open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Julia Fernandez

**Julia Fernandez Zabaleta** (Iruñea, 1898ko urriaren 9a - 1961ko otsailaren 16a) nafar irakasle eta euskaltzalea izan zen.

## Haurtzaroa 
Julia Fernandez Iruñeko Dormitaleria kalean jaio zen 1898 urtean. Valentín Fernández García mendigorriar organistaren eta Concepción Zabaleta Apesteguía mañeruarraren alaba izan zen.

Iruñea hiruburuan bertan bere lehen ikasketak egin eta gero, San Jose Plazan zegoen Irakasle Eskolan egin zituen maistra izateko ikasketak. Erakunde horretan, antolamendu-autonomia lortzen saiatu zen, baina ez zuen lortu.

1931n nafarroako Emakume Abertzale Batzaren lehendakari izendatu zuten eta berarekin Katalina Alastuey Garaikoetxea lehendakari ordea. Azkenean, Donibane Garazira alde egin zuen babes bila eta bertan aritu zen irakasle Gerra Zibila bukatu arte. eta Iruñeako Vázquez de Mella eskolan aritu zen.

* Bere hiletan, 1961eko otsailaren 17an, EAB erakundearen omenaldia jaso zuen, aspaldiko afiliatu baten eskutik: lore sorta bat jarri zion hilkutxa gainean, euskal ikurrinaren koloreekin.

* 2024an Iruñeko Udalak erabaki zuen Frankismoak errepresaliatutako 10 emakumeren izena jartzea Hego Txantreako kale eta plazei: Julia Fernández Zabaleta, Julia Bea Soto, Dora Serrano Serrano, Aurora Gómez Urrutia; Mª Luisa Elío Bernal; Josefina Guerendiain Caro; Nemesia Baztán Turrau; Ramona Zapatero Zapatel; Matilde Huici Navaz eta  Mª Carmen Húder Carlosena.
* 2024an Julia Fernandez Zabaletari buruzko pastorala Iruñeko Zaldiko Maldiko kultur elkarteak antolatuta, Mikel Tabernak idatzitako testua, eta Ihitz Iriart errejenta lanean. Maiatzaren 4an eta maiatzaren 12an bi emanaldi eskaini ziren hurrenez hurren. Hirugarrena eman zuten urriaren 12an eta azken emanaldia Zuberoan izan zen, Altzaiko eskolako errebotean urriaren 19an.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Begoña Bilbao, Gurutze Ezkurdia, Karmele Perez Urraza, Josu Chueca: "EMAKUMEAK Hitza eta Bizitza". *Euskal Herriko Unibertsitatea*, 2012 , 219.or.

## Kanpo estekak 
* Argia iluntasunean. Jule Fernandez Zabaletaz YouTube, 2023
* Julia Fernandez, animaeuskera.eus
Raul Perez Martinez

**Raul Perez Martinez** (Paris, 1976) euskal kazetaria da. Txirrindularitza eta idazketa bateratuz Jacques Anquetil eta Fausto Coppiren biografiak idatzi ditu.

## Biografia 
Raul Perezek Leioako Unibertsitatean kazetaritza ikasi ondoren hainbat egunkarietan egin zuen lan hamar urtez, hala nola, Irutxulo astekarian, Irutxuloko Hitza egunkarian eta Gaztezulo aldizkarian. Txirrindularitza zalea eta txirrindularia ere bada.

2012an bere lehen lana argitaratu du, Frantziako Tourra bost aldiz irabazi zuen lehen txirrindularia izan zen Jacques Anquetilen biografia autoekoiztutako edizio moduan. Liburu honek Txomin Perurena eta Luis Otaño txirrindularien hitzaurre eta epilogoa ditu.

## Lanak 
* *Jacques Anquetil* (Egileak, 2012)
* *Biba Coppi!* (Egileak, 2018)

## Erreferentziak
Piacenziar

**Piacenziarra** Pliozenoko azken estaia da ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 3,6 ± 0,005 Ma eta 2,588 ± 0,005 Ma (milioi urte) hedatu zen. Karl Mayer-Eymarrek 1858an izendatu zuen egungo Piacenza hiriaren omenez.

Amerikako ugaztun handien garaia garaikidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarantiar

**Tarantiarra** edo **Pleistozeno Berantiarra** Pleistozenoko estaia da ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 126.000 eta 11.784 urte hedatu zen. Megafauna asko garai honetan desagertu zen eta gizaki modernoa Afrikatik kanpora atera zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triasiko Berantiar

**Triasiko Berantiarra** edo **Goi Triasikoa** Triasiko aroaren hirugarren eta azken garaia da. Duela 228,0 ± 2 milioi urte ingurutik duela 199,6 ± 0,6 milioi urte ingurura arte hedatzen da. Garai hau Karniar, Noriar eta Rhaetiar animali garaietan banatzen da.

## Kanpo estekak
Corntown (Highland)

**Corntown**, Eskoziako etxalde txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Coulags

'''''', , Eskoziako etxalde txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Diabaig

'''''', , Eskoziako mendebaldeko kostaldeko urruneko arrantzale eta baserritar etxalde bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Hilton of Cadboll

'''''', edota soilik , , Eskoziako herri eta parrokia bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Kildary

**Kildary**, , Eskoziako herri txiki bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Leku interesgarriak 
* Balnagown gaztelua

## Kanpo estekak
Chattiar

**Chattiarra** Oligozenoko berantiarreko estaia da ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 28,1 Ma eta 23,03 Ma (milioi urte) hedatu zen. Theodor Fuchsek 1894an izendatu zuen kato edo chatti antzinako germaniar tribuaren omenez.

Garai honetan, Coloradoko La Garita galdarak eztanda egin zuen. Historia osoko sumendi-erupziorik handiena izan zen, 9,2 magnitudekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rupeliar

**Rupeliarra** Oligozeno goiztiarreko estaia da ICSren garai geologikoen artean. Orain dela 33,9 Ma eta 28,1 Ma (milioi urte) hedatu zen. André Hubert Dumontek 1850ean izendatu zuen Rupel marea-ibaiaren omenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jurasiko Ertain

**Jurasiko Ertaina**, edo **Erdi Jurasikoa**  estratigrafiaz ari garenean, eskala kronoestratigrafikoan ageri den serie bat da. Periodo Jurasikoko bigarren seriea da, eta lau estai geologikotan banatuta dago: Calloviarra, Bathoniarra, Bajociarra eta Aaleniarra. Erdi Jurasikoa, duela 175,6 ± 2,0 milioi urte hasi eta 161,2 ± 4,0 milioi urte inguru arte irauten du. Behe Jurasikoa amaitzean, hasten da serie hau, eta serie honen bukaeran, Goi Jurasikoa hasten da.

## Estratigrafia 
thumb|Aaleniarraren oinarria, Guadalajaran.
Aaleniarrak Alemaniako Aalen hiriaren izena darama. Aaleniarra Karl Mayer-Eymar geologo suitzarrak definitu zuen 1864an. Jatorriz, azpiko muga Jurasiko Beltzaren buztin ilunen eta Alemaniako hegoaldeko sekuentzia Jurasikoetako hareharriaren eta oolitaren artean zegoen. Aaleniarreko GSSP marka Fuentelsazen dago, Iberiar mendilerroan, Guadalajarako probintzia (Espainia), eta 2000. urtean ezarri zuten. Aaleniarrareen oinarria *Leioceras opalinum* ammonitarraren lehen agerpenaren arabera definitzen da.

Alcide d'Orbignyk 1842an Bajociar estaia izendatu zuen, Bayeux hiriaren latinezko izena (*Bajoce*), Normandian, Frantzia. GSSPren urrezko iltzea Murtinheira sekzioan dago, Cabo Mondegon, Portugalen. 1997an hartu zen erabakia. Bajociarraren oinarriaren definizioa *Hyperlioceras mundum* ammonitearen lehen agerpena da.

Bathoniar izena Bath (Ingalaterra) hiriagatik jasotzen du, 1843an d'Omalius d'Halloy geologo belgikarrak aurkeztua, eskualdeko zenbait harrobietako kareharri oolitiko zati osatugabe baten ondoren. Bathoniarraren oinarria Ravin du Bèsen dago, Bas-Auran eremuan, Proventza Garaiko Alpeetan, Frantzian. Bathoniaren oinarria *Gonolkites convergens* ammonitaren lehen agerpenaren bidez definitzen da, *Zigzagiceras zigzag* ammonite eremuaren oinarrian.

Calloviarra Wiltshireko Kellaways herrixkaren latinizatutako izenetik dator, eta 1852an Alcide d'Orbignyk jarri zion izena, jatorriz Forest Marble Formazioaren eta Cornbrash Formazioaren arteko kontaktuan zegoen basea. Hala ere, geroago aurkitu zen muga hori Bathoniarraren goialdean zegoela. Calloviarraren oinarriak ez du oraindik GSSP ziurtaturik. *Kepplerites* generoko amoniteen lehen agerpena da, Calloviarraren oinarrizko definizioa.

## Fauna 
### Dinosauroak 
Serie honetan zehar, dinosaurorik deigarrienak, *Megalosaurus* eta *Huayangosaurus* dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lurraren historia
* Biziaren jatorria
* Garai geologikoen taula
* Mesozoikoa

## Kanpo estekak
Errun (nautika)

Nautikan, **errun**a ontzi baten zabalerari esaten zaio.

## Neurketa 
Erruna banda batetik bestera neurtzen da (istribor eta ababor artean), ontziaren gunerik zabalenean. Eslorarekin gertatzen den bezala, erruna ontziaren formaren arabera alda daiteke, edo neurri bat baino gehiago izan ditzake. Horretara, bereizi behar dira:

* Errun maximoa: ontziak bandarik banda duen gunerik zabalena.
* Flotazio erruna: ontziaren flotazio-marran neurtzen dena.

thumb|380x380px| Ontziaren dimentsio transbersala.

## Nabigazioa 
Errunak ontziaren egonkortasunean eta aurrera egiteko erresistentzian eragin zuzena du: zenbat eta ontzia zabalago, hainbat eta egonkorragoa da; baina era berean, aurrera egiteko erresistentzia handiagoa gainditu behar du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Comme un homme

***Comme un homme*** 2012an Safy Nebbou lapurtar zinema zuzendariak eginiko film dramatikoa da, Boileau-Narcejacen ''L'Âge bête'' eleberrian oinarrituta.

## Istorioa 
Louis eta Greg ikaskideak dira institutuan. Gregen ustetan, Camille ingelesezko ikasle berriak bere kontra dago. Sumindurik, bere bahiketa prestatuko du.

## Pertsonaiak 
* Emile Berling : Louis Verdier
* Charles Berling : Pierre Verdier
* Sarah Stern : Camille
* Kévin Azaïs : Greg Delcourt
* Mireille Perrier : Nathalie Delcourt
* Patrick Bonnel : Bernard Delcourt
* Pierre Lottin : Eric Delcourt

## Kanpo estekak
Dans les forêts de Sibérie (filma)

***Dans les forêts de Sibérie*** 2016an Safy Nebbou lapurtar zinema zuzendariak eginiko abenturazko filma da, Sylvain Tessonen izen bereko liburuan oinarrituta.

## Istorioa 
Askatasuna bilatuz, Teddy Baikalgo ertzetako etxola batean bizi da. Gau batean, bisutsaren erdian, Alexei errusiarra topatuko du.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak
Contin Island

'''''', , Eskoziak0 Black Water ibaian dagoen populaturik gabeko uhartetxo bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Chacun pour tous

***Chacun pour tous*** 2018ko Vianney Lebasque frantziar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Diru laguntza bat ez galtzearren, Martin entrenatzaileak ustez ezgaitasun fisikoa duten jokalariekin saskibaloi talde bat sortuko du. Kontua da ez dela taldean halakorik; inguruko lagunekin osatu baitu taldea. Behin amarruarekin hasita, Sydneyra joan beharko dute Paralinpiar Jokoetan parte hartzera.

## Aktoreak 
* Ahmed Sylla : Stan
* Jean-Pierre Darroussin : Martin
* Camélia Jordana : Julia
* Olivier Barthélémy : Pippo
* Estéban : André
* Thomas de Pourquery : Sam

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Twarz

***Twarz*** 2018ko Małgorzata Szumowska poloniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Jacek herri hits batean bizi da, herriko errebeldea da, Metallica entzutea gustatzen zaio. Halako batean, istripu bat izan, eta Jainkoaren eskutan jarri beharko du.

## Aktoreak 
* Mateusz Kościukiewicz : Jacek
* Agnieszka Podsiadlik : Jaceken arreba
* Małgorzata Gorol : Dagmara
* Roman Gancarczyk : apaiza
* Dariusz Chojnacki : Jaceken anaia
* Robert Talarczyk : Jaceken koinatua
* Anna Tomaszewska : Jaceken ama
* Martyna Krzysztofik : Jaceken koinata

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camélia Jordana

**Camélia Jordana Aliouane** (Toulon,  - ) frantziar abeslari eta aktorea da, emakumezko errebelazio aktore onenaren César Saria irabazitakoa.

## Biografia 
Toulon hirian aljeriar inmigranteen familia batean jaio zen Jordana. Aita Kabiliako berberea zuen eta ama orandarra. Toulon alboko La Londe-les-Maures herrian hazi zen ahizpa zaharrarekin eta neba gaztearekin.

16 urte zituela *Nouvelle Star* telebistako abesti lehiaketara aurkeztu zen Louis Armstrong-en *What a wonderful world* abestiarekin eta hirugarren postua eskuratu zuen. Sony Music diskoetxearekin bere izena daraman diskoa argitaratu zuen 2010eko martxoaren 29an. Aurreneko astean 10.169 kopia saldu zituen eta Frantziako zerrendetan 9. postuan kokatu zen. Gerora 7. posturaino iristi zen. *Non Non Non (Écouter Barbara)* singlea hirugarren postura iritsi zen Frantzian eta Belgikan.

Bigarren diskoa *Dans la peau* izan zen (2014) eta hirugarrena *LOST* (2018). 2021. urtean laugarren diskoa aterako du, *Facile x Fragile*.

2013an hasi zen aktore lanetan eta *Le Brio* filmearekin Emakumezko errebelazio aktore onenaren César Saria irabazi zuen 2017an. 2019an ''Sœurs d'armes'' ("arma ahizpak") filmean emakumezko soldadu kurdoaren papera antzeztu zuen.

## Diskografia 
## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armañóngo mendilerroa

**Armañóngo mendilerroa** Bizkaia, Kantabria eta Villaverde Turtzioz artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Armañón mendia da, 856 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Armañón mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren 3 tontor altuenak:
# Armañón, 856 m  (Bizkaia)
# Los Parapetos, 854 m  (Bizkaia)
# La Peña de Sopena, 847 m  (Bizkaia)

# Armañón, 856 m  (Bizkaia)
# Los Parapetos, 854 m  (Bizkaia)
# La Peña de Sopena, 847 m  (Bizkaia)
# Jorrios Arnañón, 839 m  (Bizkaia)
# Poza del Sauce, 788 m  (Bizkaia)
# Pico de La Nieves, 773 m  (Kantabria)
# Picoredondo edo Pico Redondo, 769 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# La Lama, 745 m  (Bizkaia)
# Pico del Carlista, 729 m  (Kantabria) (Ranero)
# Alto Lodos, 727 m  (Kantabria)
# Peña del Castro, 723 m  (Kantabria)
# Ranero edo Peña Ranero, 721 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan) (Ranero)
# Carcelares, 719 m  (Bizkaia)
# La Galupa, 709 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# Fuente del Oro, 706 m  (Bizkaia)
# La Peña de los Corrales, 699 m  (Bizkaia)
# Pico Negrera, 684 m  (Kantabria)
# Pico Lodos, 682 m  (Kantabria)
# La Espina, 680 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan) (Ranero)
# Encinalacorba edo Peña Gibaja, 678 m  (Kantabria) (Ranero)
# Zorrondegi edo Salto del Agua, 671 m  (Bizkaia eta Villaverde Turtzioz arteko mugan)
# Mazarredonda, 669 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan) (Ranero)
# Pico de La Rasa, 668 m  (Bizkaia)
# Peña de los Cubillos, 647 m  (Bizkaia eta Villaverde Turtzioz arteko mugan)
# Picón de la Mosquilla, 647 m  (Kantabria) (Ranero)
# Zarzeroso edo Alto de las Cárceles, 642 m  (Bizkaia eta Villaverde Turtzioz arteko mugan)
# Castro Lucio, 639 m  (Kantabria)
# Surbias, 635 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan) (Ranero)
# Pico de Prado Tejo, 628 m  (Kantabria)
# Pico de San José, 584 m  (Kantabria)
# Peña del Cuadro Sur, 571 m  (Bizkaia)
# Peña del Cuadro Norte, 562 m  (Bizkaia)
# Peñón del Zariquete, 556 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# Peñaescrita, 494 m  (Bizkaia eta Villaverde Turtzioz arteko mugan)
# La Magdalena, 479 m  (Bizkaia eta Villaverde Turtzioz arteko mugan)
# Peñagrande, 473 m  (Bizkaia)
# Pico Bezales, 459 m  (Kantabria)
# Alto Campizón, 418 m  (Kantabria)
# La Peña del Risco, 380 m  (Bizkaia)
# Pico Calero, 376 m  (Kantabria)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
José Félix Allende-Salazar

**José Félix Allende-Salazar Mazarredo** (Bilbo,  - Madril, ) bizkaitar militar eta politikaria izan zen. Bergarako Errege Mintegian ikasi ondoren, armadan sartu zen. Liberal sutsua San Luisen Ehun Mila Semeen aurka eta Lehen Karlistaldian borrokatu zuen. Vicalvarada eta gero, landa-mariskal eta ministro izendatu zuten.

## Erreferentziak
Javier Etxebarria

**Javier Etxebarria Azarloza** (Zornotza,  – Galdakao, ) bizkaitar futbolaria izan zen, lau urtez Athleticen jokatu zuena.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
José Ramón Iruskieta

**José Ramón Iruskieta García** (Bilbo, Bizkaia,  - *ibidem*, 2023ko martxoaren 7a) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena. Anaiak Iñaki eta José María futbolariak izan ziren ere.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Luis Rico

**José Luis Rico Ibáñez** (Melgar de Fernamental, ) bizkaitar futbolari ohia da, atzelari moduan aritzen zena. Burgosen jaioan, Barakaldon bilakatu zen futbolari.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak
Juan José Maiztegi

**Juan José Maiztegi Besoitaiturria** (Iurreta,  - † ) bizkaitar apaiza izan zen, klaretarra. Panamára misiolari joan zen. 1926an Pio XI.ak Dariéngo bikario apostoliko eta Tanaisko apezpiku izendatu zuen. 1933an Panama Hiriko artzapezpiku metropolitar bilakatu zen.
Summer of 84

***Summer of 84*** (euskaraz *1984ko Uda*), 2018ko François Simard, Anouk Whissell eta Yoann-Karl Whissell zinema zuzendarien beldurrezko filma da. Graham Verchere, Judah Lewis, Caleb Emery, Cory Gruter-Andrew, Jason Gray-Stanford, Tiera Skovbye eta Rich Sommer aktoreek antzeztu zuten.

1980ko hamarkadaren estetika oso ongi irudikatzeagatik ospea bereganatu duen filmea da, kontakizunak ere garai horretan girotutako *The Goonies* (1985), *Stand by Me* (1986) eta *Super 8* (2011) filmeen istoriekin antzekotasuna du, baina horiek baina testuinguru ilun eta argumentu beldurgarriagoa du, hasieran haur-nerabe film bat dirudien arren, argumentuaren itzulipurdiak eta hilketek helduentzako film bilakatzen dute.

## Sinopsia 
Oregon, 1984. Nerabe talde bat bizilagunaz susmatzen hasiko dira, uste baitute hiltzaile bat izaten ahal dela. Ikerketa egiten hasiko dira, baina arriskutsu bihurtuko da.

## Aktoreak 
* Graham Verchere: Davey Armstrong
* Judah Lewis: Tommy "Eats" Eaton
* Caleb Emery: Dale "Woody" Woodworth
* Cory Gruter-Andrew: Curtis Farraday
* Tiera Skovbye: Nikki Kaszuba
* Rich Sommer: Wayne Mackey
* Jason Gray-Stanford: Randall Armstrong
* Shauna Johannesen: Sheila Armstrong
* J. Alex Brinson: Officer Cole
* Harrison Houde: Bobby
* Mark Brandon: News Anchor
* Susie Castillo: Brenda Woodworth
* William MacDonald: Sheriff Caldwell

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai 
* Webgune ofiziala
Maria Pilar Canedo

**María Pilar Canedo Arrillaga** (Bilbo, ) bizkaitar legelaria da. Deustuko Unibertsitatean irakaslea, 2012tik aurrera Lehiaren Euskal Agintaritzaren presidente bilakatu zen.
Juan Carlos García González

**Juan Carlos García González** (Bilbo, ) bizkaitar saskibaloi arbitroa da. EHUn publizitatea ikasitakoa, 2016ko Olinpiar Jokoetan gizonezkoen finala arbitratu zuen.
Sergio Manuel

**Sergio Manuel Rodríguez** (Bilbo, ) bizkaitar saskibaloi arbitroa da. 2012tik aurrera, ACB Ligako partidak arbitratzen ditu.
Antonio Sacristán

**Antonio Sacristán Barazón** (Bilbo, ) bizkaitar saskibaloi arbitroa da. 2003 eta 2018 artean, ACB Ligako partidak arbitratu zituen.
Ángel María Rousse

**Ángel María Rousse Gerekitz** (Bilbo,  – *ib.*, ) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena.

## Ibilbidea
Esteban Terreros

**Esteban Terreros Pando** (Turtzioz,  - † Forlì, ) bizkaitar filologo eta lexikografoa izan zen. 

## Bizitza 
Kapare sendia batean jaio zen, baina txikia zelarik aita galdu zuen eta Madrilera joan zen osaba baten basean, non latin eta erretorika ikasi zituen. Gaztetan, 1727an Jesusen Lagundiaren kide egin zen eta ikasketak jarraitu zituen. Botoak egin zituen 1744 eta ondoren ikerkuntzan eta irakaskuntzan jardun zuen. JesusenLagundia kanporatu zutenean, 1767an, hasieran Korsikan eta gero Italian erbesteratu zen eta bertan jarraitu zuen ikertzen eta idazten hil arte.

## Lanak 
* *Conclusiones matemáticas...*, Madril: Manuel Fernández, 1748.
* Andrés Marcos Burrielekin batera, *Paleografía española: con una historia sucinta del idioma común de Castilla... substituida en la obra del espectáculo de la naturaleza en vez de la paleografía francesa por el P. Esteban de Terreros y Pando*, 1757.
* *Paleografía española: que contiene todos los modos conocidos que ha habido de escribir en España desde su principio y fundación hasta el presente, á fin de facilitar el registro de los Archivos, y lectura de los manuscritos, y pertenencias de cada particular; juntamente con una historia sucinta del idioma común de Castilla y demás lenguas, ó dialectos, que se conocen como propios en estos Reynos: substituida en la obra del espectáculo de la naturaleza en vez de la paleografía francesa*, Madril: oficina de Joachin Ibarra, 1758.
* *Diccionario castellano con las voces de ciencias y artes y sus correspondientes en las tres lenguas francesa, latina e italiana...* Madril: Imp. de la viuda de Ibarra, 1786-1788
* Noël Antoine Plucherekin batera, *Espectáculo de la naturaleza, o Conversaciones acerca de las particularidades de la historia natural* G. Ramírez, 1753-55
* *Reglas, a cerca de la lengua toscana, o italiana, reducidas a método... con el fin de facilitar a los españoles el conocimiento... de este idioma*. Forlì: Imprenta de Achiles Marozzi, 1771.

## Erreferentziak
Aniceto Alonso

**Aniceto Alonso Rouco** (Bilbo, ? – Derio ), "Toralpy" deitua, bizkaitar doitzaile eta futbolaria izan zen, atezain moduan aritu zena.

Gerra Zibila piztu zenean, Eusko Gudarosteko "UGT nº 2" batailoiko komandantea izan zen. Bilboko guduan Artxandan zauritu eta preso hartu zuten. Altxatuek fusilatu zuten.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak
Lamington (Highland)

**Lamington**, Eskoziako ipar-ekialdeko kostaldeko herri bat da, Highland eskualdeko Ross eta Cromarty barrutian.

## Kanpo estekak
Txema Oleaga

**José María "Txema" Oleaga Zalbidea** (Bilbo, 1963) bizkaitar abokatu eta PSEko politikaria da. Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, 1999an Bilboko zinegotzi hautatu zuten. 2011n Bilboko metroaren presidente izendatu zuten.
Afarreko triangelua

**Afarreko triangelua** edo **Afarreko sakonunea** Afrikako Adarreko eskualdea da, non Afrikako eta Arabiako plakak banatzen ari diren. Rift Haran Handia bertan hasten da. Assal aintzira, Afrika osoko lekurik baxuena, bertan dago.

Etiopia, Eritrea eta Djibuti artean banaturik, sumendi aktibo asko dituen arren, bertan topaturiko hominidoen fosilei esker ezaguna da (ospetsuena Lucy izanik). Sakonunea leku bero eta idorra da oso; 60&nbsp;°C ere neurtu dute. Lurrazal kontinentalean neurtutako lodiera txikiena (16 km-koa) bertan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canis dirus

***Canis dirus*** ("txakur beldurgarria") *Canis* generoko espezie desagertu bat da. Ipar Amerikako historiaurreko haragijale ospetsuenetako bat da, bere desagertutako lehengusua den *Smilodon fatalis* katu zorrotzarekin batera. Otso direkologoak Ameriketan bizi izan ziren Pleistozeno Aro Zaharreko eta Holoken garaiko garaietan (orain 125.000-9.440 urte). Espeziea 1858an izendatu zuten, lau urte lehenagoko alearen ondoren.

## Kanpo estekak
Longonot mendia

**Longonot mendia** () Kenyako geruza-sumendia da, Rift Haran Handian dagoena. Azken erupzioa 1860ko hamarkadan izan zuen eta 2.776 metroko altuera du. Logonot mendiko parke nazionala osatzen du.

## Kanpo estekak
Menengai

**Menengai kraterra** Kenyako ezkutu-sumendi erraldoia da, Rift Haran Handian dagoena. Munduko sumendi-galdararik handienetariko bat du, duela 8.000 urte inguru sortua. Azken erupzio honetatik aurrera, aktibitate bolkanikoak aurrera jarraitzen du.

## Kanpo estekak
Bortziriko mendilerroa

**Bortziriko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Agiña mendia da, 618 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Bortziriak eskualdeak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Agiña, 618 m 
# Kopako Harria, 596 m 
# Ikatzuloko Bizkarra, 580 m 
# Illasmendi, 512 m 
# Azperra, 456 m 
# Eskolamendi, 407 m 
# Deskarga, 376 m 
# Meakako Gaina, 361 m 
# Gaineko Zelaia, 355 m 
# Otsango Bizkarra, 314 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Jean de Florette (filma)

***Jean de Florette*** 1986ko Claude Berri frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Marcel Pagnolen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
1920ko hamarkadan, Ugolin soldadutzatik bueltan dago Proventzako bere herrira. Nekazari gazteak landare loredunak hazi nahi ditu eta César Soubeyran, « Le Papet » deitua, bere osabak lagunduko dio.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Les Innocents (1987ko filma)

***Les Innocents*** 1987ko André Téchiné frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Jeanne iparraldeko Frantzian jaiotako emakumeak lehendabizikoz Mediterraneo ikusiko du. Toulonen Maïté ahizpa nagusiaren ezkontzara doa. Laster Stéphane eta Saïd ezagutuko ditu.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Le Scaphandre et le Papillon (filma)

***Le Scaphandre et le Papillon*** 2008ko Julian Schnabel estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Jean-Dominique Baubyren izen bereko liburuan oinarrituta.

## Argumentua 
1995ean 43 urteko Jean-Dominique Bauby Elle aldizkariaren erredaktore nagusiak istripu zerebrobaskular masibo bat jasan zuen. Hiru astez koman pasa eta gero, bere baitan itxitakoaren sindromea duela nabarituko du.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Bere baitan itxitakoaren sindrome

**Bere baitan itxitakoaren sindromea** gaixotasun neurologikoa da, normalean istripu zerebrobaskular batek eraginda.

Konortea guztiz normal eduki arren gorputzeko ia borondatezko muskulu guztiak paralizatuak izatearen ondorioz pazientea komunikatu ezin denean sortzen den egoera. Normalean, begiak ez ditu paralizatuak izaten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Les Adieux à la reine (filma)

***Les Adieux à la reine*** 2012ko Benoît Jacquot frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Chantal Thomasen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Argumentua 
Sidonie Laborde umezurtza Iraultza baino lehen Marie Antoinetterentzat lan egiten duen irakurtzailea da. Gorteetako zurrumurruez jabetuko da eta Gabrielle de Polignac ordezkatuko du erreginaren bihotzean.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Frantz (filma)

***Frantz*** 2016ko François Ozon frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Maurice Rostanden ''L'homme que j'ai tué'' lanean oinarrituta.

## Argumentua 
Lehen Mundu Gerra eta gero, Anna Quedlinburgera doa Frantz bere ezkogaiaren hilobiaren bila. Bertan Adrien gaztea ezagutuko du.

## Aktoreak 
* Paula Beer : Anna
* Pierre Niney : Adrien Rivoire
* Ernst Stötzner : Doktor Hans Hoffmeister
* Marie Gruber : Magda Hoffmeister
* Cyrielle Clair : Adrienen ama
* Johann von Bülow : Kreutz
* Alice de Lencquesaing : Fanny
* Anton von Lucke : Frantz

## Kanpo estekak
Bortzirietako mendigunea

**Bortzirietako mendigunea** Pirinioetako eremu axialaren mendebaldeko muturrean dagoen azaleramendua da, Goi-Devoniar eta Behe-Karboniferoko garai geologikoan eratua.

Mendigune honetako arroken osagai nagusiak hareharria, kareharria, dolomita eta konglomeratua dira.

Mendigunearen barruan dagoen Nafarroa Garaiko Bortziriak eskualdeak ematen dio izena mendiguneari.

[thumb|350px|Bortzirietako mendigunea mapa [Geologia|geologikoaren iparraldeko zati grisa da (Karboniferoa)]]

## Mendilerroak 
Bortzirietako mendigunean dauden mendilerroen zerrenda:
# Adarra-Mandoegiko mendilerroa
# Aiako harria
# Aizkolegiko mendilerroa
# Alkurrunzko mendilerroa
# Arrokagaraiko mendilerroa
# Artikutzako mendilerroa
# Artzamendiko mendilerroa
# Arxuria mendilerroa
# Biandizko mendilerroa
# Bortziriko mendilerroa
# Eguzkizko Muñoa mendilerroa
# Erroizpe-Ulizar mendilerroa
# Gorramendi mendilerroa
# Ibanteliko mendilerroa
# Iparlako mendilerroa
# Irakurriko mendilerroa
# Larhungo mendilerroa
# Manddale-Xoldokogainako mendilerroa
# Mendaurko mendilerroa
# Mondarrain-Lizartzuko mendilerroa
# San Marko-Txoritokieta mendilerroa
# Santiagomendiko mendilerroa
# Urdaburu-Aldura-Igoringo mendilerroa
# Uzturre-Ipuliñoko mendilerroa

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Euskal Herriko Geologia
* Bortziriak

## Kanpo estekak
Maria Pilar Urriza

**Maria Pilar Urriza Iriarte** (Lantz, Nafarroa Garaia, 1942ko urriaren 14a) euskal dantzaria eta maistra da.

Emakume aitzindaria. Gizonezkoekin batera inauterietan Lantzeko plazan zortzikoa dantzatu zuen lehen emakumeetariko bat.

## Biografia 
Lantzeko herritarra ez ezik, maistra, irakaslea ere izan zen 1992an eskola itxi zuten arte. Aldaketa handiak ikusi zituen hezkuntza ereduan, eta baita haurrengan ere. Lantzeko inauteriak ere gertutik ezagutu eta bizi izan zituen, bera izan baitzen txatxoz mozorrotu zen lehenbiziko emakumeetariko bat. Dantzan berriz, nagusiei begira ikasi zuen, gaztetan.

### Inauterietan dantzari 
thumb|250px|ezkerrera|Lantzeko Inauteriak
Lehen, inauterietan emakumeek ez zuten parte hartzen Lantzen. Lehenbiziko aldiz, 40 urte ingururekin jantzi zen txatxo Maria Pilar, 1982. urtean. Emakumeek gogo handia zeukaten plazara ateratzeko, irten ziren eta ez zen inolako arazorik sortu haien partaidetza onartzeko. Natural egin zuten, eta natural ikusi zen, herriko jaietan lehenagotik egiten baitzuten dantzan.
thumb|250px|Lantzeko Inauteriak
### Ofizioz irakasle 
Ofizioz irakaslea izan da Nafarroako hainbat eskolatan, tartean Lantzeko eskolan, eta klaseetan zein eskolaz kanpo irakatsi izan die zortzikoa herriko txikiei. 2003an hartu zuen erretiroa, baina jubilatu ondoren ere, herriko gurasoek eskatuta, zortzikoa dantzatzen irakasten die umeei. Berak herriko nagusiei begira ikasi zuen zortzikoa dantzatzen, eta ondoren, herritar gehienei zortzikoa irakastea tokatu zaio. Bere bi pasioak, hezkuntza eta inauteriak.

## Erreferentziak
Camila Moreno

**Camila Moreno Elgart** (Santiago, 1985eko uztailaren 8a) folk eta rock kantautore txiletarra da.

## Biografia 
Camilak bere abestiak konposatzen ditu eta musika tresna ugari ere jotzen ditu, gitarra, pianoa, kuatroa eta charangoa.

2006 urtean Camila Moreno eta Tomás Preuss-ek *Caramelitus* bikotea osatu zuten eta pop arina eginez Txileko musika eskenan sartu ziren. Proiektuak bi urte baino ez zituen iraun eta EP disko bat atera zuten, *El otro hábitat. "Millones" abestia Hegoamerika guztian zabaldu zen. Kritika bikainak izan zituen eta Txileko musika independentearen industriak erreferente berria aurkitu zuen. 2010 urtean *Opmeitomsimla* izeneko EPa argitaratu zen. 2011 urtean HBO katearen "Prófugos" telesaileko soinubandan *Almismotiempo* diskoko bost kantu ere atera ziren.

Arrakasta guzti honek ehiegizko presioa izan zuen Camilarengan eta dena bertan behera uztear izan zen. Herrialdearen hegoaldeko muturrera joan zen lasaitasun bila, Suaren Lurraldera, eta bertan gai izan zen abesti berriak egiteko. Urtearen amaieran *Panal* diskoa atera zuen, aurreko folk estilo gaztea alde batera utzi eta abesti rockero eta aldi berean intimistagoekin osatu zuena. Oraingoan ere musika ibilbidea amaitzear izan zen, diskoetxerik gabe eta ordezkaririk gabe berak autogestionatu behar izan baitzuen guztia.

Camila Morenoren azken lana 2018an abiatu zen eta *Pangea* izena du. Diziplina anitzeko proiektua da, musika diskoaz gain liburua, komikia eta laburmetraia izango baititu.

## Diskografia 
### Caramelitus 
* *El otro hábitat* (2008) - EPa
### Bakarka 
* *Almismotiempo* (2009)
* *Opmeitomsimla* (2010) - EPa
* *Panal* (2012)
* *Mala madre* (2015)
* *Pangea* (2018)
* *Pangea (Vol. 2)* (2019)

## Sariak 
* Grammy Latinoak:
** 2009: *Millones* abestiarengatik izendapena abesti alternatibo onenerako.
* Pulsar sariak:
** 2016: *Mala madre'' diskoarengatik, urteko diskorik onena eta urteko pop artistarik onena.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Mitumba mendiak

**Mitumba mendiak** ekialdeko Kongoko Errepublika Demokratikokoko mendikatea da, Tanganyikaren mendebaldean, Rift Haran Handian dagoena. Bere bi tontor nagusiak- Kahuzi mendia (3.308 m.) eta Biéga mendia (2.790 m.)- iraungitako sumendiak dira.

## Kanpo estekak
Espainiako Erregea

[thumb|255x255px| [Madrilgo Errege Jauregia Espainiako erregearen egoitza ofiziala da, baina estatuko zeremonietan bakarrik erabiltzen da; erregea ez baita han bizi, Zarzuela Jauregian baizik. ]]
**Espainiako erregea** Espainiako estatuburua da; bere batasun eta iraunkortasunaren sinboloa, instituzioen funtzionamendua zuzena izan dadinez arduratzen da; eta Nazioaren ordezkaritza handiena da. Konstituzioak eta legeak esleitutako eginkizunak betetzen ditu.  Indar Armatuen agindu nagusiak ditu, Armadako kapitain nagusia da, eta Errege-Akademien zaindaririk handiena. 

1978ko Konstituzioak Koroa, erregea eta hari dagozkion funtzioak aztertzen ditu bere II. Tituluan (56.-65. artikuluek osatuta). Gaur egungo erregea Felipe Borboi eta Greziakoa da, Felipe VI. izenarekin. 

* Gaztela, Aragoi, Leon, Nafarroa, Granada , Jerusalem, Toledo, Bi Siciliak, Valentzia, Galizia, Mallorca, Menorca, Sevilla, Kordoba, Murtzia, Jaen, Algarvek, Algeciras, Gibraltar, Kanariar Uharteak, Ekialde eta Mendebaldeko Indiak eta Itsas-Ozeanoko Uharte eta Lur Idorreko erregea.
* Austriako artxidukea eta Burgundia, Brabant, Milan, Atenas eta Neopatriako dukea .
* Habsburgo, Flandria, Tirol, Roussillon eta Bartzelonako kondea.
* Bizkaiko eta Molinako Jauna.
* Etab. 

Konstituzioak erregearen erabateko bortxaezintasuna aitortzen du. Hala eta guztiz ere, eta konpentsazio gisa, Konstituzioak Koroaren titularraren egintza guztiak baliogabeak direla ezartzen du, Gobernuaren lehendakari, ministro edo Diputatuen Kongresuko lehendakariaren berrespena ez badu; kasuaren arabera.

## Koroa 
Koroa Espainiako estatu burua daukan erakunde konstituzionala da. Haren ezaugarriak hauek dira:

* Titulua jaraunspenez igarotzen da; Erregearen Familiaren kideen artetik
* Bere jabearen erabateko bortxaezintasuna. 
* Ekintza politiko eta botere eraginkor eza.
* Autoritate-maila handia.
* Estatuaren funtzionamendua erregulatzeko ekintzen egitea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Errege Etxea
* Zerrenda:Espainiako errege-erreginak

## Kanpo estekak
Europako zuzendari onenaren Saria

**Europako zuzendari onenaren Saria** Europako Zinema Akademiak urte horretan zinema zuzendari bozkatuenari ematen duen saria da. Europako Zinemaren Sarien zeremonian ematen dute.

Hona hemen sariaren irabazleak:

|-
| 1995 ||colspan="5" align="center" bgcolor="#BBBBBB"|
|-
| 1994 ||colspan="5" align="center" bgcolor="#BBBBBB"|
|-
| 1993 || colspan="5" align="center" bgcolor="#BBBBBB"|
|-
| 1992 || colspan="5" align="center" bgcolor="#BBBBBB"|
|-
| 1991 || colspan="5" align="center" bgcolor="#BBBBBB"|
|-
| 1990 || Kenneth Branagh|||| *Henry V*
|-
| 1989 || Géza Bereményi|||| *Eldorádó*
|-
| 1988 || Wim Wenders|||| *Der Himmel über Berlin*
|-
|}

## Kanpo estekak
Black Earth Rising

***Black Earth Rising*** 2019ko britainiar telesaila da, Hugo Blickek BBC Two eta Netflixentzat egina.

## Sinopsia 
Haurtzaroan Ruandako genozidiotik salbatu zen emakumea iraganeko gertakariak ikertzen hasiko da, harreran hartu zuen familia britainiarrak bultzatuta. Argitu gabeko zirrikitu legezkoei eta politikoei eusten die istorioak, gerra krimenen zigorgabetasuna azaleratzeko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europako emakumezko aktore onenaren Saria

**Europako emakumezko aktore onenaren Saria** Europako Zinema Akademiak urte horretan emakumezko aktore bozkatuenari ematen duen saria da. Europako Zinemaren Sarien zeremonian ematen dute.

Hona hemen sariaren irabazleak:

|-
| 1994 ||colspan="5" align="center" bgcolor="#BBBBBB"|

|-
| 1993 || Maia Morgenstern|| || *Le Chène*
|-
| 1992 || Juliette Binoche|||| *Les amants du Pont-Neuf*
|-
| 1991 || Clotilde Courau|||| *Le petit criminel*
|-
| 1990 || Carmen Maura|||| *¡Ay, Carmela!*
|-
| 1989 || Ruth Sheen|| || *High hopes*
|-
| 1988 || Carmen Maura|||| *Mujeres al borde de un ataque de nervios*
|-
|}

## Kanpo estekak
Imelda Staunton

**Imelda Staunton** (Londres, ) britainiar aktorea da, antzerkian, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia
Rozalén

**María de los Ángeles Rozalén Ortuño**, izen artistikoz **Rozalén** (Albacete, Espainia, 1986ko ekainaren 12a) gaztelaniazko egile abeslari bat da.

## Bizitza 
Rozalén Albaceten jaio zen, baina amaren Letur herrian hazi zen. Txikitatik abestu izan zituen amak eta amonak erakutsitako abestiak. 7 urte zituela Albaceteko Fátima auzoko rondallan sartu zen eta bederatzi urtetan zehar gitarra eta bandurria jo zituen. Murtziako Unibertsitatean psikologia ikasi zuen eta musikoterapia masterra egin zuen. 2009 urtean Mediterraneoko herrialdetako sortzaile gazteen jaialdian Espainia ordezkatzeko aukeratua izan zen.

Rozalének 2012. urtean Albacete utzi zuen, eta Madrilgo Lavapiés auzora joan zen bizi izatera. Han, Ismael Guijarro ekoizlea ezagutu zuen. Konposatuak zituen 30 abesti erakutsi zizkion, eta Guijarrok diskoa grabatzera animatu zuen. 2013an atera zen aurreneko diskoa, *Con derecho a...*

2015. urtean, parte hartu zuen *Perdiendo el norte* filmaren soinu bandan, *Berlin* abestiarekin. Urte bereko ekainean bigarren diskoa plazaratu zuen, *Quién me ha visto...*. Diskoko singleak *Vuelves*, *Ahora* eta *Será mejor* izan ziren.

2017an hirugarren diskoa atera zen, *Cuando el río suena...*, eta hori ere "platinozko diskoa" bihurtu zen. Diskoko abesti ezagunena *La puerta violeta* izan zen eta Grammy Latinoetarako izendapena jaso zuen, hala abestiak nola diskoak.

## Aktibismoa 
Rozalénen abestietako hitzak kritika sozialean oinarritzen dira. Musikoterapia esperientzia handia du parkinson gaixoekin eta bazterketa sozialaren arriskuan dauden kolektiboekin. Kontzertuetan berekin izaten du Beatriz Romero laguna, abestiak keinu hizkuntzara itzultzen. Asociación Española Contra el Cáncer eta Fundación Vicente Ferrer erakundeekin, besteak beste.

## Rozalén euskaraz 
2022an plazaratutako albumean, *Matriz* izenburukoan, euskal abesti bat jaso zuen, "Xalbadorren heriotzean" alegia. Musika disko berean badira asturieraz, galizieraz eta katalanez abestutako abestiak. Aurretik Zea Mays taldearekin eta Olatz Salvadorrekin abestu zuen.

## Diskografia 
* *Con derecho a...* (2013, Ariola Records)
* *Quién me ha visto...* (2015, Ariola Records)
* *Cuando el río suena...* (2017, Ariola Records)
* *Cerrando puntos suspensivos* (2018, Ariola Records), bilduma diskoa
* *El árbol y el bosque* (2020, Sony Records)
* *Matriz* (2022, Sony Records)

## Sariak 
* Gaztela Mantxako artista gazteen lehiaketa: 2010
* Platinozko diskoak:
** *Con derecho a...*
** *Cuando el río suena...*
* Urrezko diskoak:
** *Quién me ha visto...*
* Dial Saria: 2014an
* Grammy Latinoak:
** 2018an izendapenak: disko onenari eta abesti onenari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* :Zergatik abesten dut euskaraz.
El embarcadero (telesaila)

***El embarcadero*** 2019ko espainiar telesaila da, Álex Pinak eta Esther Martínez Lobatok Movistar+entzat egina.

Lapurreta, krimen eta gizarte kutsuko istorioak alboratu, eta kontakizun intimo baten alde egin du oraingoan biko nafarrak, betiere misterioa eta tentsio dramatikoa oinarri izanik.

## Aktoreak 
* Álvaro Morte - Óscar León Faus
* Verónica Sánchez - Alejandra "Álex" Leyva / Martina
* Irene Arcos - Verónica Alfaro
* Roberto Enríquez - Conrado
* Marta Milans - Katia
* Judit Ampudia - Ada
* Miquel Fernández - Francisco "Fran" Pacheco
* Paco Manzanedo - Vicent
* Cecilia Roth - Blanca

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europako Zinemaren Sariak

**Europako Zinemaren Sariak** () urtero Europako Zinema Akademia aurreko urtean egindako europar filmetan bikaintasuna aitortzeko sariak dira. 1988an eman zuten lehendabizikoz eta 1997ra arte **Felix Sariak** izendatu zuten.

## Zeremoniak 
## Kategoriak 
## Kanpo estekak 
* Europako Zinema Akademiaren webgune ofiziala 
* Europako Zinemaren Sarien webgune ofiziala
Youth (2015eko filma)

***Youth*** (euskaraz 'Gaztetasun') 2015eko Paolo Sorrentino italiar zinema zuzendari eta zinema gidoilariak zuzendu etaidatzitako film dramatikoa da.

## Argumentua 
Orkestra zuzendari batek Suitzako Alpeetako bainuetxe batean oporretan dago. Lan egiteari utzi dio baina Elisabet erreginak Filipe Edinburghekoaren urtebetetzerako kontzertu bat zuzentzea eskatuko dio.

## Aktoreak 
* Michael Caine: Fred Ballinger
* Harvey Keitel: Mick Boyle
* Rachel Weisz: Lena Ballinger
* Paul Dano: Jimmy Tree
* Jane Fonda: Brenda Morel
* Madalina Diana Ghenea: Miss Unibertso
* Alex Macqueen: Erreginaren mezularia
* Ed Stoppard: Julian
* Tom Lipinski: gidoilaria

## Kanpo estekak
Melancholia (2011ko filma)

***Melancholia*** () 2011ko Lars von Trier daniar zinema zuzendariaren zientzia fikziozko film dramatikoa da.

## Argumentua 
Justine eta Claire ahizpak dira. Justine Michael ezkontzekotan dago baina bere desegituraturiko familiak ezkontza oztopatuko du. Claire depresioak jasaten ditu eta ahizpa bisitatuko du.

## Aktorea 
* Kirsten Dunst: Justine
* Charlotte Gainsbourg: Claire
* Kiefer Sutherland: John
* Charlotte Rampling: Gaby
* Cameron Spurr: Leo
* John Hurt: Dexter
* Alexander Skarsgård: Michael
* Stellan Skarsgård: Jack
* Brady Corbet: Tim
* Udo Kier: ezkontza antolatzailea

## Kanpo estekak
Das Leben der Anderen

***Das Leben der Anderen*** 2006ko Florian Henckel von Donnersmarck alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1984ko Ekialdeko Berlinen Stasik herritar guztiak kontrolpean ditu. Gerd Wiesler kapitainak misio berri bat du: Georg Dreyman antzerkigilea zelatatzea.

## Aktoreak 
* Ulrich Mühe: Gerd Wiesler.
* Martina Gedeck: Christa-Maria Sieland.
* Sebastian Koch: Georg Dreyman.
* Ulrich Tukur: Anton Grubitz.
* Thomas Thieme: Bruno Hempf.
* Hans-Uwe Bauer: Paul Hauser.
* Volkmar Kleinert: Albert Jerska.
* Matthias Brenner: Karl Wallner.
* Charly Hübner: Udo.
* Herbert Knaup

## Kanpo estekak
4 luni, 3 săptămâni şi 2 zile

***4 luni, 3 săptămâni şi 2 zile*** () 2007ko Cristian Mungiu errumaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1980ko hamarkadan, Otilia eta Găbiţa lagunek gela partekatzen dute gazteen egoitza batean. Găbiţa haurdun dago eta Haurtxo Jauna izenekoarekin harremanetan jarriko da abortatzeko.

## Aktoreak 
* Anamaria Marinca: Otilia
* Laura Vasiliu: Găbiţa
* Vlad Ivanov: Haurtxo Jauna
* Alexandru Potoceanu: Adi
* Luminița Gheorghiu: Radu andrea
* Adi Carauleanu: Radu jauna

## Kanpo estekak
Lamerica

***Lamerica*** 1994ko Gianni Amelio italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Gino eta Spiro gizajoek oinetako enpresa sortuko dute komunismoaren ondorengo Albanian saltzeko. Laster bion arteko izaera nabarmenduko da.

## Aktoreak 
* Enrico Lo Verso : Gino
* Michele Placido : Fiore
* Piro Milkani : Selimi
* Carmelo Di Mazzarelli : Spiro

## Kanpo estekak
Gegen die Wand

***Gegen die Wand*** (; ) 2004ko Fatih Akın alemaniar zinema zuzendariaren amodiozko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Cahit Tomruk turkiar jatorriko berrogeitaka urteko alemaniarra da. Katharina emaztea hil ondoren, mozkoturik eta deprimiturik kotxez horma baten kontra joango da.

## Aktoreak 
* Birol Ünel: Cahit Tomruk
* Sibel Kekilli: Sibel Güner
* Güven Kıraç: Şeref
* Meltem Cumbul: Selma
* Demir Gökgöl: Yunus Güner
* Aysel Iscan: Birsen Güner
* Cem Akın: Yilmaz Güner
* Catrin Striebeck: Maren
* Zarah McKenzie: Fabrikeko zerbitzaria
* Stefan Gebelhoff: Nico
* Hermann Lause: Schiller doktorea
* Francesco Fiannaca: gizona bankuan
* Mona Mur: Zoe tabernako bezeroa

## Kanpo estekak
Caché (filma)

***Caché*** 2005ean Michael Haneke austriar zuzendariak idatzi eta zuzenduriko film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Georges kazetaria kalean grabaturiko bideoak jasoko ditu. Bere familia irudikatzen dute eta epeka epeka gero eta pertsonalagoak dira.

## Aktoreak 
* Daniel Auteuil: Georges Laurent.
* Juliette Binoche: Anne Laurent.
* Lester Makedonsky: Pierrot Laurent
* Maurice Bénichou: Majid.
* Walid Afkir: Majiden semea.
* Annie Girardot: Georgesen ama.
* Daniel Duval: Pierre.
* Bernard Le Coq: Georgesen nagusia.

## Kanpo estekak
Toni Erdmann

***Toni Erdmann*** 2016ko Maren Ade alemaniar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Winfriedek apenas ez du Ines alaba hizkuntza. Winfried musika irakaslea da eta txakurra hil ondoren alaba bisitatzea erabakiko du.

## Aktoreak 
* Peter Simonischek : Winfried Conradi / Toni Erdmann
* Sandra Hüller : Ines Conradi
* Lucy Russell : Steph
* Trystan Pütter : Tim
* Hadewych Minis : Tatjana
* Vlad Ivanov : Illiescu
* Sava Lolov : M. Vermillard
* Ingrid Burkhard : Annegret
* Ingrid Bisu : Anca

## Kanpo estekak
Il ladro di bambini

***Il ladro di bambini*** 1992ko Gianni Amelio italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Milango aldirietan bere 11 urteko alaba prostituitzen duen siziliar emakumea atxilotu dute. Antonio poliziak neskatoa eta bere neba Civitavecchiako komentu batera eramateko agindua jasoko du. Erakundeak ez ditu anai-arrebak onartzen eta Antoniok Siziliara eramango ditu.

## Aktoreak 
* Enrico Lo Verso: Antonio
* Valentina Scalici: Rosetta
* Giuseppe Ieracitano: Luciano
* Florence Darel: Martine
* Luigi Caroleo: Figlioccio Del boss
* Marina Golovine: Nathalie
* Fabio Alessandrini: Grignani
* Agostino Zumbo: apaiza
* Vitalba Andrea: Antonioren arreba
* Massimo De Lorenzo: Papaleo jauna
* Celeste Brancato: Papaleo andrea
* Vincenzo Peluso: napolitar carabiniere
* Santo Santonocito: siziliar carabiniere
* Renato Carpentieri: marexal
* Maria Pia Di Giovanni: Rosetta eta Lucianoren ama
* Lello Serao: pedofilo
* Antonio Vittorioso

## Kanpo estekak
Porte aperte

***Porte aperte*** 1990eko Gianni Amelio italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
1930eko hamarkadako Palermon heriotza zigorraren aurka dagoen epaile batek emaztea eta bi kide erail dituen faxista bat epaitu beharko du.

## Aktoreak 
* Gian Maria Volontè: Vito di Francesco epailea
* Ennio Fantastichini : Tommasco Scalia
* Renato Carpentieri: Consolo
* Tuccio Musumeci: Spatafora
* Silverio Blasi: fiskala
* Vitalba Andrea : Rosa Scalia
* Giacomo Piperno : abokatua
* Lydia Alfonsi : Marchesa Anna Pironti
* Renzo Giovampietro : President Sanna

## Kanpo estekak
Topio stin Omichli

***Paisaia lainopean*** (, translit.&nbsp;*Topio stin omichli*) 1988ko Theo Angelopoulos greziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Voula nerabeak eta bere bost urteko anaia Alexandrosek inoiz ikusitako bere aita ezagutu nahi dute. Bere amaren esanetan, Alemanian bizi da eta, ondorioz, Voula eta Alexandros anaiek etxetik ihes egingo dute bere bila.

## Aktoreak 
* Michalis Zeke: Alexandros
* Tania Palaiologou: Voula
* Stratos Tzortzoglou: Orestis
* Vassilis Kolovos: kamiolaria
* Ilias Logothetis: Seagull
* Michael Giannatos: trrenbideko langilea
* Toula Stathopoulou: emakumea komisaldegian
* Gerasimos Skiadaressis: soldadua
* Dimitris Kaberidis: osaba
* Tassos Palatzidis: tren-gidaria

## Kanpo estekak
Maite Iruretagoiena

**María Teresa "Maite" Iruretagoiena Ibarguren** (Deba, 1964) euskal politikari eta legelaria da. 2012tik aurrera Herri Arduralaritzaren Euskal Erakundeko zuzendaria da (*IVAP-HAEE*).
Urga (filma)

***Urga*** (, *Urgà – territória liubví*; eusk: 'Urga, maitasunaren lurraldea') 1991ko Nikita Mikhalkov errusiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Gombo Barne Mongolian familiarekin bizi den laguna da. Sergei kamio-gidoilari ezagutuko du.

## Aktoreak 
* Bayaertu : Gombo
* Vladimir Gostiukhin : Sergei
* Badema : Pagma
* Bao Yongyan : Bourma
* Wurinile : Bouin
* Babuxka : Babuxka
* Larisa Kuznetsova : Marina
* Jon Bochinski : Stanislas
* Wang Zhiyong : Van Biao
* Baoyinhexige : Bajartu

## Kanpo estekak
Krótki film o zabijaniu

***Krótki film o zabijaniu*** () 1988ko Krzysztof Kieślowski poloniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, *Dekalog* telesailean oinarrituta.

## Argumentua 
1987ko Varsovian Piotr abokatu gaztea da. Azterketa bat egin ondoren neska-laguna gozotegi batera eramango du. Bertan hogei urteko Jacek ezagutuko du. Jacek kalez kale ibili ondoren, taxi bat hartuko du Mokotówerantz. Heldu eta berehala, taxilaria erailko du.

## Aktoreak 
* Mirosław Baka: Jacek Łazar
* Krzysztof Globisz: Piotr Balicki (abokatua)
* Jan Tesarz: Waldemar Rekowski (taxilaria)
* Zbigniew Zapasiewicz: epailea
* Barbara Dziekan: kutxazaina
* Aleksander Bednarz: borreroa
* Jerzy Zass: polizia
* Zdzisław Tobiasz: epailea
* Artur Barciś: gaztea
* Krystyna Janda: Dorota
* Olgierd Łukaszewicz: Andrzej
* Peter Falchi: motozalea
* Elzbieta Helman: Beatka
* Maciej Maciejewski: fiskala

## Kanpo estekak
Der Himmel über Berlin

***Der Himmel über Berlin*** (eusk. 'Zerua Berlin gainean') 1987ko Wim Wenders alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

*City of Angels* (1998, *Aingeruen Hiria*) estatubatuar berregokitzapena du, Nicolas Cage eta Meg Ryan aktoreek antzeztua.

## Sinopsia 
Bi aingeruk Lurra behatzen dute, baina batez ere Berlin. Ezin dute gizakion bizitza aldatu ezta bere burua jakitera eman: bizitzeko grina eta kontsolazioa eman baino ez.

## Aktoreak 
* Bruno Ganz : Damiel
* Solveig Dommartin : Marion
* Otto Sander : Cassiel
* Curt Bois : Homer
* Didier Flamand : liburutegiko aingerua
* Peter Falk : bera
* Nick Cave : bera
* Hans-Martin Stier : hildakoa
* Laurent Petitgand : orkestra-zuzendaria
* Chick Ortega : bateria-jotzailea
* Elmar Wilms : gizon triste
* Sigurd Rachman : suizida
* Beatrice Manowski : prostituta gaztea
* Lajos Kovacs : Marionen entrenatzailea
* Bruno Rosaz : pailazoa

## Kanpo estekak
Regina King

**Regina Rene King** (Los Angeles, 1971ko urtarrilaren 15) estatubatuar zinema eta telebista aktorea eta zuzendaria da. *If Beale Street Could Talk* filmean aritzeagatik, taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Saria lortu zuen. Emmy Saria ere lautan eskuratu du.

## Filmografia 
### Zinema 
Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

#### Pertsonaiak 
### Telebista 
### Zuzendari lanak 
## Kanpo estekak