open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hilding Rosenberg

**Hilding Rosenberg** (Bosjökloster, Malmöhus, 1892ko ekainaren 21a - Stockholm, 1985eko maiatzaren 18a) suediar musikagilea izan zen.

Organista izan zen hasieran, eta gero W. Stenhammarrekin egin zituen musika idazteko ikasketak. Kultura handiko gizona zen, Europako musika europarra eta, bereziki, Suediakoa ondo ezagutzen zuena. Eragin handia izan zuen geroztikako suediar musikagileengan. Schönbergen, Stravinskiren eta Hindemithen eragina izan zuen, eta lan askotan teknika dodekafonikoaz baliatu zen. Haren musika-lanak: sinfoniak, kontzertuak, sonatak, oratorioak, *Salome* (1963, balleta), *Babels Torn* (1966, balleta), *Marionetter* (1938, opera).

## Erreferentziak
Anatole Kopp

**Anatole Kopp** (San Petersburgo, 1915eko azaroaren 1a - 1990eko maiatzaren 6a) sobietar historialaria izan zen. Arkitekturaren historialaria izan zen. 1960ko hamarkadatik aurrera hainbat lan idatzi zituen Sobiet Batasuneko teoria eta forma abangoardistak ezagutarazteko. Parisen eta Estatu Batuetako Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT) ikasi zuen arkitektura, eta Paul Nelson funtzionalista estatubatuarrarekin lan egin zuen. Paris-VIII Unibertsitateko hirigintza-saileko irakaslea izan zen. Lan aipagarrienen artean ditu: *Hiria eta iraultza* (1967), *Stalinen garaiko* (1978), *Modernotasuna estiloa ez, baizik eta arrazoia zenean*.

## Erreferentziak
Alba de Céspedes

**Alba de Céspedes** (Erroma, 1911ko martxoaren 11 &ndash; Paris, 1997ko azaroaren 14a) italiar idazlea izan zen.

Kubatar jatorriko familia batean jaio zen. Hainbat poema idatzi zituen (*Prigionie*, 1936; *Chansons des filles de mai*, 1969), baina, batez ere, bere lehen nobelagatik da ezaguna: *Nessuno torna indietro* (1938, *Ezer ez da berriz etortzen*). Idazlan askotan feminitateaz hitz egiten du emozio xumeaz eta ironia finaz, Katherine Mansfield gogorarazten duen estilo batez. Lanetako batzuk: *Dalla parte di lei* (1949, *Haren partetik*), *Quaderno proibito* (1952, *Koaderno debekatua*), *Invito a pranzo* (1955, *Bazkarirako gonbita*), *Bambolona* (1967).

## Erreferentziak
Roger Peyrefitte

**Roger Peyrefitte** (Castres, 1907ko abuztuaren 17a - Paris, 2000ko azaroaren 5a) frantses idazlea, antzerkigilea eta diplomatikoa izan zen.

Diplomazia-ikasketak egin zituen. 1944an argitaratu zuen lehen obra, *Les Amitiés particulières* (1944, *Adiskidetasun bereziak*); ikastetxe erlijioso bateko ikasleen emozioak deskribatu zituen obra horretan. Satirazko literatura landu zuen, sarritan dokumentu-balioa duena: *Les Amours singulières* (1949, *Amodio bereziak*), *La Mort d´une mère* (1950, *Ama baten heriotza*), *Les Ambassades* (1951, *Enbaxadak*), *La fin des ambassades* (1953, *Enbaxaden amaia*), *Les Fils de la lumière* (1961, *Argiaren semeak*).

## Erreferentziak
Dorothy Richardson

**Dorothy Richardson** (Abingdon, Berkshire, 1873ko maiatzaren 17a - Beckehnham, Kent, 1957ko ekainaren 17a) britainiar eleberrigilea izan zen. Maistra eta idazkari gisa lan egin zuen. Obra nagusia *Pilgrimage* (*Erromesaldia*) izenburu orokorrarekin argitaratu zuen: 13 eleberri, 4 liburukitan bilduak. Ingeles emakume gazte baten sentimenduak, pentsamenduak eta gorabeherak kontatzen dira liburu horietan. Obra historikoak ere idatzi zituen, hala nola *The Quakers: Past and Present* (1914, *Kuakeroak: iragana eta oraina*). Eleberri modernoaren historian barne-elkarrizketa lehen aldiz erabili zuen idazlea da, J. Joyceren eta V. Woolfen aurretik.

## Erreferentziak
Désiré-Émile Inghelbrecht

**Désiré-Émile Inghelbrecht** (Paris, 1880ko irailaren 17a - Paris, 1965ko otsailaren 14a) frantses musikagilea eta orkestra-zuzendaria izan zen. Debussyren adiskidea izan zen, eta Moussorgskiren *Boris Godunov*en frantsesezko lehen emanaldian bera izan zen musika-zuzendari. Zenbait erakunderen zuzendaritza ere hartu zuen bere gain: Suediar Balletak (1920-23), Opera Komikoa (1924-25 eta 1932-33), Concerts Pasdeloup (1928-32), Aljerreko Opera (1929-30) eta Parisko Opera (1945-50). 1931n Frantziako Irratiaren Orkestra Nazionala sortu zuen. Debussy eta Ravelen eragina nabari zaio. Hainbat obra idatzi zituen antzerkietan eta balletetan ematekoak. Aipagarriena: *Greco*.

## Idazlanak 
* *Comment on ne doit pas interpréter Carmen, Faust et Pelléas* – 1923
* *Diabolus in musica : Essais sur la musique et ses interprètes* – 1933
* *Mouvement contraire : souvenirs d’un musicien* – 1947
* *Le Chef d’orchestre et son équipe* – 1949
* *Le Chef d’orchestre parle au public* – 1957

## Erreferentziak
Armin Otto Leuschner

**Armin Otto Leuschner** (Detroit, 1868ko urtarrilaren 16a - 1953ko apirilaren 22a) estatubatuar astronomoa izan zen.

Alemanian hazi zen, baina Estatu Batuetara itzuli zen ikastera, eta gero Lick Behatokian graduaturiko lehen ikaslea izan zen. Berlinen doktoregoa lortu aurretik, matematika eta astronomia irakatsi zituen Berkeleyn. Mende-erdi batez Berkeleyko Astronomia Saileko zuzendari izan zen, eta beste administrazio-kargu ugari ere izan zituen Kaliforniako Unibertsitatean. Orbiten teoriari buruzko ikerketak eginez, asteroide eta kometa askoren orbitak zehaztu edo argitu zituen, baina astronomiaren arloan irakasle gisa egin zituen lanik emankorrenak.

## Erreferentziak
Dezső Kosztolányi

**Dezső Kosztolányi** (Szabadka, egungo Subotica, Serbia, 1885eko martxoaren 29a - Budapest, 1936ko azaroaren 3a) hungariar idazlea, kazetaria eta itzultzailea zen.

## Bizitza 
Budapesteko Unibertsitatean ikasi zuen, eta hor ezagutu zituen Mihály Babits eta Gyula Juhász hungariar poetak. *Budapesti Naplo* egunkarian hasi zen lanean 1907an, eta urte berean eman zuen argitara bere lehen poema-bilduma. *Nyugat* literatura-aldizkaria, literatura hungariarra biziberritzeko eginkizuna zuena, 1908an fundatu zen, eta Kosztolányi aldizkari horretako kolaboratzaileetako bat izan zen.

Bigarren poema-bildumak, *A szegény kisgyermek panaszai* (1910, «Haur behartsu baten kexuak»), eman zion ospea. Harenak dira, halaber, *Ogia eta ardoa* (1920), *Gizon goibelaren kexuak* (1924) poema-bildumak; *Gau sorginduak, Zoroak, Arima minduak* kontakizunak; eta *Nero, the Bloody Poet* (1926, «Neron, poeta odoltsua»), *Hegatxabala* (1927) eta *Anna Edes* (1929) eleberriak.

## Erreferentziak
Charles Walters

**Charles Walters** (Pasadena, Kalifornia, 1911ko azaroaren 17a - Malibu, Kalifornia, 1982ko abuztuaren 13a) Estatu Batuetako zinemagilea izan zen. Dantzaria eta koreografoa izan zen Broadwayn. Komedia musikalean ari izan zen gehienbat, eta genero horretako filmik bikainenetako batzuk egin zituen, Fred Astaire eta Ginger Rogers, Judy Garland, Gene Kelly eta Esther Williamsekin batera.

## Filmografia 
* *Ziegfeld Follies* (1946)
* *Good News* (1947)
* *Easter Parade* (1948)
* *The Barkleys of Broadway* (1949)
* *Annie Get Your Gun* (1950)
* *Summer Stock* (1950)
* *Three Guys Named Mike* (1951)
* *Texas Carnival* (1951)
* *The Belle of New York* (1952)
* *Lili* (1953)
* *Dangerous When Wet* (1953)
* *Torch Song* (1953)
* *Easy to Love* (1953)
* *The Glass Slipper* (1955)
* *The Tender Trap* (1955)
* *High Society* (1956)
* ''Don't Go Near the Water* (1957)
* *Gigi* (1958)
* *Ask Any Girl* (1959)
* *Please Don't Eat the Daisies* (1960)
* *Cimarron* (1960)
* *Go Naked in the World* (1961), uncredited
* *Two Loves* (1961)
* *Billy Rose's Jumbo* (1962)
* *The Unsinkable Molly Brown* (1964)
* *Walk Don't Run'' (1966)

## Erreferentziak
Juan Fernández de Navarrete

thumb|alt=|Juan Fernández de Navarrete: *Martirio de Santiago* (1571)
thumb|alt=|Juan Fernández de Navarrete: *El Bautismo de Cristo* (1567), Prado Museoan

**Juan Fernández de Navarrete**, *Navarrete el Mudo* izenaz ezaguna dena (Logroño, 1526 &ndash; Toledo, 1579) espainiar margolaria izan zen. Gaixotasun baten ondorioz, gor geratu zen hiru urte zituela, eta horren eraginez ezin izan zuen hitz egiten ikasi. Hala ere, keinu-hizkuntzaren bidez adierazten ikasi zuen, baita irakurtzen eta idazten ere, eta kultura handia bereganatu zuen. San Asensioko (Errioxa) La Estrella monasterio jeronimotarrean ikasi zuen, eta Frai Vicente de Santo Domingo izan zuen irakasle, keinu-hizkuntza hasiberria erabiliz seguru asko. Kontuan hartzekoa da Navarreteren garaian, Pedro Ponce de León beneditarrak garatu zuela keinu-hizkuntzaren lehen kodea.

Italian zehar bidaiatu zuen (Erroma, Venezia, Milan, Napoli), hango artea ikasteko, eta, antza denez, Tizianoren lantegian lan egin zuen. Tizianoren eragina nabarmena da haren margolanetan.

1556an, Van der Weydenen koadro batzuk eraberritu zituen Escorialen. Filipe II.ak gorteko pintore izendatu zuen ondoren. Escorialerako *El martirio de Santiago* (1571); *El entierro de San Lorenzo*; *Sagrada Familia* (*Familia Santua*); *Natividad* eta beste koadro batzuk egin zituen, Apostoluen saila horien artean. Prado Museoan (Madril) eta Weimar-eko eta Ermitageko (San Petersburgo) museoetan daude haren koadroak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Juan Fernández de Navarrete Prado Museoaren on lineko entziklopedian
* http://www.museodelprado.es/enciclopedia/enciclopedia-on-line/voz/navarrete-el-mudo-juan-fernandez-de/
Wilhelm Giese

**Wilhelm Giese** (Metz, 1895eko otsailaren 2a - Hanburgo, 1990) alemaniar etnologoa eta hizkuntzalaria izan zen. Hanburgoko Unibertsitatean ikasi zituen Hizkuntzalaritza; Filologia Erromanikoa, Ingelesa, Zelta eta Arabiarra; eta Etnologia. 1937ko maiatzaren 1ean Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistan sartu zen.

Eusko Ikaskuntzako kide izan zen. Lan interesgarriak egin zituen euskarari eta Euskal Herriko ohiturei buruz; besteak beste, *Bailes tradicionales de origen antecristiano entre los vascos de hoy* (*Kristautasunaren aurreko dantzak egungo euskaldunen artean*); *Las elegías vascas* (*Euskal eresiak*); *Sobre la etimología de Azkon* (*Azkon hitzaren etimologiaz*); *Sobre el molino suletino* (*Zuberoako eiheraz*).

## Erreferentziak
Mozart Camargo Guarnieri

**Mozart Camargo Guarnieri** (Tietê, São Paulo, 1907ko otsailaren 1a - São Paulo, 1993ko urtarrilaren 13a) brasildar musikagilea izan zen.

Mario de Andraderen eragin intelektual eta estetikoaren pean osatu zuen bere prestakuntza musikala. Heitor Villa-Lobos, Oscar Lorenzo Fernandes eta bere garaiko beste musikagile batzuk bezala, elementu brasildarrekin, are Brasilgo folklorearekin ere, adostu zuen musika klasikoa, baina brasildar musikaren bitxikeria edo exotismo hutsetara mugatu gabe, betiere. Bere musikaren beste ezaugarrietako batzuk intimismoa eta lirismoa dira. Abestiak, pianorako piezak, kuartetoak, kontzertuak eta sinfoniak egin zituen.

## Erreferentziak
Vittorio Cottafavi

**Vittorio Cottafavi** (Modena,  - Anzio, ) italiar zinemagilea izan zen.

*I nostri sogni* (1943, *Gure ametsak*), bere lehen filmak, arrakasta handia lortu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ostean *La fiamma che non si spegne* (1949, *Itzaltzen ez den sugarra*) egin zuen, eta faxismoaren apologia egitea leporatu zioten bere garaiko kritikak eta intelektualek. Zokoratuta egon zen urte askoan, aurrekontu eta gidoi eskaseko filmak eginez, edota telebistarako lanak. *La rivolta dei gladiatori* (1958, *Gladiadoreen matxinada*), *Ercole alla conquista di Atlantide* (1961, *Herkules Atlantida konkistatzera*) eta *I cento cavalieri* (1964, *Ehun zaldunak*) filmekin itzuli zen zinemagintzara. *Peplum* deituriko generoaren ordezkari nagusi bihurtu zen.

## Erreferentziak
John Fortescue

thumb|150px|ezkerrera|alt=|John Fortescue

Ingeles legelaria zen (Norries, Devon, 1394 inguruan - ?, 1480 inguruan). Oxfordeko Exeter Collegen ikasi zuen. Parlamenturako hautatu zuten (1421), Henrike VI.aren garaian erregearen bankuko epaile goren izendatu (1442), eta zaldun armatu izan zen (1443). Kantziler izendatu zuten (1461), eta Eskoziara ihes egin zuen Henrike VI.a erregearekin, eta ondoren Frantziara erbesteratu zen. Lancasterko etxea garaitua izan zenean (1471), Ingalaterrara itzuli, Eduardo VI.ari mendekotasuna aitortu eta erretiratu egin zen. *De laudibus legum Angliae *(1546an argitaratua) obran, Ingalaterrako monarkia konstituzionalaren gorespena egin zuen.
## Erreferentziak
Paul W. Merrill

**Paul Willard Merrill** (Minneapolis, 1887ko abuztuaren 15a - 1961eko uztailaren 19a) estatubatuar zientzialaria izan zen.

Michiganeko Unibertsitatean eta Neurrien Bulego Nazionalean hiruna urtez aritu ondoren, Wilson Mendiko Behatokian ((Mount Wilson Observatory, MWO) hasi zen lanean, eta lanpostu horri eutsi zion erretiroa hartu zuen arte, 1952an. Espektrokopista gisa lan egin zuen, izar bereziak aztertuz. Halaber, izar arteko ingurunea aztertu zuen, eta lehen espektro-analisiak egin zituen izpi infragorriak erabiliz. Erretiroa baino pixka bat lehenago egin zituen aurkikuntzarik aipagarrienak, Andromedako teknezio-lerroak eta beste izar-mota batzuk identifikatu zituenean.
## Erreferentziak
Étienne Wolff

**Étienne Wolff** (Auxerre, 1904ko otsailaren 12a - Paris, 1996ko azaroaren 18a) frantses biologoa izan zen. Centre National de la Recherche Scientifiqueko (CNRS) ikerketa-zuzendari izan zen. Collège de Franceko irakasle eta administratzaile izan zen. 1963an Zientzietako Akademiarako hautatu zuten, eta 1971n Akademia frantseserako. 1966. urteaz geroztik, enbriologia eta teratologia, sexu-bereizketa, minbiziaren eta in vitro organoen hazkuntzari buruzko ikerketak egin zituen. Azken bi lanetan, *Les Pancrates, nos nouveaux maîtres* (1975) eta *Dialogues avec mes animaux familiers* (1979), gai horiei buruzko gogoetak bildu zituen.

## Erreferentziak
Karl Friedrich Mohr

**Karl Friedrich Mohr** (Koblenz,  - Bonn, ) alemaniar kimikaria eta botikaria izan zen. Farmazia eta toxikologiako irakasle izan zen Bonnen. Kimikarako tresna asko asmatu zituen (Mohrren balantza, besteak beste). Analisi bolumetrikoaren ezagutza zabaldu eta analisi horren erabilera erraztu zuen. Burdina(II) eta amonio sulfato hidratatuak [(NH4)2Fe(SO4)2.6H2O] haren izena hartu zuen: Mohrren gatza. Ardogintzaren prozesua ere aztertu zuen.

## Erreferentziak
Marta Graham

thumb|270px|alt=|Marta Graham eta Bertram Ross (1961)

**Marta Graham** (Pittsburg, 1894ko maiatzaren 11 &ndash; New York, 1991ko apirilaren 1a) Ipar Ameriketako dantzari eta koreografoa zen. Amerikako Estatu Batuetako dantza modernoak eman duen artista nagusia eta XX. mendeko koreografo handienetakoa. 1910ean, eratu berria zen Denishawn School of Dancing and Related Arts delako eskolan hasi zituen bere ikasketak eta hantxe jarraitu zuen 1923 arte.

François Delsarte-k eragin handia izan zuen haren lanetan. Denishawn taldea utzi, eta 1926an hasi zen bere aldetik, eta Martha Graham Center of Contemporary Dance ezarri zuen. 1929an bere konpainia sortu eta metodo berri bat moldatu zuen. Lan barnekoiak egin zituen, gizakiaren barnealdea aztertzea eta erakustea helburu zutenak. Haren lanetako batzuk: *Primitive Mysteries* (1931), *Frontier* (1938), *Appalachian Spring* (1944), *Clytemnestra* (1958), *Ecuatorial* (1978), *The Rite of Spring* (1984).

Hainbat sari jaso zituen; besteak beste, Presidential Medal of Freedom (1976); Kennedy Center Honors delakoa (1979); eta National Medal of Arts (Arteen Domina Nazionala), 1985ean.

Zaila izango litzake dantza garaikidea ulertzea dantzari eta sortzaile honen bizitza eta ekarpena gabe. Iraultza oso bat eragin zuen bere garaian, mundu osoan ikasitako teknika zehatz bat sortzen, gaurko dantza askoren oinarria izanda, eta, ondorioz, interprete eta sortzaile bikainak aterako dituen eskola bat sortu zuen.

Martha Grahamenek 180 lan sortu ditu guztira, eta horietako batzuk oraindik ere eszenatokietan ikus daitezke Martha Graham Dance Companyren bitartez. 

Graham teknika dantza modernoaren metodo nagusietako bat da. Teknika uzkurduraren eta erlaxazioaren printzipioetan oinarritzen da. Gorputz-enborra da emozioak adierazteko ardatz nagusia. Uzkurdurak pelbisean hasten dira. Uzkurdura eta erlaxazio guztiak arnasketarekin koordinatzen dira. Kontrakzioa arnasketan egiten da eta erlaxazioa inhalazioan. Teknikaren mugimenduak lurrean sustraitzen dira, lurrera erortzen dira, lurretik bultzatzen dira salto egiteko edo lurraren kontra astintzen dira.

"Dantzari bikainak ez dira handiak beren teknikagatik, bikainak dira haien pasioagatik" -  Martha Graham

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Marta Graham The Internet Movie Database-ren web-orrian
Maarten Tromp

**Maarten Harpertszoon Tromp** (Brielle, 1598ko apirilaren 23a - Scheveningengo gudua, 1653ko abuztuaren 10a) Herbehereetako almirantea izan zen. Ingalaterran preso egon ondoren, Herbehereetara itzuli zen, eta itsas armadan sartu zen. 1637. urtean, almirante zela, Hogeita Hamar Urteko Gerran espainiarrak garaitu zituen Gravelinesen eta Dunasko itsas guduan (1639). 1652. urtean Ingalaterrako itsas armadaren aurka jardun zuen Ozeano Atlantikoan. Blake itsasgizon ingelesaren armada garaitu bazuen ere, 1653an gizon haren aurka galdu zuen. Urte berean Monk ingelesak garaitu eta hil zuen Ter Heiden, eta, era horretan, ingelesak bihurtu ziren nagusi.

## Erreferentziak
Jan van Ruusbroec

**Jan van Ruusbroec** (; Ruisbroek, Brabanteko dukerria, 1293 &ndash; Groenendaal, Brabanteko dukerria, 1381eko abenduaren 2a) flandriar teologoa eta mistikoa izan zen.

Nederlanderaz idatzitako lehen lan handien egilea da (*Die geestelike brulocht*; *Van den Rike der Ghelieven*; *Van seven trappen*). *Devotio Moderna* izeneko mugimenduaren sortzailea izan zen, eta haren lanek eragin handia izan zuten Martin Luther eta Ignazio Loiolakoarengan, besteren artean. Mugimendu horren ezaugarriak *Imitation de Jésus-Christ* lanean adierazi zituen. Meditazioaren garrantzia azpimarratzen zuen, batez ere.

Pio X.a Aita Santuak 1908an dohatsu aitortu zuen. Bere eguna abenduaren 2an ospatzen da.

## Ikus, gainera 
* Nederlanderazko literatura

## Erreferentziak
Jose Joakin Iradi

**Jose Joakin Iradi** (Izengoitia: *Etxekalte*) XIX. mendeko bertsolari eta arlotea izan zen. Hernanin jaio zen eta, kontatzen denez, maiorazkoz tokatzen zitzaion etxeari su eman zion, bere gain ardurarik ez zuelako nahi. Hortik datorkio izengoitia. Etxe hura Hernanikoa bazen ere, Donostian bizi ahal izan nahi zuen Etxekaltek, bere ustez giro hobea zegoelako han. Agidanez, limosna-esketik bizi zen, kalez kaleko eskale, eta otorduaren truke egiten zuen dantza edo bertsotan. Sarri samar egon bide zen kartzelan. Gabriel Lafittek, Eugenio Gabilondok eta Fausto Arozenak idatzi dute Etxekalteri buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Auñamendi Entziklopedia
Shaaban Robert

**Shaaban Robert** (Tanga, 1909 &ndash; Dar es Salaam, 1962) Tanzaniako idazlea izan zen. Swahili hizkuntzaz idatzi duten autore ezagunenetako bat da.

Aita kristaua zuen, baina erlijio musulmanera bihurtu zen bera gaztetan. Poesia, saiakera eta ipuinak landu zituen, ekialdeko tradizioaren ildotik. Olerkiz eta ipuin-bildumaz gainera, autobiografia bat, *Maisha Yangu* (1949, *Nere bizitza*) eta biografia bat ere, *Maisha ya Siti Binti Saad, mwimbaji wa Unguja* (1958, *Siti Binti Saad Zanzibarko emakume olerkariaren bizitza*), idatzi zituen.

Bere lanen bilduma eskaini zuen 1958an, *Insha ya mashairi* (*Olerkiak eta saiakerak*).

## Lanak 
* *Maisha yangu*
* *Kusadikika nchi iliyo angani*
* *Kufikirika*
* *Adili na nduguze*
* *Masomo yenye adili*
* *Utenzi wa Vita vya Uhuru*
* *Wasifu wa Siti Binti Saad*
* *Baada ya Miaka Hamsini*

## Kanpo estekak 
*  encyclopedia.com

## Erreferentziak
Hermann Sprengel

**Hermann Sprengel** (Schillerslage, 1834ko abuztuaren 29a - Londres, 1906ko urtarrilaren 14a) alemaniar fisikari eta kimikaria izan zen. Ingeles herritartu zen. Oxfordeko eta Londresko unibertsitateetan irakasle izan zen. Hutsuneari buruz egin zituen azterketengatik da ezagun; hutsunea egiteko bonba bat asmatu zuen, 1881ean bonbilla elektrikoak egiteko erabili zena. Isurkarien masa espezifikoa eta dilatazio-koefizientea neurtzeko tresna bat ere asmatu zuen. Indar handiko lehergailuak egiteko, hainbat gai kimiko aztertu zituen; azido pikrikoa, adibidez. Beste gauza askoren artean, bere izena duen piknometroa ere asmatu zuen.

## Erreferentziak
Józef Cyrankiewicz

**Józef Adam Zygmunt Cyrankiewicz** (Tarnow, 1911ko apirilaren 23a - Varsovia, 1989ko urtarrilaren 20a) poloniar politikaria izan zen. Alderdi sozialistako kidea zen; alemaniarren aurkako erresistentzian jardun zuen 1940. urtetik aurrera. 1941. urtetik 1945. urtea arte Mauthausengo eta Auschwitzeko kontzentrazio-esparruetan egon zen preso. Poloniako alderdi sozialistako Idazkari Nagusia izan zen 1945-1948 urteetan, eta Langile Batuen Alderdiko batzorde zentraleko idazkari izendatu zuten (1947-1952). 1954. urtean gobernuburu izendatu zuten. Estatuko Kontseiluko lehendakaria izan zen 1970. urtean, eta dimisioa aurkeztu zuen bi urte geroago.

## Erreferentziak
Melih Cevdet Anday

**Melih Cevdet Anday** (Istanbul, 1915eko martxoaren 13a - *ib.*, 2002ko azaroaren 28a) turkiar idazlea izan zen.

*Garip* taldeko kide izan zen Orhan Veli eta Oktay Rifat idazleekin batera; talde horrek poesia klasikoaren egiturak hankaz gora jarri zituen. Gehienbat poesia idatzi bazuen ere, saiakerak, antzerkia eta eleberriak ere idatzi zituen. Gizarte-gaiek kezkatzen zuten, batez ere Anday, eta gai horiek dira bere poesietan azaltzen zituenak. Poesia-bildumen artean hauek ditu nagusiak: *Yanyana *(1956, *Alderik alde*), *Kollari Bagli Odysseus *(1963, *Odisea besoak lotuta*), *Göcebe Denizin Üstünde *(1970, *Itsaso nomadan*).

## Erreferentziak
Théodule-Armand Ribot

**Théodule-Armand Ribot** (Guingamp, 1839ko abenduaren 18a - Paris, 1916ko abenduaren 9a) frantses psikologoa izan zen. Psikologia metafisikatik aparteko zientziatzat hartu zuen lehenengo zientzialarietako bat izan zen; lan garrantzitsuak egin zituen oroimenaren galtzeari buruz. Sorbonako unibertsitateko irakasle izan zen 1885-1896 urteetan, eta nortasunaren arazoak aztertu zituen batez ere, Johann Hughlings Jackson neurologo ingelesak abiarazi zuen neurofisiologia hierarkiaren ildotik. Obra nagusiak: *Les Maladies de la mémoire* (1881, *Oroimenaren gaitzak*) eta *Les Maladies de la personnalité* (1885, *Nortasunaren gaitzak*).

## Erreferentziak
Frans Michael Franzén

**Frans Michael Franzén** (Oulu, 1772 &ndash; Sabra, Suedia, 1847) finlandiar poeta izan zen, suedieraz idatzi zuena. *Kreutzen Laudorioa* obragatik Suediako Akademiak saria eman zion 1797an. Suediako olerkigintzan bera izan zen erromantizismoaren ezaugarri nagusiak eman zituen lehen olerkaria. Turkuko unibertsitatean irakasle egon zen. Erlijio- eta filosofia-olerkiak eta abertzaletasunaren ingurukoak eman zituen argitara. 1811n Suedian hartu zuen bizitoki eta Härnösandeko apezpiku izendatu zuten. Haren lan nagusiak: *Gizonaren aurpegia*, *Oda Selmari* (1793), *Beteranoa* (1793), *Eden berria* (1794).

## Erreferentziak
Simon Deutsch

**Simon Deutsch** (Viena, 1822 &ndash; Londres, 1877ko martxoaren 24a) alemaniar iraultzailea izan zen. Vienako altxamendu-iraultzailean (1848ko iraultzak), parte hartzeagatik, hiltzera kondenatu baitzuten, Suitzara jo zuen eta handik Parisa. Bertan Jules Micheletekin, Pierre-Joseph Proudhonekin eta sozialistekin hasi zen harremanetan. Lehen Internazionalan buruzagia izan zen baina ezin elkarretaratu izan zituen Karl Marx eta Mikhail Bakunin, berak nahi zuen bezala. 1870. urtean Frantziaren alde borrokatu zuen Prusiaren aurkako gerran. 1871. urtean Parisko Komunan hartu zuen parte. Bere bizitzaren amaieran *Turkiar Gazteak* higikundea bultzatu zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Michael L. Miller: "From liberal nationalism to cosmopolitan patriotism: Simon Deutsch and 1848ers in exile". ''European Review of History: Revue européenne d'histoire'', 2010ko ekainaren 10. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13507486.2010.481931#.VC261ja0NOI
Georges Migot

**Georges Migot** (Paris, 1891ko otsailaren 27a - Levallois-Perret, 1976ko urtarrilaren 5a) frantses musikagilea, idazlea eta margolaria izan zen.

Parisko kontserbatorioan ikasi zuen Widor eta d´Indyrekin. Asiako musikaren eta Erdi Aroko frantses polifoniaren eragina izan zuen. 1949-1961. urteetan Parisko kontserbatorioko Musika Tresna Zaharren Museoko arduraduna izan zen. Musika asko idatzi zuen. Lan aipagarriak ditu: *Le rossignol en amour *(1929) opera; *Hagoromo* (1921) balleta; *Sain-Germain d´Duxerre* (1947) oratorioa eta ahotserako beste zenbait lan; 13 sinfonia, requiem bat, klaberako lanak, organorako lanak, kantuak.

## Erreferentziak
Hart Crane

**Harold Hart Crane** (Garrettsville, Ohio,  - Karibe itsasoa, ) Estatu Batuetako poeta izan zen. Banaturiko familia batean sortu izanak, hausturaren obsesioa ekarri zion bizitzara. *The Bridge* (1930, *Zubia*) bere lehenengo poema-liburuan iraganaren eta etorkizunaren arteko zubi baten antzera irudikatu zuen Amerika berria. *The Broken Tower* (1932, *Dorre hautsia*) liburua bere buruaz beste egin baino lehentxeago argitaratu zuen. Frantziako sinbolistak eta Walt Whitmanen poesia miretsi zituen. Amerika berriko mito poetikoa osatzen ahalegindu zen.

Hura hil eta urtebetera argitaratu zen haren poema-bilduma: *Collected Poems* (1933).

Lan asko idatzi ez bazituen ere —gazterik hil baitzen—, XX. mendeko poeta anglosaxoi honek eragin handia izan du bere garaikideen eta ondorengoen artean.

## Erreferentziak
Gottfried Keller

**Gottfried Keller** (Zurich, 1819ko uztailaren 19a - Zurich, 1890eko uztailaren 15a) suitzar olerkari eta nobelagilea izan zen, XIX. mendeko alemanezko suitzar idazle handiena.

Arte-ikasketak egin zituen, baina bere lehen poema-liburuak izan zuen arrakastaren ondoren, gaineratzekoak utzi eta literaturan jardutea deliberatu zuen. Bere obra nagusia, *Der grüne Heinrich *(1854, *Heinrich gaztetxoa*) autobiografia-nobela handia da. Zenbaitetan Suitzan idatzi den nobelarik bikainenentzat hartu izan da. Haren zenbait obra: *Die Leute von Seldwyla *(1874, *Seldwylako herria*), *Züricher Novellen *(1854, *Zuricheko eleberriak*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kellerren lanak.
Karmen Balentziaga

**Karmen Balentziaga Olaizola** (Zumaia, Gipuzkoa, 1922ko otsailaren 21a - *ib.,* 2000ko urtarrilaren 8a) aktore gipuzkoarra izan zen. Antzezle lanetan 65 urte zituela hasi zen Balentziaga. Zeregin horretan eman zituen urteetan, ETBko hainbat telesailetan hartu zuen parte, besteak beste, *64*, *Jaun ta Jabe* eta *Benta Berri* saioetan. 

Bizitza osoan dendari izan ondoren, erretiroa hartu ondoren aurkitu zuen bokazio berria herriko jubilatuen egoitzako *Itzurungo Uhinak* antzerki taldean. 1998an, Besarkada saria eman zion Euskal Aktoreen Batasunak. 2000 urtea hasi berria zela hil zen bere jaioterrian.

## Biografia 
### Gaztaroa 
Karmen 1922an jaio zen Zumaian. Agustin Balentziaga eta Ana Maria Olaizola zituen gurasoak eta zortzi neba-arreben artean zaharrena zen. Zumaiako Monjas de la Caridad de Vedruna eskolara joan zen 14 urte bete artean. 15 urterekin Donostiako etxe batean hasi zen lanean eta ondoren Zestoan ere bai.

### Ezkondu eta dendari 
1954an Enrique Vazquezekin ezkondu zen Zumaian eta berehala fruta denda jarri zuten, gerora janari denda bihurtu zena. 1957an jaio zen haien alaba bakarra, Maria Victoria "Viky" izena zuena. Jubilatu artean denda hartan egin zuen lan. Gerraostean ere antzerki lan batzuk egin zituen parrokian zein Batzokian, adibidez *Herodesen Gaztelua*. Zumaiako Beheko Plaza gizarte zentroan jubilatuek osatutako "Itzurungo Uhinak" antzerki taldean sartu zen. Itziar Maiora zen zentroko koordinatzailea. Lau antzezlan egin zituen herriko jubilatuen taldearekin; *Ameriketako Osaba*, *Debalde da amets egitea*, *Jesusen Jaiotza* eta *Uste dinat, ya lo creo*. Elkarrizketak ere egin zituen *Riffi Raffe* eta *Ganbaran* saioetan adibidez.
* *Ke arteko egunak* (1989) - film luzea

### Telebistan 
**Telesailak**

**Bestelakoak**
* *Txiskola* lehiaketa
* *Balinda* lehiaketa
* *Kale gorrian* - kamera eztutua

## Sariak 
* Aktore Amateur onena (1989) - Azpeitiko VII. Antzerki Topaketa
* Besarkada Saria (1998) - Euskal Aktoreen Batasuna
* Bidasoako Izokinaren Ohorezko Kofrade (1998)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Andreu Febrer

**Andreu Febrer** (Vic, 1375-1380 aldean - ?, 1437-1444 aldean) kataluniar olerkaria izan zen. Danteren *Divina Commedia* katalanera bihurtu zuen.

## Bizitza 
Martin I.a Aragoikoaren zerbitzuan hasi zen gaztetan, eta Berberiako mairuen aurkako gurutzada batean parte hartu zuen. 1407an diplomazia-lan batzuk egin zituen Frantzian barrena eta mesede handiak jaso zituen Alfontso V.a erregearengandik.

Febrerrek 1393-1400 urteetan idatzi zituen 15 olerki gorde dira, eta Jordi de San Jordirekin batean, Proventzako eta Italiako moldeen arteko igarobidea erakusten du Kataluniako literaturan. Danteren *Divina Commedia* itzuli zuen katalanera, 1429. urtean amaitu zuen lana.

## Erreferentziak
Adolf Wilhelm Herman Kolbe

**Adolf Wilhelm Herman Kolbe** (Elliehausen, Göttingenetik hurbil, 1818ko irailaren 27a - Leipzig, 1884ko azaroaren 25a) alemaniar kimikaria izan zen. Hanburgo eta Leipzigeko unibertsitateetan izan zen irakasle. Berzeliusen erroen teoria berritu zuen, eta sintesi organikoaren alorrean egin zituen lan garrantzizkoenak. Azido koipetsuen elektrolisia aztertu zuen, eta azido azetikoaren sintesia lortu zuen karbono-sulfuroan oinarrituta (1845). Lau urte geroago, eratorri organometalikoak aurkitu zituen, Edward Frankland kimikari britainiarrak aurkitu zituen garai berean. Azido salizilikoaren tasun antiseptikoak ere aztertu zituen.

## Erreferentziak
Archibald James Potter

**Archibald James Potter** (Belfast, 1918ko irailaren 22a - Greystones, 1980ko uztailaren 5a) irlandar musikagilea zen. Irlandako Royal College of Music akademiako konposizioko irakaslea izan zen. Jatorri zeltako herri-musikaren jarraitzailea zen, baina Berlioz eta Bizet musikagileen kutsua, besteak beste, antzematen zaie haren lanei.

Besteak beste, sinfoniak, kantatak, abesbatzetarako obrak (*Missa brevis*, 1949), balletak (*Full Moon for the Bride*, 1964) eta opera bat (*Patrick*, 1963) idatzi zituen. Sinfonien artean, *Phantasmoraggia* (1956); *Fox and Geese* (1957); *Irish Rapsody* (1963); *A full House of Harpers* (1963); eta *Sound the sSckbuts* (1965) idatzi zituen.

## Erreferentziak
Božena Benešová

**Božena Benešová** (Napajedla, 1873ko azaroaren 30a - Praga, 1936ko apirilaren 8a) Txekoslovakiako eleberrigilea izan zen. Svobodova-k eta Svtlá-k bultzatu zuten idaztera. Idazkietako estilo zehatz eta analisi sakonagatik da ezaguna. Hainbat lanekin eman zen ezagutzera: *Irabazi gabeko garaipenak* (1910); *Sagutxoak* (1916); *Gaztaro ankerra* (1917). Lan horietan emakumezko engainatuak, iseka jaso dutenak, eta beren bizitzari zentzua eman nahi diotenak dira protagonista. Halaxe gertatzen da baita *Gizon bat* (1920) eta *Neska gazte isilak* (1922) eleberrietan.

Lehenengo Mundu Gerraren inguruan, gerra aurretik gerra ostera gizartearen baliabideetan izan zen aldakuntzaz hiru liburu idatzi zituen: *Zirrara* (1928), *Lurpeko garrak* (1929), eta *Ostarku tragikoa* (1933). Haurren munduaz ere idatzi zituen zenbait eleberri eta kontakizun; besteak beste, *Gazteak* (1927).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ole Edvart Rølvaag

**Ole Edvart Rølvaag** (Dønna, 1876ko apirilaren 22a - Northfield, Minnesota, 1931ko azaroaren 5a) norvegiar eleberrigilea izan zen. Estatu Batuetako norvegiar etorkinen arazoak eta hango kulturen eta kanpotik eramandakoen arteko gatazka aurkeztu zituen bere eleberrietan. 1896an Estatu Batuetara joan zen lanera bere familiarekin, eta luzaroan, Minnesotako Northfieldeko Saint Olaf ikastegian Norvegiako hizkuntza eta literaturako irakasle izan zen. Norvegieraz idatzi zuen, eta berak zuzendu zituen ingelesera eginiko itzulpenak. Obra nagusiak: *I de Dage* (1924, *Egun haietan*) eta *Riket Grundlægges* (1925, *Erresuma berria*).

## Erreferentziak
Ramon Penyafortekoa

**Ramon Penyafortekoa** (Vilafranca del Penedès, ca. 1175 &ndash; Bartzelona, 1275eko urtarrilaren 6a) kataluniar erlijio-gizona izan zen. Bolonian zuzenbideko, filosofiako eta teologiako ikasketak egin ondoren, kalonje izendatu zuten Bartzelonan. Domingotarren jeneral izendatu zuten 1238an, eta musulmanen aurkako gurutzada zuzendu zuen. Ama Birjina Mesedetakoaren ordenaren sortzaileetako bat izan zen. *Corpus juris canonici* eta *Somme de poenitencie et matrimonio* lanak argitaratu zituen. Gregorio IX.aren aginduz *Décrétales* bilduma antolatu zuen.
thumb|ezkerrera|Bartzelonako hilobia
## Erreferentziak
Madeleine Larralde

**Madeleine Larralde** (Sara, 1759 &ndash; 1794ko irailaren 19a) irulea izan zen, 1794ko Lapurdiko errepresio aldian exekutatua. Bere inguruan sortu zen kondairak martiri bilakatu zuen, 16 urte zituen euskal kristau on gisa aurkeztua. 

## Biografia 
XIX. mendeko zenbait aditu katolikoren arabera (Cesar Duvoisin, Pierre Hariztoi, Anton Abadia), ustez fede katolikoa aitortzeagatik hilarazi zuten hamabost urteko neska bat izan zen. Kontakizun kristau-foruzale hori *La Flor de Larralde* obra idatzi zuen Arturo Kanpionek. Larralderen inguruan sortutako kondairaren arabera, Frantziako Iraultzak gurtza lekuak itxi zituenean, neska gaztea Berara joan zen, kaputxinoen elizan meza entzutera. Konbentzioaren gudarosteak Berara iritsi zirenean, bertan aurkitu zuten eta bere fedean tinko mantendu zen. Larralde Donostiara, lehenengo, eta Donibane Lohizunera eraman zuten, ondoren, eta bertan exekutatu zuten.

Victor Pierre Dubarat apaizak eta Jean-Baptiste Daranatzek 1926an erakutsi zutenez, emakume hark 35 urte zituen preso hartu zutenean. Nafarroako Beran ari zen lanean irule gisa, eta ez zuten fede katolikoagatik hil 

Bere epaiketa eta betearazpena jasotzen duen dokumentuak Beran emigratu gisa lan egiten zuen 35 urteko irule saratar bati buruz hitz egiten du. Emigratu hitzaren aipamena, Frantziako Iraultzaren testuinguruan, arrazoi politikoengatik ihes egitearen parekoa zen, delitua zena Gillotinaz burua moztuta hil zuten Chauvin-Dragonen (Donibane Lohizune), 1794ko irailaren 19an, arratsaldeko 5etan 

Antzerkian, Larralde mugaz bestaldera doa meza entzutera, eta bertan atxilotzen dute iraultzaileek. Harizpe *Larraldeko Lorea* ezagutu, maitemindu eta askatu zuen. Konbentzioaren indarrek Madeleine eta Harizpe aurkitu zituzten, lehenengoa guduan hil eta Madeleine atxilotu zuten. Kanpionek eman nahi duen mezua euskaldunen arteko bateratzearena da, kanpotik datozen ideologietatik haratago, Iruñeko foruzale eta nabarzaleen artean nagusi zen ideologia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frank Tuttle

**Frank Wright Tuttle** (New York,  - Hollywood, ) Estatu Batuetako zinemagilea izan zen. Zinemako kazetaria izan zen hasieran eta gidoigilea gero. 1922an hasi zen filmak zuzentzen *Paramount* produkzio etxerako. *The Glass Key* (1935, *Kristalezko giltza*), eta *This Gun for Hire* (1942, *Arma hau alokatzeko dago*) ditu filmik bikainenak, Dashiell Hammetten eleberrian oinarritua bata, eta Graham Greenerenean oinarritua bestea. Joseph McCarthy senatariak eragindako sorgin-ehiza bitartean alderdi komunistako kide izan zela aitortu behar izan zuen, eta alderdikide batzuk salatu zituen.
## Erreferentziak
Pierre Mendès France

**Pierre Mendès France** (Paris, 1907ko urtarrilaren 11 &ndash; 1982ko urriaren 18a) frantses politikaria izan zen.

Diputatu erradikal-sozialista izan zen 1932an. Finantza-ministo izan zen Herri Frontea aginpidean egon zenean (1938). Bigarren Mundu Gerran nazien kontrako erresistentzian parte hartu zuen. Indotxinako gerra bukatu eta Tunisiari autonomia eman zion. Estatuko ministro izan zen Guy Molleten gobernuan, baina dimisioa eman zion Aljerian zeraman politikarekin bat ez zetorrelako. Alderdi erradikaletik kanporatu zutenean Alderdi Sozialista Batuan, PSU izenekoan, sartu zen.

## Erreferentziak
Girolamo Rainaldi

**Girolamo Rainaldi** (Erroma, 1570eko maiatzaren 4a - *ib.*, 1655eko uztailaren 15a) italiar arkitektoa izan zen.

## Biografia 
Montalbon egin zituen arkitekturako ikasketak Domeniko Fontana italiar arkitektoarekin batera, eta azken horrek Sixto V.a Aita Santuarentzako eliza bat eraiki zezan agindu zion. Sixto V.a Aita Santuak, halaber, senatu-jauregiaren eraikuntza-lanak amaitzeko eskubideak eman zizkion. Pamphilj jauregia eraki zuen 1650. urtean Erroman (Navona enparantza) Inozentzio X.a Aita Santuaren aginduz. Girolamok egin zituen, halaber, Parmako bi jauregiak eta Boloniako Santa Luzia eliza.

## Erreferentziak
John Herman Randall, Jr.

**John Herman Randall, Jr.** (Grand Rapids, Michigan, 1899ko otsailaren 14a - New York, 1980ko abenduaren 1a) Estatu Batuetako historialaria eta filosofoa izan zen.

Columbiako Unibertsitatean historiako ikasketak egin ondoren, bertako irakasle izan zen 1921etik aurrera. Bere lan nagusietako bat *The Western Mind *(1924, bi liburuki; *Mendebaleko pentsaera*). Filosofiari eta filosofiaren historiari buruzko lan garrantzitsuak idatzi zituen: *The Making of the Modern Mind* (1924-1926, bi liburuki; *Pentsamendu modernoaren bilakaera*), *Career of Philosophy in Modern Times* (1962-1965, bi liburuki).

## Erreferentziak
Abraham Werner

**Abraham Gottlob Werner** (Wehrau, 1749ko irailaren 25a - Dresden, 1817ko ekainaren 30a) alemaniar biologoa eta geologoa izan zen. Alemaniako lehenengo geologia-eskolaren eta eskola haren oinarri izan zen neptunismoaren teoriaren sortzailea izan zen. Teoria horren arabera harri guztien jatorria ura da. Teoria hori lantzen jardun zuen berrogei urtez, eta haren eskola garai hartako Europako zientzia-irakaskuntzaren gune nagusietakoa bihurtu zen. Wernerren teoria asko baztertu egin dira, baina mineralen lehen sailkapen sistematikoa egin zuen eta mineralogiaren aitzindaritzat hartua da.
## Erreferentziak
Robert Rossen

**Robert Rossen** (New York, 1908ko martxoaren 16a - Hollywood, 1966ko otsailaren 18a) Estatu Batuetako gidoigile eta zinemagilea izan zen. Boxeolaria eta idazlea izan zen Hollywooden lanean hasi aurretik. Ezkertiarra zen, eta agerian utzi zuen hori bere filmetan: *Body and Soul *(1947, *Gorputza eta arima*), *All the King´s Men* (1949, *Erregearen gizon guztiak*). Maccartismoaren garaian Europara erbesteratu behar izan zuen. Estatu Batuetara itzuli zenean *Island in The Sun* (1957, *Uhartea eguzkitan*) filmatu zuen. Azken bi filmak ditu bikainenak: *The Hustler* (1961) eta *Lilith* (1964).

## Filmografia 
## Oharrak 
## Erreferentziak
Raf Vallone

**Raffaelle "Raf" Vallone** (Tropea, Calabria, 1916ko otsailaren 17a - Erroma, 2002ko urriaren 31a) italiar antzezlea izan zen. Aktorea izan baino lehen futbolari ekin eta Torino Football Cluben lehenengo mailan artiu zen. Haren lehen filmak, *Rizo amaro* (1949, *Arroz garratza*), oso ospe ona eman zion. Geroago film neorrealistak egin zituen: *Cuori senza frontiere* (1949, *Mugarik gabeko bihotzak*), *Anna* (1951), *Camicie rosse* (1952, *Alkandora gorriak*). 1952az geroztik melodramak eta abenturazko filmak antzeztu zituen. Estatu Batuetan ere lan egin zuen, eta arrakasta handia izan zuen *The Cardinal* (1963), *El Cid* (1964), *Nevada Smith*(1966), *The Kremlin Letter* (1970), *Catholics* (1973) eta *The Goodfather III *(1990) filmetan.
## Erreferentziak
Karl Nesselrode

**Karl Vasilievitx Nesselrode** (; Lisboa, 1780ko abenduaren 14a - San Petersburgo, 1862ko martxoaren 23a) errusiar politikari eta diplomatikoa izan zen. Errusiako enbaxadako arduraduna izan zen Alemanian eta Herbehereetan (1802-1807), eta Parisen (1808-1811). Garai horretan egindako lanagatik Alexandro I.ak Kanpo-arazoetako ministro izendatu zuen 1816. urtean. Nikolas I.ak aginpidea hartu zuenean (1825) Nesselrodek bere karguan jarraitu zuen. Ministroa izan zen garaian eragin handia izan zuen Errusiako politikan. 1856. urtean utzi zuen kargua Krimeako gerran izandako porrotaren ondorioz.
## Erreferentziak
Gregory Ratoff

**Gregory Ratoff** (Samara,  - Solothurn, ) erruso-estatubatuar zinema-antzezle eta zuzendaria izan zen. Lehen Mundu Gerran tsarraren soldadu izana, Estatu Batuetara erbesteratu zen, eta han eman ezagutzera yiddish antzerkian. Zinema ahostunaren lehen urteetan heldu zen Hollywoodera; aipagarria da han egin zuen Mankievieviczen *Eba biluzik* (1950, *All about Eve*) filma. Antzezle bezala egin zen ezagun lehenik, eta zuzendari gisa geroago. Aipagarriak dira *Intermezzo* (Ingrid Bergmanen lehen filma Hollywooden, 1939), *Moss Rose* (1947) eta *Oscar Wilde* (1960).
## Erreferentziak
Jaromír Weinberger

**Jaromír Weinberger** (Praga, 1896ko urtarrilaren 8a - St. Petersburg, Florida, 1967ko abuztuaren 8a) txekoslovakiar musikagilea izan zen.

Pragako kontserbatorioan egin zituen ikasketak, eta geroago, Max Regerrekin, Leipzigen. 1927. urtean ospetsu bihurtu zen *Svanda Dudák* () operarekin. 1922-1923. urteetan New York estatuko Ithacako kontserbatorioko irakasle izan zen. 1939. urtean Estatu Batuetan hartu zuen bizilekua. Bere bizitzako azken hogeita hamar urteetan eliz musika idatzi zuen. Beste lanetan txekiar, eslaviar eta anglo-saxoi folklorea erabili zuen.

## Erreferentziak
Friedrich Kohlrausch (fisikaria)

**Friedrich Kohlrausch** (Rinteln, 1840ko urriaren 14a - Marburg, 1910eko urtarrilaren 17a) alemaniar fisikaria izan zen.

Elektrolitoen ezaugarriak aztertu zituen. Fisika-irakaslea izan zen Gotingako unibertsitatean, eta Frankfurteko Teknologia Eskolan. 1832an argiaren abiaduraren hurbileko balio aurkitu zuen, eta 1848an *erresistibitatea*ren kontzeptua erabili zuen lehen aldiz. Elektrolitoen eroankortasuna mugatu zuen, eta hortik ioien higikortasunaren balioa, disoluzioetako eroankortasunari buruz eginiko ikerketetan. Neurketa hauez baliatu zen Arrhenius ioitzearen teoria azaltzeko.

## Erreferentziak
Saverio Mercadante

**Giuseppe Saverio Raffaele Mercadante** (Altamura, 1795eko irailaren 17an bataiatua - Napoli, 1870eko abenduaren 17a)
italiar musikagilea izan zen.

## Lanak 
Hasieran musika-tresnetarako eta ahotserako lanak idatzi zituen, baina 1820tik aurrera operak idatzi zituen batez ere, 60 inguru. Opera aipagarriak ditu: *Elisa e Claudio, *(1821),* I briganti, *(1830, *Bidelapurrak*), *Il giuramento, *(1837, *Zina*), eta* Virginia *(1866), besteak beste. Eliz musika, ganberako musika eta abesti ugari ere idatzi zuen. Bereziki zaindu zuen orkestra lana, gero Verdik jarraitu zuen bidetik. 1862. urtean erabat itsutu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
C. Walton Lillehei

**Clarence Walton Lillehei** (Minneapolis, Minnesota, 1918ko urriaren 23a - 1999ko uztailaren 5a) estatubatuar kirurgialaria izan zen. Pertsona bati bihotza irekita ebakuntza egin zion lehen kirurgialaria da. 1954ko martxoaren 26an izan zen hori. Zirkulazio gurutzatuaren teknika erabili zuten horretarako; ebakuntza egin behar zitzaion gaixoari hodi batzuen bidez emaile baten odola etengabe iritsarazi zioten, zuzenean odol-hodietara, bihotzetik pasatu gabe. Ebakuntza oso ondo atera zen arren, gaixoa handik egun batzuetara hil zen pneumoniaz. Hala ere, hurrengo ebakuntzetarako oinarriak jarri zituen.
## Erreferentziak
Amable Liñán

**Amable Liñán Martínez** (Noceda de Cabrera, Castrillo de Cabrera, León, 1934ko azaroaren 27a - Madril, 2025eko azaroaren 8a) espainiar ingeniaria izan zen. Aeronautika Ingeniaritzako ikasketak egin zituen Kaliforniako Teknologia Institutuan. Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan bukatu zuen doktoregoa, eta bertako irakaslea izan zen 1961az geroztik. 1993an Zientzia eta Teknika Ikerkuntzaren Asturiasko Printzea saria eman zioten. Nazioartean garrantzi handia duten ikerketak egin zituen, eta horretarako hainbat diru-laguntza jaso zituen Europako Espazio Agentziatik eta Ameriketako Estatu Batuetako Armadatik.

## Erreferentziak
J. L. Austin

**John Langshaw Austin** (Lancaster, 1911ko martxoaren 26a - Oxford, 1960ko otsailaren 8a) ingeles filosofoa izan zen.

Oxfordeko Balliol Collegen ikasi zuen. Hizkuntza klasikoak ikastea gogoko zuen. Bigarren Mundu Gerran, MI6an aritu zen, Erresuma Batuko inteligentzia-zerbitzuan.

Oxforden, 1952-1960 urte-bitartean, Filosofia Moraleko katedratiko izan zen. Oxford Eskolako filosofia analitikoaren izen nagusietako bat zen. Mintzaira arruntaren arauak aztertu zituen. Hari zor zaio *hizkuntza ekintza* kontzeptua.

Austinen lanak hura hil ondoren argitaratu ziren: *How to do things with words *(1962), *Sense and sensibilia* (1962). Austinentzat, Quinerentzat eta era oso desberdinean Wittgensteinentzat bezala, hizkuntzalaritzak eta semantikak teknikoki azterturiko *mintzaira arrunt* horren analisiak funtsezko garrantzia du filosofia eta logikarako.
## Erreferentziak
Bernard-Marie Koltès

**Bernard-Marie Koltès** (Metz,  - Paris, ) frantses antzerki-idazlea izan zen. Antzerkirako egin zuen lehen lana 1971n prestatu zuen beste lagun batzuekin batera; *Les Amertumes* (*Mingotsak*) izenburupean argitaratu zen. Ondoren Théâtre du Quai antzerki-taldea osatu zuen. Shakespeareren *Neguko ipuina* moldatu zuen antzerkirako. Antzerki-lan aipagarrien artean ditu: *Combat de nègre et de chiens* (1980), *Quai Ouest* (1986), *Le Retour au désert*(1988), *La Fuite à cheval très loin de la ville, Roberto Zucco*.

## Erreferentziak
Gregorio Ricci-Curbastro

**Gregorio Ricci-Curbastro** (Lugo, Ravenna  - Bolonia, ) matematikari italiarra izan zen. Paduako Unibertsitateko irakaslea izan zen. Fisika matematikoa eta kalkulu diferentziala ikertu zituen. 1884an Tullio Levi-Civita dizipuluarekin kalkulu tentsorialaren oinarriak sortu zituen. Erlatibitatearen bere teoria orokorrean Einstein kalkulu tentsorialaz baliatu izanak kalkulu hori ezagutarazi zuen, eta geroztik asko erabili izan da bai geometria diferentzialean eta bai matematikaren beste zenbait ataletan.
## Erreferentziak
Henry Briggs

**Henry Briggs** (Warley Wood, Mendebaldeko Yorkshire, 1561eko otsaila - Oxford, ) matematikari ingelesa izan zen. Logaritmoen inguruan lan egiten zuen matematikariak 10 zenbakia oinarri bezala erabiltzeko ideia izan zuen. Hori dela-eta, jatorrizko logaritmoak (John Napierrek asmatutakoak) gaur egun erabiltzen diren logaritmo arruntetara aldatu zituen, hots, oinarrizko zenbakitzat hamar duen logaritmoetara ("Briggsen logaritmoak" bezala ezagutzen direnak). Briggsen logaritmoa *Log. *zeinuaren bidez adierazten da, beraren oinean oinarriaren zenbakirik jarri gabe ere ulertzen baita zenbaki hori hamar dela. Bestalde, lehen 31.000 zenbaki osoen logaritmoak 14. hamarrena arte kalkulatu zituen.

## Erreferentziak
André Chénier

**André Marie Chénier** (Konstantinopla, Otomandar Inperioa,  - Paris, ) frantses olerkaria izan zen. Iraultza aurretik idatzi zituen olerkietan poesia idilikoaren tradizioko formak erabiltzen ditu; baina poliki-poliki erromantizismorantz jo zuen. Haren lan garrantzitsuenak: *L´invention, Yambos, Élegies* eta *Pièces à Fanny.* Izuaren garaiko gehiegikerien kontra agertzeagatik hil zuten gillotinan. Umberto Giordano musikagileak 1896an *Andrea Chénier* izeneko opera gaineratu zuen, haren bizitzan oinarrituta.
## Erreferentziak
John Boynton Priestley

**John Boynton Priestley** (Bradford, Yorkshire, 1894ko irailaren 13a - Alveston, Warwickshire, 1984ko abuztuaren 14a) ingeles eleberrigile eta antzerkigilea izan zen.

Bere garaiko gizarteari buruzko kritika zorrotza egin zuen bere obretan. Antzezlanei dagokienez aipagarri da *The Glass Cage *(1957). Arrakasta handia lortu zuen 1930. urtean *Angel Pavement* (*Aingeruaren karrika*) eleberriari esker. Famatuak dira orobat *Bright Day *(1946) eleberria eta *The English Novel *(1927) kritika-lana. Charles Dickensen biografia bat ere eman zuen argitara.

## Erreferentziak
Isaac Leib Peretz

**Isaac Leib Peretz** (Zamość, 1852ko maiatzaren 30agreg./maiatzaren 18ajul. - Varsovia, 1915eko apirilaren 3a), baita **Yitskhok Leybush Peretz** (), **Icchok Lejbusz Perec** edo **Izaak Lejb Perec** ere, poloniar olerkari, eleberrigile eta legegizona izan zen. Yiddish idazle klasikoetako bat eta juduen kulturaren pizkundearen aitzindarietako bat izan zen. Europako ekialdeko juduen bizitzan oinarritu zituen bere lanak; hasidismoaren eragin nabarmena du. Hasieran hebreeraz idatzi zuen, baina geroago yiddisha erabili zuen. Ipuinak, olerkiak, poemak eta antzerki-lanak idatzi zituen. Haren lan nagusiak: *Ipuin juduak, Urrezko katea, Istorioak eta irudiak.*

## Erreferentziak
Marie-Anne de la Trémoille

**Marie Anne de La Trémoille**, Ursinsen printzesa, (Paris, 1642 &ndash; Erroma, ) frantses dama izan zen. 1675. urtean bigarrenez ezkondu zen Braccianoko duke Flavio Orsinirekin, eta 1701. urtetik aurrera Filipe V.aren emazte zen Maria Luisa Savoiakoaren laguntzaile izan zen. Aipatutako bi gizonengan eragin handia izan zuen, eta haien aginpideaz ere baliatu zen. Maria Luisa Savoiakoa hil zenean, erregearen eta Elisabet Farnesioren arteko ezkontza antolatu zuen. 1714. urtean erreginak Espainiatik egotzi zuen, eta Erromara erretiratu zen. Eragin handia izan zuen Espainiako kanpo-arazoetarako politikagintzan.

## Erreferentziak