Bartolomé Esteban Murillo

**Bartolomé Esteban Murillo** (Sevilla, 1617ko abenduaren 31 &ndash; Cádiz, 1682ko apirilaren 3a) espainiar margolari barroko nagusietako bat izan zen. Erlijio-gaietan nabarmendu zen batez ere, erlijio-ordenek eskatutako obrekin.

## Bizitza 
1633 inguruan, Juan del Castilloren lantegian sartu zen ikasle, Alonso Canorekin batera, besteak beste. Irakaslea hil zelarik, Madrilera aldatu zen Murillo, eta han hasi zen bere kasa lanean, 1639an. Hasierako lanetan, irakasleen eragina, Italiako manierismoarena eta flandriar errealismoarena nabarmentzen da. 1645 inguru arte iraun zuen Murilloren obran garai hotza deritzona osatzen duenak, eta aipagarriak dira orduko obra hauek: *Ama Birjina fray Lauterio, San Frantzisko eta San Tomasekin* (1638-1640, Fitzwilliam Museum, Cambridge), *Ama Birjina Santo Domingori errosarioa ematen* (1638-1640, Artzapezpiku-jauregia, Sevilla).

Baina haiek baino ezagunagoak dira 1645-1646 inguruko koadroak, garai epela izena eman zaion aldikoak, Sevillako frantziskotarren komentuko klaustro txikirako egindakoak adibidez (*Frai Frantzisko eta aingeruen sukaldea*, *San Diego Alcalakoa pobreei jaten ematen*, *San Frantzisko*, etab.; gaur egun, Madril, Paris, Dresden eta abarretan barreiaturik). Zurbarán eta Velázquezek osatutako Sevillako eskolaren naturalismoari eta tenebrismoari jarraituz egin zituen obra haiek,
Errenazimentuko tradiziotik aldenduta eta, gaiei dagokienez, erlijio-gaiak erabili zituen arren, gero eta xehetasun eta eszena gehiago sartu zituen eguneroko bizitzatik hartuak.

Azpimarratzekoak dira Murilloren haur-irudiak. Hasieran, erlijio-gaietako koadroetan hasi zen haurrak marrazten, Jesusen eta San Joanen haurtzaroko eszenekin, baina erlijio-gaiekin gero eta lotura gutxiago zuten haurrak egiten hasi zen eta, azkenean, genero modura ere landu zuen haurren pintura. Ume pobreak dira gehienak, baina ez dute itxura tristea ematen, baizik eta atsegina eta xaloa; horrelakoak dira, halaber, Murilloren obran aipatzeko beste pertsonaia batzuk, emakume-irudiak hain zuzen (*Atsoa iruten*, etab.). Irudi herrikoiak, eszena pikareskoak egin zituen, eta arruntasun hori erlijio-obra batzuetan ere islatu zuen.

Murilloren estiloan aldaketa nabarmena gertatu zen 1650 inguruan. Madrilera bidaiatu zuen garai hartan, eta Velazquez ezagutu eta errege-bildumako Tiziano, Rubens eta Van Dycken obrak aztertu zituen. Handik itzuli zenean, ospe handia lortu zuen Sevillan eta bezero asko kendu zizkion Zurbaráni. Ordu arteko obretan nabarmentzen zen naturalismo soila eta tenebrismoa alde batera utzi zituen, eta modernitatea erakusten zuten irudiak egin zituen, kolore argiagoekin, molde ia inpresionistekin; konposizio konplexuagoko eta egituraketa bikaineko obrak egiten hasi zen.

Garai hartan, Bibliako gaietan eta santuen irudietan edertasun ideal eta finaren irudia eskaini zuen, batez ere Ama Birjina eta Haurra agertzen dituztenetan. Garai hartakoa du, hain zuzen ere, bere maisulanetako bat, *San Antonio Paduakoaren ikuskaria* (1656, Sevillako katedrala), eta baita *Andre Maria Sortzez Garbia* (1650 aldean, Arte Eder museoa, Sevilla), *San Leandro* (1655, Sevillako katedrala) eta *San Isidoro* (1655, Sevillako katedrala) ere. Argiaren erabileragatik azpimarratzekoak dira Sevillako katedralerako egindako *Ama Birjinaren jaiotza* (1660, Louvre, Paris), kaputxinoen komenturako erretaulak eta, gaueko irudietan, *Aingerua San Pedro askatzen* (1671-1673 bitartean, Ermitage, San Petersburgo).

1660an Sevillako pintura-akademia sortu zuen, eta haren lehen lehendakari izan zen. 1660az gero, gutxi gorabehera, Elizarekiko lotura handiagoa izan zuen; herritarrei Elizaren mezua helarazteko aukera ematen zuten haren koadroek, adibidez Andre Maria Sortzez Garbiaren bertsioek, *Soulten Sortzez Garbia* (1678 aldean, Prado Museoa, Madril), batez ere. Aipagarriak ditu, bestalde, azken urteetako talde-irudiak, esaterako *Haurrak enpanada jaten* (1670-1678 aldean, Alte Pinakothek, Munich).

## Irudi galeria 

Image:San Francisco Solano y el toro por Murillo (1645).jpg|*San Francisco Solano eta zezena*, 1645,Reales Alcázares, Sevilla
Image:Bartolomé Esteban Murillo - The Young Beggar.JPG|*Eskale gaztea*, 1645-1650,Louvre, Paris
Image:Bartolomé Esteban Perez Murillo 004.jpg|*Dos niños comiendo melón y uvas*, 1645-1655,Alte Pinakothek, Munich
Image:Bartolomé Esteban Perez Murillo 020.jpg|*La Virgen del Rosario con el Niño*, 1650-1655,Prado Museoa, Madril
Image:Isidor von Sevilla.jpeg|*San Isidoro*, 1655, Sevillako katedrala
Image:San Leandro.jpg|*San Leandro*, 1655, Sevillako katedrala
Image:Bartolomé Esteban Perez Murillo 023.jpg|*Anunciación*, 1655-1660,Hermitage, San Petersburgo
Image:Bartolomé Esteban Perez Murillo 021.jpg|*Andre Maria Sortzez Garbia*, 1660-1665,Prado Museoa, Madril
Image:Bartolomé Esteban Perez Murillo 014.jpg|*Mujeres en la ventana*, 1665-1675,Washingtongo Arte Galeria Nazionala
Image:Murillo - Vendedores de fruta.jpg|*Vendedores de fruta*, 1670,Alte Pinakothek, Munich
Image:Bartolomé Esteban Perez Murillo 003.jpg|*Las dos Trinidades*, 1675-1682,National Gallery, Londres
Image:La Inmaculada de Soult, 1678, Bartolomé E. Murillo.jpg|Soulten Sortzez Garbia, 1678 aldean,Prado Museoa, Madril

## Erreferentziak