open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hilbert (kraterra)

[eskuinera|thumb|270x270px|[Lunar Orbiter 1ak ateratako argazkia.]]
**Hilbert **kraterra meteorito baten eztandak sorturiko krater bat da, Ilargiaren alderdi ikusezinean kokaturik dagoena. Lur planetatik ezin da zuzenean ikusi. 
thumb|Hilberten kokapena
Hilbert kraterra, Pasteur kraterrarekin lotuta dago hegoaldetik. Bere diametroaren erdia du gutxi gorabehera aipatutako kraterrak. Hego ekialdean, Alden deitzen zaion krater bat du eta ipar mendebaldean, Backlund kraterra ikus daiteke.Hilbert kraterraren zatirik handiena esan daiteke berri berria dagoela, hau da inolako higadura edo eztandarik gabe, baina zonalde batzuetan, adibidez, hegoaldean oso higatutako tokiak aurki daitezke. Erdigunea zapala da, baditu, halere, hainbat krater txiki, beste meteoritoen eztandek eraginak. Hilbert izena duten beste hainbat krater ditu barnean edo ondoan, horien adibide ditugu, Hilbert W, Hilbert Y edo Hilbert H kraterrak, hirurak ere Hilbert krater nagusiaren barruan kokatuak daude. Bestalde, Hilbert E kraterra, adibidez, Hilbert krater nagusitik ekialdera kokaturik dago. 

## Satelite kraterrak 
Lehen esan bezala, Hilbertek alboan krater txiki asko ditu, krater satelite ere deitzen zaie aipatutako kraterrei. Krater hauetariko bakoitzak, bere kokapenaren arabera letra bat hartzen du izen gisa. 

|}

## Ikus, gainera 
* Ilargiaren geologia
* Kraterrak
* Geologia

## Kanpo estekak 
* Kraterraren UAI erreferentzia
* LPI Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon
* LROC mapa
Z belaunaldia

**Z belaunaldi**a 1990eko hamarkadaren erdian edo 2000. urtean hasita 2010eko hamarkada arte jaiotako pertsonek osatzen duten belaunaldia da.

## Ezaugarri nagusiak 
Belaunaldi horren ezaugarririk adierazgarriena teknologiarekin duen harremana da. Izan ere, gehienak horrexekin bizi dira eta horren mendekotasuna dute. Mundu birtuala hobesten dute. Bestalde, pertsonen arteko abilezia eskasiaz hitz egiten da, baita balioei eta familiari ematen zaien garrantziaz ere. Belaunaldi nahiko indibidualista da.

### Komunikatzeko formak 
Komunikatzeko erabiltzen dituzten bideak, oro har, gizarte sareak dira: Facebook, Instagram, Twitter, Flickr, Tumblr, Whatsapp, YouTube, etab. Harremanak ezartzeko bideak guztiz desberdinak dira belaunaldi horrentzat, *feedback* digitala garrantzi handia hartzen baitu. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Hunt, Tristram (2004-06-06). "One last time they gather, the Greatest Generation". The Observer (London). Retrieved 2009-08-24.
* Strauss, William & Howe, Neil. Generations: The History of America's Future, 1584 to 2069. Perennial, 1992 (Reprint).  p. 324
* Rosenburg, Matt (2009-03-01). "Names of Generations (per the Population Reference Bureau)". About.com. Retrieved 2011-06-04

## Kanpo estekak 
* Isabel Jaurena: "Z: krisiz krisi eraikitako belaunaldia", *Berria*, 2025eko abuztuaren 1a.
Vissoie

thumb|250px|Vissoie
**Vissoie** Suitzako udalerri ohi bat da, Sierre barrutian, Valais kantonamenduan. 2009ko urtarrilaren 1ean Ayer, Chandolin, Grimentz, Saint-Jean, eta Saint-Luc udalak Anniviers udal berrian batu ziren.

## Demografia 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
ImageSize = width:900 height:210
PlotArea = height:150 left:100 bottom:50 right:100
AlignBars = justify
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:460
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:90 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:18 start:0
PlotData=
  color:yellowgreen width:55   mark:(line,white) align:center
  bar:1910 from:start till:309 text:"309"
  bar:1920 from:start till:238 text:"238"
  bar:1930 from:start till:295 text:"295"
  bar:1941 from:start till:277 text:"277"
  bar:1950 from:start till:310 text:"310"
  bar:1960 from:start till:380 text:"380"
  bar:1970 from:start till:367 text:"367"
  bar:1980 from:start till:375 text:"375"
  bar:1990 from:start till:369 text:"369"
  bar:2000 from:start till:451 text:"451"
  bar:2008 from:start till:375 text:"375"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felipe González Vallejo

**Felipe González Vallejo** (Kanpezu, 1769 &ndash; Madril, ) arabar politikari eta lur-jabea izan zen. 1785ean gobernuan sartu eta estatu-idazkaria izan zen.
Ione Dorronsoro

**Ione Dorronsoro Zeberio** (Ataun, 1939ko otsailaren 8a) gipuzkoar politikari ohia da. ETArekin harreman zuelakoan 1969an atxilotu eta Burgosko prozesuan 50 urteko kartzela zigorra jaso zuen. Bere neba Unai Dorronsoro ere bertan epaitu eta heriotz zigorra jaso zuen. 1977ko amnistia eta gero Norvegian erbesteratu zen. Itzultzean Euskadiko Mugimendu Komunistaren kidea izan zen.
Unai Dorronsoro

**José María "Unai" Dorronsoro Zeberio** (Ataun, 1941eko azaroaren 4a) gipuzkoar politikari ohia da. ETArekin harreman zuelakoan 1968an atxilotu eta Burgosko prozesuan heriotza zigorra jaso zuen. Bere arreba Ione Dorronsoro ere bertan epaitu eta 50 urteko gartzela zigorra jaso zuen. 1977ko amnistia eta gero Norvegian erbesteratu zen. Itzultzean Euskadiko Ezkerra eta Euskadiko Mugimendu Komunistaren kidea izan zen.
Benito Pérez Jauregi

**Benito Manuel Pérez Jauregi ** (Zaldibia,  - Arrasate, 1959) gipuzkoar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Juan Karlos Ioldi

**Juan Karlos Ioldi Muxika** (Ataun, 1963) gipuzkoar abokatu eta politikaria da. 1985ean atxilotu zuten ETArekin harreman zuelakoan. Behin-behineko espetxeratzean zegoela, 1986ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Herri Batasunako lehendakarigaia izan zen. 1987ko ekainean 25 urteko kartzela zigorra jaso zuen, ETAko kidetzat jota, eta 1988an Jose Luis Elkorok hartu zuen haren lekua legebiltzarrean, zigorra irmo bihurtutakoan. Espetxean zuzenbidea ikasi eta irtetxerakoan abokatu moduan lan egin du.

## Erreferentziak
Interpretazioa Europar Batasunean

**Europar Batasunean egiten den interpretazioaz** hitz egitean, kontuan izan behar da Europar Batasunak, 28 estatu kide dituen arren, 24 hizkuntza ofizial eta lan hizkuntza dituela; honako hauek: Alemana, Bulgariera, Daniera, Eslovakiera, Esloveniera, Gaztelania, Ingelesa, Errumaniera, Estoniera, Finlandiera, Frantsesa, Greziera, Hungariera, Irlandera, Italiera, Kroaziera, Letoniera, Lituaniera, Maltera, Nederlandera, Poloniera, Portugesa, Suediera eta Txekiera. Horiez gain, badira nolabait ere erdi ofizialak diren bost hizkuntza: Eskoziera, Euskara, Galesa, Galiziera eta Katalana.

Gaur egun, mundu guztian interprete gehien kontratatzen dituen erakundea Europako Batzordea da. Europar Batasuneko hizkuntzekin lan egiten duten ehunka interprete ditu kontratatuta langile gisa edo freelance gisa.

Bere sorreratik, Europar Batasuneko estatu kide kopurua haziz joan da etengabe. Hori dela eta, interprete kopurua ere hazi egin da. Erakunde europarretan interprete gisa lan egiteko bi aukera nagusi daude: interprete independenteak (freelance), hau da, aldi baterako kontratatuak, eta interprete funtzionarioak, aldi iraunkorrerako kontratatuak.

Eskatzen den profilari dagokionez, lan egiten duen hizkuntzen guztizko ulermena izan behar duen profesionala izan behar interpretea, bere ama hizkuntza menperatu eta oinarrizko jakintza izan behar du. Horrez gain, mota guztietako egoeretara egokitzeko gai izan behar da, baita edozein motatako hitzaldia interpretatzeko ere.

Nazioarteko batzarren araudi linguistikoa ezberdina da modalitate batean edo bestean. Esaterako, bi hizkuntza ezberdinen arteko esan osteko interpretazioa interprete bakarrak egin dezake, baina 24 hizkuntza ezberdinen arteko esan osteko interpretazioa egiteko hainbat interprete behar dira.

Europar Batasuneko interpreteak hiru erakunde ezberdinetan aritzen dira lanean:
* Europako Parlamentuan (Interpretazio eta Konferentzia Zuzendaritza Nagusia)
* Europako Batzordean (Interpretazio Zuzendaritza Nagusia (SCIC))
* Europako Justizia Auzitegian (Interpretazioaren Zuzendaritza)
Interpretazio eta Konferentzia Zuzendaritza Nagusiak (Europako Parlamentua) eta Interpretazio Zuzendaritza Nagusiak (SCIC) (Europako Batzordea) Europar Batasuneko beste erakundeez ere arduratzen dira.

## Kanpo estekak
Jesús Felipe Armendaritz

**Jesús Felipe Armendaritz Ormaetxea** (Gernika-Lumo, 1945 &ndash; Bartzelona, 2012ko irailaren 12a) bizkaitar politikari eta sindikalista izan zen. Kataluniara joan eta SEATen lan egin zuen, non UGTren kide bilakatu zen. 1982ko hauteskunde orokorretan PSCren zerrendetan senatari hautatu zuten.

## Biografia 
Jesús Felipe Armendaritz Ormaetxea Gernika-Lumon jaio zen, 1945ean. Katalunian izan zuen egoitza eta SEATen zuen lan (1977-1980) metalgintza alorrean. Formazio idazkari izan zen UGTn Baix Llobregaten 1980an, Kataluniako UGTko komunikazio politikaren idazkari 1982an, Sants auzoko UGTren idazkari eta Kataluniako UGTren antolaketa eta administrazioko idazkari.

1982ko Espainiako hauteskundeetan, 32. postuan joan zen Kataluniako Sozialisten Alderdiaren zerrendan eta 1983ko maiatzaren 3ko hauteskundeetan senatari hautatu zuten Bartzelonako hauteskunde-barrutian zendu zen Alexandre Ciriciren ordez.

1983-1986 artean, Espainiako Senatuan parte hartu zuen Sozialisten taldeko Ekonomia eta Ogasuna, Aurrekontuak, Lana eta Lurraldeen arteko Konpentsazio Fondoaren Jarraipeneko komisioetan.

Bartzelonan hil zen, 66 urterekin, 2012ko irailaren 12an.

## Erreferentziak
Juan Carlos Herrero

**Juan Carlos Herrero Duo** (Gernika, ) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari moduan aritu zena.

## Ibilbidea
Juan Antonio López

**Juan Antonio López García** (Irun,  – Tenerife, 2025eko abenduaren 26a) gipuzkoar futbolaria izan zen, atezain moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak
Jaime Mancisidor

**Jaime Mancisidor Lasa** (Irun, - ?) gipuzkoar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
José Luis Piquín

**José Luis Piquín Irastortza** (Donostia, - ) gipuzkoar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Saúl Cepeda

**Saúl Cepeda Lezkano** (Irun, ) gipuzkoar kazetari, abokatua, idazle eta gourmanda da.

## Liburuak 
* *Delitos para llevar* (Eba, 2012. Istorio)
* *Previsto* (Estvdio, 2013. José María de Pereda Saria. Eleberri)
* *Aforo Completo* (Tropo, 2015. Eleberri)
* *Legumbres, semillas nutrientes para un mundo sostenible* (FAO, 2016)
* *Cuentakilómetros* (RBA, 2017. Eurostars Saria. Eleberri)
* *Agua* (EDAF, 2018. Getafe Nazioarteko Saria. Eleberri)
* *Justicia a escena: ¡Acción!* (Colex, 2019)
**Antropófago* (Fundación CajaCanarias, 2021. Benito Pérez Armas Saria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Pla

**David Pla Marín** (Iruñea, Nafarroa, 1975) abokatua eta aktibista da. ETArekin harremana zuelakoan 2015ean atxilotu zuten Baigorrin. ETAren politika aparatuaren arduradunetako bat izatea egotzi dio Espainiak.

## Erreferentziak
Kimika industrial

**Kimika industriala** molekula eta beste konposatu kimiko batzuk sortzen dituen jarduera ekonomikoa da, industria deitzen dena, ingeniaritza kimikoaren teknologiak ustiatzen dituena. 

Gehien erabiltzen diren produktu kimikoak merkaturatzen diren lehengaietatik , edo lehengai horiek ustiatzen dituzten tratamenduetatik eta bestelako prozesu industrialetatik datoz. Esate baterako, ongarriak erauzi ondoren ia tratamendurik gabe ematen direnak, edo, bestela, kimika industrialak nabarmen hobetuak haien eraginkortasuna edo merkatuaren balioa handitzeko.

Aitzitik, petrolioaren esplotazioa fintzeko instalazioetan teknologia kimiko jakin bat hedatzea eskatzen du beti.

## Kanpo estekak
Koilarakada

[eskuinera|thumb|Gutxi gorabehera 15 ml-ko edukiera duen [koilara]]
**Koilarakada** sukaldaritza-neurri arrunta da, sukaldaritzako edozein prestaketa egiteko erabilitako osagai-bolumena adierazten duena. Neurria zopa koilara batean jasotako bolumenari dagokio, eta normalean 7 eta 20 mililitroko ledukiera du. Gutxi gorabeherako unitatea da (hainbat interpretazio dauzka), beraz, beren baliokidetasunak esaten dituztenean, ez da zehaztasunik ezarri behar hamartarrak erabiliz. Mililitrotako neurketak anbiguotasuna ebazteko nahiago dira.

## Erabileraren inguruko oharrak 
Kontuan izan behar da neurri-sistema hori kantitatean aldatzen dela, neurtzeko koilara betetzearen arabera. Honela sailkatzen dira:
* **Koilarakada arrasean betea**: edukiak ez du tresnaren maila gainditzen; hau neurketa zehatza da neurketa-koilara erabiliz gero.
* **Koilarakada betea**: maila apur bat gainditzen du, osagaia solido edo hautsezkoa bada.
* **Koilarakada mukuru betea**: edukiak mailatik gorako altuera jakin bat du, baldin eta neurtutako osagaia solidoa edo hautsa bada.

## Kanpo estekak
Goio Soria

**Gregorio "Goyo" Soria Arretxe** (Gernika, Bizkaia, ) bizkaitar futbolari ohia da, ezker atzelari moduan aritu zena. Bere anai gaztea Gorka futbolaria zen ere.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
*  Jokalari profila Athleticen webgunean
Ayana Tsubaki

(Tokio, Japonia, 1984ko uztailaren 15a) japoniar modelo eta telebistako pertsonaia transgeneroa da.

Aoyama Gakuin Unibertsitatean ikasten hasi zen, baina bigarren ikasturtean zegoenean ikasketak utzi zituen Tokioko Kabukichō auzo gorriko transexualentzako taberna batean lan egiteko. 2006ko uztailean Thailandiako Phuket hirira joan zen sexua berresleitzeko ebakuntza egitera. Urte horretako abenduan sexua emakumezkora aldatu zuen *koseki* delako familia-erregistroan.

## Lanak 
### Liburuak 
*  (2008ko ekaina)
* *Tsubaki izen* (椿姫以前) (2009ko urtarrila)
Cortes (Madril)

**Cortes**, ezagunagoa **Huertas** izenez, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Centro barrutian. Hiriko 13. auzoa da.

Gaur egungo izen ofiziala Espainiako Diputatuen Kongresuaren kokalekua izateagatik datorkio, aldiz, izen herrikoia, XVIII. mendean gaur egungo Prado pasealekuan zeuden "huertas del prado" (literalki "zelaietako baratzak") izendapenari zor dio.

## Ondarea 
* Espainiako Diputatuen Kongresua
* San Jerónimo ibilbidea
* Gorteen plaza

## Kanpo estekak
Titica

**Teca Miguel Garcia**, ezagunagoa **Titica** izenaz, (Luanda, Angola, 1987ko ekainaren 26a) angolar abeslari transgeneroa da. Kuduro musika-estiloko abeslaririk nabarmenenetakoa da Angolan, 2011n Urteko Kuduro Artistarik Onenaren sarirako hautagaia izan zen.

## Diskografia 
* 2011 — *Chão*
* 2013 — *Olho Boneco*
* 2014 — *De Última à Primeira*
Justicia (Madril)

**Justicia**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Centro barrutian. Hiriko 14. auzoa da. Izena historikoki Espainiako Auzitegi Gorena eta Espainiako Kontu Auzitegiaren kokalekua izateagatik datorkio.

Bestalde, Chueca deritzon gunearen kokalekua ere bada, 1990eko hamarkadan erdialdetik gay komunitatearen bizilekua dena.

## Ondarea 
* Espainiako Auzitegi Gorena
* Espainiako Auzitegi Nazionala
* Chueca
* Café Gijón
* Kolon dorreak
* Kolon plaza

## Kanpo estekak
Universidad (Madril)

**Universidad**, jatorriz **Maravillas auzoa**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Centro barrutian. Hiriko 15. auzoa da. XX. mendearen amaieraldetik **Malasaña** gunearekin lotzen da, nahiz eta azken hau auzoaren eremu txiki bat izan.

1970eko hamarkadaren amaieraldera eta 1980ko hamarkadaren lehen erdian Movida Madrileña mugimenduaren festa eta gau giroaren lekuko izan zen, gehienbat Chueca eta Argüelles eremuen artean duen kokaleku estrategikoa dela eta.

## Ondarea 
* Sonoarako Markesaren jauregia: Espainiako Justizia Ministerioaren egoitza.

## Kanpo estekak
Sol (Madril)

*Artikulu hau Madrilgo auzoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Sol».*

**Sol**, Espainiako Madril hiriburuko Centro barrutia osatzen duten sei auzoetako bat da. Hiriko 16. auzoa da. Izena auzo honetan dagoen Puerta del Sol plazari dagokio, hain zuzen ere, Espainiako errepide guztien 0 kilometroaren kokalekua dena.

## Ondarea 
* Puerta del Sol
* Madrilgo Errege Postetxea

## Kanpo estekak
Sautrela (saioa)

[thumb|[Hasier Etxeberria, urtetan Sautrelako zuzendari eta aurkezlea]]

**Sautrela** ETB 1 telebistako katean literaturari buruz urtetan egon zen emankizun bakarra edo bakanetako bat izan zen. Lehen saioa 2000ko apirileko 10ean plazaratu zen.

Programaren sortzailea Hasier Etxeberria kazetari eta idazlea izan zen, eta izena hautatu zuen Bernart Etxeparek euskarazko lehen liburua inprimatua ixteko aukeratu zuen abestitik, Sautrela olerkitik. Urte gehienetan Hasier Etxeberria izan zen Sautrelako aurkezle eta zuzendaria, gaixotasunak apartatu zuen arte. Programaren azken fasean, 2016ko irailetik aurrera, Beñat Sarasola izan zen aurkezlea.

Azken emanaldia 2017ko urrian izan zen. ETB1 literatura saiorik gabe geratu zen 2018ko otsailera arte, non [Artefaktua] programa estreinatu zen, Yolanda Mendiolak aurkeztua, lehenik, eta Ilaski Serranok, ondoren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Miel Anjel Elustondo

## Kanpo estekak 
* www.sautrela.com (lehen 17 atalen berri; 2000-2008)
* EITB nahieran (bilatu Sautrela)
Elkano Errege Institutua

**Elkano Errege Institutua**, , **Elkano Nazioarteko eta Estrategia Ikerketa Errege Institutua**, Espainiako elkarte eta ideien laborategi bat da. 2001ean sortu zen eta Madril hiriburuan egoitza du.

Elkartearen estatutuen bere helburua «espainiar, europar eta ikuspegi orokorretik nazioarteko politika analizatzea, eta hartaz mintzatzea eta eztabaidatze» omen da. Espainiar nazionalismoarekin lerrokatua dago eta bertako iritziak ideologia honetako pentsamoldearekin guztiz bat egiten dute.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ludologia

**Ludologia** gizate-zientzien, informatikaren eta humanitateen ikuspegitik jokoa aztertzen duen zientzia da. Bere etimologia hau da: latinetik *ludus* (jokoa) eta grekotik *logos* (ezaguera).

Ludologiak joko mota guztiak aztertzen dituen arren, azken urteetan, batez ere, bideo-jokoetan oinarritutako ikerketak egin dira.

Zientzia konputazionalen departamentuek ikuspuntu funtzionaletik egon dira bideo-jokoak aztertzen. Ikerketa horiek hasierako fasean daude; eta jokoak, jokalariak eta horien arteko interakzioa ulertu nahi dute.

Bideo-jokoen ikerketari dagokionez, ez dago joera bakarra. Bi ikuspuntu bereiz daitezke: ludologia eta narratologia.

## Erreferentziak 
Aarseth, Espen J. (1997). Cybertext: Perspectives on Ergodic Literature. Johns Hopkins University Press. .

Murray, Janet (1997). Hamlet on the Holodeck: The Future of Narrative in Cyberspace (en inglés). MIT Press. .

Juul, Jesper (Noviembre de 1998). «A clash between Game and Narrative». Traducción al español de Miguel Olmedo Morell. Digital Arts and Culture.

Frasca, Gonzalo (1999). «LUDOLOGY MEETS NARRATOLOGY: Similitude and differences between (video)games and narrative.». Parnasso#3

## Kanpo estekak
Iñigo Muñoz Cuevas

**Iñigo Muñoz Cuevas** (Bilbo, Bizkaia, 1996ko abenduaren 16a) Euskal Herriko futbolaria da.

## Biografia 
Danok Baten harrobian hezitakoa, normalean hegaletan aritzen da. 2017an Gernikan maila ona erakutsi ondoren Athleticek fitxatu zuen Bilbao Athleticen jokatzeko. Lehen talde zurigorriarekin egin zuen debuta 2017/18 denboraldian Kopa partida batean Kuko Ziganda entrenatzailearen eskutik. 2019an Castellók fitxatu zuen. Talde valentziarrarekin Bigarren mailarako igoera lortu zuen, baina ez zuen ziolarrezko mailan debuta egiterik izan. 2023ko udan Euskal Herrira bueltatu zen Lehen Federazioan zegoen Real Unionen jokatzeko. Hurrengo denborladian Amorebietak fitxatu zuen, baina denboraldi pattal baten ondoren talde zornotzarrak maila galdu zuen eta ez zuen kontraturik berritu. 2025eko udan Lehen Federazioan jokatzen zuen Barakaldok fitxatu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Oiloaren jokoa

**Oiloaren jokoa** () automobilismo edo motoziklismo lehiaketa bat da, non bi ibilgailuk kontrako norantzan gidatzen duten; bere ibilbidetik mugitzen den lehenengoak talka ekiditeko, galtzen du, eta "oilo" bat bezala kiklitzeagatik umiliazioa jasaten duen. Jokoaren helburua atzera botatzen denaren gaineko presio psikologikoa egitea da. Joku estatiko bat da, informazio osokoa.

Joko honen adibide bat *Rebel Without a Cause* filmean agertzen da, nahiz eta kasu hartan bi gidariek labar baterantz doazen abiadura bizian, eta lehenengoa kotxetik aldentzen oiloa da. Kamikaze jarrera honetan bata bestearen aurka joaten den bertsioa ohikoagoa da. Praktikan ez da, hala ere, gertakari ohikoa, eta fikzioan erabiltzen den errekurtsoa da.

Jokoen teorian aztertzen den jokoetako bat da, eta gaur egun metafora gisa erabiltzen da ere, bi bandok ezer irabazteko ez duten egoera batean oldartzen direnean, inork atzera botatzeko asmorik gabe. Bertrand Russellen arabera Gerra Hotzan emandako armatze orokorra oiloaren jokoaren bertsio bat izango litzateke.

## Kanpo estekak
Paris Lees

**Paris Lees** (Hucknall, Nottinghamshire, 1986) ingeles kazetari, aurkezle eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzailea da. 2012an LGBTentzako Pertsona Eredugarri Positiboaren saria eman zioten Erresuma Batuko The National Diversity Awards sarietan.

Lees britainiar komunitate transgenero eta transexualari zuzendutako *META* aldizkaria sortu zuen. *Gay Times* eta *Diva* aldizkarietako zutabegilea da ere. Gainera, *Diva* aldizkariaren azalerako posatu zuen lehen pertsona transgeneroa izan zen.

Horrez gain ohiko aldizkari eta egunkarietan idatzi du, horien artean, *The Independent*, *The Guardian*, *The Daily Telegraph*, *The Sun* eta *Vice*.

Irrati eta telebistan egin du lan ere, BBC Radio 1 irrati katean eta Channel 4 News telebista katean. Bietan lehen emakumezko aurkezle transgeneroa izan zen. 2018an *Vogue* aldizkariaren Erresuma Batuko edizioan nabarmendutako lehenengo emakume transgenero aitortua bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imperial (Madril)

**Imperial**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Arganzuela barrutian. Hiriko 21. auzoa da.

Bere mugak honakoak dira: iparraldean Segoviako zubia eta Segovia kalea, ekialdean Segoviako erronda eta Segovia kalea, eta azkenik, mendebalde eta hegoaldean, Manzanares ibaia.

Iraganean, auzo honetan Inperial geltokia zegoen.

## Ondarea 
* Vicente Calderón estadioa

## Kanpo estekak
La Chopera

**La Chopera**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Arganzuela barrutian. Hiriko 23. auzoa da.

## Ondarea 
* Madrilgo hiltegia

## Kanpo estekak
Legazpi (Madril)

**Legazpi**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Arganzuela barrutian. Hiriko 24. auzoa da.

Izena Miguel Lopez Legazpi euskal militar, esploratzaile eta konkistatzaileari zor dio.

## Ondarea 
* Enrique Tierno Galván parkea

thumb|400px|erdian|Legazpi auzoa.

## Kanpo estekak
Palos de la Frontera (Madril)

**Palos de la Frontera**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Arganzuela barrutiaren iparraldean dago. Hiriko 26. auzoa da.

## Ondarea 
* Price antzoki-zirkua
* Rosell upategiak
* Osram lantegia

## Kanpo estekak
Ai Haruna

(Osaka, Japonia, 1972ko uztailaren 21a) japoniar abeslari transgeneroa da, bertako telebistan maiz agertzen dena.

2009ko urrian, urtero Pattayan (Thailandia) egiten den emakume transgeneroentzako Miss International Queen edertasun-lehiaketa irabazi zuen. Horrela, sari hori eskuratu zuen lehen japoniarra bihurtu zen.

## Diskografia 
### Singleak 
* *I・U・Yo・Ne* (2008)
*  (2009)
* *Crazy Love* (2010)
* (2012)
*  (2016)

## Kanpo estekak
Antonio Arrillaga

**Antonio Arrillaga Izagirre** (Donostia, - *ib.*, ) gipuzkoar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena. Gainera, 1935-36 denboraldian arbitroa izan zen.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Carlos Ruiz del Castillo

**Carlos Ruiz del Castillo Catalán de Ocón** (Donostia, - Madril, ) gipuzkoar legelari eta politikaria izan zen. Partido Social Popular alderdiko kidea, katedraduna izan zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean. Gerra Zibilean atxilotua, ihes egin zuen. Frankismoaren garaian, hainbat kargu izan zituen.
José Gabriel Sarasa

**José Gabriel Sarasa Mikelez** (Iruñea, - *ib.*, 1987ko maiatzaren 24a) gipuzkoar abokatu eta politikaria izan zen. Frankismoaren garaian gorteetako prokuradore izandakoa, 1977ko hauteskunde orokorretan senatari hautatu zuten UCDko zerrendetan.
Raúl Iznata

**Raúl Iznata Zabala** (Iruñea, ) andaluziar futbolari ohia da, atzelari moduan aritu zena. Antonio Iznataren semea, aita Osasunan zebilela jaio zen.

## Ibilbidea 
*2015eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Kulminazio

thumb|Izar zirkunpolar baten kulminazioen itxurazko posizioa.

**Kulminazioa** argizagi edo astro bat behatzailearen meridianotik igarotzeari deritzo astronomian.

Egun sideral batean astro batek bi aldiz zeharkatzen du meridianoa; hau da, **goi-kulminazioan** (behatzailearekiko puntu gorena) eta **behe-kulminazioan** (behatzailearekiko puntu beherena). Hala ere, sarritan kulminazioaz hitz egiten denean goi-kulminazioari buruz ari da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Fresán

**Aitor Fresán Orotz** (Iruñea, ) nafar futbolari ohia da, atzelari moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Sabino Zubeldia

**Sabino Zubeldia Carril** (Donostia, ) gipuzkoar futbolari ohia da, atezain moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Eduardo Prieto Iglesias

**Eduardo Prieto Iglesias** (Iruñea, ) nafar futbol arbitroa da. 2013 eta 2016 artean Espainiako futbol ligako lehen mailan aritu zen.
Antton Morcillo

**Antton Morcillo Torres** (Hernani, 1965eko maiatzaren 23a) gipuzkoar politikaria da. HASIren kidea, Herri Batasunaren mahai nazionalean parte hartu zuen. 2001eko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Arabako zerrendaburua izan zen.

## Erreferentziak
Pacífico (Madril)

**Pacífico**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Retiro barrutian. Hiriko 31. auzoa da. Bere izena Pacífico kaleari zor dio.

## Ondarea 
* Pacíficoko motor nabea
* Andén 0
* Daoíz y Velarde kiroldegia

## Kanpo estekak
Philippe Bidabé

**Philippe Bidabé** (Kanbo, ) lapurtar errugbilari ohia da, hegaleko eta erdiko postuetan aritzen zena. Biarritz Olympiquen egin zuen ibilbide profesional osoa (1995-2011) eta, besteak beste, hiru aldiz irabazi zuen Frantziako errugbi txapelketa. Bi partida jokatu zituen Frantziako selekzioarekin: Kanadaren aurka 2004an, eta Errumaniaren aurka 2006an.

## Palmaresa 
### Biarritz olympique 
* Frantziako errugbi txapelketa  
** irabazlea: 2002, 2005, 2006 
* Frantziako Errugbi Kopa 
** irabazlea: 2000
* Yves du Manoir txapelketa
** finalista: 2002
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa 
** finalista: 2006

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Irezabal

**Ricardo Irezabal** izan daiteke:
* Ricardo Irezabal Goti (1882-?) aita.
* Ricardo Irezabal Benguria (1910-1987) semea.
Adelfas

**Adelfas**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Retiro barrutiaren hegoaldean. Hiriko 32. auzoa da.

## Kanpo estekak
Estrella (Madril)

**Estrella**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Retiro barrutiaren ekialdean. Hiriko 33. auzoa da.

## Kanpo estekak
Ricardo Irezabal Benguria

**Ricardo Irezabal Benguria** (Bilbo, - Madril, ) bizkaitar enpresaburua izan zen. Vicente Calderón dimititu zuenean, Atlético de Madrideko behin behineko presidentea izan zen.
Ibiza (Madril)

**Ibiza**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Retiro barrutian. Hiriko 34. auzoa da.

## Ondarea 
* Gregorio Marañón ospitalea

## Kanpo estekak
Acacias (Madril)

**Acacias**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Arganzuela barrutian. Hiriko 22. auzoa da.

## Ondarea 
* Toledoko atea
* Madrid Río

## Kanpo estekak
Ricardo Gondra

**Ricardo Gondra Lazurtegi** (Bilbo, - ) bizkaitar meatze-ingeniaria izan zen. Atlético de Madridren sortzaileetako bat, 1907 eta 1909 artean bere presidentea izan zen.
Luis Navarro Garnika

**Luis Navarro Garnika** (Iruñea, - Madril, ) nafar jenerala izan zen, Espainiako Aire Armadaren kidea. Gerra Zibilean matxinoen alde egin zuen. Atlético de Madrideko (1939-1941) eta Club Deportivo Logroñésko (1944-1945) presidentea izan zen.
Euli-hiltzeko

thumb|Euli-hiltzeko ohikoena.
**Euli-hiltzekoa** zenbait intsektu hiltzeko erabiltzen den tresna da (euliak, eltxoak, sitsak...). Normalean kolpe batez hiltzen ditu baina gaur egun ere merkatuan euli-hiltzeko elektrikoak ere saltzen dira; azken hauek deskarga txiki batez erretzen ditu.

## Deskribapena 
Euli-hiltzeko arruntena material arinez egindako lauki txiki bat (10 zm. inguru) eta heltzeko eskuleku bat (30 zm-koa) du. Materiala arina eta malgua izan behar da, plastiko arinak edo alanbre bezalakoak. Lauki txikiak edo parak xareta bat du. Eskulekuari esker xareta airean azkarrago mugitzen da eta horrek kolpea errazten du. Xaretari esker, bestetik, intsektuak ez du arriskua nabaritzen.

Irudi:fly-swatter.jpg|Euli-hiltzekoa.
Irudi:horsehairflyswatter.jpg|Euli-hiltzeko afrikarra. Zaldi-zurdaz egina, eskulekua egurrezkoa da.
Irudi:Fliegenfaenger.jpg|Kola erabiltzen duen euli-hiltzekoa.
Irudi:Elektronische Fliegenklatsche.jpg|Euki-hiltzeko elektrikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis del Valle

**José Luis del Valle Iturriaga** (Bilbo, - Madril, ) bizkaitar abokatua izan zen. Madrilgo Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta bertan lan egin zuen. Atlético de Madrideko presidentea izan zen (1935-1936).
Juan Estefanía

**Juan Estefanía Mendikute** (Bilbo, 1884- Huelva, ) bizkaitar enpresaburua izan zen. Atlético de Madrideko eta Recreativo de Huelvako presidentea izan zen.
Cesáreo Galíndez

**Cesáreo Galíndez Sánchez** (Gordexola, - Madril, ) bizkaitar enpresaburua izan zen. Atlético de Madrideko presidentea izan zen (1947 - 1952).
Maitasun koilara

thumb|110px|Galesko maitasun koilara bihotzekin, giltzarrapoarekin eta gurpilarekin
**Maitasun Koilara**, galeseraz **Llwyau Caru**, zurezko koilara apaingarri landutakoa da, tradizionalki asmo erromantiko baten opari gisa aurkeztua. Koilara normalean maitasunaren ikurrekin apainduta dago, eta egilearen trebetasuna islatu nahi du. Diseinu korapilatsuengatik, Maitasun koilarak jada ez dira koilara gisa erabiltzen eta gaur egun artisautzazko elementu apaingarriak dira.

## Jatorria 
Maitasun koilara XVII. mendeko eskulan tradizionala da. Belaunaldiz belaunaldi, dekoraziozko tailak gehitu zitzaien eta jatorrizko erabilera praktikoa galdu zuten eta horma batean zintzilikatutako altxor apaingarri bihurtu zen.

Galesko antzinako maitasun koilara ezagun zaharrena, Cardiff hiritik gertuko Sain Ffagango Historia Museo Nazionalean erakusten dena, 1667koa da, nahiz eta tradizio hori askoz lehenagokoa den. Mundu osoko maitasun koilarik zaharrena Alemanian du jatorria eta 1664. urteko da.

## Sinboloak 
Maitasun koilara ezkongaiak emakume gazte bati emandakoa zen. Garrantzitsua zen neskatoaren aitarentzat mutil gaztea familia eta egurra lantzeko gai zela ikusteko.

Marinelek maiz maitasun koilarak lantzen zituzten beren bidaietan zehar, horregatik aingurak sarritan agertzen dira tailuetan.

Sinbolo batzuek esanahi espezifikoak dituzte: ferra zorterako, gurutzea federako, kanpaiak ezkontzarako, bihotzak maitasunerako, gurpila maitatua babesteko eta giltzarrapoa segurtasunerako, besteak beste. Pilotek kaiolan espero zuten haur kopurua adierazten zuten. Beste taila zailak, hala nola, kateak, zentzu sinbolikoz gain egileraren trebetasunaren erakustaldia ere ziren.

Galesko maitasun koilara ezagunena den arren, eskandinaviar jatorriko maitasun koilara tradizionalak ere badaude, baita Ekialdeko Europako zenbait tokitan ere, estilo eta teknika bereziak dituztenak maitasun koilaretarako.

Gaur egun, maitasun koilarak ezkontzako eta urteureneko opariak dira, baita urtebetetzekoak, haurrentzako opariak, Gabonetakoak edo San Valentin eguneko opariak ere. Gaur egun, herri artisautza gisa ikusten dira.

## Ezkontza koilarak 
thumb|Norvegiako taila-estiloko ezkontza koilarak
Aintzinean, Norvegian bikote ezkondu berriak elkarrekin lotutako koilarekin jaten zuten beren ezkontzaren lotura sinbolizatzeko. Sarritan, koilarak eta katea egurrezko zati bakar batez eginak ziren, egurrezko artisautza azpimarratuz.

Antzeko loturiko koilarak museo etnografiko batzuetan aurki daitezke.

## Kanpo estekak
Loiza Lamers

**Loiza Lamers** (Driel, Herbehereak, 1995) herbeheretar modelo transgeneroa da. 2015ean egin zen ezagun telebistako ''Holland's Next Top Model* (Herbehereetako Hurrengo Top Modela) lehiaketa irabazi zuenean.

Lucas jaiotza-izenaz, Drielen sortu zen. Gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat dauka txikitatik. Haurtzaroan hasi zen trantsizioa egiten. 2005ean, hamar urte zituenean, Charlotte Hoogarkker dokumentalgilearen *Van Lucas naar Luus'' (Lucasetik Luusera) dokumentalaren protagonista izan zen, Lamersen trantsizioari buruzkoa. 18 urterekin sexua berresleitzeko ebakuntza egin zioten.
Leyna Bloom

**Leyna Bloom**, **Leyna Raous** izenaz ere ezaguna, (Ameriketako Estatu Batuak, 1990eko apirilaren 25a) estatubatuar modeloa, dantzaria, aktorea eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Chicagon hazi zen. Ama filipinar etorkina du; aita, berriz, afro-amerikar artista eta ekintzailea. Bloom txikia zenean ama deportatu zutenez, aita arduratu zen Bloom hezteaz. Bloom gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat dauka txikitatik eta aita izan zuen lagun emakumerako trantsizio prozesuan.

Seigarren ikasturtean zegoenean hasi zen dantzatzen. *Joffrey Ballet* konpainiarekin dantzan egin zuen Chicagon. Hamalau urterekin New Yorkeko *American Ballet Theatre* konpainiarekin dantzan egin zuen, agertokian Misty Copeland dantzaria ondoan zuela. Chicagoko Arte Akademiara dantzan egitera joateko erabateko diru-laguntza eman zioten, baina uko egin zion jasotako gizonezkoentzako bekarekin ez zuelako emakume bezala dantzatzerik.

2014an *C☆NDY* aldizkariaren azalean agertu zen beste 13 emakume transgenero nabarmenekin batera.

2017ko New Yorkeko modaren astean desfilatu zuen Chromat moda-markaren jantziekin.

2017ko urrian *Vogue India* aldizkarirako posatu zuen lehen emakume transgenero beltzarana bihurtu zen.

## Filmografia 
### Filmak 
## Kanpo estekak
Katharina Reiss

**Katharina Reiß** edo **Katharina Reiss** (Rheinhausen, 1923ko apirilaren 17a — Munich, 2018ko apirilaren 16a) itzultzaile eta itzulpen teorialari alemaniarra izan zen. Bere Skopos teoriaren inguruko lanak, hala nola testu tipologiaren eta itzulpen metodoen ingurukoak, aitzindari bihurtu ziren itzulpengintzaren teoriaren arloan.

Katharina Reissek 1944. urtetik 1970. urtera klaseak eman zituen Heidelberg Unibertsitateko Interpretazio Institutuan. 1954. urtean doktoretza lortu zuen, Clarín espainar kazetari eta idazlearen inguruko lan bati esker.

1965. urtean Interpretazio Institutuko gaztelaniazko sailaren agintea hartu zuen. Urte batzuk geroago, 1970ean, Würzburg-eko Unibertsitatean sartu zen, hizkuntza erromanikoen sailean; lehenik laguntzaile akademiko gisa eta ondoren zuzendari akademiko gisa. Ondoren, Mainz-eko Unibertsitatean egin zuen lan; bertan “operativen Texttyp”-a (testu operatiboa itzuli litekeena) ikertu zuen. Urte bat geroago lanpostu bat lortu zuen Germersheim-eko Interpretazio eta Hizkuntza Atzerritarren Institutuan. 1994-1995 ikasturteko neguko lauhilekoan irakasle gonbidatu bezala jardun zuen Vienako Itzultzaile eta Interpreteen Formaziorako Institutuan konferentzia batzuk emanez.

Bere lorpenen artean, aipatzekoak dira laurogeita hamar publikazio inguru edukitzea eta 20 herrialde ezberdinetan konferentziak eman izana. Gainera, bera izan zen, Hans Vermeer hizkuntzalariarekin batera, Skopos teoriaren sortzailea. Katharina Reiss itzulpengintzaren teoriaren pentsalari garrantzitsuenetako bat da.

## Lan aipagarrienak 
* Zur Übersetzung von Kinder-und Jugendbüchern. Theorie und Praxis. In: Lebende Sprachen Jg. 27, Nr. 1, 1982, S. 7-13.
Texttyp und Übersetzungsmethode. Der operative Text. Groos, Heidelberg 1983, .

* Zusammen mit Hans J. Vermeer: Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. Niemeyer, Tübingen 1984, .

* Methodische Fragen der übersetzungsrelevanten Textanalyse. Die Reichweite der Lasswell-Formel In: Lebende Sprachen Jg.29, Nr.1, 1984, S. 7-10.

* Möglichkeiten und Grenzen der Übersetzungskritik : Kategorien und Kriterien für eine sachgerechte Beurteilung von Übersetzungen. Hueber, München 1986, .

* Der Text und der Übersetzer. In: Textlinguistik und Fachsprache, 1988, S. 67-75.

* Spanische Sprachlehre : Methode Gaspey-Otto-Sauer. 29. Auflage. Groos, Heidelberg 1990, .

* Mira Kadric, Mary Snell-Hornby (Hrsg.) Grundfragen der Übersetzungswissenschaft: Wiener Vorlesungen. WUV-Universitätsverlag, Wien 1995, .
Enrique Allende

**Enrique Allende Allende** (Bilbo, 1887- Madril, ) bizkaitar enpresaburu eta politikaria izan zen. Tomás Allenderen semea, 1900. urtean Ferrocarril de la Sociedad Oeste de Sabero izeneko enpresa sortu zuen. 1905 eta 1910 artean diputatua izan zen Alderdi Kontserbadorearen zerrendetan.
Manchesterko momia

[thumb|300px|[Manchester hiriko Natura Zientzia Elkartearen Museoa, 1851n, bertan Hannah Beswicken gorpu hilondua ikusgai egon zen.]]
**Hannah Beswick** (1688-1758ko otsaila), Birchin Bower jabegoan bizi zen emakume dirudun bat izan zen. Bere familian izandako aurrekarien ondorioz, bizirik lurperatuko zutelako beldurrez, berau hil aurretik bere gorpua lurperatu gabe geratzeko borondatea laga zuen, honela denboraldika oraindik bizirik jarraitzen zuen ikus zezaten. Halere, 1758an hil zenean, bere gorpua hilondua izan zen.

Gorpua hilondutzeko zein metodo erabili zen ezezaguna den arren, haren odola trementina eta gorribizia ordezkatzean zetzala uste da, alegia, arteria hilondura delakoa. Gorpua erloju-kaxa zahar batean gorde eta Charles White familiako medikuaren etxean biltegiratu zen. Beswicken itxurazko xelebrekeria, bertako jendearen ikusnahia piztu eta bisitari kuxkuxeroak erakarri zituen, horregatik gorpua ikusgai jarri zen.

Azkenik, Manchestero Natura Zientzien Museora eramana izan zen, eta leku honetan **Manchesterko momia** edota '*Birchin Bowerko momia* ezizena jaso zuen. Gerora Manchesterko Unibertsitatera lekualdatua izan zen, eta agintarien onarpena eta artzapezpikuaren oneritziarekin lurperatzea erabaki zen. Ekitaldia 1868ko uztailaren 22an Harpurhey hilerrian burutu zen, haren heriotza jazo eta 110 urtera. Gorpuaren hondakinak dauden hilobiak ez du izenik eta ez dago adierazia.

## Kanpo estekak 
* *The strange fame of Hannah Beswick*, BBCko artikulua.
Ander Gebara

**Ander Guevara Lajo** (Gasteiz, Araba, 1997ko uztailaren 7a) euskal herritar futbolaria da.

## Biografia 
Erdilari gisa jokatzen du. Gaur egun Espainiako LaLiga EA Sports-eko Deportivo Alavesen jokatzen du 2027rarte kontratua izanik. Talde babazorroan hezi eta gero Errealeko harrobira pasatu zen. 2019an egin zuen jauzi lehen taldera, baina Martin Zubimendiren ustekabeko sartzeak bigarren planora eraman zuen, eta 2023an Alavesek fitxatu zuen.

Bere aita Carlos Gebara Alaveseko jokalari ohia da. Bere anai nagusia Markel futbolean aritu da ere.

## Estatistikak klubetan 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Tituluak 
* 19-20 Kopa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Urinatores

**Urinatores** delakoa (latinez, *urinator* buzoa edo urpekaria) urpekari profesionalen lehen taldea izan zen, erromatarrek sortua.

## Zereginak 
Armadako zerbitzu berezi horren zeregina, gerra garaian, etsaien ontziei sabotajea egitea zen (aingurak eta txikotak askatzea, urpean oztopoak jartzea, etab.).

Bake garaian, berriz, ontzi-hondarrak eta bestelako ondasunak berreskuratzeaz arduratzen ziren. Eta apnea lehiaketak ere egiten omen zituzten. Urpean ahalik eta ondoen ikustea funtsezkoa zen, eta, betaurrekorik ezean, asmakizun bitxia erabiltzen zuten: ahoan olioz bustitako belakia eramaten zuten. Tarteka belakiari kosk egiten zioten, olioa aska zezan eta, hala, ikuspena hobetuko zuen pantaila bat eratu zedin, olioaren errefrakzio-indizea eta giza begiarena oso antzekoak baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jokto

**Jokto** (**y** ikurra, minuskula) Nazioarteko Unitate Sistemaren 10-24 faktore bat adierazten duen aurrizki bat da.

1991an hartutakoa, grezierazko χίλιοι, hitzetik dator, "zortzi" esan nahia duena, 1/10008-ren berdina delako.

## Kanpo estekak
Zepto

**Zepto** (**z** ikurra, minuskula) Nazioarteko Unitate Sistemaren 10-21 faktore bat adierazten duen aurrizki bat da.

1991an hartutakoa, latinezko *septem*, hitzetik dator, "zazpi" esan nahia duena, 1/10007-ren berdina delako.

## Kanpo estekak
Atto

**Atto** (**a** ikurra, minuskula) Nazioarteko Unitate Sistemaren 10-18 faktore bat adierazten duen aurrizki bat da.

Danierazko *atten*, hitzetik dator, "hamazortzi" esan nahia duena.

## Kanpo estekak
Beti oporretan

***Beti oporretan*** Harkaitz Canok 2015ean kaleratutako ipuin bilduma da, Susa argitaletxearen eskutik. Ipuin guztiak asteburu luze batean edo opor garaian gertatzen dira eta hortik datorkio izenburua. Xabier Montoiak 1995ean disko bat argitaratu zuen *Beti oporretan* izenburuarekin eta izenburu bera liburuan erabiltzeko baimena eskatu zion Canok Montoiari.

Hamalau ipuinek osatzen dute bilduma:
* Arrokarik altuena
* Igerilekua
* Ospakizuna
* Sapore di sale
* Maiatzaren 1eko zubia
* Erreka
* Boeing 767
* Suedia ez da dirudiena
* Safaria
* Ikea Crufixion
* Danubio mekanikoa
* Etxeko giltzak
* Belaontzia
* Izar ozenak

## Itzulpenak 
Canok berak egin du ipuin bildumaren gaztelaniazko bertsioa, 2017an Seix Barralek argitaratua *El turista perpetuo* izenburuarekin.

## Audioliburua 
2025eko apirilean EITBk Guau plataforman obraren audioliburua txertatu zuen. Guztira 5 orduko iraupeneko audioa da, Joxefelipe Auzmendik lokutatuta, Iñaki Beraetxek zuzenduta eta OnTime ekoiztetxeak ekoitzita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Beti oporretan online
*  Beti oporretan Kritiken hemerotekan
*  Beti oporretan audioliburua
Sonja Sajzor

**Sonja Sajzor** () (Šabac, Serbia, 1993ko urtarrilaren 26a) serbiar artista bisual transgeneroa eta transfeminista.

Sajzor disziplina anitzeko ikusizko artista da. Horien artean, makillajea, mozorrogintza, diseinu grafikoa, fotografia eta antzezpena. Horrez gain *Tronic Lab* izeko queer artisten kolektiboaren sortzailea da. DJ aritzen da antolatzen dituen ikuskizunetan.
Femto

**Femto** (**f** ikurra, minuskula) Nazioarteko Unitate Sistemaren 10-15 faktore bat adierazten duen aurrizki bat da.

Danierazko *femten*, hitzetik dator, "hamabost" esan nahia duena.

## Kanpo estekak
Arkaitz Goikoetxea Basabe

**Arkaitz Goikoetxea Basabe** (Barakaldo, ) etakide ohia da. 2008an atxilotu zuten eta 2011n Espainiako Auzitegi Nazionalak 22 urteko espetxe zigorra ezarri zion, ETAko kide izatea eta armak eta lehergailuak edukitzea egotzita.

## Erreferentziak
Arkaitz Goikoetxea

**Arkaitz Goikoetxea** izan daiteke:
* Arkaitz Goikoetxea Arriola (1973-) bertsolaria;
* Arkaitz Goikoetxea Basabe (1980-) etakidea.
Arkaitz Goikoetxea Arriola

**Arkaitz Goikoetxea Arriola** (Oiartzun, 1973 -) bertsolaria da, Lekunberrin bizi dena. Euskal Filologian lizentziatua da, Berria egunkariko hizkuntza zuzentzailea, eta bertso eskoletako irakaslea.

## Txapelketak 
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa:
** bigarren (1): 2010
* Sariak:
** Orixe saria (1): 1997
** Osinalde saria (1): 1999

## Erreferentziak
Mili

**Mili** (**m** ikurra, minuskula) Nazioarteko Unitate Sistemaren 10-3 faktore bat adierazten duen aurrizki bat da.

Latinazko *mille*, hitzetik dator, "mila" esan nahia duena.

## Kanpo estekak
Hantabirus

[eskuinera|250px|thumb|**Hantabirus** [mikroskopio elektronikoan ikusita]]

**Hantabirusak** *Bunyaviridae* familiako birusak dira. Familia honetako birusak artropodoetan eta karraskarietan bizi dira, eta animalia horietatik gizakia infektatzera pasatzen dira. Hantabirusek, zehazki, karraskarien bidez sortzen dituzte infekzioak.

1978an isolatu zuten laborategian talde honetako birus bat lehenbizikoz, eta giza patogenoa zela baieztatu . Hantabirus izena Hantaan ibaitik dator, Hego Koreatik, non XX. mendeko 50eko hamarkadan bere infekzioaren lehenengo kasuak agertu ziren.

Harizpi bakarreko RNA dute birus hauek, polaritate negatibokoa eta 3 zatitan banatua. Mikroskopio elektronikoan ikusita, biribilak dira eta 90-120 nm-etako diametroa dute. Material genetikoa kapside helikoidal baten barruan dago, eta horren gainetik fosfolipidoz osatutako bilgarria dute.

## Patogenia 
Bi dira mikroorganismo hauek sortzen dituzten patologia garrantzitsuenak: hantabirusek sortutako birika-sindromea (HPS, ingelesez) eta giltzurrun-sindromedun sukar hemorragikoa (HFRS) . Bi gaitz horiek zoonosiak dira, eta gizakia kutsatzen da karraskariekin (arratoiekin, esaterako) edo haien gernu edo gorotzekin harremanetan egon ondoren.

Birika-sindromea (HPS) birusak inhalatzerakoan sortzen da. Gaitz larria da, hilkortasun tasa handia duena. Edemak sortzen ditu biriketan.

Giltzurrun-sindromedun sukar hemorragikoak (HFRS) giltzurrun-gutxiegitasuna eragiten du, odoljarioekin batera. Urtero 200.000 kasu agertzen dira munduan, batez ere Asian .

Teknika immunologikoen bidez diagnostikatzen dira gaitz hauek, gaixoaren odolean birusaren aurkako antigorputzak antzematerakoan (serokonbertsioa). PCRaren bidez ere diagnostikatu daitezke, birus patogenoaren material genetikoa gaixoaren odolean detektatzerakoan.

Hantabirusen aurkako txertorik edo tratamendurik ez dago gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolfo Fernández Casanova

**Adolfo Fernández Casanova** (Iruñea, 1843ko urtarrilaren 14a - Madril, 1915eko abuztuaren 11) nafar arkitektoa izan zen. Sevillako katedralaren zaharberritze lanetan nabarmendu zen.
Zenti

**Zenti** (**c** ikurra, minuskula) Nazioarteko Unitate Sistemaren 10^{-2} faktore bat adierazten duen aurrizki bat da. 1793an proposatu zen lehen aldiz, eta 1795an onartu zen. Latineko *centum* edo "ehuneko" hitzetik dator.

## Erabilera 
Bere erabilerarik ohikoena zentimetro hitzean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dezi

[eskuinera|thumb|220px|1 dezim (UN DÉCIME) txanpona 1797-1798, [frantziar libera 1/10aren berdina.]]
**Dezi** (**d** ikurra, minuskula) Nazioarteko Unitate Sistemaren 10-1 faktore bat adierazten duen aurrizki bat da. 1793an proposatu zen lehen aldiz, eta 1795an onartu zen. Latineko *decimus* edo "hamarren" hitzetik dator.

1960tik aurrera NUSeko parte da ofizialki. Hala ere, bere erabilerarik ohikoena ez da NUSeko unitate batekin: dezibelio. Unitate hau soinuaren intentsitatea neurtzeko erabiltzen da eta belio baino eraginkorragoa da neurketak egiterako garaian.

## Erabilerak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hekto

**Hekto** (**h** ikurra, minuskula) Nazioarteko Unitate Sistemaren 102 (100) faktore bat adierazten duen aurrizki bat da.

## Kanpo estekak
Juanin Bilbao

**Juan Bilbao Mintegi**, izengoitiz ***Juanin*** (Erandio,  - ?), bizkaitar atleta eta futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena. Bi aldiz atera zen xabalina jaurtiketako Espainiako txapeldun, 1923an eta 1924an.

## Bizitza 
Juan Bilbao Erandion jaio zen, 1900eko irailaren 16an. Oso gazterik hasi zen jokatzen Erandio Klubean, 1915 aldean, atzelari postuan. 1922-23 denboraldian, Iruñera joan baitzen lanera, Osasunako jokalari bilakatu zen. eta bost denboraldi egin zituen bertan. 1929-30 denboraldian, Espainiako liga eta kopa irabazi zituen Bizkaiko taldearekin.

Atletismoan ere nabarmendu zen, 100 metroko lasterketan eta, batez ere, xabalina jaurtiketan. Bi aldiz nagusitu zen proba horretako Espainiako txapelketan, 1923an eta 1924an, eta bitan hobetu zuen estatuko errekorra: 43,61 1923an eta 45,72 1924an. 1925ean, Euskadiko marka berria ezarri zuen, 47,04 metroko jaurtiketa baten bitartez. 1941ean, Osasunako entrenatzailea izan zen.
   
## Ibilbidea 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Irizar

**Miguel Irizar Campos** (Ormaiztegi,  – Deustu, 2018ko abuztuaren 19a) gipuzkoar apaiz pasiotarra izan zen. Perura joan zen misiolari eta 1972an Yurimaguasko apezpiku izendatu zuten eta Callaoko apezpikua izan zen 1995etik 2011ra.
Fran Puertas

**Francisco José Puertas Soto** (Lazkao, ) gipuzkoar errugbilari ohia da, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen zena. Besteak beste, Ordizia RT, Aviron Bayonnais eta Saint-Jean-de-Luz Olympique taldeetan ibili zen. 1984-1999 bitartean, 93 partida jokatu zituen Espainiako selekzioarekin, eta 1999ko Munduko Errugbi Kopan parte hartu zuen. 2023-24 denboraldian, Zarautz Rugby Taldeko entrenatzailea da.

## Jokalari ibilbidea 
* Ordizia RE: 1981-1984
* Canoe Rugby Club Madrid: 1984-1991
* Aviron Bayonnais: 1991-1996
* Saint-Jean-de-Luz Olympique: 1996-2004
* Ordizia RE: 2004-2006

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mauri Ugartemendia

**Maurizio "Mauri" Ugartemendia Lauzirika** (Gernika,  - *ibidem*, 2022ko otsailaren 18a) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak