open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aconcagua

**Aconcagua** Andeetako mendirik garaiena da. Argentinako Mendozako probintzian dago, Txileko mugatik hurbil. 6.959 metroko altuera du eta, Amerikako gailurra izateaz gain, Asiatik kanpoko mendirik altuena da.

## Izena 
Mendiaren izenari dagokionez, jatorria ez dago argi, eta horren inguruan bi teoria daude: alde batetik, maputxerazko *Aconca-Hue* hitza; bestetik, kitxuazko *Ackon Cahuak*.

## Ezaugarri orokorrak 
Aconcagua sumendi itzalia da. Ikerketek haren sorrera Permiar-Triasikoan kokatzen dute, orain dela 200-280 milioi urte inguruan. Nazca plaka hegoamerikar plakaren azpian sartzean eragin zen orogenia andinoan sortu zen.

Iparraldeko malda ez du oso pikoa; hegoaldekoak berriz 3.000 metroko pareta du. Gailurrean ez du elurrik urte osoan, bertan jotzen duen haizeak eramaten baitu. Hainbat glaziar daude: garrantzitsuenak *Poloniarren glaziarra* eta *Ingelesen glaziarra* dira. Aconcaguako Parke Naturalaren barnean dago.

## Igoerak 
Matthias Zurbriggen mendi-gidari suitzarra izan zen gailurrera iristen lehenbizikoa, 1897ko urtarrilaren 14an, espedizio-burua Edward FitzGerald britainiarra zelarik. Hamalau urte lehenago, 1883an, beste europar bat saiatu zen gauza bera lortzen, arrakastarik gabe, Paul Güssfeldt geologo eta esploratzaile alemaniarra buru.
 
Mendiaren ekialdea eskalatu zuen lehenenego aldiz espedizio poloniar batek, Konstanty Narkiewicz-Jodko, Stefan Daszyński, Wiktor Ostrowski eta Stefan Osiecki-rekin, 1934ko martxoaren 9an, bidean "Poloniar glaziarretik" igaroz. Hego-mendebaldeko bidea, bestela, ireki zuen aitzindari moduan 1953an talde suitzar-argentinar batek, Frederico eta Dorly Marmillod, Francisco Ibáñez eta Fernando Grajales-ekin. Hegoaldeko alde famatua konkistatu zuen frantziar talde batek, René Ferlet, Pierre Lesueur, Adrien Dagory, Robert Paragot, Edmond Denis, Lucien Berardini eta Guy Poulet-ekin 1954an.

Pertsonarik gazteena iristen Tyler Armstrong kaliforniarra izan zen, bederatzi urte zituela, 2013ko abenduaren 24an. Zaharrena, ordea, Scott Lewis izan zen, 2007ko azaroaren 26an, 87 urterekin. 2014an, azkenik, Kilian Jornet kataluniarrak markarik azkarrena ezarri zuen, igo eta jaitsi 12 ordu eta 49 minutuan. Handik bi hilabete baino gutxixeagora, hala ere, Karl Egloff ekuadortar-suitzarrak marka berria lortu zuen, 11 ordu eta 52 minutuan.

## Ikus, gainera 
* Hego Konoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oinarrizko Hitzarmen Demokratikoa

**Oinarrizko Hitzarmen Demokratikoa** (**OHD**), Euskal Herriko hainbat eragile sozial, politiko eta kulturalek sinaturiko akordioa da.

## Akordioaren kronologia 
2003ko Uztailaren 4an Udal Hautetsien Biltzarrak deituta 180 lagun bildu ziren Donostian, eragile ezberdinen izenean.Bertan, Euskal Herriaren egoeraren diagnostikoa burutzeko Nazio Eztabaida Gunea eratzea erabaki zen. Honek bere lehen diagnostikoa eman zuen 2003ko urte amaieran. Diagnostiko horretan oinarrituz, Nazio Eztabaida Guneak bi proposamen jarri zituen mahai gainean 2004ko Aberri Egunean: *Nazio Eraikuntzarako Proposamena* eta *Gatazkaren Konponbiderako Proposamena*.

*Gatazkaren Konponbiderako proposamenean* **Konponbiderako mahaia** osatzea planteatu zen, eta mahai hori sortzeko bideak jorratzeko lan batzorde bat eratzea erabaki zen: *Gatazkaren Konponbidea Sustatzeko Batzordea*. Batzordea, Euskal Herri osoko eragile politiko, sindikal eta sozial askorekin jarri zen harremanetan, beraien ikuspuntu eta ekarpenak jaso eta trukatuz. 55 hartu-eman ezberdin finkatu zituzten lan horretan.

Harreman horien ondorioz *gatazkaren konponbiderako* **Oinarrizko Hitzarmen Demokratikoa**ren lehen zirriborroa idatzi eta eragile guztien eskuetan jarri zuen Batzordeak.

2005eko Martxoaren 5ean, Bilbon, Oinarrizko Hitzarmen Demokratikoa aurkeztu zuen Batzordeak eta testuarekin bat egin zuten 28 eragile politiko, sindikal eta sozialen ordezkariek Hitzarmena sinatu zuten. Prozesu honetan bi fede emaile eta lau begirale izan ditu lanean:
* Alec Reid: Irlandako bake prozesuko bitartekaria.
* Pete Cenarrusa: Estatu Batuetako Idahoko Estatu Idazkari ohia
* Verena Graf, suitzarra, LIDLIP eta Nazio Batuetan lanean ari dena
* Sjurdur Skaale, Feroe Irletako alderdi errepublikarreko kidea
* Aureli Argemi, Kataluniako CIEMEN erakundeko zuzendaria.

## Sinatzaileak 
### Alderdi politikoak 
* Batasuna
* EA
* AB
* Aralar
* ANV
* Zutik
* EHK

### Sindikatuak 
* ELA
* LAB
* EHNE
* STEE-EILAS
* ELB
* ESK
* HIRU

### Kolektiboak eta jendarte mugimenduak 
* ABK
* Anai Artea
* Askatasuna
* Askapena
* Bilgune Feminista
* Bai EHri
* Demoak
* Duina
* Eguzki
* EHE
* EHKME
* EIPK
* Elkartzen
* EPPK
* Eraiki eritzi taldea
* ESAIT
* Etxerat
* Euskal Herriak Bere Eskola
* Euskal Konfederazioa
* Garaipen
* Giza Eskubideen EHko Behatokia
* Gurasoak
* Herria 2000 Eliza
* Ikasle Abertzaleak
* IKA euskaltegiak
* Matalas
* Oinarriak
* Orreaga Fundazioa
* Partaide
* Segi
* TAT
* AC
* AEK
* Emakume Internazionalistak
* Gernika Batzordea
* Kontseilua
* Komite Internazionalistak
* Sortzen Ikasbatuaz
* Gazte Abertzaleak
* Gogoa
* CDHPB

## Kanpo estekak 
*  - Konponbidea.info
Sare-txartel

thumb|Sare-txartela (NIC)

**Sare-txartela** edo **NIC** (*Network Interface Card*, Sareko Interfazedun Txartela euskaraz), DTE (Data Terminal Equipment), ordenagailu edo inprimagailu bati sare baterako sarbidea eta baliabideak elkarbanatzea ahalbidetzen dizkion gailu elektronikoa da. Sarean erabilitako kableatua eta arkitekturaren arabera, interfaze desberdinak existitzen dira, baina gaur egun ohikoena RJ45 interfaze bidezko Ethernet teknologia da erabiliena.

Sare-txartel bakoitzak zenbaki identifikatzaile bat dauka, 48 bit hamaseitarrek osatzen dutena eta MAC deritzona. Hardware helbide hauek bakarrak dira eta Ingeniari Elektriko eta Elektroniken Institutuak (IEEE) kudeatzen ditu. MAC zenbakiaren lehen hiru byteek (OUI) hornitzailea definitzen dute.

## Kanpo estekak
Joystick

**Joystick** (hitzez hitz itzulita, joko-palanka) bat bideo-jokoekin aritzeko erabili ohi den sarrerako gailu bat da. Sagu batek ez bezala, hiru dimentsiotan mugimenduak sortzeko gai da. Oinarri batek eta bertatik ateratzen den palanka batek osatzen dute, azkenak botoi batzuk izateaz gain mugimendua kontrolatzeko balio duelarik.

## Kanpo estekak
Zenbaki-sistema hamaseitar

**Zenbaki-sistema hamaseitarra** edo, bakarrik, **hamaseitarra** (*HEX*) 16ko oinarria duen zenbaki-sistema da, normalean 0-9 eta A-F ikurrak erabiliz (a=10, b=11, c=12, d=13, e=14 eta f=15). 

Adibidez 79 zenbakia, 01001111 da sistema bitarrean, eta 4F hamaseitarrean (4 = 0100, F = 1111).

## Kanpo estekak
USB hub

thumb|250px|eskuinera|Lau USB portu dituen gailua.
**USB hub** bat USB portu bakar batetik beste zenbait izatea ahalbidetzen duen gailua da. Entxufeen ordez USB portuak komunikatzen dituen lapur bat dela esan liteke. Orokorrean ordenagailura konektatzeko kable bat izaten dute alde batean, eta USB sarrera batzuk bestean.

## Kanpo estekak
Afrika Prokontsularra

**Afrika Prokontsularra** Erromatar Inperioko probintzia bat izan zen. Egungo Tunisiako lurraldea ia-ia betetzen zuen, baita egungo Libiako kostaldeko zati bat ere. Afrikako kontinenteak izena probintzia honi zela kausa erdietsi zuen.

## Historia 
Erromak *afri* izena eman izan zien aintzinatik Mediterranear Itsasoaren hegoaldean Egiptotik mendebaldera zeuden leinuei.

Hirugarren Gerra Punikoan erromatarrek kartagotarrak garaitu zituztenean, hauen lur onenekin *Afrika Prokontsularra* probintzia eratu zuten K.a. 146 urtean. Izenak dioen bezala prokontsul bat ezarri zuten buru eta Utica bihurtu zen hiriburu. Probintzia hoau sortzean Sizilia hegoaldean potentzia berri bat eratzea ekidin nahi izan zen.

K.a. 118 urtean Jugurta printze numidiarrak inguruko erreinu txikiak batu zituen. Bere heriotzaren ondoren erromatarrek beren menpeko Boko I.a ezarri zuten Afrikako errege.

K.o. 314 urtean Diokleziano enperadoreak Afrikako diozesia sortu zuen eta Kartago ezarri zuen diozesiko hiriburu. 432 urtean bandaloek inbaditu eta diozesia deseginez beren erresuma ezarri zuten bertan. 533 urtean bandaloen arteko istilu dinastiko bat probestuz Justiniano I.a enperadoreak Belisario jenerala bidali eta erromatarren agintzea berrezarri zuen.

698 urtean Egiptoko musulmanek konkistatu zuten eremua, Erroma erori eta 222 urte geroago.

## Ekonomia 
"Inperioaren aletegia" ezizena eman izan zitzaion, izan ere milioi bat tona zekale ekoizten baitziren urtero eta hauetatik laurdena esportatu egiten zen. II. mendean oliba olioaren esportazioa zekaleen parera iritsi zen.

Erroma hiriaren populazioak gora egin ahala afrikarren artisautza eskaria ere asko igo zen eta ongi antolaturiko hiriak sortu ziren. Keramikak garrantzia handia hartu zuen.

## Ikus, gainera 
* Ifriqiya

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekinokzio

**Ekinokzioa** urtean bitan gertatzen da, Lurraren ardatza eta Lurraren eta Eguzkiaren zentroak batzen dituen lerroa elkarzutak direnean; egoera horretan Eguzkiaren zentroa Lurraren ekuatoreko planoan kokatuta dago eta kokapen erlatibo hori mantenduko balitz, Lurraren toki guztietan egunaren eta gauaren luzerak berdinak lirateke. Ekinokzio berba zentzu apur bat lausoagoarekin ere erabiltzen da batzuetan, ekinokzioa gertatzen den data adierazteko.

"Ekinokzio" izena Latineko  (berdin) eta  (gau) berbetatik dator, ekinokzioaren inguru hurbilean mundu guztietako tokietan eguna eta gauaren luzerak ia berdinak direlako.

Ekinokzioetan, Eguzkia zeruko esferaren aurkako puntu bitako batean kokatzen da, zeruko ekuatorea (0 graduko deklinazioarekin) eta ekliptika batzen diren guneetan. Puntu horiei **ekinokzio puntuak** deitu zaie. Hori dela eta, batzuetan *ekinokzio* hitza ekinokzio baten puntua adierazteko erabili izan da.

Ekinokzioak urte bakoitzean bi une zehatzetan gertatzen dira (ez egun batzuetan zehar), Lurraren ekuatoreko puntu batetik Eguzkiaren erdigunea puntu horren gain gainean (bere zenitean) ikus daitekeenean. Erabiltzen dugun egutegi gregoriarrean une horiek martxoaren 20 edo 21ean eta irailaren 22 edo 23an kokatu ohi dira.

## Izenak 
* Udaberriko ekinokzioa: Martxoaren 21a aldera gertatzen da Ipar Hemisferioan.
* Udazkeneko ekinokzioa: Irailaren 23a aldera gertatzen da Ipar Hemisferioan.

Hego Hemisferioan alderantziz gertatzen da.

Aurreko izenak izen klasikoak dira, ekinokzioak izendatzeko gehien erabili direnak, baina gaur egun idazle teknikoek gero eta gehiago erabiltzen dituzte **Martxoko ekinokzioa** eta **Iraileko ekinokzioa** izendapenak, berdin erabil ahal izateko Lurraren hemisferio bietan.

Fitxategi:AxialTiltObliquity.png|Lurra Eguzkiak argiztatuta Martxoko ekinokzioan.
Fitxategi:Ecliptic path.jpg|Lurrak Eguzkiaren inguruan orbitatzeagatik Eguzkiak zerua ekliptikaren gainetik zeharkatzen duela dirudi. Gorriz markatuta dagoen bide hori ez dator bat zuriz markatutako zeruko ekuatorearekin, Lurraren biraketa ardatza eta Lurra Eguzkiaren inguruan mugitzen den planoa elkarzutak ez izateagatik.
Fitxategi:north season.jpg|Lurraren urtaroen diagrama, iparraldetik ikusita. Eskumako muturrean: Abenduko solstizioa.
Fitxategi:south season.jpg|Lurraren urtaroen diagrama, hegoaldetik ikusita. Ezkerreko muturrean: Ekaineko Solstizioa.
Fitxategi:Earth-lighting-equinox EN.png|Lurraren eta Eguzkiaren arteko erlazioa ekinokzioan

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Solstizio
* Ekinokzioen lerroa
* Ekinokzio (zeru koordenatuak)

## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Sugaar eta Herensuge udazkeneko ekinozioan nagusi. https://zuzeu.eus/kultura/sugaar-eta-herensuge-udazkeneko-ekinozioan-nagusi/
Hego hemisferio

[thumb|400px|Hego hemisferioa, [Hegoburua|Hegoburutik ikusita]]

**Hego hemisferioa** edozein planetaren baina bereziki Lurraren hegoaldeko erdia da, hau da, Ekuatoretik hegoaldetik dagoen esfera-erdia.

Ipar hemisferioak baino lur eremu txikiagoa eta itsas eremu handiagoa ditu. Haren barnean, Hego Amerikako zatirik handiena, Afrikako hegoaldea, Asiako lur batzuk, Ozeania ia osoa eta Antartika daude.

Giza populazioaren %&nbsp;10 eremu horretan bizi da.

## Kanpo estekak
Lurraren hemisferioak

[thumb|[Ipar hemisferioa]]
[thumb|[Hego hemisferioa]]

**Lurraren hemisferioak** Lurra ekuatoretik moztuta ateratzen diren bi esferaerdiak dira. Bi hemisferio ditu lurrak:

* Hego hemisferioa
* Ipar hemisferioa

Sailkapen batzuetan, ekialdeko eta mendebaldeko hemisferioak ere bereizten dira, Lurra ekuatoretik barik Greenwicheko meridianotik moztuta.

## Kanpo estekak
Roger Lewin

**Roger Lewin** (1944an jaioa) biokimikari ingelesa da. Hainbat lan argitaratu ditu *New Scientist* eta *Science* aldizkarian eta Richard Leakeyrekin batera hiru liburu argitaratu ditu, euren artean garrantzitsuena *Fosilak nola interpretatzen ditugu*.

Konplexutasunaren teoria ikertu du beste hainbat zientzialarirekin batera.

1989an *Lewis Thomas Award for Excellence in Communicating Life Science* saria eman zioten.

## Kanpo estekak 
*  *The Reality of Complexity* Roger Lewinek idatzitako artikulua.
Izate (musika taldea)

**Izate** 1999ko abenduan Donibane-Ziburuko Gaztetxean sortutako rock musika taldea da.

## Historia 
2003ko ekainean hasi ziren kontzertuetan. 2005ean lehendabiziko maketa argitaraturik, 2006ko irailean atera zuten lehenengo diskoa: *Diska*. Bigarrena 2010ean argitaratu zuten, *Gure Negu Hotzak* izenburuarekin.

Gaur egun, taldeak hirugarren diskaren sorkuntzak sortzen hari dira, lan berria 2016eko urtean argitarazteko asmoarekin.

## Taldekideak 
* Claire Lakarra: ahotsa
* Peio: gitarra
* Fred: baxua
* Bixente: bateria.

## Diskografia 
* *Diska* (2006, MusikHerria/Anorak Records).
* *Gure Negu Hotzak* (2010, Argi Lur). Hitzak Odei Barrosok Otalaztek eta Xabi Bizkaik egin zituzten.

## Kolaborazioak 
* *Iparkor K1,* ERDIAN kantuarekin.
* *Kantuz Euskal Presoak Etxera,* ZORIONA ZORITXARRA kantuarekin.
* *Gazte Mugi,* AMETSA kantuarekin.
* *Zure Rokanrolla*, Gure Irratiaren alde AMETSA kantuarekin.
* ETEN tratu txarrak, NI NAIZELAKO kantuarekin.

## Loturak 
* Izate taldearen webgune ofiziala
* Izate taldearen musika entzuteko

## Kanpo estekak
Mikel Garmendia

**Mikel Garmendia Agirre**, ezizenez *Kutturru* (Ordizia, Gipuzkoa, 1945eko urtarrilaren 22a - Donostia, 2005eko abuztuaren 6a) aktorea izan zen. Euskarazko antzezlerik ezagunenetarikoa izan da batez ere telebistan egindako lanengatik, guztien gainetik *"Goenkale"* ETBko telesaioagatik. Hala ere, zineman 25 lan baino gehiagotan hartu zuen parte, eta antzerkian ere nabarmena izan da bere presentzia. «Euskal Herriko aktore profesionalen dekanoa» zela argitaratu zuen *Berria* egunkariak, haren hilberrian.

2005eko abuztuaren 6an hil zen, minbiziak jota.
thumb|250px|Artikulua Egunkarian, El florido Pensil antzerkilanaz, 1996-02-23
## Filmografia 
## Antzezlanak 
## Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Berria egunkariko hemerotekan
*   Euskadiko Filmategia
Akaia (erromatar probintzia)

**Akaia** () Erromatar Inperioko probintzia bat zen, egungo Grezian kokatua. K.a. 146an Erromatar Errepublikak bereganatu zuen borroka latza baten ostean. Luzio Mumio jeneralak Korinto hiria birrindu zuen, biztanleak esklabo bihurtu eta tenpluetako estatua eta ondasun oro arpilatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alpe Cottiae

**Alpe Cottiae** Erromatar Inperioko Alpeetako probintzia bat zen, egungo Frantzia eta Italian artean kokaturik. Alpeetako igarobideak gordetzea zen bere betebehar nagusia.

Alpes Cottiae probintziako hainbat kolonia:
* Ocelum (Lesseau)
* Segusio (Susa) (hiriburua)
* Scingomagus (Exilles)
* Caesao (Cesana Torinese)

## Kanpo estekak
Ipar hemisferio

[thumb|400px|Ipar hemisferioa, [Iparburua|Iparburutik ikusita]]

**Ipar hemisferioa** edozein planetaren —baina bereziki Lurraren— iparraldeko erdia da, hau da, Ekuatoretik iparraldera dagoen esfera-erdia.

Lurrari dagokionez, Europa, Ipar Amerika, Erdialdeko Amerika eta ia Asia osoa bertan daude, baita Afrika gehiena eta Hego Amerikako iparraldeak ere.

Munduko biztanleriaren %&nbsp;90 hor bizi da, eta hemisferiorik aberatsena dela jotzen da, herri industrializatu ia guztiak hortxe baitaude.

## Ikus, gainera 
* Hego hemisferio

## Kanpo estekak
Angelu Iparraldeko kantonamendua

**Angelu Iparraldeko kantonamendua** Lapurdiko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, Angelu hiriaren ipar partea hartzen duena. 2011n 15.931 biztanle zituen. Hiriko beste kantonamendua Angelu Hegoaldekoa da.

## Udalerriak 
* Angelu (zati bat)

## Historia 
Hasieran Angelu Baionako kantonamenduan kokatua zen. Baina 1973an berrantolatu ziren kantonamenduak eta orduan sortu zen Angeluko kantonamendua eta lehen hauteskundeak 1976an egin ziren. Halere 1982an, berriz antolatu ziren kantonamenduak eta Angelukoa bitan zatitu zuten: Angelu Iparraldea eta Angelu Hegoaldea.

## Ordezkarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baiona Ekialdeko kantonamendua

**Baiona Ekialdeko kantonamendua** Lapurdiko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, Baiona hiria osatzen duten hiru kantonamenduetako bat (beste biak Baiona Iparraldekoa eta Baiona Mendebaldekoa dira). 2011n 12.783 biztanle zituen.

## Udalerriak 
* Baiona (zati bat)

## Historia 
Kantonamendua 1973an eratu zen, Baionako kantonamenduaren zatiketaren ondotik.

## Ordezkarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biarritz Ekialdeko kantonamendua

**Biarritz Ekialdeko kantonamendua** edo **Miarritze Ekialdeko kantonamendua** Lapurdiko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, Miarritze hiria osatzen duten bi kantonamenduetako bat (bestea, Biarritz Mendebaldeko kantonamendua da). 2011n 14.476 biztanle zituen.

## Udalerriak 
* Biarritz (zati bat)

## Historia 
Kantonamendua 1973an eratu zen, Biarritzeko kantonamenduaren zatiketaren ondotik.

## Ordezkarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soinu-txartel

**Soinu-txartela** programa informatikoen bidez ordenagailu baten soinu sarrera eta irteera kontrolatzea ahalbidetzen duen txartela da.

## Historia 
Asko zabaldu zen lehenengo soinu txartela AdLib izan zen FM sintesia erabiltzen zuena. Musika eta jokoen efektuak berregiteko baino ez zuen balio. Gero Sound Blaster txartela agertu egin zen, FM sintesiaz gain, audio digitala grabatu eta berregiteko aukera ematen zuela ( 8 bitetan ). Horrela, errealitateko soinuak erabil zitezkeen ( zaratak, ahotsa.. ) eta honi esker, asko zabaldu zen txartel hau.

Gero, Sound Blaster 16 txartela agertu zen, eta berarekin 16 bitezko audioa etxeetara heldu zen.( gogora dezagun soinuaren grabaketa CD kalitatean 16 bitetan dela), FM sintesia oraindik mantentzen zuelarik.
Beranduago ASP bertsioa agertu zen, seinalearen prozesu digitalerako txipa zuena.

Gaur egungo txartelek efektu asko lortzen dituzte ( oihartzuna, koroak, distortsioa...) eta digitalizatu dezakete. Normalean 16 bit erabiltzen dira, baina profesionalen kasuetan 20 edo gehiago ere. Badaude ere grabatu eta berregitzeko kapaz direnak.

Soinuak berregiteko, FM sintesia, uhinen tauleko sintesia ( wave table ) edo moldaketa fisikoaren ( wave guide ) sintesia erabil daiteke.

Kalitatezko berregiketarako, 32 kanalak izaten dira beharrezkoak ( 16 instrumento stereoan ), horregatik txartel askok daramate 32 euren izenetan. Hori bai, instrumento batek nota batzuk jotzen baditu aldi berean, kanal gehiago behar izango ditu.

## Konexioak 
Soinu-txartel gehienek Microsoften PC99 estandarra erabiltzen dute, bere konektoreei hurrengo koloreak emanez:

## Kanpo estekak
Alpe Maritimoak

**Alpe Maritimoak** () Erromatar Inperioko Alpeetako probintzia bat zen, egungo Frantzia eta Italian artean kokaturik. Alpeetako igarobideak gordetzea zen bere betebehar nagusia. Oktavianok fundaturik, Cenemelum zuen hiriburua, egungo Cimiez, Frantziako Niza hirian.

## Kanpo estekak
Alpe Poenninae

**Alpe Poenninae** Erromatar Inperioko Alpeetako probintzia bat zen, egungo Frantzia eta Italian artean kokaturik. Alpeetako igarobideak gordetzea zen bere betebehar nagusia. Izan ere, Hanibalek hemendik zeharkatu omen zituen. Hori zela eta, izen hori jaso zuten, erromatarrek "poeni" deitzen baitzieten kartagotarrei.

## Kanpo estekak
Arabia Petraea

**Arabia Petraea** Erromatar Inperioko probintzia bat zen. Lehengo nabatear erreinuan oinarriturik, gaur egungo Jordania, Siria eta Saudi Arabian kokatuta dago. Petra zuen hiriburua.

Traianok konkistatu zuen, Armenia, Mesopotamia edo Asiria bezala, baina Traianoren agintaldia baino gehiago iraun zuen Arabiak erromatarren mendean. Partiarrek noizean behin eraso bazuten ere, Arabiak ez zuen beste mugako probintziek bezainbeste eraso.

## Kanpo estekak
Steven Spielberg

**Steven Allan Spielberg** (1946ko abenduaren 18a, Cincinnati, Ohio) Ameriketako Estatu Batuetako film zuzendari eta ekoizlea da. Hollywood Berria aroaren sortzaileetako bat dela esan ohi da, eta zinemaren historian egondako film zuzendari eta produktore ezagunenetako bat da.

Spielberg Hollywoodenn telebista eta antzerki obra txikiak zuzentzen hasi zen lanean. *Jaws* (1975) zuzendu zuenean ezagun bihurtu zen, kritikak eta publikoak txalotu zuen filma eta historiako lehenengo udako arrakastatzat hartzen dena. Bere ondorengo filmetan zientzia-fikzioa eta abentura landu zituen, *Close Encounters of the Third Kind*, *Indiana Jones*, *E.T. the Extra-Terrestrial* edo *Jurassic Park* filmekin: Hollywoodeko genero eskapista modernoaren arketipoak dira.

Spielbergek gai serioak landu zituen bere lanetan ondoren, adibidez *The Color Purple* (1985), *Empire of the Sun* (1987), ''Schindler's List* (1993), *Amistad* (1997), eta *Saving Private Ryan* (1998). Praktika horrekin bereziki lotu zen XXI. mendean zehar *Munich* (2005), *Lincoln* (2012), *Bridge of Spies* (2015), eta *The Post* (2017) lanekin. Amblin Entertainment eta DreamWorks Studiosen sortzaileetako bat da, film arrakastatsu ugari ekoitzi dituzten estudioak, tartean *Gremlins*, *Back to the Future*, *Men in Black* eta *Transformers* serieak. Azke urteotan bideo-joko industriako hainbat jokoren produktore ere izan da.

Bi Oscar irabazi ditu, *Schindler's List* eta *Saving Private Ryan* filmengatik. Kritikariek zein ikusle arruntek zuzendari arrakastatsutzat jotzen dute, bere talentu eta aldakortasunagatik. 2005ean, *Empire'' aldizkariak historia osoko zuzendari handiena izendatu zuen. Bere filmeek lortutako diru-sarrerak historiako zinema-zuzendaririk arrakastatsuena egin dute. 3.000 milioi dolar irabazi dituela kalkulatzen da.

## Filmografia 
### Zuzendari gisa 
#### Ekoizle gisa 
### Ekoizle eragile gisa 
## Zuzendutako filmen aktoreak, ekoizlea eta izenburuak 
Taula honetan ikus daitezke filmaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak beste hizkuntza batera itzuli bada (gaztelania, frantsesa, euskara, katalana edo galiziera):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Steven Spielberg zuzendariaren IMDBko fitxa irakurgai
Meneame.net

**Meneame.net** taldeko adimena erabiliz albisteak ezagutarazteko balio duen gaztelaniazko bloga da. Erregistratutako erabiltzaileek gainontzekoek (erregistratuta edo gabe) bozka ditzaketen albisteak bidal ditzakete webgunera, boto gehien dituzten albisteak azalera pasako direlarik. Proiektu honen garatzailea Ricardo Galli da, Balear Uharteetako Unibertsitateko irakaslea.

Web 2.0 proiektu bat da, Digg.com-en ideia berean oinarrituz. Hala eta guztiz ere, azken honek ez bezala, *karma* bezalako kontzeptuak ere baditu. *Karma* erabiltzaile batek duen puntuazioa da, bere partehartzea eta lan onaren ondorioz handituz doana.

*Meneame.net*en oinarrituta, eta euskaraz, Zabaldu.com egitasmoa dugu.

## Kanpo estekak 
*  Meneame.net
*  Digg.com
*  Zabaldu.com
Gizonezkoen Munduko Errugbi Kopa

**Gizonezkoen Munduko Errugbi Kopa** (, ) mundu mailako errugbi txapelketa da, World Rugbyk antolatutakoa, 1987tik aurrera lau urtean behin jokatzen dena. Hego hemisferioko selekzioak nagusitu dira orain arte jokaturiko hamar edizioetatik bederatzitan.

Hegoafrikak lau kopa eskuratu ditu eta Zeelanda Berriak eta hiru. Bi hauek dira Munduko Kopako talde indartsuenak.

## Irabazleak 
## Emaitzak 
## Palmaresa 
### Garaipenak 
[thumb|eskuinera|275px|[Zeelanda Berriko errugbi selekzioa|Zeelanda Berria eta Australiaren arteko partida 2011ko finalerdietan.]]
[thumb|eskuinera|275px|[Hegoafrikako errugbi selekzioa|Hegoafrikarrak 2007ko garaipena ospatzen.]]

### Dominak 
## Estatistikak 
### Parte hartzeak 
2023ko Munduko Txapelketa barne.

### Partida garaipenak 
2023ko Munduko Txapelketa barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IRBren webgune ofiziala
Zutik (argipena)

**Zutik** hitzak adiera hauek ditu:

* zutik, gorputz jarrera;
* Zutik, Euskal Herriko alderdi politikoa;
* *Zutik*, 1960tik aurrera ETAk argitaratutako aldizkaria.

## Ikus, gainera 
* Xutik, musika-taldea.
Zutik (alderdia)

**Zutik** Euskadiko Mugimendu Komunistak (EMK) eta Liga Komunista Iraultzaileak (LKI) bat egin ondoren 1991n sortutako alderdi politiko ezkertiarra izan zen. Zutikeko kideek Nafarroan Batzarre alderdian parte hartzen zuten. 2008ko Nazio Konferentzian alderdi politiko izateari utzi zion, eta «pluraltasun handiko talde politiko-soziala» bilakatu zen; ordutik aurrera alderdiko ildo bakoitzak bere jarduera garatu zuen. Azkenik, 2011ko abenduaren 17an, Bilbon egindako Biltzar Orokorrean, alderdia desegitea erabaki zuten.,

Hortaz, *abertzale eta ez-abertzalez* osatutako talde politikoa zen, alderdiaren arabera, eta *euskal gatazkaren konponbide adostu batean sinesten* zuten. Ideologia eta sentsibilitate guztiak errespetatzen dituen gizarte baten aldeko apostua egiten zuen Zutikek. Horrela, hainbatetan agertu zen ETAren aurka, *gizarte honen aniztasunaren kontra dagoen eta oinarrizko giza eskubideak errespetzatzen ez dituen talde armatua baita*, taldeak zioenez.

## Historia 
1999 eta 2000 urteetan, Zutik Euskal Herritarrokeko parte izan zen. ETAk garai hartan mantentzen zuen su-etena hausterakoan, Zutik EHtik atera zen, Batzarre bezala. Alderdiak, halaber, ez zuen Batasuna prozesuan parte hartu.

### Banaketa eta ondorengo egoera 
2006an, Zutikek «Euskal Herriko nazio gatazkari buruzko jarreran izandako aldaketa» zela eta, LKIn jatorria zuten hainbat kidek Zutiketik eszisioa burutu zuten. 2007ko martxoan ofizialki Ezker Gogoa sortu zuten. 2009an Ezker Gogoak Alternatiba alderdi sortu berrian bat egin zuen Ezker Batutik zetozen hainbat kiderekin.

2009tik aurrera, halaber, Zutikeko hainbat ildok agerpenak egin zituzten, Gorripidea ildoak bezala. Aitzitik, Zutik alderdiaren izenean egindako agerpenik ez zegoen edo oso urriak ziren.

2011ko abenduaren 17an, Bilbon egindako Biltzar Orokorrean, alderdia desegitea erabaki zuten, eta Gorripidea ildoak bere burua alderdi bilakatuko zuela adierazi zuen, Gorripidea izenaz.

## Hauteskundeak 
Hainbatean Herri Batasunarentzat eskatu zuen botoa. 2004ko Espainiako Hauteskundeetara Aralarrekin aurkeztu zen koalizioan Euskal Autonomia Erkidegoan, baina ez zuen ordezkaritzarik erdietsi. Botoen %1,7 lortu zuten.

2007ko Udal Hauteskundeetan Debagoienako herri batzuetan (Arrasaten, kasu) Ezker Batuarekin batera aurkeztu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hautsi
* Batzarre
* Iraultza (talde armatua)

## Kanpo-estekak 
*  Zutiken webgunea (Ez dago erabilgarri)
*  Zutiken Gorripidea ildoaren webgunea
Batzarre

**Batzarre** Nafarroa Garaiko alderdi politiko ezkertiar eta euskaltasunaren aldekoa da. Zutik alderdiarekin harreman estua zeukan. 1987an sortu zuten Euskadiko Mugimendu Komunistak eta Liga Komunista Iraultzaileak hauteskunde-koalizio gisa. Aurretik, LKIk arrakastarik izan ez zuen Auzolan koalizioa sortu zuten beste alderdi ezkertiar batzuekin. 1991n Batzarre alderdi politiko bilakatu zen.

1999an Euskal Herritarroken parte hartu zuen, nahiz eta handik gutxira koalizioa utzi zuen. 2004tik Nafarroa Bai (NaBai) koalizioko parte izan zen, 2010ean —2011ko hauteskundeetarako estrategiaren eztabaidaren testuinguruan— koalizioan ez jarraitzea eta Nafarroako Ezker Batuarekin harremanetan hastea erabaki zuen arte. 2011ko urtarrilean, bi alderdiek Izquierda-Ezkerra koalizioa aurkeztu zuten.

Batzarre alderdi txikia da; gehienbat Iruñerrian eta Tuteran du eragina. Alderdiaren aurpegi ezagunenak Milagros Rubio eta Ioseba Eceolaza dira. Lehena Euskal Herritarrokekin Nafarroako foru parlamentarioa izan zen, eta Tuterako zinegotzia izan da hainbat urtez. Bigarrena Batzarreren ordezkaria zen NaBain.

Batzarrek *Ezkerretik berrituz* aldizkaria plazaratzen du.

## Hauteskundeetako emaitzak 
Batzarre 1987an sortu zen eta 2003an aurkeztu zen azkenekoz Batzarre izenarekin hauteskundeetara. Nafarroako Parlamenturako hauteskundeetan ondoko emaitza hauek lortu ditu:

* 1987: 5.880 boto (%2,11), ordezkaririk ez.
* 1991: 6.543 boto (%2,41), ordezkaririk ez.
* 1995: 6.509 boto (%2,23), ordezkaririk ez.
* 1999: Euskal Herritarroken integraturik aurkeztu zen.
* 2003: 7.873 boto (%2,62), ordezkaririk ez.
* 2007: Nafarroa Bairen parte, parlamentario bat.
* 2011: Izquierda-Ezkerraren parte, parlamentario bat.

Udal hauteskundeei dagokienez, 2003an 8.449 boto (%2,8) eta 15 zinegotzi lortu zituen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroa Bai
* Zutik
* Hautsi
* Auzolan

## Kanpo estekak 
*  Batzarreren webgunea
*  «Batzarre», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Krzysztof Kieślowski

**Krzysztof Kieślowski** (Varsovia, 1941eko ekainaren 27 &ndash; Varsovia, 1996ko martxoaren 13) poloniar zinema zuzendaria izan zen. *Trois couleurs* trilogiak mundu osoan ospea eman zion. Zinema garaikidean, gehien eragin duen Europako zinemagileetako bat da, eta, gaur egun ere, bere filmak zinema klaseetan erakusten eta irakasten dira.

## Filmografia 
* *Personnel* (1975)
* *Blizna* (1976)
* *Amator* (1979)
* *Przypade* (1981)
* *Bez końca* (1984)
* *Dekalog* (1988)
* *Krótki film o zabijaniu* (1988)
* *Krótki film o miłości* (1989)
* *La Double vie de Véronique/Podwójne życie Weroniki* (1991)
* *Trois couleurs : Bleu* (1993)
* *Trois couleurs: Blanc/Trzy kolory: Biał* (1994)
* *Trois couleurs: Rouge* (1994)

## Kanpo estekak 
*  Iñaki LAZKANO Arimaren aszeta, halabeharraren poeta Berria.info
*  Krzysztof Kieślowski Imdb.com
*  Krzysztof Kieślowski Imdb.es
Herriko Alderdi Sozialista Iraultzailea

**Herriko Alderdi Sozialista Iraultzailea** (**HASI**) 1977an sortutako alderdi politiko independentista eta sozialista marxista izan zen. Bere jarduera-eremua Hego Euskal Herria izan zen. KAS erakundeko partaide izan zen eta Herri Batasunaren sorreran parte hartu zuen. Zatiketa askoren ostean, 1992ko V. Biltzarrean alderdia desegin eta bere kideak KASera pasa ziren. Alderdiaren agerkaria *Eraiki* izena zuen.

## Historia 
Euskal Herriko Alderdi Sozialista (EHAS), Eusko Sozialistak (ES) eta zenbait independenteren batze-prozesu baten ondoren sortu zen 1977an. Marxista eta sozialista zen eta Euskal Herri batu eta independentea lortzea zuen helburu. Santi Brouard izan zen alderdiaren fundatzaileetako bat eta lehendakaria. HASI Koordinadora Abertzale Sozialistan sartu zen eta Herri Batasunaren sorreran parte hartu zuen 1978an.

1978ko Lehen Biltzarrean zatiketa gertatu zen HASI barruan: EKIA taldea alderditik irten eta Euskadiko Ezkerran sartu zen. Hirugarren Batzarra egin zenean (1987), ordura arte idazkari nagusi zen Txomin Ziluagak zuzendutako militante-talde bat alderditik bereizi zen. Bosgarren Biltzarrean (1992) alderdia desegitea eta militanteak KASen lanean jarraitzea erabaki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeltzale

**Jeltzalea** Euzko Alderdi Jeltzalearen (EAJ) jarraitzailea eta haren ideologia da. EAJko kidea, berriz, **jelkidea** da.

*Jeltzale* eta *jelkide* hitzak, beste hainbat hitz bezala, Sabin Aranak asmatu zituen. *Jeltzale*k «*JEL*aren zale» (*JEL + -zale*) esan nahi du; eta *jelkide*k, «*JEL*aren kide». *JEL*, berriz, EAJ alderdiak goiburutzat zuen *Jaun-goikua eta Lagi-zaŕa* sabindar aldarriaren sigla da. *Lagi-zaŕa* («lege zaharra») Euskal Herriko antzinako legeei deritze, hau da, foruei.

Goiburu hori, Sabin Aranak eta haren garaiko eusko abertzale askok erlijio katolikoari ematen zioten lehen mailako garrantziaren adierazgarri da. Euskal Herriko ikurrinean ere islatuta dago goiburua, Jainkoa adierazten baitu gurutze zuriak, eta lege zaharra gurutze berdeak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Abertzale

## Kanpo estekak
Europako Ikasle Foroa

**Europako Ikasle Foroa** Europako ikasleak biltzeko ideiarekin sortu zen foroa da. Lehenengo edizioa Nafarroako Bakaiku herrian izan zen 2006ko Martxoaren 24tik 26ra.

## Bakaikuko edizioa 
Bakaikuko edizioa Bologna Prozesuaren aurrean hartu beharreko bideak zehazteko erabili zen. Era berean foroaren ideia aztertu eta adierazpen bateratu bat egiteko erabili zen.

### Parte-hartzaileak 
Parte-hartzaile batzuek euren izenean egin bazuten ere hauek dira bertan agertutako antolakunde ezberdinak.
* Galiziako AGIR taldea (Organizaçom Estudantil de Esquerda Independentista)
* CEPC (Coodinadora d'Estudiants dels Països Catalans)
* Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Bolognaren Aurkako Asanblada
* Madrilgo eta Cadizeko ACME (Asamblada Contra la Mercantilización de la Educación)
* Parisko JCR (Jeunesses Communistes Revolutionaires)
* Asturiaseko FAU (Federacion de Asociaciones Universitarias)
* Alternativa Estel
* Luz Negra Anarkista (Gasteiztik)
* Sussex unibertsitateko Ikasle Asanblada (Erresuma Batua)
* Norvegiako ROSSO taldea (Radikal og Socialistisk Studentorganiasjon)
* CJC (Colectivo de Juventudes Comunistas)
* Erromako Coordinadora dei Collettivi La Sapienza
* Berlingo Ikasle Asanblada
* Ikasle Abertzaleak

### Erabakiak 
Erabakirik garrantzitsuena Bakaikuko Adierazpena izan zen. Era berean antolatzen jarraitzea erabaki eta hurrengo baterako zita jarri zen Italian.

## Ikus, gainera 
* Bakaikuko Adierazpena

## Kanpo estekak 
*  Ikasle Gailurra
Robert Altman

thumb|Robert Altman
**Robert Bernard Altman** (Kansas Hiria, Missouri, 1925eko otsailaren 20 &ndash; 2006ko azaroaren 20) Ameriketako Estatu Batuetako film zuzendaria da, zinema naturalista egiteagatik ezaguna. 2006an ohorezko Oscar jaso zuen. Ekitaldi horretan *berritzaile garrantzitsu*tzat nabarmendu zuten Altman.

*The Delinquents* 1957an zuzendutako lehen film luzeak Alfred Hitchcocken arreta piztu zuen, eta *Alfred Hitchcock Presents* telebista saioan berarekin lan egiteko deitu zion zinemagile mitikoak. Arrakasta handiko beste telesail batzuetan egin zuen lan gero, *Whirlybirds* eta *Bonanza*-n kasu. Zineman, arrakasta 1970eko hamarkadan lortu zuen Altmanek, batez ere *M*A*S*H*, *The Long Goodbye* edo *Nashville* filmei esker.

## Filmografia 
Taula honetan ikus daitezke zuzendutako filma bakoitzaren bi aktore, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):
Peter Jackson

**Peter Robert Jackson** (Pukerua Bay, Wellington eskualdea, 1961eko urriaren 31) Zeelanda Berriko zinema zuzendaria da, J.R.R. Tolkienen *Eraztunen Jauna* izeneko eleberrian oinarritutako hiru filmak egiteagatik ezaguna. Gaur egun Hollywooden lanean hasi bada ere, Jacksonen lehenengo filmak aurrekontu baxuko beldurrezko komediak ziren.

## Filmografia
Lasse Hallström

**Lars Sven "Lasse" Hallström** (Stockholm, 1946ko ekainaren 2) Suediako film zuzendaria da. Karin Lyberg (1907-2000) idazlearen semea da eta Lena Olin suediar aktorearekin ezkondua dago..

Hallström-ek bideoklipak egiten (batez ere ABBA taldearentzat) eman zituen lehen urratsak zinemagintzan. Izan ere ABBAko bideo gehien-gehienak Hallström-ek berak filmatu zituen. Berrikuntza tekniko asko erabili zituen, eta, ondorioz, bideoklipak oso aurrerakoiak izan ziren. Ondoren, zineman aritu da. Hasieran Suedian bertan, baina *Mitt liv som hund* filmatuz geroztik, Ameriketako Estatu Batuetan jarduten du.

## Filmografia 
* 1975 - *En Kille och en tjej*
* 1977 - *ABBA: The Movie*
* 1979 - *Jag är med barn*
* 1981 - *Tuppen*
* 1981 - *Gyllene Tider - Parkliv*
* 1983 - *Två killar och en tjej*
* 1985 - *Mitt liv som hund*
* 1991 - *Once Around*
* 1993 - ''What's Eating Gilbert Grape*
* 1995 - *Something to Talk About*
* 1999 - *The Cider House Rules*
* 2000 - *Chocolat*
* 2001 - *The Shipping News*
* 2005 - *An Unfinished Life*
* 2005 - *Casanova*
* 2007 – *The Hoax*
* 2009 – *Hachi: A Dog's Tale*
* 2010 – *Dear John*
* 2011 – *Salmon Fishing in the Yemen*
* 2012 – *Hipnotizatzailea*
* 2013 – *Safe Haven*
* 2014 – *The Hundred-Foot Journey''
Curtis Hanson

**Curtis Hanson** (1945eko martxoaren 24, Reno, Nevada &ndash; Los Angeles, Kalifornia, 2016ko irailaren 20a) Ameriketako Estatu Batuetako film zuzendaria izan zen. Haren esanetan, Alfred Hitchcockek eragin handia izan zuen bere filmatzeko eran. *L.A. Confidential* filmarekin ospe handia lortu zuen Curtis Hansonek. Bi Oscar izendapen ere jaso zituen film horrengatik, eta gidoi onenarena irabazi zuen.

## Filmografia 
* ''Losin' It* (1983)
* *The Hand That Rocks the Cradle* (1992)
* *The River Wild* (1994)
* *L.A. Confidential* (1997)
* *Wonder Boys* (2000)
* *8 Mile* (2002)
* *In Her Shoes* (2005)
* *Lucky You'' (2006)
Kapitalista

**Kapitalista** ekonomian ohikoa den terminoa da, zeinaren lana eztabaida politiko eta sozialera hedatu zen. Aberastasuna ekoizteko bitartekoen jabe edo kontrolatzen duen agente ekonomikoa izendatzen du. 

Kapitalista, beraz, inbertitzailea da (adibidez, *arrisku kapitalista* arrisku-kapitalean inbertitzen duena da).

Jatorrizko zentzu honetan *kapitalista* izateak ez du zertan esan nahi *kapitalismoa* deritzon sistema ekonomiko eta sozialaren aldekoa izatea; geroago *kapitalista*, berriz, merkatu askearen ideologiaren defendatzailea izendatzen duen epiteto gisa erabili da. Erabilera hori langile mugimenduak asmo peioratibo batekin egin zuen lehenik eta gero —bereziki 1989an Berlingo harresia erori zenetik eta 1991n Sobietar Batasuna desagertu zenetik— harro hartu zuten bere aldekoek, adibidez, misioan. *Forbes* aldizkariaren adierazpena.

Bestalde, zaila da enpresariaren figura zehaztea, ez baita zertan kapitalaren jabeekin bat etorri behar —baina enpresa baten jabeari maileguan eman izana edo bazkide kapitalistak enpresa bat eratu, kasu honetan akziodunek, beren akzioen araberako etekinetan parte hartzen dute, eta enpresa exekutiboek zuzentzen dute—, eta horrek aldea dakar haietako bakoitzak jasotzen duen ordainsarietan (kapitalaren interesak, etekina enpresaburu indibidualarentzat, akziodunentzako dibidenduak, sozietateetako zuzendarien funtzio exekutiboa ordaintzeko modu oso desberdinak, etab.), baita horren justifikazioa ere ( arriskua, aldi baterako monopolioa edo abantaila lehiakorraz gozatzea –eskasiaren *boterea–*, enpresa-sormena sustatu beharra, etab. ). 

## Kontzeptuaren historia 
/*kapitalist* terminoa ekonomian erabiltzen du XVI. mendearen erdialdean Wolffgang Schweicker-ek. 

*Capitalist* hitzaren lehen erabilera —ingelesez— Arthur Young-i zor zaiola dirudi 1792ko *Travels during the years 1787, 1788, and 1789, undertaken more particularly with a view of ascertaining the cultivation, wealth, resources, and national prosperity of the kingdom of France*  liburuan non termino horrek erreferentzia egiten zion kapitalaren jabe zenari .

1817ko *On the Principles of Political Economy and Taxation* liburuan, David Ricardok jabe pribatuen klase menperatzailea kapitalista gisa deskribatzen du.

Marxismoan hitzak ekoizpen baliabideen jabe den pertsona adierazten du. Bizitza mantentzeko, ez du zertan lan egiteko gaitasuna saldu behar —proletarioak bezala—. Kapitalistak ekoizpen baliabideen jabe gisa duen posizio pribilegiatuaz aprobetxatzen du proletalgoa ustiatzeko.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Josephson, Matthew, "The Money Lords; the great finance capitalists, 1925-1950", New York, Weybright eta Talley, 1972.

## Kanpo estekak
Miranda do Douro

**Miranda do Douro** —portugesez— edo **Miranda de l Douro** —mirandesez— Portugalgo hiria da. *Concelho* izaera du eta Tras-os-Montes Garaia azpieskualdean dago, Bragantza barrutian. 488,36&nbsp;km²-ko azalera eta 8.048 biztanle ditu (2001ean).

Bertan, portugesarekin batera, hizkuntza ofiziala da mirandesa, astur-leoneraren dialekto bat.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
* Águas Vivas (*Augas Bibas*)
* Atenor (*Atanor*)
* Cicouro (*Cicuiro*)
* Constantim (*Custantin*)
* Duas Igrejas (*Dues Eigreijas*)
* Genísio (*Zenízio*)
* Ifanes (*Anfainç*)
* Malhadas
* Miranda do Douro (*Miranda de L Douro*)
* Palaçoulo (*Palaçuolo*)
* Paradela
* Picote (*Picuote*)
* Póvoa (*Pruoba*)
* São Martinho de Angueira (*San Martino*)
* Sendim (*Sendin*)
* Silva (*Silba*)
* Vila Chã de Braciosa (*Bila Chana de Barceosa*)

## Demografia 
## Historia 
Miranda herria Dionisio erregeak fundatu zuen. Dueroko itsaslabarretan zegoen eta Duero eta Fresno ibaiek bustitzen zuten. Alcañizesko Itunaren garaian -Portugalgo erregeak (Dionsio) eta Leongo eta Gaztelako Fernando IV.ak sinatua -, Mirandak, 1286ko abenduaren 18an, herri (*villa*) mailara igo zuten eta pribilegio zaharrak handitu zizkioten. 

Gutunaren abantailetako bat izan zen Mirandak ez zuela inoiz koroa utziko. Une horretatik aurrera, Miranda pixkanaka Tras-os-Montes herri hesituen artean garrantzitsuena bihurtu zen. 1545eko uztailaren 10ean, Joan III jaunak Miranda do Douro hiri-kategoriara igo zuen, eta Tras-os-Montesko lehen elizbarrutia bihurtu zen (1545eko maiatzaren 22ko Paulo III.a Aita Santuaren bulkada bidez). Hala, Miranda Trás-os-Monteseko hiriburu, gotzainaren egoitza, kanonigoak eta elizako beste agintari batzuen egoitza bihurtu zen, baita agintari militar eta zibilenak ere. 

1762an, Zazpi Urteko Gerraren testuinguruan, armada franko-espainiarrak, Sarriako markesaren agindupean, Miranda do Douro hiria inguratu zuen. Bolborina gazteluaren gotorlean barruan zegoen, 500 bat bolbora upel zituen eta eztanda egin zuenean, leherketak gazteluko defentsak eta inguruko zenbait auzo suntsitu zituen. Ez dago jakiterik leherketaren arrazoia zein izan zen. Hiriko biztanleen herena inguru, 400 pertsona, hil zen hondamendi hartan, eta horrek Mirandaren hondamen erlijioso, demografiko eta urbanoa eragin zuen. 

Gerra horri *Mirandum gerra* deitu zioten. Ia bi urte geroago, 1764an, Frei Aleixo Miranda Henriques jaunak (23. gotzaina) Miranda utzi eta egoitza Bragantzan ezarri zuen. Egoitza berri hori 1780tik aurrera behin betiko geratu zen.

## Ikus, gainera 
* Bragantza (barrutia)
* Mirandako pauliteiroak
* Anstituto de la Lhéngua Mirandesa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Leonera

thumb|Leon eta Zamorako probintzietako hizkuntza egoera. Gorriz, galiziera; marroiz, leoneraren zenbait hizkuntza-arrasto mantentzen diren ingurua.
**Leonera** (astur-leoneraz: *llïonés*, *llingua llïonesa*) astur-leoneraren mendebaldeko dialektoa da, batzuek hizkuntza bereizitzat hartua. Ia hiztun guztiak elebidunak dira. Kalkuluen arabera, 25.000 bat lagunek mintzatzen dute..

Hizkuntzalariek leonera asturieraren aldaeratzat jo ohi dute, eta *mendebaldeko astur-leonera* deritzote. Leonen, berriz, talde batzuek, hala nola *Conceyu Xoven* ('Bilera gaztea' euskaraz) inguruko elkarteek taldeak, leonera hizkuntza beregaintzat jotzen dute eta, horrela, asturieraren idaztarau estandarra erabili beharrean, leonerarako arau propioa defendatzen dute.

Bestalde, Leongo idazleek eta hizkuntzaren alorrean lan egiten duten elkarte kulturalek *Academia de la Llingua Asturiana*ren idaztarau estandarra erabiltzen dute, oro har.

Leonera mintzatzen zen balizko lurraldeari Leongo Herria deitzen diote zenbait sektore erregionalistak.

## Hiztunen geografia 
Hiztunak Leongo iparralde, hegoalde eta mendebaldean, eta Zamorako mendebaldean (Sanabria, Benavente, Aliste, Sayago, eta Los Arribes) dira. Hala ere, gehienak adinekoak dira. Salamancako Arribes eta Sierra de Gatako toponimian eta berbategian ere leoneraren arrastoak daude.

Portugalgo Bragantza barrutian mintzatzen den mirandesak leonerarekin harreman estua du, nahiz eta bere idaztaraua duen eta portugesaren eragin handia izan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Astur-leonera
* Asturiera
* Mirandesa
* Extremadurera
* Llionpedia

## Kanpo estekak 
* Héctor García Gil. El asturiano-leonés: aspectos lingüísticos, sociolingüísticos y legislación
* Asturiar Hizkuntzaren Akademia
* Astur-leoneraren mapa linguistikoa.
* La Caleya, Astorgako elkarte kulturala (leoneraz)
* Furmientu, Zamorako elkarte kulturala (leoneraz)
* Faceira, Leongo elkarte kulturala (leoneraz)
* El Teixu, Astorgako elkarte kulturala (leoneraz)
Roman Polański

**Rajmund Roman Thierry Polański** (Paris, 1933ko abuztuaren 18) frantziar-poloniar film zuzendari eta aktorea da. Hollywooden arrakasta lortu zuen, besteak beste, 1968ko ''Rosemary's Baby* eta 1974ko *Chinatown* filmengatik. Hala ere, bizitza pertsonalaren aldetik, gorabehera ugari izan ditu Estatu Batuetan. Izan ere, 1969an, Sharon Tate emaztea hil zuten Manson familiakoek; eta 1978an, herrialdea utzi behar izan zuen, bortxakeria leporatu ziotelako. Hortik aurrera, Europan egin du lan, hala nola, 1988ko *Frantic* eta 2002ko Oscar irabazi zuen *The Pianist''.

2009ko irailaren 26tik atxilotu zuten, aurreko akusazio horiek zirela-kausa. Zinema Arte eta Zientzien Akademiak bozketa bidez erabaki zuen Bill Cosby eta Roman Polanski zinemagileak kanporatzea, sexu abusu kasuak direla eta. Polanski 1977an salatu zuten aurrenekoz, 13 urteko neska bat bortxatzeagatik, eta, ordutik, beste hainbat emakumek ere salatu dute sexu abusuak egin dizkiela.

## Filmografia 
## Oscar sariak 
"Apartamentuzko Trilogia" izenekoaren zati bat.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Paristar ospetsuen zerrenda

## Kanpo estekak
Astur-leonera

[thumb | Astur-leoneraren aldaera nagusiak, [eonaviera ere sartuta.]]

**Astur-leonera** latinetiko hizkuntza bat da, gaur egun Kantabrian, Asturiasen, Leónen, Zamoran, Salamancan eta Extremadurako zenbait eskualdetan mintzatua. Antzinako astur tribuaren lurraldean (ondoren Asturias eta Leongo erresumak izanen zirenak) latinaren bilakaeraren ondorioz sortu zen. Askotan, asturierarekin (*bable*a) nahasi ohi da, nahiz eta asturiera astur-leoneraren dialektoetariko bat den.

Astur-leoneraren dialekto nagusiak hauek dira:

* Asturiera (*asturianu*, *bable*) Asturiasko Printzerrian.
* Leonera (*llionés*) Leon eta Zamorako zenbait ingurutan.
* Mirandesa (*lhengua mirandesa*) Miranda do Douron (Portugal): han ofiziala da.

Halaber, ondoko biak astur-leoneraren eta gaztelaniaren arteko aldaerak dira:

* Extremadurera (*estremeñu*) Salamancako hegoaldean eta Extremadurako iparraldean hitz egiten den mintzaira, gaztelaniaren eragin handia duena.
* Montañesa edo kantabriera (*montañés* edo *cántabru*) Kantabriako mendebaldean, hori ere oso ahuldua.

## Hiztun kopurua 
Ez dago astur-leoneraren barruan sartzen diren mintzairen hiztunen kopuruari buruzko datu zehatzik, Leonen, Kantabrian nahiz Extremaduran ez baita ikerketa estatistikorik egin. Hala ere, Asturiasko eta Miranda do Douroko datuak nahiko zehatzak dira.

 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eonaviegoa (galiziera-asturiera)

## Kanpo estekak 
*  Asturiasko II. Ikerketa Soziolinguistikoa
MSN Messenger

**MSN Messenger** Windows eta Mac OS sistema eragileetan bat-bateko mezularitzan aritzeko aplikazio ezaguna da. Izen honekin talde bat osatzen dute hurrengo hiru aplikazioek:

* *MSN Messenger*: Bat-bateko mezularitzarako bezero bat da, eta izen honekin Microsoften mezularitza aplikazio guztiei egiten zaie erreferentzia.
* *Windows Messenger*: Windows XPrekin batera instalatzen den bezeroa da, eta zenbait aukera eskaintzen ez dituen bertsio murriztua da.
* *MSN Web Messenger*: *MSN Messenger*en web bertsioa da, web nabigatzaile baten bitartez erabili daitekeena.
* *Windows Live Messenger*: MSN Messengerren hurrengo belaunaldia da, hainbat berrikuntz baitakarte.

Aplikazioa erabili ahal izateko Microsoft Passport kontu bat izatea beharrezkoa da eta erabiltzen duen protokoloa itxia da. Dena dela, alderantzizko ingeniaritza eginez protokoloaren funtzionamendua ezagutu ahal izan da, eta horri esker Linux bezalako sistema eragileetan sare honetara konektatzea ahalbidetzen duten aMSN, Gaim eta Kopete aplikazioak existitzen dira, besteak beste.

## Barne loturak 
* Windows Live Messenger

## Kanpo estekak 
*  MSN Messenger
*  Windows Messenger
*  Web Messenger