Amelia Rosselli

thumb|Rosselliri eskainitako plaka, bere bizitzako azken hogei urteak bizi izan zituen eraikinean. Etxe honetan bere buruaz beste egin zuen 1996an.
thumb|Rosselliren hilobia Erromako Hilerri akatolikoan (argazkia: Giovanni Dall'Orto).
**Amelia Rosselli** (Paris, 1930eko martxoaren 28a - Erroma, 1996ko otsailaren 11) italiar poeta izan zen, 1930eko hamarkadako Belaunaldiko kidea. Bere literatur lana, batez ere, italieraz dago idatzita, baina baita ingelesez eta frantsesez ere.

## Biografia 
Amelia Rosselli Parisen jaio zen, gurasoak erbesteratuta baitzeuden beren ideia antifaxistengatik. Ama, Marion Cave, Ingalaterran jaioa zen eta Alderdi Laborista britainiarreko aktibista zen; aita, Carlo Rosselli, Sozialismo liberalaren teorialaria. 1937an, zortzi urte zituela, La Cagoule talde terrorista ultraeskuindarrak, Mussoliniren eta Galeazzo Cianoren aginduei jarraituz, Ameliaren aita eta osaba hil zituen Normandiako errepide batean egindako segadan.

Horren ondorioz, 1940an bere familia Frantziatik Suitzara joan zen bizitzera, eta gero Estatu Batuetara.

Herrialde horietan Rossellik literatura, filosofia eta musika ikasketak egin zituen, baina erregulartasunik gabe; Ingalaterran osatu zituen. 1946an, Italiara itzuli zenean, ez zuen titulu ofizialik.

Berrogeiko eta berrogeita hamarreko hamarkadetan, teoria musikala, etnomusikologia eta konposizioa landu zituen, eta horren guztiaren emaitza zenbait saiakera izan zen. 1948an, Florentziako eta Erromako hainbat argitaletxetarako eta RAIrako ingeles itzultzaile lanetan hasi zen; bitartean, literatura eta filosofia ikasketekin jarraitzen zuen. Urte horietan, Erromako literatur giroko lekuetan ibiltzen hasi zen, bere lagunak ziren Carlo Levirekin eta Rocco Scotellarorekin batera, eta 63ko Taldea osatu zuten beste artista batzuekin.

Hirurogeiko hamarkadan Italiako Alderdi Komunistan (PCI) afiliatu zen. Bere testuak argitaratzen hasi zen; aldizkarietan, batez ere. Bere lanek Andrea Zanzotto, Giovanni Raboni eta Pier Paolo Pasoliniren arreta erakarri zuten.

Bere literatur lanak (oso esperimentala dena) ingelesezko, frantsesezko eta italierazko poemak eta prosa biltzen ditu.

1963an, *Il Menabò* aldizkarian 24 poesia kaleratu zituen. Hurrengo urtean, 1964an, 35 urte zituela, bere lehen liburua argitaratu zuen: poesia bilduma bat, *Variazioni* *belliche* (Garzanti Editore) izenekoa. Pasoliniren ustez, *neurosiaren eta misterioaren gaien* ekarpena egiten zion italiar poesiari. 1966an, literatur kritikak publikatzen hasi zen hainbat egunkaritan; *Paese Sera* eta ''L'Unità* egunkarietan, besteak beste. 1969an *Serie ospedaliera* argitaratu zuen. 1981ean *Impromptu* agertu zen, hamahiru ataletan banatutako poema luzea; eta 1983an, *Appunti sparsi e persi*, 1966 eta 1977 urte bitartean idatzitako testuekin. Bere zenbait testu autobiografiko, hainbat garaitan idatzitakoak, 1990ean jaso eta kaleratu ziren *Diario ottuso* izenburupean.

Amelia Rosselli poeta berezia izan zen bere lan eleanitzagatik (frantsesez, ingelesez eta italieraz idatzi zuen), eta hizkuntza musika balitz bezala erabiltzeko egin zuen ahaleginagatik.

## Nerbio-nahasmenduak eta suizidioa 
Amaren heriotzak, 1949an, eta beste egoera pertsonalak nerbio krisiak eragin zizkioten. Suitzako eta Ingalaterrako kliniketan eskizofrenia paranoidea diagnostikatu zioten, baina Rossellik ez zuen inoiz halakorik onartu; sistema estrapiramidalean lesioren bat besterik ez zuela esaten zuen, Parkinson gaixotasunaren sintomekin lotua (39 urterekin agertu zitzaiona).

Erroman bizi izan zen bere bizitzako azken hogei urteetan, eta bere buruaz beste egin zuen Corallo bideko bere etxean, 1996an, depresio larria jasaten ari zela. Rossellik leihotik salto egin zuen, bosgarren solairutik. Otsailaren 11n hil zen, bere idazlerik maiteenetako batek, Sylvia Plathek, bere buruaz beste egin zuen egunean (Rossellik aztertua eta itzulia zuen idazlea).

Erromako Hilerri akatolikoan dago lurperatuta.

## Lanak 
### Poesia 
* *Variazioni* *belliche*, Milan, Garzanti, 1964; Erroma, Fondazione Piazzolla, 1995; Plinio Perilliren edizioa, Pier Paolo Pasoliniren hitzaurrea.
* *Serie ospedaliera*, Milan, Il Saggiatore, 1969.
* D*ocumento* *(1966-1973)*, Milan, Garzanti, 1976.
* *Primi scritti 1952-1963*, Milan, Guanda, 1980.
* *Impromptu*. Genoa, San Marko dei Giustiniani, 1981, 2003; Erroma, C. Mancosu, 1993. Egileak berrikusitako edizioa, Jean-Charles Veglianteren frantsesezko itzulpenarekin, Parisen argitaratu zen: Tour de Babel, 1987. ISBN 2-9501979-0-6.
* *Appunti sparsi e persi, 1966-1977. Poesie*, Reggio Emilia, Aelia Laelia, 1983.
* *La* *libellula*, Milán, SE, 1985; Milán, SE, 1996 Pier Paolo Pasoliniren testu batekin.
* *Antologia poetikoa*, Giacinto Spagnolettiren edizioa, Giovanni Giudiciren saiakera batekin. Milan, Garzanti, 1987.
* *Sonno-Sleep (1953-1966)*, edizio elebiduna, Antonio Portaren itzulpena. Roma, Rossi & Spera, 1989; Genova, S. Marco dei Giustiniani, 2003.
* *Sleep. Poesie in inglese*, edizio elebiduna, Emmanuela Tandelloren itzulpena eta epilogoa. Milan, Garzanti, 1992. ISBN 88-11-63687-6.
* *Le poesie*, Emmanuela Tandelloren edizioa, Giovanni Giudiciren hitzaurrea. Milan: Garzanti, 1997. ISBN 88-11-66924-3
* *Appunti sparsi e persi. 1966-1977*, Erroma, Empiria, 1997.
* *La furia dei venti contrari. Variazioni Con testi inediti e dispersi dell'autrice*, Andrea Cortellessaren edizioa. Florentzia: Le lettere, 2007.
* *La libellula e altri scritti*, Milán, SE, 2010 (*La libellula* poemaz gain, 1963 eta 1965 artean idatzitako hogeita hamaika poesia biltzen ditu, *Serie* *ospedaliera*tik ateratakoak, eta *Diario ottuso*ko zenbait testu autobiografiko)
* *L'opera poetica*, Stefano Giovannuzziren edizioa, E. Tandelloren sarrera. Milan: Mondadori, 2012. .
* *October Elizabethans*, edizio elebiduna, Emmanuela Tandelloren itzulpena. Genova, S. Marco dei Giustiniani, 2015.

### Prosa 
* *Diario ottuso*. *1954-1968*, Erroma, IBN, 1990; Roma, Empiria, 1996, Alfonso Berardinelliren hitzaurrea, Daniela Attanasioren ohar batekin (honako hauek dauzka: *Prime Prose Italiane*, 1954; *Nota*, 1967-68; *Diario ottuso*, 1968; *Esperimenti Narrativi*).

### Saiakerak 
* *Una scrittura plurale*. *Saggi e interventi critic*, Francesca Caputoren edizioa. Novara, Interlinea, 2004. ISBN 88-8212-184-4.

### Gutunak 
* *Lettere a Pasolini 1962-1969*, Stefano Giovannuzziren edizioa, Genova, S. Marco dei Giustiniani, 2008.
* *Due parole per chiederti notizie. Lettere (inedite) a David Tudor*, Roberto Gigliucciren edizioa, Emmanuela Tandelloren sarrera. Genova: S. Marco dei Giustiniani, 2015.

### Elkarrizketak 
* *È vostra la vita che ho perso*. *Conversazioni e interviste 1964-1995*, Monica Venturini eta Silvia De Marchen edizioa, Laura Barileren hitzaurrea. Florentzia: Le Lettere, 2010. ISBN: 978-88-6087-318-7.
* *Neoavanguardia e dintorni'' (Edoardo Sanguineti eta Elio Pagliaranirekin). Palermo, Palumbo, 2004. ISBN 88-8020-544-7 [bideoan]

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Giudici, Giovanni: «Per Amelia: l'hora infinita»; in Rosselli, Amelia: *Poesie*. Milan: Garzanti, 2016.

## Kanpo estekak