Emakume afroamerikarrak informatikan

**Emakume afroamerikarrak informatikan** Estatu Batuetako informatikako lehen emakume aitzindarien artean zeuden, eta emakume afroamerikar aipagarri  batzuk informatikan lanean ari dira.

## Historia 
alt=Melba Roy Mouton, an early programmer at NASA|thumb|226x226px|Melba Roy Mouton, NASAren programatzaile aitzindaria
Emakume afroamerikarrak matematikari gisa kontratatu zituzten, ikerketa aeronautikoari eta beste mota bateko ikerketari laguntzeko beharrezkoak diren kalkulu informatikoak egiteko. Katherine G. Johnson eta Dorothy Vaughan bezalako emakumeak ziren, NASAn hamarkadetako lanbidea zutenak. Johnson-en proiektuen artean, Estatu Batuek 1961ean espazioan egin zuten lehen misiorako hegaldi-ibilbidea kalkulatzea izan zen. Bera akreditatua dago 26 artikulu zientifikoren egilekide gisa eta garai horietan, 1960an, praktika zen sailaren burua autore gisa soilik zerrendatzea. Esanguratsua da Johnson-ek  autore gisa lortutako aitortza NASAko txosten batean.

Emakume beltzak ere ENIACen programatzaileen artean zeuden, hau da, Estatu Batuetako armadarako lehen ordenagailu digitala programatu zutenen artean. Haien istorioak ez dira dokumentatu eta emakumeen konputazioaren lehen urratsetan egindako ekarpenei buruzko informazio gutxi dagoenez, litekeena da beste emakume beltz batzuek ere asko lagundu izana informatikan eta gizartean.

Association for Computing Machinery (ACM)  elkartea 1947an sortu zen, baina informatika esparru akademiko gisa garatu zen geroago. 1969an, Clarence "Skip" Ellis informatikan doktoretza bat irabazi zuen lehen gizon beltza izan zen. 1981ean, Deborah Washington Brown-ek Harvardeko Unibertsitateko konputazio-zientzietako doktoretza lortu zuen lehen emakume beltza izan zen (garai horretan matematika aplikatuen programaren zati bat zen). Handik urtebetera, 1982an, Marsha R. Williams-ek eremua gehiago integratu zuen bere doktoretza konputazio zientzietan lortu zuenean.

1980aren erdialdean, informatikaren eremuan emakumeen errepresentazioa %40ra iritsi zen, gutxi gorabehera. Analista batzuek murriztu egin dute emakumeen ordezkaritza, mutilentzako ordenagailu pertsonalak eta bideojokoak gehiago merkaturatu direlako. 

Ameriketako Estatu Batuetan, arraza guztietako emakumeak gutxitu dira informatikan; emakume beltzen ordezkaritza emakume zuriena baino txikiagoa izaten jaraitzen du. Adibidez, 1985ean, konputazio zientzietan emakume asko zeudenean, titulazioa lortzen zutenenen artean, %77a emakume zuriak ziren, eta %8a baino gutxiago  beltzak. 2002an, informatikako doktorego-tituluen %1,3a emakume beltzei eman zitzaien. 2017an, Timnit Gebru eta Rediet Abebe zientzialari informatikoek Black in AI tailerra sortu zuten, adimen artifizialaren (AA) alorrean *beltzen* presentzia eta inklusioa handitzen laguntzeko.
Fitxategi:Katherine Johnson 1983.jpg|Katherine Johnson (1983)
Fitxategi:Dorothy Johnson Vaughan.jpg|Dorothy Vaughan
Fitxategi:Mary Jackson with a model (medium close-up).jpg|Mary Jackson

Fitxategi:"Hidden Figures" Screening at the White House (NHQ201612150007).jpg|Taraji P. Henson
Fitxategi:"Hidden Figures" Screening White House Octavia Spencer (cropped).jpg|Octavia Spencer
Fitxategi:Janelle Monáe 2016.jpg|Janelle Monáe

## Estatistikak 
Informatikan emakume beltzen ordezkaritza txikia izan da historikoki. Postsecondary Education Data System (IPEDS) datu hauek ematen ditu:

## Pertsona aipagarriak 
 
Hurrengoa informatikan nabari diren emakume beltzen zerrenda da, alfabetoaren arabera ordenatuta:

## Beste komunikabide batzuetako ordezkaritza 
* Margot Lee Shetterlyren liburuak, Hidden Figures: The Story of the African-American Women Who Help Win the Space Race (2016), Katherine Johnson-en eta NASAko beste emakume afroamerikar batzuen lorpenak kontatzen ditu. Hidden Figures film luze gisa egokitu zen, 2016. urtean kaleratua. Taraji P. Henson izarrak, hala nola Katherine G. Johnson, Octavia Spencer (Dorothy Vaughan) eta Janelle Monáe (Mary Jackson, ingeniaria). Kevin Costnerrek  babes rola du.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Borum, Viveka eta Erica Walker.' "What makes the difference? Black women's undergraduate and graduate experiences in mathematic". *Journal of Negro Education* 81.4 (2012): 366–378.
* Charleston, LaVar J., et al. "Navigating underrepresented STEM spaces: Experiences of Black women in US computing science higher education programs who actualize success". *Journal of Diversity in Higher Education* 7#3 (2014): 166-76.
* Cheryan, S., Drury, B.J., & Vichayapai, M.: "Informatikaren eredu estereotipatuen eragin iraunkorra emakumeen asmo akademikoetan". *Emakumearen Psikologia Hiruhilekoa* (2013) 37:72-79 doi:10.1177/0361684312459328
* Hanson, S. L. "African American women in science: Experiences from high school through the postsecondary years and beyond". *NWSA Journal* (2004) 16:96–115. JSTOR
* McCurdy, Eric R. "Discrimination as a Barrier to Diversity: Sexism and Microaggressions against African American Women in Computer Science and Engineering" (Doktoretza. Diss. Akrongo Unibertsitatea, 2020), bibliografia 135-145.
* McGee, Ebony O. eta Lydia Bentley. "The troubled success of Black women in STEM". *Ezagutza eta* 35.4 Instrukzioa (2017): 265-289.
* Morton, Terrell R., Fate S. Gee, eta Ashley N. Woodson. "Being vs. Becoming: Transcending STEM Identity Development through Afropessimism, Moving toward a Black X Consciousness in STEM.". *Journal of Negro Education* 88.3 (2020): 327-342.
* Sanders, Yolanda. "Voices of African American Women in Computer Science: Implications for K-12 Stem Education and Beyond" (Doktoretza. Diss. Loyola University Chicago, 2020) laburpena.
* Solomon, Amber, et al. "Not Just Black and Not Just a Woman: Black Women Belonging in Computing". *2018 Ekitateari eta* Ingeniaritza, Konputazio eta Teknologiako Parte-hartze Iraunkorrari buruzko ikerketa (IEEE, 2018).
* Yamaguchi, Ryoko eta Jamika D. Burge. "Intersectionality in the narratives of black women in computing through the education and workforce pipeline". *Journal for Multikultural Education* (2019).

## Ikus gainera 
* *Hidden Figures*
* Emakumeak informatikan

## Kanpo estekak