Marceau etorbidea, 11

Prrr
**Marceau etorbideko 11.eko etxea**, hôtel particulier bat da eta "Pariseko Jauregitxoa" bezela egin zen ezagun.  Parisen kokatua, Erbesteko Eusko Jaurlaritzaren egoitza izan zena 1937 eta 1940 urteen artean, eta gero berriro 1945 eta 1951 artean. XXI. mendeko lehen laurdenean Cervantes Institutuaren Octavio Paz liburutegiaren egoitza izan da, Espainiako gobernuaren jabetzapean. 

Euzko Alderdi Jeltzaleak etxearen jabetza erreibindikatu izan du XXI. mendean, alderdiak 1937an erosi zuelakoan; eta hala dokumentatu dute zenbait historialarik. Baina beste historialari batzuek erosketa lehen Eusko Jaurlaritzarentzat egin zela argitaratu izan dute, edo behintzat diru-bilketa Jaurlaritzarentzat egin zela. Espainiako Gobernuak, Lurralde Politikako eta Memoria Demokratikoko Ministerioaren bitartez, ontzat eman zuen EAJren jabetzaren erreibindikazioa 2024ko irailean  

## Jabetza 
XIX. mendean, etxea Narcise Fillotena izan zen, XX.ean jabez aldatu zen, eta 1936. urtean, jabea Hélène Brown estatubatuarra zen.

Hilabete batzuen buruan erbesteratutako hainbat abertzaleen ekimenari esker Euzko Aldedi Jeltzaleak erosi zuen etxea. Ekarpen pertsonalekin egin zen diru bilketa, Marino Ganboa itsasontzi-enpresari euskal-estatubatuarraren bitartez, 1.460.000 libera frantziar batu arte, gehienbat Ameriketan bizi ziren abertzaleek emanak. 

1937ko urriaren 8 eta 9ko data daramaten notaritza bateko dokumentuek jabetza Ganboaren izenean ofizialdu zuten, jeltzaleen izen-mailegatzaile zela, eta EAJk utzi zion Jaurlaritzari han egoten jarraian.

Jabetza Euzko Alderdi Jeltzalearena dela dioten historialarien artean daude Eduardo Jauregi, Sabino Arana Fundazioko artxibozaina; Koldo San Sebastian, eta Óscar Álvarez Gila eta Xabier Hualde Amunarriz EHUko irakasleak. Espainiako Gobernuaren memoria demokratikoaren idazkariaren 2024ko txostenak onartzen du Jaurlaritzaren eta jeltzaleen arteko finantzei buruzko ñabardurak, 1937. urtearen kontestuan, zailak direla bereizten, eta izen-mailegatzaileen erabilpena logikoa ere badela, baina jeltzaleen aldeko frogatzat jotzen du Marino Ganboaren diru-kontuetan bazaudela batzuk Jaurlaritzaren izenean jarduteko, eta beste batzuk jeltzaleen izenean; eta Parisko etxearen erosketako funtsak bigarren kontu horietatik sortu zirela. 

*Finances et Enterprises* enpresak 1939ko abenduan Ligue Internationale des Amis des Basques (Euskal herritarren Adiskideen Nazioarteko Liga, LIAB) erakundeari alokatu zion etxea, eta LIABek, berriz, utzi zion erbesteko Jaurlaritzari, ordezkaritzarekin jarraitzeko bertan.

### Lehen desjabetzea 
II. Mundu Gerraren kontestuan, Frantzia eta Alemaniaren arteko gerra egoera 1939ko irailean hasi zen, baina muga eta mendebaldeko frontean ez zen gudurik izan lehen hilabeteetan, tentsio egoera batean. 1940ko maiatzaren 10ean, berriz, Alemaniak mendebalderanzko (Herbehereak eta Belgika inbadituz) eta Frantziaranzko erasoa egin zuen. Egoerak Jose Antonio Agirre lehendakaria Belgikan (La Panne herrixkan) harrapatu zuen, eta praktikan aginpiderik edo komunikazio bide zuzenik gabe geratu zen Parisko ordezkaritzarako. Agirrek urtebete baino gehiagoko ezkutualdia hasi zuen Bruselan lehenbizi eta Alemanian gero, Ameriketako Estatu Batuetara joan aurretik.

Maiatzean eta ekainean Alemania naziak aurrera egin zuten Frantziaren kapitulazioa erdietsi arte. Naziak 1940 ekainaren 14an sartu ziren Parisen, baina ordurako doi-doi Jaurlaritzaren ordezkaritza joana zen Marceau etorbidetik.

Polizia espainolak eta Gestapoko laguntzaileak sartu ziren egoitzara, eta arpilatu egin zuten. Inkautazioan Espainiako enbaxadako funtzionari batzuek parte hartu zuten, horien artean Pedro Urraca, Francisco Serrano eta Pedro Macías eta dokumentazio asko aurkitu zuten. Iñaki Egaña historialariaren aburuz, inkautazio horretako informazioak errepresioa eta are exekuzioak (Luis Alabarena) eragin zituen abertzale eta errepublikarren artean, eta horrek agerian uzten du Marceau etorbidea hustu zutenean bertakoek ez zutela behar zen zuhurtziarekin jokatu eta suntsitu beharreko dokumentazio asko bertan utzi zutela. Urtebete beranduago Nouvelles Équipes Internationales izeneko alderdien elkarte politikoaren estatutuak erredaktatu ziren etxean, zeina urte batzuen buruan Europako demokrazia kristauaren aliantzaren oinarrietako bat bilakatu zen.. Agindu hori sinatu zuena François Mitterrand izan zen, orduan Barneko ministroa. Kanporatze aginduan oharra utzi zuen Jose Antonio Agirrek etxea husteko egunean, Frantziaren erabakia gogor gaitzetsiz.

Trantsizioaren ondoren Espainiako Gobernuak segitu zuen jabetzarekin, eta 1991n Cervantes Institutuaren Parisko egoitza bat han ipini zuten bertan, Octavio Pazen izena daukan liburutegi baterako zehazki. 

EAJk auzitegietan kalteordainak eskatu zizkion Espainiako Gobernuari zenbait eraikin desjabetu eta okupatzeagatik. 2003ko epai batean, Espainiako Auzitegi Gorenak ez zuen Marceau etorbideko etxeagatiko 10,5 milioi euroko kalteordaina onartu (EAJk eskatzen zuena), baina bai 8,8 milioikoa beste jabetza batzuengatik. Gorenaren argudioa izan zen ez zela izan Espainiako Gobernuak egindako desjabetzea, Frantziako auzitegi eta erakundeen erabakia baizik.

### Jaurlaritzaren jabetzaren aukera 
EAJk jabetza berreskuraturik, etxea Eusko Jaurlaritzari eman behar lioketela uste dutenak badaude, esate baterako Javier de Andrés PPkoa, Arabako ahaldun nagusi izandakoa. Iñigo Urkulluk berak, 2016ko uztailean Eusko Jaurlaritzako lehendakari zela Parisera egindako bidaian batean, oharra utzi zuen Marceau etorbideko etxearen postontziaren zirrikituan, inplizutiki bederen hari buruzko erreibindikazioa Jaurlaritzarentzat egiten. 

Hiru hilabete geroago Andoni Ortuzar Euzkadi Buru Batzarreko presidentea igaro zen toki beretik, oraingoan modu esplizituan erreibindikazioa EAJrentzat egiteko.

Jaurlaritzaren iturri zehaztugabeak aipatu izan dituzten prentsa-informazio batzuek argitaratu dute Jaurlaritzak ezingo lukeela, arrazoi etiko eta estetikoak medio, alderdi politiko baten dohaintza bat onartu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak