open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ibon Aranberri

**Ibon Aranberri Landa** (Itziar, 1969ko maiatzaren 16a) euskal herritar artista da. Batez ere, arte kontzeptualean jarduten du, naturaren eta kulturaren munduen arteko harremanak aztertuz.

## Biografia 
Ibon Aranberrik bere ikasketak Euskal Herriko Unibertsitatean hasi zituen, 1989an, Bilbon. 1993an Erasmus programaren barruan Milango *Nuova Accademia di Belle Artin* izan zen. 1994an lortu zuen gradua Arte Ederretan. 1995ean Donostiako Artelekun Angel Badosek eta Txomin Badiolak antolatutako ikastaro batean hartu zuen parte. 1998 eta 1999an artista egoiliarra izango da Japoniako Kitakyüshü hiriko Arte Garaikideko Zentroan. 2003 eta 2004an New Yorkeko PS1 Arte Zentroan ikasketa programa bat jarraitu zuen.

2007an Kasselgo Documentan parte hartu ondoren mundu mailako proiekzioa hartzen hasi zen. Bere arte lanak aurki daitezke Madrilgo Sofia Erregina Museoan, Gasteizko Artiumen eta Bartzelonako MACBAn, besteak beste.

## Obra 
Ibon Aranberriren lanak politikarekin erlazioa dutenak izaten dira sarri. Lanak era hauetakoak izan ohi dira: ikerketak, lekuko esku-hartze sotilak, eta esku-hartze horien dokumentazioak argazki eta instalazio moduan. Prozesuari eman ohi dio garrantzia. Askotan, aurkitutako objektuak erabili ohi ditu.

Arte kontzeptualarekin erlazionatutako euskal artisten belaunaldiaren parte da, Jon Mikel Euba, Iñaki Garmendia, Asier Mendizabal eta Itziar Okarizekin batera.

### Obra garrantzitsuak 
* *It.T.N º 513 zuloa. Extended Repertory.* Izena arkeologian lanetan erabili ohi diren kode zientifikoen erreferentzia bat da. Land Artarekin erlazionatutako bideo, argazki, marrazki eta mapa moduan dokumentatu zuen Oñatiko kobazulo batean egindako esku-hartzea: kobazuloaren ahoa itxi zuen soilik saguzarrentzat zulo bat utziz. Gero bisitaldi gidatu bat antolatu zuen eta bideoan grabatu. Obra hau MACBAko bilduma iraunkorraren parte da.
* *Horizontes.* 500 banderatxoen instalazioa Guggenheim Bilbao Museoan.

## Banakako erakusketa garrantzitsuak 
* 2011: *Ibon Aranberri. Organigrama*. Fundació Antoni Tàpies, Bartzelona. 2011ko urtarrilaren 28tik - maiatzaren 15era.

* 2010: *Gramática de meseta* (Santo Domingo de Silos, Burgos), MNCARSek antolatua.
* 2008: *Ibon Aranberri – Disorder*, Frankfurter Kunstverein, Frankfurt am Main.
* 2007: *Ibon Aranberri – Integration*, Kunsthalle Basilea.
* 2006: *Ibon Aranberri – Production in Residence*, Baltic Art Center, Visby.

## Taldekako erakusketak 
* 2007-2008: *Incognitas - Unknowns: Mapping Contemporary Basque Art*.  *Chacun à son goût* taldeko erakusketa Guggenheim Bilbao Museoan.
* 2007: documenta 12, Kassel. Gezeigt wurde die Foto-Installation *Política hidráulica* (2003) und der 16-mm Film *Exercises on the north side* (2007).
* 2001: *Ironia*, Fundació Joan Miró, Bartzelona.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Huma3 archiven erreferentzia Organigrama erakusketaz.
* PROZZESen erreferentzia.
* MACBAn informazioa Ibon Aranberriri buruz.
* Ibon Aranberriri elkarrizketa. Andaluziako Nazioarteko Unibertsitatea.
* Erreportaia El País egunkarian.
* Audio kapsula MACBAn.
Pentsu

[thumb|250px|eskuinera|Paketatutako pentsu balak [Etxarri Aranatz|Etxarri Aranazko soroetan.]]
thumb|249x249px|Behiak soroan emandako pentsua jaten, Kokomo indiana.

**Pentsua** abereei eta etxeko beste animaliei adiera zabalean ematen zaien bazka edo janaria da, bereziki aurrez nolabait prestatu edo eraldatu denari deritzaio. Abereei ematen zaien bazka lehorra, gehienetan laborez osatua izaten da. Kanpoan, abereek soro eta zelaietatik jaten dituzten landareei larre izena ematen zaie.

Bestalde, basa abereen kasuan; ikuluan egoten diren animalien kasuan, bereiztu egin beharko lirateke kanpoan abereek soro eta zelaietan  jaten duten belarra. Behin abereek larretan jana ez izatean, baserritarrek belar bolak, belar fardo edo laztoa ematen diete, jatekoa izan dezaten. Hauek guztiak ez dira eraldatuak izan, belar bolen kasuan, plastikoetan egotearen ondorioz fermentazio bat besterik ez ez baitute izan, eta fardoak belarra lehorra dagoenean egiten dira eta ez dute eraldaketarik jasatzen. 

## Kanpo estekak
Manu Gartzia

**Manu Gartzia** (Gasteiz, Araba, 1986ko apirilaren 26a) euskal herritar futbolari ohia da, Alavesen kapitaina izandakoa. Erdilari edo atzelari lanetan aritzen zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Jagoba Beobide

**Jagoba Beobide Larrañaga** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1987ko otsailaren 19a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari lanetan aritu ohi da. Zubietan hezia, Alavesekin 2.mailarako igoera lortu zuen. Real Unionen aritu da batik bat.

## Kirol Ibilbidea 
*2024ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Azienda-bazka

[thumb|250px|Zaldientzako [pentsu-pikorrak]]
**Azienda-bazka** edo **bazka** abereei eta etxeko beste animaliei ematen zaien janaria da. Bazka-landareak eta pentsua erabil daitezke bazkatzat.

## Bazka-landareak 
* Belar (freskoa edo idortua)
** *Lolium*
** *Cynodon* edo aski
** *Phleum pratense*
** *Danthonia*
* Gari
* Artatxiki
* Soja
thumb|250px|eskuinera|Belar idorra
* Olo
* Alpapa
* *Trifolium* edo hirustak
** *T. pratense*
** *T. repens*
** *T. subterraneum*
* Artoa
* *Brassica*
** *B. oleracea* edo bazka aza
** *B. napus* edo koltza
** *B. napobrassica*
** *B. rapa* edo arbi
* *Lotus corniculatus*
* Arecaceae edo palmondoak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Larre
* Belar ondu
* Lasto

## Kanpo estekak
Robert Stone

**Robert Stone** (Brooklyn, New York, AEB, 1937ko abuztuaren 21a - Key West, Florida, AEB, 2015eko urtarrilaren 10a) idazle estatubatuarra izan zen.

## Biografia 
1960ko eta 1970eko hamarkadan AEBetako arazoak ondoen erakutsi zituztenetako bat izan zen idatziz. Bi aldiz izan zen Pulitzer sarian finalista, eta 1975ean National Book Awarda eman zioten *Dog Soldiers* nobelarengatik.

## Lanak 
* 1966: *A Hall of Mirrors* (eleberria)
* 1970: *WUSA* (filma, *A Hall of Mirrors*ean oinarrituta )
* 1974: *Dog Soldiers* (eleberria) — National Book Awarden garailea. National Book Foundation.
* 1978: ''Who'll Stop the Rain* (*Dog Soldiers*en oinarrituta; idazleetako bat)
* 1981: *A Flag for Sunrise* (eleberria) — Pulitizer sarietan finalista
* 1986: *Children of Light* (eleberria)
* 1992: *Outerbridge Reach* (eleberria)
* 1997: *Bear and His Daughter* (istorio laburrak)
* 1998: *Damascus Gate* (eleberria)
* 2003: *Bay of Souls* (eleberria)
* 2007: *Prime Green: Remembering the Sixties* (memoria)
* 2010: *Fun with Problems* (istorio laburrak)
* 2013: *Death of the Black-Haired Girl'' (eleberria)

## Ikus gainera 
## Erreferentziak
Tsuga

***Tsuga*** (japonierazko bere izenetik hartua: 栂 ,ツガ) pinazeoen familiako konifera-generoa da. Adituen arabera, barnean 8, 9 edo 10 espezie ditu. horietatik lau Ipar Amerikan:
# *Tsuga canadensis* (kanadar tsuga)
# *Tsuga caroliniana*
# *Tsuga chinensis*
# *Tsuga diversifolia*
# *Tsuga dumosa*
# *Tsuga forrestii*
# *Tsuga heterophylla*
# *Tsuga × jeffreyi*
# *Tsuga mertensiana*
# *Tsuga sieboldii*

Lehen beste hauek ziren, egun beste generotara mugituta daudenak:
# *T. ajanensis - Picea jezoensis*
# *T. argyrophylla - Cathaya argyrophylla*
# *T. balfouriana - Picea likiangensis var. rubescens*
# *T. japonica - Pseudotsuga japonica*
# *T. lindleyana - Pseudotsuga menziesii var. glauca* (Douglas izeiaren aldaera)
# *T. longibracteata - Nothotsuga longibracteata*
# *T. macrocarpa - Pseudotsuga macrocarpa*
# *T. mairei - Taxus mairei*
# *T. roulletii - Keteleeria evelyniana*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coco ibaia

**Coco ibaia** (), **Segovia ibaia** () eta **Wanki ibaia** (miskitoeraz: *Wanki*) ere deitua, Erdialdeko Amerikako ibairik luzeena da. Hondurasko hegoaldea eta Nikaraguako iparraldea zeharkatu eta Karibe itsasora isurtzen da.

## Geografia 
Comalí (Honduras) eta Tapacalí (Nikaragua) ibaien elkargunean sortzen da, San Marcos de Colón hiritik hurbil, eta 680 kilometro luze da. Erdialdeko eta behe ibilbidean Nikaragua eta Hondurasen arteko muga egiten du. Karibeko Gracias a Dios lurmuturrean itsasoratzen da, delta bat eratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Black Velvet Band

**The Black Velvet Band** (euskaraz *Belus Beltzazko Taldea*) Irlandako abesti herrikoi bat da. Bere hasierako hitzetan ongi aipatzen den bezala, jatorria Belfast hirian du. Musika talde eta abeslari ugarik moldatu eta abestu izan dute, tartean The Dubliners talda eta Luke Kelly irlandr abeslariak, edota Dropkick Murphys estatubatuar taldeak.

## Kanpo estekak 
* *The Black Velvet Band* abestiaren The Dubliners taldea eta Luke Kelly abeslariaren bertsioa entzungai. Youtube.com
Mujeres y hombres y viceversa

***Mujeres y hombres y viceversa*** amodiozko *dating show* bat da, Bulldog Producciones-ek ekoiztua eta Telecincon 2008ko ekainaren 9tik gaztelaniaz emititzen dena. Toñi Moreno aurkezleak gidatzen du saioa gaur egun (2008tik 2018ra bitartean Emma García euskalduna izan zen aurkezle), eta *Uomini e donne* italierazko bertsioa du erreferentetzat.

Programa honen lehenengo atalak %18,4ko kuota izan zuen, eta espainiar publikoaren saio gogokoena kalifikatu zen emisioko lehen bi urteetan. Saio honek audientzian beherakada handia izan zuen urte batzuetan zehar, baina 2014. urtearen hasieran ikus-entzuleria berreskuratu zuen.

## Mekanika 
Formatua bikoterik ez duten gazteei zuzentzen da. Lau "tronista" egoten dira normalean, 2 neska eta 2 mutil. Hauek dira protagonistak; eta "pretendiente" izeneko pertsona batzuk ezagutzen dituzte. Pertsona hauek tronistak ezagutu nahi dituzte, eta tronistek pretendientea ezagutu nahi duten edo ez aukeratzen dute.

Tronistak pretendiente bat ezagutzen doazen bitartean, ez badute gehiago ezagutu nahi programatik kanporatu egiten diete. "Urrezko arau" bat dago ezarrita, ezin dena urratu. Arau hau tronistek nahiz pretendienteek bete behar dute, eta honakoa da: tronistek eta pretendienteek ezin dute inolako kontakturik eduki kanpoan, guztia saioaren barruan egon behar da. Arau hau urratzen duen pertsona oro programatik kanporatuta geratzen da automatikoki normalean. Tronista batek erabaki bat hartzen duenean, final bat antolatzen da eta bertan jakinarazten du bakarrik joan nahi duen, edo neska/mutil batekin maitemindu den.

### Iritzi emaileak 
Iritzi emaileak aholkuak ematen dizkiete tronista nahiz pretendienteei. 2008ko ekainetik 2009ko urtarrilera arte **Paco Morales** eta **Raquel Navamuel** izan ziren iritzi emaileak, orduan "asesores del amor" deiturikoak. Ondoren, **Pipi Estrada** eta **Miriam Sánchez**ek osatutako bikotea sartu zen 2009 urteko hasieran, eta 2013ko urtarrilera arte iraun zuten. Orain, saioak "iritzi emaile" deituriko hainbat pertsona txandakatzen ditu, eta hauek telebista-kateko pertsonaia famatuak izaten dira.

* **Nagore Robles.** Telebistako kolaboratzailea.
* **Kiko Jiménez.** Tronista ohia.
* **Laura Matamoros.** Kiko Matamorosen alaba.
* **Maestro Joao.** Igarlea.
* **Sofía Suescun.** Tronista ohia; *Gran Hermano 16* eta *Supervivientes 2018*ko irabazlea.
* **Kiko Matamoros.** Telebistako kolaboratzailea.

### "Ganchos" 
Ikusle artean "ganchos" deituriko pertsona batzuk egoten ziren, saioan lantzen ari diren gaiei buruzko aholkuak eta iritziak ematen zituztenak. Saioaren berrikuntzarekin desagertu egin ziren. "Gancho"rik ezagunenetakoak Luis Miguel Valero, Tamara Serrador edota Olaya Rivas izan ziren.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala.
* Programa guztiak.
High Road to China

**High Road to China** (euskaraz *Txinarako Bide Nagusia*) 1983ko Brian G. Hutton estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako abentura filma bat da. Jon Cleary australiar idazlearen izenburu berdineko *High Road to China* eleberrian oinarritua dago. Tom Selleck, Bess Armstrong, Jack Weston, Wilford Brimley, Robert Morley eta Brian Blessed aktoreek antzeztu zuten.

Filma urte hartan ere estreinatu eta Harrison Ford aktoreak antzeztuako *Raiders of the Lost Ark* (*Arka Galduaren Bila*) abenturazko filmarekin batera lehiatu zen, gerora Indiana Jones film saila ospetsuaren lehenbiziko filma izango zena. Esamesen arabera, filma honetako protagonistaren papera Tom Selleck aktoreari *Magnum, P.I* telesailan antzezten jarraitu eta *Raiders of the Lost Ark* filmari ukatze aldera 'eman' omen zitzaion. Bestalde, film hau bera filmatzeko saiakera ere egon zen, hartan Roger Moore eta Jacqueline Bisset aktoreek antzeztuko zuten, baina azkenean bertan behera laga zen.

## Argumentua 
1920ko hamarkada, Istanbul. Eve Tozer (Bess Armstrong) hirian luxuzko bizimodua daraman goi mailako den neska gaztea da, gainera familiaren dirutza jarautsi du. Baina diruaz jabetzeko ofizialki desagertutzat eman deno bere aita (Wilford Brimley) topatu beharko du, bestelakoan aitaren kidea zen Bentik (Robert Morley) izeneko gizona dirutzaren jabe egingo baita. Evek bere aita topatu ahal izateko Patrick O'Malley (Tom Selleck) izeneko hegazkin pilotua kontratatuko du. O'Malley lanari ekiteko gogo biziz dago: hirira berehala joan beharrean baitago. Ere berean, Eve bera ere eskarmentudun pilotua izaki, Patricken bidailagun izatea erabakiko du, ondorioz Londres eta Txina arteko bidai luze osoan izango dituzten etengabeko eztabaideetako lehenbizikoa jazoko da.

Bidaia bi biplanotan burutuko dute (*Dorothy* eta *Lillian*), Txinan Bradley Tozer xelebrea topatu asmoz, azken berrien arabera bertako herri txikiko biztanleei jauntxo baten aurkako borrokan laguntzen ari baitzen. O'Malley eta Evek hura topatu eta borroka irabazten lagunduko diete, baina amaieran Everen aita Londresera itzultzeari uko egingo dio.

## Aktoreak 
* Tom Selleck: Patrick O'Malley
* Bess Armstrong: Eve 'Evie' Tozer
* Jack Weston: Struts
* Wilford Brimley: Bradley Tozer
* Robert Morley: Bentik
* Brian Blessed: Suleman Khan

## Kanpo estekak 
* *High Road to China* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *High Road to China* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Muino egileak

[thumb|300px|[Grave Creek Mound, Mendebaldeko Virginiako Moundsville herrian kokatua, Estatu Batuetako muino koniko handienetakoa da. Adena kulturak sortu zuen.]]
**Muino egileak** deitu izan diren kulturak Ipar Amerikan 5.000 urteko epean lurrez osatutako muinoak eraiki zituzten hainbat talde izan ziren. Muinoak ekintza erlijiosoetarako, zeremonietarako, hilobi modura, eta eliteen egoitza gisa erabili ziren. Kolonaurreko zenbait kulturak sortu zituzten, K.a. 3500. urtetik hasi eta XVI. mendera arte: Adena kulturak, Hopewell kulturak lehen mendeetan, eta Mississipiko kulturak IX. mendetik aurrera. Kultura horiek Aintzira Handien, Ohio ibaiaren eta Mississippi ibaiaren arroetan bizi izan ziren. Lehen muinoa K.a. 3500. urtean hasi ziren eraikitzen bertako indigenak Watson Brake deritzon gunean, gaur egungo Luisianan, Egipton piramideak eraikitzen hasi baino 1.000 urte lehenago.

XIX. mendetik, aditu nagusiek kontsentsuz onartzen dute muinoak Amerikako indigenek egin zituztela. XVI. mendeko espainiar esploratzaileek kontaktuan izan zuten Mississippi kulturako azken aldiko zenbait hirirekin. Estatu Batuak mendebalderantz hedatzen hasi zirenean, bi mende geroago, eskualde horietako amerindiarrek ez zuten gogoan muinoak sortu zituzten zibilizazioak.

## Kanpo estekak
On Golden Pond

**On Golden Pond** (euskaraz *Urrezko Urmaelean*) 1981eko Mark Rydell estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama filma bat da. 1979ko Ernest Thompson gidoigile eta antzerkigileak idatzitako izenburu berdineko *On Golden Pond* antzezlanaren egokitzapena burutu zuen. Katharine Hepburn, Henry Fonda, Jane Fonda, Doug McKeon eta Dabney Coleman aktoreek antzeztu zuten.

Filmak famili barneko belaundaldi ezberdinen arteko gorabehereak eta senideen arteko harremanen gaia jorratzen du. Bitxikeria gisa, filmean aita-alabaren papera antzeztu zuten, Henry eta Jane Fonda aktoreak benetazko bizitzan ere aita-alaba ziren, gainera Henry Fondaren azken filma ere izan zen, 1982an hil baitzen.

Oscar Sarietarako hamar izendapen jaso zituen, hiru irabaziz: Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Henry Fonda), Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Katharine Hepburn) eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Ernest Thompson). Emakumezko aktore onenaren BAFTA Saria (Katharine Hepburn), Film onenaren Urrezko Globo Saria - Drama, Gizonezko aktore onenaren Urrezko Globo Saria (Henry Fonda) eta Gidoi onenaren Urrezko Globo Saria (Ernest Thompson) ere irabazi zituen.

## Argumentua 
Norman eta Ethel Thayer (Henry Fonda eta Katharine Hepburn) urtero legez Golden Pond izeneko urmaelan dagoen etxean udako oporrak igaro ohi dituzten senar-emazte adinduak dira.

Haien alaba (Jane Fonda), bere senargai Billy (Dabney Coleman) eta senargaiaren semearekin (Doug McKeon) batera gurasoak bisitatuko ditu. Hasiera batean eelkarren arteko konfiantza eza nagusi den Norman eta Billyren arteko harremana piskanaka-piskanaka aldatuz joango da.

Chelsek betidanik bere gurasoekin harreman gatazkatsua izan du, baina Norman aita eta Billy senargaiaren arteko harremanak begiak irekiaraziko dizkio.

## Aktoreak 
* Katharine Hepburn: Ethel Thayer
* Henry Fonda: Norman Thayer Jr.
* Jane Fonda: Chelsea Thayer Wayne
* Doug McKeon: Billy Ray Jr
* Dabney Coleman: Bill Ray
* William Lanteau: Charlie Martin
* Chris Rydell: Sumner Todd

## Kanpo estekak 
* *On Golden Pond* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *On Golden Pond* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Iñaki Goitia

**Iñaki Goitia Peña** (Barakaldo, Bizkaia, 1982ko martxoaren 2a) euskal herritar futbolari ohia da. Atezain lanetan aritzen zen. Alavesen jokatu zuen. Erretiratzean entrenatzaile bilakatu zen.

## Estatistikak 
*2015eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak
WhatsApp

**WhatsApp** telefono mugikorretan instala daitekeen bat-bateko mezularitzarako aplikazio bat da. 2014az geroztik, jabetza Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) Facebook multinazionalaren esku dago.

## Ezaugarriak 
Nork bere kontaktuekin doan txatea dezake, Internet konexioa egonez gero. iPhone, Android, Blackberry eta Nokia mugikorretan funtzionatzen du eta testu-mezuak, argazkiak, bideoak edo audioak bidaltzeko aukera ematen du, bakarkako txata zein taldekoa egiteko, eta baita hainbat laguni mezu bera igortzeko ere. Aplikazioa doan jaits daiteke.

Internet konexioa behar da WhatsApp erabiltzeko. Konexio bat kontratatuta edo Wi-Fi bidez konektatuz gero, lagunekin mezuak, argazkiak, bideoak... doan truka daitezke. 

Whatsappek hainbat hizkuntzatako interfazea du, baina oraingoz ez dago euskarazko lokalizaziorik.

## Ikus gainera 
* Bat-bateko mezularitza.
* Facebook.
* Telegram.
* Riot (Software) / Element.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Nortasun Agiri Nazional elektroniko

**Espainiako Nortasun Agiri Nazional elektronikoa** (, **DNIe**) Espainian 2006tik indarrean dagoen nortasun-agiri elektronikoa da. Bere izen ofiziala **Nortasun Agiri Nazionala (NAN)** (gaztelaniaz, *Documento Nacional de Identidad*, **DNI**) da.

## Historia 
### Nortasun Agiri Nazional elektroniko berria 
2015eko urtarrilaren 12an, Nortasun Agiri Nazional elektroniko berria aurkeztu zuten. Aireportuetako kontroletan ilarak kentzeko, ikastetxeetan umeentzako baimenak sinatzeko eta pertsonen aurrekariak kontsultatzeko aukera ematen du. Hauek dira bere ezaugarriak:

* Hainbat tramite egiteko, ez da erakunde publikoen egoitzetara joateko beharrik izango. Telefono edo tabletaren bidez egin ahalko dira.
* Poliziarekin, Udaletxearekin eta Gizarte Segurantzarekin zuzenean harremanetan jartzeko aukera ematen du.
* Lanean igarotako denbora eta isunak kontsulta daitezke.
* Umeen ikastetxerako baimenak sinatzeko aukera ematen du.
* Aireportuko kontroletan ilarak ez sortzea espero da.
* Administrazioari tasak ordaintzeko aukera ematen du.
* Poliziei pertsonen aurrekariak eta aurretik jasotako isunak kontsultatzeko aukera ematen die.

## Ikus gainera 
* Nortasun Agiri Nazionala (Espainia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Life of Pi (filma)

***Life of Pi*** (euskaraz *Piren Bizitza*) 2012ko Ang Lee taiwandar zinema zuzendariak zuzendutako abenturazko drama 3D film bat da. 2001eko Yann Martel idazlearen *Life of Pi* eleberrian oinarritua dago. Suraj Sharma, Irrfan Khan, Rafe Spall, Tabu, Adil Hussain eta Gérard Depardieu aktoreek antzeztu zuten.

2012ko Oscar Sarietarako hamaika izendapen jaso zituen, lau irabaziz: Zuzendari onenaren Oscar Saria (Ang Lee), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Claudio Miranda), Efektu berezi onenen Oscar Saria (Bill Westenhofer, Guillaume Rocheron, Erik-Jan de Boer eta Donald R. Elliott) eta Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Mychael Danna). Bestalde, beste sari ugariren artean, Soinu banda onenaren Urrezko Globo Saria eta Argazkigintza onenaren BAFTA Saria eta Jatorrizko soinu banda onenaren BAFTA Saria ere irabazi zituen.

## Argumentua 
Ozeano Barean ontzi bat hondoratu ostean, Indiatik Kanadara zihoan zoo bateko zaindariaren 16 urteko semea den Pi indiar gazteak (Suraj Sharma) erreskate txalupatxo bat topatu eta bertan biziraun duen izaki bakarra topatu du, bengalako tigrea. Biek batera, ezusteko abentura eta harreman harrigarri bati ekingo diote.

## Aktoreak 
* Suraj Sharma: Pi Patel
* Irrfan Khan: Pi heldua
* Tabu: Piren ama
* Adil Hussain: Piren aita
* Shravanthi Sainath: Anandi, Piren neska-laguna
* Gérard Depardieu: sukaldaria
* Rafe Spall: Yann Martel
* Ravi: Piren anaia

## Kanpo estekak 
* *Life of Pi* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Espekulu

thumb|300px
Medikuntzan, **espekulu** edo **zabalgailua** gorputzeko zuloak (sudurra, begiak, bagina, belarria eta ipurtzuloa) zabaldu eta zabalik mantentzeko matxardare antzeko tresna bat da, zulo horietan esplorazioak eta proba diagnostikoak begiz modu egokian egin ahal izateko.

## Kanpo estekak
Otosklerosi

**Otosklerosia **(grekeratik, otós: belarri + sklerós: gogor) erdiko belarriaren gaixotasun hereditarioa da. Entzumen-galera progresiboa eragin dezake.

## Kanpo estekak
Baltoro Muztagh

**Baltoro Muztagh** () Karakorum mendikateko azpimendikate bat da. Pakistango iparraldeko Gilgit-Baltistan eskualdea eta Txinako ipar-mendebaldeko Xinjiang lurraldearen artean banatua dago. Bere gailurrek Pakistan-Txina muga osatzen dute.

Mendikate honetan gailurrarik garaiena K2 da (8.611 metro), munduko bigarren mendirik garaiena, eta Hamalau Zortzimilakoetatik beste hiru mendi ere bertan daude: Gasherbrum I, Broad Peak eta Gasherbrum II.

Mendikate honetako ipar eta ekialdean Baltoro glaziarra dago.

## Baltoro Muztagh mendikateko hainbat gailur 
### Gailur baxuagoak 
Hona hemen euren edertasun edota igoera zailtasunarengatik nabarmenak diren mendikate honetako bost gailur apalagoak:

* Trango dorre handia, 6,286 m
* Trango dorrea edo *Izenik Gabeko dorrea*, 6,239 m
* Uli Biaho dorrea, 6,109 m

## Kanpo estekak 
* Northern Pakistan detailed placemarks in Google Earth
Ciudad Sandino

**Ciudad Sandino** Nikaraguako mendebaldean dagoen Managuako departamenduko hiria da. Managuatik 12,5 km mendebaldera dago, eta hiri honen auzo gisa sortu zuten 1969an. 2000ko urtarrilean udalerri bilakatu zen. 125,3 km²ko eremua du eta 2012an 101.929 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siuna

**Siuna** Nikaraguako Ipar Atlantikoko Eskualde Autonomoko udalerria da. Managuatik 318 kmra eta Puerto Cabezastik 218 kmra dago. Udalerriaren barnean 204 landa-komunitate eta 20 auzo daude. 5.040&nbsp;km²ko eremua zuen, baina txikiagoa da 2004an Mulukukú bereizi zenetik. 2012an 101.770 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanadar tsuga

**Kanadar tsuga** (*Tsuga canadensis*) *tsuga* generoko konifera da, ekialdeko Ipar Amerikan jatorria duena. Zuhaitz hau Pennsylvania estatuko ikurra da.

Harrietan bizi den zuhaitz hau luzaroan bizi da, 553 urteko espezimenak ere izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Boaco

**Boaco** Nikaraguako udalerria eta Boacoko departamenduko hiriburua da. Managuatik 88 km ekialdera dago, mendiz inguratutako goi-ordoki batean. 1.086,81 km²ko eremua du eta 2012an 58.496 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chinandega

**Chinandega** ipar-mendebaldeko Nikaraguako udalerria da, Chinandegako departamenduko hiriburua. Managuatik 134&nbsp;km ipar-mendebaldera dago. 686,6&nbsp;km²ko eremua du eta 2012an 133.361 biztanle zituen.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merbromina

**Merbromina**, produktuaren merkataritza marka nagusienetik maiz **merkurokromo** ere deitua, antiseptiko topikoa da, bereziki larruazaleko zauri arinetarako erabiltzen dena. Kimikoki, konposatu organomerkurikoa eta fluoreszeina bat da. Merkurioaren toxikotasuna dela eta, ez da gomendatzen ohiko erabilera. Horregatik, herrialde batzuetan geldiarazi egin da bere salmenta; hala eta guztiz ere, ekoizpen-kostu txikia dela eta, munduko beste herrialde askotan gehien erabiltzen den antiseptikoetako bat da.

## Kanpo estekak
Robotikaren Hiru Legeak

**Robotikaren Hiru Legeak** (*Hiru Legeak* edo *Asimoven Legeak* bezala ere ezagunak) Isaac Asimov estatubatuar zientzia-fikziozko idazleak idatzi zituen robotikari buruzko arauak dira. Idazle horrek idatzitako eleberri guztietako robotek bete ditzaten diseinatuak daude. Legeok, lehenbiziko aldiz, 1942ko *Runaround* (*Zirkulu Biziotsua*) izenburuko kontakizun laburrean agertu ziren; 1950ean Asimovek *Ni, Robota* eleberrian bildu zuen kontakizuna.

Honako hauek dira:
# Robot batek ezin dio gizaki bati kalterik egin, ezta gizakiak kalterik jasan dezan utzi edo onartu ere.
# Robot bat gizakien aginduei men egitera derrigortua dago, betiere lehenbiziko legea urratzen ez badute.
# Robot batek bere burua babestu beharra du, betiere horrek lehen eta bigarren legeak urratzen ez baditu.

## Zero Legea 
Asimovek bertze kontakizun batzuetan, bertze lege osagarri bat asmatu zuen, Zero Legea; R. Giskard Reventlov robotak izendatu zuen lehenbizikoz eta R. Daneel Olivaw izan zen lege horren arabera jokatu zuen lehen robota. Zero Legea lehen legearen orokortzea da eta honakoa dio:

:0. Robot batek ezin dio gizateriari kalterik egin, edota gizateriak kalterik jasan dezan utzi edo onartu ere.

Lege horrek R. Daneel Olivaw robota edozeren gainetik gizateria babestera derrigortzen du, bai eta gizaki jakin bakar bat babestera ere. Zero legea *Robotak eta Inperioa* kontakizunean garatua da eta *Sorrera eta Lurra* eleberrian paper garrantzitsua jokatzen du.

## Kanpo estekak 
## Erreferentziak
I, Robot (filma)

**I, Robot** edota **i, ROBOT** (euskaraz *Ni, Robota*) 2004ko Alex Proyas egiptoar-greziar-australiar zinema zuzendariak zuzendutako zientzia-fikziozko film bat da. Isaac Asimov idazlearen *I, Robot* eleberrian oinarritua dago. Will Smith, Alan Tudyk, Bridget Moynahan, Bruce Greenwood, James Cromwell eta Chi McBride aktoreek antzeztu dute.

2004ko Efektu berezi onenen Oscar Sariaren izendapena jaso zuen, baina azkenean *Spider-Man 2* filmak irabazi zuen.

## Argumentua 
2035, Chicago. Gizakiak giza itxura duten robotekin elkar bizi dira, haietan konfiantza osoa dute, Robotikaren Hiru Legeen arabera jokatzen baitute:
* Gizakiei kalterik ez egin edota haiek kalterik jasaten ez uztea.
* Lehen Legea urratzen ez duten bitartean, gizakiei beti men egin edo obeditzea.
* Lehen eta Bigarren Legeak urratzen ez dituzten bitartean euren buruak babestea.

Ezustean, robot bat zientzialari buruargi baten erailketan nahastua egongo da, eta Del Spooner detektibeari (Will Smith) erailketa kasu honen ikerketaren ardura emango zaio.

## Aktoreak 
* Will Smith: Del Spooner detektibea
* Bridget Moynahan: Susan Calvin doktorea
* Alan Tudyk: Sonny (ahotsa eta *motion capture*)
* Bruce Greenwood: Lawrence Robertson
* James Cromwell: Alfred Lanning doktorea
* Chi McBride: John Bergin tenientea
* Shia LaBeouf: Farber
* Fiona Hogan: V.I.K.I.
* Terry Chen: Chin
* Adrian Ricard: Granny ("Gigi")

## Kanpo estekak 
* *I, Robot* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Jinotepe

**Jinotepe** Nikaraguako udalerria eta Carazoko departamenduko hiriburua da. 281 km²ko eremua du eta 2012an 50.812 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erronkari jatorri izenaren afera

**Erronkari jatorri izenaren afera** Erronkari jatorri izenean ardi arraza intentsiboak onartzeko egindako araudi aldaketa bat zen baina Nekazaritzako Elikagaien Industriak bertan behera utzi zuen araudi aldaketa.

## Kronologia 
Aferak honako kronologia izan du.

* 2008ko otsailaren 4an, Erronkari jatorri izenaren batzorde arautzaileak araudia aldatzea erabaki zuen eta horrekin assaf eta Lacaune ardi arrazak sartuko ziren. Honen aurrean, alde egin zuen Nafarroako Gobernuak.

* 2009ko martxoaren 21ean, Espainiako Nekazaritzako Elikagaien Industriaren erabakiak jatorri izenean arraza intentsiboak onartu zituen.

* 2009ko azaroaren 11n, Europako Batzordeak ez zuen erabakia erabat onartu, eta erdibideko konponbidea eskaini zuen. Horren arabera, Lacaune ardien esnerik ez zuen izango Erronkariko gaztak, eta %35erainoko muga zuen assaf ardien esnearen erabilerak.

* 2013ko urtarrilaren 14an, Nafarroako Parlamentuak moldaketa eteteko eskatu zion Espainiako Gobernuari.

* 2013ko martxoaren 1ean, Ossau-Iraty sor-markaren eskaeraz, Frantziak moldaketa kentzeko eskatu zuen Bruselan.

* 2014ko ekainaren 2an, Erronkari jatorri izeneko batzorde arautzaile berriak kendu egin zuen moldaketa.

* 2015eko urtarrilaren 14an, Erronkari jatorri izenean ardi arraza intentsiboak onartzeko egindako araudi aldaketa bertan behera utzi zuen Nekazaritzako Elikagaien Industriak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iraultza etengabea

**Iraultza etengabea** Marxek eta Engelsek asmatu, baina bereziki Trotskik, baina beste esanahi batekin, garatutako kontzeptua da, sozialismoaren eta komunismoaren teorien baitan maiz aipatua. Marx eta Engelsentzat, iraultza etengabea proletargoak erabateko agintea eskuratu arte burutu beharreko fase iraultzaile guztien garapena da, iraultza burgesean gelditu gabe. Trostkirentzat fase horiek ezeztatu eta iraultza sozialista lortu beharreko helburu bakar eta lehena da; aldi berean, internazionalismoarekin loturiko kontzeptu moduan eratzen du, herrialde komunista batetik munduko beste herrialdeetan iraultza sustatzearen beharra aldarrikatzen duena, iraultza komunista global, arrakastatsua eta benetakoa izango bada.

## Kanpo estekak 
*  Permanent Revolution, *The Free Dictionary*.
*  León Trotsky y la Revolución Permanente, Linda Averill, 2005.
*  La revolución permanente.
Terms of Endearment

**Terms of Endearment** (euskaraz *Maitasun Loturak*) 1983ko James L. Brooks estatubatuar zinema zuzendari, gidoigile eta zinema ekoizleak zuzendu, egokitu eta ekoiztutako komedia dramatiko filma da. Larry McMurtry idazlearen izenburu berdineko *Terms of Endearment* eleberrian oinarritua dago. Shirley MacLaine, Debra Winger, Jack Nicholson, Danny DeVito, Jeff Daniels eta John Lithgow aktoreek antzeztu zuten.

Filmak Aurora Greenway ama (MacLaine) eta Emma alabaren (Winger) arteko 30 urtetako harremana agertarazten du. Bitxikeria gisa, filma burutu aurretik, James L. Brooks zuzendari, gidoigile eta ekoizleak Garrett Breedloven pertsonaia Burt Reynolds aktoreak antzez zezan eskeini zion, baina honek *The Cannonball Run* filmean antzezteko hitzemana zegoenez, eskeintzari uko egin eta Jack Nicholsonek ordezkatu zuen, Gerora, filmak bereganatutako arrakasta eta sarien ondoren, Burt Reynoldsek hartutako erabaki hartaz nahiz bere buruaz honako esaldi sarkastikoa aipatu zuen: "Hollywooden ergela izateagatik ez da saririk jasotzen".

Oscar Sarietarako hamaika izendapen jaso zituen, bost irabaziz: Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar Saria (James L. Brooks), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (James L. Brooks), Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Shirley MacLaine) eta Gizonezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Jack Nicholson). Bestalde, lau Urrezko Globo Sari ere irabazi zituen.

## Argumentua 
Aurora (Shirley MacLaine) eta Emma (Debra Winger) oso harreman estua duten ama-alabak dira, baina bizitzaz ikuspuntu arras ezberdinak dituztenak. Aurora, alarguna da, jenio biziko baina bihotz oneko emakumea, eta Emma etxetik kanpo bizitzeko irrikitan dagoen neska gazte errebeldea, txarrena hori lortzeko bide konbentzionalena hautatuko duela da: ezkontzea. Bere aldetik, Aurorak bitartean, Garrett Breedlove (Jack Nicholson) astronauta ohiarekin maitasun harreman bat du. Urteak igaro hala, ama eta alabak elkar jasan eta zoriontasuna topatzeko biderik honena aurkitzen saiatuko dira.

## Aktoreak 
* Shirley MacLaine: Aurora Greenway
* Debra Winger: Emma Greenway-Horton
* Jack Nicholson: Garrett Breedlove
* Danny DeVito: Vernon Dahlart
* Jeff Daniels: Flap Horton
* John Lithgow: Sam Burns
* Lisa Hart Caroll: Patsy Clark
* Huckleberry Fox: Ted "Teddy" Horton
* Troy Bishop: Tom "Tommy" Horton
* Megan Morris: Melanie Horton
* Kate Charleson: Janice

## Kanpo estekak 
* *Terms of Endearment* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Conrad Vernon

**Conrad Vernon IV** (Lubbock, ) Estatu Batuetako ahots-aktore eta gidoigilea da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Zerbikal (argipena)

**Zerbikal** hitzak adiera zenbait ditu:
* anatomian, **zerbikalak** edo orno zerbikalak, bizkarrezurreko lepoko zazpi ornoak;
* anatomian, **zerbikala**, lepo izeneko organo edo gune bati dagokiona, adibidez, umetoki-lepoko muki zerbikala.
Emmanuel Bourdieu

**Emmanuel Bourdieu** (Paris, 1965eko apirilaren 6a), frantziar gidoigilea, antzerkigilea, zinemagilea eta filosofoa da. Pierre Bourdieu soziologoaren seme gazteena da.

## Zinema 
### Aktore gisa 
* 2004 : *Le Pont des Arts*, Eugène Green.
* 2017 : *La Douleur*

### Argazki zuzendari gisa 
* 2001 : *Les Trois Théâtres*

### Film labur zuzendari gisa 
* 1998 : *Venise*
* 2001 : *Les Trois Théâtres*
* 2001 : *Candidature*

### Film luze zuzendari gisa 
* 2003 : *Vert paradis*
* 2006 : *Les Amitiés maléfiques*
* 2006 : *Mascarade*
* 2008 : *Intrusions*
* 2013 : ''Drumont, histoire d'un antisémite français*, telefilm historikoa

### Gidoigile edo kogidoigile gisa 
* 1996 : *Comment je me suis disputé... (ma vie sexuelle)* (1996) Arnaud Desplechin
* 1998 : *Place Vendôme* Nicole Garcia
* 1998 : *La Nouvelle Ève (film)|La Nouvelle Ève* Catherine Corsini
* 2000 : *Esther Kahn* Arnaud Desplechin
* 2000 : *Bronx-Barbès* Éliane de Latour
* 2001 : *Les Trois Théâtres*
* 2001 : *Candidature*
* 2003 : *Léo, en jouant « Dans la compagnie des hommes »* Arnaud Desplechin
* 2003 : *Vert paradis* Denis Podalydès eta Marcia Romano-ekin batera
* 2006 : *Les Amitiés maléfiques*
* 2008 : *Un conte de Noël*,Arnaud Desplechin, Arnaud Desplechin-ekin batera
* 2008 : *Intrusions*

## Antzerkia 
### Gidoigile eta zuzendari gisa 
* 1996: *Parce qu'il est comme ça*
* 1997: *Les Grands Esprits se rencontrent*
* 1998: *Tout mon possible*
* 2002 : *Je crois ?*,
* 2007 : *Le Mental de l’équipe*
* 2010 : *Le Cas Jekyll*
* 2013 : *L'Homme qui se hait*

## Literatura 
* *Mes parents* : 3 bilduma paketea. Serge Lalou, Richard Bean, eta Emmanuel Bourdieu (2005)
* *Je crois ?* Emmanuel Bourdieu (2002)
* *Esther Kahn'' Arnaud Desplechin eta Emmanuel Bourdieu (2000)
Tom Jones (filma)

**Tom Jones** 1963ko Tony Richardson ingeles zinema zuzendariaren abenturazko komedia filma bat da. Henry Fielding idazlearen *The History of Tom Jones, a Foundling* (*Tom Jonesen Istorioa, Abandonatua*) eleberrian oinarritua komiki eleberrian oinarritua dago. Albert Finney, Susannah York, Hugh Griffith, Edith Evans, Diane Cilento, Joyce Redman eta David Warner aktoreek antzeztu eta Micheál Mac Liammóir aktoreak narratzailearen ahotsa ipini zuen.

Oscar Sarietarako hamar izendapen jaso zituen, lau irabaziz: Film onenaren Oscar Saria (Tony Richardson, Michael Holden eta Oscar Lewenstein), Zuzendari onenaren Oscar Saria (Tony Richardson), Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (John Addison) eta Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (John Osborne). Bestalde, BAFTA Sarietarako sei izendapen jaso eta hiru irabazi zituen, eta Urrezko Globo Sarietarako zazpi izendapen jaso eta lau irabazi zituen.

## Argumentua 
XVIII. mendea, Ingalaterran girotutako eskandaluz eta abenturez osatutako istorioa kontatzen da.

Bere aita nor zen inork ez dakienez, Allworthy (Jack MacGowran) jaun eskuzabalak Tom Jones (Albert Finney) semeordezat hartu eta haren hiloba Blifilekin (David Warner) maitasun eta lehia izango du, biak ere neska berdinaz maiteminduko baitira: Sophie Western (Susannah York). Neska gazteak Tom nahiagoko du, baina Blifil hilobarekin ezkontzera derrigortua egongo da.

## Aktoreak 
* Albert Finney: Tom Jones
* Susannah York: Sophie Western
* Hugh Griffith: Squire Western
* Edith Evans: Western andereinoa
* Joan Greenwood: Lady Bellaston
* Diane Cilento: Molly Seagrim
* George Devine: Squire Allworthy
* David Tomlinson: Lord Fellamar
* Rosalind Atkinson: Millar andrea
* Wilfrid Lawson: George *Beltza*
* Rosalind Knight: Fitzpatrick andrea
* Jack MacGowran: Partridge
* Freda Jackson: Seagrim andrea
* David Warner: Blifil
* Joyce Redman: Waters andrea/Jenny Jones
* James Cairncross: Parson Supple
* Rachel Kempson: Bridget Allworthy
* Peter Bull: Thwackum
* Angela Baddeley: Wilkins andrea
* George A. Cooper: Fitzpatrick
* Jack Stewart: MacLachlan
* Patsy Rowlands: Honour
* John Moffatt: Square
* Avis Bunnage: Ostalaria
* Mark Dignam: tenientea
* Michael Brennan: Newgate herriko espetxezaina
* Lynn Redgrave: Susan
* Redmond Phillips: Dowling abokatua
* Julian Glover: Northerton
* Ray Austin: morroia / ekitaldi zuzendaria

## Kanpo estekak 
* *Tom Jones* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Irma la Douce

**Irma la Douce** (euskaraz *Irma Eztia*) 1963ko Billy Wilder austriar-estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko komedia filma bat da. 1956ko Alexandre Breffort antzerkigileak idatzitako izenburu berdineko *Irma La Douce* frantziar musikalan oinarritua dago. Jack Lemmon eta Shirley MacLaine aktoreek antzeztu, eta Louis Jourdan aktoreak narratzailearen ahotsa ipini zuen.

Filma berez musikal bat izan ez arren, Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (André Previn) irabazi zuen, Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Shirley MacLaine) eta Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Joseph LaShelle). Emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo Saria - Musikal edo Komedia (Shirley MacLaine ere irabazi zuen.

## Argumentua 
Nestor (Jack Lemmon) txandaz aldatua eta Parisko auzunetan lan egiteko lekualdatua izan den jendarmea da. Bertan proxenetismoa bezalako negozioak daudela jabetuko da, hortaz, bere zorroztasun edo zintzotasuna erakutsi asmoz erredada bat egin eta 16 emagaldu atxilotuak izango dira, tartean Irma (Shirley MacLaine), baina Nestorren zoritxarrerako emagaldu hauen ohiko bezeroetako bat bere nagusia denez, poliziatik kanporatua izango da. Orain, lanik gabe, Parisko auzunetara itzuli eta bizi txarreko jendeareen artean bizipen xelebr eta harreman barregarriak izaten amaituko du, bai eta bere bihotzeko laztana den Irma kaleetatik ateratzeko moduan gogoeta egiten ere.

## Aktoreak 
* Jack Lemmon: Nestor Patou/Lord X
* Shirley MacLaine: Irma la Douce
* Lou Jacobi: Moustache
* Bruce Yarnell: Hippolyte
* Grace Lee Whitney: Kiki kosakoa
* Joan Shawlee: Annie amazona
* Hope Holiday: Lolita
* Sheryl Deauville: Carmen
* Ruth Earl: zebra bikietako bat
* Jane Earl: zebra bikietako bat
* Harriette Young: Mimi MauMau-a
* Herschel Bernardi: Lefevre inspektorea
* Cliff Osmond: polizia sarjentua
* Tura Satana: Suzette Wong
* Billy Beck: Dupont ofiziala
* Edgar Barrier: Lafayette jenerala
* Bill Bixby: tatuatutako marinela
* James Caan: irratidun soldadua
* Louis Jourdan: narratzailea
* Paul Frees: filmaren trailer edo iragarkiaren narratzailea

## Kanpo estekak 
* *Irma La Douce* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Eskean Kristo

**Eskean Kristö** Arratiako musika talde ezagun bat da, 2011n sortua. 2022an **Kristonak** izenarekin proiektu berria abiatu dute.

## Historia 
### Eskean Kristö 
2012an, aurreneko maketa egin zuten, eta horrekin Azkue fundazioak antolatutako banden lehiaketa irabazi zuen.

2014ean, 1970 eta 1980ko hamarkadetako rock and rolla lantzen zuen *Azote kaldüz* diskoa kaleratu zuten

## Taldekideak 
Pello Artabe (ahotsa), Alex Harillo eta Aritz Ontalvilla (gitarrak), Peio Artetxe (baxua eta harmonika) eta Manu Forte (bateria).

## Taldekide ohiak 
2012an, Igor Delgadok (gitarra) taldea utzi zuen eta Aritz Ontalvilla sartu zen bere partez.

2017ko Urriaren 21ean, Imanol Arresek (bateria) bere azken kontzertua eman zuen taldearekin AskeRock jaialdian. Beranduago, Manu Forte sartu zen bere partez.

## Diskografia 
### Eskean Kristö 
* *Eskean Kristö* (2012, autoekoiztua)
* *Azote Kaldüz* (2014, Baga-Biga)
* *Elkar Estudio Sesioak* (Elkar)
* *Ezkurrik Onenak* (2016, Baga-Biga)
* *Beste Belaze Batzuen Gozoan* (2018, Trumonots Records)

### Kristonak 
* *Ahobetehortz* (2022, Elkar)

## Bideoklipak 
Eskean Kristö taldeak bideoklip hauek kaleratu ditu:
* Iguana (*Eskean Kristö*)
* Madarikazioa (*Azote Kaldüz*)
* Kptain Putre (*Azote Kaldüz*)
* Ezkurrik Onenak (*Ezkurrik Onenak*)
* Ardigaldua (*Ezkurrik Onenak*)
* Zaldi Zaurituak (*Beste Belaze Batzuen Gozoan*)
* Refugee (*Beste Belaze Batzuen Gozoan*)
* Mamamamarroa (*Beste Belaze Batzuen Gozoan*)

## Kolaborazioak 
* *Kantuz 1965-2015. Memoria eta desira* (Elkar) (2015)
* *Lemoa: 1937ko memoria historikoa. (2016)*
* *AskeRock elkartasun musika festibala. (2017)*
* *Gazte Topagunea. Askatasun bulkada (2019)*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naroa Gaintza

**Naroa Gaintza Jauregi** (Deustu, Bilbo, 1979) euskal musikaria eta euskal eskola publikoko irakaslea da.

## Bizitza 
Naroa Gaintza deustuarrak ibilbide luzea du musika munduan, horretan oinarriturik egin baitzituen ikasketak, kontserbatorioan, baita unibertsitatean ere. Piano-ikasketak burutu zituen eta txistu-jotzaile trebea ere bada. Kantu formakuntza egin zuen Mr. Jam eskolan 7 urtez, eta Amaiur erromeria taldearekin hasi zen taula gainean 2004an. Zazpi urte iraun zuen sasoi horretan 500 bat kontzertu eman zituzten, izan ere, Amaiur, momentuko erromeria taldea bilakatu baitzen. 2011ko urtarrilean agur esan zuten, Kukutza III gaztetxea zena betez. Nortasun handiko taldea izan zen, abeslari ez-trikitilaria zuen lehenengo erromeria taldea izan zelako.
[thumb|Amaiur taldearekin [Bilboko Aste Nagusia|Bilboko Aste Nagusian Mari Jaiarekin]]
Amaiur martxan zegoen bitartean, Igon Olaguenagarekin batera, Sokaide taldea sortu zuen eta disko bat kaleratu zuten 2010ean, Ortozik izenekoa. Eta elkarrekin ere aritu ziren Badok4 izeneko proiektu batean, Euskal Musikaren Historian barrena eramaten zuen kantu- eta azalpen-saio didaktiko batean.

Fitxategi:Naroa Gaintza 22m2 2105 Ulia 04.jpg
Fitxategi:Naroa Gaintza 22m2 2105 Ulia 01.jpg
Fitxategi:Naroa Gaintza 22m2 2105 Ulia 03.jpg
2014an, *22M2 taldea osatuta, Karratura* izeneko lehen bakarkako diskoa plazaratu zuen. Eta horretan dabil egun, barne mundua 22 metro koadrotan azaleratzen. Hainbat talde eta musikarirekin ibili da lankidetzan, hala nola, Fermin Muguruza, Habeas Corpus, Mandoilek, Zea Mays, Gose eta deigarria den Elliott Murphy abeslari amerikarrarekin. Araba euskaraz jaiko abestietan partu hartu zuen 2013 eta 2019an.
Fitxategi:FerminMuguruza.jpg|Fermin Muguruza
Fitxategi:Zea Mays taldea .jpg|Zea Mays
Fitxategi:ElliottMurphy2.jpg|Elliott Murphy

## Diskografia 
* *Ortozik albuma*, Sokaide taldearekin (2010).
* *Karratura* albuma, *22M2* taldearekin (2014).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gose eta Gaintza, Naroa. (2013-11-23). *Gose & The Family Bonberenea Session DVD - "Rimmel" - Naroa Gaintza**.* Bonboreneaekintzak.
* 22M2 -Nomada- Naroa Gaintza (Hogeita bi metro koadro) Bideoklipa, Youtube
Portoko katedrala

**Portoko katedrala** edo **Andre Mariaren jasokundearen katedrala** () Portugalgo Porto hirian kokatzen den katedrala da. Hiriko eraikin zaharrenetakoa da eta Portugalgo monumentu erromaniko garrantzitsuena.

## Arkitektura 
Bi dorre ditu aurrealdean, bakoitza kupula batez hornitua. Dekorazioa nahiko heterogeneoa da, arrosa leiho erromanikoa eta atari barrokoa baititu. Barnealdea erromanikoa da baina kalostra gotikoa.

## Historia 
V eta VI mendeetan sueboen erlijio erdigunea Porton zegoela uste da. 1110 urtean Hugo apezpikuaren aginduz katedralaren eraikuntza abiatu zen eta XIII mendean bukatu zuten. 1333an João Gordoren kapera gotikoa gehitu zitzaion eta XV mendean klaustroa. 1387an bertan ezkondu ziren Joanes I.a Portugalgoa eta Filipa Lancasterkoa, Portugal eta Ingalaterraren betiko harremanaren sorrera hemen dago.

XVIII mendean hainbat osagai barroko gehitu zitzaizkion, aipagarriena Nicolau Nasoni arkitektu italiarrak egindako loggia dotorea.

## Iruditegia 

Irudi:Porto - Catedral - Façana.JPG|Aurrealdea.
Irudi:Sé do Porto - terreiro da Sé.jpg|Logia.
Irudi:PortoCathedral-Cloisters3.jpg|Klaustroa.
Irudi:Porto - Catedral - Interior.JPG|Barnealdea.

## Kanpo estekak
Torre dos Clérigos

(eusk. "Klerikoen dorrea") Portugalgo Porto hirian kokatzen den kanpandorre barrokoa da  elizaren parte dena. Hain garaia izanik hiriko puntu guztietatik ikusten da eta hiriaren ikur ezagunenetakoa da.

## Historia 
1732an hasi zen eliza eraikitzen eta 1750 hamarkadan bukatu zen. inarri eliptikoa izan zuen Portugalgo lehenengo eraikin barrokoa izan zen.

1754an hasi zen dorrearen eraikuntza eta 1763an bukatu zen. Toskanako kanpandorreetan oinarritu zen Nicolau Nasoni arkitekto italiarra, hortik dekorazio barroko erromatarra.

## Egitura 
Klerikoen dorreak 75'6 metrotako altuera du. Sei solairu ditu eta goraino igotzeko 240 maila dituen eskailera igo beharra dago.

## Iruditegia 

Irudi:Porto, Torre dos Clérigos (19).jpg
Irudi:Torre dos Clérigos, Porto (2005).jpg
Irudi:Porto, Torre dos Clérigos (25).jpg
Irudi:Igreja dos Clérigos. Em Portugal, Porto.JPG

## Kanpo estekak
San Frantzisko eliza (Porto)

**San Frantzisko eliza** () Portugalgo Porto hirian kokatzen den eliza gotikoa da. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen Portoko alde historikoaren barnean.

## Historia 
Frantziskotarren ordena 1223an ezarri zen Porton eta 1244an Frantzisko Asiskoaren omenezko eliza txiki bat eraiki zuen. Fernando I.aren babesean 1383an eliza handiago bat eraikitzeari ekin zioten, hau gotikoa, 1425 urtean bukatu zutena. Ordutik elizak ez du aldaketa nabarmenik izan. XV. eta XVI. mendeetan Portoko familia aberatsenek bertan ezarri zituzten beren panteoiak.

XVIII. mendean barneko azalera estilo barrokoan estali zuten, aldareak eta nabeak bereziki, gaur egun Portugalgo artelanik onenetakoak kontsideratuak daudenak.

1832ko setioan elizaren klaustro zaharra suntsitua izan zen eta haien lekuan Portoko Burtsa eraiki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Igreja de São Francisco - Porto (2).JPG
Irudi:Blick auf Igreja São Francisco (13983895226).jpg
Irudi:Igreja de São Francisco - Porto.JPG
Irudi:San Francisco Porto.JPG|San Frantziskoren kapera.
Irudi:Porto - Igreja de São Francisco - Orgão.jpg|Organoa.

## Kanpo estekak
Lello liburu-denda

**Lello liburu-denda** () Porto hirian dagoen liburu-denda famatua da. Torre dos Clérigosetik gertu dago. Portugalgo liburu-denda zaharrenetakoa da eta Lonely Planetek munduko hirugarren liburu-denda onena sailkatu du.

## Historia 
1869an *Livraria Internacional de Ernesto Chardron* baina jabeak *Lugan & Genelioux Sucessores* etxeari saldu zion. 1881ean José Pinto de Sousa Lello-k liburu-denda bat ireki zuen Amalda kalean baina 1894an Clérigos kaleko Chandron liburu-denda hartu zuen. Orduan *Sociedade José Pinto Sousa Lello & Irmão* bihurtu zen eta 1919tik aurrera *Livraria Lello e Irmão*.

## Dekorazioa 
Aurrealdea Art Nouveau estiloan eginda dago eta barnealdeak dekorazio oso aberatsa dauka.

## Iruditegia 

Irudi:Lello Porto.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Fachada da Livraria Lello e Irmão.jpg|Eraikin zuria etxe artean.
Irudi:A Livraria Lello e Irmão-A ponte de encanto.jpg|Barnealdea.
Irudi:Porto - livraria Lello e Irmão (3).jpg|Eskailera.
Irudi:Porto - livraria Lello e Irmão (8).jpg|Liburuak.
Irudi:Detalhe da escadaria da Livraria Lello e Irmão.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak