open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bego-Oña dantza taldea

**Bego-Oña Dantza Taldea** euskal dantzak lantzen zituen talde bat izan zen, Bilboko Begoñako Arabella eta Begoñalde auzoetan aritzen zena. Josu Barkinek sortu zuen 1974an. Lehenago, 1969tik, Arabellan ume talde bat ere ibili zen dantzan Bego-Oña izenarekin.

Gerraostean ere Begoñan dantza talde bat ibili zen plazan saioak egiten.

Bego-Oña dantza taldea Mahats Herri konpartsako sortzaileetako bat izan zen. Konpartsak Bilboko lehen aste nagusietan eta ihauterietan parte hartu zuen (1978-1981). Konpartsako sortzaileen artean artean beste hauek ere egon ziren: Ugarteburuko kartoizko banda, Arabella eta Bost Batean-ekoa, Otsarkoagako abesbatza...

## Landutako dantzak 
Euskal Herriko zazpi lurraldetakoak diren honako dantzak landu eta plazaratu zituen taldeak:

* **Bizkaia:** Zinta-dantza, Arku-dantza, Sagardantza, Kontrapas,  Sardinerak, Dantzari-dantza osoa (agintariena, ezpatajoko txikia, banangoa, binangoa, ezpatajoko handia, zortzinangoa, makildantza eta txotxongiloa edo txakarrenkoa), Eskudantza,  Aurresku, Aritzinagako San Miguel, Jota, Arin-arin, Zozo-dantza, , Zazpijauzi, Zahagi-dantza, Larrain dantza...
* **Araba:** Txulalai
* **Gipuzkoa:** Uztai-dantza, Erreberentzia
* **Nafarroa:** Ingurutxu, Jaurrieta, Lantz, Olentzero, muxikoak. Jendaurrean dantza egitera iritsi gabe entseguetan dantza hauek ere prestatu ziren: Luzaideko ihauteria , muxikoak

## Taldearen jarduerak 
Ohizko emanaldiak Begoñako inguruko jaietan izaten ziren, esaterako auzo hauetan: Santo Domingo, Begoña, Garaizar, Gurutze auzoa, Zurbaran, Artxanda, San Roke...Santo Domingorako igoerako zahar-etxea...

Beste emanaldi batzuk Begoñatik kanpo ere izan ziren: Zuñiga, Gordexola, Gueñes, Gorlizeko Uresaranse auzoa, Erandio, Gardea, Iruñeko zezen-plazan (1978ko Dantzari Eguna) ...

Fitxategi:Begoñan zinta dantza.jpg|Zinta-dantza
Fitxategi:Banangoa dantza Begoñan dantzan4.jpg|Banangoa (Dantzari-dantza)
Fitxategi:Bego-Oña taldeko txistulariak.jpg|Txistulariak
Fitxategi:Bego-Oña dantza taldeko txikiak Arabella.jpg|Josu Barkin Arabellan txikiekin

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda:Frankismo garaian Bizkaian sortutako dantza taldeak

## Kanpo estekak 
* Danzas 1947-75. Bego-oña dantza-taldea. Alberto Aurrekoetxeak 1976ko dantza-saioa saioa Garaizarren (Begoña) eta 1974-76ko beste saio batzuk.
* «Bego-oña dantza taldea» 100 argazki azalpen batekin. (lkontratua90, Flickr.com)
Francisco Silvelaren lehen gobernua

**Francisco Silvelaren lehen gobernuak** 1899ko martxoaren 4tik 1900eko urriaren 23ra arte iraun zuen, eta hainbat gertaera eta erabaki garrantzitsu izan zituen:

* Erreforma administratiboak: Silvelak erreformak ezarri zituen administrazio publikoa modernizatzeko eta gobernuaren eraginkortasuna hobetzeko.

* Krisi ekonomiko eta soziala: Bere agintaldian, Espainiak krisi ekonomiko esanguratsu bati aurre egin behar izan zion, 1898an azken koloniak galdu izanak areagotuta. Horrek neurri ekonomiko ezezagunak ekarri zituen, protestak eta grebak eragin zituztenak.

* Kanpo politika: Bere gobernua kanpo politikan ere zentratu zen, Espainiaren nazioarteko harremanak hobetzen saiatuz Gerra Hispano-Estatubatuarraren porrotaren ondoren.

* Dimisioa: Silvelak dimisioa eman behar izan zuen 1900eko urrian oposizio politikoaren presioagatik, eliz sektorearen eraginagatik eta protesta sozialengatik.

## Kabinetea 
## Ikusi ere 
* Francisco Silvelaren bigarren gobernua

## Kanpo estekak
Andréa Werner

**Andréa Werner Silva Bonoli** (Belo Horizonte, 1975eko azaroaren 30a) brasildar kazetaria, politikaria eta pertsona autisten eskubideen aldeko ekintzailea da. Brasilgo Alderdi Sozialistako kidea da, eta gaur egun São Paulo estatuko diputatua da.

## Bizitza 
Andréa Werner kazetaritzan lizentziatu zen Minas Geraisko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean. 31 urterekin ezkondu zen eta 32 urterekin lehen semea izan zuen, Theo.

2010ean, Theori autismoa diagnostikatu ziotenean, neurotipo hori aztertzen hasi zen eta Lagarta Vira Pupa bloga sortu zuen, haur autista baten ama izandako esperientziei buruz hitz egiteko asmoz. Proiektu horrek garrantzia hartu zuen Brasilgo pertsona autisten eta haien familien artean. Andréa autismoaren inguruko ekitaldietan eta telebista-saioetan parte hartzen hasi zen. 2016an *Lagarta Vira Pupa: A vida e os aprendizados ao lado de um lindo garotinho autista* liburua kaleratu zuen, eta 2017an beste bat: *Meu amigo faz iiiii*.

*Crescer* aldizkariko zutabegilea ere izan da eta 2019an Mirarizko Soluzio Mineralaren aurkako kanpaina bat bultzatu zuen, #ForaMMS izenekoa.

2021eko urtarrilean, Andréa Wernerrek Instituto Lagarta Vira Pupa erakundea sortu zuen, desgaitasuna duten emakumeek eta haur desgaituen amek osatua.

Heldua zela, arreta-defizitaren eta hiperaktibitatearen nahasmendua diagnostikatu zioten. 2023an ebaluazio profesional berri bat egin zioten, eta autismoa diagnostikatu ziotela agerian utzi zuen publikoki.

## Ibilbide politikoa 
2018ko hauteskundeetan, São Pauloko diputatu federalaren kargurako aurkeztu zen Sozialismo eta Askatasunaren Alderdiko kide gisa. 43.142 boto jaso zituen eta ez zen hautatua izan.

2020an, São Paulo hiriko zinegotzi kargurako aurkeztu zen. 17.565 boto jaso zituen eta berriro ez zuten hautatu.

2021ean, Sozialismo eta Askatasunaren Alderdia utzi zuen eta Brasilgo Alderdi Sozialistan sartu zen. 2022ko hauteskundeetan, São Paulo estatuko diputatuaren kargurako aurkeztu zen eta hautatua izan zen 88.772 botorekin.

## Lanak 
* *Lagarta Vira Pupa: A vida e os aprendizados ao lado de um lindo garotinho autista* (2016)
* *Meu amigo faz iiiii* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Benjamin Keys

**Benjamin Keys** (Cincinnati, 1853ko azaroaren 22a - Chicago, 1911ko ekainaren 7a) arkularia zen. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1904ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trena King

**Trena King** (Kingwood, 1958ko urtarrilaren 17a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lindsay Langston

**Lindsay Langston** (Modesto, 1979ko otsailaren 7a) arkularia da. Ameriketako Estatu Batuak ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banangoa

**Banangoa** Durangaldeko dantza da, txistu eta danbolinaren doinuak jarraituz egiten da. Herriko eta auzo edo kofradietako jaietan zortzi lagunek egiten dituzte dantzok, txistulariak lagunduta. Lehen **Banakoa** izena ere erabiltzen zen, baina orain Banangoa erabiltzea lehenesten da. 
Dantzari-dantza dantza sortako hirugarrena da. Banangoa (hirugarrena), Binangoa (laugarrena), Launangoa (seigarrena) eta Zortzinangoan (lehenengoan), dantzariek ez dute tresnarik (makila edo espata) eta dantzari-kopuruen arabera txandaka egiten dute, bakoitzak bere trebezia erakutsirik.

## Dantzarien mugimenduak 
Hiru zati bereiz ditzakegu: lehena Zortzinangoaren lehen zatiari dagokio, horrela zati hau bukatzean dantzarien posizioak hasieran posizioetan alderantzikatuta geratzen diren arte; Durangaldeko tradizioan sortutako dantza-sorta da. Humdboldt alemaniarrak 1881ean deskribatu zuen. Txelu Etxebarria begoñatarrak,  28 urtez dantzari aritu ondoren, liburuak argitaratu zituen 1969an eta  1990an.

Gaur egun, Dantzari Dantzako gainerako dantzak bezala, Abadiño, Berriz, Garai, Iurreta, Izurtza eta Mañarian ikus dezakegu, baina iraganean merindade osoan zabaldu zela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Larrinaga, Josu. «Dantzari-dantza - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *Aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus*
* Banango. dantzan.eus atarian 20 tik gora bideo. lehenengoa 1921ekoa.
* «Euskal Herriko Dantzak | Banango» *www.dantzak.eus*. argazkia, audioa eta bideoa
Tylopilus felleus var. alutarius

***Tylopilus felleus var. alutarius*** *Boletaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Boletus felleus var. alutarius*, *Boletus alutarius*, *Tylopilus alutarius*, *Suillus alutarius*, *Tylopilus alutarius*.

## Deskribapena 
*Boletus felleus* delakoaren oso antzekoa da, eta deskribapen orokorra han begiratu, bere aldaera bat baita. Haragiaren zaporegatik bereizten da, ez baita mingotsa, ia atsegina, meleka, jangarria. Beste ezaugarri bat kapelaren kolore argiagoa da, hori-larru kolorerantz, eta hankak ez du inoiz izaten *Boletus felleus* tipoak duen erretikulu oso nabarmena ere ezaugarri konstantea. Kapelaren gainazala berriz, leunagoa eta distiratsuagoa du.

**Etimologia:** *Alutarius* epitetoa latinetik dator, larrua esan nahi duen “aluta” hitzetik. Kapelaren alutazeo koloreagatik.

**Oharra:** Askotan gertatzen da *Boletus felleus* tipoa bildu dutenek *Boletus edulis*-arekin nahastea, ezaugarri berdinak (edo oso antzekoak) dituelako, usaina eta itxura antzekoak ditu eta haragia ez da kolorez aldatzen. Kasu honetan prestatu ondoren ezinezkoa da jatea, platerak oso zapore mingotsa izaten duelako. Ez da gauza bera gertatzen *alutarius* aldaerarekin eta biltzaileak ez du inoiz jakingo bere hanka-sartzea.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran. Baso mistoetan  eta koniferoetan.

### Banaketa eremua 
Alpeak‎, Alemania‎, Danimarka‎, Norvegia‎, Suedia‎.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Georg Bang

**Peter Georg Bang** (Kopenhage, 1797ko urriaren 7a – *ibidem*, 1861eko apirilaren 2a) daniar politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1854tik 1856ra.

1816an zuzenbidean lizentziatu zen eta 1820an doktoretza lortu zuen. Zuzenbide Erromatarreko irakaslea izan zen Kopenhageko Unibertsitatean 1836tik 1845era. Danimarkako Banku Nazionaleko zuzendaria ere izan zen. 1854ko abendutik 1856ko urrira lehen ministro izan zen.
Elena Conti

**Elena Conti** (Varese, Italia, 1967ko otsailaren 14a) italiar biokimikaria eta biologo molekularra da. Biokimikako Max Planck Institutuko zuzendaria da Martinsrieden (Alemania), eta RNAren garraioari eta metabolismoari buruzko ikerketak egiten ditu bertan. Elisa Izaurralde uruguaitarrarekin batera, proteina garrantzitsuak karakterizatzen lagundu zuen RNA mezulari zelula-nukleotik kanpora esportatzeko.

## Biografia 
### Lehen urteak eta hezkuntza 
1991n Paviako Unibertsitatean kimikan graduatu ondoren, Londresko Ikastetxe Inperialeko proteinen kristalografian doktoretza lortu zuen Contik 1996an, *firefly luciferase* entzimaren kristal-egiturari buruzko tesi batekin.

### Ibilbidea 
Taldeburu gisa lan egin zuen Heidelbergeko (Alemania) Biologia Molekularreko Europako Laborategian, 1999tik 2006ko urtarrilera arte, Alemaniako Martinsriedeko Max Planck Biokimika Institutuko zuzendari eta kide zientifiko bihurtu zen arte. Municheko (Alemania) Ludwig Maximilian Unibertsitateko ohorezko irakaslea ere bada, 2007tik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bakarrik munduan

***Bakarrik munduan*** () William-Adolphe Bouguereau margolari frantsesak 1867 baino lehen egin zuen hasierako margolan bat da. Olioaz egina, 100 × 67 zm. ditu. Gaur egun desagertuta dago. Estilo aldetik akademizismoan kokatu daiteke. Theo van Goghek, Vincent van Goghen anaia, erosi zuen.

## Deskribapena 
Margolana Parisen kokatuta dago, XIX. mendean, Sena ibaiaren gaineko zubi batean biolin bati eusten dion ile motzeko emakume gazte bat erakusten du; neska gaztea, malenkoniatsu, ezkerrera begira dago. Atzealdean, Notre Dameko katedrala eta Pont Royal ikus daitezke; emakumea dagoen zubia oso litekeena da antzinako Solferino zubia izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Postia lactea

***Postia lactea*** *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie nahiko arrunta Nafarroako zati handi batean, bai arroetan bai Pirinio aurreko haranetan eta haran hezeetan erdi aldameneko mendilerroetan.

Sinonimoak: *Oligoporus lacteus*, *Spongiporus lacteus*, *Hemisidia lactea*, *Polystictus lacteus*, *Bjerkandera lactea*, *Leptoporus lacteus*.

## Deskribapena 
Ardagai zuria haragi bigunekoa, mastekatu ondoren denbora laburrean zapore mingotsa duena, *Postia styptica*-ren antzekoa.

**Karpoforoa:** 3 eta 5 cm bitarteko zabalerakoa, kapela erdizirkularrak edo oskol formakoak osatzen dituzte, gainazal ganbila, zuria eta  felpa fin-finarekin, eremu zirkularrik gabea.

**Haragia:** Biguna eta urtsua, oso hauskorra, zuria, mastekatu ondoren zaporea apur bat mingotsa du eta ez du usain nabarmenik. Behean zulo zuri oso txikiak eta erregularrak ditu. Espora jalkina zuria.

**Himenioa:** Zati emankorra behealdean agertzen diren tutuen hormetan dago, 2 eta 5 cm bitarteko luzera dute eta 0,2 eta 0,3 mm bitarteko edo gutxiagoko diametroa, sekzio biribildua eta guztiz zuria dute.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Ardagai zuri, haragi zuri eta urtsua duten artean *Amaropostia stiptica* dago, honek haragi oso mingotsa du eta koniferoetan hazten da. Beste antzeko batzuk, *Postia caesia* eta *Postia subcaesia* dira, hauek zahartzean edo igurtziz urdindu egiten dira.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere udazkenean ematen du fruitua, irailetik abendura eta batez ere azaroan. Pago, pinu edo gutxiago karrasken motzondoetan, *Quercus* zuhaitzei usteldura zuria eragiten die.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Kanariak, Europa, Errusia, Iran, Txina, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felipe VI.a Erregearen Baserri Eskola

**Felipe VI.a Errege Eskola Abeletxea** Espainiako Melilla hiriko parkea da, aireportutik eta Juan Carlos I. Rey Baso Parketik gertu.

## Historia 
Nekazaritza Etxaldea 1916. urtearen inguruan inauguratu zen. 2007an birmoldatu eta Granja Escuela Gloria Fuertes izena hartu zuen. 2019an onartu zen Felipe VI.a Errege Eskola Granja Parkea.

## Deskribapena 
Zirkuluerdi-formakoa da, eta gurutze formako bi pasealeku ditu, gurutzatzen direnak eta lau zatitan banatzen dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fosil eta Mineralen Museoa

**Fosil eta Mineralen Museoa** Espainiako Melilla hiriko museo bat da, Felipe VI.a Errege Eskola Granjako Parkean dagoena, eta, zehazki, Ramon Gavilan Ingeniaria Naturaren Interpretazio Zentroan.

## Historia 
Melillako Hiri Autonomoak sortu zuen 2015ean, hiriak bilduma partikular baten piezak erosi ondoren. Bilduma hori, gerora, handituz joan da ale berriak emanez eta erosiz, hainbat familia osatzeko, historiaurrean zehar bizitza aztertzen eta ulertzen laguntzeko.

## Edukiak 
Gaur egun, Melillako Fosil eta Mineralen Museoak 130 pieza ditu, hainbat aro geologiko biltzen dituztenak, estromatolitoak, goniatiteak, orthocerak, trilobiteak… baita molusku berriak ere. Funtsean, itsas jatorriko animalien hondakinez osatutako bilduma da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fosil eta Mineralen Museoa
Tito Aureliano

**Tito Aureliano Neto** edo, besterik gabe, **Tito Aureliano** (Recife, 1989ko abenduaren 28a) brasildar paleontologo, zientzia dibulgatzaile eta idazlea da.

## Bizitza 
Recifen jaio arren, Tito Aureliano Brasilian hazi zen gurasoekin eta arreba batekin. Haurtzaroan paleontologiarekiko interesa piztu zitzaion. Hasiera batean Brasiliako Unibertsitatean ikasi zuen, eta azkenean geologian lizentziatu zen Pernambucoko Unibertsitate Federalean. Geroago masterra eta doktoretza egin zituen Campinas Estatuko Unibertsitatean. Ehun fosilizatuen ikerketan zentratzen da eta bere doktore-tesian dinosauroen arnas-aparatuaren eboluzioa aztertu zuen.

2010eko urtarrilean Aline Ghilardi paleontologoak sortutako *Colecionadores de Ossos* blogeko taldean sartu zen. 2014an bloga YouTubeko kanal bihurtu zen eta laster genero horretako ekoizpen nagusietako bat izatera iritsi zen Brasilen. 2015ean, Titok *Dino Hazard: Realidade Oculta* liburua kaleratu zuen.

*Purussaurus* espeziearen eta sousatitan titanosauroaren fibularen azterketan parte hartu du. Berak eta bere lankideek dinosauro baten kanal baskularren barruan aurkitutako lehen parasito fosilizatuak deskribatu dituzte, eta horrez gain, 83 milioi urteko hezur-ehun fosilizatuan osteomielitisaren garapena eta *Ibirania* titanosauro espeziea. Argitalpen zientifikoak egin ditu, besteak beste, *Nature*, *Plos*, *Wiley* eta *Elsevier* aldizkarietan.

Aline Ghilardik bultzatutako #UbirajaraBelongstoBR kanpainaren sustatzaile handienetako bat da.

2020az geroztik, Rio Grande do Norteko Unibertsitate Federaleko DINOlab - Aniztasuna, Iknologia eta Osteohistologia Laborategiko koordinatzaileetako bat da, Aline Ghilardirekin batera.

Tito Aureliano pertsona autista da. Aline Ghilardirekin ezkonduta dago.

## Lanak 
* *Mesozoic tales* (mahai-jokoa, 2012)
* *Tolices. Perdição. Enfim, Amor* (2015)
* *Dino Hazard: Realidade Oculta* (2016)
* *Dino Hazard: Comics - Vol.1* (eleberri grafikoa, Márcio L. Castrorekin batera, 2021)
* *A Ascensão de um Império* (Aline Ghilardirekin batera, 2023)
* *Dino Hazard: Chronos Blackout* (bideojokoa, Aline Ghilardirekin batera, 2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Praslin (Seychelleak)

**Prasin**, Seychelleak uhartediko uharte bat da. 2014ean 7.553 biztanle zituen.

Bertako herri nagusia Baie Saint Anne da.
Afrikar Berpizkundearen Monumentua

**Afrikar Berpizkundearen Monumentua**, , Senegalgo Dakar hiriburuan dagoen monumentu bat da. Deux Mamelles muinoetako batean dago, Ouakam suzunean eta Atlantiko itsasora begira.

2008-2010 artean eraiki zen. Brontzez egina dago eta 52 metroko garaiera du. Pierre Goudiabyk diseinatu zuen.
Alejandra Darín

**Alejandra Darin** ( 1962ko ekainaren 19a - 2025eko urtarrilaren 15a) Argentinako aktore eta ordezkari sindikala izan zen.

## Biografia 
Alejandra Darin ikuskizun munduarekin lotura estua duen familia batetik dator, izan ere, gurasoak, Ricardo Darin eta Renée Roxana, aktoreak izan ziren.

Bere familiaren jatorria italiarra, libanoarra eta siriarra da. Bere aitona, etorkin italiar baten semea, antzoki baten jabe izatera iritsi zen. Bere anaia zaharrena Ricardo Darin aktore ezaguna da. Gurasoak banandu egin ziren Alejandrak hiru urte zituela. Ondoren, aitak beste alaba bat izan zuen, Daniela, Cristina izeneko emakume batekin. Daniela psikologoa da, eta Espainian bizi da. Aita minbiziak jota hil zen, 1989an.

2011ko abendutik Alejandra *Argentinako Aktoreen Elkarteko* presidentea izan zen.

### Bizitza pertsonala 
Alex Bennekin bikotea osatu zuen, eta bi seme-alaba zituen, Fausto eta Antonia Bengoechea, biak aktoreak.

## Lan ibilbidea 
### Zinea 
### Telebista 
### Antzerkia 
* *Scalabrini Ortiz*
* *Teresa Batista, cansada de guerra*
* *Las del barranco*
* *Preludio de un beso*
* *Maradooo*
* *De carne somos*
* *Crimen y castigo*
* *Esquirlas*
* *El libro de Ruth*
* *Pirandello, dos miradas*
* *El evangelio de Evita*
* *Un informe sobre la banalidad del amor *
* *Código de familia*
* *Papá querido*
* *Tierra del Fuego*
* *Queda lejos aún*
* *El hombre equivocado*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alejandra Darinen fitxa "Alternativa teatral" webgunean
* Alejandra Darinen fitxa LA VANGUARDIA egunkarian
Simone Alessio

**Simone Prince Alessio** (2000ko apirilaren 14a) taekwondolari italiarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen. Munduko Txapelketei dagokienez, 2019 eta 2023an urrezko dominak lortu zituen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Edi Hrnic

**Edi Hrnic** (2003ko abenduaren 26a) jatorri bosniarreko taekwondoa praktikatzen duen daniarra. Danimarka ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, eta brontzezko domina bat irabazi zuen bertan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Etosha Parke Nazionala

**Etosha Parke Nazionala**, Namibian dagoen parke nazional bat da, hedaduraz Afrikako zabalenetakoa. 22.270 kilometro karratuko azalera du.

1907ko martxoaren 22an sortu zen.

"Etosha" hitzak toki handi zuria esan nahi du, gatzak goilautada honi ematen dion itxuraren ondorioz.
Caden Cunningham

**Caden Luis Cunningham** (2003ko maiatzaren 7a) taekwondoa praktikatzen duen britainiarra da. + 87kg-ko pisu astunean hartzen du parte. Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen. Urte berean Europako txapelduna ere izan zen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Fuentidueñako gaztelua

**Fuentidueñako gaztelua**, Espainiako Fuentidueña udalerrian dagoen gaztelu bat da, Gaztela eta Leon autonomia erkidegoan.

1995eko uztailaren 3an Kultura Intereseko Ondasun izendatua izan zen.
Lena Stojković

**Lena Stojković** (2002ko urtarrilaren 3a) Kroaziako taekwondo praktikatzailea da. Bi aldiz munduko txapeldun izandakoa da, hiru aldiz Europako txapeldun izandakoa eta brontzezko domina olinpikoa.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Kimia Alizadeh

**Kimia Alizadeh**, (1998ko uztailaren 10a) Alizadehk brontzezko domina bat irabazi zuen 57 kg-ko taekwondo klasean 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan Rio de Janeiron, Nikita Glasnović atleta suediarra garaituta. Ondorioz, Udako Olinpiadetan domina bat irabazi zuen lehen emakume irandarra izan zen. Urrezko domina bat ere irabazi zuen emakumezkoen 63 kg-ko klasean, 2014ko Nanjingeko Gazteen Olinpiar Jokoetan. Jade Jones-ri irabazi zion 2015eko Munduko Txapelketan, brontzezko domina bat irabazteko. Zilarrezko domina bat ere irabazi zuen bi urte geroago, 2017ko Munduko Taekwondo Txapelketan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Bulgaria ordezkatuz, brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
MicroRNA

thumb|miRNAren funtzionamendua azaltzen duen eskema.
**microRNA** (**miRNA**) RNA ez-kodifikagarri harizpi-sinpleko molekula txikia da, 21 eta 23 nukleotido artean dituena. Landare, animalia eta birus batzuetan aurki daitezke. miRNA molekulen funtzioen artean daude RNA isiltzea eta transkripzio-osteko gene-adierazpenaren erregulazio. miRNA-en mRNA molekulen sekuentziak konplementatzen dituzte, eta ondoren mRNA molekula horiek isiltzen dituzte prozedura hauetako bat jarraituz:
* mRNA harizpia bi zatitan banatuz.
* mRNAren desegonkortzea bere poliadenilazio isatsa laburtuz.
* mRNA proteinetan itzul dadila ekidinez. 

Gizakiengan eta gainontzeko animaliengan, miRNAren ekintza nagusia mRNA desegonkortzea da.

miRNAren ekintza-bidea RNA interferitzaile txikien (siRNA) eta RNA interferenteen (RNAi) antzekoa da, baina miRNAren kasuan bere buruaren gainean tolesten diren RNA transkripzioetan du jatorria, eta siRNAk harizpi bikoitzeko RNA sekzio luzeagoetatik eratortzen da. Giza genomak 1900 miRNA inguru kodetzeko aukera izan ditzake, hala ere MirGeneDB datu-basean ziurtzat hartzen diren 500 giza miRNA baino ez dira jasotzen.

miRNAk oso ohikoak dira ugaztunen zelula askotan. Gutxi gorabehera gizakien eta beste ugaztunen zelulen %60 inguruan eragiten duela ematen du. miRNAk eboluzioak ondo kontserbatu ditu, eta beraz funtzio biologiko garrantzitsua dute. 90 animalia familia daude ugaztun-arrain azken arbaso komunetik euren miRNAk mantentzen dituztela. miRNA hauetako gehienek funtzio garrantzitsuak dituzte, saguekin egin diren esperimentuek erakutsi dutenez. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleksandra Perišić

**Aleksandra Perišić** (2002ko uztailaren 2a) taekwondo praktikatzaile serbiarra da. Zilarrezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, emakumezkoen 67 kg-ko ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
San Pedro kolegiata (Cervatos)

**San Pedro kolegiata**, Espainiako Campoo de Enmedio udalerriko Cervatos herrian dagoen kolegiata erromaniko bat da, Kantabria erkidegoan.

853an jada Ramiro I.a Asturietakoaren testamentuan tenplu honen eta bertako abadearen izenak aipatzen dira.
Sarah Chaâri

**Sarah Chaâri** (2005eko maiatzaren 2a) Belgikako taekwondo praktikatzailea da. 2024an brontzezko domina irabazi zuen Udako Olinpiar Jokoetan eta urrezko domina 2022an Taekwondoko Munduko Txapelketan, Guadalajaran, Mexikon, eta Taekwondoko Munduko lehen emakumezko txapeldun bihurtu zen Belgikan. Hori egitean, Chaâri ere Taekwondoko lehen borrokalaria bihurtu zen historian, urte berean Junior eta Senior Munduko Txapelketetan urreak irabazten. Chaâri 2022an hasi zen goi-mailan, eta 2022an Munduko Taekwondo Junior Txapelketa irabazi zuen Sofian, abuztuan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Nafia Kuş

**Nafia Kuş Aydin** (1995eko otsailaren 20a) Turkiako emakumezkoen taekwondolari profesional bat da, munduko eta Europako txapelduna, pisu astuneko proban lehiatzen dena. Urrezko domina irabazi zuen emakumeen pisu astuneko ekitaldian, Bakun (Azerbaijan) egindako 2023ko Munduko Taekwondo Txapelketan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Guo Qing

**Guo Qing** (t2000ko maiatzaren 16a) taekwondo praktikatzaile txinatarra da. 2022ko Taekwondoko Munduko Txapelketan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Mobina Nematzadeh

**Mobina Nematzadeh** (2005eko maiatzaren 17a)Taekwondoan aritzen den kirolari irandarra da. Brontzezko domina bat irabazi zuen 2022 Asiako Jokoetan, emakumeen 49 kg-ko pisuko klasean. Parisen, Frantzian, 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan izandako 49 kg-ko ekitaldian brontzezko dominetako bat ere irabazi zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Kim Yu-jin (taekwondo, 2000an jaioa)

**Kim Yu-jin** (2000ko urriaren 17a) Hego Koreako taekwondo praktikatzailea da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan 57 kg-ko emakumezkoen taekwondo proban urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Baseek katalizatutako deskonposizio

**Baseek katalizatutako deskonposizioa** edo **Base Catalysed Decomposition** (**BCD**) prozesu kimiko bat da poluitzaile organiko iraunkor kloratuak eta ez-kloratuak tratatzeko baliatzen dena. AEBetako Ingurumena Babesteko Agentziak (EPA) garatutako prozesua da.

Hondakin likido zein solidoak erreaktibo alkalinoz (NaOH), irakite-puntu altuko hidrokarburo batez eta katalizatzaile egoki batez osatutako nahaste batez tratatzen dira, Nahastea berotu egiten da deskonposizio-erreakzioa gerta dadin egokia den tenperatura bateraino, 300 C inguru. Heteroatomoak dituzten konposatuen erreakzio-hondakinak karbonoa eta erreakzioan askatutako anioien gatzak izaten dira. 

Prozesu honek hondakinaren deskonposizio osoa ekar lezake edo ondoren egingo den beste tratamendu baterako, desortzio termikoa adibidez, lehen urrats gisa egin daiteke.

Teknologia hau aplikatu zuen IHOBEk Euskal Herrian Barakaldoko *Bilbao-Chemicals* eta Asuako *Nexana Industrias Quimicas* enpresetan pilatutako lindano purua deskonposatzeko 1999 eta 2001 artean Barakaldon berariaz eraikitako planta batean. Guztira 3.211 tona lindano tratatu ziren. Prozesuaren emaitza triklorobentzenoa izan zen, industria kimikoan baliatu zena.

## Erreferentziak
Nahid Kiani

**Nahid Kiani** (1998ko abuztuaren 1a) 2024ko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat irabazten duen lehen emakume irandarra, 57 kg-ko ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Svetlana Osipova

**Svetlana Osipova** (2000ko maiatzaren 3a) Uzbekistango taekwondolaria da. 2017an, zilarrezko domina bat irabazi zuen Asiako Arte Martzialetako Jokoetan. 2018an eta 2023an, brontzezko dominak lortu zituen Udako Asiako Jokoetan. 2019an, urrezko domina lortu zuen Munduko Joko Militarretan. 2022an, urrezko domina bat irabazi zuen Taekwondoko Munduko Txapelketan, eta, 2023an, zilarrezko domina bat. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Skylar Park

**Skylar Mi-Young Zanetel Park** (1999ko ekainaren 6a) taekwondolari kanadarra da. Panamerikar Jokoetako txapelduna, Santiagon 2023ko Panamerikar Jokoetan urrea irabaziz eta 2019ko Taekwondoko Munduko Txapelketetan brontzezko domina irabazi ondoren. Park-ek ere urrezko domina irabazi zuen 2018ko Taekwondoko Txapelketa Panamerikarrean, emakumezkoen 57 kg-ko pisuan. Berak ordezkatu zuen Kanada 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, 57 kg emakumeren pisu kategorian.  2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzea irabazi zuen Parkek 57 kg-ko ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Kristina Teachout

**Kristina Danielle** **Teachout** (2005eko irailaren 13a) taekwondolari estatubatuarra da. AEBetako ordezkaria izan zen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, eta brontzezko domina bat irabazi zuen 67 kg-ko lehiaketan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Guinigi dorrea

**Guinigi dorrea**, Italiako Lucca udalerrian dagoen dorre bat da, Toskana eskualdean. Erromaniko eta gotiko estiloaz eraikia da, 45 metroko altuera du eta goraino igotzeko 233 eskailera igo behar dira.

Mende luzez Guinigi familiaren jabetzakoa izan ondoren udalari doaintzan eman zioten.
Able Archer 83

**Able Archer 83** (*Arkulari Gai*), 1983ko azaroaren 2a eta 11 artean NATOk Gerra Hotzan zehar, Mendebaldeko Europan eta Belgikako Mons udalerritik iparraldera dagoen **Indar Aliatuen Europako Koartel Nagusian** (SHAPE) burututako aginte eta kontrol ariketa militarretako bat izan zen. Ariketak gatazka eskalada daldi bat simulatu zuen, jaurtiketa nuklear koordinatuekin amaituz. Komunikazio formstu berria eta bakarra gehitu zen, isilpeko irratiak; Estatuburuen partehartzeaz 1 alerta nuklearreko DEFCON egoera simulatu zen.

Ariketaren izaera errealistak nahiz AEB eta Sobietar Batasunaren arteko harremanen txartzeak eta Europara Pershing II estatubatuar misil nuklearren ailegatzeak sobietarrek *Able Archer 83* ariketa benetako gerra mehatxua eta benetako lehen kolpe nuklear bat zela sinistaraztea ekarri zuen. Izan ere, 1983ko azaroaren amaieran estatubatuarrek Mendebaldeko Alemanian Pershing II misil nuklearren instalakuntzari ekin zioten. KGBk prestakuntza hauen berri bazuen eta sobietarrek beren Ekialdeko Alemania eta Poloniako indar nuklearrak eta aire unitateak larrialdi egoeran ipiniz erantzun zuten. Historialariek gertaera ilun hau 1962ko Kubako misilen krisialditik mundu gerra nuklear bat eragiteko hurbilen egon zenatzat jotzen dute.
Claudia Actea

thumb|Erromatar neska baten mosaikoa.
**Claudia Actea** (Asia, 40 – I. mendea ) jatorriz anatoliarra izan zen, liberto gazte bat, Claudia Oktavia enperatrizaren esklaboa, eta Neronen lehen emaztea. Ez dago jakiterik emakume hura Klaudioren libertoa zen. Jatorriz Asia Txikikoa zen. Senekaren laguntzaz eta Agripinaren iritziaren kontra, Neronen maitale bihurtu zen, Popea Sabina agertu zen arte. Berak utzi zituen Neronen errautsak familiaren hilobiaren aurrean.

## Maitale inperiala 
Agripinak, botereari eutsi nahirik, intzestu-jarrera zuen semearekin. Senekak, honen bidea ikusita, Actea libertoa sartu zuen Neronen bizitzan. Enperadoreak Oton jeneralak eskainitako oturuntza batean ezagutu zuen, neska gaztea Otonen maitalea baitzen. 

Neron txundituta geratu zen siriarraren edertasun exotikoa ikustean, begi eta ile ilunekoa. Neronen gobernua ona izan zen, Actea agertu zen arte. Nekatu egin zen ez gobernatzeaz eta Senekak, Sexto Afranio Burrok eta bere amak haren ordez gobernatzeaz.  Ama ere ausartu zen Senatuaren erdian eseri nahi izatera. Acteak Neron liluratu zuen eta, bere aholkuak jarraituz, gobernuaren agintea hartzen hasi zen.

Berarekin izandako harremana ez zitzaion gustatu Agripinari, beraz, Neronek hasieran amari ezkutatu zion. Tazitok Actea esklabo zitaltzat jo zuen. Neronek, hura nobletzeko, Atalo heleniar erregearengandik zetorrela esaten zuen, eta, horretarako, zenbait kontsul erosi zituen, zin egin zezaten bera errege leinu horretatik zetorrela (Suetonio), zeren Neronek berarekin ezkondu nahi baitzuen, nahiz eta bere amak ez ezkontzeko konbentzitzea lortu zuen.

Tazitok zioenez, Neron Actea libertoaz maitemindu zenean, Agripinak esaten zuen "liberto bat zuela aurkari, erraina gisa zerbitzari bat..." (A, 13, 13). 

Harekiko harremana hain zen eskandalagarria, ezen Anneo Sereno gaueko guardiako prefektuak bera zela benetako maitalea simulatzera iritsi zen.  Agripina haserretu egin zen jakin zuenean enperadoreak esklabu bat nahiago zuela, eta ez bera, eta gainera liberto horrekin ezkondu nahi zuela. Neronen inudea izan zen Actea, bere maitaleaz gain. Actea Neron sendu zenean bizirik zegoen, eta hark eskaini zizkion hileta-ohoreak, bere bi lehengusinekin batera, Ekloga eta Alexandria, lorategien muinoan Egiptoko porfirita gorrizko hileta-tumulu bat eraikitzeko aginduz, 200.000 sextertzio inguru kostatu zena, eta hilobiaren gainean Carrarako marmolezko aldarea eraiki zen. Iturri epigrafikoen arabera, lur eta esklabo asko izatera iritsi zen. 

## Actea gaur egun 
Izen bereko eleberri batean oinarritutako *Quo Vadis?* film epikoan, Actea bigarren mailako pertsonaia gisa agertzen da, non enperadorearekin zuen harreman sentimentala dramatizatzen den, *Imperio: Nerón* telebistarako filmean bezala, non Actea libertoa Erroma inperialean kristautasun hasiberriaren jarraitzaile zela ere espekulatzen den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehen eraso

**Lehen kolpea** edo **lehen erasoa**, zientzia militarrran, gerra nuklearrrari hastapena eman eta etsaiaren base militarrak, itsaspeko nuklearrak eta instalakuntza militarrak suntsitzeko adina misil nuklearren jaurtiketa masiboa eta bateratua litzateke. Honela aurkaria erantzun nuklear bat emateko desgaituz. 

Teoria honek AEBetan indar hartu zuen, Gerra Hotzan zehar arma nuklearren kopurua ateagotuz eta beren tamaina murriztuz joan zen heinean.
Victor Ambros

**Victor R. Ambros** (Hanover, New Hampshire, 1953ko abenduaren 1a) estatubatuar biologoa da, mikroRNAren aurkitzailea. 2024an Medikuntzako Nobel saria jaso zuen Gary Ruvkunekin batera mikroRNA aurkitzeagatik eta horrek transkripzio ondorengo erregulazio genikoan duen garrantziagatik.

New Hampshiren jaio zen, Poloniako gerrako errefuxiatu baten semea. Biologia ikasi zuen Massachusetts Institute of Technology-n eta David Baltimoreren ikasle izan zen. Harvardeko Unibertsitateko irakaslea izan zen, Darmoth Collegekoa, eta 2008tik Massachusettseko Unibertsitateko Medikuntza Eskolako irakaslea da.
Logroñoko zezen-plaza

**Logroñoko zezen-plaza**, «**La Ribera**» ere deitua, Errioxako hiriburuko zezen-plaza da, 1859an inauguratu zutena. Hiriaren iparraldean dago, «La Manzanera» zezen-plaza ohitik metro gutxira. Hau 2000. urtean eraitsi zuten, esparru berria inauguratu ondoren.

La Ribera zezen-plaza berria 2001eko irailaren 21ean inauguratu zuten, San Mateo egunean. Enrique Ponce, El Juli eta Diego Urdiales zezenek zezenketa bat egin zuten, José Luis Marca ganadutegiko zezenekin. Diego Garteiz eta Javier Labad arkitektoek diseinatu zuten ageriko adreilu eta hormigoiz, 11.046 ikuslerentzat. 

Data horretatik aurrera, urtero ospatzen da San Mateo zezen-azoka irailaren amaieran, hiriko San Mateo jaiekin batera. 2001ean inauguratu zenetik 2012ra arte, azokak sei arratsalde zituen, eta urte jakin batzuetan zazpi, zortzi edo bederatzi arratsalde ere izan ditu. Azken urteetan, 4 eta 5 zezenketa artean izan dira. Aste horretan, halaber, errekortari-lehiaketak, Errioxako zezen-poltsaren finala eta bigantxak askatzen dituzte egunero jaietako goiz guztietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sevillako zezen-plaza

**Sevillako zezen-plaza**, «**La Maestranza**» ere deitua, Andaluziako hiriburuko El Arenal auzoko zezen-plaza da, XVIII. eta XIX. mendeen artean eraiki zutena. Sevillako Errege Zaldun-Elkartea bere jabea da.

## Historia 
1707an, zezen-plaza karratu bat zegoen Sevillako Arenal auzoan, eta bertan, maisu-maistrek tauromakia egiten zuten. 1730eko ekainaren 2ko Filipe V.aren Errege Zedularen bidez, Sevillako Zaldun-Elkarteak errege-titulua jaso zuen. 

1733an, Juan de Vera eta Luis de Troya maisu zurginek antzinako plaza karratua hondatuta zegoela ebatzi zuten, eta desmuntatu egin zuten inguruko leku batean zirkular bat egiteko. Aukeratutako lekua Baratillo mendia izan zen, maisutzaren kontura amore eman zuena. Zezen-plaza Luis de Baena arotz maisuak eraiki zuen. Hondar hau eraikin oktogonal batean zegoen. Torilak Torre del Orora begira jarri ziren, zezenen sarrerako atearen ondoan. Baenak balkoi nagusi bat diseinatu zuen, Filipe infanteari eskainia.

Plaza honetan toreatzaile nabarmenak toreatu dituzte, besteak beste: Antonio Reverte, José Gómez "Gallito", Pepín, Juan Belmonte, Ordóñez, Manuel Jiménez Moreno "Chicuelo", Pepe Luis Vázquez, Joaquín Rodríguez "Cagancho", Curro Romero, Carlos Arruza, César Girón, Manolete, José Tomás, Rafael Gómez "El Gallo" y Morante de la Puebla. Zezen-plaza horretan korridak egiten dira bai Sevillako Apirileko Ferian, bai irailean ospatzen den San Migel Ferian, baita beste jai batzuk ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rondako zezen-plaza

**Rondako zezen-plaza** Málagako hiri horretako zezen-plaza da, Rondako Errege Zaldun-Elkartea bere jabea izanda. Eraikina egiteko lanak 1780an hasi ziren, eta obrak aldi baterako eten ondoren, 1785ean amaitu zituzten, Martín de Aldehuela arkitektoaren proiektuarekin; Espainiako zaharrenetakotzat jotzen dute.

## Eraikuntza 
Zezenketaren gorakadak Rondako Errege Zaldun-Elkarteak bere plaza ospetsua eraikitzera eraman zuen. Obra hori Martin de Aldehuelari egozten zaio, Tajo de Rondaren gaineko Zubi Berriko arkitekto berari. Plazaren eraikuntzak sei urte iraun zuen, eta 1785ean inauguratu zen, Pedro Romero eta Pepe-Hillo aritu ziren zezenketa batekin. Hareharriz egina dago, eta eskema monumentala du. Arkitektura-trazaduraren nobleziak, arku-galeria bikoitzak eta ageriko haririk ez izateak, klaustro-espiritu handiagoa du ikuskizunetarako esparrua baino, eta Granadako Alhambrako Karlos V.aren jauregi ospetsuaren patio zirkularra gogorarazten du.

66 metroko diametroa duen hondarra munduko zabalena da eta harrizko bi eraztunez osatutako kalezulo batek inguratzen du. Lineek bost harmaila-lerro dituzte, bi solairukoak, eta 136 zutabek osatzen dituzte zutabe toskanarren 68 arku, Errege-Palkoarena izan ezik. Teilatuak bi isurkiko teilatua du, eta teila arabiarra du. Barruko dotoreziak ez du parekorik beste zezen-plazetan.

## Rondako zezenketa goieskoa 
XX. mendean, rondatar toreatzaileen bigarren dinastia bat, Ordoñeztarrak, Rondak tauromakiaren historiari egindako beste ekarpen bat egin zuen. Cayetano Ordóñez (1904-1961) eta bere seme Antonio Ordóñez (1932-1998) izan ziren bere bi figura nagusiak, eta zezenketa ulertzeko zuten moduagatik, Orson Welles zinemagilearen eta Ernest Hemingway idazle estatubatuarraren interesa piztu zuten, *Fiesta. Eguzkia jaikitzen da* eta *Death in the Afternoon* bezalako lanak eskaini baitzizkien.

Ordoñeztarrak izan ziren 1954an Rondako zezenketa goieskoa inauguratu zutenak, Pedro Romeroren jaiotzaren II. mendeurrena zela eta. Francisco Goyaren garaiko apaindura, janzkera eta aparatuarekin egindako zezenketa da. Zezenketa irailaren hasieran izaten da, Rondak egiten dituen hiru azoketatik ezagunenarekin batera, zalgurdi eta krokatze erakustaldi batekin eta burtziketa-zezenketa batekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valentziako zezen-plaza

**Valentziako zezen-plaza** Turiako hiriburuko Zabalgune barrutiko zezen-plaza da, 1859an inauguratu zutena. Falletan Feria ezaguna egiten dute bertan.

## Ezaugarriak 
Espainiako zezen-plaza handienetako bat da, 47,5 metroko diametroa eta 108 metroko kanpoko diametroa izanda. 12.884 eserlekutarako edukiera du.

Sebastián Monleón Estellésen 1859ko jatorrizko obrak ageriko adreiluzko lau galeria arkupedun kanpoaldea du, beheko solairuan arku apalduak eta goiko hiru galerietan zirkuluerdiko arkuak dituena. Goiko galerien gainean harrizko balaustrada bat dago, antolaketa klasiko batean. Estilo neoklasikoan eraiki zuten, doriar sinplean zehazki, erromatar arkitektura zibilean, Flaviar anfiteatroan (Koliseo) edo Nimesko anfiteatroan (Frantzia) inspiratua.

1995ean Manolo Montoliuren monumentua inauguratu zen ate nagusian. 1992ko maiatzaren 1ean, Atanasio Fernándezeko zezen batek Manolo Montoliu hogeita hamazortzi urteko banderillero valentziarra hil zuen adarkada batez, Sevillako Maestranza zezen-plazan. Manolo Montoliu banderilleroa oso maitatua izan zen Valentziako zezen-zaletasunarengatik, bere garaian erreferentetzat eta zezenketan legendatzat hartua.

Zezen-ikuskizunetarako ez ezik, bufo-zezenketarako, Fallak erretzeko, kirol- eta aisialdi-ekitaldietarako eta kultura- eta musika-ikuskizunetarako ere erabili izan dute plaza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salt-N-Pepa

**Salt-N-Pepa** 1985ean New Yorken (Estatu Batuetan) sortutako rap eta hip-hop hirukote estatubatuar bat da, emakumez osatua.   Salt (Cheryl James), Pepa (Sandra Denton) eta DJ Spinderellak (Deidra Roper) osatu zuten hirukotea. Hauetariko bien izenekin osatzen da taldearen izena, euskarara itzulita *Gatza eta Piperra*, ingelesez ere zentzu bertsua duen metafora. 

Salt-N-Peparen Hot, Cool & Vicious lehen diskoak milioi bat kopia baino gehiago saldu zituen mundu osoan, urrezko eta platinozko ziurtagiriak lortu zituen lehen rap taldea bihurtuz.  Hirukotearen laugarren diskoak, Very Necessary, 7 milioi ale baino gehiago saldu ditu mundu osoan (5 milioi AEBetan bakarrik). 1995ean, hirukoteak Grammy Saria irabazi zuen "Duo edo Talde baten Rap Interpretazio Onenaren" kategorian, "None Of Your Business" abestiagatik. Sari horrekin Grammy bat irabazten zuten lehen emakumezkoak bihuru ziren, Queen Latifah- rekin batera, hark ere irabazi baitzuen Grammy bat urte berean. 

Beren abestirik ezagunenetakoak izan ziren *Push It*, *Whatta Man* (En Voguerekin batera) eta ''Let's Talk About Sex''.

1990eko hamarkadako ospea ez dute berriz errepikatu, baina musikaren munduan aktibo jarraitu dute 21. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donostiako Zinemaldia 1958

**Donostiako Zinemaldiaren 6. edizioa** 1958ko uztailaren 19tik 29ra ospatu zen Gipuzkoako hiriburuan. Edizioaren kalitatea ez zen oso handia izan. 

Egon ziren ospetsuen artean hauek aipa daitezken Kirk Douglas, Isa Miranda, Lilian de Celis, José Suárez, María Mahor eta Carmen de Lirio.

## Epamahaia 
* Luis García Berlanga
* Charles Delac
* Anthony Mann
* Ana Mariscal
* Fritz Podehl
* Vittorio Sala

## Aurkeztutako filmak 
Lehiaketa ofizialean 18 film aurkeztu ziren:

### Lehiaketatik kanpo 
## Sari ofizialak 
1958an emandako sariak:
* Filmik onenaren Urrezko Maskorra: *Ewa chce spac*, Tadeusz Chmielewski zuzendariaren lana 
* Laburmetraia onenaren Urrezko Maskorra: *Der Nackte Morgen*, Peter Pewas zuzendariaren lana
* Aipamen berezia (laburmetraia): 
** *Cuenca*, Carlos Sauraren filma
** *Gentleman cambrioleur*, Louis Cunyren filma  
* Zuzendari Onenari Zilarrezko Maskorra: 
** *I soliti ignoti*, Mario Monicelliren filma 
** *Vertigo*, Alfred Hitchcockren filma  
* Emakume aktore onenari Zilarrezko Maskorra (Zulueta Saria): Jacqueline Sassard *Nata di marzo* filmarekin
* * Gizon aktore onenari Zilarrezko Maskorra (Zulueta Saria: 
** Kirk Douglas, *The Vikings* filmarekin
** James Stewart, *Vertigo* filmarekin
* * Kantauriko Perla Saria Gaztelaniazko Film Onenari: Eman gabe. Aipamena: *Demasiado jóvenes*, Leopoldo Torres Ríos zuzendariaren filma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako Zinemaldiaren webgune ofiziala.
Lieinix

'***Lieinix***' Pieridae familiako tximeleta genero bat da, *Dismorphiinae* azpifamiliakoa.

## Banaketa 
Genero honen espezieak eta azpiespezieak Hegoa Amerika eta Ertamerikako herrialdetan zabaltzen dira (Mexiko, Brasil, El Salvador, Ekuador, Venezuela, Peru, Guatemala, Panama eta Costa Rica).

## Espezieak 
* *Lieinix christa* (Reissinger, 1970)
* *Lieinix cinerascens* (Salvin, 1871) 
* *Lieinix lala* (Godman & Salvin, 1889) 
* *Lieinix neblina* J. Maza & R.G. Maza, 1984 
* *Lieinix nemesis* (Latreille, [1813]) 
* *Lieinix viridifascia* (Butler, 1872)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mangosta operazioa

**Kubatar proiektua** edo **Mangosta  operazioa**, AEBen CIA inteligentzia agentziak Cochinos badiako inbasioaren porrotaren ondoren Kuban Fidel Castroren gobernuaren aurka egindako zibilen aurkako atentatu terroristak eta ezkutuko operazio saila izan zen. 

1960ko azaroaren 30ean John F. Kennedy estatubatuar presidenteak ofizialki baimendu zuen. 1961eko azaroaren 1ean Etxe Zurian egindako bilera batean "Mangosta operazioa" izendapena adostu zen.

## Kanpo estekak
Maitasun gutuna (Fragonard)

**Maitasun gutuna** () Jean-Honoré Fragonard artista rokoko frantsesaren margolana da, 1775 inguruan egina. Olio-pintura da, mihise txiki baten gainean egina: 83,2 zentimetroko altuera eta 67 zm-ko zabalera. New Yorkeko Metropolitan Museum of Art museoan kontserbatzen da. 

## Deskribapena 
Lanak lore-sorta bat jaso berri duen dama gazte bat irudikatzen du, eta loreekin doan oharra irakurtzen ari da. Neska gazteak begirada urduria zuzentzen dio ikusleari, sekretuan bere konplizitatea bilatuko balitz bezala. Lehen planoan, eskuinean, haren ondoan, txakurtxo batek tinko begiratzen du, jabea eta haren ekintza defendatu nahian bezala.

## Ezaugarriak 
Hondo marroi baten gainean, artistak eguzkiaren argia islatzen duten pintzelkada azkarrak marraztu zituen, idazmahaiaren aurreko leihotik neskaren kofiaren gainera erortzen dena, haren aurpegi hautseztatua, loreak, zetazko soineko urdina eta txakurtxoa argituz.

Erretratu bat baino gehiago genero-margolan bat da, gai klasiko batekin: maitasun gutun baten harrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Metropolitan Museum of Arten webgunearen fitxa.
Inkonformismo anglikano

**Inkonformistak**, , Eliza Anglikanoaren barnean, kide puritanoek jasotzen duten izendapena da. Eliza horren barnean egon arren ez daude bete arau edo agindu guztiekin ados, hortik beren izendapena.

Beren izatea talde gisa Elisabet I.a Ingalaterrakoaren erreginalditik dator. Garai hartan britainiar kristau protestanteak bi taldetan banatu ziren, goi eliza (high church) eta behe eliza (low church) zeritzonak. Behe elizakoek kalbinismoaren eraginpean talde hetereogeneoa osatzen zuten, berau osatzen zuten puritanoek Otoitz Amankomunaren Liburuaren (1559) jatorria izango zen Uniformitate Akta anglikanoa onartzeari uko egin zioten.
José Marina Vega

**José Marina Vega** militar eta politikari espainiarra zen. Melillako operazio militarren buru izan zen 1909ko Melillako Kanpainan, eta, geroago, Espainiako goi komisario izan zen Marokon (1913-1915) eta Gerra ministro (1917 eta 1918).

## Biografia 
1850eko apirilaren 13an jaio zen Figueresen, Gironako probintzian, aitak (Espainiako Indar Armatuen kapitaina) bi urte zaharragoa zela adierazi baitzuen militarrei egindako eskaeran. Txikitan Luzonera (Filipinak) joan zen bizitzera. Penintsulako Espainiara itzulita, Llerena Ehiztarien Batailoian sartu zen kadete gisa 1863an.

Hirugarren Gerra Karlistan borrokatu zuen. Infanteriako karrera militarrarekin, eta 1893an koronel mailara igota, Marina Filipinak eta Kuba bezalako lekuetara bidali zuten. 1896an brigada-jeneral mailara igo zuten. Dibisioko jeneral izendatu zuten 1900eko uztailean. Bartzelonan gobernadore zibil gisa aztikeria labur bat egin ondoren (1899), Melillara bidali zuten 1905ean.

Ipar Afrikako hiri militarreko militarren buru zela, Marina Vegak Melillako hinterlandiako operazioak zuzendu zituen, Melillako gerra deiturikoan Rifeko tribesmenen erasoei aurre egiteko, Barranco del Loboko hondamendia barne, 1909ko uztailean, Bartzelonako Aste Tragikoko istiluekin batera gertatu zena, espainiar iritzi publikoan desmasia eragin zuena. Teniente jeneral izendatu zuten orduan.

Felipe Alfau Mendozaren ordez Espainiak Marokon zuen goi komisario izendatua, 1913tik 1915era.

Bi aldiz Gerra ministro izan zen (1917 eta 1918) Eduardo Dato eta Antonio Maura buru zituzten kabineteetan. 1919an biziarteko senatari izendatua, 1926ko urtarrilaren 30ean hil zen Madrilen (Zurbano kalea, 6).

## Kanpo estekak
Campeón del Siglo estadioa

**Csmpeón del Siglo estadioa**, Uruguaiko Montevideo hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. Club Atlético Peñarol taldearen jokalekua da.

2014ko martxoaren 28an inauguratu zen eta 40.700 ikusleentzako edukiera du.