open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Teobaldoak kalea (Iruñea)

**Teobaldoak kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

## Izena 
Izena Tibalt edo Teobaldoen nafar erregeen omenez darama: Tibalt I.a Nafarroakoa (1201-1253) eta Tibalt II.a Nafarroakoa (1239-1270).

## Kokapena 
Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, Merindadeen plaza eta Nafarroa Behereko etorbidearen arteko elkargunean hasten da, eta hego-mendebaldetik ipar-ekialdera doan ibilbidea jarraituz, Aralar kalean amaitzen da, Salesiarren ikastetxea, Salesiarren eliza eta Vázquez de Mella ikastetxearen parean. Honako kale hauek zeharkatu edota bat egiten zaizkio: Amaia kalea eta Erriberri kalea.

Bestalde, Leire kalea eta San Fermin kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea 
Kale honen inguruan honako eraikin eta leku nabarmenak daude:

* Salesiarren ikastetxea
* Salesiarren eliza
* Vázquez de Mella ikastetxea
* Nafarroa Behereko etorbidea
* Merindadeen plaza

Irudi:Pamplona-Merindades-unaipascual-01.jpg|Merindadeen plaza.

## Kanpo estekak
2015eko Sei Nazioen Txapelketa

thumb|250px|2015eko selekzioak eta kapitainak.
**2015eko Sei Nazioen Txapelketa** Errugbi txapelketa honen hamaseigarren ekitaldia izan zen (guztira 121. ekitaldia). 2015eko otsailaren 6an hasi eta martxoaren 21ean amaitu zen. Irlandak bere 13. txapelketa eskuratu zuen baina puntutan Ingalaterra eta Galesekin berdinduta, inoizko txapelketarik parekatuenean.

## Taldeak 
## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Entseguak
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left| 20px|Irlanda **Irlanda**||**8**||5||4||0||1 || 119 || 56 || +63 || 8
|-
| 2 ||align=left|  Ingalaterra ||**8**||5||4||0||1 || 157 || 100 || +57 || 18
|-
| 3 ||align=left|  Gales||**8**||5||4||0||1 || 146 || 93 || +53 || 13
|-
| 4 ||align=left|  Frantzia||**4**||5||2||0||3 || 103 || 101 || +2 || 9
|-
| 5 ||align=left|  Italia||**2**||5||1||0||4|| 62 || 182 || -120 || 8
|-
| 6 ||align=left|  Eskozia||**0**||5||0||0||5 || 73 || 128 || -55 || 6
|-
|}

## Partidak 
[thumb|300px|[Eskoziako errugbi selekzioa|Eskozia eta Galesen arteko partida Edinburghen.]]

## Sariak 
[thumb|200px|[Paul O'Connell izendatu zuten txapelketako jokalari onena.]]

## Palmaresa 
2015 arteko txapelketak.

## 20 urtez azpikoen txapelketa 
Zortzigarren ekitaldia izan zen.
### Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Entseguak
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Ingalaterra**||**10**||5||5||0||0 || 145 || 57 || +88 ||
|-
| 2 ||align=left|  Frantzia||**6**||5||3||0||2 || 145 || 82 || +63 ||
|-
| 3 ||align=left|  Eskozia||**6**||5||3||0||2 || 115 || 117 || -2 ||
|-
| 4 ||align=left|  Gales||**6**||5||3||0||2 || 102 || 111 || -9 ||
|-
| 5 ||align=left| 20px|Irlanda Irlanda||**4**||5||2||0||3 || 120 || 90 || +30 ||
|-
| 6 ||align=left|  Italia||**0**||5||0||0||5 || 46 || 216 || -170 ||
|}

### Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Sei Nazioen Txapelketako webgune ofiziala
Fresnillo

**Fresnillo** honakoa izan daiteke:
* **Fresnillo (udalerria)**, Mexikoko Zacatecas estatuko udalerria.
* **Fresnillo de González Echeverría**, udalerri bereko herriburua eta Zacatecas estatuko hiririk handiena.
Monzongo konderria

**Monzongo konderria** () Erdi Aroan Leongo Erresumako feudoa izan zen, Ramiro II.ak sortua.

## Historia 
Egungo Palentziako probintziaren ekialdean, Saldaña eta Gaztelako konderrien artean zegoen. Simancasko guduan lortutako garaipenari esker, kristauak Dueroz hegoaldeko eremutara zabaldu ziren. Ramiro II.ak Ansur Fernandezi Leon eta Gaztela arteko mugaldeko eremua birpopulatzea eta gotortzea agindu zion, konderria sortuz. Fernando bere oinordekoaren agintaldian konderriak urrezko aroa bizi zuen, Ampudiaraino hedatuz.

Fernandok oinordekorik ez zuenez, bere arreba eta Ramiro III.a Leongoaren eskuetan amaitu zen konderria. Hau hiltzean, gaztelarren eskuetara pasa zen. 1029an Gartzea Santxez kondea oinordekorik gabe erail zutenean, Antso Gartzeitz Nagusiaren eskuetara pasa zen, hau Munia bere arrebarekin ezkonduta zegoelako.

Fernando I.a Leon eta Gaztelakoak konderria bereganatu zuenean, titulua desagertu egin zen eta XII. mendean merindade bilakatu zen.

## Monzongo kondeen zerrenda 
* Ansur Fernandez
* Fernando Ansurez
* Teresa Ansurez (Ramiro III.a Leongoa bere semearekin batera)
* Gartzea Fernandez
* Antso Gartzea
* Gartzea Santxez
* Antso Gartzeitz Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unionismo

**Unionismo** izan daiteke:

* **Unionismo (AEBtako Gerra Zibila)**, AEBtako Gerra Zibilean AEBetako Batasuna mantentzearen aldeko mugimengu politikoa eta Konfederazioaren aurka borrokatu zen alde militarra.
* **Unionismo (Erresuma Batua)**, Britainia Handia eta Ipar Irlandako Erresuma Batuaren batasunaren aldeko unionisten mugimendu politikoa.
:* **Unionismo (Irlanda)**, Britainia Handiaren eta Ipar Irlandaren (1922 arte Irlanda osoaren) arteko batasuna ez haustearen aldeko unionisten mugimendu politikoa. Bere adar bat **Ulstergo loialismoa** da.
:* **Unionismo (Eskozia)**, Britainia Handiaren eta Eskoziaren arteko batasuna ez haustearen aldeko unionisten mugimendu politikoa.
:* **Unionismo (Gales)**, Britainia Handiaren eta Galesen arteko batasuna ez haustearen aldeko unionisten mugimendu politikoa.
:* **Unionismo (Ingalaterra)**, Britainia Handiaren eta Ingalaterraren arteko batasuna ez haustearen aldeko unionisten mugimendu politikoa.
* **Unionismo (Espainia)**, Espainiako Erresumaren batasuna ez haustearen aldeko unionisten mugimendu politikoa.
* **Unionismo (Belgika)**, Belgikaren batasuna ez haustearen aldeko unionisten mugimendu politikoa.
* **Unionismo (Serbia-Montenegro)**, gaur egun Serbia eta Montenegroren batasunaren aldeko mugimendu politikoa, garai batean antzinako Jugoslavia estatua osatzen zuten herrialde osoen batasuna defendatzen zuen.
Álvaro Obregón (udalerria)

**Álvaro Obregón** Mexikoko bi udalerri ezberdinen izena da:
* Álvaro Obregón (Michoacaneko udalerria)
* Álvaro Obregón (Mexiko Hiria)
Álvaro Obregón (Mexiko Hiria)

**Álvaro Obregón** Mexikoko udalerri bat da. Mexiko Hirian kokatua dago. 2010ean  biztanle zituen  km²ko azaleran.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asturica Augusta

**Asturica Augusta** erromatarren hiria izan zen, K.a. 14an Legio X Geminaren kanpamentua izateko eraikia. *Asturum* izeneko ko hiriburua, muino batean dago, Leongo mendiak eta Páramo Leonés kontrolpean zituena. I. eta II. mendeetan eskualdeko urre-meategiak ustiatu zituenez, Hispania osoko gune nagusienetariko bat bilakatu zen. Denboraren poderioz, egungo Astorga bihurtu zen.

Hiri honetan Legio X Gemina geratu zen luzaroan eta hiri honetan zentralizatuko ziren Hispania Ipar-mendebaldeko urre mehatz garrantzitsuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Astorga romana». *Guia de Lugares Arqueologicos*. Junta de Castilla y león.
* Milagros Burón Álvarez (2006) «El Trazado Urbano de Astvrica Avgvsta: Génesis y Evolución» *Traianus*.
* «Un día en Asturica Augusta (ruta romana de Astorga)». *Astures.*
* «Asturica Augusta» *Camino de Santiago francés*.
*
Unionismo (Espainia)

[thumb|150px|eskuinera|[Espainiako errege-erreginen zerrenda|Espainiako Monarkia, gaur egungo espainiar unionismoaren ikur nagusia.]]
**Espainiar unionismoa** Espainiako Erresumaren batasuna defendatzen duen ideologia da. Espainiar nazionalismoaren barneko adar edo azpi-ideologia bat da.

Eusko abertzaletasunaren eta kataluniar nazionalismoaren edota kataluniar independentismoaren guztiz aurka dago, Hego Euskal Herriak eta Hego Kataluniak Espainiar Erresumaren batasunaren barnean iraun behar dutela jotzen baitu. Euskal Herriaren, Kataluniaren eta Katalan Herrien autodeterminazio eskubidea ukatzen du.

## Sorrera 
Izendapen hau 2000ko hamarkada aldera Hego Euskal Herrian sortu edo agertu zen, eta Hego Euskal Herrian espainiar nazionalismoak Espainiako Erresumaren batasuna defendatzeko eta Irlandan britainiar unionismoak Britainia Handia eta Ipar Irlandako Erresuma Batuaren batasuna defendazeko bi joeren parekidetasuna azpimarratzeko sortua izan zen. Maiz, "unionismoa" edota "unionistak" euskal abertzaleek espainiar nazionalistek erabiltzen dituzten "konstituzionalismoa" edota "konstituzionalistak" izendapeneei kontrajartzeko aipatzen dituzten izendapenak dira.

## Ikus gainera 
* Unionismo (Irlanda)
* Euskal abertzaletasuna
* Nabarrismoa
* Euskozaletasuna

## Kanpo estekak
Conventus iuridicus

thumb|300px|Hispaniako *conventus*.
Antzinako Erroman,  zenbait probintzietako (Dalmazia, Hispania, Asia) azpibanaketako hiriburuen izendapena izan zen, tokiko batzar, auzitegi eta beste zereginak zituena.

## Hispaniako *conventus*ak 
Klaudioren garaietan, Hispaniako hiru probintziak hamalau *conventus* zituzten:

Tarraconensek zazpi *conventus* zituen:

# *Tarraconensis* (Tarraco).
# *Caesaraugustanus* (Caesaraugusta).
# *Cluniensis* (Clunia).
# *Carthaginensis* (Carthago Nova)
# *Asturum* (Asturica Augusta).
# *Lucensis* (Lucus Augusti).
# *Bracarum* (Bracara Augusta)

Baeticak lau *conventus* zituen:

# *Cordubensis* (Corduba).
# *Hispalensis* (Hispalis).
# *Gaditanus* (Gadir).
# *Astigitanus* (Astigi).

Lusitaniak hiru *conventus* zituen:

# *Emeritanus* (Augusta Emerita).
# *Scalabitanus* (Scalabis Iulia).
# *Pacensis* (Pax Iulia).

## Dalmaziako *conventus*ak 
# *Scardonitanun* (Scardona)
# *Salonensis (Salona)
# *Naronensis (Narona)

## Asiako *conventus*ak 
# *Cibiratica* (Kibyra)
# *Sinnadense* (Sinnada)
# *Apamense* (Apamea)
# *Alabandense* (Alabanda)
# *Sardense* (Sardes)
# *Smirnense* (Esmirna)
# *Adramitteo* (Adramyttium)
# *Pergamenus* (Pergamo)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tinto (ibaia)

**Tinto** (; antzinean **Luxia** deitua) hegoaldeko Espainiako kostako ibaia da, Huelvako probintzia igarotzen duena. Padre Caro mendizerran jaioa, 100 km inguru egin ondoren, Huelvako itsasadarran ahoa du, non Odiel ibaiarekin bat egiten du.

Ezaugarri nagusiak bere ur gorriak ditu, bere arroan dauden metal astun sulfuroen meteorizazioak sortuak. Prozedura hau *acidithiobacillus ferrooxidans* edo *Leptospirillum ferrooxidans* eta beste bakterio azidofilek egiten dute. Eskualdeko herri guztiek (iberiar, feniziar, erromatar eta musulmanek) bere arroko meategiak ustiatu zituzten baina XIX. mendetik aurrera britainiar enpresek eskala handian egiten dute.

Iparraldetik hegoalderantz Nerva, Minas de Riotinto, El Campillo, Zalamea la Real, Berrocal, Valverde del Camino, Paterna del Campo, Niebla, La Palma del Condado, Villarrasa, Bonares, Trigueros, Lucena del Puerto, San Juan del Puerto, Moguer, Palos de la Frontera eta Huelva udalerriak zeharkatzen ditu.

Bere uren pH azido da oso (1,7 eta 2,5 artekoa). Hori dela eta, NASAk ikerketak egin zituen bertan Marterako bidaiak egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan XXIII.a (antipapa)

**Joan XXIII.a**, jaiotzez izenez **Baltassare Cossa** (, Procida &ndash; 1419ko abenduaren 22a, Florentzia) Eliza Katolikoaren antipapa bat izan zen.

## Biografia 
Baltasar Cossa Procidako uharte bolkaniko txikian jaio zen, Cossa familian, pirateriarekin lotuta. Gaztetan karrera militarra hasi zuen, eta bertan behera utzi zuen bere bizitza Elizari eskaintzeko.
Bonifazio IX.a aita santu napolitarraren gortean hasi zuen bere eliza-karrera, eta handik bultzatu zituen eliza-karguen salmenta eta induljentzia-merkatua. Kardinal izendatu zuten Bolonian.

Mendebaldeko Zismaren garaian bi Aitasantu egon ziren, bata Erromakoa eta bestea Avignongoa. 1409an zisma honi nahiz Gregorio XII.a (Erroma) eta Benedikto XIII.a (Avignon) Aitasantuen arteko liskarrei amaiera eman eta haien ordezko Aitasantu bat hautatzeko asmoz, 1409an Pisako kontzilioa ospatu zen, honetan kardinalek Alexandro V.a hautatu zuten, baina arazoa konpondu beharrean gehiago nahastu zen, gainontzeko beste bi Aitasantuek ez baizuten hirugarren honen zilegitasuna onartu, honela bi Aitasantuetaik hirura igaroz.

1451an Alexandro V.a hiltzean pisatar kardinalek berean jarraitu eta Joan XXIII.a Aitasantu hautatu zuten.

Azkenik, ia mende erdi irauten ari zen Zisma honi behin-betiko amaiera eman asmoz, garaiko Europako monarka boteretsuena zen [Sigismundo I.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadoreak hiru Aitsantuei Konstantzako kontziliora (1414-1418) joateko dei egin zien. Joan XXIII.a berau Aitasantu bakarra hautatuko zutelako uste osoarekin bertaratu zen, aldiz, Gregorio XII.ak (Erroma) bere hautagaitzak arrakasta izateko aukerarik ez zuela ikusirik ordezkariak bidali eta baldintza bakarra hiru Aitsantuek euren karguetatik dimititu eta Aitasantu berri bat aukeratzea jarri zuen, Benedikto XIII.a (Avignon) berriz ez jakinarena egin eta ez zen Kontziliora bertararu ere egin.

Baina Konstantzako kontzilioa aurrera zihoan heinean Joan XXIII.ak bere hautagaitza gero eta kinka larriagoan zegoela ikusi eta handik ihes egiteko saiakera egin zuen, halere Enperadorearen soldaduek atxilotu eta Kontzilioan parte hartzera derrigortu zuten, han bere Aitasantu kargutik abdikatuaraziko eta hilketa, sodomia eta intzestu karguak leporatu zizkioten, ondorioz eskumikutua eta hiru urtez espetxeratua izan zen.

Konstantzako kontzilioan Martin V.a Aitasantu berri eta bakarra hautatu eta Zismari amaiera eman zitzaionean, Joan XIII.a libre utzi eta 1419an Frascatiko apezpikua izendatu zuten, urte hartan zendu zelarik. Florentzia hiriko San Joan bataiotegian lurperatu zuten.

## Ikus gainera 
* Mendebaldeko Zisma
* Konstantzako kontzilioa (1414-1418)
Neutrofilia

**Neutrofilia** odoleko neutrofiloen kopuruaren handiagotzearen ondorioz sortutako asaldura da.

Gizaki osasuntsu batean leukozito neutrofiloen kopurua 2.500-7.500/mm3 da. Neutrofilia dago kopuru hori 8.000/mm3-tik gora dagoenean.

Leukozito neutrofiloak dira leukozito guztien artean ugarienak. Fagozitosi egiteko ahalmena dute, eta batez ere bakterio eta onddoen aurka dihardute. Immunitate-sistemaren funtsezko elementuak dira.

Hainbat faktorek neutrofilia eragin dezakete:

* bakterioek sortutako infekzioek (bakteriemiak barne)
* mikosiek
* botika batzuek
* hantura eragiten duten hainbat gaitzek
* leuzemia mota batzuek

## Kanpo estekak
Alexandro V.a (antipapa)

**Alexandro V.a Pisakoa**, jaiotzez izenez **Petros Philargos** (, Neapoli, Veneziako Errepublika &ndash; 1410ko maiatzaren 3a, Bolonia, Aita Santuen Lurraldea) Eliza Katolikoaren antipapa bat izan zen.

Mendebaldeko Zismaren garaian, XV. mendearen hasieran bi Aitasantu zeuden: Gregorio XII.a (Erroma) eta Benedikto XIII.a (Avignon). Zisma honi konponbidea emateko asmoz eta behin-betiko Aitasantu bakar bat izendatzeko helburuz, 1409an Pisako kontzilioa ospatu zen, bertan kardinalek Alexandro V.a hautatu zuten. Halere, konponbide bat lortu beharrean arazoa gehiago korapilatu zen, gainontzeko bi Aitasantuek hirugarren hau ez baitzuten onartu.

1410ean Alexandro V.a hil egin zen eta pisatar kardinalek haren ondorengo Joan XXIII.a hautatu zuten, baina beste bi Aitasantuek bere aurrekoa bezala ez zuen onartu eta hiru Aitasantu egoten jarraitu zuten.

Azkenean Konstantzako kontzilioak (1414-1418) Zismari amaiera eman eta Eliza Katolikoaren buru Aitasantu bakar bat ezarri zuen: Martin V.a
La Moraleja

**La Moraleja** Espainiako Madrilgo Erkidegoan dagoen Alcobendas udalerriko luxuzko urbanizazio bat da. Madril hiriburutik oso hurbil dago, Madrilgo metropoli eremuaren iparraldean. Madrildik iparralderantz eta Burgos alderako norantzan atera, eta A-1E-5 autobidearen 12 irteeran.

Herrialde osoan ospea duen eremua da, Espainiako pertsona ospetsu eta aberatsen edota oihartzun mediatikoa dutenen bizilekua delako ala izan delako: tartean, Rocío Jurado, Isabel Pantoja, José Antonio Camacho, José María García, Lola Flores, Ana Obregón, David Beckham, Gonzalo Higuaín, Marcos Pérez Jiménez, José María García, Juan Luis Cebrian eta Eduardo Vioque, bai eta beste hainbat jende ospetsu, enpresaburu boteretsu, artista, arkitekto, kirolari eta futbolarien bizilekua ere.

Guzti honengatik, segurtasun neurri handiak dituen eremua da, kale guztiak segurtasun kamerez josiak daude, sartu eta irteten diren ibilgailu guztien matrikulak grabatzeko eta lapurretak ekiditeko, bai eta berezko 24 orduko segurtasun pribatuko zaintzaile zerbitzua ere.

## Ikus gainera 
* Neguri
* Pedralbes
* Somosaguas
* Cervantes parkea
* Bel Air
* Beverly Hills

## Kanpo estekak
Ekonomia ekologiko

thumb|233x233px|Ekonomia ekologikoa

**Ekonomia ekologikoa** garapen iraunkorra aztertzen duen zientzia da. Ekonomia mota hau, ez du bakarrik ekonomiaren hazkundea kontuan hartzen, beste aldagai batzuk ere hartzen ditu kontuan, horien artean badaude ingurunea eta gizartea.

Ekonomia tradizionalean gehienetan hazkunde ekonomikoa lortzeko ez dira hainbat faktore kontuan hartzen eta askotan faktore hauek kaltegarriak izan daitezke gizarterako, mundurako,... Ekonomia ekologikoaren ikuspegitik faktore hauek kontuan izan behar dira, zeren eta ekonomia eta ingurunea eskutik bat datoz. Ekonomia mota honen arabera askotan gehiegizko produkzioa ematen da eta horren ondorioz gure ingurumena gaizkitu egiten da, fabrika askok erabiltzen duten produkzio metodoak oso kutsatzaileak baitira. Ekonomia ekologikoaren bitartez saiatzen da aztertzen noiz da produkzio hau gehiegizkoa, hau da zein puntutan enpresak ekoizten gelditu behar diren bilatzen saiatzen da, hori lortzen bada baliteke ekonomia hazkundea hain handia ez izatea baina gure ingurumena akoz gutxiago kutsatuta egongo da. Ekonomia ekologikoa ere jendeak zein enpresak energia berritzaileak erabiltzea sustatzen du, modu honetan ere prudukzioa handitu daiteke gure ingurunea gutxiago kutsatuz, ekonomia mota hau defendatzen dutenek mota honetako neurriak defendatzen dituzte.

Ekonomia ekologikoa ez da bakarrik enpresen produkzioaz eta hazkunde ekonomikoaz arduratzen beste hainbat arlotan ere zentratu egiten da. Haien artean dago ere sozietatea, arlo honetan ekonomia mota hau sozietateari zein ingurumenari modu zuzenean kalte egiten dion kutsadura ezabatzeko neurriak ematen saiatzen da, ekonomia bermatu gabe. Modu honetan saiatzen dena da ekonomia hazkunde jarraitzea baina ahalik eta kutsadura gutxien egotea. Ekonomia ekologikoa defendatzen duten autoreek hainbatetan kritikatzen dute ekonomia konbentzionalean kasu askotan ez dela kontuan hartzen zelan sozietateri eta ingurumenari egin ahal zaion kaltea.

Ekonomia konebntzionalari egiten zaion beste kritika bat da ez duela kontuan hartzen errekurtso naturalak infinituak ez direla eta horren ondorioz helduko da eguna non errekurtso naturalak amaitu egingo diren eta ezin izango da gaur egun ekoizten diren hainbat produktu ekoitzi. Ekonomia ekologikoak defendatzen du errekurtso natural hauek zaindu egin behar direla denbora luzez eduki nahi baditugu, horretarako neurri ezberdinen bitartez saitzen da errekutrso naturalen  kontsumo arduratsu bat egitea edo adibidez birziklatutako materiala ahalik eta gehien erabiltzea, modu honetan errekurtso naturalak askoz denbora gehiago iraunduko dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ondare natural

thumb|371x371px
**Ondare naturala** munduak dituen baliabide naturalen multzoa da. Geologia, lurzorua, airea, ura eta izaki bizidun guztiak dira ondare naturalaren parte. Gizakiok behar ditugun ondasun eta zerbitzu asko, ekosistemen zerbitzu ere deituak, eskaintzen ditu, eta gure gizartea eta ekonomiaren ezinbesteko oinarri da, kasu askotan baita giza bizitza posible egiten duena ere.

Ekonomiaren ikuspegitik sortutako kapitalaren nozioaren hedapen bat da (alegia, baliabide gehiago sortzea ahalbidetzen dituzten baliabideak), ingurumenak eskaintzen dituen ondasunak eta zerbitzuak kontuan hartzen dituena. Esaterako, ongi zaindutako baso edo ibai batek zuhaitzak edo arrainak modu iraunkorrean eskain ditzake; gehiegi ustiatutako batek, berriz, zura edo arrain gero eta gutxiago izatea eragingo du. Beste funtsezko zerbitzu batzuk ere ematen ditu ondare naturalak, adibidez ura atxikitzea, higadura kontrolatzea edo intsektuen bidez uztak polinizatzea, horrela beste baliabide natural batzuen epe luzeko bideragarritasuna ziurtatuz.

Erabilgarri dauden aktibo naturalek hornitzen dituzten zerbitzuen jarraipenak ingurumen osasuntsu eta bideragarria behar duenez, ekosistemen egitura eta habitaten aniztasuna ondare naturalaren osagai garrantzitsuak dira. Badaude ondare naturalaren aktiboak neurtzeko metodoak, erabakiak hartzen dituztenek ezagutu dezaten nola aldaketek unean uneko zein etorkizuneko egoeran, gizakiaren ongizatean eta ekonomian nola eragingo duten.

## Kanpo estekak
Sprachbund

('hizkuntz federazioa' alemanez) edo **hizkuntz eremua** geografikoki gertu egoteagatik edota hizkuntz ukipenagatik (eta ez elkarrekin genetikoki lotuta egoteagatik) ezaugarriak partekatzen dituzten hizkuntzen taldea da. Genetikoki lotuta ez dauden hizkuntzak dira inoiz, edota urrungo lotura genetikoa baino ez dutenak.

Haren adibide ezagunak Balkanetako hizkuntzak dira (albaniera, bulgariera eta errumaniera) eta Indiako azpikontinentekoak (artean zenbait dravidiar eta indoirandar hizkuntza), besteak beste.

Euskara batzuetan Standard Average European (SAE) delakoan sartu izan da. SAE-ren partaide petoak erromantzeak (frantsesa, gaskoiera, gaztelania, etab.) eta mendebaldeko hizkuntza germaniarrak (alemana, ingelesa, nederlandera, etab.) dira. Adibidez, uste izatekoa da Erdi Aroan euskaraz artikulua sortu izana SAE-ren eraginari zor zaiola, taldeko hainbat hizkuntzatan garai bertsuan sortu baitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kabotaje

**Kabotaje** itsasertzean zehar egindako nabigazioa da, bereziki estatu bateko portuen artekoa.

Hitza frantsesezko mailegua da,  lurmutur bien arteko nabigazioa da eta. Hitza itsas nabigaziotik aireko, errepideko eta trenbideko garraiora iragan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakearen monumentua (Iruñea)

**Bakearen monumentua** Nafarroa Garaiko Iruñea hiriburuan dagoen monumentu eta eskultura bat da.

## Kokalekua 
Bakearen plazako biribilgunearen erdian dago, Yanguas Miranda kalea, Armada etorbidea eta Oliveto kondearen etorbidea elkartzen diren gunean, eta Nafarroako Rural Kutxaren eraikinaren, Iruñeko autobus geltoki zaharraren eta gaur egungo Iruñeko autobus geltokiaren artean.

## Monumentua 
Rafael Bartolozzi iruindar eskultoreak egin zuen, 1987an. Urte horretan bertan plaza horretan paratu zuten. Bakearen alegoria bat da. Carrarako marmol zuriz, hormigoi armatuz, altzairu pintatua eta altzairu herdoilgaitzez egina dago.

## Kanpo estekak 
* Bakearen monumentua. Iruñeko eskulturak
Cabo Machichaco

***Cabo Machichaco*** 1882an Newcastlen eraikitako lurrunontzia izan zen. 1885ean Compañía Ybarra bilbotar armadoreak erosi zuen, Bilbo eta Sevilla arteko kabotaje lanak egiteko. Ibilaldiaren lehenengo geltokia Santanderko portua izan zen. Ontzia 1893ko azaroaren 3an portuan lehertu eta XIX. mendean Espainian izandako sarraski zibilik handiena eragin zuen.

## Hondamena 
1893ko azaroaren 3an, *Cabo Machichaco*, Pedrosako lazaretoan koarentena pasa eta gero (Bilbon zenbait gaixok kolera izan zuten eta), Maliañoko 2. moila irtenean zegoen, egungo Calderón de la Barca kalearen parean. Itsasontziak, irina eta gai siderurgikoez gain, bizkarrean zenbait azido sulfuriko txanbil eta (parte eman barik edo portuko autoritateek isilean gordeta) 51 tona dinamita ere zituen.

Dinamita Galdakaon ekoiztua izan zen Bizkarren hasi eta brankako sotoetara zabaldu zen.

Portuan ainguraturik edo atrakaturik zeuden ontzien eskifaiak ere hara joan ziren (aurreko egunean Kubatik ailegatitako *Alfonso XIII* lurrunontziarena adibidez). Francisco Jauregizar Cagigal ontzi horren kapitainak eta Francisco Cimiano kapitain-ikuskatzaileak *Auxiliar nº 5* ontziari- Compañía Trasatlántica Españolarena zena- hara joateko agindua eman zioten. *Galindo* frantziar itsasontziaren, *Eden* ingelesaren eta Naviera Pinillosen *Catalina* espainiar transatlantikoaren tripulatzaileak ere hara joan ziren.
[eskuinera|thumb|300px|*Alfonso XIII* lurrunontzia, [1889an egina. Eztandan 32 tripulatzaile hil ziren, tartean Francisco Jauregizar Cagigal kapitaina.]]
Suteak ikusnahi asko erakarri zituen, sotoan zer zegoen ez zekitela. Arratsaldeko lauretan, sute oraindik martxan zegoela, ontziaren zama ezagutarazi zuten. Hala ere, portuko agintariek ez zuten publikoa aldendu. Hedatze-uhinak zenbait kilometrotara zegoen San Juan de Maliañoko Erdi Aroko baseliza eraitsi zuen. Ontzian zeuden guztiak, tartean *Alfonso XIII*ren 32 tripulatzaile eta bere kapitaina, eztandan hil ziren.

Eztandaren ondorioz, 590 hildako eta 525 zauritu izan ziren, Garai hartan, hiriak 50.000 biztanle zituen.

220px|thumb|*Cabo Machichaco*ren egoera bi eztanden ondoren.
Hildako eta zaurituez gain, inguruko eraikinak eztandak edo hedatze-uhinak eraitsiak izan ziren, Méndez Núñez kaleko ia etxebizitza guztiak botaz.

Santanderrek bere agintari zibil, militar eta suhiltzaile gehienak galdu zituen. 1875tik aurrera hiriko ekonomia krisialdian zegoen: atzerrira gari eta irina esportatzea galarazita zegoen, amerikar kolonien galerak arazoa areagotu zuen... Hala ere, epeka epeka hiriak bere ekonomia berreskuratu zuen: 1898an bahitetxea, 1907an Banco Mercantil edo Navegación Montañesa ontzi-enpresa sortu zituzten...

## Monumentuak 
thumb|Valentín Lavínen monumentuaren atzealdea.
* José María de Peredak *Pachín González* (1896) eleberria eta Marcos Linazasoro poetak litografia bat egin zuten.
* 1896an Valentín Ramón Lavín Casalís (1863-1939) udal arkitektoak monumentu bat diseinatu zuen.

## Ikus gainera 
* Halifaxko leherketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Korearra (Iruñea)

**Korearra** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen monumentu edo eskultura bat da..

## Kokalekua 
Bigarren Zabalgunean dago, Rodeznoko Kondearen plazan, eta Eroritakoen monumentuaren aurrealdean, hain zuzen ere, Karlos II.a etorbidearen amaieran.

[erdian|300px|thumb|*Korearra* estatua eta atzealdean [Eroritakoen monumentua (Iruñea)|Eroritakoen monumentua.]]

## Monumentua 
1950an Jorge Oteiza gipuzkoarr eskulturgileak egin zuen. Brontze ponpeiarrez egina dago. Neurriak: 313 x 97 x 76 cm. Idulkia: 115 x 111 x 86 cm.

## Kanpo estekak 
* *Korearra*. Iruñeko eskulturak
Baoak (Iruñea)

**Baoak** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen eskultura bat da.

## Kokalekua 
Iruñeko zitadelan dago, Armada etorbidearen aldeko sarbide nagusia eta labearen artean.

250px|erdian|thumb|*Baoak* eskulturaren ikuspegi orokorra.

## Monumentua 
1972an Vicente Larrea bilbotar eskulturgileak egin zuen. Burdin perlitikoz egina dago. Neurriak: 250 x 330 x 250&nbsp;cm.

## Kanpo estekak 
* *Baoak*. Iruñeko eskulturak
Ekosistemen zerbitzu

[thumb|200px|[Polinizazioa ekosistemek eskaintzen duten zerbitzuetako bat da.]]
**Ekosistemen zerbitzuak** ekosistemek eskaintzen dituzten eta gizakiaren ikuspuntutik erabilgarriak diren baliabideak edo prozesuak dira. Kontzeptua aspalditik da ezaguna ekologoen eta beste zientzialari batzuen artean, baina XXI. mendearen hasieran orokortu zen ikuspegi politikotik eta jende xehearen artean. 2005ean Milurteko Ekosistemen Ebaluazioa antolatu zuten Nazio Batuek, eta bertan ekosistemen zerbitzuen definizioak formalizatu zituzten mundu osoko 1.300 zientzialarik, lau urteko lanen ondoren. Ekosistemen zerbitzuak lau kategoriatan sailkatu ziren: *hornidura*, esaterako uraren edo janariaren ekoizpena; *erregulazioa*, esaterako klimaren eta gaixotasunen kontrola; *euskarria*, esaterako elikagaien zikloak eta uzten polinizazioa; eta *kultura*, esaterako aisialdiko erabilerak.

## Kategoriak 
### Euskarri zerbitzuak 
Ekosistemen gainerako zerbitzuak ekoizteko derrigorrezkoak diren zerbitzuak dira euskarrikoak. Mantenugaien birziklatzea, ekoizpen primarioa, lurzoruaren eraketa dira euskarri zerbitzuen adibide. Haiei esker, ekosistemek beste zerbitzu batzuk eman ditzakete, esaterako janaria, uholdeen erregulazioa edo uraren arazketa.
### Hornidura zerbitzuak 
Ekosistemetatik eskuratutako produktuak dira.
* janaria (ehiza bidez eskuratutakoa ere bai)
* lehengaiak: zura, larruak, materia organikoa, ongarriak, etab.
* baliabide genetikoak
* ura
* mineralak
* medikuntzarako baliabideak
* energia
* apaingarriak
### Erregulazio zerbitzuak 
Ekosistemetako prozesuak erregulatzetik lortutako onurak
* hondakinen deskonposizioa eta desintoxikazioa
* uraren eta airearen garbitzea
* klimaren erregulazioa
* izurriteen eta gaixotasunen kontrola
### Zerbitzu kulturalak 
Ekosistemek ematen dituzten onura ez-materialak: garapen intelektualerako, gogoetarako, aisialdirako, sentipen estetikoetarako eta izpiritua aberasteko.
* kulturalak
* izpiritualak eta historikoak
* aisialdiko esperientziak
* zientziarakoak eta hezkuntzarakoak

## Kanpo estekak 
* Euskadiko Ekosistemen Zerbitzuen Ebaluazioa *ehu.eus* webgunean
Carthago Nova

**Carthago Nova** erromatarren hiria izan zen, egungo Cartagenan kokaturik. Hasdrubal Ederrak K.a. 227an *Qart Hadasht* izeneko hiria eratu zuen, antzinako iberiar edo tartessiar herrixka batean. Eszipion Afrikarrak K.a. 209an konkistatu zuen, *Carthago Nova* izendatu eta erromatar kolonia bihurtu zuen.

Laster Hispania osoko hiri nagusienetariko bat bilakatu zen, izan ere, Tiberio eta Klaudio aginpideen artean, *carthaginesis* izeneko ko hiriburu izendatu zuen.

425ean bandaloek arpilatua, VI. mendean Justiniano I.ak eskualdea konkistatu zuen. Hiria Spaniako hiriburu bihurtu zuen, *Carthago Spartaria* izenaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torre Blanca

**Torre Blanca** (euskaraz 'Dorre Zuri') Espainiako mendi bat da, Europako mendietako Urrieles mendizerran dagoena.

Leon eta Kantabria arteko mugan kokaturik, Kantabriako mendirik altuena da, nahiz eta askotan guztiz Kantabrian dagoen Peña Vieja dela esan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peña Vieja

**Peña Vieja** (euskaraz 'Haitz Zahar') Espainiako mendi bat da, Europako mendietako Urrieles mendizerran dagoena.

Bere eremu osoa Kantabrian duen mendirik altuena da. Hala ere, ez da probintziako altuena, Kantabria eta Leon artean partekaturik dagoen Torre Blancak berak baino 1,5 metro gehiago duelako.

Lehendabizikoz, Aymar de Saint-Saud frantziar kartografoak eta Cosme Soberón eta Jerónimo Prieto espainiarrek igo zuten, 1890eko uztailaren 9an hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Desnivel

:*Agian Desnibel ari zinen bilatzen.*

**Desnivel** Espainiako eskalada eta mendizaletasunari buruzko aldizkaria da.

## Historia 
1981an Darío Rodríguezek Desnivel aldizkaria sortu zuen. Hilabetero Madrilen argitaratzen da. Gaiekiko mendizaletasuna (Pirinioak, Alpeak), espedizioak (Himalaia, Andeak, Alaska), eskalada (Iberiar Penintsula) eta alpinismoaren historia jorratzen ditu.

## Desnivel argitaletxea 
Desnivel argitaletxeak liburuez (biografiak, gidak) eta *Desnivel* aldizkariaz gain, bi aldizkari berri ere argitaratu ohi ditu: *Escalar* (kirol-eskalada) eta *Grandes Espacios* (xendazaletasuna).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Desnivel aldizkariaren webgunea
Odiseo deritzon gudari baten erretratua

***Odiseo deritzon gudari baten erretratua*** () Iruñean dagoen Jorge Oteizaren eskultura bat da. Bere kutxa metafisikoen azterketan egindakoa da, eta karga sinboliko handia du, greziar mitologiako pertsonaia bat Euskal Herriarekin lotzen baitu.

## Izena 
Eskulturaren izena *Odiseo deritzon gudari baten erretratua* gisa aurkezten du Iruñeko udalak, baina Oteizak zioen *gudari armatu* gisa adierazi behar zela.

## Eskultura 
Iruñean dagoen bertsioa 1990an Jorge Oteiza gipuzkoar eskulturgileak egin zuen eta 1992an bertan paratua izan zen. Hala ere, 1975an hasi zen lanean, *Esperimentazio-ondorioa 3* serieko Omenaldia Mallarmeri 1958ko eskultura oinarri hartuta. Odiseo (Ulises) greziar heroiaren alegoria bat da.

Altzairu beltzezko xaflez egina dago. Neurriak: 250 x 192 x 235 cm. eta 1.500 kilogramoko pisua.

## Kokalekua 
Iruñeko zitadelan dago, Armada etorbidearen aldeko sarbide nagusia eta bolborategiaren artean.

250px|erdian|thumb|Urrutira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Odiseo deritzon gudari baten erretratua*. Iruñeko eskulturak
Manikura

225px|thumb|Manikura areto bat Asian
**Manikura** eskuen zainketa kosmetikoa da, bereziki azazkalei forma eman eta haiek margotzean datzana.

## Ikus, gainera 
* Pedikura

## Kanpo estekak
Pedikura

thumb|Pedikura egiten
**Pedikura** oinen zainketa kosmetikoa da, bereziki azazkalak moztu eta margotzean datzana.

## Ikus, gainera 
* Manikura
* Podologia

## Kanpo estekak
Tetrigidae

**Tetrijido** (**Tetrigidae**) ortopteroen ordenako izen bereko familiako intsektuez esaten da. Itxuraz otien antzekoak dira, baina neurriz haiek baino txikiagoak (8–25&nbsp;mm luze). Aurreko hegoak ezkata txiki batzuek baino handiagoak ez dituzte, atzekoak, berriz, mota gehienek handiak dituzte. Kolorez arreak izaten dira eta ibili ere gehiago ibiltzen dira bere koloreko lekuetan belar artean baino. 700 tetrijido mota ezagutzen dira; horietan ezagunena *Tetrix undulata* da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandria (argipena)

**Alexandria** izenak esanahi zenbait ditu:
* Alexandria, Egiptoko hiria;
* **Alexandria** edo Iskandariya, Irakeko hiria;
* Alexandria, Alabamako hiria.
* Alexandria, Louisianako hiria.
Maliaño

**Maliaño**, montañesez: *Maliañu*, Espainiako iparraldeko Camargo udalerrian dagoen herria bat da. Santanderko badian, hiriburutik 5&nbsp;kilometrotara, kokatuta, Santanderko aireportuaren egoitza da.

2024an 9.699 biztanle zituen.

Geografikoki bitan zatiturik dago: Alto Maliaño (Maliaño Garaia) eta Bajo Maliaño (Maliaño Behea).

## Herritar ezagunak 
* Juan Carlos Arteche Gómez (1957-2010), futbolaria
* Modesto Cabello Aizpeolea (1922), bolo-palma jokalaria
* Mateo Escagedo Salmón (1880–1934), historialaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ailis

**Ailisa** edo **otila** legamiarik gabeko ogia da. Irinez eta uraz egiten dute orea, batzutan gatza gehituz. Su bizian prestatzen dute.

Jada Antzinako Egipton eta Sumerren ezagutua, judaismoan eta kristautasunean esanahi berezia du.

## Ikus, gainera 
* Ogi zapal

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Acatlán

**Acatlán** (nahuatlez, *kainabera lekuan*) Mexikoko hainbat lekuren izena da:
* Acatlán (Hidalgoko udalerria)
* Acatlán (Acatlán), aurreko udalerriko herriburua.
* Acatlán (Pueblako udalerria)
* Acatán de Osorio, aurreko udalerriko herriburua.
* Acatlán (Veracruzeko udalerria)
* Acatlán de Juárez (udalerria), Jalisco.
* Acatlán de Pérez Figueroa (udalerria), Oaxaca.
* Acatlán bailara, Pueblako bailara.
* Acatlán ibaia, Puebla eta Oaxacako ibaia.
* San Luis Acatlán (udalerria), Guerrero.
Zirga

[thumb|Zirga bat, [atoiontzi batek erabilia.]]
**Zirga** ibaietan eta, lehorretik ontzi bati tiratzeko erabiltzen den soka da. Lan hau egiten zutenek
zirgari edo zirgatzailea zuten izena. Batzuetan mandoak erabiltzen ziren lan egiteko, eta erriberetan zehar atondutako bideei, berriz, zirga-bideak esaten zitzaien. Bide ohi horiek egokiak dira bidegorri bihurtzeko, eta oinezkoak paseoak egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ofiziale-elkarte

[thumb|200px|[Kataluniako lauza batzuetan irudikatutako Erdi Aroko sei korporazio-lanbideen irudikapena: harginak, buztinlariak, saskigileak, okinak, botagileak eta zapatariak.]]

**Ofiziale-elkarte**, **korporazio** edo **gremioak** (Heg.) Erdi Aroan Europako hirietan sortu ziren elkarte ekonomikoak izan ziren, hauetan lanbide bereko eskulangile eta merkatariak biltzen ziren. Gerora, beste kontinenteetako Europako kolonietan ere ezarri ziren. Aro Modernoaren amaiera aldera desegin zituzten. Beren helburua lan-eskaera eta aktibo zeuden lantegi-kopuruaren arteko orekari eustea izan zen, korporazioetako kideei lana, ongizate ekonomikoa eta lanbidearen ikasketa-sistema bat bermatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Florentziako Errepublika

**Florentziako Errepublika** edota **Florentziar Errepublika** (italieraz *Repubblica Fiorentina*) gaur egungo Toskana eskualdean zegoen eta Florentzia hiriburu zuen Erdi Aroko estatu bat izan zen. 1115ean, Matilde Canossakoa markesa hil zenean, florentziarrek Florentziako Dukerria desegin eta komuna bat eratu zutenean sortu zen. Errepublika *gonfaloniere* (hiriko agintari titularra) batek hautatutako Florentziako Signoria izeneko kontseiluak gobernatzen zuen; aldi berean, *gonfaloniere*a florentziar gremioetako kideek hautatzen zuten.

Errepublika hartako historia borrokaz eta liskarrez beteta dago. 1434an Cosimo Medicik egindako estatu kolpe baten bitartez, Errepublikaren eta hiriburuaren kontrola Medicitarren eskuetara igaro zen. 1494. urtea arte, hiria familia haren menpe egon zen, baina denboraldi labur batez Girolamo Savonarola fraideak kanporatu egin zituen, 1512an, Joan Medicik (gerora Leon X.a Aita Santua izan zenak) hiriaren kontrola berreskuratu zuen arte. 1527an, Medicitarren agintea bigarren aldiz iraulia izan zen, Cognaceko Ligaren Gerran zehar, baina 1531n, Florentzia hamaika hilabetean setiatu ondoren, Medicitarrek berriz ere bereganatu zuten. 1532an Errepublika behin-betiko desegin zen, Klemente VII.a Aita Santuak Alexandro Medicikoa Florentziako duke izendatu eta ordu arte Errepublika zena Oinordetzako monarkia izatera iragan zenean.

## Ikus, gainera 
* Nikolas Makiavelo
* Nafarroako konkista
* Toskanako Dukerri Handia
* Florentziako kantziler

## Kanpo estekak
Aho-puzker

thumb|250x250px|Gazte bat aho-puzkerra egiten
**Aho-puzker bat**, iseka egiteko erabiltzen den imintzio edo keinu bat da, benetan zein txantxetan. Mihia ezpain artean jarriz eta putz egitean puzker batek egiten duen antzeko soinua da.

Fonetikan, dardarkari ezpain-mihikari ahoskabe  bat bezala deskribatzen da, eta kultura ezberdinetan erabiltzen den arren, hizkuntza bakar baten ere ez du balio hitzak sortzeko. 1890. urtean grabatu izan zen lehen aldiz. Primateek ere egiten dituzte aho-puzkerrak.

## Bitxikeriak 
Urrezko Mugurdia sariak (ingelesez, *Golden Raspberry* sariak) Estatu Batuetako film, aktore, gidoilari eta zuzendari okerrenak nabarmentzeko egiten da. Izenaren jatorria ingelesezko "blowing a raspberry" esalditik dator, euskaraz "aho-puzker" (hitzez hitz "mugurdi bati haizea eman"), sariak "aho-puzkertiei" ematen dietelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aho-puzker baten bideoa abiadura handiko kamera batekin irarrita.
Faustina Gaztea

**Ania Galeria Faustina Gaztea**, **Faustina Gaztea**, (; Erroma, eko irailaren 21a - Halala, Kapadozia, 175) Erromako enperatriza izan zen. Antonino Pio eta Faustina Zaharraren alaba, Marko Aurelioren lehengusu eta emaztea eta Komodoren ama izan zen.

Iturri klasikoek ikuspegi negatiboa zuten arren, bere senar eta soldaduek jainkotar ohoreak eman zizkioten hiltzean.

## Erreferentziak
Cavour zubia

**Cavour zubia** (italieraz *Ponte Cavour*) Italiako Erroma hiriburuan dagoen zubi bat da. Tiber ibaia zeharkatzen du.

## Historia 
1896-1901 artean eraikia izan zen, jatorriz 1978ko Ripettako pasabidea (*passerella di Ripetta*) ordezkatzeko asmoz. 1901eko maiatzaren 25ean inauguratu zen eta izena Camillo Benso italiar abertzalea eta Italiaren bateratzearen aintzindarietako bat zenaren omenez ipini zioten.

## Jauzien ohitura 
Mundu mailan zubi honek nonbait ospea baldin badu, 1946. urtetik aurrera, urtero urtarrilaren 1ean eta goizez zubi honetatik ibaira jauzi eginez Urteberriari ongietorria emateko ohitura dagoelako da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mandelbrot multzo

thumb|Mandelbrot multzoa plano konplexu batean azpimultxo baten gisa irudikatzen den errepresentazio matematikoa. Multzoaren puntuak beltzez adieraziak daude. Ikus –1 multzoari dagokiola, ez aldiz&nbsp;1&nbsp;.

**Mandelbrot multzoa**, fraktal multzoen artean ezagunena eta aztertuena da. Izena Benoît Mandelbrot (1924-2010) poloniar matematikariari zor dio, 1970eko hamarkadan multzo hau ikertu baitzuen. Honela zehazten da:

*C* edozein zenbaki konplexu izan liteke, hortaz, *C* abiapuntutzat hartuz errekurtsio bidez segida bat gauzatu liteke:

 \left \{
\begin{matrix}
z_0 & = & 0 \qquad \ & \mbox{(hasierako terminoa)} \qquad \\
z_{n+1} & = & z_n^2 + c & \mbox{(indukzio-erlazioa)}
\end{matrix} \right.

Segida hau mugatua gelditzen baldin bada, orduan *C* delakoa Mandelbrot multzoaren barnean dagoela esaten da, bestelakoan hartatik kanpo gelditzen da.

Adibidez, c = 1 hartuz gero 0, 1, 2, 5, 26... segida urrundua lortzen da. Mugatua ez denez, 1 ez da Mandelbrot multzoaren barneko elementua.

Aldiz, c = –1 hartuz gero 0, –1, 0, –1... segida mugatua lortzen da, hortaz, –1 elementua Mandelbrot multzoaren barnean dago.

erdian|thumb|445px|Mandelbrot multzoaren barnean *ad infinitum!* edo infinituraino doazen multzoaren erreplikak daude.

File:Mandelbrot Set Image 57.png
File:Mandelbrot Set Image 58.png
File:Mandelbrot Set Image 31.png
File:Mandelbrot Set Image 49.png
File:Mandelbrot Set Image 50.png

## Kanpo estekak
1949ko Landetako basoaren sutea

[thumb|1949ko sutearen biktimen omenezko monumentua, [Canéjanen.]]

**1949ko Landetako basoaren sutea** urte hartako abuztuaren 19tik 25raino Gaskoiniako Landetan izan zen. Baso-sutearen ondorioz, 52.000 ha, horietatik 25.000 Landetako basoarenak, erre eta 82 lagun hil ziren. II. Mundu Gerraren ostean basoen egoera oso kaskarra zen, eta suebakiak landaretzak janak zituen.  Europa osoko sute modernorik hilgarriena izan zen.

1949ko abuztuaren 25an, Landetako basoaren sutea itzaltzea lortu zuten azkenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcha Prima

**Marcha Prima** () Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Gironda departamenduan dago, Akitania Berria eskualdean. 2013an  biztanle zituen.

## Demografia 
## Administrazioa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.
Guk euskaraz, zuk zergatik ez

[thumb|thumbtime=35|start=0|[Gabriel Aresti eta XX. mendeko euskal olerkigintza ulertzeko bideoa.]]
**Guk euskaraz, zuk zergatik ez** (**Guk euskaraz** izenaz ere ezaguna) Urko euskal abeslariaren kanta da. Hitzak Gabriel Aresti idazle eta poetak ondu zituen eta Urkok musika sortu. 1976an izen bereko singlean agertu zen lehendabizikoz. Geroztik, Urkoren abesti ezagunenetarikoa bilakatu da, eta baita kanta euskaltzale nabaria ere. Hitz hauekin hasten da:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Guk euskaraz, zuk zergatik ez" abestiaren bertsioa youtube.com webgunean entzungai
* "Guk euskaraz, zuk zergatik ez" abestiaren hitzak irakurgai
Ponte Vecchio

**Ponte Vecchio** (euskaraz *Zubi Zaharra*) Italiako Toskana eskualdean dagoen Florentzia hiriko Erdi Aroko zubi bat da. Hiri honetako Alde Zaharrean dago, eta Arno ibaia zeharkatzen du. Hiri honetako ikurra da, bai eta mundu osoko zubi ospetsuenetako bat ere.

## Historia 
Ustez kokaleku horretan lehenbiziko zubia erromatarrek Florentzia sortu eta gutxira eraiki omen zuten, 150. urte aldera edo, ondoren Hadriano enperadoreak Cassia Nuova bidearen eraikuntza agindu zuenean pasabide hura hobetu egin zen.

Zaila da ordutik Erdi Arora arte bertan zenbat zubi berreraiki eta suntsitu ziren, Karlomagnoren garaian zubi bat eraiki zela aipatu ohi da, eta X.-XI. mendeen artean gaur egungo norantza duen zubia eraiki zela uste da. 1222-1322 kalteak jasan zituen, eta 1333an guztiz suntsitua izan zen. 1345an Taddeo Gaddi arkitekto eta margolariaren diseiunuari jarraiki harriz berreraiki zen.

Bigarren Mundu Gerran zehar hiriko beste zubiak ez bezala alemaniarrek ez zuten suntsitu, baina inguruko eraikinen hondakinek berau zeharkatzea oztopatzen zuten.

## Zubia 
Zubia hiru arkuen gainean exekia dago, nagusiak 30 metroko begia du, eta gainontzeko biek 27 metrokoa. Arkuen garaiera 3,5 eta 4,4 metro arteko da.

Irudi:Pontevecchioview.jpg|Ikuspegi panoramikoa egunez.
Irudi:PonteVecchioeastnight.jpg|Ikuspegi panoramikoa gauez.
Irudi:

## Kanpo estekak
Prima donna

[thumb|150px|[Adelina Patti (1843-1919) opera abeslaria, XIX. mendeko *prima donaren* eredua.]]

**Prima donna** (euskaraz *lehen andrea*) Opera lanak taularatzean emakumezko abeslari nagusia izendatzeko italierazko izendapen bat da. Orkorrean, sopranoak izan ohi dira. Gizonezko abeslari nagusiarentzako hain ezaguna ez den **primo uomo** (*lehen gizona*) izendapena erabiltzan da, orokorrean tenorea izan ohi da.

## Kanpo estekak
1941eko Santanderko sutea

**1941eko Santanderko sutea** urte hartako otsailaren 15tik 16raino Kantabriako hiriburuan izan zen.

Sutea Cádiz kalean hasi zen, moiletatik gertu. Egun hartan, hego haizeak gogor jo zuen. Izan ere, 1941eko zikloiak hirian 180&nbsp;km/h haize boladak izan zituen. Suhiltzaileek ezin izan zuten amatatu eta alde zahar guztia erre zuen. Hilaren 16an Bilbo, Donostia, Palentzia, Burgos, Oviedo, Gijón, Avilés eta Madrildik suhiltzaileak ailegatu ziren eta hurrengo egunean, haizea baretu zenean, sute nagusiak amatatu zituzten. Hala ere, azken garrek 15 egun ere iraun zuten.

Guztira, 14 ha erre ziren: 400 eraikin desagertu eta 10.000 kaltetu inguru izan ziren. Hala ere, hildako bakarra izan zen: Julián Sánchez García madrildar suhiltzailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sutearen gaineko webgunea.
* Sutea Instagramen.
* *El Diario Montañés* - Sutearen 75. urtemuga.
* Argazkien bildumak.
Pisako Errepublika

**Pisako Errepublika** (italieraz *Repubblica di Pisa*) XI. mendetik aurrera Toskanako Pisa hiriburutzat zuen estatu *de facto* independiente bat izan zen. Merkataritza gune garrantzitsua bilakatu eta hiriko merkatariek Mendebaldeko Mediterraneoan euren itsas nagusitasuna ezartzearen ondorioz bere botere ekonomia areagotuz joan zen. Bere garai ekonomiko gorena XI. mendean zehar izan zuen, baina 1284an Genovako Errepublikaren aurka Meloriako guduan borrokatu eta porrota jasan ondoren, ez zuen gehiago bururik jaso ahal izan. 1402an Viscontitarrei saldua izan zen, eta hiriak florentziarrei erresistentzia hutsal bat jarri ostean, 1406ean Florentziako Errepublikak bereganatu zuen.

Erdi Aroan Italiako Itsas Errepublikak osatzen zituzten Errepubliketako bat izan zen.

## Ikus gainera 
* Itsas Errepublikak

## Kanpo estekak
1995eko Eibarko tren istripua

**1995eko Eibarko tren istripua** urte hartako otsailaren 27an Eibarren egondako tren istripua izan zen.

13:10 inguruan, Eibar eta Donostia lotzen zituen Eusko Trenbideen trena errailetik irten zen Azitain inguruan. Konboia ia Ego ibairaino ailegatu zen. Istripuaren ondorioz, bost lagun hil eta 33 zauritu izan ziren.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko tren istripuen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diva

**Diva** ospea eta goraipena bereganatu dituen emakumezko abeslaria izendatzeko erabiltzen den izendapena da. Jatorriz, operako talentu paregabeko emakumezko abeslaria izendatzeko erabiltzen hasi zen, baina gaur egun antzerki, zinema eta pop musikako emakumezko aktore eta abeslariak izendatzeko ere erabili ohi da. Maiz, eta batez ere kazetaritza eta prentsa munduan, emakume ospetsu batzuen izaera harroputz edota ustehandikoa azpimarratzeko ere erabiltzen da.

Prima donna izendapenarekin estuki lotua dago.

## Kanpo estekak
Kapitalismoak

**Kapitalismoak** Gontzal Mendibil eta Xabier Castillo Miota *Xeberri* euskal abeslariek ezagutarazi zuten kanta da. Hitzen eta musikaren egilea Jesus Maria Markiegi izan zen. 1976an *Zaurietatik dario* diskoan agertu zen lehendabizikoz. Mezu antikapitalista, sozialista eta abertzale nabaria du. Hitz hauekin hasten da:

2004an Kloratita taldeak abestiaren bertsio bat egin zuen *Biharko Euskal Herria* izenburupean, *Inoiz baino gehiago...* diskoan agertu zena.

## Kanpo estekak 
* "Kapitalismoak" abestia youtube.com webgunean entzungai
* "Kapitalismoak" abestiaren hitzak irakurgai
Uribarriko tuneleko hondamena

**Uribarriko tuneleko hondamena** 1937ko apirilaren 9an Bilboko Uribarri auzoan izandako tren istripua izan zen.

Bilbo-Lezama trenbideko tunel batean, tren elektriko batek matxinoen bonbardaketatik babesten ziren lagun batzuk harrapatu zituen. Guztira, hamasei lagun hil ziren eta berrogei zauritu baino gehiago izan ziren.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko tren istripuen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak