open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Okondo

**Okondo** (gaztelaniaz *Oquendo*) Arabako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Aiaraldeko kuadrillakoa. Sei herri edo auzo ditu: Irabaien, Villachica, San Roman, Ugalde, Jandiola eta Zudibiarte.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Ganekogorta mendiaren azpian kokatuta dugu.
thumb|erdian|500px|Okondoko paisaia.

### Udalerri mugakideak 
Iparraldean Gueñes eta mendebaldean Gordexola udalerri bizkaitarrak eta hegoaldean Aiara eta ekialdean Laudio udalerri arabarrak mugakide ditu.

### Auzoak 
# Irabien
# Jandiola
# Okondogoiena edo San Roman
# Ugalde
# Villachica
# Zudubiarte

## Historia 
Historiaurreko aztarnak topatu zituen Jose Miguel Barandiaranek herrian dagoen Mariazuloko koban, giza hezurrak hain zuzen ere.

Erdi Aroan, Okondo Aiarako Jaurerrian sartu zen 1020. urtean, eta 1521ean Bizkaiko jaurerriko foruei atxeki zitzaien, hurrengo ia 70 urteetan udalerri bizkaitarra izan zen. 1590ean, beraz, Aiaraldeko Batzarretara itzuli zen nolabaiteko autonomiaz, eta 1841ean udaletxe propioa lortu zuten, Aiaratik banatuta.

## Demografia 
## Politika 
thumb|275px|Okondoko udaletxea.

### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Okondoko azken alkateak:

a 1992ko Azaroan zentsura-mozio batek Angel Alcalde Olano alkatetzatik bota zuten.

b 2009ko Urrian Andres Alcalde Olano Alkateak dimisioa aurkeztu zuen.

## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote udalerri honi:

## Ekonomia 
eskuinera | alt = XV. Baserri Azoka, 2012ko martxoaren 25ean. | thumb | XV. Baserri Azoka, 2012ko martxoaren 25ean.

Tradizioz, abeltzaintza eta nekazaritza izan dira udalerri honetako jarduera nagusiak, bai eta industria ere. Izan ere, XVII. mendearen amaieran irina egiteko bederatzi errota eta burdinola bat zeuden Okondon.

Urtero, martxoan, Baserri azoka egiten dute, Okondoko Udalak antolatua; eta, harekin batera, Enkarterriko billano txakurraren jardunaldia.

## Kultura 
### Jaiak 
* Abuztuaren amaieran, San Bartolome jaiak ospatzen dituzte.

## Ondasun nabarmenak 
* Zurikaldai dorretxea eta jauregia
* Zudibiarte dorrea
* Aranbarri oinetxea
* Untzako Andra Mariren eliza
* San Bartolome, San Prudentzio, San Esteban eta Otaolako San Sebastianen baselizak.

## Okondar ezagunak 
* Jose Pablo de Ulibarri (1775-1847), hizkuntzalaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Aiaraldea

## Kanpo estekak 
*  Okondo "Auñamendi" entziklopedian
*  Herriaz "Noticias de Alava" egunkariaren artikulu batean
*  Okondoko toponimia Euskaltzaindiaren webgunean
Samaniego

**Samaniego** Arabako hegoaldeko udalerria da, Arabako Errioxako eskualdekoa. Gasteiztik 41 kilometrora dago. 2019ko datuen arabera 316 biztanle dauzka 10,64 km²-ko eremuan banaturik.

## Geografia 
### Udalerri mugakideak 
* Iparraldean: Guardia eta Lagran.
* Hegoaldean: Mañueta eta Villabuena Araba.
* Ekialdean: Guardia eta Leza.
* Mendebaldean: Ábalos (Errioxako Autonomia Erkidegoa).

## Historia 
Guardiaren menpekoa izan zen XV. mendera arte, noiz Gaztelako Erresumak konkistatu baitzuen. Ondoren, 1461. urtean Samaniego gotortu zuten. 1668ko irailaren 30ean hiribildu titulua lortu zuen, Karlos II.a Espainiakoak emana.

Udalerrian hiru herri gehiago zeuden behinola, gaur egun hustuak edo galduak: Pazuengos, Murriarte eta San Millán.

## Demografia 
## Politika 
### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Samaniegoko azken alkateak:

## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineek zerbitzua ematen diote herri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak linea bat ditu udalerrian:

## Kultura 
### Jaiak eta ospakizunak 
thumb|290px|Bailarako Ama Birjinaren baseliza.
* Aste Santuko Berpizkunde igandean Judasen Erretzea ospatzen dute. Bertan, ohitura zaharrari jarraiki, panpina bat erretzen dute herriko espiritu gaiztoak uxatzeko.
* Irailaren 7tik 11ra, Bailarako Ama Birjina zaindariaren festak ospatzen dituzte.

### Euskara 
Samaniegoko hizkuntz nagusia erdera da.

## Ondasun nabarmenak 
* Jasokundearen eliza, XV. mendekoa. Gotorleku bezala eraiki zuten. Atari barrokoa du.
* Samaniego Jauregia, XVII. mendekoa. Egun, hotela da.
* Bailarako Ama Birjinaren baseliza, herrigunetik at dagoena, Bastidarako bidean.
* *Bodegas Baigorri*-ren eraikin modernoa, Iñaki Aspiazu arkitektoak diseinatua.

## Samaniegar ezagunak 
* Gonzalo Saenz de Samaniego Berganzo (1966-), EAJko politikaria eta Eusko Jaurlaritzako sailburu ohia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Arabako Errioxako kuadrilla

## Kanpo estekak 
*  Samaniego *euskadi.net* webgunean
*  Samaniegoko Udalaren webgunea
*  Samaniego Auñamendi entziklopedian
Zanbrana

**Zanbrana** (ofizialki *Zambrana*) Arabako hego-mendebaldeko udalerri bat da, Añanako kuadrillakoa. Gasteiztik 30 bat kilometro hegoaldera dago.

## Geografia 
Zanbranak kokagune estrategikoa du, Arabatik Errioxa Garaiarako derrigorrezko igarobidea izaki. Horren erakusgarri da Done Jakue bidea bertatik igarotzen dela, *Barnealdeko Bidea* deituriko adarra, hain zuzen.

### Udalerri mugakideak 
* Iparraldean: Berantevilla eta Trebiñuko konderria.
* Hegoaldean: Bastida eta Haro (Errioxako Autonomia Erkidegoa).
* Ekialdean: Urizaharra.
* Mendebaldean: Miranda Ebro (Burgos).

## Historia 
Lehen agiri-erreferentzia 1058. urtekoa dugu, Nafarroako Erresumako erregeak (Antso IV.ak) egindako lursail-emate batengatik. 1744. urtean lortu zuen hiribildu titulua, Berantevilla udalerriarengandik independentzia eskuratuz.

1920ko hamarkadan Ozio eta Bergantzu udalerriek Zanbranarekin bat egin zuten.

## Banaketa administratiboa 
Udalerria 4 herriz osatua dago:
* Bergantzu
* Ozio
* Zabalate
* **Zanbrana** (udalerriko hiriburua)

## Demografia 
## Politika 
### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Zanbranako azken alkateak:

## Garraioa 
Araba Bus sareko eta lineak zerbitzua ematen diote udalerri honi:

## Kultura 
### Jaiak eta ospakizunak 
* Santa Luzia zaindariaren jaiak ospatzen dira. Eguna, berez, abenduaren 13a da, baina uztaileko azken asteburuan ospatu ohi dute.

### Euskara 
2016an Zambranako biztanleen %24,5a euskaldunak ziren.

## Ondasun nabarmenak 
* Santa Luzia eliza, XII. mendekoa, zatirik zaharrena, bederen.
* Errotako Benta, Done Jakue bide ertzean kokatutako eraikinaren hondarrak, harlanduzko arkuteria dutenak.
* Zabalateko santutxo edo umiliategi pizkundearra, XVI. mendekoa.
* Zabalateko gaztelua
* Ozioko gaztelua
* Zanbranako aztarnategi paleontologikoa, duela 35 milioi urteko fosil inportanteak eman dituena.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Zambrana01.jpg|Zanbranako Santa Luziaren eliza 1956. urtean.
Fitxategi:Zanbranako Errotako Benta 2007 11 30.jpg|Zanbranako Errotako Bentaren hondarrak.
Fitxategi:Zabalateko gaztelua 2015-10-04.jpg|Zabalateko gaztelua.
Fitxategi:Ocio Alava03.jpg|Ozioko gaztelua.
Fitxategi:Zambrana - Iglesia de Santa Lucía 06.jpg|Santa Luzia elizan dagoen tinpano erromanikoa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Añanako kuadrilla

## Kanpo estekak 
*  Zanbranako webgune ofiziala
*  Añanako Kuadrillako webgune ofiziala
*  Zanbrana Auñamendi entziklopedian
Kanpezu

**Kanpezu** (ofizialki* Campezo / Kanpezu*) Arabako ekialdeko udalerri bat da, Arabako Mendialdeko nagusia. Gasteiztik 38 bat kilometro hego-ekialdera dago.

## Izena 
Udalerria oraingo lur-eremuarekin 1965ean sortu zen, *Santa Cruz de Campezo* izenez; Santikurutze bera beste hiru udalerrirekin fusionatu zen, Antoñana, Oteo eta Orbiso herriekin hain zuzen ere. Franco hil eta gero izen horren bertsio elebiduna zenbait urtetan erabili ostean 1996ko apirilaren 11n **Kanpezu** izena hartu zuen.

Jatorrizko toponimia ia guztiz erromantzea du eskualdeak, kontraste argia eginez ondo-ondoan dituen Arraia edo Haranarekin, non toponimia alderantziz den ia guztiz euskalduna. Haranari, Kanpezutik, *El Valle* esaten diote 21. mendean ere.

## Geografia 
Arabako Mendialdeko eskualdean, Kanpezuk korridore baten lekua egiten du, Gaztelako eta Nafarroako lurren artean
* San Joan de Pierola frantziskotar komentuaren hondakinak, Oteotik hurbil. Erdi Aroan Arabako dorretxe garrantzitsuenetakoa izan zen, Mendoza eta Gebarakoekin batera.
* Santikurutze Kanpezuko Ibernalo Andre Mariaren eliza, zati erromanikoak dituena.

## Kanpezuar ezagunak 
* Pedro Soto Garcia (Orbiso, 1951-), PPko politikaria, senataria izana.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Santa Cruz de Campezo - Ayuntamiento de Campezo.jpg|Udaletxea, Santikurutzen.
Fitxategi:Santikurutze Kanpezuko plaza.jpg|Santikurutze Kanpezuko plaza.
Fitxategi:BujandaSur.JPG|Bujandako ikuspegia
Fitxategi:Orbiso.jpg|Orbiso.
Fitxategi:Antoñana - Iglesia de San Vicente Martir 06.JPG|Antoñana.
Fitxategi:Santa Cruz de Campezo - Iglesia de la Asunción de Nuestra Señora, portada principal 1.jpg|Jasokundearen elizako ataria, Santikurutzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Antoñana
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Arabako Mendialdeko kuadrilla
* Bujanda
* Orbiso
* Oteo
* Santikurutze Kanpezu

## Kanpo estekak 
* Kanpezuko Udalaren webgunea
*  «Campezo/Kanpezu», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Urizaharra

**Urizaharra** (ofizialki *Peñacerrada / Urizaharra*) Arabako hegoaldeko udalerri bat da, Mendialdeko eskualdekoa. Gasteiztik 25 bat kilometrora dago, Trebiñu eta Errioxa artean. Izen bereko herria udalerriaren erdialdeko eremuan dago, Jugalez ibaiaren ezker bazterrean.

## Izena 
*Urizaharra* izenaren amaierako *-a* artikulua da, eta deklinatzean honela egin behar da: *Urizaharra, Urizaharrarekin*..., baina *Urizaharrean, Urizaharreko, Urizaharretik, Urizaharrera*... Era berean, izen honek bere azken *-a* galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: *Urizahar maitea, Urizahar osoan, Gure Urizahar hau*...

## Geografia 
Urizaharra mugatzen dute Trebiñuko Konderriko mendiek iparraldean, eta Kantabria mendilerroak hegoaldean. Udalerrian Artxabal mendia dago, 1.172 metroko garaiera duena.

Herrera mendateak udalerria lotzen du Errioxarekin.

754 metroko garaieran kokaturik dago..

Herritik gertu lau gazteluren hondarrak daude: Urizaharreko, Mendiluzeko, Herrerako eta Villamonteko gazteluenak, hain zuzen ere.

1838ko ekainaren 20 eta 22 artean, Lehen Karlistaldian, Urizaharreko gudua gertatu zen.

## Banaketa administratiboa 
Urizaharreko udalerria 7 herriz osatua dago:

* Baroja.
* Faidu.
* Lotza.
* Montoria.
* Pagoeta.
* **Urizaharra** (udalerriko hiriburua).
* Zumentu.

Horiek guztiek dute kontzejua. Barojak eta Zumentuk kontzeju bakarra osatzen dute. Besteek herri bakar bateko kontzejuak osatzen dituzte.

## Demografia 
2022ko erroldaren arabera, Urizaharra herriak 144 biztanle zituen.

## Politika 
thumb|eskuinera|225px|Urizaharreko udaletxea

### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Urizaharreko azken alkateak:

## Garraioa 
Araba Bus sareko lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi:

Gainera, Eskualdeko Garraioa sareak 2 linea ditu udalerrian:

## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Jaiak 
* Urriaren 6a: Arrosarioko Andre Mariaren eguna

## Ondasun nabarmenak 
* Hiribilduaren harresiaren hegoaldeko **atari** ikusgarria, herriaren kutsu militarra azpimarratzen duena.
* **Jasokundeko Andre Mariaren eliza**, XIII. mendekoa.
* **Haitzeko Andre Mariaren eliza**, Faidun.

## Urizahartar ezagunak 
* Diego Lorenzo Prestamero Sodupe (1733-1817), Ilustrazioko apaiz, kulturzale eta Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen kide nabarmena.
* Pedro Manuel Ramirez de la Piscina (?-1835), Ciudad Rodrigoko apezpikua.
* Haizea Alonso "Haizeatxo" (2001- ), rap abeslaria.

## Argazki galeria 

Irudi:Peñacerrada - Puerta amurallada 03.JPG|Harresiko hego-ataria.
Irudi:Peñacerrada 06.JPG|Plaza Nagusia. Ezkerrean, Jasokundeko Andre Mariaren eliza.
Irudi:Peñacerrada - Casa del Duque de Híjar 1.JPG|Hijarko Dukearen etxea.
Irudi:Peñacerrada - Museo Etnográfico 01.JPG|Museo Etnografikoa.
Irudi:La Peñako Andramariaren Eliza 1.jpg|Haitzeko Andre Mariaren eliza.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Arabako Mendialdeko kuadrilla
* Baroja
* Faidu
* Lotza
* Montoria
* Pagoeta
* Urizaharra, Lagran eta Lañuko Komunitatea
* Zumentu

## Kanpo estekak 
* «Urizaharra», Mendialdea eskualdeko webgune ofiziala.
*  «Urizaharra», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
Aras

**Aras** ([aɾas̺] ofizialki; batzuetan **Hiru Aras** [iɾu aɾas̺] edo **Tres Aras** [tres aɾas̺] formetarekin ere bai) Nafarroa Garaiko mendebaldeko udalerri bat da. Lizarrako merindadeko mendebaldeko muturrean kokatzen den herri honek  biztanle zituen . urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 88 kilometrora dago.

## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
#### Klima 
Arasek Ebro ibaiko depresiogunearen berezko klima mediterraneo-kontinentala dauka. Neguak hotzak, udak beroak, aldaketa termiko handiak, eta euriak nahiko eskasak eta irregularrak izaten dira (batez ere udaberrian eta udazkenean egiten du euria).

### Udalerri mugakideak 
Arasek Azuelorekin eta Aguilar Kodeskoarekin egiten du muga iparraldean, Bargotarekin ekialdean, eta Vianarekin mendebaldean eta hegoaldean. 

## Historia 
1850eko hamarkadara arte Arasek Armañantzasekin udalerri bakarra osatu zuen.

## Ekonomia 
Aguilar Kodes eta Azuelo udalerrien artean, Las Llanas de Codés izeneko gunean, Nafarroako gobernuak eraikitako "Codés Azuelo" izeneko parke eolikoa dago. Instalaturiko potentzia 43,20 megawatteko da eta parkearen jabea Acciona Energia da gaur egun.

## Demografia 
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko bederatzi etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %4,62 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

## Politika 
### Udaletxea 
Arasko udaletxeko idazkaria, Aguilar Kodeskoa, Cabredo, Genevilla, Lapoblacion eta Marañongo idazkari ere bada.

* HELBIDEA: Konstituzio Plaza, 13

### 2023-2027 legegintzaldia 
### Alkateak 
Hauek izan dira Arasko azken alkateak:

## Azpiegiturak 
### Zerbitzuak 
Aras "Kodes Mendizerrako Zerbitzuen Mankomunitateko" kidea da. Erakundeak Aguilar Kodeskoan du egoitza nagusia.

## Kultura 
### Jaiak eta ospakizunak 
Arasko herriko jaiak Gurutze Santuaren omenez ospatzen dira irailaren 14aren inguruan. Horrez gain, gainontzeko ospakizunen artean herriko patroi diren San Sebastianen eguna urtarrilaren 20an, San Isidro Nekazariaren eguna eta San Rokeren ospakizuna nabarmentzen dira.

## Ondasun nabarmenak 
Arasko Andre Mariaren eliza Erdi Aroko jatorria duen eraikina da, baina gaur egungo itxura XVI. mendean eginiko zaharberritze baten ondorioa da. Portada errenazentista eta erretaula nagusia daude ikusgai, erretaula 1594an egin zen estilo erromanistan eta Ama Birjinaren bizitzako atalak irudikatzen ditu. Horrez gain, elizaren barruan, San Sebastian, San Roke, Jesusen Bihotza eta Sortzez Garbiaren irudiak gordetzen dira.

Baselizen artean, Kristo Santuaren baseliza XVII. mendean egina eta San Isidro Nekazariaren baseliza nabarmentzen dira. Horrez gain, hegoaldean, Sortako San Joanen komentuaren arrastoak daude: eraikina 1440an eraiki zen eta mende batzuk geroago, XVII. mendean, Bertan behera utzi zuten han bizi ziren abadeek.

## Arastar ezagunak 
* Vicente de Santa María (1742-1806), misiolari frantziskotarra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako udalerrien zerrenda
*Vianaldea
*Lizarrako merindadea

## Kanpo estekak 
*  Arasi buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
* Arasko Kale Nagusia Google Street View-n ikusia.
Desoio

**Desoio** ([des̺o.io]) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek  biztanle zituen . urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 75 kilometrora dago.

## Geografia 
### Inguru naturala eta kokapena 
Herria, Nafarroa mendebaldean kokatzen da, NA-7200 errepidean, Santsol-Esprontzeda norabidean.

Desoiok Mendaza eta Mirafuentesekin egiten du muga iparraldean, Muesekin ekialdean, Esprontzedarekin mendebaldean, eta Armañantzas, Torres del Rio eta Santsolekin hegoaldean.

### Klima eta landaredia 
Desoioko klima mediterraniar kontinentala da, urteko batez-besteko tenperatura 11 eta 12 graduren artekoa da, eta urteroko prezipitazioak 500mm eta 800mm ingurukoak. Urtean zehar 80 eta 100 egun euritsu izaten dira.

Jatorrizko landareditik ez da ezer geratzen. Zuhaitz bakarrak, laborantza lur moduan erabilitakoez gain, ibaiaren ertzean hazten diren pinu eta makalak dira. Dena den, zuhaitz hauek hamar hektarea baino gutxiago hartzen dute.

## Demografia 
2008ko erroldaren arabera, ez da etorkinik bizi Desoion.

## Politika 
### Udaletxea 
* HELBIDEA: Kale Nagusia, 3
### Udal hauteskundeak 
2003an bezala, Desoioko alkatea UPN alderdiko Luis Mendiano Mendiano aukeratu zuten 2007ko udal hauteskundeetan, botorik gehien atera zuena izan ez bazen ere. UPNk lau zinegotzi lortu zituen eta *Agrupación Electoral San Pedro Melgar* delakoak bakarra. Zurizko botoak 3 izan ziren botoen %3,16.

2011n emaitza bertsua eman zen: UPNk 4 zinegotzi (eta Mendianok alkatetza), San Pedro Melgarrek bakarra; biek boto gutxiago jaso zuten errolda ere beheraka ari den herrixka honetan.

### Alkateak 
Hauek izan dira Desoioko azken alkateak:

a Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

## Euskara 
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Desoio eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %3,97k zekien euskaraz hitz egiten.

## Zerbitzuak 
Desoio, "Jurramendi Mankomunitateko" eta "Urantziako Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko" kidea da.

## Ondasun nabarmenak 
Desoio muino txiki baten gainean eraikitako herrixka da, kale nagusi baten inguruan auzoko etxe eta kaleak eratuz. Herriko gunerik altuenean Andre Mariaren eliza dago, estilo gotiko berantiarrean eraikia XVI. mendean. Elizaren oinarria gurutze forma tipikoa dauka. Sarrera eta dorrea XVIII. mendean eraiki ziren.

Etxeen eraikuntzari dagokionez, forma sinpleko etxeak nagusi dira, nahiz eta eraikuntza batzuek euren fatxadak XVII. mende eta XVIII. mendeko blasoiez edertzen dituzten. Herriaren sarreran, Erdi Aroan gaizkileei zigorra emateko erabiltzen zuten lekua mantentzen da oraindik.

## Desoioar ospetsuak 
* Juana Francisca Perez de Labeaga (1864-1936), moja.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako udalerrien zerrenda
*Vianaldea
*Lizarrako merindadea

## Kanpo estekak 
*Donejakue bidea Desoion.
* Desoiori buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
* Desoiori buruzko informazioa Turismo Navarra webgunean.
*Desoioko Txantrea bidea Google Street View-n.

*
Egues

**Egues** hitzak esanahi desberdineko hainbat gauza izendatzen ditu.

* Nafarroako geografiako lekuak:

# Eguesibar: Nafarroa Garaiko ibarra eta udalerria.
# Egues: Eguesibarko kontzejua.

* Pertsona izenak:

# Maider Egues: euskal kazetaria.
Erro (argipena)

**Erro** hitzak hainbat adiera ditu:
* hizkuntzalaritzan, erroa, talde bereko hitzek komunean duten fonema bilduma minimoa da;
* informatikan, erro direktorioa fitxategi-sistema baten nodo nagusia da;
* matematikan,
** erro karratua;
** erro enegarrena;
** erro edo zeroa, funtzio bati buruz, haren balioa zero egiten duten balioetako bakoitza da (ikus, ekuazioa);
* botanikan, **erro** edo sustraia, normalean lur azpian hazten den landare-atala;
* zoologian,
** **erro** edo errapea,
** **erro** edo olagarroaren tentakulua;
* arkitekturan,
** **erro** edo zimendua,
** ate bateko **erro** edo banda, atea laukira lotzen duen metalezko pieza;
* toponimoetan,
** Erro ibaia
** Erroibar, Nafarroako Zangozako merindadeko udalerria da, gaztelaniaz *Erro* izena duena.
** Erro, Erroibarko kontzeju bat.
** Erro mendatea.
* Erro abizena,
** Ion Erro (1968 -), politikaria;
** Juan Bautista Erro (1773 - 1884), politikaria;
** Luis Enrique Erro (1897-1955), Mexikoko ikertzaile;
** Enrique Erro (1912-1984), Uruguaiko politikaria;
* **Erroa** argitaletxea, Bilbon sortutako argitaletxea.
Galar

**Galar** Iruñerrian izen bereko toki asko izan daiteke:

# Galar: zendea, entitate administratibo historikoa.
# Galar: udalerria.
# Galar: kontzejua, herria.

Deitura euskalduna ere bada:
* Alicia Galar - Ikertzailea.
* Marcela Galar Martínez - Ikertzaile mexikarra.
* José Luis Galar Gimeno - eleberrigile espainiarra.

## Ikus, gainera 
* zendea
Xabier (argipena)

**Xabier**, jatorriz, oikonimo bat da (etxe izen bat), «etxe berri» esan nahi duena. Gerora, euskal kulturan ohikoa denez, oikonimoa pertsonen deitura ere bihurtu da; bai eta bestelakoen izena ere. Hona hemen Euskal Wikipedian artikulua dutenen zerrenda:

### Leku izenak 
* Xabier: Nafarroako udalerria.
* Xabierko gaztelua: Nafarroako Xabier udalerrian dagoen gaztelua.
* Xabier kalea: Iruñeko Alde Zaharran dagoen kalea.
* San Frantzisko Xabierkoaren eliza: Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen eliza.

### Pertsona izenak 
* Xabier (izena): gizonezkoen euskal izena.
* Xabierra: emakumezkoen euskal izena.
* Frantzisko Xabierkoa: Nafarroako Xabier herrian jaiotako santua.

### Bestelakoak 
* *Xabiertxo*: haurrentzako testuliburua, euskarazkoa, 1925ean Ixaka Lopez Mendizabalek idatzia.

## Ikus, gainera 
* Etxabarri (argipena)
* Etxebarria (argipena)
* Etxeberri (argipena)
* Etxeberria (argipena)
* Exaberri
* Txabarri (argipena)
Iguzkitza

**Iguzkitza** ([iɣus̻kits̻a]) Nafarroako udalerria da, Lizarrako merindadean kokatua. 15.6 kilometro koadro ditu azalera, eta  biztanle zituen . urteko erroldaren arabera.

## Geografia 
### Inguru naturala eta kokapena 
300px|thumb|Iguzkitzako Azketa herriaren ikuspegia.
Metauten, Allin (iparraldean), Aiegi (ekialdean), Deikaztelu, Jurramendiko fazeria (hegoaldean), Villamayor de Monjardin eta Abaigar (mendebaldean) dira mugakideak.

### Klima 
Iguzkitzan, itsasoaren mailatik 526 metrora, Nafarroako gobernuak 1984an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Urbiolan Brontze Aroa erabili zen kobre meatze txiki bat dago, kobazulo baten barnean. Ondoren, Burdin Aroaren hasieran, hainbat pertsona bertan lurperatzeko erabili zen, hilobi-haitzulo gisa. Kobrearen ondorioz, pertsona horien hezurrak kolore berdez estali ziren.

1846 arte, egungo Iguzkitzak (gaztelaniaz *La Solana*) izen bereko udalerri bat osatzen zuen Arroitz, Barbarin, Lukin eta Villamayor de Monjardinekin batera. Egungo Iguzkitzak hauek osatzen dute: Azketa, Iguzkitza (herriburua), Labeaga eta Urbiola.

## Demografia 
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 22 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %6,29a (Nafarroako batez-bestekoaren azpitik).

## Politika 
### Udal hauteskundeak 
Iguzkitzako alkatea *Candidatura Independiente del Valle de Santesteban de Deio* (CIVSD) herri ekimeneko Salvador Garin Zabala da 2007ko udal hauteskundeez geroztik. Udaletxeko zazpi zinegotziak lortu zituen. Baliogabeko botoak lau izan ziren (emandako guztien %2,70) eta boto zuriak 22 (botoen %15,28). Abstentzioa %48,97koa izan zen.

2011n bi izan ziren aurkeztutako zerrendak, CIVSD eta *Independiente de Igúzquiza*. Bigarrenak espainiar fiskaltzaren inpugnazioa pairatu zuen. Inpugnazioa bertan behera geratu bazen ere, helegitea jarri ez zuelako hauteskundeetatik kanpo geratu zen. CIVSDk 91 boto, zazpi zinegotziak eta alkatetza -Garin- erdietsi zituen.

### Udaletxea 
Iguzkitzako udaleko idazkaria Barbarin, Villamayor de Monjardin eta Lukingo idazkari ere bada.

* HELBIDEA: Herriko Plaza z/g

### Alkateen zerrenda 
## Azpiegitura eta garraioak 
### Udal autobusak 
*Lizarrerria Bus*eko linea hauekin ditu loturak:

## Zerbitzuak 
Iguzkitza "Allo, Arellano, Arronitz, Deikaztelu eta Leringo Oinarrizko Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko" kidea da.

## Iguzkitzar ospetsuak 
* Felix Bidaurreta (1921-2018), txirrindularia.
* Hortensio Bidaurreta (1928-1984), txirrindularia.
* Miguel Bidaurreta (1929-), txirrindularia.
* Jesús Galdeano (1933-2017), txirrindularia.
* Jesús Santamaría (1945-), kimikaria.
* Francisco Javier Galdeano (1949-), txirrindularia.
* Angel Ziordia (?), txirrindularia.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXIV*, Iruñea, 1995. 

## Kanpo estekak 
*  Iguzkitzako udalaren webgunea.
*  Iguzkitzari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
* Iguzkitza Google Street View-n.
Legarda

**Legarda** zenbait toki eta pertsonaren izena da.
 
## Toponimia 
# Legarda: Gasteizko herria.
# Legarda: Izarbeibarreko herria.
# Legarda: Mendabiako herri hustua.
# Legardako Andre Maria (*Nuestra Señora de Legarda*): Otxanduriko (Errioxa) baseliza.

## Deitura 
# Bernardo de Legarda, XVIII. mendeko eskultore ekuadortarra.
# Benito Legarda (1853 - 1915), politikari filipinarra.
Errusiako Gerra Zibila

**Errusiako Gerra Zibila** (errusieraz: Гражданская война́ в Росси́и, *Grazhdanskaya voyna v Rossiy*) alderdi anitzeko gerra izan zen, Errusiar Inperio ohian gertatutakoa, 1917ko azarotik 1922ko urrira arte. Bertan boltxebikeen Armada Gorria eta boltxebikeen aurkako Armada Zuria borrokatu ziren, aurrez aurre. Atzerritar indar batzuek (Amerikako Estatu Batuak, Japonia, Frantzia, Britainiar Inperioa) Armada Zuria sustengatu zuten.

1919an Armada Gorria Ukraina eta Siberian nagusitu zen. Zuriek, Pyotr Wrangel buru zutela, Krimean gotortu eta 1920ko udazkenera arte eutsi zuten. Errusiar Inperioa desegitean sortutako independentziaren aldeko mugimenduek ere parte hartu zuten gerran. Batzuek -Finlandia, Estonia, Letonia, Lituania eta Poloniak- burujabetasuna erdietsi zuten. Gainerako lurraldeek 1922an Sobietar Batasuna eratu zuten.

## Historia 
[thumb|eskuinera|300px|[Armada Gorriaren tropak gerran]]
1918-1921 bitartean boltxebikeek gerra zibilari aurre egin behar izan zioten. Gerraren sorburuan bi arrazoi nagusi izan ziren: alde batetik, Armada Zuriaren sorrera, errejimen tsarista edota 1917ko urrian eraitsitako behin behineko gobernua berrezartzeko helburuz eta, bestetik, Estatu Batuetako, Britainia Handiko, Frantzia eta Japoniako gudarosteak herrialdean sartu izana.

Armada Zuriaren barnean izan ziren zatiketak eta beren proposamenen arrakastarik eza (ez zuten, adibidez, biztanle sektore behartsuenen egoera aldatzeko konponbiderik eskaintzen eta beren etsaiak bezala, bortizkeriara emanak ziren) lagungarri izan ziren boltxebikeentzat. Gerra zibila 1921ean amaitu zen, Armada Zuria menderatua izan zenean.

Urte horietan, gerra-komunismoa nagusitu zen, industria erabat estatuaren esku utzi eta ekonomia jarduera pribatu oro eragotzi zuena. Uste izatekoa denez, herrialdearen egoera ekonomikoa ez zen, gerra zibila tarteko, hoberena. Egoera horretan kokatu behar da disidentzia oro zapaltzeko politikarekin segitzen zela ahaztu gabe, Kronstadteko gerra ontzidiaren basean izan zen matxinada anarkista.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morentin

**Morentin** ([moɾentin]; **Morentiain** [moɾenti.ain] antzinean) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek  biztanle zituen . urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 51 kilometrora dago.

## Geografia 
### Inguru naturala eta kokapena 
Herria Nafarroa erdialde-mendebaldean kokatzen da, NA-122 errepidean Lizarra-Andosilla norabidean. Lizarratik 4 kilometrora dago.

Morentinek Aberinekin egiten du muga iparraldean eta ekialdean; Deikaztelurekin mendebaldean; eta Oteitzarekin eta Deikaztelurekin hegoaldean.

### Klima eta landaredia 
Morentinek klima mediterraneoa dauka. Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu bitartekoa da, eta prezipitazioak, altueraren arabera, aldakorrak dira, 500 eta 1.200mm bitartean. Urteroko egun euritsuak, bestalde, 90 inguru izaten dira.

Zuhaitzak mozteak eta suteek jatorrizko landaredia asko murriztu dute, eta gaur egun haren basoak makaldiak eta birlandaturiko pinuak baino ez dira. Gizakiak naturan eragindako kalterik handienak nekazaritzak eragin zituen, XVIII. mendetik aurrera.

## Demografia 
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko etorkin bakarra bizi zen herrian, biztanleriaren %0,64 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

## Politika 
### Udal hauteskundeak 
Azken agintaldietan Morentingo alkateak Leorin (AIL) talde independentearen izenean aukeratu dituzte; zerrenda hori izan da aurkeztutako bakarra. 2007an Jesús Martínez Barandalla izan zen hautatua. Baliogabeko botoak hiru izan ziren (emandako boto guztien %3,53) eta boto zuriak zazpi (%8,54). Abstentzioa %17,58koa izan zen.

2011ko udal hauteskundeetan Leoringo María Pilar Barbarin López bihurtu zen alkate.

### Udaletxea 
* HELBIDEA: Foruen Kalea z/g

### Alkateak 
## Azpiegitura eta garraioak 
La Estellesa autobus konpainiaren Sartaguda eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

* Sartaguda - Lodosa - Sesma - Allo - Deikaztelu - Morentin - Lizarra - Zirauki - Mañeru - Gares - Obanos eta Iruñea

## Jaiak eta ospakizunak 
Herriko jaiak abuztuko hirugarren asteburuan ospatzen dira.

## Ondasun nabarmenak 
San Andres apostoluaren eliza, Erdi Aroko jatorriko eraikina da, XVI. mende eta XVII. mendeen artean aldarazitakoa. Dinteldun atea portiko barroko batek babesturik dago eta erdi puntuko arkuez apainduta. Rokoko estiloko erretaula nagusian, umea daraman Ama Birjinaren irudi bat ageri da.

Leoringo Ama Birjinaren baseliza estilo erromanikoa eta gotikoa nahasten dituen eraikina da, nahiz eta XVIII. mendean eraiki zen. Estilo ezberdinen adibide, aurrealde erromaniko erdizirkularra eta arku gotikoa ditu.

## Zerbitzuak 
Morentin "Aberin-Arellano-Morentin Mankomunitateko" kidea da.

## Morentindar ospetsuak 
* Gregorio Suberbiola (1896-1924), sindikalista.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Morentini buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
* Morentin NA-122 errepidetik ikusia Google Street View-n.
Oiz (udalerria)

**Oiz** Nafarroa Garaiko iparraldeko udalerri bat da, Malerrekako ibarrean, Baztan-Bidasoa eskualdean. Iruñeko merindadekoa.  biztanle zituen . urtean. Nafarroako hiriburu Iruñetik 58 kilometro iparraldera dago.

## Izena 
Udalerriaren euskara batuko izena, Euskaltzaindiak onartua, *Oiz* da. Hala ere, Oizko Udalak *Oitz* onartu du udalerriaren izen ofizialtzat. pasartea, familiaren eta herriaren ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Oizko euskara Ipar-sartaldeko nafarreraren aldaera bat da, Malerrekakoa hain zuzen. Ipar-sartaldeko azpieuskalkia Bortzirietan, Malerrekan, Bertizaranan eta euren ondoko beste herri batzuetan egiten da: Baztango Oronoz-Mugairin eta Basaburu Txikiko Beintza-Labaienen, Goizuetan eta Saldiasen. Berrikuntza nafar zenbait ez dira alderdi honetara heldu Zuazoren arabera eta, bestetik, nabarmena da Gipuzkoako euskararen eragina. Gainera, Ipar Euskal Herriaren gertutasuna ere sumatzen da hizkera hauetan.

## Politika 
### Udaletxea 
Oizko plaza nagusian dagoen udaletxea XIX. mendearen amaieran eraiki zen. Bi solairuko eraikuntzak porlanezko fatxada eta harrizko ertzak dauzka. Eraikinean udalaz gain, etxebizitzak, eta ostatu bat daude. Udala alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute.

Udaleko idazkaria Oiz, Donamaria eta Urrozko idazkari da.

* HELBIDEA: Kale Nagusia, 1

### Udal hauteskundeak 
2007ko maiatzean ez zen udal hauteskunderik izan Oizen, ez zelako inongo talderik aurkeztu. Aldiz, urte bereko azaroan Alberto San Miguel aukeratu zuten alkate, Oizko Alkartasunaren izenean.

2011ko udal hauteskundeetan ere talde hau izan zen aurkeztutako bakarra eta alkatetza San Miguelek gorde egin zuen. Beste lau kide zinegotzi bihurtu ziren.

### Alkateak 
## Azpiegiturak 
Oiz Malerrekako Zerbitzuen Mankomunitateko kidea da.

### Garraioak 
Mariano Vertiz autobus konpainiak Doneztebe eta Labaiengo linea ustiatzen du, norabide bakoitzean bidaia bakarra egiten duena. Lineak honako ibilbidea egiten du:

* Labaien - Urroz - Oiz - Donamaria eta Doneztebe

## Jaiak 
Oizek Ama Birjinaren eguna ospatzen du irailaren 8an. Jaietan bertso-bazkaria eta hainbat kirol erakustaldi antolatzen dira.

## Ondasun nabarmenak 
Aipagarri dira Ameztia errekaren gaineko Erdi Aroko zubia, eta XIX. mendeko udaletxea. Eraikin erlijiosoei dagokienez, XVII. mendeko San Tiburtzio eliza da herriko eliza nagusia, eta zilarrezko gurutze baliotsu bat du.

## Ikus, gainera 
* Nafarroa Garaiko udalerrien zerrenda
* Oiz (mendia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Oizko Udalaren webgunea.
*  Oizi buruzko informazioa, Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
* Oizko albisteak Erran.eus webgunean
Du Fu

thumb|250px|Du Furen eskuizkribua.
**Du Fu** edo *杜甫*, hizkuntza erromaniko batzuetan **Tu Fu** bezala idatzia, (712-770) Tang dinastiako poeta eta politikari txinatarra izan zen. Li Bai (Li Po) bere garaikide eta lagun zaharrarekin batera, Txinako poetarik handiena deitzen zaio. 

## Biografia 
Bere anbiziorik handiena bere herrialdea funtzionario arrakastatsu gisa zerbitzatzea zen, baina ez zen beharrezko egokitzapenak egiteko gai izan. Bere bizitza, herrialde osoarena bezala, 755ko An Lushanen matxinadak suntsitu zuen, eta bere azken 15 urteak kezka garai ia etengabea izan ziren.

Bere bizitzan zehar eta hil eta berehala, Du Fu ez zen oso estimatua izan. Neurri batean, hori bere berrikuntza estilistiko eta formalei egotz dakieke, horietako batzuk oraindik ere "Txinako kritikariek oso ausartak eta arraroak direla uste baitute". Berari buruzko erreferentzia garaikide gutxi daude — sei idazleren hamaika poema besterik ez —, eta horiek afektu moduan deskribatzen dute, baina ez ideal poetiko edo moralen eredu gisa. Du Furen presentzia ere pobrea zen poesia garaikideko antologietan.

Hasieran beste idazle batzuek gutxi ezagutu bazuten ere, bere lanek eragin handia izan zuten Txinako eta Japoniako literatura-kulturan. Bere idatzi poetikoetatik, mila eta bostehun poema inguru gorde dira denboran zehar. Kritikari txinatarrek "poeta-historialaria" eta "poeta-jakintsua" deitu diote, eta bere lanaren zabaltasunak mendebaldeko irakurleei aurkezteko aukera eman die, hala nola "Virgilio, Horazio, Ovidio, Shakespeare, Milton, Burns, Wordsworth, Beranger, Hugo edo Baudelaire txinatarra".

## Du Furen garrantzia 
*Encyclopædia Britannica*ren arabera, literatur kritikari askok uste dute Du Furen poemak garai guztietako handienen artean daudela, eta honako hau dio aipatutako entziklopediak: "Bere hizkuntza trinko eta konprimituak esaldi baten ñabardura konnotatibo guztiak eta hitz indibidualaren intonazional potentzialak erabiltzen ditu, ezein itzulpenek inoiz erakutsi ezin dituen ezaugarriak".

## Bibliografia euskaraz 
* *Mandarin dotore* liburuan (2003) Rafa Egigurenek itzulita Du Furen poema batzuk jaso ziren.

## Tang dinastiaren poetak 
* Bai Juyi
* Li Po
* Wang Wei
* Du Fu
* Liu Zongyuan
* Xue Tao
* Yu Xuanji
* Meng Jiao
* He Zhizhang
* Meng Haoran

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Literatura asiarra.

## Kanpo estekak
Salamanca

**Salamanca** izen bereko probintziako hiriburua da, Gaztela eta Leongo autonomia-erkidegoaren hego-mendebaldean kokatutakoa. Tormes ibaiaren ertzean dago eraikita, eta 153.472 biztanle zituen 2011an. Erkidego osoko hirugarren udalerririk populatuena da, Valladolid eta Burgos ostean.

Bi alde bereizten dira Salamancako hirian: 1936tik aurrera eraiki zen hiria, batetik, eta Erdi Arokoa, bestetik. Monumentuei dagokienez, multzo nabarmena dago hirigunean.

## Ondarea 
Monumentu aipagarriak dira XII. mendeko katedral zahar erromanikoa, XVI-XVIII. mendeetako katedral berria —molde gotiko, errenazentista eta barrokoan egina—, XV-XVI. mendeetako San Esteban eliza domingotarra, XVI. mendeko unibertsitateko eskolak, XVIII. mendeko plaza nagusia eta XVI-XVIII. mendeetako eliza eta jauregi ugari. 1988an, gizateriaren ondare izendatu zuen UNESCOk.

Bestela, bertako Aste Santua deklaratu dute nazioarteko interes turistikodun jaia.

## Klima 

## Historia 
thumb|ezkerrera|250 px|Salamancako katedral berria

Kartagotarrek sortu zuten *Elmantica* eta *Salmantica* hiri zaharra. Anibalek konkistatu zuen K.a. 220. urtean, eta oso komunikabide garrantzitsua izan zen erromatarren garaian. Musulmanek hartu zuten hiria VIII mendearen hasieran. Hurrengo urteetan gainbehera nabarmena izan zuen, musulmanen eta kristauen arteko gerrak zirela eta.

Alfontso VI.ak bere suhi Raimundo Burgundiakoari agindu zion hiria berriro eraiki zezan. Alfontso IX.ak unibertsitatea sortu zuen 1200ean, Alfontso X.aren garaian Europa guztian zehar ospe eta sona handia izan zuen ikastetxea, hain zuzen. 1520an, komunitateen arteko gerra zela eta, herri osoa matxinatu zen Salamancan, eta nobleak eta lur-jabe handiak kanpora egotzi zituzten.

XVI, XVII eta XVIII. mendeetan, gainbehera etorri zen hiriko ekonomia, larrugintza eta ehungintza desagertu ziren, eta izugarri murriztu zen biztanle-kopurua.

Napoleonen armadaren mende egon zen 1808tik 1812ra.

1936ko Gerra Zibilean, Francoren armadaren alde agertu zen hiria hasieratik, eta gobernu-egoitza izan zen.

## Unibertsitatea 
Salamancako Unibertsitatea 1218an sortu zuten, eta Europako zaharrenetako bat da.

thumb|ezkerrera|Salamancako Unibertsitatearen aurrealdea

## Ekonomia 
Errepide eta burdinbideen gune garrantzitsua da. Nekazaritza-produktuen merkataritza, industria (tresneria mekanikoa, metalurgia, kimika-industria, janari-industria, ehungintza) eta turismoa dira ekonomia-jarduera nagusiak.

## Ikus, gainera 
* Salamancako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Salamancako Udalaren webgunea
Albaceteko probintzia

**Albacete** Espainiako hego-ekialdean dagoen probintzia bat da eta Gaztela-Mantxako autonomia erkidegoan kokatuta dago.

2005. urtean, probintziak 354.358 biztanle zituen. Hiriburua Albacete hiria da.

## Mugakideak 
Iparraldean Cuenca, ekialdean Valentzia eta Alacant, hegoaldean Murtzia eta Granada eta mendebaldean Ciudad Real eta Jaen ditu mugakide probintziak.

## Eskualdeak 
* Albacete.
* Campos de Hellín.
* La Mancha del Júcar-Centro.
* La Manchuela.
* Monte Ibérico-Corredor de Almansa.
* Sierra de Alcaraz y Campo de Montiel.
* Sierra del Segura

## Udalerriak 
## Demografia 
## Kultura 
* Villarobledoko Inauteriak
* Tolmo de Minateda

## Inguru naturala 
Guadiana ibaia probintzia honetan sortzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Diputazioaren webgune ofiziala
*  Villarrobledo-ko Inauteriak
Butroe (ibaia)

**Butroe** ibaia Morga (Bizkaia) udalerrian jaiotzen da, Bizkargi mendiaren magalean. Plentzia herrian itsasoratzen da, meandro zabalak eratu ondoren eta azken zati horri «Plentziako itsasadarra» ere esaten zaio. Bertan dago Txipio izeneko padura, errepideak bitan banatzen duena.

Bizkaiko golkora iritsi arte 24,5 kilometroko ibilbidea egiten du. Arroak 175 km2 karratu ditu, eta batez besteko ur emaria 3 m3/segundokoa da.

Herri hauetatik pasatzen da: Errigoiti, Arrieta, Fruiz, Gamiz-Fika, Mungia, Gatika, Jatabe, Urduliz, Plentzia eta Barrika.

Butroeko gaztelua ibaitik gertu dago ibaiaren azken zatian itsasadarra baino lehenago.

Hainbat errota mugitzen ditu Butroe ibaiak, besteak beste hauek: Arrietako Olatxu, Gamiz-Fikako Errotabarri, Mungiako Erdisubi eta Olabarri, Meñakako Mendieta eta Errotabarri.
Fitxategi:20060623-Plentzia Bahia.jpg|Plentziako badia
Fitxategi:Gorliz eta Plentziako hondartzak.jpg|Itsas-estazioa badian
Fitxategi:Plentzia Pejinuca regata Plentzia.jpg|Itsasadarra Plentzian
Fitxategi:Butroe ibaia.jpg|Plentziara heltzen
Fitxategi:Butroe Ibaia Gamiz Errotabarri 01.jpg|Gamizeko Errotabarri
Fitxategi:Butroe ibaia Gamizen.jpg|Gamizen
Fitxategi:Fruiz otsailean 03.jpg|Fruizen
Fitxategi:Txipioko Padura Barrika-Plentzia Bizkaia 2025-09-07.jpg|Txipioko padura, Butroe ibaiaren ezkerraldean. Barrika. Plentzia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko ibaien zerrenda
## Kanpo estekak
Ourenseko probintzia

**Ourense** Espainia) ipar-mendebaldeko probintzia bat da, Galiziako autonomia erkidegokoa. Portugalgo mugan dago, eta Galiziako probintzien artetik, biztanle gutxien du.

Ourense hiriburuak ia 109.000 biztanle zituen 2004. urtean.

## Mugakideak 
Mendebaldean Pontevedra du mugakide; iparraldean, Lugo; ipar-ekialdean, Leon; ekialdean, Zamora; eta hegoaldean, Alto Tras-os-Montes probintzia (Portugal).
 
## Geografia 
[thumb|250px|Ourenseko probintzia [Galizian]]

Miño ibaiak probintzia zeharkatzen du ipar-ekialdetik hego-mendebaldera.

Mendiei dagokienez, Galizia-Leongo mendigunea osatzen duten Pena Trevinca (2.127 m, Galizia osoko garaiena) eta Cabeza de Manzaneda (1.781 m) dira altuenak. Hauen ondoren, San Mamede (1.615 m), O Turrieiro (1.610 m) eta Montouto (1.541 m) ditugu.

## Udalerri nagusiak 
## Eskualdeak 
A Baixa Limia | A Limia | Allariz-Maceda | O Carballiño | Ourense | O Ribeiro | Terra de Caldelas | Terra de Celanova | Terra de Trives | Valdeorras | Verin | Viana.

## Hedabideak 
* "La Región" egunkaria.

## Ourensetar ospetsuak 
* Valentin Lamas Carvajal (Ourense, 1849-1906), kazetaria eta idazlea.
* Celso Emilio Ferreiro (Celanova, 1912-1979), idazlea.
* Xosé Quiroga Suárez (Petín, 1920-2006), Galiziako Xuntaren lehendakari ohia.
* Xosé Luís Méndez Ferrín (Ourense, 1938-), idazlea.
* Anxo Quintana (Allariz, 1959-), politikari nazionalista, BNGko kidea.
* Antón Riveiro Coello (Xinzo de Limia, 1964-), idazlea.
* David Rubin (1977-), komikigilea.

## Kanpo estekak 
*  Ourenseko Diputazioaren webgunea
Coruñako probintzia

**Coruña** (galizieraz *A Coruña*) Galiziako ipar-mendebaleko probintzia da, herrialde osoko populatuena.

Hiriburua Coruña hiria da, 2004an ia 243.000 biztanle zituena.

Beste udalerri garrantzitsuak Ferrol eta Donejakue Konpostelakoa dira, azkenengo hau Galiziako hiriburua dena.

## Mugakideak 
thumb|ezkerrera|250px|Coruña Galizian

Mugakideak ondokoak ditu: Ozeano Atlantikoa ipar eta mendebaldean, Lugo ekialdean eta Pontevedra hegoaldean.

## Eskualdeak 
Kostaldekoak, hegoaldetik iparraldera Barbanza, Noia, Muros, Fisterra, Terra de Soneira, Bergantiños, Coruña, Ferrol eta Ortegal.

Barrualdekoak, aldiz, Arzua, A Barcala, Betanzos, O Eume, Ordes, Santiago, O Sar, Terra de Melide eta Xallas.

## Udalerriak 
thumb|ezkerrera|300px|Udalerrien mapa

## Inguru naturala 
### Kostaldea 
* Rias Baixas (Muros eta Noiako itsasadarra eta Corcubiongoa).
* Rias Medias (Camariñasko itsasadarra, Corme eta Laxekoa, Burgokoa, Coruñakoa, Betanzoskoa, Pontedeumekoa, Ferrolgoa, Cedeirakoa eta Ortigueirakoa).
* Costa da Morte

### Barrualdea 
## Coruña probintziako herritar ospetsuak 
* Manuel Murguia (Arteixo,1833-1923), idazlea.
* Rosalia de Castro (Santiago de Compostela, 1837-1885), idazlea.
* Pablo Iglesias (Ferrol, 1850-1925), politikaria.
* Emilia Pardo Bazan (Coruña, 1851-1921), idazlea.
* Santiago Casares Quiroga (Coruña, 1884- 1950), politikaria.
* Alfonso Rodriguez Castelao (Rianxo, 1886-1950), idazlea.
* Francisco Franco (Ferrol, 1892-1975), militar eta diktadorea.
* Camilo Jose Cela (Padrón, 1916-2002), idazlea.
* Manuel Rivas (Coruña, 1957-), idazlea.
* Luz Casal (Boimorto, 1958-), abeslaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Coruñako Diputazioaren webgunea
Lugoko probintzia

**Lugo** Galiziako (Espainia) probintzia bat da. Mugakideak hauexek ditu: Mendebaldean Coruñako probintzia, hego-mendebalean Pontevedrako probintzia, hegoaldean Ourenseko probintzia, hego-ekialdean Leongo probintzia , ekialdean Asturias eta iparraldean Kantauri Itsasoa .

Hiriburua Lugo hiria da, ia 91.500 biztanle zituena 2004an.

## Geografia 
thumb|250px|Lugoko probintzia Galizia

Miño ibaia probintzia honetan (Serra de Meira) sortzen da.

## Eskualdeak 
Probintziak hamahiru eskualdetan banatuta dago:

Kostaldekoak, mendebaldetik ekialdera A Mariña Occidental, A Mariña Central eta A Mariña Oriental ditugu.

Barrualdean, bestela, A Fonsagrada, A Ulloa, Meira, Terra Cha, Lugo, Quiroga, Sarria, Chantada, Terra de Lemos eta Os Ancares daude.

## Udalerri nagusiak 
Lugo bera da probintziako hiri nagusia.

Beste udalerri nagusiak:

## Lugotar ezagunak 
* Alvaro Cunqueiro (Mondoñedo, 1911-1981), idazlea.
* Antonio Rosón Pérez (Becerreá, 1911-1986), abokatua eta politikaria, Galiziako Xuntako presidentea izandakoa 1977tik 1979ra.
* Manuel Fraga Iribarne (Vilalba, 1922-), politikaria. Xuntaren presidentea 1989tik 2005 arte.
* Antonio Maria Rouco Varela (Vilalba, 1936-), kardinala.
* Marina Mayoral (Mondoñedo, 1942-), idazlea.
* Luis Tosar (Cospeito, Lugo, 1971-), aktorea.

## Kanpo estekak 
*  Diputazioko webgune ofiziala
Miaketa fisiko

thumb|300px
**Miaketa fisikoa**, **miaketa klinikoa** edo **propedeutika klinikoa** medikuak pazienteari egindako azterketa da, gorputzaren zeinu patologikoen bila. Batzuetan, gaixoak bere buruari miaketa egitea aholkatzen da eta orduan **automiaketa** deitzen zaio.

Azterketa fisikoa egiteko, medikuak **ikusmena**, **entzumena** eta **ukimena** erabiltzen ditu pazientearen gorputzean, lau urrats klasikoei jarraituz:
* Ikuskatzea: Begiek ikusten dutena. Horren bidez, azalaren lesioak, koskorrak, deformazioak eta abar antzeman daitezke.
* Auskultazioa: Fonendoskopioaren bidez barneko organoak entzutea. Modu horretan, bihotza (taupadak, murmurioak eta abar), birikak (txistu-hotsak, murmurioak) eta hesteak (horiek mugitzean egiten dituzten soinuak) azter daitezke.
* Perkusioa: Organoen gainean perkutitzea, soinuak bereizten.
* Haztapena: Eskuez gorputzaren atalak aztertzea. Horrela, gongoilak, koskorrak, organomegaliak eta abar miatu daitezke.

**Usaimena** ere lagungarria da miaketa fisikoan. Esate baterako, edaten ez duela esaten duen pertsonaren hatsa usaintzeko, edo infekzio batzuek uzten duten usaina hartzeko.

Anamnesiarekin batera, medikuak bere buruarekin eta zentzumenekin egin behar duen lehen urratsa miaketa fisikoa da, diagnostikoa lorzten saiatzeko.

## Kanpo estekak
Pontevedrako probintzia

**Pontevedra** Galiziako probintzia da, hego-mendebaldean dagoena. Hiriburua Pontevedra hiria da, 2020an ia 83.260 biztanle zituena, baina hiri nagusia Vigo da (ia 293.000 biztanle).

## Geografia 
[thumb|ezkerrera|250px|Pontevredrako probintzia [Galizian]]

Iparraldean A Coruña du mugakidea, ipar-ekialdean Lugo, ekialdean Ourense eta hegoaldean Minho-Lima (Portugal) mugakide ditu.

Miño ibaia, probintzia zeharkatu ondoren, Ozeano Atlantikoan itsasoratzen da Pontevedrako hego-mendebaldearen bazterrean.

Kostaldean, Rias Baixas izeneko itsasadar gehienak probintzia honetan daude.

## Eskualdeak 
* Kostaldekoak: O Baixo Miño, O Morrazo, O Salnés, Pontevedra eta Vigo.
* Barrualdekoak: Caldas, O Condado, O Deza, A Paradanta eta Tabeiros-Terra de Montes.

## Udalerri nagusiak 
# Vigo: 288.324 biztanle (2002).
# Pontevedra: 83.260.
# Vilagarcia de Arousa: 33.907.
# Redondela: 29.045.
# Marin: 25.461.
# Cangas do Morrazo: 24.147.

## Pontevedrar ezagunak 
* Xoan Manuel Pintos Villar (Pontevedra, 1811-1876), idazlea.
* Marcial Valladares Nuñez (A Estrada, 1821-1903), idazlea.
* Ramon Maria Valle-Inclan (Vilanova de Arousa, 1866-1936), idazlea.
* Manuel Portela Valladares (Pontevedra, 1867-1952), kazetari eta politikaria.
* Delio Rodriguez (Ponteareas, 1916-1994), txirrindularia.
* Emilio Rodriguez (Ponteareas, 1923-), txirrindularia.
* Anton Reixa (Vigo, 1957-), musikari eta idazlea.
* Uxía Senlle (Mos, 1962-), musikaria.
* Carlos Nuñez (Vigo, 1971-), musikaria.
* Xose Manuel Budiño (Moaña, ?-), musikaria.

## Kanpo estekak 
*   Pontevedrako diputazioaren webgunea
*   Vigoko unibertsitatea
Fonendoskopio

thumb|300px|**Fonendoskopioa**.

**Fonendoskopioa** edo **estetoskopioa** (antzinako grezieratik, *stéthos*, bularra, eta *skopé*, miaketa, hitzetatik) auskultazioa egiteko tresna medikoa da. Berarekin bihotzaren, biriken eta hesteen soinuak entzun daitezke. Miaketa fisikoan erabiltzen du medikuak. René Laennec mediku frantziarrak asmatu zuen 1816an. Historian zehar mota desberdinak egon dira gaur egun arte. Hala ere, bi multzotan bana ditzakegu: Helduentzakoak eta pediatrikoak.

## Kanpo estekak