Urduliz

**Urduliz** Bizkaiko ipar-erdialdeko udalerri bat da, Uribe Kostako eskualdekoa. Bizkaiko Lurralde Laua deritzona osatzen duten elizateetako bat da, foru-zuzenbidearen mende dagoena.

## Geografia 
### Inguru naturala eta kokapena 
Urduliz Butroe ibaiaren haranean dago, ibai horren ezkerreko aldean alegia. Geologiari dagokionez, Bizkaiko sinklinorioan dago. Sinklinorioaren mendebalde-ekialdeko norabidea argi erakusten du Urduliz zeharkatzen duten mendixken kokapenak. Udalerriko mendirik garrantzitsuenak Munarrikolanda (255 m), eta Peñas (198 m) dira.

Herriaren iparraldean, itsasotik gertuago, Butroe ibaiarekin Tarigua eta Kukatxe errekak batzen diren lekua dago.

### Udalerri mugakideak 
Urdulizek mugakide ditu Barrika eta Plentzia, iparraldean; Berango eta Erandio, hegoaldean; Gatika eta Laukiz, ekialdean; eta Sopela eta Berango, mendebaldean.

## Historia 
Urdulizeko elizatea, Uribeko merindadearena zena, Gernikako batzar nagusietako berrogeita hamargarren jesarlekua betetzen zuen. Butroiko etxebarriatarren jaurgoaren zati izan zen, euren boterea adierazteko Barriako dorretxea eraiki zuten. 1770. urtean berreraikitako Santa Marina baselizaren patroiak izan ziren. Baseliza hori izen bereko haitzetan dago eta elizaz gain, zortzi errota egon ziren han antzina.

Santa Marina haitzetatik Bizkaiko kostalde guztia ikusten da, Luzero puntatik Billao lurmuturreraino. Nekazaritza izan zen mende askoan Urdulizko jarduera ekonomiko nagusia. Horren adierazle, landatzen ziren garia, indabak, eta txakolina ekoizteko mahastiak esaterako. Horrez gain, udalerriaren gune garaienetan zurgintza zen jarduera nagusia. XIX. mendearen amaieran Urdulizko harrobietatik ateratako harriarekin Butroiko gaztelua eraiki zen.

XX. mende hasierara arte Urduliz nekazarien herria zen. Industrializazioaren hastapenak ziren, eta nekazaritzaren mundutik zetozen hainbat bizilagunek landa guneak hustu egin zituzten apurka-apurka. Dena den, Bizkaiko bestelako herriek izan zuten biztanleria galerak ez zuen eraginik izan Urdulizen: batetik, herrian zegoen harrobi eta bestelako industria txikiengatik, eta bestetik, Bilborekin zeukan hurbiltasun erlatiboarengatik. Urtetan, Bizkaiko industrializazioaren ikur izan zen Mecanica de la Peña enpresaren egoitza izan zen Urduliz.

Azken urteetan, eraikitzeko lur asko izan, eta Bilbotik hurbil zegoela eta, biztanle asko erakarri ditu herriak.

## Demografia 
1900 eta 2025 artean, Urdulizko populazioa nabarmen hazi zen, nekazal herri txiki bat izatetik hedatzen ari zen hiri bat izatera igaroz. 50eko hamarkadako industrializaziotik eta Bilbotik gertu egotetik aurrera, udalerria biztanle berriak erakartzen hasi zen. Hurrengo hamarkadetan, azpiegituren eta zerbitzuen eraikuntzak hazkundea bizkortu zuen, eta 2025ean 5.700 biztanle baino gehiago izan zituen.

## Politika 
thumb|eskuinera|275px|Urdulizko udaletxea

### 2011ko udal hauteskundeak 
Urdulizko alkatea EAJko Javier Bilbao da, 2011ko maiatzaren 22ko udal hauteskundeez geroztik. Baliogabeko botoak 41 izan ziren, emandako boto guztien %2,05. Boto zuriak, berriz, 62 izan ziren, emandakoen %3,16. Abstentzioa %30,50koa izan zen.

## Kultura 
[thumb|Urdulizko Rosario Bilbao ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]

### Euskara 
Urdulizen Uribe Kostako hizkera da nagusi, mendebaldeko euskalkiaren aldaera. Iñaki Gaminde hizkuntzalariak bere doktorego-tesian Urduliz eta Gatikako herri hizkerak linguistikoki aztertu zituen 1992an.

## Kirolak 
Urdulizek kirol-jarduera ugari eskaintzen ditu, lehiari zein jolasari dagokionez. Udalerriko kirol azpiegiturak Iparralde Kiroldegia barne hartzen du, hainbat kiroletarako instalazio ugari dituena.

* Futbola: Urduliz Futbol Taldea bertako futbol taldea da, 1996an sortua. Gaur egun, Hirugarren Federazioan lehiatzen da, Espainiako futbolaren bosgarren mailan kokatuz. Bere partidak Iparralde Estadioan jokatzen dira, 2.000 ikuslerentzako edukierarekin. 
* Eskubaloia: Urduliz eskubaloia 1978an sortu zen, eta 30 talde baino gehiago ditu, gizonezkoak eta emakumezkoak, kategoria guztietan. Oinarrizko eskubaloi eskolak, 2005ean ezarria, Uribe eskualdeko jokalariak elikatzen ditu.
* Txirrindularitza: Urdulizen ospatzen da urtero Andra Mari Sari Nagusia, Lehendakari Txapelketaren egutegiaren barruan dagoen egun bateko txirrindularitza lasterketa. Lehiaketa honek izen handiko txirrindulariak erakartzen ditu eta eskualdean txirrindularitza sustatzen laguntzen du.
* Beste jarduera asko.

Kirol-instalazioen aniztasunak eta kalitateak, tokiko klub eta elkarteen parte-hartze aktiboarekin batera, Urduliz erreferente bihurtzen dute Uribe eskualdeko kirol-esparruan.

### Kirol instalazioak 
* Iparralde kiroldegia, Aita Gotzon kalean.
* Urdulizko futbol zelai berria (Iparralde zelaia), Iparralde kiroldegiaren aurrean.
* Futbol zelai zaharra, Igeltzera kalean.
* Txiberri tabernako frontoia, Aita Gotzon kalean.
* Urdulizko zaldi Kluba, Goieta kalean.

## Garraiobide eta azpiegiturak 
#### Metroa 
Bilboko metroaren 1. lineak Urduliz zeharkatzen du, eta udalerrian Urduliz izeneko geltokia du. 2006an Bizkaiko Garraio Partzuergoak trenbidea herrian zehar lurperatzeko eta trenbidea eta errepidearen arteko igarobidea kentzeko proiektua aurkeztu zuen, trenbidearen 500 bat metro lurperatu, eta geltoki berria eraiki zirela. 2017ko apirilaren 10an lurpeko geltoki berria inauguratu zen, hala Bilboko metro sareko azken pasonibela ezabatu zen.

#### Autobusa 
Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:

## Jaiak eta ospakizunak 
* Urdulizko Andra Mari jaiak Irailaren 8an ospatzen dira. Jaietako kartela erabakitzeko lehiaketa hilabete batzuk lehenago, apirilean, izan ohi da.
* Uztailaren 20an Tortila lehiaketa Santa Marinan.
* Uztailaren lehengo larunbatean elizako plazan Rabu (zezen-buztana txapelketa) egiten da.
* Data aldakorretan egiten da uztailean Ikurriña eguna, Santa Marinatik jaitsiera ikurriñagaz eta ondoren euskal dantzak eta txokolatada antolatzen da.
* Abuztuaren 16an nekazaritza azoka antolatzen da, bertako produktuen lehiaketa, salmenta eta erakustaldiarekin.    

## Ondasun nabarmenak 
thumb|300px|Andra Maria eliza.
* Munarriko Landako Estazio Megalitikoa
* Andra Maria eliza.
* Santa Marina baseliza.
* Mentxakaena jauregia.
* Torrebarri jauregia.

## Urduliztar ospetsuak 
* Prudentzio Abarrategi (?-?), bertsolaria: Urdulizko bertsolari garrantzitsua izan zen, bertsoak eta poesia erabiliz euskal kultura eta tradizioa transmititzeko.
* Gotzon Garitaonaindia (1936-1970), apaiza eta idazlea: Apaiz eta idazle ezaguna, euskal literaturan eragin handia izan zuen, eta bere lanetan gizarte eta identitate gaiak jorratu zituen.
* Adela Andikoetxea Ugarte, (1954) nekazaria eta baratzezaina: Urdulizko nekazari eta baratzezain ezaguna, nekazaritzaren eta ingurumenaren arloan lan egin zuen, eta herriko ekonomian eragin handia izan zuen.
* Sabin Merino (1992), futbolaria: Futbolari profesionala, Espainiako futbol ligako lehen mailako taldeetan jokatu du eta Urdulizko kirolaren aldeko eragin handia izan du.
* Unai Elgezabal (1993), futbolaria: Futbolari gazte eta profesionala, Urdulizko futbol taldean hasi eta hainbat lehiaketa garrantzitsutan parte hartu du.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Urduliz - Urduliz Kultur Etxea 01.jpg
Fitxategi:Urduliz - 015.jpg
Fitxategi:Urduliz - 110.jpg
Fitxategi:Urduliz - 035.jpg
Fitxategi:Urduliz - 055.jpg
Fitxategi:Urduliz - Iglesia de Santa María 2.jpg
Fitxategi:Urduliz-Udaletxea.jpg
Fitxategi:Urduliz - Bandera del municipio junto al Ayuntamiento.jpg
Fitxategi:Urduliz - Hospital Alfredo Espinosa (Osakidetza-Servicio Vasco de Salud) 9.jpg
Fitxategi:Urduliz1908.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Urdulizko udalaren webgunea.