open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1991ko abenduaren 6ko A-8 autobideko istripua

**1991ko abenduaren 6an, AP-8 autobidean** Zornotza parean izandako **auto istripu**an, 18 hildako eta 48 zauritu izan ziren, Euskal Herrian sekula izandako auto-istripurik korapilatsuenean.

## Gertakaria 
1991ko abenduaren 6ko goizeko hamarretan, AP-8 autobidearen aldapan beherako Bizkaiko tarte batean, laino itxia zegoen. Goizeko 10:50ak aldera, Donostiarantz zihoazen bi autok talka egin zuten autobidean. Ondoren, atzetik zetozen autoek ere, lainoaren eraginezko ikusgaitasun murriztua zela-eta, lehenengo biak jo, eta bata bestearen jarraian talka egin zuten elkarren aurka, horietatik hainbat aurrekoen gainera igo zirelarik. Orotara, 25 autok egin zuten talka; batzuek su hartu zuten, eta berehala, sutea beribil gehienetara zabaldu zen. Autoen barruan pertsona asko geratu zen harrapaturik, eta banaka batzuek ihes egitea lortu zuten arren, gehienak harrapaturik geratu, eta bertan kiskalita zendu ziren.

Gertakariaren berri eman eta berehala, larrialdi zerbitzuak lanean jarri ziren zauritutako pertsonei laguntzeko; DYA eta Gurutze Gorria, besteak beste. Suhiltzaileek sutea itzaltzeko lanetan jardun zuten, eta kaltetutako hainbat autori atzera tira egin zioten baita, haiek ere erretzea ekiditeko. Ertzaintzak, bestalde, autobidearen trafikoa alde horretan eten, eta bestean bideratu egin behar izan zuen zerbitzuen jarduera errazteko; auto-pilaketa handia sortu zen ondorioz, bai autobidean bertan, bai eta trafiko gehiena hartu zuen N-634 errepidean ere. Horrez gain, lehen orduetan, eta hildakoen izenen berri eman ez zen arte, haien senideen artean ezinegon handia izan zen. Ia hildako guztiak istripuaren tokian hil ziren, baina bertan zendu ziren 17 haiei larri zauritu ziren 18en arteko emakumezko bat gaineratu behar zaie, Galdakaoko Ospitalean hil zena geroago, bertara erreduraz larri zaurituta eta ke pozoitsua arnastuta eraman ostean.

## Ikerketa 
Ertzaintzak eginiko ikerketa eta atestatuaren arabera, istripua goiz hartako lainoak eragin zuen (neurriren batean, inguruko industriak sortutakoa ere izan zitekeena), eta horrez gain, gidariek beren ibilgailuen abiadurak ezohiko egoerara moldatu ez izana ere bai. Hasierako bi autoek talka egitean, atzetik etorritako beste 23 beribilek ezin izan zituzten autobide erdian zeuden bi automobilak saihestu, eta segituan egin zuten talka. Hamazortzi autok hartu zuten su, eta barruko bidaiariak bertan hil ziren. Haien gorpuak identifikatzeko lanek egunbete inguru iraun zuten, eta oso zailak izan ziren, gorpu gehienak ikazturik geratu baitziren: horretarako, AP-8 errepidearen enpresa-ustiatzailearen baimenaz, gertuko zerbitzugunera eraman ziren kaltetutako autoak (gorpuak barruan, ukitu gabe), eta han bertan gauzatu ziren identifikatze-lanak, inguruko objektuak (autoen modeloa, patente- eta xasi-zenbakia, ekipajeko tresnak,...) eta balizko senideek emandako informazioa baliatuz.

## Ikus, gainera 
* AP-8 autobidea

## Kanpo estekak 
*  Albistea El Pais wegunkariaren webgunean.
Fernando García Macua

**Fernando García Macua**. (Bilbo, 1963ko uztailaren 18a - ) abokatua eta Athletic Clubeko presidente ohia da.

2007ko uztailaren 12an hauteskundeak irabazi zituen, Fernando Lamikiz eta Ana Urkijoren zuzendaritza batzordeetan egondako Javier González eta Juan Carlos Erkoreka garaituz. 2011ko uztailaren 7an hauteskundeak galdu zituen Josu Urrutia, Athleticeko jokalari ohiaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hautagaitzaren webgunea.
Anabasia

***Anabasia*** edo ***Hamar Milen Espedizioa*** (***Hamar Milen Erretiratzea*** eta ***Hamar Milen Martxa*** ere bai) (,  esan nahi du), Xenofonte historialari greziarrak idatzitako istorio bat da, Sokratesen ikaslea, benetako gertaeran parte hartu zuena.

## Edukia 
Bertan, Ziro Gaztearen bere anaia Artaxerxes II.a erregearen kontrako espedizioa eta, Ziro hil ondoren, Artaxerxesen zerbitzura zeuden mertzenario greziarrak euren herrialdera itzultzea kontatzen dira.

K. a. 401ean, Artaxerxes II.a persiar Inperioko tronura igo eta hiru urtera, bere anaia txikia zen Ziro matxinatu egin zen bere Asia Txikiko satrapian. Bere anaia tronutik botatzeko, bertan hamar mila mertzenario greziar bildu zituen armada bat osatu zuen. Sardesetik abiatu zen, Asia Txikitik jarraitu eta Eufrates ibaiaren ertzetik jaitsi zen Cunaxaraino, Babiloniatik gertu. Ziro, Cunaxako guduan hil zen, honek, bere harmada ihesean irtetzea eragin zuelarik. Greziar mertzenarioak, aldiz, bilduta eta garaitezin mantendu ziren Klearko agintari espartarraren agindupean. Etsaiarekin egin zituzten negoziaketetan, Klearko eta greziar agintari nagusienei, traizioz burua moztu zieten, eta, beraz, mertzenarioek beste batzuk aukeratu behar izan zituzten. Hauen artean, Xenofonte bera zegoen, gainontzeko armada Greziaranzko itzuleran gidatu zuena. Tigris ibaian gora egin zuten eta Armenia zeharkatu zuten lurralde etsaian zehar eginiko lau mila kilometroko ibilbide batean, Trapezunteko greziar koloniara iritsi arte (gaur egungo Trabzon, Turkia), Itsaso Beltzaren hegoaldeko ertzean. Ospetsuak dira aurreratutako soldadu batek, Trabzon ikustean esan zituen hitzak: θάλαττα, θάλαττα ("Thalassa, Thalassa"-"Itsasoa, Itsasoa")

Narrazioak, hirugarren pertsonan idatzia, interes historiko handia du, baina gainera, estilo gozagarri bat du, zenbait gertaeretan, hunkitu ere egin arte. Bere estiloaren xalotasunagatik, sarri, bigarren hezkuntzan erabiltzen da, greziera klasikoaren itzulpenean hasteko testu gisa.

## Egokitzeak 
Xenofonteren istorioak, Sol Yurick inspiratu zuen bere *The Warriors* libururako, liburu honetan, Walter Hillen *The Warriors* filma oinarritu zelarik, eta, ondoren, bideo-jokoetan jarraipenak izan dituena.

## Kanpo estekak
Limpopo

**Limpopo** (ingelesez  ahoskatua) Hegoafrikako bederatzi probintzietako bat da. Herrialdearen ipar-ekialdeko muturrean dago, eta Botswana, Zimbabwe eta Mozambikerekin du muga. 125.754 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 5.799.090 biztanle zituen 2016an. 
Hiriburua Polokwane da.

## Banaketa administratiboa 
Limpopo probintzia bost barruti udalerritan banaturik dago. Barruti udalerriak 25 udalerri lokaletan azpibanaturik daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Zermatt

**Zermatt** Suitzako Valais kantoian dagoen udalerri bat da. Hedaduraz, Visp Barrutiko udalerririk handiena da, barruti osoaren hedaduraren laurdena baino gehiago hartuz, 242,67 kilometro karratu, zehazki.

Mugakideok ditu: 

- Iparraldean, Täsch.

- Ekialdean Saas Almagell.

- Hego-ekialdean eta hegoaldean, Italiako Alagna-Valsesia (Vercelliko probintzia), Ayas (Aostako harana), Bionaz (Aostako Harana), Gressoney-La-Trinité (Aostako Harana), Macugnaga (Verbano-Cusio-Ossolako probintzia) eta Valtournenche (Aostako Harana).

- Mendebaldean, Ayer, Evòlene eta Randa.

## Geografia eta kokapena 
Cervino edo Matterhorn mendiaren ondoan dagoen herri turistikoa da, Suitzako hegoaldean. Udalerria (1608 metroko garaieran dago) Cervino mendiaren ondoan dagoelako eta *Zermatt y Breuil Cervinia* eski estazio erraldoiaren egoitza izateagatik ospetsu egin da. Urte osoan duen turismo bereizgarriak, hotel, jatetxe eta denda anitz izatea eragin du. Gornegrat nabarmentzen da, 3090 metrora dagoen behatoki bat: bertatik Cervinoren, Monte Rosa eta ondoko mendien ikuspegi ikusgarriak ikusten dira.

[erdian|thumb|250px|[Matterhorn mendiaren ikuspegia Zermattetik]]

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Zermatt hiriokin senidetuta dago:

* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Turismoa Zerbinon
*  Zermatten irudiak
Irbe itsasartea

**Irbe itsasartea** (; ), **Irben itsasartea** ere deitua, Rigako golkoaren Itsaso Baltikorako irteera eratzen duen itsasartea da. Estoniako Saaremaa uharteko hegoaldeko muturrean dagoen Sõrve penintsula eta Letoniako Kurlandia penintsularen artean dago. 27 kilometroko zabalera du punturik estuenean. Nabigazio kanala, dragatua dago bere hegoaldeko ibarrean, ontzi luzeagoak pasa daitezen.

## Kanpo estekak
Tudhalia III.a

**Tudhalia III.a** edo Tudhalia "Gaztea", errege hitita bat izan zen, Tudhalia II.aren semea eta ustezko oinordekoa (beharbada Hattusili II.arena izango zen arren).

Tudhalia III.aren erregealdia ez zen oso luzea izan, tronura igo eta handik gutxira, ofizial hititen azpijoko baten ondorioz hila izan baitzen, beharbada bere anaia eta ondorengoa izan zen Shubiluliuma I.aren aginduz. Bere erregealdian, krisi handi bat gertatzen da mugetan, Inperioa, suntsipen zorioan uzten duena: gasgastarrek, hititar inperioko hiriburua den Hattusa suntsitzen dute; Arzawak mendebaldetik inbaditzen du eta Azzi-Hayasak iparrekialdetik. Hala ere, hititar erregeak inbaditzaileak kanporatu ahal izan zituen, Samuhatik kontraerasoz.

## Familia 
## Kanpo estekak
Ronnie Allen

**Ronald "Ronnie" Allen** (Fenton, 1929ko urtarrilaren 15a– Great Wyrley, 2001eko ekainaren 9a) Ingalaterrako futbolari eta entrenatzailea zen.

Ingalaterrako futbol selekzio nazionalarentzat bost aldiz aritu zuen, gol bi lortuz.

## Entrenatzailea 
* Wolverhampton Wanderers, (1965-1968);
* Athletic Club, (1969-1971);
* Sporting Clube de Portugal, (1972 - 1973);
* Walsall FC, (1973 - 1977);
* West Bromwich Albion, (1977);
* Saudi Arabia, (1977 - ?);
* Panathinaikos, (1980);
* West Bromwich Albion, (1981 - 1982).

## Bibliografia 
* Allen, R (1955) ''It's goals that count* (COPAC record)
* Matthews, Tony (2005) *The Complete Footballer: The Ronnie Allen Story* Tony Matthewsek argitaratua

## Kanpo loturak 
* *The Guardian''
* Englandstats.com
Ferdinand Daučík

**Ferdinand Daučík** (Šahy, 1910eko maiatzaren 30a– Alcala de Henares, 1986ko azaroaren 14a) Eslovakiako futbolari eta entrenatzailea zen.

## Entrenatzailea 
* Hungaria: 1954 arte.
* FC Barcelona: 1950-1954.
* Athletic Club: 1954-1957.
* Atlético de Madrid: 1957-1959.
* FC Porto: 1959-1960.
* Real Betis: 1960-1963.
* Real Murcia: 1963-1964.
* Sevilla FC: 1964-1965.
* Real Zaragoza: 1965-1967.
* Elx CF: 1967-1968.
* UE Sant Andreu: 1969-1970.
* RCD Espanyol: 1970-1971.
* UE Sant Andreu: 1973-1974.
* UE Sant Andreu: 1976-1977.

## Palmaresa 
* 3 Espainiako Liga:
** 2 FC Barcelonan: 1951-1952 y 1952-1953.
** 1 Athletic Clubean: 1955-1956.
* 1 Latindar Kopa, FC Barcelonan.
* 5 Espainiako Errege Kopa:
** 3 FC Barcelonan: 1951, 1952 y 1953.
** 2 Athletic Clubean: 1955 eta 1956.
* 2 Eva Duarte Kopa, FC Barcelonan.
Ptolomeo (argipena)

**Ptolomeo** hainbat pertsonek izandako izena da:
* Klaudio Ptolomeo (85 – 165) astronomo, geografoa.
* Ptolomeo Zerauno (?-K.a. 279) Mazedoniako erregea

Baita ere, Ptolomeotar dinastiako hainbat:

* Ptolomeo V.a (K a. 210-181) Egiptoko errege.
Salvador Artigas

**Salvador Artigas Sahún** (Bartzelona, 1913ko otsailaren 23a– Benidorm, 1997ko irailaren 6a) Espainiako futbolari eta entrenatzailea zen.

## Entrenatzailea 
* 1952-1955: Stade Rennais
* 1955-1960: Real Sociedad
* 1960-1967: Girondins de Bordeaux
* 1967-1969: FC Barcelona
* 1969: Espainia
* 1970-1971: Elx CF
* 1971-1972: Athletic Club
* 1972-1973: Sevilla FC

## Kanpo estekak 
* futbol.sportec.es
William Garbutt

**William Thomas Garbutt** (Hazel Grove, 1883ko urtarrilaren 9a– Warwick, 1964ko otsailaren 24a) Ingalaterrako futbolari eta entrenatzailea zen.

## Ibilbidea 
### Futbolaria 
### Entrenatzailea 
## Palmaresa 
### Futbolaria 
### Entrenatzailea
Lippo Hertzka

**Lippo Hertzka** (Budapest, 1904ko azaroaren 19 – Montemor-o-Novo, 1951ko martxoaren 14) Hungariako futbolari eta entrenatzailea zen.

## Entrenatzailea 
## Kanpo estekak
Jupp Heynckes

**Josef "Jupp" Heynckes** (Mönchengladbach, 1945eko maiatzaren 9-) Alemaniako futbolari ohi eta entrenatzailea da.

Alemaniako futbol selekzio nazionalarentzat 39 aldiz aritu zituen, 14 gol eta 1972ko Eurokopa eta 1974ko Munduko Futbol Txapelketa lortuz.

## Entrenatzailea 
## Kanpo estekak
Vitis vinifera

thumb|Mahatsondoa
**Mahatsondo** edo **Vitis vinifera** Mediterraneoren inguruan jatorria duen *Vitis* generoko landarea da. Bere hedadura Maroko eta Portugaletik hegoaldean Alemaniaraino iparraldean eta Iraneraino ekialdean izan da naturalki. Gaur egun mundu osoan zehar landatzen da, kontinente guztietan Antartika izan ezik. Mahats zein ardoa ekoizteko erabiltzen da eta 5.000 eta 10.000 barietate ezberdin daude, nahiz eta guztiek ez duten erabilera komertzial bera.

Naturalki 32 metro arte haz daiteke, landare igokaria baita. Hostoak luzeak eta zabalak dira, 5 eta 20 zentrimetro artekoak, lobulatuak eta alternatuak. Fuitua baia bat da, mahats gisa ezaguna. Espezie basatian 6 milimetro inguru neurtzen dituzte, eta more ilunetik beltzerainoko kolorea dute. Landatutako barietateetan handiagoa izaten da, 3 zentimetro arte, eta berdea, gorria edo morea izan daiteke. Espeziea ibaien alboetan eta baso hezeetan hobeto hazten dira.

Domestikatutako landareak lore hermafroditak ditu, baina naturalki hazten denak, askotan *V. vinifera sylvestris* gisa ezagutzen dena, lore bereiztuak ditu eta polinizazioa beharrezkoa da fruitua hazteko.

Bere fruitua zuzenean jan daiteke, baina ardo edo muztioa egiteko erabil daiteke, edo lehortuta mahaspasak egiteko. Munduan egiten diren ardo gehienen oinarria espezie hau da.

## Kanpo estekak
José Manuel Esnal

**José Manuel Esnal Pardo** (Balmaseda, Bizkaia, 1950eko martxoaren 25a) futbol entrenatzailea da.

## Bizitza 
Balmasedako taldean hasi zen entrenatzen, 1980ko hamarkadaren hasieran. Barakaldo CF, Sestao Sport eta Deportivo Alavés ere entrenatu zituen. Bere lehen arrakasta Unió Esportiva Figueresekin etorri zen, non Kataluniako talderen Bigarren B Maila kategoriara igo zuen. 1990/91 futbol-denboraldian irabazi zuen Bigarren B Maila kategoria eta Bigarren maila ere.

Bizkaiko harrobian hasitakoa, bere emaitzarik onenak Deportivo Alavésen lortu zuen, non 2001eko martxoaren 16an UEFA Kopako finala jokatu eta galdu zuen Liverpool FC taldearen aurka. 2008ko abenduaren 1etik aurrera RCD Espanyol taldeko entrenatzailea da.

## Kirol lorpenak 
**UE Figueres**
* **Bigarren B maila**
** *Igoera* 1985-86

**UE Lleida**
* **Bigarren maila**
** *Irabazle* 1992-93
** *Hirugarrena*: 1994-95
* **Bigarren B maila**
** *Irabazle* 1989-90
* '*Copa Catalunya
** *Finala* 1992, 1999
* **Ciutat de Lleida Saria: 2**
** 1992, 1994

**Deportivo Alaves**
* **Bigarren maila**
** *Irabazle* 1997-98
* **UEFA Kopa**
** *Finala* 2001

**Levante UD**
* **Bigarren maila**
** *3.a eta igoera'' 2005-06

## Kanpo estekak 
* Estatistikak lehenengo mailan
Iwan B

**Iwan Benead**, **Iwan B** ezizenez, (Les Lilas, Paris, Frantzia, 1984ko urriaren 2a) Frantzian jaiotako abeslari bretainiarra da. Rap, musika zeltikoa eta pop estiloak lantzen ditu. Musikari profesional baten semea da, 5 urterekin pianoa eta musika ikasten hasi zen. 9 urterekin Musikaren Akademian sartu zen Parisen.

2004an Parisko *Atla musika-eskola*n graduatu zen. Beste abeslari batzuekin egin izan ditu kontzertuak “7 Lézards,” “Le Baiser Salé” eta “New Morning” antzokietan, besteak beste. 2007an *3rd cycle* diploma eskuratu zuen akademian. Bere familia bretainiarra denez, 2003an bretainiera ikasteari ekin zion eta laster menperatu zuen. Ikasitako hizkuntza musika sortzeko gustatu zitzaionez, pop, rap eta reggae musika estiloetako kantak konposatzen hasi zen.

Gaur egun Iwan B izeneko diskoa kaleratzeko buru belarri ari da lanean, nahiz eta oraindik akademian ikasten jarraitzen duen. 2007ko maiatzaren 31an, Rennes hirian (Bretainia) *Priz dazont ar brezhoneg* saria (Bretainieraren Etorkizuna Saria) irabazi zuen bakarkako kategorian. Bi egun geroago, Karaezen, bere lehendabiziko sari musikala lortu zuen *devezh ar brezhoneg* egunean (bretainieraren eguna).

## Kanpo estekak 
*    Iwan B-ren MySpacea
Agriparen termak

**Agriparen termak** (latinez *Thermae Agrippae*) Marko Vipsanio Agripak K.a. I. mendean eraikitako Antzinako Erromako termak ziren.

## Deskribapena 
Agriparen termak Antzinako Erroman eraiki ziren terma handietatik lehenak izan ziren. Jatorrian, ez ziren berez terma batzuk, baizik sauna bat. Baina, Aqua Virgoa amaitu ondoren, Agripak K.a. 19an amaitutako akueduktuarekin, bainuak, modu erregularrean hornitu ahal izan ziren urez, berez termatan bihurtuz, apaindurazko igerileku handi bat eta barne apaindura aberats batekin. 80an, termek sute bat jasan zuten, baina berrituak eta zabalduak izan ziren. Hadriano enperadorearen garaian, barne erreforma ezberdinak egin ziren.

Dirudienez, VII. mendetik aurrera, termak, eraikuntza materialen harrobi bezala erabili ziren, hori gora-behera, egituraren zati handi bat, zutik mantentzen zen XVI. mendean, Baldassare Peruzzi eta Andrea Palladioren grabatuek adierazten dutenez, beste batzuen artean. Gaur egun, tokia oso urbanizatua dago, eta kontserbatzen diren hondarrak oso urriak dira.

## Beste terma ezagun batzuk 
* Dioklezianoren termak
* Trajanoren termak
* Titoren termak
* Neronen termak
* Karakalaren termak

## Kanpo estekak 
* Agriparen termei buruzko planoa eta informazioa
Hermontis

**Hermontis**, Luxorretik gertu dagoen hiri bat da, Egipto hegoaldean, Nilo ibaiaren mendebaldeko ibarrean dagoena.

Izena, *Iunu-Montu*tik dator, egiptoeraz, **Per-Montu**, *Monturen egoitza*, koptoeraz **Ermont**era pasa zena, eta grezieraz, **Hermontis**era

Goi Egiptoko IV. nomoaren hiriburua izan zen XVIII. dinastiaraino, baita Montu gerra jainkoa gurtzen zen toki garrantzitsua ere.

## Monturen tenplua 
Hermontisen, bazegoen Montu jainkoari eskeinitako tenplu bat, XI. dinastiaren hasieran datatua, Mentuhotep II.ak eraikia (Nebhepetra Mentuhotep). Egiptoko Inperio Berriko XII. dinastian, hedakuntza handiak egin ziren, oraindik, Tutmosis III.aren garaiko pilono baten hondarrak geratzen direlarik.

Nektanebo II.aren erregealdian, tenplu berri bat egiten hasi zen, lanak, ptolomeotarrek jarraitu zituzten, ekarpenik garrantzitsuena, Egiptoko azken faraoia izan zen Kleopatra VII.arena eta bere seme Zesarionena den arren, mammisi edo jaiotzaren etxe bat eta laku bat eraikitzea agindu zutenak.

## Nekropolia 
Hermontisen inguruan, garai guztietako hilerri handiak mantentzen dira.

*Bukheum* delakoa, antzinako egiptoerako *bej* hitzetik datorrena, Hermontisetik iparraldera dagoena eta Bukhis zezen sakratuak lurperatzeko erabilitakoa, Nektanebo II.aren erregealdian datatua dago, eta 650 urtez erabili zen, Diokleziano erromatar enperadorearen erregealdirarte.

## Kanpo estekak
Sarkofago

[eskuinera|thumb|250px|[Merenptah faraoiaren harrizko sarkofagoa.]]
[thumb|180px|[Tutankhamon|Tutankamon faraoiaren sarkofagoa (Egiptoar Museoa, Kairo]]
**Sarkofagoa** gorpu bat edukitzeko ontzi edo kutxa da, sarrien harrizkoa. Hitza latinezko *sarcophagus*etik dator eta hau grezierazko σαρκοφάγος hitzetik (σαρκο-φάγος, "*haragijalea*").

Izenaren azalpena, Eratostenesekin agertzen da, eta Plinio Zaharrak biltzen du. Diotenez, greziarrek, oso porotsua zen kareharri mota batez egiten zituztelako zen, Troadeko Assoseko harrobietatik zetozen harriak, denbora gutxian, gorpuak kontsumitzen zituena.

Nabarmentzekoak dira Antzinako Egiptoko giza itxurako sarkofagoak, harriz, urrez edo zur polikromatuan eginak. Ezagunena, XVIII. dinastiako faraoia izan zen Tutankamon gaztearena da, Howard Carterrek Erregeen Haranean aurkitua, Tebas parean.

Sarkofagoak, mastaba, piramide, hipogeo eta beste eraikin edo hilobi mota batzuetan uzten ziren.

Etrurian, K.a. III. mendean eta K.a. II. mendean, terrakotazko sarkofagoak egin ziren

## Sarkofagoak Euskal Herrian 
Eskoriatzako Bolibar elizateko Eraña auzoan, auzo honetako San Andres Ermitaren ondoan, bi harrizko sarkofago aurkitu ziren.

## Beste erabilerak 
*Sarkofago*, Txernobilgo Zentral Nuklearraren inguruan egindako zementuzko egitura handiari deritzo, ingurutik bakartzeko eraikia Txernobilgo hondamendiaren ostean.

## Ikus, gainera 
* Hilkutxa edo Zerraldoa
* Hipogeoa
* Mausoleoa

## Kanpo estekak
Bukhis

**Bukhis** edo **Bakha**, Ra eta Osirisen haragitzetzat hartzen den zezenak jasotzen duen izena da. Monturen ka ere bazen. Ugaltze boterea eta lurraren emankortasunarekin lotuta zegeon egiptoar mitologian.
[thumb|300px|[Trajano enperadorea Bukhisi ofrenda bat egiten irudikatzen duen baxuerliebea Medamuden.]]
* Izen egiptoarra: **Bakh**, **Bakha**. Izen greziarra: **Bukhis**

## Ikonografia 
Gorputz zuri eta buru beltzeko zezen bat bezala irudikatua zen, *uraeus* batekin, eguzki diskoa eta bi luma garaiekin; baita zezen burudun gizon bezala ere.

## Gurtza 
Hermontisen gurtzen zen "Mendietako eta ilunabarreko" zezen bezala. Baita Medamuden ere. Bere lurperatze tokia *Bukheum* deitua zen, eta orakulu bat zuen; 1927an aurkitu zuten Robert Mond eta U. B. Emeryk.

Makrobiok, Bukhisi buruz, ordu bakoitzean kolorez aldatzen zela dio.

## Kanpo estekak
Arkamu

**Arkamu** Arabako mendebaldean eta —zati txiki bat— Burgosko probintziaren ipar-ekialdean dagoen mendilerro karstikoa da. Mendilerro honek Kuartangoko harana (iparraldean) eta Erriberagoitia (hegoaldean) banatzen ditu. Halaber, Badaiako mendilerroaren ondoan dago; bi mendilerrook Tetxa edo Subillako haitzarteak banatzen ditu.

Mendilerro honek ez dauka gailur nabarmenik. Tontor guztiak 1.100 metro ingurukoak dira, garaiena Repico izanik. Ekialdetik mendebaldera hedatzen da, Subilla Morillasen dagoen Tetxako haitzartetik hasi eta garaiera irabazten doa mendebalderantz. Hegoaldean malda etzanagoz osaturik dago, baina iparraldean labar pikoak osatuz jaisten da Kuartangoko haraneraino. Nabarmena da klimaren eragina Arkamuko landaredian: hegoaldean artadiz estalita dago, eta iparraldean pagadiak dauzka goiko estaietan eta pinu gorria beherago.
thumb|500px|Arkamuren mendebaldeko muturra, iparraldetik ikusia.

## Mendiak 
# **Repico**, 1.188 m  (Araba)
# Risco Malo, 1.172 m  (Araba)
# Kruzeta, 1.169 m  (Araba)
# Coronas, 1.168 m  (Araba)
# Pando, 1.142 m  (Araba)
# Peña Colorada, 1.131 m  (Araba)
# Peñalta, 1.129 m  (Araba)
# El Fraile, 1.111 m  (Araba)
# Erea, 1.110 m  (Burgos)
# Montemayor, 1.104 m  (Araba)
# Escaños, 1.096 m  (Araba)
# Azkorri, 1.094 m  (Araba)
# Riscamala, 1.093 m  (Araba)
# Cotorrillo, 1.084 m  (Araba)
# Ramalejo, 1.004 m  (Burgos)
# Mendia Encimera, 983 m  (Araba)
# Santa Cruz, 965 m  (Araba)
# Santiago, 944 m  (Burgos)
# Monte Santiago, 940 m  (Araba eta Burgos)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako mendien zerrenda
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Los Suaves

thumb|Yosi, Rihaozeko hondartzan abesten, 2011an.|ezkerrera
**"Los Suaves"** musika talde galiziarra da, Ourensen eta 1980ean sortutakoa eta rock estilokoa.

"Yosi" Domínguez (ahotsa eta gitarra), Alberto Cereijo (gitarra), Fernando Calvo (gitarra), "Charly" (baxua) eta "Tino" (bateria) taldekideak dira, hasieran Domínguez anaiek taldea sortu bazuten ere (Yosi, Javier eta Charly).

gaztelania erabili izan dute euren ibilbide osoan, eta arrakasta lortu dute Galiziatik kanpo ere. Taldearen omenez, euren hiriko alde zaharrean eta katedralaren ondoan dagoen *Praza das Flores* enparantzari izena aldatu zioten 2003an, *Praza dos Suaves* bihurtuz.

## Diskografia 
# *"Esta vida me va a matar"* (1982).
# *"Frankenstein"* (1984).
# *"Ese día piensa en mí"* (1987).
# *"Suave es la noche"* (zuzenean, 1989).
# *"Malas noticias"* (1993).
# *"Santa Compaña"* (1994).
# *"Especial acústico Cadena 100"* (akustikoa, 1995).
# *"¿Hay alguien ahí?"* (zuzenean, 1995).
# *"Con el corazón"* (bilduma, 1996).
# *"San Francisco Express"* (1997).
# *"Víspera de Todos los Santos"* (2000).
# *"Un paso atrás en el tiempo"* (bilduma, 2002).
# *"Si yo fuera Dios"* (2003).
# *"El jardín de las delicias"* (2005).
# *"Adios Adios"* (2010).

## Ikus, gainera 
* Galiziako musika

## Kanpo estekak 
* Taldeari buruzko dokumentala (Audio Visual Galego)
* Fernando Calvoren webgunea
* Alberto Cereijoren webgunea
Ibon Koteron

**Ibon Koteron** (Bilbo, 1967ko urtarrilaren 5a) euskal musikaria da, gaur egungo albokaririk aktiboenetarikoa dena. 20 urterekin hasi zen musika tresna hori jotzen ikasten, eta berehala irakasteari ekin zion. Gaur egun Euskal Herriko eskolarik garrantzitsuena kudeatzen du, Kepa Junkera musikari ezagunarekin batera. Albokari tradizional nagusiekin harremanak eduki eta gero, hauek omentzeko ekitaldiak antolatzen ibili zen, Leon Bilbao (Arteaga, 1996) eta "Txilibrin"i (Bilbo, 1998) egindakoetan.

Hainbat elkarlan egin izan ditu Tomas San Miguel, Fran Lasuen, Tapia eta Leturia eta Berrogüettoren musikariekin, besteak beste.

Halaber, filosofia irakaslea eta Nafarroako gaita edo dultzaina jolea da.

## Diskografia 
* "Leonen Orroak" (1996), Kepa Junkerarekin batera.
* "Airea" (2004).

## Abestiak 
* Odolaren boza

## Ikus, gainera 
* Euskal Musika tradizionala
* Bilbotar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Musikariari buruzko informazioa eta estekak
Jefferson Davis

**Jefferson F. Davis** (Fairview, Kentucky, 1808ko ekainaren 3a - New Orleans, Louisiana, 1889ko abenduaren 6a) estatubatuar politikari eta militarra izan zen. Estatu Batuetako Gerra Zibilaren garaian, 1861-1865 bitartean, Estatu Konfederatuetako presidentea izan zen. 

## Bizitza 
Jefferson Davis Fairviewen jaio zen, Kentucky estatuan, 1808ko ekainaren 3an. Aita, Samuel Davis, galestar jatorriko lur-jabea zen, eta ama, Jane Cook, eskoziar-irlandar jatorrikoa.

1824an hasi zituen ikasketa militarrak West Point akademia ospetsuan. 1828an graduatu ondoren, lotinant izan zen Wisconsinen eta Black Hawk gerran parte hartu zuen 1832an. 1835ean utzi zuen kargua, eta Mississippiko Vicksburgen kokatu zen, kotoi sail handi baten jabe zelarik.  

Alderdi Demokratako kide, kongresista hautatu zuten 1845ean, senatari 1847an. 1846-1848 bitartean, Mexikoren aurkako gerran parte hartu zuen. Kongresuko esklabotzaren aldeko fakzioaren burua izan zen.

1860ko azaroan, Abraham Lincoln hautatu zuten AEBetako presidente. Hurrengo hilabeteetan, zazpi estatu bereizi ziren Batasunetik: Hego Carolina, Mississippi, Florida, Alabama, Georgia, Louisiana eta Texas. Zazpi estatu horietako ordezkariek erakunde politiko berri bat eratu zuten, Ameriketako Estatu Konfederatuak, hiriburu Montgomery zuela.

1861eko otsailaren 9an, Estatu Konfederatuetako presidente aukeratu zuten. Armada konfederatua antolatu zuen, eta apirilaren 12an Gerra Zibila piztu zen Fort Sumterren. Hasieran konfederatuak irabazten hasi baziren ere, (Bull Rungo guduak, 1861eko uztailean eta 1862ko abuztuan) 1863ko uztailean Gettysburgen garaituak izan ostean gain behera joan ziren.

Gerra galdu eta gero, 1865eko maiatzaren 10ean atxilotu eta bi urte eman zituen Fort Monroen, inoiz epaitu ez zuten arren. Askatu zutelarik, Kanadara erbesteratu zen. Estatu Batuetara itzuli zelarik, negozio pribatuetan aritu zen, 1889ko abenduaren 6an hil zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iuput

**Iuput Meriamon** Amonen Apaiz Goren izan zen Tebasen, K.a. 944tik K.a. 924 arte, Antzinako Egiptoko XXII. dinastiaren garaian.

Sheshonq I.aren semea, Nesikhonsupakhered izeneko seme bat izan zuen.

Pasebajaenniut III.a, Psusenes III.a izen greziarrarekin ezagunagoa den Amonen Apaiz Gorenaren ondorengoa izan zen kargu honetan, eta, Iuputen ondorengoa, Osorkon I.aren seme zen Sheshonq II.a izan zen.

Goi Egiptoko gobernari eta armadako buruzagi zen.

Abidosen zenotafio bat eraikiarazi zuen.
Mekauen

**Mekauen** 1991n sortutako konpartsa internazionalista da, mundu internazionalistatik jende multzo anitz batek beraien jarduera Bilboko Aste Nagusian ere hedatzeko asmoz. Izan ere, Komite Internazionalistak erakunde internazionalistarekin harremana du.

Konpartsaren izena "Mecagüen el Quinto Centenario" kanpainan du jatorria. Urte horretan Ameriketako "aurkikuntzaren" bosgarren mendeurrena ospatu zuten estatu administrazioek. Diskurtso ofizialari aurre egiteko kontrakanpaina bat antolatu zuten talde internzionalistek 500 urtetako genozidioa salatzeko, aurkikuntza baino sarraskia izan zela azpimarratuz eta Latinoamerikan erresistentzia hasi zela jakinaraziz.

Egun, Bilbon antolatzen diren jai ekitaldietan parte hartzen du. Konpartsan ehun kidetik gora aritzen dute eta Aste Nagusia eredu herrikoi eta partehartzailea defendatzeko helburua dute.

## Historia 
Nikaragua, Kuba edota El Salvadorren egindako elkartasun brigadetatik ekarritako borroka, aldarrikapen, erritmo, zapore eta giroa gure Aste Nagusiarekin uztartu nahi izan zituzten.

Geroztik, hamaika herrirekiko elkartasun sareak josi dituzte, hala nola Amerika Latinoko hainbat herrialde, Palestina, Kurdistan edo Grezia besteak beste. Beti ere ikuspuntu antikapitalista, antinperialista eta feministatik.

## Ikus, gainera 
* Bilboko Aste Nagusia
* Komite Internazionalistak

## Kanpo estekak 
* Mekauen konpartsaren webgunea
* Komite Internazionalisten webgunea
* Bilboko Konpartsen Federakundearen webgunean
Luis Fernández (entrenatzailea)

**Luis Fernández** (Tarifa, 1959ko urriaren 2a - ) futbolari ohi eta entrenatzaile frantziar-espainiarra da.

Frantziako futbol selekzio nazionalarentzat 60 aldiz aritu zituen, sei gol eta 1984ko Eurokopa lortuz.

## Entrenatzailea 
* 1992-1994: AS Cannes 
* 1994-1996: Paris Saint-Germain FC 
* 1996-2000: Athletic Club 
* 2000-2003: Paris Saint-Germain 
* 2003-2004: Espanyol .
* 2005-2005: Al Rayyan 
* 2005-2006: Beitar Jerusalén 
* 2007-2007: Real Betis Balompié 

## Palmaresa 
**Futbolaria**
* *Irabazi*
** Frantziako Futbol Kopa: 1982 eta 1983 (PSG).
** Eurokopa: 1984 (Frantzia).
** Artemio Franchi Saria: 1985 (Frantzia).
** Frantziako Liga: 1986 (PSG).
* *Finala*
** Frantziako Futbol Kopa: 1985 (PSG).

**Entrenatzailea**
* *Irabazi*
** Frantziako Futbol Kopa: 1995 (PSG).
** Frantziako Coupe de la Ligue: 1995 (PSG).
** Europako Futbol Errekopa: 1996 (PSG).
** Frantziako Superkopa: 1996 (PSG).
** UEFA Intertoto Kopa: 2001 (PSG).
* *Finala*
** Frantziako Liga: 1996 (PSG).
** Espainiako Liga: 1998 (Athletic Club).

## Erreferentziak
Kefren

**Kefren** edo **Khefren** (grezieraz Χεφρήν) Egiptoko IV. dinastiako laugarren faraoia izan zen eta bere erregealdia, K.a. 2547-K.a. 2521 artean hedatu zen, Jürgen von Beckerathen arabera.

Abidoseko Errege Zerrenda, *Khafra* izena ematen diote, eta Saqqarako Errege Zerrendan, *Khaufra*. Turineko Errege Kanonak, bere erregealdia 20 urtekoa izan zela dio (datu oso kaltetuak). Manetonek, *Sufis* deitzen du eta 66 urteko erregealdia ematen dio.

## Bizitza 
Keops eta Henutsenen semea, Khamerernebti I.a, Meresankh II.a eta Meresankh III.arekin ezkondua.

Herodotok, Kefren Keopsen anaia zela, bere erregealdia 56 urtekoa izan zela, eta, bere garaian, tenplu guztiak gurtzarako itxiak zeudela idazten du, eta Egipto, pobrezia handienean zegoela, egiptoarrek gorroto zutelarik (narrazio hau, bere tenpluen eraikuntzarekin kontraesaten da).

Herodotoren arabera, Gizako nekropoliko bigarren piramidea eraikitzea agindu zuen, K.a. 2520 inguruan datatua (143,5 m garai, 215,25 m aldea eta 53º 7' 48" malda). Piramide honi dagokionez, harrizko erdigunea, eta jatorrizko kareharrizko estaldura geratzen dira, tontorretik gertu, baita granito ilara bat ere, behealdean. Errege ganbera bat du, granito arrosazko sarkofago batekin, non, Giovanni Battista Belzonik, 1818an, behi hezur batzuk aurkitu zituen.

Ematen zaizkio, baita ere, hil tenplua, haraneko tenplua, Esfinge Handia, ondoko piramide bat, bost itsasontzi hobi eta prozesio galtzada. Bere irudia, Gizako Esfingean agertzen dena izan daiteke.

Khamerernebti I.aren hilobia eraikitzea agindu zuen, bere piramidetik gertu.

Kefrenen eseritako estatua bat, Horus jainkoak babestua, dioritazkoa, Gizan aurkitu zuen Auguste Marietteek, 1860an. Kairoko Museoan erakusten da.

## Bere garaiko testigutzak 
thumb|230px|Tenpluaren hondakinak, Esfinge Handia eta Kefrenen Piramidea, Gizan.
* Piramidea, tenpluak, itsasontzi hobiak, prozesio galtzada eta Esfinge Handia, Gizan.
* Khamerernebti I.a erreginaren hilobia, Gizan.
* Kefrenen eseritako estatua, Gizan (Mariette)
* Erregea irudikatzen duen estatua (New Yorkeko Museo Metropoliarra)
* Bere izena duen mazo burua, Gizan (Hassan)
* Mazo buru baten zatia, Gizan (Petrie Museoa)
* Biblosen aurkitutako zilindro formako zigilua (Dunand)
* Zigilu inprimaketak, Gizan (Kromer)
* Zigilu inprimaketak, Buhenen (Petrie museoa)
* Kaltzitako ontzia, Eblan (Matthiae/Pinnock/Matthiae)

Aipatua:

* Sekhemkararen hilobian, Gizan (Sethe)
* Nisutpunecherren hilobian, Gizan (Sethe)

## Beste hipotesi batzuk 
Esfingearen buruak, gorputzarekiko duen tamaina eta higadura maila dela eta (gorputza askoz handi eta kaltetuagoa), ikerlariren batzuk, esfingearen gorputza, burua baino askoz lehenago eraiki zela uste dute, Kefrenek bereganatuz, bere aurpegia zizelkaraziz.

## Kanpo loturak 
* Kefrenen Piramidea
* Kefrenen Piramidea
Cisco Systems

**Cisco Systems, Inc.** (, 2008 urtean 66.000 langile eta 39 mila miloi US$ baino gehiago irabazi duen nazioarteko korporazio bat da. sare eta komunikazio teknologia eta zerbitzuak saltzen ditu horretarako 5 marka komertzial hauek erabiliz: Cisco, Linksys, WebEx, IronPort, eta Scientific Atlanta.

## Historia 
thumb| San Jose hiriko Cisco Systems Campus-eko eraikinetako baten irudia
Cisco systems enpresa Leonard Bosack eta Sandra Lerner emazteek sortu zuten. Honen aurretik Stanford Unibertsitatetan konputazio arloan lan egin zuten. Enpresaren izena "San Francisco" izenetik dator: lan egiten zuten bulegoko leihoetako batetik ikusi zuten zuhaitz batek hormirudi batean zegoen "San Francisco" izena bi zatitan bereizten zuela, "San Fran cisco" osatuz, eta hortik hartu zuten. Azken urteetan hizki larririk gabeko "cisco systems" izena erabiltzea hobetsi dute. Enpresak San Frantziskon hasi zuen bere zabalkundea, baina gaur egun konpainiaren bulego nagusiak San Jose-n (Kalifornia, AEB) kokaturik ditu, eta Europarako bulego nagusiak Amsterdam-en (Herbehereak) daude.

Bosackek aurretik unibertsitate bereko beste langile batek, William Yeagerek alegia, garatutako protokolo-anitzeko bideratzaileen softwarea moldatu eta hobetu zuen.

Cisco ez zen izan lehen sare bideratzaile (router) komertziala sortu zuena (EEB), baina bai hauek saltzen lehenengo arrakasta lortu zuena.

Gaur egun sareko soluzio eta Interneterako interkonexio gailu gehien saltzen dituen konpainia da, nahiz eta Juniper Networks enpresa merkatu horren zati bat kentzen saiatzen ari den. Azken enpresa honek sare bizkarrezur (backbone) gailuak saltzen ditu batez ere.

## Produktuak eta zerbitzuak 
thumb| CRS-1 Router.
* Sare interkonexio produktuak: router (bideratzaileak), switch (konmutadorek) eta hub-ak (kontzentratzaileak),
* Segurtasun gailuak: firewall (suebaki) eta VPN (sare pribatu birtual) gailuak
* IP telefono produktuak: IP-telefonoak eta callManager IP telefono deien banagunea
* Sare kudeaketa softwarea: CiscoWorks
* Sare biltegiratze produktuak

## Hezkuntza 
Cisco systems Ciscopress izeneko argitaratze teknologiko atal bat du, eta haren bidez sare diseinu, kudeaketa zein mantentze lanetan diharduten teknikarien hezkuntza eta hobekuntzarako ziurtagiri programa zabal bat du. Hauetako ziurtagiri batzuk:
* CCDA (Cisco Certified Design Associate)
* CCDP (Cisco Certified Design Professional)
* CCIE (Cisco Certified Internetwork Expert)
* CCIP (Cisco Certified Internetwork Professional)
* CCNA (Cisco Certified Network Associate)
* CCNP (Cisco Certified Network Professional)
* CCSP (Cisco Certified Security Professional)

## Kanpo estekak 
*  Cisco Systems enpresaren webgunea
Mike Sinyard

**Mike Sinyard** (Ameriketako Estatu Batuak, 1950) *Specialized Bicyle Components* enpresaren fundatzailea da, AEBetako bizikleta eta beraien osagaien fabrikatzailea.

Mike Sinyarden bizikletengatiko zaletasuna San Joseko unibertsitate publikoan hasi zen, eskolara bizikletan joaten baitzen. 1947an graduatu ostean, 24 urterekin, Europako osagaiak inportatzen hasi zen, ondoren Mendebaldeko kostako denda eta koadro fabrikatzaileak hornitzeko. Honek *Specialized Bicycle Components* sortzera eraman zuen.

Sinyard Stuntjumper bizikleta (produkzio handitan eginiko lehen bizikleta) sortzeagatik da batipat ezaguna. Stuntjumper bizikleta antzerakoa zen momentu horretan merkatuan zeuden beste mendi bizikletekin, baina 750$ kostatzen zituen, besteen erdia.
Steve Peat

**Steve Peat** (Sheffield, Ingalaterra, 1974ko ekainaren 17a - ) Downhileko txirrindulari profesionala da. Txirrindulari izan aurretik iturgin bezala ibili zen lanean.

## Bizitza 
Adele Croxonekin ezkondua dago eta seme bat dute, Jake Peat.

Peat-en hasiera ez zen oso arrakastatsua izan Rob Warner taldekidearekin batera Saracen team taldea osatzen zuenean. 90 hamarkadaren erdialdera MBUK taldean sartu zen, ondoren GT bicycles taldera joateko. Nolanahi ere, ez zen *Orange* taldean 2002an sartu zen bere arrakasta hasi zen unea izan. 2006 urtean Santa Cruz Syndicate taldean sartu zen eta gaur egun hor dirau besteak beste munduko txapelduna den Greg Minnaarekin.

Txirrindulari profesionalaz gain, bizikletarako arropa eta osagaien diseinuan laguntzen du Royal Racing markarentzako, non jabeetako bat den.

## Kanpo estekak 
* Steve Peat webgune ofiziala
Hipokrisia eta faxismoaren aurka

**Hipokrisia eta faxismoaren aurka** Des-kontrol musika taldearen 6. diskoa da, 2008. urtean Baga-Biga diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Lan honetan taldearen "Duintasunez eutsi" kantua, bi abesti berri eta hiru bertsio batu dituzte.

### Diskoaren grabaketan parte hartu duten gonbidatuak 
* Xabier Silveira
* Gari (Hertzainak)
* Aitor Lopez Rekarte
* Jul Bolinaga (RIP)
* Porrotx
* Mikel Gonzalez
* Eñaut Zubikarai
* Jon Ansotegi
* Iñigo Velez de Mendizabal
* Mikel Balenziaga
* Dieguillo (Quemando Ruedas, Cicatriz, Antisocial)
* Fernando-Sapo (Kuraia),
* Xabi eta Aguayiko (Kaotiko)
* Fermin Muguruza
* Niko (MCD)
* Podri (Anarko)
* Iñigito (Etsaiak)

## Kantuen zerrenda 
# Hipokrisia eta faxismoaren aurka
# No hay sitio para ti, MCD
# Duintasunez eutsi
# Hay algo aquí que va mal, Kortatu
# Makina lehertu arte
# Pakean utzi arte, Hertzainak

## Kanpo estekak 
*  Hipokrisia eta faxismoaren aurka komunikatua
* Hipokrisia eta faxismoaren aurka bideoklipa (Youtube)
Howard Kendall

**Howard Kendall** (Ryton-on-Tyne,  - Southport, ) Ingalaterrako futbolari eta entrenatzailea izan zen.

## Entrenatzailea 
* 1979-1981 : Blackburn Rovers FC 
* 1981-1987 : Everton FC 
* 1987-1989 : Athletic Bilbao 
* 1989-1990 : Manchester City FC 
* 1990-1993 : Everton FC 
* 1994-1994 : Skoda Xanthi 
* 1995-1995 : Notts County FC 
* 1995-1997 : Sheffield United FC 
* 1997-1998 : Everton FC 
* 1998-1999 : Ethnikos Piraeus 

## Erreferentziak
Milorad Pavić

**Milorad "Miša" Pavić** (Valjevo, 1921eko azaroaren 11 &ndash; Valjevo, 2005eko abuztuaren 16a) Serbiako futbolari eta entrenatzailea zen.

## Entrenatzailea 
* 1958-1964 : Izar Gorri 
* 1962 : Jugoslavia 
* 1964-1968 : Standard de Liège 
* 1968-1969 : FC Bruges 
* 1969-1971 : RFC de Liège 
* 1972-1974 : Athletic Club 
* 1974-1975 : SL Benfica 
* 1975-1977 : Malaga Club de Futbol
* 1977-1978 : FC Rouen 
* 1978-1979 : Sporting Portugal 
* 1980-1983 : Celta Vigo 
* 1985-1986 : Standard de Liège 
* 1987-1988 : Standard de Liège 
* 1989-1990 : Union Royale Namur 

## Palmaresa 
* Jugoslaviako Liga: 1959, 1960 eta 1964 Izar Gorri.
* Portugalgo Liga: 1975 SL Benfica.
* Jugoslaviako Kopa: 1958, 1959 eta 1964 Izar Gorri.
* Belgikako Kopa 1966 eta 1967 Standard de Liège
* Espainiako Futbol Errege Kopa: 1973 Athletic Club.
Little Boy

eskuinera|200px

***Little Boy*** (euskaraz "Mutiko txikia") Japoniako Hiroshima hiriaren gainean 1945eko abuztuaren 6an estatubatuarrek jaurtitako bonba atomikoari jarritako izena da. 1945eko abuztuaren 6an Paul Tibbets koronelak gidaturiko *Enola Gay* izeneko B-29 hegazkinak bota eta 90.000–166.000 lagun hil zituen. Bonba 10.450 metrotik jaurti zuten eta hiri gainetik 600 metrora egin zuen eztanda goizeko zortziak eta laurdenean. Bederatzi egun geroago eta hein handi batean bonba horrek egin zuen sarraskia zela kausa, Japoniak errenditu egin zen.

## Deskribapena 
4.400 kilogramoko pisua zuen, baina 64 kilogramo leherkari zeuzkan. Guztira hamahiru kilotoikoa zen, hiru metroko luzera eta hirurogeita hamahiru zentimetro diametroa zituen. Radar sentsoreak eta barometroak zituen azalean. Berdez margotuta zegoen.

Jaurti baino lehen, ez zuten inolako probarik egin. Testak plutonioz egin ziren baina *Little Boy* uranioz egindako bonba zen.

## Hiroshimako jaurtiketa 
Hegazkinean kako berri batzuk ezarri ziren bonbari eusteko. Zeppo Marx zen kakoak fabrikatu zituen enpresaren nagusia. Tinian herrira zatika eraman zuten. Zati bat *USS Indianapolis (CA-35)* itsasontziak eraman zuen eta besteak, hegazkinez.

Jaurtiketaren egunean, bonbaren pisua zela eta hegazkinak pista osoa behar izan zuen ahalik eta seguruen aireratzeko. Hegaldian, William Sterling Parsons eta Morris Jeppson tekniariek armatu zuten bonba. Bi zaku kordita (leherkari normala) jarri zituzten uranio-235 eraztunak lehertzeko. Bonba elektrikoki armatu eta probak egin ondoren, azkenik segurtasun obturadore berdeen ordez gorriak jarri zituzten.

Historian hirien kontra erabili diren bi bonba atomikoetan lehena izan zen. Bigarrenari *Fat Man* izena eman zioten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Fat Man*
* Hiroshima eta Nagasakiko bonbardaketa nuklearrak

## Kanpo estekak
Fred Pentland

**Frederick Beaconsfield Pentland** (Wolverhampton, 1883ko uztailaren 29-Poole, 1962ko martxoaren 16) Ingalaterrako futbolari eta entrenatzailea zen. Bere onddo-kapelak ospea eman zion Bilboko 1920ko hamarkadan, non Athletic Clubeko entrenatzaile sarituena bihurtu zen.

Ingalaterrako selekzioan 5 aldiz aritu zituen.

## Entrenatzailea 
* 1914: Alemania
* 1920: Frantzia
* 1920-21: Racing Santander
* 1922-25: Athletic Club
* 1925-26: Atlético Madrid
* 1926-27: Real Oviedo
* 1927-29: Atlético Madrid
* 1929: Espainia
* 1929-33: Athletic Club
* 1934-35: Atlético Madrid
* 1938-40: Barrow AFC
Ana Urkijo

**Ana Urkixo Elorriaga** (Bilbo, 1953ko abuztuaren 16a – ) abokatu eta Athletic Clubeko presidente ohia da. Bizkaiko Abokatuen Bazkunan sartu zen lehendabiziko emakumea izan zen.

## Biografia 
Ana Urkijo Bizkaiko hiriburuan jaio zen 1953ko abuztuaren 16an. Abokatua ikasketak egin zituen. 1969tik da Athletic Clubeko bazkidea.

### Lan ibilbidea 
#### Abokatu 
Higiezinen jabetzako abokatu eta agentea ida, Bizkaiko Abokatuen Elkargoko Batzordean parte hartu zuen lehen emakumea. 

Klub zuri-gorriaren lehendabiziko emakume presidentea bihurtu zen, bigarrena Espainiako futbol liga txapelketan izanik, aurretik Rayo Vallecanoren Teresa Riveroren atzetik.

Agintaldi laburrean, erabaki garrantzitsuak hartu zituen, hala nola Mané teknikaria kontratatzea, Ligako azken eguneko jaitsieratik salbatu zuena, edo San Mamesko estadio berria eraikitzeko proiektua bultzatzea. 2006an, bera karguan zela, Unai Alba fitxatu zen.

Hala ere, kargua modu iragankorrean hartu zuen, 2007ko uztailaren 12an hauteskundeak egin ziren, baina ez zen aurkeztu. 2007ko uztailaren 12an Fernando García Macua presidente berria bihurtu zen.

#### Hizlari, emakume erreferente 
2024ko 8M-ren inguruan Isabel Iturbe Surne Bilbao Basketeko presidentearekin eta Mari Ayestaran Espainiako Hockey Federazioko presidenteorde ohiarekin batera jardun zuen *Mujeres directivas en el deporte. Salvando barreras/ Emakumeak kirolean. Oztopoak gainditzen* mahai-inguruan. Moderatzaile lanetan Virginia Berasategi triatloilaria eta Assumpta Guisasola aritu ziren.

## Sariak eta aintzatespenak 
2025eko martxoan Bizkaiko Ahaldun Nagusiak, Elixabete Etxanobek, 2025eko Bizkaia Kirol Sarien ohorezko saria eman zion Ana Urkijori, Athletic Clubeko presidente ohiari, lehen mailako kirol zuzendaritzan egindako ibilbideagaitik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Presidenteen zerrenda
Helmut Senekowitsch

**Helmut Senekowitsch** (Graz, 1933ko urriaren 22-Klosterneuburg, 2007ko irailaren 9) Austriako futbolari eta entrenatzailea zen.

Austriako selekzioan 18 aldiz aritu zituen, bost gol lortuz.

## Entrenatzailea
Iratxe Ibarra

**Iratxe Ibarra Foruria** (Markina-Xemein, ) bertsolaria, bertso-eskolako irakaslea eta UEMAko euskara teknikaria da. Horrezaz gainera, pilotaria da.

## Txapelketak 
### Gazte mailan 
* Bizkaiko Eskolarteko txapelketa 1987: finalista (12-13 urtetik beherakoen mailan)
* Bizkaiko eskolarteko txapelketa 1989: finalista (handitan)
* Bizkaiko Eskolarteko txapelketa 1990: finalista. Handien mailan
* Bizkaiko Eskolarteko txapelketa 1991: finalista. Handien mailan
* Bizkaiko Eskolarteko Txapelketa 1992: txapeldun orde. Handien mailan
* Bizkaiko Eskolarteko Txapelketa 1996: epailea
* Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketa 1991: finalista. Txikien mailan
* Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketa 1992: txapeldun orde. Txikien mailan
### Helduetan 
* Araba-Bizkaiko Txapelketa 1992: final-aurreak
* Araba-Bizkaiko txapelketa 1994: finalista
* Araba-Bizkaiko txapelketa 1996: final-aurreak
* Araba-Bizkaiko txapelketa 1998: finalista
* Bizkaiko Txapelketa 2000: finalista
* Bizkaiko txapelketa 2002: finalista
* Bizkaiko txapelketa 2004: final-aurreak
* Bizkaiko txapelketa 2006: finalista
* Txapelketa Nagusia 1997: kanporaketa
* Txapelketa Nagusia 2001: azken-laurdenak
* Txapelketa Nagusia 2005: azken-laurdenak

## Erreferentziak
Dragoslav Stepanović

**Dragoslav Stepanović** (Rekovac, 1948ko abuztuaren 30 - ) Serbiako futbolari ohi eta entrenatzailea da.

## Entrenatzailea 
* 07/1982 - 06/1985 FV Progres Frankfurt 
* 07/1985 - 04/1987 FSV Frankfurt 
* 07/1988 - 12/1990 Rot-Weiß Frankfurt 
* 01/1991 - 04/1991 Eintracht Trier 
* 04/1991 - 03/1993 Eintracht Frankfurt 
* 05/1993 - 04/1995 Bayer Leverkusen 
* 07/1995 - 03/1996 Athletic Bilbao 
* 04/1996 - 12/1996 Eintracht Frankfurt 
* 07/1998 - 10/1998 AEK Atenas F.C. 
* 03/1999 - 08/1999 VfB Leipzig 
* 03/2000 - 06/2000 Stuttgarter Kickers 
* 08/2000 - 09/2000 Kickers Offenbach 
* 08/2001 - 12/2001 Rot-Weiß Oberhausen 
* 01/2003 - 12/2003 Shenyang Jinde 
* 07/2004 - 09/2004 El Zamalek 
* 08/2007 - FK Čukarički Stankom
Félix Sarriugarte

**Felix Sarriugarte Montoia** (Durango, Bizkaia, 1964ko azaroaren 6a) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. Aurrelari lanetan ritzen zen. Erretiratu eta gero entrenatzaile bilakatu zen.

## Jokalari Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Entrenatzailea 
* 2003-04: Baskonia 
* 2005-06: Bilbao Athletic 
* 2006: Athletic Club 

## Kanpo estekak 
*  Fitxa - www.athletic-club.eus
Angel Zubieta

**Angel Zubieta Redondo** (Galdakao, 1918ko uztailaren 17a - 1985eko urriaren 28a) euskal herritar futbolari ohia eta entrenatzailea zen.

## Entrenatzailea 
* Athletic Club (1962-1963)
* Real Valladolid (1963-1964)
* Real Jaén (1969-1970)
* Pumas UNAM (1970-1974).

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Miguelanxo Prado

**Miguelanxo Prado Plana** (Coruña, 1958-) marrazkilari eta komikigile galiziarrik emankorrenetarikoa da. Izan ere, hainbat lan eta elkarlan argitaratu izan ditu, galizieraz zein gaztelaniaz.

Marrazki bizidunak ere landu ditu hala Galizian (*Xabarín Club*) nola kanpoan ere (*Men In Black*).

## Bibliografia 
* *Fragmentos de la enciclopedia délfica* (1982-1983)
* *Stratos* (1984-1985)
* *Crónicas Incongruentes* (1985-1986)
* *Quotidianía Delirante* (1988, 1990 eta 1996)
* *Tangencias* (1987-1996)
* *Trazo de Tiza* (1993)
* *Pedro y el lobo* (1997)
* *Nostalxias de Belo Horizonte (Cando fun outro)* (2003).
* *The Sandman, Noches eternas* (2004)
* *La Mansión de los Pampín* (2005)
* *De profundis* (2007), zinemaratuta ere bai.

## Ikus, gainera 
* Komikia Galizian

## Kanpo estekak 
*  Aipamena "Banda Deseñada"ren webgunean
Roderiko

**Roderiko** (; ; ; 710-711) errege bisigodoa izan zen. Baskoiak menderatzen saiatu zen 710 urtean. Roderikok ere mairuen aurkako gerra egin zuen 711 urtean.

Guadaleteko guduan erail zuten.

## Biografia 
Hispaniako azken errege bisigodoa izan zen, 710-711 bitartean (egungo Jerez de la Fronteran, Espainia, hila, 711).

Witizaren ondorengoa izan zen, noble bisigodoek haren seme gazteak eta familia osoa Toledotik egotzi ondoren. Badirudi Rodrigo, Txindasvinto erregearen biloba bera, *Bætica* (egungo Andaluzia) lurraldeko *dux* edo buruzagi militarra izan zela ordu arte. Euskaldunen aurka borrokatu zen; Witizaren aldekoek ez zuten inoiz erregetzat onartu. Witizaren semeek Ipar Afrikako gobernari berberiarrengana jo zuten Rodrigoren aurkako laguntza bila, eta Tarik ibn Ziyad, Tangerko gobernaria, Iberiar Penintsulara igaro zen 710ean, eta gudari talde gotorrago bat 711. urtean, Rodrigok Iruñeko hiria inguraturik zuenean..
Setio hura utzi eta musulmanen eta aurka zituen bisigodoen kontra borrokatu zen Guadalete ibaiaren ertzean. Hil egin zuten guduan. Berberiar musulmanek Toledoraino jarraitu eta arazo handirik gabe jabetu ziren bisigodoen hiri nagusiaz. Handik aurrera hasi ziren musulmanak Hispaniako bazterretan zabaltzen. Istorio asko zabaldu da Rodrigo erregearen inguruan; haien arabera, aseezina zen haren aginpide egarriak eta Julian konde bisigodoaren alaba, Florinda izenekoa, bortxatu izanak areagotu zuen noble bisigodoen haserrea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iberiar Penintsulako konkista musulmana

## Kanpo estekak