Curie tenperatura

thumb|**1. Irudia.** Curieren tenperaturaren azpitik, inguruko spin magnetikoak paraleloan lerrokatzen dira ferromagnetoan aplikatutako eremu magnetikorik ezean.
thumb|**2. Irudia.** Curieren tenperaturaren gainetik, bira magnetikoak ausaz lerrokatzen dira paramagneto batean, eremu magnetiko bat aplikatzen ez bada.
Fisikan eta materialen zientzian, **Curie tenperatura** (TC) edo Curie puntuaren tenperatura, zenbait materialek euren propietate magnetiko iraunkorrak galtzen dituzten tenperatura da, kasu gehienetan, induzitutako magnetismoagatik ordezkatuak izan daitezkeenak. Curieren tenperaturak Pierre Curieren izena darama, zeinak magnetismoa tenperatura kritiko batean galdu zela erakutsi zuen. 

Magnetismoaren indarra momentu magnetikoak zehazten du, momentu angeluarrean sortzen den atomo baten barnean dagoen momentu dipolar batek eta elektroien spinak. Materialek momentu magnetiko intrintsekoen egitura desberdinak dituzte, tenperaturaren araberakoak. Curieren tenperatura puntu kritikoa da non material baten momentu magnetiko intrintsekoak norabidez aldatzen diren.

Magnetismo iraunkorra momentu magnetikoen lerrokatzeak eragiten du. Induzitutako magnetismoa sortzen da momentu magnetiko desordenatuak aplikatutako eremu magnetiko batean lerrokatzera behartuta daudenean. Adibidez, ordenatutako momentu magnetikoak aldatu eta desordenatu egiten dira Curieren tenperaturan. Tenperatura altuenek imanak ahultzen dituzte, berezko magnetismoa Curieren tenperaturaren azpitik baino ez baita gertatzen. Curie-Weissen legetik abiatuta kalkula daiteke Curieren tenperaturaren gainetik dagoen suszeptibilitate magnetikoa, Curie-Weissen legetik eratorria dena.

Material ferromagnetiko eta paramagnetikoekin analogian, Curieren tenperatura ere erabil daiteke ferroelektrizitatearen eta paraelektrizitatearen arteko fase-trantsizioa deskribatzeko. Testuinguru horretan, ordena parametroa polarizazio elektrikoa da, balio finitu batetik zerora pasatzen dena tenperatura Curieren tenperaturaren gainetik igotzen denean.

## Momentu magnetikoak 
Momentu magnetikoak atomo baten barruko momentu dipolar iraunkorrak dira, elektroiaren eta spinaren momentu angeluarra μl = el/2me erlazioagatik ulertzen dutenak, non me elektroi baten masa den, μl une magnetikoa da eta l momentu angeluarra; erlazio honi erlazio giromagnetikoa deitzen zaio.

Atomo bateko elektroiek bere momentu angeluarreko eta nukleoaren inguruko momentu orbitaleko momentu magnetikoak laguntzen dituzte. Nukleoaren une magnetikoak hutsalak dira elektroien une magnetikoekin konparatuz. Ekarpen termikoek energia handiagoko elektroiak sortzen dituzte, dipoloen arteko lerrokatze eta ordena eteten dituztenak.

Material ferromagnetikoek, paramagnetikoek, ferrimagnetikoek eta antiferromagnetikoek momentu magnetikoko egitura intrintseko desberdinak dituzte. Material baten Curie espezifikoaren tenperaturan, propietate horiek aldatu egiten dira. Antiferromagnetikotik paramagnetikoraino (edo alderantziz) trantsizioa Néelen tenperaturan gertatzen da, Curieren tenperaturaren analogoa dena.

Fitxategi:Diagram of Ferromagnetic Magnetic Moments.png|**Ferromagnetismoa**: momentu magnetikoak material ferromagnetiko batean. Momentuak ordenaturik daude eta magnitude berekoak dira aplikatutako eremu magnetikorik ez dagoenean.
Fitxategi:Diagramme d'un moment paramagnétique.png|**Paramagnetismoa**: momentu magnetikoak material paramagnetiko batean. Momentuak desordenaturik daude eremu magnetikoa aplikatuta ez dagoenean eta eremu magnetiko aplikatuaren aurrean ordenatuta.
Fitxategi:Diagram of Ferrimagnetic Magnetic Moments.png|**Ferrimagnetismoa**: momentu magnetikoak material ferrimagnetiko batean. Momentuak aurkako moduan lerrokatuta daude eta magnitude ezberdinak dituzte, bi ioi ezberdinez osatuta daudelako. Hau eremu magnetikorik aplikatu gabe sortzen da.
Fitxategi:Diagram of Antiferromagnetic Magnetic Moments.png|**Antiferromagnetismoa**: momentu magnetikoak material antiferromagnetiko batean. Momentuak kontrako norabidean lerrokatuta daude, eta magnitude berekoak dira. Hau eremu magnetikorik aplikatu gabe sortzen da.

## Curie tenperaturan propietateak aldatzen zaizkien momentu magnetikodun materialak 
Estruktura ferromagnetiko, paramagnetiko, ferrimagnetiko eta antiferromagnetikoak intrintseko momentu magnetikoez eratuta daude. Egitura barneko elektroi guztiak parekatuta badaude, momentuak ezeztatzen dira kontrako spinen eta momentu angeluarren ondorioz. Hori dela eta, eremu magnetiko aplikatu bat izan arren, material hauek propietate ezberdinak dituzte eta ez dute Curie tenperatura. 

### Paramagnetikoak 
*Artikulu printzipala: Paramagnetismoa*

Material bat paramagnetikoa da soilik Curie tenperatura gainetik. Material paramagnetikoak ez dira magnetikoak eremu magnetikoa ez badago, aldiz, eremu magnetiko bat aplikatzean magnetikoak dira. Eremu magnetikoaren ausentzian, materialak une magnetiko desordenatuak ditu beraz, atomoak asimetrikoak dira eta ez daude lerrokatuta, eremu magnetiko bat dagoenean berriz, aldi baterako une magnetikoak paraleloak dira aplikatutako eremuarekiko, eta atomoak simetrikoak eta lerrokatuak dira. Noranzko berean lerrokatzen diren une magnetikoak eremu magnetiko induzitua eragiten dutenak dira.  

Paramagnetismorako, eremu magnetiko aplikatuarekiko erantzun hau positiboa da, eta suszeptibilitate magnetiko bezala ezagutzen da.

Curie tenperatura duten materialen kasuan, paramagnetismo iturriak honakoak dira:

* Elektroi desparekatuak dituzten atomo guztiak

* Bete gabeko barne geruzak dituzten atomoak

* Erradikal askeak

* Metalak

Curieren tenperaturaren gainetik, atomoak kitzikatuta daude, eta biratzeko orientazioak ausazkoak bihurtzen dira

Eremu magnetiko bat falta denean, materialak, momentu magnetiko ordenatuen emaitza den magnetismo espontaneoa du; beste era batean esanda, ioi baten momentu magnetikoak norabide batean lerrokatuta daude magnitude batean, beste ioiarenak ordea, kontrako norabidean daude lerrokatuta magnitude ezberdin batekin. Momentu magnetikoak balio ezberdinekoak direnez eta lerrokatze ezberdinak dituztenez, oraindik magnetismo espontaneo bat eta eremu magnetiko bat dago.

### Ferroelektriko eta dielektrikoak 
Materialak ferroelektrikoak dira, dagokion T0 trantsizio-tenperaturaren azpitik badaude. Material ferroelektrikoak denak piroelektrikoak dira, eta, beraz, berezko polarizazio elektrikoa dute, egiturak asimetrikoak baitira.

Material ferroelektrikoen polarizazioa histeresiari lotuta dago (4. irudia); hau da, iraganeko egoeraren eta gaur egungo egoeraren araberakoak dira. Eremu elektriko bat aplikatzen den heinean, dipoloak lerrokatu eta polarizazioa sortzen da eta eremu elektrikoa ezabatzen denean polarizazioak irauten du. Histeresi zikloa tenperaturaren araberakoa da eta, ondorioz, tenperatura igo eta T0 iritsi ahala, bi kurbak polarizazio dielektrikoan erakusten den bezala bihurgune bihurtzen dira (5. irudia). 

### Permitibitate erlatiboa 
Curie-Weissen legearen aldatutako bertsio bat konstante dielektrikoari aplikatzen zaio, erlatibitate permitibo bezala ere ezagutua:\epsilon= \epsilon_0 + \frac{C}{T - T_0} 

## Aplikazioak 
Beroak induzitutako trantsizio ferromagnetiko-paramagnetikoa, biltegiratze magneto-optikoetan erabiltzen da, datuak ezabatu eta berriak idazteko. Sony Minidisc eta CD-MO formatuak dira hauen adibide entzutetsuenak. Curie tenperaturaren beste erabilera batzuk soldatzaileen tenperatura kontrola  eta takometro-sorgailuen tenperatura aldaeren aurka kanpo magnetikoa egonkortzea dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ferromagnetismo
* Paramagnetismo
* Ferrimagnetismo
* Antiferromagnetismo

## Kanpo estekak