open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leviathan (2012ko filma)

***Leviathan*** 2012. urteko film dokumentala da Lucien Castaing-Taylor eta Véréna Paravelek elkarren artean sortua. Harvard-eko Unibertsitateko zinemagintza esperimentaleko unitate batean sortu zuten filma, eta gaia da Ipar Amerikako arrantza industriala.

Leviatana, munstro bibliko ikaragarria, kasu honetan 21. mendeko arrantza industriala da. Eta ez bereziki industrialki handia delako, untzi nahiko txiki batean baitago grabatua dokumental bitxi hau: eszenario txiki hori nahikoa da gizakiaren teknikaren indar suntsitzailea agerian uzteko. Alderdi estetikotik organikoa, biologikoa da filma, munstroaren erraietatik grabatua dagoela ematen du.

## Kanpo estekak 
* **(Ingelesez)**
* Euskarazko azpidatziak
Anna Christie (1930eko ingelesezko filma)

**Anna Christie**, 1930eko Clarence Brown estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Eugene O'Neill estatubatuar antzerkigilearen *1922ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Greta Garbo, Charles Bickford, George F. Marion eta Marie Dressler aktoreek antzeztu zuten.

''1930ko izenburu berdineko alemanezko bertsioa ere filmatu zen.

1930eko diru etekin gehien izan zituen filma izan zen eta Oscar Sarietarako hiru izendapen jaso zituen: Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Greta Garbo), Zuzendari onenaren Oscar Saria (Clarence Brown) eta Argazkigintza onenaren Oscar Saria (William Daniels).

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Greta Garbo: Anna Christie
* Charles Bickford: Matt Burke
* George F. Marion: Chris Christofferson
* Marie Dressler: Marthy Owens
* James T. Mack: Johnny, Harpa
* Lee Phelps: Larry

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Too Late the Hero (filma)

**Too Late the Hero** (euskaraz *Beranduegiko Heroiak*) 1970ko 1970eko Robert Aldrich estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako gerra film bat da. Michael Caine, Henry Fonda, Cliff Robertson, Ken Takakura, Denholm Elliott, Ian Bannen, Lance Percival, Ronald Fraser, Harry Andrews eta Percy Herbert aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bigarren Mundu Gerra (1939-1945). 1942ko udaberrian, japoniar eta aliatuek Ozeano Bareko uharte bat okupatu zuten. Britainiar soldadu talde bate ohianean barna ia suizida den misio bat burutzeko bidalia izan da: japoniarren irrati-emisora bat desegitea.

## Aktoreak 
* Michael Caine: Tosh Hearne soldadua
* Cliff Robertson: Sam Lawson tenientea
* Ian Bannen: Jock Thornton soldadua
* Harry Andrews: Thompson kolonela
* Ronald Fraser: Campbell kaporala
* Denholm Elliott: Hornsby kapitaina
* Lance Percival: McLean kaporala
* Percy Herbert: Johnstone sarjentua
* Patrick Jordan: Major sarjentua
* Sam Kydd: Kapitain sarjentua
* William Beckley: Currie kaporala
* Martin Horsey: Griffiths soldadua
* Harvey Jason:. Scott soldadua
* Don Knight: Connolly soldadua
* Roger Newman: Riddle soldadua
* Michael Parsons: Rafferty soldadua
* Sean MacDuff: Rogers soldadua
* Frank Webb: Alfereza
* Henry Fonda: John G. Nolan kapitaina
* Ken Takakura: Yamaguchi maiorra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Leivako gaztelua

**Leivako gaztelua** () Errioxako izen bereko herriko Erdi Aroko gaztelua da. Lau dorrez eta lubaki batez babesturik, litekeena da XIV. edo XV. mendekoa izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mexikoko gaztelania

**Mexikoko gaztelania** () gaztelaniaren dialektoa da, Mexikon egiten dutena. Zenbait eskualdeko aldaera ditu iparraldeko, hegoaldeko, erdialdeko, kostaldeko edo Yucatango penintsulako eskualdeetan. Ingeles eta nahuatlaren eragina nabarmena da. XVI. mendean espainiar konkistaren ondorioz sortua, egun 103 milioi hiztun inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patria

***Patria*** Fernando Aranburuk 2016an idatzitako eleberri dramatikoa da, oihartzun mediatiko handikoa.

## Kanpo estekak 
* Arinas, Txema (*Berria* 2016ko azaroak 10), 'Eppur si muove' 2018/08/25ean kontsultatua.
* Zaldua, Iban (Oharrak & Hondarrak 2017/03/08 "“Patria” gelditzeko etorri da (+ Berehalako plan estrategiko baterako proposamena)". 2018/08/25ean kontsultatua.
* Zaldua, Iban: *La literatura ¿sirve para algo? Una crítica de* 'Patria', *de Fernando Aramburu*.
* *Lo difícil es perdonarse a uno mismo*liburuarekin dituen antzez (gaztelaniaz), 2023/06/07an kontsultatua.
* *Euskara Arambururen* Patria *elaberrian* (gaztelaniaz), 2023/06/07an kontsultatua.
Tihangeko zentral nuklearra

**Tihangeko zentral nuklearra** Belgikako Huyn udalerrian kokatutako zentral nuklearra da, hiru erreaktorez horniturik dagoena. Mosa ibaiaren ertzean dago, Tihange herritik hurbil, Liejako probintzian. Denera, 3.008 megawatteko potentzia dauka, Belgikako elektrizitate ekoizpen-ahalmenaren %15.

## Ezaugarriak 
1970eko hamarkadan eraiki zuten, 75 hektareako lur eremu batean, Mosa ibaiaren bazterrean, Liejatik 30 kilometro hego-mendebaldera, Namurtik 34 kilometro ekialdera, Charleroi 68 kilometro ekialdera, eta Bruselatik 80 kilometro hego-ekialdera.

Ur presurizatuko hiru erreaktore dauzka, Westinghouse enpresak egindakoak. Erreaktore bakoitzak hiru ur-zirkuitu ditu: primarioa (itxia), erreaktorearen bihotza hozteko; sekundarioa (itxia), turboalternadorea lurrunez hornitzen duena; eta tertziarioa (irekia), hozte dorre batez hornitua, eta Mosaren ura hartzen duena.

Erreaktoreak hauek dira:

## Gertakariak 
2012ko abuztuan «irregulartasun asko» antzeman zituzten Tihange 2 erreaktorean, eta pitzadurak izan zitzaketela-eta gelditu zuten. RDM Herbehereetako enpresak egindako hutsei egotzi zizkieten arazo horiek. Hori dela eta, Belgikako Kontrol Nuklearrerako Agentziako buru Willy De Rooverrek eskatu zuen aipatu enpresak egindako osagaiak zituzten zentral nuklearrak gelditzeko.

Belgikako Kontrol Nuklearrerako Agentziak hainbat aditu bildu zituen arazoa aztertzeko. Bi kasuak aztertu ostean, 2013ko maiatzaren 17an, zentrala berriz pizteko baimena eman zuten. Bi baldintza jarri zituzten: martxan jarri aurretik, eta 2014ko ekainean erregaia aldatu baino lehen, hainbat hobekuntza egin behar zituzten. Horrez gain, erreaktorearen jabeak materialen bilakaera aztertu beharko zituen.

Ikerketek zazpi hilabete iraun zuten, eta zentrala martxan jarri ostean ere aztertzen segitu zuten. Electrabelek, erreaktorearen jabeak, ontziari buruzko zenbait datu igorri zizkion Belgikako Kontrol Nuklearrerako Agentziari. Datu horietan antzemandako bilakaera adituek aurreikusi baino ezkorragoa izan zen. «Adituek espero zuten baino eragin handiagoa izan du irradiazioak materialaren gaitasun mekanikoetan», laburbildu zuen agentziak ohar batean. Hori dela eta, 2014ko martxoan berriz gelditu zuten erreaktorea. Azkenik, 2015 amaieran erreaktorea abian jartzeko baimena eman zuten, Erabaki horreak protesta ugari eragin zituen Belgika, Alemania eta Herbehereetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*     Webgune ofiziala, corporate.engie-electrabel.be
Río de la Platako gaztelania

thumb|300px|Río de la Platako gaztelaniaren hedapena.
**Río de la Platako gaztelania** edo **platatar gaztelania** () gaztelaniaren dialektoa da, Argentinan eta Uruguain egiten dutena. Dialekto horren ezaugarri nagusiak voseoren erabilera eta napolieraren antzeko ahoskera dira. Beste herrialdeetako mugetatik gertu dauden eskualdeetan, kitxua, guarani edo portugesaren eragina nabaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Molinakoa

**Maria Alfontso Tellez de Meneses** ( — Valladolid, 1321eko uztailaren 1a), **Maria Molinakoa** deitua, gaztelar noblea izan zen.

Molinako andrea, 1284 eta 1295 artean Gaztela, Galizia eta Leongo erregina ezkontidea izan zen, Antso IV.a Gaztelakoaren agintaldian. Gero bitan izan zen erregeordea: 1295 eta 1301 artean Fernando IV.a Gaztelakoa semearen alde eta 1312 eta 1321 artean Alfontso XI.a Gaztelakoa ilobaren alde.

## Erreferentziak
El amor menos pensado

***El amor menos pensado*** 2018ko Juan Vera argentinar zinema zuzendariaren amodiozko film komikoa da.

## Sinopsia 
Marcos eta Ana 25 urteren ostean, krisian daude, banandu egingo dira, eta horrek maitasunari, desirari eta denboraren iragankortasunari buruzko gogoeta abiatuko du.

## Aktoreak 
* Ricardo Darín: Marcos
* Mercedes Morán: Ana
* Claudia Fontán
* Andrea Pietra
* Jean Pierre Noher
* Norman Briski
* Juan Minujín
* Gabriel Corrado
* Andrea Politti

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Gossett Jr.

**Louis Cameron Gossett Jr.** (Brooklyn, New York, 1936ko maiatzaren 27a – Santa Monica, Kalifornia, 2024ko martxoaren 29a) estatubatuar aktore bat izan zen. *An Officer and a Gentleman* (1982, “Ofiziala eta Zalduna") filmeko Emil Fonery artilleria sarjentuaren pertsonaia antzezteagatik Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Choirboys (filma)

**The Choirboys** (euskaraz *Abesbatzako Mutilak*) 1979ko Robert Aldrich estatubatuar zinema zuzendariaren komedia-drama film bat da. Charles Durning, Louis Gossett Jr., Perry King, Clyde Kusatsu, Stephen Macht, Tim McIntire, Randy Quaid, Chuck Sacci, Don Stroud, James Woods eta Burt Young aktoreek antzeztu zuten. Joseph Wambaugh idazlearen *1975eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago.

## Argumentua 
Los Angeles. Beren ordena eta segurtasuna ezartzeko lanorduen ondoren, inongo eskrupulorik gabeko polizia talde bat txantxa basatiak egiten jarduten du.

## Aktoreak 
* Charles Durning: Spermwhale Whalen
* Louis Gossett Jr.: Calvin Motts
* Perry King: Baxter Slate
* Clyde Kusatsu: Francis Tanaguchi
* Stephen Macht: Spencer Van Moot
* Tim McIntire: Roscoe Rules
* Randy Quaid: Dean Proust
* Chuck Sacci: 'Father' Sartino
* Don Stroud: Sam Lyles
* James Woods: Harold Bloomguard
* Burt Young: Scuzzi sarjentua
* Robert Webber: Riggs aldunburua
* Jim Davis: Drobeck kapitaina
* Phyllis Davis: Foxy
* Susan Batson: Sabrina
* Cheryl Smith: Tammy
* Barbara Rhoades: No Balls Hadley
* Charles Haid: Nick Yanov sarjentua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Randy Quaid

**Randy Randall Rudy Quaid** (Houston, Texas, 1950eko urriaren 1a) estatubatuar aktore bat da. Dennis Quaid aktorearen anai nagusia da.

## Filmografia
Mitidja

**Mitidja** (; amazigeraz: ⵎⴻⵜⵙⵉⵛⵝ, *Mettijet*) Aljeria iparraldeko ordokia da, Aljerren hegoaldean kokatua, kostaldeko muinoen atzealdean. 100 kilometro luze eta 5-20 kilometro zabal da. Nekazaritza intentsiboko gunea izan zen kolonia garaian (mahastiak, garrazki sailak). Independentziaren ostean, eskualdea industrializatu eta biztanleria handitu zen. Bazka landareek eta lekaleek ordeztu dituzte mahastiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zona fotiko

thumb|eskuinera|Zona pelagikoaren eremuak.
**Zona fotikoa** (grezierazko  “on” +  “argi" hitzen lotunea) ur-bilduetan, eguzki-argia hartzen duten azaleko uren zona. Barnean zona eufotikoa eta zona disfotikoa izaten ditu, konpentsazio-mailak bananduta. Uraren uhertasun eta eguraldiaren arabera handiagoa edo txikiagoa izan daiteke, itsas zabalean 200 metroko sakoneraino ailegatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aarhuseko Hitzarmena

**Aarhuseko Hitzarmena** ingurumenari buruzko informazioa eskuratzeko eskubidea, herritarrek ingurumenari dagozkion erabakietan parte hartzeko duten eskubidea eta ingurumenari dagozkion auzietan justiziara jotzeko eskubidea bermatzen dituen nazioarteko hitzarmena da, 1998ko ekainaren 25ean Aarhusen (Danimarka) sinatua. Europarako Nazio Batuen Biltzar Ekonomikoak bultzatuta, 2014an 47 sinatzaile- 46 estatu eta Europar Batasuna- zituen.

## Helburuak 
* Botere publikoek emandako ingurumen informazioa hobetu, ingurumen-datu nagusiei buruz.
* Erabakiak parte hartzea sustatzea, ingurumen-inplikazioekin (adibidez, kontsulta publikoen bitartez).
* Justizian ingurumenari buruzko legerian eta informaziorako sarbidea lortzeko baldintzak hobetu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Parte hartzezko demokrazia

## Kanpo estekak 
* :2017ko Aarhus Hitzarmenaren "Exekuzio txostenaren proiektua.
* :Hitzarmenaren testua gaztelaniaz.
* :[UNECEren (Europarako Nazio Batuen Biltzar Ekonomikoa(https://eu.wikipedia.org/wiki/Europarako_Nazio_Batuen_Biltzar_Ekonomikoa)) webgunea Hitzarmenaren inguruan.]
Vampyroteuthis infernalis

***Vampyroteuthis infernalis*** ur sakoneko zefalopodo txikia da. Vampyromorphida ordenako kideen artean, bizirik dagoen bakarra da, beraz bitxitasun filogenetiko bat da. Lehenengo espezimenak 1898-99ko Valdiviako espedizioan topatu zituzten. Biolumineszentzia sortzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zona afotiko

thumb|eskuinera|Zona pelagikoaren eremuak.
**Zona afotikoa** (grezierazko  “gabe” +  “argi" hitzen lotunea) argirik ez duen ur-gorputz bateko alderdi sakona da, eguzkiaren argia bertaraino iristen ez delako. Uraren uhertasun eta eguraldiaren arabera handiagoa edo txikiagoa izan daiteke, itsas zabalean 200 eta 1.000 metro artean dago. Tenperatura ere hotza da, 0-6&nbsp;°C gradu artekoa. Bertoko egoera zailean animalia bitxiak bizi dira: *saccopharyngiformes* ordenakoak, txibia erraldoia, *lophiiformes* ordenakoak edo *vampyroteuthis infernalis* zefalopodo txikia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zona bentiko

**Zona bentikoa** itsasoaren edo bestelako ur-masa baten hondoan bizi den organismoa edo komunitatea da (azken honi bentos deritzo). Bertan bizi diren organismoak, tartean krustazeo eta poliketoak, lotura estua dute hondoaren substraktuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artikoaren oszilazio

thumb|eskuinera|Artikoaren oszilazioaren bi faseak: positiboa eta negatiboa.
**Artikoaren oszilazioa** (, AO edo , NAM) latitude polarretan eta ertainetan presio atmosferikoak fase negatiboen eta positiboen artean fluktuatzen duenean sortzen den patroia da.

Patroia lehendabizikoz Edward Norton Lorenzek identifikatu zuen eta 1998an David W. J. Thompson eta John Michael Wallace adituek egungo izena eman zioten.

Ipar Atlantikoko oszilaziorekin (NAO) lotura handia du baina bere eremua NAOren baino handiagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kloramina

**Kloramina** amoniakoaren hidrogeno-atomoak kloro-atomoz ordezkatuz sortzen diren hiru deribatuetako bakoitza da. Monokloramina (NH2Cl), dikloramina (NHCl2) eta nitrogeno trikloruroa (NCl3) dira. Ura kloroz edo hipokloritoz tratatzen denean eratzen dira, uraren, amoniakoaren eta azido hipokloroso-aren arteko erreakzioaren bidez. Normalean desinfektante moduan erabiltzen dute klorazioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Atlantikoko oszilazio

thumb|eskuinera|Ipar Atlantikoko oszilazioaren bi faseak: positiboa eta negatiboa.
**Ipar Atlantikoko oszilazioa** (, NAO) Ipar Atlantikoko arroko goi-presio subtropikalen eta behe-presio polarren artean dagoen masa atmosferikoan gertatzen den eskala handiko fluktuazio bat da.

XIX. mendearen bukaerako eta XX. mendearen hasierako zenbait ikerketei esker aurkitu zuten. Ozeano Bareko El Niño ez bezala, NAO gehienbat fenomeno atmosferikoa da.

Artikoaren oszilaziorekin (AO) lotura handia du baina honen eremua NAOren baino handiagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Niño (filma)

***El Niño*** (euskaraz 'Umea') 2014ko Daniel Monzón espainiar zinema zuzendariaren thriller bat da. Filmak lau Goya Sari irabazi zituen.

## Argumentua 
Gibraltarko itsasartean, bi gazte narkotrafiko munduan sartuko dira. Aldi berean, bi polizia bere bila joango dira.

## Aktoreak 
* Jesús Castro: El Niño.
* Luis Tosar: Jesús.
* Sergi López: Vicente.
* Bárbara Lennie: Eva.
* Ian McShane: El Inglés.
* Eduard Fernández: Sergio.
* Mariam Bachir: Amina.
* Jesús Carroza: El Compi.
* Moussa Maaskri: Rachid.
* Said Chatiby: Halil

## Kanpo estekak
El robo más grande jamás contado

***El robo más grande jamás contado*** 2002ko Daniel Monzón espainiar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Argumentua 
Lau delinkuentek kartzelan elkar ezagutu eta bertan Sofia Erregina Museotik Gernika lapurtzeko plan bat egingo dute.

## Aktoreak 
* Antonio Resines: Lucas Santos Santos "El Santo"
* Neus Asensi: Lucía "Lucy de Liñán"
* Javier Aller: Pinito
* Manuel Manquiña: Zorba "El Greco"
* Jimmy Barnatán: Jacobo Yuste "Windows"
* Rosario Pardo: Windowsen ama
* Sancho Gracia: Fernando Baeza "Garganta Profunda"
* Javivi: Aireportuko langilea
* Enrique Villén: Vicente
* Coté Soler: Fernando
* Jordi Vilches: Windowsen laguna

## Kanpo estekak
Héctor Abad Gómez

**Héctor Abad Gómez** (Jericó, Antioquia, 1921- Medellín, Antioquia, 1987ko abuztuaren 25a), medikua eta giza eskubideen aldeko aktibista kolonbiarra izan zen. Osasun publikoan espezializatuta egon zen.

Talde paramilitarren aurkako salaketak direla-eta erail zuten. Antioquian ez ezik Kolonbia osoan ere, garai hartan lider sozialen aurkako krimen selektiboak egiten zituztela salatu zuen behin baino gehiagotan Abadek. Haren semeak, Héctor Abad Faciolince, bere biografia ekarri zuen 2006an, ia 20 urte geroago, *"El olvido que seremos"* izenburuko eleberrira.

## Ikus, gainera 
* Giza eskubideak

## Kanpo loturak 
* Abad Gomezen biografia.
Olarizuko gurutzea

**Olarizuko gurutzea** Gasteizko Mendiolan dagoen izen bereko mendian dagoen oroigarri frankista da. Askoren iritziz, Arabako hiriburan dagoen ikus frankista adierazgarriena da. 1952ko azaroaren 23an bukatua, hamar metroko garaia du. Betoizko gurutzea "Askapenerako gurutzadan gure aberriaren eta Kristoren alde eroritako"aren aldekoa da.

## Historia 
Hasiera batean, gurutzea erlijioarekin zegoen lotuta, ez frankismoarekin baina erregimenak nahi zuen esanahaia inposatu zion. Lehen proiektuan, 1951koan, helburua Misio Santua gogoraraztea zen, hau da, urtean zehar Gasteizen egin ziren ekitaldiak gogoraraztea. Proiektuan ideologia askoren pertsonek hartu zuten parte baina orduko Arabako Gobernadorea zen Luis Martín-Ballesterok goian azaldutako idazkuna jartzera behartu zien; halaber, eraikinaren gastuen ardura Movimiento Nacionalaren eskuetan gelditu ziren. Esate baterako, eraikinaren bultzatzaile nagusia Bruno Ruiz de Apodaka izan zen. Desadostasunak zirela eta, gurutzea ez zen inoiz inauguratu.

2018an Mendiolako herri batzarrak, bozkatu eta gero, gurutzea kentzea erabaki zuen baina Gasteizko Udala ados ez zegoela eta, gaia eztabaidan dago oraindik-orain mahai gainean.

## Erasoa 
thumb|290px|Aintziraren atzean Olarizu mendia, gurutzea tontorrean duelarik.
2018ko abenduaren 20an rotaflex bat erabiliz, gurutzea botatzen saiatu ziren. Oso egoera larrian gelditu zen eta segurtasuneko perimetroa ezarri behar izan zioten. Arabako Foru Aldundiak berreskuratzeko asmoa azaldu zuen. Mendiolako Kontzejuak, bestetik, bide legalak jarraituz botatzeko berretsi zuen.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jon Rejadoren erreportaia *Berria*n, 2018ko abuztuaren 25ean.
Wexford Opera House

**Wexford Opera House** Irlandako hegoekialdean dagoen Wexford hiriko opera antzoki ezaguna da.

## Historia 
Opera Antzoki hau aurretik Wexfordeko Errege Antzokia zegoen tokian eraiki zen. Antzoki berriaren beharra Wexford Opera Jaialdiaren arrakastaren ondorioa izan zen. Ofizialki, 2008ko irailaren 5ean inauguratu zen. Antzokiaren barruan beste bi egitura daude: O'Reilly antzokia, 771 eserlekuekin, eta Jerome Hynes antzokia, txikiagoa, 176 eserlekuekin.

Eraikina berriaren arkitektoa Keith Williams izan zen.

2014ean, Wexford Opera Jaialdiaren hasieran Heather Humphreys emakume ministroak Irlandako Opera Nazioanalaren Egoitza bezala izendatu zuen, hau da, Irlandako The National Opera House.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Wexford Opera Festivalaren webgunea.
* National Opera House webgune ofiziala.
* Wexford Light Opera Society webgune ofizial.
Tinta txinatar

thumb|Tinta txinatarrez egindako marrazkia.
**Tinta txinatarra **edo** Txinako tinta**, batez ere, kaligrafia txinatarrean, japoniarrean eta korearrean erabiltzen den tinta mota bat da. Marrazketa teknikoan eta Sumi-e (墨 絵) marrazketan gehien erabiltzen dena da. Geroago Japoniara iritsi zen XIV. mendean Muromatxi Aroan eta tintazko pintura monokromatikoak egiteko erabili zen, Txinako kulturaren eragin sakona zeuzkatenak eta Zen monjeek, Sumi-e teknikariaren sortzaileek, hedatu zutena.

## Prestaketa 
Txinako tinta txipiroi tintaz eta ikatz partikulez osatuta dago. Ikatza oso xehatutako erretxina gutxiko zuhaitzen adarren egosketatik dator, edo landare-olioen (hidrokarburoak) errekuntza-kedarretik, ikatz-pigmentu beltza sortzen dutenak. ura eta proteina-kola aglutinatzaile batekin, gelatinarekin, partikulak esekiduran mantentzen dituena. Tradizionalki, oreinkumeen adarretako kolarekin egindako tinta kalitate handienekoa zen purutasunagatik.

## Kanpo estekak
Gaztelako Gorteak

[350px|thumb|[Maria Molinakoa Valladolideko Gorteetan semea aurkezten.]]
**Gaztelako Gorteak** () Gaztelako koroan Erdi Aroan eta Antzinako Erregimenean estamentuak ordezkatzen zituen erakunde politikoa izan zen. Erdi Aroko Europako beste parlamentuen moduan bere 'prokuradoreak' besoetan banatzen ziren: eklesiastiko, nobleziarena eta arrunta. Azkenak koroan zeuden hiriak ordezkatzen zituen.

Hego Euskal Herriko lurraldeek ez zuten Gorte hauetan parte hartzen, Batzar Nagusietan parte hartzen zutelako. Gaztelako erregeak deitzen zituen, eta ez zuen Aragoiko Koroako bere baliokideek beste eginkizunik. Denboraren bitartez, zergakoak baino ez zitzaizkien geratzen eta estamentu pribilijiatuak zergetatik libre zeudenez ez ziren joaten.

XVII. mendean, Habsburgoen pean, gero eta gutxiago biltzen ziren. Dinastia horretako erregeen pean, Gaztelako Gorteak mende erdialdera elkartu ziren azken aldiz. Filipe V.a Borboi erregearekin eta haren ondoren, berriz, ez ziren gehiago deitu, leinu berriak ekarritako joera absolutistagoaren seinale.

## Gaztelako Gorte nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amur mendikatea

**Amur mendikatea** (, ) Aljeriako mendikatea da, El Bayadh eta Laghouat probintziak zeharkatzen dituena. Saharako Atlasaren erdialdea hartzen du; mendebaldean Ksour mendilerroa du, ekialdean Ouled Naïl, hegoaldean Sahara, eta iparraldean Aljeriako goi ordokiak. Djebel Ksel da gailurrik garaiena (2.008 metro).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ouled Naïl mendiak

**Ouled Naïl mendiak** (, ) Aljeriako mendikatea da, Laghouat, M'Sila eta Djelfa probintziak zeharkatzen dituena. Saharako Atlasaren ekialdea hartzen du. Mendirik garaiena Djebel el-Azreg da (1.491 metro).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
I Am Not a Witch

***I Am Not a Witch*** (euskaraz *Ez naiz sorgin bat*) 2017ko Rungano Nyoni zambiar-galestar zinema zuzendariak zuzendu eta idatzitako film dramatikoa da.

2017ko Cannesko Zinemaldian estreinatu zen.

## Sinopsia 
Zambian, zortzi urteko neskato bat sorginen esparru batera eramaten dute, bere herrixkan huskeria bat gertatu ondoren.

## Aktoreak 
* Maggie Mulubwa: Shula
* Nellie Munamonga: Poliziakidea
* Dyna Mufuni: Buruzagia
* Nancy Murilo: Charity

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Maixabel Lasa

**Maixabel Lasa** (Legorreta, 1951-) ekintzaile bakezale gipuzkoarra da. Hastapenak Alderdi Komunistarekin egin eta gero, PSE eta "Gesto por la Paz" erakundearen inguruan jarraitu zuen.

2000ko uztailaren 29an, ETAk bere senarra erail zuen Tolosan, Juan Mari Jauregi alegia. Hurrengo urteetan, bakea, bizikidetza eta bergizarteratzearen alde lanean egon da. Eusko Jaurlaritzako Terrorismoaren Biktimei Laguntzeko zuzendaria izan zen 11 urtez, 2001etik 2012ra, Juan Jose Ibarretxe lehendakariarekin hasi eta Patxi Lópezekin jarraituta. Txema Urkijorekin lan egin zuen tarte hartan. Alargun moduan, parte hartu du berraskidetze topaketetan, hain zuzen ere bere senarra hil zuten Luis Carrasco eta Ibon Etxezarreta presoekin, 2011 eta 2014an hasita hurrenez hurren.

Besteak beste, "Euskal Pilota. Larrua harriaren kontra" dokumental ospetsuan parte hartu zuen, Julio Medemen eskutik. Baina bakearen aldeko beste ekimen batzuetan kolaboratu du antzerkian ("Proyecto 43-2") edo beste arlo batzuetan.

"Memorial Joan XXIII per la pau" Saria eman zioten 2015ean Katalunian bakearen alde egindako lanagatik.

2018an, Maria Jauregi alaba hasi zen publikoki aldarrikatzen amaren mezu bera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Maixabel Lasa Iturrioz eta Rosa Lluch Bramon:Zubigileen lorratzen lekuko Berria, 2025.01.17
Djelfa

**Djelfa** (, *al-Ǧilfah*) Aljeria iparraldeko hiria da, Djelfa probintziaren hiriburua. Ouled Naïl mendien iparraldean dago, eta Aljertik 300 kilometro hegoaldera. 2008an, 265.833 biztanle zituen.

## Klima 
Estepako klima hotza dauka, *BSk* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Trebaketa

thumb|Astronauta bat urpean entrenatzen.
**Trebaketa** edo **entrenamendu** zerbaitetarako, bereziki kiroletarako, gaitasun eta ezagutzak irakatsi eta garatzeko helburuarekin prestaketa egokiak egin edo eginaraztean datza. Trebaketak norberaren edo beste batzuen ahalmenak, gaitasunak, ekoizkortasuna eta errendimendua hobetzeko helburu zehatzak dauzka.

## Kanpo estekak
Gumersindo Bikuña

**Gumersindo Bicuña Lazkano**, gaztelaniaz Vicuña Lazcano, (Habana, 1840ko urtarrilaren 13 &ndash; Portugalete, 1890eko irailaren 10a) politikari, matematikari, ingeniari eta irakasle bizkaitarra izan zen. Madrilen unibertsitateko irakasle izan zen. Espainiako zientziak zuen atzerapenaz erabat ohartuta, ahal zuen neurrian arazoari erantzuten saiatu zen.

## Biografia 
Gurasoak Eskoriatzakoa eta Portugaletekoa ziren. Habanan 1848eko urtarrilaren 13an jaioa, hiru urtekin Bizkaiara joan zen, haren aitona/amonarengana. Lehenengo ikasketak Santurtzin eta Bilbon egin zituen. Ondoren, Madrilgo Unibertsitera joan zen. Madrilen unibertsitateko irakasle izan zen. Zientzietan eta Ingenieritza Industrialean Doktoretza egin zuen. Madrilgo Unibertsitatean Fisika matematikako irakaslea izan zen. Balmasedako barrutian diputatu aukeratu zuten Monarkia Berrezartzaren Gorteetan 1876, 1879 eta 1884an.

1882ko apirilaren 5ean Espainiako Zientzien Errege Akademiaren zenbakiko akademikoa izendatu zuten eta 1883ko ekainaren 10ean domina jaso zuen. 1882an *La Semana Industrial* aldizkaria sortu zuen. *La Familia* aldizkarian, bestetik, kolaboratu zuen.

1890ean hil zen, irailaren 10ean, Portugaleten.

## Obra 
Hamar bat liburu argitaratu zituen eta 70 artikulu inguru.
* *Teoría y cálculo de las máquinas de vapor y gas con arreglo a la termodinámica* (1872)
* *Elementos de física al alcance de todo el mundo* (1874)
* *Progresos industriales* (1875)
* *Tratado completo de agricultura moderna* (1877)
* *Impresiones y juicio de la Exposición Universal de 1878* (1878)
* *La carcoma*, eleberria. Andrés Cubí Mugiño izenordeaz plazaratuta (1878).
* *Manual de meteorología popular* (1880).
* *Introducción a la teoría matemática de la electricidad* (1883)
* *Discursos leidos ante la Real Academia de Ciencias Exactas, Fisicas y Naturales en la recepción pública del... Sr. D. Gumersindo Vicuña Lazcano* (1883)
thumb|ezkerrera|*Manual de Meteorología Popular* liburuaren lamina bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Ksour mendiak

**Ksour mendiak** (,  edo *Djebel Ksour*) Aljeriako mendikatea da, Bexar eta El Bayadh probintziak zeharkatzen dituena. Saharako Atlasaren zatirik mendebaldekoena da. Issa mendia da gailurrik garaiena (2.236 metro).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Star Is Born (1937ko filma)

***A Star Is Born*** 1937ko Wiliam A. Wellman estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko film dramatikoa da. Janet Gaynor eta Fredric March aktoreeek antzeztu zuten.

Hiru berregokitzapen izan ditu filmak: 1954an, 1976an, eta 2018an.

## Argumentua 
Esther Blodgett (Janet Gaynor), aktore izan nahi duen neska bat, Hollywoodera joaten da, zerbitzari bezala lanean hasten da, eta alkoholismoaren erruz gainbeheran dagoen aktore ospetsu bat (Fredic March) ezagutzen du. Neskak daukan talentu izugarriaz konturatzen da hau, eta Esther izar bilakatzeko ahalegina egiten du, musikal filmeen munduan sartuz. Biak ezkondu egiten dira, eta Esther izar handi bilakatzen den bitartean, gizonak gero eta kalte gehiago egiten dio bere buruari.

## Aktoreak 
* Janet Gaynor: Esther Blodgett/Vicki Lester
* Fredric March: Norman Maine
* Adolphe Menjou: Oliver Niles
* May Robson: Amona Lettie
* Andy Devine: Daniel "Danny" McGuire
* Lionel Stander: Matt Libby
* Owen Moore: Casey Burke
* Peggy Wood: Miss Phillips
* Elizabeth Jenns: Anita Regis
* Edgar Kennedy: Pop Randall
* J. C. Nugent: Mr. Blodgett
* Guinn "Big Boy" Williams: gorputz-jarrera entrenatzailea
* Clara Blandick: Mattie izeba
* Lillian Harmer: jantzigelako emakumea
* Carole Landis: txapela daraman neska Santa Anita tabernan
* George Chandler: banatzailea

## Kanpo estekak
Pantografia

thumb|250x250px|Marrazkiko pantografo zaharra.
**Pantografia** marrazketa, grabazio edo ebaketa sistema bat da, pantografoak erabiltzen dituena eta kopiatzea, grabatzea, moztea edo modelatzea ahalbidetzen du, eskala desberdinetan, diseinu artistikoa edo plano baten marrazki teknikoa.

## Kanpo estekak
Ilona Staller

**Ilona Staller** (Budapest, 1951), **Cicciolina** (*loditxo samarra*, italieraz) izenaz ezaguna, Hungarian jaio eta Italian karrera egin duen porno aktorea, politikaria eta abeslaria da.

1987tik 1992ra diputatua izan zen Italiako parlamentua, lehenbizi Italiako Alderdi Erradikalaren izenean, eta gero berak sortutako Partito dell'Amore edo *Maitasunaren Alderdiarekin*.

1990eko hamarkadan Jeff Koons artista estatubatuarrarekin ezkondua egon zen, eta haren zenbait artelanetan agertzen da.

## Kanpo estekak
Acaray ibaia

**Acaray ibaia** () Paraguai ekialdeko ibai bat da Caazapáko mendikatean jaio eta Ciudad del Este eta Hernandarias hirien artean Paraná ibaian isurtzen dena. 160 kilometro inguruko ibilguan zehar Yguazú ibaiaren eta Itakyry errekaren urak hartzen ditu. Ibaiaren bokalea lekuz aldatu zen Acarayko presan energia hidroelektrikoa ekoizteko.

## Kanpo estekak
Lindsay Kemp

**Lindsay Keith Kemp** (Birkenhead Merseyside, 1938ko maiatzaren 3a – Livorno, Toskana, 2018ko abuztuaren 25a) ingeles dantzari, aktore, irakasle, mimo eta koreografo bat izan zen.

Dantza egiteaz gain antzezlan eta filmetan aktore lanetan ere jardun zuen.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
María Romilda Servini

**María Romilda Servini**, aurrez **María Romilda Servini de Cubría** bezala ezaguna (San Nicolás de los Arroyos, Buenos Airesko probintzia, 1937ko abenduaren 1a) argentinar abokatu eta epaile bat da.

Diktadura frankistan eta Espainiako trantsizioan jazotako poliziaren hainbat gehiegikeri kasu ikertu eta espainiar legea inoiz ikertzera ausartu edo nahi izan ez dituen garaiko espainiar goi kargu eta arduradun politiko frankista eta eskuin muturrekoen atxiloketa aginduak igorri ditu, tartean Gasteizko martxoaren 3ko sarraskiaren arduradunak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Frankismoko krimenen aurkako Argentinako kereila

## Kanpo estekak
Alfonso Osorio

**Alfonso Osorio García** (Santander, 1923ko abenduaren 13a – *ib.*, 2018ko abuztuaren 26a) espainiar politikari frankista bat izan zen.

Diktadura frankistan hainbat kargu izan zituen eta Franco diktadorea hil ondoren, Espainiako Trantsizioan Joan Karlos Espainiakoaren gobernuan presidentzia ministroa eta Adolfo Suarez presidentearen gobernuan bigarren presidente ordea izan zen.

1979an Suarezekin izandako hika-miken ondorioz gobernua eta Zentro Demokratikoaren Batasuna alderdia laga zituen. Alderdi Popularreko kide zen.

2014. urtez geroztik, María Servini argentinar epaileak Osorioren gain Gizadiaren aurkako krimena ustez burutzeagatik nazioarteko atxiloketa agindua ezarria zuen, Gasteizko martxoaren 3ko sarraskiaren arduradun zen ministro kontseiluko kide izateagatik.

## Ikus gainera 
* Gasteizko martxoaren 3ko sarraskia
Alpha (filma)

**Alpha**, 2018ko Albert Hughes estatubatuar zinema zuzendariak eta Daniele Sebastian Wiedenhaupt gidoilariak idatzitako abentura film bat da. Kodi Smit-McPhee eta Jóhannes Haukur Jóhannesson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Goi paleolitoa, Europa, duela 20.000 urte. Keda (Kodi Smit-McPhee) gazteak bere tribuko eliteko talde batekin batera bere lehenbiziko ehiza saioan parte hartzen du, baina basakatu handi batek eraso egin, zauritu eta gainontzekoek hiltzat joko dute. Esnatzean, Keda ahul eta bakarrik topatuko da, horregatik bakarrik bizirauten ikasi eta naturaren laztasun eta ankerkerian barna bere tribura itzultzeko bidea topatu beharko du. Bere taldeak lagatako otso batek lagundurik, hasieran nerabeak otsoa alboan gogoz kontra eduki arren, azkenean biak elkarlanean jardun eta negu gorrian etxera iztultzeko arrisku eta oztopo ugari gainditu beharko dituzte.

## Aktoreak 
* Kodi Smit-McPhee: Keda
* Jóhannes Haukur Jóhannesson: Tau
* Natassia Malthe: Rho
* Leonor Varela: Xamana
* Jens Hultén: Xi
* Mercedes de la Zerda: Nu
* Spencer Bogaert: Kappa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
José María Lardizabal

**José María Lardizabal** izan daiteke:
* José María Lardizabal Oriar, XIX. mende hasierako Gipuzkoako Ahaldun Nagusia;
* José María Lardizabal Valenzuela, XX. mende hasierako politikari jeltzalea.
José María Lardizabal Oriar

**José María Lardizabal Oriar** (? – ?) gipuzkoar aitoren seme eta politikaria izan zen.

Bere arbasoak Caracasko Gipuzkoar Konpainiaren buruzagiak izan ziren. 1795. urtean, Gipuzkoako Ahaldun Nagusi hautatu zuten eta 1801era arte izan zen karguan. 1808an Baionako konstituzioaren sinatzaileetako bat izan zen Gipuzkoa ordezkatuz.

## Erreferentziak
Acarayko zentral hidroelektrikoa

**Acarayko zentral hidroelektrikoa** (ofizialki eta ) Paraguaiko Acaray ibaiaren ibilguan dagoen zentral hidroelektriko bat da, *Administración Nacional de Electricidad* (ANDE) enpresa nazionalak kudeatua. Presak 185,3 metroko kota du eta behin ibaian behera 115 metroko kota du.

Acarayko presa Hernandariasen dago, Itaipuko presara daraman errepidearen () albo batean. Lau turbina ditu energia sortzeko eta bertan sortutako energiak herrialdearen eskaera energetikoaren %8a betetzen du.

Acarayko presa Paraguaiko presarik garrantzitsuenetako bat da, Itaipu eta Yacyretáko presekin batera.

## Kanpo estekak
Juan José Maria Jandiola

**Juan José Maria Jandiola Garai** (San Esteban Galdames,  - Bilbo, ) bizkaitar abokatu eta eta politikaria izan zen..

Zuzenbidea ikasi zuen Salamancako Unibertsitatean. 1806an Bizkaiko Batzar Nagusietarako hautatua,
1808an Francisco Aragurenen ordez herrialdea ordezkatu zuen Baionako konstituzioaren sinaduran. 1810ean Bizkaiko Ahaldun Nagusi izendatu zuten eta Thouvenot jeneralaren aholkulari bilakatu zen.

## Erreferentziak
Zorrotzeko zubia

**Zorrotzeko zubia** Gipuzkoako Usurbil udalerrian dagoen zubi bat da. Oria ibaia zeharkatzen du, Santuenea auzoa eta Kalezarko erriberak elkarlotuz. Horrek zubiak zurezkoak zirela adieraziko luke eta dirua haien mantenurako izango litzateke. 1592an Lucía de Mutiozavalek 2 erreal utzi zituen *Çorroça*ko zubiaren konponketetan laguntzeko. Hori da zubiaren izenaren aipamenik zaharrena. eta gastuen bi heren bere gain hartzeko, beste herena aldiz Aginagak ordainduko luke.]]

1999ko eraberritzeko lanetan porlanezko bide zoru zabalagoa bota eta jatorrizko harrizko barandak metalezkoekin ordezkatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Goi Ordokiak (Aljeria)

**Goi Ordokiak** ( edo *Hauts Plateaux*) Aljeria iparraldeko eskualde naturala da, iparraldean Tell-eko Atlasa duena, eta hegoaldean Saharako Atlasa. Diagonalean zeharkatzen du herrialdea 600 kilometroan, Marokoko hego-ekialdetik Tunisiako ipar-mendebaldera. 900 eta 1200 metroko garaiera arteko lautadak dira, eta estepako landaredia dute. Sakongune gaziak ere daude, chott eta sebkhak, euri sasoian urez bete eta udan agortzen direnak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paraguaitar zopa

**Paraguaitar zopa** (; ) Paraguaiko gastronomiako plater tipikoa da. Bixkotx harrotu eta gazi bat da, kaloriatan eta proteinatan aberatsa.

## Osagaiak 
[thumb|ezkerrera|200px|Paraguaitar zopa prestatzen den *[tatakua* izeneko labea.]]
Paraguaitar zopa tradizionala prestatzeko hurrengo osagaiak erabiltzen dira: tipula, ura, gatz lodia, txerri-gantza, gazta freskoa, arto-irina, esne mamitua edo naturala, esne-gaina.

## Prestaketa 
Txikitu edo xehatu tipula eta irakin gatzdun uretan 15 minutuz. Ondoren, irabiatu gantza eta gehitu arrautzak, irabiatzeari utzi gabe. Gero, gehitu gazta.

Handik sortutako oreari gehitu egositako tipula, arto-irina, esnea eta gaina. Nahasi dena emeki. Jarraian, jarri orea gantzaz bustitako laberako erretilu batean eta labekatu 200&nbsp;°C-tan ordubete inguruz.

## Kanpo estekak
Hotel Transylvania

***Hotel Transylvania*** () konputagailu bidezko animazio komedia-filma da, Genndy Tartakovsky errusiar-estatubatuar zinemagileak 2012an zuzendutakoa. Adam Sandler, Andy Samberg, Selena Gomez, Kevin James, Fran Drescher, Steve Buscemi, Molly Shannon, David Spade eta CeeLo Green aktoreek bikoiztu zuten ingelesezko bertsioa.

*Hotel Transylvania 2* (2015) eta *Hotel Transylvania 3: Summer Vacation * (2018) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
Jaio zenetik, Mavis (Selena Gomez) Transylvania luxuzko hotelean bizi da. Hotel hau monstruoak gizakien mehatsutik babesteko sortua izan zen. Mavisek gutxieneko adina betetzean (118 urte), haren aita Drakula (Adam Sandler) kondeak familiaren lagunak etorriko diren urtebetetze festa bat prestatuko dio, |Frankeinstein (Kevin James), Gizon Ikusezina (David Spade), Otsogizona (Steve Buscemi) eta Momia (CeeLo Green) tartean. Baina ospakizuna Mavisez maiteminduko den gizaki bat ere joango da,
Jonathan Loughran (Andy Samberg) 21 urteko gaztea.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
El hereje

***El hereje*** (*Heretikoa*) 1998an Miguel Delibesek idatzitako eleberria izan zen. Espainiako Narratiba Sari Nazionala jaso zuen. Bere azken eleberri arrakastatsua izan zen.

## Argumentua 
Cipriano Salcedoren ibilbideen bitartez, Delibesek garaiko Valladolideko erretratu zehatza egin zuen. Tronuan Karlos Habsburgokoa zegoen eta gizarte haren jendeak, paisaiak eta ohiturak erretratu zituen Delibesek.

1517ko urriaren 31an Martin Luterok Wittenbergeko elizaren atean bere barkaberatasunaren aurkako 95 tesiak zintzilikatu zituen; gertaera horrek elizaren barruan zatiketa bultzatuko luke, eliza katolikoa eta erreforma protestantea bereiziz. Egun berean, Valladoliden, Cipriano, Bernardo Salcedo eta Catalina Bustamanteren semea jaio zen. Garai nahasiak ziren eta daten kointzidentziak protagonistaren patua markatuko luke. Cipriano oso goiz haren ama galdu zuen eta aitak berarekin ez zuen ezer jakin nahi. Egoera horretan Minervina neskamearen maitasuna benetako uhartea izan zen. Heldutasunarekin, Ciprianok merkataritzari ekin zion eta horren bitartez ideologia protestateak ezagutu zituen. Baina hori arriskutsua zen, Espainiar Inkisizioa adi baitzegoen.

## Balorazioa 
*El hereje* liburuak giza harremanak aztertzen ditu batez ere, haien konplexutasuna. Halaber, tolerantziaren aldeko eta kontzientzia askatasunaren aldeko kantua da. Zentzu horretan eleberri historikoen mugak gainditzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Ricardo Senebren komentarioa eleberriari buruzkoa.
Urkoko mendilerroa

**Urkoko mendilerroa** Gipuzkoa eta Bizkaia arteko mugan dagoen mendilerroa da. Bere punturik altuena Urko mendia da, 795 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Urko mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# **Urko**, 795 m  (Gipuzkoa eta Bizkaia arteko mugan)
# Mundio, 723 m  (Gipuzkoa eta Bizkaia arteko mugan)
# Mendibil, 613 m  (Bizkaia)
# Olamendi, 603 m  (Bizkaia)
# Mikaoko Punta, 601 m  (Bizkaia)
# Ariznabar, 594 m  (Bizkaia)
# Egiko Lezea, 589 m  (Bizkaia)
# Ilunpe, 537 m  (Bizkaia)
# Arantzamendi, 522 m  (Bizkaia)
# Urutxuri, 522 m  (Bizkaia)
# Artaluze, 514 m  (Bizkaia)
# Arteta, 513 m  (Bizkaia)
# Baldaburu, 469 m  (Bizkaia)
# Lindar, 443 m  (Gipuzkoa eta Bizkaia arteko mugan)
# Karigana, 418 m  (Gipuzkoa eta Bizkaia arteko mugan)
# Artarrai, 406 m  (Bizkaia)
# Artamendigana, 371 m  (Bizkaia)
# Mallumendi, 337 m  (Bizkaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Gipuzkoako mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda

## Kanpo estekak
A Star Is Born (1976ko filma)

***A Star Is Born*** 1976ko Frank Pierson estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko musikal film bat da. Barbra Streisand eta Kris Kristofferson aktoreeek antzeztu zuten. 1937ko izenburu berdineko filmean oinarritua dago, jatorrizko filmaren bigarren berregokitzapena delarik 1954ko filmaren ondoren; geroago ere 2018an berregokitzapena egin zuten.

## Argumentua 
Esther Hoffmanen (Barbra Streisand) abeslari ibilbidea gero eta arrakastatsuagoa den bitartean, bere senarra, John Norman (Kris Kristofferson) rock izarra, bere burua suntsitzen dabil alkoholismoa eta drogamenpekotasunaren erruz.

## Aktoreak 
* Barbra Streisand: Esther Hoffman Howard
* Kris Kristofferson: John Norman Howard
* Gary Busey: Bobbie Ritchie
* Paul Mazursky: Brian Wexler
* Joanne Linville: Freddie Lowenstein
* Oliver Clark: Gary Danziger
* Venetta Fields: (Oreos-etako) bat
* Clydie King: (Oreos-etako) bi
* Sally Kirkland: Argazkilaria
* Marta Heflin: Quentin
* Rita Coolidge: bere burua
* Tony Orlando: bere burua
* M. G. Kelly: DJ Bebe Jesus
* Uncle Rudy: Mo
* Susan Richardson: Groupie-a
* Robert Englund: Marty
* Maidie Norman: bake-epailea
* Martin Erlichman: managerra

## Kanpo estekak
Atarrabiako San Andres errota

**San Andres errota** Atarrabia eta Uharte herrien artean dago. Argaren ibai-parkean, Arreko Trinitatearen ermitaren ondoan. Donejakue bideko bi adar, *Frantziakoa eta Baztangoa*, batzen diren tokia kilometro bat baino gertuago dago. Atarrabiako eta Uharteko bizilagunek 1541an elkarrekin eraiki zuten errota. Ura Durraburuko presatik hartzen du.

## Argaren ibai-parkean 
Argaren ibai-parkea Iruñerriko Mankomunitateak sortu zuen. Iruñerritik pasatzen den Arga ibaiaren ibilbidean 12 kilometro inguruko natur pasealekua da. Guztira milioi bat metro koadro hartzen ditu parkeak eta erdian dagoen informazio-zentro eta atseden-lekua da errota.

## Zentral elektrikoa 
XIX. mendean zentral hidroelektriko bat jarri zuten Atarrabiari argi elektrikoa emateko, horrela funtzionatu zuen 1897tik 1907ra bitarte. Geroago zenbait lantegi hornitu zituen. 1921etik aurrera Atarrabiako udalarekin akordio bat egin zuten, herriko elektrizitate-horniduran matxurak gertatuz gero errotako elektrizitatea erabiliko zen. Horrela aritu zen zentrala 2005ean itxi zuten arte. Francis turbinak 5,3 kilowatteko potentzia zuen itxi zutenean. Gaur egun berriro martxan dago.

## Irin-lantegia 
Irin-lantegi bat ere jarri zuten 1896an. *Arbeitzako irin-lantegia* zena XX. mendearen lehen erdian jardunean aritu zen. Garai hartako tresneriak aukera eman zuen zerealak hobeto garbitu eta aukeratzeko, irin meheagoa lortzeko eta ekoizpena handitzeko. Osagai nabarmenak hauek ziren: Hartxintxarrak kentzeko makina, pikorra ehotzeko arraboi-errota, *planchister* bahetze-sistema, irina garraiatzeko kazoleta-uhalak eta hautsa kentzeko mahuka-iragazkia.

## Aldiroko uholdeak 
Errota inguruan ibaiak uholdea sortzen du aldiro. Azkeneko uholdeen eskala ikus daiteke kanpoko zutabe batean:

* 1,17 m. 2018-04-12
* 1,50 m. 2015-02-25
* 0,82 m. 2015-01-30
* 2,74 m. 2013-06-09
* 1,55 m. 2013-01-16

## Informazio-zentroa 
Gaur egun errotaren eraikina ibai-parkeari buruzko informazio-zentroa da. Errotak bere historian zehar izan dituen erabilerak ere azaltzen dira bertan.
Fitxategi:Atarrabiako San Andres errota 22.jpg|Arga ibilbidea parean dago.
Fitxategi:Atarrabiako San Andres errota 15.jpg|Atseden lekua
Fitxategi:Atarrabiako San Andres errota 11.jpg|Durraburuko presa gertu
Fitxategi:Atarrabiako San Andres errota 14.jpg|Uraren sarrera
Fitxategi:Atarrabiako San Andres errota 12.jpg|Ubideko uhateak
Fitxategi:Atarrabiako SanAndres errota Irin lantegia.jpg|irin-lantegia
Fitxategi:Atarrabiako SanAndres errota Turbina.jpg|Turbina, zentral elektrikoa
Fitxategi:Atarrabiako San Andres errota 16.jpg|Uraren irteera
Fitxategi:Atarrabiako San Andres errota 13.jpg|Aldiroko uholdeen markak.

## Garraioa 
Eskualdeko Hiri Garraioak 2 linea ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* San Andres errotako eskupapera
* Arga Ibai-Parkearen planoa
* Ibai parkea eta San Andreseko errota ogi tailerrarekin bisita. Mancoeduca 2018
The Nun (2018ko filma)

**The Nun** (euskaraz *Moja*) 2018ko Corin Hardy estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko film bat da. Demián Bichir, Taissa Farmiga eta Jonas Bloquet aktoreek antzeztu zuten.

*The Conjuring 2* filmaren spin-offa da, eta *The Conjuring saileko* filmeetako bat.

## Argumentua 
1952. urtea, Cârţako monasterioa, Errumania. Moja batek eta Vatikanok bidalitako apaiz katoliko batek eta apaizgai batek itxuraz bere buruaz beste eginda monasterioan hil den moja baten heriotz misteriotsua ikertuko dute.

## Aktoreak 
* Demián Bichir: Aita Burke
* Taissa Farmiga: Ahizpa Irene
* Jonas Bloquet; Frenchie
* Bonnie Aarons: Valak / Moja
* Charlotte Hope: Ahizpa Victoria
* Ingrid Bisu: Ahizpa Oana
* Jonny Coyne: Gregoro
* Mark Steger: Dukea
* Sandra Teles: Ahizpa Ruth
* Manuela Ciucur: Ahizpa Christian
* Ani Sava: Ahizpa Jessica
* Jared Morgan: Markesa
* August Maturo: Daniel
* Claudio Charles Schneider: Deabrua

## Ikus gainera 
* *The Conjuring (film saila)*

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Brehon legeak

[thumb|eskuinera|270px|[Redwood gaztelua, Tipperary konderria, Normandiarrek eraikia izan arren, gerora MacEgan legegile familiak okupatu eta haien zuzendaritzapean Irlandar legeen ikastetxea bilakatu zen.]]
**Brehon legeak** (irlanderaz *An Féineachas* eta *Dlí na mBreithiún* eta ingelesez *Brehon law*) Irlanda gaelikoan eguneroko bizitza eta politika gobernatu zuten estatutuak izan ziren. 1169ko Irlandako normandiar inbasioa jazotzean gainbehera jasan zuten, baina XIII-XVII. mendeen artean uhartearen zatirik handienean berpiztu egin ziren, ofizialki indarrean zeuden ingeles legeekin batera.

Irlanderaz *An Féineachas* izena *Feni* edo gizon askeen legeak zirela adierazten du.

Bizitza zibila nahiz kode kriminala erregulatzen zuten, egindako kalte ordainak eta jabetzak, bai eta ondorengotzak eta kontratuak ere; Irlandako antzinako legegileentzat estatuak krimenak zigortzeko eskumena izatea arrotza zitzaien. Lege hauek Goi Erdi Aroko Irlandako gizartearen ierarkizazioa agertarazten dute, maila sozialak, eta jabetzen arabera, bakoitzaren eskubideak eta betebeharrak, bai eta jaunen, beren bezeroen eta morroien harremanak zehazten zituzten.

## Kanpo estekak
Irlandako normandiar inbasioa

**Irlandako normandiar inbasioa**, XII. mendearen amaiera aldean burutu zen (1169-1175), Irlanda gaelikoa hainbat erresumetan banaturik zegoen garaian, eta denen jauna, botere mugatua zuena, Irlandako errege nagusia zen.

1169ko maiatzean, aurrez Diarmait Mac Murchada Leinsterko errege kargugabetuak deituta, Kanbriar-normandiar mertzenarioak lehorreratu ziren, Diarmaitek bere erresuma eskuratzen lagunduko zutela uste baitzuen. Diarmait eta normandiarrek Leinster aste gutxi batzuen buruan bereganatu zuten, eta ondoren, inguruko erresumak erasotzeari ekin zioten. Esku hartze militar horrek Henrike II.a Ingalaterrakoaren babesa izateaz gain Adrian IV.a Aita Santuaren baimena ere izan zuen.

## Kanpo estekak
Reg

[thumb|280px|eskuinera|Reg-a, [Adrar (Mauritanie)|Adrar, Mauritania]]
**Reg-a**, ekialdeko Saharan **serir**, Australian **gibber** eta erdialdeko Asian **saï** deitua, basamortuetako gainalde harritsua da, deflazio eolikoaren ondorioz sortua: haizeak zatiki finak eraman eta osagai lodienak bakarrik uzten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu Esnal

**Josu Esnal Arrizabalaga** (Donostia, 1966 &ndash; 2018ko maiatzaren 22a) euskaltzale donostiarra izan zen.

Herri Ametsa Ikastolan ikasi zuen eta lanbide ezberdinak izan zituen arren, komertzial lanetan ibili zen gehienbat. Zenbait komunikabidetan lan egin zuen: ETBko artxiboetan, Herri Irratia, Euskadi Irratia... Sagardo Gorenak taldearentzat ere lan egin zuen, komunikazioa kudeatzen.

Euskalgintzan, Donostiako Parte Zaharreko Arrano elkarte euskaltzalean parte hartu zuen, eta Egunkaria Sortzen taldean ere bai. Euskal Kulturaren Batzarreen sorreran eta koordinazioan lan egin zuen.

Bere azken urteetan Gure Esku Dago dinamikan ere parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Eskola kalea (Gasteiz)

Gasteizko **Eskola kalea** Alde Zaharrean dago. Hiribilduaren jatorrizko trazatuaren hiru kaleetako bat da, Frai Zacarias Martinez eta Santa Maria kaleekin batera.

## Kokapena 
Alde Zaharraren goiko aldean dago. Frai Zakarias Martinez kalean hasten da, Goiuri Jauregiaren ondoan, eta Santa Maria plazaraino iristen da.

## Luzera 
310 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 11 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 22raino.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera 1864 urteko udan eskolak eraiki ziren kale honetan.

## Eraikinak 
* Ramon Bajo ikastetxea
* Landatxo kiroldegia
* Erdi Aroko Hiriguneko Enpresa Zentroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak