open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
La Alberca

**La Alberca** Salamancako udalerria da, Sierra de Francia eskualdean dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.224 biztanle zituen. Oso herri turistikoa da. Multzo historiko gisa, Kultura ondasunaren izendapena du. Ezaguna da aspaldiko tradizioak gordetzeko duen joeragatik. Lan tradizionalak (nekazaritza, abeltzaintza), aldiz, ia erabat desagertu dira.

## Toponimia 
La Alberca izena arabiera eta hebraieratik dator. Hebraieratik "bereka" hitza da eta arabieratik "al" determinatzailea. Al-Bereka izango litzateke "uren lekua".

## Herriak 
La Alberca udalerrian herri hauek daude: La Alberca, Las Batuecas eta Prado Carreras.

## Mugak 
La Alberca Cáceresko probintziarekin du muga. Hauek dira inguruko herri guztiak: 
* Iparmendebaldean: El Maíllo
* Iparraldean: Nava de Francia
* Iparekialdean: San Martín del Castañar
* Mendebaldean: Monsagro
* Hegomendebaldean: Ladrillar (Cáceres)
* Hegoaldean: Las Batuecas
* Hegoekialdean: Madroñal
* Ekialdean: Mogarraz

## Monumentuak eta intereseko lekuak 
Hona hemen ezagunenak:
* Parrokia eliza
* Elizaren dorre handia
* Majadas Viejasen Andre Mariaren baseliza
* San Marcos baseliza
* Guruztokiren baseliza
* San Blas baseliza
* San Antonio baseliza
* Las Batuecasko monasterioa
* Las Cabras pintadas arkeologia lekua

## Ekonomia 
Herriaren ekonomia turismoarekin sustatzen da ia erabat. Badira ere txerriki hestebetearen inguruko lantegiak baina hauek ere turismoarekin lotura estua dute.

## Iruditegia 

WLM14ES - 03082013 104640 ALBERCA 0012 - .jpg|Kale tipikoa.
Ermita de San Blas, La Alberca edited.JPG|San Blas baseliza.
La belleza de la sonrisa.jpg|Jantzi tipikoa.
Barrio medio nuevo.JPG|Auzo berria.
Estatua Monumento al Cerdo.jpg|Zerriari monumentua.
Unamuno La Albercan.jpg|1913ko abuztuaren 5ean Unamuno La Albercan egon zen.

## Herritar ospetsuak 
* Maurice Legendre, Frantzian jaioa, lotura zuzena izan zuen herriarekin.
* José Luis Puerto (1953), idazlea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Peña de Francia
* Maurice Legendre
* Salamancako udalerrien zerrenda
* Las Batuecas
* Las Batuecas-Sierra de Francia Natura Parkea

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
La Hoya (Salamanca)

**La Hoya** Salamancako udalerria da, Béjar eskualdean dagoena. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 32 biztanle zituen. Udalerrian La Covatilla eski-estazioa dago.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Arrano beltza

**Arrano beltza** izenarekin honakoak aurki daitezke:

* **Arrano beltz**, hegazti harrapakaria.
* **Arrano Beltza**, ikurra, Iruñeko Erresumarena izan zen bandera.
Kautxu zuhaitz

**Kautxu zuhaitza** (*Hevea brasiliensis*) Euphorbiaceae familiako zuhaitz bat da. "Kautxu" bere indiar izenak ‘negar egiten duen egurra’ adierazten du. Zuhaitz honen latexa kautxu naturalaren iturri nagusia da. Bera generoaren beste bi espezie (*Hevea guianensis* eta *Hevea pauciflora*) honentzat ere erabiltzen dira. Gaur egun Guayule eta Taraxacum kok-saghyz landarekin ikerketzean ari da.
thumb|ezkerrera|150px|Latexa.
Jatorriz Hego Amerikakoa (klima tropikaletan), baina gaur egun asiar hego-ekialdea produzitzaile nagusia da. 20-45 m-ko garaiera eta 60 cm-ko diametroko enborra edukitzera irits daitekeen zuhaitz hosto iraunkorra da. Bere hostoak trifoliatuak dira, 16 cm luze eta 6-7 cm zabal dira.

## Kanpo estekak 
* http://www.elhuyar.com/LHmateriala/Kautxua_I.pdfKautxua pdf
* Hévéa Brasiliensis
Zilar ioduro

**Zilar ioduroa** konposatu kimiko bat da, batez ere medikuntzan erabilgarria. Disolbaezina da uretan eta bere kristal egitura izotzarena bezalakoa da, euria eragitea eragon dezakeena.

## Eurigilea 
Euria naturan urak egiten duen ziklo bat da. Gutxi arte, fenomeno hau kontrolaezina zen eta bere zikloa jarraituz ezin genuen jakin nola egin hau kontrolatzeko. Euriaren zikloa, denok dakigunez, honako hau da: itsas eta ozeanoetako ur-lurrunak kondentsatu eta hodeiak eratzen ditu, landareen lurruntzeak eta arnasketak bezala. Aire bero eta hezeak gora egiten du, eta altuera handira iristen denean, ur-lurruna kondentsatu eta tantak sortzen dira —oso altuera handietan izotz-kristalak ere bai—.

Tantatxoak oso txikiak direnez, airean orekan egoten dira, baina elkartzen hasi eta handiagoak bihurtzen dira. Tamaina jakin bat hartzen dutenean —0,5 milimetrotik gorakoa—, gehiegizko bihurtzen dira haize-lasterrentzat eta erortzen hasten dira. Euria egiten du.

Euria kontrolatzeko ahaleginak egin izan ditu betidanik gizakiak baina gaur egun arte, ez da lortu. Euria lortzeko abia puntu zuzenena lainoak dira. Zilar ioduroa erabiltzen da lainoak bonbardatzeko misilen edo hegazkinen bitartez, kondentsazio guneak eragiten dituzte. Nukleo hauek, lainoen tantatxoak berenganatuz, beherantz erortarazten dituzte.

### Xafla ilunen metodoa 
Euria modu artifizialean lortzeko, bonbardaketen gerra-estrategia alboratuta iturrira jo dute nazioarteko proiektu bateko partaideek: lainoak sortu nahi dituzte modu artifizialean.

Bruselako Unibertsitate Askea, Israelgo Ben Gurion Unibertsitatea, eta NASAren *Geshem* proiektuan daude lanean. Datorren urtean proiektu hau martxan jarriko da Israelgo basamortuan.

Proiektuaren oinarri zientifikoa bero-uharteak dira, inguruak baino askoz ere tenperatura altuagoa duten guneak. Gune horiek eragiten dute ur-lurruna duten aire beroak gorantz igotzea. Horrela ura kondentsatu egiten da eta lainoak sortzen dira. Fenomeno hau XX. mendean jarri da martxan eta Los Angeles esan omen du honen ondorioz hainbat aldaketa meteorologiko egon direla.

Xafla ilunen bidez, *Geshem* proiektuak bero-uharteen fenomenoa simulatu nahi du. Proiektu pilotuan bi kilometroko azalera estali nahi dute, eta tenperatura altuak lortu, airearen eta lurrunaren dilatazioa errazago gerta dadin. Teorian horrela, lainoak hasiko dira. Une honetan ikertzaileek xaflak egiteko material egokia bilatzen ari dira. Material honek beroa ondo xurgatu behar du, bidegarria eta errentagarria ere. Material egokia aurkitzen dutenean xaflak kokatuko dituzte. Hau frogatzeko, Negeveko basamortua aukeratu aukeratu dute itsasotik hurbil baitago.

### Eguraldi kontrola 
Gehienek erabili izan dute lehorteei aurre egiteko, ur eskasiari aurre egiteko... baina ere erabili izan da kontrakorako adibidez laino gehiegi pilatzen ari dela, zaparrada bortitzegiak espero direla, harria botatzeko arriskua dagoela... euria eragin eta arazoa konponduta.
erdian|thumb|384x384px|Zilar ioduroa euri artifiziala eragiteko erabiltzen da, bere eraginkortasuna frogatu gabe dagoen arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lisker

**Lisker** 70eko hamarkadan sortu zen folk-rock taldea, Eibarren (Gipuzkoa). Basauriko rock lehiaketa irabazi ondoren, disko bat grabatu zuen Xoxoa diskoetxearekin, 1979an. Itoiz eta Errobi taldeekin maiz partekatu zuen agertokia. Haatik, 80ko hamarkadan rock emanaldiak utzi, eta plaza talde bilakatu zen.

## Taldea 
Eibarko Jeiki eta Zima taldeetan ibilitako musikariek sortu zuten Lisker. Jeikik folk intimista lantzen zuen, eta eskaini zituen emanaldien artean jendetsuena Bartzelonako I. Topaketa Anarkistan emandakoa izan zen, 10.000 lagunen aurrean jo baitzuen, Triana, Iceberg, Tilburi eta beste hainbat taldek osatutako jaialdian. Zimak esperientzia txikiagoa izan zuen, taldekideak oso gazteak ziren, eta musika garage progresiboa jorratzen zuten.

Jeikik eta Zimak bat egin zuten urtero udan Lekeitioko hondartzan antolatzen zen Lekeitio Rock Jaialdian, eta egun hartan sortu zen folk-rock talde bat eratzeko ideia. Jeikiko Ernesto Gomez (ahotsa eta gitarra akustikoa) eta Jabier Zabala (baxua) eta Zimako Julian Alberdi (gitarra elektrikoa) eta Josean Salado (bateria) batu ziren Liskerren, aurrez ezein taldetan aritu gabeko Jesus Gil (flauta) kide berriarekin batera. Emanaldietan hasi eta berehala, Espainiako Lone Star taldearekin jo zuen, Eibarren, eta Basauriko rock lehiaketa irabazi zuen; horren ondorioz, diskoa grabatzeko eskaintza egin zion Xoxoa diskoetxe sortu berriak. Donibane Lohizuneko Bacchanales estudioan grabatu zuen Jean Phocas soinu teknikariarekin, eta berau aurkezteko hainbat kontzertu eman zituen garai hartan zeuden bi rock talde arrakastatsuenekin, Errobi eta Itoizekin. Lemoizko zentral nuklearraren aurka 1980an Bilbon egindako Herri Topaketetan, Lekeitio Rock Jaialdian eta Espainiako Asfalto taldearekin ere jo zuen Liskerrek. Rock progresiboa, hard-rocka eta folk musikaren eraginak uztartu zituen taldeak diskoa osatzen duten bost kantu luzeetan.

Etenaldia iritsi zen ondoren. Ernesto Gomezek taldea utzi zuen -Jose Bartra sartu zen haren ordez-, eta beste taldekide batzuk soldaduskara joan ziren. Itzuleran berriz heldu zioten taldeari, baina estiloa jazz fusionera aldatuta. Euskal Herrian 80ko hamarkadaren hasieran nagusitzen ari zen rock giroan Liskerren proposamenak lekurik ez zuela iritzita, kontzertuak emateari utzi, eta berbenak eskaintzea erabaki zuen. Hala segitzen du gaur egun ere. Hasierako kideetatik Josean Saladok eta Jabier Zabalak jarraitzen dute taldean.

## Diskografia 
* *Lisker* (1979, Xoxoa)

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Lauburu musika taldea

**Lauburu** euskal folk estiloko musika talde akustiko bat izan zen. Euskal Herriko herri musika eta zelta jatorrikoa uztartzen aitzindari izan zen. 5 disko argitaratu zituzten.

## Taldea 
John Taylor britainiarrak (gitarra, flauta, bouzoukia, mandolina) eta Xabier Zabalak (gitarra, ahotsa) sortu zuten Lauburu taldea, 1970eko hamarkadaren amaieran, Bilbon. Hasieratik zelta musika eta Euskal Herriko musika uztartu zituzten, garai hartarako nahiko aurreratua gertatzen zen nahasketa batean. Haizea eta Izukaitz taldeek folk-rock ingelesera jotzen bazuten ere, Lauburuk Irlandako herri musika zuen iturburu nagusi. Besteek gero eta modu elektrikoagoan lan egiten zuten; Lauburukoek, berriz, musika akustikoa aldarrikatu zuten *Lauburu* lehen diskoan (Herri Gogoa, 1979).

Madrilgo diskoetxe batekin bigarren diskoa ateratzeak, *Balitzako kontuak* (Movieplay-Kardantxa, 1980), taldea ezagunagoa egin zuen, nahiz eta azkenean diskoetxeen arteko hainbat gorabeherak taldearen promozio normalizatua eragotzi zuten. Garai hartan John Taylor eta Xabier Zabalaz gain, Maite Garciak (eskusoinua, teklatuak, ahotsa) eta Marije Uragak (gitarra, ahotsa) osatzen zuten Lauburu. Beste britainiar batek, Mary Dyerrek (biolina, ahotsa), osatu zuen taldea hirugarren diskoa kaleratzeko: *Beltzaran beltza* (IZ, 1983).

Ospe masibotik urruti, sei urte hartu zituen taldeak *Ur eta lur* (Elkar, 1989) plazaratzeko. Disko horretan, Karmele Sanchezek (gitarra, ahotsa) eta Begoña Candelek (eskusoinua, tronpeta, ahotsa) osatu zuten Taylor-Dier-Zabala hirukoa. Lozorro luze baten ondoren, bosgarren diskoa kaleratu zuen Lauburuk, *Balusko zinta beltz* (Hilargi, 1995). Hura izan zen taldearen testamentua.

## Diskografia 
* *Lauburu* (1978, Usandizaga; 1979, Herri Gogoa)
* *Balitzako kontuak* (1980, Movieplay)
* *Beltzaran beltza* (1983, IZ)
* *Ur eta Lur* (1989, Elkar)
* *Balusko zinta beltz* (1995, Hilargi)

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Kazkabarra

**Kazkabarra** herri musika berreskuratzeko lanaren eta egile musikaren artean kokatu beharreko taldea da. Juan Mari Beltranen anaia Bixente Beltranek sortu eta gidaturik, zuzeneko ugari eman zituen 80ko hamarkadaren bigarren erdialdean, bere musikaren alaitasun, dantzagarritasun eta bersatilitateagatik. Hasieran folk txaranga gisa ere hartu izandakoak, kale musikatik urrutiratu ahala, ibilbide pertsonalagoa egin zuen hiru diskotan.

## Taldea 
Herri musika eta herri tresnekin harreman luzea zuen Bixente Beltranek, eta haren bultzadaz sortu zen Kazkabarra, Eskola dantza taldearen barnean. Berez, Donostiako inauteri sortu berriak euskal inauterien erroekin lotzeko asmoz urteetan hainbat lan egin ondoren, Bixente Beltranek sortutako hainbat doinu bildu zituen Ihauteriak lehen diskora (Elkar, 1985). Sonoritate bereziko taldeak festa eta dantza giroa aldarrikatzen zuen lan horretan. Bixente Beltran (txirula, klarinetea), Gotzon Huizi (atabala, ahotsa), Jaime Eguzkiza (kontrabaxua), Daniel Adrian (gitarra, biolina), Ricardo Sarobe (trikitia), Xabier Berasaluze "Leturia" (panderoa), Karmen Lauzirika (flauta), Juan Luis Vallejo (eskusoinua), Mainel Serra (bonbardinoa), J. Luis Arizti (pianoa) eta Joxe M. Urreagak (alboka, ahotsa) osatu zuten taldea.

Taldearen nortasuna honela azaldu zuen Bixente Beltranek: "Kazkabarra herriarengandik, bere kulturaren baitatik sortu den taldea da, tradiziozalea, gure herri izatearen ezaugarri izan den kultur ondare berezi hori berea eginez, gaurko egunez musika alaia eta festazalea egiten ahalegintzen dena, geure geurea dela senti eraziko digun musika hain zuzen" (1).

Ameskide bigarren diskoak (Elkar, 1988) bide beretik jo zuen. Bixente Beltranenak dira diskoko kantu gehienak, nahiz eta, aurrekoan ez bezala, ahotsa agertzen den diskoko pieza gehienetan. Bittor Ulla (kontrabaxua, gitarra) garai hartan sartu zen taldean. Zuzeneko ugari eman zituen Kazkabarrak, eta handik hiru urtera kaleratu zuten hirugarren eta azken diskoa, izenburu argigarri batekin: Azken saltsak (Elkar, 1991). Aldaketa garrantzitsuak ekarri zituen disko horrek, taldekideetan lehendabizi. Arantza Lizaso eta Iñaki Linazasoro (biolina), Sergio Villar (eskusoinua, trikitia), Joxan Zabalo (bonbardinoa), Jon Arrizabalaga (bateria, perkusioa) eta Alberto Murua (kontrabaxu , ahotsa) sartu ziren taldean, Kazkabarraren azken urteetan kantari nagusi bilakatu zen Patxi Saizekin batera. Ikuspegi musikalaren aldetik ere aldaketak gertatu ziren. Nahiz eta Beltranenak izan kantu gehienak, Aitor Amezaga (Akelarre, Estitxu, Gernika...) moldaketa musikalak egiten hasi zen. Azkenik, instrumentazioari zegozkion aldaketen artean, hainbat kantutan bateria erabili zuten.

Hala eta guztiz ere, ez zuten zorte handirik eduki. 1993an taldea desagertu egin zen, eta haietatik Patxi Saizek garatu du ibilbide emankorrena. Bakarlari gisa hiru disko kaleratu ditu Getariako kantariak: Iratzarra (Autoekoizpena, 1998), Galdetzen (Kultulan, 2003) eta Haize urrunak (Autoekoizpena, 2005).

## Diskografia 
* *Ihauteriak* (1985, Elkar)
* *Ameskide* (1988, Elkar)
* *Azken saltsak* (1991, Elkar)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ingurune (argipena)

**Ingurunea** terminoak sistema bat (gizarte bat, enpresa bat, organo (biologia)organo bat) inguratu eta eragiten duten eremuko elementu eta fenomenoen multzoa da. Adiera berezi zenbait ditu:

* **ingurune fisikoa** edo ingurumena;
* gizarte-ingurunea, pertsonak eta erakundeak harremanetan diharduten erakunde politiko, ekonomiko eta kulturalen multzoa;
* ingurunea, enpresa baten egoera eta bilakaera eragiten dituzten kanpoko faktore eta eragileen multzoa, plangintza eratzerakoan kontuan hartzekoa;
* matematikan, ingurunea, puntu baten inguruko puntuen multzo mota bat;
* hezkuntzan, ikaskuntzarako ingurune birtuala;
* informatikan, mahaigain ingurunea.
Asturiasko aireportua

**Asturiasko aireportua** Asturiasko Printzerriko Castrillón udalerrian dagoen aireportua da . Autonomia erkidegoko osoa zerbitzatzen duen aireportua da. Oviedotik 47 km-ra dago; Gijóndik 40 km-ra eta Aviléstik 15 km-ra. AENA erakunde publikoak kudeatzen du aireportua.

Espainiako iparraldeen dagoen aireportua da.

2012an 1.309.640 pertsonek erabili zuten.

## Estatistikak 
## Hegaldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgunea AENAren atarian
Aena

**Aena SME, S.A.** (*Aeropuertos Españoles y Navegación Aérea* enpresaren akronimotik eratorritako izena, euskaraz *Espainiar Aireportuak eta Aireko Nabigazioa*) Espainiako interes orokorreko aireportuak kudeatzen dituen enpresa publikoa da. Sozietatea Espainiako Gobernuaren agindupean dago ENAIRE enpresa-amaren bidez, Aenaren %51a kontrolatzen duelarik. 46 aireportu eta bi heliportu kudeatzen ditu Espainian, eta «Aena Internacional» (euskaraz *Aena Internazionala*) filialaren bitartez Europa eta Amerikan beste 15 aireporturen kudeaketan hartzen du parte, bidaiari kopuruari dagokionez munduko aireportu eragileen artean lehenengoa izanik. Egungo legediari dagokionez honako funtzioak bete behar ditu:
* Karaktere zibileko aireportu, aerodromo, heliportu eta aire-garraiorako edozein instalakuntzaren antolaketa, zuzendaritza, koordinazioa, esplotazioa, zaintzea eta administrazioa.
* Aurreko epigrafeari dagozkien azpiegitura eta instalazioen inbertsioen proiektu, exekuzio, zuzentze eta kontrola.
* Azpiegitura, instalazio eta telekomunikazio aeronautikoen sistema-sareen proiektu, exekuzio, zuzentze eta kontrola, nabigazioa eta airetiko zirkulazioaren kontrolerako.
* Azpiegitura aeronautiko berrien planifikazioen proposamena, hala nola aire-espazioko egituraren aldaketak.
* Kudeatzen dituen intalazioetan segurtasun zerbitzuak bermatzea eta aire-garraioari dagokion irakaskuntza espezifikoetan parte hartzea.

## Aireportuak 
thumb|300px|Aenaren Espainiako sarearen mapa.
Aenak interes orokorreko Espainiako aireportu guztiak kudeatzen ditu, bai eta aireportu pribatu batzuetako aire-nabigazioa eta base militar batzuk ere, azken hauek Espainiako Indar Armatuekin batera. Gainera, Ceuta eta Algecirasko heliportuak ere kudeatzen ditu, sare osoko heliportu bakarrak.

Sozietateak 46 aireportu eta bi heliportu kudeatzen ditu Espainian, eta zuzenean edota zeharka Europa eta Amerikako beste 15 aireportuen kudeaketan ere parte hartzen du, horien artean Londres-Luton aireportua, zeinaren kapitalaren %51a kontrolatzen baituen.

### Operazioen bolumena 
Hauek dira Aenak kudeatzen dituen Espainiako aireportuen operazioen bolumenak, 2017. urtean:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako aireportuen zerrenda
* ENAIRE

## Kanpo estekak 
* Aena
* Infovuelos, Aenaren hegaldien informazio zerbitzua
Federico García Lorca Granada-Jaén aireportua

**Federico García Lorca Granada-Jaén aireportua** (IATA: **GRX**, NAZE: **LEGR**) Aenak kudeatzen duen Granada eta Jaéngo nazioarteko aireportua da, Granadatik 17 kilometrora eta Jaéndik 106 kilometrora kokatuta. Chauchina eta Santa Fe udalerrietako lurretan dago, Granadako probintzian.

Andaluziako bosgarren aireporturik garrantzitsuena da, bidaiari zein karga kopuruari dagokionez. 2017an 901.961 bidaiari garraiatu zituen, aurreko urtearekin alderatuta %20,1 gehiago, Aenaren sareko aireportuen artean 27.a izanik.

## Azpiegiturak 
* 2.900 metroko lur-hartze pista.
* Bidaiari terminala.
* Aparkaleku bat ondorengoentzako:
** autoentzako 450 leku
** alokairuko autoentzako 99 leku
** autobusentzako 4 leku

## Hegaldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgunea AENAren atarian
La Maya

**La Maya** Salamancako udalerria da.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 209 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Enter Sandman

**Enter Sandman** ("Sar Dadila Sandman") 1991an thrash eta heavy metal musika jotzen duen Metallica estatubatuar taldeak sortutako abestia da. Abestiaren musika Kirk Hammett, James Hetfield eta Lars Ulrichek moldatu zuten, eta Bob Rock ekoizleak ekoiztu zuen. Hitzak berriz taldeko abeslari eta gitarrajolea den Hetfieldek idatzi zituen.

Metallica taldeak abesti soil edo single gisa kaleratu zuen lehenbizikoa izan zen, *Black* deituriko diskoaren aurreneko abestia ere izan zelarik. Abesti arrakastatsua izan zen, munduan zehar 15 milioi kopia saldu zituen eta gainera taldearen ospea oraindik gehiago areagotu zuen. Estatu Batuetan 500.000 kopia baino gehiago saldu zituenez, *Enter Sandman* abestiak urrezko diskoaren kategoria bereganatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Metallica taldearen "Enter Sandman" abestia entzungai
Master of Puppets (abestia)

**Master of Puppets** (euskaraz "Txotxongiloen Nagusia") 1986an izen bereko Master Of Puppets diskoaren barnean thrash eta heavy metal musika jotzen duen Metallica estatubatuar taldeak kaleratu zuen abestia da.

Abestia drogek hartzen dituztenengan duten eraginaz eta haiengan pixkanaka ezartzen duen bere nagusitasunaz mintzo da.

## Kanpo estekak 
* Metallica taldearen "Master of Puppets" abestia entzungai
Koaleszentzia

**Koaleszentzia** material bi edo gehiagoren artean batean batzeko ahalmena da. Adibidetzat jar daiteke merkurio tantek duten gaitasuna, ukitzearekin bakarrik tanta bakarra osatzeko aukera ematen dutenak. Ura eta olioa nahastekotan ere gertatzen da tanten eratze efektua, denborarekin berriro hasierako formara itzulita.

## Kanpo estekak
For Whom the Bell Tolls (Metallica)

**For Whom the Bell Tolls** (euskaraz "Zeinengatik jotzen dute kanpaiek?") 1984an Ride the Lightning diskoaren barnean thrash eta heavy metal musika jotzen duen Metallica estatubatuar taldeak kaleratu zuen abestia da.

Abestiaren musika James Hetfield, Lars Ulrich eta Cliff Burtonek moldatu zuten, hitzak berriz Ernest Hemingway idazle ospetsuaren izen bereko *For Whom the Bell Tolls* eleberrian oinarrituta daude.

## Kanpo estekak 
* Metallica taldearen "For Whom the Bell Tolls" abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
Jeremy (abestia)

**Jeremy** 1991an Pearl Jam grunge talde estatubatuarrak grabatu zuen abestia da. 1992an Ten diskoaren barnean kaleratua zuen.

## Kanpo estekak 
* Pearl Jam taldearen "Jeremy" abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
Kromosomopatia

[thumb|350px|Gizonezko baten [kariotipoa.]]

**Kromosomopatiak** edo **mutazio kromosomikoak** kromosometan gertaturiko mutazioak dira. Amniozentesi baten bidez antzemangarriak dira. Gametogenesian (gametoen eraketa prozesuan) sortutako akatsen ondorioz gertatu ohi dira. Askotan embrioa garapenean hiltzen da, jaio baino lehen.

Akatsaren arabera bi talde bereizten dira: **mutazio genomikoak** (kromosoma-kopurua aldatzen dutenak), zeinen barnean *aneupoloidiak* eta *euploidiak* dauden, eta **egitura mutazioak**, kromosomen egituraren aldaketak direnak.

## Mutazio genomikoak 
Meiosian kromosomak gaizki banantzen direlako sortzen dira mutazio hauek

### Aneuploidiak 
Gehiegizko kromosoma bat, edo kromosoma bat faltan duten enbrioiak dira aneuploideak. Mutazio hauetan, bi kromosoma homologo egon behar direnean (organismo diploideetan) kromosoma bakarra baldin bada, monosomia (2n-1) dago; hiru baldin badira, trisomia (2n+1). Kromosoma bat gehiago edo gutxiago egon daiteke autosoma edo kromosoma sexualetan (gonosometan):

### Euplodiak 
Mota honetako embrioiak zenbaki haploidearen multiploak dira. Hau da, 2n izan beharrean (kromosoma kopuru normala), 3n (triploide), 4n(tetraploide), etab. izaten dira.
Aldaketa hau landareetan bideragarria da, landare handiagoak sortuko dira. Baina animaliengan bideraezina da gehienetan.

## Egitura mutazioak 
Batez ere kromosomak apurtzen direnean ematen dira. Ondorioz, kromosoma zati batean aldaketak daude. Mutazio hauek aneuploidiak baino urriagoak dira, 375 jaioberrien artean bati eraginez.

### Erlazionaturiko gaixotasunak 
* Cri du Chat sindromea

* X hauskorraren sindromea

* Angelman/Prader Willi sindromea

* Filadelfia kromosoma (leuzemia mieloide kronikoa)

## Gene mutazioak 
Gene konkretu bat mutatzen denean bi gauza gerta daitezke, alde batetik genea gal daiteke, ondorioz kodetzen duen proteina ez da sintetizatuko. Bestetik, genea alda daiteke proteina aberranteak sortuz. Hauen funtzioa galduta egongo da edo ez-funtzionalak izango dira. Gainera, proteina hauek gaixotasunak sor ditzakete, bai metabolismoen aldetik baita egituraren aldetik ere. Gaixotasun hauek Mendelen legeen bidez heredatuko dira.

### Gaixotasun dominanteak 
* Tanatoforia
* Huntingtonen gaixotasuna

### Gaixotasun errezesiboak 
* Hiperplasia errenala
* Mikrozefalia
* Fenilzetonuria
* Homozistinuria
* Galaktosemia

## Ikusi baita 
* Gametogenesia
* Gene
* Kromosoma

## Kanpo estekak
Neutroi-izar

thumb|upright=1.25|Neutroi-izar baten barne egitura
**Neutroi-izarra** izar erraldoi baten neutroiez osatutako hondar mota bat da. Izar erraldoi horrek (eguzkiaren masa baino 9 aldiz handiagoa izan behar du) bere erregai nuklearra agortzen duenean, supernoba baten gisa eztanda egiten du. Eztanda horren ondoren, izarrak bere kanpo geruzak galtzen ditu eta izugarri dentsoa den metalezko nukleo bat geratzen da. Nukleo horren dentsitatea hain da handia ezen aldaratze indar elektrostatikoak ezin baitu bere egitura mantendu, eta grabitatearen indarrak nukleo hori gero eta gehiago konprimitzera behartzen du.

Izarraren nukleoaren dentsitateak muga jakin batera heltzen denean (2,4 × 107 g/cm³) neutronizazioa deitzen den prozesua hasten da, hots, nukleo horren protoiak eta elektroiak batzen dira, beraien karga elektrikoa galtzen eta neutroiak (karga elektrikorik gabeko partikulak) sortzen. Nukleoaren masa eguzkiarena baino hiru aldiz handiagoa bada zulo beltza sortuko du, baina bestela, izarra egonkortuko da neutroi-izar gisa, neutroien degenerazio-presioari eta barioien arteko aldaratze-indarrari esker.

Neutroi-izar arrunt batek 1,35 eta 2,1 arteko eguzki masa dauzka, eta 20 eta 10 km arteko erradioa.

## Ikus, gainera 
* Pulsar
* Supernoba

## Kanpo estekak
Ferdinand Růžička

**Ferdinand Růžička** (Viena, 1941eko martxoaren 10a) austriar fisikaria da. Bere aita Ferdinand zuen izena eta aholkulari fiskala izan zen. Bere ama, berriz, Karoline Hemetzberger deitzen zen. Vienan lehen hezkuntza ikasi eta gero goi mailako bigarren hezkuntzako institutu batera sartu zen. Gaitasun handiko ikaslea izan zen , bereziki fisikan, matematikan eta biologian.

Eskola bukatu ostean Vienako Unibertsitatera joan zen eta bertan fisika ikasketei ekin zion. 1967an ikasketak bukatu eta gero bere doktore lanarekin hasi zen material fluoreszenteak aztertzen.

Bere aktibitate zientifikoei hasiera eman zion mikroskopio elektronikoarekin Ludwig Boltzmann Leuzemiaren eta Hematologiaren Ikerketa Institutuan, Vienan, eta Municheko Erradiazio eta Ingurumen Ikerketarako Gizarte Hematologiaren Institutuan. Bertan mikroskopio elektronikoaren bidez giza kromosoma aztertzeko teknika berria garatu zuen.

## Bibliografia 
https://web.archive.org/web/20100213031058/http://www.mikrowellensmog.info/Biography.html
San Esteban de la Sierra

**San Esteban de la Sierra** Salamancako udalerria da, Béjar eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 363 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko informazioa Salamancako aldundiaren webgunean.
Trainspotting

***Trainspotting*** 1996 urteko filma eskoziarra da. Danny Boylek zuzendu zuen eta Irvine Welshek idatzitako eleberrian oinarritzen da. Ewan McGregor, Ewen Bremner, Jonny Lee Miller, Kevin McKidd, Robert Carlyle, Kelly Macdonald eta Peter Mullan aktoreek antzeztu zuten.

2017an *T2: Trainspotting* izeneko jarraipena izan zuen.

## Argumentua 
Filmak Edinburgheko heroinomano talde baten bizitza deskribatzen du. Drogari, sexuari eta bizitzari buruzko hainbat hausnarketa egiten du, dena drogazalearen eta bizitzan xede zehatzarik ez duenaren ikuspuntutik. Ikuspuntu ezkor baina, aldi berean, ardurarik gabeko horrek pelikula osoan ikus daiteke behin eta berriro. Adibide gisa, Mark Renton pertsonaiak hasierako monologoan botatakoa: *"Aukera ezazu bizitza. Baina nik ez nuen bizitza aukeratu. Nik beste gauza bat aukeratu nuen. Arrazoiak? Ez duzu arrazoirik behar heroina daukazunean"*.

Hamarkada horretako filmarik arrakastatsuenen arten dago Trainspotting, eta bere inguruan sortutako iritziak eta kultura adierazpenak ugari dira. Arrakasta honen funtsa erabilitako estetikan, musikan eta filosofian oinarritzen da eta, batez ere, drogaren (eta zentzu zabalago batean, gazteriaren) munduari buruz egiten duen moralkeriarik gabeko gogoetan.

## Soinu-banda 
**Vol. #1**
# "Lust for Life" (1990) - Iggy Pop (5:15)
# "Deep Blue Day" (1983) - Brian Eno (3:58)
# "Trainspotting" (1996) - Primal Scream (10:36)
# "Atomic" (1996) - Sleeper (5:11)
# "Temptation" (1987) - New Order (7:02)
# "Nightclubbing" (1990) - Iggy Pop (4:15)
# "Sing" (1990) - Blur (6:03)
# "Perfect Day" (1972) - Lou Reed (3:46)
# "Mile End" (1996) - Pulp (4:33)
# "For What You Dream Of" (Full-on Renaissance Mix) (1993) - Bedrock featuring KYO (6:30)
# "2:1" (1995) – Elastica (2:35)
# "A Final Hit" (1996) - Leftfield (3:17)
# "Born Slippy (NUXX)" (1995) - Underworld (9: 46)
# "Closet Romantic" (1996) - Damon Albarn (3:09)

**Vol. #2**
# "Choose Life" - PF Project (7:48)
# "The Passenger" - Iggy Pop (4:38)
# "Dark and Long (Dark Train)" - Underworld (9:52)
# "Carmen Suite No.2" - Georges Bizet (2:07)
# "Statuesque" - Sleeper (3:21)
# "Golden Years" - David Bowie (3:59)
# "Think About The Way" - Ice MC (4:19)
# "A Final Hit" - Leftfield (4:55)
# "Temptation" - New Order (3:03)
# "Nightclubbing (Baby Doc Remix)" - Iggy Pop (5:50)
# "Our Lips are Sealed" - Fun Boy Three (2:51)
# "Come Together" - Primal Scream (4:55)
# "Atmosphere" - Joy Division (4:07)
# "Inner City Life" - Goldie (3:42)
# "Born Slippy .NUXX" (Darren Price Mix) - Underworld (6:29)

## Kanpo estekak 
*  Trainspotting *Internet Movie Database* orrialdean

Lategoria:Umore beltzeko filmak
Urdainzko erreka

**Urdainzko erreka** Lapurdiko ibaia da, eskuinaldetik Errobiko ibaiadarra dena. Frantsesez *Urdains* izena du.

## Geografia 
Arrangoitzetik gertu, Basusarriko hegoaldean jaioa da. Udalerria zeharkatu ondoren Errobin du ahoa.

## Historia 
Ibaia zeharkatzen zuen zubia, 1813ko abenduaren 10ean, Iberiar Penintsulako Gerraren garaietan, John Hoperen agindupean zegoen 7. dibisioaren brigada batek defenditua izan zen Errobiko guduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ulysses

**Ulysses**, ingelesezko *Ulises*, honakoa izan daiteke:
* Ulysses, Eguzkia latitude guztietan ikertzeko NASAren tripulaziorik gabeko zunda espaziala
* *Ulysses*, James Joyceren eleberria

* Ulysses S. Grant, Ameriketako Estatu Batuetako 18. presidentea

## Ikus, gainera 
* Ulises
Ababuj

**Ababuj** Teruelgo udalerria da.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 80 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
La Mata de los Olmos

**La Mata de los Olmos** Teruel udalerria da, Bajo Aragón eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 271 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Jaiak eta ospakizunak 
Herriko jaiak abuztuaren 22tik abuztuaren 23ra ospatzen dira.

## Kanpo estekak
Estercuel

**Aldearrodrigo** Teruel udalerria da, Andorra-Sierra de Arcos eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 267 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Lopadotemakhoselakhogaleokranioleipsanodrimypotrimmatosilphiokarabomelitokatakekhymenokikhlepikossyphophattoperisteralektryonoptekephalliokinklopeleiolagōiosiraiobaphētraganopterygṓn

**Lopadotemakhoselakhogaleokranioleipsanodrimypotrimmatosilphiokarabomelitokatakekhymenokikhlepikossyphophattoperisteralektryonoptekephalliokinklopeleiolagōiosiraiobaphētraganopterygṓn** edo **lopadano** (grezieraz: λοπαδοτεμαχοσελαχογαλεοκρανιολειψανοδριμυποτριμματοσιλφιοκαραϐομελιτοκατακεχυμενοκιχλεπικοσσυφοφαττοπεριστεραλεκτρυονοπτεκεφαλλιοκιγκλοπελειολαγῳοσιραιοϐαφητραγανοπτερυγών) Aristofanesen *Emakumeen Asanblada* komedian aipatzen den janari baten izena da.

Hau da grezieraz inoiz egin den hitzik luzeena eta hainbat jaki aipatzen ditu bere barruan.

## Kanpo estekak
Feijoa

220px|thumb|Feijoaren loreak.
**Feijoa** (*Acca sellowiana*) jatorriz Brasilgo espezie botaniko bat da, handik Kolonbiara, Uruguaira eta Argentinara hedatu zena. Hotzari eutsi egiten dio baina ez -5&nbsp;°Cren azpitik; tenperatura altuak ez ditu jasaten, ezta lehortasuna ere. Gaur egun ekoizpen handiena duten herrialdeak Kolonbia eta Zeelanda Berria dira. 

Fruitu jangarria ematen du. Otto Karl Berg alemaniarrak João da Silva Feijoren omenez eman zion izena.

## Deskribapena 
### Landarea 
Lau metroko altuera har dezakeen zuhaixka oso adarkatu bat da. Espezie monoikoa da. Enborraren azala gris argia da, latza eta ezkatatsua. Adaxkak oso zurrunak dira. Landare hostoiraunkorra da. 

Hosto sinple oposatuak eta peziolatuak ditu, itxuraz oboideak edo eliptikoak, berde ilunak gainaldean, eta zurixkak azpialdean. 4-8 mm luze dira.

Loreak hermafroditak dira, lau petalo zuri-arrosa eta lau sepalo dituztenak. Estaminetako anterak hori biziak edo gorriak dira, eta nahiko luzeak; horregatik, landare apaingarritzat ere erabiltzen da. Txoriek eta intsektuek polinizatzen dute, erleek batez ere.

### Fruitua 
Fruitua baia jangarri bat da, obalatu samarra, 4-7 cm luze eta 3-5 cm zabal. Kanpotik, azala berdea du, eta barrutik zurixka da mamia, erdian gelatina bezalakoa izanik. C bitaminan aberatsa da, eta zapore mamitsua eta gozoa du. Fruitua emateko, klima freskoa beharrezkoa du. Fruitua udazkenean heltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mugurdiondo

**Mugurdiondo** (*Rubus idaeus*) *Rubus* generoaren espeziea da, Europan eta iparraldeko Asian jatorria duena. Masustak ematen dituen lahar edo sasi arrunta ere Rubus genero honetakoak da.

## Ezaugarriak 
Mugurdia oso erraza da landatzen eta oso erraz hedatzen da. Fruituaren zaporea, garratza eta gozoa da, burdin asko du baita C bitamina ere. Ikerketa batzuek diotenez oso onuragarria da minbiziaren kimioprebentziorako.

## Gastronomia 
thumb|left|Mugurdi postrea gazta freskoarekin eta eztiarekin
Munduan, mugurdien %90aren produkzioa zukuak eta marmeladak egiteko erabiltzen da, berehala usteltzen direlako.

## Erreferentziak
William Willett

**William Willet** (1856ko abuztuaren 10a - 1915eko martxoaren 4a) udako ordutegiaren asmatzaile ingelesa izan zen.
Ez zen udako ordutegian aldaketa batzuk ezartzea pentsatu zen lehen aldia, izan ere, Benjamin Franklinek dagoeneko pentsatu baitzuen. Franklinen ustez, jendea udan lehenago jaiki behar zen, egunsentia amaitzen zen orduan zehazki.

Willetek bere errekurtso finantzarioak baliatuz, foileto bat argitaratu zuen 1907. urtean "Hondakinen ordua" izenburutzat zuena. Liburuxka honetan, udaran erlojuak 80 minutu aurreratu behar zirela proposatu zuen. Hau eginez, arratsaldeko eguzki orduak luzeagoak izatea lortuko zuen eta ez hori bakarrik baizik eta argiztapenerako energian asko aurreztea.

## Ikus gainera 
* Udako ordutegia
Aliaga (Teruel)

thumb|Aliaga
**Aliaga** Teruelgo udalerria da, Cuencas Mineras eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 384 biztanle zituen.
thumb|Gune nagusiaren ikuspegia.

## Udalaren guneak 
## Ondarea 
* San Juan Bautista eliza.
* Virgen de la Zarza santutegia, barroko estilokoa, XVII. mendekoa.
* Aliagako gaztelua.
* Aliagako zentral termikoa.

## Politika 
### Aliagako azken alkateak 
## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Klaus Lackner

**Klaus Lackner** New Yorken dagoen Columbiako Unibertsitatean lurra eta ingurumen-ingeniaritza departamentuko irakaslea da eta Tucson-eko ikerketa globaletarako teknologien fundatzailea ere. Lackner doktoreak karbono dioxidoa harrapatzearen kontzeptua sustatu zuen, berotegi efektua gutxitzeko asmoz. Fisikari tekniko bezala entrenatua, 1995. urtetik daramatza bestelako proiektuak diseinatzen (zuhaitz sintetikoak, Kare biziaren prozesua,...), karbono dioxidoaren bahiketa silikato mineralen bidez eta zero emisioa duten zentral elektrikoen diseinua. Bere lana ere gehitzen da, ikatzaren biltegiratze geologikoa, zentral elektrikoen modelakuntza, tenperatura altuetan karbonoa xurgatzen duten mintzak, erregai fosilen teknologia aurreratuak, automatizazioa, besteen artean. Gaur egun energia sostengagarriaren zuzendaria da, Columbia unibertsitateko Lenfest zentroan.

## Kanpo estekak 
*  Klaus Lacknerren fitxa Columbia unibertsitatearen webgunean.
Alobras

**Alobras** Teruelgo udalerria da, Comunidad de Teruel eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 70 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Teresa Colom

**Teresa Colom i Pich** (La Seu d'Urgell, 1973ko abenduaren 12a) andorratar idazlea da. Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziatua da Bartzelonan. Bere aisialdian poesia idazten jarduten du. 2004an lanean ari zen banketxeko lana utzi eta idazteari ekin zion.

## Lanak 
* 2001 *Com mesos de juny*, Edicions del Diari d'Andorra, Andorra la Vella
* 2002 ''La temperatura d'uns llavis'', Edicions del Diari d'Andorra, Andorra la Vella
* 2005 *Elegies del final conegut*, Abadía Editors, Maçaners
* 2009 *On tot és vidre*, Pagès Editors, Lleida

## Literatur sariak 
* 2000 Andorrako Gobernuko Liburutegi Publikoko Poesia Txapelketa
* 2000 Andorrako Cercle de les Arts i de les Lletres-en Grandalla Saria
Veselin Topalov

**Veselin Aleksandrov Topalov** () (Ruse, 1975eko martxoaren 15a) bulgariar xake jokalaria da, Nazioarteko Maisu Handia eta munduko xake txapeldun ohia.

FIDEren Munduko Xake Txapelketa irabazi zuen zuen 2005ean; orduan Vladimir Kramnik zen munduko txapeldun klasikoa, PCAk (Professional Chess Association) antolatzen zuen Munduko Xake Txapelketan. 2006an bi tituluak batzeko txapelketa antolatu zen eta Topalovek Krammiken aurka galdu zuen titulurako lehia (8½ - 7½). 2010ean beste behin lehiatu zen munduko xake txapelketan, baina Viswanathan Ananden aurka galdu zuen (6½ - 5½).

Munduko jokalari onenen sailkapeneko lehen postuan egon zen 2006ko apiriletik 2007ko urtarrilera, eta lehen postua berreskuratu zuen 2008ko urritik 2010eko urtarrilera arte. 2005ean Xakearen Oscarra irabazi zuen.

Joko-estilo oldarkorra du, garaipenaren bila beti, eta batzuetan gehiegi arriskatzen du.

## Kanpo estekak 
*  FIDE
*  Chessgames
* Veselin Topaloven omenezko webgunea
Arcos de las Salinas

**Arcos de las Salinas** Teruelgo udalerria da, Gúdar-Javalambre eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 122 biztanle zituen. Javalambreko Behatoki Astrofisikoa udalerrian dago, Buitre Haitzeko (1957 m.) tontorretik gertu.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Berge

**Berge** Espainiako udalerria da, Teruelgo probintziako Bajo Aragón eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 273 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Zeru

start=0|thumbtime=0|thumb|Zergatik ikusten dugu zerua urdin egunez eta gorrizka ilunabarrean?
**Zeru**a, **ortzi**a edo **ostalde**a izarrak mugitzen diren espaziotzat definitzen da askotan, eta, ikusizko efektuarengatik, Lurra inguratzen duela dirudi. Astronomian, zerua zeru-esferaren sinonimotzat hartzen da: argizagiak proiektatuak ikusten diren azal birtuala. Zeru esfera konstelazio izenekoetan banatzen da.

## Egunez 
Egunez, zerua urdin ikusten dugu, hau horrela da argiaren desbiderapenarengatik, morea eta urdina adibidez, maximoa denean, desbiderapen honek argia partikulaz partikula errebotatzea eragiten du, eta horrela euri fin baten moduan ikustea eragiten du, eta hortaz, erradiazioa gehiago agertzea.

## Gauez 
Gauean zerua oso iluna ikusten dugu, beltza ikusten dugula esan daiteke. Hau horrela da argi gutxi heltzen delako, eta hortaz argia ilargiak bakarrik islatzen du, eta izarrek argiaren zati txiki bat islatzen dute, beraz ilargia eta izarrak bakarrik ikusten ditugu zeruan gauez.

## Ikus, gainera 
* Argi kutsadura
* Argia
* Ordu urdin

## Kanpo estekak
Blood of the Kings (Manowar)

**Blood of the Kings** ("Erregeen Odola") Manowar heavy metal talde estatubatuarrak 1988ko *Kings of Metal* diskoan kaleratu zuen abestia da.

Berez, abesti honek *The Warriors Prayer* ("Gerlarien Otoitza") izeneko hitzaurre edo sarrera modukoa du.

## Ikus gainera 
* *The Warriors Prayer*

## Kanpo estekak 
* Manowar taldearen *Blood of the Kings* abestia entzungai
Calaceite

**Calaceite** edo **Calaceit** Teruelgo udalerria da, Matarraña eskualdean dagoena. Hizkuntzari dagokionez Sartaldeko Zerrendaren barruan kokatuta dago.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.131 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Black Wind, Fire and Steel

**Black Wind, Fire and Steel** ("Haize Beltza, Sua eta Altzairua") Manowar heavy metal talde estatubatuarrak 1987ko *Fighting the World* diskoan kaleratu zuen abestia da.

## Kanpo estekak 
* Manowar taldearen *Black Wind, Fire and Steel* abestia entzungai
Calomarde

**Calomarde** Teruelgo udalerria da, Sierra de Albarracín eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 92 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Gaztelaniaren bilbotar dialektoa

**Bilbotar dialektoa**, ***txirenea*** edo ***txinboa*** XIX. mendean Bilbon hitz egiten zen gaztelaniaren ustezko aldaera bati emandako izena da. *Txinboa*, hortaz, dialekto zehaztu bat baino, lexiko txiki batean eta ahoskera jakin batean oinarritutako hizkera zen. Bai lexikoaren eta baita ahoskeraren aldetik ere, euskararen eragina zuen hizkuntza-aldaera horrek. Erdara horren adibide ezagun bat, hein batez estereotipatua, *Una ronda de barregarris* izeneko kantua da. Hona ahapaldi bat:

Hola, bilbotar dialektoan ohikoa zen "seseoa" (Bizkaiko euskaldunen artean bezala), baita euskarazko hitzak eta esamoldeak baliatzea edo moldatzea ere beren gaztelanian (*haser chalos* adibidez, 'txalo egin'). Bilbotar erdaldunek erabiltzen zituzten euskal jatorriko berba gehienak Bilbo aldeko euskaratik hartutakoak ziren. Hona horietako batzuk: *achur (aitzur), amaiquetaco (hamaiketako), arlote, bustina (buztin), cacati (kakati), carramarro (karramarro), chalo (txalo), chimino (tximino), chiquito (txikito), chirloras (txirlora), chocholo (txotxolo), furrustada (purrustada), gangarra (gangar), ichulapico (itsulapiko), iñurri, jaunchu (jauntxo), (larri), moscorra (mozkor), quiliquili (kili-kili), saguchu (sagu), sapaburu (zapaburu), saran, sensumbaco, sirimiri, urrecha (urra)...*. XX. mendean zehar Bilboko erdararen ezaugarri horietako asko galduz joan ziren gaztelania estandarragoaren fabore. Baina berba berezi batzuk oraindik ere entzun litezke Bilbo aldean.

Batzuen ustez, *txinboa* Bilbon oraindik mintzatzen den gaztelaniaren forma berezia da, galtzeko arrisku larrian dagoena.

XIX. mendean, obra batzuk idatzi ziren *bilbotar dialekto* horretan, garaiko literatura kostunbristari loturik. Horren erakusgarri dira Miguel Unamunoren *El Custión de Gabalasa* (1880) edo Emiliano Arriagaren *Lexicón Etimológico, Naturalista y Popular del Bilbaino Neto* (1896). Autore batzuen ustez, Jon Juaristiren arabera esaterako, *txinboa* idazle batzuek sortutako hizkera litzateke, kalean hitz egiten zen mintzaira batean oinarritzen ez zena. Beste ikuspegi baten arabera, txinboa Bilbora zihoazen herritar euskaldunek gaztelaniaz egiteko zuten eraren parodia zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilboko euskara
* Euskal Herriko gaztelania

## Kanpo estekak 
*  Ramón Barea aktoreari elkarrizketa *txinbo*az
Cuevas Labradas

**Cuevas Labradas** Teruelgo udalerria da, Comunidad de Teruel eskualdean dagoena. Herriko alkatea Ruben Fuertes Gill de Albornoz da. Cuevas Labradas eta Kozani (Grezia) hiri bikiak dira 2021ko azaroaren 27tik.

2018ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 131 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Jorcas

**Jorcas** Teruelgo udalerria da, Comunidad de Teruel eskualdean dagoena.

2018ko erroldaren arabera 34 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda
* Jorcasko gaztelua
* Santa Agata baseliza

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Josa

**Josa** Teruelgo udalerria da, Cuencas Mineras eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 169 biztanle zituen.

## Jaiak eta ospakizunak 
* Abuztuaren 16an, San Roque

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Bakelita

**Bakelita** laborategian sintetizaturiko lehenengo substantzia plastikoa da, 1907an sortua da eta izena Leo Baekeland zientzialariaren omenez jarri zitzaion, bera izan baitzen sintetizatu zuena. Nobel saria ere jaso zuen aipatu zientzialariak. Bakelita fenoplastiko bat da, fenol eta formaldehido molekulen bitartez laborategian sintetizatu eta sortutakoa. Eratzen ari den bitartean moldeatu daiteke, baina solidotu ostean guztiz gogortzen da eta ezin da berriro bigundu; ezin da berriro moldeatu, alegia. Hauxe da gainerako polimero termoplastikoetatik desberdintzen duen ezaugarri nagusia. Bestalde, ez du korronte elektrikorik garraiatzen eta ur zein disolbatzaileekiko erresistentea da. Azken ezaugarri honen zioz, oso erabilia da hainbat alorretan, esaterako, kotxeetako balaztak egiteko, instalazio elektrikoetan eta lapiko eta etxetresnen kirtenetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolageno

thumb|300px|Biriketako ehun baten kolageno-zuntzak, mikroskopio elektronikoaz ikusita.

**Kolageno**a ehun konektiboaren proteina nagusia da, animalia guztietan dagoena. Ugaztunen proteinarik ugariena da, azalean eta hezurretan baitago. Gorputz osoaren proteina-kantitatearen %&nbsp;25 inguru kolagenoa da.

Egostean, desnaturalizatu egiten da, proteina guztien antzera. Berotu ondoren hozten uzten bada, gelatina bihurtzen da.

Proteina horrek kolageno-zuntzak eratzen ditu, malguak eta tentsioarekiko erresistenteak direnak. Giza tendoien kolageno-zuntzak hausteko, adibidez, indar handia egin behar da, ehunka kilogramo zentrimetro karratuko.

Ehun konektiboaren fibroblastoek sintetizatzen dute. Egitura kimikoaren arabera, hamar kolageno baino gehiago daude; beraz, ez da proteina bakarra, antzeko ezaugarriak dituzten proteinen multzo bateko izen generikoa baizik.

Haren funtzio nagusia ehunei luzatzearekiko erresistentzia mekanikoa ematean datza.

## Kanpo estekak
Diego Rivas

**Diego Rivas Gutiérrez** (Ciudad Real, 1980ko apirilaren 27a) Real Sociedadean jokatzen duen futbolari espainiarra da.

## Ibilbidea 
Amoros izan zen bere lehenengo kluba. Beranduago Atletiko Madrilen harrobira joan zen. Getafen bilakatu zen jokalari garratzitsua eta errealak erostea erabaki zuen. Cadizera joan zen mailegu moduan 2007an. Errealara itzultzean beharrezko jokalaria bilakatu zen.

## Kanpo estekak 
* Biografia, erealaren webgunean
Poltergeist

**Poltergeist** edo **PSR B1257+12 c** ere deitzen zaio; Lich Pulsarra (PSR B1257+12) Lurretik 2315 argi-urtera ingurura orbitatzen duen exoplaneta (edo eguzkiz kanpoko planeta) da, Virgo konstelazioan. Pulsar planeta Lurra baino lau aldiz masiboagoa da. C planetak eta d planetak masa oso antzekoak dituztenez (baita orbita hurbilak ere), elkarren orbitetan perturbazio neurgarriak eragiten ditu. Espero bezala, atzemandako perturbatzioek planetak benetakoak zirela baieztatu zuten. Bi planeten masa zehatzak, baita haien makurdura ere, planetek elkarren artean zuten interferentzia kopurua kalkulatuz neurtu ziren.

## Izena 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/PSR_B1257%2B12_B.jpg/200px-PSR_B1257%2B12_B.jpg|ezkerrera|thumb|200x200px| Poltergeist planetaren marrazki artistikoa.
Lichen planetak A-tik D-ra izendatu ziren (distantzia txikitik handira ordenatuta). Planeta horiek eguzkiz kanpoko beste planeta batzuen izen bera ez izatearen arrazoia aurkikuntza datari dagokio, batez ere. Eguzkiz kanpoko lehenengo planetak aurkitu izanak eta pulsar baten inguruan aurkitu zirenak izateak, planetei "B" eta "C" letra larriak jarri zitzaizkien (beste planetei bezala). Sistemaren inguruan hirugarren planeta bat aurkitu zenean (beste biak baino orbita hurbilago batean), "A" izena ohiko erabileran sartu zen. 51 Pegasi b eguzkiz kanpoko planetaren izena (Eguzkia bezalako izar baten inguruan aurkitutako lehen planeta) planetak izendatzeko erabilitako ideia izan zen. Pulsar-planeta horiek, ofizialki, izenez aldatu ez baziren ere, zientzialari batzuek beste planeta batzuen izen baliokideekin izendatzen dituzte. Poltergeist "PSR 1257 +12 c" gisa sailkatu zen The Encyclopedia of Extrasolar Planets- en.

2014ko uztailean, Nazioarteko Astronomia Batasunak NameExoWorlds prozesua martxan jarri zuen exoplaneta batzuei eta haien izar ostalariei izen propioak emateko.. Prozesu horrek izen berrien izendapena eta botoa ematea eragin zuen. 2015eko abenduan, IAUk iragarri zuen izen planeta horren izen irabazlea Poltergeist zela. Izen irabazlea Italiako Karneid-eko (Südtirol Alto Adige) Planetarioak aurkeztu zuen. Poltergeist nahasmendu fisikoak sortzen dituzten naturaz gaindiko izakien izena da,  alemaneraz «mamu zaratatsu» esan nahi duena.

## Oharrak 
* Inklinazioa zehazteko erabiltzen den metodoak degenerazio bat hartzen du bere baitan orbita-higidura erlojuaren orratzen noranzkoan edo erlojuaren orratzen kontrakoa den zehaztu ezinaren ondorioz. Okertzearen balio alternatiboa 127 ± 4 ° da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak 
* extrasolar.net datuak 2012-03-1ean Archivado   
* prentsa planetak
*