Ekainaren 19

**Ekainaren 19**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta hirurogeita hamargarren eguna da, 171garrena bisurteetan. 195 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1521 &ndash; Gaztelar-aragoiar kontraerasoaren hasiera, nafarrek Viana galdu zuten.
* 1979 &ndash; ETAk, Hector Muñoz Espinoza enpresaburua erail zuen Irunen.
* 1980 &ndash; ETAk Jose Pablo Garcia Lorenzo zibila hil zuen Zornotzan.
* 2009 &ndash; ETAk Eduardo Puelles polizia inspektore barakaldarra hil zuen lapa-bonba batekin, Arrigorriagako Santa Isabel auzoan.

### Mundua 
* 1953 &ndash; Estatu Batuak: Julius Rosenberg eta Ethel Rosenberg komunista estatubatuarrak exekutatuak izan ziren SESBri Arma nuklearrei buruzko informazioa bidaltzen ziotelakoan.
* 1961 &ndash; Kuwait Erresuma Batutik independentzia aldarrikatu zuen.
* 1999 &ndash; Hegoaldeko udalek euskara hutsez jardutea legez kanpoko jo zuen Espainiako Auzitegi Gorenak.
* 2000 &ndash; Demokrazia Euskal Herriarentzat taldeko kideek Lapurdiko Biltzarraren 1789ko aktak eraman zituzten Paueko artxibotik. Dokumentuetan Frantziako Iraultzaren garaian hartutako erabakien akta-liburua zegoen. Poliziak hamabost demo atxilotu zituen hurrengo egunetan.
* 2001 &ndash; Ameriketako Estatu Batuetako ejerzitoak akatsez jaurtitako misil batek 23 pertsona hil zituen Irakeko iparraldeko futbol zelai batean.
* 2014 &ndash; Espainiako Erresuman Filipe VI.a errege koroatu zuten.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1979ko Nafarroako Bertsolari Txapelketan Joxe Migel Argiñarenak bere lehen txapela jantzi zuen.
* 2011 &ndash; Araba Euskaraz 2011 Laudio udalerrian ospatu zuten.

### Mundua 
* 1963 &ndash; *Jason and the Argonauts* (*Jason eta Argonautak*) filma estreinatu zen, Don Chaffeyk zuzendu eta Todd Armstrong, Nancy Kovack, Honor Blackman eta Gary Raymond aktoreek antzeztu zuten.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 1988ko Arrateko Igoera-Eibarko Bizikleta amaitu zen. Jokin Mujika gipuzkoarra izan zen garailea.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1675 &ndash; Martin Arzadun, apaiz eta euskal idazlea (h. 1741).
* 1920 &ndash; Fernando Aire Etxart, *Xalbador*, baxenafar bertsolaria eta artzaina (h. 1976).
* 1921 &ndash; Imanol Viar, bizkaitar futbolaria (h. 2007).
* 1933 &ndash; Bonifacio Alfonso, gipuzkoar margolari eta irarlea (h. 2011).
* 1953 &ndash; Gema Sistiaga Agirregomezkorta, gipuzkoar euskaltzalea, andereñoa, trikitilaria eta nabigatzailea.
* 1962 &ndash; Miguel Ángel Calvo Buttini, nafar zinema zuzendari, gidoigile eta ekoizlea.
* 1966 &ndash; Iñaki Oyarzábal, Arabako PPko idazkari nagusia.
* 1967 &ndash; Itxaso Atutxa, bizkaitar politikari jeltzalea, Bizkai Buru Batzarreko lehendakari ohia.
* 1977 &ndash; Iker Sastre, bizkaitar mahai-tenislari paralinpikoa.
* 1981 &ndash; Mario Duplantier, lapurtar musikaria, Gojira *death metal* taldekoa.
* 1987 &ndash; Olatz Perez de Viñaspre, nafar EHUko irakasle eta IXA taldeko ikerlaria.
* 1995 &ndash;
** Ainara Manterola, gipuzkoar futbolaria.
** Gorka Pérez, bizkaitar futbolaria.
* 2000 &ndash; Unai Ruiz-Zeberio, gipuzkoar futbolaria.
* 2001 &ndash; Nahuel del Val, bizkaitar saskibaloi jokalaria.

### Mundua 
* 1417 &ndash; Sigismundo Pandolfo Malatesta, Rimini, Fano eta Cesenako jauna eta poeta eta mezenasa (h. 1468).
* 1566 &ndash; Jakue I.a Ingalaterrakoa eta VI.a Eskoziakoa, Eskoziako erregea eta Ingalaterra eta Irlandako erregea (h. 1625).
* 1623 &ndash; Blaise Pascal, frantziar matematikari eta fisikaria (h. 1662).
* 1782 &ndash; Félicité Robert de Lamennais, frantziar idazlea eta pentsalaria (h. 1854).
* 1783 &ndash; Thomas Sully, estatubatuar margolari erretratugilea (h. 1872).
* 1795 &ndash; James Braid, eskoziar neurozirujaua, hipnotismoa modu zientifikoan lehenbizikoz ikertu zuena (h. 1860).
* 1805 &ndash; Auguste Dariste, frantziar politikaria (h. 1875).
* 1824 &ndash; Emma Maria Macfarren, ingeles piano-jotzaile eta musikagilea (h. 1895).
* 1846 &ndash; Harvey du Cros, britainiar finantzaria, pneumatikoen industriaren sortzailea (h. 1918).
* 1854 &ndash; Alfredo Catalani, italiar musikagilea (h. 1893).
* 1856 &ndash; Elbert Hubbard, estatubatuar idazle eta filosofoa (h. 1915).
* 1857 &ndash; Arthur Hoffmann, Suitzako Konfederazioko presidente (h. 1927).
* 1861 &ndash;
** Douglas Haig, Britainiar armadako ofizial nagusia (h. 1928).
** José Rizal, Filipinetako heroi nazionala (h. 1896).
* 1872 &ndash; Juho Vennola, Finlandiako lehen ministroa (h. 1938).
* 1877 &ndash; Charles Coburn, estatubatuar aktorea (h. 1961).
* 1878 &ndash;
** Adolphe Buhl, frantziar matematikari eta astronomoa (h. 1949).
** Edmond Jaloux, frantziar eleberrigile eta literatura-kritikaria (h. 1949).
* 1889 &ndash; Enrico Celio, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1980).
* 1892 &ndash;Thérèse Tréfouël, frantziar biokimikaria (h. 1978).
* 1896 &ndash; Wallis Simpson, Windsorko dukesa,, estatubatuar *socialite*a, Eduardo VIII.a Erresuma Batukoarekin ezkondu zena (h. 1986).
* 1897 &ndash; Cyril Norman Hinshelwood, britainiar kimikari fisikoa, 1956ko Kimikako Nobel Saria (h. 1967).
* 1899 &ndash; George Călinescu, errumaniar idazlea (h. 1965).
* 1903 &ndash; Lou Gehrig, estatubatuar beisbol jokalaria (h. 1941).
* 1904 &ndash; Lester Cole, estatubatuar zinema-gidoilaria (h. 1985).
* 1906 &ndash; Ernst Chain, germano-britainiar biokimikaria, 1945eko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1979).
* 1907 &ndash; Georges de Mestral, velcroaren asmatzailea (h. 1990).
* 1908 &ndash; Eduardo Guzmán, espainiar kazetari eta idazlea (h. 1991).
* 1910 &ndash; Paul John Flory, estatubatuar kimikaria, 1974ko Kimikako Nobel Saria (h. 1985).
* 1911 &ndash;
** Sigvard Eklund, suediar fisikaria (h. 2000).
** Dudley Shelton Senanayake, Sri Lankako lehen ministroa (h. 1973).
* 1917 &ndash; Joshua Nkomo, Zimbabweko politikari beltz abertzalea (h. 1999).
* 1921 &ndash; Louis Jourdan, frantziar aktorea (h. 2015).
* 1922 &ndash; Aage Niels Bohr, daniar fisikari nuklearra, 1975eko Fisikako Nobel Saria (h. 2009).
* 1923 &ndash; Andrés Rodríguez Pedotti, Paraguaiko presidentea (h. 1997).
* 1926 &ndash;
** Giangiacomo Feltrinelli, italiar argitaratzaile, politikari eta aktibista (h. 1972).
** Erna Schneider, estatubatuar ingeniari eta asmatzailea.
* 1927 &ndash; Carmina Virgili, kataluniar geologo, kudeatzaile zientifiko eta politikaria (h. 2014).
* 1928 &ndash; Maria Wiik, finlandiar margolaria (j. 1853)
* 1930 &ndash; Gena Rowlands, estatubatuar zinema-, antzerki- eta telebista-antzezlea (h. 2024).
* 1932 &ndash; Anna Maria Pierangeli, italiar aktorea (h. 1971).
* 1934 &ndash; 
** Gérard Latortue, Haitiko lehen ministroa (h. 2023).
** Arcadia Olenska-Petryshyn, ukrainar-estatubatuar artista, arte kritikari eta argitaratzailea (h. 1996).
* 1935 &ndash; Rodrigo Borja Ceballos, Ekuadorko presidentea (h. 2025).
* 1937 &ndash; André Glucksmann, frantziar filosofo, ekintzaile eta idazlea (h. 2015).
* 1938 &ndash; Charles Gwathmey, estatubatuar arkitektoa (h. 2009).
* 1941 &ndash; Václav Klaus, Txekiar Errepublikako presidente ohia.
* 1944 &ndash; Chico Buarque, brasildar musikari, aktore eta idazlea.
* 1945 &ndash;
** Radovan Karadžić, lehendabiziko Bosniako Serbiar Errepublikako presidentea.
** André Lefevere, belgikar itzulpen teorialaria (h. 1996).
** Aung San Suu Kyi, birmaniar politikaria, kontzientzia presoen eta erresistentzia zibil baketsuaren sinboloa eta 1991ko Bakearen Nobel Saria.
* 1946 &ndash; Mikhail Fedonkin, errusiar paleontologoa, animalia goiztiarrenen fosilak eta aztarnak dokumentatzeagatik ezaguna.
* 1947 &ndash;
** Salman Rushdie, ingelesezko indiar idazlea.
** Youn Yuh-jung, hegokorear aktorea.
* 1948 &ndash; Nick Drake, ingeles abeslari eta abesti egilea (h. 1974).
* 1951 &ndash;
** Francesco Moser, italiar txirrindulari ohia.
** Aiman al-Zawahiri, egiptoar medikua eta Al Kaida erakunde terrorista islamistaren burua (h. 2022).
* 1954 &ndash; Kathleen Turner, estatubatuar aktorea.
* 1957 &ndash;
** Anna Lindh, suediar politikaria (h. 2003).
** Marcos komandanteordea, Askapen Nazionaleko Armada Zapatistako (EZLN) bozeramaile nagusia.
* 1958 &ndash; Sergei Makarov, errusiar izotz hockey jokalaria.
* 1959 &ndash;
** Anne Hidalgo, frantziar politikaria, Parisko alkatea.
** Christian Wulff, Alemaniako presidentea.
* 1961 &ndash; Bidhya Devi Bhandari, Nepalgo presidentea.
* 1962 &ndash;
** Paula Abdul, estatubatuar abeslari, aktore eta koreografoa.
** Alejandra Darín, argentinar aktore eta ordezkari sindikala (h. 2025).
** Masanao Sasaki, japoniar futbolari ohia.
* 1964 &ndash;
** Boris Johnson, britainiar politikaria, Londresko alkate ohia.
** Omowunmi Sadik, nigeriar asmatzailea, kimikaria eta irakaslea.
** Kevin Schwantz, estatubatuar motoziklismoko-pilotu ohia.
* 1965 &ndash;
** Sabine Braun, alemaniar atleta ohia, heptatloian aditua.
** Sadie Frost, ingeles aktore, ekoizle eta moda-diseinugilea.
** Ronaldo Rodrigues de Jesus, brasildar futbolari ohia.
*1967 - Mia Sara, estatubatuar aktorea
* 1969 &ndash;
** Kaba-chan, japoniar emakumezko tarento eta koreografo transgeneroa.
** Yoshiaki Sato, japoniar futbolari ohia.
* 1970 &ndash; David Gistau, espainiar telebista-gidoilaria, bidaia berri-emailea, zutabegilea eta eleberrigilea (h. 2020).
* 1971 &ndash; Eva Isanta, espainiar telebista, antzerki eta zinemako aktorea.
* 1972 &ndash;
** Jean Dujardin, frantziar aktorea.
** Teresa Jordà, Kataluniako Generalitatearen Nekazaritza, Abeltzaintza eta Arrantza Kontseilaria.
** Robin Tunney, estatubatuar aktorea.
* 1974 &ndash; Sandra Golpe, espainiar kazetaria eta telebistako aurkezlea.
* 1975 &ndash;
** Meritxell Serret, kataluniar politologo eta politikaria.
** Oksana Txusovitina, SESB, Uzbekistan eta Alemaniaren izenean lehiatu den gimnasta olinpikoa eta munduko txapelduna.
* 1978 &ndash;
** Mía Maestro, argentinar aktorea.
** Dirk Nowitzki, alemaniar saskibaloi jokalari ohia.
** Marina Ovsianikova, errusiar telebista produktorea, Ukrainako inbasioaren aurka protesta egiteagatik ezaguna.
** Zoe Saldana, estatubatuar aktorea.
* 1982 &ndash; 
** Ana Sofía Henao, modeloa, idazlea eta ilustratzailea.
** Diana Munz, estatubatuar igerilari olinpikoa.
* 1983 &ndash;
** Macklemore, estatubatuar raperoa.
** Tatjana Mihhailova-Saar, *Tanja*, estoniar abeslari eta aktorea.
* 1984 &ndash; Paul Dano, estatubatuar aktorea.
* 1993 &ndash; Margarita Ponomariova, errusiar atleta (h. 2021)
* 1985 &ndash;
** Kajal Aggarwal, indiar aktore eta abeslaria.
** Chikashi Masuda, japoniar futbolaria.
** Ai Miyazato, japoniar golflaria.
** Sandra Cervera, valentziar aktore, aurkezle eta abeslaria.
* 1989 &ndash; Christopher Wylie, kanadar barneko salatzailea, Facebook eta Cambridge Analytica enpresen arteko eskandalua salatu zuena.
* 2004 &ndash; Millie Gibson, ingeles aktorea.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1924 &ndash; Segundo Ispizua, bizkaitar historialaria (j. 1869).
* 1948 &ndash; Francisco Etxenike, *Patxiko*, nafar argazkilari, marrazkilari eta margolaria (j. 1880).
* 1974 - Vicente Abreu, arabar miltarra (j. 1879).
* 1981 &ndash; Juan José Crespo Galende, PCE (r)-ko eta GRAPOko bizkaitar militantea, 97 egun gose-greban igaro ondoren, Madrilen (j. 1953).
* 1986 &ndash; Felix Arteta, euskal margolari, marrazkilari eta karikaturista (j. 1890).
* 2002 &ndash; Pascal Mazzotti, euskal aktorea (j. 1923).
* 2005 &ndash; Angel Cruz Jaka, gipuzkoar historialaria (j. 1914).
* 2006 &ndash; Jose Luis Lekuona, *Lexoti*, gipuzkoar bertsolaria (j. 1925).
* 2009 &ndash; Eduardo Puelles, Espainiako Polizia Nazionaleko inspektore buru bizkaitarra, ETAk eraila (j. 1960).
* 2015 - Francisco Esteban Aedo, bizkaitar futbolaria (j. 1938).
* 2020 &ndash; Noël Vandernotte, lapurtar arraunlaria, Joko Olinpikoetan domina bat lortzen gizonezko gazteena, Okzitanian (j. 1923).
* 2024 &ndash; Kike Diaz de Rada, gipuzkoar aktorea (j. 1959).

### Mundua 
* 1688 &ndash; Gaspard de Prielé, frantziar gomendiozko abadea, Baionako apezpikua izandakoa (j. c. 1623).
* 1716 &ndash; Tokugawa Ietsugu, Tokugawa shogunerriko zazpigarren shoguna (j. 1709).
* 1747 &ndash; Nädir Shäh, Persiako erregea (j. 1688).
* 1770 &ndash; Diego de Torres Villarroel, espainiar idazlea (j. 1693).
* 1820 &ndash; Joseph Banks, ingeles naturalista, botanikoa eta esploratzailea (j. 1743).
* 1826 &ndash; Elsa Fougt, suediar argitaratzaile, tipografo eta kazetaria (j. 1744).
* 1840 &ndash; Pierre-Joseph Redouté, belgikar botanikari eta margolaria (j. 1759).
* 1844 &ndash; Étienne Geoffroy Saint-Hilaire, frantziar naturalista, enbriologiaren aitzindaria (j. 1772).
* 1867 &ndash; Maximiliano I.a Mexikokoa, Austriako artxidukea eta Mexikoko enperadorea (j. 1832).
* 1884 &ndash;
** Johann Gustav Droysen, alemaniar filologoa, historialaria eta politikaria (j. 1808).
** Philippe Langlois, normandiar idazlea (j. 1817).
** Ludwig Richter, alemaniar margolaria (j. 1803).
* 1893 &ndash; Dores Aço, portugaldar aktorea (j. 1862).
* 1902 &ndash;
** Alberto Saxoniakoa, Saxoniako erregea (j. 1828).
** John Dalberg-Acton (Acton I. baroia), ingeles historialari, politikari eta idazlea (j. 1834).
* 1915 &ndash; Sergei Taneiev, errusiar musikagilea (j. 1856).
* 1936 &ndash; William Hall-Jones, Zeelanda Berriko lehen ministroa (j. 1851).
* 1937 &ndash; James Matthew Barrie, eskoziar idazlea (j. 1860).
* 1949 &ndash; Vladimir Nazor, kroaziar gerrillaria, olerkaria eta politikaria (j. 1876).
* 1950 &ndash; Hélène Giroud, suitzar esperantista, irakasle eta idazlea (j. 1864).
* 1951 &ndash; Angelos Sikelianos, greziar olerkaria (j. 1884).
* 1953 &ndash; Julius eta Ethel Rosenberg, estatubatuar senar-emazte komunistak (j. 1915 eta 1918 hurrenez hurren).
* 1955 &ndash; Adrienne Monnier, frantses poeta eta liburu-saltzailea (j. 1892)
* 1956 &ndash; María Sorolla, espainiar margolaria (j. 1889).
* 1961 &ndash;
** Augusto Barcia Trelles, espainiar abokatu, idazle, kazetari eta politikari errepublikanoa (j. 1881).
** Gustav Schädler, Liechtensteingo lehen ministroa (j. 1883).
* 1962 &ndash; Frank Borzage, estatubatuar zinema zuzendari eta aktorea (j. 1894).
* 1969 &ndash; Natalie Talmadge, zinema mutuko aktore eta gidoilari estatubatuarra (j. 1896)
* 1980 &ndash;
** Torcuato Fernández-Miranda, espainiar politikari eta legelaria, Espainiako trantsizioaren estrategatzat joa (j. 1915).
** Jijé, belgikar komikigile eta marrazkilaria (j. 1913).
* 1981 &ndash; Lotte Reiniger, alemaniar zinema zuzendaria, marrazki bizidunen egilea (j. 1899).
* 1984 &ndash; Lee Krasner, estatubatuar margolari espresionista abstraktua (j. 1908).
* 1988 &ndash; Fernand Seguin, kanadar biokimikaria (j. 1922).
* 1990 &ndash; Steen Eiler Rasmussen, daniar arkitektoa (j. 1898).
* 1991 &ndash; Gladys Greene, estatubatuar aktorea (j. 1900).
* 1993 &ndash;
** Marcel Béalu, frantziar poeta (j. 1908).
** William Golding, ingeles idazle, saiolari eta poeta, 1983ko Literaturako Nobel Saria (j. 1911).
* 1994 &ndash; Lauro Olmo, galiziar idazlea (j. 1922).
* 1996 &ndash; Hillevi Rombin, suediar aktorea eta modeloa, Miss Unibertso 1955 (j. 1933)
* 1999 &ndash; 
** Jean-Baptiste Gahamanyi, ruandar apezpiku katolikoa (j. 1920).
** Mario Soldati, italiar zinemagile eta idazlea (j. 1906).
* 2000 &ndash; Noboru Takeshita, Japoniako lehen ministroa (j. 1924).
* 2004 &ndash; Esther Nirina, madagaskartar poeta (j. 1932).
* 2007 &ndash; Jose Luis Cantero, *El Fary*, espainiar abeslari eta aktorea (j. 1937).
* 2009 &ndash; Vicente Ferrer i Moncho, kataluniar filantropoa, txirotasunean bizi zirenak laguntzen konprometitua (j. 1920).
* 2010 &ndash;
** Manute Bol, NBA saskibaloi ligako sudandar jokalaria (j. 1962).
** Carlos Monsiváis, mexikar idazlea (j. 1938).
** Militana Salustino do Nascimento, *Dona Militana*, brasildar folk abeslaria (j. 1925).
* 2013 &ndash;
** James Gandolfini, estatubatuar aktorea (j. 1961).
** Gyula Horn, Hungariako lehen ministroa (j. 1932).
* 2015 &ndash; James Salter, estatubatuar militar eta idazlea (j. 1925).
* 2016 &ndash; Nicolás García Uriburu, argentinar pintorea eta arkitektoa (j. 1937).
* 2018 &ndash; Sergio Gonella, italiar futbol epailea (j. 1933).
* 2020 &ndash;
** Mario Corso, italiar futbolaria (j. 1941).
** Ian Holm, ingeles aktorea (j. 1931).
** Carlos Ruiz Zafón, kataluniar idazlea (j. 1964).
* 2025 &ndash; James Prime, eskoziar musikaria, Deacon Blue taldeko kidea (j. 1960).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Ur/Hur eta Zihiga.
* Gatazketan Indarkeria Sexuala Amaitzeko Nazioarteko Eguna

## Kanpo estekak 
Ekainaren 18 | Urteko egutegi | Ekainaren 20