Pech Maho

**Pech Maho** erromatarren aurreko oppidum bat da, K.a. VI. eta III. mendeen artean elkarren segidako hiru herrik okupatu zuten postu komertziala. Sigean udalerrian dago, Aude departamentuan. Itsas mailatik 29 metrora dagoen kareharrizko muino triangeluar baten gainean eraikia, 1,5 hektareako azalera du. Aztarnategia, itsasoaren, ibaiaren eta lurraren bidegurutzean dago, eta Italia, Galia eta Espainiako bidean. 1913an aurkitu zuen Henri Rouzaudek. Indusketa kanpaina batzuek argi berria eman dute Burdin Aroko Nabonako eskualdeko Elisyiikeen bizitzari buruz. 

Aztarnategiko aurkikuntzak batez ere Corbièreseko Museoan gordetzen eta erakusten dira.

Iberierazko testuak eman ditu, besteak beste, zeramikan eta Pech Mahoko berunezko xafla idatziak, oso garantzitsuak iberierazko idazkeraren ikerketarako.

## Historia 
Uste da K.a. VII. mendean, eskualde honetako indigenak harremanetan egon ziren merkataritza merkatuan lehiatzen ziren greziar eta etruskoekin.

K.a. VI. mendean, biztanleak gainetan ezartzen dira eta harresiz babesten dira eta Burdinaren Aroaren bukaera arte garatzen dena. Pech Mahoren ondoan, Ensérune eta Mailhac daude. Herri lokalen izenak heldu zaizkigu idazkien bidez: Narbonaren inguruko elisizeak, Rosellóko sordonak...

III. mendetik aurrera, mendebaldetik heldutako zeltak (galiarrak) Aude ibaian kokatu ziren eta herrialdea menderatu zuten erromatarrak iritsi ziren arte.

Oppiduma K.a. VI. mendearen azken laurdenean edo V. mendearen hasieran sortu zen. lekua 3 abantaila ziteulako hautatu zutela uste da: ezproin bat osatzen du, erraz defenda daitekeena erasoak jsoz gero, Bages eta Sigean urmaeletatik hurbil dago, garai hartan, itsasoari lotuak eta nabigagarriak, azkenik "*Via heraclea*" (gero, tarte horretan, Via Domitia izango zena) oso hurbil pasatzen zen eta Berre ibaiako ibi bat zeharkatzen zuen oppidumera.

Burdin Aroan, biztanle gehienak komunikazio bideetan zehar kokatutako gotortutako gune garaitan (*oppida-tan*) bizitzeko joera zuten, bideeen trafikoa kontrolatzen baitzuten. Beraz, bere kokapena nahita bilatutako emaitza zen, eta horri esker, hiria, itsasoko merkataritza-gune gisa garatu ahal izan zen eta, aldi berean, bere defentsa bermatu ahal izan zuen. Bokazio komertzial horrek ez zuen inoiz behera egin bere lau mendeetan.
thumb|Iberieraz idatzita dagoen berunezko xaflaren marrazkia.Indusketas arkeologikoek hiru aldi edo etapa bereiztea ahalbidetu digute:

### *1) lehen etapa: K.a. 575 - K.a.  475/450* 
Greziatik (Atikatik, Korintotik) Etruriatik eta Iberiar penintsulatik inportatutako zeramika kopuru handia agertu da, eta horrek erakuste du hasiera-hasieratik oppiduma Mediterraneoko trukakeen sareen baren zegoela. Bertako zeramika ere agertzen da, gurpilik gabe eginak, bai eta  Marseillakoak ere. Defentsa sistema osatzen dute:, 120 metro luze den lubaki bat , hego-ekialdeko aldea babesten duena eta harresi lodi bat lubakiaren ondoan, harrizko zoladuraren gainean adobez eraikia; badirudi harresiaren kanpoaldean eraikin batzuk zeudela.

### *2) Bigarren etapa:  K.a. 475/450 - K.a. 325/300* 
Etxeak hirigintza plan erregularragoaren arabera eraikiak dira, karrikek mugatzen dituzten etxadietan, laukiak izeteko joera dutenak. Defentsa-harresia nabarmen sendoa da, eta mendebaldeko sarrera bi bastioi ditu ate batek ixten du.

Tokiko zeramika modelatua, emeki-emeki utzi egiten dute eta horen ordez, tokiko ibero-kangedoziar  zeramika erabitlzen dute. Inportazioko produktuetan, zeramika atikoen eta anfora iberikoen gorakada nabari da, eta horrek Enpúriesekin merkataritza jarraitua adierazten du, hura baita, produktu horiek banatzen dituen zentro handia. Garai horretakoa da, hain zuzen, oppidumeko denda batean aurkitutako berunezko xafla bat; grekoz eta etruskoz idatzita dago, eta testu grekoa salmenta baten kontaketa da. 

### *3) Hirugarren etapa: K.a 325/300 - K.a. 225/200* 
Hiria lehen bezala garatzen da hirigintzari dagokionez, eta pentsa daiteke etxe batzuk goratuak direla. Defentsa sistema ez da aldatzen . Empurieseko merkataritza areagotu egiten da, Rosas badiako (Katalunia) lantegietako berniz beltzdun zeramiken inportazioak, Kataluniako kostaldeko zeramika grisak eta  anfora k ibero-katalandarrek erakusten duten bezala. Iberiar hizkuntzako grafito asko ageri dira objektu horietako batzuetan. Garai honetatik datoz berunezko hiru xafla ere, denda batean aurkituak eta iberieraz idatziak.
thumb|Etxeak
III. mendearen bukaeran, oppiduma bortizki suntsitua da borroka bortitzen ondotik: zenbait borrokalariren errausketa kolektibokoa egiteko su bat piztua zuten etxeen hondakinen gainean. Lau hipotesi landu dira suntsiketa hori azaltzeko: Hanibal II. Gerra Punikoan handik igaro zela Italiara bidean (218-201 K.a.); Empuriasetik erromatarrek  eraso zutela Galiako hegoalde konkistatzeko esku hartu zutenean; Volkoen etorrera edo bertakoen arteko lehiak. Oppiduma bertan behera geratu zen hondamendi horren ondoren.

## Erreferentziak 
### Artikulu akademikoak 
* Eric Gailledrat eta Armelle Gardeisen (2008) “Assemblages originaux d'équidés du IIIe s. av. n. ère sur le site de Pech Maho (Sigean, Aude)” , Montpellier. Association pour le Développement de l’Archéologie en Languedoc, Hors-série n°4,  105-123 or., 2010, Monographies d’Archéologie Méditerranéenne, Hors-série n°4. 
* Eric Gailledrat 4. Innovations architecturales et processus d’acculturation au VIe s. sur le littoral languedocien. L’exemple de Pech Maho (Sigean, Aude) 333-347 or.
*
*Ferrer i Jané, Joan (2025) “Quinze noves inscripcions ibèriques de Pech Maho (Sigean)” *Linked-in*

## Kanpo esteka 
* Vestiges de l'oppidum de Pech de Maho à Sigean. Monumentuam
* Eric Gailledrat (2011-2012) “Pech Maho, site archéologique”. *Ethnopôle Garde*
* (2016) *Le site de Pech Maho (Sigean, Aude)* *Archéologie des Sociétés Méditerranéennes* *(ASM)*