Ada Falcón

**Aida Elsa Ada Falcone**, **Ada Falcón** ezizenez ezagunagoa (Buenos Aires, 1905eko abuztuaren 17a - Kordoba, 2002ko urtarrilaren 4a), argentinar tango abeslaria eta aktorea izan zen. Ibilbide labur baina arrakastatsua egin zuen 1925 eta 1938 bitartean, eta hiru filmetan ere parte hartu zuen: *El festín de los caranchos*, *Tu cuna fue un conventillo* eta *Ídolos de la radio*. 1930eko hamarkadaren erdialderako, garaiko tango-abeslari garrantzitsuenetako bat bihurtu zen, Azucena Maizani, Libertad Lamarque eta Mercedes Simone bezala. 

Francisco Canaro musikariarekin harreman sentimentala izan zuen, eta hamar urte eman zituen harekin lanean. La emperatriz del tango eta "la joyita de argentina" ezizenez ezaguna, Falcon izan zen Canaroren inspirazioa «Yo no sé qué me han hecho tus ojos» balsa osatzeko. 1942an, ustekabean erretiratu zen, eta bizitza osoa Salsipuedeseko komentu batean eman zuen, Kordobako probintzian. 

## Biografia 
### Haurtzaroa eta nerabezaroa 
Ada Falcon 1905ean jaio zen, Aida Elsa Ada Falcone bezala, Ituzaingó alderdian kokatutako «Los Paraísos» gelan, Miguel Nazar Anchorenaren alaben artean gazteena bezala. Bere beste ahizpak ere abeslariak izan ziren, baina garrantzi gutxiagokoak, Amanda eta Adhelma. Aida jaio aurretik, aita Frantziara joan zen, minbiziak jota, eta han hil zen. 

Lau urte zituela, abestu nahi zuela adierazi zion amari, eta handik gutxira, "joyita argentinar" bezala debutatu zuen San Vicente de Paul Elkartean; amak bere izen artistikoa definitu zuen, abizena "Falcon" izenera laburtuta. 

### Arte-sagaratzea 
Bere ibilbidea aldizkarietako koadroen eta varieteen artean txandakatu zen, 1925eko uztailaren 15ean RCA Victor-en grabazio aretoarekin bere lana hasi zuen arte, Osvaldo Fresedoren orkestrarekin batera. Falcon izan zen disko bat grabatu zuen hirugarren emakume argentinarra, Rosita Quiroga eta Azucena Maizaniren ondoren. Falconen oinordekoa Tita Merello, Libertad Lamarque eta Mercedes Simone izan ziren 1927an, eta Tania 1930ean. 

### Erretiroa eta ondorengo bizitza 
Falconek harreman sutsua izan zuen Francisco Canarorekin, eta 10 urte baino gehiago iraun zuen, maitaleak baitziren, bera ordurako frantses batekin ezkonduta baitzegoen. 

Ustekabean, erabat erretiratu zen arte-ingurunetik, Palermo Chicoko hiru solairuko etxetzarra saldu zuen, bere bi autoak, eta bere ondasun gehienak bere ingurukoen artean banatu zituen. Gero, amarekin bigarren eskuko etxe batera aldatzea erabaki zuen, Salsipuedes herrian, Kordobako mendilerroetan.  Falconek ez zuen harreman gehiagorik izan bere ahizpa Adhelmarekin 1942an erretiratu zenetik. Ada Falcon lausoa eta anbiguoa izan zen arrebarekiko harremanari buruz, honako hau azaltzera mugatzen zelarik: «Hogeita hamar urtez beste pertsona batek nire eskubide guztiak kobratu zituen; pertsona oso boteretsu baten mendekua izan zen, jada hil zena, gosez hilaraziko ninduela esan zidana». 

### Heriotza 
Falcon arrazoi naturalengatik hil zen, arteriosklerosia izan zuen aldi luze baten ondoren, 2002ko urtarrilaren 4an, 96 urte zituela, San Camilo kongregazioko zaharren etxean, Molinari herrian, Cosquinetik 5 kilometrora. Haren gorpuzkiak Buenos Airesera eraman zituzten, eta SADAICen panteoian lurperatu zituzten, La Chacarita hilerrian, 

## Omenaldiak 
2003an, Sergio Wolfek eta Lorena Muñozek zuzendutako “Yo no sé que me han hecho tus ojos” (2003) dokumentala estreinatu zen, José Martínez Suarezek parte hartuta. Clarín egunkariak honako hau argitaratu zuen: «Omentzen dituen generoaren klasikoak bezala, filma ahots goibel, malenkoniatsu batek kontatzen du, haren ibilera deskribatzen du, bilaketaren arrazoiak azaltzen ditu eta ikusten eta deskubritzen duenari buruz hausnartzen du. Azkenean, orainaldiko mamu batek iraganeko mamu bati begiratu eta hirugarren pertsonan aipatzen duenean ("Ada gaixoa", esango du atsoak, telebistaz bideo bat ikusiz, zinemak denbora luzean eman zuen eszena zirraragarrienetako batean), Ada Falconen misterio liluragarriak buelta oso bat emango zuen. Eta denbora, betiko, izoztuta geratuko da .»  Dokumentalak Zilarrezko Kondor sari bat, Clarín sari bat, Habanako Zinemaldiaren bi aintzatespen eta 2004ko Dokumental Onenaren BAFICIren beste bat lortu zituen. 

2010ean, Francisco Canarorekin izan zuen maitasuna *Lo que el tiempo nos dejó* telebista-zikloko unitario batean antzeztu zuen Telefé-k, *Te quiero* izenburupean. Falcon Julieta Diazek antzeztu zuen bere garai bikainean eta Hilda Bernardek bere azken urteetan. Francisco Canaroren papera, berriz, Leonardo Sbaragliak antzeztu zuen. 

Salsichesen bizi zen etxea 2013an birziklatu eta museo pribatu bihurtu zen, Casona & Museo La Joyita izenarekin ezaguna, eta bertan abeslariaren altzariak, artelanak eta oroitzapenak kontserbatzen dira. 

2016an, berriz ere Sergio Wolfek zuzendutako bigarren dokumental bat estreinatu zen, “Viviré con tu recuerdo”. Zuzendariak Télami esan zion: "Ada Falcón nigana itzultzen da deitu beharrik gabe".  Dokumentalak saria lortu zuen 2016ko BAFICIn, lehiaketako film luzeen aukeraketan.

## Filmografia 
* *Viviré con tu recuerdo* (2016)
* *Yo no sé qué me han hecho tus ojos* (2003)
* *Ídolos de la radio* (1934)
* *Tu cuna fue un conventillo* (1925)

* *El festín de los caranchos* (1919)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak