Rubus ulmifolius

**Laharra** edo **sasia** (*Rubus ulmifolius*) arrosaren familiako eta *Rubus* generoko zuhaixka arantzatsua da, masustak ematen dituena. Hau da Euskal Herrian dagoen masusta-lahar ohikoena, *Rubus fruticosus* laharrarekin batera. *Ulmifolius* izenak *zumar-hosto* esan nahi du, dituen hostoen itxuragatik.

## Deskribapena 
Hosto inparipinnatuak ditu, gehienak bost foliolo peziolatu eta zorrotzez osatuak, batzuetan hiru baino ez, nahiko aldagarriak, forma eliptiko obobatukoa, koskadun edo zerra formako ertzarekin, kolore berde ilunekoa gainetik eta zuri-tomentuduna azpialdetik.

Loreek pentamerak, petalo obalatuak dituzte ia beti arrosak, batzuetan zuriak, 10-15 mm ingurukoak, eta sepaloak grisak edo tomentudun-zurixkak dira. Mordoka jaiotzen dira, eta infloreszentziak sortzen dira, modu oblongoan edo piramidaletan .
thumb|Fruituak (masustak) heltzen diren hainbat estadiotan.
Honen fruitua, masusta, jangarria da, eta elkarri lotuta dauden drupa txiki ugariz oratuta dago (polidrup), kolore gorrikoak eta heltzean purpura beltzaxkara bihurtzen direnak. Zapore atsegina du, pixka bat garratza.

## Habitata eta banaketa 
thumb|Loratzeko eta frutifikatzeko hainbat fase
Oso inbaditzailea den landarea da, hazkunde azkarrekoa, eta adarretatik sustraiak sortuz modu begetatiboan  ugaldu daitekeena. Baso, sastraka eta mendi-hegal eremu zabalak kolonizatu edo heskai handiak sor ditzake denbora gutxian.
thumb|Loreak
Ohikoa da heskai eta ibaiertzetan eta bere jatorrizko banaketak ia Europa osoa,  Afrika iparraldea eta Asiako hegoa hartzen ditu. Amerikan eta Ozeanian  ere sartua izan da, belar txar gisa eragin oso negatiboak izanik: adibidez, Txilen  eta Uruguain espezie inbaditzailetzat hartzen da.   Hala ere, bere fruituen eta azpiproduktuen salmenta ere diru-iturri bat da familia askorentzat, beren fruituen bilketa egiten baitute.

## Taxonomia 
*Rubus ulmifolius* Heinrich Wilhelm Schottek deskribatu zuen eta Isis oder encyclopädische Zeitung von Oken 1818(5):821. 1818an argitaratu zen. 

*Rubus* generoaren taxonomia sailkapena oso zaila da eta arazoak eman ditu historian zehar, hibridazio eta apomixi arrazoiengatik. Horrela, laharrek batzuetan ehunka edo milaka espezie dituzte, asko sinonimoak izan daitezkeenak. Beste batzuetan espezie-konplexutzat jo izan dira, horien artean *Rubus fruticosus* edo/eta *Rubus ulmifolius* bera.

## Etimologia 
*Rubus*: latinezko rūbus,-i hitzetik eratorritako izen generikoa, sasi, oro har.
thumb|Arantzak xehetasuna
Ulmifolius: bere hostoetako folioloek eta zumarraren *(Ulmus minor*) antzekotasunari erreferentzia  egiten dion epiteto espezifikoa.

## Zitologia 
Rubus ulmifolius-en (Fam. Rosaceae) kromosoma kopurua eta taxon infraespezifikoal: n=7. 

Taxon azpi-espezifikoak

Ia guztiak espeziearen sinonimo hutsak dira, baina hurrengoak taxonomikoki onartuak dira: 

* *Rubus ulmifolius* var. *bellidiflorus* (C.Koch) Focke]
* *Rubus ulmifolius* var. *chlorocarpus* (Bor. *in* Genev.) Focke
* *Rubus ulmifolius* var. *dalmatinus* (Tratt.) Focke
* *Rubus ulmifolius* var. *inermis* (Willd.) Focke
* *Rubus ulmifolius* subsp. *rusticanus* (Mercier) Focke
* thumb|*Rubus ulmifolius*-en hostoek 5 foliolo izn ohi dituzte, eta horrek bereizten du *Rubus caesius*-etik, 3 baitituzte. *Rubus ulmifolius* subsp. *sanctus* (Schreb.) Sudre

**Sinonimia**
* *Rubus albidiflorus* (Sudre) Boubet
* *Rubus amoenus* var. *hispanicus* (Willk.) Willk.
* *Rubus amoenus* var. *microphyllus* Lange
* *Rubus arduennensis* subsp. *collicola* (Sudre) Sudre
* *Rubus bujedanus* Sennen & Elías
* *Rubus castellanus* Sennen & Elías
* *Rubus collicola* Sudre
* *Rubus cyrenaicae* Hruby
* *Rubus discolor* Weihe & Nees
* *Rubus edouardi* Sennen
* *Rubus flagelaris* var. *inermis* Willd. ex Ser. *in* DC.
* *Rubus fruticosus* L.
* *Rubus garbetinus* Sudre
* *Rubus gerundensis* Sennen
* *Rubus heteromorphus* Ripart ex Genev.
* *Rubus hispanicus* Willk.
* *Rubus inermis* Pourr.
* *Rubus insignitus* Timb.-Lagr. & P.J.Müll.
* *Rubus legionensis* Gand.
* *Rubus lemaitrei* Ripart ex Genev.
* *Rubus longipetiolatus* Sennen
* *Rubus minutiflorus* Lange
* *Rubus pilosus* var. *discolor* (Weihe & Nees) Dumort.
* *Rubus pubescens* var. *discolor* (Weihe & Nees) Karsch
* *Rubus rusticanus* Mercier *in* Reut.
* *Rubus segobricencis* Pau
* *Rubus simusifolius* Sennen
* *Rubus subdolus* Sudre
* *Rubus ulmifolius* Schott
* *Rubus valentinus* Pau
* *Rubus villicaulis* subsp. *discolor* (Weihe & Nees) Čelak.
* *Rubus vulgaris* Bubani  

Zurtoinen azalak saskigintzarako material gisa eta sokak egiteko erabiltzen dira. (9) Adibidez, gaur egun oraindik erabiltzen diren tradizio anglosaxoiko lastozko erlauntzak edo skep hive-ak josteko material tradizionala da. 

Beste erabilera bat, ez oso ezaguna, tabakoaren ordezko gisa da. 

## Ezaugarriak 
Ikus *Rubus fruticosus*.

### Barietateak 
* *Rubus ulmifolius* var. *inermis*
* *Rubus ulmifolius* var. *ulmifolius*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* ARNAIZ, C. y J. LOIDI -1981- Estudio fitosociológico de los zarzales del País Vasco (Rubo ulmifolii-Tametum communis). Lazaroa 3: 63-73.
* BOLÒS, O. -1957- Datos sobre la vegetación de la vertiente septentrional de los Pirineos: observaciones acerca de la zonación altitudinal en el Valle de Arán. Collect. Bot. (Barcelona) 5: 465-513.
* Bolòs, Oriol de; et al. Flora manual dels Països Catalans, 2a ed. Barcelona: Pòrtic, 1993. .
* C. Kalkman: Rosaceae. In: Klaus Kubitzki (Hrsg.): The Families and Genera of Vascular Plants - Volume VI - Flowering Plants - Dicotyledons - Celastrales, Oxalidales, Rosales, Cornales, Ericales, 2004, S. 370, 
* DÍAZ GONZÁLEZ, T.E. y J.A. FERNÁNDEZ PRIETO -1994a- El paisaje vegetal de Asturias: Guía de la Excursión. Itinera Geobot. 8: 5-242.
* DÍAZ GONZÁLEZ, T.E. y J.A. FERNÁNDEZ PRIETO -1994b- La vegetación de Asturias. Itinera Geobot. 8: 243-528.
* FERNÁNDEZ PRIETO, J.A. y V.M. VÁZQUEZ -1987- Datos sobre los bosques asturianos orocantábricos occidentales. Lazaroa 7: 363-382.
* Folch i Guillèn, Ramón. Vegetació dels Països Catalans, (1986, 2a. ed.). Barcelona: Ketres, 1980, 541 pàgines + mapa. .
* Gebüsche, Hecken, Krautsäume. Heinrich E. Weber (2003); 256 Seiten, 76 Farbfotos, 81 teilweise zweifarbige Grafiken, 54 Tabellen. Eugen Ulmer, 
* LOIDI, J. y C. ARNAIZ -1987- Estudio de los espinares del orden Prunetalia spinosae en la Cordillera Cantábrica (España). Lazaroa 7: 433-441.
* LOIDI, J., I. BIURRUN y M. HERRERA -1997- La vegetación del centro-septentrional de España. Itinera Geobot. 9: 161-618.
* LÓPEZ, M.J. y E. PUENTE -1987- Mapa de las series de vegetación de las cuencas alta y media del río Curueño (León). Lazaroa 7: 125-144.
* Minch, M.: Handbuch der Futterpflanzen für Schildkröten und andere Reptilien. KUS-Verlag 2008 
* MONASTERIO-HUELIN, E. -1998- Rubus L. In CASTROVIEJO, S. (coord.) Flora Ibérica VI: 16-71. C.S.I.C. Madrid.
* PUENTE, E. -1988- Flora y Vegetación de la Cuenca Alta del Río Sil (León). Diputación Provincial de León, Institución Fray Bernardino de Sahagún. Móstoles, Madrid.
* Pour l'amour d'une ronce, Bernard Bertrand, 01/01/2008, Terran (Editions de) - 
* RIVAS-MARTÍNEZ, S., T.E. DÍAZ GONZÁLEZ, J.A. FERNÁNDEZ PRIETO, J. LOIDI y A. PENAS -1984- La vegetación de la alta montaña cantábrica. Los Picos de Europa. Ediciones Leonesas. León.
* RIVAS-MARTÍNEZ, S., J.C. BÁSCONES, T.E. DÍAZ, F. FERNÁNDEZ-GONZÁLEZ y J. LOIDI -1991- Vegetación del Pirineo Oriental y Navarra. Itinera Geobot. 5: 5-456.
* RIVAS-MARTÍNEZ, S., F. FERNÁNDEZ GONZÁLEZ, J. LOIDI, M. LOUSÃ & A. PENAS -2001- Syntaxonomical checklist of the vascular plant communities of Spain and Portugal to association level. Itinera Geobot. 14: 5-341.
* RIVAS-MARTÍNEZ, S., T.E. DÍAZ, F. FERNÁNDEZ-GONZÁLEZ, J. IZCO, J. LOIDI, M. LOUSÃ & A. PENAS -2002a- Vascular plant communities of Spain and Portugal. Addenda to the syntaxonomical checklist of 2001. Part I. Itinera Geobot. 15(1): 5-432.
* RIVAS-MARTÍNEZ, S., T.E. DÍAZ, F. FERNÁNDEZ-GONZÁLEZ, J. IZCO, J. LOIDI, M. LOUSÃ & A. PENAS -2002b- Vascular plant communities of Spain and Portugal. Addenda to the syntaxonomical checklist of 2001. Part II. Itinera Geobot. 15(2): 433-922.
* VILLEGAS, N. -2003- Aportació al coneixement de les bardisses humides a Catalunya. Butll. Inst. Cat. Hist. Nat. 71: 59-81.
* WEBER, H.E. -1998- Outline of the vegetation of scrubs and edges in the temperate and boreal zone of Europe. Itinera Geobot. 11:85-120.

## Kanpo estekak