open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katherine M. Bidegaray

**Katherine M. Bidegaray**  (Sidney,  Montana, 1960ko apirilaren 27a) estatubatuar abokatua da, 2025etik Montana-ko Auzitegi Goreneko justizia elkartu gisa aritu dena. Montanako Zazpigarren Epaitegi Judizialeko presidentea izan zen 2003tik 2025era.

## Hezkuntza 
Euskal etorkinen alaba da Bidegaray. Sidney-n jaio eta hazi zen, Montana-n.   Katherine M. Bidegaray barrutiko epailea,  Montana-ko Richland konderriko landa zabalguneetako etxalde/arrantxo batean hazi zen Valedictorian graduatu zen Culbertson High-school- en 1978an. Ondoren, Montana-ko Unibertsitateko Arte Gradua zientzia politikoetan eta filosofian, biak ere ohore handiz, jaso zituen 1982an, eta Montana-ko Unibertsitateko Alexander Blewett III Zuzenbide Eskolako Juris Doktorea 1985ean.

## Ibilbidea 
Zuzenbide fakultatean graduatu ondoren, Bidegaray-k aseguru saileko langileen abokatu gisa hasi zuen bere ibilbidea, eta gero Montana-ko Estatuko Auditorearen bulegoko baloreen komisaria orde gisa. Bere lanbidean zehar Montana-ko Instrukzio Publikoko Bulegoko entzumen-aztertzaile gisa ere aritu zen. Geroago, bere jarduera pribatua Montana-ko Sidney hirian finkatu zuen.   2008an eta 2014an hauteskundeetara aurkeztu zen. Hauteskunde primarioetan lehen postuan amaitu zuen, Dan Wilson barrutiko epaileari aurre eginez, Dirk Sandefur epailea egoitzan hauteskundeak egiteko. Bidegaray-k 2024ko azaroaren 5ean egindako hauteskunde orokorrak irabazi zituen, Wilson challengerra garaituz. 2025eko urtarrilaren 2an karguaren zina egin zuen.

## Hauteskunde-historia 
Auzitegi Gorena

Alderdia gabea, Katherine Bidegaray hautagaiak 299,480 botu atera zituen, hau da, %54a.

Alderdi gabea, Dan Wilson hautagaiak 254,294 botu atera zituen, hau da, %46a.

Botuak guztira: 553,774, hau da, %100a.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katherine M. Bidegaray  Ballotpedia-en
* AEBetako hauteskundeak eta Bidegaray-ren hautaketa
* Bidegaray auzitegirako kanpainan bideoa ere
Rosario (Uruguai)

**Rosario** (*Rosario oriental* edo *Rosario del Colla* izenez ere ezaguna) Kolonia departamenduan dagoen Uruguaiko hiri bat da. Izen bereko udalerriaren egoitza da.

## Kokapena 
Rosario hiria Kolonia departamenduaren hego-ekialdean dago, Colla errekaren eskuinaldean, Rosario ibaian itsasoratzen den lekutik gertu, eta N2 ibilbide nazionalaren gainean, N1 ibilbide nazionalarekiko elkargunearen iparraldean. Hurbilen dauden hiriak Colonia Valdense (10 km) eta Nueva Helvecia (15 km) dira; Colonia del Sacramentotik 50 km-ra dago eta Montevideo hiriburu nazionaletik 130 km-ra dago.

## Rosarioko historia 
Benito Herosak sortu zuen 1775eko urtarrilaren 24an. Garai hartan José de Vértiz y Salcedok (1719-1799) gobernatzen zuen, Río de la Platako kapitain nagusia 1770 eta 1776 artean eta Río de la Platako erregeordea 1778 eta 1783 artean.

## Biztanlegoa 
2011ko erroldaren arabera, hiriak 10.085 biztanle ditu.

## Informazio orokorra 
ezkerrera|thumb|220x220px|Arballo pasagunea
thumb|203x203px|Artigasen monumentua Benito Herosa plazan
thumb|210x210px|Benito Herosa plaza pergolarekin, Artigasen monumentuarekin eta  elizarekin
Rosario kokapen geografiko nahiko pribilegiatuan dago, Río de la Platako bi hiriburuen artean, Montevideo eta Buenos Airesen artean. Gainera, Uruguaiko eskualderik produktiboenetakoa da nekazaritza eta esnetegiari dagokionez. Hala ere, Rosariok langabezia-krisia bizi du. Portua edukitzeak mesede egiten dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Instituto Nacional de Estadística: *Plano de la ciudad de Rosario*
* Proyecto *Microrregión del Rosario*
Colectividad Vasca de Chile (euskal etxea, Santiago)

**Colectividad Vasca de Chile** () Txileko Santiago hirian dagoen euskal etxe bat da.  Txilen bizi diren euskaldunen ondorengoek osatutako irabazi asmorik gabeko elkartea da. Ofizialki 2007ko ekainaren 23an sortua, Txilen euskal kultura zaintzea, zabaltzea eta sustatzea da bere helburu nagusia.  **Colectividad Vasca de Chile** Txileko Santiago hirian dago. Hau da elkartearen helbidea: Nevería 4855 Las Condes, Santiago de Chile.

## Historia 
Txileko Euskal Gizataldea Las Condeseko Estadio Españolean jaio zen, Santiagon, euskal jatorria zuen bazkide talde batek kultur korporazio bat eratzea erabaki zuenean. 2007an nortasun juridikoa lortu zuen, eta 2008an Eusko Jaurlaritzak ofizialki Euskal Etxe gisa onartu zuen.

**Helburuak**

Hona hemen Gizataldearen helburu nagusiak:

* Euskal kultura ikertzea, garatzea eta zabaltzea Txilen.
* Euskara sustatzea tailer eta hezkuntza-jardueren bidez.
* Euskal kirola, gastronomia eta tradizioak sustatzea.
* Euskal Herriaren eta Txileren arteko lankidetza kulturalerako loturak ezartzea.
* Euskal jatorriko pertsonak eta euskal kulturaren aldekoak hartzea eta integratzea.

## Jarduerak 
Gizataldeak programazio zabala antolatzen du urtero:

**• Euskal Astea**: ospakizun nagusia, erakusketak, hitzaldiak, zinema, abesbatzak, dantzak, kirolak eta euskal gastronomia.

• **Hitzaldiak eta aurkezpenak**: euskal historiari, kulturari eta gaurkotasunari buruzko zikloak.

• **Mintza Txokoa**: Eusko Jaurlaritzak Txilen duen Ordezkaritzarekin batera antolatutako euskarazko elkarrizketa-gunea.

• **Abesbatzen topaketak eta meza elebidunak**: Loiolako San Inazioren ospakizunetan, Arantzazuko Ama Birjinaren ospakizunetan edo Olentzeroren etorreran.

• **Pintxo lehiaketa**: Euskararen Egunaren ospakizuna, talde dinamikekin eta ikasle eta irakasleen sariekin.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora
* Santiagoko Eusko Etxea
* Santiagoko Euskal-Txiletar Fundazioa 
* Viña del Mar hiriko Euskal Etxea

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Broadhaven badia

**Broadhaven badia**,  eta , Irlandako mendebaldeko kostaldean eta Ozeano Atlantikoan dagoen badia bat da, Mayo konderriaren ipar-mendebaldean.

Badia mendebaldean Erris lurmuturra eta ekialdean Kid uhartea/Oileán Mionnán srtean hedatzen da.
Toni Basil

**Antonia Christina Basilotta**, ezagunagoa **Toni Basil** izenez (1943ko irailaren 22a, Philadelphia, Pennsylvania), estatubatuar koreografo, dantzari, abeslari eta aktore bat da.

*Mickey* (1982) abestiarekin eta haren bideokliparekin mundu mailan ezaguna egin eta AEB, Kanada, Australia eta beste hainbat herrialdeetako abesti entzunenen zerrendetako goiko postuetan egon zen.

Aurrez jada, ibilbide oparoa bazuen, tartean *Pajama Party* (1964) eta *Viva Las Vegas* (1964) filmeetan koreografo, dantzari eta aktore gisa jardun zuen.

Koreografo lanetan ibilitako film nabarmenen artean honakoak daude, *American Graffiti* (1973), *The Rose* (1979), *Peggy Sue Got Married* (1986), *Something to Talk About* (1995), *That Thing You Do* (1996), ''My Best Friend's Wedding* (1997), *Legally Blonde* (2001), *Legally Blonde 2: Red, White & Blonde* (2003), *Charlie Wilson's War* (2007), *The House Bunny* (2008) eta *Once Upon a Time in Hollywood'' (2018).

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Herri Ekimeneko Erreferendum

thumb|giletsjaunes-coordination.fr(e)k 2018an aurkeztutako herri-ekimeneko erreferendumaren proposamena.
**Herritarren Ekimenerako Erreferenduma** **(HEE)**, edo **Herri Ekimenerako Erreferenduma**, Frantzian herri-ekimeneko dispositibo baten proposamenari emandako izena da. Duela zenbait hamarkadatik proposatutako ezarpena 2018ko udazkenetik aurrera jaka horien mugimenduaren aldarrikapen nagusi bihurtu zen.

Proposatutako prozesua zuzeneko demokrazia dispositiboa da, legeak finkatutako sinadura kopuru zehatza biltzen duten herritarrei erreferenduma hasteko aukera ematen diena, parlamentuaren edo presidentearen onarpena beharrezkoa izan gabe. Txaleko horiek lau modalitate nahi dituzte HEErako:

* Herriari lege-proposamen berria aurkezteko (Legegintza-erreferenduma)
* Legebiltzarrak bozkatutako lege bat urratzeko (Hautazko erreferenduma)
* Konstituzioa aldatzeko (Konstituzioari buruzko erreferenduma)
* Alkate, diputatu, senatari edo presidente beraren agintaldia errebokatzeko (agintaldia errebokatzeko erreferenduma).

thumb|Txaleko horia HEEen (RIC frantsersez) alde (Paris, 2019ko urtarrila).
2018ren amaieran, 40 herrialdek baimentzen dute horrelako erreferenduma. Nazio osoaren mailan: Albania, Bielorrusia, Bolivia, Bulgaria, Cabo Verde, Kolonbia, Kosta Rika, Kroazia, Ekuador, Eslovakia, Eslovenia, Filipinak, Georgia, Hungaria, Italia, Kenia, Letonia, Liberia, Liechtenstein, Moldavia, Nicaragua, Zelanda Berria, Palaos, Peru, Errusia, San Marino, Serbia, Suitza, Taiwan, Togo, Ukraina, Uganda, Uruguay eta Venezuela.

Alemaniako länder gehienek, baita Estatu Batuetako 24 estatuk ere, estatu mailako erreferenduma baimentzen dute, baina ez nazio mailakoa.
erdian|thumb|1200x1200px|Jatorri herritarreko erreferendumak : Nazio mailan posible den erreferenduma

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Demokrazia zuzena

## Kanpo estekak
Jhon Solís

**Jhon Solís** (1993ko ekainaren 24a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Esteban Soto

**Manuel Esteban Soto** (1994ko urtarrilaren 28a) atleta da. Kolonbia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christian Homann Schweigaard

**Christian Homann Schweigaard** (Oslo, 1838ko urriaren 14a – *ibidem*, 1899ko martxoaren 24a) norvegiar abokatu eta politikaria izan zen. Norvegiako lehen ministroa izan zen 1884ko apiriletik ekainera.

Zuzenbide ikasketak egin zituen, Londresen eta Parisen urtebete eman ondoren, eta 1863an abokatutzan sartu zen.

Politikan Alderdi Kontserbadoreko kide izan zen eta Emil Stangekin batera alderdiaren antolaketa zuzendu zuen 1880 eta 1890eko hamarkadetan. Kargu garrantzitsuak izan zituen garai hartan. Osloko alkate, diputatu, Alderdi Kontserbadoreko eta Parlamentuko buru, Jutiziako ministro eta Finantza ministro izan zen.

1884ko apirilean lehen ministro izendatu zuten Christian August Selmer lehen ministroaren aurkako kargugabetze epaiketaren ondoren. Handik gutxira dimisioa eman zuen epaiketa berri baten mehatxuengatik, Alderdi Kontserbadorearen zatiketagatik eta Oskar II.a erregearen zalantzengatik.
Zurab Tsereteli

**Zurab Konstantinovitx Tsereteli** (, ; Tbilisi, 1934ko urtarrilaren 4a – Peredelkino, Moskuko oblasta, 2025eko apirilaren 22a) georgiar errusiar eskultore, margolari eta arkitektoa izan zen.

1958an, Tbilisiko Arteen Estatuko Akademian graduatu zen, eta, ondoren, Georgiako Zientzien Akademian eta SESBeko Arteen Fundazioan lan egin zuen, Tbilisien.

1960ko hamarkadan Parisera bidaiatu zuen eta Pablo Picasso eta Marc Chagallen eragina jaso zuen. SESBera itzultzean, proiektu publikoak egin zituen hainbat hiritan, eta, ondoren, Moskuko 1980ko Udako Olinpiar Jokoen diseinatzaile buru izan zen. 1995ean Moskuko Arte Modernoaren Museoa sortu zuen eta 2012an Tbilisiko Arte Modernoaren Museoa.

1997an Arteen Errusiar Akademiako presidente hautatu zuten. Eskala handiko lan monumentalen egilea izan zen, eta batzuetan eztabaidagarriak izan ziren.

## Iruditegia 

El huevo de Colón.jpg|*Gizon berri baten jaiotza*, Sevilla.
Statue of Peter the Great in Moscow1.jpg|Petri Handiaren estatua, Mosku.
Tear Drop Memorial from a Cruise Ship.jpg|Munduko terrorismoaren aurkako borroka, Bayonne, New Jersey.
Bari San Nicola Notte 01.jpg|San Nikolasen estatua (Bari).

## Kanpo estekak
Mairi Gougeon

**Mairi Angela Gougeon** (jaiotzez **Evans**, 1985eko apirilaren 23a) eskoziar politikaria da, 2021az geroztik Landa, Lurralde Erreforma eta Uharteetako Gaietarako Kabineteko idazkaria dena. SNP Eskoziako Alderdi Nazionaleko kidea da, eta Angus North eta Mearnseko diputatua da 2016tik.

Aberdeengo Unibertsitatean graduatua, Gougeon Anguseko Kontseilurako aukeratu zuten 2007ko Eskoziako hauteskundeetan. Brechin eta Edzell auzoetako ordezkaria zen, eta Kontseiluko bozeramailea garapen ekonomikoan. 2017ko hauteskundeetan aurkeztu zen, aurreko urtean Eskoziako Legebiltzarrerako hautatu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* SNP Eskoziako Alderdi Nazionala
Transportation Building (Manhattan)

**Transportation Building** eraikina 44 solairuko etxe orratz bat da, 225 Broadwayn kokatua, Barclay Streeteko izkinan, New Yorkeko Lower Manhattaneko Civic Center auzoan. 2-4 Barclay Street ere helbidea du. 1927an eraiki zen, eta York and Sawyer arkitektura-estudioak diseinatu zuen, estilo neorrenazistan, 1916ko Zonifikazio Legea onartu ondoren eraikitako etxe orratzen atzeraemangune komunak erabiliz. Barclay Street-en beste aldean dago, Woolworth Building-etik.

Transportation Building-en gunea Astor Houseko iparraldea izan zen lehen, New Yorkeko luxuzko lehen hotela. Hotela 1850eko hamarkadan hasi zen gainbehera luze batean sartu zen, hotel berri eta luxuzkoagoen eraikuntzarekin. 1913an, hegoaldeko zatia suntsitu egin zuten, eta 1915 eta 1916 artean Astor House Building-ekin ordeztu zuten 217 Broadway-n (oraindik ere badago). Iparraldeko zatia 1926an eraitsi zuten, Transportation Building delakoari bide emateko.

Transportation Building-eko lehen maizterretako bat Pace Institutua izan zen –Pace Unibertsitatearen aurrekoa–, 1927an eraikin berrira aldatu zena eta 1950eko hamarkadara arte iraun zuena.

## Galeria 

Fitxategi:Transportation_Building_-_June_1984.jpg|1984an
Fitxategi:Transportation_Building_WTM3_PAT_M_IN_NYC_0080.jpg|Sarrera nagusia
Fitxategi:Manhattan-woolworth-building-top.jpg|Woolworth Building eraikinarekin batera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txaketua iturria

**Txaketua iturria** Gipuzkoako Oñati herrian dagoen XIX. mendeko eraikina da. Hirigune historikoa den Alde Zaharrean dago kokatuta, Maiatzaren 1.aren plazan. 

## Historia 
Gerra karlistak amaituta eta Espainian Borboien berrezarkuntza garaian, udalak, garai hartan Juan Karlos Altzaa alkatea zela, Casto de Zavala Bizkaiko Diputazioko arkitekto ospetsuari eskatu zion iturri berrien zirriborroak egiteko, udalerriko hainbat leku aberasteko. 1880an aurkeztu zituen, eta Udalaren oniritzia jaso ondoren, lanak bi urteko epean egin ziren. Horrela, zortzi monumentu txiki sortu ziren; gaur egun zazpi gordetzen dira: Txaketua, Santa Marina, Etxaluze, Plazakoa, Iturritxo, Kanpantxo, San Anton eta Kirrinko kantoia, azken hau gaur egun desagertuta (haren ordez Portalekuarena jarri zen 2017an).

## Deskribapena 
Aipatutako iturri guztiek bi alde dituzte: hareharrizko hargintzako basamentu edo pila bat, batetik, eta hargintzazkoa eta burdina galdatuzko goiko atal misto bat, bestetik; bigarren hori Parisko Sommevoireko Durenne etxeak egina. Formak eta gaiak desberdinak dira kasu bakoitzean. Txaketuaren kasuan goiko partean itxura klasikoko emakume urketari bat agertzen da. Gogoratu behar da lehen plazatxo hau Berdurakoa zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondarea webguneko fitxa.
* :Oñatiko iturriei buruzko Marian Gonzálezen artikulua *Diario Vasco*n, 2011/11/06.
Maxima Arteaga

**Maxima Arteaga Bilbao** (Dima, Bizkaia,1902ko abuztuaren 2a – Mañaria, Bizkaia, 1984ko abenduaren 19a) frankismoaren biktima izan zen, bere ideologia nazionalistengatik kartzelaratua izan zena eta *Mañariko 13 Alabak* taldeko lagunetako bat.

## Bizitza 
Ramona eta Pedroren alaba, Mañariko Askoti Erdikoa baserrian bizi zen etxe aurreko soloan beharrean zegoela, urte biko seme txikiena lepora lotuta, Goardia Zibilak etorri ziren, Jeep moduko auto baten eta “Señora, ¡venga con nosotros!” esanda sartu autoan eta kartzelara, Bilbora. Senarra ere preso zuten eta lau seme-alaba oraindik txiki zituztela, atxilo egon zen hilabete parean izeko bat joaten zen umeei kargu egitera. 

1937ko abuztuaren 12an, Mañariko Elizateko udalbatza guztia batuta, Bilboko Instrukzio Militarreko 4. Epaitegiari luzatutako idatzian aipatzen dute Maxima Arteaga eta zerrendatutako beste 9 andrazkok, “nazionalistak” dokumentuak zehazten duen bezala “jokabide ona antzeman izan zaiela, bai alderdi moralean, bai erlijiosoan”.

Abuztuaren 12 egun berean ere deklarazioa hartu zion epaile militar batek eta idatziz jaso zuen. Bertan Maximak esan zuen ez zela nabarmendu tropa nazionalen kontrako propaganda egiten eta ez zituela ere salaketarik egin joera eskuindarreko pertsonen kontra, bere jardun bakarra baserriko zereginetara mugatuz. Dena den, aitortu zuen Emakume Abertzale Batzako kidea zela bi urte lehenagotik.

Larrinagako espetxean izan zuten eta bere esanetan gogorrena zen goizeko seietan militar bi etortzen zirenean izen-zerrenda bat eskuan; barrutik eurak kamioi bat ikusten zuten, ateak zabalik eta beldurraren beldurrez dardara baten egoten ziren guztiak. Presoen artean zabalduta zegoen deitutakoak Deriora eramaten zituztela fusilatzera. 

Irailaren 29an aske utzi zuten. Tenienteak galdetu zionean, *“Usted, cuando venía la aviacion nacional a liberar Euzkadi, usted qué decía?” “¡Buena cosa no diría!”* erantzun omen zion berak. Tenienteak barre eta *“Ala, señora, coja sus cosas y váyase a casa!”* bere gauzak batu eta etxerako prestatzeko esan ziola. Egun berean askatu zituzten ere Salome Arteaga, Irene Bizkarra, Julia Bizkarra, Antolina Gorospe eta Clara Goiti, sarekada berdinean hartutako emakume herrikideak. 

## Aitortzak 
* 2020an, Gerediaga Elkartearen ikerketa historikoaren emaitza bezala *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* izenburuko dokumentala aurkeztu zen, “oroimena berreskuratzeko eta egindako kaltea konpontzeko” xedearekin Mañariko udalak bultzatu eta Bideografikek ekoiztutakoa
* Mañariko pilotalekuaren ostean zuri-beltzezko mural bat dago ikusgai, Wallart arte estudioak margotutakoa Maxima bera eta kartzelaratuak izan ziren gainontzeko 12 emakumeen omenez, guztien izen-abizenak jasoz
* Jaioterriko plazan ikusgai dagoen erakusketa iraunkorreko protagonistetako bat da Maxima Arteaga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* dokumentala, Julen Orbegozok eta Carlos Iglesiasek zuzendua
Jesusa Kapanaga

**Jesusa Kapanaga Artamendi** (Durango, Bizkaia, 1909 - 1986) frankismoaren biktima izan zen, bere ideologia nazionalistengatik kartzelaratua eta *Mañariko 13 Alabak* taldeko emakume errepresaliatuetako bat.

## Bizitza 
Juana eta Manuelen alaba, Mañariko Markue baserria izan zuen bizileku eta nazionalista izategatik senideren batek salatu omen zuen. Durangoko alkatetzak bere kontra 1937ko azaroaren 10ean idatzitako salaketan zioen etengabe mehatxu egiten ziela bere politika ezkertiar-separatistaren aldekoak ez zirenei. Dokumentuan jaso bezala, 1936ko irailaren 25ean Jesusa Kapanaga nabarmendu zen herriko kartzelan preso zeuden guztien heriotza eskatu zuelako eta hala gertatu zela, gorri-separatistek kanposantuan hogeitabi preso hil zituztelako. 

Birritan kartzelaratu zuten: 1937ko urriaren 15ean eta libre utzi zuten abenduaren 9an, leporatzen zioten delitutik absolbitu ostean. Urte betera bigarrenez sartu zuten barruan eta espetxealdi luzeago egin zuen, 11 hilabete eman zituen-eta preso. Larrinagako espetxean egon zen lehenengo eta Orue Txaletean gero.

Senarra ere kartzelan zela, gutunak trukatzen zituzten. Aske utzi zuten egunean, bere izen-abizenak esan zituztenean, ziegako lagunei agur esan zien negarrez, fusilatuko zutelakoan. Kanpoan zela, Iturribide kaletik jaisten ari zela, Orue Txaleta han zegoelako, Erronda kalean lehengusina batzuk zituela gogoratu zuen eta bertara joan zen, babes bila. Etxera itzulita, altzairu barik topatu zuen eta denbora batera bere alfonbrak ezagutu zituen auzokide baten leihoan, zintzilik.

## Aitortzak 
* 2020an, Gerediaga Elkartearen ikerketa historikoaren emaitza bezala *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* izenburuko dokumentala aurkeztu zen, “oroimena berreskuratzeko eta egindako kaltea konpontzeko” xedearekin Mañariko udalak bultzatu eta Bideografikek ekoiztutakoa
* Mañariko pilotalekuaren ostean zuri-beltzezko mural bat dago ikusgai, Wallart arte estudioak margotutakoa Jesusa bera eta kartzelaratuak izan ziren gainontzeko 12 emakumeen omenez, guztien izen-abizenak jasoz
* Jaioterriko plazan ikusgai dagoen erakusketa iraunkorreko protagonistetako bat da Jesusa Kapanaga

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* dokumentala, Julen Orbegozok eta Carlos Iglesiasek zuzendua
Mart Laar

**Mart Laar** (Viljandi, 1960ko apirilaren 22a) estoniar historialari eta politikaria da. Estoniako lehen ministroa izan zen 1992tik 1994ra eta 1999tik 2002ra.

1983an Historian graduatu zen Tartuko Unibertsitatean, eta filosofiako master bat eta historiako doktoretza bat lortu zituen 2005ean. Tallinnen historia irakatsi zuen eta Estoniako historiari buruzko liburuak idatzi zituen.

Isamaalii alderdi kontserbadorean sartu zen 1992an, eta lehen ministro izendatu zuten. 1994ra arte iraun zuen lehen gobernu horretan, industria pribatizatu, ekonomia egonkortu eta aurrekontua orekatu zuen.

1999an berriro zuzendu zuen gobernua, Estonia Europako Batasunean sartzeko helburuarekin. Hiru urte geroago dimititu zuen.

2011n Defentsa ministro izendatu zuten Andrus Ansipen gobernuan, eta 2013an parlamentuak Estoniako Bankuaren gainbegirale batzordeko kide izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Cremin

**David Cremin** (Ballydoorty, 1930eko otsailaren 22a – ) irlandar-australiar elizgizon katolikoa da, 1973tik Sydneyko apezpiku laguntzailea izan da.

## Bizitza 
Cremim Ballydoortyn jaio zen, Limerick konderrian, Irlandan, Jesuitek zuzendutako ikastetxe batean ikasi zuen Limerick hirian, Dublingo All Hallows Collegeko apaizgaitegian sartu baino lehen. 1955eko ekainaren 12an, John Joseph Scanlanek apaiz ordenatu zuen Dublinen. Apezpiku izateaz gain, Immigrazio Zerbitzu Katolikoetako zuzendaria izan zen.

2005eko otsailaren 22an, David Cremin apezpikuak dimisioa eman zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ameriketako Estatu Batuetako Automobil Elkartea

**Ameriketako Estatu Batuetako Automobil Elkartea** (ingelesez: *American Automobile Association*) automozio elkarteen federazio estatubatuarra da. 1902an sortu zen, aurretik bederatzi auto klub sendotuz. 2000ko hamarkadaren hasieran, elkarteak lau milioi bazkide baino gehiago zituen, eta 2019an hirurogei milioiri ematen zien zerbitzua. Ipar Amerikako bidaia- eta automobilgintza-erakunde handiena da.

Hainbat zerbitzu eskaintzen dizkie bere kideei: errepideko laguntza-zerbitzua; estatuko eta nazioarteko bidaiei buruzko informazioa, estatuko mapak, gida turistikoak eta ibilbideen gomendioak; finantza- eta kreditu-zerbitzuak; eta hainbat motatako aseguruak. Bulego nagusia Heathrow-en (Florida) du, eta presio-talde gisa jarduten du errepideak hobetzeko eta ibilgailu motordunekin lotutako legeen eta zergen onura lortzeko.

AAAko Lehiaketa Batzordea 1902an sortu zen. Instituzioak automobilismo probak fiskalizatu zituen mende erdiz, tartean Indianapoliseko 500 Miliak, Vanderbilt Kopa, Astor Kopa eta AAA-ko Txapelketa Nazionala. 1955eko Le Manseko hondamendiaren eta nazioarteko automobilismo-lasterketetako beste heriotza batzuen ondoren, AAA erakundeak automobilismoko erakunde gidari izateari utzi zion. 1959an *Automobile Competition Committee for the United States* sortu zen, Estatu Batuetako automobilismoa sustatzen duten erakundeak biltzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
World Trade Center (2001-gaur egun)

**World Trade Center** (**WTC**) New Yorkeko Lower Manhattango eraikin multzo bat da, 2001eko irailaren 11ko atentatuetan suntsitu zituzten leku berean jatorrizko zazpi eraikinak ordezkatuz. Gunea berriz urbanizatzen ari da, sei etxe orratzekin, eta horietatik lau amaituta zeuden 2024an; monumentu eta museo bat plaza berrian; lekuaren ondoko Liberty Park garaia, San Nikolaseko Eliza Ortodoxo Grekoa eta Ibilgailuen Segurtasun Zentroa barne hartzen dituena; Perelman Performing Arts Center; eta garraio-zentro bat. 104 solairuko One World Trade Center eraikina, mendebaldeko hemisferioko eraikinik altuena izanik, gune berriaren eraikin nagusia da.

Eraikinak World Trade Centers Association elkarteak sortutako askoren artean daude. Jatorrizko World Trade Center-en barnean Dorre Bikiak zeuden, 1973an inauguratu zirenak, eta amaitu zirenean . 2001eko irailaren 11ko goizean suntsitu zituzten, Al Qaedako kideek bi Boeing 767 hegazkin bahitu eta Dorre Bikien aurka jo zituztenean terrorismo ekintza koordinatu batean, eta 2 753 pertsona hil zituzten. World Trade Center-en erortzearen ondorioz, inguruko eraikinen egiturak ere huts egin zuten. World Trade Center gunean garbiketa eta berreskuratze prozesuak zortzi hilabete hartu zituen, eta ondoren gunearen berrurbanizazioa hasi zen.

Urteetako atzerapen eta polemikaren ondoren, 2006an berreraikitze lanak hasi ziren. Gune berriak One World Trade Center (Askatasunaren Dorrea deitua 2009ra arte), 3 World Trade Center, 4 World Trade Center, 7 World Trade Center eta 2 World Trade Center ditu. Museo bat eta memoriala ere baditu gune berriak, baita Grand Central Terminalen antzeko tamaina duen garraio-zentroaren eraikin bat ere. 7 World Trade Center, gunearen plan nagusian sartuta ez zegoena, 2006ko maiatzaren 23an inauguratu zen, World Trade Center konplexuan osatu zen lehenengo etxe orratza bihurtu zuena. 4 World Trade Center, plan nagusiaren barruan osatu zen lehen eraikina, 2013ko azaroaren 12an inauguratu zen. Memoriala 2011ko irailaren 11n inauguratu zen, eta museoa, berriz, 2014ko maiatzaren 21ean. One World Trade Center 2014ko azaroaren 3an inauguratu zen. World Trade Centerreko Garraio Zentroa 2016ko martxoaren 4an ireki zen, eta 3 World Trade Center 2018ko ekainaren 11n inauguratu zen. 2 World Trade Center-en eraikuntza osoa bertan behera geratu zen 2009an.

## erreferentziak 
## Kanpo estekak
Todo lo que no sé

***Todo lo que no sé*** 2025eko Ana Lambarri bizkaitar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Zinemagilearen opera prima da.

## Sinopsia 
Laurak 35 urte ditu, eta bizitza monotonoa du: gaixo dagoen aitari laguntzen dio, denda batean lan egiten du, pisua partekatzen du eta bikotekidea-edo den gizon batekin denbora pasatzen du. Teknologiaren sektorean antzinako proiektu bat berreskuratzea proposatuko dio iraganeko lankide batek, eta Laurak onartu egingo du, arrakasta lortzen saiatzeko. Galdutzat zeukan bere zati bat berreskuratzeko bide horretan, erabaki batzuk hartuko ditu; erabaki horiek bere ingurua astinduko dute, eta bere buruari lehentasuna emateagatik ordaindu beharreko prezioari aurre egin beharko die.

## Aktoreak
* Susana Abaitua: Laura
* Francesco Carril
* Natalia Huarte
* Andrés Lima
* Ane Gabarain
* Stéphanie Magnin
* Iñaki Ardanaz
* Fran Cantos: Julián
* Mark Schardan: Matthew

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terry Griffiths

'''Terence Martin 'Terry' Griffiths''' (Llanelli, Gales, 1947ko urriaren 16a - Llanelli, 2024ko abenduaren 1a) Galesko snooker jokalari profesionala izan zen, Munduko txapeldun izandakoa.

## Kirol ibilbidea 
Snooker jokalari profesionala izan zen 1978 eta 1997 artean, eta aurretik amateur, zenbait lanbide izan zituen: meatzari, aseguru saltzaile, postari eta autobus gidaria. Erretiratu ondoren, entrenatzailea eta telebistako komentarista izan zen. Jokoan alderdi taktikoa asko landu zuen jokalaria izan zen, adibidez partida baten erritmoa baretuz, kontrarioa desorekatzeko.

1979ko Munduko Snooker Txapelketa irabazi zuen, finalean Dennis Taylor garaitu zuelarik (24-26), eta 1988ko edizioko txapeldunorde ere izan zen, azken partidan Steve Davisek (11-18) gainditu zuelarik. Munduko titulu horrez gain, Erresuma Batuko Txapelketako (1982), eta Masterseko (1980) garaile izan zen, besteak beste. Ez zuen 147ko takada gorenik lortu, eta bere ibilbideko garaiena 139koa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Élise Beeckman

**Élise Beeckman**, **Lily Pousset** kazetari-ezizenez ezaguna (1868-1945), Bruselako feminista izan zen, eta Belgikako lehen emakume kazetarietako bat.

## Biografia 
Élise Beeckman, giro aurrerakoian hezitakoa, egunkari baterako lan egin zuen Belgikako lehen emakume kazetarietako bat izan zen. 1886ko martxoaren 2an, Abokatuen Elkargoko Théophile Beeckman legegizonarekin (1853-1919) ezkondu zen, eta harekin joan zen Argentinara bizitzera. 1894an senarra Kongora bidali zuten, eta orduan erredaktore gisa hasi zen lanean Bruselako prentsa liberalean. *Petit Bleu du matin* egunkari liberal sortu berrian lan egin zuen. Gerard Harry bere nagusiaren esanetan, Élise «kazetari miragarri bat» zen, «ez ateek, ez aginduek, ez eta isiltasun diplomatikoek ere geldiarazten ez zutena». Pierre Van den Dungen belgikar kazetaritzako historialariak ere «albiste ehiztari» gisa deskribatu zuen.
thumb|Jeanne Beeckman, Éliseren alaba (1891-1963)|177x177px
1892an Belgikako Emakumeen Eskubideen Aldeko Liga sortu zen. Bost urte geroago, 1897an, Élise Beeckman Élise Nyst-Sohier-ek ere bultzaturiko  Belgikako Emakumearen Egoera Hobetzeko Elkartearen sortzaileetako bat izan zen eta haren presidente izendatu zuten.

Élise Beeckman Jeanne Beeckman feminista eta politikari sozialistaren ama izan zen. 1929an idatzitako artikulu autobiografiko batean, Jeanne Beekmanek azaltzen zuen oso haserre zegoela bere amaren garaiko feminismoaren diskurtso biktimistarekin, eta horregatik gaitzesten zuela erabat.

Élise Beeckman 1945eko martxoaren 23an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faisaien Irla (filma)

***Faisaien Irla*** 2025eko Asier Urbieta donostiar zinema zuzendariaren thriller dramatikoa da. Zinemagilearen opera prima da.

Hainbat jaialditatik igaro ostean, Euskal Herri osoko zinema aretoetara aldi berean heldu zen euskarazko filma: apirilaren 23an Ipar Euskal Herrikoetara, eta 25ean Hego Euskal Herrikoetara. Denera 110 aretotan ikusgai izatea zen asmoa —«areto bat dagoen herri guztietan filma egotea»—, eta horietako askotan solasaldiak egin zituzten emanaldien ondotik.

## Sinopsia 
Faisaien Irla munduko kondominio txikiena da, beraz, burujabetza partekatua dauka. Urte erdia Espainiako estatuari dagokio, eta beste erdia, Frantziakoari. Laida eta Sambou, irla paretik paseatzen doaz, eta bi pertsona ikusiko dituzte ibaia igerian zeharkatu ezinik. Egun batzuk geroago, gorpu bat agertuko da irlan, estatu batek besteari burujabetza ematen dion ekitaldian. Zer estatu arduratuko da gorpuaz?

## Aktoreak
* Jone Laspiur: Laida
* Sambou Diaby: Sambou
* Itziar Ituño: Tania
* Josean Bengoetxea: Koldo
* Ximun Fuchs: Mikel
* Ibrahima Koné: Nassim
* Aia Kruse: Nerea
* Jon Olivares: Peru
* Rodonny Perriere: Mamadu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boise hiriko 'Euzkaldunak' Euskal Etxea

**Euzkaldunak, Inc., Boise Basque Center** Estatu Batuetako Idaho estatuko Boise hirian kokatzen den euskal etxe bat da. Hau da elkartearen helbidea: 601 West Grove Street.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Asier Urbieta

**Asier Urbieta San Martin** (Errenteria, 1979) gipuzkoar zinema gidoilari eta zuzendaria da.

Madrilgo Nebrija Unibertsitatean ikasi ondoren, film laburrak, telesailak eta dokumentalak grabatzeari ekin zion. 2003an *Larzabal* film laburra zuzendu zuen Andrés Casaseca ikaskidearekin. 2020an *Altsasu* telesaila egin zuen, Altsasu auzian oinarrituta eta 2025ean bere opera prima, Faisaien Irla'' film luzea, hain zuzen ere.

## Erreferentziak
Muazzez İlmiye Çığ

**Muazzez Ilmiye Çığ**, jaiotzez **Muazzez Ilmiye Itil** (Bursa, Otomandar Inperioa, 1914ko ekainaren 20a - Mezitli, Mersin, Turkia, 2024ko azaroaren 17a) turkiar arkeologoa izan zen, hitita eta sumertar zibilizazioetan aditua. 3.000 taula kuneiforme baino gehiago irakurtzen lagundu zuen.

## Biografia 
Muazzez Ilmiyeren gurasoak Krimeako tatariarrak ziren: bien familiak Turkiara emigratu zuten. 

17 urte zituela, 1931n, Lehen Hezkuntzako Irakasleen Prestakuntza Erakundean graduatu zen.Eskişehir ipar-mendebaldeko hirian haurrei ia bost urtez irakatsi ondoren,  1936an hasi zen ikasten Ankarako Unibertsitateko Hititologia Sailean. Bere irakasleen artean, garai hartako hititen historiako espezialista nabarmenetako bi zeuden, Hans Gustav Güterbock eta Benno Landsberger, biak ala biak nazismo aroko errefuxiatu judu alemaniarrak, Bigarren Mundu Gerran Turkian irakasle izan zirenak.

1940an graduatu ondoren, Antzinako Ekialdeko Museoan hasi zen lanean Istanbulen. Idazkin kuneiformeen arloan espezialista egoiliar gisa lan handia egin zuen: milaka zeuden han gordeta, itzuli gabe eta artxiboetan egoki sailkatu gabe. Urtez urte tabletak deszifratzen eta argitaratzen egindako ahaleginari esker, museoa Ekialde Hurbileko hizkuntzak ikasteko zentro nabarmena bihurtu zen, ikertzaile askorentzat zentro erreferentziazkoa.

Mundu musulmanean polemika sortu zuen, eta mundu mailako estaldura mediatikoa jaso zuen 2006an, adierazi baitzuen emakume musulmanen zapia ez zela mundu musulmanekoa soilik, lehenagokoa baizik, eta tradizioaren jatorria jarri zuen Sumerko emakume prostituta batzuen kastan: birao egiteagatik kondenatua izatera arriskatu zen adierazpen horiekin (teorian hiru urteko kartzela zigorra zegokion kontuari ). Urte berean Istanbulgo auzitegi batean agertu zen hargatik, eta errugabetu egin zuten. 

## Bizitza pertsonala 
Kemal Çığ Topkapıko museoko zuzendariarekin ezkondu zen eta haren deitura hartu zuen.

Muazzez Ilmiye Çığı 2024ko azaroaren 17an hil zen, 110 urte eta 150 egun zituela. Turkiako pertsonarik zaharrena zen hil zenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Basque Club (euskal etxea, San Frantzisko)

**Basque Club** Estatu Batuetan Kalifornia estatuko San Frantzisko hirian dagoen euskal etxe bat da. Hau da elkartearen helbidea: 949 Valencia Street.
## Historia 
Kalifornia barrualdean eta Nevadan euskaldunek artzain lanak hartu bazituzten ere San Franciscon lorezain falta gertatu zen, lan hori zuten japoniarrekiko mesfidantza nagusitu baitzen Bigarren Mundu Gerra garaian Estatu Batuetan. Euskaldunek bete zuten hutsune hori.

1960ko ekainean Xalbador eta Mattin bertsolariak Kaliforniako euskal etxeetan egiten ari ziren bertso biraren barnean San Franciscora gonbidatuak izan ziren. Euskaldunak lorezainak izanik Saratogako parkean egin zuten ekitaldia, baina bertaratu ziren frantses batzuek ezer ulertzen ez zutela eta mikrofonoa itzaldu zuten eta ekitaldia bertan behera gelditu zen eta azkar bilduko zituzten 700 bazkide.

1966an pilota txapelketa antolatu zen Stockton hirian (Kalifornia), San Franciscon ez baitzegoen frontoirik. 1971n Basque Clubek bere frontoi propioa eraiki zuen eta 1978an Frantziako Nazioarteko pilota txapelketa hartu zuten parte San Franciscoko pilotariek.
* Zazpiak Bat dantza taldea
* *Klika* txaranga
* Elgarrekin Basque Choir abesbatza

## Jarduerak 
* Mus txapelketa. Lehenengo ekitaldia 1963an izan zuen.
* Urteroko piknikak ekaineko azken asteburuan.

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Two World Trade Center

**2 World Trade Center** (**200 Greenwich Street** izenez ere ezaguna) etxe orratz bat da, New Yorkeko Manhattaneko World Trade Center gunearen parte gisa planifikatua. 2 World Trade Center Original ordezkatuko du, 1972an osatu zena eta ondoren 2001eko irailaren 11ko atentatuetan suntsitua izan zena, eta jatorrizko 5 World Trade Center-en lekua hartuko du.

## Diseinua eta eraikuntza 
Dorrearen diseinua, hasiera batean, Norman Fosterri esleitu zitzaion, eta goialde okertua zuen, diamante itxurakoa. 2015ean utzi zuten, eta Danimarkako Bjarke Ingels Group (BIG) arkitektura-estudioaren diseinu batek ordezkatu zuen, Silverstein Properties garatzaileak proiektua Foster and Partnersi birdiseinatu aurretik.

Etxe orratzak 411 m-ko altuera izango du, Empire State Eraikineko zabaltza 381 m-ko altueran dago, eta jatorrizko 2 World Trade Center-ak 415 m zituen. Behin eraikita, Lower Manhattaneko bigarren dorrerik altuena izango da, baita hiriko eraikin altuenetako bat ere.

Zimendatze lanak 2008an hasi ziren eta 2013an bukatu.

## Eraikuntza eta Diseinua 
link=Archivo:2WTC_Jan2013.jpg|200x200px 2013ko urtarrila

link=Archivo:Two_World_Trade_Center_2023.jpg|213x213px 2023

link=Archivo:2_WTC_(2006_version)_photomontage,_aerial_view.jpg|300x300px 2006ko 1. diseinua

link=Archivo:Bjarke_Ingels_2WTC_photomontage,_Church_Street_view.jpg|267x267px 2. diseinua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nebrija Unibertsitatea

**Antonio de Nebrija Unibertsitatea** () Madrilgo Erkidegoko unibertsitate pribatua da, Madril eta Hoyo de Manzanaresen campusak dituena. Elio Antonio de Nebrija lehen gaztelaniazko gramatika idatzi zuenaren omenez izendatu zuten.

## Historia 
Nebrija Unibertsitateak Centro de Estudios Hispánicos Antonio de Nebrijan du jatorria. Zentro hori 1985eko uztailaren 31n sortu zen, eta atzerriko ikasleei hizkuntza eta kultura espainiarra irakastea izan zuen lehen helburu. 1989an, historiako lehen bi unibertsitate-karrerak (Enpresa Zuzendaritzako Goi Mailako Graduatua eta Enpresen Nazioarteko Zuzendaritzako Goi Mailako Graduatua) eskaintza akademikoan sartzearekin batera, goi-mailako irakaskuntzako erakunde gisa ofizialki onartua izan zen. Bi ikasturte geroago, Komunikazio Zientzien eta Hizkuntza Aplikatuen titulazioak gehitu zitzaizkion. Espainian unibertsitate pribatuak sortzeko baimena ematen zuen Unibertsitate Legea onartu zutenean, proiektuaren buruek Nebrija Unibertsitatearen sorrera diseinatu zuten, eta 1992ko uztailean aurkeztu zuten aintzatespenerako memoria. 1995eko uztailaren 17an, Antonio de Nebrija Unibertsitatea ofizialki unibertsitate pribatu izendatu zuen Gorte Nagusiek. 

1995etik aurrera garapen-etapa bat hasi zen Nebrija Unibertsitatearentzat. Homologaziotik 2000. urtera arte, Nebrija Unibertsitateak 14 titulazio ofizial garatu zituen, 31 curriculum-ibilbiderekin, arlo hauetan: Filologia eta Hizkuntza Moderno Aplikatuak; Zientzia Juridiko, Ekonomiko eta Enpresarialak; Komunikazio, Kazetaritza eta Publizitate Zientziak; eta Ingeniaritza Informatikoak. 8 postratze programa eta bere lehen 2 doktoregoak: Gaztelaniaren Irakaskuntzari Aplikatutako Hizkuntzalaritzako doktoregoa Atzerriko Hizkuntza gisa eta Turismoko doktoregoa.

2003-2004 ikasturtean, Nebrija Unibertsitateak Goi Mailako Hezkuntzaren Europako Esparruaren ezarpenetara eta eskakizunetara egokitu zuen bere eredu akademikoa. Esparru horrek ezartzen zuen, unibertsitate guztientzat, ikaslea gaitasunetan trebatzea, nazioarteko mugikortasunari laguntzea, lan-merkatura egokitzea eta ezagutza-estandarren baliokidetasuna. Nebrija Unibertsitateak 2008-2009 ikasturtean hasi zuen Bolonia Plana, eta 2009tik Goi Mailako Hezkuntzaren Europako Esparrura egokitutako graduko 9 titulazio izan zituen. 2010etik aurrera, Goi Mailako Hezkuntzaren Europako Esparrura egokitutako programa guztiekin, hazkunde-etapa bat hasi zen, eta sendotu egin zen atzerrian, Kolonbian, Perun, Ekuadorren, Txinan eta Indonesian egoitza eta Nebrija Institutuak irekiz.

## *Honoris causa* doktoreak 
* José Manuel Lara Bosch (2009)
* José María Fernández Sousa-Faro (2009)
* Víctor García de la Concha (2009)
* Martín Chirino (2011)
* Paloma O'Shea (2011)
* Carlos López Otín (2022)
* José Antonio Segarra Alegre (2022)
* Araceli Mangas Martín (2023)
* Juan Ignacio Cirac Sasturain (2024)
* Pablo Hernández de Cos (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Four World Trade Center

**Four World Trade Center** (edo bere kaleko helbideagatik ezaguna, **150 Greenwich Street**) etxe orratz bat da, New York hiriko World Trade Center gune berriaren parte dena. Bulegoen eraikina Greenwich kalearen ekialdean dago, kalean zehar 2001eko irailaren 11ko erasoetan suntsituak izan ziren dorre bikiak egon ziren tokia dago. Fumihiko Maki arkitektoari 978 oineko (298 m) altuera duen eraikina diseinatzeko kontratua eman zioten. Eraikinaren azalera, guztira, 1,8 milioi oin karratukoa da (167 000 metro karratu), bulego eta merkataritzarako. Lehen harria 2008ko urtarrilean jarri zuten, eta, azkenean, 2013ko azaroaren 13an inauguratu zuten. Egiturazko ingeniaria hau da: Leslie E Robertson Associates, New York City.

## Jatorrizko eraikina (1977-2001) 
Jatorrizko **4 World Trade Center** 9 solairu altuko bulego-eraikin bat izan zen, New Yorkeko Lower Manhattango benetako gunearen hego-ekialdeko izkinan. Eraikinaren maizter nagusiak Deutsche Bank (4., 5. eta 6. pisuak) eta New Yorkeko Merkataritza Ganbera (7., 8. eta 9. pisuak) ziren. "Liberty Street"-era ematen zuen eraikinaren aldeak World Trade Center-eko Merkataritza Zentrorako sarrera ematen zuen, WTC-ko Lobby-an. 2001eko irailaren 11ko erasoen ondorioz basean kalteak jasan zituen eta azkenean eraitsi egin behar izan zuten. World Trade Center 4 bost burtsa-etxeren egoitza izan zen bere garaian munduko negozio-gune handiena izan zen hartan (Eddie Murphyren *Trading Places* filmean erakutsi zen). World Trade Center 4 eta World Trade Center 3 berriak World Trade Center 4 zegoen tokian eraikiko dira.
thumb|309x309px|World Trade Center gunearen jatorrizko gunea

## Eraikin berria 
New Yorkeko eta New Jerseyko Portuko Agintaritzak (APNYNJ) 600 766 oin karratu (55 700 metro karratu) alokatu nahi ditu 150 Greenwich-en egoitza berrirako. APNYNJk World Trade Center 1 eraikinean izan zituen bulegoak, suntsitu aurretik. Portuko Agintaritzak 30 urteko errentamendu-kontratua sinatu zuen. Eraikinak beheko mailetako espazioa txikizkako negozioetarako erabiliko du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estoniako Dukerria

**Estoniako dukerria** (; ) edo **Suediar Estonia** (), Suediar Inperioaren barne zegoen domeinu bat izan zen 1561 eta 1721 bitartean, une horretan, Nystadeko itunaren bidez Errusiar Inperioari laga zitzaiona. Errusiar agintaldian, Estoniako nekazarien egoera larriki hondatu zenean, estoniarrek dukerria «Suediako antzinako garai onak» () bezala gogoratzen hasi zuten.

## Historia 
Behe Erdi Aroan, Ordena Teutonikoak antzinako Livoniaren lurraldea (ofizialki, Terra Mariana) kontrolatzen zuen, non lau gotzaindegi eta estatu bat ezarri zituen. XVI. mendearen hasieran teutondar domeinua erori egin zen, 1525eko erreformak ezarritako sekularizazioaren ondorioz, 1560ko Livoniar Gerra. Ondoren, dukerriak okupatutako lurraldea ia aldatu gabe egon zen 1917ra arte, hasieran gobernazio eta gero probintzia bilakaturik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Kober

**Alice Elizabeth Kober** (New York hiria, 1906ko abenduaren 23a - 1950eko maiatzaren 16a) estatubatuar irakasle bat izan zen, B Lineala izeneko antzinako Kretako idazkeraren deszifratzeari buruzko lanengatik ezaguna. Hunter Collegen eta Columbiako Unibertsitatean hezia, Koberrek ikasketa klasikoak irakatsi zituen Brooklyn Collegen 1930etik hil zen arte. Poliglota zen, zenbait hizkuntza menderatu zituen, eta euskara ere ikasi zuen.

## Jarduera akademikoa 
1940ko hamarkadan, B Linealari buruzko hiru lan garrantzitsu argitaratu zituen, inflexio ebidentziak erakutsiz; bere aurkikuntzak zeinu desberdinen arteko erlazio fonetikoak ondorioztatzea ahalbidetu zuen, balio fonetikorik esleitu gabe, eta funtsezko urratsa izan zen idazkeraren behin-behineko deszifratzean. Kloberren hurbilpena hizkuntzaren egitura ulertzen fokatu zen, antzinako hizkuntzekin loturak egitearen ohiko bidea alboratuz. Azkenean determinatu zen grezieraren forma arkaikoa zela idazkera hartan idatzia.

thumb|Pylos-en aurkitutako B linealeko idazkuna. Koberrek testu hau eta beste batzuk deszifratzen egin zuen lan.|erdian|380x380px

Graduondoko ikasle gisa, Kober diziplina askotan aritu zen; matematika, kimika eta astronomiako eskolak zein ikasketa klasikokoak hartuz. Doktoretza amaitu ondoren, arkeologian esperientzia lortu zuen, 1936an Mexiko Berriko Unibertsitateak antolatutako Chaco Canyonen landa-lanean parte hartuz, eta 1939an Atenasko Ikasketa Klasikoen Eskola Amerikarrarekin Grezian.  

Hainbat hizkuntza ikasi zituen: Greziera, latina, frantsesa, alemana eta anglosaxoia menderatzeaz gain, 1941ean eta 1942an sanskritozko ikastaroak egin zituen. Hititera, persiera zaharra, tokariera, irlandera zaharra, akadiera, sumeriera, txinera eta euskarazko eskolak ere hartu zituen. 1946. urtearen amaieran, Guggenheim bekaren hasieran, antzinako Asia Txikiko hainbat hizkuntza ikasi zituen, besteak beste, kariera, hatikoa, hurriera, liziera eta lidiera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Old Weir zubia

**Old Weir zubia**, , Irlandako Killarney Parke Nazionalean dagoen antzinako zubi bat da. Bi arku-zubi ditu eta harrizkoa da.

Zubia *Uren Topagunea* (*Meeting of the Waters*) deritzon kokalekuan dago, Killarneyko hiri aintzirak topo egiten duten gunean. Bertan, Upper Lake aintzirako urak Muckross aintzira eta Leane aintzirara doaz.

Gaur egungo zubia noizkoa den ezezaguna da, baina uste denez, jada XVI. mendean bazegoen. 1780ko irudi inprimatu batean agertzen da. 1867ko iraileko uholdeei biziraun zuen, aldiz inguruko Dinis baserria eta beste hainbat eraikin suntsituak izan arren.
Novato hiriko Euskal Etxea

**Novatoko Euskal Etxea**, ofizialki **Marin - Sonoma Basque Association**, Estatu Batuetako Novato hirian dagoen euskal etxe bat da. 17 Roosevelt avenue, San Rafael CA kalearen 94903 zenbakian dago.
## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Finisterrae Aquariuma

**Finisterrae Aquariuma** edo **Arraien Etxea**, , Espainiako A Coruña hirian dagoen aquarium bat da, Galizia autonomia erkidegoko A Coruñako probintzian. Itsas biologia eta ozeanografiari buruzko museoa da.

1999eko ekainaren 5ean inauguratu zen eta orduz geroztik 6 milioi bisitari bertaratu dira.

## Iruditegia 

Terraza exterior do Aquarium Finisterrae. A Corunha.jpg|Kanpoko terraza
Entrada del Aquarium Finisterrae.jpg|Sarbidea
Tridacna derasa. Aquarium Finisterrae. Galiza.jpg|Tridacna derasa
Peces_en_el_Aquarium_Finisterrae.jpg|Arraiak
A_Coruña.Casa_dos_Peixes.Galicia.jpg|Putzua

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Las Vegas hiriko Euskal Etxea

**Las Vegasko Euskal Etxea**, ofizialki **Lagun Onak Las Vegas Basque Club**, Estatu Batuetako Las Vegas hirian dagoen euskal etxe bat da. Hau da elkartearen helbidea: 9 Anthem Creek Circle - Henderson, NV (personal Jose Mari Beristain).
## Historia 
Amerikako Estatu Batuetara emigratu zuten euskaldunak artzai, ostalari edo unai lanetan aritzeko joan baziren ere Las Vegasko euskaldunak 1970 eta 1980. hamarkadatan Jai Alai pilotari profesional gisa iritsi ziren. MGM Grand kasinoaren jabe zen Kirk Kerkorianek 2.000 eserleku zituen frontoia eraiki zuen 1974an. Horrela iritsi ziren Josu Aldekoaotalora eta Jose Etxenike esate baterako. Frontoiaren inguruan euskal komunitate bat eratuz joan zen. 10 urte iraun zituen frontoiak, 1983an betirako itxi zen arte.

Lagun Onak Euskal Etxea 1980. urtean sortu zen ofizialki eta 1983an irabazi asmorik gabeko elkartea bihurtu zen.

Gaur egun ez dute eraikin propiorik eta Spring Mountain Ranch State Park-en biltzen dira ekintzak egiteko. Eraikin bat eskuratzeko asmotan dabiltza eta jatetxe bat eta taberna ireki nahian.

## Baliabideak 
* Dantza taldea. Dantza klaseak ematen dira

## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*