Hezkuntza Euskal Herrian

thumb|thumbtime=22|start=0|Euskal hezkuntzaren historia azaltzen duen bideoa.
**Hezkuntza Euskal Herrian** nolakoa den ikusteko Euskal Herrian bi hezkuntza sistema oso bestelakoak daudela jakin behar da, Espainia eta Frantziakoa. Espainiako estatuaren barne dauden Hego Euskal Herriako EAE eta Nafarroak hezkuntzaren gainean arauak sortzeko eskumena dute. Bertan euskarak ofizialtasun estatusa dauka EAE osoan eta Nafarroako iparraldeko zenbait lurraldetan. Ipar Euskal Herrian, ordea, Frantziako estatuak ez ditu hezkuntza eskuduntzak bertako erakunde politikoekin partekatzen eta frantsesa da hizkuntza ofizial bakarra.

Euskal Herriko hezkuntza sistemetan alde batetik hezkuntza publikoan dabiltzan ikastetxeak daude, hau da, erakunde politikoen, hezkuntza sailen, organigraman daudenak, eta beste aldetik badaude sistematik autonomoagoak diren hezkuntza pribatuko edo itunpekoa beste ikastetxe batzuk.

## Ohiko Hezkuntza Sistema 
[thumb|300px|[Oñatiko Unibertsitatea, Goi-Hezkuntzako lehenengo ikastetxea Euskal Herrian.]]
Euskal Herriko hezkuntza sistema frantses estatuko eta espainiar estatuko administrazio eta legediaren menpe daude. Ondorioz EAEn, Nafarroa Garaian eta Ipar Euskal Herrian egitura ezberdinak atzeman ditzakegu.

### Haurtzaindegiak eta Haur Hezkuntza 
Haurtzaindegietan 3 urte arteko haurren zaintza eta hezkuntza burutzen da. Erregularizaturik dauden arren, haurtzaindegiak ez dira eskola arautuaren barnean sartzen, ez hegoaldean ezta iparraldean ere.

Haur eskola 3 eta 6 urte arteko haurrentzat izaten da euskal lurralde guztietan. Ipar Euskal Herrian haur eskola derrigorrezkoa bilakatu da 2019ko sartzetik landa; hots derrigorrezko hezkuntza 3 urterekin hasten da. Hegoaldean aldiz, gurasoek haien umeak haur eskolara ez igortzea erabaki dezakete.

### Lehen Hezkuntza 
Hego Euskal Herrian, derrigorrezko hezkuntza Lehen Hezkuntzarekin hasten da. Iparraldean zein Hegoaldean, Lehen Hezkuntza 6 urterekin hasten dute haurrek. Hegoaldean LH-k 6 urte irauten ditu, eta haurrek 12 urterekin bukatu ohi dute. Iparraldean aldiz, Lehen Hezkuntzak 5 urte irauten ditu eta beraz, haurrek normalean 11 urterekin bukatzen dute.

### Bigarren Hezkuntza 
Bai Hegoaldean eta bai Iparraldean, Bigarren Hezkuntzaren zati bat derrigorrezkoa da eta beste zati bat, hautuzkoa. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza nerabeak 16 urte dituelarik bukatzen da. 2020tik goiti Iparraldean Bigarren Hezkuntza osoa derrigorrezkoa bilakatuko da

### Lanbide Heziketa 
Hegoaldean derrigorrezko hezkuntza egin ondoren honako lanbide heziketak aurki daitezke: Oinarrizko Lanbide Heziketa (16 urte bete eta DBH bukatu gabe lan mundura doazenentzat), Erdi-mailako Hezkuntza Zikloak (DBH gainditu dutenentzat) eta Goi-mailako Hezkuntza Zikloak (batxilergoa burutu dutenentzat). Horrez gain, badira beste motako lanbide heziketak ere, langabezian den jendearentzat antolatzen direnak, edo langileentzako Etengabeko Ikaskuntzak adibidez.

Iparraldean, ikasleak lizeoan Bide Profesionala hartzeko hautua egin dezake.

## Euskararen irakaskuntza 
thumb|300px|eskuinera|Euskararen zonifikazioa irakaskuntza publikoan.


Euskal Herria hiru administrazioren menpe egoteak eta euskara lurralde osoan ofiziala ez izateak euskararen irakaskuntza baldintzatu egiten du.

Gaur egun, ikastetxeetan euskarari esleitzen zaion garrantzia eta ikastordu kopurua oso ezberdina da. Lau aukera nagusi daude:

* Euskara irakaskuntzako hizkuntza bakarra izatea. Ikasgai guztiak euskaraz lantzen dira, erdaren ikaskuntzara bideratutako ikasgaiak ezik (gaztelania, frantsesa edo ingelesa nagusiki). Euskal Herri osoan mota horretako irakaskuntza bermatzen duen eskola mota bakarra ikastola da, baina EAEn eta Nafarroako Eskualde Euskaldunean zein Eskualde Mistoan eskola publikoetan ere topa daiteke eredu hori.
* Euskara ikasgai batzuetako hizkuntza izatea, erdara bat edo gehiagorekin batera. Euskarazko ikasgaiei esleitzen zaien ordu kopurua nabarmen aldatzen da eredu batetik bestera. Mota hoeretakoa eskola pribatu zein publikoetan dago.
* Euskara ikasgai gisa izatea. Eredu horretan, euskara ikasgai bakarrean ikasten da, hizkuntza horri buruzkoan hain zuzen.
* Euskara ikasgai gisa ere ez irakatsia izatea. Eredu hori Trebiñun, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoan eta Nafarroako Eskualde Ez-euskaldunean dago.

Ereduak gorabehera, Euskal Herri osoan ikasten duten hiru ikasletik bik ez dute lortzen euskara ondo jakitea euren derrigorrezko hezkuntza bukatutakoan, hau da, 2005ean ikasten zuten ikasleetatik 297.055 ikaslek ez zuten behar bezalako euskara mailarik erakutsi Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera, ikasle horietatik % 100ek ez zuen euskara ondo jakitea lortzen.

#### B eredua 
B ereduak hezkuntza elebiduna ematen du. Ipar Euskal Herrian Ikas-Biren bitartez ematen den eredua ere honen antzekoa da. Biak batuz gero, ikasleriaren % 16,7k horrelako eredu batean ikasten zuen 2005ean. Edonola ere, eskola publikoan murgiltze sistema ezartzea askoz konplikatuagoa da: 2008tik goiti Lehen Hezkuntzako hainbat eskolatan ikasgai guztiak euskaraz egiteko saiakerek aintzina egin badute ere, Bordeleko Akademia Errektoretzak eta Frantziako Hezkuntza Ministeritzak berak oztopo handiak ezartzen ditu. Eskola publikoan sistema elebidunaren eta murgiltze sistemaren aldeko elkarteak Ikas-bi eta Biga bai dira.

Gaur egun, murgiltze sistema haur eskolatik lizeora bermatzen duten eskola bakarrak Seaskako ikastolak dira. Seaskako sistema hegoaldeko D ereduaren parekidea da, eta 1969tik landa dihardu eredu hori eskaintzen. 2019ko irailean Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako 32 ikastetxe, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako lau ikastetxe edo kolegio eta derrigorrezkoa ez den Bigarren Hezkuntzako ikastetxe edo lizeo bat ditu.

Euskara irakaskuntza formalean sartu zuen lehen saila eskola pribatu giristinoa izan zen, 1964an. Gaur egun ere irakaskuntza elebiduna eskaintzen dute, eta bertako irakasle eta gurasoak Euskal Haziak deitu elkartean biltzen dira.

Azken 30 urteotan euskararen irakaskuntzak onarpen zabalagoa eta gorakada handia bizi izan badu ere, Ipar Euskal Herrian nagusi den irakaskuntza eredua, bai eskaintzan eta bai ikasle kopuruan, frantses hutsezkoa da.

## Curriculuma 
Curriculumari dagokionez, hezkuntza ezberdina da Frantzian eta Espainian. Horrez gain, Frantziako ikastetxeek % 10 herriko gaietara moldatu ahal dute. Espainian berezko hizkuntza duten autonomia erkidegoek % 55 finkatu ahal dute, nahiz eta ahalmen hori beti guztiz ez den erabiltzen. EAEn, gainera, Euskal Autonomia Erkidegorako Euskal Curriculuma izeneko dekretua ere legezkoa da, Euskal Curriculuma eta Espainiako LOEren arteko nahaste bat da.

## Ohiko hezkuntza sistematik at daudenak 
Euskal Herrian badira hiru eskola ohiko hezkuntza sistematik kanpo daudenak.

### Tximeleta (Berriozar) 
Umeek kanpo laguntzarik gabe ikasten dute eta irakasleek ikasketak garatzeko baliabideak eskaintzen dituzte. 31 ikasle ditu. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzan, institutu arruntetara joaten dira bertako ikasleak. Gaztelania da bertako hizkuntza nagusia.

### Bizi Toki (Behauze) 
Haurrak eta helduak batera ibiltzen dira eta helduek lan egiten duten bitartean haurrak ondoan egoten dira eurengandik ikasten.

### Zingira (Aia) 
Haur bakoitzak unean uneko bere interesak garatzen ditu helduak eta beste umeak ondoan dituela, laguntzarik beharko balu ere. Umeek euren interes pertsonalaren araberako proiektuak garatzeko aukera eskaintzen da, eta askatasunak garrantzi handia du bertan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hezkuntza.
* Eskola.
* Euskara hezkuntza sistemetan.
* Ikastola.
* Euskal unibertsitatea.

## Kanpo estekak