Oware

[thumb|250x250px|Oware jokoa, [Boli Kosta|Boli Kostako taula.]]
thumb|250x250px|*Oware Akan* – Okzitaniako Tolosako *Muséum d’histoire naturelle*n.
**Oware**a (beste izen baliokide batzuk: **wari**, *warri*, *ware*, ourri, **owari**, awele, *walle*, awalé, *aware*, intzorro [Zimbabwen], *awaoley*, *wouri*) joko abstraktua da, bi jokalariren artean egiten dena, jatorriz Mendebaldeko Afrikakoa.

## Deskribapena 
Mankala jokoen familiakoa da, eta ezagutzen diren taula-joko zaharrenetako bat da.

*Oware taula* bat behar du, sei zuloko bi ilara dituen taula errektangularra. Taularen muturretan beste bi barrunbe daude, handixeagoak, harrapatutako piezentzako deposituak direnak.

Erabiltzen diren piezak haziak edo harri-koskorrak izaten dira (garbantzu baten tamainakoak edo gehixeago). 48 behar dira.

Mankala jokoek honako ezaugarri hauek dituzte:

* Fitxak ez dira jokalari batenak edo bestearenak, baizik eta zelai propioan daudenak eta aurkariarenean daudenak.
* Eremu bakoitza sei laukiko errenkada batez osatuta dago.
* Haziak (fitxak) erein eta bildu egiten dira.
* Ereiteko, hazi guztiak hartu eta hurrengo laukietan banan-banan uzten dira.

## Arauak 
### Hasierako kokapena 

Jokalariak taularen albo luzeen ondoan daude. Jokalari bakoitza bere aldeko ilara osoaren (sei zulo) eta bere eskuinean dagoen gordailuaren jabe da.

Partida hasteko, zelai bakoitzeko sei zuloak haziz kargatzen dira: lau hazi zuloko. Horrela geratzen dira 24 haziak.
thumb|400x400px

### Mugimenduak 
Hasten den jokalariak bere zelaiko edozein zulo aukeratzen du eta bertan utzitako hazi guztiak altxatzen ditu eskuan. Erlojuaren kontrako norabidean eramaten ditu gero, bidean aurkitzen dituen zulo bakoitzean banan-banan ereinez. Aurkariak antzera jokatzen du gero. Jokalariek horrela segitzen dute, txandaka.
framed|Ereiteko prozesua: hegoaldeko jokalariak bosgarren zulotik jaso dituen lau haziak ereiten ditu, banan-banan eta erlojuaren aurkako norabidean taulan banatuz.|erdian

Gerta daiteke zulo oso kargatu batek hamabi hazi edo gehiago izatea, eta, beraz, ereiteak bira oso bat baino gehiago emango dio taulari. Banaketa egiterakoan zulo horretatik pasatzean jokalariak salto egin behar du, eta hutsik utzi. Hau da, hasierako zuloak hutsik geratu behar du erein ondoren.

### Harrapaketak 
Ereindako azken hazia aurkariaren zelaiko zulo batera erortzen denean, bertan bizpahiru haziko zama osatuz, mugimendua egin zuen jokalariak bi edo hiru hazi horiek harrapatu eta bere gordailuan gordetzen ditu. Harrapatu berriaren aurreko zuloek bizpahiru hazi badituzte, hazi horiek guztiak ere harrapatu egiten dira. Horri esker, hainbat zulotako seguidilla bat harrapatzen da, eta hori eten egiten da hiru hazi baino gehiago edo bi baino gutxiago dituen zulo batekin. Baina, edonola ere, kontuan izan behar da aurkariaren eremuan bakarrik harrapatzen dela.

Adibidez:
framed|Harrapaketa prozesua: *F* zuloan dauden hiru haziak erein ondoren, hegoaldeko jokalariak bost hazi hartuko ditu *c* eta *b* zuloetatik. Ondoren, iparraldeko jokalariak bere txandan *d* zulotik ereingo balu, horrek sei hartuko lituzke orduan (*B* eta *A* zuloetatik).|erdian

Adibidez:

Ezkerreko irudiko posiziotik abiatuta. *E* zulotik jokatzen da, sei hazi ereinez...Mugimenduaren osteko posizioa eskuineko irudikoa da. Ereindako azken hazia *e*-n erori zenez, hau da, kontrako zuloa denez eta bertan hiru hazi osatu zirenez, erein zuen jokalariak hiru hazi horiek harrapatu zituen, baita *d*-ko bi haziak eta *c*-ko hiru haziak ere. Guztira, zortzi hazi harrapatzen ditu. Taula beheko irudian ikusten den bezala geratzen da.

### Egoera bereziak 
* Jokalari batek ezin du erabat hustu aurkariaren zelaia. Beste zulo batetik jolasten saiatu behar duzu. Baina gerta daiteke ateratzen den edozein zulotatik aurkariaren zelai osoa hartzea beti: kasu horretan, ez da jokaldia egiten eta partida hemen amaitzen da. Jokalari bakoitzak bere zelaiko haziak botako ditu bere gordailura.

* Jokalari baten jokaldiagatik bere zelaia erabat hutsik geratzen denean, aurkaria beharturik dago, ahal izanez gero, horietan zerbait ereitera. Ezin bada, jokoa bukatutzat ematen da eta oraindik bere zuloetan haziak dituen jokalariak bere gordailura gehituko ditu.

* Bi jokalariek harrapaketarik egiteko aukerarik ez duten hazi gutxi batzuk baino geratzen ez direnean, jokoa amaitu egiten da eta lehiakide bakoitzak bere zelaiko haziak botatzen ditu bere gordailura.

### Irabazlea 
Deskribatu berri den bezala, jokoa amaitzen da harrapaketa gehiago egin ezin direnean edo jokalariren bat mugitzeko aukerarik gabe geratzen denean. Orduan, gordailuen haziak kontatzen dira, eta gehien dituenak irabazten du.

Partida bukatutzat eman daiteke, halaber, jokalarietako batek 24 hazi baino gehiago baditu bere gordailuan.

## Aldaerak 
Hona hemen mankala familiako antzeko beste joko batzuk:

* *Awari*a, Antilletako aldaera. Ezberdintasun bakarra aurkariaren haziak hartzean da, aurrekoak zein ondorengoak bil daitezkeelako.
* *Bantumi*a: hor, etxeko lauki bat dago taularen eskuinean, hantxe uzten dira haziak. Azken hazia etxean uzten bada, beste jokaldi bat egin daiteke. Gainera, azken hazia aurrez hutsik dagoen soro bereko lauki batean uzten bada, aurrean dagoen aurkariaren laukitik hartuko dira haziak, baldin eta hazirik badu. Nokia telefono mugikorren enpresak bere mugikorren modelo batzuen firmwarean sartua du joko hori.
* Mankala

## Kanpo loturak 
* Mundo Awalé (gaztelaniaz).
* Mancala Oware eta Bao jokoen deskribapena, araudiak eta tutoriala (gaztelaniaz).
* Oware/Awale y otros Juegos Mancala - informazio orria
* Nazioarteko Awale Federazioa
* Free awale jokoa (GNU lizentzia) Windows, GNU/Linux, Mac.
* Doako Oware jokoa (MIT lizentzia) Android, FirefoxOS, Windows, GNU/Linux, Mac. (HTML5 / Javascript)