2022ko Ukrainako inbasioko ukrainarren genozidio-salaketak

**Errusiak, 2022an, Ukraina inbaditu zuenean**, non gerra-krimenak gertatzea salatu zen –sexu-indarkeria, tortura, judizioz-kanpoko exekuzioak eta arpilatzeak barne–, zenbait parlamentu nazionalek –tartean, Polonia, Genozidioaren adituek –hala nola Eugene Finkel, Timothy D. Snyder eta Gregory Stanton-ek– zein Otto Luchterhandt eta Zakhar Tropin aditu juridikoek, genozidioaren definizioak eskatutako ekintzekin batera, asmo genozidoa ere zegoela adierazi zuten; batera, genozidioa ezartzen zuena.

Bestalde, Juan E. Méndez-ek, giza eskubideetan espezializatutako abokatuak, 2022ko martxoaren 4an adierazi zuen merezi zuela genozidio-salaketak ikertzea, baina ez zela hain azkar genozidotzat hartu behar; Butxako sarraskiaren ondoren, Agnès Callamard-ek, *Amnesty International*eko Idazkari Nagusiak, adierazi zuen egindako gerra-krimenak ez zirela "gertakari isolatuak, eta, ziurrenik, gerra-krimenen eredu are handiago baten parte izango [z]irela –besteak beste, exekuzio estrajudizialak, torturak eta bortxaketak–, Ukrainako beste eskualde okupatu batzuetakoekin batera."

Zibilen hilketen izaera antolatua ere salatu zuten Britainia Handiko eta Alemaniako inteligentzia-komunitateetako ordezkariek. Richard Moore-k, MI6 inteligentzia britainiarraren buruak, Butxako hilketei buruz, zera adierazi zuen: "bagenekien Putinek inbasiorako zituen planetan armadaren eta zerbitzu berezien exekuzio estrajudizialak jasotzen zirela". Apirilaren 7an, Alemaniako *Der Spiegel* aldizkariak Alemaniako inteligentzia-zerbitzuek *Bundestag*ari apirilaren 6an egindako txosten baten datuak argitaratu zituen. Parlamentariek adierazi zuten, irrati-intertzeptazioen datuen arabera, militar errusiarrek zibilak zein Ukrainako gerra-presoak exekutatu zituztela galdeketak egin ondoren. Horietan deskribatutakoa bat zetorren Butxan aurkitutako gorputzen kokapenarekin. Der Spiegelek ondorioztatu zuen sarraskiak ez zirela ausazko ekintzak izan, ezta militar batzuen herri-ekimena ere. Txostenen arabera, litekeena da zibilen hilketak "biztanleria zibila beldurtzeko eta erresistentzia ezabatzeko estrategia argi" baten parte izan zitezkeela.

Giza Eskubideen Nazioarteko Federazioak eta honek Ukrainan duen filialak, Askatasun Zibilen Zentroak (CSF), Errusiako militarrek setiatutako Mariupoletik, Donetsk zein Luhansk Oblastetatik Errusia eta Krimeara zibilak nahitaez lekualdatu izanaren frogen berri eman zuten, filtrazio-eremuak erabiliz. CSFren arabera, ekintza horietan familiak banandu egin zituzten eta dokumentuak eta telefonoak konfiskatu zituzten. Gainera, indar errusiarrek korridore humanitarioetatik zibilen pasaraztea ere galarazi zieten, Ukrainan okupatuta ez zeuden aldeetara ez joateko helburuarekin haien aurka tiro eginez. Ukrainako funtzionarioen arabera, errusiar tropek praktika bera erabili zuten Sumy, Kharkiv eta Kiev Oblastetan.

Ukrainako *Amnesty International*eko zuzendariak, 2022ko apirilaren 4an *Deutsche Welle*ri eskainitako elkarrizketa batean, Errusiari leporatu zion taktika selektiboak erabiltzea setiatutako hirietan biztanleria zibila agortzeko –adibidez, elikagaiak, ura, elektrizitatea eta berogailu-hornidura nahita moztuz– eta, ondorioz, hondamendi humanitario batera eramateko. Korridore humanitarioen blokeoa, autobusen bonbardaketa eta setiatutako hirietatik irteten saiatzen ari ziren zibilen hilketa ikusi ziren ere.

## Lege-aitorpena 
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Genocide_of_Ukrainians_in_the_2022_World_Recognition.svg|thumb|2022an Errusiako Ukrainako inbasioan ukrainarren genozidioa genozidio ekintza gisa aitortzen duten herrialdeak (2022)
2022ko martxoaren 23an, Poloniako Sejm-ak Errusiak Ukrainako lurraldean gerra-krimenak, gizateriaren aurkako krimenak eta giza eskubideen urraketak egiteari buruzko ebazpen bat onartu zuen. Ebazpenaren arabera, Poloniak Errusiako tropek Ukrainako lurraldean egindako genozidio-ekintzak eta nazioarteko zuzenbidearen beste urraketa batzuk gaitzetsi zituen. Ebazpenak dionez, krimen horiek "[Errusiako] militarren komandante gorena den Vladimir Putin Presidentearen aginduz" egin ziren.

2022ko apirilaren 14an, Ukrainako *Verkhovna Rada*k "Errusiar Federazioak Ukrainan [eginiko] genozidioaren batzordeari buruz" izeneko ebazpena onartu zuen, non Errusiar tropen eta Errusiako buruzagiaren ekintzak, Ukrainan, Ukrainako herriaren aurkako genozidiotzat hartzen diren. Ebazpenari buruzko *Rada*ren adierazpenaren arabera, Errusiako genozidio-ekintzak honako hauek izan ziren:
*   –ez-zuzenki–
*  
*  
*  
*  https://www.politico.eu/article/czech-senate-recognize-russia-actions-ukraine-genocide/
*  https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/parliamentaryBusiness/orderPaper/seanad/2022/2022-06-01_seanad-order-paper-wed_en.pdf

## Presidenteen eta erakundeen adierazpenak 
[thumb|[Volodymyr Zelensky, Kieveko erasoaldia amaitu osteko bisita batetan, Kiev Oblastean.]]
Butxako sarraskiaren frogak aurkitu eta egun batzuetara, Volodymyr Zelensky-k, Ukrainako Presidenteak, adierazi zuen Ukraina genozidio-saiakera bat jasaten ari zela. Andrzej Duda-k, Poloniako Presidenteak; Mateusz Morawiecki-k, Poloniako Lehen Ministroak; Pedro Sánchez-ek, Espainiako Gobernuko Presidenteak; Ivan Duque-k, Kolonbiako Presidenteak; Joe Biden-ek, AEBko Presidenteak eta Justin Trudeau-k, Kanadako Lehen Ministroak ere genozidiotzat jo zuten Ukrainako egoera. Boris Johnson-ek, Erresuma Batuko Lehen Ministroak, esan zuenez, "Butxako basakeriak ez daude genozidiotik urrun".

2022ko apirilaren 13an, Emmanuel Macron-ek, Frantziako Presidenteak, esan zuen "kontuz ibili" nahi zuela "terminoekin", zalantzan jarriz gerrari amaiera emateko "hitzen igoeraren" erabilgarritasuna, zehaztuz "Errusiak alde bakarrez gerra basati bat abiarazi zuela, eta, egun, Errusiako Armadak gerra-krimenak egin zituela [argi dagoela]". Zelenskyk Macronek irudikatutako "[egoeraren] karakterizazioa" kritikatu zuen.

Elizen eta Erakunde Erlijiosoen Kontseilu Panukrainarrak munduko estatu guztiei eskatu zien 2022ko errusiar inbasioan zehar ukrainar herriaren genozidioa onartzeko eta "errusiar munduaren" ideologia gaitzesteko.

## Eztabaida 
### Asmo genozidaren salaketak 
[thumb|[Mariupol|Mariupolgo ospitale bat, Errusiaren bonbardaketen ostean.]]
Eugene Finkel eta Timothy D. Snyder bezalako adituek genozidioaren definizioak eskatutako ekintzekin batera genozidio-asmoa zegoela adierazi zuten, genozidioa gertatzen ari zela ezartzen zuten. Snyderrek argudiatu zuen Vladimir Putinek hainbat hamarkadatan egindako adierazpenen azterketa batek erakusten zuela Putinek aspalditik zituela ukrainarren aurkako asmo genozidak. Snyderrek adierazi zuen: "Putinen bultzada genozida ikustea gutako batzuei gerra hau nondik datorren, norantz doan eta zergatik ezin den galdu ulertzen laguntzeko baliagarri da".

Rebecca Hamilton-ek, American University-ko nazioarteko zuzenbideko irakasleak adierazi zuen "genozidio" terminoa maiz erabiltzen dutela ikusleek "izugarria den egoera bat deskribatzeko, imajinaezina dirudi[ena]; kasu honetan, egoiliar baketsuak hiltzen dire[nean]". Hamiltonek adierazi zuenez, "genozidioaren lege-definizioa oso espezifikoa da, eta oraindik ez [ginen] iritsi genozidio bat gertatu den jakiteko legezko ebaluazioa egiteko froga nahikoak bildu [ziren] fasera".

Giza eskubideen zuzenbideko irakasle eta genozidioaren prebentziorako NBEren aholkulari berezi-ohi den Juan E. Méndez-ek honako hau esan zuen: "uste dut [[Ukrainako inbasioa (2022)|[Ukrainako inbasio] honek]] ikerketa bat merezi duela. Jakina, akats larria litzateke ez esatea biktimetako asko zibilak zirela"; izan ere, "genozidioaren definizio partzialean sartzen den baldintza [da hau], (...) baina zibilak hiltzea ez da nahitaez genozidioa".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak