open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin Marietta

**Martin Marietta** korporazioa 1961. urtean sortutako enpresa estatubatuarra da, Glenn L. Martin Company eta American- Marietta Corporation batu egin zirenean sortu zen. 1995ean Lockheed Corporation-ekin batu zen Lockheed Martin enpresa sortzeko.

Martin, Baltimoren egoitza zuena, batezere industria aeroespazialean aritzen zen. Bere Titan programa industria mota honen garapena adierazten du. Programa hau 1955ean ezarri zen, konpainiak AEBetako Aire Armadaren kontratua ziurtatu zuenean herrialdeko bigarren kontinentearteko misil balistikoa (ICBM) eraikitzeko. Estatubatuar-Mariettak Chicagon zuen egoitza nagusia eta pinturak, tinduak, produktu metalurgikoak, eraikuntzarako materialak eta beste ondasun batzuk ekoizten zituen.

1993ko uztailean, Norman Augustine zuzendari nagusiak "Azken Afaria" deitu zuen ekitaldian parte hartu zuen, non Les Aspin eta William Perryk lehen kontratista batzuei jakinarazi zieten, Gerra Hotzak emaitza onak eman zituelako, defentsa-industriak behera egingo zuela eta Defentsa Sailak ez zuela haien pletoraren beharrik. 

## Egindako produktuak 
### Misilak: 
*AGM-12 Bullpup
*AGM-62 Walleye
*Titan (rocket family)
**HGM-25A Titan I
**LGM-25C Titan II
**Titan IIIA
**Titan IIIB
**Titan IIIC
**Commercial Titan III
**Titan IIID
**Titan IIIE
**Titan IV
**Titan 23G
**Titan 34D
*M712 Copperhead
*MGM-31 Pershing
*Pershing II
*MGM-51 Shillelagh
*MGM-118 Peacekeeper
*MGM-134 Midgetman
*FGM-148 Javelin
*AGR-14 ZAP
*ASALM
*Sprint (missile)
*Atlas (rocket family)
**Atlas I
**Atlas II

### Hegazkinak: 
* Martin X-23 PRIME
** Martin Marietta X-24A
** Martin Marietta X-24B

### Espaziontziak: 
* Magellan
* Mars Polar Lander
* Viking program
** Viking 1
** Viking 2
* WIND (espaziontzia)
* Lacrosse (satelitea)

### Unmanned aerial vehicles: 
* Martin Marietta Model 845
* AQM-127 SLAT

### Beste ibilgailuak: 
* Espazio-garraioaren kanpoko edukiontzi

## Denbora-lerroa 
* 1961: Martin Marietta sortzen da Glenn L. Martin Company eta American- Marietta Corporation enpresak batzean.
* 1963: Martin Mariettak MH-1A zentral nuklear flotagarria eraikitzen hasten da AEBrenArmadaren Energia Nuklearraren Programarentzat.
* 1969: Mark IV errailbakarra eraikitzen du Walt Disney World Monorail System-arentzat 1971 eta 1989 artean.
* 1975: Hoskyns Group erosten du.
* 1986: Titan II ICBM misilak espazio-jaurtiketako ibilgailuak bihurtzeko kontratua lortzen du. Martin Company-k hasierako ICBM-ak sortu zituen.
* 1987: Electronics & Missiles Group sortzen dute, Orlandon ezarrita.
* 1991: Electronics & Missiles Group Electronics, Information & Missiles Group izatera pasatzen da.
* 1993: Sandia National Laboratories-en kudeaketa- kontratua lortzen du. Atlas ibilgailuak lortzen ditu General Dynamicks-i erosi ondoren. Gainera, urte horretan GE Aerospace erosten du.
* 1995: Martin Marietta Lockheed Corporationekin batzen da eta Lockheed Martin osatzen dute.
* 1996: Lockheed Martin-ek Martin Marietta Materials banatzen du eta beste enpresa independiente bezala sortzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daviden habaila

**Daviden habaila**, hebreeraz קלע דוד, *Kela David*, ingelesez ''David's Sling*, formalki **Hagaxka Magikoa**, hebreeraz שרביט קסמים, *Sharvit Ksamim* eta ingelesez *David's Sling'', Israelgo Defentsa Indarrek eta Rafael Advanced Defense Systems israeldar eta Raytheon estatubatuar teknologia militar enpresek elkarlanean garatutako defentsa sistema bat da. 

Defentsa sistema hau Israel erasotu edo mehatxua izan daitezken etsaien hegazkin militarrak, misil balistikoak, droneak nahiz 40-300 kilometro arteko distantziatik jaurtitako helmen luze eta ertaineko gurutzaldi-misilak atzeman eta lurreratzeko helburuz diseinatua izan da.
Grandeur nature (1974ko filma)

***Grandeur nature*** 1974ko Luis García Berlanga espainiar zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Michel 45 urteko dentista paristarra da. Emaztearekiko duen harremana gainbehera doa, baina Isabelle emazteak bere desleialtasun etengabeak onartzen ditu. Michelek, bere bakardade gero eta handiagoaren barruan, maniki bat aurkitzen du, zeinaz maitemindu eta Isabellerekin dibortziatzea erabakiko du. Haren gertuko pertsonek hainbat modutan onartuko dute errealitatea. Amak gogo onez onartzen du egoera, panpina gaztetako jantziekin jantziz hitz egiten dion bitartean, eta sarkastikoki baieztatzen du manikiarekin denbora gehiago igaro zuela Isabellerekin baino, harekin harreman txarra baitu. Bere lagunek egoera barregarria aurkitzen dute, panpina txiki bat oparituz, semea balitz bezala. Isabelle, bere senarra maniki batez maitemindu dela ohartzen denean, haserretu egiten da, eta, azkenean, Michel berreskuratzen ahaleginduko balitz bezala jokatzen du.

Michelen maitemina erabatekoa da. Onartzen du bere panpinak, filmean zehar hainbat izen ematen dizkionak, emakume on batengandik espero dituen baldintza guztiak betetzen dituela: erakargarria da, bere azala ez da zahartzen, ez du hitz egiten, ez du gaixotzen, eta ez du kapritxorik eskatzen. Bere eldarnioan, ezkontza bat antzeztera eta bere unerik onenak bideoan grabatzera iristen da. Hala ere, Michelek bere manikiaren desleialtasunak ezagutuko ditu hainbat gizonekin, eta panpinaren bizitza sinbolikoki amaituko du.

## Aktoreak 
* Michel Piccoli : Michel
* Valentine Tessier : ama
* Rada Rassimov : Isabelle
* Claudia Bianchi : alaba
* Queta Claver : Maria Luisa
* Michel Aumont : Henri
* Lucienne Hamon : Juliette
* Manuel Alexandre : José Luis
* Amparo Soler Leal : zuzendaria
* Jenny Astruc : Janine
* Paul Bisciglia : langilea
* Marius Gaidon : taxi-gidaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1943ko Detroiteko arraza-istiluak

[thumb|[Sojourner Truth proiektu integratzaileari erantzuteko kartel arrazista, 1942ko otsailan.]]

**1943ko Detroiteko arraza-istiluak** Detroiten (Michigan estatuan, Ameriketako Estatu Batuak) gertatu ziren ekainaren 20ko gauetik 22ko goizaldera arte. Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuen parte-hartzearen gorakada militarrarekin lotutako eztanda demografiko eta tentsio sozialen garai batean gertatu zen. Istiluetan, 34 pertsona hil eta 433 zaurituta izan ziren. 

## Gertakizunak 
1943ko ekainaren 20an, istilu larriak hasi ziren AEBetako Detroiten. AEBak Bigarren Mundu Gerran sartu ostean automobil-industria gerra esfortzura bideratu zuten, horrek eskulanaren beharra sortu zuen hirian eta immigrazio handia eragin. Horrek, etxebizitza eskasiari eta zuri askoren arrazakeriari batuta, tentsio handia sortu zuen hirian. Zuri eta beltzen arteko borrokak istilu bilakatu ziren behin baino gehiagotan, eta zuriek –polizia askoren laguntzarekin– beltzen auzoei eraso egiten zieten bitartean, beltzek zurien negozio asko arpilatu zituzten. Armada federalak joan ziren hirian ordena ezartzera. Hiru egunez iraun zuten istiluek, eta 34 pertsona hil ziren, gehienak beltzak, hogeita bost. Horietatik hamazazpi Poliziak hil zituen.

## Bibliografia 
* Thomas J. Sugrue, *The Origins of the Urban Crisis. Race and Inequality in Postwar Detroit* (Princeton University Press, 2005).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The End of the World

**The End of the World** 1962an Skeeter Davis abeslari estatubatuarrak grabatu zuen abesti intimista da, arrakasta handia lortu zuena. Skeeter Davisen ondoren hainbat abeslarik ere kantaren bertsio ezberdinak egin zituzten 1960ko eta 1970ko hamarkadetan. Arthur Kent musikariak konposatu zuen, abestiaren hitzak Sylvia Dee-renak izanik. Abestiak 2. tokira iritsi zen AEBetako zerrendetan 1963ko hasieran, eta bere arrakasta Europara eta Australiara ere zabaldu zen .

**The End of the World** maitasun harreman baten bukaerari aipamena egiten dion abesti goibel eta erromantikoa da. Sylvia Deek, hitzak idatzi zituenak, bere aitaren heriotzak sortu zion arranguran inspiratu zela aitortu zuen behin .

Telebistako eta zinemako hainbat telesail eta pelikuletan entzungai izan da The End of the World 1962az geroztik.

## Erreferentziak
Arraba (argipena)

**Arraba** izenak adiera hauek ditu:
* Arrabak zenbait arrain eta itsaski espezieren arrautzak dira.
* Arrabako zelaiak, Gorbeia mendiaren ipar magalean (Bizkaia) dauden zelaiak.
* Arraba, Palestinako herri bat, Zisjordanian kokatua.

## Ikus, gainera 
* Araba (argipena)
Joaquín Jaunsolo

**Joaquín Jaunsolo** (1998ko irailaren 12an jaioa) Uruguaiko errugbi jokalaria da, normalean harroin gisa jokatzen duena eta nazioartean Uruguai ordezkatzen duena.  2019ko Munduko Errugbi Kopako Uruguaiko taldean sartu zuten, Japonian lehen aldiz egin zena, eta baita bere lehen Munduko Kopako agerraldia ere. 

## Karrera 
2019ko otsailaren 23an egin zuen debuta Uruguaiko selekzioarekin Argentina XV-en aurka. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baudilio Jáuregui

**Baudilio Jáuregui Pelayo** (1945eko uztailaren 9an jaioa) uruguaiar futbolari ohia da, erdiko atzelari gisa jokatzen zuena.  Uruguaiko, Argentinako eta Txileko klubetan jokatu zuen, eta Uruguaiko selekzio nazionalarekin 1974ko Mendebaldeko Alemanian jokatu zen Munduko Txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Senet

[thumb|[Nefertari senetean jokatzen. Erreginaren hilobiko pintura.]]
[thumb|Senet joko bat, Amenhotep III.aren hilobikoa — [Brooklyn Museum, New York.]]
[thumb|[Hatshepsut erreginaren izena duen joko-taula Louvre Museoan.]]
**Senet** (edo ***zenet*** edo ***senat***) Antzinako Egiptoko jokorik ezagunenaren izena da. Egiptoko Inperio Berriko eta ondorengo garaietako antzinako egiptoarrek gehien praktikatzen zuten mahai jokoa da, baina garai predinastikotik existitzen zen.

## Historia 
Seneta k.a. 3100 inguruko hieroglifikoetan aurkitu da (Y5 sailkatutako hieroglifikoa da). 1909an El Mahasnako hilobi batean aurkitu zuten, gure aroaren aurreko laugarren milurtekoaren hasierakoa, lauki-formako goi-lautada bat, eta objektu konikoz lagundua. Objektu koniko horiek peoi gisa interpretatu dira, eta seneteko fitxak direla uste da. Arkeologo batziek, ordea, zalantzan jartzen dute, eta, horren ordez, eskaintza erlijoso bat ikusten dute han.

Ezagutzen den ale baieztatu zaharrena Bruselako Arte eta Historiako Erret Museoan gordetzen da. Egipton, berriz, berrogei ale dituzte, Inperio Berrikoak. Tutankamonen hilobian 5 ale aurkitu zituzten. 

Hilobietako hormetan grabatutako edo margotutako irudikapen ugari aurki daitezke: pertsonak jokatzen joko-mahaiaren aurrean eserita, dado funtzioa egiten zuen tortolosa jaurtitzeko prest batzuetan. Eszena horiek, batzuetan, testu hieroglifikoekin batera agertzen dira eta, askotan, jokoaren zatia xehetasunez deskribatzen dute. Ohikoa da hilobietako pertsonaia, dela faraoi, erregina edo noble bertan ehortzia, agertzea margoetan jainko batekin jolasten, bere patua haraindian jokatu behar duela sinbolizatzeko (hau da, Osirisen erreinura sartzeko zuten eskubidea).

## Jokoaren mekanika 
Jokoa nobleek apreziatzen zuten eta sarritan bikoteka praktikatzen zen. Hogeita hamar laukiko erretilu batekin jokatzen zen (hamar luzeran eta hiru zabaleran) eta peoi beltz edo zuriekin (zazpi Inperio Zaharrean eta gero bost Inperio Berrian), forma oso desberdinetakoak eta oso fin apaindutako egurrezko kutxa txiki batean gordetzen zituztenak. Garai batean konikoak ziren peoiek xakeko gure peoien antza izan zezaketen, edo animalien buruen formak (phikoa hau beste joko egiptoar  batean, 58 zuloenean), edo baita gatibu nubiar edo asiarren iruditxoena ere. Senetaren printzipioa damen eta antzara-jokoaren artean zegoela esan daiteke. Nolanahi ere, badirudi partidek luze irauten zutela. 

Jokoaren arau zehatzak oraindik eztabaidagai dira. Arau horiek milurteko bat baino gehiagoko testu-zatietan oinarritzen dira, eta denbora-tarte horretan, zalantzarik gabe, arauek berek eboluzionatu egin zuten. Timothy Kendall eta RC Bell adituek egin dute berregiketa posible bat. 

Joko honek ez du zerikusirik *petteia* grekoarekin, ezta bere pareko *latronkulu* erromatarrekin, ibilbide-jokoa baita, dadoekin (tortolosak edo bi aurpegiko makilatxoak) jokatzekoa. Hau da, zoria tartean dago eta ez da estrategia-joko hutsa, damak edo xakea bezala, azken hauek askoz joko berantiarragoak baitira, gainera. Hala ere, seneta backgammon-aren klase berekoa izan arren, ez da haren arbasoa izan daitekeelako zantzurik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al-Wathiq

'''Abū Jaʿfar Hārūn ibn Muḥammad ibn Hārūn al-Wathiq bi'Llah** (; Mekatik gertu, 812ko apirilaren 18aSamarra, 847ko abuztuaren 10a), arruntki **al-Wathiq bi'Llah''' () errege-izenaz ezaguna, bederatzigarren Abbastar kalifa izan zen.

Bere aita al-Mu'tasimen oinordekoa izan zen eta honen antzeko interesa erakutsi zuen zientziekiko eta arteekiko. Horrela, aditu eta artisten patroi handia izan zen. Bere musika-talentuagatik ere ezaguna izan zen, eta ehun abesti baino gehiago dituela uste da.

Bere agintaldian hainbat matxinada gertatu ziren: nagusiak Sirian eta Palestinan, populazio arabiarren eta gero eta turkiar gehiago zeuden kalifen armadan zeuden taldeen arteko desberdintasunen ondorioz.

al-Wathiq 847an hil zen edema baten ondorioz, Kufan lurperatua izan zelarik, eta bere anaia al-Mutawakkil oinordeko zuelarik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Organiserade Autister

**Organiserade Autister** desgaitasuna duten pertsonen eskubideen aldeko erakunde suediarra da, pertsona autistetan zentratzen dena. 2006ko azaroaren 20an sortu zen elkarte gisa eta 2008ko abuztuaren 2an aitorpen ofiziala jaso zuen.

2008-2023 bitartean Organiserade Aspergare izena zuen, eta 2023ko maiatzaren 28an gaur egungo izena hartu zuen, Asperger sindromea jada ez baita diagnostikatzen.

Herrialdeko zenbait tokitan dago eskuragarri, eta presentzia handiena du Västernorrlandeko eta Örebroko konderrietan. Egoitza nagusia Örebron dago.

Erakundearen helburua pertsona autistak beren burua izan ahal izateko komunitate bat sortzea da, eta ekitaldiak laguntza berezirik behar izan gabe bertaratu daitezkeen pertsona autistei zuzenduta daude.

Hainbat artikulu kaleratu ditu eta hainbat testuingurutan elkarrizketak egin ditu. Biltzar eta ekitaldi batzuetan ere parte hartzen du, tokiko eta nazio mailan, osasun- eta laguntza-sektoreko bezeroentzako erreferentzia taldeetan barne.

Bere jarduerez gain, Organiserade Autister EUCAP (European Council of Autistic People) erakundearen kidea da. EUCAP beren burua ordezkatzen duten pertsona autistentzako erakundea da, neurotipikoek ere eragina izan dezaketen beste erakunde batzuek ez bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Joan Jurgi III.a Saxoniakoa

**Joan Jurgi III.a** (Dresden, 1647ko ekainaren 20a – Tübingen, 1691ko irailaren 12a) Saxoniako hauteslea izan zen 1680tik hil zen arte.

Joan Jurgi II.a Saxoniakoa eta Magdalena Sibila Brandenburg-Bayreuthekoaren seme bakarra izan zen. Umetan hezkuntza luterotarra izan zuen eta hizkuntzak eta gotorlekuak eta gerra eraikitzeko artea ikasi zituen. Italiako musikaz eta antzerkiaz zaletu zen, eta Margherita Salicola opera-abeslaria izan zuen maitale.

1680an, aita hil zenean, Saxoniako hautesle bihurtu zen, eta, aldi berean, Germaniako Erromatar Inperio Santuko mariskal izendatu zuten. Gerrarako zaletasunagatik *Saxoniako Marte* ezizena jaso zuen. Kanpo-politikan, Frantziarekin harremanak hautsi zituen eta Frantziako erasotzailearen aurkako Gerra Inperiala babestu zuen. 1683an, Vienako guduan esku hartu zuen, turkiarren aurka. 1689an Luis XIV.aren Bederatzi Urteko Gerran parte hartu zuen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Rhamphorhynchus

***Rhamphorhynchus*** (antzinako grezierazko *rhamphos* "mokoa" eta *rhynchus* "muturra" esan nahi duen hitzetatik) Jurasiko garaiko pterosauro buztanluzeen genero bat da. *Pterodactylus* bezalako garaikideko pterosauro buztanlaburrak baino gutxiago espezializatua, buztan luzea zuen, lotailuz zurrundua, eta isats-hezur bigun bereizgarri batean amaitzen zena. *Rhamphorhynchus*-en ahoan orratz itxurako hortzak zeuden, aurrerantz angeludunak, punta kurbatu, zorrotz eta moko itxurako batekin, hortzik gabe, batez ere arrain-dieta zuela adierazten duena; izan ere, arrain eta zefalopodoen aztarnak maiz aurkitzen dira *Rhamphorhynchus*-en sabeleko edukian.
Kamran Nazeer

**Emran Mian** (Glasgow, 1977), ***Kamran Nazeer*** izengoitiaz ezagunagoa, pakistandar jatorriko eskoziar idazlea eta funtzionario publikoa da.

## Bizitza 
Kamran Nazeer Glasgowen jaio zen. Jaiotzez Emran Mian jarri zioten izena eta lau urterekin autismoa diagnostikatu zioten. Zuzenbidea ikasi zuen Glasgowen, baina abokatu izateari uko egin ondoren, Cambridgeko Unibertsitateko Corpus Christi Collegera joan zen doktoretza egitera eta, azkenean, Britainia Handiko funtzio publikoan sartu zen Whitehallen aholkulari politiko gisa. Gaur egun Londresen bizi da bere emazte frantziarrarekin, eta, Zientzia, Berrikuntza eta Teknologia Saileko (DSIT) Teknologia Digitalen eta Telekomunikazioen zuzendari nagusia da.

2006ko martxoan lehen liburua kaleratu zuen, *Send In the Idiots: Stories From the Other Side of Autism* izenekoa, Kamran Nazeer izengoitia erabiliz. eta 2023ko Urtebetetze Ohoreetan Bainuaren Ordenako kide. 

2014ko urtarrilean, British Muslim Awards sarirako izendatu zuten Urteko Funtzionario Onena gisa. 

## Lan hautatuak 
**Send In the Idiots: Stories From the Other Side of Autism*, 
*"The Curious Case of Exclusionary Reasons", *Canadian Journal of Law and Jurisprudence*, Volume **XV**, Number 1 (January 2002) pp.&nbsp;99–124
*"Mandarin intellectuals", *Prospect* (July 2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrow (misila)

**Arrow** edo **Hetz**, (), Israelgo Indar Armatuen misil balistiko familia bat da, 200Israel eta AEBek, 2003an Indiaren parte hartzearekin, garatua.

Hainbat bertsio ezberdin daude, Arrow 1, Arrow 2 eta Arrow 3 deituak.

Israelgo misilen aurkako sistemaren parte dira, Daviden habaila (helmen luze eta ertaina), Burdinezko Kupula eta Burdinezko Izpiarekin batera.

## Kanpo estekak
Dorothy Allen

**Dorothy Allen** (Houston, Texas, 1896ko urriaren 23a – New York, 1970eko irailaren 30a) AEBko emakume aktorea izan zen. 1920. hamarkadan bereziki aktiboa izan zen.  

Allen lortu zuen bere lehenengo papera 1918an. *Poverty Row* motako estudioetan film batzuk egin zituen. Bere paper gogoratuenak bi izan ziren: *Over the Hill to the Poorhouse* eta *The Hossier Schoolmaster* Miranda Means gisa, 1924an.

## Filmografia 
* *Three Green Eyes* (1919)
* *Over the Hill to the Poorhouse* (1920)
* *Beyond Price* (1921)
* *Dynamite Allen* (1921)
* *Power Within* (1921)
* *The Broken Silence* (1922)
* *Free Air* (1922)
* *If Winter Comes* (1923)
* *The Hoosier Schoolmaster* (1924)
* *Second Youth* (1924)
* *Youth for Sale* (1924)
* *School for Wives* (1925)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dorothy Allen IMDb webgunean.
Khumbuko glaziarra

**Khumbuko glaziarra**, nepalieraz खुम्बु हिमनदी, Nepalgo Khumbu eskualdean dagoen glaziar bat da, Himalaian.

Everest, Lhotse eta Nuptse mendien artean dago.

Bere sarbidean 7.600 metroko garaiera eta amaierako zatian 4.900 metro ditu, hortaz, munduko glaziar altuena da.
Imja Tse

**Imja Tse** edo **Islabd Peak**, Nepalgo Khumbu eskualdea eta Sagarmatha Parke Nazionalean dagoen mendi bat da, Himalaian. 6.165 metroko garaiera du.

1956an Hans-Rudolf Von Gunten eta 2 sherpa ezezagunek lehenbizikoz igo zuten.
Gabriel Tiacoh

**Gabriel Tiacoh** (Abidjan, 1963ko otsailaren 9a - Atlanta, 1992ko apirilaren 2a) atleta zen. Boli Kosta ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheickna Traore

**Cheickna Traore** (2000ko urriaren 21a) atleta da. Boli Kosta ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khumbu

**Khumbu**, Nepalgo eskualde bat da, Everest mendiaren nepaldar aldean. Koshi probintziako Solukhumbu barrutian dago.

Sherpa eta Rai herriaren bizilekua da.

Bertako herrien artean honakoak daude, Namche Bazaar herriburua, Thame, Khumjung, Pangboche, Pheriche eta Kunde. 

Bestalde, Tengboche herriko tenplu budista ezaguna eta Sagarmatha Parke Nazionala ere eskualde honetan daude.
Beachlands (Zeelanda Berria)

**Beachlands**, Zeelanda Berriko udalerri bat da, Ipar Uhartean dagoen Auckland eskualdean.

2024an 8.340 biztanle zituen.
Benhar (Zeelanda Berria)

**Benhar**, Zeelanda Berriko herri bat da, Hego Uhartean dagoen Otago eskualdean.

2024an 90 biztanle zituen.
Benneydale

'''''', Zeelanda Berriko herri bat da, Ipar Uhartean dagoen Waikato eskualdean.

2024an 250 biztanle zituen.
Bideford (Zeelanda Berria)

**Bideford**, Zeelanda Berriko baserri giroko herri txiki bat da, Ipar Uhartean dagoen Wellington eskualdean.
Blenheim (Zeelanda Berria)

**Blenheim**, Zeelanda Berriko herri bat da, Hego Uhartean dagoen Marlborough eskualdean. Eremu honetako udalerri handiena da.

2024an 30.300 biztanle zituen.
Bombay (Zeelanda Berria)

**Bombay**, Zeelanda Berriko herri bat da, Ipar Uhartean dagoen Auckland eskualdean.

2024an 520 biztanle zituen.
Julián Legaspi

**Julián Alejandro Legaspi Oxandabarat** (Montevideo, 1973ko uztailaren 10a) uruguaiar-peruar aktorea da.

Uruguain jaio zen, Rosalba Oxandabarat kazetariaren eta Julián Legaspiren semea, eta hauek semea Perun erbesteratu zuten diktadura garaian. 

Legaspi ospetsu egin zen *El ángel vengador: Calígula* miniseriean egindako paperagatik. 

## Telebista 
* *El ángel vengador: Calígula* (1993) Alejandro Samanéz "Calígula" gisa.
* *Los de arriba y los de abajo* (1994) Cesar Valencia bezala
* *Malicia* (1995) Carlos Figari bezala.
* *Cuando los ángeles lloran* (1995)
* *La noche* (1996) Orlando Molina bezala.
* *Boulevard Torbellino* (1997) Carlo Del Campo gisa.
* *Secretos* (1998) Alberto Costa gisa.
* *Isabella, mujer enamorada* (1999) Sebastián Revilla bezala.
* *Pobre diabla* (2000) Luis Alberto Miller de las Casas bezala.
* *Soledad* (2001)
* *Luciana y Nicolás* (2003) Renato Echevarría gisa.
* *Besos robados* (2004) Samuel Lang bezala.
* *Así es la vida* (2005) Ricardo Mendoza Berckemeyer bezala.
* *Decisiones* (2006), "Una luz al final del camino" atala.
* *Amores como el nuestro* (2006) Lenín Armas bezala.
* *Las dos caras de Ana* (2006–07) Javier Gardel bezala.
* *Los exitosos Gome$* (2010) Ricardo Catalano gisa.
* *El enano* (2010) Fausto Mendieta bezala.
* *Ana Cristina* (2011) Andrés "Andrew" Gamio gisa.
* *Corazón de fuego* (2011–12) Vasco Suárez bezala.
* *Solamente milagros* (2013), Santiago bezala atal bat.
* *Derecho de familia* (2013), Gustavo gisa atal bat.
* *Gloriarako bidea*
* *Ciro.* *Colcako Aingerua* (2014)
* *Historias Reales- El Aborto* (2015)
* *Al fondo hay sitio* (2015) Ángel gisa
* Mi Esperanza (2018) Anibal Gutierrez Ponce gisa

## Filmak 
* *Yuli* (2018) Cyborg gisa
* *Vaguito* (2024) Pancho bezala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Librevilleko artxidiozesia

**Librevilleko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren gabondar artxidiozesia da. 1842ko azaroaren 2an ezarri zen Bi Ginea eta Senegambiako prefetura apostoliko gisa, 1846an bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1863ko otsailaren 6an Bi Gineetako bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1890eko martxoaren 18an Gabongo bikariotza apostolikoa eta 1947ko uztailaren 10ean Librevilleko bikariotza apostolikoa. 1955eko irailaren 14an elizbarruti mailara igo zen eta 1958ko abenduaren 11n artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Librevillen dago. Egun artzapezpikua Jean-Patrick Iba-Ba da.

## Ordinarioak 
### Bi Ginea eta Senegambiako prefektu apostolikoak 
* Edward Barron (1842-1844)
* Eugène Tisserant (1844-1846)

### Bi Ginea eta Senegambiako bikario apostolikoak 
* Jean-Benoît Truffet (1846-1847)
* Jean-Rémy Bessieux (1848-1863)

### Bi Gineetako bikario apostolikoa 
* Jean-Rémy Bessieux (1863-1976)

### Gabongo bikario apostolikoak 
* Pierre-Marie Le Berre (1877-1891)
* Alexandre Le Roy (1892-1896)
* Jean Martin Adam (1897-1914)
* Louis Jean Martrou (1914-1925)
* Louis-Michel-François Tardy (1926-1947)

### Librevilleko bikario apostolikoa 
* Jean-Jerôme Adam (1947-1955)

### Librevilleko apezpikua 
* Jean-Jerôme Adam (1955-1958)

### Librevilleko artzapezpikuak 
* Jean-Jerôme Adam (1958-1969)
* André Fernand Anguilé (1969-1998)
* Basile Mvé Engone (1998-2020)
* Jean-Patrick Iba-Ba (2020-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Aloys Kobès (1848-1863)
* Louis Jean Martrou (1912-1914)

## Apezpiku laguntzaileak 
* François Ndong (1960-1969)
* Mathieu Madega Lebouankehan (2000-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francevilleko elizbarrutia

**Francevilleko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren gabondar elizbarrutia da. 1974ko urriaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Francevillen dago. Egun apezpikua Ephrem Ndjoni da.

## Ordinarioak 
* Félicien Makouaka (1974-1996)
* Timothée Modibo-Nzockena (1996-2016)
* Jean-Patrick Iba-Ba (2017-2020)
* Ephrem Ndjoni (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cambridge (Zeelanda Berria)

**Cambridge**, Zeelanda Berriko udalerri bat da, Hego Uhartean dagoen Waikato eskualdean.

2024an 22.400 biztanle zituen.
Musika-estilo

**Musika-estiloa** edo **estilo musikala** musikari baten lanak edo garai bateko musika joera indibidualizatzen dituen ezaugarri multzoa da. Artearen beste eremu batzuekin egiten den bezala, obrak eta egileak estiloen arabera sailkatzeak aukera ematen du haiek multzokatzeko eta beren ezaugarri musikal hutsengatik ezagutzeko, hala nola doinuaren erabilera, harmonia, testura, erritmoa eta abar. Estilo musikalen adibideak dira pizkundeko musika, erromantizismoko musika, kantu gregorianoa edo jazza.

## Musika-estiloa eta generoa 
Nolabaiteko anbiguotasuna eta nahasketa dago **musika-estilo** eta **musika-genero** terminoen artean. Historiografia akademikoan, musika-generoaren izenak musika-lanak dagokien helburuaren arabera sailkatzen ditu, eta, hortik, musika erlijiosoa, musika programatikoa, zinema-musika edo opera generoak sortzen dira. Hala ere, musika herrikoian eta industria diskografikoan, musika-estiloak (adibidez, rocka, jazza edo flamenkoa) musika-estilo izendatu ohi dira.

## Sailkapen-irizpideak 
Estiloen araberako sailkapena irizpide musikalen arabera egiten da nagusiki:

* Ezaugarri melodikoak eta harmonikoak.
* Ezaugarri erritmikoak.
* Ohiko instrumentazioa.
* Obraren egitura (iraupena, mugimenduak, sekzioak, errepikapenak, etab. ).
* Musika-testura.
* Konposizio eta interpretaziorako arauak eta teknikak.

Hala ere, sortzen diren musika-estiloen izenak obren testuinguru soziokulturala, geografikoa, soziala edo historikoa jaso ohi du. Hala, musika errenazentista, barrokoa, zelta edo Afrikako musika aipatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rosalba Oxandabarat

**Rosalba Oxandabarat** (1944ko urriaren 12a - 2023ko apirilaren 11) uruguaiar kazetari eta zinema kritikaria izan zen.

Bere kazetaritza-ibilbidea *Marcha* astekarian hasi zuen eta Perun erbesteratuta jarraitu zuen, hainbat argitalpenetan lan egin baitzuen. Montevideora itzuli zen *Brecha* astekarian sartzeko, eta geroago hura zuzenduko zuen. Erretiroa hartu arte *Brechan* lagundu zuen.

## Biografia 
Rosalba Oxandabarat Salton (Uruguai) jaio zen 1944an.     Amaren aldetik, José Gervasio Artigas uruguaitarraren sortzailearen ondorengoa zen.

Oxandabaratek Errepublikako Unibertsitateko Arkitektura Sailean ikasi zuen, eta bertan ikasle aktibista izan zen.  

1970ean, *Marcha* astekarian idazten hasi zen.   1974an diktadura garaian Perura erbesteratu ondoren, ''* egunkarian istorioak idatzi zituen., *El Caballo Rojo*, *30 Días*, eta *El Búho*. . Bere idazlanen artean film eta liburu kritikak, elkarrizketak eta saiakerak zeuden.

1980ko hamarkadaren erdialdean, Uruguaira itzuli zen *Brecha'' astekari berrian lan egitera.   Hurrengo urtean, Cinemateca del Tercer Mundo (C3M) taldeko sortzailekide bihurtu zen, eta horietako askok Perun erbesteratuta batu zitzaizkion.  Montevideon hil zen 2023an, 78 urte zituela. 

## Sariak eta ohoreak 
Uruguaiko Liburu Ganberak omendu zuen (2012) eta Morosoli saria eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bernard Gilduinen aldare-mahaia

**Bernard Gilduinen aldare-mahaia** Tolosako Done Saturdi basilikako aldare-mahai erromanikoa da. Eliza berean dauden beste eskultura batzuk bezala, Bernard Gilduin da egilea. 1096. urtean sagaratu zuen Urbano II.a aita santuak.

## Deskribapena 
Mahaiaren apainketan 12 apostoluak irudikatzen dituzten esfera erdi batzuk daude. Ertzak barrurantz okertuta daude, eta bertan irudiak daude zizelkatuta: Kristo maiestatean aingeruekin eta adoratzaileekin,eta aurrez aurre jarritako zazpi hegazti bikote, Jainkoaren Erreinuaren sinboloa den Hegaztien Zuhaitza gogoraraziz.

Elizako gurutzaduraren azpian dago jarria aldarea 21. mendean, baina erretxinazko kopia bat ere badago bisitariek gertutik ikuskatzeko moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cándida García Santos

**Cándida García Santos**, ezagunagoa ***La abuela mochilera*** ezizenez (Íscar, Valladolid, 1935eko martxoaren 29a) bidaiaria, esploratzailea da eta zigor zuzenbidean aditua. 65 bat urte zituenetik bakarrik eman dio munduari itzulia behin baino gehiagotan. 67 herrialde baino gehiago bisitatu ditu.

Kandi García Santosen hitzetan:«Lehen turista nintzen, orain bidaiaria naiz.» Hantxe izan zuen atzerrira bidaiatzeko lehen aukera, Frantziako mugatik gertu baitzegoen, eta sasoi hartan Espainian bizi zen egoerarekin alderatuta, desberdintasun kultural esanguratsuak deskubritzeko. Kanpinean ostatu hartzen zuten bidaiarien istorioek "begiak eta hegoak" ireki zizkiola esan zuen.

#### Zigor zuzentzaile 
Handik urte batzuetara, senarrarekin eta semearekin Carchunara (Motril, Granada) joan zen bizitzera. Han, zigor-zuzenbidean eta zuzenbide zibilean aditua zen abokatu lanetan jardun zuen hogei urtetik gora, bi urte eta erdian lizentziatu ostean. 

#### Bidaiari 
Behin erretiroa hartuta, bidaiatzen hasi eta munduari buelta emateko ametsa betetzea erabaki zuen.

Bere lehen bidaiatik apunteak jasotzen hasi zen, bere bilobari oparitzeko asmoz, pasatzen zen lekuetako pentsamendu eta gomendio gisa. Azkenik, '*Abuelita mochilera: vuelta al mundo en solitario*' (Aldevara, 2009) izeneko liburuan islatu zituen, eta arrakasta handia lortu zuen bizitasuna eta zahartze aktiboa azpimarratzeagatik.

## Bidaiak 
Bere lehen mundu bira Argentinan hasi zuen, Buenos Airesen hain zuzen ere, Erdialdeko Amerika, Estatu Batuak, Zeelanda Berria, Australia, Hong Kong, Vietnam, Kanbodia, Tailandia, Nepal eta Indiatik jarraituz. Lehen bidaia horrek zortzi hilabete iraun zuen, eta tarte horretan Ama Teresa Kalkutakoaren etxean bizitzeko edo maputxeekin bizitzeko aukera izan zuen.

Hainbat aldiz bisitatu ditu Peru, India edo Thailandia herrialdeak eta nahiago du bertan denboraldi luzeak igaro, apartamentuak alokatu eta eguneroko bizitza egin. Berak ere "mileurista" definitzen du bere burua, eta erretirotik aurreztea lortzen duenean, berriro bidaiatzen du, normalean Asiako edo Hego Amerikako herrialdeetara, non dirua hobeto amortiza dezakeen. Beti Indiara eta Australiara itzultzeko gogoa adierazi du. Hong Kongen esperientzia txarra izan zuen, ia kartzelan sartu zuten, eta ez da Afrika sakonean izan. Ez zaio interesatzen presaka bidaiatzea, nahiago du behatzen gelditu, bertako jendea ezagutzea, denbora patxadaz aprobetxatzea, jubilatu gisa, bizitza osoa lanean eman ostean, goza dezakeen denbora hori.

## Argitalpenak 
* *Abuelita mochilera: vuelta al mundo en solitario* (euskaraz:Amona motxileroa: munduari bira bakarka)   Kandy Garcia Santos. Aldevara argitaletxea, Madril, 2009.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amona Motxileroaren bloga.
* Aviva Institutuaren elkarrizketa.
Dolphin Tale 2

***Dolphin Tale 2***, , 2014ko Charles Martin Smith estatubatuarrak zuzendutako familia film bat da. Harry Connick Jr., Ashley Judd, Nathan Gamble, Kris Kristofferson, Cozi Zuehlsdorff eta Morgan Freeman aktoreek antzeztu zuten.

*Dolphin Tale* (2011) filmaren jarraipena da.

## Argumentua 
Aurreko filmaren gertakizunetatik urte batzuetara, Sawyer Nelson (Nathan Gamble) nerabe eta Clearwater Itsas Ospitaleko taldeak Winter izurdea erreskatatzea lortu dute. Halere, izurdea salbatzeko borroka ez da oraindik amaitu. Winterren ordezko ama izurdea, Panama, zendu berri da, Winterrek ezagutu duen konpainia bakarrarik gabe utziz.

## Aktoreak 
* Winter: Izurdea, bere burua antzeztuz
* Harry Connick, Jr.: Clay Haskett doktorea
* Ashley Judd: Lorraine Nelson
* Nathan Gamble: Sawyer Nelson
* Kris Kristofferson: Reed Haskett
* Cozi Zuehlsdorff: Hazel Haskett
* Morgan Freeman: Cameron McCarthy doktorea
* Austin Stowell: Kyle Connellan
* Austin Highsmith:  Phoebe
* Bethany Hamilton: Bere burua antzeztuz

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nikolaos Kalogeropoulos

**Nikolaos Kalogeropoulos** (; Kalkis, 1851ko uztailaren 23a – Atenas, 1927ko urtarrilaren 7a) greziar politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1916an eta 1921ean.

Zuzenbidea ikasi zuen Atenasen eta Parisen. Hamar aldiz aukeratu zuten Greziako parlamentuko kide, eta hainbat aldiz ministro izan zen ideologia kontserbadoreko gobernuetan. 1920tik Greziako Herriaren Alderdiko kide izan zen.

Bi aldiz izan zen lehen ministro. Lehen aldia 1916ko irailetik urrira. Gobernua nagusiki alemaniarren aldeko ministroek osatu zuten, eta aliatuek uko egin zioten onartzeari. Konstantino I.a erregearekin kanpo politikari buruzko ezberdintasunengatik dimititu zuen.

Bigarren aldiz izan zen lehen ministro, 1921eko otsailetik apirilera.

Masoneriako kidea izan zen.
Isidro Más de Ayala

**Isidro** Mas de Ayala (Montevideo, 1899 - Ib., 1960) idazle, psikiatra eta irakasle uruguaitarra izan zen.

## Biografia 
Errepublikako Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko medikuntzan doktore izan zen eta psikiatrian espezializatu zen. Bere espezialitateko gaiei buruzko artikulu ugari idatzi zituen, baita Infancia, nerabezaroa, juventud, Por qué se loquece la gente eta Psiquis y soma liburuak ere.

Bigarren hezkuntzako irakaslea izan zen hainbat urtez eta *Elementos de biología*, *Nociones de física* eta *Lecciones de química inorgánica* bezalako ikasketa testuak idatzi zituen.

Bere lehen fikziozko lana 1926an argitaratutako *Ospitaleko koadroak* izan zen. Ospitale-gaiei buruzko kontakizun sorta bat da, El Día egunkariaren Igandeko gehigarriak argitaratu zituenak, eta urte batzuetan kolaboratu zuen harekin. Fidel Gonzalez edo Zoilo Camargo bezala sinatzen zuen El Platako *La Torre del vigía* zutabe umoretsua ere mantentzen zuen. Leer es partir un poco (1954) liburuan zutabe horietako batzuk bildu zituen, bereziki Europan zehar egin zuen bidaia bati buruzkoak. Umorea eta kostunbrismoa dira bere narratibaren eta kroniken ezaugarri nagusiak.

*Y por el sur del Río de la Plata* (Palacio del Libro, 1958) bere liburua osatu ez zuen trilogia bateko lehena zen, 1960an hil zenean. Sail horrekin Uruguai osoko giza eta gorputz motaren azterketa bat planifikatuta zuen..

## Obrak 
; Medikoak

* *Infancia, adolescencia, juventud* (A. Monteverde y Cia, 1940)
* *Por qué se enloquece la gente* (1944)
* *Psiquis y soma* (1947)

; Fikzioa, kronika, umorea

* *Cuadros del hospital* (1926, ipuinak)
* *El loco que yo maté* (Palacio del Libro, 1941)
* *El inimitable Fidel González* (Palacio del Libro, 1947)
* *Leer es partir un poco* (A. Monteverde y Cia, 1954)
* *Montevideo y su cerro* (Gleizer, 1956. Reimpreso en 1960)
* *Y por el sur del Río de la Plata* (Palacio del Libro, 1958)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Isidro Mas de Ayalari eskainitako gunea Anaforetan (Uruguaiko egileen liburutegi digitala).
* Bizi-poza edo irrati-telefoniaren boterea, Isidro Mas de Ayalaren testua *Montevideon eta bere muinoan* (Gleizer, 1956. 1960an berrinprimatua).
Una ballena

***Una ballena*** 2024ko Pablo Hernando gasteiztar zinema zuzendariaren neo-noir thrillerra da.

## Sinopsia 
Ingrid soldatapeko hiltzaile bat dau. Infiltratu eta arrastorik utzi gabe desagertzeko duen gaitasunak soldatapeko hiltzaile gupidagabe bihurtu du. Gainera, naturaz gaindiko trebetasunak ditu. Argumentua bi munduren arteko ertzean dagoen pertsonaia baten barne gatazkekin jolastuko da.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Busan IPark

Busan I'Park futbol taldea Busan hirian (Hego Korea) egoitza duen futbol talde profesional bat da, 1979an sortua, eta K League 1 lau aldiz irabazi du (1984, 1987, 1991, 1997), Korea Kopa behin (2004), eta Ligako Kopa hiru aldiz (1997 Adidas, 1997 Prospecs, 1998). Gainera, AFC Asiako Klub Txapelketa (egungo Txapeldunen Ligako elitearen aurrekaria) irabazi zuen lehen aldiz Asia ipar-ekialdean 1986an, eta Afro Asiako Klub Txapelketa ere irabazi zuen horri esker. Gaur egun, Gudeok Stadium erabiltzen du etxeko zelai gisa.
Fán Huā

***Blossoms Shanghai*** (), ***Blossoms*** ere deitua, txinatar telesail dramatikoa da, Wong Kar-waik CCTV-8 Drama katearentzat egina.

## Sinopsia 
Shanghaiko neonen distira lausoan, telesailak denboraren hariari helduko dio, eta 1960ko hamarkadatik XXI. mendearen lehen urratsetarainoko bidaia poetiko bat egin. Kontakizuna 1990eko hamarkadan abiatuko da, Shanghaiko burtsa irekitzearekin batera; gorakada ekonomiko ikaragarri baten abiapuntua da, aukera eta arriskuz beteriko aro baten ataria. Ah Bao izango da istorioaren bihotza: telesailak erakutsiko du nola utziko duen pobrezia alde batera eta nola bilakatuko den finantza munduko enpresaburu boteretsu. Haren gorakadak hiriaren beraren eraldaketa islatuko du, norbanakoaren eta metropoliaren arteko ispilu joko gisa. 

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pablo Hernando

**Pablo Hernando Eskisabel** (Gasteiz,  - ) arabar gidoigile eta zinema zuzendaria da.

## Biografia 
Gasteizen jaioa, Euskal Herriko Unibertsitatean ikasi ondoren, Pablo Madrilera joan zen eta *Agustín del futuro*, *Magia* edo *Efecto Kuleshov - Segundo experimento* film laburrekin egin zuen debuta zuzendari gisa. 2011n, Carlos Vermuten *Diamond Flash* filmean zuzendari laguntzaile gisa izandako esperientziari esker, bere lehen film luzea idatzi eta filmatzea erabaki zuen, eta 2012an *Cabás* estreinatu zuen, 2000 euroko aurrekontuarekin egina.

2015ean *Berserker* aurkeztu zuen, bere bigarren filma, Sevillako Europako Zinema Jaialdian, eta Olatu Berrien Sari Berezia jaso zuen bertan. Urte horretan bertan, Juan Cavestanyk, Julián Génissonek eta Pablok elkarrekin zuzendutako *Esa Sensación* film korala filmatu zuen, 2016an Rotterdamgo Nazioarteko Zinemaldian estreinatu zena. Hurrengo urteetan, Aaron Rux musikariaren *My private dance alone* bideoklipa eta *Salió con prisa hacia la montaña* (2018) film laburrak zuzendu zituen, eta *El ruido solar* (2020), Malagako Jaialdian Zuzendaritza Onenaren Zilarrezko Biznaga saria.

2022an bere bakarkako hirugarren film luzea ekoizten hasi zen, *Una ballena*, Ingrid García Jonsson, Eneko Sagardoy eta Ramón Barea protagonista dituena, Sayakak ekoitzia eta ICAA, EITB eta Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin.

Zinemagile lanaz gain, mahai-jokoa diseinatu du Pablok: *Hoy se sale*, bere lagun Xabi Tolosarekin batera. Jokoa 2020an finantzatu zen crowdfunding kanpaina arrakastatsu bati esker, eta Paco Alcazarrek ilustratu zuen.

## Filmografia 
* *Cabás* (2012)
* *La tumba de Bruce Lee* (2013)
* *Berserker* (2015)
* *Esa sensación* (2016)
* *Inmotep* (2022)
* *Una ballena* (2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penobscot badia

**Penobscot badia**,  eta , AEBetako Maineko golkoan dagoen badia bat da, Maine estatua eta Ozeano Atlantikoan.

Badia honetan dauden udalerrietako batzuk Rockland, Rockport, Stonington eta Belfast dira. Muscongus badia eta Blue Hill badiaren artean dago, Akadia Parke Nazionalaren mendebaldean.
Andrzej Sapkowski

**Andrzej Sapkowski** (Łódź, 1948ko ekainaren 21a) poloniar idazlea da.

Ekonomia ikasketak egin zituen Łódźeko Unibertsitatean, eta salmenten ordezkari gisa lan egin zuen idazketari ekin aurretik. Zientzia-fikziozko literatura itzultzen hasi zen.

Fantasiazko literaturako liburuen egilea da. Bere lanik ezagunena "Wiedźmin" ("The Witcher") izeneko saila da, Geralt de Rivia munstro ehiztaria protagonista duena. "Poloniako Tolkien" bezala ezaguna, 30 milioi liburu baino gehiago saldu ditu. Bere lanaren ezaugarri nagusia eslaviar mitologiaren eragina da.
Kenya Mori

**Kenya Mori Ochoa** (Montevideo, 1976ko urtarrilaren 15a) uruguaiar jatorriko mexikar aktorea da.

## Biografia 
Aita Yuyi Mori da, jatorri japoniarreko uruguaitarra, eta ama Rosario Ochoa, euskal jatorrikoa. Bi neba-arreba ditu, Bàrbara Mori aktorea eta Kintaro Mori. Bost urte zituela, gurasoak dibortziatu egin ziren, eta bi neba-arrebekin geratu zen, aitaren ardurapean. Hamalau urte zituela, 1990ean, Mexiko Hirira joan zen bere aita eta anaiekin. Morik TV Azteca-ko Arte Hezkuntzako Zentroan ikasi zuen emanaldia.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Methol

**Javier Alfredo Methol Abal** (1935eko abenduaren 11 - 2015eko ekainaren 4a) uruguaitar enpresaburu eta hizlaria izan zen, 1972ko urrian Andeetan Uruguaiko Aire Armadaren 571 hegaldiaren istriputik bizirik atera ziren 16 pertsonetako bat izateagatik ezaguna 

## Biografia 
### Lehenengo urteak 
Montevideon jaio zen 1935ean, jatorri ertaineko goi-mailako familia batean, euskal eta galiziar jatorrikoa.

Elbio Fernández Eskolan batxilergoa amaitu ondoren, bere amaren familiaren Abal Hnos SA zigarro fabrikan lanean hasi zen.  20 urte zituela, Kubara eta Estatu Batuetara joan zen tabako-industrian teknikari izateko. Estatu Batuetan zegoela, tuberkulosia diagnostikatu zioten eta bost hilabetez ospitaleratuta egon behar izan zuen Uruguaira itzuli aurretik. 

### Istripua Andeetan 
1972ko urriaren 13an Uruguaiko Aire Armadaren 571 hegaldiko Fairchild Hiller FH-227 hegazkinean igo ziren 45 pertsonetako bat izan zen, bere emazte Liliana Navarrorekin batera. Istripuaren unean, 36 urte zituen eta 4 seme-alaba zituen. Bere lehengusua, Francisco *Panchito* Abal, istripuan jasandako zaurien ondorioz hil zen. Lilianak elur-jausi hartan bizia galdu zuen, eta istriputik bizirik atera ziren beste batzuk ere hil ziren.  Fairchild-en 70 egun baino gehiago bizi izan zen komunitatearen barruan, Javier Metholen heldutasun figurak lider nagusietako bat izatea ahalbidetu zion. Mutilek maitasunez *Dumbo* deitzen zioten.

### Geroagoko bizitza eta heriotza 
Andeetako istripuaren ondoren Uruguaira itzuli ondoren, Abal Hnos SA enpresan lanean jarraitu zuen, enpresako zuzendaritza batzordeko kide eta enpresa gaien arduradun izanik.  1979an, Philip Morris International tabako-enpresak erosi zuen.  Horrez gain, hainbat urtez bere biziraupen esperientzian oinarritutako motibazio hitzaldiak eman zituen. 

Methol 2015eko ekainaren 4an hil zen Montevideoko Ospitale Britainiarrean, 79 urte zituela, melanomaren ondorioz.   Hurrengo egunean, hileta-gaubeila Carrascoko Mendiko San Jose elizan meza batekin ospatu zen eta hileta-prozesioa egin zen Buceoko hilerrian, non bere gorpuzkiak lurperatu zituzten. 

2007an, ¡Viven! fundazioaren sortzailea eta lehen presidentea izan zen. 

## Bizitza pertsonala 
1960an Liliana Beatriz Navarrorekin ezkondu zen, eta harekin lau seme-alaba izan zituen: María Laura, Pablo Javier, Anna Inés eta Marie Noel. 

Navarro hil eta lau urtera berriro ezkondu zen Argentinako Ana María Amorrorturekin, eta harekin beste lau seme-alaba izan zituen: Guillermo Javier, Rafael Javier, Ignacio Javier eta Ximena María. 

Francisco Abalen lehengusua zen, eta hau istripuan hil zen.  Katolikoa zen. 

## Bibliografia 
*  The 1993 film, *Alive*, is an adaptation of this book.
*  Originally published in Spanish in 2008 as *La Sociedad de la Nieve: Por Primera Vez Los 16 Sobrevivientes Cuentan la Historia Completa.* The 2023 film, *Society of the Snow*, is an adaptation of this book.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terrigal

'''''', Australiako udalerri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 12.730 biztanle zituen.
Odile Rodríguez de la Fuente

**Odile Rodríguez de la Fuente** (Madril, 1973) biologoa, idazlea eta zientzia-dibulgatzailea da. Klima larrialdia eta horrek pertsonengan dituen eraginak izan ditu ardatz bere lanak. Felix Rodríguez de la Fuente Fundazioaren sortzaile eta zuzendari nagusia izan zen 2004tik 2017ra.

## Bizitza 
Marcelle Parmentier eta Felix Rodríguez de la Fuenteren alaba da. Zientzia Biologikoetan lizentziatu zen 1994an eta Ekoizpen zinematografikoan 1995ean, Hegoaldeko Kaliforniako Unibertsitatean. 

### Lan ibilbidea 
1996an, National Geographic-en hasi zen lanean, Washington Hirian. 2004an, Félix Rodríguez de la Fuente Fundazioa sortu zuen, hegazkin-istripu batean zazpi urte zituela hil zen aitaren ondarea aitortzeko. Presidenteordea eta zuzendari nagusia izan zen 2017ra arte, fundazioa itxi zuen arte.

Bi liburu idatzi ditu: *Felix*. *Un hombre en la tierra* (2021) eta *La historia más fascinante del mundo*. *Historia de la Tierra comprimida en un reloj* (2024). Zientzia-dibulgatzaile eta hizlari gisa, klima-larrialdiaren eta hark gizaterian dituen ondorioen berri ematea izan du helburu: «Egoeraz informatzeko hamaika modu daude, eta, hortik aurrera, parte hartzea, ahalduntzea, gure espezieak horretan duen jarraipena doakigu. Lehenik eta behin, zer gertatzen den jakin behar dugu eta politikariei kontsumoaren bidez neurriak exijitu behar dizkiegu, hori baita ekonomiaren motorra. Erosten ari garenaz kontziente izan, praktika jakin batzuk jarrai dezaten edo desagertzen joan daitezen lagundu... Energia aurreztean eragin behar da [...] Egin ditzakegun gauza asko daude, baina lehen pausoa kontzientzia da».

## Aintzatespenak 
Hainbat sari jaso ditu Espainian, ingurumena babesteko eta zientzia dibulgatzeko egindako lanarengatik; besteak beste,

* 2010ean, *Caza Castilla-La Mancha* aldizkariaren "Ingurumen-dibulgazio" saria
* 2013an, Excalibur saria,  Erantzukizun Irekiaren Knowdle saria
* 2024an, Pertsonaiaren Abentura Transhumantea saria.

## Lanak 
* 2021 – *Félix. Un hombre en la tierra* (euskaraz: Felix. Gizon bat lurrean). Geoplaneta argitaletxea. ISBN 978-84-08-24835-4.
* 2024 – *La historia más fascinante del mundo. Historia de la Tierra comprimida en un reloj.* (euskaraz: Munduko historia liluragarriena. Erloju batean konprimitutako Lurraren historia). Ilustrazioa Rena Ortega. Molino argitaletxea. ISBN 9788427240384.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peak Hill (Hegoaldeko Gales Berria)

**Peak Hill**, Australiako herri bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 768 biztanle zituen.
Port Kembla (Hegoaldeko Gales Berria)

**Port Kembla**, Australiako Wollongong udalerriko auzune bat da, Hegoaldeko Gales Berria estatuan.

2021ean 5.088 biztanle zituen.
Mendi Gartsuak

**Mendi Gartsuak**,  edo *huǒ yàn shān*, edo **Gaotxang mendiak**, Txinako Xinjiang eskualde autonomoan hareharrizko mendi batzuk dira, Tian Shan mendilerroan.

Taklamakan basamortuaren iparraldeko mugan eta Turfan hiriaren ekialdean daude.
Burnt Hill (Zeelanda Berria)

**Burnt Hill**, Zeelanda Berriko baserri giroko herri txiki bat da, Hego Uhartean dagoen Canterbury eskualdean.
ETE Ligako 2025eko denboraldia

**ETE Ligako 2025eko denboraldia** ETE Ligaren zortzigarren denboraldia izan zen. Zarautz izan zen txapelduna baina Euskotren Ligara San Juan igo zen.

## Partaideak 
Bederatzi taldek eman zuten izena Ligan parte hartzeko. Portugalete eta Isuntza itzuli ziren, eta Camargok debuta egin zuen.

Astillero eta Zumaia Euskotren Ligara igo ziren aurreko urtean.

Irudi:C.R. Valle de Camargo femenino 2025.jpg|Camargo
Irudi:Deustu Arraun Taldea emakumezkoak 2025 a.jpg|Deustu
Irudi:Hernani Arraun Elkartea emakumezkoak 2025.jpg|Hernani
Irudi:Isuntza Arraun Elkartea emakumezkoak 2025.jpg|Isuntza
Irudi:Kaiku AKE emakumezkoak 2025.jpg|Kaiku
Irudi:Ondarroa Arraun Elkartea emakumezkoak 2025.jpg|Ondarroa
Irudi:Portugaleteko trainerua emakumezkoak 2025.jpg|Portugalete
Irudi:San Juan Koxtape emakumezkoak 2025.jpg|San Juan
Irudi:Zarautz Arraun Elkartea emakumezkoak 2025.jpg|Zarautz

## Estropadak 

* Castro Urdialesko Bandera abuztuaren 15ean jokatzekoa zen (14. jardunaldia) baina beroagatiko alarma gorria zela eta bertan behera gelditu zen.

## Sailkapena 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofizialean 2025eko datuak