open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xabier Ugarte Aiastui

**Xabier Ugarte Aiastui** (Oñati, 1953-2024) musikaria, idazlea eta euskaltzalea izan zen. 

Lanbidez informatikaria, baina oso gaztea zela murgildu zen musikaren munduan. Oñatiko hainbat musika taldetan jo zuen gitarra. Hainbat ikerketa egin zituen barreiaturik zeuden musika liburu eta partiturak berreskuratzeko eta argitaratzeko, esate baterako Aita Madinaren piezak berreskuratzen. Oñatiko musikari, konpositore eta musika zuzendarien biografia eta lanak argitaratu zituen.

Euskalgintzaren alorrean, Oñatiko Laixan euskara elkartearen sortzaileetarikoa ere bada.

## Erreferentziak
Gauzen ordena naturala

***Gauzen ordena naturala*** () Antonio Lobo Antunes idazle portugaldarrak 1992an plazaratu zuen eleberria da. Espezialisten ustez, idazlearen onenetariko bat da.

## Argumentua 
Liburua oroimenen ingurukoa da. Portugalgo iraultza garaiak, Lisboako haurtzaroa, bizitza lazgarrien testigantza… teknika narratibo apurtzaileen bidez islatzen ditu Lobo Antunesek bere eleberrian. Liburu honetan, gertalekuak hara-hona dabiltza, denbora-aldaketekin bateratsu. Portugal osoa azaltzen dute narrazioek, Galiziako mugan (Monçãon) hasi eta hegoaldean (Taviran) buka, Afrika hego-ipar zeharkaturik (Johannesburg, Mozambike eta Aljeria). Hala ere, gertakari gehienak Lisboan kokatzen dira, batez ere pertsonaien umezaroko Benfica auzoan.

## Balorazioa 
Lobo Antunesen eleberrien artetik, *Gauzen ordena naturala* iruditzen zitzaion onena José Cardoso Pires idazleari. Egileak berak ez zuen dudarik, garai hartan: «Hau da idatzi dudan liburu onena; ez, ordea, seguru aski, nire erabatekoa». Kritikarien aldetik harrera ona izan du nazioarte osoan, eta klasiko handien parean jarri dute. *New Yorker* aldizkariak, adibidez, hau zioen: «Mundu zabaleko idazleen artetik psikologia-erretratugilerik trebeenetako bat».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faggot

Erresuma Batuko haragi-bola tradizional bat da, Mendebaldeko Midlands eskualdekoa. Zatiketatik soberan dagoen haragiarekin eta barrukiekin egiten dute, batez ere txerrikiarekin. Faggot bat, tradizionalki, hirugihar, bihotz, gibel eta haragi koipetsuarekin egiten dute, zaporea emateko belarrak eta, batzuetan, ogi birrindua gehituz. Nahasketari eskuz egindako bolaren forma ematen zaio, txerriaren sabelaldeko omentua bildu eta sukaldatu egiten da.

Plater honek Bigarren Mundu Gerraren errazionamenduaren garaian izan zuen ospe handiena, ordutik behera egin zuelarik.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Gertrudis Echeñique

**Gertrudis Josefa del Carmen Echenique Mujica** ( Santiago, 1853ko apirilaren 18a - 1928ko maiatzaren 7a ) Txileko emagin bat izan zen. Nazioko lehen dama izan zen, bere ezkontide Federico Errázuriz Echaurren presidente zela, 1896 eta 1901 artean.

## Biografia 
Juan José Echenique Bascuñán eta Jesús Mujica Echaurrenen alaba izan zen. Ezkontzaren oinordeko bakarra zenez, Colchaguako probintziako *San José del Carmen de El Huique* etxaldearen jabea izan zen, 1971n monumentu nazional izendatua izan zena.
ezkerrera|thumb|200x200px| Hacienda de El Huique, Gertrudis Echenique-rena zena.
Federico Errázuriz Echaurrenekin ezkondu zen 1875ean, eta bost seme-alaba izan zituzten elkarrekin: Juan José (1876- ¿?), Jesús Elena (1877- ¿?), Federico (1880-1903), Eulogio Gregorio (1885-1890) eta Jorge Belisario (1891- ¿?). Bikotea El Huiquen bizi izan zen, non bere ezkontidea, hasiera batean, etxaldearen administrazioan aritu zen.

Hainbat kargu politiko bete ondoren, senarra 1896an iritsi zen Txileko Presidentetzara, eta Echeniquek lehen damaren kargua hartu zuen, nahiz eta Santiagoko La Moneda Jauregian bizitzeari uko egin zion. El Huique etxaldea kabinete-bileren ohiko leku bihurtu zen, eta Colchaguako tren-geltokia ere eraiki zen presidenteak eta lehen damak Txileko hiriburura joan-etorria azkarrago egin zezaten.

Echeniquek Federico Errázuriz zaindu behar izan zuen presidente izan zen denbora guztian, gabezia baskularra baitzuen, eta 1900. urtean bere osasunak okerrera egin zuen garuneko isuria izan zuenean. Horregatik, 1901eko maiatzaren 1ean agintea entregatu behar izan zuen, eta urte horretako uztailaren 12an hil zen. Alargun geratu zenean, Echenique behin betiko erretiratu zen El Huiqueko bere etxaldera, hil zen arte administratu zuena.

## Kanpo estekak
Olo ahi

**Olo ahiak** (; ; ) ur edo esnetan egositako oloarekin egindako ahia da, herrialde anglosaxoietan eta eslaviar herrialdeetan sarri gosari bezala hartzen dutena.

Gurean ere, gero eta ezagunagoa da olo edo beste zereal mota baten ahiak jatea, hau da, esnetan, edari begetaletan edota uretan zereala egosi, bigundu eta gosaritarako hori erabiltzea.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Peña Blanca sumendia

**Peña Blanca sumendia** (6030 metroko altuera) El Ermitaño sumendiaren ondoan dago. Peña Blanca Txileko lurraldean kokatutako sumendia da, edertasunagatik famatua da eta Atacama eskualdean txangoak egiteko abiapuntua da. 

## Igoera 
Sumendi honi buruz ezer gutxi ezagutzen den arren, **Peña Blanca** oso erakargarria da mendizaleentzat sarbide nahiko erraza eta kolore ederrak dituelako. Bere forma nahiko interesgarria eta erakargarria da igotzeko, geruza-sumendi honek bere konoan eta gailurrean gutxienez hiru erupzio-zentro dituelako eta horien historiako jarduera erregistrorik ez dago.

Lehenengo igoera 1956an izan zen, baina lehen mendizaleak ezezagunak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christmas pudding

***Christmas pudding*** () Gabonetako postre tradizional bat da, Britainia Handiko sukaldaritzan tradizionala dena. Ingalaterran jatorria duela esaten dute, non batzuetan *plum pudding* () diote baina azken izena osagaien artean fruta lehorra dituzten budin guztientzat baliozkoa da. *Christmas pudding*-a, berez, fruitu lehortu eta fruitu lehor ugarirekin egindako budina da, baina familia bakoitzak bere errezeta dauka.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Koko-esne

**Koko-esnea** koko birrinduaren mamia erauzi eta ura gehituz egindako edaria da.

Koko-esnea %100ean begetala da, eta beraz, ez du ez laktosa ez esne-proteinarik. Koko-esnea asiar sukaldaritzako errezeten eta saltsa askoren oinarria da.

Malaysian eta Indonesian *santan* eta Filipinetan *gata* diote.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Koko-ur

**Koko-ura** koko fruituaren barruan dagoen likidoa da. Kolore gardena du, batzuetan opako samarra, eta barruko hutsunean dago, kokoaren mamiak inguratuta. Edari ezaguna da eskualde tropikaletan, fruitutik bertatik edo botiletan hartzen dutena.

Koko-ura edari freskagarrien alternatiba osasungarria da, eta, bereziki, kirolarientzako berariazko edarien ordezkoa edo osagarria.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Ekolalia

**Ekolalia** entzundako hitzak edo hotsak automatikoki eta oihartzun gisa errepikatzea eragiten duen hizkuntzaren nahasmendua da. Haurtzaroko desintegrazio-nahasmenduetan, dementzian, eskizofrenian, eta gaixotasun estrapiramidaletan nahiz afasietan ager daiteke. Lotura estua du Ekopraxiarekin, beste pertsona bati ikusitako keinuak nahi gabe errepikatzearekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sistema estrapiramidal

**Sistema estrapiramidala** gihar-tonua eta mugikortasun automatikoa erregulatzeaz arduratzen diren burmuinetako nerbio-egituren eta nukleoen multzoa da. Sistema estrapiramidalaren funtzioan inplikatutako neurotransmisoreak dopamina, serotonina, azetilkolina eta azido gamma-aminobutirikoa dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Ekopraxia

**Ekopraxia** hiztunaren solaskide batek edo hiztunari begira dagoen norbaitek egiten dituen keinuak hiztunak modu mimetikoan errepikatzea da; horretarako inolako agindurik edo premiarik egon gabe errepikatzen ditu keinuak hiztunak. Garuneko lobulu frontalen funtzionamendua hondatzen denean agertzen da. Lotura estua du ekolaliarekin, beste pertsona bati entzundako hitzak edo hotsak nahi gabe errepikatzearekin.

Tik bat bezala hartzen den arren, pertsona autista batzuen, Touretteren sindromea, Ganserren sindromea, eskizofrenia (bereziki katatonia), depresio kliniko mota batzuk eta nahasmendu neurologiko batzuk dituzten portaeren ezaugarri bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Ermitaño sumendia

**El Ermitaño** Txileko lurraldean kokatutako sumendia da. Itsas mailatik 6146 metroko altuera duena, Atacama eskualdean, sumendia eskualdeko beste gailurrek itzalpean hartzen dute, hala nola, Nevado Ojos del Salado, Cerro Vicuñas, besteak beste. 

## Istorio bitxia 
**El Ermitaño** eta beste gailur batzuen lurraldea ezaguna da Diego de Almagro Txileko konkistatzailea herrialdean sartu zen lekua izateagatik.

Bere kirol historiari dagokionez, azpimarratzekoa da bere lehenengo igoera, Sergio Kunstmann, Pedro Rosende, Heinz Koch eta Etienne Viauren lana, 1967ko azaroaren 20an . 1972. urteko Poloniako espedizioaren bigarren igoera, Cerro El Solo- ra ere lehen igoera egin zuena.

## Denboraldi egokia 
Sumendia igotzeko hilabete onenak urtarrila eta apirila, eta iraila eta abendua artean daude. Copiapon da abiapuntua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sindrome estrapiramidal

**Sindrome estrapiramidala** edo **nahasmendu estrapiramidala** sistema estrapiramidalaren lesio edo disfuntzioek eragindako zeinu eta sintomen multzoa da: nahi gabeko mugimendu anormalak, orekaren eta ibileraren alterazioak, dardara, parkinsonismoa eta abar. Sindrome extrapiramidalak droga antipsikotiko tipikoek eragiten dituzte, D2 dopamina-errezeptoreak antagonizatzen dituztenak. Beste kausa batzuk burmuineko kalteak eta meningitisa izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Worcestershire saltsa

**Worcestershire saltsa** (,  ahoskatua), **Worcester saltsa**, **Worcester** edo **Perrins** ongailu hartzitua da. Saltsa iluna da, zapore sarkorra duena eta beste elikagai batzuk hobetzeko erabiltzen da batez ere.

Ozpina, melaza, arto-jarabea, ura, piperra edo piperrautsa, soja-saltsa, tamarindoa, antxoak, tipulak, tipulinak, ardoa (noizean behin), iltzea eta baratxuria erabiliz egiten dute. Jaki egosietan zein gordinetan erabiltzen den zaporearen indartzailetzat hartzen dute, eta Ingalaterrako sukaldaritzan, berriz, behikiari aplikatzen zaie.

Lea & Perrins enpresak Worcester hirian XIX. mendearen hasieran sortua, Indiako sukaldaritzak Ingalaterrako sukaldaritzarekin izan zuen harremanaren ondare ugarietako bat izan dela esan daiteke.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Timothy McVeigh

**Timothy James McVeigh** (|Lockport, New York, 1968ko apirilaren 26a - Terre Haute, Indiana, 2001eko ekainaren 11) estatubatuar hiltzailea izan zen.

Terrorista izan zen Oklahoma Cityko bonba erasoaren egilea. Erasoak 168 hildako eragin zituen eta irailaren 2001eko irailaren 11ko atentatuen aurreko atentaturik hilgarriena izan zen.

Golkoko Gerrako beteranoa zen. Wacoko setioagatik, Ruby Ridgeko setioagatik eta atzerri politikagatik mendeku hartu nahi zuen. Era berean, gobernuaren aurkako iraultza eragin nahi zuen.

Hilketa gertatu eta gutxira atxilotu zuten, heriotza-zigorra ezarri zioten eta injekzio hilgarri bidez exekutatu zuten.

## Kanpo estekak
Itsas mailaren gaineko metroak

**Itsas mailaren gaineko metroak (imgm)** sistema metriko hamartarraren neurketa-unitate estandar bat dira, Lur planetako leku baten altitudea toki horretako itsasoaren batez besteko mailarekiko deskribatzeko.

## IMGM 
Itsas mailaren gaineko metroa altueraren edo altitudearen neurri estandarra da:

* leku geografikoa, izan herria, mendia edo beste formazio bat;
* eraikin edo beste egitura baten kota;
* hegazkinak edo beste edozein objektu hegalarik lortutako altuera.

## Kalkulua 
Edozein kokaleku, objektu edo puntu itsas mailaren gaineko kota metrotan modu desberdinetan kalkula daiteke. Ohikoenak honakoak dira:

* kokapen sistema globala (GPS), zure kokapena satelite desberdinetako erreferentziekin triangulatzen duena;
* altimetro bat, presio atmosferikoa neurtzen duena, altitudea handitu ahala gutxitzen dena;
* mapa topografikoa edo elebazio-eredu digitala, non kotak aireko argazkien edo lur-neurketaren bidez zehaztu diren.
Elebazio-eredu digital

[thumb|upright=1.3|[Tithonium Chasmaren EED baten 3D irudikapena Marten]]

**Elebazio-eredu digitala** (**EED**) bi dimentsioko koordenatu-sistema bati algoritmikoki esleitzen zaizkion elebazio-balioek osatutako datu-multzoa da.

## Aplikazio eremuak 
Azken finean, EED bat lurreko eremuaren (edo planeta teluriko baten) topografiaren (altimetria eta/edo batimetria) 3D irudikapen faltsua da ordenagailu digitalaren bidez (ordenagailua) erabilerara egokitutako moduan. Erabilera-eremua oso anitza da:

* Lurreko parametroen erauzketa.
* Profil topografikoen lursailak.
* Ur jariatzearen edo masa mugimenduaren modelizazioa (adibidez elur-jausiak eta luiziak egiteko).
* Erliebearen mapak sortzea.
* 3D bistaratzeko tratamendua.
* 3D hegaldien plangintza.
* Eredu fisikoak sortzea (bump mapak sortzea barne).
* Aireko argazkien edo sateliteen irudien zuzenketa geometrikoa.
* Grabitatearen neurrien murrizketa (lurraren zuzenketa) (grabimetria, geodesia fisikoa).
* Lurraren analisia geomorfologian eta geografia fisikoan.
* Geografia-informazioko sistemak (GIS).
* Azpiegituren ingeniaritza eta diseinua.
* Satelite Bidezko Nabigazio Sistema Globalak (GNSS).
* Mira-lerroaren analisia.
* Oinarrizko kartografia.
* Hegaldien simulazioa.
* Zehaztasuneko nekazaritza eta basoen kudeaketa.
* Azaleraren analisia.
* Garraio sistema adimendunak.
* Automobilen segurtasuna eta gidariari laguntzeko sistema aurreratuak.

## Kanpo estekak
Jurgi V.a Hannoverkoa

**Jurgi V.a** (; Berlin, 1819ko maiatzaren 29a - Paris, 1878ko ekainaren 12a) azken Hannoverko erregea izan zen. Bere erregealdia 1871ko Alemaniaren bateratzean amaitu zen.

Ernesto Augusto Hannoverkoa eta Karlota Mecklenburg-Strelitzkoaren semea izan zen. Nerabezaroan ikusmena galdu zuen. 1837an bere aita Hannoverko errege bihurtu zen eta Jurgi printze oinordeko. 1843an Maria Saxonia-Altenburgekoarekin ezkondu zen.

1851n Hannoverko errege bihurtu zen bere aita hil ondoren. Brunswick-Lüneburgeko dukea, Cumberland eta Teviotdaleko dukea eta Armagheko kondearen tituluak ere jaso zituen oinordetzan. Bere erregealdiko hamabost urteetan, modu autokratikoan gobernatu zuen.

Austriaren alde egin zuen 1866ko Austria-Prusia Gerran. Uko egin zion prusiar ultimatumari eta Prusiak Hannover inbaditu zuen. Langensalzako guduan porrot egin ondoren, bere familiarekin ihes egin zuen. Prusiak 1866ko irailaren 20an Hannoverko erresuma bereganatu zuen. Jurgik ez zien inoiz bere eskubideei uko egin, ez zuen anexioa onartu.

Parisen hil zen eta Windsor gazteluan lurperatu zuten.

## Kanpo estekak
Miguel Jaureguiberry

**Miguel Jaureguiberry Recayte** (Montevideo 1871 - Jaureguiberry 1953) injeniari agronomo eta ekintzaile euskal-uruguaitarra izan zen, Canelones udalerriko kostaldean 1000 hektareatako hareatza batean Jaureguiberry izeneko *balneario*-aren sortzailea.

## Datu biografikoak 
Balnearioaren proiektua abiatu zuenerako, Miguelek 60 urte inguru zituen; lehen, Uruguaieko beste zonaldeetan ibilia bazen ere, ez dago horri buruzko informazio handirik, salbu eta 1890ean, Uruguaiko *Club Nacional de Velocipedistas* txirrindulari elkartearen sortzaileetako bat izan zela.

## Balnearioaren sorrera 
Miguelek Canelonesen itsasoratzen den Solís Grande ibaiaren ondoan hareatza bat begiz jo zuen, bertan gune berezi bat planifikatu zuen etxebizitzak, basoa eta hondartza uztartuz. Horretarako 1000 hektareatako lur sail bat erosi zuen, eta bertan eraikitako etxola batean bizitzera jarri zen. Berarekin batera joan ziren Miguelekin lehenago lan egindako zenbait peoi, eta errekaren bestaldeko tren geltokira joan-etorriak egiten zituen txalupari bat; haiekin egingo zituen parkearen lehen obrak. 1937an administrazioan *proyecto de fraccionamiento* onartu bazioten ere, lanak estatuaren laguntza edo esku hartzerik gabe abiatu zituen. Are, saiatu arren, 60 urtean zehar ez zuen lortu Montevideoko gobernu erakundeen aldetik arretarik.

Ekintzaile hauen lanaren zati handi bat forestazioa izan zen: mintegietan landareak haztea, eta indartutakoan idi-gurdietan zoru hareatsuetara eramatea, han landatzeko. Besteak beste, 600 hektareatan pinua sartu zuen. Kolonoen artean batez ere europar etorkinak zeuden: Steiner juduak, Kruzelnisky ukrainarrak, Sorensen alemaniarrak, Lowry ingelesak, Nava italiarrak, Lefco balkaniarrak, Papp hungariarrak... Lanok ehundaka biztanle berri erakarri zituen.

1939an, Miguelek emandako lur batzuetan Yacht Club deritzon klub nautikoa eraiki zen, Jaureguiberryko biztanleen bilgune sozial nagusia bihurtu zena. Gaur egunean, ibaia gurutzatzen duen zubiaren ondoan dago, eta bere moilak zenbait arrantzalek baino ez dituzte erabiltzen.

1940ko hamarkadan Liga de Fomento izenekoa legalki sortu zen, udal bulegoen faltan biztanleen eta administrazioaren arteko bitartekari lana gaur arte egiten duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaureguiberry

[thumb|220x220px| Solís Grande erreka Jaureguiberryren ondoan dagoen [Rio de la Plataren bokalean.]]
**Jaureguiberry** Uruguaiko Canelones departamenduko *balnearioa* da, La Floresta udalerriaren barruan.

## Kokapena 
Balnearioa Canelones departamenduaren hego-ekialdean dago, Río de la Plata ibaiaren ertzean eta Solís Grande ibaiaren mendebaldeko ertzean, Maldonado departamenduarekin muga eginez, Interbalnearia errepidearen 79. km-an. Mendebalderantz Balneario Argentino izenekoarekin mugatzen du, eta ekialdera Solís balnearioarekin.

## Historia 
Bainuetxea Miguel Jaureguiberryk sortu zuen, berak erositako 1000 hektareako hareatza batean. Zuhaitzak landatuz, dunak egonkortu, kaleak planifikatu eta lur sailak banatu zituen; proiektua 1937an onartua izan zen, Interbalnearia errepidea eraiki zen arte, eremuaren komunikazio bide bakarra Solís ibaia zen.

## Biztanleria 
2011ko erroldaren arabera, balnearioak 458 biztanle zituen.

## Balnearioa gaur egun 
thumb| Ñacurutú hontza, Los Llanos, Guárico
Jaureguiberry balneario zabala eta basatia da, harea zuri fineko hondartzekin. Bizilagunen etxeak lur sailez inguratuta daude, horietako asko oraindik bere egoera naturalean mantentzen direnak.

Solís Grande ibaian uretako hainbat kirol praktika daitezke, eta bokalea arrantza gune ona da.

1990eko hamarkadan, gunearen erdiko parke publikoaren sailak opor-etxeen eraikuntzarako saltzen hasi ziren, oso eztabaidatua izan zen hirigintza maniobretan (tartean, Miguelen beraren biloba Amelia McKinnon-ek eginikoa 2011an lur sailak ez zuen saneamendu sarerik edo ur edangarri azpiegiturarik. Udal bulegorik, harategirik, botikarik, elizarik edo eskolarik ere ez zegoen. argiztapen, beroketa eta edateko urari dagokionez.
## Fauna 
thumb| Benteveo arrunta
Jaureguiberry bainuetxean aurki daitezkeen animalien artean daude, besteak beste:

* Ñacurutú hontza.
* Okil gorria (*pica palo*).
* Benteveo arrunta.
* Bele buru gorria.
* Piranga flava (*fueguero*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakuko Olinpiar Estadioa

**Bakuko Olinpiar Estadioa** () Azerbaijango hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. 2015eko martxoaren 6an inauguratu zuten eta 69.870 ikusleentzako edukiera du. Herrialdeko estadiorik handiena da.

Gaur egun, lehen Tofiq Bahramov Estadio Errepublikanoan aritzen zen Azerbaijango futbol selekzio nazionalaren egoitza eta jokalekua da.

## Kanpo estekak
Ei-ichi Negishi

(Hsingking, Mantxukuo, 1935eko uztailaren 14a - Indianapolis, 2021eko ekainaren 6a) japoniar kimikaria izan zen. 2010eko Kimikako Nobel Saria jaso zuen Richard Heck eta Akira Suzukirekin batera paladiozko katalizatzaileekin konposatu kimiko sofistikatuak sortzeko erreakzio kimikoak garatzeagatik.

Aitaren lanaren ondorioz Mantxurian eta Hego Korean bizi izan zen 1945ean Japoniara joan aurretik. Tokyoko Unibertsitatean ikasi zuen eta Pennsylvaniako Unibertsitatean ikasketak zabaldu zituen. Ez zuen lortu Japoniako unibertsitate batean lanik aurkitzea eta AEBetako unibertsitateetan lan egin zuen, bereziki Purdue Unibertsitatean.

Negishiren akoplamenduaren asmakizunagatik Nobel saria irabazi zuen 2010ean.

## Kanpo estekak
Hiru dimentsioko infografia

[eskuinera|thumb|280x280px| [Maya (softwarea)|Maya eta Mental Ray-rekin egindako irudi errealista.]]
**Hiru dimentsiotako infografiak,** askotan **3D** laburtuta (3D hiru dimentsiotarako: *x*, *y*, *z*, geometriaren erreferentzia sistema ortonormala espazioan osatzen duten hiru ardatzak), batez ere CAD-etik sortutako teknika multzoa da, ordenagailuko monitorean objektuak perspektiban irudikatzeko aukera ematen duena. Gaur egun oso erabilia da arte digitalean zinemaren industrian, Pixar, Disney, DreamWorks, Blue Sky, Illumination eta ILM estudioek abiatuta. Ez da nahasketarik egin behar erliebeari edo estereoskopiari lotutako 3D terminoekin.

## Kanpo estekak
María Errázuriz Echaurren

**María Josefa Errázuriz Echaurren** ( 1861 &ndash; 1922ko maiatzaren 1a ) Txileko emakume bat izan zen, Germán Riesco Errázuriz presidentearen ezkontidea, eta lehen dama izan zen 1901 eta 1906 artean.

## Biografia 
1871 eta 1876 artean Errepublikako presidente izan zen Federico Errázuriz Zañarturen eta Eulogia Echaurren Garcia-Huidobroren arteko ezkontzako zortzigarren alaba izan zen. Biak Santiagoko familia aberats eta ezagunenetakoak ziren. Anaia nagusia ere, Federico Errázuriz Echaurren, Txileko presidente izan zen 1896 eta 1901 artean.

1880ko urtarrilaren 7an, bere lehengusu Germán Riesco Errázurizekin ezkondu zen, bere izeba Carlota Errázuriz Zañartu eta Mauricio Riesco Droguetten semea, azken hau Txilen Riesco abizena sortu zuen Manuel Riesco de la Vegaren semea zena. Germán Riesco Txileko presidentea izan zen 1901 eta 1906 artean, hau da, María Josefaren anaia Federicoren ondorengoa. Senar-emazteek zortzi seme-alaba izan zituzten, horien artean, Germán Ignacio Riesco, bi aldiz Estatu ministroa izan zena.

María Errázuriz Echaurren 1922ko maiatzaren 1ean hil zen. Bere hilobia Santiagoko Hilerri Nagusian dago .

## Kanpo estekak
Incahuasi sumendia

**Incahuasi** edo **Nevado de Incahuasi** (kitxueraz: Inka wasi, Inkaren etxea) 6.640 m-ko geruza-sumendi bat da, Argentinako-Txileko mugan kono kamutsaren forma duena, eta San Francisco, El Fraile, El Muerto, Ojos del Salado, Cerro Solo eta Tres Cruces bezalako beste sumendi erraldoien kate luze baten amaiera.

Munduko sumendirik altuenetakoa dela eta, ziurrenik, XIX. mendearen erdialdera igo zuen E. Flint ingeniari ingelesak eta 1913an Walther Penck geologo alemaniarrak, ondoko San Francisco sumendia konkistatu eta lau egunera.

Igoera *Las Grutas ingurutik* abiatuta egin daiteke. Tontorra krater handiaren ipar-ekialdeko ertzean dago.

Azpimarratzekoa da Catamarca probintzia berean, dagoeneko Saltako mugan Incahuasi izeneko beste gailur altu bat dagoela.

## Deskribapen orokorra 
Inaktibo dagoen Robertson kalderaren hego-ekialdeko isurialdean kokatuta dagoenez, Incahuasi sumendia bere egitura nagusia hegoalderantz gutxi gorabehera 3,5 kilometroko diametroa duen galdara handia osatzen duten bi kono irekiz osatuta dago. Ekialdeko oinarrian posible da beste bi erupzio gune aurkitzea, horietako batean bi milioi urtetik gorako jarduera aztarnak agertzen dira eta bestea, iparralderago kokatuta dagoena, sumendi honen azken jarduera eruptiboa irudikatzen du, duela 11.000 urte inguru.
ezkerrera|thumb| Zilarrezko emakumezko estatuatxoa eta koka hostoz betetako artilezko poltsa (chuspa).
Incahuasik ez du igoera asko aurkezten inguratzen duen klima ezegonkorragatik eta mendizaleak aurrean duen basamortuan zehar egin behar duen hurbilketa luzea dela eta. Baldintza horiek ez ziren eragozpenak izan inkentzat inperioaren plan espansionistak eta menderakuntza zuzentzeko zentro militarra, politikoa eta administratiboa estrategikoki finkatzen zuten asentamenduak eraikitzeko. Denboraren joanak eta gizakiaren ekintzak hondakin horiek okertu badituzte ere, "Inken eserlekua" deiturikoa gordetzen da oraindik, ustez inkak edo bere semeak erabiliko zuten eraikuntza bitxia. Eserleku edo tronu honen atzealdea horman sartutako harlauzaz osatuta dago, besaulkiak gainjarritako harlauza batzuk diren bitartean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Viajeros4x4 "Munduko sumendi altuenekin osatutako taula"
* Incahuasi sumendiaren argazkiak Viajeros4x4-n
* Incahuasiren deskribapena Andeshandbook liburuan
* "Montañas Argentinas Incahuasi" Mendiko Kultura
Xavier de Maistre

**Xavier de Maistre** (Chambéry, 1763ko urriaren 10a - San Petersburgo, 1852ko ekainaren 12a) savoiar militar eta idazlea izan zen.

Familia aristokratiko batean jaio zen eta Joseph de Maistre filosofo eta kontrairaultzailearen anaia txikia izan zen. Piemonte-Sardiniako armadan zerbitzatu zuen. 1790ean Turinen atxilotu zuten duelu batean parte hartzeagatik eta *Voyage autour de ma chambre* (*Nire gelaren inguruko bidaia*) idatzi zuen.

Bere anaia Josephen ideia politikoak partekatu zituen. 1792an, Frantzia iraultzaileak Savoia bereganatu ondoren, errusiar armadan sartu zen. Alexander Suvoroven agindupean egon zen Austro-Errusiaren kanpainan.

1803an Piemonte-Sardiniako enbaxadore izendatu zuten Alexandro I.a Errusiakoaren gortean. Errusian Liburutegiko eta Almirantearen Museoko zuzendari izendatu zuten, eta Kaukason borrokatu ondoren zauritu zuten. Emakume errusiar batekin ezkondu eta Errusian geratu zen, Napoleon erori zen arren.

## Lanak 
* Voyage Autour de ma Chambre (1794)
* Le Lépreux de la Cité d'Aoste (1811)
* Les Prisonniers du Caucase (1825)
* La Jeune Sibérienne (1825)
* Expédition Nocturne Autour de ma Chambre (1825)
Baigorri (auzoa)

**Baigorri** (*Gaineko Karrika* ere deitua) Baigorriko auzo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Baigorri-Ortzaize eskualdean. Antzina, herri propioa izan zen, Baigorriko ibarrekoa, baina Donosteirekin bat egin zuen Baigorri udalerria sortzeko, beste herri batzuk ere hartzen baititu.

Bertako biztanleak *baigorriarrak* dira.

Baigorriko ibarreko eta Baigorri-Ortzaize eskualdeko hiriburua da. Gainera, Baigorriko Bizkonderriko hiriburua izan zen.

## Izena 
*Baigorri* toponimoa izen gardena da. *bai* ("ibai") eta *gorri* hitzeten arteko elkarketa da. "Ibai gorria" bezala birformulatu liteke, Urepeleko Errobi ibaiak udalerritik igarotzean hartzen duen koloreari erreferentzia eginez.

Duela gutxi, auzo ia osoa Gaineko Karrikan egituratuta dagoenez, izen hori jaso du, Behereko Karrikaren aldean, Donostei auzoari dagokionez.

## Geografia 
Herria Baigorriko ibarran dago, Urepeleko Errobik zeharkatzen duena, 160 metroko altueran.

### Etxeak eta auzuneak 
* Gaineko Karrika ()
* Mixelene ()
* Ortxaix ()
* Izpegi ()
* Etzaunalde ()
* Harraunalde ()
* Beletxi ()

## Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baigorri
* Baigorri-Ortzaize
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Donostei

**Donostei** (*Behereko Karrika* ere deitua) Baigorriko auzo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Baigorri-Ortzaize eskualdean. Antzina, herri propioa izan zen, Baigorriko ibarrekoa, baina Baigorrirekin bat egin zuen Baigorri udalerria sortzeko, beste herri batzuk ere hartzen baititu.

Bertako biztanleak *doneztebarrak* dira.

## Izena 
Antzina, auzo hau *Doneztebe* izenez ezagutzen zen, herriko patroiari erreferentzia eginez. *Doneztebe*, gerora, *Donostei* bilakatu zen: *Doneztebe* > *Donozteue* > *Donosteu > Donostei.*

Duela gutxi, auzo ia osoa Behereko Karrikan egituratuta dagoenez, izen hori jaso du, Gaineko Karrikaren aldean, Baigorri auzoari dagokionez.

## Geografia 
Herria Baigorriko ibarran dago, Urepeleko Errobik zeharkatzen duena, 153 metroko altueran.

### Etxeak eta auzuneak 
* Behereko Karrika ()
* Irube ()

## Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, bi lineek eskaintzen du zerbitzua.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baigorri
* Baigorri-Ortzaize
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Urdoze (Baigorri)

**Urdoze** Baigorriko auzo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Baigorri-Ortzaize eskualdean. Antzina, herri propioa izan zen, Baigorriko ibarrekoa, baina Baigorri udalerrian sartu zuten sortu ondoren, Anhauze edo Irulegi ez bezala.

Bertako biztanleak *urdoztarrak* dira.

## Izena 
*Urdoze* toponimoak itxura hauek izan ditu: *Urdos de la Bastida* (1513, Iruñeko paperak) eta *Urdoz* (1621, Martin Biscay).

### Beste toponimoak 
*Bastida* toponimoak itxura hauek izan ditu: *La Bastida* (1513, Iruñeko paperak) eta *La Bastide* (1863, Raymondek aipatua).

## Geografia 
Herria Baigorriko ibarran dago, Bastidako eta Urdozeko errekak zeharkatzen duena, 208 metroko altueran.

### Etxeak eta auzuneak 
* Urdosbehere ()
* Bastida ()
* Auzottipi ()
* Elizagarai ()
* Eiheralde ()
* Haritzalde ()

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baigorri
* Baigorri-Ortzaize
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Leizparze

**Leizparze** Baigorriko auzo bat da, Euskal Herriko Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta, Baigorri-Ortzaize eskualdean. Antzina, herri propioa izan zen, Baigorriko ibarrekoa, baina Baigorri udalerrian sartu zuten sortu ondoren, Anhauze edo Irulegi ez bezala.

Bertako biztanleak *leizpaztarrak* dira.

## Izena 
*Leizparze* toponimoak 1264an eta 1350ean aipatu zuten eta itxura hauek izan ditu: *Leizparz* (1513, Iruñeko paperak) eta *Leïspars* (1863, Raymondek aipatua).

Beste bertsioak *Leizpartz* eta *Leizpartze* daude.

Jean-Baptiste Orpustanek dio *Leizparze* toponimoa *leiz* ("leizea") eta *parze* ("parta"), hau da, "lokaztutako leizea", hitzek osatzen dutela, Leizparzeko errekaren jaioterriari dagokionez.

## Geografia 
Herria Baigorriko ibarran dago, Urepeleko Errobik zeharkatzen duena, 147 metroko altueran.

### Etxeak eta auzuneak 
* Leizparze ()
* Bortzirieta ()
* Kortaldeta ()

## Garraioa 
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagoko Car Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, bi lineek eskaintzen du zerbitzua.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baigorri
* Baigorri-Ortzaize
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Jon Gurutzeta

**Jon Guruzeta Rodríguez** (Donostia, Gipuzkoa, 2000ko apirilaren 3a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Kirol Ibilbidea 
Erdilari lanetan aritzen da. Xabier Gurutzeta jokalariaren semea da. Bere anaia nagusia Gorka Gurutzeta Athletic Clubeko futbolaria da. Errealeko harrobian 4 denboraldiz joaktu eta gero, 2017ko udan Antiguokora batu zen, eta urtebete geroago Athleticera. Baskonia eta Bilbao Athleticetik pasatu zen, azken honekin maila galduz ahazteko moduko denboraldian. Lezamatik irten ostean tea Sestao Riverren denobraldi ona burutu eta gero, 2024ko uztailean Eibarrekin sinatu zuen. Jokalari garrantzitsua bilkakatua, talde armaginak bere kontratua berritu zuen beste urtebeterako.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Tomás Bretón

**Tomás Bretón Hernández** (Salamanca, 1850eko abenduaren 29a - Madril, 1923ko abenduaren 2a) espainiar musikagile, orkestra zuzendari, biolinista eta musika irakaslea izan zen. Opera eta zarzuela ugari ondu zituen, *La verbena de la Paloma* eta *Los amantes de Teruel* besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autodesk Maya

**Autodesk Maya** (Maya izenaz ere ezaguna) ordenagailu bidezko programa bat da, 3D ordenagailuko grafikoak, efektu bereziak, animazioa eta marrazkia garatzera zuzenduta. PowerAnimator-en bilakaeratik eta Alias eta Wavefront, ordenagailu bidezko grafikoetara dedikatutako Kanadako bi konpainien bat egitetik sortu zen. Geroago Silicon Graphics (gaur egun SGI), erraldoi informatikoa, Alias-Wavefront xurgatu zuen, eta azkenean Autodesk-ek hartu zuen, 3D Studio Max-eko jabeak, 182 milioi dolarrren truke.

Mayak bere indarra eta bere interfazearen eta tresnen hedapen eta pertsonalizazio aukerak ditu ezaugarri. MEL (Maya Embedded Language) Mayaren muina osatzen duen kodea da eta horri esker scriptak sortu eta paketea pertsonaliza dezakezu.

Programak modelatzeko, animatzeko, renderizaziorako, arropa eta ilea simulatzeko, dinamika (fluidoen simulazioa ) eta abarretarako hainbat tresna ditu.

Gainera, Maya da Oscar sari bat jaso duen 3Dko software bakarra da, zinemaren industrian ikusizko efektuen tresna gisa izan duen eragin izugarriari esker, erabilera zabaldua baita zabaltze eta pertsonalizazio ahalemen handiagatik.

## Kanpo estekak
Ezpatagaña

**Ezpatagaña** mendia Zuberoan kokaturik dago eta Nafarroa Behereko mugatik hurbil. 1535 metro ditu.

## Ikus, gainera 
* Zuberoako mendien zerrenda

## Kanpo estekak
Egear zibilizazio

**Egear zibilizazioa**, edo **Egeoko zibilizazioa**, Greziako Brontze Aroan Egeo itsasoaren inguruan sortutako zibilizazioa izendatzeko termino orokor bat da. Haren barruan hiru eskualde geografiko sartzen dira, ezberdinak baina harremanak eta elkarrekiko eraginak zituztenak: Kreta, Zikladak eta kontinenteko greziarrak. Kreta Brontze Aroko Lehen Aroko zibilizazio minoikoarekin lotua dago. Zikladen zibilizazioak kontinentearekin bat egiten du aro heleniko goiztiarrean ("minoikoan") eta Kretarekin aro minoiko ertainean. K.a. 1450etik aurrera, greziar Mizenastar zibilizazioa Kretara hedatzen da, ziurrenik konkista militarragatik.

Greziako Egeo Neolito Aroko lehen nekazaritza-populazioek nekazaritza Europa mendebaldera eraman zuten K.a. 5.000 urteak baino lehen.

## Kanpo estekak
San Francisco sumendia

**San Francisco** Andeetako mendilerroan dagoen sumendi desagertua da, Argentina eta Txile arteko mugan, San Frantzisko nazioarteko mendatearen hego-ekialdean. Itsas mailatik 6.018 metro dituela, munduko 6.000 metro baino gehiagoko gailurrik irisgarrienetakoa da. Hala ere, gutxitan bisitatzen den mendia da.

Bere goialdetik Verde aintziraren eta ondoko sumendien ikuspegi ederra ikus daiteke, Nevado Ojos del Salado sumendi katearen parte direnak: El Fraile, Incahuasi, El Muerto, Cerro Solo eta Nevado Tres Cruces.

1913an igo zen lehenengo aldiz, Walther Penck-ek. San Franciscora igotzeko garairik onena irailetik apirilera da. Ez du sumendi jardueraren erregistrorik aurkezten, horregatik itzalitzat jotzen da.

## kanpoko estekak 
* San Frantzisko Andeshandbook-ean
Agurtzane Elustondo

**Agurtzane Elustondo** (Legazpi (Gipuzkoa), 1975) trikiti ezaguna, Iñaki Garmendia Laja izan zuen irakasle. Anaiarekin, Jon Elustondo, taldea sortu zuen. 2011. urtetik Euskal Herriko Trikitixa Elkarteko lehendakaria da; Mikel Gorrotxategi *Alabier*ren lekukoa hartu zuen Elustondok..

## Diskografia 
Jon Elustondorekin batera bi disko plazaratu ditu:
* *Elustondo* (2015, Elkar)
* *Bizirik dauden eskuak* (2019, Elkar)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Agurtzane eta Jon Elustondo

## Kanpo estekak 
* *Goierriko Hitza*n elkarrizketa, 2018/12/07.
Falso Azufre

Cerro **Falso Azufre** geruza-sumendi aktibo bat da, baina atsedenean, Andeetako mendilerroan dago, Argentina eta Txile arteko mugan (Catamarcako probintziaren eta Atacama eskualdearen artean, hurrenez hurren), San Francisco mendatetik 10 km inguru iparraldera.

## Kanpo estekak
El Fraile sumendia

**El Fraile** (6.061 metro) Txileko Andeetako mendi bolkanikoa da. Eskualdeko beste sumendi tontor ugarirekin batera, Nevado Ojos del Salado, munduko sumendirik altuena barne, Erdialdeko Sumendi Zonaren zati da. Tontorrik altuena hurbilena Incahuasi sumendia da, ekialdetik 7,9 kilometrora dagoena.

## Kanpo estekak
Jose Luis Erdozia

**Jose Luis Erdozia Mauleon** (Etxarri-Aranatz, Nafarroa Garaia, 1956ko ekainaren 21a) hizkuntzalari, irakasle eta euskaltzalea da.

## Biografia 
Euskal Filologian doktoretza Euskal Herriko Unibertsitatea egin zuen; gaia Sakanako euskararen ikerketa izan zen. Lanbidez Aguraingo Aniturri Institutuko irakaslea da. 2006ko maiatzaren 26an Euskaltzain urgazle izendatu zuten, Euskalkien lantaldearen partaidea izanik.

## Obra 
Aldizkari desberdinetan kolaboratu du: *Fontes Linguae Vasconum: Studia et documenta*, *Euskera*, *Vianako Printzea*... Halaber, liburu desberdinen egilea da:
* *Altsasuko euskara* (2006).
* *Sakanako hiztegi dialektologikoa* (2004)
* *Sakana erdialdeko bitxikeriak: esaerak eta beste*. Iruñea: Bierrik Elkartea, 2003. 
* *Sakana erdialdeko euskara*. Iruñea: Hezkuntza eta Kultura Departamentua, 2001. .
* *Etxarri-Aranatzko euskara eta Arañaz elkarteko hiztegia* (Rafael Karasatorre eta Eugenio Ulaiar egileekin batera). Tafalla : Altaffaylla Kultur Elkartea, 1991. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otto Skorzeny

**Otto Johann Anton Skorzeny** (Viena, 1907ko ekainaren 12a - Madril, 1975eko uztailaren 5a) austriar ingeniari eta militarra izan zen. Waffen-SSetako koronela Bigarren Mundu Gerran,  operazio bereziak egin zituen Hitlerrentzat, eta "Europako gizon arriskutsuena" deitura eman zioten Aliatuek.

## Bizitza 
Otto Skorzeny Vienan jaio zen 1907ko ekainaren 12an. Vienako Unibertsitatean ingenieritza ikasten ari zelarik, 15 mensur edo ezpata-duelutan borrokatu zen. Horietako batean jasandako zauriaren ondorio zuen masaileko orbain (*Schmiss*) ikaragarria. 1931n, Austriako alderdi naziaren kide egin zen.  

1939an, Bigarren Mundu Gerra hasi zelarik, *Luftwaffe*-n erroldatu nahi izan zuen, baina pilotua izateko handiegia zenez, Adolf Hitlerren guardia pertsonalean sartu zen. 1941ean, Bizargorri Operazioan parte hartu zuen. 1942ko abenduan, zauri bat jaso zuen buruan eta Berlinera eraman zuten. Ondoren, hainbat operazio berezi egin zituen Hitlerrek zuzenean aginduta. Ezagunena Benito Mussoliniren askapena izan zen, 1943ko uztailaren 25ean, aliatuek Gran Sasso mendiguneko Campo Imperatoren bahituta zutenean.

Gerra ostean espetxeratua, gerra krimenengatik epaitu zuten Dachaun 1947an, baina kartzelatik libratzea lortu zuen. Hala ere, desnazifikazio prozesura behartu zuten. 1948an, bere kontaktuak baliatuz, ihes egin zuen. Espainian errefuxiatu zen Francoren babesean, beste nazi asko bezala. SSetako zenbait kide ohik sortutako ODESSA sare handian jardun zuen, gizateriaren aurkako krimenengatik epaituak izan behar ziren Hirugarren Reicheko buruzagiei Hego Amerikara ihes egiten laguntzen.

Markina-Xemeinen errotutako Wilhelm Mallet arma-trafikatzailearekin harreman estua izan zuen, eta Lea-Artibai eskualdean izandako aldietan, Lekeition ostatu hartu ohi zuen.

Madrilen hil zen, 1975eko uztailaren 5ean, birikako minbiziaren eraginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Egea

**Francisco Egea Garcia** edo **Paco Egea** (Elgoibar,Gipuzkoa 1950eko abuztuaren 28a - 2021eko ekainaren 11) euskal ingeniari eta politikaria izan zen. Justizia, Ekonomia, Lan eta Gizarte Segurantza Sailburua izan zen Jose Antonio Ardanza lehendakariarekin (1997-1998).

## Biografia 
Ingeniaritza Industriala ikasketak egin zituen, eta hainbat enpresatan ibili zen: Mondragon taldean, Alfan eta FEVE Espainiako Trenbideen Enpresa Publikoan. Kutxan, Sprin eta EuskoTrenen kontseilari izan zen ere, eta Gipuzkoako Foru Aldundian, Ekonomia zuzendari. 1997an Jaurlaritzako Justizia, Ekonomia, Lan eta Gizarte Segurantza kontseilari izendatu zuten, EAJ-PSE gobernuan; 1998an utzi egin zuen, PSE Jaurlaritzatik ateratzean.

Egea Ramón Jáureguiren konfiantzazko gizona izan zen, nahiz eta ez zegoen afiliatuta; Justizia eta Ekonomia sailburua izan zen EAJk eta PSEk Ardantzarekin egin zuten koalizioko azken gobernuan, eta PSEko kontseilariek Lizarrako Itunaren bidez dimisioa eman ondoren, politika utzi eta enpresa pribatura pasatu zen.

## Txillarreko elkarrizketa politikoak 
1999az geroztik, ordea, bakegintzarekin lotuago azaldu zen haren izena, Txillarreko elkarrizketa politikoak sustatu baitzituen.

Arnaldo Otegi eta Jesus Egiguren urteetan bildu ziren Elgoibarko Txillarre baserrian, baina Paco Egeak, Pernando Barrenak (hilabete batzuk geroago hasi zen) eta Pello Rubiok (Txillarreko baserrikoa) ere hartu zuten parte solasaldi horietan. Paco Egeak berak proposatu zien 2000. urte amaiera aldera biltzeko, eta Arnaldok gustura hartu zuen. 2001. urte hasieran hasi zen biltzen. Helburua ez zen bakeaz edota ETAz hitz egitea. Mahai batean bueltan solastea baizik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seize printemps

***Seize printemps*** 2020ko Suzanne Lindon frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Suzanne deituriko 16 urteko neska da protagonista: aspertu egiten du bere adineko jendeak, eta, hala, antzerki batean lan egiten duen gizon zaharrago bat ezagutzen hasiko da. Apurka-apurka maitemindu egingo dira, baina Suzanneren barne gatazka ugariak ez dira hain erraz joango.

## Aktoreak 
* Suzanne Lindon : Suzanne
* Arnaud Valois : Raphaël Frei
* Frédéric Pierrot : Suzanneren aita
* Florence Viala : Suzanneren ama
* Rebecca Marder : Marie
* Arthur Giusi : Léonard
* Pauline Rugo : Murielle
* Dominique Besnehard : Gérard Beaumann
* Philippe Uchan : arte-zuzendaria
* Raymond Acquaviva : Jacques Rodebare

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon Kjær

**Simon Thorup Kjær** (Horsens, Danimarka, 1989ko martxoaren 26a) daniar futbolaria da. Atzelari postuan jokatzen du Italiako Inter Milan futbol taldean. Danimarkako futbol selekzio nazionalarekin nazioarteko partidak jokatzen ditu.

## Kanpo estekak
Esperantza (eleberria)

***Esperantza*** () André Malraux idazle frantsesak idatzitako eleberri ospetsua da. Liburua Gallimard argitaletxeak plazaratu zuen 1937ko abenduan. Narrazioa Espainiako Gerra Zibilean kokatu zuen, Guadalajarako guduan; borrokan horretan Errepublikaren aldeko indarrek frankistak menperatu zituzten. Gerra zibilaren berri eman nahi zuen André Malrauxek, Europako demokraziek Espainiako Errepublikari laguntza eman ziezaioten-edo. Idazleak ez zuen hori lortu baina eleberriak, orduko gertaerei estuki lotuta, gorde du bere gaurkotasuna.

## Argumentua 
Espainiako 1936ko gerra-hastapenaren fresko zabal bezain bizia eskaintzen digu eleberri antifaxista honek, ia lubakitik bertatik idatzia. *Esperantza* liburuaren trama osoa alde errepublikanoan oinarrituta dago. Herrialdeko ezker joera desberdinetatik (komunistak, anarkistak, sozialistak ...) antolatzeko eta eraikitzeko modua eta kanpoko laguntzaren berri ematen du. Halaber, Errepublika kanpotik jaso zuen laguntza azaltzen du: Nazioarteko Brigadak eta sobietarren laguntza taktikoa. Malrauxek gerra hasierako zazpi hilabeteko gertaera batzuk kontatu zituen liburu honetan. Kontakizunean hainbat gogoeta tartekatzen ditu, nobelako pertsonaien arteko elkarrizketetan eta pertsonaia horien beraien baitako haurnasketen bidez. Hauek dira hausnartutako gai batzuk: gerra bera, politika, etika eta ideologia, printzipioen eta eraginkortasunaren arteko talka edota jendearen kezkarik oinarrizkoenak, biziraupena edo heriotza.

## Atalak 
Liburua hiru ataletan dago antolatuta:
* "Ilusioa": Errepublikaren aldeko herritarrek haren gogoberotasuna erakusten dute, etsaiak geldi arazteko esperantzan.
* "Manzanares": Madrilgo ibaian Errepublikaren indarrek frankistei bidea moztu zieten. Faxistek Madril inguratu zuten eta hiria bonbardatu zuten.
* "Itxaropena": Abiazioaren eszenak deskribatzen dira Teruel inguruan, Guadalajarako garaipena lortu arte.

## Filma 
Malrauxek berak prestatu zuen filmarako gidoia. Filmak *Espoir, sierra de Teruel* izenburua zuen eta 1940an zabaldu zen. André Malrauxek eta Boris Peskinek egin zuten. 1945ean Louis-Delluc Saria irabazi zuen.

## Zentsura 
Eleberria lehendabizi *Ce soir* egunkari komunistan agertu zen, zatika. Bigarren Mundu Gerra zela eta, zentsuratua izan zen. 1945ean berriro ere plazaratu zen.

## Euskarazko itzulpena 
* *Esperantza* "Literatura Unibertsala" bilduman, Alberdania eta Elkar, Irun/Donostia, 2008. ISBN: 978-84-9746-812-1. Itzultzailea: Karlos Zabala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Inma Errea]ren komentarioa *Diario de Noticias de Navarra* egunkarian, 2008/09/30.]
Favolacce

***Favolacce*** 2020ko Damiano eta Fabio D'Innocenzo italiar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Erroma kanpoaldean bizi dira hainbat familia, linbo batean. Tentsioa da nagusi, eta testuinguru latz horren erdian daude umeak, sentimendu puru eta zintzoak dituzten umeak. Horri tiraka, film luzeak helduen eta haurren mundu paraleloen inguruan hausnartzen du.

## Aktoreak 
* Elio Germano : Bruno Placido
* Barbara Chichiarelli : Dalila Placido
* Gabriel Montesi : Amelio Guerrini
* Max Malatesta : Pietro Rosa
* Ileana D'Ambra : Vilma Tommasi
* Giulia Melillo : Viola Rosa
* Cristina Pellegrino : Susanna Rosa
* Lino Musella : Bernardini irakaslea
* Justin Korovkin : Geremia
* Tommaso Di Cola : Dennis Placido
* Barbara Ronchi :
* Massimiliano Tortora : narratzailea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blanca Errázuriz

**Blanca Elena Errázuriz Vergara** (Viña del Mar, 1894ko apirilaren 9a - ibid., 1940ko martxoaren 20a) txiletar aristokrata bat izan zen, **Bianca de Saulles** bezala ere ezaguna. Blancak bere lehen senarra izan zen John de Saulles enpresaburu estatubatuarra hil zuen. Hilketa kasu mediatiko bat izan zen Estatu Batuetan, Raoul Walshen egokitzapen batean pantaila handira ere iritsiz.

## Bere bizitza eta ezkontza 
Blanca Errázuriz Viña del Mar-en jaio zen, eta Guillermo Errázuriz Urmenetaren alaba zaharrena zen, Errázuriz euskal jatorriko familia kidea zena, meatzaritzako magnatea, eta alabak bi urte baino ez zituela hil zen. Bere ama, Blanca Vergara Álvarez, José Francisco Vergararen alaba zen, ingeniaria, diputatua, kazetaria, idazlea, Gerra ministroa Ozeano Bareko Gerran, Viña del Mar-eko sortzailea eta Quinta Vergararen jabea. Erresuma Batuko Londres hiriko Bihotz Sakratuen komentuan egin zituen ikasketak.

## Kanpo estekak
Loki (telesaila)

***Loki*** estatubatuar telesaila da, Michael Waldronek Disney+entzat egina.

## Sinopsia 
Thor jainkoaren anaia eta bilaua da Loki, gezurren jaun nordikoa. Bigarren denboraldian, Loki deabrukerien jainkoa multibertsoan nabigatzen ariko da Denbora Eraldatzeko Autoritatearekin lankidetzan, Sylvie, Ravonna Raynslayer eta Miss Minutes bidaideen bila.

## Aktoreak 
* Tom Hiddleston: Loki
* Gugu Mbatha-Raw: Ravonna Renslayer
* Wunmi Mosaku: Hunter B-15
* Eugene Cordero: Casey
* Owen Wilson: Mobius M. Mobius

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paraíso (2021eko telesaila)

***Paraíso*** espainiar telesaila da, Fernando González Molinak Movistar+entzat egina.

## Sinopsia 
1992 urteko Levanten girotua, diskoteka batean desagerturiko 15 urteko hiru neskatoren istorioa kontatzen du zortzi ataleko telesail honek. Polizia ikerketa eta desagerturiko gazteen senideek egindako bidea esploratzen ditu, eta Alcàsserko krimenaren ageriko oihartzunak ditu

## Aktoreak 
* Macarena García: Paula Costa
* Iñaki Ardanaz: Mario Merino
* Pau Gimeno: Javi Merino
* Cristian López: Álvaro
* Leon Martínez: Quino
* Héctor Gozalbo: Zeta
* María Romanillos: Bea
* Patricia Iserte: Olivia
* Gorka Otxoa: Morte
* Ana Marzoa: Aurelia "La Mortaja"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Eriksen

**Christian Dannemann Eriksen** (Middelfart, Danimarka, 1992ko otsailaren 14a), **Christian Eriksen** izenez ezagunagoa, daniar futbolaria da. Erasoko erdilari postuan jokatzen du Ingalaterrako Premier Leagueko Manchester United taldean.

Danimarkako selekzio nazionalarekin ere jokatzen du.

## Biografia 
## Ibilbidea 
## Estatistikak klubetan 
### Selekzio nazionalarekin 
## Kanpo estekak
Manuel José Irarrázaval Larraín

**Manuel José Yrarrázaval** (edo **Irarrázaval** ) **Larraín** ( Santiago, Txile ; 1834ko azaroaren 7a - New York, Ameriketako Estatu Batuak ; 1896ko otsailaren 14a ) politikari eta abokatu txiletarra izan zen.

## Hasierako urteak 
José Miguel Irarrázaval Alcalde eta Trinidad Larraín y Gandarillasen semea. 1861eko irailean Julia Mackenna y Astorgarekin ezkondu zen, bere seme Fernando erditu zenean hil zena. 1865ean Isabel Correa y Tororekin ezkondu zen, Juan de Dios Correa de Saa y Martínez-en eta Nicolasa de Toro-Zambrano y Dumont de Holdre-ren alaba, Konkistaren kondeak.

## Kanpo estekak
Hardball (telesaila)

***Hardball*** Guy Edmondsek eta Matt Zeremesek sortutako haurrentzako telesail komikoa da. Australiako La Perouse hirian grabatua, EiTBrako euskaratu zuten.

## Sinopsia 
Mikey mendebaldeko Sydneyra joaten denean, baloi joko ultra-lehiakor berria ezagutuko du. Jerry eta Salwa gaizkileekin batera, indarrak batuko dute Sydneyk inoiz ikusi duen txapeldun onena izateko.

## Pertsonaiak 
* Semisi Cheekam: Mikey
* Reannah Hamdan: Salwa
* Logan Reberger: Jerry
* Erin Choy: Tiffany
* Helen Dallimore: Ms. Crapper
* Daya Sao-Mafiti: Daddy
* Maria Walker: Auntie
* Jack Scott: Kevin
* Nicholas Cradock: Lance
* Tilly Bulle: Lily
* Holly Simon: Prisha
* Taylan Gogan: Bao
* Mahdi Mourad: Mustafa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak