open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cristina Cervià Sancho

**Cristina Cervià Sancho** (Girona, Herrialde Katalanak, 1965eko ekainaren 16a – 2019ko martxoaren 17a) kataluniar aktore eta antzerki-zuzendaria izan zen.

## Lan ibilbidea 
Proscenium taldearen *Los Pastorcillos* lanarekin egin zuen debuta antzerkigintzan, eta bere aita ere talde horretako kidea zen. Tarantela antzerki taldearen sortzaileetako bat izan zen. 19 urterekin Filologia erromanikoa ikasten hasi zen Gironako Unibertsitatean. Urte berean Salteko Talleret-ean hasi zen lanean. Besteak beste, Adrià Puntírekin lan egin zuen eta Embustera Teatro antzerki konpainia sortu zuen Meritxell Yanes aktorearekin.

Hogeita hamar bat antzezlanez gain, *Noche y día* eta *La Riera* telesailetan ere parte hartu zuen. Aktore gisa egin zituen azken lanak Ferran Joanmiquelen *La noche de los cuchillos roents* eta Clàudia Cedó Castilloren *El hombre sin voz* izan ziren, 2016an Temporada Alta jaialdian estreinatua. Antzerkiari egin zion azken ekarpenetako bat 2017. urtean izan zen, Goi Denboraldia estreinatu zuenean. *Els dies que vindran* Txékhov-en pertsonaia femeninoak oinarri hartuta, eta 2018. urtean *El brindis* zuzendu zuen, Frank Bayer-ena, ustelkeriari buruz. 2015 urteaz geroztik, agertokietara murriztu zuen bere presentzia, minbizi baten ondorioz. Haren heriotzaren berri izatean, kultura eta politika munduko pertsona ezagunek dolumina adierazi zuten.

## Lanak 
### Filmografia 
### Antzerkia 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022an, Nuria Martí Constans bartzelonar idazleak ''Dona de teatre. Cristina Cervià, d'Els Pastorets a Temporada Alta* liburua idatzi zuen.

* 2010 — Bigarren mailako emakumezko aktore onenaren izendapena Butaca sarietarako, *Alícia* filmarengatik.
* 2008 — Balear Uharteetako Antzoki Publikoen Sareko ikuskizun hoberenaren saria *Cos de Dona* lanarelkin.
* 2007 — Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria: *Lúcid*.
* 2007 — Emakumezko aktore onenaren izendapena Butaca sarietarako, *Lúcid* lanarengatik.
* 2003 — Gironako Zinemaldiko Interpretazio Saria, Toni Martíren *Dues amigues'' film laburrarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yan Lianke

**Yan Lianke** (Pekin, 1958ko abuztuaren 24a) txineraz idazten duen idazlea da, Pekinen bizi dena. Bere obra oso satirikoa da, eta horren ondorioz, bere obrarik ospetsuenetako batzuk debekatu egin dituzte Txinan.

Bere eleberrien artean, *Herriaren zerbitzuan!, Leninen musuak* eta *Ding herriko ametsa*. Hamar liburu baino gehiago argitaratu ditu. 

Yanek Franz Kafka saria irabazi zuen 2014an, eta bi aldiz izan da Man Booker Nazioarteko Sarirako hautagai. Bere estiloa esperimental eta surrealista bezala deskribatu da, bere burua deskribatzen du "mitorealismo" hitza erabiliz.

## Euskaraz
* *Balou mendikateko balada*, Maialen Marin eta Aiora Jaka (itzultzaileak).

## Erreferentziak
Balou mendikateko balada

***Balou mendikateko balada***, Yan Lianke idazle txinatarraren liburu baten euskarazko itzulpena da, Maialen Marin eta Aiora Jaka (itzultzaileak).

## Laburpena 
Balou mendikateko herrixka galdu eta pobre batean, lau anai-arreba atzeratu daude familia batean, eta haien amak, You Sipok, eginahal guztiak egin beharko ditu, bai etxea aurrera ateratzeko, bai seme-alabentzako ezkongai egokiak topatzeko, horretarako biziekin eta hilekin borrokan ibili behar badu ere, herrikideen aurreiritziei nahiz naturaren legeei aurre eginez.

Mitoa eta errealismoa modu berezian uztartzen ditu Yan Liankek nobela honetan, mendialdeko bizitza zail eta gogorra kontatzeko ametsak, fantasia eta magia ere erabiliz, eguneroko bizitzaren azpian dautzan errealitate ikusezinak agerian jarriz. Gai gordinak hizkuntza eder baten bidez landuz eta kontakizunari erritmo doi eta egitura perfektua emanez.

## Erreferentziak
Gazako genozidioa

**Gazako genozidioa** Israelek Gazako inbasioan eragin duen Gazako zerrendako palestinarren aurkako etengabeko, nahitako eta sistematiko suntsipena da. Hilketa masiboak, nahitako gosetea, gorputzeko eta buruko kalte larriak eragitea eta jaiotzak saihestea hartzen ditu barne.

Beste ekintza batzuk hauek dira: gizakien eta ondasunen mugimenduak blokeatzea; azpiegitura zibilak suntsitzea; osasun-instalazioak suntsitzea; osasun-langileak eta laguntza-eskatzaileak hiltzea; lekualdatze behartu masiboak eragitea; sexu-indarkeria egitea; eta hezkuntza-, erlijio- eta kultura-guneak suntsitzea.

Nazioartean, Mendebaldeko potentzia handienek erasotzaileari emandako babesagatik, oraindik ere eztabaidagai da Gazako zerrendako biztanleen aurkako Israelen erasoaldia juridikoki genozidiotzat aitortu edo ez.

Protestak mundu osora zabaldu dira kaleetan zein unibertsitateetan. Nazioarteko krisi politiko handiena da Ukrainako inbasioa hasiz geroztik, eta nazioartea bi polo nagusitan banatu du: Mendebaldeko herrialde gehienek israeldar inbaditzaileak babesten eta armaz hornitzen jarraitu dute; gainerako herrialdeen artean, gehienak palestinar inbadituak babestearen alde agertu dira. Bereziki, Ameriketako Estatu Batuak eta Europar Batasuna nabarmendu dira Israel Gazan egiten ari den genozidioa babesten eta ahalbidetzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carme Pla

**Carme Pla** (Terrassa, Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1966ko urtarrilaren 22a) kataluniar aktorea da. T de Teatre antzerki konpainiako kide sortzailea eta  Teatre-ren *Jet Lag amb T* katalanezko egoera komediaren protagonista.

## Bizitza 
Bartzelonako Antzerki Institutuan lizentziatu zen 1990ean. 

### Aktore ibilbidea 
Antzerkiaren Institutuan lizentziatu ostean, promozio bereko lagunekin batera (Ágata Roca, Mamen Duch, Marta Pérez Solé) T de Teatre konpainia sortu zuen. Hasieratik konpainiaren antzerki eta telebista ikuskizun guztietan parte hartu bazuen ere, antzerki muntaia desberdinetan, film luzeetan eta telebista saioetan ere jardun zuen aktore nagusi eta aktore gonbidatu gisa. Halaber, konpainiako lanetan zuzendarikide, *Pere* Calders i Rossinyol idazlearen ''Contes sorneguers d'en* ikuskizunaren zuzendari (eta antzezle) jardun zuen. *El Timbal* antzerki eskolako interpretazio irakaslea izan zen.

## Antzerkia 
Konpainiaren antzezlanez gain, honako muntaia hauetan hartu zuen parte:

* *Què et passa, Marta?'', Teatre de l'Ocàs; zuzendaria: M. Casamayor eta T. Vilardell
* *Kabarreig*, Cía. Kabarreig
* *Mal viatge de Francesc Luchetti*; zuzendaria: Lourdes Barba Rodríguez
* *El tigre de Mary Plexiglàs*, de Miquel Obiols; zuzendaria: Berty Tovias
* *La filla del mar de Ángel Guimará*; zuzendaria: Sergi Belbel

* *El carnaval dels animals i Liliana*, Cadaquésko Orkestrarekin

* *No és tan fàcil* Paco Mirrena; zuzendaria: Josep M. Mestres
* *Hamlet*, William Shakespearerena; zuzendaria: Oriol Broggi
* *Tres dones i un llop,* Javier Daulte; zuzendaria: Carol López

## Telebista 
Telebistako arrakasta bere T de Teatre taldeak eta Cesc Gayk sortutako *Jet lag* telesailarekin izan zuen, non hogeita hamar urteko emakume alternatibo eta umore txarreko baten rola egin zuen, izaera gogorra izan arren, bihotz handia zuena. TV3 katean emititutako beste telesail eta saio batzuetan ere  hartu zuen parte, hala nola Dagoll Dagomen *La sagrada família*, Tricicle antzerki konpainia katalanaren *Tres estrelles*, *Plats bruts*, *Efes secundaris*, ''Dones d'aigua*, besteak beste. Eta telesailetan, beste kate batzuetan: *Plàstic* (La 2), *Los ladrones van a la oficina* (Antena 3), *Crack* (Canal Plus) edo *Hospital Central* (*Telecinco*).

## Zinea 
Lana, urtea eta norena den, hurrenez hurren:

* *No et tallis ni un pèl*, Francesc Casanovas.
* *En la ciudad* (2003, Cesc Gay.
* *Ficción* (2006), Cesc Gay.
* *La nit que va morir l’Elvis* (2010), Oriol Ferrer.
* *El olivo'' (2016), Icíar Bollaín

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Companyia T de Teatre
* Elkarrizketa: Carme Pla, T de Teatre i l'irakaskuntza d'actriu
* Bere ipuin ikuskizunari buruzko orrialdea: Contes sorneguers d'en Pere Calders
Bromometano

**Bromometanoa** edo **metil bromuroa** konposatu organikoa da CH3Br formula duena, konposatu organobromatuen klasekoa. Konposatu organobromatuen sinpleena da. Gas kolorgea da. Disolbagaitza da uretan, baina disolbagarria etanoletan, kloroformotan eta bentzenotan. Toxikoa da.

Metil bromuroa ozeanoetan aurki daiteke itsas bizidunek urteko 56.000 tona ekoizten baitituzte. 

Bestetik, berotegi-efektuko gasa da eta 2ko berotze globaleko potentziala du.

## Sintesia 
Metil bromuroa sintetizatzen da metanola bromoz tratatuta sufrearen presentzian.

: 6 CH3OH + 3 Br2  + S → 6 CH3Br + 2 H2O + H2SO4

## Erabilera 
Bromometanoak bi erabilera nagusi ditu batetik nekazaritzan lurzorua fumigatzeko onddoak, nematodoak eta belar txarrak eliminatzeko eta ale- eta elikagai-biltegietan intsektuak eta karraskariak kontrolatzeko usatzen da. Bestetik, industrian kimikoan lehengai moduan baliatzen da sintesi organikoan.

Garain batean hozkailuetan eta su-itzalgailuetan ere erabiltzen zen.

## Erreferentziak
Tafiti eta lagunak

***Tafiti eta lagunak*** (jatorrizko izenburua alemanez, *Tafiti – Ab durch die Wüste*) 2025eko animaziozko film alemaniarra da, Nina Welsek eta Timo Bergek zuzendua. Filma Julia Boehmer-ek eta Julia Ginsbach-ek idatzitako Tafiti pertsonaiaren haurrentzako liburu sortan oinarrituta dago. 2026ko marxoaren 20an euskaraz ere estreinatu zuten Hego Euskal Herriko zenbait zinema aretotan, Zineuskadiren eskutik.

## Sinopsia 
Tafiti izeneko surikata gazte bat bere aitonak ezarritako arau zorrotzari jarraituz bizi da: surikatak bertze animalietatik aparte mantendu behar dira. Bristles basurdea ezagutzen duelarik, ordea, araua hautsiko du. Tafitik badaki ezin direla lagunak izan, baina arrano batek Bristlesi erasoko dio eta Tafitik hura erreskatatu beharko du. Basurde dibertigarriak Tafiti bere etxeraino jarraituko du, baina nahi gabe istripu tamalgarri bat eraginen du, eta suge pozoitsu hilgarri batek Tafitiren aitona hozkatuko du. Dirudienez, basamortuko lore mitiko batek soilik salba dezake aitona, eta Tafiti eta Bristles lore horren bila abiatuko dira. Bidaia arriskutsua izanen da, basamortu idorrak zeharkatuko dituzte, eta animalia basatiei aurre egin behar izanen diete. Baina, bidean, adiskidetasunak eta elkarrekiko babesak duten balioa ikasiko dute biek.

## Erreferentziak
Santissimo Nome di Maria al Foro Traiano

**Santissimo Nome di Maria al Foro Traiano eliza** (euskaraz **Trajanoren foroko Mariaren Izen Guztiz** **Santuaren** eliza, latinez: **Ss. Nominis Mariae ad forum Traiani)** Erromako eliza da. Marmol argiko eliza Trajanoren zutabearen aurrean dago, kupula duen beste eliza batetik gertu, Santa Maria di Loreto elizatik.  

## Historia 
1695ean eraikitzen hasi ziren Antoine Derizet (1736-1741) arkitekto frantsesaren diseinuarekin. Mauro Fontanak eta Agostino Masuccik zuzendu zuten barruko dekorazioa. 

Nazien jazarpenean, judu batzuek elizako sotoan aurkitu zuten babesa.

Trajanoren Foroko Mariaren Izen Guztiz Santuaren Artxikofradiaren jabetzakoa da eliza, eta anaidi horrek han du egoitza.

Gainera, eliza Habsburgo etxearen babespean zegoen, eta Austria-Hungariako Inperioa desegin ondoren Austriako estatuaren babespean jarraitzen du.  

## Deskribapena 
Beheko kanpoaldea zutabez eta pilastraz apainduta dago. Bi ordenak banatzen dituen balaustradak ebanjelarien eta profeten estatuak ditu. Kupularen goialdean linterna bat dago. 2020an beirate berria jarri zen sarreran.

Barrualdea eliptikoa da. Kupula apaintzen duten medailoiek Mariaren bizitzako pasarteak dituzte. 

Aldare nagusiko erretaulan XII. mendeko Ama Birjinaren eta Haurraren irudi bat dago, egurrean margotua. 

Zazpi kapera txiki daude, marmol polikromatuz apainduak.
Herri Torrontegi Etxebarria

**Herri Torrontegi Etxebarria** (Gorliz, Bizkaia, 2003ko uztailaren 5a) Euskal Herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Herri Torrontegi motorista ohiaren sema da. Bere jaioterriko Gorlizen harrobian haziaa, bere lehen taldearekin jokatu zituen hiru denboraldi. Ugeragan bi denboraldi jokatu eta gero, bere entrenatzileak Gernikara eraman zuen berarekin Bigarren Federazioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Spätzle

**Spätzle**, alemanikeraz **spätzli**, Alemaniako hegoaldea, Suitza, Hego Tirol, Austriako mendebaldea, Alsazia eta Lorrenako usadiozko pastadun plater bat da. Haragiaren lagungarri edo bakarrik zerbitzatzen da.
Cacio e pepe

**Cacio e pepe**, Italiako erdialdeko Lazio eskualdeko usadiozko pastadun plater bat da. Platera Pecorino Romano gazta, eta tonnarelli edo spaghetti pasta eta piperbeltzez osatua dago.
Errazetam

thumb|176x176px|2-Pirrolidona
Kimika organikoan **errazetamak**, konposatu organikoen familia bat da pirrolidona-nukleo bat partekatzen dutenak eta  farmako gisa usatzen direnak. Askok, baina ez guztiek, zehazki 2-oxo-1-pirrolidina azetamidaren (pirazetam) nukleoa dute. Zenbait errazetam, hala nola pirazetama, anirazetama, oxirazetama, pramirazetama eta fenilpirazetama, nootropikotzat hartzen dira. Fenilpirazetama estimulatzailea ere bada.

## Erreferentziak
Marta Pérez Solé

**Marta Perez i Solé** (Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1966ko abuztuaren 6a) kataluniar aktorea da, antzerkian, zineman zein telebistan aritzen dena. 

## Bizitza 
1987an Interpretazioan diplomatu zen Bartzelonako Antzerki Institutuan. T de Teatro konpainiako kideetako bat izan zen, Miriam Iscla Aragonès, Mamen Duch, Carme Pla eta Ágata Rocarekin batera.  

### Aktore ibilbidea 
Aktore gisa, Carol López, Esteve Ferrer, Josep Pere Peyró, Jaume Melendres, M. Casamayor, Teresa Vilardell eta Federic Roda zuzendariekin lan egin du. T de Teatroren ikuskizun guztietan parte hartzeaz gain, Marta Pérez Solék *Nelly Blue* –Albert Ribaltak eta Xavier Mirak antzeztuta eta hirurek idatzita–, eta *Humor i hòsties* –Miguel Casamayorrekin batera zuzendua– zuzendu ditu. Bi aldiz izendatu dute Butaca sarietarako: Boulevard eta *La tendresa* lanengatik.

## Lanak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Antzerkia 
Lana, urtea, norena den eta zuzendaria, hurrenez hurren: 

### Telebista 
### Zinea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* T de Teatro konpainia
Núria Martí Constans

**Nuria Martí Constans** (Calella, Maresme, Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1966ko uztailaren 7a) kataluniar idazle eta irakaslea da. Bere idazlanek helduentzako narratiba, irakurketa errazerako egokitzapenak eta literatur biografiak uztartzen ditu.

## Bizitza 
Calellan jaio zen 1966. urtean eta haurtzaroaren zati bat Blanesen eman zuen. Filologia katalanean lizentziatu zen Gironako Unibertsitatean, eta geroago irakaskuntza lanak egin ditu bertan. Gironan bizi da.

Idazlearen lanaren zati bat literaturaren eta hezkuntzaren arteko bidegurutzean oinarritzen da, batez ere irakurketa erraza eta irakurzaletasuna sustatzen, hizkuntza erraz, baina duina erabiltzen du. Era berean, Kataluniako kultura-figurak berreskuratu eta hedatzeko interesa agertu du, literatura-biografiaren bidez.

Bere lanen artean aipagarriak dira *Naturalesa humana*, *El món dels vius* kontakizunen bilduma, eta *Demà tindrem sort.* Joan Pacheco, erbesteko umearen istorioa edo *Mujer de teatroren istorioa. Cristina Cervià, de Los Pastorcillos* Temporada Alta Antzokian. Idazle klasikoen izenburuak ere egokitu ditu irakurketa errazera, hala nola *Solitud*, eta irakurketa errazeko nobelen egilea da, hala nola *Les mateixes estrelles*, *Trampa de foc* i *Set dies al llac*, besteak beste. Moldaketetan, Martík prozesu murgiltzailea egiten du irakurleari testua zein egilea helarazteko.

## Lan aipagarriak 
* *Hores prohibides* (2009)
* *Naturalesa humana* (2011)
* *Un excés de felicitat* (2013)
* *Demà tindrem sort. La història de Joan Pacheco, un nen a l’exili* (2018)
* *Dona de teatre. Cristina Cervià, d’Els Pastorets a Temporada Alta* (2022)
* *El món dels vius* (2023)

## Sariak eta aintzatespenak 
Hauexek dira jaso dituen sarietako batzuk:

* 2007an, Just Manuel Casero sariaren finalista, *Horas prohibidas* eleberriarekin
* 2009an, Irakurketa Errazeko Eleberri Laburraren Saria, *Les mateixes estrelles, Trampa de foc i Set dies al llac* lanagatik

* 2009an, Sarrià de Ter narratibako San Jorge saria, *Naturalesa humana* lanarengatik
* 2023an, Recvll Sarietako Joaquim Ruyra Narrazio saria, *El món dels vius*s lanarengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Blok pertsonala
Mamen Duch

**Maman Duch** (Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1966) kataluniar aktorea eta yoga-irakaslea da.

## Bizitza 
### Familia 
Aitaren aldeko aitonak, ebanista zenak, Montjuïcen magalean eraiki zuen etxea uda pasatzeko, baratze baten eta oiloak zituen ukuilu baten ondoan. Etxe berean egin zuten gurasoek ezkondu aurretik bizitzeko etxea, eta egurra lantzen zuten Bartzelonako Espainiar Herriko tailer-denda batean egiten zuten lan. Bartzelonako Espainiar Herri  aire libreko museo bat da. 1929. urtean Nazioarteko Erakustaldia ospatzearekin batera zabaldu zena eta Artearen, historiaren, teknikaren eta zientziaren aldetik interesa duten objektuak bildu, sailkatu eta jendaurrean ikusgai jartzen dituen instituzioa.

### Aktore ibilbidea 
1990ean ikasketak amaitu zituen Bartzelonako Antzerki Institutuan eta, promozioko Ágata Roca, Carme Pla, Marta Pérez Solé kideekin batera, T de Teatro antzerki konpainia sortu zuen.

Umeentzako yoga irakaslea da eta bere eskola du La Font de la Giatilan.

## Lanak 
### Antzerkia 
Lana, norena den eta zuzendaria, hurrenez hurren:

* ''Mitjanit a l'Starlit*, Michael Hastings. Zuzendaria: Carles Lasarte
* *Paraula de poeta*, poema muntaia, Maria Mercè Marçal. Zuzendaria: Jordi Mesalles
* *Petits contes misògins*, Patricia Highsmith. Zuzendaria: Pere Sagristà
* *Homes!*, hainbat egilerenas. Zuzendari: Sergi Belbel.
* *Ai, homes!* (gizonei buruzko emakumezkoen elkarrizketa), Eemanaldi hau hainbat egileren estreinaldia izan zen.
* *Criatures*, hainbat egilerena. Zuzendari: David Plana eta T de Teatre
* *Això no és vida!*, hainbat egilerena. Zuzendari: David Plana.
* *15*, hainbat egilerena. Zuzendari: Sergi Belbel eta T de Teatre.
* *Com pot ser que t'estimi tant?*  Egile eta zuzendari: Javier Daulte
* *Delicades.* Egile eta zuzendari: Alfredo Sanzol
* *Aventura!*  Egile eta zuzendari: Alfredo Sanzol
* *E.V.A.* (2017)
* *T'estimo si he begut*, Empar Moliner eta zuzendaria David Selvas.

### Telebista 
* Atresplayer: *Historias de protegidos* (Carlos Garcia Miranda)
* TV3: *Tres estrellas, El Triciclo, Estación de enlace, La caja sabia, Poblenou, Efecto secundario, Jet lag* (T de Teatro serie bat) eta Jordi Fradesen *Laia, el regal d'aniversari*, telebistarako film luzea.
* TVE: *Locos por la tele*, Derecho a Soñar
* Canal Plus: *Crack*, *Calle 13*
* Tele 5: *El Comisario*
* Netflix: *El cuerpo en llamas''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Àgata Roca

**Àgata Roca i Maragall** (Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1968) kataluniar aktorea da. Batez ere, Kataluniako TV3 kanal autonomikoan emititutako telesail eta tv-movieetan egindako lanengatik da ezaguna. Gainera, T de Teatre konpainiaren sortzailea da.

## Bizitza 
### Familia 
Bost neba-arrebetako gazteena da. Bartzelonako Sarriá-San Gervasio barrutian igaro zuen haurtzaroa. Miquel Roca i Junyent eta Pasqual Maragall i Mira politikari katalanen iloba da.

### Aktore ibilbidea 
1991. urtean ikasketak bukatu zituen Bartzelonako Antzerki Institutuan, eta T de Teatre antzerki-konpainia sortu zuen lau promozio-kiderekin: Rosa Gàmiz, Mamen Duch, Miriam Iscla Aragonés eta Carme Pla. Konpainia horrek antolatutako 11 ikuskizunetako protagonista izan da. Besteak beste, *Petits contes misògens*, *Criatures* eta, berrikiago, *E.V.A.*, antzerki-konpainiaren 25. urteurrena ospatzeko ikuskizuna.

Telebistan egin duen lana Kataluniako TV3 kanal autonomikoan egin du batez ere. Nabarmentzekoak dira ''Estació d'enllaç*, *Porca Misèria* eta *Ventdelplà* telesailetan izandako parte-hartze kapitularrak. Hala ere, Kataluniako publiko gehienari ezagutzera eman zion papera Marionarena izan zen, TV3k emititu eta T de Teatre-k sortutako *Jet Lag* telesailean. 2011 eta 2014 urteen artean, *Kubala, Moreno i Manchón* telesaileko ohiko aktorea izan zen. 2019. urtean TV3ko *Les del hoquei* telesaila estreinatu zuen.

Kate nazionaletarako egin dituen lanen artean, Telecinco kateko *Felipe y Letizia* telesail txikian hartu zuen parte, eta Cristina Borboikoaren papera egin zuen bertan. 2015ean, Antena 3 kateko *Sin Identidad* seriearen bigarren denboraldiko aktore taldean hartu zuen parte eta Blancar pertsonaia antzeztu zuen.

Zinemari dagokionez, 2003. urtean Jaime Rosalesen *Las horas del día* eta Joel Joanen *Excuses!* filmetan hartu zuen  parte. Antonio Chavarríasen *Dictado*, Mar Collen *Todos queremos lo mejor para ella*, Cesc Gayren *Truman* eta Dani de la Ordenen *El pregón* filmetan ere hartu du parte, besteak beste. 2018. urtean, Malagako Zinemaldian, *Jean-François i el sentit de la vida* estreinatu zuen, Sergi Portabellak zuzendutako filma, Pau Duràrekin batera protagonista  izan zen. 2019. urtean *7 raons per fugir* estreinatu zuen, Esteve Soler, Gerard Quinto eta David Torrasek zuzendutako komedia beltza.

Albert Om kazetariak zuzendu zuen Rac1 irrati katalanaren *L'hora del pati* irratsaioaren kolaboratzailea izan zen eta 2004ko uztailean bukatu ziren emanaldiak. 2018. urte *Tot és Comedia'' saioaren kolaboratzailea da, La Ser Catalunyan ematen dena.

## Lanak 
### Film luzeak 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "T de Teatre" konpainia
* Àgata Rocaren biografia
* Bartzelonako Antzerki Institutua
Abdolrahim Mousavi

**Abdolrahim Mousavi** (Qom, Irango Estatu Inperiala, 1960 - Teheran, Irango Islamiar Errepublika, 2026ko otsailaren 28a) irandar ofizial militarra izan zen. 2025eko ekainetik bere heriotzera arte Irango Islamiar Errepublikako Indar Armatuen Estatu Nagusiaren burua izan zen.

Israelgo Aire Indarrek hil zuten Teheranen 2026ko otsailaren 28an, Irango Gerra piztu zuen bonbardaketeta batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Róisín O'Donovan

'''Róisín O'Donovan'* (Dublin, Irlanda, 1989) aktorea da. Telebistan eta zineman dihardu. Sarah Kellyren rola jokatu zuen *Der Irland-Krimi'' draman.

1989an jaio zen Dublinen, eta 2014-2015 bitartean Bow Street Academy for Screen Acting ikastetxean ikasi zuen; gero, 2017an Actors Centre ikastetxeko lantegi bateko ikasketak egin zituen.

## Filmografia 
### Zinema eta telebista
### Zinemako zuzendari lanetan
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  O'Donovan aktorearen fitxa, IMDB datu basean.
Christian Lundeberg

**Christian Lundeberg** (Forsbacka, 1842ko uztailaren 14a – Stockholm, 1911ko azaroaren 10a) suediar militar eta politikaria izan zen. Suediako lehen ministroa izan zen 1905eko abuztutik azarora.

Errota baten jabearen semea, Utunan eta eskola militar batean ikasi zuen. 1861 eta 1874 artean teniente izan zen eta armada utzi ondoren altzairu fabrika batean lan egin zuen. 1885etik 1906ra bertako zuzendari exekutiboa izan zen.

Parlamentuko kide izan zen 1886tik 1911ra, eta Alderdi Protekzionistako buru 1900etik 1908ra. Suediaren eta Norvegiaren arteko batasunari buruzko eztabaida parlamentarioetan nabarmendu zen, eta Johan Ramstedten gobernuaren dimisioa kritikatu eta lortu zuen batzordea zuzendu zuen. 1905eko ekainean, Oskar II.a erregeak koalizio gobernu bat eratzeko enkargua eman zion. Irailean akordio batera iritsi zen Norvegiari independentziari buruzko erreferendum bat egiteko aukera emateko.

Batasunaren Krisia amaitu ondoren, Lundebergek gobernuan segitu nahi izan zuen eta boto-eskubidea handitzeko auzia konpondu. Dimisioa eman zuen lortu ezinik, parlamentuan segitu zuen eta bertako presidente izan zen 1909tik hil zen arte.
Alana Hebremaryam

**Alana Tadehe Hebremaryam** edo **Alana Tadege Gebremariam** (, ; Minsk, 1997ko martxoaren 7a) demokraziaren aldeko aktibista bielorrusiarra da. Bielorrusiako hauteskundeetan parte hartu duen lehen emakume afro-bielorrusiarra da, 2019ko hauteskunde orokorretan aurkeztu baitzen.

## Bizitza 
Bielorrusiako Estatuko Medikuntza Unibertsitatean graduatu zen. 2019an, Bielorrusiako Asanblada Sozialdemokratak eta Gazte Blokeak Minskeko Hruxevski barrutiko hauteskunde parlamentarioetarako hautagai izendatu zuten.

2020ko Bielorrusiako presidentetzarako hauteskunde eztabaidatuen ondoren, Koordinazio Kontseiluko kide garrantzitsu bihurtu zen herrialdeko egoera egonkortzeko eta boterearen transferentzia bermatzeko. Urrian, Sviatlana Tsikhanouskaia presidentetzarako hautagai ohiak Hebremaryamg azte eta ikasle gaietarako ordezkari izendatu zuen.

2020ko azaroaren 12an, Hebremaryamen eta Bielorrusiako Ikasleen Batasuneko beste hainbat ekintzaileren apartamentuak miatu zituzten, eta ekintzaileak atxilotu eta KGBra eraman zituzten. Azaroaren 13an, jakin zen Hebremaryam KGBko atxiloketa-zentroan zegoela, ordena publikoa larriki urratzen zuten ekintzak antolatzeagatiko kasu penal batengatik.

2020ko azaroaren 18an hamabost erakundek (besteak beste, Viasna Giza Eskubideen Zentroak, Bielorrusiako Kazetarien Elkarteak, Bielorrusiako Helsinkiko Batzordeak eta Bielorrusiako PEN Zentroak) adierazpen bateratu bat aurkeztu zuten, Hebremaryam preso politiko gisa aitortuz. 2020ko abenduaren 7an, Katarina Barley eurodiputatuak preso politikoaren babesa hartu zuen.

2021eko uztailaren 16an, Minskeko Savetski barrutiko auzitegiak 2 urte eta 6 hilabeteko espetxe-zigorra ezarri zion, kasuan parte hartu zuten beste ekintzaileei bezala. Hebremaryamek bere zigorra Homelgo 4. espetxen bete zuen, Ksenia Syramalot eta Jana Arabeikarekin batera. 2022ko azaroaren 30ean espetxetik atera zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohammad Xirazi

**Mohammad Xirazi** irandar jeneral militarra izan zen. Irango Lider Gorenaren Bulego Militarreko burua izan zen 1989tik 2026ko otsailaren 28an hil zutenera arte.

Israelgo Aire Indarrek hil zuten Teheranen 2026ko otsailaren 28an, Irango Gerra piztu zuen bonbardaketeta batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Udazkena (Vallotton)

**Udazkena** () Félix Vallotton margolari suitzarraren margolana da, 1908an bukatuta. Mihise gaineko olio honek emakume biluzik bat erakusten du. Suitzako Mirabaud bilduman jasota dago. Udazkenaren alegoria da.

## Deskribapena 
Mihise gaineko olio-pintura honek emakume biluzi bat irudikatzen du ilea txukuntzen duen bitartean; hortzen artean zapi berde bat du, bularren artetik igarotzen dena eta pubisa estaltzen diona.

115 zentimetro X 73 zentimetro ditu.

Vallottonek bere biluziak bere paisaiekin egiten zuen bezala margotzen zituen, muturreko estilizazioa eta sinplifikazioa nabarmenduz. Oihal berdeak zati batzuk estaltzen ditu, baina udazkenaren alegoria honek inolako lotsarik gabe erakusten ditu bular eta besape iletsu horiek, emakumeak besoak altxatzen baititu ilea lotzeko. Hondo artifizial, neutro eta bero batek emakumezko kurbak nabarmentzen ditu. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saleh Asadi

**Saleh Asadi** irandar inteligentzia militarreko ofiziala izan zen. Khatam-al Anbiya Kuartel Nagusi Zentraleko Inteligentzia Saileko burua izan zen.

Israelgo Aire Indarrek hil zuten Teheranen 2026ko otsailaren 28an, Irango Gerra piztu zuen bonbardaketeta batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ali Mohammad Naini

**Ali Mohammad Naini** (Kaxan, Irango Estatu Inperiala, 1957 - Teheran, Irango Islamiar Errepublika, 2026ko martxoaren 20a), **Sardar Naeini** izenaz ere ezaguna, irandar bigarren brigada jenerala izan zen. Islamiar Guardia Iraultzailearen bozeramailea izan zen 2024tik hil zutenera arte.

Israelgo Aire Indarrek hil zuten 2026ko martxoaren 20an Irango Gerraren baitako bonbardaketeta batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vivere

***Vivere*** () Francesca Archibugi italiar zinema zuzendariaren komedia dramatiko bat da, 2019koa. Film hau *Veneziako 76. Nazioarteko Zinemaldian* estreinatu zen.

## Argumentua 
Attorre familia, Susi, Luca eta Lucillak osatua, Erromako kanpoaldean bizi da. Susik dantza irakasten du, Luca kazetari autonomoa da eta Lucilla asma duen neska gaztea da.

Mary Ann, *au pair* irlandarra eta artea maite duen ikaslea, familiara batzen da. Pierpaolo, Lucaren beste emakume batekin duen semea, familiari ekonomikoki laguntzen dio Lucillak arreta mediko egokia jasotzen duela ziurtatzeko. Mary Annek Lucarekin harreman bat hasten du eta haurdun geratzen da, baina haurra abortatzea erabakitzen du Susiren laguntzarekin. Perind bizilagun bitxia ere batzen da familiara.

## Aktoreak 
*Micaela Ramazzotti: Susi
*Adriano Giannini: Luca
*Massimo Ghini: Marinoni
*Marcello Fonte: Perind
*Róisín O'Donovan: Mary Ann
* Andrea Calligari: Pierpaolo
*Elisa Miccoli: Lucilla
*Valentina Cervi: Azzurra
*Enrico Montesano: De Sanctis

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Vivere (2019)* filmaren IMDBko fitxa
Amador Fernandez

**Amador Fernandez Montes, "Amadorin"** ezizenez ezaguna (La Invernal, Asturias, 1894ko abenduaren 1a - La Paz, Baja California, Mexico,  1960ko azaroaren 1a), 1934ko iraultzan parte hartzeagatik ezaguna egin zen. Meatzaria, sindikalista eta espaniar politikari sozialista. Asturiasko Meatzari Langileen Sindikatuko presidentea izan zen, Bigarren Errepublikako Gorteetan diputatua eta Gerra Zibilaren ondoren erbestean Espainiako Langileen Alderdi Sozialistaren (PSOE) zuzendaritzako kidea.
Àngels Poch

**Àngels Poch i Comas** (Terrassa, Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1948ko maiatzaren 23a – ibidem, 2015eko martxoaren 17a) kataluniar aktorea izan zen, antzerki zein telebistan jardun zuena. 30 antzezlan eta telesail baino gehiagotan parte hartu zuen, gehienak Katalunian. Kataluniako Antzerki Butaka Saria  eta 1997-98 denboraldian Margarita Xirgu saria jaso zituen.

## Lanak 
### Antzerkia 
### Telebista 
### Zinea 
= Sariak eta ainztzatespenak =
Besteak beste, sari hauxek jaso zituen:

* 1995an, Kataluniako Antzerki Butaka Saria
* 1997-1998 denboraldian emakumezkoen antzerki interpretazioaren Margarita Xirgu saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cagnes, palmondoa

***Cagnes, palmondoa*** () Félix Vallotton margolari frantziar-suitzarraren mihise gaineko olio-pintura da, 1924an sortua. Gaur egun, bilduma pribatu batean dago. Lana margolariaren azken ekoizpeneko tipikoa da, figurarik gabeko paisaia batean oinarritua (1917tik aurrera jokatu zuen horrela). Hil baino urtebete lehenago sortu zuen.

## Deskribapena 
Margoan paisaia-eszena bat jaso zuen margolariak. Izenburua Proventzako Cagnes herritik dator. Gai nagusitzat palmodoa hartzen du.

Tamainua 73 x 63 zm. da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mohammad Kazemi

**Mohammad Kazemi** (Semnan, Irango Estatu Inperiala, 1961eko uztailaren 11 - Teheran, Irango Islamiar Errepublika, 2025eko ekainaren 15a) irandar inteligentzia-ofiziala eta brigada jenerala izan zen. Islamiar Guardia Iraultzailearen Inteligentzia Erakundearen buruzagia izan zen 2022tik 2025ean hil zutenera arte.

Israelgo Aire Indarrek hil zuten 2025eko ekainaren 15ean, Teheranen, bere ondoko Hassan Mohaghegh ere hil zuen aireko eraso berean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hassan Mohaghegh

**Mohammad Hassan Mohagheghi** (Teheran, Irango Estatu Inperiala, 1963 - *ibidem*, Irango Islamiar Errepublika, 2025eko ekainaren 15a), ezagunagoa **Hassan Mohaghegh** izenaz, irandar brigada jenerala izan zen. Islamiar Guardia Iraultzailearen inteligentzia-buruzagiordea izan zen.

Israelgo Aire Indarrek hil zuten 2025eko ekainaren 15ean, Teheranen, Mohammad Kazemi inteligentzia-buruzagia ere hil zuen aireko eraso berean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peruene baserria

thumb|Peruene eta Lardi baserriak.

**Peruene baserria** Donostiako Herrera auzoaren azken baserria izan zen. 2006an eraintsi zuten.

## Historia 
Egungo San Luis plazan zegoen, eta Herreraren zaharberritze planaren barruan eraitsi zuen udalak 2006ko martxoaren 20an, bertan etxebizitzak eraikitzeko. Altzako Historia Mintegiko datuen arabera, Peruene, XVIII. mendeko eraikina zen, ziurrenik. Maizter asko izan zituen baserria; Mendizabal-Iartzabal sendia 1925etik bizi zen bertan: «Gregorio Mendizabal hernaniarra eta Nicolasa Iartzabal errenteriarra 1925. urtearen inguruan hasi ziren Peruenen bizitzen, maizter. Eta 1958an, haien esku geratu zen Herrerako San Luis plazako Peruene baserria». Behiak zituzten eta hiritar asko esnea bertan erosten zuen.

Garai batean, Altzako hilerriraino heltzen ziren Peruene baserriaren lurrak, baina, pixkanaka, XX. mendean ingurua eraberritzen joan ziren heinean, lursailak galtzen joan zen Peruene, besteak beste, Txingurri inguruko etxeak eta Donostiako saihesbidea egin zituztenean.
 
Hainbat auzotarrek proposatu zuten bertan Herrerako kultur etxea eraikitzea, eta Aranzadi Zientzia Elkarteak Donostiako udalari tentuz jokatzeko eta ikertzeko eskatu zion, baserriaren azpian, ustez, 300 urteko harraska zegoelako. Hala ere, ordea, 2006ko martxoaren 20an, makinak bertan sartu ziren, baserria botatzeko. 

Gaur egun Herrerako kale batek baserriaren izena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beñat Parra: "Hogei urte Herrerak bere azken baserria galdu zuenetik", *Irutxuloko Hitza*, 2026/03/20.
* Peruene baserriarekin lotutako dokumentazio bilduma.
Galiziako distantzia luzeko traineru txapelketa

**Galiziako distantzia luzeko traineru txapelketa** () denboraldi-aurrean antolaturiko estropada da. Ohikoa baino distantzia luzeagoan jokatzen da Castrelo de Miñon.

## Gizonezkoen txapelketa 
## Emakumezkoen txapelketa 
## Beteranoen txapelketa 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Ksenia Syramalot

**Ksenia Syramalot** (; 1999ko abenduaren 19a) giza eskubideen aldeko ekintzaile bielorrusiarra da. Bielorrusiako Estatu Unibertsitatean ikasten ari zela, Bielorrusiako Ikasleen Elkarteko prentsa-idazkari gisa aritu zen, eta Viasna giza eskubideen erakundean boluntario lana egin zuen. 2020-2021eko Bielorrusiako protestetan atxilotu zuten eta ondoren preso politiko gisa aitortu zuten.

## Bizitza 
Syramalotek Bielorrusiako Estatu Unibertsitateko Lizeoan ikasi zuen. Nerabezaroan hainbat poema eta ipuin idatzi zituen, eta *Maladosts* kultura-aldizkarian argitaratu zituen.

Filosofia eta gizarte-zientziak ikasi zituen Bielorrusiako Estatu Unibertsitatean, eta han Bielorrusiako Ikasleen Elkartean eta Viasna giza eskubideen elkartean parte hartu zuen. 2020an, Bielorrusiako gobernuaren eta Aliaksandr Lukaxenka presidentearen aurkako protestetan parte hartu zuen, 2020ko presidentetzarako hauteskundeen aurretik eta bitartean. 2020ko azaroaren 12an, bere etxean atxilotu zuten, «ordena publikoa larriki urratzen» duten talde-ekintzak antolatzea eta horietan parte hartzeagatik. Minskeko Estatu Segurtasun Batzordeak kudeatzen duen Amerikanka espetxean sartu zuten. Azaroaren 23an, Pistxalauski gaztelura eraman zuten.

2020ko azaroaren 18an hamabost erakundek (besteak beste, Viasna Giza Eskubideen Zentroak, Bielorrusiako Kazetarien Elkarteak, Bielorrusiako Helsinkiko Batzordeak eta Bielorrusiako PEN Zentroak) adierazpen bateratu bat aurkeztu zuten, Syramalot preso politiko gisa aitortuz. Thomas Waitz eurodiputatuak sinbolikoki adoptatu zuen, bera eta beste ekintzaile batzuk goraipatuz haien «ausardia eta kemenagatik... [eta] erresistentzia eta sendotasunagatik».

2021eko uztailaren 16an, Minskeko Savetski barrutiko auzitegiak bi urte eta erdiko espetxe zigorra ezarri zion. Syramalotek errugabetzat jo zuen bere burua. Zigorra Homelgo 4. espetxean bete zuen, Alana Hebremaryam eta Jana Arabeika ikasle aktibistekin batera. 2022ko azaroaren 30ean espetxetik atera zen.

## Sariak 
2021eko azaroan, Syramalotek Txekiako Injustiziaren Istorioen Saria jaso zuen, Palina Xarenda-Panasiuk eta Mikita Jemelianaurekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sardar

**Sardar** (; ) printzeak, erregeak, nobleak eta beste aristokrata batzuk izendatzeko erabiltzen zen noblezia titulua da. Arabierazko *emir* tituluaren persierazko baliokidetzat erabiltzen da.

Termino honek eta bere sustraikideek persierazko *sardār* (سردار) hitzetik datoz eta eskualde hauetan erabili izan da: Persian (Iran), Otomandar Inperioan eta Turkian ("serdar" hitza), Afganistanen ("sardar" hitza), Mesopotamian (gaur egun, Irak), Sirian, Hegoaldeko Asian (Pakistan, India, Bangladesh eta Nepal), Erdialdeko Asian (Tajikistanen eta Uzbekistanen "sardor" hitza), Kaukasoan, Balkanetan eta Egipto[ (as "sirdar" hitza).

## Kanpo estekak
Filaret Kievekoa

**Filaret Kievekoa**, **Mykhailo Antonovytx Denisenko** () jaiotza-izenez (Blahodatne, Donetsteko oblasta, 1929ko urtarrilaren 23a – Kiev, 2026ko martxoaren 20a) ukrainar patriarka ortodoxoa izan zen.

Odesako apaizgaiztegian eta Moskuko Akademia Teologikoan jaso zuen heziketa erlijiosoa. 1950ean monasterio-botoak egin zituen eta Filaret izena aukeratu zuen. 1951n apaiz ordenatu zuten. Ondoren, hainbat apaizgaiztegitako irakasle, ikuskatzaile eta errektore izan zen.

1961ean apezpiku izendatu zuten Leningradon, eta ordutik hainbat misio diplomatiko egin zituen Errusiako Eliza Ortodoxoan. 1960tik 1962ra Viena eta Austriako gotzaina izan zen eta 1962tik 1964ra Dimitroveko gotzaina. 1966an Kieveko artzapezpiku izendatu zuten eta Errusiako Eliza Ortodoxoaren Sinodo Santuko kide iraunkor bihurtu zen. Garai hartan KGBrekin kolaboratu zuen.

1990ean Kieveko patriarkatua sortu eta autozefalia aldarrikatu ondoren, Errusiako Eliza Ortodoxoak Filaret eskumikatu eta zismatiko izendatu zuen 1996an. Konstantinoplako patriarka ekumenikoak 1998an berrezarri zuen. 2018ko abenduan, Ukrainako Eliza Ortodoxoa-Kieveko Patriarkatua eta Ukrainako Eliza Ortodoxo Autozefaloa batu ziren Ukrainako Eliza Ortodoxoa sortzeko.

2019ko ekainean, Filaret eta Epifanio patriarka ukrainar berriaren arteko gatazka hasi zen, eta Filaretek Kieveko patriarkatuaren berrekitea aldarrikatu eta bere burua patriarka izendatu zuen.
Max (aplikazioa)

**Max** edo **MAX** (, []) Errusiako VK enpresak 2025ean kaleratutako mezularitza eta merkataritza elektronikoko aplikazioa da. Txinako WeChat plataforma bezala, Max aplikazio mugikor unibertsala da eta sare sozial bat eskaintzeaz gain, gobernu zerbitzuetarako sarbidea ahalbidetzeko, nortasun-agiri digital baten bidez egiaztatzeko, dokumentuak elektronikoki sinatzeko eta ordainketak egiteko garatu da. Errusiako gobernuak «mezularitza-zerbitzu nazional» gisa sustatzen du.

Aplikazioan izena emateko, Errusia, Bielorrusia, Armenia, Azerbaijan, Kazakhstan, Kirgizistan, Moldavia edo Uzbekistango telefono-zenbaki baliodun bat behar da.

Communication Platform erakundeak kudeatzen du, VKren filiala dena. 2025eko irailetik aurrera, Max aplikazioa Errusian saltzen diren telefono adimendun guztietan aldez aurretik instalatuta egon behar da, eta Roskomnadzor komunikazio-erregulatzaileak beste mezularitza-aplikazioen erabilerari mugak ezartzen dizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bost ordu

***Bost ordu. Intimitatea*** edo ***Bikotea pantaila duen barrualde batean*** () Félix Vallotton margolari frantziar-suitzarraren kartoi gaineko tenpera pintura da, 1898an sortua. Bilduma pribatu batean dago gordeta.

## Deskribapena 
Kartoi gaineko tenpera honek bikote bat besaulki gorri batean musukatzen irudikatzen du, eskuinean bionbo antzeko pantaila bat lehen planoan duela. «Barnealdeak irudiekin»  saileko sei margolanetako bat da. 

Tamainua 35,5 × 58 zm. da.

## «Barnealdeak irudiekin» 

Image:
Félix Vallotton, 1898 - Le baiser.jpg|*Musua* – Bilduma pribatua.
Félix Vallotton, 1898 - La chambre rouge.jpg|*Gela gorria* – Musée cantonal des beaux-arts de Lausanne, Lausana.
Felix Vallotton Interior with Couple and Screen (Intimacy).jpg|*Bost ordu* – Bilduma pribatua.
Vallotton - Colloque sentimental, 1898, 1967-0067.jpeg|*Sentimenduzko elkarrizketa* – Genevako Arte eta Historia Museoa, Geneva.
Félix Vallotton - Intérieur fauteuil rouge et figures - 1305 - Kunsthaus Zürich.jpg|*Barnealdea, besaulki gorria eta irudiak* – Kunsthaus Zürich, Zurich.
Félix Vallotton, 1899 - La Visite.jpg|*Bisita* – Kunsthaus Zürich, Zurich.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barnealdeak irudiekin

***Barnealdeak irudiekin*** () Félix Vallotton margolari frantziar-suitzarraren kartoi gaineko tenpera pintura saila da; lan guztiak 1898 eta 1899an sortu zituen. 

Bikote batekin osatutako sei irudiren barne-eszenak irudikatzen ditu sailak. Ondoren, artistak, gai berari buruzko hamar egurrezko grabatu sortu zituen, «Intimitatea» izeneko saila osatuz.

Genero-eszena hauek 1899tik aurrera erakutsi ziren Parisko Durand-Ruel galerian. Suitzako museoetan edo bilduma pribatuetan gordetzen dira.

## Saileko lanak 

Image:
Félix Vallotton, 1898 - Le baiser.jpg|*Musua* – Bilduma pribatua.
Félix Vallotton, 1898 - La chambre rouge.jpg|*Gela gorria* – Musée cantonal des beaux-arts de Lausanne, Lausana.
Felix Vallotton Interior with Couple and Screen (Intimacy).jpg|*Bost ordu* – Bilduma pribatua.
Vallotton - Colloque sentimental, 1898, 1967-0067.jpeg|*Sentimenduzko elkarrizketa* – Genevako Arte eta Historia Museoa, Geneva.
Félix Vallotton - Intérieur fauteuil rouge et figures - 1305 - Kunsthaus Zürich.jpg|*Barnealdea, besaulki gorria eta irudiak* – Kunsthaus Zürich, Zurich.
Félix Vallotton, 1899 - La Visite.jpg|*Bisita* – Kunsthaus Zürich, Zurich.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2-Pirrodilona

**2-Pirrolidona** edo '''*γ-*butirolaktama'* konposatu organiko heteroziklikoa da, C4H7NO formula duena laktamen klasekoa. Baldintza estandarretan solidoa da, nahiz eta giro-tenperatura likido gisa ager daitekeen fusio-puntua 25 C baitu. Disolbagarria da uretan, etanoletan, bentzenotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

2-Pirrilidona produktu naturala da eta hainbat landarre eta onddotan aurki daiteke, hala nola, *Ascochyta medicaginicola*n eta *Microtropis japonican''*.*

## Sintesia 
2-Pirrolidona industrialki ekoizten da *γ*-butirolaktona  amoniakoarekin tratatuz, 250–290 Cta  eta 0,4–1,4 MPa bitarteko tenperaturatan eta presiotan, magnesio silikatoa katalizatzaile moduan usatuz.

443x443px|Industrial synthesis of 2-pyrrolidone

## Erabilera 
2-Pirrolidona industrian hainbat erabilera ditu. Polibinilpirrolidona polimeroa sintetizatzeko usatzen den N-binilpirrolidona monomeroa sintetizatzeko lehengai modan erabiltzen da.
alt=|none|thumb|463x463px|Binilpirrolidonaren sintesia
Bestetik tenperatura altuko disolbatzaile moduan baliatzen da inprimagailuetako tinta-kartutxoetan eta polimeroen industrian besteak beste.

Azkenik, errazetam familiako botikak sintetizatzeko ere baliatzen da.

## Erreferentziak
Santiago Ezkerra Beltza

**Santiago Ezkerra Beltza** edo **Aita Aurelio Etxarri Aranazkoa** (Etxarri Aranatz, Nafarroa, 1925eko maiatzaren 6a - Madril, 2009ko martxoaren 22a) euskal idazle eta euskaltzain urgazlea izan zen. 

1938an, hamahiru urterekin, kaputxinoen ikastetxean fraide ikasketak egiten hasi zen. 1950ean Aita Aurelio Etxarri Aranazkoa izenarekin apeztu zen. 1954tik 1957ra *Zeruko Argia* aldizkarian aritu zen antolaketa lanak egiten. *Zeruko Argia* aldizkarian hainbat artikulu eta ipuin idatzi zituen *Lizarrusti, Aitona* eta *Lazkoz* ezizenekin sinatuak. Bertatik *Príncipe de Viana*, *Goiz Argi* eta Sakanako *Guaixe* aldizkarietan idatzi zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belley-Arsko elizbarrutia

**Belley-Arsko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar elizbarrutia da. V. mendean ezarri zen Belleyko elizbarruti gisa eta 1988ko urtarrilaren 23an gaur egungo izena hartu zuen. Apezpikuaren egoitza Belleyn dago. Egun apezpikua Pascal Roland da.

## Ordinarioak 
### Belleyko apezpikuak 
### Belley-Arsko apezpikuak 
* Guy Bagnard (1988-2012)
* Pascal Roland (2012-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Georges Chalandon (1850-1852)
* René-Alexandre Dupanloup (1973-1975)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Balthasar de Bernesio (1499-?)
* Guillaume Furby (1535-1556)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Γ-Butirolaktona

'''*γ-*Butirolaktona** edo **gamma-butirolaktona'* konposatu organikoa da, C4H6O2 formula duena laktonen klasekoa. Usain atsegineko likido kolorgea da. Disolbagarria da uretan, etanoletan, bentzenotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria eta toxikoa da.

*γ-*Butirolaktona zenbait ardotan, beltzetan bereziki, eta gaztatan aurkitu da.

## Sintesia 
*γ-*Butirolaktona sintetizatzeko hainbat bide erabiltzen da industrian. Nagusiki, 1,4-butanodiolaren deshidrogenazioa tenperatura altuan kobrea katalizatzailea delarik baliatzen da.

369x369px|Industrial synthesis of gamma-butyrolactone

Azetilenotik eta formaldehidotik abiatuta ere presta daiteke presio handia usatuz.

HCCH + 2 HCHO -> O=CO(CH2)3

## Erabilera 
*γ-''Butirolaktonak anitz erabilera ditu industrian: erreaktibo kimiko botiken, intsektiziden eta N-binilpirrilidona monomeroaren sintesian; disolbatzaile moduan polimeroetan, tintetan, eta kosmetikoetan; pintura kentzeko produktua eta nematizida.

## Erreferentziak
Chambéry, Saint-Jean-de-Maurienne eta Tarentaiseko artxidiozesia

**Chambéry, Saint-Jean-de-Maurienne eta Tarentaiseko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar artxidiozesia da. 1779ko abuztuaren 18an ezarri zen Chambéryko elizbarruti gisa, 1817ko uztailaren 10ean artxidiozesi mailara igo zen eta 1966ko apirilaren 26an Saint-Jean-de-Maurienneko eta Tarentaiseko elizbarrutiekin bat egin zen, gaur egungo izena hartuz. Artzapezpikuaren egoitza Chambéryn dago. Egun artzapezpikua Thibault Verny da.

## Ordinarioak 
### Chambéryko apezpikuak 
* Michel Conseil (1780-1793)
* René des Monstiers de Mérinville (1802-1805)
* Irénée-Yves Desolle (1805-1817)

### Chambéryko artzapezpikuak 
* Irénée-Yves Desolle (1817-1823)
* François-Marie Bigex (1824-1827)
* Antoine Martinet (1828-1839)
* Alexis Billiet (1840-1873)
* Pierre-Anastase Pichenot (1873-1880)
* François-Albert Leuillieux (1881-1893)
* François Hautin (1893-1907)
* Gustave de Pélacot (1907)
* François-Virgile Dubillard (1907-1914)
* Dominique Castellan (1915-1936)
* Pierre-Marie Durieux (1937-1947)
* Louis-Marie de Bazelaire (1947-1966)

### Chambéryko artzapezpikuak eta Saint-Jean-de-Maurienne eta Tarentaiseko apezpikuak 
* André Bontems (1966-1985)
* Claude Feidt (1985-1999)
* Laurent Ulrich (2000-2008)
* Philippe Ballot (2009-2022)
* Thibault Verny (2023-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Claude Feidt (1985)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Eugène Lecrosnier (1969-1979)
* Claude Feidt (1980-1985)
* Marcel Perrier (1988-2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaime del Burgo Azpirotz

**Jaime del Burgo Azpirotz** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1970eko uztailaren 10a), euskal herritar enpresaburu bat da. Jaime Ignacio del Burgo nafar politikariaren semea da.

Empresaria eta inbertsorea, hainbat herrialdeetan bizi izan da, tartean Maroko, Hegoafrika, Brasil, Mexiko, AEB, Frantzia edo Alemanian.

## Kanpo estekak
António Juliasse Ferreira Sandramo

**António Juliasse Ferreira Sandramo** (Soalpo, 1968ko martxoaren 20a) mozambiketar elizgizon katolikoa da. 2018tik 2022ra Maputoko apezpiku laguntzailea izan zen eta 2022tik aurrera Pembako apezpikua da.

## Bizitza 
Chiongon lehen hezkuntzako ikasketak eta Amatongasko Hezkuntza Zentroan eta Chimoioko Samora Machel ikastetxean bigarren hezkuntzako ikasketak egin ondoren, Beirako Artzain Onaren apaizgaitegian (1988tik 1989ra), Matolako San Agustin apaizgaitegian (1990etik 1992ra) eta Maputoko San Pio X.a apaizgaitegian (1993tik 1996ra) ikasi zuen. 1998ko ekainaren 28an apaiztu zen Soalpoko San Paulo eta San Jeronimo elizan.

Apaiz gisa, honako kargu hauek bete zituen: Dombeko Andre Maria Munduko Erreginaren elizako eta Sussundengako Erlikietako Andre Mariaren elizako bikarioa (1998tik 2002ra); elizbarrutiko Liturgia Batzordeko koordinatzailea (1998tik 2001era); Gazteen Pastoralgintzarako Batzordeko koordinatzailea (2001etik 2003ra); Marerako San Petri eta San Paulo parrokiako administratzailea (2002tik 2005era); Soalpoko San Paulo eta San Jeronimo elizako parrokoa (2010etik 2014ra); Chimoioko elizbarrutiko apaizen dekanoa (2010etik 2018ra). 2022ko martxoaren 8an, Frantzisko aita santuak elizbarruti horretako apezpiku izendatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paulino Larrañaga

**Paulino Larrañaga Longarte** (Eibar, Gipuzkoa, 1918ko apirilaren 13a - Donostia, Gipuzkoa, 2011ko martxoaren 3a) euskal grabatzailea izan zen. Hainbat arlotan garatu zuen bere lana, hala nola, egur tailan, eskulturan, marrazkian eta pinturan.

13 urterekin Jesús Berecibar *Txopa* tailugilearen akademian hasi zen marrazten eta egurra taillatzen.  Ondoren, Jacinto Olabek argizaria moldatzen eta eskultura teknikak irakatsi zizkion. 18 urte zituela Gerra Zibileko San Andres batailoira boluntario joan zen.  1945ean grabatu tailer bat sortu zuen eta 60ko hamarkadan pinturaren munduan murgildu zen. 1979tik aurrera marrazketa eta pintura irakaslea izan zen Eibarko Elkarte Artistikoan. 2007an erakusketa antologikoa egin zuen Eibarren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak