open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galaperna arre-arrosa

**Galaperna arre-arrosa** (*Lepiota brunneoincarnata*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Parafaloidiano sindromea. Espezie hilgarria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, lehenik globo-erdi itxurakoa, gero ganbila eta ondoren zabaldu egiten da; arre-haragi koloretik arre-gorrixkara doana, azala ezkata zentrokideekin urratuta.

**Orriak:** Zuriak, estu samar.

**Hanka:** Zurixka goialdean, gainerakoa ezkatatsua, kapelaren kolore berekoa, bi eremuak bereizten dituen eraztun kortiniforme batekin, gaizki bereizten ditu; azkenean ia dena leuna.

**Haragia:** Zuria, usain ahulekoa.

**Etimologia:** *Lepiota* hitza grezierazko "lepis" "lepistós" hitzetatik eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik dator, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

## Toxikotasuna 
Pozoitsua, hilgarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota kuhneriana* delakoarekin. *Lepiota fuscovinacea* espeziearekin ere bai, honek markatutako tonu arre-ardo kolorekoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean; lorategietan edo basoetan. Urrian.

### Banaketa eremua 
Itsaso Beltzako eremua, Europa, Ipar Amerika, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zénith Paris

**Zénith Paris** , normalean *Le Zénith* izenez ezagutzen dena, erabilera anitzeko estadio estalia da Parisen, Frantzian. 19. barrutiko Parc de la Villette-n dago, Canal de l'Ourcq-en ertzean. Gehienez 6.293 pertsona esertzeko gaitasunak Parisko areto handienetako bat bihurtzen du. Hurbilen dauden metro eta RER geltokiak Porte de la Villette, Porte de Pantin eta Pantin dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zénith Paris
Galaperna leun

**Galaperna leuna** (*Lepiota oreadiformis*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Hobe ez probatzea, oso toxikoak diren *Lepiota* txikien taldekoa baita.  

Sinonimoa: *Lepiota laeviogata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Gutxi txigortutako ogiaren azalaren antzeko kolorekoa, ilunagoa erdian, pikortsu samarra, ertz argiagoarekin; gehienetan ezkata nabarmenik gabe.

**Orriak:** Zuriak eta estu.

**Hanka:** 2 eta 5 cm bitarteko garaierakoa eta 0,2 eta 0,4 cm bitarteko lodierakoa, zurixka, gutxi nabarmentzen diren girlanda formako eraztun hondarrak izaten ditu.

**Haragia:** Zurixka, mehea. Usain eta zapore leunak ditu.

**Etimologia:** *Lepiota* hitza grezierazko "lepis" "lepidos" eta "oús" eta "otós ear" hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria. Toxikoa den susmoa dago.

### Nahasketa arriskua 
Identifikatzea zaila den beste *Lepiota* txiki batzuekin. Espeziearen ezaugarri bat da kapelan ez duela ezkatarik, nahiz eta ale garatu batzuek azala pixka bat zanbrotua izan dezaketen.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, zelai eta larre irekietan. Gehienetan taldeka. Ez da urria.

### Banaketa eremua 
Asia, Europa, Ipar Amerika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thesprotia brevis

***Thesprotia brevis*** *Thespidae* familiaren *Mantodea* intsektu espeziea da. Paraguaikoa da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Texas A&M University.
Xavier Bettel

**Xavier Bettel** (Luxenburgo, 1973ko martxoaren 3a) luxenburgoar abokatu eta politikaria da. Luxenburgoko lehen ministroa izan zen 2013ko abeduaren 4tik 2023ko azaroaren 17ra.

Alderdi Demokratikoko kidea da eta Diputatuen Ganberako kide izan zen 199tik 2013ra, eta Luxenburgoko alkatea 2011tik 2013ra. 2013ko hauteskundeetan Alderdi Demokratikoa hirugarren geratu ondoren, Bettelek koalizio gobernua osatu zuen 2013an. 2018ko hauteskundeetan berriro hautatu zuten.

Luxenburgoko historian gobernu bat zuzendu duen lehen gay politikaria da.
Aracely Leuquén Uribe

**Aracely Andrea Leuquén Uribe** (1980ko azaroaren 24a) Txileko politikaria da. Txileko Ganberako kidea da Berritze Nazionaleko Alderdian.  Kontserbadore tradizionalista, sexu bereko pertsonen arteko ezkontzaren eta abortuaren aurka egiten du.  2018ko martxoaren 11n kargua hartu zuenean, Txileko Kongresurako hautatutako lehen bi emakume maputxeetako bat izan zen, bere kide sozialista Emilia Nuyadorekin batera.  2021ean ez zen berriro hauteskundeetara aurkeztu. 

## Erreferentziak
1907ko Home Nations Txapelketa

**1907ko Home Nations Txapelketa** Errugbi txapelketa honen hogeita bosgarren ekitaldia izan zen. 1907ko urtarrilaren 12an hasi eta martxoaren 16an bukatu zen. Eskozia izan zen txapelduna partida guztiak irabazita.

## Txapelketa 
### Puntuazio sistema 
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak lau puntu balio zituen eta zigor kolpeak hiru. 

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

### Historia 
Eskoziak txapelketako azken partida Ingalaterrari irabazita Koroa hirukoitza eta Kalkuta Kopa eskuratu zituen. Aipatzekoa da era berean Galesek irabazi zituen partida bietan puntu asko lortu zituela, biak ala biak etxean jokaturikoak.

Bigarren aldiz jarraian Frantziak eta Ingalaterrak elkarren artean partida jokatu zuten, ordukoa Londresen, eta berriz ingelesek lortu zuten garaipena. Hiru urte beranduago, 1910eko ekitaldian, Frantzia txapelketan sartu zen.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Eskozia** ||**6**||3||3||0||0 || 29 || 9 || +20
|- 
| 2 ||align=left|  Gales ||**4**||3||2||0||1 || 54 || 6 || +48
|- 
| 3 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda ||**2**||3||1||0||2 || 20 || 53 || -33
|- 
| 4 ||align=left|  Ingalaterra ||**3**||3||0||0||3 || 12 || 47 || -35
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1907 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
Lactobacillus delbrueckii

***Lactobacillus delbrueckii subspecies bulgaricus*** (*Lactobacillus bulgaricus*, 1984 arte) jogurta egiteko erabiltzen den laktobakterioetako bat da. Bakterio mota hori beste elikagai hartzitu batzuetan aurki daiteke, hala nola gaztan.  Stamen Grigorov bulgariar doktoreak identifikatu zuen lehenbizikoz 1905ean, eta horregatik deitu zioten gerora *Lactobacillus bulgaricus*. 

## Propietateak 
Bakterio hori gutxi erabili da elikagaien industrian, elikagaien industria-prozesuetako tenperatura altu samarretan (25º - 35º) eragiteko gaitasun txikia duelako eta L. delbrueckiiren anduiak bizirik mantentzea zaila delako. Morfologikoki, hodi gram-positiboa da, eta luzea eta haritsua izan daiteke. Gainera, ez du mugikortasunik eta ez du esporarik sortzen. Nutrizio-eskakizun konplexuak ditu, besteak beste, edozein azukre hartzitzeko ezintasuna, laktosa izan ezik. Azidofilotzat edo azidofilotzat hartzen da, pH nahiko baxua behar duelako (5.4-4.6 inguru) hazkunde optimorako.

Bakterioak laktosa azido laktikora hartzitzen du, eta horrek hobeto gordetzen du elikagaia. Esnekiei dagokienez, laktosarekiko intolerantzia duten pertsonak toleranteagoak dira. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jogurt
* *Streptococcus thermophilus*
* *L. casei* 
* *Bifidobacterium bifidus*

## Kanpo estekak 
* Culture Evolves jogurta
Dibergentzia Handia

**Dibergentzia Handia** XXI mendetik historialarien artean zabaldutako kontzeptu historikoa da, XVIII. eta XX. mendeen artean Mendebaldeko eta Ekialdeko zibilizazio eta inperioen arteko dibergentzia edo banatzea agerian jartzen duena, Mendebaldea bere nagusitasun teknologiko, politiko eta ekonomikoarekin Ekialdeko zibilizazioei gailendu zitzaienean. Nabarmendu behar da XVIII. mendea baino lehenago, Ekialdeko zibilizazioak, bereziki Txina, izan zirela aitzindari teknologian eta ekonomian, eta Europako herrialdeak atzeratuak zirela haien aldean. XVIII. mendean, berriz, Europan eta Ipar Amerikan izandako aldaketa politiko eta ekonomikoei esker, kapitalismoa eta Industria Iraultza garatzeko kondizioak gauzatu zirela, azkenean Europako eta Ameriketako Estatu Batuetako nagusitasuna ekarriko zuena mundu osoan, lehengo zibilizazio horiek bazterrean utziz eta esan bezala Dibergentzia Handia eraginez.

## Kanpo estekak
Michealene Risley

**Michealene Cristini Risley** (Clawson, Michigan, Ameriketako Estatu Batuak, XX. mendea)  idazle, zinemagile eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Risley Clawsonen jaio eta hazi zen, Michiganen, nerabezaroa Troyn igaro aurretik. Bishop Foley Bigarren Hezkuntzako Eskolan graduatu zen 1978an, eta, gero, Míchigango Estatuko Unibertsitatean, Telekomunikazioetako lizentziatura batekin. Hainbat urte eman zituen Hollywooden Disney, Amblin eta Mattel bezalako enpresentzat lanean.

### Ibilbidea 
Risley idazlea, ekoizlea eta *Tapestries of Hope* filmaren zuzendaria da. Betty Makoni gizarte-ekintzaileak *Girl Child Network* fundazioaren bidez Zimbabueko sexu-abusuen biktima diren gazteei laguntzeko ahaleginetan jarraitzen du. Risley kartzelan sartu zuten, eta gero Zimbabueko gobernuak Hego Afrikara erbesteratu zuen, Makonirekin Afrikan egon zen denboran filmatu zituen irudiengatik. Estatu Batuetara itzuli ondoren, Risley Emakumearen aurkako Indarkeriari buruzko Nazioarteko Legea onartzeko bultzadaren kide garrantzitsu bihurtu zen, bere filmarekin etengabeko aktibismoa egin baitzuen. 2010eko irailean estreinatu zen Estatu Batuetako 105 zine aretotan.

Sega bideo-jokoen konpainiako entretenimendu-zuzendari gisa izandako esperientziaren ondoren, 2000. urtean Marvel Comicsen produkzioko, garapeneko eta kontsumo-produktuetako lehendakariorde izendatu zuten. 2003an Fresh Water Haven sortu zuen. Erakunde horrek filmak, dokumentalak eta liburuak ekoizten, garatzen eta merkaturatzen ditu, erreforma bat behar duten munduko arazoen inguruan kontzientziatzeko. 2003an, *Flashcards* idatzi, zuzendu eta ekoitzi zuen, haurren sexu-abusuari buruzko film laburra. Sari ugari irabazi zituen, eta PBSn eman zen herrialde osoan.

*This Is Not the Life I Ordered* superbenta liburuaren egileetako bat izan zen Risley, Deborah Collins Stephens, Jan Yanehiro eta Jackie Speier-ekin batera.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2010 - Silicon Valley Women of Influence saria
* 2010 - Monakoko Zinemaldia - Aipamen berezia
* 2009 - Finder Series - Amerikako zuzendari gremioaren saria
* 2009 - Dokumental onena - The Women in Film & Television Symposium
* 2009 - Zuzendari onena - The Women in Film & Television Symposium
* 2009 - Aloha saria - Honoluluko Nazioarteko Zinemaldia
* 2009 - Merezimenduaren saria - Accolade Film Awards
* 2009 - Dokumental onena - Louisvilleko Nazioarteko Zinemaldia
* 2009 - Bikaintasunaren saria - The Indie Fest-en

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hoplocoryphella grandis

***Hoplocoryphella grandis*** *Thespidae* familiaren *Mantodea* intsektu espeziea da. Afrikakoa da. 

## Banaketa geografikoa 
Herrialde hauetan aurki daiteke: Madagaskar, Tanzania, Zimbabwe eta Hegoafrikako Transvaal probintzian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://web.archive.org/web/20091105134727/http://insects.tamu.edu/research/collection/hallan/Arthropoda/Insects/Mantodea/Family/Thespidae.txt Texas A&M University.
Angélica Orue

**Angélica Orue Zubiaur** (Laudio, Araba, 1926ko azaroaren 26a – Bilbo, 2025eko otsailaren 10a) albaitari aitzindaria izan zen.

## Biografia 
Angélicaren ama Maria Asunción Zubiaur izan zen, Tomas Zubiaur albaitari arabarraren alaba, aita berriz, Luis Orue ferratzailea. 

Albaitari familiako Angélicak albaitaritza zaletasuna, batez ere, bere amari zor dio, antza, beharbada amak atsekabez, garai batean genero maskulinoari hain lotuta zegoen lanbide batera jauzi egin ez zuelako.

Gasteizen Batxilergoan amaitu ondoren, Zaragozako Albaitaritza Fakultatean egin zuen karrera (Promozioa 1946-1951).Ikasketak amaituta laguntzaile gisa lan egin zuen Animalien Biologiako Patronatuko Zooteknia Zerbitzuko laborategian, Madrilen.1955tik eta 1963ra, Natura Zientzietako eskolak eman zituen Laudioko Canciller Ayala Institutuan, eta albaitari gisa aritu zen Arakaldoko (Bizkaia) etxalde batean. Albaitari Titularren Kidegorako oposizioak gainditu ondoren, Moyara (Kanaria Handia) bidali zuten 1963ko abenduaren 1etik aurrera, eta lekualdatze-lehiaketa bidez, 1964an Kanaria Handiko Las Palmas hiriburuko udaletxera igaro zen. 1964 eta 1970 bitartean, uharteko hainbat institututan irakasten jarraitu zuen. 1971n Kanaria Handiko Las Palmasen Babes Zibileko buru izendatu zuten.

1977ko abenduaren 28an Bizkaiko Osasun Buruzagitzako albaitari titular kargua hartu zuen, eta 1986an lurralde horretako Kanpo Osasun Ataleko buru izendatu zuten. Kargu hori 1991ko azaroaren 26an bete zuen erretiroa hartu zuen arte.

1978an, Bilboko Vista Alegre zezen-plazan zaldien azterketan jardun zuen lehen emakume albaitaria izan zen.

## Aitortzak 
* 2001ean, Bizkaiko Albaitarien Elkargo Ofizial Ohoretsuaren ohorezko lehendakari izendatu zuten.
* 2018an Bilboko Medikuntza Zientzien Akademiak bere 123. ekitaldi instituzionalean ohorezko saria eman zion Angélica Orue Zubiaur Bizkaiko Albaitarien Elkargo Ofizialeko kideari, albaitaritza espezialitatean. 
* 2019an *Itzalpeko emakumeak* erakusketa antolatu zuen Laudioko Udala Lamuza parkean. Laudioko 9 emakume erreferente omendu zituzten, haien artean, Angélica Orue, emakume aintzindaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicole Brossard

**Nicole Brossard** (Montreal, Kanada, 1943ko azaroaren 27a) poeta eta eleberrigile frantziar-kanadarra da.

## Biografia 
Nicole Brossard eleberrigile eta saiogile quebecois avant-garde poeta Montrealen (Kanada) jaio zen, eta Collège Marguerite Burguys eta Montrealgo Unibertsitatean hezi zuten. Más Traducido Premio

### Dramaturgia 
* ''L'écrivain in La nef des sorcières''

### Filmografia 
* 1970 - La Nuit de la poésie 27 mars 1970

* 1980 - La Nuit de la poésie 28 Mars 1980

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1974: Governor General's Poesia Saria 
* 1984: Governor General's Poesia Saria
* 1991: Prix Athanase-David
* 1991: Harbour Festival Prize
* 2019: America Award in Literature, literaturari eskainitako bizitzagatik

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Gould, Karen (1990), "Nicole Brossard", in Gould, Karen, Escribiendo en el mujer: feminismo y Gould, Karen (1990), , in Gould, Karen, ed., Writing in the feminism and experimental 88026 in Quebec,

* Ghislaine Boulanger, *Nicole Brossard: de nouvelles lectures critiques* “: Analyses: Revue de Critique et de Théorie Littéraire 1 (1) (2006).

* Ghislaine Boulanger, *A Feigned Essentialism in Nicole Brossard’s Work”* in *How2* 2 (3) (2005).

* Jodi Lundgren,“*Girl in Combat in the City of Men«: The Civic, Resistant, Ontological Woman in the Work of Nicole Brossard“* in *How2* (3) (2005).

* Maureen E. Ruprecht Fadem, *„»bringing me into the world«: Brossard’s* Lovhers *and the Domain of Linguistic Survival“*"in *How2* 2 (3) (2005).

* Nancy Gillespie, *Before and after écriture féminin: Uncanny Gothic connections in Nicole Brossard’s These Our Mothers Or: The Disintegrating Chapter, eta Mauve Desert”* in *How2* (3) (2005).

* Louise H. Forsyth (arg.) *Nicole Brossard: Essays on Her Works*. Toronto: Guernica Editions, 2005 ISBN ά1550712339.

* Susan Lynne Knutson, *Narrative in the feminine: Daphne Marlatt eta Nicole Brossard.* Waterloo: Wilfrid Laurier University Press, 2000 ISBN ά0889203594.

* Alice Parker, *Liminal Visions of Nicole Brossard*, New York: Peter Lang, 1998 ISBN ί0820430652.

* Traude Bührmann, Nicole Brossard “, in: Alexandra Busch und Dirk Link (arg.) *Frauenliebe, Männerliebe. Eine lesbisch-schwule Literaturgeschichte in Portraits*. Stuttgart: J.B. Metzler Verlag, 1997 .

* Winfried Siemerling, *Discoveries of the other: Alterity in the Work of Leonard Cohen, Hubert Aquin, Michael Ondaatje, Nicole Brossard.* Toronto: University of Toronto Press, 1994 ISBN ά0802005175.

* Karen Gould, Nicole Brossard: Beyond Modernity edo *Writing in the* Third Dimension, in: Karen Gould, *Writing in the feminine: feminism and experimental writing in Quebec*. Carbondale: Southern Illinois University Press, 1990 ISBN ί0809315826 or. 52–106.

* Renée-Berthe, ''Féminins singuliers: Practiques d'écriture: Brossard''. Montreal: Triptyque, 1986 ISBN ί2890310414.

## Kanpo estekak 
* Bi poema

* Biografía de Premio de Poesía de Griffin, incluyendo audio y clips de vídeo
* EPC Y PennSound enlace
* La Enciclopedia Literaria
* Nicole Brossard  Kanadako Entziklopediako sarrera
* Nicole Brossard Bio
Su Garrido Pombo

**Su Garrido Pombo**, jaiotzaz **Susana Garrido Pombo** (Vigo, Pontevedra, Galizia, 1982ko urtarrilaren 16a) pontevedrar abeslaria eta musikagilea da.

## Ibilbidea 
Bere musika estiloak bossa, folk, jazz edo latinezko ñabardurekin hainbat genero biltzen ditu. Banakako proiektuetan eta proiektu kolektiboetan lan egiten du.

Sonhos taldeko *Recuerdos Gallegos* folk-taldeko kide izan zen (Margarita Mariñorekin), eta 2018an Sonido Trío taldeko kide, Katerina Linke piano-jole eta konpositorearekin eta Susanna Blanco biolontxelojolearekin.

2018an, *Quedo a vivir aquí* bere lehen diskoa grabatu zuen bakarka, eta biretan aurkeztu zuen Galizian, Portugalen eta Irlandan.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2007: 2. postua MAPFRE Vive para cumprirlo nazioarteko musika lehiaketan, International Music Competition-ek *Linda* gaiarekin betetzeko. Eta 4. postua *Extraña* *Maria abestiarekin*.
* 2007: 3. postua Gz sortu lehiaketan
* 2015: Margarita Mariñorekin batera, *Múusica Xove 15* lehiaketako 1. saria Galiziako talde gazte onenari
* 2018: 1. sailkatua Coruñako Diputazioko Kultura Sailak emandako Narf Sarian.
* [thumb|260px|[Son Trío hirukote taldeko partaideak: Su Garrido Pombo, Susanna Blanco eta Katerina Linke, 2019]]2018: Son Trío hirukoteko partaide dela, Galiziako musikaren Martín Códax sarietarako proposatua, musika klasikoan eta garaikidean.

## Lana 
* *Quedo a vivir aquí* (2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Audio Spanish Singer Susana Garrido Pombo performer live
* Garrido Pombo. Hemen bizi nahi dut. YouTube
Charles-Joseph Natoire

**Charles-Joseph Natoire** (Nîmes, 1700eko, martxoaren 3a - Castel Gandolfo, 1777ko abuztuaren 23a) frantziar margolaria izan zen.

François Lemoyneren ikaslea izan zen Parisen. 1721ean Erromako Saria irabazi zuen eta 1729ra arte bertan bizi izan zen. 1729tik 1751ra Parisera itzuli zen bizitzera eta 1751n Erromako Frantses Akademiako errektore izendatu zuten.

Rokoko estiloko margolaria izan zen, eta tapizetarako kartoiak izan ziren bere lanik aipagarrienak.

## Iruditegia 

Natoire-Sibylle.JPG|Sibila
Jean-Joseph Languet de Gergy.jpg|Jean-Joseph Languet de Gergy.
Charles-Joseph Natoire - Venus Demanding Arms from Vulcan for Aeneas.jpg|Venus Vulkanori armak eskatzen Eneasentzat
Natoire - Psyché et Proserpine.jpg|Psike eta Proserpina.
Natoire-Eine junge Frau mit Rosen.jpg|Emakume gazte arrosadunak
Natoire_-_Adam_et_Eve_chassés_du_Paradis_terrestre.jpg|Paradisutik kanporatzea

## Kanpo estekak
Arantza Aldezabal

**Arantza Aldezabal Roteta**  (Pasai Antxo, Gipuzkoa, 1967ko urriaren 3a) biologia zientzietan doktorea da (UPV/EHU). 2008tik UPV/EHUko Landare-Biologia eta Ekologia Saileko Irakasle Agregatua da eta ikerketari dagokionez, FisioKlima-AgroSosT deritzon Ikerketa-Taldean, “Larratzearen Ekologia eta *lurzoru-landare-animalia* elkarrekintzak” izeneko ikerketa-lerroaren ikerlari nagusia da. UEUren talde eragileko kidea ere bada 2023tik.

## Ikerketa 
FisioKlima-AgroSosT deritzon Ikerketa-Taldeko kidea da, “Larratzearen Ekologia eta *lurzoru-landare-animalia* elkarrekintzak” izeneko ikerketa-lerroaren ikerlari nagusia. *Instituto Pirenaico de Ecología* (IPE-CSIC) ikerketa-zentroan egin zuen doktore tesia eta ondoren doktoratu ondoko 2 urteko ibilbidea NEIKER Zentru Teknologikoan.

1997an doktoratu zen Pirinioetako mendiko abeltzaintza-sistemari buruzko tesiarekin, eta handik aurrera *lurzoru-landare-animalia* trinomioaren arteko elkarrekintzen azterketara bideratu du bere ikerketa, baita flora eta habitat mehatxatuen azterketa eta kudeaketara ere. Ordutik hona, 65 ikerketa-proiektu, kontratu, zerbitzu tekniko eta ekintza berezietan parte hartu du, erakunde bat baino gehiagotako ikerketa-taldeekin kolaborazio-sare zabala eraikiz (IPE-CSIC, James Hutton Institute, BC3, NEIKER-Tecnalia). Horri esker, diziplina anitzeko lan-taldeak egituratuz, azken urteetan eskualde atlantiarreko mendiko artzaintza-sistemaren iraunkortasunaren inguruko ikerketa sustatu du, helburu argi batekin: hobeto ulertzea aldaketa globalaren eta mendi-eremuetako biodibertsitatearen arteko elkarrekintza, eremu horien iraunkortasuna bermatuko duen kudeaketa eraginkorrena diseinatzen laguntzeko.

## UEUkidea 
Udako Euskal Unibertsitateko talde eragileko kidea da 2023tik. UEUren Natur ZIentzien saileko kidea ere bada. IkerGazte kongresuan Batzorde Zientifikoko kide ere bada (2019, 2021 eta 2023).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Udako Euskal Unibertsitatea
* NEIKER-Tecnalia

## Kanpo estekak 
* Arantza Aldezabal RotetaInguma-datu basean (25 erreferentzia)
* FisioKlima-AgroSosT
Maria Napal

**María Napal Fraile** (Lizarra, Nafarroa, 1983ko azaroaren 8a) Biologiako lizentziaduna (Nafarroako Unibertsitatea) eta doktorea (Euskal Herriko Unibertsitatea) da. Udako Euskal Unibertsitateko talde eragileko kidea, 2023tik. Gaur egun, Nafarroako Unibertsitate Publikoan dihardu irakasle, Irakasletzako graduetan eta Bigarren Hezkuntzako Masterrean.

## Liburuak 
* STEM. La enseñanza de las ciencias en la actualidad (2019, Dextra) María Isabel Zudaire Riparekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Udako Euskal Unibertsitatea
* Nafarroako Unibertsitate Publikoa

## Kanpo estekak 
* Maria Napal Fraile Inguma datu-basean 
* UEUren Natur Zientzien IV. topaketako hitzaldia
* "GOI proiektua oso interesgarria eta beharrezkoa iruditzen zait, eta ilusioa pizten dit unibertsitatetik proiektu horretan parte hartzeak" (2023ko martxoak 9)
Adjoa Amana

**Adjoa Amana** (Ghana) Munduko Osasun Erakundeko (MOE) eta Nazio Batuen Populazioaren Funtseko (FPNU) Ghanako funtzionario ohia da, eta FPNUk GIBaren prebalentzia murriztuko zuen herritarren portaera aldatzea lortu nahi zuen lehen kanpainaren indar eragilea izatearen merezimendua egozten dio.

## Ibilbidea 
Kanpainaren izena *Ugandako Informazio, Hezkuntza eta Komunikazio Kanpaina* (*IEC*) edo *Osasun Hezkuntzako Kanpaina* izan zen, eta 1987 eta 1990 artean Amana programaren 3 helburuetako baten bultzatzailea izan zen, prestakuntzarena, eta komunikazioaz ere arduratu zen. Estrategia komunikatiborako, Philly Bongoley Lutaaya kantari ugandarra izan zuen irudi ikusgarri, hiesa zuela publikoki iragarri zuen lehen afrikar ezaguna.

Nazioarteko zerbitzu publikotik erretiratu ondoren, Amanak eskolatu gabeko haurrekin eta kaleko haurrekin lan egin du Ghanan, *Soup Kitchen Enhancing Youth Education and Health (EYEH)* sortuz. Rebecca Akufo-Addo, Rebecca Foundationen sortzailea, eta Ghanako lehen damaren 15.000 cedi jaso zituen proiektuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eyeh Soup Kitchen UNFPA-n
Mikhail Artsybaxev

**Mikhail Petrovitx Artsybaxev** (, ; Dubroslavivka, 1878ko azaroaren 5a - Varsovia, 1927ko martxoaren 3a) ukrainar idazlea izan zen.

16 urterekin eskola utzi ondoren bulego batean lan egin zuen 1895 eta 1897 artean. Hurrengo bi urteetan Kharkiveko Marrazketa eta Arte Eskolan ikasi zuen txirotasunan bizi zen bitartean.

1898an San Petersburgora joan zen eta kazetaritzan aritu zen. Bertan estilo naturalista zuten eleberriak eta antzezlanak idatzi zituen. Batzuk berandu argitaratu ziren zentsuraren presioengatik.

1912an Moskura joan zen eta 1917an *Idazle baten oharrak* boltxebike aurkako lan idatzi zuen. 1923an Poloniara emigratu zuen, bere amaren lurraldera, eta boltxebikeen etsai bihurtu zen. Tuberkulosiak jota hil zen 1927an.

## Lan hautatuak 
* Tumanov Paxa, 1901
* Ivan Landeren heriotza, 1904
* Sanin, 1907

## Kanpo estekak
Itziar de Blas

**Itziar de Blas Fernandez de Gamarra** (Gasteiz, Araba, 1965eko abenduaren 31) kazetaria eta itzultzailea da.

## Biografia 
### Ikasketak 
Kazetaritza lizentzia egin zuen (Nafarroako Unibertsitatea, 1989), eta, ondoren, Itzulpengintza masterra (EHU, 1998) eta “Berdintasun-agentea” masterra (Universitat Jaume I, Valentzia, 2016).

### Lan-eskarmentua 
#### Kazetaritza 
Bere lan-ibilbidearean hasierako urteetan, Iruñean jardun zuen, EFE agentzian eta Egin egunkariko kultura atalean eta tokiko berrietan.

Gero, Gasteizen aritu zen EHNE (Euskal Herriko Nekazarien Elkartea) eta EBEL (Emakume Baserriarren Euskal Herriko Elkartea) elkarteen prentsa arduradun gisa, eta Ardatza aldizkariko erredaktore.

#### Euskalgintza 
Gasteizko Bagare euskara sustatzeko taldeko arduradun izan zen.

#### Itzulpengintza administrazioan 
Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailean 10 urtez itzultzaile aritu ondoren, 2023an, Itzulpen Zerbitzu Ofizialean dihardu (zinpeko itzultzaile ere bada).

## Argitalpenak 
Itzulpen feministak egin izan ditu, batik bat. Besteak beste, liburu hauek itzuli ditu:
**Marizipriztinek ez du zorioneko galeperrik nahi* (*La cenicienta que no quería comer perdices*. Nunila López). Mikel Garmendiarekin batera.(Txalaparta, 2009).

* *Emakume bat* (Une femme. Annie Ernaux, 2022ko Literaturako Nobel sariduna). (Txalaparta. Bi edizio: 2012 eta 2023).

* *Bestiario sekretua. Neskatila gaiztoak*. (*Bestiario secreto de niñas malas*. Gabriela Larralde). (Denon artean, 2019).
Zenbait mugimendu sozialetako itzultzaile “militante” ere aritu izan da, hala nola, Emakume artisten aldeko A Plataforma, Ongi etorri errefuxiatuak, Bilgune LGTBIfobiaren aurkako Behatokia, besteak beste.

## Bestelakoak 
* 80ko hamarkadan, Kontzientzia Eragozpeneko Mugimenduko (KEM) eta Intsumisioaren aldeko taldeetako partaide, Iruñean.

* 90eko hamarkadan, Bagare euskara Gasteizen sustatzeko taldeko partaide.

* Berriki, Gasteizko “Ongi etorri errefuxiatuak” taldean ibilitakoa.

* Artezalea. Instagramen, Marizipriztin goitizenez, berak egindako marrazkitxoak jartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Huneeus

**Pablo Miguel Huneeus Cox** (Santiago, 1940) New Jerseyn hazi zen, idazle eta kritikari sozial txiletarra da.

Bere hogeita hamar liburu baino gehiago estilo pertsonal biziagatik, umore zentzuagatik eta benetako pertsonen erretratu biziengatik ezagunak dira. Hainbat salduenak izan dira.

Cox Virginia Cox Balmaceda kazetari eta idazle txiletarraren semea da.  Soziologo trebatua, Parisko Unibertsitatean (Sorbona) doktoretza egin zuen. Huneeus Nazio Batuen Erakundeko aholkulari gisa lan egin du Genevan (Suitza), Santiagoko ECLAn (Latinoamerikako Batzorde Ekonomikorako) ikertzaile gisa, eta Txileko Unibertsitateko Ingeniaritza Fakultateko soziologia industrialeko irakasle gisa. Txileko Enplegu Zerbitzu Nazionalaren (SENCE) zuzendari sortzailea izan zen. Adierazpen askatasunaren kezka zela eta, *MUAC Movimiento Universal Anti Censura* (Zentsuraren Aurkako Mugimendu Unibertsala) martxan jarri zuen.

Huneeus maiz kolaboratzen du Txileko hainbat egunkaritako zutabegile gisa eta atzerriko korrespontsala izan da The Economist-en Londresen eta The Wall Street Journal-en. Txileko telebistako tertulietan gonbidatu ohi da eta bere saioa antolatu du.

Literatura eta Arte Lanak Babesteko Bernako Hitzarmenak aitortzen dituen egileen eskubideak defendatzeko, José Ricardo Ojedaren egile-eskubideak babestu zituen, abuztuaren 22an The Times-ek (2010eko urriaren 22an)  "aurten munduko esaldi ospetsuenetzat" hartu zuen iragarki ospetsua idatzi zuen meatzaria.

"Sei hitzak eta zenbaki bat" jarraitzen du egunkari britainiarrak, "kamiseta, bandera eta katiluetan errepikatu dira. Presidenteei, lehen ministroei eta baita Erreginari ere aurkeztu zaie. Paper zati batean idatzitako esaldia zen, plastikozko poltsa batean sartuta eta zulagailuari erantsita —desagertu zirenetik 69 egunera— Txile iparraldeko Atacama basamortutik kilometro erdira harrapatuta zeuden meatzariengana iritsi zena. "Estamos bien en el refugio los 33", zioen. "Ondo gaude aterpean 33ak"

## Erreferentziak 
* Efraín Szmulewicz : *Diccionario de la Literatura Chilena* . Ediciones Rumbos, Santiago, 1997., 414-415 or.

## Kanpo estekak
Cindy Amaiza

**Cindy Amaiza** (Kenya) mikrobiologoa, bioteknologoa eta GIB/HIESaren aurkako aktibista keniarra da. *Partnership to Inspire, Transform and Connect the HIV response (PITCH)* erakundeko bazkidea da. Erakunde hori *Ambassador for YouTh and اent Reproductive Health Program (AYARHEP)* erakundeari lotuta dago.

2017an, *The Organization of Young People Living with HIV in Kenya (Y+ Kenya)* erakundeko koordinakunde nazionala sortu zuen. Kenyako sei erakundetako gazteak biltzen ditu sare nazional batean. *Global Fund Kenya Secretariat*-en parte hartzen duen Kenyako lehen emakumea eta gazteena da, eta *AYP*ko (*Hermanents and Young People*) prozesuen buru da.

2019tik aurrera, *Y+ Kenyak* sei erakunde kide zituen, guztiak 10 eta 30 urte bitarteko pertsonek zuzenduak. Bakoitzak hainbat gai jorratzen ditu, hala nola sexu transakzionala, nerabeen sexu- eta ugalketa-eskubideak eta osasuna, osasun mentala, sexu-langile gazteak eta droga-kontsumitzaileak.

Era berean, GIB/hiesaren aurkako borrokarekin lotutako hainbat ekitaldi eta azterlanetan parte hartzen du, bai eta hezkuntza- eta dibulgazio-materialak sortzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josef Rheinberger

**Josef Gabriel Rheinberger** (1839ko martxoaren 17a – 1901eko azaroaren 25a) Liechtensteinen jaiotako organista eta musikagilea zen, eta Bavarian bizi izan zen bere bizitzako zati handienean.

## Bizitza 
Josef Gabriel Rheinbergerrek txikia zenetik erakutsi zuen musikarako berebiziko talentua. Bere aita Alois II Liechtensteingo Printzearen diruzaina zen.

Zazpi urte besterik ez zituela Vaduzeko elizan organista gisa aritzen zen, eta bere lehen konposizioa urtebete beranduago jo zuen. 1849an Philipp M. Schmutzer konpositorearekin ikastera joan zen Feldkirch-era, Vorarlberg-en (Austria).

1851n bere aitak Municheko Conservatoriumen ikasteko baimena eman zion, nahiz eta lehenago semearen musikagile profesional izateko nahiaren aurka egon. Graduatu berritan instituzio bereko piano eta konposizio irakasle bihurtu zen. Ondoren, Gorteetako Aretoko *répétiteur* bihurtu zen, zeina 1867an utzi zuen.

Rheinberger bere ikasle ohi, poeta eta *socialité* zen Franziska "Fanny" von Hoffnaassekin ezkondu zen 1867an. Ez zuten zeme alabarik izan, baina pozik bizi ziren bikote gisa. Franziskak bere senarraren lan bokaletarako hainbat testu idatzi zituen.

Rheinbergerren influentzia nagusiak bere garaikideak ziren Brahms bezelako musikagileak eta lehenagokoak ere baziren, Mendelssohn, Schumann edo Schubert besteak beste, baina guzti hauen gainetik Bach. Pintura eta literaturaren oso zalea ere bazen, ingles eta alemaniarra batez ere.

1877an gorteetako zuzendari izateko deitu zuten, errege-kaperaren musikaren arduradun. Ondoren, Municheko Ludwig Maximilian Unibertsitateko ohorezko doktore izendatu zuten. Bertan, irakasle gorena zen, eta hainbat ikasle amerikar izan zituen: Horatio Parker, William Berwald, George Whitefield Chadwick, Bruno Klein, Sidney Homer eta Henry Holden Huss. Europar musikako beste pertsona batzuk ere izan zituen ikasle: Ermanno Wolf-Ferrari musikagile italiarra, Stevan Stojanovic Mokranjac musikagile serbiarra, Engelbert Humperdinck eta Richard Strauss musikagile alemaniarrak, bai eta Wilhelm Furtwängler zuzendari eta musikagilea. Municheko bigarren Conservatoriuma sortu zenean (gaur egun irekita dagoena), Rheinberger organo eta konposizioko irakasle izateko deitua izan zen, eta postu hau bizitza osoan zehar mantendu zuen.

1892ko abenduaren 31n bere emaztea hil zen gaixotasun luze baten ondoren. Bi urte geroago, bere osasun egoera kaskarrak Gorteetako Musika Zuzendari postua uztera behartu zuen.

Rheinberger musikagile emankorra izan zen. Bere lanen artean (erlijiosoak batik bat) 12 meza daude (bat abesbatza bikoitzareko, hiru lau ahotsetara a capella, hiru emakume ahots eta organorako, bi gizon ahotsetarako eta bat orkestrarekin), *Requiem* bat eta *Stabat Mater* bat. Beste hainbat lan ere egin zituen: operak, sinfoniak, ganbera musika eta lan koralak.

## Kanpo estekak
Florina Alías

**Florina Alías Rodríguez** (Colloto, Oviedo, 1921 &ndash; Gijón, 1999ko abuztuaren 30a ) asturieraz idatzi zuen idazlea izan zen .   

## Ibilbidea 
Idazle elebiduna asturieraz eta gaztelaniaz, 1950eko hamarkadan hasi zen eskualdeko egunkarietan argitaratzen. 

Luis Aurelio Álvarez idazlearekin ezkondu zen.  Elkarrekin *Xente de casa* antzezlana idatzi zuten 1978an.  Sonetoz egindako literatur grabatuen liburua, izenburutik *Munchu güeyu cola xente de casa-*ren jarraipena eta omenaldia.

Florina Alías-en testuetan Asturias idealizatu baina bizia hauteman daiteke, beti hizkuntza argi, garbi eta natural batean kontatua.

Bere bizitzan zehar, Asturiasko Mieres, Oviedo eta Gijongo herrietan bizi izan zen.  Azken honetan, gaixotasun luze baten ostean hil zen 1999ko abuztuaren 30ean 

* 1952an Gabonetako poesiaren lehen saria irabazi zuen Miereseko Kultur Etxean.   Bere lehen edizioan, Biblia Elkarteak  jaso zuen sari hau *Biblia* asturierara itzultzeagatik. 

## Lanak 
* "Xente de casa : Cien asturianos de hoy" / Luis Aurelio Álvarez eta Florina Alías; hitzaurrea, Emilio Alarcos Llorach; epílogoa, Francisco Aguilar y Paz. . — Oviedo: [s.n.], 1974 (Ensidesa).
* "Señaldaes del Sueve" / Florina Alias Rodríguez.... – [S.l.] : ALSA, D.L. 1980. – 41 p. ; 17 cm
* A la sombra del carbayón: ( Oviedoko gida poetikoa) / Florina Alías ; dibujos de Gaspar Meana]. — Gijón: Libros de la Luna Llena, 1995.
* "Gijón y el mar en el recuerdo" / Florina Alías; hitzaurrea Francisco Carantoña; epílogoa Pedro de Silva Cienfuegos-Jovellanos. — Gijón: [L'autora], 1997.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Antón García, “Florina Alías”, en Lliteratura asturiana nel tiempu, Uviéu, Conseyería d’Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, 1994,

## Kanpo estekak
Enrique Balmaceda

**Enrique Víctor Aquiles Balmaceda Toro**   (1878ko martxoaren 3a - 1962ko urtarrilaren 4a) Txileko politikaria, diplomazialaria eta José Manuel Balmaceda presidentearen semea izan zen. Euskal jatorrikoa zen  eta Balmaceda familiakoa.

Balmaceda Santiagon jaio zen 1878an,  José Manuel Balmaceda Fernández eta Emilia de Toro Herreraren jaiotako zortzi seme-alabetatik zazpigarrena. Enrique Víctor Aquiles bataiatu zuten.  Bere ama Mateo de Toro Zambranoren biloba zen, La Conquistako I. Kondea. Bere bost anai-arreba helduaroraino bizi izan ziren. Haren aitak bere buruaz beste egin zuen 1891n, Enriquek 13 urte zituela. 

Balmacedak bere ibilbide politikoa Alderdi Liberal Demokratikoan sartuz hasi zuen eta berehala hautatu zuten "Itata"ko diputatu (1906–1909) 1907ko hauteskunde partzialetan, hildako Alberto Sanfuentes diputatua ordezkatzeko, baina berriro hautatzeko aukera galdu zuen. 1918ko Kongresurako hauteskundeetan, "Castro"ko diputatu hautatu zuten (1918–1921) eta eskualde bererako berriro hautatu zuten (1921–1924). 1921eko maiatzaren 12an, Arturo Alessandri presidenteak Gerra eta Itsas Armada ministro izendatu zuen, kargua 1921eko abuztuaren 16ra arte izan zuen "José Enrique Balmaceda Toro". *Biblioteca del Congreso Nacional de Chile* (in Spanish). Retrieved 11 August 2017.

Carlos Ibáñez presidentearen lehen administrazioan Barne ministro izendatu zuten 1927ko maiatzaren 23tik 1928ko otsailaren 24ra; aldi berean, behin-behineko Herri Lan eta Justizia ministro gisa aritu zen. Ibáñez presidentearen bigarren administrazioan, Erresuma Batuko enbaxadore izendatu zuten. Balmaceda Santiagon hil zen, 1962an, 84 urte betetzeko bi hilabete falta zirela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1910eko Bost Nazioen Txapelketa

**1910eko Bost Nazioen Txapelketa** Errugbi txapelketa honen lehenengo ekitaldia izan zen (guztira 28.a). 1910eko urtarrilaren 1ean hasi eta martxoaren 28an bukatu zen. Ingalaterra izan zen txapelduna.

## Txapelketa 
### Puntuazio sistema 
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak lau puntu balio zituen eta zigor kolpeak hiru.

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

### Historia 
Frantzia lehiaketan ofizialki sartu zenez bost selekziok jokatu zuten txapelketa. Ingalaterra nagusitu zen hiru partida irabazi eta bat berdinduta. Puntu gehien Galesek sartu zuen, bereziki aipagarria txapelketa ireki zuen partidan Frantzia debutariari 49 puntu sartu izana.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Ingalaterra** ||**7**||4||3||1||0 || 36 || 14 || +22
|-
| 2 ||align=left|  Gales ||**6**||4||3||0||1 || 88 || 28 || +60
|-
| 3 ||align=left|  Eskozia||**4**||4||2||0||2 || 46 || 28 || +18
|-
| 4 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda||**3**||4||1||1||2 || 11 || 36 || -25
|-
| 5 ||align=left|  Frantzia ||**0**||4||0||0||4 || 20 || 95 || -75
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1910 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
Pentatloi modernoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Pentatloi modernoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan** Parisko Versaillesko jauregian eta Vélodrome Nationalean jokatuko da abuztuaren 8tik 11ra. Versaillesko jauregiak hartuko ditu pentatloi modernoaren proba guztiak eskrima ezik, hori Vélodrome Nationalean izango da. Gizonezkoen lehiaketa eta emakumezkoen lehiaketa jokatuko dira.

## Pentatloi modernoa 
Pentatloi modernoak bost kirol batzen ditu: pistolarekin tiroa, ezpatarekin esrkima , 200 metroko igeriketa librea, zaldi gaineko saltoak eta 3,2 kilometroko zelaiko lasterketa. 

## Sailkapena 
72 atletak hartuko dute parte, 36 gizonezkok eta 36 emakumezkok, herrialde bakoitzeko eta genero bakoitzeko bi atletak gehienez. Frantziak, herrialde antolatzailea denez, genero bakoitzeko atleta banarentzako tokia segurtaturik izango du eta beste bi plaza unibertsal ere banatuko dira. 

Gainerako 33 atletek Munduko txapelketetan eta Kontinentetako txapelketetan lortuko dute sailkapena. Kontinentetako txapelketetatik 20 atleta sailkatuko dira kuota hauek betez; Afrika eta Ozeaniako bana, Amerikako bost, Europako zortzi eta Asiako bost. 2023ko  eta 2024ko Munduko Txapelketek beste hiruna atleta sailkatuko dituzte. Gainerako sailkatuak UIPM zerrenda linpikoaren arabera sartuko dira lehiaketan.

## Dominak 
### Domina-taula
### Ekitaldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1911ko Bost Nazioen Txapelketa

**1911ko Bost Nazioen Txapelketa** Errugbi txapelketa honen bigarren ekitaldia izan zen (guztira 29.a). 1911ko urtarrilaren 2an hasi eta martxoaren 25ean bukatu zen. Gales izan zen txapelduna partida guztiak irabaziz. Slam nagusia eta Koroa hirukoitza eskuratu zituen hirugarren aldiz lau urtetan.

## Puntuazio sistema 
Entseguak hiru puntu balio zituen eta gauzatzeak beste bi. Dropak lau puntu balio zituen eta zigor kolpeak hiru.

Txapelketako sailkapenari dagokionez irabazitako partidak bi puntu balio zituen, berdindutakoak bat eta galdutakoak zero.

## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Gales** ||**8**||4||4||0||0 || 78 || 21 || +57
|-
| 2 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda||**6**||4||3||0||1 || 44 || 31 || +13
|-
| 3 ||align=left|  Ingalaterra ||**4**||4||2||0||2 || 61 || 26 || +35
|-
| 4 ||align=left|  Frantzia ||**2**||4||1||0||3 || 21 || 92 || -71
|-
| 5 ||align=left|  Eskozia||**0**||4||0||0||4 || 43 || 77 || -34
|-
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
1911 arteko bakarkako garaipenak.

(*) 1889ko garaipena kontuan hartuta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
Lourdes Álvarez García

**Lourdes Álvarez García** ( El Agüeria de Urbiés, Mieres (Asturias), 1961 )  filologoa eta asturierazko idazlea da.

## Ibilbidea 
Filologia Hispanikoan lizentziatua Oviedoko Unibertsitatean, oso gaztetatik asturierazko aldizkarietan kolaboratu zuen, hala nola *Cuélebre Literario, Malku, Adres* edo *Lletres Asturianes* . Poesia ere idatzi du, Surdimentuko figura poetikorik ezagunenetako bat bihurtuz eta hainbat antologia poetikotan sartu da, hala nola Xosé Bolado, *Antoloxía poetica del Resurdimientu;* Ricardo Labra, *Muestra corregida y aumentada de la poesía en Asturias;* José Ángel Cilleruelo, *Nórdica;* y Leopoldo Sánchez Torre, *Las Muyeres y los díes de la poesía asturiana contemporánea* 

*Llengues Vives* aldizkarian kolaboratu du. Asturierara ere itzuli ditu haurrentzako ipuin liburuak *Otto ye un rinoceronte* OL Kirkegaardena eta *Un sudaca na corte,* Daniel Moyanorena. 

## Lanak 
Álvarez García errealitatearen eta bizi izandako esperientziaren ebokaziotik abiatzen da izaera sinbolistako poetika bat sortzeko, irudi abstraktu eta surrealistaz betea. 

## Lanak 
* *Aldaba del olvidu* (1991)
* *Cálices de la nueche* (1992)
* ''Mares d'añil* (Ganadora ex aequo del Premio Teodoro Cuesta de Poesía 1992)
* *Poesía escoyida. 1985-1997* (1997).
* *Como aquella que yeres* (Ganadora del Premio Teodoro Cuesta de Poesía 1994)
* *Mediando distancies* (2006)
* *P’anular los adioses* (2018)

## Aitortzak 
* 2019an, Asturiasko Idazleen Elkarteak *P'anular los adioses'' liburuagatik ematen duen Poesiako Kritikaren XIX. Saria irabazi zuen asturierazko kategorian. 
* Asturiasko Hizkuntzen Akademiako akademikoa da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pluteo marroi

**Pluteo marroia** (*Pluteus cervinus*) *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da. Eskualde batzuetan, hornigai gisa erabiltzen da. Baita ongailu gisa ere, lehortu eta birrindu ondoren.

Sinonimoak: *Pluteus atricapillus*, *Volvaria cervinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hauskorra, leuna, titiduna, globo itxurakotik ganbilera doana, kanpai formakoa edo oso ganbila. Marroi kolorekoa, erdian ilunagoa, zuntzexka adnata eta erradialekin. Ertza inkurbatutik laura doana.

**Orriak:** Libreak, estu, orritxoekin, hasieran zurixkak, berehala arrosa kolorekoak bihurtzen dira esporengatik.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak,baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Zilindrikoa, betea, kurbatua, goialdean mehetua, zurixka, zuntz txiki arreekin.

**Haragia:** Zuria, hauskorra, ia usaingabea edo errefauaren usain pixka batekin.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. *Cervinus* epitetoa ere latinetik dator, oreinarena esan nahi du. Oreinaren azalaren antzeko koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Pluteus atromarginatus* delakoarekin. *Pluteus nigrofloccosus* espeziearekin ere nahas daiteke, honek kapela ilunagoa du, orrien ertzak marroi-beltzaxkak eta koniferoen egurretan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean oso ohikoa. Pinudietako eta hostozabaletako motzondoetan, enborretan eta adar zaharretan hazten da, bakarrik edo talde txikitan. (*Quercus* eta *Fagus* zuhaitzetan batez ere).

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Etimologia 

Fitxategi:Pluteus cervinus 3.jpg
Fitxategi:Pluteus cervinus 4.jpg
Fitxategi:Pluteus cervinus 5.jpg
Fitxategi:Pluteus cervinus 6.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rupert printzearen tantak

thumb|300px|Ruperten tantak.
**Rupert printzearen tantak**, baita **Ruperten esferak**, **herbeherear tantak** edo **bataviar tantak** izenez ere ezagunak, beira gori-bero urtu tantak ur hotzetara botatzean sortzen dira. Beira tanta edo zapaburu itxuraz hozten da, isats luze eta estu bat duela. Urak beira urtuaren kanpoaldea azkar hoztuarazi eta bitartean barnealdeko beira askoz beroagoa dago. Kontrazio honek kanpoaldean konpresio indar handiak sorrarazten ditu, barnealdeak trakzioa jasaten duen bitartean. Tenplatutako beira mota bat dela esan ohi da.

Barnealdean tentsio soberakina oso altua da, horrek tantari ezohiko ezaugarriak ematen dizkio, tartean muturrik zabalenean mailukada bat hautsi gabe jasateko gaitasuna, aldiz isatsa apur bat kaltetuz gero tanta osoa desegiten da.
Lieke Klaver

**Lieke Klaver** (Velsen, 1998ko abuztuaren 20a) herbeheretar atleta bat da.

## Kirol ibilbidea 
8 urte zituela Streker Atletiek Vereniging taldean hasi zen atletismoa praktikatzen. 15 urte zituela Munduko 20 urtez azpiko txapelketan 4x100 metrotako lasterketa korritu zuen eta urtebete beranduago Europako 20 urtez azpiko txapelketan 200 metrotako finalean sartu zen. 17 urte zituela Herbeheretako senior mailako txapelduna izan zen 200 metrotan.

Udako Olinpiar Joko bitan parte hartu zuen; bi domina lortu zituen Parisen 2024an, urrezkoa 4&nbsp;×&nbsp;400&nbsp;m lasterketa mistoan eta zilarrezkoa 4 × 400 m lasterketan. Tokion 2020an laugarren lekuan gelditu zen azken proba horretan.

Bi domina irabazi zituen Munduko Atletismo Txapelketan, 2022. eta 2023. urteetan; hiru domina Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketan, 2022. eta 2024. urteetan; eta zilarrezko domina bat Errelebo Lasterketen Munduko Txapelketan, 2024an. 2025ean Tokion bi domina berri lortu zituen, zilarrezkoa eta brontzazkoa, 4x400 metrotako lasterket bietan.

Lau domina lortu zituen Europako Atletismo Txapelketan, 2022. eta 2024. urteetan, eta hiru domina Pista Estaliko Europako Atletismo Txapelketan, 2021. eta 2023. urteetan. Europako Jokoetan urrezko bi domina lortu zituen (200 m eta 4 × 100 m), 2023an.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Atletismoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan

## Kanpo estekak 
*  World Athletics
Pluteo hori

**Pluteo horia** (*Pluteus leoninus*) *Pluteaceae* familiako onddo espezie bat da. Erabiltzekotan bakarrik hornigai gisa.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Lehenbizi ganbila, gero zabaldu egiten da, kolore hori-urre eder batekoa, errezel arin lehoi koloreko batez itzalia, gero desagertu egiten da. Erdigunea dentsoagoa da, eta badirudi ezkatatxoen  formako puntu bereizietan apurtzen dela azala.

**Orriak:** Libreak, estu, hasieran krema zurbil kolorekoak, ondoren arrosak, azkenik arre-arrosa kolorekoak, ertza askotan horixka izaten dute.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Liraina, mehea, 6 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 3 eta 6 mm bitarteko lodierakoa, haritsu-ezkatatsua, luzetara marratua, zurixka, baina oinarrian kolore hori-zikinez tindatua edo arre-arrosakaraz.

**Haragia:** Mehea, hauskorra, zuria, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, "pluteus" hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. *Leoninus* epitetoa ere latinetik dator, lehoiaren kolorekoa, esan nahi duen "Leoninus" hitzetik. Lehoiaren antzeko kolorea duelako.

## Jangarritasuna 
Ez du balio sukaldaritzarako.

### Nahasketa arriskua 
*Pluteus romellii* delakoarekin, baina honek oinaren zati batean kolore hori eder bat du, eta kapela berriz, arre-marroixka kolorekoa. *Pluteus aurantiorugosus* espeziearekin ere bai, honek kapela laranja-gorrixka kolorekoa du eta makaletan eta zumarretan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean, hostozabalen eta koniferoen egur hiletan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Islandia, Europa, Errusia, Turkia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Epicauta pensylvanica

***Epicauta pensylvanica*** *Meloidae* familiako kakalardo espeziea da. Ameriketako Estatu Batuetako intsektua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak