open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carna

**Carna** Irlandako mendebaldean dagoen Galway konderrian kokatzen den Connemara eskualdeko kostaldeko herri txiki bat da. Gaeltacht eremuaren barnean dago, hots, bertako biztanleria irlandera hiztuna da (2006ko erroldaren arabera biztalneriaren %96a elebiduna zen).

Udalerri honetan *Na Ceannabháin Bhána* irlanderazko haur-kantak jatorria du.

## Iruditegia 

Irudi:TeampallMhicDara3.JPG|Teampall Mhic Dara baseliza.
Irudi:At Carna, Connemara. - geograph.org.uk - 71267.jpg|Baserria.
Irudi:Harbour at Mace, near Carna - geograph.org.uk - 377499.jpg|Kostaldea.

## Kanpo estekak
Ros an Mhíl

**Ros an Mhíl** (ingelesz **Rossaveal**) Irlandako mendebaldean dagoen Galwayko konderrian dagoen kostaldeko udalerri bat da. Connacht probintzian kokatzen da, Connemara eskualdean.

Galwayko Gaeltacht eremuaren bihotz-bihotzean dago, hortaz, bertako biztanleriaren gehiengoa irlandera hiztuna da. Bestalde, Galway hiria eta Aran Uharteen arteko ferryen loturagunea da. Udalerri hau Galway hiriaren erdigunetik 23 kilometrotara dago.

thumb|erdian|500px|Portuaren ikuspegi panoramikoa.

## Kanpo estekak 
* Roundstone udalerriko webgunea 
* Roundstone udalerriko Udako Jaialdia
Piperales

**Piperales** Landarea ordena bat da.
## Familiak 
APG II arabera:.
* *Aristolochiaceae*
* *Hydnoraceae*
* *Lactoridaceae*
* *Piperaceae*
* *Saururaceae*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manolete

**Manuel Laureano Rodríguez Sánchez**, ezizenez **Manolete** (Kordoba, 1917ko uztailaren 4a - Linares, 1947ko abuztuaren 29a) 1940ko hamarkadako espainiar zezenketaririk garrantzitsuenetakoa izan zen.

## Bizitza 
1939an irten zuen aurrenekoz zezen plazara, Sevillako Maestranzara, hain zuzen. Gazte gaztetatik zezen giroan bizi izan zen, eta estilo berri bat ireki zuen zezen munduan. *Islero* izeneko zezenak harrapatu eta hil zuen Linareseko zezen plazan, ezpata sartzeko unean adarka egin baitzion. Gertakari horren ondorioz, espainiar gerraondoko mito bilakatu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Torre Arias-Estatua Manolete.jpg|Manoleteren monumentua Kordoban.
Irudi:Monumento a Manolete de la ciudad de Córdoba (España).JPG|Manoleteren monumentua Kordoban.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Manoleteren biografia 
* Manoleteren heriotzaren kronika
Zeferino Jemein

**Zeferino Jemein Lanbarri** (Abandoko elizatea —gaur egun Bilbo—, 1887 &ndash; Bilbo, 1965eko ekainaren 26a) euskal politikari abertzale eta jeltzale bat izan zen.

## Ibilbidea 
Abertzaletasunaren ideologia 17 urterekin besarkatu zuen, Sabino eta Luis Arana ezagutu izanaren ondorioz. Bi anai hauen beste jarraitzaile batzuekin batera Jemeinek Ariñ-Ariñ mendigoizale taldea sortu, eta mendi irteerak nahiz ekitaldi abertzaleak antolatu zituzten, honekin mendigoizale mugimenduari hasiera eman zitzaiolarik.

Jemeinek euskara Bizkaiko Aldundiaren katedran ikasi zuen, eta 1910. urtean Euzkeltzale Bazkunaren sortzaileetako bat izan zen, hau Euzko Gaztedi taldeak sortutako kultur erakunde euskaltzale bat izan zen, Jemein erakunde honetako batzordekide edo mahaikidea izan zelarik.

1915. urtean bere adiskide eta alderdikide zen Karmelo Erraztirekin batera *Oleskari bijak* idazlana idatzi zuen. 1921. urtean, abertzaletasuna Aberri (EAJ) eta Comunión Nacionalista Vasca alderdietan banatu zenean, Jemeinek bere jagole eta lagun zen Eli Gallastegik zuzentzen zuen lehenbiziko alderdi horretara iragango da.

Primo de Riveraren diktadurak Mendigoizaleen Federazioko presidentea zela harrapatu zuen. Gallastegirekin atzerrira joan beharrean suertatu zen, aurretik Manu Egileorrekin batera Bilboko Donejakue katedralean Euzko Gaztediko jaunartze meza orokor bat antolatu baitzuten, ospakizun elizkoi hau ezkutuko ekitaldi politikoa zenez, hura direktoriarentzat jasan ezina izanik, Jemein eta Egileor Calahorrara erbesteratu zituzten.

1930eko apirilean, jada Euzkadi Buru batzarreko presidentea zela, EAJko ordezkari gisa, Comunión Nacionalista Vasca alderdiarekin berrelkarteratze-elkarrizketetan parte hartu zuen. *Pizkundia* izeneko kultur erakundearen sortzaileetako bat da, honek *Euzkerea* izeneko aldizkaria argitaratzeaz gain, *Oldargi* antzerki taldea sortu zuen. Era berean, *Secretariado Vasco/Euzko Abertzale Idazkaritza* erakundearen sorreran ere lagundu zuen.

Sabiniar ideia ortodoxoen jarraitzaile sutsua zen, 1932an Eli Gallastegik *Sólo JEL basta* idazlana, bere ideia independentistak eta erabateko pentsaera sabiniarraren ondorioz Euskal Estatutuaren aldeko jeltzaleekin liskarrak izan ondoren EAJ alderdia utzi zuenean, Jemein, Gallastegi eta Erraztik Jagi-Jagi aldizkaria eta taldea sortu zuten. Jemeinen idazlanak gaztelania nahiz euskaraz garai hartako Aberri, Bizkaitarra, Euzkadi, Euzko Deya... aldizkarietan irakurgai daude.

1933. urtean Luis Aranari eskainitako *Las bellezas de Aralar* (Bilbo, 70 orr.) liburua idatzi zuen, eta 1934an ''Biografía de Arana-Goiri'tar Sabin* eta *Historia gráfica del nacionalismo vasco* (Bilbo, 402 orr.) liburuak idatzi zituen, azken hori balore dokumental handiko liburua delarik. 1937. urtean atzerriratu egin zen, aurretik Euzko Jaurlaritzako Osasun Saileko administrazio-buruzagia izan zelarik.

Denbora luzez bere adiskidea zen Eli Gallastegirekin batera Donibane Lohizunen bizi izan zen. Gaur egun 1951 eta 1952 bitartean *Euzko-gogoa'' aldizkarian burututako lankidetzak ikusgai daude. 1965eko ekainaren 26an 78 urte zituela Bilbon hil zen.

## Kanpo estekak 
* Zeferino Jemeinen biografia. Euskomedia.org
Piperaceae

**Piperaceae** landare loredun familia handi bat da (3.610 espezie dira).

Badira familia honen barruan oso ezagunak diren espezieak: piperbeltza (*Piper nigrum*), *Kava* (*Piper methysticum*) eta *Piper betle*.

## Generoak 
Azpifamilia: **Verhuellioideae** Samain & Wanke
* *Verhuellia* Miquel 1843 (3 ezpezie)
Azpifamilia:**Zippelioideae** Samain & Wanke
* *Zippellia* Blume 1830 (1 ezpezie)
* *Manekia* Trelease 1927 (6 espezie)
Azpifamilia: **Piperoideae** Arnott
* *Piper* Linnaeus 1753 (2000 ezpezie)
* *Peperomia* Ruiz & Pavon 1794 (1600 ezpezie)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Angiosperm Phylogeny Website
* Piperaceae at the DELTA Online Families of Flowering Plants
* Piperaceae at the online *Flora of North America*
* Piperaceae at the online *Flora of China*
* Piperaceae at the online *Flora of Zimbabwe*
* Piperaceae at the NCBI Taxonomy Browser
* Piperaceae at the online *Piperaceae in Thailand*
Joanes Bataiatzailea

**Joanes Bataiatzailea** edo **Joan Bataiatzailea**
—, *Yoḥanan ha-mmatbil*; , *Yahyá* edo , *Yūhannā al-maʿmadān*; , *Yoḥanan*— (Judea, K.a. 6 aldean – Machaerus, 31–32) predikari ibiltaria eta buruzagi erlijiosoa izan zen, Jordan ibaian bataioaren aldeko mugimendua sortu zuena. Aditu batzuen ustetan, haren ideologia eseniarren eskolaren barruan zegoen nahiz eta frogak izan ez. Kristautasun, islam, bahaismo eta mandeismoaren arabera, profeta izan zen. Hainbat titulurekin ere izendatzen da: **Done Joanes**, **Jaun Done Joanes**, **San Joanes**, **San Joan**, **Jondoni Joanes** (Lap. eta BNaf.) edo **Jondane Joanes** (Zub.).

Historialari erlijioso gehienen ustetan, Joanesek Betania inguruan bataiatu zuen Jesukristo. Orduan, Jesus bera baino mesias handiagoa izango zela adierazi zuen:

## Joanes Bataiatzailearen izena duten elizak 
### Euskal Herrian 
* Jondoni Joanes Batista eliza (Donibane Lohizune)
* Done Joanes Bataiatzailearen eliza (Hauze)
* Done Joanes Bataiatzailearen eliza (Larraine)
* Done Joanes Bataiatzailearen eliza (Maule-Lextarre)
* Done Joanes Bataiatzailearen eliza (Ozeta)
* San Joan Bataiatzailearen eliza (Arrasate)
* San Joan Bataiatzaile eliza (Aulesti)
* San Joan Bataiatzailearen eliza (Hernani)
* San Joan Bataiatzailearen eliza (Lezo)

### Euskal Herritik kanpo 
* Done Joanes Bataiatzailearen eliza (Venta de Baños)

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Roskilde

**Roskilde** Danimarkako Seelandia eskualdean dagoen hiri handiena da. Bikingoen garaiko hiria da eta 1536. urtera arte berau izan zen Danimarkako hiriburua. Kopenhagetik 30 kilometrotara dago.

UNESCOK Gizateriaren ondare izendatu zuen Roskildeko katedrala. Oinezkoentzako kale luze baten inguruan kokatzen dira hiriko eraikin garrantzitsuenak, tartean Gizateriaren Ondare den Katedrala.

## Historia 
Adam Bremengoak eta Saxo Grammaticus XI-XII mendeetako historialariek diotenez, Danimarkako Harald I erregeak bertan eraiki zuen eliza bat 980. urtearen inguruan eta erregea bertan hilobiratua izan zen. Dena den *Roar* erregearen izenetik ere etor liteke Roskilde izena, eta honek VI mendera eramango luke herriaren sorrera.

1020. urtean Roskildek apezpikutza eskuratu zuen, Erromatar Eliza Katolikoarentzako Danimarkako herri garrantzitsuena bihurtu zelarik. Roskildeko apezpikurik handiena Absalon izan zen, Danimarkako politikaren eragile nabarmena izan zelarik, eta honek 1170. urtean adreiluzko katedrala eraiki zuen aurreko elizaren gainean. Hurrengo urteetan garapen handia izan zuen. 1.268an esate baterako merkatua egiteko eskubidea lortu zuen.

Kopenhageren gorakadak eta 1536. urteko erreformaren ondorioz katolizismoaren porrotak herriaren gainbehera ekarri zuen. Urte horretan apezpikua Kopenhagera joan zen eta berau bihurtu zen Danimarkako hiriburu berria. Ordutik aurrera suteak, izurriteak eta suediarrekin izandako gerrak baino ez dira kontatzen, tartean dago 1658. urteko *Roskildeko Ituna*, Danimarka eta Suediaren arteko gerrari amaiera eman ziona.

1847. urtean Kopenhagerekin trenbidez loturik gelditu zen.

## Ondasun nabarmenak 
* Roskildeko katedrala (*Roskilde Domkirke*): XII eta XIII mendeen artean eraiki zuten. Iparraldeko herrialdeetan adreiluz eraikitako lehenengo eliza gotikoa izan zen. Bertan dago Danimarkako erregeen panteoia. Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1995. urtean.
* Roskildeko itsasontzi bikingoen museoa (*Vikingeskibmuseet*): Roskildeko fiordoan urperaturiko untzi bikingoak berreraiki eta erakusten ditu.

## Jaiak 
1971. urtetik aurrera Roskildeko rock festibala ospatzen da. Europako musika festibal handienetakoa da gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
thumb|ezkerrera|350px| Ilunabarra Roskilden
*  visitRoskilde.com
*  Roskildeko katedralaren web orria
*  Roskildeko festibalaren web orria
Anpizilina

**Anpizilina** antibiotiko betalaktamikoa da, penizilina familiakoa. Penizilina erdi-sintetikoa da, hots, penizilina naturaletik (G penizilinatik) abiatuta metodo kimikoen bidez eraldatutako molekula dugu. Penizilina klasikoaren aldean, anpizilinak espektro mikrobiar handiagoa du: bakterio Gram positiboak ez ezik, zenbait Gram negatiboren aurka ere eraginkorra baita.

1961. urtean merkaturatu zen estreinakoz.

Bere jarduerari dagokionez, penizilina guztien antzera anpizilinak bakterioen zelula hormaren sintesia inhibitzen du, giza gorputzaren zelulak kaltetu gabe.

Bere egitura kimikoak eta jarduerak antza handia du beste penizilina erdi-sintetikoarekin: amoxizilinarekin, hain zuzen ere. Oso erabilia da mundu osoan sendagai moduan, hainbat infekzio tratatzeko: meningitis bakteriarra, salmonelosi eta sukar tifoidea, gonorrea, septizemia, otitis, pneumonia bakteriarra, zistitis, faringitis, etab. Espektro zabaleko antibiotikotzat jotzen da.

Antibiotiko hau ez da erabili behar penizilinari alergia dioten gaixoekin.

## Kanpo estekak
Bosniako Erresuma

**Bosniako Erresuma** Balkanetako Erdi Aroko erresuma izan zen. XII. mendeanerakunde politiko gisa sortu zen, eta XIV. mendean erresuma bilakatu zen.

Otomandar Inperioak 1482an konkistatu eta beretu zuen.

## Ikus, gainera 
* Bosniako Eliza

## Kanpo-estekak
Cong

**Cong** (irlanderaz *Conga*, berez *Cúnga Fheichín* izenetik eratorria, euskaraz *San Feichinen larreak* esan nahi du) Irlanda mendebaldeko Mayo konderrian dagoen herri bat da. Corrib eta Mask aintziren artean kokatzen da.

Herri honek nonbait mundu mailan ospea baldin badu bi arrazoiengatik da: batetik, herri honetan John Ford zuzendariaren *The Quiet Man* filma ezaguna filmatu zelako da, bertan John Wayne, Maureen O'Hara eta Barry Fitzgerald aktore ospetsuek parte hartu zuten; bestetik, aldiz, herri honen lursailetan Ashford gaztelua kokatzen da, gaztelu gau Irlanda osoko gaztelu ederrenen artean dago, hainbat filma eta dokumentalatan ere agertu izan delarik, gaur egun Irlandako hotel onenen eta gerestienen artean dago.

## Iruditegia 

Irudi:|
Irudi:Hatchery Rising, the main spring for water from Lough Mask - geograph.org.uk - 148105.jpg|Lough Mask aintzira.
Irudi:Congabbeyout.jpg|Abadetxe zaharraren kanpoaldea.
Irudi:Ashford Castle 640x480.jpg|Ashford gaztelua.

## Kanpo estekak
Klima aldaketa arintzea

**Klima aldaketa arintzea** ingurumenari kalte egiten dioten eta klima aldaketa dakarten elementuen gutxitzean datza. Beroketa globalaren efektuak arintzeko intentzioarekin egiten da. Hau lortzeko, aldaketa klimatikoa sortzen duten gasen kontzentrazioa gutxitzen saiatu ohi da, hala ere gas horien gordeketa areagotzen saiatzen da.

## Arintzeko erak 
[250px|thumb|Espero den tenperaturaren igoera, [celsius gradu|°C-tan.]]
Zientifikoen arteko kontsentsuak, prebentzioaren printzipioak eta bat bateko aldaketa bat egoteko beldurrak teknologia berriak sortzera eraman du. Zoritxarrez, sortu diren teknologia ia guztiek ez dute jada egindako kutsadura kentzeko, bakarrik gehiago ez sortzeko. Hau da, beroketa ez handitzea lortu dezakegu, jada egun den beroketa, ordea, ez. Europar Batasuneko ingurumen politikak ezarri du 2°C ko igoera maximoa onargarria dela garai industriaurrekoarekin konparatuz. Jada, 0.8&nbsp;°C igo dira eta beste 0.5&nbsp;°C igotzeko prozesuan gaude. 2&nbsp;°C-tako igoera 400-500 ppm karbono dioxidoko kontzentrazioko egoera bati dagokio. 2007-ko urtarrileko maila 383 ppm-koa zen: kontuan hartu behar da, urtero 2 ppm igotzen dela.

2°C ko helburua ez urratzeko, CO2 maila oso bizkor orekatu beharko dira eta egungo munduko herrialde askoren intentzioak ikusita ingurumenari dagokionez. Hala ere, energia iturri berriztagarrien hobekuntza barne produktu gordinaren igoera baino bi aldiz motelago igotzen da.

Askotan proposatzen da hau lortzeko energiaren kontserbazioa. Adibidez: auto hibrido edo elektrikoak erabiltzea, bizimodua aldatzea, enpresen jardunbideak aldatzea, eta CO2 igortzen ez duten indarretxeak ezartzea, direla energia iturri berriztagarrienak (energia eolikoa, eguzkiarena, itsasaldiena...), edo direla, eztabaidatuagoak izan arren, zentral nuklearrak.

Badira, hala ere, muturreko proposamenak: CO2-a xurgatzea algak edo geoingenieritza erabiltzea, esaterako. Biztanleriaren igoera prozesu hau moteltzen du.

## Energia iturri alternatiboak 
**Energia berriztagarriak**

[thumb|haize errota, [energia eoliko|haize energia]]
Ezein kutsadurarik gabeko iturri bakarrak dira. Ez dute jaulkipenik egiten, eta ez dira arriskutsuak. Zientzialariek plan bat sortu dute 2030. urterako Lurreko energia eskari osoa energia berriztagarriekin asetzeko.

## Kanpo estekak
Roskildeko katedrala

**Roskileko katedrala** () Roskilde herriaren ondasun nabamenetakoa da Roskildeko itsasontzi bikingoen museoarekin batera, bertan hilobiraturik baitaute Danimarkako errege eta erregina gehienak. Urtero 150.000 bisitari izaten ditu.

## Historia 
991. urtean Roskildek apezpikutza lortu zuen. Aurretik Hanburgoko apezpikuaren menpe zeuden inguruko lurrak baina ordutik aurrera Danimarkako eta Suedia hegoaldeko eremua Roskildek kontrolatuko zuen. Arkitektura gotikoaren erakusgarri den eliza hau adreilu gorriz eraiki zen XII eta XIII mendeen artean, eta eragina izan zuen iparraldeko lurretan jasoko ziren hurrengo elizen itxuran.

1534. urtean katedrala sakeatu egin zuten eta artelan ugari galdu ziren betirako. Bi urte beranduago, 1536an, erreformaren ondorioz katolizismoaren porrotak erlijio boterea Kopenhagera eraman zuen, erregearen hirira, berau bihurtu baitzen Danimarkako elizaren buru. Hala ere errege erreginak bertan hilobiratzen jarraitu zuten.

1995. urtean Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen Roskildeko katedrala.

## Monarken hilobiak 
Hona hemen Roskildeko katedralean hilobiraturiko errege erreginak heriotza datarekin.

**Danimarka eta Norvegiako erregeak**
* Harald I.a (987, hilobia galdu den arren)
* Svend I.a (1014, hilobia galdu den arren)

**Danimarkako erregea**
* Svend II.a (1074)

**Danimarka, Norvegia eta Suediako errege erreginak**
* Margarita I.a (1412)
* Kristofer III.a Bavariakoa (1448 hilobia galdu den arren)
* Kristian I.a (1481) eta bere emazte Brandenburgoko Dorotea (1495)

**Danimarka eta Norvegiako erregeak**
* Kristian III.a (1559) eta bere emazte Saxoniako Dorotea (1571)
* Frederik II.a (1588) eta bere emazte Mecklenburgo-Schweringo Sofia (1631)
* Kristian IV.a (1648) eta bere emazte Brandenburgoko Katalina (1612) eta seme Kristian (1647)
* Frederik III.a (1670) eta bere emazte Brunswick-Lüneburgeko Sofia Amalia (1685)
* Kristian V.a (1699) eta bere emazte Hesse-Casselgo Karlota Amalia (1714)
* Frederik IV.a (1730) eta bere lehenengo emazte Mecklenburgo-Güstrowko Luisa (1721) eta hirugarren emazte Ana Sofia (1743)
* Kristian VI.a (1746) eta bere emazte Brandenburgoko Sofia Magdalena (1770)
* Frederik V.a (1766) eta bere emazteak ziren Hannoverko Luisa (1751) eta Brunswick-Wolfenbüttelgo Juliana Maria (1796)
* Kristian VII.a (1808)
* Frederik VI.a (1839) eta bere emazte Hesse-Casselgo Maria Sofia (1852)

**Danimarkako errege erreginak**

* Kristian VIII.a (1848) eta bere emazte Schleswig-Holsteingo karolina Amalia (1881)
* Frederik VII.a (1863)
* Kristian IX.a (1906)
* Frederik VIII.a (1912)
* Kristian X.a (1947)
* Frederik IX.a (1972)

Guztira 20 errege eta 17 erregina. Hauetaz gain badaude beste hainbat printze eta printzesa ere.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Buñuelgo politika

1979an demokrazia berrezarri zenetik Buñuelek honako alkate eta hauteskundeak izan ditu:

## Hauteskundeak 
### 1979ko hauteskundeak 
### 1983ko hauteskundeak 
### 1987ko hauteskundeak 
### 1991ko hauteskundeak 
### 1995eko hauteskundeak 
### 1999ko hauteskundeak 
### 2003ko hauteskundeak 
### 2007ko hauteskundeak 
Buñuelgo alkatea UPN alderdiko Santiago Mayayo Txueka atera zen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko hamaika zinegotzietatik sei lortu zituen Nafarroako Herriaren Batasunak eta hortaz gehiengo absolutua. Baliogabeko botoak 16 izan ziren (emandako guztien %0,93a) eta zurizko 19 boto izan ziren (botoen %1,11a). Abstentzioa %11,58koa izan zen.

### 2011ko hauteskundeak 
2011n zerrenda hauek aurkeztu ziren: UPN (6 zinegotzi eta alkatetza Joaquín Portolésentzat), PSN (3), Gonzalo Martínez alkate-ohiaren *Agrupación Ciudadana por Buñuel* (ACPB, 2) eta PP (0).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burlatako politika

## Hauteskundeak 
### 2007ko hauteskundeak 
2007an José Muñoz Arias (PSN) atera zen alkate. Orduan alderdirik bozkatuena UPN izan zen, guztira bost zinegotzi eskuratuz. PSNek (4), Nafarroa Baik (4) eta NEBek (1) akordioa egin zuten eta Muñoz alkate izendatu zuten. Udalbatza Eusko Abertzale Ekintzak (2) eta CDNk (1) osatu zuten.

2007ko hauteskundeen emaitzak honakoak izan ziren:

Baliogabeko botoak 46 izan ziren (emandako guztien %0,52) eta 150 boto zuri izan ziren (botoen %1,71). Abstentzioa %33,47koa izan zen.

### 2011ko hauteskundeak 
2011n zerrenda hauek aurkeztu ziren: UPN (4), PSN (4), Bildu (4), NaBai 2011 (3), PP (1), I-E (1) eta CDN (0). Zerrendarik bozkatuena izateagatik alkatetza UPNko Juan Carlos Gonzálezentzat izan zen; PSNk uko egin zion beste alderdiekiko akordioak egiteari eta NaBai 2011k I-Eko zinegotzi bakarrari bere hiru botoak eman bazizkion ere ez zen nahikoa izan UPNren aurreko gehiengo absolutua lortzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onagro

**Onagroa** (*Equus hemionus*), **basastoa** ere deitua, *Equidae* familiako animalia da, etxeko astoaren modukoa da baina burua eta gorputza orokorrean handiagoak dituena. Asiako estepa eta mendietan bizi da eta hainbat azpiespezie daude.

## Deskribapena 
Onagroa basastoaren espezie bat da, Ekialde Hurbilean hedatua. Hala ere onagroen azpiespezie guztiak Afrikako basa astoetatik nahiko ezberdinak dira. Banako bakoitzak altuera eta larruazala ezberdina izan dezake. Larruazal kolorea txuri-urdinxkatik ia beltzera doa, baina arruntena kolore horixka da. Zurda eta buztana ilunak izan ohi ditu. Gurutzera duten altuera 1,3 m-koa izan ohi da. Abiadura handian troskan joan daiteke. Lasterketa motzetan 70 km/h-ko abiadura harrapa dezake; bestalde, 20 km/h-ko abiadura manten dezake 120 minutuz.

Estepatan bizi ohi denez, dezente denbora pasa dezake urik edan gabe.

## Etimologia 
Onagro hitza grekotik dator (*ὄναγρος*) eta asto basatia esan nahi du, *ὄνος* ('''onos*, astoa), eta *ἄγριος* (*'agrios*, basatia) hitzen elkarketatik sortua baita.

Espeziearen latinezko izena ere, hemionus, grekotik hartua da (*ἡμίονος*) eta sasi-astoa edo erdi-astoa esan nahi du, *ἡμι-* (*hēmi-*, erdia) eta *ὄνος* (*ónos*, astoa) hitzak elkartuz.

## Azpiespezieak 
Egun hainbat ikerlarientzat onagro espezie guztiak, irauten dutenak zein desagertuak, onagro espezie bakar baten tokiz tokiko azpiespezieak besterik ez dira. Gauzak horrela, esate baterako Equus hydruntinus oso gertu litzateke egun oraindik irauten duten onagroengandik.

Badaude onagroaren hainbat azpiespezie ofizialki onartuak:

* Mongoliako onagroa edo khulan, Equus hemionus hemionus. Antza hainbat adituek aipatzen duten *Equus hemionus luteus'' edo Gobiko onagroa azpiespezie bera da.
* Turkmenistango onagroa edo kulan, Equus hemionus kulan.
* Persiako onagroa edo gur, Equus hemionus onager.
* Indiako onagroa edo khur, Equus hemionus khur.
* Egun desagerturik dagoen Siriako onagroa edo hemippe, Equus hemionus hemippus †.
* Equus hydruntinus†, edo Europako basastoa. Hainbatek desagertutako abere hau Iberiar Penintsulako enzebro abere misteriotsuarekin lotzen dute.

## Banaketa geografikoa 
Haien bizilekua mugatua izan da eta gaur egun, esate baterako, Persiako onagroaren azken abereak Irango eta Israelgo iparraldean dagoen meseta batean bizi ohi dira. Jakin denez 3 zonalde ezberdinetan 400 onagrok soilik diraute bizirik. Beste azpiespezieek kopuru handiagoa izan arren, orohar azken hamarkadetan atzerakada handia jasan du haien populazioak ere.

## Biziraupena 
Onagroen mehatxurik handienak ehiza eta belardietan elikatzeko ganaduarekiko lehia dira. Onagroen ehiza autoetatik egiten da, janari eta medikuntzarako erabiltzen dituzte ehizakinak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 'Equus hemionus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Koaderno handia

***Koaderno handia*** (jatorrizko frantsesez *"Le Grand Cahier"*) (1986), Agota Kristofen eleberria da. Egilea bere bizitzan oinarritu zen eleberri hau idazteko. Hungarian Bigarren Mundu Gerrak, naziek , sobietarrek, eta Gerra Hotzak eragindako gerra, heriotza, gosea eta txirotasuna ezagutu zituen. Ahizpa bikia jaioterrian utzita erbesteratu behar izan zuen. Gertaera guzti hauek islatzen ditu liburuak.

## Ezaugarriak 
Eleberriaren narratzailea bi anaia biki dira, idazteko gaitasuna hobetzeko idazten dute *Koaderno Handia*n, bertan egia bakarrik idazteko baldintza ezartzen diote haien buruei. Gertaerak besterik ez dituzte idazten, hauek eragiten dizkien sentimenduak ez dituzte aipatzen, honek pertsonaiak urrun eta hotzak direla pentsarazi dezake.

Agota Kristofen beste eleberrietan bezala esaldiak laburrak dira, kapituluak motzak dira (3 edo 4 orrialdekoak gehienak), lekuek eta pertsonek ez dute izenik eta gertaera gogorrak gordinki deskribatzen dira.

## Laburpena 
Gerra garaian Amak bi anaia biki Hiri Handiko arriskuetatik aldentzeko Hiri Txikira eramaten ditu Amonarekin bizitzera. Bertan ez dute ez erosotasunik (ez dute ez oherik ez bainugelarik), ez eta maitasunik jasotzen (Amonak eta herritar gehienek gorroto dituztela dirudi); egunero egin behar dute lan baratzean eta animaliak bezala jan nahi badute. Eskolara joaterik ez dutenez, haiek sortutako ariketen bidez ikasten dute dena: idazten, atzerritarren hizkuntzak, mina jasaten, krudelak izaten, eskean ibiltzen, zirkinik egin gabe egoten eta gorrarena edo itsuarena egiten. Haien ikasteko gaitasuna harrigarria eta beldurgarria da. Gerraren bukaera gertu denean Ama bila datorkie, baina nahiago dute Amonaren etxean geratu. Une horretan obus batek Ama hiltzen du. Gerran eta gerra ondorenean ere egoera latzak eta ankerrak bizi dituzte, baina haien ariketei esker beti jakingo dute moldatzen, askotan ankerkeriaren aurrean beraiek ere ankerkeriaz jokatzen. Handik urte batzuetara, gaixo dagoen Amonari hiltzen lagundu ondoren, maite ez duten Aita etorriko da muga zeharkatzeko laguntza eskatzera. Aita mugako minak lehertarazteko erabili ondoren, bietako bat erbestera joango da eta bestea Amonaren etxean geratuko da.

## Pertsonaiak 
* **Anaia bikiak**: protagonistak.
* **Ama**: Amonaren eskuetan uzten ditu umeak, Hiri Handian gertatzen diren bonbardaketatik salbatzeko. Obus batek hiltzen du, baita ofizial atzerritar batekin izandako alaba txikia ere.
* **Amona**: bakarrik bizi den atsoa. *Sorgina* deitzen diote Hiri Txikian.
* **Aita**: gerran dago. Gerra amaitu eta urte batzuetara agertzen da. Berriro agertzen da eleberriaren amaieran umeei muga zeharkatzeko laguntza eskatzeko .
* **Erbiezpain**: auzoko neska basatia. Bere ama itsuarekin bizi da. Bikiek babesten dituzte.
* **Lehengusina**: Amonaren eskuetan uzten duten neska, hori babesteko. Lehengusina deitzen diote bikiek susmoak ez sortzeko.
* **Jenerala: **Amonaren etxean bizi den jeneral bat, bikiei laguntzen die.

## Kanpo estekak
Badakhxan probintzia

**Badakhxan** (Dariz: بدخشان), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-ekialdeko muturrean dagoena, Hindu Kush mendilerroaren eta Amu Daria ibaiaren artean. 44.059&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009an 860.300 biztanle zituen

Probintzia honetan dago Shakhaur mendia (7.116 m). 1976an nafar espedizio batek lortu zuen igotzea, lehenengo zazpimilakoa izan zena euskal alpinismoaren historian.

Hiriburua Faizabad da.

## Erreferentziak 
400px|thumb|ezkerrera|Karabana bat Shewa bailara zeharkatzen, Badakhxango iparraldean

## Kanpo estekak
Tuterako politika

1979an demokrazia berrezarri zenetik Tuterak honako alkate eta hauteskundeak izan ditu:

## Hauteskundeak 
### 2007ko hauteskundeak 
Tuterako alkatetzan UPN alderdiko Luis Casadok errepikatu zuen 2007an. Udaleko 21 zinegotzietatik hamabi lortu zituen Nafarroako Herriaren Batasunak eta hortaz, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak 272 izan ziren (emandako guztien %1,54) eta 256 boto zuri izan ziren (botoen %1,47). Abstentzioa %27,00koa izan zen.

### 2011ko hauteskundeak 
2011ko udal hauteskundeetan ere UPN (8 zinegotzi) izan zen bozkatuena, gehiengo absolutua galdu bazuen ere; jaitsiera horretan funtsezkoa izan zen PPk lortutako emaitza (4 hautetsi). PSNk (5) eta I-Ek (4) ere ordezkaritza lortu zuten, ez ordea NaBai 2011k, Bilduk eta DNEk. Boto kopuruetan 2007tik 2011ra izugarrizko gorabeherak egon ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monako (argipena)

**Monako** hitzak adiera zenbait ditu:

* Monako, Europa herrialde nimiño bat;
* monako, bizimodu erlijiosoa edo izpirituala duen pertsona, gehienetan beste pertsona batzuekin batera, monasterio edo beste aparteko toki batean.
Christiania hiri librea

**Christiania hiri librea** Kopenhageko *Christianshavn* auzoan kokaturiko hiri berezia da, bertako 850 biztanlek erdizka autogobernatua. Legalki ez bada ere, beraiek komunitate independentea osatzen dutela esaten dute. Pusher Street inguruan antolaturik dago hiria, bertan baitaude taberna, denda eta kultur elkarteak. Kale honetatik kanpora bidetxo batek biztanleen etxe berezietara eramaten du kanal baten ertzetik doalarik.

Christianiarako sarreraren arkuan hiriaren izena idatzirik dago eta bestaldean ''"You're now entering the EU"* (Europar Batasunean sartzera zoaz). Beraiek diotenez Danimarkaren eta Europar Batasunaren barruan ez daudenez, bandera bat asmatu behar eta hiru puntu hori dituen bandera sortu zuten. Puntuak *Christiania* hitzak dituen "i" letren puntuak dira.

## Historia 
1970. urtean guraso batzuek hesi bat behera bota zuten beren aurrek libreki jolasteko eskubidea aldarrikatuz. Ekintza honek eztabaida sortu zuen Kopenhageko egunkarietan eta 1971. urtean hiri libre bat inauguratu zuten militarrek utzita zeuzkaten barrakoietan, *Christianshavn* auzoan.

## Gaur egungo egoera 
Lege propioak dituzte, droga arinak zilegi dira esate baterako, eta ez dute zergarik ordaintzen. Gaur egun, kalamu kontsumoa argudiatuz, Danimarkako gobernuak bertatik bota egin nahi ditu. Hasieran protesta ugari egin arren, hiritarrek beraiek behera bota zituzten kalamu saltzaileen postuak 2004ko urtarrilaren 4.ean, polizia operazioa izan bezperan.

Gobernuak beraien talde izaera baliogabetu eta gizabanako bihurtu ditu legearen aurrean. Bertakoek protestak hasi zituzten eta ondorioz polizia sarekadak egiten hasi da egunero. *The Christiania Café Månefiskeren'' tabernan bisita egin dieten patrolak kontatzen hasi ziren eta 2006. urtean esate baterako mila patroletik gora kontatu zituzten. Polizia borrokarako armaturik eta txakurrekin etortzen da aldiro.

2006. urtean errenta bat ordaintzeko agindu zitzaien (1450 koroa hilero / 200 euro inguru) eta bertakoek ezetz esan zuten, Christianiak hiri libre izateari utziko ziola argudiatuz. 2007. urtean ordea Kopenhageko udaletxearen kontrola onartu behar izan zuten.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
BK Frem

[thumb|250px|[Akademisk BK taldearen aurkako partida, 1940an.]]

**BK Frem**, **Boldklubben Frem** edo **BK Frem København** Danimarkako futbol taldea da, Kopenhage hiriburukoa. 6 Liga eta 2 kopa irabazi ditu, gaur egun ordea Danimarkako 4 eta 5 mailaren artean ari da jokatzen.

## Historia 
Kopenhageko Valby-Sydhavnen auzoan fundatu zen 1886. urtean *Fremskridtsklubbens Cricketklub* izenarekin. Gobernuarekiko oposizioan zeuden gazteek antolatu zuten kirola eta ekintza politika uztartuz. Hasiera hartan cricket taldea izan zen baina 1887. urterako futbol taldea sortu zuen eta izena *Boldklubben Frem, stiftet af Fremskridtsklubben* izatera pasa zen (literalki, baloia aurrera kluba, Klub Aurrerakoiak sortua)

Historian zehar 6 Liga eta 2 Kopa irabazi ditu, garairik onenak 30. eta 40. hamarkadak izan zituelarik. Azkenengo titulua 1978ko Kopa izan zuen. 1997. urtean diru arazoak zirela eta maila gorena galdu zuen, eta 2010. urtean ere dirurik gabe gelditu denez Danimarkako 5. mailara eraman dute taldea.

## Palmaresa 
* Liga (6): 1923, 1931, 1933, 1936, 1941 eta 1944
* Kopa (2): 1956 eta 1978

Liga eta Kopa sortu aurreko txapelketa ez ofizialak:
* Danimarkako txapelketa (1890-1903): 1902
* Kopenhageko txapelketa (1903-1936): 1904, 1923 eta 1933
* Kopenhageko Kopa (1910-1953): 1927, 1927, 1938, 1940, 1943, 1946

## Euskal taldeen aurkako partidak 
BK Fremek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Monakotza

[thumb|300px|[Bruno Koloniakoa, Kartusiar Ordenaren sortzailea. Kartujoak kristau monakotza zorrotzenetakoa da: bakardadean eta isiltasunez bizi dira egunez egun.]]
**Monakotza** (grekerazko *μοναχός*, *monakos*, "bakarti" hitzetik) edo **lekaidetza** pertsona edo talde batek erlijio arrazoiengatik edo filosofiaz eta espiritualtasunez daraman bizimodu aszetikoari deritzo. Monakotzan bizi diren gizonezkoak monakoak edo monjeak dira eta mojak emakumeak. Otoitza, meditazioa, gizartetik at bizitzea edo gizartearekin harreman mugatuak izatea, kastitatea eta taldearen baitan elkarbizitza izaten dira beren ezaugarri nagusiak, aurrez egindako boto eta promesari jarraiki. Nolanahi ere, monakotzaren xede nagusiak bi dira: alde batetik, jainkotasunarekin bat egitea, eta purifikazioa, bekatuak eta grinak garbituz.

Antzinatik ezagutzen den monakotza-era zaharrena budismoaren baitan garatu zen duela bost mila bat urte. Eskola filosofiko zenbaitetan ere monakotzarako joera izan da, hala nola estoikoen artean. Geroztik erlijio nagusi guztietan izan dira monakotzan bizi izan ziren pertsonak, bereziki kristautasunean eta budismoan zabaldu bada ere. Bi aldaera ditu monakotzak: guztiz bakarrik bizi diren eremutar eta anakoretak eta elkabizitza egiten dute zenobitak, monasterioetan bizi direnak; antzinean eremutarrak monakotza-eredu izan baziren ere, egun monakotza-eredu nagusia elkarrekin bizi diren pertsonen komunitatea izaten da.

## Monakotzaren erroak 
Ageriko antzekotasunez haraindi, monakotzak jatorri eta xede zenbait izan ditu historian zehar. Kasu batzuetan monakoak mundutik at egotea bilatu izan bazuen ere, beste kasu batzuetan, Agustin Hiponakoaren iritziz esaterako, utopia edo jainkotiar bizitza munduan eratzea bilatu da monakotzaren bitartez. Kristau erlijioan Jainkoaren esperientzia bizitzea bada helburua, budismoan perfekzioa bilatzen da monakotzan.

## Kanpo estekak
César Sariak

**César Sariak** () Frantziako zinemaren sari nagusiak dira. 1976tik urtero ematen dira, *Académie des arts et techniques du cinéma* elkartearen eskutik. 2002tik Théâtre du Châtelet Parisko antzokian banatzen dituzte sariak, otsailean.

## Historia 
* 1976ko apirilaren 3an lehenengo ekitaldia antolatu zuten.
* 1980an Jerry Lewisek ohorezko saria eman zion Louis de Funèsi.
* 1989an Isabelle Adjanik, hirugarren aldiz emakume aktore onenaren saria jasotzean, Salman Rushdieren *Bertso satanikoak* liburuaren zati bat irakurri zuen.
* 1995ean 20. urteurrena ospatu zuten, eta Jeanne Moreauri ohorezko saria eman zioten.
* 1998an Jean-Luc Godardek ohorezko saria eskuratu zion Clint Eastwoodi.

## Markak 
[thumb|[Karin Viard eta Daniel Auteuil aktoreak 2000ko ekitaldian.]]
* *Le Dernier Métro* (1981) eta *Cyrano de Bergerac* (1991): sari gehien (10) lortu duten filmak.
* Roman Polanski: zuzendari onenaren sari gehien (5: *Tess*, *Le Pianiste*, *The Ghost Writer*, *La Vénus à la fourrure* eta ''J'accuse* filmekin) eskuratu duena.
* Michel Serrault: gizonezko aktore onenaren sari gehien (3: *La Cage aux folles*, *Garde à vue* eta *Nelly et Monsieur Arnaud* filmekin) lortu duena, 8 aldiz izendatuta egon delarik.
* Isabelle Adjani: emakumezko aktore onenaren sari gehien (5: *Possession*, *L’Été meurtrier*, *Camille Claudel*, *La Reine Margot* eta *La Journée de la jupe* filmekin) lortu duena, 8 aldiz izendatua izanik.
* Georges Delerue eta Alexandre Desplat: musikagile onenaren 3na sari eskuratu dituzte, eta 8na aldiz egon dira izendatuta.

*(2014ko ekitaldia arte kontuan hartuta).''

## Ikus, gainera 
* Oscar Sariak
* Goya Sariak

## Kanpo estekak 
* César Sarien webgune ofiziala
Antonina de los Reyes Erreka

**Antonina de los Reyes Erreca** (Miranda Arga, 1899ko maiatzaren 3a - Donostia, 2008ko ekainaren 29a), 105 urte baino gehiago bizi izan zen euskal herritarra da, guztira 109 urte eta 57 egun bizi izan zelarik.

XIX. mendean jaiotako hil zen azken euskal herritarra izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko pertsonarik zaharrenen zerrenda
Club Universitario de Deportes

thumb|300px|Monumental U - Lima

**Club Universitario de Deportes** Peruko futbol talde nagusietakoa da, Lima hiriburukoa, eta herrialdeko liga gehien irabazi dituena. 1972an Libertadores Kopako finala jokatu zuen. CA Independientek garaitu zuen Liman 0-0 eta Argentinan 2-1 galdu ondoren.

## Palmaresa 
### Nazionala 
* **Peruko futbol liga: 26**
1929, 1934, 1939, 1941, 1945, 1946, 1949, 1959, 1960, 1964, 1966, 1967, 1969, 1971, 1974, 1982, 1985, 1987, 1990, 1992, 1993, 1998, 1999, 2000, 2009, 2013.
* **Copa Nacional FPF: 1** 
1970

### Nazio artean 
* **Libertadores Kopa:**
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 1972

## Jokalari ezagunak 
* Teodoro Fernández.
* Segundo Castillo.
* Alberto Terry.
* Héctor Chumpitaz.
* Roberto Challe.
* Percy Rojas.
* Germán Leguía.
* José Luis Carranza.
* José Guillermo Del Solar.
* Juan Reynoso.
* Nolberto Solano.
* Juan Manuel Vargas.
* Oscar Ibañez.
* Jorge Amado Nunez.
* Rubén Techera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Universitario webgunea
*  Directorio web
*  Información y estadísticas
Remedios Ultra Lacruz

**Remedios Ultra Lacruz** (Tutera, 1896ko abuztuaren 23a - Madril, Espainia, 2007ko otsailaren 27a), 105 urte baino gehiago bizi izan zen euskal herritarra da, guztira 110 urte eta 182 egun bizi izan zelarik.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko pertsonarik zaharrenen zerrenda

## Erreferentziak
Juana Tejedor Garrastazu

**Juana Tejedor Garrastazu** (Getxo, Bizkaia, 1896ko ekainaren 24a - Bilbo, Bizkaia, 2005eko maiatzaren 26a), 105 urte baino gehiago bizi izan zen euskal herritarra da, guztira 108 urte eta 336 egun bizi izan zelarik

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko pertsonarik zaharrenen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Consuelo Herrera Menta

**Consuelo Herrera Menta** (Donostia, 1901eko uztailaren 23a - Bartzelona, 2010eko urriaren 16a), 105 urte baino gehiago bizi izan zen euskal herritarra da, guztira 109 urte eta 85 egun bizi izan zelarik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko pertsonarik zaharrenen zerrenda

## Kanpo estekak
Espainiar

**Espainiarrak** edo **espainolak** Espainiako herritarrak dira, bere arbasoak edozein izanda ere. Espainiak barnean hainbat herri eta aberri ditu, Espainiako historiaren konplexutasuna islatzen dutenak.

Espainiako hizkuntza ofiziala espainiera da, Erdi Aroko gaztelaniatik garatu dena. Espainiar asko, espainiar kolonizazioaren eta emigrazioaren ondorioz, mundu zabalera zabaldu dira, batez ere Latinoamerikara.

## Jatorria 
### Jatorri historikoak eta genetika 
Espainiako populazio etnikoaren erreserba genetikoa Iberiar penintsulako erromatarren aurreko biztanle gehienen ondorioa da, bai indoeuropar eta indoeuropar hizketako aurreko aurre-zelten taldeak (iberiarrak, betoiak, turdetaniarrak, akitaniarrak), bai zeltak (galaikoak, zeltiberiarrak, turduluak eta talde zeltikoak), Iberiaren hegoaldeko antzinako feniziar eta kartagoar kolonizazioa, baita Iberiaren ondorengo okupazio arabiarra ere, Ekialde Hurbilaren (feniziarra, judua eta arabiarra) eta Afrikako iparraldearen (punikoa edo berberea) ekarpen genetiko txiki batzuk utzi zituzten, bereziki hegoaldean eta mendebaldean. Onarpen ofizial txikiagoa duten beste hizkuntza batzuk dira astur-leonera (asturiera izenaz Asturiasen eta leonera izenaz Leónen), aragoiera (Aragoiko erkidegoan) eta aranera (Arango haranean).

## Erlijioa 
Espainiako herritar gehienak (%67,8, CISek 2014. urteko inkestaren arabera) kristau katolikotzat jotzen dira. Hala ere, horien erdiak baino gehiagok dio ez dela ia inoiz joaten erlijio-lanbideetara.

Biztanleen %27,5 ateo edo agnostikoak dira. Gutxiengo musulmanak, juduak, protestanteak eta ortodoxoak ere badaude, eta hauen kopurua handitu egin da berriki, immigrazioaren ondorioz, biztanleen %2,3 inguru gehiago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolonbo

**Kolonbo** (sinhalaz: කොළඹ, ; tamileraz: கொழும்பு) Sri Lankako hiririk handiena eta antzinako hiriburua da. Uharteko mendebaldeko kostaldean dago, Sri Jayawardenapura Kotte egungo hiriburuaren ondoan. 2001ean 647.100 biztanle zituen. Hiru barrutiz, Kolonbo, Gampaha eta Kalutara, osaturiko eskualde metropolitarrak 5.648.000 biztanle eta 3.694,20&nbsp;km² azalera ditu.

## Historia 
Portugaldarrek sortu zuten hiria 1507an eta bertan *Colombo* izeneko gotorlekua eraiki: hori dela eta, latin hizkuntza gehienetan horrela idazten da. 

Herbeheretarrek 1656an konkistatu zuten eta hantxe izan ziren, 1796an britainiarrak iritsi arte. 1815ean, Sri Lankako hiriburu bihurtu zen.

## Auzoak 
Kolonbok hamabost barruti ditu: bakoitzak bere posta-kodea du.

## Ikustekoak 
Aipagarriak dira, besteak beste, XVI. mendeko gotorleku zaharra, *Pettah* edo jatorrizko biztanleen auzoa, Santa Luzia katedrala, XVIII. mendeko Wolvendahl eliza eta tenplu budista eta hindu asko.

## Ekonomia 
Grafitoa, tea, harribitxiak, kakaoa eta ikatza esportatzen dira bertako portutik. Industriak ez du garrantzi handirik: makina-lanabesa, janari industria, ehungintza, tabakogintza, ontzigintza. Sri Lankako administrazioaren hiriburua izanik, nazioko gune ekonomiko handiena da, dena dela.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baghlan probintzia

**Baghlan** (Dariz/Paxtueraz: بغلان ), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-ekialdean dagoena. 21.118&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 818.600 biztanle zituen. Hiriburua Puli Khumri da, baino probintziaren izena Baghlan hiritik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  nps: Baghlan Province
Katalan herria

**Katalanak** Kataluniako herritarrak dira, bere arbasoak edozein izanda ere. Hizkuntza lehenesten duen ikuspegitik, zein Katalan Herrien nazio izaera onartzen duenetik, katalanak Katalan Herrietako herritar guztiak izendatzeko ere erabil daiteke, hots, Katalunia, Valentzia eta Balearretako herritarrez aritzeko

Kataluniako hizkuntza katalana da, Ipar Katalunian ofiziala ez dena. Katalan asko, emigrazioaren ondorioz, mundu zabalera zabaldu dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badghis probintzia

**Badghis** (Dariz/Paxtueraz: بادغیس ), Afganistango 34 probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-mendebaldean dago, Murgab eta Hari ibaien artean, eta iparralderantz Sarakhs basamorturaino hedatzen da. 20.591&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 448.800 biztanle zituen Hiriburua Qala i Naw da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  nps: Badghis Province

250px|thumb|ezkerrera|Badghis probintziako herria
Bamijan probintzia

**Bamijan** edo **Bamian** (Persieraz: بامیان ), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen erdialdean dagoena. 14.175&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko estimazioaren arabera 404.700 biztanle zituen. Hiriburua Bamijan hiria da.

Hazarajat eskualdeko probintziarik handiena da eta biztanle gehienak Hazara etniakoak dira.

Antzina erdialdeko Afganistandik igarotzen ziren Zetaren Bideko karabanak, Erromatar Inperioa, Txina eta Erdialdeko eta Hegoaldeko Asiaren artean salgaiak garraitzen zituztenak. Harreman horiei esker elementu greko, budista eta pertsiarrak konbinatzen zituen Arte greko-budista garatu zen. Lanik ezagunenak Bamijango Budak ziren, labarrean zizelkatutako bi estatua erraldoi (bat 55 metrokoa bestea 38 metrokoa). 2001eko martxoan talibanek bonbardatu eta txikitu zituzten irudi hauek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bamiyan Development Community Portal
*  aims.org: District Profile Bamyan
*  nps: Bamiyan Province

[thumb|ezkerrera|250px|[Band-e Amir aintzirak Bamijan probintzian]]
Frantziar

**Frantziarrak** edo **frantsesak** Frantziako herritarrak dira, beren arbasoak edozein direla ere. Frantziak barnean hainbat herri eta aberri ditu, Frantziako historiaren konplexutasunaren erakusgarri.

Frantziako hizkuntza ofiziala frantsesa da, iparraldeko Frantzian Erdi Aroko galiar-erromantze dialektoetatik garatua. Frantziar asko, kolonizazioaren eta emigrazioaren ondorioz, mundu zabalean barreiatuta bizi dira.

thumb|Frantziako etniak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Ministerioa

**Espainiako Nekazaritza, Elikadura eta Ingurumeneko Ministerioa** 1996an sortu zen, José María Aznar eta Alderdi Popularrak iritsi zirenean Espainiako Gobernuara Herri Lanekin banaketaren ondoren, Garraio eta Ingurumena (MOPTMA) Ministerioko bi zatitan zatitu zen. MOPTMA hau zatitu ondoren Sustapen Ministerioak eta Ingurumen Ministerioak sortu ziren. Isabel Tocino izendatzea. Lehengo Ingurumen ministroak Espainia historian bidez, Espainiako administrazioaren gabezia historiko bat estaltzen du. 1996 baino lehen, ingurumen-eskumenak ziren ministerio batzuen artean sakabanatu eta ez zen bakarrik ingurumenari eskainitako gobernu departamentu bat.

Ingurumen Ministerioak, soilik Espainiako ministerio (2004 baino lehen) izan den emakume ministro gehiago jartzeko posibilitatea (Isabel Tocino, Elvira Rodriguez, eta Cristina Narbona) da ministroek (Jaume Matas) dela.

Bederatzigarren legegintzaldian hartan, hasiera, Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Ministerioa izendapena eta ondoren, berrizendatua izan zen Ingurumen, Landagune eta Itsas Inguruetako Ministerio bezala.

## Egoitza 
* Plaza de San Juan de la Cruz, s / n - 28071 Madril
* Telefonoa: +34 91 597 60 00

## Ingurumeneko ministroak 
* V Legealdia (1993-1996)
** (1993-1996), Josep Borrell, PSC, Herrilan, Garraio eta Ingurumeneko kontseilaria ere.

* VI Legealdia (1996-2000)
** (1996-2000): Isabel Tocino, PP
* Zazpigarren Legealdia (2000-2004)
** (2000-2003): Jaume Matas, PP
** (2003-2004), Elvira Rodriguez, PP

* VIII legealdian (2004-2008)
** (2004-2008): Cristina Narbona, PSOE

Ofizialki, Ingurumen Ministerioak desagertzen Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Ministerioa sartzeko, horrela Ingurumen, Landagune eta Itsas Inguruetako Ministerioaren osatuz 2008an.

* IX Legealdia (2008-2011)
** (2008-2010) Elena Espinosa, PSOE, Ingurumen, Landagune eta Itsas Inguruetako ministro bezala.
** (2010-2011) Rosa Aguilar, Ingurumen, Landagune eta Itsas Inguruetako ministro bezala.

* X Legealdia (2011-2016)
** (2011-2014) Miguel Arias Cañete, PP
** (2014-2018) Isabel García Tejerina, PP

* XI Legealdia (2016-2018)
** (2014-2018) Isabel García Tejerina, PP

* XII Legealdia (2018-)
** (2014-2018) Luis Planas, PSOE

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ingurumen Ministerioaren webgune ofiziala
Eboluzionismo (argipena)

**Eboluzionismo** terminoak adiera zenbait ditu:
* biologian, **eboluzionismoa**, eboluzioaren zientzia-paradigma;
* antropologian, eboluzionismoa, eboluzionismo kulturala ere deitua, giza kultura eboluzio-fase zenbaitetan zehar garatzen dela baieztatzen duen paradigma.
L'insurrection qui vient

'''''L'insurrection qui vient'''*, euskaraz "*Heldu den matxinada*", 2007 urtean argirataturiko entsegu politiko bat da, "*Comité invisible*" edo "*Ikusezinezko komite''" bat plazaratua, egungo egoera soziopolitikoaren azterketa egiten duena, ikuspuntu anarkista eta autonomo batetik. Entseguak erabateko matxinada baten beharra eta saihestezintasuna adierazten du, 2005eko Frantziako matxinadaren haritik eta hedakuntza zabala izan du Frantzian eta beste herrialdeetan. Frantziako poliziak Julien Coupat gazteari egozten dio liburuaren idazketa, Tarnac auzia dela eta bere aurka egindako terrorismo-salaketen baitan.

## Kanpo estekak 
*  L'insurrection qui vient, *La fabrique*.
*  La insurrección que viene.
Fikologia

thumb|200px|Postelsia palmæformis.
**Fikologia** botanikaren azpidiziplina bat da, algen ikerketa zientifikoaz arduratzen dena. Algak sustraiak eta hostoak ez dituzten landare gisa hartzen dira. Algak garrantzitsuak dira ekoizle gisa uretako ekosistemetan. Espezie asko zelulabakarrak dira, baina bakarrik zelulanitzak haundiak izatera heldu daitezke. Zelula prokariotoak ere aztertzen ditu fikologiak.
## Historia 
Botanika hasi zenetik aztertu da fikologia eta beste azpidiziplina batzuek aberastua izan da. Ikerketa kimikoen laguntzaz ere garatu da fikologia, nagusiki ikerketa genetikoen languntzaz.
Grezian hasi ziren algak ikertzen (Teofrasto, Dioscorides) eta algak itsasoko landare bezala izendatu zituzten.
thumb|ezkerrera|Alga zelulanitza

## Sailkapena 
Bi alga mota daude:prokariotoak eta eukariotoak

* *Prokariotoak*: Algen barruan prokarioto talde bakarra sailkatu izan da,zianobakterioak. Alga urdin-berde izena ematen zaie. Beste hainbat izaki prokariotok ere fotosintesia gauzatzen duten arren, zianobakterioak dira fotosintesi oxigenikoa burutzen duten bakarrak eta alga kontsideratzen direnak, honenbestez.

* *Eukariotoak*: Hainbat taldetako izakiak kontsideratzen dira, gehienak Protista erreinukoak. Kasu gehienetan, forma heterotrofoekin elkarbanatzen dituzte kladoak, tradizionalki protozoo edo onddo moduan sailkatu direnekin.
## Fikologo nagusiak 
* Elsie M. Burrows (Dr.) (1913–1986)
* Blackler, Margaret Constance Helen (1902–1981)
* de Váléra, Máirin (1912–1984)
* Kathleen Mary Drew-Baker (Dr) (1901-1957)
* Dixon, Peter Stanley (1929–1993)
* Eifion Jones, Willian (1925–2004)
* Irvine, David Edward Guthrie (1924–1995)
* Manton, Irene (1904–1988)
* Newton, Lilly (1893–1981)
* Papenfuss, George Frederik (1903–1981)
* Parke, Mary (1908– 1989)
* Taylor, William Randolph. (1895–1990)

## Kanpo estekak