Pantalicako kultura

**Pantalikako kulturaren** izena Pantalicako tokitik hartuta dago eta hortik Sizilian zehar hedatu zen historiaurreko kultura hau.

## Ezaugarri kulturalak 
**Pantalicako kultura** Siziliako toki askotatik hedatu zen, gehienbat posizio estrategikoa zuten herrietatik, handik iraupenezko iturriak hobeto kontrola zitezkeelako, esaterako, larreak, basoak eta laboreak. Kokaleku hau bat dator Gelako Monte Dessueriko gunearekin, Caltagironeko mendiarekin eta Sabucinarekin (Caltanissetta). Txabolen sabaia lastozkoa zen eta oina obalatua, zirkularra (Sabucina) edo errektangularra, harrizko hormekin eraikitakoak, non zutabeak ezarri baitziren teilatuko hezurdura sortzeko (Lipari, Morgantina y Metapiccola di Lentini)

## Fazies 
Ondasun eta produktuen ekoizpenari dagokionez, Pantalicako kultura hainbat faziesetan banatu da. Pantalica, Thapsosko kultura ordezkatzen duena, kostaldean ezarri zen:

### Hilobiak 
Ehorztzeko eraikin hauek hipogeoak ziren, lehenengo solairua zirkularra zen eta gero errektangularra. Lehen sabaia gangaturik, baina bigarrena laua, zeinak, beharbada, etxebizitzen eredua finkatu baitzuen.
Hilobiak hainbat gizabanakorentzat dira, agian familia edo giza-kategoria bat identifikatzen du. Geroago, Brontze Aroan, hilobietako gela karratua da, sabaia lauarekin eta horietan senar-emazteak edo seme-alabak ehorzten zituzten. Horietan maila bat dago hildakoen burua sostengatzeko.
Italiar penintsulako beste toki batzuetan, hipogeoak ez dauden tokietan, tipologia bestelakoa da. Kasu horietan kutxa bat erabili zen gizabanako batentzat, makurtuta lurperatu eta gero, putzua harriz betetzen zen.

### Zeramika 
thumb|200px|Lau heldulekutako kaikua
Artisautzaren ikuspegi bat da mota askotako ontziak. Pantalica I.aren faziesko zeramika gorria da, oin luzekoa eta marra bertikalekin. Tornua erabili zen. Pantalica II.ren faziesean ez dago kolore gorririk eta bikromia agertzen da. Itxura baskularrrak aldatzen dira, oin luzeak irauten badu ere. Estiloan, feniziar eragina nabaria da
Pantalica III.aren estiloan oin luzea desagertzen da, Ausonioren antzekoa izanik. Pantalica IV. estiloan hauteman da Greziarekin dagoen kontaktua, zeramikan jatorrizko konposizioak egiten direlako. Grabatutako apainketan, motibo geometrikoak erabiltzen dira, lerroak eta triangeluekin. Margoztutako apainketa gorria edo marroia da, motibo geometrikoak edo ildoak irudikatuz

### Eguneroko objektuak 
Pantalican eguneroko bizitzarako objektuak garatu ziren, hala nola, belarriak (Thapsosen agertzen ez zirenak), arku itxurakoak edo biolin harikoak. Brontzea gehiago erabitzen da aiztoak, ispiluak eta armak egiteko. Pantalica II.eko estiloan, belarriko itxura biribila da, arkua tolesturik eta, zenbaitetan, begi zirkular bat agertzen da.. Pantalica IV.aren estiloan greziar eragina nabaritzen da. Anbarrez eta boliz estalitako belarriek erakusten dute ordura arte ezagutzen ez zen aberastasuna.

## Iruditegia 

File:Specchio di bronzo, Pantalica.JPG|thumb|300px|Pantalikako brontzezko ispilua
File:Olla globulare su piede.JPG|thumb|200px|Oin luzeko lapiko globularra, Pantalica I
File:Fibule e coltello Pantalica.JPG|thumb|200px|Pentalicako aiztoa eta belarriak

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* SEMINERIO, D.: *Civiltà preistoriche nel Calatino *- 1988 Tringale editore-Catania

## Ikus, gainera 
* Italiako Brontze Aroa
* Casteluccioko kultura
* Siziliako historiaurrea
* Siziliako antzinako herriak

## Kanpo estekak 
* PICCOLO, Salvatore (2018): *Bronze Age Sicily*. Ancient History Encyclopedia.