Lurretik gertuko objektu

[thumb|[433 Eros asteroidea Lur-hurreko gorputz bat da eta NEAR Shoemaker espazio zundak bisitatu zuen.]]
**Lurretik gertuko objektu** edo **Lur-hurreko argizagi** bat (**LGO**, ) bere orbitaren zati batean Lurretik hurbil igarotzen den eguzki-sistemako argizagi bat da. Hitzarmenez, gorputz batek perihelioa (Eguzkitik gertuen dagoen unea) 1.3 unitate astronomikora badu, Lurretik gertuko objektutzat hartu behar da. LGO baten orbitak Lurrarena zeharkatzen badu eta 140 metro baino handiagoa bada, Objektu Bereziki Arriskutsutzat (OBA edo ingelesez, PHO) hartzen da. Ezagutzen diren LGO eta OBA gehienak asteroideak dira, baina badira kometak ere.

Hogei milatik gora Lur-hurreko asteroide (ingelesez NEA) eta ehundik gora periodo motzeko Lurretik gertuko kometa (LGK, ingelesez NECs) ezagutzen dira, 1980ko hamarkadatik aurrera hasi ziren interesgune bihurtzen LGOak, poliki-poliki gizakia jabetzen hasi zelako halako gorputz baten talkak egin zezakeen sarraskiaz. Jakina da hogei metro baino gutxiago dituzten asteroideek ezin dutela Lurreko ingurumena edo biztanleria kaltetu. Alabaina, tamaina hori baino handiagoak direnek gure planetaren atmosfera zeharka dezakete eta hortaz, tsunami edo kraterrak bezalako gertakari geologikoak eragin ditzakete. Gorputz batek Lurraren aurka talka egiteko orbita edukiko balu, berez posible izango litzateke haren orbita desbideratzea, eta gaur egun halako talkak saihesteko metodoak ikertzen ari dira zientzialari eta ingeniariak.

LGOen orbiten kalkuluen zehaztasunaren arabera, bi eskala daude halako objektuen arrisku maila neurtzeko: Turin eta Palermo eskalak, azken hau lehena baino konplexuagoa. Hala ere, bi eskala horiek iragartzen duten arrisku maila datuen zehaztasunari hertsiki loturik dago, izan ere, adibidez, zenbait argizagik eskala horietan balio positiboak eduki zituzten denboraldi batez, harik eta 2018ko martxoan, kalkulu zehatzagoei eta behaketa sakonagoei esker, balio horiek aldatu eta zeron edo zerotik behera geratu ziren arte.

1998tik, Europar Batasuna, Estatu Batuak eta beste hainbat herrialde LGO gorputzen bila dabiltza, Spaceguard (Espazioko zaintza, zaintzailea) izeneko proiektu baten barnean. Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuak NASAri agindu zion kilometro bat baino diametro handiagoa zuten Lurretik gertuko objektuen, gutxienez, %90 katalogatzeko, halako gorputz baten talkak mundu mailako hondamendia sor dezakeelako, lan hori 2011ean burutu zen. Hurrengo urteetan, hasierako proiektu hori zabaldu egin zen, hala, mota horretako argizagi txikiagoak ere katalogatzeko, nahiz eta hauetako baten talkak ez lukeen mundu mailako hondamendirik eragingo.

LGOek haien gainazalean grabitazio ahula eragiten dute eta gainera, gehienek Lurraren antzeko orbitak dituzte, hori dela eta, espazio ontziak bertara ahalegin handirik egin gabe irits daitezke. 2019ko urtarrilerako, bost Lurretik gertuko kometak eta beste hainbeste Lurretik gertuko asteroidek jaso zuten espazio ontzi baten bisita. 2010ean burutu zen misio batek LGO batetik laginak ekarri zituen eta halako misioak errepikatu nahi dira. Beraz, Lurretik gertuko objektuek ez dute zertan Lurretik gertu egon, baina une jakin batean Lurretik oso hurbil igaro daitezke. Alabaina, argitu beharra dago termino hau modu zabalagoan ere erabiltzen dela, adibidez, Lurraren inguruko orbitak dituzten gorputzak edo kuasisateliteak izendatzeko ere baliatzen da, nahiz eta azken hauek Lurrarekiko lotura orbital konplexuagoa eduki.

Lurretik gertuko objektu bat atzematen denean, eguzki-sistemako beste gorputz txikien aurkikuntzekin egiten den bezala, Nazioarteko Astronomia Elkartearen (IAU) parte den Planeta Txikien Zentroari (ingelesez MPC) aurkikuntzaren berri ematen zaio, hala, hark katalogatu dezan. MPCk egiaztatutako LGOen eta egiaztatu gabeko LGOen zerrendak ditu, banatuta. Zenbait LGOk Lurraren orbita gurutzatzen dutenez, talka arriskua sortzen dute. MPCk halako gorputzak beste zerrenda batean barneratuta ditu. Gainera, LGOk NASAn barneratuta dagoen JPLren bi unitate banatuk ere sailkatzen dituzte: Lurretik Gertuko Argizagien Ikerketarako Zentroak (CNEOS ingelesez) eta Eguzki-sistemako Dinamikaren Taldeak.

Asteroide Bereziki Arriskutsuak (ABA, ingelesez PHA) Lurrera hurbiltzeko duten gaitasunaren arabera sailkatzen dira hein handi batean.

## LGOen ezagupenaren historia 
thumb|Halley kometaren ibilbidea erakusten duen marrazkia, 1910ean egina.
Gizakiak behatu zituen lehen Lurretik gertuko objektuak kometak ziren. 1577an Tycho Brahe astronomoak kometa horien paralaxia baliatuz egin zituen distantzia-neurketen ondoren egiaztatu zen argizagi horien jatorri estralurtarra. Edmond Halleyk aldiz, kometa batzuen periodikotasuna frogatu zuen 1705ean, gaur egun Halley kometa gisa ezagutzen dugun argizagiaren orbita-periodoa kalkulatu eta gero. 1758 eta 1759 artean Halley kometa berriz ere ikusgarria izan zen Lur planetatik, alabaina, kometa horren etorrera aurreikusi zen lehen aldia izan zen. 1770ean aurkitu zen Lexellen kometa atzeman den lehen Lur-hurreko argizagia izan zela esan izan da.
thumb|1990eko hamarkadan irudian dugun 433 Eros asteroidea zunda batek bisitatu zuen.
433 Eros izan zen gizakiak aurkituriko lehen Lur-hurreko argizagia, 1898an egin zen aurkikuntza. Asteroideak behaketa ugari jaso zituen, izan ere, garai horretan ez zekiten zehatz-mehatz Eguzkia eta Lurraren arteko distantzia eta asteroide honen orbita kalkulatzeak aipatutako distantzia zehaztuko zuelakoan zeuden.

1937an 69230 Hermes asteroidea atzeman zen Lurretik oso hurbil igaro zenean, zehazki gure planeta eta Ilargia banatzen duen distantziaren bikoitzean egon zen gehien hurbildu zen unean. Hermes argizagi arriskutsutzat hartu zen, aurkikuntza egin eta handik gutxira galdu egin zelako; gainera, haren orbita eta talka-arriskua ez ziren behar bezala zehaztu. 2003an berraurkitu zen Hermes eta orain jakina da ez dela arriskutsua izango, gutxienez, hurrengo mendera arte. Argizagi hau izan zen radar bidez behatu zen lehena eta hari buruzko datuak Haystack Behatokiak eta Goldstone Atzemate Estazioak bildu zituzten. Asteroide honen hurbilketa urte batzuk lehenagotik iragarri zen (Icarus 1949an aurkitu zen) eta gainera, gizartean ere harrabotsa izan zuela esan genezake, bereziki, hedabide alarmisten aldetik. Proiektu horrek zeresan handia izan zuen hedabideetan eta 1979ko *Meteor* (meteoritoa) filma inspiratu zuen, bertan, Sobietar Batasunak eta Estatu Batuek indarrak batzen dituzte Lurrera hurbiltzen ari den asteroide bat suziriak erabiliz desbideratzeko.

1989ko martxoaren 23an, hirurehun metroko diametroa zuen Apollo 4581 asteroidea Lurretik 700.000 kilometrora igaro zen. Asteroide horrek gure planetaren aurka talka egin izan balu, historian inoiz erregistratutako leherketarik handiena eragingo zukeen, 20.000 megatoi TNTren parekoa. Gizarteak arreta ipini zion, Lurretik gertuen egon zen unearen ostean aurkitu zelako.

1998ko martxoan, duela gutxi atzemandako (35396) XF11 asteroidea 2028an Lurretik 0.00031 UAra (46.000 km, Ilargia eta Lurraren orbitaren barnetik) igaroko zela zioten lehenengo aurreikuspenak argitaratu ziren, haien errore-tarteak Lurraren kontrako zuzeneko talka gerta zitekeela ere aditzera ematen zuen. Beranduago argitaratutako aurreikuspen landuagoek Lurraren kontrako talka ezinezkoa zela argi utzi zuten, 0.0064 UAra igaroko zela ziotelako, 960.000 kilometrora, Lurra eta Ilargiaren arteko distantzia halako hiru, gutxi gorabehera. Hala ere, zehaztasun eskaseko lehen aurreikuspen horiek harrabotsa eta beldurra sortu zuten gizartean, sarritan gertatu izan den bezala. Gaur egun ere gizakia eta bestelako izaki bizidunak iraungi ditzakeen eragile arriskutsutzat hartzen da. Gizakiak Lur-hurreko argizagiak gorputz onbera eta ikusgarri gisa hartu ditu, baina baita gorputz hiltzaile eta gure gizartearentzat oso arriskutsu gisa ere; bi ikuspuntuak ahuldu eta indartu egin dira LGOk zientifikoki frogatu ziren unetik hona.

Esan dezakegu gizartea arduratu zuen lehen gertakizuna Shoemaker-Levy kometarena izan zela. Kometa hau hainbat zatitan banatu zen eta Jupiterren kontra talka egin zuen 1994ko uztailaren 9an.

#### Arriskua adierazten duten eskalak 
LGO baten talkaren arriskua sailkatzeko bi eskala zientifiko daude:

* Turin eskala sinpleak datozen ehun urteetan gerta daitezkeen talken arriskuaren berri ematen digu, hartarako, talka posible bakoitzaren arriskua, haren probabilitatea eta talka-energia aintzakotzat hartuta, zerotik hamarrera bitarteko eskalan kokatzen du.
* Palermo eskala konplexuagoa da eta talka posible bakoitzari zenbaki positibo edo negatibo bat egokitzen dio, hondoko talkaren maiztasuna, talka jazotzeko probabilitatea eta talka posiblea gertatzeko falta den denbora aitzakotzat hartuta.

Bi eskaletan zerotik gorakoa izan behar du balioak kezkatzeko moduko talka arriskua egoteko. Formula hori E-ren balio batzuentzako baino ez da baliagarria.

Alabaina, 2002an argitaratutako beste txosten batean (Palermo eskala oinarritzen den txostena urte horretan argitaratu zen) talken indarra beste konstante batzuekin adierazten zuen lege bat zehaztu zen: f_H = 0.00737 E^{-0.9} \;Formula honek E-ri egokitzen zaizkion balio bakoitzerako emaitza nabarmenki baxuagoak ematen ditu. Horren adibide, 10 megatoi edo indar gehiago duten bolidoak (Tunguskako leherketaren parekoak) mila urtetan behin azaltzen direla adierazten du. Haatik, egileek ziurgabetasun handiko formula dela adierazten dute, izan ere, hamar megatoiko bat laurehun edo mila zortziehun urte artean behin azaltzen dela diote haien kalkuluek. Formula eraikitzerakoan baliatu zituzten datuek talka atmosferikoetako energia ez zuten behar bezala zehazten eta horregatik du halako ziurgabetasuna.

#### Kalifikazio altuko arriskuak 
[thumb|[1950 DA asteroideari radar bidez atera zitzaion argazkia. ]]
NASAk ezagutzen diren LGOen arriskua ebaluatzeko sistema automatiko bat martxan du uneoro eta hark, Arrisku Taula Zaintzailea uneoro eguneratzen du.

2002ko martxoan (163132) 2002 CU11 asteroidea Turin eskalan balio positiboa zuen lehen asteroidea bihurtu zen eta 2049an talka egiteko bederatziehun mila hirurehun aukeretatik batekoa zuela kalkulatzen zen. Beranduago gauzatutako behaketek ordea, aukera horiek zerora murriztu zituzten eta hortaz, asteroidea 2002ko apirilean Arrisku Taula Zaintzailetik atera zen. Jakina da asteroide hori berriz ere hurbilduko zaigula bi mende igaro aurretik: 2080ko abuztuaren 31ean Lurretik 0.00425 UAra (636.000 km) pasako da, hori bai, talka egiteko arriskurik gabe.

1950 DA asteroidea 1950ean aurkitu eta hamazazpi egunetan zehar hainbat behaketa egin ondoren, ez ziren nahikoak izan bere orbita zehazteko, galdu egin zen. Alabaina, 2000ko abenduaren 31ean berraurkitu egin zen eta kilometro inguruko diametroa duela egiaztatu zen. 2001ean, guregandik hurbilen igaro zen unean, radar bidezko behaketei esker, bere orbitaren kalkulu askoz zehatzagoak egin ahal izan ziren. Argizagi honek ez du Lurraren kontra talka egingo, gutxienez, hurrengo zortziehun urteetan eta ez du Turin eskalan balio positiborik, haatik, 2002ko apirilean Arrisku Taula Zaintzailera gehitu zen Palermo eskalan balio positiboa eduki zuen lehen gorputza izateagatik. Une horretan, gorputz horrek aipatutako datan Lurraren aurka talka egiteko zuen aukera hirurehunetik batekoa zela ondorioztatu zen, gainera, Palermo eskalan +0.17ko balioa egokitu zitzaion eta hondoko talkaren maiztasuna antzeko, 2880ra bitarte, tamainako beste gorputz guztiek zutena baino %50 handiagoa zuen. Sarritan gertatzen den bezala, 2012an burututako radar bidezko behaketek hasierako kalkuluen zehaztasun gabeziak doitu zituzten eta beraz, talka egiteko zituen aukerak ere murriztu zizkioten. 2015era bitarte egindako radar eta begi bidezko behaketak aintzakotzat hartuta, 2018ko martxoan ondorioztatu zen argizagiak talka egiteko 8.300etik bateko aukera duela. Beranduago baina, kalkulu berri eta zehatzagoak egin eta 2006ko maiatzean puntu batera jatsi zen kalifikazio hori eta azkenik, 2006ko urrian zerora. 2008ko otsailean asteroidea Arrisku Taula Zaintzailetik erauzi zen.

#### Arriskua murrizteko proiektuak 
thumb|279x279px|NEOWISE – Lau urteren ondoren bildutako datuak, 2013ko abendura bitartekoak. (2018ko apirilaren 20an animatua).|alt=|ezkerrera

Lurretik gertuko asteroideak aurkitzea helburu zuen lehen programa astronomikoa Palomar Asteroide Planeta-Gurutzatzaileen Ikerketa izan zen, 1973an hasia Eugene Shoemaker eta Eleanor Helin astronomoei esker. Ikerketak nazioartera zabaltzeko asmoarekin, 1995ean Nazioarteko Astronomia Elkarteak (IAU) tailerrak antolatu zituen Vulcanon, Sizilian Tamaina horretako asteroideek mundu mailako hondamendia sor dezakete.

Spaceguarden lanak oinarritzat harturik jaio dira beste hainbat proiektu, haien artean ditugu Lincoln Lur-hurreko Asteroide Ikerketa (LINEAR), Spacewatch, Lurretik Gertuko Asteroideen Atzematea (NEAT), Lowell Lurretik Gertuko Objektuen Bilaketarako Behatokia (LONEOS), Catalina Zeru Ikerketa (CSS), Campo Imperatore Lur-hurreko Objektuen Ikerketa (CINEOS), Japoniar Spaceguard Elkartea, Asiago-DLR Asteroide Ikerketa (ADAS) eta WISE Lurretik Gertuko Objektuak (NEOWISE). Hori dela eta, egun kilometro bateko diametroa baino handiagoa duten Lur-hurreko gorputz ezagunen kopurua oso altua da, %93koa zen 2011an, urteetako lanari esker: 1998an %20a ezagutzen zen, 2004an %65a eta 2006an %80. 2018ko ekainaren 12an, kilometro bat baino handiagoak ziren 893 LGO ezagutzen ziren eta hurbilketa zehatzenen arabera guztira 920 daude, hau da, %97a ezagutzen ditugu.

2005ean AEBen Spaceguarden hasierako helburuak zabaldu egin ziren George E. Browni esker. Astronomo honek zuzenduriko taldeak NASAri agindu zion 140 metroko diametroa baino handiagoa zuten LGOen %90a aurkitzeko eta hartarako, 2020a jarri zuen epemugatzat.

Oro har, ikertaldeen helburu nagusia LGOk urteetako aurrerapenarekin atzematea da eta haien arriskua garaiz zehaztea, hala, gizadiari espazio misioak garatzeko denbora eman eta hondamendiak ekiditeko:

Bestalde, bada proiektu bat talkak beranduegi aurreikusi direnean zer egin zehatzen duena, ATLAS proiektua, hain zuzen. Proiektu hau edozein desbideraketa plan martxan jartzeko denborarik ez dagoenean, talkak erasango duen Lurraren eskualdea ebakuatu eta prestatzeaz arduratzen da. Zwicky Gune Igarokorrak (ZTF) distira oso azkar aldatzen duten gorputzak atzematen ditu eta Lurretik oso gertu igarotzen diren asteroideak ere detektatu ditzake.

Jakina da LGO bat Lurraren aurka talka egitear badago eta hori ekidin nahi badugu, bi ekintza burutu ditzakegula: argizagiak suntsitzea edo desbideratzea. Populazio bateko gorputz kopurua kalkulatzerakoan behaketa isuriak aintzakotzat hartu behar dira.

Behaketa isurien adibide gisa esan dezakegu, errazago atzematen direla objektuak gaua den Lurraren aldean. Ilunabarraren soinua baxuagoa da, eta behalariak asteroideen alde argitura begiratuko du. Egun-argitan aldiz, behalariak asteroideen alde iluna baino ezingo du ikusi (adibidez, Ilargi Betea denean alde argitua ikusten dugu, Ilargi Berria denean alde iluna). Orobat, oposizioaren efektuak aipatutako gorputzak are distiratsuagoak bihurtzen ditu Lurra eguzki-argiaren ardatzean zehar kokatzen denean. Hori gutxi balitz bezala, goizeko zeruan Eguzkiaren inguruko eremua behatzea oso zaila da, izarraren distira ikaragarria dela eta. Behaketa isuriak aurkitzea oso lagungarria da LGO kopurua zehazterakoan, adibidez, ikerketa batek argi utzi zuen Lurraren orbita gurutzatzen duten eta eszentrikotasun txikia duten gorputzak aurkitzea errazagoa dela, hortaz, Aten motako argizagiak atzematea errazagoa da Apolo motakoak aurkitzea baino.

Normala den bezala, aurkitu ziren lehenengo LGOen artean 433 Eros eta 1036 Ganymed ditugu, mota honetako gorputzik handienak. 1036 Ganymedek hogeita hamabost kilometroko diametroa du gutxi gorabehera.
erdian|thumb|711x711px|Lurraren eta Eguzkiaren kokapen erlatiboari loturiko isuriak, Lurretik gertuko objektuen aurkikuntzetan.

### Lurretik gertuko asteroideak 
[thumb|Toutatis asteroidea, [Paranal behatokia|Paranal behatokitik ikusita. ]]
Lurretik gertuko asteroideak Lurretik gertuko orbita bat duten eta kometen bereizgarri den koma edo isatsik ez duten argizagiak dira. 2019ko urtarrilaren 6an, 19.363 Lur-hurreko asteroide ezagutzen ziren, horien artetik 1.955 baino ez ziren Objektu Bereziki Arriskutsuak. Ekintza hau gertatzeko masa galera bat jazo behar da, baina ez oso handia asteroide gerrikoaren guztizko masarekin alderatuz gero, azken hiru mila milioi urtetan egituraren masaren %6a baino gutxiago galtzearekin nahikoa baita.

Badira Lurretik gertuko asteroide gutxi batzuk antzina kometa izandakoak, baina haien lurrazaleko materia lurrunkor guztia agortuta, asteroide bihurtu direnak. Alabaina, kometen antzeko isats egonkor edo aldizkako bat edukitzeak ez du esan nahi argizagi hori kometa denik, beraz, bi LGO moten arteko desberdintasun mugak lausoak izan daitezke zenbaitetan. Aipatutako jatorria dutenak izan ezik, Lur-hurreko asteroide guztiak asteroide gerrikotik kanporatuak izan ziren noizbait, Jupiterrekin eduki zituzten elkarreragin grabitazionalen erruz.

Asteroide askok satelite naturalak dituzte, horren adibide ditugu Haumea (Namaka eta Hi'iaka) eta Orcus (Vanth). 2017ko martxoaren 15ean, 66 LGOk gutxienez satelite bat zutela jakina zen eta horien artetik hiruk bi satelite zituztela. 3122 Florence asteroideak, Objektu Bereziki Arriskutsuen artean handienetakoa 4,5 kilometroko diametroarekin,

#### Tamaina 
thumb|Ezagutzen diren LGOk tamainaren arabera sailkatuta ageri dira grafiko honetan.
Gaur arte, mota honetako asteroide gutxik jaso dute diametroaren neurketa zehatz bat; radarraren bidez, asteroidearen lurrazalari ateratako argazkien bidez edo izar batean sortzen duen itzala behatuz lor daiteke hori. Gehienetan, asteroidearen diametroaren hurbilketa batekin topatuko gara eta hau lortzeko, argizagiaren distira eta albedoa (lurrazalaren islatzeko gaitasuna, normalean %14koa duela suposatzen da) aintzakotzat hartu behar dira. Kritika horiek hasiera batean ez zuten onarpen zabalik jaso (izan ere, ez zuen parekoen ebaluazioa gainditu), ondorioetara heltzeko baliatutako argudioak eta metodoa kolokan jarri baitziren, baina beranduago argitaratutako ikerketek berriz ere pisua eman zieten.

2019ko urtarrilaren 4an, hein handi batean magnitude absolutuan oinarritutako hurbilketak baliatuz, CNEOSek zerrendatutako 897 LGOk, 156 OBA horien artean, gutxienez kilometro bateko diametroa zutela ondorioztatu zen eta 8452 LGOk 140 metroko diametroa baino handiagoa zutela. Beste aldean dugu 1036 Ganymed asteroidea, ezagutzen den Lurretik gertuko objekturik handiena,

2000an, NASAk kilometro bateko diametroa baino handiagoa zuten Lur-hurreko asteroideen gutxi gorabeherako kopurua 1000-2000 bitartetik 500-1000ra jatsi zuen. Handik gutxira, LINEAR ikertaldeak beste hurbilketa bat proposatu eta kopuru hori koa zela adierazi zuen. 2011ean, NEOWISEren behaketak oinarritzat hartuta, kilometro bateko LGO kopurua 981±19 ingurukoa zela adierazi zen (garai hartan horietatik %93 atzemanda zeuden) eta 140 metroko zabalera dutenena 13200±1,900 ingurukoa. 2017an, estatistika metodo hobetu bat baliatuz, bi ikerketek 17.75 magnitude absolutua baino asteroide distiratsuagoen kopurua 921±20ra murriztu zuten, hau da, gutxi gorabehera kilometro bateko diametroa dutenena. Bestalde, 22.0 magnitude absolutua baino distiratsuagoak diren asteroideen kopurua (140 metroko zabalera baino handiagoa) 27.100±2.200 ingurukoa dela uste da, WISEren hurbilketak aurreikusten zuenaren bikoitza, eta 2018an horien artetik heren bat baino ez zen ezagutzen.
* Aton asteroideek ardatzerdi handia unitate astronomiko bat baino txikiagoa dute eta Lurraren orbita gurutzatzen dute. Matematikoki, a  0.983 UA.
* Apolo asteroideek ardatzerdi handia unitate astronomiko bat baino handiagoa dute eta Lurraren orbita gurutzatzen dute. Matematikoki, a > 1.0 UA eta q 4 eta L5 puntuak (planetatik 60º aurrera eta atzera daudenak, bere orbitan), hortaz, bi puntu horietan asteroide bat orekan egon daiteke milioika urtetan zehar, harik eta beste eragile batek egonkortasuna apurtu arte, adibidez, kanpoko planeta batek edo grabitatea ez den beste indar batek. 2018ko martxoan, Lurrak troiar ezagun bakarra zuen, 2010 TK7.
* Ferra libratzaileak: Aipatutako Lagrangeren puntuetan oreka eskura daiteke, baina asteroide orbitakide bat bi puntu horietan batetik bestera ibiliko balitz ere, egonkorra izango litzake. Lurretik ikusita, halako orbita batek ferra baten zirkunferentzia gogora dezake, hortik datorkio izena. Gainera, halako orbita batek urte bateko iraupena duen begizta bat dirudi, gorputza atzera eta aurrera higiarazten duena ferra baten antzeko eremuan. 2016an, Lurraren inguruan zebiltzan eta ferra orbita zuten hamabi asteroide ezagutzen ziren. Horien artetik gehien ikertu dena, besteak beste handiena izateagatik, 3753 Cruithne da; babarrun itxurako urte bateko iraupeneko begiztan zehar bidaiatzen du eta begizta betetzeko 770-780 urte behar ditu. Beste adibide bat jartzearren, (419624) 2010 SO16 ferra orbitaren zirkunferentzia nahiko egonkorra duen asteroide bat da eta bere ferra librazio periodoa 350 urtekoa da.
* Kuasisateliteak: orbita eliptiko arrunt batean dauden asteroide orbitakideak dira, Lurra baino eszentrikoagoak eta bere mugimenduarekin sinkronizatuta higitzen direnak. Asteroidea Eguzkitik urrun dagoenean Lurra baino motelago higitzen denez eta alderantziz Eguzkitik hurbilago dagoenean, Lurretik ikusita ematen du kuasisatelitea Lurraren inguruan orbitatzen dabilela urte bateko norabide atzerakoian, alabaina, asteroidea ez dago grabitazionalki Lurrarekin lotua. 2016an, jakina zen Lurrak bost kuasisatelite zituela. (469219) 2016 HO3 Lurretik hurbilen dagoen kuasisatelitea da eta bere orbitak egonkor iraun du gutxienez mende oso batean zehar. 2016ra arte gauzatu ziren orbiten kalkuluek erakutsi zuten bost kuasisateliteek eta lau ferra libratzailek tartekatu egiten zituztela kuasisatelite eta ferra libratzaile orbitak.
* Behin-behineko sateliteak: LGO bat Eguzkiaren inguruko orbita batetik Lurraren inguruko orbita urrun batera igaro daiteke, hala, aldi baterako Lurraren satelite bilakatuz. Simulazioen arabera, halako gorputzak L1 edo L2 Lagrangeren puntuetatik igaro ondoren harrapatzen dira; Lurrak egun gutxienez mota honetako gorputz bat du, metro bateko zabalerakoa, baina egungo teknologiarekin ezin da detektatu, ahulegia delako. 2018ko martxora arte behin-behineko satelite bakarra behatu zen, 2006 RH120, 2006ko irailetik 2007ko ekainera arte gure planetaren satelite izan zena; gero, Eguzkiaren inguruko orbita berreskuratu zuen, 1,003 urteko iraupena zuena eta gaur arte mantendu duena. Orbitaren kalkuluei jaramon eginez, 2006 RH120 asteroidea hogei edo hogeita bat urtetan behin Lurraren ingurutik pasatzen da abiadura geldoan eta beraz, une horretan berriz ere gure planetaren satelite bihurtzeko aukerak ditu. Garai hartan definizio hau oso erabilgarria izan zen, izan ere, Tunguskako gertaera salbu, historikoki behatutako meteorito guztiak ezagutzen zen asteroide txikiena baino nabarmen txikiagoak ziren gorputzek eragin zituzten, ordura arte behintzat.

### Lurretik gertuko kometak 
[thumb|247x247px|[Halley kometa haren 1910eko maiatzeko hurreratzean, Lurretik 0.10 UAra igaro zen. ]]
Lurretik gertuko kometak (LGK) Lurretik gertuko orbita duten eta buztan edo koma bat duten argizagiak dira. Kometen nukleoak, orokorrean, asteroideenak baino dentsitate baxuagokoak dira, baina asteroideak baino abiadura erlatibo azkarragoetan igaro ohi dira gure planetaren ingurutik eta horregatik, kometa baten nukleoak duen talka energia tamaina bereko asteroide batena baino zertxobait handiagoa da. Alabaina, gaur arte zientzialariek ez dute gure planetan kometa batek inoiz talka egin zuela frogatzea lortu, ez eta horren aldeko ebidentziarik biltzea lortu; Tunguska gertaera Encke kometaren zati baten talkari leporatzen dioten zientzialariak badira, ordea.

Kometak bi azpitaldetan banatu ohi dira: periodo motzeko kometak eta periodo luzekoak. Periodo motzeko kometak, 200 urte baino orbita-periodo laburragoa dutenak, Kuiper gerrikoan sortzen dira, Neptunoz haraindi; periodo luzeko kometak aldiz, Oorten Hodeian sortzen dira, eguzki-sistemako gunerik urrunenean. Kometak periodoaren arabera bereizteak berebiziko garrantzia du; Lurretik gertu igarotzen diren periodo motzeko kometek, arriskutsuak bihurtu aurretik, hainbat aldiz bete ohi dute periodoa epe erlatiboki laburrean eta hortaz, ikusgarriak direnez, aldez aurretik orbita kalkulu zehatzak egin daitezke. Haatik, periodo luzeko kometa bat atzematen denean, zientzialariek ia ziurtasun osoz badakite Zientziaren Aroan lehenengo eta azkeneko aldiz ikusten ari direla argizagia, haren orbita-periodoak gizakiaren ikuspuntutik begiratuta oso luzeak direlako eta beraz, oso zaila da halako kometa baten etorrera aurreikustea. Horien artetik bi kometaren hurreratzea behin baino gehiagotan behatu da, Halley kometa eta 73P/Schwassmann–Wachmann kometarena, hain zuzen. Inoiz behatu den kometa baten hurreratzerik hurbilena Lexell kometarena izan da, 0.0151 UAra hurbildu zen 1770eko uztailaren 1ean. Orbiten kalkuluen arabera, P/1999 J6 (SOHO) kometa ahul eta LGK egiaztatua (Eguzkiarengandik hurbilen pasatzen den uneetan soilik behatua) Lurretik 0.0121 UAko distantziara igaro zen, atzemana izan gabe, 1999ko ekainaren 12an.

109P/Swift–Tuttle kometak, abuzturo Lurra kolpatzen duten Pertseida ozar-izarren jatorri denak, une jakin batean Lurretik gertu igarotzen den eta 130 urteko iraupena duen orbita bat du. 1992ko hurreratzearen ondoren, aurrez 1862an eta 1737an baino ez zen begiztatu, zenbait orbita kalkulu egin eta horiek erakutsi zuten kometa hau hurrengo hurreratzean, 2126an, Lurretik oso gertu igaroko dela eta agian, talka egiteko aukerak izango dituela. 1993an kometa horren antzinako hurreratze gehiago identifikatu eta orbita kalkulu berriak egin ziren, talka arriskua ezabatu zutenak. Hala jakin zen kometa 2126an Lurretik hogeita lau milioi kilometroko distantzian igaroko dela. Alabaina, 3044. urtean kometa hauxe bera Lurretik 1,6 milioi kilometrora igaroko dela pentsatzen da.

### Lurretik gertuko objektu artifizialak 
thumb|244x244px|2002ko irailaren 3an J002E3 gorputza atzematean ateratako argazkiak. Aurkitutako gorputza borobil batek inguratua ageri da.
Huts egindako zein iraungitako espazio proben lorratzek eta erabilitako suzirien azken atalek Lur-hurreko orbitak eskuratu ditzakete eta Eguzkiaren inguruan biratzen hasi, ondoren Lurrerako hurreratze batean LGOen atzematerako ikertaldeek berraurkitu ditzakete.

2002ko irailean, astronomoek J002E3 izena jarri zioten gorputza aurkitu zuten. Gorputzak Lurraren behin-behineko satelite baten orbita zuen eta orbita hori 2003ko ekainean utzi zuen. Beranduago burututako kalkuluek erakutsi zuten gorputza Eguzkiarekiko orbitan zebilela 2002a baino lehen eta 1971ean ere Lurrera hurreratu zela. J002E3 Apollo 12 Ilargira eraman zuen Saturno V suziriaren hirugarren zatia zela jakin zen ostera. 2006an jatorri artifizialekoak ziruditen beste bi Lurraren behin-behineko satelite aurkitu ziren.

Behin baino gehiagotan gertatu da LGO ikertalde batek abian zegoen espazio proba bat txarto sailkatu eta asteroidetzat hartzea, identifikatu aurretik. Adibidez, 2007an ESAren *Rosetta* espazio proba Lurretik jaurti eta kometa batera zihoala, era okerrean 2007 VN84 izenarekin asteroide gisa sailkatu zen eta alerta bat jaso zen haren hurreratze hurbilagatik. 2015 HP116 izendapena ere antzeko baldintzetan ezabatu zen astronomia-katalogoetatik, izan ere, ESAren proiektu *Gaia*ri jarri zitzaion izena zen, identifikatua izan gabe.

## Talkak 
Lurretik gertuko gorputz batek Lurraren aurka talka egitean, gorputzak metro gutxiko luzera badu, orokorrean goi-atmosferan lehertzen da (ez da arriskutsua) eta bere solido gehienak edo guztiak lurrundu egiten dira, alabaina, gorputza handiagoa bada eta ur-gainazaleren aurka talka egiten badu, uhinak sortuko dira eta lur-gainazalaren aurka talka eginez gero, talka-kraterrak.

Aipatutako gorputz moten talken maiztasuna LGO populazioen orbita-simulazioetan oinarrituta kalkula daiteke, baina Lurra eta Ilargiaren talka-kraterren maiztasunak edo LGOen hurreratze-maiztasunak ere lagun dezakete. Talka-kraterren ikerketek erakutsi dute azkeneko hiru mila bostehun milioi urtetan talken maiztasuna konstante mantendu dela eta hortaz, asteroide gerrikoa era konstantean elikatzen duen LGOen iturria beharrezkoa da maiztasun hori azaltzeko. Beste hainbat ereduk aipatutakoaren datuak, desberdintasun txikiekin, berresten dituzte, Hirugarren postuan orain arte hobekien behatutako Txeliabinsk meteoritoa dugu, 2013ko otsailaren 15ean talka egin zuena. Hogei metroko asteroide batek talka egin zuen errusiar hiri honetan, 400 eta 500 kilotoi arteko leherketa eraginez.

2008ko urriaren 7an, aurkitu eta hemeretzi ordura, lau metroko 2008 TC3 asteroidea Sudango Nubiako Basamortuko zeruan lehertu zen, hogeita hamazazpi kilometrora. Atmosferan sartu aurretik talka egingo zuela iragarri zen lehen gorputza izan zen hauxe. Talkaren ondoren, 10,7 kilogramo meteorito jaso ziren.

2014ko urtarrilaren 2an, aurkitu eta handik hogeita bat ordura, 2014 AA asteroidea Lurraren atmosferan sartu eta lehertu egin zen, Ozeano Atlantikoko ortzian. Edozein lurraldetik urrun, meteoritoaren leherketa soilik Saiakera Nuklearren Erabateko Debekuaren Hitzarmenaren Erakundearen hiru infrasoinu bidezko detektorek atzeman zuten. Talka hau izan zen aurretik iragarritako bigarrena.

Alabaina, asteroideen talken iragarpenek ondu gabe diraute eta gaur arte iragarpen zuzen gutxi eman dira. Infrasoinu bidezko sentsoreek atzemandako talka ia guztiak, zeinak gailu nuklearren atzematerako asmatu ziren, aurretiazko iragarpenik gabekoak dira.

Lurreko eta honen atmosferako talkez gain, beste motetako hainbat behatu dira. Adibidez, gizakiak eginiko espazio ontzien aurka hautsaren tamainako LGOek talka egin dute, zer esanik ez NASAren 1984ko Iraupen Luzeko Esposizio Gunean, zeina Lurraren behe-atmosferan orbitatzen ibili zen sei urtetan zehar. Behatutako lehen Ilargiaren aurkako talka gertakaria 1999koa da, Leonida ekaitzean jazotakoa. Beranduago halako talkak atzemateko sistemak abian jarri ziren. 2018ko martxora arte inoiz behatu den Ilargiko talka gertakaririk handiena 2013ko irailaren 11koa da, zortzi segundoko iraupena izan zuena eta 0,6-1,4 metro arteko diametroko gorputz batek eragindakoa, ziurrenik.

1972ko abuztuaren 10ean, gorputz bereziki bitxi bat igaro zen gure planetatik hurbil, 1972ko Egun-argiko Suzko-bola Handia izena eman zitzaiona maila apalean. Ameriketako Estatu Batuetako Mendi Harritsuetatik hego-mendebaldeko Kanadaraino higitu zen. Lurretik 57 kilometrora igaro zen meteoroide bat zela jakin zen ziztu bizian eta zineko zortzi milimetroko kamera bat baliatuta, Grand Tetongo Parke Nazionalean (Wyoming) kokatzen zen turista batek gorputza filmatzea lortu zuen.

1990eko urriaren 13an, EN131090 meteoroide Lur-harramazkatzailea Poloniatik eta Txekoslovakiatik ikusi ahal izan zen, 41,71 km/s-ko abiaduran higitzen zebilela eta 409 kilometroko luzerako ibilbidea burutzen ari zela. Hegoaldetik iparraldera higitu zen. Lurretik gertuen kokatu zenean, 98,67 kilometroko distantziara zegoen gainazaletik. Europar Bolidoen Katearen bi kamerek filmatu zuten; haiei esker historian lehen aldiz halako gorputz baten orbitaren kalkulu geometrikoak egin ahal izan ziren.

2004ko martxoaren 18an, LINEARek adierazi zuen hogeita hamar metroko asteroide bat, 2004 FH, Lurretik 42 600 kilometrora igaroko zela egun horretan bertan. Distantzia hori Lurra eta Ilargiaren artean dagoenaren hamarrena da, gutxi gorabehera. Gertakari horren ondoren zientzialariek ondorioztatu zuten halako hurreratze maila duen asteroide bat bi urtetik behin azaltzen dela, batez bestean.

2004ko martxoaren 31ean, aurreko gertakaria pasa eta bi astera, 2004 FU162 gorputza hurbildu zen Lurrera. Gorputz hau oso berezia izan zen, gure planetatik hain hurbil pasa, talka egin ez eta filmatzea lortu zen lehen gorputza izan zelako. Lurrazaletik 6 500 kilometrora igaro zen, hau da, Lurraren erradioak duen luzera berera edo Ilargia eta gu banatzen gaituen distantziaren hamaseirenera. Gorputza txikia izaki, hurreratze maximoa jazo baino ordu gutxi batzuk lehenago atzeman zen. Lurraren aurka talka egin izan balu, ziur aski atmosferan deuseztuko zatekeen, inolako kalterik egin gabe.

2011ko otsailaren 4ean, 2011 CQ1 izena jaso zuen asteroidea, 0,8 eta 2,6 metro arteko diametrokoa, Lurretik 5 500 kilometrora igaro zen, talkarik gabeko hurreratzearen marka berria ezarriz, 2018ko irailean oraindik ere dirauena.

2013ko otsailaren 15ean, hogeita hamar metroko 367943 Duende (2012 DA14) asteroidea lurrazaletik 27 700 kilometroko distantziara igaro zen gutxi gorabehera, orbita geosinkronikoa duten sateliteak baino hurbilago. Asteroidea ezin izan zen begi hutsez behatu. Hauxe izan zen aurreko fase batean zegoela atzeman zen lehen hurreratze handiko gorputza, hau da, aurrerapen handiarekin iragarri zen gorputzak hurreratze aipagarri bat izango zuela.

## Esplorazio misioak 
Zenbait LGK bereziki interesgarriak dira esplorazio misioentzat, haietara iristeko beharrezko abiadura, kasu jakin batzuetan, Ilargira joateko behar dena baino txikiagoa delako, gorputz hauek Lurrarekiko duten abiadura baxua eta haien grabitate ahula dela eta. Gainera, ikerketa geofisiko eta astronomikoak aurrera eramateko berebiziko garrantzia eduki dezakete. Arlo ekonomikoari begiratuta ere interesgarriak izan daitezke, bertako lehengai eta material estralurtarrek balio oso handia izan dezaketelako.

### Misioak Lurretik gertuko asteroideetara 
thumb|433 Eros asteroidea. NASAren NEAR probak ateratako argazkiak dira.
thumb|101955 Bennu asteroidearen mosaiko irudia. NASAren OSIRIS-REx misioaren helmuga da.
1971ko martxoan Nazioarteko Astronomia Elkarteak planeta txikiei buruzko tailer bat antolatu zuen Tucsonen, Arizonan. Garai hartan espazio ontzi bat asteroideetara bidaltzea era teorikoan baino ezin zitekeen aztertu; tailer honek Lur-hurreko asteroide batera heltzeko moduak aztertu zituen. 2019ko azaroan asteroidetik irtetea lortu eta Lurrerako norabidea hartu zuen, 2020aren amaieran itzultzeko asmoarekin. JAXAko ikerlarien arabera, bildutako laginek eguzki-sistemaren sorrera eta garapena argitzen lagun diezagukete. Bennura bidean zihoala, bi urtetan zehar, Lurraren troiarrak bilatu zituen; ostera, 2018ko abuztuan Bennura iritsi eta bere inguruko orbita harrapatu zuen 2018ko abenduan. OSIRIX-REx misioa 2023ko irailerako itzuliko da eta zenbait lagin ekarriko ditu. eta 2018ko urtarrilean bi proba-satelite bidali zituen, 2020an bigarren faseko lehen proba ontzia jaurtiko dela espero da.

### Misioak Lurretik gertuko kometetara 
thumb|253x253px|ESAren Rosetta zundak 67P/Churyumov–Gerasimenko kometari ateratako argazkia.
Gizakiak eginiko zunda batek bisitatutako lehen Lur-hurreko kometa 21P/Giacobini-Zinner izan zen; 1985ean, NASA eta ESAren Nazioarteko Kometa Esploratzailea (ICE, ingelesezko siglengatik) bere koma igaro zuen. 1986ko martxoan, ICE, sobietarren *Vega 1* eta *Vega 2* zundekin, ISASen *Sakigake* eta *Suisei* zundekin eta ESAren *Giotto* zundarekin batera, Halley-ren nukleora hurreratu zen. 1992an, *Giotto* zundak 26P/Grigg-Skjellerup Lur-hurreko kometa bisitatu zuen, gainera.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Neptunoz haraindiko objektuak
* Zentauroak
* Troiarrak

## Kanpo estekak 
* Lurretik gertuko objektuen Ikerketarako Zentroaren webgunea, JPL eta NASAren eskutik.
* Lurrera gehien hurbiltzen diren gorputzen taula. Sormano Behatoki Astronomikoa.
* Lurra unibertsoko talka gertakari zenbaezinetan kokatzen duen ikerlana.
* Eguzki-sistemako gorputz txikien orbitaren bilakaera aintzat hartzen duen katalogoa. Samara Estatu Unibertsitate Teknikoa.
* Eguzki-sistemaren egungo mapa. Armagh Behatokia.

**Planeta Txikien Zentroa**

* LGOen Egiaztatze Orrialdea.
* Planeta Txikien Zentroa. Asteroideen Arriskuak. Bigarren zatia. *Atzematearen Erronka*. YouTube webgunean (Iraupena: 7:14 min.).
* Planeta Txikien Zentroa. Asteroideen Arriskuak. Hirugarren zatia. *Bidearen bila*. YouTube webgunean (Iraupena: 5:38 min.).