Edith Hamilton

**Edith Hamilton** (Dresden, 1867ko abuztuaren 12a - Washington, 1963ko abuztuaren 31)  hezitzaile eta idazle estatubatuarra izan zen, eta bere garaiko Estatu Batuetako klasizista ospetsuenetako bat. 

## Biografia 
### Hautzaroa eta familia 
Edith Hamilton 1867ko abuztuaren 12an jaio zen, Dresdenen (Alemania), Gertrude Pond (1840–1917) eta Montgomery Hamilton (1843–1909) guraso estatubatuarren bost seme-alabetatik zaharrena. Jaio eta gutxira familia Fort Waynera (Indiana, Estatu Batuak) joan zen bizitzera, non Edithen aitona, Allen Hamilton, 1820ko hamarkadaren hasieratik bizi  zen.  Allen Hamilton Indianara 1823an Kanadatik etorri eta Fort Waynen bizitzen jarri zen irlandar etorkina izan zen. 1828an Emerine Holmanekin ezkondu zen, Jesse Lynch Holman Indianako Auzitegi Goreneko Justiziaren alabarekin. Allen Hamilton Fort Wayneko enpresari arrakastatsu eta lur-espekulatzaile bihurtu zen.

Montgomery Hamilton, Edithen aita, Allen eta Emerineren hamaika seme-alabetako bat izan zen; hala ere, neba-arrebetatik bost bakarrik biziraun zuten. Princetongo Unibertsitatera eta Harvardeko Zuzenbide Fakultatera joan zen eta Alemanian ere ikasi zuen. Montgomeryk Gertrude Pond ezagutu zuen, Wall Streeteko artekari eta azukre inportatzaile aberats baten alaba, Alemanian bizi zela. 1866an ezkondu ziren; Margaret, bere ahizpa nagusia bezala, Edith, Bryn Mawr eskolako irakasle izan zen; eta Norah artista zen. Hamiltonen neba-arrebarik gazteena, Arthur, idazle, gaztelaniako irakasle eta atzerriko ikasleentzako dekano laguntzaile izan zen Illinoisko Unibertsitatean, Urbana-Champaignen. Arthur izan zen ezkondu zen anai-arreba bakarra; berak eta Mary Neal emazteak (h. 1965) ez zuten seme-alabarik izan.
thumb|Edith Hamilton ikasle
Hamilton 1886an itzuli zen Indianara, eta lau urteko prestaketa hasi zuen *Bryn Mawr College*n onartu aurretik, Filadelfiatik gertu, Pennsylvanian, 1891n. Grezieraz eta latinez espezializatu zen, eta 1894an gradua eta masterra lortu zituen. Hamiltonek urtea eman zuen, *Bryn Mawr College*n graduatu ondoren, latinezko bekadun gisa, eta *Mary E. Garrett European Fellowship* saria eman zioten, eskolako ohore gorena. *Bryn Mawrr*en diru-sariak lortu zituzten Edith eta Alicek, 1893an Michigango Unibertsitatean medikuntza gradua amaitu zuenak, Alemanian ikasketa gehiago egin ahal izateko ikasturte batez, Leipzigeko eta Municheko unibertsitateetan (1895-96), haiek izan ziren Municheko unibertsitateko eskoletara joan ziren lehen emakumeak. Emakumeak eskoletara joan zitezkeela jakinarazi zieten, baina "ikusezin" izaten jarraitzea espero zuten, eta ez zieten eztabaidetan parte hartzen utziko.

Aliceren arabera, Edith oso etsita zegoen hartzen zituen eskolekin, nahiz eta sakonak izan, eskolek literaturaren edertasuna alde batera uzten baitzuten kontu gramatikal ilunetan zentratuz. Honen ondorioz, Municheko Unibertsitatean matrikulatzea erabaki zuten, baina ez zen hobekuntza handirik izan. Hasiera batean, ez zegoen ziur Edithek eskoletara entzule gisa joaterik izango ote zuen, baina horretarako baimena eman zioten. Aliceren arabera, Edith bere lehen klasera iritsi zenean, irakaslearen oholtzara lagundu zuten, eta irakaslearen ondoan zegoen aulki batean eserita utzi zuten, ikasleen aurrez aurre.

## Ibilbide profesionala 
Hamiltonek Munichen (Alemania) jarraitzeko asmoa zuen doktoretza titulua lortzeko, baina bere planak aldatu egin ziren Martha Carey Thomasek, *Bryn Mawr College*ko presidenteak, Hamilton Estatu Batuetara itzultzeko konbentzitu ondoren. 1896an Estatu Batuetara itzuli ziren, eta Edith Baltimoreko (Maryland) *Bryn Mawr* neskentzako unibertsitate prestakuntzako eskola pribatuko buru izendatu zuten.

*Bryn Mawr School* Baltimoreko (Maryland) neskentzako eskola prestatzaile gisa sortua 1885ean, Bryn Mawr herrialdeko emakumeentzako bigarren hezkuntzako eskola pribatu bakarra zen eta bere ikasle guztiak unibertsitaterako prestatzen zituen. Eskolako ikasleek Bryn Mawr Collegeko sarrera-proba gainditu behar zuten sartzeko baldintza gisa. 26 urtez izan zen Hamilton eskolako buru postuan.

#### *The Greek Way (1930)* 
1930ean, hirurogeita bi urterekin, bere lehen liburua argitaratu zuen, *The Greek Way*. Elling Annestad *WW Norton Company*-ko editoreak eskatuta, Hamiltonek idatzi zuen liburu arrakastatsu honek Estatu Batuetan autore ospetsu bihurtu zuen. *Bestseller*ak antzinako Greziaren eta bizimodu modernoaren arteko alderaketak egiten zituen, Atenasko historiako eta literaturako figura handienetako batzuei buruzko saiakerak eginez. Bere "prosa bizi eta dotorea" goraipatuz, liburuak berehalako txaloak eskaini zizkion Hamiltoni eta akademiko gisa zuen ospea sendotu zion.

#### *The Roman Way* (1932) 
*The Roman Way* (1932), bere bigarren liburuak, antzerako alderaketak eskaintzen zituen Erroma zaharraren eta egungo bizitzaren artean. *Book-of-the-Month Club*ek ere hautatu zuen 1957an. Hamiltonek antzinako Erromako bizitza zegoen bezala deskribatu zuen, antzinako poeta erromatarren arabera (Plauto, Virgilio eta Juvenal), erromatar pentsamendua eta ohiturak interpretatu zituen eta XX. mendeko jendearen bizitzarekin alderatu zituen. Ideia erromatarrak mundu modernoan nola aplikatzen ziren ere iradoki zuen.

20ko hamarkadaren hasieran, Hamilton bera baino 28 urte gazteagoa zen Doris Fielding Reid (1895-1973) ikasle ohiarekin hasi zen bizitzen.  Bikote berezia ziren, desberdinak ez bakarrik adinean, baita interesetan ere: Reid piano-kontzertista zen (geroago burtsan aritu zen) eta auto azkarrak gustatzen zitzaizkion. Baina harremana, *Bryn Mawr* eskolatik ateratzearekin batera (1922), askatzailea izan zen Hamiltonentzat, eta erabat ikasketa klasikoei  eta idazteari emana bizi izan zen aurrerantzean; Reid eta Hamilton betiko bidelagun bihurtu ziren. .  Elkarrekin bizi izan ziren Mount Desert Islanden, Mainen, Dorisen etxean. Reiden iloba, Francis Dorian Fielding Reid (1917–2008), beraikein bizi izan zen txikitatik eta lau urte zituela adoptatu egin zuten. Sea Wallen (Mainen) eta Gramercy Parken, Manhattaneko auzo dotorean, bizi izan zen beraiekin.

Mainetik New York hirira aldatu ziren 1924an. Hamilton eta Doris Reid 1943ra arte egon ziren New York hirian; gero Washingtonera joan ziren bizitzera eta udak Mainen igaro zituzten. Washingtonen Reid *Loomis, Sayles and Company*-ko tokiko bulegoen arduradun zen, 1929tik enplegatu zuen inbertsio-enpresa.

Washingtonera joan ondoren, Hamilton hezkuntza-proiektuen iruzkingile bihurtu zen, eta ohoreak jasotzen hasi zen egindako lanagatik. Hamiltonek telebista-programetarako eta *Voice of America*rako programak ere grabatu zituen, Europara bidaiatu zuen, eta liburuak, artikuluak, saiakerak eta liburuen kritikak idazten jarraitu zuen. 

Hamiltonek, bere bizitzako puntu gorena, Greziara egindako bidaia izan zela uste zuen, 90 urterekin, 1957an. 1957an greziar gobernuak Atenasera gonbidatu zuen, Eskiloren *Prometeo kateatua*ren bere itzulpenaren antzezpena ikusteko. Herodes Atikoren antzokiko eszenatokian, Ameriketako Estatu Batuek Grezian zuten enbaxadorea bertan zela, Paulo Greziakoa erregeak *Ongintza Ordenaren Urrezko Gurutzea* (Greziako ohore gorenetakoa) eman zion. Atenasko alkateak hiriko ohorezko hiritar izendatu zuen.

Reid 1973ko urtarrilaren 15ean hil zen. Bi emakumeak  Hadlyme Cove hilerrian (Connecticut) hilerrian daude lurperatuta;  Hamiltonen ama (Gertrude), bere ahizpak (Alice, Norah eta Margaret) eta Margareten bizilaguna Clara Landsbergen ere hilerri berean daude lurpertuta. 

1957an  Paulo Greziakoa erregeak *Ongintza Ordenaren Urrezko Gurutzea* (Greziako ohore gorenetakoa) eman zion eta Atenasko alkateak hiriko ohorezko hiritar izendatu zuen

1957an eta 1958an NBC telebista kateak elkarrizketatu zuen, eta 1957an, *The Greek Way* eta *The Roman Way* udako irakurgai gisa hautatu zituen *Book-of-the-Month Club*ek. John F. Kennedyk bere kargu jabetzera gonbidatu zuen, baina Hamiltonek uko egin zion.

1958an, Emakumeen Liburuaren Elkarte Nazionalak (''Women's National Book Association*) saritu egin zuen, liburuen bidez AEBetako kulturari egindako ekarpenagatik.

Doris Fielding Reidek *Edith Hamilton: An Intimate Portrait* biografia argitaratu zuen.

2000. urtean, Indianako Fort Wayne hiriak bi Hamilton ahizpen estatuak eraiki zituen, Edith eta Alice, bere lehengusina Agnesekin batera, hiriko *Headwaters Park*en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Edith Hamiltonen idazlanak  Faded Pagen (Kanada)
* Edith Hamilton akademiko klasikoen datu-basean.
* Edith Hamiltonen dokumentuak (ayuda de búsqueda)  Harvard Unibertsitateko Radcliffe institutuko Schlesinger liburutegian.
* Edith Hamilton en la Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegia, liburutegiko katalogoa 30 bat erregistrorekin.
* Edith Hamilton *Find a Grave* *webobrrian*
* Edith Hamiltonen edo Edith Hamiltoni buruzko lanak *Internet Archive''n