Joxe Arregi Izagirre

**Joxe Arregi Izagirre** (Zizurkil, Gipuzkoa, 1951 &ndash; Madril, Espainia, 1981eko otsailaren 13a) ETAko kidea zen. Espainiako Polizia Nazionalak egindako torturen ondorioz hil zen.

## Atxiloketa 
1981eko otsailaren 4an *Brigada Regional de Seguridad Ciudadana* poliziako kideek atxilotu zuten Isidro Etxaberekin batera Madrilgo hirigunean. Atxilotu eta Segurtasuneko Zuzendaritza Nagusira eraman zituzten. Bertan 9 egun eman zituzten, bakartuta, Lege Antiterroristaren aplikazioaz.

## Carabanchelen hil zen 
Hil aurreko egunean Joxe Arregi Carabanchelgo espetxeko ospitalera eraman zuten. Mediku txostenaren arabera, honako zauriak zituen han sartu zenean: *hematomas periorbitales con derrame conjuntival en ojo derecho, diversos hematomas en hombro derecho, caras internas de ambos brazos y piernas, grandes hematomas en ambos glúteos, heridas por quemaduras de segundo grado en plantas de ambos pies* ("eskuineko begian konjuntiba-isuriarekin hematoma periorbitalak; eskuineko sorbaldan, beso eta hanken barnealdean hainbat hematoma; ipurmasailetan, hematoma handiak; bi oinetako zoletan, bigarren mailako erredurak"). Horrezaz gainera: *estado estuporoso del que se recuperaba paulatinamente, disnea intensa y dolor abdominal difuso sin signos de abdomen agudo *("harridura-egoera —horretaz pixkanaka suspertzen ari zen—, dispnea larria eta sabeleko mina lausoa, abdomen akutuaren zantzurik gabe")*. *Egin zizkioten erradiografiek birika bat nahiko urez betea (*un pulmón relativamente encharcado*) zeukala erakutsi zuten.

Carabancheleko ospitalean ziren Iñaki Agirre (ETA (pm)), Xose Lois Fernández González (GRAPO), eta Lois Alonso Riveiro (PCE (r)) preso politikoek Arregirekin egon eta bere lekukotza jasotzeko aukera izan zuten: Gutun batean adierazi zutenez, "oso latza izan da!" esaldiarekin laburbildu omen zuen Joxe Arregik, ziegako lagunei horrela esanda, hamar egun haietan pasatakoa.

Haren egoera ikusita, Carabancheleko zuzendariak ospital zibil batera eramateko agindu zuen, baina ez zen kartzelatik bizirik irten.

Autopsiaren arabera, Joxe Arregiren heriotzaren eragile nagusia bronkoneumonia izan zen. Santi Brouard HASIko presidente eta sendagileak adierazi zuen *bañera* ("baiunuontzia") izenaz ezagutzen den tortura motak baino ezin zezakeela eragin bronkoneumonia hori.

Jose Manuel Blanco Poliziaren Zuzendari Nagusiak Arregiren heriotza zabaldu orduko adierazi zuen "atxilotu horri egindako galdeketetan ez zaio inolako tratu txarrik egin". Handik gutxira dimisioa eman zuen.

## Joxe Arregiren gorpuaren argazkiak 
thumb|300px
Joxe Arregi torturen ondorioz hil zela are begi bistakoagoa egin zen, pertsona anonimoei esker, bere gorpuari egindako argazkiak komunikabideetan zabaldu zirenean. Argazki haietan torturak eragindako zauri eta ubeldura nabarmenak ikus zitezkeen, hala nola, oinetan zituen erredurak.

*Berria* egunkariak, 2009ko maiatzaren 24an *Igandea* gehigarrian argitaratutako Amagoia Gurrutxagak egindako erreportaian  , argazki haiek Juan Kruz Unzurrunzagak eta Bixente Ameztoik egin zituztela argitu zuen. Zizurkilgo hilerrira joan, bertako depositoan zegoen hilkutxa ireki, eta hantxe bertan egin zituzten argazkiak, gero berriro kutxan sartu aurretik.

## Torturaren gaineko auzia 
Madrilgo Giza Eskubideen Batzordearen arabera, 73 poliziak hartu zuten parte Joxe Arregiren galdeketetan, *Brigadas Regionales* eta *Central de Información* taldeetakoak. Horietako bost atxilotu eta Joxe Arregiren heriotza eragin zuten torturen egile izatea leporatu zieten: Ricardo Sánchez, Juan Antonio González, Juan Luis Méndez, Julián Marín Ríos eta Juan Antonio Gil. Martxoaren 25ean libre geratu ziren denak.

Antonio Gil Rubiales eta Julián Marín Ríos polizia kideak baino ez zituzten prozesatu. 1983. urtean epaitu zituzten Madrilgo Auzitegi Probintzialean. Epaiketan, Marínek, Joxe Arregi atxilotu eta galdekatu zuten polizia taldearen buruak, esan zuen "jakina eta ezaguna dela terroristak autolesionatu eta gero tratu txarren aurkako salaketak jartzen dituztela". Epaitegi horrek bi aldiz absolbitu zituen. 1989. urtean Espainiako Auzitegi Gorenak zigortu egin zituen: hiru hilabeteko atxiloaldia eta bi urtez lanik eta soldatarik gabe Gili, eta hiru hilabeteko atxiloaldia eta hiru urtez lanik eta soldatarik gabe Maríni.

## Sendagileak ere bai 
Beste aldetik, Bartzelonako Medikuen Elkargo Ofizialak eta Hego Euskal Herriko berrehun sendagilek Joxe Arregiren zaurien larritasuna estaltzen saiatu ziren lau mediku salatu zituzten, eta Deontologia Batzordearen zigorra eskatu: Santiago Martín Pachón, Estatuko Segurtasuneko Zuzendaritzaren mediku-zerbitzuen burua, Miguel Usieto Arvej, Isidro Álvarez García eta Javier Juan Etreros Huarte doktoreak ziren salatutakoak. Azken hiru horiei torturak estaltzeko txostenak manipulatzea leporatu zieten. Madrilgo Medikuen Elkargo Ofizialak ez zuen inolako neurririk hartu mediku horien kontra.

Madrileko Giza Eskubideen aldeko elkarteak ere mediku hauek prozesatzea eskatu zuen, baina zabaldutako prozesamenduko espedientea itxi egin zuen Madrileko 13. instrukzioko epaitegiko Jose Antonio de la Campa epaileak.
 
Espainiako Barne Ministro Juan José Rosónek Santiago Martín Pachón kargutik kendu zuen jendaurreko agerraldi batean, baina kasuaren oihartzuna iraungi zenean, berriro jarri zuen Estatuko Segurtasuneko Zuzendaritzaren zerbitzu medikoen buru, inolako publizitaterik gabe. Izanez ere, Martín Pachón Goi Mailako poliziaren inspektorea ere bazen.

## Torturatzaileen geroko ibilbidea 
Juan Antonio Gil Rubiales 1985ean Iruñean inspektorea zela, kazetariek *in fraganti* harrapatu zuten kalez jantzitako beste hamaika poliziarekin batera, manifestazio bateko partaideak beisboleko bate eta katez jipoitzen, Mikel Zabalza hiltzeraino torturatu zutelako beren samina agertzen ari ziren herritarrak jipoitzen, hain zuzen ere.

1992an Madrilgo Herritarren Segurtasun Brigadan (*Brigada de Seguridad Ciudadana*) ziharduen, gero Poliziaren Esku-hartze Unitatea (*Unidad de Intervención Policial*) taldeko buru izendatu zuten, 2003an Arona (Tenerife) herriko polizia buru eta 2005ean Tenerifeko Probintziako Komisario buru. Gil Rubiales 2008ko uztailaren 7an hil zen Santa Cruz de Tenerifeko bere bulegoan. Estatuaren, militarren eta Eliza katolikoaren ohore ofizialekin lurperatu zuten .

Auzi horretan kondenatutako beste polizia, Julián Marín Ríos, Poliziaren Artezilari Taldearen buru izendatu zuten 1987ko irailean. Orain, Julián Marínek, urteak daramatza Kitoko (Ekuador) Espainiako enbaxadan, Barne arazoetarako agregatu (*Agregado de Interior*) gisa.

Hasieran auzipeturiko beste hiru polizien kasuan, Ricardo Sánchez Polizia Judizialaren Brigada Zentrala (*Brigada Central de Policía Judicial*) erakundeko inspektore-nagusi zen dagoeneko 1992an, eta Juan Luis Méndez Madrilgo Herritarren Segurtasun Brigada Probintziala (*Brigada Provincial de Seguridad Ciudadana*) taldeko buru 1994ean. Juan Antonio González Garcíak ere oso kargu garrantzitsuak izan ditu, eta gaur egun Polizia Judizialaren Komisaria Nagusiko buru da (*Comisaría General de la Policía Judicial*).

## Arregiren memorian 
Zizurkilen herriko plazari Joxe Arregi izena eman zioten 1981ean. 2008ko apirilaren 14an Angeles Lazkano (EAJ) buru zuen Zizurkilgo udalak izena aldatzea erabaki zuen «biktimen sentsibilitateari eraso» egiten ziola argudiatuta. Zinegotzi guztiek bozkatu zuten mozioaren alde, EAJko bost zinegotziek, EAko biek, eta PSE-EE, PP eta Aralar-EB koalizioko banak. Ezker Abertzalea 2007ko udal hauteskundeetan legez kanpo utzi zuten eta ez zuen ordezkaritzarik orduan udalbatzan .  

Euskal Herrian, Joxe Arregi hil zuteneko eguna gogoratzeko, Torturaren Aurkako Eguna egiten da otsailaren 13an zenbait taldek deituta, ez ezagupen ofizialarekin.

"Oso latza izan da" esaldia, Arregik espetxean lagunei aitortua, bi libututako izenburuan agertu da:

* *Oso latza izan da: La tortura en Euskal Herria* (Julen Arzuaga, 2012), tortura kasuen bilduma dokumentatua gazteleraz.
* *Oso latza izan da* (Xabier Mendiguren Elizegi, 2023), gertaeren narrazio nobelatua.

## Aipamenak 
## Kanpo estekak 
* Joxe Arregiren oin errearen argazkia
* Joxe Arregi torturaz hilaren argazkia
* Joxe Arregi torturaz hilaren argazki saila
* Joxe Arregi gorpuaren argazkiak Punto y Hora 1981.02.26
* Bideoa Joseba Arregi
* Bideoa Joseba Arregiren gorpuaren argazkiak nola atera ziren berria.info
* Bideoa Joseba Arregiren gorpuaren argazkiak nola atera ziren youtube.com
* Bideoa Saria torturatzaileari
*  Torturaren Aurkako Taldea