open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ricardo Martín

**Ricardo Martín** (Villanueva de la Serena, 1882-Donostia, 1936) argazkilari badajoztarra, Donostian bizi izan zen. Donostiako Belle Epoque garaiko argazki ospetsuak berarenak dira. Garaiko argazkilari ospetsuenetariko bat izan zen.

## Biografia 
Oso gazte zenean familiarekin Donostiara joan zen. 1910ean Real Sociedad futbol taldeari argazkiak egin zizkion. 1914an argazkilari gisa hasi zen lanean. 1915ean Donostiako Hondarribia kalean Photo-Carte denda ireki zuen. Urte berean egunkari desberdinetan hasi zen bere kolaborazioekin: *El Pueblo Vasco*, *La Voz de Guipúzcoa*, *Correo del Norte* eta *La Constancia*. 1916an kanpoko egunkari batzuentzako ere hasi zen lanean: *El Día*, *Heraldo Deportivo*. Izan zuen arrakastaren ondorioz, 2010ean, Donostiako Askatasunaren etorbidean denda aldatu zuen. Haren lanak oso ezagunak egin ziren eta 1921ean argazkilari gisa Rifeko Gerrara joan zen. Gerra garaiko lanak prestigio handiko hedabideetan plazaratu ziren: *ABC*, *Mundo Gráfico*, *La Acción*, *Mundo Nuevo,* besteak beste. 1925ean Agustina Zugastirekin ezkondu zen eta, urte bat geroago, Vicente Martín semea jaio zen; semeak aitaren lanarekin jarraituko zuen. Urte horietan Donostian agertzen ziren pertsonaia ospetsu guztiei argazkiak egin zien: Paulino Uzkudun, Charlie Chaplin, Buster Keaton, Josephine Baker... 1936an, gaixotasun luze baten ondorioz, hil zen. Agustina Zugastik hasieran eta Vicente Zugastik semea ondoren, argazki dendarekin eta argazkilaritza lanetan jarraitu zuten.

## Iruditegia 

Image:
Celebración de la Fiesta de los Caldereros en la plaza de la Constitución (4 de 9) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Donostiako kaldereroen festa 1923an.
Acto_político-religioso_en_la_localidad_de_Usurbil_(8_de_12)_-_Fondo_Car-Kutxa_Fototeka.jpg|Ekitaldi politiko-erlijiosoa Usurbilen, 1924an.
Bañistas en la playa de la Concha (16 de 22) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Bainulariak Donostiako Kontxako hondartzan, 1926an.
Acto_de_homenaje_de_la_tuna_a_Usandizaga_en_la_plaza_de_Gipuzkoa_(2_de_2)_-_Fondo_Car-Kutxa_Fototeka.jpg|Jose Maria Usandizagari 1927an eskainitako omenaldia.
Actuación de dantzaris en Zubieta (8 de 9) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Dantzariak Donostiako Zubietan.
Barcos de vapor de bajura en el puerto de San Sebastián (1 de 1) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Baporeak Donostiako kaian.

## Ikus, gainera 
* Agustina Zugasti, bere emaztea eta argazkilaria.
* Vicente Martín, Ricardoren eta Agustina Zugastiren semea, argazkilari ezaguna ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Ricardo martín, argazkilari eta ikuslea", Kubo Artegunean 2016-2017an egin zen erakusketa.
Valeriu Muravschi

**Valeriu Muravschi** (Sirota, Moldaviako Sobietar Errepublika Sozialista, 1949ko uztailaren 31 &ndash; Chisinau, 2020ko apirilaren 8a) Moldaviako lehen ministroa izan zen 1991tik 1992ra. Ekonomia lizentziatu zen eta Moldaviako Sobietar Errepublikako hainbat ministerio ekonomikotan lan egin zuen. Independentziaren ondoren, 1991n lehen ministro izendatu zuten. Transnistriako gatazka nagusi izan zen haren agintaldian. 1999an Nekazari Demokrata Kristauen Alderdi Nazionala sortu zuen.
Vicente Martín

**Vicente Martín Zugasti** (Donostia, 1926-Ibidem, 2016ko irailaren 8) argazkilari donostiar ospetsua izan zen. Ricardo Martínen eta Agustina Zugastiren semea zen eta haiek bezala garaiko dokumentu interesgarriak utzi zizkigun.

## Biografia 
Bere aitaren lana jarraitu zuen. Bere aitak sortutako Photo Carte argazki-denda eraman zuen.
Hasiera batean, Agustina Zugastik, Vicenteren amak, hartu zuen negozioaren ardura. Espainiako Gerra Zibilean bai amak baita ere Vicentek eta dendaren langileek Errepublikaren aldeko jarrera hartu zuten. Photo Cartek egindako gerrari buruzko argazkiak mundu osoan ezagutu ziren. 1940an frankistek izena gaztelaniaz jartzera behartu zieten, Foto Car. Vicente, Maria Elena San Vicente-rekin ezkonduta, hiru seme-alaba izan zituen. Denda 1991. urte arte irekita egon zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Vistas del Casino Gran Kursaal en cuyas paredes se anuncia la proyeccion de la pelicula 'El Signo del Zorro' (1 de 1) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Kursaal jauregia 1944an.
Fitxategi:Acto en homenaje a José Antonio Primo de Rivera (9 de 12) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|José Antonio Primo de Riverari omenaldia Donostiako Santa Maria elizan, 1941an.
Fitxategi:Aita Manuel, patrón de Pasai San Pedro (2 de 3) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Aita Manuel, Pasai San Pedroko patroia, 1944an.
Fitxategi:Aterrizaje en la playa de la Concha del bombardero modelo Heinkel 111, que venía directamente desde Noruega de Léon Degrelle, piloto belga y cabeza del partido nazi en Bélgica en la Segunda... (2 de 5) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Léon Degrelle naziak ihes egiteko erabili zuen hegazkina, Kontxako hondartzan eroria, 1945an.
Fitxategi:Bulebarra Donostian 1949.jpg|Donostiako Boulevard, 1949an.
Fitxategi:Dependientas de una panaderia y de una tienda de ultramarinos (1 de 2) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Donostiako dendari bat, 1942an.

## Ikus, gainera 
* Agustina Zugasti
* Ricardo Martín

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agustina Zugasti

**Agustina Zugazti** Donostian bizi izan zen emakume argazkilari interesgarria izan zen. Oso dokumentu historiko handiak utzi zituen.

## Biografia 
Ricardo Martín argazkilariarekin 1925ean Donostian ezkondu zen. Bien semea, Vicente Martín (1926-2016), argazkilaria izan zen baita ere. Ricardok, Donostian, Photo-Carte argazki-denda ospetsua sortu zuen. 1936an, baino, hil egin zen eta jarraipena bere emazteak hartu zuen. Agustina errepublikaren aldekoa izan zen eta urte haietako testigantza interesgarriak utzi zituen, besteak beste, frankisten sarrera Donostian erakusteko edo naziei frankistek egiten zien harrera erakusteko. Haren gerrari buruzko argazkiak mundu osoan ezagutu ziren. 1940an, frankistek dendaren izena aldatzera behartu zuten, gaztelaniaz jartzeko, Foto Car. Vicente semeak negozioari jarraipena eman zion, 1991 arte.

## Iruditegia 

Image:
Toma de San Sebastián, entrada de diferentes unidades navarras (3 de 8) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Frankistak Donostia okupatzen, 1936an.
El gran visir de Marruecos, Sidi Mohamed el Llemagni, en San Sebastián (1 de 4) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Marokoko bisir nagusia Donostian, 1937an, agintari frankistekin batera.
Grupo de exiliados franceses tomando un tren en la estación del Norte (3 de 9) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Erbesteratu frantsesak Donostiako geltokian, 1940an.
Heinrich Himmler pasando revista a las tropas (3 de 4) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Heinrich Himmler Donostian, 1940an.
Soldados del bando nacional llevando a hombros un féretro por la avenida de la Zurriola (1 de 1) - Fondo Car-Kutxa Fototeka.jpg|Frankistek hilkutxa eramaten Kursaal aurrean.
Bainuzaleak kontxan 001.jpg|Bainulariak Kontxan, 1940an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ricardo Martín
* Vicente Martín

## Kanpo estekak
Carmen Giralt

**Carmen Giralt Ortiz** (1931 - 2010eko abuztuaren 23a) emakume aktore espainiarra izan zen.

## Filmografia 
Film arrakastatsu batzuetan parte hartu zuen:
* *Arrebato* (Ivan Zulueta, 1979)
* *Trágala perro* (Antonio Artero, 1981)
* *Entre tinieblas* (Pedro Almodóvar, 1983)
* *¿Qué he hecho yo para merecer esto?* (Pedro Almodóvar, 1984)
* *El elegido* (Fernando Huertas, 1985)
* *El pecador impecable* (Augusto Martínez Torres, 1987)
* *Bajarse al moro* (Fernando Colomo, 1989)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Carmen Giralten fitxa IMDb webgunean.
Édouard Michelin

**Édouard Michelin** (Clermont-Ferrand, 1859ko ekainaren 23a - Orcines, Puy-de-Dôme ondoan, 1940ko abuztuaren 25a) frantziar industriala izan zen. Bere izena André Michelin anaiarenarekin lotuta dago, pneumatikoak zikloei eta automobilei aplikatzeagatik.

## Biografia 
1891n bizikletentzako *pneumatiko aldagarria* asmatu zuen, 1894an automobilentzako egokitu zuen sistema. Bi urte geroago, 1896an, Parisko ia 300 taxi gidari ari ziren jada Michelin markako pneumatikoekin. François Michelinen aitona izan zen, nork familia enpresaren agintea izan zuen 1955etik 1999ra.
Avermectina

**Avermectina** konposatu organiko makrozikliko naturala da, lurzoruan bizi den *Streptomyces avermitilis* actinobacteriak ekoitzitakoa, akaroen, intsektuen eta helmintoen kontrako propietateak dituena. Zortzi avermectina mota isolatu dira, lau konposatu homologo pare zehazki, osagai nagusi bat («a») eta osagai minoritario bat («b») 80:20 eta 90:10 bitarteko proportzioan dituztenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miriam Hopkins

**Ellen Miriam Hopkins** (1902ko urriaren 18a - 1972ko urriaren 9a) estatubatuar aktorea izan zen. 1930ean hasi zen zineman Paramount Pictures ekoiztexearen eskutik.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Miriam Hopkins IMDB atarian
* Miriam Hopkinsen argazkiak
* Allan Ellenbergerrek Hopkinsi egindako elkarrizketa
Garita–Museoak geltokia

**Garita–Museoak** Lapurdiko autobus geltoki bat da, Baiona udalerriko Baiona Ttipia auzoan kokatuta dagoena.

Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen.

## Sarbideak 
*  Erreduitu plaza, 3

## Historia 
Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren linearen trazatuaren zati gisa.

Lehenago "Echauguette" bezala ezagutzen zen.

2021eko apirilaren 26an Tram'Busaren linea zerbitzua ematen hasi zen, geltoki honetan geldialdi zuena.

## Zerbitzuak 
### Hiriko autobusa 
### Jinkaria 
## Banaketa 
x230px|erdian|frameless

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* 1. linea
* 2. linea

## Kanpo estekak 
* Txik Txak sareko webgune ofiziala
José Pardines

**José Antonio Pardines Arcay** (Malpica de Bergantiños, 1943 - † Villabona-Amasa, ) galiziar guardia zibila izan zen. Guardia zibilen seme eta iloba, Donostiako Errepide Taldean zegoen ETAren lehen biktima bilakatu zenean.

1968ko ekainaren 7an, Seat 850 *coupé* auto batean zihoazelarik, Adunatik Billabonarako errepidean, motozikleta banatan zebiltzan bi guardia zibilek Txabi Etxebarrieta eta Iñaki Sarasketa geldiarazi zituzten errutinazko kontrol batean. Autoa Mario Onaindiak lapurtutakoa zen,
eta matrikula aldatua zuen. José Pardines guardia zibila, autoaren atzealdean makurtuta, autoaren bastidoreko zenbakia matrikularekin bat ez zetozela ohartu zela ikusita, Etxebarrieta Astra 600/43 pistola hartuta autotik atera eta tiro egin zion bizkarretik; erortzean beste hiruzpalau tiro egin zizkion bularrean. Ihesean, Benta Haundin, Tolosaren hegoaldean, Guardia Zibilarekin tiroketa izan zuen, eta Etxebarrieta hil zuten. Iñaki Sarasketak ihes egitea lortu zuen, eta Errezilgo elizan gorde zen. Biharamunean atxilotu zuten.

## Ikus, gainera 
* Zerrenda:ETAk hildakoak

## Erreferentziak
Pneumatiko (bizikleta)

[eskuinera|thumb|230x230px| [Paseoko bizikletaren pneumatikoa]]
**Bizikleta-pneumatikoa** edo **gurpil-azala** bizikleta, monoziklo, triziklo, kuatriziklo, edo bizikleta-atoi baten gurpilean egokitzen den pneumatikoa da. Gurpil-aulkietan eta esku-bizikletetan ere erabil daiteke, lasterketetarako bereziki. Bizikletaren pneumatikoak esekidura iturri garrantzitsuak dira, orekarako eta birarako beharrezkoak diren albo-indarrak sortzen dituzte, eta propultsiorako eta balaztatzeko behar diren luzetara-indarrak sortzen dituzte. Airearen erresistentziaren ondoren, errepide bateko energia-kontsumoaren bigarren iturria dira. Bizikleta pneumatiko desmuntagarriak segurtasun bizikletaren ospea eta nagusitasuna lagundu zuen.

Bizikleta pneumatiko modernoak hainbat irizpideren arabera sailka daitezke:

* hagunari lotzearen arabera: gurpil-azala edo tubularra,
* nola eta ea airea mantentzen duen: aire-ganberarekin, ganberarik gabe, edo solidoa,
* errodatze-banda motaren arabera,: laua, zimurtsua edo erabilera anitzekoa.

## Historia 
thumb|200px|eskuinera|Michelin pneumatikoen kartel zaharra

Bizikleten lehen "pneumatikoak" burdinazko bandak izan ziren, belozipedoen egurrezko gurpiletan. Horien atzetik gomazko pneumatiko trinkoak etorri ziren. ibilaldia leuntzeko ahaleginean, erdia hutsik zuten gomazko pneumatikoak ere garatzen saiatu ziren. Lehen pneumatiko praktikoa Belfasteko John Boyd Dunlop izeneko albaitari batek egin zuen, 1887an, bere semearen bizikletarako, bere semeak egoera txarrean zeuden errepideetan bidaiatzean zituen buruko minei aurrea hartzeko ahalegin batean (Dunlopeko patentea Robert William Thomson eskoziar herrikidea baino 43 urte lehenagoko patenteek baliogabetu zuten) — Dunlopi patente bat eman zioten "hobekuntza batengatik". Hala ere, 1889an bere manufaktura eskubideak Harvey du Cros jaunari saldu zizkion, honek Dunlop Pneumatic Tyre Co sortu zuelarik. Ltd. Dunlopek, berez, ez zuen inolako harremanik izan firma honekin.

1890ean, gomari oihal geruza gogor bat gehitzen hasi ziren, zuloak murrizteko. Korrikalariek azkar hartu zuten pneumatikoa, lortutako abiadura igoeragatik.

Azkenik, pneumatiko desmuntagarria 1891n sartu zuen Édouard Michelinek. Hagun desmuntagarriak pneumatikoak aldatzeko prozesua erraztu zuen. Kola beharrean, hagunaren ertzean doitzen zen erlaitz erauzgarri batekin, eta ordezkapenerako edo adabakiak jartzeko kendu zitezkeen aire ganbera bereizia.
Isats (kometa)

thumb|308x308px|Kometa baten isatsa erakusten duen animazioa. Ikusten den bezala, kometaren nukleotik partikula lurrunkorrak askatzen dira, isatsa osatuz eta horiek argia islatzen dute, ikusgarri bihurtuz.
Kometa baten **isatsa** edo **buztana** kometa baten zati ikusgaietako bat da, koma bestea delarik. Eguzkiak argitzen duenean ikusten da kometa baten isatsa, barnealdeko eguzki-sistemara sartzen hastean eta bertan kokatzen den bitartean. Isatsa kometaren osatzen duten material lurrunkorrek sortzen dute, zeinak eguzki-erradiazioaren ondorioz lurrundu egiten diren eta nukleotik erauziak izaten diren, isats itxurako behin-behineko egitura bat sortuz. Material lurrunkor horiek hauts-gisakoak dira hein handi batean eta horiek eguzki-argia islatzen dute zuzenean, isatsa ikusgai bihurtuz. Alabaina, kometa gehienek ez dute nahikoa tamaina (eta material) begi-hutsez ikusi ahal izateko, teleskopio bat behar izaten da normalean; baina hamarkada bakoitzean zenbait aldiz kometa argitsu eta handiak igarotzen dira Lurretik gertu, begi-hutsez ikusgarriak.

## Isatsaren eraketa 
Kanpoaldeko eguzki-sisteman kometak izoztuak daude eta oso zaila edo ezinezkoa da Lurretik atzematea, haien tamaina txikiarengatik. Kuiper gerrikotik gertu Hubble espazio-teleskopioak zenbait kometen nukleo inaktiboak atzeman dituela aditzera eman da, teknika estatistikoak baliatuz, baina aurkikuntza hauek zalantzan jarri dira eta oraindik ez dira era independentean egiaztatu. Kometa barnealdeko eguzki-sistemara hurbiltzen den heinean, bere osagai diren material lurrunkorrak lurruntzen hasten dira, gasgabetze izeneko prozesuaren bidez, hala, nukleotik erauziak izatean dira eta aske egiten dute "hegan" kometatik urruntzen diren bitartean. Kometaren koma izeneko atmosfera erraldoi baino ahuletik askatuak izaten diren hauts edo gas partikulek osatzen dute isatsa. Horiek erauziak izatearen arrazoia eguzki-erradiazioaren presioak eta eguzki-haizeak duten eragina da. Isatsaren noranzkoa beti Eguzkira joatekoaren aurkakoa da.

Hauts eta gas korronte bakoitzak isats jakin bat sortzen du, eta horiek noranzko ezberdinetara zuzenduak egongo dira, nahiz eta denak ere antzekoak izan. Batzuetan kontraisats izeneko egitura bat sortzen da, zeina isats arrunt baten antzekoa den baina Eguzkira zuzendua dagoen. Bestalde, ioizko isatsak, gasez eginikoak, beti eguzki-haizearen eremu-lerroek adierazten duten norabidera zuzendua egongo da; haren osagaiak ioiak izanik eguzki-haizearen plasmaren eremu magnetikoaren eragin bortitza pairatzen duelako. Lurretik eginiko paralaxi-behaketetan noizbait gertatu izan da kometa baten bi isats aurkako noranzkoetara zuzenduak baleude bezala ikustea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La línea invisible

***La línea invisible*** 2020ko Abel García Rourek sortutako sei ataleko minisaila da, Movistar+ katerako egina.

## Sinopsia 
Txabi Etxebarrieta ETAko buruzagiak José Antonio Pardines guardia zibila hil zuen kontrol batean, 1968ko ekainaren 7an; handik ordu gutxira, guardia zibilek Etxebarrieta hil zuten. Ondotik, ETAk Melitón Manzanas hil zuen, polizia eta Gipuzkoako Brigada Politiko Sozialeko buruzagia. Etxebarrietak gertakizun horietara iritsi arte egindako bidea kontatzen du telesailak.

## Atalak 
## Aktore-taldea 
### Protagonistak 
### Aktore gonbidatuak 
* Anartz Zuazua: apaiza (1. atala)
* Amaia Lizarralde: Ana (1. atala ; 3 - 4. atalak ; 6. atala)
* Alex Larunbe  (1 - 4. atalak ; 6. atala)
* Andrea Ruiz  (1 - 3. atalak ; 6. atala)
* Ainhoa Artetxe (1 - 3. atalak)
* Alberto Vidarte (1 - 3. atalak)
* Nestor Goenaga (1 - 3. atalak)
* Patxi Barco (1 - 2. atalak)
* Isidoro Fernandez: Diaz medikua (1. atala)
* Mikel Arostegi (1. atala)
* Juanma Rodriguez (1. atala)
* Txema Blasco (2. atala)
* Iñaki Ardanaz: Erreka (2. atala)
* Iñigo Gastesi (2. atala ; 4 - 6. atalak)
* Egoitz Sanchez (2. atala)
* Julen Alba (2. atala)
* Unai Baiges (2. atala)
* Julen Jimenez (2. atala)
* Gaizka Pasalodos (2. atala)
* Ione Irazabal  (3 - 4. atalak)
* Pedro G. de las Heras (3. atala)
* Fermin Sanles (3. atala)
* Anne Garcia (3. atala)
* Aizpea Goenaga (4. atala)
* Nerea Portela (4. atala)
* Lluis Marques (4. atala)
* Ugaitz Alegria (4. atala)
* Leire Ucha (4. atala ; 6. atala)
* Christian Merchan (4. atala ; 6. atala)
* Ander Zumeta (4. atala)
* Naiara Carmona  (5 - 6. atalak)
* Iñake Irastorza (5 - 6. atalak)
* Iñaki Rikarte (5. atala)
* Joshean Mauleon (5. atala)
* Sandra di Pietro (5 - 6. atalak)
* Leire Villanueva "Iseo" (5. atala)
* Raul Refree (5. atala)
* Eneko Dorronsoro (5. atala)
* Iñaki Beraetxe (5. atala)
* Javi Barandiaran (5. atala)
* Mario Simancas (5. atala)
* Maria Salgueiro (6. atala)
* Joseba Usabiaga (6. atala)
* Manuel Millan  (6. atala)
* Arkaitz Gartziandia (6. atala)
* Raul Pulido (6. atala)
* Chema Tena (6. atala)
* David Blanka (6. atala)
* Itziar Lazkano (6. atala)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
# Cliff de Hory-ren kritika zinea.eus atarian
Artemisinina

**Artemisinina** (txineraz: 青蒿素, qing hao su) eta haren deribatu erdisintetikoak sendagai multzo bat dira, *Plasmodium falciparum*-ek eragindako malariaren tratamenduan erabiltzen direnak. Tu Youyou txinatar ikerlariak isolatu zuen 1972, txinatar medikuntza tradizionalean erabiltzen den *Artemisia annua* landaretik. Tu Youyouk 2015eko Medikuntzako Nobel saria jaso zuen. Karolinska Institutuaren arabera, Afrikara mugatuta, urtero 100.000 pertsona onik ateratzen dira malariatik botika horri esker.

Egitura kimikoari dagokionez, laktona seskiterpenikoa da, peroxido-zubi bat duena. PfATP6 proteinaren inhibitzailea dela aurkitu zen 2003an, bizkarroiak energia ekoizteko erabiltzen duen proteinetako batena, hain zuzen ere. Munduko Osasun Erakundeak artemisina monoterapian ez erabiltzeko aholkatzen du, bizkarroi batzuk erresistentzia garatzen ari direlako; hori dela-eta, malariaren aurkako beste sendagai batekin batera hartu ohi da.

## Historia 
1970eko hamarkadaren hasieran, kinina edo klorokina erabiltzen ziren malaria tratatzeko, baina gero eta eraginkortasun txikiagoarekin. Horren aurrean, Tu Youyouk Txinako medikuntza tradizionalera jo zuen, malariaren aurkako konposatu berri baten oinarri bila. Malariarekin infektatutako animaliekin ikertuta, *Artemisia annua* landaretik ateratako estraktu bat interesgarria izan zitekeela iruditu zitzaion. Probatu zuenean, ordea, ez zituen esperotako emaitzak jaso.

Horrenbestez, iraganeko literatura medikoa aztertu zuen, eta han topatu zituen bere ikerketa bide onera eramateko gakoak. Horri esker, *Artemisia annua* landarearen konposatu aktiboa isolatu zuen, artemisinina. Animalietan ez ezik, gizakietan ere eraginkorra zela frogatu zuen. Horretan oinarrituta garatu ziren malariaren bizkarroia zikloaren lehen faseetan hiltzen duten eragile berriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lust for a Vampire

***Lust for a Vampire*** (euskaraz *Banpiro Batengatik Lizunkeria*), baita ***Love for a Vampire*** edo ***To Love a Vampire*** izenez ere ezaguna (*Banpiro Batengatik Maitasuna* edo *Banpiro Bat Maitatzea*), 1971ko Jimmy Sangster britainiarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Ralph Bates, Barbara Jefford eta Suzanna Leigh aktoreek antzeztu zuten.

* Karnstein Trilogia* osatzen duten filmeetako lehena da, *The Vampire Lovers* (1970) eta *Twins of Evil* (1972) filmeekin batera, hiruak ere J. Sheridan Le Fanu irlandar idazlearen *Carmilla* (1872) eleberrian oinarrituak.

## Argumentua 
1830, Estiria, Richard Lestrange (Michael Johnson) idazlea nesken ikastetxe bat bisitatzen dago. Bertan, Mircalla (Yutte Stensgaard) neska gazte ikasle lizuna ezagutuko du, zinez, gainontzeko neska ikasleak erasotzen dituen Carmilla Karnstein banpiroa dena.

## Aktoreak 
* Yutte Stensgaard: Mircalla Herritzen / Carmilla Karnstein
* Michael Johnson: Richard LeStrange
* Ralph Bates: Giles Barton
* Barbara Jefford: Herritzen kondesa
* Suzanna Leigh: Janet Playfair
* Helen Christie: Simpson andereinoa
* Mike Raven: Karnstein kondea
* Harvey Hall: Heinrich inspektorea
* Michael Brennan: Ostalaria
* Pippa Steel: Susan Pelley
* Judy Matheson: Amanda
* David Healy: Raymond Pelley
* Jonathan Cecil: Biggs
* Erik Chitty: Herz irakaslea
* Jack Melford: Artzapezpikua
* Christopher Neame: Hans
* Kirsten Lindholm: Neska nezakaria
* Luan Peters: Trudi
* Christopher Cunningham: Gurdizaina
* Nick Brimble: 1. herritarra
* Sue Longhurst: Ikastetxeko neska

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Samuel Anton Bach

**Samuel Anton Jacob Bach** (1713-1781ko martxoaren 29) alemaniar organista izan zen.

## Biografia 
Meiningenen bataiatua izan zen, 1713ko apirilaren 26an. Meiningengo Institutuan ikasi zuen. Bere aitak, Johann Ludwig Bach, musika irakatsi zion. Leipzig-eko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean izena eman zuen 1732ko maiatzaren 7an; aldi berean Johann Sebastian-ek hartu zuen musika irakasteko. Ondoren, Meiningen-era itzuli zen. 1735etik 176ra bitartean auzitegiko organoaren arduraduna izan zen.. 1740tik aurrera, Samuel Anton abokatu lanbidean aritu zen eta 1746tik hainbat udal funtzio bete zituen. 1759ko irailaren 12an Maria Catharina Axt-ekin ezkondu zen. Bikoteak ez zuen seme-alabarik izan. Miniaturaren artearen trebeziari esker ezaguna egin zen Samuel Anton. 1781ko martxoaren 29an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
National Lampoon's European Vacation

'''''National Lampoon's European Vacation''''' (euskaraz), 1985eko Amy Heckerling estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Chevy Chase, Beverly D'Angelo, Dana Hill,Jason Lively, Victor Lanoux eta Eric Idle aktoreek antzeztu zuten.

''National Lampoon's Vacation* (1983, *National Lampoonen Oporrak*) aurrekaria eta *National Lampoon's Christmas Vacation* (1989, *National Lampoonen Eguberrietako Oporrak*), *Vegas Vacation* (1997, *Las Vegasko Oporrak*) eta *The Vacation* (2015, *Oporrak'') jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
AEB, Chicago, Clark Griswaldek (Chevy Chase) familiarekin oporrak pasatzeko asmoa du. Telebista lehiaketa batean Europarako bidai baten saria irabaztean, Grisworld familia kontinente zaharrean bi astetako oporraldia pasatzera joateko presta da: Erresuma Batua, Alemania, Frantzia eta Italia izango dira herrialde kaltetuak.

## Aktoreak 
* Chevy Chase: Clark Griswald
* Beverly D'Angelo: Ellen Griswald
* Dana Hill: Audrey Griswald
* Jason Lively: Russell "Rusty" Griswald
* John Astin: Kent Winkdale
* Mel Smith: Londresko hoteleko managerra
* Robbie Coltrane: Bainugelako gizona
* Maureen Lipman: Oheko anderea
* William Zabka: Jack
* Willy Millowitsch: Fritz Spritz
* Erika Wackernagel: Helga Spritz
* Paul McDowell : Lehen motorzale ingelesa
* Ballard Berkeley: Bigarren motorzale ingelesa
* Eric Idle: Motorzale burua
* Victor Lanoux: Lapurra
* Massimo Sarchielli: Beste lapurra
* Moon Unit Zappa: Rustyren kaliforniar neska
* Claudia Neidig: Claudia, Rustyren alemaniar neska

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Zorro-lapurketa

thumb|250px|eskuinera|Zorro-lapurrak bikote bati zorroa lapurtzen.
**Zorro-lapurra** edo **zorro-ebasketa**, pertsona edo biktimaren poltsiko edo poltsatik hura ohartu gabe diru-zorroa edo objketu baliotsuak ebastean datzan lapurreta mota bat da. Gorputz arintasun, bereziki eskuiena, eta biktimaren deskuidu edo distrazioa lortzeko trebezia beharrezkoa den jarduera da. Ebasketa mota hau burutzea duen lapurrak **zorro-lapurra** edo **zorro-ebaslea** da.
Robert William Thomson

**Robert William Thomson** (Stonehaven, Eskozia, 1822ko uztailaren 26an bataiatua - 1873ko martxoaren 8a) pneumatikoen asmatzailea izan zen.

## Biografia 
Stonehaven-en, Kincardineshire-n jaioa, Robert artile denda bateko jabe baten hamabi semeetatik hamaikagarrena izan zen. Bere familiak apaiza izateko ikastea nahi zuen, baina Robertek ez zuen nahi izan, latina ongi jakiteko ezintasuna zuelako. 14 urterekin eskolatik irten zen eta osaba batekin bizitzera joan zen Charlestonera (AEB), non merkatari baten ikaslea izan zen. Bi urte geroago etxera itzuli zen eta bere buruari kimika, elektrizitatea eta astronomia irakatsi zizkion matematikaren ezagutza zuen tokiko ehungile baten laguntzarekin.

Roberten aitak tailer bat eman zion, eta 17 urte zituenerako amaren garbigailuko lehortzeko arrabol bikoitza berreraiki zuen, lihoaren hezetasuna edozein norabidetan arraboletatik igaro ez zedin. Zinta-zerra arrakastatsu bat ere diseinatu eta eraiki zuen, eta lurrun-makina baten errotazio eliptikoaren lehen lan eredua osatu zuen, hil ondoren perfekzionatu zena. Ingeniaritza ikasi zuen Aberdeenen eta Dundeen, ingeniaritza zibilarekin bat egin aurretik, Glasgowko enpresa batean. Ondoren, Edinburgoko ingeniari zibilen enpresa batentzat lan egitera pasa zen, elektrizitatea erabiliz lehergai kargak detonatzeko metodo berri bat asmatu zuena, eta horrek, neurri handi batean, mundu osoko meategietako bizitza galera murriztu zuen.

Thomsonek 23 urte besterik ez zituen pneumatikoa patentatu zuenean. Patente bat aitortu zioten Frantzian 1846an eta AEBn 1847an. Haren pneumatikoa Indiako kautxuzko gerriko barnehuts batez osatuta zegoen, airez puztuta, gurpilek "Airezko koltxoi bat, lurrarekin, edo zirkulatzeko erabiltzen duten bidearekin" dutelarik. Kautxuzko oihal elastiko hori gurpilean torlojuz lotuta larruzko estalki gogor batean zegoen. Thomson-en "aireko gurpilak" Londresko Regent-en Parkean erakutsi ziren 1847ko martxoan zaldiek tiratutako hainbat gurditan instalatuta, bidaiaren erosotasuna hobetuz eta zarata murriztuz. sorta batek ia 2.000 km (1.200 mila) egin zituen hondatze zantzurik erakutsi gabe.
Nový zámok

thumb|300px|ezkerrera|Gaztelua zerutik ikusita.
**Nový zamok** gaztelua (euskaraz, "Gaztelu berri") Eslovakiako Banská Štiavnican dagoen gaztelu historikoa da. *Starý zámok*eki batera ("Gaztelu zahar") Banská Štiavnica multzo historikoaren partea da. 1993 Unescoren Gizateriaren Ondarearen titulua jaso zuen.

## Historia 
Nový zamok Esloviako monumentu nazionala da. Pizkunde garaiko eraikina da. Sei solaitu eta bastioi ditu. Eraikuntza 1564 eta 1571 artean egin zen. Helburua, Otomandar Inperioaren erasoak ikusteko zaintza dorrea izatea zen. Halaber, dagoen toki ikusgarriaz baliatuz, ordua emateko erabili zen. Ordua tronpeta bat erabiliz laurdenero ematen zen.

## Erakusketak 
Gaur egun eraikina erakusketak egiteko erabiltzen da. Laugarren solairuan bat iraunkorra dago, "Turkiaren aurkako gerrak Eslovakian". Azken solairutik Banská Štiavnicaren ikuspegi panoramikoa ikus daiteke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Banská Štiavnica

## Kanpo estekak 
* :Muzeum.sk Historia eta informazio turistikoa.]
Etxekoak (telesaila)

***Etxekoak*** Pausoka Entertainment ekoiztetxeak eta EiTBk ekoitzitako umorezko telesaila da. ETB 1en emititu zen euskaraz. Jabi Elortegik zuzendu zuen saioa, eta  Xabier Zabaleta eta Kepa Errasti jardun zuten gidoilari. Telesaileko abesti nagusia, aldiz, Iker Laurobak egin zuen.

Koronabirusaren pandemia iritsi zenean grabatu eta emititu zuten. Saioa egiteko, langile guztiak beraien etxeetatik aritu ziren konfinamenduan.

Euskal Telebistak lau atal erosi zituen eta lehenengoa 2020ko apirilaren 8an estreinatu zen. Formatuak izandako datu onargarriak ikusita, beste lau atalekin luzatu zuten denboraldia (guztira 8, beraz). Lehenengo denboraldia asteazkenetan eman zuten, 22:30ean. Sasoi honetako azken lau atalek datu eskasak izan zituzten eta, ondorioz, bataz bestekoa %1,5ean geratu zen. 

Hala ere, fikzioak bigarren denboraldia izan zuen. Honi *Etxekoak udan* izena jarri zioten eta beste 8 atalek osatu zuten. Hau igandetan eman zuten 22:30ean. 2020ko uztailaren 19an estreinatu zen eta 2020ko irailaren 6an bukatu. Sasoi honek aurrekoak baino audientzia datu hobeak lortu zituen arren, ez zen Euskal Telebistaren aurreko telesailen mailara iritsi.

= Sinopsia =
Aitorrek (Mikel Losada) eta Nereak (Olatz Ganboa) 40 urte inguruko bikote bat osatzen dute. COVID-19 gaixotasun infekziosoak eragin duen pandemia dela-eta, etxean daude berrogeialdian bi seme-alaba txikiekin. Egunero, bideodeien bitartez, familia eta lagunekin elkarrizketak izaten ditu bikoteak.

= Aktoreak eta pertsonaiak =
* Mikel Losada - *Aitor*
* Olatz Ganboa - *Nerea*
* Miren Arrieta - *Izaro*
* Joseba Usabiaga - *Unai*
* Miren Gaztañaga - *Eider*
* Miren Gojenola - *Arantxa*
* Mikel Laskurain - *Iñaki*
* Iker Galartza - *Oier*
* Ylenia Baglietto - *Maria*
* Kandido Uranga - *Xanti*
* Egoitz Sanchez - *Gorka* (2. denboraldia)
* Ramon Agirre - *Joxean* (2. denboraldia)

= Denboraldiak =

= Atalak eta audientziak =
## Etxekoak (1. denboraldia) 
## Etxekoak udan (2. denboraldia) 
= Erreferentziak =

= Kanpo estekak =
* Orrialde ofiziala
Jean-Baptiste Hachème

**Jean-Baptiste Hachème** (Porto-Novo, 1929ko ekainaren 24a - Cotonou, 1998ko maiatzaren 3a) Dahomeyko presidentea izan zen.

Fon etniaren kidea izan zen. Karrera militarra egin eta komandante mailara igo zen. 1963an Hubert Magaren aldeko istiluak zanpatu zituen. 1967an Christophe Sogloren erregimean Zaintzoko Batzorde Militarraren zuzendari izan zen. Maurice Kouandéték boterea hartu zuenean, Hachème Batzorde Militar Iraultzailearen presidente izendatu zuten eta 1967ko abenduaren 18tik 19ra *de facto* estatuburu izan zen. 1972an, Mathieu Kérékouk boterea hartu zuenean, armadatik bota zuten. 1973an hogei urteko kartzela-zigorra ezarri zioten, estatu-kolpe bat antolatzeagatik. 1984ko abuztuaren 1ean amnistiatu zuten.
The Letter (1940ko filma)

***The Letter*** 1940ko film beltza da, William Wylerrek zuzendua, eta Bette Davisek, Herbert Marshallek eta James Stephensonek antzeztua.Gidoia Howard E. Kochek landu zuen, W. Somerset Maugham idazleak 1927an argitaratutako izen bereko lanean oinarrituta.

## Kanpo estekak 
* *The Letter* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Carlito's Way

'''''Carlito's Way'''* (euskaraz *Carlitoren Bidea*), 1993ko Brian De Palma estatubatuarrak zuzendutako mafia film bat da. Edwin Torres idazlearen *Carlito's Way* (1975) eta *After Hours* (1979) eleberrietan oinarritua dago. Al Pacino, Sean Penn, Penelope Ann Miller, Luis Guzman, John Leguizamo, Jorge Porcel, Joseph Siravo eta Viggo Mortensen aktoreek antzeztu zuten.

*Carlito's Way: Rise to Power* (2005, *Carlitoren Bidea: Boterera Igoera'') jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
1975, New York, Carlitos Brigante (Al Pacino) puertorikoar jatorriko heroina-trafikatzaile ohia bost urtez preso egon ondoren espetxetik atera berria da, droga-trafikoa uzteko asmoz. David Kleinfeld abokatu kokainazale eta adiskidearen laguntzaz gau klub bateko kide bilakatzea lortuko du eta Gail (Penelope Ann Miller) neskalagun ohiarekin harremana berrezkuratzen saiatuko da, baina krimenaren munduan bide zuzena jarraitzen ez zaio erraza izango.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Oion)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Oiongo eliza nagusia da. Kanpandorrea Arabako Errioxako ederrena kontsideratua dago. Arabako ondasun arkeologiko izendaturik dago.

## Historia 
XV edo XVI. mendeko eliza baten gainean eraiki zen gaur egungo Andre Mariaren Jasokundearen eliza, 1744 eta 1748 artean. Aurreko elizaren aztarna gutxi batzuk gelditzen dira oraindik, atari gotiko-pizkundetarra eta koro platereskoa. Absidea erdizirkularra da eta kontrafuerteen bidez lau eremutan banaturik dago. Erretaula nagusia pizkundekoa da baina barrokoaren zantzuak ere baditu. Egurrezko aulkiteria ere barrokoa da. Kanpandorre barrokoak *Giralda* ezizena du, puntan duen haizeorratzarengatik. Haizeorratzak irule bat eta gorua irudikatzen ditu.

Elizako organo berria 1995eko apirilaren 29an inauguratu zen eta beraz Arabako organo modernoena da. José Antonio Santos de la Iglesiak diseinatu zuen iparraldeko estiloan, XVII. mendean Alemania iparraldean garatu zen estiloan oinarriturik dago.

## Galeria 

Irudi:Oion 2008 1 29.JPG|Eliza herriko plazatik ikusita.
Irudi:Oyón - Iglesia de Santa María de la Asunción 02.jpg|Kanpandorre barrokoa.
Irudi:Oyón - Iglesia de Santa María de la Asunción 07.jpg|Ataria.
Irudi:Oyón - Iglesia de Santa María de la Asunción 14.jpg|Erretaula nagusia.
Irudi:Oyón - Iglesia de Santa María de la Asunción 37.jpg|Organoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imbros

**Imbros** edo **İmroz**, ofizialki 1970eko uztailaren 29tik aurrera: **Gökçeada** () Turkiako uharterik handiena da, Egeoko ipar-ekialdean eta Çanakkale probintzian dagoena.

91 kilometroko zirkunferentzia du, menditsua (mendirik altuenak- Ayon Ilias- 562 metroko altuera du) eta basotsua da, haran emankorrekin eta Gökçeada çayı (antzina Ilissos bezala ezagutzen zena) ibai batekin. 2012an 8.288 biztanle zituen eta azalera 280 km²-koa da. Imbrosek sismoetarako joera du. Azkena (6,3 magnitudekoa) 2014ko maiatzaren 24an gertatu zen. Uhartean ehun bat lagun zauritu ziren.

## Klima 
## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azpiprefekturako geltokia

**Azpiprefektura** Lapurdiko autobus geltoki bat da, Baiona udalerriko Itsas Irteerak auzoan kokatuta dagoena.

Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen.

## Sarbideak 
*  BAB Bulebarra, 6

## Historia 
Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren linearen trazatuaren zati gisa.

Lehenago "Gare Maritime" bezala ezagutzen zen.

## Zerbitzuak 
### Hiriko autobusa 
## Banaketa 
x230px|erdian|frameless

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* 1. linea

## Kanpo estekak 
* Txik Txak sareko webgune ofiziala
Tenedos

**Tenedos** (, ) edo **Bozcaada** (turkieraz), Turkiako hirugarren uharterik handiena da, Egeoko ipar-ekialdean dagoena.

Iparraldean Imbros uharte turkiarraren eta ipar-mendebaldean Lemnos uharte greziarren artean dago, hego-mendebaldean Agios Efstratios eta hegoaldean Lesbos uharteak ditu. Uhartearen inguruko irlatxoak edo harkaitzak, denak jenderik gabekoak, Çanakkale probintziako izen bereko barruti eta udalaren zatitzat hartzen dituzte.

Barrutiko hiriburua, ekialdeko kostaldean dagoen Bozcaada hiri txikia da, non antzinako veneziar gaztelu bat nabarmentzen den. Uharte menditsua (mendirik altuenak- Göztepe muinoa - 191 metroko altuera du) eta basotsua da. 2012an 2.465 biztanle zituen eta azalera 39,9 km²-koa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pêro de Alenquer

**Pêro de Alenquer** XV. mendeko Portugaldar Inperioaren izen handiko esploratzaile eta itsaslaria izan zen.

## Biografia 
1483an, erregeak, Joan II.a Portugalgoak, Errege Etxearen ezkutari jantziarekin janzteko baimena eman zion. 1487-1488an Bartolomeu Diasek Esperantza Oneko lurmuturra gainditu zuenean Alenquerrek karabela pilotatu zuen. Bera lan horretarako aukeratua izatea esperientzai handia zuela erakusten du. Bidaia honetan ohar asko idatzi zituen. Vasco de Gamak Indietara joateko itsas-bidea osatu zuenean ere, "São Gabriel" armadaren intsignia zeraman itsasontziaren pilotua izan zen. Pentsatzen da bidaia horren bueltan hil egin zela zeren eta 1499an Manuel I.a Portugalgoak pilotuaren semeari onarpena eman baitzion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marmara (uhartea)

**Marmara** (; ; ) Turkiako bigarren uharterik handiena da, izen bereko itsasoko nagusiena dena.

Balıkesir probintziako Marmarako barrutiko hiriburua da. 117,8 km²-ko azalera du. "Mermer Plaj" () izeneko herria turismo-gune ospetsua da eta uharteari eta itsasoari bere izena eman die. Bere marmol ospetsua da (Santa Sofia eraikitzeko erabili zuten) eta egun uharteko esportaziorik nagusiena da.

## Kanpo estekak
Sakarya (ibaia)

**Sakarya** (; ) Turkiako hirugarren ibairik luzeena da, Frigia zeharkatzen duena.

Ibaiaren iturria Bayat Yaylası ordokia da, Afyonkarahisar probintziaren ipar-ekialdean dagoena. Bere ibaiadar nagusia Porsuk Çayı ibaia da eta Adapazarıko ordokiak zeharkatzen ditu Itsaso Beltzean amaitu arte. Iraganean, Sakarya zeharkatzen zuen Sangiusko zubi bat egon zen, Justiniano I.ak eraikia.

Erdi Aroan, Sakaryako harana, söğüt tribuaren egoitza izan zen, Otomandar Inperioa sortuko zuena.

## Kanpo estekak
Nikodemiako ediktua

thumb|250x250px| Plaka bat, Santa Sofiako elizaren aurrean (Bulgaria), ediktua hiru eletan dakarrena (latinez, bulgarieraz, grezieraz).
**Nikodemiako** **ediktua** (Serdica-ko ediktua ere deitu izan zaio)**, edo Galerioren tolerantzia-ediktua ere bai**, 311n eman zen, Serdica-n (gaur Sofia, Bulgaria), Galerio erromatar enperadorearen eskutik, amaiera emanez ofizialki, inperioaren ekialdean, Diokleziano enperadoreak kristauen aurka abiarazitako pertsekuzioari.

Ediktuak, inplizituki, "religio licita"-ren estatusa eman zion kristautasunari, Erromatar Inperioak ezagutzen eta onartzen zuen gurtzarena. Lehen ediktua izan zen kristautasuna legeztatu zuena, Milango ediktua baino bi urte lehenago.

## Historia 
303ko otsailaren 23an, Terminaliako festan, Diokleziano enperadoreak, Galerioren proposamenez, jazarpen ediktu bat eman zuen. Honako hau agintzen zuen:

* Elizak suntsitu eta Eskritura Santuak erretzea
* Elizako ondasunak konfiskatzea
* Kristauei debekatzea akzio juridiko kolektiboak balia zitzaten
* Goiko mailetako kristauei pribilegioak kentzea kristautasunari uko egin ezean
* Estatuaren ofizial zenbait atxilotzea

Garai hartan, Galeriok Erromako Inperioko Zesarren kargua zeukan, enperadoreen ondoren bigarren kargu garrantzitsuena.

305ean, Dioklezianak abdikatu egin zuen; Galeriok, haren ondorengoak, kristauen kontrako jazarpenari segida eman zion ekialdean, 311ra arte, noiz ere barkamena segurtatu baitzien kristauei, gurtzeko askatasuna ezagutu eta, inplizituki, *religio licita* estatusa eman kristautasunari.

## Testu osoa 
Tetrarkiako gainerako kide ofizialen izenean emana zen ediktua, eta amaiera eman zion kristauen kontrako pertsekuzioari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sakarya

**Sakarya** izan daiteke:

* Adapazarı hiriaren izen alternatiboa.
* Sakaryako gudua, Turkiar Independentzia Gerrako gudua.
* Sakarya probintzia, Turkian
* Sakarya ibaia
Línea (aldizkaria)

***Línea*** hilabetekari argentinarra izan zen. Peronismo joerakoa zen.

## Historia 
Sortzaile nagusia José María Rosa (1906-1991) historialari argentinar ospetsua izan zen, 1980an. Haren lema nagusia zera zioen: «La voz de los que no tienen voz», hau da, «ahotsik ez dutenen ahotsa». 1976tik 1983ra Argentinan gailendu zen diktaduraren aurkako jarrera izan zuen. Helburua zen Argentinako pentsamendu kritikoaren argia piztuta mantentzea militarren zentsuraren gainetik. José María Rosaren irudiak garrantzi handia zuen eta horri esker aldizkiariak aurrera egin zuen baina hala ere behin baino gehiagotan bahitua izan zen eta epaiketa asko pairatu behar izan zuen. Hamaikagarren zenbakia, adibidez, 1981ko ekainekoa, zuriz agertu zen esaldi bakar batekin: "Tapa aprobada por la censura", zentsurak guztiak ixilik egoten nahi zuela adierazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Línea aldizkariaren zenbaki batzuk.
Eskişehir

**Eskişehir** ( ahoskatua, ; bizantziar aroa **Dorylaion** deitua) Turkiako hiria da, Porsuk ibaiaren ertzean dagoena. Eskişehir probintziako hiriburua, frigiar haranaz eta bere ur termalez inguraturik dago.

## Klima 
## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bartetako geltokia

**Bartak** Lapurdiko autobus geltoki bat da, Angelu udalerriko Batasuna auzoan kokatuta dagoena.

Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen.

## Sarbideak 
*  Bartak kalea, 20

## Historia 
Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren linearen trazatuaren zati gisa.

Lehenago "Mercure" bezala ezagutzen zen.

## Zerbitzuak 
### Hiriko autobusa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* 1. linea

## Kanpo estekak 
* Txik Txak sareko webgune ofiziala
Ios

**Ios** (,  ahoskatua, ; tokiko grezieraz Nios ; ; ) Egeo itsasoko Zikladak uhartedian dagoen greziar uharte bat da. Antzinaroan, Φοινίκη (Phoenice) izena zuen. Naxos eta Santorini uharteen erdibidean dagoen uharte menditsua da, bere lurraldearen zatirik handienean itsasoraino amildegiak dituena. 2011ko erroldaren arabera 2.024 biztanle zituen, baina XIX. mendean 3.500 izatera iritsi zen. Ios, Theraren unitate periferikoaren zati da. Bestalde, *Le Grand Bleu* filmeko eszenak Manganari hirian filmatu zituzten, uhartearen hegoaldean.

Uhartearen ipar-ekialdean Homero poeta klasikoaren hilobia dago, K.a.ko IX mendekoa.

## Demografia 
Hona hemen uhartearen bilakaera demografikoa:

Gainera, zenbait uharte hustu ditu:
* Pentalidi (Πεταλίδι)
* Prasonisi
* Psanthonisi

## Galeria 

Fitxategi:Tomb of Homer.JPG|Homeroren hilobia
Fitxategi:Chora, Ios2.jpg
Fitxategi:Ios island, Cyclades, Greece hill 2007.jpg
Fitxategi:Odysseas Elytis Theater on Ios.jpg
Fitxategi:Windmills in Ios island, Cyclades, Greece.jpg
Fitxategi:Manganari2.jpg
Fitxategi:Hippis.jpg
Fitxategi:Ios Greece.JPG
Fitxategi:Eastern view from Ios Greece.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salangselva

**Salangselva** Norvegiako Troms og Finnmark konderrian, Salangen eta Bardu herrietan dagoen ibaia da.

## Ezaugarriak 
Ibaiaren jatorria Isvatnet aintziran dago. Ondoren, Salangsdalen aranaren zehar, Kistefoss ur-jauzia eta Øvrevatnet aintzira sortzen ditu. Sjøvegango Sagfjorden fiordoan itsasoratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekoturismo

[thumb| [Ñuak eta zebrak Keniako Maasai Mara parkean ]]
**Ekoturismoa**, **turismo ekologikoa**, edo **turismo berdea** turismo tradizionalaren (edo masa-turismoaren) desberdina den turismo alternatiboaren (edo ekologikoaren) estiloa da. Bidaiatzen den ingurunearekiko arreta eta ardura duen turismo mota da, ingurumen-inpaktu txikikoa, tokiko naturaz eta kulturaz gozatu baina andeatzen ez dituena; haien kontserbazioa sustatu eta tokiko populazioren parte-hartzea eta onura sozioekonomikoa bilatzen du, eta nazioarteko giza eskubideak sustatzen ditu.

Bere gorakadaren ondorioz, ekoturismoa hazkunderik azkarrena eta mundu mailako turismo-merkatuko sektorerik dinamikoena bihurtu zen. Mugimendu hori 1980ko hamarkadaren amaieran agertu zen, eta dagoeneko lortu du nazioartean behar adina interes erakartzea, NBEk 2002. urtea turismo ekologikoari eskaini zion punturaino.

Nazioarteko Ekoturismo Elkarteak (TIES) ekoturismoa *"ingurumena kontserbatzen duten eta bertako biztanleen ongizatea hobetzen duten gune naturaletara bidai arduratsu"* bezala definitzen *du* . Benetako ekoturismoak zazpi printzipio hauek jarraitu behar ditu, bai zerbitzuak eskaintzen dituztenentzat, bai onuradunentzat: 

Jarduerak ingurumenean eta komunitatean sortzen dituen inpaktu negatiboak minimizatzea;
Ingurumenarekiko eta kulturarekiko errespetua eta kontzientzia eraikitzea;
Esperientzia positiboak ematea, bai bisitarientzat, bai anfitrioientzat;
Zuzeneko finantza-onurak ematea kontserbaziorako;
Tokiko komunitaterako finantza-onurak ematea eta erabakietan parte hartzea indartzea;
Herrialde anfitrioietako giro politiko, ingurumeneko eta sozialarekiko sentsibilitatea sortzea;
Giza eskubide unibertsalak eta lan-legeak babestea.

Esistentzia laburra izan arren, ekoturismoa garapen iraunkorrerako alternatiba bideragarri gisa ikusten dute hainbat talde kontserbatzailek, nazioarteko erakundek eta gobernuk. Zenbait herrialdetan, hala nola Costa Rica, Puerto Rico, Kenya, Madagaskar, Nepal eta Ekuador (Galapagos uharteak), turismo ekologikoak sektore turistikotik datozen dibisen diru-sarreren zati handi bat eragiten du, baita kasu batzuetan herrialdeko ekonomiatik ere.

## Kanpo estekak
Lucía Garibaldi

**Lucía Garibaldi** ( Montevideo, 1986ko martxoaren 28a) Uruguaiko zinema zuzendaria eta gidoilaria da.

## Biografia 
Prado auzoan jaio eta hazi zen, Bruno eta Germán Garibaldi bi nebekin batera. Batxilergoa Liceoko Francisco Bauzan egin zuen .

Batxilergoa amaitu zuenean, Instituto Escuela Nacional de Bellas Artes (Arte Ederren Eskola Nazionala Institutua) sartu zen, handik urtebetera ordea, bertan behera utzi zuen eskola, hainbat komunikabidek egindako elkarrizketen arabera, "diziplina gehiegi" zeudelako eta zinemara bideratu nahi zuelako bere jarduna.

2006an Uruguaiko Zinema Eskolan sartu zen eta bertan 2010ean graduatu zen. Ikaslea eta aldi berean zinemagintzan lizentziatua izanik, kameragile, editore eta gidoilari aritu zen.

Bere lehen lanen artean daude *Colchones* film laburrak 2009an eta *Mojarra* 2012an. Buenos Muchachosek egindako *Antenas rubias* (2012) bideoklipa eta *Los tiburones* 2019an saritutako film luzea ere zuzendu zituen.

Lucía Garibaldi bere bigarren film luzean prestatzen ari da "La última reina / The Last Queen".

## Sariak 
* 2012, *Mojarra*, film labur nazional onena, Festival de la Pedrera.
* 2019, Graffiti Sariak *Antenas Rubias*, Bideoklip onena.
* 2018, Zinema Eraikitzen Saria Donostiako Zinemaldian .
* 2019, Zuzendaritza Onenaren Saria Sundanceko Zinemaldian.
* Aktore Onenaren Saria, Libretoa eta Guadalajarako Zinemaldiko Epaimahaiaren Sari Berezia.
* Coup de Coeur Sari Nagusia Frantziako Tolosako Zinemaldian.
* Epaimahaiaren sari berezia eta Latinoamerikako Irudi eta Soinu Eskolen Federazioaren saria (Feisal), Argentinako BAFICIn.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Berria egunkarian. 2019.09.25. Itziar Ugartek
* [Lucia garibaldi (@wechlu) | Twitter](http://lucia%20garibaldi%20(@wechlu)%20|%20Twitter)
Leh

**Leh** (; ) Indiako iparraldean dagoen hiria da, Ladakheko hiriburua. 30.870 biztanle zituen 2011an. 3.524 metroko altueran dago kokatuta.

Historikoki, Ladakheko Himalaiar Erresumako hiriburua ere izan zen.

## Klima 
## Irudi galeria 

File:Shanti_Stupa_on_the_hills_in_Leh.jpg|Shanti Stupako ikuspegia urrutitik.
Leh3.jpg|Hiriaren ikuspegi orokorra.
Leh, Trees, Ladakh, India.jpg|Hiria uda partean.
Leh,_Winters.jpg|Leh negu partean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hastings

**Hastings** Ingalaterra hegoaldeako kostaldean dagoen hiria eta metropolirik gabeko barrutia da, Ekialdeko Sussex konderrian. 84.000 biztanle inguru ditu, 2000ko erroldaren arabera.

## Historia 
Historikoki ospetsua da Hastingseko guduagatik 1066an, non Gilen I.a Konkistatzaileak britainiar uharteak arrakastaz inbaditu zituen Normandiatik, Haroldo II.a Saxoia garaituz eta saxoiei boterea kenduz. Gaur egun, Hastings kostaldeko hiri turistikoa da, Brighton bezalako beste toki batzuen antzekoa.

Frantziako kostaldeetatik gertu zegoenez, toki hau, XVIII. mendean, kontrabandorako gune garrantzitsu bihurtu zen. XX. mendean nolabaiteko garrantzia hartu zuen arrantza-hiri gisa, mendearen bigarren erdian nabarmen behera egin baitzuen, eta, pixkanaka, turismoaren garrantzia handituz joan zen inguru horretan.
Monorrail

[thumb|300px|eskuinera|[São Pauloko monorraila.]]
**Monorraila** edo **trenbide errailbakarra** errail bakarra duen trenbidea da. XIX. mendearen amaieran hasi ziren trenbide ez-konbentzionalak sortzeko ahaleginak, eraginkortasun handiagoa, abiadura handiagoa edo kostu txikiagoa lortzeko asmoz. Hainbat saiakera egin ziren brida bikoitzeko altzairuzko gurpil batek ohikoaren antzeko errail bakar batean lan egingo zuen sistema bat sortzeko.

Egun, hainbat diseinu lehiakide daude bi klase orokorretan banatuta: habe gainean eta esekiak.
Endokarditis

**Endokarditisa** bihotzaren barne-geruzaren inflamazioa da, akutua edo kronikoa, balbuletan kokatua edo paretetara zabaltzen dena. Giltzadura-erreumatismo akutuan eta bestelako sukar-eritasun akutuetan nabarmentzen da, baina normalean egoera kronikora iragaten da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Endokarditis infekzioso

## Kanpo estekak
Louilloteko geltokia

**Louillot** Lapurdiko autobus geltoki bat da, Angelu udalerriko hiri barnean kokatuta dagoena.

Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen.

## Sarbideak 
*  Biarritzeko hiribidea, 26

## Historia 
Geltokia 2019ko irailaren 2an ireki zen jendearentzat, Tram'Busaren linearen trazatuaren zati gisa.

Lehenago "Quesnel" bezala ezagutzen zen.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txik Txak
* 1. linea

## Kanpo estekak 
* Txik Txak sareko webgune ofiziala