open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Letsie III.a Lesothokoa

**Letsie III.a Lesothokoa**, jaiotzez **David Mohato Bereng Seeisio** (Morija, Basutoland, 1963ko uztailaren 17a) Lesothoko erregea da.
Bere aita Moshoeshoe II.aren ondorengoa izan zen tronuan, aita 1990ean erbesteratzera behartu zutenean. Bere aita tronura itzuli zen 1995ean baina urte bat geroago hil zen auto-istripu batean. Karabo Motsoenengekin ezkondua, bi alaba eta seme bat ditu.

## Genealogia
Aravaca

**Aravaca**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Moncloa-Aravaca barrutian. Hiriko 97. auzoa da.

## Kanpo estekak
Los Cármenes

**Los Cármenes**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Latina barrutian. Hiriko 101. auzoa da. 2009ko erroldaren arabera 18.007 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Aluche

**Aluche**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Latina barrutian. Hiriko 104. auzoa da. 2016ko erroldaren arabera 65.736 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Alucheko geltokia: Madrilgo metroa

## Kanpo estekak
Tupou VI.a

thumb|100px
''''Aho'eitu Tupou VI.a''' (Nuku'alofa, 1959ko uztailaren 12a) Tongako erregea da.Tupou IV.a-ren semea eta Tupou V.a-ren anaia da.
Tongako lehen ministroa izan zen 2000 eta 2006 bitartean. Australian enbaxadorea izan zen 2008 eta 2012 bitartean eta Japonian 2010 eta 2012 bitartean.

Nanasipau'u Tuku'aho bere lehengusu txikiarekin ezkonduta dago eta hiru seme-alaba dituzte.

## Genealogia
Sammallahdenmäki

**Sammallahdenmäki** Lappi herrian, Satakunta lurradean, Finlandiako hegomendebaldean dagoen ehortze-lekua da. Bertan, granitoz altxatutako 36 ehortze-multzoak aurkitu dira Kronologikoki Brontze Arokoa da, K.a. 1500 eta K.a. 500 urtekoak dira. 1999ko abenduaren 1an Unescok Gizateriaren ondarearen zerrendan sartu zuen Sammallahdenmäki, horretan Finladiako lehenengo aztarnategi arkeologikoa izanik. Tumulo hauek sortu zituzten kultureei buruz oso informazio gutxi dago; Sammallahdenmäkikoa garrantzitsuenetariko bat da.

## Kokapena 
Lurperatzeak egin ziren garaietan lekua itsasotik oso gertu zegoen. Mugimendu isostatikoek Botniako golkoaren urak atzera eraman dute eta gaur egun itsasoa 15 kilometrotan dago.

## Aurkikuntza 
Garai modernoetan tumulu horien lehenengo aipamen 1878koa da. Horietako lau 1891an Volter Högman arkeologoak aztertu zituen, tartean Kirkonlaattia elizaren lurra, 16m.X 19m.ko angeluzuzeneko itxurakoa.
thumb|ezkerrera|250px|Sammallahdenmäki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aztarnategiari buruzko informazioa.
Fumimaro Konoe

japoniar printzea izan zen. Kontseiluko lehendakaria izan zen 1937-1939 eta 1940-1941 bitarteetan. Hitzarmen hirukoitza izenpetu zuen 1940. urtean alemaniarrekin eta italiarrekin. Japoniarrek gerra galdu zutenean bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontserbatorio

[thumb|eskuinera|300px|[Londresko Royal College of Music kontserbatorioa.]]
**Kontserbatorio** () musika irakasten den eskola da. Musika irakaskuntzan espezializatua dagoen eskola ofiziala da konserbatorioa. Konserbatorioak umezurztegiak ziren hasieran, baina aspaldidanik musikaren irakaskuntza izan dute helburu nagusi. Ezagutzen diren zaharrenak Veneziako *ospedali* izenekoak dira, erietxeetatik hurbil zeudelako horrela deituak. XVI. mendean zabaldu ziren Napolin, Venezian eta Palermon. XIX. mendean ugaldu ziren eta zenbait herrialetako hiriburuetan zabaldu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontsulatu

**Kontsulatu** izan daiteke:
* Kontsulatua, Erromatar Errepublikako magistratu nagusien kargua;
* Kontsulatua, itsas merkatari elkarteen izena;
* Itsas Kontsulatua, Aragoiko Koroaren lege-erakundea;
* Kontsulatua, Frantziak 1799 eta 1804 artean zuen erregimen politikoa;
* Kontsulatua, atzerrian izandako estatuen egoitza.
Kontsulatu (Aro Modernoa)

**Kontsulatu** Aro Modernoaren hasieran, kanpoaldeko interesak hobeki babestearren sorturiko itsas merkatari elkarteen izena ere bada. Euskal Herriko kontsulatuen esku zegoen portuen zainketa eta haien gaineko justizia, merkataritza alorreko pribilegioez gainera. Euskal Herriari dagokionez, garrantzi handia hartu zuten Brujasko, Bilboko, Donostiako eta, neurri apalagoan, Debako kontsulatuak. Itsas merkatari euskaldunek harreman sendoak zituzten XIV. mendean Europako iparraldeko merkatariekin; hala, 1451. urtean eratu zen euskaldunen kontsulatu bat Brujasko hirian; XVII. mendean, politika aldaketa sakonen ondorioz, amaitu zen haien jarduera. 1511. urtean eratu zen Bilboko kontsulatua, 1494. urtean Gaztelako erreginak sortu zuenaren ildotik, eta handik aurrera bizkortu zen Bilboko ekonomia, itsas merkataritzaren inguruan. 1682an sortu zen Donostiako kontsulatua. Caracasko Gipuzkoar Konpainiaren sorreran hartu zuen parte (1728). Debako portuan ere artilearen merkataritzarako kontsulatu bat zabaltzea erabaki zuten 1786an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontsulatu (diplomazia)

[thumb|Frantziako Kontsulatu Orokorra [San Petersburgon.]]

**Kontsulatu** estatu baten interesez atzerriko estatu batean arduratzen den ordezkariaren kargua da eta, hedaduraz, kontsularen egoitza.

## Ikus, gainera 
* Enbaxada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arts-et-Métiers

**Arts-et-Métiers (9)**, Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Temple (3) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 9.560 biztanle zituen.

## Ondarea 
* Arte eta Lanbideen Kontserbatorio Nazionala

## Ikus, gainera 
* Arts et Métiers (Parisko metroa)

## Kanpo estekak
Konidio

**Konidioa** onddoen ugalketa asexualerako eratzen den **espora** mota bat da; konkretuki, **mitospora** mota da (mitosi bidez eratzen delako), garapen exogenoa aurkeztu ohi duena. Konidioak eratzeko prozesuari **konidiogenesi** deritzo. Prozesu honen ostean zelula amaren dotazio genetiko berbera duten mitosporak lortzen dira: konidioak, alegia. Haploide (zenbait askomikototan), dikariotiko (herdoiletan) edo diploide izan daitezke (Mildiuetan, adibidez *Plasmopara viticola*).
[thumb|*[Penicillium* generoko askomikotoaren konidioak|alt=]]
Konidioak ekoizten dituen **hifa** zati bereiztuari konidioforo deitzen zaio. Sarritan, konidioforoen morfologia ezaugarri taxonomikotzat har daiteke. Konidioforoaren puntan dagoen zelula bereiztuari zelula konidiogeno deritzo, eta normalean hau izango da konidioak ekoizten dituena.

Konidioak konidioforotik askatu ondoren, iritsi direneko leku berrian baldintzak egokiak badira, hozituko dira, indibiduo berriak sortuz.

Konidiogenesia batez ere Ascomycota filumean ikusi da, baina Basidiomycota eta Zygomycota filumetan ere ikus daiteke. Bereziki ezaguna da ***Penicillium*** generoan.

Bi konidiogenesi mota daude: talikoa eta blastikoa.

### Konidiogenesi talikoa 
Konidioaren jatorria jada existitzen den zelula batean dago. Eraztunak eratzen dira eta konidioak askatzen dira. Bi mota daude:

* Konidiogenesi holotalikoa: Zelula konidiogenoaren **mintz** **plasmatikoak** eta **pareta zelularraren** azpi-geruza guztiak hartzen dute parte desberdintzapenean.

* Konidiogenesi enterotalikoa: Zelula konidiogenoaren mintz plasmatikoak eta pareta zelularraren barneko geruzak hartzen dute parte desberdintzapenean.

### Konidiogenesi blastikoa 
Zelula baten desberdintzapenetik konidioforoa eta zelula konidiogenoak eratuko dira. Gero, zelula konidiogeno bakoitzetik hainbat konidio eratuko dira.

Hemen ere, holoblastikoa eta enteroblastikoa ikus daitezke.

### Konidiomak 
Fruitu-gorputz asexualak dira, konidioak garatzeko ahalmena dutenak. Zenbait askomikototan ikus daitezke, eta batzutan bizi-zikloaren atal garrantzitsu bat osa dezakete. Morfologiari erreparatuta, 4 konidioma mota nagusi daude:

* **Piknidioa**: fruitu-gorputz borobila eta barrunbeduna, barne horretan konidioforoak garatzen dituena. Egitura honek irtengune bat izaten du, **ostiolo** izenaz ezagutzen dena. Adibidez, *Clypeoseptoria* generoan ikus daiteke.

* **Azerbulua**: Hifa geruza batek osatzen du, zeinak konidioforo ugari garatuko dituen modu motz eta estu batean. Elkarketak kuxin baten itxura hartzen du, normalean itxita dagoena eta askapenean lehertzen dena. Adibidez, Puccinales ordeneko herdoiletan ikus daiteke ikus daiteke.
* **Sinema:** Hainbat konidioforo agregatu egiten dira, eta konidioforo sorta bat eratzen da. Adibidez, zumarraren heriotza eragiten duen *Ophiostoma* generoan.
* **Esporodokioa:** Estroma bat eratzen da, kuxin forma duena. Egitura irekia da, eta konidioforoak gainean garatzen dira. Adibidez, *Nectria* generoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrei Kontxalovski

**Andrei Sergeievitx Mikhalkov-Kontxalovski** (; Mosku, ) errusiar zinema zuzendaria da.

## Biografia 
Nikita Mikhalkov antzezle eta zuzendariaren anaia da, eta artista familia batean hazia. Bere lehen film luzea (*Pervyy uchitel* 1965, Lehenengo maisua) sobietar zinemagintzaren berrikuntzaren sinbolotzat hartu zen. Hurrengoari, ordea, agintariek oso harrera txarra egin zioten (*Istóriya Asi Klyáchkinoy, kotóraya lyubila, da ne vyshla zámuzh* 1967, Asiako zoriontasuna), eta testu klasikoak egokitzen hasi behar izan zuen, produkzio handi bati heltzeko aukera izan baino lehen: Siberiada (*Sibiriada* 1978). Gero Estatu Batuetara joan zen, eta han bai, arrakasta handia izan zuen: Mariaren maitaleak (''Maria's Lovers* 1985), Infernuko trena (*Runaway Train* 1985) eta Tango eta Cash (*Tango & Cash* 1989). Errusiara itzuli zenean, komedia bikain bat filmatu zuen: *Kúrochka Ryaba* (1994).

## Filmografia 
* *Paradise* (2016)
* *Belye nochi pochtalona Alekseya Tryapitsyna* (2014)
* *The Nutcracker in 3D* (2010)
* *Dans le noir* (2007)
* *Glyanets* (2007)
* *The Lion in Winter* (2003, telefilm)
* *Dom durakov* (2002)
* *The Odyssey* (1997, telefilm)
* *Kúrochka Ryaba* (1994)
* *The Inner Circle* (1991)
* *Tango & Cash* (1989)
* *Homer and Eddie* (1989)
* *Shy People* (1987)
* *Duet for One* (1986)
* *Runaway Train* (1985)
* *Maria's Lovers* (1984)
* *Split Cherry Tree* (1982)
* *Sibiriada* (1979)
* *Románs o vlyublyónnyj* (1974)
* *Dyadya Vanya* (1970)
* *Dvoryánskoe gnezdó* (1969)
* *Istóriya Asi Klyáchkinoy, kotóraya lyubila, da ne vyshla zámuzh* (1966)
* *Pervyy uchitel* (1965)
* *Málchik i gólub'' (1961)

## Erreferentziak
Pasquale del Pezzo

**Pasquale del Pezzo**, Caianelloko dukea eta Campodisolako markesa (1859ko maiatzaren 2a - 1936ko ekainaren 20a) matematikari italiarra izan zen.

Berlinen jaio zen (non bere aita Napoliko erregearen ordezkaria zen), 1859ko maiatzaren 2an. Napolin hil zen 1936ko ekainaren 20an. Bere emaztea Anne Charlotte Leffler suediar idazlea zen, Gösta Mittag-Leffler matematikariaren arreba. (1846-1927).

Napoliko Unibertsitatean zuzenbide gradua jaso zuen 1880an eta, ondoren, 1882an matematika gradua lortu zuen. Unibertsitateko irakasle preziatu bihurtu zen, geometria proiektiboa irakatsiz, eta Unibertsitate horretan geratu zen, errektorea, fakultateko presidentea, etab. izaten.

Napoliko alkatea izan zen 1914tik 1917ra arte. 1919tik aurrera, Italiako Erresumako senataria izan zen bere heriotza arte.

Bereziki gogoratzen da Pezzoren gainazala ezagutzen dena lehen aldiz deskribatzeagatik.
Smolni institutua

**Smolni institutua** () San Petersburgon dagoen eraikin bat da, Errusiako historian hainbat gertaera garrantzitsutan erabili izan dena. Bere eraikuntza *Dontzeila Nobleen Hezkuntzarako Elkarteak* Giacomo Quarenghiri enkargatu zion, eta 1806 eta 1808 artean eraikin zuten. Ivan Betskoik sortutako instituzio honek izena eman zion gertu adgoen Smolni monasterioari.

1917an Vladimir Leninek boltxebikeen kuartel orokor gisa aukeratu zuen, Urriko Iraultza abiatzeko. Hainbat hilabetez bere erresidentzia izan zen, ahalik eta gobernua Moskuko Kremlinera mugitu zen arte. Ondoren Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren egoitza lokala izan zen, baita hiriko udaletxe ere. 1927tik Leninen eskultura bat dago eraikinaren sarreran.

1934an Sergei Kirov bertan erail zuten, eta 1991an hiriko alkatearen egoitza bertan ezarri zuten. Vladimir Putinen lantokia izan zen 1991tik 1997ra bitarte, Anatoli Sobtxaken administrazioarekin.

## Kanpo estekak
Munsterreko Errepublika

**Munsterreko Errepublika**, , Irlandako Gerra Zibilan Anglo-irlandar Itunaren aurkako irlandar errepublikarrak Munster probintzian denboraldi batez nagusi izan ziren lurralde eremuak jaso zuen izendapena da, hiriburua Cork zen.

Gerra Zibilaren lehen astea igaro ondoren, 1922ko ekainaren 28tik uztailaren 5era, Anglo-irlandar Itunaren aldekoek eta Irlandako Estatu Askeko Armada sortu berriaren soldaduek Dublin hirian nagusitzea lortu zuten. Hortaz, Anglo-irlandar Itunaren aurkariak Munster probintziako zati handi bat beren gotorleku bilakatu zuten, alegia, usadioz, Irlandako uhartean errepublikazaleena zen eremua, Irlandako hego-mendebaldea. Eremu hau Limerick eta Waterford hirien arteko lerroaren hegoaldean zegoen. Liam Lynch, IRAkidea eremu honetako buruzagi nagusia bilakatu zen, bere asmoa lurralde honetan gotortu eta Irlandako Estatu Askearekin Anglo-irlandar Ituna bernegoziatzea izan zen, azken helburu bezala Irlandako Errepublika bat aldarrikatu eta berrosatzeko asmoz. Ondorioz, Lynchek Anglo-irlandar Itunaren aurka zeuden joera gogorragoko beste errepublikar batzuen kritikak jaso zituen, horien ustez Anglo-irlandar Itunaren aurkariek joera erasokorra izan eta Gerra Zibila lehen bai lehen irabazi beharra baitzegoen.

Halere, Anglo-irlandar Itunaren aurkariek, IRAren gehiengoaren babesa izan arren, Irlandako Estatu Askeak eta bere gudaroste osatu berriak Erresuma Batuaren laguntza militarra, artileria, armak eta hegazkinak jaso zituen, laguntza honek bi aldeen arteko oreka argi eta garbi apurtu zuen, Anglo-irlandar Itunaren aldekoei berebiziko abantaila emanez. 1922ko uztailean Irlandako Estatu Askeko Armadak Munsterreko Errepublikaren aurkako erasoari ekin zion. Limerick eta Waterford erraz bereganatu zituzten, eta Cork konderria Irlandako Estatu Asketik konderri independientea izaten azkena izan zen.

Michael Collinsek Irlandako Estatu Askeko Armadaren gudarostea itsasoz Cork hiriko udaletxera eta Kerry konderriko Fenit udalerrira bidali zuen, jada Musterreko Errepublikako azken eremuak menperatzeko asmoz. Munsterreko Errepublikako mendebaldeko muturrean erresistentzia handiena jazo zen, Anglo-irlandar Itunaren aurkako gerrilak landa eta baserri eremuetan geldituz, batez ere Mendebaldeko Cork eskualdea eta Kerry konderrian.

## Kanpo estekak
Pesäpallo

thumb|300px
thumb|300px
**Pesäpallo** (suedieraz *boboll*) Finlandian sorturiko pilota kirol bat da, beisbolaren antza daukana. Finlandiaz gain Alemania, Suedia, Suitza, Australia eta Kanadako Ontario probintzian ere jokatzen da azken bi hauetan bertara iritsitako nordikoek jokatzen dute.

## Historia 
Lauri "Tahko" Pihkala-k asmatu zuen 1920 hamarkadan. Garai berrietara egokitzen jakin du eta popularra bihurtu da. 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan erakusketa kirola izan zen, Helsinkin antolatu baitziren Jokoak.

## Joko arauak 
Lau zatitan banatzen da partida eta oinarrian beisbolaren helburuak eta jokaerak ditu. Badira hainbat desberdintasun, aipagarriena pitcherrak bola bertikalki botatzen duela, bateatzailearen lana nabarmen erraztuz.

Mutilen taldeak, nesken taldeak eta talde mixtoak daude.

## Txapelketak 
* Munduko Pesäpallo Txapelketa:

## Kanpo estekak
Antzinako Rauma

**Antzinako Rauma** (Finlandieraz *Vanha Rauma*) Rauma hiriaren erdigune historikoa da. 1991an Unescok Gizateriaren ondarea izendatu zuen.

## Deskribapena 
Rauma hiria antzinako Finladiaren portu ospetsua izan zen. Finlandiako hegomendebaldean dago, Botniako golkoan, Satakuntan. Raumaren gune historikoak 0.3 km² ditu, 600 eraikuntza inguru eta 800 biztanle. Eraikuntza zaharrenak XVIII. mendekoak dira eta gehienak partikularren eskuetan daude, nahiz eta bi kale nagusienak eta plazarena enprese desberdinen egoitzak izan.

## Historia 
Hiria XV. mendean sortu zen, frantzizkotarren monasterio baten inguruan. Hiria, Europa iparraldean ohikoa den arabera, gehien batean egurrez egina dago. XVII. mendean sute handi bat pairatu zuen baina hala ere hiriak aurrera jarraitu zuen baina hiria berreraiki zen; hala ere, estilo zaharra gorde zuen.

## Leku interesgarriak 
Eraikuntza hauek harrizkoak dira:
* *Kirsti* etxea, marinel batena zena, XVIII. mendekoa.
* *Marela* etxea, XIX. mendeko fatxada erakusten du.
* Gurutze Santuaren eliza, frantzizkotarren monasterio zaharra, XV. mendekoa. Erdi Aroko margolanak ikus daitezke bertan.
* Udaletxea, 1776an eraikia.
* Hirutasunaren eliza, XV. mendekoa, 1640 suak desegin zuen.

## Galeria 

Irudi:Raatihuone Raumalla.jpg|Udaletxea.
Irudi:Vanha raatihuone ja Öysti Vanhassa Raumassa.jpg|Kale nagusia.
Irudi:Rauman Pyhän Ristin kirkko Rauman vesitornista.JPG|Gurutze Santuaren eliza hurrutitik.
Irudi:Wanhaa Raumaa Old Rauma.JPG|Egurrezko etxeak.
Irudi:KirkkoRauma 2.jpg|Gurutze Santuaren eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Old Rauma
* :http://www.rauma.fi/ Rauma (finés)
* :Informazio turistikoa.
Giovanna Tornabuoniren erretratua

**Giovanna Tornabuoniren erretratua**, 1488an Domenico Ghirlandaio italiarriak margotutako margolan bat da.

Margolana Giovanna degli Albizzi florentziar nobleziako emakumearen erretratua da, Lorenzo Tornabuonirekin ezkondu zen. 1488an erditzean hil zen, margolanaren urte berdinean.

Gaur egun, Madril hiriko Thyssen-Bornemisza Museoan ikusgai dago.

## Kanpo estekak 
* Portrait of Giovanna Tornabuoni - Domenico Ghirlandaio | Museo Thyssen
* Page on the portrait.
Liam Lynch

**Liam Lynch** (; Barnagurraha, Limerick konderria, 1893ko azaroaren 9a - Clonmel, Tipperary konderria, 1923ko apirilaren 10a) irlandar errepublikar bat izan zen.

1917an IRAkidea bilakatu eta Irlandar Independentzia Gerran parte hartu zuen. Irlandako Gerra Zibilan IRAko buruzagi nagusia izan zen.

1923ko apirilaren 10an Irlandako Estatu Askeko Armadako soldaduek tiroz hil zuten.
Saint-Merri (Paris)

**Saint-Merri (13)**, Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Hôtel-de-Ville (4) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 6.523 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
Kielgo matxinada

**Kielgo matxinada**, , 1918ko azaroaren 3an, jada Lehen Mundu Gerraren amaieraldera, Alemaniako Kiel portuan ainguratua zegoen Alemaniako Itsas Armada Inperialaren itsasgizonek burutu zuten matxinada bat izan zen.

Jada, data hauetarako Alemaniar Inperioa Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Frontea mantendu eta britainiar eta frantziaren erasoei aurre egiteko zailtasun handiak izan eta egoera larrian zegoenez, alemaniar gizartean ezinegona eta goi kargu militarren aurkako joera handia piztu zen, gerra latz hark jada hildako eta zauritu kopuru erraldoiak eragin baizituen. Gainera, britainiar eta frantziarrei estatubatuarrak batu zitzaizkien. Alemaniar gizarteko sektore askotan gerrar amaitutzat eman eta bakea sinatzeko joera sortu zen. Bestalde, Paul von Hindenburg eta Erich Ludendorff goi kargu militarrek jada alemaniar gudarosteak aliatuen gudarosteen erasoei aurre egiteko ezintasuna zuela onartu zuten, urriaren 5erako Gilen II.a Alemaniakoak gobernuaren aldaketa onartu eta Max von Baden printzea aliatuekin bake akordio bat lor zezan kantziler izendatu zuen.

Hortaz, Reinhard Scheer itsas armadako goi karguak lur lehorrean alemaniarren ezintasuna orekatu edo gutxienez bake akordioa sinatzeko baldintzak hobetuko lituzkeen azken uneko itsas ekintza bat burutzea erabaki zuen.

Garai honetarako, jada alemaniar itsas base militarretako marinel askoren artean sozialismoa eta anarkismoaren hazia ereina zegoen eta 1917ko Errusiako Iraultza eredutzat zuten. Hortaz, heuren iritziz goi-kargu militarren ohorea gordetzeko besterik balio ez zuen eraso suizida baten partehartzeko aurkakotasuna azaldu zuten.

Urriaren 29an, eraso aginduaren zain zeuden alemaniar itsasontzietan matxinada piztu zen, berehala portuetan ainguratuta zeuden beste hainbat otsasontzietara zabalduz.

## Kanpo estekak
Norteko ferrokarril (argipena)

**Norteko ferrokarrilla** izenari lotuta artikulu hauek daude Wikipedia honetan:
* *Norteko tren-bideari*, Jose Manuel Lujanbioren, Txirritaren bertso klasikoak.
* *Norteko Ferrokarrilla* Euskadi Irratiko irratsaioa, Elhuyar Fundazioak sustatua. (Interneten podcast zerbitzua).
* Norteko burdinbidea, trenbide historikoa.

## Kanpo estekak
Barbara Liskov

**Barbara Jane Huberman** (1939ko azaroaren 7a) puntako informatikari da Amerikako Estatu Batuetan.

## Biografia 
Gaur egun, MITeko *Ingeniaritza elektrikoa eta informatika* sailean lan egiten du irakasle gisa Ford-eko ingeniaritza-atalean. Kaliforniako Unibertsitatean Berkeleyn lortu zuen bere graduazioa Matematikan 1961ean, eta urte batzuk geroago, 1968an, Ameriketako Estatu Batuetan informatikako doktoretza lortu zuen lehen emakume bihurtu zen Stanford Unibertsitatean.

1970ean Nathan Liskov-ekin ezkondu zen, eta bere semea, Moises Liskov 1975ean jaio zen.

**Barbara Liskov**-ek hainbat proiektu esanguratsu zuzendu ditu, hala nola, CLU programazio-lengoaiaren diseinua eta ezarpena, datu-abstrakzioa onartzen zuen lehen programazio-lengoaia; Argus lengoaia, programa banatuak sortzea ahalbidetzen zuen goi-mailako lehen programazio-lengoaia; eta Thor, objektuetara bideratutako datu-base sistema bat. Jeannette Hegal-ekin batera azpimota berezi bat garatu zuen, normalean Liskoven ordezkapen-printzipioa moduan ezagutzen dena.

**Liskov** Irakaslea  Ingeniaritzako Akademia Nazionaleko kidea da (*National Academy of Engineering*) Estatu Batuetan. 2004an John von Neumann domina irabazi zuen "*bere funtsezko ekarpenengatik programazio-lengoaietan, programazio-metodologian, eta sistema banatuetan*". 2008an Turing saria irabazi zuen "*programazio-lengoaiak eta sistemak diseinatzeko oinarri teorikoei eta garapen praktikoei egindako bere ekarpenengatik, batez ere datu-abstrakzioarekin, matxura-tolerantziarekin eta konputazio banatuarekin zerikusia dutenak*".

Horrez gain, Liskovek 3 liburu idatzi ditu eta ehunka txosten tekniko.
George Tupou V.a

thumb|100px
**George Tupou V.a** (tongeraz: **Siaosi Tupou**, izen osoa: **Siaosi Tāufaʻāhau Manumataongo Tukuʻaho Tupou**; Tongatapu, 1948ko maiatzaren 4 – Hong Kong, 2012ko martxoaren 18a) Tongako erregea izan zen 2006tik 2012ra.
Taufa'ahau Tupou IV.a eta Halaevalu bere emaztearen semea izan zen. Alaba bat izan zuen ezkondu gabe eta bere ondorengoa Tupou VI.a bere anaia izan zen.

## Genealogia
Conor Maynard

**Conor Paul Maynard** (Brighton, 1992ko azaroaren 21a) abeslari eta konpositore britainiarra da. 2006an ezaguna bihurtu zen bere YouTube kanalean hainbat abestiren bertsioak egin eta gero. Hala ere, 2011an izan zen Pharrell Williams eta Ne-Yo-k bere talentua aurkitu zutenean eta *Parlophone* deituriko diskoetxearekin sinatu zuenean. Izan ere, gaur egun oraindik bere aholkulariak dira.

Geroago, 2012an “Can’t Say No", "Vegas Girl" eta "Turn Around" bezalako zenbait single estreinatu zituen, eta UK Singles Chart-en postu bat lortu zuten asteroko hamar arrakasten artean. Gainera, bere album debuta “Contrast” lehen posturaino heldu zen UK Albums Chart-en.

## Biografia 
Bere gurasoek Gary Maynard eta Helen Maynard dute izena eta bi anaia-arreba gazteago ditu, Jack eta Anna Maynard. Haurtzaroan eta nerabezaroan Hoven kokatua dagoen Cardinal Newman eskolan ikasi zuen. Musika interesa hasi aurretik, Maynard larunbatetan drama eskola batera joaten zen, baina 15 urte zituela arreta musikan jartzea erabaki zuen. Denbora librean, abesti desberdinetako bertsioak egiten zituen, eta 2010eko otsailaren 15ean, Lee Carr-ren "Breathe" abestiaren bertsioa bere YouTube kanal ofizialera igotzea erabaki zuen.

Bisitaldi ugari izan zituenez, Usher eta Stevie Wonder bezalako abeslarien bertsioak egiten jarraitu zuen. Horrela erakarri zuen Pharrell Williams eta Ne-yoren arreta. 2012ko martxoaren 1ean Maynard-ek bere lehen singlearen musika bideoa argitaratzea erabaki zuen.

Maiatzaren 1ean, "Drowning" abestia argitaratu zuen, eta bere jarraitzaileek digitalki doan deskargatu ahal izan zuten albumaren lagin gisa. Abeslariaren bigarren singlea, "Vegas Girl", uztailean estreinatu zen eta abuztuan Erresuma Batuan laugarren postura heldu zen. Urrian, "Turn Around" abestia UK Singles Chart-en zortzigarren tokira iritsi zen, Maynarden hirugarren top 10 izanda.

2013ko urtarrilean, "Animal" estreinatu zuen, “Contrast” albumaren laugarren singlea, eta lau astetan Erresuma Batuko seigarren postua lortu zuen. Urteko lehen seihilekoan, bere bigarren estudioko diskoa izango zen lanean jarraitu zuena. Gainera, Rita Ora eta Calvin Harrisekin lan egin zuela gehitu zuen.
Anne Charlotte Leffler

**Anne Charlotte Edgren-Leffler**, **Caianelloko dukesa** (1849ko urriaren 1a - 1892ko urriaren 21a), suediar idazlea izan zen.

## Biografia 
John Olof Leffler eskolako zuzendariaren eta Gustava Wilhelmina Mittag-en alaba izan zen. Bere neba Gösta Mittag-Leffler matematikari ezaguna izan zen. Leffler lehen familiartean hezitua izan zen eta, ondoren, hamarhiru urte zituenetik Wallinska skolan eskolan ikaslea izan zen, agian Stockholmeko emakumezkoen eskolarik aurreratuena garai hartan.

1869an bere lehenengo liburua agertu zen, baina bere izena erantsi zion lehenengoa Ur lifvet ("Bizitzatik", 1882) izan zen, Suediako gizartearen goi zirkuluei buruzko zirriborro errealista batzuen saila, beste hiru bildumek jarraitua izenburu berarekin. Bere lehen idazlanak, Skådespelerskan ("Aktorea", 1873) eta bere ondorengoak, Stockholmen anonimoki ekoiztu zituen, baina 1883an bere ospea Sanna kvinnor ("Benetako emakumeak") eta En räddande engel ("Askatzearen aingerua") lanekin ezarri zen. Sanna Kvinnor feminitate faltsuari zuzenduta dago, eta ongi jaso zen Alemanian eta Suedian.

Anne Leffler ezkondu zen G. Edgrenekin 1872. urtean, baina 1884. urteaz geroztik, senarrarengandik banatu zen, ez baitzituen Anneren ikuspegi aurreratuak partekatzen. Ingalaterran denbora batzuk eman zituen, eta 1885. urtean Hur man gör gott ("Nola egiten da ona?") ekoiztu zuen, 1888. urtean Kampen för lyckan ("Zoriontasuna lortzeko borroka") jarraitu zion eta Sofia Kovalevskayak lagundu zion. Ur Lifvet saileko beste liburuki bat agertu zen 1889an, eta Familjelycka ("Etxeko zoriontasuna", 1891) bigarren ezkontzaren ondorengo urtean (Pasquale del Pezzo italiar matematikariarekin, Caianelloko dukea) sortu zuen.

Bere idazkera dramatikoa Ibsenen eta Strindbergen arteko lotura da, eta bere zuzentasun maskulinoak, eta aurreiritzien eta argitasunen askatasunak, bere lanak oso begirune handikoak egin dituzte Suedian. Bere azken liburua, Sofia Kovalevskaya bere lagunaren biografia (1892) izan zen, Sonyaren autobiografiaren sarrera gisa egin zuena. 

Leffler apendizitisaren konplikazioengatik hil zen 1892an, Napolin (Italia).
Lotuta eta ondo lotuta

**Lotuta eta ondo lotuta** baita ere **Dena lotuta eta ondo lotuta** edo jatorriz gaztelaniaz **Todo atado y bien atado** edo baita ere **Todo está atado y bien atado** 1969ko abenduaren 30an Francisco Francok irakurri zuen eta orduan ohikoa zen Gabonetako mezuaren esaldirik ezagunena da.

Mezu politiko honen zatirik nagusienak bera hil eta bere ondoregotzari buruzkoa zen.

1969ko uztailean egindako *Ondorengotza Legean* xedatutakoarekin bat, Francok Joan Karlos Borboikoa printzea, Joan Borboikoaren semea, bere ondorengo izendatu zuen. Izendapen horrekin burutu zen Carrero Blanco eta gobernu-talde teknokratikoak babestutako instituzionalizazio-programa.

Gaur egun Espainiako konstituzioarekin ados ez dauden askok esaldi hau erabiltzen dute nolabait gaur egungo Espainiako legeek eta pertsona askok frankismoaren kutsua edota frankismoaren jarraipena dutela salatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mezu guztia gaztelaniaz: http://www.generalisimofranco.com/Discursos/mensajes/00030.htm
Amol

**Amol** (,  ahoskatua) Irango hiria da, Razavi Khorasan probintzian kokatua. Al-Tabari historialariaren jaioterria izan zen. Azken erroldaren arabera hiriak 400.000 biztanle inguru ditu.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Norteko Ferrokarrilla

***Norteko Ferrokarrilla*** Euskadi Irratiko irratsaioa da, publiko orokorrerako zientzia eta teknikaren dibulgazioaz aritzen dena. zientziaren inguruan mugitzen den azaltzen dute: azken asmakizunak, ikerkuntza, ikertzaileak... Hauek dira lantzen dituen gaia nagusiak: osasuna, ingurumena, biologia, astronomia, fisika, teknologia eta genero-berdintasuna.

2005etik grabatu diren programa guztiak Interneten daude eskuragarri, podcast moduan ere bai.

## Bilakaera 
[thumb|[Pilar Kaltzada, hasierako aurkezlea]]
Euskadi Irratian 1996etik emititzen da irratsaioa, orduan Pilar Kaltzada zen esataria. Guillermo Roa 2005ean hasi zen Nagore Rementeriarekin, Oier Araolazak utzi zuenean.

Espainiako futbol-ligan bost euskal talde jokatzen hasi zirenean, Euskadi Irratiak talde horien futbol-partida guzti guztiak transmititzen dituenez, *Norteko Ferrokarrilla* saioen emisioa oso irregular eta aldrebesa bihurtu zen. Arrazoi horregatik hainbat kexu egon zirenez, partida zegoenean Euskadi Irratia hasi zen emititzen bigarren kanal batetik ohizko programazioa. Hala ere, soilik Internet bidez jaso daiteke programazio paralelo hori (Euskadi Irratia+).

## Saioaren izenaren jatorria 
Txirritaren bertso ezagunetatik hartu zuen izena. Aldaketa teknologiko bati kantatu zion Jose Manuel Lujanbio *Txirrita* bertsolariak 1931. urtean. Baporezko tren bat martxan ikusi zuen haurra zela, eta ostera argindarrak bultzatutakoa eraikitzen ezagutu zuen, eta horri kantatu zion *Norteko trenbideari* izeneko bertso jarrietan. Ikasketarik ez zeukan pertsona batek aldaketa hori hain ongi erretratatu zuelako jarri zioten zientziaren dibulgazioaz arduratzen den irratsaioari izena. Hauek dira bertso idatzi horien artean 3., 4. eta 5.a:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Norteko burdinbidea

* Elhuyar Fundazioa
* CAF Elhuyar sariak
* Teknopolis

## Kanpo estekak 
* Irratsaioaren webgunea.
* @NortekoF kontua Twitterren. NortekoFerrokarrilla
* *Norteko Ferrokarrilla* irratsaioaren atal guztiak, Zientzia.eus atarian
* Norteko Ferrokarrila irratsaioa. Euskadi Irratia+. EITB
Jacques Bondon

**Jacques Laurent Jules Désiré Bondon** (Bolbon,  - Coulommiers, ) frantziar musikagilea izan zen.

Abangoardiako teorien aurkako joera nabari da bere obran, nahiz eta estetika tradizionalari erabat ez lotu. Obra aipagarriak ditu *Eguzki kontzertua* (1976), *Kontzertua suarekin* (1981) eta *Gurutze bidea* (1987).

## Erreferentziak
Luc Bondy

**Luc Bondy** (Zürich,  - *ib.*, ) antzerki eta opera zuzendari suitzarra izan zen.

Alemanian, Frantzian eta Belgikan aritu da batez ere lanean. Nazioarteko Antzerki Unibertsitatean ikasi zuen Parisen. 1969an Hanburgora joan zen bizitzera, eta Thalia Theater-eko laguntzaile gisa hasi zen lanean. Berdin-berdin zuzentzen zituen Witkiewicz (*Le Fou et la Nonne*, 1971) eta Shakespeare (*Comme il vous plaira*, 1973), Fassbinder (*Liberté à Brême*, 1972) edota Ionesco (*Les Chaises*, 1972). 1973-1975 urteen bitartean Frankfurteko Städtische Bühne antzokiko zuzendari izan zen. 1976an Berlingo Schaübuhnen izan zen Else Lasker-Schülerren *La Wupper* zuzentzen eta hurrengo urtean *Musset-en On ne badine pas avec l´amour* (Maitasunarekin txantxarik ez). Ondoren zuzendu zituen Gombrowiczen *Yvonne, princesse de Bourgogne* (Yvone, Borgoinako printzesa) eta Becketten *Oh les beaux jours* (Oh, egun ederrak). Lan horiez gainera antzerki lan hauek zuzendu zituen: *Le Temps et la Chambre* (1989, Denbora eta gela), *L’Équilibre* (1993, Oreka), *L’Heure où nous ne savions rien l’un de l’autre* (1994, Elkarren berri ez genuen garaia). Opera lanak ere zuzendu zituen: Berg, Monteverdi, Verdi eta abarrenak. Hala ere, Mozart izan zen ospe handien eman ziona, *Così fan tutte* lanarekin hain zuzen. Zinemaren ere egin zituen zenbait saio: *La Mortification* (1982, Mortifikazioa) eta ''Terre étrangère (1987, Atzerriko lurra).

## Erreferentziak
André Boniface

**André Boniface** (Montfort-en-Chalosse,  – Baiona, 2024ko apirilaren 8a) frantziar errugbilaria izan zen, erdiko postuan aritzen zena. Anaia Guyrekin batera, bikote bikain eta ikusgarria osatu zuen, "champagne errugbia"-ren aitzindari, bai Stade Montoisen, bai Frantziako errugbi selekzioan. Hala ere, kritika ugari jaso zituen joku bizi eta alai horrek, eta 1966an bi anaiak selekziotik baztertu zituzten, Galesen aurka galdu ondoren.

Bi anaien omenez, Stade Montoisen zelaiak "André et Guy Boniface estadioa" du izena.

## Palmaresa 
### Stade Montois 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 1963 
** finalista: 1953, 1959
* Yves du Manoir errugbi txapelketa
** irabazlea: 1960, 1961, 1962
** finalista: 1966
### Frantziako selekzioa 
* 48 partida, 1954-1966 bitartean
* 44 puntu (11 entsegu, transformazio bat, zigor kolpe bat, 2 drop)
* Bost Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 1954 (ex aequo), 1955 (ex aequo), 1959, 1961,1962

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonifazio VII.a (antipapa)

**Franco Ferrucci** (? - Erroma, ) italiar elizgizona izan zen, antipapa 974 eta 984-985 bitartean. Oton II.a errege bihurtu zenean, Bonifazio VII.ak Erromatik Konstantinoplara egin zuen ihes Vatikanon gordeta zegoen altxorrarekin. Benedikto VII.ak eskumikatu bazuen ere, 984. urtean Erromara itzuli, Joan XII.a atxilotu eta goseak hiltzen utzi zuen. 985. urtean bat-batean hil zen.

## Erreferentziak
Cafèambllet

**Cafèambllet** (euskaraz, kafesnea) 2004ean sortu zen hilabetekari bat da. Hasiera batean, Gironako eskualdean gertatzen ziren ekintza eta berrien inguruan informazioa emateko sortu zen, La Selva eta Maresme eskualdeetan gertatzen zenaren berri ere ematen zuen.

2011ean Kataluniako osasun publikoaren inguruan hainbat ikerketa egiten hasi zen, bertan zegoen ustelkeria aztertzeko, besteak beste. Ikerketa hauen ondorioz, aldizkari hau eskualde jakin batzuetako informazioa ematetik Katalunia guztiko berriak ematen hasi zen, horrela, 2014ean 145.000 ale banatu zituen aldizkariak, Katalunia guztian zehar.

## Parte hartzaileak 
Aldizkari honetan, hainbat pertsonek beraien iritzia eman izan dute sarritan, horien artean ditugu, Alba Ferrara, Eduard Panames, Eli Parera, Enric Murgades, Jordi Alum, Josep Duran, Mireia Balliu, Oriol Junqueres, Pau Vidal eta aldizkariaren zuzendaria, Albano Dante Fachin.

## Ikus, gainera 
Albano Dante Fachin

Katalunia

Aldizkaria

## Kanpo estekak 
Cafèamblleten webgune ofiziala
Rolf Nevanlinna

**Rolf Herman Nevanlinna** (1895eko urriaren 22a, Joensuu, Ekialdeko Finlandia - 1980ko maiatzaren 28a, Helsinki) agian matematikari finlandiar ospetsuena da. Bereziki estimatua izan zen funtzioen teorian (adibidez, analisi konplexua) egindako lanagatik. Matematikaz gain, Nevanlinnak kulturan eta politikan interes handia izan zuen. Bere iritziak politikan batzuetan polemikoak izan ziren, baina musikari amateur gisa zeukan talentua oso estimatua izan zen. Alderdi Finlandiar Ultranazionalistako kide aktiboa izan zen eta finlandiar pro-alemaniar mugimenduko kide izateaz gain, Waffen-SS-tako Finlandiako Boluntarioen Batailoiko borrokalaria izan zen Bigarren Mundu Gerraren garaian.

## Ikus, gainera 
* Nevanlinnaren teoria
* Nevanlinna saria

## Kanpo estekak
Val-de-Grâce (Paris)

**Val-de-Grâce (19)**, Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Panthéon (5) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 19.492 biztanle zituen.

Izena auzo honetan dagoen Val-de-Grâce elizari zor dio.

## Ondarea 
* Val-de-Grâce eliza

## Kanpo estekak
Blai Bonet

**Blai Bonet i Rigo** (Santanyí, Mallorca,  - *ib.*, ) mallorcar poeta ete eleberrigilea izan zen.

Sensibilitate erlijioso berezi batez hornitutako poeta zen, eta irudi biziak adierazten zituen. Bere lanik ezagunenak: *Cant espiritual* (Kanta espirituala, 1953), *L’Evangeli segons un de tants* (Ebanjelioa edonoren arabera, 1957), *El mar* (Itsasoa, 1958) eta *Mister Evasió* (1968).

## Erreferentziak
Udaberriaren sagaratzea

**Udaberriaren sagaratzea** (; ) Igor Stravinskik sortutako ballet eta orkestra kontzertua da.

## Estreinaldia 
1913ko maiatzaren 29an Igor Stravinskiren (1882-1971) *Udaberriaren sagaratzea* balleta estrainatu zen Parisen, Vaslav Nijinskiren koreografiarekin. Obrak dontzeila baten bahiketa eta sakrifizioa kontatzen du; dontzeilak hil arte egin behar du dantzan.

Publikoa lehen ekitaldian, oberturan bertan, hasi omen zen txistuka eta agertokira objektuak jaurtitzen, besteak beste laranjak. Estreinaldia bertan behera geratu zen. Zenbait iturriren arabera, liskarrak 40 atxilotu eragin zituen, baita duelo bat ere.

Egun, *Udaberriaren sagaratzea* musika garaikideko obra gailentzat eta XX. mendeko musika abangoardiaren oinarritzat jotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuño de Guzmán

**Nuño Beltrán de Guzmán** (Guadalajara, 1490 aldean – Torrejón de Velasco, 1544 aldean) espainiar konkistatzailea eta Espainia Berriko agintari koloniala izan zen. Gaztelan hil zen, espetxean. Tirano hutsa izan zen Bartolomé de las Casasen arabera.

## Bizitza 
Nuño Beltrán de Guzmán Guadalajarako kapare familia batean jaio zen, 1490 aldean. 1525ean, Ameriketara joan zen fortuna bila. 1528an, Santo Domingotik Mexikora aldatu zen, Karlos Habsburgokoak Pánucoko gobernadore izendaturik (gaur egungo Veracruz estatuan). Urte horretan berean, Espainia Berriko Errege Auzitegiko presidente egin zuen enperadoreak. Handik aurrera, liskar ugari izan zituen Hernán Cortésekin

1529an, Cortésen errepresalien beldurrez, Errege Auzitegiko presidente kargua utzi, eta espedizio militar bat antolatu zuen ipar-mendebaldeko Mexiko esploratzeko. 1529ko abenduan abiatu zen Mexikoko haranetik, 300 espainiar eta 6.000 indigenez osatutako armada baten buru, Kristobal Oñate ondoko zuela. 1530eko otsailean, Villa Purificación sortu zuen egungo Jalisco estatuan. Handik aurrera, Nayarit, Zacatecas, Aguascalientes eta Colimako eremu zabalak beretu zituen. Oso jokabide ankerra izan zuen, uztak ebatsi, herriak erre, buruzagiak torturatu eta indigenak esklabo eginez. Hala ere, espero zituen aberastasunak ez zituen kausitu. 1531-1532 bitartean, Mendebaldeko Sierra Madre zeharkatu eta Sinaloa esploratu zuen. Lurralde guzti horiekin, Nueva Galiciako Erresuma sortu zuen, bera gobernadore zela.

Haren aurkako salaketak zirela-eta, Antonio de Mendoza erregeordeak kargugabetu zuen 1538 aldean, eta Espainiara bidali zuen epaitua izan zedin. Ondasunak bahitu zizkioten, eta Torrejón de Velascoko gazteluan sartu zuten preso; bertan hil zen 1544 aldean.

## Erreferentziak
Saint-Germain-des-Prés (Paris)

**Saint-Germain-des-Prés (24)**, Frantziako Paris hiriburuan dagoen auzo bat da, Luxembourg (6) barrutian. 1999ko erroldaren arabera 5.154 biztanle zituen.

Izena auzo honetan dagoen Saint-Germain-des-Prés abadiari zor dio.

Bertan hainbat kafetegi ospetsu daude, tartean Les Deux Magots eta Café de Flore. Existentzialismo mugimendu filosofikoaren hainbat pentsalari bizitu ziren, tartean Jean-Paul Sartre eta Simone de Beauvoir.

## Ondarea 
* Saint-Germain-des-Prés abadia

## Kanpo estekak
Zamansky dorrea

**Zamansky dorrea** edota **Jussieu dorrea**,  edota *tour de Jussieu*, Frantziako Paris hiriburuan dagoen eraikin bat da, Parisko 5. barrutiaren Saint-Victor auzoan. Izena 1963-1970 artean Parizko Zientzien Fakultateko Marc Zamansky matematikari, irakasle eta Frantziako Erresistentziako kidearen omenez darama.

1970ean Édouard Albert arkitektoak eraikiarazi zuen eta 90 metroko garaiera du.

## Kanpo estekak
Sorbona

**Sorbona**, , Frantziako Paris hiriburuko latin auzoan dagoen eraikin bat da. Parisko 5. barrutiaren Sorbonne auzoan. Berez, Parisko unibertsitate historikoa da, letretako eta humanitateko ikasketei dagokionez nazioartean oso ospetsua dena. Gaur egun Parisko Unibertsitatearen barnean dago.

Oxfordeko Unibertsitatea, Boloniako Unibertsitatea eta Salamancako Unibertsitatearekin batera munduko zahar eta ospetsuenen artean dago.

1257an Robert de Sorbonnek sortu eta ondoren Richelieu kardinalak zaharberritua izan zen. Bertan ikasle ospetsu ugarik ikasi izan dute, tartean Pierre eta Marie Curie, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, René Descartes, Louis Pasteur, Lavoisier eta Victor Hugo, bai eta San Inazio Loiolakoa eta San Frantzisko Xabierkoa euskalherritarrak ere.

1850-1902 artean bere ikasgelak berreraikiak izan ziren, eta gaur egun bertan Zientzia Sozialak, Ekonomia, Historia, Geografia, Zuzenbidea eta Filosofia irakasten dira.

## Informazio praktikoa 
* Geltokia:  Cluny - La Sorbonne

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Orcasitas

**Orcasitas**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Usera barrutian. Hiriko 121. auzoa da. 2009an 22.401 biztanle zituen.

## Kanpo estekak
2017ko Kataluniako Parlamentuko hauteskundeak

**Kataluniako Parlamentua**ren XII. legegintzaldirako hauteskundeak 2017eko abenduaren 21an ospatu ziren Katalunian.

Espainiako Gobernuak aurreratu zituen horretarako 155. artikulua indarrean jarri eta jarraian Kataluniako autonomia bertan behera utzi eta gero. Ezohiko hauteskundeak izan ziren, izatez kataluniako herritar eta buruzagi askorentzat de jure baina ez de facto Espainiaren menpe ez dagoen Kataluniako Errepublika bat existitzen delako.

Kataluniako prozesu independentistaren barruan txertatzen diren hauteskunde hauek eta aldi berean 2017ko Espainiako krisialdi konstituzionalaren barruan kokatzen dira. Askoren iritzian Kataluniaren Errepublikari buruz erabakia hartzeko izaera plebiszitarioa hartu du nahiz eta unionistek hori nahi ez izan.

Guztira 135 diputatu hautatu ziren, ohi bezala. Kataluniako 4 hauteskunde-barruti bakoitzak hautatutako diputatu kopuruak hauek dira:

* Bartzelona: 85 diputatu
* Tarragona: 18 diputatu
* Girona: 17 diputatu
* Lleida: 15 diputatu

## Inkestak 
Hauteskundeen aurretik egindako inkesten proiekzioa eserlekuetan:

ezkerrera|800px

## Hauteskunde eguna 
Hauteskunde egunean zehar bi aldiz eman ziren parte-hartze datuak, baita bozketaren amaieran ere.

## Emaitzak 
|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bilboko metropoli eremua

**Bilboko metropoli eremua** edo **Bilbo Metropolitarra** Bizkaiko hainbat udalerrik Bilbo inguruan osatzen duten metropoli eremua da, guztira 35 udalerriz osatutakoa. Euskal Autonomia Erkidegoko Lurraldearen Antolamendurako Artezpideen (LAA) arabera hurrengo udalerriek osatzen dute: Abanto-Zierbena, Alonsotegi, Arrankudiaga, Arrigorriaga, Barakaldo, Barrika, Basauri, Berango, Bilbo, Derio, Erandio, Etxebarri, Galdakao, Getxo, Gorliz, Larrabetzu, Leioa, Lemoiz, Lezama, Loiu, Muskiz, Ortuella, Plentzia, Portugalete, Santurtzi, Sestao, Sondika, Sopela, Ugao-Miraballes, Urduliz, Trapagaran, Zamudio, Zaratamo, Zeberio eta Zierbena. Horietatik 26 udalerri Bilboaldea eskualdearen parte dira.

Hirigune honen jatorriari buruzko lehenbiziko aipamena 1884koa da, ematen ari zen industrializazio prozesuak ekartzen hasi zuen populazioaren harira, *El Noticiero Bilbaíno* egunkariak *Previsión* izeneko artikulua idatzi zuenean, hurrengoa esanez: *"ez dira urte asko pasako -Barakaldoko- Desertutik Portugaleteraino etxaldeak hain trinko egiten diren arte, ezen etenik gabeko kale luzea bilakatuko baiten."*

Eustaten 2016ko biztanleria datuen arabera 892.747 biztanle ditu, Bizkaia osoko biztanleriaren (1.138.852 biztanle) gehiengo handia eremu honetan bizi delarik, eta Espainiako 6. metropoli eremurik handiena da, biztanle kopuruari dagokionez.

## Metropoli eremuko udalerriak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko metropoli eremuak

## Kanpo estekak
IMU Abacus Saria

**IMU Abacus Saria** (2022 baino lehen Rolf Nevanlinna Saria bezala ezagutzen zena) 4 urtez behin ematen da Matematikarien Nazioarteko Biltzarrean, Informazioaren Zientzien Matematika alderdietan ekarpen nabarmenengatik, hauek barne:
# Informatikaren alderdi matematiko guztiak, konplexutasun konputazionalaren teoria, programazio lengoaien logika, algoritmoen analisia, kriptografia, ikusmen informatikoak, ereduen ezagutza, informazioaren tratamendua eta adimenaren modelizazioa barne.
# Informatika zientifikoa eta zenbakizko analisia. 
# Optimizazio eta kontrol teoriaren alderdi konputazionalak. 
# Aljebra informatikoa.
Saria 1981 urtean sortu zen Nazioarteko Matematika Batasuneko Batzorde Betearazlea, eta urtebete lehenago hil zen Rolf Nevanlinna matematikari finlandiarraren omenez izendatu zuten. Saria urrezko domina eta esku-dirua dira. Fields Domina bezala, saria matematikarik gazteenei zuzenduta dago, eta saria ematen den urteko urtarrilaren 1ean 40 urtetik beherakoak baino ezingo dira.

Domina Nevanlinna-ren profila du, "Rolf Nevanlinna Saria" testua eta "RH 83" karaktere oso txikitan bere aurrealdean. RHk Raimo Heino adierazten du, domina diseinatzailea, eta 83-k landu zen lehen urtea. Atzealdean, Helsinkiko Unibertsitateko sariaren babeslearekin lotutako bi irudi daude grabatuta. Ertzean saridunaren izena da.

## Saridunak 
## Ikus, gainera 
* Gödel Saria
* Abel Saria
* Fields Domina
* Gauss Saria
* Chern Domina
* Schock Saria
* Wolf Saria

## Kanpo estekak 
* Rolf Nevanlinna Saria - Gune ofiziala
Joan Luxenburgokoa

**Joan Luxenburgokoa** (Bergeko gaztelua, Colmar-Berg, 1921eko urtarrilaren 5a – Luxenburgo, 2019ko apirilaren 23a) Luxenburgoko duke handia izan zen 1964tik 2000ra.

Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen, Britainiar Armadako kide izanik. Normandiako Lehorreratzean, Caengo Guduan, Arnhemgo Guduan, Ardenetako Guduan eta Luxenburgoren askatzean parte hartu zuen Irish Guards erregimentuarekin.
thumb|ezkerrera|Zina

Bere ama Karlota Luxenburgokoaren abdikazioaren ondoren, duke handia bihurtu zen. 2000n, Henrike I.a Luxenburgokoa bere semearengan abdikatu zuen.

1953ko apirilaren 9an ezkondu zen Josefina Karlota Belgikakoa. Bikoteak hiru seme eta bi alaba ditu:

* Marie Astrid Austriakoa (1954ko otsailaren 17a). 1982an ezkondua Artxiduke Carl Christian Austriakoarekin. Bost seme-alaba dituzte.
* Henrike I.a Luxenburgokoa duke handia.
* Joan Luxenburgokoa printzea (1957ko maiatzaren 15a). 1987an ezkondua Hélène Vesturrekin. Lau seme-alaba dituzte.
* Margarita Liechtensteingoa printzesa. 1982an ezkondua Nikolaus Liechtensteingoa printzearekin. Lau seme-alaba dituzte.
* Gilen Luxenburgokoa printzea. 1994an ezkondua Sibila Weillerrekin. Lau seme-alaba dituzte.
Jakov Sverdlov

**Jakov Mikhailovitx Sverdlov** "Andrei", "Mikhalych", "Max", "Smirnov" eta "Permyakov" ezizenez ere ezaguna; (; 1885ko ekainaren 3a – 1919ko martxoaren 16a) militante boltxebikea izan zen.

## Biografia 
### Hasierako urteak 
1917 urtearen aurretiko urteetan Errusia barnean geratzen zen boltxebikeen artean garrantzitsuenetakoa izan zen. 1914an atxilotu eta Siberiara erbesteratu zuten, Stalinekin batera, eta 1917ko Otsaileko iraultzaren ondorioz aske geratu zen. 1917ko apiriletik aurrea Alderdi Boltxebikeko Komite Zentraleko kide aukeratu zuten, eta 1917ko abuztuan, Alderdiko Idazkari.

### Alderdi Boltxebikean 
Boltxebikeen barne-antolakuntzako arduradun nagusia izan zen. Komite Militar Iraultzaileko kide ere izan zen, eta Iraultza aurreko Komite Zentral Boltxebikearen batzarraren (iraultza proletarioa berehala prestatzeko erabakia hartu zuen batzarraren) antolatzaile izen zen. 1917eko azaroak, Iraultza Sozialistarekin batera aldi berean burutu zen Errusia Osoko Sobieten Bigarren Biltzar Nagusian ordezkari boltxebikeen bozeramaile izan zen, beraz, Sobietak iraultza proletarioaren eta botere burgesa uzkailtzearen aldeko ildoa zilegiztatzeko paper garrantzitsua jokatu zuen. 1917eko azaroaren 21ean Errusia Osoko Sobieten Komite Exekutiboko buru aukeratu zuten Kamenev ordeztuz, beraz, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federalaren buru izan zen. 1918an, Brest-Litovskeko Itunaren sinaduran paper garrantzitsua izan zuen, eta Asanblada Konstituziogilea bertan behera uzten erabakigarria izan zen.

### Heriotza 
Lehen Konstituzio Sobietarra izan zen “*Herri Langile eta Zanpatuaren Eskubideen Adierazpena*” idatzi zuen komisioaren parte izan zen. 1918ko abuztuan Lenin atentatu batean zauritu zutenean, praktikoki, Lenin berreskuratu arteko hilabeteetan, Gobernuburu postua ere bere esku egon zen. Aleksandra Kollontairen arabera, bere genero askapenaren aldeko borrokan aliatu garrantzitsua izan zen. 1919an, Errusiako Gerra Zibilan zehar hil zen. Bere omenez, Jekaterinburg hiria, 1924etik 1991era “Sverdlovsk” bezala berrizendatu zuten.

## Erreferentziak
Auvers-sur-Oiseko eliza

**Auvers-sur-Oiseko eliza**, , 1890eko Vincent van Gogh herbeherear margolariaren margolan bat da. 94 cm-ko altuera eta 74-cm-ko zabalera duen olio-pintura bat da. Gaur egun, Paris hiriko Orsay museoan ikusgai dago.

1890eko maiatzaren 16an Vicentek Saint-Rémy-de-Provence ospitalea laga eta Frantziako hegoaldetik iparraldera lekualdatu zen. Parisen Theo van Gogh anai bisitatu ostean, Camille Pissarro adiskidearen aholkuz Auvers-sur-Oise udalerrira joan zen, bertan Paul Gachet medikuak osatu zezan. Bertan, Vicentek bere bizitzako azken hamar asteak igaro zituen, denboraldi labur honetan ehunen bat margolan margotuz. Denbora batez Gauchet doktorearen lorategiko loreak margotu zituen, ondoren udalerriko biztanleak eta ingurua. Honela, bertako eliza topatu eta margotzea erabaki zuen: *Auvers-sur-Oiseko eliza*.

## Kanpo estekak