Ezkutu (heraldika)

**Ezkutua**, heraldikan, armarriaren euskarri fisikoa da, ikurraren erdian dagoena eta gehienetan ezkutu itxura duena. Erdi Aroko zaldunek borrokan erabiltzen zuten ezkutuan du jatorria eta, horregatik, eskualdeen eta garaien arabera desberdinak izan daitezke. Bertan antolatzen dira armarriaren oinarrizko kolore (*esmalte*) eta irudiak, eta zatitua ageri daiteke.

## Itxura 
Ezkutuak ez du diseinu bera eskualdearen edo garaiaren arabera, eta itxura soil-soilak edo oso konplexuak izan dezakete. Adituen arabera, 24 eta ehundik gora itxura desberdin daude. Mendeetan zehar, mota guztietako ezkutuak erabili izan dira (ez baita armarria definitzen duen elementua). Bere forma, artistaren sormenaren eta garaiko joera estetikoen araberakoa zen, bai agirietan bai arkitektura-eskulturetan.

XII. mendeko bigarren erdiko lehen ezkutu protoheraldikoen irudikapenek, oraindik, XI. eta XII. mendeetan erabilitako normandiar ezkutu luzeen itxura dute. 1230eko hamarkadaren inguruan, zalditeria astunak erabilitako ezkutuak, laburragoak eta hirukiagoak bihurtu ziren. Itxura hau argi ikusten da dagoeneko Tibalt I.a Nafarroakoaren errege-zigiluan 1234an. XV. mendetik aurrera, eta are gehiago Aro Moderno goiztiarrean zehar, ezkutu forma ugari garatzen dira. Goialdearen, aldeen eta oinarriaren formak bereizita deskriba daitezke, eta elementu horiek libreki konbina daitezke. Konplexutasun handiko armarri barrokoek (XVII-XVIII. mendekoak) aldaketa artistiko ugari dituzte.

File:Kite shield.svg|Malko itxurako normandiar ezkutua, XII-XIII. mendeak
File:HerbTarczaPL XIIIa.svg|Hiruki itxurako normandiar ezkutua, XIII. mendea
File:Coa Illustration Tincture none.svg|Hiruki itxurako ezkutua, XIII-XIV. mendeak
File:CoA OF shield 260x300.svg|Frantziar ezkutu zaharra (goialde laukia, oinarri puntaduna)
File:CoA sample 260x300.svg|Iberiar ezkutua (goialde laukia, oinarri biribildua) XV. mendea
File:German Escutcheon.svg|Alemaniar edo holandar ezkutua (goialdean irekidura duena), XV. mendea
File:Coa Illustration Shield Renaissance.svg|Pizkundetar ezkutua (goialde tolestua, oinarri gingilduna), XVI. mendea
File:Polish Escutcheon.svg|Poloniar ezkutua, XVII. mendea
File:CoA English2 260x300.svg|Goialde belarriduna, oinarri lauki puntaduna
File:CoA modFrench2 260x300.svg|Frantziar ezkutu berria (goialdea laukia, oinarria laukia baina puntaduna eta ertz borobilduak), XVII. mendea
File:HerbTarczaPL XVIIIa.png|Bihotz itxurako ezkutua, XVIII. mendea
File:Swiss Escutcheon.svg|Hiru puntadun ezkutua (goialdean hiru puntadrekin, oinarria hirukia), XIX. mendea
File:CoA dames 220x300.svg|Ezkutu obala
File:CoA demoiselles 226x300.svg|Ezkutu erronboa

Horrela bada, Euskal Herrian itxura ugariko ezkutudun armarriak aurki ditzakegu, bai garaiko agiri eta arkitekturan, bai egun erabiltzen diren euskarrietan.

File:Escudo de Pamplona.svg|Iruñeko armarria (egungo erabilera), frantziar ezkutu zaharrarren itxura
File:Coat of Arms of Biscay.svg|Bizkaiko armarria (egungo erabilera), frantziar ezkutu berriaren itxura
File:Coat of Arms of Navarre.svg|Nafarroako armarria (egungo erabilera)
File:Escudo de Laguardia.svg|Guardiako armarria (egungo erabilera), goialde laukia eta oinarri biribildua

File:Antiguas Armas de la Casa de Balda.jpg|Balda dorretxeko armarria (Azpeitia), frantziar ezkutu berriaren itxura
File:San Sebastian - Diputacion Foral de Gipuzkoa 04.jpg|Gipuzkoako armarria foru jauregiaren fatxada nagusian (XIX. mendea), goialde tolestua eta oinarri puntaduna
File:Oyón - Palacio de los Condes de Bureta 3.JPG|Buretarren armarria (Oion), ezkutu obala
File:Bayonne-Avril 2012-124.jpg|Ingalaterrako armarria Baionako katedralean (XIII. mendea), normandiar ezkutua

### Zatiketa 
Familia baten adar berri bat eratzean, beharrezkoa zen armarri batzuk armarri bakar batean batzea. Antzekoa gertatzen da herri eta eskualdeetako armarriekin, non armak gehituz joan diren gertakariak edo lurraldeak gehitu ahala. Horrela, armarri asko zatituta egon ohi dira.

### Koloreak eta kargak 
:*Ikus: Armarri*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko armarria
* Nafarroako armarria
* Euskal Autonomia Erkidegoko armarria

## Kanpo estekak