open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Petri III.a Aragoikoa

**Petri III.a Aragoikoa** (Valentzia, 1240 &ndash; Vilafranca del Penedès, 1285eko azaroaren 11), ezizenez ***Handia*** (, ) deitua, 1276-1285 bitartean Aragoiko eta Valentziako erregea eta Bartzelonako kondea, eta 1282-1285 bitartean Siziliako erregea izan zen. Aragoiko erregerik nagusienetariko bat izan zen. Bere erresuman bakea ezarri ondoren, Tunisiari eraso eta Sizilia zein Malta konkistatu zituen, Roger de Lauria almiranteari esker.

## Biografia 
Jakue I.a Aragoikoaren eta Violant Hungariakoaren semea zen. Musulmanen eta Kataluniako aitonen semeen matxinadak zapaldu zituen bere erregealdian. 1282an, Siziliar bezperak izenez ezagutzen den matxinada piztu zen Sizilian, eta Petri III.ak uhartea konkistatu eta hango errege egin zen. Handik itzuli zenean, Aragoiko eta, batez ere, Kataluniako aitonen semeak matxinatu ziren haren aurka; hala, Aragoiri hainbat pribilegio eta katalanei konstituzio berria (Bartzelonako gorteak, 1283-1284) eman zizkien giroa baretzeko.

Petri III.a Erdi Aroko heroia izan zen eta garai hartako idazleek eta pentsalariek sarri aipatu zuten beren obretan; hala, Dantek Divina Commedian aipatzen du, eta Desclot, Boccaccio eta Shakespearek ere goraipatu zuten.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
1262an Manfredo Hohenstaufen Siziliako erregearen alaba Konstantzarekin ezkondu zen; sei seme-alaba izan zituzten:

* Alfontso (1261-1291), ondorengoa.
* Jakue (1267-1327), anaiaren ondorengoa.
* Elisabet (1271-1336), Dionisio I.a Portugalgoarekin ezkondu zena.
* Frederiko (1272-1337), Siziliako erregea.
* Violante (1273-1302), Roberto I.a Napolikoarekin ezkondu zena.
* Petri (1275-1296).

Maria Nicolau izeneko maitalearekin hiru seme-alaba izan zituen:
* Jakue, Segorbeko jauna.
* Joanes.
* Beatriz.

Ines Zapata izeneko maitalearekin lau seme-alaba izan zituen:
* Fernando, Albarracíngo jauna
* Antso, Ampostako gazteluzaina.
* Petri.
* Teresa.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edema

**Edema** gune interstizial edo barrunbeetan likido pilaketa da. Normalean likido interstizialaren kantitatea likidoen homeostasiaren orekaren menpe dago. Interstiziora likidoen jariapenaren igoerak edo likido honen eliminazioaren asaldurak eragiten dute edema.

Edemak izen desberdina hartzen du likido pilaketa gertatu den organo edo barrunbearen arabera.
* Hidrotorax. Likido metaketa pleura barrunbean.
* Aszitisa. Sabel edo peritoneoan.
* Anaxarka. Organismo osoan gertatzean.
* Hidrozefalia. Likido zefalorrakideoaren pilaketa.
* Linfedema. Linfa metaketa.

## Patogenia 
Interstizioan aurkitzen den likido kantitatea Starlingen indarren menpe dago. Indar hauek kapilarren mutur arteriolarrean odol hoditik interstiziora eta mutur benularrean interstiziotik odol hodira pasatzen den likidoa kontrolatzen dute. Soberako likidoaren drainatzez sistema linfatikoa arduratzen delarik.

Edema indar balantze honen desorekari zor zaio. Indar batzuk likidoa kapilarraren barruan mantentzeko joera dute, hauek kapilarreko presio koloidosmotikoa eta interstizioko presio hidrostatikoa dira. Beste indar batzuk, likidoa kapilarretik aterarazten dute, kapilarreko presio hidrostatikoak eta interstizioko presio koloidosmotikoak hain zuzen ere.

Beraz, presio oreka honetan asaldura orok likidoen mugimendua eragingo du. Likidoa gune interstizialera atera dadin baldintza hauek bete behar dira:
* Kapilarreko presio hidrostatikoaren igoera.
* Kapilarreko presio koloidosmotikoaren jaitsiera.
* Kapilar hormen asaldurak, honek interstizioko presio koloidosmotikoa areagotuko duten substantziei pasatzen utziko baitie.
* Drainatze linfatikoaren zailtasunak.

## Etiologia 
Edemen jatorria hainbat patologiatan egon daiteke:
* Bihotz gutxiegitasun kongestiboa
* Zirrosi hepatikoa
* Sidrome nefrotikoa
* Giltzurrun gutxiegitasuna
* Glomerulonefritis akutua
* Haurdunaldiko edema
* Farmakoek eragindakoa
* Hantura
* Erredura

## Kanpo estekak
Balsas (ibaia)

**Balsas** (), **Mezcala** eta **Atoyac** ere deitua, Mexiko erdi-hegoaldeko ibaia da. Puebla estatuan sortu eta, Hegoaldeko Sierra Madre alderik alde igaro ondoren, Ozeano Barean itsasoratzen da. 706 kilometro luze da, eta 122.987 kilometro koadroko arroa drainatzen du.

## Izena 
Amacuzac ibaia deitzen zaio Morelosen, Mixteco Oaxacan, Atoyac Pueblan, eta Mezcala Guerrero estatuko Norte eskualdean.
 
## Geografia 
Balsas ibaiaren arroan honako estatu hauek daude: Veracruz, Oaxaca, Puebla, Tlaxcala, Morelos, Mexiko, Michoacán, Jalisco eta Guerrero. Cutzamala eta Placeres del Oro, Guerrero estatuan, Calderón, Mexikoko estatuan, Amacuzac, Morelos estatuan, eta Tepalcatepec, Cupatitzio, Del Marqués eta Purungueo, Michoacán estatuan, dira ibaiadar nagusiak. Popocatépetl, Iztaccíhuatl eta Xinantécatl sumendietako elurraren urtzetik datorren ura jasotzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luzio Valerio Flako (kontsula K.a. 86an)

**Luzio Valerio Flako**, K.a. 86an hil zena K.a. I. mendeko militar erromatar bat izan zen, kontsul erromatar kargua bete zuena K.a. 86an.

Edil izendatua K.a. 98an, Asia probintziako pretore eta gobernari izatera iritsi zen. Asiara abiatu aurretik, zor guztien hiru laurdenak baliogabetzen zituen lege bat aldarrikatu zuen.

K.a. 86an kontsul suffecto izendatua izan zen, hildako Gaio Marioren ordez eta Pontoko Erresumako erregea zen Mitridates VI.aren aurkako gerraren agintaritza jaso zuen. Grezian, Epiron lehorreratu zen, Senatuak Silaren aurka bidalia, baina bere tropek borrokatzeari uko egin zioten eta beraz Helespontora erretiratu zen. Urte horretan bertan hil zen, bere legatua zen Gaio Flavio Fimbriak bultzatutako matxinada batean.
Lapatza (argipena)

**Lapatza** izenak adiera hauek ditu:
* *Lapatza*, haurrentzako liburua, Paddy Rekaldek idatzia.
* Lapatza baserria, Antzuolako (Gipuzkoa) baserria, *monumentu* izendatua.

Gainera, batzuetan *lapatza* deitzen zaie berez euskara batuan lapatzea izena duten hondartza batzuei. Izan ere, izen horren forma NOR kasuan *lapatzea* izanik ere, gainerako kasuetan *lapatza-* hasiera du: *lapatzako, lapatzaren, lapatzatik*... Bizkaian daude, Lekeitio eta Ea artean.

## Erreferentziak
Unibertso-lerro

thumb|250px|Partikula baten unibertso-lerroaren irudikapena. Lau dimentsioko espazio-denbora irudikatu ezin denez, bi espazio-dimentsioren eta denbora-dimentsioaren gaineko proiekzioa irudikatu da.

Partikula baten **unibertso-lerroa** partikula horrek lau dimentsioko espazio-denboran zehar jarraitzen duen ibilbidea da. Albert Einsteinek fisikan sartutako terminoa da. Gaur egun, terminoa erlatibitatearen teorietan erabili ohi da, esaterako erlatibitate orokorrean eta erlatibitate berezian.

Ondorioz, unibertso-lerroek partikulek denbora eta espazioarekin duten bilakaera adierazten dute. Lerro horietako puntu bakoitzak partikula horren gertakari zehatz baten posizioa (x) eta aldiunea
(t) adierazten ditu. Lerro osoak berriz, partikularen historia osoa adierazten du.

## Kanpo estekak
Durin III.a

**Durin III.a** Tolkienen legendarium ospetsuan Durin I.aren leinuko nano bat da. Khazad-dûm edo Moriako errege izan zen. Khazad-dûmen bizi izan zen eta Zelebrinborrek eman zion botere eraztunaren laguntzarekin aurrera egitea lortu zuen. Sauronek zazpi eraztunak eman zizkien Jaun nanoei, horietako bat Durin III.a zelarik. Nanoek euren eraztunak euren altxor erreserbak ezartzeko erabili zituzten, baina Sauron ez zen gai eraztunen eramaileak ziren nanoei amore emanarazteko gai. Eraztunek oraindik ez zituzten ikusezin bihurtzen; eurak erabat menderaezinak ziren eraztunen eraginik kaltegarrienen aurrean. Uste denez, nanoen berezko sendotasunak eta eraztunak soilik jaunik boteretsuenek eduki izanak, Sauronen kontrolaren aurean erresistente egin zituzten, eta oraindik altxorraren zati bat biltzea ahalbidetu zieten. Durin III.a izan zen botere eraztun bat izan zuen lehen errege nanoa. Bere ondorengo bat izan zen Thrain II.ak eraztun bera galdu zuen Dol Guldurren. Bere erregealdian ezarri ziren Elfo errementariak Eregionen Eguzkiaren Bigarren Aroko 750. urtean. Moriarentzat, aldaketa handiak izan ziren Khazad-dûm eta Elfoen arteko harremanean. Lotura estuak sortu ziren, ez soilik merkataritzari dagokionez, baizik eta baita elkarren arteko miresmen eta adiskidetasunezkoak ere. Nanoek atea mendebalderantz ireki zuten eta etengabeko trafiko batek bi arrazak lotu zituen. Mithrila, Eregioneko Noldorrek miretsi eta preziatzen zutena objektu ederrak egiteko erabili zuten nanoek eta elfoek, azken hauetatik Zelebrinbor izan zelarik errementaririk hoberena. Elfoek zein nanoek onura handia jaso zuten elkarte honekin, bi eskualdeak, sekula izan ez ziren bezain distiratsuak izatera iritsi zirelarik. Halakoa zen bi herrien arteko adiskidetasuna ez zituztela soilik elkarrekin grabatu karaktereak Moriako mendebaldeko atean, baizik eta eraztunak landu zirenean, Zelebrinborrek zuzenean Durin III.ari eman zizkiola, Sauron haserraraziz; eta Durin III.ak nano armada bat bidali zuen Eregion defendatzera, Melkorren ordezkariak mendebaldea eraso ondoren Eguzkiaren Bigarren Aroko erdialde inguruan, aro horretako 1695. urtean. Azebeda suntsitua eta hondatua geratu zenean, Moriak bere mendebaldeko atea itxi zuen, eta mendebaldearekin harremanak ez ziren berrabiarazi, baina eragin boteretsu bat izaten jarraitu zuen Mendi Lainotsuen ekialdeko eskualdeetan.

## Kanpo estekak
Erredura

**Erredura** bero-foku, eguzki irradiazio, substantzia kimiko, erradioaktibitate edo elektrizitatearen eragin zuzenagatik gertatzen den larruazaleko lesioa da. Larruazaleko asalduraz gain, kapilarren lesioa eta proteinen koagulazioa ere eragiten ditu erredurak. **Erresumina** erredurak larruazalean eragiten duen sentsazioa da.

Erredurak oso aldakorrak dira afektatutako ehun, larritasun eta bere ondorioz agertuko diren konplikazioen arabera. Lehen ondorioak lokalak edo tokikoak badira ere, garrantzitsuena eragin orokorra da, likido eta elektrolito galerak egongo baitira, infektatzeko arriskua, arnasa hartzeko zailtasunak eta heriotzara eraman dezakeen shocka.

Gainera, arazo psikologikoak ere sor ditzakete, erredurek utzitako orban eta deformazioen eraginez.
 
Erreduraren larritasuna bere hedadura eta sakontasunaren araberakoa izango da. Hedadura azalaren %20-tik gorakoa denean, hilgarria izan daiteke.

## Sailkapena 
Sakontasunaren arabera erredurak hiru mailatakoak izan daitezke:
* **Lehen mailako erredura**. Epidermisaren azaleko zelulen lesioa dago. Lesio eritematoso eta hiperemikoak dira, babarik gabeak. Hiru edo lau egunetan sendatzen dira eta ez dute orbanik uzten.
* **Bigarren mailako erredura**. Epidermi eta dermisaren azaleko zelulak eragiten ditu. Anpuluen eraketa emango da. Oso oinazekorra da, baina hiru astetan sendatuko da. Orban uzten du, azala depilatua eta izerdi guruinik gabe geratuko da.
* **Hirugarren mailako erredura**. Larruazala erabat desegiten da. Kolore txuria edo marroia har dezake eta erretako zona erabat anestesiatuta geratuko da, sentikortasunik gabe.

## Ikus, gainera
*Erretura, soroetan-eta egiten den erreketa

## Kanpo estekak
Dagr

**Dagr** ("eguna", eskandinaviera modernoz **Dag**, islandiera modernoz **Dagur**) eskandinaviar mitologian egunaren jainkoa zen, Dellingen (ilunabarraren jainkoa) eta Notten (gauaren jainkosa) semea. Dagr zeruan zehar igarotzen da egunero Skinfaxi izeneko zaldi batek tiratutako gurdi batean. Skinfaxiren ileak zerua eta lurra argitzen ditu. Nott jainkosaren zaldi baliokideak, Hrimfaxik, gaua argitzen du.

14px|D erruna(Unicode U+16DE ) Daeg "eguna" deitua da erruna olerki anglosaxoian. Erruna hau antzinako futharkaren zati ere bada, **dagaz** berreraikitako protogermanierazko izenarekin. Alfabeto gotikoko bere hizki baliokidea *dags* deitzen da.

## Kanpo estekak
Bosoi

thumb|300px|Oinarrizko partikulen eredu estandarra, gauge bosoiak azken zutabean dituela.
**Bosoia** partikulen fisikaren arabera naturaren funtsezko bi partikuletako bat da (bestea fermioia baita). Bosoi izena Satyendra Nath Bose fisikari indiarraren omenez jarri zioten. Ezaugarriak:
# Berezko momentu angeluar edo spin osoa dute (0, 1, 2, ...).
# Ez dute Pauliren baztertze-printzipioa betetzen eta Bose-Einsteinen estatistikari jarraitzen diote. Hori dela eta, Bose-Einsteinen kondentsazio fenomenoa gertatzen da (maser eta laserren garapena posible egin zuen).
# Bosoien sistemek betetzen duten uhin-funtzio kuantikoak partikula-trukearekiko simetrikoak dira.

Nahiz eta bosoi gehienak konposatutako partikulak izan, eredu estandarraren arabera bost oinarrizko bosoi daude:
* Gauge bosoiak: (γ · g · W± · Z).
* Higgs bosoia: (H0).

Higgs bosoiaren existentzia 2012ko uztailaren 4an aurkitu zen.

## Ikus, gainera 
* Fermioi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfontso IV.a Aragoikoa

'*Alfontso IV.a Aragoikoa *Onbera''''' (Napoli, 1299 &ndash; Bartzelona, 1336ko urtarrilaren 27a), Sardinia, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea izan zen (1327 &ndash; 1336).

## Biografia 
Jakue II.a Aragoikoa eta Blanka Anjoukoa gurasoak zituen.

Urgelleko konderria eta Greziako Atenas eta Neopatriako dukerriak konkistatu zituen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1314an Teresa Entençakoa ezkondu eta zazpi seme-alabak izan zituzten:
* Alfontso (1318-1320)
* Fadrike (1319-1320)
* Petri, oinordekoa
* Jakue, Urgell, Entença eta Antillongo kondea.
* Konstanzia (1321-1346), Jakue III.a Mallorcakoa ezkondu zuena.
* Elisabet (1326-1327)
* Antso (1327-1327).

1329an Alfontso XI.a Gaztelakoaren arreba Leonor ezkondu eta seme bi izan zituzten:
* Fernando (1329-1363), Tortosako markesa
* Joanes (1331-1358), Elisabet Larakoa Bizkaiko anderegaia ezkondu zuena.

## Erreferentziak
Panlong Barrutia

**Xiaodian Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 盘龙区; pinyineraz: Pánlóng Qū), Kunming osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 600.000 pertsona bizi ziren 339,79 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Panlong barrutiko gobernuaren webgunea.
Ost-in-Edhil

**Ost-in-Edhil** Tolkienen Silmarillion eta Eraztunen Jauna lanetan hiri boteretsu bat da, Noldor elfoek (istorioren batzuk Galadrielek sortu zela diote) Eguzkiaren Bigarren Aroko 750. urtean sortu zutena. Eregion herrialdeko hiririk nagusiena zen. Hau zen Noldorren erresuma nagusia Eguzkiaren Bigarren Aroan. Ost-in-Edhilen posizioa sarri ahaztu egiten da, eta lotura garrantzitsua du botere eraztunekin. Ost-in-Edhilen gogoratu zuten Noldorrek Tirionen dohatsutasuna Tunaren gainetik; Noldorrek beti duten jakintza nahi traditzailea Ost-in-Edhilen beste edozein tokitan baino gehiago agertzen da, hiriak bere garai gailena lortu ondoren, Noldorrek Annatarren ("Dohaien jauna", berez Sauron dena) laguntza onartzen dute, Noldorrak botere eraztunetan pentsatzera eramaten dituena.

Hiri honetan bizi zen Zelebrinbor Eregionekoa eta bertan zegoen baita Gwaith-i-Mirdain edo soilik Mirdain bezala ezagutzen ziren Noldor errementarien etxea ere, abilenak, botere eraztunak sortu zituztenak; Eriadorren hegoekialden eta Moriako Meatzeetatik mendebaldera zegoen.

Adiskidetasuna eta aliantza zegoen Ost-in-Edhil eta Khazad-dûm edo Moriaren artean, eta aliantza honi esker, istorioaren zatiren batean aipatzen den bezala, Eregion askoz boteretsuagoa eta Khazad-dûm askoz ederragoa izan ziren, berez izango zirena baino. Nanoen eta Ost-in-Edhileko elfoen arteko adiskidetasunaren lekuko bat Moriako mendebaldeko ateak dira, hain zuzen ere Moria eta Eregionen arteko merkataritza eta komunikaziorako eraikiak, non "Nik, Narfik eraiki nituen, Eregioneko Zelebrinborrek grabatu zituen zeinu hauek" idatzita dagoen.

Ost-in-Edhil izenak sindarinez "Elfoen gotorlekua" esan nahi du. Sauronek suntsitu zuen Eriador inbaditu zuenean, non Eguzkiaren Bigarren Aroko 1697. urtean eraztunak bereganatu zituen.

## Kanpo estekak
Wuhua Barrutia

**Wuhua Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 五华区; pinyineraz: Wǔhuá Qū), Kunming osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 660.000 pertsona bizi ziren 397,86 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Wuhua barrutiko gobernuaren webgunea.
Dongchuan Barrutia

**Dongchuan Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 东川区; pinyineraz: Dōngchuān Qū), Kunming osatzen duten barrutietako bat da. 2002ko erroldaren arabera 300.000 pertsona bizi ziren 1.858,79 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Dongchuan barrutiko gobernuaren webgunea.
Anning

**Anning Hiria** (txinera sinplifikatuz: 安宁市; pinyineraz: Ānníng shi), Kunming osatzen duten barrutietako bat da. 2002ko erroldaren arabera 260.000 pertsona bizi ziren 1.313,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Anning hiriko gobernuaren webgunea.
Chenggong konderria

**Chenggong Konderria** (txinera sinplifikatuz: 呈贡县; pinyineraz: Chénggòng Xiàn), Kunming osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 160.000 pertsona bizi ziren 541,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Chenggong konderriko gobernuaren webgunea.
Jinning konderria

**Jinning Konderria** (txinera sinplifikatuz: 晋宁县; pinyineraz: Jìnníng Qū), Kunming osatzen duten barrutietako bat da. 2002ko erroldaren arabera 270.000 pertsona bizi ziren 1.391,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Jinning konderriko kode postala.
Fumin konderria

**Fumin Konderria** (txinera sinplifikatuz: 富民县; pinyineraz: Fùmín Xiàn), Kunming osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 140.000 pertsona bizi ziren 993,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Fumin konderriko kode postala.
Yiliang konderria

**Yiliang Konderria** (txinera sinplifikatuz: 宜良县; pinyineraz: Yíliáng Xiàn), Kunming osatzen duten konderrietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 410.000 pertsona bizi ziren 1.880,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Yiliang konderriko kode postala.
Songming konderria

**Songming Konderria** (txinera sinplifikatuz: 嵩明县; pinyineraz: Sōngmíng Xiàn), Kunming osatzen duten konderrietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 340.000 pertsona bizi ziren 1.442,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Songming konderriko gobernuaren webgunea.
Petri IV.a Aragoikoa

'*Petri IV.a Aragoikoa *Zeremoniatsua''''' (Balaguer, 1319ko urriaren 5a - Bartzelona, 1387ko urtarrilaren 5a), Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea izan zen (1336 &ndash; 1387).

## Biografia 
Alfontso IV.a Aragoikoa eta Teresa Entençakoa gurasoak zituen.

Jakue III.a Mallorcakoa irabazi ondoren, 1344an Mallorcako errege bihurtu zen. Bere erreinaldian nobleziaren kontra tronua finkatzea saiatu zuen. Atzerrian guda asko izan zituen: Sardinia, Sizilia, Mezzogiorno, Grezia eta Balear Uharteetan. 1381ean Atenas eta Neopatriako duke bihurtu zen gerrari esker.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1338an Joana II.a Nafarroakoaren alaba Maria (1329–1347) ezkondu eta lau seme-alabak izan zituzten:
* Konstantzia (1343–1363), Federiko III.a Siziliakoa ezkondu zuena.
* Joana (1344–1384).
* Maria (1345/6 – 1348).
* Petri (1347)

1347an Bartzelonan Alfontso IV.a Portugalgoaren alaba Leonor (1328–1348) ezkondu zuen. Izurri Beltzak hil zuen.

1349an Valentzian Petri II.a Siziliakoaren alaba Leonor (1325–1375) ezkondu eta lau seme-alabak izan zituzten:
* Joanes
* Martin
* Leonor, Joanes I.a Gaztelakoa ezkondu eta Fernando I.a Aragoikoaren ama zena.

1377an Bartzelonan Sibila Fortiàkoa (?-1406) ezkondu eta semea eta alaba izan zituzten:
* Alfontso (1378 – 1412) Gandiako dukea
* Elisabet (1380–1424), Jakue II.a Urgellekoa bere lehengusua ezkondu zuena.

## Erreferentziak
Nott

Eskandinaviar mitologian **Nott** gauaren pertsonifikazioa da. Narfi (Norfi edo Norr ere deitua) erraldoiaren alaba da. Naglfariren emaztea izan zen, honekin Aud izeneko seme bat izan zuelarik. Ondoren Annarrekin Jörd izeneko alaba bat izan zuen eta azkenik Delling jainkoarekin ezkondu zen, honekin Dagr izeneko bat seme bat izan zuelarik.

Bere jatorria eta izaera Snorri Sturlusonek deskribatzen ditu Edda prosaikoaren lehen atala den Gylfagginingen:

Nott Edda poetikoaren zenbait olerkitan hitz arrunta den bitartean, zaila da esatea olerkaria pertsonifikazioan noiz pentsatzen ari zen.

## Kanpo estekak
Xundian Hui eta Yi konderri autonomoa

**Xundian Hui eta Yi Konderri autonomoa** (txinera sinplifikatuz: 寻甸回族彝族自治县; pinyineraz: Xúndiàn huízú yízú Zìzhìxiàn), Kunming osatzen duten konderrietako bat da. 2002ko erroldaren arabera 500.000 pertsona bizi ziren 3.966,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Xundian konderriko gobernuaren webgunea.
Wuming konderria

**Chenggong Konderria** (txinera sinplifikatuz: 武鸣县; pinyineraz: Wǔmíng Xiàn), Nanning osatzen duten konderrietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 650.000 pertsona bizi ziren 3.367,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Nanningen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Chenggong konderriko gobernuaren webgunea.
Long'an konderria

'''Long'an Konderria''' (txinera sinplifikatuz: 隆安县; pinyineraz: Lóng'ān Xiàn), Nanning osatzen duten konderrietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 370.000 pertsona bizi ziren 2.264,7 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Nanningen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Long'an konderriko gobernuaren webgunea.
Joanes I.a Aragoikoa

**Joanes I.a Aragoikoa** (Perpinyà, 1350eko abenduaren 27a - Foixà, 1396ko maiatzaren 19a), *Ehiztaria* ezizenaz ezaguna, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea izan zen (1387 &ndash; 1396).

## Biografia 
Petri IV.a Aragoikoa eta Leonor Siziliakoa gurasoak zituen.

Bere erreginaldi laburrean arazo ekonomikoak ziren nagusi. Matxinada ugari izan zituen eta Grezian izandako dukerriak galdu zituen. 1388an Nafarroako Erresumarekin ituna sinatu zuen mugak finkatzeko.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Joanes I.a Armagnacekoaren alaba Marta (1347-1378) ezkondu zuen lehendabizikoz eta alaba bat izan zuten:
* Joana, Foixko kondea ezkondu zuena.

Roberto I.a Barrekoaren alaba Violante ezkondu eta hiru seme-alabak izan zituzten:
* Violante, Napoliko Luis II.a Anjoukoa ezkondu zuena.
* Jakue (1384-1388)
* Antonia.
Metilo gorriaren proba

**Metilo gorriaren proba** laborategian bakterioak (enterobakterioak, batez ere) identifikatzako erabiltzen den teknikaren bat da.

## Oinarria 
[thumb|right|200px|[Metilo gorriaren proba: ezkerreko saio-hodiak metilo gorriaren emaitza positiboa du, bakterioek hartzidura azido-mistoa burutu dutelako; eskuinekoa metilo gorriaren negatiboa da]]

Metilo gorriaren probak, Voges-Proskauer-en probarekin batera, gluzidoak hartzitzerakoan zein bide metaboliko burutzen duten zenbait bakteriok jakinerazten du.

Zehazki, enterobakterioek bi bide metaboliko nagusi jarraitzen dute glukosa hartzitzerakoan:

* hartzidura azido-mistoa, azido desberdinak sortzen dituena: azido laktikoa, sukzinikoa, azetikoa eta formikoa, batez ere. Horren ondorioz, ingurugiroaren pH-a nabarmen jaisten da.
* hartzidura 2,3 butanodiolikoa, 2,3 butanodiola ekoizten duena, azetoina erdiko metabolitoa izanik. Ingurugiroa ez da azidotzen.

Metilo gorriaren proba pH-aren adierazle honen erabileran datza, identifikatu nahi den bakterioak hazkuntza ingurua azidotu duen ala ez jakiteko. Bakterioak hartzidura azido-mistoa burutzen badu ingurunea nabarmen azidotuko da, eta metilo gorriak gorri kolorea hartuko du.

## Prozedura 
Ereite-euskarri batekin agarrean hazitako kolonia baten inokulua hartu, identifikatu nahi den bakterioa duena.

Clark eta Lubs izeneko inguru likidoan inokulatu, eta inkubatu 72 orduz 37&nbsp;°C-tan.

Gero, hazkuntza-inguruari metilo gorriaren soluzioaren 5 tanta gehitu, eta aztertu pH-aren adierazlearen kolore aldaketa:
* metilo gorria (+): inguruak kolore gorria hartzen du; pH-a oso azidoa da (<4,4)
* metilo gorria (-): inguruak ez du kolorez aldatzen, edo adierazlearen kolore horia hartzen du.

## Kanpo estekak
Xingning Barrutia

**Xingning Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 兴宁区; pinyineraz: Xīngníng Qū), Nanning osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 650.000 pertsona bizi ziren 751,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Nanningen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Xingning barrutiko kode postala.
Shilin Yi konderri autonomoa

**Shilin Yi Konderri autonomoa** (txinera sinplifikatuz: 石林彝族自治县; pinyineraz: Shílín yízú Zìzhìxiàn), Kunming osatzen duten konderrietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 230.000 pertsona bizi ziren 1.777,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Kunmingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Shilin konderriko gobernuaren webgunea.
Rodako kodexa

[thumb|Nafarroako [Leodegundia Ordoñez|Leodegundia erreginaren eztei-kanta, kodexaren 232. orrianː adi lehen lerroan notazio musikala ageri dela, eta baita nola ahapaldien hasierek akrostiko bat osatzen duten erreginaren izenarekinː LEODEGV...]]

**Rodako kodexa** X. mendeko (990 ingurukoa) eskuizkribua da, Iruñeko Erresuma eta Aragoiko konderriari buruzko testu nagusia batzuk dituena.

## Ezaugarriak 
Nahiz eta kodexa X. mendearen bukaerakoa izan, badaude XI. mendeko eranskinak. Nafarroako Erresuman, ziur asko Naiaran idatzi zuten, letra xehe bisigodoan eta letra etzana bazterretan. 205 mm x 285 mm eta guztira 232 orrialde ditu.

## Historia 
Roda de Isábenako katedralean topatu zuten XVII. mendearen bukaeran. Santa María de Meyáko prioreak erosi zuen hurrengo mendean eta handik aurrera jabe pribatuak izan zuen. Kopiak baino ez ziren geratzen 1928an jatorrizko eskuizkribua berreskuratu arte. Egun Espainiako Historiaren Erret-Akademiako liburutegian dago.

## Atalak 
* *Historiarum Adversum Paganos Libri VII*, Augustin Hiponakoaren jarraitzailea zen Paulo Orosio (teologo bisigodoarena.
* *Historia de Regibus Gothorum Vandalorum et Suevorum*, Isidoro Sevillakoarena.
* *Chronicon Albeldense* (881).
* *Alfontso III.aren Kronika* (911).
* Zenbait testu nafar:
** *Rodako genealogiak*,
** *De laude Pampilone* , eta
** *Honorio enperadorearen epistola*.
** Leodegundia erreginaren eztei-kanta, garaian Europan ezagutzen den notazio musikal bakanetakoarekin.

Nagusiena genealogiak izan dira, agian Al-Udri musulmanaren lanetik kopiatuak, bost belaunaldiko erregeak aipatzen duelako. Iruñeko Erresumako Aritza eta Semero leinuak, Aragoi, Sobrarbe, Ribagortza, Pallars Jussà eta Tolosako konderrien buruzagiak eta Baskoniako dukerrikoak aipatzen ditu.

## Genealogiak 
ORDO NVMERVM REGVM PAMPILONENSIVM

## Bibliografia 
* Zacarías García Villada, *"El códice de Roda recuperado,"* *Revista de Filología Española* 15:113-3 (1928).
* José María Lakarra. *"Textos navarros del Códice de Roda,"* *Estudios de Edad Media de la Corona de Aragón*, 1:194-283 (1945).
* José María Lakarra. *"Las Genealogías del Códice de Roda,"* *Medievalia*, 10:213-6 (1992).

## Kanpo estekak
Atleta-oin

**Atleta-oina**, **atletaren oina** edo **oinetako ezkabia** onddo dermatofitoek eragindako infekzio mikotikoa da. Oinen oinarrian eta ertzean ematen dira onddo hauek. Zeinu kliniko nabarmenenak dira, besteak beste, gorritasunak, besikulak edo puslak, eta behatz arteko zartadura edo pitzadurak.

## Epidemiologia 
Dermatofitosirik ohikoena da, eta ezkabien ehuneko 70 osatzen du; gizabanakoen ehuneko 20k, berriz, sintomarik gabe eramaten du eskabi kutsakorra. Ohikoa da eskuoihalen, kutsatutako arroparen eta maindireen bidez organismoa oinetik urrun igarotzen ikustea.

Atleta-oina ohikoagoa da gizonetan emakumeetan baino, eta haur zein helduetan ikusten da. Atletek eta kirolariek kutsatzeko aukera handiagoa dute. Kutsatzea pertsonatik pertsonara zuzenean transmititzen da, bai eta onddoak hilabeteka irauten duen gainazal hezeetan ere, hala nola igerilekuetan, bainugeletan, dutxetan, eskuoihaletan, alfonbretan, kuarteletan, ikastetxeetan, saunetan, hoteletan eta gimnasioetan. Oin hezea (izerdia, adibidez) denbora luzez mantenduz gero eta oinetako itxiak erabiliz gero (botak, adibidez), handitu egiten da infekzioa agertzeko edo irauteko arriskua, onddoaren aldeko giro beroa, hezea eta iluna sortzen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Infekzioari buruzko informazioa Medlineplus webgunean.
Alfontso V.a Aragoikoa

'*Alfontso V.a Aragoikoa *Bihotz-handia'''* (Medina del Campo, 1396 &ndash; Napoli, 1458ko ekainaren 27a), —; — Aragoi, Mallorca, Sardinia, Sizilia, Korsika eta Valentziako erregea eta Bartzelonako kondea izan zen 1416-1458 bitartean, eta Napoliko erregea 1442-1458 bitartean. Pizkundeko errege nagusienetariko bat izan zen.

## Biografia 
Fernando I.a Aragoikoa eta Leonor Alburquerquekoa gurasoak zituen. *Bi Sizilien'', Napoli eta Siziliako erresumen, lehenengo erregea izan zen. Mediterraneo mendebaldeko nagusitasuna erdietsi nahian, genoarren aurka borrokatu zen. Napolin egokitu ondoan, kultura gune distiratsua bihurtu zen gorte italiar hura baina, Iberiar penintsula aldeko arazoak behar bezalako arduraz hartu ez zituelarik, krisi luzean sartu zuen Aragoiko koroa.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1415ean Henrike III.a Gaztelakoaren alaba Maria lehengusinarekin ezkondu zen, baina ez zuten seme-alabarik izan.

Giraldona Carlino maitalearekin, berriz, hiru seme-alaba izan zituen:
* Fernando (1423 &ndash; 1494), Napoliko oinordekoa
* Maria (? -1449);
* Leonor (? &ndash; ?).

## Erreferentziak
Mashan konderria

**Mashan Konderria** (txinera sinplifikatuz: 马山县; pinyineraz: Mǎshān Xiàn), Nanning osatzen duten konderrietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 500.000 pertsona bizi ziren 2.345,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Nanningen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Mashan konderriko gobernuaren webgunea.
Petronila Aragoikoa

**Petronila Aragoikoa** (Huesca, 1136ko ekainaren 29a - Bartzelona, 1173ko urriaren 15a), Aragoiko erregina (1137-1164) izan zen.

## Biografia 
Ramiro II.a Aragoikoa eta Ines Akitaniakoa gurasoak zituen.

Potera finkatzeko aitak Ramon Berenguer IV.ari ezkon-hitza eman zion. Ezkontza-kontratuan, Barbastron 1137an sinatuta, Aragoiko Erresuma eta Bartzelonako konderriak bere lotura adostu zuten. Hamalau urte bete zituenean, 1150ean ezkontza legezkoa egin zuten.

1157an Alfontso oinordekoa jaio eta 1162an Ramon Berenguer IV.a hil zenean karguari uko egin eta semea bihurtu zen errege.

## Seme-alabak 
* Petri (1152- 1158)
* Alfontso (1157–1196), oinordekoa
* Ramon Berenguer (1158–1181), Sardinia eta Proventzako kondea.
* Dulçe (1160–1198), Antso I.a Portugalgoa ezkondu zuena.
* Antso (1161–1223), Rossello, Sardinia eta Proventzako kondea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin I.a Aragoikoa

'*Martin I.a Aragoikoa *Gizatiarra*** edo ***Zaharra''''' (Girona, 1356ko uztailaren 29a - Bartzelona, 1410eko maiatzaren 31a), Sardinia, Korsika, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea izan zen (1396 &ndash; 1410).

## Biografia 
Petri IV.a Aragoikoa eta Leonor Siziliakoa gurasoak zituen. Martin bere semeari esker Sardinia konkistatu zuen 1408an.

Bere anaia Joan I.aren lekua hartu zuen Aragoiko eta Sardiniako aginpidean. Erresuma baketu zuen. Bere seme Martin Gaztea Siziliako erregea hil zenean, aitak hartu zuen koroa 1409an. Ondorengorik gabe hil zenez gero, Caspeko Hitzarmenean erabaki zen Aragoiko eta Kataluniako koroa Fernando I.aren esku uztea.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1372an Maria Lunakoa ezkondu eta lau seme-alabak izan zituzten:
* Martin
* Jakue
* Joanes
* Margarita

Denak hil ziren aita baino lehen, hori zela eta 1408ko irailaren 17an Margarita Pradeskoa ezkondu zuen. Tamalez, ez zuten seme-alabarik izan.

## Erreferentziak
Xingqing Barrutia

**Xingqing Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 兴庆区; pinyineraz: Xīngqìng Qū), Yinchuan osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 450.000 pertsona bizi ziren 828,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Yinchuanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Xingqing barrutiko kode postala.
Lingwu

**Lingwu Hiria** (txinera sinplifikatuz: 灵武; pinyineraz: Língwǔ shi), Yinchuan osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 230.000 pertsona bizi ziren 4.639,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Yinchuanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Lingwu hiriko kode postala.
Yongning konderria

**Yongning Konderria** (txinera sinplifikatuz: 永宁县; pinyineraz: Yǒngníng Xiàn), Yinchuan osatzen duten konderrietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 200.000 pertsona bizi ziren 1.295,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Yinchuanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Yongning konderriko gobernuaren webgunea.
*  Yongning konderriko kode postala.
Helan konderria

**Helan Konderria** (txinera sinplifikatuz: 贺兰县; pinyineraz: Hèlán Xiàn), Yinchuan osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 180.000 pertsona bizi ziren 1.600,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Yinchuanen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Helan konderriko gobernuaren webgunea.
*  Helan konderriko kode postala.
Tianshan Barrutia

**Tianshan Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 天山区; pinyineraz: Tiānshān Qū), Ürümqi osatzen duten barrutietako bat da. 2004ko erroldaren arabera 487.000 pertsona bizi ziren 171,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Ürümqiren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Tianshan barrutiko gobernuaren webgunea.
Peter Nicolai Arbo

**Peter Nicolai Arbo** (1831ko ekainak 18-1892ko urriak 14) margolari norvegiarra izan zen. Norvegiako historiari eta eskandinaviar mitologiari buruzko margolanetan espezialdu zen.

## Biografia 
Peter Nicolai Drammeneko Gulskogen auzoan hasi zen. Christian Friedrik Arbo eta Marie Christiane von Rosenen semea zen. Bere anaia Carl Oscar Eugene Arbo mediku militarra eta Norvegiar antropologia ikerketetako aitzindari bat izan zen.

Bere arte heziketa Kopenhageko Helsted's Drawing School marrazki eskolan hasi zuen 1851-1852 kurtsoan. Honen ondoren Düsseldorfeko arte akademian ikasi zuen. 1853 eta 1855 bitartean Düsseldorfeko margolaritza eskolako irakasle zen Karl Ferdinand Sohnekin ikasi zuen, eta 1857 eta 1858 bitartean J. E. Hunthenekin, animaliak eta guduak margotzen zituen margolaria zena. Düsseldorfen denbora batez C. Mengelberg historia margolariaren ikasle pribatua izan zen. Adolph Tidemandekin kontaktuan jarri zen eta Hans Guderen laguna izan zen, biak Düsseldorfeko arte akademiako irakasleak izan zirenak.

1861ean Arbo Norvegiara itzuli zen eta hurrengo urtean ikasketa bidaia batetara joan zen Gude eta Frederick Collettekin. 1863an *Zaldi aldra mendi garaietan* izeneko margolanaren lehen bertsioa margotu zuen, beranduago askotan erabili izan zuen gaia. Margolan honen 1889ko bertsioa Arte, Arkitektura eta Diseinuaren Museo Nazionalean dago (norvegieraz Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design) Oslon, eta bere lanik garrantzitsuenetakotzat hartzen da.

## Drammeneko museoa 
Drammeneko museoa (norvegieraz Drammens museum for kunst og kulturhistorie) Drammen hiriaren bihotzean kokatua dago, Drammen ibaiaren hegoaldeko ibarrean. Azken urteetan hau Marienlyst bezala ezagutzen den lurjabe aberatsen etxe nazional dotoreen tokia da. Bertan erakusten diren gauzen artean Norvegiaren jatorri historiko eta kulturalari buruzko gauzak daude. Drammeneko museoa bost departamentutan banatua dago, horien artean Gulskagen Manor eta Peder Nicolai Arbo izeneko haurrentzako etxea. Gulskagen Manorreko gela ederretan margolari honen lanetako batzuk ikus daitezke.

## Galeria 

Fitxategi:Peter Nicolai Arbo - Valkyrjen - Nasjonalmuseet - NG.M.00259.jpg|Walkiria, 1869
Fitxategi:Gizur and the Huns.jpg|Gizur hunoen aurka borrokan
Fitxategi:Arbo-Olav den helliges fall i slaget på Stiklestad.jpg|San Olaf Stiklestadeko guduan
Fitxategi:Peter_Nicolai_Arbo-Hervors_død.jpg|Hervorren heriotza
Fitxategi:Fornalder, peter nicolai arbo.jpg|Fornalder
Fitxategi:Ingeborg, peter nicolai arbo.jpg|Ingeborg
Fitxategi:Peter nicolai arbo, olaf tryggvasson king.jpg|Olaf Tryggvasson
Fitxategi:Peter_Nicolai_Arbo-Haakon_den_gode.jpg|Haakon Ona (1860)
Fitxategi:Stamford by Peter Nicolai Arbo.jpg|Stamford Bridgeko gudua
Fitxategi:Nott painting.jpg|Nott
Fitxategi:Dagr by Arbo.jpg|Dagr
Fitxategi:Sverrir_by_Arbo.jpg|Sverrir
Saybagh Barrutia

**Saybagh Barrutia** (, zirilikoz: Сайбағ Райони; ) Ürümqi osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 444.000 pertsona bizi ziren 422,47 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Ürümqiren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Saybagh barrutiko gobernuaren webgunea.
Toutunhe Barrutia

**Toutunhe Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 头屯河区; pinyineraz: Tóutúnhé Qū), Ürümqi osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 124.000 pertsona bizi ziren 275,59 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Ürümqiren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Toutunhe barrutiko gobernuaren webgunea.
Ürümqi konderria

**Ürümqi Konderria** (txinera sinplifikatuz: 乌鲁木齐县; pinyineraz: Wūlǔmùqí Xiàn), Ürümqi osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 82.000 pertsona bizi ziren 4.332,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Ürümqiren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Ürümqi konderriko gobernuaren webgunea.
Chengguan Barrutia

**Chengguan Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 城关区; pinyineraz: Chéngguān Qū), Lhasa osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 150.000 pertsona bizi ziren 525,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Lhasaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Chengguan barrutiko gobernuaren webgunea.
Huimin Barrutia

**Huimin Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 新城区; pinyineraz: Huímín Qū), Hohhot osatzen duten barrutietako bat da. 2003ko erroldaren arabera 220.000 pertsona bizi ziren 175,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Hohhoten banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Huimin barrutiko kode postala.
Nigrán

**Nigrán** Galiziako Pontevedrako probintzian daboen Vigoko eskualdean dagoen udalerria da.

## Parrokiak 
* Camos (Santa Baia)
* Chandebrito (San Xosé)
* Nigrán (San Fiz)
* Panxón (San Xoán)
* Parada (Santiago)
* Priegue (San Mamede)
* A Ramallosa (San Pedro)

## Toki interesgarriak 
* Ramallosako zubia

## Iruditegia 

irudi:Nigran church.jpg|Nigrángo eliza
irudi:Panxón, Nigrán. Galiza.jpg|Panxón udalerriko hondartza
irudi:Puente romanico.jpg|Zubi erromanikoa
irudi:Templo Palacios 1.jpg|Panxóngo Votivo Mar tenplua

## Kanpo estekak 
* Nigrángo udal webgunea
Zalba

**Zalba** Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Arriasgoiti ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *zalbarrak* dira.

## Izena 
Zalba toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Çalua* (1266)
* *Çalba* (1268)
* *Salua* (1274)
* *Salva* (1276)
* *Çalua* (1366)
* *Calua* (1366)
* *Calva* (1380)
* *Zalba* (1534)
* *Zalba* (1802)
* *Zalba* (1966)

## Ezaugarriak 
### Armarria 
Zalbako armarriak honako blasoi hau du:

## Geografia 
Zalba Arriasgoiti ibarran dago.

### Ingurune naturala eta klima 
Arriasgoiti Pirinioen (Erroibar) eta Pirinioaurrearen (Lizoainibar) arteko trantsizio-ibarra da, haitzarte estuak eta desnibel nabarmenak dituena. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.

Ibarreko klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800 mm eta 1 000 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.

Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.

#### Estazio meteorologikoak 
Arriasgoitin dagoen Zalba herrian, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Iruñeko katedralak zenbait lursail izan zituen XII. mendetik. Herria Rediezmoaren Liburuan ageri da, 1268koan.

Arriasgoiti ibarrekoa izan zen, XX. mendera arte, non Arriasgoiti Lizoainibarrera sartu baitzen. 1835-1845eko udal-erreformak arte, ibarreko diputatuak (Arriasgoitikoak) herriko bizilagunen artean aukeratzen zen erregidoreak gobernatzen zuten. Gero, Zalba, udalerri osoa bezala, erregimen komunaren mende jarri zen.

## Demografia 
 biztanle zituen Zalbak.

## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Arriasgoitiko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian, Pirinio ibarretik Esteribar eta Artzibar ibarrekin eta Pirinioaurreko Eguesibar eta Longida ibarrekin hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Arriasgoiti atzerakada-eremuan sailkatu zituen, non euskarak hain atzerakada handia izan duen, non bertako hiztunik apenas geratzen den.

Zalbako azpieuskalkia artzibarrera da, eta, zehazki, Arriasgoitiko aldaera.

#### Euskararen Foru Legea 
Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legeari jarraituz, Lizoainibar-Arriasgoiti eremu mistoko udalerria da. 2010eko erroldan, herritarren %&nbsp;10,62ek zekien euskaraz.

## Ondasun nabarmenak 
* San Joan eliza, Erdi Aroko kristiau eliza.
* Zalbako jauregia, Erdi Aroko jauregia.
* Zalbako zubia, Erro ibaiaren gaineko Erdi Aroko zubia.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arriasgoiti
* Lizoainibar-Arriasgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala
Galdurotz

**Galdurotz** Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Arriasgoiti ibarreko etxalde bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

1970an jada despopulatu bezala agertzen zen. Hala ere, 2002an landatu zuten.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak *galduroztarrak* dira.

## Izena 
*Galdurotz* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Galduroz* (1279)
* *Galdaroz* (1279)
* *Gualdurroz* (1280)
* *Galduroz* (1366)
* *Galdroytz* (1372)
* *Galdurotz* (1378)
* *Galduroz* (1591)
* *Galduroz* (1802)
* *Galdurotz* (1989)

## Geografia 
Galdurotz Arriasgoiti ibarran dago.

### Ingurune naturala eta klima 
Arriasgoiti Pirinioen (Erroibar) eta Pirinioaurrearen (Lizoainibar) arteko trantsizio-ibarra da, haitzarte estuak eta desnibel nabarmenak dituena. Ibaia zeharkatzen du Erro ibaiak, Irati-Aragoi ibaiaren adarrak.

Ibarreko klima azpi-mediterraneoa da, urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu ingurukoa, eta batez besteko prezipitazioak 800 mm eta 1 000 mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 90 izaten dira, batez ere udaberri eta udazkenean. Uda garaian, bi hilabete lehor izaten dira, uztaila, eta, batez ere, abuztua.

Herrigunearen inguruko basoetan, birlandatutako pinuak dira nagusi. Birlandaketa hauek XIX. mendetik aurrera egin ziren, inguruko zerrategiek zuten hazkunde azkarreko zuhaitzen beharra zela eta. Oraindik ere, 100-120 hektarea gordetzen da.

#### Estazio meteorologikoak 
Arriasgoitin dagoen Zalba herrian, itsasoaren mailatik 565 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Bertako herritarrek, 1427an, Orreagako Santa Mariako lehengusinari, 5 olo-kahizpa eta 24 soldata behar zituzten urtean. Abadia Bidarraiko mandatupean zegoen. 1427an 2 nekazari zituen eta 7 1553n eta 1646an. 44 biztanle zituen 1786an eta 62 1857an.

XIX. mendearen hasiera arte, Artzibarreko alkateak gobernatzen zuen —erregeordeak herritarrek proposaturik izendatua—, herriko erregidorearekin batera; beraz, Artzibarreko barrendegi bat zen Arriasgoitin, Amokainen bezala. 1850ean posta Uhartetik jasotzen zuen.

XIX. mendearen erdialdean, Galdurotz eta Amokain Nafarroako Foru Aldundiaren aurreko prozesu batean murgilduta zeuden, Artzibarren banandu eta Arriasgoitin eta Eguesibarren sartzeko, hurrenez hurren. Galdurotz eta Amokain eta Artzibarreko gainerako herrien artean "Arriasgoiti jarria izateagatik" egiten zutela argudiatu zuten. Bereizketa XIX. mendearen amaieran gertatu zen azkenean, eta Galdurotz Arriasgoitiko zati bihurtu zen.

68 biztanle zituen 1887an, 55 1900ean, 42 1910ean, 39 1920an, 22 1930ean, 20 1940an, 26 1950ean eta 21 1960an. Ez da ageri 1970eko Izendegian eta bai, baina bizi gabe, 1981ean. 2002. urtean berriz landatu zen.

## Demografia 
 biztanle zituen Galdurotzek.

## Ondasun nabarmenak 
* Trinitateko baseliza, Erdi Aroko kristiau eliza eta gaur egun baseliza.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arriasgoiti
* Lizoainibar-Arriasgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala
Svend II.a Danimarkakoa

**Svend II.a Estridsson Ulfsson** edo **Svend II.a Danimarkakoa** (1019 &ndash; 1076ko apirilaren 28a) Danimarkako erregea izan zen 1047 eta 1076 bitartean. Ulf Thorgilssonen eta Estrid Svenssonen semea zen. Bere aitaren aldetik suediar jatorriko Münso etxekoa zen eta bere ama Svend I.a Danimarkakoa erregearen seme-alaba nagusia zen.

Danimarkako errege Magnus I.a Norvegiakoa hil ondoren bihurtu zen.

Harald III.a Norvegiakoaren aurka borrokatu zuen.

1069an Gilen I.a Ingalaterrakoa Konkistatzailearen aurkako espedizio bat zuzendu zuen.

Bost seme izan zituen:

* Harald III.a Danimarkakoa
* Knut IV.a Danimarkakoa
* Olaf I.a Danimarkakoa
* Erik I.a Danimarkakoa
* Nikolas I.a Danimarkakoa

Bere oinordekoa bere seme Harald III.a Danimarkakoa izan zen.
Fernando I.a Aragoikoa

**Fernando I.a Aragoikoa** (Medina del Campo, 1380ko azaroaren 27a - Igualada, 1416ko apirilaren 2a), **Antequerakoa**, ***Zuzena*** edo ***Onesta*** ezizenez ere ezaguna, Gaztelako erregeorde, Sizilia, Korsika, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea izan zen (1412 &ndash; 1416).

## Biografia 
Joanes I.a Gaztelakoa eta Leonor Aragoikoa gurasoak zituen. 1410ean Gaztelako erregeordea zenean, Antequera hartu zuen Granadako Erresumatik. Ure hartan, Martin I.a Aragoikoa osaba hil zitzaion eta Caspeko hitzarmenaren ondorioz, Trastamara etxearen lehendabiziko Aragoiko errege bihurtu zen. Erresumari bakea emateari ekin zion.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1393an bere izeko Leonor Alburquerquekoa ezkondu eta zazpi-seme alabak izan zituzten:
* Alfontso (1396 &ndash; 1458), oinordekoa
* Maria (1396 &ndash; 1445), Joanes II.a Gaztelakoa bere lehengusua ezkondu zuena.
* Joanes (1397 &ndash; 1479), Aragoi eta Nafarroako erregea
* Henrike (1400 &ndash; 1445), Alburquerqueko dukea
* Antso (1401? - 1416).
* Leonor (1402 &ndash; 1445), Eduardo I.a Portugalgoa ezkondu zuena.
* Petri (1406 &ndash; ?), Alburquerqueko kondea.

## Errreferentziak 
## Kanpo estekak