Villa Capra

**Villa Capra** (**Villa la Rotonda** izenez ere ezaguna) Italiako Vicenza hiriaren kanpoaldean kokatuta dago. Andrea Palladiok 1566an diseinatu zuen oinplano zentrala duen landa jauregia da.

1591n Capra abizena zuten bi anaien artean eraikina bukatu zuten, hala bada, hori da eraikinaren izenaren jatorria. Palladioren villa ospetsuena da eta ziur asko veneziar villa guztien artean ezagunena, izan ere, aro modernoko arkitekturako eraikin esanguratsuenetako bat da. 

## Inspirazioa 
1565n Paolo Almerico konde eta apaiza, Pio IV eta Pio V Aita Santuen bikarioa, Erromako kuria utzi ostean, Vicenza bere jaioterrira itzuliko da. Bertan landa jauregi bat eraikiko du. Andrea Palladio arkitektoari agindutako eraikin hau hurrengo 5 mendeetan gehien imitatu eta aztertuko den eraikin prototipoa bihurtuko da; Villa Capra berak, milaka eraikin inspiratu baditu ere, zalantzarik gabe, Erromako Panteoian inspiratuta dago.

Palladiok hogei bat villa proiektatu zituen Veneziako eskualdean baina honako hau, ondoren "La Rotonda" izenez ezaguna, arkitekturaren historiako eraikin ezagunenetako bat bihurtu da.

## Proiektua 
[thumb| Villa Capraren ebaketa eta oinplanoa. [1570ean Palladiok''Quattro Libri dell'Architettura*-en argitaratua agertzen den moduan.  |alt=|204x204px|ezkerrera]]Garai hartan, balore arkaikoen lilura zela eta, noble aberats askoren artean, bizimodu sinplearen bizipoza indarra hartuz zihoanez, Almericok, Vicenzako hormen kanpo aldeko muino txiki baten goiko aldean bere jauregia eraikitzea erabaki zuen inolako nekazaritzako eranskinik gabe.

Almerico ez zegoen ezkonduta eta ez zuen jauregi handi baten beharra, baina jauregi sofistikatu bat nahi zuen eta hori da hain zuzen ere Palladiok diseinatu zuena; hiripeko egoitza, hiriko itxurekin baina era berean meditazio eta ikerketarako leku lasai bat.

1566an hasi ziren eraikitze lanak. Eraikin karratu bat da, erabat simetrikoa eta zirkulu perfektu bat inskribaturik du (ikusi oinplanoa). Hala ere, villa "Rotonda" (biribila) gisa deskribatzea teknikoki ez da zuzena, eraikinaren oinplanoa ez delako zirkularra, izan ere, karratu eta gurutze baten arteko superposizioa dela esan daiteke. thumb| Proportzio geometrikoak erakusten duen oinplanoa. |alt=|ezkerrera|195x195px

Lau fatxada ditu eta bakoitzak bolumen aurreratu bat dauka galeria (loggia) bat medio, eta bertara eskailera zabal baten bitartez heltzen da. Galeria bakoitzak bere pronaoa azpimarratzen du, hots, Greziako jainko klasikoak irudikatzen dituzten eskulturak dituen frontoia. Lau sarrera nagusietako bakoitzak, korridore labur bat igaro ondoren, kupula batek estaltzen duen erdiko gelara eramaten du. Zoladura zirkularra duen gela hau, konposizioaren ardatz nagusia da.

Proiektuak arkitektura errenazentistaren ideal humanistak islatzen ditu.

Jauregi honetako arkitektura irekia da, hiriarekin eta inguruko landarekin lotura du .Gela nagusi guztiak solairu nagusian kokatzen dira eta eguzkiak gela bakoitzean antzeko argi kopurua eman zezan, Palladiok, planta ardatz kardinalekiko 45 gradu biratu zuen.

Eraikin etxebizitza honetan lehendabiziko aldiz kupularen erabilera ematen da, izan ere, ordura arte oinplano zentrala erlijio arkitekturari lotuta zegoen. Nahiz eta konbinazio honen hainbat adibide egon,  Villa Capra da eredu honen adierazgarri nagusia.

### Osatzea eta aldaketak 
Palladiok eta Paolo Almericok ez zuten eraikina bukatuta ikusi, nahiz eta 1569an bizitzeko egokitua egon. Palladio 1580an hil zen eta Vincenzo Scamozzi arkitekto ospetsuaren esku jarri zuen Almericok eraikinaren bukaerako lanak.

Palladioren jatorrizko ideian, erdiguneko gela nagusia kupula hemisferiko batez estali behar zen, baina Scamozziren proiektuan kupula txikiagoa ageri da, idi begi batekin burutua eta Panteoian bezala, irekia.
thumb|284x284px|alt=|Kanpoko aldea
Almericoren heriotzaren ostean, jauregia bere semeak Virginio Bartolomeok hartu zuen, baina kudeaketa ekonomiko latz baten ondorioz, bi urte geroago, 1591an , Odorico eta Mario Capra anaiei saldu behar izan zien. Capra anaiek 1620. urtean harlangaitz lanak eta barrualdeko fresko apaingarriak ere burutu zituzten.

### Barrualdea eta dekorazioa 
ezkerrera|thumb| Villa Capra barrualdea, Ludovico Dorignyen freskoekin. |306x306pxthumb| Kupularen apainketa |alt=|ezkerrera|203x203px
Barruko espazioaren lekurik nabarmenena, zalantzarik gabe, gela zirkularra da.

Kupula hemiesferikoaren freskoak Alessandro Maganzak eginak dira; erlijio-bizitzarekin eta bertuteekin lotutako alegoriak hain zuzen ere.

Palladiok diseinatu zuen arkitektura elizgizon batentzat zenez, eraikinaren apaingarriak sakralitatea iradokitzeko egin zituen, eraikinaren programarekin bat egin zezan. Barneko freskoen kopuruak, ia katedral baten giroa sortzen du eta ez landa etxe batena.

Goethek sarritan bisitatu zuen eraikina eta bere esanetan, Palladiok, bizi izateko tenplu greko bat egokitu zuen .
## Gaur egun 
Villa honen azken jabea Mario Valmarana izan zen († 2010eko urriaren 13a), arkitektoa bera eta Palladioren lanetan aditua , Virginiako Unibertsitateko irakasle irakaslea 1973az geroztik. 

1994an Unescoko Munduko Ondarearen zerrendan gaineratu zuten Villa la Rotonda, baita Vicenzako beste eraikin batzuk ere. 

## Bibliografia 

* A. Palladio, *I Quattro Libri dell'Architettura*, Venecia 1570, libro II, p. 18.
* F. Muttoni, *Architettura di Andrea Palladio Vicentino con le osservazioni dell'Architetto N. N.*, 9 voll., Venecia 1740-1760, vol. I, pp. 12-14, tavv. XI-XII, vol. V., tav. XIV.
* O. Bertotti Scamozzi, *Le fabbriche e i disegni di Andrea Palladio*, 4 voll., Vicenza 1776-1783, vol. II, pp. 9-13, tavv. I-IV.
* A. Magrini, *Memorie intorno la vita e le opere di Andrea Palladio*, Padua 1845, pp. 78, 238-240.
* F. Burger, *Die Villen des Andrea Palladio*, Leipzig 1909, pp. 53-56.
* R. Pane, *Andrea Palladio*, Turín 1961, pp. 187-191.
* R. Wittkower, *Principi architettonici nell'età dell'Umanesimo* (1962), trad. it., Turín 1964, p. 75.
* E. Forssman, *Palladios Lehrgebäude*, Upsala 1965, pp. 50-57.
* J. S. Ackerman, *Palladio's Villas*, Nueva York, 1967, pp. 68-72.
* C. A. Isermeyer, *Die Villa Rotonda von Palladio'', en "Zeitschrift für Kunstgeschichte", 1967, pp. 207-221.
*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CISA - Andrea Palladio Architectsen Internazionalen Zentroa ( Interneteko Artxiboan estekatutako esteka , ikusi [//web.archive.org/web/*/http://www.cisapalladio.org/veneto/scheda.php?sezione=4&architettura=67&lingua=i historia] eta [//web.archive.org/web/2/http://www.cisapalladio.org/veneto/scheda.php?sezione=4&architettura=67&lingua=i azken bertsioa] ). - Informazio bibliografikoaren iturria
* Unesco ondarearen Rotunda
* (ingelesez) "Biribilgunean"
* Artxibatu 2000ko martxoaren 10a Wayback Machine-n .
* (ingelesez) "Villa Capra-ren iruzkin eta irudiak GreatBuilding.com-tik"
* (ingelesez) "Villa Capra QT Luong ©-ren argazkia"