open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Calliteara pudibunda

225px|thumb|Beldar horia.
***Calliteara pudibunda*** Erebidae familiako lepidopteroen espezie bat da. Izatez sitsa da, gautarra beraz. Europan, Anatoliako penintsulan eta Siberian zehar Txina, Vietnam eta Korearaino hedatzen da. Sits hau pagoen bizkarroia da.

## Deskribapena 
### Imagoa 
40-60 mm-tako hego-zabalera hartzen du eta sexu dimorfismo nabarmena du. Emea zuri-gris kolorekoa da gainaldean eta azpian uhin itxurako zeharkako marra ilunak eta ertz zuridunak ditu. Arra ilunagoa da, oliba-gris kolorekoa, eta hegoen ertzean horixka.

Gorputz iletsua du, emeak zurixka eta arrak ilunagoa aurrealdean.

### Beldarra 
Beldarra oso iletsua da, bizkarraren goialdean lau motots trinkoagoak, eta isats gorri tente bat du. Normalean horia da, oso deigarria, baina batzuetan marroi ere izan daiteke.

## Bizi zikloa 
Sitsa denez gautarra da eta apirila eta maiatza artean egiten du hegan. Udazkenean beldarrak agertzen dira eta pagoen hostoetaz elikatzen dira, bai eta haritzetaz, sahatsetaz, elorri beltzetaz eta elorri zurietaz ere.

## Irudiak 

Irudi:Pale Tussock. Calliteara pudibunda. Lymantriidae - Flickr - gailhampshire.jpg|Imagoa.
Irudi:Calliteara pudibunda caterpillar - Keila1.jpg|Beldar horia. 
Irudi:Calliteara pudibunda 9142.jpg|Beldar marroia.
Irudi:72.015 BF2028 Pale Tussock, Calliteara pudibunda, ovae (26764105024).jpg|Arrautzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itziar Ugarte

**Itziar Ugarte Irizar** (Oñati, Gipuzkoa, 1995eko apirilaren 27a) kazetaria eta idazlea da.

## Biografia 
Kazetaritzan lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean. Euskal Kulturgintzaren Transmisioa graduondokoaren seigarren edizioa egin du Mondragon Unibertsitatean. *Argia*-n hasi zen lehen kazetaritza lanak publikatzen, eta *Berria*-n dihardu egun, kultura sailean. Beste hedabide eta agerkari batzuetan ere idatzi izan du baita literatur eremukoetan ere. Itu bandako kidea izan da eta *Lekore* aldizkarian argitaratu ditu zenbait literatur pieza.

## Argitalpenak 
* *Gu gabe ere.* (Susa, 2021) Espainiako Kritika Literarioaren Saria eskuratu zuen lan honekin.

## Sariak 
* 2018an  Bergarako Jardun elkarteak antolatutako Amodiozko Gutunen lehiaketa irabazi zuen *Hilberri den amamari idatzitako gutuna*rekin. 

* 2020an Bilboko Udalak antolatzen duen *Gabriel Aresti literatur lehiaketan* saria jaso zuen *Beraneantea* lanagatik*.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itziar Ugarte Facebook
* Itziar Ugarte Twitter
* Itziar Ugarteren lanak, *Argia*n.
* Itziar Ugarteren lanak, *Berria* egunkarian.
* Itziar Ugarteren lanak, *Jakin* aldizkarian.
* Itziar Ugarte Irizarren ekoizpena, Inguma datu-basean.
*Elkarrizketa: *Badago bizitza disfrutatu nahi bat, hutsunearen kontzientziarekin* Berria, 2021.11.18
*Elkarrizketa: *Poesia hitzekin beste zerbait egiteko lekua dela sinesten dut* Argia, 2021.12.31
Luciana Echeverría

**Luciana Andrea Echeverría Christie** (Cauquenes, 1991ko uztailaren 12a) txiletar aktore, modelo, abeslari eta telebista aurkezlea da. Kameren aurrean publizitatean parte hartuz hasi zen eta 15 urterekin telebistan egin zuen debuta TVNko *Karkú* telesailean 2006an eta *Six Pack* taldeko kide izan zen. 2009an *Corazón rebelde* telenobelako protagonista izan zen, eta CRZ taldeko kide ere izan zen. 11 urterekin hasi zen modelatzen, Txilen oso marka ezagunetan agertuz.

## Kanpo estekak
Harvard zaldi

**Harvard zaldia**, edo **Hagueko bideta**, (Frantsesez: *Haguard* edo *bidet de la Hague* ), Frantziako bertako zaldi arraza bat izan zen, egun desagertutzat ematen dena. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen zen.

Zaldi hauek bidet motako zaldiak ziren.

Haien jatorria La Hage Lurmuturra aldean dago, Normandiako Mantxa departamenduan.

Zama abere bezala erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tomás Azúa Iturgoyen

**Tomás Azúa Iturgoyen** (Santiago 1700 - Santiago 1757) abokatua,  Txileko San Felipe Errege Unibertsitateko sortzailea eta gero lehen errektorea izan zen.

## Biografia 
Tomás Azúa Iturgoyen Tomás Ruiz de Azúa Arsamendi eta María Iturgoyen Lisperguer y Amasaren semea zen, Txileko noblezia kolonialeko familia aberats batekoa. Oinarrizko ikasketak Liman egin zituen eta San Markos Unibertsitate Nagusia Nazionalean kanonetan eta zuzenbidean doktoretza lortu zuen. 1727an Santiagoko Errege Audientziak abokatu izendatu zuen, Espainiako koroarekin San Felipeko Errege Unibertsitatearen fundazioa kudeatzeko agindua eman zitzaion.

María Constanza Marín de Poveda Azua-rekin ezkondu zen, eta 1757an hil zen, Santiagoko La Merced komentuan lurperatuta zegoela.

## San Felipeko Unibertsitateko Fundazioa 
Azúak onarpena eta funtsak kudeatzeko eginkizuna zuen Espainiako koloniako lehen unibertsitatea Txilen sortu ahal izateko. Horretarako Espainiara joan behar izan zuen unibertsitateko eraikuntza hasteko beharrezko baimenak eskatzeko, Errege zelula baten bidez.

Espainiako koroak onartu ondoren, 1738an, Unibertsitatea 1748ra arte ez zen funtzionatzen hasi, kokapen arazoengatik eta gastuei aurre egin behar zieten baliabideengatik. 1747an San Felipeko Errege Unibertsitateko errektore izendatu zuten.

## Txileko Monetaren Fundazioa 
Txileko Santiagoko Errege Moneta Etxea Espainiako koroarekin instalatzea kudeatu zuen, Felipe V.aren Errege Agiriaren bidez bere instalazioa onartuz. 1749an instalatu zen eta Francisco García de Huidobro zenaren betiko titulua mantendu zuen, garai hartako merkataria zelarik.

## Erreferentziak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Tomás de Azúa Iturgoyen-en irudia, Txileko memoria
Unai Marrero

**Unai Marrero Larrañaga** (Donostia, Gipuzkoa, 2001eko urriaren 9a-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Atezain lanetan aritzen da. Errealaren lehen taldearekin egin zuen debuta 2023ko azaroaren 1ean Els Arcs de l'Alcúdia futbol zelaian Buñolen aurkako Kopako neurketan. Kontratua 2027rarte sinatu zuen. 2025eko azaroaren 15ean Euskal Herriko selekzioarekin egin zuen debuta Palestinaren aurka San Mamesen jokatutako partidan.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Nordestin

**Nordestin**, (Portugesez: *Cavalo Nordestino*),  Brasilgo bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik nordestin zaldia ponien sailkapen taldean sartzen da, naiz eta bere hazleek zaldi tipotzat jotzen duten.

Arrazaren jatorria Brasilgo Ipar-mendebaldeko Eskualdean dago.

Arraza desagertzeko zorian dago eta 500 abelburu baino ez dira geratzen, maila ezberdinetan nahastutako hainbat abere barne.

## Etimologia 
Arrazaren beste zenbait izen honakoak dira; *Cavalo Crioulo Nordestino*,  *Cavalo de Mourão* edo *Mourão*, *Cavalo Pé Duro Nordestino* edo *Cavalo Sertanejo do Nordeste*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thirteen Days (filma)

***Thirteen Days*** (euskaraz *Hamairu Egun*), 2000ko Roger Donaldson australiarrak zuzendutako historia eta politika thriller film bat da.  Kevin Costner, Bruce Greenwood, Steven Culp eta Dylan Baker aktoreek antzeztu zuten.

1962ko Kubako Misilen Krisialdian girotua dago, eta Ernest R. May eta Philip D. Zelikow idazleen *The Kennedy Tapes: Inside the White House During the Cuban Missile Crisis* (*Kenedy Grabazioak: Etxe Zuriaren Barnean Kubako Misilen Krisialdian*, 1997) liburuan oinarritua dago.

## Argumentua 
## Aktoreak 
* Kevin Costner: Kenny O'Donnell
* Bruce Greenwood: John F. Kennedy, AEBetako presidentea
* Stephanie Romanov: Jacqueline Kennedy, AEBetako lehen dama
* Steven Culp: Robert F. Kennedy
* Dylan Baker: Robert McNamara
* Lucinda Jenney: Helen O'Donnell
* Michael Fairman: Adlai Stevenson, AEBetako enbaxadorea NBEetan
* Bill Smitrovich: Maxwell Taylor, AEBetako Armadako jenerala
* Olek Krupa: Andréi Gromyko, Sobietar Batasuneko kanpo harremanetarako lehen ministroa
* Henry Strozier: Dean Rusk, AEBetako estatu idazkaria
* Walter Adrian: Lyndon B. Johnson, AEBetako presidente ohia
* Peter White: John McCone, CIAko zuzendaria
* Boris Lee Krutonog: Aleksandr Fomin, KGBko espioia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Balkan Paradise Orchestra

**Balkan Paradise Orchestra** edo **BPO** musika talde kataluniarra da, 2015ean Bartzelonan sortu zena. Emakumezko 11 musikarik osatzen duten fanfarrea da.

## Historia 
Olívia Casas, Alba Ramírez eta Eva Garín musikariek sortu zuten. Hiruak ere musika balkandarraren zaleak ziren eta proiektuaren ingurura hainbat lagun erakarri zituzten. 2017an Mediterraneoko Soinuen lehiaketa eta Haizetara kale musika lehiaketa irabazi zituzten eta haien aurreneko diskoa argitaratu ahal izan zuten, ''K'ataka*. Kataluniatik kanpo kontzertuak ematen hasi ziren, Gasteizen, Eskozian, Hungarian...

2020an bigarren diskoa atera zuten, *Odissea*.

## Partaideak 
* Alba Careta, tronpeta
* Olivia Casas, tuba
* Maria Cofan, tronboia
* Eli Fàbregas, perkusioa
* Berta Gala, tronpeta
* Eva Garín, klarinetea
* Mila González, tronpeta
* Laura Lacueva, klarinetea
* Núria Perich, bateria
* Maria Puertas, tuba
* Alba Ramírez, tronpa

## Diskografia 
* *K'ataka* (Mikroskopi, 2018)
* *Odissea'' (Calaverita Records, 2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Jacques Badovere

**Jacques Badovere** edo **Giacomo Badoer** (c. 1575 – c. 1620) diplomatiko frantsesa Veneziako filiaziokoa izan zen, eta Galileo Galileiren ikaslea.

Badovere-k matematika ikasi zuen Galileorekin Paduan, 1598-99 urteetan. Geroago, 1607an, Galileori lagundu zion, Baldassarre Capra-rekin iparrorratz militar bat asmatzeari buruzko eztabaida batean. 

Ondoren, Badovere Veneziako Paolo Sarpi-ren korrespontsaletako bat izan zen, eta 1608. urtearen amaieran teleskopioaren Herbehereetako asmakizunari buruzko ikerketak egiten ari zen. Antza denez, Galileok beraren bitartez izan zuen han asmatutako tresnaren berri, 1609ko uztailaren inguruan; gainera, Badovere aipatu zuen *Sidereus Nuncius* liburuan.

Badovere Galileotik gertu egon zen, berarekin gutunak trukatuz 1620an hil zen arte.

## Kanpo estekak
Annie Lazor

**Anne Denise "Annie" Lazor** (Detroit, Michigan (AEB), 1994ko abuztuaren 17a) igeriketan aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina *200 m bular estilo*an Tatjana Schoenmaker hegoafrikarraren (urrezko domina) eta Lilly King herrikidearen (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Gertrud von Le Fort

**Gertrud von Le Fort** (Minden, 1876ko urriaren 11 &ndash; Oberstdorf, 1971ko azaroaren 1a) alemaniar idazlea izan zen.

Prusian jaio zen Suitzako higanot jatorriko familia batean. Heidelberg, Marburg eta Berlingo unibertsitateetan ikasi zuen. 1918an Bavarian kokatu zen eta 1925ean katolizismora bihurtu zen. Bere idazki asko bere bihurketaren ondorengoak izan ziren eta fedearen eta kontzientziaren arteko borroka islatzen dute.

Hogei liburu baino gehiago idatzi zituen, olerkiak, eleberriak eta ipuinak barne.

## Lanak 
### Olerkiak 
* Der alte Eichbaum, 1893
* Meereswogen, 1893
* Kehre wieder, 1893
* Die ewige Lampe, 1895
* Zwei alte Häuser, 1895
* Gedichte, 1900
* Die Königskinder, 1903
* Christuslied, 1905
* Die Emigranten, 1905
* Die Schwermutblume, 1906
* Die Herbstfrau, 1906
* Vogel Traum, 1906
* Es war ein Markgraf über dem Rhein, 1907
* Lieder und Legenden, 1912
* Sternenlied, 1914
* Lied eines schlesischen 
* Geschlechts, 1914
* Wiegenlieder der Emigranten, 1914
* Die Emigranten, 1914
* Die Kathedrale nach der Schlacht, 1914
* Lied einer galizischen Nonne, 1915
* Allerseelen, 1915
* Die Sibylle, 1920
* Deutsches Leid, 1923
* Hymnen an die Kirche, 1924;
* Hymnen an Deutschland, 1932;
* Gedichte, 1949
* Aphorismen, 1962
* Die Mauer, 1966
### Eleberriak 
* Prinzessin Christelchen. Ein Hofroman, 1904 (Gerta von Stark izengoitiarekin)
* Der Kurier der Königin, 1926 (Petrea Vallerin izengoitiatekin)
* Das Schweißtuch der Veronika, 1928
* Der Papst aus dem Ghetto, 1930
* Die Magdeburgische Hochzeit, 1938
* Der Kranz der Engel, 1946
### Ipuinak	
* Die roten Schuhe, 1897
* Jacomino, 1899
* Das Auge der Liebe, 1901
* Um eines Königs Herz, 1902
* Spökenkieken, 1907
* In hoc signo vinces, 1908
* Peters Passionen, 1909
* Der Klosterkater, 1910
* Das Privilegium der Damen von Glanta, 1910
* Donna Tullias Perlen, 1923
* Die Letzte am Schafott, 1931
* Das Reich des Kindes, 1933
* Die Vöglein von Theres, 1937
* Die Opferflamme, 1938;
* Die Abberufung der Jungfrau von Barby, 1940
* Die Tochter Farinatas, 1940
* Das Gericht des Meere, 1943
* Die Consolata, 1947
* Plus ultra, 1950
* Gelöschte Kerzen (Die Verfemte. Die Unschuldigen), 1953
* Am Tor des Himmels, 1954
* Die Frau des Pilatus, 1955;
* Der Turm der Beständigkeit, 1957
* Die letzte Begegnung, 1959
* Das fremde Kind, 1961
* Die Tochter Jephthas, 1964
* Das Schweigen, 1967
* Der Dom, 1968
* Unsere liebe Frau vom Karneval, 1975

### Autobiografia 
* Aufzeichnungen und Erinnerungen, 1951
* Hälfte des Lebens, 1965.
### Saiakerak 
* Frauengestalten in Schillers Leben, 1905
* Frauentragödien im Tower, 1906
* Die ewige Frau, 1933
* Die ewige Frau. Die Frau in der Zeit. Die zeitlose Frau., 1934
* Unser Weg durch die Nacht, 1949
* Die Frau und die Technik, 1959
* Woran ich glaube und andere Aufsätze, 1968
### Argitalpenak 
* Ernst Troeltsch, Glaubenslehre. Nach Heidelberger Vorlesungen aus den Jahren 1911 und 1912, 1925
### Antología 
* Gertrud von le Fort. Lesebuch. Ausgewählte Erzählungen., Einleitung und Kommentar Gundula Harand und Gudrun Trausmuth, Würzburg 2012

## Kanpo estekak
Picón Bejes-Tresviso

**Picón Bejes-Tresviso** edo **Picón gazta**,Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Liébana eskualdeko gazta urdin bat da. Ahuntz, ardi nahiz behi esnez ekoizten da.

Bere Jatorrizko Izendapena 1994an lortu zuen, eta nagusiki Cabezón de Liébana, Camaleño, Cillorigo de Liébana, Peñarrubia, Pesaguero, Potes, Tresviso eta Vega de Liébana herriek osatutako eremuan ekoizten da.
Gamonéu gazta

**Gamonéu gazta** edo **Gamonedo gazta**, Espainiako Asturias autonomia erkidegoko Cangas de Onís eta Onís udalerrietako gazta urdin bat da. Ahuntz, ardi nahiz behi esnez ekoizten da.

Bere Jatorri deitura babestua 2003an lortu zuen.
Joaquín Loyzaga

**Joaquín Loyzaga Sr.**  (**Joaquín Loyzaga Martínez** jaioa; 1890eko uztailaren 12a - 1935eko uztailaren 4a) Filipinetako nazioarteko futbolaria izan zen, Ekialde Urruneko Txapelketako Jokoetan, Asiako Jokoen aitzindaria, jokatu duena.

Loyzagak Filipinetako futbol selekzioarekin jokatu du Ekialde Urruneko Txapelketako Jokoen hiru edizioetan 1913tik   1917ra arte. 1917ko Jokoetan, Japoniari 15-2 irabazi zion selekzioari lagundu zion. 

Carmen Matuterekin ezkonduta zegoen eta saskibaloi jokalari gisa ezaguna den Carlos Loyzagaren aita da.  Loyzaga gazteagoa futbolean aritu zen hasieran. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bing Loyzaga

**Carla Cuerva Loyzaga-Gibbs**, jendeak **Miss Bing Loyzaga-Gibbs** edo, besterik gabe **Miss Bing Loyzaga** (1970eko apirilaren 9a) izenarekin ezaguna, Filipinar aktorea eta abeslaria da. *Babaeng Hampaslupa (*Katarina), *Sinasamba Kita* (Isabellita) eta *Kay Tagal Kang Hinintay* (Brigita) bezalako rol antagonikoengatik da ezaguna.

## Biografia 
Bing Janno Gibbsekin ezkonduta dago, Filipinetako entretenimenduko abeslaria eta aktorea ere bada. Alyssa eta Gabby bi seme dituzte. Bere aita Carlos Loyzaga da, bere garaian saskibaloi jokalari ezaguna. Bing-ek 3 anai-arreba ditu Loyzaga klanean, hots, Chito Loyzaga, Joey Loyzaga eta Teresa Loyzaga.

## Kanpo estekak
International Consortium of Investigative Journalists

**International Consortium of Investigative Journalists** () ICIJ, bere egoitza Washingtonen duen nazioarteko sarea da. ICIJen 65 herrialdetako 190 baino ikerketa kazetari gehiago biltzen du. 

## Historia 
Sareak 1997an sortu zen, Center for Public Integrity erakundearen ekimen gisa. Gaur egun zuzendaria Gerard Ryle kazetari irlandarra da. Sareak lan handia egin du zergen iruzurgileak identifikatzeko. Zentzu horretan sareak, beste batzuekin batera, bi dokumentu plazaratze masibo egin ditu:
* 2016ko apirilaren 3an: Panama Papers izenekoa.
* 2019: FinCEN Files, diru beltzaren garbiketaren lotutako banketxeen ustelkeria.
* 2021eko urriaren 2an: Pandora Papers izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*The Center for Public Integrity erakundearen webgune ofiziala.
Joey Loyzaga

**Ernesto José "Joey" Cuerva Loyzaga** (1961eko irailaren 23a) Filipinetako saskibaloi-jokalari profesional erretiratua da.

## Bizitza pertsonala 
Loyzaga Filipinetako Carlos Loyzaga saskibaloi jokalari handiaren eta Vicky Cuervarn semea da. Bera eta Chito Loyzaga anaia PBAn jokatu zuten.

## Kanpo estekak
Chito Loyzaga

**Joaquin "Chito" Cuerva Loyzaga** (1958ko abuztuaren 29a) saskibaloi jokalari profesional ohia eta saskibaloi komisarioa da. Gaur egun, NU Bulldogs-eko Atletismo zuzendaria da Filipinetako Unibertsitate Atletiko Elkartean. NCAAko San Beda kolegioan jokatu zuen Filipinetako Saskibaloi Elkartean jolasten hasi aurretik.

## Kanpo estekak
Alar Karis

**Alar Karis** (Tartu, 1958ko martxoaren 26a) estoniar biologo eta politikaria da. Estoniako presidente da 2021eko urritik.

1999an Estoniako Bizitza Zientzien Unibertsitatean lizentziatu zen eta ondoren unibertsitate horretako irakasle eta errektore izan zen 2003tik 2007ra. Tartuko Unibertsitateko errektore (2007-2012), Estoniako Auditore Orokorra (2013-2018) eta Estoniako Museo Nazionaleko zuzendaria (2018-2021) izan zen.

2021ean parlamentuak Estoniako presidente hautatu zuen.

## Kanpo estekak
Marta Larraechea

**Marta Larraechea Bolívar** (Constitución, Talca probintzia, 1944ko abuztuaren 30a) gizarte orientatzailea, politikaria eta Eduardo Frei Ruiz-Tagle Txileko presidentearen emaztea da. Santiago udalerriko zinegotzia (2000-2004) eta Txileko Lehen Dama (1994-2000) izan zen. Euskal jatorrikoa da.  Vasco de Larraechea Herrera eta Victoria Bolívar Le Fort-en alaba da.

"Inmaculada Concepción" eskolan ikasi zuen Concepción-en, Idazkaritza eta Gizarte Orientazioa Instituto Carlos Casanueva-n. Bera eta Eduardo Frei Ruiz-Tagle 1967ko azaroaren 30ean ezkondu ziren eta lau seme-alaba dituzte, Verónica, Cecilia, Magdalena eta Catalina. Hillary Clinton-en eta Carlos Menem-en lagun mina da, eta bere burua erromatar katoliko gisa identifikatzen du.

## Kanpo estekak
Ali Kafi

**Ali Kafi** (; El Harrouch, 1928ko urriaren 7a - Geneva, 2013ko apirilaren 16a) aljeriar politikaria izan zen. Aljeriako estatuburua izan zen 1992tik 1994ra.

Aljeriaren independentziaren aldeko Frantziaren aurkako borrokan buruetako bat izan zen. Ondoren, Aljeriako enbaxadorea izan zen Sirian, Egipton, Iraken eta Italian.

Mohamed Boudiafen hilketaren ondoren, Ali Kafi Estatu Kontseilu Goreneko presidente izendatu zuten  eta estatuburu lanak egin zituen trantsizio garaian.

## Kanpo estekak
Amaia Nausia

**Amaia Nausia Pimoulier** (Iruñea, 1982) historialaria eta Eusko Ikaskuntzako egitasmoen arduraduna da. Hainbat komunikabidetan kolaboratzen du, hala nola Berria, Gara edo Euskalerria Irratian.

## Biografia 
Amaia Nausiak gaztetatik zuen argi Historia ikasi nahi zuela. 8 urte Nafarroako unibertsitatean eman ondoren, lizentziatura egiten lehenbizi eta tesia jarraian,  berehala Historia Modernoarekin maitemindu zen. 

Historian doktorea da Nafarroako Unibertsitatean, eta “*Entre el luto y la supervivencia: Viudas y viudedad en la Navarra Moderna (siglos XVI y XVII)*” tesiaren egilea da, Jesús María Usunáriz Garayoa irakaslearen zuzendaritzapean. Pisako Unibertsitatearekin lankidetzan aritu zen bere europar doktoregoaren esparruan. 

Historiagile moduan, beti dibulgaziozko tonuan, bere artikuluek eta ikerketek gure arbasoen rola, pentsatzeko, bizitzeko eta sentitzeko modua dute ardatz: historian zehar feminitatearen ideala azaltzea eta sistema patriarkalak bere forma desberdinetan ezarritako arauak haustera ausartzen zirenek jasandako doktrinamendua azaltzea. Gai hauek jasotzen dituzten hiru libururen egilea da. 

## Lanak 
### Liburuak 
* *Ni casadas ni sepultadas. Las viudas: una historia de resistencia femenina* Txalaparta argitaletxea. 
* *¿Vírgenes o putas?* *Más de 500 años de adoctrinamiento femenino* Txalaparta argitaletxea. 
* *¿Vírgenes o putas?* *500 años de adoctrinamiento femenino (1512-2012*). Erein argitaletxea. 
* *Ser mujer. Siglos XIII-XVI*. Julia Baldó Alcozekin lankidetzan. E.G.N. argitaletxea. 

### Aldizkarietako artikulu aukeratuak 
* *El usufructo de viudedad navarro como recurso de supervivencia para las viudas (siglos XVI y XVII).*
* *Talis mater, talis filia, las malas madres en los siglos XVI y XVII.*
* *Mujeres solas y brujería en la Navarra de los siglos XVI y XVII.*
* *Las viudas y las segundas nupcias en la Europa moderna.* 

### Elkarlanak talde-lanetan 
* *Mujeres sometidas, mujeres descarriadas. El disciplinamiento de la mujer navarra en el siglo XVI.*
* *Suegros, nueras y viudas ante los tribunales. La restitución de dotes (siglos XVI-XVII).*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amaia Nausiaren twitter orria
* Amaia Nausiak emandako hitzaldia
* Amaia Nausia, kontatu ez digutenaren kontalari
Hali Flickinger

**Hali Flickinger** (York (Pennsylvania) (AEB), 1994eko uztailaren 7a) igeriketan aritzen den kirolari estatubatuarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), brontzezko domina *200 m tximeleta estilo*an Zhang Yufei txinatarraren (urrezko domina) eta Regan Smith herrikidearen (zilarrezkoa) atzetik sailkatuz. *400 m igeri-estilo bakarka*n ere, brontzekoa lortu zuen Yui Ohashi japoniarraren (urrezko domina) eta Emma Weyant herrikidearen (zilarrezkoa) atzetik.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Maureen Larrazabal

**Maureen Larrazabal** (1979ko irailaren 23a) Filipinako aktore, abeslari eta modelo komertziala da. GMA Network-eko *Bubble Gang* telebistako komediaren ohiko euskarrietako bat da*.* Larrazabal zinemara eta telebistara abiatu aurretik, atzerrian askotan aritzen den Big Deal taldearekin egon zen. 10 urtez egon zen taldean. 

## Bizitza pertsonala 
Larrazabal Nestor Vera Cruz eta Ana Marie Larrazabalen alaba da. Mau-k, maitasunez esaten zaion moduan, bi anai-arreba ditu: EJ Leonardo eta Raine (Lorraine Ana). St. Paul Unibertsitateko Barne Diseinuan AB Communication Arts lortu zuen Quezon Hirian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Walsh

**Alex Walsh** (Nashville (Tennessee) (AEB), 2001eko uztailaren 31a) igeriketan aritzen den kirolari estatubatuarra da.
 
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina eskuratu zuen *200 m igeri-estiloak bakarka*n Yui Ohashi japondarraren (urrezko domina) atzetik eta Kate Douglass herrikidearen (brontzezkoa) aurretik sailkatuz.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Scheldeprijs

**Scheldeprijs** egun bakarreko txirrindularitza lasterketa klasiko bat da, Flandrian jokatzen dena. 2009 arte **Scheldeprijs Vlaanderen** izenarekin zen ezaguna.

113 ediziotan 80 aldiz irabazi dute Belgikako txirrindulariek. Marcel Kittel alemaniarrak garaipenen errekorra dauka, bost ediziorekin, eta, horrez gain, jarraian lortutako garaipen kopuru handiena lortu zuen (2012tik 2014ra). Johan Museeuw "Flandriako lehoia", flandesen lasterketetan aditua bazen ere, ez zuen inoiz irabazi Scheldeprijs Vlaanderen lasterketa. Hala ere, 2004ko edizioaren ondoren amaitu zuen bere kirol-ibilbidea.

Errepide lauetan lehiatuta, lasterketa askotan esprint batekin amaitzen da. Ibilbideak tarte batzuetan galtzadarrizko zola dago.

2021az geroztik, proba honek emakumezko bertsioa du.

## Historia 
Lehen edizioa 1907ko uztailaren 8an izan zen, Flandriako antzinakoena egiten duena (hala ere, 1913an sortutako Flandriako Tourra askoz entzutetsuagoa da gaur egun). Lehenbiziko urteetan, irteera zein helmuga Anberesen kokatzen ziren eta lasterketa orain suntsituta dagoen Zurenborg belodromoan amaitzen zen. Ondorengo urteetan, irteera Merksem eta gero Deurne herrietan, Anberesko auzo batean, izan zen. 1996. urtetik aurrera, lasterketa hiriaren erdigunetik, Anberesko Grote Markt plaza handitik, hasten da. Gaur egun, Paris-Roubaixen aurreko asteazkenean jokatzen da eta helmuga Schoten hirian dago (Anberesko probintzia), non tropelak 15 km-ko zirkuitu bati hiru itzuli egiten dizkion.

2005ean UCI Zirkuitu Kontinentalak sortu zirenetik, UCI Europe Tourraren parte izan da, 1.HC kategorian (zirkuitu hauen kategoria gorena). 2020an sortu berria zen UCI ProSeries kategorian sartu zuten, 1.Pro mailan (txirrindularitza profesionalaren bigarren maila).

## Palmaresa 
**Oharrak:**
* 1985eko edizioan, Marc Sergeant hirugarren sailkatu zen, baina emaitza deuseztatua izan zen.
* 1993ko edizioan, Wilfried Nelissen bigarren sailkatu zen, baina deskalifikatua izan zen.

## Palmaresa herrialdeka 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laterketaren webgunea
* Scheldeprijs Vlaanderen (memoire-du-cyclisme.net)
L'Express

'''''L'Express'''* Frantziako aldizkaria da. 1953an sortu zen, *Les Echos* egunkari ekonomiko liberalaren gehigarri gisa. Gaur egun Altice multzoaren parte da, SFR taldearen barruan.

## Ibilbidea 
Astekaria bi pertsonalitatearen eskutik sortu zen: Jean-Jacques Servan-Schreiber, batetik, gero Alderdi Erradikaleko presidente izango zena, eta Françoise Giroud, bestetik, bederatzi urte geroago *Elle* aldizkaria sortuko zuena eta, hogei urte geroago, 1974an, Emakumearen Gai Politikoetarako Estatu idazkaria, eta 1976an Kultura Ministroa izango zena. 

Jaiotzean, aldizkariak orduko lehen ministro Pierre Mendès-France Indotxinako politikaren alde egin zuen, orokorrean, ezkerreko orientazio politikoa baitzuen. Aldizkaria Aljeriako gerraren eta, bereziki, torturaren erabileraren aurka agertu zen.

1977an Servan Schreiberrek *L'Express'' James Goldsmith finantzariari saldu zion. Honek eragin komunistaren aurkako borrokari ekin zion aldizkarian; hamar urte geroago, Goldsmithek bere partea Compagnie générale d'électricité lantegiari (gaur Alcatel) saldu zion; 1995ean Compagnie européenne de publications eta Occidentale Medias enpresen eskuetara pasa zen. Ondoren, egungo jabeak izan arte, akziodunak aldatzen joan ziren.

1995ean bere webgunea izan zuen lehen astekari frantsesa izan zen. Azken urteetan aldizkariaren salmentak asko jaitsi dira.

## Zuzendariak eta arduradunak 
* Françoise Giroud eta Jean-Jacques Servan-Schreiber, azken hau 1969tik 1975era zuzendaria
* Pierre Viansson-Ponté, erredaktoreburu 1953tik 1958ra
* Jean Ferniot
* Christian Dupeyron
* Claude Imbert, erredaktoreburu 1964tik 1971ra
* Philippe Grumbach, zuzendari 1975tik 1978ra
* Jean-François Revel, zuzendari 1978tik 1981era
* Olivier Todd, erredaktoreburu 1978tik 1981era
* Yves Cuau erredakzio zuzendari 1981tik 1986ra
* René de Laportalière, erredakzio zuzendari 1986tik 1987ra
* Yann de L'Écotais, erredakzio zuzendari 1987tik 1994ra
* Christine Ockrent 1994tik 1996ra
* Denis Jeambar, zuzendari 1996tik 2006ra
* Christophe Barbier, erredakzio zuzendari 2006tik 2016ra
* Guillaume Dubois, erredakzio zuzendari 2016tik 2020ra

## Kolaboratzaile ezagunak 

* Albert Camus
* Alfred Sauvy
* André Malraux
* Fernando Arrabal
* François Mauriac
* François Mitterrand
* Françoise Sagan
* Irène Allier
* Jacques Attali
* Jacques Derogy, de 1959 à 1987
* Jean Daniel
*Robert Namia
* Jean-Michel Caradec'h
* Jean-Paul Sartre
* Madeleine Chapsal
* Pierre Mendès France
* Pierre Péan
* Pierre Salinger entre 1973 et 1978
* Raymond Aron
* Robert Badinter
* Roger Priouret
* Françoise Xenakis
* Christian Makarian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Francis Garchitorena

**Francis Xavier Garchitorena**  (1938ko urtarrilaren 8a - 2005eko otsailaren 25a) Filipinetako Sandiganbayan epaile burua izan zen 1986tik 2002ra. 

Francisek Ateneo de Naga Unibertsitatean ikasi zuen eta 1962an Manilako Ateneo Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean lizentziatu zen  Bere garaian abokatu nagusietako bat izan zen. Sandigan Bayan Justizia izendatu zuten. Minita V. Chico Nazario izendatu zuten bere lekua betetzeko. 

2001ean, Anacleto Badoy Justizia elkartearekin liskarrak izan zituen, baina elkarrizketan aritu zen. Azkenean, Badoy baja izango zen tentsioak gailurra izan ondoren.  Garchitorena Sen. abokatu mitikoaren hirugarren lehengusua da. Jose W. Diokno, giza eskubideen aita eta EDSA iraultza baketsuaren eta Marcos oposizioko buruzagi intelektuala, Apolinario Mabini " Filipinetako Iraultzaren burua" eta Rizal Propagandaren Mugimenduko buruzagi bikaina izan zenaren antzera.

## Familia 
Garchitorenaren aita biologikoa, Buenaventura de Erquiaga Palacios (1895-1959), Espainiako ohorezko kontsulordea izan zen, Eakoa (Bizkaia) . Garchitorenaren ama, Flor Chereau Garchitorena (1902-1981), Tigaon-en (Camarines Sur) jatorria zuen, eta euskal eta frantziar jatorrikoa zen. Floren anaia Mariano Garchitorena jauna zen, Camarines Sur-eko gobernadorea, Nekazaritza eta merkataritzako idazkaria eta Espainiako ministroa.

Garchitorena Felipe Santiago de Erquiaga de Odiagaren (1859-?) Eta María Jesús Palacios Goitiaren (1858-?) Aitazko iloba zen eta Andrés Garchitorenaren amaren ildoa, Indiako odola ere bazuen, igeltsero iraultzailea eta Aguinaldoko Hong Kong Juntako kidea, eta Marguerite Chereau frantsesa zen.

## Gaixotasuna eta heriotza 
2005eko urtarrilaren 17an Garchitorenari burmuineko tumorea diagnostikatu zioten. Hil zen Makatiko Medical Center-en 8:45etan 2005eko otsailaren 25ean 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tere Jaio

**Tere Jaio** (Gernika, Bizkaia, 1954ko azaroaren 30a- 2013ko irailaren 30a) aktorea izan zen eta batez ere bikoizketa lanengatik ezaguna.

## Biografia 
Gernikan 1954an jaioa, bikoizketan hasi aurretik andereño izan zen eta 1.986 baino lehen hasi zen aktore talde historikokoa da. Askorentzat, Euskadin bikoizketak eman duen ahotsik onena da, eta gutxietsitako ahotsik onenetakoa. Sofia Loren, Angie Dickinson, Gina Lollobrigida... bikoiztu zituen. Claudio Rodriguez eta Alfonso Santigosa zuzendarien ahots gustukoena izan zen.

Lehen urteak K.2000n eman zituen. Pelikula askotako protagonistak bikoiztu zituen eta hainbat film zuzendu ere. 1989 inguruan Edertrackera joatea erabaki zuen. Hasiera gogorra izan zuen Edertracken, harik eta giro berrira egokitzea lortu zuen arte. 90eko hamarkadaren erdialdean "*HUD, mila artean ausartena*" (Paul Newmanekin) bezalako filmak zuzentzen hasi zen A3rako eta beste batzuk T5erako. Sasoi horretan eta pasatzen ari zen krisi izugarriaren ondorioz, enpresako bazkide (bat gehiago) egitea erabaki zuen, baina handik urte batzuetara Edertrack utzi eta bere kabuz lanean hastea erabaki zuen. Urte horietan gorabehera batzuk izan zituen.

### Filmak eta bideokoak 
* *Betizu izar artean*. 2003.
* *Billete a Tomahawk.*
* *His and Her Circumstances* (TV)  Maho Izawa bezala (eusk. bikoiz.).
* *Iczer Reborn* (OAV) Golem bezala (gazt. bikoiz.).
* *Inma Seiden - La leyenda de la bestia de la lujuria* (OAV) Melanie Cool bezala (gazt. bikoiz.).
* *La Momia (1993).*
* *MegaMan NT Warrior* (TV) Ribitta bezala (eusk. bikoiz.).
* *Mermaid Forest* (TV) (gazt. bikoiz.).
* *Midnight Strike Force* (OAV) Rikurei Ochi bezala (gazt. bikoiz.).
* *Onegai My Melody* (TV) Harinezumi bezala (gazt. bikoiz.)
* *Peach Girl* (TV) Misao Aki bezala (gazt. bikoiz.).
* *Ranma ½* (TV) Colonia bezala (bikoizketa berria; gazt. bikoiz.)
* *Ranma ½: ​​Big Trouble in Nekonron*, Txina (pelikula) Colonia bezala (bikoizketa berria; gazt. bikoiz.)
* *Rumiko Takahashi Anthology* (TV) Kayoko bezala (gazt. bikoiz.)
* *Rune Soldier* (TV) Jenny emakume apaiz bezala (gazt. bikoiz.)
* *Sherlock Hound* (TV) Hudson anderea bezala (eusk. bikoiz.)
* *Stainless Night* (OAV)  Astarisk bezala (gazt. bikoiz.; bikoizketa berria). 
* *Rivales hasta la muerte,* Xeberrirekin bikoizketa. 

### Bideojokuak 
Bideojokuak ere bikoiztu zituen, besteak beste  Marbella Vice (1994) eta Sacrifice (2000).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irratiko kuina Tere Jaiok eta Kepa Cuetok egina
* Tere Jaio eta Kepa Cuetoren iragarki esatariak
* Tere Jaio eta Kepa Cuetoren ahotsak "Billete a Tomahawk" pelikularen pasarte batean
Otilia Larrañaga

**Otilia Larrañaga Villarreal** (1931ko azaroaren 3a - 2021eko urriaren 6a) Mexikoko dantzari eta aktorea izan zen, eta Mexikoko zinemaren urrezko garaiko filmetan parte hartu zuen, baita antzerkian eta telebistan ere.

## Biografia 
Osaba Ignacio Larrañagarekin ikasi zuen dantza eta gero balleta Lettie H. Carroll-ekin.  1947tik 1950era bitartean, Carroll andereñoaren irakaslearen taldeko kide izan zen; Talde horretako kide gisa, Arte Ederretako Jauregiko Opera Nazionaleko denboraldietan parte hartu zuen.

15 urte zituela, jada dantzari aparta zen, baina bere izaera artistiko indartsuak bultzatu zuen zinemara abiatzera, 1950eko hamarkadaren hasieran iritsi zenean, *Secretaria particular* y *No te ofendas, Beatriz* bezalako produkzioetan.

Bere lehen arrakastetako bat Luz Alba-k Esperanza Iris antzokian zuzendutako *Ángeles y clowns* (1952) antzezlanean parte hartzea izan zen. Armando de María y Campos antzerki kritikariak idatzi zuenez, "emanaldi onena Otilia Larrañagaren esku dago, aktore eta dantzari gisa, figura ederrekoa eta sentimendu bikainekoa. Bere etorkizuna bikaina da, aukeratzen duen bidea ere. 

Antonio "Tony" Aguilar, [1] bere lehen senarra, abeslaria eta aktorea  ezagutu zuen XEW-TVn 1952an. Larrañagak eta Aguilarrek batera jardun zuten *Mi papá tuvo la culpa* (1953) eta *Reventa de esclavas* (1954) filmetan.

*La flecha envenenada* (1957) filmean lortu zuen lehen papera protagonista Gastón Santosekin batera.

1957an, Gazteentzako emanaldi onenaren Ariel sarietarako hautagaitza jaso zuen *Caras nuevas* (1956) filmean egindako lanagatik. 

1967an, bikotekide aske gisa Rogelio Guerra aktorea izan zuen, eta harekin Hildegard izeneko alaba izan zuen. 1974an banandu ziren.

2021eko urriaren 6an hil zen, 89 urte zituela. 

## Filmografia 
* *Secretaria particular* (1952)
* *No te ofendas, Beatriz* (1953)
* *Mi papá tuvo la culpa* (1953)
* *El valor de vivir* (1954)
* *Reventa de esclavas* (1954)
* *Maldita ciudad* (1954)
* *Las viudas del cha-cha-cha* (1955)
* *Caras nuevas* (1956)
* *La flecha envenenada* (1957)
* ''La locura del rock 'n roll* (1957)
* *Click, fotógrafo de modelos* - Doctora (1970)
* *Cruz de amor, pelicula* - Srta Serafina (1970)
* *Chico Ramos* (1971)
* *La furia de un vengador* (1992)
* *La jaula del pajaro'' (1997)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meg Harris

**Meg Harris** (Albury (Australia), 2002ko martxoaren 7a) igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.
 
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen: *4x100 m errelebo libre*an, urrezko domina eskuratu zuen Australiako taldeak 3.29,69 minutuko denborarekin, eta Munduko errekorra **(ME)**) ezarri, Kanadako taldea (zilarrezkoa, 3.32,78koarekin) eta AEBkoa gaindituz (brontzezkoa, 3.32,81ekoarekin). Hauek osatzen zuten Australiako taldea: Bronte Campbell, Meg Harris, Emma McKeon eta Cate Campbell-ek. Mollie O'Callaghan eta Madison Wilson ere taldeko partaide ziren, baina ez zuten finaleko lasterketan parte hartu.*4x200 m estilo libre*an,  brontzezkoa eskuratu zuen Australiako taldeak 7.41,29ko denborarekin), Txinako taldearen (urrezkoa 7.40,33koarekin **ME**) eta AEBkoaren atzetik geratuz (zilarrezkoa 7.40,73koarekin). Taldea hauek osatzen zuten: Madison Wilson, Ariarne Titmus, Emma McKeon, Leah Neale, Tamsin Cook, Mollie O'Callaghan, Brianna Throssell eta Meg Harris-ek.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, hiru domina eskuratu zituen, urrezkoa 4x100 m librean eta zilarrezko bi, 50 m librean eta 4x100 m medleyan.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Bronte Campbell

**Bronte Campbell** (Blantyre (Australia), 1994ko maiatzaren 14a) igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.
 
## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), domina bat eskuratu zuen:*4x100 m errelebo libre*an, urrezko domina eskuratu, eta Munduko errekorra **ME**) ezarri zuten Australiako taldearekin, 3.30,65 minutuko denborarekin, AEBko taldearen (zilarrezkoa 3.31,89koarekin) eta Kanadakoaren aurretik sailkatuz (brontzezkoa, 3.32,89koarekin). Honako hauek osatzen zuten Australiako taldea: Bronte Campbell, Cate Campbell, Emma McKeon, Madi Wilson eta Brittany Elmslie-k.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:*4x100 m errelebo libre*an, urrezko domina eskuratu zuen Australiako taldeak 3.29,69 minutuko denborarekin, eta Munduko errekorra **(ME)**) ezarri, Kanadako taldea (zilarrezkoa, 3.32,78koarekin) eta AEBkoa gaindituz (brontzezkoa, 3.32,81ekoarekin). Hauek osatzen zuten Australiako taldea: Bronte Campbell, Meg Harris, Emma McKeon eta Cate Campbell-ek. Mollie O'Callaghan eta Madison Wilson ere taldeko partaide ziren, baina ez zuten finaleko lasterketan parte hartu.*4x100 m lau-estiloko errelebo misto*an, brontzezkoa irabazi zuen 3.38,95 denborarekin, Erresuma Batuko taldearen (urrezkoa 3.37,58 denborarekin **ME**) eta Txinakoaren atzetik sailkatuz (zilarrezkoa, 3.38,86); hauek osatzen zuten taldea: Kaylee McKeown, Zac Stubblety-Cook, Matthew Temple, Emma McKeon, Bronte Campbell, Isaac Cooper eta Brianna Throssell-ek.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, urrezko domina eskuratu zuen 4x100 m errelebotan.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Bi Fridak

***Bi Fridak*** () olio teknikaz Frida Kahlok 1939an egin zuen lana da. Ziur aski bere margolan ezagunena da. Irudian bi autorretratu ikusten dira, hau da, Frida bi aldiz agertzen da nahiz eta soineko desberdinak eraman. Nolbait, ispiluaren aurrean hartutako irudia ematen du.

## Historia 
1939an, Frida sei hilabete baino gehiago zeraman New York eta Paris artean, bakarkako erakusketak zirela eta, Europako garaiko artista aipagarrienen aitortza lortu ondoren. Mexikora itzuli zenean, tristurak artista inbaditu zuen, Diego Rivera margolariarekin ezkondu ondoren, dibortzioa formalizatu zuen 1939ko azaroaren 6an, urtebete geroago berriro ezkonduko ziren arren. Hori guztiari bere min fisikoen hazkundea gehitu zitzaion. Nolabait, hori guztia lan honetan islatu zuen artistak.

Margolana 1940ko urtarrilan Mexiko Hirian egin zen Nazioarteko Erakusketa Surrealistan erakutsi zen. Kahloren eskuetan 1947 arte egon zen; urte horretan Arte Ederren Insitutu Nazionala erosi zion, ondoren, 1966an, Mexikoko Arte Modernoaren museoaren eskuetan uzteko. Gaur egun museo horretan ikus daiteke.

## Deskribapena 
Lan honetan, Frida Mexikoko Tehuana soineko koloretsuarekin irudikatzen da, Diegok maite zuen jantzia zen. Bestean, Frida parpailazko jantzi zuri zahar bat ikusten da, Fridaren Europako bertsioan, senarrari gutxiago gustatzen zitzaiona. Arte historialari batzuek iradokitzen dute bi irudiek Fridaren ondare bikoitza sinbolizatzen dutela. Aita, Guillermo Kahlo, alemaniarra zen, eta ama, berriz, Matilde Calderón mestizoa zen (indiar baten alaba eta espainiarren ondorengoa).

Anatomia liburuetatik kopiatutako arteria edo odol hodi batek lotzen ditu bi Frida, eskuetatik bihotzetatik bistan. Ikusten da eskuineko Fridaren arteria Diego Riveraren erretratu txikian amaitzen dela; ezkerreko Fridaren arteria nahitaez ebaki egiten duela Fridak berak guraize kirurgikoekin, haren soineko zuria zipriztinduz. Atzean zeru gris bat ikus daiteke.

## Inspirazioa 
Fridaren laguna zen Fernando Gamboaren arabera, margolariak Louvre museoan ikusi zituen bi lanetan oinarritu zen: Theodore Chassérieauren *Las dos hermanas* eta ''Gabrielle d'Estrées eta haren ahizpa bat'' margolan anonimoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana azaltzeko bideoa.
Diguillín probintzia

**Diguillín probintzia** Ñuble eskualdeko probintzia bat da, Txilen . 5.229,5 km²-ko azalera du. Bere hiriburua Bulnes hiria da.

## Ekonomia 
2018an, Diguillín probintzian erregistratutako enpresa kopurua 6.758 izan zen. Urte berean Ekonomiaren Konplexutasun Indizea (EKI) 0,79 izan zen, eta Abantaila Konparatu Agerian (RCA) indize altuena zuten jarduera ekonomikoak Nekazaritza eta Basozaintzako Makineriaren Konponketa (102,25), Kirolarekin lotutako Beste Jarduera batzuk (33,41) eta Eskola Garraio Zerbitzuak (24.04) izan ziren. 

## Komunak 
Probintzia bederatzi komunek osatzen dute: 

* Bulnes
* Chillán
* Chillán Viejo
* Karmen
* Pemuco
* Margotzen dut
* Quillon
* San Inazio
* Yungay

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anplitude (fisika)

thumb|200x200px|Uhin sinusoidal baten anplitudea (A_0) eta uhin-luzera (\lambda).
**Fisika**n, era periodiko harmonikoan aldatzen ari den magnitude fisiko baten kasuan, **anplitude** (latineko *amplitūdō* hitzetik) deritzo magnitudeak erdiko baliotik aldenduz hartzen duen elongazio edo desplazamenduaren balio maximoari.

Kontzeptu hau era guztietako oszilazioetan ageri da, hala nola higidura harmonikoan, uhin-higiduran, uhin elektromagnetikoetan eta soinu-uhinetan.

Anplitudeak adierazten du oszilazioaren energia, baina higidura harmonikoaren kasuan, anplitudeak ez du eraginik periodoan eta maiztasunean.

## Anplitudearen unitateak 
Anplitudearen unitateak aztertzen ari den magnitude fisikoarenak dira:

* Uhin mekanikoen edo bibrazioen kasuan, anplitudea desplazamenduarena da; hortaz, luzera-unitateak ditu, eta metrotan (\text {m}) neurtzen da.
* Soinu-uhin batean, anplitudea gainpresio atmosferikoari dagokio da;  beraz, soinu-uhin baten anplituderako unitateak pascal (\text {Pa}), milibar () edo beste edozein presio-unitate izan daitezke.
* Korronte alternoan, voltetan (\text {V}) edo amperetan (\text {A}) neurtutako batez besteko anplitude koadratikoa erabili ohi da, aztertzen ari den korronte horren magnitudearen arabera.
* Uhin elektromagnetiko batean, anplitudea intentsitate erradiatzailearen erro karratuarekin lotuta dago, eta uhin horren eremu elektrikoari dagokio.
* Argi-uhinetan, intentsitate erradiatzaileaz gain, argi-intentsitatea ere inportatzen da, eta hori kandela (\text {cd}) unitatetan neurtzen da.

## Ikus, gainera 
* pendulua
* osziladore harmonikoa
* higidura harmoniko sinplea
* korronte elektriko alternoa
* uhin elektromagnetikoa
* soinua

## Kanpo estekak
Bagual

**Bagual** (Gazteleraz: *Bagual*), Argentinako zen Txileko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Bagual arraza ponien sailkapen taldean sartzen da.

Bagual zaldiak basati bizi dira Txile eta Argentinako hego aldeko panpa zabaletan.

## Etimologia 
Txileko zein Argentinako Patagonian zein Uruguaien "bagual" izenak honako esanahia dauka; basatia bilakatutako zaldi zein behi azienda. Kantabriako montañesean zein Karrantzan "montxino" hitzaren esanahi berbera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Hermann Müller

**Paul Hermann Müller** (Olten, Solothurn, 1899ko urtarrilaren 12 &ndash; Basilea, 1965eko urriaren 13a) suitzar kimikaria izan zen. 1948ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen malaria eta sukar horia kontrolatzeko DDTren propietate intsektiziden aurkikuntzagatik.

Kimika ikasi zuen Basileako Unibertsitatean eta laborategietan lan egin zuen. Bere lehen ikerketak tindu sintetikoei eta landareek sortutako tinduei buruzkoak izan ziren. Landareak babesteko agente kimikoak sintetizatzen hasi zen. J. R. Geigy laborategian egindako ikerketen arrakastaren ondoren, intsektizida bat garatzeko agindu zioten. 1939an aurkitu zuen DDTren erabilera intsektizida gisa. 1950 eta 1970 artean, DDTk malaria desagerrarazi ahal izan zuen herrialde askotan.
La Avanzada

**BI-637** edo **La Avanzada** Barakaldo eta Plentzia lotzen duen errepidea da, bere ibilbidearen gehiena- Barakaldo  eta Larrabasterra  artean - autobia dena.

## Historia 
## Tarteuneak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fulko Jerusalemgoa

**Fulko Jerusalemgoa** (,  edo *Foulques*; Angers, c. 1089/92 – Akre, 1143ko azaroaren 13a) **Fulko gaztea** ere esaten zaio, Anjouko konde (**Fulko V.a Anjoukoa**) izan zen 1109tik 1129ra eta Jerusalemgo Erresuma Latindarrako erregea izan zen 1131tik hil zen arte. Bere erregealdian Jerusalemgo erresumak lurralde hedadurarik handiena lortu zuen.

Fulko IV.a Anjoukoa eta Bertrade Montfortekoaren semea izan zen. Anoujouko kondea bihurtu zen 1109an, aita hil ondoren. 1110ean Ermengarde Mainekoarekin ezkondu zen.

Jerusalemera erromes joan zen 1119 edo 1120an eta Zaldun Tenplarioei lotu zitzaien. 1121ean itzuli zen eta tenplarioei diru-laguntzak ematen hasi zen.

1127an, Fulko gurutzatu aberatsa, eskarmentu handiko buruzagi militarra eta alarguna zen. Balduin II.a Jerusalemgoak bere alaba Melisendarekin, tronuaren oinordekoarekin, ezkontzeko eskatu zion. Fulko eta Melisenda 1129ko ekainean ezkondu ziren eta 1131ean Jerusalemgo errege eta erregina bihurtu ziren.

Fulkok bere gain hartu zuen gobernuaren kontrola, emaztea boteretik kanpo utzi zuen eta Anjouko herrikideei mesede egin zien.

Arrakastaz defendatu zituen Erresumaren mugak musulmanen eta bizantziarren aurrean.
thumb|300px|Jerusalemgo Erresuma 1135ean, Fulkoren erregealdian

1143an ehizan ari zela zalditik erorita hil zen. Fulko eta Melisenda Balduin III.a Jerusalemgoa eta Amalariko I.a Jerusalemgoa erregeen gurasoak izan ziren.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Parinacota probintzia

**Parinacota** **probintzia** Txileko probintzia bat da, 2007ko urriaren 8tik Arica eta Parinacota eskualdekoa, eskualdea banatzen den bietako bat izanik. Iparraldetik Tacna probintziak mugatzen du Tacna departamendukoa, Perun; hegoaldetik Tarapacá eskualdeko Tamarugal probintziak; ekialdetik La Paz eta Oruro departamentuek, Bolivian; eta mendebaldetik Arica probintziak.

## Historia 
2007ko urriaren 8an, 20.175 Legea sartu zen indarrean, Michelle Bachelet presidenteak Arica hirian 2007ko martxoaren 23an aldarrikatua. Egun horretako goizaldean egindako ekitaldi batean, komunitateak gertaera berri hori jaso zuen bere historian.

## Ekonomia 
2018an, Parinacota probintzian erregistratutako enpresa kopurua 19 izan zen. Urte berean Ekonomiaren Konplexutasunaren Indizea (EKI) -1,77 izan zen, eta Abantaila Konparatibo Ezagutaraziaren indizea (AKE) handiena zuten jarduera ekonomikoak, berriz, Amaren Zentroak, Auzo eta Komunitate Unitateak (20.782,96), Beste Argitalpen jarduerak (152,75) eta Hotelak (86,14) izan ziren. 

## Komunak 
* General Lagos, Visviri hiriburua.
* Putre, Putre hiriburua.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Parinacota.jpg|Chungara aintzira eta Parinacota sumendia .
Fitxategi:2005.11.12 22 Iglesia Parinacota Chile.jpg|Parinacotako eliza.
Fitxategi:FirsT Run.. a socOromA (91) - copia.JPG|Socoroma .
Fitxategi:Chile putre markt.jpg|Putre plaza.
Fitxategi:Volcanes Chile 2.jpg|Sumendiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flabina adenina dinukleotido

**Flabina adenina dinukleotidoa**, **FAD** era laburtuan, zelula guztietan dagoen koentzima da, erredox erreakzioetan parte hartzen duena.

FADen funtzio biokimiko orokorra alkeno gisa alkanoak oxidatzea da, eta NAD+ak (antzeko funtzioa duen koenzima bat), berriz, alkoholak aldehidoetara edo zetonetara oxidatzea. Izan ere, alkano baten oxidazioa (sukzinatoa bezala) alkeno bati (fumaratoa bezala) FADH2ra erreduzitzeko bezain exergonikoa da, baina ez NAD+ NADHra erreduzitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dietanolamida

**Dietanolamina** disolbatzaileetan, emultsionatzaileetan eta detergenteetan erabiltzen den gai elkartu kimiko organikoa da. Sarritan DEA laburtua, bigarren mailako amina nahi dialkohol bat da.

Dietanolamina lortzeko, etileno oxidoa amoniakoarekin erreakzionatzen da, tenperatura eta presio handiko egoeran.

400px|Reaktion von Ethylenoxid mit Ammoniak

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Hjalmar Hammarskjöld

**Hjalmar Hammarskjöld** (Tuna, Småland, 1862ko otsailaren 4a - Stockholm, 1953ko urriaren 12a) suediar politikaria izan zen. Suediako lehen ministroa izan zen 1914tik 1917ra. Dag Hammarskjölden aita izan zen.

Uppsalako Unibertsitateko irakaslea eta nazioarteko zuzenbidean aditua izan zen, eta eragin handia izan zuen Eskandinaviako zuzenbide zibilean. Justizia ministroa, enbaxadorea Kopenhagen eta Uppsalako gobernadorea izan zen. Lehen ministro kargua bete zuen 1914tik 1917ra, parlamentarioa ez zen gobernu bat zuzentzen.

## Kanpo estekak
Sodio tripolifosfato

**Sodio tripolifosfatoa** Na5P3O10 formulako konposatu inorganikoa da. Penta-anioi polifosfatoaren sodio-gatza da, azido trifosforikoaren oinarri konjugatua. Eskala handian ekoizten dute, etxeko eta industriako produktu askoren osagai gisa, batez ere detergenteen osagai gisa.

Askotariko industria eta sektoreetan aurkitzen ditu aplikazioak: Nekazaritza, buztina eta pigmentuak, kautxua, zementua eta zeramika, eraikuntza, detergenteak eta garbiketa-produktuak, lubrifikatzaileak, papera, hainbat helburutarako karpetak, industrietako olioa, ehungintzako fabrikatzaileak, pinturak eta estaldurak, uraren tratamendua, beirazko gaiak, gainazalen tratamendua eta formulagailuak, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak