Ida Noddack

**Ida Noddack** (Lackhausen, Alemaniar Inperioa, 1896ko otsailaren 25a - Bad-Neuenahr-Ahrweiler, Mendebaldeko Alemania, 1978ko irailaren 24a), bere ezkongabe izena Eva Tacke izanez, alemaniar kimikari eta fisikaria izan zen. Fisio nuklearra aipatu zuen lehen zientzialaria izan zen 1934ean. Bere senar Walter Noddack-ekin batera Renio elementua aurkitu zuen, 75 zenbaki atomikoa. Hiru aldiz izendatua izan zen Kimikako Nobel Sarira.

## Biografia 
Ida Noddack (Ida Tacke), 1896ko otsailaren 25ean sortu zen Weselen, Alemanian. Berlinen, Chartottenburgeko Unibertsitate Teknikoan (*Technische Universität Berlin*) kimika ikasi zuen lehenetariko emakumea izan zen.

1921ean ** ***Über Anhydride höherer aliphatischer Fettesäuren* izenburua zuen bere kimika organikoko doktoretza tesia aurkeztu zuen. Bi urte beranduago, Berlin AEG turbinen enpresan bere lehenengo lana lortu zuen, Alemaniako industrian lehenengo emakumea izanik. Hala eta guztiz ere, Idak zientzian jardutea erabaki zuen. Berlinen *Physikalische Technische Reichsanstald* laborategian lan egiten hasi zen. Laborategiko zuzendaria Walter Noddack (1893-1960) zen. Ida eta Walter 1926an ezkondu ziren, Idakek Noddack abizena hartuz.

## Ikerketak 
Idak eta bere senarrak ezezagunak ziren 43 eta 75 zenbaki atomikoko elementuak bilatu zituzten Physikalisch-Technische Reischsanstalten.1925ean bi elementuak aurkitu zituztela adierazten zuen dokumentu bat argitaratu zuten (*Zwei neue Elemente der Mangangruppe, Chemischer Teil*), baina renioaren aurkikuntza soilik baieztatu zen 43 zenbakia zuen elementua bereiztea lortu ez zutelako, gainera bikoteak emandako izena, masurio, ez zen onartu honek adierazten zuen nazionalismoa zela-eta.

43. elementua artifizialki sortu zuten Emilio Segrek eta Carlo Perrierrek eta 1937an ziklotroi hondakinetik ateratako molibdeno xafla zati batean isolatu zuten, teknezio izena jarri zioten. Teknezioaren isotopoen bataz besteko bizitza ez da 4,2 milioi urte baino luzeagoa; hori dela eta, ez da Lurran aurkitzen elementu natural bezala. 1961ean uranio atomoen bat-bateko fisioaren ondorioz sortutako plekblendan teknezio kopuru txikiak ekoiztu ziren eta BT Kenna eta PK Kurodak aurkitu zituzten.

Aurkikuntza honen arabera, Belgikako Pieter Van Assche fisikariak datuen analisi berri bat burutu zuen Noddacken metodoaren detekzio analitikaren limitea beren artikuluan azaldutako 10E-09 balioa baino 1000 aldiz txikiagoa izan ahal litekeela frogatzeko. Ida eta bere senarra 43. elementu aurkitzen lehenak izaten ahal ziren, aztertu zituzten mineralek uranioa zuten eta. Noddack senar-emazteak  hondakinen osaerari buruzko Van Asscheren egindako estimazioak erabiliz lan egin zuten, NISTko John T. Armstron zientzialariak, ordenagailu baten bidez, X izpien espektro originala simulatu zuen eta emaitzak argitaratutako espektroaren oso antzekoak zirela baieztatu zuen.

Kenna eta Kurodaren arabera, espero den teknezio kopurua plekblenda arrunt (%50 uranio) batean 10-10 g/kg mineraleko da. F. Habashik Noddacken kolunbita laginetan uranio %5 baino gehiago ez zegoela adierazi zuen eta 43 elementuaren kantitatea ezin zela 3 × 10-11 baino handiagoa izan. Kantitate txiki hau ezin izan zen pisatua izan, ezta X izpien espektroan marrak eman ere. Bere presentzia antzemateko modu bakarra neurketa erradioaktiboen bitartez da, Noddackek erabili ez zuten teknika bat.

Van Assche eta Armstrongen baieztapenen ondoren, Masataka Ogawaren lanetan ikerketa bat burutu zen, zeinak Noddackek baino lehenago aldarrikapen bat egin zuen. 1908an 43. elementua isolatu zuela baieztatu zuen, Nipponium izena jarriz. Beranduago, Kenji Yoshiharak Ogawak 43. elementua aurkitu ez zuela baina 75. elementua (renioa) banandu zuela determinatu zuen.

## Ida Noddacken baztertutako beste hipotesia 
Aurkituriko bi elementuez eta fisio nuklearraren aurreikuspenaz gain, Idak Walterrekin batera beste ekarpen original bat egin zuen, nahiz eta hau baztertua izan. 1934ko bere artikuluan taula periodikoak elementu kimikoez gain beste zenbait aurkikuntza eman zezakeela defendatu zuen Ida Noddackek, hala nola, materiaren egitura ematen zuten informazioa. Elementuez gain isotopo taula batean oinarritutako beste sistema sailkapen posible batez hitz egin zuen. Bere hipotesiaren arabera, nukleoak geruzak eratzen ditu zenbaki atomiko goraldi batean, konfigurazio elektronikoaren edo geruza elektronikoen ereduaren antzekoa. Zenbaki atomikoen garrantzia baztertu beharrean, Idak isotopo bakoitzaren nukleoan zentraturiko ikerketa bat iradoki zuen. Horrela, Ida Noddack isotopoen nukleoan zentratu nahi izan zuen, gainontzekoak elementuen elektroietan zentratzen ziren bitartean. Gainera, 1931an Kimika Elkarte Alemaniarraren Liebig Dominarekin saritu zituzten eta 1934.urtean Kimika Elkarte Suediarraren Scheel Domina jaso zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* https://mujeresconciencia.com/2017/02/16/ida-noddack-precursora-no-reconocida-la-fision-nuclear/