Delia Giovanola

**Delia Cecilia Giovanola** (La Plata,  Argentina, 1926ko otsailaren 16a – 2022ko uztailaren 18a) Argentinako giza eskubideen aldeko ekintzailea izan zen, Maiatzeko Plazako Amonak, Abuelas de Plaza de Mayo Elkartearen sortzaileetako bat, Argentinako azken diktadura militarrean (1976-1983) desagertuen gatibualdian jaiotako seme-alaben bila ibilia. Delia Giovanolak 2015eko azaroan aurkitu zuen Martin biloba, 39 urteko bilaketaren ostean.

## Biografia 
### Maiatzeko Plazako Amonen aurrekoa 
Delia Giovanola La Platan (Buenos Aires probintzia) jaio zen 1926ko otsailaren 16an. Aita Francisco Giovanola zuen, Milanen jaioa eta eskultorea, eta ama Angélica Viñales, Lobosen jaioa eta etxekoandrea. Mary O. Graham eskolan ikasi zuen eta bere ahizpa bezala maistra graduatu zen. 1945ean hasi zen La Platako hainbat eskolatan lanean eta 1946an Jorge Narciso Ogandorekin ezkondu zen, hamalau urte zituenetik bere mutil-laguna izan zena eta berarekin seme bakarra izan zuena, Jorge Oscar Ogando, 1947ko azaroaren 28an.

1963an, semeak hamabost urte zituenean eta Delia La Platako 11. Eskolan graduko maistra zenean, senarra hil zitzaion biriketako minbizi baten ondorioz. Delia biblioteologia ikasten hasi zen Goi Mailako Biblioteologia Institutuan, eta graduatu ondoren, Pablo Califanorekin ezkondu zen 1968an. Villa Ballesterrera joan zen bizitzera, eta han hasi zen liburuzain lanetan, eskola batean. 1971n José León Suárezen Nº 80 eskolako zuzendariorde izendatu zuten eta handik bi urtera Nº 44 eskolako zuzendari.

### Aktibismoa 
Semea eta erraina desagertu ondoren, Deliak bilatu egin zituen hainbat hilabetez, bakarrik eta laguntzarik gabe. 1977ko hasieran, Maiatzeko Plazan biltzen hasi ziren lehenengo ama- eta senide-taldea osatu zuen, gero Maiatzeko Plazako Amak izenez ezagutu zena. Lagundurik sentitzen zela esan zuen, egoera horretan emakume asko zeudela ikusita, eta beste amekin topo egiteko premia sortu zitzaiola. 1977ko urrian, Alicia Zubasnabar de la Cuadra «Licha»ren, gonbidapena jaso zuen, Amen errondetako parte-hartzailea hura ere, desagertutako biloben bila amonen talde berezi bat osatzeko. Berak eta beste hamaika emakumek Asociación de Abuelas de Plaza de Mayo, Maiatzaren Plazako  Amonak elkartea.

Giovanola bere seme eta errainarengatik *habeas corpus* egiten hasi zen, baina ondoren gatibualdian jaiotako bilobarengatik hasi zen. Elkarteak Argentinan gertatutakoari buruzko mundu mailako informazioa emateko egindako lana dela eta, eta herrialdean jasotako ezjakintasunaren erdian, Deliak berehala jaso zuen ehunka lagunen nazioarteko laguntza. Frantzian, Giza Eskubideen aldeko borrokan diharduen ACAT Fundazioak madrinazgo-programa bat abiarazi zuen Argentinako diktaduran gatibualdian jaiotako bilobentzat. 1978an Deliari esleitu zitzaion Martin bilatzeko amabitxia François Becuwe zen, Deliaren bilobaren aldeko gutunak idatzi zituena Argentinako hainbat pertsona ospetsuri eskatuz. Deliarekin korrespondentzia izan zuen laurogeiko hamarkadaren amaiera arte. Urte batzuk geroago, Delia Europara joan zen eta bere bilobaren amabitxiarekin topo egin zuen, itsu baitzegoen. 

Deliak esan zuen semea eta erraina askatuko zituztela pentsatu zuela, errainaren haurdunaldi aurreratua zela eta; «deklaratzera eraman eta askatuko zituztela, baina tira, ez zen halakorik gertatu». Langileen Alderdi Iraultzailearekin zuten loturari buruz, Deliak zera adierazi zuen: «Urteetan zin egin nuen ez zutela zerikusirik ezerekin, baina denborak aurrera egin ahala, konprometituta zeudelako jarraibideak eman zizkidan». Esan zuen ez zuela haien militantzia politikorik ezagutu eta Jorgek ez zuela politikarekiko interesik, baina uste zuela Stellak lotura politikoak izan zitzakeela.

2015eko azaroaren 5ean, Maiatzeko Plazako Amonak elkarteak Martin aurkitu zuen, Deliaren biloba. Martinek bi alaba ditu, atzerrian bizi da 2000. urtetik, gutxi gorabehera, eta 2015eko martxoan aurkeztu zen Amonetan, bere identitatearen bila. Datu Genetikoen Banku Nazionaleko Virginiako odolak Martin Deliaren biloba zela egiaztatzeko balio izan zuen, % 99,99ko probabilitatearekin. Deliak esan zuen pozik zegoela bere promesa bete zuelako semea desagertu ondoren, eta «misioa beteta» esan ahal izan zuelako. Virginiaren eskuak «etengabe gidatzen» zuela ere esan zuen, eta Martinekin ez ezik, berarekin ere bete zuela egitekoa. Azkenik, esan zuen: «Ikusi nahi dut, ezagutu, nire barruan 39 urte pilatuta daude». Martin, bere aldetik, iragarpenaren egunean bertan komunikatu zen amonarekin eta ordubetez inguru hitz egin zuten, non Martinek bere bizitzaz galdetu zion Deliari.
*Epaitu eta zigortu zitzatela oker bazeuden, zerbait txarra egiten ari baziren. Baina ez zuten egin. Gainera, zer egiten zuen ume batek? Zergatik geratu haurrarekin? Gerrako harrapakina izan zen, zuzenean. Ez dago barkamenik. [...] Ez dago haien erru-sentimendurik. Ez dago barkamena eskatzen duen ezer. Nik barka diezaieket nire galerak itzultzen badizkidate, baina ezin izango dute.*

Delia Giovanola

## Maiatzeko Plazako Amonak 
thumb|375x375px|Delia Giovanola 2015ean Wikimedia Argentinak egindako editatoi batean.
1976ko martxoaren 24ko estatu-kolpeak erregimen terrorista bat ezarri zuen, oposiziogileen desagertze behartua ardatz hartuta, eta edozein apeu saihesteko izu-giroa inposatuta; atxilotutako edo desagertutako senide bat non zegoen galdetzea arriskutsua zen, eta, era berean, atxilotze-desagertze ere izan zitekeen. Une hartan, desagertutako pertsonen senideen babesgabetasun eta inpotentzia egoera muturrekoa zen, munduko ezein demokrazia, ez Eliza katolikoa, herrialdean eragin handia zuena, ez nazioarteko erakunde humanitarioak, ez baitzeuden prest erregimen militarrak egindako izugarrikeriak gaitzesteko, eta, aitzitik, kasu batzuetan legez kanpoko errepresioarekin lankidetzan aritzen ziren. Sistema judizialera jotzea ere ezinezkoa zen, Argentinako epaileek sistematikoki ukatzen baitzituzten *habeas corpus* helegiteak.

Baldintza horietan, desagertutakoen ama, aita eta senide talde batek indarkeriarik gabeko erresistentzia mugimendua hasi zuen, eta historikotzat joko zen. Proposamena Azucena Villaflorrek*Maiatzeko Plazara joan behar dugu zuzenean, eta han geratu erantzun bat eman arte.sortu zuen,gero diktadurak desagertu eta eraila*1977ko apirilaren 30ean hasi ziren ostegunero Maiatzeko Piramidearen inguruan ibiltzen, izen bereko plazan, gobernu etxearen parean. Atentzioa emateko, emakumeek oihalezko zapi zuri batekin estaltzea erabaki zuten. Madres de Plaza de Mayo izena berehala jaso zuen taldeak eta bere presentzia hutsagatik Argentinan desagertutako pertsonen patuari presio nazionala eta nazioartekoa egiten hasi zen. Hasiera batean, erregimen militarra piramidearen inguruan pertsona horien presentzia azaltzen saiatu zen, "eroak" zirela esanez. Amona horien artean zegoen Alicia Zubasnabar de la Cuadra, "Licha", 1977ko irailean hasi zena errondetan parte hartzen, bere senarrarekin eta Hebe de Bonafinirekin batera.

Garai hartan Maria Isabel Chorobik de Mariani desagertuen beste ama batzuen bila hasi zen, haiek ere biloben bila zebiltzanak, bera bezala. Lidia Pegenautek, La Platako auzitegietan adingabeen aholkulari gisa aritzen zen abokatuak, bultzatu zuen Mariani beste amona batzuekin elkartzera. Peganaute botere judizialeko funtzionarioen kasu berezietako bat izan zen, desagertuen senideei benetan lagundu ziena. 1977ko bigarren seihilekoan, Mariani De la Cuadraren bila joan zen La Platako etxera:

### Sortzaileak 
Maiatzeko Plazako Amonen sortzaileak hamabi ama-amona hauek izan ziren; haien adinak 50 eta 60 artekoak ziren:

* Mirta Acuña de Baraválle
* Beatriz H. C. Aicardi de Neuhaus
* María Eugenia Casinelli de García Irureta Goyena
* Eva Márquez de Castillo Barrios
* María Isabel Chorobik de Mariani
* Delia Giovanola
* Clara Jurado
* Leontina Puebla de Pérez
* Raquel Radio de Marizcurrena
* Vilma Delinda Sesarego de Gutiérrez
* Haydée Vallino de Lemos
* Alicia Zubasnabar de De la Cuadra

Hasiera batean, Desagertutako Bilobak zituzten Abuelas Argentinas izena hartu zuten, baina 1980an legez antolatu ziren, ordurako ezagunak ziren Abuelas de Plaza de Mayo, Maitzeko Plazako Amonak izenarekin.

Amen azpitalde horrek ulertu zuen segurtasun-indarrek bahitutako haurren egoera ez zela gurasoena bezalakoa, eta horiek berreskuratzeko estrategia eta metodologia espezifikoak behar zirela. "Seme-alabak ahaztu gabe bilobak bilatzea" izan zen amonak bildu zituen kontsigna.

Diktadura militarrean, eta arriskuak arrisku, Maiatzeko Plazako  Amonek detektibe-lanari ekin zioten bilobak aurkitzeko, seme-alaben bilaketa alde batera utzi gabe. Aldi berean, desagertutako haurrei eta haurtxoen lapurretei buruzko nazioko eta nazioarteko sentsibilizazio-ekintza bati ekin zioten.

1983ko abenduaren 10ean demokrazia berreskuratu ondoren, amonek azken aurrerapen genetikoak erabiltzea bultzatu zuten, munduan aurrekaririk ez zuten bilobak identifikatzeko sistema bat ezartzeko, eta presioa egin zuten Estatuak haurren bahiketen arduradunak auzipetu zitzan, plan errepresibo baten zatitzat joz.

## Omenaldiak eta aintzatespenak 
* 2023an San Martin Jeneralaren zinegotzi Carolina Pedelacqek (Frente de Todos) Ordenantza proiektu bat aurkeztu zuen tokiko Kontzeju Deliberatzailean, Villa Ballester eta José León Suárez herriak zeharkatzen dituen 63. kalearen (Pacífico Rodriguez) nomenklatura aldatzeko eta "*Abuela Delia Giovanola*" izena jartzeko. 
* Nabarmendu behar da 2023ko martxoaren 24an egindako omenaldi batean modu informalean egin zela kaleko kartelen aldaketa, Lamadrid eta San Lorentzo artean, eta espero da izena aldatzeko proiektua urtean zehar onartzea, aitorpen ofiziala izan dezan.

## Ikus, gainera 
* Estatu terrorismoa Argentinan 1970eko eta 1980ko hamarkadetan
* Maiatzeko Plazako Amonak
* Argentinako diktadurak desagertutakoak

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Abuelas de Plaza de Mayo (1997). Juventud e identidad]. Buenos Aires: Abuelas de Plaza de Mayo. 
*  Nosiglia, Julio E. (1985). Botín de guerra. Buenos Aires: Cooperativa Tierra Fértil. 

## Kanpo estekak 
* Abuelas de Plaza de Mayo webgunea
* Martín Ogando Montesano itzultzearen iragarkia