open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saliak

[thumb|eskuinera|200px|*Salii* apaizak *[ancilas|ancilak* prozesioan eramaten.]]
**Saliak** edo **Salii apaizak** (), Antzinako Erroman, Marte jainkoaren apaizak ziren eta kofradia bat osatzen zuten. Tradizio onartuenaren arabera apaizen talde hau Numa Ponpilio erregeak Marte jainkoa ospatzeko sortu zuen. Beste tradizio batek dio anaidiaren izena Salius izenetik datorrela, Eneasen laguna. Saliak 12 gazte patrizio ziren.      

Salien kofradiak dantzak eskaintzen zizkion Marte jainkoari. Hiri osoan zehar sakratuak ziren Ancilia (ezkutuak) babestu eta erakusten zituzten. Ancilia horiek Numa erregeari zerutik eroritako ezkutuaren erreplikak ziren. Ordenaren *praesul*-ak koreografiak antolatzen zituen , betiere *Carmen Saliare* ereserki moduko baten erritmoan.

Asko dira salien dantzen helburuari buruzko interpretazioak; funtzio apotropaikoak, entrenamendu militarra, erromatarren eta sabindarren arteko batailaren irudikapena edo garaipen zeremonia.

Bere mugimendurik ezagunenean, hiru aldiko jauzi zaratatsua (*tripudium*) zen, prozesioan aurrea egiten zuten bitartean egiten zutena, baina, beste une batzuetan beste koreografia mota batzuk ere egiten zituzten, hala nola aldareen aurreko geldialdiak, hor armarriekin zuten trebetasuna erakusteko.

Salien kofradiak Erroman K.a. II. mendean sartu zen Magna Materri eskainitako jaialdian parte hartu zuen. Atzerritarren kultua zenez, pixkanaka kultu baino gehiago ikuskizun bihurtu zen. Uretan bi unetan egiten zen: martxoaren 15etik 27ra eta apirilaren 4tik 10era. Lehen festan, besteak beste, mitoaren birsortze moduko bat gertatzen zen "Odolaren Egunean". Bi motatako dantzariek parte hartzen dute, Frigiar apaizak ezpatekin, eta koribanteak edo saliak, erritmikoki salto egiten zutenak beren ezkutuak elkar joz. Horrela, musikaren eta dantza frenetikoen bidez Atisen heriotza eta berpizkundea birsortzen zuten. *Ludi Megalensisen* garaian, bestalde, Magna Mater Erromara iritsi zela ospatzen zen, eta joko eszenikoak eta zirtzilak egiten ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jorge Martínez-Pinna Nieto (1980) “La danza de los Salios, rito de integración en la curia”. *Archivo español de arqueología*,  0066-6742,  53. lib., 141-142 zk., 15-20 or.

## Kanpo estekak
Renoir

**Renoir** abizen frantziarra da. Bereziki familia bati lotuagatik da ezaguna.

**Pierre-Auguste Renoir** margolari inpresionista 19. mendeko artista ezagunenetakoa da. Haren semeetako bat, **Jean Renoir**, zinemagilea izan zen. Zinemagilearen seme **Alain Renoir** unibertsitate irakaslea da, eta halaber Jean Renoirren iloba **Claude Renoir** ere zinemagilea izan zen.

Bilbon Renoir Deusto izeneko zinema aretoa ere egon zen.

## Kanpo estekak
Astigarragako parrokia

**Jasokundeko Ama Birjinaren eliza** edo **Astigarragako parrokia** Astigarragako eliza nagusia da, herri honetako parrokia. Markesmendi deritzon muinoan dago kokatua. Zenbait izenekin da ezaguna herrian, **Andra Mariaren Zeruratze Parrokia** eta **Murgiako Andre Mariaren eliza** ere bai, Murgia jauregiaren ondoan dagoelako (eta konexio zuzena zuelako elizak Murgia sendi nabarmenaren etxe honekin).

## Ezaugarriak 
XVII. mendeko eraikina da, eta Pizkundeko eta Barrokoko arkitektura ezaugarriak ditu. Latindar gurutzeko oinplanoa du, baita bi atal angeluzuzenez osatutako nabe bat ere. Barrualdean, arkuteria handi baten gainean, korua dago. Kanpandorreak lau angeluko oinplanoa du, eta 25 metro garai. Kanpandorreari atxikita daude sakristia, bataiotegia eta zurezko arkupe handi bat, eraikinaren eskuaira bat besarkatzen duena eta sarrera babesten. Arkupe horren gainean murgiarren armarria dago. Murgiarren jauregia elizari atxikitzen zaio oin angeluzuzena duen gorputz baten bitartez, bertako balkoi sotil bat gurutzaduran agertzen da.

Bigarren karlistaldian, elizako erretaula nagusia suntsitu zen, eraikineko beste hainbat zati bezala. 1888. urtean Donostiako San Bizente elizatik ekarritako bat jarri zen haren lekuan, baina erretaula zaharraren irudi batzuk gorde ziren. Erretaulan Santa Ana, San Benito, San Inazio eta Jasokundearen irudiak agertzen dira. Horretaz gain, bi aldare ditu alboetan, bata San Isidrorena eta Andre Maria Doloretakoarena bestea. Bigarren horretan Familia Santuaren oihal bat dago, eta murgiarren hilobia.

## Iruditegia 

Fitxategi:Astigarraga - Iglesia de la Asunción de Nuestra Señora 07.jpg|Eliza muino batean dago.
Fitxategi:Aterpea, Astigarraga.jpg|Aterpea eta, atzean, Murgia jauregiarekin bat egiteko eraikuntza zatia.
Fitxategi:Astigarraga - Iglesia de la Asunción de Nuestra Señora 03.jpg|Sarrera nagusiko atea.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Chester Williams

**Chester Mornay Williams** (Paarl, 1970eko abuztuaren 8a - Lurmutur Hiria, 2019ko irailaren 6a) hegoafrikar hamabosteko errugbilaria izan zen, hegaleko postuan aritzen zena. 27 partida jokatu zituen Hegoafrikako selekzioarekin eta munduko txapelduna izan zen 1995ean; taldeko jokalari beltz bakarra izaki, integrazioaren ikur bilakatu zen. Errugbitik erretiratu ostean, entrenatzailea izan zen. Bihotzekoak jota hil zen.

## Palmaresa 
### Hegoafrikako selekzioa 
* 27 test-partida, 1993-2000 bitartean
* 70 puntu (14 entsegu)
* Munduko Errugbi Kopa 
** txapelduna: 1995

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Passionera

**Passionflower** ( *Passiflora caerulea* ) edo **pasioaren lorea**, loredun landare mota bat da. Hego Amerikan ( Peru, Uruguai, Brasil, Argentina ) jatorria duen landare igokaria da. passifloràcia motako landareen artean lorezaintza gehien landatzen dena da, sendabelar moduan aldiz *Passiflora incarnata* da gehien erabiltzen da. Bere izen espezifikoa *caerulea* bere lorea urdina dela adierazten du. Hedatzen da haziaz, hilabete bat behar dela hartu ahal izateko. Landare hau àssioneren arteko indartsuena da izozteetan irauteko, -15&nbsp;°C-raino jasota ere izoztearen ondoren lurretik errebotatzen da. Hibrido ugari daude. Jangarria da, baina koipetsua da.

## Morfologia 
15-20 metroko altuera har dezake euskokapen alternoarri batera helduta hazten denean. Hostoak kokapen alternoa dute, palmatuak dira eta pentalobulodunak (batzuetan hirutik zazpirainoko lobuluak) guztira 10-18 cm luze. Hostoen oinarriak 5-10 cm luze den eraztuna du euskarriari itsatsi ahal izateko.

Lorea konplexu eta lurrintsua da 10 cm ingurukoa diametroarekin, bost sepalo eta petalo zurixkekin, korolan harizpi urdin edo moreak ditu baita bost estamine horixka berde eta hiru estigma more. Klima tropikaletan urte osoan loratzen da, klima mediterraneoetan udaberritik udazkenera arte bakarrik. Drupe laranja modukoa da fruitua, 6 cm luze eta 4 cm-ko diametroarekin.

## Irudiak 

Fitxategi:Passiflora caerulea 'Constance Elliot'.jpg|*P. caerulea* 'Constance Elliott'
Fitxategi:PassifloraCaerulea-bud-100k.jpg|Lore begiak
Fitxategi:Passiflora caerulea (makro close-up).jpg|Lorearen xehetasuna
Fitxategi:Passiflora fruits 2 d'agost 06 003.jpg|Fruituak Bartzelonako teilatu batean
Fitxategi:Passiflora caerulea (2005 10 08) - vrucht open (2).jpg|Fruitu irekita

## Kanpo estekak
Bougainville (argipena)

**Bougainville** izenak hainbat adiera du:

* **Bougainville uhartea**, Papua Ginea Berrian, zeinak inguruko uharte batuzekin **Bougainvilleko Eskualde Autonomoa** osatzen duen.
* **Louis Antoine de Bougainville** itsasgizon frantziarra.
* ***Bougainvillea*** eran idatzi ohi den landarea **Bugainbilea** da euskaraz.
Agerraldi (argipena)

**Agerraldi** izenak hainbat adiera du:

* Agerraldi (antzerkia), antzerkian ekintza-unitate txikiena.
* Manifestazioa edo protesta-ekintza bat.
* Agerraldia, liburuaren munduan, liburu baten argitaraldia edo edizioa.
* Pertsona baten agerpena.
* Agerraldi (epidemiologia), epidemiologian denbora-tarte batean eta lurralde eremu batean gaitz infekzioso baten ondorioz jende asko gaixotzeari deritzo.
Agerraldi (antzerkia)

thumb|280px|Agerraldia ekintza-unitate txikiena da antzezlan batean.
**Agerraldi** antzerki munduan obraren ekitaldiko bakoitzeko zatiei esaten zaie. Hitz sinonimoa **Eszena** da. Zuberoan egiten diren pastoraletan **Jelkaldi** izena du. Agerraldia ekintza-unitate bat da, unitate txikiena. Beraz, antzezlakak agerraldiez antolatzen dira. Agerraldi gainetik ekintza dago.

## Agerraldi mota batzuk 
[thumb|280px|Taldeko agerraldia oso ohikoa da bai [zarzuelan baita ere operan.]]
Mota asko bereizi egiten dira. Hona hemen batzuk:

### Agerraldi komiko, tragiko eta satirikoa 
Antzinako Greziaren antzerkian horiek ziren eszenatokian margotzen ziren hiru ereduak:
* Komikoa: etxeak, leihoak, begiratokiak, lorategiak, plazak e.a. margotzen ziren.
* Satirikoa: leizeak, txabolak, basoak, mendiko paisaiak... Satirikoan margoek arkitekturaren elementu klasikoak erakusten ziren (zutabeak, estatuak, erlaitzak).
  
### Agerraldi frantsesa 
Agerraldi baten mugak modu besberdinez azal daiteke: argiak piztuz eta itzaliz, dekorazio aldatuz... Agerraldi frantsearen kasuan muga horiek taula gainean dauden pertsonen arabera azaltzen dira: pertsonaia berri bat sartzen denean edo ateratzen denean, automatikoki agerraldia aldatu da.

### Ezinbesteko agerraldiak 
Ezinbesteko agerraldiak publikoak ondo ezagutzen dituen agerraldiak dira eta, sarritan, horien esperoan egoten dira. Agerraldi klasikoak dira, nolabait esateko. Adibidez:
* William Shakespeareren *Hamlet* antzelanean Hamlet eta bere ama eztabaidatzen duten agerraldia.
* Pedro Calderón de la Barcaren *La vida es sueño* antzezlanean Segismundoren monologoa.

### Agerraldi partekatuak 
Protagonista nagusi bat baino gehiago taula gainean aritzen ari dena. Ez dago protagonista bakarra agerraldi horretan.

### Taldeko agerraldia 
Taula gainean pertsonaia multzo bat agertzen da. Ohikoa da opera eta zarzuela amaieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* *Monzon* pastoralaren jelkaldi baten bideoa.
Araña (filma)

***Araña*** () 2019ko Andrés Wood txiletar zinema zuzendariaren thriller film bat da. 2019ko Torontoko Zinemaldian estreinatu zuten.

## Argumentua 
Txile, 1970eko hamarkadaren hasiera. Eskuin muturreko talde nazionalista bortitz batek boteretik kendu nahi du Allenderen gobernua. Krimenean eta konspirazioan murgilduta, historiaren bilakaera aldatuko duen krimen politiko bat egingo dute hiru taldekidek: Inések, haren senar Justok, eta bien lagun min Gustavok. Aldi berean amodiozko triangelu arriskutsu eta sutsu batean nahastuta, traizioaren itzalak betirako bananduko ditu. Hau da, harik eta, 40 urte geroago, Gustavok gaztaroko kausa nazionalista berpizten duen arte, mendekuak eta obsesioak bultzatuta. Baina Inés negozio-emakume boteretsua da orain, eta poliziak Gerardo eta etxean duen armategi gero eta handiagoa zaintzapean dituen bitartean, Inések ahalegin guztiak egingo ditu bere eta Justo senarraren iragan politiko eta sexuala agerira ekar ez dadin.

## Aktoreak 
* María Valverde: Inés gaztea
* Mercedes Morán: Inés
* Caio Blat: Antonio
* Marcelo Alonso: Gerardo
* Pedro Fontaine: Gerardo gaztea
* María Gracia Omegna: Nadia
* Mario Horton: José
* Benjamin Westfall
* Gabriel Urzúa: Justo gaztea
* Felipe Armas: Justo
* Jaime Vadell: Don Ricardo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larrara

**Larrara** gaur egun Arabako Dulantziko udalaren barruan dagoen herri hustua da. **Laraharia** eta **Larrahara** izenak dokumentatuak izan dira. Egun Larrara toponimoa erabiltzen da.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. Aspalditik dokumentatua dago. Ezagutzen den lehen aipamena Donemiliagako goldean da, 1025 urtean, ***Larahara***. 

1337ko urriaren 20an, herriko biztanle guztiak Dulantzira joan ziren, herria hustuta geldituz. Izan ere, Alfontso XI.a Gaztelakoak forua eman zion Dulantziri urte hartan eta horrek inguruko zenbait herrietako bizilagunak erakarri zituen Dulantzira. Urte horretan hustu egin ziren Dulantziko kontzejuko zenbait herri.

## Aztarnategia 
Eusko Jaurlaritzaren arabera Balizko Arkeologia Gunea bezala katalogatuta dago. 2014an lehenengo lanak egin ziren eta tokian eraikin batzuen aztarnak aurkitu zituzten, tartean Larrarako Andra Maria elizarenak.

## Erreferentziak
Agirre (Araba)

**Agirre** gaur egun Arabako Donemiliagako udalaren Axpuruko kontzejuan dagoen herri hustua da.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. Aspalditik dokumentatua dago. Ezagutzen den lehen aipamena 1262 urtekoa da. Urte horretan Konstantze Bearnokoak, Didako Lopitz Harokoaren alarguna eta Lope Diaz Harokoaren ama, Bizkaiko jaunak, Arabako Anaidiari Agirre eta Latxa herrixkek ordaintzen zieten zergak bertan behera uzteko eskatu zion; hortik aurrera Barria herriari ordaindu beharko zituzten. Anaidiak proposamena onartu zuen eta Lope Diaz Harokoak eta Alfontso X.a Gaztelakoak aldaketa baieztatu zuten.

## Erreferentziak
Santa Marina baseliza (Zarautz)

**Santa Marina baseliza** Zarauzko Alde Zaharrean dagoen baseliza txikia da.

## Historia 
Marina Alzurukoa jarritako harrizko gurutze batean du oinarria, Zarauztik Azpeitiarako bidearen irteeran. Ondoren estalkia jarri zitzaion, umilategi bilakatuz; azkenik eraikin bat egiteko baimena eskatu zuen. Baina gurutzea zegoen lekuan aukerarik ez zegoenez eraikin bat egiteko 1610an Santa Marina kalera mugitu zen, 16. zenbakian.

1932an suntsitu zen eta gaur egungo lekura mugitu zen. 1991ean berriro ere bota zen, fatxada mantenduz.

## Arkitektura 
Nabe karratu bat da, kalera irekita dagoen atrioa, altarea eta sakristia txiki bat. Fatxadak estilo gotikoa du, baina gerora egina dago. Arreta berezia eskatzen du fatxada nagusiak. Bertan hainbat elementu ojibal ikus daitezke. Sarbidea arku puntaduna da, eta fatxadako alboetan dauden bi pinakulu sendoen artean dago.

## Ondarea 
Barruan hainbat eskultura daude, Santa Marinarenak, Kristoren gurutziltzatzearena eta Santa Apoloniarena. Eusko Jaurlaritzak ondare izendapena eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oinetakoak sartzeko adar

thumb|Oinetakoak sartzeko adar ohiko bat.
thumb|Botentzakoa, metalezkoa.
thumb|Japoniar estilokoak, luzeak, zutik zaudela sartzeko zapata orpoan.
**Oinetakoak sartzeko adarrra** (ingelesez, *shoehorn* edo *zapata-adarra*) tramankulu bat da oinetakoetan oinaren orpoa errazago sartzea lortzeko.

XV. mendean agertu ziren lehenengo aldiz Europan, baina ez da haien jatorria ezagutzen. Victoriar aroan asko zabaldu ziren orduko modaren oinetakoen estuasunagatik-

Jatorriz, oinetako sartzeko adarrak egurrezkoak ziren eta batzuk oraindik material horrekin egina egon arren, gehienak plastikoz eta metalezkoak dira. Beirazko eta baita paperezkoak ere egin izan dira. Aberatsentzako garestienak bolioa edo zilarrezkoak eta bestelako material preziatu batzuekin ere egin izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hego Sudanen banaketa administratiboa

Artikulu honek **Hego Sudanen banaketa administratiboa** azaltzen du.

## 2011-2015 
2011-2015 bitartean, Hego Sudan estatu federala izan zen, eta hamar estatutan zegoen banaturik:
thumb|eskuinera|350px|Hego Sudango antzinako estatuak, eta hiru eskualde historikoak

## 2015etik aurrera 
2015eko urrian Salva Kiir presidenteak erabat aldatu zuen antolaketa administratiboa, herrialdea 28 estatutan banatuz. 2017ko urtarrilean, beste 4 estatu sortu zituen. Harrezkero, hauek dira Hego Sudango 32 estatuak.
thumb|eskuinera|450px|Hego Sudango 32 estatuak

## Nuba mendiak, Abyei eta Nilo Urdina 
Kulturalki eta politikoki Hego Sudanen zati badira ere, Nuba mendiak, Abyei eskualdea eta Nilo Urdina estatua 2011ko erreferendumetik at geratu ziren. 2005eko bake hitzarmenaren arabera, herri galdeketa bereizietan erabaki beharko lukete beren etorkizuna, baina galdeketak ez dira egin eta Sudanen mende diraute.

## Erreferentziak 
Hego Sudanen banaketa administratiboa
John F. Kennedy Center for the Performing Arts

**John F. Kennedy Center for the Performing Arts** (euskaraz *Arte Eszenikoen John F. Kennedy Zentroa*) edo **Kennedy Center** Washington hirian dagoen Ameriketako Estatu Batuetako Kulturgune Nazionala da. 1971an zabaldu zen, eta izena John Fitzgerald Kennedy presidente zenduaren memorian jarri zioten. Hala ere, kulturgunearen ideia 1958koa da, Dwight David Eisenhower presidenteak Kulturgune Nazionalarentzako legea sinatu zuenekoa; lege honen bidez sostengatu eta finantzatu zuen Ameriketako Estatu Batuetako gobernuak lehen aldiz arte eszenikoen gune bat.

Edward Durrell Stone arkitektoak eraiki zuen, eta Potomac ibaiaren ertzean kokatzen da, Watergate konplexuaren alboan. Dantza, musika, antzerki, opera eta bestelako arte eszeniko agerpenak ematen dira bertan, eta Smithsonian Institutionek kudeatzen du.

1978tik Kennedy Center Honors sariak banatu ohi ditu urtero.

2025ean, Donald Trump presidenteak zuzendaritza batzorde osoa kaleratu zuen, Rutter presidentea barne. Ondoren, kide berriak izendatu zituen, eta zentroko presidente aukeratu zuten. 2025eko abenduan, Kennedy Centerreko zuzendaritza batzordeak Trumpen izena zentroari gehitzearen alde bozkatu zuen; hala ere, Kongresuak zentroaren izena ezarri zuen, "John F. Kennedy Center for the Performing Arts" bezala.​ Batzarra bozkatzen den egunean, zentroaren webguneak logotipo berri bat argitaratu zuen, "The Trump Kennedy Center" hitzekin, eta hurrengo egunean, Trumpen izena eraikineko idazkun nagusiari gehitu zitzaion, nahiz eta eraikineko eremu publikoetan izenak dituzten plakak gehitzea murrizten duen estatutu federala izan.

## Iruditegia 

Irudi:KennedyCenterFromAir2.JPG|Airetik.
Irudi:Kennedy_center_at_night.jpg|Gauez.
Irudi:John_F._Kennedy_Center,_interior_000_0017.jpg|Atondo handia.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Celio Malespini

**Celio Malespini** (Venezia, 1531-Verona, 1609), Pizkundeko abenturazale, idazle eta itzultzaile ospetsua izan zen.

## Biografia 
Espainiako armadan Herbeheretan soldadu izan zen. Ondoren Italiako leku desberdinetan ibili zen, mota askotako lanak egiten; batzutan, legetik kanpo aritu zen. Beste polemika askoren artean 1580an, Venezian, Torquato Tassoren *Gerusalemme liberata* liburuaren pasarteak argitaratu zituen baimenik gabe.

## Obra 
### Eleberriak 
* *Ducento Novelle del Sig. Celio Malespini, nelle quali si raccontano diversi avvenimenti cosi lieti come mesti e stravaganti, &c.*, 4.º. Venezia, 1609. Bere lan ezagunena zalantzarik gabe. Berrehun eta bi eleberri dira, gehienak beste egileen lanetan inspiratuta edo plagiatuta (Jorge de Montemayor, Francesco Cieco da Ferrara, Anton Francesco Doni). Izan ere, larogei inguru bereak dira; horietan haren datu autobiografiko asko aztertu daitezke.

### Itzulpenak 
* Brunetto Latiniren *Tresor*, frantsetik italierara itzulita.
* Antonio de Torquemadaren *Jardín de flores curiosas*, gaztelaniatik italierara itzulita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Celio Malespiniren novellen gaineko komentarioa.
* : *Ducento Novelle* 1609ko edizioa.
Aiete jauregiko usategia

**Aiete jauregiko usategia** 19. mendeko eraikin bat da, Aieteko parkean kokatua Donostian, eraikitako euskal ondare nabarmen gisa izendatua. Solairurik gabeko eraikin bat da, baina dorre bat du usoentzako "solairu txikiak" dituena.

21. mendean ez du usategi erabilpenik, eta Donostiako bonsai zuhaitzen zaletuen elkarte baten egoitza da, jabetza publikoko eraikina izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aiete jauregiko zalditegiak

**Aiete jauregiko zalditegiak** 19. mendeko eraikin bat dira, Aieteko parkean kokatua Donostian, eraikitako euskal ondare nabarmen gisa izendatua.

21. mendean ez du zalditegi erabilpenik, eta 2009. urtetik, eraikin publikoa izanik, **Aieteko Topalekua** deritzo, auzoarentzako zenbait baliabide eskainiz, bereziki adineko pertsonentzakoak. Taberna/jatetxe bat ere badago bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emscherbrücher

**Emscherbrücher**, (), Alemaniako bertako zaldi arraza bat izan zen, gaur egun iraungita dagoena . Emscherbrücher basazaldia zen eta populazio handiak zituen, baina 1840. urte aldera desagertu omen zen.

Bere tamaina zein hainbat ezaugarriengatik Emscherbrücher arraza ponien sailkapen taldean sartu daiteke.

## Arrazaren historia 
thumb|320 px|ezkerrera|Arrazari eskainitako eskultura
Arrazari buruzko aurreneko aipamena 1369. urtekoa da. Zaldi hauek XIX. mende arte hedatu ziren Emscher ibaiko ibarrean barrena, Waltrop eta Bottrop artean.

Azken Emscherbrücher zaldiak 1840. urtean harrapatu zituzten eta Alfred von Croÿ dukeari salduak izan ziren. Gero Dülmengo dukea izango zena. Zaldi hauek egun oso ezagunak diren Dülmen ponien arbasoak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lan-estazio

thumb|Lan-estazio bat.
**Lan-estazio** () ahalmen haundiko ordenagailu edo terminal bat da, sare interfaze baten bitartez sare-zerbitzarira konekta daitekeena.

## Kanpo estekak
ʻAkilisi Pōhiva

**Samiuela ʻAkilisi Pōhiva** (1941eko apirilaren 7a - Auckland, 2019ko irailaren 12a) Tongako lehen ministroa izan zen 2014tik heriotzera arte. Demokraziaren aldeko ekintzaile nabarmena izan zen.
Generantzko 6 egurrezko etxea

**Meatze-etxeak** eraikuntza arinak ziren, bizitza mugatua zutenak, sute arrisku larria zuten eta gutxieneko erosotasuna zuten. Emaitza, gehienetan, zoladurazko eraikuntzak, teilatu gea, ate bat edo bi eta leiho bat izan ziren. Izan ere, enplegatzaileek etxea baino lan tresna gehiago kontsideratzen zituzten.

## Eraikina 
Eraikina originala oso egoera txarrean zegoenez, Bizkaiko Foru Aldundia zaharberritu zuen 2012an, jatorriaren eta jatorrizko ikuskeraren arabera justifikatzen duen testuinguruaren ikerketa historiko sakona oinarritzat hartuta.
Zaharberritzea egin da egitate arkitektonikoaren berreraikuntza fidagarriaren bidez, baizik eta zaharberritzea terminoaren zentzu literalan, jatorrian dauden materialak berreskuratuz.

Etxeak 6 metroko luzera eta 4,90 zabalera ditu. Bertara sartu eta logela bat dago, sukaldea (jatorrizko pila gordetzen duena) eta sarbide eskailera goiko solairura, beste bi gela aurkitzen dira.

Fitxategi:Trapagaran - La Arboleda, Ganerantz 6 (6).jpg|Etxearen sukaldea
Fitxategi:Trapagaran - La Arboleda, Ganerantz 6 (3).jpg|Ataria
Fitxategi:Trapagaran - La Arboleda, Ganerantz 6 (1).jpg|Logela bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begoñazpi Ikastola

**Begoñazpi Ikastola**, Bilboko Txurdinaga auzoan kokatutako ikastola da. Elizbarrutiko Ikastetxeak eta Eusko Ikastola Batza erakundeen kide den itundutako ikastetxe bat da. Komunikazio hizkuntza, bizkaiera erabiltzen duen ikastola euskalduna da. 2005-2006 ikasturtean, 1193 ikasle zeuzkan, haur hezkuntzan, lehen hezkuntzan, bigarren hezkuntzan eta batxilergoan. Gaur egun 100dik gora langilek  behar egiten dute han.

## Historia 
Begoñazpi ikastola guraso talde batek sortu zuen 1970ean. Taldeak, Josune Zearra eta Sabin Zubiri buru zirela, Bilboko ikastolen mugimenduan parte hartzen zuela, Bilboko Gotzaitegiarekin harremanetan jarri ondoren hezkuntza ikastetxea sortu zan, Santutxuko Karmelo kalean, 13an.
[thumb|124x124px|[Libe Altuna (1937)]]
Garai hartako Bilboko apezpikuak 1970ean berrizko moja mertzenarioa zen **Libe Altuna** izendatu zuen Ikastolako zuzendari. Begoñazpiko lehen andereñoak Lina Arejo, Clotilde Caminos eta Estibalitz Beistegi izan ziren. Eurekaz batera, laguntzaile lanetan Nati Irigoien, Miren Garamendi eta Maria Luisa Llonak jardun zuten.Julia Berojalbiz ere izan zen lehen irakasleetako bat. Gero urtez-urte handitzen joan zenez beste leku batera mugitu ziren. Txurdinagan leku on bat aurkituta bertara lekualdatu zen ikastola.

Begoñazpi kristau printzipioetan oinarritutako ikastola da, fede kristauan oinarritutako hezkuntza euskaraz izatea izan da baina beti bere helburua.

## Eskolaz kanpoko ekintzak 
* Ingelesa
* Euskara
* Frantsesa
* Musika
* Euskal dantzak
* Antzerkia ingelesez
* Bertsolaritza
* Xakea
* Patinajea
* Dantza modernoa
* Saskibaloia
* Futbola
* Multijolasak
* Esku pilota

## Kalitate zigiluak 
* EFQM
** Jasangarritasun arloan bandera berdea
** Euskararen kudeaketan zertifikatua

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eusko Ikastola Batza
* Julia Berojalbiz

## Kanpo estekak 
* Begoñazpi ikastolaren webgunea.
### Sare sozialak 
* Instagram: @begoñazpi_ikastola
* Facebook: @begoñazpiIkastola
* Twitter: @begoñazpiikastola
* Youtube: Begoñazpi Ikastola
Labris

***Labrisa*** () bi aho dituen aizkora da, antzinako greziarrek *pelekys* izena eman zioten baita  izena  ere; erromatarrek aldiz, *bipennis* hitza erabiltzen zuten.

Labrisaren lehen erabilera, askoz lehenago eman zela agerian dago; izan ere, Paleolitoan eta Neolitoan aizkora mota honen irudiak badaude, maiz Ama jainkosaren gurtzarekin lotuta eta antzeko kultura primitiboen jainkosa telurikoekin ere. Zibilizazio-minoikoan, -traziarrean, -greziarrean eta -bizantziarrean *labris-*aren sinbolismoa erabiltzen da, baita mitologian eta artean duela hiru mila urtetik gora. *Labrisa* Afrikako sinbolismo erlijiosoan ere ageri da, esaterako Changó delakoan, *yoruba* mitologiaren jainkotasunean hain zuzen ere.

Amazonasek ere erabili zuten - borrokatzeko ez ezik, lan egiteko ere -, baita Europan eta Asian garatutako gizarte matriarkal zaharretan ere. Gaur egun, 1970eko hamarkadaz geroztik, LGTB eta feministen sinbolo gisa erabiltzen da, zehazki, lesbiana eta *lesbofeministen* mugimenduen taldeen kideentzako, indarra eta burujabetasuna sinbolizatzen dituelako.

## Herri kultura garaikidea 
Abuztuaren 4ko erregimenean (1936-1941), Greziako Gazte Erakundearen Elkarte Faxistak (EON, *Ethniki Organosi Neolaias* ) *labrys*a erabili zuen funtsezko ikur gisa, erregimenaren buruzagi Ioannis Metaxás liderraren ustetan heleniar zibilizazio guztien lehen sinboloa zelako. Gaur egun, Greziako black metal zaleek Greziako paganismoaren sinbolo gisa erabiltzen dute, baita Kretako folklorea kontserbatzeko elkarteek ere. Greziako edozein *heavy metal* edo zirtzilkeria-dendetan halako ikurrak salgai daude.

Beste alde batetik*, labrysa* ikur nazional gisa erabili zen Frantziako Vichyko gobernuan, Bigarren Mundu Gerran garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dotorekoa etxea

**Dotorekoa etxea** Zarauzko eraikin bat da. Juan Ortiz Zarauz doktoreak XVI. mendean eraiki zuen, eta hortik datorkio izena. Bere garaian Zarauzko hiriaren mugan kokatua zegoen, gaur egun Alde Zaharreko sarrera dena.

## Historia 
XVI. mendean eraiki zuen Juan Ortiz Zarauz doktoreak, Castro Urdiales eta Laredoko korrejidorea zena eta Errege Kontseiluko kidea, Zarauz familiako kidea. Lehen euskal jauregietako ezaugarriak ditu, pareta lodiekin eta estilo gotiko batzuekin. Zigordia kaleko aldean Zarauz familiaren armarria ikus daiteke.

Familia loturak direla eta Berroeta-Aldamar familiaren esku geratu zen beranduago.

1982an Laboral Kutxaren bulego bilakatu zen, eraikina guztiz eraberritu zutenean.

## Eraikina 
Oinplano laukia du, harriz guztiz eraikia. Hiru solairu ditu eta teilatuak lau aldeetara ematen du. Egurrezko teilatua heltzen lau gargola txiki ditu.

## Ondarea 
Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Dotorekoa_etxea_-_Zarauzko_Alde_Zaharra_-_armarria_01.jpg
Fitxategi:Dotorekoa_etxea_-_Zarauzko_Alde_Zaharra_-_armarria_02.jpg
Fitxategi:Dotorekoa_etxea_-_Zarauzko_Alde_Zaharra_-_armarria_03.jpg
Fitxategi:Dotorekoa etxea - Zarauzko Alde Zaharra - ikuspegi orokorra.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kale Nagusiko 7. zenbakiko etxea (Zarautz)

**Kale Nagusiko 7. zenbakiko etxea** Zarauzko Musika Plazan dagoen eraikina da. Gaur egun hotel bat dago, baina Espainiako Gerra Zibilaren aurretik Zarauzko udaletxea bertan izan zen.

## Historia 
1886an estilo neoklasikoko udaletxea eraiki zen bertan, gaur egun Musika Plaza denaren mendebaldean. Lau zutabe handi zituen eraikina zen, gaur egungoa baino barrurago hedatzen zena plazarantz, kiosko aldera. 1936ko irailaren 20an gasolina botaz erre zuten udaletxea.

Handik urte batzuetara eraiki zen gaur egungo bost pisuko eraikina.

## Ondarea 
Eusko Jaurlaritzak ondare izendatu du eraikina.

## Argazki galeria 

File:Zarauzko udaletxe zaharra, 1910 inguruan.jpg|udaletxe zaharra.
File:Nagusia_7_etxea,_Zarauzko_Musika_plaza.jpg|eraikina gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udala (Araba)

**Udala** gaur egun Arabako Aguraingo udalaren barruan dagoen herri hustua da. Historian **Udalha** bezala ere ezagutu da. Haren lurrak Asparrena, Donemiliaga eta Barrundia artean zeuden.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1025ean Donemiliagako goldean agertu zen, ***Udalha*** idatzita. Noiz hustu zen ez da ezagutzen. 

## Erreferentziak
Elida Almeida

**Elida Almeida** (Pedra Badejo, Santiago uhartea, 1993ko otsailaren 15a) caboverdetar abeslaria da, Cabo Verdeko erritmoak (batuque, funaná, coladera eta tabanka) doinu latinoekin, eta baita pop musikarekin ere, uztartzen dituena.

## Diskografia 
### Albumak 
* *Ora doci, Ora Margos*, 2014, Harmonia
* *Kebrada*, 2017, Lusafrica

### Singleak 
* "Txika", 2016, Lusafrica
* "Di Mi Ku Di Bo", 2017, Lusafrica
* "É Zonban" feat. Djodje, 2017 - Lusafrica
* "Sou Free" (Mo Laudi Remix) feat Flavia Coelho, 2018, Lusafrica
* "Homi Nha Amiga" feat Elji Beatzkilla, 2019, Lusafrica

### Duetoak 
* "Nhu Santiagu" Luraren *Herança* diskoan (2015)

## Erreferentziak
Urretxu (Araba)

**Urretxu** gaur egun Arabako Zuiako udalaren barruan dagoen Ametzaga kontzejuan zegoen herri hustua da. Historikoki beste izen batzuekin ere dokumentatu da: Urratxo, Urretxa y Urretxua.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1138tik dago dokumentatuta. Noiz hustu zen ez da ezagutzen.

## Erreferentziak
Ugarte (Amurrio)

**Ugarte** gaur egun Arabako Amurrioko udalean dagoen herri hustua da.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1025ean Donemiliagako goldean agertu zen. Herria hustu zenean Amurrioko auzoa bihurtu zen.

## Erreferentziak
Screamo

**Screamo** (**skramz** ere deitua) emo eta hardcore punk azpigenero bat da. Estatu batuetan sortu zen 90 hamarkada hasieran eta garraxika abesteko moduaz eta abestiek duten egitura dinamikoez ezaugarritzen da.

Screamo taldeen adibide batzuk Orchid, Pg. 99, Saetia, Raein, La Quiete eta Amanda Woodward dira.

## Kanpo estekak
Pedro Ortiz Zarauz Ganboa

**Pedro Ortiz de Zarauz Ganboa** (Zumaia, 1580 - Zarautz 1655) Zarauz familiako kide izan zen. Aia, Zarautz eta Elkanoko San Roman elizetako patronoa zen. 1619an Zarautzen Karmeldarren komentua sortu zuen, garai horretan Aiako Altzolako moja trinitarioek bete zutena.

## Familia 
Francisco Buquer de Barton eta Mariana Zarauz Ganboaren semea zen.

Ana Andunaegi Jausororekin ezkondu zen 1603an, Alfontso XI.a Gaztelakoaren ondorengo urruna. Honako seme-alabak izan zituzten:
* Josefa Ortiz Zarauz Andunaegi
* Mateo Ortiz Zarauz Andunaegi
* Martin Ortiz Zarauz Ganboa Andunaegui
* Maria Ortiz Zarauz Andunaegi
* Clara Ortiz Zarauz Andunaegi
* Joan Ortiz Zarauz Andunaegi
* Cathalina Ortiz Zarauz Andunaegi
* Ygnacio Angelo Ortiz Zarauz Andunaegi
* Pedro Ortiz Zarauz Andunaegi
* Juana Ortiz Zarauz Andunaegi
* Antonia Ortiz Zarauz Andunaegi
* Joseph Ortiz Zarauz Andunaegi
* Francisco Zarauz Andunaegi

## Erreferentziak
Piazza Fontanako atentatua

**Piazza Fontanako atentatua** () atentatu terrorista izan zen, 1969ko abenduaren 12an, Milango Banca Nazionale dell'Agricolturaren egoitzan burutua. 17 lagunek bizia galdu zuten eta zaurituak 88 izan ziren. Egun berean, beste hiru bonba eztanda egin zituzten Erroman eta Milanen (eta beste bat topatu zuten eztanda egin aurretik). Atentatuak Brigada Gorriak taldearen sorreran eragin handia izan zuen eta, ondorioz, ondorengo "berunezko urteak" izeneko aldian.

Atentatua Gladio operazioaren testuinguruan gertatu zen, noiz CIAk eta italiar inteligentzia-zerbitzuak neofaxistak errekrutatu zituzten bandera faltsuko operazioak egiteko. Edonola ere, hiru epaiketa eginda ere, egun ez dute inork zigortu atentatuagatik.

## Hildakoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jimmy Fontana

**Enrico Sbriccoli** (Camerino,  - Erroma, ), **Jimmy Fontana** izen artistikoz ezaguna, italiar kantautore, abeslari eta musikagilea izan zen.

Fontana jazz munduan hazi zen, baina herri musikak eta popak egin zuten ezagun. 1961ean San Remoko jaialdian parte hartu zuen, eta lau urte geroago bere kanturik ezagunena grabatu zuen: "Il Mondo". "Che sarà" abestia ere berarena da.

## Diskografia 
* *Arrivederci* (1996)
* *Il Mondo* (1997)
* *I Grandi Successi Originali* (2001)

## Filmografia 
### Aktore 
* *Il Sole è di tutti* (1968)
* *Quando dico che ti amo* (1968)
* *Viale della canzone* (1965)
* *Canzoni in bikini* (1963)
* *La voglia matta* (1962)
* *Io bacio, tu baci* (1961)

### Musikagilea 
* *I fantastici 3 Supermen* (1967)
* *Le belle famiglie* (1964: "Caro amore mio")
* *Io bacio, tu baci* (1961: "Diavolo")

## Erreferentziak
1990: The Bronx Warriors

***1990: The Bronx Warriors***. , (euskaraz *1990: Bronxeko Gerlariak*), 1982ko Enzo G. Castellari italiar zinema zuzendariaren zientzia-fikzio eta ekintza film bat da. Vic Morrow, Christopher Connelly, Fred Williamson eta Mark Gregory aktoreek antzeztu zuten.

*Escape from the Bronx* (1983) jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Etorkizun post-apokaliptiko batean, New York hiriko polizia bat Bronx auzoko kale gaizkile talde batean infiltratuko da, auzoa kale gaizkile talde bortitzen arteko benetako gudulekua bilakatu baita.

## Aktoreak 
* Stefania Girolami: Anne
* Marco Di Gregorio: Trash
* Vic Morrow: Hammer
* Christopher Connelly: Hot Dog
* Fred Williamson: Ogroa
* "Betty"Elisabetta Dessy: Sorgina
* Rocco Lero: Paul
* George Eastman: Golema
* Carla Brait: Burdinezko Gizon Burua
* John Loffredo: Ice
* Enio Girolami: Ted Fisher
* Enzo G Castellari: Presidente ordea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Daniel Johnston

**Daniel Dale Johnston** (Sacramento,  - Waller, ) estatubatuar kantautore, abeslari eta musikagilea izan zen.

Johnston 1981ean estreinatu zen *Songs of Pain* lanarekin, eta gerora iritsi ziren, besteak beste, ''Don't Be Scared*, *More Songs of Pain*, *Hi, How Are You*, *Respect* eta *Merry Christmas*, guztiak kasete formatuan argitaratuak. Horiekin guztiekin kultuzko musikari bilakatu zen, eta gerora rock alternatiboaren ikur izango ziren musikari askok erakutsi zuten Johnstonekiko miresmena. Horien artean ezagunena, agian, Kurt Cobain (Nirvana), baina baita Sonic Youth, Teenage Fanclub eta beste hainbat taldeko kideak ere.

Horien guztien lanari esker, 1990eko hamarkadan jauzia egin eta Atlantic multinazionalarekin grabatu zuen *Fun* (1994) diskoa. Lan horretan soinua leundu zuen Johnstonek, baina horrek ez zuen bere kantuen berezko naïf ukitua baretu. Nolanahi ere, jauzi horrek ez zuen diskoetxeak espero zuen emaitza izan, eta Johnston bere eremu naturaletara itzuli zen ondoren.

2006an Jeff Feuerzeig zinemagileak musikariaren bizitza eta lan metodoak jaso zituen *The Devil and Daniel Johnston* film dokumental laudatu eta sarituan.

Euskal Herrian ere eragina izan zuen Johnstonen lanak. Mursegok haren *Devil Town*-en euskaraz bertsioa egin zuen (*Deabruaren hiria*), eta Giorgio Bassmattik *True Love Will Find You in The End*-en moldaketa grabatu zuen *Kafea eta galletak'' diskoan.

## Diskografia 
## Erreferentziak
Karkaba (Erdi Aroko kale estua)

[thumb|[Segurako (Gipuzkoa) karkaba]]

**Karkaba** Erdi Aroko hirietan etxeen atzealdean sortzen zuten kale estua da. Etxe abereak eta zaborra biltzen zituzten hor. Hala ere, kalexka horiek funtzio garrantzitsua zuten herrian: horiei esker suteak itzaltzea errazagoa zen eta etxeak argi eta aire iturri gehiago izan zezaten ahalbidetzen zuten.

Erdi Aroko herrigunea gorde duten hainbat herritan, gaur egun ere badira karkabak. Adibidez, Euskal Herriko herri askotako alde zaharretan, badira karkabak Artziniegan, Bilbon, Durangon, Ordizian, Seguran...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Len Deighton

**Leonard Cyril Deighton** (Londres, 1929ko otsailaren 18a – Guernsey, 2026ko martxoaren 15a) ingeles idazlea izan zen. Hiru espioitza-eleberrigile garrantzitsuenen bat Ian Flemingekin eta John le Carrérekin batera kontuan hartzen zaio.

Zerbitzu militarra Royal Air Force-n amaitu ondoren, Saint Martin's School of Art-en eta Royal College of Art-en graduatu zen. Liburu eta aldizkarien ilustratzailea izan zen eta publizitate agentzia batean lan egin zuen.

Frantzian oporretan zegoela, *The IPCRESS File* eleberria idatzi zuen, eta arrakasta handiz argitaratu zuen 1962an. 1962 eta 1966 artean elikadurari buruz idatzi eta errezetak argitaratu zituen *The Observer* egunkarian.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *The IPCRESS File* (1962) (Harry Palmer saila)
* *Horse Under Water* (1963) (H. P.)
* *Funeral in Berlin* (1964) (H. P.)
* *Billion-Dollar Brain* (1966) (H. P.)
* *An Expensive Place to Die* (1967) (H. P.)
* *Only When I Larf* (1967)
* *Bomber* (1970)
* *Close-Up* (1972)
* *Spy Story* (1974) (H. P.)
* ''Yesterday's Spy* (1975)
* *Twinkle, Twinkle, Little Spy* (1976) (H. P.)
* *SS-GB* (1978)
* *XPD* (1981)
* *Goodbye, Mickey Mouse* (1982)
* *Berlin Game* (1983) (Bernard Samson saila)
* *Mexico Set* (1984) (B. S.)
* *London Match* (1985) (B. S.)
* *Winter* (1987)
* *Spy Hook* (1988) (B. S.)
* *Spy Line* (1989) (B. S.)
* *Spy Sinker* (1990) (B. S.)
* *MAMista* (1991)
* *City of Gold* (1991)
* *Violent Ward* (1993)
* *Faith* (1994) (B. S.)
* *Hope* (1995) (B. S.)
* *Charity* (1996) (B. S.)
### Ez-fikziozkoak 
* *Len Deighton's Action Cookbook* (1965)
* *Où est le garlic* (1965)
* *The Assassination of President Kennedy* (1967) (M. Rand eta H. Lockstonekin)
* *Len Deighton's London Dossier* (1967)
* *Continental Dossier* (1968)
* *Fighter: The True Story of the Battle of Britain* (1977)
* *Airshipwreck* (1978) (Arnold Schwartzmanekin)
* *Blitzkrieg: From the Rise of Hitler to the Fall of Dunkirk* (1979)
* *Basic French Cooking* (1979)
* *Battle of Britain* (1980)
* *The Orient Flight* (1980) (Fred Blaurekin)
* *The Egypt Flight* (1981) (Fred Blaurekin)
* *ABC of French Food* (1989)
* *Basic French Cookery Course* (1990)
* *Blood, Tears and Folly* (1993)
* *James Bond: My Long and Eventful Search for his Father' (2012)

## Kanpo estekak
Tabuerniga

**Tabuerniga** Arabako herri desagertu bat da, Bastida udalaren Gatzaga Buradon kontzejuan zegoen herri hustua zen. Beste izenekin ere dokumentatuta dago: *Cabuerneca*, *​Cabuerniga*, *​Cavorneca* eta *Taguerniga*.​

## Historia 
Herri honen lehen aipamena 934 urtekoa da, Fernán Gonzálezek egin zituen boto batzuetan. Toloñoko Andre Mariaren monasterioaren menpe zegoen. Gaur egun inguru hori **Taborniga** toponimoarekin ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Two Popes

***The Two Popes*** 2019ko Fernando Meirelles brasildar zinema zuzendariaren komedia dramatiko eta biografia film bat da. Benedikto XVI.a aita santuaren kargu uztea eta ondorengotzari buruzkoa da. Anthony Hopkins eta Jonathan Pryce aktoreek antzeztu zuten.

2019ko abuztuan estrenaitu zen Tellurideko Zinemaldian.

## Sinopsia 
2013an, Frantzisko aita santu aurrerakoi berria eta kargua uzten duen Benedikto XVI.a aita santu kontserbadorea solasean ari dira Eliza Katolikoak hartu behar duen bideari buruz.

## Aktoreak 
* Anthony Hopkins: Benedikto XVI.a
* Jonathan Pryce: Jorge Mario Bergoglio kardinala, Frantzisko aita santua izango dena.
** Juan Minujín: Jorge Mario Bergoglio gaztea
* Sidney Cole: Peter Turkson kardinala
* Lisandro Fiks: Franz Jalics apaiza
* Thomas D. Williams: estatubatuar kazetaria
* Maria Ucedo: Esther Ballestrine
* Emma Bonino: bere burua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Knowing

***Knowing*** (euskaraz *Jakintza*), 2009ko Alex Proyas australiar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko thriller film bat da. Nicolas Cage, Rose Byrne, Chandler Canterbury eta Ben Mendelsohn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1959, Lexington, Massachusetts. Herriko eskolan andereino batek bere ikasleei berrogeitamar urtetarako denbora-kapsula bat egitea proposatuko die, ikasleek "etorkizunaren ikuspegia" gaitzat hartuz burututako marrazkiak gordetzeko asmoz. Lucinda Embrey (Lara Robinson) neskato bitxiak zenbaki sail luze bat bakarrik idatziko du.
2009an, Caleb (Chandler Canterbury) mutikoak Lucindak iraganean idatzitako papera jasoko du, eta mutikoaren aita den John Koestler (Nicholas Cage) irakasle eszeptikoak zenbaki horien esanahia ikertuko du, bere aurkikuntzak Zientzia eta mundu osoaren harridura piztuz.

## Aktoreak 
* Nicolas Cage: Jonathan "John" Koestler irakaslea
* Rose Byrne: Diana Wayland / Lucinda Embry-Wayland (photograph)
* Chandler Canterbury: Caleb Koestler
** Joshua Long: Caleb gaztea
* Lara Robinson: Lucinda Embry gaztea / Abby Wayland / Diana Wayland gaztea (argazkia)
* Nadia Townsend: Grace Koestler
* Ben Mendelsohn: Phil Beckman irakaslea
* Alan Hopgood: Koestler erreberendoa
* Benita Collings: Koestler andrea
* Adrienne Pickering: Allison Koestler
* Liam Hemsworth: Spencer
* Ra Chapman: Jessica
* Lesley Anne Mitchell: Stacy
* Sam Velasquez: Jackson Cinq
* Gareth Yuen: Donald
* Verity Charlton: Kim
* Tamara Donnellan: Embry andrea
* Travis Waite:. Embry jauna
* D.G. Maloney, Joel Bow, Maximillian Paul eta Karen Hadfield: Arrotzak
* David Lennie: Clark institutuko zuzendaria 1959an
* Carolyn Shakespeare-Allen: Institutuko zuzendaria 2009an
* Alethea McGrath: Priscilla Taylor 2009an
** Danielle Carter: Priscilla Taylor, 1959an

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Galtzadarri

thumb| Galtzada-harrizko zoladura.
[thumb| Galtzada-harriak jartzen [Vence|Vence-n, Frantzia. ]]
thumb| Galtzada-harri paleta.
**Galtzadarria** edo **galtzada-harria** paralelepipedo forma duen harri landua da, harbideak lauzatzeko erabiltzen dena.

Galtzadarrizki zoladurak egiteko gehien erabiltzen den materialetako bat granitoa da, lan egiteko duen erraztasunagatik eta erresistentziagatik, baina batez ere basaltoa erabiltzen da, gogorra izateaz gain, basaltoko harrietan ebaketak erraz egiten direlako.

Galtzada-harrien neurriak 20 cm luze eta 15 cm zabal izan ohi dira, izan ere, neurri hauek esku bakarrez maneiatzea errazten du.

Galtzada-harriz osatutako zoladurak egiteko lehendabizi hondar edo hartxintxarrezko geruza bat ezartzen da, honen gainean zementuzko geruza mehe bat jar daiteke eta ondoren, ilara paralelotan gehienetan, galtzada-harriak jartzen dira. Bukatzeko galtzada-harrien arteko hutsuneak bete egingo dira.

Italian, erromatar inperioko errepideek basalto zilindro formako blokeekin eraiki zituzten eta, horrela, zoladurak kolore beltza hartzen zuen.

## Historia 
[thumb| [Via Appia|Via Apia Erromako hegoaldean, basalto beltzeko bloke zilindrikoekin eraikia. ]]
Galtzada-harrien jatorria duela 25 mendekoa da. Kartagotarrek eta erromatarrek beren bide nagusietan abiadura eta iraupena lortzeko eraiki zituzten. Garraio erosoago bat lortzeko, gainazal jarraikorraren beharra ikusi zuten eta ordura arte zuten egoera naturalean zizelkatu gabeko harri zoladurarekin ezin zen hori lortu.

Galtzada-harrizko zoladurak funtzionalki XIX. mendearen amaiera arte erabili ziren. Napoleonen garaian, bide handiak eraiki ziren hirietan, besteak beste, artilleria pieza handiak kaleetan zehar zirkulatu ahal izateko. Gerora frantsesek espaloien bideak eraiki zituzten. Autoak agertu ahala, galtzada-harrizko zoladurak gutxitu eta errentagarriak izateari utzi zioten.

## Erabilerak 
Gaur egun, galtzada-harri zoladurak motibo estetikoekin erabiltzen dira eta aspaldiko zoladura asko zerbitzuan eta egoera onean daude oraindik. Belgikan eta Frantzian ere txirrindularitzako lehiaketetarako erabiltzen dira,  sistema honen sendotasun handia dela frogatuz. Era berean, hormigoizko *zoladurak* garatu dira, harrizko *zoladura* zaharrak modu berdinean erabiltzen direnak: hauek *zoladura artikulatuak* izena hartzen dute. Batzuetan, kareharri modernoei koloratzaileak gehitzen zaizkie, emaitza estetiko hobea lortzeko.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Harlauza

## Kanpo estekak
Murabe

**Murabe** gaur egun Arabako Zigoitia udalean, Maurga kontzejuan dagoen herri hustua da. Mendetan ere beste izen hauekin ezagutu da: **Moreta** eta **Muradehe**.​ 

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1088an dokumentatuta, 1655 baino lehen hustu egin zen. Gaur egun **Muruabe** izenarekin ezagutzen dira lur horiek.

San Joani eskainitako parrokia izan zuen. Eliza, herria hustu ondoren, baseliza bihurtu zen. 1655an berreraiki zen. XIX. mendean bota zuten.

## Erreferentziak
Xabier Anduaga

[thumb|**Anduaga** Donostiako [Donostiako Musika Hamabostaldia|Hamabostaldian (2020).]]

**Xabier Anduaga** (Donostia, Gipuzkoa. 1995eko ekainaren 5a), opera eta zarzuelako  euskal abeslari bat da. Tenorea da eta mundu osoan ezaguna.

Euskal Herriko estreinaldia, berriz, Bilboko Arriaga antzokian egin zuen, 2016an bertan. Rossiniren *La Cenerentola, ossia la bonta in triunfo* operan parte hartu zuen Don Ramiro printzearen rolean. Ordutik aurrera, mundu osoko antzoki eta jaialdietan rossiniar eta donizettiar pertsonaia nagusiak interpretatzeari ekin zion. Horien artean, aipatzeko rolak dira Conte Almaviva (*Sevillako bizargina*), Fenton (*Falstaff*), Lindoro (''L'italiana in Algeri*) Lord Arturo (*Luicia de Lammermoor*), Ernesto (*Ricciardo e Zoraide*), Leicester (*Il Castello di Kenilworth*), Gennao (*Lucrezia Borgia*), Nemorino (*El elixir del amor*) eta Ernesto (*Don Pasquale*).

2025eko Urrezko Danborra eman zion Donostiako udalak.

Urte gutxiren buruan, Xabier Anduaga mundu mailan gehien eskatzen eta errespetatzen den tenoretako bat izatera iritsi da.

## Sariak 
* 2019: Lehen saria eta Zarzuela saria lortu zituen Operalia Lehiaketan.
* 2021: International Opera Award saria eskuratu zuen, Oscar sariekin alderatu daitekeena, 2020ko abeslari gazte onenaren kategorian. 
* 2021: Opera Actual aldizkariaren saria jaso zuen, 2021eko espainiar interprete gazterik oparoena izateagatik
* 2022: Lehen errezitaldia eman zuen Madrileko Zarzuela Antzokian, Giulio Zappa pianistak lagunduta
* 2015: Donostiako Urrezko Danborra.[thumb|2026eko [Urrezko Danborra|Urrezko Danborrarekin]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Irutxuloko Hitza*n. 2475.zk., 2026/01/23.
* :Elkarrizketa *Diario Vasco'' egunkarian, 2025/08/14.

* Xabier Anduaga Fackeboo
* Xabier Anduaga Twitter
* Xabier Anduaga Instagram
* Xabier Anduaga Youtube
* Xabier Anduaga Operabase atarian
Ghostland

***Ghostland*** 2018ko Pascal Laugier frantziar zinema zuzendariaren slasherra da.

## Sinopsia 
Ama batek eta haren bi alabek etxe bat jasoko dute herentzian. Hara bizitzera joanen dira, baina, berehala, lehen gauean, hiltzaile batzuk agertuko zaizkie. Amak, orduan, alabak salbatzeko borroka egin beharko du.

## Aktoreak 
* Crystal Reed: Elizabeth "Beth" Keller
** Emilia Jones: Beth (gaztea)
* Anastasia Phillips: Vera
** Taylor Hickson: Vera (gaztea)
* Mylène Farmer: Pauline
* Rob Archer: Fat Man
* Kevin Power: Candy Truck Woman
* Angela Asher: Candy Truck Woman (ahotsa)
* Adam Hurtig: Bethen senarra
* Denis Cozzi: Bethen semea
* Paul Titley: H.P. Lovecraft

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Mames (Araba)

**San Mames** gaur egun Arabako Gasteiz udalean, Eztarroa eta Mendoza kontzejuetan dagoen herri hustua da. ​  Zalla ibaitik gertu zegoen.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. 1581ean dokumentatuta, XVIII. mendean zehar hustu egin zen. Gaur egun **Perezikoa**, Estarroan, eta San Mames, Mendozan, izenekin ezagutzen dira lur horiek.

## Erreferentziak
Anarkista baten ezusteko heriotza

***Anarkista baten ezusteko heriotza*** () Dario Fo idazleak 1970ean argitaratu zuen antzezlana da. 2001. urtean Julia Marinek euskaratu zuen.

Foren esanetan, 1921ean AEBetan benetan gertaturiko istorio batean oinarrituta dago baina Milanen hildako Giuseppe Pinelli trenbide-langilearen heriotzarekin ere lotura du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariaka

**Mariaka** gaur egun Arabako Amurrio udalean, Amurrio kontzejuan dagoen herri hustua da. **​Marieka** izenarekin ere ezagutu da.  

## Historia 
1095ean dokumentuta, noiz hustu zen ez dakigu. Tokian Mariaka leinuaren dorrea gelditzen da, Mariaka dorretxea alegia. Mariaka leinua Aialako leinutik zetorren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mariaka dorretxea
Downton Abbey (filma)

***Downton Abbey*** 2019ko Michael Engler estatubatuar zinema zuzendariaren drama historiko film bat da.

Izenburu bereko telesail arrakastatsuaren luzapen modukoa da, eta aldi berean, zinemarako egokitzapena. Ingalaterrako errege-erreginaren bisitak familia hankaz gora jarriko du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pistolaren begi zuri-beltzak

***Pistolaren begi zuri-beltzak*** () Dario Fo idazleak 1960an argitaratu zuen antzezlana da. 1984. urtean Jon Aurrek euskaratu zuen.

Argudioa benetako gertakizun batzuetan oinarritzen da: oroimena galdua daukan Collegnoko pertsona baten joan-etorrietan eta Pollastro izeneko bidelapurraren gorabeheretan, hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal antzerki berria

## Kanpo estekak
Izuaren aurpegia: bi ekitaldiko komedia

***Izuaren aurpegia: bi ekitaldiko komedia*** () Dario Fo idazleak 1981ean argitaratu zuen antzezlana da. 1984. urtean Xabier Mendigurenek euskaratu zuen.

Gianni Agnellin oinarrituta, bahitua izan behar zuen industriagizon eta bere langile baten arteko nahaspila azaltzen du, bide batez, estatuaren eta bere indarren jokatzeko moldea bistan utziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak