open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inocybe hirtella

***Inocybe hirtella*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 50 mm arteko diametrokoa, lehenengo konikoa, ondoren kanpai-itxurakoa, azkenik ganbiletik zabaldura, nabarmena ez den titi zorrotz txiki batekin, lehenbizi ertza inkurbatua, laster zuzena. Kapelaren azala lehorra, matea, leun samarra edo ezkata mehe eta txikiekin, okre-horixka kolorekoa, marroi-horixka kolorekoa, ertzerantz zurbilagoa.

**Orriak:** Estu, sabeldunak, adnatuak edo emarginatuak, hasietan zurixkak, gero okre-horixka kolorekoak eta helduaroan okre-oliba antzeko kolorekoak, ertz flokonosoa, zurixka.

**Hanka:** 60  mm arteko garaierakoa eta 10 mm arteko diametrokoa, zilindrikoa, flexuosoa, erraboildun samarreko oinarria, betea, pruina zurixka fin batez estalia, hasieran kolore zurixkakoa, goialdean tonu arrosakara kolorekoekin; helduaroan krema-okre kolorea edo okre-arrosa zikin kolorea hartzen du.

**Haragia:** Ez oso lodia, zurixka, krema-arrosa kolorekoa oinean, almendra mingotsen usain arinarekin, batez ere igurztean eta belarkara zapore leunarekin.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela. *Hirtella* epitetoa latinetik dator, hirtsutu, esan nahi duen "hirtus" hitzetik. Kapelan ezten txikiak dituelako.

## Jangarritasuna 
Susmagarria.

### Nahasketa arriskua 
Erraz aurkitzen den *Inocybea* da, lur trinkoa  edo animaliek bidean utzitako oinatzetan: oreinak, adarzabalak, etab. *Inocybe* espezien artean ohikoa ez den usain azidoa jariatzen du.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Bolivia, Europa, Islandia, Svalbard, Errusia, Turkia, Kaukasia, Iran, Pakistan, Myanmar, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eulalia Vicenti

**Eulalia Vicenti Díez de Tejada**, (Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1884 &ndash; Porto, Portugal,1979) madrildar kazetaria, emakumeen eskubideen aldeko politikaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Eulalia Taboada Díez de Tejada, Luis Taboada Cocaren alaba naturala izan zen. 1906an Taboada hil zenean, Alfredo Vicentik alabatzat hartu zuen. 

## Ibilbidea 
Errepublikan, Manuel Azañak 1925ean sortutako  Ekintza Errepublikanoa talde politiko aurrerakoiko  kidea izan zen.

Kazetaria, politikaria, ekintzailea eta feminista izan zen. Prentsa errepublikanoan lagundu zuen, emakumeen eskubideak defendatuta. *Luz* egunkarira idatzi zuen, Concepción Arenalen irudiarekin posta zigilu bat kaleratzeko eskatuz.

*Cultura integral y femenina* aldizkarian artikuluak argitaratu zituen, mugimendu feminista intelektual errepublikanoko emakumezko buruzagiek, klase ertaineko profesionalek, abokatuek, katedradunek, idazleek edo kazetariek sortutakoak. Horietako batzuk logia masonikoetan sartu ziren, eta diputatuen aktak lortu zituzten, hala nola Clara Campoamor. Aldizkari horrek, kulturaren eta ezagutzaren bidez, emakumearen emantzipazioa lortu nahi zuen.

1936ko ekainean, Fronte Popularrak garaipena lortu ondoren, Eulalia Vicenti, Luisa Carnés, María Teresa León, Elena Fortún, Matilde Ras eta garai hartako beste intelektual batzuk, 1931ko urriaren 1ean emakumeen botoa lortzeagatik eta emakumeen eskubideen defentsarengatik Clara Campoamorri egindako omenaldian parte hartu zuen. *"Emakumeen botoa ematea sustatu eta emakumearen eskubideen defendatzaile sutsua izan zenez, omenaldi bat egingo zaio Clara Campoamori. Liburuxka bat argitaratuko da, eta han jasoko dira Unión Republicana Femeninoko presidenteak behin eta berriz Gorteetan egindako esku-hartzeak, sexu baten eta bestearen berdintasun politikoa eta zibila eztabaidatzean.*

*El Sol* (Madril), 1936ko ekainaren 11, 4. or.: “Liburuxka baten argitalpena. Clara Campoamorri omenaldia”Kanpo Harremanetarako Batzordeko idazkaria izan zen Emakume Iberiar eta Hispanoamerikarren Nazioarteko Ligan (1932) .

1979an hil zen Portugaleko Porto hirian. Haren ondorengoen artean Jorge Chaminé, baritonoa, Unescoren Giza Eskubideen dominaduna eta CEMen lehendakari sortzailea dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcos Jimeno

**Marcos Jimeno Arriola** (Bilbo, Bizkaia, 1996ko urtarrilaren 23a) Euskal Herriko futbolaria da. Aurrelari lanetan edo eskuin hegalean aritzen da. Danok Bat taldeko harrobian hazi zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Marta Verde

**Marta** **Verde** **Baqueiro** (Pontevedra, Galizia, 1985) galiziar multimedia-artista eta sormen-programazioan espezializatutako artista garaikidea da.

## Biografia 
Arte Ederretan lizentziatu zen Vigoko Unibertsitatean, Digital Media Design masterra. Interakzioaren diseinua Bartzelonako Diseinu eta Ingeniaritzako Unibertsitate Eskolan, Elisava eta Eszenarako Teknologia Digitalen Graduondokoa Pompeu Fabra Unibertsitateko Masterren eta Graduatu Ondokoen Eskolan IDEC-UPF  Bartzelonan eta Fab Academyn. Fab Lab UEM Madrilgo Europako Unibertsitatea eta - Fab Lab León.

*Fab Lab Network* direlakoak Massachusettseko Institutu Teknologikoko (MIT) Media Lab-ek sortu zituen, eta Center for Bits and Atoms [CBA] zentroak sustatutako Fab Lab Network nazioarteko sarearen parte dira. Fabrikazio digitaleko adituek zuzentzen dituzte eremu horiek, eta Fab Academy programaren bidez trebatu dira, MIT *Center for Bits and Atoms* [CBA] zentrotik emandakoa.

## Ibilbide profesionala 
Arte interaktiboan espezializatua, ikus-entzunezko ingurune eta esperientzia interaktiboak garatzen ditu espazio ludikoetan, kulturaletan eta erakusketetan, erabiltzaileengan esperientziak sortzen dituztenak. *Freelance creative coder* (kodetzaile sortzaile autonomo) gisa, kongresu eta jaialdietan parte hartu du, instalazioekin, performanceekin eta programazioarekin. 

Besteak beste, hauek aipa ditzakegu: *Primavera Sound* (2019), *Mira* (2018), *Mobile World Congress* (2018), Arco (2018), *Mad Cool & BBK Live* (2017) edo *Big Data Spain* (2016).

* Galicia *O design como motor* XXI erakusketan parte hartu du. Porto Design Biennalean. Porto – Portugal (2019)
* *Formas do Deseño*..Galiziako Auditorioa. Santiago (2019).
* DRIFT. Mac La Coruña (2018).

## Aintzatespenak 
* Vicious Music Awards-eko ikus-entzunezko artista onena (izendapena)
* Diseinu industrial onena. Clúster Audiovisual Galego, Finsa Global Refuge (2017)
* Laus Bronze.dotherightclick studio, Kallpa for Wayra (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Sagues

**Carlos Sagues Curini** (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1997ko azaroaren 10a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Eskuin hegalean jokatzen du. Bere jaioterriko Izarran eta Txantrearen harrobietan hezia, talde Lizarrararekin jokatu ditu denboraldi gehienak.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fitxa
Lourdes Vega

**Lourdes Vega Fernández** (Villanueva del Fresno, Badajoz, 1965eko urtarrilaren 8a) badajoztar zientzialaria eta ikertzailea da, fisika teorikoan eta garapen iraunkorrean aditua. 2013. urtean, BBVA Fundazioak emandako Espainiako Física Errege Elkarte saria jaso zuen.

## Biografia 
Vegak fisika teorikoko doktoretza lortu zuen Sevillako Unibertsitatean, eta Ingeniaritza Kimikoko katedraduna da Khalifako Unibertsitatean (Abu Dhabi). 

Aditua da simulazioan eta konposatu kimikoen portaera termodinamikoa aurresateko ereduetan egindako ikerketan, baita material berrien garapenean gasak eta kutsatzaileak bereizteko ere. Horren ondorioz, argitalpen zientifiko ugari egin ziren inpaktu handiko aldizkarietan.

2017an, Lourdes Vega Fernández doktorea Granadako Zientzien Akademian sartu zen. Mohammed Bin Rashid Zientzialari Akademiako kide hautatua ere bada.

Vega Air Products Taldeko Agro-Alimentazioko, Uren Tratamenduko eta CO2 Erabileretako teknologia-zuzendari globala izan zen, eta lanpostu hori Carburos Metálicos S.A.ko Ikerketa eta Garapeneko zuzendaritzarekin eta Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko I+G MATGAS zentroko (UAB) zuzendaritzarekin uztartu zuen. 2016. urtean, Karbono Dioxidoa eta Hidrogenoa Ikertzeko eta Garatzeko Zentroa zuzentzen hasi zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
2013. urtean Fisika, Berrikuntza eta Teknologia Saria jaso zuen, “fisika estatistikoan, oinarrizko fisikaren adar batean, ikerketa teorikoa eta konputazionala industria-mundura eramateko modu bikain, original eta sortzailearengatik”.

2020an, Arabiar Emirerri Batuetako Bikaintasun Zientifikoaren Domina eman zioten, *Ciencia para productos sostenibles* lanarengatik. Bereizketa hori lortzen duen lehen pertsona ez-arabiarra da

## Bestelakoak 
300 zientzia-artikulu baino gehiago argitaratu ditu, 5 patente ditu, eta *CO2*aren erabilerei buruzko *El CO2 como recurso* dibulgazio-liburua idatzi du. *De la captura a los usos industriales*. Lourdes Vega Ercrosko eta Canal de Isabel II.aren administrazio-kontseiluetako kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lourdes Vega Fernándezen hitzaldia, Fisika, Berrikuntza eta Teknologia Saria, 2013
Aquarius (edaria)

**Aquarius** The Coca-Cola Company enprea multinazionalak ekoizten duen freskagarri bat da. Japonian sortu zen 1978an eta 1984an merkaturatu zen lehen aldiz. 

## Aquarius eta kirola 
1992an kirolarientzako edari egoki gisa azaldu zen eta ideia hori sustatzeko Bartzelonako Olinpiar Jokoetako edari ofiziala izan zen. Iragarkietan kirolarientzako gatz mineralak berreskuratzeko ahalena zuela adierazten zen, eta edateko erraza denez berehala hidratatzeko gaitasuna duela azaltzen zen. Azken ezaugarri honi tiraka kirolarietaz haratagoko bezeroei zabaldu zitzaien iragarki generalistagoak eginez.

1996an laranja zaporeko Aquarius atera zen eta 2010an *Aquarius Libre* merkaturatu zen.

## Nutrizio balioa 
## Kanpo estekak
Isun

thumb|250px|Donostiako udal isunen aurkako kanpaina
thumb|250px|Trafikoko isuna.

**Isun** edo **Isun zigor**  lege edo aginduren baten hausleari ezartzen zaion diruzko zigorra da. Hitza euskaraz lehen aldiz 1657an dokumentatu da. Administratibo edo zigor-zuzenbidekoa izan daiteke. Batzuetan isun-egun gisa adierazten da, horiek ordaintzeak giltzapetzea dagokion egun-kopuruarekin murrizten duenean.

Hertsatzeko isuna deitzen zaio ordaintzen ez bada epe jakinetan errepikatzen denari.

## Sinonimoak 
"Amanda", "prozedura" eta ""berbal" Iparraldean. Multa Hegoaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hardeknud I.a Danimarkakoa

**Hardeknud I.a Danimarkakoa** edo **Kanuto I.a Danimarkakoa**  (Antzinako eskandinaviera; *Hǫrða-Knútr*) erdi-elezaharretako Danimarkako erregea izan zen.

Kontakizun batzuen arabera, Sigurd Ragnasson Sugea-begian-en semea, Ragnar Lodbroken biloba eta Gorm Zaharraren aita zen.

Hardeknud hainbat kronika, saga eta kontakizunetan aipatzen da:
* *Ragnarssona þáttr* saga.
* Adam Bremengoaren *Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum*
* Saxo Grammaticusen *Gesta Danorum*
* *Chronicon Roskildense*
Thorvald Stauning

**Thorvald August Marinus Stauning** ( ahoskatua; Kopenhage, 1873ko urriaren 26a - *ibidem*, 1942ko maiatzaren 3a) daniar politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1924tik 1926ra eta 1929tik hil zen arte.

Zigarro sailkatzaile bezala lan egin zuen eta bere lanbideko sindikatuko buruzagia izan zen eta aldizkari sindikaleko editorea izan zen. 1906an diputatu aukeratu zuten eta 1910ean Alderdi Sozialdemokratako presidente. Kargu hori ia hogeita hamar urtez izan zuen, 1939ra arte. 1916tik 1920ra, karterarik gabeko ministroa izan zen Carl Theodor Zahleren gobernuan.

1924tik 1926ra, gutxiengoan zegoen gobernu bat zuzendu zuen. Alderdi Sozialdemokratako lehena izan zen eta hezkuntza ministro emakume bat izan zuen (Nina Bang).

1929an bigarren aldiz lehen ministro bihurtu zen Venstre Alderdiarekin koalizio-gobernuan. Depresio Handiak eragindako krisiaren susperraldia zuzendu zuen, eta susperraldi ekonomikoa eta ongizate-estatuaren sorrera lortu zituen. 1932an, 1935ean eta 1939an hautatu zuten berriro. 1940ko apirilaren 9an, naziek Danimarka okupatu zuten. Steuningek alderdi guztiak bere gobernuan sartu zituen. Bi urte geroago hil zen.

## Kanpo estekak
Jeanne Landre

**Jeanne Clémentine Landre** (Paris, 1874ko abenduaren 29a – *ibidem*, 1936ko azaroaren 15a) frantziar kazetari, literatura kritikari eta eleberrigilea izan zen.

## Bizitza 
Modeste Amable Landre eta Félicité Alexandrine Cesanoren alaba, Parisen jaio zen.

Marguerite Durandek zuzendutako *La Fronde* egunkari feministan debuta egin ondoren, oso laster ezagun egin zen.

Jehan Rictus eta Laurent Tailhade idazleen laguna zen.

Lehen Mundu Gerran, erizain boluntarioa izan zen.

Robert Saldo margolariarekin ezkondu zen.

1936ko azaroaren 15ean hil zen Parisen.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Díaz Melero

**Iñaki Díaz Melero** (Tolosa, 2001eko martxoaren 3a) gipuzkoar txirrindularia da.

## Palmaresa 
**2018**
* 3. Gipuzkoa Klasikan
**2019**
* 2. Gipuzkoa Klasikan
* 2. Gipuzkoako Itzulian
**2022**
* 2. San Bartolome Sari Nagusian
* 2. Jose Mari Anza Memorialan
* 4. San Gregorio Sarian
**2023**
* 2. Dorletako Ama Sarian
* 2. Lazkaoko Proban
* 2. Andra Mari Sari Nagusian
* 2. Lehendakari Txapelketan
* 3. Oroko Andre Maria Sarian
* 4. Oñati Sarian
* 4. San Bartolome Sarian
* 6. Circuito Montañésean
**2024**
* 4. San Gregorio Sarian

## Taldeak
* Oriako Txirrindulari Eskola - (2011-2019)
* Laboral Kutxa - (2020)
* Caja Rural-Alea - (2021-2022)
* Laboral Kutxa - (2023-2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Lars Ulrich

**Lars Ulrich** (Gentofte, 1963ko abenduaren 26a) daniar musikaria da, Metallica taldearen sortzailea eta bateriajolea.

Daniar tenislarien seme eta biloba, hamasei urterekin Kaliforniara joan zen tenislari profesional bihurtzeko. Horren ordez bateria jotzen hasi zen eta 1981ean James Hetfield ezagutu ondoren, biek Metallic taldea sortu zuten. Taldeko abesti askoren egilekidea ere bada.

## Diskografia 
*Metallica*rekin:
* 1983: Kill 'Em All
* 1984: Ride the Lightning
* 1986: Master Of Puppets
* 1987: The $5.98 E.P.: Garage Days Re-Revisited
* 1988: ...And Justice for All
* 1991: Metallica (Black Album)
* 1993: Live !@#$%^&*: Binge & Purge
* 1996: Load
* 1997: ReLoad
* 1998: Garage Inc.
* 1999: S&M
* 2003: St. Anger
* 2008: Death Magnetic
* 2009: Français Pour Une Nuit
* 2009: Orgullo, Pasión y Gloria: Tres Noches en la Ciudad de México
* 2011: Lulu
* 2012: Beyond Magnetic
* 2016: Hardwired... to Self-Destruct
* 2023: 72 Seasons

## Kanpo estekak
Eremu morfiko

Biologian, **eremu morfikoa** edo **erresonantzia morfikoa** Rupert Sheldrake biologoak proposatutako ustezko eremu bat izango litzateke, fenomeno biologiko batzuetan eragina izango lukeena. Sheldrakeren ustez, antolakuntza biologikoa eremu morfiko horien menpe dago.

Fisikako beste eremu batzuen antzera (eremu elektrikoa, grabitazio-eremua....) eremu morfikoen presentzia bere efektuen bitartez atzeman daiteke, egitura biologikoetan edo hainbat substantziaren portaera kimikoan ere (kristalizazioan, esaterako).

Erresonantzia morfikoaren funtsa "oroimen" berezi batean legoke: forma edo egitura biologiko edo biokimiko bat askotan sortzen denean, askoz probableagoa da forma edo egitura hori berriz sor dadin. Hau ez litzateke gertatuko elkarrekintza konbentzional baten bidez, baizik eta distantziari aurre egingo liokeen "sorburu eratzaile"aren prozesu berezi baten bidez . 

Egitura kimikoen arloan ere eragina du erresonantzia morfikoaren hipotesiak, Sheldrakeren ustez: kristalizazioaren arloan, esaterako. Hipotesiak dio substantzia baten molekulek jarraitzen dituzten kristalizazio-patroiek substantzia hori lehenago izan dituen kristalizazio-ereduen menpe daudela, eta substantzia bat errazago kristalizatuko dela aurretik sarritan kristalizatu baldin bada. Era berean, hipotesiak azalduko luke zergatik lehen aldiz sintetizatu diren substantzia berriek ezin dute erraz kristalizatu, zailtasun hori desagertuz denborarekin .

Sheldrakek uste du, beraz, urrutiko elkarrekintza bat dagoela gauza guztien artean, bizidun eta ez-bizidunetan, erresonantzia mota bat, eremu morfiko batek sortua.

Enbriologiaren arloa da eremu morfikoen bidez azaldu nahi izan den beste ataletako bat: enbrioi-garapenean egitura oso simpleak oso egitura konplexuak bihurtzen dira. Sheldrakeren ustez erresonantzia morfikoak (aurreko enbrioien milioika urteetako bilakaera errepikatuak enbrioi berrien bilakaera baldintzatuko luke) azalduko luke  enbrioi-garapena.

Carl Jung-en inkontziente kolektiboaren teoriarekin eta fenomeno paranormalen (telepatia, igarpena, iragarmena...) sorburuarekin ere lotura estua izango luke eremu morfikoen teoriak  , izakien eta adimen guztien arteko ikusezinezko lotura bat proposatzen duelako.

Haren defendatzaileen ustez, eremu morfikoen hipotesiak azalduko lituzke animalia askoren senezko jokabideak ere, ikasiak izan ez direnak eta espezie bereko banako guztientzat komunak direnak 

Zientzialari gehienek ez dute aintzakotzat hartzen eremu morfikoen hipotesia  . Ez da modu zientifikoan frogatu den hipotesia, eta, horrenbestez, ez du zilegitasun zientifikorik. Zientzialari batzuen ustez R. Sheldrakeren hipotesia sasizientzien eremuan kokatu beharko litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arakosiako Alexandria

**Arakosiako Alexandria** () edo **Alexandropolis** (*Ἀλεξανδρόπολις*) gaur egun Kandahar dagoen lekuan egon zen antzinaroko hiri bat izan zen, Afganistanen. Alexandro Handiak sortu eta bere izena jarri zien hogei hirietako bat izan zen. K.a. 330 inguruan sortu zen, lehenagoko Akemenestar Inperioaren gotorleku baten gainean. Akemenestar, Seleukotar eta Partiar inperioetako probintzia baten izena izan zen ere **Arakosia**. Probintzia hori Arganbad bailaran zentratuta zegoen, Kandaharren. Ez zen iristen Hindu Kusheraino, baina baliteke Indus ibairaino hedatzea. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Gutheil-Schoder

**Marie Gutheil-Schoder** (Weimar, Alemania, 1874ko otsailaren 16a - Ilmenau, Turingia,  1935eko urriaren 4a) garaiko soprano alemaniar garrantzitsuenetako bat izan zen.

## Ibilbidea 
Weimar-en, 1891n, bigarren dama gisa hasi zen *Die Zauberflöten*. Gustav Mahlerrek Vienako Operarako kontratatu zuen 1900ean, eta bertan parte hartu zuen 1926ra arte.

Covent Garden-en kantatu zuen, Oktavia rolean *Der* Rosenkavalierren. 1913an aktore gisa ezagun egin zen: Carmen, Mignon, Nedda, Eva, Pamina, Mignon, Mimi, Oktavian, Elektra, Salomé, Martha, Cherubin eta Donna Elviran egindako lanengatikArnold Schönberg *Erwartungen* monodrama estreinatu zuen 1924an, Pragan.

Erretiratzean, zuzendaritza eszenikoan aritu zen, eta Salzburgoko Mozarteumeko kantu-irakasle gisa, zenbait ikasle ospetsu izan zituen, besteak beste, Rise Stevens. 

Gustav Gutheil-en ezkondu zen, Weimarko antzerkiko *Kapellmeisterra.* 1920an, berri ezkondu zen, Franz Setzer argazkilariarekin

## Aitorpenak 
1961ean *Gutheil-Schoder-Gasse* izena eman zioten Vienako kale bati.

## Erreferentziak 
* The Concse *Oxford Dictionary of Opera*, John Warrack & Ewan West-en eskutik, Oxford University Press, 1996. ISBN 0-19-280028-

## Bibliografia 
* L Androa. *Marie Gutheil-Schoder*.' 1923
* Wilhelm Kosch: *Deutsches Theaterlexikon*. 1953
* Hugo Riemann: *Riemann Musiklexikon*. Mainz 1959-61
* Felix Czeile: *Historisches Lexikon Wien Bd*. *2*. Kremayr & Scheriau, Wien 1993

[ezkerrera|thumb|Marie Gutheil-Schoder bere etxean, [Viena|Vienan.]]

## Kanpo estekak
Julia Kavanagh

**Julia Kavanagh** (Thurles, Tipperary, 1824ko urtarrilaren 7a &ndash; 1877ko urriaren 28a) frantziar kulturan espezializatutako eleberrigile irlandarra izan zen.

## Biografia 
Julia 1824an jaio zen Thurlesen, Tipperaryn, Morgan Peter Kavanaghen alaba (1874an hil zen), hainbat lan filologikoren eta poema batzuen egilea. Bere bizitzako lehen urteetako batzuk Normandian eman zituen gurasoekin, eta han frantses hizkuntzan eta bere pentsamoldean espezializatu zen. Gerora, ikasitakoa hobetu egin zuen, Frantzian izan zituen egoitza ugarien eta luzeen bidez.

## Ibilbidea 
Kavanaghen karrera literarioa ama eta bera Londresera 1844 inguruan bizitzera joan ondoren hasi zen, Frantzian aitarengandik banandu ondoren. Handik aurrera, idazle gisa lan egin zuen, bere burua eta ama elberria mantentzeko, Bridget (bizitza osorako laguna). Kavanagh ezaguna izan zen eta irakurle fidelak izan zituen.

## Azken urteak 
Frantzia-Prusia Gerra hasi zenean, Kavanagh amarekin joan zen bizitzera Parisetik Rouenera. Ama hil ondoren, Nizara joan zen bizitzera, eta han hil zen, inoiz ezkondu gabe; katoliko debot gisa, bere azken hitzak, frantsesez: "O, ama! Ze ergela naizen, erori egin naiz|. 

## Lanak 
* *The Three Paths* (1847)
* *Madeleine, a Tale of Auvergne* (1848)
* *Woman in France during the 18th Century* (1850)
* *Nathalie* (1851)
* *Women of Christianity* (1852)
* *Daisy Burns* (1853)
* *Rachel Gray* (1855)
* *Adele* (1857)
* *A Summer and Winter in the Two Sicilies* (1858)
* *French Women of Letters* (1862)
* *English Women of Letters* (1862)
* *Queen Mab* (1863)
* *Beatrice* (1865)
* *Dora* (1868)
* *Silvia* (1870)
* *Bessie* (1872)
* *John Dorrien* (1875)
* *Forget&#x2D;Me&#x2D;Nots* (1878, edición póstuma, prefacio de C. W. Wood)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Varios autores (1910-1911). «Kavanagh, Julia».  En Chisholm, Hugh, ed. Encyclopædia Britannica. A Dictionary of Arts, Sciences, Literature, and General information (en inglés) (11.ª edición). Encyclopædia Britannica, Inc.; actualmente en dominio público. 

## Kanpo estekak 
* [Julia Kavanagh-en](http://www.archive.org/search.php?query=mediatype%3A(texts)%20-contributor%3Agutenberg%20AND%20(subject%3A%22Kavanagh%2C%20Julia%2C%201824-1877%22%20OR%20creator%3A%22Kavanagh%2C%20Julia%2C%201824-1877%22%20OR%20creator%3A%22Julia%20Kavanagh%22%20OR%20title%3A%22Julia%20Kavanagh%22%20OR%20description%3A%22Julia%20Kavanagh%22)) lanak Internet Archive-n
Montserrat Ubach Tarrés

**Montserrat Ubach Tarrés** (Manresa, Bartzelona, Katalunia, ?) bartzelonar kazetaria, psikologoa eta espeleologo aitzindaria da. Primate txikien portaeran espezializatua dago eta animalien eskubideen aldeko ekintzailea da. 

## Biografia 
Filosofia eta Letretako lizentziaduna (Psikologia) Bartzelonako Unibertsitatean eta naturan espezializatutako kazetaria. 1961eko urrian, neska bat zela, amarekin batera, Manresako Bages Eskualdeko Txangolari Zentroak antolatutako lehen espeleologia-ikastaroa egin zuen, eta hantxe sortu zitzaion zientzia hori ezagutzeko bokazioa.

## Ibilbidea 
### Espeleologo 
[ezkerrera|thumb|197x197px|[Montserrat Ubach Tarrés|Montserrat Ubach "Montserrat Ubach Chasm" kobaren lehen azterketan, 1963an, Canaldan (Odèn, El Solsonès, Katalunia). ]]
Montserrat Ubach Tarrés espeleologo aitzindaria da, Kataluniako lurpeko espeleologiako esploratzaile ezagunenetako bat. 1963an, gurasoekin batera, 15 urtez Kataluniako sakonena izan zen leizea esploratu zuen lehen aldiz. Leize hori munduko sakonena izan zen 20 urtez, konglomeratu gisa. Kataluniako hainbat txangozaleren espeleologia-talde berrietako kideek, leizearen esplorazioan eta azterketan parte hartu zutenek, Montserrat Ubach Sima izena jarri zioten.

Bost hamarkada baino gehiagoko espeleologia-jardueran, bost kontinenteetako kanpainak antolatu eta/edo horietan parte hartu du, eta barrunbe subglaziar, bolkaniko eta tropikal handiak esploratu ditu.      

Manresako Bages eskualdeko txangozale-zentroko EDES erakundeko kide izan da, eta Kataluniako Espeleologia eta Karst Zientzien Institutuko (ICEK) sortzaile eta presidentea da, baita Espazio Geomineroetako Sare Iberikoko leizeen eta leizeen arloko koordinatzailea ere.

### Primate txikien aditu 
Primate txikien portaeran espezializatuta dago. Jordi Sabater Pino primatologoaren ikaslea izan zen Bartzelonako Unibertsitateko Psikologia Fakultatean. 1986az geroztik, titiekin eta tamarinekin lan egiten du.   

*Darwin. Preservación de* *Titís eta Tamarins* izeneko Gobernuz Kanpoko Erakundearen (GKE) sortzailea da eta CITES erreskate-zentro ofizialtzat jotzen den primateen santutegia zuzentzen du. 

*Darwin News* aldizkariaren eta Darwin TVren zuzendaria da. Gainera animaliei, txangozaleei eta espeleologiei buruzko liburuak idatzi ditu.

1992an hasi zen Animalien Eskubideen eta Naturaren aldeko Erakundeen Federazioaren (*FEDAN*) bidez animalien eskubideen aldeko aktibismoa. Kataluniako animaliazale-erakundeen ordezkaria izan da Kataluniako Generalitateko Animalia Esperimentaziorako Batzordean, eta oso kritiko agertu izan da beti.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Kataluniako Txangozale Federazioko Zilarrezko Aingerua saria jaso zuen.
* Manresa hiriko kirol merezimenduaren domina,
* Espainiako Bokazio Fundazioaren saria.
* Kataluniako Espeleologia Federazioaren Zilarrezko Domina.
* Kataluniako leizerik sakonenak Montserrat Ubach Leizea izena du.
* Solsonès haitzuloetako koleoptero edo kalkalardo intsektuaren antzeko animalia bati, Geotrechechidius (Geotrechidius) Ubachi izena jarri zion Bartzelonako Zoologia Museoak omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gina Pellon

**Gina Pellón** (Cumanayagua, Cienfuegos, Kuba, 1926ko abenduaren 26a – Paris, 2014ko martxoaren 26a) artista kubatarra izan zen, kolore biziko emakume abstraktuen pintura eta lan grafikoengatik ezaguna. 

## Biografia 
1926an jaio zen, Cumanayagua hiri txikian (Cienfuegos probintzia). 1959an Frantzian erbesteratu zen, eta inoiz ez zen Kubara itzuli. 1960an bere lehen bakarkako erakusketa egin zuen Luzernako (Suitza) Klute Galleryn, eta hortik aurrera urtero erakutsi zituen bere lanak. Bere lanak Floridan (Estatu Batuak) daude ikusgai, *The Americas Collection* taldearen eskutik.

Harreman estua zuen CoBrA mugimenduko artistekin, eta haren inspirazioa emakumeen erretratuetan ikusten da.

## Bibliografia 
* Gina Pellon: Peintures 1965-1999, Edizioni Ae dell'aurora, Verona, Italia, 1999 / M. Wheatley, Marie Claire Anthonioz
* Gina Pellon, Galerie Moderne, 2001, Silkeborg, Danimarka /
* Gina Pellon, Galerie Moderne, 2006, Silkeborg, Danimarka
* Navarrete, William: Gina Pellon-en ikuspegi kritikoa, Aduana Zaharra, Valentzia, 2007
* Navarrete, William.' (Arg.) “Insulas al pairo: poesía cubana contemporánea en París”, Gina Pellón, Aduana Vieja, Cádiz, 2004
* Navarrete, William.' (Arg.)  “Vendedor de olvidos”, Gina Pellón., Aduana Vieja argitaletxea, Cádiz, 2005.
* Pellon, Gina. “Riculospective”, Musées de la ville de Niort, Niort, 1999
* Pellon, Gina. “Cuando los pájaros duermen” Editorial Cernuda, Miami, Fla.1985

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elurretako motor

**Elurretako motorra**, **elur-motorra** edo **motoeskia** eserleku bateko edo bi eserlekuko ibilgailua da, gurpilen ordez aurrean eski-pare batez eta atzean kautxuzko kate amaigabe batez hornitua, elurraren gainean ibiltzeko erabiltzen dena. Elurretan edo izotzetan ibiltzeko diseinatuta daude, inolako errepiderik behar izan gabe. Elurretako motor gehienak bi aldiko motor batek bultzatzen ditu, nahiz eta lau aldiko motorrak gero eta ezagunagoak diren. Horretarako diseinatuta ez dauden arren, elur-motorrak uraren goiko geruzatik ere gida daitezke, abiadura nahikoa handia bada.

Ski Doo, Arctic Cat, Yamaha eta Polaris egungo fabrikatzaile nagusiak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Ramo

**Sara Ramo** (Madril, 1975eko urriaren 6a) espainiar-brasildar artista bisuala da, eta bere arte-ekoizpena hainbat baliabideren bidez garatzen du, hala nola instalazioa, bideoa, eskultura eta collagea.

## Biografia 
Sara Brasil eta Espainia artean bizi izan zen haurtzaroan, ama brasildarra eta aita espainiarra zituen eta. 17 urterekin, Madrilgo La Palma Arte Eskolako Arte eta Ofizioetako lizentziaturan matrikulatu zen, eta, ondoren, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean hasi zen Arte Ederak egiten, Brasilgo Gerais Meategien Unibertsitate Federaleko Arte Ederren lizentziatura osatu zuen.

## Ibilbidea 
2003an, Pampulha Arte Museoaren Bekaren lehen edizioa irabazi zuen Belo Horizonten, Mina Geraisen, Brasilen.  Urte berean, Fortes Vilaça galeriako artisten taldean parte hartzera gonbidatu zuten.

Teknika eta ekoizpena hainbat formatutan egituratzen da, batez ere instalazioan, bideoan, eskulturan eta collagean. *Unos días pasados en el espacio* (2005) bezalako lanetan, artistak aldez aurretik aurreiritzi gisa hartutako balioak zalantzan jartzera gonbidatzen du ikuslea, eguneroko bizitza definitzen duten elementuekin zuzenean lan eginda, presentzia bitxi bihurtzeko.   

*Penumbra* lanean (2012), gauzen ordena naturala aldatuta, sentikortasun-egitura berriak sortu zituen. Artistak kultura-tradizioko altxor handi bat hartu zuen, uneko munduaren ikuspegi utilitario eta zientifikoa aurrez aurre jartzen zuena, mistizismoari, mitologiari eta magiari buruzko nozioak sartuta. Zalantzan jartzeak gizakien eta beren baliagarritasunak bakarrik zehazten dituen objektuen arteko erlazioan eragiten du. Paradigma nagusi hori haustean, bere lanetan ondorio espazial eta denborazkoak dakartzaten narrazio-aukera berriak sortzen dira. 2020an, Espainian eragin handiena izan zuten 20 artistetako bat izan zen.

## Lan nagusiak 
* 2020an *Un cuarto propio, algo caliente y todo lo demás* .
* 2019an *lindaviejalocabruja* .
* 2019an *La caída y otras formas de vida*.
* 2019an *La construcción de lo posible* .
* 2018an *Afinidades afetivas*.
* 2017an *Para Marcela e as outras*.
* 2015ean *Os Ajudantes*.
* 2014an *Punto Ciego*.
* 2014an *Desvelo y Traza*.
* 2012an *Sin Heroismos, por favor*.
* 2012an *Penumbra*.
* 2009an *Translado*.
* 2009an *Movable Planes*.
* 2005ean *Alguns dias passados no espaço*.
* 2004an *O Jardim das Coisas do Sótão*.                        
                                                                                                                                   
## Sariak 
* 2015ean Botin Fundazioa, Santander.
* 2008an Cité des Arts kultura-beka frantsesa, Paris,
* 2006an Marcantônio Vilaça Ikusizko Arteen Saria, Recife.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elurretako betaurreko

**Elurretako betaurrekoak** mendian begiak gehiegizko argiztapenaren kalteetatik babesteko erabiltzen den objektua da. Eski-betaurrekoak tamaina handiko betaurrekoak dira, kristal bakarrekoak (normalean ez dute kristalik erabiltzen, plastikoa baizik, eroriz gero kalterik ez izateko), eta eskiatzaileari edo snowboarderrari ikusmen hobea ematen diote lainoa edo elur-ekaitza dagoenean, eguzki-izpi ultramoreen aurka babesteaz gain. Betaurreko horiek beira bikoitza edo hirukoitza izan ohi dute, kirolariaren lurrunarekin lausotu ez daitezen. Kolore desberdinetakoak izan daitezke, baina kristal argienak -laranjak edo horiak- dira laino-baldintzetan ikuspen onena ematen dutenak, nahiz eta, lente ilunagoek ez bezala, izpi ultramoreen aurrean ere babes gutxiago eskaintzen duten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ada Bier

thumb
**Ada Bier** (Meduno, 1985), Friuliko soziolinguistika ikertzaile eta ekintzailea da, bere ibilbide profesionala bereziki friulieraren arloan garatu duena. Bere doktoretza tesia 2017an amaitu zuen Ca' Foscari Veneziako Unibertsitatean eta CLIL irakaskuntza-metodoa izan zuen ardatz. Hauxe da bere tesiaren izenburua: "''La questione della motivazione nell'insegnamento in CLIL. Una ricerca su insegnanti e studenti nella scuola secondaria superiore*".

2017tik 2021era unibertsitate berdinean aritu zen doktoretza-ondoko ikertzaile, irakasle-laguntzaile eta irakasle bezala, betiere gai nagusiak hizkuntzen jabekuntza, hizkuntza gutxituak eta hizkuntza jarrerak zituela.

2021ean *MSCA Postdoctoral Fellowships 2023'' diru-laguntza eskuratu zuen, Europar Batasunak arlo akademikoan ari diren ikertzaileei esleitzen dion garrantzitsuenetariko bat. Aitorpen horri eskerrak, euskara eta friuliera hezkuntzan nola irakasten diren aztertzen zuen FURLEUS proiektua garatu zuen EHUn, David Lasagabaster irakaslearen zuzendaritzapean.

2023ko udazkenetik aurrera EHUko Laslab ikerketa taldean ari da ikertzaile kontratatu bezala. 

2021eko udazkenetik Gasteizen bizi da eta bertan euskaldundu da denbora gutxian.

## Kanpo estekak
Ibon Manterola

**Ibon Manterola Garate** (Zumaia, 1978), euskal soziolinguista da. Hizkuntzalaritzan Cum Laude doktorea eta sari bereziduna "*Euskarazko murgilketa haur hezkuntzan: euskara-gaztelania elebitasunaren azterketa. Ahozko ipuinen analisi diskurtsiboa eta didaktikoa*" tesiarekin.

EHUko ELEBILAB ikerketa-taldean egin du bere ibilbidea eta euskararen biziberritzea eta hizkuntzen jabekuntza izan dira jorratzen dituen gai nagusiak. Irakasle-agregatua da unibertsitate berean 2020 urteaz geroztik eta, horretaz gain, hainbat dira argitaratutako liburu eta artikuluak, zuzendutako tesiak, abian jarritako proiektuak eta partaide bezala aritutako egitasmoak.

## Liburuak 
* *Euskara oinarri eta eleaniztasuna helburu. Hizkuntzen garapena eta erabilera aztergai*    Leire Diaz de Gereñu Lasaga, Ibon Manterola Garate, Ines M. Garcia Azkoaga (UPV/EHU, 2021)
* *Euskararen biziberritzea: marko, diskurtso eta praktika berriak birpentsatzen*    Jone Goirigolzarri Garaizar, Xabier Landabidea Urresti, Ibon Manterola Garate (UEU, 2017)
* *Hizkuntzaz jabetzen (0-6)*    Kaxildo Alkorta Barrena, Olatz Zabalondo Maguregi, Marian Araucua , Andoni Barreña Agirrebeitia, Ibon Manterola Garate, Idurre Alonso Amezua, Mariam Bilbatua Perez, Diego Egizabal Ollokiegi, Maider Huarte Abasolo, Jone Ozerinjauregi , Iñaki Gaminde Terraza, Aintzane Etxebarria Lejarreta, Urtza Garay Ruiz, Asier Romero Andonegi, Patxi Uribarren Leturiaga, Sabin Gorrotxategi Zelaieta (MENDEBALDE, 2012)
* *Hizkuntza gutxituen erronkak*    Ibon Manterola Garate, Naiara Berasategi Sancho  (UEU, 2011)

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Eleaniztasuna

## Kanpo estekak 
* Ibon Manterola Garate Inguma.eus (23 dokumentu, 4 liburu, doktore tesia)
Uretako moto

**Uretako motoa** ( edo *PWC*) ontzi arin mota bat da, motozikleta arrunt baten antzeko eroanbide-sistema bat duena. Uretako motoen eta beste ontzi mota batzuen arteko desberdintasun nagusia da ez dutela kanpoko helizea erabiltzen, barrukoa baizik, turbina bidez propultsatzen baitira. Bi motatakoak aurki daitezke — jolasekoak edo kirolekoak — eta bi modalitatetan — *jet ski* (monoplaza) edo *runabout* (multiplaza) —. Potentzia ugari daude, 50 cv-tik 350 cv-ko seriea eta 163 cv-ko jet-ak arte. Uretako motoko patroiak 110 CV-ko edo potentzia handiagoko uretako motoak gobernatzeko baimena duen patroiak dira.

Kawasaki (Jet Ski), Yamaha (WaveRunner), Bombardier (Sea-Doo), Elaqua (E-PWC) edota Honda (AquaTrax) egungo fabrikatzaile nagusiak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ITT Inc.

**ITT Inc.** (**International Telephone & Telegraph** izenaren laburdura; ) estatubatuar korporazioa da. ITTk merkatu globaletan parte hartzen du, uraren eta fluidoen kudeaketa, defentsa eta segurtasuna, mugimenduan eta fluxu-kontrola barne. Forbesek 2008ko "Estatu Batuetako Enpresa Administratu Onenak" zerrendan sartu zuen ITT, eta konglomeratuen kategorian lehen postua eman zion enpresari.

Uren negozioan, ITT ponpen eta uraren eta beste likido batzuen garraio-, tratamendu- eta kontrol-sistemen munduko hornitzailerik handiena da. Tresna elektronikoen eta defentsa-zerbitzuen negozioak Estatu Batuetako hamar defentsa-kontratista handienetako bat izatea eragiten du, defentsa eta segurtasun sistemak, teknologia aurreratuak eta bezero militar eta zibilentzako zerbitzu operatiboak eskaintzen dituena. Fluxua kontrolatzeko negozioak osagai bereziak fabrikatzen ditu sektore aeroespazialerako, garraioetarako eta industria-merkatuetarako.

## Historia 
Enpresa 1920an sortu zuten International Telephone & Telegraph izenarekin. 1960ko eta 1970eko hamarkadetan, Harold Geneen zuzendari exekutiboaren gidaritzapean, enpresa arketipikoen talde gisa egin zuen jauzi konpainiak, eta enpresa horiek ehundaka industria dibertsifikaturen eskurapenetatik aurrera hazi ziren. ITTk 1986an utzi zituen telekomunikazio-aktiboak, eta 1995ean bereizi egin zituen manufakturakoak ez diren dibisioak, geroago Starwood Hotels & Resorts Worldwidek erosiko zituenak. 2016an ITT Corporationek izena aldatu eta ITT Inc. bilakatu zen.

## Kanpo estekak 
* ITT konpainiaren webgunea
ITT

**ITT** siglak izan daiteke:

* ITT Inc., estatubatuar korporazioa;
* ITT analisia edo tratatzeko asmoaren araberako analisia, saiakuntza kliniko baten emaitzen azterketa;
* *intention to treat* (ITT), epidemiologian.
Estanislao Urkixo Ussia

**Estanislao Urkixo Ussia** (Madril, 1872ko azaroaren 13a - Laudio, 1948ko abuztuaren 15a) arabar enpresaburua izan zen, Espainiako Gorteetan senatari eta diputatu izandakoa.

## Bizitza 
Amurrioko barrutiko Gorteetarako diputatu hautatu zuten 1898, 1899, 1901, 1903, 1905 eta 1907ko hauteskundeetan.

1914an Urkixoko markesaren noblezia-titulua jaso zuen Juan Manuel Urkixo bere aita hil ondoren. Arabako probintziako senatari aukeratu zuten 1910ean eta 1918an. 1918an Espainiako handiki bihurtu zen eta ordutik aurrera senatari bihurtu zen eskubide propioz.

Enpresa- eta banku-arloan ere hainbat kargu bete zituen, hala nola Banco Minero Industrial de Asturiasko lehendakaritza, Sociedad Española de Construcciones Electromecánicas (SECEM) erakundeko lehendakaritza, Banco Urquijo eta Compañía Telefónica Nacional de Españako presidentetza (1924tik aurrera). Era berean, Urkixo 1912an sortutako Unión Eléctrica Madrileña enpresaren lehen presidentea izan zen.

Espainiako Gerra Zibilean Estanislao eta Santiago Urkixo Landetxo bere semeak Userako tunelean hil zituzten.

1948ko abuztuaren 15ean hil zen Laudioko Lamuza jauregian.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 

## Kanpo estekak
Emília de Oliveira

**Emília de Oliveira** (Lisboa, 1874ko azaroaren 25a – *ibidem*, 1968ko uztailaren 20a) portugaldar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Lisboako São Jorge de Arroios auzoan jaio zen 1874ko azaroaren 25ean.

1899ko abenduaren 8an debuta egin zuen antzerkian, *Teatro do Príncipe Real*en, *A Dama de Ouros* komedian.

1901ean Eduardo Vitorinoren taldean sartu zen eta Brasilera joan zen. Georgina Pinto emakume aktore nagusia hil zenean, Oliveirak ordezkatu zuen, besteak beste, antzezlan hauetan: *A Lagartixa*, *A Severa*, *Mancha Que Limpa*, *Robe Rouge*, *À Estrangeira* eta *Lição Cruel*. Portugalera itzuli zenean, Taveira taldean sartu zen, eta ondoren Rosas & Brazão taldean.

Ez zen inoiz ezkondu eta ez zuen seme-alabarik izan. 1968ko uztailaren 20an hil zen Lisboako Bairro Alto auzoan, 93 urte zituela. Prazeres hilerrian lurperatu zuten.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nelly Bodenheim

**Nelly Bodenheim** edo **Johanna Cornelia Hermanza** **Bodenheim** (Amsterdam, 1874ko maiatzaren 27a – 1951ko urtarrilaren 7a) Herbeheretako ilustratzailea izan zen, siluetengatik ezaguna.

## Biografia 
Bodenheim Amsterdamen jaio zen, eta han ikasi zuen Rijksacademie voor Beeldende Kunsten izenekoan; ondoren, Jan Veth margolariaren ikasgaiekin jarraitu zuen. Bere ilustrazioak -askotan haurren liburuetarako-, oro har, silueta zuri eta beltzak ziren, baina koloretako litografiak ere egin zituen. Liburu eta aldizkarietarako ilustrazioez gain, ehungintzak, kartelak eta liburu-estalkiak diseinatu zituen. Amsterdamse Joffers izeneko artisten taldeko kide izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artnet.com Artnet-en
Małgorzata Malicka

**Małgorzata** **(Margarita) Malicka** (Varsovia, Polonia, 1959ko maiatzaren 28a) antzerki-artean espezialista (teatrologoa), poeta, idazlea, kazetaria (batez ere kultura-kazetaria eta fotokazetaria) eta telenobelagile poloniarra da.

*Życie jest piękne* (Bizitza ederra da, 2003) izeneko liburua idatzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  membre de l'Association des auteurs, journalistes et traducteurs en Europe
*  *Le vie est belle* dans les collections de Bibliothèque nationale de Pologne
*  Bibliographie littéraire polonaise pour les années 1990-1995
Pilar Citoler

**Pilar Loreto Citoler Carilla** (Zaragoza, 1937) zaragozar odontologoa da, eta arte bildumagilea. Artearen munduan nabarmendu da bere arte garaikideko bildumarengatik, batez ere espainiar, europar, japoniar eta estatubatuar egileenak.

## Biografia 
Medikuntza eta Estomatologiako lizentziaduna da eta unibertsitateko ikasketak Madrilgo Unibertsitate Komplutensean eta Zaragozan egin zituen. 

## Lan ibilbidea 
### Odontologo 
Odontologoa izan da, eta klinika propioa du Madrilen.

### Arte-bildumagile 
1970eko hamarkadan, 'Cuencako Taldea' deiturikoarekin harremanetan jarri zen. Talde hori Espainiako arte garaikideko abangoardiako mugimendu garrantzitsuenetako bat zen, eta ez bakarrik Mantxako herria lanerako eta topaketarako ardatz geografiko gisa izateagatik, baizik eta estetika perfekzionistarengatik ere bai. Bakoitzak bere erara garatu eta gainerakoekin partekatzen zuen. Pilar Citolerrek, Eusebio Semperek izan zuen etxea erosi zuen Cuencan, eta hantxe finkatu zuen bildumazale gisa egindako ibilbide luzeko lehen bidaia. Abangoardiekin izan zituen lehen topaketak El Paso taldearekin izan zen; Cuencakoaz gain, Juana Mordó eta Ynguanzoren galeriak ere bai. Gero, nazioarteko arte-azokekin jarraitu zuen: Miquel Barceló, Antoni Tàpies, Gutai talde japoniarra, edo Andy Warhol, estatubatuarren artean. Era guztietako mugimendu artistikoei adi egon da, bai Madrilgo mugimendua, bai pop art delakoa, bai grafitia.

Bere bildumak, *Circa XX* izenekoak, 1.200 artelan inguru ditu: pinturak, eskulturak, lan grafikoak eta, azken urteotan, argazkigintzakoak. 2013ko martxoan *Pilar Citoler Fundaziorako* sortu zuen material hori, eta hainbat artista ditu bilduman: Henri Cartier Bresson, Per Barclay edo Begoña Zubero. Besteak beste, Antonio Bonet Correa eta Francisco Calvo Serraller arte-historialariek eta kritikariek goraipatu dute *Circa XX*.

Hainbat erakunderekin lan egiten du, hala nola, Antonio Gala Fundazioarekin (Kordoba) edo Es Baluard museoarekin, non erosketa-batzordeko kidea izan zen (2013-2019).

2013. urtean bere bildumaren zatirik handiena Zaragozako Pablo Serrano Museoari eman zion.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2005etik Sofia Erregina Museo Nazionaleko Patronatuko kidea da.

* 2013an Honoris causa doktore Kordobako Unibertsitatean.
* 2005ean Bildumagintzako ARCO saria jaso zuen.
* 2006an Kordobako Unibertsitateak artea zabaltzeko egindako lanaren aintzatespena.
* 2007an Arte Ederretako Merezimenduaren Urrezko Domina, Espainiako Gobernuak emana.
* 2008an bere bildumaren zati handi baten erakusketa egin zen Madrilgo Círculo de Bellas Artes-en.
* 2014. urtean Arte eta Mezenazgo saria, Bildumazaleen kategorian.
* Kordobako Unibertsitateak bere izenarekin Argazki Garaikidearen Nazioarteko Saria babesten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Cuberia

**Mikel Cuberia Etxebarria** (Sestao, Bizkaia, 1992ko maiatzaren 18a) Euskal Herriko futbolaria da. Erdiko atzelari edo erdilari lanetan aritzen da.

## Kriol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa
Geraldine Doyle

**Geraldine Hoff Doyle** (Inkster, Michigan, 1924ko uztailaren 31 &ndash; Lansing, Michigan, 2010eko abenduaren 26a) Bigarren Mundu Gerrako metaleko langilea izan zen, eta urte batzuetan uste izan zen "We Can Do It!" kartelaren modeloa izan zela. ". Bigarren Mundu Gerrako pertsonaia ikoniko bat da, Rosie the Riveter (Rosie errematxatzailea) bezala karakterizatua, Estatu Batuetako ikono kultural bat, gerrako industrian lan egiten zuten emakumeak irudikatzen dituena. 2011n frogatu zen posterraren benetako eredua Naomi Parker zela.

## Biografia 
Geraldine Hoff-en aitak Cornelious zuen izena, eta 10 urte zituela hil zen neumoniaz argiketari bat zen. Haren ama, Augusta, konpositorea zen, eskoliosia zuena.

Ann Arbor (Michigan) institutuan graduatu ondoren, 1942an, Ann Arbor-en American Broach & Machine Co. lantegian aurkitu zuen Hoffek metalezko prentsatzeko lana.

### Bigarren Mundu Gerra 
Gizonak Bigarren Mundu Gerrarako soldadutza egiten eta errekrutatzen hasi ziren bitartean, emakumeak gerra-ahalegina babesten hasi ziren, tradizioz gizonezkoak ziren rolak fabrikako lan gisa hartuz.Biolontxelo-jolea zenez, Hoff beldur zen prentsatzeko makinetako metalaren eskuan lesioa izango ote zen, eta horregatik joan zen fabrikatik bi astez lan egin ondoren. Denboraldi labur batean United Press Internationaleko argazkilari gisa lan egin zuen, eta J artista grafikoak ukituriko argazkia egin zuen. Howard Miller, Westinghouse Electric gerrako postprodukzio-batzorderako lanean ari zela, "We Can Do It!" posterraren oinarri bihurtu zen. Hain zuzen, Westinghouseko absentismoaren eta grebaren aurkako kanpaina batean, 80ko hamarkadan, lan-munduan emakumeen berdintasunari buruzko deiak egiteko erabiltzen hasi zirenean, Millerrek ezagutu zuen.

### Ezkontza 
Metal prentsatzaile lana utzi eta gutxira, Geraldine Hoffek Leo Doyle dentista ezagutu eta harekin ezkondu zen 1943an. Bikoteak sei seme-alaba izan zituen eta 2010eko urtarrilean hil zen arte egon ziren elkarrekin.

### Kartelaren modelo 
Doylek ez zekien "We Can Do It!" kartelaren modeloa izan zitekeenik 1984ra arte, orduan ikusi baitzuen Modern Maturity aldizkariko artikulu batean bere argazki bat agertzen zela, posterrarekin lotua, berak inoiz ikusi gabea. Jatorrizko argazkia 1986an argitaratutako The Patriotic Tide: 1940-1950 libururako azaleko irudi gisa erabili zen.*Rosie errematxatzailea* filmeko pertsonaia, Doylen eta fabriketan lan egiten zuten Bigarren Mundu Gerrako beste emakume batzuetan oinarritua, gerra-ahalegina bultzatzeko asmoz, ikono izaten jarraitu zuen, eta 1999an posta-zigilu batean agertu zen, Estatu Batuetako posta-zerbitzuak sortutako Bigarren Mundu Gerrako serie baten zati gisa.

### Heriotza 
Geraldine Hoff Doyle 2010eko abenduaren 26an hil zen Lansingen, artritis larri baten konplikazioen ondorioz, 86 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jende arrunta  artxibatua .
* *We Can Do* It-en eragina
* CNNren berria  artxibatu zen .2010eko irailaren 30a
* We Can Do It! filmean oinarritutako posterra
* Pinturaren jatorrizko argazkia., Celebrity Smack Blog-ena.
Inocybe hystrix

***Inocybe hystrix*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da. Beste *Inocybe* askok bezala, Muskarina kantitate arriskutsuak ditu eta ez da kontsumitu behar.

Sinonimoa: *Agaricus hystris*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 40 mm arteko diametrokoa, subglobosoa, gero ganbila eta, azkenik zabaldua; ertz inkurbatua luzaroan, zorrotza, marroi koloreko fibrila finekin; kapelaren azala ezkata dentso tentez erabat estalia, batez ere diskoan, arre-marroi kolorekoa, arre-okre kolorekoa, ertzerantz argiagoa.

**Orriak:** Ez oso estu, adnatuak, lehenbizi zurixkak, gero marroi zurbiletik hurraren-marroira doan kolorekoak, ertz ziliatua eta zurixka.

**Hanka:** 65 mm arteko garaierakoa eta 8 mm arteko diametrokoa, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrirantz, betea, barnehutsa helduaroan, marroi ilun koloreko ezkata trinko eta tentez estalitako gainazala, hondo argiagoaren gainean, eraztun-itxurako eremu batekin goialdean,

**Haragia:** Mehea, zurixka, usain desatseginekoa eta zapore gozokoa baina desatsegina.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen basoetan, lurzoru karedunetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inocybe lanuginosa

***Inocybe lanuginosa*** *Inocybaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Agaricus lanuginosus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 0,5 et 2 cm bitarteko diametrokoa, hasieran hemisferikoa, ondoren konikotik ganbilera, azkenean lau-ganbila, titi nabarmen samarrarekin. Kapelaren azala feltro latz batekin gaztetan, ondoren ezkata txiki eta haritsuekin, arre koloretik arre-beixera doan kolorekoa, ertzerantz argiagoa.

**Orriak:** Itsatsiak eta okertuak, beix kolorekoak gaztetan, zahartzean arrexka kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** 6,5 cm inguruko garaierakoa eta 0,6 cm inguruko diametrokoa, erregularra, zilindrikoa, oinarrirantz loditua, bertan, kolore zurixkako mizelio hondarrak ikusten dira, ile finekin edo feltroduna, haritsua, beix kolorekoa, baina azkenean kapelaren kolorekoa.

**Haragia:** Mehea, haritsua, zurixka kapelan, arre kolorekoagoa oinerantz. Espermatiko usainarekin eta zaporea pixka bat azidoa.

**Etimologia:** *Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen, "is inós" hitzetik eta burua, esan nahi duen "cybe" hitzetik dator, hau da, zuntzezko kapela.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera. Hostozabalen (*Fagus*, *Betula*) eta koniferoen (*Abies*, *Picea*) basoetan, baso mistoetan ere bai. Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Groenlandia, Europa, Errusia, Kaukasia, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak