Orchis provincialis

thumb

***Orchis provincialis*** Europako mediterraneoan eta ipar-mendebaldeko Afrikan zehar hedatzen den lurreko orkidea bat da.

## Deskribapena 
Hostoak oblongoak dira, eta 8 cm-ko luzera izaten dute. Purpura-marroi ilun koloreko orban uniforme samarrekin. Braktea foliarrak ere baditu (1-2), zurtoina luzeraren zatirik handienean biltzen dutenak. Hostoak lurpeko noduluetatik hazten dira. Nodulu horiek gehienez 6 cm-ko tamaina izaten dute eta elipsoideak dira. 

Infloreszentziaren zurtoina, tentea buruarekin eta oblongo formakoa, 5-10 hosto luzanga-lantzeolatudun erroseta basaletik irteten da, batzuetan tanto purpura-marroixka kolorekoz zipriztinduta egoten direnak. 7,5 eta 12,5 cm bitarteko luzerako zurtoina. Lorearen forma luzanga da lore txikiekin (8tik 12ra).

Hiru sepaloetatik, alboetako biak berdinak dira tamainaz eta hori zurbil kolorekoak, gainaldean elkartzen diren hori zurbil kolore apur bat biziagoko zainekin, solteak izanik, sepaloak alboetan okertuta geratuz erpin zutituak gorantz dibergitzeko, zutabearen gaina estali gabe hirugarren sepaloa dago. Erdiko sepaloa albokoak baino txikixeagoa da. Hori kolore zurbila du, eta bi petaloen gainean dago. Petalo horiek alboetan gainjarrita daude, zutabea estaltzen duen txapel bat osatuz.

Labeloa ¾ kroskoaren azpitik irteten da eta sepaloen eta petaloen kolore berekoa da. Labelo trapezoidalaren formak hiru lobulu ditu (bi koska txikik eratuak), erdikoa alde bakoitzean dauden bi lobuluak baino zertxobait zabalagoa da, barrurantz apur bat okertuak direnak eta erdikoa gorantz puztuta dagoena. Goiko erdiko labeloak gainerakoak baino kolore hori biziagoa du, purpura koloreko tantodun bi ilara dituela. Sepaloen oinarriaren atzealdetik ateratzen den ezproi mehe eta luzanga bat ere badu, arkuduna gorantz, lorearen luzera osoa baino zertxobait laburragoa, hori zurbil kolore berekoa. 

Martxotik ekainera loratzen da. Kolorea zurixkatik arrosa tonu desberdinetara alda daiteke aldaera batzuetan.
thumb

## Habitata 
Pinudi irekietan, sastrakadietan, belardietan eta joera azidoko lurretan garatzen da, eguzkiak zuzen jotzen duen lekuetan edo erdi itzalean. 1900 metrora arte hazten da. Espainian, Frantzian, Suitzan, Austrian, Turkiaraino, Krimeako penintsulan eta baita Afrikako ipar-mendebaldean ere.

## Taxonomia 
*Orchis provincialis* Balb, ex Lam. & DC. deskribatu zuen eta Syn. Pl. Fl. Gall.:169 (1806)  argitaratua. 
thumb|Ilustrazioa

## Etimologia 
Orkidea hauek grekotik hartzen dute izena, όρχις "orchis", hitzetik, testikulu esan nahi duena, lurreko espezie batzuetan lurpeko tuberkuluek duten itxuragatik. *Orchis* hitza Teofrastok (K.a. 371/372-287/286) erabili zuen lehen aldiz “De historia plantarum” (Landareen historia naturala) liburuan. Aristotelesen ikaslea izan zen, eta Botanikaren eta Ekologiaren aitatzat hartzen da.

**provincialis:** Frantziako eskualdean, non lehen aldiz bildu eta deskribatu zen “Proventza”, duen kokapenari egiten dion erreferentzia epiteto geografikoa.

### Sinonimoak 
* *Orchis cyrilli* Ten. 1820
* *Orchis laeta* Steinh. 1838
* *Orchis leucostachys* Griseb. 1840
* *Orchis mascula* Alsch. 1832
* *Orchis olbiensis* Ardoino ex Moggr. 1864
* *Orchis pallens* Savi
* *Orchis provincialis var. laeta* (Steinh.) Maire & Weiller 1959
* *Orchis pseudopallens* Tod. 1842 

## Galeria 

Fitxategi:Orchis provincialis bat.jpg
Fitxategi:Orchis provincialis bi.jpg
Fitxategi:Orchis provincialis lau.jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Leroy-Terquem, Gerald and Jean Parisot. *Orchids: Care and Cultivation.* London: Cassel Publishers Ltd., 1991.
* Schoser, Gustav. *Orchid Growing Basics.* New York: Sterling Publishing Co., Inc., 1993.
* White, Judy. *Taylor’s Guide to Orchids.* Frances Tenenbaum, Series Editor. New York: Houghton-Mifflin, 1996.
* Alec Pridgeon. *The Illustrated Encyclopedia of Orchids.* Published by the Timber Press.
* Bechtel, Cribb and Launert. *The Manual Of Cultivated Orchid Species.* Published by The MIT Press.
* Williams, N. H. *A reconsideration of Ada and the glumaceous brassias.* Brittonia 24: 93–110., 1972

## Kanpo estekak