Nelbia Romero

**Nelbia Romero Cabrera** (Durazno, Uruguai, 1938ko abenduaren 8a – Montevideo, 2015eko apirilaren 3a) artista bisuala izan zen. Marrazkigintzan eta grabatuan hasi zuen bere ibilbidea, eta aurrerago beste lengoaia artistiko batzuk ere sartu zituen, hala nola argazkigintza, instalazioa eta performancea. Bere lanak arrasto politiko eta salatzaile nabarmena izan zuen. Montevideoko Grabatu Klubeko (es) partaide aktiboa izan zen. Guggenheim Beka bat lortu zuen 1994an, eta Figari Saria eman zioten 2006an, bere ibilbide artistikoarengatik. 

## Bizitza 
### Haurtzaroa 
Nelbia Romero 1938an jaio zen Durazno herrian, Uruguain. Landa eremuko jabeen familia bateko alaba zaharrena izan zen. Bere gurasoak, Apolinaria Cabrera eta Conrado Romero, hirian finkatu ziren bere jaiotzarako, non geroago ahizpa gaztea eta izan zuen bakarra, Maria Teresa, jaio zen. 

Hiri eta  landan hazi zen. Oporrak lan erenmuan ematen zituen. Aita lur-jabea eta herriko politikaria zen, sozialki aktiboa eta ateoa, eta alaba zaharrenarekin musikarekiko eta historiarekiko interesa partekatu zuen, justizia sozialarekiko kezka helarazita.

### Prestakuntza 
Duraznoko Andre Maria Sortzez Garbiaren ikastetxean egin zituen lehen hezkuntza eta bigarren mailako ikasketak.  Arkitektura Prestatzeko ikasketak amaitu barik utzi zituen eta 1959 urtean jaioterriko Arte Plastikoen Tailerrean sartu zen. Claudio Silveira Silvak, bi urtez bere maisua izan zenak, bere bokazioa sendo markatu zuen eta Montevideora migratzera bultzatu zuen ikasketak Arte Ederren Eskola Nazionalean (ENBA) jarraitzeko. Aitak lagunduta, herrialdeko hiriburura joan zen 1962 urtean, ezkontza proiektu bat bertan behera utzita. 1969 urtean Alderdi Komunistan eman zuen izena, eta 1990eko hamarkadara arte militatzen jarraitu zuen.

## Ekoizpen artistikoa 
### Lehen lanak 
Bere ibilbideko lehen fasean, batez ere marrazkigintzan eta grabatuan jardun zuen. 1975 eta 1980 urteen artean, «*El Dibujazo*» izeneko mugimenduan hartu zuen parte. Marrazkilariek eta artista grafikoek mugimendu horretan parte hartu zuten, eta diktadura-sasoiko gizarte-gatazkei egin zieten aurre. Etapa horretan, erakusketa kolektiboak egiten hasi zen, eta 1976 urtean bakarkako lehen erakustaldia egin zuen. Hainbat sari jaso zituen eta lanak kanpora ere bidali zituen. Urte horretatik aurrera, bere laginak ikus-entzunezko erregistroekin osatuz esperimentatu zuen, eta 80ko hamarkadan bilaketa estetiko berriak sortuta.

### Bigarren etapa 
Bere lanak beste norabide bat hartu zuen 80ko hamarkadan, ikus-entzunezko lengoaia eta bere gorputza elementu plastiko gisa erabiltzeari esker. Era berean, bere obra gero eta konprometituago zegoen iragan hurbileko ondorio pertsonal eta sozialekin. Olga Larnaudierekin izandako elkarrizketa batean, hauxe adierazi zuen Nelbia Romerok:«80ko hamarkadan, arazo formalari ez ezik, axola zitzaizkidan beste gauza batzuei lotutako bilaketak egiten hasi nintzen. Diktaduraren aurretik, pribilegio gisa bizi zen artearen eremuan lantzea. Pribilegio horrek utzi egin zion lehena izateari, eta nire eginkizunaren erantzule sentitu nintzen. Diktadurak ere gure proposamenak birplanteatzen eta birpentsatzen erakutsi zigun. Sentitzen nuen oinazea azaleratzeko beharra benetan agertzen hasi zen -aurpegiaren bidez-, une historiko hartan ni nor nintzen bilatuz. Aurpegiak erdi estalita agertzen dira, erdi ezkutatuta, niri aurpegia margotzen, hori ere zuri-beltzean. Oso gauza sakona izan zen, oso sentitua. "Hemen nago" esateko modua.»

Txekiar etnia ekarri zuen gogora, eta *Sal-si-puedes*-eko sarraskia. Sarraskia bortizkeria handia izateaz gain, Estatu nazionala eratzeko prozesuan eratzailea izan zen, eta indigenen ia herentziarik gabeko herrialde baten identitate nazionalari eta kultura-aniztasunari buruzko hausnarketa sortu zuen. *Sal-si-puedes* diktadura osteko krisi sasoian kokatzen zen, non zalantzan jartzen zen Europako sustraiak zituen, sozialki homogeneoa zen eta tradizio tolerantea zuen herrialde baten pertzepzioa. Testuinguru errepresibo garaikidean iraganeko sarraski baten irakurketa proposatu zuen, begirada militarrarentzat agerikoak ez ziren kode edo esateko moduen bilaketaren berri ematen zuena. Romero sasoi hartan identitate nazionalaren eraikuntza historikoa zalantzan jartzen zuen ekoizpen artistiko eta akademikoaz (historia, soziologia, antropologia) elikatzen zen.

Hala, 1990 urteko *Más allá de las palabras* instalazioarekin ere ildo beretik lan egiten jarraitu zuen. Instalazio horretan, elementu heterogeneoen artean, espainieraz eta guaranieraz idatzitako testu-kopuru handiak erabili zituen, unean eguneroko hizkeran dagoen nazio horren hizkuntza-herentzia berreskuratuz. Lan hori Montevideon, Habanan eta Ludwig Fórum Fur Internacionales Kunst-en (Alemania) aurkeztu zen. 

*Bye Bye Yaugurú,* 1995  urtean Montevideoko Subte Erakusketa Zentroan aurkeztutako instalazioan, nazio identitatearen gaia ikuspegi kritiko batetik lantzen jarraitu zuen. Antzezlanaren elementu nagusia Uruguaiko mapa bat izan zen, beste elementu batzuekin konbinatuta eta hainbat eratan irudikatua. Kartografiak erakutsi nahi zuen errealitatearen irakurketa "zientifikoa" zalantzan jartzen zuen horrela, nazionalismoa sostengatzen zuen mugen trazadura historikoaren arbitrariotasuna agerian utzita.

Hurrengo urteetan, bere obra garatzen jarraitu zuen instalazioetan eta performanceetan, eta, era berean, bere irakaskuntza- eta erakusketa-komisario jarduera indartu zuen. 2000ko hamarkadan, hainbat erakusketa egin zituen Espainian eta nazioartean, eta Habanako Biurtekora eta Mercosurreko Biurtekora ere bidali zituen bere lanak.

Romerok, gainera, grabatuari eta Uruguaiko nortasunari buruzko testu, txosten eta hitzaldiak idatzi zituen.

## Lanak 
* 1983, *Sal-si-puedes* (instalación)
* 1992, *Más allá de las palabras* (instalación)
* 1992, *Garra Charrúa* (instalación)
* 1994, *Homenaje a la mujer indígena* (performance)
* 1994, *Materias pendientes* I, II y III (instalación)
* 1995, *Bye, bye, Yaugurú* (instalación)
* 1998, *De la vaca inexistente del escudo, a su mesa* (performancea)
* 2003, *Lunfardeces* (instalación sonora)ina)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1994 urtean Guggenheim Beka bat lortu zuen eta 2009 urtean Parlamentuak pentsio xelebrea eman zion Uruguaiko plastikako pertsona gailen jo zutelako. 
* 2005 urteean Uruguaiko Banku Zentralak emandako Figari Saria jaso zuen

## Erreferentziak 
## Kanoo estekak