open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Torilak

**Torilak** izenarekin ezagutzen da Zestoan, Foruen Plazan eta Udaletxe ondoan dagoen eraikin berezi bat: toril edo zezendegi gisa sortu zen, eta horixe du funtzioa 21. mendean ere, plazan zezenketak antolatzen direnean, zezenentzako ukuilu baitira beheko arkupeak, eta gaineko lehen solairua berriz, eserlekuekin hornituta, ikusleak egoteko tokia.

## Ezaugarriak 
Ignazio Ibero arkitektoak proiektatu zuen, eta 1767an egin zen. Frontoiaz errematatutako logia bikoitz batek osatzen du, eta armarri bat du erakusgarri. 

1943an egindako berrikuntza arte, jatorrizko torilen beheko partea itxia  zen, ez zuen estalpe irekirik, bost ate zituen silarrizko horma itxi batekin eta ate horiek barruko ukuiluetara sarbidea ixten zuten. Harrezkero, toril eran erabiltzen ez direnean, beheko arku horien azoka leku eta alondegi bezala erabil daitezke. Beheko solairutik goikora pasatzeko eskailera bat dauka eraikinak.

## Erabilera 
Historian zehar Zestoan zezenketek izan duten tradizioaren lekuko da eraikin hau. 21. mendean zekorketak dira egiten direna, Ama Birjinaren jaien inguruan, irail hasieran. 

2012. urtean herri galdeketa egin zen, eta zekorketekin jarraitzeko erabaki zuen gehiengoak, Erreferendum eran ezin izan zutenez, herritarrei egun batez eskariak aurkezteko modua jarrita, eta baldintza jarrita Udalak balekoa izateko erroldako herritarren herenak parte hartu beharko zuela, eta %63k eman zuen zekorketak egiten jarraitzearen aldeko boza.

## Iruditegia 

Fitxategi:Torilak 1001774.jpg|1920ko hamarkadan, beheko bost toril-ateak zeudenean.
Fitxategi:Toriles (1).jpg|Torilak 2024an, 1943an egindako beheko hiru arkuen eraldaketarekin.
Fitxategi:Cestona - Foruen Plaza 3.jpg|2018an, jaietako zekorketetarako prest.
Fitxategi:Cestona - Foruen Plaza 1.jpg|Frontisaren detailea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabelle Rapin

**Isabelle Juliette Martha Rapin** (Lausana, Suitza, 1927ko abenduaren 4a - Rhinebeck, 2017ko maiatzaren 24a) Neurologia eta Pediatriako irakaslea izan zen Albert Einstein Medikuntza Eskolan, New York hirian. Hainbat hamarkadatan, autismoaren esparruan erreferente nagusietako bat eta Neurologiako Amerikako Akademiako kidea izan zen.

## Biografia 
Rapin Lausanan jaio zen, Suitzan. Ama Connecticutekoa zuen eta aita suitzarra. Umetatik irakurle amorratua izan zen. 9 urterekin hasi eta 19 bete arte nesken ikastetxeetara joan zen. Familia zientifiko batek inguratuta, 10 urte bete baino lehen mediku izatea erabaki zuen. 1955ean doktore titulua jaso zuen bere tesia Suitzako Neurologia eta Psikiatria Artxiboetan argitaratu zenean.

Bere senarra, Harold Oaklander, 1958an ezagutu zuen eta 1959an ezkondu zen. Senarrak Columbiako Unibertsitatean amaitu zuen doktoretza, baina jakinda Isabellek ez zuela Albert Einsteinen Medikuntza Eskola utziko, hain prestigioduna ez zen lan bat onartu zuen handik gertu egoteko. Bi alaba eta bi seme izan zituzten.

## Argitalpenak 
2006ra arte, Rapinek 135 artikulu eta 75 liburu-kapitulu baino gehiago argitaratu zituen; *The New York Times*-ek esan zuen: "askok autismoaren damatzat jotzen dute, Rapin doktoreak hamarkadak eman ditu ezintasun horren ikerketan".
* Albert Einstein Unibertsitateko Medikuntza Eskolako *ohorezko ikaslea*.
* Autismoari buruzko ikerketan Amerikako Autismo Elkartearen *Bikaintasun Saria*.
* *Shriver Center saria*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Langwiesko biaduktoa

**Langiweseko biaduktoa** () burdinbide bakarra garraiatzen duen hormigoi armatuzko trenbide-zubi bat da, Plessur ibaiaren gainetik, Langwiesen, Garubünden, Suitza. 

Herman Schürchek diseinatu zuen eta 1912 eat 1914 artean eraiki zuen Eduard Züblinek Chur-Arosa burdinbidea bertatik igaro zedin. Eraiki zenean, hormigoi armatuzko munduko lehen burdinbide zubia izan zen 100 metro baino zabalagoa zen begi batekin, baita horrelako tamaina zuen hormigoizko zubi bakarra. 

Gaur egun Burdinbide erretikoaren jabetzakoa da, eta konpainia horrek duen zubirik luzeena ere bada. Suitzak babestutako ondare izendatu du, hormigoi armatuaren erabilera aitzindaria dela eta.

## Kanpo estekak
Las Palmeras parkea (Melilla)

**Las Palmeras parkea** Melilla hiriaren kanpoaldean dagoen hiri-parkea da. Melilla Espainiako hiri autonomoa da, eta Afrikako iparraldean dago. 2010ean inauguratu zuten, eta ezaguna da bertan dauden landare espezieen aniztasunagatik, baita hiriko biztanleentzat aisialdirako gune garrantzitsua izateagatik ere.

## Historia 
2010ean inauguratu zuten, Melillako berdeguneak hobetzeko eta zabaltzeko ahaleginen parte gisa. Hiriaren kanpoaldean aisialdirako gune bat sortzeko beharrari erantzun zion, eta tokiko klimara egokitutako hainbat landare-espezie, bertakoak zein tropikalak, integratzea sustatu zuen.

Bere garapenean zehar, parkea komunitatearentzako leku irisgarria izateko diseinatu da, jasangarritasuna eta ingurumenaren kontserbazioa sustatuz. Ireki zutenetik, Melillako biztanleek erabilitako jolaslekua izan da, baita bisitariek ere.

## Deskribapena 
Las Palmeras parkea Melillako kanpoaldean dago, eta bertako landarediaren aniztasuna du ezaugarri. Bertan, hainbat palmondo daude, beste espezie autoktono eta tropikal batzuekin batera. Parkearen diseinuak estetikoki atsegina eta funtzionala den ingurune natural bat eskaini nahi du, aire zabalean jolasteko espazio egokia eskainiz.

Belardi zabalak, ibiltzeko bideak, atsedenerako eserlekuak eta haurrentzako jolastokiak ditu parkeak. Bere konfigurazioari esker, espazio itzaltsu eta freskoez goza daiteke, jolas-jarduerak egiteko edo, besterik gabe, giro lasaian atseden hartzeko leku egokia izanik.

Las Palmeras Parkea ere bertako fauna behatzeko gunea da, bertan bizi diren hainbat hegazti eta animalia txikirekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marisol Bastida

**Marisol Bastida** (Donostia, 1938) Euskal Herriko Unibertsitateko ekonomia irakaslea, bizitza osoa Mikel Laboaren emaztea eta kolaboratzailea izan zen. Haren biografia idatzi zuen.

## Ibilbidea 
41 urtez aritu zen unibertsitateko irakasle gisa, lehenik Deustuko Unibertsitatean, gero Euskal Herriko Unibertsitatean. Teoria makroekonomikoa irakatsi zuen batez ere. Gaur egun Donostian bizi da.

Mikel Laboaren emaztea zen.

## Obra 
* *Memoriak: Mikel Laboaren Biografia bat*. Marisol Bastida (Elkar, 2014). Marisol Bastida egileak Mikelekin partekatu zituen lanbide- nahiz bizi-ibilbidea deskribatzen ditu hainbat agiri eta lekukotzaren zehaztasunekin. Liburua jatorriz gaztelaniaz idatzita dago; bertan Bastidak urtetako apunteak eta datuak biltzen zituen.          

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jökulhlaup

**Jökulhlaupa** (islandieraz  ahoskatua) katastrofe-uholde glaziar mota da. Islandierazko terminoa da, glaziologiagatik hizkuntza askotara pasa dena. Hasiera batean, Vatnajökullgo katastrofe-uholde azpiglaziar ezagunei egiten zien erreferentzia, bero geotermikoak eta noizbehinka sumendi-erupzio azpiglazial batek eragindakoak, baina orain, glaziarpeko edo proglaziar aintzira bateko edozein ur-askatze handi eta malkartsu deskribatzeko erabiltzen dute.

Jökulhlaups presio hidrostatikoak zigilaturiko aintziretatik irteten denez, atalasea baino askoz gorago dauden maila flotatzaileekin, haien emaria handiagoa izan daiteke aintzira marjinal edo estra-marjinalarena baino. Vatnajökulletik datorren jökulp baten hidrogramak, normalean, edo emari handieneko aste tarte batean igotzen da amaieratik gertu, edo askoz azkarrago igotzen da ordu batzuetan zehar. Eredu hauek ubidearen urtzea eta aurrealdearen azpiko lamina islatzea iradokitzen dute, hurrenez hurren. Antzeko prozesuak Ipar Amerika eta Europako Azken glaziazioaren ondorengo desglaziazioan (adibidez, Agassiz aintzira eta Mantxako kanala), eta ziur asko lehenagoko garaietan, erregistro geologikoa ongi kontserbatu gabe egon arren, oso eskala handian gertatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fiteroko erromatar kanpamendua

**Fiteroko erromatar kanpamendua**, Fiteroko, eta agian, Cintruenigoko udalerrien artean dagoen Sertorioren armadaren behin behineko kanpamendu militar baten aztarna da. Oraingoz ez da aurkitu eta kokalekua ez bada zehazki ezagutzen, aurkitu diren materialei esker pentsa daiteke Fiteroko Dehesa de Ormiñen eta Cintruenigoko San Sebastian ermitaren arten egon behar duela.

## Kokapen zehatz ezaguna eta aurkitako materiala 
thumb|Aurkian bi aurpegiko Jano, eta ifrentzuan itsasontzi bateko branka erakusten duen as-a. Honelako bat zortzi aurkitu zituzten Fiteron.
Alhama ibaiaren eskuineko ertzean zegon, Ormiñen inguruan (Fiteroko barrutian, Peñahitero aztarnategiaren aurrean, pareko ertzean). Fiteroko Udal Bildumako elementuek, egindako behaketek eta jaso ahal izan diren berriek, inguru horretan Kinto Sertorioren kanpamendu erromatar bat finkatu zela ondorioztatzera eramaten gaitu. Inguru horretako moneta-aurkikuntzak bereziki esanguratsuak dira:  zortzi as aurkitu ziren, aurrealdean bi aurpegiko Jano buru du, eta ifrentzuan, eskuinalderantz jarrita dagoen nabe-branka (horietako bi "txanpon zatituak" dira), K.a. III. mendeko lehen laurdenekoak; Obulcoko hiru txanpon (bi as eta *semis* bat), Cástuloko bi as, Agadirko (Gades) kalko bat eta as bat, Osseteko as bat, Arzaoz baskoi txanpon-etxeko as bat eta beste txanpon indigena sailkaezin bat. Azkenik, Bilbiliseko bi as eta Sekobirikez, Oilaunicos eta Arzaozeko txanpon indigenen aurkikuntzaren berriak daude. Hau da, txanpon erromatarrak eta penintsulako txanponak, eta horien artean, hegoaldeko txanpon ugari.

Habailetarako berunezko jaurtigaiak ere maiz izaten dira, eta horietatik 27 elkarrekin egon ziren, Peñahitero parean. Baina, zalantzarik gabe, glandeetan dauden inskripzioak informazio esanguratsuena ematen dute; badirudi dozena erdi bat aurkitu zirela, baina horietatik lau baino ez dira ezagutzen Horietan, Q SERT edo Q SERTO (*Quitus Serotius*) irakur daiteke, eta horietako bakar batean, inskripzio horren kontrako aldean, PIETAS. Beste zeinu batzuk daudela ikus daiteke, baina ez dago argi zer irakurtzen den (PROCOS legenda , adibidez).

Bi tesera era aurkitu ziren, bat, Dehesa de Ormiñenen eta bestea, San Sebastian ermitan, Cintrúenigon, hau da, kanpamendua egongo zen ingurenean. Kanpamendua ezarri zen data Sertoriusek Contrebia hartu ondoren eraikitako neguko kuartelekin, beroiekin muga egiten duen eremuan kanpamendua instalatzearekin edo K.a. 77-76 urteetan edo hurrengo urteetan gertatutako beste gerra-egoera batekin lotu behar da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ombuaren itzala

[thumb|[Onbua Argentinako jatorrizko zuhaitza da.]]

***Ombuaren itzala*** film biografikoa da, Patxi Bisquert zuzendariarena, 2024an plazaratua. Pello Mari Otaño (Zizurkil, Gipuzkoa, 1857 - Rosario, Argentina, 1910) bertsolariaren bizitzako azken 20 urteak azaltzen ditu Patxi Bisquertek. 2024ko azaroaren 30ean Zizurkilgo elizan aurrestrenatu ondoren, herriz herri hainbat emanaldi egin zituen. Zinemagintzan batere ohikoa ez den proiektu bat zen hau, finantziazioa lortzeko auzolan bat bultzatu baitzen: udalak, kultur-elkarteak, Ikastolen Federakuntza, eta hezkuntza publikoko sarea inplikaturik ekoizpenean. Eta, aldi berean, proiektuari herri-atxikimendu zabala lortzeko kanpaina bat antolatu zen.

Filma Donostiako Zinemaldian aurkeztu zen 2025ean (SSiFF73). 

## Historia 
Bisquertek Zumalakarregi museoan ere aurkeztu zuen proiektua 2021ean. Ormaiztegiko museoak hasieratik babestu zuen proiektua, museoak lantzen duen testuinguru historiko eta politikoaren isla baita Otañoren pertsonaia. 

## Argumentua 
Onbua Argentina eta Uruguaiko Panpan jatorria duen landarea da. Guaranieraz bere izenak "itzal" esan nahi du, eta bertako folklorean sarritan agertzen da.

Otaño, euskal kulturaren ikonoa izatez gain, irakaslea, ferratzailea, kontuzaina, tabernaria izan zen. Politika mailan foruzalea izan zen. Foruen desagertzearekin egoera politikoa aldatu zen eta horrek Otañoren bizitzan eragin handia izan zuen. Filma 1889tik 1910erako tartean dago girotuta, horiek Otañoren urte emankorrenak izan baitziren.  Urte horietako asko Otañok bere familiarekin Argentinan eman zituen.

Otañoren itzalak elkartzen ditu bi lurraldeak. Horrela, bidaide ditugu bertso-munduko jendea, ikastolarena, zenbait kultur-elkarterena... Argentinan ere, hor dugu FEVA (Euskal Etxeen Federakuntza), Buenos Airesko Euskaltzaleak Euskal Etxea...

Koldo Izagirreren idazkietan oinarrituta Patxi Bisquertek idatzi zuen gidoian aktoreek Otañoren hainbat bertso kantatzen dute, abesti bakoitza sortu izan zen testuinguruan. Hauek dira bertso horietako batzuk:  *Amerikako Panpetan*, *Mutil koxkor bat*, *Ameriketatik bueltan*, Zazpiak bat, *Amerikako Panpetan*, *Euskaldunak Argentinan*, *Txepetxa*... 
[erdian|thumb|580x580px|*"[Amerikako panpetan*" bertso sorta  (1900)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pehuajó hiriko Euskal Etxea

## Kanpo estekak 
* Filmaren webgune ofiziala.
* Filmaren aurkezpena Youtuben.
* Filma PR1MERAN ikusgai.
Eumillipes

***Eumillipes*** Siphonotidae failiako milazangoen genero bat da. Espezie bakarra ezagutzen da, ***Eumillipes persephone***, Mendebaldeko Australiako Eastern Goldfields eskualdean bizi dena. Milazango horrek 1.306 hanka ditu, aurkitutako milazango guztien artean hanka gehien dituena eta lehenengo milazangoa 1.000 hanka baino gehiago benetan dituena.

## Etimologia 
*Eumilipes* izenak "benetan mila hanka" esan nahi du antzinako grezieraz, lehenengo milazangoa izan baitzen benetan 1.000 hankarekin. Espezie izenak Pertsefoneri egiten dio erreferentzia, lur azpian bizi delako. 

## Deskribapena 
Espezieak kolore uniformea du, krema kolore argikoa, eta gorputza oso luzea da. Milimetro bateko diametroa du, baina 95,7 milimetroko luzera izan dezake. Buruak kono itxura du, eta antenak oso luzeak ditu, baina begirik ez. Arrek 198 eta 208 segmentu artean dituzte eta 778 eta 818 hanka artean. Emeek 253 eta 330 segmentu artean eta 998tik 1.306 hankara. 

This species is uniformly pale and cream-colored, with a highly elongated body, only about 1 mm (0.039 in) in diameter, but reaching up to 95.7 mm (3.8 in) in length. This millipede has a cone-shaped head and unusually large, thick antennae, but has no eyes. The male specimens range from 198 to 208 segments and from 778 to 818 legs. The female specimens have more segments and legs, ranging from 253 to 330 segments and from 998 to 1,306 legs.

Berez, antz handia du aurreko hanken errekorra zuen *Illacme plenipes* espeziearekin, 750 hanka zituena, baina eboluzio konbergentearen ondorioa da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isturitzetik Tolosan barru

***Isturitzetik Tolosan Barru*** "Harzabal" izengoitiaz Joxan Artze poeta usurbildarrak 1969an bere poesia lehen liburua plazaratu zuen izenburu horrekin. Argitalpena disko batekin lagunduta zihoan non egileak bere poema batzuk errezitatzen dituen. Edizioa egilearena izan zen. Ez-ohiko poesia liburua zen. 

Liburu hau urte haietan benetako berrikuntza izan zen. Diseinutik beretik abangoardiako eta esperimentazio berritzaileko lana zen. Arrakasta eta eragin handia izan zuen uneko kulturan; lanean poema ezagunena 2007an Mikel Laboak musikatu zuen "Txoria txori" da. 2007an Pamiela argitaletxeak bigarren edizioa plazaratu zuen, diskoa CD batez ordezkatuz. 

Koldo Izagirrek (Susako XX. mendeko Poesia Kaierak bilduman Artzeri eskaini zion alean) ohartarazi zuen bezala, Artzeren lehenengo obretan, "estreinakoz, liburua objektu artistiko bezala ageri zitzaigun, alor anitzeko lanketa batean".

## Izenburua 
*Isturitzetik Tolosan barru* liburuaren aurkibidea mapa bat da, orri solte batean egina. Liburuaren orrialdeak ez dira zenbaki bidez adierazi, baizik eta herrien izenen bitartez. Ibilbide geografiko horretan Zuberoatik Gipuzkoara eginiko bidaia irudikatzen da; alegia, bazterretik zentrorantz eginiko bidaia, hizkuntzaren ereduari kasu eginez gero. Hartara, aurkibide geografiko horrek liburuaren formatuari loturiko linealtasunaren edo jarraikortasunaren logika hausten du, eta logika espazialaren alde egin. Barruan jasota dagoen hitzaurrea Juan San Martinek egin zuen.

## Kantak 
Liburuaren poema batzuk abestuak izan dira, bereziki Mikel Laboaren eskutik, baina baita Benito Lertxundi eta Urko ere:
* "Txoria txori"
* "Gogo eta gorputzaren zilbor-hesteak" 
* "Amai hil zaigu"
* "Usurbilgo eliza"
* "Txori ttikia nintzelarik"
Diskoaren kantak hauek dira:

* *No ta To*
* *ZZZeta-ren maitasun kantua*
* *Denboraren taupadak gelditu zaizkion bihotzari*
* *Nere amari*
* *Gure herriko neskatoa*
* *Leloak*
* *Kea ta kedarra*
* *Zerua zikinduaz herrien gain*
* *Nere ama hil zait*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Liburuaren komentarioa Auñamendi Entziklopedian.
Esnauritzagana

**Esnauritzagana** Bizkaia eta Araba artean dagoen mendia da. 817 metroko altuera du eta Motxotegi-San Bernabe-Mirugain mendilerro txikiaren gailur nagusia da. Ubide eta Legutioko udalerrien arteko mugan dago. Ubideko haranaren eta Urrunagako urtegiaren artean dago. Motxotegi mendia bere bikia da.

Mendiaren igoerarako bi hasiera puntu nagusi daude, Mekoleta (Otxandion) edo  Ubide. Igoera erraza da, malda 250 metro ingurukoa besterik ez baita.

## Kanpo estekak
*Esnauritzagana mendiak.eus webgunean.
Matsuri

n.]]
***Matsuri*** (祭り/祭) Japoniako jaialdi edo festa tradizionalak dira, ia herri guztietan ospatzen direnak. Gehienak ospakizun erlijioso batekin lotuta daude, gehienetan shinto ospakizunak. Jaialdi hauetan jolastu, jan, edan edo bertako espezialitateak erosi daitezke txosnetan. *Matsuri* askok japoniarren bizitza mugarritzen dute urte osoan zehar, Euskal Herriko jaiek bezalatsu.

Batzuek hainbeste eboluzionatu dute, non ez duten zerikusirik beren jatorrizko jaialdiarekin, nahiz eta izen eta data berak izan. Badira, halaber, tokiko jaialdi anitz (adibidez, Tobata Gion yamagasa jaialdia), prefetura jakin batetik kanpo ezezagunak direnak. 

Ekialdeko Asiako biztanle gehienek ez bezala, japoniarrek ez dute Ilargiaren Urte Berria ospatzen, XIX. mendearen amaieran urtarrilaren 1eko Urteberriak ordezkatu baitzuen. Hala ere, Japonian bizi diren txinatar askok, baita santutegi eta tenplu batzuek ere, arrazoi erlijiosoengatik, Ilargi Urteberria ospatzen jarraitzen dute Urtezahar egunarekin paraleloan. Yokohamako *Chinatown* auzoak, Japoniako auzo txinatar handienak, mundu osoko turistak erakartzen ditu ospakizunez gozatzera. Gauza bera gertatzen da Nagasakiko argiontzi festarekin, hiriko auzo txinatarrean ospatzen dena.

## Ezaugarriak 
Japonia osoan 100.000 eta 300.000 jaialdi bitartean daudela kalkulatzen da, eta horiek 530 mila milioi yeneko eragin ekonomikoa sortzen dute urteo (2019). 2024an, jaialdi horietako 33 UNESCOren Ondare Kultural Immaterial gisa erregistratu ziren, "Yama, Hoko, Yatai, Japoniako gurdi jaialdiak" izenarekin. Jaialdietan egiten diren hainbat dantza folkloriko, mozorro prozesioak, *kagura, dengaku, bugaku* eta *noh* ere UNESCOren Ondare Kultural Immaterial gisa erregistratuta daude. Adibidez, 41 dantza folkloriko, Japoniako hainbat eskualdetako *bon odori* barne, "Furyu-odori" bezala erregistratuta daude eta 10 mozorro prozesio, *namahage* barne, "Raihō-shin" bezala.

Ez dago Japonia osorako *matsuri* egun espezifikorik, tokiko festak baitira, baina jaialdi egunak *Setsubun* edo *Obon* bezalako jai tradizionalen inguruan izateko joera dute. Normalean, *matsuri*ak uda amaieran egiten dira, arrozaren uzta bilketari lotuta.

*Matsuri* jaialdietan, askotan, prozesioak egiten dira, gurdi apainduekin. Prozesio horietarako prestaketak auzo mailan (*machi*) antolatu ohi dira. Horien aurretik, tokiko jainkoa (*kami*) erritualki instalatzen da *mikoshi* (aldare eramangarri mota) batean, kaleetatik prozesioan eramaten dena.

Festa hauetan maiz oroigarriak eta *taiyaki* bezalako janaria saltzen dira, eta karaoke edo sumo lehiaketak antolatzen.

*Matsuri* ezagunenen ekitaldi garrantzitsuenak, Himejiko *Nada No Kenka Matsuri* edo Hirosakiko *Neputa Matsuri* kasu, telebistaz eman ohi dira herrialde osorako.

## Ezagunak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Noah Higón

**Noah Higón Bellver** (Cheste, Valentzia, 1998ko abuztuaren 4a) valentziar legelari, politologo, idazle eta aktibista da. Ezaguna da gaixotasun arraroen inguruan egiten duen dibulgazio eta kontzientziazio lanarengatik.

## Bizitza 
Valentziako Cheste udalerrian jaio zen 1998an. Zuzenbidean eta zientzia politikoetan graduatu zen Valentziako Unibertsitatean, eta marketin politikoan eta komunikazio instituzionalean masterra egin zuen.

15 urte zituenetik, zazpi gaixotasun arraro diagnostikatu dizkiote: Ehlers-Danlos sindromea, Wilkie sindromea, Intxaur-hauskailuaren sindromea, Beheko kaba zainaren konpresio sindromea, May-Thurner sindromea, Raynauden sindromea eta gastroparesia. Gainera, sepsi baten ondorioz, entzumena murriztu zitzaion eta kokleako inplante bat jarri behar izan zioten.

### Lan ibilbidea 
Bere egoerak bultzatuta, gaixotasun arraroentzako ikerketa gehiago eskatzeko aktibista bihurtu da, eta erreferente bihurtu da pazienteen inguruabarren inguruko kontzientziazioan eta sentsibilizazioaren sustapenean. Bi liburu argitaratu ditu, *De qué dolores son tus ojos* eta *De esperanza marchita*. Proyecto Juntos Gobernuz Kanpoko Erakundeak (GKE) sustatutako *Gudariaren atsedena* proiektuaren enbaxadorea izan zen, eta La Fe Ospitaleko Ikerketa Institutuko enbaxadorea. Gainera, Europako Parlamentuko saio batean parte hartu zuen bere mezua zabalduz.

2019an, Isabel Gemio Fundazioak sustatutako *Jóvenes Invisibles* dokumentalaren parte izan zen, eta Malagako Zinemaldiaren barruan aurkeztu zen. Urte berean, Valentziako Generalitateko presidentearekin batera, Fedearen 50. urteurreneko itxiera ekitaldian parte hartu zuen. Horrez gain, hainbat irratsaio, podcast eta telebista-saiotan hartu du parte, besteak beste, TVEko *La Revuelta* saioan. 2024an, *Noah* dokumentalaren protagonista izan zen, Louise Brix Andersenek zuzendua. Lan horretan bere  esperientzia kontatzen da. Som Cinema Kataluniako Ikus-entzunezkoen Jaialdian estreinatua izan zen.

## Argitalpenak 
* *De qué dolores son tus ojos*

* *De esperanza marchita*.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019an, Chesteko Udalak Higón omendu zuen Emakumearen Nazioarteko Egunaren ospakizunean. 2020an, Anasbabi Ciliopatías Elkartearen Dibulgatzaile Onenaren Erreferenteak Saria jaso zuen.
* 2022an, Valentzia FC eta Bartzelona taldeen arteko partidan ohorezko sakea egin zuen Mestallako estadioan, Valencia CF eta Fundació VCF taldeek bultzatutako ‘ADN Mestalla Solidari’ kanpaina zela eta. 
* 2022an gaixotasun arraroen ikerketan laguntzeko RTVE Helburuaren kanpainaren protagonista izan zen. 
* 2022ko Konstituzio-egunean, Valentziako Generalitatearen Askatasun Konstituzionalen Defentsaren sarietako bat jaso zuen.
* 2023an, Valentziako Falletan, Tres Forques-Combr-Perez Galdos failaren erdiko ninotak bere gorputza sortu zuen gaixotasun arraroak ikusarazteko eta IV. edizioko Fallas Osga Reintegra Sariaren irabazlea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agur nazi

[thumb|[Hitleriar Gazteria|Hitleriar Gazteriako kideak, agur nazia egiten, 1933ko ekitaldi batean.]]
**Agur nazia**, **Hitlerren agurra** edo '''*Sieg Heil* agurra**, Alemania Nazian erabili zen agur keinu bat izan zen. Agur nazia eskumako besoa luzatuz egiten da, sorbalda baino gorago jarriz, eta eskua zuzen. Normalki, agurra egiten duenak aldi berean oihukatzen du "**Heil Hitler!'''" ('Agur Hitler!'), "**Heil, mein Führer!**" ('Hail, nire liderra!'), edo "**Sieg Heil!**" ('Agur garaipena!'). Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialistak agur ofizial gisa hartu zuen 1926an, baina alderdiak jada 1921etik aurrera erabili zuen Adolf Hitlerrekiko leialtasuna adierazteko, eta Alemaniako nazioa aupatzeko. Agurra derrigorrezkoa zen zibilentzat, baina ez militarrentzat, agur militar tradizionala mantendu zutenak 1944ko uztailaren 20ra arte, Hitlerren aurkako atentatua gertatu zenean. Agur faxistaren aldaera bat da, Antzinako Erromako agur keinu batean oinarritua.

Gaur egun agur hau ilegala da Alemanian, Austrian eta Eslovakian. Agur naziari lotutako bestelako hitzak ere debekatuta daude. Italian delitua da Alderdi Nazional Faxista goraipatzeko edo bere ideologia edo kideak goratzeko erabiltzen baldin bada. Kanadan eta Europako herrialde gehienetan, baita Errusian ere, agurra ez da berez delitua, baina gorroto delitu gisa hartzen da ideologia nazia zabaltzeko bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Bertheroy

**Berthe Clorine Jeanne Le Barillier** (Bordele, 1858ko uztailaren 24a – Le Cannet, 1927ko urtarrilaren 24a), ***Jean Bertheroy*** izengoitiaz ezagunagoa, frantziar idazlea izan zen.

## Bizitza 
[thumb|Jean Bertheroyren etxea ([Montmorency (Oise Harana)|Montmorency)]]
thumb|*Le Jardin des Tolosati* (1903)
thumb|*Aspasie et Phryné* (1913)

Hyacinthe Édouard François Le Barillier medikuaren (1823-1894) eta Jeanne Laure Elisabeth Fabreren (1830-1900) alaba izan zen. 1904an Femina sariaren epaimahaiaren lehen idazkaria izan zen, emakumeen egoera hobetzearen aldekoa zen eta 1911n Ohorezko Legioko zaldun bihurtu zen. Société des gens de lettres elkarteko kidea ere izan zen.

Bere poesiagatik nabarmendu zen lehenik, gero eleberri historikora jo zuen eta azkenean eleberri modernora. Bere idazlan asko Antzinako Erromari buruzkoak dira.

1927ko urtarrilaren 24an hil zen Le Canneten «gaixotasun labur baten ostean»
* 1894: Montyon saria (*Ximénès* liburuarengatik)
* 1900: Elokuentzia Saria (*André Chénier - Dans l’âme du poète, un Dieu même respire* liburuarengatik)

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jane Dee Hull

**Jane Dee Hull** (**Jane Dee Bowersock** bezala jaioa; Kansas City, Misuri, 1935eko abuztuaren 8a - Phoenix, Arizona, 2020ko apirilaren 16a) estatubatuar maistra eta politikaria izan zen, Arizona estatuko gobernadorea 1997tik 2003ra.

## Bizitza 
### Lehen urteak eta hezkuntza 
Jane Dee Bowersock Kansas Cityn jaio zen, Misurin, 1935eko abuztuaren 8an. Justin Bowersock *The Kansas City Star* egunkariko editorearen eta Mildred Swensonen alaba da. Hull Kansasko Unibertsitatean graduatu zen batxilergoa eginez. Oinarrizko hezkuntzako irakaslea izan zen Kansas Cityn. 1962an Arizonara joan zen bizitzera, lehenengo Nacion Navajo indiar erreserban bizi izan zen eta gero Phoenixera joan zen bizitzera.

### Ibilbide politikoa 
Formalki hautetsia izan zen Arizonako lehen gobernadorea izan zen, eta estatu horretako bigarren gobernadorea Rose Mofforden ondoren.

1997an Fife Symington gobernadoreak dimisioa eman ondoren lortu zuen gobernadore kargua. Ondoren, hauteskundeak irabazi zituen, eta karguan egon zen 2003ra arte.

### Heriotza 
Arrazoi naturalengatik hil zen bere etxean, 84 urte zituela, 2020ko apirilaren 16an, Terry senarra hil eta ordu batzuetara.

## Bizitza pertsonala 
Jane Hull Terry Hull Obstetrarekin ezkondu zen 1954an, eta lau seme-alaba izan zituzten.

## Aintzatespenak 
* Oinarrizko Eskola bat ohoratu zioten, Chandlerren, Arizonan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* National Governors Association
* Biografia
Siphonotidae

**Siphonotidae** Polyzoniida ordeneko milazangoen familia bat da. Gaur egun 70 espezie baino gehiago ezagutzen dira, 13 generotan banatuta. Hego Amerika, Hego Afrika, Madagaskar, Asiako Hegoekialdean, Australian eta Zeelanda Berrian aurki daitezke. Telson estua dute, eta azkarrak eta oso aktiboak dira. Hankarik gehien duen milazangoa (eta animalia), familia honetakoa da, *Eumillipes persephone* espeziea.

## Generoak 
* *Bdellotus* Cook, 1895
* *Burinia* Attems, 1926
* *Cylichnogaster *Verhoeff, 1937
* *Eumillipes* Marek, 2021
* *Metriozonium* Attems, 1951
* *Rhinotus* Cook, 1896
* *Rhynchomecogaster* Verhoeff, 1937
* *Siphonethus* Chamberlin, 1920
* *Siphonoconus* Attems, 1930
* *Siphonothinus* Silvestri, 1903
* *Siphonotus* Brandt, 1837
* *Theratta* Anilkumar, Wesener & Moritz, 2022
* *Upsima* Chamberlin, 1945

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fontevraulteko abadia

**Fontevraulteko Gure Andrearen errege abadia**, , Frantziako Fontevraud-l'Abbaye udalerrian dagoen beneditar abadia bat da, Saumur eta Chinon hirien artean eta Maine eta Loira departamenduan. Historikoki, Anjou eskualdean zegoen.

Eraikinaren lehen egitura 1110-1119 artean eraiki zen, garai hartako Angevinar Inperioaren lurraldean.
## Errege-erregin hilobiak 
Abadia honetan Plantagenet leinuko hainbat errege-erreginen hilobiak daude, Ingalaterrako Erresumako errege-erreginak eta Akitaniako jaun-andreak.

* Henrike II.a Ingalaterrakoa eta Leonor Akitaniakoa senar-emazteak eta haien semeak: 
* Rikardo I.a Ingalaterrakoa edo *Rikardo Lehoi Bihotz*, bere bihotza Rouen hirian dago.
* Joana Ingalaterrakoa, Gillen II.a Siziliakoaren emaztea
* Raimundo VII.a Tolosakoa, Henrike II.aren hilobia
* Elisabet Angulemakoa, Joan Lurgabea, Ingalaterrako erregearen emaztea
## Kanpo estekak 
* Webgunea
Heretic (filma)

***Heretic*** (euskaraz *Herejea*), 2024ko Scott Beck eta Bryan Woods estatubatuarren beldurrezko film bat da. Hugh Grant, Sophie Thatcher eta Chloe East aktoreek antzeztu zuten.

2024ko irailaren 8an Torontoko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
Barnes ahizpa (Sophie Thatcher) eta Paxton ahizpa (Chloe East), mormoi misiolariak, okerreko atean jo eta Reed jaunak (Hugh Grant) bere etxean harrera egiten dienean bere fedea frogan jarri beharko dute. Hiruak gau ekaiztsu batean katua eta saguaten joko bortitz batean murgilduko dira.

## Aktoreak 
* Hugh Grant: Reed jauna
* Sophie Thatcher: Barnes ahizpa
* Chloe East: Paxton ahizpa
* Topher Grace: Kennedy
* Elle Young: Profeta

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa filmak
Lisa Corrigan

**Lisa Corrigan** (Blacktown, 1984ko abenduaren 2a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniela Costian

**Daniela Costian** (Brăila, 1965eko apirilaren 30a) atleta da. Australia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shirley Cotton

**Shirley Cotton** (1934ko urriaren 17a - 2022ko uztailaren 11) atleta zen. Australia ordezkatu zuen 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pygmalion et Galathée

***Pygmalion et Galathée*** Georges Méliès zinemagilearen film mutua da, 1898. urtekoa. Georges Méliès eta Jehanne d'Alcy aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Georges Méliès
* Jehanne d'Alcy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Santa Claus (1898ko filma)

***Santa Claus*** George Albert Smith zinemagilearen film mutua da, 1898. urtekoa. Laura Bayley, Harold Smith eta Dorothy Smith aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Laura Bayley
* Harold Smith
* Dorothy Smith

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Casimiro Moreda

**Casimiro Moreda García Tizón** (Aranjuez, 1962ko urriaren 29a) txirrindulari espainiar ohia da, profesionala 1985 eta 1992 artean.

Ibilbidean 5 garaipen lortu zituen, nabarmenenak 1989ko Euskal Herriko Itzuliko etapa bat eta urte bereko Masferrer garaikurra izan ziren.

## Palmaresa 
**1984** (amateur)
* Nafarroako Itzuliko Puntukako sailkapena
**1986**
* 4. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
**1988**
* Murtziako Itzuliko etapa 1
* Kantabriako Itzuliko etapa 1
* 2. Samianigoko Klasikoan
**1989**
* Masferrer garaikurra
* Euskal Herriko Itzuliko etapa 1
* Midi Libreko etapa 1
* 3. Nafarroako Sari Nagusian
* 3. 15px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan 
* 3. Getxoko Zirkuituan
* 7. Udaberriko Klasikoan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  
* Casimiro Moreda - *Sitiodeciclismo.net*
Russula graveolens

***Russula graveolens*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Russula xerampelina var. graveolens*, *Russula xerampelina*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 12 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, laster zabaltzen da, mamitsua. Ertza kamutsa, zahartzaroan ildaskatu samarra. Kapelaren azala erdiraino bereiz daitekeena, zimur samarra eta opakoa, heze dagoenean likatsua eta distiratsua, kolore aldakorrekoa, arre-arrosakaratik, arrosakara-ardo koloretik purpura-arrosakarara, guztiz arrera, gorri-purpura edo arre-ardo kolorea, hori-berdexka, oliba edo kobre tonuko eremu handiekin.

**Orriak:** Berdinak, zabal, itsatsitik lotura, urkilatuak eta elkarren arteko zainekin, hauskorrak, kolore zurbilekoak berdexka koloreko isla arinekin, heldutakoan okre kolorekoak, arrez zikinduak.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 3 cm bitarteko lodierakoa, zilindrikoa, trinkoa, goma itxurako samarrekoa zahartzean, zimurtsua, zurixka, pintzelkada arrosakarekin, arre-horixka maneiatzeagatik.

**Haragia:** Trinkoa, zuria, zahartzaroan eta ebakitzean ilundu egiten da. Egositako krustazeoen usainarekin, zahartzaroan nabariagoa. Zapore guztiz gozoarekin.

**Erreaktiboak:** Guayaco azkarra eta indartsua (G); sulfato ferrosoa, berde zikina; anilina, gorri-odol kolore deigarria.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok. *Graveolens* epitetoa latinetik dator, usain biziarekin esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Jangarri kaskarra.

### Nahasketa arriskua 
*Russula xerampelina*-ren oso antzekoa da, koniferoetan hazten dena, handiagoa da eta ez du anilinarekin erreakzionatzen. 

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. *Quercus*-en azpian batez ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Bolivia, Europa, Errusia, Kaukasia, Turkia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Something Good – Negro Kiss

***Something Good – Negro Kiss*** William Selig zinemagilearen film mutua da, 1898. urtekoa. Saint Suttle eta Gertie Brown aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Saint Suttle
* Gertie Brown

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Melillako Golf Zelaia

**Melillako Golf zelaiak** 9 zuloko zelaia du, esperientzia handiko zein hasiberrientzako esperientzia eskaintzeko diseinatua. Ibilbidearen ezaugarri nagusia lurrean dauden aldaketak dira, bunkerrak, lakuak eta jasotze-aldaketak barne, eta horrek erronka bat sortzen du zulo bakoitzean.

### Historia 
2008an sortu zen Melillako Golf Zelaia, eta Enrique Bohórquez López-Dóriga presidente, Javier Mateo Figueroa presidenteorde eta José Antonio Calderón Carrillo idazkari dituen talde batek kudeatzen du. 

### Zuloen ezaugarriak 
* 1. zuloa: 5. parea jaitsieran, bunkerrek defendatutako green batekin.
* 2. zuloa: 4. parea jaitsieran, aurrean bunker bat duela greenean.
* 3. zuloa: 4. parea motza igoeran, bi bunker green-aren inguruan.
* 4. zuloa: 4. parea, laku bat eskuinaldean duena, green-etik gertu.
* 5. zuloa: 4. parea, dogleg bat eskuinean eta bunker bat greenean.
* 6. zuloa: 3. pare luzea, haizeak eragina.
* 7. zuloa: 3. parea igoeran, greena ikusteko zailtasunarekin.
* 8. zuloa: 4. parea bi bunkerrekin, greena babesten.
* 9. zuloa: 3. parea luzea, green estu batekin eta ezkerrean bunker batekin.

### Landa-txartela 
### Praktika-instalazioak 
* Driving Range
* Putting Green

### Bisitarientzako informazioa 
Zelaia egunero dago zabalik bisitarientzat.

**Greenfee-en prezioak**

* **18 zulo**
** Astelehenetik ostiralera: 20 €
** Larunbat, igande eta jaiegunetan: 25 €
* **9 zulo**
** Astelehenetik ostiralera: 14 €
** Larunbat, igande eta jaiegunetan: 17 €

### Erosotasunak 
* Casa Club
* Golfeko lezioak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emmanouil Tsouderos

**Emmanouil Tsouderos** (; Retimno, 1882ko uztailaren 19a – Nervi, 1956ko otsailaren 10a) greziar politikaria izan zen, Greziako lehen ministroa 1941etik 1944ra.

Zuzenbidea ikasi zuen Atenasko Unibertsitatean, eta ekonomia ikasketak egin zuen Parisen eta Londresen. 24 urterekin itzuli zen Kretara, eta parlamentu autonomoko kide izendatu zuten. 1913an Kreta Greziara batu ondoren, Greziako parlamentuko kide hautatu zuten, eta Garraio ministroa izan zen Eleftherios Venizelosen gobernuan, eta Finantza ministroa Themistoklis Sofoulisenean. 1931n Greziako Bankuko gobernadore izendatu zuten.

1941eko apirilaren 21ean izendatu zuten lehen ministro, naziek Grezia inbaditu zutenean. 23an, gobernua Atenastik joan eta Kretan ezarri zen. Kreta harrapatu ondoren, gobernua Ekialde Hurbilean ezarri zen, eta, ondoren, Egipton.

Tsouderosek erbesteko gobernu greziarra zuzendu zuen 1941eko apirilaren 29tik 1944ko apirilaren 13ra arte. Egun horretan, dimisioa eman zuen Greziako armadaren eta itsas armadaren presioengatik.

Greziako Gerra Zibilaren amaieran, Alderdi Demokratiko Aurrerakoia zuzendu zuen.
Champol

**Marie-Armande-Bertille de Beuverand de La Loyère, Lagrèzeko kondesa** (La Loyère, 1857ko maiatzaren 3a – Paris, 1924ko irailaren 13a), ***Champol*** izengoitiaz ezagunagoa, frantziar idazlea izan zen.

Eleberri arrakastatsu ugari idatzi zituen, non probintziako jendea eta ohiturak deskribatu zituen. Idazlan asko ''L'Ouvrier* eta *Les Veillées* moduko aldizkarietan argitaratu zituen, liburu moduan kaleratu baino lehen. Champol izengoitia zela eta, batzuetan gizon batekin nahastu zuten.

## Lanak 
thumb|*Anaïs Évrard* liburuaren azala (1895)

## Sariak 
* 1900: Montyon saria (*Les Justes* liburuarengatik)
* 1905: Jouy saria (*Sœur Alexandrine'' liburuarengatik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frans Van Looy

**François «Frans» Van Looy**, (Merksem, 1950eko abuztuaren 26a - ib., 2019ko irailaren 20a), txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1972tik 1982ra.

## Ibilibidea 
Frans Van Looy-k hainbat semi-klasiko belgikar irabazi zuen, Nokere Koerse, Nationale Sluitingsprijs edo Brusela-Ingooigem besteak beste. Horretaz gain, Dauphiné Libérén eta Kataluniako Voltan etapa bana lortu zuen.

Erretiratu ostean, T-Mobile Teameko kirol zuzendaria izan zen 2006 arte. *Wegen en Verkeer* agentziarekin gatazka judizial luze bat izan ondoren, zeinak Van Looy jaiotako etxaldea erosi eta bizigabetzat jo baitzuen, 2019ko irailean bere buruaz beste egin zuen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko Txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Alcazaba hondartza

**La Alcazaba hondartza** Melillako Hiri Autonomoan dago, Espainian. Hondartza honek 100 metro inguruko luzera du eta 20 metroko batez besteko zabalera. Horcas Coloradas Itsas Pasealekutik eta zuzenean itsasotik sar daiteke bertara. 

Hondartza bere edertasun naturalagatik eta bere kokapen pintoreskoagatik da ezaguna, inguru lasaiago eta urrunago baten bila dabiltzanentzat helmuga preziatua izanik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronald De Witte

**Ronald «Ronny» De Witte**, (Wilrijk, 1946ko urriaren 21a) txirrindulari belgikar ohia da, profesionala 1968tik 1982ra.

Frantziako Tourrean bi etapa irabazi zituen eta Italiako Giroan beste bat. Giroan bitan sailkatu zen lehenengo hamarren artean.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko Txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Georges Van Coningsloo

**Georges Van Coningsloo**, (Wavre, 1940ko urriaren 27a - Grez-Doiceau, 2002ko apirilaren 7a) txirrindulari belgikarra izan zen, profesionala 1963tik 1974ra.

## Ibilbidea 
1967ko Bordele-Paris klasikoa irabazi zuen, 370 kilometroko ihesaldi bat osatu eta gero. 

Semea Philippe ere txirrindulari amateurra izan zen. Profesionaletara pasatu baino apur bat lehenago, bihotzeko krisi batek jota hil zen proba batean parte hartzen ari zelarik. Bere omenez, uztailean jokatzen den Philippe Van Coningsloo Memoriala antolatzen da. Beste semea Olivier bi urtez izan zen profesionala Cedico eta Collstrop taldeetan.

Georges Van Coningsloo Wavren dago lurperatuta, Philippe semearekin.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ictitherium

***Ictitherium*** Hyaenidae familiako ugaztun haragijaleen genero bat izan zen, Trouessartek 1897an definitu zuena. Generoaren espezieak Eurasian eta Afrikan bizi izan ziren Miozeno Ertainetik Pliozenoaren hasierara arte (duela 12,7 — 5,3 milioi urte).

Espezimenak 1,2 metro inguru luze ziren, eta zibeta baten antz handiagoa zuten hienena baino, hanka laburreko gorputz luzea baitzituzten. Hortzak ikusita, intsektujaleak izango ziren. *Ictitherium* genero arrakastatsua eta ugaria izan zen, eta sarritan honen fosil ugari aurkitu ziren leku berean. Ziur asko, jatorrizko hiena hau gizarte-ordenako taldeetan bizi zen, bere ahaide modernoen antzera.

## Espezieak
* *I. viverrinum* (espezie tipo)
* *I. syvalense*
* ?*I. arambourgi*
* ?*I. gaudryi*
* ?*I. hipparionum*
* ?*I. orbingyi*
* ?*I. sinence*
* ?*I. preforfex*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Proteles amplidentus

***Proteles amplidentus*** Hyaenidae familiako ugaztun haragijale bat izan zen, Werdelinek ets Solouniasek 1991n definitu zutena. Pliozeno eta Pleistozeno artean bizi izan zen, egungo Hegoafrikan, non duela 1,5 milioi urteko fosilak aurkitu diren Swartkrans kobazuloan.

*Proteles amplidentus* gaur egungo lur otsoaren antzekoa zen alderdi gehienetan, baina masaileko hortzak ez zituen hain murriztuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paris-Luxenburgo

**Paris-Luxenburgo** etapakako txirrindularitza lasterketa izan zen, Paris eta Luxenburgo hiriak lotzen zituena. 1963an sortua, 1970ean jokatu zen azken ekitaldia. 

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Paris-Luxenburgo - *Memoire-du-cyclisme.eu*
Epidexipteryx

***Epidexipteryx*** dinosauro maniraptoren genero txiki batn zen, Beijingen dagoen fosil bakarrarengatik ezaguna. *Epidexipteryx* da luma ornamentalak dituen lehen animalia ezaguna erregistro fosilean. 

Dinosauro oso txikia zen, 25 zentimetroko luzera zuen, 44,5 zentimetro isatseko luma luzeak kontuan hatuz gero. Ikerlariek uste dute 164 gramo baino ez zituela pisatzen, lehenengo hegaztiek baino gutxiago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mugako Zirkuitua

**Mugako Zirkuitua** () Belgikako egun bakarreko txirrindularitza lasterketa izan zen, 1964tik 1995era jokatu zena.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Circuit des frontières - *Memoire-du-cyclisme.eu*
* Circuit des frontières - *Siteducyclisme.com*
Donald Trumpen inbestidura 2025ean

thumb|250px|Donald Trump eta J.D. Vance.

**Donald Trumpen inbestidura 2025eko** urtarrilaren 20an izan zen, astelehenean, Ameriketako Estatu Batuetako Kapitolioaren biribilgunean, Washingtonen joandako milaka jarraitzaileak lagun. 47. Ameriketako Estatu Batuetako presidente gisa izendatu zuten. Ekitaldi honek Donald Trumpen bigarren kargu-hartze presidentziala markatu zuen. Aldi berean, J. D. Vance AEBetako 50. presidenteorde izendatu zuten. Inbestidura kargu-hartzearen zeremonia da.

Aldaketa «gaur bertan» hasiko dela zin egin zuen Trumpek, eta immigranteen, inflazioaren eta genero aniztasunaren aurkako neurriak iragarri zituen horretarako.

## Aurreko inbestidura 
Aurreko inbestidura (Joe Bidenen inbestidura 2021ean) oso mugatua izan zen ezohiko krisi politikoen, osasun publikoaren, ekonomikoen eta segurtasun nazionalaren ondorioz, COVID-19aren pandemia eta urtarrilaren 6ko Kapitolioaren aurkako erasoa barne. Trump, une hartan presidentea zena, ez zen bere ondorengoaren zeremonian izan.

## Kronologia 
Trump 11:47an zen karguaren zina egitekoa —Euskal Herriko 17:47an—. Eguerdian egin ohi du zina AEBetako presidente berriak, baina Trumpek ordua aurreratzea erabaki zuen; AEBetako 47. presidentea delako hautatu zuen ordu hori. Azkenean, ordea, zin egitearen aurreko hitzaldiak luzatu egin ziren, J. D. Vance presidenteordeak bere karguaren zina egin zuen, eta Trumpen txanda heldu zenerako 12:00ak ziren [18:00ak Euskal Herrian].

* Donald Beyer (D-VA)
* Sean Casten (D-IL)
* Judy Chu (D-CA)
* Steve Cohen (D-TN)
* Jasmine Crockett (D-TX)
* Veronica Escobar (D-TX)
* Kweisi Mfume (D-MD)
* Ilhan Omar (D-MN)
* Nancy Pelosi (D-CA)
* Delia Ramirez (D-IL)
* Deborah Ross (D-NC)
* Lateefah Simon (D-CA)
* Adam Smith (D-WA)
* Bonnie Watson Coleman (D-NJ)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Aitor Garmendia: "Donald Trump AEBetako presidente da berriz ere", *Berria*, 2025/01/21..
Wonder Cave

**Wonder Cave** () paleoantropologiarentzat interes berezia duen kobazulo karstikoa da. Kromdraainen, Hegoafrikako Gauteng probintzian, herrialdeko hirugarren kobazulorik handiena da eta 1,5 milioi urte inguru dituela uste da. Kamera bakarrak 46.000 m²-ko azalera du, 125 metroko luzera eta 154 metroko zabalera.

XIX. mendearen amaieran aurkitu zuten meatzari batzuek, kareharria ateratzeko eta zementua egiteko dinamitatzen baitzuten. Meatzaritza Bigarren Boer Gerraren garaian amaitu zen eta ez zuten inoiz berriro hasi.

Kobazulo horrek 15 metro baino gehiagoko 14 estalaktita eta estalagmita inguru ditu, eta horien % 85 hazten ari da oraindik. 60 metroko sakonera duen haitzuloa bisitarientzat irisgarria da «Gizakiaren Seaska»ko Bothongoko lehoi eta errinozeronte natur erreserban dagoen igogailu batetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dirk De Wolf

**Dirk De Wolf** (Aalst, 1961eko urtarrilaren 16a) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 1983tik 1994ra. 

## Ibilbidea 
Garaipenik aipagarrienak 1989ko Flandrian Zehar eta, batez ere, 1992ko Lieja-Bastogne-Lieja klasikoak izan ziren. Horretaz gain, zillarrezko domina lortu zuen 1990eko Munduko errepideko txapelketan.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jacoben Alaben zubia

**Jacoben Alaben zubia** (, ) Israel iparraldeko, Hulako harana, Korazim ordokiaren eta Golango gainen artean dagoen Jordan ibaiaren azken ibia zeharkatzen duen zubia da.

Eremua, milaka urtetan zehar, gurutzagune ospetsua izan da. «Via Maris» izenekoaren zati bat izan zen, eta estrategikoki garrantzitsua izan zen antzinako egiptoarrentzat, asiriarrentzat, hititentzat, juduentzat, sarrazenoentzat (lehen musulmanak), gurutzatuentzat, ayyubtarentzat, mamelukoentzat, otomandarrentzat, eta toki honetan ibaia zeharkatzen zuten biztanle eta armada modernoentzat.

## Historia 
Europarrek **Jacoben ibia** () izena jarri zioten Gurutzadetan. Toponimoa oraindik erabiltzen dute. Palestinako Erdi Aroko zubi ezagunena zen, eta 1934an Israelgo Lurren Garapenerako Konpainiak, Jule aintziraren drainatzean, hegoalderago dagoen zubi moderno batek ordezkatu zuen.

Zubiaren hego-mendebaldean gurutzatuen gaztelu baten hondakinak daude, Chastellet izenekoa, eta zubiaren ekialdean mamelukoen karabansarai baten hondakinak daude. Ibiari begira zegoen gurutzatuen gazteluak Damasko mehatxatzen zuenez, Saladinok 1179an Jakoben ibiko guduan suntsitu zuen. Harrizko zubi arkatu zaharrak Napoleon Bonaparteren aurrerapenaren iparraldeko muga markatu zuen 1799an. 

Zubia gaur egun 91 autobidearen zati da, eta Galilea eta Golango Gainen arteko mugaren bi aldeetan hedatzen da, Israelek 1981ean anexionatu zuena. Garrantzi militar estrategikoa du, Jordan ibaiaren gaineko gurutzagune finkoetako bat baita, Golango Gainetatik Galilea Garaira iristeko aukera ematen duena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Koninklijke Brill NV

**Koninklijke Brill NV**, eskuarki **E. J. Brill**, **Brill Academic Publishers** edo **Brill** deitua, herbeheretar jatorriko argitaletxe akademikoa da, 1683an Leidenen sortua. Leiden eta Bostonen (Estatu Batuak) ditu egoitzak Brillek, eta gaur egun ehun aldizkari zientifiko baino gehiago eta 600 liburu eta erreferentziazko lan berri inguru argitaratzen ditu urtero. Gainera, IDC Publishers markarekin, Brillek lehen mailako iturriak ematen dizkie gizarte eta giza zientzietako ikertzaileei online eta mikrofilm bidez.

## Zuzendarien zerrenda 
*Jordaan Luchtmans (1683-1708)
*Samuel Luchtmans (1708-1757)
*Samuel Luchtmans (II) (1755-1780)
*Johannes Luchtmans (1755-1809)
*Samuel Luchtmans (III) (1809-1812)
*Johannes Brill (1812-1821)
*Johannes Bodel Nijenhuis (1821-1848)
*Evert Jan Brill (1848-1871)
*Adriaan van Oordt (1872-1903)
*Frans de Stoppelaar (1872-1906)
*Cornelis Peltenburg (1906-1934)
*Theunis Folkers (1934-1947)
*Nicolaas Posthumus (1946-1958)
*Frederik Wieder jr. (1958-1979)
*Tom Edridge (1979-1980)
*Frederik Wieder jr. (1980-1981)
*Willem Backhuys (1981-1989)
*Frans Pruijt (1989-1993)
*Joost Kist (1993-1994)
*Reinout Kasteleijn (1994-2004)
*Herman Pabbruwe (2004-2018)
*Peter Coebergh (2018-2022)
*John Martin (2022-2023)
*Peter Hendriks (2023-egun)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak