open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Man

**Man** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua) Irlandako itsasoko uharte txiki bat da, Irlandarekin eta Britainia Handiarekin batera Britainiar uharteak osatzen dituena.

Ez da Erresuma Batuko lurraldea; Britainia Handiko Koroaren dependentzia (*Crown Dependency*) bat da. Beraz, Erresuma Batuko gobernua arduratzen da uhartearen defentsa militarraz eta nazioarteko harremanez, baina Man uhartea nazioarteko entitate bereizia da.

## Historia 
Man uhartea Irlandako Itsasoan dago, eta Goi Erdi Arotik Irlandako eta Eskoziako lurraldeetako gertakarien eraginpean izan da. VIII. mendean, norvegiarrek (bikingoek) Hebrida uharteetan sortutako Uharteetako Erresumako lurralde hegoaldekoena izan zen. XII. mendean, Somerled jaun norvegiar-gaelikoak Man uharteraino hedatu zuen bere agintea eta, 1266tik aurrera, Eskoziaren baitan kokatuta, Uharteetako Jaurerriko zati izan zen. 1313an, berriz, Robert I.a Bruce erregeak uhartea mendean hartu zuen.

1880ko abenduaren 21ean uhartean emakumeentzako sufragio eskubidea onartu zuten: hori onartu zuen mundu osoko lehen lekua da.

1975ean, Ned Maddrell, manxeraren azken hiztuntzat jo ohi dena hil zenean, hizkuntza hila bilakatu zen ofizialki.

## Gobernua 
thumb|ezkerrera|250px|Man uharteko tokiko gobernuak eta sheadingak.
Erresuma Batuko gobernuaren ardura da uhartea babestea eta, azken finean, gobernu ona bermatzea eta nazioarteko foroetan uhartea ordezkatzea. Bestalde, uharteko parlamentuak eta gobernuak barne-arazo guztietarako eskumenak ditu.

### Tokiko gobernua 
Man uharteko tokiko gobernuak antzinako barrutien oinarria hartu du. Bi aginpide mota daude: alde batetik, Douglaseko udalerriaren udalbatza dago; bestetik, Castletown, Peel eta Ramsey hirien, Michael, Laxey, Onchan, Port St Mary eta Port Erin herrien eta beste hamabost barrutien (lehen aipatutako hiriak eta herriak ez dituzten) batzordeak daude.

## Klima 
## Kultura 
### Hizkuntzak 
Man uhartean tradizionalki manxera mintzatu da, baina jatorrizko azken hiztuna 1974an hil zen, eta gaur egun ingelesa da nagusi, nahiz eta manxera berriz indartzeko saiakerak egiten ari diren.

## Manxar ospetsuak 
* Ned Maddrell (1877-1974): manxeraren azken hiztuna.
* Barry Gibb (1946): Bee Gees taldeko musikaria.
* Robin Gibb (1949 - 2012): Bee Gees taldeko musikaria.
* Maurice Gibb (1949 - 2003): Bee Gees taldeko musikaria.
* Mark Cavendish (1985): txirrindularia.
* Kieran Tierney (1997): futbolaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mango eta Uharteetako Erresuma
* Zelta nazioak

## Kanpo estekak 
* «Hizkuntza zelten artean hazten ari den bakarra da manxera»
Euskal Herriko ibaiak

thumb|250px|Artibaiko padura
thumb|Euskal Herriko ibai nagusien mapa mutua.
**Euskal Herriko ibaiak** bi isurialdetan banatzen dira. Mediterraneora doazenak luzeak eta zabalak dira, eta Kantaurira doazenak motzak, bortitzak eta emari txikiagokoak.

Ebro da Euskal Herria zeharkatzen duten ibaien artean luzeena (910 km). Europako Mendietan sortzen da eta Mediterraneo itsasoan isurtzen du bere emaria. Bide horretan, hainbat kilometroz Euskal Herriko hegoaldeko muga da, Araba eta Nafarroan. Ibai handi guztien antzera, beste ibai eta errekek bertara isurtzen dituzte beren urak besteak beste, Zadorra, Baias, Ega eta Aragoi ibaiek. Azken hau da, Aragoi ibaia alegia, Euskal Herriko lurretan zehar ibilbide luzeena egiten duena: 192 kilometro. Esako urtegian jaio eta, Nafarroa Garaia zeharkatu ondoren, Ebro ibaira isurtzen ditu bere urak.

Euskal Herriko kostaldean ura isurtzen duten ibaietatik Aturri da luzeena eta ur emari handiena duena. Tourmalet inguruan
jaiotzen denetik Baionan itsasoratu arte, 335 kilometro inguru zeharkatzen ditu, azken 30ak euskal lurretatik. Bide luze horretan, Pirinioetan jaiotako hainbat ibai eta errekaren emaria jasotzen du (Biduze, Errobi, Arhan...). Aturrik bezala, beste euskal ibai askok ere Bizkaiko golkoan isurtzen dituzte euren urak: Nerbioik, Bidasoak, Oriak, Debak, Urolak, Urumeak... Nerbioi ibaia da, hain zuzen ere, Bizkaiko golkoan ura isurtzen duten ibaien artean Euskal Herriko lurraldeetan ibilbiderik luzeena egiten duena (75 km).

## Kantauriar isurialdea 
Urak Bizkaiko golkora isurtzen dituzten ibaiek ibilgu laburra dute, gehienetan erliebe handikoa: 50-70 kilometroan, gutxi gorabehera 1300-1500 metroko garaieratik jaisten dira. Hauek dira ibai nagusiak:
* Barbadun
** Kotorrio ibaia
* Ibaizabal
** Kadagua
** Nerbioi
*** Iturrigutxi Urita
*** Altube
**** Oiardo Jaundia
** Arratia ibaia
* Butroe
* Gobela
* Oka
* Lea
* Artibai
* Deba
* Urola
* Oria
** Leitzaran ibaia
** Araxes
** Eztanda erreka
*** Santa Lutzi erreka
* Urumea
* Oiartzun ibaia
* Bidasoa
** Latsa
*** Putzubeltz
** Burdinzelaeta
** Ezkurra ibaia
** Baztan
*** Aritzakun
**** Epaltza
* Urdazuri
* Aturri
** Errobi
** Biduze

## Mediterranear isurialdea 
Mediterraneo itsasora isurtzen duten Euskal Herriko ibai guztien ura Ebro ibaiaren bitartez iristen da itsaso hartara. Hauek dira Ebroren emaile nagusiak:
* Omecillo
** Tumecillo
* Baia
* Zadorra
** Ihuda
* Jugalez
* Odron
* Ega
** Urederra
* Aragoi ibaia
** Onsella
** Irati
*** Erro
*** Urrobi
*** Zaraitzu
** Zidakos
** Arga
*** Arakil
**** Larraun
***** Ertzilla
**** Udarbe
***** Artazul
* Queiles

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko uren banalerroa
* Kantauriko isurialdea
* Mediterraneoko isurialdea
* Euskal Herriko geografia fisikoa
* Bizkaiko ibaien zerrenda
* Gipuzkoako ibaiak
* Nafarroako ibaien zerrenda

## Kanpo estekak
Zabaloetxe

**Zabaloetxe** Loiuko auzoa da. Auzo honetan dago Loiuko herrigunea. Bertan daude udaletxea, taberna gehienak, dendak, botika eta abar.
thumb|288px
2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 1.384 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Kanpo estekak
Lauroeta

**Lauroeta** Loiuko auzoa da. Zabaloetxe eta Gatika artean dagoen auzoa da, Deriorekin ere mugan.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 470 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Euskara 
Loiuko auzorik euskaldunena da Lauroeta.

## Kanpo estekak
Ehun eroale

**Ehun eroalea** landare ehun mota konplexuenak da. Ehun honen zelulek landareen ehun guztien artean bereizte mailarik handiena dute eta landarearen gorputz osoan barrena elikagai disolbatuak garraiatzen berezituta daude. Eboluzioari dagokionez, pteridofitoetan agertzen dira, hau da, lehorrera guztiz egokitzea lortu zuten lehenengo landareetan.

Bi ehun eroale mota daude: xilema eta floema. Biek osatzen dute landarearen sistema baskularra edo eroalea.
* Xilema, egun egurtsu edo egurra, landareetako ura eta gatz mineral disolbatuak (izerdi landugabea) garraiatzen dituen ehun eroalea da. Bi xilema mota daude: xilema primarioa, hasierako meristemotik sortua eta xilema sekundarioa: kanbiumaren jardueraren ondorioz sortzen da lodieran hazkunde sekundarioa duten landareetan. Osatzen duten zelulak hauek dira: elementu eroaleak edo trakeakoak, xilema zuntzak eta parenkima laguntzearen zuntzak. Landare egurtsuetan, xilema zaharrak garraioan parte hartzen du eta hazkundearen landarearen euskarri modura jokatzen duen ehuna bihurtzen da: zura. Zuhaitz bati adina zehazteko, urtero udaberrian eta udan sortzen diren xilema eraztunak zenbatzen dira, esklerizatu.
* Floema, ehun bahea, ehun liberiarra edo liberra fotosintesian sintetizatu diren substantzia (izerdi landua) garraiatzen dituen eta landarearen organo guztietara banatzen duen ehuna da. Bi floema mota daude: floema primarioa, hasierako meristemotik sortua eta floema sekundarioa, kanbiumaren jardueraren ondorioz sortzen dena lodieraren hazkundean. Floemak, xileramerreantzera, zenbait zelula mota ditu: elementu baheak, zelula laguntzaileak, parenkimak, zuntzak eta esklereidak. Landare angiospermoetan zelula lagungarri nukleodunak ageri dira hodietara lotuta plasmodeoen bitartez.

## Ikus, gainera 
* Ehunak

## Kanpo estekak
Ehun mekaniko

**Ehun mekaniko** edo **ehuste ehuna** jatorri parenkimatikoa den landare ehuna da,organo helduen erresistentzia maila ziurtatzen duena.

Bi ehun mekaniko meta bereizten dira: kolenkima eta esklerenkima.
* Kolenkima: zelula bizi mota bakarrez osatuta dago, hauek nahiko luzangak dira, kloroplastodunak eta hormen lodiera homogeneoa da. Zelula biziez osatuak daude. Kolenkima arruntena kolenkim angeluarra da. Zelulak lodiagoak dira zelula horetako batzuk biltzen diren angeluan. Flexio eta zapaltzeen aurrean erresistentzia eta malgutasuna erakusten dute, bai hazten ari diren organoetan, bai zurtoineko, pezilolio eta hostoetako nerboetako diren organoetan, bai zurtoineko, pezioloko eta hostoetako berbioetako atal gazteetan. Elkarren atzena dauden zilndro multzoak dira, azaleti kokoatuta daude, zurtoin eta pezioloetan, zainetan zehar eta hostoetan;
* Esklerenkima: hazteari utzi dioten organismo helduetako erresistentzia mekanikoa kontrolatzen duen ehuna da. Zelulak hilik daude estruktura gogorrak osatuz, azien kanpoko aldea (intxaurren kanpokoa). Kolenkimak ez bezala, os ohorma lodi eta gogorreko zelula ditu (lignifikatuak). Zelula horiek heldutasunera iristen direnean hil egiten dira. Bi zelula mota daude: zuntzak eta zelula petreoak edo esklereidak.

## Ikus, gainera 
* Ehunak

## Kanpo estekak
Dominique Lapierre

**Dominique Lapierre** (Châtelaillon-Plage, Itsas Charente, 1931ko uztailaren 30 &ndash; Sainte-Maxime, 2022ko abenduaren 2a) idazle frantziarra izan zen. *La Cité de la Joie* (*Pozaren Hiria*), *Mille soleil* (*Mila eguzki*), *Il était minuit cinq à Bhopal* (*Gauerdia zen Bhopalen*), ''Plus grands que l'amour* (*Maitasuna baino handiagoak*) eta *Il était une fois l'URSS* (*Bazen behin SESBean*) liburu ezagunak idatzi zituen.

Haren libururik garrantzitsuena eta ezagunena *Pozaren Hiria*. Kalkutan bizi izan ziren bi heroiren bizitza kontatzen du: Lapierrek hiri hartan bi urtez bizi izan zen, idazten, ikertzen eta bere eguneroko bizitza dokumentatzen, munduko ziurtasunik eza sozial, langabezia, gaixotasun eta miseria handienaren lekuko gisan.

*Pozaren Hiria* laster *best-seller* bihurtu zen eta 30 hizkuntza baino gehiagotan argitaratu zen. Lapierrek zin egin zuen moduan, haren salmenten erdia —hau da, 9 milioi euro— txabola auzo batera zuzendu zituen, baina ez zen horrexetan soilik geratu: hitzaldiak, diru bilketak, ekintzak eta ekitaldi ugari egin zituen, laguntzen segitzeko. Emaztearekin batera, dirua Indiara eramateaz eta obrak gainbegiratzeaz arduratu zen. Bere zuzentasunarekin eta gardentasun absolutuarekin, 14 urtean zehar 30 milioi euro inbertitu ditu Indian. Haren esanetan, pobreziari jatorrian eraso egin behar zaio. Gainera, ospitaleak, tuberkulosiaren aurkako erizaindegiak, ume eta umezurtzentzako etxeak, legenardunentzako zentroak, eskolak eta ur gezako putzuak eraikiarazi ditu. Bestalde, nekazarien onurarako, ureztatzeko ura kanalizatzeko proiektuak bete ziren, eta, horren ondorioz, arazo larri hori saihestuta, familia osoen exodoa eten zuen.

## Lanak 
#### Larry Collinsekin 
* *... Ou tu porteras mon deuil* (1968)
* *Cette nuit la liberté* (1975)
* *Paris brûle-t-il ?* (1965)
* *Ô Jérusalem* (1972)
* *Le cinquième cavalier* (1980)
* *New York brûle-t-il ?*(2004)

#### Bakarrik 
* *La Cité de la Joie* (1985)
* *Plus grands que l'amour* (1990)
* *Mille soleil* (1997)
* *Un arc-en-ciel dans la nuit* (2008)

#### Javier Mororekin 
* *Il était minuit cinq à Bhopal* (2001)

#### Jean-Pierre Pedrazzinirekin 
* *Il était une fois l'URSS'' (2005)

## Kanpo estekak
Irlandako Armada Errepublikazalea - Ofiziala

**Irlandako Armada Errepublikazalea - Ofiziala** ( edo *OIRA*) IRA banatu zen adar bietako bat da (1969-70), bestea Behin-behineko Irlandako Armada Errepublikazalea izan zen. Erakunde biek IRA deitzen zioten euren buruari, batak bestearen zilegitasuna ukatuz.

IRA Ofiziala batez ere marxista zen, irlandar nazionalismotik Behin-Behineko IRA baino urrunago zegoen. Banaketa eta gero, erakundeak Erresuma Batuko armadaren kontrako kanpaina armatua hasi zuen, 1972an amaitutzat eman arte. Ordutik aurrera, erakunde honek liskar larriak izan ditu Behin-Behineko IRArekin eta Askapen Nazionalerako Irlandar Armadarekin (INLA), azken hau IRA Ofizialetik bertatik aterea 1974n.

Azken urteotan ekintza militarrik burutu ez arren, erakundea existitzen da, eta krimen antolatuarekin lotu nahi izan da.

IRA Ofizialaren adar politikoak, Sinn Féin Ofizialak, izena aldatu zuen 1972n, Sinn Féin The Workers Party izena hartuz. 1982n gaurko izena hartu zuen: Workers Party of Ireland.

## Kanpo-estekak
Ekaitz (argipena)

**Ekaitza** izenak hainbat adiera ditu:

* Ekaitza: eguratsaren nahasmendu handia, haize gogorra eta, gehienetan, euria edo elurra eta trumoi-tximistak ekarri ohi dituena.
* Ekaitza: meteorologian, haize-abiaduraren Beaufort eskalako 10 indarra. 48 eta 55 korapilo arteko abiadura duen haizeari dagokio.
* Ekaitz: pertsona izena.
* Ekaitza (Mendaur): Nafarroa Garaiko Malerreka eta Bortziriak eskualdeen artean dagoen mendia, Mendaur, Mendieder eta Loitzate mendiekin parez-pare.
* Ekaitza (Urbasa): Nafarroa Garaiko Urbasa mendilerroan dagoen mendia.
* *Ekaitza*: 1986. urtean sortutako aldizkari politikoa.
* *Ekaitza*: Jose Maria Satrustegiren liburua, 1973an argitaratua.
Askatasuna (alderdia)

**Askatasuna** Euskal Herriko ezker abertzaleko alderdi politiko bat izan zen, 1998ko abuztuaren 31n Espainiako Barne Ministerioko alderdi politikoen erroldan sartua. Bilbon eduki zuen egoitza, eta 2009an legez kanpoko izendatu zuen Espainiako Auzitegi Gorenak.

## Historia 
Hilabete lehenago espetxeratu zuten Herri Batasunako Mahai Nazionala eta ezker abertzalea balizko legez kanporatze baten beldur zen. Horrek beste alderdi hau sortzera bultzatu zituen.

Dena dela, geroxeago, ETAk su-eten iraunkorra adierazi zuen, legez kanpo uzteko arriskua urrunduz; hauteskundeetan ezker abertzalea Euskal Herritarrok zerrendarekin aurkeztu zen, eta Askatasuna izena ez zuten erabili.

Hiru urte geroago, 2001eko maiatzean, testuingurua oso ezberdina zen, su-etena hautsita. Orduan, Askatasuna Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetara aurkeztu zen, Euskal Herritarrok ere aurkeztu zen arren. Hala ere, ez zuten kanpainarik egin, eta 663 boz jaso zuen. Hilabete geroago EH eta HB alderdi berri batean birsortu ziren, Batasuna alderdian. Hala ere, Batasuna Auzitegi Gorenak legez kanpo utzi zuen 2003ko martxoan, Alderdien Legearen bidez.

Nolanahi ere, Askatasunak legezko alderdia izaten jarraitu zuen, eta hala agertu zen alderdien erregistroan, 2001etik jarduerarik izan ez bazuen ere. Honek azterkari batzuk bultzatu zituen Askatasuna Batasunak uneren batean erabiltzeko «hautes-marka» zela esatera. 2009ko otsailaren 18an, Espainiako Auzitegi Nazionalak alderdia desegin zuen, D3M taldearekin batera. Konstituzio Auzitegiak epaia berretsi zuen geroago.

2012an, ordea, Justiziak bi taldeak sortzeko lan egin zuten lagunak asketsi zituen, ETAri lotuta ez zeudelakoan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dena da ETA
* Ezker abertzalea
Frantsesezko Wikipedia

**Frantsesezko Wikipedia** edo **Wikipédia** Wikipediaren frantsesezko edizioa da. 2001eko martxoan jarri zen abian, eta 2006ko abenduan 400.000 artikulutik gora zituen.
2016ko martxoan aldiz, wikipedia guztien artean, artikuluak kontuan hartuta seigarrena zen eta 1.730.000 artikulu zituen.
## Kanpo estekak 
*  Frantsesezko Wikipedia
Katalanezko Wikipedia

**Katalanezko Wikipedia** edo **Viquipèdia** Wikipediaren katalanezko edizioa da. 2001eko martxoaren 17an jarri zen abian, eta ingelesezkoak ez ziren artikuluak zituen Wikipedia bakarra izan zen bi hilabetez. 2007ko urtarrilean 50.000 artikuluen muga gainditu zuen. 2009ko irailean 200.000 artikuluen kopurua iragan zuen. 2016ko otsailaren 14an 500.000 artikuluetara iritsi zen.

Gaur egun  artikulu ditu.

## Kanpo estekak 
*  Katalanezko Wikipedia
Galizierazko Wikipedia

**Galizierazko Wikipedia** edo **Galipedia** Wikipediaren galizierazko edizioa da. 2009ko irailean 51.000 artikulu baino gehiago zituen.

## Estatistikak 
2007ko ekainaren 23an, 25.000 artikuluak gainditu zituen, eta artikulu gehien zituen 39. Wikipedia zen.

2008ko urriaren 12an, 40.000 artikuluak gainditu zituen, 22 hilabete lehenago zituenen bikoitza.

2009ko uztailaren 23an 50.000 artikuluak gainditu zituen.

2013ko martxoaren 4an 100.000 artikuluak gainditu zituen.

## Kanpo estekak 
*  Galizierazko Wikipedia
Jariatze ehun

**Jariatze ehuna** landare ehun mota da, beste ehunen barruan sakabanatuta dauden zelula multzoak. Beste ehun horiek landarearentzat alferrekoak edo kaltegarriak diren substantziak sortzen dituzte eta iraizte produktutzat hartzen dira. Substantzia horiek kanporatu egin daitezke, guruin ehunak, edo bakuloetan pilatu, ehun jariatzaileka eta iraitz ehunak. Jariatze jarduera zelula bakarrarena ere izan daiteke.

Garrantzitsuenak honakoak dira:
* Latex hodiak: hodietan biltzen diren zelula multzoak dira. Presioan dagoen eta ur, goma, erretxina (kautxua) eta alkaloidez eraturiko latez zurixka beteriko bakuola ugari dituzte.
* Erretxina hodiak: landare osoa zeharkatzen dituzten eta guruin zelulen jariakina jasotzen duten hodiak dira. Ohizkoak dira konifera askotan eta guztiz ugariak erretxina pinuan
* Lisina poltsa: olio lurrunkorrez beteriko zelula arteko espazioak dira. Jariatze produktu zamaturik dauden eta mintzak deseginda diuzten ehunen hutsune (poltsa) eraturik, zelula multzoetatik datoz. Ugariak fruitu garratzen azaletan (limoia, laranja...)
* Guruin zelulak: edo halako zelula multzoek, kanpora jariatzen dituzte egiten dituzten substantziak. Talde honetako nektarioak eta jariatze biloak, txegostekoak eta erresumingarriak.

## Ikus, gainera 
* Ehunak

## Kanpo estekak
Amaya (argipena)

**Amaya** izenak adiera hauek ditu:

* **Amaya**, Amaia emakume izena gaztelaniazko grafian;
* **Amaya**, Amaia Uranga abeslari bizkaitarraren izen artistikoa.
* ***Amaya*** Jesus Guridiren hiru ekitaldiko opera;
* ***Amaya o los vascos en el siglo VIII*** Francisco Navarro Villosladak idatzitako eleberria;
* **Amaya**, W3Ck garatutako web nabigatzaile bat;
* **Amaya**, Sotresgudoko (Burgos) udalerria osatzen duten herrietako bat;
* **Amaya haitza**, Burgosko mendizerra;
* **Amaya**, antzinako kantabriar hiria.
* **Amaya**, fikziozko enpresa-izena ***Devs*** zientzia-fikzioko telesailean.

## Ikus, gainera 
* Amaia
Aragoiko literatura

**Aragoiko literatura** aztertzean izen handiko egileak topatzen ditugu, hala Espainiako Urrezko Mendeko Baltasar Gracian eta Joaquin Costa klasikoen artean, nola Ramon J. Sender edo Soledad Puertolas garaikideen artean, gaztelaniazko egileak beti ere.

Aragoieraz idazten dutenen artean, XIV. mendeko Juan Fernandez de Heredia azpimarratzekoa da. Halaber, Francho Nagore

## Gaztelaniazko idazleak 
* Baltasar Gracian (1601-1658).
* Joaquin Costa (1846-1911).
* Ramon J. Sender (1901-1982).
* Pedro Lain Entralgo (1908-2001).
* Antonio Mingote (1919-).
* Miguel Labordeta (1921-1969).
* Javier Tomeo (1932-).
* Jose Antonio Labordeta (1935-).
* Soledad Puertolas (1947-).

## Aragoierazko idazleak 
* Juan Fernandez de Heredia (1310?-1396).
* Ana Abarca de Bolea (1602-1685).
* Anchel Conte (1942-).
* Francho Nagore (1951-).
* Chuse Inazio Nabarro (1962-).
* Ana Tena (1966-).

## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura
* Aragoierazko literatura

## Kanpo estekak
Gatzaga (argipena)

**Gatzaga** hitzak esanahi ezberdinak izan ditzake:
# **Gatzaga** gatza lortzeko ur gazia lurruntzen uzten den tokiari deritzo.
# **Leintz-Gatzaga** Gipuzkoako udalerria da.
# **Gatzagako mendatea** Eskoriatza eta Araba lotzen dituen mendatea da.
# **Gatzaga** Zaldibarko auzoa.
Kalitatearen kudeaketa

**Kalitatearen kudeaketa** erakunde batean kalitate-helburuei begira erabiltzen diren antolakuntza eta tresnen multzoa da. Izan ere, kalitatea kontzeptu konplexua izanik eta erakundeko arlo eta eragile guztiak barnehartzen dituenez, beharrezkoa da kalitatea lortzeko antolakuntza bat eratu eta antolakuntza horretarako tresnak diseinatzea.

Kalitatearen kontzeptu moderno baten arabera, kalitatea *prozesu* baten emaitza da eta beraz, erakundearen prozesu osoan zehar hartu behar dira erabakiak kalitataren hobekuntzarako. ISO 9004 arauaren arabera, lau arlo ezberdinetan biltzen dira kalitate-kudeaketarako jarduerak :
# **kalitaterako zuzendaritzak** helburuak eman eta horretarako baliabideak zehaztu, erabakiak hartu eta lorpenen kontrola definitu beharko du;
# **baliabideen kudeaketan** kalitatea lortzeko beharrezko diren baliabideak ezarri beharko dira (makina baten mantenimendua maizago egin behar bada, horretarako baliabidea jarri, adibidez);
# **prozesuaren kontrolean** erakundeko baliabideak konbinatu eta produktuak eta zerbitzuak sortzen diren prozesuaren hobekuntzarako tresnak eta metodoak ere abiarazi beharko dira (langileen artean hobekuntzarako taldeak sortu behar ote diren, adibidez);
# **kalitate-kontrolak**, berriz, kalitate-helburuak bete diren egiaztatzeko metodo eta teknikak biltzen ditu (ekoiztutako produktu guztietatik lagin bat aukeratuz, esaterako),
# **kalitaterako zuzendaritzak**, azkenik eta berriz ere, helburuen lorpena ebaluatu, helburu berriak planteatu eta abiarazteko. Horrela, kalitatearen kudeaketak planifikazio estrategikoaren eskema hartzen ud bere gain.

Oro har, kalitatearen kudeaketa erakundeko kudeaketatik at kokatu behar dela gomendatzen da, kalitatearen hobekuntzarako hartutako erabakien independentzia ziurtatzeko.

## Kalitate-kudeaketarako tresnak 
### Akatsen eraginaren neurketa eta zergatia 
* Kausa-efektu diagramak
* Pareto diagramak
* Bost zergaitiak

### Prozesuen optimizaziorako tresnak 
* Kanban

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liburuzain

thumb|300px|**Liburuzain** bat liburuen fitxak ordenatzen.

**Liburuzaina** liburutegi batean liburu, agiri eta beste elementuen bildumen kudeaketa lanak egin eta erabiltzaileei harrera eta informazioa eskaintzen dizkien pertsona da. Historian, liburuzainaren zeregina liburuak modu egokian gorde ordenatzea izan bada ere, egun bere lan esparrua zabalagoa da eta modu orokorrean informazioaren kudeaketaz arduratzen den profesionala da. Liburuzainaren Munduko Eguna uztailaren 10ean izaten da.

## Ikus, gainera 
* Bibliotekonomia

## Kanpo estekak
Viatxeslav Molotov

**Viatxeslav Mikhailovitx Molotov**, jaiotzaz **Skryabin** ( , *Vjačeslav Mihajlovič Molotov*,  ahoskatua; Kukarka, 1890eko martxoaren 9agreg./otsailaren 25ajul. - Mosku, 1986ko azaroaren 8) Sobietar Batasunako politikaria izan zen.

Joseph Stalinen babespean egin zuen gora 1920ko hamarkadan. 1939an Alemania Naziko Joachim von Ribbentrop Kanpo Aferetarako ministroarekin elkarri ez erasotzeko Molotov-Ribbentrop ituna sinatu zuen. 1950eko hamarkadan, ordea, Nikita Khrustxevek boteretik aldendu zuen.

Bitxikeri moduan, Molotov koktelaren izena finlandiarrek sortu zuten Neguko Gerran bere abizena kontuan hartuta.

## Ikus, gainera 
* Molotov koktel
Brest-Litovskeko Ituna

**Brest-Litovskeko Ituna** bake akordioa izan zen, Errusiako gobernu boltxebikeak eta Erdialdeko Inperioek hitzartutakoa. Brest-Litovsken sinatu zen, egungo Bielorrusian, 1918ko martxoaren 3an. Itun horren bidez, Errusia atera ahal izan zen Lehen Mundu Gerratik.

Bi hilabetez boltxebikeen (Trotski eta Txitxerin) eta Erdialdeko Inperioen arteko negoziazioak izan ondoan, Errusia behartua izan zen *ohorezko ituna* izenpetzera. Gisa horretan, Polonia, Baltikoko errepublikak (Estonia, Letonia eta Lituania), Finlandia, Ukraina, Bielorrusiako zati bat, Batumi, Ardahan eta Kars galdu zituen. 1918ko azaroaren 13an gobernu sobietarrak bertan behera utzi zuen tratatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Molotov-Ribbentrop Ituna

**Molotov-Ribbentrop Ituna**, **Alemania-Sobietar Batasuna Ituna** edo **Alemaniaren eta Sobietar Batasunaren arteko Ez Erasotzeko Ituna**.

### Nazien eta sobietarren arteko itun sekretua 
Itunak protokolo sekretu bat zekarren. Horretan, Finlandia, Estonia, Letonia, Lituania, Polonia eta Errumania herrialde neutralen berrantolaketak lurralde eta politika mailetan aipatzen ziren espreski. Horrela, 1939ko irailaren 1ean Alemaniak Polonia inbaditu zuelarik, sobietar osteak ere sartu ziren herrialdean. Muga Mendebaldeko Bug ibaian ezarri zuten. 1939ko azaroan, berriz, SESBek Finlandiari eraso egin zion eta Kareliako istmoa beretu zuen. 1940ko ekainean Stalinek Herrialde Baltikoak anexionatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aragoierazko literatura

**Aragoierazko literatura** hizkuntza oso gutxituen tamainakoa da. Hala ere, aragoieraz idazten dute gaur egun hainbat idazlek, eta esan dezakegu hiztun horien literatura inoizko osasuntsuen dabilela azken urteotan.

## Historia 
X. mendekoa da aragoierazko lehen testu ezaguna, *Glosas Emilianenses* delakoak. XII. eta XIII. mendeetan lekukotza idatziak ugaritu ziren, eta XIV.enean lehen idazle azpimarratzekoa bizi izan zen, Juan Fernández de Heredia alegia.

XVII. mendean Ana Abarca de Bolea lekaimeak testu batzuk utzi zituen, baina XX. mende arte ez dute hiztunek eduki hainbeste aukera euren hizkuntzaz irakurtzeko. 1977an Francho Nagorek lehen gramatika liburua kaleratu zuen, bai eta zenbait fikziozko liburu idatzi ere.

## Idazleak 
* Juan Fernández de Heredia (1310?-1396).
* Ana Abarca de Bolea (1602-1685).
* Pablo Recio (1914- 1998).
* Nieus Luzía Dueso Lascorz (1930- 2010).
* Chusé María Satué (1941-).
* Anchel Conte (1942-).
* Chusé Antón Santamaría Loriente (1950-).
* Francho Nagore (1951-).
* Carmen Castán Saura (1954-).
* Chuse Inazio Nabarro (1962-).
* María Pilar Benítez Marco (1964-).
* Ana Tena Puy (1966-).
* Óscar Latas Alegre (1968-).
* Roberto Cortés Alonso (1972-2015).

## Ikus, gainera 
* Aragoiko literatura
* Literatura europarra

## Kanpo estekak
Międzyrzec Podlaski

thumb|200px|eskuinera|Międzyrzec Podlaski
**Międzyrzec Podlaski** Poloniako herri bat da. 17.300 biztanle ditu 19.75&nbsp;km²-tan banatuta. Herriaren barnetik Krznaa ibaia igarotzen da.

## Kanpo estekak
Guadalupeko gotorlekua

**Guadalupeko gotorlekua** Jaizkibelgo mendian 1900. urtean eraiki zen gotorlekua da, Hondarribian kokatua, Guadalupeko baselizatik hurbil. Oiartzungo lubaki-eremua delakoa osatzen zuten hiru gotorlekuetan handiena da (beste biak Txoritokietakoa eta San Markokoa dira), eta karlisten altxamenduei aurre egiteko eraiki ziren. Artilleriako pieza handiekin hornitu zuten. Gotorlekuak hiru atal ditu, *erdikoa*, *eskuinekoa* eta *ezkerrekoa* izenez ezagunak direnak. Erdiko atalak aurrealde bakarra du. Eskuinekoak eta ezkerrekoak hiru aurrealde eta bateria estali gabe bat dute.

1934. urtean kartzelatzat erabili zen, Arrasate eta inguruko matxinoak bertan preso izan baitzituzten. Espainiako Gerra Zibilaren hasieran Errepublikaren eskuetan izan zen, eta Irungo guduan protagonismo garrantzitsua izan zuen, bai errekete eta legionarioen kontra, bai *Almirante Cervera* eta *España* gerraontzien kontra. Irun eskuindar matxinoen eskuetan erortzear zela, zenbait eskuindar pertsonaia ezagun fusilatu zituzten bertan, adibidez, Joaquín Beuntza.

Gaur egunean Hondarribiko Udalarena da.

## Iruditegia 

Irudi:Fuerte de Nuestra Señora de Guadalupe. Puerta principal.JPG|Guadalupe gotorlekua. Ate nagusia.
Irudi:Fuerte de Guadalupe. Patio de Infantería.JPG|Infanteriako patioa.
Irudi:Fuerte de Nuestra Señora de Guadalupe. Bateria fuegos curvos de la batería acasamatada de la Obra de la Izquierda.JPG|Eskuineko alderdia. Mortero bateria.
irudi:Fuerte de Nuestra Señora de Guadalupe. Obra de la Derecha.JPG|Eskuineko alderdia.

## Erreferentziak 
* Guadalupeko gotorlekua - EAEko Monumentuak, Monumentu-Multzoak eta Aztarnategiak 
* Guadalupeko gotorlekua - Guadalupeko bisitak
* Guadalupeko gotorlekua - Guadalupeko gotorlekua informazioa

## Ikus, gainera 
* Oiartzungo lubaki-eremua

## Kanpo estekak
Eusko Ekintza (argipena)

**Eusko Ekintza** izenak hainbat adiera ditu:
* **Eusko Ekintza**, Buenos Airesko euskal dantzako taldea.
* **Eusko Ekintza**, Eusko Abertzale Ekintza alderdiaren izenaren forma laburtua.
* ***Eusko Ekintza**,* Eusko Abertzale Ekintzaren agerkaria.
* **Eusko Ekintza**, Eusko Abertzale Ekintzaren futbol taldea, 1936ko gerraren garaikoa. Bi partida jokatu zituen, biak EAJren Eusko Gudarostea futbol taldearen aurka: 1937ko otsailean bata, eta martxoan bestea.
* **Eusko Ekintza**, Eusko Ekintza 2012an sortutako ezker abertzaleko alderdia.
Amute-Kosta

**Amute-Kosta** Hondarribiko auzoa da. 2001eko ekainaren 13an eman zion ofizialtasuna Hondarribiko Udalak auzoari Amute-Kosta izenarekin. 938.830 m2 ditu, eta 5.872 metroko perimetroa.

## Historia 
Hasieran baserri auzoa zen Kaputxinoen komentuaren inguruan sortua, baina XX. mende hasieratik kaleko etxeak eraiki ziren eta mende bukaeran etxebizitza asko sortu dira biztanleria igoz.

Bidasoa Ibaiari kendutako lurretan baratze emankorrak egin zituzten, eta lur horietan, 1952. urtean, Hondarribiko Aireportua eraiki zuten.

## Demografia 
## Kanpo estekak
PPTP

**PPTP** **P**oint to **P**oint **T**unneling **P**rotocol-ren siglak dira.

**PPTP** Microsoftek Windows NT 4. bertsiorako egindako muturretik muturrerako tunel protokolo anitz jabeduna da. Muturretik muturrerako protokoloan (PPP, Point-to-Point Protocol) oinarritzen da, sarea atzitzeko konexio gehienetan telefono loturaz erabiliz. PPTPk, sare publiko edo pribatuak igaro ditzakeen esteka birtual bat sortzen du.

## Ezaugarriak 
**PPTP**k ezaugarri hauek ditu:
:* Bezero eta zerbitzariaren elkarren kautotzea
:* Konexio bateko trama bakoitzeko aldatzen den 40 edo 128 biteko gakoetan oinarritutako trama zifraketa
:* VPN zerbitzarietan iragazketa VPN bezeroetatik datorren intranet eta Interneteko trafikoa mugatzeko. Kapsulatutako protokolo bezala IP, IPX/SPX, eta NetBEUI onartzen ditu.

## Ikus, gainera 
* IPSec
* VPN
* L2TP
* Sare protokolo
* Tunneling

## Kanpo estekak
L2TP

**L2TP** **L**ayer 2 **T**unneling **P**rotocol-ren siglak dira.

**L2TP** 2. mailako tunel protokoloa da, PPTPren seme bezala onartua dena, Microsoftek, Ciscok, Ascendek, IBMek eta 3Comek egindako tunel protokolo anitza da.

**L2TP**k gehikuntza batzuk dauzka PPTPrekiko. X.25 sareetan, Frame Relayrekin eta ATMrekin lan egin dezake, zerbitzu kalitatea (QoS) dauka, eta momentu berean bezero baten, ISP hornitzaile askoren eta VPN zerbitzari baten artean konexioak izan ditzake, konexio bakoitzaren banda zabalera batera erabiliz.

## Ikus, gainera 
* IPSec
* VPN
* PPTP
* Sare protokolo
* Tunneling

## Erreferentziak 
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), EHU ed.

## Kanpo estekak 
*  Telekomunikazio Hiztegia
Gorobel

**Gorobel** Arabako ipar-mendebaldean —Aiaraldean— dagoen mendilerroa da (*Sálvada* gazteleraz); gainera, Burgosko probintziaren ipar-ekialdeko zati bat eta Urduñako (Bizkaia) zati bat ere hartzen ditu.

Mendirik altuena Eskutxi da, 1.185 metrorekin.

## Izena 
Mendilerro hori euskararen eta gaztelaniaren arteko antzinako mugan dago, eta horregatik ez da harritzekoa bi izen izatea, zein bere hizkuntzan: *Gorobel* euskaraz eta *Sálvada* gaztelaniaz (ez *Salvada* edo *Salbada*). Halaxe zehaztu du Euskaltzaindiko Onomastika Batzordeak.  (Araba)
# El Somo, 1.170 m  (Araba)
# Mojón de la Lastrilla, 1.141 m  (Araba)

thumb|Gorobelen neguko ikuspegia.
thumb|Gorobelen udazkeneko ikuspegia.
# **Eskutxi**, 1.185 m  (Araba)
# El Somo, 1.170 m  (Araba)
# Mojón de la Lastrilla, 1.141 m  (Araba)
# Moscadero, 1.134 m  (Araba)
# Aro, 1.133 m  (Araba)
# Alto del Pozo de manda agua, 1.129 m  (Araba)
# Herranes, 1.122 m  (Araba)
# Urieta, 1.117 m  (Araba)
# Hayalta, 1.103 m  (Araba)
# Ungino, 1.099 m  (Araba)
# Trevejo, 1.082 m  (Burgos)
# Tologorri edo Iturrigorri, 1.073 m  (Araba eta Bizkaia)
# Mojón Alto, 1.068 m  (Araba, Bizkaia eta Burgos)
# Bustillas, 1.057 m  (Burgos)
# Bedarbide, 1.041 m  ( Bizkaia eta Burgos)
# Solaiera, 1.038 m  ( Bizkaia eta Burgos)
# El Horcón, 1.036 m  (Burgos)
# Atezabal, 1.027 m  ( Bizkaia eta Burgos)
# Txolope, 1.027 m  ( Bizkaia eta Burgos)
# La Pantorra, 976 m  (Burgos)
# Angoño, 939 m  (Araba eta Burgos)
# Txarlazo, 933 m  (Araba, Bizkaia eta Burgos)
# Fraideburu (*Pico del Fraile*), 853 m  (Araba eta Burgos)
# Artelanda edo Garondo, 569 m  (Bizkaia)
# Arespakotxa, 529 m  (Bizkaia)
# Menerdo, 525 m  (Araba)
# Urramendia, 515 m  (Bizkaia)
# Gorbeo, 501 m  (Araba eta Bizkaia)
# Nikosolo, 459 m  (Bizkaia)

### Gorobelgo mendi-oinak 
**Badio**
# Babio, 583 m  (Araba)
# Korotze edo San Miguel, 538 m  (Bizkaia)
# Burubio, 533 m  (Araba eta Bizkaia arteko mugan)
# Mendiro, 524 m  (Bizkaia)
# El Orcón, 501 m  (Bizkaia)
# Arnostar, 476 m  (Bizkaia)
# Borroko, 410 m  (Bizkaia)
# San Pedro, 372 m  (Araba)
# Zarandona, 318 m  (Araba)
# Ollargan edo Altamira, 273 m  (Araba)

**Eskorieta**
# Eskorieta, 642 m  (Araba)
# Bagatza, 563 m  (Araba)
# Alto de Menoio, 489 m  (Araba)

**Peregaina**
# Peregaina edo Peregaña, 628 m  (Araba)
# Amusko, 470 m  (Araba)
# Mendiko Gain, 373 m  (Araba)

**San Antón / Gorbeo**
# San Antón edo Gorbeo, 568 m  (Bizkaia)
# La Dehesa, 555 m  (Bizkaia)
# Uriatxa, 507 m  (Bizkaia)
# Atxondo, 464 m  (Araba eta Bizkaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Arabako mendien zerrenda
* Euskal Herriko arkua

## Kanpo estekak 
# «Gorobel eta Sálvada» *Izenen oihanean* blogean.
Ziboze

**Ziboze** Zuberoako antzinako udalerria izan zen, 1843an Alozerekin batera Aloze-Ziboze eta 1859. urtetik aurrera Aloze-Ziboze-Onizegaine osatu zituena.

## Toponimia 
Frantsesez *Sibas* zuen izena. Ziboze toponimoak honako itxurak izan ditu historian zehar:
*Sivas* (1178, Duchesne Bilduma CXIV Liburukia), eta
*Sent-Martin de Sibas* (1520, Zuberoako ohituran).

## Alkateak 

## Biztanleriaren bilakaera 
Iturria : Cassini proiektua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Darrieussecq

**Marie Darrieussecq** (Baiona, Lapurdi, 1969ko urtarrilaren 3a) frantsesezko idazlea da.

Lehen liburuarekin (*Truismes*) sekulako arrakasta lortu zuen Frantzian bai eta Europa osoan ere. Hainbat hizkuntzatara (30 baino gehiago) itzuli dute, tartean euskarara (*Ahardikeriak*; Alberdania, 2004.)

## Biografia 
Lapurdiko hiriburuan jaioa, Basusarrin bizi izan da baina ez du oroimen onik herri horretatik. Familia itsas girokoa du: ama (lanbidez frantses irakasle kolegio batean) ziburutarra eta aitaren aita (berau lanbidez teknikari) ere arrantzalea zen. Amatxi sare konpontzaile zen Donibane Lohizuneko portuan. Familia euskaldunean hazi zen, ama eta amatxi euskalzaleak zituen, haiekin txikitan euskaraz egiten zuen baina gero galdu zuen eta horrekin damutzen da.

Familia gertakizun batzuek (itsasoarekiko harremana, gurasoek galdu zuten semea) behin eta berriro agertzen dira bere liburuetan. Batxilergoa Baionako Cassin lizeoan egin zuen. 1988tik 1990era literatura ikasketak egin zituen Bordeleko Michel-Montaigne lizeoan. Hortik aurrera Parisen segitu zuen ikasten eta 1997an tesia egin zuen: «Autofikzioa eta ironia tragikoa Georges Perec, Michel Leiris, Serge Doubrovsky, eta Hervé Guibertengan».

Idazle izateaz gain psikoanalista ere bada.

Azken 20 urteetan Paris du bizitoki nagusi eta zenbait denboraldi pasatzen ditu Lapurdin. Ezkonduta dago eta hiru seme-alabaren ama da.

2007ko hauteskundeetan Ségolène Royalen alde agertu zen. 2010eko maiatzean Egunkariaren aldeko artikulua idatzi zuen Libération kazetan.

Euskaraz muga batzuekin egiteko gai da. 1998an Marie NDiayek, "ziminokeria" egin izanaz akusatu zuen (*singerie*) eta 2007an Camille Laurensek plagiatze sikologikoa egotzi zion. Bi akusazio hauei *Rapport de police* eleberriaz erantzun zien.

## Bibliografia 
Bere obra guztietan protagonista emakume bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Marie Darrieussecqen biografia, haren argitaletxearen webgunean.
* *Ahardikeriak* liburuaren fitxa, Alberdania argitaletxearen webgunean.
*  Biografia *La République des lettres*en.
Aloze-Ziboze-Onizegaine

**Aloze-Ziboze-Onizegaine** ([alos̻e s̻iβos̻e onis̻eɣaiɲe]) Zuberoako erdialdeko udalerri bat da, Basabürüko Ibarresküinekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Uhaitzandi ibaia, bere beste ibaiadar batzuekin batera udalerritik igarotzen da.

### Udalerri mugakideak 
* Ozaze-Zühara eta Iruri iparraldean
* Atharratze-Sorholüze ekialdean
* Altzai-Altzabeheti-Zunharreta eta Gamere-Zihiga mendebaldean
* Liginaga-Astüe eta Lexantzü-Zunharre hegoaldean

### Herriak 
* Aloze
* Ziboze
* Onizegaine

## Historia 
Aloze eta Ziboze herriak 1843ko urriaren 23an batu ziren udalerri bakar bat osatzeko. Gerora, Onizegaine herriko lurren zati bat berenganatuz 1859ko apirilaren 16an, udalerriak Aloze-Ziboze-Onizegaine izena hartu zuen. Egun horretan, Onizegaineko lurrak Aloze-Ziboze eta Atharratzeren artean banatu ziren.

## Demografia 
1859. urtean Onizegaine Aloze-Zibozeri batu zitzaionean, hiru herrien artean 680 biztanle zenbatzen zituzten. Ordutik, etengabeko galera demografikoa izan du udalerriak, eta XXI. mendearen hasieran 300 biztanle inguru besterik ez zituen.

## Politika 
### Alkateak 
## Azpiegiturak 
### Hezkuntza 
Udalerriak ama-eskola bat eta ikastola bat (Basabürüko ikastola) ditu.

## Garraioa 
Udalerriko biztanleek Txik Txak autobus sareko eskaera bidezko garraioa erabili ahal dute astelehen, asteazken eta larunbatetan, Atharratze-Sorholüzera, Maule-Lextarrera edo Mendikotara joateko.

## Kultura 
### Euskara 
Aloze-Ziboze-Onizegaineko euskaldunek Basabürüako azpieuskalkia erabiltzen dute, zuberotar euskalkiaren aldaera.

### Pastorala 
Udalerriak Belagileen trajeria pastorala antolatu zuen 2009an, Dominika Rekaltek idatzia.

## Ondasun nabarmenak 
* Alozeko Jasokundearen eliza
* Zibozeko San Martin Tourskoaren eliza
* Onizegaineko San Julian Anazarbokoaren eliza, hiru puntako kanpandorrearekin
* Zibozeko Sala etxea
* Zibozeko jauretxea, Madalena Jauregiberriren bizilekua izan zena
* Zibozeko pilotalekua, 1882. urtean eraikia
* Onizegaineko Etxandia etxea

## Argazki galeria 

Irudi:Alos (Alos-Sibas-Abense, Pyr-Atl, Fr) L'église.JPG|Alozeko eliza
Irudi:Sibas (Alos-Sibas-Abense, Pyr-Atl, Fr) L'église dans l'ombre des arbres.JPG|Zibozeko eliza
Irudi:Abense-de-Haut (Alos-Sibas-Abense) L'église trinitaire.JPG|Onizegaineko eliza
Irudi:Alos (Alos-Sibas-Abense, Pyr-Atl, Fr) Mairie.JPG|Udaletxea
Irudi:Zibozeko sala 2.jpg|Zibozeko Sala
Irudi:Zibozeko jauretxea.jpg|Zibozeko jauretxea
Irudi:|.

## Aloztar, ziboztar eta oniztar ezagunak 
* Jauregiberri familia euskaltzale eta abertzalea: ospetsuena Madalena Jauregiberri (1884-1977) idazlea da.
* Ihitz Iriart (1987-), abeslaria, Amaren Alabak taldearen kidea. Aloztarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Mosul

**Mosul** ( '**;  **'; ; ) Irakeko iparraldean dagoen hiri nagusia eta herrialdeko hirugarren handiena da Bagdaden eta Basoraren ondoren. Halaber, Kurdistan osoko hiririk handiena da.

2002an 1.739.800 biztanle inguru zeukan.

Tigris ibaiaren ondoan dago eraikita.

## Klima 

## Hizkuntzak 
Arabierazko hango dialektoaz gain, hiritarrek kurdueraren aldaera batean ere hitz egiten dute, Kurmanji izenekoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Gil

**Iñaki Gil** hurrengo pertsonak izan daitezke:
* Iñaki Gil de San Vicente, pentsalari marxista;
* Iñaki Gil Diaz de Argote, harri-jasotzailea;
* Iñaki Gil Uriarte, anarkosindikalista;
Iker Romero

**Iker Romero Fernandez** (Gasteiz, 1980ko ekainaren 15a) eskubaloi jokalaria da.

## Taldeak 
* Corazonistas
* Balonmano Valladolid
* Ademar León
* Balonmano Ciudad Real
* FC Barcelona
* Füchse Berlín

## Palmaresa 
### Nazioarteko tituluak Espainiako selekzioarekin 
* Nazioen Superkopa 2003-04: txapelduna
* Munduko Txapelketa 2003: laugarrena
* Munduko Txapelketa 2005: txapelduna
* Europako Txapelketa 2006: txapeldun ordea

### Tituluak klubekin 
* Europako Kopa 2005: txapelduna
* E.H.F. Kopa: txapeldunordea, Balonmano Valladolid
* Europako Errekopa 2002: txapelduna
* Europako Superkopa 2003-04: txapelduna
* Errege Kopa 2003 eta 2007: txapelduna
* ASOBAL Liga 2002-03: txapeldunordea
* ASOBAL Kopa 2003: txapelduna

## Kanpo loturak 
* Iker Romero eskubaloi eskola
Txinbotarrak

**Txinbotarrak** Zorrotza auzoko (Bilbo) konpartsa da eta helburua jai eta kultura herrikoi eta euskaldunak bultzatzea da, bai auzorako bai Bilbo osorako ere.

Kide izateko baldintza bakarra, Zorrotzakoa izatea edo Zorrotzan bizitza soziala egitea da. Auzokideen arteko harremana bultzatzea du helburu, bai elkarte desberdinen artean bai gizabanakoen artean, eta belaunaldien artean ere bai. Hau da, auzoko bizitza dinamizatzea eta beronen subjektu aktiboak izatea, inplikatuz.

Era berean, hainbat ekintzetan parte hartzen du. Alde batetik, Bilboko Konpartsek antolaturiko Inauterietan, Konpartsero Egunean, Bilboko Aste Nagusian, eta Santo Tomasen. Eta bestetik, auzoan Jai Batzordeak eta Taldeen Koordinakundeak antolaturiko Inauterietan, San Joanetan, Mikel Deunaren Jaietan eta Olentzeroren egunean. Horrez gain, bestelako ekintzak antolatzeko asmoa dute, hala nola Ibilaldira eta Araba Euskaraz-era eginiko txangoak.

## Historia 
Nahiz eta iraganean hainbatetan azaldutako ideia izan, 2005eko Zorrotzako Jaiak arte (irailaren bukaeran eta urriaren hasiera inguruan) ez zen ganoraz mahairatu auzoan konpartsa bat eratzea. Jai eta kultura herrikoiak bai auzoan bai Bilbon bultzatzeko helburuarekin jaiotako proposamena da. Berehala, auzoko talde eta elkarte desberdinei komunikatu zitzaien, horien artean bereziki Jai Batzordearekin elkarlanean jarduten dutenei.

Jaiak bukatuta, lasaitasun handiagoz, auzokideak balizko konpartsan parte hartzeko prest egongo ziren edo ez aztertzeari ekin zitzaion. Jendearen erantzuna gustukoa bezain harrigarria izan da eta ilusioa eta gogoak nabarmentzen dira hasierako momentutik. Bereziki aipagarriak dira *Zorrotzako Gazte Asanblada*, *Gure Lurra*, *Askabide kultur elkartea* eta *Ibai-Arte* taldeak, Zorrotzan jai eta herri-kulturaren bultzatzaile nagusiak direnak, zeinen partaideek alde egin zuten proposamena ezagutu bezain laster.
[thumb|Mugikorrerako [Kantari (app)|Kantari aplikazioaren logoa.]]
Auzoan izandako harrera onagatik eta behin jendearen asmoak jasota, *Txinbotarrak Zorrotzako Konpartsa* sortzea erabaki zen. Izena *txinbo*tik datorkio, auzoan ezaugarri ziren kanaberadietako txori txikia, alegia. Egun, konpartsak 140 kide inguru ditu. Konpartsako kamiseta morea da.

2012an Txinbotarrak konpartsako kidea den  Galder Segurolak Kantari aplikazio informatikoa sortu zuen, telefonorako aplikazio bidez Euskal kanta herrikoien hitzak lortzeko.  Erabiltzaileak kantu jira moduko ekitaldietan parte hartzen duenean telefonotik irakur ditzake kantuen hitzak, ohiko izaten den liburuxka beharrik gabe.
erdian|thumb|400x400px|Kantari app-aren pantaila-irudiak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Kantari* (app)

## Kanpo estekak 
* Txinbotarrak Zorrotzako Konpartsa
Tuvaluera

**Tuvaluera** ('*gana Tuvalu*) Tuvalun mintzatzen den hizkuntza polinesiar bat da. Beste hizkuntza polinesiarrekin (maorierarekin, kasu) antzekotasun handiak ditu. Mundu osoan 13.000 bat lagunek mintzatzen dute.

## Historia 
Beste polinesiar hizkuntzek bezala, tuvaluerak "Protopolinesiar" deituriko antzinako hizkuntza batean du jatorria, zeina orain dela 3.000 urte mintzatzen baitzen.

## Kanpo estekak 
*  Tuvalueraren gramatika
Sasiburu

**Sasiburu** Barakaldoko elkarte euskaltzalea da.

## Historia 
1992ko maiatzaren inguruan Barakaldoko zenbait euskaltzale, euskararen egoeraren larriak bultzatuta biltzen hasi ziren. Barakaldoko euskararen egoera aztertu ondoren herriko euskaldun guztiak bilduko zituen elkartea sortzea erabaki zen. Horrela, urte bereko azaroaren 13an aurkezpen ofiziala burutu zuten Sasibururen historiaren lehenengo urratsa emanez.

Orduz geroztik euskararen alde lan ugari egin du. Euskararen aldeko kanpainak bultzatu ditu, Bai Euskarari kanpainan esku hartu du, Sarea Barakaldon euskaraz zerbitzua eskaintzen duten enpresa eta profesionalen gida argitaratu ditu, gazteei zuzenduriko kanpaina berezi bat antolatu du Barakaldoko beste hogei elkarte eta erakunderekin batera, irakaskuntzako euskal ereduen aldeko kanpainak egin ditu beste elkarteekin batera, Barakaldoko umeei zuzenduriko ipuin lehiaketa antolatu ohi du, dohainik banatzen den *Euskarri* aldizkaria argitaratzen du, eta hamaika hitzaldi, ekitaldi, mahai-inguru eta bertso afari antolatu du.

## Kanpo estekak 
* https://www.sasiburu.eus/
Linea kode

Telekomunikazioetan, **linea kodea ** datu digitalak transmititzeko edo biltegiratzeko kode mota da, batez ere voltaje, korronte edo fotoizko patroiak erabiltzen dituena. Garraiatutako seinale digitala denborarekiko duen hedadurarekiko erlazioan datza.

Kodeketa teknikak konputagailu-sare arloan transmisioaren ezaugarriak hobetzeko igorlean eta hargailuan seinale digitalari arauak ezartzeari deritzo.

## Sarrera 
Seinale eta datu digitalak oinarri bandan gordinik igorri beharrean, seinaleari abantailaren bat eransten dion kodetze teknika bat erabiltzea komeni da. Esate baterako Manchester diferentzialak, seinaleari sinkronismoa eransten dio.

Zertarako arauak jarri seinaleari? Bada, hauek lortzeko:
:* **Sinkronismoa ezartzeko**: Bit bat beste bit-etik bereizteko. Erloju seinale aparte bat jar daiteke baina kostua handitzen eta abiadura moteltzen da. Beste aukera sinkronismoa seinale berean kode baten bitartez eranstea da.
:* **Erroreak atzemateko**
:* **Zaratatik eta interferentzietatik babesteko**

## Kodetze teknika motak 
### Zerora itzuli gabe (NRZ: NOT RETURN TO ZERO) 
Kodetzerik errazena da. “1” adierazteko seinalearen balio positibo bat (+5v) erabiltzen du, aldiz, “0” adierazteko balio negatibo bat (-5v).

### Manchester 
Seinalearen erdian trantsizioa dago. Honela, goitik beherako trantsizioak “1”-a jakinarazten du eta behetik gorako trantsizioak “0”-a. Trantsizioaren agerpen honek sinkronismorako laguntzen du. Zoritxarrez, Manchester kodetze teknikak desabantaila bat ere badu; kodetze bitar zuzenak behar duen baino bi aldiz banda-zabalera handiagoa behar izatea, pultsuek banda-zabaleraren erdia hartzen dute-eta. Ikusi bestela kodetze tekniken adibidea.

thumb|erdian|600px| Manchester kodeketaren adibidea

### Manchester diferentziala 
Aurrekoaren antzera seinalearen erdian trantsizioak agertzen dira, baina aldaera honetan hasieran ere ager daitezke, “0”-ren kasuan hain zuzen. laburbilduta, “0”-ak bi trantsizio ditu, bat hasieran eta bestea erdian, aldiz, “1”-ak trantsizioa bakarra, erdian hain zuzen. Manchester diferentzialak zarataren kontrako babes hobea eskaintzen du, kontra, makina konplexuagoa izatea behartzen du.

thumb|erdian|500px| Manchester diferentzialaren kodeketa

## Linea kodeketa erabilienak 
* AMI
* Eraldatutako AMI kodeak: B8ZS, B6ZS, B3ZS, HDB3
* 2B1Q
* 4B5B
* 4B3T
* 6b/8b kodeketa
* Hamming kodea
* 8b/10b kodeketa
* 64b/66b kodeketa
* 128b/130b kodeketa
* CMI
* Desfase baldintzatua
* EFM Compact Disc-ean erabilia
* EFMPlus DVD-an erabilia
* RZ
* NRZ
* NRZI
* Manchester kodea (bere aldaerak ere Manchester diferentziala eta Biphase mark kodea)
* Miller kodeketa (Delay kodeketa bezala ere ezagutua edo Aldatutako Frekuentzia Modulazioa, eta aldaera bat dauka Miller kodeketa aldatua deiturikoa)
* MLT-3 kodeketa
* SBC
* TC-PAM

## Ikus, gainera 
* Banda zabala
* Oinarri banda
* Modulazioa
* TDM
* Banda zabalera

## Kanpo estekak 
* {eu} Telekomunikazio Hiztegia euskaraz
Tunneling

**Tunneling** makina bi edo konputagailu-sare bat komunikatzeko sare protokolo baten gainean beste bat kapsulatzea da, honela komunikazio sarean tunela sortuz.

Teknika honek zenbait helburu ditu: Segurtasuna bermatu, trafikoa birbideratzea eta abar.

## Sarrera 
Teknika hau Interneteko protokolo (HTTP, FTP, POP3) ez seguruei segurtasuna eransteko erabiltzen da. VPN-etan teknika hau ere erabiltzen da, baita IP mugikorra eratzeko ere.

Orduan, sniffer batek komunikazio bateko datu paketeak atzeman ezkero ezingo luke datuak irakurri zifratuta baitaude.

## Funtzionamendua 
Tunela bi muturren artean sortzen da. Parte hartzaileek protokolo multzo bat adosten dute tunelerako, zerbait bidali aurretik. Datuak tunelean zehar bidaltzen direnean, kapsulatzera goazen protokoloko paketea beste tunel protokoloari dagokion pakete baten barruan sartzen da (gutun bat gutunazalean sartzea bezala). Datuak beste muturrera heltzen direnean, gaineko paketea (gutunazala) ezabatzen da eta jatorrizko trama prozesatzen da, intranet sistema beretik bidalia izan balitz bezala.

## Tunel protokoloak 
Tunel protokolo ezagunenak:
:* PPTP
:* L2TP
:* IPsec
:* SSH

## Ikus, gainera 
* VPN
* Sare protokolo
* SSL

## Erreferentziak 
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), EHU ed.

## Kanpo estekak 
*  Telekomunikazio Hiztegia
Iñaki Gil Diaz de Argote

**Iñaki Gil Diaz de Argote** (Lasarte, Araba, 1963ko otsailaren 26a — Gasteiz, 2018ko maiatzaren 28a) arabar harri-jasotzailea izan zen.

Gaztetan aizkolaria zen eta aizkolari bezala, Arabako txapelduna bilakatu zen gazteen kategorian. Ondoren, harri jasotzen jardun zen.

## Markarik onenak 
Guinness errekorra du, minutu bat eta hogeita lau segundoan hamar auto iraultzeagatik.

Gainera, 141 kilogramoko harri esferikoa altxatzea lortu zuen.

## Erreferentziak