Rattus (finlandiar taldea)

***Rattus*** Vilppula hiriko (Finlandia) hardcore punk talde bat da, 1978an sortua. Finlandiaz gain, taldeak atzerrian ere maiz jo du, eta hardcore punk zirkuluetan ospea lortu du. 1988an banandu ziren, baina 2001ean elkartu ziren berriro.

## Historia 
Sortzaileak Jarkko Marjamäki (*Jake*) eta Veli-Pekka Hyvärinen (*Vellu*) izan ziren 1978an. Hasieran, ingelesezko bertsioak jotzen zituzten ongi pasatzeko. *Jake*ren anaia Tomi Marjamäki (*Tomppa*) elkartu zitzaien aste batzuk geroago. Izena *The Stranglers* taldearen *Rattus Norvegicus* (arratoi arruntaren zientzia izena) lehendabiziko albumaren izenburutik hartu zuten.

1980an, lehen zazpi hazbeteko single *Khomeini Rock* kaleratu zuten beren zigilu *Hilipili Records*en, 200 kopiako edizioarekin. B aldean *Muotipunk* ("Modako punka") kanta zegoen. Hurrengo grabaketa 1981eko hasieran egin zuten. *Fucking Disco* EPa kaleratu zuten beren *Hilipili* *Records*en berriro bi ediziotan, guztira 300 kopia: haietako 50 Ingalaterran saldu ziren. Aldiz, hurrengoak egiazko diskoetxe batek argitaratu zizkien, Tampereko *Poko Rekords*ek: 1981ean, *Rattus on rautaa* ("Rattus burdinazkoa da") 12"-ko EPa kaleratu zien; 1982an, *Rajoittettu ydinsota* ("Gerra nuklear mugatua") 7"-ko EPa: Brasilgo eta Frantziako diskoetxe batzuek ere kaleratu zuten; 1983an, *WC räjähtää* ("Komunak eztanda egiten du") 12"-ko mini-LP-a kaleratu zen. Album horretako eta ondorengo *Uskonto on vaara* ("Erlijioa arriskua da") 12"-ko mini-LPko azala (1984) *Pushead* artista estatubatuarrak diseinatu zien, geroago *Metallica* eta beste talde batzuen azaleko artista izan zenak, *Septic Death* taldean aritzeaz gain.

*Poko*rekin egindako lau grabazioak —7"-ko single eta 12"-ko bina single— 1993an kaleratu ziren CD formatuan: *Levytyksete 1981-1984*. Taldeak nazioartean izandako eraginaren frogatzat, CDak Max Cavalerak *Sepultura* taldeari egindako inskripzio bat dauka. *Rattus* oso ezaguna zen Hego Amerikako hardcore punk munduan eta Ipar Amerikan ere bai, *Metallica*k goraipatu baitzituen. 1984an, estatubatuar *Rat Cage Records*ek AEBetan eta Ingalaterran grabatutako bilduma bat kaleratu zuen, *Rattus* izenburu soilarekin. Suitzako *Chainsaw Records*ek albuma berrargitaratu zuen 2003an.

1981eko urrian, Finlandian zehar bira egin zuten *The Exploited* punk ingelesekin. 1983an, kantari baten bila hasi ziren, Jakek gitarra jo nahi baitzuen. Hasieran, *Keuruu*ko Astro Lihjamo elkartu zitzaien entseguetara, baina haren hitzetan, ez zen ezer gertatu. Lankidetzaren emaitza kanta bat izan zen, *Rumia ruumiita* ("Gorputz itsusiak"). Lihjamoren hardcore punk talde *Hiljainen Kevät*-ek kanta grabatu zuen 2001ean *Raippatanhut* CD-EPrako.

Anssi Nieminen, *Annikki* ezizenaz ezaguna, taldearen hasieratik laguntzailea izan zena, aukeratu zuten kantari. 1983an, atzerriko lehen kontzertua eman zuen Aarhusen (Danimarkan). 1984ko udaberriko Europako biran, Suedia, Mendebaldeko Alemania, Italia, Jugoslavia, Danimarka eta Ingalaterrara joan ziren. Urte berean, *Ihmiset* ("Jendea") EPa grabatu zuen *Sairaita* diskoetxean, *Poko Rekords*ek argitaratu behar zuena. Hala ere, konpainiak ez zuen uste punkak nahikoa saltzen zuenik eta 1985ean EPa azkenean *Ann & Archie* diskoetxe berriak kaleratu zuen. EPa *Uskonto on vaara* ("Erlijioa arriskua da") LParen Brasilgo edizioan ere sartzen da.

Garai hartan hasi zen taldea metal musikara aldatzen eta, besteak beste, *Venom*, *Slayer* eta *Metallica*ren eragina jaso zuen. 1986an, Annikkik kantari izateari utzi eta Jakek haren lekua hartu zuen. *Stolen Life* ("Bizitza lapurtua") albumak ez zitzaion *Dekadenz* diskoetxeari interesgarri iruditu, baina albuma geroago Frantzian eta Brasilen kaleratu zen.

1986ko abenduan, Kari taldean sartu zen bigarren gitarra-jotzaile. Taldearen 1987ko kontzertuak Danimarkan eta Suedian etsigarriak izan ziren, metal estiloak ez zuen arrakastarik izan eta jarraitzaileek material zaharra nahi zuten. 1988an, zazpi hazbeteko *Win or Die* singlea kaleratu zuen. B aldea ''I'm Gonna Kill You (Mentally)* ["Hilko haut (mentalki)"] zen. Azken kontzertuak Jyväskylän eman zituzten 1988ko otsailean.

2000. urtean, Finlandiako *Fight-records* diskoetxeak eta 2001ean Brasilgo *Bombardeio* konpainiak omenaldi albuma kaleratu zieten; hor, besteak beste, Japonia, Brasil, Alemania, Ingalaterra, Italia, Frantzia eta Finlandiako talde batzuek haien kanten bertsioak jo zituzten.

## Itzulera 
2001ean itzuli ziren, Vantaa hiriko kontzertu batean. Jatorrizko hirukotea ziren, kontzertuaren zati baterako Annikiren laguntzaz. 2002an, taldeak Hämeenlinnako Ämy jaialdian jo zuen, noizbehinkako beste kontzertu batzuen artean. 2003ko udazkenean, Alemaniako iparraldean bira labur bat egin zuten: horren ondoren, jatorrizko hirukotearen formaziora itzuli zen.

2004ko udaberrian, Norvegian bira labur bat egin zuten eta udazken berean, Ameriketako Estatu Batuetako Ekialdeko Kostaldean hamalau eguneko itzuli bat. 2005eko udaberriko bira Alemaniako hegoaldean, Suitzan, Frantzian eta Herbehereetan jo zuten. *Rattus* izeneko itzulera-albuma kaleratu zuten 2005eko azaroaren 23an, *Poko Rekords*en bidez.

2007ko maiatzean, *Uudet piikit* ("Punta berriak") albuma grabatu zuten *Sundi Coop* estudioan Tuomo Valtonenen zuzendaritzapean, eta *Poko Rekords*ek urrian kaleratu zuen, Brasilen zehar hiru asteko eta hamabi kontzertuko bira batetik itzulitakoan. 2007ko udazkenean, *Black Konflik Records* diskoetxe malaysiarrak ere 30. urteurreneko bilduma bat kaleratu zuen. Albumak batez ere 1979-2006 aldiko zuzeneko grabazioak dauzka. 2008an, taldeak *Obscene Society* jaialdian jo zuen Pardubicen, Txekian. Urtearen amaieran, *Rat Massacre Records* alemaniarrak beren lehen bi diskoak berrargitaratu zituzten: *Khomeini Rock* eta *Fucking Disco* EPa. 2009ko hasieran, *Psycho Wolf Records* diskoetxe estatubatuarrak *Rattus Invades the USA* izeneko 7 hazbeteko binilozko disko bat kaleratu zuen, *W.F.M.U.* New Jerseyko irrati-kateaz Ameriketako Estatu Batuetako ekialdeko kostaldean egindako biran grabatua.

2009ko neguaren hasieran, *The Stranglers* taldearen kontzertuak ireki zituzten Finlandiako kontzertuetan. Udan, *Monteparadiso* jaialdian jo zuten Pulan, Kroazian. 2010eko udazkenean, zortzi eguneko bira egin zuten Mexikon. Hurrengo urteko udazkenean, azken kontzertua eman zuten jatorrizko formazioarekin Los Angelesen, AEBetan. Jake Marjamäkik taldea utzi ondoren, Jouni Rantanenek hartu zuen haren lekua. Lehen kontzertua eman zuten formazio berriarekin Mänttän, 2011ko urriaren 29an.

2012ko udan, Kroazian, Serbian eta Txekian jo zuten. Udazkenean, AEBetako mendebaldeko kostaldean egindako bira bat antolatu zen, Kalifornia, Nevada, Oregon eta Washingtonen. Birari lotuta, Las Vegasko *Ecophagy Records*ek *King EP* kaleratu zuten. Handik itzulitakoan, *September to Dismember* jaialdia bisitatu zuten Bolonian, Italian. Azken disko luzea, *Turta* ("Lokartuta", 2013), Finlandiako *Svart Records*en bidez kaleratu zuten eta albuma oso ongi hartu zuten bai zaleek bai komunikabideek.

2013ko udazkenean, hamahiru kontzertuko bira egin zuten Brasilen. 2014an, Errusiako lehen bira egin zuten, baita Ingalaterra, Polonia eta Suedia bisitatu ere. 2015ean, Txekiako eta Belgikako jaialdi batzuetan ibili ziren. Udazkenean, hamaika kontzertuko bira bat antolatu zen Mexikon. Aldi berean, azken disko *Turta* kaleratu zieten Mexikon. 2016ko azaroaren 5ean, Donostian jo zuten, *14. zarata jaialdi*an, eta 2019an, hamabi kontzertuko bira bat egin zuten Brasilen.

2023an, Kolonbian jo zuten eta *Terveet Kädet* taldearekin *Finnish Invasion* izeneko Brasilgo bira egin zuten, hamabi emanaldirekin. Aldi berean, Brasilgo *Criminal Attack Records*ek *Rikki* disko berria kaleratu zien. Urte berean, Tomppak (Tomi Marjamäki), gaiaz denbora luzean hausnartutakoan, taldearen 45 urteko ibilbidea amaitzea erabaki zuen. Jeekki (Jarkko Katajamäki) aukeratu zuten ordezko.

## Taldekideak 
; Egungoak
: V-P - bateria
: Jopo - gitarra, ahotsa
: Jeekki - baxua

; Kide ohiak
: Tomppa - baxua
: Jake - gitarra, ahotsa
: Annikki - ahotsak

## Diskografia 
### Albumak 
* *WC räjähtää*, 1982 ("Komunak eztanda egiten du")
* *Uskonto on vaara*, 1984 ("Erlijioa arrisku bat da")
* *Stolen Life*, 1987 ("Bizitza lapurtua")
* *Rattus*, 2005
* *Uudet piikit*, 2007 ("Arantza berriak")
* *Turta*, 2014 ("Lokartuta")

### EPak 
* *Fucking* *Disco*, 1981
* *Rattus on rautaa*, 1981 ("Rattus burdinazkoa da")
* *Rajoitettu ydinsota*, 1982 ("Gerra nuklear mugatua")
* *Ihmiset on sairaita*, 1985 ("Jendea gaixorik dago")

### Singleak 
* *Khomeini Rock*, 1980
* *Win or Die*, 1988 ("Irabaz ala hil")

### Bildumak 
* *Rattus*, 1983, AEBetan (BCT) eta Britainia Handian kaleratua
* *Levytykset 1981-1984*, 1993 (1981-1984ko grabazioak)
* *Täältä tullaan kuolema*, 1996 ("Heriotza hemendik dator")
* *30th Anniversary of Rattus*, 2007 (*Black Konflik Records*, Malaysia)

### Omenezko diskoak 
* *Rajoitettu ydinsota, Tribute to Rattus* (*Fight*, Finlandia, 2000)
* *Rajoitettu ydinsota, Tribute to Rattus* (*Bombardeio*, Brasilia, 2001)

### DVDak 
* Live at Drunken Unicorn, Atlanta, Georgia, *Subversionary*, Yhdysvallat, 2004
* Ao vivo no Galpaozinho do Gama, *Dirty Job Distro'', Brasilia, 2008

## Kanpo estekak