Mentzia Gartzeitz Gartzia III.a Santxezen alaba naturala ezkondu aurretik jaio zen.

1043an, Tafallako guduan, Gartzia III.a Santxez Naiarakoaren alde borrokatu zuen. Honen ondorioz, erregeak Briñas eta Ororbia hiribilduak eman zion.

Pancorbo, Azofra, Tobía eta Grañóngo  izan zen.

Antso IV.a Gartzeitz Peñalengoaren ustea mantendu zuen.

## Erreferentziak
The Bone Collector

**The Bone Collector** (euskaraz *Hezur Bildumatzailea*) 1999ko Phillip Noyce estatubatuar zinema zuzendariaren suspense filma bat da. Jeffery Deaver idazlearen izenburu berdineko *The Bone Collector* eleberrian oinarritua dago. Denzel Washington, Angelina Jolie, Queen Latifah, Michael Rooker, Mike McGlone, Luis Guzman, Leland Orser eta Ed O'Neill aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hiltzaile psikopata bat hilketak behin eta berriz gauzatzen ari da, hilketa kokalekuan Lincoln Rhyme (Denzel Washington) ikertzaileak bakarrik argitu ditzazkeen frogak laga dituelarik. Lincoln krimen bat ikertzen ari zela tetraplejiko gelditu zen polizia agentea da. Hilketa lekuak ikertzearen ardura Amelia Donaghy (Angelina Jolie) polizia hasiberriari eman zaio, Lincolnen txostenen arabera hiltzaileak lagatako frogak argituz joango delarik.

## Aktoreak 
* Denzel Washington - Lincoln Rhyme
* Angelina Jolie - Amelia Donaghy ofiziala
* Queen Latifah - Thelma
* Michael Rooker - Howard Cheney kapitaina
* Mike McGlone - Kenny Solomon detektibea
* Luis Guzmán - Eddie Ortiz detektibea
* Leland Orser - Richard Thompson/Marcus Andrews
* John Benjamin Hickey - Barry Lehman doktorea
* Bobby Cannavale - Steve
* Ed O'Neill - Paulie Sellitto detektibea

## Kanpo estekak 
* *The Bone Collector* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Pelican Brief (filma)

***The Pelican Brief*** () 1993ko Alan J. Pakula estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma bat da. John Grisham idazlearen *The Pelican Brief* eleberrian oinarritua dago. Julia Roberts, Denzel Washington, Sam Shepard, Hume Cronyn, Stanley Tucci, John Heard, John Lithgow, Tony Goldwyn, James Sikking, William Atherton eta Robert Culp aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
New Orleans hiriko Tulaneko unibertsitateko Darby Shaw (Julia Roberts) kazetaritza ikasleak konspirazioan oianrrituta AEBko Gorte Goreneko Rosenberg (Hume Cronyn) eta Jensen (Ralph Cosham) epaileen hilketei buruzko teoria bat garatu du. Hilketen egileak jabetu eta Darbyren "Pelikano Txostena" delakoaren ondorioz hura hiltzeko asmoz jarraitu egingo dute, tartean Thomas Callahan (Sam Shepard) maitalea eta Tulaneko irakaslea erailez.

Gray Grantham (Denzel Washington) kazetariak "García" (Jake Weber) ezizenez sinatutako norbaitek bidalitako hilketa horiei buruzko informazioa jaso eta ikertzeari ekingo dio. Ondoren Darbyren deia jaso eta biak bizirik mantendu eta erditik kendu nahi dituzten pertsonaia boteretsu eta ilunei aurre egin beharko diete, nahas-mahas honetan Etxe Zuria, FBI, CIA eta abokatu despatxu garrantzitsuak daudelarik.

## Aktoreak 
* Julia Roberts - *Darby Shaw*
* Denzel Washington - *Gray Grantham*
* Sam Shepard - *Thomas Callahan*
* John Heard - *Gavin Verheek*
* Tony Goldwyn - *Fletcher Coal*
* William Atherton - *Bob Gminski*
* Stanley Tucci - *Khamel "Sam"*
* James B. Sikking - *Denton Voyles*
* Cynthia Nixon - *Alice Stark*
* Robert Culp - *Runyan presidentea*
* John Lithgow - *Smith Keen*
* Hume Cronyn - *Juez Rosenberg*
* Ralph Cosham - *Juez Jensen*
* Jake Weber - *Curtis Morgan - "García"*

## Kanpo estekak
Donovan's Reef

'''Donovan's Reef'* (euskaraz *Donovanen Uharria*) 1963ko John Ford estatubatuar zinema zuzendariaren komedia filma bat da. John Wayne, Lee Marvin, Jack Warden eta Elizabeth Allen aktoreek antzeztu zuten.

Bai Hego Euskal Herria nahiz Ipar Euskal Herrian *Irlandarraren Taberna* izenburuaz zinemaratu zen. Filma berez Frantziar Polinesian girotua egon arren, Hawaii uhartedian dagoen Kauai uhartean filmatu zen.

## Argumentua 
Frantziar Polinesia. Haleakaloha uhartean Michael Patrick "Guns" Donovan (John Wayne) eta Thomas Aloysius "Boats" Gilhooley (Lee Marvin) AEBtako Itsas Armadako bi soldadu beterano ohientzat bizimodua atsegina eta patxadatsua da: denbora guztia tabernan igaro ohi dute, elkarrekin eztabaidatu eta borrokatuz, modu horretan bizimodu tropikalaren monotoniatik ihesi eginez. Paradisu honetara Bostongo Amelia Dedham (Jacqueline Malouf) emakume zorrotza bere aitaren (Jack Warden) bila iritsiko da.

## Aktoreak 
* John Wayne: Michael Patrick "Guns" Donovan
* Elizabeth Allen: Amelia Dedham
* Jacqueline Malouf: Lelani Dedham, Dedham doktorearen bigarren alaba eta agintaritzan ondorengoa
* Lee Marvin: Thomas Aloysius "Boats" Gilhooley
* Jack Warden: William Dedham doktorea
* Cesar Romero: Andre de Lage markesa, uharteko frantziar agintaria
* Dorothy Lamour: Lafleur andereinoa, Gilhooleyeen noizbehinkako neskalaguna
* Cherylene Lee: Sally Dedham, Dedhamen alaba gazteena
* Jeffrey Byron: Luke Dedham, doktorearen seme gazteena
* Marcel Dalio: Aita Cluzeot
* Mike Mazurki: polizia

## Kanpo estekak 
* *Donovan's Reef'' filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Atlantic City (filma)

**Atlantic City** 1980ko Louis Malle frantziar zinema zuzendariaren zinema beltzeko drama filma bat da. Burt Lancaster, Susan Sarandon, Kate Reid, Robert Joy, Hollis McLaren, Michel Piccoli eta Al Waxman aktoreek antzeztu zuten.

1980ko Veneziako Zinemaldian Urrezko Lehoia irabazi zuen. Filma honek bost Oscar Sarietarako izendapenak jaso zitueen, nahiz eta bat bera ere irabazi ez izan.

## Argumentua 
Lou (Burt Lancaster) handi-mandi ametsak dituen erdipurdiko adineko gangsterra da. Jokoaren hiriburua den Atlantic City hirian Sally (Susan Sarandon) ezagutuko du, kasino batean croupier lanbidea ikasten ari den neska gaztea. Sallyren senarra den Davek (Robert Joy) mafiari lapurtu berri dion drogarekin agertu eta Louri saldu dezan emango dio. Baina Louk salmentaren dirua eman ahal izan aurretik Dave erail egingo dute. Geroago, drogaren jabeak izan ziren guztiak aurkeztu eta Louk droga itzuli ezean Sally ere hilko dutelako mehatxua egingo dute.

## Aktoreak 
* Burt Lancaster: Lou Pascal
* Susan Sarandon: Sally Matthews
* Kate Reid: Grace Pinza
* Robert Joy: Dave Matthews
* Hollis McLaren: Chrissie
* Michel Piccoli: Joseph
* Al Waxman: Alfie
* Robert Goulet: bere burua antzetuz
* Wallace Shawn: jatetxeko zerbitzaria, agerpen laburra

## Kanpo estekak 
* *Atlantic City* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Trango dorreak

**Trango dorreak** (ingelesez *Trango Towers*) Pakistango Karakorum mendilerroko Baltoro Muztagh mendikatean dagoen granitozko gailur sail bat osatzeen dute, Baltoro glaziarraren iparraldean.

1977an Galen Rowell, John Roskelley, Kim Schmitz eta Dennis Hennek eskalatzaileek lehenbizikoz igo zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Trango Towers and Cathedrals.jpg|Trando dorreak eta Katedralak.
Irudi:Great trango and nameless.jpg|Trango dorre handia.
Irudi:Nameless Tower.jpg|Izenik gabeko dorrea.

## Kanpo estekak
Fallen

**Fallen** 1998ko Gregory Hoblit estatubatuar zinema zuzendariaren thriller filma bat da. Denzel Washington, John Goodman, Donald Sutherland, Embeth Davidtz, James Gandolfini eta Elias Koteas aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
John Hobbes (Denzel Washington) polizia detektibeak Edgar Reese (Elias Koteas) serieko hiltzailea atzeman eta hura epaitu eta exekutatzen dutenean kasua amaitutzat joko du. Beranduago, Hobbes deteektibea aurreko kasuan Ressek erabili ohi zuen hiltzeko metodologia berbera erabiltzen ari den kasu berri batean murgilduko da. Hobbesek beste antzeko kasuekin parekatuz eta bere eskarmentuaren arabera hiltzailea Reeseren imitatzailea ez dela frogatu ahal izan du, aldiz, bai ordea Reeseren gorputzaz jabetu zen Azazel aingeru-deabrua, hura exekutatu zutenean haren gorputik atera eta hilketa berriak burutzen dituen aldiro pertsonetik pertsonara jauzika ibili eta Hobbes izutuarazi nahia dabilelarik. Reeesen izpiritu gaizto horri aurre egiteeko asmoz Hobbesek teologia eta deabruei buruzko teoriak aztertuko ditu, haietan zeozer topatu eta Reeesetaz jabetu zen deabruaren aurka borrokatzeko itxaropen baten bila.

## Aktorak 
* Denzel Washington — John Hobbes
* John Goodman — Jonesy
* Donald Sutherland — Stanton tenientea
* Embeth Davidtz — Gretta Milano
* James Gandolfini — Lou
* Elias Koteas — Edgar Reese
* Gabriel Casseus — Art
* Michael J. Pagan — Sam Hobbes
* Robert Joy — Charles Olom

## Kanpo estekak 
* *Fallen* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sannai-Maruyama arkeologia eremua

, Japoniako Honshu uhartearen iparraldeko muturrean dagoen Aomori hiriko eremu arkeologikoa da.

## Historia 
### Aurkikuntza eta izendapena 
Jōmon Aroko aztarnak dituen eremu hau 1992an aurkitu zen baseball estadio bat egiteko lanak hasi zirenean, dena dela inguruan hainbat indusketa eginak zituzten 1953 eta 1967 artean.

Sannai-Maruyama arkeologia eremua Arkeologoentzao Jōmon Aroko sedentarismoa ulertu eta ikertzeko oso baliagarria da, izan ere etxe luzeen eta biltegien zimentuak aurkitu baitira. Agertzen ari den informazio andanarengatik Japoniako Eremu Historiko Berezi Nazionala izendatu zuten 2000an.

### Sannai-Maruyamaren historia 
Sannai-Maruyama k.a. 3900 urtearen inguruan populatu zen. Lehenengo iritsi zirenak 3-4 metroko diametroko zuloa zuten bizileku zirkularrak egin zituzten. 500 zulotatik gora aurkitu dira. Elikagaiak ere zuloetan sartzen zituzten. Hauek oraindik ez ziren sedentarioak.

K.a. 2900 inguruan biztanleen bizimodua aldatu egin zen. Eraikinak egiten hasi ziren eta sedentarismoa hartu zuten bizimolde. "Etxe luzeak" eraiki zituzten, oinarri obalatudunak. Aurkitu den luzeenak 32 metrotako luzera dauka. Etxe hauek bizitzeko, errezutarako edo asanbladak egiteko erabiltzen ziren.

Eremuko eraikin ezagunena sei zutabe dituen egitura da, k.a. 2600 urte inguruan altxatua. Zutabe bakoitzak metro bateko diametroa du eta zutabeen arteko tartea 4´2 metrotakoa da, eta plataforma bat esuten zutela uste da. Bere tamaina eta egiturak monumentu bat edo talaia bat izan zitekeela iradokitzen du.

Sannai-Maruyamaren okupazioa k.a. 2300 inguruan bukatu zen.

## Iruditegia 

Irudi:MG 1750s.jpg
Irudi:Sannai-Maruyama arqueological site.jpg
Irudi:SannaiPiloti.jpg
Irudi:Sannai Maruyama bark pit dwelling.jpg

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Towada-Hachimantai Parke Nazionala

Japoniako Honshu uhartearen iparraldeko muturrean dagoen Parke Nazionala da, Tōhoku eskualdean. 1936an ezarri zen.

## Geografia 
Bi eremutan banatzen da, bien artean 50 kilometrotako tartea dago:
* **Towada-Hakkōda eremua:** Towada aintzirak, Hakkōda mendiak eta Oirase ibaiaren haranak osatzen dute. Akita eta Aomori prefeturetan zabaltzen da.
* **Hachimantai eremua:** Hachimantai eta Iwate mendiek eta Tamagawa onsenak osatzen dute. Ingurune hau Uwate prefeturan dago.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Lake Towada from Ohanabe 2008.jpg|Towada aintzira.
Irudi:Mt.Hachiman-tai (2969987103).jpg|Hachimantai mendia (1.613m).
Irudi:Hakkōda Mountains in winter.jpg|Hakkōda mendiak.
Irudi:Mt. Iwate and Morioka.jpg|Iwate mendia (2.038m) eta Morioka hiria.
Irudi:Oirase keiryuu.JPG|Oirase ibaia.

## Kanpo estekak
Aomoriko Badiako zubia

, Aomorin dagoen zubia da, Honshu uhartearen iparraldeko mugan. Aomoriko Badia zeharkatzen du.

## Historia 
1982an egin zen egitasmoa eta eraikuntza 1985ean hasi ziren eraikuntza lanak. 1992an ireki zen trafiko mugatuarentzat eta 1994an lau errailak zabaldu zituzten. 2002an lurrikaren eta izozteen aurkako erresistentzia handitzeko lanak burutu ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Aomori Bay Bridge, Japan.jpg
Irudi:Aomori bay bridge2.jpg
Irudi:Aomoribay bridge.jpg
Irudi:Aomori bay.jpg

## Kanpo estekak
Baltoro glaziarra

**Baltoro glaziarra** Pakistango Karakorum mendikatean dagoen glaziarra da, Baltistan eskualdeko Gilgit-Baltistan lurraldean. Lurralde polarretatik at munduko glaziar handienetakoen artean dago. Ipar eta ekialdean Baltoro Muztagh mendilerroa du eta hegoaldean Masherbrum mendilerroak. Eskualde honetako mendirik garaiena K2 da, 20 kilometroko inguruan beste hiru zortzimilako ere badaudelarik.

## Mendiak 
Baltoro glaziarraren inguruan daude mendi nabarmenen zerrenda honakoa da:
* K2, 8.611m, munduko bigarren mendi garaiena.
* Gasherbrum I, 8.080m, munduko 11. mendirik garaiena.
* Broad Peak, 8.047m., munduko 12. mendirik garaiena.
* Gasherbrum II, 8.035m, munduko 13. mendirik garaiena
* Gasherbrum III, 7.946m. (batzutan Gasherbrum II mendiaren azpigailurtzat jo ohi da)
* Gasherbrum IV, 7.932m., munduko 17. mendirik garaiena.
* Masherbrum (K1), 7.821m., munduko 22. mendirik garaieena.
* Chogolisa, 36th highest in the world at 7,665m.
* Muztagh dorrea, 7.273m.
* Snow Dome, 7.160m.
* Biarchedi, 6.781 m
* Uli Biaho Tower, 6.417m.
* Trango dorreak, 6.286m. (bere aurpegi bertikalak mundu osoko amildegi garaienak dira)
* Mitre Peak, 6.010m.

## Iruditegia 

Image:Baltoro Glacier animation.gif|Ipar-ekialdeko norantza eta K2 mendiruntz begira, erdigunean
Image:Baltoro from Urdukas campsite.JPG|Baltoro glaziarraren ikuspegia Urdukas kanpalekutik ikusita
Image:Baltoro Glacial Mushroom.JPG|Glaziar harkaitzak Baltoro glaziarrean.

## Ikus gainera 
* Zortzimilakoak

## Kanpo estekak 
* Kelly Cheng-en argazkiak Concordiatik.
Towada aintzira

Honshu uharteko Tohoku eskualdearen iparraldean dagoen aintzira ezaguna da, sumendi baten kraterrean eratu dena. Towada-Hachimantai Parke Nazionalaren barnean dago.

## Geografia 
Akita eta Aomori prefeturen arteko mugan dago. 61'1&nbsp;km²-ko azalerarekin Japoniako 12. laku handiena da, eta sakonera handiak kolore urdin bizia ematen diote.

Itxura zirkularra dauka eta hegoaldean bi penintsula txiki ditu. Aintziratik Oirase ibaia ateratzen da.

## Historia 
Duela 55.000, 25.000 eta 13.000 urte izandako sumendi erupzio handiek bi krater eratu zituzten baina duela 5.400 urte hauetako bat erori egin zen, gaur egun aintzira dagoen zuloa osatuz. Azken erupzioa k.o. 915 urtekoa da.

XIX mendera arte erabat isolatua egon zen aintzira. Nambu leinuak Oirase ibaia bere landak ureztatzeko desbideratu nahi zuenez aintziraren inguruko lurrak hartu zituen.

1927an Japoniako zortzi ikuspegi ederrenen artean sartu zuten eta ordutik turismogune handia da.

## Iruditegia 

Irudi:MG 1155s.jpg
Irudi:TowadakoShoreline.jpg
Irudi:Towada-ko(lake) View 湖畔(こはん).jpg
Irudi:TowadaShintoShrine.JPG|Santutegia.

## Ikus, gainera 
* Towada-Hachimantai Parke Nazionala

## Kanpo estekak
Shimokita penintsula

, Japoniako Honshu uhartearen iparraldeko muturrean dagoen penintsula ezaguna da. Aomori prefeturari dagokio. Mendebalderantz begira dagoen aizkora baten itxura dauka. Penintsulan dagoen hiri bakarra Mutsu da.

## Geografia 
Osore mendia da bertako egitura ezagunena, izan ere Japoniako mitologian "infernurako sarrera" baita. Yagen haranean ur-termalezko onsen ugari daude eta ezin aipatu gabe utzi *Hotoke-ga-ura* itsaslabarrak.

Penintsularen mendebaldean Mutsuko Badia dago, ipar-ekialdean Tsugaruko itsasartea eta ekialdean Ozeano Barea.

## Iruditegia 

Irudi:Osorezan Aomori.JPG|Osore mendia (862m).
Irudi:Mutsu-city.jpg|Mutsu.
Irudi:Hotokegaura aomori prefecture 2006-10-08.jpg|Hotoke-ga-ura itsaslabarrak.
Irudi:Hotokegaura.jpg|Hotoke-ga-ura itsalabarrak.

## Kanpo estekak
The Hurricane (1999ko filma)

**The Hurricane** (euskaraz *Hurakana*) 1999ko Norman Jewison kanadar zinema zuzendariaren biografia drama filma bat da. Rubin "Hurricane" Carter estatubatuar boxeolariaren bizitzan oinarritua dago, bai eta hari buruzko Sam Chaiton eta Terry Swinton idazleen *Lazarus and the Hurricane* ("Lazaro eta Hurakana") eta Carter berak idatzitako *The Sixteenth Round* ("Seigarren Erasoaldia") liburuetan ere. Denzel Washington, Vicellous Reon Shannon, Deborah Kara Unger eta Liev Schreiber aktoreek antzeztu zuten.

1975ean Bob Dylan kantautore ospetsuak Rubin "The Hurricane" Carterren istorioari buruzko *Hurricane* abesti ezaguna konposatu eta abestu zuen, hain zuzen ere, filma honetako soinu bandako abesti nagusia dena.

Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Denzel Washington) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Filma honek Rubin "Hurricane" Carter (Denzel Washington) estatubatuar boxeolariaren bizitza kontatzen du, hain zuzen ere 1965-1985 arteko denboraldia. New Jerseyn hilketa hirukoitza burutzea leporatu ostean ia 20 urteko espetxealdiari aurre egin behar izan zion. Istorio paralelo batean, Brooklyngo gazte txiro bat (Vicellous Reon Shannon) boxeolariaren patuaz jakin mina izan eta haren biografia irakurriko du, adoptatu duten bere kanadar senideak kasuarekin arduratu daitezen konbentzitzen dituelarik. Istorioa Carterren defentsa taldeak kasua berriro epaitzeko eskakizuna aurrera ateratzea lortzen dutenean amaituko da. Azkenean bere kasua xehatua izan eta boxeolaria absolbitua izan zen, baina aurretik zoritxarrez bere bizitzako hogei urte espetxean iragan behar izan zituen.

## Aktoreak 
* Denzel Washington: Rubin "The Hurricane" Carter
* Vicellous Reon Shannon: Lesra Martin
* Deborah Kara Unger: Lisa Peters
* Liev Schreiber: Sam Chaiton
* John Hannah: Terry Swinton
* Dan Hedaya: Della Pesca detektibe sarjentua, Vincent DeSimonen oinarritua
* Debbi Morgan: Mae Thelma Carter
* Clancy Brown: Jimmy Williams tenientea
* David Paymer: Myron Beldock
* Harris Yulin: Leon Friedman
* Rod Steiger: H. Lee Sarokin epailea
* Vincent Pastore: Alfred Bello
* Beatrice Winde: Louise Cockersham

## Ikus gainera 
* Rubin "The Hurricane" Carter

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgunea 
* *The Hurricane* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Ramiro Gartzeitz

**Ramiro Gartzeitz** (?- Rueda, ) iruindar infante eta Calahorrako jauna izan zen.

## Biografia 
Gartzia IV.a Santxitzen eta Estefania Foixkoaren semea zen.

1076an Antso anaia erail zutenenean, Alfontso VI.a Gaztelakoa bere lehengusuak Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Bureba eta Errioxa okupatu zituen, eta Ramiro, Naiarako jauna baitzen, haren gortera joan zen.

1079ko irailaren 3an, Ermesinda arrebarekin batera *Aldefonsus* (Alfontso) *imperator totius Hispanie* erregeak sinaturiko aginduan lekuko moduan agertu zen.Ermesinda eta Urraka bere arrebek gaztelar nobleak ezkondu zituzten. 1076 eta 1082 artean, Calahorrako jauna izan zen. 1081eko apirilaren 18an, Alfontso VI.ak Ramirok Naiarako Andre Maria Erreginaren monasterioari egindako dohaintza berretsi zuen.

## Heriotza 
XII. mendeko *Historia Roderici* eskuizkribuak bere heriotzaren ezbeharra azadu zuen. 1082ko abenduan Albofalac izeneko Rueda de Jalóngo *wali*ak jazarraldi militar bat egin zuen. Honek Ahmad al-Muqtadirren anaia zen Yusuf al-Muzaffarren alde egin zuen. Yusuf al-Muzaffar espetxean zegoen al-Mutamin, al-Muqtadirren semea eta ondorengoak hala erabakita. Era berean, Ibn al-Royolo, 1076an al-Muqtadirrentzat Deniako taifa konkistatu zuena, kolokan zegoen, Alfontso VI.aren alde egiteagatik salaturik.

Alfontsok Ramiro Gartzeitzek eta Gontzalo Salvadorez Larako jaunak zuzendurik armada bidali zuen Zaragozako taifaraino. Ramiro eta Gonzalo Yusufekin, jada askaturik, hizketan hasi eta musulmanak erregea bera etor zedila eskatu zuen. Alfontso agertu zenerako, Yusuf ustekabekoz hilda zegoen. Albofalac, Ramiroren bitartez, Alfontsori Ruedako gazteluaren jabetza eskaini eta erregeak Ramiro eta Gontzalo bidali zituen ibiltzeko baimen batekin. Gazteluaren barnean sartu zirenean, soldaduek harrikatu eta erail zituzten. Antso Gartzeitz Ramiroren sasianaia ere berarekin batera zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Air Algérieren 5017 hegaldia

**Air Algérieren (AH5017/DAH5017) 5017 hegaldia** 2014ko uztailaren 24ko nazioarteko hegaldi bat izan zen. Kuduguko aireportutik atera zen hegazkina gauerdian. Hiri hori Burkina Faso erdialdean zegoen, Uagadugu hiriburutik mendebaldera.

## Gertakariak 
Swiftairrek ohar batean jakinarazi zuenez, hegazkina Burkina Fason aireratu zen, 01:17an, eta 06:10ean iristekoa zen Aljeriara. Abdelmalek Sellal Aljeriako lehen ministroak baieztatu zuenez hegazkina Mali iparraldetik zihoanean galdu zen, Gao herrialdean, Aljeriako mugatik 500 kilometrora.

Burkina Fasok baieztatu zuenez, hondar ekaitz batek behartu zuen norabidea aldatzera hegazkina, eta 01:38ean norabidea aldatu ahal izateko baimena eskatu zuen. Azken harremana, Mali gainean izan zuten, 01:55ean, zehazki Gao gainean.

## Ondorengoak 
Uztailaren 25ean, Swiftairrek baieztatu zuen Malin eroritako hegazkineko bidaiari guztiak hil zirela. Hegazkinaren hondarrak topatu zituzten; desintegratuta zegoen, eta militarrak bidali zituzten segurtasuna bermatzeko. Kutxa beltz bat aurkitu zuten. Frantziak atentatuaren aukera baztertu zuen, eta meteorologia arrazoiengatik gertatu zela adierazi zuen. 9 hektareako eremuan zeuden arrastoak, eta Frantziako, Maliko eta Herbehereetako 220 militar ari ziren ingurua zaintzen.

Uztailaren 26an, François Hollandek jakinarazi zuen Parisera eramango zituztela Malin eroritako hegazkinean zihoazenen hilotzak. Parisen identifikatuko zituzten gorpuak. Egun berean, bigarren kutxa beltza aurkitu zuten.

Uztailaren 28an, hegazkinaren kutxa beltzak Frantziara heldu ziren. Ikerketa eta Azterketa Bulegoko (BEA) bozeramaile batek azaldu zuenez, kutxa beltzak Le Bourgeteko zentro teknikoan zeuden, Pariseko kanpoaldean. Bestalde, 200 bat soldaduk, gehienbat frantziarrak, istripuaren zonalde txikia babesten ari ziren, hau da bederatzi bat hektarea Maliko ekialdean.

## Swiftair enpresa 
Swiftair 1986. urtean sortu zuten, baina hasieran kargako hegaldiak besterik ez zuen egiten. 2002. urtetik, bidaiariei zuzendutako hegaldiak ere egiten ditu. Europan, Afrikan eta Ekialde Erdikoan egiten du lan. Horrez gain, Grezian eta Marokon ere enpresak ditu. Gaur egun, guztira 400 langile eta 30 hegazkin dauzka, tartean Boeing 727 eta 737, MD83, ATR72/42, Embraer 120 eta Metroliner motakoak.

## Hegazkina 
Frantziako Abiazio Zibilaren Zuzendaritza Nagusiak (DGAC) hegazkinari kontrola egin zion iragan asteartean eta hegazkinak arazorik gabe gainditu zuen. "Ez zioten arazo handirik atzeman" kontrolean, azaldu zuen DGACko bozeramaileak.

## Bidaiariak eta tripulazioa 
Air Algérie operadoreak jakitera eman zuenez, 51 frantziar, 24 burkinar, 8 libanoar, 6 aljeriar, 5 kanadar, lau alemaniar, suitzar bat, belgikar bat, kamerundar bat, ukrainar bat, egiptoar bat, nigeriar bat eta maliar bat zihoazen. Bestalde, tripulazioa donostiar batek, hiru madrildarrek eta bi mallorkarrek osatzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guadalajarako Ituna

**Guadalajarako Ituna** Nafarroaren eta Gaztelaren arteko hitzarmena izan zen, Antso Azkarrak eta Alfontso VIII.a Gaztelakoak Guadalajaran sinatu zutena, 1207ko urriaren 29an. Itun horretan bost urteko su-etena adostu zuten. Gainera, gaztelarrak bitartekaritza lanak egin behar zituen Petri II.a Aragoikoak Nafarroarekin antzeko ituna sina zezan. Denborak berretsi zuen Gaztelak indarraren bitartez hartutako eremu berriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karena Crowdfunding

**Karena Crowdfunding** plataforma Donostian sorturiko ekimen bat da. Auzolanaren eta egitasmo txiki zein ertainen finantzaketarako tresna euskaldun baten beharra asetu nahi du. 2014eko udaberrian sortu zen. Plataformaren gako nagusiak euskara, auzolana eta prozesu parte-hartzaileak dira.

2019tako proiektua hila dagoela dirudi, karena.eu domeinua ez dago jada erabilgarri.

*

## Kanpo estekak
Aomori

Japoniako Honshu uharteko Tōhoku eskualdeko hiri bat da. Izen bereko prefeturako hiriburua da. 2014ko erroldaren arabera 291.307 biztanle ditu.

## Historia 
*Aomori* izenak "baso urdina" esan nahi du eta hiriaren ondoko muino batean zegoen baso txiki bati erreferentzia egiten omen dio.

Ingurunea Jōmon Aroan dagoeneko populatua izan zela erakutsi dute indusketa arkeologikoek. Sannai-Maruyama arkeologia eremuan k.a. 5.500 - 4.000 arteko aztarnak aurkitu dira.

Heian Aroan Iparraldeko Fujiwara leinuaren lurraldea izan zen baina emishi jendeak populaturik zegoen. Kamakura Aroan Fujiwaratarren gainbehera etorri zen eta Tsugaru leinuak hartu zituen lurralde zabal hauek eta ondoan dagoen Namioka herrian gaztelua eraiki zuten. 1626an Moriyama Yashichirōk tsugarutarren aginduz herria sortu zuen eta Aomori izena eman zion, nahiz eta 1783 arte ez zen popularizatu izena.

1872an Aomori eta Hakodate (Hokkaido) hirien arteko ferry zerbitzua ezarri zen eta 1891ean Tokiorekin lotuko zuen trenbidea iritsi zen. Garrantzi estrategikoa hartzen zihoanez 1898an hiri estatusa lortu zuen. 1910an hiriaren zati handiak erre egin ziren. Gertaera honetatik errekuperatu eta handitzen jarraitu zuen, 1924an esate baterako kaia handitu zuen.

Toki estratejikoan egonik 1945ean Aomorik hegazkin estatubatuarren bonbaketak jasan zituen. 1.767 pertsona hil ziren eta hiriaren %88a suntsituta gelditu zen. Azkar berreraiki zuten hiria.

## Geografia 
Mutsuko Badiaren ertzean dago eta hegoaldean Hakkōda mendiak ditu.

## Klima 

## Jaialdiak 
Aomori Nebuta Matsuri jaialdia abuztuaren 2 eta 7 artean ospatzen da urtero eta Japonia iparraldeko jaialdi ezagunena da.

## Ondasun nabarmenak 

Irudi:Aomori bay.jpg|Aomoriko Badia gauez.
Irudi:Aomoribay bridge.jpg|Aomoriko Badiako zubia.
Irudi:Aomori Nebuta Festival Float August 2006.jpg|Aomori Nebuta Matsuri jaialdia.
Irudi:SannaiCommun.jpg|Sannai-Maruyama arkeologia eremua.
Irudi:Aomori city from Hakkoda.jpg|Hiriaren ikuspegia.
Irudi:Aspm2.jpg|Turismo bulegoa.
Irudi:Shin Aomori sta.JPG|Shin-Aomori tren geltokia.
Irudi:Tsugarukaikyo-Ferry VENUS.JPG|Venus ferrya.

## Hiri senidetuak 
*  (1989)
*  (1994)
*  (1995)
*  (2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Crimson Tide

***Crimson Tide*** 1995eko Tony Scott britainiar zinema zuzendariaren thriller drama filma bat da. Denzel Washington, Gene Hackman, James Gandolfini, Viggo Mortensen, Matt Craven, George Dzundza eta Danny Nucci aktoreek antzeztu zuten.

Filmak hiru izendapen jaso zituen: Muntatze onenaren Oscar Saria, Soinu onenaren Oscar Saria (Kevin O'Connell, Rick Kline, Gregory H. Watkins eta William B. Kaplan) eta Soinu edizio onenaren Oscar Saria (George Watters II).

## Sinopsia 
Gerra Hotza ondorengo garaia, 1990eko hamarkadaren hasiera. USS Alabama nuklear itsaspeko Frank Ramsey (Gene Hackman) kapitain odolberoa eta bere alguntzailea den Ron Hunter (Denzel Washington) tenientea mundu mailako gatazkan baten eerdian topatuko dira. Heuren gidaritzapean dagoen nuklear itsaspekoa Hirugarren Mundu Gerra hasi nahi duen Vladimir Radchenko (Daniel von Bargen) nazionalista eroak mehatxatuko du. Baina nuklear misilak jaurtitzeko agindua jasotzen duten unean, Ramsey eta Hunterk batak bestearekiko oso modu ezberdinean erreakzionatu eta itsaspekoaren kontrolarengatik elkar lehiatuko dira.

## Aktoreak 
* Denzel Washington: Ron Hunter teniente komandantea
* Gene Hackman: Frank Ramsey kapitaina
* George Dzundza: Walters ontziburua
* Viggo Mortensen: Peter "Weps" Ince tenientea
* James Gandolfini: Bobby Dougherty tenientea
* Matt Craven: Roy Zimmer tenientea
* Rocky Carroll: Darik Westergard tenientea
* Danny Nucci: Danny Rivetti ofiziala
* Michael Milhoan: Hunsicker behatzaile-burua
* Steve Zahn: William Barnes marinela
* Rick Schroder: Paul Hellerman tenientea
* Lillo Brancato, Jr.: Russell Vossler hirugarren mailako ofiziala
* Ryan Phillippe: Grattam marinela
* Daniel von Bargen: Vladimir Radchenko
* Jason Robards: Anderson almirantea, Galdeketa mahaiko presidentea (krediturik gabe)

## Kanpo estekak
Hero (1992ko filma)

**Hero**, Erresuma Batua eta Irlandan **Accidental Hero** (euskaraz *Heroi* edo *Halabeharrezko Heroia*) 1992ko Stephen Frears ingeles zinema zuzendariaren drama-komedia filma bat da. Dustin Hoffman, Geena Davis eta Andy García aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hegazkin batek larrialdi lurrartzea izan eta Bernie Laplante (Dustin Hoffman) etxegabe eeta erdipurdiko lapurrak hegazkinean sartu eta bidaiari asko salabtuko ditu, eginkizun horretan zapata bat galduko duelarik, ondoren aurretik legearekin arazo asko dituenez desagertu egingo da. Autoa matxuratzean John Bubber (Andy García) delako gizon batek bere autoan jasoko du, Berniek Johni heroi bat izan nahi ez duela aipatuko dio, bere bizi filosofia "erradarraren azpitik hegan egitea" baita, hots, ardurarik gabe eta ezerri jaramonik egin gabe bere kaxa bizitzea. Gelditzen zaion zapata bakarrak ezertarako balio ez dionez, Berniek Laplanteri ezaguna duen behartsu hanka bakar bati eman diezaion lagako dio.

Albistea ezagutzera ematen denean, telebista kate batek Gale Gayley (Geena Davis) kazetariaren bidez hegazkin bidaiarien salbatzailearen nortasunaren bilaketari ekingo dio, harren berri duenari milioi bat dolarreko diru-saria eskeiniz. Une horretan Bernie lapurtutako kreditu txartelak trafikatzeagatik espetxean dago, bertan harridura handiz Bubber heroiaren papera antzeztu eta diru-sariaren jabe bilakatzen dela ikusiko du, Berniek laga zion zapata zuenez, Galek eta telebista kateak hegazkin bidaiariak salbatu zituen heroia izan zelako frogatzat hartzen baitu, honela gauetik eguneera Bubber heroi bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Dustin Hoffman: Bernard "Bernie" LaPlante
* Geena Davis: Gale Gayley
* Andy Garcia: John Bubber
* Joan Cusack: Evelyn
* Kevin J. O'Connor: Chucky
* Maury Chaykin: Winston
* Stephen Tobolowsky: James Wallace
* Christian Clemenson: Conklin
* Tom Arnold: Chick
* Cady Huffman: Leslie hegazkin azafata
* James Madio: Joey
* Martin Starr: Allen in Coma
* Jeff Garlin: News Vendor
* William Newman: milionaria
* Chevy Chase: Deke - Channel 4 News kateko zuzendaria (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *Hero* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Flight of the Phoenix (1965eko filma)

**The Flight of the Phoenix** (euskaraz *Fenixaren Hegaldia*) 1965eko Robert Aldrich estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. Elleston Trevor idazlearen izenburu berdineko *The Flight of the Phoenix* eleberrian oinarritua dago. James Stewart, Hardy Krüger, Richard Attenborough, Peter Finch eta Ernest Borgnine aktoreek antzeztu zuten.

Bi Oscar Sarien izendapenak jaso zituen: Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Ian Bannen) eta Muntatze onenaren Oscar Saria (Michael Luciano). Gizonezko drama aktore oneenaren Urrezko Globo Sariaren (Hardy Krüger) izendapena ere jazo zuen.

2004ean izenburu berdineko *The Flight of the Phoenix* berregokitzapena izan zuen, hartan Dennis Quaid eta Hugh Laurie aktoreek antzeztu zutelarik.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra, Ipar Afrika. Frank Towns (James Stewart) kapitainak pilotatzen duen karga hegazkin aliatua hondar ekaitz baten ondorioz Sahararen bihotzean lurrartzea derrigortua da. Bidariari askoen gogo txarrerako basamortu kiskalgarri hartatik ateratzeko duten biziraupen itxaropen bakarra Heinrich (Hardy Krüger) alemaniar hegazkin diseinatzailearen matxuratutako hezgazkinaren piezak hartu eta aireplano arin bat eraikitzeko proposamenean datza: "Fenixa". Bestelakoan, guztiak insolazioa, egarria eta gosearen baitan hilko baitira.

## Aktoreak 
* James Stewart: Frank Towns kapitaina
* Hardy Krüger: Heinrich Dorfmann
* Richard Attenborough: Lew Moran
* Peter Finch: Harris kapitaina
* Ernest Borgnine: Trucker Cobb
* Ian Bannen: "Ratbags" Crow
* Ronald Fraser: Watson sarjentua
* Christian Marquand: Renaud doktorea
* Dan Duryea: Standish
* George Kennedy: Mike Bellamy
* Gabriele Tinti: Gabriel
* Alex Montoya: Carlos
* Peter Bravos: Tasso
* William Aldrich: Bill
* Barrie Chase: Farida
* Stanley Ralph Ross: arabiar abeslariar (ahotsa, krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* *The Flight of the Phoenix* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Gorillas in the Mist

***Gorillas in the Mist: The Story of Dian Fossey*** () 1988ko Michael Apted ingeles zinema zuzendariak landutako biografia filma bat da. Dian Fossey estatubatuar naturalistak Afrikan Gorilak ikertzen egindako laneei buruzko filma da, Dian Fossey eta Harold T.P. Hayes idazlearen izenburu bereko *Gorillas in the Mist* liburuan oinarritua dagoena. Sigourney Weaver, Bryan Brown, Julie Harris, John Omirah Miluwi, Iain Cuthbertson, Constantin Alexandrov eta Iain Glen aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako bost izendapen jaso zituen, emakumezko aktore onenaren saria eta egokitutako gidoi onenaren sariak irabaziz. Maurice Jarre-en soinu bandak Golden Globe saria irabazi zuen.

## Sinopsia 
Dian Fossey (Sigourney Weaver) estatubatuar naturalista arrisku bizian dagoen espezie baten errolda burutzeko Afrikara iritsi berria da: mendietako gorilak. Bertako gidari batek lagundurik lanari ekingo dio. Laster, lan hutsa zena Gorilekiko miresmen pertsonala bilakatuko da, haiekin ohitu eta hurbiltzeaz gain beren ohiturak eta jokaera aztertuko dituelarik. Mendiko gorilak babesteko asmoz, Fossey doktoreak herrialdeko agintari nahiz legez kanpoko ehiztariekin dexenteko liskarrak izango ditu, azken hauek gorilakumeak ezkutuan harrapatu eta zoologikoetara saltzeaz gain gorila helduak bertan akabatu eta euren gorputz atalak turistentzako souvenir edo oroigarri bezala saltzeko erabiltzen dituztelako.
Ekintza ugari burutzen ditu legez kanpoko ehiztarien kontra.
Hauek, azkenean, hil egiten dute.

Dian Fosseyren erailketa ez da inoiz argitu.

## Aktoreak 
* Sigourney Weaver: Dian Fossey
* Bryan Brown: Bob Campbell
* Julie Harris: Roz Carr
* John Omirah Miluwi: Sembagare
* Iain Cuthbertson: Louis Leakey doktorea
* Constantin Alexandrov: Van Veeten
* Iain Glen: Brendan

## Kanpo estekak 
* *Gorillas in the Mist* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Manzanillo (Kuba)

**Manzanillo** Kubako hiri eta udalerria da, Granmako probintzian dagoena.

Primero, Segundo, Tercero, Cuarto, Quinto y Sexto auzoak eta Blanquizal, Calicito, Canabacoa, Caño, Ceiba Caridad, Congo, Jibacoa, Palmas Altas, Purial, Remate, Tranquilidad eta Zarzal herriak ditu barnean.

## Herritar ezagunak 
* Bartolomé Masó (1830-1907), militar abertzalea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sancti Spíritus

**Sancti Spíritus** Kubako hiri eta udalerria da, izen bereko probintziako hiriburua dena.

1514an Diego Velázquez de Cuéllarrek eratua, Banao, Bellamota, Bijabo, Guasimal, Hospital, Jíbaro, Manacas, Mapos, Paredes, Paula, Pelayo, Pueblo Nuevo, San Andrés, Tuinicú, Tunas de Zaza eta Zaza del Medio auzoak ditu barnean.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cárdenas (Kuba)

**Cárdenas** Kubako hiri eta udalerria da, Matanzasko probintzian dagoena.

Cantel, Fundición, Guásimas, Marina, Méndez Capote, Pueblo Nuevo eta Versalles auzoak ditu barnean. Udalerrian Varaderoko hondartza ospetsuak ere badaude.

## Herritar ezagunak 
* Emilio Bobadilla (1862-1921) poeta
* Juan Pablo Villar Alemán (1949) margolaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palma Soriano

**Palma Soriano** Kubako hiri eta udalerria da, Santiago de Cubako probintzian dagoena.

1825ean sortua, Alto Cedro, Caney del Sitio, Guaninao, José Martí, Juan Barón, La Concepción, Las Cuchillas, Los Dorados, Norte, Palmarito de Cauto, San Leandro, San Ramón, Santa Filomena eta Sur herriak ditu barnean.

## Herritar ezagunak 
* Mey Vidal (1984), abeslaria
* Orestes Kindelán (1964) beisbolaria
* Ana Fidelia Quirot (1963) atleta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artemisako probintzia

**Artemisako probintzia** () Kubako 15 probintzietako bat da, uhartearen mendebaldean dagoena. Hiriburua Artemisa da.

2010eko abuztuan Nazio Biltzarrak Kubaren banaketa administratiboan aldaketak egin zituen (2011ko urtarrilaren 1etik aurrera indarrean daudenak). Bi probintzia berriak sortu zituen antzinako Habanako probintziatik (eta baita Pinar del Ríoko probintziako ekialdeko hiru udalerri gehituta): Artemisa eta Mayabeque. Matanzasko Varadero antzinako udalerria ere desegin eta Cárdenasekin batu zuten.

## Udalerriak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostia Saria (Jazzaldia)

:*Artikulu hau **Jazzaldiko Donostia Saria**ri buruzkoa da, esanahi ezberdinentzako ikus Donostia Saria*

[thumb|300px|[Kursaal jauregia 2008ko Donostiako Jazzaldian.]]

**Donostia Saria** 1994tik aurrera, Donostiako Jazzaldian urtero munduan nabarmena den eta Jazzaldian parte hartu duen musikari edo abeslari bati eman ohi zaion saria da. Sari honen helburua jazzari egindako ekarpena eta etorkizuneko belaunaldietan izan duen eragina eskertzea da. Saria bera Jazzaldiaren agertoki nabarmenenaren, Trinitate Plazaren, irudia duen plaka bat da.
 
Sarituen zerrendak honako izen esanguratsuak biltzen ditu:

* 1994: Doc Cheatham
* 1995: Phil Woods
* 1996: Hank Jones
* 1997: Steve Lacy
* 1998: Chick Corea
* 1999: Max Roach eta Clark Terry
* 2000: Kenny Barron
* 2001: Ray Brown
* 2002: Elvin Jones
* 2003: Bebo Valdés
* 2004: Shirley Horn eta Fernando Trueba
* 2005: Keith Jarrett eta Charles Mingus (in memoriam)
* 2006: Herbie Hancock
* 2007: Wayne Shorter
* 2008: Ahmad Jamal
* 2009: Roy Haynes
* 2010: Ron Carter
* 2011: Toots Thielemans
* 2012: Jimmy Cobb eta Pierre Lafont (in memoriam)
* 2013: Lee Konitz eta Juan Claudio Cifuentes

* 2014: Toshiko Akiyoshi

* 2015: Benny Golson
* 2016: Ellis Marsalis
* 2017: Charles Lloyd
* 2018: Mary Stallings eta Michel Portal
* 2019: John Zorn
* 2020: Jorge Pardo, Chano Domínguez eta Iñaki Salvador
* 2021: Chucho Valdés eta La Locomotora Negra
* 2022: Amina, Claudine Myers eta Mulatu Astatke

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jazzaldia webgunea
* Jazzaldiaren bideoak YouTube kanalean.