open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
El Casco

**El Casco** ( *El Casco* ) papergintza eta mahaiko osagarri esklusiboen fabrikatzaile espainiarra da.

## Historia 
El Casco, Juan Solozabal Mendibe eta Juan Olabe Bilbaok 1920ko irailaren 7an sortua, hasiera batean goi mailako errebolberren ekoizpenean espezializatu zen Eibarko armagintza enpresa bat izan zen.

1920ko hamarkadan, El Casco armak soilik ekoizten hasi zen, baina 1929ko krisiaren ostean, enpresako zuzendaritzak arma-ekoizpena ordezkatzea erabaki zuen bulegorako eta papera kudeatzeko tresnen ekoizpenarekin, ekipamendu berdinarekin egiten zirenak. Horrelako lehen produktua zenbaketa eta data makina bat izan zen. 1934an, lehen grapagailua kaleratu zen, eta M-5 modeloa ere asmatu zen, bola-burua duen grapagailu fidagarri eta ikonikoa, XXI. mendeko merkatuetan aurkitzen dena. El Casco bilduma klasikoko piezak metalezko kromoz edo 23 kilateko urrez estalitako metalez eginak dira elektrolisiaren bidez.
erdian|thumb|340x340px|M5 grapagailu klasikoa, kromatua.
21. mendean El Cascok luxuzko papergintzan, idazmahaietan eta bulegoko hornikuntzan liderretako bat izaten jarraitzen du. Enpresaren fabrikazioa Eibartik Elgetara aldatu zen 2010. urtean.

## Erreferentziak
Emakumeak euren ilea mozten

[thumb|250px|Ekintza leku askotan errepikatu zen, Irango emakumeekin elkartasuna adierazteko. Irudian AEBko [Santa Barbara (Kalifornia)|Santa Barbaran burututako ekintza.]]
**Emakumeak euren ilea mozten** edo **Gisuborān** (Persieraz:گیسوبران) derrigorrezko hijab-ari erresistentzia erakusteko Irango Mahsa Amini hil osteko protesten ikurra da. Irango kulturako dolu errituetako bat da hau. Erritual honek egoera triste eta emozional bat adierazten du. 2022an Irango emakumeek eta geroago nazioartean ilea moztea erabili zuten Iranen emakumeen tratuaren aurkako protesta gisa. BBCk ilea mozten ari zen emakume ezezagun bat sartu zuen 2022an haien 100 emakumeetako bat bezala.

## Ohitura literaturan 
Irango literaturan erreferentzia ugari aurki daiteke ohitura honen inguruan. Ferdowsik idatzitako *Xahname* libuuran, Farangisek ilea moztu zuen bere senarraren heriotza bidegabea zela eta. Erritual hau Hafezen, Khaghani eta Salman Savajiren lanetan ere islatu da. Simin Daneshvar bezalako idazle modernoek erritual hau erabili dute metaforetan. Horrela Siminek *Savushun* liburuan idazten du "Gisu tree" (ile-arbola) izeneko zuhaitz bati buruz, zeinetatik emakumeek moztutako ilea zintzilikatzen zuten.

## Erritua Irango herrietan 
Erritu hau bizirik dago Bakhtiari pertsonen kulturan. Bakhtiari emakumeek ilea mozten dute nagusien dolu-ekitaldian eta ilea zapaltzen dute hilerrirako bidean (hildakoak lurperatzeko). Bakhtiari jendeak "Pal Borun" deitzen dio erritu honi. "Pal"-ek "ile luzea" esan nahi du eta "borun" (persieraz "boran"-arekin erlazionatuta) "ebakitzea" esan nahi du. Zeremonia hau burutzean errezitatzen dituzten poemak ere badituzte.

Irango kurduek eta haiengandik hurbil dauden Irango Lur herriak, erritual hau "Chamar" izenarekin ezagutzen dute. Hildakoa denda batean jartzen da eta zaldi bat apaintzen da eta bere erredak ematen dizkiote hildakoaren senideetako bati, dendara joateko. Zaldia dendara hurbildu orduko, jendea negarrez hasten da eta "Chamariyone" izeneko instrumentu batekin, hau da, tronpeta mota batekin, abesti triste bat jotzen dute. Emakumeak ilea mozten dute. Erritu honetan "ebakitzeko" ekintza "Kol" bezala ere ezagutzen da.

## Gisuboran Mahsa Aminiren alde 
2022ko Irango nazio mailako protestetan, Irango hainbat emakumek ilea moztu zuten keinu sinboliko batean Mahsa Aminiren heriotzaren aurka protesta moralaren poliziak atxilotu ostean. Gizon batzuek emakumeei laguntzeko ere egin zuten. Ekintza bera mundu osoko pertsonek egin zuten, gizarte-sareetan zabalduz, Irango emakumeekin elkartasuna adierazteko.

Manifestariek Aminiren heriotza ikertzeko aldarria plazaratu dute, baina hori ez da eskaera bakarra. Protestek erregimenaren aurkako kutsua hartu dute, eta aldarri feministak plazaratu dituzte: horien artean, beren politika “feminizidak” bertan behera uztea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Protesten gaineko erreportaia Naiz.eus webgunean, 2022/09/27.
The Whale (2022ko filma)

***The Whale*** (euskaraz *Balea*), 2022ko Darren Aronofsky estatubatuarrak zuzendutako drama psikologiko film bat da. Samuel D. Hunterren *2012ko izenburu berdineko antzezlanean* oinarritua dago. Brendan Fraser, Sadie Sink, Hong Chau, Ty Simpkins eta Samantha Morton aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Charlie (Brendan Fraser) inoiz etxetik ateratzen ez den eta bere kabuz baliatzea ezinezkoa egiten dion gizentasun larria duen ingeles irakaslea da, ogibidea burutzeko ikasleei webcam bidez klaseak ematen dizkie, baina haren itxura ez erakusteko kamera deskonektatua eta audioa bakarrik jarria duela. Bestalde, bere buruarentzat azken erredentzio aukera bat lortzeko asmoz Ellie (Sadie Sink) alaba nerabearekin berradiskidetu nahiko du.

## Aktoreak 
* Brendan Fraser: Charlie, etxetik atera gabe bizi den ingeles irakasle gizena
* Sadie Sink: Ellie Sarsfield, Charlieren aspaldi aurrez-aurre egon gabeko alaba nerabea
** Jacey Sink: Ellie gaztea
* Hong Chau: Liz, erizaina, haren adiskidemina eta zaintzailea
* Ty Simpkins: Thomas, kristau misiolaria
* Samantha Morton: Mary, Charlieren emazte ohia eta Ellieren ama
* Sathya Sridharan: Dan, pizza banatzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Borrowers (1997ko filma)

***The Borrowers*** (euskaraz *Maizterrak*), 1997ko Peter Hewitt ingelesak zuzendutako fantasiazko komedia film bat da. Mary Norton idazlearen *1952ko izenburu berdineko haur eleberrian* oinarritua dago. John Goodman, Jim Broadbent, Celia Imrie, Mark Williams, Hugh Laurie, Bradley Pierce eta Tom Felton aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
*Borrowers* ("Maizterrak") 6,5 zentimetroko garaiera eta gizakiek inoiz ikusi ez dituzten izaki nimino zuhur, isil eta ausartak dira. Pod (Jim Broadbent) eta Homily Clock (Celia Imrie) senar-emazteak eta Arrietty (Flora Newbigin) eta Peagreen (Tom Felton) seme-alabak Lender gizaki familia bizi den etxebizitzan "maileguan" eta lasai bizi dira.

Egun batez, Arrietty ausartak abentura bati ekitea erabaki eta Pete Lender (Bradley Pierce) mutikoak atzemango du, biak adiskidetu eta mutikoak Arriety etxearen jabea den Mary izeba zaharra zendu berri dela, eta haren testamentua agertu ez denez, eraikina uztera derrigortuak daudela azalduko dio. Arrietty eta Pete testamentua topatzeko abentura harrigarri bati ekingo diote, honela, etxea erautsi nahi duen Ocius Potter (John Goodman) abokatu zitalaren asmoa zapuzteko helburuz.

## Aktoreak 
* John Goodman: Ocious P. Potter
* Jim Broadbent: Pod Clock
* Mark Williams: Jeff exterminatzailea
* Celia Imrie: Homily Clock
* Hugh Laurie: Steady polizia ofiziala
* Ruby Wax: Udal langilea
* Bradley Pierce: Pete Lender
* Flora Newbigin: Arrietty Clock
* Tom Felton: Peagreen Clock
* Raymond Pickard: Spiller
* Aden Gillett eta Doon Mackichan: Joe eta Victoria Lender, Peten gurasoak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Julia Satxuk

**Julia Mikolaivna Satxuk** —— (Lutsk, 1982ko apirilaren 25) pertsona desgaituen eskubideen aldeko aktibista ukrainarra da, *Fight For Right* pertsona desgaituen erakunde publikoko presidentea, *Zinema eskuragarria* agentziaren sortzailekidea.

## Bizitza 
Lutsken jaio eta hazi zen. Txikitatik hasi zen giza eskubideen alde borrokatzen, hezkuntza orokorreko eskola batean ikasteko eskubidea defendatu behar izan zuenean, eta ez ikusmen urritasuna dutenentzako barnetegian. 

Nazioarteko harremanak ikasi zituen Volyngo Unibertsitate Nazionalean.

2016an *Fight For Right* proiektuaren koordinatzaile bihurtu zen.

Ukraina ordezkatu zuen 2018an New Yorken eta 2019an Genevan egindako desgaitasunari buruzko NBEko organoen ekitaldietan. 2020an Ukrainako hautagai izendatu zen Pertsona Desgaituen Eskubideen NBEko Batzorderako.

2022an, BBCren 100 Emakume seriean sartu zen.

### Bizitza pertsonala 
Kieven bizi da. Taras izeneko semea dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kisanet Tedros

**Kisanet Tedros**  Eritreako hezkuntza-ekintzailea da.

Eritreako Institutu Teknologikoan ikasi zuen. 2011. urtean inprimategi bat sortu zuen bertan, 2016. urtean herrialdetik alde egin zuen. Txikienei bertako hizkuntza eta kultura irakasteko zailtasunak zirela eta, Kampalan 2019an *Beles Bubu* edukiak sortzeko enpresa sortu zuen. YouTubeko kanal baten bidez zabaltzen diren bideoak, Eritrea, Uganda eta Kongoko Errepublika Demokratikoko ahots-artistek, eta aditu digital autodidaktek sortu dituzte. Sarrera libreko bideoak dira, tigreeraz hitz egiten duten gurasoentzat eta Eritrea eta Etiopiako seme-alabentzat pentsatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Illapu

**Illapu** Txileko musika-taldea da, Andeetako folklore-sustraikoa, 1971n sortua Antofagastan. Illapu izena hizkuntza kitxuatik dator eta «tximista» esan nahi du. Bere lehen diskoetan taldearen ezaugarri nagusia Andeetako kulturarekin zerikusia zuten tresnak, melodiak eta lirikak berreskuratzea izan zen eta Txileko Kantagintza Berriaren mugimenduko taldetzat hartzen dira.

Musikari dagokionez, Illapu Andeetako esamolde autoktonoetatik eratorritako gai folklorikoak aztertzen hasi zen: Andeetako musika eta Latinoamerikako folklorea, eta, azkenik, jazza eta rocka nahasten dituzten estiloak, besteak beste. Bere abestien lirika edo gaia Andeetako musikaren alderdirik puruenetatik abiatu da. Bertan, errepertorio tradizionaleko gaiak interpretatzeaz gain, konposizio instrumentalera eboluzionatu dute, non beren obren konplexutasuna eta exekuzioa nabarmentzen baitira. Bere abestietan alderdi sozial, politiko eta kulturalak nabarmentzen dira, eta album bakoitza unean uneko erradiografia bihurtu da, herri-ikuspegitik egina. Hala, Txileko diktadura eta trantsizio demokratikoaren arazo sozial eta politikoak nabarmendu dituzte, konponbideak proposatuz.

Bere konposizio gehienak kideek idazten dituzte, eta poeta handien lirikaz ere elikatzen dira, hala nola Pablo Neruda, Mario Benedetti, Roque Dalton…

Jatorri desberdinetako musika-tresna ugari erabiltzen dituzte. Antzinako haize instrumentuak: zanpoñak (Panen txirularen familiako), *quenak*, quenatxoak, tarkak, sikurak, moceñoak, trutrukak eta pifilka, zeharkako flauta eta saxofoiez gain. Latinoamerikako **Hari instrumentuetatik** **(kordofonoak)** hauek erabiltzen dituzte: bandurria, cuatro venezuelarra, Boliviako charango, tiple kolonbiarra, gitarra elektroakustikoekin, baxu elektrikoarekin eta teklatuekin batera. Era askotako perkusio tresna batzuk jotzen dituzte, hala nola: dubal legoarra, kaxoi perruarra, kongak, bongoa, *kultrún*, *djembe*, perkusio latinoak eta bateria.
thumb|Roberto Márquez, Illapu taldeko sortzaileetako bat

## Erbestea 
1981ean, Europan egindako bigarren biratik itzuli zirenean, ezin izan ziren herrialdean sartu, eta Frantzian erbesteratu ziren.

Hortik abiatuta, Illapu nazioarteeko eskenatokietan, lau album grabatu zituen, nazioarteko izaera areagotzen duten musika-ideia berriak bereganatu zituen. Europako, Estatu Batuetako, Kanadako, Hong Kongeko, Ipar Afrikako eta Australiako agertokietan eman zituen kontzertuak. 1988ko udaberriaren hasieran, Illapu etxera itzuli zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Illapu taldearen web gune ofiziala
Nu jazz

**Nu jazza** kontzeptu generikoa da, 1990eko hamarkadaren amaieran sortua, elementu jazzistikoak beste musika estilo batzuekin nahasten dituen estiloari erreferentzia egiteko, hala nola funka, soula, musika elektronikoa eta inprobisazio askea. **Nü-jazz** edo **NuJazz** bezala ere idazten da, eta gutxitan **New Jazz**. Baztutan ere Electronic jazz, elektro-jazz, e-jazz, jazztronica, jazz house, phusion, neo-jazz edo future jazz gisa ere aipatzen da.

## Ezaugarriak 
Nu jazza, normalean, lurralde elektronikoan areago ausartzen da oso hurbila den acid jazza baino. Nu jazza oso esperimentala izan daiteke eta soinu eta kontzeptuan asko alda daiteke. Soinua acid jazz-ak baino urrunago aldentzen da blues-sustraietatik, eta, horren ordez, soinu elektronikoak eta jazzaren sentsualitate etereoak aztertzen ditu. «Nu jazzaren izarra musika bera da eta ez musikarien trebezia indibiduala».

## Artista garrantzitsuak 

* Saint Germain taldea 
* Little Dragon
* Koop, Red Snapper 
* Jazzanova
* Matthew Herbert
* Nicola Conte
* The Cinematic Orchestra
* Parov Stelar
* Jazzy Ryuuji
* Gramatik
* Quantic
* Amon Tobin
* Caravan Palace
* United Future Organization
* Nujabes
* Scatman John

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nu Jazz artisten zerrenda.
Salima Mukansanga

**Salima Rhadia Mukansanga** (Ruanda, 1988ko uztailaren 25a) ruandar futbol arbitro bat da.

## Biografia 
Salima Mukansanga 1988an jaio zen. Lanbidez emagina den arren, nazioarteko arbitro gisa hasi zen 2012an. 2017an, herrialdeetako selekzioen partida bat arbitratu zuen 20 urtetik beherakoen Emakumezkoen 2018ko Munduko Futbol Kopako sailkapen fasean, Kenyaren eta Etiopiaren artekoa. 2018an, Uruguaiko 17 urtez azpiko Emakumezkoen Munduko Futbol Kopako arbitro nagusia izan zen, eta Algarbeko Futbol Kopako (Portugal) partida batzuk arbitratu zituen.

Frantzian egindako Emakumezkoen 2019ko Munduko Futbol Kopako arbitroetako bat izan zen eta Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen. Nazioarteko emakumezkoen futboleko mailarik goreneko partidak arbitratzeaz gain, Mukansangak historia egin zuen 2022an, Afrikako Nazioen Kopako partida bat, gizonezkoen sailean, arbitratutako lehen emakumea izan baitzen. Era berean, 2022an lehen hiru emakume arbitroetako bat izan zen Qatarren jokatutako Munduko Kopako gizonezkoen partidetan.

2022an, Salima Mukansanga BBCren 100 emakumeen zerrendan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2022ko Munduko Futbol Txapelketa

## Kanpo estekak 
* FIFA World Cup: History maker Stephanie Frappart - meet the female referees at Qatar 2022 Olympics.com
Ida Holz

**Ida Holz Bard** (Montevideo, Uruguai, 1935eko urtarrilaren 30a)  ingeniari, informatikari, irakasle eta ikertzaile uruguaitarra da, konputazioaren eta Interneten aitzindaria.

## Biografia 
Jatorri poloniarreko familia judu oso xume batetik zetorrena, 17 eta 21 urte bitartean Israelera joan zen, eta han armadan eta kibbutz batean egon zen.

Uruguaira itzultzean arkitektura ikasi nahi izan zuen, baina ezin izan zuen egin, egunez lan egiten zuelako, eta matematikako irakasle izateko prestakuntza jasotzen hasi zen Artigas Irakasle Institutuan. Bertan, Logika Matematikoko irakasleak Errepublikaren Unibertsitateak Konputazio arloan eskaintzen zuen ikastaro batera aurkeztera gonbidatu zuen.

1964an, Anhelo Hernández artistarekin ezkondu zen, pintura garaikideari eskainia, eta Torres García tailerra osatu zuena. 1976an erbestera abiatu ziren Mexikora. Aldi horretan, Holzek Politika Ekonomiko eta Sozialeko Zuzendaritza Nagusian lan egin zuen. Geroago, herrialde horretako Estatistiken Institutu Nazionalean aritu izan zen. Mexikoko gobernuak bertako zuzendaritza eskaini zion, baina Uruguaira itzultzea erabaki zuen.

1986an Errepublikaren Unibertsitateko (SECIU) Informatika Zerbitzu Nagusiaren zuzendaritzarako lehiakide izan zen, eta postua lortu zuen. Lanpostu horretatik, Ida Holz Interneten garapenaren buru izan zen Uruguain 90eko hamarkadaren hasieratik. Ordutik gaur arte, Uruguaiko IKTen garapenean eta bilakaeran rol nabarmena izan du. 2005etik Uruguaiko Informazioaren Gizartearen Agentziako (AGESIC) zuzendaritzan jardun zuen 2020ra arte. Ceibal Planaren bultzatzaileetako bat ere izan zen.

Holz ezaguna da 1991n Rio de Janeiron egindako kongresu batean Ameriketako Estatu Batuek eta Europak beren nagusitasuna mundu mailako Internet sareari inposatzearen aurka agertu zelako.

## Sariak eta ohoreak 
* *2009ko Ibilbidearen Saria* jaso zuen, Latinoamerikarako eta Kariberako Interneteko Helbideen Erregistroak (LACNIC) Internet etengabe garatzen lagundu duten pertsonei ematen diena.
* 2013an Internet Society-ren Ospearen Aretoan sartu zen lehen latinoamerikar ospetsua izan zen, Internet garatzeko eta indartzeko garrantzitsuak izan diren pertsonak ohoratzen dituen ekimena.
* Hasierako eta Lehen Hezkuntzako Kontseiluak *2014ko Ohorezko Moña* eman zion José Artigas 4. eskola publikoan, ingeniariak lehen mailako ikasketak egin zituen ikastetxean.
* 2017an, Ida Holzek aitorpen bat jaso zuen Uruguaiko Interneten aitzindari gisa egindako ibilbidearen omenez, Ceibal Planaren 10. urteurrenean.

* 2022an, Billiken.lat plataformak bere bizitzari buruzko bideo bat argitaratu zuen.

Vint Cerfek "interneteko guraso" izenekoetako batek, "Interneteko ama" bat ote zegoen galdetu ziotenean, hau adierazi zuen:
"Bai, Interneteko ama bat dago. Eta Ida Holz du izena "

Vint Cerf, 2015eko abendua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sally Scales

**Sally Scales** (1989) artista australiar bat da. Emakume *pitjantjatjara* da, Pipalyatjarakoa, Anangu Pitjantjatjara Yankunytjatjara (APY) lurretako mendebaldeko muturrean, Hego Australian. Ama Josephine Micken du, kultur buruzagia eta Ninuku Arts zentroko artista; aita, Ushma Scales zena, larrugilea eta Maruku Arts zentroaren eta APY Ara Irititja kultur artxiboaren sortzaileetako bat. bertan aritu izan zen lanean 2013az geroztik. aldatzeko gazteen lidergo taldeko kidea izan zen, Ross Riverren (Adelaida) Erreferendumaren Kontseiluaren Konstituzioari buruzko eskualdeko elkarrizketetan eta Uluruko konbentzio nazionalean parte hartu ondoren, 2017an. Orduz geroztik, *Voice, Treaty and Truth* (Ahotsa, adostasunak eta egia) lidergoko partaide izan da Sally.

2020an murgildu zen bete-betean arte jardueran, COVID-19 pandemiaren ondorioz. Adelaidako APY Gallery erakustaretoan egin zuen lehen erakusketa, 2021eko martxoan, sarrerak agortzeraino. Scalesek zenbait sari irabazi izan ditu, eta 2022ko National Aboriginal and Torres Strait Islander Arte Awards (NATSIAA) sarietan finalista izendatu zuten.

2022. urtean, Australiako gobernuarekin lan egiten duen taldeko kide izateko izendatu zuten, *Voice to the Parliament* (Ahotsa parlamentuan) izeneko erreferenduma egiteko prestalanak bere gain hartu dituena. Kontsulta historiko bat da, eta, arrakastarik badu, herrialde aborigenak etengabe ordezkatuta egongo dira Parlamentuko prozesuetan. Urte hartan, BBCko 100 Emakumeen zerrendan hautatu zuten, Julia Gillard politika izandakoak izendatuta; hauxe nabarmendu zuen: «Scalesek arte zoragarri baten sortzaile bezainbatean giza ulermenaren sortzaile bat da. Besteak argitu eta kilikatzerakoan, arrazakeriaren eta sexismoaren konbinazio maltzurrarekin amaitzeko beharrezkoak diren aldaketa askoren katalizatzailea».

Walter izeneko haur baten adopziozko ama da Scales.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Australiako aborigenak

## Kanpo estekak 
* @SallyScales Twitter erabiltzailea.
The Thing Called Love

***The Thing Called Love*** (euskaraz *Maitasuna Deituriko Gauza*), 1993ko Peter Bogdanovich estatubatuarrak zuzendutako drama eta komedia film bat da. River Phoenix, Samantha Mathis, Dermot Mulroney eta Sandra Bullock aktoreek antzeztu zuten.

River Phoenix aktoreak zendu aurretik burutu zuen azken antzezpena izan zen.

## Argumentua 
James Wright (River Phoenix), Miranda Presley (Samantha Mathis) eta Kyle Davidson (Dermot Mulroney) eta Linda Lue Linden (Sandra Bullock) AEBetako leku ezberdinetatik datozen lau gazte dira. Denek amets bera dute: Nashville hiriko country musikaren meka den Bluebird Kafetegian arrakasta izatea. Eskarmentuak arrakasta ustekabean iritsi daitekela eta abesti on bat konposatzea maitasunaren sareetan mugitzea bezain zaila izan daitekela irakatsiko die. 

## Aktoreak 
* River Phoenix: James Wright
* Samantha Mathis: Miranda Presley
* Dermot Mulroney: Kyle Davidson
* Sandra Bullock: Linda Lue Linden
* K. T. Oslin: Lucy
* Anthony Clark: Billy
* Webb Wilder: Ned
* Deborah Allen: Bere burua antzeztuz
* Jo-El Sonnier: Bere burua antzeztuz
* Pam Tillis: Bere burua antzeztuz
* Vern Monnett: Bere burua antzeztuz
* Kevin Welch: Bere burua antzeztuz
* Trisha Yearwood: Bere burua antzeztuz
* Jimmie Dale Gilmore: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Wegahta Gebreyohannes Abera

**Wegahta Gebreyohannes Abera** (Tigray, XX. mendea) Etiopiako langile humanitario bat da. Britainia Handiko BBC irratiaren 100 Women zerrendan sartu zen 2022an: urte horretan munduan inspirazio eta eragin handiena izan zuten ehun emakumeen artean nabarmenduz.

## Ibilbidea 
Wegahta Gebreyohannes Abera langile humanitarioa da. Etiopiako Tigray eskualdean gerrak eragindako desnutrizioari aurre egiteko Hdrina erakundea sortu zuen; eta horretan egin du lan, elikagaiak lekualdatuen kanpamentuetara eramaten, baita hiri-lorezaintza irakasten ere. Irabazi asmorik gabeko erakundeak, halaber, gerraren testuinguruan lan sexuala edo indarkeria sexuala jasan duten emakumeak ahalduntzeko lan egiten du. 

## Aintzatespenak 
* 2022a BBCk gehien inspiratu zituen 100 emakumeen zerrendan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoria Baptiste

**Victoria Baptiste** (Maryland estatua, AEB, ) estatubatuar erizaina da. Komunitate afroamerikarrean egin ohi duen aktibismoagatik ezaguna da, prebentzio-medikuntzako kanpainak hedatuz, hala nola txertoak edo aldizkako azterketa medikoak egiteagatik. Covid-19ren pandemian, etxez etxe joaten zer erizain ohietariko bat izan zen; Baltimoreko biztanleei txertoa ematen aritu zen. 

Britainia Handiko BBC irratiaren 100 Women zerrendan sartu zen 2022an: urte horretan munduan inspirazio eta eragin handiena izan zuten ehun emakumeen artean nabarmenduz.

## Biografia 
Henrietta Lacksen birbiloba da Baptiste: 1951n zerbix minbiziagatik hil zen emakumea. Medikuek ikerketa zientifikoa egiteko, Lacks-engandik zelula kantzerigenoak atera zituzten, berari  eta familiari jakinarazi gabe. Laborategian lantzen diren HeLa zelulak oraindik ere ikerketan erabiltzen dira. Lacksen omenez, Osasunaren Mundu Erakundeak, umetoki-lepoko minbizia kentzeko borondate oneko enbaxadoreak izendatu zituen Victoria Baptiste eta beste hiru senide.

## Aintzatespenak 
* 2022ko abenduan  100 Emakume (BBC) zerrendan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ada Negri

**Ada Negri** (Lodi, 1870eko otsailaren 3a - Milan, 1945eko urtarrilaren 11) italiar idazlea izan zen.

18 urterekin irakasle hasi zen Pavian. 1892an lehen poema liburua arrakasta handiz argitaratu zuen eta irakasle postua lortu zuen Milanen. Bere bigarren liburuan behartsu abandonatuen tragediari buruzko poemak idatzi zituen. 1896an miresle batekin ezkondu zen eta 1913an ezkontidea banantze ondoren, Ada Suitzara joan zen bere alabarekin. 1921ean eleberri autobiografiko bat idatzi zuen Comon eta 1923an beste liburu bat idatzi zuen Capri uhartean.

1945ean Italiako Akademian sartu zen lehen emakumea izan zen. *Lidel* emakume aldizkariaren erredaktoreetako bat izan zen, 1919 eta 1935 artean argitaratua.

## Lanak 
### Olerkigintza 
* *Fatalità* (1892)
* *Tempeste* (1896)
* *Maternità* (1904)
* *Dal profondo* (1910)
* *Esilio* (1914)
* *Il libro di Mara* (1919), 
* *I canti dell’isola* (1925)
* *Vespertina* (1930)
* *Il dono* (1936)
* *Fons amoris* (1946)

### Prosa 
* *Le solitarie* (1917)
* *Orazioni* (1918)
* *Stella mattutina* (1921)
* *Finestre alte* (1923)
* *Le strade* (1926)
* *Sorelle* (1929)
* *Di giorno in giorno* (1932)
* *Erba sul sagrato* (1939)
* *Oltre* (1947)

## Kanpo estekak
Ernest Walter Histed

**Ernest Walter Histed** (Brighton, 1862-Palm Beach, 1947ko maiatzaren 27a)  argazkilari anglo-estatubatuarra izan zen.

## Biografia 
Ingalaterran jaioa, Estatu Batuetara joan zen bizitzera, eta han negozio arrakastatsua sortu zuen Chicagon eta, ondoren, Pittsburghen. Erresuma Batura itzuli zen Londresen argazki estudio bat jartzera, lehenik New Bond Streeten eta gero Baker Streeten.

1898an, [[Henry Rider Haggard], Clara Butt, Pio X.a aita santua, Royal Academy of Arts-en akademiko batzuk eta Augusta Viktoria Schleswig-Holsteingoa enperatrizaren argazkiak atera zituen; Viktoriak berak enkargatu zuen lana. Estatu Batuetara itzuli zenean estudio bat ireki zuen New Yorken, Manhattanen. Ondoren, Floridako Palm Beachera joan zen, eta bertan jarraitu zuen lanean 1934ra arte. Palm Beachen hil zen 1947an, 85 urte zituela.

Bere obraren multzorik handiena New York Hiriko Museoan gordetzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Velmariri Bambari

**Velmariri Bambari** (Indonesia, 1980) Indonesiako ekintzailea da, sexu-indarkeriaren biktimen eskubideen alde lan egiten duena: ezgaitasun fisikoa dauka eta mankuluekin ibili behar du.

Britainia Handiko BBC irratiaren 100 Women zerrendan sartu zen 2022an: urte horretan munduan inspirazio eta eragin handiena izan zuten ehun emakumeen artean nabarmenduz.

## Ibilbidea 
Etxekoandre bat izanda, 2014. urtean haurrak babesten eta emakumeak ahalduntzen trebatzea erabaki zuen Indonesiako Mosintuwu Institutuan. 2018az geroztik, bere ahotsa altxatu du Indonesiako urrutiko eskualde batean sexu-indarkeriaren biktimen egoera salatzeko. Sexu-indarkeriaren biktimak poliziaren egoitzetara joaten laguntzen ditu. Eskualde horretan, Sulawesi zentralean, ohiturazko eskubideari jarraiki, erasotzaileei eta abusu sexuala jasan duten emakumeei isuna jartzen diete. Arau hauei jaramonik ez egiteko eskatu du, erasotzaileak kartzelara eramateko eta zuzenbide positiboa kontuan hartzeko, ez ohiturazkoa. 2022ko uztailean egoera horretan zeuden bederatzi emakumeri lagundu zien. 2022a izan zen BBCk gehien inspiratu zituen 100 emakumeetako bat.

## Aintzatespenak 
* 2022ko abenduan 100 Emakume (BBC) zerrendan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maeen Al-Obaidi

**Maeen Al-Obaidi** (Yemen, XX. mendea) abokatua eta bitartekaria Ta´izz hirian, Yemengo Gerra Zibilaren testuinguruan.

## Biografia 
Ta´izz hirian abokatua zen, 2015ean Yemengo gerra zibila hasi zen arte. Gatazka horretan, emakumeek jazarpen ugari jasan izan dute, frankotiratzaileak, atxiloketak, sexu-indarkeria, seme-alaben erreklutamendu behartua eta abar. Testuinguru horretan bakearen alde egin du bitartekaritza sustatuz, besteak beste, presoen arteko trukeak erraztuz borrokalariak etxera bizirik itzul daitezen edo beren gorputzak itzul ditzaten.

## Sariak eta Aitortzak 
2022an BBCko 100 emakume inspiratzaileen zerrendan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Will S. Davis

**Will S. Davis** (1882–1920ko azaroaren 19a) zinema mutuaren garaian aktiboa egon zen estatubatuar nazionalitateko zinema zuzendari, gidoilari eta aktorea izan zen. 1913 eta 1920 artean estreinatutako 40 film baino gehiago zuzendu zituen bere ibilbidean, 1914 eta 1917 arteko 13 gidoien prestaketan parte hartzeaz gain. Bere lan ezagunenak hauek izan ziren: *The Victim* (1916), *Destruction* (1915) eta *The Family Stain* (1915). 

Peritonitis baten ondorioz hil zen.

## Zuzendari gisa egindako filmak (aukeraketa) 

* *Retaliation* (1911)
* *The Power of Devotion* (1911)
* *Woman* (1911)
* *The Star Reporter* (1911)
* *Man*
* *The Reckoning* (1912)
* ''I'm No Counterfeiter*
* *Man and Woman*
* *The Worker*
* *Cards*
* *In the Stretch*
* *The Governor's Ghost*
* *The Criminal Path*
* *Through Dante's Flames*
* *Thou Shalt Not* (1914)
* *The War of Wars; Or, The Franco-German Invasion*
* *The Ordeal* (1914)
* *Springtime*
* *The Avalanche*
* *A Modern Magdalen*
* *The Curious Conduct of Judge Legarde* (1915)
* *Dr. Rameau*
* *The Family Stain* (1915)
* *Destruction* (1915)
* *Infidelity* (1915)
* *The Fool's Revenge*
* *Slander* (1916)
* *The Tortured Heart*
* *The Straight Way*
* *Jealousy* (1916)
* *The Victim* (1916)
* *The Cloud*
* *A Mother's Ordeal* (1917)
* *Alias Mrs. Jessop* (1917)
* *A Mother's Ideal*
* *Under Suspicion* (1918)
* *The Brass Check*
* *With Neatness and Dispatch*
* *No Man's Land*
* *In Judgment of...*
* *The Eternal Mother* (1920)
* *The Mystery Mind''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Internet Movie database webguneko fitxa.
* :zuzendariarenfitxa AllMovie webgunean.
Eduardo Benot

**Eduardo Benot Rodríguez** (Cadiz, 1822ko azaroaren 26a – 1907ko uztailaren 27a) Akademiko, hiztegigile, poeta, hezitzaile eta politikaria. Espainiako Lehen Errepublikan Sustapen Ministroa izan zen. Benot Legea sustatzeagatik ezaguna, haur langileen eskubideak eta enpleguari lotutako lan eskubideak Espainian arautu zituen lehenengo legea.

## Biografia 
Cadizeko *San Pedro ikastetxean* eta ondoren *San Felipe Neri ikastetxean* egin zituen ikasketak. 

*El Defensor del Pueblo* eta *La Alborada* izeneko aldizkarietan idatzi zuen, azken honetan hiru antzerki argitaratu zituen.

1840tik aurrera ongintzako udal-bulegorako lanean aritu zen eta 1848an San Felipe Nerin maisu gisa kontratatu zuten  (gramatika-liburuak argitaratzen hasi zen), eta ondoren, Geodesia eta Astronomiako irakasle gisa San Fernandoko Itsas Behatokian (1857).

### Seiurteko demokratikoa 
1869an Jerez de la Fronterako barrutiaren ordezkari hautatu zutenean, Gorte Konstituziogilearen kide bihurtuz.

1870eko maiatzaren 10ean Francisco Pi eta Margallek sustatutako manifestuaren aldekoa izan zen. Manifestu horrek federalismo "ituntzailea" berretsi zuen. Ondoren, 1872 eta 1873 urte bitartean senatari hautatu zuten Gironako ordezkatuz.

### Sustapen Ministroa Espainiako Lehen Errepublika 
1873ko maiatzean Espainiako Lehen Errepublika aldarrikatu eta gero, aulkia lortu zuen Diputatuen Kongresuan, Algecirasko barrutiaren ordezkatuz. 1873ko ekainean, Pi eta Margallen gobernuko Sustapen Ministro izendatu zuten.

Bere agintaritza laburra izan bazen ere, 17 egun eskas,  sortu zuen (Geografiko Institutu Nazionalaren eta Estatistikako Institutuaren aurrekoa), eta haur langilek tailerretan egiten zuten lanari eta jasotzen zuten hezkuntzari buruzko 1873ko uztailaren 24ko Legearen proiektua egin zuen (gobernutik atera ondoren argitaratua). Benot legea deiturikoa lan eskubideak eta haurren esplotazioa arautu zituen lehengo legea izan zen. Hala ere, legea ez zen eraginkortasunez aplikatu eta udaletxei irakasleen soldata-atzerapenak ordaintzera ere behartu zituen ere.  izan zen bere ordezko ministroa.

### Erbestea 
1874an Portugalera erbesteratu zen, non *La* *Europa* izeneko aldizkaria editatzen hasi baitzen. Cánovas del Castillok Benot Espainiara nahitaez itzultzea lortu zuen.
ezkerrera|thumb|Benot-en karikatura, Moyaren esku.
1860tik Espainiako Errege Akademiako korrespontsala izan *z*en, eta 1889ko apirilaren 14an Z hizkiaren aulkia hartu zuen. 

Benot Behe Ganberara itzuli zen, 1893ko hauteskundeetan Madrilek aukeratua.

Alderdi Errepublikano Federal Demokratikoaren zuzendaritza hartu zuen Pi eta Margall hiltzean. Hala ere, ezin izan zuen saihestu alderdiaren haustura (1905).

### Heriotza 
eskuinera|thumb|Benot-en ehorzketa-prozesioa Madrilen
1901ean gaixotzen hasi eta itsu geratu zen, 1907ko uztailaren 27an hil zen pobretuta, Villamagna kaleko 6an, Madrilen. Hiletan izan ziren Picón, , Azcárate, Salmerón, Labra, eta beste hainbat jarraitzaile errepublikano.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
INSL3

**Intsulinaren-antzeko 3** gizakietan *INSL3* geneak kodetutako proteina bat da.

## Funtzioa 
Gene horrek kodetutako proteina intsulinaren antzeko hormona bat da, batez ere gizonezkoetan eta emakumezkoetan gonada-ehunetan sortutakoa. Saguetan egindako ikerketen arabera, gene hori traktu urogenitalaren eta emakumeen ugalkortasunaren garapenarekin lotzen da. INSL-3ak progresio meitoikoari ekiten dio folikuluz itxitako obozitoetan, cAMParen barnealdeko kontzentrazioa murriztuz. Horretarako, leuzina ugari duten G-proteinaren 8 hartzaileak aktibatzen ditu. Halaber, hormona gisa joka dezake gobernakuluaren hazkundea eta bereizketa arautzeko, sabel barneko testikulu-jaitsiera tarteko dela. Gene horretako mutazioek kriptorkidia eragin dezakete, baina ez ohiko kausa bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asonele Kotu

**Asonele Kotu** ekintzaile hegoafrikarra da, harreman publiko eta marketinean aditua da. Hamar urte baino gehiagoko ibilbide profesionala du, eta FemConnect-en sortzailea da. Plataforma horrek ugalketa-osasuna eta sexu-hezkuntza sustatzen ditu teknologiaren bidez.   2022an, BBCren arabera eragin handiena duten 100 emakumeetako bat izendatu zuten. 

## Ibilbidea 
Asonele Kotu *Academy for Women Entrepreneurs-*en eta *Mandela Washington Fellowship for Young African Leaders-en* trebatu da. 2020an Hegoafrikako *Youth Lead* enbaxadore izendatu zuten, eta hurrengo urtean aholkularia izan zen, bai eta Making Cents International initiative-ren aholkularia ere. 

### Ekintzailetza 
Kotu bere start-upean hasi zen inplante antikontzeptiboa atera nahi zuela konturatu zenean, baina ez zitzaion erraza gertatzen baliabide egokiak eskuratzea. Hala, FemConnect-en helburua da hilekoaren pobrezia gutxitzea, nerabeen haurdunaldien eta sexu-transmisiozko gaixotasunen tasa murriztea. Bereziki, gizartean bazterturik geratzeko arriskuan dauden gazteekin lan egiten dute, telemedikuntzako zerbitzu baten bidez ahalduntzea sustatuz. Baliabideak antisorgailu edo emakumeen higienerako produktu gisa erabiltzeko aukera online egiten da, etxean janaria eskatuko balitz bezala, beste bide batzuetan gerta daitezkeen estigma eta diskriminazioetatik ihes egiteko.

## Sariak 
* BBCren "Munduko 100 emakume inspiratzaile eta eragingarrienak 2022an" saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamana Zaryab Paryani

**Tamana Zaryab Paryani** (Afganistan, 1997) Afganistango emakumeen eskubideen alde borrokatzen den kazetari eta youtuberra da. 2022an BBCk 100 emakume inspiratzaile izendatu zituen talibanen erregimenaren aurkako protestengatik. *Seekers of Justice* izeneko Afganistango giza eskubideen aldeko emakume ekintzaile talde bateko kidea da. 2022ko urtarrilaren 16ko manifestazioa antolatu zuten Kabulen. Talibanen botereari berrekin ondoren, Afganistango azken protesta izan zen.

## Biografia 
Tamana Zaryab Paryani 1997an jaio zen eta lau ahizpa eta zenbait neba ditu. Ahizpa txikiak 13 urte zituen talibanek preso hartu zutenean.

## Ibilbidea 
Tropa iparramerikarrek Afganistango lurraldea kontrolatzen zuten bitartean, kazetaritzan espezializatu eta Afganistango Batzar Nazionalerako hautagai gisa aurkeztu zen. Gainera, kulturismoko urrezko bi domina irabazi zituen bere herriarentzat.

Talibanen preso politikoa izan ondoren, emakumeen eskubideen aldeko eta diktadura-erregimen berriaren aurkako ekintzaile bihurtu zen, eta *Seekers of Justice* izeneko emakume ekintzaile taldeko kide izan zen. 2022ko urtarrilaren 16ko manifestazioa antolatu zuten Kabulen. Talibanen botereari berrekin ondoren, Afganistango azken protesta izan zen.

2018an Tamana Kultur Erakunde Soziala sortu zuen. Eta 2021ean, emakume liberatuen mugimendua sortu zuen.

Aktibismoa eta ausardia zirela eta, Afganistango emakumeen borrokaren nazioarteko ikur bihurtu zuten, BBCk ohoratu zuen 2022ko 100 emakume inspiratzaileen artean.

## Aintzatespenak 
* 2022ko abenduan 100 Emakume (BBC) zerrendan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Telefonoskopio

[eskuinera|thumb|250x250px|Bideofono-telebistaren kontzeptu goiztiarra, [George du Maurier-en eskutik]]
**Telefonoskopioa** bideofonoaren eta telebistaren kontzeptu goiztiarra izan zen, 1870eko hamarkadaren amaieratik 1890eko hamarkadara arte kontzeptualizatua.  Zientzia-fikziozko zenbait lan goiztiarretan aipatu zen, hala nola *Le Vingtième siècle. La Vie électrique* eta Albert Robidak idatzitako beste lan batzuetan.  George du Maurierrek ere zirriborratu zuen zenbait karikaturatan, Thomas Edisonek fikziozko asmakizun gisa, eta 1878ko abenduaren 9an egindako bat *Punch* aldizkarian sartu zuen.

Robidak, halaber, telebistako emanaldien aroa iragartzen du, telebistaz emandako opera-ikuskizun baten arte marraztuaren kontzeptuarekin, eta zuzeneko borroka-eremu baten informazioarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oranges sanguines

***Oranges sanguines*** Jean-Christophe  Meurissek 2021ean zuzendutako film frantsesa da. 

## Sinopsia 
Hiru istorio, hainbat bizitza, oso modu gordinean eta taburik gabe aurkeztuak:

# Laurence eta Olivier erretiratu bikoteak, zorrak ditu bankuarekin. Zorra kitatzeko dantza lehiaketa bat irabaztea dute helburu, baina lehiaketako epaimahaiak beste zerbait erabakiko du.
# Ekonomia eta Finantza ministro bat bere aholkulariek aurrean urduri ageri da,  izan ere, atzerri dirua duela jakin daiteke. Hala ere, hark ez daki zer espero duen errepide bateko desbideraketan, autoa gauean landa eremu batean matxuratzen denean.
# Dirudienez, nerabe bat bere lehen sexu-esperientziaren beldur da, eta ginekologoari bisita egin eta haren aholkuak jasotzen ditu. Honek ere  ez daki zer espero duen kale batetik gauez etxera itzultzean, baina abokatu on bat izango du berarekin.

## Fitxa teknikoa 
* Frantses titulua: *Oranges sanguines*
* Zuzendaria:Jean-Christophe Meurisse
* Gidoilaria: Yohann Gloaguen,—Christophe Meurisse eta Amélie Philippe
* Dekorazioak: Hervé Redoules
* Jantziak: Véronique Tremsafe-Baron
* Argazkia: Javier Ruiz Gomez
* Muntaketa: Flora Volpelière
* Jatorrizko herrialdea: Frantzia
* Formatua: Koloreak - 35 mm
* Generoa: komedia
* Iraupena: 102 minutu
* Irteera-data:
** Frantzia: 2021eko uztailaren 8an (Canneseko 2021 Jaialdia), 2021eko azaroaren 17an (aretoetan)
* Film debekatua 12 urtetik beherakoentzat, aretoetan ematen denean, eta 16 urtetik beherakoentzat, telebistatik ematen denean .

## Aktoreak 
thumb|Denis Podalydes ministroaren abokatua da

* Denis Podalyici: Abokatuen Elkargoko tenorea
* Christophe Paou: Stéphane Lemarchand, ministroa
* Alexandre Steiger: Alexandre
* Fred Blin: psikopata
* Guilaine Londez: Guilaine, epaimahaiko kidea
* Gardin zuria: ginekologoa
* Vincent Dedienne: Vincent, epaimahaiko kidea
* Pascal Tagnati: taxi-gidaria
* Anthony Paliotti: Anthony, anaia
* Lorella Cravotta: Laurence
* Lilith Koipeztaketa: Louise
* Patrice Laffont: Patrice, epaimahaiko burua
* Céline Fuhrer: Céline, ahizpa
* Olivier Saladin: Olivier, aita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Irurita

**Xabier Irurita Larraiotz** (Atarrabia, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolari profesionala da

## Biografia 
Eskuin aztelari moduan jokatzen du. Osasunako harrobian hezia, 2024an Athleticek fitxatu zuen Tudelano taldetik.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Maiatzaren 17an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa: Athletic Club
Alberto Dadie

**Alberto Dadie Izagirre** (Donostia, Gipuzkoa, 2002ko uztailaren 20a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan edota eskuin hegalean aritu ohi da. Luis Fernando Dadie jokalari ohiaren semea da. Errealaren lehen taldearekin egin zuen debuta 2023ko azaroaren 1ean Els Arcs de l'Alcúdia futbol zelaian Buñolen aurkako Kopako neurketan. 2024ko abuztuan Mirandesera bidali zuen zen lagatu gisa Bigarren mailan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Jon Balda

**Jon Balda Zubiri** (Anoeta, Gipuzkoa, 2002ko apirilaren 20a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Ezker hegalean aritu ohi da. Errealaren lehen taldearekin Rico Pérez zelaian egin zuen debuta 2024ko azaroaren 21ean Jove Españolen aurkako Errege Kopako neurketan. 2025eko ekainean Bigarren mailarako igoera lortu zuen Sanserekin.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Karen Carpenter

**Karen Anne Carpenter** (New Haven, Connecticut, 1950eko martxoaren 2a - Downey, Kalifornia, 1983ko otsailaren 4a) estatubatuar abeslari eta bateria-jotzailea izan zen.

Karen Connecticuten jaio zen eta nerabezaroan Kaliforniara joan zen familiarekin. Bigarren Hezkuntzan bateria jotzen hasi zen eta graduatu ondoren Long Beach State abesbatzan sartu zen. Richard nebarekin batera *The Carpenters* musika taldea sortu zuen eta 1975ean izan zuten lehen musika emanaldia. Pop musika taldean Karen bateria eta abeslaria zen, kontralto ahotsarekin.

Taldeak arrakasta handia izan zuen 1970eko hamarkadan, baina Kareni eragin zion ospeak, eta anorexia izan zuen. 32 urterekin hil zen, gaixotasunak eragindako bihotzekoak jota.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* *Offering*
* *Close to You* (1970)
* *Carpenters* (1971)
* *A Song for You* (1972)
* *Now & Then* (1973)
* *Horizon*
* *A Kind of Hush* (1976)
* *Passage* (1977)
* *Christmas Portrait* (1978)
* *Made in America* (1981)

### Hil osteko albumak 
* *Voice of the Heart* (1983)
* *An Old-Fashioned Christmas* (1984)
* *Lovelines* (1989)
* *As Time Goes By* (2001–2004)

### Bakarkako albumak 
* *Karen Carpenter* (1996)

### Bakarkako singleak 
* "Looking for Love" (1966)
* "If I Had You" (1989)
* "Make Believe It's Your First Time" (1996)

## Kanpo estekak
Justine Dufour-Lapointe

**Justine Dufour-Lapointe** (Montreal, 1994ko martxoaren 25a) Kanadako estilo libreko eskiatzailea da. Neguko Olinpiar Jokoetan bi domina irabazi zituen Sochin urrezkoa (2014) eta Pyeongchangen zilarrezkoa (2018). Estilo libreko eskian txapeldun olinpiko gazteena izan zen.

## Ibilbidea 
Hamasei urte zituela Munduko Kopa hjokatu zuen eta kosketako eskian proba bat irabazi zuen historiako eskiatzaile gazteena izan zen. Quebecen izan zen Mont Gabrieleko proban hain zuzen ere.

2013ko munduko txapelketan hirugarren egin zuen eta 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen, inoizko gazteena. Chloé Dufour-Lapointe ahizpa zaharrak zilarra eskuratu zuen proba berean. 2015ean Munduko txapelketa irabazi zuen.

2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen. Segundu hamarren batek utzi zuen urrezko dominarik gabe. 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan ere hartu zuen parte baina erori egin zen eta ez zuen dominarik lortu.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Justine Dufour-Lapointeren webgune ofiziala
Mitxel Likona

**Mitxel Likona** (Orio) Erdi Aroko euskal pirata izan zen,

## Biografia 
1476an Gaztela eta Leongo errege eta Ingalaterrako erregeen arteko harremanen testuinguran, Londrestik Gipuzkoara balio handiko gauzak zeramatzan itsasontsi batean bost euskaldun agertu ziren eraman zitzatela eskatuz, haiek ziren Mitxel Likona oriotarra, Iñigo Larrea asteasuarra, Mutrikuko beste bat eta Bizkaiko Jaurerriko beste bi lagun. Bidaiaren erdian ekaitz handi batek harrapatu zituen eta bi egunez aritu ziren marinelak lanean, barkua hondoratu ez zezan. Leher eginda lotara joan ziren eta orduan, bost lagunek tripulazio osoari burua moztu eta itsasontzitik bota zituzten. Zehazki, hogeita hamairu pertsona erail zituzten. Orduan, itsasontzia Galizira bidean jarri eta Pero Álvarez de Sotomayorren laguntzarekin itsasontziaz desegin eta haien herrietara itzuli ziren.

Denbora gutxira eraildakoen gorputzak Britaniara heldu ziren eta batzuen nortasuna ere ezagutzea izan zuten, horrela euskaldunak errudun zirelaren ondoriora iritsi ziren. Ingalaterran Gaztelako enbaxadorea zena, Sasiola jauna gipuzkoarra zen ere eta Errege-erregina Katolikoei gertatutakoa jakinarazi zien. Piratak atxilotzea agindu zioten Errege-erreginak Pascual Mygallez (edo Miguélez) Arrecheari, Gipuzkoako probintziako alkatea zena Getaria ordeztuz.

Arrecheako alkatea Oriora joan zen Likonaren burua eskatzera baina agintari eta auzokieak aurka agertu ziren. Auzokideak udal espetxeko arduraduna zen Martin Irigoyenen eskutan jarri zuten Likona eta honek bere kabuz askatu zuen. Ondorioz, bera ere zigortu zuten heriotza zigorrera. Likona eta Larrea ihes egin zutenez ezin izan zituzten topatu eta Irigoyen izan zen zigorraren erantzule bakarra.

## Bibliografia 
* Pablo de Gorosabel (1865). *Memoria sobre las guerras y tratados de Guipúzcoa con Inglaterra en los siglos XIV y XV*. Tolosa. (54-57)
* Iñaki Bazán (2006). “*“Degollaron a todos los dichos treynta e tres yngleses e asy degollados dis que los lançaron en la mar”: Las hermandades vascas y la lucha contra la piratería en la Baja Edad Media”*, Itsas Memoria. Revista de Estudios Marítimos del País Vasco, 5, Untzi Museoa-Museo Naval, Donostia-San Sebastián. (69-93)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mitxel Likona eta Iñigo Larrea, erdi aroko bi euskal pirata (EITB)
Amalie Bruun

**Amalie Bruun** (Kopenhage, 1985eko urtarrilaren 6a) Danimarkako abeslaria, modeloa eta aktorea da. Bakarka abesten hasi zen eta gaur egun Myrkur black metal taldeko abeslaria da.

## Biografia 
Amalie Bruunek pianoa eta gitarra jotzen ditu eta abestiak konposatzen ditu ditu. 2006an atera zuen aurreneko diskoa, bere izena daramana. 2008an New Yorkera joan zen bizitzera eta *New York Songwriters Circle* nazioarteko txapelketa irabazi zuen. Hiru EP atera zituen hurrengo urteetan. 2010an Martin Scorsesek zuzenduriko *Bleu De Chanel* iragarkian azaldu zen eta 2011ean The Lonely Island rap taldearen "Jack Sparrow" abestiaren bideoklipean.

2011n Brian Hardingekin batera Ex Cops indie pop taldea sortu zuen eta 2014 artean bi disko atera zituen.

2014tik aurrera Myrkur black metal taldeko abeslaria da. *Myrkur* izenak islandieraz "iluntasuna" esan nahi du. Lehenengo diskoan oraindik bere izenik ez zuen azaldu. Metal puristen aldetik mezu sexistak eta heriotz mehatxuak jaso zituen eta sare sozialetatik aldendu zen. 

2020an Eskandinaviako folk musika tradizionalari ekin zion, Myrkurrekin jarraitzen duen bitartean.

## Diskografia 
### Amalie Bruun 
* *Amalie Bruun* (2006)
* *Housecat* (EP) (2008)
* *Branches* (EP) (2010)
* *Crush* (EP) (2012)

### Ex Cops 
* *True Hallucinations* (LP) (2013)
* *Daggers* (LP) (2014)

### Myrkur 
* *Myrkur* (EP) (2014)
* *M* (2015)
* *Mausoleum* (EP) (2016)
* *Mareridt* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirta Nuñez

**Mirta Núñez Díaz-Balart** (Kuba, 1956) historialari, kazetari eta irakaslea, Espainiako Gerra Zibila eta frankismoaren biktimen gaiak jorratu ditu. Madrilgo Complutense Unibertsitateako irakaslea da.

## Biografia 
Emilio Núñez Blanco abokatu antikastristaren eta Mirta Díaz-Balarten alaba, Fidel Castro Díaz-Balarten arreba eta Estatu Batuetako bi kongresukide errepublikanoren lehengusina: Lincoln Díaz-Balart eta Mario Díaz-Balart. 

1983an Madrilgo Complutenseko Informazio Zientzien Fakultatean lizentziatu zen, *La Prensa de las Brigadas Internacionales* lanarekin. Ondoren, 1988an bere doktore-tesia irakurri zuen, *La prensa de guerra en la zona republicana durante la Guerra Civil española (1936-1939)*. Handik aurrera, hainbat argitalpen hasi ziren.

## Lana 
Núñezek bi gai nagusi jorratu ditu. Batetik, propaganda eta prentsa Espainiako Gerra Zibilean eta, bestetik, frankismoaren biktimak,  haur eta emakumeak batez ere:

### Liburuak 
* *La disciplina de la conciencia: las Brigadas Internacionales*, Barcelona, Flor del Viento, 2006, ; 
* *Mujeres caídas: prostitutas legales y clandestinas en el franquismo*, Rafael Torres-en hitzaurrea, Madrid, Oberon, 2003. 
* *Los años del terror; la estrategia de dominio y represión del general Franco*, Madrid, La Esfera de los Libros, 2004. 
* *La prensa de guerra en la zona republicana durante la Guerra Civil española (1936-1939)*, Madrid, La Torre, 1992, 3 v. . Honako honen handitzea da: *La prensa de guerra en la zona republicana durante la Guerra Civil española (1936-1939)*, Madrid, Universidad Complutense, 1989, 2 v. Colección Tesis Doctorales n.º 278/89. DL M 38486-1989
* *Javier Bueno, un periodista comprometido con la revolución*, Madrid, Fundación Banco Exterior, 1987, 

### Egilekidetzako liburuak 
* Antonio Rojas Friend y Mirta Núñez, *Consejo de guerra: los fusilamientos en el Madrid de la posguerra, 1939-1945*, José Robledano-ren irudiak, Madrid, Compañía Literaria, 1997, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izarne Sarasola

thumb|260px|Real Sociedad Emakumezkoen taldea, 2021.06.20
**Izarne Sarasola Beain** (Ibarra, Gipuzkoa, 2002ko otsailaren 17a) gipuzkoar futbolaria da eta Real Sociedadeko emakumezkoen futbol taldean erdigunean aritzen da. Selekzioarekin ere aritu da, lehen partidu ofizialean irabazi egin zuten. 2020an 20 urtez azpikoen Munduko txapelketa irabazi zuen.

## Ibilbidea 
Sarasolak Tolosan (2014-2017) hasi zuen bere futbolari ibilbidea .

2020an Urrezko domina jaso zuen 20 urtez azpikoen Munduko txapelketa irabazi ondoren.

## Taldeak 
* 2014-2017: Tolosa 
* 2016-2017: Tolosa, Senior
* 2018- ...: Real Sociedad

## Sariak eta erreferentziak 
* 2020an Urrezko domina 20 urtez azpikoen mundialean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* EITB nahieran: *Izarne Sarasola: Guztia ematen badugu, emaitzak iritsiko dira*. Real Socidad- Alaves derbia. 2023.03.17

* Profila Ligan