Balda dorretxea

**Balda dorretxea** Gipuzkoako Urola Garaian dagoen Azkoitia udalerrian kokatzen den dorretxea da eta Balda familiatik hartzen du bere izena. Izarraitz mendira doan maldan dago, Azkoitiko gune urbanoaren eta hilerriaren artean, Balda plazari begira 21. mendean.

## Historia 
XII. mendearen hondarrean edo XIII. mendearen hasieran eraiki zuten, herria sortu baino lehenagokoa da beraz. Hasieran gotorlekua izan zen. Erdi Aroan, ahaide nagusien gerren garaian, ganboatarren alde egin zuten baldatarrek. Garai hartakoa da etxearen aurrealdean ikus daitekeen armarria. Baldatarren leloa zen "Antes Balda que Azkoitia", lehenago Balda, Azkoitia baino.

Baina, 1456an, Henrique IV.ak dorretxe guztiak eraisteko agindua eman zuen, eta eraikuntza zibil bihurtu zuten.  

Gerlari handiez gain, bertan jaio zen Marina Saez de Licona eta Balda andrea ere, San Inazio Loiolakoaren ama. Hori dela eta, zenbait urte geroago, San Inazioren ohorezko kapera eraiki zuten bertan.

XVI. mendean Bastarrika familiaren lurretan gaurko eliza eraiki zuten arte herriko parrokia izan zen. Kondairak dioenez, baldatarren arkabuzak tiroz hil zuen herriko erretorea Kristoren irudia lekuz aldatzen ari zenean.

## Eraikina 
Eraikin librea da, oin irregularrekoa, denboran zehar erantsi zaizkion gorputzen ondorioz, eta hiru isurkiko estalkia du. Beheko oina, bi bizitza eta ganbara ditu. Lehen bizitzaraino, harri hormazko murru lodiz egina dago, eta harlandua du eskantza, hutsarte eta ateetan. Gainerakoa adreilu gorrikoa da.

1456ko eraispena osoa ala bakarrik goiko aldeko mozketa izan zen ez dago argi. Gero ezagutu den eraikuntzak beheko partea harrizkoa du, elementu zaharrekin, baina baliteke harria lehenagoko dorretxeko hondarrak berrerabiliz egin izana, eta elementu gotikoak Pizkunde garaikoak izatea benetan, estiloak iraun baitzuen. Hortaz, beheko partekoak jatorrizko dorrekoak badira, hor dauzkagun elementu zaharrak hauek dira: arku zorrotzeko maineldun leiho bikiak, ate zorrotza eta armarri txikia fatxada nagusian. 

Alboetako gorputzek bao ardatz bana dute: sarbide, leiho edo balkoi karelduna. Eskuineko gorputzeko sarbideak egun abandonatuta dagoen kapera batera ematen zuen. Ezkerreko gorputzak armarri gotiko bat du. Fatxada honetako gorputz nagusiak bebarrura ematen duen arku zorrotz handi bat du, eskailera eta burdinsarez itxitako baoarekin. Fatxada errematatzen, taila ederrez apaindutako eta irten handiko teilategala ageri da.

Barnealdean, ate zorrotzaren atzean, bebarru zabal bat dago. 

Eraikinak, bestalde, eraldaketa eta gorputz gehikuntzak izan ditu mendeetan zehar; baserri erabilpenarekin lotuak hauetariko zenbait.

## Iruditegia 
[erdian|thumb|390x390px|Etxea 20. mendearen lehen laurdenean, [Indalezio Ojangurenen argazkian.]]

Fitxategi:Azkoitia - Balda Plaza.JPG|Etxea Azkoitiko Balda plazaren gainean.
Fitxategi:Balda 1988 27707 1042519.jpg|1988an.
Fitxategi:Balda armarria 1991 1042534.jpg|Armarria.
Fitxategi:Balda_planoak_27716_1042528.jpg|1980ko hamarkadan egindako planoak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
Balda familia

## Kanpo estekak 
* Balda dorretxea Hiru.com webgunean 
* Balda dorretxea Euskadiko Turismo Bulegoko webgunean 
* Balda dorretxea Kulturweb.com webgunean 
* Balda dorretxea Azkoitiko Udal webgunean