Elsie MacGill

**"Elsie" MacGill**, jaiotzaz **Elizabeth Muriel Gregory** (Vancouver, Kanada, 1905eko martxoaren 27a– Cambridge, AEB, 1980ko azaroaren 4a), munduko aireontzien lehen emakume-diseinatzailea izan zen. "Hurrikanetako erregina" ezizenaz ere ezaguna zen. Hainbat arlotan aitzindaria izan zen: 1927an ingeniari elektriko titulua eskuratu zuen lehen emakume kanadarra izan zen, 1929an ingeniari aeronautiko titulua jaso zuen lehen emakume estatubatuarra, aireontzi bat diseinatu zuen lehen emakumea eta Kanadako Ingeniaritza Institutuan onartu zuten lehen emakumea. Gainera, emakumeen eta haurren eskubideen defendatzaile handia izan zen, legezko eta laneko eskubideak lortzeko aktiboki parte hartuz.

Aeronautikako ingeniari gisa lan egin zuen Bigarren Mundu Gerran, eta asko egin zuen Kanada aireontzien eraikuntzan potentzia izateko, Kanadan Car and Foundry (CC&F) enpresan, Fort William, Ontario. CC&F enpresan lan egin ondoren, aholkularitzako enpresa arrakastatsua zuzendu zuen. 1967tik 1970era, Kanadako *Emakumearen Estatuserako Batzorde Errealean* notario izan zen, 1970ean argitaratua. Elsie Torontoko Unibertsitatean graduatu zen 1927an, eta ingeniaritza elektrikoan gradua lortu zuen lehen emakume kanadarra izan zen.

MacGill 1923an onartu zuten Torontoko Unibertsitateko Zientzia Aplikatuen programan. Oporretan motor elektrikoak konpontzeko lantegietan lan egiten zuen, eskola urteko irakaskuntza teoriko eta praktikoak garatzeko. Tailer horietan izan zituen lehen esperientziak Elsiek ingeniaritza aeronautikoaren arloan. Graduatu baino lehentxeago, infekzio-mielitis akutua izan zuen, poliomielitis-forma bat, eta, seguru asko, gainerako egunak gurpil-aulki batean pasatuko zituela iragarri zioten. Berak horren aurkako borroka egin zuen, eta oinez ibiltzen ikasi zuen, metalezko bi euskarriren gainean, bitartean ingeniaritza elektrikoan graduatu zen Kanadako lehen emakumea izan zen.

Graduatu ondoren, MacGillek enpresa batekin lan egin zuen Pontiacen, Míchiganen. Denbora horretan, hegazkinak egiten hasi zen enpresa, eta horrek areagotu egin zuen Elsiek aeronautikan zuen interesa. Ingeniaritza aeronautikoko goi-mailako ikasketak egin zituen Míchigango Unibertsitatean, eta, 1927ko udazkenean, bete-betean sartu zen Zientzien Ingeniaritzako Maisutzaren programan, non aireontzien diseinuetan hasi zen lanean, eta Unibertsitateko aeronautika-instalazioetan garatu eta gidatu zituen bere ikerketak.

## Ingeniari ibilbidea 
1934an, MacGill Fairchildeko eragiketa aeronautikoetan hasi zen lanean Montrealen, ingeniari aeronautiko laguntzaile gisa. 1938an, Kanadako Ingeniaritza Institutuko (EIC) kide formal izateko hautatu zuten lehen emakumea izan zen.

"Maple Leaf Trainer II" CanCar-eko lantegietan diseinatu eta eraiki zuten, Fort Williamen (gero Trueno Badia), eta MacGill hara joan zen bizitzera. Nahiz eta indar aliatuek "Maple Leaf Trainer II" ez zuten erabili, horietako hamar (bi fabrikan osatuak eta zortzi Mexikon bertan muntatuak) Mexikora saldu zituzten. Han, leku handietan egindako lana oso garrantzitsua izan zen behar ziren maniobra ugarietarako. MacGill-ek konpainian zuen funtzioa aldatu egin zen fabrika aukeratu zutenean, Britainia Handiko Aireko Errege Indarrerako borroka-hegazkina eraikitzeko. Konpainia 500 langile izatetik 4.500 izatera pasatu zen gerraren amaierarako, eta horien erdiak emakumeak izan ziren. MacGill-en oinarrizko funtzioa produkzio-lerroko eragiketak gainbegiratzea zen, enpresa denbora horretan hedatzen zen bitartean. Baina aireontziek neguan lan egin ahal izateko konponbideak diseinatzeaz ere arduratu zen, funtzio desizoztaileak eta elurretan lurreratzeko eski finkoen sistema sartuz.
ezkerrera|thumb|327x327px|Elsie MacGill 'Urakanen Erregina' gisa erretratua.
1943an ekoizpen-lerroa itxi zenean, CanCar-ek 1.400 hegazkin baino gehiago ekoitzi zituen. 1946an, Elsie Nazioarteko Abiazio Zibilaren Erakundearen (HEZINE) aholkulari tekniko izan zen lehen emakumea izan zen. Erakunde horretan, aireontzi komertzialak diseinatzeko eta ekoizteko nazioarteko arauak aldatzen lagundu zuen. 1947an, Nazio Batuen Tentsioa Aztertzeko Batzordeko lehendakaritza hartu zuen, eta Nazio Batuen Erakundeko batzorde bateko buru izan zen lehen emakumea izan zen.

1952an, MacGillek hitzaldi bat aurkeztu zuen Emakumeen Ingeniarien Elkartean (SWE): "*Aireko lineak garatzeko ekimena*". Ondoren, *The Engineering Journalen* argitaratu zen. Handik urtebetera, Ingeniaritza Saria eman zion aldizkariak.

## Emakumeen eskubideak 
1953an hanka hautsi ondoren, MacGillek hilabetetako susperraldia baliatu zuen amaren paperak antolatzeko, eta biografia bat idazten hasi zitzaion: *Nire ama, Epailea: Helen Gregory MacGill Epailearen Biografia*, 1955ean argitaratua.

1962tik 1964ra MacGill Kanadako Emakume Enpresarial eta Profesionalen Federazioko lehendakaria izan zen.

## Sariak eta ohoreak 
[thumb|200px|[Elsie MacGill plaka, Torontoko Batzar Historikoak Sandford Fleming eraikinaren aurrean kokatua, Torontoko Unibertsitatean.]]
* 1941ean MacGill, "Hegazkinen masako ekoizpenari eragiten dioten faktoreak" lanaren ondorioz, Kanadako Ingeniaritza Institutuko Gzowski domina irabazi zuen.
* 1953an, Elsie izan zen Kanadako Exekutiboen Gevaert galerian koadroa lortu zuen 50 pertsonetako bat, eta emakume bakarra, haren ekarpenak eta eragina ohoratzeko. 
* 1953ko martxoan, AEBetako Emakume Ingeniarien Elkarteak ohorezko kide egin zuen eta "Urteko emakume ingeniaria" saria eman zion. Sari hori Estatu Batuetatik kanpoko norbaitek jaso zuen lehen aldia izan zen.
* 1967an Kanadako gobernuak Ehun Urteko Domina eman zion MacGilli.
* 1971n Kanadako Agindua saria, ingeniaritza aeronautikoko aholkulari gisa eta Emakumeen Estatuserako Errege Batzordeko kide gisa egindako zerbitzuengatik.
* 1975ean "Laurogeita hemeretzi"-ek Amelia Earhart domina eman zioten.
* 1979an, Ontarioko Ingeniaritza Profesionalen Elkarteak urrezko domina eman zion. 
* 1983an, Kanadako Abiazioaren Ospearen Aretora eraman zuten.
* 1992an, Ottawako Kanadako Zientziaren eta Ingeniaritzaren Ospearen Aretoa sortu zuen.
* Toronto (1973), Windsor (1976), Queens (1978) eta York (1978) unibertsitateetako ohorezko doktoretzak jaso zituen.
* 2019an, Kanadako postak bere irudia zuten posta-zigiluak eman zituen, Kanadako abiazioaren aitzindariak omentzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Rosies of the North*, Kelly Saxbergek zuzendua, 1999; Kanadako Autoari eta Galdaketa Konpainiari buruzko dokumentala, Bigarren Mundu Gerran, Elsie MacGill ingeniaria nagusi zela.
* Rosies of the North filmaren NFBren berrikuspena CMn