open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
European Association for Machine Translation

**European Association for Machine Translation** (Itzulpengintza Automatikorako Europako Elkartea) International Association for Machine Translation elkartearen atal europarra da. Irabazi asmorik gabeko erakundea da eta itzulpengintza automatikoaren inguruko konferentzia eta tailerrak antolatzen ditu. 1991n erregistratu zen Suitzan, eta gaur egun motako honetako erakunde bakarra da Europan.

## Kanpo estekak 
* European Association for Machine Translation
Zuria I.a Nafarroakoa

[thumb|250px|[Zuria I.a Nafarroakoaren hilobia Soterrañako Andre Mariaren monasterio-elizan.]]

**Zuria I.a Nafarroakoa** (Iruñea, 1387ko uztailaren 6a – Santa María la Real de Nieva, 1441ko apirilaren 1a) Nafarroako erregina izan zen 1429tik 1441ra. 1401-1409 bitartean, Siziliako erregina ezkontidea, Nemoursko kondesa, eta Atenas eta Neopatriako dukesa izan zen.

## Bizitza 
1387ko uztailaren 6an jaio zen, Karlos III.a eta Leonor Trastamarakoa errege-erreginak gurasoak zituela. Siziliako errege Martin Gaztearekin ezkondu zen 1402. urtean. 1409. urtean hil zen erregea; haurrik ez zutenez, Zuriak Sizilia utzi zuen Nafarroara itzultzeko. 1413an Nafarroako Erresumako oinordekoa bilakatu zen, Joana ahizpa hil eta gero.

1420an Aragoiko printze Joanekin ezkondu zen; harrezkero, senarraren Gaztelako lurraldeetan bizi izan zen. Nafarrora itzultzean, bertako errege-erregin egin zituzten 1425ean, Karlos III.a hil ondoren. Koroapen ekitaldia maiatzaren 18an egin zen, Iruñeko katedralean.1439. urtean eginiko testamentuan oinordeko bakartzat bere semea Karlos Vianako Printzea utzi zuen, nahiz eta Joan II.a bizi zen bitartean erregetzaren jabe egin ez zedin gomendatu. Zuria hil ondoren, ordea, nafar leinuen arteko borroka hasi zen: agramondarrak —Joan II.aren aldekoak— eta beaumontarrak — Vianako Printzearen aldekoak— elkarren aurka altxatu ziren.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
Bi aldiz ezkondu zen. Lehenik, Martin I.a Siziliakoarekin, ahalordeen bitartez 1402ko maiatzaren 21ean Catanian, eta zuzenean 1402ko abenduaren 26an Sardiniako Cagliari hirian Hilobiaren kokapena ahaztu egin zen 1994an zaharberritze lanetan aurkitu zuten arte.

## Familia 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estornés Zubizarreta, Idoia, Nafarroako Blanka I, Auñamendi Eusko Entziklopedia, euskomedia.org

**Aurrekoa:**
**Karlos III.a**

50px**Zuria I.a**Nafarroako erregina(1425-1441)eta**Joan II.a**Nafarroako errege(1425-1479)

**Ondorengoa:**
**Joan II.a**
Aitor Gorosabel

**Aitor Gorosabel Garai** (Eibar, Gipuzkoa, 1970eko otsailaren 2a) Su Ta Gar taldeko gitarra-jotzaile solista, kantari eta konpositore nagusia da.

## Biografia 
Lau senideetatik hirugarrena da. Eibarren jaio zen 1970eko otsailaren 2an. Bere anaia-arreba guztiek dute lotura musika munduarekin. Arreba biak, Aintzira eta Amaia, musika irakasleak dira, eta bere anaia nagusia Mikel "Norton" E.H Sukarra taldeko kantaria eta gitarra jotzailea da.

Aitor lauzpabost urterekin hasi zen pianoa jotzen bere anaia-arrebekin batera eta OHO-ko lehenengo hiru urteetan solfeo eta piano ikasketak egin zituen. Horrez gain Euskal Herriko Unibertsitatean publizitatea ikasi zuen.

12 urterekin gitarra klasikoa hartu zuen eta "Norton" imitatuz ikasteari ekin zion. Ondoren Joko zituen lehenengo kantuak punk sailekoak izango ziren; La Polla eta Eskorbuto bezalako Euskal Herritar taldeak mirestuz. 16 urterekin Heavy Metala ezagutu zuen Accept, Judas Priest, Faith No More edo Metallica bezalako taldeen eraginez, horrela, gitarra elektrikoarekin hasi zen "Napalm" talde Eibartarreko gitarra jotzaileak emandako lehen ikastaldiekin. Ondoren autodidakta gisa jarraitu zuen.

1987an, ikastolako ezagunak zituen Xabier Bastida, Asier Osoro eta Borxa Arrilagarekin elkartu eta denen artean Su Ta Gar taldea osatu zuten.
[ezkerrera|thumb|[Legutio, 2009]]
Taldearekin estudioko hamaika disko plazaratu ditu, zuzeneko 4 disko eta hainbat bideo. Azken diskoa 2016an atera dute "Maitasunari pasioa" izenarekin.

Bakar lanean ere atera izan ditu abesti batzuk ere. Esate baterako bere anaia Mikelekin batera (Norton) Euskal Herriko Unibertsitatearentzat 2004an atera zuen "Hesi artean" abestia edota 1993an Egunkariaren ekitaldi baterako eta hamar urte geroago Su Ta Gar en Itsasoz beteriko mugetan diskoan sartuko zuen Zu zara Egunkaria abestia hain zuzen ere.

Honez gain parte hartze ugari egin ditu, esate baterako EH Sukarra, Koma, Idi bihotz, Lor, Boikot, edota Legen Beltza bezalako musika taldeekin, Bildu koalizioaren kantuan, baita Pirritx, Porrotx eta MariMotots pailazoekin ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Su ta gar  musika taldea.  Badok.eus
Gure Aita

[thumb|300px|Gure Aita euskaraz, Pater Noster monasterioa, [Jerusalem (bizkaieraz eta grafia gaurkotu gabean)]]
**Gure Aita** edo **Aita Gure**a Kristautasuneko otoitz garrantzitsuena da. Mateoren eta Lukasen Ebanjelioen arabera, Jesusek berak irakatsi zien bere ikasleei, nola otoitz egin behar zuten galdetu ziotenean (Mt 6,9-13; Lk 11,1-4).

Gaur egun zenbait bertsio daude, Elizaren arabera baina, hala ere, oinarrian Ebanjelioan azaltzen den otoitza errepikatzen dute kristauek. Katolikoen arabera, kristau doktrinaren laburpen argia da; protestanteen arabera, kristau otoitzetan eredu; azkenik, ortodoxoen arabera, otoitzik perfektua.

## Hitzak 
Lukasen Ebanjelioan, honela azaltzen da otoitza:

:*Aita,
:*agertu santu zeure izena,
:*etorrarazi zeure erregetza;
:*emaguzu egunean eguneko ogia,
:*eta barkatu gure bekatuak,
:*guk ere zor diguten guztiei
:*barkatzen baitiegu,
:*eta ez utzi gu tentaldian erortzen.

Mateoren Ebanjelioan luzetxoagoa da, gaur egun erabiltzen den bertsioaren antzekoagoa:

:*Gure Aita zerukoa,
:*agertu santu zeure izena,
:*etorrarazi zeure erregetza;
:*betearazi lurrean zeure nahia,
:*zeruan betetzen den bezala.
:*Emaguzu gaur egun honetako ogia,
:*eta barkatu gure erruen zorra,
:*guk ere geure zordunei
:*barkatu diegunez gero;
:*ez utzi gu tentaldian erortzen,
:*eta gorde gaitzazu gaiztoarengandik.

Eliza katolikoak euskaraz honako bertsio hau onartzen du (euskalkien arteko aldeak kontuan izanik):

:*Gure Aita, Zeruetan zaudena,
:*santu izan bedi zure izena.
:*Etor bedi zure erreinua.
:*Egin bedi zure nahia
:*zeruan bezala lurrean ere.

:*Emaguzu gaur egun honetako ogia.
:*Barkatu gure zorrak
:*geuk ere gure zordunei barkatzen diegun bezala;
:*ez gaitzazu utzi tentaldian erortzen;*
:*baina atera gaitzazu gaitzetik. AMEN.

Bizkaiako bertsioa honelakoa da hainbat Kristau Eskolatan:

:*Gure Aita, Zeruetan zarana
:*santu izan bedi zure izena.
:*Etor bedi zure erreinua.
:*Egin bedi zure nahia 
:*zeruan bezela lurrean bere.

:*Emoiguzu gaur egun honetako ogia.
:*Barkatu gure zorrak
:*Geuk ere gure zorrunai barkatzen dautsegunez gero.*
:*Ez egizu itzi tentazinoan jausten
:*Baina atara gabizuz gatzetik. AMEN.

Otoitzaren ondoren, zenbaitek, gehienbat elizkizunetan, ondorengo formula hau esaten dute:

:*Zurea duzu Erregetza,
:*Zureak ospe eta indarra
:*orain eta beti.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aita Gurea (Aita Madina)

## Kanpo estekak 
* Gure Aita otoitza 1310 hizkuntzatan.
* *Aitagurea* (1691). *Armiarma.eus*. (Mendebaleko euskalkian).
Gabriel Fahrenheit

**Daniel Gabriel Fahrenheit** (Danzig, 1686ko maiatzaren 14 &ndash; Haga, 1736ko irailaren 16a) fisikari eta ingeniari alemaniarra, lan gehiena Herbehereetan egin baitzuen ere. **°F** Fahrenheit tenperatura eskalak bere izena darama. Eskala hau, Celsius eskala baino askoz aurretik ere erabiltzen zen.

## Biografia 
Fahrenheit familia, Hansako Ligako hiri batetik bestera mugitzen zen merkatari familia zen. Fahrenheit-en birraitona Rostock-en bizi izan zen, nahiz eta ikerketa batzuek Farenheit familia Hildesheim-ekoa dela ondorioztatu. Fahrenheit-en aititea, *Reinhold Fahrenheit vom Kneiphof* Kneiphofetik (Königsberg, gaur egungo Kaliningrad) Danzig-era joan zen bizitzen 1650ean. Daniel Fahrenheit aita, Danzig-eko merkatari-familia bateko alaba batekin ezkondu zen. Daniel Gabriel haurtzaroari biziraun zioten bost neba-arreben artean zaharrena zen.

Bere gurasoen heriotza zela eta, ziurrenik perretxiko pozointsuak jateagatik sortua, Gabrielek Amsterdamen egin behar izan zituen merkataritza ikasketak. Dena dela, zientzia naturaletan zuen interesak, alor horretan ikasi eta esperimentuak egiteko grina sorrarazi zion eta, bidaiatzen egon ostean, 1717an Hagan kokatu zen, termometro, altimetro eta barometro bezalako tresnak sortuz kristal puzketa teknikaren bidez. Royal Society-ko kide egin zuten 1724an.

## Merkurio termometroak 
Fahrenheit-ek termometro zehatzak garatu zituen. Bere lehen termometroak alkoholez bete zituen, merkurioa erabili baino lehen, zeinak emaitza hobeak ematen zituen.

## Fahrenheit tenperatura eskala 
Behin termometroa izanik, eskala bat garatu behar zuen tenperatura neurtu ahal izateko.

Hasieran eskala hori garatzeko, hiru erreferentzia hartu zituen.

Tenperatura baxuko marka laborategiko baldintzetan garai hartan lor zitekeen tenperaturarik hotzena zen: ur, izotz eta amonio klorhidrikoaren arteko nahasketa batekin. Fahrenheit-ek hori 0&nbsp;°F moduan definitu zuen (-17,8&nbsp;°C gutxi gora-behera). Hurrengoa, uraren izozte puntua zen, 32&nbsp;°F ezarri zuena. Azkenik, gorputzaren tenperatura 96&nbsp;°F moduan definitu zuen.

Geroago, merkuriodun termometroaren laguntzaz (tenperatura altuagoak neur zitzakeen), Fahrenheitek bere eskalaren goiko muturra uraren irakite puntu moduan definitu zuen (212&nbsp;°F). Aldaketa horrekin, giza gorputzaren tenperatura 98,6&nbsp;°F moduan geratu zen. Ikusten den moduan, Fahrenheit tenperatura eskalak 180 gradu ditu, uraren izozte eta irakite puntuen artean.

Fahrenheit eskala oso erabilia izan zen Europan, Celsius eskalaren etorrera baino lehen. Oraindik erabilia da eguneroko tenperaturak neurtzeko AEBetan.

## Ikus, gainera 
* Fahrenheit graduak
Alicia Iturrioz

**Alicia Iturrioz Arrizabalaga** (Eibar, Gipuzkoa, 1927ko urtarrilaren 31 &ndash; Donostia, 2021eko irailaren 8a) gipuzkoar margolaria izan zen.

## Bizitza 
Txiki-txikitatik erakutsi zuen marrazketarako dohaina. Bere familia Ignacio Zuloagaren laguna izaki, behin bere Zumaiako etxean bisitatu zutelarik, Zuloagak gaztearen marrazkiak ikusi zituen eta etxekoei gomendatu zien Madrilera bidaltzeko, Arte Ederretako San Fernando Eskolara. Alicia gazteak 1944an hasi zituen bere ikasketak bertan.

1951an, Ricardo Macarrón madrildar margolariarekin ezkondu zen. Alaba bi izan zituzten, Susana eta Mónica. Nagusiaren jaiotzarekin margotzeari utzi zion, bere senarraren karreran zentratuz. Ume-umetatik lotura handia izan zuen Zarautzekin eta ezkonduta ere bertan eman zituen uda gehienak.

2014an, senarraren heriotzaren 10. urteurrenean, *Mi vida con Ricardo Macarrón* memoria-liburua aurkeztu zuen, Joana Socíasek emaztearen oroitzapenen harira idatzitako lan biografikoa. 2000 urtean argitaratu zuen Mónica alabak *Gracias, Jackson Browne* izeneko eleberria.

## Ibilbidea 
Margotu ez arren, pinturaren mundua gertutik jarraitu zuen; utzi eta hogei urtera berriz margotzen hasi zen: erretratu, ardandegi, lore eta paisaiez bete ziren bere oihalak.

Bere margolanak bilduma ezberdinetan aurki ditzakegu, besteak beste: Tyssen, Erresuma Batuko Elisabet II.a, eta Madrilgo Fierro bildumetan, baita Julio Caro Barojaren erretratuak Itzea eta Iruñeko Museo etan ere eta Getariako Cristobal Balenciaga museoan, jostunaren erretratua. Horrez gain, barrualdeak ere margotu izan zituen; hauetako bi Luxenburgoko Duke Handientzat.

*Eibar* aldizkariak Aliciaren lanen erreprodukzioak sarritan argitaratu ditu bere azalean eta 2010eko udazkeneko alean bere autoerretratu bat dakar, 1970an margotutako oleo bat.

## Erakusketak 
* Eibarko Elkarte Artistikoa. Eibar, 1974. Marrazkiekin parte hartu zuen Ricardo Macarronen erakusketan.
* Zarautz. Bakarkako bere lehenengoa.
* Club Zayas. Madril, 1992.
* Caja Madrid. Madril, 1996.
* Torre Luzea. Zarautz, 2002.
* Ibercaja. Valentzia, 2003.
* Euskal-Etxea. Madril.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apertium

**Apertium** itzulpen automatikoak egiteko sistema bat da, Espainiako Gobernuak eta Kataluniako Generalitateak diruz lagundua. Motorra Alacanteko Unibertsitatean eta Prompsit Language Engineering enpresan garatu da, eta datu linguistikoak beste unibertsitate batzuek, beste enpresa batzuek, eta mundu osoko garatzaileek garatzen dituzte. Software librea da, GNU GPL lizentziapean argitaratutakoa.

OpenTraden hasi ziren bi proiektuetako bat da, eta antzekotasun handia duten hizkuntzen arteko itzulpenak egiteko prestatuta dagoen arren, antza handia ez duten hizkuntzen artean itzultzeko hedatua izan da. Beronekin erabiltzen diren hizkuntza datuek gaztelania, katalana, galiziera, portugesa, frantsesa, ingelesa eta okzitaniera hartzen dituzte barne. 2008ko azaroaren 13an euskara eta gaztelaniaren arteko lehen itzultzailea aurkeztu zen. Aurreragorako ingelesa ere txertatzeko asmoa dago.

Apertium gainazaleko transferentzia egiten duen itzulpen automatikorako sistema bat da.

## Erreferentziak 
* Corbí-Bellot, M. et. al. (2005) "An open-source shallow-transfer machine translation engine for the romance languages of Spain" in *Proceedings of the European Association for Machine Translation, 10th Annual Conference, Budapest 2005*, pp. 79-86
* Armentano-Oller, C. et al. (2006) "Open-source Portuguese-Spanish machine translation" *in Lecture Notes in Computer Science 3960 [Computational Processing of the Portuguese Language, Proceedings of the 7th International Workshop on Computational Processing of Written and Spoken Portuguese, PROPOR 2006]*, p 50-59.

## Ikus, gainera 
* Itzulpengintza automatikoa
* Matxin

## Kanpo estekak 
* Sourceforge: Apertium.
* OpenTrad.
*  erdaratu.eu: euskaratik gaztelaniarako itzultzaile librea.
Bateria

**Bateria** hurrengo gauzak izan daitezke:

* Elektrizitatean: Bateria elektrikoa, prozesu elektrokimikoen bitartez korronte elektrikoa sortzeko gailua da.
* Musikan: Bateria musikala, hainbat perkusiozko tresnez osatutako musika-tresna da.
* Artillerian: Bateria, multzoka jarritako kanoiak dira, guztiak aldi berean tiro egin dezaten.
Matxin (itzultzaile automatikoa)

**Matxin** euskararekin lan egiten zuen eta publikoki erabilgarri egon zen lehenengo itzulpen automatikoko (IA) sistema izan zen, Espainiako Gobernuak 2006an diruz lagunduta Euskal Herriko Unibertsitateko Ixa Taldearen eta Elhuyarren artean garatua. Software librea da, GNU GPL lizentziapean argitaratutakoa. Tresna erabilgarria izan zen eta hainbat aplikaziotan integratu zen 2019ra arte, Orduan sortu ziren [Itzultzai automatiko neuronalekhttps://eu.wikipedia.org/wiki/Itzulpen automatiko neuronal#Euskararako itzultzaile neuronalak itzultzaile automatiko neuronalek] askoz kalitate hobea lortu zuten, elia.eus itzultzailea esate baterako.

OpenTradek barne hartzen dituen bi proiektuetako bat zen, eta ezberdintasun lexiko eta sintaktiko handiak aurkezten dituzten hizkuntzen arteko itzulpenak burutzeko prestatuta zegoen.

Matxin erabilera orokorreko itzulpen automatikoko sistema da, transferentzian oinarritua. Hiru fasetan egiten du itzulpena: analisia, transferentzia eta sorkuntza. Analisi-fasean abiapuntu-testuaren analisi sintaktikoa lortzen du (gaztelaniarako Freeling software libreko paketea erabiltzen da). Transferentzia lexikalean estaldura handiko hainbat hiztegi berrerabiliz eraikitako lexikoi elebiduna kontsultatzen da. Transferentzia estrukturalean, besteak beste, postposizioen desanbiguazioa eta aditz-kateen transferentzia burutzen da. Sorkuntza sintaktikoan hitzak eta sintagmak ordenatzen dira eta sorkuntza morfologikoan postposizioen informazioa sintagmako azken hitzari gehitzen zaio, hitzaren forma lortuz Morfeus euskararako prozesadore morfologikoarekin. Hainbat tresna eta baliabide linguistiko berrerabili direnez, bereziki landu da sistemako datuen, erregelen eta moduluen arteko datu-fluxuaren formatuen estandarizazioa.

Sistemaren arkitektura abiapuntu-hizkuntzatik independentea izateko diseinatuta zegoen eta inplementatuta dagoen *Matxin 1.0* prototipoak espainieratik euskarara itzultzen du. *Matxin 2.0* prototipoak aurreko lanaren hobekuntzak ditu eta, horrez gain, SMT sistema berria garatu da euskaratik espainierara itzultzeko.

Prototipoak OpenTrad proiektuko webgunean proba daitezke. Sourceforge-n kode irekiko software libre gisa banatzen da.

## Ikus, gainera 
* elia.eus
* Itzulpengintza automatikoa
* Apertium
* OpenTrad

## Erreferentziak 
* Mayor A. (2007) "Matxin: Erregeletan oinarritutako itzulpen automatikoko sistema baten eraikuntza estaldura handiko baliabide linguistikoak berrerabiliz". Doktoradutza-tesia. Euskal Herriko Unibertsitateko Donostiako Informatika Fakultatea.
* Alegria I., Díaz de Ilarraza A., Labaka G., Lersundi M., Mayor A., Sarasola K. (2007) "Transfer-based MT from Spanish into Basque: reusability, standardization and open source". LNCS 4394. 374-384. Cicling 2007.
* Alegria I., Díaz de Ilarraza A., Labaka G., Lersundi M., Mayor A., Sarasola K., M. Forcada, S. Ortiz, L. Padró (2005) "An Open Architecture for Transfer-based Machine Translation between Spanish and Basque". In *Proceedings of the MT Summit X Workshop on Open-Source Machine Translation Workshop*.

## Kanpo estekak 
* Matxin erabiltzeko interfaze publikoa
* Sourceforge: Matxin
* OpenTrad
Benedikto XV.a

thumb|200px|Benedikto XV.a
**Benedikto XV.a** (latinez *Benedictus PP. XV*) jaiotzez **Giacomo Giambattista della Chiesia** (Genoa, Sardiniako erresuma, g.e. Italia, 1854ko azaroaren 21a - Erroma, 1922ko urtarrilaren 22a) Eliza Katolikoko Aita Santu izan zen 1914ko irailaren 3tik bere heriotza egunera arte.
thumb

## Haurtzaroa 
Jaiotzean **Giacomo Giambattista della Chiesia** izena jarri zioten. Genoako Giuseppe della Chiesia markesaren semea zen eta ama, Napoliko markes batzuen senidea.

## Ikasketak eta lehen lanak 
Genoako Erret unibertsitatean zuzenbide zibila ikasten hasi zen, baina ikasketa horiek amaitu orduko seminarioan sartu. 1875ean doktoradutza lortu zuen. Erromako Capranica ikastetxera joan zen eta 1878an apaiztu, Letrango San Joan basilikan. Erroman zela, diplomazia, teologia eta zuzenbide kanonikoa ikasi zituen.

1882an Aulki Santuaren Gai Berezietako Kongregazioan sartu zen, eta ikasketak amaitutakoan, Madrila bidali zuten nuntzio. Bertan lan garrantzitsua egin zuen Espainia eta Prusiaren arteko gatazkan, Karolinei buruz.

1887an Erromara itzuli eta Vatikano Hiriko Estatu idazkaritzan sartu zen. 1899tik aurrera diplomaziako irakasle izan zen Erromako Eliz Nobleen Akademia Pontifikoan.

1907an Pio X.ak Bolognako apezpiku izendatu zuen, eta 1914an, kardenal.

## Aita santu 
Kardinal izendatu eta hiru hilera Pio X.a hil zen eta konklabeak della Chiesia hautatu zuen aita santu 1914ko irailaren 3an. Lehen Mundu Gerraren garaian Eliza Katolikoa zuzentzea egokitu zitzaion. Ezin izan zuen ezer egin gatazka saihesteko; horren ordez, laguntza humanitario ugari eskaini zituen. Elizaren neutraltasuna aldarrikatu zuen eta berriz horrelako gatazkarik ez bizteko egin beharreko pausoak zehaztu zituen.

Italiaren batasunaren aurkakoa zen arren, Versaillesko Konferentziara ordezkari bat bidali zuen, Tratatua babestuz. Frantzia eta Erresuma Batuarekin harremanak berrezarri zituen, baita Portugal eta Austria-Hungariako inperiotik sortutako estatu berriekin ere.

Haren garaian osatu zen Zuzenbide Kanonikoko Kode berria onartu eta indarrean jarri zuen 1917an. Urte berean, Ekialdeko Elizentzako kongregazioa sortu zuen Vatikanoaren barruan. 1919an indar gabe utzi zuen katoliko italiarrek Italiako politikan parte hartzeko debekua, eta Luigi Sturzo bultzatu zuen *Partito Popolare Italiano* sortzeko, geroago Italiako Demokrazia Kristaua izan zena; halaber, *Maximum illud* entziklikarekin misio jarduerei indar berezia eman zien.

Erroman hil zen, gripe izurrite baten ondorioz, 1922ko urtarrilaren 22an. Vatikanoko San Petri basilikako hilobietan hilobiratu zuten.
thumb|eskuinera|Hilobia

## Erreferentziak
Albarracín

**Albarracín** (aragoieraz Albarrazín) Teruelgo hego-mendebaldeko udalerri bat da, Sierra de Albarracín eskualdeko herri nagusia. 1.054 biztanle zituen 2005ean. Teruel hiriburutik 38&nbsp;km mendebaldera dago. 1961ean Espainiako monumentu nazional izendatu zuten Albarracíngo hirigunea.

## Historia 
thumb|ezkerrera|Albarracingo iparraldeko harresiak eta, gorenean, Andador dorrea.

Errekonkistaren garaian, XII. eta XIII. mendeko gudek eragin zuten gaur egungo harresi-sistema ikusgarria eraikitzea. Nafar ugari joan zen hara garai hartan: Albarracingo jaurerriko lehenengo jauna nafarra zen, Azagra leinukoa. Fernandez de Heredia arabar leinuak ere botere handia izan zuen jaurerri hartan.

## Inguru naturala 
Albarracin itsas mailatik 1.171 metro gorago dago. Guadalaviar ibaiak (bere bidean beherago Turia izena hartuko du) udalerria zeharkatzen du; ibai horren meandro batean dago Albarracingo herrigune zaharra. Iparraldean, Albarracingo mendilerroa dauka, eta han sortzen dira hainbat ibai: Guadalaviar beraz gain, Tajo, Jucar, Gabriel eta Jiloca.

Hegoaldean Mendi Unibertsalak ditu.

## Herri senidetuak 
Albarracín ondorengo herriekin senidetuta dago:

*  Azagra

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Albarracíngo Udalaren webgunea
Calanda

**Calanda** Teruelgo herria da, Bajo Aragongo eskualdean kokatutakoa. 3.644 biztanle zituen 2005ean.

## Kultura 
Aste Santuan herrian danbor joleak ateratzen dira, ezagunak diren prozesioetan.

## Pertsonaia ezagunak 
* Luis Buñuel (1900-1983), zinema zuzendaria.

## Hiri senidetuak 
* 

## Ikus, gainera 
* Teruelgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Calandako udalaren webgunea.
Luis Buñuel

**Luis Buñuel Portolés** (Calanda, Teruel, 1900eko otsailaren 22a- Mexiko Hiria, 1983ko uztailaren 29a) zinema zuzendari espainiarra izan zen, 1949an Mexikoko nazionalitatea hartu zuena.

Surrealismoa landu zuen bereziki, lan gehienak Mexikon eta Frantzian eginez. 1929tik 1977ra 32 pelikula zuzendu zituen. Horien artean, *Viridiana*, *Belle de jour* eta *Cet obscur objet du désir* ezagunenetakoak dira.

## Filmografia 
* *Un chien andalou* (1929).
* ''L'âge d'or* (1930).
* *Las Hurdes, tierra sin pan* (1933).
* *Gran Casino* (1947).
* *El gran Calavera* (1949).
* *Los olvidados* (1950).
* *Susana* (1951).
* *La hija del engaño* (1951).
* *Una mujer sin amor* (1952).
* *Subida al cielo* (1952).
* *El bruto* (1953).
* *Él* (1953).
* *La ilusión viaja en tranvía* (1954).
* *Abismos de pasión* (1954).
* *Robinson Crusoe* (1954).
* *Ensayo de un crimen* (1955).
* *El río y la muerte* (1954-1955).
* *Cela s'appelle l'aurore* (1956).
* *La muerte en el jardín* (1956).
* *Nazarín* (1958-1959).
* *La fièvre monte à El Pao* (1959).
* *The Young One* (1960).
* *Viridiana* (1961).
* *El ángel exterminador* (1962).
* *Le journal d'une femme de chambre* (1964).
* *Simón del desierto* (1964-1965).
* *Belle de jour* (1966-1967).
* *La Voie Lactée* (1969).
* *Tristana* (1970).
* *Le charme discret de la bourgeoisie* (1972).
* *Le fantôme de la liberté* (1974).
* *Cet obscur objet du désir* (1977).

## Buñuel eta Euskal Herria 
Buñuelek *"Mi último suspiro"'' liburu autobiografikoan honela idazten zuen Euskal Herriari buruz, itzulita:

 
## Kanpo estekak 
* Luis Buñuelen jaiotzaren ehun urteurrenaren webgunea
Milan Kundera

**Milan Kundera** (Brno, Txekoslovakia, gaur egun Txekia, 1929ko apirilaren 1a - Paris, 2023ko uztailaren 11) txekierazko eta frantsesezko idazlea izan zen. Jatorriz txekoslovakiarra, 1975etik erbestean izan zen Frantzian, eta 1981ean frantziar hiritartasuna eskuratu zuen. 2019an, berriz, txekiar hiritartasuna eman zioten.

Lanik ezagunena *Izatearen arintasun jasanezina* (txekieraz, *Nesnesitelná lehkost bytí*) du. Hartan oinarriturik, izen bereko filma egin zuen Philip Kaufman zuzendariak (*The Unbearable Lightness of Being*).

## Bizitza 
Milan Kundera 1929ko apirilaren 1ean jaio zen, Brno hirian, orduko Txekoslovakian. Musika ikasi zuen haurra zela, eta, urteekin, literaturan murgildu zen erabat. Literatura irakatsi zuen Pragako Musika eta Arte Dramatikoen Akademian 1952tik. Alderdi Komunistako kide egin zen 1948an; 1950ean kanporatu zuten, eta 1956an berriro onartu. Militantea izan zen 1970era arte.

Bere burua olerkari gisa eman zuen ezagutzera 1953an, *Člověk zahrada širá* liburuarekin, eta haren ondoren *Monology* ("Bakarrizketak", 1957) argitaratu zuen. Baina hitz lauz izan zuen arrakastarik handiena bere herrian, *Směšné lásky* ("Amodio barregarriak" , 1963-68) ipuin liburuarekin eta *Zert* ("Txantxa", 1967) eleberriarekin. Lan horretan, estalinismoaren garaiko txekiar batzuen bizitza kontatu zuen, ironiaz. Hizkuntza askotara itzuli zuten, eta arrakasta handia ekarri zion. 

1968ko Pragako Udaberrian parte hartu zuenez, Sobietar Batasunaren erantzunak, Txekoslovakiako erreformei aurre egiteko inbasioak, zuzenean eragin zion, beste askori bezalaxe: haren literatura debekatu zuten, eta alderditik behin betiko kanporatu. *Zivot je jinde* ("Bizitza beste nonbait dago", 1972) bigarren lanarekin Frantzian saritu zuten. Hara jo zuen, Vera Hrabankova emaztearekin, Txekoslovakiako Gobernuak atzerrira joateko baimena eman zionean, 1975ean.
* *Izatearen arintasun jasanezina* Karlos Cid Abasolo (Elkar eta Alberdania, 2009).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txekierazko literatura

## Kanpo estekak 
* Cid Abasolo, Karlos, Milan Kundera, jainko nahigabetua, berria.eus
Administratzaile

Administratzaile edo arduralari terminoa adiera zenbait ditu:
* informatika arloan:
** berri-talde administratzailea,
** sare administratzailea,
** segurtasun administratzailea,
** sistema administratzailea;
* erakundeen antolaketan:
** administratzailea, arlo exekutiboan jarduten duten pertsona;
* Wikipedian, administratzailea Wikipedia txukun mantentzeko lan teknikoak egiten dituen wikilaria da. Lan boluntarioa da, diru-ordainik gabekoa, eta administratzaile eginkizuna duen wikilariak ez du beste wikilarien gaineko hierarkiarik.
Los Glaciares

**Los Glaciares Parke Nazionala** (gaztelaniazko *Glaziarrak*) Argentinako hego-mendebaldeko muturrean dago kokatuta, Santa Cruzeko probintzian.

1937an sortu zuten eta 1981ean UNESCOk hartu zuen Gizateriaren Ondaretzat.

4.459 km2-ko azalera dauka, gaur egun herrialde osoko bigarren handiena izanda. Parkearen %30 izotzak estaltzen du. Izan ere, jelaren eremurik handiena da Antartika eta Groenlandiaren ondoren.

Lago Argentinok hegoaldean eta Viedma lakuak iparraldean osatzen dute.

## Glaziar nagusiak 
* Perito Moreno glaziarra.
* Upsala glaziarra
* Spegazzini glaziarra.

## Ikus, gainera 
* Patagonia

## Kanpo estekak 
*  Glaziarren Parke Nazionalaren webgune ofiziala
Avui

**Avui** katalanez idatzitako egunkari nagusia izan zen, Bartzelonan argitaratutakoa eta informazio orokorra ematen zuena. 2011n *El Punt*ekin bat egin eta *El Punt Avui* sortu zen.

40.000 ale inguru kaleratzen zituen 2005ean. "Corporació Catalana de Comunicació" argitaratzailea zen.

Lerro editoriala nazionalismo independentista katalanaren ideologiaren inguruan zegoen.

## Historia 
* 1976ko Sant Jordi egunean sortu zuten: frankismoaren ostean, katalanezko lehen kazeta izan zen.
* 1995eko apirilaren 1ean Espainia osoan Interneten agertu zen lehen egunkari digital bihurtu zen.
* 2004an krisialdia pairatu zuen.
* 2011ko uztailaren 31n, *El Punt Avui* ekimena abian ipini zuten.

## Kolaboratzaileak 
* Isabel-Clara Simó
* Maria de la Pau Janer

## Kanpo estekak 
*  Diari Avui
El Punt

**El Punt** katalanez idatzitako egunkaria izan zen, Girona hirian zuen bere egoitza nagusia eta Katalunia osorako zazpi edizio zituen. "Avui" eta "El Periodico de Catalunya"rekin batera hizkuntza horretako kazetarik garrantzitsuenetarikoa izan zen. Halaber, MIDAS (*Minority Dailies Association*) Europako elkartean sartuta zegoen.

2011n "Avui"-rekin bat egin zuen.

## Historia 
* 1979ko otsailaren 24an sortu zuten.
* 1990 arte *"Punt Diari"* izena eduki du.
* 2011ko uztailaren 31an "El Punt Avui" izeneko egunkaria abian ipini zuten.

## Eskualde-edizioak 
Zazpi edizio kaleratzen dituzte gaur egun, eskualde hauetan zabaldutakoak:
* Bartzelona.
* Eskualde Gironatarrak (Girona).
* Barcelones Nord.
* Maresme
* Camp de Tarragona (Alt eta Baix Camp).
* Penedès (Alt eta Baix Penedes).
* Valles Occidental

## Zuzendariak 
* 1979: Jordi Negre.
* 1979-1980: Carles Sánchez-Costa.
* 1980: Xavier Roig.
* 1980-1982: Pius Pujades.
* 1982-1985: Josep Collelldemont.
* 1985: Jaume Fabra.
* 1985-1986: Carles Revés.
* 1986-1989: Enric Matarrodona.
* 1989-1992: Joan Vall Clara.
* 1992-2011: Emili Gispert.

## Kanpo estekak 
*  El Punt egunkariaren webgunea
*  El Quiosc d'El Punt. Las ediciones en PDF
*  El Portal inmobiliario del Grupo El Punt. Pisos, casas e inmuebles de toda Cataluña.
Ebroren Deltako natura parkea

**Ebroren Deltako natura parkea** (; ) Kataluniako hezegunerik handiena da, bai eta Europako handienetarikoa ere, Camarga (Bouches-du-Rhone) eta Doñana (Huelva) ondoren.

Ebro ibai-ahoa edo bokalea da, Mediterraneo itsasoaren ondoan dagoena. 7.802 hektareako zabalera dauka, eta bere barnean, Espainiako arroz landaketa nagusienak daude.

Gaur egun, gune honek natur parkea osatzen du 1983tik. Kataluniako 18 parkeetako bat da.

## Fauna 
Hegaztien 325 espezie bizi edo igarotzen dira inguru honetatik.

## Gizakia 
Baix Ebre eta Montsià izeneko eskualdeen barruan dago Natur Parkea, Deltebre eta Amposta izanda bakoitzeko udalerririk handienak inguru honetan, hurrenez hurren. l'Ampolla, Camarles, Deltebre, Sant Carles de la Ràpita eta Sant Jaume d'Enveja herriak ere parke honen barruan daude.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako geografia

## Kanpo estekak 
*  Ebroren Deltako webgunea
Frank Miller

**Frank Miller** (Olney, Maryland, 1957ko urtarrilaren 27a - ) komiki marrazkigile eta zinema gidoigile estatubatuarra da. The Dark Knight Returns, Born Again, Sin City eta 300 lanekin mundu mailako ospea lortu du.

Koloreztatzaile eta ilustratzailea den Lynn Varleyrekin ezkondua dago.

## Biografia 
Marvel Comicsekin egin zuen lehen lana "Spectacular Spiderman" izan zen, Daredevil-ekin egindako crossover-a. Daredevil serieak eman zuen ezagutzera 1970eko hamarkadaren amaiera eta 1980ko hamarkadaren hasieran. Handik gutxira Ronin komikia egin zuen DC Comicsentzat, bertan nagusurik gabeko samurai baten abenturak kontatzen zituen etorkizun postapokaliptiko batean. Lan honetan eboluzio grafiko nabarmena suma daiteke, europar ilustratzaileen eta japoniar komiki obra klasikok eragindakoak.

1986an Daredevil proiektuari berrekin zion, "Born Again"-en gidoia idatziz eta alde grafikoan David Mazzucchellik lagunduta. Saga honetan, pertsonaiaren gainbehera eta ondorengo berpizterako, katolizismoaren ikonoen metaforaz baliatu zen. Frank Millerrek benetako maisutasuna erakusten du, istorioaren erritmoa lantzerakoan, elkarrizketa zorrotz, sinple eta lehorrez baliatuta.

Dena den, bere lanik ospetsuena Batman: The Dark Knight Returns izan da, berriro ere DC Comics-ekin. Oraingo honetan, Batman zaharkitu eta erretiratu bat irudikatzen du (amaierarako Supermanekin aurrez aurre jartzen du, editorialaren beste ikono handienetako bat), etorkizun bortitz eta ilun batean, Mass Media-k menderatua. Ondoren, eta berriz ere Mazzucchellirekin, pertsonaiaren lehenbiziko urtea irudikatzen du lau zenbakiko saga batean, "Batman: Bat Urtea" izenarekin. Lan honekin inoiz baino gehiago hurbildu zen serie beltzeko literaturara.

Bereziki ezagunak dira halaber zinemetan aurkeztu diren lanak, "Sin City" 2005ean Robert Rodriguez zuzendari eta bera zuzendarikide lanetan, Quentin Tarantino eszena batzuk zuzenduz kolaboratzen. Eta ondoren "300" pelikula Zack Snyderren eskutik.

## Zinemako agerraldiak 
Frank Miller-ek lau agerraldi egin ditu zineman, lauetan bere pertsonaia hil egin dutelarik.
* 1990ean *RoboCop 2*, bere pertsonaia "Frank, kimikoa", droga laborategiko leherketan hiltzen da.
* 1994ean *Jugular Wine: A Vampire Odyssey*, hilda suertatzen da banpiroen esku.
* 2003an *Daredevil* pelikula, hilda suertatzen Bullseye jaurtikitako luma batekin, eta bere motorra lapurtzen dio.
* 2005ean *Sin City* Marvek aitorlekuan hiltzen duen elizgizonaren papera egiten du.
Alt Camp

**Alt Camp** Kataluniako erdialdean dagoen eskualdea da, Tarragonako probintzian. 538 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 40.018 biztanle zituen (74.34 biz./km2).

Mugakide eskualde hauexek ditu: Iparraldean Conca de Barberà, ipar-ekialdean Anoia, eki- eta hegoekialdean Alt Penedes eta Baix Penedes, hegoaldean Tarragones eta hego-mendebaldean Baix Camp.

## Udalerriak 
Hogeita hiru udalerrik osatzen dute, hauex izanda populatuenak:
# **Valls** 22.851 biztanle (hiriburua).
# Alcover 4.405.
# El Pla de Santa Maria 1.903.
# Vallmoll 1.413.
# Vila-rodona 1.117.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Kataluniako eskualdeak

## Kanpo estekak 
*  Alt Camp eskualdeko webgune ofiziala
Baix Camp

[eskuinera|thumb|Baix Camp [Katalunian]]

**Baix Camp** Kataluniako hegoaldean dagoen eskualdea da, Tarragonako probintzian. 697 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 167.889 biztanle zituen (240.85 biz./km2).

Mugakide eskualde hauexek ditu: Iparraldean Conca de Barberà, ipar-ekialdean Alt Camp barrualdean eta Tarragones kostaldean, hegoaldean Baix Ebre eta mendebaldean Priorat eta Ribera d'Ebre.

## Udalerriak 
Hogeita zortzi udalerrik osatzen dute, hauex izanda populatuenak:
# Reus 99.505 biztanle (hiriburua).
# Cambrils 26.209.
# Mont-roig del Camp 8.896.
# Riudoms 5.763.
# Vandellòs i l'Hospitalet de l'Infant 5.008.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako eskualdeak

## Kanpo estekak 
*  Baix Camp eskualdeko webgune ofiziala
Montsià

[eskuinera|thumb|Montsià [Katalunian]]

**el Montsià** Kataluniako hegoaldeen dagoen eskualdea da, Tarragonako probintzian kokatutakoa Castellóko probintziaren ondoan. Sénia ibaiak banatzen ditu bi lurralde administratiboak eta haien artean oso harreman estuak daude.

735.37 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 64.181 biztanle zituen (87.28 biz./km2).

Mugakide eskualde hauexek ditu: Iparraldean Baix Ebre, ekialdean Mediterraneoa, hegoaldean Baix Maestrat (Valentziar Herrialdean) eta mendebaldean Matarranya (Sartaldeko Zerrenda Aragoi administratiboko eremu katalan-hiztunean).

## Udalerriak 
Hamabi udalerrik osatzen dute eta hauexek dira, populazioaren arabera ordenaturik:
# **Amposta** 20.652 biztanle 2008an (hiriburua).
# Sant Carles de la Ràpita 15.307 bz.
# Alcanar 10.510 bz.
# Ulldecona 6.987 bz.
# la Sénia 6.225 bz.
# Santa Bàrbara 3.965 bz.
# Sant Jaume d'Enveja 3.479 bz.
# Masdenverge 1.121 bz.
# La Galera 851 bz.
# Godall 836 bz.
# Mas de Barberans 676 bz.
# Freginals 449 bz.

## el Sénia 
Sénia ibaiaren beste aldean administrazioz Valentziako Erkidegoa hasten da; aldiz, bi eskualdeen artean mota guztietako harreman oso estuak daude. Zenbait herrik auzoak beste aldean dituzte; la Sénian ibaiaz beste aldean les Cases del Riu auzoa dago, Rossell udalerriaren barruan eta kontrako bidean Sant Rafel del Maestraten, ibaia zeharkatuta, el Castell etxagunea dago, Ulldeconan.

Horren ondorioz Katalan Herrien independentzia defendatu dutenen artean bi administraziotan banatutako udalerri batzuek osatuko zuten eskualdearen proposamena egin zuten, el Sénia izena eramango zuena. Hauexek izango ziren eskualdea osatuko zuten udalerriak: Montsiàko Alcanar, Freginals, la Sénia eta Ulldecona; eta Baix Maestrateko Benicarló, Càlig, Canet lo Roig, Castell de Cabres, la Jana, la Pobla de Benifassà, Peníscola, Rossell, Sant Jordi, Sant Rafel del Riu, Traiguera eta Vinaròs.

Proposamen horren arabera **Montsià** bera desagertuko litzateke, gainontzeko udalerriak horrela kokatuko baitziren:
* Baix Ebrera pasatuko zirenak: la Galera, Godall, Mas de Barberans, Masdenverge eta Santa Bàrbara.
* Sortuko litzatekeen el Delta izeneko eskualdean udalerri hauek leudeke: Montsiàko Amposta, Sant Carles de la Ràpita eta Sant Jaume d'Enveja, gehi Baix Ebreko l’Aldea, l'Ampolla, Camarles eta Deltebre.

Horrez gain, Sénia ibaiaren inguruan zenbait egitura ari dira lanean, inportanteena *Taula del Sénia* izeneko mankomunitatea, Ports eta Matarranyako udalerri batzuk ere batzen dituena.

## Inguru naturala 
* Ebroren Deltako Natur Parkea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kataluniako eskualdeak
* Baix Maestrat

## Kanpo estekak 
*  Montsià eskualdeko webgune ofiziala
*  Ebroren Deltako webgunea
Terra Alta

[eskuinera|thumb|Terra Alta [Katalunian]]

**Terra Alta** Kataluniako hego-mendebaldean dagoen eskualdea da, Tarragonako probintzian.

743.36 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 12.724 biztanle zituen (17.12 biz./km2).

Mugakide eskualde hauexek ditu: Ipar-ekialdean Ribera d'Ebre, hego-ekialdean Baix Ebre eta mendebaldean Teruelgo probintzia.

## Udalerriak 
Hamabi udalerrik osatzen dute eskualdea, hauek populatuenak izanda:
# Gandesa 3.028 biztanle (hiriburua).
# Batea 2.094.
# Horta de Sant Joan 1.241.
# La Fatarella 1.180.
# Corbera d'Ebre 1.117.
# El Pinell de Brai 1.099.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako eskualdeak

## Kanpo estekak 
*  Terra Alta eskualdeko webgune ofiziala
Medal of Honor: Allied Assault

***Medal of Honor: Allied Assault*** (**MOHAA**) Medal of Honor sagaren bideo-joko bat da. Ordenagailu jokoa da bakarrik eta bi hedapen ditu (*Spearhead* eta *Breaktrougth*).

2002. urtean atera zen eta hain arrakastatsua izan zen, zeren eta, orain arte ere arrakasta izan du. Saga osoaren moduan jarraitzen du, Bigarren Mundu Gerraan eta *One Player Shooter* eran (Tiratzaile Jokalari Bat: jokalaria lehenengo pertsonan tiro egiten). Powell Tenientea bezala jokatzen da. Estatubatuar militar bat da Rangersen 1. batailoian sartuta, OSS-sek hartua. 1942 eta 1943an girotuta, garai horretako armak, ibilgailuak eta uniformeak erakusten dira. Alemaniarrak hiltzearen gaian jarraitzen du (arazoak sortu zituena Alemanian). Normandiako lehorreratzean jokatu ahal du jokalariak edota Arzeweko guduan.

6 maila ditu eta maila bakoitza misioetan banatuta dago. Jokoa amaitu eta gero interneten jokatu ahalko da munduko beste jokalariekin. Mapa berriak eta uniforme berriak aurki daitezke hor.

## Jokatzeko erak 
Jokatzeko era desberdinak daude:

* FREE FOR ALL (Guztiek guztien kontra): Joko modu honetan jokalariak edozein jokalari hil ahalko du aukeratutako armarekin. Normalean puntuazioa hilketak zenbatzen ditu.

* TEAM MATCH (Taldeen bidez): Honetan, berriz, taldeak daude eta beste taldekoak hiltzea saiatu beharko duzu. "Axis" (Ardatza) bazara "Allies" (Aliatuak) hil beharko dituzu eta aldrebes.

* ROUND BASED MATCH (Erronden bidez): Gutxien jolastuta da modu hau. Jokalariak taldeetan banatzen dira eta beste taldeko guztiak hil beharko dituzte. Taldeko beste guztiak hiltzen dituen taldea izango da garailea.

* OBJETIVITY MATCH (Objektiboak betetzen): Taldeetan banatzen dira jokalariak. Helburu batzuk bete behar dituzte (gehienetan lehergailua ipintzea). Helburua lehertzen duen lehenengo taldeak irabazten du.

* FREEZE TAG (Berria): Taldeen bidez jokatzen da. Normalean *sniper* (frankotiratzaile) armarekin bakarrik jolasten da. Beste taldeko norbait hiltzen duzunean izoztu egiten da eta berriro jolasteko, taldeko batek, izpi batekin urtu egin behar du.

Beste joko mota berriak daude baina oraindik ez daude hain zabalduak.

* Game Spy: Medal of Honorren zerbitzariak bilatzeko programa arrakastatsua.

* MODs: Medal of Honorren eraldaketak dira. Web orrialdetan aurkitu ahal dituzu eta zure jokoa pertsonalizatu ahal izango duzu. Zure zerbitzaria egiteko aukera ematen dizuten artxiboak deskargatu ahal dituzu.

## Kanpo estekak 
*  https://web.archive.org/web/20201124212919/http://todomohaa.com/ Todmohaa
*  https://web.archive.org/web/20150721101122/http://medalofhonor.filefront.com/ MedalofHonor Filefront
*  https://web.archive.org/web/20070516032029/http://www.stars.esp.st/ Clan Stars
Móra d'Ebre

'''Móra d'Ebre''' Kataluniako udalerria da, Ribera d'Ebre eskualdeko hiriburua dena eta Tarragonako probintzian ere kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldarena rabera 5.695 biztanle zituen. 45,1&nbsp;km²-ko azalera du.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Baix Penedès

[eskuinera|thumb|Baix Penedès [Katalunian]]

**Baix Penedès** Kataluniako erdialdean dagoen eskualdea da, Tarragonako probintzian. 296.24 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 79.967 biztanle zituen (296.24 biz./km2).

## Mugakideak 
Mugakide eskualde hauexek ditu: Iparraldean Alt Camp, ekialdean Alt Penedès eta Garraf, hegoaldean Mediterraneo itsasoa eta mendebaldean Tarragonès.

## Udalerriak 
Hamalau udalerrik osatzen dute, hauek izanda populatuenak:
# **El Vendrell** 30.225 biztanle (hiriburua).
# Calafell 18.905.
# Cunit 9.017.
# L'Arboç 4.562.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako eskualdeak
* Penedèseko ardoa
* Cava

## Kanpo estekak 
*  Baix Penedès eskualdeko webgune ofiziala
* Penedeseko jatorrizko izendapenaren webgunea
Ozeano Bareko Hamar urteko Oszilazio

thumb|300px|PDOren fase positiboa
**Ozeano Bareko Hamar urteko Oszilazioa** ( edo PDO), Ozeano Bareko klima-aldakortasuneko eredu bat da, zeinek hamar urteko epetan bere faseak aldatzen dituena, normalean bizpahiru hamarkadaro. PDO Ozeano Bareko ur-azala bero ala hoztean antzematen da iparraldeko 20ºtan. Beroaldian (edo fase positiboan), Barearen mendebaldea hozten da eta ekialdeko alde bat berotzen da. Hotzaldian (edo fase negatiboan) alderantziz gertatzen da.

## Ikus, gainera 
* El Niño

## Kanpo estekak
Mozarabiera

**Mozarabiera** Al-Andaluseko hizkuntza multzo erromantzea zen, Iberiar penintsulan Erdi Aroan mintzatua. Mosarabiera hizkuntzen artean ez zegoen erabateko batasunik. Latinetiko beste hizkuntzak ez bezala, mozarabiera arabiar alfabetoarekin idazten zen. Ezagutzen dena andalustar poeten jartxa eta moaxajei zor zaie, errepika mozarabieraz eta garapena arabieraz izan ohi zituztenak.

Mozarabierari egozten zaio Iberiar penintsulako hegoaldeko eta iparraldeko hizkuntza eta hizkeren arteko hainbat ezberdintasun, eta halaber panotxo edota andaluzieraren hainbat ezaugarri.

## Adibidea 
Hona hemen mozarabierazko testu bat, XI. mendekoa, Iberiar penintsulako beste hizkuntza batzuekin alderatua:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Andalustar arabiera

## Kanpo estekak
Audio

thumb|Gizon bat audio fitxategi bat editatzen ordenagailuko programa bat erabiliz.**Audioa** seinale akustikoa da, analogikoa izan daitekeena, baina elektronikoki gorde eta erabiltzen dena. Seinale hori doitu egiten da normalean gizakiok entzun ahal dugun frekuentziara, hau da, 20 eta 20.000 Hz-ren artera, hamar oktaba,(adibidez piano batek zortzi zortzidun edo oktaba ditu). Soinua errealitatean gertatzen den elementu fisiko bat da: uhin bat gure belarrietan presio bat sortzen duena. Seinale hori elektromagnetikoki grabatu egiten da.
Kodifikatzeko modua: Uhin fisikoa, mikrofono baten bidez, uhin elektromagnetiko bihurtzen da. Baina seinale analogikotik digitalera pasatzeko kaptura prozesu bat egin behar da.

### XIX. gizaldian 
Aspaldi nola grabatzen zuten soinua zigilu honetan ikus dezakegu: 1977an ehungarren urtemuga ospatzean ateratako posta-zigilua da, Estatu Batuetan argitaratua.
Gaur egun Audacity moduko programekin kapturatzen, editatzen eta esportatzen da audio seinalea: erraz eta arin.

## Audio fitxategiak 
Gaur egun soinuak grabatu, nahastu eta editatu egiten dira, gero gordetzeko eta partekatzeko audio fitxategiak erabiliz. 

Audio fitxategiak hainbat formatutan gorde eta editatu daitezke. Audio formatu ireki ezagunenak: 
thumb|**.ogg** audioa fitxategi sinpleak gordetzeko eta partekatzeko formatu oso erabilia da.
* ALAC — *lossless audio codec*, galera gutxiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu, hasieran Apple Inc. enpresaren formatu jabeduna zena, geroago liberatua.
* FLAC — *lossless audio codec*, galera txikiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu.
* DAISY Digital Talking Book — Liburu digital audiodunekin erabiltzen den formatu irekia.
* Musepack — galera txitxiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu.
* Ogg — Batzen ditu Vorbis, FLAC, Speex eta Opus (audio formatuak) & Theora (bideo formatua). Formatu horiek guztiak irekiak dira.
* Opus Bideokonferentzia eta zuzeneko entzuketetan erabiltzen den galerako konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu IETF erakundeak sortua. VOIP motako bideokonferentzietan erabilia audioa konprimitzeko eta Interneten zuzenean entzuteko. Audioa besterik ez.
* Speex — galera txikiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu, diskurtsoen fitxategiak gordetzeko erabili izan dena.
* Vorbis — audio fitxategi konprimituak gordetzeko formatua.
* WavPack — "Hybrid" *(lossless/lossy) audio codec*; galera txikiko eta galera ez hain txikiko konpresioa duen audio kodegailu-deskodegailu.

## Kanpo estekak
Conca de Barberà

[eskuinera|thumb|Conca de Barberà [Katalunian]]
thumb|250px|Conca de Barberako ikuspegia
**Conca de Barberà** Kataluniako erdialdean dagoen eskualdea da, Tarragonako probintzian. 650.24 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 20.057 biztanle zituen (30.85 biz./km2).

Mugakide eskualde hauexek ditu: Iparraldean Segarra, ipar-ekialdean Anoia, hego-ekialdean Alt Camp, hegoaldean Baix Camp, hego-mendebaldean Priorat, mendebaldean Garrigues eta ipar-mendebaldean Urgell.

## Udalerriak 
Hogeita bi udalerrik osatzen dute, hauek izanda populatuenak:
# Montblanc 6.632 biztanle (hiriburua).
# Espluga de Francolí 3.814.
# Santa Coloma de Queralt 2.991.
# Sarral 1.503.
# Vimbodí i Poblet 1.054.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako eskualdeak

## Kanpo estekak 
*  Conca de Barberà eskualdeko webgune ofiziala
*  Conca de Barberà eskualdeko kultur webgunea
L'Espluga de Francolí

'''L'Espluga de Francolí''' Kataluniako udalerria da, Conca de Barberà eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatuta dagoena. 57,04&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.982 biztanle zituen.

## Auzoak 
Lau gunetan banaturik dago:

Conca de Barberà eskualdeko bigarren udalerririk populatuena da Montblanc ondoren.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea
*  L'Espluga de Francolíri buruzko informazioa
Vimbodí i Poblet

**Vimbodí i Poblet** Kataluniako udalerria da, Conca de Barberà eskualdean eta Tarragonako probintzian kokatua. 1.077 biztanle zituen 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera. 66.08&nbsp;km²-ko azalera du.

2006. urterarte herria Vimbodí bakarrik deitzen den. Urte horretatik aurrera Poblet herrixkak duen erakarpen turistikoa erabali nahi izan zuten eta bi izenak jarri zizkioten udalerriari.

## Demografia 
## Ikus, gainera 
* Tarragonako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Vimbodí i Pobleteko Udal webgunea
Priorat

[eskuinera|thumb|Priorat [Katalunian]]

**Priorat** Kataluniako hegoaldean dagoen eskualdea da, Tarragonako probintzian. 498.60 km2-ko azalera dauka eta 2005ean 9.665 biztanle zituen (19.38 biz./km2).

Mugakide eskualde hauexek ditu: Hego- eta mendebaldean Ribera d'Ebre, ekialdean Baix Camp, iparraldean Garrigues eta ipar-ekialdean Conca de Barberà.

## Udalerriak 
Hogeita hiru udalerrik osatzen dute, hauek izanda populatuenak:
# Falset 2.658 biztanle (hiriburua).
# Cornudella de Montsant 948.
# Marçà 621.
# El Masroig 539.
# Porrera 498.
# Ulldemolins 490.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako eskualdeak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Priorat eskualdeko webgune ofiziala
Audacity

**Audacity** audio digitala lantzeko programa da. Software librea eta kalitate handiko soinuekin lan egiteko. Honen eginkizuna audioa editatzea eta grabatzea da.

Jatorrizko soinuak (mikrofonoa, cassete, bideo baten soinua....) digitalizatu egiten ditu fitxategi digitala sortuz.
Behin ordenagailuan dagoenean, zenbait aukera dauzkagu:
* Garbitu,
* Laburtu,
* Nahastu,
* Esportatu: besteak beste OGG, WAV, FLAC, MP3 formatuetara,
* Irrati programak sortu...

Irratietan askotan erabiltzen den programa da; oso aukera errazak ematen ditu eta. Audacity programaren azken bertsioa 3.1.3 zen artikulu hau eguneratu zen azken aldian.

2021eko apirilean, MUSE taldeak (MuseScore eta Ultimate Guitar-en jabeak) *Audacity trademark* eskuratuko zuela iragarri zen, eta aplikazioa garatzen jarraituko zuela, oraingoz aske eta irekia jarraitzen duena.

= Euskaraz =
Audacity euskaraz erabiltzeko bi aukera daude: orain arte lehenetsita etorri dena, euskaraz baina bitxikeriaz josita lehenengoa, ofiziala, eta Librezale taldeak mantentzen duena, azken hau euskara estandarrean eta garatzaileen erabakiz *Euskara (Espainiako)* (sic) izenarekin datorrena.

* Librezaleren itzulpena ('ez-ofiziala' baina itzulpen 'ofiziala' baino askoz ulergarriagoa) erabiltzeko, ikus: 
::* "Audacity 2.2.0 bertsio berrian euskara zuzena jar daiteke"..

## Ikus, gainera 
* Ardour.
* Tenacity. (Audacity honen *fork* agian libreago bat).

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Audacity webgune ofiziala.
*  Audacity Wiki.
*  Audacityrekin audioa editatzen.
*  Alexander Gabilondo: "Audacity 2.2.0 bertsio berrian euskara zuzena jar daiteke".