Hirsi Magan Isse

**Hirsi Magan Isse** (c. 1935 – 2008ko martxoaren 16a) **somaliar historialari**, **pentsalari tradizionala** eta **politika errefuxiatua** izan zen. Somaliako **Daarood klaneko Majeerteen adarrekoa** izanik, bere bizitza lanari eskaini zion: Somaliaren **historia, genealogia eta ahozko tradizioak** sistematizatzeari eta dokumentatzeari. Aldi berean, **Siad Barre-ren diktaduraren aurkako oposizioko kidea** izan zen eta erbestean bizi behar izan zuen urte luzez. Bere **alaba, Ayaan Hirsi Ali**, Mendebaldeko intelektual eta politikari ezaguna da.
## Bizitza goiztiarra eta heziketa 
Hirsi Magan **1930eko hamarkadan** jaio zen Somaliako ipar-ekialdeko eskualde batean. Tradizio somaliar batean hazi zen, eta gaztetan bere klanaren genealogia eta ahozko historia ikasteko trebakuntza jaso zuen. Ondoren, **Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen**, Somaliako historia eta antropologia arloetan espezializatuz.

Bere prestakuntza akademikoak mendebaldeko ikuspegi historikoak eta Somaliako kontakizun tradizionalak uztartzeko aukera eman zion. Horrek bihurtu zuen Somaliako historia jasotzeko ahalegin akademikoen artean aitzindari.
## Ikerketa eta lana 
Hirsi Maganek arreta berezia eskaini zion Somaliako **klan-egituren**, **linea genealogikoen** eta **tribu-harremanen** azterketari. **Ahozko tradizioaren** eta **epika herrikoien** bidez transmititutako informazioa bildu eta sailkatzeko lan handia egin zuen, askotan **idatzizko dokumentazioa eskasa** baitzen.

Bere lana ez zen soilik ikerketara mugatu: Somaliaren historia eta kultura herriaren zerbitzura jartzen saiatu zen, identitate kolektiboa indartzeko helburuarekin.

Bere ikuspuntutik, **Somaliako tribu-sistema ez zen garapenaren oztopo**, baizik eta sistema egonkor baten oinarria, baldin eta ondo interpretatzen eta kudeatzen bazen.
## Aktibismo politikoa eta erbestea 
**Siad Barre** Somalian boterera iritsi zenean (1969), sozialismo autoritarioa ezarri zuen eta tribu-egiturak baztertzeko eta ezeztatzeko politika gogorrak jarri zituen martxan. Hirsi Maganek sistema horren aurka egin zuen: **tribuen eta ohitura somaliarren aurkako jazarpena**, islamaren erabilera politikoa eta zapalkuntza orokorra salatuz.

Horren ondorioz, **atxilotu egin zuten**, eta handik ihes egin zuen. Erbestealdi luze batean murgildu zen: **Sudan**, **Saudi Arabia**, **Etiopia**, eta azkenik **Estatu Batuetan** bizi izan zen.

Erbestean, beste oposiziokide batzuekin batera Somaliaren etorkizun demokratikoa hausnartzen jardun zuen, betiere ohiko kultura somaliarrarekiko errespetua oinarritzat hartuta.
## Familia eta ondarea 
Hirsi Magan **sei seme-alaben aita** izan zen. Horien artean, ezagunena da **Ayaan Hirsi Ali**, Mendebaldean bizitzen hasi zen eta Holandako parlamentari izan zen. Ayaanek askotan aitaren figura goraipatu izan du, **ikasteko grina**, **pentsamendu kritikoa** eta **kultura somaliarraren balioa** transmititu izan zizkiolako, nahiz eta geroago haien bide ideologikoak aldendu egin ziren.

Ayaan Hirsi Alik esan izan du aitak **bere burua sekular gisa identifikatzen zuela**, eta **islamaren politizazioaren aurkakoa** zela. Hala ere, ez zen mendebaldeko ikuspegi laizista klasiko baten aldekoa, baizik eta **kultura propioaren defentsaren aldekoa**.
## Herentzia eta garrantzia 
Hirsi Maganek ez zuen obra luze eta argitaratu askorik utzi, baina bere **ekarpen nagusia ahoz jasotako jakinduria eta genealogia-sistemak** dokumentatzeko egindako lanetan dago. Haren lana **Somaliako kultura eta historia ulertzeko ezinbesteko osagaia** bihurtu da hainbat ikerlari eta diasporako komunitaterentzat.

2008ko **martxoaren 16an** hil zen, AEBetan erbestean bizitzen ari zela.
## Bibliografia eta lan aipagarriak 
Hirsi Maganen lan gehienak **publikatu gabeko ikerketa pribatuak** izan ziren, baina haren lana aipatu izan da honako testuinguruetan:

* Genealogia liburu zahar eta tribalen bildumak.
* Somali historiaren ikerketa antropologikoetan (ikertzaile independenteen bidez).
* Ayaan Hirsi Aliren *Infidel* (2007) eta *Nomad* (2010) liburuetan haren figura ageri da.