open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amaury Sport Organisation

**Amaury Sport Organisation** (ASO) frantziar kirol-enpresa da. Frantziako Tourra eta beste hainbat txirrindulari lasterketaren antolatzailea da, besteak beste Paris-Niza edo Paris-Roubaix klasikoa. Paris-Dakar eta Frantziako Golf Irekia ere antolatzen ditu. Amaury taldea du jabea, L'Équipe edo Le Parisien egunkarietako jabea ere badena.

2008an Espainiako Vuelta antolatzen duen Unipublicen akzioen %49a erosi zuen, eta 2014an %100era ailegatu zen. Asian eta Afrikan ere lasterketak antolatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ASOren webgunea
Maillot zuria

eskuinera|75px
**Maillot zuria** Frantziako Tourrean lehenengo gaztearen (25 urtez azpitik) sailkapen orokorreko lehenengo txirrindulariak nabarmentzeko janzten duen maillota da.

## Ikus, gainera 
* Maillot horia
* Maillot berdea
* Puntu gorridun maillota
* Maglia arrosa
* Ostadar maillot

## Kanpo estekak
Frantziako Tourreko mendiko sailkapena

thumb | eskuinera | Frantziako Tourreko mendiko sailkapeneko buru den txirrindulariak janzten duen maillot puntuduna.

**Mendiko sailkapena** Frantziako Tourreko bigarren mailako lehia bat da, 1933an sortua, mendi gainetan ezarritako guneetara lehenengo iristeagatik banatzen diren puntuen arabera ezarria.

1975etik aurrera, mendiko sailkapenaren lehenbizikoak, hondo zuri baten gainean puntu gorri lodiak dituen maillot bat janzten du.

## Ikus, gainera 
* Maillot horia
* Maillot berdea
* Maillot zuria
* Maglia arrosa
* Ostadar maillot

## Kanpo estekak
Maillot horia

eskuinera|75px
**Maillot horia** edo *Maillot Jaune* frantsesez, Frantziako Tourreko sailkapen orokorreko lehenengo txirrindulariak janzten du, pelotoiko beste txirrindulariengandik bereizteko.

## Maillot horia erabiltzen den lasterketa zerrenda 
## Ikus, gainera 
* Maillot berdea
* Puntu gorridun maillota
* Maillot zuria
* Maglia arrosa
* Ostadar maillot

## Kanpo estekak
Sarrerako etapa

**Sarrerako etapa** deritzo Tour, Vuelta edo Giroko lehenengo etapa baino lehen jokatzen den bakarkako erlojupekoari. Saio motzak izaten dira, 5 eta 15km bitartekoa, itzuli handietako lehenengo liderra ezartzeko balio dute.

## Kanpo estekak
Maillot

[thumb|250px|[Frantziako Tourra|Frantziako Tourreko Maillot horia]]
**Maillot**a (bereziki Frantziako Tourrean) edo **ziklista-elastiko**a txirrindulari batek soinean daraman jantziaren goiko zatia da. Atzealdean patrika batzuk izaten ditu, janaria, edaria, edo interkomunikagailua eramateko.

Lasterketetako sailkapenetako liderrek kolore jakin bateko elastikoak janzten dituzte: arrosa, Italiako Giroan; horia, Euskal Herriko itzulian, Frantziako Tourrean eta Espainiako Vueltan; ostadarraren koloreetakoa, Munduko Errepideko txapelketan...

## Frantziako Tourreko maillot ezberdinak 
* Maillot zuria
* Maillot berdea
* Maillot horia
* Puntu gorridun maillota

## Kanpo estekak
Jean-Marie Leblanc

**Jean-Marie Leblanc** 1944. urtean jaio zen Frantzian. 1989 eta 2005 urteen bitartean Frantziako Tourreko zuzendaria izan zen.

## Palmaresa
**1967**
* 2. Dunkerqueko Portuko Zirkuituan
**1968**
* Aix-en-Provence Sari Nagusia
* Luxenburgoko Itzuliko etapa bat (taldekako erlojupekoa)
* 2. Bordele-Saintesen
**1969**
* Armorikako Zirkuitua
* 10. Bordele-Parisen
**1970**
* 2. Dunkerqueko Lau Egunetan
* 3. Tour de l'Héraulten
* 3. Iparraldeko Tourrean
* 3. Raf Jonckheere Sari Nagusian
**1971**
* Portugalgo Itzuliko etapa bat
* Dunkerqueko Portuko Zirkuitua
* 7. Tour de la Nouvelle-Francen

## Kanpo estekak 
*  Jean-Marie Leblanc txirrindulariaren palmaresa.
Minutu

**Minutua** 60 segundoko unitatea da. Nazioarteko Unitate Sisteman, **min** da minutuaren ikurra. Izan ere, nahiz eta sistema horretan denboraren oinarrizko unitatea segundoa den, minutua onartua dago Nazioarteko Unitate Sisteman erabil daitezkeen unitateen artean.

## Izena eta ikurra 
"Minutu" hitza latinezko *pars minuta prima* esamoldetik dator, hau da, ordu banatzen den "lehen zati nimiñoa". Bigarrena, segundoa izendatzeko, *pars minuta secunda* erabiltzen zen, hau da, "bigarren zati nimiñoa".

Denbora minutuaren ikurra **min** da (punturik gabea). Nazioarteko Unitate Sistemak ez ditu onartzen ez *m* ikurra (metroan erabilia) ez eta *mn*.

## Historia 
K. a. II. milurtekoaren hasieratik, mesopotamiarrek oinarri hirurogeitarra zuen zenbaki-sistema erabiltzen zuten, sumertarren oinarri misto eta gehigarriko zenbaki-sistematik eratorritakoa. Sistema hau, oro har, babiloniar zibilizazioarekin lotzen da, Mesopotamiako hegoaldea hartzen duena -1800etik gure aroaren hasiera. Oinarri horrek mendeak zeharkatu ditu, eta gaur egun ere erabiltzen da: angeluak neurtzeko (gradu hirurogeitarrak, 360° = 6 × 60°) edo denbora banatzeko (1 ordu = 60 minutu = 602 segundo). 

Minutu hitza latinetik dator. "Pars minuta prima " esaldiaren hitzulpena honako hau da: Lehenengo zati txikia. Bigarren zatia segunduak dira. Hirugarren zatiketa batean, hizkuntza batzuetan segunduak 60 zatitan banatzen dira, hala nola, turkiera  ( Saludé) edo polakera (tercja). Baina hizkuntza gehienentan segunduak hamar zatitan banatzen dira.

1000. urtean, Al-Biruni-k ordua minutu, segundu, eta laurdenetan, erdibitu zituen. Thomas Tompion, erlojulari ingelesak, erlojuetan minutuak ezartzeko sistema pentsatu zuen, 1675. urtean.

## Baliokideak 
Beste denbora-unitateen baliokidetza:

* 1 minutu = 60 segundo
* 1 ordu = 60 minutu
* 1 egun = 24 ordu = 1440 minutu
* 1 aste = 7 egun = 10&nbsp;080 minutu
* 1 hil = 4 aste 3 egun (31 egun) edo 4 aste 2 egun (30 egun) edo 4 aste (28 egun) edo 4 aste 1 egun (29 egun) = 44&nbsp;640 minutu
* 1 urte = 12 hil = 525&nbsp;600 minutu
* 1 bisurte = 12 hil = 527&nbsp;040 minutu
* 1 hamarkada = 10 años
* 1 mende = 100 urte = 52&nbsp;594&nbsp;560 minutu
* 1 milurteko = 10 mende = 1000 urte = 525&nbsp;948&nbsp;480 minutu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aste

[eskuinera|thumb|250px|Asteko egunen [heptagrama]]
**Astea** astelehenetik igandera doan zazpi egun jarraikietako denbora da. Zazpi egun jarraikiko edozein denbora tarteri, berriz, **astea** edo **astebetea** deritzo. Astearen zazpi egunen izenik ohikoenak, euskaraz, hauek dira:
* astelehena
* asteartea
* asteazkena
* osteguna
* ostirala
* larunbata
* igandea
Nazioarteko ISO 8601 arauak eta Europako herrialde gehienek astelehena asteko lehen eguntzat hartzen dute. Europatik kanpoko mendebaldeko herrialde askotan igandea asteko lehen eguntzat hartzen da eta Ekialde Hurbileko zati handi batean astea larunbatean hasten da.

## Asteko egunen izenak, euskalkietan 
Asteko egunen izen ezagunenez gainera, badira beste izen batzuk, euskalkietan (forma zabalduenaren berdina baldin bada, ez dugu ezer jarriko):

## Asteko egunen laburtzapenak 
## Esaerak 
Esaera ugari dago asteko egunak adierazgarri dituena, esaterako, hauek:

* *"Aste guziz bada ostiral bat"**.*
* *"Astegun guztiak balira jai! Alferrak hori nahi"*
* *"Jai ta aste? Mal traste!"*
* *"Jaiek aste, ni beti izateko gazte"**.*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Azala

__NOTOC__
 da eta **[[Berezi:Estatistikak|]]** artikulu ditugu euskaraz.
**Zuk** ere **hobetu** dezakezun entziklopedia askea da hau. Lagundu nahi duzu?
Thomas Jefferson

**Thomas Jefferson** (1743ko apirilaren 13a - 1826ko uztailaren 4a), Estatu Batuetako hirugarren presidentea izan zen, 1801 eta 1809 urteen bitartean. Alderdi Errepublikazalekoa izan zen (gero, Alderdi Errepublikazale Demokrata ere deitu izan dena), kongresuko arduradun kontinental, gobernatzaile, estatuko idazkari eta lehendakari ordea ere izan zen. Independentziaren aldeko aldarrikapenaren (Independentzia Adierazpenaren) egile nagusia izan zen.

## Bizitza 
Virginiako gobernari aukeratu zuten 1776an eta kargu horretan egon zen 1781 arte. Ondoren, Estatu Batuen ordezkari nagusia izan zen Parisen eta estatuko lehen idazkari nagusi izendatu zuten 1789an. 1794an George Washingtonengandik urrundu zen, Frantziako Iraultzaren alde agertu zelako; gainera, Estatu Batuetako Lehenengo Bankuaren kontrako jarrera hartu zuen, Washingtonek ez bezala. Jeffersonek lehenengo Alderdi Errepublikazalea bultzatu zuen aurrerantzean, Alderdi Federalistaren aurrez aurre.

Estatu Batuetako lehendakari izan zen 1801-1809 bitartean eta Washingtonen kokatu zuen hiriburua, Estatu Batuen gobernu egoitza izateko propio sortutako hiria. Louisianako estatua eta lurraldea (Missouri deitzekoa) erosi zizkion Napoleoni 1803an, eta Europako gerra girotik kanpo eduki zuen bere herria ondoko urteetan. Lehendakaritza utzi eta Virginiako hezkuntzaz eta unibertsitateaz arduratu zen. Eraikuntzan ere aritu zen eta estilo berri bat hedatu zuen, *errepublika gaztea* izenekoa. Aski ezagunak zituen zientziaren metodoak; pisuei eta neurriei buruz saioak egin zituen.

## Jeffersonen demokrazia-eredua 
Thomas Jefferson zen Estatu Batuak izan behar zenari buruzko ideologia bietako baten sortzailea. Bestea, berriz, Alexander Hamiltonek eta, neurri handi batean, George Washingtonek adierazi zuten hasiera batean. Orduko Alderdi Errepublikazalean hezurmamitu ziren bere ikuspegiak (geroago Alderdi Demokrata bihurtua), Alderdi Federalistari kontrajarria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioa
* George Washington
* James Madison

## Kanpo estekak
Pol Pot

**Saloth Sar**, **Pol Pot** ezizenez ezagunagoa, (Kompong Thom, 1925eko maiatzaren 19a - Kanbodiako oihana, 1998ko apirilaren 15a) Khmer Gorrien liderra izan zen eta Kanputxeako lehen ministroa 1975 eta 1979 urteen bitartean.

Kanbodiako Alderdi Komunistako kide egin zen 1946. urtean, eta hura sendotzen eman zituen hurrengo urteak. Khmer Gorriekin bat eginda Kanbodiako aginpideaz jabetu zen (Kanputxea), Lon Nol-en gobernua eraitsi ondoren (1975), eta lehen ministro kargua hartu zuen. Bere gobernualdian, Mao Tse-tung-en tesiaren interpretazioa, nazionalismo indartsu batekin batera erabili zituen. Garai honetan, hilketak, tortura, gosea, eritasunak zirela eta, 2.000.000 inguru kanputxear hil zituen Gobernuak, *etsai ezkutua* delakoaren aurkako politikan, hau da, Kanputxean Pol Poten politika ezartzearen aurka zeudenak aitzakia hartuta.

Gobernu berria osatu zenean, mendietan ezkutatu eta Khmer Gorrien komandante gisa borrokan jarraitu zuen. 1985ean Khmer Gorrien zuzendaritzatik ofizialki kendu bazuten ere, dirudienez haien buru izaten jarraitu zuen. Khmer Gorrietako kideen kontrako zigorrak ezarri zituen, eta zigor haien ondorioz Khmer Gorriek berek gatibu zutela hil zen.

## Erreferentziak
Octave Lapize

**Octave Lapize** (Montrouge, Senako Gainak, 1887ko urriaren 24a - Toul, Meurthe-eta-Mosela, 1917ko uztailaren 14a) frantziar txirrindularia izan zen.

1910. urteko Frantziako Tourra irabazi zuen, 3 Paris-Roubaix (1909, 1910 eta 1911) eta 3 Frantziako Txapelketa. "Tatane" edo "Le Frise" ezizenez ezagutzen zen eta aire borroka batean eraitsia hil zen.
## Palmaresa 
**1907**
* Belgikako Itzuliko etapa bat (amateurretan)
* 20px 15px Ziklo-kroseko Frantziako Txapelketak
**1909**
* Paris-Roubaix
**1910**
* 20px Frantziako Tourra eta 4 etapa
* Paris-Roubaix
**1911**
* Paris-Roubaix
* Paris-Tours
* Paris-Brusela
* 20px 15px Frantziako errepide txirrindularitzako txapelketa
**1912**
* Paris-Brusela
* Frantziako Tourreko etapa bat
* 20px 15px Frantziako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Bruselako Sei Egunak, René Vandenbergherekin
* 4. Paris-Roubaixen
**1913**
* Paris-Brusela
* 20px 15px Frantziako errepide txirrindularitzako txapelketa
**1914**
* Frantziako Tourreko etapa bat

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Kanpo estekak
Erwin Vervecken

**Erwin Vervecken** (Herentals, 1972ko martxoaren 23a) belgikar txirrindulari ohia da, ziklo-krosean aditua. 1995. urtetik txirrindulari profesionala eta hiru aldiz irabazi du Munduko Txapelketa.

## Palmaresa 
* Munduko Txapelketa
** Txapelduna (3): 2001, 2006, 2007
** Bigarrena (3): 1998, 1999, 2005
** Hirugarrena (2): 1994, 2003
* Munduko Kopa (0): bigarrena 2006an
* GVA Trofeoa (2): 2001, 2002
Ordu

**Ordu**a (Ipar Euskal Herrian, **oren**a) 60 minutuko denbora unitateari deritzo. Nazioarteko Unitate Sisteman, haren ikurra **h** da. Sistema horretan denboraren oinarrizko unitatea segundoa den arren, ordua onartuta dago Nazioarteko Unitate Sisteman erabil daitezkeen unitateen artean.

Ordu batek 3.599-3.601 segundo ditu, eta egun baten 24rena da. Normalki ordu batek 3.600 segundo baditu ere, batzuetan segundo bat gehitu edo bat kentzen zaio, ordu horiek Lurraren errotazioarekin doitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bosturteko

**Bosturteko** bat, 5 urteko denbora unitateari deritzo. Antzinako Erroman garrantzi bereziko tartean zen (), bost urtean behin egiten zen *lustratio* zeremonia handia zela eta.

Gaur egun instituzio askok ere **bosturteko plana** egiten dituzte. Adibidez Sobietar Batasunak bere ekonomia SESBeko Bosturteko Planaren arabera arautzen zuen.

## Kanpo estekak
Gaztesarea

thumb
**Gaztesarea** Euskal Herrian sorturiko gazte webgune bat izan zen, gazte mugimendu eta errelitate ezberdinentzat bilgune izan nahi zuena. Bertan hainbat sekzio agertzen ziren:

* Info: Bertan berriak agertzen ziren, gazte mugimendu eta norbanakoek bidalitakoak. Bere barruan Ostiralekoa eta Irauli Uhinak azpiatalak bereizten ziren. Ostiralekoak erreportajeak egiten zituen astean behin eta Irauli Uhinak asteroko irratsaioa zen, portalaren beraren inguruko gaiak jorratzen zituenak.

* Arbela: Ikasle mugimenduaren zerbitzura zegienatal hau. Arbela Gorria, Herri Eskolak... eskaintzen zitueneta egindako proiektuen artean Bailen 31 gazte nobela zegoen.

* Gozategi: Sexualitateari heltzen zitzaion atal honetan. Mugimendu handiko gunea zen, bereziki "Izarapeko Aholkuak" atalagatik. Bertan sexualitatearen inguruko dudak argitzen saiatzen ziren gazteak euren artean.

* Kalaportu: atal honetan kultura jorratzen zen. Bereziki bertsolaritza eta literatura ziren gehien landutako gaiak.

* Musikale: musikari gazteei elkarrizketak eta abestiak jaisteko aukera zegoen bertan.

Azkenik ere eztabaidarako guneak zeuden, HIka-Mika izanaren azpian.

## Itxiera 
2009ko uztailaren 29an Guardia Zibila Martin Ugalde Kultur Parkean dagoen Gaztesarearen egoitzara sartu zen, eta operazio hark ondorio latzak ekarri zituen: hiru atxilotu eta beste bederatzi auzipetu irailean. Egoera horrek asko zaildu zuen Gaztesarea egiten jarraitu ahal izatea eta 2010eko urtarrilaren 13an wegunea ixtea erabaki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gaztesarea - Euskal Herriko Gazteon Ataria
*  Gaztesarean Wikipediari buruzko artikulua
Milurteko

**Milurtekoa** 1.000 urteko denbora unitateari deritzo. Milurtekoak Kristoren jaiotzaren arabera kontatu ohi dira. Lehenengo milurtekoa 1eko urtarrilaren 1etik 1000ko abenduaren 31raino hedatzen da. Kristo aurreko lehen milurtekoa K.a. 1 urtetik K.a. 1000 urteraino hedatzen da.

Gaur egun 3. milurtekoan gaude, 2001eko urtarrilaren 1ean hasi zena. Milurteko aldaketek milenarismoa bezalako mugimenduak sortu ohi dute.

## Milurtekoaren beste denbora-unitate batzuen baliokidetasunak 
* 10 mende milurteko bat dira.
* 100 hamarkada milurteko bat dira.
* 200 bosturteko milurteko bat dira.
* 333,33 hirurteko milurteko bat dira.
* 500 biurteko milurteko bat dira.
* 1.000 urte milurteko bat dira.
* 12.000 hilabete milurteko bat dira.
* 52.177,2 aste milurteko bat dira.
* 365.241 egun milurteko bat dira.
* 8.765.784 ordu milurteko bat dira.
* 525947040 minutu milurteko bat dira.
* 31.556.822.400 segundo milurteko bat dira.

## Ikus, gainera 
* K.a. 2. milurtekoa
* K.a. 1. milurtekoa
* 1. milurtekoa
* 2. milurtekoa
* 3. milurtekoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Attosegundo

**Attosegundo** bat, segundo baten trilioi aldiz txikiagoko denbora partea da. "As" atzizkiarekin murrizten da.

1 as = 1x10-18 segundo

Jarraian attosegunduetan neurtzen diren hainbat gertakari:

* 1 attosegundu: bi hidrogeno atomoren zabalera zeharkatzeko argiak behar duen denbora
* 12 attosegundu: 2010eko maiatzaren 12an lortu zen neurtutako denboraldirik laburrenaren errekorra.
* 24 attosegundu: denboraren unitate atomikoa
* 43 attosegundu: gizakiak sortutako laser-argi baten pultsurik laburrenak.
* 100 attosegundu: mugimendu molekularra behatu ahal izan den denbora-tarterik laburrena.
* 320 attosegundu: elektroi batek atomoz-atomo igarotzeko behar duen denbora, gutxi gorabehera.

## Ikus, gainera 
* Denbora
* Segundu
* Nazioarteko Unitate Sistema

## Kanpo estekak
Femtosegundo

**Femtosegundoa**, segundo baten mila bilioiko aldiz txikiago den denbora parteari deritzo. "Fs" atzizkiarekin murrizten da.

Femtosegundo bat, segundo baten milioiren baten mila milioirena da. Femtosegundo bat segundo batekin alderatzea, segundo bat 32 milioi urterekin alderatzea modukoa da.

1 fs = 1x10-15 segundo
Pikosegundo

**Pikosegundoa** (Nazioarteko Unitate Sistemako ikurra: **ps**) segundo baten bilioirena den denbora tartea da.

1 ps = 1x10-12 segundo

## Kanpo estekak
Nanosegundo

**Nanosegundo**a (Nazioarteko Unitate Sistemako ikurra: **ns**) segundo baten mila milioirena den denbora tartea da. Denbora unitate hori jende arruntaren egunez eguneko bizitzan ez da erabiltzen, baina fisika, kimika eta elektronikan ohikoa da.

## Kanpo estekak
Mikrosegundo

[thumb|Animazio honetan [aluminiozko jaurtigai batek aluminiozko plaka bat 7 km/sko abiaduran jortzen duenean sortzen den inpaktuaren eragina ikusten da. Irudi bakoitzaren arteko tartea mikrosegundu batekoa da.]]
**Mikrosegundo** bat, segundo baten milioi aldiz txikiago den denbora parteari deritzo. 10-6 seg.

## Kanpo estekak
Klaas Vantornout

**Klaas Vantornout** (Torhout, Belgika, 1982ko maiatzaren 19a - ) flandriar ziklo-kroslaria da. 2004 urtean egin zuen debuta profesionaletan, Belgikako selekzioko txirrindularia hainbat munduko txapelketetan. 2013an Belgikako Ziklo-kros txapelketa irabazi zuen.
Milisegundo

**Milisegundo** bat, segundo baten mila aldiz txikiago (0.001 edo 10−3 edo 1/1000) den denbora parteari deritzo.

10 milisegundu edo segundu baten ehunenari **zentisegundo** esaten zaio.

100 milisegundu edo segundu baten hamarrenari **dezisegundu** esaten zaio.

Argiak hutsean 299.792 metro egiten ditu denbora horretan.

## Kanpo estekak
Sven Vanthourenhout

**Sven Vanthourenhout** (Brujas, 1981eko urtarrilaren 14a) belgikar txirrindulari ohia da, ziklo-krosean eta errepidean aritua. 2001 urtean egin zuen debuta profesionaletan 20 urte besterik ez zituela, 2005eko munduko txapelketetan 3. postua eskuratu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Ziklo-kroslariaren profila txirrindularitzari buruzko webgune batean.
Tom Vannoppen

**Tom Vannoppen** (Ham, Belgika, 1978ko abenduaren 21a - ) Ziklo-krosslari belgikarra da. 1999. urtean egin zuen debuta profesionaletan.

## Taldeak 
* 2000 - Vlaanderen 2002-Eddy Merckx
* 2001 - Vlaanderen-T Interim
* 2002 - Palmans-Collstrop
* 2003 - Palmans-Collstrop
* 2004 - MrBookmaker.com-Palmans
* 2005 - MrBookmaker.com-SportsTech
* 2006 - Palmans Collstrop
* 2007 - Sunweb-Projob

## Kanpo estekak 
* Tom Vannoppenen fan kluba.
Irimo

**Irimo** Urretxun (Gipuzkoa) dagoen mendia da, 896 metroko altuerakoa, Karakate (749 m) tontorrarekin lerroa osatzen duena. Deba eta Urola ibaietako arroen artean dago mendilerroa.

Gailur honek, eta beste seiek, Urretxuko zazpi puntak osatzen dituzte: Meaka, Trintxuleku, Arrizuri, Losakate, Buzoi, Arbeleta eta Irimok berak. Antzuola ere abiapuntua izan daiteke. Hainbatetan, Irimo tontorra, gurutzearen erreplika txiki bat duena tontorrean, eta Irimoko gurutzea nahasten diren arren, Irimoko gurutzea tontorretik 260 metro ekialdera dago, eta Urretxu eta Zumarragatik ikusten da. Bere magalean Santa Barbara baseliza eta Ipeñarrieta jauregia daude.

thumb|eskuinera|Irimoko gurutzea atzealdean Aizkorriko mendilerroa duela.[623x623px|thumb|erdian|[Zumarraga eta Urretxu udalerrien eta Irimo mendiaren ikuspegi panoramikoa Antioko igoerako errepidetik ikusita.]]

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendien zerrenda
* Beloki
* Izazpi
* Samiño

## Kanpo estekak 
* "Mendikat" webgunean.
Urola Garaia

**Urola Garaia** Gipuzkoako erdialdean kokatuta dagoen mankomunitatea da.

Gaur egun 25.000 biztanle inguru biltzen ditu eta Zumarraga herri nagusia du.

## Mugakideak 
Iparraldean Urola Erdia, hego eta ekialdean Goierri (Oria Garaia) eta mendebaldean Debagoiena mugakide ditu.

## Udalerriak 
* **Zumarraga**: 9.820 biztanle (2016).
* Legazpi: 8.438.
* Urretxu: 6.850
* Ezkio: 622 (Itsasorekin batera)

## Demografia 
{{#tag:mapframe|
[{
  "type": "ExternalData",
  "service": "geoline",
  "ids": "Q2476592"
},
{
  "type": "ExternalData",
  "properties": {
        "stroke": "#666",
        "stroke-opacity": 1,
        "stroke-width": 0.4,
        "fill-opacity": 0.9
      },
  "service": "geoshape",
    "query": "SELECT ?Udalerria ?UdalerriaLabel ?biztanleria (?Udalerria as ?id) (SAMPLE(?fill) as ?fill) (concat(str(?biztanleria)) as ?biztanle) (concat(':eu:', ?UdalerriaLabel, ' - ', ?biztanle) as ?title)  WHERE { ?Udalerria wdt:P131 wd:Q11905146. ?Udalerria wdt:P1082 ?biztanleria. BIND( if(?biztanleria>= 5000, '#440154', if(?biztanleria>= 4000, '#443983', if(?biztanleria>= 3000, '#31688e', if(?biztanleria>= 1500, '#21918c',  if(?biztanleria>= 1000, '#35b779', if(?biztanleria>= 500, '#90d743', '#fde725'))))) ) as ?fill). SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'eu,en'. } } GROUP BY ?Udalerria ?UdalerriaLabel ?biztanleria"}]
|text=Goierriko biztanleria
*&nbsp;>5.000
*&nbsp;4.000-5.000
*&nbsp;3.000-4.000
*&nbsp;1.500-3.000
*&nbsp;1.000-1.500
*&nbsp;500-1.000
*&nbsp;
|width=910|height=600|align=center|longitude=-2.23|latitude=43|zoom=11 }}

## Inguru naturala 
Urola ibaia bertan jaio eta itsasorako bidean eskualdea zeharkatzen du.

## Zerbitzuak 
Zumarragako Ospitalea osasun zerbitzuak ematen ditu bai eskualde honetako biztanleentzat, bai eta Urola Erdia eta Goierrikoentzat ere, beti ere Osakidetzako eskaintza publikoaren barruan.

## Hedabideak 
"Goierriko Hitza" egunkariak euskaraz ematen ditu egunero eskualde honetako albisteak.

KKinzona Irrati Libreak 98.0 FMn emititzen du Urretxu eta Zumarragako uhinetan, baita www.kunkkinzona.net web orrian ere.

## Pertsonaia ezagunak 
Eskualdeko pertsonaia ezagunen artean Migel Lopez Legazpikoa konkistatzailea, Secundino Esnaola musikaria, Iñaki Urdangarin eskubaloi jokalari ohi eta Palmako dukea, Josu Jon Imaz politikaria, Mikel Balenziaga futbolaria eta Juan Mari Mujika futbolariak, Jose Maria Iparragirre abeslari herrikoia, Patricio Etxeberria industrialaria eta Joxerra Garzia, Pello Lizarralde eta Aitor Arana euskal idazleak eta Iñaki Garitaonaindia "Gari" abeslaria ditugu, besteak beste.

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako eskualdeen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Urola Garaiko webgune ofiziala  
* Goierriko Hitzaren webgunea
Davy Commeyne

**Davy Commeyne** (Roeselare, Flandria, 1980ko maiatzaren 14a-) ziklo-krosslari belgikarra da.

2002. urtean egin zuen debuta profesionaletan.

## Palmaresa
**2009**
* 3. Ardenetako Triptikoan
**2011**
* Omloop Mandel-Leie-Schelde
* 2. Druivenkoers Overijsen
**2012**
* 2. Dwars door het Hagelanden
* 3. Polynormanden

## Kanpo estekak
Mario De Clercq

**Mario de Clercq** (Oudenaarde, Flandria, 1966ko martxoaren 5a-) ziklo-krosslari belgikarra da.

1991. urtean egin zuen debuta profesionaletan. Ziklo-krosseko munduko txapeduna izan zen hiru aldiz (1998, 1999 eta 2002), podiumean izan da hainbat alditan ere. Errepideko txirrindularitzan ere arrakasta ugari izan zituen.

## Palmaresa Ziklo-krosean 
* Munduko Txapelketa
** Txapelduna (3): 1998, 1999, 2002
** Bigarrena (3): 2000, 2003, 2004
** Hirugarrena (1): 2001
* Munduko Kopa (1): 1999

## Palmaresa errepidean 
**1991**
* Meatze Haranetako Itzuliko etapa bat
* 3. Koloniako Itzulian
**1992**
* 3. Flèche Brabançonnen
**1993**
* 3. Nokere Koersen
* 3. Valoniako Sari Nagusian
**1994**
* 2. Vendéeko Tourrean
**1995**
* Vendéeko Tourra
**2002**
* 3. Ruddervoorde Koersen
**2004**
* Ruddervoorde Koerse
* Raf Jonckheere Sari Nagusia

## Kanpo estekak 
*  Mario de Clercq-en argazki galeria.
Jonathan Page

**Jonathan Page** (Tilton, Ameriketako Estatu Batuak, 1976ko irailaren 16a - ). New Hampshireeko Tilton herrian jaio zen, Estatu batuetan. Bai errepideko eta bai Ziklo-krosseko munduko txapelketetan parte hartu zuen, Estatu Batuetako Ziklo-Kross txapelduna ere izan zen 2002, 2003 eta 2004 urteetan.

## Kanpo estekak 
*  Jonathan Pagen webgune ofiziala.
Kamil Ausbuher

**Kamil Ausbuher** (Podbořany, ) txekiar txirrindulari ohia da. 23 urtez azpiko kategorian munduko txapelduna izan zen 1996. urtean 1997. urtean egin zuen debuta profesionaletan.

## Kanpo estekak 
* Kamil Ausbuherren webgune ofiziala.
Milan Barényi

**Milan Barényi** (Bojnice, ) eslovakiar txirrindulari ohia da. 2004. urtean 6.a izan zen Igorreko Nazioarteko proban. 2004ko munduko txapelketan 35.a izan zen.

## Palmaresa 
* Eslovakiako txapelduna 2005, 2006, 2007 eta 2008ko txapelketetan.
* Podbrezová herrian egindako ziklo-kros proba.
* 2005eko Txekiar Errepublikako mountain bike txapelduna Cross Country proban.

## Kanpo estekak 
*  Milan Barenyiren fitxa radsportseiten.net webgunean.
Michael Baumgartner

**Michael Baumgartner** (Ruti, Suitza, 1980ko urtarrilaren 9a - ) ziklo-kross txirrindularia da. 2005eko munduko txapelketan 9. postua eskuratu zuen. 1980. urtean jaio zen, Ruti-n, Suitza.
Roger Hammond

**Roger Hammond** (Harlington, 1974ko urtarrilaren 30a) Ingalaterrako txirrindulari ohia da, profesionala 1998tik 2011ra.

Munduko txapelketetan 11. postua du aipagarriena, 2004. urtean lortutakoa. 2004ko Paris-Roubaixean 3. izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Akropoli

thumb|250px|Atenaseko Akropolia
**Akropolia** (grezieraz: Ακρόπολις) Antzinako Grezian, hiri gainean kokaturiko gotorlekua zen, guda garaietan jendeari babeslekua ematen ziona. Zenbait hiritakoak dira ospetsuak: Atenasko Akropolia, Prienekoa, Mizenaskoa, Tirintokoa, eta abar.

Izena *akro* , "altua", "muturra" edo "ertza" esan nahi duena, eta polis, "hiria" hitzak elkartuz sortu zen: "goiko hiria", "hirigarai" edo "ertzeko hiria"  bezala itzul daiteke. Ospetsuena eta ikertuena, ondo gorde ahal izen delako besteak beste, Atenasko Akropolia da, K.a. V. mendean eraikia.

Grezian Mizenastar garai hasi ziren eraikitzen baina garai klasikoetan eta geroago, aro helenistikoan eta erromatarren pean, akropolietan, hiriko tenplu garrantzitsuenak kokatuta zeuden eta hiriaren zentro zeremonial eta erlijiosoa ziren.

Akropolia hitza, greziar jatorrikoa izanik ere, antzeko ezaugarriak dituzten beste herrialdetako egiturei aplikatu zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urola Erdia

**Urola Erdia** Gipuzkoako erdialdean dagoen eskualdea da.

Gaur egun ia 30.000 biztanle biltzen ditu, eta Azpeitia du herri nagusia.

## Mugakideak 
Ipar-ekialdean Urola Kostako eskualdea, hegoaldean Urola Garaikoa, ekialdean Tolosaldea, mendebaldean Debabarrena eta hego-mendebaldean Debagoiena mugakide ditu eskualdeak.

## Udalerriak 
* **Azpeitia**: 14.812 biztanle (2016)
* Azkoitia: 10.257.
* Zestoa: 3.124.
* Errezil: 619.
* Beizama: 159.

## Inguru naturala 
Urola ibaiak eskualdea zeharkatzen du itsasorako bidean.

## Zerbitzuak 
Zumarragako Ospitaleak eskualde honetako biztanleentzat osasun zerbitzu publikoak esakintzen ditu, Osakidetzaren barruan.

## Pertsonaia ezagunak 
* Inazio Loiolakoa (1491 - 1556), Jesusen Konpainiaren sortzailea.
* Domingo Ibañez Erkizia (1589-1633), apaiz eta misiolari dominikarra.
* Inazio Iriarte (1621-1685), margolaria Sibiliako Pintura Akademiaren sortzailea.
* Xabier Munibe "Peñafloridako kondea" (1723-1785), ilustratua eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko sortzailea.
* Narrosko markesa (1733-1803), ilustratua.
* Bizenta Mogel (1782-1854), idazlea .
* Jose Frantzisco Aizkibel (1798-1865), bibiofilo eta lexikolgoa euskararen ikerlea eta hiztegi idazlea.
* Karmelo Etxegarai (1865 -1920 ), idazlea.
* Nemesio Otaño (1880-1956), konpositore eta musikologoa .
* Tomas Agirre (1898-1982), euskal idazlea.
* Paulino Uzkudun (1899-1985) boxealaria, Europako txapelduna pisu astunetan.
* Atano III (1904-2001), eskupilota jokalaria.
* Inazio Eizmendi "Basarri" (1913-1999), bertsolaria, 1935 eta 1960ko hamarkadan Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusiaren irabazlea.
* José Manuel Ibar Aspiazu "Urtain" (1943-1992), boxeolaria.
* Felipe Juaristi (1957-), idazlea.
* Diego Garcia (1961-2001), maratoi lasterkaria, 1994ko Europako bigarren txapelduna.
* Mikel Ibarguren (1967-), idazlea.
* Fernando Morillo (1974 - ), idazlea.
* Mikel Aranburu (1979 - ), futbolaria.
* Mikel Labaka (1980 - ), futbolaria.
* Aimar Irigoien (1986), harrijasotzailea.

## Kanpo estekak 
* Eskualdeko albistegia "Urola Kostako Hitza"n
Bart Wellens

**Bart Wellens** (Vorselaar, Flandria, 1978ko abuztuaren 10a) ziklo-kroseko belgikar txirrindularia da.

2000. urtean igaro zen profesionaletara Spaar-Select taldearekin. Bart Wellens birritan izan da profesionaletako munduko txapelduna 2003 eta 2004. urteetan, Belgikako txapeldun 2004ean, 2003an Munduko Kopa, Superprestigea eta GVA Trofeoa 2004. urtean irabazi zituen.

## Palmaresa 
* Munduko Txapelketa
** Txapelduna (2): 2003, 2004
** Bigarrena (1): 2006
* Munduko Kopa (1): bigarren 2003
* Superprestige (1): 2004
* GVA Trofeoa (1): 2004
Gavrilo Princip

**Gavrilo Princip** (, // ahoskatua; Obljaj, Bosnia-Herzegovina, Austria-Hungariako Inperioa, 1894ko uztailaren 25a - Terezín, Bohemia, Austria-Hungariako Inperioa, 1918ko apirilaren 28a) serbobosniar abertzalea izan zen, 1914ko ekainaren 28an, Sarajevon egindako atentatu batean, Franz Ferdinand Austriakoa eta haren emazte Sophie Chotek hil zituena.

*Bosnia* *Gaztea* (bosnieraz: *Mlada Bosna*; alfabeto zirilikoan: Млада Босна) taldeko kidea zen. Franz Ferdinanden hilketari erantzunez, Austria-Hungariako Inperioak Serbiaren aurkako gerra ekintzak hasi zituen, Lehen Mundu Gerraren eragile nagusietakoak izan zirenak. Princip Terezingo espetxean hil zen, tuberkulosiak jota.

Gavrilo Princip pertsonaia eztabaidatua da. Jugoslaviar zein serbiar historiografiaren iritziz, askatasunaren aldeko borrokaren heroia izan zen; bosniarren arabera, serbiar nazionalista eta, beste batzuen iritziz, historiako gerra odoltsuenetako bat eragin zuen terrorista.

## Erreferentziak
Cid Campeador

**Rodrigo Díaz de Vivar** (1048 &ndash; 1099), **Cid Campeador** izenaz ezaguna (arabierazko سيد *sīdi*, 'jauna' hitzetik hartuta), Gaztelako noblea izan zen, mertzenarioa eta errekonkistako irudi legendarioa.

Diego Lainez eta Rodrigo Álvarezen alaba baten semea zen, aita galdu ostean, Fernando I.a Leon eta Gaztelakoa erregearen gortean zaildu zen, Antso printzearen alboan.

1060. urtearen inguruan zaldun izendatua izan zen, Santiagoko Zaldunen elizan (Zamora), Urraka Zamorako andrearen eskutik. 1063 eta 1072 artean Antsoren alboan izan zen eta guda egin zuen berarekin batera. Errege alferez izendatu zuten Antso Gaztelako tronura igo zenean 1065an.

1066. urtean *Campeador* titulua eskuratu zuen, Ximeno Gartzia nafarra Hiru Antsoen Gudan menderatu ostean, Antsoren Alfontso eta Gartzia anaien aurkako gudak irabazten lagundu zuen.
Sancho bere arreba Urrakaren aurka borrokatu zen, eta Zamorako hiria setiatu zuen. Han hil egin zuen, Bellido Dolfos nobleak, eta ondorioz Alfontso Alfontso eta Leongo subirano bihurtu zen.

Errege berriarekin, Garcia Ordoñez bihurtu zen errege-alferez berria eta erregeak, Cidari, bere iloba Ximena ezkontzeko baimena eman zion, 1074 urtean ezkonduz.

1079 urtean erbesteratua izan zen, eta hainbat errege eta pertsonai boteretsuren zerbitzuetan izan zen hurrengo urteetan, 1099. urtean Valentzian hil zen arte. Bere emazteak Bartzelonako Berenguer III.aren laguntzarekin hiria mantentzea lortu zuen 1101 arte.

Bere balentriak *Cantar del Mio Cid* poema epikoan jaso ziren.

## Marrazki bizidunak 
* *Ruy, el pequeño Cid* (1980, TVE1)

## Ikus, gainera 
* Vivar
* Tizona, El Ciden ezpata

## Kanpo estekak
Juan Ponce de León

[thumb|250px|Juan Ponce de Leonen hilobia [Puerto Ricoko San Juan Bautista katedralean.]]
**Juan Ponce de León** (Santervás de Campos, Gaztelako Erresuma, gaur egun Valladolideko probintzia, 1460ko apirilaren 8a - Habana, Kuba, 1521eko uztaila), espainiar itsasgizona eta konkistatzailea izan zen. Puerto Rico konkistatu eta 1513ko martxoaren 27an Florida aurkitu zuen .

## Bizitza 
Jatorri noblekoa zen. Morroia izan zen Joanes II.a Aragoikoaren gortean, eta han ezagutu zuen Fernando printzea (geroago Fernando Katolikoa izan zena). Granadako konkistan borrokatu zen. Zalantza egiten da Ameriketara Kristobal Kolonekin, 1493an, ala Nicolás de Ovandorekin, 1502an, iritsi zen. Azken honekin, Hispaniola uhartearen konkistan parte hartu zuen.

Puerto Rico uhartea aurkitu zuen 1509. urtean, eta han sortu zuen uharteko europarren lehen bizilekua. Hiru urte geroago, betiko gaztetasuna ematen zuen mirarizko uraren bila ari zela, Florida izena eman zion lurraldea aurkitu zuen eta 1519. urtean Ozeano Barea igaro zuen Panamatik hasi eta Nicoyako golkora iritsi arte. Florida konkistatu nahi izan zuen 1521.urtean, baina hango biztanleek menderatu zuten eta zauri larriz Kubarantz abiatu zen. Lurreratu baino lehen hil zen, Habanako badian. 

## Ideologia 
Juan Ponce de Leónen oso arrazista zen. Francisco Frías Valenzuelaren arabera, haren ustez Amerikako naturalen (indiarrak) arrazionaltasuna zalantzazkoa zen; haiek ez ziren gizakiak, piztiak baizik, eta, beraz, ez ziren fedea jasotzeko eta beren buruak gobernatzeko gai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Juan Ponce de Leónen biografia Espainiako Historiako Errege Akademiaren webgunean.
* :Juan Ponce de Leónen biografiaren laburpena Youtuben.
Renminbi

**Renminbia** (RMB, ikurra: ¥; kodea: CNY; CN¥, 元 eta CN元) (txinera tradizionala: 人民幣, txinera sinplifikatua: 人民币) Txinako Herri Errepublikako diru ofiziala da. Renminbi izenak hitzez hitz «herriaren txanpona» esan nahi du txineraz.

## Unitateak 
Renminbiaren oinarrizko unitatea *yuan*-a da. Yuan batek 10 *jiao* ditu, eta jiao batek 10 *fen*.

Txinan ohikoa da, diru kopuruak renminbietan adierazteko, zenbakiaren aurretik ¥ ikurra jartzea, edo atzetik 元 ikurra ipintzea.

## Kanpo estekak 
*    Yuan Renminbi (CNY / RMB) 1953-2019 - diru paper
*    Yuan FEC 1980-1994 - diru paper
Portugaldar ezkutu

{{Diru infotaula
| mota = 2
| bertako izena = Escudo português
| hizkuntza izena = portuges
| ISO = PTE
| ird1=PRT-200e1.jpg
| ird2=
| desk1= 200 ezkutuko txanpon
| desk2= 10.000 ezkutuko billete
| estatuak = 
| sinboloa = \mathrm{S}\!\!\!\Vert
| frakzioa = 100 zentabo
| txanponak = 1, 5, 10, 20, 50, 100, 200 PTE
| billeteak = 500, 1.000, 2.000, 5.000, 10.000 PTE
| aldaketa datuak = Finkoa
| aldaketa = 1 EUR = 200,482 PTE
| bankua = Portugalgo Bankua
| lotura= 2002an Euroak ordezkatu zuen
}}
*Artikulu hau Portugalgo dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Ezkutu».*

**Portugaldar ezkutua** (portugesez: *escudo português*) Portugalgo diru ofiziala izan zen, 1911tik hasita, harik eta 2002ko urtarrilaren 1ean euroa sartu zen arte. 100 zentimok ezkutu bat egiten zuten. Bere ikurra "cifrão"-a zen, dolarrarena bezala baina bi marra bertikalekin.

## Kanpo estekak
Zezen Eseri

**Tȟatȟáŋka Íyotake** (lakota ortografia estandarrean), ezagunagoa **Zezen Eseri** goitizenaz ( - 1890eko abenduaren 15a) siux buruzagia eta gizon sakratua izan zen, hunkpapa lakota etniakoa. Zezen Eserik, siux eta txeiene etnietako 3.500 gudari Zalditeriako 7. Erregimentuaren aurka gidatuta, estatubatuarrak garaitu zituen, 1876an. Estatu Batuetako armadak jazarria, Zezen Eserik Kanadara eraman zituen bere gizonak, 1881. urte arte. Urte hartan Estatu Batuen menpeko lurretara itzuli ziren, errenditzeko eta hala gatazka amaitzeko. Zezen Eseri preso hartu zuten, baina geroago amnistiatua izan zen. Hurrengo urteetan, Zezen Eserik Buffalo Billen ikuskizunean parte hartu zuen.

Zahartzaroan, gizon zuriak indioen lurretatik kanporatuko omen zituzten dantza mistikoen erlijio mugimenduak erakarri zuen Tȟatȟáŋka Íyotake. Estatu Batuetako gobernuak hori mehatxutzat hartu zuen, eta Tȟatȟáŋka Íyotake atxilotzeko agindua eman zuen. Sortu zen zalapartan, Zezen Eseri eta haren semea hil zituzten.

## Izena 
Gizon zuriak jarri zion *Sitting Bull* *(Zezen Eseri)* izena; berez, lakota hizkuntzan, *Tȟatȟáŋka Íyotake* izenak «zezenak eserarazten dituena» esan nahi baitu.

## Bizitza 
Gaur egun gogoratua da gizon zuriaren aurkako borrokan suhar jardun zuelako, indiarrak erreserbetan sartzearen kontra. Aipatzekoak dira Pahá Sápa (Black Hills; euskaraz Muino Beltzak) muino sakratuak Estatu Batuetako gobernuko gizon urre-nahien eskuetatik babesteko egin zituen ahaleginak eta guduak. 1876an Little Big Horngo guduan Custer jeneralari irabazi bazion ere, azkenik Pahá Sápa muinoak gobernuak bereganatu zituen.

Tȟatȟáŋka Íyotakek erbestera jo zuen orduan, Kanadara. Indiarrei gelditzen zitzaien lurra urria zen, eta balio handirik gabea, eta goseak hiltzen ari ziren. 1881. urtean erbestetik itzuli zen. Mugan, ordea, bahitu eta preso eraman zuten. Tȟatȟáŋka Íyotake geratzen zen buruzagi nagusia zen, eta azkenean askatu zuten.

1889. urtearen inguruan erlijio mugimendu berri bat zabaldu zen siuxen artean: Espirituen dantza. Erlijio horrek iragartzen zuen siuxak salbatuko zituen mesias baten etorrera, eta gizon zurien desagertzea. Dantza modu hori zabaldu egin zen, eta kezkagarria bihurtu zitzaion gobernuari dantza horren inguruan sortu zen mistika. Kontu horrek gauza onik ez zekarrela eta, zerbait egitera deliberatu ziren. 1890. urteko abenduan, William F. Drum teniente koronelak, Fort Yatesko osteen buruak, Miles jeneralaren agindua jaso zuen: Tȟatȟáŋka Íyotake bahitu beharra zegoen. Abenduaren 15ean, buruzagia bahitzera joan, eta borroka hartan hil zen Tȟatȟáŋka Íyotake.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arabako kuadrillak

thumb|350px|

**Kuadrilla** Araba historikoki banatzen den zazpi barruti administratibo nagusietako bakoitza da. Kuadrillen araberako zatiketa XVI. mendekoa da, nahiz eta egungo banaketa 1983koa den, 1989ko foru arau batek emana:

# Arabako Lautadako kuadrilla: Arabako ipar-mendebaldean. Hiriburua Agurain da.
# Aiaraldea edo Aiarako kuadrilla: Nerbioi ibaiaren arroko herriak biltzen ditu batik bat. Bertakoak dira Laudio eta Amurrio, probintziako bigarren eta hirugarren udalerri jendeztatuenak, hurrenez hurren. Hiriburua Arespalditza da, Aiarako udalerrian, baina Laudio da herririk handiena.
# Añanako kuadrilla: Arabako mendebaldean eta hego-mendebaldean kokatua. Ebro ibaiaren inguruko zenbait haranek osatua da. Hiriburua Ribabellosa da.
# Arabako Errioxa edo Arabako Errioxako kuadrilla: Ebro ibaiaren ertzean dago kokatuta eta klima mediterraneoa du. Ardoaren produkzioa da aktibitate ekonomikorik garrantzitsuena. Hiriburua Guardia da.
# Gasteizko kuadrilla: Gasteiz udalerriaren eremu berbera hartzen du gutxi gorabehera. Hedaduraz kuadrilletan txikiena izan arren, Arabako populazioaren hiru laurdenak hemen bizi dira.
# Mendialdea edo Mendialdeko kuadrilla: ekialdean dagoen eta Nafarroa Garaiarekin muga egiten duen eskualde menditsua. Hiriburua Kanpezu da.
# Gorbeialdea edo Zuiako kuadrilla: Gipuzkoa eta Bizkaiarekin muga egiten duen eskualdea. Hiriburua Murgia da.

Trebiñar askoren aldarrikapena Trebiñuko barrendegia zortzigarren kuadrilla izatean datza, gaur egun ofizialki Burgosko probintziaren zati bada ere.

## *Kuadrilla* izena 
[thumb|Arabako goiburua, [Done Bikendi Haranako elizako atarian.]]
Gaur egun euskara batuan *kuadrillak* deritza, nahiz eta lehenago *taldeak* ere deitu izan zaien (Arabaren goiburuak hauxe dio: *Zazpi taldek Araba bat*).

## Arabako eskualde geografikoak 
Bestalde, Araban sei eskualde geografiko edo natural bereiz daitezke:
# Aiaraldea (Arabako Kantaurialdea izenaz ere ezaguna, mediterraneoar isurialdekoa den Araba gehiena ez bezala Kantauri itsasoaren isurialdekoa baita eskualde hori)
# Gorbeialdea
# Arabako Ibarrak
# Arabako Lautada
# Arabako Mendialdea
# Arabako Errioxa

## Ikus, gainera 
* Arabako barruti judizialen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Azaroaren 20ko 63/1989 Foru Araua, Arabako Eskualdeei buruzkoa.
Añanako kuadrilla

**Añanako kuadrilla** Araba osatzen duten zazpi kuadrilla edo eskualde administratiboetako bat da, probintziako hegomendebaldean kokatuta dagoena. Ebro ibaiaren inguruko zenbait haranek osatua da, eta "Arabako Ibarrak" izena ere hartzen du. Eskualdeko administrazio erakundeak Ribabellosan (Erriberabeitia) daude, nahiz eta biztanle gehien dituen udalerria Iruña Oka den.

Añanako kuadrilla 1840. urtean sortu zen. Garai hartararte, kuadrillako udalerriak Gasteizko kuadrillan barna zeuden. Gaur egun, oso gutxi populatutako eskualdea da, 700 km2 inguruko azalera batean 8.700 biztanle inguru bizi direlarik (12,49 biz/km2).

## Mugakideak 
Iparraldean Aiarako kuadrilla eta Zuia-Gorbeialdea, hegoalde eta mendebaldean Burgosko probintzia (Espainia) eta ekialdean Gasteizko kuadrilla, Trebiñuko Konderria eta Urizaharra eta Bastidako udalerriak mugakide ditu.

## Udalerrien eta kontzejuen xehetasunak 
Hamar udalerri biltzen ditu Añanako kuadrillak.

10 udalerri hauetan 113 herri kokatzen dira eta hauetatik bi herrik dute 1.000 biztanle baino gehiago, Ribabellosa eta Langraiz Oka.

## Inguru naturala 
Valderejoko natura parkea eskualde honetan kokatuta dago eta zonalde honetako ondare natural ikusgarria da, Vallegrull mendia (1.226 m) tontor nagusia duelarik.

## Kultura 
### Ondarea 
Erromatar Inperioaren sasoiko Iruña-Veleiako aztarnategia nabarmentzekoa da, Iruña Oka udalerrian kokatutakoa. Bertan euskarazko idazkunak topatu zituztela iragarri zuten, inoizko zaharrenak izango zirenak, baina aditu batzorde batek faltsutzat hartu zituzten azkenean 2008an.

Ondare erromanikoa azpimarratzekoa da, eliza hauek eskualdean daudelarik: Tuestako Jasokundearen Andra Marirena, Karkamoko San Joanena eta Toberako Andra Marirena.

### Euskara 
Euskal Herriko eskualderik erdaldunetarikoa dugu Añanakoa, izan ere euskara desagertu zen XVI. mendean edo toki batzuetan lehenago.

Hala ere, 1995ean antolatu zuten lehenenengo aldiz "Euskara Añanan" izeneko festa eta aldarrikatzeko eguna, eta urtero udalerri bat jardunaldi honetaz arduratzen da. Ikastolarik eza eta biztanleen zahartzea bi oztopo nagusien artean daude eskualdean euskal hiztunak irabazi eta pizteko, antolatzaileen iritziz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bergonda
* Lacozmonte
* Salcedo

## Kanpo estekak 
* Añanako koadrilaren webgunea
Gasteizko kuadrilla

**Gasteizko kuadrilla** Araba osatzen duten zazpi kuadrilla edo eskualde administratiboetako bat da. Gasteiz udalerriaren eremu bera hartzen du. Hedaduraz kuadrilletan txikiena izan arren (277&nbsp;kilometro koadro), Arabako biztanleriaren hiru laurdenak biltzen ditu.

1840 arte, udalerri gehiago ere baziren Gasteizko kuadrillan; urte hartan, ordea, Gasteizko kuadrillatik hainbat udalerri atera ziren, Añanako kuadrilla sortzeko.

## Kanpo estekak 
*  Gasteizko kuadrilla, Arabako Biltzar Nagusien webgunean.
Watt

**Watt** bat (*W* ikurra) potentziari ematen zaion Nazioarteko Unitate Sistemako unitatea da. Segundoko joule baten (1 joule/s) baliokidea da. Unitate elektrikoetan 1 Volt-Ampere (1 V x A) da.

Hurrengo ekuazioak watta SIko oinarrizko unitateekin erlazionatzen ditu:

W = J \cdot s^{-1} = N \cdot m \cdot s^{-1} = kg \cdot m^2 \cdot s^{-3}

Wattaren izena James Watten ohorezkoa da. Watt ingeniaria ezaguna egin zen lurrun-makina sorreran egindako ekarpenagatik.

## Unitate anizkoitzak 

## Erabilerak 
Watta tresna elektrikoen potentzia adierazteko erabiltzen da.
Kilowatta (kW) motor, tresna eta abarren potentzia adierazteko erabiltzen da.

## Baliokideak 
* 1CV (Bapore zaldiak, sistema metrikoan) = 735,49875 W
* 1HP (Zaldi potentzia, unitate anglosaxoia) = 745,6987158227022 W
* Txirrindulari profesional batek sortzen duen potentzia 400-500W ingurukoa da.

## Kanpo estekak
Volt

**Volta** (V&nbsp;ikurra) Nazioarteko Unitate Sistema-eko (NUS) unitate eratorria da potentzial elektriko, voltai eta indar elektroeragilearentzako. Alessandro Volta-ren omenez jasotzen du izena, nork 1800ean, pila voltaikoa asmatu zuen, aurreneko bateria kimikoa.

1&nbsp;V, watt bateko (1&nbsp;W) potentzia erabiltzen duen anpere bateko (1&nbsp;A) korronte batek, eroale batean sorturiko potentzial diferentziari dagokio.

Volt-aren definizioa beste era batera ere uler daiteke: bi punturen arteko potentzial diferentzia Volt batekoa izango da, baldin eta coulomb bateko (1&nbsp;C) karga, puntu batetik bestera garraiatzeko beharrezkoa den energia Joule batekoa (1&nbsp;J) bada.

Beraz,

:
[U]_{NUS}=\mathrm{V}=\frac{\mathrm{J}}{\mathrm{C}}
=\frac{\mathrm{W}}{\mathrm{A}}
=\frac{\mathrm{kg}\cdot\mathrm{m}^2}{\mathrm{s}^3\cdot\mathrm{A}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jørn Utzon

**Jørn Utzon** (Kopenhage, 1918ko apirilaren 9a - *ib.*, 2008ko azaroaren 29a) arkitekto daniarra izan zen, batez ere Sydney Opera House proiektatzeagatik ezaguna.

## Biografia 
Kopenhagen jaio zen, itsasontzi ingeniari baten seme. Danimarkan bertan gauzatu zituen arkitektura ikasketak, eta Bigarren Mundu Gerrak iraun zuen bitartean Erik Gunnar Asplund arkitektoarekin ikasi zuen. Ondoren bidaia luzeak egin zituen Europan, Estatu Batuetan eta Mexikon zehar. Handik itzulitakoan arkitekto lanetan hasi zen Kopenhagen bertan.

1957an Sydneyko opera eraikina gauzatzeko lehiaketa irabazi zuen ustekabean, bere lehenengo nazioarteko enkargua izan arren eta bere proposamenak lehiaketaren arauak bete ez arren, soilik garatu gabeko zirriborroak bidali baitzituen. Horrela hasi zen arazoz beteta egon zen opera eraikuntzaren prozesua.

Lan hartako ganga izugarriak eraikitzeko Utzonek asmakuntza tekniko ugari egin behar izan zituen, hasierako ideiekiko aldaketa ugari egin ondoren. Hasieran eliptikoak ziren oskolak, azkenean esfera baten parte ziren zatitan banatu zituen.

Barnealderako ideia ikusgarriak zituen arren, Utzonek ezin izan zuen diseinuaren parte hau burutu; 1965ean estatuko eraikuntza ministroarekin, aurrekontua zela-eta, izan zituen eztabaiden ondorioz, obra zuzendaritza utzi behar izan baitzuen 1966ko otsailean.

Azkenean opera eraikina 1973an amaitu eta zabaldu zen eta gaur egun munduko eraikin sinboliko ezagunenetariko bat da.

Hala ere, ez da hau Utzonen eraikin garrantzitsu bakarra, bere karrera luzean erakutsi baitu Erik Gunnar Asplunden diziplina eta oreka, Alvar Aaltoren formen kalitatea eta Frank Lloyd Wrighten egitura naturalak uztartzen maisua dela . Lekuarekiko sentsibilitatea eta formen organikotasun modernoa dira bere arkitekturaren ezaugarri nagusietako bi.

2003 urtean Pritzker saria lortu zuen, arkitekto batek lor dezakeen nazioarteko saririk garrantzitsuena.

2008ko azaroaren 29an hil zen, 90 urte zituela.

## Lan nagusiak 
* Planetstaden etxebizitzak. Lund, Suedia (1958)
* Kingohusene etxebizitzak. Elsinore, Suedia (1960)
* Batzar aretoa. Kuwait (1972)
* Can Lis. Mallorca Espainia (1972)
* Opera eraikina. Sydney, Australia (1973)
* Bagsvaerd eliza. Kopenhage, Danimarka (1976)
* Can Feliz. Mallorca, Espainia (1995)

## Kanpo estekak 
*  Utzon Center
*  Sydney Opera eraikinaren historia
Rem Koolhaas

[thumb|320px|eskuinera|[Porto|Oportoko Musika Etxea (Portugal).]]
 
**Remment Lucas Koolhaas** (Rotterdam, 1944ko azaroaren 17a — ) Herbehereetako arkitekto, hirigile, kazetari eta gidoilaria da.

Londresko *Architectural Association* arkitektura-eskolan burutu zituen ikasketak. OMAko (*Office for Metropolitan Architecture*) arkitekto nagusia da, eta Harvard unibertsitatean Hirigintzako eta Arkitekturako irakaslea da.

Oso ezaguna da bere lan teorikoengatik, besteak beste, *Delirious New York*, *S,M,L,XL* edo *Content* lanengatik, arkitekturaren bazterrak irauli zituztenak. Koolhaasen obrek arkitekturaren diziplinaren kontradikzioekin egiten dute lan, gero eta globalizatuago eta merkatalizatuagoa den munduan arkitekturaren berezko ideia humanista eta teknika eta materialen egiatasuna uztartzean halabeharrez sortzen diren kontradikzioekin, alegia. Koolhaasen estiloa zaila da definitzen. Zenbaitek dekonstrutibismoaren barnean kokatzen dute, baina Koolhaasen arkitektura, beharbada, ideien erradikalizazioaren ildotik ulertu beharko litzateke, ustekabeko ideia batek maiz proiektu osoa definitu eta materia hartzen duelako.

thumb|320px|eskuinera|Musika Etxearen barrualdea

Bere lanetan denetarik aurki dezakegu, nahiz eta tamaina handiko proiektuak bereziki atsegin dituen.

2000 urtean Pritzker saria jaso zuen, arkitekto batek lor dezaken nazioarteko saririk garrantzitsuena.

## Lan garrantzitsuak 
* 1988 : Euralille. Lille, Frantzia (1988)
* 1988 : Herbehereetako dantza antzokia. Haga, Herbehereak
* 1993 : Rotterdam-go Kunsthal. Rotterdam, Herbehereak
* 1993-97 : Educatorium. Utrecht, Herbehereak
* 1997-2003 : IIT-ko McCormick Tribune kanpusa. Chicago, AEB
* 2002 : Guggenheim Museoa. Las Vegas, Nevada, AEB
* Nexus etxebizitzak. Fukuoka, Japonia
* 2003 : Herbehereetako enbaxada. Berlin, Alemania
* 2003-04 : Prada dendak New York eta Los Angeles, AEB
* 2004 : Liburutegia. Seattle, AEB
* 2005 : Casa da Música. Porto, Portugal

* CCTV bulegoak. Pekin, Txina

## Kanpo loturak 
*  OMA arkitekturako bulegoaren web gune ofiziala