Bidania-Goiatz

**Bidania-Goiatz** Gipuzkoako erdialdeko udalerri bat da, Tolosaldeko mendebaldean kokatua. Udalerria 1964an sortu zen, ordu arte bata bestearengandik independenteak ziren Bidania eta Goiatz herriak elkartzean. Ordutik eta 2014a arte, udalerriak *Bidegoian* izena zuen ofizialki; 2014ean hartu zuen egungo izen ofiziala, *Bidania-Goiatz.* 532 biztanle zituen 2024. urtean.

## Izena 
*Bidania*-ren bukaerako *–a* artikulua da. Hortaz, honela erabiltzekoa da: *Bidania, Bidaniarekin, Bidanian*...; baina *Bidaniko, Bidanitik, Bidanira*... Era berean, izen honek bere azken *–a* galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: *Bidani maitea, Bidani osoan, Gure Bidani hau*...

1964an, bi herriek bat egin zuten, eta Bidegoian izena hartu. Gero, 2014. urtean, Bidania-Goiatz izena hartu zuen udalerriak.

Goiatzi buruz ditudan lehen datuak 1857. urtekoak dira. Urte hartan 300 pertsona inguru bizi ziren herrian; horretaz gain 37 jaiotza eta 16 heriotza izan zituzten.

Hurrengo urteetan herriak ez zuen aldaketa handiegirik izan. Biztanleria (bai eskubidezkoa eta bai berezkoa) 200 eta 300 pertsona tartean mantentzen zen, eta Jaiotza zein Heriotza tasak ere egonkorrak ziren. Gutxira egiten zuen bakarra etxebizitza kopurua zen (hamarkada batean 19 etxe galdu ziren)

Aipatu bezala egonkor jarraitu zuen Goiatzek, gorakada zein beherakada nabarmenik gabe, 1970. urtean udalerria 740 biztanle izatera iritsi arte.

Kontuan izan dezagun, esan bezala, 1964an Bidania eta Goiatz elkartuz Bidegoian udalerria sortu zela, eta beraz, kopuru hori ez zela “naturalki” sortu Goiatzen, bi herrien elkarketaren ondorioz baizik.

Ordutik aurrera biztanleria jaitsi den arren (gogoratu gaur egun Bidania-Goiatzek 530 biztanle dituela) ez du aldaketa nabarmenik izan.

Aipatzekoa da, hala ere, biztanleen %17’7 dela 65 urtetik gorakoa eta hori, beste udalerri batzuekin alderatuta (adibidez Donostia eta Hernanirekin) oso kopuru baxua dela, nahiz eta gehienetan kopuru hori handiagoa izatea espero den hain herri txikietan.

## Ekonomia 
2017an honela banatuta zegoen ekonomia jarduera, sektoreka: lehen sektorea, BEGaren %&nbsp;6,2. Bigarren sektorea, %&nbsp;40. Hirugarren sektorea, %&nbsp;49,9. Eraikuntza, %&nbsp;3,8.

## Azpiegiturak 
Herri txikia izanagatik ere, hainbat azpiegitura eta zerbitzu daude bertan. Esaterako:
*Liburutegia
* Txinkorta eskola
* Eguneko zentroa
* Osasun zerbitzua
* KZ gunea

## Saiaz Mankomunitatea 
Bidania-Goiatz Saiaz Gizarte Zerbitzu Mankomunitateko kide da. Mankomunitateak, herritarren ongizatea eta bizi kalitateak hobetzea du helburu. Horrela, Albiztur, Beizama, Bidania-Goiatz eta Errezilgo 1600 herritarrei Gizarte Zerbitzuen inguruko informazioa, orientazioa eta aholkularitza ematen die.

## Politika 
2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Bidania-Goiazko alkatea Bilduko Joxe Erramun Goikoetxea Amiama izan zen. 
 

2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 175 boto. Independenteek (Garai Berriak) 106 boto. PSE-EEk 2 boto. Joxe Erramun Goikoetxea Amiama izendatu zuten alkate bigarrenez.

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 169 boto. Independenteek (Garai Berriak) 110 boto. PSE-EEk 5 boto. Agurtzane Zelaia Arandia (EH Bildu) izendatu zuten alkate eta kargu hori hartzen zuen lehen emakumea bilakatu zen.

2023ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: IBIRI taldeak 154 boto, GARAI BERRIAK taldeak 91 eta PSE-EEk 5. Joan Inazio Zinkunegi Urdapilleta (IBIRI) izendatu zuten alkate. 2025eko urtarrilaren 5ean, ezohiko osoko bilkura egin zuen Bidania-Goiazko Udalak eta gai bakarra izan zuten hizpide: Joan Inazio Zinkunegi (Ibiri) alkatearen aurkako zentsura-mozioa. Ibiri taldeko kideek «gardentasun eza, koherentzia falta eta arazoei ez erantzutea» argudiatu zuten, mozioa aurkezteko. Eztabaidarako tartean bakoitzak gaiaren ikuspuntua adierazi ondoren, bozketa egin zuten eta aurrera egin zuen zentsura-mozioak: alde bozkatu zuten mozioa aurkeztu zuten Ibiri taldeko lau zinegotziek; kontra, alkateak; eta abstenitu egin ziren Garai Berriak taldeko bi zinegotziak. Horiek horrela, geroztik Ibiri taldeko Maialen Irazusta Sarasola da Bidania-Goiazko alkate berria.

### Alkateak 

## Ondasun nabarmenak 
* **Ilunbe baserria**, XVI. mende erdialdean eraikia.

thumb | Bidaniko San Bartolome eliza

* **Bidaniko San Bartolome eliza**. 1890ean inauguratu zen.
***Goiatzeko Andra Mari Deunaren eliza.** Erdi aroko eraikuntzaren elementu batzuk gorde ditu. Frontoia dauka erantsita. testigantza, eskola garaiaren ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko. ]]

Bidania-Goiatzeko euskara gipuzkeraren aldaera bat da, erdiguneko euskararen parte den Tolosaldeko euskara da, hain zuzen. Beterriko hizkerek eta Tolosaldekoek osatzen dute Erdiguneko azpieuskalkia. 2010 eta 2011 urteetako datuen arabera, herriko euskaldun kopurua %&nbsp;86,65 zen, eta euskararen erabilera %&nbsp;68,9. 2016an euskaldunak %&nbsp;85,34 ziren.
* Kukuri kultur taldea

## Turismoa 
### Ostalaritza: 
Momentu honetan Bidania-Goiatzen hiru ostalaritza gune daude:

* **Kontseju taberna jatetxea**: Bidaniako hirigunean kokatzen den taberna-jatetxea.
* **Goiazko ostatua**: Goiazko plazan kokatzen den taberna-jatetxea.
* **Bailara Restaurant**: Bidaniako Iriarte Jauregia Hotelean kokatuta dago. Jatetxe honetan autore sukaldaritzan oinarritutako karta aurkituko duzu, bertako elementu nagusiak sormena, profuktua eta bertako tradizioa direlarik. Enrique Fleischmann da bertako sukaldari-autorea.

### Hotela: 
Momentu honetan Bidania-Goiatzen hotel bat dago:

* **Iriarte Jauregia Hotela**: Bidaniako herrigunetik gertu dagoen Iriarte Jauregia lau izarreko hotela da, XVII. mendeko eraikina da, 2009an osorik zaharberritutakoa.

### Ibilbideak: 
Bidania-Goiatz herriaren inguruan hainbat ibilbide egin daitezke:

* Hernioko mapa turistikoa
* Ernio inguruan
* [https://www.gipuzkoanatura.eus/eu/sarea/-/ibilbide/GR_35_E01 ] 

## Liburuak 
Bidania-Goiatz herriaren inguruan hiru liburu argitaratu dira:

* Bidania (1993):
** Axentxio Elustondo eta Fr. Lucas Ariceta herritarrek eginda da. 
** Liburuan Bidaniaren historia, aldaketak eta eraketa azberdinen ingurukoa da.
** Reg. Edit.: 661/68; I.S.B.N.: 84-7173-209-2; L.G.: SS-124-93
* Usarraga (2000):
** Jose Luis Orella Unzue, Javier del Valle Goiri eta Agustin Beloki Iraolak egina da. 
** Usarraga baserriaren inguruko liburua da, bertan Gipuzkoako Batzar Bereziak egiten ziren.
** I.S.B.N.: 84-7907-312-8; L.G.: SS-871/2000
*Bidaniako Ontzi Fabrika (2021):
**2021ean argitaratuko den liburua.

## Ikus-entzunekoak 
Bidania-Goiatzen inguruko hainbat bideo egin dira azken urteetan herritarren arteko elkarlanari esker. Guztiak herriko Youtube kanalean ikusteko aukera dago baina horietako aipagarrienak ondorengoak dira:

* Bidania-Goiatz zerutik, 2021eko lehen elurtea
* Bidania-Goiatz, iraganari hautsa kenduz
* Proba 2015, Bidaniko festak
* 6650 argazki, herri 1 - Time Lapse Bidania-Goiatz
* 'Biraka' ilusioaren ibilbidea - Eskola Txikiak 2014 Bidania-Goiatz
* Bidaniko harri-proba 2013
* Bidania-Goiatz - "Destination EH" Lehiaketa 2013 - Zaindu maite duzun hori (Ruper Ordorika)
* Bidania-Goiatz Santa Ageda 2012
* Bidani VS Errezil giza-proba 2012
* Bidania-Goiatz Olentzero 2011

## Bidaniar eta goiaztar ospetsuak 
* Lorenzo Bereziartua Balerdi (1895-1968): apezpikua, Donostiako elizbarrutiaren bigarren apezpikua izandakoa.
* Jexux Arzallus (1954-): bertsolaria. Nafarroako sei finaletan abestua da, horietako batean txapeldun izan zen eta bestean txapeldunorde. Horrez gain, bi Bertsolari Txapelketa Nagusitan ere kantatu du.
* Juan Migel Otaegi *Betelu*: harri-jasotzailea.
*Iñaki Otaegi, *Gibitegi* (1953-): harri-jasotzailea. 300 kiloko harria igo zuen harri-jasotzailea, Iñaki Perurena eta Mieltxo Saralegirekin batera.
*Ion Galarraga Aizarna (1985-): korrikalaria eta txirrindularia
*Miren Larrarte Maioz (2002-): pilotaria

## Eskola Txikien Festa 2014 
2014ko ekainaren 8an Bidania-Goiatzen egin zen XXVII. Eskola Txikien Festa. Herriarentzat eta herritarrentzat oso urte berezia izan zen, Gipuzkoako Eskola Txikien Festa sorterrira itzuli baitzen, 1988. urtean herrian egin zen lehen Eskola Txikien Festa. 

Urte bateko iraupena izan zuen ibilbidea izan zen, ekintza asko, irri asko, dantza asko... eta batez ere lan asko egin baitzen. Azpimarratzekoa gainera, belaunaldi ezberdinenetako bidelagunak izan zirela bertan, izan herritar edo ez. 

2014ko Bidania-Goiazko Eskola Txikien Festaren inguruko informazioa webgune batean bildu zen: **Txinkorta2014** 

Eta webguneaz gain, ibilbide guztiaren laburpen bideo bat ere egin zen. 2014ko Bidania-Goiazko Eskola Txikietako urte guztiko ibilbidearen historia kontatzen da bertan: ''''Biraka' ilusioaren ibilbidea'''

## Argazki galeria 

File:Ernio bidaniatik 001.JPG|Hernio mendia, Bidanitik.
File:Ilunbe baserria 1987.jpg|Bidania-Goiazko Ilunbe baserria, 1987an, eraberritze lanak egin baino lehen.
File:Udazkena Goiatzen (Gipuzkoa).jpg|Udazkena, Bidania-Goiatz aldean.
File:Goiatz herria.jpg|Goiatz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bidania-Goiatzeko Udala