open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patxi Etxeberria Mihura

**Patxi Etxeberria Mihura** (Amaiur, 1958ko otsailaren 2a - 2004ko irailaren 16a), izengoitiz ***Xanpart*** deitua, nafar artzaina izan zen, artzain txakurren lehiaketetan nabarmendu zena.

## Bizitza 
Patxi Etxeberria Mihura 1958ko otsailaren 2an sortu zen Amaiurren, Antonio Etxeberriaren eta Maria Josefa Mihuraren seme. Ttikitatik artzaintzan hasi zen, eta laster lan bakarti horretan txakurra bilakatu zen haren lagunik hoberena. Artaldea zaintzen egoten zen larreetan txakurrak hezten hasi zen. 18 urte zituelarik, herriko apaizak, txakurrekin zuen abilezia ikusiz, artzain txakurren lehiaketetan izen ematera bultzatu zuen. bai Oñatikoan, eta hirugarrena Euskal Herrikoan, Berrizen.

1976tik aitzina, artzain txakurren txapelketen mundua irauli zuen, hitzordu nagusiak irabazi baitzituen, Oñatiko masterra barne. Baina, lan bikainak egiteaz gain, ikusleak hasieratik xarmatu zituen Xanparten izaerak. Luis Mari Goienetxe lagun hurbilaren erranetan, “*diskretua zen, behar bada zintzoegia, bestetan gutti ikusten zen, egun pare bat herriko bestetan baina bestenaz beti artaldea eta zakurrarekin egoten zen, ez zen aho handi horietariko bat*”. Aldiz, geroago bortz aldiz irabazi bazuen ere, urte hartan Euskal Herriko txapela ez zuen lortu. 

Hura lanean ikusi zutenen arabera, Xanpartek hitz egiten zuen txakurrekin. Aginduak eman eta txakurrak erantzuten omen zion. Nagusiaren parean jartzen zen, hark egin beharrak azaldu eta animaliak erantzuten zion bi saingarekin. 1976-1981 bitartean Labrirekin aritu zen, 1982tik 1987ra Pintxerekin, eta Lagunekin 1989tik aitzina. 2004ko irailaren 16an zendu zen.

## Palmaresa 
* Amaiurko Artzain Txakur Txapelketa:
** 11 aldiz irabazi zuen 1976tik 1992ra.
* Nafarroako Artzain Txakur Txapelketa:
** irabazlea (15): 1976 (Labri), 1977 (Labri), 1978 (Labri), 1979 (Labri), 1980 (Labri), 1981 (Labri), 1982 (Pintxe), 1983 (Pintxe), 1984 (Pintxe), 1985 (Pintxe), 1986 (Pintxe), 1987 (Pintxe), 1989 (Lagun), 1990 (Lagun), 1991 (Lagun) 
* Euskal Herriko Artzain Txakur Txapelketa:
** irabazlea (5): 1977 (Labri), 1979 (Labri), 1982 (Pintxe), 1986 (Pintxe), 1989 (Lagun) 
* Oñatiko Artzain Txakurren Nazioarteko Txapelketa:
** irabazlea (3): 1976 (Labri), 1977 (Labri), 1983 (Pintxe)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* San Millan, Pello, Xanpart, Amaiurko artzaia, baztangohaizegoa.wordpress.com
Binil fluoruro

**Binil fluoruroa** konposatu organikoa da, CH2=CHF formula duena, haluro organikoen familiakoa eta konposatu organofluoratuen klasekoa. Gas kolorge sukoia da, eter usain leuna duena. Aireak baino dentsitate handiagoa dauka eta alkoholetan, azetonatan eta etil eterretan disolbagarria da.

Poli(binil fluoruro) polimeroa prestatzeko monomeroa da.

Gizakiarentzat kartzinogenoa da.

## Sintesia 
Binil fluoruroa bi moldez prestatzen da industrian.

Azetilenoa hidrogeno fluoruroz erreakzionaraziz merkurioa katalizatzaile moduan usatuz. 

HC≡CH + HF ⟶ CH2=CHF

1-kloro-1-fluoroetanoa edo 1-kloro-2-fluoroetano deshidrokloratuz.

CH3CHClF ⟶ CH2=CHF + HC

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olairon. Bilboren erraiak

**Olairon. Bilboren erraiak** Bilboko meatzaritzaren iraganari buruzko film dokumentala da, Raul Lopez de Gereñuk eta Imanol Murok zuzendua eta 2023an estreinatua. Bilboko meatzaritzaren iragan honetan, Malaespera meategian eta Bilbo Zaharraren inguruan jartzen dute fokua.

## Testuingurua 
Burdina meategiek Bilboren nortasuna sortzen lagundu zuten XIX. eta XX. mendeetan. Gaur egun, auzo berrien azpian lurperatuta daude, eta biztanle gehienentzat ahaztuta.2020ko irailean, Bilboko Udaleko osoko bilkurak mozio bat onartu zuen hirirako aktibo gisa berreskuratzeko, Malaespera meategiaren balio historiko eta geologiko handia aitortuz. Baita ere, azaldu zuten Udala EEErekin, Energiaren Euskal Erakundearekin, lanean ari dela jada meatzea bisitei irekitzeko proiektu bat zehazteko.

## Argumentua 
Dokumental honek Bilboko «historian erabakigarria izan zen garai» baten memoria berreskuratu nahi du, non «burdin meatzaritza hiriaren motor ekonomikoa zen».Ibilbide bat planteatzen du iragan horretako aztarna garrantzitsuenetako batetik, Malaespera meategitik, Miribilla auzo berriaren lurpean dagoena baina sarrera Abusu auzoan duena. Iraganeko adituen eta protagonisten testigantzak biltzen ditu, 100 urte baino gehiago iraun zuen eta gaur egungo Bilbo eraikitzeko funtsezkoa izan zen meatze-jardueraren garrantzia eta berezitasuna erakusten dutenak. eta Malaespera meategian filmatu zuen Bilboko Panarama ekoiztetxeak, EiTBren, Bizkaiko Foru Aldundiaren, Bilboko Udalaren eta Energiaren Euskal Erakundearen laguntzarekin.Dokumentala osorik gaztelaniaz grabatuta dago eta aldi bereko itzulpena du euskarara.
## Ezaugarri teknikoak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aliron

## Kanpo estekak 
* Dokumentalaren webgunea
* Olairion: Bilboren erraiak, EITB Nahieran. Dokumentalerako sarbidea
Victor Van Schil

**Victor Van Schil ** (Nijlen, 1939ko abenduaren 21a - 2009ko irailaren 30a) txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1961etik 1977ra.

## Kirol ibilbidea 
Espainiako Vueltan bi etapa irabazi zituen, 1964an eta 1968an, baita Flèche Brabançonne klasikoa ere. 
1962tik 1966ra, Raymond Poulidoren taldekide eta laguntzaile leiala izan zen Mercier-BP taldean, geroago Eddy Merckxen taldekidea izan zen bederatzi urtez, Faema taldean (1968-1970) eta Molteni taldean (1971-1976). Merckexen 1969ko Lieja-Bastogne-Liejako garaipena ahalbidetu zion, 80 kilometroko ihesaldia osatu eta gero, hirugarren sailkatuari, Barry Hobani, 8 minutuko aldea aterata.

1968ko Italiako Giroan deskalifikatua izan zen, dopin kontrolean iruzurra egiteagatik.

2009ko iraileen, Victor Van Schil-ek bere buruaz beste egin zuen, depresioak jota.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1960**
* Bederatzi Probintzietako Zirkuituko etapa 1
**1961**
* Bederatzi Probintzietako Zirkuitua eta etapa 1
* 2. Egide Schoeters Kopan
* 3. Belgikako Itzulian (amateur) eta etapa 1

### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Josefa Martin Luengo

**Josefa Martin Luengo** (Salamanca, 1944ko irailaren 19a -Ibídem, 2009ko uztailaren 1a) salamancar hezitzaile libertarioa izan zen, **Pepita** izenez ere ezaguna.

## Bizitza 
Josefa Martín Luengo 1944ko irailaren 19an jaio zen Salamancan (Gaztela eta Leon). Hiri horretan Magisteritza ikasi zuen eta, ondoren, Psikologia eta Pedagogia ikasketak egin zituen. 1972an Salamancako Unibertsitatean lizentziatu zen. 

### Lan ibilbidea 
Fregenal de la Sierran (Badajoz) hasi zuen bere hezkuntza-jarduera, Nertóbriga etxe-eskola gidatuz, ikasleek heziketa integrala izan zezaten saiatuz, non pertsonaren prestakuntza eta baloreen eskurapena izan ziren jarraibideak, eta horrek eragin zuen, bere ustez, zonaldeko "indar biziek" berehala kargutik kentzea eskatzea. Kasu hori Diputatuen Kongresuan planteatu zen, diputatu sozialista batek Suarezen gobernuari egindako interpelazioan. Handik gutxira, 1978ko urtarrilean, Concha Castaño Casaseca eta M.ª Jesús Checa Simó pedagogoekin batera, Meridan eskola bat sortzea erabaki zuen pedagogia libertarioa sustatzeko: Paideia Eskola Librea.

Militante feminista aktiboa ere izan zen, "Mujeres por la Anarquía"  kolektiboko kidea, Paideia Eskolako emakumeek osatua. Horrez gain, hezkuntzari, anarkismoari eta feminismoari buruzko artikulu ugari idatzi ditu.

Hezkuntza Libertarioak Estatuarekiko erabat independentea izan behar duela planteatzen du; izan ere, estatuak, bere eskolen bidez, bere interesak zaintzen jarraitu nahi du, gizartearentzat baliagarriak diren herritarren prestakuntzari dagokionez, eskola kontrol sozialerako bitarteko gisa erabiliz.

### Heriotza 
2009ko uztailaren 1ean hil zen 65 urte zituela minbiziaren ondorioz, Salamancako Unibertsitate Ospitalean.

## Lanak 
* *Fregenal de la Sierra, una experiencia de Escuela en libertad* (Campo Abierto argitaletxea, 1978)
* *Gure Eskolatik* (*Desde nuestra Escuela)*  (Madre Tierra argitaketxea, 1990)
* *Autoritatearen eta psikomotrizitatearen aurkako hezkuntza saiakera (Intento de educación antiautoritaria y psicomotriz)*
* *Anarkiaren eskola (La escuela de la anarquía)* (Madre Tierra argitaletxea, 1993)
* *Paideia, 25 urte Hezkuntza Libertarioa. Eskuliburu teoriko-praktikoa* (*Paideia, 25 años de Educación Libertaria. Manual Teórico-Práctico)* (Villakañeras argitaletxea, 2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yuna (ibaia)

**Yuna** Dominikar Errepublikako bigarren ibairik nagusiena da, 210 kilometroko luzera duena. Hispaniola uharteko ibai hau San José de Ocoa mendietatik Samanáko badian itsasoratzen den arte hedatzen da.

Arro hidrografikoa Cibaoko haranaren ekialdean dago, eta 5498 km²-ko azalera hartzen du. Yuna ibaia herrialdeko ibairik emaritsuena da.

Herrialdeko bigarren ibairik garrantzitsuena da, Yaque del Nortearen atzean bakarrik. Cibaoko haran emankorraren ekialdeko eremu osoan zehar igarotzen da, eta herrialdeko eremu hezeenetakotzat jotzen dute.

## Ibaiadarrak 
* Camú 
* Masipedro
* Maimón 
* Chacuey
* Cuaba
* Blanco
* Tireo
* Yuboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yaque del Norte

**Yaque del Norte** Dominikar Errepublikako ibaia da, 296 kilometroko luzera duena. Herrialdeko ibairik luzeena da eta Hispaniola uharteko bigarrena, Artibonite eta gero.

## Arro hidrografikoa  
Ibaia Erdialdeko Mendikatean sortzen da, 2580 metroko altitudean, La Rusilla Muinoan, eta Monte Cristiko badian, Ozeano Atlantikoan, San Fernando hiritik gertu, herrialdearen ipar-mendebaldeko muturrean, amaitzen da. Yaque del Norte ibaiaren arroa herrialdeko arro hidrografikoen artean handiena da, eta uharteko bigarrena.

7.053 km²-ko azalera du eta batez besteko emaria 80 m³/s-koa da. 296 km-ko ibilbidea egiten du, Mendebaldeko Cibaoko eta Erdialdeko Cibaoko lurraldearen ehuneko handi bat ureztatuz. Jarabacoa, Santiago de los Caballeros edota Mao hiriak zeharkatzen ditu, besteak beste.

Ipar-mendebaldeko lerroko nekazaritza garatzen laguntzen duten ureztatze-kanalak elikatzeko erabiltzen dira bertako urak, eta horren gainean akueduktu eta presa garrantzitsuak eraiki dira, energia hidroelektrikoa ekoizteko erabiltzen direnak, Taverako presa eraikitzeari esker.

Azken urteotan, Jarabacoa inguruan rafting egiten dute, ibai horretako urak itsasorantz egiten duen jaitsieran duen uherdura dela eta.

## Ibaiadarrak 
* Amina
* Bao
* Jagua
* Guayubín
* Inoa
* Jimenoa
* Jánico
* Maguaca 
* Mao
* Maguá
* Guanajuma
* Pananao
* Jicomé
* Gurabo

## Ingurumena 
Deforestazioak eta kutsadurak eragin negatiboa izan dute Dominikar Errepublikako Yaque del Norteko uraren kalitatean eta kantitatean. Arrain gutxi geratzen da ibaian. Krokodilo muturzorrotzak (*Crocodylus acutus*) behin Yaque del Norte eta Hispaniolako beste ibai batzuetan bizi izan ziren, baina orain uharteko aintzira handietan (Enriquillo aintziran eta Étang Saumâtren) baino ez daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artibonite (ibaia)

**Artibonite** (; ; ) Hispaniola uharteko ibaia da, 321 kilometroko luzera duena. Uharteko ibairik luzeena da eta Antilletako bigarrena, Kubako Cauto eta gero. Toponimoak tainerazko jatorria du, *Hatibonico*.

## Ibilbidea  
Ibaia Erdialdeko Mendikatean sortzen da, Dominikar Errepublikan. 
Haitiko mugan zehar doa eta gero ipar-mendebalderantz egiten du, Artibonite lautadaren alde batetik bestera, Gonâve golkora isuri arte. 321 km inguruko ibilbidea egiten du, neurri handi batean Haitiko izen bereko departamenduan.

## Ibaiadarrak 
Artibonitek zenbait ibaiadar ditu, gehienak Haitin. Ibaiadar garrantzitsuenak Libón eta Macasía dira, Dominikar Errepublikan, eta Rivière de Fer à Cheval, Haitin.

## Ingurumena 
Deforestazioak eta kutsadurak eragin negatiboa izan dute Dominikar Errepublikako Artiboniteko uraren kalitatean eta kantitatean, eta are gehiago Haitin. Arrain gutxi geratzen da ibaian. Krokodilo muturzorrotzak (*Crocodylus acutus*) behin Artibonita eta Hispaniolako beste ibai batzuetan bizi izan ziren, baina orain uharteko aintzira handietan (Enriquillo aintziran eta Étang Saumâtren) baino ez daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justo Vasco

**Justo Vasco** (Habana, 1943 - Gijon, 2006ko urtarrilaren 23a) eleberri beltzeko idazle kubatarra eta itzultzailea izan zen.

## Biografia 
1987tik Gijonen bizi da, eta Gijongo Aste Beltzeko literaturari buruzko lehiaketa koordinatzen zuen, Paco Ignacio Taibo II.ak zuzentzen zuena.

Luis Sepulvedaren zuzendaritzapean, Liburu Amerikarraren Erakusketan ere kolaboratu zuen, Luis Sepulveda ere Asturiasko hiri horretan bizi baitzen.

Besteak beste, frantsesera, italierara eta grezierara itzuli dituzte haren lanak. Berak itzuli zituen errusiar, esloveniar, estatubatuar eta italiar autore ugari.

Asturiasko prentsan idatzi zuen, *La Voz de Asturiasen* hain zuzen ere.

Ideologikoki, sozialdemokrata zen. Justok "kazetaritzaren osagarri gisa" ulertzen zuen nobela beltza. El Vedadoko ibilaldiez oroitzen zen.

Cristina Macía idazlearekin ezkonduta zegoen. Garuneko infartu baten ondorioz hil zen.

## Obrak 
* *Completo Camagüey*, 1983, Daniel Chavarríarekin
* *Primero muerto*, 1986, Daniel Chavarríarekin
* *El muro*, 1990
* 'Contracandela*, 1995, Daniel Chavarríarekin
* *Mirando espero*, 1998
* *El guardián de las esencias*, 2007, Amir Valleren laguntzarekin.

## Sariak 
* 1994ko Gijongo Aste Beltzeko Kontakizun Lehiaketaren Saria *Y en eso llegó Bebo* lanagatik
* Hammett Saria 1999, *Mirando espero'' lanagatik

## Erreferentziak 
* Justo Vasco, idazlea

## kanpo esteka
Gonâveko golkoa

**Gonâveko golkoa** (; ) Karibe itsasoan dagoen badia da, Haitin dagoena. Gertuko izen bereko uhartearen izena du.

## Ezaugarriak 
Golkoa bi penintsulak mugatzen dute, hegoaldekoa (Tiburon penintsula ere deitua) eta ipar-mendebaldekoa. Tiburon eta Foux lurmuturretan amaitzen dira, hurrenez hurren.

Port-au-Prince hiria, hiriburu nazionala, golkoaren hondoan dago, Gonaïves, Saint-Marc, Miragoâne eta Jérémie hirien antzera.

Hainbat uharte ditu, eta horien artean Cayemites nabarmentzen dira, La Gonâve uhartea bezalaxe, handiena maila nazionalean, bi itsas besok inguratzen dutena, Gonâveko kanala hegoaldean eta Saint-Marcekoa iparraldean.

Haitiko ibairik luzeena (baita Hispaniola uharte osokoa ere), Artibonite (240 km), golko horretan itsasoratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Gonâve

**La Gonâve uhartea** (; ) Karibe itsasoan dagoen uharte bat da, Haitiren ekialdean dagoena. Izen bereko golkoanan dago, Port-au-Prince hiriburuaren parean.

Uhartea *arrondissement* (barrutia) bat da Ouest departamenduan, eta Anse-à-Galets eta de Pointe-à-Raquette herriak hartzen ditu. Batez ere kareharriz osatuta dago. 60 km luze eta 15 km zabal da, eta 743 km²-ko azalera du guztira. Uhartea, batez ere, antzua eta menditsua da, eta 300 metroko punturik garaiena du. Paisaia zimurtsu, antzu eta lehorrak lurra nekazaritzarako landatzea eragozten du, eta uharteko giza populazioa 80.000 pertsonakoa da.

Uhartea piratentzako base gisa erabili zuten. 1925ean, militar estatubatuar bat, Faustin Wirkus, uharteko errege izendatu zuten Faustino II.a izenarekin, 1929ra arte, Haitiko gobernuak kanporatu zuen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Colban

**Adolphine Marie Colban**, jaiotzez **Schmidt**, (Kristiania, 1814ko abenduaren 18a – Erroma, 1884ko martxoaren 27a) norvegiar eleberrigile, ipuingile eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Norvegiako Kristianian (gaur egungo Oslon) jaio zen Peter Nicolai Schmidt (1776-1846) eta Petronelle Sandbergen (1787-1846) familian. 1836an Nathanael Angell Colban (1793-1850) irakaslearekin ezkondu zen. 1850ean alargundu ostean, Parisen bizi izan zen eta Norvegiako aldizkarietan kolaboratu zuen. Udan Norvegia bisitatzen zuen normalean, baina udazkenean Parisera itzultzen zen.

Eugène Sueren *Mathilde* eleberria eta beste idazlan batzuk frantsesetik norvegierara itzuli zituen. Idatzi zuen lehen lana *Lærerinden* (1869) izan zen. Geroago *Tre Noveller* (1873) eta *Jeg lever* (1877) ere idatzi zituen. 1882tik 1884ra, Parisi buruzko hainbat oroitzapen-artikulu argitaratu zituen *Nyt Tidsskrift* aldizkarian. Azken urteak Erroman eman zituen, han hil zen 1884an, eta bertako hilerri protestantean lurperatu zuten.

## Lan hautatuak 
* *Lærerinden, en Skizze* (1869)
* *Tre Noveller, tilegnet norske Kvinder* (*Fra Krigen*, *I det høie Nord*, *En Modedame*) (1873)
* *Tre nye Noveller* (*Perlen*, *Tre Dage*, *Den store Bjørn*) (1875)
* *Jeg lever* (1877)
* *En gammel Jomfru* (1879)
* *Cleopatra* (1880)
* *Thyra* (1882)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zimitarraren sindrome

**Zimitarraren sindromea** edo ** zimitarra-sindromea** sortzetiko gaixotasun arraroa da, eskuineko birika-zainak beheko kaba zainaera (eskuineko atrioa) gaizki drainatzen dituena, eta eskuineko birikaren eta eskuineko birika-arteriaren hipoplasiarekin lotzen dena. Bronkioetako malformazioak, dextrokardia eta arteria-irrigazio anomaloa ere deskribatu dira, aortatik eskuineko biriketarantz.

Sindrome hori helduei egindako autopsien % 0,4-0,7an aurkitutako sortzetiko gaixotasun mota batzuen parte da (biriketako bena-konexio anomaloak), eta kasuen % 3-5i dagokie zimitarraren sindromea.

## Historia 
Gaixotasun honen lehen erregistroak 1836koak dira; hala ere, zimitarraren sindromea 1956an deskribatu zuen Halaszek. Birika-zainaren malformazioa deskribatu zuen, angelu kardiofrenikoarekiko ibilbide bertikal bat erakutsiz, eskuineko aurikularen ertzarekiko paraleloa, zimitarra baten forma hartzen duena. Kasu gehienetan erradiografiak zimitarra bat erakusten du, diagnostikoa susmarazten duena.

## Klinika 
Zimitarraren sindromea klinikoki honela agertzen da:
* Haur-forma: arteria sistemikoen arteko zirkuitulabur handia du, eskuineko birikaren beheko zatia irrigatzen duena. Pronostiko hori ez da batere irrigatua izaten, eta, gainera, bizitzako lehen hilabeteetan bihotzeko arazoak garatzen dira, eta, oro har, biriketako hipertentsioarekin lotzen da.
* Helduaroa: eskuineko birika-zainen artean zirkuitulabur txiki bat du ezaugarri.

Era berean, haren irudi erradiologikoa funtsezkoa da, turkiar sable batena gogorarazten baitu torax sinpleko erradiografian. Eskuinean, biriketako hipoplasia eta dextrokardia izaten ditu. Haren irudi erradiologikoa zain-ontzi handi bat (biriketako zainen drainatzea) ikusteari dagokio. Ez ohikoa da, eta eskuineko bihotz-silueta zeharkatzen du, beheko kaba zainean drainatzeko, diafragmaren goitik edo azpitik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Halasz NA, Halloran KH, Liebow AA. *Bronchial and arterial anomalies with drainage of the right lung into the inferior vena cava*. Circulation 1956;14(5):826-46.
* Kramer U, Dornberger V, Fenchel M, Stauder N, Claussen CD, Miller S. *Scimitar syndrome: morphological diagnosis and assessment of hemodynamic significance by magnetic resonance imaging*. Eur Radiol 2003;13 Suppl 4:L147-50.
* Brown JW, Ruzmetov M, Minnich DJ, et al. *Surgical management of scimitar syndrome: an alternative approach*. J Thorac Cardiovasc Surg 2003;125(2):238-45.

## Kanpo estekak
Maria González de Apodaka

**Maria González de Apodaka,  "Marinka"** izengoitiz ezaguna (Bilbo, Bizkaia, 1927ko martxoaren 3a)*Gerrako umea* izan zen.

## Bizitza 
Bilboko Zabala auzoan jaio zen Marinka. Ama Asturiasko Collado de Andrín herriko Teresa Fernández Posada izan zuen, aita, berriz, Lorenzo González de Apodaca Ruiz de Erentxu, euskalduna.36ko Gerra piztu zenean 10 urte besterik ez zituen eta 5 urte lehenago galdua zuen ama. Habana transatlantikoan Sobietar Batasunera bidali zuten milaka haur errefuxiaturekin batera, ekainaren 13a zen. 

## Aintzatespenak 
* Marinkaren historia Rodolfo Luna Almeida kazetari eta idazleak jaso zuen Planetak 2017an argitaratutako "*Marinka, una rusa niña vasca*" liburuan.
* 2024an Argentinako "La Plata" Euskal Etxean, Marinkari omenaldi gisa, Luna Almeidaren liburuko pasarte batean oinarritutako lan bat bat eskaini zuten; Jorge Irastorza muslari, pilotari eta Euskal Etxeko zuzendari ohiaren ahotsa eta gitarraren laguntzaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poli(binil fluoruro)

**Poli(binil fluoruro)a** (**PVF**) polimero sintetikoa da, fluoropolimeroen familiakoa. Binil fluoruroaren polimerizazioz sintetizatzen da. Normalean, film gisa komertzializatzen da eta estaldurak egiteko baliatzen da bere egonkortasuna eta korrosioarekiko eta produktu kimikoekiko geldoa delako.

## Sintesia 
PVF sintetizatzeko binil fluoruroa ur-esekiduretan edo emultsioan polimerizatzen da. Presio handia behar izaten da binil fluoruroa oso lurrunkorra delako.

### Esekidura-polimerizazioa 
Binil fluoruro likidoa uretan esekitzen da egonkortzaile moduan poli(binil alkohol)a edo zelulosa-polimeroak usatuz. Horretarako gatz ez-organikoak ere balia daitezke. Polimerizazioa hasarazteko usuki peroxido organikoak baliatzen dira hasarazle moduan, baina argi ultramorea edo erradiazio ionizatzailea ere usa daitezke.

### Emultsio-polimerizazioa 
Binil fluoruroaren emultsio-polimerizazioa presio eta tenperatura txikiagotan egin daiteke esekidura-polimerizazioarekin konparatuta. Horrela prozesuaren kontrola eta beroa xahutzea errazten da. Ondorioz, pisu molekular, erreakzio-abiadura eta etekin handiagoak lortzen dira.

## Erabilera 
Poli(binil fluoruro)a normalean film edo estaldura gisa prozesatzen da. Ondorioz, babesteko edo apaintzeko estaldura moduan usatzen da gehien. Izan ere, egonkortasun termiko handia izateaz landa geldoa da korrosioarekiko eta produktu kimikoekiko. Estaldura gardenak edo tindatuak izan daitezke.

Automobilgintzan pinturen itsasgarritasuna emendatzeko usatzen da. Industria aeroespazialean su atzeratzeko agente moduan erabitzen da. Panel fotovoltaikoetan PVFko film gardena erabiltzen da hezetasunaz babesteko eta zuriz tindatutakoa panelaren hondoko azalean jartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xaflagarritasun

[thumb|right|[Urrearen xaflagarritasunari esker urre-xafla lortzen dugu.]]
**Xaflagarritasuna** edo **xaflakortasuna** xaflagarria denaren nolakotasuna da. Xaflagarritasuna, hautsi gabeko konpresio baten bidez deformazio bat eskuratzeko propietatea da. Harikortasuna ez bezala (harikortasuna hariak lortzea ahalbidetzen du), xaflagarritasunak xafla meheak edo lodiak lortzen laguntzen du, erabilitako materialaren arabera. Halaber, bi propietate dituen propietate fisiko bakanetako bat da: propietate kuantitatiboa eta propietate kualitatiboa.

Georges-Louis Leclerc de Buffonek zioenez, "xaflagarritasuna lehen harikortasun-indizea da; baina, hala ere, harikortasuna hedatu daitekeen puntuari buruzko nozio nahiko inperfektua baino ez digu ematen".

Ezagutzen den elementurik xaflakorrena urrea da. Beste metal batzuek ere badute ezaugarri hori, hala nola platinoak, zilarrak, kobreak eta burdinak.

Bi modu daude xaflagarritasuna neurtzeko. Lehenengoa material batek hautsi aurretik jasaten duen presioa edo konpresio-esfortzua neurtzean datza. Beste proba metalezko xafla baten lodiera neurtzean datza, hautsi aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harikortasun

bat.]]
**Harikortasuna** metal batek edo aleazio batek hotzean deformatua edo tenkatua izateko duen gaitasuna da; hari bihurtzeko duen erraztasuna. Propietate hori duten materialei *harikor* esaten zaie. Material ez-harikorrak hauskortzat jotzen dira. Nahiz eta material harikorrak ere hautsi daitezkeen esfortzu egokiarekin, haustura hori deformazio handiak gertatu ondoren bakarrik gertatzen da.

Material oso harikorren adibide batzuk urrea, zilarra, kobrea, brontzea eta letoia dira.

Bestela esanda, material bat harikorra da trakzio batek eragindako luzetarako luzapenaren eta zeharkako sekzioaren gutxitzearen arteko erlazioa oso handia denean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samaniego (Kolonbia)

**Samaniego** Kolonbiako udalerria da, Nariño departamenduan dagoena. 1837an sortu zuen Simon Alvarez jaunak.

## Geografia 
San Juan de Pasto hiritik 117 km mendebaldera dago, eta muga hauek ditu: iparraldean, La Llanada; hegoaldean, Providencia, Guaitarilla, Tuquerres eta Santacruz; ekialdean, La Llanada, Linares eta Ancuya; eta, mendebaldean, Santacruz, Ricaurte.eta Barbacoas. Itsas mailatik gora, 1450 m garai da, eta batez besteko tenperatura 22 °C da. Urteko batez besteko prezipitazioa 1314 mm-koa da, eta udal-eremuak 765 km² hartzen ditu. Lurralde menditsua du bere hedadura handienean, baina baditu zenbait sektore lau eta ondulatu ere. Ezbehar geografikoen artean, Gordo, Inga, La Cruz eta Pelado muinoak nabarmentzen dira.

Lur horiek pisu termiko beroak, epelak eta hotzak dira, eta Cristal, Pacual, Pali, San Juan, Saspi eta Telembí ibaiek ureztatzen dituzte. Samaniegoko 62.659 biztanleek nekazaritzan, abeltzaintzan eta meatzaritzan oinarritzen dute beren ekonomia, eta hauek dira lantzen dituzten produktu nagusiak: kanabera paneleroa 1.830 ha, kafea 1.021 ha, Furcraea 450 ha, zuhaitz-tomatea 330 ha, babarruna 300 ha, banana 232 ha. Abeltzaintzan, 3300 behi-abelburu daude, eta horietatik 1400ek 4200 L esne ekoizten dituzte egunean, batez beste. Eta meatzaritzaren sektorean, azken 5 urteetan, 386,54 ontza urre ekoitzi zituen batez beste.

Samaniegok 21 °C-ko batez besteko tenperatura du eta 50 000 biztanle, 2014ko DANE erroldaren arabera.

### Hidrologia 
Samaniego Pacual eta San Juan ibaiek bustitzen dute. Lehenengoa Azufral sumendian sortzen da eta Guaitara ibaian itsasoratzen da; San Juan ibaian ura hartzen da udalerria kontsumitzeko, Pacual ibaian isurtzen da Las Juntas izeneko sektorean. Udalerriko mendi-sektorean erreka ugari eta Cristal eta El Telembí ibaiak daude.

## Kanpo loturak 
* Samaniego - Nariño udalerria
* Samanieguenses.com
Julio Gómez

**Julio Gómez** (1963ko urtarrilaren 27a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club de l'Entresol

thumb|250px|Hénault presidentearen hotela.

'''Club de l'Entresol''' (Behegaineko kluba) Parisen 1720an sortutako zirkulu pribatu bat izan zen. Ingalaterrako klub ereduari jarraitzen zion, politika eta ekonomia gaiak eztabaidatzeko.Nolabait, presio-taldea zen.

## Egoera historikoa 
Frantziako Luis XIV.aren heriotzak eta 1715ean Erregeordealdia ezartzeak Argien Garaiaren zabaltzea erraztu zuen zeren eta irakinaldi intelektualeko aldi bat inauguratu baitzen. Kluba testuinguru horretan sortu zuten D 'Alary eta Saint-Pierre abateek. Larunbatero, arratsaldeko bostetatik zortziak arte biltzen ziren Hénault "Lehendakariaren" Hoteleko behegaineko pisu bateko apartamentuan, Vendôme plazan. Garaiko literatura-saloien aurka, klubeko kideak, printzipioz, gizonezkoenak baino ez ziren, eta beren borondatez hogei inguru ziren. 

Klubeko kideek garatutako ideiengatik (merkantilismoaren aurkakoak) eta are gehiago bertara joaten ziren atzerriko pertsona ospetsuengatik kezkaturik, Fleury kardinalak amaiera eman zion klubaren jarduerari 1731n.

## Parte-hartzaileak 
Normalean, ohiko parte hartzaileekin batera, zenbait emakume eta atzerritar gonbidatuak izan ziren. Hona hemen parte-hartzaile batzuk:

* Pierre-Joseph Alary, sortzailea
* Charles-Irénée Castel de Saint-Pierre, sortzailea
* René Louis de Voyer de Paulmy d'Argenson
* Montesquieu, el marqués de 
* Balleroyko markesa, el abate de 
* Bragelonne abatea
* Henri Charles Arnauld de Pomponne abatea
* Claude-Adrien Helvétius
* François de Franquetot de Coigny, mariskal-dukea
* Charles Auguste Goyon de Matignon, Matignongo mariskala
* Armand de Madaillan, Lassayko markesa
* Verteillac kondea
* Louis II de La Trémoille, Noirmoutierko dukea
* Saint-Contest
* Marie du Deffand
* Horace Walpole
* Andrew Michael Ramsay
* Henri Saint Jean de Bolingbroke, Bolingbrokeko bizkondea

## Iruditegia 

Pierre-Joseph Alary - Versailles MV 2971.jpg|Pierre-Joseph Alary. Claude Pougin de Saint-Aubinek (1730-1783) egindako margolana.
Castel de saintpierre.jpg|Charles-Irénée Castel de Saint-Pierre bere *Projet pour rendre la paix perpétuelle en Europe* proiektua aurkezten.
Charles-Jean-François Hénault - Versailles MV 2970.jpg|Charles-Jean-François Hénault.
Marquis_d'Argenson.jpg|René Louis de Voyer de Paulmy d'Argenson.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Safia El Aaddam

**Safia El Aaddam** (Tarragona, 1995eko uztailaren 17a) kataluniar filologoa, idazlea eta arrazakeriaren aurkako aktibista eta amazigh-a da. Sare sozialetan *hijadeinmigrantes* ezizenarekin egin da ezaguna. Bi liburu kaleratu ditu: *Hija de inmigrantes (2022)* eleberria eta *España ¿racista?* (2024) saiakera.

## Bizitza 
Tarragonan jaio zen, 1995ean. Gurasoak Marokotik Kataluniara emigratu zuten laurogeiko hamarkadan. Filologia arabiarra eta hebrearra ikasi zituen Bartzelonako Unibertsitatean.

### Ibilbidea 
Espainiar estatuan jaio eta bi hamarkada baino gehiagoz bertan bizi arren, ez zuen espainiar nazionalitatea lortu 27 urte bete arte.

Solidaritate-ekimenak bultzatu ditu espainiar nazionalitate aitortua duten pertsonen eta nazionalitate aitortua ez duten pertsonen artean, besteak beste, hauteskundeetan botoa lagatzeko, atzerritartasuneko hitzorduak lortzen laguntzeko edota, pandemia garaian, erosketak egin ezin zituztenak laguntzeko. Halaber, arrazakeriarekin lotutako hainbat gairi buruzko artikuluak idatzi ditu Catalunya Plural eta IDEES aldizkarietan.

## Lanak 
*Hija de inmigrantes* (2022) izan zen bere lehenengo eleberria, fikziozko kontakizun autobiografikoa, hiru belaunaldiren esperientziak jorratzen dituena. Emigratzen duten familien dolua eta nostalgia, beren haurrei etorkizun hobe bat emateko amets eta itxaropenak irudikatzen dira, baita belaunaldi batzuen eta besteen arteko talkak eta ingurune baztertzaileak eskaintzen dituen aukera errealak eta osasun mentalean duen eragina ere.

2024an *España ¿racista?* argitaratu zuen. Arrazakeria sistemikoaren sustraietan sakontzen du, eta segurtasuneko espazioak izan beharko luketenak (eskolak, osasun-zentroak edo gizarte-zerbitzuak) kolektibo ahulen etsai handiak direla azaltzen du.

## Sariak eta aitortzak 
* 2022an, *Mujer Hoy* aldizkariak arlo guztietako talentu gazteen selekzioa zen Generación Next deiturikoaren 50 emakumeetako bat zela aitortu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikusi, gainera 
* Islamofobia
* Intersekzionalitatea

## Kanpo estekak 
* hijadeimigrantes (blog-a)
* Buenismo Bien | 5x37 | Safia El Aaddam
Hauskortasun

thumb|Material hauskor baten (gorria) eta material harikor (urdina) tentsio-deformazioaren kurba adierazgarriak
**Hauskortasuna** kanpo-indarren eraginez, material batek deformazio plastiko handirik gabe hausteko duen joera da. Propietate hori duten materialei *hauskor* esaten zaie. Aitzitik, material harikorrak hautsi egiten dira deformazio batzuk jasan ondoren, normalean plastiko motakoak. Hauskortasuna harikortasunaren kontrakoa da, eta nahiko energia gutxi xurgatzen du, haustura harikorra ez bezala.

Bolumen unitateko xurgatutako energia honela lortzen da:
{{Ekuazio|
\frac{dE_{def}}{dV}=\frac{1}{2}\sum_{i,j} \sigma_{ij}\varepsilon_{ij}
||left}}

Material bat ia deformaziorik gabe hausten bada, \varepsilon_{ij}\; deformazio-tenkagailuaren osagaiak txikiak dira, eta aurreko batura nahiko txikia da.

Material baten hauskortasuna, gainera, haren barnean zehar pitzadurak hedatzeko edo hazteko abiadurarekin lotuta dago. Horrek esan nahi du esfortzuak egin ondoren ezaugarri horiek dituzten materialak bat-batean hausteko arrisku handia dagoela. Aldiz, material harikorrak pitzaduren aitzinamendua geldiarazteko gai direnak dira.

Material hauskorren adibide tipikoak beira arruntak/beira gogorrak (leihoetakoak, adibidez), mineral kristalino batzuk, material zeramikoak eta polimero batzuk, hala nola polimetilmetakrilatoa (PMMA), poliestirenoa (PS) edo azido polilaktikoa (PLA) dira, besteak beste. Garrantzitsua da aipatzea material batek eskaintzen duen haustura mota (hauskorra edo harikorra) tenperaturaren araberakoa dela. Hala, material batzuek (polietilenoa, polipropilenoa edo beste termoplastiko batzuk) hausturak eragiten dituzte giro-tenperaturan, eta beira-trantsizioko tenperaturaren azpitik, berriz, haustura hauskorrak eragiten dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazioarteko Zigor Auzitegiaren atxilotze aginduak Israelgo buruzagientzat

2024ko azaroaren 21ean, gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak ikertu ondoren, Nazioarteko Zigor Auzitegiak **atxilotze aginduak eman zituen** Israelgo bi goi funtzionariorentzat, Benjamin Netanyahu Israelgo Lehen Ministroarentzat eta Yoav Gallant Israelgo Defentsa Ministro ohiarentzat, gerra krimenak eta gizateriaren aurkako krimenak direla argudiatuta. Netanyahuren aurkako agindua Mendebaldeko aliatu handi baten gobernuburuaren aurkako lehena da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gazako genozidioa
* Israel Gazako zerrendako biztanleen aurka egiten ari den erasoak juridikoki genozidiotzat aitortzea
* 2023-2024ko Israel-Palestina gerra

## Kanpo estekak
Fuscoporia ferrea

***Fuscoporia ferrea*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Mucronoporus fulvidus*, *Scindalma fulvidum*, *Fuscoporia fulvida*, *Poria cylindrospora*, *Fomitiporia cylindrispora*, *Poria ferrea*, *Phellinus ferreus*, *Ochroporus ferreus*, *Poria cinnamomea*, *Poria subcanescens*.

## Deskribapena 
**Basidiocarpoak:** Urte anitzekoak, erresupinatuak, hasieran nodularrak, gero hedatuak, adnatuak, hasieran larrukarak, gero zurkarak, batzuetan oso hedatuak, finak,  20-30 cm-ko luzerakoak.

**Ertza:** Mehea, pubeszentea, marroi-horixka kolorekoa.

**Poroen gainazala:** Marroi-lehoi kolorekoa, kanela kolorekoa, sarritan sakon pitzatua.

**Poroak:** Txikiak, biribilduak, erregularrak substratu lauetan, irregularragoak substratu bertikaletan, 5-7 mm-koak.

**Tutuak:** Horma mehekoak, osoak edo apur bat koskadunak, pubeszenteak, hori-arrexka kolorekoak, geruza anitzekoak, 4-5 geruzarekin, eta geruza bakoitza 0,5-10 mm-ko lodierarekin.

**Subikuloa:**  Mehea, suberosoa, 0,5 eta 1mm bitarteko lodierarekin, tutuen geruzaren kolorekoak.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen,”phellinos” hitzetik. *Ferreus* epitetoa latinetik dator, burdinazkoa esan nahi duen “ferreus” hitzetik.  Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Erraz nahasten da *Phellinus ferruginosus* eta  *Phellinus contiguus* bezalako antzeko espezieekin.

## Sasoia eta lekua 
Koniferoen eta hostozabalen egurretan.

Oharra: Askotan basidioma gazteak aurreko urteetako zaharren gainean hazten ikusten dira.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Kolonbia, Venezuela, Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Thailandia, India, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Zimbabwe, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Uganda, Kamerun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phellinus lundellii

***Phellinus lundellii*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Ochroporus lundellii*.

## Deskribapena 
**Basidiokarpoak:** Zenbait urtetarakoak, isolatuta, efuso-erreflexuak edo erresupinatuak, kuxin-formakoak, alde luzeenean 3-15 cm eta 3-10 mm-ko lodiera.

**Gainazal antzua:** Substratu bertikaletan hazten direnean goiko ertzean azal mehe fin bat osa dezakete, 1-2 cm-ko zabalera baino gehiagokoa, gris-beltzaxka kolorekoa, leuna edo errimosa, ildaskatua, zonatua, eremu zirkularrak sotilak baina desberdinak

**Ertza:** Marroia, nahiko mehea, arraildua gutxitan askatzen da substratutik.

**Haragia:** Larrukara, zurkara, oso mehea, gutxitan gainditzen du 10-15 .mm-ko lodiera.

**Tubuluak:** Bereizirik gabe estratifikatuak, euskarri bertikaletan hazten direnean zeiharra, 10-15 mm-ko lodiera, kanela marroi argi kolorekoa. Lodiak, mizelio zuriz beteak.

**Poroen azalera:** Marroi iluna, marroi-tabako kolorekoa, marroi-larru kolorekoa, marroi gorrixka igurzten denean, marroi grisaxka ale lehorretan, itxura belusatua hartzen du argi gorabeheratsuetan.

**Poroak:** 4-6 mm-ko disepimentu sotilak, osoak, pubeszenteak, gainazal bertikaletan apur bat horzdunak.

**Etimologia:** *Phellinus* terminoa grekotik dator, kortxozkoa esan nahi duen,”phellinos” hitzetik. *Lundellii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Phellinus rhamni* eta *Phellinus igniarius* delakoen antza izan dezake.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabaletako hainbat zuhaitzen egurretan hazten da. Batez ere *Betula* eta *Alnus-*en egurretan.

### Banaketa eremua 
Batez ere Eskandinavia, Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serge Demierre

**Serge Demierre**, (Geneva, 1956ko urtarrilaren 16a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1977tik 1991ra.

1983an Frantziako Tourreko etapa bat eta Suitzako errepideko txapelketa irabazi zuen. 

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1974**
* Tour du Pays de Vaud
* 3. 15px Munduko taldekako erlojupeko txapelketan (junior)
**1975**
* Ekialdeko Alemaniako Itzuliko etapa 1
**1976**
* 20px Suitzako errepideko txapelketa (amateur)
* Bienne-Magglingen
* 2. Commune de Meyrin Sari Nagusian
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohamed Ahmed

**Mohamed Ahmed** (Mutsamudu, 1917ko uztailaren 2a – *ibidem*, 1984ko urtarrilaren 27a) Komoreetako estatuburukide izan zen 1978ko maiatzaren 23tik urriaren 3ra.

Allaoui sultanaren ondorengoa izan zen. Kolonia garaian Komoreetako Kontseiluko lehendakariordea izan zen 1951 eta 1962 bitartean, eta Frantziako Nazio Biltzarrako diputatua 1962 eta 1978 bitartean. Bertan, laguntzak lurraldeetara gaizki banatu izana eta Komoreetako egoera ekonomiko eta sozial zaila salatu zituen.

Gogo biziz babestu zuen Ali Soilih agintetik kendu zuen estatu-kolpea, eta 1978ko maiatzean izendatu zuten Direktorio politiko militarreko presidentekide, Ahmed Abdallahrekin batera. Urritik aurrera, Abdallah bihurtu zen agintari bakarra.
Marie Célestine Amélie d'Armaillé

'''Marie Célestine Amélie d'Armaillé**, jaiotzez **de Ségur'*, (Paris, 1830eko urtarrilaren 8a – *ibidem*, 1918ko abenduaren 7a) frantziar historialari eta idazlea izan zen. 1887an, Montyon saria irabazi zuen *Madame Élisabeth, sœur de Louis XVI* biografiarengatik.

## Bizitza 
thumb|*Catherine de Bourbon* (1865)
thumb|*La reine Marie Leckzinska* (2. argitaraldia, 1870)
thumb|*La Comtesse d'Egmont'' (1890)

### Bizitza pertsonala 
Marie Célestine Amélie de Ségur (edo Célestine Marie Amélie, bere jaiotza agiriaren arabera) 1830eko urtarrilaren 8an jaio zen, Parisko 1. barruti ohian, Karlos X.aren erregealdian. Aita Philippe Paul Ségurreko kondea zuen, militar eta historialaria, eta ama, berriz, Célestine Gabrielle de Ventimiglia du Luc.

1851n, Louis de La Forest d'Armaillérekin ezkondu zen, eta Armailléko kondesa edo Marie Célestine Amélie d'Armaillé bezala ezaguna egin zen. Paulinek eta Victorrek sei seme-alaba izan zituzten, Maurice (1875-1960) eta Louis (1892-1987) fisikariak barne.

Espainiako gripearen ondorioz hil zen 1918ko abenduaren 7an, 88 urte zituela. Hileta abenduaren 11n egin zen, barruti bereko San Filipe elizan.

### Ibilbide profesionala 
Bere familian ohikoa zen bezala, historia eta literatura interesatzen zitzaizkion. Gainera, bere interesak konpartitzen zituen komunitate bat bildu zuen. 1864an bere literatura ibilbideari ekin zion, Maria Leszczyńska Frantziako erreginari buruzko ikerketa bat argitaratuz, eta Charles Augustin Sainte-Beuve kritikariak ikerketa horri buruzko artikulu bat idatzi zuen.

Ondoren, Frantziako emakume nobleei buruzko beste hainbat lan idatzi zituen: Katalina Borboikoari buruzkoa 1865ean, Maria Antonieta eta Maria Teresari buruzkoa 1870ean, Elisabet Frantziakoari buruzkoa 1886an, Septimanie d'Egmonti buruzkoa 1890ean, eta azkena, Désirée Claryri buruzkoa, 1897an

## Lanak 
* *La reine Marie Leckzinska, étude historique* (1864)
* *Catherine de Bourbon, soeur de Henri IV, 1559-1604, étude historique* (1865)
* *Marie-Thérèse et Marie-Antoinette* (1870)
* *Madame Élisabeth, soeur de Louis XVI* (1886)
* ''La comtesse d'Egmont, fille du maréchal de Richelieu (1740-1773) d'après ses lettres inédites à Gustave III* (1890)
* *Une Fiancée de Napoléon. Désirée Clary, reine de Suède, 1777-1860* (1897)
* *Souvenirs de jeunesse de la comtesse d’Armaillé, née Ségur* (hil ostekoa, 1933)
* *Quand on savait vivre heureux (1830-1860)* (hil ostekoa, 1934)
* *Souvenirs de Célestine de Vintimille* (hil ostekoa, 1934)
* *Souvenirs d’enfance du général de Ségur* (hil ostekoa, 1935)
* *Quand on savait vivre heureux (1830-1860)'' (hil ostekoa, 2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeanne-Justine Fouqueau de Pussy

**Jeanne-Justine Fouqueau de Pussy** (Orléans, 1786ko irailaren 27a – Paris, 1863ko maiatzaren 25a) frantziar idazle eta argitaratzailea izan zen.

## Bizitza 
Haurrentzako liburuak idatzi zituen eta literatura pedagogikoaren eremuan aktiboki jardun zuen.

1833an *Journal des Demoiselles* neskentzako aldizkaria sortu zuen, 1922ra arte argitaratu zena, eta 1833tik 1852ra arte zuzendaria eta erredaktore-burua izan zen. Benetako izenez sinatutako artikuluez gain, arteari buruzko hainbat artikulu Edmée de Syva izengoitiz sinatu zituen.

1832an, ikasliburu bat argitaratu zuen: ''Le grand-père et ses quatre petits-fils: livre de lecture à l'usage des écoles primaires*.

## Lanak 
* *Le grand-père et ses quatre petits-fils: livre de lecture à l'usage des écoles primaires'' (1832)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hansjörg Aemisegger

**Hansjörg Aemisegger** (Winterthur, Zürich kantonamendua, 1952ko otsailaren 18a) suitzar txirrindulari ohia da, profesionala 1977tik 1980ra

Lorpenik nabarmenena, 1979ko Suitzako errepideko txapelketa izan zen. Gurean, 1975eko Nafarroako Itzuliko etapa bat irabazi zuen.

## Palmaresa 
**1975**
* Nafarroako Itzuliko etapa 1
* 2. Léman Lakuko Tourrean
**1976**
* Léman Lakuko Tourra
* Renania-Palatinatuko Tourreko etapa 1
* 2. Stausee Rundfahrten
* 2. Berlingo Tourrean
**1977**
* 10. Étoile de Bessègesen
**1979** 
* 20px 15px Suitzako errepide txirrindularitzako txapelketa

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
José Grande

**José Grande Sánchez**, (Minaya , Albacete, 1944ko urriaren 4a - Valentzia, 2024ko irailaren 4a) , txirrindulari espainiarra izan zen, profesionala 1969tik 1977ra.

Erretiratu ostean, Espainiako Federazioko hautazailea izan zen 1983tik-1988ra lehenbizi eta gero 1993tik-1997ra.

## Palmaresa 
**1969**
* 9. Nafarroako Itzulian eta Mendiko sailkapena
**1971**
* 6. Errioxako Itzulian eta etapa 1 (taldekako erlojupekoa)
* 2. Oroko Andre Maria Sarian
**1972**
* 3. Asturiasko Itzulian
**1973**
* Bizkaiko Sari Nagusia
* 2. Pascuas Sari Nagusian
**1974**
* Segoviako Itzulia
* Meatze Haranetako Itzulia

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
José Antonio Pontón

**José Antonio Pontón Ruiz** (Somo, Ribamontán al Mar, 1943ko otsailaren 22a) espainiar txirrindulari ohia da, profesional 1967tik 1975era.

Garaipenik aipagarrienak 1970eko Mallorcako Itzulia eta 1972ko Errioxako Itzulia izan ziren.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
* José Antonio Pontón - *Museociclismo.it*
Francesco Algarotti

**Francesco Algarotti** kondea (Venezia, 1712ko abenduaren 11 – Pisa, 1764ko maiatzaren 3a) italiar polimata, olerkari, saiakeragile, arte kritikari eta arte bildumagilea. Filosofia naturalean, arkitekturan eta operan aditua izan zen. Frederiko Handia eta garaiko beste egile batzuen laguna izan zen: Voltaire, Jean-Baptiste de Boyer, Pierre-Louis de Maupertuis eta Julien Offray de La Mettrie. Korrespondentzia izan zuen Lord Chesterfield, Thomas Gray, George Lyttelton, Thomas Hollis, Metastasio, Benedikto XIV.a eta Heinrich von Brühlekin.

Merkatari eta arte bildumagile familia batean jaio zen. Natur zientziak eta matematikak ikasi zituen Erroman, eta fisika eta medikuntza Boloniako Unibertsitatean. Optika esperimentuak ere egin zituen. Parisera joan zen intelektualekin hitz egitera eta Londresen Royal Societyn sartu zen. Errusiara eta Prusiara ere bidaiatu zuen, eta han gorteko txanbelan izendatu zuten.

Arte-bildumagilea eta artista askoren mezenasa izan zen.

Frederiko Handiak monumentu garrantzitsu bat eskatu zuen Algarottirentzat Pisako hilerrian.
thumb|200px

## Lanak 
* Bibliography and Inventory of all known letters Archived 3 March 2016 at the Wayback Machine at Algarotti Briefdatenbank der Universitätsbibliothek Trier
* Correspondence with Frederick the Great at Digitale Ausgabe der Universitätsbibliothek Trier
* Il newtonianismo per le dame, 1737. The International Centre for the History of Universities and Science (CIS), University of Bologna
* "Saggio sopra la pittura"
* "An essay on architecture" (1753)
* "Letters military and political" (1782)
* "Essai sur la durée des règnes des sept rois de Rome"
* "Essai sur l'empire des Incas"
* Algarotti, Francesco (1783). The modern art of love; or The congress of Cythera. Translated by Calamo Ludimus. London: G. Kearsley.
* Algarotti, Francesco (1739). Sir Isaac Newton's Philosophy Explained for the use of Ladies, in six dialogues on Light and Colours. Vol. I. E. Cave, St. John's-Gate, London.
* Algarotti, Francesco (1764). Saggio sopra la pittura. Livorno: Presso Marco Coltellini
* Algarotti, Francesco (1756). Saggio del Conte Algarotti sull'Architettura e sulla Pittura. Milan: Societa Tipografica de' classici Italiani.
* Algarotti, Francesco (1755). Saggio sopra L'Opera in Musica. Ex donat. Molliana.

## Kanpo estekak
Lucía Asué Mbomio Rubio

**Lucia Asué Mbomío Rubio** (Alcorcon, 1981), **Lucia Mbomio** bezala ezaguna, espainiar kazetaria da. TVEko 'Aquí la Tierra' saioko erreportari aritu da, eta Afroféminas afrikar ondorengo emakumeentzako lineako komunitatearekin kolaboratu du.

## Biografia 
Lucia Asue Mbomio Rubioren gurasoak dira Jose Mbomio (Rio Muni probintzian jaiotako fang etniako irakaslea, Espainiako Ginean (egun Ekuatore Ginea) eta Sofia Rubio (Juarrosen, Segovia, sortua), zeinek Madrilgo Industria Ingeniaritza Teknikoko Eskolan ezagutu zuten elkar.

Kazetaritzan lizentziatua da Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean eta Nazioarteko Laguntza eta Garapena masterra du. Gainera, Madrilgo Zinema Institutuko Dokumentalen Zuzendaritza eta Gidoian diplomatua da.

Espainiako hainbat katetako saio ugaritan egin du izan lan, eta Telemadrid kateko 'Madrid directo' saioan egin zuen debuta, erreportari gisa. Gerora, Antena 3ko 'el Método Gonzo' eta TVEko 'Españoles en el Mundo' saioetako lantaldeko kide izan da. Azken saio horren ondoren, Ekuatore Gineara joan zen bizitzera, aitaren jaioterrira, eta Londresera. Itzultzean, Movistar TVn emandako 'En Tierra de los Nadie' proiektu sozial eta humanitarioei buruzko dokumentalak zuzendu eta gidatu zituen. Gaur egun, 'Aquí la Tierra' saioko erreportaria da, zeinak klimatologiaren eta meteorologiaren eragina dibulgazio-mailan erakustea dueb helburu. Afroféminas lineako komunitatearekin duen lankidetza ere nabarmentzekoa da; izan ere, gaztelaniaz hitz egiten duten emakume afrikar eta beltzei ahotsa eman nahi die.

## Obra 
2017an, *Las que se atrevieron* (Sial Pigmalion argitaletxea) argitaratu zuen, espainiar kolonizazioaren azken urteetan Ekuatore Gineako gizonekin ezkondu ziren emakume zuriei buruzko sei kontakizun laburren bilduma. Aurkezpen ofiziala 2017ko maiatzaren 24an izan zen, Madrilgo Mamah Africa galerian.

2019an agertu zen bere bigarren eleberria, *Hija del camino*, zeina, telesail forman, pantaila txikira eraman duten Netflixen eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Agerikoegi edo baztertuegi", Amaia Igartua Aristondoren artikulua, 2024ko abenduaren 11ko Berria
Nafarroako Ondare Historikoa Zaintzeko Fundazioa

**Nafarroako Ondare Historikoa Zaintzeko Fundazioa** 2000. urtean Nafarroako Gobernuak sortutako fundazio bat da. Fundazioko lehen lehendakaria Miguel Sanz izan zen.

Erakusketak antolatu izan ditu, kultura ondare fisikoko hainbat ondasunetan esku hartu du kontserbazio edo bestelako lanak egiteko. Bestalde, monografiak ere  argitaratu ditu zenbait ondasunei buruzkoak, hala nola, Uxueri buruz, Artaxoako harresiei buruz, Andelosko erromatar hiriari buruz, eta abar, beti ere gaztelaniaz soilik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Fundación para la Conservación del Patrimonio Histórico de Navarra". *Dialnet*