open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simon Conway Morris

**Simon Conway Morris** (Carshalton, 1951ko azaroaren 6a - ), paleontologo eta astrobiologo ingelesa da, Kanbriar garaino Burgess Shale aztarnategiko fosilen inguruan egindako ikerketengatik mundu mailan ezaguna.

## Biografia 
Londres hegoaldeko Sutton boroughean dagoen Carshaltonen jaio zen eta ikasketak Londresen egin ondoren Bristolgo Unibertsitatean geologia ikasketak egin zituen. Cambridgeko Unibertsitatera joan zen ondoren eta Harry B. Whittington paleontologo ezaguna izan zuen irakasle. 1996an *The History in our Bones* hitzaldia emanez Royal Societyko kide bihurtu zen 39 urte baino ez zituela eta 1998 urtean Lyell domina eskuratu zituen eta bertan Burgess Shaleko fauna aztertu du, bai eta Kanbriarreko leherketari loturiko beste hainbat aztarnategietatik jasotako fosilak ere, hala nola Txinatik edota Groenlandiatik.

### Burgess Shale 
1972 urtean Derek Briggs irlandarrarekin elkarlanean eta Harry B. Whittingtonek gidatuta Burgess Shale aztarnategiko filum ugari zehaztu zituen, ktenoforoetatik hasi eta ornodun goiztiarretaraino. Lehenengo lanak priapulidoen eta poliketoen inguruan argitaratu zituzten eta 1976 eta 1977 artean espezie bakarreko bost animalia filum deskribatu zituen, *Nectocaris pterix* eta *Amiskwia sagittiformis* besteak beste.

### Eboluzio konbergentziak 
*The Crucible of Creation* (Oxford University Press, 1998) liburuan azaldu zituen identifikaturiko espezie guztiak. Ornodunen arbasorik zaharrena da beraz.

## Argitaraturiko lanak 
* *The Early Evolution of Metazoa and the Significance of Problematic Taxa*. (1991) Alberto M. Simonettarekin editatua. Cambridge Univ. Press. 
* *The Crucible of Creation: The Burgess Shale and the Rise of Animals*. (1998) Oxford Univ. Press. 
* *The crucible of creation: the Burgess Shale and the rise of animals* (1999). Oxford University Press. 
* *The Cambrian "Explosion" of Metazoans*. *Origination of Organismal Form: Beyond the Gene in Developmental and Evolutionary Biology* barnean, 
* ''Life's solution: inevitable humans in a lonely universe* (2003). Cambridge University Press. 
* *The deep structure of biology: is convergence sufficiently ubiquitous to give a directional signal?* (2008). Templeton Foundation Press. 
* *The Runes of Evolution: How the Universe became Self-Aware* (2015). Templeton Foundation Press. .
* *Fitness of the Cosmos for Life: Biochemistry and Fine-Tuning*. (2008) John D. Barrow, Stephen J. Freeland, Charles L. Harper, Jr.-ekin elkarlanean. Cambridge Univ. Press. 
* *Water and Life: The Unique Properties of H20*. (2010) Ruth M. Lynden-Bell, John D. Barrow, John L. Finney, Charles Harper, Jr.-ekin elkarlanean. CRC Press. 
* *Solnhofen'' (1990) Barthel, K. Werner; Swinburne, Nicola Helga Margaret-ekin elkarlanean. CUP Archive. 

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak
Saccorhytus

***Saccorhytus*** Kanbriar garaian bizi izan zen animalia bat da, gaur egun iraungita dagoena. Espezie bakarra ezagutzen da, *Saccorhytus coronarius*. Duela 540 milioi urte inguru bizi izan zen. Ezagutzen den deuterostomio goiztiarrena da, kordatuen arbasoa izan liteke beraz.

## Etimologia 
*Saccorhytus* izenak latinezko *saccus* (poltsa) eta grekerazko ῥύτις ("rhytis", zimurra) hitzak elkartzen ditu.

## Aurkikuntza 
Txinako Shaanxi probintzian aurkitu zuen txinatar, britainiar eta alemaniar paleontologoez osaturiko talde batek.

## Deskribapena 
Animalia txikia zen, 1'3 milimetroko luzera baino ez baitzuen. Gorputz esferiko samarra zuen, poltsa itxurakoa, eta aho handi bat zeukan. Gorputza kutikula sendo baina malguak estaltzen zuen. Ahoaren inguruan lau zimur zituen eta gorputzean zehar kono itxurako zortzi irekidura. Kono hauekiko paraleloan bi poro lerro zituen. Poro hauetan ketak egon zitezkeela ere proposatu izan da eta hauen bidez sustratura lotuko zela iradoki da.

Ez zaio uzkirik aurkitu eta beraz elikagaiak hartu eta hondakinak bota zulo beretik egingo zituen. Conway Morrisek hala ere zalantzan jarri izan du, agian oraindik ez zaio aurkitu uzkia.

## Bizimodua 
Sakonera txikiko itsasoetako sedimentuetan harrapakin mikroskopikoak bilatzen zituen eta gorputzeko zuloetatik ura kanporatzen zuen*. Honen ondorioz deuterostomioen arteko alerik zaharrena gisa definitu izan da. Aurrez aurkituriko duterostomio talde goiztiarrenen data 20 milioi urtetan atzeratu zuen aurkikuntza honek.

Deutorostomioen taldea ekinodermatuek eta kordatuek osatzen dute, aipaturiko *Vetulicolia* taxoi bitxiarekin batera. Hori dela eta *Bag-like sea creature was humans' oldest known ancestor'' ("Poltsa itxurako itsasoko izakia gizakion arbaso ezagun zaharrena izan zen") izenarekin aurkeztu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reign of Fire (filma)

***Reign of Fire*** (euskaraz *Suaren Agintaldia*), 2002ko Rob Bowman estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko film pos-apokaliptiko bat da. Christian Bale, Matthew McConaughey, Izabella Scorupco eta Gerard Butler aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
2000ko hamarkadaren hasiera, Londres. Quinn (Ben Thornton), 12 urteko mutikoak, nahigabean mende luzez lokartua egon den herensuge erraldoi bat esnatu berri du.

Hogei urte beranduago, Lur planetan osoan barna piztia eta bere kumearen igarotzearen hondamendiaren aztarnak nonhai ikusgai daude. Herensugeak arras buruagiak diren izakiak dira, eta ez dute Lurra gizakiek elkarbanatzeko inongo asmorik. Jada, Quinn (Christian Bale) heldua eta suhiltzaileen burua da, bere lana herri txiki bateko biztanleak salbu eta bizirik mantentzeko piztiak ahalik eta urrunen mantentzean datza. Kaos honen erdian Van Zan (Matthew McConaughey) agertuko da, herensugeak nola akatu eta gizateria salba dezakela ziurtatzen duen estatubatuar gizasemea.

## Aktoreak 
* Christian Bale: Quinn Abercromby
* Matthew McConaughey: Denton Van Zan
* Izabella Scorupco: Alex Jensen
* Gerard Butler: Creedy
* Scott Moutter: Jared Wilke
* David Kennedy: Eddie Stax
* Alexander Siddig: Ajay
* Ned Dennehy: Barlow
* Rory Keenan: Devon
* Terence Maynard: Gideon
* Doug Cockle: Goosh
* Randall Carlton: Burke
* Chris Kelly: Mead
* Ben Thornton: Quinn gaztea
* Alice Krige: Karen Abercromby
* Jack Gleeson: "Mutila" (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Irakurketa erraza taldea

[thumb|290px|[Tortosako irakurketa erraza taldea. 2013.]]
[thumb|180px|*[Gizarte-inklusioa irakurketa errazaren bidez*, Europako logoa.]]
**Irakurketa erraza taldea**k edo **irakurketa errazeko klub**ak irakurle talde bat da, non partaideek irakurketa errazeko teknikekin egokitutako testuei buruz solas egiteko elkartzen diren.

Irakurketa erraza etiketa erabiltzen da testu egokituak izendatzeko. Hizkuntzaren arabera, euskara erraza, simple english eta antzekoak ere erabiltzen dira. Irakurketa erraza izendapenak hizkuntzari baino, testuetan egiten diren egokitzapenei egiten dio erreferentzia. Baina ez bakarrik testuetan, irakurtzeko zailtasunak dituztenentzat egokitutako testuez gain, ikus-entzunezko materialak edo multimedia materialak sailkatzen dira irakurketa erraza etiketapean, betiere irisgarritasuna helburu.

Irakurketa erraza helburu duten testuetan hainbat egokitzapen egiten dira: letra-tipoa, maketazioa, irudi edo grafikoak... Dena zaintzen da irakurlearen lana errazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teilatu berde

[eskuinera|250px|thumb|Teilatu berdeak [Faroeak|Faroetan tradizionalak dira.]]
**Teilatu berde** deritze mintz iragazgaitza oinarri duen landarediarekin guztiz edo partzialki estalitako teilatuei. Beste geruza batzuk ere izan ditzakete, hala nola, drainatze-sistemak, ureztatze sistemak eta langa funtzioa duten sustraiak.

Teilatu berdeek hainbat helburu izaten dituzte, adibidez, euri-urak xurgatzea, isolatzaile gisa funtzionatzea eta bioaniztasuna sustatzea.

Loreontziak edo teila berdeak dituzten teilatuak ez dira teilatu berdetzat hartzen, horretarako energia-kontsumoa edo bioaniztasuna hobetu behar baita.

Eguzki panelak edo bestelako teknologia ekologikoren bat duten teilatuak teilatu berdeen adibide dira.

## Ikus, gainera
*Teilatu deskonexio

## Kanpo estekak
Absidiolo

thumb|200x200px| Absidioloak eliza eskema batean
thumb|200x200px| Rialbeko Santo Girvés elizako absidioloak

**Absidiolo** absidean edo girolan irekitako kaperek hartzen duten izena da.

Gutxi gorabehera abside baten itxura dute baina txikiagoak dira. Zenbait kasutan, elizaren buruan hiru abside daudenean, erdikoa oro har, handiagoa izango da eta aldare nagusia izango du, eta albokoak, txikiagoak izango dira.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Ábside y absidiolos de Sant Climent de Taüll.jpg|Bi alboko absidolio eta erdian absidea. Taülleko Sant Climent elizaren irudia. (1: absidioloak; 2: Absidea)
Fitxategi:AbsidesCirculares.jpg|Absidea eta bi absidiolo Frómistako San Martin elizan (Palentzia, Espainia)
Fitxategi:F08.Brioude.0032.jpg|San Julian Brioudekoaren basilikaren buruaren ikuspegia, lehen planoan absidioloak
Fitxategi:F09.N.-D. de Châtel-Montagne.0050.jpg|Châtel-Montagneko Andre Mariaren elizako absididoloaren barrualdea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autentikoak (telebista saioa)

***Autentikoak*** Fermin Etxegoienek eta Mikel Pagadizabalek aurkezten zuten telebista saioa zen. Ostegun gauetan emititzen zen 22:30etan, ETB 1en, euskaraz. Programa zuzenean egiten zen Miramongo estudioetatik.

Umorea eta aktualitatea uztartzen dituen saioa da. Lehenengo atala 2019ko apirilaren 25ean eman zuten eta azkenekoa 2019ko ekainaren 6an.

Euskal Telebistak zazpi atal eman zituen eta lortu nahi ziren audientzia datuak eman ez zituenez, programa amaitzea erabaki zuten. Bataz bestekoa, %1,5ko sharea eman zuten.

= Saioaren azalpena =
Saioaren ardatza dira umorea, aktualitatea eta elkarrizketatuak.

Atal bakoitzean gonbidatu ezberdinak pasako dira platotik. Hauekin elkarrizketa interesgarriak, biziak eta umoretsuak egitea da asmoa.

Gainera, aurkezleei laguntzen, kolaboratzaile talde bat ere arituko da.

### Kolaboratzaileak 
* Edurne Azkarate
* Iñigo Otaegi
* Ane Lindane

= Denboraldiak =

= Atalak eta audientziak =

= Saioaren amaiera =

Ikusle datu txikien eraginez, Autentikoak saioarenak uste baino lehenago egin zuen. Beñat Ibarbia Orio Produkzioak etxeko ekoizle eta programako ekoizle eragilearen arabera, bi arrazoi nagusi egon ziren ETBk proiektua amaitutzat emateko: «Lehenik, ikusle datuak, eta, bigarrenik, helburu genuen tonura ez garela iritsi». ETBko zuzendaritzak esan zuenez, «bere zikloa bete du» Autentikoak programak: «Ekainaren amaieran bukatzeko asmoa genuen, baina bukaera hori apur bat aurreratu dugu.

Autentikoak saioaren estreinaldiak %1,8ko ikusle kuota bereganatu zuen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eta hurrengo atalak hortik behera ibili ziren. Sei atal horien batezbestekoa %1,36 izan zen.

Ibarbiak lantaldearen ahalegina nabarmendu zuen: «Late night formatu bat garatzen saiatu gara, elkarrizketetan oinarrituta eta tonu heldu batean». Balorazio ona egin zuen, zazpi astez soilik iraun badu ere. «Pena da, ez dugulako late night-eko edukiak garatzeko denbora gehiago izan». ETBk argi utzi du udazkenean Autentikoak-ek ez zuela jarraituko. «Lantaldeak lan ona egin du. Eskarmentu handiko lantaldea da, eta lan txukuna egin dute. Lantalde hori laster ikusiko dugu ETBko beste proiektu batzuetan, eta beste saio batzuk egiten», gaineratu zuen telebistaren zuzendaritzak.

= Erreferentziak =

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Quetzalcoatlus

***Quetzalcoatlus northropi*** Ipar Amerikako Kretazeo amaierako (Maastrichtiar etapa) pterosauro bat da, eta inoizko hegazti ezagunenetako bat. Azhdarchidae familiako kidea da; hortzik gabeko pterosauro aurreratuen familia horretako kideek ohi ez bezain lepo luze eta indartsuak dituzte. Izena Mesoamerikako Quetzalcoatl suge jainkoarenetik datorkio.

## Kanpo estekak 
## Ikus, halaber 
* Arambourgiania
Naruhito

egungo Japoniako enperadorea (天皇 tennō) da, 126. enperadorea oinordekotza tradizionalaren arabera. 2019ko maiatzaren 1ean koroatua, egungo estatu-buruen artean, "Enperadore" titulua duen bakarra da.

## Biografia 
1960ko otsailaren 23an jaio zen. Akihito enperadorearen eta Michiko Shōda enperatrizaren semea da. Ikasketak egin zituen Oxfordeko Unibertsitatean eta 1989. urtean graduatu zen. Adin nagusitasunera iritsi zenean, Japoniako tronurako oinordeko izendatu zuten. 1993. urtean Masako Owadarekin ezkondu zen. 2019an aitak abdikatu ondoren, enperadore egin zuten Tokioko jauregi inperialean eta ordutik aurrera, *Reiwa* aroa hasi zen ("Harmonia ederra").

## Ezkontza eta oinordekotza 
Naruhito printze oinordekoak eta Masako Owadak elkar ezagutu zuten 1986an. Te zeremonia bat izan Tokion, familia inperialak ongi etorria egiteko Espainiako Elena Borboikoari (Juan Carlos I.a orduko erregearen alabari), eta han gonbidatu ugarien artean Masako zegoen. Sei urteko harreman baten ondoren, 1993ko urtarrilean ezkontza konpromisoa iragarri zuten. Urte berean ezkondu ziren, 800 gonbidatu izan zituen ekitaldian. 

Alaba bakarra izan du bikote inperialak, Aiko Toshi printzesa (2001an jaioa). Alabaren jaiotzak, ezkondu eta zortzi urte baino gehiagora gertatu zenak, eztabaida bizia piztu zuen Japonian, emakumezko bat ezin baita estatuburu subirau izan gizonezko enperadore baten pareko, lege saliko bat baitago indarrean. 1947ko Etxe Inperialaren Legea aldatu egin beharko zen emakume batek Krisantemoaren Tronua hartu ahal izateko, baina 2025 bitartean ez da aldaketa hori gauzatu, nahiz eta inkesten arabera japoniar gehiengoak hala nahiko lukeen. Gauzak honela, 2025ean, tronuaren oinordeko legal eta izendatua ez da Aiko, Naruhitoren alaba, baizik eta enperadorearen iloba bat, Hishahito printzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrazubiko Andre Maria baseliza

**Arrazubiko Andre Maria baseliza** XII. mendeko eliza kristaua da,  gotiko estilokoa, Nafarroa Garaiko Arrazubi herri hustuan dagoena, Orbaibarko Oloritz udalerrian.

## Historia 
Eraikin soil hori dagoen lekuan, izen bereko herrixka zegoen. 1366an su bat besterik ez zeukan, eta 1534 baino lehen jendegabetu zen. 1786an, Eristaingo jauregiarena zen, eta zazpi biztanle zituen. XX. mende hasieran hustu zen. Elezaharrak dioenez, XIII. mendeko hilobian atseden hartzen zuen «leizeko andreak», eta haurdun geratu nahi zuten emakumeek kanpoko hormako hilarriaren gainean lo egiten omen zuten.

## Eraikina 
Eraikin protogotikoa da, XII. mende amaieran egindakoa. Oinarri laukizuzeneko nabe bakarra du, burualde zuzena eta arku zorrotz sendoz hornitutako zenbait tarte. Teilatua, bi isurkikoa, behera etorria zen, eta berriki berreraiki zuten. Harlanduxkaz egindako murruak dauzka, hutsarte gutxirekin, prisma formako kontrahormak, eta harburu lerro bat goialdean. Sarrerako atea arku-zorrotza da, eta arkibolta eta inposta leunak. Atearen ondoan XIII. mendeko hilobi gotiko bat dago, arku zorrotz eder baten azpian; hilarria bi isurkikoa da. Kanpai-hormak ermitaren ondorengo garai batean egindakoa dirudi.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Arrazubi
* Oloritz
* Orbaibar
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Orwell (Vermont)

**Orwell** Vermont estatubatuar estatuko Addison konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.250 biztanle zituen eta 9,71 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
The Wolfman (2010eko filma)

***The Wolfman*** (euskara *Otsogizona*), 2010eko Joe Johnston estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. *1941eko izenburu berdineko filmaren* berregokitzapena da. Benicio del Toro, Anthony Hopkins, Emily Blunt, Hugo Weaving eta Geraldine Chaplin aktoreek antzeztu zuten.

Makillaje onenaren Oscar Sariaren (Dave Elsey ) izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
Lawrence Talboten (Benicio del Toro) haurtzaroa gau batez bere ama Solana (Cristina Contes) hil zenean amaitu zen. Blackmoor jaioterria laga zuen baina gertakaria ahaztu eta bere onera itzultzeko urteak behar izan zituen.

Egun batez, bere anaia Benen (Simon Merrells) emaztegaia den Gwen Conliffek (Emily Blunt) hura bilatzen lagundu diezaion eskatuko dio, desagertua baita. Orduan, Talbot etxera itzuli eta izaki basati eta odolzale batek eskualdeko baserritar asko hil dituela jabetuko da. Laister ilargi beteko gauetan biktimak otsogizonetan bilakatzen dituen madarikazio baten berri izango du. Sarraskia amaitu eta maaitemindu den emakumea babesteko, Talbotek herritik hurbil dauden basoetan ezkutatzen den izaki beldurgarria suntsitu beharko du. Azkenean, haren bila atera, eta berak ere inoiz usteko ez lukeen alde ilun eta bssatia ere baduela ohartuko da.

## Aktoreak 
* Benicio del Toro: Lawrence Talbot / Otsogizona
* Anthony Hopkins: Sir John Talbot
* Emily Blunt: Gwen Conliffe, Lawrencen bihotzeko azukre koxkorra
* Hugo Weaving:Frederick Abberline, Scotland Yardeko inspektorea
* Geraldine Chaplin: Maleva
* Art Malik: Singh
* Antony Sher: Hoenneger doktorea
* David Schofield: Nye polizia
* David Sterne: Kirk
* Simon Merrells: Ben Talbot, Lawrencen anaia
* Cristina Contes: Solana Talbot, Lawrence eta Benen ama
* Michael Cronin: Lloyden ama
* Nicholas Day: Montford kolonela
* Clive Russell: MacQueen
* Roger Frost: Fisk erreberendoa
* Max von Sydow (kameoa): Lawrenceri otsoburua ematen dion agurea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mexikortxo

**Mexikortxo** abesti mexikarrak jotzen dituen euskal musika talde bat da, 2011an Nafarroako Basaburuan sortutakoa.

Bere lehen kontzertua 2011ko abenduaren 26an (San Esteban protomartir) Aizarotzen eskeini zuten. Orduz geroztik kontzertu ugari eman dituzte Euskal Herriko geografia luze zabalean barna: Urruña, Labiano, Donostia, Aniz, Hendaia, Munitibar, Iruñea, Aurtitz..., baita hainbat irrati saio eta telebista programetan agertu ere.
thumb
Hasiera batean kide ugarik osatzen zuten banda, eta bere konposizioa aldatzen joan bada ere, Tinto (Gitarra eta Ahotsa) eta Jau (Baxua) izan dira taldearen bizkar hezurra. Egun Pello bateria jolearekin batera aritzen dira herriz herri.

Kontzertuetan taula gainera igo aitzin, aurrez edandako ardo botila baten kortxo errearekin marrazten dituzte bisaian daramaten bibotea, hortik heldu da haien taldearen izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
https://www.youtube.com/watch?v=L8sjjru7XQc
Gomerako Batasun Sozialista

**Gomerako Batasun Sozialista** (jatorrizko izena: **Agrupación Socialista Gomera**), **ASG** siglak dituena, Gomeraren aldeko alderdi zentro-ezkertiar bat da, egoitza nagusia Gomera (Kanariak) uhartean duena. 2015ean sortu zen Casimiro Curbeloren eskutik, Gomerako kabildoko lehendakari izandakoa. Alderdiren sortzaileak uharteko PSOE alderdiaren barnean zeuden antzina, baina irtetea erabaki zuten desadostasunak zirela eta.
## Hauteskundeetako emaitzak 
Azken urteetako hauteskundeetan Gomerako Batasun Sozialistak lortu dituen ordezkaritzak ageri dira azpiko taulan, Gomera uhartean du indarrik aipagarriena. Kontuan hartu azpian ageri diren emaitzak Gomerako uharteak hauteskunde bakoitzean dituen eserlekuen arabera ageri direla, hau da, adibidez, Kanarietako Parlamenturako hauteskundeetan ez dira ageri parlamentu hori osatzen duten 60 eserlekuetatik alderdiak lortu dituenak, baizik eta Gomeran soilik aurkezten denez, uharte horretan eskuratu zitzakeenetatik eskuratu dituenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peru (Vermont)

**Peru** Vermont estatubatuar estatuko Bennington konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 375 biztanle zituen eta 3,87 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Pittsfield (Vermont)

**Pittsfield** Vermont estatubatuar estatuko Rutland konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 546 biztanle zituen eta 10,5 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Extreme Measures

***Extreme Measures*** (euskaraz *Muturreko Neurriak*), 1996ko Michael Apted ingeles zinema zuzendariaren thriller film bat da. Michael Palmer idazlearen 1991ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Hugh Grant, Gene Hackman, Sarah Jessica Parker eta David Morse aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, etxegabe bat ospitaleko bateko larrialdi gelan hil da. Ospitale horretan lan egiten duen Guy Luthan (Hugh Grant) doktoreak sintoma bitxiak zituela jabetu eta dirudienez batzuen gogokoak ez diren galderak egiten ditu, gainera gorpua desagertu egingo da. Luthanek bere ikerketarekin jarraitu eta Lawrence Myrick (Gene Hackman). Orduan Luthan bere burua arrisku larrian dela jabetuko da, ospitalearen sekretuak kosta ala kosta argitara ateratzea nahi ez duten pertsonak baidaude, eta horretarako Luthan bera akatzeko prest daude.

## Aktoreak 
* Hugh Grant: Guy Luthan doktorea
* Gene Hackman: Lawrence Myrick doktorea
* Sarah Jessica Parker: Jodie Trammel
* David Morse: Frank Hare, FBIko agentea
* Bill Nunn: Bob Burke detektibea
* John Toles-Bey: Bobby
* Paul Guilfoyle: Jeffrey Manko doktorea
* Debra Monk: Judith Gruszynski doktorea
* Shaun Austin-Olsen: Claude Minkins
* André De Shields: Teddy Dolson
* J. K. Simmons: Mingus doktorea
* Peter Appel: Stone doktorea
* Diana Zimmer: Helen
* Nancy Beatty: Ruth Myrick
* Gerry Becker: Gene Spitelli doktorea
* Gene Ruffini: Izzy
* Bill MacDonald: Stone detektibearen lankidea
* Simon Reynolds: Simon
* D. Garnet Harding: E.R. doktorea
* Derwin Jordan: E.R. doktorea
* Tara Rosling: E.R. doktorea
* Martin Roach: E.R. doktorea
* Bernard Browne: E.R. doktorea
* Sanjay Talwar: E.R. doktorea
* Christina Collins: E.R. erizaina
* Arlene Duncan: E.R. erizaina
* Cheryl Swarts: E.R. erizaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Plainfield (Vermont)

**Plainfield** Vermont estatubatuar estatuko Washington konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.243 biztanle zituen eta 22,8 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Pomfret (Vermont)

**Pomfret** Vermont estatubatuar estatuko Windsor konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 904 biztanle zituen eta 8,8 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Putney (Vermont)

**Putney** Vermont estatubatuar estatuko Windham konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 2.702 biztanle zituen eta 38,9 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Randolph (Vermont)

**Randolph** Vermont estatubatuar estatuko Orange konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 4.778 biztanle zituen eta 38,5 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Richford (Vermont)

**Richford** Vermont estatubatuar estatuko Franklin konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 2.308 biztanle zituen eta 20,59 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Richmond (Vermont)

**Richmond** Vermont estatubatuar estatuko Chittenden konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 4.081 biztanle zituen eta 48,76 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Ripton (Vermont)

**Ripton** Vermont estatubatuar estatuko Addison konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 588 biztanle zituen eta 4,58 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Rhododendron ponticum

***Rhododendron ponticum*** Ericaceae-ren familiako tamaina ertaineko zuhaixka da eta izen arrunta *erredodendro* du.
thumb|369x369px| ilustrazioa

## Deskribapena 
Nabarmentzekoa da dituen lore handiak, arrosa kolorekoak; hostoak distiratsuak eta larrukarak dira, eta beti, berde diraute. Landare osoak, abereentzako posoitsuak diren alkaloideak dauzka.

Lorezaintzan landare apaingarri moduan erabiltzen da.

## Taxonomia 
*Rhododendron ponticum* Carlos Linneo- k deskribatu zuen eta *Species Plantarum, Editio Secunda* 562-an argitaratu zuen 1762. urtean. 

## Etimologia 
* ***Rhododendron*** : grezieraz *ῥόδον, rhodon* = "arrosa" eta *δένδρον, dendron* = "zuhaitza" *izenekin* sortutako izen generikoa.
* ***ponticum*** : latinezko epitetoa *Pontu*-ek "Turkiako iparraldeko kostaldean" esanahia du. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Flora Europaea: *Rhododendron ponticum* http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Rhododendron+&SPECIES_XREF=ponticum+&TAXON_NAME_XREF=&RANK=
* Germplasm Baliabideak Informazio Sarea: *Rhododendron ponticum* http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?31511
* Kontserbazio Estrategia Zentroa: *Rhododendron ponticum* Britainia Handian
* Milne, RI, & Abbott, RJ (2000). Rhododendron ponticum L. material natural inbaditzailearen jatorria eta bilakaera Britainiar uharteetan. *Molekular Ecology* 9: 541-556 Laburpena .
Trapped (2002ko filma)

***Trapped*** (euskaraz *Harrapatua*), 2002ko Luis Mandoki mexikar zinema zuzendariaren thriller film bat da. Greg Iles idazlearen *24 Hours* (2000) best-seller liburuan oinarritua dago. Charlize Theron, Courtney Love, Stuart Townsend, Kevin Bacon, Dakota Fanning eta Pruitt Taylor Vince aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Joe Hickey (Kevin Bacon), Cheryl (Courtney Love) emazteak eta Marvin (Pruitt Taylor Vince) lehengusua familia aberatsei txantaia egiten adituak dira, eta oraingoan 250.000 dolar lortzeko plan bikaina dutela pentsatzen dute: guraso dirudunak dituen Abby (Dakota Fanning) 6 urteko alaba egun bakar batez bahitu eta haren truk diru-saria bereganatzea. baina honakoan okerreko familia hautatu dute, Will (Stuart Townsend) eta Karen Jennings (Charlize Theron), neskatoaren gurasoak, alaba berreskuratzeko edozer gauza egin eta amaierararte iristeko prest baidaude.

## Aktoreak 
* Charlize Theron – Karen Jennings
* Courtney Love – Cheryl Hickey
* Stuart Townsend – Will Jennings doktorea
* Kevin Bacon – Joe Hickey
* Dakota Fanning – Abby Jennings
* Pruitt Taylor Vince – Marvin
* Colleen Camp – Joan Evans
* Steve Rankin – Hank Ferris
* Garry Chalk – Chalmers agentea
* Jodie Markell – Mary McDill
* Matt Koby – Peter McDill
* Gerry Becker – Stein doktorea
* Andrew Airlie – Holden
* Randi Lynne – Hoteleko langilea
* J. B. Bivens – Gray Davidson
* John Scott – SWAT taldeko burua
* Gregory Bennett – Heins
* Jim Filippone – Helikoptero pilotia
* Brent Woolsey – lantalde koordinatzailea / gizon oldarkorra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Shooter (2007ko filma)

***Shooter*** (euskaraz *Tiratzailea*), 2007ko Antoine Fuqua estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza thriller film bat da, Stephen Hunter estatubatuar idazlearen *Point of Impact* (1993, *Talka Puntua*) eleberrian oinarritua. Mark Wahlberg, Michael Peña, Danny Glover, Kate Mara, Levon Helm eta Ned Beatty aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bob Lee Swagger (Mark Wahlberg) AEBetako Armadako eliteko tiratzaile ohiak parte hartu duen ezkutuko misio batek porrot egin ondoren, indar armatuak uztea erabaki du. Berriz ere zerbitzura itzul dadin eskatu diotenean, gogo txarrez itzuli da, baina berriz engainatu dute, polizia batek gorputzean bi bala sartu baitizkio: hortaz, Swaggerrek mendekatzea erabaki du.

## Aktoreak 
* Mark Wahlberg: Bob Lee Swagger, artilleria sarjentua
* Michael Peña: Nick Memphis agente berezia
* Danny Glover: Isaac Johnson kolonela
* Kate Mara: Sarah Fenn
* Ned Beatty: Charles F. Meachum senataria
* Elias Koteas: Jack Payne
* Rhona Mitra: Alourdes Galindo agente berezia
* Jonathan Walker: Brent Dobbler
* Justin Louis: Howard Purnell, agente berezi laguntzailea
* Tate Donovan: Russ Turner, agente berezia
* Rade Šerbedžija: Mikhaylo Sczerbiak
* Lane Garrison: Donnie Fenn kaporala
* Alan C. Peterson: Stanley Timmons, Filadelfiako Polizia Saileko ofiziala
* Brian Markinson: Russert, fiskal nagusia
* Levon Helm: Rate jauna
* Mike Dopud: Mertzenario burua
* Paul Alexander Warren: Zerbitzu Sekretua
* Dean McKenzie: Etiopiako apezpikua
* Logan: Bob Lee Swaggerren txakurra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
On the Edge (2001eko filma)

***On the Edge*** () 2001eko John Carney irlandar zinema zuzendariaren drama film bat da. Cillian Murphy, Tricia Vessey, Jonathan Jackson eta Stephen Rea aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Irlanda, Dublin. Jonathan (Cillian Murphy) depresioa eta bere buruaz beste egiteko joera duen 19 urte dituen mutilak auto istripu suizida bat izan ondoren psikiatriko batera osatzera bidali dute. Bertan, bere egoera berdinean dagoen jendea ezagutuko du, tartean Rachel (Tricia Vessey) neska gaztea, hartaz maitemindu, eta Figure (Stephen Rea) doktorea ere ezagutuko du, hark itxuraz haratagoko Jonathan ezagutzea lortuko du.

## Aktoreak 
* Cillian Murphy: Jonathan Breech
* Tricia Vessey: Rachel Row
* Jonathan Jackson: Toby
* Stephen Rea: Figure doktorea
* Paul Hickey: Mikey
* Tomás Ó Súilleabháin: Nick
* Marcella Plunkett: Leslie

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pawlet (Vermont)

**Pawlet** Vermont estatubatuar estatuko Rutland konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.477 biztanle zituen eta 13,2 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Peacham

**Peacham** Vermont estatubatuar estatuko Caledonia konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 732 biztanle zituen eta 15,13 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
The January Man

***The January Man*** (euskaraz *Urtarrileko Gizona*), 2001eko Pat O'Connor irlandar zinema zuzendariaren komedia-thriller film bat da. Kevin Kline, Susan Sarandon, Mary Elizabeth Mastrantonio, Harvey Keitel, Danny Aiello eta Rod Steiger aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York, Gabonzaharra. Bere biktimak logika bitxi batez hautatzen dituen serieko hiltzaile batek hiritarren artean izua hedatu du. Ondorioz, Nick Starkey (Kevin Kline) izaera xelebreko polizia ohiak kasua argitu eta hiltzailea atzemateko ardura jasoko du.

## Aktoreak 
* Kevin Kline: Nick Starkey tenientea
* Susan Sarandon: Christine Starkey
* Mary Elizabeth Mastrantonio: Bernadette Flynn
* Harvey Keitel: Frank Starkey komisionatua
* Danny Aiello: Vincent Alcoa kapitaina
* Rod Steiger: Eamon Flynn alkatea
* Alan Rickman: Ed
* Faye Grant: Alison Hawkins

## Kanpo estekak 
* fitxa irakurgai
Diego Pérez de los Cobos

**Diego Pérez de los Cobos Orihuel** (Yecla, Espainia, 1964) Espainiako Guardia Zibileko koronel bat da, Barne Ministerioari atxikia. Egun, Madrilgo Guardia Zibilaren Komandantziako Burua izan zen 2020ko maiatz arte, eta Segurtasuneko Estatu Idazkaritzaren Bulego Teknikoko zuzendari lanetan aritu zen lehenago.

Francisco Pérez de los Cobos Auzitegi Konstituzionaleko 2011 eta 2017 arteko presidente eta epailea anaia du. 2017ko urriaren 1eko Kataluniako independentziari buruzko erreferenduma eragozteko Polizia Nazionalaren eta Guardia Zibilaren operazio burua izan zen.

## Ibilbidea 
Gaztetan, aitak bezala (hura Fuerza Nuevako kidea baitzen), 1978ko Espainiako Konstituzioa onartzearen kontrako kanpainan parte hartu zuen, eta eskuin muturrari lotuta ibili zen. Oso gazterik, 1981eko otsailaren 23ko Espainiako estatu kolpe ahaleginean, boluntario aurkeztu bide zen Yeclako Guardia Zibilaren kuartelera harekin bat egiteko.
 
ETAk bahitutako Ortega Lara espetxe funtzionarioa askatzeko Guardia Zibilaren operazioan parte hartu zuen (1997). 2017ko urriaren 1eko Kataluniako independentziari buruzko erreferenduma eragozteko ardura izan zuen; Espainiako Fiskaltzak Kataluniako Mossoen, Guardia Zibilaren eta Poliziaren errepresio lana koordinatzeko agintari bakar izendatu zuen.

Erreferendumaren antolatzaileen kontra hasitako prozesuan, 2018ko otsailean, adierazi zuenez, "legea herritarren bizikidetzaren gainetik zegoen". 2020ko maiatzaren 25ean, Grande-Marlaska barne ministroak kargugabetu egin zuen Madrilgo Guardia Zibilaren buru zuen postutik, "konfiantza galdu izana" argudiatuta; izan ere, berak ondutako txosten baten bidez gobernuari Covid-19aren krisian "krimenak egitea" leporatu zioten.

Marlaskak, ekainaren 2an, adierazi zuen Pérez de los Cobos kargugabetzeko arrazoia "8M manifestazioari buruzko txostena plazaratzea" izan zela. Margarita Robles defentsa ministroak, ekainaren 4an, Guardia Zibil barrutik estatu kolpe asmoak gezurtatu eta polizia paramilitar hori goretsi zuen, baita Perez de los Cobosen lana ere.

## Tortura salaketak 
1992an, Kepa Urrak jasandako torturetan ustez parte hartzeagatik prozesatu zuten, baita Guardia Zibileko haren hiru lankide kondenatu ere horregatik; bera, ordea, errugabe atera zen, froga faltagatik. Biktimaren hitzetan, aldiz, Pérez de los Cobos ahoa eta sudurra itxi zizkion ospitalean zaurituta zetzala.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Radio Flyer (filma)

***Radio Flyer***, 1992ko Richard Donner estatubatuar zinema zuzendariaren fantasiazko drama film bat da. Lorraine Bracco, John Heard, Elijah Wood, Joseph Mazzello, Adam Baldwin eta Ben Johnson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Mike (Elijah Wood) eta Bobby (Joseph Mazzello) anaiak diren bi mutiko dira, eta Mary (Lorraine Bracco) ama eta Jack "Erregea" (Adam Baldwin) aita ordearekin batera bizi dira. Aurrez, beren aitak ama eta bi haurrak abandonatu eta ama aita ordearekin bigarren aldiz ezkondu zen. Halere, Jack aita ordea alkoholikoa eta bi haurrekin tirano hutsa da, hiru senideei "Erregea" dei diezaioten derrigortzen ditu eta Bobby jo ere egiten du, baina haurrak ez diote amari ez poliziari ezer esaten, amak azkenean zoriontasuna lortu duela eta berau ez zapuzteko. Horregatik, bi haurrek aita orde gaiztoarengandik ihes egiteko fantasiazko mudnu bat sortuko dute, eta hegan egitea amesten dutenez, *"Radio Flyer"* deritzon beren jostailuzko gurditxoa benetako hegazkin batean bilakatuko dute, hartan Bobbyk hegaz "Erregeak" inoiz atzemango ez duen leku batera joan dadin.

## Aktoreak 
* Lorraine Bracco: Mary
* John Heard: Jim Daugherty
* Elijah Wood: Mike haurra
** Tom Hanks: Mike heldua / Narratzailea (*krediturik gabe*)
* Joseph Mazzello: Bobby
* Adam Baldwin: Jack "Erregea"
* Ben Johnson: Geronimo Bill
* Garette Ratliff: Chad
* Thomas Ian Nicholas: Fergie

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Imayoshiita

{{mineral infotaula
| izena = Imayoshiita
| formula = Ca3Al(CO3)[B(OH)4](OH)6 * 12H2O
| kategoria = 
| irudia = 
| irudiaren testua = 
| egoera IMA = 1
| distira = beira, silky*
| kolorea = colorless*
| marra = zuria
| irmotasuna = ahula
| esfoliazioa = distinct/good - on {100}*
| fraktura = irregularra, malkartsu
| dentsitate = 1,79 g/cm3 (kalkulatuta)
| sistema = hexagonala
| simetria = 6 - pyramidal*
| zelda = a = 11,0264(11)  Å; c = 10,6052(16)  Å; 
| talde-optikoa = uniaxial (-)*
| errefrakzio_indizea = *n*ω = 1,497() *n*ε = 1,470(2)
| gogortasuna = 2 - 3
| IMA = IMA2013-069
| erreferentziak = 
}}
**Imayoshiita** mineral bat da eta ettringite taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Imayoshiita elementu kimiko mineralaren formula kimikoa hau da: Ca3Al(CO3)[B(OH)4](OH)6 * 12H2O. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 2 - 3 da.

## Prestakuntza eta gordailuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekaterinita

**Ekaterinita** borato motako minerala da.

## Ezaugarriak 
Ekaterinita borato-mineralaren formula kimikoa hau da: Ca2(B4O7)(Cl,OH)2 * 2H2O. Sistema hexagonalaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 1 da.

## Prestakuntza eta gordailuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adsortzio

thumb|250x250px| Adsortzioa, adsorbitutako partikulak eta gainazal xurgatzailea.
**Adsortzioa** prozesu fisiko bat da, atomo, ioi edo molekula baten gasak, likidoak edo disolbatutako solidoak azalera kondentsatu bati itsastean gertatzen dena azalera horretan aldaketak eragin gabe ; xurgapena, aitzitik, bolumen fenomeno bat da.

Beraz, adibide gisa, adsortzio prozesuan, kontaminatzaile disolbagarri bat uretik kanporatua izango da azalera solido baten kontaktuan jartzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cal (1984ko filma)

***Cal***, 1984ko Pat O'Connor irlandar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Bernard MacLaverty iparrilandar idazlearen *1983ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. John Lynch eta Helen Mirren aktoreek antzeztu zuten. 1984ko Cannesko Zinemaldian Emakumezko Aktore Onenaren Saria (Helen Mirren) irabazi zuen.

## Argumentua 
Ipar Irlanda, Belfast. Cal (John Lynch) 19 urteko mutil gaztearen bizitza ez da erraza: aitari ganadu hiltegian lagundu diezaioke, baina lan mota hori ez du batere gogoko, edo astero langabezia txekea jaso dezake; etorkizunik ez duela edo berau aldatzen saia daiteke. Cal eta bere aita auzo protestante eta unionista batean bizi diren katoliko errepublikarrak dira, etengabe arerioen bortizkeriaren mehatxupean bizi direnak. Azkenean, egun batez, etxea erreko diete. Gertakari horrek Cal Behin-behineko IRAko kide egiteko erabakia hartzera bultzaraziko dute, eta giro arriskutsu eta latz honetan bere kontsolamendu bakarra, Marcella (Helen Mirren) italiar alargun katolikoarekiko sentitzen duen maitasuna izango da.

## Aktoreak 
* Helen Mirren: Marcella
* John Lynch: Cal
* Donal McCann: Shamie
* Ray McAnally: Cyril Dunlop
* John Kavanagh: Skeffington
* Stevan Rimkus: Crilly
* Catherine Gibson: Morton jauna
* Louis Rolston: Dermot Ryan
* Tom Hickey: Predikatzailea
* Gerard Mannix Flynn: Arty
* Seamus Forde: Morton jauna
* Edward Byrne: Skeffington Sr
* J. J. Murphy: Liburutegiko gizona
* Audrey Johnson: Luc
* Brian Munn: Robert Morton

## Kanpo estekak
Aaveqaspis

eskuinera|230px|thumb|*Aaveqaspis inesoni*-ren interpretazio artistikoa.
***Aaveqaspis*** Kanbriar garaian bizi izan zen artropodo bat da, gaur egun iraungita dagoena. Espezie bakarra ezagutzen da, *Aaveqaspis inesoni*. Duela 518 eta 508 milioi urte artean bizi izan zen.

## Aurkikuntza eta etimologia 
2009 urtean aurkitu zuten Peel eta Steinek Groenlandia iparraldean dagoen Sirius Passet aztarnategian. *Aaveqaspis* izena eman zioten, groenladieraz *aaveq* hitzak "mortsa" esan nahi du eta fosilaren buztanek mortsaren hortzen antza dutelako izendatu zuten horrela. Grekerazko *aspis* hitzak "oskola" esan nahi du.

## Deskribapena 
*Aaveqaspis* animalia txikia zen, 2'5 zentimetrotako luzera baino ez zuena. Gorputz zapal obalatua zuen. Bizkarraldea ez zegoen kaltzifikatua eta hiru ataletan bereizten zen, zefalona, toraxeko bost segmentu eta pigidioa. Zefalonak gorputzaren %20 inguru hartzen zuen eta atzerantz bi arantza ditu muturrean. Ez zaizkio antenarik edo begirik aurkitu. Toraxeko segmentuek ere antzeko egitura zuten. Pigidiotik bi arantza luze ateratzen zitzaizkion.

Azpialdea erakutsiko duen fosil onik ez da aurkitu.

## Bizimodua 
Begirik aurkitu ez izanak ur sakonetan bizi zela iradokitzen du, algen fosilik ere ez da aurkitu *Aaveqaspis*-en inguruan fosilizaturik. Animalia bentikoa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ISA BTP

**Akitaniako eraikin eta obra publikoen goi mailako institutua** — frantsesez : institut supérieur aquitain du bâtiment et des travaux publics — (**ISA BTP**) Angelu egoitza duen ingeniaritza unibertsitate-eskola da.

## Kanpo estekak
Natatio

[thumb|250x250px| *Natatio* Villa San Marco-ko [peristiloan, antzinako Stabiae-n, gaur egun Castellammare di Stabia, Campania (Italia). ]]
[thumb| [Caesaraugusta-ko erromatar termetako *Natatioa* ]]
***Natatio*** hitza Zesarren termetako igerilekua izendatzeko erabiltzen da baina jatorriz aire zabalean zegoen irelekua da.

Hona hemen *natatio-*ak zeukaten hainbat terma:

* Erroman Dioklezianoren termak
* Erroman Caracalla bainuak
* Pompeiako Bainu Stabianak
* Efesoko Vedio Gymnasium
* Caesaraugusta bainuetxe erromatarrak Zaragozan
* Shanxay multzoa Galia-n

Natatioaren hondo eta hormek, marmolezko inkrustazioak ohi zuten eta zati batean estaliak ziren, Ponpeiako natatioetan ikus daitekenez.

Gaur eguneko igerilekuekin alderatuta, natatioak nahiko txikiak dira.

## Bibliografia 
* Christoph Höcker : *Metzler Lexikon antiker Architektur.* 2. Aufl. Metzler, Stuttgart 2008,  . 176
* Anthony Rich: *Balnae* artikulua: William Smith: *Greziako eta erromatar antzinako hiztegia.* John Murray, Londres, 1875. S. 189. Lineako (LacusCurtius): http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/SMIGRA*/Balneae.html

## Kanpo estekak
Les Diaboliques

***Les Diaboliques*** 1955eko Henri-Georges Clouzot frantziar zinema zuzendariaren thriller psikologiko bat da, Boileau-Narcejac idazlearen ''Celle qui n'était plus'' eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
Michel Delasalle hiriaren kanpoaldeko mutilentzako eskola katoliko bateko zuzendari gorrotagarri baten Christina emaztea eta Nicole Horner maitaleak ematen dizkien sufrikario eta umiliazioak amaitzeko asmoz berau hiltzea erabaki dute.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Folvikita

**Folvikita** borato motako minerala da eta pinakiolite taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Folvikita elementu kimiko-mineralaren formula kimikoa hau da: Sb5+Mn3+(Mg,Mn2+)10O8(BO3)4. Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak. Mohs eskalaren arabera duen gogortasunaren balioa 6 da.

## Prestakuntza eta gordailuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emu Bay Shale

[300px|thumb|[Australiaren hegoaldeko Kanguru uharteko Emu badia.]]
**Emu Bay Shale** () Australiaren hegoaldean kokaturik dagoen aztarnategi bat da. Kanbriarreko leherketako fosil ugari aurkitzen dira bertan, trilobiteak batez ere.

## Deskribapena 
Emu Bay badiako ekialdean kokaturik dago aztarnategia. White Point konglomeratutik 8 kilometrotara dagoen Big Gully herrian aurkitu dira fosilak. 50 espezietik gora deskribatu dira, trilobitoak gehienbat baina baita beste artropodo batzuk eta gorputz biguneko hainbat animaliren fosilak ere (poliketoak, belakiak, brakiopodoak, hiolitoak, lobopodioak...).

Kanbriar garaiko estratuak agertzen dira bertan, duela 530 eta 510 milioi urte artekoak. Kanadako Burgess Shale eta Txinako Chengjang biotarekin antzekotasun handiak dituze beraz:
* Trilobitoak:
** *Balcoracania*
** *Emucaris*
** *Emuella*
** *Estaingia*
** *Holyoakia*
** *Kangacaris*
** *Megapharanaspis*
** *Redlichia*
* Gainerako artropodoak:
** *Anomalocaris*
** *Isoxys*
** *Oestokerkus*
** *Tuzoia*
** *Wisangocaris*
* Bestelako animaliak:
** *Chancelloria*
** *Myoscolex*
** *Palaeoscolex*
** *Vetustovermis*
** *Wronascolex*

## Anomalocarisaren begia 
[280px|thumb|[Anomalocarisaren begi konposatuak.]]
2011 urtean begi konposatu handien zazpi fosil aurkitu ziren, tartean bikain kontserbaturiko Anomalocarisen begia. Trilobiteena baino 30 aldiz ikusmen zorrotzagoa zuela ikusi da. 16.000 lente kontatu zaizkio, burruntziak baino ez ditu lente gehiago (28.000). Honek artropodoetatik oso gertu kokatzen du, aurrez ere uste zen bezala. Begi konposatuen garapena hanka artikulatuena baino lehenago gertatu zela ere erakusten du aurkikuntza honek.

## Iruditegia 

Irudi:BalcoracaniaDailyi.png|*Balcoracania dailyi*.
Irudi:EstaingiaBilobata.png|*Estaingia bilobata*.
Irudi:RedlichiidaTakooensis.png|*Redlichiida takooensis*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Palaeontology of the Lower Cambrian Emu Bay Shale
Marinaita

{{mineral infotaula|izena=Marinaita|formula=Cu2Fe^{3+}O2(BO3)|kategoria=|irudia=|irudiaren testua=|egoera IMA=1|sistema=monoklinikoa|simetria=2/*m* - prismatiko|zelda=a = 3,1275(2)  Å; b = 11,9690(8)  Å; c = 9,4657(5)  Å; β = 97,568(6)°|IMA=IMA2016-021|erreferentziak=}}
**Marinaita** ludwigite motako minerala da eta ludwigite taldearen kidea da. 

## Ezaugarriak 
Marinaita elementu kimiko-mineralaren formula kimikoa hau da: Cu2Fe^{3+}O2(BO3). Sistema monoklinikoaren arabera sortzen ditu kristalak.

## Prestakuntza eta gordailuak 
## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Roxbury (Vermont)

**Roxbury** Vermont estatubatuar estatuko Washington konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 691 biztanle zituen eta 6,3 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Pregón (aldizkaria)

***Pregón*** Iruñean 1943tik 1977ra argitaratu zen literatura aldizkaria izan zen. Oso joera tradizionalista zuen eta argitalpena Frankismoak begi onez ikusten zuen. Hala ere interes handiko kolaboratzaile izan zuen. Hasiera batean aldizkariak *Iruña* izena izan behar zuen baina zentsurak ez zuen onartu. Aldizkariaren sortzailea Pregón Peña izan zen, batez ere Faustino Corella. Helburu nagusia Nafarroako gaiak zabaltzea eta aldarrikatzea zen. 1993an berriro ere talde berri batek aldizkaria argitaratzearei ekin zion, 2013 arte, *Pregón Siglo XXI. Revista Navarra de Cultura* izenburuarekin. Gaur egun, 2016tik, digitalki argitaratzen da. Guztiak gaztelaniaz agertu ziren.

## Aurrekariak 
Antzeko taldeak bultzatuta bi saiakera izan ziren aurretik:
* *Vida Navarra*, 1940an.
* *Marzo*, 1941an.

## Kolaboratzaileak 
Batez ere lehenengo urtetan Frankismoaren izen handiak aurki daitezke:
* Tomás Domínguez Arévalo, Rodeznoko kondea
* Felipe Jaso
* Marcelino Olaetxea, Iruñeko apezpikua
* José Díaz Jácome
* Francisco López Sanz gobernadorea
* Antonio Artxanko alkatea
* Eladio Esparza
* Fermin Mugeta
* Jose Maria Iribarren
* Ignacio Baleztena
* Jose Ramon Castro

Gero, poliki-poliki beste izenak joan ziren agertzen:
* Florencio Idoate
* José María Iraburu Mathieu (“José María de Luzaide”)
* Pedro García Merino
* Javier Martinena
* Francisco Salinas Quijada
* Maria Blanca Ferrer
* Jose Berruezo

## Edukiak 
Orokorrean Nafarroarekin lotura duten gai kultural eta artistikoak. Nahiz eta literatura aldizkaria izan, gai etnografikoek eta historikoek pisu gehiago zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Pregón Siglo XXI. Revista Navarra de Cultura*

## Kanpo estekak 
* : Aldizkariaren webgunea.
The Road to El Dorado

***The Road to El Dorado*** (euskaraz *El Doradorako Bidea*), 2000ko Don Paul eta Eric Bergeron zuzendarien abenturazko musikal animazio film bat da. DreamWorks estudioek ekoitzi zuten. Kevin Kline, Kenneth Branagh, Rosie Perez, Armand Assante eta Edward James Olmos aktoreek ahotsez bikoiztu zuten. Soinu banda Hans Zimmer eta John Powell musikagileek konposatu zuten.

## Argumentua 
1519, Espainiako Erresuma. Tulio (Kevin Kline) eta Miguel (Kenneth Branagh) erdipurdiko iruzurgileen eskuetara El Doradoko altxorraren mapa iritsi da, joko apustu bat irabazi izanaren ordainetan. Beren iruzurren ondorioz zaindariengadik ihesi kupela batzuetan ezkutatu eta kupelak Hernán Cortésen (Jim Cummings) Mexikorako espedizioaren itsasontzira igoak izango dira. Honela, bi iruzurgileek hiri mitikora heldu eta bertako aberastasunak bereganatzeko gorabehera eta abentura ugari biziko dituzte.

## Aktoreak 
* Kevin Kline: Tulio
* Kenneth Branagh: Miguel
* Rosie Perez: Chel
* Jim Cummings: Hernán Cortés, espainiar konkistatzailea
* Armand Assante: Tzekel- Khan, Txibtxar apaiz nagusia
* Edward James Olmos: Tannabok, Txibtxar buruzagia
* Tobin Bell: Zaragoza
* Frank Welker: Altivo, zaldia
* Duncan Marjoribanks: Morroia
* Jeff Bennett: Monopolioaren gizona
* Jennifer Seguin: Atsoa
* Jerry Orbach: Agurea
* Elton John: Abeslaria

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rupert (Vermont)

**Rupert** Vermont estatubatuar estatuko Bennington konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 714 biztanle zituen eta 6,18 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Rutland (Rutland konderria, Vermont)

**Rutland** Vermont estatubatuar estatuko Rutland konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.056 biztanle zituen eta 79,9 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Royalton (Vermont)

**Royalton** Vermont estatubatuar estatuko Windsor konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 2.773 biztanle zituen eta 26 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Ryegate (Vermont)

**Ryegate** Vermont estatubatuar estatuko Caledonia konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.174 biztanle zituen eta 12,32 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Rockingham (Vermont)

**Rockingham** Vermont estatubatuar estatuko Windham konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 2.702 biztanle zituen eta 24,6 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Shelburne (Vermont)

**Shelburne** Vermont estatubatuar estatuko Chittenden konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 7.144 biztanle zituen eta 61,43 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Il Postino

***Il Postino***, 1994ko Michael Radford britainiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko filma da, Antonio Skármetaren *Ardiente paciencia* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Mario Ruoppolo hegoaldeko Italian bizi den eta langabezian dagoen arrantzalea da. Aitari kasu egin eta postari bilakatuko da eta nor eta Pablo Neruda poeta bere bezero bakarra izango da.

## Aktoreak 
* Philippe Noiret – Pablo Neruda
* Massimo Troisi – Mario Ruoppolo
* Maria Grazia Cucinotta – Beatrice Russo
* Renato Scarpa – Telegrapher
* Linda Moretti – Donna Rosa
* Mariano Rigillo – Di Cosimo
* Anna Bonaiuto – Matilde
* Simona Caparrini – Elsa Morante

## Kanpo estekak
Sheldon (Vermont)

**Sheldon** Vermont estatubatuar estatuko Franklin konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 2.190 biztanle zituen eta 21,51 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Shoreham (Vermont)

**Shoreham** Vermont estatubatuar estatuko Addison konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.265 biztanle zituen eta 10,54 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak