Enrike Zelaia

**Enrique Fernandez de Garaialde Lazkano**, izen artistikoz **Enrike Zelaia** (Altsasu, 1939ko uztailaren 13a), euskal soinu jotzaile eta konpositore ezaguna da. Ehundik gora doinu konposatu ditu. 

Bere bizitza euskal musika, kultura eta folklorea ikertzeari eskaini dio. Dozena bat disko grabatu ditu, horietako zazpi euskal lurralde bakoitzerako grabaturiko bana, *Zazpiak Bat* disko bilduman. Bilduma grabatu ahal izateko ia hogei urtez aritu zen Euskal Herriko herrialde bakoitzeko musika jasotzen, ikertzen eta grabatzen. 1970. hamarkadako bukaeran kaleratu zuen bildumako lehen diskoa.

Altsasuko nortasun eta elkargune adierazle nagusiena ziren inauteriak eta Momotxorroak berreskuratzeko eragile nagusietako bat izan zen, baita Altsasun oso berezia den kanpai-errepiketeoa berreskuratzeko ere.

1960eko hamarkadan hainbat talderekin antzeztu zuen eta Espainiako Telebistan, *La Gran Parada* eta *Club de los Martes* bezalako telesailetan parte hartu zuen. Circo Price zirkoan ere parte hartu zuen.

## Bizialdia 
Espainiako Gerra Zibila bukatu zen urtean jaio zen. Altsasun gerra garaian garrantzia handia izan zuen On Marino Aierra apaizak bataiatu zuen. Egin zituen azkenengo bataioak izanen ziren, ondoren, Argentinara erbesteratu zelako. Enrike Zelaia sei urterekin hasi zen musika ikasten, eta akordeoiaren munduko erreferentea bihurtu zen haren birtuosismo eta estilo indartsuarekin.

Musika kultuaren teknika altua zuenez, hasieran herri-musika jotzera pasatzea maila jaistea zela iruditzen zitzaion. Baina erabaki zuen lerro horretako errepertorio propioak sortzea. Partiturak existitzen ez zirenez, konposatzea erabaki zuen". Folklore musikan egiten zenarekin alderatuta "maila oso altuko" musika egiten zuen.

1995ean publikatu zuen *Zazpiak bat* disko bildumaren azken diskoa. Geroago diskoetako abestiak sustatzen jarraitu zuen sare sozialen bidez. "Abesti bakoitzarekin bideoak egiten ditut, irudiak jarriz, eta bisita asko izaten ditu". Seigarren diskoarekin hasi da orain.. Tradizio hori mundu osoan zehar barreiatuta dago, baina bereziki Iberiar penintsulan, ohitura erlijioso gisa. UNESCOk Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial izendatu zuen 2022ko azaroaren 30ean, *eskuz jotako kanpai joaldiak* izenarekin. Espainian zein Hego Euskal Herrian tradiziozko usadioa izan da, nekazaritzari lotua. Espainiak babestua du kultura ondasun gisa. Nafarroa Garaian bereziki lotuta egon da herri-meteorologiarekin, tentenubloaren kasuan, adibidez. Kanpai-jotze hau Erriberan egin ohi zen, baina Nafarroako hegoaldean, gaur egun, Los Arcosen baino ez da egiten.

### '''Altsasuko sustraiak' eskultura* 
[thumb|Altsasuko plazako gaztainondo zaharreko eskulturan behean ezkerraldean [Enrike Zelaia akordeoia jotzen. Goian daude lamina eta Basajaun]]Enrike Zelaiak “Sustrai altsasuarrak” izena eman zion. Altsasuko Foruen plazan dago. Azkoieneko eskultore eta etnografo izan zen Joxe Ulibarrenak egin zuen eta 1994an inaugaratu zen, plazan 350 bat urtez bizi izan zen intxaurrondo zaharraren enborra erabiliz. 1991n moztu behar izan zuten gaztainondoa.

Monumentuan Altsasu herria irudikatzen duten 28 irudi eta sinbolo agertzen dira: feminitatea, gizontasuna, nekazaritza, trenbidea, errementaritza, kobazuloak, basajaunak, hiru abeslari, ahuntza, dama bat, penaz dagoen arima, Mainamikirri sorgina, Garzia Ximenez erregea, txirrindularitza, ereilea, Altsasuko tontor eta gailurrak, pilotaria, uzta, artisautza, momotxorroak, gaueko eguzkia, jainkotasuna, inauteriak… finean, Altsasu den guztia.

* Euskalerriko Erromeria (2016-05-31)
* Herritmilenio (2006-06-06)
* Gipuzkoa (*Zazpiak Bat*, 1999-03-29)
* Bizkaia (*Zazpiak Bat*, 1999-03-29)
* Lapurdi (*Zazpiak Bat*, 1999-03-26)
* Dantzak (*Zazpiak Bat*, 1998-06-17)
* Baxe Nabarra (*Zazpiak Bat*, 1995-03-26)
* Nafarroa (*Zazpiak Bat*, 1995-03-26)
* Araba (*Zazpiak Bat*, 1995-02-26)
* Festival Vasco (1994-06-13)
* Zuberoa (*Zazpiak Bat*, 1990-03-26)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1958: Espainiako Akordeoi Txapelduna izan zen
* 1959: Vienako Munduko Txapelketan txapeldunordea izan zen.
* 1959: Paviako Nazioarteko Jaialdian txapeldunordea izan zen.
* 1994: Enrike Zelaia soinujolearen irudia, *Altsasuko sustraiak'' eskulturan.
* 2025: Sabino Arana Saria

## Erreferentziak 
Artikulu honen oinarri oso handia izan da Guaixe aldizkariak 2020an argitaratu zuen "Nortasuna"artikulua (CC-BY-SA lizentzia).

## Kanpo estekak