Tajoko arro hidrografikoa

thumb|Tajo ibaiaren arroaren mapa fisikoa.
**Tajoko arro hidrografikoa** izen bereko ibaiaren arro hidrografikoa da. Iberiar penintsularen mendebaldetik igarotzen da, eta Lisboan itsasoratzen da. 78 467 km²-ko azalera du, honela banatuta: %66 (55 645 km²) Espainiako lurretan eta %34 Portugalgo lurretan (22 822 km²).

Iberiar penintsulako azalera handieneko hirugarren arroa da, Duero (98.258 km²) eta Ebroko arroaren (82.587 km²) ondoren.

## Ingurune fisikoa 
thumb|Tajo Gaineko emaria.
Tajo ibaiaren arroa Iberiar penintsulako garrantzitsuenetakoa da, bere hedadura eta emariagatik, Espainia eta penintsulako populazio pisurik handiena duena izanik. Tajo ibaia Albarracín mendilerrotik (han sortzen da) Mar de la Paja estuarioraino (Lisboa ondoan) igarotzen da, Hespérico mendigunearen erditik (910 km luze), Espainiako eremuan (1092 km luze). 

Arroa Erdialdeko mendikatearen, iparraldean Toledoko mendien eta Montánchez mendilerroaren, hegoaldean Iberiar mendikatearen (Cuenca mendilerroa eta Albarracin mendilerroa) eta ekialdean Ebro eta Duero ibaien arroekin mugatzen da; hegoaldean Guadiana mendilerroarekin eta ekialdean Ebro eta Júcar mendilerroekin. Mendebaldeko muga, espainiar eremuari dagokionez, Portugalekiko muga osatzen duten Erjas eta Sever ibaiek mugatzen dute. Mendi horiek eta mendebaldeko itxitura osatzen duen mendigune hertzinikoaren erliebe txikiek definitutako eremuaren barruan, hobi tektoniko bat dago, Tertziarioko materialez, hareez, buztinez, margez, igeltsuz eta goiko mailetako kareharri batzuez betea. Horiek jatorrizko sakonunea betetzen zuen aintzira zaharraren kolmatazio-horizonteak dira.
thumb|Tajo ibaiaren azpiarroak.
Tajoren arroko mendi-hegalek kota altuak baino ez dituzte hartzen Erdialdeko Sisteman, batez ere erdialdeko eta ekialdeko sektoreetan (Béjar, Gredos eta Guadarrama mendilerroak).

Barnealdeko sakonunearen altuera txikiagoa izateaz gain, oso aldakorra da, eta azkar jaisten da ipar-ekialdeko muturretik mendebaldeko ertzera. Hala, Alcarriako lautadetan kotak 1000 metrotik hurbil dauden bitartean, Aranjuezen 500 metrotik behera jaisten dira, Navalmoral de la Matan 300era eta Coriako hegoaldeko lurretan 200 metrotik gora.

## Marko biotikoa 
Tajo ibaiaren arroko esparru biotikoak, bere geologia, geomorfologia eta klimatologia direla eta, habitat eta espezietan oso aberatsa da; ekosistema hauek Erdialdeko Sistema mendilerroetako gailur altuetatik ibai-haranetaraino edo Toledo eta Caceresko alubioi-lautadetaraino hartzen dute.

Tajoko arroa bi gune biogeografikoan zatitu daiteke, bata erdi-mendebaldea eta bestea erdi-ekialdea, Alberche ibaiaren mugan. Azken batean, klimaren eta litologiaren arteko bereizketa bat da: kareharri-sektorea erdi-ekialdean eta silize-lurrak erdi-mendebaldean.

#### Tajo Garaia 
#### Tajo ibaia Bolarque eta Toledo artean 
thumb|Lezkadiak.
Entrepeñas eta Buendía urtegi handietatik behera, Tajo ibaia erregulatuta dago. Lehenengo tarteetan, landutako makaldiak dira nagusi, baina Bolarque eta Almoguera urtegietatik, erriberako landaredia erabat aldatzen da goiko tartearekiko zenbait norabidetan:

* Ibai nagusiak eta haren ibaiadar batzuek obra hidraulikoak dituzte emaria erregulatzeko.
* Eremu zabal bat zeharkatzen du, non substratu ebaporitikoak, igeltsuak nagusi diren, eta horiek xerikotasun eta gazitasun baldintzak ematen dizkiote lurrari.
* Klimari dagokionez, klima mediterraneoagoa da, eta urteko prezipitazioak gutxitu egiten dira, eta uda beroagoak eta lehorragoak izaten dira.
* Ibaiertzeko landaredia zerrenda estu batera murriztuta dago, ibaien ibarretako eta ertzetako nekazaritza-aprobetxamenduaren ondorioz.

thumb|Ibaiertzeko landaredia.
Zenbait errekatan, ibaiertzeko landaredia elementu halofiloak dituen tayaral bat da, hala nola Salsola *vermiculata*, *Atriplex halimus*, *Sonchus maritimus* eta abar. Aldi baterako istiltzea duten ertzetan dago originaltasun eta aberastasun floristiko handiena, *quenopodiazeo* *higrohalofiloen* komunitateekin, hala nola *Salicornia ramosissima*, *Suaeda splendens*, *Microcnemum coralloides*. Adibide horiek Aranjuez eta Yepes artean daude.

#### Tajuña eta Henares 
thumb|Tajuña ibaia Torrecuadrada de los Vallesen.
Bi ibai hauek antzeko ezaugarriak dituzte: inguru karetsu batean jaiotzen dira eta lur detritikoak zeharkatzen dituzte ibilbidearen zatiren batean. Ibaiadar nagusiak hauek dira:

* Tajuña ibaia: Ungría eta Peñón ibaiak urak jasotzen du, eta Matayeguas eta San Andrés errekeko urak.

* Henares ibaia; Dulce, Salado, Hoz, Cercadillo, Frío, Cañamares, Bornova, Sorbe, Riatillo, Aliendre, Badiel, Torote eta Dueñas ibaietatik ura jasotzen du, eta Camarmilla erreketako urak jasotzen ditu.

thumb|Ibai bazterreko landaredia, Dulce ibaian. Pelegrina.
thumb|Salix elaeagnos.
thumb|Viñuelas erreka, ibaiertzeko landaretzarekin.

#### Jarama eta Guadarrama 
Bi ibai horiek antzeko ezaugarriak dituzte ibilbidearen zati handi batean, kontuan hartuta Jarama ibaiaren beheko zatiak Tajoko hobi ebaporitikoa zeharkatzen duela. Bi ibaiak ingurune silizio batean jaiotzen dira (Ayllon eta Guadarrama mendilerroetan). 

Jarama ibaiaren arroko ubide nagusiak (Henares eta Tajuña ibaiak izan ezik) honako hauek dira: Jaramilla, Lozoya, Valle, Puebla, Guadalix, Veguillas, Navacerrada, Manzanares, Canencia erreka, Galga erreka, Vatorron erreka, Viñuelas erreka, Manina erreka, Meaques erreka, Culebro eta Trofas errekak. 

Bestaldetik, Guadarramakoak dira: Aulentzia ibaia, Guatel ibaia, Soto eta Rielves errekak
thumb|Guadarrama ibaia Batresetik gertu, Madril.

#### Tajo erdia 
thumb|*Scirpus holoschoenus*.
Gévalo ibaiaren goi-ibarrean *Prunus* lusitanicaren loreen txatalak aurki daitezke, Tertziarioko flora tropikalaren baso erlikitsuak, Extremaduran ere aurki ditzakegunak Ibor, Gualija eta Viejas ibaien goi-tarte estu eta babestuagoetan.

#### Tietar eta Alberche 
Bi ibai horiek erriberako landaredia ondo kontserbatuta dagoen arroetako bat osatzen dute. Zati batzuk babestuta daude, hala nola Ibai-erreserbak (Guadyerbas ibaiko Sotoetako Ibai-erreserba eta Veladako Baldioko Hareatzak) edo ur-bazter katalogatuak (Tiétar osoa, Alberche eta eskuinaldeko ibaiadarrak Avilan).
thumb|*Viburnum tinus*.
thumb|*Myrica gale*.

#### Nazioarteko Tajoa 
Tajo ibaiaren arroaren amaiera, Espainian, *nazioarteko* Tajo deritzona da, bi herrialdeen arteko muga. Eremu honetan Espainiako ibaiadarrak Aburrel, Aurela eta Sever dira, Salor ibaiaz gain. Portugalen Sever ibaia eta Erges ibaia dira.

### Fauna 
thumb|Efemeropteroa.

## Lurralde-banaketa 
thumb|300x300px|Tajoko arro hidrografikoko probintziak.
Tajo ibaiaren arroaren lurralde-eremua, 55 645 km² Espainiako eremuan, bost autonomia-erkidegotan banatuta dago, guztira hamabi probintzia. Halaber, lau probintzia-hiriburu daude arroaren barruan: Madril, Toledo, Guadalajara eta Caceres.

## Azpiegitura hidraulikoa 
thumb|Pinillako presa.
1902ko Obra Hidraulikoen Plan Nazionalean, Espainiar Estatuko Ingeniarien Kidegoak egina, 181.850ha ureztatzeko behar ziren obrak sartzen ziren, Tajo ibaiaren arroan.

### Tajo-Segura isuraldatzea 
thumb|Tajo-Segura isuraldatzea.
Isuraldatzeko azpiegiturak, funtsean, honako hauek dira:

* Bi erregulazio-urtegiak, Entrepeñas eta Buendía, 835 eta 1639 hm³-ko edukierakoak. Tunel batek lotzen ditu, horri esker, emariak hustu daitezke lehenengo urtegitik bigarrenera.

* Bolarque-ko urtegiak 31 hm³ ditu. Bertan dago ur-hartunea eta bertatik egiten da uren banaketa.

## Tajo portugaldarra 
Arroaren zati portugaldarrak Portugalgo zati kontinentalaren % 28 baino gehiago hartzen du, eta Santarém eta Castelo Branco barrutiak eta Lisboa, Leiria, Portalegre, Guarda, Evora eta Setubal barrutien zati handi bat hartzen ditu. 3,5 milioi biztanle inguru bizi dira bertan (herrialdeko biztanleriaren herena baino gehiago). 16 azpiarro hidrografikok osatzen dute, Tajo ibaiaren ibaiadar nagusiei dagozkienak. Arro endorreiko txiki bat da, eta Pajako Itsasora eta Ozeano Atlantikora isurtzen duten arro txikiak batzen ditu, Costa da Caparica kostaren eta Espichel lurmuturraren artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tajoko Ur Konfederazioa
* Tajo ibaiaren arroko urtegien egoera
* Presen eta Urtegien Espainiako Elkartea
* SIAren bisore geografikoa. Ibai handien arroen mapa
* Uraren liburu digitala. Lur gaineko ur masak. Ibaiak