open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Esne arrosakor

**Esne arrosakorra** *(Lactarius fuliginosus)* *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Zapore oso mina du eta honek janezina bihurtzen du. Modu ulergaitz samarrean niskaloekin nahasten da askotan, latex laranja baitute eta ez baitute habitatik partekatzen.

Sinonimoak: *Agaricus azonites*, *Agaricus pyrogalus var. ß dissimilem*, *Galorrheus fuliginosus*, *Lactifluus fuliginosus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm arteko diametrokoa, lehenik ganbila, gero inbutu formakoa, batzuetan erdiko sakonunean ikus daitekeen titi txiki batekin. Krema zurbiletik marroi kedarrera doan belusezko azala. Ale helduetan ertz ildaskatua.

**Orriak:** Estu samar, desberdinak, urkilatuak, itsatsiak edo itsatsi-dekurrenteak, hasieran horixka eta azkenik hori-izokin kolorekoak, igurtziz gero gorritu egiten dira.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Ia zilindrikoa, oinarrian mehetua, orriak baino kolore argiagokoa eta zaurietan arrosa-haragi kolorez zikindua.

**Haragia:** Lodia, irmoa, elastikoa, ebakitzean zuria baina bi minututan arrosa-haragi kolorera pasatzen da. Zapore leunekoa eta fruta usainekoa. Latex ugari du, hasieran zuria eta ondoren arrosa-izokin kolorekoa; lehenengo gozoa eta gero garratza.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa "lac", "lactis", esnetik dator; esneari dagokio. Latex-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Fuliginosus* epitetoa latinetik dator, "fuliginoso" hitzetik, kedarra duela esan nahi du. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ezin da jan zapore garratza duelako.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius picinus* delakoarekin eta *Lactarius lignyotus* espeziarekin, besteak beste.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, hostozabalen eta erretxinadunen basoetan, batez ere *Corylus avellana*-ren azpian.

### Banaketa eremua 
Ohikoa da iparraldeko eremu epeletan, Europa, Ipar Amerika, Afrika iparraldea.

## Galeria 

Fitxategi:Lactarius fuliginosus 1.jpg
Fitxategi:Lactarius fuliginosus 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Unbearable Weight of Massive Talent

***The Unbearable Weight of Massive Talent*** 2022ko Tom Gormican estatubatuar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Argumentua 
Nicolas Cage aktoreak Nicolas Cagerena egiten du komedia ero honetan. Aktorea sosik gabe dago, eta zale aberats baten proposamena jasoko du haren urtebetetze festara joateko. Halako batean, CIAk kontratatu egingo du Cage. Gertuko pertsonak salbatzea haren esku egongo da.

## Aktoreak 
*Nicolas Cage: bera
*Pedro Pascal: Javi Gutierrez
*Sharon Horgan: Olivia Henson
*Tiffany Haddish: Vivian
*Ike Barinholtz: Martin
*Alessandra Mastronardi: Gabriela
*Jacob Scipio: Carlos
*Neil Patrick Harris: Richard Fink
*Paco León: Lucas Gutierrez
*Demi Moore: Olivia Henson (filmean)
*David Gordon Green: bera
*Lily Sheen: Addy Cage

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irma Vep (telesaila)

***Irma Vep*** 2022ko estatubatuar telesail laburra da, Olivier Assayasek HBO Maxentzat sortua. 1996an egin zuen izen bereko filmaren berregiketa bat da, hura bezala 1916ko *Les Vampires* mutu sortaren (Louis Feuillade zuzendariaren sorkuntza) berregiketa filmiko bat da, auto-erreferentziaz betea, haren protagonista Irma Vep delarik filmari zein telesailari izena ematen diona. *Les Vampire*s-eko eszenak tartekatzen dira telesailean.

## Sinopsia 
Mira Harberg ospeko emakumezko aktorea da, super-ekoizpen eta super-heroietan lan egindakoa, baina behingoagatik kultuzko zuzendari frantziar batekin (René Vidal) telesail bat egitera doana Parisera. Filmaketan ere, ez da gorabeherarik falta. Bikote ohien arteko tirabirak, ikus-entzunezkoetako ekoizpen arazoak, aktoreen egoak talka, zuzendariaren desorekak...  Guztia auto-erreferentziazko istorio batean, izan ere zuzendariak egina zuen urte batzuk lehenago izen bereko film bat, eta hura, Irma Vep pertsonaiak izendatzen zuen halaber... Elementu fantastikoak ere nahasten dira atal batzuetan galdera baten inguruan: aktoreak gorpuzten du pertsonaia ala pertsonaia jabetzen da aktoreaz?

## Aktoreak 
## Atalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magpie Murders (telesaila)

***Magpie Murders*** 2022ko britainiar telesaila da, BritBoxek sortua.

## Sinopsia 
Nobela berriaren azken atala entregatu aurretik, ezustean hilik agertzen den idazle sonatu bat da istorio honetako protagonista. Haren editorea gertakaria ikertzen hasiko da, eta liburuko atal galdu hori topatzeko ahaleginak egiten. Berehala ohartuko da misterioaren erantzuna liburuan bertan dagoela. Errealitateak eta fikzioak bat egiten dute entretenimendu eraginkor honetan.

## Aktoreak 
* Conleth Hill: Alan Conway
* Lesley Manville: Susan Ryeland
* Tim McMullan: Atticus Pünd
* Harry Lawtey: Robert Blakiston
* Alexandros Logothetis: Andreas Patakis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alumim (telesaila)

***Alumim*** () 2022ko israeldar telesaila da, Tawfik Abu Waelek sortua.

## Sinopsia 
Adingabeko neska bat bortxatu izanagatik susmagarri den ikasle talde bat da protagonista. Eskola giroan, senar-emazte diren polizia agenteek eta irakasleek askatu beharko dute mutikoen korapiloa.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ez erran inori

***Ez erran inori*** 2022an Maddi Ane Txoperenak plazaratutako lehen eleberria da.

## Sinopsia 
«Ni ohartu orduko eraikia zegoen guzia», dio protagonistak eleberriaren hasiera aldera. Liburuan, izan ere, Lide izeneko neskaren kaiolatzea eta kaiolatik ihes egin nahia kontatzen da. Sexu-abusu bat pairatu zuen umetan Lidek, eta, halako batean, jada gaztaroan bete-betean dela, oroitzapenek erasango diote eta estuasunak menderatuko du. Bere buruko mamuekin —Piztiarekin— parez pare jartzea saihestu nahian ibiliko da orduan. Hala ere, gero eta handiagoa izango da zauriaren ahala, protagonista deuseztatzerainokoa kasik. Patuaren jokaldi batek, gainera, iraganari aurre egitera bultzatuko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lightyear

***Lightyear*** 2022ko Angus MacLane estatubatuar zinema zuzendariaren animaziozko filma da. *Toy Story* saileko *spin-off* bat da.

## Argumentua 
Lurretik 4,2 milioi urtera dagoen planeta batean, harrapatuta gelditu dira Buzz Lightyear, haren komandantea eta espazio-ontziko tripulazio guztia. Denak onik eraman nahiko ditu etxera Lightyearrek, baina gauzak ez dira izango uste bezain errazak. Itzulerako operazioan, astronautak Sox katua eta lagun gazte batzuk izango ditu alboan. Baina laguntzaileekin batera, han inguruan badira etsai gaiztoak: Zurg zitala eta haren roboten armada ez dira nolanahikoak. Plan bat du Zurgek, plan maltzur bat. Eta Lightyear kinka larrian izango da, etxetik oso urrun.

## Polemika 
Filmean, harreman homosexual bat arinki erakusten duen eszena bat dago (bi emakumezkoren arteko musu bat), eta horrek polemikak eragin zituen.

Batetik, zabaldu zen Disney ekoiztetxearen barruan exekutbibo batzuek eszena zentsuratzen saiaru zirela, eta enpresa bertako langileek protesta egin zuten, bere horretan gera zedin, salatuz Disneyk apatia erakusten zuela LGTBIQ+ komunitatea defendatzerako garaian. 

Eszena agertzea nahikoa izan zen estreinaldia eragozteko Saudi Arabian, Indonesian eta beste herrialde batzuetan. Herrialde batzuetan, areto sarreretan oharrak jarri dituzte edukiari buruz, esate baterako Perun, "genero ideologia duten eszenak" erakusten direlakoan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georges Lampin

**Georges Lampin** (San Petersburgo, 1901eko urriaren 14a–Pauen, 1979ko maiatzaren 6a) frantziar nazionalitatea zuen zuzendari, produkzio-zuzendari eta gidoilari zinematografikoa izan zen.

## Biografia 
San Petersburgon (Errusian) jaio eta hazi zen, Georges Lampin hogei urterekin Frantziara emigratu zuen, eta lehen René Clair eta Abel Ganceren laguntzaile gisa aritu zen (Joseph Bonaparteren papera egin zuen *Napoleon* 1927ko filmean). 1930eko hamarkadan, Pierre Billon, Marcel L'Herbier, Maurice Gleize eta Jeff Mussoren filmen ekoizle gisa ezaguna egin zen. Garai hartan bere ekoizpen ezagunenetako bat Viviane Romance protagonista zuen *Angélica* abentura-filma izan zen, Jean Chouxek zuzendua. 1946an, Dostoievski idazle errusiarraren eleberrian oinarritutako ''L'Idiot* literatur moldaketarekin egin zuen debuta zuzendari gisa. Aktore nagusiak Edwige Feuillère, Lucien Coëdel eta Gérard Philipe izan ziren.

Georges Lampinek hamar film baino gehiago zuzentzen zituen ondorengo hamarkadetan, besteak beste, Serge Reggianirekin batera Bizitza itzulia edo Ginette Leclercekin batera *La Maison dans la dune * bezalako dramak. La Tour, prends garde! gisako abenturazko filmetan ere saiatu zen, Jean Maraisekin.

## Filmografia 
;Zuzendaria
*1946 : *L'Idiot*
*1948 : *Éternel conflit*
*1949 : *Le Paradis des pilotes perdus*
*1949 : *Retour à la vie*
*1950 : *Les Anciens de Saint-Loup*
*1951 : *Passion*
*1952 : *La Maison dans la dune*
*1953 : *Suivez cet homme*
*1956 : *Rencontre à Paris*
*1956 : *Crime et Châtiment*
*1957 : *La Tour, prends garde !*, Jean Maraisekin
*1963 : *Mathias Sandorf*

;Zuzendariaren laguntzailea
* 1927 : *Die Apachen von Paris*, zuzendaria: Nikolai Malikoff
* 1929 : *Les Deux Timides*, zuzendaria: René Clair 
* 1930 *Le Parfum de la dame en noir'', zuzendaria: Marcel L'Herbier
* 1931 : *Le Bal*, zuzendaria: Wilhelm Thiele
* 1948 : *Arch of Triumph*, zuzendaria: Lewis Milestone
* 1966 : *The Poppies Are Also Flowers*, zuzendaria: Terence Young

;Aktorea
* 1926 : *Carmen*, zuzendaria: Jacques Feyder 
* 1927 : *Napoleón*, zuzendaria: Abel Gance

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Georges Lampin IMDbn.
Emília de Sousa Costa

**Emilia de Sousa Costa** (Lamego (Almacave), Portugal, 1877ko abenduaren 15a &ndash; Porto, Portugal, 1959ko ekainaren 7a) idazle eta feminista portugesa izan zen.

## Biografia 
Luis María Teixeira-Lopes koronelaren (São João da Pesquerakoa) eta María do Pilar Pinto-Cardosoren (Lamegoko Penajoia herrixkakoa) alaba zen.
ezkerrera|thumb|150px|Emília de Sousa Costa, Ilustração Portugueza , 1918.04.01
1904ko urriaren 5ean, 26 urte zituela, Alberto Mário de Sousa e Costa (Almacave, 1879 - Vila Pouca de Aguiar, 1961) magistratu eta idazlearekin ezkondu zen jaioterrian, 25 urtekoa, António de Sousa eta Costa eta Tomasia da Conceiço Gomcostaren semea.

Emília de Sousa Costak emakumeen hezkuntzaren alde egin zuen. Raparigas Estudante Pobreei laguntzeko  "la Caixa de Auxílio" ("neska ikasle pobreei laguntzeko kutxa") sortzen lagundu zuen. Lisboako Tutoretza Nagusian, haur gaizkile edo abandonatuentzako erakundean, klaseak eman zituen eta Federação Nacional de dos Amigos das Crianças (Haurren Lagunen Federazio Nazionala) erakundeko kide izan zen.

## Lanak 
Idazle gisa, Emilia de Sousa Costa haurrentzako liburuetan aritu zen batez ere. Beste era bateko ipuin eta eleberriak ere idatzi bazituen ere. 

1933an eleberri bat argitaratu zuen, *Quem tiver filhas no mundo*..., hainbat ipuin zituena.

1935ean *Lendas de Portugal* izeneko ipuin-liburu historikoa argitaratu zuen. Portugalgo kondaira eta narratibei buruzko 26 ipuin txiki dira, eta izenburu hauexek dituzte:

1947an *No reino do Sol* argitaratu zuen, Ofélia Marquesekin.

### Grimm anaien obraren egokitzapenak 
Emilia de Sousa Costa Jakob Grimm (1785-1863) eta Wilhelm Grimm (1786-1859) anaien lanaren dibulgatzaile handia izan zen, euren ipuin asko portugesera egokituz.

* *A lebre e o ouriço* (Grimm anaien testu batean oinarritua).
* *Branca de Neve eta Rosa Encarnada* (Grimm anaien testu batean oinarritua).
* *João feliz* (Grimm anaien testu batean oinarritua).
* *O alfaiatinho baliotsua* (Grimm anaien testu batean oinarritua).

## Bizitza pribatua 
Azken urteetan, Emilia Sousa Costak Alberto Sousa Costarekin ezkonduta jarraitu zuen. Contumilako Conventinho izeneko etxe batean bizi izan ziren. Bi seme-alaba izan zituzten: Mario Sousa Costa eta Helena Sousa Costa

Idazlea Campanhã  (Oporto) freguesian hil zen, 1959ko ekainaren 7an, 81 urte zituela. Senarra bi urte geroago hil zen.

## Aintzatespenak 
2010eko urriaren 5ean, Portugalgo Errepublikaren mendeurrena ospatzeko, hainbat posta-zigilu eman ziren XX. mendearen hasieran —idazki edo ekintzen bidez— emakumeen eskubideak defendatzeko ekarpen sozial, kultural edo politiko handiak egin zituzten emakumeen omenez. Zigiluetako bat Emília de Sousa Costa idazleari eta Virgínia Quaresma kazetariari (1882-1973) eskaini zitzaien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Troyesko San Urbano basilika

**Troyesko San Urbano basilika** () estilo gotikoko  eliza katolikoa da, Troyesen dagoena, Frantziako Champagne eskualdean. XIII. mendeko arkitektura gotikoaren eredu klasikoa da: beirate handiek murruen lekua hartzen dute, eta barnealdea argiz betetzen da.

Hasieran kolegio eliza izan zen, Troyesen sortutako Urbano IV.a aita santuaren aginduz 1262an eraikitzen hasi zena. Korua eta transeptua laster egin ziren, 1264-1266 bitartean, baina lanen martxa motelduz joan zen, eta erabat gelditu ziren XIII. mendearen amaieran. Diru falta eta gerrak zirela eta, ez zen XX. mende hasierara arte amaitu; izan ere, ordukoa da mendebaldeko fatxada neogotikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Olga de Moraes Sarmento da Silveira

eskuinera|thumb|260px|Ezkerretik hasita,Goian: Mervyn Peake, Martin Luther King Jr., Marcel Duchamp.Erdian: Kurt Schwitters, John Steinbeck, Helen Keller, Maria Olga de Moraes Sarmen da Silveira.Behean: Ruth Benedict, Sergei Eisenstein, Antonin Artaud, D. W. Griffith.

**Maria Olga de Moraes Sarmento da Silveira** (Setúbal, Portugal, 1881eko maiatzaren 26a — Lisboa, 1948ko urriaren 17a) portugaldar idazle eta feminista izan zen.

## Biografia 
Militarren alaba eta biloba zen, eta haurtzaroaren zati bat Elvasen eman zuen, Alentejo eskualdean. Han, Virgínia Quaresmaren lagun bihurtu zen. 16 urterekin, armadako mediku batekin ezkondu zen. Handik gutxira, borrokan hil zen, Cuamaton (Angola).

Parisen bizi izan zen Lehen Mundu Gerran. Hogeita hamar urte baino gehiagoz, Rothschild familiako Hélène de Zuylen baronesa de Nyevelten lagun eta bikotekidea izan zen. Holokaustotik salbatu zuen, eta lehenengo Lisboara eraman zuen, eta, ondoren, New Yorkera. *Memoriak* ere erregistratu zituen.

Bere jaioterriari, Setubali, oso lotua, testamentuan Udal Ganberari utzi zizkion  bere ondasun guztiak, bere liburutegi pertsonala barne, baita artearen, musikaren eta literaturaren pertsona ospetsuen autografo-bilduma zabala ere, posta-txarteletan, kartetan, liburuetan eta diseinuetan. Ondare hori Setubalgo Museoaren/Jesusen Komentuaren altxorraren parte izan da.

## Lan batzuk 
* *Problema Feminista* (1906)
* *Mulheres illustres: A Marqueza de Alorna (sua influencia na sociedade portuguesa, 1750-1839)* (con prefacio de Teófilo Braga). Editor Livraria Ferreira (1907)
* *Arte, Literatura & Viagens* (1909)
* *A Infanta Dona Maria e a Corte Portuguesa* (1909)
* *La Patrie Brésilienne* (1912)
* *Sa Majesté la Reine Amélie de Portugal, Princesse de France* (1924)
* *Teófilo Braga: Notas e Comentários* (1925)
* *As Minhas Memórias: Tempo Passado, Tempo Ausente* (1948)

## Ohoreak 
; Jasotako kondekorazioak

* Ohorezko legioa
* Kristoren ordena
* Santiago de la Espadaren agindua

## Ikus, gainera 
* :Kategoria:Feministak
* GLBTa
* Emakumearen historia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johannes Hültz

**Johannes Hültz** (Kolonia, 1390 aldean - Estrasburgo, 1449) garai gotikoko arkitektoa izan zen. Estrasburgoko katedralaren eraikuntzan lan egin zuen; Ulrich Ensingenen arkitekto-laguntzaile hasieran, eta obra-maisu 1419an hura hil zenetik aitzina. Besteak beste, katedral hartako dorre oktogonal ospetsua diseinatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Archer

**Maria Archer**, jaiotzez, **Maria Emília Archer Eyrolles Baltasar Moreira**, (Lisboa, 1899ko urtarrilaren 4a - ib. , 1982ko urtarrilaren 23a), idazle portugaldarra izan zen.

## Biografia 
Lisboan jaio zen, baina 1910ean Mozambikera joan zen gurasoekin eta bost neba-arrebekin. Gurasoek formaziorik ez zuela behar uste zuten, baina Archerrek, behin eta berriz eskatuta, lortu egin zuen eskolara joatea. Lehen Hezkuntza 16 urterekin amaitu zuen. Familia Portugalera itzuli zen 1914an, baina bi urte geroago Afrikan zegoen berriro, ordukoan Ginea Bissaun.

1921ean, aita Portugalera itzultzen zen bitartean, Alberto Teixeira Pasos portugaldarrarekin ezkondu zen Maria Archer. Bikote gazteak Ibo herrian finkatu zuen bizilekua. Bost urte geroago, erregimen demokratikoaren erorketaren eta krisiaren ondoren, senarrak lana galdu zuen banku batean eta biak Farora joan ziren bizitzera. 1931n dibortziatu egin ziren.

Bananduta, gurasoekin Luandara joan zen bizitzera, eta han hasi zuen literatura-ibilbidea. *Tres Mujeres* eleberria argitaratu zuen, António Pinto Quartin-en *La Leyenda* polizia-abentura eta *Proceso del Extraño Caso de Pauling* izeneko polizia-abentura.

Lisboara itzuli zen, eta han jardun handia hasi zuen, Afrikako bizipenen gaineko lanak eginez. 1945ean, Unitate Demokratikoaren Mugimenduan (MUD) afiliatu zen, erregimen salazaristaren aurkako taldean. Haren lanak zentsuratu egin ziren. *Casa Sin Pan* (1947) eleberria konfiskatu egin zuten. Produkzio intelektualetik bizitzeko aukerarik gabe, Brasilen babestu zen, 1955eko uztailaren 15ean.

Erbestean, *El Estado de S. Paulo*, *Semana Portuguesa* eta *Portugal Demokratikoa* egunkarietan eta Lisboako *Udal Aldizkarian* (1939-1973) kolaboratu zuen. Afrikako literatura eta diktadura portugaldarraren aurkako lanak tartekatu zituen. Horrez gain, *Portugal Colonial* (1931-1937) eta *Atlântico* lusitar-brasildar aldizkarian ere kolaboratu zuen.

1979ko apirilaren 26an Portugalera itzuli zen, eta Lisboako Santa Maria de Marvilako Etxean eman zituen azken hiru urteak.

## Lanak 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BATISTA, Elisabeth. Literatura, prentsa eta erresistentzia alboko hizkuntzan: idazle bidaiari baten ibilbidea
* BATISTA, Elisabeth. Literaturaren eta prentsaren artean: Maria Archer-en ibilbideak Brasilen
* MANGUITO BOUZY, Armanda, "Mémoires d’exil : Maria Archer, une femme anti-salazariste au Brésil", Cahiers d’Études Cultures Ibériques et Latino-américaines (CECIL), 1 (2015) or. 73-93.
* Udal *aldizkaria* (kopia digitala)
Adelina Lopes Vieira

**Adelina Lopes Vieira**, jaiotzez, **Adelina Amélia Lopes** (Lisboa, Portugal, 1850eko irailaren 20a &ndash; Río de Janeiro, Brasil, 1922ko otsailaren 2a) idazle, kontalari eta dramagile brasildarra izan zen. Bigarren katedrako irakasle gisa aritu zen, Espiritu Santuaren parrokian, eta poesia-, antzerki- eta haur-testuak idazten ere aritu zen.  

## Biografia 
Valentín José Lopes da Silveira doktorearen (mediku eta irakaslea, gero San Valentin bizkondea deitua) eta Adelina Lopes Pereiraren alaba zen. Brasilera joan zen familiarekin, urtebete inguru zuela. Júlia Lopes de Almeida (1862-1934 )idazlearen ahizpa zen eta Margarita Lopes de Almeida (1896-1983) poetaren izeko.

Finka bateko enplegatua zen António Arnaldo Vieira da Costarekin ezkondu zen. 

## Lanak 
* *Margaritas/ Margaritak*, olerkiak. Arg. Typografia da Real Academia de las sciencia. Río de Janeiro, 224 or. 1879
* Pombal, poema-liburua lau kantutan. Rio de Janeiro, 1882
* *Destinoak*. Arg. Laemmert. 330 orrialde 1900
* *A virgem de Murilo*
* *A duas dores*
* *Azterketa*
* Contos Infantis (Almeidako Júlia Lopesekin lankidetzan). Arg. Livraria F. Alves. 182 orrialde 1927
* *A terrina/ Lur maitea*
* *Dom Quixote* linean
* *Chuva e sol/ Euria eta eguzkia* en línea
* *Meiguice*Lineako 
* *Não se perde nada à mesa/ Ez da ezer galtzen* linean dagoen mahaian
* *O ramo verde/ Adar berdea*
* *A lancha negra/Txalupa beltza* (sonetoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Brasilgo haurrentzako autoreak.  artxibatu zuten.
Autismoari buruzko Kontzientziaziorako Nazioarteko Eguna

**Autismoari buruzko Kontzientziaziorako Nazioarteko Eguna** apirilaren 2an ospatzen da. Nazio Batuen Batzar Nagusiak sortu zuen, autismoa duten pertsonen bizi-kalitatea hobetzen laguntzeko beharra nabarmentzeko, gizarteko kide diren aldetik bizitza betegarri eta atsegina izan dezaten. 

Izan ere, gaixotasun horrek estigmatizazioa eta diskriminazioa eragiten jarraitzen du; besteak beste, Autismoaren Espektroko Nahasmendua (AEN) duten helduen %80 langabezian daudela uste da. Gaur egun, pertsona guztiei ez zaizkie lan-aukera berberak eskaintzen, eta autisten enpleguaren kasuan, diskriminazioa areagotu egiten da: ez dute behar adinako laguntzarik izaten lan-munduan sartzeko, ezta lanbide-heziketa egokia jasotzeko ere. Eta lana daukatenek ere zailtasun handiak izaten dituzte, lan-ingurunea ulertzen ez dutelako.

Autism Europeren arabera, AENk munduan jaiotako 100 haurretatik bati eragiten dio; beraz, Euskal Herrian 28.000 pertsona inguruk dute nahasmendu hori.

## Autismoari buruzko Kontzientziaziorako Nazioarteko Eguna - 2021 
2007ko abenduaren 18an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak 62/139 Ebazpenean, "**Autismoari buruzko Kontzientziaziorako Nazioarteko Eguna** apirilaren 2a izendatzea erabaki zuen. Egun hori urtero ospatzen da 2008tik aurrera".

## Autismoari buruzko Kontzientziaziorako Nazioarteko Eguneko gaiak 
[thumb|2020ko Autismoaren Kontzientziaziorako Nazioarteko Egunaren ospakizuna, [Brunswick Berria|Brunswick Berriko (Kanada) Legegintza Eraikinean]]

## Antzeko ospakizunak 
* Down Sindromearen Nazioarteko Eguna (martxoaren 21a)
* Autisten Harrotasunaren Eguna (ekainaren 18a)
* Osasun Mentalaren Mundu Eguna (OME) (urriaren 10a)
* Desgaitasuna duten Pertsonen Nazioarteko Eguna (abenduaren 3a)
* Giza Eskubideen Eguna (abenduaren 10a)
* Eskizofreniari buruzko Kontzientziaziorako Nazioarteko Eguna (abuztuaren 16a)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Autismoari buruzko Kontzientziaziorako Nazioarteko Egunaren gune ofiziala
Julius Evola

**Giulio Cesare Andrea Evola**, **Julius Evola** deitua (Erroma, 1898ko maiatzaren 19a - *ibidem*, 1974ko ekainaren 11) italiar filosofo, margolari eta olerkaria izan zen. Intelektual faxista, tradizionalista erradikala, antiberdinzalea, antiliberala, antidemokratikoa eta antiherrikoia, eta Europako mugimendu neofaxistaren filosofo nagusia bezala deskribatu izan da.  Bere pentsamendu esoterikoa konspirazio antisemitikoaren teoriek eta ezkutuarekiko zaletasunak ezaugarritu zuten.

Ospetsua da bere sinesmen metafisiko, magiko eta naturaz gaindikoengatik, mamuak, telepatia eta alkimia barne. Kristautasunaren aurkakoa izan zen, eta gizonak emakumeengan menderatzea justifikatu zuen.

Lehen Mundu Gerran borrokatu zuen eta garai batean abangoardiekin lotuta egon zen. Filippo Tommaso Marinetti ezagutu zuen eta bere olerkiak eta margolanekin Dadaismoan parte hartu zuen. 1951n Fasci di Azioni Revoluzionaria erakunde neofaxistaren ideologoa izatearen akusaziotik absolbitu zuten.

## Lanak 
* Julius Evola, Arte Astratta, posizione teorica, Roma, Maglione e Strini, 1920.
* Julius Evola, La parole obscure du paysage intérieur, Roma-Zurigo, Collection Dada, 1921.
* Julius Evola, Saggi sull'idealismo magico, Todi-Roma, Atanòr, 1925.
* Julius Evola, L'individuo e il divenire del mondo, Roma, Libreria di Scienze e Lettere, 1926.
* Julius Evola, L'uomo come potenza, Todi-Roma, Atanòr, 1927a.
* Julius Evola, Teoria dell'individuo assoluto, Torino, Bocca, 1927b.
* Julius Evola, Imperialismo pagano, Todi-Roma, Atanòr, 1928.
* Julius Evola, Fenomenologia dell'individuo assoluto, Torino, Bocca, 1930.
* Julius Evola, La tradizione ermetica, Bari, Laterza, 1931.
* Julius Evola, Maschera e volto dello spiritualismo contemporaneo, Torino, Bocca, 1932.
* Julius Evola, Rivolta contro il mondo moderno, Milano, Hoepli, 1934.
* Julius Evola, Tre aspetti del problema ebraico, Roma, Mediterranee, 1936. 
* Julius Evola, Il mistero del Graal, Bari, Laterza, 1937a. 
* Julius Evola, Il mito del sangue, Milano, Hoepli, 1937b. 
* Julius Evola, Indirizzi per una educazione razziale, Napoli, Conte, 1941a. 
* Julius Evola, Sintesi di dottrina della razza, Milano, Hoepli, 1941b. 
* Julius Evola, La dottrina del risveglio, Bari, Laterza, 1943. 
* Julius Evola, Lo Yoga della potenza, Torino, Bocca, 1949. 
* Julius Evola, Orientamenti, Roma, Imperium, 1950. 
*Julius Evola, Gli uomini e le rovine, Roma, Edizioni dell'Ascia, 1953. 
* Julius Evola, Metafisica del sesso, Todi-Roma, Atanòr, 1958. 
* Julius Evola, L'«Operaio» nel pensiero di Ernst Jünger, Roma, Armando, 1959. 
* Julius Evola, Cavalcare la tigre, Milano, Vanni Scheiwiller, 1961. 
* Julius Evola, Il cammino del cinabro, Milano, Vanni Scheiwiller, 1963a. 
* Julius Evola, Il Fascismo. Saggio di una analisi critica dal punto di vista della destra, Roma, Volpe, 1963b. 
* Julius Evola, L'arco e la clava, Milano, Vanni Scheiwiller, 1968. 
* Julius Evola, Raâga Blanda, Milano, Vanni Scheiwiller, 1969. 
* Julius Evola, Il taoismo, Roma, Mediterranee, 1972. 
* Julius Evola, Ricognizioni. Uomini e problemi, Roma, Mediterranee, 1974.
Bertalan Székely

**Bertalan Székely** (Kolozsvár, 1835eko maiatzaren 8a - Budapest, 1910eko abuztuaren 21a) hungariar historia eta erretratu margolaria izan zen, estilo erromantikoa eta akademikoa lantzen zituena.

## Biografia 
Jatorriz Transilvaniako nobleziaren parte zen familia batean jaioa, bere aita idazkari judiziala zen. Bere familiak ingeniari izatea nahi bazuen ere, Vienako Arte Ederren Akademian ikasi zuen 1851tik 1855era, Johann Nepomuk Geiger eta Carl Rahl-en eskutik.  Gero bere jaioterrira itzuli zen eta, hurrengo hiru urteetan, arte irakasle lanetan aritu zen. Marschendorf-en Aichelburg kondearekin urtebetez lanean egon ondoren, ezkondu eta Munichera joan zen bizitzera, non Karl von Pilotyrekin ikasi zuen. Bertan sortu zitzaion lehen aldiz historiako pinturarekiko interesa. 1862an, Pest-en kokatu zen.

Hurrengo urtean, lehiaketa bat irabazi zuen "Karlos VII.a enperadorearen ihesa" margoarekin, eta saria Herbehereetara eta Pariserako bidaia finantzatzeko erabili zuen, 1864an itzultzeko  . "Hungariako Errege Marrazki Eskola" berrian (gaur egun Hungariako Arte Ederren Unibertsitatea) kontratatu zuten lehen irakasleetako bat izan zen 1871n eta bertako Zuzendari izan zen 1902tik 1905era, maisu-eskolak hartu zituenean. 

1860ko hamarkadatik 1880ko hamarkadara arte, erretratuak eta emakumezkoen irudiak margotu zituen batez ere, gero paisaietara jo zuen. Horma-irudi apaingarriak ere egin zituen Mattias elizan, Budapesteko operan eta Kecskeméteko Udaletxean .  Geroago, Edweard Muybridgek eta Étienne-Jules Mareyk egindako mugimendu ikasketetan interesatu zen eta bereak zuzendu zituen.

## Aukeratutako margolanak 

Fitxategi:Székely Portrait of Adalbert Stifter 1863.jpg|Adalbert Stifterren erretratua (1863)
Fitxategi:El descubrimiento del cuerpo del rey Luis II, por Bertalan Székely.jpg|Luis II.a erregearen gorpua  deskubrituz (1860)
Fitxategi:Egri no.jpg|The Women of Egerko emakumeak (1867)
Fitxategi:Zivatar.jpg|Trumoi-ekaitza (1875)

## Idazlanak 
* *Székely Bertalan válogatott művészeti írásai* (arteari buruzko idazlan hautatuak), László Maksay-ren sarrera, Képzőművészeti Alap Kiadóvállalata, Budapest, 1962

## Erreferentziak 
* Erakusketaren liburuxka, 2009ko apirilaren 4tik ekainaren 28ra @ Miskolc -eko Művészetek Háza (kronologia biografikoa barne)

## Bibliografia 
* Zsuzsanna Bakó, *Székely Bertalan (1835–1910)*, Kep. Kiadó, Budapest 1982,
* *Székely Bertalan mozgástanulmányai* (mugimendu-ikasketak), Annamária Szőke eta László Beke-k zuzendua, Budapest, 1992,  http://www.c3.hu/~rub/szekely_bertalan/index.html
* Éva Bicskei, *Ámor és Hymen: A fiatal Székely Bertalan szerelmi történetei* (Amor eta himena: Bertalan Székely gaztearen maitasun istorioak), Budapest: Akadémiai Kiadó, 2010  https://web.archive.org/web/20141220203033/http://akkrt.hu/1019/science_books/art_history/amor_es_hymen

## Kanpo estekak 
* Hungariako Artearen Historia : "Amildegira Begira: Bertalan Székely eta Maitasunaren Arriskuak"
* Bertalan Székely Remembered by Árpád Schauschek @ the Magyar Elektronikus Kõnyvtár
Olga Uribe

**Olga Uribe Salaberria** (Durango, Bizkaia, 1958ko uztailaren 12a) ehulea da, lihoan espezializatua. 2022an Bizkaian antzinako lihozko oihalak erreproduzitzen dituen ehule bakarra da.

## Biografia 
### Lehen urratsak 
25 urte zituenean hasi zen Olga Uribe ehule izateko amets egiten, Zornotzako artisau azokan Sierra de Cameroseko (Errioxa) artisau bikote bat ehungailu batekin lanean ikusi ondoren sortu zitzaion jakinmina. Astebete igaro zuen haiekin ikasten Errioxan. Harrezkero, geratu barik segitu du ikasten. Autodidakta da eta askotariko oihaletan oinarrituta atera ditu teknikak. Zetaz, kotoiaz eta artileaz lan egin duen arren, lihoan espezializatu da. Batez ere, oparitarako piezak egiten ditu: kutxen gainerako oihalak, zamuak (hileta eta bataioetan erabiltzen zen oihala), mahai-tapizak...

### Lihoa ehuntzen 
Lihoak gure historia eta tradizioekin duen lotura estua kontuan izanik, hari horri tiraka hasi zen Olga 2007an. Durango, Olgaren jaioterria adibidez, oso garrantzitsua izan zen lihozko oihalen ekoizpenean. Durangoko oihaldunen aurre-ordenantzak izan ziren Errege-erregina Katolikoek sinaturiko Iberiar penintsulako lehenengoak, 1494an. Aurrekari horiek jakinda, lihozko oihaletako antzinako teknika aztertzen hasi zen Olga. Hainbat proba eta saikera egin behar izan zituen oihal horien erreproduzioak egiteko eta ehungailu bat ere egin behar izan zuen, Europako iparraldean erabiltzen diren ehungailuetan oinarrituta eta lihoan espezializatzea lortu zuen.

### Lanak eta erronkak 
Ehule ibilbidean zehar hainbat lan egin ditu lihoan, haien artean Bilboko Euskal Museoan dauden antzinako lihozko oihalen lehenengo kopiak.*Tradizio handia egon da, baina guztiz galdu da. Belaunaldi berrientzat guztiz ezezaguna da eta ezagutzen ez denak balioa galtzen du. Ezjakintasun horrek pieza asko galtzea ekarri du.* *Olga Uribe*Horregaitik, etxe edo baserrietan agerturiko antzinako oihalak bota beharrean, museoetara eroatera animatu gura du jendea Olgak. Halaber, batzuk eraman dizkiote eta erreprodukzioak egin ditu. Lihoa eta horri loturiko artisau lana berreskuratzeko helburua du, gal ez dadin. Ia 200 urte dituen ehungailu bat gordeta dauka, eta lihoa prozesatzeko behar zen tresneria guztia. Egunen batean nonbait erakustea du amets. Lihoak lan handia eskatzen du eta garestia da. Antzina, familia batek zuen boterearen erakuslea zen. Artileaz batera lihoa erabiltzen zen batez ere, kotoia sartu zen arte. Lihoak prozesu luzea eskatzen zuen, astuna, eta kotoiak ez; merkeagoa zen, gainera.

### Proiektu berriak 
2021ean Ekuadorren izan zen, hango ehule batzuekin, eta hainbat argazkirekin eta konpromiso sendo batekin itzuli zen: hango oihalak aztertzea eta katalogo bat sortzea, hango kultura eta oihalen tradizioa gal ez daitezen. Perura ere joateko asmoa du, hango oihalak aztertzera.

### Erakusketak 
2011n *Valorarte* talde erakusketan parte hartu zuen, Adif Vialia Bilboko Abandoko geltokian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Olga Uribe. Kontaktua
* Olga Uribe lanean. argazkiak
Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst

**Chlodwig Carl Viktor, Hohenlohe-Schillingsfürsteko printzea, Ratibor eta Corveyko printzea** (Rotenburg an der Fulda, 1819ko martxoaren 31 &ndash; Bad Ragaz, 1901eko uztailaren 6a) alemaniar printze, politikari eta diplomazialaria izan zen. Alemaniako kantzilerra izan zen 1894tik 1900era.

Hohenlohe printze-familiako kidea izan zen. Katolikoa eta ideologia liberalekoa, Bavariako Ministro-Presidentea izan zen 1866tik 1870era. Bere zeregin nagusia hegoaldeko estatu alemaniarrak Iparraldeko Alemaniar Konfederazioarekin lotzeko modua aurkitzea izan zen.

Boteretik irten ondoren, Berlinen eta Munichen bere eragina mantentzen jarraitu zuen. 1871n Reichstageko kide hautatu zuten eta presidenteorde izendatu zuten. Bismarcken Kulturkampf babestu zuen eta Parisen enbaxadore izan zen 1873tik 1880ra. 1885ean Alsazia-Lorrenako gobernadore izendatu zuten.

Gilen II.a enperadoreak 1894an Alemaniako kantziler eta Prusiako Ministro-Presidente izendatu zuen. Bere agintaldian Gilen II.ak botere inperiala handitzeko saiakerei aurre egin zien eta lege militarraren eta elkarteen legearen erreforma onartzea lortu zuen.

Hohenlohe-Schillingsfürsteko 7. printzea izan zen.
Emakumezko Epaileen Nazioarteko Eguna

**Emakumezko Epaileen Nazioarteko Eguna** martxoaren **10ean** ospatzen da. Nazio Batuen Batzar Nagusiak Qatarren aldarrikatu zuen ofizialki 2021ean.

## Historia 
2021eko apirilaren 26an, Nazio Batuen Batzar Nagusiak A/75/L.81 ebazpena argitaratu zuen Qatarren, eta martxoaren **10a** Emakumezko Epaileen Nazioarteko Eguna dela aldarrikatu zuen.

Adierazpen horrek 2020ko otsailean IAWJko Emakumezko Epaileen Nazioarteko Elkarteko presidentea zen Vanessa Ruizek egindako eskaerari erantzuten zion. Ebazpenaren harira, honela definitu zuen egun hori:

## Zioak 
Adierazpen horrek honako zio hauek aipatzen ditu egun hau aldarrikatzeko:
* Epaile izan diren emakume kopuru txiki samarra, batez ere botere judizialeko goi zuzendaritzako postuetan.
* Osotasun Sare Globalak sistema judizialetan egindako lana emakumeen ordezkaritzarekin lotutako gaiak txertatzeko.
* Justizia sistema eta erakundeetan emakumeak aurrera egiteko estrategiak ezartzeko konpromisoa, zuzendaritza eta gestio mailetan eta bestelakoetan.
* Genero-berdintasunaren ezarpena eta emakumeen ahalduntzea 2030 Agendan.

Arrazoi horiez gain, bi ebazpen ahoratu ditu (53/199, 1998ko abenduaren 15ekoa, eta 61/185, 2006ko abenduaren 20koa) nazioarteko urteen aldarrikapenari dagokionez, eta beste ebazpen bat (1980/67) 1980ko uztailaren 25eko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluarena) nazioarteko urteei eta urteurrenei buruzkoa.

## Emakumezko epaileak munduan 
### Espainia 
2015eko azaroaren 25ean, Espainiako Emakumezko Epaileen Elkartea sortu zen.

2021ean Espainian, 2.918 emakumezko epaile aktibo zeuden, zeinak  % 54,8 ordezkatzen duten 2.402 gizonezko epaileen aldean, % 45,2Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiaren datuen arabera. Hala ere, goi kargu judizialak gizonezkoek betetzen dituzte izendapenen diskrezio izaeragatik, beste faktore batzuen artean.

Emakumeko epaileen kopuruak 2013an gainditu zuen gizonezkoen epaileena, eta, harrezkero, hazkunde joera horri eutsi dio, hurrengo taulan eta grafikoan ikus daitekeenez.

alt=Número de Jueces y Juezas en España|erdian|thumb|440x440px| Espainian epaile kopurua
María Jóver Carrión izan zen, 1972an, Espainian epaile izateko oposizioak gainditu zituen lehen emakumea. Josefina Triguero Agudo izan zen ibilbide profesionaleko lehen epailea.

erdian|thumb|440x440px

### IAWJ: Emakumezko Epaileen Nazioarteko Elkartea 
IAWJ, Emakumezko Epaileen Nazioarteko Elkartea, 1991n sortutako nazioarteko elkartea da, eta, gaur egun, mundu osoko elkarte nazionaletako **57** kapitulu batzen ditu.

## Erreferentziak
1257ko Samalasko erupzioa

**Samalasko erupzioa** 1257an Lombok uhartean izandako erupzio bolkanikoa izan zen. Bere VEI 7tan estimatzen dute, Holozenoko nagusienetariko bat izanda. Hodei piroklastikoak sortu zituen, atmosferan hamarnaka kilometro eta Lombok zati handi bat lurperatu eta itsasoa zeharkatu zuten fluxu piroklastikoak, ondoko Sumbawa uhartera ere iritsi zirenak. Fluxuek giza kokaleku asko suntsitu zituzten, Pamatan hiri mitikoa barne, orduko Lombokeko Erresumako hiriburua zena. Errautsa 340 kilometroko distantziara erori zen Javan, non sumendiak 10 kilometro kubiko harkaitz eta errauts baino gehiago utzi zituen.

Lekukoek *Babad Lombok*-en, palmondo-orrietan idatzitako dokumentu batean, erupzioa erregistratu zuten. Segara Anak aintzira sortu zuen galdara handi bat utzi zuen. Ondorengo jarduera bolkanikoak zentro bolkaniko gehiago sortu zituen galdaran, oraindik ere aktibo dagoen Barujari izeneko konoa barne. Atmosferan injektatutako aerosolek Lurrera iristen zen eguzki-erradiazioa murriztu zuten, hainbat urtez atmosfera hoztuz eta Europan eta beste leku batzuetan goseteak eta uzta-galerak eraginez (nahiz eta oraindik tenperatura-anomalien eta horien ondorioen magnitude zehatza eztabaidatu). Baliteke erupzioak Izotz Aro Txikia sortzen lagundu izana, azken mila urteetan mendeetan iraun duen aldi hotza. Erupzioaren lekua ezagutu baino lehen, mundu osoko izotz-nukleoen azterketa batek gailur handi bat aurkitu zuen 1257 inguruko sulfato-deposizioan, munduko lekuren batean sumendi-erupzio handi bat gertatu zelako ebidentzia sendoa emanez. 2013an, zientzialariek Samalas mendiaren gaineko erregistro historikoak gailur horiekin lotu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bazterkeria Zero Eguna

**Bazterkeria Zero Eguna** Nazio Batuen Erakundeak (NBE) eta nazioarteko beste erakunde batzuek urtero martxoaren 1ean ospatzen duten eguna da. Egunak, legearen aurrean eta praktikan, NBEko kide diren herrialde guztietan berdintasuna sustatzea du helburu. 2014ko martxoaren 1ean ospatu zen lehen aldiz, eta Michel Sidibé ONUSIDAko zuzendari exekutiboak ekitaldi handi batekin jarri zuen martxan urte horretako otsailaren 27an Pekinen.

Herrialde askotan, legeek pertsonen arteko tratu desberdintasunak sortzen dituzte, asko oinarrizko zerbitzuetatik kanpo geratzen dira, edo, beren bizimoduan, murrizketak jasaten dituzte berek izan nahiengatik. Horrelako legeak diskriminatzaileak dira, giza eskubideak eta oinarrizko askatasunak ukatzen baitituzte.

2017ko otsailean, ONUSIDAk dei egin zien herritarrei «bazterkeria zeroren inguruan zarata atera, hitz egin eta bazterkeria saihestu zezaten helburuak eta ametsak lortzeko bidean».

GIB/HIESa duten pertsonen aurkako bazterkeriari aurre egiten dioten ONUSIDA bezalako erakundeek bereziki nabarmentzen dute eguna. Ivan F. Camanor doktoreak, Liberiako HIESaren aurkako Batzorde Nazionaleko presidenteak, hauxe esan zuen: "GIBarekin lotutako estigma eta bazterkeria oso zabalduta dago, eta munduko ia leku guztietan dago, gure Liberian barne". Nazio Batuen Garapen Programak, bazterkeria jasaten duten GIB/HIESa duten LGBTI pertsonei ere, omenaldia egin zien 2017an.

Indiako eragileek egun hau LGBTI komunitatearen aurkako bazterkeria areagotzen duten legeen aurka hitz egiteko erabili dute, batez ere herrialde horretan homosexualitatea kriminalizatzen zuen legea indargabetzeko aurreko kanpainan (Indiako Zigor Kodea, s377), homoxesualitatea zigortuta baitzegoen Indiako Auzitegi Gorenak 2018ko irailean legea baliogabetu aurretik.

2015ean, Kalifornian, armeniar-amerikarrek 'die-in' (hiltzen) bat egin zuten Bazterkeria Zero Egunean Armeniako genozidioaren biktimak gogoratzeko.

## Bazterkeriaren Zero Eguna 2022
**Bazterketarik Zero Eguneko gaiak**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zero Diskriminazio Eguna ONUSIDAn
Artxiduke

thumb|Artxidukeen koroa, Austriako artxidukeek XIX. mendera arte erabili zutena.
**Artxidukea** (; emakumezkoa **artxidukesa**, ) europar noblezia-titulua da, Austriako eta Bavariako etxeetako printzeen titulua zena. Estatusean, artxiduke handi bat enperadore edo errege baten azpian eta printze subirano edo duke subirano baten gainetik kokatzen da lehentasun-ordenan. Berez, Germaniako Erromatar Inperio Santuan baino ez zuten erabiltzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Duke Handi

**Duke Handia** (emakumezkoa **Dukesa Handia**) europar noblezia-titulua da, zenbait erregek edo zenbait errege-familiatako kideek erabiltzen dutena. Estatusean, duke handi bat enperadore, errege edo artxiduke baten azpian eta printze subirano edo duke subirano baten gainetik kokatzen da lehentasun-ordenan. Titulua Europako egungo eta aurreko monarkia independente batzuetan erabiltzen da, bereziki:

* egungo Luxenburgoko Dukerri Handian.
* historikoki, herrialde ohi independenteetako subiranoek, Toskanakoek kasu (1569tik 1860ra, orain Italiaren parte dena).
* Badenen, Hessen, Oldenburgen, Mecklenburg-Schwerinen, Mecklenburg-Strelitzen eta Saxonia-Weimarren 1815etik 1918ra dukerri handiak ziren, egun guztiak Alemaniaren parte direlarik.
* baita ekialdeko eta ipar-ekialdeko Europako herrialde batzuetan ere, Finlandiako Dukerri Handian edo Lituaniako Dukerri Handian, esaterako.
* hainbat mikronaziotako errege izendatuek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Istinga-esneki

**Istinga-esnekia** (*Lactarius lacunarum*) *Russulaceae* familiako onddo bat da. Ez da jangarria, ia *Lactarius* guztiak bezala (niskaloa edo esnegorria izan ezik). Euskal Herrian ez da ohikoa, baina bai Frantziako Landetan.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 7 cm arteko diametroa du, hasieran ganbila, gero hondoratu egiten da erdian, titi baten arrastoekin edo ez, eta ertza uhindua. Eguraldi hezearekin arre-gorrixka-adreilu kolorea du, lehortzean bizitasuna galtzen du, oso azaleko pitzadura zentrokideak ere baditu; zahiaren antzeko ezkatatxoz estalita.

**Orriak:** Finak, estu, itsatsiak edo dekurrenteak; lehenengo zurixkak edo haragi-okre kolorekoak, gero arre-gorrixkak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Kapelaren diametroaren antzeko luzera du eta antzeko kolorea, goialdean zimur txikiak ditu eta oinarrian ilupazko eremu bat.

**Haragia:** Airearekin kontaktuan ez da horixkatzen. Latex ugari eta zuria du, potasarekin ez da haragiaren kolorea aldatzen, baina berez horitu daiteke orrietan. Itxaron ondoren pixka bat mingotsa. *Lactarius quietus* delakoaren usain arina.

Etimologia: *Lactarius* terminoa "lac", "lactis", esnetik dator, esneari dagokio. *Latex*-a jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. 

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius aurantiacus* taldekoekin, tonu laranja biziak dituzte, lirainagoak dira eta ez dute lokatza eta urmaelen hurbiltasuna gogoko. 

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Erraz putzuz betetzen diren lekuetan, taldeka ateratzen da, belar artean edo lur biluzian. Haritzen, sahatsen, haltzen, lizarren eta abarren deskonposatzen ari diren hostoetan.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia eta Mexiko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Real Club Marítimo El Abra-Real Sporting Club

**Real Club Marítimo del Abra-Real Sporting Club** Getxoko klub nautikoa da, El Abra-Getxo kirol-portua kudeatzen duena.

## Historia 
Egungo kluba Real Sporting Club (1898) eta Real Club Marítimo del Abra (1902) klubek 1972an egindako batasunaren emaitza da.
thumb|260px|Airetiko ikuspegia
1898an sortutako Real Sporting Clubek batea batean zuen egoitza, Astilleros del Nerviónen eraikia, 25 metroko luzera, 10 metroko zabalera eta metro bateko sakonera, gutxi gorabehera. 1909an beste 9 metroko luzera gehitu zitzaion. Batea udan Portugaleten eta neguan Axpen (Erandio) zegoen. 1980ko neguan, egoitza historiko hori hondoratu egin zen. 1901ean klubak "Errege" titulua lortu zuen, eta 1905ean lehen Errege Kopa antolatu zuen Alfontso XIII.aren omenez, 1982tik Real Club Náutico de Palmak antolatzen duen txapelketa. Sportingen Espainiako lehen Estropada-araudiak egin ziren, eta Kantauriko Kluben Federazioa sortu zen, egungo Espainiako Bela Federazioaren ernamuina. 1939 eta 1952 artean Estropaden Erret Kluba izena hartu zuen. 1957an, Real Sportingeko Juan Manuel Alonso-Allende estropadalariak Snipe klaseko munduko txapelketa irabazi zuen lehen aldiz Espainiarentzat, Gabriel Laiseka tripulatzailea izanda eta "Guadalimar" ontzian. 1959an Dragon klaseko lehen Espainiako txapelketa antolatu zuen.

Abrako Itsas Kluba 1902an sortu zen, eta 1910ean Sportingekin batera estropada bat ospatu zuen, lankidetza hori 1921ean sinatuz Abrako Koparen sorrerarekin.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kataluniako Estatistika Erakundea

**Kataluniako Estatistika Erakundea** edo **Idescat** () Kataluniako estatistiken erakunde ofiziala da. Haren funtzioak hauek dira, besteak beste: Kataluniako estatistika sistemaren koordinazioa eta gestioa, planifikazioa, normalizazioa...

Administrazio-izaerako erakunde autonomoa da, Kataluniako Generalitatearen Ekonomia eta Finantza Sailari atxikita dago. Legearen arabera, nortasun juridiko propioa, administrazio- eta finantza-autonomia eta bere eskumenen esparruan jarduteko gaitasun osoa du.

## Espainiako poliziaren ikerketa 
2017ko abenduaren 5ean, Espainiako polizia talde batek Idescat arakatu zuten, urte bereko urriaren 1eko Kataluniaren independentziarako 2017ko erreferendumarekin lotutako informazioa bilatzeko asmoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Erakundearen webgune ofiziala.
Peter Johann Nepomuk Geiger

**Peter Johann Nepomuk Geiger** (1805eko urtarrilaren 11 &#x2013; 1880ko urriaren 29) Vienako artista bat izan zen.

## Biografia 
Vienan jaioa, Geigerrek hasiera batean familiaren tradizioa jarraitu eta eskultore bihurtu nahi zuen, baina marrazkia eta pintura izan ziren bere elementu naturalak. Anton Zieglerren *Vaterländischen Immortellen* () ilustratu zuen 1839–40. 1848ra arte, obra historikoen eta poesiaren ilustrazio ugari egin zituen, baina Austriako Errege Familiarentzat olio-pinturak ere egin zituen.

1850ean Fernando Maximiliano Joseph printzearekin Ekialderako bidaia batetik bueltan, bereziki sormen garai batean sartu zen. 1853an, Vienako Arte Akademiako irakasle izan zen. Errege Familiarentzat lan asko egin zituen, besteak beste, Goethe, Friedrich Schiller eta William Shakespeareren ilustrazioak. Ekialdeko bizitza ere ilustratu zuen.

Bere marrazki erotikoak bereziki gogoratzen dira, nahiz eta nekez gorteko margolari baten ohiko obra izan.

## Aukeratutako lanak 
eskuinera|thumb| 1840ko akuarela erotikoa
thumb| Geigerrek diseinatutako Austriako 10 Gulden oharra (1854).

* 1839: Ziegler, Anton. *Vaterländischen Immortellen aus dem Gebiete der österreichischen Geschichte* . 4 liburuki. Viena, 1840, 1839.
* 1843: ''Magyar-és Erdélyország története rajzolatokban: Geschichte Ungarn's und Siebenbürgen's in Abbildungen .* *.* *.'' ; Geiger Péter N. János akadémiai képirótól; tervezte és magyar 's német nyelven magyarázta Wenzel Gusztáv. 10 liburuki. Viena, 1843
* Joseph von Bülow-en *Memorabilien aus der Europäischen Geschichte für anziehende Weltbegebenheiten, ausgezeichnete Grossthaten, Würdigung der Verdienste von berühmten Männern etab.* *Aus mehreren Jahrhunderten gesammelt* . Mit insgesamt 96 getönten Federlithographien von Johann Nepomuk Geiger auf Tafeln. 2 liburuki. New York, 1860
* 1861: *Historische Handzeichnungen* ; mit erklärendem Texte von Gustav Adolph Schimmer; mit neunzig Tafeln. Viena: Aus der kaiserlich-königlichen Hof- und Staatsdruckerei, 1861
* *Die Schlacht bei Lützen* (Lutzeneko gudua)
* *Kampf der Tiroler unter Andreas Hofer* (Tirolaren borroka Andreas Hoferren gidaritzapean)

## Bibliografia 
* Wiesboeck, Karl L. (1868) *Peter JN Geigerren Werke; oder, Verzeichniss saemmtlicher Radirungen, lithographischen Feder- und Kreidezeichnungen .* *.* *.* . Leipzig: Weigel
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Echeverría

**Sandra Echeverría Gamboa** (Mexiko Hiria, 1984ko abenduaren 11) mexikar aktorea eta abeslaria da.

## Filmografia 
### Telebista 
## Zinema
## Kanpo estekak