open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artesiaga

**Artesiaga** Nafarroa Garaiko iparraldeko mendatea da, Eugi (Esteribar) eta Irurita (Baztan) herriak lotzen dituena.

990 metro inguruko altuera du eta Kintoa mendigunean kokatuta dago, alde batetik Saioa mendira (1.419 m) igotzeko abiapuntua delarik eta bertzetik Alduderanzko (Nafarroa Beherea) errepidea eta Urkiagako mendatea hurbil daudelarik ekialderantz.

Artesiago errekako urak Bidasoa ibaira doaz. Mizpirako erreka ere esaten zaio.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak
Karratu txikienen erregresio

Estatistikan, **karratu txikienen erregresioa** edo zehatzago **karratu txikien arrunten erregresioa** aldagai anitzeko datu multzo batera lerro bat (zuzen bat edo parabola bat esaterako) doitzeko metodo bat, hondar karratuen batura minimotzen duena lerroaren parametroak zehazteko.

eskuinera|thumb|Behatutako datuak (gorriz), karratu txikienen zuzena (urdinez) eta hondarrak (berdez): zuzen guztietatik karratu txikienen zuzena hondar karratuen batura minimotzen duena da.

Zehatzago, bi aldagaitarako, *y* mendeko aldagai bat eta *x* aldagai independente bat finkatu ondoren, bi aldagaiak lotzen dituen funtzio bat eratzen da: \hat{y}=f(x). Horrela, *y* mendeko aldagaiari buruz bi motako balioak sortzen dira, x_i aldagai independentearen balio bakoitzeko: **behatutako balioak**, jaso diren egiazko datuak alegia, eta **aurresandako balioak**, x_i aldagaiaren balio bakoitza \hat{y}_i=f(x_i) funtzioan ordezkatuz suertatzen direnak. e_i=y_i-\hat{y}_i **hondarrak** dira, aurresanean egiten diren erroreak alegia. Aurretik aukeratu den lerro motarako (zuzena edo bestelako bat), errore karratu hauen batura, \sum_ie_i^2 alegia, minimotzen duen lerroa izango da karratu txikienen erregresio lerroa.

Aldagai independenteak anitz izan daitezke eta orduan erregresio anizkoitza egiten dela esaten da. Prozedura berdina izango da, baina aurreikusitako balioak kalkulatzeko, lerroan aldagai independente guztietako balioak sartu beharko dira.

Aurrez hondarrei probabilitate banaketa jakin bat ezartzen bazaie, bestelako baldintzekin batera, erregresio lerroari buruzko ondorio konplexuagoak egin daitezke, lerroaren parametroen adierazgarritasun estatistikoari buruz esaterako, inferentzia estatistikoa erabiliz. Orduan karratu txikienen erregresio eredu bat aztertzen ari dela esaten da.

## Historia 
Carl Friedrich Gauss matematikariak asmatu zuen karratu txikienen metodoa 1795. urtean, 18 urte besterik ez zituelarik. Adrien-Marie Legendre matematikari frantsesak ordea argitaratu zuen lehen aldiz 1805. urtean. Ceres asteroide antzeman berriaren kokapena aurreikusiz frogatu zuen karratu txikienen erregresio metodoak bere indarra. Antzeman eta berehala, asteroidearen kokapen zehatza galdu ondoren, Gauss-ek egindako kalkuluei esker eta karratu txikienen erregresioaren bitartez, aurkitu ahal izan zen berriro 1801. urtean.

## Ikus, gainera 
* Karratu txikienen lerro doikuntza
* Karratu txikienen erregresio zuzena
* Erregresio polinomikoa

## Kanpo estekak
El camino real

***El camino real***, Todos Tus Muertos taldearen estudioko seigarren diska da.

## Abestien zerrenda 
# Carne de cañón
# La gente que puso la sangre
# Dignidad
# Asesinos profesionales
# Los envidiosos
# Besos de seda
# El camino real
# Rasta vive
# No te la vas a acabar
# Todo lo daría
# Te vamos a quemar
# Políticos
# Gringo maldito
# Chekiraut!
# Jah Lion
# La casa rosa

## Taldekideak 
* Fidel Nadal - Ahotsa
* Pablo Molina - Ahotsa eta perkusioak
* Felix Gutierrez - Bajua eta koroak
* Horacio Villafañe - Gitarra eta koroak
* Pablo Potenzoni - Bateria

## Kanpo estekak
The Solanos (albuma)

***The Solanos*** The Solanos taldearen estudioko disko bat da, 2005ekoa. Azkarateko (Nafarroa Beherea) Katarain Estudioetan grabatu zuten, Angel Katarainen laguntzaz. Abesti guztiak dira The Solanos taldearenak, salbu eta *Persecuzzione* (Dick Dale & His Del Tones) eta *Oker nago* (Kortatu) abestiak.

## Abestien zerrenda 
# Zapaldu
# Welcome to Polloe
# Zintzilik
# Boulevard Street
# Radio Westside
# Etorkizuna zai dut
# Vendetta
# Persecuzzione
# Oker nago
# Marylin
# Ratzinger
# Daniella
# Matattoio

## Kanpo estekak
Karratua Borobila Da

Karratua Borobila Da, 2007an Lasarten (Gipuzkoa) sortutako Folk taldea da.

## Taldekideak 
* Maialen - Ahotsa
* Aloña - Txalaparta eta tinbala
* Leire - Txalaparta eta Tinbala
* Olaia - Kaxa
* Lierni - Pianoa
* Aitzol - Kitarra eta ahotsa

## Diskografia 
* *Ahalmenak, ahaleginak eta ezinak* (MusikHerria, 2007)

## Kanpo estekak
Ahalmenak, ahaleginak eta ezinak

***Ahalmenak, ahaleginak eta ezinak*** Karratua Borobila Da taldearen estudioko lehen lana da. Diska hau, Lasarteko (Gipuzkoa) Amalur musika eskolan grabatu zuten 2007 urtearen amaieran.

## Abestien zerrenda 
# Udaberria
# Denak balio du
# Bizitza
# Zer gara gu?
# Txanpon beraren bi aldeak
# Belaunaldi arteko guda
# Herriaren aldarria

## Taldekideak 
* Maialen - Ahotsa
* Aloña - Txalaparta eta tinbala
* Leire - Txalaparta eta Tinbala
* Olaia - Kaxa
* Lierni - Pianoa
* Aitzol - gitarra eta ahotsa

## Kanpo estekak
Inoiz baino gehiago...

***Inoiz baino gehiago...***, Kloratita taldearen estudioko lehen lana da. Diska hau, 2004ko Azaroaren 5etik 13ra bitartean Bilboko Deustu auzoko Tala estudioan grabatua izan zen. CDarekin batera, liburuxka bat kaleratu zuten.

## Abestien zerrenda 
# Sarrera (munduaren egoera)
# Makina zikina
# Askatu korapiloak
# Herriaren bihotza
# Alienaziorako hitzak
# Gu geu izateko...
# Bizitzari aukera bat
# Silueta ilunak
# Gazte ametsak
# Okupatu
# Herria(k) aske!
# Agur eta ohore
# Ez dago jainkorik
# Espetxetik
# Historia ez da bukatu...
# Biharko Euskal Herria

## Taldekideak 
 Alberto - Ahotsa.
 Iraitz - Ahotsa.
 Gaizka - Bajua.
 Saul - Bateria.
 Ekaitz - Gitarra.

## Kanpo estekak
Etikaz mintza gaitezen...

***Etikaz mintza gaitezen...***, Kloratita taldearen estudioko bigarren diska da. Lan hau, 2006ko Urria eta Azaroa artean grabatu zuten eta CD-az gain, liguru bat eta DVD bat ekartzen du. DVD horretan, bideoklip bat, dokumental bat eta lehenengo diskoko abestien bideoak biltzen dira.

## Abestien zerrenda 
# Etika
# Ama lurra
# Emakumeak
# Herriak
# Zapaltzaileak
# Zapalduak
# Erlijioak
# Kontsumoa
# Drogak
# Biolentzia
# Kartzelak
# Tortura
# Kultura
# Gezurrak
# Traizioa
# Desmilitarizazioa
# Faxismoa
# Autodefentsa
# Herri boterea
# Komunismoa
# Internazionala I
# Internazionala II

## Taldekideak 
 Alberto - Ahotsa.
 Iraitz - Ahotsa.
 Gaizka - Bajua.
 Saul - Bateria.
 Ekaitz - Gitarra.

## Kanpo estekak
The Killers

**The Killers** Las Vegasen (Nevada) osatutako talde estatubatuarra da. Taldea 2002an osatu zen eta 4 taldekidez osatuta dago: Brandon Flowers (abeslaria eta teklatuak), Dave Keuning (gitarra), Mark Stoermer (baxua) eta Ronnie Vannucci Jr. (bateria)

## Diskografia 
* *Hot Fuss* (2004)
* ''Sam's Town* (2006)
* *Day & Age* (2008)
* *Battle Born'' (2012)

## Kanpo estekak
Nikara

**Nikara** Egiptoko VII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.

Ordena Zaharra, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran hondoratu zen eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeengan nagusitasuna ezarri zuten. Gobernari hau, zailtasun ekonomiko edo politikoen garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa ere izan zitekeen. Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, dinastia "Menfiseko 70 erregez, 70 egunez gobernatuz" osatu zela baitio.

Bere izena, Neferkara Hendu, honako hauetan dago:

* Abidoseko Errege Zerrendan
* British Museumean kontserbatzen den urrezko plaka batean.

erdian|thumb|450px|Abidoseko Errege Zerrenda. 48. kartutxoa
Ogi gogorrari hagin zorrotza!

***Ogi gogorrari hagin zorrotza!***, Oliba Gorriak taldearen estudioko lehen lana da. Disko hau, Ondarroako (Bizkaia) IJM Estudioetan izan zen grabatua 2005eko Martxoan.

Kantu eta hitz guztiak Oliba Gorriak taldearenak dira *Txikia* (Telesforo Monzon) eta *Iragana, oraina eta geroa* (Pennywise) izan ezik.

## Abestien zerrenda 
# Beste mundu bat
# Iraultza gorria
# 1819
# B.P.D
# M.G.A
# Zehaztasuna eta zuhurtasuna
# Dos pobles, una lluita
# Brigada zaharreko mutilak
# Iragana, oraina eta geroa
# Ogi gogorrari, hagin zorrotza
# Txikia

## Taldekideak 
* Eneko - Ahotsa
* Ezkerra - Gitarra
* Koldo - Gitarra
* Unai - Bateria
* Egia - Baxua

## Kanpo estekak
Ja, vi elsker dette landet

**Ja, vi elsker dette landet** (euskaraz: *Bai, herrialde hau maite dugu*), Norvegiako ereserki nazionala da.

Musika Rikard Nordraak moldatu zuen 1864an, eta bere hitzak Bjørnstjerne Bjørnsonek idatzi zituen 1870an.

## Ereserkia norvegieraz 
1.
Ja, vi elsker dette landet, 
som det stiger frem, 
furet, værbitt over vannet, 
med de tusen hjem. 
Elsker, elsker det og tenker 
På vår far og mor 
Og den saganatt som senker 
Drømme på vår jord. 
Og den saganatt som senker, 
Senker drømme på vår jord. 
2.
Dette landet Harald berget
med sin kjemperad, 
dette landet Håkon verget 
medens Øyvind kvad; 
Olav på det landet malte 
korset med sitt blod, 
fra dets høye Sverre talte 
Roma midt imot. 
3.
Bønder sine økser brynte 
hvor en hær dro frem, 
Tordenskiold langs kysten lynte,
så det lystes hjem. 
Kvinner selv stod opp og strede
som de vare menn; 
andre kunne bare grede,
men de kom igjen!
4.
Visstnok var vi ikke mange,
men vi strakk dog til, 
da vi prøvdes noen gange, 
og det stod på spill; 
ti vi heller landet brente
enn det kom til fall; 
husker bare hva som hendte 
ned på Fredrikshald!

5.
Hårde tider har vi døyet,
ble til sist forstøtt; 
men i verste nød blåøyet 
frihet ble oss født. 
Det gav faderkraft å bære 
hungersnød og krig, 
det gav døden selv sin ære -
og det gav forlik.
6.
Fienden sitt våpen kastet,
opp visiret for, 
vi med undren mot ham hastet,
ti han var vår bror. 
Drevne frem på stand av skammen
gikk vi søderpå; 
nu vi står tre brødre sammen,
og skal sådan stå! 
7.
Norske mann i hus og hytte, 
takk din store Gud! 
Landet ville han beskytte, 
skjønt det mørkt så ut. 
Alt hva fedrene har kjempet, 
mødrene har grett, 
har den Herre stille lempet 
så vi vant vår rett. 
8.
Ja, vi elsker dette landet, 
som det stiger frem, 
furet, værbitt over vannet, 
med de tusen hjem. 
Og som fedres kamp har hevet 
det av nød og seir, 
også vi, når det blir krevet, 
for dets fred slår leir.

## Kanpo estekak
Egiptoko VIII. dinastia

**Egiptoko VIII. dinastia**, K.a. 2173 inguruan sortu eta K.a. 2160 inguruan amaitu zen. Menfiseko gobernariek osatzen zuten, euren autoritate urria, inguruko lurraldeetara baino mugatzen ez zen arren.

VIII. dinastiak, denbora laburrez iraun zuen, soilik hamairu urte inguru. Ziuraski, Menfisen, Manetonek Egiptoko VII. dinastia deitzen dueneko agintari iraultzaileek kendutako leinua berrezartzeko ahalegin bat izan zen, Koptoseko nomoetako gobernari boteretsuen laguntzarekin.

Pepi II.aren erregealdi luzearen ondoren, Egipto, zenbait lurralde politikotan banatu zen. Nomoetako gobernariak, errege bezala gobernartzen hasi ziren. Gainera, Delta ingurua, asiarrek inbaditu zuten. Hau, zeramika, hil artikuluen eta harrian zizelkaturiko erliebeen elaborazioan tokiko arte estilo ezberdinetan isladatu zen. Herrialdea, gobernari bakar baten agindupean, Mentuhotep II.arekin batu zen, Egiptoko XI. dinastian.

VII, VIII, IX, X eta XI. dinastiaren lehen zatiak, Egiptoko lehen tarteko aroa deritzona osatzen dute.

## Garaiko dokumentuak 
*Koptoseko Dokumentuek*, Neferkauhor eta Neferirkara gobernariek aldarrikatuak, Shemai eta honen seme Idiri ohore eta pribilegio ugari emanez, garaiko egoeraz informatzen dute, pertsonaia hauek, Koptoseko nomoko gobernari kargua izan zuten, chatyak eta hegoaldeko gobernariak, eurek nahi eran maneiatuz dinastia honetako gobernari ahulak.

Ipuurren Papiroko testuak, egoera kaotiko bat deskribatzen du: sinesgarritasuna galdutako erregeak, Deltaren asiar inbasioa, iraultza desordenak, errege artxibategi eta hilobien suntsipena, ateismoa eta sekretu erlijiosoen hedapena. *Ordena Zaharra* deritzonaren hondoratzea.

## Erreferentziak antzinako testuetan 
Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, VIII. dinastia, "146 urte gobernatu zuten 27 erregez" osatuta zegoela esan zuen.

Eusebio Zesareakoarentzat, VIII. dinastia, "100 urtez gobernatu zuten bost erregez" osatuta zegoen.

## VIII. dinastiako erregeak 
erdian|thumb|600px|Abidoseko Errege Zerrenda. 48.etik 56.erarteko kartutxoak

## Beste hipotesi batzuk 
Oxfordeko Antzinako Egiptoren Historiak, VII. eta VIII. dinastiak, Egiptoko Antzinako Inperioaren barnean sartzen ditu.

## Kanpo estekak
Erdialdeko Amerikako eta Karibeko IV. Jokoak

**Erdialdeko Amerikako eta Karibeko IV. Jokoak**, Panamako hiriburu Panama Hirian jokatu ziren, 1938ko otsailaren 5etik otsailaren 24 arte

## Historia 
IV. joko haiek izan ziren Erdialdeko Amerikako eta Karibeko Jokoak izena eraman zuten lehenak. Panama izan zen bere egoitza, eta lehen aldiz parte hartu zuten Hegoamerikako bi Karibeko herrialdeek, Kolonbiak eta Venezuelak, alegia.

Waterpoloa, Halterofilia, Frontenisa eta txirrindularitza, kirol berri bezala agertu ziren joko hauetan.

Orotara, 1151 kirolarik parte hartu zuten 10 herrialde ordezkatzen.

## Dominak 
## Kanpo estekak
Tura

200px|thumb|Turako harrobia.

**Tura** (Egiptoko arabieraz: طرة, '''', &nbsp; ahoskatua) Egipton, Menfisetik gertu dagoen herria izan zen, kareharri zuri finezko bere harrobiengatik ezaguna.

Antzinako Egipton, Egiptoko Antzinako Inperioa eta Egiptoko Inperio Ertainaren garaian, arkitektura monumentalean, bere edertasun eta kalitateagatik gehien erabiltzen zen kareharria, Turatik ateratakoa zen.

## Antzinako Inperioa 
Gizako Piramide Handiaren estaldura, Egiptoko piramideetatik ezagun eta enblematikoena, kareharrizko bloke handiz egin zen, zorrotz moztu eta leunduak, Turako harrobietatik zetozenak. Kefrenen piramideak eta Mizerinorenak ere, neurri batean behintzat, euren kareharrizko estaldura, harrobi honetatik ekarria izan zuten.

Aurretik, Snefru faraoiak, Turako kareharria erabili zuen Dahshurreko bere Piramide Gorriaren estalki bezala.

## Inperio Ertaina 
Egiptoko XII. dinastian, Amenemhat I.a, Amenemhat II.a eta Amenemhat III.a faraoiek, Turako kareharria erabili zuten El Lisht eta Dahshurreko euren piramideen estalduran.

## Inperio Berria 
Egiptoko XVIII. dinastian eta Egiptoko XIX. dinastian, Turako kareharria, Seti I.a eta Ramses II.aren tenpluetan erabili zen, Abidosen eraikiak.

Ordutik aurrera, kareharriaren erabilera ez zen hain ohikoa izan, eta, pixkana-pixkana, hareharriak hartu zuen bere tokia, Karnak, Medinet Habu eta Ramesseumeko tenpluetan ikus daitekeenez, Egiptoko hiriburu berria zen Tebasen inguruan ohikoago materialak zirenak.

## Kanpo estekak
Harrobi

[250px|thumb|Kareharri harrobia [Soigniesen, Belgika.]]
[thumb|250px|Bertan behera utzitako harrobia, [Adelaide, Australia.]]
**Harrobia** aire zabaleko meatzea da, harri industrialak, apaingarriak edo agregakinak ateratzeko erabiltzen dena. Haitzurdina, granitoa, kareharria, hareharria eta arbela dira harrobietatik erauzten diren harririk garrantzitsuenak. Inpaktu larriak eragin ditzakete ingurumenean, paisaian eta bizi-kalitatean. Izan ere, topografia, landaredia eta dinamika hidrologikoa eraldatzeaz gain, zarata eta hautsaldi handiak sorrarazten dituzte.

## Harrobi hitzaren beste erabilera bat (haztegi) 
Jarduera jakin baterako dohain bereziak dituzten pertsonak ematen dituen edo prestatzen diren tokia; bereziki, jarduera jakin baterako dohain bereziak dituzten pertsonen multzoa, bere jaioterriko edo herrialdeko jendearekiko. **Haztegi** du sinonimo jatorra.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Markinako harrobia eta marmol preziatua*, Teknopolis, eitb.eus
Stade de France

**Stade de France** (euskaraz *Frantziako Estadioa*) Frantziako estadio eta kiroldegi handiena da, 78.782 pertsona izateko ahalmena du bere futbola/errugbi konfigurazioan.

## Historia 
1998ko urtarrilak 28an inauguratu zen Frantzia - Espainia partidarekin. 1998ko Munduko Futbol Txapelketarako amaitu zen eraikitzetik, beste zenbait kirol jardunaldietarako ere diseinatu zen (futbola, errugbia, atletismoa, froga automobilistikoak), kontzertuak eta orokorrean edozein ikuskizun erraldoietarako. Kiroldegi hau Saint-Denisen dago kokatua, Parisko iparraldean.

thumb|500px|erdian|Barnealdeko ikuspegi panoramikoa.

## Eraikina 
Bere ikusle gaitasuna 70.000 eserleku (atletismoa), 78.782 (futbola eta errugbia) eta 80.000 (kontzertuak, ikuskizunak) artean dago, bere behe harmaila atzeragarriei esker.

Eraikin honen helburua La Plaine-Saint Denis eremuaren ezagupen eta garapenean datza, gainbehera ekonomia jasan duten gune industrialak lo-hirietan bihurtu dira, hirugarren sektoreko jardunaldi berriei arnas emanaz. Stade de France zelaiak inguruko enpresen norabideei aurpegi berri bat eman die.

Gune honi komunikabide ezin hobeek on egin diote: 2 geltoki RER (B eta D norabideekin), metroko geltokia eta zenbait autobus norabideekin loturak, Parisko nahiz iparralde, mendebalde edo erdigunearekin.

Diseinatu zuen arkitekto taldea Michel Macary, Aymeric Zublena, Michel Régembal eta Claude Costantini arkitektoez dago osatuta (SCAU eta C. R. Architecture agentzien elkartea). Proiektuaren burua Tom Sheehan arkitekto ipar-amerikarra izan zen, proiektu honetan egindako lanarengatik Frantziako Arkitektura Akademiaren Zilarrezko Medaila irabazi zuelarik. Kudeaketa eta mantentzea Bouygues enpresaren esku gelditu zen, GTM, Vinci eta STF azpi-ordezkaria.

Irudi:07-01 France-Angleterre 02-03-2002.jpg|Frantzia eta Ingalaterrasen arteko errugbi partidua, Sei Nazioen Txapelketa.
Irudi:Coup_d'envoi.jpg|Frantzia eta Galessen arteko errugbi partidua, Sei Nazioen Txapelketa.
Irudi:Finale_cdf_au_sdf_-_1.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:World_championships_in_athletics_2003_Paris_Saint-Denis_stadium.jpg|Atletismorako prestatua.

## Ikus, gainera 
* Saint-Denis–Porte de Paris (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
* Stade de France estadioaren webgunea
Bainuontziaren kurba

frame|eskuinera|Akatsen teoria

**Bainuontziaren kurba**, sistema edo makina batek, bere bizitza erabilgarrian gertatutako akatsak irudikatzen dituen grafika bat da. Bere izena, luzetara moztutako bainuontzi baten forma duelako hartzen du. Hiru zati bereizten da kurba honetan:

* hasierako akatsak, non denborarekin laster jaisten den akats tasa handi bat izaten den. Akats hauek, arrazoi ezberdinengatik eman daitezke, akatsdun ekipoak, zuzenak ez diren instalakuntzak, ekipoaren diseinuan akatsak, langileek ekipoa ez ezagutzea edo prozedura egokiena ez ezagutzea kasu.
* akats arruntak, non akats tasa txikiagoa eta iraunkorragoa den. Akatsak ez dira ekipoari dagozkion arrazoiengatik, baizik eta ausazko kanpo arrazoiengatik. Arrazoi hauek, halabeharrezko istripuak, operazio okerra, baldintza desegokiak eta beste batzuk izan daitezke.
* higadura akatsak, non akats tasa azkar igotzen den. Akatsak, ekipoaren higadura naturalagatik gertatzen dira, denboraren igaroagatik.

## Kanpo estekak
Giza fidagarritasun

**Giza fidagarritasuna**, sistema fidagarritasunaren zati den diziplina bat da, gizakia, sistema baten zati bezala har daitekeen neurrian.

Giza osagaia, beste edozein osagai baino konplexuagotzat hartzen da, eta, beraz, giza fidagarritasunaren azterketari aplika daitezkeen teknikak, edo, gehigarri bezala, giza akatsarenak, zehatzak dira, eta, ohiko teknika matematikoei, alde psikologiko eta antolakuntzakoak gehitzen zaizkie.

Erabiltzen diren teknika batzuk, hauek dira:

* THERP
* SLIM
* HEART
* SHARP
* SHERPA

## Kanpo estekak
Tar-Vanimeldë

**Tar-Vanimeldë**, "Elfo ederra" esan nahi duena quenya hizkuntzan, Tolkienen legendariumeko pertsonaia bat da. Bere istorioa, laburki kontatzen da soilik Numenor eta Erdialdeko Lurraldeko amaitu gabeko ipuinak lanean. Numenorreko Dunadan bat da, Tar-Telemmaitëren alaba eta Eguzkiaren Bigarren Aroko 2277an jaioa.

Numenorreko hirugarren erregina, eta, orotara, hamaseigarrena bihurtu zen, bere aita 2526an hil ondoren. Hala ere, bere senar Herukalmo izan zen benetan gobernatu zuena, berak, erregetzari ez baitzion arreta askorik jarri, eta gehiago aritu zen bere zaletasunetan, hauen artean, musika eta dantza zeudelarik.

Bera hil ondoren, 2637. urtean, Herukalmo Tar-Andukal izenarekin koroatu zen errege, eta hogei urtez gobernatu zuen, hil zen arte, honela, bere seme Alkarini gobernatzea eragotziz, benetako oinordekoa zena. Hala eta guztiz ere, Tar-Andukal ez da Numenorreko hamazazpigarren erregetzat hartzen, bai hala bere semea.
Turin II.a

**Turin II.a**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, Thorondirren semea eta Gondorreko hogeitairugarren seneskal erregeordea da. Minas Tirithen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2815ean.

## Historia 
Bere aitaren oinordeko bihurtu zen 2882an. Bere agintaldian, Ithilien, bertako biztanle urriek utzi zuten, Mordorreko orkoen eraso ugarien ondorioz. Honek, Turin, Henneth Annûneko babeslekua zaharberritu eta ezkutatzera behartu zuen, han, Sauronen armada erasoko zuen Mendirakoien goarnizio garrantzitsu bat mantentzeko. Kair Andros uhartea ere, Anorien babesteko gotortu zen.

Ithilienen hegoaldean, kontua ezberdina izan zen, Haradrimek, etengabe zeharkatzen baitzuten Poros ibaia, eta Emyn Arneneraino iristen ziren. Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2885ean, Haradeko gizakiek, azkenik, armada handi batekin inbaditu zuten. Turin Seneskalak aurre egin zien Poroseko gurutzeetan, Rohango Folkwine erregeak lagundurik. Gondorrek irabazi zuen gudu bat gertatu zen. Zoritxarrez, gudu horretan, Folkwinen seme ziren Folkred eta Fastred hil ziren, eta ibaiaren ertzeko tumulu batean ehortziak izan ziren, Haudh in Gwanur deitua izan zena.

Turin II.a, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2914. urtean hil zen, 32 urteko erregealdi eta 99ko bizitza baten ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Turgon Gondorrekoa izan zen.
Fastred

**Fastred**, Rohaneko hamalaugarren erregea izan zen Folkwinen semeetako bat izan zen. Bera eta bere anaia Folkred, Gondorren hil ziren, herrialde hau, Haradrimen erasoetatik defendatzen ari zirenean, honela, Eorlen zina ohoratuz.

Bere anaia Fengel, bere aita hil ondoren errege bihurtu zela ezagutzen da, baina bere arrebari buruz, Folkwinen laugarren seme-alaba zenari buruz, ez da ezertxo ere ezagutzen.

## Kanpo estekak
Fidagarritasun (argipena)

**Fidagarritasun** terminoak erabilera ezberdinak ditu:

* ingeniaritzan, fidagarritasuna sistema edo gailu baten iraupen erabilgarria, matxurak eta funtzionamendu egoki baterako baldintzak aztertzen dituen arloa da;
* psikometrian eta estatistikako beste aplikazio zenbaitetan, fidagarritasuna neurketa zehatz baten zehaztasuna eta egonkortasuna da.
Pleione

**Pleione**, izar bihurtutako ozeanide bat da, Ozeano eta Tetisen alaba, greziar mitologian. Atlas titanarekin elkartuz, Pleiadeak jaio ziren, Orion ehiztariagandik ihesean zebiltzala izar bihurtuak izan zirenak, eta Hiadeengandik, euren ahizpak bezala, izar bihurtuak izan zirenak, baina, itxuraldatzen hau, Dioniso jainkoa zaindu izanagatik sari bezala jasoz.

## Kanpo estekak
Minardil

**Minardil**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jauna eleberriaren eranskinetan, Gondorreko hogeitabostgarren erregea da.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1454an jaio zen, eta, tronua, 1621ean hartu zuen, bere aita Vinyarion hil ondoren. Bere izena, quenya hizkuntzatik dator, eta "Dorreen maitalea" bezala itzul daiteke.

Unbarreko Kortsarioen arriskua, oraindik ez zen desagertu. Hyarmendazil II.ak, Kortsarioen aliatu nagusiak ziren Haradrimak garaitu bazituen ere, Kortsarioek, Gondorreko kostaldeak erasotzen eta arpilatzen jarraitzen zuten. Hauek, Kastamirren birbilobak ziren Angoamaitë eta Sangahyandok gobernatzen zituzten, Unbarren gobernatzen zuen Dunedainen elitearen zati zirenak.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1634an, Minardil Pelargirren zegoen, Unbarreko Gobernariek zuzendutako Kortsarioen flota batek, Anduin ibaian gora eginez hiria eraso zuenean. Ekintza horretan, Minardil hil eta hiria arpilatu zuten. Honen oinordekoa, bere seme Telemnar izan zen.
Sigyn

**Sigyn**, eskandinaviar mitologian, Lokiren emaztea zen, honekin, Narfi eta Vali izan zituelarik.

Loki, Baldur hiltzeagatik hiru harkaitzetara lotua izan zenean, Sigynek ez zuen bertan behera utzi. Aldiz, Lokirengana erortzen zen sugearen pozoia kopa batean bildu zuen. Kopa betetzen zenean, Sigynek hustu egiten zuen, eta, orduan, erortzen jarraitzen zuen pozoiaren zati bat, Lokiren begietan erortzen zen, eta hau, oinazez aieneka aritzen zen, dardarak eta lurrikarak eraginez.

Bere izenak, iturri batzuen arabera, "garaipen emailea" esan nahi du. Sigynen beste izen bat, Sigunn da.

## Kanpo estekak
Jarl

**Jarl**, antzinako eskandinabieraz, konde edo duke tituluaren baliokidea da (ingelesez earl).

Eskandinabiar mitologian, Jarl Rigaren (Heimdal) eta Modirren (odolik garbiena). Rigak, Jarli, runei eta beste magia batzuei buruz hitz egiten dio, baita txorien hizkuntzari buruz ere. Jarlek, orduan, zenbait gizon bildu eta zenbait lurralde konkistatu zituen. Ondoren, Emarekin ezkondu zen, norekin hamaika seme-alaba izan zituen, eskandinaviar gizarteko gerlarien arbasoak.

Earl, Ingalaterrak, herrialde hau Kanuto II.a Danimarkakoa daniar erregeak konkistatu ondoren hartutako noblezia titulu bat da. Titulu honek, hasiera batean, sir edo kondeen gobernariak izendatzen zituen. XIX. mendean, titulu hau, soilik ohorezkoa da, eta ez du inongo funtziorik.

## Kanpo estekak
Alþingi

( ahoskatua; ) Islandiako legebiltzar nazionala da, 930ean sortua, Þingvellir izeneko eskualdean, Errepublikako hiriburu Reykjaviketik 45 kilometrora.

Norvegiarekin elkartu ondoren ere, Alþingiak bilkurak egiten segitu zuen eskualdean 1799 arte, zenbait hamarkadaz jarduna bertan behera utzi zenean. 1844an berrezarri zen, Reykjavikera pasa zen urtean. Alþingihúsa, erakunde hori hartzen duen egungo eraikina, 1881ean eraiki zen.

Herrialdeko konstituzioak sei hauteskunde barruti ezartzen ditu, zazpigarrena sortzeko aukerarekin. Lurralde banaketa horietako bakoitzak bederatzi ordezkari aukeratzen ditu. 54 legebiltzarkide haiez gain, alderdi politikoetako bakoitzak herrialdean lortutako ehunekoarekiko eserleku kopuru proportzionala jasotzen du. Hori hala izateko, alderdi batek hauteskundeetan baliozko boto guztien % 5 baino gehiago lortu behar du.

Erakunde horretako egungo presidentea Halldór Blöndal da.

## Kanpo estekak 
* Erakundearen webgune ofiziala
Konde

[thumb|240px|Konde [koroa]]
**Kondea**, errege edo erreginek, pertsona batzuei euren esker ona adierazteko ematen dieten Europako noblezia tituluetako bat da.

Titulu honek, berarekin, tratamendu berezi bat darama, baina, gaur egun, ez du inongo pribilegiorik ematen, antzina bezala, non lurrak jasotzen zituzten edo zergarik ordaindu behar ez zutenean, beste mesede batzuen artean.

Bere jatorria, Erromatar Inperioaren behe garaiko *comes* tituluan dago. Funtzio militardun kargu politiko-administratibo bat zuten, batez ere mugen defentsan.

Kondearen emazteak, edo titulu hori duenak, kondesa bezala ezagutzen da. Kondeek euren jurisdikzioa erabiltzen zuten lurraldeari, konderri deritzo.

XIX. mendetik aurrera, titulu hau, ohorezkoa baino ez da.

Noblezia titulu hau dutenek jasotzen duten tratamendua, Txit Prestua da, tituluak Espainiako Handiki dignitaterik ez badu, eta Txit Gorena, baldin badu.

## Ikus, gainera 
* Noblezia titulua

## Kanpo estekak
Caroline Plaka

[thumb|500px|Caroline Plakaren [mapa.]]
**Caroline Plaka**, mikroplaka tektoniko bat da. Bere hedadura, 0,03765 estereorradianekoa da. Orohar, Pazifiko Plakarekin lotua dago. Caroline Plakak, bere izena, Karolinak uharteetatik hartzen du, plakaren ekialdean aurkitzen direnak.

Ozeano Barearen mendebaldean dago, non zati txiki bat hartzen duen.

Caroline Plakak, Filipinetako Plakarekin, Iparraldeko Bismarck Plakarekin, Woodlark Plakarekin eta Birds Head Plakarekin muga egiten du.

Caroline Plakaren mugitzea, milioi bat urteko 0,31ºko errotazio abiaduran gertatzen da, 10º 13' iparraldeko latitudean eta 45º 57' mendebaldeko longitudean kokatutako polo baten arabera.

## Kanpo estekak
Erromero

thumb|*Rosmarinus officinalis*
thumb|ezkerrera

**Erromeroa** edo **erromania** (*Salvia rosmarinus* L., orain dela gutxi arte *Rosmarinus officinalis* L. bezala ezagututakoa) landare loredunen espezie botaniko bat da. Erromeroa *Lamiaceae* familiaren eta *Rosmarinus* generoaren barnean dago. Landare usainduna da, lore ezpaindun urdinak dituena. Mediterraneo inguruko landarea da. 0 eta 1000 metro arteko garaieran bizi da.

## Deskribapena 
Zuhaixka honek 50 eta 200 zentimetro arteko garaiera har dezake. 10 mm lore urdin-moreak izaten ditu, urtarril eta abenduaren artean loratzen direnak. Loreak usaintsuak dira, eta eztitarako erabiltzen dituzte erleek. Fruitua txikia da eta lau nukulaz osaturik dago.

Hostoak txikiak dira, eta oso ugariak. Luzeak eta finak dira, eta gainaldetik berde ilunak badira ere, azpialdean kolore zurixka dute, eta ile txikiz estalita daude.

## Erabilera 
Landarearen hostoak erabiltzen dira gehienbat, baina batzuetan loreak ere bai. Osagai aktibo asko ditu. Honako hauetarako erabiltzen da:
* Landaretik ateratako esentzia-olioekin erromero-alkohola egiten da, hantura eta minak lasaitzeko erabiltzen dena.
* Burusoil gelditzea eragozteko buruan igurzketak egiteko erabiltzen da.
* Erromero hostoen egoskinak eztula arintzen du.
* Erromero-keak txurruna arintzen du.
* Erromero-kanforrak efektu hipertentsiboa dauka eta odolaren zirkulazioa bizkortzen du.
* Zauriak orbaintzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Jayavarman IX Parameçvara

**Jayavarman IX Parameçvara**, Khemertar Inperioko erregea izan zen 1327tik 1336 arte.

Jayavarman IX.a, bere aita bezala, Shivaista konbentzitu bat zen. Kanputxear Errege Kronikaren arabera, errege hau, 1336an hil zuen errege lorategien nagusia zen Neay Trasac Paem Chayk, nork bere semea jarri zuen tronuan. Gertaera hau, ziuraski, elezahar hutsa izango da, Myanmarreko historian antzerako gertakari bat baitago.
Paddy Moloney

**Paddy Moloney** (irlanderaz: *Pádraig Ó Maoldomhnaigh*; Donnycarney, Dublin, 1938ko abuztuaren 1a - Dublin, 2021eko urriaren 12a) irlandar musikari, musikagile eta ekoizlea izan zen,   
The Chieftains folk taldearen burua. 

Tin whistle irlandar txistua jotzen zuen, bai eta uilleann pipes irlandar gaita ere; azken musika tresna horretan Leo Rowsome izan zuen irakasle, eta maisu maila zuen. 1962. urtean eratu zuen The Chieftains taldea, Sean Pottsekin eta Michael Turbridyrekin batera. Berak sortutakoak dira taldeko abestirik gehienak; konponketa musikalak ere berak egin ohi zituen gehienetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paddy Moloneyren bizitzari buruzko dokumentala ikusgai. 2008ko urtarrilaren 26. 1go zatia.  
* Paddy Moloneyren bizitzari buruzko dokumentala ikusgai. 2008ko urtarrilaren 26. 2go zatia.
Locronan

**Locronan** (bretainieraz *Lokorn*) Bretainiako udalerri bat da, Finistère departamenduan, Châteaulinko eremuan eta Châteaulineko kantoian. Bretainiako herri ederrenetakoa izatearen ospea du.

## Etimologia 
*Locronan* izenak "Ronanen ermita" esan nahi du. San Ronan santuaren izenean oinarritzen da, kornubiar edo irlandar jatorriko santu hau Bretainiaren kristautzen edo misio lanak burutzen ibili zen.

## Historia 
Muino baten oinean sortu zen Locronan eta 1505ean Ana Bretainiakoa erromes etorri zenean herri eskubideak lortu zituen.

XV mendetik aurrera naturalki hazi izan da kalamua bertan eta erein, zaindu eta prozesatzeko industria sortu zen. Esportatu ere egiten zen merkatal itsasontzietan eta militarretan erabiltzeko.

## Ondasun nabarmenak 
Udalerri honek Bretainia osoko udalerrien artean herrigune ederrena edo ederrenetako izatearen ospea du, horren arrazoia batez ere ongi zaindutako bere granitozko karriketan datza, horen ondorioa udalerria *Les Plus Beaux Villages de France* (*Frantziako Udalerri Ederrenak*) erakundearen barnean egotea da. Udalerri hau hainbat eskulangile, artista, margolari eta zeramikarien bizileku ere bada. Bretainiar kultura hain sustraituak dauden *Pardon* izeneko ospakizun edo kale martxen lekuko ere izan ohi da.

## Jaialdiak 
*Troménie* erromes-jaialdia ospatzen da. Sei urtean behin *Grande Troménie* erromesaldia izaten da eta 12 kilometroko ibilbidea egiten du Locronaneko leku sakratu guztiak lotuz. Gainontzeko urteetan *Petite Troménie* izaten da, ibilbidea herrigunera murriztuz.

## Filmen kokalekua 
Udalerri honetan hainbat filma filmatu izan dira, horien artean ospetsuenak:
* *Tess*, Roman Polanski zuzendariaren filma.
* *A Very Long Engagement*, Jean-Pierre Jeunet zuzendariaren filma
* *Chouans!*, Philippe de Broca zuzendariaren filma

## Iruditegia 

Irudi:Bretagne Finistere Locronan 2005 018a.jpg|Locronango herriko etxea edo udaletxea
Irudi:Kerk Locronan.jpg|Eliza
Irudi:Locronan 20070706-A80-27.jpg|Karrika bat
Irudi:Locronan chemin du manoir 002.JPG|Herrigunea.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* INSEE
* 2008ko Herri Hauteskundeak
Bizitza erabilgarri

**Bizitza erabilgarria**, objektu batek, sortua izan den funtzioa behar bezala betez izan dezakeen iraupen estimatua da.

Ingeniaritza lanei dagokienean, errepide, zubi edo presak kasu, urtetan kalkulatzen da, batez ere bere amortizaziorako, orohar, lan hauek, ahalbidetasun ekonomikoaren analisiriako bizitza erabilgarri bezala estimatua baino denbora gehiagoz erabiltzen jarraitzen baitira.

## Adibideak 
* Errepideak: Bizitza erabilgarria, parametro bat da diseinatzerako orduan. 5, 10 edo 20 urte har daitezke, zoladuraren ezaugarrietan, eta, beraz, bere ahalbidetasun ekonomikoan eragina izango duena. Errepidearen bizitza erabilgarria, trafikoaren gehikuntzagatik eragina gerta daiteke, edo bideko araudian aldaketak badaude, ardatzarekiko baimendutako karga gehitzen bada.

* Presak: Orohar, kalkulu ekonomikoengatik, 20 eta 25 urte bitarteko bizitza erabilgarri bat kontutan hartzen da. Hala ere, denbora gehiagoz zerbitzatzen jarraituko du. Presa baten bizitza erabilgarrian, ibaiaren emari solidoaren gehikuntzak eragina izan dezake, presan gelditutako material solidoaren gehikuntza eragingo duena, emariaren erregularizazio ahalmena gutxituz.

## Ikus, gainera 
* MTBF
* Bainuontziaren kurba
* Fidagarritasun

## Kanpo estekak 
* Bizitza erabilgarria, Gizapedian.
Ronnie Drew

**Ronnie Drew** edo Ránall Ó Draoi (Dún Laoghaire, Dublingo konderria, 1934ko irailaren 16a - 2008ko abuztuaren 16a) kantari eta abestigile irlandarra izan zen.

Munduan zehar oso ospetsua egin zen "The Dubliners" folk talde irlandarrarekin batera birak eginez, eta banda honekin aritu zen 1995 arte. Ordutik aurrera bakarka aritu zen.

## Omenaldia Euskal Herrian 
2008ko azaroaren 5ean, Bilbo hiriko Kafe Antzokian Ronnie Drewri omenaldia egin zioten. Han izan ziren Phelim Drew semea —musikari eta aktorea—, Antonio Breschi ("Nomadic Piano"), Consuelo Nerea, Joe McHugh, Gabin Dabiré, Sue Collins, Josu Zabala Ajuriagerra, Jose Angel Irigaray eta Benito Lertxundi.

## Diskografia 
# 1964 *The Dubliners with Luke Kelly*
# 1965 *In Concert*
# 1966 *Finnegan Wakes*
# 1967 *A Drop of the Hard Stuff* (*7 Drunken Nights*) eta *More of the Hard Stuff*.
# 1968 *Drinking and Courting* (*I Know My Love*) eta *At it again* (*Seven Deadly Sins*)
# 1969 *Live at the Royal Albert Hall*, *At Home with The Dubliners* eta ''It's The Dubliners*.
# 1970 *Revolution* eta *Hometown*.
# 1972 *Double Dubliners* (*Alive And Well*)
# 1973 *Plain and Simple*
# 1974 *Live*
# 1975 *Now*
# 1976 *A Parcel of Rogues*
# 1977 *Live at Montreux*, *Home, Boys, Home* eta *15 Years On*
# 1979 *Together Again*
# 1983 *Prodigal Sons*, *Live at Carre* eta *21 Years On*
# 1987 *25 Years Celebration*
# 1988 *Dubliner's Dublin*
# 1992 *30 Years A-Greying* eta *Off to Dublin Green''

## Ikus, gainera 
* The Dubliners
* Irlandako musika
Bake faltsuari gerra

***Bake faltsuari gerra***, Oliba Gorriak taldearen estudioko bigarren diska da. Lehen diska bezala, Ondarroako (Bizkaia) IJM estudioetan grabatu zuten 2006ko Urria eta Azaroa artean.

Kantu guztiak, Oliba Gorriak taldearenak dira *Eutsi gogor* izan ezik. Abesti honen musika, NOFX taldearena da. Bigarren lan honetan, Fernando Sapok eta Dirty Moinek kolaboratu zuten.

## Abestien zerrenda 
# Bake faltsuari gerra
# Eztanda
# Moderazioaren zirkulu zikoitza
# Gorputza, odola eta bakea
# Maitasunezko historia
# Orwell-en mundua
# Eutsi gogor
# Alea jacta est

## Taldekideak 
* Eneko - Ahotsa
* Ezkerra - Gitarra
* Koldo - Gitarra
* Unai - Bateria
* Egia - Baxua

## Kanpo estekak
Hautsetik

***Hautsetik***, SKT Sekuentzia talde zarauztarraren estudioko lehen lana da. Disko hau, beraien entsegu lokalean grabatu zuten 2006an.

## Abestien zerrenda 
# Heriotza bizitza truk!
# Zureak dira
# Lo lasai
# Hautsetik
# Infusio gaua
# Dena eman duenari!
# Txiki
# Ayo azenayo!

## Taldekideak 
* Imanol Epelde Pagola - ahotsa
* Gari - gitarra
* Mattin Epelde - bateria
* Antxu - gitarra
* Mattin Ostolaza - baxua

## Kanpo estekak 
* *Jamendo*ko **SKT Sekuentzia** sortzailearen orrian ***Hautsetik*** diskoa entzungai eta deskargatzeko aukera
* ***Hautsetik*** diskoaren erreprodukzio-zerrenda *Youtube*n
Shane MacGowan

**Shane Patrick Lysaght MacGowan** (Royal Tunbridge Wells, Kent, Erresuma Batua, 1957ko abenduaren 25a - Dublin, 2023ko azaroaren 30a) anglo-irlandar musikagile eta olerkari ezaguna zen. Gehienbat, The Pogues irlandar-ingeles folk musika taldearen buru eta partaide izateagatik ospetsua da.

Ingalaterran jaioa izan arren, irlandar gurasoak zituenez, haurra zela familia osoa gurasoen jatorrizko Tipperary konderrian bizitzen jarri zen. Ondoren, nerabetzaroan Londresen bere kaxara bizitzen jarri eta hainbat punk taldetako kide izan zen, azkenean, The Pogues folk taldeko abeslaria bilakatu zen arte.

## Dokumentalak 
Haren bizitza hiru dokumentaletan irudikatuta dago:

* *Crock of Gold: A Few Rounds with Shane MacGowan* (2020)

* *If I Should Fall from Grace - The Shane MacGowan Story* (2001)
* *The Great Hunger. The Life and Songs of Shane MacGowan* (1997). Shane-eri buruzko BBC-ren dokumentala.

## Diskografia 
The Pogues taldearekin
* *Rake at the Gates of Hell*. Tiene tres cortes de The Pogues.
* *Red Roses for Me* (1984)
* *Rum, Sodomy, and the Lash* (1985)
* *Poguetry in Motion* EP (1986)
* *If I Should Fall From Grace With God* (1988)
* *Peace and Love* (1989)
* *Yeah Yeah Yeah Yeah Yeah* EP (1990)
* ''Hell's Ditch* (1990)
* *The Best of the Pogues* (1991)
* *The Rest of The Best* (1992)
* *The Very Best Of The Pogues* (2001)
* *Streams of Whiskey: Live in Leysin, Switzerland 1991* (2002)
* *The Ultimate Collection including Live at the Brixton Academy 2001* (2005)
* *Just Look Them Straight In The Eye and Say... POGUE MAHONE!!* (2008)

Nick Cave-rekin
* *What a Wonderful World* singlea (1992)

The Popes taldearekin

* *The Snake* (1995)
* *The Crock of Gold* (1997)
* *Across the Broad Atlantic* (2002) zuzeneko diska.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Poguetry : The Lyrics of Shane Macgowan*,(1990ko Martxoa). Egilea John Hewitt. Ingelesez.
* *A Drink With Shane Macgowan,*(2001ko Martxoa). Egilea Victoria Clark. Ingelesez.
* *The Pogues. La década perdida*, egilea Ann Scanlon, Pop-Rock Cátedra Argitaletxea. Gazteleraz eta ingelesez 

## Kanpo estekak 
* :The Parting Glass: An Annotated Pogues Lyrics Page.
* :The Pogues: In the wake of the Medusa.
* :Shane MacGowan-en Webgune Ofiziala.
* :Shane MacGowan-i buruzko beste webgune bat
* :*Fairytale of New York'' abestia Shane MacGowan hileta-elizkizunetan.
Bi denbora (halterofilia)

thumb|Bi denboren posizioak.
200px|thumb|Bi denbora. Clean mugimendua ikus daiteke
thumb|200px|Bi denbora. Jerk mugimendua
**Bi denbora** halterofiliako bi probetako bat da, abiadarekin batera.

## Teknika 
Proba honetan, bi fase ezberdin daude: lehenean, (ingelesez '''' deritzona), kirolariak, barratik tiratuz eta erdi jarriz, barra jasotzen du, honen azpian egon arte. Hondoren, tentetu egiten da, barra, sorbalden inguruan eutsiz. Bigarrenean (JERK), bizkarra pixka bat okertuz, barra buru gainetik jasotzen du, hankekin bultzatuz eta besoak erabat luzatuz. Jasotzaileak, oinak plano berean mantendu behar ditu prozesu guztian, eta, bigarren fasean, hankak erabat luzatu behar ditu.

Proba honen aldaera bat dago, non oinak plano ezberdinetan eta hankak okertuak mantentzea baimentzen den. Jasotzaile gehienek, bigarren mugimendua, hankak pixka bat okertuz eta bat-batean luzatzen dituzte, malguki efektu bat eraginez, gorputza, barraren azpian jartzeko jaisten duten unea, honela jasotzea osatuz.

## Kanpo estekak
Bismarck uhartedia

**Bismarck uhartedia** edo **Bismarck artxipelagoa** () Ozeano Bareko uhartedia da, Ginea Berriaren ipar-ekialdean dagoena. 49.658 kilometro koadroko eremua du. Papua Ginea Berriaren administraziopean dago. Izena Otto von Bismarck Alemaniako kantzilerraren omenezkoa da.

## Geografia 
Honako hauek dira Bismarck uhartediko uharte nagusiak:
* Almirantegoaren uharteak
* Yorkeko Dukearen uharteak
* Mussau uharteak
* Britainia Berria
* Hannover Berria
* Irlanda Berria
* Vitu uharteak

## Historia 
Willem Schouten izan zen uharte hauetara iritsi zen lehen europar bidaiaria, 1616an. 1884tik 1914 arte, Ginea Berria Alemaniarra protektoratuaren barnean egon zen. Australiaren esku geratu zen 1921ean. 1949. urtean Papua eta Ginea Berriari lotu zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Bismarcketako plaka

thumb|500px|Ipar Bismarcketako plakaren mapa

**Ipar Bismarcketako plaka** mikroplaka tektoniko bat da. Bere hedadura, 0,00956 estereorradianekoa da. Oro har, Pazifikoko plakari lotua dago.

Ozeano Barearen mendebaldean dago. Bismarck uhartediaren zati bat, (Almirantegoaren uharteak, Mussau uharteak eta Irlanda Berria), Salomon itsasoaren ipar-ekialdea, Bismarck uharteetako itsasoaren iparraldea eta Ozeano Barearen zati txiki bat hartzen ditu.

Ipar Bismarcketako plaka mugakide da Woodlark plakarekin, Caroline plakarekin, Pazifikoko plakarekin, Salomon itsasoko plakarekin, Hego Bismarcketako plakarekin eta Manusko plakarekin.

Plaka hau, milioi bat urteko 0,33ºko errotazio abiaduran mugitzen da, 04º 00' hegoalde latitudean eta 139º 00' ekialde longitudean kokatutako polo baten arabera.

## Kanpo estekak
Almirantegoaren uharteak

**Almirantegoaren uharteak**, **Manus uharteak** ere deituak (), Papua Ginea Berriko uharte multzoa da, Bismarck uhartediaren zati. 18 uharte dira, garrantzitsuenak Manus eta Los Negros. 2.100 kilometro koadroko eremua dute (horietako 1.600 Manus uharte nagusiari dagozkio), eta Manus probintziaren barnean daude. Izena Philip Carteret esploratzaileak eman zien 1767an.

## Historia 
Herbeheretarrek 1616an hartu zituzten mendean uharte hauek. 1884tik aurrera, Alemaniaren eskuetan egon ziren, eta 1914an Australiak okupatu zituen. Bigarren Mundu Gerran, Japoniak bereganatu zituen, eta 1942an base bat ezarri zuen Manus uhartean .

1944ko otsailaren 29an, AEBetako indarrek hartu zituzten, Douglas MacArthur jeneralak zuzendutako Brewer Operazioaren bitartez. Estatubatuarrek berehala eraiki zuten base bat, oso garrantzitsua izan zena Ginea Berrian eta Filipinetan egin ziren ondorengo operazioetarako. Ondoren, Australiaren kontrolpean geratu ziren, eta egun Papua Ginea Berriko lurraldeak dira.

## Ekonomia 
Koko-plantazioak eta perla-bilketa dira jarduera ekonomiko nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alofi (Wallis eta Futuna)

[thumb|260px|eskuinera|Alofi uhartea antzinako [mapa honetan. Futunaren hegoekialdean ikus daiteke.]]
**Alofi**, Ozeano Barean dagoen uharte bat da, Frantziako Wallis eta Futuna itsasoz harandiko kolektibitatean. Gaur egun, bertan ez da inor bizi, eta Futunan, Alofiko buruzagiaren subirautzapean dago. Baina, hara europarrak iritsi baino lehenago, Futuna bezain populatua zegoen. Futunatik 2 kilometrotara baino ez da aurkitzen, eta, ondorioz, sailak, gutxienez zapatuero iristen dira. Bertako landatze ospetsu bat, tabakoarena da, horregatik hartzen dituzte hosto mordo bat eurekin, aste osorako kea izateko.

Uharteak, 32 kilometro karratuko hedadura du. Kolofau mendiak (Bougainville ere deitua), 410 metroko altuera du.

Hoorn uharteetako bat bezala ere ezagutzen da, bestea, aipaturiko Futuna delarik.

## Kanpo estekak
Willem Schouten

**Willem Cornelisz Schouten** (1567-1625), Hoorn hirian jaiotako herbeheretar nabigari bat zen. Jacob Le Mairekin batera, Ozeano Barearen esplorazio bidaia bat egin zuen, Hornos lurmuturra aurkituz. Schouten uharteek, Papua Ginea Berriko Irlanda Berria uhartearen iparraldean, euren izena, Willemen omenez daramate.

Willem Schouten, jada Ekialdeko Indietako Herbeheretar Konpainiarekin hiru bidaia egin zituen nabigari aditu bat zen. Hoornen antolatutako Konpainia Australiarrera, Eendrachten kapitain bezala elkartu zen, Jacob Le Mairen espedizioan. Bere anaia Jan, Hornos lurmuturra igaro baino pixkat lehenago erre zen *Hoorn* itsasontziaren kapitaina zen, eta, handik gutxira, Jan, eskorbutoaren ondorioz hil zen.

Ozeano Barea, beste uharte batzuen artean, Hoorn uharteak, bere jaioterriaren omenezko izena zena, deskubrituz (Futuna eta Alofi Wallis eta Futunan) zeharkatu zuen. Le Maire konbentzitu zuen Ginea Berriaren iparraldetik jarraitzeko ibilbidea, bestela, Australia iparraldeko Koral itsaso arriskutsura joango baitziren.

Itsasontzia, Javan konfiskatua izan zen, Ekialdeko Indien Konpainiaren monopolioa hausteagatik, eta Schouten Amsterdamera bidali zuten. Berehala, bidaiaren istorioa argitaratu zuen 1618an, jendearen artean ospe handia izan zuena eta askotan berrargitaratu eta hizkuntza askotara itzuli zena.

Bere bosgarren bidaian, 1625ean hil zen, Madagaskarreko Antongilen.

## Ikus gainera 
* Jacob Le Maire
* Le Maire eta Schoutenen bidaia
Kolofau

**Kolofau** (antzina **Bougainville mendia** bezala ere ezagutzen zena), Frantziako Wallis eta Futuna itsasoz harandiko kolektibitateko mendi bat da, Ozeano Bareko kolektibitate honetako Alofi uhartean dagoena. Uharte honetako punturik garaiena da, 410 metroko garaierarekin.

## Kanpo estekak
Hoorn uharteak

**Hoorn uharteak** edo **Futuna uharteak**, Frantziako Wallis eta Futuna itsasoz harandiko kolektibitatea osatzen duten bi uhartedietako bat da. Hedadura bateratua, 115 kilometro karratukoa da, eta, bere biztanleria, 2003ko erroldaren arabera, 4.873 biztanlekoa da.

Geografikoki, bi uharte dira:

* Futuna (iparmendebaldean) (83 kilometro karratu eta 4.871 biztanle dituena)
* Alofi (hegoekialdean) (32 kilometro karratu eta 2 biztanle dituena).

Administratiboki, Hoorn uharteetan, Wallis eta Futunako hiru errege buruzagitzako bi daude:

* Tu`a edo Alo: Futuna uhartearen ekialdeko zatia eta Alofi uhartea. Orotara, 85 kilometro karratu eta 2993 biztanle ditu.
* Sigave edo Singave: Futuna uharteko mendebaldeko herena, 30 kilometro karratu eta 1880 biztanle dituena.

## Kanpo estekak
Hepatozito

**Hepatozitoa**, gibeleko zelula da, gorputzeko organo honetako parenkima eratzen duena.

* Gibel lobulotxoak: Lobulotxoaren erdian dagoen erdialdeko zain baten inguruan erradio eran antolatutako hepatozito lamina fenestratuek eratutako azpiunitate ez erregularki hexagonalak dira.

Hepatozitoek sortutako behazuna, hepatozitoen laminen barneko kanaltxo sare batean iraultzen da eta modu zentripetoan jariatzen da lobulotxora, porta guneetako behazun hodietarantz. Hepatozitoak, gibeleko zelula guztien %80a dira. Zelula poliedrikoak dira, 1 edo 2 erdigune esferiko poliploiderekin eta nukleolo irtenarekin. Zitoplasma azidofiloa dute, gorputz basofiloekin, eta organoloetan aberatsak dira. Gainera, euren zitoplasman, glukogeno eta koipe eranskinak dituzte. Hepatozitoen mintz plasmatikoak, domeinu sinusoidal bat du mikrobiloekin, Disseren gunera begira dagoena, eta alboko domeinu bat ere bai, ondoko hepatozitoari begira dagoena. Bata bestearen ondoan dauden bi hepatozitoren mintz plasmatikoek, behazuna jariatuko den. Hepatozitoan organolo ugariren presentzia, bere funtzio ugariekin lotua dago, proteinen sintesi eta metaketa (albumina, fibrinogenoa eta plasmako lipoproteinak), karbono hidratoen metabolismoa, behazun eraketa, botika eta toxikoen katabolismoa eta lipido, purina eta glukoneogenesiaren metabolismoa kasu.

## Kanpo estekak
Neferkara Tereru

**Neferkara Tereru** Egiptoko VII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.

Ordena Zaharra, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran hondoratu zen eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeengan nagusitasuna ezarri zuten. Gobernari hau, zailtasun ekonomiko edo politikoen garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa ere izan zitekeen. Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, dinastia "Menfiseko 70 erregez, 70 egunez gobernatuz" osatu zela baitio.

Bere izena Abidoseko Errege Zerrendaan dago.

erdian|thumb|450px|Abidoseko Errege Zerrenda. 49. kartutxoa