open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hugo III.a Ziprekoa

**Hugo III.a Ziprekoa** (; c. 1235 &ndash; Tiro, 1284ko martxoaren 24a) **Hugo Antiokia-Lusignangoa** eta **Handia** ere deitua, Zipreko erregea 1267tik eta Jerusalemgo erregea 1268tik izan zen.

Elisabet Ziprekoa eta Henrike Antiokiakoaren semea izan zen. Elisabet Ibelingoarekin ezkondu zen.

Erregeorde izan zen Hugo II.a Ziprekoa eta Konrado III.a Jerusalemgoa erregeen adin-gutxiengoetan. Bi erregeak hil ondoren, Zipreko eta Jerusalemgo tronuetara igotzea lortu zuen, Hugo Briennekoa lehengusuaren aurka.

Erregearen egoitza Jerusalemen berriro ezartzea lortu zuen, eta basailuen gaineko errege-agintea berrezartzen eta mamelukoen aurrean lurraldea galtzea saihesten saiatu zen. Hala ere, Veneziako merkatarien eta Tenpluko zaldunen etsaitasunari aurre egin behar izan zion.

Maria Antiokiakoak erronka bota zion Hugok Jerusalemgo tronurako zuen eskubideari, eta 1277an Karlos I.a Anjoukoari saldu zizkion eskubide horiek. Karlosek Akre kendu zion veneziarren eta tenplarioen laguntzarekin, eta Hugo Tirora erretiratu zen.

## Genealogia
Liz Truss

**Mary Elizabeth Truss** (1975eko uztailaren 26a - ) politikari britainiarra da, 2022ko irailaren 6tik Erresuma Batuko Lehen Ministroa, Boris Johnsonen ordezko. Alderdi Kontserbadoreko liderra da. Kanpo Arazoetako, Commonwealtheko eta Garapeneko Estatu Idazkaria izan da 2021az geroztik, eta Emakumeen eta Berdintasunaren ministroa 2019az geroztik. Alderdi Kontserbadoreko kidea, 2010az geroztik Parlamentuko diputatu (MP) izan da Norfolkeko hego-mendebaldetik. David Cameron, Theresa May eta Boris Johnson Lehen Ministroen Kabineteko zenbait kargutan lan egin du. Trussek Alderdi Kontserbadorearen lidergo-hautaketa irabazi zuen 2022ko irailaren 5ean, Rishi Sunak aurka zuela. Irailaren 6an, Lehen Ministro hori beteko duen hirugarren emakumea izango da.

Truss Oxford Merton Collegera joan zen eta Oxford University Liberal Democratseko lehendakaria izan zen. 1996an, graduatu eta Alderdi Kontserbadorearekin bat egin zuen. Shell eta Cable & Wirelessen lan egin zuen, eta Reform *think tank*eko erreformaren zuzendari laguntzailea izan zen. Norfolkeko hego-mendebalderako aukeratu zuten Truss 2010eko hauteskunde orokorretan. Zenbait politika-arlotan erreformak eskatu zituen, besteak beste, haurren zaintzan, matematika-hezkuntzan eta ekonomian. Diputatu Kontserbadoreen Enpresa Libreko Taldea sortu eta artikulu eta liburu kopuru bat idatzi edo idatzi zuen, *After the Coalition* (2011) eta *Britannia Unchained* (2012) barne.

Trussek Hezkuntzaren eta Haurren Zaintzako Parlamentuko idazkariorde gisa lan egin zuen 2012 eta 2014 artean, Cameronek Ingurumen, Elikadura eta Landa Gaietako Estatuko idazkari izendatu baino lehen, 2014ko Kabinetearen birmoldaketan. Erresuma Batua Europar Batasunean egoteko Britain Stronger in Europe kanpaina bultzatu zuen arren, 2016ko erreferendumean, Brexitaren alde egin zuen. Cameronek 2016ko uztailean dimisioa eman ondoren, Truss Estatuko Justizia Idazkari izendatu zuten eta Lord Chancellor maiatzean, kargu horretako mila urteko historian lehen emakumea. 2017. urteko hauteskunde orokorren ondoren, Truss Altxorreko idazkari nagusi izendatu zuten. Mayk 2019an kargua utzi zuenean, Truss-ek Johnson lider kontserbadorea babestu zuen. Truss Nazioarteko Merkataritzako Estatu idazkari eta Merkataritza Batzordeko buru izendatu zuen. Emakumeen eta Berdintasunaren ministroa izan zen 2019ko irailean. Nazioarteko Merkataritza Sailetik Kanpo Arazoetarako Estatu Idazkaritzara, Commonwealthera eta Garapenera igo zen 2021eko kabinetea birmoldatzean. Europar Batasunarekiko Gobernuaren negoziatzaile nagusi eta Erresuma Batuko UEko Kontseiluko buru izendatu zuten 2021eko abenduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seston

**Seston** itsasoko uretan esekita dagoen partikula-multzoa da, bizidunek zein bizigabeek osatzen dutena (dela organismo planktoniko biziak eta hilak, dela materia minerala eta detritu organikoak). Planktonak, pleustonak eta triptonak osatzen dute sestona.

Ur guneetan igerian edo flotatzen multzo bat osatzen dute elkarrekin hainbat organismok (**bioseston**) eta materia organiko bizigabeak (**abioseston** edo **tripton**). 

Biosestona plankton-tzat hartzen da. Hala ere, planktonez gain nekton ere izaten da barruan. Abiosestonak detrituak ere barne hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galveston uhartea

**Galveston uhartea** Ameriketako Estatu Batuetako Texasko kostaldean dagoen uharte bat da,   inguru Houstoneko hego-ekialdean. Uharte osoa, Jamaica hondartza (*Jamaica Beach*) izan ezik, Galveston hiriaren mugen barruan dago. Bere izena Espainia Berriko erregeorde eta militar Bernardo de Gálvezegandik, Gálvezeko kondearengandik jasotzen du, Ameriketako Estatu Batuen Independentzian zeresan handia izan zuenarengandik, eta horregatik jaso zuen Nazioaren Ohorezko Herritarren aitorpena.

Uharteak  luze ditu gutxi gorabehera  eta gehienez   bere punturik zabalenean. Orokorrean ipar-ekialdetik hego-mendebaldera orientatuta dago, Mexikoko Golkoa ekialdean eta hegoaldean, West Bay mendebaldean eta Galveston badia iparraldean. Kontinentetik uhartera iristeko gune nagusia 45 errepidea da, estatu artekoa, West Baytik doan galtzada batekin gurutzatzen duena, uhartearen ipar-ekialdean. Uhartearen iparraldeko muturra Bolivar penintsulatik Galvestongo portuak, Galveston badiako sarrerak eta Houstongo nabigazio-kanalak banatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Uharteko kokapen mapa
Broma (bibalbioa)

***Broma*** (edo **zizare barrenaria**) oso eraldatutako itsas txirlen generoa da. Zura zulatzen dute eta sortzen dituzten tunelen barruan bizi dira, kaltzio karbonatozko geruza batez estaltzen dituztenak. Zuraren harra ere deritzo (*shipworms* ingelesez). Biologiari dagokionez, Teredinidae familia taxonomikoan sartutako itsas molusku bibalbioak dira. Teredo navalis da bere espezi tipoa.

Bibalbio honek tunelak sortzen dituenez, Teredo hitza aukeratu zuten *Teredo* sareen tunel-protokoloa izendatzeko. HMS Teredo itsaspekoa ere molusku genero horretatik abiatuta izendatu zuten, gainazalaren azpian lan egiten baitu, ikusezin.

## Dieta 
Itsas bibalbio gehienak bezala, *Teredo* generoko harrak iragazketa bidez elikatzen dira, eta seston kontsumitzen dute gehienbat, eta ez zura. Egurra, bere dietaren osagarri dena, brankien zelulen barruan dauden bakterioen laguntzaz kontsumitzen da. Hala ere, zura ez da ezinbesteko baldintza bere dietan, zuraren gainazalean edo zurezkoak ez diren egituren gainean bizi baitaitezke.

## Espezieak 
*Teredo* generoko espezieak:

* *Teredo aegypos* Moll, 1941
* *Teredo bartschi* Clapp, 1923
* *Teredo bitubula* Li, 1965
* *Teredo clappi* Bartsch, 1923
* *Teredo fulleri* Clapp, 1924
* Martas teredo furtzfera Semonen, 1894
* *Teredo johnsoni* Clapp, 1924
* *Teredo mindanensis* Bartsch, 1923
* Teredo navalis Linneo, 1758
* *Teredo poculifer* Iredale, 1936
* *Teredo portoricensis* Clapp, 1924
* *Teredo somersi* Clapp, 1924
* *Teredo triangularis* Edmondson, 1942

## Argazki galeria 

Fitxategi:Shipworm.jpg|Teredo navalis espeziearen espezimen deshidratatua, egurretik eta hura inguratzen zuen karezko tuneletik erauzia. Artifizialki hariztatu zuten irudia hartzeko. Maskorraren bi kuskuak aurreko muturrean dauden egitura zuriak dira, Tunela zurean hondeatzeko erabiltzen direnak.
Fitxategi:Teredo Worm damage on a non-wooden sailing vessel.jpg|Epoxi zuntzezko pote batetik hartutako argazki honek erakusten du zizareek ez dutela zurik behar bizirik irauteko, eta zurezkoak ez diren egiturak ere hondatu ditzaketeela. Zuloen sakonera ez zen 10 mm-tik gorakoa. Irudiaren behealdean, eskuinean, kroskoaren hondarrak ikusten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shemale

**Shemale** industria pornografikoan gehienbat zakila edota emakumezkoen beste sexu ezaugarri batzuk (adibidez, bularrak) dituzten emakume transak izendatzeko erabili izan den terminoa da. Komunitate transgeneroko pertsona askok iraingarritzat eta gutxiesgarritzat jotzen dute izendapen hori euren genero nortasuna ukatzen duelakoan.

## Etimologia 
Terminoa ingelesezko *she* (eme hura) eta *male* (ar) hitzen elkarketa da eta *eme arra* esan nahi du hitzez hitz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pornografia transgenero.

## Kanpo estekak
Arthur Rackham

**Arthur Rackham** (Londres, 1867ko irailaren 19a - Limpsfield, Surrey, 1939ko irailaren 6a) ingeles ilustratzailea izan zen. Britainiar liburuen ilustrazioaren Urrezko Aroko artista garrantzitsuenetako bat izan zen.

Lambetheko Arte Eskolan ikasi zuen eta 1892an berriemaile eta ilustratzaile lanetan hasi zen *Westminster Budget*en. 1893an argitaratu zituen bere lehen liburu-ilustrazioak. Berritzailea izan zen arkatzaren eta tintaren erabilera akuarelekin konbinatuz. Koloretako *Rip Van Winkle* liburuko ilustrazioak mugarri izan ziren koloreen bidez bereizitako inprimatze-sistemaren ondorioz. Bere lanik ezagunenak *Peter Pan in Kensington Gardens* liburukoak dira.

## Iruditegia 

Jack and the Beanstalk Giant - Project Gutenberg eText 17034.jpg|"Fee-fi-fo-fum, I smell the blood of an Englishman", Flora Annie Steelen 1918ko *English Fairy Tales*
Sangreal.jpg| "How at the Castle of Corbin, a Maiden Bare in the Sangreal and Foretold the Achievements of Galahad", from The Romance of King Arthur and His Knights of the Round Table, by Alfred W. Pollard, 1917
Galligantus - Project Gutenberg eText 17034.jpg| "The giant Galligantua and the wicked old magician transform the duke's daughter into a white Red deer hind", Flora Annie Steelen *English Fairy Tales*
Cormoran - Project Gutenberg eText 17034.jpg| "The giant Cormoran was the terror of all the country-side", Flora Annie Steelen *English Fairy Tales*,
The Three Bears - Project Gutenberg eText 17034.jpg|"The Three Bears", Flora Annie Steelen *English Fairy Tales*
Siegfried and the Twilight of the Gods p 110.jpg|"Siegfried leaving Brünnhilde", Richard Wagnerren *Der Ring des Nibelungen*
Siegfried rhinemaidens.jpg|"The Rhinemaidens warn Siegfried", Richard Wagnerren *The Ring*
The-Twa-Corbies.jpg| "The Twa Corbies", *Some British Ballads*
Arthur Rackham The Valiant Little Tailor.jpg|The Valiant Little Tailor
Illustration_to_the_ballad_Young_Beckie_from_"Some_British_Ballads".jpg|"‘O waken, waken, Burd Isbel", *Young Beichan*, *Child ballad* number 53
Frontispiece to English Fairy Tales (Steel).png|Frontispiece of *English Fairy Tales* by Flora Annie Steel, 1918
Rackham fairy ring.jpg|"The Fairy Ring", illustration to Shakespeare's ''A Midsummer Night's Dream'', 1908
Arthur rackham selfportrait.jpg|Autoerretratua, 1934

## Kanpo estekak
Narvaezen espedizioa

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Expedition_Cabeza_de_Vaca_Karte.png/300px-Expedition_Cabeza_de_Vaca_Karte.png|thumb|300x300px|1528ko azarotik Narvaezko espedizioan egindako bidea erakusten duen mapa.  [Álvar Núñez Cabeza de Vaca|Cabeza de Vaca, Alonso del Castillo Maldonado, Andrés Dorantes de Carranza eta Estebanico Andrés Galveston uhartetik atera ziren, Ipar Amerikako kontinentea oinez indiarrekin zeharkatuz, zortzi urtez hego-mendebaldean zehar oinez bidaiatuz, 1536an Mexiko hirira iritsi arte.]]
**Narvaezen espedizioa** Espainiar Inperioko kanpaina bat izan zen, Espainiar Florida kolonizatzea helburu zuena. Pánfilo de Narváezek zuzendu zuen, eta hura izendatu zuten adelantado gisa gobernatzeko. 1528tik 1536ra bitarteko esplorazio-bidaia batean, gaur egun Estatu Batuak eta Mexikoko iparraldea denaren hegoaldea zeharkatu zuen. Espedizio horretatik bizirik atera ziren kideak Misisipi ibaia ikusi zuten lehen europarrak izan ziren, eta Mexiko eta Texasko golkoko kostaldea zeharkatu zuten.

Hasieran, 600 bat lagunek osatzen zuten espedizioa, Espainiako, Portugalgo eta Italiako gizonak barne. Hispaniola eta Kuba uharteetako Floridarako bidean eskalak eginez, urakan bat jasan zuen espedizioak, beste ekaitz batzuen artean. Tampako badiatik gertu lehorreratu ondoren, amerikar indioek eraso egin zieten, eta janari- eta gaixotasun-falta larriaren ondorioak jasan zituzten. 1528ko irailean, Floridatik Mexikora nabigatzeko saio baten ondoren, gizonetatik 80 bakarrik atera ziren bizirik Galveston uhartean (Texas) urakan berri batek ekortu ondoren. Hurrengo urteetan ia gizon guztiak hil ziren eta lau pertsona baino ez ziren bizirik atera.

1536an, bizirik atera ziren lau pertsona horiek —Álvar Núñez Cabeza de Vaca, Alonso del Castillo Maldonado, Andrés Dorantes de Carranza eta Estevanico, haren esklabo moroa— Espainiako herrikideekin elkartzea lortu zuten gaur egungo Mexiko Hirian. Espainiara itzuli ondoren, Cabeza de Vaca nabarmendu egin zen 1542an argitaratutako La Relación espedizio handiari buruz idatzi ondoren (hurrengo edizioetan Naufragios izena eman zioten).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zakil pletismografia

**Zakil pletismografia** edo **falometria** zakilaren odol-zirkulazioa neurtzean datzan teknika da. Teknika honek gizonezko baten sexu-kitzikapena neurtzeko balio du hurbilpen gisa. Zakil pletismografia metodorik ohikoenak tentsio-galga batekin zakilaren zirkunferentzia neurtzean edo zakilaren oinean jarritako mahukatxo puzgarri eta hermetiko batekin honen bolumena neurtzean dautza.

Emakumezkoen sexu-kitzikapena neurtzeko teknika bagina fotopletismografia deritzo.

## Kanpo estekak
China Miéville

**China Tom Miéville** (Norwich, 1972ko irailaren 6a) ingeles idazle eta ekintzaile sozialista da. Fikzio espekulatiboaren egilea, saiakeragilea, komikigilea eta literatur kritikaria da.

Bere lan weird fiction gisa definitzen du eta New weird (arraro berria) mugimenduarekin lotuta dago.

Miéville aktiboa da ezkerreko politikan. Nazioarteko Erakunde Sozialistako eta Nazioarteko Sare Sozialistako kide izan zen.

Bere lanean fantasiazko eta naturaz gaindiko munduak irudikatzen ditu. Bere plana genero bakoitzeko eleberriak idaztea da.

## Lanak 
### Fikziozkoa 
#### Bas-Lag saila 
* *Perdido Street Station* (2000)
* *The Scar* (2002)
* *Iron Council* (2004)

#### Beste eleberri batzuk 
* *King Rat* (1998) 
* *Un Lun Dun* (2007) 
* *The City & the City* (2009) 
* *Kraken* (2010) 
* *Embassytown* (2011) 
* *Railsea* (2012) 
* *The Book of Elsewhere* (2024), Keanu Reevesekin batera

#### Eleberri laburrak 
* *The Tain* (2002)
* *This Census-Taker* (2016)
* *The Last Days of New Paris* (2016) 

#### Ipuin bildumak 
* *Looking for Jake* (2005)
* *The Apology Chapbook* (2013)
* *Three Moments of an Explosion: Stories* (2015)

#### Haur literatura 
* *The Worst Breakfast* (2016), Zak Smithekin batera

#### Komikiak 
* *Hellblazer* (1988ko saila) – #250 "Holiday Special": "Snow Had Fallen" (2009ko otsaila)
* *Justice League* (2011ko saila) – #23.3 "Dial E #1: Dial Q for Qued" (2013ko azaroa)
* *Dial H* (2012–2013ko sailak) – #1-#15

#### Beste liburu batzuk 
* *Pathfinder Chronicles: Guide to the River Kingdoms* (2010), Elaine Cunningham, Chris Pramas eta Steve Kensonekin batera. Paizo Publishing.

#### Antologian 
* "Watching God" (first publ. in *Three Moments of an Explosion*, 2015), in *Out of the Ruins*, edited by Preston Grassmann, Titan Books, 2021 

### Ez-fikziozkoak 
#### Liburua 
* *Between Equal Rights: A Marxist Theory of International Law* (2005). Leiden: Brill. 
* *Red Planets: Marxism and Science Fiction* (2009), with Mark Bould. Middletown, Conn.: Wesleyan University Press.
* *October: The Story of the Russian Revolution* (2017). Verso.
* *A Spectre, Haunting: On the Communist Manifesto* (2022). Head of Zeus. 

#### Saiakerak 
* "London's Overthrow" (2011).
* "Preface to a Book not yet Written nor Disavowed" (2015). *China Miéville: Critical Essays*, eds. Caroline Edwards and Tony Venezia.

## Kanpo estekak
Silvia Bel

**Silvia** **Bel Busquet** (Bartzelona, Espainia, 1970eko ekainaren 24a) antzerki, zinema eta telebistako aktorea da.

## Biografia 
Arte Dramatikoan lizentziatua da, Bartzelonako Arte Dramatikoko Goi Eskolan (1992-1996).

### Lan ibilbidea 
1998an, ikasketak amaitu eta Bartzelonako antzerki-ikuskizunetan parte hartu ondoren, Madrilera joan zen. Han, Karra Elejalde aktore eta zuzendariarekin batera, *Año Mariano* eta *Torapia* filmen protagonista izan zen. 2003an, agertokietara itzuli zen, eta lehen paperak interpretatu zituen, besteak beste, Sergi Belbel, J. M. Mestres, Àlex Rigola, Amos Gitai, Hermann Bonnín, T. Casares eta Joan Ollé zuzendarien ondoan.

2005ean, Joan Brossaren *La xarxa* antzerki-ikuskizunaren protagonista izan zen. Interpretazio horri Serra d’Or kritikaren saria eman zioten, urteko antzerki-ekarpen onenaren saria, eta Aktore Onenaren Saria jaso zuen Butaca sarietan. Interpretazio horrengatik kritika osoaren gorespena jaso zuen. Une horretatik aurrera, antzerkitik, telebistatik eta zineman lan egin zuen. *Infidels, Ventdelplà edo El cor de la ciutat* telesailetako protagonista izan da telebistan. 2007an, *La Plaça del Diamanteko* Colometa izan zen, Kataluniako Antzoki Nazionalean denboraldia egin ondoren, herrialdeko hainbat antzokitan bira egin zuen urtebetez, eta Madrilen amaitu, Zentro Dramatiko Nazionalean.
ezkerrera|thumb|150px|Sílvia Bel eta Albert Roig, Còdols 2007.01thumb|260px|Silvia Bel, "Eskubideen eta askatasunen alde" herrialdearen geldialdian, Greba orokorra 2019.10.18
Lluís Llach eta Jordi Savall bezalako musikariekin aritu da elkarlanean, poesia- eta musika kontzertuetan.

2012an, Margarida Xirgu Oroimenezko Saria jaso zuen, Bartzelonako antzerki-denboraldiko emakumezkoen interpretaziorik garrantzitsuenarengatik.

Aktore-lana eta hainbat kultura-ingurune eta -espaziotako literatura-lanak uztartzen ditu.

### Bizitza pertsonala 
Karra Elejalde aktorearekin ezkonduta egon zen eta Ainara alaba aktorea  dute.

## Filmografia 
### Filmak 
### Film laburrak 
* *Un mundo numérico* (2007)

### Telebista 
## Teatro 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2005ean Serra d’Or kritikaren saria eman zioten  urteko antzerki interpretazio ekarpen onenaren saria, Joan Brossaren *La xarxa* laneko protagonista lanarengatik.
* Aktore Onenaren Saria jaso zuen Butaca sarietan. 
* eta kritika osoaren gorespena jaso zuen.
* 2012an, Margarida Xirgu Oroimenezko Saria jaso zuen, Bartzelonako antzerki-denboraldiko emakumezko  interpretaziorik garrantzitsuenarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Silvia Belen web ofiziala
*
Allan Alaalatoa

**Allan Alaalatoa** (Sydney, 1994ko urtarrilaren 28a) australiar errugbilaria da, harroin postuan aritzen dena. 2014tik, Super Rugby txapelketako Brumbies taldean jokatzen du, eta Australiako selekzioan 2016tik. Michael Alaalatoa samoar errugbilariaren anaia da.

## Palmaresa 
### Brumbies 
* Super Rugby AU
** irabazlea: 2020

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enterotoxina

**Enterotoxinak** hainbat bakteriok ekoizten dituzten toxinak dira, ostalariaren digestio-aparatua kaltetzen dutenak. Gehienak exotoxinak dira. Egitura kimikoari dagokionez proteinak dira. 

Enterotoxinek heste-mukosaren iragazkortasunari eragiten diote, eta bertako elektrolitoen eta uraren oreka aldatu egiten dute. Ondorioz, hesteko lumenetik uraren galera eragiten dute, ohiko beherako bortitzak agertuz .

Gehienek egitura proteikoa dutenez, termolabilak izan ohi dira: 70º C-tan desnaturalizazioa pairatzen dute. Enterotoxinak ekoizten dituzten bakterioak plasmidoak izan ohi dituzte, plasmido horiek izanik enterotoxinak sortzeko material genetikoa dutenak. 

Janari-intoxikazioek sortzen duten sintomatologia gastro-intestinala enterotoxinei dagokie.

## Garrantzi klinikoa duten hainbat enterotoxina 
* Vibrio cholerae-rena: koleraren enterotoxina da. Toxina indartsu honek hesteetako elektrolitoen xurgapena aldatu egiten du, eta kloro, potasio eta sodio ioioak ez dira heste meharrean birxurgatuak izaten. Honek heste barruko presio osmotikoa igo eta uraren irteera hesteetako lumenera eragiten du, beherakoak eta deshidratazio bortitza eraginez. Efektu honek AMP ziklikoaren bitartez sortzen du. 
* Staphylococcus aureus-ena: toxina honek estafilokokoek sortutako janari-intoxikazioen sintomatologia digestiboa sortzen du. Staphylococcus aureus-ek ez du toxina bakarra ekoizten, 20 enterotoxina inguru ezberdinak baizik. Beherakoak, sabeleko mina eta gorakoak eragiten ditu. Vibrio cholerae-ren enterotoxinaren aldean, Staphylococcus aureus-ena ez da hain bortitza, eta sintomatologia gastro-intestinala ez da hain larria.
* Bacillus cereus-ena: enterotoxina hau bakterio horrek sortzen dituen janari-intoxikazioen atzean dago.
* Escherichia coli-rena: bidaiariaren beherakoak sortzen dituen enterotoxina hau termo-erresistentea da.
* Clostridium perfringens-ena
* Shigella dysenteriae-rena: disenteriaren sintomatologiaren eragilea. Hau ere termo-erresistentea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskaleŕiaren Yakintza

***Euskaleŕiaren Yakintza*** / ***Literatura popular del País Vasco*** Resurreccion Maria Azkueren (1864-1951) lanetako bat da. Euskal folklore eta etnografiari buruzko lanak biltzen ditu. Resurreccion Maria Azkue apaiztegian ikasketak egiten ari zenetik hasi zen herri-kultura ikertzen. Nahiz eta hasieran zaletasuna izan, azkenik argitaratu zen lan mardula da, egileak hirurogeita hamar urte zituelarik argitaratzen hasia, euskara eta euskal kulturaren alde egindako lan erraldoiaren bukaera.

1989an Euskaltzaindiak eta Espasa-Calpe argitaletxeak berrargitaratu zuten. Lau liburukiren edukia hauxe da:

* *I. Costumbres y supersticiones* ("Ohitura eta sineskeriak", 1935). 
* *II. Cuentos y leyendas* ("Ipuin eta irakurgaiak", 1942). 
* *III. Atsotitzak eta abar* (1945): esapideak, haur-hizkera, aho-korapiloak, ezizenak, gaitzizenak, igarkizunak, etab. dakartza. 
* *IV. Herri otoitzak, olerkiak* (1947), herri-poesiak, -otoitzak, -meteorologia, -medikuntza, ume-jolasak eta zenbait partitura dituen musika-gehigarria dakartza.

Euskal folklore bilduma zabala da. Lan horretan, behar bezala ordenatuta eta sailkatuta, Azkuek ohiko herri-ipuin, esamolde, kanta eta abarren errepertorio izugarria argitaratu zuen. Material hori guztia herriaren ahotik jaso zuen, zuzen-zuzenean gehienbat, bere bizitza luzean zehar. Bi hizkuntzatan argitaratuta dago: euskaraz eta gaztelaniaz.

## Lanaren ezaugarriak 
Azkuek urteetan bildutako ahozko herri literaturaren laginak bere garaiko euskara erabiliz editatu zituen. Testuak bi zutabetan agertu ziren, ezkerreko zutabean Azkueren euskal bertsioa eta eskuineko zutabean, gaztelaniazko itzulpena.

Lan handia egin zuen material bizi-biziak biltzen, euskararen ahozko tradizioko materialak jasotzeko azken aukera izango zela zirudien garaian. Azkue adineko pertsonekin zuzenean hitz egiten dokumentatu zen gehienbat ―*landeŕetxêtan *ibiltzen zela kontatzen du hitzaurrean, hau da zaharren egoitzetan―, baina badirudi eskutitz batzuen bidez ere zerbait lortu zuela, zenbait laguntzaileri esker. Ez du ia laguntzailerik aipatzen, hitzaurrean Mendigatxa salbu.

Hala ere, Azkueri aldaketak egin izana aurpegiratu zaio, bertatik bertara, kontu handiz, dokumentatu ondoren, euskarazkoak baino erromantzezko kalkoak edo euskararen endekapenak iruditzen zitzaizkion zenbait aldaera, gramatikalki zuzentzeko joera izan zuela. Azkuek ezin izan zuen saihestu bildutako materialetan gramatikalki zuzenago izan behar zuenaren araberako zuzenketak gehitzea, terminoak edo esamolde "jatorragoak" sartzea. Hitzak ordezkatu zituen, perpausen ordena sintaktikoa aldatu, erromantze-sintaxiari euskal sintaxiari baino gehiago egokitzen zitzaizkiola iruditzen baitzitzaion eta, inoiz, testuaren zati batzuk ordezkatu ere egin zituen, jatorrizko bertsioa bere ustez moral zuzenari nahikoa egokitzen ez zitzaiolako-edo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Obra osoa digitalizatuta.
Santa Catalinaren Arkua

**Santa Katalinaren Arkua** Guatemalako Antigua hiriko lekurik ezagunenetako bat da. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu duen hirira joaten diren milaka turistek bisitatzen dute urtero. Arkua hiriaren benetako ikonoa da.

## Historia 
Arkua Santa Katalina Ama Birjina eta Martiriaren mojen komentukoa zen. 1773an Santa Martaren Terremotoen ondoren, egitura abandonatuta geratu zen. Santa Katalinaren Arkuak, Klaustro Konbentualak eta Elizaren Nabeak osatzen dute Santa Katalina Ama Birjina eta Martiriaren Komentu Zaharreko monumentu-multzoa. Elizako arkua eta nabea udalarenak dira, eta komentu-klaustroa jabetza pribatukoa da. Arkua 1890eko hamarkadan berregokitu zuen Manuel Lisandro Barillas Bercián jeneralaren gobernuak, eta erloju bat jartzeko dorretxo bat eraiki zuten haren gainean.

## Arkuaren zergatia 
Arku barrutik komentuaren bi aldetako komunikazioa egiten zen. Komentuan zeuden mojak klausurakoak ziren eta, ondorioz, kalera ezin ziren atera. Mojek kalea ixtea eskatu zuten baina udalak proposamena ez zuen onartu eta arkuaren aukera eskaini zien. Horrela, arkuaren barruan korridore itxi bat eraiki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alicia Amatriain

**Alicia Amatriain** (Donostia, 1980ko abuztuaren 8a) gipuzkoar ballet dantzaria da. 2002 eta 2022 artean Stuttgarteko Balletaren *prima ballerina* izan zen.

## Biografia 
Jaioterrian ballet munduan hasi eta gero John Cranko Schulen ikasi zuen, Stuttgarten. 1998an graduatu zen eta Stuttgart Balleten sartu zen ikasle gisa. Urtebete geroago, balleteko kidegora igo zuten. 2002an dantzari nagusi izendatu zuten. 2015ean, *Kammertänzerin* izendatu zuten, dantzari batek Alemanian jaso dezakeen ohorerik handiena. Hurrengo urtean, Prix Benois de la Danse bat irabazi zuen *A Streetcar Named Desire* eta ''The Soldier's Tale* obretan egindako lanagatik. Amatriainek agerraldiak ere egin ditu Errusian, Frantzian, Kuban, Argentinan eta Alemanian. Roberto Bolleren galan ere agertu zen.

Amatriainek John Crankoren Tatiana *Onegin*en, Odette/Odile *Beltzarga*n eta Julieta *Romeo eta Julieta* obretan dantzatu ditu. John Neumeier, William Forsythe eta Hans van Manenen lanak ere dantzatu ditu. Koreografo askorentzat rolak sortu zituen, horien artean Christian Spucken *Lulu'' balleteko rol nagusia.

2022ko apirilean, Amatriainek aldakako lesio baten ondorioz erretiroa iragarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgios Zoitakis

**Georgios Zoitakis** (; Nafpaktos, 1910eko martxoaren 3a - Atenas, 1996ko urriaren 21a) greziar militar eta politikaria izan zen.

1932an graduatu zen Greziako Akademia Militarrean eta Bigarren Mundu Gerran esku hartu zuen. Greziaren porrotaren ondoren, alemaniarren aurkako gerrilla borrokan esku hartu zuen. Greziako Gerra Zibilean ere borrokatu zen eta komunistek preso hartu zuten.

Parte hartu ez bazuen ere, 1967ko apirilaren 31ko estatu-kolpe militarra babestu zuen. 1967ko abenduaren 13an erregeorde izendatu zuten, Konstantino II.a errege iheslariaren ordez. 1972ko martxoaren 21an Georgios Papadopulos erregeordetzan ordezkatu zuen. Aldi berean, jeneral mailarekin erretiratu zen armadatik.

1975ean bizi osorako kartzela zigorra ezarri zioten traizioagatik, baina 1988an askatu zuten osasun-arrazoiengatik. Etxean atxilotuta egon zen 1996an hil zen arte.
Apateismo

**Apateismoa**, *apatia + teismo* hitzen elkarketatik datorren neologismoa, Jainkoaren existentziarekiko edo existentziarik ezarekiko apatia-jarrera da. Sinesmen bat, aldarrikapen bat edo sinesmen sistema bat baino gehiago, jarrera xume bat da. Robert Nash, Georgiako Mercer Unibertsitateko teologia-irakasleak sortu zuen terminoa 2001ean, (: *apatheism*).

Apateo bat jainkoak existitzen diren edo ez diren baieztapenak onartzeko edo baztertzeko interesik ez duen norbait da. Jainko edo jainkosa baten existentzia ez du, agian, erabat baztertuko, baina garrantzirik gabeko kontutzat jotzen du kontu hori apateoak. Erregistratutako lehen apatikoetako bat, ezbairik gabe, Denis Diderot-ek (1713–1784) idatzi zuen: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dei Gaztelumendi Mendarte

**Dei Gaztelumendi** (Oiartzun, 1987), gipuzkoar ilustratzaile eta animaziozko pertsonaien sortzailea da. 

## Biografia 
Batxillergoa Arte alorrean ikasi zuen Donostiako Usndizaga institutoan. Bukatutakoan, Torontoko Sheridan Collegen izena eman zuen baina ez zuten onatu eta urtebete eman zuen lanean eta  marrazketan gehiago trebatzen, Gipuzkoako artista elkartean. Hurrengoan lortu zuen eta graduatu ondoren lanean hasi zen Toronton bertan, Guru Studios-en. Ondoren hasi zen pertsonaien diseinatzaile gisa, *Deisign* izengoitia erabiltzen eta alor horretan lan egiten korporazio ezberdinetan, hala nola, Paramount Pictures, Animation Mentor, etab..  Bere lanen gainean askatasun eta kontrol gehiago izateko asmoz proiektu propioa sortu zuen, *Deisign studio*.
Ondoren, Disney Imagineering eta Googlerentzar lan egin ondoren, LUDA izeneko startup sortu du langile ohiekin, non sormena eta fantasia lanak egiten dituzten, tartean *Neo Faries* (Iratxoak) proiektua..

## Lan nabarmenak 
* *La noria* (2018)
* *Wonder Park* (2019)

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*DEIMORPH
*LUDA
Sardana Avksentieva

**Sardana Vladimirovna Avksentieva** (**Gogoleva** ezkongabe-abizenez),  eta , (Txuraptxa, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1970eko uztailaren 2a) errusiar politikaria da. 2018 eta 2021 bitartean Sakhako Errepublikako Jakutsk hiriko alkatea izan zen Errusia Batua alderdiko kide zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamabitar xiismo

thumb|Hamabi Imamen irudikapen kaligrafikoa, erdialdean Mahoma izanda.
**Hamabitar xiismoa** (), edo **imamiarra** (), islam xiitaren adarrik nagusiena da. "Hamabitar" izena Aliren leinuko hamabi oinordetza-gidatan agertzen den korrontearen sinesmen definitzaileetan sortzen da, Hamabi Imamak bezala ezagutzen diren jainkozko izendapenetan, eta hauetan hamabigarrena, 874. urteaz geroztik desagertu eta ezkutuan dagoela uste dena, denboren amaieran berrerosle gisa agertu behar duen agindutako Mahdia () da. Tradizio xiitaren arabera, agerpen honek Jesusen (ʿĪsā) bigarren etorrerarekin bat egingo du eta biek, elkarrekin, Dajjala edo Mesias faltsua hilko dute. Imam Ezkutuaren doktrinak dimentsio esoteriko handia ematen dio xiismoari. Iturrien arabera, xiiten % 80 eta % 85 artean hamabitarrak dira, eta, beraz, ohikoa da xiita oro har hamabitar xiitarekin parekatzea.

Xiiten doktrina-printzipioen zati handi bat adar xiita, hamabitar, ismailiar eta zaidiar desberdinentzat komunak diren arren, bereizi egiten dira imanerriaren oinordetza-lerro ezberdin batean eta iman legitimoen kopuru ezberdin batean sinesteagatik, imamaren kategoria erlijiosoaren kontzepzioan ere diferenteak izateaz gain.

Hamabitar sinestunak Iran, Azerbaijan, Bahrain, Irak eta Libanoko populazioen proportzio nagusi edo nabarmenak dira. Hamabitartzat ere hartzen dira, halaber, Turkiako aleviarrak, nahiz eta doktrina-desberdintasun handiak izan nagusi den adarrarekin. Gainera, India, Pakistan, Afganistan, Kuwait eta Saudi Arabiako ekialdeko kostaldean hamabitar gutxiengo handiak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alex Tetuan

**Alex Tetuan Iriarte** (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1958) aktorea da.

## Lanak 
* Beti martxan/Kokororikoko (1993-1994)
* Ongi bizi/Txiztil (1994-1995)
* Kili-kili/Beltzi (1995-1996)
* Tantaka Yotanka (1996-1997)
* Makarroiak (1997-1998)
* Baserrian (1998-1999)
* Plisti plasta (1999-2000)
* Parrandan (2000-2001)
* Aupa Kintxo! (2001-2002)
* Beti zuekin... Katxiporreta!! (2002-2003)
* Poxpolin Marisorgin (2003-2004)
* Patata, patata! (2004-2005)
* Maite zaitut (2005-2006)
* Mari Motots (2006-2007)
* Eskerrik asko! (2007-2008)
* Piratak (2008-2009)
* Irrien lagunak (2009-2010)
* Ongi etorri Pupu eta Lore (2010-2011)
* Zazpikoloroa (2011-2012)
* Sentitu, pentsatu, ekin! (2012-2013)
* Bizipoza (2013-2014)
* Txo MikMak txikia (2014-2015)
* Amalur (2015-2016)
* Tipi-tapa, korrika! (2016-2017)
* Borobilean (2017-2018)
* Musua (2018-2019)

## Filmak 
* Zatoz jolastera! (2000)
* Jolasen altxorra (2002)

## Kanpo estekak
Kathoey

[thumb|200px|Kathoeyen ikuskizuna [Pattayan.]]
**Kathoey** (; thailandieraren errege transkripzio sistema orokorra: *kathoei*, ) Thailandiako pertsona batzuen genero nortasuna da. Hauen identitatea emakume transgenero gisa euskaratu daiteke kasu batzuetan, eta emagizon gay gisa besteetan. Hala ere, Thailandiako emakume transgeneroek nagusiki *phuying* (, 'emakume') hitza erabiltzen dute euren buruak izendatzeko. Thailandiar gizartearen zati handi batek kathoeyak genero bereizizat hartzen du, baita zenbait emakume transgenerok ere.

## Ikus, gainera 
*Femminiello
*Hirugarren genero
*Māhū
*Muxe

## Kanpo estekak
Beverly Pepper

**Beverly Pepper** (Brooklyn, New York, 1922ko abenduaren 20a &ndash; Todi, Italia, 2020ko otsailaren 5a) eskultorea izan zen, leku jakin batzuetan egindako monumentu-lanengatik ezaguna, non Land art praktikatu zuen. Autorea edozein arte-mugimendu jakinekiko independente sentitzen zen. 

## Biografia 
### Ikasketak 
Hamasei urte zituela, Brooklyneko Pratt Institutuan sartu zen argazkia, publizitate-diseinua eta diseinu industriala ikasteko. Gaueko klaseetara joan zen Brooklyneko Unibertsitatean, eta György Kepes izan zuen artearen teoriako irakasle, Laszlo Moholy-Nagy eta Man Rayren obran sartu zuena. Gerraostean, 1949an pintura ikasi zuen Parisen Académie de la Grande Chaumière-n. Han Fernand Léger, Ossip Zadkine eta Constantin Brâncusiren lantegietara joan zen.

## Lana 
ezkerrera|thumb|200px|Beverly Pepperren "Longo Monolith", "blickachsen 7", , Bad Homburg-en "Kurpark", Hesse, Alemania, 2009
ezkerrera|thumb|200px|Beverly Pepperren "Longo Monolith" plakaren izena "blickachsen 7", Bad Homburg-en "Kurpark", Hesse, Alemania, 2009thumb|280px|Beverly Pepper, Bartzelonako estazioko jarlekuak, 2014
thumb|280px|Beverly Pepper, Château de Vullierens, 2015

Bere lanak material ugaritan egin zituen, zuretik hasi eta burdinurtuzko edo altzairu leundu eta distiratsuzko piezetara arte, barrualde pintatuak zituztela. Bere lanetan, inguruko paisaia islatzen zuen, eta horrek «espazioa iraultzea eta inguruko munduarekin betetzea» lortzen zuen. Pepperrek egindako eskultura guztiak aire zabalean erakutsi dira. Hirurogeita hamarreko hamarkadan, lurretik sortzen ziren eskulturen esperimentuekin hasi zen. Denbora horretan, eskulturan gehien erabili zen materiala corten altzairua izan zen, oxidoaren kolorea hartzen duena denborarekin. 

Naturako lanak industria-materialekin nahasten dira, eta ikuslea lan berean parte hartzera gonbidatzen dute, giro oso batean bezala. Barbara Rosek honelaxe azaldu zuen *Palingenesis* (1993) lana, burdinurtuarekin egina: *«Palingenesis izeneko gaia beste batetik sortutako elementu batena da, elementu bertikalen segida batek adierazia, eta elementu horiek sortzen dituen hormatik pixkanaka bereizten dira.* *Elementu bertikal horiek gero eta askatuago daude beren testuingurutik, hala nola haurrak gurasoengandik bereizten direnean. Sorrera- eta jarraipen-gai horiek funtsezkoak dira Pepper-en ikonografiarako.»*Bartzelonan, 1987an, aurreko lanetako altzairu herdoilgaitzaren erreflexua zeramika bihurtu zen, Antonio Gaudiri egindako omenaldi gisa. Eskultoreak zeramika distiratsuzko trenkadaz estali zuen lur-tontor bat, Gaudiren Güell parkea emulatuz. Haren lanak *Sol i ombra*, *Cel caigut i Espiral* *arbrada* dira, guztiak Estazioko iparraldeko parke berrian.

## Bibliografia 
* Borràs, María Lluisa (2004). Catàleg: Beverly Pepper, Una Poètica de L'Espai. Barcelona: Casal Solleric. 
* Rose, Barbara (1998). Beverly Pepper, Three Site-Specific Sculptures (en inglés). Washington DC: Spacemaker Press. ISBN 1-888931-14-0. Archivado desde el original el 16 de febrero de 2013. Consultado el 1 de febrero de 2013. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*web gune ofiziala
Caldo verde

Portugalgo **Caldo verde** zopa, plater ezagunenetako bat da eta Portugal osoan prestatzen bada ere, bereziki Minho probintzian du jatorria. Gaur Brasilen ere asko jaten da. Platera hau prestatzeko  modu ugari badaude ere,  normalean patata edo arto irinarekin eginiko  zopa fin batean Galiziako Couve aza lerrotan moztuta egosten da. Oliba olioa, tipula, baratxuria eta  txerriki desberdinak ere erabiltzen dira  hornigai moduan.

## Errezeta 
Sukaldaritza_liburua/Errezetak/_%22Caldo_verde%22_zopa

## Kanpo estekak
Tajikistan eta Txina arteko muga

**Txinaren eta Tajikistanen arteko muga** Tajikistan eta Txinako Herri Errepublika bereizten dituen 477 kilometroko nazioarteko muga da. Kulma pasabidea bi herrialdeen arteko sarbide bakarra da. Kirgizistanekin biek duten puntu hirukoitzetik haste da, iparraldetik hegoaldera, gutxi gorabehera, Pamir mendikateko tontorretatik barrena, eta Afganistanekin duten puntu hirukoitzeraino. Mugak, Tajikistanen aldetik, Murghob barrutia (Badakhxan Garaiko Probintzia Autonomoa) eta Akto konderria (Kizilsuko kirgizen prefektura autonomoa, iparraldean) banatzen ditu, baita Tashkurgango barruti autonomoa ere (Kashgarreko prefektura, hegoaldean), biak Xinjiangeko Uigur Eskualde Autonomoan.

Sobietar Batasuna desegitean nazioarteko muga gisa ezarri zen 1991n. Iparraldean, muga hirukoitza dago: Txina, Tajikistan, Kirgizistan eta hegoaldean, Txinaren eta Tajikistanen arteko muga hirukoitza eta Badajshango Afganiar probintziako korridore estua.

## Historia 
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/China%E2%80%93Tajikistan_border.gif/220px-China%E2%80%93Tajikistan_border.gif|ezkerrera|thumb|Aldaketak Txinaren (horia) eta Tajikistanen (berdea) arteko mugan.
Tajikistan Errusiako Inperioari erantsi zitzaion 1868an. 1917 eta 1921 artean tajikoek Armada Gorriaren aurka borroka egin zuten, baina herrialdea Sobietar Batasunari atxiki zitzaion 1929an. Orduan, muga Txinako Herri Errepublikaren eta Sobietar Batasunaren arteko muga luzearen zati bat besterik ez zen, Afganistanetik Mongoliara hedatzen zena. Tajikistanek independentzia lortu zuen 1991n Sobietar Batasuna desegitean. Ordutik, Tajikistan independentearen eta Txinako Herri Errepublikaren arteko muga ofiziala da.

2011n, Tajikistanek berretsi egin zuen 1999ko akordioa, Pamir mendietan 1.000 km² lur lagatzeko Txinako Herri Errepublikari, eta 130 urteko eztabaidarekin amaituz. Tratatuan, Txinak ere uko egin zien Tajikistani eskatzen zizkion 28.000 kilometro koadro eskatzeari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Negakin

***Fumaria muralis*** urteroko landare bat da, papaberazeoen familiakoa.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Fumaria_muralis_EnfoqueFlores_2011-4-02_CampodeCalatrava.jpg/220px-Fumaria_muralis_EnfoqueFlores_2011-4-02_CampodeCalatrava.jpg|thumb|Loreen xehetasuna
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Fumaria_muralis.jpg/220px-Fumaria_muralis.jpg|thumb|Landararen ikuspegia

## Deskribapena 
Zurtoina duen landarea da, baina igokaria ere izan daiteke, urterokoa, mehea edo sendoa, eta lore arrosa du, petalo zorrotzekin. Lore-zurtoinaren luzeraren lore-elkarteak ditu; 9-12 mm-ko loreak ditu. Fruitua batzuetan pixka bat zimurtua egoten da, lehor dagoenean. Espezie aldakorra da. Apirila eta abuztua bitartean loratzen da.

## Banaketa eta habitata 
Landutako lurretan, heskaietan, hormetan eta artadietan bizi da, Europako mendebaldean.

## Taxonomia 
*Fumaria muralis* Sondek deskribatu zuen. ex W.D.J.Koch *Synopsis Florae Germanicae et Helveticae* argitalpenean argitaratua. 2: 1017. 1845.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Straub

**Peter Francis Straub** (Milwaukee, 1943ko martxoaren 2a - New York, 2022ko irailaren 4a) estatubatuar idazlea izan zen. Arrakasta lortu zuen beldurrezko eta fikziozko naturaz gaindiko eleberriekin, hala nola *Julia*, *Ghost Story* edo *The Talisman*, azken hau Stephen Kingekin batera idatzia.

## Lanak 
### Eleberriak
* 1973: *Marriages*
* 1974: *Under Venus*
* 1975: *Julia*
* 1977: *If You Could See Me Now]]*
* 1979: *Ghost Story*
* 1980: *Shadowland*
* 1983: *Floating Dragon*
* 1984: *The Talisman* (Stephen Kingekin batera)
* 1988: *Koko*
* 1990: *Mystery*
* 1993: *The Throat*
* 1995: *The Hellfire Club*
* 1999: *Mr. X*
* 2003: *Lost Boy, Lost Girl*
* 2004: *In the Night Room*

### Ipuin bildumak 
* 1990: *Houses Without Doors*
* 2000: *Magic Terror*
* 2007: *5 Stories*
* 2010: *The Juniper Tree and Other Blue Rose Stories*
* 2016: *Interior Darkness*

### Eleberri laburrak 
* 1982: ''The General's Wife*
* 1990: *Mrs. God*
* 1993: *The Ghost Village*
* 1993 *Bunny is Good Bread*
* 1999 *Pork Pie Hat*
* 2010: *A Special Place - The Heart of a Dark Matter*
* 2011: *The Ballad of Ballard and Sandrine*
* 1990/2012: *The Buffalo Hunter: A Novella*
* 2015: *Perdido*
* 2017: *The Process (is a Process All its Own)*

### Olerkiak 
* 1971: *My Life in Pictures*
* 1972: *Ishmael*
* 1972: *Open Air*

### Ez-fikziozkoak 
* 2006: *Sides*

### Antologiak (argitaratzailea) 
* 2008: *Poe's Children* (2008)
* 2009: *American Fantastic Tales*

### Bibliografia 
* *Hauntings: The Official Peter Straub Bibliography*, Michael R. Collings
* Tibbetts, John C. *The Gothic Worlds of Peter Straub.''

## Kanpo estekak
Just Jaeckin

**Just Jaeckin** (Vichy, 1940ko abuztuaren 8a - Saint-Malo, Bretainia, 2022ko irailaren 6a) frantziar zinema zuzendari, argazkilari eta eskultorea izan zen.

Film erotikoak filmatzen aritu zen. 1974an estreinatu zen Emmanuelle filmarekin, eta Histoire d'O filmaren zuzendaria ere izan zen.

## Filmografia 
* *Emmanuelle* (1974)
* ''Histoire d'O* (1975)
* *Madame Claude* (1977)
* *Le dernier amant romantique* (1978)
* *Collections privées* (1979)
* *Girls* (1980)
* *Lady Chatterley's Lover* (1981)
* *The Perils of Gwendoline in the Land of the Yik-Yak'' (1984)

## Kanpo estekak
James ibaia (Virginia)

**James ibaia** Ameriketako Estatu Batuetako isurialde atlantikoan dagoen kostaldeko ibai garrantzitsu bat da, Virginia estatuan osorik dagoena. James ibaia Allegheny mendietan jaiotzen da Cowpasture eta Jackson ibaien bat egiten dutenean eta orokorrean ekialderantz doa Hampton arradeko Chesapeake badian isurtzen den arte.

Ibaiak 560 km-ko luzera du,  715 km-raino hedatzen dena  Jackson ibaia kontuan hartzen bada, bere bi iturrietatik luzeena  eta 27 020 km²-ko arroa drainatzen du, gutxi gorabehera % 4 ur zabalekoa eta 2,5 milioi biztanle dituena (2000). Estatu Batuetako 12. ibairik luzeena da, oso-osorik estatu bakar bat zeharkatzen duena.

Bere izena 1607an aurkitu zutenean Ingalaterra gobernatzen ari zen James I.a erregearengandik dator. Jamestown hiria ere bere omenez izendatu zuten urte hartan bertan sortu zenean. Aurretik, bertakoek Powhatan ibaia deitzen zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  [Chesapeake Bay Program Watershed Profile](https://web.archive.org/web/20070312005846/http://www.chesapeakebay.net/wspv31/(j5hk0pmfxrmrrmr325orll3w)/WspAbout.aspx?basno=8&topic=5): James River
*  Heritage of the James River, talk by Ann Woodlief at James River Symposium, 1995
*  James River Association
*  James River During the Civil War in *Encyclopedia Virginia*
Jackson ibaia (Virginia)

**Jackson ibaia** AEBetako Virginia estatuko James ibaiaren ibaiadar garrantzitsu bat da, .  James ibaia Jackson ibaiaren eta Cowpasture ibaiaren elkartzearen ondorioz eratzen da.

## Ibilgua 
Jackson ibaia Highland konderrian jaiotzen da, Virginian, Mendebaldeko Virginiako mugatik gertu. Back Creek mendiaren eta Jack mendiaren artean hegoalderantz isurtzen da, Bath konderrian sartuz, eta hegoalderantz jarraitzen du. Jackson ibaia Gathright presak batzen du Alleghany konderrian, Moomaw aintzira sortuz. Presatik, Jackson ibaia hegoaldera eta gero ekialderantz doa Alleghany konderrian zehar, Covington hirian eta Clifton Forge herrian zehar, Cowpasture ibaiarekin bat egin aurretik, James ibaia sortzeko.

Ibaiari bere ertzetako lehen kolono zuriari dagokio izena,  William Jackson,  ) diru-laguntza jaso zuena. Jorge II.a erregearengandik 1750ean  Jackson beharbada Alexander Dunlap-en, Calfpasture ibaiko lehen kolono zuriaren ezaguna zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thalita Zampirolli

**Thalita Campos Zampirolli**, ezagunagoa **Thalita Zampirolli** izenez, (Espírito Santo, Brasil, 1989ko maiatzaren 17a), brasildar enpresaburu, modelo eta aktore transgeneroa da.

## Bizitza 
Thalita Campos Zampirolli Brasilgo Espírito Santo estatuko Cachoeiro de Itapemirim udalerrian jaio zen 1989ko maiatzaren 17an.

Modelo eta aktore lanetan aritutakoa, 2015ean funkeira lanetan hasi zen. TV Globoko *A Força do Querer* telenobelan antzeztu zuen. 2016ko Vitóriako inauterietako desfilean nabarmentzeko () posizioan desfilatu zuen. Gaur egun Bostonen bizi da, Ameriketako Estatu Batuetan, non enpresaburu lanetan baitabilen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristina Saralegi

**Kristina Saralegi Arribillaga** (Leitza, Nafarroa Garaia, 1974ko maiatzaren 7a - *ib*. 2022ko otsailaren 25a) baserritarra, abeltzaina, talogilea eta ekintzailea izan zen. Euskal Herrian oso ezaguna zen, batez ere baserriaren, kirolaren eta tradizioen inguruko hainbat arlotan. 

## Bizitza 
Leitzako Arro baserrian jaio eta bertan bizi izan zen, hantxe zuen lanbidea ere. Kristina Saralegi emakume ekintzaile eta bizia izan zen. 

### Talogile 
Baserriko lanak eta ganadua zaintzea, azoketan eta jaietan taloak egin eta saltzearekin uztartu zituen. Aitarengandik ikasi zuen talogile eta saltzaile ofizioa.

2020az geroztik, bere lantegian ontziratutako taloak ere saltzen zituen, berak sortutako Saralegi Taloak markaren bidez. *Taloen Erregina* goitizena ere irabazi zuen.

### Abeltzain 
Urtero Donostiako Santo Tomas azokara eramaten zuten zerrama eta Iruñeko kaleetan Olentzerori laguntzen zioten animaliak hazten zituen baserrian. 
thumb|250px|Kristina Saralegi talogilea
### Bestelakoak 
ETB1eko 'Baserria' lehiaketan parte hartu zuen.

Herri kirolekin lotura handia duen saga bateko kidea zen. Izan ere, Esteban Saralegiren alaba, Gabriel eta Nartxi aizkolarien (trafiko istripuan hila) eta Mieltxo harri-jasotzailearen arreba zen.

## Aitortzak 
thumb|250x250px|Itziar Gomez kontseilaria oroigarria ematen Joxe Manuel Huizi, Kristina Saralegiren alargunari.

* 2022ko maiatzaren 2an Nafarroako Gobernuko Landa Garapeneko eta Ingurumeneko departamentuaren ekimenez gauzatu zen *Ideiak loratuz* erakusketa inauguratu zuten Iruñeko Geltokin (lehengo autobus geltokia). Erakusketa lehen sektoreari buruzkoa izan zen eta Nafarroako landa-inguruneko ekintzailetza-kasuak erakutsi zituen. Irekiera ekitaldian Kristina Saralegi, otsail bukaeran hil zen Leitzako baserritarra gogoratu zuten. Itziar Gomez, Landa Garapeneko eta ingurumeneko kontseilariak, oroigarria eman zion Manuel Huizi alargunari.
* 2022ko irailaren 11n, Leitzan iraileko agendan ohitura bihurtutako hitzordua berrartuz, Talo Eguna antolatu zuten eta bertan omenaldia egin zioten otsailean zendu zen herriko Kristina Saralegiri talogileari. Omenaldian bertsolariek, dantzariek eta joaldunek hartu zuten parte besteak beste eta honako hau zioen plaka bat eman zioten Saralegiren alargunari:
*Zure hazia betiko gure bihotzetan*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa EITBn Taloaren erreginari Bideoa, 2015.03.11
* Kristina Saralegi: Talo beganoa nola egin azaltzen ETBko a bocados 
* Bost aholku eman dizkie Kristina Saralegik Kaletarrei n aritzeko
* Talo mundialak aurkitu ditugu Leitzan: Saralegi Taloak YouTube
* Gotzone Sestorain: Kristina Saralegi emakume borrokalari eta kementsuaz  Euskadi Irratia, 2022.02.26
Mario García Menocal

**Mario García Menocal** (Jagüey Grande, 1866ko abenduaren 17a - Santiago, 1941eko irailaren 7a) kubatar politikaria izan zen. Kubako presidentea izan zen 1913tik 1921era.

Estatu Batuetan ikasi zuen eta Kubaren independentziaren aldeko borrokan parte hartu zuen. Kubako independentziaren ondoren, politikan sartu zen alderdi kontserbadoreko kide gisa. 1912an herrialdeko presidente hautatu zuten eta 1916an berriro hautatu zuten. Enpresei emandako laguntzagatik izan zen ezaguna, eta 1917an Alemaniar Inperioari gerra deklarazioa sinatu zion. Kubako pesoa sortzearen arduraduna ere izan zen.

Hurrengo urteetan, hainbat aldiz saiatu zen presidente izaten, iraultza bat gidatu zuen 1931n eta Estatu Batuetara erbesteratu zen.
Afra Saraçoğlu

**Afra Saraçoğlu** (Istanbul, Turkia, 1997ko abenduaren 2a) turkiar aktorea da.

## Filmografia 
### Filmak 
## Kanpo estekak
Iñigo Pradera Belar

**Iñigo Pradera Belar** (Mallabia, Bizkaia, 1994ko apirilaren 26a) Euskal Herriko futbolari ohia da. Aurrelari lanetan aritzen zen. Bere lehengusuak Mikel eta Ander futbolariak dira ere.

## Ibilbidea 
*2024eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Mikel Pradera Belar

**Mikel Pradera Belar** (Zaldibar, Bizkaia, 1995ko urriaren 12a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da normalean. Bere anai gaztea Ander aurrelaria da ere. Aldi berean, bere lehengusua Iñigo futbolari ohia da ere. Eibar eta Cultural Durangoren harrobietan hezia, talde durangarrarekin bigarren B mailarako igoera lortu zuen 2018an. 2021eko udan Real Unionek fitxatu zuen Lehen Federazioan jokatzeko. hurrengo denboraldian Amorebietara joan zen. Talde zornotzarrean beste Bigarren mailarako igoera ere lortu zuen 2023an. 2024ko udan Tarazonak fitxatu zuen.

## Ibilbidea 
*2024eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa