open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nukleorik gabeko motor

thumb|Nukleorik gabeko motorra
**Nukleorik gabeko motorra** motor mota bat da. Inertzia txikiko motor elektriko bat behar denean (abiarazte eta gelditze oso laburrak), errotoreko burdinazko nukleoa kentzen da, eta horrek masa moteltzen du eta azelerazio handiak ahalbidetzen ditu, kokapen-motorretan erabiltzen da (adibidez, makinetan eta automatizazioan).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mate Pavić

**Mate Pavić** (1993ko uztailaren 4a) Kroaziako tenislari profesionala da.

Pavic Grand Slameko txapelduna izan da bost alditan, gizonezkoen binakako hiru titulu irabazi ditu: 2018ko Australiako Irekia Oliver Marachekin, 2020ko AEBetako Irekia Bruno Soaresekin eta 2021eko Wimbledon Txapelketa Nikola Mekticekin. Pavicek binakako mistoen tituluak ere lortu zituen 2016ko AEBetako Irekian Laura Siegemundekin, eta 2018ko Australiako Irekian Gabriela Dabrowskirekin. 2017ko Wimbledon Txapelketan, 2018ko Frantziako Irekian eta 2020ko Frantziako Irekian gizonezkoen binakako txapeldunorde modura amaitu zuen eta 2018 eta 2019ko Frantziako Irekian binakako mistoetan ere bai.

2018ko maiatzean, Pavić binakako munduko sailkapeneko lehen postu jarri zen, hau lortzen historiako 52. tenislaria izanez. Binakako 1. postuko inoizko gazteena izan zen 1996an Todd Woodbridge izan zenetik, eta Kroaziako lehen jokalaria, gizonezkoak edo emakumezkoak, bakarkako edo binakako munduko lehen zenbakia izan zen. Binakako 25 titulu irabazi ditu ATP Tourrean, horien artean 4 Masters 1000 mailan. Pavić-ek 2018ko Davis Kopa irabazi zuen Kroaziako taldearekin eta urrezko domina olinpikoa irabazi zuen Kroaziarentzat Tokioko Olinpiar Jokoetan Mektićekin batera. Bakarkakoan, Pavić 295. postuan kokatu zen 2013ko maiatzean.

## Final esanguratsuak 
### Grand Slam txapelketaren finalak 
#### Binakakoa: 6 (3 titulu, 3 bigarren postu) 
#### Binakako mistoa: 4 (2 titulu, 2 bigarren postu) 
### Olinpiar finalak 
#### Binakakoa: 1 (Urrezko domina 1) 
### Master 1000 finalak 
#### Binakakoa: 8 (4 titulu, 4 bigarren postu) 
## Estatistikak binaka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Décines-Charpieu

**Décines-Charpieu** Frantziako udalerria da, Lyongo metropolian dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. 2018an 28.740 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marin Čilić

**Marin Čilić** (1988ko irailaren 28a) Kroaziako tenislari profesionala da. Čilić-ek ATP Tourreko banakako 19 titulu irabazi ditu, besteak beste Grand Slam titulua 2014ko AEBetako Irekian. 2017ko Wimbledon Txapelketan eta 2018ko Australiako Irekian ere txapeldunorde izan zen. Čilić gutxienez lau Grand Slameko eta ATP Masters 1000-eko txapelketetako final laurdenetara iritsi da. Banakako sailkapenean bere ibilbideko posturik altuena 3. postua izan zen, 2018ko urtarrilaren 28an lortua. Zilarrezko domina irabazi zuen 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan binakako txapelketan Ivan Dodig bikote modura edukiz.

## Estatistikak 
### Grand Slam banaka: Finalak 3 (Titulu 1, 2 bigarren postu) 
## Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Kanpo estekak
Jacques-Philippe Bouchardon

thumb|250px|Stockholmeko Errege Jauregiaren mendebaldeko fatxada.
**Jacques-Philippe Bouchardon** (Chaumont, 1711ko maiatzaren 1a-Stockholm, 1753ko abenduaren 19a) Europako herrialde desberdinetan bizi izan zen eskultore frantsesa zen. 

## Biografia 
Bere anaia Edmé-rekin batera Erromako Frantziaren Akademia ikasi zuen. Frantziara itzuli zen eta 1735ean Suediatik deitu zioten bertako gorteko lanetan parte hartzeko. Suedian Erregearen Lehen Eskultorea izendatu zuten eta, halaber, Stockholmeko Akademiaren zuzendaria; azken postu hori hil arte bete zuen. 

## Obra batzuk 
Bouchardonen lanak oraindik ere ikus daitezke:
* Stockholmeko Gazteluaren Errege Kaperaren dekorazioa
* Gaztelu bereko Suediako erregeen irudiekin berunezko medailoiak, Gustavo I.a Suediakoarengandik Karlos XI.a Suediakoa arte
* Stockholmeko Errege Jauregiaren mendebaldeko fatxadan ikus daitezkeen irudi asko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bouchardonen lanak Stockholmeko Museo Nazionalean.
Il barone rampante

***Il barone rampante*** (euskaraz *Baroi igokaria*), 1957ko Italo Calvino italiar idazlearen eleberri bat da. 

*Bizkonde erdibitua* (1952) eta *Zaldun hutsala* (1959) eleberriekin batera trilogia bat osatzen du.

## Argumentua 
Hamabi urte zituela, Cosimo Piovasco, Rondóko baroia, familiaren tiraniaren aurkako errebeldia keinu gisa aitaren etxeko lorategiko arte zuhaitz batera igo zen. Egun hartan bertan, 1767ko ekainaren 15ean, Ondariviako markesen alaba topatu eta zuhaitzetatik inoiz ez zela jaitsiko iragarri zien. Ordutik aurrera eta bere bizitzaren amaierarte, Cosimo berak bere buruari ezarritako diziplina bati leial mantenduko zaio. Bien bitartean, Cosimok Frantziako Iraultza eta Napoleondar Gerretan parte hartuko du, bere garaiko gauza eta bertakarien barnean eta kanpoan egoteko beharrezkoa den distantzia hori inoiz abandonatu gabe.

## Kanpo estekak
Okin-legamia

thumb|225x225px|Legamia freskoa.
**Okin-legamia** hainbat *Saccharomyces cerevisiae* anduitatik, bakarrik edo nahasirik, lortutako legamia da, ogia hartzitzeko erabiltzen dena. Eskuarki, prentsatutako kubo moduan edo pikor deshidratatuetan merkaturatzen da, edo, gutxiagotan, isurkari moduan.

Sarritan garagardo-legamiarekin nahasten bada ere, *Saccharomyces cerevisiae* anduietatik ere eratorritakoa, bere osaera eta eraginengatik ezberdina da. Bereziki, garagardo legamiak baino gantz-azido gutxiago dauka2.

Jaikitzearen prozesu fisikokimikoa ikazkai dioxidoaren ekoizpenarekin lotutako laspel-askapenarekin azaltzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Legamia natural
* Hauts altxagarri

## Kanpo estekak
Mariasilvia Spolato

**Mariasilvia Spolato** (Padua, Italia, 1935eko ekainaren 26a &ndash; Bolzano, Italia, 2018ko urriaren 31) LGBT eskubideen ekintzaile italiarra izan zen. Homosexualen eskubideen aldeko mugimenduaren aitzindarietako bat izan zen, eta Italian homosexualitatea publikoki adierazi zuen lehen emakumea. Hori dela eta, diskriminatua izan zen, batez ere eremu profesionalean.

## Biografia 
Paduan jaio zen 1935eko ekainaren 26an eta hiri berean, 1961ean, bikaintasunez graduatu zen matematika zientzietan. Bolada batez Milanen lan egin eta bizi izan zen. Erromara joanda, 1971n Homosexualen Askapenerako Frontea (FLO) sortu zuen, ondoren Frente Unitario Homosexual Iraultzaile Italiarrarekin (FUORI) bat egin zuena.  Angelo Pezzanarekin batera, 1971n "Fuori" aldizkaria sortu zuen, geroago herrialdeko lehenengo gay erakundea bihurtu zena.  *Panorama* astekariak argitaratu zituen manifestazioan parte hartu zuenaren argazkiak, eta horrek arazoak sortu zizkion. Familiak harekin harremanak moztu zituen, bikotekideak utzi egin zuen berarekin zuzenean erlazionatuko ote zuten beldurrez, eta matematikako irakasle gisa lan egiten zuen Unibertsitateak kaleratu egin zuen. 

Orduko Italian, eskubide zibilen frontean dena posible zela zirudienean, Mariasilvia ekintzaile nekaezina izan zen. Argazkigintzaren zale amorratua, italiar neofeminismoaren lehen poesia lesbiana argitaratu zuen, baita eskubide zibilen bibliatzat hartzen den liburu bat ere, "*Los movimientos de liberación homosexual".

## Lanak 
* *Movimientos de liberación homosexual* , Milán, Asterisco Edizioni  , 2019. (Introducción de Elena Biagini, contribución de Dacia Maraini)
* *Movimientos de liberación homosexual* , Roma, La nueva izquierda, 1972. (prefacio de Dacia Maraini ) 
* *Conjuntos y matemáticas: con 120 ejercicios 1969/1972* , Bolonia, Zanichelli, 1970. 

## Bibliografia 
* Mariasilvia Spolato, *I movimenti omosessuali di liberazione*, 2019, Asterisco Edizioni, .
* Elena Biagini, *L'emersione imprevista. Il movimento delle lesbiche in Italia negli anni '70 e '80,* Pisa, Edizioni Ets, 2018, 
* Gianni Rossi Barilli, *Il movimento gay in Italia*, 1999, ( et 978-8807815591)
* Myriam Cristallo, *Uscir fuori: dieci anni di lotte omosessuali in Italia : 1971-1981*, 2017, ()
* Andrea Pini, *Quando eravamo froci: gli omosessuali nell'Italia di una volta*, 2011, ()
* Massimo Consoli, *Independence gay: alle origini del Gay pride'', 2000, ()

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kıvanç Tatlıtuğ

**Kıvanç Tatlıtuğ** —turkierazko ahoskera: [kɯvantʃ tatɫɯtuː]— (Adana, Turkia, 1983ko urriaren 27a) aktorea, modeloa eta saskibaloi jokalari ohia da. Turkian gehien ordaintzen zaion aktoreetako bat da, eta sari ugari irabazi ditu, horien artean hiru Golden Butterfly sari eta Yeşilçam Zinema Saria. Tatlıtuğek Turkiako modelo onenaren eta munduko modelo onenaren lehiaketak irabazi zituen 2002an. Tatlıtuğ Turkiako aktore nagusi gisa finkatu da, arrakasta handiko telesailetan hainbat rol jokatuta, hala nola *Menekşe ile Halil* (2007–2008), *Aşk-ı Memnu* (2008–2010), *Kuzey Güney*(2011–2013) eta *Cesur ve Güzel* (2016–2017) telesailetan. Horiek guztiek kritikaren ospea eta nazioarteko errekonozimendua ekarri diote. Ondorioz, Arman ikertzailearen rola jokatu du Netflix konpainiaren *Into the Night* (2020–2021) eta *Into the Deep* (2022) telesailetan.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Hauts altxagarri

thumb|Koilaratxokada bat hauts altxagarri.
**Hauts altxagarria** oreari gehitzen zaion gai kimikoa da. Legamia ordezten du altxagarri gisa; hori dela-eta, **legamia kimiko** ere deitu izan zaio.

Hauts altxagarriak karbonato bat eta azido bat baino ez du edukitzen. Urak eta azidoak karbonatoa deskonposatzen dutenean ikazkai dioxidoa sortzen da, eta, besteak beste, horrek jaikitzea eragiten du.

Beste usainik eta zaporerik sortzen ez denez, legamiarekin gertatzen den eran, labean egindako jakiaren zaporea ez da aldatuko, orean geratzen den gatz-kopurua izan ezik.

Hauts altxagarriak sodio bikarbonato (sodio hidrogenokarbonatoa [NaHCO3]) eta azido zitriko edo potasio bitartrato kopuru berdinak izaten ditu. Irinari hauts altxagarria gehitzen zaionean, irin altxagarriduna lortzen da.

Erreakzioaren ekuazioa hau da:

    NaHCO3(aq) + H+(aq) ⟶ Na+(aq) + CO2(g) + H2O

## Ikus, gainera 
* Legamia natural
* Okin-legamia

## Kanpo estekak
Aurangzeb

**Abu l-Mudhaffar Muhammad Muhyi l-Din Awrangzib Alamgir Badxah i-Ghazi**, ezagunagoa **Aurangzeb** (persieraz اورنگزیب‎, "tronuaren apaingarri") izen laburrarekin (1618 - 1707) 49 urtez ia indiar kontinente osoa gobernatu zuen mogol enperadorea izan zena, dinastia horretan seigarrena, tronu-izen gisa **Alamgir** (persieraz: "munduaren menderatzaile") izena erabili zuelarik. Inperio horren azken agintari efikaztzat jotzen da historia askotan, ondoren India dekadentzian sartu zelakoan. 

## Eragin politikoa 
Xaria legea eta ekonomia islamiarra Indiako azpikontinente osoan erabat ezarri zuen. Buruzagi militar efektiboa izan zen, eta haren gobernua goraipatu egin dute, nahiz eta Indiako historiako gobernari eztabaidagarrientzat ere deskribatu duten. Hedatze nabarmena izan zuen inperioak bere agintaldian, hedadura handiena lortuz, Indiako azpikontinente ia osoa. Bere bizitzan zehar, hegoaldeko garaipenek 4 milioi kilometro koadrora zabaldu zuten Mogol Inperioa, eta 158 milioi bizilagun baino gehiago zeuden esparru horreta. Kaligrafia islamiko eta arabiarreko lanak ere babestu zituen.

Historialariek Aurangzeben bizitzaren eta erregealdiaren interpretazio ugari egin dituzte urteetan zehar, eta horrek oso ondare konplexua ekarri du. Kritikoek argudiatzen dute bere aurrekoen tolerantzia erlijiosoa ezabatu zuela, *jizya* zerga eta etika islamikoan oinarritutako beste politika batzuk sartu zituztela, Indiako tenplu hinduak bota zituztela, eta hainbat aurkari politiko hil zirela bere aginduz: Dara Shikoh anaia zaharrena, Sambhaji maratha erregea eta  jokoaren Tegh Bahadur guru sikha. Aurangzeb modu positiboagoan baloratzen dutenek diote tenpluen suntsiketa ez zela hainbestekoa izan izan dela, eta suntsituak baino tenplu gehiago eraiki zituela, haiek mantentzeagatik ordaindu zuela. Halaber hindu gehiago erabili zituela bere burokrazia inperialean bere aurrekoek baino, eta hinduen eta musulman xiiten aurkako intolerantzia borrokatu zuela.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudette Colvin

**Claudette Colvin** (1939ko irailaren 5a - Texas, 2026ko urtarrilaren 13a) Alabamako emakume afro-amerikarra eta erizain erretiratua izan zen. Historialari batzuen iritziz, Afro-amerikarren eskubide zibilen mugimenduaren aitzindaria da.

## Bizitza 
Colvin Booker T. Washington High School-eko ikaslea zen Montgomery konderrian (Alabama) 1955eko martxoaren 2an. Egun horretan, 15 urte zituela, uko egin zion eserlekua uzteari autobusean emakume zuri bati, eta atxilo hartu zuten horregatik. 

Gertaera hura bederatzi hilabete lehenago jazo zen Rosa Parks-ena baino. Arrazoi berberagatik atxilotu zuten Parks 1955eko abenduaren 1ean, baina hari gertatutakoak oihartzun eta eragin handiagoak izan zituen ondoren piztuko zen eskubide zibilen aldeko borrokan. Izan ere, Colvin haurdun geratu zen berehala eta, ama gazte eta ezkongabea izanda, NAACP mugimenduak zalantzan jarri zuen haren izen ona sinbolo gisa erabiltzeko eskubide zibilen alde,  eta Rosa Parks langile heldua hobetsi zuen zeregin horretarako. eta erizain gisa jardun zuen lanean zahar egoitza batean hogeita hamabost urte, harik eta 2004an erretiratu zen arte. Ez da inoiz ezkondu.

## Colvin amerikar kulturan 
Rita Dove poeta estatubatuarrak "Claudette Colvin lanera doa" poema idatzi zuen,  *On the Bus with Rosa Parks* liburuan argitaratua 1999an. John McCutcheon folk kantariak  musikalizatu egin zuen poema hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Peeters

**Clara Peeters** edo **Clara Lamberts** (Anberes?, c., 1580/1590-1621. urtearen ondoren) margolari flandestarra izan zen, hegoaldeko Herbehereetan (gaur egungo Belgikan) natura hila hasi zuenetako bat. Natura hilen objektuetan ezkutatutako autorretratuaren erabilera ezagutaraztea izan zuen ezaugarri, beste artista askok imitatu zituenak. 2016. urtean, Clara Peeters izan zen Prado Museoko erakusketa bateko lehen emakume margolaria.

## Biografia 
Biografia ezezaguna izan arren, Jan Peetersen alaba izan zela uste da. Anberesen jaio zen, eta 1594ko maiatzaren 15ean bataiatu zuten Santa Walpurgis elizan. Artista goiztiarra izan zen, 1607an ezagutu zen lehen lana (G*alleten natura hila*, La Haya, Hoogsteder galeria) pintatu baitzuten. Ikerketa berriagoek, ordea, adierazten dute Malinetan jaio zela 1587 inguruan eta artista-familia batean. Clara Lamberts izanik bere izena, Henrick Peeters II margolariarekin ezkondua.

## Lanak 
Natura hilen generoan espezializatuta zegoen, batez ere gosari eta lore-eszenen egile gisa, non itxuraz ordenarik gabe metatzen diren metalezko edo zeramikazko objektu preziatuak, loreekin, fruituekin eta arrantza edo ehiza-piezekin batera, kolore anitzeko multzo bat sortuz.

Xehetasunean zorrotza, Peeters-ek miniaturazko autorretratu txikiak sartu zituen bere bodegoi batzuetako kopen erreflexuetan. Ehundurak bereizteko orduan ere oso trebea zen. Zenbait autorek sinbolismo erlijiosoak aipatzen dituzten beren pinturetan, bereziki *Natura hila arrain eta katu batekin* (Emakume Artisten Museo Nazionala), non arraina Kristoren sinboloa, gurutze baten posizioan egongo litzatekeen.
[thumb|250x250px|*Mahaia*, 1611, olio-pintura taula gainean, 52 x 73 cm. Madril, [Pradoko Museoa|Prado Museoa, Isabel Farnesio erreginaren bildumakoa.]]
Wendy Wasserstein-ek The *Heidi Chronicles* filmean aipatzen du Clara Peeters. Estatu Batuetako idazleak dio Peetersen lana gutxietsi egin zutela emakume izateagatik. 

Pradoko Museo Nazionalak bere bodegoi onenetako lau ditu, bilduma errealekoak, eta horietako hiru 1611n sinatuak. Museo bakar batean ikus daitekeen obra-multzorik zabalena osatzen dute, artista horren ekoizpen ezaguna oso urria baita eta hainbat bildumatan sakabanatuta baitago (horietako batzuk pribatuak dira). 

2016. urtean, Clara Peeters izan zen Pradoko Museoan erakusketa batean protagonista izan zen lehen emakume pintorea, Anberesko Arte Ederren Errege Museoarekin elkarlanean antolatuta. Bere erakusketarekin batera, Europa Modernoaren hasieran emakume artisten egoeran jarri zen fokua. Garai hartako emakume margolari gutxi batzuen artean, ez zegoen baimenduta marrazketa anatomikoa, gorputz maskulino biluziak naturaletik aztertzea eskatzen baitzuen. Horrek ikasteko aukerak murrizten zituen eta, horregatik, margolari asko bodegoian espezializatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pradoko Museoko lineako entziklopediako biografia.
* Natura hila arrainekin, ostrekin eta izkirekin, Rijksmuse, Amsterdam.
* National Museum of Women in the Arts.
* Artcyclopedia
Aljeriar

**Aljeriarrak** Aljeriako kultura eta jatorria dutenak dira, arabieraren aljeriar aldaera eta amazigera ama hizkuntzak dituztenak.

Aljerian bertan, %91a kostaldean, bizi diren 45 milioi aljeriarrez gain, Frantzian, Kanadan, Italian Espainian eta Erresuma Batuan diaspora zabala ere badago.

Gertuko magrebtarrek bezala, berbere, arabiar eta beltz jatorria dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mariana Rodríguez del Toro

**Mariana Rodríguez del Toro de Lazarín** (Mexiko Hiria, . - *ibid.*, 1821. urtearen ondoren) ideologia liberaleko emakumea izan zen, Mexicano Independentziaren alde borrokatu eta, senarrarekin batera, erregeordetzaren gobernuaren aurka konspiratu zuena. 

## Biografia 
Manuel Lazarán izan zuen senarra, bera bezala matxinatuen alde zegoena. 1811ko apirilaren 8an Félix María Callejaren mezulari bat iritsi zen Mexiko Hirira, Ignacio Elizondo erregezaleak traizionatu zituen buruzagi independentistak harrapatzearen berri emanez. Francisco Xavier Venegas erregeordeak berri eman zion populazioari eta pozez ospatu zuen garaipena, Aste Santua izan arren.

Independentziaren aldeko ideiak zituzten konspiratzaileak literatur solasaldietan elkartzen hasi ziren, beren buruzagien porrotaren eta harrapaketaren berri izan zutenean eta mugimendua suntsituta zegoela ondorioztatu zuten. Hala ere, Mariana Rodríguez del Torok, baikortasunez, animatu zituen:*Zer gertatzen da, jaunak? Amerikan ez al dago beste gizonik preso hartu dituzten jeneralez gain?*

*Presoak askatu: har dezagun hemen erregeordea, urka dezagun!  Mariana Rodríguez del Toro.*Solasaldian, Marianaren ideiarekin jarraitzea adostu zen eta erregeordearen aurkako erasoaren data zehaztu zen. Hala ere, konspirazioaren planak porrot egin zuen, José María Gallardok traizionatu egin  baitzituen, La Merced elizara joan zen Aita Camargorekin aitortzera. Apaizak aitormenaren sekretua urratu egin zuen eta erregeordeari konspiratzaileen berri eman zion.

Mariana eta bere senarra atxilotu egin zituzten. Miguel Bataller epailea izan zen, parte hartu zutenen prozesuko buru. Preso eta mehatxatuta egon arren, Marianak ez zuen bere taldeko inor salatu. 1820ko abendura arte, Lazarín ezkontideak ez zituzten askatu. Mariana ordea,  1821eko lehen hilabeteetan hil zen herrialdeko Independentziaren lekuko izan gabe.

## Ohoreak eta aitorpenak 
thumb|150px|Mariana Lazarín kalea Mexiko Hiriko auzoan
thumb|150px|Mariana Lazarín kalea La lagunilla auzoan
* Marianaren izena urrezko letrez idatzi zen Kongresu Aretoan. 
* Mexiko Hiriko "Centro Histórico" auzoko kale batek bere izena darama.
* Lehen hezkuntzako eskola bat dago Veracruz hirian eta portuan, bere izenarekin.
* Toluca hirian ere lehen hezkuntzako eskola bat dago bere izenarekin.
* Era berean, Leongo Hirian, Guanajuaton, Colonia Jardines de Oriente-n, *Mariana Rodríguez de Lazarín* Hiriko Lehen Hezkuntzako Eskola dago.
* Bere izena Independentziaren heroiekin batera dago idatzita, legea irudikatzen duen estatuaren oinarrian, Erreformaren pasealekuan dagoen Independentziaren Zutabean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* BERBERA Editores (2004). Cien breves biografías de mexicanos célebres. Berbera editores. ISBN 968-5275-40-8.
Adina Emilia de Zavala

**Adina Emilia De Zavala** (1861eko azaroaren 28a - 1955eko martxoaren 1a) Texasko historiaren irakasle, historialari eta kontserbazionista estatubatuarra izan zen. Bere ahaleginak Alamo Long Barrack Gotorlekua hurrengo belaunaldientzat salbatzea ekarri zuen. Augustine De Zavalaren (jatorriz de Zavala, Lorenzo de Zavalaren semea, Texasko Errepublikako lehen presidenteordea) alaba zen . Adinaren ama Julia Tyrrell De Zavala Irlandan jaio zen. 1994an, 86 zenbakiarekin markatutako Texasko mugarri historikoa Alamo Plazan jarri zuten De Zavala omentzeko.  2008an, Texasko 15124 zenbakidun marka historikoa St. Mary's hilerrian jarri zuten De Zavalak Texas-i egindako ekarpenak omentzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorenzo de Zavala

**Manuel Lorenzo Justiniano de Zavala y Sanchez** (1788ko urriaren 14a - 1836ko azaroaren 15a), **Lorenzo de Zavala** izenez ezagutzen dena, mediku, politikari, diplomatiko eta idazle mexikarra eta gero texastarra izan zen.  Yucatánen jaio zen Espainiaren menpe, 1824an Mexikoko Lehen Errepublika Federalaren konstituzioa idazten parte hartu zuen Mexikok Espainiatik independentzia lortu ostean. Urte batzuk geroago, gertaera aipagarri baten bidez, garai hartako Mexikoko etsai errebeldearentzat, Texasko Errepublikarentzat, konstituzio bat idazten ere lagundu zuen, 1836an Mexikotik independentzia ziurtatzeko.  Zavalak adimen zorrotza omen zuen eta hizkuntza anitzak menperatzen zituen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kieran Smith

**Kieran Smith** (Ridgefield, Connecticut (AEB) 2000ko maiatzaren 20a) igerian aritzen den kirolari estatubatuarra da.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat lortu zituen: *400 m estilo libre*an, brontzezko domina lortu zuen 3.43,94ko denborarekin, Ahmed Hafnaoui tunisiarraren (urrezkoa, 3.43,36koarekin) eta Jack McLoughlin australiarraren (brontzezkoa, 3.43,52koarekin) aurretik sailkatuz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, zilarrezko domina bat eskuratu zuen 4x200 m librean.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Robert Finke

**Robert Christian Finke** (Tampa, Florida (AEB) 1999ko azaroaren 6a) igerian aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina lortu zituen: *800 m estilo libre*an, urrezko domina lortu zuen 7.41,87ko denborarekin, Gregorio Paltrinieri italiarraren (zilarrezkoa, 7.42,11koarekin) eta Mykhailo Romanchuk ukrainiarraren (brontzezkoa, 7.42,33koarekin) aurretik sailkatuz.*1500 m estilo libre*an, berriro, urrezkoa lortu zuen 14.39,65ko denborarekin, Mykhailo Romanchuk ukrainiarraren (zilarrezkoa, 14.40,66koarekin) eta Florian Wellbrock alemaniarraren (brontzezkoa, 14.40,91koarekin) aurretik sailkatuz.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, urrezko domina lortu zuen 1.500 m estilo librean eta zilarrezkoa 800 m librean.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
The French Dispatch

***The French Dispatch***, 2021eko Wes Anderson estatubatuarrak zuzendutako drama-komedia film bat da. Benicio del Toro, Adrien Brody, Tilda Swinton, Léa Seydoux, Frances McDormand, Timothée Chalamet, Lyna Khoudri, Jeffrey Wright, Mathieu Amalric, Stephen Park, Bill Murray eta Owen Wilson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Egunkari estatubatuar batek gehigarri berezi bat dauka; Frantziako bizitza kulturalafren berri ematen duen *The French Dispatch* aldizkaria. XX. mendean, Frantzian, fikziozko hiri batean (*Ennui* izenekoa, zeinean Parisen arrastoak ikus daitezkeen baina irudi asko Anguleman errodatuak diren) dago kokatua aldizkariaren erredakzioa, eta bertan kontatzen direnak neurri batean estatubatuarrek Parisekiko duten faszinazioa islatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pedro Altube

**Pedro de Altube Idigoras** (1827ko apirilaren 27a - 1905eko abuztuaren 8a) euskal jatorriko estatubatuar abeltzaina izan zen, eta bere anai Bernardorekin batera, Nevadako ipar-mendebaldeko *Spanish Ranch* etxalde ezaguna sortu zuen. Pedro Altube eta bere anaia Bernardo Euskal Herritik Argentinara emigratu zuten eta handik, 1849an, Kaliforniako urrearen bila joan zen, eta dirutza txiki bat bildu zuen meatze-esparruetan ez ezik, ganadu eta esne-lanetan ere. Orduan Altube anaiek etxalde bat ezarri zuten Nevadako ipar-ekialdean — Independence Valley-n, Elko konderrian, Tuscaroratik gertu dagoen *Spanish Ranch* etxalde zabala eta oparoa. 

Pedro bat-batean hil zen, ustekabean, garun-isuri baten ondorioz, 1905ean, eta familia-panteoian sartu zuten Colmako Santa Cruz hilerrian.

1960an, National Cowboy & Western Heritage Museum-eko *Hall of Great Westerners* Aretoan sartu zuten "Father of Basques in America" gisa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olaetxea dorretxea (Altzola)

**Olaetxea dorretxea** Elgoibarko Altzola auzoan dagoen eraikin bat da, gaur egun oso hondatua. Garai batean, dorretxe hau ermita, burdinola, biltegi eta errotaz osatutako multzo arkitektonikoaren parte izan zen.

## Kokapena 
thumb|Presa eta gaur egungo zentral elektrikoa; eskuinean dorretxearen aztarnak.
Olaetxea Altzolako auzunean kokatua dago, bilgunera iritsi aurretik eta Mixpilibar bihurgunea eta zubiaren artean.

## Izendapena 
Gaur egun Olaetxea izenarekin ezagunagoa bada ere, Altzolakoa ere esan izan zaio. Iturri batzuetan Andonaegi bezala ere aipatu izan da, baina badirudi auzoko beste dorre desagertu baten izenarekin konfusioa dela.

## Historia 
thumb|Dorretxearen hiru hormen barruko ikuspegia.
Altzola garraio ontzien portu garrantzitsua izan zen Debara arte doan ibaiaren tartean. Ibaian behera etorrita, Olaetxea portu flubial honen lehen eraikina zen,

Olaetxe ondoko ermita "Kontzezio" Andra Mariari eskainia zegoen. 1860. urtetik aurrera ez zen kulturik egiten bertan, baina 1936ko gerra amaitu arte, ostegun eta ostiral santuko prozesioak bertaraino ailegatzen ziren. Ermita honen hormak etxe bat egiteko aprobetxatu ziren ("Kontzezionekoa"), 1953an errepidea zabaltzearekin batera bota zena. Ermita aspaldi desagertuta egon arren, errepide alboko harmoran itsatsia haren harrizko gurutze bat ikus daiteke.

Pedro Perez de Castro margolariak Altzolako bainuetxean eginiko egonaldi batean dorrearen litografia bat egin zuen, "*Castillo de Ondonayegui*" izenburuarekin argitaratu zuena “*Álbum de paisajes y vistas de España*” izeneko seriean. eta korrontearen indarretik babesten duen kontra-horma bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia Bono

**Amaia Bono Jiménez** (Gasteiz, Araba, 1989ko abenduaren 11) antzerki aktorea da.  

## Biografia 
### Formakuntza 
Arte Dramatikoko ikasketekin (TAE. Gasteiz) UCLMk Praktika Eszenikoko eta Ikusizko Kulturako Masterra egin du, Ekitaldiak eta Kultura Espazioak Kudeatzeko Masterra ere egina du eta Gizarte Hezkuntzan graduatu da UNEDen.2020an Experta en género y estudios culturales NUPtik.

### Artista ibilbidea 
Amaia Bonok Eszena Arte Tailerrean ikasi zuen eta bi urtetan zehar Parasite Kolektiboaren Antzerki Ikerketa Laborategian parte hartu zuen; UCLM-en Antzerki Praktikan eta Ikusentzunezko Kulturan master-ikasketak egin zituen; eta UNED-en Gizarte-Heziketan graduduna da. Save The Children, Amnistia Internacional edo Asve elkarteekin, arte eszenikoetatik gizarte-eraldaketarako proiektuak gidatuz lan egin eta gero, gaur egun antzerki lengoaia berrien bilaketan dago murgilduta.

Bere ibilbide profesionalaren azken aldian artista egoiliarra izan zen Gasteizko Baratza Aretoan eta Madrilgo Duque Kondearen Zentroan, ACT Festival 2019 (Bilbo) jaialdiak aukeratutako *Ahora Ya* proiektuarekin. Artearekin lan egin du, Murtziako Parraga Zentroan garatutako *Torre de Babel* proiektuko koordinazio-taldeko kide gisa. Proiektu horrekin Madrilgo Matadero nabeetan garatutako *AprenDanza* (Lova) programan ere parte hartu zuen prozesuen bideratzaile gisa. Damián Montesdeocarekin batera *Cuando las Cobras Cosan Sentido,* hizkuntzaren aukeren inguruko lan eszenikoa sortu zuen, Gasteizeko 150gr jaialdian programatu zena eta Donostiako Tabakaleran, Katapultako topaketan, lan honekin Cibeles eta Pedagogia Ikustezinak zentroak *Levadura* programarako sortzaile gisa hautatu zuten, sorkuntza garaikidearen bidez lehen hezkuntzako ikasleekin hizkuntza-gaitasunak lantzeko.Ikertzaile independente gisa eta Gazte Sortzaileentzako INJUVE laguntzari esker,  *Momentum* lanean jarri du arreta, MPECen esparruan hasitako ikerketa eszenikoaren barruan. 
**Torre de Babel*

* *Momentum.* 
* *Ahora, ya.* 
**Cuando las Cobras Cosan Sentido.*
**Belarriprest.*

## Sariak eta bekak 
* *Levadura* programatik saria jaso zuen, Programa de residencias de creadores en escuelas sailean.
* 2018an *Getxoarte* saria jaso zuen *Ahora, ya* antzezlanagatik. 
*2021ean Eusko Jaurlaritzak beka eman zion *Tropezar dos veces (La Repetición)* ikerketa lana egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Euskaldunak daude, erdaldunak daude, eta gero gu, akastunak* Berria, 2024.02.23

* *Cuando las Cobras Cosas sentido*Youtube
Honoris causa

[thumb|[Maastrichteko Unibertsitatea|Maastrichteko Unibertsitateko Jimmy Wales-i (2015)emandako ***honoris causa*** doktoretza.]]
***Honoris Causa*** edo '''*honoris causa* doktore'* titulu akademiko bat da, unibertsitate batek (edo tituluak ematen dituen beste erakunde batek) ohiko prozeduratik kanpo ematen duena, hau da, matrikulazioa, bertaratzea, ikasturteko kredituak lortzea, eta azterketak aprobatzea exijitu gabe. Latinezko ad *honorem* ("ohoreagatik") esaldia ere erabili ohi da. Titulua doktoretza mailakoa izan ohi da, edo maisutza-titulu bat, eta erakunde akademikoarekin aldez aurretik loturarik ez duen norbaiti ere eman dakioke. 

Titulua, askotan, eremu jakin bati edo, oro har, gizarteari egindako ekarpenak ohoratzeko modu gisa ematen da.

Batzuetan, titulu horiek curriculum vitae-an (CV) sari gisa sartzea gomendatzen da, eta ez hezkuntza atalean. Theodore Hesburghek ohorezko titulu gehienen errekorra izan zuen, eta 150 sari jaso zituen bere bizitzan.

## Euskal Herriko Unibertsitateko zenbait 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* EHUko *Honoris Causa'' doktoreak

## Kanpo estekak
Serenity (2005eko filma)

***Serenity***, 2005eko Joss Whedon estatubatuarrak zuzendutako zientzia-fikzio eta abenturazko film bat da. Joss Whedon berak zuzendutako *Firefly* (2002) telesailean oinarritua dago. Nathan Fillion, Alan Tudyk, Adam Baldwin, Summer Glau eta Chiwetel Ejiofor aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XXVI. mendea, Gerra Galaktikoa irabazi ondoren, Lurreko bi potentzia  agusiak diren AEB eta Txina elkartu eta Aliantza Unibertsala deritzon gobernu totalitario bat osatuko dute. Malcolm Reynolds (Nathan Fillion) eskarmentu handiko kapitaina eta gerra beteranoak bere Serenity espaziontzia alokatuz eta legezkanpoko lanbideak eginez aurrera bizimodua ateratzen du. Bere familia bakarra errebelde eta disidenteez osatutako talde txiki bat da. Malcomek eskifaira bi kide berri gehituko ditu, Simon Tam (Sean Maher) doktorea eta haren arreba River Tam (Summer Glau) izaera desorekatua eta botere telepatikoduna. Malclmek berehala anai-arrebak Aliantzarengandik ihesi dabiltzela jakingo du ta Aliantza neska atzeman arte ezeren aurrean geldituko ez dela da. Ta halaxe, Serenity espaziontziko eskifaia Aliantzaren gudaroste boteretsua eta espazioaren azken mugetan harat-honata dabiltzan Raver barbaroen artean aurkituko dira. Honela bada, benetako arriskyan agian Serenity espaziontziaren barnean dagoela habetzen hasiko dira.  

## Aktoreak 
* Nathan Fillion: Malcolm "Mal" Reynolds kapitaina
* Gina Torres: Zoë Alleyne Washburne
* Alan Tudyk: Hoban "Wash" Washburne
* Morena Baccarin: Inara Serra
* Adam Baldwin: Jayne Cobb
* Jewel Staite: Kaywinnet Lee "Kaylee" Frye
* Sean Maher: Simon Tam
* Summer Glau: River Tam
* Ron Glass: Shepherd Book
* David Krumholtz: Unibertso jauna
* Chiwetel Ejiofor: Operatiboa
* Michael Hitchcock: Mathias doktorea
* Sarah Paulson: Caron doktorea
* Yan Feldman: Mingo
* Rafael Feldman: Fanty

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Manos Hatzidakis

**Manos Hatzidakis** (; Xanti, 1925eko urriaren 23a - Atenas, 1994ko ekainaren 15a) greziar musikagilea izan zen.

Pianoa, biolina eta akordeoia jotzen ikasi zuen. Menelaos Pallandiosekin musika aurreratua ikasi zuen, baita filosofia ere Atenasko Unibertsitatean , eta beste musikari, idazle eta intelektual batzuekin harremanetan jarri zen. Alemaniar okupazioan greziar erresistentziako kide izan zen. Ameriketako Estatu Batuetara erbesteratu zen Greziako diktadura militarrean.

Zinemarako musika, abestiak, pop musika, poemetarako musika eta musika-lanak konposatu zituen. 1960an jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen. Mikis Theodorakisekin batera *Éntekhno* forma musikalaren bultzatzaileetako bat izan zen.

## Lanak 
* *Adoulotoi Sklavoi* (1946)
* *Kokkinos Vrahos* (1949)
* *Dyo Kosmi* (1949)
* *Nekri Politeia* (1951)
* *O Grousouzis* (1952)
* *Agni Tou Limaniou* (1952)
* *Stella* - *Στέλλα* (1955)
* *Η κάλπικη λίρα* (1955)
* *O Drakos* (1956)
* *One Street Organ, One Life* (1958)
* *Never on Sunday* (Ποτέ Την Κυριακή) (1960)
* *Woe to the Young* (1961)
* *It Happened in Athens* (1962)
* *The 300 Spartans* (1962)
* *America America* (1963)
* *Topkapi* (1964)
* ''Gioconda's Smile* (Το Χαμόγελο Της Τζοκόντας) (1965)
* *Illya Darling* (1967)
* *Blue* (1968)
* *Reflections* (1969)
* *The Invincible Six* (1970)
* *The Pedestrian* (1973)
* *Sweet Movie* (1974)
* *Faccia di spia* (1975)
* *Memed, My Hawk* (1984)
* *Reflections* (2005)
* *Amorgos* (2006)
* *Six popular pictures*
* *For a little white seashell Op.1- preludes and dances for the piano'' (1948)

## Kanpo estekak
John Huarte

**John Gregory Huarte** (1944ko apirilaren 6a) futbol amerikarreko quarterback ohia da. Unibertsitateko futbolean jokatu zuen Notre Dameko Unibertsitatean Notre Dame Fighting Irish footboall talderako eta 1964ko Heisman Trofeoa irabazi zuen. Ondoren, Amerikako Futbol Ligan (AFL), National Football League (NFL) eta World Football Leaguen (WFL) talde batzuekin jokatu zuen profesionalki 1965 eta 1975 artean. Huarte College Football Hall of Fame-n sartu zen 2005ean.

## Biografia 
Huarte Kaliforniako Orange konderrian jaio eta hazi zen; bere aita Joseph euskal jatorriko liga txikiko beisbol jokalari ohia zen.   Familiak laranja eta aguakateen etxalde bat zuen eta Santa Anako Mater Dei Lizeoan graduatu zen 1961ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ray Abeyta

**Ray Martin Abeyta** (1956-2014) estatubatuar margolaria izan zen. Haren margolanak Latinoamerikako antzinako eta garaikideko gaien hibrido bat dira, Madonna pinturaren Cuzco Eskola estiloan, lowrider kulturan, Mexiko Berriko erretaula pintura tradizionala eta europar eta mesoamerikarren arteko topaketa kolonialisten irudikapenak.  

## Biografia 
Abeyta Mexiko Berriko Española herritik gertu dagoen Santa Cruz de la Cañada (423 biztanle) herrixka txikian hazi zen. Euskal jatorrikoa da. Txikitatik, bere familia hainbat trailertan bizi zen.  Mexiko Berriko iparraldeko lowrider kulturan hazi zen.  «Etengabe marrazten zuen haur goiztiarra» dela azaldu dute, eta bere aitari aitortu dio gaztetatik hasitako komunikazio bide gisa marrazteko bultzada eman izana. Abeytaren aita AEBetako armadan zerbitzu aktiboan zegoen bitartean, elkarren arteko harremana marrazkietan izan zuten. 

Abeytak Arte Ederretan lizentziatu zen Mexiko Berriko Unibertsitatean 1982an.  Bere arte-irakasleek pintura-estilo espresionista abstraktu bat landu nahi izan zuten, hala ere, Abeytak bere buruari, saiakeraren bidez, argiztapen barroko teknika ilusionistak irakatsi zizkion giza irudia erreproduzitzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuzenbide natural

[thumb|[Zizeron]]
**Zuzenbide naturala** doktrina etiko eta juridiko bat da, giza izaeran oinarritutako edo zehaztutako eskubideak daudela aldarrikatzen duena. Eskubide unibertsal multzo bat egotea aldarrikatzen du, idatzizko zuzenbidetik, zuzenbide positibotik eta ohiturazko zuzenbidetik gorakoak eta independenteak. Zuzenbide naturalean inspiratzen diren pentsalari edo pentsamendu-eskolen multzoari **iusnaturalismoa** deitzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zuzenbide positibo

**Zuzenbide positiboa** entitate burujabe batek (botere legegilea duen estatu-organoak emana) idatzitako arau juridikoen multzoa da.

Zuzenbide positiboa indarrean egon daiteke edo ez, arauak biztanleria jakin batentzat agintzen duen edo geroagoko arau bat aldarrikatzeak dagoeneko indargabetu duen kontuan hartuta.

Legea ez ezik, idatzita dagoen arau juridiko oro (dekretuak, akordioak, erregelamenduak, etab.) zuzenbide positibokotzat ere hartzen da. Beste era batera esanda, zuzenbide positiboa idatzita dagoen zuzenbidea da. Zuzenbide naturala (gizakiari datxekiona) eta ohiturazkoa (ohiturak emana) ez bezala, zuzenbide positiboa kolektiboki ezartzen da pertsonen bizikidetza arautzeari dagokionez, eta Estatuko erakundeek kode komun batean — lege idatzien multzo batean — ezarritakoaren arabera zigortzen dute, zeinak, aldi berean, adostasunez alda baitaitezke. Itun juridiko eta sozial batean oinarritutako legeak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chelsea Football Club (emakumezkoak)

thumb|270px
**Chelsea Ladies Football Club** Londresko Chelsea FC taldearen emakumezkoen atala da. Ingalaterrako Liga lau aldiz irabazi du eta Txapeldunen Ligako finala jokatu zuen 2021ean.

## Palmaresa 
* Txapeldunen Liga (0): finalista 2021ean.
* Ingalaterrako Liga (8): 2015, 2017-18, 2019-20, 2020-21, 2021-22, 2022-23, 2023-24, 2024-25.
* Ingalaterrako Kopa (2): 2015, 2018.
* FA WSL Kopa (2): 2020, 2021.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Giza izaera

**Giza izaera** kontzeptu filosofikoa da, eta, horren arabera, gizakiok berezko ezaugarri bereizgarri batzuk partekatzeko joera dugu, pentsatzeko, sentitzeko eta jarduteko moduak barne.

Askotan, terminoak gizakia zer den edo gizateriaren esentzia zer den atzematen duela esaten da. Terminoa eztabaidagarria da, halako esentziarik badagoen ala ez eztabaidatzen delako. Giza izaerari buruzko argudioak filosofiaren oinarri izan dira mendeetan zehar, eta kontzeptuak eztabaida filosofiko bizia eragiten jarraitzen du. Kontzeptuak ere paper bat betetzen du zientzian, neurozientzialariekin, psikologoekin eta gizarte-zientzialariekin, batzuetan baieztatzen baitute haien emaitzek giza izaeraren ideia bat eman dutela.

## Ikus gainera 
* Antropologia filosofiko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkongabe

**Ezkongabetasuna**, legezko aitorpenarekin, ezkontiderik ez duen pertsonaren egoera zibila da, ezkonduaren (lehenetsitako edo ordezko egoera zibilaren) aurkakoa. Egoera horretan dagoen pertsonari **ezkongabea** deitzen zaio. Hedaduraz, ezkongabe terminoa bikotekiderik (neska-lagunik edo mutil-lagunik) ez duen pertsonari ere aplikatzen zaio.

Gizarte batzuetan, modu oker, gutxiesgarri eta arruntean, zahartzen edo heldutasunera ezkongabe iristen den pertsonari neskazahar edo mutilzahar esaten zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bettino Ricasoli

**Bettino Ricasoli, 1. Brolioko kondea, 2. Ricasoli baroia** (Florentzia, 1809ko martxoaren 9a - Brolio gaztelua, Gaiole in Chianti, 1880ko urriaren 23a) italiar politikaria izan zen. Italiako lehen ministroa, Bi aldiz izan zen Italiako lehen ministro, 1861etik 1862ra eta 1866tik 1867ra.

1847an *La Patria* egunkaria sortu zuen. Toskanako Barne ministroa izan zen eta Piemonterekin batzea bultzatu zuen 1860an. Italiako parlamentuko diputatu hautatu zuten eta 1861ean Cavourren lekua hartu zuen lehen ministro gisa. Garibaldiko boluntarioak armadan sartzea onartu zuen, Giuseppe Mazziniren erbestea ezeztatu zuen eta alferrik saiatu zen Aita Santuarekin harremanak hobetzen. 1862an dimititu behar izan zuen, baina 1866an itzuli zen boterera. Urtebete geroago, dimisioa eman zuen berriro. Chianti ardoaren errezeta modernoaren sortzailea izan zen.
Ezkongai-harreman

[thumb|[Vicente Palmaroliren 'Konfesioa', 1883.]]
**Ezkongai-harremana** ezkongaien egoera da, hau da, bi pertsonaren arteko maitasun-harreman bat, ezkontzeko balizko asmoarekin. Prozesu horren bidez, bi pertsonak adiskidetasunetik haratuagoko harreman intimo bat garatzen dute.

Ezkongai-harremanaren aurreko testuinguruan, honako hauek egiten dira: gorteatzea, «maitakerietan/jolaskerietan ibili» izeneko jarduera (maitasun-harremanean lehen urratsak ematea), seduzitzea (formalizatzen ez den maitasun-jokoa, konpromisorik hartu gabe seinaleak ematea) eta amodiozko hitzorduak (,  edo elkar ezagutzeko asmoz egiten diren topaketak); Biek harremanari hasiera ematearekin ados egonez gero, bikotetzat jo da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Liberalismo klasiko

**Liberalismo klasikoa** kontzeptu zabala da, XVII. eta XVIII. mendeetan gertatzen diren ideia politikoak biltzeko erabiltzen dena, gai zibiletan monarkaren edo Estatuaren botere absolutuaren edo esku-hartzearen aurkakoak, eta esparru politikoan, erlijiosoan eta ekonomikoan aristokratek, klero ofizialak eta gremioek zituzten lege-pribilegioen aurkakoak, gizabanakoak bere gaitasun indibidualak eta askatasuna garatu ahal izan ditzan. Liberalismoaren jatorrizko korrontea da, eta askatasun zibilen alde egiten du, legearen agindupean eta merkatu-ekonomiaren alde. Liberalismo klasikotzat sailkatutako John Locke eta Montesquieuren ideiek eragin nabarmena izan zuten bai Iraultza Loriatsuan, bai Amerikako Estatu Batuen Independentzian eta Frantziako Iraultzaren hasieran.

XIX. mendean liberalismo klasikoak gizabanakoaren askatasuna bermatzean jarri zuen arreta nagusia, Estatuaren boterea mugatuz eta merkatu kapitalistako indarren boterea maximizatuz, XIX. mendean Europan eta Estatu Batuetan izandako Industria Iraultzari eta urbanizazioari emandako erantzun gisa. Askatasun zibilen alde egiten du, gobernu mugatu batekin, legearen agindupean eta *laissez-faire* politika ekonomikoan oinarrituta. XIX. mendeko liberalismo klasikoa XVIII. mendean sortu ziren ideietan oinarritzen da, hala nola Adam Smith, John Locke, Jean-Baptiste Say, Thomas Malthus eta David Ricardoren ideia hautatuetan, merkatu librean eta zuzenbide naturalean, utilitarismoan eta aurrerapenean zuen sinesmena azpimarratuz. Liberal klasikoak kontserbadoreak baino mesfidatiagoak ziren gobernuaren rolean, gutxienekoa ez bazen behintzat, eta batzuek Thomas Hobbesen gobernu-teoria hartu zutenean, Estatua gizabanakoek elkarrengandik babesteko sortu zutela uste zuten. Liberalismo klasikoaren belaunaldi honetako erreferente bat Herbert Spencer soziologo eta pentsalari ingelesa da, anarkismo filosofikora hurbildu zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josh Adams

**Joshua Huw "Josh" Adams** (Swansea, 1995eko apirilaren 21) galestar errugbilaria da, hegaleko eta gibeleko postuetan aritzen dena. United Rugby Championshipeko Cardiff Rugbyn jokatzen du 2019tik, eta Galesko errugbi selekzioan 2018tik.  2021ean hautatua izan zen British and Irish Lionsekin aritzeko. 2019ko Munduko Errugbi Kopako entsegugilerik hoberena izan zen.

## Ibilbidea 
* Llanelli: 2012–2015	
* Scarlets: 2013–2015	
* Worcester Warriors: 2015–2019	
** Cinderford R.F.C.: 2016 (utzita)
** Nottingham R.F.C.: 2016 (utzita)
* Cardiff Rugby: 2019-

## Palmaresa 
### Galesko selekzioa 
* Sei Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2019, 2021
** Grand Slam: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** laugarrena: 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tolosa-Capitole Unibertsitatea

**Toulouse-I-Capitole Unibertsitatea** () Frantziako hego-mendebaldeko Tolosako hiru unibertsitateetako bat da. Unibertsitatea gizarte zientzietan oinarritzen da (zuzenbidea, zientzia politikoak, ekonomia, administrazioa, etab.).

## Graduatu ospetsuak 
* Jean Tirole, frantziar ekonomialaria.
* Éloïc Peyrache, HEC Pariseko zuzendari nagusia

## Kanpo estekak 
* UTeko webgunea
Charles Demuth

**Charles Henry Buckius Demuth** (Lancaster, 1883ko azaroaren 8a - 1935eko urriaren 23a) estatubatuar margolaria izan zen.

Akuareletan espezializatu zen eta olio-margolaritzara aldatu zen bere ibilbidearen amaieran, prezisionismo izeneko estiloa garatuz.

Pennsylvaniako Arte Ederren Akademian eta Parisko Colarelli Akademian eta Julian Akademian ikasi zuen. Paristik Estatu Batuetara itzultzean, kubismoaren alderdi asko mantendu zituen. Georgia O'Keeffe eta Charles Sheelerrekin batera, prezisionismoaren kide nagusietako bat izan zen. Hiri- eta landa-paisaiak margotu zituen, askotan zubiekin eta etxe orratzekin.

## Lanak 

Demuth_Charles_The_Jazz_Singer_1916.jpg|*The Jazz Singer* (1916)
Bermuda No. 2, The Schooner MET DP242074.jpg|*Bermuda No. 2, The Schooner* (1917)
Demuth_Charles_Trees_and_Barns_Bermuda_1917.jpg|*Trees and Barns Bermuda* (1917)
Charles Demuth, American - In Vaudeville (Dancer with Chorus) - Google Art Project.jpg|*In Vaudeville (Dancer with Chorus)*, 1918
Demuth_Charles_Turkish Bath with Self Portrait_1918.jpg|*Turkish Bath with Self Portrait* (1918)
Demuth_Charles_The Boat Ride from Sorrento.jpg|*The Boat Ride from Sorrento* (1919)
Demuth_Charles_Wild_Orchids_1920.jpg|*Wild Orchids* (1920)
Demuth_Charles_Spring_1921.jpg|*Spring* (1921)
Demuth_Charles_Incense of a New Church, 1921.jpg|*Incense of a New Church* (1921)
Brooklyn Museum - Roofs and Steeple - Charles Demuth - overall.jpg|*Roofs and Steeple* (1921)
Demuth_Charles_Aucassiu_and_Nicolette_1921.jpg|*Aucassin and Nicolette* (1921)
Study for Poster Portrait Marsden Hartley by Charles Demuth.jpeg|*Study for Poster Portrait, Marsden Hartley* (1921) (c. 1923–1924)
Charles-Demuth-Sail-In-Two-Movements-1919.jpg|*Sail: In Two Movements*, 1919
Charles Demuth - Love, Love, Love. Homage to Gertrude Stein - Museo Thyssen-Bornemisza 521(1973.56).jpg|Charles Demuth - *Love Love Love*, 1928, Thyssen-Bornemisza Museoa, Madril
NY Met demuth figure 5 gold.JPG|*I Saw the Figure 5 in Gold* 1928

## Kanpo estekak
Dion-Olinpo

**Dion-Olinpos** () Greziako Mazedonia Erdialdeko Pieria Unitate Periferikoko udalerri bat da. Udalerriaren egoitza Litóchoro hiria da. 

## Udalerria 
2011ko urtarriletik indarrean zegoen Kalíkrates Planaren erreforma administratiboaren ondorioz, prefektura ezabatu zuena, Dion-Olinpos udalerria eratu zen hiru udalerri hauen bat-egitearen ondorioz, udal-unitate bihurtu zirenak: 

* Dion
* Ekialdeko Olinpoa
* Litochoro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Antonio baseliza (Aginaga)

**Aginagako San Antonio baseliza** Arriasgoitiko Aginaga kontzejuan Erdi Aroko kristiau baseliza bat da.

## Erreferentziak 
* Aginaga. Nafarroako Entziklopedia Handia.

## Ikus, gainera 
* Aginaga

## Kanpo estekak
Laboko jauregia

**Laboko Armagintzako Kaporalgo jauregia** Lizoainibarko Laboa herri hustuan Erdi Aroko jauregi bat da.

## Eraikina 
Juan Dorreaga edukitzailea 1567an saritu zuten, urtean 15 000 mirariko oheratze-mertzedarekin, eta 1601ean 10 000 zoragarri izatera igo ziren, Esteban Orisoain Dorreaga oinordekoen mesedetan. 1607an Juan Orisoain Dorreagari irabazi zien, eta 1640an salbuespen-epaia eman zioten, armagintzako kabo etxea zelako. Kontuen Ganberaren arabera, 1723an jauregia Jose Baiorena zen. Haren oinordekoak, Jeronimo Baiorenak, kuartelen kontrako borroka eskatu zuen 1760an.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Laboa

## Kanpo estekak
Muru (Lizoainibar)

**Muru** —edo, izen bereko beste herrietatik bereizteko, **Muru Lizoainibar**— Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Lizoainibar ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

XII. mendea jada despopulatu bezala agertzen zen. Burdin Aroko ontzien hondakinak aurkitu dira; beraz, baskoi zahar bat izan behar zuen.

Bertako biztanleak *muruarrak* ziren.

## Izena 
*Muru* toponimoa modu bakarran agertu da historian zehar:

* *Muru* (1169)
* *Muru* (1330)
* *Muru* (1517)
* *Muru* (1666)
* *Muru* (1800)
* *Muru* (1980)

## Historia 
## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lizoainibar
* Lizoainibar-Arriasgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala
Aitzuriaga

**Aitzuriaga** (artzibarreraz: *Izuriaga*) Lizoainibar-Arriasgoiti udalerriko Arriasgoiti ibarreko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

XIV. mendean jada despopulatu bezala agertzen zen. Bere lurrak Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalara pasa ziren.

Bertako biztanleak *aitzuriagarrak* (artzibarreraz: *izuriagar*) ziren.

## Izena 
*Aitzuriaga* edo *Izuriaga* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Ayçurriaga* (1366)
* *Ayçuriaga* (1534)
* *Aizuriaga* (1800)
* *Aitzuriaga* (1995)

## Historia 
Ilotzekin batera lagundu zuen 1268ko “errepikapenean”. XIII. mendean, oraindik ere jendea bizi zen, eta hamarrenak eta primiziak kitatzen Ilozko Andre Mariaren elizarekin batera.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arriasgoiti
* Lizoainibar-Arriasgoiti
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

* Atxuri (Bilboko auzoa)
* Arxuria Etxalar-Zugarramurdiko mendia)
* Aitzuri (Debako hondartza
* Aitzuriaga (Nafarroako herria, Arrasgoitikoa)
* Atxuriaga (Galdamesko auzoa)
* Atxuri (Mungia)
* Aitxuri (Aketegi, Urbiako mendia)

## Kanpo estekak 
* Lizoainibar-Arriasgoitiko Udalako webgune ofiziala