open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Black Tea

***Black Tea*** () 2024ko Abderrahmane Sissako mauritaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ezkontza-egunean, Ayak, Boli Kostako hogeita hamar urte inguruko neska gazteak, mundu guztia izorratuko du bere senarra arbuiatuz. Kantonera, Txinara, joan eta lan bat aurkituko du tea esportatzeko denda batean. Bertan Cai 45 urteko txinatarra ezagutuko du. Maitemindu egingo dira, baina euren arteko harremanak beren historiaren erronkei eta besteen aurreiritziei aurre egin behar izango die.

## Pertsonaiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boltxebike uhartea

**Boltxebike uhartea** () Iparraldeko Zembla uhartediko bigarren uharte handiena da, Errusian. Sobietar Batasuneko boltxebike atalaren izena darama. Ez da inor bizi uhartean, baina estazio zenifiko polarra badu.

## Geografia 
Errusiaren iparraldean kokaturik dago, Ozeano Artikoan, Nikolas II.a enperadorearen lurraldea izanako eskualdean. Triangelu itxura du eta 11.206 km²-ko azalera du, 177 km iparraldetik hegoaldera eta 110 km ekialdetik mendebaldera.

Uharte menditsua da eta punturik altuenak 935 metro ditu baina mendiak ez du izenik. Uhartearen %31 glaziarrek estaltzen dute. Uhartearen kostaldea izotz gabe aurkitzen da eta arroketan goroldioak eta likenak hazten dira.

Ekialdeko Laptev itsasoan bi uharte txiki ditu, Maly Taymyr eta Starokadomsky.

## Iruditegia 

Irudi:Akhmatowa-Fjord 2 2014-08-30.jpg|Akhmatowa fiordoa.
Irudi:Mikojana-Bucht 1 2014-08-30.jpg|Mikoyan badia eta izozmendiak.
Irudi:Eisberg-Straße 1 2014-08-30.jpg|Ipar-ekialdeko kostaldea.
Irudi:Eisberg-Straße 6 2014-08-30.jpg|Izozmendiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arxerizko kastroa

**Arxerizko kastroa** Lugoko O Saviñaoko udalerrian dago. Burdin Aroko gotorlekua da, K. a. V. mendetik K. a. I. mendera arteko kronologia duena. Galiziar barnealdeko kastro bitxietako bat da. Egitura laukizuzenak eta angeluzuzenak ditu, baita zapaldetan edo terrazetan antolatutako eraikuntzak ere (Ribeira Sacra inguruan oso ohikoa da hori, Miño ibaiaren ertzeko malda handiak gainditzeko). Gainera, Arxerizko kastroak harresi handi bat eta lubanarro bat ditu inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ostegunetako hilketen kluba (filma)

***Ostegunetako hilketen kluba*** (*The Thursday Murder Club*, jatorrizkoan) 2025eko Chris Columbus-ek zuzendutako britainiar krimenezko komedia film bat da, Katy Brand eta Suzanne Heathcote-ren gidoi batekin, Richard Osman-en 2020ko eleberrian oinarrituta. Hilketa bat argitzen saiatzen diren adineko detektibe amateur talde baten istorioa kontatzen du filmak. Netflix streaming plataformak 2025eko abuztuaren 29an estreinatu zuen, baita euskarazko audioarekin ere. 

## Sinopsia 
Lau jubilatu hilketa kasu argitu gabeak ikertzen aritzen dira dibertsioz, eta gauzak interesgarri jarriko dira benetako misterio batekin topo egiten dutelarik. 

## Aktoreak 
(Parentesien artean, euskal bikoizleen izenak)
* Pierce Brosnan: Ron Ritchie, agintari sindikal ohia (Haritz Elizegi)
* Helen Mirren: Elizabeth Best, espioi ohia (Maribel Legarreta)
* Ben Kingsley: Ibrahim Arif, psikiatra ohia (Txema Regalado)
* Celia Imrie: Joyce Meadowcroft, erizain ohia (Ana Bego Egileor)
* David Tennant: Ian Ventham (Iker Diaz)
* Jonathan Pryce: Stephen Best, Elizabeth-en senarra (Josu Varela)
* Naomi Ackie: Donna De Freitas, polizia agentea (Eba Ojanguren)
* Daniel Mays: Chris Hudson (Joxe Gurrutxaga)
* Henry Lloyd-Hughes: Bogdan (Jon Goirizelaia)
* Richard E. Grant: Bobby Tanner
* Tom Ellis: Jason Ritchie, Ron-en semea (Julen Iraola)
* Geoff Bell: Tony Curran
* Paul Freeman: John Grey
* Ingrid Oliver: Joanna Meadowcroft, Joyce-ren alaba
* Joseph Marcell: Father Mackie
* Ruth Sheen: Maud izeba

## Kanpo estekak
Erromesaren plaza

**Erromesaren Plaza,** galizieraz: *Praza da Peregrina*, Espainiako Pontevedra hiriaren Alde Zaharrean dagoen olaza bat da, Galizia erkidegoan.

Oinezkoen plaza da.

ezkerrera|thumb|Ravachol loroaren estatua.
Syros

**Syros** () Zikladeetako uhartea da, Grezian. 2021eko erroldaren arabera 21.124 biztanle ditu, erdia baino gehiago Ermoupoli hiriburuan.

## Geografia 
Egeo itsasoaren hegoaldeann kokaturik dago, Zikladeak uhartedian, Atenas hiriburutik 144 kilometrotara. Itxura luzekara du, iparraldetik hegoaldera 16 km eta zabaleran 8 km ditu. Guztira 101,9 km²-ko azalera du.

Uhartea menditsua da. Puntu altuena Pyrgos (442 m) mendia da.

## Historia 
Duela 5000 urte jadanik populaturik zegoen, Brontze Aro goiztiarrean. Kastroak eraiki zituzten muinoetan eta Asia Txikiko Limantepe hiriarekin merkatal harreanak zituzten.

Antzinaroan greziarrek, feniziarrek eta erromatarrek populatu zuten, baina ez zuen garrantzia handirik izan. Erdi Aroan bizantziarrek, gurutzatu kristauen eta veneziarren esku egon zen. Erromako katolizismoa nagusitu bazen ere greziar hizkuntza mantendu zuen urte guzti horietan.

XVI. mendean Otomandar Inperioaren barnean Syrosko diozesia zen tokian greziarrek metropoli ortodoxoa eratu zuten. XVIII. eta XIX. mendeetan garapen ekonomiko nabarmena izan zuen. Ermoupoli hiriburua Greziako Independentzia Gerraren ondoren neoklasiko estiloan berreraiki zen, hala udaletxea, Apolo antzokia, Liburutegia, Ospital Nagusia, Miaoulis enparantza eta beste hainbat eraikin. 1830tik aurrera ehungintza, zeta ndustria, ontziolak, larrugintza eta burdingintza jarduerak garatu ziren eta banku sistema indartsua sortu zen. 1860. rterako Greziako merkataritza kai garrntzitsuena bihurtu zen, Pireoren gainetik. Lurrunezko itsasontziak belaontziei nagusitzen joan zitzaizkien heinean Pireok aurrea hartu zion zuen kokapen geografko egokiagoagatik, eta uhartearen gainbehera hasi zen.

Bigarren Mundu Gerran italiar faxistek uhartea eskuratu zuten. Urte horietan goseak syrostar ugari hil zituen. 1980. hamarkadararte ez zen hasi ekonomikoki hazten.

## Administrazioa 
Hiru udalerritan banaturik dago uhartea:
* Ermoupoli
* Ano Syros
* Poseidonia

Uharte txiki bat ere badu, Gyaros izenekoa.

## Azpiegitura 
Ermoupolitik 3,5 km hego-ekialdera Dimitrios Vikelas aireportua dago. Ermoupoli eta Pireo lotzen dituen ferry sistema ere badago. 

## Iruditegia 

Irudi:Syros-Ermoupoli.vo.jpg|Ermoupoli.
Irudi:Ano Syros, Syro209.jpg|Ano Syros.
Irudi:Kini Syros 1.jpg|Kini hondartza.
Irudi:Finikas (Foinikas), Syros, Greece 13.jpg|Foinikas.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Syros uharteko webgune ofiziala
Espainiako plaza (Pontevedra)

**Espainiako Plaza,** galizieraz: *Praza de España*, Espainiako Pontevedra hiriaren Alde Zaharrean dagoen olaza bat da, Galizia erkidegoan.

Bertan, Pontevedrako udaletxea dago.
Cidako kastroa

**Cidako kastroa** Artesko San Xián eta Carreirako San Paio de Carreira parrokien artean dago, Ribeira udalerrian (Coruñako probintzia, Galizia, Espainia).

## Deskribapena 
Cidá mendiko kastroaren aztarnak mendi horren gailurrean daude, erpin geodesikotik hurbil, eta forma obaleko itxitura natural txiki baten inguruan egituratuta, 98 x 65 metro ingurukoa.

Kanpoko erasoetatik oso ondo babestuta dago. Alde batetik, ipar eta mendebaldeko aldeetan lubeta batzuk daude, eta horrek oso zail egiten du akropoli honetara igotzea. Ekialdea eta hegoaldea haitz naturalek babesten dute, defentsarako harresi gisa. 

## Historia 
XX. mendeko berrogeita hamarreko eta laurogeiko hamarkaden artean, zuhaitzen mozketa masiboak eta eraikuntzarako harriaren legez kanpoko eta kontrolik gabeko erauzketak, zegozkien agintarien baimenarekin, aztarnategi horretako hondakin asko modu arduragabean eraitsi zituen.

2014ko apiriletik maiatzera bitartean, indusketa batzuk egin dira mendi horren alde gorenean, eta, horren ondorioz, kastroen garaiko hamabost bat etxebizitza aurkitu dira. Gainera, horien gainean kokatutako beste eraikin modernoago bat ere aurkitu da, . mendeko itsasontzien jarraipenerako txabola bati dagokiona.
2015ean indusketekin jarraitu zuten, eta egitura arkeologikoak finkatzeko eta kontserbatzeko lanak egin zituzten.

Kastroa okupatzen duen mendiaren hegaletan ere magoen zenbait aztarna daude (antzinako ehorzketak), aurreko mendeetako kontrolik gabeko indusketek eta 2006ko abuztuko suteen ondorengo zuhaitz-mozketa bereizi gabeek ia deseginak.

## Cidá mendiko kastroaren irudiak 

Fitxategi:Castro_A_Cida_3.jpg|Kastrora igoera (2005).
Fitxategi:Castro_A_Cida_1.jpg|Etxebizitza baten hondakinak (2005).
Fitxategi:Castro_A_Cida_2.JPG|Etxebizitza baten hondakinak (2005).
Fitxategi:Castro_A_Cida_4.JPG|Kastroko etxebizitzak (2014).
Fitxategi:Castro_A_Cida_6.JPG|Kastroko etxebizitzak (2014).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Carreirako parrokiaren webgune ofiziala
Achadizoko kastroa

**Achadizoko kastroa** Boiro udalerrian (Coruñako probintzia, Galizia, Espainia) dagoen kastroa da, eta Burdin Aroko kostaldeko herrixken artean dago.

## Deskribapena 
Seguruenik, defentsako eta baliabideak kudeatzeko irizpideengatik ez ezik, material eta objektu metalikoen produkzioagatik eta trukeagatik ere egongo zen kokapen horretan. Gaur egun, bere jatorrizko itxura ez da ia ezagutzen, barruti historikoaren zati handi baten gainean eraikitako auzo bat baitago. Galiziako Xuntaren katalogoko kodea GA15011027 da.

Egindako indusketek argitara atera dituzte hainbat etxebizitzaren hondakinak eta harrizko harresi bat. Aztarnak seinalatu eta aisialdirako gune publiko batean sartu ziren. Aurkitutako objektuen artean errotazio errotak daude, eta erromatarren aurreko garaian datatutako Galiziako aztarnategi honetan eta beste batzuetan aurkitzeak erromatarrek eskualdean sartu zutela dioen tesiaren kontra egiten du.

Boirotik iristen da bertara, *Cabo de Cruzeko* errepidetik. 2 kilometro egin ondoren, herrigunera iritsiko gara. Kai-muturra eta portu zaharra inguratuz, handik daude lekuaren seinaleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turk Handia

**Turk Handia** () Turkak eta Caicoak herrialdeko Cockburn Town hiriburua dagoen uhartea da, azaleraz uhartediko uharte txikienetakoa bada ere. 2012ko erroladren arabera 4.831 biztanle ditu, hauetatik 3.720 Cockburn Town hiriburuan.

## Izena 
Kondairaren arabera Turk Handia uhartean ugaria den *Melocactus intortus* kaktusak ematen dio izena. Izan ere landarearen gainean itxura zilindrikoa duen egitura bat du, turkiarrek daramaten fez txanoaren antza duena. Hortik Turkiarren erreferentzia hori. Dena dela zalantzazko istorioa da, fez-aren erabilera uhartearen izenaren ondorengoa bait da.

## Geografia 
Ipar eta Erdi Amerikako kostaldean Ozeano Atlantikoan kokaturik dagoen Lucayan uhartediaren hego-ekialdean dago Turkak eta Caicoak herrialdea. Sei barruti nagusi daude, handienak Caicoak dira eta bi txikienak Turkak. Turk Handia ekialdean kokaturik dago eta 18 km²-ko azalera du. Uhartea luzea da eta iparraldean duen North Creek aintzirak "U" itxura ematen dio uharteari. Uhartean beste zingira batzuk ere badira. 

Turk Handia erabat laua da, uharteko garaiera handiena 24 metrotakoa da.

## Historia 
Uharte hauetan bizi ziren lucayarrek *Abawana* izena eman zioten uharteari, "lehenengo uharte txikia" esan nahi du. 700 urtearen ingurutik bizi ziren bertan eta arrantzale komunitate txikiak osatzen zituzten. 1500 urterako lucayarrak desagerturik zeuden, gaixotasunen ondorioz eta esklabutzaren ondorioz.

Mende batez uhartea hutsik egon zen, tarteka piratak, espainiarrak, frantsesak eta ingelesak pasa izan zren bertatik baina asentamendurik eratu gabe. Bermudatik etorritako kolono britainiarrek 1681ean izan ziren lehenengo kolonizatzaileak eta gatz ekoizpena abiatu zuten.

1754. urtean *HMS Jamaica* itsasontzi britainiarra iritsi zen frantziarrena zela uste zuen uharte honetara eta frantzesik aurkitu ez zuenez britainiarren jabegotzarako hartu zuen.

1813an urakan bortitz batek jo zuen uhartea eta 120 etxebizitzatik gora suntsitu zituen. XIX. mendean itsasontzi ugari urperatu ziren uhartearen inguruko uharriak jota eta britainiarrek hainbat itsasargi eraiki zituzten uhartean zehar.

XX. mendean Estatu Batuarrek hainbat azpiegitura militar eraiki zituzten uhartean. 1962. uhartean Erresuma Batuarekiko independentzia lortu zuen Turkak eta Caicoak herrialdeak, hala ere Charles III.a Erresuma Batukoak jarraitzen du estatuburua izaten eta estatubatuar militarren presentzia oso nabarmena da.

## Ekonomia 
Turismoa da uhartearen jarduera ekonomiko nagusia. Carnival Cruise Line gurutzontziaren ibilbideko geldialdia da.

## Azpiegiturak 
Uhartearen hegoaldean Grand Turk aireportua dago.

## Iruditegia 

Irudi:Grand Turk (5963091243).jpg|Turk Handia uhartea.
Irudi:TC-grand-turk-cockburn-strand.jpg|Cockburn Town.
Irudi:Turks and Caicos Islands - Grand Turk - Beach (14788700443).jpg|Hondartza.
Irudi:Turks & Caicos National Museum.jpg|Turkak eta Caicoetako Museo Nazionala.
Irudi:Duke St, Cockburn Town TKCA 1ZZ, Turks and Caicos Islands - panoramio.jpg|Urpekariak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erregilo Lakuko gudua

**Erregilo Lakuko gudua** Erromatar Errepublikaren sorrera eta gutxira Latindar Ligaren aurkako garaipen mitikoa izan zen, Erromatar-Latindar Gerren testuinguruan. Latindarrak Luzio Tarkino Harroa zahartuak gidatu zituen, Erromako zazpigarren eta azken erregea, K.a. 509an kanporatua izan zena, bere suhia Oktavio Mamiliorekin batera, Tuskuloko diktadorea. Gudua tronua berreskuratzeko Tarkinoren azken saiakera izan zen. Legendak diote Kastor eta Polux erromatarren alde borrokatu zirela.

## Aurrekariak 
Latiumeko Erromaren aliatu ohiek inbaditzeko mehatxua zela eta, Aulo Postumio Albo izendatu zuten diktadore.

Guduaren urtea ez dago argi, eta beti egon da eztabaidagarria. Tito Liviok K.a. 499an kokatzen du gudua, baina bere iturri batzuek gudua Postumioren kontsulgoan gertatu zela diote, K.a. 496an. Beste iturri nagusia, Dionisio Halikarnasokoa, ere K.a. 496an kokatzen du. Autore moderno batzuek K.a. 493 edo K.a. 489 proposatu dute.

Legenda baten arabera, Dioskuroak, Kastor eta Polux, erromatarren alde borrokatu zuten, bi zaldun gazte moduan agertuta. Postumiok Erromako foroan tenplu bat eraikitzeko agindu zuen haien ohorez, non beren zaldiak atedena hartu ohi zuten. Plutarkok dioenez, gudua Koriolano gaztearen lehenengo gerran parte hartzea izan zen, eta horregatik haritz-girlanda bat jaso zuen.

XIX. mendean, gudua  Thomas Macaulayren *Lays of Ancient Rome* lanean ospatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbara Smith

**Barbara Smith** (Cleveland, Ameriketako Estatu Batuak, 1946ko abenduaren 16a) ekintzailea eta idazlea da, LGBT komunitatearen eskubideen defendatzailea. Ameriketako Estatu Batuetako afro-amerikar feminista nabarienetakoa izan da. 1970eko hamarkadaren hasieran, irakaskuntzan, idazten eta feminismo beltzean jardun zuen. Eskola eta unibertsitate ugaritan irakatsi du. Smithen saiakera eta artikuluak hedabide entzutetsu ugaritan agertu dira, tartean *The New York Times*, *The Black Scholar*, *Ms.*, *Gay Community News*, *The Guardian*, *The Village Voice*, *Conditions* eta *The Nation*. Barbarak ahizpa biki bat du, Beverly Smith, aktibista lesbiana eta idazlea.

Audre Lorderekin batera, Kitchen Table: Women of Color Press argitaletxea sortu zuen, emakume beltzek idatzitako argitalpenetan espezializatua. 1970eko eta 1980ko hamarkadetan egin zuen lan kritiko eta editorialak afro-amerikar emakumeen literatur tradizioa hobetzen eta feminismo beltza definitzen lagundu zuen.

## Bibliografia hautatua 
* Jones, Alethia eta Virginia Eubanks, argitaratzaileak. Barbara Smith-ekin. *Ain’t Gonna Let Nobody Turn Me Around: Forth Years of Movement Building with Barbara Smith*. Robin D. G. Kelley-ren hitzaurrea. SUNY Press, 2014.
* Bethel, Lorraine, eta Barbara Smith, arg. ''Conditions: Five, The Black Women's Issue 2*, 2. zenb. (1979).
* Bulkin, Elly, Minnie Bruce Pratt, eta Barbara Smith. *Yours in Struggle: Three Feminist Perspectives on Anti-Semitism and Racism*. Ithaca, N.Y.: Firebrand Books, 1984, 1988.
* Hull, Gloria T., Patricia Bell Scott, eta Barbara Smith, arg. *All the Women Are White, All the Blacks Are Men, But Some of Us Are Brave: Black Women's Studies*. New York: The Feminist Press at The City University of New York, 1982.
* Mankiller, Wilma, Gwendolyn Mink, Marysa Navarro, Barbara Smith, eta Gloria Steinem, arg. *The Reader's Companion to U.S. Women's History*. Boston and New York: Houghton Mifflin, 1998.
* Smith, Barbara, eta Beverly Smith. *"Across the Kitchen Table: A Sister-to-Sister Dialogue."* In Cherríe Moraga eta Gloria Anzaldúa, argit, *This Bridge Called My Back: Writings by Radical Women of Color.* Watertown, Massachusetts: Persephone Press, 1981
* Smith, Barbara. *"’Feisty Characters’ and ‘Other People's Causes’: Memories of White Racism and U.S. Feminism."* In Rachel Blau DuPlessis eta Ann Snitow, arg., *The Feminist Memoir Project: Voices from Women's Liberation*. New York: Crown Publishing, 1998.
* Smith, Barbara, arg. *Home Girls: A Black Feminist Anthology*. New York: Kitchen Table: Women of Color Press, 1983.
* Smith, Barbara. *Writings on Race, Gender and Freedom: The Truth that Never Hurts.* New Jersey: Rutgers University Press, 1998.
* Smith, Barbara. *"Where Has Gay Liberation Gone? An Interview with Barbara Smith."* In Amy Gluckman eta Betsy Reed, arg., *Homo Economics: Capitalism, Community, and Lesbian and Gay Life.'' New York and London: Routledge, 1997.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borneiroko kastroa

**Borneiroko Kastroa** Galiziako (Espainia) aztarnategi arkeologikoa da, eta Burdin Aroaren amaierako kastroen kulturaren adibide bat. Hainbat indusketa- eta berritze-lan egin dira bisitak antolatzeko. Bere irudia ezaguna da testuliburuetan agertu delako.

## Kokapena 
Castron (A Cibdá) dago, Borneiroko parrokian, Cabana de Bergantiños udalerrian (Coruña). As Grelas eta Baio lotzen dituen AC430 errepidetik 500 metrora dago.

## Deskribapena 
Karbono 14aren metodoarekin zientifikoki datatu zuten Galiziako lehen kastroa izan zen. K. a. IV. eta I. mendeen artean habitatua izan zen, erromanizazio zantzurik ikusi gabe. Ekialdera begira dagoen magal batean dago, erreka baten ondoan, 200 metro inguruko altueran.

1924an, Isidro Parga Pondalek eta Ciriaco Pérez Bustamantek aurkitu zuten. Indusketak hogeita hamarreko hamarkadan hasi ziren, Sebastián González García-Pazek zuzenduta, eta hirurogeita hamarreko hamarkadan hasi ziren berriro, Jorge Juan Eiroarekin. Laurogeiko hamarkadan egin ziren lanik burutsuenak, Ana Romero Masiáren eskutik (1952-). Bertan, zeramika indigenaren hainbat zati, brontzezko eta burdinazko kutxatilak, harrizko hormak, galdaketa-moldeak, beirazko aleak eta abar aurkitu ziren; gaur egun, Coruñako Arkeologia Museoan daude ikusgai. Gaur egun, 36 eraikin induskatu dira guztira (guztizkoaren hiru laurden inguru).

Multzoa (90 x 55 metro), bere perimetro osoan, lubanarro batek eta bi babes-hormek inguratzen dute, ekialdekoa izan ezik, non hegalaren bat-bateko maldak defentsa natural gisa jokatzen baitu. 

Barruti nagusiaz gain, *Harresietatik Kanpoko Auzoa* izeneko eremua dago ekialdean, kastrorako sarrerarekin bat egiten duena. Bigarren multzo hori etxebizitza obalatu handi batek, hustubidea duten bi iturrik eta garai batean ganga batez estalita egongo zen labe zirkular batek osatzen dute. 

Etxebizitzak zirkularrak edo lau angelukoak dira, eta izkinak biribilduak dituzte. Beste aztarnategi batzuekin alderatuta, tamaina handikoak dira.

Handik kilometro gutxira Dombateko trikuharria dago.

## Kanpo loturak
Fortitude (telesaila)

***Fortitude*** britainiar telesaila da, Simon Donaldek Sky Atlantic katerako sortua.

## Sinopsia 
Fortitude Artikoko edertasun basatiak inguratutako uharte lasaia da, bere etxean bertan eraildako komunitateko herritar ospetsu bat aurkitzen duten arte; udaltzainen buruak, Dan Anderssen sheriffak, bere lehen hilketa komunitatean duenean, Eugene Morton detektibe inspektoreak komunitatera bidaiatzen du hilketaren ikerketan laguntzeko.

Bitartean, Charlie Stoddart irakaslea Artikoko Biologia Saileko buru den zientzialari britainiar bat da Artikoko Gotorlekua Ikerketa Zentroan, eta, berarekin batera, Natalie Yelburton eta Vincent Rattrey zientzialariak ari dira lanean.

## Aktoreak 
* Richard Dormer: Dan Anderssen
* Sofie Gråbøl: Hildur Odegard
* Björn Hlynur Haraldsson: Eric Odegard
* Mia Jexen: Ingrid Witrey
* Alexandra Moen: Petra Bergen
* Darren Boyd: Markus Huseklepp
* Verónica Echegui: Elena Ledesma
* Ramon Tikaram: Tavrani Tavra
* Sienna Guillory: Natalie Yelburton
* Luke Treadaway: Vincent Rattrey
* Christopher Eccleston: Charlie Stoddart
* Michael Gambon:  Henry Tyson
* Stanley Tucci: Eugene Morton 
* Dennis Quaid: Michael Lennox

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tito Tarkinio

**Tito Tarkinio** (Latinez: *Titus Tarquinius*) Luzio Tarkinio Harroa, Erromako azken erregearen semeetako bat izan zen. Tito Livio eta Fabio Piktor lehenengo erromatar historialariaren idatzi fragmentuetan jasotzen denez, Tito seme zaharrena zen; hala ere, Dionisio Halikarnasokoak ezetz dio.

Dionisioren arabera Tarkinio Harroaren seme bakoitza hiri ezberdineko erregea zen: Tito Signiako erregea izan zen. Hala ere, beste iturri batzuk Signia K.a 508. urtean sortu zela diote. Bere ardurekiko men egitea alde batera utzita, Liviok eta Dionisiok Tito eta bere anaia gazteagoa Arruns, baita Lucius Junius Brutus bere lehengusua, Delfosko orakuluarengana joan zirela adierazten dute, erregeak ikusitako omen baten interpretazioa jasotzeko.

Erromako monarkia erori ondoren, tradizioz K.a. 509an datatua, Liviok Tito bere aitaren laguntzarekin Caere-ra erbesteratu zela jasotzen du. Dionisioren arabera Tito bere aitaren alde borrokatzen hil zen Erregilo Lakuko guduan. Livioren arabera, ordea, Tito bizirik irten zen gudutik, nahiz eta zauri larriak izan. Liviok emandako gudaren data ez dago argi: berak bi tradizio aipatzen ditu, eta horien arabera gerraren data K.a. 499 edo K.a. 496 izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
As Modiasko kastroa

**As Modiasko kastroa** Cabanas udalerrian dagoen mendixka gotortuko kastroa da.

## Deskribapena 
Ia forma obala duen penintsula batean kokatua dago. Castro ibaiak egiten du defentsa naturalarena. Iparraldetik lubeta ibairaino iristen da. Castroa mendebaldetik moztuta dago trenaren lubakiagatik. Erdiko barrutiak 100 metroko 80 bat neurtzen du. Lurrezko horma batek errematatzen duen lubeta batek inguratzen du. Horma horrek metro bateko altuera du barrualdean, eta bi edo lau metrokoa kanpoaldean; iparraldeko aldean horma ia erabat desagertzen da.
Kroa eukaliptoen eta belardien landaketa gisa erabiltzen diren lursailetan banatuta dago.

As Modiasen, Portoko torkea aurkitu zen, Coruñako Diputazio Probintzialak 1868an erosi zuena. Gaur egun, San Anton Gazteluko Arkeologia eta Historia Museoan dago.

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Stella Marisko elizbarrutia

**Stella Marisko elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren dominikar elizbarrutia da. 2025eko abuztuaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Santo Domingon dago. Egun apezpikua Manuel Antonio Ruiz de la Rosa da.

## Ordinarioak 
* Manuel Antonio Ruiz de la Rosa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sheriff

thumb|150px|Lee Baca, Los Angeles konderriko sheriffa 2011n
**Sheriff** Ameriketako Estatu Batuetako konderri bateko justizia-ordezkaria da, ordena publikoa zaintzen eta legea betearazten duena.

## Deskribapena 
Historikoki, sheriff bat konderri (*shire*) baten gaineko erantzukizuna zuen legezko funtzionario bat zen, «*shire reeve*» terminoa () kontrakzio bat zelarik.

Ingelesez, sheriff baten kargu politikoa edo legala, agintea eta jurisdikzioa *shrievalty* gisa ezagutzen dira Ingalaterran eta Galesen, eta *sheriffdom* gisa Eskozian.

Garai modernoetan, sheriff baten funtzio legal, politiko eta zeremonialen konbinazio espezifikoa asko aldatzen da herrialde batetik bestera.

Erresuma Batuan, *sheriff*a edo *high sheriff*a konderriko edo hiriko funtzionario zeremoniala da. Merkataritza-erakunde batzuek terminoa erabiltzen dute Auzitegi Nagusiko funtzionarioei izendatzeko.

Ameriketako Estatu Batuetako estatu gehienetan, konderri (*county*) bakoitzak sheriff bat du, normalean polizia-funtzioen arduraduna. Konderri batzuetan sheriffaren saila da lehen polizia-agentzia; beste batzuetan, berriz, udaltzainak daude udalerri bakoitzean. Estatu batzuetan, hala nola Connecticuten, sheriffaren ordez *marshal* hitza («mariskalaren» jatorri bera duena) erabiltzen dute. XIX. mendearen bigarren erdiko eta XX. mendearen hasierako Mendebalde Urrunean girotutako kontakizunetan (ipuinak eta eleberriak) funtzionario horren agerpena iruditeria herrikoian aintzatetsitako figura izan zen, eta irudi hori askoz gehiago zabaldu zen komunikabide masiboetatik (irratia, zinema eta telebista) abiatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bardaosko kastroa

**Bardaosko kastroa** Tordoia udalerrian (Bardaos parrokia, Galizia, Espainia) dagoen antzinako zelta herrixka bat da, 350 metroko altuerako haitz baten gainean dagoena. Oinplanoa ia eliptikoa da eta kastroaurre bat dauka. Oraindik ez da datazio zehatzik egin, eta arkeologia-indusketak egiteko daude, baina ez dago halakorik. Hori dela eta, azalera ere ez da ezagutzen. Horma, aztarna eta urrezko pieza batzuk Brontze Aroan datatu dira, ez fidelki.

## Kanpo estekak
Apaches (telesaila)

***Apaches*** espainiar telesaila da, Miguel Sáez Carralek Antena 3 katerako sortua.

## Sinopsia 
1990eko hamarkadako Madrilgo Tetuán auzoan girotutako istorioa Miguelek, kazetari gazte eta etorkizun handiko batek, bere bizitza erosoa utzi behar duenean hasten da, bere familia hondamenditik salbatzeko eta aita mendekatzeko, iruzur egiten dioten eta bere bizitzarekin amaitzear dauden bazkideen diru-gosearen biktima baita.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los pacientes del doctor García (telesaila)

***Los pacientes del doctor García*** espainiar telesaila da, Diagonal TVek TVE katerako sortua. Almudena Grandesen izen bereko eleberrian oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Telesailak Guillermo García doktorearen ezbeharrak kontatzen ditu. Doktorea Madrilen bizi da, frankismoaren hasieran. Bere ideia komunistak direla eta, eta bere bizitza salbatzeko, ezkutatu eta Rafael Cuesta Sánchezen nortasun faltsua hartu behar izan zuen, bere lagun Manuel Arroyok errepublikarren aldeko espioi batek emandakoa. Urte batzuk geroago, García Arroyorekin elkartuko zen berriro 1946an, azken hori erbestetik itzuli baitzen hirian misio sekretu bat egiteko, naziekin kolaboratzeagatik gerrako kriminaltzat jotzen zen Dibisio Urdineko kide ohi baten nortasuna hartzean.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pontevedrako Alde Zaharra

**Pontevedrako Alde Zaharra** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Pontevedra hirian dagoen auzo bat da. Hiriaren jatorrizko sorlekua da.
A Moureira (Pontevedra)

A **Moureira,** Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Pontevedra hirian dagoen auzo bat da. Jatorrizko hiribilduaren harresietatik kanpo eraiki zen hiriko lehenbiziko auzoa izan zen.
A muerte

***A muerte*** espainiar telesaila da, Dani de la Ordenek Atresplayererako sortua.

## Sinopsia 
Bihotzeko minbizia diagnostikatu ondoren, Raúl zuhurrak Martarekin egingo du topo, espiritu askekoa eta berriki haurdun dagoena. Biek haurtzaroan hasitako adiskidetasunari ekiten diote berriro, eta patuak eragindako harreman hori maitasunari buruzko sinismenak probatzen hasten da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Centroñako kastroa

**Centroñako kastroa** edo *Os Castrosko kastroa* Castrelon, Centroñan (Puentedeume, Galizia, Espainia), dagoen kastro bat da.

**Perbes** edo **Castrelo** bezala ere ezagutzen da.

Barruti eliptiko nagusi bat du, harresitua eta, aldi berean, ipar eta mendebaldean, kastroaurre batez inguratua. Bere osotasunean, terraza sistema garrantzitsu batez inguratuta dago. Ardatz nagusiak 110 metro ditu eta ardatz txikiak 90 metro.

1912an Lugoko probintzia museoan gordetzen den urrezko torke bat aurkitu zen. Pomponio Mela historialari eta geografoak 44. urtean Artabroen Ardobrika hiriarekin identifikatu zuen kastroa. 

## Oharrak 
## Kanpo estekak
3 caminos

***3 caminos*** galiziar telesaila da, Ficción Produccionesek Amazon Prime Video eta TVG katerako sortua.

## Sinopsia 
Bost lagun - Jana, Luca, Roberto, Yoon Soo eta Raquel - Donejakue Bidea hiru aldiz egiten ari dira euren bizitzako hiru urtetan: 2000, 2006 eta 2021. Bidaia bakoitzak garrantzi handia izango du bost lagunetako bakoitza urteek aurrera egin ahala nola aldatu den ikusteko.

## Aktoreak 
* Álex González: Roberto
* Verónica Echegui: Raquel
* Anna Schimrigk: Jana
* Andrea Bosca: Luca
* Alberto Jo Lee: Yoon Soo
* Cecilia Suárez: Úrsula

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Massy Tadjedin

**Massy Tadjedin** (persieraz: مستان تدان‎; 1978ko irailaren 19a) irandar-estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilaria da.

## Biografia 
Tadjedin, Teheran-en jaio eta Kaliforniako Orange konderrian hazi zen, eta Harvard Unibertsitatean ingeles literatura ikasi zuen eta ipuinak eta historioak kontatzeko tresnak eta trebetasuna bertan lortu zituen.

Bere filmen artean honako hauek daude: *Leo* (jatorrizko gidoia, 2002) eta *The Jacket* [Jakea] (egokitutako gidoia, 2005) eta *Berlin, I Love You  [Berlin, maite zaitut].* 

Tadjedin-en zuzendari debuta *Last Night [Azken gaua]* da, Keira Knightley eta Eva Mendes aktoreek antzezten dutena, eta 2011ko maiatzaren 6an estreinatu zen Estatu Batuetan.

2012an, Miu Miu-k film labur bat egiteko enkargua eman zion Tadjedin-i, *Women’s Tales* [Emakumeen ipuinak] sailaren barruan. ''"It's Getting Late"* [Berandu egiten ari da] Veneziako 69. Nazioarteko Zinemaldian estreinatu zen.

Tadjedinek ipuingintza une honetan setiatuta nola sentitzen den azaltzeari ekin zion, eta ez soilik arreta laburtuko spanen bidez. Massy-ren hitzetan:

«Historiaren une benetan interesgarri batean gaude, non ipuin kontaketak orain arte baino mehatxu handiagoa dirudien». «Beti ari naiz neure buruari galdezka zergatik jartzen duen horrek halako beldurra boterean dauden guztientzat, eta agerikoa da: Istorioak dira nola konektatzen dugun. Istorioa kontatuz gero, ezin dira bertan dauden pertsonaiak horrenbeste gorrotatu. Istorioa kontatzen baduzu, jada ez dira arrotzak. Istorioa kontatuz gero, distantzia txikitu egiten da.  Historia kontatuz gero, biharkoa ez da hain iluna». 

Bere filmek giza istorio eta harreman interesgarriak aztertu ohi dituzte.  Eta Massy-k dinoenez:

"Uste dut grisa gehien erakartzen nauen bizitzaren zatia dela; uste dut eremu gris horretan bizi garela gehienok".

Tadjedin Babak Fardin oftalmologo irandar estatubatuarrarekin ezkonduta dago, eta Harvard-en ezagutu zuen. Tadjedin Los Angeles-en bizi da.

## DVDa 
* *The Jacket*   [Jakea] (Warner Home Video, argitaratze data: 2005/6/21, UPC: 85393368524)
* *Leo* (First Look Pictures, argitaratze data: 2004/5/18, UPC: 687797103994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* The Jacket filmaren gidoiaren zirriborroa html eta pdf fitxategi gisa.
* Argazkiak wireimage.com
* Massy Tadjedin *Last Night'' 2011ko elkarrizketa You-Tube-n
Días de Navidad

***Días de Navidad*** () espainiar telesail laburra da, Pau Freixasek Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Lau ahizpak hiru garaitan girotutako dramak eta familia-sekretuak lantzen dituzte, beti Eguberri egunean: txikiak, handiak eta erretiratuak direnean. Denboraren joanari eta hiruren ikuspegi ezberdinei esker, sekretu sakonak eta ahizpen arteko liskarrak azaleratzen dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pico do Castroko kastroa

**Coto del Castro** edo **Castro del Salto**, Cabanas udalerriko tontor gotortuko kastro bat da.

Forma obalatua du. Ardatz nagusia I-H izanik, 90 metro ingurukoa, eta 60 metrokoa E-M ardatzean, defentsa bikoitz osoekin, 5 metro inguruko altuerarekin. Kastroaurrea ipar-ekialdean dago, 60 metro zabal eta 30 metro luze, eta han dago kastrorako sarbidea. Kastroak Aresko itsasadarrari begira dago.

## Etimologia 
Tombo de Caaveiroko dokumentazioan **Castrum Carivio/Carivi/Carive** bezala erregistratzen da. Jatorriaren arabera, britainiar jatorria izan zezakeen (*kar 'sendoa' + hivin 'teixo'), Erdi Aroan ezabatu egin zen, latindar generikoaren mesedetan. Hala, egungo herri izendapena El Castro edo Coto del Castro da.

## Oharrak 
## Kanpo estekak
Pontevedrako zabalgunea

**Pontevedrako zabalgunea**, galizieraz *Ensanche de Pontevedra*, Espainiako Galizia autonomia erkidegoko Pontevedra hirian dagoen auzo bat da. 

XIX. mendearen amaieratik eta XX. mendearen lehen erdian zehar burututako hainbat zabalgunez osatua dago.
Manuel González García

**Manuel González García** (Sevilla, Espainia, 1877ko otsailaren 25a - Madril, Espainia, 1940ko urtarrilaren 4a) apezpiku katolikoa eta frankista izan zen, Huelvako artzapeza, Malagako eta Palentziako apezpikua. Santutzat gurtzen du Erromatar Eliza Katolikoak.

1937ko ekainean, Espainiako Apezpikutzaren Gutun Kolektiboa sinatu zuen. Gutun hartan, apezpikuek Francisco Franco jeneralaren altxamendu militarra legitimatzen zuten. Urte bereko azaroan argitaratu zuen *Lecciones de la tragedia presente. Preparando soluciones para la posguerra* pastorala, non, ondoren Gerra Zibileko faxista irabazleek hartuko zuten ildoan, «desinfekzio kulturala» defendatzen zuen, liberalismo sekularizatzailearen aurka, herritarren birkristautzearen eta espainiartzearen bidez. Palentziako egoitzan izan zuen jarduna dela eta, «Francori laguntza nabarmena» eman zioten apezpikuen artekotzat jo da.

2001ean beatifikatu zuen Joan Paulo II.a aita santuak, eta 2016an kanonizatu zuen Frantzisko aita santuak.

## Erreferentziak
Erromatar-Latindar Gerrak

**Erromatar–Latindar gerrak** antzinako Erroma (Erromako monarkia lehenengoz eta Erromatar Errepublika geroago) eta Italia zentraleko Latindarren artean izandako gatazka multzori deritzo, K.a. VII. mendetik K.a. IV. mendera bitartean. 

## Gerren garapena 
Lehenbiziko hostilitateak Anko Martzio erregearen garaian jasotzen dira; Latindarren sarraskiek Erromak militarki erantzutea ekarri zuten. Martziok hainbat Latindarren hiri hartu eta euren biztanleak Erroman biziarazi zituen, Erromaren eragina Lazio osoan handituz.

Ondorengo kanpainak Tarkinio Priskoren agindupean gertatu ziren, eta Corniculum, Ficulea eta Cameria Latindarren hiriak menderatu zituen. Lehenbiziko gerren artean ospetsuena Lehen Latindar Gerra (K.a. 498-493) izan zen, non Latindar hiriek jaioberri zen Erromatar Errepublikaren aurka borrokatu zuten, eta horren gailurrean Erregilo Lakuko gudua gertatu zen. Guduan, erromatarrek Latindarren Ligaren aurka garaipen erabakigarri bat lortu zuten, Tarkinio Harroa errege-ohia garaituz eta Lazioko eremuan nagusitasuna bermatuz.

Lehen eta Bigarren Latindarren Gerraren artean, K.a. 493 eta K.a. 340 artean, hainbat gatazka txiki eta liskar lokal gertatu ziren. Garai honetan, Erromak bere nagusitasuna sendotu zuen Latindarren hiri batzuekin itun diplomatikoak eginez, eta zenbait hiriri aliatu edo kolonizatzaile moduan eragin zien, botere politiko nabarmena lortuz. Aldi berean, Latindarren Liga ahuldu eta barne-taldeetan gatazkak izan ziren, eta horrek Erromari egoera estrategiko hobea eman zion ondorengo gerra handiagoetarako. Gerraren arteko garai hau nagusiki bake eta kontrol politikoaren garaia izan zen, baina tentsioak beti egon ziren, azkenik Bigarren Latindarren Gerrara eraman zutenak.

Latindarren aurkako azken gerra nagusia Bigarren Latindar Gerra (K.a. 340-338) izan zen. Gerran Erromak Latindarren hirien koalizioa eta beste aliatu batzuk, hala nola Volskoak eta Sidizinoak, garaitu zituen. Erromaren garaipenak Latindar Liga desegin, hainbat hiri Latindar konkistatu eta Erromaren nagusitasuna *Latium*-en sendotu zuen. Gerraren amaierak Latindarren Ligaren independentzia politikoaren amaiera markatu zuen, eta aldi berean Erromaren zuzendaritza zuzena bere aliatu ohi guztien gain ezarri zuen, Italia zentraleko zabalkunde gehiago egiteko bidea irekiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yo soy la Juani

***Yo soy la Juani*** 2006ko Juan José Bigas Luna kataluniar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
«La Juani» inguru desegituratutik ihes egitea erabakitzen duen aldirietako neska bat da, aktore gisa arrakasta lortzeko aukera bilatzen duena. Horregatik, Madrilera bere lagunik onenarekin joateko erabakia hartu eta dena atzean utziko du, bere mutil-lagun Jonah barne.

## Aktoreak 
* Verónica Echegui : Juani Jurado «La Juani»
* Laya Mart : Vane
* Dani Martín : Jonah
* Gorka Lasaosa : Nacho
* José Chaves : Juaniren aita
* Mercedes Hoyos : Juaniren ama
* Marcos Campos : Marcos
* Manuel Santiago : Raúl 
* Ferran Madico : Olavarría ekoizlea

## Soinu-banda 
# *Gasolina, sangre y fuego* - Haze
# *Número uno* - Ruido
# *Por la noche* - Mala Rodríguez
# *Guetto girl* - Dilema
# *Pure morning* - Placebo
# *Como en un mar eterno* - Hanna
# *Move* - Redrama
# *La niña* - Mala Rodríguez
# *La Juani* - Facto Delafé y las Flores Azules
# *Tu gatita* - JMP
# *Lágrimas* - Nikita vs. Ruido
# *Pasan las luces* - Facto Delafé y las Flores Azules
# *Deal* - Chirie Vegas
# *Duro* - Choco Bros
# *La potenzia pa tu carro* - Haze

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piñeirosko kastroa

**Piñeirosko kastroa** Cabanas udalerrian gotortutako tontorreko kastroa da.

Forma obalatuko kastroa da, ardatz nagusia IE-HMra orientatuta duena. Ardatz nagusiak 90 metro inguru ditu, eta txikienak 60. Defentsarako lerro monumentala du, 10 metro baino gehiagoko altuerako eremuekin. Gailurrean sarbide bakarra du, defentsen beheko oinarriarekiko altxatuta dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mala Rodríguez

**María Rodríguez Garrido** (Jerez de la Frontera, 1979ko otsailaren 13a), **Mala Rodríguez** izen artistikoz ezaguna, andaluziar rap abeslaria da. 200.000 kopia baino gehiago saldu ditu, eta, horrela, historian salmenta gehien izan dituen hip hop generoko artista bihurtu da Espainian.

Bere estilo flamenko-antzekoagatik da ezaguna, andaluziar ijito bere jatorriagatik oso presente duena. Raimundo Amador, Estrella Morente, Canserbero artistekin kolaboratu du, besteak beste. *Rolling Stone* aldizkari estatubatuarrak argitaratutako «Espainiako raparen historiako 50 rapero handien» zerrendako zazpigarren postuan jarri zuten.

Hainbat artista eta taldeekin kolaboratu du, adibidez, 2013an Esne Beltza taldearekin «*Quien manda (Hemen eta hor)*» abestia grabatu zuen.

## Diskografia 
**Estudioko albumak**
* *Lujo ibérico* (2000) 15x15px Urrezko Albuma (67.000 kopia)
* *Alevosía* (2003) 15x15px Urrezko Albuma (60.000 kopia)
* *Malamarismo* (2007)
* *Dirty Bailarina* (2010)
* *Bruja* (2013)
* *MALA* (2020)
* *Un mundo raro* (2024)

**Maxi-singleak**
* «Toma la traca» (Zona Bruta, 1999)
* «Yo marco el minuto» (Yo Gano-Superego, 2000)
* «Amor y respeto» (Universal, 2003)
* «Por la noche» (Universal, 2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lupario kastroa

**Lupario kastroa**, **Becako kastroa** bezala ere ezaguna, San Julian de Bastavales (Brion) eta Ribasar (Rois) parrokien artean dagoen kastroa da. Kultura Intereseko Ondasun izendatu zuten 2009ko abenduan. Sarbide errazekoa da eta harresien aztarnak ikus daitezke.

Kastro hau agian Amaekoen hiriburua izan zen eta garrantzi handia lortzera iritsi zen. Beste akropoli batzuetan gertatu zen bezala, hemen ere parrokia bat egon zen mendeetan zehar: San Antonino de Castro, XVII. mendearen hasieran kenduta.

Done Jakueren kondaira Lupa erreginaren egoitza kastro horretan kokatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  zen .
* Goi-tentsioko linea batek Lupario kastroari eragingo dio
San Juan de los Lagosko elizbarrutia

**San Juan de los Lagosko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1972ko martxoaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Juan de los Lagosen dago. Egun apezpikua José Leopoldo González González da.

## Ordinarioak 
* Francisco Javier Nuño y Guerrero (1972-1980)
* José López Lara (1981-1987)
* José Trinidad Sepúlveda Ruiz-Velasco (1988-1999)
* Javier Navarro Rodríguez (1999-2007)
* Felipe Salazar Villagrana (2008-2016)
* Jorge Alberto Cavazos Arizpe (2016-2022)
* José Leopoldo González González (2024-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Trinidad Antonio Márquez Guerrero (2026-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catoira (Catoira)

**San Miguel de Catoira**, Espainiako ipar-mendebaldeko Catoira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2022an 1.160 biztanle zituen.

## Tren geltokia 
* Catoirako geltokia
Kurialak

**Kurialak** (latinez, *curiales*) Erromatar probintzietako hirietako goi mailako klasea zen, Erroman Senatarien klasearen imitazioa. Klase horretatik aukeratzen zituzten hiriko administrazioaz arduratzen ziren. Antza, kurial hitzak dekurioi hitza ordezkatu zuen. 

Antzinako Erroman, gens (klan) baten kide nagusiak izan ziren hasieran. Eginkizun zibil eta sakratuak zituen eta *gens* curialis bakoitzean buru bat zuen, *curio* esaten zitzaioan. Batzarren antolaketa c*urio* *maximus*-aren eskuetan zegoen. 

## Historia 
Italiako kolonia latindarretan herritarrak erromatar hiritar bihur zitezen baimentzean, K.a 125. urtean, dekurioi postua sortu zuen Erromak leialtasuna ziurtatu nahian. 

Erromatar administrazio zibikoa inperioko herri eta hirietan erreplikatu zen erromatarren kontrolpean geratu zirenean. Inperio Berantiarrean, kurialak tokiko *kurian* magistratu eta dekurioi gisa zerbitzatzen zuten merkatari, negozio-gizon eta maila ertaineko lur-jabeak izan ziren.  

Inperioaren hasieran, herritar aristokratikoek aktiboki bilatu zuten postua ospe marka gisa. Antzokiko lehen ilaran eserlekuak erabiltzeko ohorea zuten eta *honestiores* (gizon ohoragarriak) klasean onartzen zituzten. Behin hautatuak izan ondoren, diru kopuru handiak ordaindu behar izaten zituzten lan publikoak egiteko; normalean, dekurioiak elkarren artean lehiatzen ziren, komunitatea tenpluz, bainuz eta beste instalazio publiko batzuez hornitzeko, bai eta jokoak eta jaiak antolatzeko. Dekurioiak ziren herri mailako pertsonaia politiko boteretsuenak. Kontratu publikoez, erritu erlijiosoez, entretenimenduaz, eta ordena bermatzeaz arduratzen ziren. Eta agian, garrantzitsuena zena, tokiko zerga-bilketa ere gainbegiratzen zuten. 

Dominatuaren garaian (284 eta geroago), inperioaren finantzek zerga bilketarako neurri zorrotzagoak eskatzen hasi zirenean, dekurioi posizioak estatusaren ikur izateari utzi zion, eta nahi ez zen funtzio publiko bihurtu zen.

Juliano enperadorea egoera horri aurre egiten saiatu zen, kurialen kontzejuen tamaina handituz, karga uniformeago zabalduz, eta dekurioi kargua merkeagoa izan zedin. Saiakera horrek ez zuen arrakastarik izan, eta Juliano bera hil egin zen politika hark emaitzak eman baino lehen. Egoera konpontzeko beste ahalegin batzuek ere porrot egin zuten, eta udal kontzejuek garrantzia galdu zuten Erroma Berantiarrean, V. mendean, hirien gobernua “handikien” eskuetan erori zen gero eta gehiago: senatariak, handikiak, estamentudun ofizial militar ohiak, kurial ohi aberatsagoak, apezpikuak, goi mailako ofizial inperialak eta salbuetsitako zenbait klase profesional, hau da, kurialak izan ezin zituenak, hain zuzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Brosz, Robert (1961-07-31) “Use and meaning of the terms "Decurio" and "Curialis" in the sources of roman law”, 3 Annales U. Sci. Budapestinensis Rolando Eotvos Nominatae  133 (1962)
Dimo (Catoira)

**San Pedro de Dimo**, Espainiako ipar-mendebaldeko Catoira udalerrian dagoen parrokia bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian.

2022an 926 biztanle zituen.
Marforio

**Marforio** (italieraz: Marforio; Erdi Aroko latinez: **Marphurius** edo Marforius) Erromako estatua klasiko bat da. 

Jatorriz I. mendeko marmolezko eskultura handi bat da, Ozeano edo ibaietako jainko bizardun etzan batena, iraganean Jupiter, Neptuno edo Tiber ibaiaren irudikapen gisa deskribatu izan dena. Andrea Fulvio humanista eta antikuarioa izan zen lehen aldiz ibaien jainko gisa identifikatu zuena, 1527an. 

## Izena 
Bere izenaren jatorria eztabaidatua da. Foroan zegoenean inskripzioa zuen granitozko oinarri baten gainean zegoen, eta han Mare in foro jartzen omen zuen. Beste hipotesi batzuk kokapenetik datozkio: *Martis Forum* delakoan zegoela, edo Mamertinoko Espetxetik gertu, edo Marioli (edo Marfuoli) familiaren lurretan. 

## Historia 
Marforio mugarri ezaguna izan zen Erroman XII. mendearen amaieratik aurrera. Poggio Bracciolinik Antzinarotik bizirik zirauten eskulturetako bat zela idatzi zuen 15. mende hasieran, eta XVI. mendearen hasieran oraindik Septimio Severoren arkutik gertu zegoen, Erromako Foroan.

Sixto V.a aita santuak estatua San Marko plazara eraman zuen (Erroman bertan) 1588an, eta gero Kapitolinoko plazara, 1592an, non Giacomo della Portak diseinatutako iturri bat apaintzen duen harrezkero. Aurpegiaren zati bat, eskuineko oina, eta oskol bati eusten zion ezkerreko eskua zaharberritu zizkioten 1594an. 

Marforio delakoa eta beste lau estatua XVI eta XVII. mendeetan erabili izan ziren paskinak ondoan idazteko: bost estatua hiztunak ziren eta horietako beste bat Pasquino delakoa zen. Ustez estatuek esanak jasotzen ziren paskin lotsagabe horietan figura publikoei adarra jotzen zitzaien, kritika soziala ziren.

1644ean, inguruko eraikinen zabalkundean orduan eraiki zen Palazzo Nuovo delakoaren oste batean geratu zen estatua erraldoia. Eraikin hura Museo Kapitolino bihurtzean 177ean, ikuspegi arkitektonikoa berrikusi zuen Filippo Bargionik, eta estatua zaharberritu zuen Carlo Antonio Napolionik. 21. mendean, Museo Kapitolinoen espazioaren barruan jarraitzen du, Palazzo dei Conservatori eraikineko erakustaretoen artean, non 2012-2013 urteetako zaharberritze batean iturri funtzio berrezarri dioten.

erdian|thumb|510x510px|21. mendeko kokapena Museo Kapitolinoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tepiceko elizbarrutia

**Tepiceko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren mexikar elizbarrutia da. 1891ko ekainaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Tepicen dago. Egun apezpikua Engelberto Polino Sánchez da.

## Ordinarioak 
* Ignacio Díaz y Macedo (1893-1905)
* Andrés Segura y Domínguez (1906-1918)
* Manuel Azpeitia Palomar (1919-1935)
* Anastasio Hurtado y Robles (1935-1970)
* Adolfo Antonio Suárez Rivera (1971-1980)
* Alfonso Humberto Robles Cota (1981-2008)
* Ricardo Watty Urquidi (2008-2011)
* Luis Artemio Flores Calzada (2012-2025)
* Engelberto Polino Sánchez (2025-)

## Apezpiku laguntzailea 
* José Manuel Piña Torres (1958-1970)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bovianoko gudua

**Bovianoko gudua** K.a. 305. urtean gertatu zen, Erromatar Errepublika eta Samniten artean.

## Aurrekariak 
Bigarren Gerra Samnita (K.a. 327-304) Erromatar Errepublikaren lehen mendetako gatazka garrantzitsuenetako bat izan zen, Samniten aurka borrokatua; Apenino zentralean nagusi ziren jatorri italikoko herri boteretsua. Gerrak garaipen eta porrot erromatar alternatuak izan zituen, hala nola Sarde Kaudinoetako hondamendia, baina Erromak bere indarra berreskuratzeko gaitasunari eta armada berriak antolatzeko ahalmenari esker, etengabeko erasoak jasan zituen.

Boviano (Samnita/Oskeraz: *Bovaianom;* Latinez: *Bovianum*), Samniten hiriburu nagusia eta zentro politikoa, garrantzi estrategiko eta sinboliko handia zuen. Hiria kontrolatzea Samniten lurralde erdigunean nagusitasuna izatea zen. K.a. IV. mendearen hasieran, Erromaren indar hazkundeak eta Campania eta Apulia bezalako lurraldeetan zabaltzeak zuzenean gatazkara eraman zuen Samniten lurraldearekin, bi herriek Italia hegoaldean nagusitasuna lortu nahi baitzuten.

## Gudua 
Erromatarren alderdian bi kontsulek parte hartu zuten: Tiberio Minuzio Augurino eta Luzio Postumio Megello. Emaitza erromatarren garaipena izan zen, eta horrekin batera Bigarren Gerra Samnitaren amaiera etorri zen.

Tiberio Minuzio Augurino guduan edo ondoren zaurien ondorioz hil zen. Bovianoko guduak samniten espiritua  behin betiko hautsi zuen; ezin zutenez gerra jarraitu, erromatarrek ezarritako baldintzak onartzera behartuak izan ziren. K.a. 304rako, erromatarrek samniten lurraldearen zatirik handiena beretu zuten, hainbat kolonia sortuz. 

## Ondorioak 
Samnitek bere hiriburua behin-behinean errekuperatu zuten, K.a 298. urtean, Hirugarren Gerra Samnitaren testuinguruan erromatarrak garaitu ostean. Hala ere, hirugarren gerra hamar urteko bitartean erromatarren alde bideratu zen eta Samnitak berriz ere garaitu zituzten, azken aldiz, Erromatarrek lurraldea guztiz beretuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak