open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Damon Hill

**Damon Graham Devereux Hill** (Hampstead, Londres, Ingalaterra, 1960ko irailaren 17a) Erresuma Batuko auto-pilotu ohia da. 1 Formulako munduko txapelduna 1996an. Bi aldiz munduko txapeldun izandako Graham Hillen semea.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|200x200px|Damon Hill Williamsa gidatzen (1995).
Hasieran, moto-lasterketetan parte hartzen hasi zen (1979). Auto-pilotu gisa, 1986an, 3 Formulako munduko txapelketan, bederatzigarren geratu zen. 1 Formulan, 1991n egin zuen debuta, Brabham taldearekin, Ingalaterrako sari nagusian, Silverstongo zirkuituan. 1993an, Williams taldeko pilotu gisa, Hungaria, Belgika eta Italiako sari nagusiak irabazi zituen. 1994an, sei lasterketa irabazi zituen, baina ez zuen txapelketa irabazterik izan, Michael Schumacherren mesedetan. Azkenik, 1996an, zortzi lasterketa irabazita, txapeldun geratu zen, Jacques Villeneuve taldekidearen aurretik.

## Erreferentziak
Ana Aslan

**Ana Aslan** (Brăila, 1897ko urtarrilaren 1a - Bukarest, 1988ko maiatzaren 20a) errumaniar mediku, kardiologo eta geriatra izan zen.

Lehen Mundu Gerran zaurituak zaindu zituen frontean, Thomas Ionescu kirurgialariari lagunduz. Bera izan zen Errumaniako lehen emakume kardiologoa eta Medikuntzako lehen emakume irakaslea. Geroago geriatrian lan egin zuen Constantin Parhonekin batera. Elkarrekin ikertu zuten zenbait botikak geriatrian duten eragina, besteak beste, Gerovital H3 eta prokainak.

1952an Bukaresteko Geriatria Institutua sortu zuen, eta bera izan zen zuzendari hil arte. Errumaniako eta New Yorkeko Zientzien Akademietako kide izan zen eta baita zenbait herritako Elkarte Gerontologikoetakoa ere (AEB, Txile, Peru, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, eta abarretakoa).

## Erreferentziak
Olga Fish

**Olga Fish** (Budapest, Hungaria, 1901 – Ekuador, 1990) margolaria eta diseinatzailea izan zen. Judu familia bateko alaba zen. Nazien jazarpenetik ihesi, Ekuadorra joan zen, eta han bizi izan zen 1939. urteaz geroztik. Arte Ederretako Eskolako irakasle izan zen Quiton. Ekuadorko eskulangintzak eta arte herrikoia ezagutzeko, sustatzeko eta mundura zabaltzeko ahaleginengatik da ezaguna. Bere pintura eta lanetan indigenen munduko irudiak erabili zituen. Nazioartean onarpen handia izan du bere lanak, eta New Yorken NBEren egoitzako aretoetan Olga Fishen hainbat lan daude. 1962an, Ekuadorko Folklorearen Institutua sortu zuen beste batzuekin batera. 1985ean bere memoriak idatzi zituen, ingelesez eta gaztelaniaz: *El Folclor que yo viví. Memorias de Olga Fish*.

## Erreferentziak
Gasogeno

thumb|250px|alt=|Adler Diplomat 3 GS automobil gasogenoduna, 1941ekoa

**Gasogenoa** edo **gasifikagailua** erregai solidoetan aireak edo urak duen eragin kimikoaz, ez destilazioz, gas erregaia sortzeko tresna da; hau da, erregai solido batetik (egurra, ikatza...), gasifikazio bidez, gas erregaia lortzeko tresna. Berokuntzan erabiltzeko balio du, eta, garai batean, ibilgailuetarako energia-iturri gisa ere erabili zen gasolinaren ordez. Gasogenoa upela batez osatua dago. Gasogeno batzuetan, erregaia goitik sartzen da, eta airea azpitik. Errekuntzan sortzen den gasari *aire-gasa* deritzo. Ikatza osorik erre ez dadin, batzuetan ur-lurruna nahasten zaio aireari. Urak, karbonoarekin erreakzioan, CO eta H2 ematen du; *ur-gasa* deritzo. Gasogeno baten errendimendua zein den jakiteko, lortutako gasak berotzeko duen indarra eta gas hori lortzeko behar izan den erregai-kantitatea hartu behar dira kontuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolae Iorga

**Nicolae Iorga** ( ahoskatua; Botoșani,  - Strejnic, ) Errumaniako politikaria eta historialaria izan zen. Bere herriko historiari eta kulturari buruzko lan asko idatzi zituen. Alderdi Nazional Demokrataren sortzailea izan zen. Ministro Kontseiluko lehendakaria izan zen 1931-1932 urteetan. Karlos II.aren alde agertu zen, eta hark agintea galdu zuenean, Burdinazko Zaintza taldeak hil zuen.

Obra nagusiak: *Errumaniarren historia* (1935-1939), hamar liburutan, Iorgaren maisulantzat jotzen dena; *Gizadiaren historiaren sintesi saiakera* (1926-1928), eta beste anitz historia-ikerketa. Historiari buruzkoez gain, zenbait poema eta berrogeiren bat antzerki-lan ere idatzi zituen, gai eta pertsonaia historikoetan oinarriturik gehienbat, eta autobiografia bat.

## Erreferentziak
Pteropus livingstonii

***Pteropus livingstonii*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus livingstonii'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Wanda Landowska

**Wanda Landowska** (Varsovia, Polonia, 1879ko uztailaren 5a - Lakeville, Connecticut, Ameriketako Estatu Batuak, 1959ko abuztuaren 16a) klabe-jotzailea izan zen. Varsoviako eta Berlingo kontserbatorioetan egin zituen ikasketak. 1900-1913 urteetan Parisen bizi izan zen. Schola Cantorumgo irakasle izan zen, eta antzinako musikako kontzertu ugari eman zuen Europa guztian. 1913. urtetik 1919. urtera klabezin eskolak eman zituen Berlingo Goi Mailako Musika Eskolan. Ondoren Parisa itzuli zen, eta 1927. urtean Saint-Leu-la-Forêten kontzertu-areto bat eraikiarazi zuen interpretazio ikastaroak emateko. 1941. urtean Estatu Batuetara joan zen. Antzinako musika zabaltzen lagundu zuen kontzertuen, irakaskuntzaren eta musika-lanen bitartez. Fallak eta Poulencek klaberako lehen musika-lan modernoak eskaini zizkioten.

## Erreferentziak
Francis Parkman

**Francis Parkman** (Boston, Massachusetts, AEB, 1823ko irailaren 16a - Jamaica Plain, Massachusetts, AEB, 1893ko azaroaren 8a) Estatu Batuetako historialaria izan zen.

## Biografia 
Harvard Unibertsitatean egin zituen Historia eta Zuzenbide ikasketak. Ezaguna da batez ere kolonien garaiaren hasieratik 1763. urte arte biltzen duen *England and France in North America* zazpi liburukitako historia-bildumagatik. Parkmanen beste lan aipagarriak dira: *Pioneers of France in the New World* (1865, "Frantziako aitzindariak mundu berrian"), *The Jesuits in North America in the Seventeenth Century* (1867, "Jesuitak Ipar Amerikan hamazazpigarren mendean"), *The Discovery of the Great West* (1869, "Sartalde zabalaren aurkikuntza"), *Montcalm and Wolfe* (1884, "Montcalm eta Wolfe"), *A Half Century of Conflict* (1892, "Mende erdiko gatazka").

## Erreferentziak
Fernando Presa González

**Fernando Presa González**, ***Nandus*** gisa ezaguna (Cistierna, León, Espainia, 1957 -), Euskal Herriko idazlea da.

## Biografia 
70eko hamarkadaren bukaeran etorri zen Euskal Herrira bizitzera, eta, euskaraz ikasi ondoren, Euskarako irakaslea da egun. Oso abenturazalea da, eta Houstonen hasi eta Buenos Airesen bukatu zuen ibilaldia egin zuen 1987. eta 1988. urteen artean. Bidaia horren inguruko burutazioak jaso zituen kaleratutako lehenengo eleberrian: *Ilargia lagun beti hegoalderantz*.

Aurretik bestelako lanak ere argitaratuak zituen, gaztelaniaz: *Mis sueños son vuestras pesadillas* (1980) eta *Entre el asfalto y el miedo* (1985).

Europa iparraldeko hizkuntzak eta horien literaturak aztertzen jardun du urte askoan, eta *Diccionario polaco-español, español-polaco* kaleratu zuen 1994an.

## Erreferentziak
Eisaku Satō

japoniar politikaria izan zen. Alderdi Liberaleko idazkari nagusi izan ondoren (1946), Posta eta Telegrafoetako ministroa (1951-1952), eta eraikuntzakoa izan zen (1952-1953). Lehen ministroa zen bere anaia Kishik Finantzetako ministro izendatu zuen lehenik (1958-1960) eta Industria eta Barne Merkataritzakoa, ondoren (1961-1962). Teknologia eta Indar Atomikoko ministro izan zen ondorengo bi urteetan, eta Tokioko Olinpiar Jokoak antolatzeko arduradun nagusi izendatu zuten. 1964an Lehen ministro egin zuten, eta kargu hori izan zuen 1972. urtera arte. 1974. urtean Bakearen Nobel saria eskuratu zuen, Seán MacBride irlandar politikariarekin batera, arma nuklearrak ez hedatzeko hitzarmena sinatu zuelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marne (departamendua)

**Marne** Xanpaina-Ardena eskualdeko departamendua da (51), Marne ibaiak zeharkatua.

Prefektura Châlons-en-Champagne hirian dago, nahiz eta Reims garrantzitsuagoa izan. Beste herri garrantzitsu batzuk hauek dira: Épernay, Vitry-le-François. 42 kantonamendu eta 618 komuna ditu.

## Orografia 
Marne ibaiak igarotzen du lurraldea hego-ekialdetik mendebalerantz; Aisne ibaiak ipar-mendebala ureztatzen du. Lurralde laua da leku batzuetan eta menditsua besteetan.

## Ekonomia 
Nekazaritzan laboreak eta mahatsa dira ekoizpen garrantzizkoenak, eta abeltzaintzan behiak eta ardiak dira talde nagusiak. Oso ezagunak dira Champagneko ardoak, *Champagne * izenaz ezagutzen direnak. Industrian metalurgia eta mekanika dira alor nagusiak.

## Pertsonaia ezagunak 
* Albert Uderzo (1927-), komikigilea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Antonio Fernández Pascual

**Juan Antonio Fernández Pascual** (izengoitia: *El Librero Viejo* ; Tutera, 1752ko martxoaren 29a - 1814ko ekainaren 23a) nafar historialari, arkeologo eta artxibo zaindaria izan zen.

15 urte besterik ez zuela, jesuitek herritik alde egitean utzi zituzten dokumentuak ordenatzen hasi zen. Handik hiru urtera *Arte de Leer Instrumentos Antiguos* liburua eman zuen argitara, eta 1771. urtean, *Memorias y Antigüedades de la ciudad de Tudela*. Ondoren Tuterako elizbarrutiko artxibo-zaindari izendatu zuen apezpikuak. 1789. urtean, Cuencara jo zuen Santiagoko Ordenaren artxibo nagusia ordenatzera. Bete zituen zerbitzuen sari gisa Karlos IV.a erregeak aipaturiko ordenako artxibo zaindari nagusi izendatu zuen. Zaragozako San Joan Jerusalemgoaren ordenaren artxiboa antolatu zuen azkenik.

## Erreferentziak
Donald Henderson

**Donald Ainslie Henderson** (Lakewood, Ohio,  - Baltimore, Maryland, 2016ko abuztuaren 19a) estatubatuar epidemiologoa izan zen. Osasunaren Mundu Erakundeak baztangaren aurka prestatutako programaren azken fasearen zuzendaria. Edward Jennerrek (1754-1823) aurkitu zuen baztangaren aurkako txertoa 1798an, eta harrezkero Europan eta Ipar Amerikan ia erabat desagertu zen eritasuna, baina, hala ere, herrialde batzuetan gaixo asko zeuden oraindik. Txerto unibertsala ezinezkoa zenez, Osasunaren Mundu Erakundeko funtzionarioek eritasuna hartzeko arriskua zuten pertsonen heziketa, zainketa eta txertaketa-estrategia sistematikoa bideratu zuten, eta eritasuna hartu zutenak bakartu egin zituzten. Azkenean, baztanga, inoiz izan den eritasun kutsakor hilgarri eta aurre egiten zailenetako bat, desagertzea lortu zuten.

## Erreferentziak
Kulteranismo

[thumb|[Luis de Góngora, kulteranismoaren sortzailea, Velázquezen margolanean.]]

**Kulteranismoa** metafora gogorrak, aipamen ilunak eta muturreko hiperboleak ezaugarri dituen literatura estiloa da. Haren jarraitzaileei **kulterano** deritze. Kulteranismoa Espainiako barrokoaren joeretako bat da. Sintaxia eta hiztegia latinari jarraituz osatu zituzten poeta kulteranoek, eta mitologia eta gai klasikoak ere asko erabili zituzten, betiere hizkuntza arruntetik aldendu nahiz. **Gongorismo** izena ere eman zitzaion, Luis de Góngora izan baitzen kulteranismoaren poetarik handiena. Poesia mota honek hizkuntzaren ahalmen sortzailea eta adierazkorra aberastu zituen; imitatzaileen eskuetan, ordea, eta estiloaren beraren iluntasunagatik, edukirik gabeko literatura bihurtu zen, eta kontrako asko izan zituen (Quevedo eta Lope de Vega, besteak beste).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Literatura-saloi
* Manierismo
* Preziosismo

## Kanpo estekak
Clive Sinclair

**Clive Marles Sinclair** (Londres, Ingalaterra, 1940ko uztailaren 30a - *ibidem*, 2021eko irailaren 16a) britainiar elektronika-ingeniari, asmatzaile eta enpresaburua izan zen. Sinclair Research konpainiaren sortzailea izan zen, honen produkturik ezagunena ZX Spectrum mini-ordenagailua izan zelarik, 1980ko hamarkadaren hasieran informatika etxeetara iristeko funtsezko produktu bat gertatu zena.

## Biografia 
1960an hasita, hainbat enpresa sortu zituen, teknologia berrien aukerak ikertzeko eta lantzeko. 1970eko hamarraldiaren amaieran eta 1980koaren hasieran hasi zen ospetsu egiten, egoera gotorreko teknologia elektronikoan oinarriturik egindako asmakizunei esker. Teknologia hori kontsumorako tresna berriak sortzeko erabili izan ziren. Aipagarriak dira, adibidez, sakelako kalkulagailuak, erloju digitalak, telebista txikiak eta etxerako konputagailuak. Alor askotan ziharduen, besteak beste, mikroprozesagailuen inguruko asmakizunak egiten eta energia elektroniko bidezko garraioaren inguruko ikerketak egiten.

## Erreferentziak
Pteropus lombocensis

***Pteropus lombocensis*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus lombocensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Alessandro Mendini

**Alessandro Mendini** (Milan, 1931ko abuztuaren 16a - ibidem, 2019ko otsailaren 18a) Italiar arkitekto eta diseinatzailea izan zen.

Jaioterrian bertan egin zituen arkitektura-ikasketak (1959). Lan handia egin zuen diseinu- eta arkitektura-aldizkarien argitaratzaile gisa: *Casabella* (1970-1976), *Modo* (1977-1980), *Domus* (1980-1985). *Domus* akademia sortu zuen 1982an, *Archizoom* eta *Superstudio* taldeetako kide izan zen, eta *Estudio Alchymia*n lan egin zuen (1979-1991), besteak beste. Alessi eta Swatch etxeentzat ere lan egin zuen. Mendiniren arkitektura-lanek zuzendari artistiko gisa egindako lanen eragin nabarmena dute (horren erakusgarri da Groningen hiriko museoa, 1990-1994). Nahiz eta arkitektura-proiektu askotan lan egin zuen (esaterako, *Casa della Felicità*, 1980-1988), ezagunagoa da diseinatzaile gisa.
thumb|Groningen Museoko dorre horia
thumb|RAMUN amuleto 2010
## Erreferentziak
Ricardo Tormo

**Ricardo Tormo Blaya** (Ayacors de Canals, Valentzia,  - Valentzia, ) espainiar moto-pilotua izan zen. Munduko pilotu onenetako bat laurogeiko hamarraldian, zilindro gutxiko motoetan batez ere. Mekanikoen familia batean hazi zen, eta umetan sortu zitzaion moto-zaletasuna. Horrela, gazterik hasi zen lasterketetan parte hartzen, eta sari asko irabazi zituen. Hirurogeita hamarreko hamarraldian bederatzi aldiz irabazi zuen Espainiako Txapelketa, 50 zentimetro kubikotan. 1978an Munduko Txapelketa irabazi zuen, eta 1981ean berriro. Derbi etxeak fitxatu zuen Ángel Nieto txapeldun handiaren ondorengoa izateko, baina 1984an istripu larria izan zuen entrenamenduetan, eta horrek eta beste zenbait osasun-arazo larrik lasterketak uztera behartu zuten.
## Erreferentziak
Estanislao Urkixo

**Estanislao Urkixo** bi pertsonaren izen-deiturak dira, biak Urkixoko markeserriarekin lotuak:

* Estanislao Urkixo Landaluze (1816-1889): lehen markesa.
* Estanislao Urkixo Ussia (1872-1948): hirugarren markesa.

## Ikus, gainera 
* Urkixo
Leonel Fernández

**Leonel Antonio Fernández Reyna** (Santo Domingo, Dominikar Errepublika, 1953ko abenduaren 26a -) Dominikar Errepublikako politikari eta abokatua da.

## Biografia 
Errepublikako lehendakaria izan zen 1996tik 2000ra eta 2004tik 2008ra. 2008an berriz aukeratu zuten lehendakari.

Lehenengo ikasketak New Yorken egin zituen. Bere herrialdera itzuli ondoren, zuzenbidea ikasi zuen Santo Domingoko Unibertsitate Autonomoan, eta han bertan egin zuen doktoregoa. Juan Bosch izan zuen maisu eta gidari, eta Partido de la Liberación Dominicana (PLD) alderdia sortu zuten biek 1973an. 1983an, alderdiko Batzorde Nagusiko kide egin zuten, eta 1990ean, Batzorde Politikokoa. 1994ko hauteskundeetan Errepublikaren lehendakariorde izateko hautagai izan zen, baina ez zuen irabazi. 1996ko hauteskundeetan Errepublikako lehendakaritza lortu zuen. PLD alderdiak lortutako lehen estatuburua izan zen.

## Erreferentziak
Estanislao Urkixo Landaluze

**Estanislao Urkixo Landaluze** (Murga, Araba, 1816ko maiatzaren 7a - Madril, Espainia, 1889ko apirilaren 30a) enpresaburua izan zen.

## Bizitza 
12 urte zituenean Madrila joan zen, eta osaba baten etxean hartu zuen bizilekua. 1834. urtean eta hurrengo urteetan, Madrilgo Rothschild familiaren agentzian aritu zen Daniel Weisweillerrekin batera. 1841-1849 urteetan, Truke eta Burtsako agente izan zen eta 16 urtez Espainiako Bankuko kontseilari. Rothschilden Madrilgo agentziako konfiantzazko kide izateari utzi zion 1848 aldera, baina SEMIko batzordekide izan zen. *Ferrocarril de Mediodía* konpainiaren sortzaileetariko bat izan zen.

1871. urtean Urkixoko Markes egin zuten Arabako Ahaldun Nagusi hautatu zuteneko urte berean, eta euskal lurraldeko kargu politiko horretan aritu zen Bigarren Karlistaldiak iraun bitartean (1870tik 1876ra). Politikari eta agintari gisa, foruzale liberal posizioa izan zuen. Horregatik eta Arabaren aldeko beste ekimen batzuengatik, "Probintziaren Aita" izendatu zuten. 

Aholkulari eta finantza-gizona izaki, José Salamancak behea jo zuenean, haren higiezinekin geratu zen. Madrilgo alkate izan zen lau hilabetez 1883an. Haren diru laguntzaz 1870ean zabalduriko *Laudio ibarreko Herri Eskolen* eraikina egin zen (gaur egun ***Laudioalde** Lanbide Heziketa eskola BHI*), Arabako eliza ugari berriztatu ziren, ura eraman zen hainbat herrigunetara, eta lanpostu ugari sortu ziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Madriletik Zaragoza eta Alacanterako Burdinbide Konpainia
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian
* Ignacio Bauer
* Fermin Lasala Collado
Blaise Cendrars

**Frédéric Louis Sauser**, ezagunagoa **Blaise Cendrars** izengoitiagatik (La Chaux-de-Fonds, Suitza, 1887ko irailaren 1a - Paris, Frantzia, 1961eko urtarrilaren 21a) suitzar jatorriko idazle frantsesa izan zen.

## Biografia 
[thumb|ezkerrera|*Cendrars*, [Amedeo Modigliani|Modiglianik egindako erretratua.]]
Mundu guztian zehar bidaiak egin ondoren, Atzerriko Legioan soldadu izan zen; beso bat galdu zuen Lehen Mundu Gerran. Bere poesiak eragin handia izan zuen Apollinairengan eta surrealistengan: *Pâques à New York* (1912, "Eguberriak New Yorken") eta *La Prose du transibérien et de la petite Jeanne de France* (1913, "Transiberianoko eta Frantziako Jeanne txikiaren prosa"). Hitz lauz idatziriko obrek abenturazale modernoaren epopeia osatzen dute: *L´or* (1925, "Urrea"), *Moravagine* (1926), *Rhum* (1930, "Rona"), *La vie dangereuse* (1938, "Bizitza arriskutsua"), *L´homme foudroyé* (1945, "Gizon tximistak joa") eta *Aujourd´hui* (1931, "Gaur").

## Erreferentziak
André Engel

**André Engel** (Frantzia, 1946) antzerki-zuzendaria da. Filosofiako irakaslea izan zen, baina lanbide hori utzi eta antzerki munduan hasi zen. Hainbat antzezlan prestatu eta zuzendu ditu. Nicky Rieti pintore eta eszenografoarekin eta Bernard Pautrat filosofo eta antzerkigilearekin lan egin du. Oholtza gaineko antzezkizunen ohiko kode eta tradizioak hautsi ditu.

Hauek dira taularatu dituen lan ezagunenak: Brechten *Dans la jungle des villes *(1972), C.D. Grabberen *Don Juan et Fausto* (1973), *Kafka-Théâtre complet *(1979), *Lulu*(1983), *Légendes de la forêt viennoise* (1992), *La Force de l´habitude* (1997).

1996tik 2004ra bitartean, Savoiako Antzerki Eskola Nazionaleko zuzendaria izan zen. Gero, Odéon-Théâtre de l'Europe antzokian hasi zen lanean, artista asoziatu gisa. Hala, *Le Roi Lear* egin zuen 2006an, eta *La Petite Catherine de Heilbronn* 2008an.

## Erreferentziak
Àngel Guimerà

**Àngel Guimerà i Jorge** (Santa Cruz Tenerifekoa, 1845eko maiatzaren 6a - Bartzelona, 1924ko uztailaren 18a) espainiako antzerkigilea izan zen.

Kataluniako *renaixença* antzerkigile nagusia izan zen, eta nazioartean ezagunena. Eragin erromantikoa antzematen zaio bere lanetan, Victor Hugoren eta Shakespeareren bidetik. Gai historikoak erabiltzen ditu sarri, lehen lanetan batez ere, nahikoa era librean bada ere. Horren erakusgarri dira *Mar i cel* (1888) eta *Rei i monjo* (1890) antzerki-lanak. 1890az gero, bertsoa utzi eta hitz lauz idazten hasi zen, eta Erdi Aroko gai historikoaren ordez Kataluniako arazoak, era mitiko batean, hartu zituen oinarritzat. Garai horretakoa da Guimeràren lan nagusia, *Terra Baixa* (1897). Guimeràrenak dira halaber: *María Rosa* (1894) eta *La filla del mar* (1900).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandr Borodin

**Aleksandr Borodin** (San Petersburgo, Errusiar Inperioa  - ) musikagilea izan zen. Imeritinski printzearen ondorengoa, mediku militarra eta Kimikako irakasle izan zen. Musika bere gisa ikasi zuen Balakirev lagunarengadik ikasi baino lehen.

Bosten Taldeko kide sortu zenetik, hogei urte eman zituen *Igor printzea* bere lan nagusia prestatzen (1890. urtean Rimski-Korsakov eta Glazunov musikariek bukatu zuten lana). Borodinek erabilitako gaiek jatorri folklorikoa duten arren, italiar kutsu nabaria du haren musikak. Lan gutxi baina bikainak utzi zituen Borodinek: *Asia Erdialdeko estepetan* (1880), *Pianorako Suite Txikia* (1885) eta Igor *Printzea* operako ospe handiko *Dantza Polovtsiarrak*. Lan horiez gainera, hiru sinfonia egin zituen.

## Erreferentziak
Pteropus lylei

***Pteropus lylei*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus lylei'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jesus Insausti

**Jesus Insausti Urkirizar**, izengoitiz ***Uzturre*** (Tolosa, Gipuzkoa, 1912ko otsailaren 11 &ndash; Arratzu, Bizkaia, 1993ko uztailaren 12a) gipuzkoar politikari eta idazlea izan zen. Ezizena, bere jaioterria den Tolosa udalerriaren alboan dagoen Uzturre mendiari zor dio.

## Biografia 
EAJ alderdiko kide egin zen 1930. urtean, eta ELA sindikatukoa ondoren. *El Día* egunkariko kazetaria izan zen Tolosan. Eusko Jaurlaritzaren Aldizkari Ofizialeko itzultzailea izan zen gerra-garaian, eta Santoñan preso hartu zuten Eusko Gudarostearekin batera. 1941. urtean irten zen aske, baina berriro atxilotu zuten handik bost urtera frankismoaren aurkako informazio-sarean ziharduelako, eta heriotza-zigorra eman zioten.

1951. urtean ihes egin eta Frantzian eta Belgikan bizi izan zen luzaroan. 1980. urtean itzuli zen Euskal Herrira, eta Eusko Alderdi Jeltzaleko Euskadi Buru Batzarreko kide izendatu zuten. Aipatu erakundeko lehendakari hautatu zuten 1985. urtean, eta gero Sabino Arana Fundazioko lehendakaria (1989) izan zen.
## Erreferentziak
James Hopwood Jeans

**James Hopwood Jeans** (Ormskirk, Lancashire, 1877ko irailaren 11 - Dorking, Surrey, 1946ko irailaren 16a) ingeles fisikari eta astronomoa izan zen. Mundua laino espiraloide batetik sortu zela dioen teoria eman zuen aditzera; irradei, dinamikari, lurrunei eta grabitazioak izarretan duen eraginari buruzko ikerketak ere egin zituen.

Zabalkunde-lanak: *The Universe Around Us* (1929, *Gure inguruko mundua*) eta *Through Space and Time* (1934, *Espazioan eta denboran barrena*). Lan teknikoak: *The dynamical Theory of Gases* (1904, *Gasen teoria dinamikoa*), * Theoretical Mechanics* (1906, *Mekanika teorikoa*), *The Matematical Theory of Electricity and Magnetism* (1908, *Elektrizitatearen eta magnetismoaren matematika-teoria*), *Introduction to the Kinetic Theory of Gases* (1940, *Gasen teoria zinetikoaren hastapenak)*.

## Erreferentziak
Edward Spencer Dodgson

**Edward Spencer Dodgson** (Woodford, Essex, 1857ko azaroaren 19a - 1922ko urriaren 9a) ingeles euskalaria izan zen.

## Bizitza 
1886. urtean hasi zen euskal hizkuntzaz arduratzen, eta hogeita hamar urtez Euskal Herrian barrena ibili zen, euskaraz idatziriko liburu, orri eta testuak han-hemenka bildu eta argitara emanez (Kardaberaz, Mendiburu, Kapanaga, Mikoleta, Otxoa de Arin, Frai Bartolome, Urte eta Leizarraga).

Liburu aztertzaile nekaezina izan zen eta Vinsonen euskal bibliografiari eginiko gehigarria eman zuen argitara (1892, *Supplément à la bibliographie basque*).

Izaera biziko gizona zen, eta eztabaida gogorrak izan zituen bere garaiko euskalari batzuekin (Azkuerekin bereziki). Tesi bat egin zuen Leizarragaren *Testamentu Berria* obrako aditz-formen komunztadurari buruz eta poemak idatzi zituen euskaraz. Baina gaur egun idazlan erraldoi hau hogei baino artikulu, eskuorri eta liburu independiente artean banatuta dago, eta autoreak aurkibiderik publikatu ez zuenez oso zailak dira identifikatzeko eta aurkitzeko.

Hala ere, bere euskera Lacomberen arabera ez zen ezin hobea. Bestalde, Julio de Urquijok bere euskeraren inguruko jakinduria beste edozein euskalari ingelesarena baino zabalagoa dela esan zuen, eta honek XVI. mendeko euskera oso ondo imitatzea ahalarazi zion.

## Argitalpenak 
* Supplément à la bibliographie de la langue basque [de Julien Vinson] : dédié à monsieur Antoine d'Abbadie* (Rennes, 1892)

* The basque verb found and defined : verbi Leiçarragani dictionariolum topotheticum* (Alençon, 1895)

* The leiçarragan verb : An analysis of the 703 Verbal Forms in the Gospel according to Matthew'' (London, 1907)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bañales, Goio, Gorrotxategi, Mikel, Edward Spencer Dodgson (1857-1922), euskaltzaindia.eus
Alkeno

[thumb|120px|Alkenorik sinpleena: [etenoa.]]

**Alkeno** (lehen, **olefina**) lotura bikoitz bat edo gehiago dituen hidrokarburo alifatikoen izen generikoa. CnH2n dute formula orokorra. Asegabeak direla esaten da. Kate zuzena nahiz adarkatua izan dezakete. Lotura bikoitz bakarra dutenei *monoolefina* edo *alkeno* deitzen zaie; bi lotura bikoitz dituztenei, *diolefina*, *alkadieno* edo, besterik gabe, *dieno*; eta hiru lotura bikoitz edo gehiago dituztenei, *triolefina* edo *trieno*. Alkeno ziklikoei *zikloalkeno* deritze. 

Etilenoa da alkenorik sinpleena (CH2=CH2), eta sintesi kimikoan asko usatzen da. Butadienoa da alkenorik garrantzitsuenetako bat da; petrolioaren destilazioan lortzen da eta kautxu sintetikoak ekoizteko baliatzen da.. Alkenoak asko erabiltzen dira industria petrokimikoan, etilenoa, propilenoa eta butadienoa, batez ere. Alkenoak polimerizazio-prozesuetan ohiko monomeroak dira.

## Erreferentziak
Thomas Cromwell

**Thomas Cromwell** (Putney, 1485 &ndash; Londres, 1540ko uztailaren 28a) politikari ingelesa izan zen. Wolsey kardinalarentzat lan egin zuen, eta kardinal hark bere kargua galdu zuenean Henrike VIII.aren zerbitzuan jarri zen Cromwell (1530). Politika-kargu ugari izan zituen bere esku (Finantza ministroa, Estatuko idazkari nagusia, Protokoloburua). Hainbat monasterio ixtearen edo haien jabetza Estatuaren esku geratzearen aldekoa zen. Administrazioa eraberritu zuen. Marsilioren *Defensor Pacis* lanaren ingelesezko itzulpena ordaindu zuen (1535), eta huraxe izan zuen politikarako programa. 1539an Henrike VIII.aren eta Ana Cleveriskoaren arteko ezkontza prestatu nahi izan zuen, baina ez zitzaion ondo atera. Traidore eta heretikotzat hartu, epaitu eta hil egin zuten.

## Erreferentziak
Tolueno

**Toluenoa** bentzeno-eraztun bat duen eta eraztun horretako hidrogeno baten ordez metilo talde bat duen hidrokarburo aromatikoa da (formula kimikoa: CH3C6H5). Likido sukoi kolorgea da, bentzenoaren antzeko usaina duena. 110,7&nbsp;°C-an irakiten du; pisu espezifikoa 0,866 g/cm3 du. Alkoholean, bentzenoan eta eterrean disolbatzen da, baina ez uretan. Toxikoa da, eta airearekin lehertzen diren nahasteak eratzen ditu. Harrikatzaren alkaternatik edo petroliotik lortzen da.

## Erabilerak 
Asko erabiltzen da industria kimikoan, fenola, botikak, koloratzaileak, lurrinak, sakarina eta abar lortzeko; erretxina, goma, pintura, kautxu eta gisakoen disolbatzaile gisa, eta TNT lehergaia eta detergenteak egiteko ere erabiltzen da, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Levine

**David Levine** (Brooklyn, 1926ko abenduaren 20a - New York, 2009ko abenduaren 29a) estatubatuar marrazkilaria izan zen. Karikatura landu zuen batez ere. Karikaturetako bere pertsonaiak buru handia eta gorputz txikia izaten dute askotan. Bestalde, pertsonaia horiek objektu batekin irudikatu zituen, haien jardueraren ikur batekin (Hemingway, esaterako, fusil batekin marraztu zuen). 1963tik aurrera, *New York Review of Books* aldizkarian aritu zen. Karikaturagile-lanaz gainera, David Levine erretratugile gisa ere aritu zen, baita genero-eszenen marrazkigile gisa ere. David Levinen lanek, *Passion at Coney*(1970), *Cyclon *(1973) edo *Undressing Publicly*(1976) besteak beste, bere inguruko munduari buruz zuen ikuspegia erakusten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm Kempff

**Wilhelm Walter Friedrich Kempff** (Jüterbog, Brandenburg, 1895eko azaroaren 25a - Positano, Italia, 1991ko maiatzaren 23a) alemaniar piano-jotzailea izan zen.

Gurasoak organo-jotzaile izan zituen, eta oso gazterik hasi zen bera aitarekin pianoa eta organoa jotzen. Berlingo Kontserbatorioan ikasi zuen pianoa Karl Heinrich Barthekin, eta konposizioa, Robert Kahnekin. 1918an hasi zen kontzertuak ematen. Lehen aukera Berlingo Orkestra Filarmonikoarekin izan zuen. Stuttgarteko Musika Eskolako zuzendaria eta piano-irakaslea izan zen 1924tik 1929ra. Hego Ameriketan, Japonian, Frantzian, Londresen, Grezian, Italian, eta 1964an, Estatu Batuetan aritu zen kontzertuak ematen. Errepertorio erromantikoaren interprete bikaina izan da. Beethovenen lanak interpretatzen zituen batez ere. 1984an utzi zion jendaurrean kontzertuak emateari.

## Erreferentziak
Zentauro

*Artikulu hau greziar mitologiako zentauroari buruzkoa da, beste esanahietarako ikus: Zentauro (argipena)*[thumb|Zentauro [lapitar baten kontra borrokan (Partenongo detailea).]]

**Zentauroa** (antzinako grezieraz: κένταυρος, erromatar alfabetoaz: *kéntauros*) Antzinako Greziako elezaharren arabera, gorputzaren erdia gizonarena (goiko zatia) eta beste erdia zaldiarena (gerritik behera) zituen izakia zen, Peliongo eta Arkadiako mendietan bizi zena.

Zentauroak iturrien eta haizearen espiritutzat hartuak ziren. Elezahar batzuen arabera Ixion eta Nefeleren ondorengoak ziren eta orokorrean, gaiztoak eta maltzurrak ziren, beren animalia-espirituak gidatzen baitzituen.

Lapitekin izandako borrokengatik dira ezagunak: lapiten errege eta Ixionen ondorengoa zen Piritooren ezkontzara joan eta haren emaztea bahitzeko ahaleginak egin zituzten. Lapitek menderatu eta Pelion mendira bidali zituzten.

Elezahar batzuen arabera baziren zentauro onginahiak ere, Kiron, esaterako, jainkoen eta izakien adiskide zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvia Fedoruk

[thumb|265x265px|[Sylvia Fedoruk eskola (Saskatoon)]]
**Sylvia** **Olga** **Fedoruk** (Canora, Saskatchewan, Kanada, 1927ko maiatzaren 5a - Saskatoon, Saskatchewan, Kanada, 2012ko irailaren 26a) kanadar zientzialaria izan zen, fisikaria, irakaslea, politikaria, atleta eta curling jokalaria. Saskatchewaneko 17. gobernadoreordea izan zen.

Minbiziaren tratamendurako lehen kobalto 60 unitateak prestatu zituen taldeko kidea izan zen. 

## Bizitza 
Ukrainako etorkinen alaba. Ontarion bizi zelarik, irakasle batek zientzia-ikasketak egitera bultzatu zuen. 1949an Fisikako lizentziatura bat jaso zuen Saskatchewango Unibertsitatean, eta  1951n maistratasun bat. 

Atletismoan ibili zen gaztaroan.

### Curling jokalari 
1971 eta 1972 artean Curling Kanadako Damen Elkarteko presidentea izan zen. 1986an, Kanadako Curling Ospearen Aretoan sartu zuten, eraikitzaile gisa, eta Saskatchewan-eko Merituaren Ordena eman zioten. 1961ean, lehen 'D' diamante txapelketa irabazi zuen Saskatchewaneko taldearentzat, hirugarren postuan.

## Aintzatespenak 
* 1986an, Kanadako Curling Ospearen Aretoan sartu zuten.
* 1986an Urteko Emakume izendatu zuen Kristau Emakume Gazteen Erakundeak (YWCA).
* 1987an, Kanadako Ordenako Ofizial izendatu zuten.
* Bere izeneko eskola dago Saskatoon herrian (Kanada).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pteropus macrotis

***Pteropus macrotis*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus macrotis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Gian Francesco Malipiero

**Gian Francesco Malipiero** (Venezia, 1882ko martxoaren 18a - Treviso, 1973ko abuztuaren 1a) italiar musikagilea izan zen. Veneziako Kontserbatorioko zuzendaria izan zen 1939-1952 bitarteko urteetan, eta garrantzi handia izan zuen 1920 ondoko urteetan Italiako musikan. Erromantizismoaren aurretiko musika berriro aintzat harrarazi zuen, eta teknika berriez hornitu zuen.

Malipieroren musika-lan ugarien artean aipagarriak dira: *San Francisco d´ Assisi* (1920), *Giulio Cesare* (1934-1935), *Antonio e Cleopatra* (1937) operak; orkestrarako *Pause del silenzio* (1917), *Impressioni dal vero* (1910-1922); *La Passione* (1935) oratorioa, pianorako kontzertuak, sinfoniak eta abar. Ganberako musikan, harizko musika-tresnetarako zazpi kuarteto idatzi zituen. Lehena, *Rispetti e strambotti* (1920), da ezagunena.

## Erreferentziak
Bal Gangadhar Tilak

***Lokmanya Tilak*** (maratheraz: बाळ गंगाधर टिळक) (Ratnagiri, 1856ko uztailaren 23a - Bombay, 1920ko abuztuaren 1a) Indiako politikari abertzalea, matematikaria eta filosofoa izan zen. *Kesari* («Lehoia»), marathera hizkuntzazko astekaria, eta *The Mahratta* ingelesezko egunkaria sortu zituen, eta britainiarren agintearen aurka jardun zuen hasieratik. 1906an ingelesen aurkako boikotaren eta erresistentzia pasiboaren aldeko deia egin zuen India osoan barrena; harengandik hartu zuen Gandhik ingelesen lankide ez izateko borroka-xedea. 1908an ingelesek preso hartu zuten terrorismoa bultzatzen zuelakoan, eta Birmanian eduki zuten preso hurrengo sei urteetan. Garai hartan idatzi zuen, maratheraz, bere lan nagusia, *Bhagawadgita-Rahasya, Bhagawadgita* hinduen erlijio-liburu sakratuari eginiko iruzkin-liburua.

## Erreferentziak
Kary Mullis

**Kary Banks Mullis** (Lenoir, Ipar Karolina, AEB, 1944ko abenduaren 28a - Newport Beach, Kalifornia, 2019ko abuztuaren 7a) estatubatuar biologoa izan zen.

Kimikako Nobel saria eman zioten 1993an.

## Biografia 
Ikasketak Columbian egin zituen. 1966an, Berkeleyra joan zen bizitzera eta bertako unibertsitatean biokimikako doktoregoa lortu zuen. 1981ean, Kaliforniako Cetus etxearentzat hasi zen lanean, mononukleotidoei buruzko ikerketan eta polimerasen kate-erreakzioak aztertzen. Ikerketa horiengatik eman zioten Nobel saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Pieyre de Mandiargues

**André Pieyre de Mandiargues** (Paris, 1909ko martxoaren 14a - *ib.*, 1991ko abenduaren 13a) frantses idazlea izan zen.

Europan eta Mediterraneoko ekialdean zehar bidaiatu ondoren (etruriarren arteaz eta, oro har, kulturaz arduratu zen) *Cahiers de poésie* (*Poesia-koadernoak*) poesia-bilduma surrealista argitaratu zuen. Antzerki-lanak, kontakizun-liburuak eta eleberriak idatzi zituen. Obra nagusiak: *Le Musée noir* (1946, *Museo beltza*), *Soleil des loups* (1951, *Otsoen eguzkia*), *Marbre* (1953, *Marmola*), *Le Lis de mer* (1956, *Itsasoko lirioa*), *La Motocyclette* (1963, *Motorra*), *La Marge* (1967, *Tartea*), *L´anglais décrit dans un château fermé *(1979, *Ingelesa itxitako gaztelu batean azaldua*), *Arsène et Cléopatre* (1981, *Arsenio eta Kleopatra*) eta *Le deuil des roses* (1984, *Arrosen dolumina*).

## Erreferentziak
Cole Porter

**Cole Porter** (Peru, Indiana, 1891ko ekainaren 9a - Santa Monica, 1964ko urriaren 15a) Estatu Batuetako musikagilea izan zen. Yale eta Harvardko Unibertsitateetan Zuzenbide, Arte eta Musika ikasketak egin zituen. 1917-1918. urteetan D´Indyrekin egin zituen Musika ikasketak Parisen, *Schola Cantorum*en. Porterren kantuak berehala egin ziren famatu, eta Estatu Batuetako opereta edo musikal askotan erabili ziren. Aipagarriak dira: *The Gay Divorcee* (1932, *Dibortziatu alaia*), *Night and Day* kantu ezagunarekin; *Jubilee* (1935, *Pozikara*), *Begin the Beguine* kantuarekin; *Dubarry Was a Lady* (1939, *Dubarry dama bat zen*); *Kiss me, Kate* (1948, *Musu emaidazu, Kattalin*); *Out of This World* (1950, *Mundu honetatik kanpo*); *Can can* (1953); *Silk Stockings* (1955, *Zetazko galtzerdiak*).
## Erreferentziak
José Eustasio Rivera

**José Eustasio Rivera** (San Mateo-Rivera, Huila, 1888ko otsailak 19 &ndash; New York, 1928ko abenduak 1) kolonbiar poeta eta eleberrigilea izan zen. Ospe handia izan zuen *La vorágine* (1924, *Zurrunbiloa*) Amazoniako kautxu-biltzaileen zapalkuntza salatzen duen eleberriari esker. Oihanean giroturiko amerikar eleberri hoberentzat dute kritikariek.

## Bizitza 
José Eustasio Rivera abokatua zen, eta 1921ean argitaratu zuen lehen literatura-lana, *Tierra de promisión* (*Agindutako lurraldea*), Kolonbiako tropikoaldean giroturiko soneto-bilduma. 1922an, Venezuelaren eta Kolonbiaren arteko mugak zehazteko eratu zen batzordeko kide zela, Amazoniako oihana eta giza taldeak ezagutzeko parada izan zuen. Hasierako unibertso liriko hura abentura eta giza zapalkuntzaren salaketa-eleberri bilakatu zen *La vorágine* bere eleberri bakarrean.

## Erreferentziak
Franz von Suppé

**Franz von Suppé**, jaiotza-izenez **Francesco Ezechiele Ermenegildo Cavaliere Suppé Demelli** (Split, Dalmazia, Austriar Inperioa, 1819ko apirilaren 18a - Viena, Austria-Hungariako Inperioa, 1895eko maiatzaren 21a) dalmaziar jatorriko austriar musikagilea izan zen.

## Biografia 
Vienako Kontserbatorioan egin zituen musika ikasketak. Geroago Donizettirekin osatu zituen. 1841. urtean Vienako Josephstadt Antzokiko zuzendari izan zen; 1862. urtean *An der Wien* Antzokikoa, eta 1865-1895. urteetan hiri bereko *Leopoldstadt* Antzokikoa.

Johann Straussekin batera, Vienako Operetaren garai ospetsueneko egile emankor eta bikaintzat hartzen da. Aipagarriak dira: *Pique Dame* (1864), *Die schöne Galatea* (1865, "Galatea ederra"), *Leichte Cavallerie* (1866, "Zalditeria arina"), *Fatinitza* (1876), *Bocaccio *(1879), *Donna Juanita* (1880) eta *Die Parisien* (1898, "Paristarra").

## Erreferentziak
Jules-Amédée Barbey d'Aurevilly

'''Jules-Amédée Barbey d'Aurevilly'* (Saint-Sauveur-le-Vicomte, Frantzia, 1808ko azaroaren 2a - Paris, Frantzia, 1899ko apirilaren 23a) idazle frantsesa izan zen.

## Biografia 
Jatorriz noblea zen. Ezaguna egin zen probokazio, eztabaida, bitxikeria eta bortizkeriengatik, liburuetan, literatura-kritiketan eta agertu zituenak. Nolanahi ere, ospea eleberriek eta kontakizunek eman zioten. Obra erakargarriak dira, errealismoa eta naturaz gaindikoa, deabrukeria batez ere, era berezian nahasten direlako.

Lanik ezagunenak *Le Chevalier Des Touches* (1864), *L´Ensorcelée* (1854, "Sorgindua"), *Une vieille maîtresse* (1851, "Maitale zaharra") eta *Les Diaboliques* (1874, "Deabrutuak") dira. Literatura honek, distiratsua estiloan eta gaietan bortitza, eragin handia izan zuen idazle gazteengan, Léon Bloy, Paul Bourget eta Bernanosengan batez ere.

## Bibliografia 
* Catherine Boschian-Campaner, *Barbey d'Aurevilly*, Paris, Seguier, 1989, .
* Jean-Pierre Thiollet, *Barbey d'Aurevilly*, H & D, 2006 ; *Carré d'Art : Byron, Barbey d'Aurevilly, Dali, Hallier'', Anagramme Ed., 2008.

## Erreferentziak
Greg Louganis

**Gregory Efthimios "Greg" Louganis** (El Cajon, Kalifornia, 1960ko urtarrilaren 29a) estatubatuar kirolaria da, tranpolin-jauzilaria. Aita samoarra zuen eta ama europarra, baina San Diegoko Louganis familiak hartu zuen semetzat. Bederatzi urte zituelarik hasi zen tranpolin-jauzian, eta hamasei urte zituela, Montrealgo Olinpiar Jokoetan (1976) parte hartu zuen Estatu Batuetako selekzioarekin. Urrezko domina irabazi zuen plataforma-jauzian. Los Angelesko jokoetan (1984) eta Seulgoetan (1988) urrezko dominak irabazi zituen tranpolin- eta plataforma-jauzietan. 1988an utzi zituen kirol-lehiaketak, eta antzerkian eta zineman hasi zen antzezle gisa. 1994an, New Yorkeko Gay Jokoetan parte hartu zuen, homosexuala zela erakutsiz. Hurrengo urtean, HIES gaixotasuna zuela jakinarazi zuen.

## Erreferentziak
Fabián Roncero

**Fabián Roncero Domínguez** (Madril, 1970eko urriaren 19a) espainiar atleta ohia da. Maratoia eta lasterketa luzeak, oro har, dira bere espezialitatea. 1995ean, Espainiako maratoi erdiko txapeldun izan zen, eta, hurrengo urtean, Bartzelonan lorturiko garaipenari esker, Atlantako Olinpiar Jokoetan zuzia eramateko sailkatu zen. 1996an, Italiako VIII. Maratoia irabazi zuen eta errekorra lortu zuen gainera. Handik urtebetera, Madrilgo 38. Maratoi saria eskuratu zuen. Urte hartan bertan, Atenasko munduko txapelketan parte hartu zuen Espainiako taldearekin, eta seigarren gelditu zen. 1998an, Lisboan, 10.000 m-ko Europako *Challenge*a irabazi zuen, eta Rotterdamgo maratoiko garaile izan zen.
## Erreferentziak
Zefalonia

**Zefalonia** () Greziako uhartea da, Joniako uhartediko handiena. Itaka eta beste uharte txiki batzuekin batera, gaur egungo Greziako Kefallinia *nomo* edo probintzia osatzen du. 746 km2 eta 35,801 biztanle (2011) ditu uharteak. Hiriburua eta portu nagusia Argostolion da. Ardo-, brodatu-, alfonbra- eta itsasontzi-ekoizpenak garrantzi handia du. Aipagarriak dira Kraniiko aztarnak, mizenastarren hilobiak eta Hagios Georgios gaztelu veneziarra. Mizenastarren garaian garrantzi handiko uhartea izan zen. Geroztik erromatarren, normandiarren, veneziarren, napolitarren eta turkiarren mende izan zen, besteren artean. 1815ean Britainiaren babespeko herri izendatu zuten, eta 1864an Greziaren esku geratu zen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pteropus mahaganus

***Pteropus mahaganus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus mahaganus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Fase (termodinamika)

Termodinamikan eta kimikan, **fasea** propietate fisiko uniformeak dituen substantzia edo material baten espazioko eskualdea da. Fase bakarra duten sistemak homogeneoak dira, eta fase bat baino gehiagokoak heterogeneoak dira. Adibidez, botila batean ura eta izotza batera badaude, ur likidoa fase bat izango da eta ur solidoa beste fase bat izango da. Zenbaitetan, fase terminoa materiaren egoera edo agregazio-egoeraren sinonimo moduan erabiltzen da, baina kontzeptu desberdinak dira. Adibidez, grafitoa eta diamantea karbonoaren bi forma alotropikoak dira; hau da, fase desberdinak dira, baina biak solidoak dira, agregazio-egoera berekoak alegia.

## Faseen sailkapen fisikoa 
thumb|Esperimentu honetan ikus daiteke nola lurruntze tenperatura presioaren eraginez ere aldatu daitekeen, eta ez soilik tenperatura aldaketagatik.
Sailkapen kimikoak bereizten dituzten propietate kimiko espezifikoez gain, substantzia kimikoak hainbat fasetan egon daitezke. Kasu gehienetan, sailkapen kimikoek ez dute loturarik faseen sailkapen horiekin; hala ere, fase exotikoago batzuk bateraezinak dira propietate kimiko jakin batzuekin. Fase bat sistema kimiko baten egoera-multzo bat da, egitura-propietate antzekoak dituena zenbait baldintzatan, hala nola presioan edo tenperaturan.

Propietate fisikoek, hala nola dentsitateak eta errefrakzio-indizeak, fasearen balio bereizgarrietan kokatzeko joera dute. Materiaren fasea fase-trantsizioak definitzen du. Trantsizio hori sortzen da sisteman sartzen edo sistematik ateratzen den energia sistemaren egitura berrantolatzeko erabiltzen denean, baldintza orokorrak aldatu beharrean.

Batzuetan, faseen arteko bereizketa etengabea izan daiteke, muga diskretu bat izan beharrean. Kasu honetan materia egoera superkritikoan dagoela esaten da. Hiru egoera baldintzen arabera daudenean, puntu hirukoitza esaten zaio, eta, aldaezina denez, baldintza multzo bat definitzeko modu egokia da.

Faseen adibiderik ohikoenak solidoak, likidoak eta gasak dira. Substantzia askok fase solido ugari dituzte. Adibidez, burdina solidoaren hiru fase daude (alfa, gamma eta delta), tenperaturaren eta presioaren arabera aldatzen direnak. Fase solidoen arteko desberdintasun nagusietako bat atomoen egitura kristalinoa edo antolamendua da. Kimikaren azterketan aurkitu ohi den beste fase bat fase urtsua da, hau da, uretako disoluzio batean (hau da, uretan) disolbatutako substantzien egoera.

Hain ezagunak ez diren beste fase batzuk hauek dira: plasmak, Bose-Einsteinen kondentsatuak eta kondentsatu fermionikoak, bai eta material magnetikoen fase paramagnetikoak eta ferromagnetikoak ere. Ezagutzen diren fase gehienak sistema tridimentsionalei buruzkoak badira ere, sistema bidimentsionaletan analogoak defini daitezke, eta horrek arreta jaso du biologiako sistemetarako duten garrantziagatik.

## Kanpo estekak
Oskar Lafontaine

**Oskar Lafontaine** (Saarlouis, Sarre, 1943ko irailaren 16a) alemaniar politikaria da.

## Bizitza 
Zuzenbidea eta ekonomia ikasi zituen Sarreko eta Bonneko unibertsitateetan. Alderdi Sozialdemokratako kide egin zen eta hainbat kargu politiko izan zituen Sarre estatu federalean, bere alderdiak 1995eko hauteskundeak irabazi ondoren estatu hartako lehendakaritzara iritsi zen arte. Berrikuntza sozioekonomikoak eta aldaketa burokratikoak bultzatu zituen haren politikak, eta horrek asko lagundu zion 1989ko alderdiko batzarrean idazkaritza nagusia lortzeko eta Alemaniako gobernu-buruzagitzarako hautagai izateko. Alderdi sozialdemokratak, ordea, galdu egin zituen 1990eko hauteskundeak, eta hurrengo urtetik aurrera Sarre estatu federaleko politikagintzan murgildu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Barker

**Patricia Barker** (Thornoby-on-Tees, 1943ko maiatzaren 8a) eleberrigile britainiarra da. Jaioterria (Ingalaterrako ipar-mendebaldea) eta amaren zein amonaren belaunaldiak oinarritzat harturik, langile-klaseko emakumeen bizimodu latza azaldu zuen lehen hiru eleberrietan: *Union Street* (1982), *Blow Your House Down* (1984) eta ''The Century's Daughter* (1986). Laugarren eleberrian, gizonezko bat hartu zuen protagonistatzat (*The Man Who Wasn't There*,1989). Dena dela, horren ondoko hiru eleberriek eman diote osperik handiena. Lehen Mundu Gerran kokaturiko trilogia bat da: *Regeneration*, (1991), *The Eye in the Door* (1993) eta *The Ghost Road* (1995). *Guardian Fiction Prize* saria jaso zuen *The Eye in the Door* eleberriarengatik, eta Booker saria, berriz, *The Ghost Road* lanagatik. Beste lan batzuk: *Another World* (1998), *Border Crossing* (2001), *Double Vision* (2003), *Life Class'' (2007).

## Erreferentziak
Srinagar

**Srinagar** () India iparraldeko hiria da, Jammu eta Kaxmir estatuetako udako hiriburua.

894.940 biztanle ditu (2001).

## Geografia 
Kaxmirreko haranean dago, nekazaritzako eremu oparo baten erdian, Jhelum ibaiaren ertzean, 1.600 m-ko garaieran.

Jhelum ibaiarekin loturik dauden hainbat ubidek igarotzen dute alderik alde hiria.

## Klima 
## Ekonomia 
Ekonomia-jarduera aipagarria da eskulangintza (zeta, alfonbragintza, zilar- eta kobre-lanak). Merkataritzak ere garrantzi handia du. Turismoa da, hala ere, Srinagarreko aberastasun-iturri nagusia. Unibertsitatea du.

## Ondasun nabarmenak 
Tenplu eta meskita asko ditu; horien artean ezagunak dira Hazratbal eta Jami Masjid meskitak. Oso ezagunak dira orobat Dal aintzirako ur gaineko lorategiak. Nanga Parbat mendia (8.126 m) ere hiritik hurbil dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henri Vieuxtemps

**Henri Vieuxtemps** (Verviers, Belgika, 1820ko otsailaren 17a - Mustapha, Aljeria, 1881eko ekainaren 6a) belgikar musikagilea eta biolin-jotzailea izan zen.

## Biografia 
Sei urte zituela eman zuen lehen biolin-kontzertua. 1828. urtetik aurrera Bérioten ikasle izan zen Parisko Kontserbatorioan. 1833. urtean kontzertuak eman zituen Alemanian, eta kontrapuntua ikasi zuen Sechterrekin Vienan. 1835. urtean Konposizioa ikasi zuen Reicharekin Parisen. 1838. urtean Errusian izan zen, eta 1844. urtean, berriz, Estatu Batuetan. 1846-1852. urteetan San Petersburgoko gorteko biolin-jotzaile eta irakasle izan zen. 1871. urtean biolin-irakasle izan zen Bruselan. Garai hartako biolin-jotzaile handienetakoa izan zen. Sei biolin-kontzertu, biolin-sonatak eta Beethovenen kontzerturako kadentziak idatzi zituen.

## Erreferentziak
Eduardo Bajo Ulloa

**Eduardo Bajo Ulloa** (Gasteiz, Araba, 1969) zinema gidoigilea da. Irudi- eta soinu-teknikaria da, eta Gasteizko Irudi eta Teknologia Berrien Zentroan egin zuen ikasketak. Zenbait film labur egin ondoren, lan nagusiak bere anaia Juanma Bajo Ulloarekin batera egin ditu. Zuzendari-laguntzaile eta muntatzaile izan zen bere anaiak zuzendutako *Akixo* (1988) eta *El reino de Víctor *(1989) film laburretan, oso sarituak biak. Elkarrekin idatzi zuten biek *Alas de mariposa* film arrakastatsuaren gidoia (1991), besteak beste, gidoi original hoberenaren Goya Saria jaso zuena; berriz ere elkarrekin idatzi zuten *La madre muerta*ren gidoia (1993), nazioarteko 14 sari izan zituena. Bideoak eta bideoklipak ere ugari egin ditu, horien artean *Airbag* filmekoak.

## Erreferentziak