open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lehiakortasun

Ekonomian, **lehiakortasuna** enpresa batek eta, orokorrago, eskualde eta herrialde bateko enpresek bere produktu eta zerbitzuak kalitatez eta modu eraginkorrean ekoiztu eta merkaturatzeko duen ahalmena da, bereziki sektore ekonomiko bereko enpresen aldean. Eskaintzen diren produktu eta zerbitzuen prezio merke batekin lotu ohi da lehikaortasuna, baina badira lehiakideen aldean prezio altua izan eta aldi berean lehiakorrak diren produktuak, dela haien kalitateagatik dela markaren ospeagatik.

## Kanpo estekak
Lehia (argipena)

**Lehia** hitzak esanahi eta erabilera zenbait ditu:

* lehia, gatazka eta norgehiagoka;
** lehia biologikoa,
** lehia ekonomikoa,
** lehia espaziala;
* beste esanahiei buruz,
** Lehia, Loiuko plataforma politikoa.

## Ikus, gainera 
* Konkurrentzia
Haizebeko uharteak

**Haizebeko uharteak** Antilla Txikietako uhartedi bat da, Venezuelako iparraldearen parean dagoena. La Blanquilla eta Los Hermanos, Los Testigos, Margarita, La Tortuga, La Orchila, Los Roques, Las Aves, Bonaire, Curaçao eta Aruba uharteek osatzen dute.

Ingelesen arabera, Haizebeheko uharteak (*Leeward Islands*) Birjina uharteen ekialdetik Dominikar Errepublikaren iparralderaino iristen diren uharteak dira: Saba, San Eustakio, San Martin, Guadalupe, Deseada, Antigua, Aingira, Saint Kitts eta Nevis, eta Montserrat. Sumendi izandakoak dira uharte hauek, klima tropikala dute, eta lehorteak izaten dira askotan.

## Hizkuntza arteko aldeak 
Antilla Txikiak taldeka sailkatzean, alde nabarmena dago ingelesaren eta inguru hartako Mendebaldeko gainerako hizkuntza nagusien (frantsesa, gaztelania eta nederlandera) artean:

## Uharteak 
Euskararen albo erdara nagusiak diren gaztelaniaren eta frantsesaren sailkapenari jarraituz, hauek dira Haizebeko uharteak:
* ABC uharteak, Herbehereen mendekoak:
** Aruba
** Bonaire (Holandarren Antillak)
** Curaçao (Holandarren Antillak)
* Venezuelaren dependentzia federalak:
** La Blanquilla uhartea
** Los Hermanos uharteak
** Margarita uhartea
** Los Roques uhartedia
** Los Testigos uhartea
** La Tortuga uhartea
** La Orchila uhartea

## Ikus, gainera 
* Haizealdeko uharteak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glenveagh gaztelua

**Glenveagh gaztelua** (ingelesez *Glenveagh Castle*, irlanderaz *Caisleán Ghleann Bheatha*) Gweedore udalerrian kokatzen den gaztelua da, Irlandako Errepublikako Donegalgo konderria dagoena. Inguratzen duten 170&nbsp;km²-ek Glenveagh Parke Nazionala osatzen dute. Veagh aintziraren ertzean kokaturik dago.

## John Adair kapitaina 
Laoiseko konderriko jatorria zuen John Adair kapitainak altxatu zuen Eskoziako gazteluen estilora 1870 eta 1873 artean. Estatu Batuetan lurrekin espekulatuz dirutza egin zuen eta Eskoziako Balmoral gaztelua gaindituko zuen jauregia egin nahi izan zuen. Eremuko basoak soildu arazi zituen haranen ikuspegia galerazten baitzioten eta Gosete Handiaren garaian bere lurretan zeuden 244 laborari kanporatu zituen.

## Hollywoodeko izarrak 
Filadelfiako Henry Plumer McIlhennyk erosi zuen gaztelua 1937an eta bere eskutik Hollywoodeko hainbat zine izar izan ziren bertan oporretan, Marilyn Monroe, Clark Gable, Charlie Chaplin eta Greta Garbo besteak beste. 1981ean Irlandako Gobernuak erosi zuen.

## Ikus, gainera 
* Glenveagh Parke Nazionala

## Iruditegia 

Gleann Bheatha - geograph.org.uk - 69006.jpg
Glenveagh Castle-02-2017-gje.jpg
Glenveagh Castle-08-innen-2017-gje.jpg
Glenveagh National Park - Castle Tower - geograph.org.uk - 1188727.jpg
Glenveagh Castle-10-Garten-2017-gje.jpg

## Kanpo estekak
Haizealdeko uharteak

**Haizealdeko uharteak** Antilla Txikietako uhartedi bat dira, Puerto Ricotik Venezuelako Paria golkoraino hedatzen dena. Haize alisioen eragina duten uharteak dira. Martinika, Dominika, Grenada eta Grenadinak, Santa Luzia eta Saint Vincent, eta Trinidad eta Tobago uharteek osatzen dute uhartedia. Britainiarren eta frantziarren mendeko koloniak izan ziren; XVII eta XVIII. mendean Ingalaterrak eta Frantziak aldi berean bereganatu nahi izan zituzten; Britainiak hartutako uharteak 1962. urtea arte Antilla Britainiarren Elkarteko kide izan ziren. Gaur egun Martinika uhartea Frantziaren mendeko lurraldea da; Dominika, Santa Luzia eta Grenada lurralde burujabeak; Saint Vincent Mendebaleko Indietako Estatu Elkartuen taldekoa, eta Grenadina uhartediko uharte batzuek Grenadarekin eta besteek San Vicenterekin dituzte harremanak. Azukre kanabera lantzen da uharte gehienetan, eta turismoak garrantzi handia du.

## Hizkuntza arteko aldeak 
Antilla Txikiak taldeka sailkatzean, alde nabarmena dago ingelesaren eta inguru hartako Mendebaldeko gainerako hizkuntza nagusien (frantsesa, gaztelania eta nederlandera) artean:

## Ikus, gainera 
* Haizebeko uharteak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pisces (astrologia)

thumb|200px|eskuinera|Zodiakoko hamabigarren zeinua

**Pisces**, halaber **Arrainak**, astrologiako hamabigarren zeinua da. Zeinu horretan bi arrain agertzen dira eta Cancer eta Scorpius bezala ura elementuari dagozkio. Neptuno eta Jupiter planetek zuzentzen dute. Aurrez aurrekoa eta osagarria duen zeinua Virgo da.

Otsailaren 19a eta martxoaren 20a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.

Zeinu honek bi arrain kontrako norabidean igerian irudikatzen ditu.

## Kanpo estekak
Maximiliano Kolbe

**Maximiliano Maria Kolbe** OFM.Conv., sortzez **Rajmund Kolbe** (Zduńska Wola, 1894ko urtarrilaren 8 &ndash; Auschwitz, 1941eko abuztuaren 14a) komentu-frantziskotar poloniarra izan zen, Bigarren Mundu Gerran naziek hil zutena Auschwitz sarraski-esparruan. Andre Maria Birjinaren bihotz guztiz garbiarenganako eraspenaren hedatzaile handia izan zen, eta modernismoaren eta XX. mendean Elizak zituen arriskuen kontrako borrokalari sutsua. 1971. urtean egin zuen dohatsu Paulo VI.a aita santuak, eta 1982an kanonizatu zuen Joan Paulo II.ak. Jaieguna abuztuaren 14an ospatzen da.

## Bizitza 
1910ean, Lwoweko komentu-frantziskotarren fraidegaitegian sartu zen, eta Maximiliano izena hartu zuen. 1911n egin zituen lehenbiziko botoak, eta 1914an azkenak. Filosofia ikasi zuen Erroman 1912-1915 bitartean, eta teologia 1915-1919 bitartean. Erroman zegoela, masoien manifestazio antikatolikoek hunkitu zuten. Horiek horrela, Ama Birjinaren aldeko higikundea (*Milicia Immaculatae*) sortu zuen 1917an Erroman bertan; izan ere, Andre Mariaren gurtza, eta batez ere haren bihotz guztiz garbiarena, sustatzeari eskaini zion bizitza osoa. 1918an apaiz ordenatu zen.

## Erreferentziak
Sigismundo III.a Vasa

**Sigismundo III.a Vasa** edo **Sigismundo Vasa** (Mariefred, Suedia, 1566ko ekainaren 20a - Varsovia, Polonia, 1632ko apirilaren 30a) Poloniako errege izan zen 1587tik 1632ra bitartean **Sigismundo III.a** izenarekin. Suediako errege ere izan zen 1592-1599 denbora-tartean **Sigismundo I.a** izenarekin. Joan III.a Suediakoa erregearen eta Katalina Jagellon-en semea zen.

Sigismundok errege-boterea bi erresumatan lortu zuen: Polonia eta Suedia. Katoliko sutsua, eta ikuspegi espantsionista zuen agintaria zen. Haren agintaldia batez ere Polonian kokatu zen, eta handik saiatu zen Suedia gobernatzen. Ez zen oso agintari herrikoia; Suedian boteretik kendu zuten eta Polonian haren gobernu absolutistaren aurkako altxamenduak izan ziren, eta zapalduak izan ziren, eta Errusiar Tsarerrian hedatzeko ahalegina ere bertan behera geratu zen. Bi Nazioen Errepublikak (Polonia eta Lituaniaren arteko erkidegoak), ordea, denboraldi indartsu eta eragin politiko handikoa hasi zuen haren garaian.

1613an, Poloniaren eta Austriaren arteko aliantza formala sinatu zuen Sigismundok.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Ana Habsburgokoarekin, Karlos II.a Austriakoa artxidukearen eta Ana Maria Bavariakoaren alabarekin, ezkondu zen. 1598an, Ana emaztea hil egin zen, eta Sigismundo haren ahizpa zen Konstantza Habsburgokoarekin ezkondu zen, 1605ean. Bai lehenarekin eta bai bigarren emaztearekin hainbat seme-alaba izan zituen.

1632an hil zen Varsoviako gazteluan, eta Krakoviako katedralean dago hilobiratua.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Eztebe I.a Hungariakoa

**Eztebe I.a Hungariakoa** (jaiotza-izena: Vajk; Esztergom, Panonia, 975 inguruan - *ibidem*, 1038), **San Esteban I.a** izenaz ere ezaguna, Hungariako lehen erregea (1000 -1038ko abuztuaren 15a) izan zen.

## Bizitza 
Géza Hungariakoaren eta Sarolta erreginaren semea zen, eta Gisela Bavariakoaren senarra. Árpád printze magyarraren ondorengoa zen. Aita hil ondoren, Printze Handi gisa gobernatu zuen 997 eta 1000 bitartean, eta, aurrerago, Hungariako errege izan zen 1000-1038 urte-tartean.

San Eztebe erregea izan zen bere bertute kristauengatik, eta ez martiri gisa hil zelako, santu egin zuten lehen erregea.

Bere erregealdian kristautasuna erlijio ofizial gisa ezarri zuen, eta magyarren antolakuntza tribala sistema feudal bihurtu zuen. Gregorio VII.a aita santuak 1083an kanonizatu zuen, eta Hungariako zaindari santua da.

## Eztebe I.a, Hungariako lehen erregea 
1000ko abenduan errege koroatu zuten. Ofizialki errege kristau bihurtu zen, eta Hungaria erresuma izatera pasatuko zen; horrela, Kroazia eta gero, Erdialdeko eta Ekialdeko Europan sortutako bigarren erresuma izan zen.

San Eztebek bi artxidiozesi eta hamar diozesi edo elizbarruti sortu zituen.

## Familia 
Eztebe Oton I.a Gisela Bavariakoarekin ezkondu zen, Enrike II.a dukearen eta Gisela Borgoinakoaren alabarekin. 985 inguruan jaioa, Gisela senarra baino gazteagoa zen eta hura hil ondoren, beste 26 urtez bizi izan zituen, baina horietako bi bakarrik, Oton eta Emeriko, izenez identifikatzen dira.
* Emeriko 1007 inguruan jaio zen.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hungariako historia

## Kanpo estekak
Leslie gaztelua

**Leslie gaztelua** (ingelesez *Castle Leslie*) Monaghan konderriko Glasloughko udalerrian kokatzen den gaztelua da, Irlandan. Konderriko Monaghan hiriburutik 11 kilometro ipar-mendebaldera dago.

Sir John Leslie baroiak altxatu arazi zuen 1870an landa eremuko jauregia izan zedin. Eskoziar estilo serioa eman zion William Henry Lynn arkitektu irlandarrak. Barnealdea berriz italiar pizkundearen antzera egin nahi izan zuen John Lesliek.

Inguruko lurrek 4&nbsp;km² osatzen dute eta hiru aintzira dituzte barnean; Glaslough (laku berdea), Kilvey Lake eta Dream Lake

Bereziki famatu bihurtu zen 2002an Paul McCartney abeslaria bertako elizan ezkondu zenean. Aurretik ere hainbat famatuk bisitatu izan dute gaztelua, besteak beste: William Butler Yeats olerkaria, Michael Collins iraultzailea, Mick Jagger musikaria, Patrick Moore astronomoa eta Winston Churchillen hainbat senide (Leslie leinuaren ahaideak baitira).

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Henri Becquerel

**Antoine Henri Becquerel** (Paris, 1852ko abenduaren 15a – Le Croisic, 1908ko abuztuaren 25a) frantses fisikari bat izan zen, erradioaktibitatea aurkitzeagatik ezaguna. Horregatik, 1903an Fisikako Nobel Saria eskuratu zuen Marie Curie eta Pierre Curierekin batera.

## Bizitza 
Fisikari nabarmenen familia batean jaio zen Parisen, 1852ko abenduaren 15ean. Bere aitona Antoine César Becquerel zen, eta aita Alexandre-Edmon. Horrez gain, Ilargiko eta Marteko krater banari bere izena eman zieten: Becquerel (Ilargiko kraterra) eta Becquerel (Marteko kraterra). Era berean, becquerelita uraniodun mineralak bere abizena darama izenean. Azkenik, 6914 Becquerel planeta txikiari bere izena jarri zioten.

## Ikus, gainera 
* Becquerel
* 6914 Becquerel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mount Stewart

**Mount Stewart** jauregia Downeko konderriko Newtownardsko udalerritik gertu kokatzen den jauregia da, Ipar Irlandan. Strangford aintziraren ertzean dago, Ards penintsulan.

## Historia 
"Londonderryko markesak" ziren Stewart familiak eraiki zuen jauregia 1820 eta 1839 artean. Robert Stewartek hasi zuen eraikuntza baina 1821ean hil eta bere seme Robertek jarraitu zuen. Hau Cambridgeko Unibertsitatera ikastera joan zenean Charles Vane anaiordeak eskuratu zuen jauregia. Honek bere egoitza nagusi bihurtu zuen eta hau izan zen jauregiaren garairik onena. Eraikina handitu egin zuen familiaren ondasunak gordetzeko hainbat gela gehitu zizkiolarik.

## Jauregia 
Gelarik garrantzitsuenak *Drawing Room* (marrazketa gela) eta *Dinning Room* (afari gela) dira. Kapera berezi bat ere badu. Familiaren altxorra, arte bilduma eta altzariak benetan ikusgarriak dira.

## Lorategiak 
Hainbat lorategi ditu jauregiak bere ondoan:
* Shamrock Garden: Hirusta lorategia.
* Sunken Garden: Lorategi hondoratua.
* Spanish Garden: Lorategi espainiarra. Txabola bat ere badu.
* Italian Garden: Lorategi italiarra.
* Dodo Terrace.
* Menagerie: Zoologikoa.

## Ingurunea 
Inguruko eremuek 40 hektarea osatzen dute. Bertan bereziki aipagarriak diren bi eraikin daude: Haizeen tenploa eta Scrabo dorrea.

## Iruditegia 

Irudi:Mount Stewart April 2011.jpg|Jauregiaren aurrealdea
Irudi:Mount Stewart.jpg|Jauregiaren atzealdea
Irudi:Mount Stewart lake.jpg|Strangford aintzira
Irudi:Mount Stewart06.jpg|Espainiar lorategia
Irudi:Mount Stewart08.jpg|Haizeen tenploa
Irudi:CIMG1495 ScraboHorizView.JPG|Scrabo dorrea

## Kanpo estekak 
* National Trust
Betzulo

Anatomian, **betzulo** edo **begi-zulo** begiak kokatzen diren barrunbeetako bakoitza da. Gizaki heldu baten betzuloak 30&nbsp;ml-ko bolumena du, horietatik 6.5&nbsp;ml begiak beteta. Bere helburua begia babestea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betazpi

thumb|286px|Betazpi txikiak, ziur asko lo gabeziak sortua.

**Betazpiak**, **begipeak**, **betzuloak** edo **begi-zuloak** begien azpian gertatzen diren ubeldurak dira. Sintoma honek iturburu asko izan ditzake:

* herentzia genetikoa
* alergiak, asma edo ekzemak
* medikamenduak
* anemia
* nekea edo lorik eza
* gibel-arazoak
* adina
* kontusioak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ards penintsula

**Ards penintsula** (, euskaraz "Ulsterdarren penintsula") Ipar Irlandako ekialdean dagoen Downeko konderrian kokatzen den penintsula bat da. Strangford aintzira inguratzen du.

Penintsulako udalerririk handiena Newtownards da.

## Historia 
XII mendean normandiarrek konkistatu zuten eta Savage familiak hainbat gaztelu eta monasterio eraiki zuen penintsulan.

## Ards penintsulako udalerriak 
* Newtownards
* Portaferry
* Ballyhalbert
* Ballywalter
* Carrowdore
* Cloghy
* Greyabbey
* Kircubbin
* Portavogie

## Ondasun nabarmenak 
* Mount Stewart
* Grey Abbey monasterioa
* Scrabo dorrea
* Strangford aintzira

## Iruditegia 

Irudi:On Scrabo Hill, Newtownards - geograph.org.uk - 104111.jpg|Newtownards eta Strangford aintzira
Irudi:Mount Stewart near Greyabbey -1- - geograph.org.uk - 762811.jpg|Mount Stewart
Irudi:Grey Abbey - Ards.jpg|Grey Abbey monasterioa
Irudi:CIMG1475 ScraboAndNewtownards.JPG|Scrabo dorrea
Irudi:Kirkistown Castle.jpg|Kirkistown gaztelua
Irudi:Burial Island - geograph.org.uk - 435787.jpg

## Kanpo estekak
Sudur-hobi

**Sudur-hobiak** sudur-trenkadak berezitutako bi barrunbe dira, buruan (ahoaren gainean) daudenak. Arnas aparatuaren lehenengo atala osatzen dute, airearen sarrera eta irteera egokituz. Usaimena ere bertan dago.
 
Hegazti eta ugaztunek sudur-maskorrak izeneko adarkatutako hezur eta kartilagoak dituzte, inhalatutako airea berotzeko eta arnasa egitean hezetasuna mantentzeko. Arrainek ez dute sudurren bidez arnasarik egiten baina bertan usaimena badute.

## Kanpo estekak
Lot (argipena)

**Lot** izan daiteke:
* Lot, Bibliaren pertsonaia, Sodomatik ihes egin zuena;
* Lot, Frantziako departamendua, Garonaren ibaiadarra den Lot ibaiaren izena duena;
* Lot, Belgikako Beersel udalerriko herria;
* LOT, LOT Polskie Linie Lotnicze poloniar aire-linearen merkataritza-izen eta kodea;
* Lot edo Lot Luwddoc, arturiar zikloaren pertsonaia, Lothian, Orkadak eta Norvegiako erregea;
* Lot, antzinako masa-unitatea;
Lot (Biblia)

[thumb|300px|[Artemisia Gentileschi (1635–1638), "Lot eta bere alabak".]]
**Lot** edo **Loth** (hebreeraz: לוט, *Lot*, 'ezkutatua'; arabieraz: لوط, *Lut*) Bibliako pertsonaia da (Hasiera, XI-XIX), Abrahamen iloba. Kaldeako Urren jaioa, Sodoman bizi zen osabarekin. Hasieraren arabera, Jaungoikoak Sodomaren aurkako zigorra bete behar zuela iragarri zioten aingeruek. Lotek familiarekin batera alde egin zuen baina bere emazteak atzera begiratu eta gatzezko irudi bihurtu zen. Loten ondorengo ammonita eta moabitak Israelen etsaiak izan ziren.

Kristauek zein musulmanek gizon bertutetsutzat dute Lot. Kristauen arabera, Jesus Rut Daviden birramonaren bidez bere ondorengoa izan zen. Koranak ez ditu aipatzen Biblian agertzen diren bere mozkorrak eta intzestu-harremanak (Hasiera, 19:31) eta Islamaren profetatzat hartzen dute (Koran 11:81).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matusalem

[thumb|[Bartolomé Bermejoren "Kristok patriarkak Paradisura eramaten", c. 1480]]
**Matusalem** (hebreeraz: מְתֿוּשֶלַח / מְתֿוּשָלַח, *Mətušélaḥ* / *Mətušálaḥ*, "lantzaren gizona") Itun Zaharraren arabera, Uholde Unibertsalaren aurretik bizi izan zen aitalehena izan zen, urte asko bete omen zituena. Hasieraren arabera 969 urte zituela hil zen (Hasiera 5:27), eta elezahar batzuek diotenez, berriz, 720 urte zituenean.

Hasierak dio Enoken seme eta Lameken aita (Noeren aitona, beraz), 187 urte zituela sortu zuena. Bere izena urte asko dituen edozein izakiari deitzeko erabiltzen dute eta euskaraz "Matusalemen garaikoa" dela esaten dugu aspaldi-aspaldikoa dela adierazteko.

## Matusalemen adina 
Bibliaren arabera, Matusalem Itun Zaharreko pertsonaiarik adintsuena izan zen, 969 urte zituela hil omen baitzen. Baina adin hori ez zen ezohikoa garai haietan, Adam 930 urtera iritsi baitzen, eta Noe 950era. Luzera horren azalpen teologikoak dio Jainkoak bizitza luzea eman ziela gizakiei, baina Uholde Handiaren ondoren gizakiak aurreko bekatuengatik zigortzea erabaki zuela, bizitza zikloa nabarmen laburtuz.

Azalpen lurtarra soilagoa da: Bibliaren itzultzaileak erratu egin omen ziren eta ilargi zikloak eguzki ziklotzat hartu zituzten. Itun Zaharreko pertsonaien adinak, beraz, 13,5ez zatitu beharko lirateke. Horrenbestez, Matusalemek 72 urte izango zituen hil zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Islandiako konderriak

thumb|350px|Islandiako konderriak eta hiri autonomoak.

Tradizionalki Islandia 23 konderritan (*sýslur*) eta 25 hiri independentetan (*kaupstaðir*) banatuta dago. Dena den, administrazioan 1983tik eginiko aldaketen ondoren, banaketa horrek garrantzia galdu eta egun eskualdeek munta handiagoa dute.

## Konderriak 
## Hiri independenteak 
* Akranes
* Akureyri
* Bolungarvík
* Dalvík
* Eskifjörður
* Garðabær
* Grindavík
* Hafnarfjörður
* Húsavík
* Ísafjörður
* Keflavík
* Kópavogur
* Neskaupstaður
* Njarðvík
* Ólafsfjörður
* Ólafsvík
* Reykjavík
* Sauðárkrókur
* Selfoss
* Seltjarnarnes
* Seyðisfjörður
* Siglufjörður
* Vestmannaeyjar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vestmannaeyjar

**Vestmannaeyjar** Islandia hegoaldean dagoen uharte multzo eta udalerria da.

Guztira 4.142 pertsona bizi dira uharteetan, horietako 4.135 Heimaey uharte handienean.

1973an Eldfell sumendiaren erupzioa izan zen Heimaey uhartean.

## Uharteak 
* *Heimaey* (13,4&nbsp;km²)
* *Surtsey* (1,4&nbsp;km²)
* *Elliðaey* (0,45&nbsp;km²)
* *Bjarnarey* (0,32&nbsp;km²)
* *Álsey* (0,25&nbsp;km²)
* *Suðurey* (0,20&nbsp;km²)
* *Brandur* (0,1&nbsp;km²)
* *Hellisey* (0,1&nbsp;km²)
* *Súlnasker* (0,03&nbsp;km²)
* *Geldungur* (0,02&nbsp;km²)
* *Geirfuglasker* (0,02&nbsp;km²)
* *Hani*, *Hæna* eta *Hrauney* eta *Grasleysa* uharte txikiak *Smáeyjar* deituak.

Guztira: 16.3&nbsp;km²

## Klima 

## Garraioa 
Heimaey uhartearen eta Islandia arteko ferry zerbitzua eskaintzen du Eimskip garraio enpresak.

Horrez gain, Vestmannaeyjarreko aireportuan Reykavikeko aireporturako ohiko hegaldiak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea.
Maven

**Maven** Java proiektuak kudeatzeko erabiltzen den tresna bat da. Proiektu independente bezala hasi bazen ere, arrakastatsu bihurtzen joan den heinean **Apache fundazioak** beregan hartu egin du.

**Project Object Model (POM)** izeneko fitxategi bat erabiltzen du eraiki beharreko software proiektua eta bere menpekotasunak definitzeko. Gogoratu menpekotasun edo dependentzia bat proiektu konkretu batek bai exekutatzeko edo baita beste edozein helbururako ere beharrezkoa duen elementua dela.

POM fitxategi honen inguruan, XML fitxategi bat da, proiektua deskribatzen duena. Fitxategi hau beharrezkoa da Maven proiektu eta menpekotasun guztientzat, adibidez proiektuan koderik ez duen menpekotasun bat erantsi dezakegu, adibidez irudi fitxategiak dituen proiektu bat, baina pom.xml fitxategia beharrezkoa izango du honek ere.

Hauek dira Maven proiektu batek dituen bizi zikloak:

* **Compile:** .class fitxategiak sortu proiektuaren .java fitxategiak erabiliz.
* **Test:** Junit erabilita proiektuaren barne definiturik dauden testak abian jartzen dira.
* **Package**: .jar fitxategia sortzen du .class fitxategietatik abiatuz.
* **Install:** .jar fitxategia gure ordenagailuko .m2 karpetan uzten du. Horrela, jar horiek ordenagailu berdinean beste proiektu batzuetatik atzitu daitezke.
* **Deploy**: .jar fitxategia urruneko zerbitzari batean kopiatzen du, horrela zerbitzari hori atzitu dezakeen edozein Maven proiektuk jar hori erabili dezake.

## Kanpo estekak
Behaketa-errore

**Behaketa-errorea** edo **errore esperimentala** magnitude baten benetako balioaren eta behatutako balioaren arteko aldea da. Bi motako behaketa-errore bereizten da: alde batetik, *zorizko errorea*, behaketan edo saiakuntzan kontrolatu gabeko hainbat faktorek sorrarazten dutena, gehiegiz eta gutxiegiz, baina batera 0 batezbestekoa izaten duena; eta beste alde batetik, *errore sistematikoa*, beti norabide berean (gutxiegiz edo gehiegiz) eta neurri beretsuan gertatzen dena, neurketarako gailuaren akats batek edo kontrolatu gabeko faktore garrantzitsu batek sorrarazita.

## Kanpo estekak
Irainka. Euskal irainen bilduma

***Irainka. Euskal irainen bilduma*** 3.000 bat euskal irain dakartzan liburu bat da, Joseba Aurkenerena, Covadonga Garcia eta Jon Zelaia irakasleek idatzia, 1999. urtean argitaratua.

## Iturriak 
Irainak biltzeko, bibliografiara jo zuten, batetik. Hiztegi orokorrez gain, aurretik eginak zeuden hainbat bilketa lan ere izan dituzte oinarri, bai eta gaiaren inguruko zenbait artikulu ere: Antonio Perez Bilbaoren *Bermeoko herri hizkera*, Bernardo Estornes Lasaren *Erronkariko uskararen hiztegia*, Edurne eta Amaia Alustizaren «Zegamako despektiboak» artikulua, *Aizu!* aldizkarian Karlox Barrentsorok idatzitako «Euskaraz ere baditugu irainak», Iñaki Martiarturen «Zubererazko irain-bilduma» argitaragabea, eta Covadonga Garciak berak osatutako *Bizkaierazko irain-bilduma* argitaragabea dira erabilitako iturri batzuk.

Bestetik, galdeketa bidez ere hainbat ale bildu zuten egileek. Horretarako, hiru zatitan banatu zuten euskararen eremua, eta bakoitzak gertuen zuena landu zuen. Jon Zelaia oñatiarrak Gipuzkoako mendebaldea hartu zuen, Gipuzkoan bizkaieraz egiten den eremua. Hondarribian ere galdezka aritu zen, hor bizi baita egun. Covadonga Garcia santurtziarrak Bizkaia hartu zuen (aipatua dugu lehenago ere bilduma egina zuela). Joseba Aurkenerenak, Donostian jaio, Lezon hazi eta Urruñan bizi denak, Oiartzun ibaitik iparraldera jardun zuen. Azkenik, gipuzkerazko irainak hiruren artean bildu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Joseba Aurkenerena: Euskal irainak denon ahotan https://web.archive.org/web/20131012032617/http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/euskal-irainak-denon-ahotan
*  Joseba Aurkenerena: Irainak euskaraz, harrobi zinez aberatsa https://web.archive.org/web/20131012031513/http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/irainak-euskaraz-harrobi-zinez-aberatsa
*  Joseba Aurkenerena: Euskal irain bideak https://web.archive.org/web/20131012062333/http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/euskal-irain-bideak
*  Joseba Aurkenerena: Sexua euskal irainetan https://web.archive.org/web/20131012014440/http://www.kazeta.info/iritzia/Joseba_Aurkenerena/sexua-euskal-irainetan
*  Joseba Aurkenerena: Animaliak euskal irainetan http://kazeta.naiz.eus/eu/iritzia/articulos/animaliak-euskal-irainetan
*  Joseba Aurkenerena: Irainbidea, euskararen baliabide aberatsa. http://www.argia.eus/argia-astekaria/egileak/joseba-aurkenerena-barandiaran
*  Kike Amunarriz: Euskarak balio al du iraintzeko? http://www.ehu.eus/azpidazki/default.asp?itemID=113
*  Joseba Aurkenerena: Erronkarierazko irainak. http://kazeta.naiz.eus/eu/iritzia/articulos/erronkarierazko-irainak
*  Euskaraldia.Berria.eus.Irainak. https://web.archive.org/web/20181127124432/https://www.berria.eus/berriatb/3754/

## Kanpo estekak
Landa exodo

[thumb|300px|Landa exodoa dela eta, [Huescan abandonaturiko herrixka.]]

**Landa exodoa** landa ingurunetik bereziki hirietara gertatzen den migrazio masiboa da, bereziki gazteek egiten dutena. Historian zehar anitz izan dira landa exodoak, bereziki Industria Iraultzaren ondoren. Depresio Handian, Estatu Batuetako erdialdeko estatu askotan, eremu zabalak guztiz abandonatu ziren, nekazaritza produktuen prezioen beherakadak, maileguak ordaintzeko ezintasunak eta lehorteek bultzaturik. 1950eko hamarkadatik, Espainian landa exodo handia izan zen, bereziki industria garapen azkarra zuten Katalunia, Euskadi eta beste zenbait hirietara.

## Kanpo estekak
Moskuko oblasta

**Moskuko oblasta** () edo **Podmoskovie** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Erdialdeko Barruti Federalean kokatua. 45.799&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean biztanle gehien zituen bigarren subjektu federala zen (7.095.120 biztanle). Ez du hiriburu ofizialik.

Moskuko oblasta 1929ko urtarrilaren 14an sortu zuten ofizialki.

## Kokapena 
Iparraldean Tver oblastarekin du muga, ipar-ekialdean Jaroslavl oblastarekin, ekialdean Vladimir oblastarekin, hego-ekialdean Riazan oblastarekin, hegoaldean Tula oblastarekin, hego-mendebaldean Kaluga oblastarekin, eta Smolensk oblastarekin mendebaldean. Oblastaren erdialdean Mosku hiria dago, baina ez da oblasteko parte.

## Ekonomia 
Industria oso garatuta dago Moskuko oblastean: metalurgia, petrolio-findegiak, ingeniaritza mekanikoa, elikagaigintza, energia eta industria kimikoa dira alor indartsu eta nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kalugako oblasta

**Kaluga oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, Erdialdeko Barruti Federalean kokaturik dagoena. 29.800&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 1.010.930 biztanle zituen. Zentro administratiboa Kaluga hiria da.

## Klima 
Klima kontinental arina daukate Kalugan. Urtarrileko batez besteko tenperatura -9&nbsp;°C-koa da, eta uztailekoa 17&nbsp;°C-koa.

## Landaredia 
Baso mistoak daude: koniferoak eta hostozabalak, hala nola pinuak, izeiak, haritzak, urkiak, lertxunak, haltzak eta limak.

## Banaketa administratiboa 
Kalugako oblasta 1944. urtean sortu zuten. Hiri eta barruti hauek dagozkio: Kaluga hiria, Babininski barrutia, Detxinski barrutia, Dugninski barrutia, Kaluzhski barrutia, Peremyshlski barrutia, eta Tarusski barrutia auzoa Tarusa erdigunearekin (lehenago Tula oblastekoak); Borovski barrutia, Vysokinitxski barrutia, Maloiaroslavetski barrutia, eta Ugodsko-Zavodski barrutia (lehenago Mosku oblastekoak); Baryatinski barrutia, Dzerzhinski barrutia, Duminitxski barrutia, Iznoskovski barrutia, Kirovski barrutia, Kozelski barrutia, Kuybyshevski barrutia, Medynski barrutia, Meshtxovski barrutia, Mosalski barrutia, Spas-Demenski barrutia, Sukhinitxski barrutia, eta Jukhnovski barrutia (lehenago Smolensk Oblastekoak); eta azkenik, Zhizdrinski barrutia, Lyudinovski barrutia, Ulianovski barrutia, eta Khvastovitxski (lehenago Oriol oblastekoak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lurraren Eguna

**Lurraren Eguna** apirilaren 22an ospatzen da mundu osoan Lurraren natura-ingurunearen aldeko kontzientzia sustatzeko. Proposatzailea Estatu Batuetako Gaylord Nelson senataria izan zen, egun hori proposatu baitzuen superpopulazioaren, kutsaduraren, biodibertsitatearen eta Lurra babesteko beste ingurumen-kezka batzuei buruzko kontzientzia piztearren.

Lehen agerraldia 1970eko apirilaren 22an egin zen, Estatu Batuetako Gaylord Nelson ingurumenaren aktibista eta senatariak sustatua, ingurumen-agentzia bat sortzea eskatzeko. Gizarte-presioaren ondorioz, Estatu Batuetako gobernuak *Environmental Protection Agency* (EPA) agentzia sortu zuen, eta ingurumena babesteko lege batzuk eman zituen.

Nazio Batuek ere Lurraren Eguna ospatzen dute martxoko ekinokzioan (martxoaren 21aren inguruan). Ekimen hori John McConnell pazifismoaren ekintzaileak proposatu zion UNESCOri 1969an, «Lurraren bandera» diseinatu zen urte berean. Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusiak oniritzia eman zion egun hori ospatzeari, eta 1971n ospatu zen lehen aldiz.

## Kanpo estekak 
*   Nazio Batuen webgune ofiziala.
*
Efraim

[thumb|*Il levita di Efraim*, [Francesco Hayez (1842-1844).]]

**Efraim** edo **Efrain** (hebreeraz: אֶפְרַיִם/אֶפְרָיִם, *Efráyim*) Bibliako pertsonaia da, Josefen bigarren semea (Genesia, XLVIII). Israelgo hamabi leinuetako bati eman zion izena.

Antzinako Egipton jaioa, ama Asenath (Putifarren alaba) izan zuen. Bere tribu mendietan bizi zen, Dan eta Benjaminen tribuen iparraldean eta Manaseses bere anaiaren tribuen hegoaldean. Ekialdean Jordan ibaia zuten. Bere hirietako bat, Sikem, Israelgo Erresumako lehenengo hiriburua izan zen.

## Erreferentziak
Rebeka

**Rebeka** (, ) Bibliako pertsonaia da (), Isaaken emaztea eta Esau eta Jakoben ama. Isaak zaharra eta itsua zenean Rebekak Jakobi lagundu zion Isaakek, Esau zelakoan, Jabok bedeinka zezan. Elezaharraren arabera Makpelako lezean hilobiratu zuten Rebeka, Hebronen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara (Biblia)

**Sara** (, "printzesa"; ; ; ) Bibliako pertsonaia da, Abrahamen emaztea. Urren (Kaldea) ezkondu zen Abrahamekin eta Kanaanera joan ziren. Goseak bizi ziren eta Egiptora joan ziren biak anai-arrebak bailiran. Faraoiaren gizonek Sara atxilotu zuten baina aske utzi zuten ondoren eta Hebronera joan ziren senar-emazteak. Antzua zenez egiptoar esklabo bat, Agar, eskaini zion Abrahami seme bat izan zezan. Jainkoak igorritako hiru aingeruk, ordea, seme bat agindu zioten Sarari (Isaak). Tradizioaren arabera, Makpelako haitzuloan hilobiratu zuten, Hebronen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara (argipena)

**Sara** izan daiteke:

###### Geografia 
* **Sara**, Lapurdiko udalerria.
* **Sara probintzia**, Boliviako Santa Cruzko departamenduan.

###### Astronomia 
* **533 Sara** asteroidea.
**Pertsonaiak eta izenak**
* **Sara**, Hasieraren pertsonaia.
* **Sara**, izen berezia.

###### Etniak 
* **Sara**, Erdialdeko Afrikako herria
Samara oblasta

**Samara oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Volgako Barruti Federalean kokatua. 53.600&nbsp;km²ko azalera du, eta 2010ean 3.215.532 biztanle zituen. Zentro administratiboa Samara hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patriarken haitzuloa

**Patriarken haitzuloa** edo **Makpelako haitzuloa** (, ''Me'arat ha-Machpela}*, "hilobi bikoitzaren haitzuloa"), musulmanentzat **Abrahamen santutegia** edo **Abrahamen meskita** (, *Al-Haram Al-Ibrahimi'') Hebrongo eraikin erlijiosoa da.

Herodes I.a Handiaren garaiko eraikin baten azpian, Hebrongo hiri zaharrean (Al-Khalil), hilobiak dituen kobazuloa dago. Hasiera eta Koranaren arabera, Abrahamek kobazulo eta inguruko landak erosi zituen eta bertan Abraham bera, Isaak, Jakob, Sara, Rebeka eta Lea lurperatuta daude. Umarrek hiria konkistatu zuenean, bertan meskita bat eraiki zuen.

## Bibliaren aipamena 
Bibliak (Hasiera 23:1,20) honela azaltzen du haitzuloaren erosketa:

Agindutako Lurraldearen erositako lehenengo zatia denez, juduentzat bigarren lekurik sakratuena da, Jerusalemgo tenpluaren ondoren.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Karrika (argipena)

**Karrika** izenak hainbat adiera ditu:
* **Karrika**, zenbait euskalkitan, *kale* izenaren sinonimoa da.
* **Karrika**, Andoaingo langile auzo bat.
* **Karrika**, Oiartzungo auzo bat.
* ***Karrika***, 1997an Iruñerriko Karrikiri elkarteak sorturiko aldizkaria.
* Karrika-dantza, Betelun eta Auritzen egiten den dantza mota.
Goiburu (argipena)

**Goiburu** izenak hainbat adiera ditu:

* **Goiburua**: liburu baten edota pertsona-multzo baten helburuak laburbiltzen dituen esaldia.

## Leku izena 
### Gipuzkoa 
* **Goiburu**: Adunako auzoa.
* **Goiburu**: Andoaingo auzoa.
* **Goiburu**: Urnietako auzoa.

### Lapurdi 
* **Goiburu**: Sarako auzoa.
Vesturbær

**Vesturbær** Reykjavik osatzen duten hamar barrutietako bat da.

Honako auzoek osatzen dute:

* Gamli Vesturbær
* Bráðræðisholt
* Grandahverfi
* Hagahverfi
* Melar
* Skjól
* Grímsstaðaholt
* Skildinganes
* Litli Skerjafjörður

## Unibertsitatea 
Barrutian Islandiako Unibertsitatearen egoitza nagusia dago.

## Kanpo estekak
Dei efektu

**Dei efektua** herrialde edo eskualde batek besteen aldean etorkinen egoera legeztatu eta euren bizimodua bideratzeko eskaintzen dituen abantailek eragiten duten etorkinen etorrera da. Hedaduraz, eskualde batek dituen osasun publikoko eta hezkuntzako abantailak direla eta, beste eskualdeetako pertsonak abantaila horiek aprobetxatzeko gertatzen den errolda eta helbide-aldaketak ere jasotzen ditu.

## Kanpo estekak
Bipiramide pentagonal

Geometrian, **bipiramide pentagonala** Johnsonen solidoetako bat da (*J*13), bi piramide pentagonal oinarritik lotuz eraiki daitekeena.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Poliedro duala 
aren duala prisma pentagonala da, eta 7 aurpegi ditu: 5 laukizuzen eta 2 pentagono.

## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
*
Mugatze-koefiziente

Estatistikan, **R2 mugatze-koefizientea** erregresio eredu batean datuei doitutako lerroaren egokitasun maila neurtzeko erabiltzen den koefiziente bat da, doikuntzaren egokitasunerako neurri bat alegia, azaldu nahi den aldagairen bariantza zein proportziotan azaltzen den adierazten duena. [0,1] tarteko balioak hartzen ditu eta 1etik zenbat eta gertuago, doitutako lerroa orduan eta egokiagoa da.

## Kanpo estekak
Bipiramide triangeluar elongatu

thumb|3D eredua
Geometrian, **bipiramide triangeluar elongatua** Johnsonen solidoetako bat da (*J*14), bipiramide triangeluar bat (*J*12) "elongatuz" eraiki daitekeena, erdian prisma triangeluar bat txertatuz.

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Formulak 
aren aurpegi guztiak erregularrak badira, eta ertzaren luzera a, gainazalaren azalera (A) eta bolumena (V) formula hauen bidez kalkula daitezke:

V=(\frac{1}{12}(2\sqrt{2}+3\sqrt{3}))a^3\approx0,668715a^3

A=(\frac{3}{2}(2+\sqrt{3}))a^2\approx5,59808a^2

## Poliedro duala 
aren duala bipiramide triangeluar moztua da, eta 8 aurpegi ditu: 6 trapezio eta 2 hiruki.

## Kanpo estekak 
*
El Pont d'Arcalís

'''El Pont d'Arcalís'* (euskaraz *Arcalísko Zubia*) Kataluniako folk musika talde bat da. 1991an Lleidako probintziako Alt Urgell eskualdeko Arsèguel udalerrian sortu zen. Nagusiki Pirinioetako ahozko usadiozko abestiak ezagutarazi eta jo ohi dituzte.

Heuren lehenbiziko bi diskoarekin, *Balls i cançons del Pirineu* ("Pirinioetako Valls eta Abestiak") eta *Pirineus* ("Pirinioak") urteko folk musika diskoaren birritan irabazi zuten (Enderrock Sariak), eta *Pirineus* diskoak Ràdio 4 irratiko *Música sense fronteres* ("Mugarik gabeko musika") irratsaioaren 1999ko Kataluniar Diskoaren Sariko Folk Diskoaren saila irabazi zuen.

## Diskografia 
* *Foc al tribunal*. (DiscMedi-Blau, 2011)
* *El Pont d'Arcalís i Les Violines*. (Discmedi, 2007)
* *Aigua,més aigua!* (Discmedi, 2005)
* *Del Piemont als pirineus* (Discmedi-Blau, 2004)
* *Del pirineu estant* (Discmedi, 2002)
* *De lluna vella. Tonades i cançons dels Pirineus* (Discmedi, 2002)
* *Pirineus*. (Discmedi, 2001)
* *Balls i cançons del Pirineu* (TRAM 0109 CD)

## Kanpo estekak 
* *El Pont d'Arcalís'' musika taldearen webgunea
Ráðhús Reykjavíkur

**Ráðhús Reykjavíkur** (Reykjavikeko udaletxea euskaraz), Islandiako hiriburuko udaletxea da. Eraikin modernoa da 1992an Studio Granda arkitekto taldearen lana. Eraikinean hiriko udal bulego nagusiez gain, kafetegia eta hiriko hiru dimentsioko mapa daude. Udaletxea arte erakusketak egiteko erabiltzen da askotan.

Eraikinaren aurrean hiriko erdigunean dagoen Tjörnin lakua dago.

## Kanpo estekak 
* Eraikinaren irudiak
Iki Balam

**Ik’i B’alam** (*Iki Balam edo Iqui Balam*) Ilargiaren Jaguarra, buruzagi maia zen. Iki Balamek ere badu beste izena: "Ek Balam" edo gaueko jaguarra. *Popol Vuh* libuuraren bertsio berrietan haren izena "Ik Blom" da. Popol Vuh liburuaren arabera lau buruzagi maiek Yucatángo hegoaldea jendeztatu zuten eta haietako bat Iki Balam izan zen. Beste hirurak hauexek izan ziren:
* Balam Quitzé, gaur egungo bertsioetan "Blom Ki Tze": Barre egiten duen jaguarra.
* Balam Akab, gaur egungo bertsioetan "Blom Akab": Gaueko jaguarra.
* Makukutah, gaur egungo bertsioetan "Maj U Kutaj": Eserita dagoena.

Lehenengo gizonak ziren eta haien familiekin Tula hiri mitikoruntz atera ziren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Pop Wuj*. Adrián Inés Chávez-en bertsioa. Kitxez eta gaztelaniaz. Mexiko Hiria: CEIESAS-INAH-Diego Rivera Fundazioa, 2008.

## Kanpo estekak 
*  *Popol Vuh*]
Icelandair

[thumb|Icelandairren [Boeing 757|Boeing 757-256 hegazkina.]]

**Icelandair** Islandiako hegaldi konpainia da. Keflavik aireportuan egoitza nagusia du. Urtero 1.750.000 pertsonak bidaiatzen dute Icelandairren hegazkinetan Europa eta Ipar Amerikako hainbat hiritara.

Europa eta Ipar Amerika osoan guztira 33 bide irekita dauzka.

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala.
Mohammed Hussein Tantawi

**Mohamed Hussein Tantawi** (; Kairo, 1935eko urriaren 31 - *ibidem*, 2021eko irailaren 21a), egiptoar politikari eta militarra izan zen. 2011ko otsailaren 11tik 2012ko ekainaren 30era arte Egiptoko Arabiar Errepublikako presidente izan zen, hauteskunde demokratikoak 2012an burutu bitartean.

## Ikus, gainera 
* 2011ko Egiptoko herri matxinada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tantawiren ibilbide militarrari buruzko informazioa.
Mohammed Mursi

**Mohammed Mursi Issa al-Ayyat** (; El Adwah, 1951ko abuztuaren 8a - Kairo, 2019ko ekainaren 17a) egiptoar politikaria izan zen, Anaia Musulmanetako kidea, 2012-2013 bitartean Egiptoko presidentea izandakoa. 2012ko ekainaren 30an izendatu zuten Egiptoko Arabiar Errepublikako presidente, hilabete lehenago eginiko hauteskundeak irabazi ondoren; Egiptoko historian demokratikoki aukeratutako lehenbiziko presidentea izan zen. Abdel Fatah al-Sisi jeneralak kargugabetu zuen 2013ko uztailaren 3an, estatu kolpe baten bidez. 2019ko ekainaren 17an hil zen, epaitua izaten ari zela.

## Bizitza 
1951ko abuztuaren 8an jaio zen Mohammed Mursi El Adwah hirian. Kairoko Unibertsitatean ingeniaritza ikasi zuen, eta Hego Kaliforniako Unibertsitatean egin zuen doktore tesia. 1980ko hamarkadaren hasieran Kaliforniako Estatu Unibertsitatean egin zuen lan, eta 1985ean Egiptora itzuli zen, Zagazigeko Ingeniaritza Unibertsitatean irakasle hasteko. Politikan 2000ko hamarkadan hasi zen nabarmentzen, hautagai independente gisa diputatu hautatu zutenean. Orduz geroztik, Anaia Musulmanen barruan egin zuen ibilbidea hertsiki loturik egon zen Khairat al-Xater buruzagiarekin zuen harremanarekin. Analisten arabera, mugimenduaren diziplinarekiko erakutsi zuen fideltasunari eta bere izaera adeitsuari esker egin zuen goiti.

Egipton hauteskundeen bidez hautaturiko lehen presidentea izan zen Mursi; 2011ko Arabiar Udaberriaren ostean, 2012an egin zituzten bozak, eta Anaia Musulmanek sorturiko Askatasuna eta Justizia alderdiarekin aurkeztuta irabazi zituen, bigarren itzulian botoen %&nbsp;51,7 jasota. Urtebete iraun zuen karguan: 2013ko uztailean, armadak boteretik kendu zuen, Abdel Fatah al-Sisi Defentsa ministroaren erabakiaren ondorioz.

Militarrek kolpea eman zutenetik kartzelan egon zen Mursi, eta 2015eko apirilean jaso zuen lehenbiziko zigorra: hogei urteko espetxealdia ezarri zioten, 2012ko abenduan —oraindik agintean zegoenean— haren presidente jauregiaren aurrean gertatutako istiluen erantzuletzat jota. Beste auzi batean, bizi guztiko espetxe zigorra ezarri zioten, espioitza eta atzerriko taldeekin elkarlanean aritzea leporatuta. 2019ko ekainaren 17an hil zen, Kairoko auzitegi batean, espioitza karguak egotzita epaitzen ari zirelarik. Egiptoko telebista kate publikoak jakinarazitakoaren arabera, hitza hartu ostean bihotzekoak eman zion eta, ospitale batera eraman zuten arren, han hil zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2011ko Egiptoko herri matxinada

## Kanpo estekak
San Lorenzo (argipena)

**San Lorenzo**, jatorriz, Erromatar Eliza Katolikoko Laurendi santuaren izenak zenbait hizkuntza erromanikotan hartzen duen forma da. Hortik eratorrita, beste hainbat adiera ere hartu ditu:

* San Lorenzo, Errioxako mendia.
* San Lorenzo (Calabria), Italiako Reggio di Calabria eskualdeko udalerria.
* San-Lorenzo, Korsikako iparraldeko udalerria.
* San Lorenzo, Paraguaiko udalerria.
* San Lorenzo de El Escorial, Espainia.

Ikus halaber:

* San Lorentzo (argipena)
* Sallobente (argipena)
Konya

**Konya** (turkieraz  ahoskatua) Turkiako hiri bat da, Erdialdeko Anatolian dagoena, Konya probintziako hiriburua. 2008. urtean 967.055 biztanle zeuden.

Historian hainbat izen izan ditu: *Koniah*, *Konieh*, *Konia*, *Qunia* eta *Ikonium* (). Euskaraz **Ikonio** zuen izena.

Bibliako Itun Berriaren arabera, Paulo Tartsokoa Konya hirira joan zen. Katolikoen tradizioan Santa Teklaren jaioterria ere bada Konya hiria.

## Historia 
1097-1243 bitartean Rûmgo Sultanerriko hiriburua izan zen Konya, Seljuk dinastiaren aroan, gurutzadek hara bultzatuta. Izan ere, Godofredo Bouillongoa gurutzatuak hiria hartu zuen 1097. urteko abuztuan, eta Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa *Bizargorriak* 1190. urteko maiatzean.

1205-1239 bitartean izan zuen Konyak garapen-maila eta eragin gehiena, bertako sultanek Anatolia osoa, Armenia, Krimea eta Erdialdeko Ekialdearen zati bat euren menpe zutenean. 1212. urtean Mongolen Inperioarengandik ihes zihoazenak hartu zituen Konya herriak, Persiatik ihesi. Edonola ere, mongolek Konya 1243. urtean hartu zuten, eta Möngke ipini zuten agintari.

Rûmeko Sultanerriaren amaieran, Konya emirerri bihurtu zuten 1307. urtean; 1322. urtean Karamanidek eskuratu zuten, eta euren menpe egon zen harik eta 1420. urtean Otomandar Inperioaren esku jausi arte: 1453. urtean Konya Karamanid probintziako hiriburu izendatu zuten otomandarrek.

Meskita ospetsuak daude Konyan, besteak beste Saladin eta Selim II.a sultanek eraikitakoak. Turkian, erlijio-gune garrantzitsua da Konya.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argazkiak
Antilla Txikiak

**Antilla Txikiak** Karibe itsasoko uharte-multzo bat da, Erdialdeko Amerikan, Ozeano Atlantikoaren aldean. Antilla uharteetako txikienak dira; Antilla Handien hego-ekialdera uharte-arkua eratzen dute, eta Puerto Ricotik Venezuelara arteko eremua hartzen dute.

Herrialde independente hauetako parte dira: Antigua eta Barbuda, Bahamak, Barbados, Dominika, Grenada, Saint Kitts eta Nevis, Saint Vincent eta Grenadinak, Santa Luzia eta Trinidad eta Tobago. Antilla Txikietako irlaren baten jabetza beste herrialde hauek dute: Ameriketako Estatu Batuak, Frantziak, Herbehereek, Erresuma Batuak eta Venezuelak.

Uharte hauek dira Antilla Txikietako nagusiak: Trinidad, 4.768 km²; Martinika, 1.101 km²; Margarita, 1.072 km²; Basse-Terre, 848 km²; Dominika, 749 km²; Cozumel, 647 km²; Santa Luzia, 622 km²; eta Grande-Terre, 588 km².

Uharte bolkanikoak dira; gehienak Karibe itsasoko ekialdera daude, Ozeano Atlantikoak duen mendebaldeko mugan. Hain zuzen ere, Antilla Txikietako irla batzuk Ipar Ozeano Atlantikoko hego-ekialdeko eremuan daude, Hego Amerikako gaineko aldean. Irla batzuk subdukzioz sortu ziren.

Irletan hizkuntza hauek egiten dira: ingelesa, frantsesa, gaztelania, papiamentoa eta nederlandera.

## Klima 
Klima tropikal beroa daukate, haize alisioek leunduta. Ozeano Atlantikotik datozen ekaitzak ere izaten dituzte. Bi urtaro izaten dituzte orokorki:

* Urtaro hotz eta lehorra, abendutik ekainera
* Urtaro bero eta hezea, ekainetik abendura, urakan sasoia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kimera (arkitektura)

[thumb|300px|Kimera bat Waiblingen hirian, [Alemanian]]

Arkitekturan, **kimera** deritzo apaingarritzat erabiltzen den edozein eskultura fantastiko, mitiko edo groteskori. Askotan, piztia fantastikoen irudiak izaten dira. Batzuetan, gargola ere baderitze, baina, adiera hertsian, **gargola** arte erromanikoaren eta gotikoaren elementu berezi bat da, eskultura gehienetan grotesko bat izaten dena, euri-urak teilatuetatik eramateko zorrotenen edota erretenen ahoetan jartzen dena.
[thumb|300px|Kimera bat [Parisko Notre-Dame katedrala|Parisko Notre-Dame katedralean]]

## Ikus, gainera 
gargola
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frustrazio

**Frustrazioa** pertsona baten asmoak, nahiak eta desirak zapuztu eta ez betetzeagatik edo horiek betetzerakoan behin eta berriz oztopoak aurkitzeagatik sortzen den emozioa da. Haserre eta dezepzioarekin dago loturik.

## Kanpo estekak
Samariar

**Samariarrak** ( ) Israelgo hamabi leinuetako baten ondorengotzat hartzen den talde etniko eta erlijiosoa dira. Arabiera eta hebreera modernoa hitz egiten dute. Euren liturgian samariar hebreera eta samariar aramera erabiltzen dute.

## Historia 
Tradizioaren arabera Manases eta Efraimen ondorengoak dira, Josefen semeak, K.a. 926an Salomonen semea zen Roboam erregearen aurka altxatu ziren iparraldeko leinuak. Altxamendu honetatik bi erresuma sortu ziren, Israelena iparraldean, hiriburua Sikem zutelarik (gaur egungo Nablus) eta Judea hegoaldean, Jerusalem hiriburuarekin. K.a. 875ean Israelgo erregea zen Omrik hiriburua Samariara mugitu zuen.

K.a. 740an asiriarrek Israelgo hamar leinuak konkistatu zituzten. Bibliaren arabera jatorrizko herriak erbesterako bidea hartu zuen (berez elite intelektualak egin zuen) eta kanpoko jendea ekarri zuten eremua betetzera eta juduen antzeko formazio erlijiosoa eman zitzaien. Nahasketa honetatik eratorritako samariar herriak Tora onartzen zuen, baina ez zen ongi etorria izan gainontzeko juduen aldetik. Berez elite erlijioso eta intelektualak bakarrik ihes egin zuen asiriarrengandik; jakintza ortodoxoaren jabe zirenak deserriratu zirenez, lidergo berriak juduen ikasgaiak zituen, baina ez zuen jakintza ortodoxorik, beraz atzerriratuko eliteek hauen legez kontrako nahasketatzat hartu zuten.

K.a. IV. mende eta VIII. mendeen artean samariarren hizkuntza arameraren mendebaldeko adar bat izan zen, hitz egiteko zein idazteko erabilia. Modu honetan samariarren Targuma itzuli zen. Ondoren hizkuntza arrunta arabiera bilakatu zen, eta idazkietan arabierak eta hebreerak influentzia izan zuten.

## Kanpo estekak
Euskañol

**Euskañola** (*euskara* eta *español* hitzetatik sorturiko portmanteau hitza) euskara eta gaztelania nahasiz sortzen den hizkera da, bi hizkuntza horietako bat (edo hizkuntza horretako arlo jakin bat) ondo jakin gabe hizkuntza hori erabiltzean sortzen dena. Gaztelaniazko hizketa batean euskal hizkuntzaren baliabideak erabiltzean zein euskarazko hizketan gaztelaniaren baliabideak erabiltzean, hizketa hori *euskañola* dela diogu. Zerbait adierazi nahi eta modu egokia ez aurkitzean, lehen hizkuntzaren hitza edo esapidea erabiltzeko joera izaten da. Euskañola bera edo antzekoak beti izan dira Euskal Herrian, euskara gaztelaniarekin, okzitanierarekin edo frantsesarekin harremanetan bizi izan delako, euskañola ikertuz.

Hitz berria izaki, Euskaltzaindiaren eta Real Academia Españolaren hiztegi arau-emaileetan ez da ageri, baina adituen artean eta jendartean erabilera zabala du. Adibidez, 1983an Fernando García de Cortázar historialariak, 1997an EHUko bi ikertzailek edo 2006an Henrike Knörr hizkuntzalariak fenomenoari buruzko gogoetak egin zituzten; eta Patxi Huarte *Zaldieroa* komikigileak euskañolaren gaia behin eta berriz landu du bere komiki bandetan.

Ipar Euskal Herrian *euskañol* terminoak ez du sustraitu den baliokiderik (*frantseuskara* erabili izan da), frantsesa eta euskara arteko nahastura izendatzeko. Horrek ez du esan nahi batzuek frantsesa eta euskara nahasten ez dituztenik euskaraz mintzatu nahi dutenean. Frantsesaren eta okzitanieraren kasuan izen bat asmatu da: *francitan n ere, antzekoa gertatzen da *Hinglish* < (*Hindi* + *English*) hizkerarekin. Beraz, fenomeno hori biziki hedatua da munduan zehar.

## Adibideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portmanteau

***Portmanteau*** hitza beste hitzak konbinatuz sortzen den hitza da, adibidez, *wikipedia,* *wiki* eta *entziklopedia* hitzen *portmanteau*a da. 

Jatorria frantsesezko *portmanteau* ("maleta") hitzetik dator, *porter* ("eraman") eta *manteau* ("beroki") elkartuz sortua.

## Kanpo estekak