open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paz en la guerra

***Paz en la guerra*** (Bakea gudan) Miguel Unamunok 1897an plazaratutako bere lehen eleberria da. Liburuan jasotzen dituen informazioak bere haurtzarokoak dira. Bigarren karlistaldiarekin lotutako gertaerak. Liburu hau argitaratu ondoren, gaiak eta estiloa aldatuz, nivolak hasi zen idazten.

## Argumentua 
1874an Bilbok karlisten setioa pairatu zuen. Unamunok orduan hamar urte zituen. Liburu honek garai hartako oroimenak eleberri moduan jasotzen ditu. Juan Pablo Fusiren hitzetan Unamunoren ikuspuntutik liburu hau "Euskal Herriari buruzko bere hausnarketarako saiakera handiena izan zen". Liburuan liberalen eta karlisten arteko gatazka erakusten da. Liberalak, orokorrean, merkatariak eta hiritarrak dira; karlistak, baserritarrak. Liburuan egileak ez du batzuen edo bestetzuen alde kokatzen. Gerraren inguru horretan Unamunok bere haurtzaroko oroimenak kokatzen ditu.

## Liburuaren kritika euskaraz 
*Bakea gudan. Unamuno, historia eta karlismoa* izenburuaz Joxe Azurmendi argitaratu zuen liburuaren inguruko azterketa Txalapartan, 2012an. Argitaletxeak berak komentario hau plazaratu zuen saiakeraren edukia laburbilduz: "Aipatu eleberria azkeneko karlistadari eta, bereziki, Bilboko setioari buruzko nobela da eta, ondorioz, karlismo vs. liberalismo gatazkaren interpretazio saio bat. Hala, bada, Euskal Herriaren eta Modernitatearen interpretazio saioa. Baina Unamunok XIX. mendeko ikuspegiarekin aztertu eta baztertu du euskal arazoa. Horra hor gerora egindako hainbat kritikaren eta interpretazioren arazoa."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Salazar Arechalde, José Ignacio (2008): "Historia y paisaje de Bilbao en *Paz en la guerra*", Bidebarrieta: Revista de humanidades y ciencias sociales de Bilbao, 19, 2008, 181-202 orr. ISSN 1137-4888
I Don't Feel Like Dancin'

'''''I Don't Feel Like Dancin''''* (euskaraz *Ez Nago Dantzatzeko Gogoz*), Scissor Sisters estatubatuar pop musika taldearen abesti bat da. Jason Sellards, Scott Hoffman eta Elton John musikariek konposatu zuten. Ta-Dah (2006) diskoan argitaratu zuten.

Mundu mailan arrakasta handia izan zuen, adibidez, Erresuma Batua, Eskozia, Alemania, Austria, Norvegia eta Suediako zerrendetako lehen postura iritsi zen.

## Kanpo estekak 
* *I Don't Feel Like Dancin'' abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai, Youtube.com
Feel the Pain

***Feel the Pain*** (euskaraz *Sentitu Pena*), Dinosaur Jr. estatubatuar rock alternatibo taldearen abesti bat da. *Without a Sound* (1994) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Feel the Pain* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai, Youtube.com
Dinosaur Jr.

**Dinosaur Jr.**, AEBetako rock alternatibo musika talde bat da. 1984an Massachusetts estatuko Amherst udalerria sortu zen. J Mascis, Lou Barlow eta Murph kideek osatzen dute, iraganean baita Mike Johnson eta George Berz kide ohiek ere bai.

## Diskografia 
* *Dinosaur* (1985)
* ''You're Living All Over Me* (1987)
* *Bug* (1988)
* *Green Mind* (1991)
* *Where You Been* (1993)
* *Without a Sound* (1994)
* *Hand It Over* (1997)
* *Beyond* (2007)
* *Farm* (2009)
* *I Bet on Sky* (2012)
* *Give a Glimpse of What Yer Not'' (2016)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Rhus coriaria

**Zumake arrunta** (*Rhus coriaria*) Anacardiaceae familiako zuhaixka edo zuhaitz hostoerorkor txiki bat da, jatorriz hegoaldeko Europakoa. Larrua ontzeko erabiltzen dute.

## Ezaugarriak 
Zumakea bezala ezaguna, 1 metroko altueratik gora hazi ohi den zuhaixka bat da (batzuetan hiru metroko altuerara iritsi ahal da). Ukimen leuneko hosto oso berdeak ditu, pozoitsua ez den urushiol izeneko olio bat sortzen dutenak, baina, azalarekin kontaktuan, exantemak sortzen dituen erreakzio alergiko bat sortzen duena, ukipena gertatu eta 24 eta 48 ordu bitartean agertzen dena. Loreak lore sorta moduan hazten dira eta kolore hori-berdexka dute (atxapar usain arin bat botatzen dute), fruitua arre gorrixka kolorekoa eta ilar baten tamainakoa da.

## Laborantza 
Gaur egun, Italia hegoaldean landatzen da, baita Sizilia eta Ekialde Hurbilean. Euskal Herrian, Lizarraldean asko aurkitzen da. Normalean uda bukaeran jaso ohi da (baita udazkenean ere), landarearen fruitua gorritzen hasten denean. Zelaietan berez aurkitzen diren zuhaixka-multzoak (normalean ezpondetan edo mendi-hegaletan) larrua ontzeko garai bateko laboreak izan ohi dira, basati bihurtu direnak.

## Erabilerak 
### Sukaldaritza 
alt=Jaengo zumakeak|thumb|Jaengo zumakeak
Kantitate handietan kontsumitutako landarearen fruitu helgabea toxikoa izan daitekeen arren, zumake espezie honen fruitu heldua, erromatarren garaitik erabiltzen da sukaldaritzan, limoi edo ozpinaren ordezko azidotzaile bezala.

Gaur egun lehorra (askotan gatz aleekin batera) erabiltzen da hainbat herrialdeetan: Libano eta Sirian arrainaren ongailu gisa, Irak eta Turkian entsaladetan (lahmacunean, adibidez) eta Iranen haragi broxetetan. Arrozaren gainean isuriz gero, kolore gorrixka ematen dio. Zahtar izeneko espezien nahasketaren osagaietako bat da; dukkah izeneko egiptoar nahasketan ere erabiltzen da.

### Industrialak 
alt=Entsaladetan erabiltzeko zumake hautsa|thumb|Entsaladetan erabiltzeko zumake hautsa
Zumakearen erabilera nagusietako bat larrua zurratzeko prozesuan da, tanino kopuru handia duelako (% 13 eta % 28 bitarte). Antzinatik erabiltzen da Mediterraneo aldeko herrialdeetan, Marokon oso erabilia da. Ehoturik erabili ohi da eta larruari te usain atsegina ematen dio. Gainera, bere erabilerak, larrua argiari erresistente bihurtzen du, neurri batean, fruituan duen azido galikoaren propietate antioxidatzaileen ondorioz. Gaur egun, merkaturatuta eros daitekeen produktua da.

Batzuetan, larruari koloreak finkatzeko finkagailu gisa erabiltzen da, eta zenbait kolore hobetzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zumakearen bidexka (Lizarra)
Derrigorrezko ezkontza

[thumb|220px|[Pukireven margolana, neska gazte batek derrigorrez gizon heldu bat ezkondu behar du.]]
**Derrigorrezko ezkontza** edo **behartutako ezkontza**, alde bat edo biak derrigorrez eta gogoz kontra elkartzen diren ezkontza da. Hitzarmenezko ezkontzarekin duen ezberdintasuna, horretan bi aldeek ezkontideen gurasoak edo emaztea ala senarraren ordezkariak ezkontzara etortzea baimentzen dutelakoan datza.

Gaur egun oraindik ere, Afrika eta Asian mantentzen den ohitura da.

## Kanpo estekak
Tower of Terror (1997ko filma)

***Tower of Terror***, 1997ko D. J. MacHale estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Steve Guttenberg, Kirsten Dunst, Alastair Duncan, Melora Hardin, John Franklin, Wendy Worthington, Amzie Strickland, Lindsay Ridgeway, Nia Peeples eta Michael McShane aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Buzzy Crocker (Steve Guttenberg) kazetari beteranoak lan egiten duen "The National Inquisitor" egunkariaren azal nagusian agertuko den albiste txundigarri baten bila dabil, horretarako Anna Petterson (Kirsten Dunst) hiloba gaztetxoaren laguntza izango du. Abigail Gregory (Amzie Strickland) emakume adinduak 1930eko hamarkadan Hollywood Hotelean jazotako bost pertsonen desagerpenaren istorioa kontatuko diete, tartean neskato aktore batena- Mundu guztiak hotela sorgindua dagoela dio, baina osaba-hilobak bertaratu eta han gertatu zena ikertzea erabakiko dute.

## Aktoreak 
* Steve Guttenberg – Buzzy Crocker
* Kirsten Dunst – Anna Petterson
* Nia Peeples – Jill Perry
* Michael McShane – Chris 'Q' Todd
* Amzie Strickland – Abigail "Abby" Gregory
* Melora Hardin – Carolyn Crosson / Claire Poulet
* Alastair Duncan – Gilbert London
* Lindsay Ridgeway – Sally "Sally Shine" Gregory
* John Franklin – Dewey Todd
* Wendy Worthington – Emeline Partridge
* Lela Ivey – Patricia Petterson
* Richard Minchenberg – Daniels doktorea
* Marcus Smythe – Zirujaua
* Don Perry – Birraitona
* Michael Waltman – Kazetaria
* Ben Kronen – Galvao jauna
* Bill Elliot – Taldeburua
* Shira Roth – Abigail gaztea
* Lynne Donahoe – Chloe
* Dean Marsico – Argazkilaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Green Card (filma)

***Green Card*** (euskaraz *Txartel Berdea*), 1995eko Peter Weir australiar zinema zuzendariaren amodiozko komedia film bat da. Gérard Depardieu eta Andie MacDowell aktoreek antzeztu zuten.

Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen (Peter Weir).

## Argumentua 
George Faurè (Gérard Depardieu) AEBetan lan egin ahal izateko bizileku-baimena behar duen fantziar baldar eta onbera bar da. Aldiz, Brontë Parrish (Andie MacDowell) estabatuar hortikultore a eta ekologistak ezkongabea izateagatik negutegi eder bat duen bere solairua alokairuan jartzea ezinezkoa zaio. Hortaz, beren helburuak lortzeko bide bakarra elkarrekin ezkontzea dela erabakiko dute.

## Aktoreak 
* Gérard Depardieu: Georges Fauré
* Andie MacDowell: Brontë Parrish
* Bebe Neuwirth: Lauren Adler
* Gregg Edelman: Phil
* Robert Prosky: Brontën abokatua
* Lois Smith: Brontën ama
* Ann Dowd: Peggy
* Larry Wright: Larry Wright, kubo bateria-jotzailea
* Ethan Phillips: Gorsky

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Marimí Azpiazu

**Marimí Azpiazu Michelena** edo **María del Milagro Azpiazu Michelena** (Irun, 1942ko irailaren 10a) gipuzkoar piano eta harpa jolea da, musikaren munduan egindako ibilbidearengatik ezaguna.

## Biografia 
Marimí Azpiazu Michelena Irunen (Gipuzkoa) jaio zen 1942ko irailaren 10ean. Bere familia musika tradizio handikoa zen. Sei urte zituela Maria Pilar Echevesterekin musika ikasten hasi zen. Jose María Iraola irakaslearekin piano ikasketak burutu zituen Donostiako Musika Udal Kontserbatorioan. Emaitza bikainak eta karrera amaierako saria lortu zituen. Madrilgo Kontserbatorioan, Luisa Menárquezen eskutik harpa ikasketak egin zituen eta 1961ean aho batez lehenengo saria lortu zuen. Donostiako Kontserbatorioan, Francisco Escudero izan zuen armoniako irakasle. Donostiako Musika Udal Kontserbatorioan harpa irakasle izatera iritsi zen eta Orkestra Sinfonikoan bakarlari.

#### Kontzertu eta emanaldiak 
60. hamarkadan harpa eta orkestrarako kontzertu ugari eman zituen. Adibidez:
* Mozart -en, "Flauta eta harparako kontzertua Do-n" jo zuen:
** 1961/12/10 eta 1961/12/18 Victoria Eugenia antzokian donostiako kontserbatoriko orkestrarekin.
** 1962/02/22 Iruñako Gaiarre antzokian, Santa Cecilia orkestrarekin batera.
** 1964/02/09 Bilboko Orkestra Sinfonikoarekin.
** 1966/02/25 Donostiako Kontserbatorioko orkestrarekin Victoria Eugenia antzokian.

1983ko martxoaren 21ean Avileseko "Semana de música religiosa"n parte hartu zuen Lekeitioko Itxas soinua abesbatzarekin harpa bakarlari moduan.

## Erreferentziak
The 100 (telesaila)

***The 100*** (euskaraz *100ak*), AEBetako zientzia-fikziozko drama telesail post-apokaliptiko bat da. Kass Morgan idazlearen *izenburu berdineko eleberri sailean* oinarritua dago. Zuzendaria Jason Rotherberg da.

2014ko martxoaren 19an The CW katean aireratzen hasi zen, eta bukatu zen 2020ko irailaren 30ean.

Pertsonai nagusiak dira: Clarke Griffin, Finn Collins, Bellamy Blake, Octavia Blake, Jasper Jordan, Monty Green, John Murphy

## Argumentua 
Etorkizunean, 97 urtetara, gerra nuklear baten ondoren zibilazioa suntsitua gelditu da, eta biziraun duten gizakiak espaziontzi batean Lurretik atera dira. Handik hiru belaunaldira, espaziontziko eskifaiak Lurraren egoera zein den "probatzeko" 100 gaizkile gazte bidaliko dituzte, planeta berriz ere populatuko duten itxaropenez. Gazte taldeak ingurune ezezagun eta latz batean bizirauten saiatuko dira, naiz eta berain artean liskarrak egon, batzuk espaziontziarekin harremanetan jarritzearen aldekoak baitira, eta beste batzuk inoren menpe egon gabe eta bere kabuz zerotik hastearen aldekoak. Bitartean, espaziontzian, botere politikoaz jabetzeko borroka areagotu egin da, buruzagiak muturreko egoeretara eta erabaki zailak hartzera derrigortuz.

## Aktoreak 
* Eliza Taylor: Clarke Griffin
* Paige Turco: Abigail "Abby" Griffin doktorea
* Thomas McDonell: Finn Collins
* Eli Goree: Wells Jaha
* Marie Avgeropoulos: Octavia Blake
* Bob Morley: Bellamy Blake
* Kelly Hu: Callie "Cece" Cartwig
* Christopher Larkin: Monty Green
* Devon Bostick: Jasper Jordan
* Isaiah Washington: Thelonious Jaha
* Henry Ian Cusick: Marcus Kane
* Lindsey Morgan: Raven Reyes
* Ricky Whittle: Lincoln
* Richard Harmon: John Murphy
* Zach McGowan: Roan
* Tasya Teles: Echo
* Shannon Kook: Jordan Green
* Alycia Debnam-Carey: Lexa
* Adina Porter: Indra
* Luisa D'Oliveira: Emori
* Lola Flanery: Madi Griffin
* Chuku Modu: Gabriel Santiago
* Erica Cerra: Becca Franko, A.L.I.E.
* J. R. Bourne: Russel Lightbourne/Sheidheda
* Ivana Miličević: Charmaine Dioza
* Jarod Joseph: Nathan Miller
* Sachin Sahel: Dr. Erik Jackson

## Atalak 
The 100 2014ko martxoaren 19an estreinatu ziren. 2014ko maiatzaren 8an, The CWk bigarren denboraldi baterako berritu zuen The 100, 2014ko urriaren 22an estreinatu zena. 2015eko urtarrilaren 11n, CWk hirugarren denboraldi baterako berritu zuen telesaila, 2016ko urtarrilaren 21ean estreinatu zena. 2016ko martxoaren 12an, The 100 telesaila 13 ataleko laugarren denboraldi baterako berritu zen, eta estreinaldi hori 2017ko otsailaren 1ean. 2017ko martxoaren 10ean, CWk bosgarren denboraldirako berritu zuen telesaila, 2018ko apirilaren 24an estreinatu zena. 2018ko maiatzaren 9an, telesaila seigarren denboraldirako berritu zen, 2019ko apirilaren 30ean estreinatu zena.  2019ko apirilaren 24an, CWk zazpigarren denboraldirako berritu zuen, hau da, 16 atal izango zituen eta 2020ko maiatzaren 20an estreinatu zena. 2019ko abuztuan, zazpigarren denboraldiari amaiera emango ziola telesaiari esan zen, eta bukatuko zela 100 episodio izaten 7 sasoietan... 

## Produkzioa 
### Grabaketa 
Telesaia grabatu zen Vancouverren, Columbia britainiarran, Kanadan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Edge of Darkness (2010eko filma)

***Edge of Darkness*** (euskaraz *Iluntasunaren Ertza*), 2010eko Martin Campbell zeelandaberriar zinema zuzendariaren ekintza thriller film bat da. BBC katearen *1985eko izenburu berdineko telesailan* oinarritua dago. Mel Gibson, Ray Winstone, Danny Huston eta Bojana Novakovic aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Boston. Thomas Craven (Mel Gibson) hiriko polizia saileko ikertzaile beterano bat da. Egun batez, Emma (Bojana Novakovic) 24 urteko alaba eraila izango da, hortaz, Thomasek alaba nork eta zergatik hil duen jakiteko ikerketari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Mel Gibson: Thomas "Tom" Craven
* Ray Winstone: Darius Jedburgh
* Danny Huston: John "Jack" Bennett
* Bojana Novakovic: Emma Charlotte Craven
* Gabrielle Popa: Emma de nena
* Shawn Roberts: David Burnham
* Jay O. Sanders: Bill Whitehouse
* Caterina Scorsone: Melissa
* Gbenga Akinnagbe: Darcy Jones

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Euskal Herriaren mugak

[thumb|eskuinera|300px|[Euskal Herriaren mugak gorriz adieraziak.]]
**Euskal Herriaren mugak**, Euskal Herria zehaztu eta inguratzen duten mugak dira. Muga hauek lurrez hainbat lurraldeekin izateaz gain, itsasoz ere Euskal kostaldean zehar ere kokatua badago.

## Mugak 
### Lurrez 
* Euskal Herria eta Aragoi arteko muga
* Euskal Herria eta Gaskoinia arteko muga
* Euskal Herria eta Errioxa arteko muga
* Euskal Herria eta Gaztela eta Leon arteko muga
* Euskal Herria eta Kantabria arteko muga

### Itsasoz 
* Euskal kostaldea

## Kanpo estekak
Euskal Herria eta Aragoi arteko muga

[thumb|300px|eskuinera|[Euskal Herria eta Aragoi arteko muga gorriz adierazia.]]
**Euskal Herria eta Aragoi arteko muga**, Euskal Herria eta Aragoi artean zehar hedatzen den eta 260 kilometro luze dituen muga da. Iparraldean, Gaskoiniaren mugan hasten da, Hiru Erregeen Mahaiaren gailurrean, eta hegoaldean Errioxaren mugan amaitzen da.

Euskal Herri aldetik Nafarroa Garaiaren ekialdeko muga osoa eta hegoaldearen zatirik handiena barje hartzen du, aldiz, Aragoi aldetik Huescako probintziaren ipar-mendebaldeko muturra eta Zaragozako probintziaren ipar-ekialde osoa.

1231an Petilla Aragoi udalerria Aragoiko Erresumatik Nafarroako Erresumaren jabetzara igaro zen, hortaz, aragoiar lurrez inguraturik edo eta Zaragozako probintziako Cinco Villas eskualdean egon arren, Euskal Herriko bi barrendegi txiki osatzen ditu.

## Kanpo estekak
The Mr. Potato Head Show

***The Mr. Potato Head Show*** ("*The Mr. Potato Head Show*"), eskola aurreko haurrei zuzenduriko estatubatuar telesaila da, telebista garaikideko hezkuntza estandarra ezartzen aitzindaria izan zen, hezkuntza eta entretenimendua biak uztartuz.

## Kanpo estekak
Lewis Gilbert

**Lewis Gilbert** (Londres, 1920ko martxoaren 6a - Monako, 2018ko otsailaren 23a) ingeles zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilaria izan zen.

Haur aktorea izan zen 1920ko eta 1930eko hamarkadetan. Bigarren mundu gerran zehar indar armatuen sail zinematografikoan lan egin zuen. Berrogei film baino gehiago zuzendu zituen, haien artean James Bonden hiru film (You Only Live Twice, The Spy Who Loved Me eta Moonraker).
## Filmografia
Hitzarmenezko ezkontza

[thumb|1697ko hitzarmenezko ezkontza, [Maria Adelaida Savoiakoa eta Luis Borgoinakoaren artekoa.]]
**Hitzarmenezko ezkontza** edo **adostutako ezkontza**, aurrez hitzartutako ezkontza bat da, hirugarren batzuek hautatu eta ezkonarazitako ezkontideez osatua.

XVIII. mendera arte mundu osoan hedatua zegoen ohitura zen, gaur egun Mendebaldeko herrialdeetan ez da oso ohikoa, baina Asia, Afrika eta Hego Amerikan mantentzen da.

## Ikus gainera 
* Komenentziazko ezkontza

## Kanpo estekak
Euskal Herria eta Kantabria arteko muga

[thumb|300px|eskuinera|[Euskal Herria eta Kantabria arteko muga gorriz adierazia.]]
**Euskal Herria eta Kantabria arteko muga**, Euskal Herria eta Kantabria artean zehar hedatzen den eta 53 kilometro luze dituen muga da. Iparraldean, Kantauri itsasoan hasi, Muskizko Cobaron auzoa eta Castro Urdiales udalerriko Ontón herriaren artean, eta hegoaldean, Zalama mendiaren gailurrean, Euskal Herria, Kantabria eta Gaztela eta Leongo Burgosko probintziak bat egiten duten lekuan.

Euskal Herriaren aldetik Bizkaiaren mendebaldeko mugaren erdia gutxi gora behera hartzen du, eta Kantabria aldetik bere ekialdeko muga osoa.

## Historia 
Bigarren Karlistaldia baino lehen El Haya auzoan Bizkaiko aduanak zeuden. Gerra zela eta, mugarriak kendu zituzten eta 1889tik aurrera liskarrak daude Muskiz eta Castro Urdiales artean mugaketaren ondorioz. 2012an Espainiako Auzitegi Gorenak kantabriarren alde egin zuen 1739. eta 1925. urteetako mugaketa-aktak berretsiz baina epaiak ez zuen eztabaida guztiz argitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal Herria eta Gaskoinia arteko muga

[thumb|300px|eskuinera|[Euskal Herria eta Gaskoinia arteko muga gorriz adierazia.]]
**Euskal Herria eta Gaskoinia arteko muga**, Euskal Herria eta Gaskoinia artean zehar hedatzen den muga da. Gaskoinia Okzitaniako lurraldeetako bat da.

Mendebaldean, Atturri ibaiaren bokalean eta Bokale udalerrian hasi, eta ekialdean, Hiru Erregeen Mahaian amaitzen da, Erronkaribarko Larrako mendigunea, Bearnoko Baretos harana eta Huescako probintziako Ansó ibarrako Zuriza haranaren arteko mugan.

Muga honen mendebaldeko ibilbidearen zatia, Lapurdiren iparraldekoa, Atturri ibaiak adierazten du.
 
Euskal Herriaren aldetik Lapurdi eta Nafarroa Behereko iparraldeko mugak, Zuberoako iparraldeko eta ekialdeko mugak, eta Nafarroa Garaiko ipar-ekialdeko izkina barne hartzen du, eta Gaskonia aldetik, Landetako hegoaldeko muga eta Bearnoko mendebaldeko muga osoa. Bai, Ipar Euskal Herria eta Biarno lurraldea Pirinio Atlantikoak departamenduan daude eta 2016. urteaz geroztik Landekin batera hiruak Frantziako Akitania Berria eskualdean.

## Hizkuntza eta kultura 
Muga hau administratiboki ongi zehaztua egon arren, hizkuntza eta kultura aldetik nahiko lausoa da, alde bitan frantsesa hizkuntza nagusi izan arren, Gaskoinian euskaraz mintzatu eta euskal kultura ere baduten zenbait udalerri (Jeruntze eta Eskiula) eta Euskal Herrian gaskoieraz mintzatu eta gaskoi kultura duten udalerriak ere badaudelako. Hiru hizkuntzak eta kulturak elkarrekin batera mintzatu eta elkarbizitzen diren bi aldetako udalerriak eta herriak ere badaude.

Bestalde, geografikoki ere, euskaldunontzat Baiona, Biarritz edo Eskiula udalerriak Euskal Herria dauden bitartean, gaskoientzat udalerri horiek Gaskoinian eta Okzitanian daude.

## Kanpo estekak
The Gift (2000ko filma)

***The Gift*** (euskaraz *Dohaia*), 2000ko Sam Raimi estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko thriller film bat da. Cate Blanchett, Giovanni Ribisi, Keanu Reeves, Katie Holmes, Greg Kinnear eta Hilary Swank aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Jessica King (Katie Holmes) neska gaztearen desagerpenaren ondoren, polizia ez da gai hura topatzeko. Haren aita etsituak Annie Wilsoni (Cate Blanchett) laguntza eskatuko dio, ahalmen psikiko bereziak dituen eta bizimodua karten bidez etorkizuna igartzen ateratzen duen alarguna.

## Aktoreak 
* Cate Blanchett: Annabelle "Annie" Wilson
* Giovanni Ribisi: Buddy Cole
* Keanu Reeves: Donnie Barksdale
* Katie Holmes: Jessica King
* Greg Kinnear: Wayne Collins
* Hilary Swank: Valerie Barksdale
* Michael Jeter: Gerald Weems
* Kim Dickens: Linda
* Gary Cole: David Duncan
* Rosemary Harris: Annieren amona
* J. K. Simmons: Pearl Johnson sheriffa

## Kanpo estekak 
* fitxa irakurgai
Tim Conway

**Thomas Daniel** "**Tim**" **Conway** (Willoughby, Ohio, 1933ko abenduaren 15 – Los Angeles, Kalifornia, 2019ko maiatzaren 14) estatubatuar aktorea izan zen.

## Filmografia
Wild Things

***Wild Things*** (euskaraz *Gauza Basatiak*), 1998ko John McNaughton estatubatuar zinema zuzendariaren thriller erotiko bat da. Kevin Bacon, Matt Dillon, Neve Campbell, Theresa Russell, Denise Richards, Daphne Rubin-Vega, Robert Wagner, Bill Murray eta Eduardo Yañez aktoreek antzeztu zuten.

*Wild Things 2* (2004), *Wild Things: Diamonds in the Rough* (2005) eta *Wild Things: Foursome* (2010) jarraipenak izan zituen.

## Argumentua 
AEB, Miami. Sam Lombardo (Matt Dillon) institutu bateko aholkulari galaiari Kelly Van Ryan (Denise Richards) ikasle eta neska gazte ederra bortxatu izana egotzi diote, Sandra Van Ryan (Theresa Russell) goi klase sozialeko emakumearen alaba. Ray Duquette (Kevin Bacon) polizia sarjentuak kasua ikertzeari ekiten dionean, Suzie Toller (Neve Campbell) neska gazte ikasleak ere Lombardok bortxatua izana dieola ohartuko da.

## Aktoreak 
* Kevin Bacon: Ray Duquette sarjentua
* Matt Dillon: Sam Lombardo
* Neve Campbell: Suzie Toller
* Theresa Russell: Sandra Van Ryan
* Denise Richards: Kelly Van Ryan
* Daphne Rubin-Vega: Gloria Perez detektibea
* Carrie Snodgress: Ruby
* Jeff Perry: Bryce Hunter
* Robert Wagner: Tom Baxter
* Bill Murray: Kenneth Bowden

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Denholm Elliott

**Denholm Mitchell Elliott** (Ealing, 1922ko maiatzaren 31 &ndash; Santa Eulària des Riu, Eivissa, 1992ko urriaren 6a) ingeles aktorea izan zen.

Bigarren Mundu Gerran RAFean borroka egin zuen. 1942ko irailaren 24an bere hegazkin bonbaketaria lurrera bota zen eta alemanen preso bezala gainerako gerra pasatu zuen. Era amateurrean han antzezten hasi zen.

Film ugarietan antzeztu zuen, taldeko aktore bezala batez ere. Haien artean A Room with a View, Indiana Jones and the Last Crusade edo Raiders of the Lost Ark nabarmentzen dituzte.
## Filmografia
Iñigo Aritza Ikastola

thumb|Altsasuko Iñigo Aritza ikastola
**Iñigo Aritza ikastola** 1969. urtean Olaztin (Nafarroa Garaia) sortutako ikastola da. Bi urte beranduago Altsasun gela bat ireki zuen, eta ordutik hona bertan du egoitza. Gaur egun, Iñigo Aritzak 335 ikasle ditu, Ziordiakoak, Olaztikoak, Altsasukoak eta Urdiaingoak.

Altsasuko Ikastola San Juan kaleko etxabe batzuetan abiatu zen. Hasiera hartan, 39 ikasle zituen, eta bi andereño: Olaztitik etorritako Mikele Aierdi, eta Alazne Mercero. Gero, San Juan kaletik Labadero eraikinera aldatu zen; eta azkenik, Altsasuko Udalak emandako lursailari esker, Iñigo Aritza ikastolaren gaur egungo eraikina inauguratu zuten 1979. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gadget inspektorea

***Gadget inspektorea*** (jatorrizko ), AEB, Frantzia, Kanada eta Japoniako zientzia-fikziozko komedia marrazki bizidun telesail bat da. Bruno Bianchi, Andy Heyward eta Jean Chalopinek sortu eta DIC Entertainment konpainiak ekoitzi zuen. Ingelesezko jatorrizko bertsioa Don Adams, Gary Owens, Jesse White, Frank Welker, Cree Summer Francks, Holly Berger, Dan Hennessey eta Maurice LaMarche aktoreek beren ahotsak ipini zituzten.

1982ko abenduaren 4an atal pilotua aireratu zen, eta ondoren, 1983ko irailaren 12tik 1986ko otsailare 1era AEBetan Broadcast syndication eta Frantzian FR3 katean aireratu zen, denera 2 denboraldi eta 86 atal izan zituen. Atal bakoitzak 22 minutu inguru irauten zituen.

ETB 1 kateak euskaraz aireratu zuen.

## Sinopsia 
Gagdet inspektore xelebrea baldar bezain despistatua da, gainera bere gorputzean kontaezinezko gailuak dituen ziborg bat da. Quimby/Gontier buruzagiak ikertu beharreko kasuen ardura eman ohi dio, eta Gadgetek bere hiloba Penny/Sophie neskatoa eta Brain/Finot txakurraren laguntzaz argitzen ditu. Kasu hauen atzean beti M.A.D gaizkile taldea eta ezkutuko Claw/Ganf doktorea, bere katua eta morroiak daude.

## Pertsonaiak 
Pertsonaien izenak ingelesezko eta frantsesezko bertsioen arabera daude:

* Gadget inspektorea
* Penny / Sophie: Gagdet inspektorearen hiloba den neskato ilehori buruargia
* Brain / Finot: Txakurra.
* Quimby / Gontier buruzagia: Gadgeten nagusia eta misioen ardura ematen dion polizia burua.
* Claw / Gang doktorea: Gadgeten arerio zital eta gupidagabea, M.A.D. gaizkile erakundearen ahots ozen eta sakoneko buruzagia da, ez da inoiz bere aurpegirik ikusten. Katu bat lagun du.
* Capeman kaporala: Gadget inspektorearen laguntzailea. Kasuen xehetasunei hark baina kontu gehiago ipintzen duen arren, Gadget bezain baldarra da.

## Bitxikeriak 
* Lehen ataletan bibote edo mustaxa zuen Gadget inspektoreak. Laster kendu zioten, Clouseau inspektorearen antza gehiegi zuelakoan lege auziak saihestu nahiz.
* Pennyren gurasoak ez dira sekula aipatzen.

## Zinema 
* *Inspector Gadget* (1983-1986)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Festoi

n, Jacques-Germain Soufflot, 1758–1790]]
**Festoia** (frantsesez *feston,* italieraz *festone,* latinez *festo)*, hostoz, hostotzaz, frutaz eta antzeko gaiez osatutako kate edo girlanda bat da, apaingarri modura erabilia eta orokorrean bi punturen artean kurba bat osatuz egina da.

## Ezaugarriak 
Antzinako greziarrek eta erromatarrek diseinatu zuten eta, neurri handi batean, aldare, friso eta paneletan dekorazio nagusia zen.

Jatorria, ziurrenik, jaietan aldareen inguruan, harlanduzko harrietan zintzilik jartzen zuten benetako loreen, fruituen eta bestelakoen irudikapena da.

Geroago arkitektura neoklasikoan eta apaingarrietako arteetan ere, erabilia izan da batez ere zeramika lanetan.
## Kanpo estekak
Ipar Amerikako makal beltz

**Ipar Amerikako makal beltza** (*Populus deltoides*), jatorriz Estatu Batuetako zuhaitza da, baina Kanadan eta Mexikon ere hazten da. 

Euskal Herriko hainbat lorategitan aurkitu dezakegu; 70 - 100 urte bitartera bizi daiteke, enbor zuzena du, hostogalkorrak, arruntak, alternoak eta lantzeolatuak erpin zorrotzarekin.

Zuhaitz dioikoa da, hots, lore arrak zuhaitz batean daude eta lore emeak beste batean.

## Taxonomia 
*Populus deltoides-* ek W.Bartram Marshall- ek deskribatu zuen, eta *1785ean Arbustrum Americanum 106-* an argitaratu. 

; Etimologia

***Populus*** : latinetik eratorritako izen orokorra, ugaria dela eta toki askotan dagoela adierazten du.

***deltoides*** : latindar epitetoak "hiruki" itxura duela adierazten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Comancheros

***The Comancheros*** (euskaraz *Komantxeroak*), 1961eko Michael Curtiz hungariar-estatubatuar zinema zuzendariaren western film bat da. Paul Wellman idazlearen 1952ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. John Wayne, Stuart Whitman, Ina Balin, Lee Marvin, Nehemiah Persoff, Bruce Cabot, Jack Elam, Patrick Wayne eta Edgar Buchanan aktoreek antzeztu zuten.

Curtiz zuzendari beterano eta adinduak jada gaixotasun larria zuenez filmaren amaiera zuzentzea ezinezkoa egin zitzaion, eta John Wayne aktoreak zuzendu zuen. Curtiz filma filmaketa amaitu zenetik denbora gutxira hil zen.

## Argumentua 
AEB, Texas. Jake Cutter (John Wayne) Texas Rangerrak misio zail bat bete beharra du: gaizkile talde arriskutsu bateko kideak atzematea, gerra bat hastear dela, komantxeei armak eta pattarra saltzen ari baizaie.

## Aktoreak 
* John Wayne: Jake Cutter kapitaina
* Stuart Whitman: Paul Regret
* Ina Balin: Pilar Graile
* Nehemiah Persoff: Graile
* Lee Marvin: Tully Crow
* Michael Ansara: Amelung
* Bruce Cabot: Henry maiorra
* Joan O'Brien: Melinda Marshall
* Richard Devon: Estevan
* Jack Elam: Zaldi-aurpegi
* Henry Daniell: Gireaux
* Edgar Buchanan: Thaddeus Jackson Breen epailea
* Guinn "Big Boy" Williams: Ed McBain
* Leigh Snowden: Evie, Hoteleko gelako emakume ilehoria (krediturik gabe)
* Patrick Wayne: Tobe, Texas Rangerra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pillow Talk (filma)

***Pillow Talk*** 1959ko Michael Gordon estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko film komikoa da.

## Argumentua 
Jan Morrow dekoratzailek eta Brad Allen musikagileak telefono-linea partekatzen dute. Ez dute elkar ezagutzen eta, gainera, Bradek telefonoaren erabilera monopolizatzen du. Behin Bradek Jan ezagutuko du eta, maitemindurik, texastar baten planta egingo du.

## Pertsonaiak 
* Rock Hudson: Brad Allen
* Doris Day: Jan Morrow
* Tony Randall: Jonathan Forbes
* Thelma Ritter: Alma
* Nick Adams: Tony Walters
* Karen Norris: Miss Dickenson
* Julia Meade: Marie
* Allen Jenkins: Harry
* Marcel Dalio: Mr. Pierot
* Lee Patrick: Mrs. Walters
* Mary McCarty: Nurse Resnick
* Alex Gerry: Dr. Maxwell
* Hayden Rorke: Mr. Conrad
* Valerie Allen: Eileen
* Jacqueline Beer: Yvette
* Arlen Stuart: Tilda

## Kanpo estekak
Machiko Kyō

japoniar aktorea izan zen.

Machiko Kyō 1950eko hamarkadan Japoniako aktore ezagunenetakoa izan zen. Akira Kurosawak zuzendutako *Rashomon*-ek (1951) eman zion ospea, baina bere herrialdeko beste hainbat zinemagile ezagunekin ere egin zuen lan; hala nola, Kenji Mizoguchirekin —*Ugetsu Monogatari* (1953), *Yōkihi* (1955)— eta Teikosuke Kinugasarekin —*Jigokumon* (1954)—. AEBetan *The Teahouse of the August Moon* filmatu zuen Marlon Brandorekin (Daniel Mann, 1956).

## Filmografia hautatua 
### Zinema 
* *Rashomon* (1950)
* *Ugetsu Monogatari* (1953)
* *Ani Imōto* (1953)
* *Jigokumon* (1953)
* *Sen-hime* (1954)
* *Yōkihi* (1955)
* *Tōjūrō no Koi* (1955)
* *Street of Shame* (1956)
* *The Teahouse of the August Moon* (1956)
* *Ana* (1957)
* *Yūrakuchō de Aimashō* (1957)
* *Chūshingura* (1958)
* *Kanashimi wa Onna dakeni* (1958)
* *Ukigusa* (1959)
* *Kagi* (1959)
* *Onna to Kaizoku* (1959)
* *Jokyō* (1960)
* *Tanin no kao* (1966)
* *Aru eiga-kantoku no shōgai* (1975)
* *Otoko wa Tsurai yo: Torajirō Junjō Shishū* (1976)

### Telebista 
* *Hissatsu Shimainin* (1981)
* *Shin Hissatsu Shimainin* (1982)
* *Hissatsu Shikirinin* (1984)
* *Hana no Ran* (1994)
* *Genroku Ryōran * (1999)

## Erreferentziak
Paper pintatu

thumb|260px|Paper pintatuarekin apaindutako gela
**Paper pintatua** koloretako edo kolore bakarreko pinturaz edo tintaz margotutako papera da, motiboekin apaindua edo apaindu gabea, hormak janzteko erabiltzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estore

thumb| Estore biribilgarria duen leihoa
**Estore** errezel mehe mota bati deritzo, bertikalki hedatzen dena. Sare-errezelek bezala, estoreek gehiago balio dute argia iragazteko bere sarrera galarazteko baino. Ehun mota eta akabera mota ugarikoak daude.
## Kanpo estekak
Lover Come Back (1961eko filma)

***Lover Come Back*** 1961eko Delbert Mann estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko film komikoa da.

## Argumentua 
Jerry Webster Madison etorbideko exekutiboa da, arrakasta bezeroekin parranda eginez lortu duena. Carol Templeton bere arerio nagusia. Ez dute elkar ezagutzen.

## Pertsonaiak 
* Rock Hudson - Jerry Webster
* Doris Day - Carol Templeton
* Tony Randall - Peter 'Pete' Ramsey
* Edie Adams - Rebel Davis
* Jack Oakie - J. Paxton Miller
* Jack Kruschen - Doctor Linus Tyler
* Ann B. Davis - Millie
* Joe Flynn - Hadley
* Howard St. John - Mr. John Brackett
* Karen Norris - Kelly
* Jack Albertson - Fred
* Charles Watts - Charlie
* Donna Douglas - Deborah
* Ward Ramsey - Hodges
* John Litel - batzarkidea

## Kanpo estekak
Ugetsu monogatari

1953ko Kenji Mizoguchi japoniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Ueda Akinarik 1776an idatzitako ipuin-bilduma batean oinarrituta, Veneziako Mostraren Zilarrezko Lehoia lortu zuen.

## Argumentua 
Genjūrō eta Miyagi Biwa aintziraren ertzean, Sengoku Aro gatazkatsuan zori txarreko bi nekazari dira. Batek buztinlari moduan lan egiten du eta aberats bilakatzea du helburu; besteak samurai ospetsu bat izan nahi du.

## Pertsonaiak 
* Machiko Kyō: Wakasa andrea
* Mitsuko Mito: Ohama
* Kinuyo Tanaka: Miyagi
* Masayuki Mori: Genjūrō
* Eitaro Ozawa: Tōbei
* Ikio Sawamura: Genichi
* Kikue Mōri: Ukon
* Ryōsuke Kagawa: herrixkaren jauna
* Eigoro Onoe: zaldun
* Saburo Date: basailu
* Sugisaku Aoyama: monje zaharra
* Reiko Kongo: agurea
* Shozo Nanbu: monje sintoista
* Ichirō Amano: txaluparia
* Kichijirō Ueda: dendaria
* Teruko Omi: emagaldua
* Keiko Koyanagi: emagaldua
* Mitsusaburō Ramon: kapitaina
* Jun Fujikawa: soldadua
* Ryuuji Fukui: soldadua
* Masayoshi Kikuno: soldadua
* Hajime Koshikawa
* Sugisaka Koyama: monjea
* Ryuzaburo Mitsuoka: soldadua
* Koji Murata
* Fumihiko Yokoyama

## Kanpo estekak
The Happy Prince (2018ko filma)

***The Happy Prince*** (euskaraz *Printze Zoriontsua*), 2008ko Rupert Everett britainiarrak zuzendu, idatzi eta antzeztutako biografia drama film bat da. Oscar Wilde (1854-1900) irlandar olerkari eta idazlearen bizitzan oinarritua dago. Colin Firth, Colin Morgan, Emily Watson, Edwin Thomas eta Tom Wilkinson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Oscar Wilde (Rupert Everett) irlandar olerkari handia bere bizitzaren azken hiru urteak kontatzen dira. Frantziako hotel batetik atera gabe eta Robbie Ross (Edwin Thomas) eta Lord Alfred "Bosie" Douglas (Colin Morgan) lagunekin batera zegoela, beren bi griña kontrajarrien ondorioz Europa zeharkatzea erabaki du: Constance Lloyd emaztea (Emily Watson) ala Reggie Turner maitalea (Colin Firth).

## Aktoreak 
* Rupert Everett: Oscar Wilde
* Colin Firth: Reggie Turner
* Colin Morgan: Lord Alfred "Bosie" Douglas
* Emily Watson: Constance Lloyd
* Tom Wilkinson: Aita Dunne
* Anna Chancellor: Arbuthnot andrea
* Edwin Thomas: Robbie Ross
* Béatrice Dalle: Kafetegiaren arduraduna
* Julian Wadham: Arbuthnot jauna
* John Standing: Tucker doktorea
* André Penvern: Dupoirier jauna
* Tom Colley: Maurice Gilbert
* Stephen M. Gilbert: Paine
* Alister Cameron: Howard jauna
* Benjamin Voisin: Jean

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Santa Fe Trail

***Santa Fe Trail*** (euskaraz *Santa Ferako Ibilbidea*), 1940ko Michael Curtiz hungariar-estatubatuar zinema zuzendariaren western film bat da. Errol Flynn, Olivia de Havilland, Raymond Massey eta Ronald Reagan aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1854. urtea, West Point Akademia Militarra. James "Jeb" Stuart (Errol Flynn) eta George Armstrong Custer (Ronald Reagan) kadete graduatu berriak Kansasko Zalduneriaren errejimendura bidaliak izan dira.

AEBetako Gerra Zibilaren (1861-1865) aurreko urteetan, John Brown (Raymond Massey) abolizionistak esklabotza amaitzeko burututako saiakerek Iparra eta Hegoaren arteko tentsioak piztu ditu, bi aldeetako jarraitzaileak gediarazteko estatubatuar armada esku hartzera derrigortuz.

## Aktoreak 
* Errol Flynn: James "Jeb" Stuart
* Olivia de Havilland: Kit Carson Holliday
* Raymond Massey: John Brown
* Ronald Reagan: George Armstrong Custer
* Alan Hale: Tex Bell
* William Lundigan: Bob Holliday
* Van Heflin: Carl Rader
* Gene Reynolds: Jason Brown
* Henry O'Neill: Cyrus K. Holliday
* Guinn Williams: Windy Brody
* Alan Baxter: Oliver Brown
* Moroni Olsen: Robert E. Lee
* Ward Bond: Townley
* Erville Alderson: Jefferson Davis
* David Bruce: Phil Sheridan
* Spencer Charters: Zaldi gurdi gidaria
* Creighton Hale: Telegrafista (krediturik gabe)
* Jack Mower: Biri irauntzailea (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sare-errezel

thumb| Sare-errezelak dituzten leihoak
**Sare-errezela** oihalezko gortina mehea da, argia neurri batean pasatzen uzten duena eta ikusmena erabat galarazten ez duena. Ehun gardenez eginak dira, eta haria eta lihoa dira ohikoenak.
## Kanpo estekak
Guy Hamilton

**Mervyn Ian Guy Hamilton** (Paris, 1922ko irailaren 16a - Palma Mallorcakoa, 2016ko apirilaren 20a) ingeles zinema zuzendaria izan zen.

Bigarren Mundu Gerran Royal Navyean borroka egin zuen. Hogeita bi film zuzendu zituen, haien artean James Bonden lau (Goldfinger, Diamonds Are Forever, Live and Let Die eta The Man with the Golden Gun).

## Filmografia 
### James Bond 
* *Goldfinger* (1964)
* *Diamonds Are Forever* (1971)
* *Live and Let Die* (1973)
* *The Man with the Golden Gun* (1974)

### Besteak 
* *The Ringer* (1952)
* *The Intruder* (1953)
* *An Inspector Calls* (1954)
* *The Colditz Story* (1955)
* *Charley Moon* (1956)
* *Manuela* (1957)
* *A Touch of Larceny* (1959)
* ''The Devil's Disciple* (1959)
* *The Best of Enemies* (1961)
* *Man in the Middle* (1964)
* *The Party's Over* (1965)
* *Funeral in Berlin* (1966)
* *Battle of Britain* (1969)
* *Force 10 from Navarone* (1978)
* *The Mirror Crack'd* (1980)
* *Evil Under the Sun* (1982)
* *Remo Williams: The Adventure Begins* (1985)
* *Try This One for Size'' (1989)
Fitxatzeko erloju

thumb|Fitxatzeko erloju bat, 1900. urte ingurukoa.
**Fitxatzeko erlojua** enpresa bateko langileen lanaldiaren hasiera eta amaiera kontrolatzeko tresna da. Erlojuak automatikoki jartzen du langilearen iritsiera eta irteera ordua kartoizko fitxa batean, egunero mugituz aurreko eguneko erregistroaren gainean ez idazteko. Fitxatzeko erlojua lantokiaren sarreran egon ohi da, eta lanpostu publiko zein pribatuetan existitzen da.

XIX. mendearen bigarren erdialdean asmatu zen, Industria Iraultzaren baitan. Lehenengo erlojuek lanaldiaren hasiera eta amaiera markatzen zuten, baina ondoren egonaldiaren iraupena kalkulatzen zutenak ere asmatu ziren. Gaur egun txartel inteligenteak edo gailu elektronikoak erabiltzen dira.

## Kanpo estekak
Paper termiko

thumb|Paper termikoan inprimatutako ordanagiria. Paperaren inguruko bero iturri batek papera koloreztatuko du.
**Paper termikoa** paper mota berezi bat da, alde batean beroaren eraginez (90 eta 110&nbsp;°C bitarteko tenperaturan) beltz edo urdin bilakatzen den erreaktiboa duena, beraz, "inprimaketa termiko zuzena" metodoaren bidez inprimatzen da. Horrek esan nahi du beroari esker inprimatzen dela, tintarik gabe.

Paper termikoak bi alde edo aurpegi ditu, aurrealdea eta atzealdea. Aurrealdea estalki distiratsu batez estalita dago, eta atzealdea opakua da. Atzealdean bero-iturri bat aplikatzen denean, aurrealdea ilundu egiten da, beroa aplikatu dugun lekuan, erreko balitz bezala.
## Kanpo estekak
Lotura (elektrizitatea)

thumb|Lotura bat

Kable elektrikoen **lotura** esaten zaio instalazio elektriko bateko bi kable edo gehiago bata bestearen segidan lotzeari. Nolanahi ere, gaur egun, segurtasun eta azkartasun arrazoiengatik, borneak erabiltzen dira kableen arteko loturak egiteko; izan ere, segurtasun arrazoiengatik, herrialde askotako araudiek debekatu egiten dute kableen arteko loturak; esaterako, ohikoa da lotura elektrikoen debekua gas sukoia metatu daitekeen tokietan.

## Kanpo estekak
Legegintzaldi

[eskuinera|thumb| [Ingalaterrako parlamentua|Ingalaterrako Parlamentuaren ordezkaritza, Edward I erregearen aurka (1300) ]]
**Legegintzaldi** batek  legegintzako organoen funtzionamendu epea da - Parlamentuan edo Kongresuan - edo haien dagozkien ganberak - Senatuak, Diputatuen Ganberak, Ordezkariak, eta abar - hau da, erakunde horiek betetzen duten garaia da. . Kongresuko edo Parlamentuko kideek Konstituzioak emandako funtzioak edo eskumenak baliatzeko epealdian ere dator, hurrengo hauteskunde orokorretara arte.

Beraz, legegintzaldiek legebiltzarrak, iraupen erregular edo bereziak finkatzen dituzten parlamentuko ganberen bizitzari dagokio, eta konstituzio formalean edo instalazioaren uneetatik hedatzen da bere desegin eraginkorra arte. Beste modu batera esanda, Legebiltzar edo Kongresuko agintearen baliokidea da, eta aginte horren iraupena ere dagokio, legegintzako batzorde jakin baten instalazioetatik eta behin betiko desegin arte, eta bere botere guztien iraungitze arte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zuzenbide
* Legegintzako boterea

## Kanpo estekak
Voynich eskuizkribua

**Voynich eskuizkribu**a kodize iluminatu bat da, eskuz idatzia. Idazketa-sistema eta hizkuntza ezezaguna izan da orain dela gutxi arte. Karbono-14 bidezko datazioa erabilita 1404-1438 artean datatu da, eta baliteke Italiako iparraldean idatzi izana, Pizkundean zehar. Eskuizkribuak Wilfrid Voynichen izena darama, 1912an erosi zuen poloniar liburu merkataria.

Orrialde batzuk falta dira, baina 240 oraindik mantendu dira. Testua ezkerretik eskubira idatzita dago, eta orrialde gehienek ilustrazioak edo diagramak dituzte. Orrialdeetako batzuk tolesgarriak dira.

Voynich eskuizkribua aurkitu zenetik kriptografo askok ikertu alferrik dute, baita Lehen Mundu Gerra eta Bigarren Mundu Gerrako kode-apurtzaileek ere. Misterio horrek imaginazioa piztu du,baita nobela asko eta zer esan handiia sortu ere. Teoria horietatik guztietatik ez da bat bera ere frogatu mende osoan zehar. Arazo nagusien artean, hizkuntza galdua erabiltzea da, alfabetoko letra gehienak ezezagunak izatea, puntuaziorik eza, letretako batzuek aldaerak izatea, letra guztiak xeheak izatea, kontsonante bikoitzik ez egotea eta latinezko laburdurak ere bai. 2019ko maiatzaren 15ean iragarri zen adimen artiziala erabilita deszifratzea lortu zutela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juniperus chinensis

**Txinako ipurua** (*Juniperus chinensis*), Cupressaceae familiako espezie arbola, jatorriz Asiako ipar-ekialdekoa eta erdialdeko ekialdekoa, besteak beste herrialde hauetakoa: Txina, Mongolia, Japonia, Korea eta Hego-ekialdeko Errusia.

## Ezaugarriak 
Zuhaitz edo zuhaixka oso aldakorra, 1 m eta 20 m arteko altuera izan dezake. Gazte garaian landare delikatua da. Hostoek bi forma dituzte; gazteak, orratz itxurakin, 5 eta 10 mm luze eta helduak 1,5 eta 3 mm eskata moduan. Zuhaitz helduek normalean gazteen hosto batzuk izaten dituzte, batez ere beheko aldean.

Espezie dioikoa da, ar eta eme zuhaitzak daude; hala ere, zenbait zuhaitz bi sexuak izaten du.

Parkeetan eta lorategientan apaingarri modura espezie oso ezaguna eta landatua da.

## Taxonomia 
*Juniperus chinensis* Carlos Linneo- k deskribatu zuen eta 1767 urtean argitaratu *Mantissa Plantarum* 1: 127. 

; Etimologia:

***Juniperus:*** Latinezko *iuniperus* hitzetik eratorria , eta euskaraz ipurua  izena du.

***chinensis:*** epitetoa da eta jatorrizko kokapena adierazten du, hots, Txina .

## erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Hitcher (2007ko filma)

***The Hitcher*** (euskaraz *Autoestopista*), 2007ko Dave Meyers estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko film bat da. Sean Bean, Sophia Bush, Zachary Knighton eta Neal McDonough aktoreek antzeztu zuten.

1986an Rutger Hauer, Jennifer Jason Leigh eta C. Thomas Howell aktoreek antzeztutako izenburu berduneko filmaren'' berregokitzapena da.

## Argumentua 
Jim Halsey (Zachary Knighton) eta Grace Andrews (Sophia Bush) udaberriko oporraldian AEBetan barna autoz bidai bat egiteari ekin diote, baina Mexiko Berriko basamortuko autobide bakarti batean autoestopista (Sean Bean) misteriotsu bat beren autoan jaso eta eramango dute.

## Aktoreak 
* Sean Bean: John Ryder / The Hitcher
* Sophia Bush: Grace Andrews
* Zachary Knighton: Jim Halsey
* Neal McDonough: Esteridge tenientea
* Kyle Davis: Buford's dendako langilea
* Skip O'Brien: Harlan Bremmer Sr. sheriffa
* Travis Schuldt: Harlan Bremmer Jr. udaltzaina
* Danny Bolero: Edwards ofiziala
* Lauren Cohn: Marlene
* Yara Martinez: Beth
* Jeffrey Hutchinson: Aita gaztea

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Juan Irigoien

**Juan Irigoien Gerrikabeitia** (Bergara, Gipuzkoa, 1884ko maiatzaren 16a - Bilbo, 1964ko apirilaren 12a), **Juanito Irigoien** bezala ezaguna, idazle eta artxibozain pelotaren munduan oso ezaguna zen. Idazlea bezala frankismoaren aldeko jarrerak aldarrikatu zituen. Bizkaiko Arrantzaleen Kofradien Federazioko presidentea izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Jose Maria Celestino Irigoyen Uzin eta Maria Cruz Dominga Gerrikabeitia Gaiztarro ziren. Bergaran, 1884ko maiatzean jaio zen. Lehenengo ikasketak Bergaran zituen. Handik Bilbora joan zen, Deustuko Unibertsitatean Filosofia eta Letrak ikasteko. Artxibozain, Liburuzain eta Arkeologoen taldean sartu zen. Palentzian eta Zaragozan lan egin ondoren, 1912an Bilbora itzuli zen. Bilbon Protokoloen eta Ogasunaren Artxibategien buru izan zen. Palentzian, bestetik, doktoreago tesia egin zuen; gaia Alonso Berruguete izan zen. Zaragozan Carmen Etxebarria Intxaustirekin ezkondu zen, 1911ko otsailaren 23an.

Bilbon Jose Luis Goikoetxearen laguna izan zen. Halaber, bere gustuko aktibitateetan aritu zen: arrantza, mendia, pelota. 1924an Alpinimosko Euskal Federazioaren sorreran hartu zuen parte. Bizkaiko Arrantzaleen Kofradien Federazioko presidentea izan zen. Pelotazale amorratua, leihaketa askotan jokatu zuen. 1964an Bilbon hil zen. Haren hilkutxa lau pelorarik eraman zuten: García Ariñok, Arriaranek, Etxanok eta Eluk.

Jose Antonio Lertxundi Sirotich eta Luis Lertxundi Sirotich margolariek 1950 iguruan bere erretratua egin zuten. Bilbon kale batek bere izena du.
 
## Lanak 
* *El Juego de pelota a mano 1900-1925. Semblanzas de jugadores* (1926). Liburu honetan *Excelsior* egunkarian argitaratutako artikuluak bildu zituen.
* *Kanala* (1936)
* *El cho del Carmengo Ama* eta *Etxekalte el forzudo* (1938), Bilbo: Editorial Vasca. Baleares gurutzaontziari eskainita dago. Gerraren ikuspegi frankista ematen du.

Prentsan hedabide desberdinetan artikulu asko argitaratu zituen: *Excelsior*, *La Gaceta del Norte*

## Kanpo estekak 
* :EMSIME webgunean jasotako biografia.
The Sea Hawk (1940ko filma)

***The Sea Hawk*** (euskaraz *Itsas Belatza*), 1940ko Michael Curtiz hungariar-estatubatuar zinema zuzendariaren abentura eta ekintza film bat da. Errol Flynn, Brenda Marshall eta Claude Rains aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Filipe II.a Espainiakoak (Montagu Love) Ingalaterrako Erresuma erasotzeko asmoa agertu du, horregatik, Elisabet I.a Ingalaterrakoak (Flora Robson) Geoffrey Thorpe (Errol Flynn) ingeles itsasgizonari Ameriketan Espainiar Armadako itsasontzi oro erasotzeko kortso agiria eman dio. Espainiar agintariek beren ontziei ingeles itsasgizonaren ontzia suntsitzeko aginduarekin kontraerasotuko dute.

## Aktoreak 
* Errol Flynn: Geoffrey Thorpe
* Brenda Marshall: Doña María
* Claude Rains: Don José Álvarez de Córdoba
* Donald Crisp: Sir John Burleson
* Flora Robson: Elisabet I.a Ingalaterrakoa
* Alan Hale as Carl Pitt
* Henry Daniell: Lord Wolfingham
* Una O'Connor: Miss Latham, Doña Mariaren ingeles neskamea
* James Stephenson: Abbott
* Gilbert Roland: López kapitaina, Don Joséren itsas kapitaina
* William Lundigan: Danny Logan
* Julien Mitchell: Oliver Scott
* Montagu Love: Filipe II.a Espainiakoa
* J. M. Kerrigan: Eli Matson
* David Bruce: Martin Burke
* Clifford Brooke: William Tuttle
* Clyde Cook: Walter Boggs
* Fritz Leiber: Inkisidorea
* Ellis Irving: Monty Preston
* Francis McDonald: Samuel Kroner
* Pedro de Córdoba: Mendoza kapitaina
* Ian Keith: Peralta
* Jack La Rue: Ortega tenientea (edota Jack LaRue)
* Halliwell Hobbes: Astronomialaria
* Alec Craig: Jodocus Hondius
* Victor Varconi: Aguirre jenerala
* Robert Warwick: Frobisher kapitaina
* Harry Cording: Esklabu trafikatzailea
* Leyland Hodgson : Ofiziala
* Leo White: Bit Role (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Epanadiplosi

**Epanadiplosi** hitza grezieratik (ἐπαναδίπλωσις) dator: *errepikapena* esan nahi du eta esaldi bat edo gehiagoren hasieran eta bukaeran, hitz berbera errepikatzean datzan figura erretorikoa da.

Adibide batzuk:

## Kanpo estekak