open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muriel Barbery

**Muriel Barbery** (Casablanca, Maroko, 1969ko maiatzaren 28a) frantziar eleberrigilea da.

## Biografia 
Muriel Barbery 1969an jaio zen, Casablancan, irakasle familia batean. Filosofiako agregatua (1993) Goi Eskola Normalean (Paris), Borgoinako Unibertsitatean hasi zuen bere ibilbidea.

Gero, Saint-Lon irakatsi zuen. Villa Kujoyaman egonaldi bat irabazita, IUFM (Institut universitaire de formation des maîtres) batean zuen filosofiako irakasle postua utzi zuen, eta 2008an eta 2009an, Kiotora joan zen bizitzera, Stéphane Barbery senarrarekin batera.

Hedabide eta publikoarekiko itzalean egon nahiz, presio mediatikotik urrun bizi izan da. Europara itzulita, Amsterdamen bizi izan zen, eta, gero, Tourainera joan zen. Stéphane Barberyrengandik bananduta, gerora berriz ezkondu zen.

2020ko abuztuan, Amélie Nothombekin elkarrizketatu zuen Didier Jacobek ''L'Obs*-erako.

## Herri kulturan 
*L'Élegance du hérisson* (2006) eleberria zinemara egokitu zuten bi urte geroago: *Le Hérisson*, besteak beste, Josiane Balasko, Garance Le Guillermic eta Togo Igawa zirela aktore.

## Argitalpenak 
* 2000: *Une gourmandise*, éditions Gallimard, coll. «Blanche», 2000, 145 p. ; rééd. 2002, coll. «Folio» (no 3633), 165 p. 
* 2006: *L'Élégance du hérisson*, éditions Gallimard, coll. «Blanche», 2006, 359 p. ; rééd. 2007, coll. «Folio» (no 4939), 413 p. 
* 2015: *La Vie des elfes*, éditions Gallimard, coll. «Blanche», 2015, 304 p. ; réed. 2019, coll. Folio (no 6569). 336 p. .
* 2019: *Un étrange pays*, éditions Gallimard, coll. «Blanche», 2019, 400 p. 
* 2020: *Une rose seule*, éditions Actes Sud, 2020, 158 p. 
* 2022: *Une heure de ferveur*,  éditions Actes Sud, 256 p. 

## Sariak 
* *Une gourmandise*:
** 2000: Prix du Meilleur livre de Littérature gourmande 2000
** 2001: Prix Bacchus-BSN
* *L'Élégance du hérisson'':
** 2006: Prix Georges-Brassens
** 2007: Prix des libraires
** 2007: Prix Culture et Bibliothèques pour tous
** 2007: Prix Rotary International
** 2007: Prix Vivre Livre des Lecteurs de Val d'Isère
** 2007: Prix de l'Armitière (Rouen)
** 2007: Prix «Au fil de mars» (Université de Bretagne-Sud)
** 2007: Prix littéraire de la Ville de Caen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Muriel Barbery parle d’Une Rose seule - Revista Bearn
Rhys McClenaghan

**Rhys Joshua McClenaghan** (Newtownards, ) gimnastika artistikoan lehiatzen den kirolari irlandarra da. Ipar Irlandan jaio zen arren Irlandako Errepublikaren izenean aritzen da, Commonwealth Jokoetan ezik, orduan Ipar Irlandako taldean aritzen da. Zaldi arkudunaren proban haren belaudaldiko gimnasta onenetakoa kontsideratzen da. 

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen eta hainbat aldiz izan da Munduko eta Europako txapelduna.

## Olinpiar Jokoak
2018an Europako txapelduna eta Commonwealth Jokoetako irabazlea izan zen.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta zazpigarren amaitu zuen finalean. 2022an Liverpoolen Munduko txapelketa irabazi zuen, txapeldun izatea lortzen zuen lehen irlandar gimnasta izan zen. 2023ko Munduko txapelketan berriz irabazi zuen zaldi arkudunean.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, urrezko domina eskuratu zuen txapeldun olinpiko bihurtuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glenda Morejón

**Glenda Morejón** (Ibarra, Imbabura, 2000ko maiatzaren 30a) Emakume atleta olinpiko ekuadortarra da, ibilketa atletikoan espezializatua. Bere kirol emaitzarik onena 2024ko Parisko Olinpiadetan lortu du, errelebo mistoen martxan egindako 20 km-ko proban, Daniel Pintado atletarekin batera. Gainera, *18 urtez azpiko munduko txapelduna* izan zen 2017an.

Hiru aldiz izan da Hego Amerikako txapeldun. 5 km martxa frogako hiru kategoriatan marka nazionalak ditu. Hego Amerikako errekorrak eta Panamerikako titulu bat ere baditu. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina irabazi zuen errelebo mistoen martxako maratoian, Daniel Pintadorekin batera.

## Kirol ibilbidea 
Glenda Morejón arnasa luzeko kirolari gisa hasi zen, baina bere entrenatzailea martxarako gaitasun handiagoak zituela konturatu zen, eta 13 urterekin, ibilaldi olinpikoan espezializatzen hasi zen.

*2017ko Sub-18 Munduko Atletismo Txapelketan* urrezko domina irabazi zuen 5 km martxa proban, **22:32.30**  denborarekin, atleta independente gisa parte hartzen zuen Meryem Bekmez turkiarraren eta Elvira Khasanovaren aurretik.

Txinan, *Munduko Taldekako MartxaTxapelketan*, 20 urtez azpikoen mailan parte hartu zuen, 10 kilometroetako frogan zilarrezko domina lortuz, **45:13** denbora eginez Alegna Gonzalez mexikarraren atzetik eta Nanako Fujii japoniarraren aurretik. 

2019ko ekainaren 8an Coruñan ospatu zen Cantones de Marcha Sari Nagusiaren XXXIII. edizioan, 20 km martxa proban debuta egin zuen, non Sub-20 kategoriako munduko errekorra hautsi zuen **1:25:29** denbora eginez, horrela urrezko domina lortuz. Denbora horrek Dohako *Atletismoko Munduko Txapelketarako* eta Limako *2019 Panamerikar Jokoak* sailkapena eman zion baita 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetarako gutxieneko marka ere.

19 urteko emakume ibiltari hau Atletismoko Federazioen Nazioarteko Elkartearen (IAAF) web orrian agertu zen, 20 urtez azpiko munduko rankingeko lider gisa.  Gainera, munduko gazte martxistarik onenetako bat bezala proiektatu zen, eta nazioarteko beste 4 kirolarirekin batera, Urteko Atleta Onenaren kategorian izendatua izan zen "2019ko Munduko Atletismo Sarietan".

Parte-hartze arrakastatsu hauen ondoren, Ekuadorreko Gobernuaren Kirol Idazkaritzaren esku dagoen Errendimendu Handiko Planean sartzea lortu zuen, Tokio 2020ko jokoetan parte-hartze emaitza ezin hobeak lortzeko.

2022ah, Omango Munduko Txapelketan 35 kilometroko frogan munduko txapelduna izan zen **2:48:33** denborarekin eta urrezko domina lortu zuen. Estrategia egokia erabili zuen eta Maocuo Li txinatarrari nagusitu zitzaion.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan, Glenda Morejonek, Daniel Pintadorekin batera, zilarrezko domina lortu zuen martxako erreleboen proban. Glenda Morejonek ere seigarren postuan bukatu zuen 2024ko Parisko 20 km emakumeen martxa  proban **1:27:37**ko denborarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coventryko bonbardaketa

[thumb|250px|right|[Coventry hirian bonbardaketak eragindako kalteak.]]
**Coventryko bonbardaketa**, 1940ko azaroaren 14ean Ingalaterrako Coventry hiriak pairatutako Luftwafferen bonbardaketa saila izan zen, Mendebaldeko Midlands konderrian, Ingalaterrako Guduan eta Hirugarren Reichak Ingalaterra itsasoz eta lurrez eraso aurreko Blitz aire eraso kanpainiaren testuinguruan.

Bonbardaketa aldi suntsikortena azaroaren 14ko iluntzetik azaroaren 15eko goizalderarte gertatu zen, bi egun hauen srtean 449 alemaniar bonba-hegazkinek hiriaren gain 150.000 su-bonba jaurti zituzten, baita lehergaildun 503 bonba tona eta paraxuten bidez jaurtitako 130 itsas mina ere. 550 lagun hil eta bi mila lagun inguru zaurituak izan ziren, fabrika, etxebizitza eta eraikin publiko kiskaltzesz gain Coventryko katedrala kiskaldu eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren bonbardaketa masiboen ondorioen sinboloa bilakatu zen.
Ingalaterrako guduaren monumentua (Londres)

**Ingalaterrako guduaren monumentua**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen monumentu bat da, Victoria Embankment kaian. Tamesis ibaiaren iparraldeko bazterrean era Westminster Hiria barrutian dago. Bigarren Mundu Gerra Ingalaterrako guduan parte hartu zuten ororen omenezkoa da, bereziki RAFeko hegazkin pilotuei.

Paul Day ingeles eskultoreak diseinatu eta brontze eta granitoz egina dago. 2005eko irailaren 18an inauguratu zuten.
Park Sung-hyun

**Park Sung-hyun** (Gunsan, 1983ko urtarrilaren 1a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Park Sung-soo

**Park Sung-soo** (1970eko maiatzaren 19a - 2025eko abuztuaren 27a) arkularia izan zen. Hego Korea ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Park Young-sook

**Park Young-sook** arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seo Hyang-soon

**Seo Hyang-soon** (Gwangju, 1967ko uztailaren 8a) arkularia da. Hego Korea ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibraltar ur-jauziak

**Gibraltar ur-jauziak** () Australian dagoen ur-jauzi multzo bat da, Australiako Hiriburuaren Lurraldean, Canberra hiriburutik 50 kilometrotara, gutxi gorabehera.

## Deskribapena 
Namadgi Parke Nazionalean daude. Parke hau 1984an ezarri zen inguruko natura babesteko asmoz. Pinudi batean doan Gibraltar errekak sortzen duen 50 metrotako jauzia da, mailakatutako ur-jauzietan erortzen dena. Sasoi lehorrean ere ura izaten duen ur-jauzia da.

## Iruditegia 

Irudi:Gibraltar Falls 1.JPG
Irudi:Gibraltar Falls.jpg
Irudi:Gibraltar Falls 6.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Luisa Moneró

**Maria Luisa Monero** (Madril, 1889 – 1982) madrildar aktorea eta kupletista izan zen.

## Bizitza 
ezkerrera|thumb|Tovarrek karikaturizatua (1919)|203x203px
Batez ere antzerkian jardun zuen. Profesionalki, Jacinto Benaventeren *La losa de los sueños* lanarekin hasi zen nabarmentzen, eta agertokietan lortu zuen lehen arrakasta Gregorio Martínez Sierraren *Canción de cuna* lan ospetsuan izan zen, 1911ko otsailean Lara Antzokian estreinatu zuena, non sor Marcelaren papera interpretatu zuen.

Lara Antzokiaren konpainian aritu zen, eta Manuel Linares Rivasen *Flor de los pazos* (1912), Martínez Sierraren *Amanecer* (1915), Jacinto Benaventeren *La ciudad alegre y confiada* (1916) eta Álvarez Quintero anaien *Así se escribir la Histori*a (1917) estreinaldietan parte hartu zuen.

Hamarkadaren amaieran Konpainia utzi zuen, eta Infanta Isabel Antzokian Pedro Muñoz Secaren *Un drama de Calderón* (1919) interpretatu zuen, Nancey eta Ruoux-en *¡Que no lo sepa Fernanda!* (1922),   edo Pablo Parelladaren *El simpático García* (1922).

1924an, zortea probatu zuen orduan Variedades deituriko generoan, eta Bartzelonako Eldorado aretoan aurkeztu zuen bere ikuskizuna; urtebete geroago, Parisko Olympiara joatea lortu zuen.
ezkerrera|thumb|Maria Luisa Monero Walkenek eginiko argazkian|213x213px
Interpretaziora itzulita, 1926an, Francisco Alarcon aktorearen konpainian sartu zen, eta harekin Valentzian eta Bartzelonan jardun zuen *Las flores* edo *El amor que pasa* lanetan.
Madrilen Infanta Beatriz Antzokiaren konpainian tarte labur batean lan egin ostean, 1930eko hamarkadan Espainiako agertokietan barrena jarraitu zuen, Rafael Mario Victorerorekin osatu zuen konpainian.Espainiako Gerra Zibilaren ostean bere antzerki-ibilbidearekin jarraitu zuen, askotan komiki lanetan, bereziki *Eloísa está debajo de un almendro* (1940), Enrique Jardiel Poncelarena, non Guadalupe Muñoz Sampedro ordezkatu zuen, Álvarez Quintero anaien *Puebla de las mujeres* (1941), Pedro Muñoz Secaren *Sola* (1942), Enrique Jardiel Poncelaren *Las siete vidas del gato* (1943), Carlos Llopisen *Nosotros, ellas y el duende* (1950), Lillian Hellmanen *Como buenos hermanos* (1957), edo Edgar Nevilleren *Prohibido en otoño* (1957) eta *La vida en un hilo* (1959). Hala ere, obra dramatikoetan ere parte hartu zuen, bereziki aipatzekoa da Antonio Buero Vallejoren *Hoy es fiesta* (1956).

Lanean jarraitu zuen adinean aurrera egin arte. Iturri batzuen arabera, Moneró 1982an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SS Winnipeg

***SS Winnipeg*** Frantzian 1918an egin zen itsasontzi baten izena izan zen. 1919an itsasoratuta 1939an bidaia bat egin zuen Txilera 2.000 errefuxiatu errepublikar espainiar baino gehiago eramateko. Bidaia hori Espainiako erbesteratze errepublikarraren historia osoan bidaiari kopuru handiena izan zen.

## Txilerako errefuxiatuak 
1939ko irailaren 03an, Winnipeg ontzia Txilera iritsi zen, Espainiar Errepublikako 2.200 errefuxiatuarekin. Pablo Neruda olerkariak antolatu zuen bidaia, espainiar immigraziorako kontsul ordezkari izendatuta. Abuztuaren 4an atera zen Winnipeg Pauillac herri frantsesetik. Txileko presidente Pedro Aguirre Cerdak harrera egin zien Valparaison eta elkartasuna adierazi zien erbesteratu guztiei. Itsasontzian zihoan euskaldun talde batek abesbatza osatu zuen bidaian.

## Euskaldunak Winnipegen 
Asko ziren. Hona hemen batzuk:
* José Ortiz Zubia
* Jaime Uriarte Zestoa 
* Fernando Uribesalgo Ikaran 
* Rogelio Izarra Ijalba

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Winnipeg itsasontziari buruzko dokumentala.
Olinpiar Jokoen itxiera ekitaldi

thumb|200x200px|**Estadioan elkartu dira atletak, 2008ko Pekingo Udako Olinpiadetako amaiera-ekitaldian****Olinpiar Jokoen itxiera ekitaldiak** markatzen du, olinpiar zeremonien barruan, Olinpiar Jokoen amaiera. Herrialde bakoitzeko antolakuntza-batzordeari dagokio ekitaldiaren egitaraua egitea, eta aldez aurretik Nazioarteko Olinpiar Batzordeari aurkeztu behar zaio, NOBek onar dezan.

Itxiera ekitaldiaren protokolo-elementuak pixkanaka finkatuz joan ziren aro modernoan 20. mendean zehar.

## Osagarriak 
thumb|200x200px|Banderen desfilea 2016ko Rioko Joko Olinpikoen amaiera-ekitaldian
Irekiera ekitaldian bezala, amaierako zeremonia agintarien aurkezpenarekin hasten da; ondoren, herrialde anfitrioiaren bandera jaso, eta haren ereserki nazionalaren emanaldia, eta, ondoren, programa artistiko bat. Programa artistikoa irekiera-zeremoniakoa baino laburragoa izan ohi da.

Amaierako zeremoniaren ohiko zatia "Banderen desfilearekin" hasten da. Bertan, parte hartzen duen herrialde bakoitzeko bandera-eramaileak talde bakar batean sartzen dira estadioan, bandera grekoa lehen postuan eta herrialde anfitrioiaren bandera atzean dituela. Haien atzetik doaz atleta guztiak, nazionalitatearen araberako bereizketarik eta taldekatzerik gabe. "Atleten desfile" hau, atleta guztien nahasketa, 1956ko Udako Joko Olinpikoetan hasi zen, Melbourneko John Ian Wingek iradokita. Hark pentsatu zuen munduko atletak "nazio" gisa biltzeko modua izango zela.

Atleta guztiak estadioan sartu ondoren, Jokoetako dominen azken ekitaldia egiten da. Kasuan kasuko hiri antolatzaileak erabakiko du, COIri kontsulta egin ondoren, zein ekitaldik izango duen ohore hori. Moskun, Sobietar Batasunean, 1980ko Udako Olinpiadetako boikotean, Afganistanen sobietar inbasioagatik protesta egiten ari zirela, Los Angeles hiria aukeratu zen jokoen hurrengo anfitrioia ordezkatzeko, Estatu Batuek "Pozaren oda"ren soinuaren ordez, tradizio fitrioiaren haustura. Sidney eta Atenasen bi bandera greko altxatu ziren, 2004ko jokoak Grezian zeudelako. Gero, ereserki olinpikoa jotzen den bitartean, irekiera-zeremonian altxatutako bandera olinpikoa banderaren adarretik jaitsi eta estadiotik eramaten da. Orduan jasotzen duen alkateak zortzi aldiz altxatzen du bandera. Zeremonian, gaur egungo alkate anfitrioia ezkerrean, COIko lehendakaria erdian, eta hurrengo hiri anfitrioiko alkatea eskuinean egoten dira. 1984ko Udako Joko Olinpikoetara arte, zeremonia hori Hasierako Zeremonietan egin zen. Ekitaldien parte bat hartzen du bere gain hurrengo hiriko antolakuntzak, ikuskizun artistikoa ere eduki dezakeen atal bat.

### Azken atala 
NOBeko lehendakariak, Joko Olinpikoen itxiera ofizialtzen du, formula zehatz batekin (Negukoetan, Neguko Jokoak direla gehituz):

«Eta orain, tradizioaren arabera,... (jokoaren edizio zenbakia) Olinpiadako Jokoak itxita deklaratzen dut; eta munduko gazteak lau urte barru (hurrengo harrera-hiriaren izena)-n biltzera gonbidatzen ditut  (jokoaren edizioaren zenbakia) Jokoak ospatzeko...»

Azkenik, su olinpikoaren itzalera egiten da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Olinpiar Jokoen irekiera ekitaldi.

## Kanpo estekak
Eudes des Pins

**Eudes des Pins**, **Odo de Pins** edo **Odon de Pins** (Frantzia, 1212 – Limasol, 1296ko martxoaren 24a) Ospitaleko Zaldunen 23. Maisu Handia izan zen 1294tik hil zen arte. Ordenaren kuartel nagusia Limasolera eraman zuen.

1273ko urriaren 7an, Ordenako pixoihal izendatu zuten, eta 1287ko abenduaren 28an mariskal. 1294an Maisu Handia aukeratu zuten.

1295ean, Boniface de Calamandrana eta Guillaume de Villaret zaldunek Bonifazio VIII.a Aita Santuari Ordenaren gobernua erreformatzeko eta zazpi kideko kontseilu iraunkor bat sortzeko eskatu zioten, Maisu handiari laguntzeko, bere ekintzak kontrolatzeko eta bere erabakiak partekatzeko. Aita Santuak bere akatsak zuzentzeko eta Ordenako interesak defendatzeko agindu zion Pinsi. Bonifaziok agindu zion Pinsi gortean agertzeko, aginduak ez betetzeagatik, baina Maisu handia hil egin zen ontziratu aurretik.
Muç Miquel

**Muç Miquel Serret** (baita ere **Miguel Mucio** izen espainartuarekin ezaguna)  (Les Corts, Bartzelona, 1902ko abenduaren 3a - Lübtheen, 1945eko maiatzaren 25a) txirrindulari kataluniarra izan zen.

Kirol ibilbideko garaipenik nabarmenenak 1924ko eta 1925eko Kataluniako Volta, 1927ko Espainiako errepideko txapelketa eta 1928ko Ordiziako Klasika izan ziren.

Erretiratu ostean, Perpinyàra joan zen bizitzera, non urte batzuk geroago Bigarren Mundu Gerra hasi eta gero, nazien aurkako Frantziako Erresistentziako kidea izan zen. 1944ko apirilean Gestapok atxilotu eta Neuengammeko Kontzentrazio-esparrura bidali zuten. 1945an, aliatuek askatu ostean, Lübtheengo eritetxean artatu behar izan zuten, ahulegi zegoelako. Hor, zaindari naziek pozoituta hil egin zen, konzentrazio-esparrua askatu eta egun gutxi batzuk geroago.

## Palmaresa 
thumb|Miquel familia: Marie, Muç eta Robert.
**1923**
* Kataluniako errepideko txapelketa
* 3. 15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan 
* 5. Kataluniako Voltan
**1924**
* Kataluniako errepideko txapelketa
* 20px Kataluniako Volta eta 2 etapa
* 6. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 9. Euskal Herriko Itzulian
**1925**
* 20px Kataluniako Volta eta etapa 1
* 2. Kantabriako Itzulian
**1926**
* 2. Kataluniako Voltan
* 2. Asturiasko Itzulian
* 9. Euskal Herriko Itzulian 
**1927**
* 20px 15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa 
* Asturiasko Itzulia eta etapa 1
* 3. Bizkaiko Sari Nagusian
**1928**
* Ordiziako Klasika
* 2. Kataluniako Voltan
* 5. Guadarramako Mendateetako Klasikan
* 6. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
*Muç Miquel - *Firstcycling.com*
*Muç Miquel - *Cyclebase.nl*
Daniel Bigham

**Daniel John Bigham** (1991ko urriaren 2a) Britania Handiko txirrindulari profesionala da, banakako eta taldeko pistako erresistentzia probetan arrakasta handiz lehiatu dena, Erresuma Batuko, Europako eta Munduko txapelketetan urrezko dominak irabaziz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarra irabazi zien Britania Handiko taldearekin taldekako jazarpen proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fátima Langa

**Fátima José Correia Langa** (Bahanine, 1953ko ekainaren 24a – Maputo, 2017ko ekainaren 25a) mozambiketar haur literaturako idazlea, poeta eta kazetaria izan zen, Editora Mulheres e Jovens Moçambicanos argitaletxearen sortzailea.

## Bizitza 
Fátima José Correia Langa 1953an jaio zen Bahaninen, Manjacaze barrutian, Ekialdeko Afrika Portugesan. Familiako hamar seme-alabetatik zaharrena zen.

Sei urte bete arte, chopi hizkuntza bakarrik zekien. Lehen hezkuntzan zegoela, portugesez hitz egiten ikasi zuen. Ikasketak Xai-Xai hirian jarraitu zituen, eta geroago Maputon.

Umea zenetik, istorioak kontatzen zizkieten suaren ondoan bere lehen hizkuntzan, baina hasieran ez zitzaion burura etorri istoria horiek argitaratzea. Lília Momplé idazleak bultzatu zuen istorioak biltzen hasteko.

Hainbat egunkari eta aldizkaritan ipuinak eta olerkiak argitaratzen hasi zen, baina 2004an bakarrik lehen liburua plazaratu zuen, *Uma Jibóia No Congelador* izenekoa.

10 liburu argitaratu zituen, normalean eguneroko egoerak ilustratzeko animalia antropomorfoak erabiltzen dituztenak. Liburu horiek tokiko hainbat hizkuntzatan argitaratu ziren (besteak beste, chopi, makhuwa, chuwabu), baita Braille sisteman ere.

2010ean, 57 urte zituela, Eduardo Mondlane unibertsitatean matrikulatu zen, eta bertan kazetaritzan lizentziatu zen.

## Lan hautatuak 
* *Uma Jibóia no Congelador* (2004)
* *Vhembeleti e outros* (2006)
* *O menino e a raposa* (2012)
* *O coelho e a água* (2013)
* *O leão, a mulher e a criança* (2014)
* *O galo e o coelho* (2015)
* *A gazela, o carneiro e o coelho* (2015)
* *Ndinema e o final de ano* (2015)
* *Memórias de uma inclui* (2016)
* *Ndinema vai à escola* (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baketze politika

[300px|thumb|[Neville Chamberlain Municheko Konferentzian Adolf Hitlerrekin batzartu ondoren Londreserako ailegatzean "gure garairako bakea" iragarriz.]]
**Baketze politika**, , gatazka bat ekiditeko helburuz potentzia erasotzaile baten aurrean kontzesio politiko, ekonomiko edo lurraldeak ematearen politika da. Izendapena maiz Erresuma Batuko Neville Chamberlain  lehen ministroak Bigarren Mundu Gerra ekiditeko Alemania Nazioaren Adolf Hitler fürherrarekin izandako politikaren lotzen da.
Toby Roberts

**Toby Roberts** (2005eko martxoaren 15a) eskalatzaile britainiarra da. Kirol eskaladan espezializatuta dago. Eskalatzaile britainiar gazteena da 9a mailako kirol eskaladako ibilbide bat egiten (5.14d), eta 2023an Olinpiar Jokoetarako sailkatzen den lehen gizonezko eskalatzaile britainiarra bihurtu zen.  2024. urteko Udako Olinpiar Jokoetan gizonezkoen ekitaldi konbinatuan urrezko domina irabazi zuen Parisen, kirolean olinpiar txapeldun bihurtu den Erresuma Batuko lehen eskalatzailea.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Potentzia (nazioarteko harremanak)

**Potentzia**, nazioarteko harremanen arloan, haietan berezko protagonismoaz parte hartzeko beharrezko baliabideak eta gaitasunak dituen Estatu bat izendatzeko izendapena da. 

Potentzia handien historia Antzinarotik Napoleondar Gerrak, Mundu Gerrak, Gerra Hotza eta gaur egun arteko aldia barne hartzen du, eta historia unibertsalara aurrera doan heinean aldakorrak izan dira. Potentzien arteko lehiak sarri garapen soziala eta modernizazioa suspertu ditu. 

## Ikus, gainera 
* Superpotentzia

## Kanpo estekak
Charlie Tanfield

**Charles Tanfield** (1996ko azaroaren 17a) txirrindulari britainiarra da, UCI Saint Piran talde kontinentalean eta Britainia Handiko pista txirrindularitzako talde nazionalean ibilitakoa.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen, Parisen, eta zilarrezko domina irabazi zuen Taldekako jazarpen proban. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan ere lehiatu zen, Tokion, proba berberean.

2018ko Commonwealth Jokoetako banakako jazarpenaren txapelduna, 2018ko Munduko Txapelketako taldekako jazarpen probako munduko txapelduna eta UECko 2024ko Europako Pistako Txapelketetako txapelduna da taldekako jazarpen proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sorato Anraku

**Sorato Anraku** (*Anraku Sorato*, 2006ko azaroaren 14a) harkaitz eskalatzaile japoniarra da, eta kirol eskaladako bloke eta zailtasun probetan aritzen dena. 2023an, Munduko Kopa Nagusia zein Munduko Boulder Kopa Globala irabazi zituen lehen eskalatzailea bihurtu zen Anraku profesional mailan bere lehen denboraldian. 2023ko urrian egindako Asiako Jokoetan bloke eta zailtasun ekitaldi konbinatuan urrezko domina ere irabazi zuen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan proba konbinatuan zilarrezko domina irabazi zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jessica Pilz

**Jessica Pilz** (1996ko azaroaren 22a) austriar eskalatzaile profesionala da, kirol eskaladan espezializatua. Brontzezko domina irabazi zuen bloke eta zailtasun proben ekitaldi konbinatuan, 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brooke Raboutou

**Brooke Raboutou** (2001eko apirilaren 9a) Ameriketako Estatu Batuetako arroka eskalatzailea profesionala da, eta Estatu Batuetako Talde Nazionalean lehiatzen den kirol eskaladan espezializatuta dago. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen bloke eta zailtasun proben ekitaldi konbinatuan. 

## Kirol lorpenak 
2025eko apirilean Arco mendiguneko (Italia) *Excalibur* bidea eskalatu zuen. Emakume batek kateatutako lehen 9b+ bidea. Munduan bide hori gainditu zuen hirugarren eskalatzailea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wu Peng (eskalatzailea)

**Wu Peng** (2002ko urriaren 15a) Txinako abiadura eskalatzailea da. Txina ordezkatu zuen 2024 Udako Olinpiar Jokoetan, eta zilarrezko domina irabazi zuen gizonezkoen abiadura ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sam Watson (eskalatzailea)

**Samuel Watson** (2006ko otsailaren 27a) harkaitz-eskalatzaile profesional estatubatuarra da, abiadura-eskaladan espezializatuta dago, eta AEBak ordezkatzen ditu IFSC Munduko Kopa Eskaladan. Diziplinako munduko errekorra du 4,74 segundotan, 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan egindakoa Parisen, Frantzian, eta brontzezko domina bat irabazi zuen bertan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Trials of Cate McCall

***The Trials of Cate McCall*** (euskaraz *Cate McCallen Epaiketak*), 2013ko Karen Moncrieff estatubatuarrak zuzendutako drama film bat da. Kate Beckinsale, Nick Nolte eta Clancy Brown aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Cate McCall (Kate Beckinsale) alkoholismoaren ondorioz bere ibilbide bikaina hondatutako fiskal ohi bat da. Bere siniskortasuna eta alabaren zaintza berreskuratu asmoz ustez bidegabeki hilkea burutzeagatik espetxean dagoen Lacey (Anna Anissimova) izeneko emakume baten kasua apelatuko du. Orduan polizia eta sistema ustelak eta bere barne deabruei aurre egin beharko die. 

## Aktoreak 
* Kate Beckinsale: Cate McCall
* James Cromwell: Jamison Sumpter epailea
* Mark Pellegrino: Welch detektibea
* Anna Anissimova: Lacey
* David Lyons: Josh
* Clancy Brown: D.A. Brinkerhoff
* Ava Kolker: Augie
* Johnny Sneed: D.A. Barker
* Jay Thomas: Cate's boss
* Joseph Lyle Taylor: Duncan ofiziala
* Dale Dickey: Stubbs andrea
* Brendan Sexton III: Rusty Burkhardt
* Isaiah Washington: Wilson George
* Michael Hyatt: Caten abokatua
* Brad Greenquist: Ennis doktorea
* Nick Nolte: Bridges

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Coulsdon

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuan hegoaldean dagoen auzo bat da, Croydon barrutian dago.

2011n 25.695 biztanle zituen.
Cowley (Londres)

**Cowley**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan mendebaldean dagoen auzo bat da, Hillingdon barrutian dago.

2011n 8.776 biztanle zituen.
Colliers Wood

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuan hegoaldean dagoen auzo bat da, Merton barrutian dago.

2011n 10.712 biztanle zituen.
Cranford (Londres)

*Cranford*', Erresuma Batuko Londres hiriburuan medenbaldean dagoen auzo bat da, Hillingdon eta Hounslow barrutietan dago.

2011n 12.330 biztanle zituen.
Crews Hill

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuan iparraldean dagoen auzo bat da, iraganeko herrixka batean, Enfield barrutian dago.

2011n 566 biztanle zituen.
Creekmouth

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuan ekialdean dagoen auzo bat da, Barking eta Dagenham barrutian dago.
Aleksandra Mirosław

**Aleksandra** (Ola) **Mirosław** (1994ko otsailaren 2a) poloniako soldadua eta  abiadura-eskalatzailea da. Bi aldiz da munduko txapelduna emakumeen abiaduran, baita emakumeen munduko abiadura probaren errekorraren egungo titularra ere. Mirosławk urrezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, abiadura ekitaldian, eta ekitaldi horretako lehen olinpiar txapelduna bilakatu zen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deng Lijuan

**Deng Lijuan** (2000ko maiatzaren 12a) abiadura-eskalatzaile txinatarra da. Dengek Txina ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, eta han zilarrezko domina irabazi zuen, abiadura ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandra Kałucka

**Aleksandra Kałucka** (2001eko abenduaren 25a) Poloniako kiroleskalatzailea da, eta abiadura-eskaladan espezializatzen da. Brontzezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, abiadura ekitaldian. Kałuckak IFSCko Europako Eskalada Txapelketan ere parte hartu zuen 2022an, eta zilarrezko domina irabazi zuen emakumeen abiadura ekitaldian. Natalia Kałuckaren ahizpa bikia da.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mateusz Biskup

**Mateusz Biskup** (1994ko otsailaren 8a) arraunlari poloniarra da. 2016ko eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, gizonezkoen skull laukoitzan eta gizonezkoen skull bikoitzeko ekitaldietan lehiatu zen, hurrenez hurren.

Brontzezko domina irabazi zuen skull laukoitzean 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dominik Czaja

**Dominik Czaja** (1995eko abuztuaren 12a) Poloniako arraunlaria da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, brontzezko domina irabazi zuen skull laukoitzan.

2019ko, 2022ko eta 2023ko Munduko Arraunketa Txapelketetan dominak irabazi zituen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chisimba ur-jauziak

**Chisimba ur-jauziak** () Zambia iparraldean dagoen ur-jauzi multzo bat da. Kasama hiritik 40 kilometro ipar-mendebaldera aurkitzen dira. Zambiako Monumentu izendaturik dago eta gaur egun herrialdeko turismogune garrantzitsua bihurtu da.

Inguruan bizi den Bemba leinuarentzako toki sakratua da.

## Energia 
1959an uraren jauziak argindarra sortzeko erabil zitekeela ikusi eta Chisimba Zentral Hidroelektrikoa ezarri zen. 1971ean handitu egin zuten eta 2020ko hamarkadan berriz handitzeko lanak hasi dituzte

## Iruditegia 

Irudi:Chishimba falls Northern Zambia.jpg
Irudi:Chishimba Falls.jpg
Irudi:Chishimba falls - Northern Zambia.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thi Lo Su ur-jauziak

**Thi Lo Su ur-jauziak** (, *Namtok Thi Lo Su*) Thailandian dagoen ur-jauzi multzo bat da, herrialde hartako altuena eta handiena. Thailandia ipar-mendebaldeko Tak probintzian aurkitzen dira, Umphang basabizitza santutegian.

UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen Umphang basabizitza santutegia 1989an.

## Izena 
*Thi Lo Su* izenak "ur-jauzi beltzak" esan nahi du bertako gaoliar jendearen hizkuntzan.

## Deskribapena 
Mae Klong ibaiaren urak mailakatutako hainbat ur-jauzitan erortzen dira kareharrizko aldapan behera. 250 metrotako altuera jaisten dute eta 450 metrotako zabalera dute. Ur-jauzia ez da zehazki neurtu inoiz, beraz gutxi gorabeherako zenbakiak dira horiek. Oihan tropikal baten barnean kokaturik daude.

Euri sasoian Umphang santutegia itxita egoten da eta txalupaz edo oinezko ibilbide luze bat eginez soilik iritsi daiteke ur-jauzietara.

## Iruditegia 

Irudi:Namtok Thi Lo Su05.JPG
Irudi:Namtok Thi Lo Su08.JPG
Irudi:Mae Chan, Umphang District, Tak 63170, Thailand - panoramio (3).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kukenan ur-jauzia

**Kukenan ur-jauzia**, **Cuquenan ur-jauzia** edo **Kukenaam ur-jauzia** ( edo *Salto Kukenaam*) Venezuelako ur-jauzi bat da, herrialdeko hirugarren altuena Angel ur-jauziaren eta Yutajé ur-jauziaren atzetik.

Munduko 20 ur-jauzi altuenen artean agertu ohi da argitalpenetan, baina posizio desberdinetan, izan ere batzuek erorketa bera soilik hartzen dute erreferentzia eta beste batzuek ondoren tepuian izan duen jaitsiera ere bai.

## Deskribapena 
Roraima menditik gertu dago Kukenan tepuia. Roraima mendiak Brasil, Guyana eta Venezuelaren arteko muga markatzen du. 

Kukenan ur-jauzia izen bereko tepuiaren gainaldetik erortzen da eta 674 metrotako erorketa librea du. Ondoren tepuiaren oinarria jotzen du eta maldan behera jaisten da ura. Ur-jauziaren oinarrian 61 metrotako zabalera hartzen du.

Handik sortzen den errekak Kukenan izena du eta Orinoko ibaira iristen dira urak.

## Iruditegia 

Irudi:Close do salto kukenan.JPG|Kukenan ur-jauzia.
Irudi:Kukenan Tepuy at Sunset.jpg|Kukenan tepuia.
Irudi:Tepuy Kukenan y salto Kukenan desde el Roraima Canaima Venezuela.jpg|Kukenan tepuia eta ur-jauzia lainoen gainetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nuria Torray

**Nuria Torra Resplandi**, ezagunagoa **Nuria Torray** izenez (Bartzelona, Katalunia, 1934ko irailaren 24a – Madril, 2004ko ekainaren 8a) madrildar aktorea izan zen. Ezaguna egin zen *Diálogos de la paz* (1965), *El teatro* (1970) eta *La casa de las muertas viviente*s (1972) lanekin. Alejandra Torray aktorearen ama da.

## Bizitza 
Filosofia eta Letretako ikasketak Teatro Español Universityn egindako emanaldi ez-profesionalekin uztartu zituen. Handik lasterrera, Jose Tamayo eszena-zuzendariak bere ahalmenaz ohartu eta  ibilbide profesionalean lagundu zion. Madrilgo Teatro Españolen *Las Brujas de Salem* interpretatu zuen, eta, geroago, *Irma la dulce* laneko pertsonaia nagusia interpretatu zuen. Aipatzekoak dira, halaber, Tamayok 1960an egindako Doña Inés rola *Don Juan Tenorio* lanean eta Adolfo Marsillachek egindako lan batzuetan, hala nola, Jose Martin Recuerdaren *¿Quién quiere una copla del Arcipreste de Hita?* (1965), Lope de Vegaren *Los siete infantes de Lara* (1966) eta Ramón María del Valle-Inclanen *Águila de blasón* (1966).

Handik gutxira, bere senarra izan zen Juan Guerrero Zamora zuzendariarekin hasi zuen bere harreman profesionala. Honek Aldous Huxleyren *La sonrisa de la Gioconda (*1951) lanean zuzendu zuen, eta Espainiako Telebistako aurpegi ohikoenetako bat bihurtu zen hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan.

Zineman, 1956an egin zuen debuta, eta interpretazioan kalitatea izan arren, ez zuen inoiz zinemaren ibilbide oparoa finkatu, eta 1971n *La casa de las muertas vivientes* filmatu ostean, desengainatutako ingurune hori utzi zuen. 

1991n, *Lisistrata* lanaren pertsonaia nagusia interpretatu zuen Meridako Antzerki Klasikoaren Jaialdian. 1995ean utzi zituen agertokiak, Neil Simonen *Mi querida familia* izeneko lanarekin, eta, lan horri esker, Ercilla saria jaso zuen

2004ko ekainaren 8ko goizaldean hil zen, Madrilgo Klinika batean koloneko minbizi baten ondorioz hilabete eta erdi ospitaleratuta egon ostean. Haren gorpua La Almudenako hilerrian erraustu zuten.

## Antzerkia (hautaketa) 
## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:

## Telebista 
## Sariak 
* Urrezko Antena (1962).
* Ikuskizunaren Sindikatu Nazionalaren Saria (1965).
* Mar del Platako Zinemaldiko Saria (1965).
* Telebistako emakumezko aktore onenaren Ondas Saria (1966).
* Ercilla antzerki saria (1995).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Obituariuoa El Mundo egunkarian
Andrin Gulich

**Andrin Gulich** (1999ko martxoaren 9a) Suitzako arraunlaria da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu zen. Roman Rööslirekin batera, urrezko domina irabazi zuen Lemazain gabeko bikoan, 2023ko Munduko Arraunketa Txapelketan, eta brontzezko domina 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Custom House (Newham)

**Custon House**, Erresuma Batuko Londres hiriburuan ekialdean dagoen auzo bat da, Newham barrutian dago. 

2011n 9.600 biztanle zituen.
Dagenham Dock

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuan ekialdean dagoen auzo bat da, Barking eta Dagenham barrutian dago. Tamesis ibaiaren bazterrean eta Londresko portuan dago.

2011n 7.855 biztanle zituen.
Dalston

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuan ekialdean dagoen auzo bat da, Hackney barrutian dago. East London eremuan dago.
Ruperta Bautista

**Ruperta Bautista Vázquez** (San Cristóbal de las Casas, Chiapas,1975eko martxoaren 27a) maia tzotzil herriko kidea da, antropologoa, idazlea eta itzultzaile sariduna. 2024ean Ameriketako Literatura Indigenen Saria irabazi zuen. 

## Ibilbidea 
Ruperta Bautista Gizarte-antropologian lizentziatu zen, Chiapasko Unibertsitate Autonomoan (UNACH). Ondoren, bestelako ikasketak egin ditu sorkuntza literarioari buruz zein herri indigenen eskubide eta kulturari buruz. *Performance* antzerki talde maiaren kidea da.

## Lanak 
Poesiak, ipuinak eta antzerki gidoiak idatzi ditu. Haren testuak *Carruaje de Pájaros*, *Círculo de Poesía*, *The Funambulist* eta *Los Inadaptados-*en argitaratu dituzte. 2016an, *El Quijote Poliglota* proiektuan lagundu zuen, Cervantesen eleberriaren zati bat tzotzilera itzuliz. 

Kritiko agertzen da bere idatzietan, eta besteak beste, idaztean gaztelaniarekiko gatazka adierazten du, artikuluak saihestuz adibidez eta tzotzilean erabiltzen den gramatika lehenetsiz.

Bere testuetako batzuk ingelesera, frantsesera, italierara, katalanera eta portugesera itzuli dira. Haren bi poema musikatu dira: *Jtij vobetik* / Tamborerosy *Jsa’* *ch’ulelal* / Arima bilatzailea.

Besteak beste, hurrengo antologien parte da:

* *Corazón oculto y vivencias en Jaime Sabines. 83 aniversario, 83 poetas*, (Coneculta Chiapas, 2009)
* *Collar de historias y lunas*, *antología de poesía de mujeres indígenas de América Latina* (Jennie Carrasco Molina, Estación Sur, Quito, Ecuador, 2011)

### Poesia 
* *Palabra conjurada, cinco voces cinco cantos* (coautora), San Cristóbal de las Casas, Editorial Fray Bartolomé de las Casas, 1999.
* *Realtà* *non necessaria*, Universidad de Siena- Departamento de Filología y Crítica de la literatura, 2009.
* *Ch’iel k’opojela. Vivencias*, CELALI, 2003.
* *Xchamel* *Ch’ul Balamil.* *Eclipse en la madre tierra*, CDI, 2008.
* X*ojobal Jalob te’.* *Telar Luminario*, CONACULTA / Pluralia Ediciones, 2013.
* ''Me'on ts'ibetik / Letras humildes,'' UNAM, 2020.

## Sariak 
* 2024 - Ameriketako Literatura Indigenen Saria, PLIA
* 2012 - Benito Juarez domina
* 2006 - Arteen Funts Nazionaleko beka
* 2004 - Arteen Funts Nazionaleko beka
* 2001 - Pat O´tan Poesia Indigenaren Estatuko Saria, Chiapaseko Gobernuak emana

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kundudoko zaldi

**Kundudoko zaldia** Etiopiako bertako zaldi arraza bat baino zaldi populazi bereiztua da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Kundudoak Etiopia ekialdeko Kundudo mendian, eta bertan spoilik, bizi den basazaldien populazio bat da dira. Oso gutxi dira, baina bertako biztanleek bi mende daramatzate ezagutzen. Mendeko gatazka militarren ondorioz galdutako Abisiniako zaldi talde txiki batetik etor litezke.

## Arrazaren historia 
Kundudo zaldia Etiopiako Oromia eskualdeko Kundudo mendian hedatzen da. Abere hauek Afrikan ezagutzen den zaldi basatien populazio zaharrena dira. Gainera, Afrika ekialdean geratzen diren zaldi basati bakarrak dira aldi berean eta desagertzeko arriskuan daude.Haile Selassie  enperadoreak Kundudoko populaziotik bere lehen zela zaldia hartu omen zuen duela mende bat baino gehiago.

2008an berraurkitu ziren, italiar ikertzaileen espedizio batean. Egiaztatu ahal izan zuten abereak morfologia desegokia zutela, endogamiak jota zeudela, eta bertako nekazariek noizean behinka abereren bat harrapatzen zutela goldaketa lanetan jartzeko. Harrapatutako moxal batzuek ere saltzen zuten. Ikertzaile hauek zaldi hauek babesteko aurreneko lanak hasi ziren aldi berean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirosław Ziętarski

**Mirosław Ziauktarski** (1993ko martxoaren 9a) Poloniako arraunlaria da. 2016ko eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, gizonezkoen skull laukoitzean eta gizonezkoen skull bikoitzeko ekitaldietan lehiatu zen, hurrenez hurren.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen skull laukoitzean.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Thynne

**Anna Thynne**, **Lady John Thynne** (Waterford, Irlanda, 1806ko apirilaren 1a - 1866ko apirilaren 22a), **Anna Constantia Beresford**  jaiotzez, britainiar itsas zoologoa izan zen, koralak eta belakiak aztertzen nabarmendu zena. Ur gaziko lehen akuario egonkorra eraiki zuen 1846an, eta koralak eta belakiak mantendu zituen hiru urte baino gehiagoz.

## Biografia 
Thynnek geologia maite zuen, baina 1846an bere lehen Madreporarekin (koralen genero bat) topo egin zuen eta harri bat zirudien baina izaki bizia zen zerbaitekin liluratuta geratu zen. Torquaytik Londresera espezimenak eramateko irrikaz, orratzez eta hariz belaki bati lotu zizkion madreporak, harrizko poto baten barruan. Gero kristalezko ontzi batera eraman zituen, bi egunetik behin ura aldatuz. Itsasoko ura ordezten jarraitzeko hornidura nahikorik ez zuenez, aireztatzera pasatu zen, eta leiho ireki baten aurrean ontziz aldatzen zuen ura. Morroiak egiten zuen lan hori.

1847an itsas landareak gehitu zizkien ontziei, eta bi urtetan lehen itsas akuario orekatua sortu zuen.

Lord John Thynne (1798-1881) Westminster abadiako kalonje eta dekanordearekin eta Thomas Thynne Batheko bigarren markesaren hirugarren semearekin ezkonduta zegoen. Bere tratamendu zuzena, beraz, "Lady John Thynne" zen. Senar-emazteek bi alaba eta zortzi seme izan zituzten.

## Argitalpenak 
* "On the incrase of Madrepores" *Annals and Magazine of Natural History* (London: Taylor and Francis) **3** (29): 449-461. 1859.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nida Patcharaveerapong

**Nida Patcharaveerapong** () edo **Pattaratida Patcharaveerapong** (), ***Tangmo*** () ezizenez ere ezaguna, (Bangkok, 1984ko irailaren 13a – Nonthaburi, 2022ko otsailaren 24a) thailandiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Bangkoken jaio zen. Bost urte zituela, haren gurasoak banandu ziren, beraz, aitarekin bizi izan zen. Haurriderdi bat zuen, Toi-Dayos. Sophon Patcharaveerapong aita bezala, Nida kristau protestantea zen. Haren ama, Panida Siriyudthayothin, aktore ohia da, 1970eko hamarkadan antzeztu zuena.

Bigarren hezkuntzan zegoela, iragarkietan parte hartzen hasi zen. 2002an, laugarren sailkatu zen Miss Teen Thailand lehiaketan.

2013aren amaieran, Phakin Khamwilaisakekin ezkongaitu zen, baina 2015ean banandu ziren.

2022ko otsailaren 24ko gauean, Tangmo Nida txalupa batetik Chao Phraya ibaira erori zen. Bi egun geroago gorpua aurkitu zuten. 2022ko maiatzaren 24an gorpua erraustu zuten Pathum Thani probintziako Rangsit eliza metodistako erraustegian.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roman Röösli

**Roman Röösli** (1993ko irailaren 22a) Suitzako arraunlaria da. 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan gizonezkoen skull laukoitzean eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan gizonezkoen skull bikoitzean lehiatu zen. Andrin Gulichekin batera, urrezko domina irabazi zuen lemazain gabeko bikoan, 2023ko Munduko Arraunketa Txapelketan, eta brontzezko domina 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Te Atairangikaahu

**Te Atairangikaahu** (Huntly, 1931ko uztailaren 23a - Ngāruawāhia, 2006ko abuztuaren 15a) maori erregina izan zen 1966tik hil zen arte.

Korokī Mahuta errege maoriarraren alaba izan zen. Bere aitaren hileta-egunean aukeratu zuten erregina, 1966ko maiatzaren 23an. 1952an Whatumoana Pakirekin ezkondu zen eta zazpi seme-alaba izan zituzten. 1970ean Britainiar Inperioko Ordenako Dama komendadore izendatu zuten eta 1987an Zeelanda Berriko Ordenarekin lehen kondekoratua izan zen.

## Genealogia
Alejandra Torray

**Alejandra Guerrero Torra**, ezagunagoa **Alejandra Torray** izen artistikoaz (Madril, 1968ko uztailaren 2a) madrildar aktorea eta ahots-aktorea da. Ezahuna egin zen *SMS*, *Sin miedo a soñar* (2006), *Hospital Central* (2000) eta *El comisario* (1999) lanekin.

## Bizitza 
Nuria Torray aktorearen eta Juan Guerrero Zamora eszena zuzendariaren alaba da, beraz, giro eszenikoan hezia. Artearen Historia ikasi zuen, 1991n lizentziatu zen.

### Aktore ibilbidea 
22 urterekin egin zuen debuta aktore gisa, El *marinero* (1990) lanaren moldaketa batekin, Fernando Pessoaren istorio bat Carmen Martin Gaitek egina.

Eszenatokien gainean, Neil Simonen *Mi querida familia* (1994), Miguel Murilloren *Y sin embargo te quiero* (2008) Ángeles Martínekin *edo* Antonio Galaren *El hotelito* (2013) lanetan parte hartu du, besteak beste. Espainiako Urrezko Mendeko autore klasikoen artean, interpretazio hauek nabarmentzen dira: Lope de Vegaren *El perro del hortelano* (1993), Agustin Moretoren *El lindo don Diego* (2007) eta Pedro Calderón de la Barcaren *Casa con dos puertas, mala es de guardar (*2007) eta *No hay burlas con el amor* (2008).

1990eko hamarkadaren erdialdetik telebistan ohikoa izan da. Hainbat telesailetan egin ditu agerraldi aipagarriak: *Compuesta y sin novio* (1994), *Médico de familia* (1995-1996), *SMS* (2006-2007), *Como el perro y el gato* (2007) Arturo Fernandezekin edo *Fago* (2008).

Halaber, ahots aktore lanak ere egin ditu.

## Antzerki ibilbidea 
* Fernando Pessoaren *El marinero*, Carmen Martin Gaiteren bertsioan.1990.
* *Pisito clandestino*, Antonio Martínez Ballesterosena. 1990.
* Molièreren *El avaro*. 1991.
* Lope de Vegaren *El perro del hortelano*. 1993.
* *Mi querida familia*, Neil Simonena. 1994.
* *La importancia de llamarse Ernesto*, Oscar Wilderena. 1995.
* Peter Shafferren *El apagón*. 1996.
* *Volpone,* Ben Jonsonena. 1997.
* *El becerro de metal,* Emilia Pardo Bazánena. 1998.
* *Noël Coward-en* *Un espíritu burlón*. 1998
* *Ay caray*, Josep Maria Benet i Jornetena. 1999.
* Molièreren *El burgués gentilhombre*. 2002.
* Alejandro Casonaren *La barca sin pescador*. 2003.
* *La cena del rey Baltasar,* Calderon de la Barcarena. 2004.
* *Si te he visto no me acuerdoI*, David Linsay-Abbarairezena. 2004.
* Manuel Criado de Valen *La conversión de Doña Bellida*. 2004
* Agustín Moretoren *El lindo Don Diego*. 2005.
* *Casa con dos puertas, mala de guardar*, Calderon de la Barcarena. 2007.
* Agatha Christieren *La visita inesperada*. 2007.
* *No hay burlas con el amor* Calderon de la Barcarena. 2008.
* *…Y sin embrago te quiero*, Miguel Murillorena. 2008.
* *El hotelito*, Antonio Galarena. 2013.
* Calígula, Albert Camusena. 2014.
* La pechuga de la sardina, Lauro Olmorena. 2015
* Lope de Vegaren *Maria Estuardo*. 2018
* *Realidad,* Benito Pérez Galdósena. 2020-21

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Crossness

'''''', Erresuma Batuko Londres hiriburuan ekialdean dagoen auzo bat da, Bexley barrutian dago. Tamesis ibaiaren hegoaldeko bazterrean dago.
2024ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 5 domina lortu zituen eta, horri esker, 44. postuan egongo zatekeen, Portugal (43.a) eta Etiopia eta Singapur (45.a) artean. Dorian Foulon Baionako Urt Velo 64 taldeko txirrindulariak urrezko domina eskuratu zuen C5 diziplinako 4.000 metroko bakarkako lasterketan. Gainera, Foulonek munduko marka ezarri zuen sailkapen proban, baita olinpikoa ere, 4.13.93ko denbora eginez. Heïdi Gaugainek zilarrezko domina eskuratu zuen C5 mailako banakako jazarpenean.. Mariam Eniola para-badmintonlariak brontzezko domina irabazi zuen emakumezkoen SL3 modalitatean. Ander Cepas donostiarrak brontzezko domina irabazi zuen mahai tenisean, MS9 kategorian. Iñigo Llopis donostiarrak urrea ere lortu zuen S8 mailako bizkar estiloko 100 metroko proban, 1.05.58ko denbora eginez. baina taldekako lana izanda ez dugu kontuan hartzen.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 11 kirol olinpikoetatik 9an hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainia, Frantzia eta Nigeriako selekzioekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen 2024ko Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuten 22 euskal kirolarien zerrenda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Parte hartzaileen zerrenda, *Naiz* webgunean
Jerusha Jhirad

**Jerusha Jacob Jhirad** (Shivamogga.

## Bizitza 
Jhirad Shivamoggan (Karnataka) jaio zen eta Bene Israel komunitate juduko kidea zen. Puneko eskola batean egin zuen ikasketak. Atzerrian ikasteko, Indiako gobernuaren diru-laguntza jaso zuen lehen emakumea izan zen. 1919an obstetrizia eta ginekologiako doktoretza lortu zuen. 1917an Londresko Elizabeth Garrett Anderson ospitalean hasi zen lanean, eta 1918an Birminghamgo amaetxean.

1975ean autobiografia labur bat idatzi zuen, eta 1990ean haren ilobak argitaratu zuen forma zabalduan, *A Dream Realised: Biography of Dr Jerusha J. Jhirad* izenburuarekin.

1984an hil zen, 93 urte zituela

## Lan hautatuak 
* *Medico-social work* (1929)
* *Maternal Mortality* (1936)
* *Report on an investigation into the causes of maternal mortality in the city of Bombay* (1941)
* *Uterine Inversion* (1946)
* *Women in the Medical Profession* (1960)
* *Practical aspects of birth control* (1963)
* *Role of legalization of abortions in population control* (1964)
* *Careers for Medical Women in India* (1964)
* *Ante-natal diagnosis* (1966)
* *Obstetrics Then and Now* (1968)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heïdi Gaugain

**Heïdi Gaugain** (Laval,  -) eusko-loiretar paratxirrindularia da, C5 mailan aritzen dena. Ezker besoko agenesia du. 2023tik aurrera, Bizkaia-Durango taldeko kidea da eta World Tour mailako Burgosko Itzulian parte hartu zuen.

## Ibilbidea 
Bi aldiz pistako paratxirrindularitzako munduko txapelduna da eta, beste bi aldiz, Europako txapelduna ere. Junior mailako Munduko txirrindularitza txapelduna eta 23 urtez azpiko Frantziako txapelduna ere. Bai txirrindularitzan bai paratxirrindularitzan izandako lehen txapelduna izan zen.

Parisko Udako Paralinpiar Jokoetan aurrenekoz parte hartu eta zilarrezko domina irabazi zuen C5 diziplinako bakarkako jazarpenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak