open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muki-sare ezpainzimur

**Muki-sare ezpainzimurra** (*Cortinarius elatior*) *Cortinariaceae* familiako onddo bat da. Jateko ona den arren (hornigai gisa edo nahasita), arriskutsua da, beste *Cortinarius* toxiko batzuekin nahas daitekeelako.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, hasieran koniko-kanpai itxurakoa, gero zabaldu egiten da titi batekin. Gaztaina-hori kolorekoa, hori-okre kolorekoa edo okre-oliba kolorekoa, batzuetan tonu moreekin ertzean. Ertza ildaskatua. Eguraldi hezean azal likatsua.

**Orriak:** Ez oso estu eta nahiko lodiak, itsatsiak. Hasieran, okre kolorekoak erreflexu bioletekin, ondoren marroi-herdoil kolorekoak ertz zurbilarekin. Zeharka marratutako gainazala du.

**Hanka:** 10 eta 15 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, oinarrirantz lodituta, baina puntan amaitzen da. Kolore zurixkakoa, tonu moreekin eta gainazal likatsuarekin. Beti humusean oso lurperatuta egoten da. Mintzezko gortina zeta-antzekoa du eta oinean gerriko zabal bat uzten du, sigi-sagako marrazkiekin.

**Haragia:** Zurixka, usain eta zapore berezirik gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Jangarri oso kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius mucifluus* espeziearekin, koniferoetako espeziea, ia bakarrik pinu gorrietan hazten da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, gehienetan hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Hego Korea, Japonia.

## Galeria 

Fitxategi:Muki-sare ezpainzimurrak goitik.jpg|Muki-sare ezpainzimurrak goitik.
Fitxategi:Muki-sare ezpainzimurrak azpitik.jpg|Muki-sare ezpainzimurra azpitik.
Fitxategi:Muki-sare ezpainzimurrak.jpg|Muki-sare ezpainzimurrak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mukiziza hori-berdeska

**Mukiziza hori-berdeska** (*Leotia lubrica*) *Leotiaceae* familiako onddo bat da. Kontsumitzeko likatsuegia da.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 1 cm inguruko diametroa duen masa erdiesferiko baten forma hartzen du, ertza barrurantz duela. Hori-oliba kolorekoa. Gelatinakara.

**Orriak:** Ez ditu.

**Hanka:** Zilindriko samarra, 3 eta 5 cm bitarteko luzerakoa eta 5 mm inguruko lodierakoa, fistulosoa. Hori kolorekoa eta kapela bezala gelatinakara. 

**Haragia:** Kanpoaldearen kolore berekoa, baina zertxobait zurbilagoa.
thumb
**Etimologia:** *Leotia* terminoa grekotik dator eta leuna, leundua, esan nahi du. *Lubrica* epitetoa berriz latinetik dator, likatsua esan nahi duen "lubricus" hitzetik. Onddoaren biskositateagatik. 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Leotia atrovirens* delakoarekin, antzeko ezaugarriak ditu, baina urdin-berdexka kolorea. *Mitrula paludosa* espeziearekin ere nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Uda bukaeratik, baina udazkenean maizago ikusten da. Eguraldi euritsuan, basoetan eta larreetan, banandutako ale multzotan aurkezten da.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Asiako mendialdeko eremua, Japonia, Errusia, Zeelanda Berria, Australia, Txile, Erdialdeko Amerika, Kolonbia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mukiziza horzdun

**Mukiziza horzduna** (*Pseudohydnum gelatinosum*) *Exidiaceae* familiako onddo bat da. Gordinik jan daiteke, entsaladan. Kalitate eskasa du, erretxinaren zaporea.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hasieran zurixka, gris zurbila, urdin-grisaxka, ondoren normalean arre-grisa, papila zeharrargi txiki tenteekin.

**Orratzak:** Zeharrargiak, bigunak, laburrak, konikoak, zuriak isla hori-urdinxkekin.

**Hanka:** Ia hankagabea, laburra, lodia, alboan, zurixka.

**Haragia:** Zuri horixka, erabat gelatinakara, nahiko lodia, zeharrargitsura.

**Etimologia:** *Pseudohyndum* terminoa grekotik dator, faltsua, engainagarria, itxuraz antzekoa, esan nahi duen "pseudes" hitzetik eta *Hydnum* generorik. Hau da *Hydnum* baten antzekoa.  *Gelatinosum* epitetoa berriz latinetik dator, gelatinakara delako.

## Jangarritasuna 
Gordinik jan daiteke, baina kalitate txarrekoa da, erretxinaren zaporea du.

### Nahasketa arriskua 
Bere habitata eta ezaugarri bereziak direla eta, ia ezinezkoa da beste espezie batekin nahastea. Hala ere, *Pseudohydnum gelatinosum* bi forma daude: forma arrea eta forma zuria; lehenengoak kolore arreko kapela du eta bigarrenak zeharrargia, kapela zurixka eta glauko distirak dituena.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran, udazkenean eta neguan nahiko ohikoa, motzondo usteletan eta koniferoen hondarretan, batez ere pinuetan eta izeietan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Niktali txiki

**Niktali txikia** (*Asterophora parasitica*) *Lyophyllaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da kontsumitzen, haragi gutxi duelako eta usteldura goiztiarra.

Sinonimoak: *Agaricus parasiticus* (Basionimoa), *Agaricus umbratus*, *Agaricus pilipes*, *Agaricus parasiticus var. ß pilipes*, *Gymnopus pilipes*, *Gymnopus parasiticus*, *Nyctalis parasitica*, *Fungus pilipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Oso txikia, 0,5 eta 1 cm bitarteko diametrokoa, mami gutxi du, esferikoa, zeta fin-fin batekin eta kolore zurixka-grisaxkakoa. *Nyctalis asterophora* baino txikiagoa, haragi gutxiago du eta grisaxkagoa da.

**Orriak:** Zabal, desberdinak, batzuetan laburtuak, bilbean sortzen diren klamidosporen ondorioz, okre koloreko hautsez estaliak.

**Hanka:** Mehea, kurbatua eta grisaxka.

**Haragia:** Mehea, biguna, usain leuna du baina desatseginekoa eta zapore gozoa.

**Etimologia:** *Parasitica* epitetoa latinetik dator, bizkarroi, esan nahi duen "parasiticus" hitzetik

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Asterophora lycoperdoides* delakoarekin, habitata eta denboraldia partekatzen ditu eta ugariagoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, soropildutako taldeetan, usteltzen ari diren *Russula* batzuetan, *Ploratinen* taldeko *Russulak* parasitatzen batez ere, adibidez, *chloroides*, *delica*, eta *pseudodelica* espezieak eta baita *Lactarius* zuri handiak ere, adibidez, *piperatus* eta *vellereus*.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Europa, Errusia, Turkia, Himalaiako eremua, Japonia, Vietnam.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onddo astun

**Onddo astuna** (*Imperator torosus*) *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa gordinik kontsumitzen bada (baina etxeko ahuntzek jan dezakete). Ondo egosi eta kozinatu ondoren jan daiteke.

Sinonimoak: *Boletus torosus*, *Suillellus torosus*, *Tubiporus torosus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 18 cm bitarteko diametrokoa, lehenengo hemisferikoa, gero ganbila. Adinaren araberako kolore aldakorrekoa: gaztetan hori zurbil kolorekoa, geroago hori-urre kolorekoa, hori-okrea eta bukaeran marroi zikin kolorekoa eta marruskadura txikienak sortzen dion orban urdin-beltzaxkekin. Azala hasieran belusatu fin batekin, ondoren glabroa; eguraldi hezean, likatsu samarra.

**Tutuak:** Meheak, ez oso luzeak, hasieran horiak, gero hori-okre kolorekoak eta bukaeran berde-oliba kolorekoak; aireak ukitzean eta hatzekin sakatzean urdindu egiten dira.

**Poroak:** Txikiak, biribilak, hasieran hori argiak, gero hori ilunak, bukaeran, gorri ilun samarrak, berde-oliba koloreko orbanekin. Hatzekin sakatzean edo igurztean, gogor urdintzen dira.

**Hanka:** Sendoa, trinkoa, betea. Hasieran kapelaren antzeko kolorekoa, ondoren, kolore gorri-purpura sartzen da oinarritik hasita. Gutxi ikusten den erretikulu bat du, hasieran oinaren kolorekoa, eta gero, gorrixka-purpura kolorekoa.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, horia, baina asko urdintzen da aireak ukitzen dionean, ia beltz bihurtzen da. Hankaren oinarria purpura kolorekoa da. Zapore leuna du eta fruta usaina.

**Etimologia:** *Torosus* epitetoa latinetik dator, handia, sendoa, esan nahi duen "torosus" hitzetik. Bere tamainagatik.

## Jangarritasuna 
Gordinik toxikoa da.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus purpureus* delakoarekin, baina honek beti ditu poro gorriak, gaztetatik. *Boletus rhodoxanthus* eta *Boletus rhodopurpureus* espezieekin ere bai. *Boletus torosus* delakoak moztean hartzen duen kolore urdin ia beltza, ez dute beste *Boletus*-ak hartzen.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean, hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Alpeak, Austria, Eslovenia, Portugal, Espainia, Frantzia, Italia, Erresuma Batua, Belgika, Herbehereak, Alemania, Eslovakia, Errumania, Luxenburgo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evince

**Evince** GNOME mahaigainaren dokumentuen bisorea da. Fitxategiak PDF, PostScript eta DjVu formatuan ikus daitezke. 

Evince gpdf kodearen berridazketa gisa hasi zen, jende gehienak uste baitzuen mantentzen zaila zela. Denbora laburrean, haren funtzionaltasuna gainditu zuen. Evince aktiboki mantentzen eta garatzen ari da. Batez ere C programazio-lengoaian idatzita dago, C++-en idatzitako zati txiki batekin, hau da, Poppler softwarearekin interfazea egiteko kodea.

Evince GNOMEn sartu da 2.12 bertsiotik, eta 2005eko irailaren 7an merkaturatu zen.

## Ezaugarriak 
; Bilaketa
: Bilaketa-mekanismo integratu bat du, aurkitutako emaitzen kopurua zabaltzen duena eta emaitzak orrian nabarmentzen dituena.

; Miniaturazko orrialdeak
: Miniaturazko orrialdeen ikuspegiek dokumentu batean nabigatzeko erreferentzia azkarra ematen dute. Miniaturazko orriak bisorearen ezkerraldean daude.

; Orrialdeak indexatzea
: Indizeekin bateragarriak dokumentuetarako, Evincek dokumentuaren aurkibidea erakusteko aukera ematen du, atal batetik bestera bizkor mugitzeko.

; Hautaketa
: Evince-k PDF fitxategietan testua hautatzeko aukera ematen du.

; Oharrak eta nabarmentzeak
: Oharrak eta kolore eta formatu desberdinetako nabarmentzeak egin daitezke PDF fitxategietan. Nabarmentzeak, azpimarrak, marratuak, zirriborroak. Oharren indizea ikus daiteke alboko barran.

## Onartzen diren dokumentu-formatuak 
; Propioa

* PDF, *backend* Poppler erabiliz.
* PostScript, *backend* libspectre erabiliz.
* DVI.
* Orri anitzeko TIFF.
* Komikiak (.cb7, .cbr, .cbt, eta .cbz)
* Open XML Paper Specification (.oxps, .xps)

; Aukerako euskarria

* DjVu, DjVuLibre backend erabiliz.
* Microsoft PowerPoint, libew erabiliz (gaur egun alpha kalitatea du).

; Onartzen ez dituen formatuak 

* Irudiak, ePub, Mobi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Evince-ren webgune ofiziala (ingelesez).
* Evinceko wiki ofiziala (ingelesez).
Onddo bigun

**Onddo biguna** (*Xerocomus subtomentosus* edo *Boletus subtomentosus*) *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragi gorrien hornigai gisa, eta plater konbinatuetarako egokia. Gisatuetan, beste Boletus-ak baino kalitate apalagoa du.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, lehenik esferikoa, gero ganbila, baita laua ere. Azala belusduna, oso kolore aldakorrekoa, oliba-horixkaren eta marroi-gorrixkaren artekoa, pitzatu egiten da zahartzean.

**Tutuak:** Nahiko luzeak eta itsatsiak, horiak.

**Poroak:** Nahiko handiak, angelutsuak, poligonalak, lehenbizi horiak eta gero oliba-hori kolorekoak.

**Hanka:** Batzuetan zilindrikoa, beste batzuetan sabelduna edo oinarrian mehetua; horixka, pikart marroiez apaindua, edo luzetarako nerbio nabarmen samarrekin.

**Haragia:** Kapelan zurixka du eta oinean horixka samarra. Ez da urdintzen edo oso gutxi. Fruta usain arina du eta zapore atsegina.

**Etimologia:** *Xerocomus* terminoa grekotik dator, lehorra, esan nahi duen "xerós" hitzetik eta, buruko ileak, ilea, adatsa esan nahi duen "kóme" hitzetik, espezie gehienen iletxo lehor eta tomentodunari erreferentzia eginez. *Subtometosus* epitetoa latinetik dator, ia, esan nahi duen "sub" hitzetik eta belusatua esan nahi duen "tomentosus" hitzetik. Pixka bat belusduna delako.

## Jangarritasuna 
Jangarria, baina ez oso preziatua.

### Nahasketa arriskua 
*Xerocomellus chrysenteron* delakoarekin, honek kapelaren arrailetan eta oinean tonu gorrixkak ditu. Baita *Xerocomus ferrugineus* eta *Xerocomus lanatus* espezieekin ere.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Honduras, El Salvador, Kolonbia, Groenlandia, Islandia, Maroko, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Israel, Iran, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia Cazenave

**Amaia Cazenave** (Baiona, Lapurdi, 1987) kazetaria da.

## Bizitza 
Titxitatik kirolzalea de Amaia. Umetan, Baionako Jean Dauger zelaiera joaten zen familiarekin, AB Aviron Bayonnais errugbi taldearen partidak ikustera. Futbolean jardun du hamar urtez, baita zaldiketan ere. 

## Ibilbide profesionala 
Kazetaritza ikasketak amaitu eta 2010ean hasi zen lanean France Bleuko Baionako delegazioan. Zenbait urtez lanean aritu ondoren, 2021ean utzi egin zuen erredakzioa. *Je ne suis pas une salope je suis journaliste (Ez naiz urdanga bat, kazetaria naiz* dokumentalean Baionako eta Parisko erredakzioetan urte luzez jasandako sexu jazarpena salatu ondoren. *Ez dakit kirol munduak berak azeleratzen duen sexismoa, baina erredakzioan gizonak haien artean izateak, horrek, segur baietz**Femmes journalistes de sport* elkarteko kidea da. Kirol-erredakzioetan gehien eta gutxien bereizten diren emakumeak nabarmentzea du helburu.

2022an Canal+ telebista katean hasi zen lanean, TOP 14 lehiaketako errugby partiden komentarista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: "Zaurietatik sistema hausten", lanean jasandako sexu jazarpenaz  Berria, 2022.08.28
House (musika)

thumb|House musikaren adibidea.
thumb|House musikaren beste adibide bat.
***House*** dantza-estiloa Chicagon (Amerikako Estatu Batuak) 1981ean edo sortu zen dantza-musika elektronikozko estiloa da. Hasieran, laurogeiko hamarkadaren lehen erdian ospetsu egin zen afroamerikarrei zuzendutako diskoteketan, eta latindarra Chicagon, geroago New Yorken  eta Detroiten. Gero, Europara iritsi zen, eta fenomeno masibo bihurtu zen, eta eragin nagusia izan zuen beste musika-estilo batzuetan, hala nola pop-ean eta orokorrean diskoteka-musikan, 1990eko hamarkadaren erdialdeaz geroztik.

*House* generoa erabat elektronikoa da, dance eta Techno delakoaren aitzindaria, eta four-on-the-floor patroia erabiltzen du horiekin. Musika-generoa da, bonbo-kolpe larriena eta markatuena duena. Hala ere, haren doinuak alaiak dira, eta horrek ez du technoa bezain astuna. Hala ere, genero bizia eta ez oso komertziala da, eta haren egiturak ez du beti ordena jakin bat edo zuzenean errepikapen etengabea da hasieratik bukaerara. Haren eragin nagusiak elektroan, hi-NRG musikan  eta elektronikan daude, baina disko-musikaren soul eta *funk* aldaerek ere badute eragina. Disko-musikako elementu asko ere baditu, baina elektronikoagoa eta minimalistagoa da. Oro har, disko-musikaren perkusioa imitatzen du, bereziki beat bakoitzarekin gertatzen den bonbo-kolpea. Hala ere, behe-sintetizatuko linea indartsuak, bateria elektronikoak, elektro  eta pop sampleak eta reverb edo delay iragazkiekin indartutako bokalak ere izan ditzake.

## Azpigeneroak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biju Patnaik Nazioarteko Aireportua

**Biju Patnaik Nazioarteko Aireportua** (IATA: BBI), **Bhubaneswarko aireportua** da, Indiako Odisha estatuko Bhubaneswar hiriburuari zerbitzua ematen dion nazioarteko aireportua da. Bhubaneswarko tren-geltoki eta erdigunetik nahiko gertu dago, 4 kilometro ingurura.

Izena hartzen du Biju Patnaik izandakotik, Odishako ministro nagusi ohia hegazkinlari famatua izan baitzen. Indiako 16. aireportu erabiliena da, Indiako Aireportuen Agintaritzak mantendutako aireportuetan. 

1962ko apirilaren 17an ireki zuten aireportua, Odishako lehen aireportu komertziala. 2013tik bi terminal ditu, eta nazioarteko estatusa ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onddo urdinkor

**Onddo urdinkorra** (*Gyroporus cyanescens*) *Gyroporaceae* familiako onddo espezie bat da. Zahartzean haragia harroegia bihurtzen da. Prestatzean haragiaren kolore urdina desagertu egiten da. Ondo garbitu behar dira, poroak pinudietako hondarrez beteta egoten baitira.

Sinonimoa: *Boletus cyanesxens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, mamitsua, hemisferikoa eta gero ganbila, batzuetan irregularra; zurixka, baina lasto kolore, beix eta okre ñabardurekin, gainazal oso fibrilosoa du, tomentosoa, iletsua eta oso lehorra.

**Tutuak:** Ia libreak, zurixkak.

Tutu libreak: Oinera hurbiltzen diren tutuak, baina ukitzen ez diotenak.

**Poroak:** Txikiak, zuriak, limoi-horiz edo hori zikinez pixka bat tindatuak, eta hatzekin sakatuz gero urdindu egiten dira.

**Hanka:** 4 eta 10 cm bitarteko altuerakoa eta 1,5 eta 3 cm bitarteko lodierakoa. Betea, harroa, leizetsua, oinarrian lodituta, fibriloso-iletsua, kapelaren kolore berekoa.

**Haragia:** Gogorra, zuria, ebakitzean urdindu egiten da gogor, kolore hau perretxikoaren hezetasunaren eta adinaren araberakoa da.

**Etimologia:** *Cyanescens* epitetoa grekotik dator, urdin-morea esan nahi duen "kyanos" hitzetik. Bere haragia kolorez aldatu egiten delako.

## Jangarritasuna 
Jangarri bikaina, haragia urdindu arren.

### Nahasketa arriskua 
*Gyroporus castaneus* delakoa antzekoa da, baina honen haragia ez da urdintzen.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, baso lehorrean, naiz erretxinadunetan nahiz hostoerorkorretan. Eskualde batzuetan ugaria eta oso arraroa beste batzuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Australia, Hegoafrika.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, Onddo urdinkorra desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paro Nazioarteko Aireportua

**Paro Nazioarteko Aireportua** (IATA: PBH) Bhutanek dituen 4 aireportuen artean nazioarteko aireportu kategoria duen bakarra da. Aireportua Paro hiriaren erdigunetik 6 km-ra dago eta Thimphu hiriburutik 48 km-ra. 2237 m-ko altueran dago, haran zabal batean. Inguruan 5480 m arteko mendiak ditu, eta munduko aireportu konplexu eta arriskutsuenetakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orribeltz arraultzerdi

**Orribeltz arraultzerdia** (*Panaeolus semiovatus*) *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da. Oso toxikoa ez bada ere, propietate neurotropiko arinak ditu.

Sinonimoa: *Anellaria separata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Hasieran oboidea, gero kanpai itxurakoa luzaroan, gris-buztin kolorekoa edo okre zurbilekoa, azal leuna edo zimurtsua du, oso likatsua eguraldi hezearekin eta distiratsua eguraldi lehorrean. Ertz leuna, ildaskatu eta oxkarratu gabea.

**Orriak:** Estu, sabeldunak, itsatsiak, gris-beltzaxkak ertz zurixkekin.

**Hanka:** Luzea eta liraina, 6 eta 10 cm bitarteko luzerakoa eta 0,2 eta 0,3 cm bitarteko lodierakoa, kapelaren antzeko kolorekoa. Mintzezko eraztunarekin goiko aldean, belztu egiten da esporen kolorearekin.

**Haragia:** Gutxi, zurixka, usain eta zapore nabarmenik gabe.

**Etimologia:** *Panaeolus* terminoa, grezieratik dator "panaiolos" hitzetik, "pas pasa pan" = dena, eta "aiólos" = hainbat koloretakoak. *Separata* epitetoa berriz latinetik dator, banandua esan nahi duen "separatus" hitzetik. Eraztunak bereizten duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Panaeolus sphinctrinus* delakoarekin.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean, asko ongarritutako lurretan, edo abereen gorotzetan,  batez ere behien eta zaldien gorotzetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoa.

## Galeria 

Fitxategi:Orribeltz arraultzerdia.jpg|Orribeltz arraultzerdia.
Fitxategi:Orribeltz arraultzerdia albotik.jpg|Orribeltz arraultzerdia albotik.
Fitxategi:Orriak2.jpg|Orriak.
Fitxategi:Panaeolus semiovatus 4.jpg
Fitxategi:Panaeolus semiovatus 5.jpg
Fitxategi:Panaeolus semiovatus 6.jpg
Fitxategi:Panaeolus semiovatus 7.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onddo lingirdatsu

**Onddo lingirdatsua** (*Suillus viscidus* edo *Boletus viscidus*) *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria, baina kaskarra. Haragi arroa du eta ez oso trinkoa.

## Deskribapena 
**Kapela:** 12 cm-ko diametroa izatera iristen da. Hasieran erdiesferikoa da, gero ganbila titi apur batekin eta ertzean errezelaren aztarnak izaten ditu. Azala bereziki likatsua du, beste *Suillus* generokoak baino likatsuagoa; distiratsua da, erdian gris-berdexka kolorea du eta ertzetan zurixka.

**Tutuak:** Dekurrenteak.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Poroak:** Handiak, angelutsuak, konposatuak, zurixkak edo krema argiak, gero gris bihurtzen dira.

**Hanka:** Tutuen dekurrentziagatik goiko aldean erretikulatua. Likatsua da eta zuri- berdexka kolorekoa eraztunaren gainetik eta hori grisa azpitik.

**Eraztuna:** Mintzezkoa da, iheskorra, hasieran zurixka, gero, grisaxka da, eta, azkenik oliba antzeko kolorekoa.

**Haragia:** Biguna, kapelan zuria eta oinean hori-berdexka. Usain leuna du eta zapore gozoa.

**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko "su", "suis", txerritik dator, bere zaporeari erreferentzia eginez, edo agian kapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. *Viscidus* epitetoa ere latinetik dator, likatsua esan nahi duen "viscidus" hitzetik. Kapela lirdingatsua duelako.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria eta erraz usteltzen da.

### Nahasketa arriskua 
*Bresadolae* aldaera lirainagoa, baina txikiagoa da, kolore hori-gorrixka du, grisaxka izan beharrean, errezela horixka eta poroek lila koloreko tinduak dituzte. *Suillus tridentinus* delakoarekin nahas daiteke, honek kapela eta tutuak laranja kolorekoak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udazkenera, alertzeen azpian, mendietan eta lautadetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Europa, Errusia, Turkia, Himalaiako eremua, Mongolia, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia.

## Galeria 

Fitxategi:Suillus viscidus 2.jpg
Fitxategi:Suillus viscidus 3.jpg
Fitxategi:Suillus viscidus 4.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1987ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

ezkerrera|thumb|239x239px|Zelaitxo Aretoa kanpotik 1987an
**1987ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 5. Edizioa izan zen. Abenduaren 1etik 21era arte ospatu zen Zelaitxo aretoan. Hala ere, herriko kaleetan zehar, Enparan dorretxean eta Izarraitz Pilotalekuak ere ekintza eta antzezlan batzuk ere egin ziren. Edizio hau Donostian aurkeztu zen lehenengo aldiz, Joseba Arregi Kultur kontseilaria bertan zela.

Edizio honetan 1986ko kongresuari buruzko liburu bat argitaratu zen eta antzerkigintzaren inguruko mintegi bat antolatu zen. Mintegi honek ondorengo egitaraua izan zuen: 

Aurreko bi ediziotan saririk ez zen egon topaketei lehiaketa izaera kentzeko asmoz, 5.edizio honetan ordea sariak berreskuratzen dira. Hain zuzen, Antxieta Antzerki Taldeak eta Bordaxuri taldeak jaso zuten helduen antzerki amateur onenaren saria. Umeen antzerki onenaren saria prest bazegoen ere, ez zuten banatu. Aipagarria da sari horien banaketan bereziki baloratzen zela euskaraz sortutako lanak izatea eta topaketetan estreinatzea.

Kartelaren egilea Txakel Ugarte izan zen, lehiaketa bidez.
thumb|Bilboko MASKARADA Taldea "Gernika 16,30 H.S.O." antzezten
thumb|Bilboko MASKARADA Taldea "Gernika 16,30 H.S.O." antzezten
thumb|Bilboko MASKARADA Taldea "Kontrabaixo" antzezten
thumb|Donostiako ZINTZILIK Taldea "Pipin" antzezten
thumb|Donostiako ZINTZILIK Taldea "Pipin" antzezten

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1986ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**1986ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 4. Edizioa izan zen. Abenduaren 1etik 21era arte ospatu zen Zelaitxo aretoan. Hala ere, Izarraitz Pilotalekuan eta Loiolako Gogartetxean ere ekintza eta antzezlan batzuk ere egin ziren. Hain zuzen, ordura arte topaketak Soreasu aretoan ospatu baziren ere, antzerki taldeek segurtasunagatik eszenatoki hobeak behar zituztela argudiatu eta urte honetan Zelaitxo aretoak hartzen ditu topaketak. Agertoki hau izango da topaketen gune nagusia 2001era arte.

Azpimarratzekoa da edizio hau dela lehendabizikoa eskola antzerkiak antolatzen. Ordura arteko 3 edizioetan hutsune hori identifikatu eta Eusko Jaurlaritzarekin elkarlanean eskola antzerki emanaldiak antolatzen dira.

Gainera, antzerkia gai bezala harturik kongresu bat antolatu zen Loiolako Gogartetxean, honako hitzaldiekin:

* **Mahai inguruak:** "Euskal antzerki egileak eta itzultzaileak", "Euskal antzerkia komunikabideetan", "Euskal antzerkia hezkuntza barruan", "Antzokiak, diru-laguntzak, egitarauak...", "Euskal antzerkia, elebidunen aurrean" eta "Antzerkilarien heziketa". 
* **Debatea:** "Antzerki amateurra eta profesionala". 

Fitxategi:19861202 6153-P001.jpg
Fitxategi:19861202 6158-P001.jpg
Fitxategi:19861202 6171-P001.jpg
Fitxategi:19861203 6174-P001.jpg
Fitxategi:19861203 6205-P001.jpg
Jardunaldi hauek pisu berezia izan zuten euskal antzerkigintzan eta liburu batean bilduta daude bertan erabakitakoak. Adibidez, euskal antzerki taldeek hilean gutxienez bi aldiz antzeztu ahal izateko antzoki eta aretoak horretarako prestatuta izatea eta horiek hileroko emanaldiak antolatzea, sarrera ordainketa eta cache-aren inguruko erabakiak, dokumentazio eta taller autogestionatua eratzea, antzerkiaren liburu zuria burutzea, etab.

Kartelaren egilea Beatriz Pozo izan zen, lehiaketa bidez.
thumb|Donostiako BEDEREN I Antzezlari Laborategia  "Eclipse" antzezten
thumb|Donostiako BEDEREN I Antzezlari Laborategia  "Eclipse" antzezten
thumb|Debako GOAZ Antzerki Taldea "Ez da pale egiteko ordua"  antzezten
thumb|Durangoko GEROA Taldea "Grande Place" antzezten
thumb|Azpeitiko ANTXIETA Antzerki Taldea "Haunditasun ametsak" antzezten
thumb|Azpeitiko ANTXIETA Antzerki Taldea "Haunditasun ametsak" antzezten
## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Obdulio Lopez de Uralde

**Obdulio Lopez de Uralde Villodas** (Gasteiz, 1896ko irailaren 5a – *ib.*, 1957ko uztailaren 9a) margolaria, marrazkilaria, ilustratzailea, kartelgilea, marrazki arkitektonikoen eta ebanisteriakoen proiektugilea eta arte aplikatuetako profesionala izan zen.

Gasteizko Arte eta Lanbide Eskolan marrazketa ikasi zuen Díaz Olanoren zuzendaritzapean, eta 1912an sari bat irabazi zuen. Marrazki linealean, irudian eta eredu bizian nabarmendu zen. 1914-1915 ikasturtean aparteko saria jaso zuen. Madrilera joan zen bizitzera, Arte Ederren Zirkulura joan zen, Casa Baquero-rako altzariak diseinatu zituen, Gasteizera itzuli zen eta olioz, akuarelaz eta marrazkiz praktikatu zuen paisaiazko koadroetan. Heraclio Fournier Arte Grafikoetarako litografia landu zuen, *La Libertad de Vitoria* aparteko zenbakietarako portadekin. Liburuak eta kartelak ilustratu zituen, hala nola 1918ko Gasteizko festetakoak —eta hurrengo urte askotan—, *Los versos de Quejana* (1923), Estibalizko Andra Mariaren ereserkiaren partiturarako azala (1923), El Clavecín de Bendañarako portada, Revista Vitoria (1924). Perspektiba-marrazkiak egin zituen gero arkitektoen izenekin sinatu zirenak. Euskal Ikasketen IV. Kongresurako (Gasteiz, 1926), Revista Vitoria-rako (1926), Mendi Lehiaketetarako (1926), Musika Sakratuaren Kongresurako (Gasteiz, 1928), Estebanez biolinistarako (1930), Gasteizko Libro de la Ciudad-erako (1930) edo Euskal Liburuen Erakusketarako (Gasteiz, 1950)... hainbat lan argitaratu zituen.

Zeramikan marrazkiak egin zituen pertsonaia mitologikoekin Aguraingo Cerámicas de Salvatierra Ugarte fabrikan, Gasteizko La Antonia paradorerako (gaur egun desagertuta dago). Gasteizko Teodoro Aguirre eta Antonio Mendiren seme-alaben industria espezializatuetarako altzariak diseinatu zituen. Antzerkirako jantzi tradizionalen figurinak eta dekoratuak ere egin zituen, hala nola antzezlan hauetan *Abesbatza* (1935), *Dantzarineako Dantzaria* (1935), *La Corte del rey Colorín* (1940) eta Carmelín (1946). 1948an.

## Erakusketa 
Banakako erakusketa bakarra egin zuen Gasteizko Olagibel aretoan, eta pinturak, marrazkiak eta litografiak aurkeztu zituen. Hil ondoko erakusketak egin ziren, baita Olagibel aretoan ere 1957ko urrian, Pajarita aretoan 1985ean eta Luis de Ajuria aretoan 1998an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onddo kofadun

**Onddo kofaduna** (*Suillus cavipes*) *Suillaceae* familiako onddo espezie bat da. Erdipurdiko jangarria, motel samarra.

Sinonimoa: *Boletus cavipes*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Konikoa da, hasieran kanpai itxurakoa eta gero zabaldu egiten da, baina ertz biribilduarekin, errezelaren hondakinekin eta titi puntazorrotz batekin. Azala felpaduna eta ezkatatsua du, marroi-gorrixkatik, lehoi kolore-marroi-laranjatura doan kolorekoa.

**Tutuak:** Laburrak, dekurrenteak eta bereizten zailak, poro zabal eta angelutsuetan amaitzen dira, eta ilaran lerrokatuta daudela dirudi.

Tutu dekurrenteak:Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten tutuak.

**Hanka:** Barnehutsa, bi eremutan bereizten duen eraztun zurixka bat du; goialdea poroen kolore berekoa da eta behekoa lehoi kolorekoa.

**Haragia:** Zuri-horixka, usain eta zapore nabarmenarekin.

**Etimologia:** *Suillus* hitza, latinezko "su", "suis", txerritik dator, bere zaporeari erreferentziari eginez, edo agian kapelaren izaera likatsuari erreferentzia eginez. *Cavipes* epitetoa latinetik dator, oin barnehutsa esan nahi duen "cavipes" hitzetik. Bere hanka barnehutsagatik.

## Jangarritasuna 
Jan daiteke, baina ez du balio gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Hanka barnehutseko *Boletus* bakarra da, eta, beraz, erraz ezagutzeko modukoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean mendiko alertze basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Mongolia, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hanna Arsenytx-Baran

**Hanna Vasylivna Arsenytx-Baran** (, Nyzhnii Bereziv, Ukraina, 1970eko ekainaren 26a &ndash; 2021eko apirilaren 1a) eleberrigile, olerkari, eskola-irakasle eta idazlea izan zen. Ukrainako hizkuntzari eta literaturari buruzko ehun testuliburu baino gehiago idatzi zituen, baita hiztegi batzuk ere. Ukrainako hizkuntza eta literatura irakatsi zituen Txernihiven, eta ikasleak hezi zituen Ukraina Hegoaldeko KD Ushinsky Unibertsitate Pedagogiko Nazionalean. *Mykhailo Kotsyubynsky Eskualde Saria* eta *Leonid Glibov Eskualde Saria* irabazi zituen. Ukrainako Idazleen Batasun Nazionaleko kide izan zen, eta Txernihiv eskualdeko erakundeko presidente bihurtu zen 2016ko azaroan.

## Biografia 
Nyzhnii Bereziv herrian jaio zen, Kosiv-eko barrutian edo raionean, Ivano-Frankivsk-eko eskualde edo blastean. Familiaren bi aldeetako arbasoek negozioetan lan egin zuten, medikuak, tokiko historialariak, poetak, apaizak eta zientzialariak ziren; batzuk Ukrainako Nazionalisten Erakundeko eta Ukrainako Armada Matxinoko kideak ziren. Bigarren hezkuntzan graduatu zen urrezko domina batekin,

### Karrera profesionala 
Kosiv Raionen eskoletan ukrainar hizkuntza eta literatura irakasten hasi zen. Gizarte Zientzien eta Giza Zientzien Departamentuan metodologo gisa lan egiteko gonbidapena jaso zuen. 2015etik zuzendu zuen Ukraina Hegoaldeko KD Ushinsky Unibertsitate Pedagogiko Nazionaleko Filologia eta Irakaskuntza Metodoen Departamentuko irakasle titular izendatu zuten.

Bere lehen poesia bilduma argitaratu zuen, *Towel on Viburnum*, 1997an, eta ondoren *Cherry Music* izeneko bigarren poesia bilduma egin zuen hurrengo urtean.

Zenbait konpositorerentzat abesti sorta bat ere idatzi zuen. eta hamalau prosa eta poesia liburu idatzi zituen.

## Legatua 
Txernihiren Óblast Kontseiluak esan zuen Arsenych-Baranek "Txernihiv eta Ukrainako altxor sortzailea eleberri interesgarri eta sakonekin aberastu zuela, obra poetiko eta prosazko batzuekin, jarduera zientifiko eta metodologikoetan aktiboki parte hartuz".

## Bizitza pertsonala 
Unibertsitatean ezagutu zuen Myron Baranekin ezkonduta zegoen. Bikoteak seme bat izan zuen. 2021eko apirilaren 1eko arratsaldeko azken orduan, bat-batean hil zen COVID-19aren konplikazioen ondorioz, ospitalean alta eman eta egun bat lehenago bere egoerak hobera egin ostean. Haren hileta eta ehorzketa bi egun geroago egin ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramón Fagoaga

**Ramón Alfredo Fagoaga Romero** (1952ko urtarrilaren 12a) Salvadorko futbolari ohia da.

## Klub ibilbidea 
Asma izan arren, Fagoaga *Pipiles* gazte-taldean hasi zen jokatzen eta profesional bihurtu zenean Dragónen aurrelari gisa jokatu zuen Salvadorko bigarren mailan. Gero Atlético Marterekin fitxatu zuenean erdiko atzelaria izan zen, Martek zazpi aurrelari baitzituen hamaikakoan.

## Nazioarteko ibilbidea 
Fagoaga El Salvador taldeko kidea izan zen 1982ko Espainiako Munduko Txapelketan eta bere herrialdea ordezkatu zuen FIFA Munduko Kopako sailkatzeko 23 partidetan.  Bere herrialderako 105 partida jokatu zituen ofizialak ez zirenak barne.

## Erretiroa 
2006an Fagoaga FESFUT Salvadorko Futbol Elkarteko behin-behineko zuzendari izendatu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Me multaban si el mágico González no llegaba a entrenar - Elfaro.net
Popatik (musika taldea)

**Popatik** Ordizian 2021ean sortutako pop musika taldea da.

## Diskografia 
* *Maitatzeari...* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zakilgabetze

thumb|250px|Zakilgabetze partziala.
**Zakilgabetzea** norbaiten zakila gorputzetik erauztean edo ebakitzean datza. Antzinako zenbait zibilizaziok batzuetan etsaiak zakilgabetzen zituzten nagusitasun edo menderatze erakusle gisa. Armadek etsaien zakilak moztu ahal zituzten hildakoak zenbatzeko, baita gerra garaikurtzat gordetzeko ere. Kastrazioetan (bi barrabilen erauzketetan) batzuetan zakil osoa edo zati bat kentzen da.

## Medikuntzan 
Gizonezko batzuei zakila anputatu behar zaie arrazoi medikoengatik. Ebakuntza horri penektomia deritzo. Esaterako, zakil minbizia bezalako gaixotasunek zakila erabat edo zati bat kentzeko erabakia hartzera eraman dezakete.

Emakume transentzako sexua berresleitzeko ebakuntzetan ez da zakila guztiz kentzen. Batetik, zakil-mokoa mantendu ohi da klitori-itxura emateko. Bestetik, zakilaren azala alderantzikatzen da bagina bat sortzeko.

## Ikus, gainera 
* Emaskulazio
* Kastrazio
* Penektomia

## Kanpo estekak
Madalenako gurutzea

**Madalenako gurutzea** Nafarroa Behereko Donazaharre herrian dagoen bideko gurutzea da. 1986tik Monumentu Historiko gisa erregistratuta dago.

## Deskribapena 
Gurutzea eskaileradun piramide formako oinarrian eta hormigoi armatuzko ardatz hutsean instalatuta dago. Oso sinple diren bi buruek gurutzearen besoei eusten diete. Gurutzearen goialdea erdi-esferiko diren elementu apaingarri txikiz hornituta dago. Alde batean ia antzeman ezin den Kristo bat dago grabatuta; bestean, Ama Birjina bat irudikatzen da, esku batean Haurra eta bestean adar bat duela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uzki-plug

**Uzki-pluga** edo **uzki-tapoia** () uzkitik sartuz sexu-atsegina lortzeko sexu-jostailua da. Uzki-plugak dildoen antzekoak dira, baina hauek baino laburragoak dira. Gainera, kanpai-forma dute uzkian barrena erabat sartzea ekiditeko.

## Kanpo estekak
Marvin Iraheta

**Marvin Iraheta** (1992ko maiatzaren 31) Salvadorko nazioarteko futbol jokalari profesionala da, 1. Mailako Alianza FC Salvadorko klubean jokatzen duena.

## Ibilbidea 
### Gaztea 
Marvin Irahetak bere hasierako bizitza osoa El Salvadorren eman zuen Estatu Batuetara joan aurretik. Estatu Batuetara joatean, Estatu Batuetako futbol gazteen talentu nagusietako bat bezala ezarri zen. AEBetan hiru urte baino gutxiagoan U-17/U-18 US Soccer Development Academy Urteko Jokalari Nazionalaren ohoreak jaso zituen 2009 eta 2010.  2010ean, New Yorkeko Cosmos Academy-n sartu zen eta 23 urtez azpiko taldean eta lehen taldean jokatu zuen.  Marvin Iraheta El Salvadorko U17  eta Estatu Batuetako U18 taldeetan jokatu du. 

### NY Cosmos vs Manchester United 
18 urte zituela, Marvin Irahetak NY Cosmos taldean jokatu zuen, Fabio Cannavaro, Brad Friedel, Robbie Keane eta Patrick Vieira bezalako munduko jokalari onenen ondoan, 2011ko abuztuaren 5ean Manchester Uniteden aurkako Paul Scholes Tribute Match-ean. Partiduan sartzea Eric Cantona Manchester Unitedeko jokalari ohiaren eta Pelé NY Cosmos-eko ohorezko presidentearen gomendio batean oinarritu zen.  Marvin Irahetak kapitainaren besokoa jantzi zuen NY Cosmosentzat eta Manchester Unitedeko Paul Scholes eta Nani jokalariak markatu zituen 75.000 ikusleren aurrean Manchesterreko (Ingalaterra) Old Trafford estadioan jokatu zen partidan. 

### Profesionala 
19 urte zituela, 2012ko urtarrilaren 24an, Marvin Irahetak Chivas USA Major League Soccer taldearekin kontratu profesionala sinatu zuen.  Denboraldi-aurreko ALG urratuta zegoela eta, lehen denboraldiaren zatirik handiena galdu zuen lesioengatik. 2013ko MLS denboraldiaren hasieran egin zuen debuta Columbus Crew taldearen aurka.

Chivas USAn lau entrenatzaile aldaketa jasan zituen 2013ko denboraldiaren ostean kaleratu zuten eta Chivas U-23 taldearekin entrenatzen jarraitu zuen. 

2014ko maiatzean, 1. Mailako Salvadorko Alianza FC taldearekin sinatu zuen, El Salvadorko talde handi eta arrakastatsuenetako bat baita eta CONCACAF Txapeldunen Kopa irabazten duen lehen Salvadorko taldearekin.

## Pertsonalak 
Irahetak AEBetako txartel berdea du, MLSren zerrendarako etxeko jokalari gisa sailkatzen duena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lülü Smack

**Lülü Smack**, Baionan sortutako Rock and roll taldea da.

## Diskografia 
* *Lülü Smack I* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zikin (musika taldea)

**Zikin** 2019 urtean Lekeition sorturiko hardcore eta punk talde bat da.

## Taldekideak 
*Bedia: Ahotsa
*Iker: Gitarra
*Gorka: Baxua
*Urko: Bateria

## Diskografia 
* *Zementua armosaten* (2022, Mendeku Diskak)
* *Bala galdua zure buru galduan* (2024, Mendeku Diskak)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Taldearen bandcamp webgunea
Hendrikus Colijn

**Hendrikus "Hendrik" Colijn** (Burgerveen, 1869ko ekainaren 22a - Ilmenau, Hirugarren Reicha, 1944ko irailaren 28a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1925etik 1926ra eta 1933tik 1939ra.

16 urterekin Akademia militarrean sartu zen eta 1872an alferez mailarekin graduatu zen. Hamasei urte eman zituen Ekialdeko Herbeheretar Indietan, eta Acehko Gerran parte hartu zuen. Administrazio kolonialean ere zerbitzatu zuen.

Alderdi Anti Iraultzaileko kide izan zen eta 1909an parlamentuko kide aukeratu zuten. 1911n gerra-ministro izendatu zuten, eta 1918an britainiarren eta alemaniarren arteko armistizioa lortzen eta Gilen II.a kaiserrari Herbehereetan babesten lagundu zion.

1925ean lehen ministro hautatu zuten, baina hurrengo urtean dimisioa eman zuen parlamentuak Vatikanoarekiko harremanak etetea onartu zuenean, eta hori onartezina zen bera bezalako katoliko batentzat. Orduan senatura itzuli zen eta 1927tik 1929ra Herbehereetako ordezkaria izan zen Genevako Genevako Nazioen Ligan.

1933an hauteskundeak irabazi eta lehen ministro bihurtu zen berriro. Depresio Handiari aurre egin behar izan zion, batez ere neurri protekzionistekin. 1939ko abuztuan dimititu zuen, Bigarren Mundu Gerra hasi baino hiru aste lehenago.

Alemaniaren inbasioaren ondoren, Europan alemaniar buruzagitza onartzea proposatu zuen, baina laster erresistentzia antolatzen saiatu zen eta 1941eko ekainean atxilotu eta Berlinera eraman zuten. 1943ko martxoan Ilmenau hiribildu menditsura bidali zuten etxean atxilotuta, eta han hil zen.

## Kanpo estekak
2022ko Nafarroako Itzulia

**2022ko Nafarroako Itzulia**, Nafarroako Itzuliko LIX. ekitaldia izan zen. Lau etapa izan zituen eta azkena Iruñean amaitu zen. Laboral Kutxak eta Nafarroako Gobernuak babestu zuten ekitaldi hau.

## Taldeak 
* Caja Rural-Alea 
* Laboral Kutxa-Fundacion Euskadi 
* Lizarte 
* Cafés Baqué 
* Electro Alavesa Zuia 
* Hostal Latorre-Ederlan
* Telco,m 
* Essax 
* Drone Hopper-GSport
* Vigo-Rias Baixas 
* Eiser Hirumet
* Valverde 
* Arabay Cycling Friendly Balear
* Gomur Cantabria infinita
* Qoda construcciones  
* AVC Aix-en-Provence 
* Basso Team Flanders 
* Eolo Kometa 

## Etapak  
## Sailkapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamabi (musika taldea)

**Hamabi** Oiartzunen sorturiko rock musika taldea da.

## Diskografia 
* *Betidanik* (2022, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bagzan zaldi

**Bagzan zaldia**, (tuareg hizkuntzaz: *bagazan*), Nigeriako Bagnaze mendietan jatorri duen zaldi arraza baten izena da.

Bere tamania zein gainontzeko ezaugarriengatik arraza ponien sailkapen taldean sartzen da.

Urdin koloreko zaldi dotorea da eta bertako tuareg herrien aldetik oso estimatua. Zela zaldia da. 

Tuaregek botere handiak ematen dizkiete zaldi hauei eta akabatuz gero lurperatzen dituzte. 

## Arrazaren historia 
Hainbat kontakizun mitikok zaldi hauen jatorria Istanbulen ezartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
### Bideoak
Teka (biologia)

link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Diatomeas-Haeckel.jpg/220px-Diatomeas-Haeckel.jpg|thumb|Diatomeen tekak. Ernst Haeckelen marrazkiak.
**Teka** terminoa (grekeraz: theke, latinez: *thecam*), oro har, *estaldura* mota bati dagokio biologian.

## Egitura desberdinak 
Mikrobiologiako teka, bereziki, zelulen kanpo-egitura gogorra da, oskol itxurakoa, eta zelula babesten du zenbait protistayan, hala nola diatomeetan eta dinoflagelatuetan. Organikoa edo minerala izan daiteke. Diatomeetan, teka kaxa bat osatzen duten bi piezaz osatu ohi da. Dinoflagelatuetan zenbait plaka motya daude. **Armadura** edo **lorika** ere esaten zaie egitura hauei.

Botanikan, loreen anatomian, angiospermetan, gertatzen den egitura bat da teka, polen multzo bat elkartzen denean dehiszentzia gune batean. Loraldian, tekak ireki egiten dira polena kanporatzeko (antesia esaten zaio prozesuari). 

Enbriologian, folikuluaren teka esaten zaio emeetan androgenoak sortzen diren guneari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luisa Maria Orleanskoa

**Luisa-Maria Teresa Karlota Elisabet Orleanskoa** (Palermo, 1812ko apirilaren 3a - Ostende, 1850eko urriaren 11) Belgikako erregina ezkontidea izan zen 1832tik hil zen arte.

Luis Filipe Frantziakoa eta Maria Amalia Napolikoa eta Siziliakoaren alaba izan zen. 1832an Leopoldo I.a Belgikakoa erregearekin ezkondu zen, 1817tik alarguna zena.

Leopoldok eta Luisa-Mariak lau seme-alaba izan zituzten
* Luis Filipe printzea, printze oinordekoa (1833ko uztailaren 24a – 1834ko maiatzaren 16a) 
* Leopoldo II.a Belgikakoa (1835eko apirilaren 9a – 1909ko Abenduaren 17a)
* Filipe printzea, Flandesko kondea (1837ko Martxoaren 24a – 1905eko azaroaren 17a)
* Karlota Belgikakoa printzesa (1840ko ekainaren 7a – 1927ko urtarrilaren 19a), Maximiliano I.a Mexikokoaren emaztea.

Luisa Maria tuberkulosiak jota hil zen 38 urterekin.
Marisol Garmendia

**Marisol Garmendia Beloki** (Zaldibia, Gipuzkoa, 1963ko abenduaren 19a) PSE-EE alderdiaren militantea, kazetari gisa lan egin du. Politikaria.

## Biografia 
Zaldibian jaioa, 1963an. Ezkonduta dago eta bi seme-alaba ditu. Euskalduna, Nafarroako Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentzia eskuratu zuen. Kazetari gisa *Deia* egunkarian eta *El Diario Vascoren* "Zabalik" euskarazko astekarian lan egin zuen. 2011-2015 agintaldian, Donostiako Udaleko Lehendakaritzako zinegotzia izan zen, eta 2016an Donostia Europako kultura-hiriburu izateko Hautagaitzaren arduraduna. 2015-2019 agintaldian, Mugikortasuneko eta Lurralde Antolaketarako foru diputatua, PSE-EE alderdikoa. 2016-2021 agintaldian, Donostiako Udalaren bigarren alkateordea eta Gune Publikoetako eta Hiri Proiektuetako zinegotzia izan da. Ekologia eta Osasun Publikoko zinegotzia izan da ere.

2022ko urrian Odon Elorzarekin lehia izan zuen Donostiako Udalaren hauteskundeetan PSE-EE alderdiaren zerrenda-buru izateko. Azkenik, militanteen gehiengo batek haren alde bozkatu zuen, Donostiako Udalaren alkatetza eskuratzeko hautagi izateko. Marisol Garmendiak militanteen botoen %66 eskuratu zituen, Odon Elorza alkate ohi eta diputatuari nagusituta; 222 boto lehenak, eta 115 bigarrenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1985eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**1985eko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 3. Edizioa izan zen. Abenduaren 3tik 21era arte ospatu zen Soreasu aretoan eta Antxieta eraikinean, non antzerkiari buruzko erakusketa bat egin zen. Topaketak bere lehen hiru edizioak Soreasun egin bazituen ere, agertoki honetako eszenatokiak taldeentzat segurtasun neurriak betetzen ez zituenez, urte honetan Zelaitxo Zinema aretoa egokitzeko lanak hasten dira eta agertoki hori izango da topaketen gune nagusia 1986tik 2001era arte. 

Azpimarratzekoa da edizio honetan, topaketei lehia ikutua kentzeko asmoz, saririk ez banatzea erabakitzen dela eta horrela izan zela bi urtez. 1987an berriro berreskuratu zen sari banaketa.

Gainera, antzerkia gai bezala harturik kongresu bat antolatu zen, honako hitzaldiekin:

* **Hitzaldiak:** *“Antzerki amateurra gaur”, “Peñafloridako kontearen teatroa-Patri Urkizu” eta "Antzerkia orain, eta gero…?-Eugenio Arozena”*
* **Debatea:** *“Antzerkia eta erakundeak”*. Aipagarria da debate hau, izan ere, erakunde esta instituzietako ordezkariak gonbidatu baziren ere, horietako inor ez zen aurkeztu debatera.

Kartelaren egilea Beatriz Pozo izan zen, lehiaketa bidez.
thumb|250x250px|BORDAXURI Antzerki Taldea "Itsas izar bat zen" antzezten
thumb|249x249px|Bilboko MASKARADA Taldea  "Gastibeltzaren Karabinak" antzezten
thumb|329x329px|Bilboko MASKARADA Taldea  "Gastibeltzaren Karabinak" antzezten
thumb|248x248px|Donostiako TEATROPOLITAN Taldea "Nekrassov" antzezten
thumb|247x247px|Donostiako TEATROPOLITAN Taldea "Nekrassov" antzezten

## Antzezlanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ben Bernanke

**Ben Shalom Bernanke** (Augusta, Georgia, 1953ko abenduaren 13a) estatubatuar ekonomialaria da. 2022ko Ekonomiako Nobel Saria jaso zuen Douglas Diamond eta Philip Dybvigekin batera bankuei eta finantza-krisiei buruz egindako ikerketengatik.

1996tik 2002ra ekonomia irakaslea izan zen Princetongo Unibertsitatean. 2002tik 2005era Erreserba Federaleko Sistemako Gobernadoreen Batzordeko kidea izan zen, eta Bernanke doktrina formulatu zuen, Banku Zentralak deflazioari aurre egiteko diru-neurriak erabiltzeari buruzkoa. George W. Bush presidentearen ekonomia aholkularien kontseiluko buru ere izan zen. Bushek 2008an izendatu zuen Banku Zentraleko presidente, Alan Greenspan ordezkatzeko.  2010ean, Barack Obamak beste lau urtez mantentzea erabaki zuen.
Paulo Sérgio Pinheiro

**Paulo Sérgio Pinheiro** (Rio de Janeiro, 1944ko urtarrilaren 8a) jurista brasildarra da, lan garrantzitsuak izan ditu Nazio Batuen Sistemaren barruan.

## Biografia 
Rio de Janeiron jaio zen. Ibilbide akademiko luzea du, eta kargu akademikoak izan ditu São Pauloko Unibertsitatean, besteak beste.

Nazio Batuen Sisteman, Myanmareko giza eskubideen egoerari buruzko kontalari berezia izan zen. Nazio Batuen kontalari berezia Burundin ere (1995 - 1999), eta Giza Eskubideak Sustatu eta Babesteko Azpibatzordearen kide zen. 

2003an, Kofi Annan idazkari nagusiak aditu independente izendatu zuen Pinheiro, idazkariorde nagusiaren kategoriarekin, haurren aurkako indarkeriaren mundu-fenomenoari buruzko azterketa sakona prestatzeko, Batzar Orokorrari 2006an aurkeztua izan zena. ardura berezia izan zuen. Nazio mailan, Brasilen, Giza Eskubideetarako Estatu Federaleko idazkari lanetan aritu zen, Fernando Henrique Cardoso presidentearekin.

2011an, Siriarako Nazioarteko Ikerketa Batzordeko lehendakari izendatu zuten Pinheiro.

## Erreferentziak