open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hampstead Garden Suburb

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren iparraldean dagoen auzo bat da, Barnet barrutian. Hampstead auzoaren iparraldean dago.

## Ikusi, gainera 
* Henrietta Barnett

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Croydon (Londres)

**Croydon**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hegoaldean dagoen auzo et udalerri bat da, Croydon barrutian.

2011n 192.064 biztanle zituen.
Bromley (Londres)

**Bromley**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-ekialdean dagoen auzo eta udalerri bat da, Bromley barrutian.

2011n 87.889 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Romford

**Romford**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo eta udalerri bat da, Havering barrutian. East London eremuan dago.

2011n 122.854 biztanle zituen.
Bromley Common

**Bromley Common**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-ekialdean dagoen auzo eta udalerri ohi bat da, Bromley barrutian. 1965 arte Kent konderriko udalerria zen.

2011n 15.113 biztanle zituen.
Bromley-by-Bow

'*** edo **Bromley*', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo bat da, Bromley barrutian.

2011n 14.480 biztanle zituen.
South East London

**South East London** edo **Hego ekialdeko Londres**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-ekialdean dagoen eremua da, Tamesis ibaiaren hegoalden dago.

Bexley, Bromley, Croydon, Greenwich, Kingston upon Thames, Lambeth, Lewisham, Merton, Richmond, Southwark, Sutton eta Wandsworth barrutietako auzoez osatua dago.
Erith

**Erith**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo bat da, Bexley barrutian. Tamesis ibaiaren hegoaldeko bazterrean eta East London eremuan dago.

2011n 45.345 biztanle zituen.
Brimsdown

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-ekildean dagoen auzo bat da, Enfield barrutian. Enfield auzoaren ekialdean dago.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Brompton (Londres)

**Brompton**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren erdialdean dagoen auzo bat da, Kensington eta Chelsea barrutian.

2011n 8.839 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Brondesbury

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen auzo bat da, Brent barrutian.

2011n 13.023 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Brook Green

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren mendebaldean dagoen auzo bat da, Hammersmith eta Fulham barrutian.

2011n 23.734 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Brunswick Park

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren iparraldean dagoen auzo bat da, Barnet barrutian.

2011n 16.394 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Bulls Cross

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren iparraldean dagoen auzo bat da, Enfield barrutian.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Burlington Estate

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren erdialdean dagoen auzo bat da, Westminster Hiria barrutian. West End eremuan dago.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Bush Hill Park

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren iparraldean dagoen auzo bat da, Enfield barrutian. North London eremuan dago.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
North London

'*** edo **Iparraldeko Londres*', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren iparraldeko eremua da. Historikoki, Middlesex konderriaren zati izan da.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Bushwood (Leytonstone)

**Bushwood**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-ekialdean dagoen auzo bat da, Waltham Forest barrutian. East London eremuan dago, Leytonstone auzoan.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Cambridge Heath

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo bat da, Tower Hamlets barrutian. East London eremuan dago.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Identitate kultural

thumb|right|300px|Identitate kulturala janzkera edo beste ezaugarri estetikoez adieraz daiteke.
**Identitate kulturala** balio, tradizio, sinbolo, sinesmen eta jokabide-moduen multzo bat da, eta elementu kohesionatzaile gisa funtzionatzen dute gizarte-talde baten barruan, eta substratu gisa jokatzen dute osatzen duten gizabanakoek beren partaidetza-sentimendua oinarri dezaten. Edward Tylorrek honela definitzen zuen kultura: gizartearen parte izanik ikasten den guztia, bere morala, bere ezagutza, bere artea. Hala ere, kulturak ez dira homogeneoak; horien barruan, beren barne-aniztasunaren parte diren taldeak edo azpikulturak daude, kultura nagusiaren barruan talde horiek partekatzen dituzten interes, kode, arau eta erritualei erantzuteko.

Jaime Fisherren hitzetan, identitate kulturala talde sozial jakin bateko kide izatearen sentimendua da, eta beste kolektibo batzuetatik bereizteko irizpidea. Horrela, gizabanako bat talde sozial baten eduki kulturaletako batekin edo batzuekin identifika daiteke (tradizioak, ohiturak, balioak), baina hori adierazgarria da Fisherrek identitate kulturalaren kontzeptua ulertzeko. Itxuraz homogeneoa den talde baten barruan identitate bat baino gehiago daude, taldeko kide bakoitza adierazitako osagaiekin identifikatzen baita – ez guztiekin, ez modu berean –. Dibertsitatea, beraz, talde beraren barruan egon daitezkeen identitateen multzoa da. Egileak oinarrizko hiru kultura-identitate mota eta hiru kultura-aniztasun mota proposatzen ditu. Hau da, endogenoa, exogenoa eta kulturartekoa. Lehenengoan, gutxiengo autoktonoa politikoki mendebaldeko balioak dituen estatu nazional baten mende dago.

Yi-Fu Tuanek aztertzen du leku batera mugatutako komunitate bateko kide izatearen zentzutik sortzen den kultura-identitatea, topofilia lotura geografiko gisa eta *civitio* gisa definitutako kontzeptuak garatuz, hau da, taldearekiko jarrera positiboak sortzen dituen indarra garatuz, besteak beste, haren garapenean parte hartzeko nahia eta haren memoria pertsonalaren eta komunitatearen parte izango diren esanahien eraikuntzan parte hartzeko nahia. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canbury

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-mendebaldean dagoen auzo bat da, Kingston upon Thames barrutian.

2011n 12.373 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Marcelline Basigayabo

**Marcelline Basigayabo** (1979ko abenduaren 15a) ruandar agronomo eta politikaria da, 2018tik 2023ra Ruandako Parlamentuko Diputatuen Ganberako kidea izan zena.

## Bizitza 
Basigayabo 1979an jaio zen Ruandako Gicumbi barrutiko Cyumba sektorean, eta landa garapenean lizentziatu zen.

2006tik 2018ra, Rwankonjo auzoko idazkari exekutiboa izan zen, eta 2008tik 2009ra agronomo gisa jardun zuen Cyumba sektorean. 2018an parlamenturako hautatu zuten. 2023ra arte diputatu izan zen.

Ruandako Emakumeen Batasuneko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cannon Hill (Merton)

**Cannon Hill**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-mendebaldean dagoen auzo txiki bat da, Merton barrutian.

2011n 9.249 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Cannons Park

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen parke eta auzo bat da, Harrow barrutian.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Castle Green (Londres)

**Castle Green**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo bat da, Barking eta Dagenham barrutian.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Castelnau (Londres)

**Castelnau**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren mendebaldean dagoen auzo bat da, Richmond upon Thames barrutian. West London eremuan dago.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Pauline Rifer de Courcelles

**Pauline Knip,** **Pauline Rifer de Courcelles jaioa** (1781eko uztailaren 26a – 1851ko apirilaren 18a) Joseph August Knip-ekin ezkonduta zegoan 1808tik 1824ra dibortziatu ziren arte. Bere hegazti pinturak, usoak bereziki, Coenraad Jacob Temminck -en *Histoire Naturelle des Pigeons et des Gallinaces (Usoen et gallinazen historio naturala)* atal anitzeko lanean erabili ziren. Berak aldatu zituen altal anitzeko lan honen bederatzi garren atala eta geroagokoak, Madame Knip  *Les* Pigeons (Usoak)-era berizendatu zuen, eta Temminck bakarrik testuaren idazle gisa. Hala ere, kopia bat bidali zion Temmincki, manipulatu gabea. Henriëtte Ronner-Knip artista holandarraren amaordea zen.

Parisen jaio zen. Bere aita itsas armadako goi-mailako ofiziala zen. Artea ikasi zuen Jacques Barraband-en pean, eta bere akuarelak eta ilustrazioak 1808, 1810, 1812 eta 1814 aretoetan erakutsi zituen. Joseph Knip, Van Spaendonck-en ikaslea ezagutu zuen Barrabanden estudioan.
[ezkerrera|thumb|Desagertutako [Alectroenas nitidissima|Maurizioko uso urdinaren irudia, *Les* Pigeons-ena (1811)]]
Lanaren izenburuan egindako aldaketek arazoak eragin dituzte taxonomian, bertan deskribatutako espezieentzat egileak aipatzeko moduan eta kontuan hartu beharreko argitaratze-datetan (bereziki, Nomenklatura Zoologikoaren Nazioarteko Kodean lehentasun-printzipioa aplikatzen denean). Obra prestatzen egon zenean, Temminck Holandan bizi zen eta  de Courcelles Parisen bizi zen eta grabatua eta inprimaketa gainbegiratzeko ardura  zuen. 

Madame de Courcelles Napoleon Bonaparte-ren emazte Marie Louise-ren laguna zen, eta errege-mezenasgoa zuen. Temminckek 1812tik aurrera aurkitu zituen aldakuntzak eta Pauline-ren lagun ahaltsuengatik pirateriaz ezin zela kexatu konturatu zen.

Hala ere, ohar bat gehitu zuen 1815eko *Histoire naturelle générale des pigeons et des gallinacés* lanaren hirugarren eta azken liburukiaren amaieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbican (Plymouth)

**Barbican**, Erresuma Batuko Plymouth hirian dagoen auzo bat da, Devon konderrian. Hiriaren jatorrizko Badia, portua eta alde zaharra da.

Bigarren Mundu Gerran alemaniar bonbardaketek ez suntsitzea lortu zuen hiriko eremuetakoa izan zen.
Nether Wallop

**Nether Wallop**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Hampshire konderrian. Andover udalerriaren hego-mendebaldean dago.

2011n 876 biztanle zituen.

## Mr. Marple telesaila 
Agatha Christie idazlearen Mr. Marple pertsonaiari buruzko BBCren izenburuko telesaila'' eta fikziozko St Mary Mead herria bertan filmatu eta girotu zen.
Taiwo Akinkunmi

**Michael Taiwo Akinkunmi** (Abeokuta, 1936ko maiatzaren 10a – Ibadan, 2023ko abuztuaren 29a) nigeriar funtzionarioa izan zen, Nigeriako banderaren diseinatzailea. **The Flag Man** bezala ezaguna izan zen.

Joruba jatorrikoa zen eta biki bikote bateko zaharrena. Ibadanen lan egin zuen nekazaritza saileko funtzionario gisa, Londresko Lambeth Collegen ingeniaritza elektrikoa ikastera joan aurretik. Han diseinatu zuen Nigeriako bandera. 1963an itzuli zen bere herrialdera, nekazaritza sailean 1994ra arte egin zuen lan zaharrera. Errepublika Federaleko Ordenako ofizial eta bizi arteko eta ohorezko aholkulari presidentzial izendatu zuten.

## Nigeriako bandera 

Flag of Nigeria (original proposal).svg|Akinkunmiren jatorriko diseinua
Flag of Nigeria.svg|Azken diseinua

## Kanpo estekak
Chandler's Ford

'''Chandler's Ford''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Hampshire konderrian.

2011an 21.436 biztanle zituen.
Portchester gaztelua

**Portchester gaztelua**, Ingalaterrako hegoaldeko kostaldeko Portchester udalerrian dagoen gaztelu bat da, Hampshire konderrian.

Dorretxea ziur aski XI. mendearen amaieran eraikia izan zen, 1154an errege familiak jabetzan bereganatu zuen. Gaur egun museo militarra da.
Acocks Green

'''''', Erresuma Batuko Birmingham hiriaren hego-mendebaldean dagoen auzo bat da, Mendebaldeko Midlands konderrian.

2011n 24.500 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Stockbridge (Hampshire)

**Stockbridge**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Hampshire konderrian.

2011an 592 biztanle zituen.
Brading

**Brading**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Wight uhartean.

2011an 1.906 biztanle zituen.
Kim Chung-tae

**Kim Chung-tae** (1980ko uztailaren 6a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Jin-ho

**Kim Jin-ho** (1961eko abenduaren 1a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 1984ko 0ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2024ko Kontxako Bandera

**2024ko Kontxako Bandera** gizonezkoentzat Banderaren 129. ekitaldia izan zen, eta emakumezkoentzat Banderaren 17.a. Urte honetako irailaren 1ean eta irailaren 8an jokatu zen. 

Emakumezkoetan Arraun Lagunakek hirugarren bandera lortu zuen, bigarrena jarraian. Gizonezkoetan Bermeo Urdaibai Arraun Elkarteak zortzigarren bandera lortu zuen eta Gorka Aranberri patroiak bederatzigarrena, Aita Manuelen marka berdinduz. Bi egunetako marka, gizonezkoetan zein emakumezkoetan, historiako bigarren onena izan zen.

## Lehiaketa 
Gizonezkoen sailkatze estropadan TKE Ligako sei onenez gain (Donostiarra jada barruan zegoen) Cabo da Cruz (9.a) eta Kaiku (10.a) sailkatu ziren eta zortzigarrena Galiziako Ligako txapelduna izan zen, Ares, sailkatzetik segundo bakar batera gelditu zena.

Emakumezkoen sailkatze estropadan sorpresa handiak izan ziren, izan ere Euskotren Ligako hiru traineru kanpoan gelditu baitziren eta Orio ere oso juxtuan sailkatu baitzen. Haien tokiak ETE Ligako Astillerok eta Kaikuk eta Galiziako Ligako Chapelak hartu zituzten. Zumaia oriotarrengandik 84 ehunenekora geratu zen.

Lehenengo jardunaldian ez zen sorpresarik izan eta faborito ziren Bermeok (gizonezkoetan) eta Arraun Lagunak taldeak (emakumezkoetan) alde esanguratsua atera zuten bandera bideratuta utziz. Marka onak egiteko itsasoa izan zen, gizonezkoetan Bermeok 19:05.58 egin zuen eta zazpi traineru izan ziren 20 minututatik behera. Emakumezkoetan Arraun Lagunakek Kontxako errekorretik lau segundotara amaitu zuen estropada, historiako bigarren marka eginez.

Emakumezkoetan Arraun Lagunak oso nagusi izan zen bigarren jardunaldian ere eta hurrengo hiru traineruek segundo eta erdian amaitu zuten sailkapen nagusian. Gizonezkoetan Bermeok nagusitasun osoz irabazi zuen bigarren jardunaldia ere.

## Gizonezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Bermeo-Urdaibai
** Entrenatzailea: Iker Zabala
** Patroia: Gorka Aranberri
** Arraunlariak: Diego Perez, Iker Portugues, Carlos Mañas, Jon Unanue, Alberto Vidal, Iñaki Goikoetxea, Mikel Azkarate, Mikel Calleja, David Iglesias, Oscar Andres Medina, Alain Kolunga, Gentza Zubiri eta Bersaitz Azkue.

### Sailkapen estropada 
## Emakumezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Donostia Arraun Lagunak‎
** Entrenatzailea: Juan Mari Etxabe
** Patroia: Andrea Astudillo
** Arraunlariak: Xubane Urribarrena, Lucia Canal, Beatriz Piñeiro, Maider Bereau, Lorea Etxabe, Marcia R. Larrea, Aiora Belartieta, Laura Jaramillo, Udane Goenaga, Naiara Martin, Ane Sanchez, Alejandra Ríos eta Nahikari Azkue.

### Sailkapen estropada 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera
* Emakumezkoen Kontxako Bandera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* donostiakultura.com
Chalk Farm

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren iparraldean dagoen auzune txiki bat da, Camden barrutian. Camden Town auzoaren iparraldean dago.

2011n 24.977 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
* Zerrenda:Londresko auzoak
Portchester

**Portchester**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Hampshire konderrian. Portsmouth hiritik 6,4 kilometro ipar-mendebaldeko eta Southampton hiritik 18 milia ekialdera dago.

2011an 17.789 biztanle zituen.

## Leku nabarmenak 
* Portchester gaztelua
Aldagelako konketa biribil

**Aldagelako konketa biribilak** zenbait pertsonak eskuak garbitzeko konketa zirkularrak dira. Erdiko puntuan altxatzen den ardatz batetik irteten dira txorrotak eta, zenbait kasutan, baita xaboia banatzeko puntuak. Aldagela kolektibo handi samarretan ohikoak izan zirenak 20. mendean, bereziki lantegietan, eta baita kasernetan, ikastetxeetan eta kirolguneetan. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Interior of the bath-locker room with round wash basins - U.S. Naval Base, Pearl Harbor, Auxiliary Shipfitters Shop, Avenue G near Fifth Street intersection, Pearl City, Honolulu County HABS HI-500-17.tif|Pearl Harborreko instalazio militar batekoak.
Fitxategi:Trammuseum Rotterdam 19.jpg|Rotterdameko Trammuseum museoan.
Fitxategi:CIRCULAR WASH BASIN, TOILETS ABOVE ROOF PANEL STORAGE AREA. VIEW TO WEST-NORTHWEST. - Ford Motor Company Long Beach Assembly Plant, Assembly Building, 700 Henry Ford Avenue, HAER CAL,19-LONGB,2-A-29.tif|Ford lantegi batekoa, Long Beach (Kalifornia).
Fitxategi:Emakumeen aldagelak Tabakalera obretan.jpg|Donostiako Tabakalera lantegiko emakumeen aldageletan zeudenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parkour parke

**Parkour parke** bat da parkour egiteko apropos sortutako azpiegitura bat, kirolgune ireki eta parkeetan integratutako esparrua ohikoan.

## Ezaugarriak 
Parkour parke batean kirolaren jarduera fisiko desberdinak egiteko elementuak ezartzen dira. Barrak besoetatik zintzilika egiteko ariketak, gerriaren altueran dauden elementuak irauliak egiteko, altuera ertain eta garaiko egiturak eskalatzen aritzeko. 

Era berean, segurtasuna zaintzen da. Trafiko eta haurren jolas inguruetatik aparte egotea komeni da. Parkourra ikasi nahi duenarentzat alternatiba egokiak dira, kale eta eraikinen artean inorekin estropozu egiteko arriskurik gabe.

## Euskal Herrian 
Euskal Herrian bada behintzat parkour parke bat, Donostian Benta Berri auzoan irekia 2023an.
erdian|thumb|480x480px|Benta Berriko parkour parkea, 2023an irekia Donostian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrien de Wignacourt

Fra' **Adrien de Wignacourt** (Flandria, 1618 – Malta, 1697ko otsailaren 4a) Maltako Ordenako 63. Printze eta Maisu Handia izan zen 1690etik hil zen arte.

Alof de Wignacourten iloba izan zen eta Proventzako Hizkuntzaren priore-kargua bete zuen. 1690ean ordenako Maisu Handia aukeratu zuten Gregorio Carafa hil ondoren. San Joanen kokatedralean lurperatu zuten.
Ilya Kharun

**Ilya Kharun** (Montreal, 2005eko otsailaren 7a) igeriketan lehiatzen den kirolari quebectarra da. Estilo librean eta tximeletan aritzen da eta Parisko 2024ko Olinpiar Jokoetan brontzezko dominak lortu zituen tximeletako proba bietan.

## Ibilbidea 
Ukrainar familia batean jaio zen Montrealen. Gurasoak *Cirque du Soleil* zirkuko akrobatak zirelako bizi ziren han. Ondoren Las Vegasera joan ziren zirkuarekin. Semeak ordea kanadar pasaportea duenez Kanadarekin lehiatzea erabaki zuen.

Nazioarte mailan 2022an egin zuen debuta Melbournen eta zilarrezko domina bat eta brontzezko domina bat lortu zituen, bietan Munduko gazte mailako errekorrak ezarriz. Kanadako hiru errekor ere hautsi zituen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Anderson Peters

**Anderson Peters** (Saint Andrew, 1997ko urriaren 21a) xabalina jaurtitzaile grenadarra da. 2024ko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Ibilbidea 
2019an Munduko txapelduna izan zen Dohan eta Panamerikar Jokoetan ere urrezko domina lortu zuen. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen baina 15. egin zuen eta ez zen finalean sartu.

2022an berriz lortu zuen Munduko txapeldun izatea. Urtea hartan 93.07 metrotako jaurtiketa egin zuen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandra Burghardt

**Alexandra Burghardt** (Mühldorf am Inn, 1994ko apirilaren 28a) Alemaniako kirolaria da, atletismoan eta bobsleighan lehiatzen dena. Horrela dominak eskuratu ditu bai Udako Olinpiar Jokoetan eta baita Neguko Olinpiar Jokoetan ere, hori lortzen duen historiako zazpigarren atleta eta hirugarren emakumezkoa da.

## Ibilbidea 
Alemaniako 4x100 metro errelebotako taldearekin Europako txapelduna izan zen 2022an eta brontzezko dominak eskuratu zituen 2022ko Munduko txapelketan eta 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan. Aurrez 2022ko Pekingo Neguko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen Mariama Jamankarekin batera.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisa Mayer

**Lisa Mayer** (Gießen, 1996ko maiatzaren 2a) atletismoan lehiatzen den alemaniar kirolaria da, errelebo lasterketetan aditua.

Udako Olinpiar Joko bitan parte hartu zuen, eta brontzezko domina bat lortu zuen Parisen, 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, 4 × 100 m-ko proban, eta laugarren postua Rio de Janeiron, 2016an, proba berean.

Bi domina eskuratu zituen Europako Atletismo Txapelketan, 2016 eta 2022 urteetan, biak 4 × 100 m-ko proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bembridge

**Bembridge**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Wight uhartean.

2011an 3.688 biztanle zituen.
Steccherinum ochraceum

***Steccherinum ochraceum*** *Steccherinaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hydnum ochraceum*, *Mycoleptodon ochraceum*, *Mycoleptodon gracilis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Mintzezko-larrukara, borobildua, gero zabaldu-bateratua, edo goiko ertza estu inflexua, edo kaputxa itxuran, tomentuduna, zuria edo zurbila; beheko ertz zuriarekin, ilaunduna azpi-finbriatua.

**Eztenak:** Erregularrak, lesiniformeak, zuriak, luzangak, krema-okre kolorekoak edo okre antzekoak.

**Haragia:** Sendoa.

**Etimologia:** *Ochraceum* epitetoa, bere koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Oso talde desberdinetako itxura antzekoa duten onddoak aurki ditzazkegu, identifikatzeko lupaz eta mikroskopioz ondo behatzea eskatzen dute. *Steccherinum fimbriatum* hurbileko espeziea da, baita *Junghuhnia nitida* ere.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan. Eroritako adarretan, edo zuhaitzean, koniferoetan eta hostozabaletan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lindon Victor

**Lindon Victor** (Saint George's, 1993ko otsailaren 28a) dekatloian aritzen den atleta grenadarra da. 2024ko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Ibilbidea 
2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta 16. postuan gelditu zen. 2018an Commonwealth Jokoetan txapelduna izan zen eta 2019ko Panamerikar Jokoetan txapeldunordea. Tokio Olinpiar Jokoetan zazigarren postuan gelditu zen.

2022an Commonwealth Jokoetan bigarren aldiz izan zen txapelduna eta 2023ko Munduko txapelketan brontzezko domina lortu zuen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barton on Sea

**Barton on Sea** edo **Barton-on-Sea**, Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen udalerri bat da, Hampshire konderrian.

2011n 5.454 biztanle zituen.
Silchester

**Silchester**, Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen herri bat da, Hampshire konderriaren iparraldean. Berkshire konderriarekin muga egiten du eta Reading udalerritik 14 kilometro hego-mendebaldean dago Tadley udalerriaren aldamenean.

2011n 921 biztanle zituen.
Avon ibaia (Hampshire)

**Avon ibaia**, Ingalaterrako hegoaldeko ibai bat da. 96 kilometro luze ditu.

Wiltshire konderriko Pewsey udalerriaren lursailetan jaio, Hampshire konderria igaro eta Dorset konderriko Christchurch udalerrian urak Mantxako Kanalan isurtzen ditu.
Poundbury

**Poundbury**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen udalerri bat da, Dorset konderrian. Dorchester udalerriaren aldamenean dago.

2021ean 4.100 biztanle zituen.
Corscombe

**Corscombe**, Ingalaterrako hegoaldesn dagoen herri bat da, Dorset konderrian.

2011n 445 biztanle zituen.
Marco (filma)

**Marco** (gaztelaniaz: *Marco, la verdad inventada*) Aitor Arregi eta Jon Garaño zinemagileek zuzendutako Moriarti ekoiztetxearen filma da. Enric Marco-ren bizitza biografikoan oinarritzen da eta Eduard Fernández du protagonista. Javier Cercas idazlearen *El impostor* liburuaren egokitzapena da.

## Gaia 
Gehienbat Bartzelonan girotuta, CNTko idazkari nagusiaren eta Enric Marco Batle iruzurtiaren bizitzan oinarritzen da trama: iragan faltsu bat eraiki zuen kontzentrazio-esparru nazietatik bizirik atera zen pertsona gisa, eta aitortza eta sinpatia publikoa irabazi zituen horregatik. Mauthausengo Amical Holokaustoaren Biktimen Espainiako Elkarteko lehendakari ohiaren historia da. Arian eman zituen urte luzeetan, gainera, hitzaldi ugari eman zituen ikastetxe eta oroitzapen ekitaldietan. Gizon karismatikoa eta sinesgarria zen, eta mirespena piztu zuen bere ustezko ausardia eta sufrimenduagatik. Harik eta egun batean historialari batek bere kontakizuna erabat asmatua zela jakin zuen arte. Hala, Enric Marco inoiz existitu gabeko deportatua bilakatu zen, iritzi publikoaren eta bere familiaren aurrean imajinatzen zaila zen gezur bati eusteko gai izan zen gizasemea: nazien kontzentrazio esparru batean preso hartu zutela.

## Aktoreak 
* Eduard Fernández: Enric Marco.
* Nathalie Poza: Laura.
* Chani Martín: Benito Bermejo.
* Sonia Almarcha.
* Fermí Reixach.
* Júlia Molins.
* Vicente Vergara.
* Jordi Rico.

## Ekoizpena 
Gidoia Aitor Arregik, Jon Garañok, Jorge Gilek eta Jose Mari Goenagak idatzi zuten. Irusoin, Moriarti, La verdad inventada AIE, Atresmedia Cine eta Bteam Prodsen ekoizpena da, eta ICAA, Eusko Jaurlaritza, Atresmedia, Movistar Plus+ eta EiTBren parte-hartzea eta babesa du. Javier Agirrek lokalizatu zuen. Euskal Herria (Zarautz), Katalunia, Madril eta Alemania izan ziren grabazio lekuak.

## Aurkezpena 
Veneziako Mostrako Orizzonti sailean aurkeztu zuten filma. BTeam Pictures-ek egingo du Hego Euskal Herriko distribuzioa 2024ko azaroaren 8an. Film Factoryk nazioarteko salmenta eskubideak erosi zituen.

## Sariak 
## Erreferentziak
## Ikus, gainera
* Kataluniako zinema
* Euskal Herriko zinema

## Kanpo estekak
Rena Rolska

**Regina Rollinger-Jonkajtys** (Varsovia, 1932ko urtarrilaren 19a – *ibidem*, 2024ko abuztuaren 27a), ***Rena Rolska*** izen artistikoz ezagunagoa, poloniar abeslari, dantzari eta aktore bat izan zen.

## Bizitza 
Regina Rollinger Varsovian jaio eta hazi zen. Jadwiga Reiss irakaslearekin kantua ikasi zuen.

1961ean Sopoteko Nazioarteko Abesti Jaialdian parte hartu zuen Marek Sarten *Piosenka prawdę ci powie* abestiarekin. 1963an Opoleko Poloniako Abestiaren Jaialdi Nazionalean parte hartu zuen lehen aldiz. 1971-1978 urteetan Varsoviako Syrena Antzokian jardun zuen.

Bere ibilbidean zehar (1955-1981), Rolskak 12 disko grabatu zituen eta eta herrialde askotan jardun zuen, besteak beste, Sobietar Batasunean, Ameriketako Estatu Batuetan, Kanadan, Mongolian eta Belgikan.

Marian Jonkajtys aktorearekin ezkonduta zegoen, eta haren bigarren senarra izan zen. 2024ko abuztuaren 27an hil zen, 92 urte zituela
* 2005: *Gloria Artis* Kulturarako Merezimenduaren Brontzezko Domina
* 2015: *Gloria Artis* Kulturarako Merezimenduaren Zilarrezko Domina
* 2022: *Gloria Artis* Kulturarako Merezimenduaren Urrezko Domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kinabalu mendia

**Kinabalu mendia** (***Gunung Kinabalu*** malaysieraz) Asiako hego-ekialdeko Borneo uharteko mendi bat da. Malaysiako Sabah estatuan dago, eta Kinabalu Parke Nazionalak babesten du, 2000. urtetik Gizateriaren Ondare dena. 4.095 metroko altuera du, eta Malaysiako eta Borneoko punturik altuena da. Gainera, munduan gailur gehien dituen hogeigarren mendia da.

Mendiko gailur nagusia osasun normaleko pertsona batek lor dezake, alpinismoko ekipazio berezirik gabe. Mendiguneko beste tontor batzuek, baina, arrokak eskalatzeko abilezia eskatzen dute.

Parke nazional baten barruan dago mendia, eta flora-barietate handia du, besteak beste, landare intsektujaleak eta orkidea basatiak. Parkeak 5.000-6.000 landare-espezie, 326 hegazti-espezie eta 100 ugaztun-espezie baino gehiago hartzen ditu. Landareen artean, *Rafflesiako* lore erraldoi ospetsuak badira, eta animalia espezie enblematikoenen artean, orangutana.
erdian|thumb|700x700px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kinabalu Mendiaren webgune ofiziala.
Charlton Riverside

'*** edo **New Charlton*', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo bat da, Greenwich barrutian.
Chelsea Harbour

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren mendebaldean dagoen auzo bat da, Hammersmith eta Fulham barrutian.
Chelsfield

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hego-ekialdean dagoen auzo bat da, Bromley barrutian.

2011n 14.507 biztanle zituen.
Chingford Hatch

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen herrixka bat da, Waltham Forest barrutian. Chingford osatzen dute hiru herrixketako bat da.
Chingford Mount

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipr-ekialdean dagoen auzo bat da, Waltham Forest barrutian. Chingford udalerriko auzoa ere bada.
Church End (Brent)

**Church End**, lokalki *Chuch Road*, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen auzo txiki bat da, Brent barrutian. Nagusiki afro-karibearrez populatua dago.
Church End (Finchley)

**Church End**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren iparraldean dagoen auzo bat da, Barnet barrutian.

2011n 15.715 biztanle zituen.
Clapham

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hegoaldean dagoen auzo bat da, Lambeth eta Wandsworth barrutietan.

2011n 40.850 biztanle zituen.
Brittany Brown

**Brittany Brown** (Fontana, 1995eko apirilaren 18a) atletismoan lehiatzen den emakume estatubatuarra da, abiadura-lasterketetan espezializatua.

2024ko Parisko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, brontzezko domina bat eskuratua 200 metroko proban. Zilarrezko domina bat irabazi zuen 2019ko Munduko Atletismo Txapelketan, proba berean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak
Greetham (Rutland)

**Greetham**, Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Rutland konderrian. 

2001ean 609 bitanle zituen.
Kirby-le-Soken

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Essex konderrian. 

2018n 1.3987 bitanle inguru zituen.
Fulking

'''''', Ingalaterrako hegoaldean dagoen herri bat da, Mendebaldeko Sussex konderrian. 

2011n 303 biztanle inguru zituen.
South Downs

**South Downs**, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen klerazko muinoz osatutako mendilerro bat da, 670 kilometro karratuko azaler du eta kostaldean zehar hedatzen da, Hampshire, Ekialdeko Sussex eta Mendebaldeko Sussex konderrietan.

Muinorik garaiena Butser Hill (271 m.) da. Seven Sisters itsaslabarrak mendilerro honetan daude.
New Forest

**New Forest**, Ingalaterrako hegoaldean dagoen eta hesidurarik gabeko larre handienetakoa, zakardi eta basoz osatutako eremu bat da. Wiltshire eta Hampshire konderrien artean hedatzen da.

Southampton hiritik mendebaldera dago.
Bianca Williams

**Bianca Williams** (Londres, 1993ko abenduaren 18a) atletismoan lehiatzen den emakume britainiarra da, errelebo lasterketetan espezializatua.

Brontzezko domina bat irabazi zuen 2023ko *Munduko Atletismo Txapelketan*, beste bat 2024ko *Errelebo Lasterketen Munduko Txapelketan*, eta beste bi 2016ko eta 2018ko Europako Atletismo Txapelketetan.

Krakovian ospatu ziren *2023ko Europako Jokoetan* brontzezko domina lortu zuen 200 metroko proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Durdle Door

**Durdle Door** edo **Durdle Dor**, Ingalaterrako hegoaldeko kostaldean dagoen kareharrizko arku natural bat da, Kostalde jurasikoan eta Dorset konderriko West Lulworth udalerritik hurbil.

Lulworth Estate jauretxearen jabea den Weld familiaren lursail pribatuan dago, baina publikoari irekia dago.
Desirèe Henry

**Desirée Latifah Henry** (Londres, 1995eko abuztuaren 26a) atletismoan lehiatzen den emakume britainiarra da, abiadura-lasterketetan espezializatua. 

2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, brontzezko domina bat lortuz 4 × 100 m erreleboeteko proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sophia Junk

**Sophia Junk** (1999ko martxoaren 1a) atletismoan lehiatzen den emakume alemaniarra da. Urrezko domina bat irabazi zuen *2018ko 20 urtez azpiko Munduko Atletismo Txapelketan*, 4 × 100 m erreleboko proban.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dundrum gaztelua

**Dundrum gaztelua**, Ipar Irlandako Durdrum udalerriak gain muino batean dagoen gaztelu bat da, Down konderrian.

XIII. mendearen amaieraldera John de Courcy anglonormandiar zaldunak eraikiarazi zuen.
Slieve Croob

**Slieve Croob**, irlanderaz **Sliabh Crúibe**, Ipar Irlandako Down konderrian konderrian dagoen mendi bat da, 534 metroko garaiera du.

Dromara muinoetan eta Mourne mendien iparraldean.
Ēvī Upeniece

**Ēvī Upeniece** (Riga, 1925eko abuztuaren 22a – 2024ko abuztuaren 29a) letoniar eskultorea izan zen.

## Bizitza 
Eduards Upenieks letoniarraren eta Leida Upeniece (Oinas) estoniarraren alaba, Ēvī Upeniece Rigan jaio zen 1925eko abuztuaren 22an.

1944tik 1946ra Rigako Arte Ederren Eskolan ikasi zuen eta 1952an Letoniako Arte Akademian graduatu zen Teodors Zaļkalns eskultorearen zuzendaritzapean.

Erretratuak eta dekorazio-eskulturak landu zituen batez ere. Erretratu askotan emakumeak irudikatu zituen: Astrīda Kairiša (1975), Maija Tabaka (1976), Ausma Ziedone-Kantāne eta Vija Artmane (1977), Olga Lisovska (1979), Elza Radziņa (1981).

Vladimirs Rapiķis eskultorearekin ezkondu zen. Seme bat izan zuten, Kārlis Rapiķis argazkilaria (1951-2003).

2024ko abuztuaren 29an hil zen, 99 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dundrum badia

**Dundrum badia**, Irlandalo Down konderriaren kostaldean dagoen badia bat da, Irlandako itsasoan. Izen ematen dion Dundrum udalerriaren aldamenean dago.
Kennington

**Kennington**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren hegoaldean dagoen auzo bat da, Lambeth barrutian.

2011n 15.106 biztanle zituen.
Shoreditch

**Shoreditch**, Erresuma Batuko Londres hiriburuaren ekialdean dagoen auzo bat da, Hackney barrutian, auzoaren zati batzuk Tower Hamlets barrutian ere badaude. East London eremuan dago.
Edensor

**Edensor**, Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Derbyshire konderrian.

2011n 145 biztanle zituen.
Ander Ros

**Ander Ros Kubas** (Bilbo, Bizkaia, 1963) bizkaitar filologoa da, euskararen iraganaldiaren ikertzaile, gehienbat toponimiaren bidez.

## Gaztaroa eta ikasketak 
Lehenengo urte bietan Basurtun bizi izan zen, aita militarra zen eta. Torremadariagako etxebizitza bat eman zioten gero eta urte bi zituela Deustura mugitu ziren. Hamaika neba-arreba zirenean, Anderrek 12 urte zituela, Begoñako Txurdinaga auzora mugitu ziren 1975ean, Franco hil zen sasoian.

* *Jordi-ak: ba ote dago onoma artikuludunik?* (HUARTE DE SAN JUAN: filologia eta hizkuntzaren didaktika, 2017)
* *Uribeko Corpus Onomastikoa (UCO)* (UPV/EHU arg, 2013)
* *Nerbioi goieneko euskararako material gehiago: XVII. mende amaierako Urduñako berba zerrenda bat* (ASJU, 2011)
* Bermeoko toponimia. Bermeotarren izana izenetan (RIEV, 2007)
* *Bizkaierako subjuntibo zaharrak: Hegoaldeko testigantzak* (EUSKARAREN IKER ATALAK, 2004)
* *Martin Ochoa de Capanaga idazleaz berri gehiago* (EUSKARAREN IKER ATALAK, 2004)
* *Bilboko toponimia* (Deustuko Unibertsitatea, 2002)
* *Barakaldo eta Enkartazioen historia linguistikoaz.*   Esperanza Saiz Agirre-rekin idatzia (EUSKARAREN IKER ATALAK, 2001)
* *G. Bähr-en euskal aditzari buruzko lanak eta eztabaidak* (EUSKERA, 1995)
* *Oihanaren aditza eta aditzaren oihana* (ZUTABE, 1991)
* *Bonaparte printzearen paper bateko dialektologia* (ENSEIUKARREAN, 1990)
* *Etimologia koitadu baten ustea egosten* (ENSEIUKARREAN, 1990)
* *Orotariko Euskal Hiztegia (I Tomoa A-Ama) Mitxelenaren lan postumoa* (ENSEIUKARREAN, 1987)
* *Ekdotika kartografikoa, Bilbo eta Arrigorriagako toponimia eta mapagintzaz* (ENSEIUKARREAN, 1987)
* *Euskal hiztegi historikoa, beranduturik zetorren historia hiztegia* (ENSEIUKARREAN, 1987)
* *Gramatica historica provenzal* (ENSEIUKARREAN, 1986)
* *Aditz morfologia historikorako ohar kritikoak: alokuzioak* (ENSEIUKARREAN, 1986)
* *Artxietimo baterako 15 ohar: gusano-izain-ziraun-zizari-bizio* (ENSEIUKARREAN, 1986)
* *Hinault ihauterietan neurriko etimoen bila* (ENSEIUKARREAN, 1986)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Enseiucarrean
* Ene laztan gozo ederra...
* Pater Noster txikia
* Uitziko ezkontza fedea

## Kanpo estekak 
* Ander Ros Cubas, Dialnet datu-base bibliografikoan
* Ander Ros Kubas, Inguma datu-base bibliografikoan
Kim Kyung-wook

**Kim Kyung-wook** (Yeoju, 1970eko apirilaren 18a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barningham (Durham konderria)

**Barningham**, Ingalaterrako ipar-ekialdean dagoen udalerri bat da, Durham konderrian.

2011n 241 biztanle zituen.
2024ko Erresuma Batuko istiluak

**2024ko Erresuma Batuko istiluak**, uztailaren 30a eta abuztuaren 5a artean, Erresuma Batuko hainbat hirietan jazotako manifestazioak eta istiluak izan ziren. Gertakari hauen jatorria eta eragilea Merseysideko Southport udalerrian sastakatze masiboa baten ondorioz 3 haur hil eta beste 10 persona (horietatik 8 haur) larriki zauritzea izan zen.

## Ipar Irlanda 
Manifestazio hauetan Ipar Irlandan lehendabiziko aldiz immigrazio gehien jasotzen duten auzo langileetako irlandar errepublikar eta unionisten hainbat talde elkarrekin immigrazio masiboaren aurka manifestatu ziren, hauetan Irlandako Errepublikako banderak eta Erresumako banderak erakutsiz

## Ikus gainera 
* 2024ko Southporteko sastakatze masiboa
* 2023ko Dublingo istiluak
* 2011ko Ingalaterrako istiluak

## Erreferentzia
Dialonectria sanguinea

***Dialonectria sanguinea*** *Nectriaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Nectria sanguinea*, *Cucurbitaria sanguinea*, *Hypoxylon phoeniceum*, *Sphaeria sanguinea*.

## Deskribapena 
0,3 mm inguruko dimentsioko pustula oboide gisa agertzen dira, isolatuak, baina gregarioak, gorri-eskarlata kolorekoak, hostozabalen azalean eta hondakinetan hazten dira. Bere mizelioak  egurra inbaditzen du eta kolore horia edo hori-berdexka ikusten da.

**Etimologia:** *Sanguinea* epitetoa bere gorri-odol koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
50 espeziez osatutako genero baten parte da, elkarren artean oso antzekoak eta zailak direnak bereizteko. *Nectria sanguinea*-k bezala kolore gorria dute *Nectria cinnabarina* eta *Thyronectria coryli* espezieak ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Panama, Honduras, Nikaragua, Puerto Rico, Europa, Australia, Zeelanda Berria, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chrysomphalina grossula

***Chrysomphalina grossula*** *Hygrophoraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Omphalina abiegna*, *Omphalina grossula*, *Omphalia chrysoleuca*, *Clitocybe chrysoleuca*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, edo pixka bat handiagoa, ganbila, unbilikatua, hori samarra, oliba antzeko tonalitateekin, ertza gardena eta ildaskatua.

**Orriak:** Horixkak, kapelaren kolorekoak, baina zurbilagoak, dekurrenteak, ez oso estu.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 1,5 eta 2,5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,1 eta 0,4 cm bitarteko lodierakoa, kapelaren kolorekoa, zilindrikoa.

**Haragia:** hutsala, usain eta zapore gabea.

**Etimologia:** *Omphalina* terminoa grekotik dator, zilbor txiki, esan nahi duen “omphalos” hitzetik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

## Sasoia eta lekua 
Usteltzen ari diren egur-hondakinetan.

### Banaketa eremua 
Mendebaldeko Kanada eta Ameriketako Estatu Batuak, Guyana Frantsesa, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Yulo

**Carlos Edriel Poquiz Yulo** (Manila, 2000ko otsailaren 16a) gimnastikan aritzen den kirolari filipinarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko bi domina eskuratu zituen. Munduko eta Asiako txapelduna ere izan da sarritan.

## Ibilbidea 
Zazpi urte zituela hasi zen gimnastika egiten eta 2016an Japoniako Olinpiar Elkartean entrenatzeko aukera jaso zuen. Hara bizitzera joan eta 2022an Literatura ikasketak burutu zituen gimnastika egin bitartean.

2018ko Munduko Txapelketan brontzezko domina eskuratu ondoren 2019an Zoruan Munduko txapelduna izan zen. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta jauzi-zaldian laugarren egin zuen. 2021ean Munduko txapelduna izan zen jauzi-zaldian.

Asiako Txapelketatan domina gehien lortu duen gimnasta izan zen 2022 eta 2024 artean.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko bi domina eskuratu zituen, bata zoruan eta bestea jauzi-zaldian. Aparatu guztietan 12. postuan gelditu zen.

## Nazioarteko emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Emmanuel Wanyonyi

**Emmanuel Wanyonyi** (Kapretwa, 2004ko abuztuaren 1a) Kenyako atleta da, 800 metroko lasterketan espezializaturikoa. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen.

## Kirol ibilbidea 
2021ean munduko gazte mailako txapelduna izan zen. 2023an Munduko txapelketan zilarrezko domina lortu zuen eta Diamanteen Ligan txapelduna izan zen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen

## Nazioarteko emaitzak 
## Markak 
* 800 m - 1:41.11 (Lausana, 2024)
* Errepide milia - 3:54.56 (Herzogenaurach, 2024) **Munduko errekorra**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Nam-soon

**Kim Nam-soon** (1980ko maiatzaren 7a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Powerscourt ur-jauzia

**Powerscourt ur-jauzia** (, ) Irlandako bigarren ur-jauzi garaiena da. Ur-jauzia Powerscourt etxearen lur eremuan kokaturik dago, Enniskerryn, Wicklow konderrian.

## Deskribapena 
Dargle ibaiak egiten duen 121 metrotako jauzia da. Inguru menditsuan kokaturik dago, 250 metro itsas mailatik gora, eta Djouce (750 m) eta Maulin (570 m) dira tontor aipagarrienak. Crone Woods basoak inguratzen du.

## Ur-jauzia zineman 
1981eko *Excalibur* filmean agertzen da eta *Vikings* (2013-2020) telesailean ere bai.

## Iruditegia 

Irudi:Nov12019 powerscourt (106) s.jpg
Irudi:521 Powerscourt Waterfall, County Wicklow.jpg
Irudi:View over PowerscourtWaterfall from Maulin Mtn Co Wicklow 6thApr 2012.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kopren ur-jauzia

**Kopren ur-jauzia** (, *Koprenski vodopad*) Serbiako bigarren ur-jauzi garaiena da. Dojkinci herrixkan dago, Serbiaren hego-ekialdean. 2011n aurkitu zuten ur-jauzia.

## Deskribapena 
Stara Planina (1.963m) mendian kokaturik dago, Kopren tontorraren azpian, itsas mailatik 1.820 metrotara.

Kopren ur-jauziak 103,5 metrotako altuera du eta 148 metroko luzera, 56,4 gradutako inklinazioa baitu. Ur-jauziaren azpialdean beste ur jauzi bat dago, 50-60 metroko luzera duena. Jelovička errekak sortzen ditu ur-jauzi hauek eta erreka hori Dojkinička ibaira doa.

## Iruditegia 

Irudi:Koprenski vodopad slika 2, Stara planina, Srbija.jpg
Irudi:Koprenski vodopad, Stara planina, Srbija.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Ahmed (haltera)

**Sara Samir Elsayed Mohamed Ahmed** (, Al-Huaniya, 1998ko urtarrilaren 1a) pisu-jasotzaile egiptoarra da. 2016ko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina eta 2024ko Jokoetan zilarrezkoa eskuratu zituen. Munduko txapelduna birritan izan da.

## Biografia 
Aita eta neba nagusia halterak izanik 2010ean hura ere halterofilia egitera animatu zen. Eskualdeko txapelketak irabazten hasi eta Egiptoko selekzioan sartu zen. 2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan 69 kg-tan brontzezko domina eskuratu zuen, emakumezko egiptiar batek lorturiko lehen domina olinpikoa izan zen.

2022an eta 2023an Munduko txapelduna izan zen. Paris 2024ko Olinpiar Jokoetan 81 kg pisuan aritu zen eta zilarrezko domina eskuratu zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Rafael ur-jauzia

**San Rafael ur-jauzia** () Ekuadorren dagen ur-jauzia da. Herrialde hartako ur-jauzi altuena eta ezagunena da, turismogune nabarmena. Cayambe-Coca Parke naturalaren barnean dago, Andeen mendikatean, Quito hiriburutik 170 km ekialdera.

## Deskribapena 
Coca ibaiak egiten duen 131 metrotako jauzia da. 

Antzina jarraian zeuden bi jauzik osatzen zuten baina 2015ean azpiko arroka hautsi egin zen eta jauzi bakarra gelditu zen. Higaduraren ondorioz 2020ko otsailaren 2an azpiko arroka erori egin zen eta orain jauzia dolina handi batean erortzen da. Haustura hartan arrokazko zubi estu bat gelditu zen Coca ibaia zeharkatzen duena.

## Iruditegia 

Irudi:Cascada - panoramio (62).jpg
Irudi:Cascada San Rafael - panoramio.jpg
Irudi:LA KASKADA SAN RAPHAEL - panoramio.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Castrillo

**Pablo Castrillo Zapater** (Jaka, 2001eko urtarrilaren 2a) txirrindulari espainiarra da, profesionala Kern Pharma taldean.

## Kirol ibilbidea 
2020an, Lizarte talde afizionatuak fitxatu zuen, Kern Pharma talde profesionaleran estrukturaren barnean dagoena. 2022ko denboraldian dagoenenko nabarmendu zen eta Euskal Herriko Zirkuituko bost probatan gailendu zen (nabarmenenak Gorlako Igoera eta Balentziaga Memoriala izan zirelarik). Horretaz gain, 23 urtez azpiko Espainiako erlojupeko txapelketa irabazi zuen.

2023an profesionaletara pasatu zen eta hurrengo urtean bere lehenbiziko garaipen handia lortu zuen: 2024ko Espainiako Vueltako 12. etapa hain zuzen. Garaipena, Manolo Azkonari eskeini zion, Kern Pharma taldearen sortzailea eta egun horretan bertan hil zena.
Hiru egun geroago, berriro ere gailendu zen 15. etapan.

## Palmaresa 
**2021**
* Challenge B-Guara
* 3. Xanisteban Sarian
**2022**
* 15px 20px Espainiako erlojupeko txapelketa (23 utez azpikoa)
* Cirilo Zunzarrenen oroimenezko Saria
* Gorlako Igoera
* Balentziaga Memoriala
* Lazkaoko Proba
* Oñati Saria
* 2. Andra Mari Txiki Sarian
* 3. Aiztondo Klasikan
* 3. Antzuola Sarian
* 5. Espainiako errepideko txapelketa (23 utez azpikoa)
**2023**
* 3. Langkawiko Tourrean
**2024**	
* Espainiako Vueltako 2 etapa
* 5. Esloveniako Itzulian
* 7. Burgosko  Itzulian
* 7. CRO Racen
**2025**
* 7. UAE Tourrean
* 9. Suitzako Itzulian

## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
*  Kern Pharma (08.2022-12.2022) (*stagiaire*)
*  Kern Pharma (2023-2024)
*  Movistar Team (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Tūheitia Paki

**Tūheitia Pōtatau Te Wherowhero VII.a**, **Tūheitia Paki** jaioa (Huntly, 1955eko apirilaren 21a – Hamilton, 2024ko abuztuaren 30a), Kīngi Tūheitia bezala koroatua, maori erregea izan zen 2006tik hil zen arte.

Whatumoana Pakiren eta Te Arikinui Dame Te Atairangikaahu erreginaren seme zaharrena izan zen. 2006ko abuztuaren 21ean koroatu zuten, amaren hileta-egunean.

Politikan inplikatu zen. 2024ko urtarrilean batasun maoriaren bilera deitu zuen, Zeelanda Berriko gobernuaren politiken aurka. Te Matatini kultur jaialdi maoriaren patroia izan zen. Estatu bisita batzuk egin zituen eta beste errege batzuekin topo egin zuen, eta Charles III.a Erresuma Batukoaren koroatzean egon zen.

## Genealogia
Augustobrigako tenplu erromatarra

**Augustobrigako tenplu erromatarra**, herrian **Los Mármoles** izenarekin ezagututa, kontserbatuta dagoen tenplu baten erorkinak dira. Jatorriz Caceresko probintzian zegoen Talavera la Vieja herrian zegoen, herri hau Augustobriga gainean eraikia. 1957tik 1964ra Valdecañas urtegia eraiki zenean, herria ur azpian gelditu zen baina aurretik, 1963an, erorkinak lekuz aldatu zituzten, gaur egun dauden tokian jartzeko, hau da, urtegiaren gainean, Bohonal de Ibor herrian. 1931tik kultura ondarearen izendapena du. 

Tradizioz, inguruko biztanleek miretsi egin izan dute tenplua, eta, aldi berean, ez dute ulertu ere egin. Bitxia bada ere, 70eko hamarkadara arte, hondakin horiek ez ziren erromatarrekin lotzen, arabiarrekin baizik. Ziur aski, ideia horren atzean musulmanek tenpluari eman zioten erabilera baten oroimena zegoen.

## Deskribapena 
II. mendeko tenplu honek oinplano angeluzuzena du, hegoaldera begira dago eta amildegi altu baten goialdean. Horrela, jatorrizko kokapena errepikatzen da, nahiz eta gaur egun sakana zati handi batean urez estalita egon.

Tenpluaren aztarnekin batera badira beste hiru zutabe. Horiek Cillako tenplukoa ziren eta bakarrik zutabeak aldatu ziren zeren eta euskarria *opus caementicium* materialez egina baitzegoen.

## Kondaira 
Kondairaren arabera, jauregi hori errege mairu batek eraiki zuen, alaba goi-goian giltzapetzeko; horrela, zaldun kristau batekin zituen maitasunak amaitu nahi zituen. Narrazio horren arabera, zutabe horien helburua zen printzesa bizi zen gela ahalik eta garaiena altxatzea, harrizko arkutik bakarrik sartzen baitzen kanpora. Handik, polea batekin, otar bat igotzen zioten goizero elikagaiekin, eta saski horretan bertan, zorigaiztoko egun batek bere bizitzaren amaiera aurkitu zuen, mahats-mordo batean sugegorri batek hozka egin baitzion.

## Iruditegia 

Image:
Augustobriga_04.jpg|Zutabeak.
Talaverilla_Cáceres.jpg|Tenplua atzetik.
1806-1820, Voyage pittoresque et historique de l'Espagne, tomo I, Vestigios de un templo antiguo en Talavera la Vieja (cropped).jpg|1811ko grabatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Los Mármoles multzoaren inguruko informazioak eta bideoak.