Ethel Ayres Purdie

**Ethel Ayres Purdie** (Islington, 1874ko urriaren 2a - , Londres, 1923ko martxoaren 26a) auditore-kontularia zen, britainiar militante sufragista eta feminista.

Erresuma Batuan ziurtatutako lehen emakume auditore-kontularia, gizonezkoen esklusibitatearen aurkako borrokaren figura nagusietako bat zen kontabilitateko lanbideetan. Parte hartu zuen emakumeen boto-eskubidea lortzeko borrokan eta administrazio fiskaleko politika diskriminatzaileen aurka egiteko. Haren borroka politikoa eta jarduera profesionala uztartuta, gai juridiko, fiskal eta administratiboetan aditu gisa jardun zuen emakume sufragisten zenbait elkarterentzat, haien kontabilitatea eramanda. Mugimendu sufragistari egindako ekarpenaren garrantzia, historialariek luzaz gutxietsia, gaur egun balio handiagoa hartzen ari da, berriki argitara emandako lanen arabera.

## Biografia 
### Gaztaroa eta lehen borrokak 
Ethel Mathilda Ayres 1874an jaio zen, Islingtonen (Londres Iparraldea). Artisau-familia bateko alaba zaharrena zen: ama, Margaret Eleanor Tremeer, zilar-leuntzaile baten alaba zen, eta aita, Henry William Ayres, bitxigile baten semea. Henry Ayresek beirateak (beira-diamanteak, adibidez) ebakitzeko tresnak egiten zituen, eta enfasi pixka batekin "ingeniari mekaniko" gisa aurkezten zuen bere burua.

Gauza gutxi ezagutzen dira bere bizitzako lehen urteez. Gaztetan, telegrafo-operadore gisa lan egin zuen. 1870eko hamarkadaz geroztik, Britainia Handiko posta-zerbitzua zen emakumeen enplegatzaile lehena eta garrantzitsuena administrazio publikoan. Emakume gazte askok (hamalau urtetik aurrera) telegrafia-zerbitzuetan lan egiten zuten, eskulan prekarioa eta merkea zen aldetik (gehienak gurasoekin bizi ziren, eta haien lana diru-sarreren osagarri gisa ikusten zuten, eta askotan uko egiten zieten beren buruari, ezkon ostean etxekoandre bihurtzeko). ''Postal and Telegraph Clerks' Association* (PTCA) elkartearen barruan (Telegrafo Operadoreen Elkartea), gizonezko ahotsak areagotu ziren, emakumeen lana mugatzeko; Estatua haien lanaz baliatzen den lanbideko soldatak eta lan-baldintzak jaisteko.

Testuinguru horretan, eta emakume operadoreak beren interesak defendatzeko antolatzen hasi ziren heinean, Ethel M. Ayresek lehen armak egin zituen, hemeretzi urterekin, aktibismo sindikalean. 1894an, emakume telegrafisten erretiro-pentsioaren karietara Estatuak ateratako etekinaren aurka protesta egin zuen borroka sozial batean parte hartu zuen, eta garaile atera ziren. Izan ere, pentsio-sistemarako kotizatzen zuten, baina gehienek ez zuten pentsiorik kobratzen ezkondu ondoren lana uzten zutelako. Ethel M. Ayresek bat egin zuen PTCAren Londresko atalaren laguntzarekin, eta egoera horretan zeuden emakumeek pentsio bat jaso zezatela eskatu zuen.

Urte batzuk geroago, lana utzi zuen 1897ko ekainaren 16an Franck Sidney Purdie izeneko bidaiari komertzial batekin ezkondu zenean. Bidaiariaren aita zilar-fabrikatzailea zen. Bikoteak bi seme-alaba izan zituen, baina Ethel Ayres Purdiek garai hartako arauei desafio egin zien, eta ibilbide profesionalean engaiatu zen, ama izan arren.

### Sexismoak oztopatutako lasterketa 
-en ikastaroak eginez, kontabilitatea ikasi zuen, eta, ondoren, 1906an gainditu zuen azken azterketa, Londresko Merkataritza Ganberaren aipamenarekin kontu-azterketetan. Baina lanbidea gizonezkoena baino ez zen, eta ezinezkoa izan zitzaion kabinetean praktikak egitea. 1907an edo 1908an ireki zuen bere estudioa, lehenbizi aitaren helbidea jarri zuen helbide profesional gisa, eta, gero, *Craven* *House'', Kingswayn.

Auditore-kontulari lanbidea egintza batzuetarako araututa zegoenez, elkarte profesional batek ziurtatua izan zedin nahi zuen. Erresuma Batuko bi elkarte profesional nagusietara aurkeztu zuen hautagaitza: '** (en) eta **' (en). Bietako batek ere ez zuen emakumerik hartu nahi izan. Orduan, Kontseilu Pribatuari idatzi zion bere kontura jarduteko baimena eskatzeko. Baimena ukatu zioten, baina Kontseiluak emakume-kontularien antolaketa ezartzea proposatu zion. Proiektu hura abandonatu zuen, irreala zela iritzita, gutxienez hamaika kide bildu behar baitzituen nahitaez.

1909an, London Association of Accountants LAA (Londresko Kontularien Elkartea) aurkeztu zuen bere hautagaitza (Association of Chartered Certifies Accountants ACCA-ren arbasoa). Orduan, denbora gutxi zen erakunde profesionala sortua zela, eta beste erakunde batzuek baztertutako 3.000-4.000 kontulari inguru bildu zituen (gehienak kabinetean praktiketako esperientzia falta zutelako), irekia eta aurrerakoia izan nahi zuena. Nahiz eta Ayres Purdiek bezero asko izan, 1909ko urtarrilaren 14an baztertu zuten haren kidetasuna. Elkarteak gaitzesteko eman zuen arrazoia izan zen emakumea zela, baina baita argi eta garbi sufragista zela ere. Hala ere, liburutegira sartu eta hitzaldiak jarraitzeko baimena eman zioten. Elkarteko presidente zen Henry A.G. Lewis liberalaren ekinari esker, 1909ko maiatzaren 13an onartu zuten azkenik, eta auditore-kontulari ziurtagiria lortu zuen lehen emakume britainiarra izan zen. Urte hartan, lankideek *The* *Lady* deitzen ziotenak izan zuen LAAren urteko afariko brindisa egiteko ardura.

### Emakume Zergapetuen Agentzia 
alt=Publicité en noir et blanc de 1913|thumb|1913an *The* *Voten* argitaratutako publizitatea. “Ziur zaude John Bulli ez diozula zerga gehiegi ordaintzen? Diru asko bildu edo aurreztuarazi diegu emakume zergapetuei. Zergatik ez diguzu kontsulta egiten? Ez zaizu ezer kostatuko”.
Ethel Ayres Purdiek hasierako kapital txiki bat zuen, eta desabantaila bikoitza zuen: emakumea izatea, eta argi eta garbi sufragista. Hala ere, bezeroak izatea lortu zuen, konpromiso militantea eta bizitza profesionala hertsiki lotuz, emakumeen elkartasunean oinarritutako ikuspegi irekian. *Common Cause*, *Vote for Women* eta '''' egunkarietan iragarkiak argitaratu zituen, bezeroei errentaren gaineko zergen zati bat kobratzeko aukera eskainiz. Bere engaiamendu sufragistak balio izan zion sustapen-argudio gisa, eta haren iragarkiak ironiaz beteta zeuden, fiskalki senarraren mende zeuden emakumeek jasaten zituzten diskriminazioei zegokienez. Bere iragarkietako bat post-scriptum batekin amaitzen zen: "Haurrek, emakume ezkonduek eta eroek ez dute horretarako eskubiderik.»

LAAn onartua izan ondoren, zerga-administrazioaren aurrean zergapeko bat ordezka zezakeen emakume bakarra zen. Kontulari-lanaren ikuspegi oso zabala izanik, bere zerbitzuak eskaintzen zituen "lege- edo finantza-izaerako edozein gaitarako": kudeaketa-kontseiluak, ondasunen salmentak, ondorengotza-eskubideak, aseguru-kontratuak, etab. Agentziaren izena, Women Taxpayers' Agency (Emakume zergadunen agentzia), bera zen probokatzailea, eta finantza-independentziaren adierazgarri zen. 1912an, sufragistek bere auzoko dendetako erakusleihoak hautsi zituztenean, bere etxe-jabeak eta bere eraikineko beste maizter batzuek –guztiak gizonak– “*Women*” aipamena kentzeko eskatu zuten, “iraingarri” irizten baitzioten. Kalean urrunago joan behar izan zen, ''*ra, bere plaka mantentzeko.

Bere negozioak arrakasta zuen, eta bere kabinetea zabaldu eta zenbait pertsona kontratatu zituen. Bost urtez izan zuen ikastun bat, Nora Laughton, Erresuma Batuko erakunde profesional guztietatik emakume batek prestatutako lehen emakumea izan zena. Militantzia sufragistan oso inplikatuta zegoen, eta mugimendu sufragistako britainiar erakunde nagusienentzat lan egin zuen kontuen auditore eta finantza-aholkulari gisa. *Campden Houseko* bulegoa, lekualdatu aurretik, *''-en ondoan zegoen, bilera sufragisten eta “gosari politikoen” tokia zena. Sindikatuentzat ere lan egiten zuen, Association of Women Clerks and Secretaries (en) (Emakume bulego-langileen eta idazkarien elkartea), National Fund for Nurses (Erizainen funts nazionala) elkarteetako auditore gisa, eta Womwn's Trade Union League (Emakumeen Liga Sindikala) sindikatuarekin lan egin zuen, maternitatean prestatzeko klinikentzat eta elkarte-eskolentzat.

### Engaiamendu sufragista 
Ethel Ayres Purdieren engaiamendua bere praktika profesionala aztertzea ere bazen. Kontu-ikuskaritzatik eta finantza-aholkularitzatik haratago, emakumeen kausari eta erakunde sufragistei egin zien ekarpena: bere esperientziari esker, Britainia Handiko zerga-legeei buruzko kritika zehatzak eta arrazoituak egin zitzakeen, eta militatzen zuen erakundeetarako estrategiak eta prozedurak zehaztu.

#### Kontabilitateko auditorea eta aholkularitza 
Ethel Ayres Purdiek erakunde militante sufragista nagusiaren, Emakumearen Batasun Sozial eta Politikoaren (WSPU), kontuak ikuskatzen zituen, baita Women's Freedom League (WFL) (Emakumeen Askatasunaren Liga) sortzen lagundu ondoren ere, WSPUren zatiketa ez-bortitza izan zen, desobedientzia zibilean oinarritua eta emakume langileengandik hurbilagoa. WFL eta '''' argitaletxeen kontuak ikuskatzen zituen. Sylvia Pankhurtsen East End Federation of Suffragettes ("East End-eko Sufragisten Federazioa") delakoari ere aholkuak ematen zizkion, Pankhurst WSPUtik kanpo geratu ondoren. Lehen Mundu Gerratik, Londresen egoitza duen International Women's Suffrage Alliance (IWSA) (Emakumeen Boto Eskubiderako Nazioarteko Aliantza) erakundearen kontuak ere ikuskatzen zituen.

Lan baliotsua egiten zuen erakunde horietarako; are zailagoa, zorroztasun profesionala eskaintzen baitzuen horretatik asko falta zitzaien kontu zailei, askotan gaizki eginak eta gutxi egiaztatuak. IWSAko diruzainari bidalitako gutun batean zioenaren arabera, “IWSAren eta emakumeen bulego askoren ahultasun handia datza batuketak behar bezala egiteko ezintasunean, eskola-jarduna falta zutelako, zalantzarik gabe”.

#### Erresistentzia fiskala 
Zerga ordaintzeari uko egitea eta erregistratu nahi ez izatea ziren sufragisten militantzia-tresna garrantzitsuenetako batzuk. Desobedientzia zibilaren keinu sinboliko hori demokrazia liberal anglosaxoiaren printzipio sortzaile baten izenean egiten zen: No taxation without representación (Ordezkaritzarik gabe, zergarik ez). Militanteek manifestazioak antolatzen zituzten atxiloketa, ondasunen konfiskazio eta ahizpa bat auzitegien aurretik pasa behar zen bakoitzean. 1906an, Dora Montefiore ekintzaileak, geroago WFLrekin bat egin zuenak, prentsaren arreta piztu zuen, eta sei astez bere etxean lubakitu zen, agente judizialei sarrera debekatzeko.

1909an, zerga-erresistenteek (WFLkoak gehienbat) Women's Tax Resistance League (WTRL) (Emakumeen Erresistentzia Fiskaleko Liga) sortu zuten, elkarte militanteen arteko zatiketetatik haratago antolatzeko. Ethel Ayres Purdie, 1908tik bere zergak ordaintzen ez zituena, figura handienetako bat izan zen, eta Ligaren bilerak bere bulegoan antolatzen ziren. Kide fundatzailea zen, bulegoko kidea eta kontu-auditorea, eta bere esperientzia fiskala erabakigarria zen Ligaren estrategiak eta prozedurak prestatzeko. Gai fiskaletan zuen esperientzia eskaini zuen, Britainia Handiko legearen eta altxorraren hutsuneak eta kontraesanak argitara aterarazi zituen. “Etengabeko kezka-iturria” zerga-administraziorako, WTRLko kideei bakarka aholkuak ematen zizkien, isun bat edo espetxe-zigor bat arriskatzen zutenen alde egiten zuen, justiziaren aurrean ordezkatzen zituen, eta politikariei haien izenean idazten zien.

#### Lege fiskalei kritika 
Haren eraginpean, WTRLk bigarren gudu-zaldi bat izan zuen: emakume ezkonduak zergadun gisa aitortzearen aldeko borroka. Erreferentziako lege fiskala, '** (en), emakume ezkonduek beren izenean diru-sarrerarik izan ezin zutenean idatzi zen, eta, beraz, ezin ziren zergapetu. Emakume ezkonduen finantza-independentzia, gero Emakume ezkonduen jabetzari buruzko Legeak (1882) lortutakoa, ez zuen kontuan hartzen  (en), zergaz arduratzen zen zerga-administrazioak. Ezkondutako gizonei uzten zien bikotekidearen diru-sarreren aitorpena betetzeko eta zergak ordaintzeko karga (egoera horrek 1980ko hamarkadaren bukaerara arte jarraitu zuen).

WTRLk salatu zuen emakumeentzat bidegabea zela egoera hori, senarrari haien finantzak zaintzeko eta ezkontidearen bizitza pribatuan sartzeko bitarteko bat ematen baitzion, aldebakarrekoa eta bikotearen baitan desberdinkeria markatzen zuena. Gainera, WTRLek erregimen fiskalen desorekaren aurka protesta egin zuen, emakume ezkondu bat emakume ezkongabe bat baino zergapetuagoa baitzen horien ondorioz. **'k, bere ekimenez, 1910ean elkarrizketa eskatu zion David Lloyd George Ogasuneko kantzilerrari. Azkenik, WTRLri egin zion harrera, 1913ko ekainaren 10ean. Ayres Purdie izan zen bertara bidalitako zazpi ordezkarietako bat, besteak beste, Lena Ashwellekin. Kontulariaren argudioei jarraikiz, Kantzelariak onartu zuen emakumeentzako tratu erreserbatua “legezko irain” bat zela, baina haien eskariei erantzuteari uko egin zion, argudiatuz zailtasun tekniko handia zegoela emakumeak bereizita zergapetzeko eta Koroarentzat 1,5 milioi liberako galera izango zela.

Are gehiago, auditore-kontulariak funtzionamendu horren kontraesan eta zentzugabekeria ugariak adierazi zituen. Kasu askotan, emakumearen errentaren gaineko zerga iturrian biltzen zuten, eta hori, baldintza horietan, legez kontrakoa zen. Ethel Ayres Purdiek emakume ezkonduak animatu zituen zenbateko horiek itzul ziezazkieten eskatzera, kudeaketan lagundu zien, eta administrazio fiskalaren aurrean ordezkatu zituen, eta askotan lortu zuen dirua itzultzea. Eginkizun garrantzitsua zuen Britainia Handiko administrazio fiskalaren inkoherentziak erakusten zituzten kasu nabarmen batzuetan. Alice Burnsen kasuan, emakume bat zergetatik erabat salbuetsi zuen, argudiatuz bere senarra, legearen arabera zergapetuta zegoen bikoteko kide bakarra, Zelandia Berrian bizi zela. Zergen komisarioak ikuskatuta, bikoteak artean ezkontza-jarduera bazuela frogatzeko eskatu zitzaion. Horretarako, epailearen aurrean eduki esplizituko maitasun-gutunak irakurri zituen, magistratuaren nahasmendua eragin zutenak.

#### Autorea, panfletarioa eta kazetaria 
Alice Burnsen kasua zela eta, antzerki-lan bat egin zuen, *A red tape comedy* (Komedia burokratiko bat), orduan gertatua erreproduzitzeko; '**-n argitaratu zen. Britainiar sufragisten antzerki-tradizioaren parte zen obra, eta, askotan, pieza komiko laburrak erabiltzen zituzten beren mezuak eta ideiak transmititzeko. Zenbait historialarik komikiaren eta komikoaren erabileraren adibiderik onenetakotzat dute antzerki sufragistan. Antzezlan horrez gain, Ethel Ayres Purdiek hainbat panfleto egin zituen. Aldizka idazten zuen **'-n, beti politika fiskalari buruz. Egunkari ez-sufragistei idatzi ohi zien, hala nola '**, Daily **', *The Daily News* eta *Nursing Times & Mirror*, haien zutabeetan agertzen ziren baieztapen zehaztugabeengatik protesta egiteko.

### Gerra eta gerraostea 
Lehen Mundu Gerran, behin-behinean eten zituen bere jarduera militanteak eta bere jarduera profesional batzuk, gerra-ahaleginean laguntzeko. Women's Auxialiary Force (Emakumeen Indar Lagungarria) taldearen kontuak Ikuskatu zituen, dirua biltzen zuen eta gerrako zaurituei laguntzen zien emakume boluntarioen erakundea. Gerraren ondoren, 1918ko '** sufragio unibertsala eman zien gizonei eta zentsu-sufragioa eta legegintza-hauteskundeetara aurkezteko eskubidea 30 urtetik gorako emakumeei. Ondoko urtean, 1919ko Sex Desqualification (Removal) legeak (Sexu Deskalifikazioaren Legea) debekatu egin zuen lanbide edo erakunde profesional baterako sarbidea ukatzea emakumeei.

### Heriotza 
Ethel Ayres Purdie metro-adar batek jo zuen 1923ko martxoaren 26an, Covent Gardeneko geltokian trenbideetara erori ondoren. Larri zaurituta,  ospitalean hil zen, 48 urte zituela. Westminsterreko koronerraren ikerketaren arabera, dementziak eragindako suizidioa izan zen. Senarrak zioenez, Ethelek "urduritasuna eta insomnioa zituen, eta beldur zen bere gaitasun mentalak galtzeko eta bere negozioarekin jarraitzeko gai ez izateko". Antza, hamar egun lehenago,  geltokira salto egiten saiatu zen, baina eragotzi egin zioten.

Haren heriotza bat-batekoa eta bereziki bortitza izan zen lankide sufragistentzat, eta mugimendu feministan oraindik aktibo zegoenean gertatu zen. Hilabete lehenago, Londresko klub sufragista batean, "Ogasuneko kantzilerra banintz" gaiari buruzko hitzaldia eman zuen. LAAren egunkariak ez bezala (atal nekrologikoan eskela bakarra izan zuen), **' egunkariak oso-osorik eskaini zion omenaldia “lagun, borrokalari, langile eta aitzindari” horri.

## Omenaldiak 
Ethel Ayres Purdie izena, irudi aurrerakoi gisa, ACCAren kultura-ondarearen zati da. Ikasleen bikaintasun-sariei lotuta dago haren izena. Sari horiek elkartearen historian aipatzen dira, eta sustapen-materialean erabili ohi dira.

## Argitalpenak 
* (en) Ethel Ayres Purdie, Married Women & Tax Resistance (pamphlet), Women's Tax Resistance League, 1910;
* ;
* ;
* ;
* ;
* (en) Ethel Ayres Purdie, Married Women & Income Tax (pamphlet), Women's Tax Resistance League, 1913.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* .
* (en) Hilary Frances, « “Pay the piper, call the tune!”: the Women's Tax Resistance League », dans Maroula Jouannou et June Purvis, The Women's Suffrage Movement: New Feminist Perspectives, Manchester University Press, 1998, p. 65-76.
* .

## Ikus, gainera 
* Suffragette
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma
* Emakumeen sufragismoa
* Sufragisten zerrenda

## Kanpo estekak