open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antropologia linguistiko

**Antropologia linguistikoa** antropologiaren diziplina bat da. Gizarteetan hitz egiten diren hizkuntza aniztasuna aztertzen du, baita gizarte horietako oinarrizko ezaugarri kulturaletako erabilpen linguistikoak eta lexikoak nola elkar lotzen diren. Alessandro Durantik hiru paradigma ezberdin identifikatu zituen diziplina honetan.

## Lehen paradigma 
Lehen paradigma, "hizkuntzalaritza" bezala ezagutzen zena, gaur egun hizkuntzalaritza antropologikoaren baitan kokatzen da eta preestatalak zeritzen herrien hizkuntzen dokumentazioan zuen interesa (normalean desagertzear ziren hizkuntzok). Horrela, Ipar Amerikako lehen ikertzaileek Ipar Amerikako jatorrizko hizkuntzak landu zituzten, haien deskribapen gramatikalak eta sailkapen tipologikoak landu zituzten. Garai hartan, erlatibitate linguistikoaren arazoa garrantzitsua zen, Sapir-Whorfen hipotesiaren ideiekin lotua eta aurretik, Vico, Herder edo Humboldt bezalako pentsalariek ere aztertua.

## Bigarren paradigma 
1960ko hamarkadan, Dell Hymes "hizkuntzalaritza antropologiko" deitzen zitzaion paradigmaren sortzailea izan zen. Azter-eremu hau, gaur egun, komunikazioaren etnografiaren baitan dago.

## Hirugarren paradigma 
1980tik aurrera, arazo antropologiko zabalagoak ikertzen hasi ziren baina hizkuntzalaritzako metodo eta datuak erabiltzen jarraitu zuten.

## Beste gai batzuk erlazionatuak 
Hizkuntzalariak hizkuntza haien historiak berreraikitzen saiatzen dira, baita euren jatorria zein den argitzen ere. Honi paleontologia linguistikoa deitzen zaio. Hizkuntzaren eboluzioaren eta gizakiaren eboluzioaren artean dagoen lotura ikertzen ere saiatzen dira.

## Ikus, gainera, 
* Hizkuntzalaritza antropologiko
* Paleontologia linguistiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Potlatch - Koaderno antropologiko eta semiotikoa
Ana Otadui

**Ana Otadui Biteri** (Elorrio, Bizkaia, 1976ko maiatzaren 10a) politikari bizkaitarra da, Euzko Alderdi Jeltzalekoa, eta 2015a ezkero Bizkaiko Batzar Nagusietako lehendakaria. Bera izan da bigarren emakumea kargu horretan.

## Bizitza eta heziketa 
Lehen ikasketak Elorrioko Eskola Publikoan egin zituen, eta handik Lauaxeta ikastolara joan zen. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbide ikasketak egin zituen. Unibertsitate bereko Euskal Gaien Institutuan aritu ostean, funtzionario lanpostua lortu zuen administrazio orokorreko teknikari moduan Bizkaiko Foru Aldundian. Bertan Ogasun, Lehendakaritza eta Kultura sailetan aritu zen. Gaur egun eszedentzian dago Administrazio Orokorreko teknikari moduan, Kultura Ondareko Zerbitzuan.

## Politika 
2005ean Euzko Alderdi Jeltzalean afiliatu zen, eta bi urte geroago EAJko zerrendaburu izan zen Elorrion. Lau urtez oposizioko bozeramale izan zen. 2009an, berriz, legebiltzarkide hautatu zuten Eusko Legebiltzarrean. 2011tik aurrera, kargu biak bete zituen, alkate eta parlamentario.

2015eko ekainean Bizkaiko Batzar Nagusietako lehendakari hautatu zuten, bigarren emakumea kargu horretan.
Race (2016ko filma)

**Race** (euskaraz *Lasterketa*) 2016ko Stephen Hopkins jamaikar-britainiar-australiar zinema zuzendariak zuzendutako biografia eta kirol drama film bat da. Jesse Owens estatubatuar korrikalariaren bizitzan oinarritua dago.

## Argumentua 
Jesse Owens (Stephan James), bere garaiko atletismo abiadura lasterketan nagusi eta 1936ko Berlingo Olinpiar Jokoetan bere errekor ikusgarriekin mundu osoa ahozabalik utzi eta Adolf Hitler (Adrian Zwicker) eta nazien arraza arioaren teoriak barregarri laga zituen afroamerikar atletaren bizitza kontatzen da.

## Aktoreak 
* Stephan James: Jesse Owens
* Jason Sudeikis: Larry Snyder
* Jeremy Irons: Avery Brundage
* Carice van Houten: Leni Riefenstahl
* William Hurt: Jeremiah Mahoney
* Shanice Banton: Ruth Solomon-Owens
* Amanda Crew: Peggy
* Jeremy Ferdman: Marty Glickman
* Barnaby Metschurat: Joseph Goebbels
* Chantel Riley: Quincella
* David Kross: Carl "Luz" Long
* Glynn Turman: Harry Davis
* Jonathan Aris: Arthur Lill
* Shamier Anderson: Eulace Peacock
* Tony Curran: Lawson Robertson
* Nicholas Woodeson: Fred Rubien
* Giacomo Gianniotti: Sam Stoller
* Eli Goree: Dave Albritton
* Anthony Sherwood: Ernest Hall erreberendoa
* Jon McLaren: Trent
* Tim McInnerny: Charles jenerala
* Vlasta Vrána: St. John
* Adrian Zwicker: Adolf Hitler
* Jonathan Higgins: Dean Cromwell

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Brooklyn Borough Hall

**Brooklyn Borough Hall** edo **Brooklyngo Udaletxe Zaharra** egun New Yorkeko auzoan eraikitako monumentua da. 1848an eraikia, Calvin Pollard eta Gamaliel King izan ziren arkitektoak, eta Stephen Haynesek lanak koordinatu zituen. Estiloa Antzinako Greziako estilo klasikoaren imitazioa da. Tuckahoe-ko marmolez egina dago.

1898an Brooklyn herri independentea zenak New Yorkekin bat egin zuen eta Kings osoa metropoliaren auzo bat bihurtu zen.

Egun, 1966tik, eraikina New York hiriko Monumentuen Babeserako Batzordeak eraikina kontrolatzen du eta 1980tik Leku Historikoen Erregistro Nazionalean sartuta dago.
thumb|ezkerrera|Eraikinaren iparraldeko fatxada.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Eraikinari buruzko informazioa.
Leonora Áquilla

**Leonora "Léo" Áquilla** (Teófilo Otoni, Brasil, 1970eko irailaren 6a), benetako izenez **Leonora Mendes de Lima**, brasildar kazetaria da.

## Lanak 
## Erreferentziak
1984-85eko Erresuma Batuko meatzarien greba

**1984-85eko Erresuma Batuko meatzarien greba**, meatzeen itxiera ekidin nahian, ikatzaren industria gelditzeko mobilizazio handua izan zen. Erresuma Batuko Meatzarien Sindikatu Nazionaleko (NUM) Arthur Skargillek sustatu zuen Ikatzaren Mahai Nazionala (NCB) gobernuaren agentziaren aurka. Grebaren aurkako oposizioa Margaret Thacher Lehen Ministroaren gobernu kontserbadoreak gidatu zuen. Ezaguna egin zen Margaret Tacherrek grebalari eta grebaren antolatzaileen kontra egiteko, hauei "barne etsai" deitu izana. Thatcherren gobernuak gerra zikina erabili zuen  langile klasearen sektore militanteena zapaltzeko.

## Historia 
Greba 1984ko martxoaren 6an hasi zen eta %73ko jarraipena izan zuen herrialdean zehar, zonalde batzuetan beste batzuetan baino gehiago.

1985eko martxoaren 3an amaitu zen, meatzarien %60a oraindik greban zegoela. Grebaren amaiera eta meatzarien izan zuten porrota Tatcherren aurrean, honen gobernu kontserbadore eta neoliberala indartzea ahalbidetu zuen. NUMaren indarra asko ahuldu zen. Hiru pertsona grebarekin zerikusia zuten gertaeretan hil ziren, greban zeuden bi pikete eta eskirol bat lanera zeraman taxista bat.
thumb|Grisez ikusi daitezke 1984an zeuden ikatz meategiak. Gorri ilunez 2010ean oraindik aktibo zeuden ikatz meategiak.

### Grebaren nondik norakoak 
## Greba zineman 
Billy Elliot pelikula garai hartan oinarrituta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iberoko dorrea

**Iberoko dorrea** edota **Ibero dorretxea**, Nafarroa Garaiko Leitza udalerrian dagoen Erdi Aroko burdinola zaharreko industriagunea da. Ingurune hori Goizuetaren mugakidea da, eta Goizuetako herrigunea bi kilometro baino gutxiagora dago.

## Kokalekua 
Urumea ibaiaren bazterrean dago, Leitzako mendatetik Goizuetara doan errepidean, Leitza udalerriaren lursailetan baina Goizuetako udalerriaren mugan eta bere herrigunetik 2 kilometro eskasera.

Burdinolaren hondakinez osatua dago, eta Urumea ibaia zeharkatzen duen zubi gotiko eder bat igaroz bertaratzen da.

## Historia 
Gunean, dorrea bera, Erdi Aroko zubia, erabiltzen ez den baserria eta burdinolaren hondakinak kontserbatzen dira.

1970eko hamarkadararte dorretxea bizileku izan zen, eta 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadan biltegi eta baserri lanabesen gordeleku bezala erabilia.

2011. urtean, Leitzako Udalak lursailak eta higiezinak erosi zituen 227.470 euroren truke, kultura paisaia hori definitzen duen ondare ukigarri eta ukiezina zaintzeko asmoarekin.

## Ezaugarriak 
Oinplano laukizuneko dorretxea da, 14 metro garai, 10 metro zabal eta bataz-besteko 12 metro garaierakoa, baina jatorriz zenbait metro gehiagoko garaiera zuen. Bere Erdi Aroko arkitektur elementu gisa zortzi gezileiho mantendu eta ikusgai daude, eraikinaren horman egindako defentsa zirrizkuak, hauetatik dorretxearen barnean zeuden gezileriek kanpora geziak jaurti zitzazketen. Gainera, arku erdiko eta kareharrizko dobeladun atea ere badu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dallas Municipal Building

**Dallas Municipal Building** Ameriketak Estatu Batuetako Dallas (Texas) hiriko Udaletxe zaharra da. 1978an funtzio hori *Dallas City Hall*era igaro zen. Texasko monumentu historikoa da. Eraikuntza 1913an amaitu zen. Ospetsua da batez ere bertatik Lee Harvey Oswaldek, 1963ko azaroaren 22an, John F. Kennedyri tiro egin ziolako. Bi egun geroago Jack Rubyren eraso baten ondorioz, Oswald hil zen baita ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dallas Morning News
* UNT 
* Dallasko historia.
* Mark Birnbaum-en *Restore* filme.
Izaskun Moyua

**Izaskun Moyua Pinillos** (Oñati, 1958ko abenduaren 17a) Emakundeko idazkari orokorra eta zuzendaria izan zen, eta Arabako Batzar Nagusietako bozeramaile da.

## Biografia 
Izaskun Moyua Pinillos Oñatin jaio zen 1958an. Sikologian lizentziaduna Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (1975-1980), eta Informazio-zientzietan Euskal Herriko Unibertsitatean (1993-1998). Genero mainstreamingean aditua Valentziar autonomia-erkidegoko Jaume I unibertsitatean. Berdintasun politika Berrikuntzen Nazioarteko Zentroko kide sustatzailea da.

## Ibilbidea 
1989tik 1991ra bitartean, Arabako Foru Aldundiko Gizarte Ongizate Institutuko elbarritasun alorreko tratamendu zuzeneko teknikaria izan zen. 1994era arte, Eusko Jaurlaritzako Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeko aholkularia eta formatzailea izan zen. Arabako Foru Aldundiko Gizarte Ongizate Institutuko balioaniztasun gizarte-zerbitzuko talde teknikoko kide 1995ean.

1999an Emakundeko Idazkari Orokorra izendatu zuten, eta 2005ean zuzendari. Urte horretan, Euskal Autonomi Erkidegoko Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Legea onartu zen. 2009 geroztik, Arabako Foru Aldundiko Gizarte-zerbitzu eta -politika Saileko Aholkularia da. 2015ean Arabako Batzar Nagusietako EAJ alderdiko bozeramaile izendatu zuten.

## Erreferentziak
Gama (Brasil)

**Gama** Brasilgo Barruti Federaleko administrazio eskualde bat da. 127.121 biztanle zituen 2010ean, eta guztira 276,30 km2 ditu.

## Historia 
Bere lurraldean dago Catetinho eraikina, Juscelino Kubitschek lehendakariaren lehen egoitza nagusia, Brasilgo hiriburua Rio de Janeirotik Brasiliara aldatu zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  webgune ofiziala
Asiriako neo-arameera

**Asiriako neo-arameera** (, *sūrët*) aramera moderno bat da, hizkuntza semitikoen adarrekoa eta afroasiar hizkuntzetako bat. Asiriako neo-arameera ez da nahasi behar akadierarekin edota arameraren dialekto zahar batekin, zeinak Asirian lingua franca funtzioa bete zuen K.a. VII. mendean. Hasiera batean, Asiriako neo-arameera Urmia aintzira (Iran ipar-ekialdean) eta Siirten (Turkia hego-ekialdean) hitz egiten zen, nahiz eta gaur egun diasporako hizkuntza ere baden. Hiztun gehienak Ekialdeko Asiriar Elizaren kide dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilboko Athletic Club 2018-2019

Entrenatzailea: Gaizka Garitano (2018-Egun,15.jardunalditik)  Eduardo Berizzo (2018,14.jardunaldirarte)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko baja.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Bilbao Athletic taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte.

### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2019 
### Udako merkatua 2018 
### Estatistikak 
### Hamaikakoa 
*Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Athletic 2017-18
* Athletic 2019-20
Corporate (2017ko filma)

**Corporate** (euskaraz *Korporatiboa*) 2017ko Nicolas Silhol frantziar zinema zuzendariak zuzendu eta Nicolas Fleureau gidoilariarekin batera idatzitako drama film bat da. Céline Sallette, Lambert Wilson, Violaine Fumeau eta Stéphane De Groodt aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Esen multinazionaleko Stéphane Froncart (Lambert Wilson) goi kargudunak Emilie (Céline Sallette) giza harreman sailean lan egin dezan kontratatu berri du, azken honen eskrupulu gabezia dela eta. Emilieren betebeharrra goi kargudunek enpresan gehiago lan egiterik nahi ez dituzteneta lana utzi nahi ez duten langileak beren buruz lanean jarraitzeari uko egin dezaten lortzea izango da, honela Esen korporazioari ehundaka langile kaleratzea egotzi ez diezaioten. Esenen estrategia hautatutako langileari bizitza ezinezkoa egitean datza, alegia jazarpen disimulatua egitea, honela denboraren poderioz eta egoera jasanezinik langileak berak lanuztea aurkeztu arte. Emiliek agindu dioten programa zehatz-mehatz jarraitzen du, baina egun batez, bere langileetako batek leiho batetik jauziz bere buruaz beste egingo du. Gertaera tragiko honek Emiliek bere nagusiekiko, bere lanarekiko eta enpresarekiko duen ikuspuntua aldatuko du.

## Aktoreak 
* Céline Sallette : Émilie Tesson-Hansen, Eseneko giza harreman saileko kudeatzaileetako bat
* Lambert Wilson : Stéphane Froncart, Eseneko giza harreman saileko zuzendaria
* Violaine Fumeau : Marie Borrel, lan inspektorea
* Stéphane De Groodt : Vincent Philippon, Emilieren laguna
* Charlie Anson : Colin Hansen, Émilieren ingeles senarra
* Alice de Lencquesaing : Sophie Dubois, Émilieren laguntzailea
* Antoine Levannier : Fiskalaren laguntzailea
* Camille Japy : Catherine Tremblay, lankidea
* Hyam Zaytoun : Patricia Suarez, Froncarten laguntzailea
* Jacques Chambon : Zuzendari legala
* Arnaud Bedouët : Jean-Louis Maury, Eseneko enpresaburua
* Xavier De Guillebon : Didier Dalmat, Eseneko finantza saileko langilea
* Séverine Warneys : Enpresako sendagilea
* David Sighicelli : Eseneko zuzendari nagusia
* Franck Adrien : CHST sindikatuko ordezkaria
* Romain Sandère : Administraria
* Nicky Marbot : Taldeburua
* Edith Saulnier : Juliette Dalmat, Didierren alaba
* Nathalie Sportiello : Eseneko komunikazio arduraduna
* Pierre-Loup Silhol : Léo Hansen, Émilie eta Colinen semetxoa
* Yun Lai : Korear negoziogizona

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Geoffrey Kondogbia

**Geoffrey Kondogbia** (Nemours, Île-de-France, Frantzia, 1993ko otsailaren 15a) futbolari profesionala da. Erdilari jokatzen du, Espainiako ligako Valentzia taldean. Frantzian jaioa eta hazia, Afrika Erdiko Errepublikako herritartasuna hartu zuen, hangoak baititu gurasoak; eta internazionala da estatu horretako selekzioarekin.

Lehenago, Frantziako selekzioarekin ere internazionala izan da lagunarteko bost partidatan, eta 2018ko Errusiako munduko txapelketara joateko zorian izan zen arren, Deschamps selekzionatzaileak ez eramatea erabaki zuen.

## Ibilbidea 
2010ean hasi zuen bere futbolari ibilbide profesionala, Frantziako ligako Lens taldean, eta talde horretan iraun zuen 2012. urtea arte. Egonaldi horretan 35 partidu jokatu zituen, gol bat sartuz. Espainiako ligan 2012-2013 denboraldian debutatu zuen, Sevillan hain zuzen ere. Talde honetan 33 partidu jokatu zituen, gol bat sartuz. Handik bueltan Monakon aritu zen bi urtez. Monakon berriz, 49 partidu jokatu zituen eta 2 gol sartu. Interrera joanda, 2015etik 2017ra 50 partidu jokatu eta 2 gol sartu zituen, eta 2017an utzita Valentziara iritsi zen. Oso denboraldi ona egin zuen, 31 partidutan 4 gol eskuratu zituen, eta 2018ko udan Valentziak 40 milioiko klausula ordaindu zuen, jokalaria bereganatzeko.

## Kanpo estekak
Sweet Country (2017ko filma)

***Sweet Country*** 2017ko Warwick Thornton australiar zinema zuzendariak zuzendutako westerna da.

## Argumentua 
Ipar Lurraldean 1929. urtean, Sam aborigenak etxaldearen jabe zuri Harry March hil du bere burua defendatzeko. Samek eta Lizzie emazteak ihes egin beharko dute, baina agintariak etengabe jazarriko zaizkie. Orduko arrazakeriaren inguruko drama gordina da.

## Aktoreak 
* Hamilton Morris: Sam Kelly
* Sam Neill: Fred Smith
* Bryan Brown: Fletcher sargentua
* Thomas M. Wright: Mick Kennedy
* Matt Day: Taylor epailea
* Ewen Leslie: Harry March
* Anni Finsterer: Nell
* Gibson John
* Tremayne Doolan eta Trevon Doolan: Philomac
* Natassia Gorey-Furber: Lizzie Kelly

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pororoca

***Pororoca*** 2017ko Constantin C. Popescu errumaniar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa da.

## Argumentua 
Cristina eta Tudor Ionescuk bi haur dituzte, eta familia zoriontsua dira. Gizonak telefono konpainia batean egiten du lan, eta emakumea kontularia da. Etxe polit batean bizi dira. Igande goiz batean, ordea, dena aldatuko da. Aitak haurrak parkera eramango ditu, eta, han daudela, neskatoa galdu egingo da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ortoargazki

thumb|eskuinera|Ikuspegi ortogonalak angelu zuzena proiektatzen du planora. Perspektiba ikuspegiak, ordea, puntu bakar batetik proiektatzen da gainazal osora.

[thumb|Ortoargazkia, Città Alta, [Bergamo, Italia.]]

**Ortoargazkia** geometrikoki zuzendutako airetiko argazkia da. Zuzenketaren helburua eskala uniformatzea da eta plano kartografikoetara egokitzea, hartara argazkia erabili daiteke distantzia errealak neurtzeko.

Ortozuzenketak kontuan hartzen ditu, besteak beste, lurraren topografia eta kameren lenteek eta angeluek sortutako distortsioak. Irudiak hegazkinen edo sateliteen bidez hartzen ohi dira eta, behin zuzenduta, erabiltzen dira besteak beste Geografia-Informazioko Sistemetan (GIS), topografian, urbanismoan, arkitekturan eta arkeologian.

## Kanpo estekak 
* Nafarroako geoataria
* Euskadiko geoataria: geoEuskadi
* Frantziako geoataria: Géoportail. 
* Espainiako ortoargazkiak: Portal del Plan Nacional de Ortofotografía Aérea (PNOA)
* Deskarga zentroa: Centro de Descargas del Instituto Geográfico Nacional/Centro Nacional de Información Geográfica
Joseba del Barrio

**Joseba del Barrio Sanz** (Urnieta, ) gipuzkoar txirrindulari ohia da, amateur izandakoa. 2012ko Nafarroako Itzulian emaitzarik onena lortu zuen: 3.a.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La ruleta de la suerte

***La ruleta de la suerte*** (euskaraz *Zortearen erruleta*) astelehenetik ostiralera Antena 3 katean igortzen den telebista-saioa da. Gaur egun, Jorge Fernandez euskal aurkezlea arduratzen da lehiaketa gidatzeaz, Laura Moure-ren laguntzaz. 1990 eta 1992 urteen artean ere Antena 3 telebista-katean igorri zen saioa, baina 1993 eta 1997 bitartean Telecinco katera pasatu zen, bi etapa hauetan ***La ruleta de la fortuna*** izenburua erabiliz. Formatua *Wheel of Fortune* izenburuko saio estatubatuarrean dago oinarrituta. Espainian telebista-kate pribatu batek igorritako lehenengo lehiaketa da.

## Aurkezleak 
### 20px Lehenengo etapa (Antena 3) 
* Mayra Gómez Kemp (1990).
* Ramón García (1990ko uda).
* Irma Soriano (1990-1991).
* Bigote Arrocet eta Mabel Lozano (1991-1992).
* Belén Rueda (1992).

### 20px Bigarren etapa (Telecinco) 
* Fernando Esteso (1993).
* Jesús Vázquez (1993-1994).
* Andoni Ferreño (1994-1995).
* Goyo González (1995-1996).
* Carlos Lozano (1996-1997).

### 20px Hirugarren etapa (Antena 3) 
* Jorge Fernández (2006-gaur egun).

## Kanpo estekak
Lardizabalaceae

**Lardizabalaceae** landare loredunen familia bat da. Izena Migel Lardizabal (1744-1824) euskal-mexikoar historialari eta politikariaren omenez du, Lardizabala generoarekin batera.

Familia honetan 7 genero daude, 40 espezie zurkara inguru ezagunekin. Denak liana dira, salbu-eta Decaisnea generokoak, zuhaixka pakikauloak baitira. Hostoak aldizkakoak eta elkartuak dira, gehienetan palmatuak.

Espezie guztiak Asia ekialdean aurkitzen dira, Himalaiatik Japoniara, salbu-eta Lardizabala eta Boquila generoak, biak Hego Amerika hegoaldekoak (Txile eta Argentina).

## Generoak 
Hauek dira 7 generoak:
* *Akebia* Decne. ( *Archakebia* barne C.Y.Wu, T.C.Chen & H.N.Qin)
* *Boquila* Decne.
* *Decaisnea* Hook.f. & Thomson
* *Lardizabala* Ruiz & Pav.
* *Sargentodoxa* Rehder & E.H.Wilson (lehen bere familia propioa zuen: Sargentodoxaceae)
* *Sinofranchetia* Hemsl.
* *Stauntonia*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cranleigh

**Cranleigh** herrixka eta parrokia zibil handia da, Ingalaterrako handiena aldarrikatua, ia 8 milia (13 km) Surreyko Guildford-eko hego-ekialdean. Guildford Horsham-ekin lotzen duen A281-ren ekialdean dago , A-errepidea ez den errepide alternatibo batean. Weald-en (baso handi bat) ipar-mendebaldeko muturrean dago eta Winterfold basoko berehala hego-ekialdean, Greensand gailurreko basoaren gainerako eremua.

## Kanpo estekak
Parrokia zibil (Ingalaterra)

thumb|300px|Ingeles parrokia zibilen eta galestar komunitateen mapa
Ingalaterran, **parrokia zibila** lurralde-izendapena da, barrutietako eta eskualdeetako beheko toki-gobernu maila txikiena, edo beren forma konbinatua, autoritate unitarioa dena. Parrokia administratiboa da, eliza-parrokia ez bezala. 

Parrokia zibila 80.000 biztanle inguruko hiri handi baten eta ehun bat biztanle baino gutxiago dituen herrizka baten artean egon daiteke. Kasu kopuru mugatu batean, parrokiak hiri oso bat har dezake barnean, monarkak emandako hiri estatusa daukanean. Horrelako izaera aintzat hartuta, parrokia zibila hiri, herri, auzo edo gizatalde gisa ezaguna izan daiteke, parrokiako kontseiluaren ebazpenaren arabera. Ingeles biztanleen %35a inguru parrokia zibil batean bizi dira. 2015eko abenduaren 31n 10.449 parrokia zeuden Ingalaterran.

2014ko apirilaren 1ean, Queen's Park Londres Handiko lehen parrokia zibila bihurtu zen. 2008 aurretik, beren sorkuntza Londresko barrutian ez zen onartzen.

## Ikus gainera 
* Komunitate (Gales)

## Kanpo estekak
Anfiartrosi

**Anfiartrosia** mugimendu txikiko giltzadura da, fibrokartilago batek elkarturiko bi giltzadura-gainazal lauk osatua. Ornoen gorputzen arteko giltzadurak, adibidez, anfiartrosiak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antzorizko kobak

alt=Antzoriz II eta IV kobazuloak; Santa Katalina baseliza; eta Lekeitioko itsasargia.|thumb|420x420px|Antzoriz II eta IV kobazuloak; Santa Katalina baseliza; eta Lekeitioko itsasargia.
**Antzorizko kobak** Lekeition (Bizkaia) daude, izen bereko lurmuturrean, Santa Katalina baselizaren azpikaldean. Haietako batean dago Santa Katalina / Antzoriz I aztarnategi arkeologikoa.

## Kokapena 
Antzoriz lurmuturra Otoio mendiak itsas aldera dituen labarretan dago, Lekeitioko iparraldean, herritik 1,5 kilometrotara. Bertan daude Santa Katalina baseliza, Lekeitioko itsasargia eta Antzorizko kobak, itsasora begira.
alt=Antzoriz I edo Santa Katalina kobazuloaren sarrera 2007an.|thumb|Antzoriz I edo Santa Katalina kobazuloaren sarrera 2007an.

## Karakterizazioa 
Antzoriz lurmuturrean gutxienez zortzi kobazulo daude, izendapen desberdina jaso izan dutenak. Jarraian aipatzen ditugun erreferentziak ADES Espeleologia Elkartearen katalogokoak dira.

### Antzoriz I / Santa Katalina 
* Izendapenak: N.324 Santa Catalina I (GEV); N.4 Santa Catalina I (Inst. Tecnológico GeoMinero).
* Deskribapena: 130 metrotako garapen horizontala du, eta 11 metrotako desnibela; ardatz nagusia E-M norabidean doa, baina kareharriaren egiturak I-H norabideko ardatzak ere ireki ditu, estuagoak, kobazuloaren galeria sareari laberintu karratu itxura emanez.
* Historia: kobazuloa gizakiaren bizileku izan zen Madelein eta Azildar aroetan (duela 10.000-15.000 urte), eta besteak beste bertan Europako arrantzaren testigantza zaharrena aurkitu da. Aztarnategia Jose Miguel Barandiaranek aurkitu zuen 1964ean, eta Arribas eta Berganza arkeologoen taldeak industu zuen 1982tik 2000ra.

### Antzoriz VI 
* Izendapena: IS-115 Antzoriz VI (ADES).
* Deskribapena: sarrera 230º norabidean bada ere, segituan ia 90º eskuinera egiten du. 0,8 mtako diametroko zilindro forman, hodiak goraka egiten du sedimentuz gero eta beteago; estuasun baten ostean gela txiki bat ikusten da, eta hortik aurrera esploratu gabe dago.
* Historia: ADES-eko kideek 2018an katalogatua eta esploratzen hasia.

### Kokapen ezezagunekoak 
Kobazulo hauek katalogatuta daude, baina gaur egunean haien kokapen zehatza ez da ezagutzen:

* Izendapena: N.1 Santa Catalina III (Inst. Tecnológico GeoMinero).
* Izendapena: N.885 Santa Catalina II (GEV); N.2 Santa Catalina II (Inst. Tecnológico GeoMinero).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txost!

**Txost!**, Zumarragan 2017an sortutako musika talde bat da.

## Diskografia 
* *Erreferak esperantza* (2018, autoekoiztua)
* *Euri-ura* (2022, Mukuru)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apofisi zorrotz

**Apofisi zorrotza** edo **arantza-apofisia** orno-gorputzaren atzealdera
proiektatzen den hezurrezko xafla bakoitia da, arku neuralean sagitalki kokatua. Bertan lotzen dira arantza-muskuluak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fontana dell'Acqua Felice

'''Fontana dell'Acqua Felice** edo **Moisesen iturria''' Erroma hiriko Castro Pretorio rionean dagoen iturria da.

## Historia 
Sixto V.ak (jaiotzez felice Peretti) Erromako akueduktoak berrizteko ardura hartu zuen. 'Acqua Alessandrina* akuedutktoa berrizterakoan bere izena eman zion *Acqua Felice* eta akueduktoaren muturrean iturri ederra eraikitzeko agindua eman zuen. Domenico Fontana arkitektoak eraiki zuen 1585 eta 1588 artean.

Hiru arku dituen iturria da eta erdian Moisesen estatua erraldoia dago, bere garaian tamainarengatik polemika sortu zuena.

Iturriari esker nekazal eremua izan zen Kirinal ingurua urbanit¡zatzen hasi zen. Gaur egun *Castro Pretorio'' rionean kokaturik dago.

## Kanpo estekak
Unge lovende

***Unge lovende*** norvegiar telesaila da, lehendabizikoz 2015ean NRK katean igorri zutena.

## Argumentua 
Hiru norvegiar gazteren bizia kontatzen du telesailak, unibertsitatetik atera berri direnean. Oslon, itxaropen sozialei, euren anbizioei eta ametsei aurre egin beharko diete, beren biziarekin zer egin jakiteko.

## Pertsonaia nagusiak 
* Siri Seljeseth: Elise
* Gine Cornelia Pedersen: Nenne
* Alexandra Gjerpen: Alex
* Jakob Oftebro: Anders
* Ole Christoffer Ertvaag: Kimmo
* Inga Ibsdotter Lilleaas: Sara
* Ingunn Øien: Sissel
* Kristin Jess Rodin: Oda
* Kirsti Eline Torhaug: Tone
* Anders. T. Andersen: Kjetil
* Halvor Hravn Jellum Johansson: Halvor
* Julie Johansen: Linn Jeanette
* Nadia Björk: Anna
* Iver Innset: Henrik
* Patrik Syversen: Marius
* Andreas Stoltenberg: Jens
* Silje Storstein: Thale

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castro Pretorio (Erroma)

**Castro Pretorio** Erroma hiriko alde historikoa (*I municipioa*) osatzen duten hogeita bi *rionietan* hemezortzigarrena da. Erromako Inperioaren guardia pretorianoaren egoitzaren hondarren inguruan kokatzen den rionea da.

## Ondasun nabarmenak 
* Fontana dell'Acqua Felice
* Dioklezianoren termak (gaur egun Santa Maria degli Angeli e dei Martiri basilika eta San Bernardo alle Terme eliza daude bertako hondarretan eraikita)
* Errepublikaren enparantza

## Iruditegia 

Irudi:Fontana dell'Acqua Felice (Rome).jpg|Fontana dell'Acqua Felice.
Irudi:Santa Maria degli Angeli (Rome) - Facade.jpg|Santa Maria degli Angeli e dei Martiri basilika.
Irudi:San Bernardo alle Terme (Rome) - Front.jpg|San Bernardo alle Terme eliza.
Irudi:Piazza esedra 051112-04.JPG|Errepublikaren enparantza.
Irudi:Castro Pretorio - teatro dell'Opera di Roma (Costanzi) facciata piacentini 1010030.JPG|Teatro dell'Opera di Roma.
Irudi:Porta Praetoria 29 09 2019.jpg|Castra Praetoriaren hondarrak.
Irudi:Porta Nomentana 28 09 2019.jpg|Porta Nomentana.

## Kanpo estekak
Le Bureau des légendes

***Le Bureau des légendes*** frantziar telesaila da, lehendabizikoz 2015ean Canal+ katean igorri zutena.

## Argumentua 
Frantziako zerbitzu sekretuetako agente bat herrialdera itzularazi dute, Sirian sei urte ezkutuan egon ostean. Atzerriko Segurtasuneko Zuzendaritza Nagusian sartuko dute, nazioartean infiltratuta dauden agenteak entrenatzeaz eta kontrolatzeaz arduratzen den departamentuan.

## Pertsonaia nagusiak 
* Mathieu Kassovitz: Guillaume Debailly
* Sara Giraudeau: Marina Loiseau
* Jean-Pierre Darroussin: Henri Duflot
* Léa Drucker : Balmes doktorea
* Zineb Triki : Nadia El Mansour
* Gilles Cohen: Marc Lauré
* Pauline Étienne: Céline Delorme
* Florence Loiret Caille: Marie-Jeanne Duthilleul
* Patrick Ligardes: Marcel Gaingouin
* Jonathan Zaccaï: Raymond Sisteron
* Alexandre Brasseur: Mémé
* Michaël Abiteboul: Pépé
* Alba Gaïa Bellugi: Prune Debailly
* Stéphane Debac: Jérome
* Alice Belaïdi: Sabrina Boumaza
* Fares Helou: Hachem Al-Khatib
* Ziad Bakri: Nadim

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Grand Méchant Renard et autres contes...

***Le Grand Méchant Renard et autres contes...*** 2017ko Benjamin Renner eta Patrick Imbert frantziar zinema zuzendarien marrazki bizidunetako filma da. Benjamin Renner beraren komikietan oinarrituta, filmak hiru atal ditu:
# *Un bébé à livrer* (Patrick Imbertek zuzendua)
# *Le Grand Méchant Renard* (Benjamin Rennerrek zuzendua)
# *Il faut sauver Noël* (Patrick Imbertek zuzendua)

## Argumentua 
Uste zabaldua da landa eremua toki lasaia izaten dela, baina bildutako istorioek erakutsiko dute ez dela beti horrela izaten. Hainbat animalia bizi dira bertan, eta bakoitzak bere arazo eta kezkak ditu: oilaskoa dela uste du azeri batek, zikoina dela untxi batek...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eibar KE 2018-2019

Entrenatzailea:  Jose Luis Mendilibar (04-05,15-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Vitoria taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte. 

#### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2019 
### Udako merkatua 2018 
### Estatistikak 
### Hamaikakoa 
*Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Fernández del Campo

**Antonio Fernández del Campo Angulo Velasco** (Bilbo,  − Jaén, ) bizkaitar apaiz katolikoa izan zen. 1666an Alexandro VII.ak Tuiko gotzain izendatu zuen. Jaén (1671–1681), Coria (1669–1671) eta Tui (1666–1669) elizbarrutietako gotzaina izan zen.
José Aranguren

**José Aranguren Añibarro** (Bilbo,  - ) bizkaitar musikagile eta piano-jotzailea izan zen. Madrilgo Kontserbatorioan katedraduna izan zen.
Pablo Goncálvez

**Pablo José Goncálvez Gallareta** (Bilbo, ) uruguaitar serie-hiltzailea da. Diplomatiko baten semea, hiru homizidio egiteagatik 30 urteko kartzela-zigorra jazo zuen.
The Strangers: Prey at Night

***The Strangers: Prey at Night*** 2018ko Johannes Roberts britainiar zinema zuzendariaren slasher filma da. 2008ko *The Strangers* filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Bikote batek bidaia bat egin nahi du errepidez, eta karabana eremu batean geldituko dira. Hiru kaputxadun agertuko dira, eta amesgaiztoa hasiko da orduan.

## Aktoreak 
* Bailee Madison : Kinsey
* Christina Hendricks : Cindy
* Martin Henderson : Mike
* Emma Bellomy : Dollface
* Lewis Pullman : Luke
* Damian Maffei : kaputxaduna
* Preston Sadleir : Brooks agentea
* Lea Enslin : pin-up

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Egidazu

**Fernando Egidazu Palacios** (Bilbo, ) bizkaitar ekonomialaria da, Espainiako Bankuan lan egiten duena.

## Lanak 
* *Control de cambios. Régimen jurídico de las transacciones con el extranjero* (1975)
* *Intervención monetaria y control de cambios en España 1900-1977* (1978)
* *Mercados de Futuros* (1978)
* *Política comercial exterior de España (1931 1975)* (1979)
* *Control de cambios en España* (1984)
* *Legislación sobre inversiones Extranjeras* (1988)
* *Inversiones extranjeras* (1996)
* *La prevención del blanqueo de capitales* (1998)
* *Manual de inversiones extranjeras* (2002)
* *Manual de Prevención de blanqueo de capitales* (2007)
Juankar Lopez-Mugartza

**Juan Karlos Lopez-Mugartza Iriarte** (Zaragoza, 1961 - ) nafar idazle euskalduna da. Euskal filologian lizentziatua EHUn, NUPen Hizkuntzaren Filologia eta Didaktika Departamentuko irakaslea da. Ikerlari gisa toponimian aditua da eta doktoretza tesia Erronkari eta Ansoko toponimiari buruz idatzi zuen. Idazle gisa hainbat libururen egilea da.

## Liburuak 
* *Garraren eta karroiaren margoak*, 1994
* *Bihotz hauskorrak osatu eta portu handira iritsi dira*, 2017
* *Arima animalia*, 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lopez-Mugartza Inguma datubasean
* L. Mugartza Literaturaren Zubitegian
Francisco Rafael Uhagon

**Francisco Rafael Uhagon Guardamino** (Bilbo,  - Madril, ) bizkaitar legelari, historialari eta politikaria izan zen. Félix Uhagon Agirre-Olearen semea, Laurencíngo I. markesa izan zen. Alderdi Liberal Fusionistaren kidea, senatari hautatu zuten 1905 eta 1923 artean.

## Kanpo estekak
Karlos Cid

**Karlos Cid Abasolo** (Madril, 1963ko abuztuaren 20a) euskal idazlea, itzultzailea eta irakaslea da. Filologia Hispanikoan lizentziaduna eta Hizkuntzalaritzan doktorea, egun Euskal Filologiako irakasle dabil Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.

Bere itzulpenen artean honako hau nabarmendu daiteke: Kunderaren *Izatearen arintasun jasanezina* (2010eko Euskadi Sarietan finalista).

Filologia Hispanikoan lizentziaduna da eta hizkuntzalaritzan doktorea. Euskal Filologiako irakasle titularra da Madrilgo Complutense Unibertsitatean

Euskalari lanetan, hainbat artikulu eta liburu-kapitulu argitaratu ditu sintaxiaz, itzulpengintzaz, onomastikaz eta literaturaz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 31 eskutik

## Kanpo estekak 
* Karlos Cid Abasoloren webgunea
Iñigo Alli

**Iñigo Jesús Alli Martínez** (Iruñea, ) nafar politikaria da. Nafarroako Unibertsitatean ikasi zuen. Nafar Herriaren Batasunaren kidea, 2016tik aurrera diputatua da Espainiako Kongresuan.
Antxiñe Mendizabal

**Antxiñe Mendizabal Aranburu** (Zumarraga, Gipuzkoa, 1968 - ) euskal idazlea eta kazetaria da. Bere herriko historiari buruzko hainbat liburu argitaratu ditu, baita fikziozko beste hainbat ere. Haur eta gazte literatura generoa landu du batez ere.

## Bizitza 
250Px|thumb|Antxiñe Mendizabal Durangoko Hitz liburudendan Miren Agur Meaberekin "Itzulerak" lilburua aurkezten
Zumarragan jaioa eta Plaza Zaharrean bizitakoa sei urte zituela familiarekin batera Urretxura joan ziren bizitzera. Bilbon kazetaritza ikastea erabaki zuen, idaztearekin zerikusia daukalako. Euskaldunon Egunkaria banatzen ibili zen hasiera batean gero, AEKn lan egin zuen Bisasti euskaltegian. Hainbat komunikabideetan ere- Egin, Segura Irratia, Loiola Irratia, Aiurri aldizkaria...- berriemaile lanetan ibili zen baina, kazetaritza gustokoa izan arren, ez zela berak nahi zuena ohartu arte. Joxantonio Ormazabalen eskutik itzulpengintzan jardun zen eta Ttarttalon lan egin ondoren Elkarren hasi zen gaur arte.

## Lanak 
### Ipuinak 
* *Nire amak ez dauka erremediorik* (2009), Elkar
* *Lotsatia naiz, eta zer?* (2010), Elkar
* *Katti beti endredatzen* (2011), Elkar
* *Ametsi tripek hitz egiten diote* (2012), Elkar
* *Nire alabak ez dauka erremediorik* (2013), Elkar.
* *Printzesa guztiek dute bere ipuina* (2014), Elkar.
* *Ama gaiztoaren ipuina* (2015), Elkar
* *Printzesa eta ergela* (2017), Elkar
* *Emakume burugabea* (2018), Elkar.

### Eleberria 
* *Odolekoak* (2020), Elkar.

* *Katona* *(*2025), Consonni.

### Ez-fikzioa 
* *II. Errepublika Urretxu-Zumarragan* (1991), Autoedizioa
* *Zumarragako trikitixa* (2005), Euskal Herriko Trikitixa Elkartea
* *Zumarragako baserriak* (2007), Autoedizioa
* *Zumarragako ezpata-dantza, magia dantza* (2017), Zumarragako Udala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa. "Memoriaren matrioxka" Berria, 2020.11.04
* Elkarrizketa. "Ez dakit maitasuna gauza natural bat den. Berria 2021.02.28
Gregg Allman

**Gregory LeNoir Allman** (Nashville, Tennessee, 1947ko abenduaren 8a – Richmond Hill, Georgia, 2017ko maiatzaren 27a) estatubatuar rock musikari eta abeslaria izan zen. The Allman Brothers Band taldearen sortzaileetako bat izan zen.
Iraia Elias

**Iraia Elias** (Zarautz, Gipuzkoa, 1980ko ekainaren 23a - ) euskal aktorea da. *Amama* filmean egindako papera zela eta Goya sarietarako hautagai izendatu zuten 2015ean. Lehenago ere hainbat antzerkitan hartu izan du parte.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azalera (musika taldea)

**Azalera** 2016 urtean Ondarroan sortutako rock musika taldea da. 

## Ibilbidea 
2018an disko bat atera zuten, taldearen izena daramana, eta 2019an taldea desegin zen. Kideak beste proiektu batzuk abiatu zituzten, adibidez Kadira.

## Diskografia 
* *Azalera* (2018, autoekoizpena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñigo Roque

**Iñigo Roque Eguzkitza** (Portugalete, 1976) euskal itzultzailea da.

Zenbait artikulu idatzi eta literatur lan euskarara itzuli ditu, hala nola, Fernando Pessoaren *Poemak pluralean* antologia eta Itzulpengintzan Euskadi Saria ekarri zion António Lobo Antunesen *Gauzen ordena naturala*.

## Biografia 
Iñigo Roquek Euskal Filologia ikasi zuen eta itzulpengintza graduondo batez bete zuen formakuntza. Euskal Herriko Unibertsitateko Euskara Sailan testu akademikoen zuzentzaile lanak egiten ditu, aldi berean, literatur lanen itzulpengintzari ekinez.

## Itzulpen nabarmenduak 
* *Poemak pluralean*. Fernando Pessoa. Denonartean, 2012
* *Gauzen ordena naturala* (*A ordem natural das coisas*). Antonio Lobo Antunes. Alberdania, Erein, 2013.
* *Plazeraren gau ilunekoak [Antologia]*. F. Scott Fitzgerald. Elkar, 2014
* *Zorion klandestinoa* (*Felicidade clandestina*). Clarice Lispector. Erein, 2015.

* *Askatasuna, etengabeko borroka bat : Ferguson, Palestina eta mugimendu baterako oinarriak* (*Freedom Is a Constant Struggle : Ferguson, Palestine, and the Foundations of a Movement*). Angela Davis. Katakrak, 2016.
* *Errepidean* (*On the Road*). Jack Kerouac. Pasazaite 2018.
* *Bost egun, bost gau* (*Cinco Dias, Cinco Noites).* Manuel Tiago. Katakrak 2020.

## Erreferentziak
Quit India

thumb|Nehru eta Gandhi Bombayn 1942an, bigarrenak *Ospa Indiatik* aldarria egin zuen bilkuran.
[thumb|Quit India mugimendueko manifestazioa, [Bangaloren; pankarta kannada hizkuntzan dago.]]
thumb|Subhas Chandra Bose: beste bide bat hobetsi zuen independentziarako, Japoniar Inperioaren alde egin gerran.
**Quit India Mugimendua** (*Ospa Indiatik,* ingelesez) Mahatma Gandhik 1942ko abuztuaren aldarrikatutako desobedientzia zibileko mugimendu bat izan, Bigarren Mundu Gerraren kontestuan Indiaren independentzia eta aro kolonial briatiniarraren amaiera berehalakoa eskatu zuena.

Gandhik "britainiarren erretiratze ordenatua" eskatu zuen Bombayn emandako hitzaldi batean, baina agintari britainiarrak, gerran egon arren Ardatzeko Potentzien aurka, prest egon ziren lehen unetik errepresiorako, eta Gandhik bere hitzañdia eman eta gutxira Indiako Kongresu Nazionalaren lidergo ia espetxeratu zuten epaiketarik gabe.

Gainera, Indiako bertako zenbait elementu ere ez ziren ados egon protestarekin, horien artean Musulmanen Liga. Gazte jendearen artean ere, askok pentsatu zuten bide egokiagoa zela, Gandhirekin baino, Subhas Chandra Boserekin bat egitea, zeina erbestean zegoen Japoniarren aldeko jarrera sustatzen, Asian gerra Japoniako Inperioak irabaziz gero, horrela India independente izango zelakoan. Gandhiren Kongresuko zenbait buruzagi ere ez ziren ados egon, baina batzuek men egin zioten Gandhiri, hala nola Nehruk.

Gandhik jasotako atzerriko aldekotasun ia bakarra izan zen AEBetako presidente Franklin D. Rooseveltena, zeinak presionatu egin zuen Winston Churchill lehen ministroa autogobernu promesak egiteko indiarrei. Baina Churchillek ez zion kasurik egin, eta eraginkortasun gutxi izan zuen Quit Indiako protestek. Britainiarrek gertatutako indarkeria edo matxinada egoerak errepresioz menderatu zituzten, eta milaka atxiloaldi egin. Horietarik gehienak 1945 arte luzatu ziren, gerra amaitu zen arte.

Hala ere, estrategikoki, Gandhiren jokaldi eta mugimenduak erakutsi zien britainiarrei epe luzera ezin gobernatu moduko egoera zutela Indian, eta gerraren ondoren, irteera baketsu eta ahalik eta duinena antolatzea bihurtu zen epe ertaineko estrategia politiko britainiarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yamakasi

**Yamakasi – Les samouraïs des temps modernes** (euskaraz *Yamakasi – Garai modernoetako samuraiak*) 2001ean Ariel Zeitoun frantziar zinema zuzendariak zuzendu eta Luc Besson eta beste zenbait gidoilarik idatzitako ekintza filma da. Châu Belle Dinh, Williams Belle, Malik Diouf, Yann H'Nautra, Guylain N'Guba Boyeke, Laurent Piemontesi eta Charles Perrière aktoreek antzeztu zuten.

*Les fils du vent* (2014, *Haizearen semeak*) deritzon jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Parisko auzune batean, *Yamakasi* deritzon nerabe talde arin, azkar eta bizi batek *parkour* kale kirol berri bat sortu eta hiriko txokoetan barna ibiltzen dira, hormak, teilatuak eta zubiak zerharkatuz, eraikin batetik bestera jauzika, arrisku guztiei aurre eginik. Ez diete inori kalterik egin eta haurrek, mirestumenez, haiek bezalakoak izan nahi dute.

Egun batean, bihotzeko osasunez gaizki dabilen haur bat, Djamel izenekoa, haiek imitatu nahian, zuhaitz batera igo eta erori egin da. Istripuaren ondorioz, ospitalean hiltzorian dago: bizirik segitzeko aukera bakarra ebakuntza bidez bihotz berria jartzea da, baina haren amak ez du nahiko diru.

Yamakasiek beren buruak umearen istripuaren kargu hartu dute, eta trukean harentzako bihotz bat bilatzen saiatu dira.

## Aktoreak 
* Châu Belle Dinh: Oliver Chen («Baseball»)
* Williams Belle: Bruno Duris («l'Araignée»)
* Malik Diouf: Malik N'Diaye («la Belette»)
* Yann Hnautra: Ousmane Dadjacan («Zicmu»)
* Guylain N'Guba Boyeke: Abdou N'Goto («Rocket»)
* Laurent Piemontes: Michel Lucas («Tango»)
* Charles Perrière: Ousmane Bana («Sitting Bull»)
* Jo Prestia: jasotzailea
* Maher Kamoun: Vincent Asmine inspektorea
* Bruno Flender: Michelin
* Afida Tahri: Fatima
* Nassim Faid: Djamel
* Djemel Amel: Aila
* Frédéric Pellegeay: Fretin
* Gérald Morales: Le Tronc mediku burua
* Pascal Liger: Orsini komisaria
* Jacques Hansen: ministroaren aholkularia
* Perkins: Nicolas
* Jean-Pierre Germain: «J-P» deritzon Nicolasen laguna
* Chloé Flipo: Claire
* David Tissot: Gaultier
* Stéphane Boucher: paranoikoa
* Isabelle Moulin: burgesa
* Rebecca Hampton: ministroaren aholkulariaren idazkaria
* Camille Cottin

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jesús María Fernández Díaz

**Jesús María Fernández Díaz** (Iruñea, ) nafar politikaria da. Nafarroako Unibertsitatean medikuntza ikasi zuen. PSN alderdiaren kidea, 2016tik aurrera diputatua da Espainiako Kongresuan.
Eduardo Santos

**Eduardo Santos Itoiz** (Iruñea, ) nafar abokatu eta politikaria da. Nafarroako Unibertsitatean ikasi zuen. Ahal Dugu alderdiaren kidea, 2015ean Nafarroako legebiltzarkidea hautatu zuten eta 2016tik aurrera diputatua da Espainiako Kongresuan.
María Josefa Uharte

**María Josefa Uharte Beaumont** (Iruñea,  - *ib.*, ) nafar arte bildumagile eta filantropoa izan zen. Félix Uharte Goñi enpresaburuaren alaba, Asociación Navarra Nuevo Futuro elkartea sortu zuen.

## María Josefa Uharte Bilduma 
Bildumagile eta mezenas gisa, artearen alorrarekiko interesa izan zuen Uhartek; hala, artista gazteei lagundu egin zien haien ibilbideen hasieran, eta hainbat kultura-proiektu bultzatu zituen, hainbat esparrutan. Juan Uharte nebaren eskutik hainbat artista ezagutu zituen, eta haiekin harremanetan egon zen, besteak beste, Eduardo Chillidarekin, Jorge Oteizarekin eta Nestor Basterretxearekin, eta bildumagintzan hastea erabaki zuen. Irizpide propioa izan zuen, eta artista abstraktuen lanak eskuratu zituen, batez ere espainiarrenak eta, gehienetan, bizirik zeudenenak. Guztira, 46 lanek osatzen dute bilduma.

Esaten zuenez, eskuratzen zituen obra oro artelan horren eta beraren arteko harreman intimo baten emaitza zen. Bilduma pertsonal honetan, Pablo Palazuelo da ondoen errepresentatuta dagoena, eta berarekin identifikatzen zen gehien Uharte. Nolanahi ere, gero etorri ziren beste batzuen lanak ere: Antoni Tàpies (''L'esperit Català​''), Jorge Oteiza, Pablo Picasso, Gerardo Rueda eta Mark Rothko, besteak beste. Bere bilduma ahalik eta jende gehienari erakusteko, Nafarroako Unibertsitateari eman zion dohaintzan 2008ko apirilean; izan ere, Nafarroako Foru Erkidegoan gera zedin nahi zuen. Nafarroako Unibertsitatea Museoa eraiki zen horretarako, zeina Rafael Moneo arkitekto nafarrak diseinatu baitzuen.

Hona hemen bilduman dauden lanen egileak: Jaime Burguillos (Sevilla, 1930-2003), Eduardo Chillida (Donostia, 1934-2002); Luis Feito (Madril, 1929); Manuel Gómez Raba (Santander, 1928-1983); Manuel Hernández Mompó (Valentzia, 1927-Madril, 1922); Jean Ipoustéguy (Dun-Sur-Meuse, Frantzia, 1920-2006); Vasili Kandinski (Mosku, 1866-Neully-Sur-Seine, Frantzia, 1944); César Manrique (Arrecife, Lanzarote, 1919-Tahiche, Lanzarote, 1992); Manolo Millares (Las Palmas Kanaria Handikoa, 1926-Madril, 1972); Manu Muniategiandikoetxea (Bergara, Gipuzkoa, 1966); Jorge Oteiza (Orio, 1908-Donostia, 2003); Pablo Palazuelo (Madril, 1915-Galapagar, Madril, 2007); Pablo Picasso (Málaga, 1881-Mougins, Frantzia, 1973); Mark Rothko (Dvinsk -gaur egun, Daugavpils, Letonia-, 1903-New York, 1970); Gerardo Rueda (Madril, 1926-1996); Rafael Ruiz Balerdi (Donostia, 1934-Altea, Alacant, 1992); Eusebio Sempere (Onil, Alacant, 1923-1985); Jose Antonio Sistiaga (Donostia, 1932) eta Antoni Tàpies (Bartzelona, 1923-2012).​

Halaber, Beaumont Fundazioa sustatu zuen, artea eta prestakuntza estetikoa hedatzeko, bai eta Estetika eta Arte Garaikidearen Felix Huarte Katedra ere, Nafarroako Unibertsitatean, ikerketa zientifikoa eta adituen prestakuntza bultzatzeko eta Estetika eta Arte Garaikidea hedatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacques Pinet

**Jacques Pinet** (Saint-Nexans,  - Bergerac ) frantziar politikaria izan zen.
[thumb|270x270px|*[Lurbinttoko ohoinak|Lurbinttoko Ohoinak* komikian azaltzen da **Pinet** (Adur, 2022).]]
1791n diputatu hautatu zuten Dordoina ordezkatuz. Konbentzioan berriro hautatua, Luis XVI.a Frantziakoaren heriotzaren alde bozkatu zuen. Mendebaldera hasieran eta gero Akizera bidali zuten.

1793an, Konbentzio Gerra piztearekin batera, Errepublikaren Hegoaldeko Armada sortu berria heldu zen Euskal Herrira; Konbentzioaren ideologia eta armadaren ordezkari lanetan heldu ziren Pinet eta Cavaignac Baionara. Armadara nahitaez deitu zituzten Lapurdi hegoaldeko gazteak; horiek, baina, ihes egin zuten mugaz bestaldera. Konbentzioak setio egoera, Izua ezarri zuen, milaka (3.000, edo 10.000, beste iturri batzuek) lapurtar Landetara deportatuz, eta bizitza publikoan euskara debekatu, *le fanatisme parle basque* adieraziz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lapurdiko deportazioa (1794)
* *Lurbinttoko ohoinak*
* *Azken agurraren negarra*
* Jean Baptiste Cavaignac
* Perkain pilotaria, Xan Inda
* Azantza pilotaria
* Azantza gazte pilotaria, Peio Sohrondo
* Jean Isidore Harizpe

## Kanpo estekak
Juan Irizar

**Juan Irizar Eizagirre** (Bilbo, ? - ?) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritu zena.

## Taldeak
Jesús Leguina

**Jesús Leguina Villa** (Bilbo, 1942 &ndash; Madril, ) bizkaitar legelaria izan zen, 1986 eta 1992 artean Espainiako Konstituzio Auzitegiaren kidea.

Deustuko Unibertsitatearen ikaslea, EHUn errektoreordea izan zen.
Faustino Pérez García

**Faustino Pérez García** (Barindano, 1911ko uztailaren 30a - Barbastro, 1936ko abuztuaren 15a) nafar klaretar fraidea izan zen. Barbastroko apaiztegian zegoela beste kideekin erail zutenez, 1992an Joan Paulo II.ak dohatsu izendatu zuen.

## Erreferentziak
Julio Gros

**Julio Gros Fernández** (Gasteiz,  - Madril, 1893) arabar ilustratzaile eta marrazkilaria izan zen. *La Risa* edo *Blanco y Negro* aldizkarietarako lan egin zuen.
Antonio Alberdi

**Antonio Alberdi Agirrezabal** (Durango,  - Bilbo, ) bizkaitar musikagile eta organista izan zen. Secundino Esnaolaren ikaslea, Bartzelonan lan egin zuen, askotan Kataluniar Musikaren Jauregian.
Santiago Altolagirre

**Santiago Altolagirre Altolagirre** (Igorre, 1857ko abenduaren 30a - Villanueva del Arzobispo, 1936ko uztailaren 26a), **Mariano de San José** izen erlijiosoz ezaguna, bizkaitar apaiz katolikoa izan zen. Trinitario ordenakoa, Gerra Zibilean Jaénen zegoela beste kideekin erail zutenez, 2007an Benedikto XVI.ak dohatsu izendatu zuen.

## Erreferentziak
Elias (abeslaria)

**Elias Damian** (Baiona, ), **Elias** izen artistikoz ezaguna, lapurtar kantautorea da.

## Diskografia 
### Albumak 
* 2012 : *Des roses en hiver*
* 2014 : *Un nouveau jour se lève*

### Singleak 
* 2011 : *Changer les mots*
* 2011 : *La vie est belle*