open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
5 erradikala

**5 erradikala** (**"bigarrena"**) marra bakarra duen 6 kangxi erradikaletako bat da, guztira dauden 214etatik. Antzinako Txinatar *tiāngān* karaktere ziklikotan 乙 karakterean bigarren bide zelestiala adierazten du.

Kangxi Hiztegian 42 karaktere daude (guztira dauden 49.030tik) erradikal honekin.

## 1 erradikala duten karaktereak 
## Kanpo estekak
IJssel

**IJssel** ibaia (nederlanderaz  ahoskatua), batzutan **Gelderse IJssel** ("Gelderland IJssel") deitua Hollandse IJssel ibaiarekin nahasia ez izateko, Herbehereetako ibaia da, Rhin ibaiaren adarra. IJsselmeer aintziran isurtzen du bere ura, 113&nbsp;km bideren buruan. Ontziz ibiltzeko aukera ematen du.

Rhin ibaia hiru adarretan banatzen da Alemaniaren eta Herbehereen arteko muga zeharkatu eta gutxira, bata IJssel ibaia da eta besteak Nederrijn eta Waal. Herbehereetan Gelderland eta Overijssel probintziak zeharkatzen ditu, hain zuzen ere Arnhem, Doesburg, Zutphen, Deventer, Zwolle eta Kampen hiriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Holding

***Holding*** beste enpresen akzio sailen jabe den elkartea da. XIX. mendearen amaieran bigarren industri iraultzarekin sortu zen enpresa modu berria. Kontua sozietate anonimoa sortzea da eta, bere finantza partaidetzari esker, sortutako sozietateak, izaera bereko enpresa taldea kontrolatzen du eta, modu honetan, enpresok interes batzuen arabera loturik gelditzen dira.

Beste enpresa edo enpresen jarduerak ekonomikoki kontrolatzeko, enpresaren akzio guztiak edo gehienak erosi behar ditu. Partaidetzak lortzen diren enpresak sektore berekoak edo askotakoak izan daitezke; *holding*-ek enpresetako partaideen bitartez lortzen duten kontrolari esker, inbertsio kopuru txikienaren bidez, zenbait konpainiaren kontrol bateratua lor dezakete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
9 erradikala

**9 erradikala** (**"pertsona"**) bi marra duten 23 kangxi erradikaletako bat da, guztira dauden 214etatik.

Kangxi Hiztegian 794 karaktere daude (guztira dauden 49.030tik) erradikal honekin.

## 1 erradikala duten karaktereak 
thumb|200px|Marren ordena

## Kanpo estekak
Tokioko metropoli eremua

thumb|300px|Tokioko metropoli eremua (Kantō MMA)
 Japonian dagoen metropoli eremu handiena da. **Kantō MMA** ere deitu izan zaio. Kantō eskualdeko lau prefekturek osatzen dute: Tokio, Chiba, Kanagawa eta Saitama. Guztira 37.818.369 biztanle eta 13.555,8 km²-ko hedadura lortzen dute. Erabat hiritartutako gune honen %35a itsasoari jandako lurretan kokatzen da, *gomi* izeneko materialaren gainean. Gomia aukeratutako eta zanpatutako zakarrez egina dago, eta eraikinak egiteko erabiltzen da.

## Geografia 
Tokioko Badia inguratzen duen metropoli erraldoia da. Ez da erraza definitzen zer den Tokio, izan ere hainbat kontzeptu desberdinek muga desberdinak baitituzte.
* Tokio Hiria: 23 auzok osaturiko erdigunea da, 8.336.611 biztanle eta 621'9 km² ditu.
* Tokio prefetura: 13.047.446 biztanle eta 1808 km² ditu.
* Tokio metropoli eremua (Kantō MMA): 37.818.369 biztanle eta 13.555,8 km² ditu.
* Kantō eskualdea: 42.607.376 biztanle eta 32.423'9 km² ditu.
* Herrialdeko Hiriburu eskualdea: 43.470.148 biztanle eta 36.889'28 km² ditu.

## Hiri handienak 
* Tokio Hiria (23 auzoak, 8.336.611 biztanle)
* Yokohama (3,654,427 bizt.)
* Kawasaki (1.385.003 bizt.)
* Saitama (1.231.880 bizt.)
* Chiba (929.363 bizt.)

## Ekonomia 
Munduko ekonomiagunerik handiena da eta hirugarren merkataritzagunea. Munduko metropolien artean ekoizpen handiena dauka, 2.000 bilioi dolarretakoa hain zuzen ere.

## Azpiegiturak 
Haneda eta Naritako aireportuez gain badaude beste bost ere.

Metropoliak 136 tren lerro ditu 2.578 km osatzen dituztenak eta hauetan 1.200 geltoki daude. Tokioko geltoki zentralak 4 kilometrotako luzera du eta Shinjukuko geltokiak 200 irteera ate.

Tokio eta Yokohamako kaiak herrialdeko handienak dira.

## Iruditegia 

Irudi:Tokyobay landsat.jpg|Tokioko Badiaren satelite ikuspegia.
Irudi:Tokyo Landsat.jpg|Tokioren satelite ikuspegia.
Irudi:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January.jpg|Tokio.
Irudi:Minato Mirai In Blue.jpg|Yokohama.
Irudi:Musashi-kosugi skyscrapers.jpg|Kawasaki.
Irudi:Japanese Saitama Shintoshin west building.jpg|Saitama.
Irudi:Chiba Makuhari Oka1.jpg|Chiba.
Irudi:Shibuya night.jpg|Shibuya, Tokio.
Irudi:3rd floor of Narita Terminal 2 200507.jpg|Narita aireportua.
Irudi:Series-E235-0 9.jpg|Yamanote lerroa, egunero 3'61 milioi bidaiari eramaten ditu.

## Kanpo estekak
Volgograd oblasta

**Volgograd oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, Hegoaldeko Barruti Federalean kokaturik dagoena. 112.877&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 2.610.161 biztanle zituen. Zentro administratiboa Volgograd hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
DefensAnimal.org

**DefensAnimal.org** animalien eskubideen aldeko nazioarteko GKE bat da. Espezismoa abolitzea eta beganismoa hedatzea ditu helburu nagusi.

## Historia 
DefensAnimal.org Valentzian sortu zen, 2004an, eta gaur egun ordezkaritzak dituzte Espainiako Estatuan nahiz Kolonbiako hiriburu Bogotan.

Hezkuntza aktibismoan oinarritzen dute beren lana. Horretarako, kaleko ekitaldiak eta informazio mahaiak, hitzaldiak, irratsaioak, telebista saioak eta berek editaturiko aldizkariak erabili ohi dituzte bitartekotzat.

## Erakundearen filosofia 
GKE abolizionista bat da, ez dutelarik onartzen beste animalienganako esplotazioan izan daitezkeen erreformak edo arauketak. Betiere, beste animalien interesak osorik aintzat hartzea defendatzen dute, haien esplotazioa abolitzea eskatzen duten bezala.

Era berean, berebiziko garrantzia ematen diote espezismoa edo diskriminazio espezista gaitzesteari: gizakiaz besteko animalia espezie bakar batzuetan zentratutako ekimen eta proposamenak errefusatzen dituzte.

Beren aktibismoan, beganismoa hedatzeari ere garrantzi handia ematen diote. Beste animaliak errespetatzeko eta espezismoa gaitzesteko bide bakartzat aldezten dute beganismoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miyake suprefetura

Tokio prefeturako hegoaldean dagoen suprefetura da, Izu uharteetan. 2011ko erroldaren arabera, 76,08 km²-an, 3.184 biztanle zeuden.

thumb|ezkerrera|250px|Miyake-jima uhartean Oyama sumendia.
thumb|ezkerrera|250px|Miyake-jima uhartea.
## Geografia 
Izu uhartediko bi uharte hartzen ditu, Hachijōjima eta Hachijōkojima. Tokiotik 228 km hegoaldera daude, Filipinetako itsasoan.

*  55'50 km²-ko azalera eta 2.406 biztanle dituen uharte granitikoa da. Tokiotik 180 kilometro hegoaldera kokaten da. *Oyama* mendia da punturik altuena (815m).
*  20 km²-ko azalera eta 2.406 biztanle dituen uhartea da, Miyake-jimatik 19 km hegoaldera dagoena.

## Historia 
1943an eratu zen suprefetura Ōshima suprefeturatik banatzean. 2000 urtean Oyama sumendiaren eztandaren ondorioz Miyake-jimako populazioak alde egin behar izan zuen eta ez zen 2005 arte itzuli.

## Kanpo estekak 
*  Miyake suprefeturako webgune ofiziala
Piku beltz-txiki

**Piku beltz-txikia** (*Etmopterus spinax*) ur gaziko arrain kartilaginosoa da, Etmopteridae familiakoa

Ekialdeko Ozeano Atlantikoan, 70–2.490 metro arteko sakoneran bizi da. Zaila da 45 cm. baino gehiago izatea. Bizkaiko portu guztietan **lixa** diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lotxa

**Lotxa** edo **lotza** (*Phycis*) Phycidae familiako itsas arrainen generoa da.

## Espezieak 
Generoak hiru espezie besterik ez ditu:
* *Phycis blennoides* (Brünnich, 1768) (lohitako lotxa)
* *Phycis chesteri* Goode & T. H. Bean, 1878
* *Phycis phycis* (Linnaeus, 1766) (arrokatako lotxa )

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hachijō suprefetura

Tokio prefeturako hegoaldean dagoen suprefetura da, Izu uharteetan. 2011ko erroldaren arabera 72'62 km²-tan 8.177 biztanle zeuden.

## Geografia 
Izu uhartediko hiru uharte hartzen ditu, Hachijōjima, Hachijōkojima eta Aogashima. Tokiotik 228 km hegoaldera daude, Filipinetako itsasoan.
thumb|ezkerrera|250px| Hachijō-jima (handia) eta Hachijō-kojima (txikia).

*  62'52 km²-ko azalera eta 8.177 biztanle dituen uharte bolkanikoa da.  mendia da punturik altuena (854m), baina guztira 20 sumendi inguru daude. Edo Aroan presoentzako deserriratze eremua izan zen. Bigarren Mundu Gerran urpekuntzien base garrantzitsua izan zen. Gaur egun surflarientzako toki popularra bihurtu da.
*  Hachijō-jimaren mendebaldera dagoen uharte txikia da, luzeran 3 km eta zabaleran 1'3 dituena.  mendia da punturik altuena (616'8m). Meiji garaian 513 biztanle ere izan zituen baina 1955erako 50 baino ez ziren bertan bizi. 1965ean uhartea bertan behera utzi zuten oinarrizko zerbitzu gabeziarengatik.
*  5'98 km²-ko azalera eta 206 biztanle dituen uharte bolkanikoa da. Hachijō-jimatik 71 km hegoaldera kokaturik dago.

## Historia 
Edo Aroan gaizkileak gorde bazituen ere, Meiji garaian bertakoen ekonomia garatu zuten batez ere arrantzan, zeta ekoizpenean eta nekazaritzan oinarrituz. Hachijō subprefetura 1908ko apirilaren 1ean eratu zen

## Iruditegia 

Irudi:Hachijo-Jima-Izu.jpg|Hachijō-jima uhartea.
Irudi:Sokodo harbor.jpg|Sokodo kaia.
Irudi:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Harrizko horma tipikoak.
Irudi:Hachijō-kojima.JPG|Hachijō-kojima uhartea.
Irudi:Aogashima01.jpg|Aogashima uhartea.

## Kanpo estekak 
*  Hachijō suprefeturako webgune ofiziala
Belgorod oblasta

**Belgorod oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, Erdialdeko Barruti Federalean kokaturik dagoena. 27.100&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 1.532.526 biztanle zituen. Zentro administratiboa Belgorod hiria da.

## Geografia 
Belgorod oblasta mendebaldeko Errusian dago, gehienbat Donets, Vorskla eta Oskol ibai-arroen goialdeak hartuz. Hegoalde eta mendebaldean Ukrainako Luhansk, Kharkiv eta Sumyko oblastekin du muga, iparralde eta ipar-mendebaldean Kursk oblastarekin, eta ekialdean Voronezh oblastarekin.

Jatorrizko landaredia, baso hosto-erorkorrak eta estepa, hein handi batean desagertu da, nekazaritzaren eraginez. Ibai bazterretan zenbait harizti kontserbatu dira.

## Ekonomia 
Ekonomia jarduera nagusia nekazaritza da. Laboreak (garia, garagarra, artatxikia eta artoa), azukre erremolatxa eta ekilorea dira uzta nagusiak. Baratze asko dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
17. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 17. linea** ( seinaleztatua, **L17** ofizialki) Erripagaña eta Barañain, hego Iruñeko auzoetan barrena, lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, Iruñeko Autobus Geltokia, Takonera Parkea, Trinitarioak Parkea, Iruñeko tren geltokia, Bianako Printzearen Plaza, Merindadeen Plaza, Eroritakoen Monumentua, Alfredo Landa Parkea eta Mutiloko Kultur Etxea bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

## Historia 
Linea Mutiloa eta Iruña arteko bidaiarien hiriarteko garraio-emakida gisa hasi zen, La Villavesa SA enpresari 1930ean emandakoa. 8. zenbakia zuen, eta *Nafarroako Blanka plazaren* bukatzen zuen.

1969an, La Villavesa SA itxi ondoren, La Montañesaren eskuetara pasatzen da linea.

2012ko abenduan, lau geltoki gehitu ziren Lezkairun.

2017ko irailean, Iruñeko Hiriguneko Zabaltze Planarekin, Merindadeen Plazako geralekua kendu zen Artiberrirako noranzkoan, eta haren ordez bat jarri zen Nafarroa Behereko etorbidean, bidaia-denborak optimizatzeko eta plaza horretako biraketak murrizteko.

2018ko martxoan, Trinitarioko aparkaleku intermodala ireki zenean, geltoki bat gehitu zen Takonera eta Dona Grazia zubia artean, aparkaleku horri zerbitzua emateko.

2020ko urtarrilean, linea honen eta  linearen ibilbidea inbertitu zen Adela Bazotik, Mutiloa parean. Era berean, maiztasunak hobetu ziren.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 15' (06:30tik 22:32ra)
* **Larunbatak:** 20' (07:10tik 22:30ra)
* **Jaiegunak:** 40' (07:10tik 22:30ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek ibilbide osoa egiten dute.

## Geldialdiak 
## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Phycis chesteri

***Phycis chesteri*** ur gaziko arraina da, Phycidae familiako lotxen generokoa.

Ipar-mendebaldeko Ozeano Atlantikoan bizi da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrokatako lotxa

**Arrokatako lotxa** (*Phycis phycis*) ur gaziko arraina da, Phycidae familiakoa

Ekialdeko Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo osoan, 100–200 metro arteko sakoneran bizi da. Zaila da 25 cm. baino gehiago izatea. Jateko ona da.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanabera (arrantza)

thumb|Kanaberak

**Kanabera** arrantza egiteko erabiltzen den tresna da, izen bereko landarearen zurtoinez, beira-zuntzez zein beste hainbat materialez egina dagoena. Egun grafitoz ere egiten dituzte. Eskuzko arrantzan hariari eta amuari eusteko erabiltzen den haga luzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanabera

**Kanabera** izan daiteke:
* Kanabera (landarea) (*Arundo donax*) Poaceae familiako landarea.
* Kanabera (arrantza), arrantza egiteko erabiltzen den tresna.
* Kanabera (hezurra), belaun-giltzaduraren eta orkatilaren arteko hezurra.

## Kanpo estekak
Sumin (argipena)

**Sumin** hitzak adiera zenbait ditu:

* **sumina** edo amorrua (haserre bizia);
* **sumina**, erredura, eztenkada edo urtikaria batek larruazalean eragiten duen min sentsazioa.
Jakinduria

[thumb|*Jakinduria maitasun gaztea da*, [Charles Meynierren margolana, 1810 ingurukoa.]]

**Jakinduria, jakintza** edo **jakituria** pertsona batek ezagutu eta ulertzeko duen bertute eta trebezia, arlo edo gai batean duen ezagutza sakona da. 

## Jakintza motak 
### Mitoa eta magia 
Mitoak kontakizun tradizionalak dira, ahoz trasmititu ohi direnak, aparteko gertaera harrigarriei buruzkoak, eta naturaz gaindiko izaki boteretsuak dituztenak protagonista, hala nola jainko-jainkosak, erdijainko-erdijainkosak, heroiak eta beste izaki fantastiko batzuk. Haien bidez, aintzinako herriek bestela uler ezin zitzaketen gertaerak eta fenomenoak esplikatzen zituzten.

### Jakintza arrazionala 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sofia (jakinduria)

## Kanpo estekak
Beasaingo Paperak

**Beasaingo Paperak** Beasaingo historiaren gaineko liburu bilduma bat da. Bilduma horren barruan, urtero liburu monografiko bat argitaratzen da. 1992tik Beasaingo Udalak argitaratzen du, Kultura Sailaren bidez. 1999an eta 2011n ez zen argitaratu.

## Aleak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.beasain.org/eu/html/9/91.shtml, Beasaingo Udalaren argitalpenak.
* https://web.archive.org/web/20140201234232/http://www.gitb.info/bideoak/viewvideo/1898/gaurkoan/beasaingo-paperak.html, Beasaingo paperak-en gaineko berriak Goierri telebistan.
Antxon Agirre

**Antxon Agirre Sorondo** (Donostia,  - ) donostiar etnografoa izan zen. Dozena bat liburu baino gehiago idatzi zituen eta ehunadko monografi eta artikulu Esukal Herriko historiari buruz, ohiturei buruz eta bizimoduarei buruz.

Industria Ingeniaritza Teknikoko titulua eskuratu zuen. Euskal Telebistak eman zuen "Oficios tradicionales" telesaioko zuzendaria izan zen.

Aranzadi Zientzia Elkarteko, Eusko Ikaskuntzako eta Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko kidea izan zen.

2014ko azaroaren 27an, Manuel Lekuona Saria jaso zuen. Esuko ikaskuntzarten "Manuel de Lekuona Saria" monografien bildumako 31. zenbakia Antxon Aguirre Sorondori (1946-2014) eskainia dago.

## Lan nabarmenak 
* *Estelas discoidales de Gipuzkoa. Origen y significado* (1991)
* *La casa consistorial de Bergara* (1995)
* *El rito funerario en Euskal Herria* (1997)
* *Supersticiones populares vascas* (1997)
* *Hernani eta hernaniarrak (Mendeetako zertzeladak)* (1998)
* *Antzuolako larru ontzea* (2000)
* *Tierra y gentes: 75 temas vascos* (2002)
* *Lasarte-Oria: hogei urte eta hainbat mende* (2003)
* *Lasarte-Oria: veinte años y varios siglos* (2003)
* *Legorreta: bizitza ibaiaren biragune batean* (2004)
* *Etnografia del Enclave de Treviño (I, 2005, eta II, 2006)
* *Astigarraga: Historia de una historia* (2006)
* *Los siglos de Orio: Orio oro hori* (2006)
* *Pleito por una estela de Azanza (Navarra)* (2006)
* *Oria una comunidad de vida, un espacio de trabajo* (2007)
* *Astigarraga: historiaren historiak: Melitón de Aguirreren omenez = Astigarraga: historias de una historia* (2007)
* *Negua ospatuz: calor, color y ritmos del invierno* (2009)
* *El mundo laboral de Lasarte-Oria* (2011)
* *La boina vasca: txapela buruan eta ibili munduan'' (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Antxon Agirre Sorondoren biografia laburra. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Asier Sarasua Aranberri

**Asier Sarasua Aranberri** (Eibar, Gipuzkoa, 1969) biologoa, filologoa, idazlea eta blogaria da. Eibarren jaioa, Leioan eta Bartzelonan egin zituen biologia ikasketak, eta zoologian eta ekologian espezializatu zen. Ondoren populazio-dinamikan graduondokoa egin zuen Renoko Unibertsitatean. Zenbait urtez biologiarekin zerikusia zuten lanetan aritu arren, oso gazterik hasi zen euskal kulturaren eta euskalgintzaren inguruan lanean. Euskal filologia ikasketak ere burutu zituen eta azken urteotan teknologia berriekin, euskararekin eta bereziki euskalkiekin zerikusia duten hainbat proiektutan parte hartu du.

Bere herriko historia eta hizkera biltzen hainbat lan egin ditu, eta beste herri batzuetako hizkerak ere aztertu ditu (Beasain, Zarautz, Getaria, Zumaia). Eibarko ahozko ondare historikoa biltzeko sortutako proiektua abiarazi zuen 1999an (*Eibartarren Ahotan*), eta Ahotsak.eus proiektuko kide eta sortzaile ere bada. Gainera, Eibarren egindako beste zenbait proiektu eta erakusketatan ere parte hartu izan du (besteak beste, Eibarko Hiztegi Digitalean).

Itsas Enara elkartearen eta Euskal Batzorde Ornitologikoaren kidea izanik, 2025ean aritu da Euskal Herrikoak ez diren espezieen izen arrunten proposamen bat lantzen eta finkatzen.

## Internet-aplikazioak eta tresnak 
Sarean ere pertsona aktiboa, Eibar.org elkarteko kide da hasieratik eta sareko beste hainbat ekimen eta proiektutan ere parte hartu izan du.

Euskarak Interneten duen presentzia sustatzeko hainbat proiektu garatu ditu bere ibilbidean, pertsonalki eta profesionalki Codesyntax enpresan:

Sareko ondorengo proiektuetan hartu du parte:

* Txoriak.eus: Euskal Herriko hegaztiei buruzko gunea: txoritokiak, albisteak, hemeroteka, bideoak, audioak, izenak (latinez, frantsesez, espainieraz eta euskarazkoak ere bai, hainbat eta hainbat herritako izen lokalekin).
* Mendiak APP aplikazioa.
* Eibarko euskara - Eibarko hiztegia eta lexikoa.
* Eibartarren ahotan. 1999tik 1000 ordu baino gehiago jaso dituzte herriko nagusiak elkarrizketatzen eta antzinako kontu eta gertakizunak bideo bidez jasotzen.  Ego Ibarra batzordeak Eibarko Udalaren eta Eusko Jaurlaritzaren babesa eta diru-laguntza jaso ditu horretarako.

Fitxategi:Ahotsak.eus 02.jpg|Ahotsak.eus taldea Eibarren
Fitxategi:Anton Abbadia ahotsak2018 saria.jpg|Abadia saria jasotzen 2018an
Fitxategi:Ahotsak.eus 01.png|Ahotsak.eus webgunea

## Sariak 
* 2011: Ahotsak.eus, ARGIA saria.
* 2018: Ahotsak.eus, Gipuzkoako Foru Aldundiaren Abadia saria.

## Argitalpenak 
* *Eibarko hegaztiak* (1996, Eibarko Udala)
* *Eibarko basarrixak* (1997, Eibarko Udala)
* *Eibarko hiztegi etnografikoa* (2003, Eibarko Udala) 
* *Eibarko euskara. Gure hizketaren doinu eta berbak* (2005, Eibarko Udala)
* *Eibarko mapa toponimikoa* (2005, Eibarko Udala)
* *Beasaingo euskara* (2007, Beasaingo Udala)
* *Zarautz hizketan* (2007, Zarauzko Udala)
* *Getaiko euskera* (2017, Getariako Udala)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Eibartik* blog pertsonala (2004an sortu zuen)
* Txoriak.eus
* Ahotsak.eus
Lucas Egibar

**Lucas Egibar Bretón** (Donostia, Gipuzkoa, ) snowboardlaria da.

2011/2012 denboraldian Europako Kopa irabazi zuen. 2013an Munduko Junior Txapelketetan Erzurumen, Turkian, urrezko domina lortu zuen.

Munduko Kopan, lehendabizikoz, 2013ko martxoaren 9an, Arosan, podiuma zapaldu zuen.

2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

2015eko martxoaren 21ean Kataluniako "La Molina" eski-estazioan Snowboard Crosseko Munduko txapelketa lortu du 21 urterekin. Gauzak honela, estatu mailan horrelako txapelketa bat lortzen lehenengoa izan da.

Garaipen hauek lortzeko entrenatzea oso da garrantzitsua 6 bider arituz astean zehar eta ez Euskal Herrian baizik eta Suitzan eta Austrian. Izan ere, estatu mailan ez dago bere kirolerako moldatutako pistarik.

2021ko otsailean, munduko txapeldun bilakatu zen Snowboard-crosseko Munduko Txapelketa irabaziz.

## Podiumak Munduko Kopan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imanol Rojo

**Imanol Rojo** (Tolosa, ) gipuzkoar iraupen eskiatzailea da. Joseba Rojo bere anaia ere eskiatzailea da.

2012an nazioarteko txapelketetan parte hartzen hasi zen. 2014ko eta 2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

2020ko abenduaren 19an lortu zuen Europako Kopan lehen garaipena. OPA Alpen Cup FIS txapelketa irabazi zuen italiako Val Formazza estazioan 15km estilo klasikoko proban.

## Neguko Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Anaien Webgune ofiziala
Vicente Moriones

**Vicente Moriones Belzunegi** (Zangoza, 1913ko urtarrilaren 22a - Bilbo, 1970eko martxoaren 22a) nafar anarkista izan zen. Gerra Zibilaren ondoren Frantzian erbesteratua, Bigarren Mundu Gerran Pat O'Learyren zuzendaritzapean Ponzán taldean parte hartu zuen. Naziek atxilotua, Vernet d'Ariège eta Buchenwald kontzentrazio-esparruetan izan zen.

Bigarren Mundu Gerra eta gero klandinistatera itzuli zen. 1947an atxiloturik, beste 18 urte eman zituen kartzelan. 1970ean hil zenean, CNTren idazkaria izan zen.

## Erreferentziak
Voronezh oblasta

**Voronezh oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, Erdialdeko Barruti Federalean kokaturik dagoena. 52.400&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 2.335.380 biztanle zituen. Zentro administratiboa Voronezh hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gadidae

**Gadidae** edo **gadidoak** Gadiformes ordenako familia da. Bakailaoa eta faneka dira, adibidez, gadidoak. Familia honetako arrainek gadiformeen ezaugarriak dituzte.

## Genero eta espezieak 
Hona hemen FishBasek onarturiko genero eta espezieak:
* *Arctogadus* generoa (Dryagin, 1932)
** *Arctogadus borisovi* (Dryagin, 1932)
** *Arctogadus glacialis* (Peters, 1872)
* *Boreogadus* generoa (Günther, 1862)
** *Boreogadus saida* (Lepechin, 1774)
* *Eleginus* generoa (Fischer, 1813)
** *Eleginus gracilis* (Tilesius, 1810)
** *Eleginus nawaga* (Koelreuter, 1770)
* *Gadiculus* generoa (Guichenot, 1850)
** *Gadiculus argenteus argenteus* (Guichenot, 1850)
** *Gadiculus argenteus thori* (Schmidt, 1914)
* *Gadus* generoa (Linnaeus, 1758)
** *Gadus macrocephalus* (Tilesius, 1810)
** *Gadus morhua* (Linnaeus, 1758)
** *Gadus ogac* (Richardson, 1836)
* *Melanogrammus* generoa (Gill, 1862)
** *Melanogrammus aeglefinus* (Linnaeus, 1758)
* *Merlangius* generoa (Geoffroy, 1767)
** *Merlangius merlangus* (Linnaeus, 1758)
* *Microgadus* generoa (Gill, 1865)
** *Microgadus proximus* (Girard, 1854)
** *Microgadus tomcod* (Walbaum, 1792)
* *Micromesistius* generoa (Gill, 1863)
** *Micromesistius australis* (Norman, 1937)
** *Micromesistius poutassou* (Risso, 1827)
* *Pollachius* generoa (Nilsson, 1832)
** *Pollachius pollachius* (Linnaeus, 1758)
** *Pollachius virens* (Linnaeus, 1758)
* *Raniceps* generoa (Oken, 1817)
** *Raniceps raninus* (Linnaeus, 1758)
* *Theragra* generoa (Lucas, 1898)
** *Theragra chalcogramma* (Pallas, 1814)
** *Theragra finnmarchica* (Koefoed, 1956)
* *Trisopterus* generoa (Rafinesque, 1814)
** *Trisopterus esmarkii* (Nilsson, 1855)
** *Trisopterus luscus* (Linnaeus, 1758)
** *Trisopterus minutus* (Linnaeus, 1758)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Dominak 
Euskal Herria, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak talde onartua ez bazen, 27. postuan egongo litzateke, beste 26 herrialdeekin batera.

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 15 kirol olinpikoetatik hirutan hartu zuten parte euskal kirolariek, Espainiako selekzioarekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Sotxiko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
Mielga

**Mielga** (*Squalus*) Squalidae marrazo-familiako bi generoetako baten kideen izen arrunta da.

## Espezieak 
* *Squalus acanthias* Linnaeus, 1758 (mielga pikarta)
* *Squalus acutirostris* Y. T. Chu, Q. W. Meng & S. Li, 1984
* *Squalus albifrons* Last, W. T. White & Stevens, 2007
* *Squalus altipinnis* Last, W. T. White & Stevens, 2007
* *Squalus blainville* (A. Risso, 1827) (mielga arrea edo blainville mielga)
* *Squalus brevirostris* Tanaka, 1917
* *Squalus bucephalus* Last, Séret & Pogonoski, 2007
* *Squalus chloroculus* Last, W. T. White & Motomura, 2007
* *Squalus crassispinus* Last, Edmunds & Yearsley, 2007
* *Squalus cubensis* Howell-Rivero, 1936
* *Squalus edmundsi* W. T. White, Last & Stevens, 2007
* *Squalus formosus* W. T. White & Iglésias, 2011
* *Squalus grahami* W. T. White, Last & Stevens, 2007
* *Squalus griffini* Phillipps, 1931
* *Squalus hemipinnis* W. T. White, Last & Yearsley, 2007
* *Squalus japonicus* Ishikawa, 1908
* *Squalus lalannei* Baranes, 2003
* *Squalus megalops* (W. J. Macleay, 1881)
* *Squalus melanurus* Fourmanoir & Rivaton, 1979
* *Squalus mitsukurii* Jordan & Snyder, 1903
* *Squalus montalbani* Whitley, 1931
* *Squalus nasutus* Last, L. J. Marshall & W. T. White, 2007
* *Squalus notocaudatus* Last, W. T. White & Stevens, 2007
* *Squalus rancureli*  Fourmanoir & Rivaton, 1979
* *Squalus raoulensis* Duffy & Last, 2007
* *Squalus suckleyi* (Girard, 1854)
Badaude *Squalus* beste espezie bi deskribatzeke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Botakar

**Botakarra** edo **lantzoia** (*Scomberesox saurus*) Scomberesocidae familiako itsas arraina da, 35-50 cm luze dena, kolore grisekoa. Australia inguruko itsasoetan, Mediterraneo itsasoan eta Ozeano Atlantikoan bizi da. Taldeka ibiltzen da eta ona da jateko.

## Azpiespezieak 
Egun, bi azpiespezie ditu:
* *Scomberesox saurus saurus* (Walbaum, 1792)
* *Scomberesox saurus scombroides* (J. Richardson, 1843)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mielga pikart

**Mielga pikarta** (*Squalus acanthias*) Squalidae familiako itsas arrain selazeoa da, metro bat luze dena, kolore arrekoa, bizkar-hegal bakoitzaren aurreko ertzean ezten pozoidun bana duena. Itxuraz marrazoaren antzekoa da, tamainaz ordea askoz txikiagoa. Mediterraneo itsasoan eta Ozeano Atlantikoan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergio Canales

**Sergio Canales Madrazo** (1991ko otsailaren 16a, Santander - ) futbolari espainiarra da. 2018az geroztik Real Betisen jokatzen duen futbol jokalaria da, puntaerdi gisa jokatzen duena.

## Ibilbidea 
Racingen harrobian hasi zen, oso gaztea zela lehen taldean debuta eginez. Real Madrilek sinatu zuen 2010an. Madrilen 10 partida baina ez zituen jokatu 2010-11 denboraldian, Mourinhoren egitasmoetan sartzen ez zen eta. 2011ko udan Valentziara joan zen mailegu moduan. Valentzian lesio larri ugari jasan zituen. Hala ere Valentziak jokalaria erostea erabaki zuen, Gagorekin batera, 2012ko udan. 2014ko hasieran Errelaren jokalaria bilakatu zen, lau urte terdiko kontratu batekin. 2018an kontratua bukatu zitzaion, eta Real Betisera joan zen, bere familiar eta lagun Quique Setién entrenatzaile zuela.
### Espainiako selekzio nazionala 
Canales Espainako gazte maila guztietan aritu da. 2008an 17 urte azpiko europako txapelketa irabazi zuen. 2013an berriz 21 urte azpiko Europako txapelketa irabazi zuen.

## Kanpo estekak 
* Canales, FIFAren webgunean
Katiba

**Katiba** (arabierazko *كتيبة* hitzetik zuzeneko mailegua) arabiar herrialdeetan milizia eta beste talde armatu antolatuei ematen zaien izen generikoa da. Bereziki Aljeriako Independentzia Gerran eta 2000 urtetik aurrera Ipar Afrikako Islamiar insurjentziako talde armatuak izendatzeko erabilitako terminoa izan da.

## Kanpo estekak
Asfixia

**Asfixia**, batzuetan **itolarria** eta **itobeharra** ere deitua, gorputzak behar baino oxigeno gutxiago hartzen duenean gertatzen den osasun-larrialdia da. Hala nola, zerbait kontrako eztarritik sartzeagatik, uretan itotzeagatik, karbono monoxido inhalatzegatik nahiz urkatzeagatik gerta daiteke.

## Kanpo estekak
Mielga arre

**Mielga arrea** edo **blainville mielga** (*Squalus blainville*) Squalidae familiako itsas arrain selazeoa da, metro bat luze dena, kolore arrekoa. Eremu askoko ur epeletan bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Papardo

**Papardoa** (*Brama brama*; Bonnaterre, 1788) itsasoko arrain espezie bat da.

## Ezaugarriak 
#### Ezaugarri fisikoak 
Kantauri itsasoan, papardo helduek normalean 30-50 cm inguru neurtzen dute (nahiz eta 5 kg-tik gorako indibiduoak ere inoiz hartu izan diren.

#### Nutrizio-ezaugarriak 
Papardoak balio nutrizional handia dauka, eta duen gantz kantitate altuagatik (zati jangarriaren %5), arrain urdina da. Haragia oso kalitate handikoa da, trinkoa eta iluna, behin sukaldatzerakoan argitu egiten dena, oilaskoaren texturara hurbilduz. Omega-3 eta proteina kantitateari dagokionez beste arrain askoren gainetik kokatzen da. Mineralei dagokienez, aipatzekoak dira bere haragiak dituen selenio, fosforo, potasio eta iodo kantitateak.

## Papardoaren arrantza Euskal Herrian 
Papardoa urte osoan zehar arrantzatu daiteken arren.

*Papardo* Mutrikuko azken artisau-arrantzalearen ezizena ere bada, *Elenita Berria* itsasontziko armadore eta arrantzalearena. 2021ean zendu zen haren aita arrantzalea ere ezizen berarekin zen ezaguna herrian.

## Erreferentziak 
### Argitaratu gabeko erreferentziak 
## Euskal Herriko Arrainen Gida
Ruairí Brugha

**Ruairí Brugha** (1917ko otsailaren 15a, Dublin &ndash; 2006ko urtarrilaren 31, Dublin) irlandar politikari errepublikar bat izan zen, IRAko kidea eta ondoren Fianna Fáil alderdiarekin Dáil Éireann parlamentuko senataria eta Europar Parlamentuko parlamentaria ere izan zen. Irlandera hiztuna ere bazen, hizkuntza hau Irlandako hizkuntza nagusia izatearen aldeko erabateko jarrera zuelarik.

Cathal Brugha irlandar iraultzaile eta politikari ospetsuaren semea izan zen, Cork hiriko alkatea eta gose grebalaria izan zen Terence MacSwiney politikariaren Máire MacSwiney alabarekin ezkondu zelarik.
Txinatar urteberri-egun

thumb|300px|Txinatar urteberriaren ospakizunak Parisen, 2009an.
thumb|Urte berri txinatarra Manchester, Erresuma Batua
**Txinatar urteberri-eguna** (农历新年; pinyin transkribapenaz, *Nónglì Xīnnían*, hots, "Nekazal egutegiko urte berria")' — ezagunago **Udaberriko Festa**  izenaz (春节, 春節, *chūnjíe*) Txinan edo Urte Berri ilargitar atzerrian— egutegi txinatarreko festa tradizional nagusia da. Asiako ekialdeko beste zenbait herrialdetan ere ospatzen da.

Ospakizuna Txinako ilargi-eguzki egutegi tradizionalean oinarritzen da: lehen ilargi-hilabetearen lehendabiziko egunean hasten dira (正月, *zhēng yuè*), neguko solstizioren ondorengo bigarren ilberrian da, hau da, urtarrilaren 21 eta otsailaren 21 artean, eta hamabosgarren egunean bukatzen dira; azken egun horretan "Farolen Jaialdia" ospatzen da (元宵节, 元宵節, *yuánxiāojié*). Egun horietan zehar, Lurreko giza migrazio handiena gertatzen da, "udaberriko mugimendua" (春运, 春運, *chūnyùn*): milioika pertsona haien jatorrizko herrietara itzultzen dira, bertan festak familiekin ospatzeko. 2014an, Txinatar egutegiaren 4712. urtea urtarrilaren 31n hasi zen.

Mendebaldean bezala, urte berriaren bezpera (Gabonzaharra) Txinan ere ospatzen da. Mandarineraz "chuxi" izena du (除夕, *chúxī*; *chu*, 'igaro', eta *xi*, 'bezpera').

### Data hurbilak 
## Zenbait tradizio 
* "Gutun gorria" (红包): zorte ona eskaintzeko, haurrei eta gazteei barruan dirua daukan gutunazal gorri bat ematen zaie.
 
* *Chun Lian* 春联 (*Udaberriko festaren koplak*) kaligrafia artistikoa erabiliz oparotasunari, zoriontasunari nahiz maitasunari lotutako piktogramak margotzen dira. Ikur horiek urte osoan lagunduko diote familiari.

[thumb|"Urte berri on" [mandarineraz.]]

* Atarien zaindariak: atarietan etxearen defentsarako irudiak jartzen dira, batez ere Nianen aurkako defentsan.

* Janari tipikoak: ravioliak, 饺子 (jiaozi), bereziki Gabonzaharraren afarirako.

* Gauaren erdian txinatarrak ateratzen dira urte berriari agur egiteko. Ohikoa da, orduan, etxaferoak eta trakak erretzea. Halaber, arbasoei ohore egiteko gezurrezko dirua erretzen da.

* Biharamunean, tenpluak bisitatzen dituzte.

## Ikus, gainera
*Argiontzi festa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zubia-Quiao elkartearen bloga.
Ito (argipena)

**Ito** hitzak adiera zenbait ditu:

* **ito**, arnasa ezin hartzeagatik hil,
** uretan itotzea,
** ikus, gainera, itolarria;
* Ito, Japoniako abizena;
* Ito kalkulua, matematika kalkulu konplexu mota bat, Kiyoshi Ito japoniar matematikariari zor zaiona.
Deshidratazio

**Deshidratazioa** (, *hýdōr*) ehun batek edo organismo batek ura eta elektrolitoak galdu edo murriztea da. Hainbat arrazoirengatik eta hainbat eratara gal daiteke gorputzeko ura, eta hiru deshidratazio mota bereizten dira horren arabera: deshidratazio isotonikoa, hipotonikoa eta hipertonikoa.

Deshidratazio isotonikoa ura hesteetatik, giltzurrunetatik edo azaletik galtzen denean izaten da; diabetesaren, Addisonen eritasunaren eta beste zenbait eritasunen ondorioz gertatzen da deshidratazio mota hori. Bigarrenean, zelulaz kanpotiko ura barnealdera igarotzen da, eta gorputzak galdutako gatz kopurua galdutako uraren kopurua baino handiagoa denean gertatzen da. Deshidratazio hipertonikoa, berriz, aurrekoaren alderantzizkoari esaten zaio; galdutako ur kopurua gatzarena baino handiagoa izaten da eta zelula barneko urak kanpora irteten du horren ondorioz.

Edozein delarik ere deshidratazio mota, ur eta gatz kopuru normala izatera iritsi behar du gorputzak, sendatuko bada; hainbat eratako sendabideak erabiltzen dira horretarako.

Deshidratazioaren ondorioz 3 eta 5 egun arteko tartea behar du gizaki batek hiltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos París

**Carlos París Amador** (Bilbo, Bizkaia, 1925ko uztailaren 17a - Madril, Espainia, 2014ko urtarrilaren 31) filosofoa, idazlea eta prentsa-zutabegilea izan zen, Universidad Autónoma de Madrideko Filosofia-katedratiko emeritua. 1997tik hil arte Madrilgo Ateneoaren lehendakaria. Eskuineko familian jaio batzen ezkerretara aldatzen joan zen bere bizitzan zehar. Alderdi Komunistaren partaidea izan zen.

## Bibliografia 
Carlos París nazioarteko lan kolektibo askotan kolaboratu zuen. Halaber, prentsan idatzian artikulu ugari argitaratu zituen. Hona hemen bere liburu ezagunenak:
* 1952 - *Física y Filosofía*, Rey Pastorren hitzaurrea.
* 1957 - *Ciencia, conocimiento, ser*
* 1958 - *Mundo técnico y existencia auténtica* (1973an berrargitaratuta)
* 1968 - *Unamuno-Estructura de su mundo intelectual* (1989an berrargitaratuta)
* 1970 - *Hombre y Naturaleza*
* 1972 - *Filosofía, Ciencia, Sociedad*
* 1974 - *La universidad española actual-Posibilidades y frustraciones*
* 1977 - *Filosofía* (Carlos Mínguezekin batera idatzitako testu liburua) (1983an berrargitaratuta)
* 1978 - *El rapto de la cultura* (1983an berrargitaratuta)
* 1977 - *La lucha de clases* (1978an berrargitaratuta)
* 1981 - *Bajo constelaciones burlonas*
* 1983 - *La función del pensamiento en nuestra época de crisis*
* 1984 - *Crítica de la civilización nuclear*
* 1985 - *Tecnología y violencia* (1986an, 1991an, 1994an berrargitaratuta)
* 1989 - *La máquina speculatrix. Cuatro sarcasmos sobre nuestro mundo*
* 1992 - *Ciencia, tecnología y transformación social*
* 1994 - *El animal cultural. Biología y cultura en la realidad humana*
* 2001 - *Fantasía y Razón Moderna. Don Quijote, Odiseo y Fausto*
* 2006 - *Memorias sobre medio siglo. De la Contrarreforma a Internet*
* 2012 - *Ética radical. Los abismos de la actual civilización*
* 2014 - *En la Época de la Mentira*. Hil ondoren argitaratutako liburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Carlos Parísen bloga
*  Carlos Parisen bibliografía
*  Biobibliografía Ecureden
*  Madrilgo lorategi batek Parísen izena izango du.
21. linea (Eskualdeko Hiri Garraioa)

**Eskualdeko Hiri Garraioaren 21. linea** (seinaleztatua, **L21** ofizialki) Iruña eta Antsoain lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, Nafarroako Jauregia, Gazteluko plaza, San Nikolas eliza, tren geltokia, Munduko parkea, Magdalenako zubia, zezen-plaza, Labrit pilotalekua, Gaiarre antzokia, Merindadeen plaza, Bianako Printzearen plaza eta Iruñeko tren geltokia bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

 lineak osatzen du, eta ibilbide bera egiten du kontrako norabidean.

## Historia 
Linea 1953an ireki zuten, La Villavesa SA enpresak ustiatuta. Santa Luzia eta Argentinako Plaza lotzen zituen.

1969an, La Villavesa SA itxi ondoren, COTUP -en eskuetara pasatzen da linea.

1990ean, Landabenera hedatu zen.

2017ko irailean, Iruñeko erdigunea egokitzeko planarekin, Bakearen plazaren geldialdia kendu zen, bat Baluarten eta beste bat Oliveto Kontean gehituta.

2017ko abenduan, linearen maiztasunak hobetu ziren.

2018ko martxoan, Trinitarioko aparkaleku intermodala ireki zenean, geltoki bat gehitu zen Takonera eta Dona Grazia zubia artean, aparkaleku horri zerbitzua emateko.

2020ko maiatzean, Nafarroako Gorteen kalea birmoldatu zenean, billabesak kale horretatik errazago ibil zitezen, linearen geldialdian ordez beste bat jarri zen.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:** 10' (07:05tik 22:25ra) - 12' (06:29tik 07:05ra)
* **Larunbatak:** 10' (09:05tik 22:25ra) - 12' (06:30tik 09:05ra)
* **Jaiegunak:** 12' (09:21tik 22:33ra) - 15' (06:23tik 09:21ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek ibilbide osoa egiten dute.

## Geldialdiak 
## Bidaiariak 
## Etorkizuna 
Oraingoz ez da zerbitzuaren luzapen edo aldaketa berririk aurreikusten.

= Line zaharra =
**Eskualdeko Hiri Garraioaren 21. line zaharra** Iruñeko aireportua eta Iruñea lotzen dituen autobus linea da.

Bere ibilbidean zehar, autobus geltokia, Takonera parkea, Nafarroako Ospitalea, Nafarroako Unibertsitateko Klinika eta Iruña-Noaingo aireportua bezalako toki garrantzitsuak lotzen ditu.

Gaur egun, '*** lineak ordezkatzen du haren ibilbidea.

## Ustiapena 
### Maiztasunak 
Linea urteko egun guztietan dago martxan. Hauek dira maiztasunak:

* **Lanegunak:*' 30' (05:30tik 23:30ra)
* **Larunbatak:** 30' (05:30tik 23:00ra)
* **Jaiegunak:** 30' (05:30tik 23:00ra)

### Ibilbidea 
Autobus guztiek ibilbide osoa egiten dute.

## Geldialdiak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeko Hiri Garraioaren webgunea 
* Iruñerriko Mankomunitatearen webgunea
Ander Bardají

**Ander Bardají Maiza-Lasgar** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1995eko maiatzaren 3a) euskal herritar futbolaria da. Atezain postuan jokatzen du Sansen.

2012-13 egin zuen debuta Sansen. Egun taldearen lehen atezaina da. Espainiako 19 urte azpiko taldearekin jokatzeko deitu zuten 2013an.

2014ko apirilean Realarekin kontratua 2018ko ekainaren 30a arte berritu zuen.
## Estatistikak 
*2020ko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jokalariaren ibilbidea errealaren webgunean
13 erradikala

**13 erradikala** (**"zabalera"**) bi marra duten 23 kangxi erradikaletako bat da, guztira dauden 214etatik.

Kangxi Hiztegian 50 karaktere daude (guztira dauden 49.030tik) erradikal honekin.

## Erradikala duten karaktereak 
thumb|200px|Marren ordena

## Kanpo estekak
Arnasbide

Arnas aparatuan, **arnasbideak** airea biriketara daramaten organoen multzoa da, hala nola sudurra, ahoa, faringea, laringea, trakea, bronkio eta bronkioloak.

## Kanpo estekak
16 erradikala

**16 erradikala** (**"mahaitxoa"**) bi marra duten 23 kangxi erradikaletako bat da, guztira dauden 214etatik.

Txinera sinplifikatuan dagoen 几 karakterearekin ez da nahastu behar. Hori txinera tradizionaleko 幾 karakterearen baliokidea da eta "gutxi batzuk" edo "ia-ia" esan nahi du.

## Erradikala duten karaktereak 
thumb|200px|Marren ordena

## Kanpo estekak
Propileo

[thumb|250px|[Atenasko Akropoliaren propileoa, XIX. mendeko irarlan batean.]]
**Propileoa** (antzinako grezieraz: Προπυλαιον, *propylaion*) Antzinako Greziako eraikuntzan, tenplu barrutiaren aurreko aterbe irekia zen, hainbat harrizko zutabek eta etxegainak osatzen zutena. Propileorik ezagunena Atenasko Akropoliaren sarrerakoa da, Mnesikles arkitektoak eraikia.

## Atenasko akropoliko propileoak 
Partenoia bukatu eta berehala, Periklesek beste eraikin bikain bat eraikitzeko agindua eman zuen : Akropoliko mendebaldeko sarrerako ate monumentala. K.a. 437an hasi ziren atari hori eraikitzen, Mnesikles arkitektoaren zuzendaritzapean; atal nagusia bost urtetan bukatu zuten, baina gainerakoa bukatu gabe utzi behar izan zuten, Peloponesoko gerraren eraginez. Partenoia bezala oso-osorik Pentelikoko marmolez dago egina eraikin hau ere, eta hark bezala badu firztasuraik ere. Mnesiklesek lur maldatsu eta gorabeheraz bete baten gainean eraiki behar izan zuen; egiteko zail eta neketsu hori, ordea, bikain burutu zuen, halako moduan non haitz bitarteko pasabide malkortsua zena sarbide bikain eta ikusgarri bihurtu zuen.
thumb|ezkerrera|Oinplanoa

Eraikinaren bi ertzetan zuen atari banatik, ekialdekoak baizik ez du ondo samar gure egunetaraino iraun; esan liteke doriar tenplu klasiko baten fatxada dela, ezpada hirugarren eta laugarren arteko tarte zabalagatik. Mendebaldeko fatxadak bi hegal zituen; iparraldekoa hegoaldekoa baino askoz handiagoa zen, eta arte galeria bat zeukan barruan, margolanak ikusteko berariaz eginiko historian ezagutzen den lehenengo aretoa: *Pinakoteka*. Propileoak zeharkatzen dituen erdiko bidea bi zutabe lerroz dago inguratua, gehiago dagozkionak joniar ordenari doriarrari baino. Badirudi garai hartan joniar elementuak indartzen hasia zela doriar egituren baitan erabiltzeko joera.

Hara iristeko malda handi bat igo beharra zegoen : 80 metro luze eta 20 metro zabal zen, eta 25 metroko igoera zuen. Ziur asko mailakatua egongo zen, eta hiru bat metro zabal zen galtzada bat izango zuen erdian, sakrifiziorako abereak igo ahal izan zitezen. Fatxadako erdiko bi zutabeen arteko tartea, besteen artekoa baino handixeagoa zen galtzada horri lekua uzteko. Barrualdean galtzada hori bi joniar zutabe lerroen artean zihoan, eta atzealdeko atarira ematen zuen. Arkitrabeak burdinazko barrez indartuta zeuden.

Atzealdeko atariaren aurrez aurre Atena Promakosen brontzezko estatua zegoen, Propileoak baino garaiagoa eta handik kilometro askora ikus zitekeena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Partenoia

## Kanpo estekak
Jose Luis Bilbao Mentxaka

**Jose Luis Bilbao Mentxaka**, ezizenez **Bala Beltz** (Erandio, Bizkaia, 1921eko irailaren 8a - 2014ko urtarrilaren 28a) euskal herritar futbolari bat izan zen. Bere ibilbide profesional gehiena Athletic Klubean jokatu zuen.

## Ibilbidea 
Espainiako Futbol Ligako Lehen Mailan lehenbiziko partidua Real Zaragoza futbol taldean jokatuz izan zen, bertan bi denboraldietan jardun zuelarik, 1939-1940 eta 1940 eta 1941.

Handik Athletic Klubera joan zen, 1941eko urriaren 12an talde honekin lehenbiziko partidua jokatu zuelarik, Real Madrilen aurka, bizkaitarrek 1-0 irabaziz. Berehala, bere abiadura eta azal beltzaranaren ondorioz *Bala Beltz* ezizena jaso zuen.

1941-1942 eta 1951-1952 denboraldien bitartean Athletic Klubean jokatu zuen. Hegalean jokatu ohi zuen futbolari fin, azkar eta kementsua izan zen, baina zoritxarrez garai hartan Piru Gainza futbolari ospetsuak postu horretan jokatzen zuenez, *Bala Beltzak* Athletic Kluban jardun zituen 10 denboraldietan zehar ordezko gisa jokatzera derrigortua egon zen. Athletic Klubarekin 68 partidu jokatu zituen, 53 Ligakoak eta 15 Espainiako Futbol Errege Kopakoak, denera 15 gol sartuz. Ligako txapelduna behin izan zen (1942-1943) eta Errege Kopa lauetan irabazi zuen (1942-1943, 1943-1944, 1944-1945 eta 1949-1950). 1950eko urriaren 12an Athletic Klubarekin bere azken partidua jokatu zuen, hain zuzen ere, Reial Club Deportiu Espanyol kataluniar taldearen aurka.

Hainbat futbol talde ezberdin kontratatzeko asmoz bere atzetik ibili eta hamar urtez bere postuan jokatu ohi zuten Irindo, Zarra eta Gainza futbolarien ordezkoa izan ondoren, azkenean Sporting de Gijon asturiar taldeak kontratatu zuen, Asturiasen bere futbolari ibilbide profesionalari amaiera eman ziolarik.

2014ko urtarrilaren 28an 92 urterekin zendu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jose Luis Bilbao, *Bala Beltz*. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Proteobacteria

**Proteobacteria** bakterioen filuma da, garrantzi handikoa bakteriar filumen artean bakterio gehien dituenetako bat delako. Talde honetan patogeno asko daude, gehienbat gaitz gastrointestinalak eragiten dituztenak (Salmonella, Shigella, Escherichia, Vibrio eta Helicobacter generoetako espezie batzuk, besteak beste)

Proteobakterioak bakterio Gram negatiboak dira.

Bere etimologia grezieratik dator: Proteus. Antzinako jainko horrek itxura ezberdinak zituen, eta taldearen izenak -hain zuzen- bere barnean dauden morfologia aniztasun handiari aipamena egiten dio.

## Klaseak 
* Alfaproteobacteria
* Betaproteobacteria
* Gammaproteobacteria
* Deltaproteobacteria
* Epsilonproteobacteria

## Kanpo estekak
Actinobacteria

**Actinobacteria** filuma bakterio gram-positibo barruan sartzen zituzten guztiak, baina gaur egun osatzen ez duten taldeen muina da.

## Ordenak 
* Acidimicrobales
* Actinomycetales
* Bifidobacteriales
* Coriobacteriales
* Rubrobacteriales
* Sphaerobacteriales

## Kanpo estekak
Itotze (uretan)

**Uretan itotzea** uretan murgilduta gertatzen den itolarria edo asfixia da, arnasbideetan ura sartzeagatik eragindakoa. Halabeharrez gertatutako heriotza arrazoi nagusienetakoa da.

## Kanpo estekak
Depilazio

thumb|Nesken depilazioaren kontrako graffitia. Leioa. Bizkaia.

**Depilazioa** gorputzeko ilea edo biloa kentzea da, bereziki gizakiena. Ilea edo biloa errotik kentzeko erabiltzen diren teknikei bakarrik deitu behar zaiela depilazio defendatu izan da.

Depilazio egiteko arrazoi higienikoak eman izan dira. Kultura usadio hutsa eta estetika hutsa direla defendatu dute autore batzuk.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivanovo oblasta

**Ivanovo oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, Erdialdeko Barruti Federalean kokaturik dagoena. 21.800&nbsp;km²ko eremua du, eta 2010ean 1.061.651 biztanle zituen. Zentro administratiboa Ivanovo hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
RJ45

**RJ45** (registered jack 45) Zortzi hariko (pin) konektorea da, Ethernet eta Token Ring sareetan erabiltzen den interfaze fisikoa. AEBetako Komunikazioen Batzorde Federalean (FCC) erregistratuta dago.
thumb|200x200px

## RJ45 konektorea 
Plastikoz egindako konektore txiki bat da, UTP kableetan erabilako konektorea.

## Kanpo estekak
Luis Aragonés

**José Luis Aragonés Suárez Martínez** (Hortaleza, gaur egun Madril, 1938ko uztailaren 28a - Madril, 2014ko otsailaren 1a) espainiar futbol jokalari eta entrenatzailea izan zen.

Jokalari gisa Atlético de Madriden lortu zituen arrakasta handienak, hiru Liga (1966, 1970 eta 1973) eta bi Kopa (1965 eta 1972) irabaziz. Entrenatzaile ibilbidean Liga bat (Atlético de Madrid, 1977), 4 Kopa (3 Atléticorekin, 1976, 1985 y 1992; 1 Barcelonarekin, 1988), Espainiako Superkopa bat (Atlético, 1985) eta Kontinentearteko Kopa bat (Atlético, 1974) irabazi zituen. 2004-2008 bitartean Espainiako taldearen entrenatzailea izan zen eta 2008ko Eurokopan garaipena lortu zuen.

## Ibilbidea 
### Jokalari 
### Entrenatzaile 

## Lortutako sariak 
**Jokalari ibilbidean**
* Espainiako 3 Liga (Atlético de Madrid, 1966, 1970 eta 1973)
* Espainiako 2 Kopa (Atlético de Madrid, 1965 eta 1972)
* Pichichi saria: 1969/70 denboraldian

**Entrenatzaile ibilbidean**
* Espainiako Liga 1 (Atlético de Madrid, 1977)
* Espainiako 4 Kopa (3 Atlético de Madridekin, 1976, 1985 eta 1992; 1 FC Barcelonarekin, 1988)
* Espainiako Superkopa 1 (Atlético de Madrid, 1985)
* Kontinente arteko Kopa 1 (Atlético de Madrid, 1974)
* Europako Futbol Txapelketa 1: Espainia, 2008

## Erreferentziak
Irkutsk oblasta

**Irkutsk oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, Siberiako Barruti Federalean kokaturik dagoena. 767.900&nbsp;km²ko eremua du, Angara, Lena eta Tunguska Beherea ibaien arroetan, eta 2010ean 2.428.750 biztanle zituen. Zentro administratiboa Irkutsk hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cosmo Clock 21

gurpil handi bat da. Yokohama hirian dago eta Minato Mirai 21 barrutian dagoen Cosmo World jolas parkeko sinboloa da.

## Historia 
1989an ireki zen ''YES '89 Yokohama Exposition'' erakusketan. Eraiki zutenean 107'5 metrotako garaiera zuen eta munduko altuena zen. 1997an ordea Osakan dagoen *Tempozan Ferris Wheel* noriak gainditu zuen. 199an tokiz aldatu zuten eta berreraikitzean bost metro gehitu zizkioten.

## Egitura 
112'5 metrotako garaiera dauka eta 100 metrotako diametra. zortzi bidaiari daramaten 60 kutxa ditu eta 15 minutu behar ditu itzuli oso bat egiteko.

## Iruditegia 

Irudi:Yokohama-Japon00300.JPG
Irudi:Cosmo Clock 21 at night.jpg
Irudi:Ferris wheel in Yokohama 2.JPG

## Kanpo estekak