open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marcos Gándara

**Marcos Gándara Enríquez** (Latacunga, Ekuador, 1919ko azaroaren 6a - 2011ko urtarrilaren 17a) Ekuadorko militar eta estatuburua izan zen. 

## Biografia 
Eloy Alfaro Eskola Militarrean hasi zen ikasketak egiten, eta Turingo Artilleriako Akademian eta Madrilgo Bide, Ubide eta Portuetako Eskolan (1948-1950) osatu zituen. Ondoren Ekuadorrera itzuli eta irakasle gisa lan egin zuen hango Unibertsitate Zentralean eta Eskola Politeknikoan. 1958an bidaia egin zuen Costa Ricara eta Nikaraguara, ikuskatzaile gisa.

Beste zenbait kargu politikoz gainera, Segurtasun Kontseiluko idazkaria eta gudarostearen senatari izan da Gándara. Militarrek 1963an emandako estatu-kolpearen ondoren, gobernuko batzorde militarreko kidea izan zen 1966. urtea arte. Berehala erakutsi zuen, gainera, bera zela Batzorde Militar hartako kiderik eraginkorrena, eta agintaldi hartako berrikuntza gehienen aitzindaria izan zen. Hasieran begi onez hartu zituzten haren ekimenak herritarrek, komunismoaren mehatxuari aurre egiteko hartuak zirelakoan, baina izugarrizko gehiegikeriak egin ziren giza eskubideen kontra eta askatasun indibidual zein politikoen kontra, eta horrela, 1966. urtean militarrek aginpidea utzi zutenean Traizioaren Koronelak ezizena zuten batzordeko agintariek.

Aginpidean aritu zen bitartean, Gándarak gogor esetsi zien ezkerreko mugimenduei; 1963ko batzorde militarraren garaian jasan zuen Ekuadorko ezkerrak XX. mendeko zapalkuntzarik handiena eta luzeena. Gobernua utzi ondoren irakasle gisa lan egin zuen harik eta epaitu, zigortu eta azkenik Bolivia eta Argentinara erbesteratu behar izan zuen arte.

1970ean itzuli zen sorterrira; Integral C. Ltda. konpainia sortu zuen, eta hainbat idazlan eman ditu argitara; besteak beste, *Hidráulica General* (1945, "Hidraulika orokorra"), *Topografía militar* (1945 eta 1947, "Topografia militarra"), *Motores hidráulicos* (1948, "Motor hidraulikoak"), *Democracia y Dictadura en el Ecuador* ("Demokrazia eta diktadura Ekuadorren"), eta orobat idatzi ditu historiari buruzko artikuluak.

## Erreferentziak
Moshood Abiola

**Moshood Kashimawo Olawale Abiola** (Abekouta, Ogun, Nigeria, 1937 - Nigeriako Abujako espetxe batean, 1998) nigeriar enpresaburu eta politikaria izan zen.

Demokraziaren ikur eta Nigeriako erregimen militarrari aurka egin zion oposizioaren buruzagi garrantzitsuena izan zen. Nigeriako etnia garrantzitsuena den joruba etniaren buruzagia izan zen.

## Biografia 
Kontabilitate-ikasketak egin zituen Glasgoweko Unibertsitatean, Eskozian. Nigeriara itzulita, 33 urte zituela, Telephone and Telegraph (ITT) multinazionalaren Nigeriako sukurtsalaren zuzendari izendatu zuten, eta Afrikarako eta Ekialde Hurbilerako lehendakariorde.

Bere herriko enpresabururik boteretsuenetakoa izatera iritsi zen petrolioaren, merkataritza-itsasketaren eta prentsaren esparruetan, eta negozio pribatuetan izan zuen arrakastagatik, *Midas nigeriarra* izengoitia ipini zioten. Mezenas gisa ere aritu zen ikasketetarako beka ugari banatuz, eta, oro har, lan handia egin zuen bere dirua eta ezagutzak arraza beltzeko gizon-emakumeen alde erabiliz.

1978. urtean hasi zen politikagintzan, eta Alderdi Nazionalean kargu garrantzitsua izatera ere iritsi zen, baina alderdia eta politika utzi zituen, Mohamed Buhari boterera eraman zuen 1983ko estatu-kolpe militarraren aurretik.

1993. urtean itzuli zen berriro politikara Alderdi Sozialdemokratarekin, eta 1993ko ekainaren 12ko hauteskundeetan lehendakaritzarako hautagai izendatu zuten. Lehen datuen arabera, botoen ehuneko 80 lortu zuen Lagoseko estatuan (biztanle gehien dituena), begiraleen esanetan 1960an independentzia iritsi zenez geroztik Nigerian egin diren hauteskunderik garbienetan; hala ere, hauteskunde-batzordeak bertan behera utzi zituen bozketen emaitzak. 1994ko apirilean Abiolak lehendakari izateko zuen eskubidea aldarrikatu eta bere burua estatuburu izendatu zuen. Abacharen erregimenak traizioa leporatu eta kartzelatu egin zuen. 1998ko uztailaren 7an hil zen kartzelan, iturri ofizialen arabera, bihotzekoak jota, familiaren esanetan, berriz, pozoiturik.

## Erreferentziak
Fernando García Mercadal

thumb|Goyaren txokoa, Zaragoza

**Fernando García Mercadal** (Zaragoza, Espainia, 1896ko apirilaren 5a - Madril, Espainia, 1985eko otsailaren 3a) arkitektoa izan zen. Madrilgo Arkitekturako Goi Mailako Eskolan egin zituen ikasketak.

Ikasle garaian, Aldamaren estudioan lan egin zuen, baina 1923an Erromako saria irabazi, eta hara joan zen ikasketak sakontzera. Garai hartan egindako bidaietan, Europako modernitatearen aitzindariak eta haien ideiak ezagutu zituen: Le Corbusier, Behrens, Breuer... Europako abangoardiak hobekien ezagutzen zituen arkitektoa izan zen bere garaian, eta berak sartu zuen modernismoa Espainian, 1927an sorterrira itzuli zenean. Aitzindari gisa osatutako bide horretan egindako obra nagusia Zaragozako Goyaren txokoa izan zen (1927).

1930eko hamarraldian egindako beste zenbait lanetan ere zeregin horrekin jarraitu zuen: Burgosko autobus-geltokia (1929); Burgosko Higiene Institutua; Madrilgo Zurbano kaleko eraikin bat (1930); Fabra Coat lantegiaren proiektua (1931), Torrojarekin; Tomas Maebe eskola (1932), Aníbal Álvarezekin. Obra iraultzaile eta berrizaleak egin zituen, oro har, baina baditu askoz ere obra akademizistagoak ere: Bilboko Jesusen Bihotzerako proposamenak; Valentziako Merkataritzako Ateneoa (1927), Emilio Moyarekin eta abar.

1933. urtean Arkitekturako Espainiako Sari Nazionala lortu zuen, Madrilgo Arte Modernoko Museoaren proiektuarekin. Bestalde, garrantzi handiko hirigintza-lanak egin zituen. 1926an Hirigintzako Espainiako Kongresu Nazionalean parte hartu zuen, eta 1929an Madrilen Zabalkunderako Planaren Nazioarteko Lehiaketa prestatzen parte hartu zuen. 1929an Zuazo arkitektoaren estudioan hasi zen lanean, eta han prestatu zen Madrilgo lehiaketarako. Zuazok irabazi zuen lehiaketa, baina Mercadalek osatu zuen haren proiektua; aipatzekoak dira Mercadalek lorategietan eta plazetan egindako eraberritze-lanak. Bestalde, García Mercadalek GATEPAC (Grupos de Arquitectos y Técnicos para el Progreso de la Arquitectura Contemporánea) sortu zuen 1930ean, eta haren zuzendari izan zen 1932 arte.

## Erreferentziak
Euripides

**Euripides** (; Salamina, Antzinako Grezia, K.a. 480 &ndash; Pella, K.a. 406) poeta tragikoa izan zen. Bere garaikideek eszeptikoa zela aurpegiratu zioten, jainkoei jaierarik ez ziela, Greziako mitoak ez zitzaizkiola axola. Gerrak ahuldutako Atenas batean, jendeak tradizioak, legeak, erakundeak, antzinakoengandik jasotako morala gutxiesten zituen unean idatzi zuen Euripidesek. Nahiago zituen deskribatu gizakien grinak eta beren barneko izaera, antzinako heroien handitasun tragikoa goraipatzea baino, eta hartaz, Euripidesek bat egin zuen bere belaunaldikoekin. Hil ondoren lortu zuen ospea da horren lekukorik garbiena.

## Bizitza 
Haren jatorriaz, bizitzaz, eta heriotzaz nahiko datu gutxi dago, eta sarri asmo txarrez esandakoak ezagutzen dira. Sokratesen adiskidea zen. Filosofoen eta sofisten irakatsiak entzun zituen, poesia eta antzertia idazten hasi aurretik. K.a. 455ean aurkeztu zituen, lehen aldiz, hiru obra Dionisoren omenetako lehian, Atenasen. Hirugarren geratu zen. Eskilo, Euripidesen areriorik gogorrena, urte horretan hil zen.

Bizi zela, ez zuten bere garaikideek aintzat hartu; baina Mazedoniako Arkelao erregearen gortean hil ondoren, Euripidesen ospea Grezia osora hedatu zen.

## Lanak 
Idatzi zituen laurogeita hamabi obretatik, hemezortzi heldu dira gaurko eguneraino. Noiz idatzi zituen, batzuetan zail da zehazten. Hiru taldetan bana daitezke obra horiek:

# Hasteko, formaz eta edukiz klasikoak direnak: *Medea* (K.a. 431), *Hipolito* (K.a. 428), *Ifigenia Aulisen* (K.a. 405) eta *Bakanteak* (K.a. 405).
# Bigarren, tragedian teknika-berrikuntzak dakartzanak: *Alzeste* (K.a. 438), *Ion* (K.a. 418), eta *Elektra* (K.a. 413).
# Eta, azkenik, garai hartan gertatzen ari zena jasotzen duten obrak: *Heraklideak* (K.a. 430), *Andromaka* (K.a. 426), *Troiako emakumeak* (K.a. 415) eta *Helena* (K.a. 412).

Oraindik beste zenbait tragedia gaineratu behar dira: *Hekuba* (K.a. 424), *Erregutzaileak* (K.a. 424), *Herakles haserre* (K.a. 424), *Ifigenia Tauriden* (K.a. 414), *Feniziarrak* (K.a. 410) eta *Orestes* (K.a. 408).

Data ezaguna ez bada ere, Euripidesek drama satiriko bat idatzi zuen, *Ziklopea*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Giménez Martín

**Carmen Giménez Martín** (Casablanca, Maroko, 1943ko urtarrilaren 10a) espainiar arte-eraberritzailea da.

## Biografia 
Gurasoak errepublikanoak zituen, eta hori dela eta erbestean jaio zen, Marokon. Sorterrian egin zituen lehen ikasketak, baina ondoren Frantziara aldatu zen Zientzia Politikoetako ikasketak egitera. Parisko Unibertsitatean lizentziatu zen eta geroago Artearen Historia ikasi zuen. 1968an Espainiara aldatu zen eta hainbat erakusketa grafiko antolatu zituen, *Grupo 15*ko zuzendari eta aholkulari artistiko gisa. Ondoren Estatu Batuetan bizi izan zen, 1982. urtea arte. Hainbat erakusketa antolatu zituen; adibidez, *Correspondencias entre escultura y arquitectura* (Eskulturaren eta arkitekturaren arteko korrespondentziak), *Spanish Prints* (Espainiar grabatuak), eta nazioartean ospe gehiago eman zion *Tendencias en Nueva York* (New Yorkeko joerak) izenburuko erakusketa ibiltaria, Frantziako gobernuak hala eskatuta Luxenburgon eta Parisen erakutsi zena; baita beste zenbait hiritan ere. 1983an Espainiako Kultura ministerioan sartu zen eta urte hartan bertan Erakusketen Zentro Nazionaleko zuzendari izendatu zuten. Berrehun erakusketatik gora antolatu zituen Giménezek, arrakasta handiz, eta espainiar artearen zabalkundean lan bikaina egin zuen. Aipatzekoak dira, besteak beste, *Edvard Munch; Origen y visión de la Nueva Pintura Alemana* (Kieffer, Baselitz, Imendorf...); *Picabia; 5 Artistas Españoles-Artist Space en Nueva York; Arte Povera; Escultura Española 1900-1937*; *Frida Khalo; Juan Gris; Miquel Barceló; Maestros Modernos. Colección Thyssen Bornemisza; Richard Long*. 1986an Veneziako Bienalean parte hartu zuen, eta hurrengo urtean ''Cinq Siècles d'Art Espagnol à Paris'' erakusketaren arduradun izan zen. Gaur egun, 1989. urteaz geroztik, New Yorken bizi da; hiri hartako Guggenheim Museoko eraberritzaileen taldeko kide da, eta gaurko hispaniar arteko erakusketen arduraduna da. Madrilgo Reina Sofía Museoko eleduna ere bada, beste zenbait karguren artean.

## Sariak 
Hainbat sari jaso ditu azken urteetan. Besteak beste, Estatu espainolak emandako Arte Ederretako Merituaren urrezko domina, eta 2004 ohorezko domina, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiak emandakoa. Aurrekoez gain, Erakusketa Monografikoaren lehen saria 2005-2006an, eta Erakusketa Historiko onenaren bigarren saria 2006-2007an, Arte Kritikarien Nazioarteko Elkarteak emandakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Biografia.
*  Espainiako Arte Ederretako Akademiaren partaidea.
Jorge Sanjinés

**Jorge Sanjinés** (La Paz, Bolivia, 1936ko uztailaren 31) boliviar zinema-zuzendaria da, boliviar zinemaren buruetako bat eta Latinoamerikako zuzendari nagusietakoa.

## Biografia 
Zinemaren industriak markatzen dituen mugetatik kanpo lan egin du beti; bere filmetan, adibidez, aimara hizkuntza txikia erabiltzen du. Baina oztopoak oztopo, film horiek ospe handiko sariak irabazi dituzte (*La nación clandestina*, 1989an, Donostiako Urrezko maskorra irabazitakoa da, esaterako), eta batzuetan Europako ekoizpen-enpresen diru-laguntza jasotzen dute, Boliviako indiarren artean marxismoa zabaltzeari uko egin gabe, betiere. Izan ere, zinema-zuzendari militante horrek herri xehearen zapalkuntza, lur-jabeen basakeriak, eta pobreei gizarte-mailan gora egitea eragozten dieten hezkuntzaren hutsuneak salatu izan ditu beti bere filmetan.

Sanjinés 1961ean sartu zen zinemaren munduan. Lau urte geroago, Boliviako Zinema Institutuaren zuzendari izendatu zuten, eta film luzeak egiten hasi zen. Lehen filma, *Ukamau* ("Horrela da"), egin orduko, baina, gobernuak kargutik kendu zuen, filmaren edukiagatik. Hurrengoan, *Yawar mallku* ("Kondor odola"), Estatu Batuen inperialismoa salatu zuen. Hasieran agintariek debekatu egin zuten filmaren emanaldia, baina herriaren presioak behartuta, estreinatu ahal izan zen; *El coraje del pueblo* filmean herri batean sarraskia egindako militarrak salatzera iritsi zen, justiziak zigortu gabe aske utzi zituenak.

1972an Hugo Banzer diktadoreak Boliviako aginpidea indarrez hartu zuenean, erbestera joan zen ihes.

Film laburrak: *Cobre* (1958); *El manguito* (1959); *Sueños y realidades* (1961); *Un día Paulino* (1963); *Revolución* (1963); *Bolivia, avanza* (1964); *Aysa* (1965).

Film luzeak: *Ukamau* (1966); *Sangre de cóndor* (1969); *Los caminos de la muerte* (1970); *El coraje del pueblo* (1971); *El enemigo principal* (1974); *¡Fuera de aquí!* (1976); *Las banderas del amanecer* (1983); *La nación clandestina* (1989); *Para recibir el canto de los pájaros* (1995); *Los hijos del último jardín* (2004).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  CONACINE (Consejo Nacional del Cine) / Bolivia-ren webgunea
Gustav Stresemann

**Gustav Stresemann** ( ahoskatua; Berlin, Alemania, 1878ko maiatzaren 10a - *ib.*, 1929ko urriaren 3a) alemaniar politikaria izan zen.

## Biografia 
Historia, literatura eta ekonomiako ikasketak egin zituen Berlingo eta Leipzigeko unibertsitateetan (1897-1900), eta 1903. urtean Alemaniako Alderdi Nazional Liberaleko kide egin zen. 1906tik 1912ra bitartean, Dresden hiriko zinegotzi izan zen, eta aldi berean, ekonomiari buruzko artikuluak idazten zituen *Sächsische Industrie* (*Saxoniako Industria*) aldizkarian. 1907. eta 1914. urteetan diputatu aukeratu zuten, eta Lehen Mundu Gerra bitartean, alderdiaren buruzagitza izan zuen.

Gerra amaitu ondoren Alemanian errepublika ezarri zenean, Stresemannek Alemaniako Herri Alderdia sortu zuen, eskuineko alderdi liberala. 1920. urtetik bere heriotza arte, parlamentuko diputatu eta alderdiaren lehendakari izan zen. Zenbait alderdirekin koalizio-gobernua osatu ondoren, 1923. urtean Errepublikako kantziler izendatu zuten. Baina urte berean tirabirak izan ziren koalizioan, aliatuek Rhur inguruko lurraldea hartu zutelako, eta kargua utzi zuen. Hala ere, Stresemannek esku handia izan zuen Errepublikako politikan, urte hartatik hil zen arte Kanpo Arazoetako ministro izan baitzen. Bitarte horretan, gogor saiatu zen mendebaldeko nazioekin erlazioak hobetzen, Alemaniak Europan izandako nagusitasuna berriz ere eskuratzeko asmoz. Tarte horretan, Dawesen plana onartu zen (1924; gerraren ondorioz gutxitu egin zen Alemaniak ordaindu beharreko diru-kopurua), Locarnoko hitzarmena sinatu zen (1925, Frantziaren eta Alemaniaren arteko mugak onartu ziren), aliatuak Rhineland lurraldetik irten ziren (1926), Alemania Nazioen Ligan onartua izan zen (1926), Berlingo hitzarmena sinatu zen (1926, Sobietar Batasunaren eta Alemaniaren neutraltasunaren ziurtatu zen), eta Kellog-Braind hitzarmena sinatu zuen Alemaniak (1928, gerrari uko egin zitzaion).

Hil aurretik Young plana martxan jarri zuen, baina ezin izan zuen amaituta ikusi. 1926. urtean Bakearen Nobel Saria jaso zuen, Aristide Briandekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduardo Frei Ruiz-Tagle

**Eduardo Frei Ruiz-Tagle** (Santiago de Chile, Txile, 1942) politikaria da, Txileko lehendakari izandako Eduardo Frei Montalvaren semea. Txileko lehendakari izan zen 1994-2000 urte-bitartean.

## Bizitza 
Ingeniaritza-ikasketak egin zituen Txileko Unibertsitatean. 1958an hasi zuen bere karrera politikoa, Txileko Alderdi Kristau Demokratako kide gisa, eta hurrengo urteetan aitari lagundu zion lehendakaritzarako kanpaina prestatzen. 1969tik aurrera, eraikuntzan hasi zen lanean ingeniari gisa, Sigdo Koppers S.A. enpresan.

1985ean, aita hil eta hiru urtera, berriro politikan hasteko asmoa azaldu zuen, aitak bukatu gabe utzitakoa burutzeko. Hauteskunde Libreak batzordearen sortzaile eta bultzatzaileetako bat izan zen, Augusto Pinochet jeneralaren diktaduraren kontrako borrokan. 1989an senatari hautatu zuten, eta hiru urte geroago bere alderdiko lehendakaritza hartu zuen.

1993ko maiatzean, Txileko Demokraziaren Aldeko Alderdi Itunaren lehendakaritzarako hautagai izendatu zuten, eta abenduko 14an, Errepublikako lehendakari, bere alderdikide Patricio Aylwinen ordez. Alderdi Itunaren barruko eztabaidak gorabehera, ekonomiaren goraldiak boterean eutsi zion koalizioari, baina arazo politiko larriei egin behar izan zien aurre, armadak eragindakoei batez ere. Nahiz eta 1997ko hauteskundeetan Demokraziaren Aldeko Alderdi Itunak (Alderdi Sozialista, Demokraziaren Aldeko Alderdia, Alderdi Erradikal Sozialdemokrata, eta Freireren Alderdi Kristau Demokrata) gehiengoa lortu zuen diputatuen kongresuan, Txileren Aldeko Batasuna eskuindarrak bere aulki-kopurua gehitzea lortu zuen, senatuan batez ere, eta konstituzioan erreforma demokratikoak sartzeko aukera alferrik galdu zen. 1998ko urtarrilean, Pinochetek armadan erretiroa hartzeak eta biziarteko senatari bihurtzeak sortu zuen krisi politikoaren erdian, Freik kargutik kendu zuen Defentsa ministroa, Edmundo Pérez Yoma, diktadore ohiarengandik gertu zegoelakoan. 2000. urteko martxoan Ricardo Lagosek hartu zuen presidente-kargua Freiren ordez.

2000tik 2006ra bitartean, biziarteko senatari gisa jardun zuen. 2006ko martxotik aurrera, Los Ríos barrutia ordezkatuz senatari-kargua du.

## Kanpo estekak 
*  Eduardo Frei Montalva fundazioaren web-orria
## Erreferentziak
Aleksander Kwaśniewski

**Aleksander Kwaśniewski** (Białogard, 1954ko azaroaren 15a) poloniar politikaria da. 1995 eta 2005 artean Poloniako presidentea izan zen.

## Bizitza 
Ekonomia-ikasketak hasi zituen Gdańsken, baina amaitu gabe utzi zituen. Suedian eta Estatu Batuetan lan egin zuen denboraldi laburrez, 1970eko hamarraldiaren erdialdera. Poloniara itzulitakoan, Poloniako Langileen Alderdi Batuko kide egin zen, erregimenak onartzen zuen alderdi bakarreko kide, alegia. 1981ean egunkari bateko zuzendari izendatu zuten, baina hilabete gutxi batzuk geroago, Wojciech Jaruzelski jeneralak gerra-legea ezarri zuenean, itxi egin zuten. Egunkaria atzera zabaldu zenean, Langileen Alderdia bultzatu zuen estatuaren zentsura salatu gabe. 1984an, *Sztandar Mlodych* egunkari ospetsuaren erredakzioburu gisa lan egin zuen. Urtebete geroago, Jaruzelskik Gazteria eta Kiroletako ministro izendatu zuen. 1989an, gobernu komunistak *Solidarnosc* sindikatuaren eskuetan utzi zuenean aginpidea, sindikatuaren buru Lech Walesarekin negoziatu zuen zuzenean. Urtearen amaieran, komunista izandako politikari-talde batek Poloniako Errepublikaren Sozialdemokrazia alderdia sortu zuen, Kwaśniewskiren gidaritzapean.

1991n Parlamentuko kide hautatu zuten, eta ezkerreko eta komunistak izandako beste alderdi batzuekin batera, Ezkerreko Batasun Demokratikoa sortu zuen. Lech Walesaren presidente zela antikomunisten artean izan ziren tirabirak ondo baliatuta, Ezkerreko Batasun Demokratikoak irabazi zituen 1993ko Parlamentuko hauteskundeak. 1995ean presidentetzarako hauteskundeetara aurkeztu zuen bere burua. Autobusean ibili zen Polonia osoan zehar, mendebaldeko politikarien gisara, eta joera politiko desberdinak adostuko zituen eta herrialdea mende berrira eramango zuen buruzagi gisa saldu zuen bere burua. Walesak bezala, Polonia Europar Batasunean eta NATOn sartzeko asmoari eutsiko ziola adierazi zuen, eta 1989an ezarritako erreforma politikoei eta ekonomikoei eutsiko ziela halaber. Presidente hautatu zuten, botoen %51,7 jasota. 2005eko abendura arte izan zen Poloniako presidente, eta Lech Kaczyński izan zen haren ondorengoa, 2010ean hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Keats

**John Keats** (Londres, 1795eko urriaren 31 &ndash; Erroma, 1821eko otsailaren 23a) ingeles poeta erromantikoa izan zen. Bizitza motza izan zuen arren, Erromantizismo ingeleseko izen handienetakotzat hartzen da. Antzinako Grezia eta Erromako mitologia izan zuen oinarri bere olerki askotan, eta edertasuna bilatzen saiatu zen obra guztietan.

## Bizitza 
John Keats 1795eko urriaren 31n jaio zen, Londresen. Ezbeharrak bata bestearen atzetik jazo zitzaizkion poetari, oso gaztetik gertatu ere. Zazpi urterekin aita hil zitzaion, zaldi batetik erorita, eta, amaren bigarren ezkontza motz baten ondoren, amonarekin bizitzera joan zen familia osoa Enfieldera. Zoritxarra hauspoa izan zen, hein batean, urteak geroago gauzatuko zuen lanerako: izan ere, Enfieldeko ikastetxean greziar eta erromatar klasikoak ezagutu eta ikasi zituen, hainbeste ezen hamabost urterekin Virgilio poetaren hitzak itzultzeko gai baitzen.

Lehenago ama eta anaia bezala, Keats tuberkulosiz gaixotu zen eta lagun baten etxera joan zen sendatzera. Bertan, Londresko Hampsteaden, Fanny Brawne ezagutu zuen, bere bizitza osoko maitasun tragikoa. Orduan osatu zituen bere poemarik ederrenak (*Lamia* eta *The Eve of St Agnes*), oda handiak (*On Indolence*, *On a Grecian Urn*, *To Psyche*, *To a Nightingale*, *On Melancholy* eta *To Autumn*), eta *Hyperion* poema epikoaren bi bertsioak. *Hyperion* 1818 eta 1819 urteetan idatzia da: zoritxarreko maitasunaren eta eritasunaren aurrean, berriz ere Greziar mitologian oinarriturik, balio absolutuak eta hilezkortasuna uztartzeko ahalegina da eta, era berean, poeta-sortzailearen alegoria. Poemak, odak eta *Hyperion* 1820an argitaratu ziren *Lamia and other poems* liburuan

1820ko irailean, gero eta eriago zegoela, Napolirantz jo zuen eguraldi onuragarriagoaren bila. Hilabete batzuk geroago, 1821eko otsailaren 23an, Erroman hil zen eta bertako hiíerri protestantean lurperatu zuten. Mende laurden bat pasatxo besterik ez zuen. Epitafioan berak idatzitako hitzak ezarri zituzten: "*Hemen baten bat datza, haren izena uretan idatzi zena*"

## Literatura lanak 
Keatsen poesiaren ezaugarriak irudien bizitasuna, sentikortasuna, eta filosofia mitologiaren bidez agertzeko ahalegina dira. XIX. mendeko poetengan eragin handia izan zuen, baina, bereziki, obraren alderdi formalari dagokionez; XX. mendean Keatsen obraren balio teknikoa eta intelektuala aintzat hartu da. Haren obraren baitan ezarri ohi dira, orobat, gutunak, anai-arrebei, adiskideei eta Fanny Brawneri bidaliak; bere obrari buruzko iruzkin aberatsak izateaz gainera, literatura-balio handikoak dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarari ekarriak: John Keats, ekarriak.armiarma.eus
* Igartua Aristondo, Amaia *Keats hilkorraren olerki hilezkorrak*, berria.eus
Bernard-Henri Lévy

**Bernard-Henri Lévy** (Beni Saf, Aljeria, 1948ko azaroaren 5a) filosofoa eta frantsesezko idazlea da. Frantziarra da, nahiz eta jaiotzaz aljeriarra izan.

## Bizitza 
Judu familia aberats bateko semea zen, eta Parisa joan ziren bizitzera gaztetxoa zenean. Oinarrizko ikasketak egin ondoren, bere benetako zaletasuna, Filosofia, ikasten hasi eta berehala lizentziatu zen; 20 urterekin katedra laguntzaile zen. 1968ko maiatzeko gertaeretan parte hartu ostean, 1971n Bangladesha joan zen Nazioarteko Brigada bateko kide gisa. Gero Frantziako Alderdi Sozialistako kide egin eta 1980an François Mitterranden aholkulari bilakatu zen.

1990ean *La Règle de Jeu* aldizkariaren zuzendari izendatu zuten; aldizkari horretatik zabaldu zituen komunismoaren aurkako ideiak, ospe handiko pentsalarien lankidetzarekin: Vargas Llosa, Carlos Fuentes, Salman Rushdie, Alexander Zinoviev.

1992an bere lehen antzerki-lana, *Le jugement dernier* (*Azken judizioa*), estreinatu zuen Parisen. Urte horretan *Sarajevoren heriotzako egun bat* dokumentala estreinatu zuen, gero Berlingo Zinemaldian aurkeztu zutena, eta 1994an, berriz, Bosnian parte ez hartzearen politikaren aurkako *Bosna!* filma aurkeztu zuen Cannesko Zinemaldian. Urte berean argitaratu zuen *La pureté dangereuse* (*Garbitasun arriskutsua*), fanatismoaren kontrakoa, erlijiosoa (integrismoa) nahiz laikoa (populismoa) izan. Bere basakeriaren kontrako borrokan, Lévy ezkertiarrek kritikatzen dute eskuindarra delakoan, eta eskuinekoek berriz ezkertiartzat hartzen dute. Nolanahi ere, Lévyren liburuak ia hizkuntza guztietara itzuli dituzte, eta eragin handia izan dute urteotako ideietan. Gatazka-lekuetara bidaia asko egina da.

Artikuluak idazten ditu munduko egunkari nagusietan. 1980an, ''L'Action internationale contre la faim* (Gosearen aurkako nazioarteko ekintza) elkartearen sortzaileetako bat izan zen, eta aurrerago utzi egin zuen.

## Lanak 
Lévyren idazlan nagusiak:
* *La barbarie à visage humain* (1977, *Giza aurpegia duen basakeria*, komunismoaren kontrakoa)
* *Oinarri kontua* (1982)
* *Asiari buruzko iritziak* (1985)
* *Les derniers jours de Charles Baudelaire* (1988, *Charles Baudelaireren azken egunak*)
* *Les aventures de la liberté* (1991, *Askatasunaren abenturak*)
* *Les hommes et les femmes* (1993, *Gizonak eta emakumeak'').

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Bernard-Henri Lévyren web-orria
Gerhard Richter

**Gerhard Richter** (Dresden, Alemania, 1932 -) alemaniar pintorea da.

## Biografia 
Dresdengo Arte Akademian egin zituen ikasketak 1952-1956 bitartean, errealismo sozialean oinarrituta; laster, baina, joera modernoak baztertuta zeuden giro horretatik alde egin beharra ikusi zuen, eta 1961-1963 bitartean Düsseldorfeko Akademian ikasi zuen, abstrakzioaren eraginpean.

1962 arte bere obra figuratiboa izan zen batez ere, Giacometti, Bacon eta Dubuffeten eraginpean. 1960ko hamarraldiaren hasieran, koadroak egiteko metodo berriak erabiltzeko aukera ikusi zuen Lichtensteinen obran, eta margo-argazkiak egiten hasi zen, Rauschenbergen transposizioak baino argazki-itxura handiagokoak, baina Warholen lanak baino margolan-itxura handiagokoak, aldi berean. Handik aurrera masa-komunikabideetatik ateratako gaiak erabili zituen, eta egunkarietako argazkietan edo zaleenetan oinarritutako koadroak egin zituen.

Ikusleak gauza ezagunak pintura artean nola antzematen dituen aztertu zuen geroztik bere koadro askotan: *Hiriko irudiak* (1968-1969); *Hodeiak* (1968-1970-1971-1976); *Mendiak* (1968-1969). 1963an happening bat egin zuen Konradekin Manifestazio bat errealismo kapitalistarentzat, eta harrezkero Richterren obra *pop*tzat hartu izan da, oker hartu bada ere. Palermorekin batera oihal arruntak erabili zituen, saltegi handietan erosiak, *pop*ari jarraituz, baina bere obra harago doa: aztergaia ez da masa-komunikabideen ikonografia, pintura bera baizik. 1960ko hamarraldiaren bukaeraz gero bere lana erabat abstraktu bihurtu zen. Koadro monokromoak egin zituen hasieran, *Koadro grisak*, Vietnamgo Gerran inspiratuak. 1980ko hamarraldian abstrakzio espresionista landu zuen gehienbat, kolore bizikoa, eta figurazioa beste sail osagarri baterako utzi zuen, fotomargoetarako. Koadro abstraktuetan margo-errepertorio handia erabili zuen, Alemaniako pintura modernoaren historia laburbiltzen zuena.

1968az gero Düsseldorfeko Arte Akademiako irakasle da. 1983an, Richter Düsseldorfetik Koloniara joan zen bizitzera, eta gaur egun ere hantxe bizi da.

1997an Praemium Imperiale saria irabazi zuen.

## Erreferentziak
Thomson Reuters Aranzadi (argitaletxea)

**Thomson Reuters Aranzadi** (**Aranzadi-Thomson Reuters**​ edo **Aranzadi** ere deitua) argitaletxe bat da.

Espainia osoan Zuzenbide eta Zientzia sozial eta juridiko alorrean argitaletxe liderra da.

Argitaletxearen izen ofizialak izan dira *Editorial Aranzadi* (1929-1999), *Editorial Thomson Aranzadi* (1999-2008) eta *Thomson Reuters Aranzadi* (2008-gaur egun).

## Historia 
Argitaletxearen sortzailea Manuel de Aranzadi izan zen, eta bere xedea zen gai honi buruzko informazio ordenatua eta eguneratua eskaintzea.

1930. urtean *Repertorio Cronológico de Legislación y Jurisprudencia* (*Legegintza eta Jurisprudentziako Bilduma Kronologikoa*) sortu zen horrela, Estatuko Aldizkari Ofizialeko lege orokor guztiak bildu eta eguneratzeko, aldian-aldian argitaratzen diren buletinen bidez. 1951. urtean *Diccionario de Legislación* (*Legegintzako Hiztegia*) argitaratu zen, 16 liburukitan; lan hartan jaso zen lehen aldiz Espainian indarrean ziren lege guztien bilduma. Aurrerago osatu zen 1975. urtea bitarteko legegintza-bilduma, *Nuevo Diccionario de Legislación* (*Legegintzako Hiztegi Berria*) izenburupean, aldaketak eta oharrak barne zituela, eta handik hamar urtera eguneratu zen berriro, kontzeptu eta ordenaziorako irizpide berriak aintzat harturik. Urtean buletin gehigarri bat ere ematen du argitara, indarrean dauden xedapen berriekin.

Bestalde, Espainiako Konstituzioa onartzearekin batera Epaitegi Konstituzionala sortu zelarik, *Repertorio Aranzadi del Tribunal Constitucional* (*Epaitegi Konstituzionalaren Aranzadi Bilduma*) hasi ziren kaleratzen, epaitegi horrek emandako epaiak eta zenbait erabaki bildurik. Autonomiak sortu ondoren, eta lurralde-antolaketa berriaren eraginez sorturiko aniztasunaren aurrean nolabaiteko sistematizazioa lortzearren, erkidego bakoitzeko lege nagusiak bildu ziren erkidegoen errepertorioan, eta orobat egin zen 1986an Espainia Europako Erkidegoan sartu zenean Europako legediarekin; *Repertorio de Legislación de las Comunidades Europeas* (*Europako Erkidegoen Legedia*) argitaratu zen 1986an, eta 1994an *Europar Batasuneko Legedia* obrak hartu zuen haren lekua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hafez al-Assad

**Hafez al-Asad** (arabieraz: حافظ الأسد, *Ḥāfiẓ al-Asad*; Qardaha, 1930eko urriaren 6a - Damasko, 2000ko ekainaren 10a) siriar politikari eta militarra izan zen. 1971-2000 bitartean Siriako presidentea izan zen.

## Bizitza 
Sobietar Batasunean osatu zituen Siriako ikastegi militarretan hasitako ikasketa militarrak. 1946an Baath («Pizkundea») alderdiko kide egin zen, eta 1963ko estatu-kolpearen ondorioz, alderdi hori agintera iritsi zenean, Aire Armadako jeneral izendatu zuten. 1966tik 1970era bitartean, Defentsarako ministro izan zen, eta 1970ean gobernuaren kontrolaz jabetu zenean, lehen ministro, hurrengo urtean lehendakari hautatu zuten arte.

1973an Egiptorekin batera parte hartu zuen Yom Kippur Gerran, baina ez zuen onartu 1970eko hamarkadaren amaieran Egiptok eta Israelek lortu zuten hitzarmena. 1976, 1987 eta 1990ean Libanoko Gerra Zibilean esku hartu zuen, Libanoko lurralde zabal bat Siriaren kontrolpean jarriz, eta Iranen alde ere egin zuen, herrialde horrek Iraken aurka izandako gerran (1980-1988).

1980ko hamarkadaren hasieran, hainbat estatu-kolperen ahaleginak jasan bazituen ere, basakeria handiz eraso zien aurkari politikoei. 1982an milaka soldadu bidali zituen Hama hirira, Anaia Musulmanen matxinada suntsitzera. Urte askoan Siria izan zen SESBen hurbileneko aliatua Ekialde Hurbilean, baina 1980ko hamarkadaren amaieran, sobietar aginpidea ahuldu zenean, Mendebaldearekiko harremanak hobetzen ahalegindu zen Assad. Golkoko Gerran, gatazkaren konponbidea mundu arabiarraren barruan bilatzen saiatu zen, baina Saddam Husseinek bereganatutako boterearen beldur, nazioarteko koalizioaren alde egin zuen, Siriako soldaduak Saudi Arabiara bidaliz Iraken aurka borrokatzera. 1993an, ordea, parte-hartze eskasagoa izan zuen Israelek eta Palestinaren Askapenerako Erakundeak lortutako bake-hitzarmenean. 1995ean Israelgo estatuarekin elkarrizketak hasi zituen, bake-hitzarmena eta elkarrenganako aitorpena lortzeko.

Hil zenean, 2000. urtean, bere bigarren semea, Bashar, izan zuen ondorengo, zaharrena, Basel, istripu batean hil baitzen.

## Erreferentziak
Raif Dizdarević

**Raif Dizdarević** (Fojnica, Bosnia, Jugoslaviako Erresuma, 1926ko abenduaren 9a) Jugoslavia ohiko politikaria da.

## Biografia 
Hamasei urterekin Titoren gerrilletan parte hartu zuen alemaniar eta italiarren aurka, Bigarren Mundu Gerran.

1945ean Alderdi Komunistako kide egin zen, eta 1951. urtea arte Estatuko Segurtasun Batzordeko kide izan zen. Azken urte hartan Kanpo Arazoetako ministerioan hasi zen lanean, eta hurrengo hiru urteetan Enbaxadako Arazoetarako idazkari eta arduradun izan zen Bulgarian. 1956-1959 bitartean Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko enbaxadako lehen idazkari izan zen. 1963an Txekoslovakiako enbaxadara bidali zuten, eta lau urtez aholkulari-lana bete zuen.

Jugoslaviara itzuli zenean, 1967an, Sindikatuen Konfederazioko Batzordeko idazkari izendatu zuten. 1972an diplomazia-lanetara itzuli zen, Kanpo Arazoetako federazioko idazkariorde gisa. Bi urtez kargu horretan aritu ondoren, Batzordeko Presidentetzako kide eta Bosnia-Herzegovinako Sindikatuen Konfederazioko Batzordeko presidente izan zen, 1978. urtea arte. 1975-1978 bitartean, gainera, Bosnia eta Herzegovinako Langileen Alderdiko eta Errepublikako Lehendakaritzaren Konfederazio Sozialistako kide izan zen. 1978-1982 bitartean Bosnia-Herzegovinako Errepublika Sozialistako presidentetza eskuratu zuen, eta Defentsa Nazionaleko Batzorde Goreneko presidente izan zen. Gainera, Jugoslaviaren Defentsarako Batzordeko kide izan zen 1978tik 1983ra. 1982an Jugoslaviako Elkarteen Federazioko kide izendatu zuten, eta presidente geroxeago. 1987. urtea arte Kanpo Arazoetako ministro izan zen, eta azken urte horretan Federazioko presidentetza eskuratu zuen, Hamdija Pozederac dimisioa ematera behartu zuen finantza-eskandaluaren ondoren. 1988ko maiatzean Jugoslaviako Batzar Federalak Jugoslaviako presidente izendatu zuen. Urtebete geroago Tito presidenteak ezarritako txandakatze-sistemaren arabera hala baitzegoen zehaztuta, Janez Drnovšek bosniar ordezkariak hartu zuen haren lekua.

Dizdarević Federazio jugoslaviarra elkartuta mantentzen saiatu zen, baina Jugoslaviako Gerrak hastean galdu zuen han zuen eragin politikoa. Aurrerago Sarajevon bizi izan da eta han argitaratu ditu bere oroitzapenak.

## Erreferentziak
Luis Sánchez Polack

**Luis Sánchez Polack** (Izengoitia: ***Tip*** ; Valentzia, 1926ko uztailaren 22a - Madril, 1999ko otsailaren 8a) espainiar umorista eta antzezlea izan zen.

## Biografia 
Zortzi urte zituela, Madrila joan zen familiarekin, eta 1939an batxilergoa ikasten hasi zen, baina ez zuen amaitu. Zeramikako eskolan aritu zen zurgintza, zeramika eta antzerkia ikasten, eta antzezle izatea erabaki zuen. Luca de Tenaren *De lo pintado a lo vivo* (*Margotutik bizirik dagoenera*) lanarekin egin zuen debuta. 1945ean Madrid Irratian sartu zen, eta han haurrentzako saio bat hasi zuen. Hamalau urtez aritu zen irrati horretan. Hantxe osatu zuen Tip y Top umore bikotea, Luis Collekin, oso ospetsu izan zen. Hiru film egin zituzten elkarrekin. 1961ean banandu egin ziren, eta Tipek bakarka jarraitu zuen. Ondoren, José Luis Collekin hasi zen saioak antolatzen, Tip y Coll bikote gisa. Bikote harekin ere arrakasta handia izan zuen, aurrekoarekin baino handiagoa. 1967. urtetik aurrera ekitaldi ugari izan zituzten, eta film bat egin zuten: *La garbanza negra, en paz descanse*. Film horretan erabiltzen zituzten jantziak (etiketa-jantzi beltzak) izan ziren aurrerantzean beren ikuskizunetarako erabili zituztenak. 1969. urtearen hasieran Espainiako Telebistan *Galas del sábado* saioa aurkezten hasi ziren. 70eko hamarraldiaren hasieratik, zortzi urtez, egunero aurkeztu zuten bere saioa Top-Less aretoan. 1979an Espainiako umorista nagusiak ziren. Tipek irratiko hainbat solasalditan parte hartu zuen, eta Telecinco kateko *Este país necesita un repaso* saioan ere aritu zen. 1997an Onda Cero irratian hasi zen, *La brújula* saioan, eta han *Cuentos infantiles para personas de cierta edad* atala aurkezten zuen.

1998an eritasun larri bat zela-eta utzi zituen ekitaldiak. *Pueblo* egunkariaren Ospearen Saria eman zioten, eta baita Ondas saria ere. Zenbait liburu ere idatzi zituen: *Cantares del Mío Tip* (1980) eta *Santos varones* (1995), eta Collekin batera, *El libro de Tip y Coll* eta *Tipicoll spanish*.

## Erreferentziak
Theodor Seuss Geisel

**Theodor Seuss Geisel** (Springfield, Massachusetts, 1904ko martxoaren 2a - San Diego, Kalifornia, 1991ko irailaren 24a) haur-literaturako idazle estatubatuarra, argitaratzailea eta irudigilea izan zen. Geiselen lanak oso ezagunak dira Estatu Batuetan, batez ere, bere bertsoetan tartekatzen duen umore apetatsu jostalariarengatik eta liburuak apaintzeko egiten dituen marrazki alai exotikoengatik.

## Bizitza 
Artista gisa bere kasa ikasi zuen. Hamar bat urtez karikaturak marrazten lan egin ondoren, 1937an, haurrentzako lehenengo liburua kaleratu zuen: *And to Think That I Saw It on Mulberry Street*, **Doctor Seuss** izengoitiaren azpian. Testu haren xalotasunak eta umore biziak berehalako arrakasta eman zion. Handik gutxira, liburu gehiago argitaratu zituen, ''The King's Stilts* (1939), adibidez; edota txori batek engainatuta arrautzaren gainean esertzen den harako elefante haren historia, *Horton Hatches the Egg* (1940). Bigarren Mundu Gerrako urteetan (1939-1945), haur-literatura utzita, zinemarako gidoiak (dokumentalak) idatzi zituen. Horien artean, aipagarria da *Design for Death*, japoniar herriari eskainia, Akademiak saritua. Gerra bukatutakoan, atzera lotu zitzaion haurrentzako liburuak idazteari, eta laster argitaratu zuen liburu bat, *McElligott's Pond* (1947). Hurrengo hamarraldietan berrogei bat idatzi zituen guztira: *Horton Hears a Who* (1954), *How the Grinch Stole Christmas* (1957), *The Cat in the Hat* (1957), *Green Eggs and Ham* (1970), *The Lorax* (1971), *The Butter Battle* (1984)... Bestalde, marrazki bizidunetako pertsonaia bat sortu zuen, Gerald McBoing Boing, Akademiak saritua. Halaber, Pulitzer Sariaren aipamen berezia jaso zuen, bere bizitza osoa Estatu Batuetako haurrentzako liburu didaktikoak eta jostagarriak egitera buru-belarri emateagatik. Nolanahi dela ere, haren azkeneko liburuek arrakasta handia eta oso harrera ona izan zuten helduen artean ere, eta salduenetakoak izan ziren: *You're Only Old Once* (1986), *Oh, the Places you'll Go!'' (1990).

## Erreferentziak
Sun Ra

**Sun Ra** —jaiotza-izena: **Herman Sonny Blount**— (Birmingham, Alabama, AEB, 1914ko maiatzaren 22a - 1993ko maiatzaren 30a) musikagilea eta piano-jotzailea izan zen.

## Bizitza 
Sun Raren gaztaroko daturik ez dago ia. 1935. urte inguruan John Fess Whatleyk zuzendutako orkestra batean aritu zen. 1930eko hamarraldiaren amaieran, *Sonny Blount* izenpean, moldaketak idatzi zituen, Chicagoko DeLisa klubean jo zuen, eta Wynonie Harrisen eta Joe Williamsen laguntzaile izan zen. 1946tik 1947ra bitartean, Fletcher Hendersonen orkestrako kide izan zen. 1947an disko bat grabatu zuen piano-jotzaile gisa Dukes of Swing taldearekin. 1950eko hamarraldian hirukote bat osatu zuen, eta berak asmatutako tresna elektroniko bat jotzen hasi zen.

1956an Arkestra orkestra sortu zuen, urteen joanean hainbat izen izan zituena: Solar, Myth Science, Astro Infinity, Intergalactic Research, Astro Intergalactic Infinity, Outer Space eta abar. Orkestra horrekin ikuskizun berezia eskaintzen zuen, musika, argiak, testuen irakurketa eta abar nahasten zituena. Poliki-poliki nabarmenkeriaz betetako ikuskizunak antolatu zituen, eta Frantziako Barne Arazoetako ministro zen Raymond Marcellinek debekatu egin zituen orkestraren emanaldiak. Arkestra taldeak disko ugari grabatu zituen, berrehunen bat, baina disko horien zabalpena ez zen handia izan.

1960ko hamarraldian Sun Rak New Yorken hartu zuen bizilekua, eta oso ezagun bihurtu zen free jazzaren inguruan. Jazz Composer´s Guild Associationaren lanetan parte hartu zuen, Greenwich Villagen jo zuen, eta bira bat egin zuen Kalifornian barrena. 1970eko hamarraldiaren amaieran Filadelfian hartu zuen bizilekua.

Hainbat filmetan ere parte hartu zuen: *Cry of Jazz* (Edward Bland, 1959), *Free Jazz: Sun Ra* (Jean-Michel Meurice, 1970), *Jazz Concerto: Sun Ra* (Luigi Costantini, 1976), *Sun Ra: a Joyful Noise* (Robert Mugge, 1980), *Mister Ra* (Franck Cassenti, 1983). *Passing Through* (Larry Clark) filmeko musika osatu zuen 1977an.

## Erreferentziak
Gustav Peichl

[thumb|260px|Gustav Peichl Museoaren estalkia, [Bonnen.]]

**Gustav Peichl** (Viena, Austria, 1928ko martxoaren 18a - Grinzing, Viena, 2019ko azaroaren 17a) austriar arkitektoa izan zen.

## Biografia 
Bere jaioterrian egin zituen lehenengo ikasketak, eta arkitekturakoak Clemens Holzmeister maisuarekin egin zituen, Wiener Akademie der bildenden Künster akademian (1946-1957). 1973az geroztik akademia hartako irakaslea izan zen. Ikasketak amaitzear zela (1956) Roland Rainerrentzat jardun zuen lanean, baina bere estudioa zabaldu zuen handik gutxira.

Peichlen lehenengo aldiko lanen artean azpimarratzekoak dira *Afrium-Chule Krim* (1962-1963) eta Hackingeko moja domingotarren komentua (1965-1967). Horizontaltasuna da lan horien ezaugarri nagusietako bat, 1930eko hamarraldiko Nazioarteko Estiloaren eragina zuela. 1965-1967 urteetan Vienan egindako Meidlingeko burutik gaixoak zeudenak sendatzeko zentroan arrazionalismoa eta estetika brutalista erabili zituen, eta bere karreran nabarmen agertu zen mekanizismoa iragarri zuen. Bereziki azpimarratzekoa da Vienako Diesterweggassen Eskola (1969-1978), osagai bereiziez osaturiko proiektu konplexu batean oinarritua eta ingurunea kontuan harturik eraikia.

Nazioarteko ospea 1969an lortu zuen, Austriako Irrati Telebistako estudioekin (ORTF). Vaduzko Arte Museoan (1977) berriro ere maisutasun handiz bateratu zituen arkitektura eta ingurunea, Aflenzko irrati-sateliteko estazioan bezala (1976-1979). Berlin-Tegeleko fosfatoak suntsitzeko plantan (1979-1985), berriz, bikain adierazi zuen proiektu industrial batek eskatzen duen ikuspegi tekniko funtzionala eta arkitektura-ahalmena, balio sinbolista handiko eraikin baten bidez.

Azkenaldiko obretan testuinguruaren garrantzia azpimarratu zuen, adibidez Mannheimgo Teknikaren Museoan (1983), aita santuarentzako Heldenplatzeko agertokian (1983), Wienerbergeko Landvilla obran (1985), eta abarretan.

Peichl izan zen mugimendu modernoko artista nagusietako bat, eta arkitekto gisa ez ezik, ospe handia lortu zuen *Ironimus* ezizenez egindako karikatura politiko eta sozialekin. Haren azken lanetako bat Krems-eko Karikatura Museoa izan zen (2000-2001).

## Kanpo estekak 
*  Peichl & Partner-en webgunea

## Erreferentziak
Lanaren Konfederazio Orokorra (Frantzia)

thumb|250px|CGTko militanteak zerbitzu publikoen aldeko manifestazio batean Parisen, 2005ean.
**Lanaren Konfederazio Orokorra** edo **CGT** () Frantziako sindikatuen elkarte bat da. Limogesen sortu zen 1895an. Mugimendu sindikalaren erabateko autonomia aldarrikatu bazuen ere Amiensem 1905ean, CGT ezkerreko alderdien eta joera desberdinen arteko tirabiren mendean egon da. 2.000.000 kidek osatzen zuten 1920. urtean. Urte hartarako deitutako grebak arraskatarik izan ez zuela eta, anarkosindikalistek eta komunistek sindikatua utzi eta *Conféderation générale du travail unitaire* (CGTU) sortu zuten (1921) eta Hirugarren Internazionalean sartu ziren 1923an.

1936ko biltzarrean bat egin zuten berriz, eta CGTk bere egin zuen Frente Popularraren programa. 1940. urtean, Vichyko gobernu alemanen zaleak legez kanpo utzi zuen sindikatua. Gerra bukatu ondoren, komunistak geratu ziren sindikatuaren buru; horren ondorioz, anarkosindikalistek *Conféderation National du Travail* delakoa (CNT) sortu zuten 1946an, eta erreformistek CGT-FO (*Force Ouvrière,* 1948. urtean. 600.000 kide ditu gaur egun). CGT Frantziako lehen sindikatua da gaur egun: 1.600.000 kide ditu.

1981. urtean CGT barruko tirabirak areagotu egin ziren. Bi idazkarik dimisioa aurkeztu zuten: sindikatuaren ekimenak PCF alderdiaren interesen mendekoak zirela adierazi zuten. Eta egoera horrek ez zuen onera egin 1981-1984 urteen bitartean gobernuan ministro komunistek parte hartu zuten garaian. 1982an Henri Krasucki Konfederazioko idazkari orokor izendatu zuten. Komunistek Fabiusen gobernuan parte hartzeari uko egin ziotenean, CGTk gogor egin zuen lehendakariaren eta lehen ministroaren politikaren kontra. 1985ean, Konfederazioa lanbide arteko ekimenen jardunaldi nazionalak antolatzen hasi zen berriz ere (1980az geroztik etenak). 1986an ikasleen mugimenduaren alde egin zuen, eta saiatu zen burdinbideko langileen greba sektore publikoetara eramaten. CGTk indar handia egin zuen Gizarte Segurantzaren alde 1987an. 1992an Henri Krasuckik Louis Vianneti utzi zion lekua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Roach

**Max Roach** (Brooklyn, New York, 1924ko urtarrilaren 10a - Manhattan, New York, 2007ko abuztuaren 16a) estatubatuar bateria-jotzailea izan zen.

1942an Clark Monroeren kabaretean jo zuen, Charlie Parkerrekin batera. 1944an Dizzy Gillespie ezagutu zuen, eta harekin Onyx Clubean lan egin zuen. Ondoren Benny Carterrekin Kaliforniara joan zen, baina 1945ean New Yorkera itzuli zen berriz ere. Hainbat grabazio egin zituen jazz-jotzaile handienekin, hala nola Coleman Hawkins, Fats Navarro, Charlie Mingus, Thelonious Monk, Bud Powell, Stan Getz, Lee Konitz, Sarah Vaughan, Flip Phillips, Tadd Dameron, Jay Jay Johnson, Miles Davis eta Charlie Parkerrekin. Azken horren boskoteko kide izan zen, eta harekin esku hartu zuen, 1949an, Parisko Pleyel jaialdian. Jazz at the Philharmonic taldearekin bira bat egin zuen Europan zehar, 1952an. Laukote bateko zuzendari izan ondoren, Howard Rumseyren taldean aritu zen Kalifornian. Garai horretan Clifford Brown tronpeta-jotzailea ezagutu zuen, eta harekin talde bikaina osatu zuen, harmoniaz betea. 1955 arte aritu ziren elkarrekin, taldekidea hil zen arte, hain zuzen ere. 1959an, konposizio-ikasketei ekin zien berriz ere. Bere emazte Abbey Lincolnekin arraza-bereizkeriaren kontrako musika suite bat idatzi zuen, *We Insist! - Freedom Now*. 1962an, Duke Ellington eta Charlie Mingusekin *Money Jungle* diskoa grabatu zuen. 1973an perkusiozko talde bat sortu zuen: M´Boom. 1980ko hamarraldia arte lan egin zuen talde horrekin.

Musikaren Teoria irakatsi zuen Massachusettseko Unibertsitatean, 1970eko hamarkadatik hasi eta 1990eko hamarkadaren erdialdera arte. Hainbat disko grabatu zituen, besteak beste, *Memorial Charlie Parker* (1947); *The Immortal Charlie Parker* (1948-1950); *Clifford Brown «Caravan»* (1955); *Remember Clifford* (1955); *Jazz in 3/4 Time* (1957); *Parisian Sketches* (1960); *Drums Unlimited* (1966); *The Loadstar* (1977); *Birth and Rebirth* (1978); *Pictures of France* (1979); *Collage* (1984); *To The Max!* (1990-1991). Max Roach free jazz joeraren aitzindaritzat hartua da.

1985ean, Nelson Mandela buruzagi hegoafrikarraren askatasunaren aldeko kontzertu-manifestu batean parte hartu zuen, beste musikari batzuekin batera.

## Erreferentziak
Danielle Darrieux

**Danielle Yvonne Marie Antoinette Darrieux** ( ahoskatua; Bordele, Frantzia, 1917ko maiatzaren 1a – Bois-le-Roi, 2017ko urriaren 17a ) frantses antzezlea izan zen.

## Biografia 
Txikitan biolontxeloa jotzen ikasi zuen eta kontserbatorioan aritu zen. Hamalau urte zituela, aldizkari batean atera zen film batean parte hartzeko iragarkiari erantzun, eta hala hasi zen Darrieuxen antzezle-karrera (*La Bal*, 1931). Bost urtean hamabost film luze egin zituen, horien artean ezagunena, beharbada, Léo Joannonen *Quelle drôle de gosse!* (1935, "Zein mutiko barregarria!") izan zen.

Baina Darrieuxek ez zuen paper arinetan gelditu nahi, eta *Mayerling* (1963) lanean, Vetsera kondesaren paperean, erakutsi zuen zirrara sortzen ere bazekiela. Bere senar Henri Decoin zinemagileak eman zizkion bere karrerako paperik onenak, *Abus de confiance* (1937, "Gehiegizko konfiantza") eta'' Retour à l'aube* (1938, "Hasierara itzultzea") melodrametan, eta *Battements de coeur* (1939, "Bihotz taupadak") eta *Premier Rendez-vous* (1941, "Lehenengo hitzordua") komedietan. Azken horretan abeslari ere izan zen. Eta erraztasun berarekin igaro zen tragediatik (*Ruy Blas*, 1947), vaudevillera (*Occupe-toi d'Amélie*, 1949), eta espioi-filmera: *L'Affaire Cicéron* (1951, *Zizeron auzia*). Hala ere, Darrieuxek paper garrantzitsuenak Max Ophulsen hiru filmetan egin zituen: *La Ronde* (1950, "Erronda"); *Le Plaisir* (1951, "Atsegina"); eta *Madame de...* (1953).

Danielle Darrieuxek etenik gabe lan egin du: *Le Rouge et le Noir* (1954, "Gorria eta Beltza"); *L'Amant de lady Chatterley* (1955, "Lady Chatterley-ren maitalea"); *Pot-Bouille* (1957). Belaunaldi berrietako zinemagileak inspiratu ditu, batez ere Claude Chabrol (1962, *Landru*), Jacques Demy (*Les Demoiselles de Rochefort*, 1966; *Une chambre en ville*, 1982), Paul Vecchiali (1983, *En haut des marches*), André Téchiné (1986, *Le Lieu du crime*) eta Marie-Claude Treilhou (1990, *Le Jour des rois*).
Antzerkian ere lan egin du: *la Robe mauve de Valentine* (1963), *Adorable Julia* (1987), *Harold et Maud* (1995), eta baita telebistan ere. Haren azken lanetako bat François Ozonen *8 Femmes'' filmekoa izan da.

## Kanpo estekak 
*  Danielle Darrieux, Internet Movie Database-ren webgunean
## Erreferentziak