open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metil metakrilato

**Metil metakrilatoa** (MMA) konposatu organikoa da CH2=C(CH3)COOCH3 formula duena. Likido korlorgea da, azido metakrilikoaren ester metilikoa, eta monomero gisa usatzen da poli(metil metakrilato) plastiko gardena ekoizteko.

## Sintesia 
Metil metakrilatoaren produkzioa oso handia denez hainbat metodo baliatzen dira industrian monomeroa lortzeko.

### Zianohidrinaren bidea 
Azetona zianohidrina azido sulfurikoarekin tratatzen da eta bi urratsetako prozesu baten bidez metil metakrilatoa lortzen da. Lehen urratsean metakrilamidaren ester sulfurikoa ekoizten da,

(CH3)2C(OH)CN + H2SO4 -> (CH3)2C(OSO3H)C(O)NH2.

zeinek metanol bidezko transesterifikazioren bidez monomeroa ematen duen.

(CH3)2C(OSO3H)C(O)NH2 + CH3OH  ->CH2 =C(CH3)C(O)OCH3 + NH4HSO4    

### Etilenotik abiatuta 
Etilenoa lehengaitzat harturik bi bide daude metil metakrilatoa sintetizatzeko: metil propionatoaren bidea eta propanalaren bidea

#### Propionatoaren bidea 
Bi urratsetako prozesu honetan, lehenik, etilenoa karbono(II) oxidoz eta metanolez erreakzionarazten da metil propionatoa lortuaz.

C2H4 + CO + CH3OH ->CH3CH2COOCH3

Bigarren urratsean metil propionatoa metanolarekin erreakzionarazten da katalizatzaile egoki bat usatuz, zesio oxidoa adibidez, metil metakrilatoa erdietsiz.

CH3CH2CO2CH3 + CH2O -> CH2=C(CH3)COOCH3 + H2O

#### Propanalaren bidea 
Hiru urratsetako prozesu honetan, lehenik, etilenoaren hidroformilazioari ekiten zaio propanala sintetizatzeko.

CH2=CH2 +HCHO-> CH3CH2CHO

Bigarren pauso gisa, propanala formaldehidoz tratatzen da metakroleina lortuaz.

CH3CH2CHO + HCHO-> CH2=C(CH3)CHO +H2O

Azkenik, metakroleina airez oxidatzen da metil metakrilatoa emanez.

CH2=C(CH3)CHO  +1/2O2 -> CH2=C(CH3)COOCH3

Isobutilenoa azido metakrilikoara oxidatzen da eta, segidan, azidoa metanol bidez esterifikatzen da metil metakrilatoa emanez.

CH2=C(CH3)2 + O2 -> CH2=CH(CH3)COOH 

CH2=C(CH3)COOH + CH3OH -> CH2=C(CH3)COOCH3

## Erabilera 
Metil metakrilatoaren produkzioaren % 75etik gora poli(metil metakirlato) polimeroa sintetizatzeko usatzen da. Bestetik kopolimeroak prestatzeko ere baliatzen da, etsenplurako, *metil metakrilato-butadieno-estireno* kopolimeroa.

## Ikus, gainera 
* azido metakriliko
* etil metakrilato
* butil metakrilato
* poli(metil metakrilato)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Martzal

**San Martzal** Izarbeibarrako Gares udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

Erdi Aroan jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Garesko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *sanmartzaldarrak* ziren.

## Geografia 
San Martzal Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean eta Gares udalerrian.

### Inguru naturala eta kokapena 
Iruñeko merindadearen hegoaldeko herri hustu da.

### Klima eta landaredia 
Gares udalerria, iparraldetik hegoaldera, luzera handiko udalerria izanik, klima aldatu egiten da udalerriaren gunea zein den. Horrela, hegoaldean, mediterraneo klima kontinentala nagusitzen da, eta iparraldean klima mediterraneo-azpimediterraneoa dago. Batez besteko tenperatura 10 gradukoa da iparraldean eta 13 gradukoa hegoaldean. Prezipitazioak ere nahiko aldakorrak dira 500mm batez beste hegoaldean (urteroko egun euritsuak 75 dira), eta 1.000mm iparraldean (urteroko egun euritsuak 100 dira). Udalerriko gunerik menditsuenetan 1.000mm baino gehiago jausten dira urtero.

Garesko jatorrizko landaredia ia erabat galdu da nekazaritzaren eraginaren ondorioz. Oraindik ere, arte eta haritz batzuk badaude (13 hektarea baino ez XX. mendearen amaieran), baina udalerriaren gehienean sastraka eta mota askotako zuhaixkak dira nagusi. Birlandaturiko basoen azalera nahiko handia da, 767 hektarea, eta birlandaketa batez ere Austriatik ekarritako lariziar (Pinus nigra) eta pinu beltzekin egin zen.

#### Estazio meteorologikoa 
Garesen estazio meteorologiko bat dago, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Izarbeibar
* Izarbeibar-Novenera
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Drainatze-sistema

thumb|Drainatze-hodien ipintze mekanikoa
**Drainatze-sistema** baten funtzio nagusia lurzoruko sakonune topografikoetan pilatzen den ura ateratzea da, , eta, horrela, eragozpenak saihestea bai nekazaritzan, bai hiriguneetan edo errepideetan.

Uren jatorria honako hau izan daiteke:

* Gainazaleko isurketaren bidez
* Ureztatzeak edo hurbileko ibai baten mailak eragindako maila freatikoa igotzeak.
* Eremuan zuzenean prezipitatua.

Drainatze-sistemaren beste funtzio garrantzitsu bat ureztatzeko perimetroetan lurzoruan gatzen pilaketa kontrolatzea da, horrek produktibitatea nabarmen gutxitu baitezake.

Batez ere, drainatze-sistema, drainatuko den eremutik kanpo, ura bildu eta beste alde batera eramaten duten kanal sare batek osatzen du, kanpoko urak sartzea eragozten duen bitartean. Normalean sistema hauek beharrezkoak dira ibai handietako estuario zabaletan eta drainatze naturala eskasa den haranetan.

Kanalen sarea aldian-aldian garbitu behar da, horietan metatzen den lokatza eta hondoan eta maldetan hazten diren belar txarrak ezabatuz, bestela ur-emaria oso erraz aldatuko litzateke eta sistemaren eraginkortasuna galduko litzateke.

Drainatu behar diren lurrak drainatutako ura eraman nahi den obra edo ontzia baino kota handiagoan daudenean, lurraren berezko gainbehera aprobetxa daiteke, eta sistemak ezin hobeto funtzionatzen du grabitatearen indarrarekin. Bestela, ponpaketa-estazio bat ezarri beharko da.

Garbitu beharreko eremua ingurukoak baino maila baxuagoan dagoenean, eta garraio solido dezente duen ibaia dagoenean, lur baxuak bete daitezke, sedimentuak metatzeko eta horrela maila igotzeko.

Eragiketa hori asko egin da iraganean, eta, horrela, behe-lurretako eremu zabalak desagerrarazi dira. Egungo ikuspegiak jada ez du egokitzat jotzen esku-hartze mota hori.

Kasu batzuetan, ur meteorikoak ponpatu behar dira, ez baitago berez ateratzeko aukerarik. Mota honetako lehen instalazioak xix. mendean eman ziren, Europan, lurrunezko ponpekin.

Barne-errekuntzako motorrak sartzeak eta ondoren motor elektrikoak sartzeak drainatze-sistemen gaitasuna eta ezaugarriak nabarmen aldatu zituzten, gero eta malguagoak eta indartsuagoak bihurtu baitziren. XX. mendean, nekazaritza-muga zabaltzeko beharrak eta kostaldeko beheko eremuetako populazioa agerian uzten zuten gaixotasun endemikoei aurre egiteko beharrak bultzada handia eman diote drainatze-sistemak ezartzeari, eta drainatze-sistema garrantzitsuak eraikitzea eragin dute, eremu zabalak drainatzea ahalbidetzeko.

## Osagaiak 
Drainatze-sistema tipiko baten osagaiak hauek dira:

* Lurpean dauden landa-kanalak edo drainatzeak;
* **Bigarren mailako ubideak** eta **kanal nagusiak**. Kanal horiek, oro har, sakonak dira, eta horien hondoa inguruko lurraren kotak baino maila txikiagoetan dago. Oro har, drainatze-kanalak ez dira estaltzen, edo ezpondak kontsolidatzeko estali behar badira, estaldurak iragazkorra izan behar du, lurrean dagoen ura kanalera sartzea ez oztopatzeko; ...
* Kanalen ertzak babesteko lanak, bidegurutze eta kurbetan batez ere;
* Ubideen hondoko higadura kontrolatzeko obrak (hondoko jauziak)
* Ponpatze estazioak (ez beti beharrezkoak)

## Kanpo estekak
Uzta-biltzaileak (Anna Ancher)

***Uzta-biltzaileak*** () Anna Ancher (1859–1935) paisaiaren generoan aditua izan zen margolari daniarraren olio-pintura da. 1905ean bukatu zuen. Ancher Skagengo margolarien partaidea zen. Obra txiki samar da (56,2 x 43,4 zm). Margolaneren elementuak sinbolikak dira. Skagengo museoaren bilduman dago gaur egun. 

## Anna Ancher eta Skagen 
Anna Ancher (jaiotzez Brøndum) Skagengo margolariak izenez ezagutzen den artisten taldeko kidea izan zen, Jutlandiako iparraldeko Skagen arrantzale herrian hazi eta loratu zen 1870eko hamarkadatik XX. mende hasierara arte. Bera izan zen Skagen jaio zen taldeko kide bakarra; bere aitak bertako denda orokorra eta hotela zaintzen zituen. Ancher Danimarkako artista piktoriko handienetako bat bezala hartzen da; bere lan asko etxeko eszenetako argi-jolasetan zentratzen dira, baina erlijio-gaiengatik eta bere ama zaharrarekin egindako lanengatik ere ezaguna da.

## Deskribapena 
Lan honetan Anna Ancherrek gizon bat eta bi emakume erakusten ditu, Skagen inguruko soroetan uztarekin hasteko bidean. Ezohikoa da horrelako gaia Skagengo margolarien kanonean; hauek normalean bertako arrantzale komunitatearen bizitzan zentratzen ziren edo, bestela, etxe barruko eszenak irudikatzen zituzten. Irudia bi ataletan dago antolatuta: goiko zeru urdina eta behean zereal horia; uzta-biltzaileen irudiak soilik kolore-zatiak hausten du. Anna Ancherrek uzta-eszena batzuk ekoiztu zituen, guztiak antzekoak: uzta-biltzaileak eszenaren ardatz gisa ezartzen zituen. 

Labore helduen soroek ugalkortasunaren gaiarekin lotzen dute modu naturalean eta, aitzitik, taldearen aurrealdean sega daraman gizonak heriotzaren irudiekin lotzen ditu; Ancher bizitza eta heriotza uztartzen ari da, baina uztaren ordena eta lanaren banaketa ere irudikatzen ari da: tradizionalki gizonak segarekin mozten zuen uzta eta emakumeek lastoa eskuekin edo sardexka batekin biltzen zuten. Ancherren margolanak, gehienetan, ez dira obra sinbolistak, baina hau horrelako elemanutak erakusten ditu: 1893an Martha Johanseni (Viggo Johansen margolari lagunaren emaztea) gutun batean idatzi zuenez, pentsatu zuen «naturari atxikitzeko joera zuela arre, noizean behin Sinbolismo apur batek benetan ez du kalterik egiten».

Ancherrek uzta-eszena bat ekoizteko zuen interesa piztu izana agian Skagenen bere senarrarekin Michael Ancher-ekin partekatzen zuen etxetik gertu baserri asko zeudelako eta uzta garaian soroetatik pasatzen ikusiko zituen langileak. Halaber, beste artista batzuen antzeko gaiei buruzko margolanek ere inspiratu zuten, esaterako Vincent van Goghen lanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etil metakrilato

**Etil metakrilatoa** konposatu organikoa da CH2=C(CH3)COOCH2CH3 formula duena. Likido garden hau azido metakrilikoaren ester etilikoa da eta polimero akrilikoak prestatzeko monomero gisa usatzen da. Erredikal askeen bidez polimerizatzen da.

Toxikoa eta narritagarria da.

Etil metakrilatoa lehen aldiz prestatu zen azido 2-hidroxiisobutirikoa fosforo pentakloruroz tratatuz.(CH3)2C(OH)COOH ->[PCl5] CH2=C(CH3)COOCH2CH3

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* azido metakriliko
* metil metakrilato
* butil metakrilato
* poli(metil metakrilato)

## Kanpo estekak
Anna Ancher margolaria. Nire emaztearen erretratua

***Anna Ancher margolaria. Nire emaztearen erretratua*** () Michael Ancher (1849–1927) erretratugile eta paisaiaren generoan aditua izan zen margolari daniarraren olio-pintura da. 1884ean bukatu zuen. Ancher Skagengo margolarien partaidea zen. Tamainua 103,2 x 91,1 zm.koa da.

## Deskribapena 
Emakumea, Anna Ancher, ate ireki batetik begira agertzen da. Eskuineko eskuan ezkontza eraztun bat du eta haurdun dagoela nabaria da. Bere senarraren txakurrak Annaren sabelari begira dago. Obraren prestaketa 1883ko udan egin zuten eta abuztu hartan jaio zen bere alaba Helga. 1884an Kopenhagen erakutsi zuten, haurdunaldia irudikatzeak eztabaida sortu zuen: iraingarritzat jotzen zen haurdun dagoen emakume bat erakustea, ikusleei aurreko ekintza sexuala gogorarazten omen ziolako. Dena dela, artistaren emaztearen gaia laster ezagun egin zen beste margolari daniar batzuen artean. 

## Peder Severin Krøyeren margolana 
Bitxikeria: Peder Severin Krøyer margolariak Michael Ancherren erretratua egin zuen emaztearen erretratu hori egiten.  Krøyerrek egindako lehen pastel-margoetako bat da; lehengo pastel-margoak 1883an egin zituen.[thumb|[Peder Severin Krøyerrek Michael Ancherren erretratua egin zuen margolan hau egiten.|erdian|228x228px]]
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lourdes García Campos

**María Lourdes García Campos** (Madril, 1975eko apirilaren 29a) madrildar kirol kazetaria eta telebista aurkezlea da.

## Biografia 
Txikitatik kirol asko egin ditu: baleta, gimnasia, tenisa, futbola, eskalada eta runninga. New Yorkeko 2015eko maratoiko finisher izan da.

Profesional onak bezala, bere lana bokaziozkoa izan zen oso txikitatik argi baitzuen, eta Madrilgo Complutense Unibertsitatera ikasi zituen Informazioaren Zientziak, kirol-kazetari  izateko. aurkezle, editore eta erreportari izan da Txapeldunen Ligan Futboleko mundialetan, Eurokopetan, Lehen Mailako Ligako Txapelketa Nazionalean, Errege Kopetan, Espainiako Futbol Selekzioaren partidetak edo Champions Leagueetan.

Halaber, programak aurkeztu eta editatu ditu platoan, *Estudio estadio* —2004 eta 2005 bitartean, Iñaki Canoren eta Juan Carlos Riveroren ordez—, *El rondo de Estudio estadio* —2005 eta 2007 artean, Alfonso Arusek zuzendua eta Quique Guasche aurkezlekide zela, *Teledeporte 2* —2007 eta 2008 artean, Ana José Canciok editatua eta *Conexión TDP*— 20211 eta 2012 artean. 2016. urtean "*Corazón solidario*" saria jaso zuen.

### COVIDak eragindako 2020ko Olinpiar Jokoak 
COVID pandemiak eragina jasan zuen Tokioko 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, García Camposen 6. Olinpiar Jokoak, 12 ordutik gora lan egiten zuten. Mugimenduak oso murriztuta zeuden. Hoteletik estadiora eta estadiotik hotelera baino ezin ziren mugitu, erosketak egiteko 15´ baino ez eta lau egunetik lau egunera PCR-a egin beharra. 

## Bizitza pertsonala 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016. urtean "*Corazón solidario*" saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Venetian Las Vegas

**The Venetian Las Vegas**, euskaraz *Veneziarra Las Vegas*, AEBetako Nevada estatuko Las Vegas hirian dagoen luxuzko hotel eta kasino bat da.

1999ean irekia eta 2003an zaharberritua izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Eisenstein (argipena)

**Eisenstein** izenak hainbat adiera du:

* **Eisenstein**, AEBetako herria, Wisconsinen.
* **Bayerisch Eisenstein**, Alemaniako udalerria.

Eisenstein jatorri judu eta alemaneko deitura da, adibidez pertsona hauena:

* **Sergei Eisenstein**, zinemagile errusiarra.
* **Ferdinand Eisenstein**, matemarikari alemana.
Beilatoki

thumb|Oiartzungo Udal Beilatokia.
**Beilatoki** edo **tanatorio** bat da gorpuak, ehortzi edo erraustu aurretik, zaintzen edo beilatzen diren eraikin edo lokala. Izan daitezke publikoak, edo ehorztetxe negozio batek kudeatuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Palazzo

'*** edo **The Palazzo at the Venetian*', euskaraz *Jauregia Veneziarrean*, AEBetako Nevada estatuko Las Vegas hirian dagoen luxuzko hotel eta kasino bat da.

2007en irekia izan zen.

## Kanpo es tekak
* Webgune ofiziala
Margarita García Robayo

**Margarita García Robayo** (Cartagena de Indias, Kolonbia, 1980) Buenos Airesen bizi den idazle kolonbiarra da. Bere liburuak Argentinan, Txilen, Kolonbian, Mexikon, Perun, Espainian, Kuban eta Italian argitaratu dira eta ingelesera eta italierara itzuli dira. El Universal (Kolonbia) eta Clarín (Argentina) egunkarietan lan egin du. Azken horretarako, *Sudaquia* bloga sortu zuen, eta ospe handia lortu zuen. 2010etik 2014ra bitartean, Tomás Eloy Martínez Fundazioa zuzendu zuen.

## Lanak 
### Ipuinak 
* *Hay ciertas cosas que una no puede hacer descalza/ Gauza batzuk ezin dira gutxietsi* (Planeta, Buenos Aires: 2009. BerrargitaratuaDestino, Bartzelona: 2010).
* *Las personas normales son muy raras/ Pertsona normalak oso arraroak dira* (Mompox-en luma, Indietako Cartagena: 2011). Arlequinen argitaratua, Zapopan: 2012).
* *Orquídeas/ Orkideak* (Nudista, Buenos Aires: 2012).
* Cosas peores (Casa de las Américo argitalpen-funtsa, La Habana: 2014). Seix Barralen berrargitaratua, Buenos Aires: 2015; eta Alfaguara, Bogota: 2016).
* *LPrimera persona/ Lehen pertsona* (Pesopluma, Lima, 2017. Laguna Libros, Bogotá, 2018 eta Transiton, Madril, 2018 berrargitaratua.

### Eleberriak 
* *Hasta que pase un huracán/ Urakan bat gertatu arte* (Tamarisco, Buenos Aires: 2012). Laguna Libros n berrargitaratua, Bogotá: 2015).
* *Lo que no aprendí/ Ikasi  ez  nuena* (Planeta, Buenos Aires: 2013. Reeditado en Malpaso, Bartzelona: 2014).
* *Tiempo muerto/ Denbora hila* (Alfaguara, Buenos Aires, 2017)

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2015ean Kolonbiako Narratibaren Liburutegia Sarian finalista izan zen *Lo que no aprendí* nobelarekin.
* 2014an Casa de las Américas saria irabazi zuen *Cosas peores* kontakizun-liburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dolomittøyane

**Dolomittøyane** Svalbardeko Hinlopen itsasarteko uharte multzo bat da. Sparrenesetko lurmuturretik bost itsas milia inguru hegoaldera daude, eta hiru milia inguruko luzeran hedatzen dira, Gimleoddeneko alderantz kurbatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luxor Las Vegas

**Luxor Las Vegas**, AEBetako Nevada estatuko Las Vegas hirian dagoen kasino eta hotel bat da.

1993an ireki zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Paris Las Vegas

'''''', AEBetako Nevada estatuko Las Vegas hirian dagoen luxuzko kasino eta hotel bat da.

1999an ireki zen. Paris hiria gaitzat du, bai eta Eiffel dorrearen erreplika bat ere.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Flamingo Las Vegas

'***, formalki **The Fabulous Flamingo** eta **Flamingo Hilton Las Vegas*', AEBetako Nevada estatuko Las Vegas hirian dagoen luxuzko hotel eta kasino bat da.

1946an irekia izan zen.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Viggo Johansen

**Viggo Johansen** (1851ko urtarrilaren 3a-1935eko abenduaren 18a) Danimarkako margolaria eta Jutlandiako iparraldean udaro elkartzen zen Skagengo margolariak taldeko kide aktiboa izan zen. 1890eko hamarkadan Danimarkako margolari garrantzitsuenetako bat izan zen.

## Biografia 
Mutikotan, Johansenek jada bazeukan Wilhelm Marstrandek aitortutako marrazketarako talentua. Danimarkako Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen 1868tik 1875era arte, figura pinturan espezializatuz, baina ez zuen graduondoko azterketa gainditu.

Esaten da Skagenen, musika jotzeko margotzeko bezainbesteko interesa erakutsi zuela. Anna Ancheren lehengusu Martha Møllerrekin ezkondu zen. 1880an. Martha sarritan bere modelo izan zen. Viggo Johansenen alaba, Ellen, margolaria ere izan zen. Johannes Ottesen margolariarekin ezkondu zen.

Bere lehengo lanak Hornbæk herrikoak dira, non 1872 eta 1876 artean margotu zituen *Et Maaltid* eta *Nabokonens Besøg* bezalako lanak. Skagen nargolariekin 1875ean lotu zen lehen aldiz, Karl Madsen eta Michael Ancher bere ikaskideek bultzatuta.

1885etik aurrera, Parisen egin zuen erakusketa; bertan Claude Monetek inspiratu zuen, batez ere kolorearen erabileran, *Christian Bindslev er syg* (Christian Bindslev gaixorik dago, 1890) margolanean ikus daitekeen moduan; Christian Krohgen, Skageneko beste margolarietako baten eragina ere erakusten du. Paristik itzuli ondoren, bere margolanek tonu argiagoak hartu zituzten; Frantziako artisten lanetan beltzaren eza nabaritu zuen eta bere aurreko lanak ilunegitzat jo zituen alderatuz. 

Hala ere, Johansen gogoratzen da bereziki bere barruko argi-efektu apalengatik —horietako asko Parisera bisita egin ondoren margotu ziren— *Glade jul* (Eguberri on, 1891), [1. oharra] *Aftenpassiar* (Arratsaldeko elkarrizketa, 1886) eta *Aftenselskab i kunstnerens hjem* (Bilera artistaren etxean, 1899) eta etxeko familia-bizitzaren eszenak, baina paisaiak ere margotu zituen (*Skagen*, *Tisvilden*). 1891n, Johansenek Peder Severin Krøyerrekin eztabaida gogor bat izan zuen eta, ondorioz, Ancher familiarekin izandako harremana estua hoztu egin zen eta berak eta bere familiak hainbat urtez ez zuten Skagen bisitatu.

1888tik 1906ra, Artisten Akademiako Emakumeen Eskolan irakatsi zuen. Ondoren, han irakasle izan zen 1920ra arte eta, denbora batez, bertako zuzendarietako bat izan zen.

## Sariak 
1886an, Johansenek Erakusketaren Domina jaso zuen *Evening Talk* margolanagatik. 1889an, Skagengo artista askok sariak jaso zituzten Parisko Erakusketa Unibertsalean; Johansenek Urrezko Domina irabazi zuen *Børnene vaskesek* lanarekin.

## Iruditegia 

The family of the artist 1895 viggo johansen.jpg|*Artistaren familia*
Viggo Johansen Aftenpassiar 1886.jpg|*Arratsaldeko elkarrizketa* (1886)
Johansen Viggo - Radosne Boże Narodzenie.jpg|*Eguberri on* (1891)
Tilobkirke viggo johansen.jpg|*Tibirkeko eliza*
Dividing the catch (Viggo Johansen).jpg|*Arrantza banatzen* 
Christian bindslev er syg.jpg|*Christian Bindslev gaixorik dago* (1889)  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Józef Glemp

**Józef Glemp** (Inowrocław, 1929ko abenduaren 18a - Varsovia, 2013ko urtarrilaren 23a) poloniar kardinala izan zen.

Gniezno eta Poznańgo seminarioetan ikasi zuen baina Bigarren Mundu Gerrak bere heziketa erlijiosoa eten zuen eta naziek bera eta bere anaiak bortxazko langile bezala erabili zituzten.

1956an apaiztu zen eta 1958an Erromara iritsi zen Zuzenbide Kanonikoa ikastera. 1964an Gnieznora itzuli zen eta 1967an Stefan Wyszyński kardinalaren idazkari izendatu zuten.

Joan Paulo II.a aita santuak 1979an Warmiako gotzain izendatu zuen eta 1981ean Varsoviako artzapezpiku. Poloniako Gotzainen Batzarreko lehendakari izan zan 1981etik 2004ra.

1983an kardinal izendatu zuten eta Benedikto XVI.a aita santua aukeratu zuen 2005eko konklabean parte hartu zuen. 2006an Varsoviako gotzain emeritu bihurtu zen.
Excalibur Hotel and Casino

'''''', AEBetako Nevada estatuko Las Vegas hirian dagoen hotel eta kasino bat da.

1990ean irekia izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Cathy Hackl

**Cathy Hackl**, ezaguna ***metabertsoaren amabitxia*** ezizenaz (AEB, XX. mendea ) estatubatuar kazetaria, idazlea, futurista teknologikoa, CEO da metabertsoarekin lotutako enpresa-estrategietan espezializatutako Future Intelligence Group enpresan, eta haren Chief Metavarse Officer, enpresa handietan ohikoa izango den figura berria izango da. Metabertso, bideojoko, web3 eta errealitate areagotuaren ikerketan eta aholkularitzan aritu da. Cathy Hacklen esanetan:*Metabertsoa ez da utopia izango, ezta distopia ere, bien artekoa baino.* Gero Magic Leap taldearekin elkartu zen eta 2021erako bere negozioa egina zuen. Gero aurkikuntzak eta ekarpenak zabaltzen aritu zen The Wall Street Journal, WIRED eta Forbes hedabideetan.

Futures Intelligence Group-eko CEOa da. Clinique and P&G bezalako negozioei buruzko ikerketa eta aholkularitza eskaintzen ditu, suntsikorrak ez diren tokengai estrategikoetan, NFTs, bideojokoak eta moda birtuala izenekoetan. Ikerketaz gain, Hacklek metabertsoaren gaiak zabaldu ditu bi podcast-en bidez: Adweek´s Metavarse Marketing eta Future Insiders, marketinaren eta web3 joeren zale sutsuei buruzkoa.

### *Meta* dela eta, Cathy Hackl eta Zuckerberge ez datoz bat 
*Berak eta biok etorkizunaren oso ikuspegi desberdinak ditugu. Metabertsoaren nireak mundu fisikoa ere hartzen du, berea ere badela uste dut, baina errealitate birtualera bideratuago dago. Ez zitzaidan oztopatu terminoa bereganatzea. Egia da nahasmena sortu zuela, jende askok nahasten baitu Facebook eta metabertsoa, baina nik uste baino askoz lehenago sartu zien kontzeptua milioika pertsonari».*

## Argitalpenak 
* G. Wolfe, S., Hackl. 2017. urtea. Marketing New Realities: An Introduction to Virtual Reality & Augmented Reality Marketing, Branding & Communications
* Buzzell, J., Hackl, C. 2021. Augmented Workforce: How AI, AR eta 5G Will Impact Every Dollar You Make
* Hackl, C., Lueth, D., Di Bartolo, T. 2022. Navigating the Metavarse: A Guide to Limitless Possibilities in a Web 3.0 World, U.S. Wiley

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autorretratua zapi gorriarekin

***Autorretratua zapi gorriarekin*** () Max Beckmann margolari alemaniarraren mihise gaineko olioa da. 1917an egina, gaur egun Stuttgarteko Estatu Galerian dago.

## Historia 
Max Beckmann mediku soldaduak, Lehen Mundu Gerran Alemaniako armadan boluntario bezala gogotsu batu zenak, Mendebaldeko Frontean eta Flandrian gerraren izugarrikeriak sentitu zituen, 1915eko uztailean nerbio-kolapso larria jasan zuelarik. Gerrari buruzko bere ikuspegia izugarri aldatu zen, eta ondoren egin zituen margolanetan islatzen da hori, estilo kezkagarriagoa eta espresionistagoa hartu baitzuten. Bere hitzetan, gerraren inpresioek "bizitzaren gauza esanezinak... gainazal eta lerro garbi eta kristalinoetan giltzapetu" nahi izatea eragin zioten.

Pintura Stuttgarteko Estatu Galeriak erosi zuen 1924an, baina nazien erregimenak konfiskatu zuen 1937an, arte endekatua zeritzon purgatzean. 1948an itzuli zen museoko bildumara.

## Deskribapena 
Tamainua 80x60 zm.koa da.

Lanak elementu sinboliko ugari erakusten ditu. Autoerretratu hau 1917an egin zen eta gerraren bere inpresio negatiboak islatzen ditu. Protagonistak ezkerretara begiratzen du bortizki. Eskuineko eskua ate irekian bermatuta dago. Bertan, eguzkia eta eliza baten dorrea ikusten dira. Bere ezkerreko eskuak, magalean, ikuspegi hori ere baztertuz, estigma bat dirudiena erakusten du. Burua, zehazki, atzean itxitako leihoko gurutzearen elkargunean dago. Bi xehetasunek martiri bat bezala identifikatzen dute artista, eta, aldi berean, zapi gorria lepoan, bohemiarrena, zirkunstantzien aurkako matxinada ere irudikatzen duela dirudi. Une honetan esan zuen: "Jainkoaren aurreko umiltasuna amaitu da. Nire erlijioa (...) Jainkoari erronka bat da, nire koadroetan Jainkoari gaizki egindako guztiagatik errieta egiten diot."

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trump International Hotel & Tower (New York)

'***, jatorriz **Gulf and Western eraikina*', AEBetako Nevada estatuko Las Vegas hirian hotel bat da Donald Trump jabearen izena darama.

1970ean Thomas E. Stanley arkitektoak eraikiarazi zuen eta 1995-1997 artean Philip Johnson eta Costas Kondylis arkitektoek zaharberritu.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Wild (2014ko filma)

***Wild*** (euskaraz *Basati*), 2014ko Jean-Marc Vallée kanadarrak zuzendutako drama eta abenturazko biografia film bat da. Cheryl Strayed estatubatuar idazlearen *Wild: From Lost to Found on the Pacific Crest Trail* (2012) liburu autobiografikoan oinarritua dago. Reese Witherspoon, Laura Dern eta Thomas Sadoski aktoreek antzeztu zuten.

Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Reese Witherspoon) eta Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Laura Dern) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
1995eko ekaina, Minnesota, Cheryl Strayed (Reese Witherspoon) emakume gazte ezkondua asko maite zuen Bobbi (Laura Dern) ama minbiziaz zendu izanaren bizipen latzaren ostean lurjota gelditu eta depresioaz egotearen ondorioz bere samina arintzeko asmoz heroina erabili eta ezezagunekin sexua eduki eta oheratuko da, ondorioz Paul (Thomas Sadoski) senarra haregandik dibortziatuko da. Honela bada, Cherylek bere bizitzari zentzua bilatu asmoz eta aurrez inolako eskarmenturik izan gabe bakarkako ibilaldi luze bati ekitea erabakiko du, honetan Ozeano Bareko Mendilerroaren Ibilbidean barna 1.600 kilometroz jarraituz, Mojave basamortua zeharkatu eta Oregon eta Washington estatuak igaroz, bere burua berraurkitzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Reese Witherspoon: Cheryl Strayed
* Thomas Sadoski: Paul, Cherylen senar ohia
* Laura Dern: Bobbi Grey, Cherylen ama
* Keene McRae: Leif, Cherylen anaia
* Gaby Hoffmann: Aimee, Cherylen lagunik onena
* Michiel Huisman: Jonathan
* W. Earl Brown: Frank
* Jan Hoag: Annette
* Kevin Rankin: Greg
* Brian Van Holt: Rangerra
* Cliff De Young: Ed
* Mo McRae: Jimmy Carter
* Charles Baker: TJ
* Nick Eversman: Richie
* J.D. Evermore: Clint
* Randy Schulman: Terapeuta
* Cathryn de Prume: Stacey

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Laura Escanes

**Laura Escanes**, jaiotzaz **Laura Esques Espinosa** (Bartzelona, Katalunia,1996ko apirilaren 13a) bartzelonar modeloa, poeta eta interneteko ospetsu (influencer) ezaguna da, batez ere *Majorica* bitxi-markarekin egindako lanagatik eta Bartzelonako *080*-an eta *New York Fashion Week* delakoan *Custo Barcelon*a markarako desfilatzeagatik. 2018an, lehen poema-liburua kaleratu zuen: *Piel de letra*.

## Biografia 
Carles Escanes eta Anna Espinosaren alaba da. Albert izeneko neba txikia du. 2015. urtean Kazetaritzako unibertsitate-ikasketak hasi zituen, baina handik gutxira utzi egin zituen. 2018az geroztik,komunikazio-karrera ikasten ari da, urrutiko ereduan.

## Lan ibilbidea 
### Interneteko ospetsu (influencer) 
2012an Instagramen profila sortu zuen, aitak bidaietako argazkiak partekatzeko gomendatuta. Harrezkero, ospea izan zuen sare sozialean, eta milioi bat jarraitzaile baino gehiago zituen 2019ko abenduan eta 1,8 milioi 2023ko urtarrilean. 

### Modelo 
2015ean, Mallorcako *Majorica* bitxi-markarekin lankidetzan aritu zen *Why Not* publizitate-kanpainarako. 2016. urtean, 080 Bartzelonan desfilatu zuen Fashion Week, Custo Barcelona markarekin, eta urte horretan bertan New York Fashion Week desfilean hasi zen marka bererako.

2019ko azaroan, Ihesaren Aurkako Fundazioaren *People in Red* Galara gonbidatu zuten.

2022an, Escanesek Lifestyle saria irabazi zuen Ídolo sarien lehen galan.

Halaber, 2022an, Antena 3eko *El desafío* saiko lehiakide gisa fitxatuko zutela iragarri zuten, eta María Pombo lagunaren ondoren lehiaketan parte hartzen bigarren *influencer*-a izan zen.

## Bizitza pertsonala 
Bi urteko harremana izan zuen Ferran Reñaga poker-jokalari profesionalarekin. Utzi eta gutxira, 2015ean, Risto Mejide telebistako pertsonalitatearekin hasi zuen harremana, bera baino 22 urte nagusiagoa. 2017ko maiatzaren 20an ezkondu ziren Mas Cabanyesen. 2019ko urriaren 2an alaba izan zuten, Roma. Banantzearen berri eman zuten 2022ko irailean.

2022tik harreman egonkorra du Alvaro de Luna kantariarekin.

## Lanak 
* Escanes, Laura (2018). *Piel de Letras*. Editorial Aguilar argitaletxea.  176 or. ISBN 8403518854. 

## Desfileak 
* 2016: Barcelona Fashion Week, Custo Dalmau markarekin.
* 2016: New York Fashion Week, Custo Dalmau markarekin.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022an, Escanesek Lifestyle saria irabazi zuen Ídolo sarien lehen galan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Internet Movie Databasen (ingelesez).
Damien Hardman

**Damien Hardman** (Warriewood, 1966ko urtarrilaren 23a) australiar surflari ohia da.

1984an hasi zen surf profesionalean, eta hurrengo urtean 17. postuan geratu zen txapelketan. 1987an bere lehen txapelketa irabazi zuen, Manly Beachen jokatutako azken proban erabaki zena. Hurrengo urtean txapeldunorde izan zen, eta 1989an eta 1990ean laugarren. 1991n berriro izan zen txapeldun. 2001ean erretiratu zen behin betiko.
Hanburgesa begano

**Hanburgesa beganoa** ohiko hanburgesaren aldaera beganoa da, haragi txikituaren ordez landare jatorriko produktuak erabiltzen dituena. Tofua, seitana edota dilistak erabiltzen dira besteak beste. 

## Historia 
Hanburgesak duela hainbat mendetatik existitu izan dira Europa eta Asiako gastronomian. Hanburgesa beganoaren sorrera ez da zehazki ezagutzen baina esaten denez 1982an Greg Sams-ek Londresen *VegeBurger* izenarekin sortu zuen eta aurreneko hiru astetan 2.000 hanburgesa pakete saldu zituen.

## Prestaketa 
Haragi txikituaren itxura ematen zaio erabiltzen den elikagaiari. Ondoren frijitu egiten da eta ohiko hanburgesak dituen osagaiak gehitzen zaizkio; letxuga, tomatea, soja ernea, enkurtidoak, gazta begetala eta papata frijituak. Saltsa batez apaintzen da (tomatea, guakamolea, ziapea, maionesa, saltsa miña...) eta ogi artean sartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camille (hartza)

thumb|thumbtime=0|start=0|Bideo honetan hartzak Euskal Herrian izan duen ibilbidearen gaineko zortzi datu azaltzen dira.

**Camille** (1983 edo 1984 — 2010 inguru) Nafarroan bizi zen europar hartz arre arra izan zen. «Euskal Herriko azken hartza» bezala irabazi zuen ospea. Izan ere, Nafarroako azken Pirinioetako hartza izan zen, baina hartzaren populazioa berreskuratzeko programa bati esker, Esloveniatik inportatutako beste hartz batzuk bizi dira gaur egun Pirinioetan), eta horrek kezka sortzen zien bertako artzainei. Une honetan, jada azpiespeziearen desagerpena saihestezina dela ohartarazi zen: Pirinioetako hartz arrearen bi ar baino ez ziren bizirik atera, Camille eta Aspe-oeste izenekoak, eta eme bakar bat ere ez.

2009ko azaroaren 14an, Jaime Solans natura babeserako agenteak Camille ikusi zuen Aragoiko Pirinioetan basurde bat jaten. Abenduaren 4an, zoologoek hartzaren irudia jaso zuten, Ansó eta Zuriza artean grabatua.

2010eko otsailaren 5ean ikusi zuten Camille azkenekoz. Espainia eta Frantziako ingurumen erakundeek iradokitzen zuten Camilleren heriotzaren txostena faltsua izan daitekeela eta Camille eta Aspe-oeste hartz bera direla.

## Peluxea 
2001ean, euskaraz egiten zuen lehen jostailua kaleratu zen: Kamiltxo peluxezko hartz-kumea, Camilleren izena duena. Ezkerreko hanka zapalduz gero, esaten zuen, «Kaixo, laguntxo. Ni Kamiltxo naiz, Pirinioetako hartza. Nola duzu izena?».

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cannelle

## Kanpo estekak
María Muñoz

**María Muñoz**, jaiotzaz **María Eva Muñoz** (Temperley, Buenos Aires, Argentina, 1968ko apirilaren 27a &ndash; Buenos Aires, 2003ko apirilaren 29a) argentinar irrati- eta telebista-esatari, -gidari eta -animatzailea izan zen.

## Biografia 
María Muñozek Irrati-Irakaskuntzako Goi Mailako Institutuan (ISER) egin zituen lokuzio-ikasketak, eta hantxe lortu zuen esatari nazionalaren titulua.

Telebistan eman zituen lehen urratsak Video Cable Comunicación-en (VCC)  izan ziren, eta, Alejandra Gavilanesekin batera, Cablín izeneko haur-seinalearen lehen bi aurkezleetako bat izan zen. Geroago, Juan Alberto Badiaren eskutik, "Imagen de radio" saioan aritu zen. Geroago, 1998an, Horacio Embónekin batera, Canal 9 katean ematen zen albistegia gidatu zuen. Irrati lana Radio Mitre-n egin zuen, eta handik Marcelo Tinellik gidatzen zuen *Videomatch* telebista-saioko off-eko ahotsa izatera pasatu zen. Azkenik, bere azken lanak hauexek izan ziren: Radio 10 (bere kazetaritza-, musika- eta kultura-programa propioa zuen); Mega 98.3 irratian (Argentinako rock nazionala emititzeko FM irratia); *Después de hora* telebista-albistegian, Daniel Hadaden ondoan; eta Utilmuy Satelite kable-seinalearen hainbat programatan. Haren ahotsa oso tinbre femeninokoa zen, eta gozotasun handikoa. Bere gaitasunengatik, Martín Fierro saria irabazi zuen (Argentinako ikuskizunaren figurei ematen zaien sari gorena), 2002an eman zioten saria. Gertaera horren ondoren, Mariak bere gaixotasunaren berri izan zuen, bularreko minbizia hain zuzen ere, eta hantxe hasi zen haren aurkako borrokaldia -azkenean, eta ahalegin guztiak egin arren, porrot egin zuena-, hil zen egunera arte; Buenos Airesko *San Camilo erietxean* zegoela gertatu zen.

Mariak bi haur utzi zituen, eta haien alde borrokatu zen indar guztiekin.

## Anekdotarioa 
Mariak "*Después de Hora*" telebista-saioa egiten zuenean (albistegia astelehenetik ostiralera 00:00etan hasten zen), Daniel Hadadekin eta beste lankide batzuekin batera; ohikoa zen, eszenatokian agertzean, *Charles* Aznavourren bertsioan "She" musika-gaiarekin batera agertzea. Bere kideek eta produkzioak María Muñozen edertasuna, dotorezia eta sentsualitatea nabarmentzen zuten horrela.
Luis Hesares-en hitzetan:*Maria Muñozi, ISERen lokuzio-ikastaroa ematen hauxe esan nion egun batean,*  *ikasle ginela, hauxe esan nion "laster egongo zara komunikabideetan", eta halaxe gertatu zen. Gero, haren ibilbidea ezaguna izan zen jendaurrean, bere talentuagatik eta ahots ederragatik.*

## Legatua 
María Muñozi gehien miresten dion pertsonetako bat Damián Muñoz iloba da, '*Popochi* ' ezizenaz ezagunagoa, bere lanbidean jarraitu baitio, komunikabideetan esatari ezaguna baita.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2002ko Martín Fierro saria irabazi zuen .
* Hil ostean ere, haren ahotsa Radio 10eko erantzungailuan jasota dago, omenaldi gisa, irratiaren estudio nagusiari ere deitu zitzaion, "María Muñoz" izenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *María Muñozen oroitzapena*.
Iruñerriko Ibarrak

**Ibarrak** Nafarroa Garaiko azpieskualde bat da, Iruñerria eskualdean barruan, Euskal Herrian kokatuta. Iruñerriko landa eremua da, tradizioz ibarretan antolatzen dena, Metropolialdean ez bezala, bertan ohiko antolaketa zendeetan egiten baita. Dena den, egia da Itza Zendea azpieskualdekoa dela eta Eguesibar, Aranguren eta Elortzibar ibarrak Metropolialdean sartuta daudela, baina aldaketa horiek irizpide demografiko eta praktikoen ondorio dira batez ere.

20 udalerrik osatzen dute, eta  biztanle eta 688,06 kilometro koadroko azalera zituen; horrek 19,53 biztanle kilometro koadroko biztanleria-dentsitatea sortzen zuen. Arga ibaia Beraskoainen dagoen itsas mailaren gaineko 360 metrotik Okoro mendiaren 1259 metrora arteko altuera du.

Eskualdeburua Zubiri kontzejua da, Esteribar udalerrian.

## Izena 
*Ibarrak* beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* gaztelaniaz: *Valles*

Izen ofiziala, Nafarroako Gobernuaren arabera, honako hau da: *Valles / Ibarrak*.

### Etimologia 
## Geografia 
### Mugakideak 
### Inguru naturala 
### Klima 
## Banaketa 
### Banaketa tradizionala 
### Udalerriak 
Ibarrak azpieskualdea 19 udalerritan banatuta dago, honako hauek:

### Herriak 
### Herri hustuak 
### Partzuergoak 
## Historia 
Azpieskualdea 2019an sortu zen, Barkos gobernuak onartutako 04/2019 Foru Legearen arabera. Nafarroa Garaiko eskualde berriak diseinatzeko prozesuan, 11 eskualde proposatu ziren lehen aldiz, eta horietako 3 bi azpieskualdetan banatu ziren. Azpieskualde hori *Ibarrak* izenarekin agertzen zen, eta 20 udalerrik osatzen zuten, azkenean kontserbatu zena.

Urte bereko irailean legeak atxilotu zuen Maria Chivite lehendakari berriak, bere ustez aurreko legealdian gehiengo osoz baliatu zen legeak ez baitzuen behar besteko adostasunik. Horregatik, nahiago izan zuen sakonago landu hasi berri zen legegintzaldian, prozesuarekin bat egin aurretik. 2021eko urrian, aldi baterako neurri gisa, tokiko finantzaketa-eredu berri bat onartu zen, aurrekoan sortutako desberdintasunak konpontzeko, eskualde berriak garatzen diren bitartean; hala ere, Uxue Barkosek bere garaian baliatu zuen legeak aprobetxatuta eta ofizialki onartuta jarraitzen zuten.

## Demografia 
## Ekonomia 
## Politika 
Ibarrak azpieskualdea, lege-eremuan garatuta egon arren, oraindik garatu gabe dagoen azpieskualdea da, arlo juridikoan edo eskumenetan. Horregatik, oraingoz ez dago lurralde osoa biltzen duen azpieskualde-erakunderik edo mankomunitaterik.

## Azpiegiturak 
### Errepideak 
### Hezkuntza 
### Osasuna 
## Garraioa 
## Kultura 
### Euskara 
## Ondarea 
### Ondasun nabarmenak 
### Eremu naturalak 
## Irudiak 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Iruñerria
* Nafarroa Garaiko eskualdeak
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak
Carole Ann Ford

**Carole Ann Lillian Ford**, jaiotzez **Carole Ann Higgins**, (Ilford, Essex, 1940ko ekainaren 16a) Ingalaterrako aktorea da, *Doctor Who* telesailean Susan Foreman bidaia-lagunaren papera egiteagatik ezaguna dena, lehenengo doktorearen laguntzailea hain zuzen ere.

## Biografia 
Antzerkian lan handia egin zuen Carole Ann Fordek, komediak, musikalak eta dramak antzeztu zituen. Zineman *The Day of the Triffids* filmean Bettina neska frantsesaren rola bete zuen eta hurrengo urtean *Doctor Who* telesailean protagonista izateko aukeratu zuten. Lehenengo doktorearen bidaia-laguna izan zen. Susan Foreman antzezten zuen, doktorearen iloba hain zuzen ere. Denboraldi bat egin zuen bertan, 51 atal guztira, eta 1964an *The Dalek Invasion of Earth* atalean amaitu zen bere partehartzea. Ondoren *Doctor Who*-ren inguruko hainbat telefilmetan agertu zen berriz ere Susan Foremanen rola betez, azkenengoz 1995ean, *Shakedown: Return of the Sontarans* spin-offean.

1977an aktore izateari utzi zion, pisu handia galdu eta ahotsik gabe gelditu baitzen. 

2013an *An Adventure in Space and Time* eta *The Five(ish) Doctors Reboot* telefilmetan agertu zen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telesailak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Minna Beckmann-Tube

[thumb|250px|[Max Beckmann: *Max Beckmann eta Minna Beckmann-Tube-ren erretratu bikoitza* (1909), Moritzburg Art Museum.]]
**Minna Beckmann-Tube** (1881eko uztailaren 5a-1964ko uztailaren 30a) opera-abeslari eta margolari alemaniarra izan zen. Max Beckmann margolari eta marrazkilariaren lehen emaztea izan zen. 

## Biografia 
Kapelau militar protestante baten alaba, Minna Tube 18812ko ekainaren 5ean jaio zen Metz, garai hartan Alemaniako hirian. Bere familia Posenera, Danzigera, eta gero Altenbourgera joan zen bizitzera. Oso gazte margolari izan nahi zuen. 1903an Max Beckmann marrazkilari eta margolaria ezagutu zuen, Weimarko Arte Ederren Eskolan. 1906an, Maxekin ezkondu zen eta hurrengo urtean Berlin-Hermsdorf-en kokatu ziren bizitzeko. Minna bere etxe berriaren barruko dekorazioaz arduratu zen. Seme bat izan zuten, Peter, 1907an.

Margotzeari utzi ondoren (2022ko Nicola Graef-en *Un voyageur* dokumentalaren arabera, Max Beckmann izan zen bere emazteari ezkondu ondoren margotzen jarraitzea debekatu ziona), kantu eskolak hartu zituen. Soprano edo mezzo-soprano gisa, 1912an igo zen oholtzara, Elberfeld, Dessau eta Chemnitzen aritu zen. 1918tik 1925era, Austriako Grazeko Operan lan egin zuen. Bikotea Berlin, Frankfurt eta Graz artean bizi zen garai hartan. Max Beckmannek, azkenean, Minna utzi zuen 1925ean, Mathilde Kaulbach izeneko emakumearekin ezkontzeko; bigarren emazte hau Friedrich August von Kaulbach margolariaren alaba zen.

Bere dibortzioaren ostean, Minnak abeslari karrerarekin jarraitu zuen. Nahiz eta banandu izan, nolabait, Max Beckmannekin lotuta jarraitu zuen.1945ean, Amerikako eta Sobietar armaden aurrerapenaren aurrean, Gautingen errefuxiatu zen, Bavarian. Bertan, bere senarraren omenez, 1951n, Max Beckmann Elkartea sortu zuen, .

Minna Beckmann-Tube Gauting-en hil zen 1964ko uztailaren 30ean2. Max Beckmann-en koadro askok bera irudikatzen badute ere, Minna Tubek ez zuen soinu-grabaziorik utzi.

## Lan aukeratuak 
* *Großmutter Tube und Enkel Peter*, 1914, olio mihise gainean
* *Selbstbildnis mit Sohn Peter*, c. 1915, olio mihise gainean
* *Jünglingsportät (Peter Beckmann)*, c. 1923, olio mihise gainean
* *Bildnis Peter Beckmann*, 1933, olio mihise gainean
* *Bildnis Maja Beckmann*, 1950, olioa
* *Bildnis Mayen Beckmann*, 1954, olio mihise gainean

## Bibliografia 
* *Max Beckmann: Briefe im Kriege. Gesammelt von Minna Tube*. Berlin, 1916 ;
* *Minna Tube: Erinnerungen an Max Beckmann*. In: Doris Schmidt (dir.): *Max Beckmann: Frühe Tagebücher*. Munich, 1985, (pp.&nbsp;157 - 186) ;
* Stephan Reimertz: *Max Beckmann und Minna Tube: Eine Liebe im Porträt*, Rowohlt Berlin 1996 ;
* ders.: *Max Beckmann: Biographie.*, Luchterhand, Munich, 2003 ;
* Galerie Berlin: *Zeit zu leben: Max Beckmann, Minna Beckmann-Tube, Bernhard Heisig*, Galerie Berlin, Berlin, 1992 ;
* Max Beckmann Archiv (zuz.): *Minna Beckmann-Tube*, Munich, 1998 ;
* Cornelia Wieg (zuz.): *Max Beckmann seiner Liebsten: Ein Doppelporträt*, Stuttgart, 2005.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Max Beckmann

## Kanpo estekak
Laiene Pikabea

**Laiene Pikabea** (Ereñotzu, Hernani, 2003) herri kirolari gipuzkoarra da, aizkora proban aritzen dena.

## Ibilbidea 
Aita aizkora probatan aritzen zen eta hark animatuta hasi zen Laiene lehiatzen. 2021ean Euskal Herriko Txapelketan txapeldunordea izan zen eta 2022an Irati Astondoarekin bikote eginez Ramon Latasa saria irabazi zuen eta Urrezko Aizkolariak lehiaketan bigarren izan zen.

## Palmaresa 
### Aizkolaritza 
* Urrezko Aizkolariak:
** Binaka, txapeldunordea (1): 2022 (Irati Astondoarekin)
* Ramon Latasa saria:
** Txapeldun (1): 2022 (Irati Astondoarekin)
* Euskal Herriko Txapelketa:
** Txapeldunordea (1): 2021

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Mozarowsky

**Alexandra Elena Mozarowsky Ruiz de Frías**, ezagunagoa **Sandra Mozarowsky** izenez, (Tanger, Maroko, 1958ko urriaren 17a - Madril, Espainia, 1977ko irailaren 14a) espainiar aktorea izan zen. 1970eko hamarkadan zehar *destape* sailkapeneko hogei bat filmetan antzeztu zuen.

## Bizitza 
Tangerren jaio zen 1958ko urriaren 17an. Diplomazialari kargua ingeniari elektroniko lanbidearekin uztartzen zuen gizonezko errusiar baten eta emakumezko espainiar baten alaba zen. Familia Marokotik Madrilera joan zenean, hiriburuko Lizeo Anglo-Espainiarrean hasi zituen ikasketak. Handik, Colegio del Sagrado Corazón ikastetxera joan zen eta bertan utzi egin zituen batxilergo ikasketak 1976an.

Hamar urte zituela, Pedro Lazagaren *El otro árbol de Guernica* filmean egin zuen debuta. Hortaz geroztik, eduki erotiko handiko filmetan egin zuen bere ibilbide artistikoa: *El mariscal del infierno* (1974an Espainian estreinatua), *La noche de las gaviotas* (1975), *El hombre de los hongos* (Mexikon filmatua 1976an), *Hasta que el matrimonio nos separe*(1976), *Abortar en Londres* (1977) edo *Ángel negro* (1977), besteak beste.

Horrez gain, *Cuentos y leyendas* (*El estudiante de Salamanca* atala) eta *Curro Jiménez* (*El retorno al hogar* atala) telesailen atal banatan parte hartu zuen, 1975eko abenduaren 19an eta 1977ko ekainaren 5ean, hurrenez hurren.

1977ko irailaren 14an hil zen Madrilen 18 urte zituela, bere etxeko terrazatik erori ondoren, Álvarez de Baena kaleko 3. zenbakiko laugarren solairutik. Haurdun zegoen, bost hilabetez.

Hil baino hilabete lehenago Luis Milla kazetariak Semana aldizkarirako egin zion elkarrizketan, eta Sandra hil ondoren argitaratu zena, agertokietatik eta zinematik behin-behineko erretiro hartuko zuela iragarri zuen. Hainbat asmo zituen, horien artean, batxilergo ikasketak amaitzea, Londresen aktore lanetan trebatzea eta ganora handiagoko zinema-ibilbidea egitea objektu bat bezala sentitzeari uzteko. Izan ere, nekatuta zegoen biluzik agertu behar zen rolak soilik eskaintzen zizkiotelako.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kennedy (argipena)

**Kennedy** izena jatorri irlandesekoa da, grafia angloz horrela idatzia, eta hainbat artikulutara bideratzen gaitu Wikipedia honetan:

Pertsonak, asko Kennedy familiakoak:
* **John Fitzgerald Kennedy**, JFK, AEBetako presidentea, 1963an eraila.
* **Jacqueline Kennedy Onassis**, JFKren emaztea.
* **Edward Kennedy** JFKren anaia, urte askoan senatari.
* **Robert Kennedy**, JFKren anaia, AEBetako Fiskal Nagusi izandakoa, 1968an eraila.
* **Joseph P. Kennedy Sr.** JFK eta besteen aita, politikari estatubatuarra.
* **John Fitzgerald Kennedy Jr.**, JFKren semea, istripuz hila 1999an.

Beste pertsona batzuk:
* **Arthur Kennedy**, aktore estatubatuarra (1914-1990)
* **George Kennedy**, aktore estatubatuarra (1925-2016)
* **Margaret Kennedy**, idazle ibgekesa (1896-1967)

Tokiak:
* **Presidente Kennedy (Tocantins)**, Brasilgo udalerria
* **Presidente Kennedy (Espírito Santo)**, Brasilgo udalerria.
* **Kennedy (Alabama)**, AEBetako herria.
* **Kennedy zentro espaziala**, NASAren zentro bat.
* **John F. Kennedy Center for the Performing Arts**, Washington hiriko kultura erakundea.
* **John F. Kennedy nazioarteko aireportua**, New Yorkeko aireportu bat.

Besterik:
* **Kennedy Center Honors**, AEBetan ematen dituzten sari batzuk.
JFK (argipena)

**JFK** siglak zenbait artikulutara bideratzen gaitu Wikipedia honetan:

* **John Fitzgerald Kennedy**, JFK, AEBetako presidentea laburdura honekin da ezaguna.
* **JFK (filma)**, Oliver Stonek zuzendutako filma, 1991ekoa.
* **JFK aireportua**, New Yorkeko aireportu bat.
Bill Hayden

**William George "Bill" Hayden** (Brisbane, 1933ko urtarrilaren 23a - Queensland, 2023ko urriaren 21a) australiar politikaria izan zen. Australiako 21. gobernadore orokorra izan zen 1989tik 1996ra.

Polizia izan zen zazpi urtez Queenslandeko Unibertsitatean ekonomia ikasten ari zela. Alderdi Laboristako kide izan zen eta 1962an parlamentuko kide hautatu zuten. 1972an Gough Whitlam lehen ministroak Gizarte Segurantzako ministro izendatu zuen eta 1975ean Finantza ministro. 1977tik 1983ra Alderdi Laborista zuzendu zuen eta oposizioko burua izan zen. 1983ko hauteskundeetan laboristek irabazi ondoren, Bob Hawke lehen ministro berriak Kanpo Arazoetako eta Merkataritzako ministro izendatu zuen.

1989tik 1996ra Australiako gobernadore orokorra izan zen. 2018an bataio katolikoa jaso zuen.
Jacques Piccard

**Jacques Piccard** (Brusela, 1922ko uztailaren 28a - Cully, Suitza, 2008ko azaroaren 1a) suitzar ozeanografo eta ingeniaria izan zen.

Auguste Piccard abenturazale eta ingeniariaren semea izan zen. Itsaspekoak garatu zituen korronte ozeanikoak esploratzeko. 1960an Don Walshekin batera Marianetako itsas hobira jaitsi zen. Murgiltzea Piccardek diseinatutako *Trieste* batiskafo batean egin zen, Ameriketako Estatu Batuetako Itsas Armadaren finantzaketarekin.

1969an Grumman/Piccard PX-15 mesoskafoan, *Ben Franklin* izenekoa, Floridako kostaldean murgildu zen, eta Golkoko itsaslasterrak eraman zuen, Maineko kostaldean lau aste geroago azaleratu zen arte.

## Lanak
* Piccard, Jacques; Robert S. Dietz (1961). Seven Miles Down. Putnam. p. 249.
* Piccard, Jacques (1971). The Sun Beneath the Sea. Scribner. p. 405 pp. .