open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1924ko Belgikako Itzulia

**1924ko Belgikako Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 13. edizioa izan zen. 1924ko apirilak 19 eta 26 artean ospatu zen. 1.284 kilometroko ibilbidea egin zuten 5 etapatan banatuta.

## Etapak 
* 1. etapa (apirilak 19): Brusela-Anberes (269 kilometro)
* 2. etapa: Anberes-Lieja (223 kilometro)
* 3. etapa: Lieja-Luxenburgo (257 kilometro)
* 4. etapa: Luxenburgo-Namur (245 kilometro)
* 5. etapa (apirilak 26): Namur-Brusela (290 kilometro)

## Etapa sailkapenak 
### 1. etapa 
* 1. René Vermandel () 9o15'15"
* 2. Félix Sellier ()
* 3. Maurice Dewaele ()

### 2. etapa 
* 1. Maurice Dewaele () 7o38'11"
* 2. Félix Sellier ()
* 3. Gérard Debaets ()

### 3. etapa 
* 1. Félix Sellier () 10o23'26"
* 2. Nicolas Frantz ()
* 3. Gérard Debaets ()

### 4. etapa 
* 1. Nicolas Frantz () 7o52'14"
* 2. Denis Verschueren ()
* 3. Félix Sellier ()

### 5. etapa 
* 1. René Vermandel () 11o10'29"
* 2. Adelin Benoit ()
* 3. Nicolas Frantz ()

## Sailkapen nagusia 
* 1. Félix Sellier () 46o32'55" (iturriren batzuen arabera 45o24'55")
* 2. Nicolas Frantz () d.b.
* 3. Adelin Benoit () + 5"
* 4. Gérard Debaets () d.b.
* 5. Louis Mottiat () + 1'08"
* 6. Theofiel Beeckman () + 7'12"
* 7. Achille Souchard () + 9'55"
* 8. Henri Dejaeger () + 12'21"
* 9. Adolf Van Bruane () + 12'45"
* 10. Juul Huyvaert () + 18'28"
* 11. René Vermandel () + 18'58"
* 12. Léon Despontin () + 19'14"
* 13. Emile Hardy () + 19'42"
* 14. Émile Masson Sr. () + 22'01"
* 15. Hilaire Hellebout () + 25'20"
* 16. Denis Verschueren () + 26'45"
* 17. Omer Huysse () + 31'16"
* 18. Alfons Standaert () + 36'30"
* 19. Léon Van Aken () + 39'37"
* 20. Albert Bolly () + 52'03"
* 21. Juul Vertriest () + 52'44"
* 22. Honoré Barthélémy () + 1o31'07"
* 23. Oscar Voet () + 1o47'39"
* 24. Jozef Jumet () + 2o43'39"
* 25. Hector Heusghem () + 2o58'08"
* 26. Camiel Leroy () + 3o03'18"
* 27. Léon Braeckeveldt () + 3o16'13"
* 28. Pierre Hudsyn () + 3o32'1"

*Artikulu hau italierazko wikipediatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hamar

**Ehun eta berrogeita hamar** (150) ehun eta berrogeita bederatziaren ondoren eta ehun eta berrogeita hamaikaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hamaika

**Ehun eta berrogeita hamaika** (151) ehun eta berrogeita hamarraren ondoren eta ehun eta berrogeita hamabiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hamabi

**Ehun eta berrogeita hamabi** (152) ehun eta berrogeita hamaikaren ondoren eta ehun eta berrogeita hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hamahiru

**Ehun eta berrogeita hamahiru** (153) ehun eta berrogeita hamabiaren ondoren eta ehun eta berrogeita hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
1920ko Italiako Giroa

**1920ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 8. edizioa izan zen. 1920ko maiatzak 23 eta ekainak 6 artean ospatu zen. 2632 kilometroko ibilbidea egin zen 8 etapatan banatuta. Irabazleak, Gaetano Belloni, proba batez beste 25,639 kilometro orduko abiaduran bete zuen. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

49 txirrindularik parte hartu eta 10ek amaitu zuten proba.

Gaetano Belloni, aurreko edizioan bigarren izan zena eta oraingoan hiru etapa irabazi zituena izan zen Giroaren garailea, bere herrikide Angelo Gremo eta Jean Alavoine frantziarraren aurretik.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hamalau

**Ehun eta berrogeita hamalau** (154) ehun eta berrogeita hamahiruaren ondoren eta ehun eta berrogeita hamabostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta berrogeita hamabost

**Ehun eta berrogeita hamabost** (155) ehun eta berrogeita hamalauaren ondoren eta ehun eta berrogeita hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da. Sistema binarioan 10011011 idazten da, oktalean 233 eta hexadezimalean 9B. Bere faktorizazioa zenbaki lehenetan 5×31 da. Zenbaki ia-lehen-2 bat da, bi zenbaki lehenen biderkaketa delako.

## Kanpo estekak
Frantziako Urrezko Bizikleta

**Frantziako Urrezko Bizikleta** (frantsesez ''Velo d'or français'') urtero Velo Magazine aldizkariak zenbait kazetarik urteko garrantzitsuenatzat hartzen duen diziplina orotako frantziar txirrindulari bati ematen dion sari bat da. Mundu mailako Urrezko Bizikletaren baliokidea da.

Saria 1992an sortua izan zen. Bere lehen garailea Laurent Jalabert izan zen. Garailea, aldizkariak berak aukeratutako mundu osoko hamazortzi kazetarik bozkatzen dute.

Sari hau aldi gehiagotan irabazi duen txirrindularia Julien Absalon mendi txirrindularia da, lau aldiz irabaziz, lauak jarraian.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Ranrapalca

**Ranrapalca**, kitxuaz *toki harritsua* esan nahi duena Cordillera Blanca izeneko mendi elurtu bat da, Huaskaran Parke Nazionalaren barnean dagoena, Andeetan. 6162 metroko garaiera du. Huaraz probintzian dago, Peruko Ancash departamenduan, Huaylaseko kalezuloan.

Huarazetik ikusita elurturik deigarriena da bere "konkor" nabarmenak oso berezi eta erakargarri egiten bait du ikusteko. Mendizaletasunari buruzko web orrialdeen arabera, 6 kilometroko luzerako harritzar handi bat da, harkaitzezko, izotzekzo eta elurrezko hormekin, 750 eta 850 metroko goitiera dutenak, bere azken lautada kontuan hartu gabe, bere tontor zorrotzera daroana.

## Kanpo estekak
Mechi Gunea

**Mechi Gunea** (), Nepalgo Ekialdeko eskualdeko hiru geneetan ekialderen dagoena da. Muga egiten du iparraldean Tibetekin (Txina), ekialdean Sikkim eta Indiako Darjeelingekin eta hegoaldean Indiako estatua den Biharrekin. Bere 8.196 km²-tan 1.307.669 biztanle bizi dira (2001).

Mechi Guneko hiriburua Ilam da baina hiri populatuena Damak, Terai lautadan dagoena. Bestetik Kakarvitta aipatu behar da, berau baita ekialdetik Nepalera sartzeko pasa behar den mugako herria.

## Kanpo estekak
Kosi Gunea

**Kosi Gunea** (), Nepalgo Ekialdeko eskualdeko hiru guneetan populatuena da, 2.110.664 biztanle baititu bere 9.669&nbsp;km²tan. Bertan daude eskualdeko hiriburua den Dharan eta hiri handiena den Biratnagar. Aipatzekoa da era berean Dhankuta hiria, Ekialdeko eskualdeko hiriburua.

Kosi ibaiak ematen dio izena Guneari. Ekialdeko ibai garrantzitsuena da, eta Nepalgo hiru ibai sistema handietako bat gainera.

## Kanpo estekak
Kakarvitta

**Kakarvitta** edo **Kankarbhitta** Nepalgo hego-mendebaldeko mugan dagoen herria da, Mechi Gunean hain zuzen ere. Bertan bukatzen da *Mahendra* errepidea. 21.366 biztanle ditu (1991).

Nepalgo ekialdeko sarrera da, eta bertatik pasatzen dira Indiako Siliguri eta Darjeelingetik datozenak. Muga pasa, bisa egin eta autobus geltoki erraldoia dago bertan, bai eta dirua aldatzeko kutxa ere. Kakarvittatik Nepalgo edozein hiritara ateratzen dira autobusak egunero.

## Kanpo estekak
Tarica barrutia

Peruko **Tarica barrutia** Ancash departamenduko Huaraz probintzia osatzen duten hamabi barrutietako bat da.

Iparraldean Carhuaz probintziarekin, hegoaldean Independencia barrutiarekin eta mendebaldean Jangas barrutiarekin muga egiten du.

Barrutia 1956ko otsailak 2an sortua izan zen 12643 zenbakidun legearen bidez, eta 5000 biztanle baino gehixeago ditu. Hiriburua Tarica hiria da.

## Kanpo estekak
Huaraz probintzia

Peruko **Huaraz probintzia** Ancash eskualdeko Ancash departamendua osatzen duten 20 probintzietako bat da.

Iparraldean Yungay probintziarekin eta Carhuaz probintziarekin muga egiten du, ekialdean Huari probintziarekin, hegoaldean Recuay probintziarekin eta Aija probintziarekin. Azkenik, mendebaldean, Casma probintziarekin eta Huarmey probintziarekin.

## Banaketa administratiboa 
Probintzia hau hamabi barrutitan banatua dago:

* Huaraz barrutia
* Cochabamba barrutia
* Colcabamba barrutia
* Huanchay barrutia
* Independencia barrutia
* Jangas barrutia
* La Libertad barrutia
* Olleros barrutia
* Pampas barrutia
* Pariacoto barrutia
* Pira barrutia
* Tarica barrutia

## Hiriburua 
Hiriburua Huaraz da

## Alkateak 
Artikulu nagusia: Huarazeko alkateak

## Kanpo estekak
Janakpur Gunea

**Janakpur Gunea** (), Nepalgo Erdialdeko eskualdeko gunea da, iparraldean Tibetekin eta hegoaldean Indiarekin muga egiten duena. Izena Janakpur hiriak ematen dio, izan ere hinduismoarentzako hiri garrantzitsua baita Janakpur. 2.557.004 biztanle ditu eta 9.669 km²-ko azalera.

## Kanpo estekak
Txomin Ziluaga

**Txomin Ziluaga Arrate** (Erandio, Bizkaia, 1939 &ndash; 2012ko urriaren 24a) HASI alderdiko idazkari nagusia, Herri Batasunako sortzaile eta mahai nazionaleko kidea eta Politika-zientziako irakaslea izan zen UNED unibertsitatean eta Euskal Herriko Unibertsitatean.

ETAko Bulego Politikoaren kide izan zen eta, haren militantzia zela eta, 1969ko martxoan diktadurako poliziak atxilotu zuen. Atxiloaldian, torturak pairatu zituen Bilboko polizia etxean, eta gerra kontseilua egin zioten. Hamabost urteko kartzela zigorra ezarri zioten, ekintza subertsio-separatista, errebolta militarra eta *bandidoei* laguntzea leporatuta. Epaileek bereziki nabarmendu zuten erreboltaria zela, «euskaraz hitz egiten saiatzen» zelako.  

1978 urtean aukeratu zuten HASIko idazkari nagusi eta 1988 urtean alderditik bereizi zen, beste militante batzuekin batera, ETAk Hipercorreko atentatua egin eta gero. 1986an Espainiako Kongresuko diputatu hautatu zuten, eta lehenago legebiltzarkide ere aukeratu zuten, nahiz eta bietan ez zuen bere lekua bete. Hainbat urtez ezker abertzalearen militantzia aktibotik aldenduta izan ondoren, parte hartze publikora itzuli zen 1990eko hamarkadaren bukaeran. Haizea Ziluaga abokatu ezkertiar abertzalearen aita zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oviedoko katedrala

**Oviedoko San Salvadorreko Eliza Basilika Katedral Santua** (asturieraz ''Santa Ilesia Catedral Basílica Metropolitana de San Salvador d'Uviéu*, gaztelaniaz *Santa Iglesia Basílica Catedral Metropolitana de San Salvador de Oviedo'') Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Oviedo hiriburuan dagoen katedral bat da. Nagusiki gotiko estilokoa da. XIII.-XVII. mendeen artean eraiki zen.

Bertako Areto Santuan Oviedoko Hil-oihal Santua erlikia katolikoa gordea dago.

## Iruditegia 

Irudi:Retablo Catedral Oviedo.JPG|Erretaula nagusia.
Irudi:Claustro monasterio San Vicente.jpg|Klaustroa.
Irudi:Nace_ventral_catedral_de_Oviedo.JPG|Barnealdea.

## Ikus, gainera 
* Areto Santua
* Oviedoko Hil-oihal Santua

## Kanpo estekak 
* Oviedoko katedralaren webgunea
Janakpur

**Janakpur** edo **Janakpurdham** (nepaleraz जनकपुर नगरपालिका) Nepalgo hiri historiko eta erlijioso garrantzitsuenetako bat da. Aldi berean Janakpur Guneko hiriburua ere bada. Indiako mugatik oso gertu dagoenez (20 km eskas) eta bere garrantzia dela eta, erromes hindu ugari dator Indiatik.

## Etimologia 
Rama jainko hinduaren aitaordea izan zen Janak erregearen hiria bertan zegoela uste da, hortik *Janaken hiria* izena jarri izana.

## Historia 
Historia luzea du Janakpurrek, beti ere testu sakratuei loturikoa.
* **Shatapatha Brahmana** (k.a X mendea): testu honek dioenez Māthava Videgha erregea Sadānirā (Gandaki) ibaia gurutzatu zuen lehenengoa izan zen eta Videha erreinua sortu zuen hiriburua Mithila izanik. Historikoki Mithilanchal deitu izan zaio hiriari.
* **Ramayana**(k.a. III mendea): idatzi honek Janak erregearen historia kontatzen du.

Diotenez Buda eta jainismoaren sortzailea izan zen Mahavira ere hemen bizi izan ziren.

## Kokapena 
Janakpur Terai lautadan kokaturik dagoen hiria da eta beraz beroa eta oso hezea da. Katmandutik 400 kilometrotara dago eta Indiako mugatik 20 kilometrotara baino ez. Ibai ugarik zeharkatzen dute Janakpur, hala nola, Dudhmati, Jalad, Rato, Balan eta Kamala ibaiek. Ura Himalaiatik dator eta Ganges ibaira doa.

## Ondasun nabarmenak 
Janakpurreko ondasun nabarmen guztiak hinduismoarekin loturik daude.
* **Janaki Mandir**: hiriko tenplo handiena eta Nepal osoko handienetakoa da. Bazarraren ipar-mendebaldean kokaturik dago. Brisabhanu Kunwar erreginak eraiki zuen 1898an.
* **Ram Mandir**: Amar Singh Thapa soldadu ghurkak jaso zuen. Janakpurreko tenplo zaharrena da.
* **Vivah Mandap**: Lorategi ederrak dituen tenploa da.
* **Dhanush Sagar** eta **Ganga Sagar**: Hiriko 200 bainuleku sakratuetako bi famatuenak dira.

## Kanpo estekak 
*  Janakpur - Wikivoyage
Gasteiz eta Araba Erdialdeko eremu funtzionala

**Gasteiz eta Araba Erdialdeko eremu funtzionala** Euskal Autonomi Erkidegoko hamabost eremu funtzionaletako bat da. Eusko Jaurlaritzak autonomia erkidegoko lurraldea hamabost eremu funtzional horietan zatitu du, ingurumeneko, hirigintzako, azpiegituretako, industriako eta landa eremuetako hainbat ekintza sustatzeko asmoz. Araba Erdialdeko eremu funtzionala 29 udalerriz osatua dago: 27 udalerri Araban daude eta 2 (Otxandio eta Ubide) Bizkaian. Gasteiz da eremu funtzional honetako hiri nagusia.

## Gasteiz eta Araba Erdialdeko Eremu funtzionaleko udalerriak 
thumb|320px|Araba Erdialdea eta Gasteiz irudiaren erdialdean.
[thumb|320px|[Zuia.]]

## Kanpo estekak
Terai ordokia

[thumb|350px| [Chitwan Parke Nazionala, Nepalen]]
**Terai ordokia** (nepaleraz तराई,hindiz तराई, urduz ترائی), Nepal, India eta Bhutanen zabaltzen den ordokia da, konkretuki Iamuna ibaiaren eta Brahmaputraren artean hedatzen den baso, sabana eta aintzira ingurunea. Montzoi garaian urak estaltzen du. 49.500 km²-ko azalera du, erdia baino gehiago Indian dagoelarik.

## Etimologia 
Persierazko hitz batetik dator, "tarāī" hitzak "ordoki hezea" esan nahi baitu.

## Nepalgo Terai 
Bi eremutan banatzen da:
* **Kanpoko Terai**: Siwalik mendikatearen eta Indiako mugaren arteko lurra da, aintzira eta baso ugari dituena, eta erabat laua. Indiatik etorritako jendeak populatu izan duenez Nepalgo erregeek beti marginatu izan duen eremua da.
* **Barneko Terai** (nepaleraz: भित्री तराई, Bhitrī Tarāī): Siwalik eta Mahabharat mendikateetako haran luzeek osatzen dute. Malariak eragin handia du eremu honetan, baina bertako aborigenak diren *tharu* leinuak gaixotasunarekiko inmunitatea garatu du.

## Indiako Terai 
Terai ordokiaren 30.000 km² Indian daude, Uttaranchal, Uttar Pradesh eta Bihar estatuetan. 800 kilometro luze da eta 50-60 kilometro zabal. Animalia erreserba ugari sortu ditu Indiak, hala nola, tigrea babesteko Corbett Dudhwa eta Valmiki Parke Nazionalak eta elefanteak babesteko Shivalik Erreserba.

## Historia 
Rajen basozainek ziotenez aintzina Terai ordokia nekazalgune garrantzitsua izan zen, baina budismoak atzera egin ahala lur sail hauek utzikeria jasan zuten eta basoak estali zituen. XIX mendean trenbidea eraikitzeko erabat soildu zuten. Baina barneko Terain malariaren eragina izugarria zen eta malariaren aurkako erresistentzia garatua zeukaten indigenak baino ezin ziren han bizi. 1950an DDTa erabiltzen hasi ziren eta Terai birpopulatzen hasi zen.

## Turismoa 
Hauek dira Terai ordokiko toki turistikoenak:
* Nepalen:
** Lumbini (Siddharthanagar ondoan): Budaren jaioterria
** Chitwan Parke Nazionala (Bharatpur ondoan)
** Bardia Parke Nazionala (Nepalganj ondoan)
** Janakpur
* Indian:
** Ayodhya: Rama jainko hinduaren jaioterria.
** Pilibhit
** Ballia

## Kanpo estekak
Made In Euskal Herria

**Made In Euskal Herria** Esne Beltza musika talde euskaldunaren estudioko lehenengo albuma da. Bertan soul, reggae, ska eta hainbat soinu nahasten dituzte.

Diskak 15 kantu biltzen ditu, baita making off-a ere. Hitzak, Solanoren proiektu orotan bezala, Jon Garmendia «Txuria»k idatzi ditu, «maitasunaren, nortasunaren eta askatasunaren aldeko aldarriak lau haizetara zabalduz». Maialen Lujanbiok eta Jon Maiak bina kantetako letra sortu dituzte.

## Abesti zerrenda 
## Interpreteak 
* Xabi Solano: ahotsa, trikitia
* Sergio Ordóñez (Patxuko): ahotsa, perkusioa
* Jon Mari Beasain: gitarra, panderoa, koruak
* Aitor Zabaleta: baxua, koruak
* Pello Gorrotxategi: teklatua, koruak
* D.Z. (DJ Zigor): DJ
* Iban Zugarramurdi: bateria
* Haritz Lonbide: tronpeta
* Jon Elizalde: tronboia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inozentzio VII.a

**Inozentzio VII.a** (Sulmona, 1339 inguru - † Erroma, 1406ko azaroaren 6a) Eliza Katolikoaren 204. aita santua izan zen 1404 eta 1406 urteen bitartean. Mendebaldeko Zisma zela eta, bere agintaldian Frantziako erregeak Benedikto XIII.a antipapa ezarri zuen Avignonen.
thumb

## Erreferentziak
Gregorio XII.a

**Gregorio XII.a** (Venezia, c. 1326 - † Recanati, 1417ko urriaren 18a) Eliza Katolikoaren 205. aita aantua izan zen 1406 eta 1415 urteen bitartean. Mendebaldeko Zisma dela eta, haren agintaldian Frantziako erregeak antipapa bat ezarri zuen Avignonen, Benedikto XIII.a hain zuzen ere. Harekin akordio bat egiten saiatu zen, baina ez batak ez besteak ez zuten kargua utzi. Ez zuen amore eman, Pisako kontzilioak kargutik kendu zuenean ere (1409). Konstanzako kontzilioaren ondorioz, 1415ean dimititu zuen. Portoko kardinal izan zen gero.
thumb

## Erreferentziak
Martin V.a

**Martin V.a** (Genazzano, 1369 - † Erroma, 1431ko otsailaren 20a) Eliza Katolikoaren 206. aita santua izan zen 1417 eta 1431 urteen bitartean. Konstanzako kontzilioan hautatua, haren aldarrikapenak Mendebaldeko Zisma bukatu zuen.
thumb

## Erreferentziak
Nikolas V.a

**Nikolas V.a** (Sarzana, 1397ko azaroaren 15a - † Erroma, 1455eko martxoaren 24a) Eliza Katolikoaren 208. aita santua izan zen 1447 eta 1455 urteen bitartean. *Dum Diversas* bulda ezarri zuen, portugaldarrei Afrikan esklaboak egiteko eskubidea eman ziena. Esklabotzaren onarpena baieztatu eta aregotu egin zuen 1455eko *Romanus Pontifex* buldarekin:
.
thumb

## Erreferentziak
Kalisto III.a

**Kalisto III.a** (Canals, 1378ko abenduaren 31 - † Erroma, 1458ko abuztuaren 6a) Eliza Katolikoaren 209. aita santua izan zen 1455 eta 1458 urteen bitartean. Borgia leinuaren kidea, Iberiar Penintsulako lehendabiziko aita santua izan zen.
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pio II.a

**Pio II.a** (Corsignano, 1405eko urriaren 18a - † Ancona, 1464ko abuztuaren 14a) Eliza Katolikoaren 210. aita santua izan zen 1458 eta 1464 urteen bitartean. Bere autobiografia idatzi zuen aita santu bakarra da, *Commentaries* izenburua zuena.
thumb

## Erreferentziak
Ehun eta berrogeita sei

**Ehun eta berrogeita sei** (146) ehun eta berrogeita bostaren ondoren eta ehun eta berrogeita zazpiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Inozentzio VIII.a

**Inozentzio VIII.a** (Genova, 1432 - † Erroma, 1492ko uztailaren 25a) Eliza Katolikoaren 213. aita santua izan zen 1484 eta 1492 urteen bitartean. *Summis desiderantes affectibus* bulda ezarri zuen, sorginkeriaren aurka borrokatu zena.

## Biografia 
Bizimodu limuriko gizona izan zen. Beldevere delakoa eraikiarazi zuen Vatikanon, bera bertan bizitzeko. Bere ahaideak jarri zituen gorteko kargu guztietan, eta eliza-karguen salmenta bultzatu zuen. Politika horrek Erroman Orsinitarren matxinada eragin zuenean, gogor ekin zien matxinatuei. Heretikoen eta sorginen kontra jardun zuen. Errege-erregina Katolikoek Granada hartu zutenean, ospakizun handia antolatu zuen (1492).

Ituna egin zuen Bayezid II.a sultan turkiarrarekin, gerretako gatibuak trukatzeko, eta ondorioz jaso zuen Erroman otomandarrek zeukaten erlikia bat, Lantza Santua.

Bizitzako azken urtea oso gaixo igaro zuen, ohean gehienbat, eta 60 urterekin hil zen, hauts bihurtutako esmeralda erreen edabe bat eman ziotenean sukarra jaisteko. San Petri basilikan dago hilobiratua, Antonio Pollaiuolok egindako hilobi monumental batean.
erdian|thumb|440x440px|Inozentzioren hilobia San Petri basilikan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nektar

thumb|250px|Cameliaren nektarra
**Nektarra**, botanikan, grezieratik:  (*Nektar*),.
lore-nektarioek edo lorez kanpoko nektarioek jariatzen duten likido azukretsua,(sakarosa glukosa eta fruktosa), animalia polinizatzaileen erakartzailea. Intsektuen bidez sakabanakinak barreiatzen dituzten zenbait onddoren piknidioetan sortzen den gai liskartsua, bere baitan esporak dauzkana.

Nektar eztia oinarria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espora

[thumb|*[Agaricus bisporus* onddoaren esporak ernetzen. Mikroskopio eskaneatzaile bidezko argazkia.]]
Biologian **espora** (antzinako grezieraz: σπορά, *spora*, *"hazia"*) oso ugalgorputz txikia da, zelulabakarra gehienetan (zelulanitza onddo batzuetan), garatzen denean zuzenki beste banako bat eratzeko ahalmena duena. Onddo, landare, alga eta protozoo batzuetan eratzen dira.

Horrezaz gain, zelula begetatibo batek, bere paretak lodituz, egoera ez-egokietan eratzen duen gorputz iraunkorrari ere espora deitzen zaio. Endosporak, muturreko baldintzen aurrean (tenperatura, ur eta elikagairik eza, erradazioak...), hainbat bakteriok sortzen dituzten zelula erresistenteak dira.

## Espora motak 
* **Espora haploidea**: zelula ama baten meiosiaz eratzen den espora, bere nukleoan kromosomak bikoiztu gabe dauzka eta zuzenki gametofito haploidea eratzeko ahalmena du.
* **Espora meiotikoa**: zelula ama baten meiosiaz eratzen den espora haploidea.
* **Diktiospora** edo **horma-formako espora**:zeharkako eta luzetarako trenkadak dituen espora trenkatua.
* **Espora apaindua**: azalean apaingarriak dituen espora.
* **Hipnospora** edo **espora iraunkorra**: zelula begetatibo batek, egoera ez-egoki baten aurrean, bere paretak lodituz, eratzen duen egitura iraunkorra.
* **Teleutospora** edo **negu-espora**: onddo uredinaleetan, udazkenean eratzen den kolore iluneko espora. Benetako klamidospora da eta negua igaro ondoren, ostalariaren hostoetan erne beharrean, lurrean ernetzen da.
* **Uredospora** edo **uda-espora**: herdoil-onddoetan (Uredinaleetan), udan eratzen den espora-mota. Esporen multzoa herdoil-kolorekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mesoamerika

thumb|Mesoamerikaren mapa, dituen kultura eremuak adierazita.
[thumb|Mesoamerikaren mapa topografikoa, [Amerikan zer kokapen duen adierazita.]]

**Mesoamerika** Ameriketako eskualde historiko eta kultural bat da, bere barnean hartzen dituena Mexikoren erdialdea eta hegoaldea, Belize, Guatemala eta El Salvador osorik, eta Hondurasko, Nikaraguako eta Costa Ricako zati batzuk. Hau da, Ipar Amerikako hegoaldeko zati bat eta Erdialdeko Amerika ia osoa hartzen du. Hor, kolonaurreko zibilizazio ugari garatu eta loratu ziren, XVI. eta XVII. mendeetako espainiarren kolonizazioa baino lehen.

Eskualde kultural honetan Ameriketako kultura konplexuenetakoak eta garatuenetakoak daude, hala nola olmekak, zapotekak, teotihuacanekoak, maiak, mixtekak, totonakak eta aztekak. Nahiz eta mesoamerikako herrien kultura-batasuna eztabaidagai izan oraindik ere, guztiek ezaugarri garrantzitsuak elkarbanatzen dituzte: nekazaritzan oinarritutako ekonomia, artoaren landaketa, bi egutegiren erabilera (260 eguneko errituala eta 365 eguneko zibila), giza sakrifizioak, harri-teknologia eta metalurgia eza.

*Mesoamerika* hitza (grezierazko μέσος [mesos] "tarte" edo "erdi") Paul Kirchhoff etnologo alemaniarrak sortu zuen 1943an, Mexiko erdialdetik Costa Ricara hedatzen ziren kulturen antzekotasunak izendatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erdialdeko Amerika

## Kanpo estekak
Aurore Martin

thumb|Aurore Martin
**Aurore Martin** (Oloroe-Donamaria, Bearno, 1979ko urtarrilaren 3a) euskal herritar politikari abertzalea da, Batasuna alderdiko kidea. Bere aurka egin duten euroagindu batetik ihesi, luzaroan hautetsien etxeetan bizi izan da, Espainiaratu eta kartzelatuko duten beldurrez. 2012ko azaroaren 1ean atxilotu eta Espainiaratu zuten, kartzelan sartuz.

## Euroagindua 
Batasunako kide gisa Hego Euskal Herrian ekitaldietan parte hartu izana egotzita euroagindu eskaera egin zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak. Hainbat tirabiren ostean Pauek erabaki zuen Espainiak egindako eskaria onartzea eta, hori dela eta, 2010eko abenduan publikoki adierazi zuen bere burua gordeko zuela, Frantziako polizia bere bila zebilela uste baitzuen. Denbora horretan Euskal Herria Bai koalizioko hautagai izan zen hauteskundeetan eta hainbat hautetsiren etxeetan egon zen gordeta.

Sei hilabete eman zituen gordeta eta horren ostean itzuliko zela adierazi zuen prentsan, nahiz eta Frantzia Poliziak atxilotuko zuela uste zuen. 2011ko ekainaren 18an Biarritzen eginiko ekitaldi batean berriro agertu zen jendaurrera, itzuliko zela adierazi ondoren. Bertan hainbat ordezkari politiko, sindikal eta sozialen babesa jaso zuen.

2011ko ekainaren 21ean Frantziako Polizia Baionan Aurore Martin atxilotzen saiatu zen. Bere ahizparen etxean zegoen, baina ezin izan zuten atxilotu, poliziaren eskuetatik kendu baitzuten. Poliziak adierazi zuenez "istilurik ez sortzeko" alde egin zuten lekutik. Saint Andre enparantzara eraman zuten eta 200 bat pertsonek inguratu. Poliziak laster utzi zuen lekua.

Azkenean, 2012ko azaroaren 1ean, Maule inguruan prestaturiko errepide-kontrol batean atxilotu eta ordu gutxitara espainiar poliziaren esku utzi zuen. Euroagindua ezarri zenez geroztik, ordea, Aurore Martinek bizitza normala, ezkutatu gabe, egiten zuen. Beraz, atxilotzeko erabakia erabat politikoa izan zen. Pablo Ruz Entzutegi Nazionaleko epailearen aurrean deklaratu ondoren, kartzelatua izan zen, Martinek ihes egiteko asmorik ez zuela adierazi arren.

2012ko abenduaren 22an askatu zuten, 15.000 euroko bermea ordaindu ostean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* France3 telebistak eginiko elkarrizketa gorde eta 3 astera
* Aurore Martini elkarrizketa atxilotze unea aipatzen EiTBn
* Atxiloketa eguneko hainbat berri Kazeta.infon
Juan José Crespo Galende

**Juan José Crespo Galende**, **Kepa** ezizenez (Las Carreras, Bizkaia, 1953ko irailaren 11 &ndash; Madril, Espainia, 1981eko ekainaren 19a), PCE (r)-ko eta GRAPOko militantea izan zen, preso politikoen espetxeratze-baldintzak salatzeko 97 egun gose-greban igaro ondoren hil egin zena. 1979ko irailean atxiloturik, bortizki torturatu zuten ondorengo egunetan, gerora hedabideetan zabaldutako argazkiek erakutsi zutenez. Ondoren, Carabanchel, Zamora eta Herrera de la Mancha espainiar gartzeletan izan zen.

Bere heriotza testuinguru politiko eta sozial gatazkatsu batean gertatu zen, eta hainbat sektorek protesta eta salaketa gisa interpretatu zuten, espetxe sistemaren eta presoen baldintzen aurka. 1988ko  aldizkarian haren figura gogoratzen da, eta garaiko preso politikoen egoeraren adibide gisa aurkezten da.

## Biografia 
11 urterekin oinarrizko ikasketak bukatu ondoren, Deustuko apaizgaitegian sartu zen. Bertako ikasketak , ordea, ez zituen bukatu. Kristau herri-taldeetan murgildurik ibili ondoren, 1975 urtean PCE (r) alderdian sartu zen. Hurrengo urtean Asun Alonso alderdikidearekin elkartu eta alaba bat izan zuten, Itziar izenekoa. Madrilen klandestinitatean bizi zirenez, alaba Bizkaira eraman zuten aiton-amonekin bizitzera. 1979an atxilotu zutenean Billy el Niño eta enparauek basatiki torturatu zuten, eta hauen zigorgabetasunaren beste adibide bilakatu zen beraiek hedabideetara filtratu zuten argazkia, non Cresporen aurpegia ikus zitekeen erabat kolpatua. Atxilotu eta ondorengo epaiketak, GRAPO erakundeko kidea izatea leporatu eta 37 urteko gartzela zigorra ezarri zioten. 1981eko martxoaren 14ean gose greba bati ekin zion GRAPOko presoen elkarketa eta gartzela-kondizioak hobetzeko eskatuz. 97 egun geroago hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kepa Cresporen argazkiak.
Jack Lang

**Jack Mathieu Émile Lang** (Mirecourt, Vosgeak, 1939ko irailaren 2a-) frantziar politikari sozialista da. Kultura ministroa izan da 1981etik 1986ra eta 1988tik 1992ra, Hezkuntza ministroa 1992tik 1993ra eta 2000tik 2002ra eta Blois hiriko alkatea 1989tik 2000ra. Azkenik, Frantziako Biltzar Nazionalaren kidea da Pas-de-Calais ordezkatuz.

Besteak beste, "Festival du Monde" (Nancy) jaialdiaren eta Musikaren Festaren bultzatzaile nagusia eta Europako Antzokien Batasunaren presidentea izan da.

## Kanpo estekak 
* Blog pertsonala
Enrique Maya

**Enrique Maya Miranda** (Montevideo, Uruguai, 1959ko apirilaren 7a) arkitektoa eta politikaria da. Nafar Herriaren Batasuneko (UPN) kide izanik, Iruñeko alkatea 2011-2015 bitartean eta 2019-2023 bitartean.

Txiki-txikitatik Iruñean bizi da, eta horko udalean funtzionario sartu zen 1989an. Hainbat lan argitaratu du Iruñeko hirigintzari buruz.

Alkatetza

2011n Iruñeko izendatu zuten. 27 zinegotzitatik 11 lortu zituen, baita 13 aldeko boto ere guztira (UPN + PP); era horretan, Uxue Barkos beste hautagaiaren aurretik gelditu zen (11 aldeko boto: NaBai, Bildu eta Izquierda-Ezkerra).

2015ean alkate postua galdu zuen, Joseba Asironen mesedetan.

2019an alkate postua berreskuratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jackass

***Jackass*** 2002ko otsailaren 27tik aurrera MTV estatubatuar telebista kateko saio bat izan zen. Bertan gazte talde batek ekintza berezi eta xelebreak gauzatu ohi zituen, ekintza hauen ondorioz gazte hauek euren buruei sekulako mina eginarazten zieten, bai eta egoera arriskutsuak nahitan bilatu ere. Guzti honen ustezko helburua astakeria hauen bidez ikusleak dibertitzea izaten zen.

## Aktore nagusiak 
* Johnny Knoxville
* Chris Pontius
* Steve-O
* Preston Lacy
* Jason "Wee Man" Acuña
* Bam Margera
* Ryan Dunn
* Dave England
* Ehren McGhehey

## Kanpo estekak 
* Jackass saioko webgunea
MTV

**MTV** (ingelesezko **Music Television** izendapenaren laburdura) kable bidezko estatubatuar telebista kate bat da. 1981eko abuztuaren 1ean emititzen hasi zen. 1985ean Viacom hedabide taldeak erosi zuen.

## Ikus gainera 
* Beavis and Butthead

## Kanpo estekak 
* MTV telebista katearen webgunea
Huitzilopochtli

[thumb|250px|Huitzilopochtli, [Telleriano-Remensis Kodexa|Telleriano-Remensis Kodexean.]]
**Huitzilopochtli** (nahuatleraz *Huītzilōpōchtli*, "kolibri ezkertia" edo "hegoaldeko kolibria") azteken jainko nagusia zen, Tlaloc jainkoarekin batera. Eguzkiaren jainkoa, azteken babeslea, mitologia aztekan bakarrik agertzen da eta ez du, beste jainkoek bezala, Mesoamerikako beste kulturetan oinarririk. Mexiko-Tenochtitlan hiriburuan tenplu erraldoia zuen aren izenean, Tenplu Nagusia, Tlaloc jainkoarekin erdibana.

Haren irudikapen grafikoa erraz ezagutzen da: soinean zerrenda horiak eta urdinak ditu, kolibri lumak ezker hankan eta suge itxurako makila (*atlatl* izenekoa).

Gerrarekin eta herioarekin erlazionatuta dago, izenak adierazten duen bezala. Izan ere, kolibriak guduan hildako gudarien arimak irudikatzen du, Eguzkiari eguneko bidaldian laguntzen diotenak.

## Mitologia 
### Jaiotza 
Kondairaren arabera, Coatlicue, Ama Lurra, haurdun geratu zen bere altzoan lumazko bola bat jaso zuenean, Tollan mendikateko tenpluetan erratza pasatzen ari zela. Haren 400 semeek (Centzon Huitznahua, hegoaldeko 400 izarrak) eta Coyolxauhqui alabak jaioberria hiltzea erabaki zuten Coatlicueren ohorea garbitzeko, baina Huitzilopochtlik, jaiotakoan, anaiak hil zituen, jaiotzetik zuen *xiuhcoatl* suzko sugea erabiliz. Coyolxauhqui menditik erori eta guztiz zatikatua geratu zen. Huitzilopochtlik haren burua hartu eta zerurantz bota zuenean, Ilargi bihurtu zuen. Centzon Huitznahuaren hilketak ere izarren desagerpena irudikatzen du, eguzkia etortzen den bakoitzean).

### Tenochtitlanen sorrera 
Azteken hegoalderanzko migrazioan, XI-XIV. mendeetan, Huitzilopochtliren estatua zeramaten lau apaiz zihoazen herri xehearen aurretik, jainkoak horrela esan baitzien:

Mito hori Tenochtitlanen sorrera da, azteken hiriburua izan zenarena.

## Gurtza 
[thumb|250px|Huitzilopochtli [Borboitar Kodexa|Borboitar Kodexean.]]

XV. mendeko Tlacaelel erreformaren ostean, Huitzilopochtliren gurtza nagusi bilakatu zen eta jainkoa elikatzeko beharrak, energia (eguzkia) gorde zezan eta garaipenak (gerrak) ziurtatzeko, giza sakrifizioen ugaritzea eragin zuen, ordu arte Mesoamerikan ezezaguna zen kopuru batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Collembola

**Collembola** Hexapodaren barruan intsektu gisa sailkaturik ez dauden talderik handiena da. Protura eta Diplurarekin batera Entognatha klasean sailkatzen dira, hirurek dutelako barne ahoa, nahiz eta badirudien ez daudela elkarren artean ahaidetza handiagorik eurek intsektuekin dutena baino. Intsektu guztiek ahoa kanpoan dute.

ADN sekuentzien ikerketa batzuek esaten dutenez Hexapoda guztien ahizpa taldea litzateke Collembola, baina beste batzuk ez datoz bat. Arrazoia artropodoek dituzten ADN dibergentzia patroietan dago. Entognatharen barruan sailkatzen direnean azpiklasetzat hartzen dira, bestela Hexapodaren barruko klasea dira.

Ziurrenik dentsitate handienean bizi diren animaliak dira, 62.000 ale egon daitezke metro koadro bakar batean. 7.900 espezie ezagutzen dira eta Devoniar garaiko fosilak aurkitu dira, orain dela 400 milioi urtekoak. Honek lur lehorraren gainean bizi ziren lehenengo animalien artean kokatuko lituzke.
Diplura

**Diplura** Hexapodaren barruan dagoen lau talde handietako bat da, intsektu, Collembola eta Proturarekin batera. 800 espezie inguru deskribatu dira. Izenak dioen bezala bi isats dituzte eta lurzoruaren parte garrantzitsua dira.

Dipluroek gorputza eraztunez eratua dute eta antenak edo adarrak dituzte. Tisanuroen antzekoak dira, baina hauek ez dute ozelorik ez begi konplexurik, eta aho atalen egitura berezia dute. Txikiak dira (cm batetik beherakoak). Lurrean bizi dira, harrien azpian eta goroldioa dagoen lekuetan, eta gehienak detritujaleak dira. Hiru familia hartzen ditu ordena honek: proiapigidoak, kanpodeidoak eta iapigidoak. Lurralde epeletan bizi dira.

## Familiak 
Ordenak honako familia ditu bere barnean:
| subdivision =
* Campodeidae
* Procampodeidae
* Projapygidae
* Anajapygidae
* Japygidae
* Heterojapygidae
* Dinjapygidae
* Evalljapygidae
* Parajapygidae
* Octostigmatidae

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dicellurata

**Dicellurata** Diplura Entognatha klaseko subordena bat da. Bere barruan **Japygoidea** goifamilia baino ez da sartzen eta, honen azpian, 5 familia ezberdin:

* Dinjapygidae
* Evalljapygidae
* Heterojapygidae
* Japygidae
* Parajapygidae
Japygidae

**Japygidae** Hexapodaren barruko taxoi bat dira, Dipluraren azpiko familia bat. Familia honetako kide guztiek abdomenaren bukaeran dituzten bi cercusak pintza itxuran antolaturik daude. Horekin ehiza egin dezakete. 70 bat genero ezagutzen dira:

* *Abjapyx* Silvestri, 1948
* *Afrojapyx* Silvestri, 1948
* *Allojapyx* Silvestri, 1948
* *Allurjapyx* Silvestri, 1930
* *Atlasjapyx* Chou & Huang, 1986
* *Austrjapyx* Silvestri, 1948
* *Burmjapyx* Silvestri, 1931
* *Catajapyx* Silvestri, 1933
* *Centrjapyx* Silvestri, 1948
* *Chiljapyx* Smith, 1962
* *Choujapyx* Huang, 2001
* *Congjapyx* Pagés, 1954
* *Ctenjapyx* Silvestri, 1948
* *Deutojapyx* Paclt, 1957
* *Dipljapyx* Silvestri, 1948
* *Ectasjapyx* Silvestri, 1929
* *Eojapyx* Smith, 1960
* *Epijapyx* Silvestri, 1933
* *Evalljapyx* Silvestri, 1911
* *Gallojapyx* Pagés, 1993
* *Gigasjapyx* Chou, 1984
* *Gollumjapyx* Sendra & Ortuño, 2006
* *Hainanjapyx* Chou *in* Chou & Chen, 1983
* *Hapljapyx* Silvestri, 1948
* *Hecajapyx* Smith, 1959
* *Henicjapyx* Silvestri, 1948
* *Heterojapyx* Verhoeff, 1904
* *Holjapyx* Silvestri, 1948
* *Hutanjapyx* Pagés, 1995
* *Indjapyx* Silvestri, 1931
* *Isojapyx* Silvestri, 1948
* *Japygellus* Silvestri, 1930
* *Japygianus* Silvestri, 1947
* *Japyginus* Silvestri, 1930
* *Japyx* Haliday, 1864
* *Kinabalujapyx* Pagés, 1994
* *Kohjapyx* Pagés, 1953
* *Megajapyx* Verhoeff, 1904
* *Merojapyx* Silvestri, 1948
* *Mesjapyx* Silvestri, 1948
* *Metajapyx* Silvestri, 1933
* *Mixojapyx* Silvestri, 1933
* *Monojapyx* Paclt, 1957
* *Nanojapyx* Smith, 1959
* *Nelsjapyx* Smith, 1962
* *Neojapyx* Silvestri, 1933
* *Notojapyx* Paclt, 1957
* *Occasjapyx* Silvestri, 1948
* *Oncojapyx* Silvestri, 1948
* *Opisthjapyx* Silvestri, 1929
* *Parindjapyx* Silvestri, 1933
* *Pauperojapyx* Pagés, 1995
* *Penjapyx* Smith, 1962
* *Polyjapyx* Silvestri, 1948
* *Proncojapyx* Silvestri, 1948
* *Protjapyx* Silvestri, 1948
* *Provalljapyx* Silvestri, 1948
* *Psalidojapyx* Pagés, 2000
* *Rectojapyx* Pagés, 1954
* *Rossjapyx* Smith, 1962
* *Scottojapyx* Pagés, 1957
* *Shaanxijapyx* Chou *in* Chou & Chen, 1983
* *Silvestriapyx* Pagés, 1981
* *Sinjapyx* Silvestri, 1948
* *Troglojapyx* Pagés, 1980
* *Typhlolabia* Scudder, 1876
* *Ultrajapyx* Paclt, 1957
* *Unjapyx* Silvestri, 1948
* *Urojapyx* Pagés, 1955
* *Xenjapyx* Silvestri, 1948
Abjapyx

***Abjapyx*** Dipluraren barruko Japygidae familiako genero bat da. Hexapoda taldeko artropodoak dira.

## Espezieak 
* *Abjapyx lepesmei* (Silvestri, 1948)

## Erreferentziak 
*
Herdoil (gaixotasuna)

**Herdoila**, **gorrina** edo **ugerra** onddoen **Pucciniales** ordenako espezieek zenbait landare espezieri sortutako gaixotasuna da. Lehen, **Uredinales** zen ordena horren izena. *Puccinia* da onddoen talde horretako genero ezagunena. Belaunaldi-txandaketa berezi bat egiten dute uda-esporen eta negu-esporen artean.

Herdoilak hainbat landare-espezie erasaten ditu, eta Euskal Herriko baratzeetan oso ezaguna da baratxuria eta porrua bezalako espeziak erasotzen dituelako ia urtero. Hostoak, zurtoinak, fruituak zein haziak erasan ditzake.

Eguraldi hezea dagoenean errazago agertzen da. Kolore horia, laranja edo arrea duen hauts itxura du, oilaur txikitxoz osaturikoa, eta hosto edo beste edozein azaleraren azpialdeetan garatzen da.

## Familiak 
* *Chaconiaceae*
* *Coleosporiaceae*
* *Cronartiaceae*
* *Melampsoraceae*
* *Micronegeriaceae*
* *Phakopsoraceae*
* *Phragmidiaceae*
* *Pileolariaceae*
* *Pucciniaceae*
* *Pucciniastraceae*
* *Raveneliaceae*
* *Sphaerophragmiaceae*
* *Uncolaceae*
* *Uropyxidaceae*

## Kanpo estekak
Ectasjapyx

***Ectasjapyx*** Dipluraren barruko Parajapygidae familiako genero bat da. Hexapoda taldeko artropodoak dira.

## Espezieak 
* *Ectasjapyx bolivari* Silvestri, 1929
* *Ectasjapyx machadoi* Pagés, 1952
* *Ectasjapyx microdontus* Pagés, 1952
* *Ectasjapyx simulator* Pagés, 1952
* *Ectasjapyx vilhenai* Pagés, 1952

## Kanpo loturak 
## Ikus, gainera 
* Diplura
Paulo II.a

**Paulo II.a** (Venezia, 1417ko otsailaren 23a - † Erroma, 1471ko uztailaren 26a) Eliza Katolikoaren 211. aita santua izan zen 1464 eta 1471 urteen bitartean.
thumb

## Heriotza 
Meloia jan ondoren izan zuen indigestioaren ondorioz hil zela uste da, baina beste bertsio baten arabera, zerbitzari batekin uzki-sexua egiten ari zela hil zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gollumjapyx smeagol

***Gollumjapyx smeagol*** Dipluraren barruko Japygidae familiako ***Gollumjapix*** generoko espezie bakarra da. Hexapoda taldeko artropodoak dira. Castellóko eta Tarragonako hegoaldeko (Katalan Herriak) kobazuloetan bizi dira. 1980ko hamarkadan aurkitu bazen ere, 2006ra arte ez zen deskribatu.

## Ezaugarriak 
***Gollumjapyx smeagol***en ezaugarrietako batzuk bere lurpeko bizimoduaren berezitasunak dira, eta horrek sortua: gardena da, hau da, bere kutikulak ez du pigmenturik. Bere toraxa eta hankak oso luzeak dira; bere antenak oso sensiblek dira, eta ia ez dute ikusmenik.

Bi zentimetroko tamaina du, Iberiar Penintsulako hexapodo leizetarrik handiena da. Matxarda sendoa du eta horrek ehiztari garrantzitsua izatea eragiten du. Akaroak eta *Anillinus* generoko kakarraldoak ehizatzen ditu.

## Izenaren jatorria 
Espezie hau J. R. R. Tolkienen Eraztunen Jauna eta Hobbita eleberrietan agertzen den Gollum pertsonaiaren omenez izendatu zen. Pertsonaia hau lehenago hobbit bat zen eta gero lur azpiko bizitzara ohitu eta moldatu zen, animalia honetan gertatzen den bezala. Kobazuloetan bizi diren izaki asko izendatzen dira mitologia greziar edo erromatarra oinarri hartuta eta entomologoek deskribapena egiterakoan zerbait berritzaileagoa bilatu zuten.

## Kanpo loturak 
* Animaliaren fitxa eta argazkia

## Ikus, gainera 
* Diplura
Heterojapyx

***Heterojapyx*** Dipluraren barruko Heterojapygidae familiako genero bakarra da. Hexapoda taldeko artropodoak dira.

## Espezieak 
* *Heterojapyx evansi* Womersley, 1934
* *Heterojapyx gallardi* Tillyard, 1924
* *Heterojapyx novaezeelandiae* (Verhoeff, 1903)
* *Heterojapyx pauliani* Pagés, 1955
* *Heterojapyx tambourinensis* Womersley, 1934
* *Heterojapyx victoriae* Silvestri, 1911

## Kanpo loturak 
## Ikus, gainera 
* Diplura
Kutikula

**Kutikula** hitzarekin honako elementuak izendatzen dira:
* **Kutikula**, landareetan agertzen den elementua.
* **Kutikula**, artropodoen exoeskeletoaren partea.
* **Kutikula**, ziza batzuen txanoa estaltzen duen gainazala. Batzuetan **txapel-azal** deitua.
* **Kutikula**, ilearen atala.
* **Kutikula**, azkazalaren gaineko atala.
Pigmentu

[thumb|300px|[Itsas urdin|Itsas-urdin koloreko pigmentua]]
**Pigmentu** (edo **koloregai**) bat kolorea aldatzen duen material bat da, xurgatzen duen argia uhinen arabera eskaintzen duena. Organikoa nahiz inorganikoa izan daiteke. Prozesu kimiko hori fluoreszentzia, fosforeszentzia eta lumineszentziarekin alderatuta, ezberdina da. Pigmentuek ez dute argirik isurtzen. Material askok uhin-luzera jakin batzuk xurgatzen dituzte.

Nahiz eta kolore emaileen eta pigmentuen arteko bereizketa oso zehaztuta ez egon, sintesi bidez lortzen diren pigmentu organikoei *kolore emaile* deitzen zaie. Biak bereizteko modu bat dago: zuntzei eta oihalei kolorea emateko erabiltzen diren gaiak kolore emaileak dira, eta pintura, plastikoetan eta zeramiketan erabiltzen direnak, pigmentuak. Pigmentu batek koloreztatzen dituen materialen kolorea aldatzeko gaitasuna handia izan behar du. Gainera, egonkorra izan behar da eta solido mantendu tenperatura normaletan. Pigmentu gehienak ez dira urtzen uretan eta disolbatzaile organikoetan. Pigmentu organikoak animalia jatorrikoak (errodoptsina, melamina), landare jatorrikoak (klorofila, xantofila, flabona, indigoa, karotenoa) eta sintesi bidez lortuak izan daitezke (ftalozianina, toluidina, litolak). Pigmentu inorganikoak metalen oxidoak (burdina, titanioa, zinka, kobaltoa, kromoa), lur nahasteak (okreak), hauts eran dauden metalen suspentsioak (urrearenak eta aluminioarenak adibidez), berun kromatoak eta ikatzaren beltza izan daitezke. Pigmentu inorganikoak organikoak baino gutxiago aldatzen dira argiaren eta beroaren eraginez.

Pigmentuak pintura, tinta, plastikoa, ehunak, kosmetikoak, elikagaiak eta beste produktu batzuk koloreztatzeko erabiltzen dira. Normalki kolorea emateko erabiltzen diren material hauek hauts gisa erabiltzen dira. Hauts hauek itsaskorra den material batekin batera ematen dira. Batzuk materialari sendotasun eta erresistentzia emateko ere erabiltzen dira. Zink oxidoa, adibidez, pigmentu zuria da, eta gurpil pneumatikoak gogortzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benetice

**Benetice** () Txekiako udalerri bat da, Havlíčkův Brodeko barrutian kokatua. 2018ko datuen arabera 195 biztanle zituen 4,91 km²ko azaleran.

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Xabier Mikel Errekondo

**Xabier Mikel Errekondo Saltsamendi** (Usurbil, 1964ko abuztuaren 12a) 2007-2011 urte bitartean EAE alderditik Usurbilgo alkatea eta eskubaloi jokalaria izan da. Lur Errekondo eskubaloi jokalari eta harri-jasotzailearen aita da.

## Biografia 
Alkatetzan, herrian atez ateko zabor bilketa abian jarri eta Zubietako erraustegiaren aurka jarduteagatik da ezaguna.

Eskubaloi jokalari moduan, Usurbilgo Kirol Elkartean hasi eta Bidasoa, Teka, Ciudad Real, Portland San Antonio eta Ademar Leon taldeetan jokatu zuen.

## Kargu politikoak 
* Usurbilgo alkatea (2007-2011)
* Espainiako Gorteetako diputatua Gipuzkoatik (2011-2015)
* Amaiur koalizioko bozeramailea Diputatuen Kongresuan (2011-2015)

## Kanpo loturak 
* Fitxa Diputatuen Kongresuaren webgunean
Parajapygidae

**Parajapygidae** Diplura ordenaren barruko familia bat da. Entognatha klaseko artropodoak dira.

## Generoak 
* *Ectasjapyx* Silvestri, 1929
* *Miojapyx* Ewing, 1941
* *Grassjapyx* Silvestri, 1903
* *Parajapyx* Silvestri, 1903
* *Lacandonajapyx* García-Gómez, 2009
Lacandonajapyx cristinae

***Lacandonajapyx cristinae*** bere generoko espezie bakarra da, Parajapygidae familiako Diplura bat. Hexapodo guztiek bezala 6 hanka ditu. Generoko ezaugarriak *Parajapyx*en antzekoak dira: 18 segmenetu antelak ditu, I-IV segmentuetan ez du sensilarik, barailak bost hagin ditu, bigarren eta laugarrena tamaina txikikoak, eta laugarrena bifidoa. Maxilak bost lamela ditu, lehenengoa leuna eta besteak pektinaturik. Zerkoak unisegmentatuak dira, matxarda itxurarekin, baina poro glandularrik gabeak.

## Erreferentziak
Symphylurinus

***Symphylurinus*** Dipluraren barruko Projapygidae familiako genero bat da. Hexapoda taldeko artropodoak dira.

## Espezieak 
* *Symphylurinus almedai* Wygodzinsky, 1946
* *Symphylurinus antenofloridus* San Martín, 1964
* *Symphylurinus arlei* Wygodzinsky, 1941
* *Symphylurinus blanguernoni* Pagés, 1951
* *Symphylurinus carbonelli* Mañé-Garzon & San Martín, 1960
* *Symphylurinus cuelloi* San Martín, 1962
* *Symphylurinus dhiralankara* Fernando, 1959
* *Symphylurinus discretus* Silvestri, 1938
* *Symphylurinus fuquesi* San Martín, 1967
* *Symphylurinus grassi* Silvestri, 1909
* *Symphylurinus indicus* Silvestri, 1937
* *Symphylurinus kelanitissa* Fernando, 1959
* *Symphylurinus klappenbachi* San Martín, 1962
* *Symphylurinus legrandi* Mañé-Garzon & San Martín, 1960
* *Symphylurinus lutzi* Silvestri, 1937
* *Symphylurinus marcuzzii* Pagés, 1955
* *Symphylurinus monnei* San Martín, 1966
* *Symphylurinus monoglandularis* San Martín & Sandulski, 1963
* *Symphylurinus occidentalis* Silvestri, 1938
* *Symphylurinus orientalis* Silvestri, 1937
* *Symphylurinus palermi* San Martín, 1967
* *Symphylurinus paratus* Silvestri, 1938
* *Symphylurinus perceptus* Silvestri, 1938
* *Symphylurinus peregrinus* Silvestri, 1938
* *Symphylurinus remyi* Pagés, 1953
* *Symphylurinus simplex* Silvestri, 1938
* *Symphylurinus spinidentatus* San Martín, 1966
* *Symphylurinus strangei* Smith, 1960
* *Symphylurinus swani* Womersley, 1945
* *Symphylurinus travassosi* Silvestri, 1938
* *Symphylurinus tristani* Silvestri, 1938

## Kanpo loturak 
## Ikus, gainera 
* Diplura
Miojapyx

***Miojapyx americanus*** Parajapygidae familiako espezie bat da, bere generoko espezie bakarra. Diplura taldeko hexapodoak dira. Ezaugarri gisa ez dute besikula koxalik esternito abdominalen gainean. Mexikon bakarrik aurki daiteke.

## Erreferentziak
Taça Brasil

**Taça Brasil** (edo *Brasildar garaikurra*) Brasilgo Futbol Txapelketa ospatzen hasi aurretik ospatu zen futbol txapelketa nazional bat izan zen, eta, bere garrantziagatik, egungo Brasilgo Futbol Txapelketarekin aldera daiteke, bere kopa formatua egungo Brasilgo Koparen antzekoa den arren.

1959an sortua izan zen hurrengo urteko Libertadores Kopako brasildar ordezkariak erabakitzeko. 1968an, txapelketa honek garrantzia galdu zuen, Brasilek ez baitzuen hurrengo urteko kopa jokatuko eta Roberto Gomes Pedrosa Txapelketak herrialdeko futbol talderik garrantzitsuenak baitzituen, azkenean Taça Brasil txapelketa desagertu egin zelarik.

Nabarmendu beharra dago Brasilgo Futbol Konfederazioaren erabakiz, Taça Brasilek emandako tituluak ofizialak direla, egungo A Seriekoak bezala.

## Txapeldunak 
## Tituluak taldeka 
* 5: Santos FC
* 2: SE Palmeiras
* 1: EC Bahia, Botafogo eta Cruzeiro EC

## Goleatzaileak 
* 1959: Léo (Bahia) 8 gol
* 1960: Bececê (Fortaleza) 7 gol
* 1961: Pelé (Santos) 9 gol
* 1962: Coutinho (Santos) 7 gol
* 1963: Pelé (Santos) 12 gol
* 1964: Pelé (Santos) 7 gol
* 1965: Bitá (Náutico) 9 gol
* 1966: Bitá (Náutico) eta Toninho Guerreiro (Santos) 10 gol
* 1967: Chiclete (Treze) 6 gol
* 1968: Ferreti (Botafogo) 7 gol

## Bitxikeriak 
Bahia eta Cruzeiro izan ziren Taça Brasil txapelketa irabazi zutenetatik fase guztiak jokatu zituzten talde bakarrak, Rio de Janeiro eta Sao Pauloko taldeak zuzenean finalerdietarako sailkatzen baitziren. Biek, Bahiak eta Cruzeirok, Pelé, Coutinho eta Peperen Santos ospetsua garaitu zuten.

## Kanpo estekak
Grassjapyx

***Grassjapyx*** Parajapygidae familiako genero bat da, Diplura ordenekoa, Hexapoda azpifilumekoa.

## Espezieak 
* *Grassjapyx afra* (Silvestri, 1913)
* *Grassjapyx ambiguus* (Pagés, 1952)
* *Grassjapyx bahianus* (Silvestri, 1948)
* *Grassjapyx birket-smithi* (Pagés, 1958)
* *Grassjapyx bolivarianus* (Silvestri, 1929)
* *Grassjapyx brasilianus* (Silvestri, 1948)
* *Grassjapyx chichinii* (Pagés, 1953)
* *Grassjapyx coiffaiti* (Pagés, 1955)
* *Grassjapyx dahli* (Pagés, 1958)
* *Grassjapyx dentata* (Delamare-Deboutteville, 1947)
* *Grassjapyx dissimilis* (Pagés, 1953)
* *Grassjapyx dundoanus* (Pagés, 1952)
* *Grassjapyx grandianus* (Silvestri, 1929)
* *Grassjapyx grassianus* (Silvestri, 1911)
* *Grassjapyx hwashanensis* (Chou, 1966)
* *Grassjapyx indica* (Silvestri, 1913)
* *Grassjapyx jinghongensis* (Xie & Yang, 1990)
* *Grassjapyx luachimoanus* (Pagés, 1952)
* *Grassjapyx mexicanus* (Silvestri, 1948)
* *Grassjapyx priesneri* (Pagés, 1953)
* *Grassjapyx queenslandica* (Womersley, 1945)
* *Grassjapyx reniformis* (Pagés, 1998)
* *Grassjapyx russianus* (Silvestri, 1948)
* *Grassjapyx sabahnus* (Pagés, 1987)
* *Grassjapyx samoanus* (Silvestri, 1930)
* *Grassjapyx scalpellus* (Fox, 1941)
* *Grassjapyx sensillatus* (Pagés, 1954)
* *Grassjapyx sepilok* (Pagés, 1987)
* *Grassjapyx temburong* (Pagés, 1998)
* *Grassjapyx vinciguerranus* (Silvestri, 1929)
* *Grassjapyx yangi* (Chou, 1966)