Mari Karmen Labandibar Rekalde

**Mari Karmen Labandibar Rekalde**  (Oiartzun, 1938ko martxoaren 13a. – Ib. 2024ko irailaren 11a) Emakume langile, ekintzaile eta solidarioa.  

## Bizitza 
Ugaldetxoko Larrea baserrian jaio eta bertan bizitu zen 22 urterekin ezkondu zen arte. Bere gurasoak Felisa eta Patxi izan ziren. Jose Antonio, (odoleko anaia), bera baino bost urte zaharragoa zen eta izan zuen bera baino 17 egun gazteagoko beste ahizpa, (esnezko ahizpa) Mertxe, bere amaren bularretik hazia.  

Frankismoak eragin zuen familian. Aita Iruñako kartzelan preso zegoela, etxean jasan behar izan zuten militarren jazarpena ere. Bere ama bi urteko semea besoan zuela sartu ziren militarrak, etxea hustu eta zerbait jatera. Horrekin konforme ez, eta ama-semea ormaren kontra jarri zituzten hiltzeko, sarjentu *txiki* batek “déjales correr” esanda libre utzi zituzten arte. Horrela egin zuten ihes *Azalene*, ondoko baserrira.  

Txikitatik izan zuen bertsolaritzarako zaletasuna. Aita oso bertsozalea zen, bertso zahar asko zekizkien eta bere ondoan ikasi zituen hainbeste bertso kantatzen: “Loriak udan ihintza bezela maite det dama gazte bat,

hari hainbeste nahi diodanik ez da munduan beste bat,

inoiz edo behin pasatzen badet ikusi gabe aste bat,

bihotz guztira zabaldutzen zait halako gauza triste bat…” Ugaldetxoko Aldabe etxean zegoen lokal batean zuten eskola. Adin guztietako neska-mutilak elkarrekin aritzen ziren. Euskaraz hitz egiten zuten arren, klaseak erdaraz izaten ziren. Maistra Zamora baserriko Luisa Berrondo izan zuen. Eta Luisak ezin zuenean, Garro baserriko Rekalde ahizpak joaten ziren klaseak ematera. Dena kantari errezitatuz ikasten zuten, errezoak, errekak, biderketak… Ugaldetxoko eskolatik mojen eskolara pasa zen beste urte pare batez, baina izeba bat operatu behar zutela-eta,  14 urterekin hasi zen lanean, Martuteneko Txomin auzoko taberna batean. Halaber, lan harrek eman zion gazteleraz ikasteko aukera. Eguneko bost pezetako soldataren truke, 18 urte arte jardun zuen bertan. Tarteka etxera joateko baimena izaten zuen eta beretzat sosik gabe, irabazten zuen guztia etxean entregatzen zuen.  

Tabernan ezagutu zuen gerora senarra izango zuena. Esteban Martiarenarekin ezkondu zen, 1960ko uztailaren 16ean eta hiru seme-alaba izan zituzten: Lide, Esteban eta Nekane. Ezkongai zirela egindako etxean jarri ziren bizitzen, Arragua auzoko Inda-berea etxean.thumb|Ikastolako sorrerako gurasoak
### Haurtzaro ikastolako sortzaile 
Oiartzuar askorekin batera, senarra eta biak lan asko egin zuten ikastola sortu eta aurrera ateratzeko. Etxez-etxe, enpresaz enpresa ibili ziren dirua biltzen, bazkideak biltzen. 
thumb|50. urteurreneko aitortza-omenaldia
Hilabetero 1.000 pezeta (6euro) ematen zizkieten eta 10.000 pezeta osatzean bazkide bonua ematen zieten. Tartean, tabernak, tonbolak… egiten zituzten dirua biltzeko. Tonbolak oso handiak ziren, jendeak eta enpresek ematen zizkietan gauzekin osatuak (ontziteria, arropa, txirrinduak, jostailuak…) Lan horri guztiari bilerak erantsi behar, askotan hiru seme-alabak lotan utzita egin behar izaten zituen eta makina bat bider ordu txikitan etxera bueltatu.  

Haurtzaro ikastola sortu zuten. Garbi zuten, irakaskuntza euskalduna eta ez-frankista nahi zutela euren seme-alabentzat eta alaba zaharrena, auzoko *eskola nazionala* utzi eta sortu berria zen ikastolan hasi zen beste 15 ikasle gehiagorekin. Arantxa Madariaga eta Ines Olaziregi izan ziren andereñoak. 

2016ko urriaren 23an, Haurtzaro ikastolaren 50. urteurrena ospatu zenean egin zieten omenaldi-aitortza ikastolako sorreran aritutakoei, tartean Mari Karmeni. 

### Familia-amen elkartea 
Auzoko Aldeguna elkartea sortu zenean “Familia-amen Elkartea” eratu zuten eta beste emakume gehiagorekin batera, ekintzak antolatzen hasi ziren, auzoa zertxobait girotu eta animatzeko. Gauza desberdinak antolatzen zituzten, sukaldari bat ekarri eta sukaldaritza tailerrak, hitzaldiak, jubilatuentzako bazkariak... Horrez gain, Aldegunarekin, Urkabe eguna, auzoko jaiak, Xanistebanak antolatzen... Lan handia egin zuten. Hori guztiaz gain, suhiaren espetxealdi luzea pairatu behar izan zuen. Espainiako espetxe asko bisitatzea tokatu zitzaion. Senarrarekin eta alabarekin (eta ilobekin geroago) batera kilometro asko egin behar izan zituen, Espainiako kartzela desberdinetara.  

## Agur bertsoak  
thumb|413x413px|Ekhi bilobak botatako bertsoa.
“Bizitzan zehar mila oztopo

gaindituz beti aurrera

miño azkenin MARI makurtu

zera naturan legera.

Azken bolada gogorra izan da

emaitzik gabe gainera

Seme-alabak eta bilobak

umezurtz geratu gera

hoi bai guziyon goxotasuna

gozatuta joan zera".

(*Esteban semeak sortua. Doinua: Lurraren pean sar nindaiteke*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskela Berria, 2024ko irailaren 13a