open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sergio Jorajuría Lázaro

**Sergio Jorajuría Lázaro** nafar matematikaria da, 2014ko Nafarroako Matematika Olinpiada irabazlea.

## Biografia 
Iruñeko Santo Tomás ikastetxeko ikasle zela, Nafarroako Matematika Olinpiada irabazi zuen.

Olinpiar Jokoen ondoren, Sergiok Enpresa Administrazio eta Zuzendaritza ikasi zuen Nafarroako Unibertsitate Publikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sergio Cía Luvecce

**Sergio Cía Luvecce** (1998) nafar matematikaria da, 2016eko Nafarroako Matematika Olinpiada irabazlea.

## Biografia 
Sergio Iruñeko Calasanz eskolan ikaslea izan zen. Brontze domina lortu zuen 2016ko Espainiako Matematika Olinpiadan.

Matematika ikasi zuen Zaragozako Unibertsitatean, eta 2019-2020 ikasturtean Zientzia Fakultateko gradu-espediente onenaren Akademia Orokor Militarra saria jaso zuen. Unibertsitateko ikasleentzako Nazioarteko Olinpiada Matematikoan parte hartu zuen, postuan geratu da 107–117.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txinozentrismo

[thumb|450px|"Mundu txinozentrikoa": [txinatar karaktereen erabilera bere hedapen zabalenean -gutxigora behera Qing dinastia garaiko Txinatar Inperioaren mugekin bat eginez-. Berdez txinatar karaktereak bakarrik erabiltzen dira. Berde ilunez, beren karaktere sistemetara gehituz (Japonia eta Korea) eta beste zenbait lekutan txinatar karaktereak txineraz idazteko erabiltzen dira baina ez bertako hizkuntzetan (Xinjiang eta Tibet); berde argiz beren hedapen historiko zabalena, nahiz eta khitan, jurchen, eta beste iparraldeko herriak hemen ez agertu, txinatar karaktereak ere erabili zituzten.]]
**Txinozentrismoa** edo **sinozentrismoa**, Txina munduaren zentroa delako ikuspegi etnozentrista da, eta zentro horrekin harremanetan jartzek den beste edozein eremu periferiatzat jotzen du. 

Aro Garaikidea arte Txinak bere burua ikusten zuen ikuspegia zen: munduko zibilizazio bakarra, eta beste herrialde eta talde etnikoak barbarotzat jotzen ziren. Gaur egun Txina Europa eta Japoniako inperialismoaren menpe egon ondoren, ikuspegi hau Txinaren beste herrialdeekiko nagusitasunera murriztu da.
Cartier uhartea

**Cartier uhartea** () Ashmore eta Cartier uharteen lurraldean dagoen uharte betrezi bat da, Australiari dagokiona. Ez da inor bizi uhartean eta hara joatea ere debekatuta dago lehertu gabeko bonbak egon daitezkelako.

## Geografia 
Timorko itsasoan kokaturik dago, Timor uhartearen eta Australiaren artean dagoen itsasartean. Itxura obalatua duen uharri baten erdian dagoen hareazko uharte txiki bat da. 0,05 km²-ko azalera du.

## Historia 
*Cartier* itsasontziak kartografiatu zuen 1800. urtean eta haren izena esleitu zitzaion. Mapako posizioa ez zen egokia eta 1878an ezarri zuten posizio zehatza. 1888an Australiako *Ann Millicent* itsasontziak hondoa jo zuen eta haren ondarrak oraindik bertan daude. 1909an Erresuma Batuak eskuratu zuen eta 1931eko uztailaren 23an Ashmore eta Cartier uharteak Australiari eman zitzaizkion.

Indonesiako arrantzaleak aritzen ziren uhartearen inguruan eta turisten yateak ere bai.

Bigarren Mundu Gerran bonbaketa praktikak egiteko erabili zen eta 2011 artean aire erasoak egiteko erabili izan da. Itsasbehera nabarmena denean Erresuma Batuko hegazkin baten hondarrak azaleratzen dira. Gaur egun erabilera militarrik ez badu ere lehertu gabeko bonbak egon daitezke Cartier uhartean eta debekatuta dago hara joatea.

## Cartier uharteko Itsas Parkea 
Cartier uhartearen ingurua babesturik dago Cartier uhartearen itsas parkearekin. 2000. urtean ezarri zen Itsas Erreserba, 2013an izena aldatu ziotena. Itsas parke honek hareazko uhartetik 7 km-ko erradioko eremua hartzen du, guztira 172 km²-ko azalera.

Itsas parkea eratu zen batez ere honako fauna hau babesteko:
* Itsasugeak
* Itsas dortokak
* Marrazo baleak
* Koralak
* Belakiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seth Meyers

**Seth Adam Meyers** (1973ko abenduaren 28a, Evanston, Illinois), estatubatuar telebista aurkezlea, umorista, aktorea, gidoilaria eta ekoizlea da.

AEBetan NBC katean *Late Night with Seth Meyers* saioa aurkezteagatik ezaguna da.
Eneritz Basabe Oliver

**Eneritz Basabe Oliver** (Gasteiz, Araba) irakaslea, idazlea eta ilustratzailea da.

## Bizitza 
Txikitan, beste ume askok bezalaxe, marraztea gustuko zuen, eta han ibiltzen zen, zegoen tokian zegoela estutxea eta koadernotxoarekin. Marrazketa klaseetara ere joan zen, halere nerabezarora iritsi zenean, ez zen izan lehentasun handikoa berarentzat; eta azkenean marrazteari utzi egin zion. Hala eta guztiz ere, hortxe barruan gordeta zeraman zaletasun horrek Ilustrazioko Goi-mailako zikloa egitera bultzatu zuen. Bertan mila kontu ikasi zituen, baina deskubrimendurik handiena, dudarik gabe, marrazteko baliabide digitala izan zen. Esan dezake egiteko aukerak mila ate zabaldu eta beldur asko kendu zizkiola. Ez du bakarrik digitalean egiten, noski, baina askotan, sortze prozesuan bada ere, lagungarria zaio.

## Lan ibilbidea 
Euskara irakasle dihardu euskaltegian eta noizbehinka ilustrazio proiektutxo txikietan murgiltzen da (herri mugimendurako kartel eta logoak, azoka eta erakusketak, liburuentzako marrazkiak…) Marrazteko tartea bilatzen saiatzen da.Aitak umetan kontatzen zion istorio bat abiapuntutzat hartuta, atzeraka igeri egiten zuen ahatetxo baten ipuina sortu zuen. Betzaida Urtaza idazle eta editoreak kudeatzen duen Amesgile argitaletxean argitaratua.

## Erakusketak 
* 2024an Gasteizko *Eva Forest Liburutopian* bere zenbait lan jarri zituen ikusgai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Albin Stenroos

**Oskar Albinus "Albin" Stenroos** (1889ko otsailaren 24a - 1971ko apirilaren 30a) finlandiar korrikalaria izan zen, 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan maratoia irabazi zuena.

Stenroosek bere lehen maratoia 1909an egin zuen, hirugarren postuan sailkatuz txapelketa nazionalean, baina gero distantzia laburragoetara igaro zen, 1500 m-raino. Hurrengo maratoia 1924an egingo zuen. 1910ean, 10.000 m-ko lasterketa irabazi zuen Finlandiako Txapelketa Nazionalean. Hannes Kolehmainenen faltan, Stenroosek 5000 m eta 10.000 m-ko titulu nazionalak irabazi zituen 1912tik 1916ra, eta kros titulua 1915-1917an.

1912ko Udako Olinpiar Jokoetan, Stenroosek brontzezko domina irabazi zuen 10.000 metroko lasterketan, Kolehmainenen atzetik. Krosean ere seigarren postuan amaitu zuen eta bere taldeari bigarren postura iristen lagundu zion. 1915ean, 30 km-ko munduko lehen errekorra hautsi zuen (1:48:06.2), 1924an hobetuz (1:46:11.6). 20 km-ko munduko errekorra ere izan zuen 1923an (1:07:11.2). 1920ko Udako Olinpiar Jokoetara ez zen joan, baina 1924an maratoia egitea erabaki zuen. Lasterketa egunean bero egiten zuen, bigarren sailkatua izan zen Romeo Bertini ia sei minutuko aldearekin irabaziz. 1926ko Bostongo Maratoian bigarren postuan amaitu zuen eta 1927an amaitu ezin izan ostean erretiratu egin zen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Jon Stewart

**Jon Stewart**, jaiotzez **Jonathan Stuart Leibowitz** (1962ko azaroaren 28a, New York), estatubatuar telebista aurkezlea, umorista, aktorea, gidoilaria, zuzendaria, politika komentarista eta ekoizlea da.

AEBetan 1999-2014 artean Comedy Central katean *The Daily Show* saioa aurkezteagatik ezaguna da. 2021-2023 artean Apple TV+ katean *The Problem with Jon Stewart* saioa aurkeztu zuen.
Dimetilformamida

**Dimetilformamida** edo **N,N-dimetilformamida** konposatu organikoa da HCON(CH3)2 formula duena amiden klasekoa. Likido kolorge edo horixka usainik gabea da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria da.

## Sintesia 
Industrian bi bide nagusi daude dimetilformamida sintetizatzeko: urrats bakarrekoa eta bi urratsetakoa.

Urrats bakarrekoan, karbono monoxidoa duen gas-korronte bat prozesu jarraitu batean erreakzionarazten da N,N-dimetilaminarekin eta horretarako, katalizatzaile gisa metanolean disolbatutako sodio metoxidoa edo antzekoren bat erabiltzen da. Erreakzioa 0,5 eta 11 MPa artean egiten da 50-200 C tenperatura-tartean. Metil formiatoa eratzen da tarteko produktu gisa. Azken ematza gordinak metanola, erreakzionatu ez duen N,N-dimetilamina, disolbatutako karbono monoxidoa eta katalizatzaile-hondarrak ditu. Nahastea hainbat bider destilatuz % 99,9 purutasuneko produktua lor daiteke.

(CH3)2NH + CO -> (CH3)2NCHO

Bi urratseko prozesuan metil formatoa bereiz prestatzen da. Ondoren metil formatozko eta N,N-dimetilaminazko kantitate ekimolarrak 60-100 C  eta 0,1 - 0,3 MPa  bitarteko baldintzetan erreakzio jarraitu baten bidez erreakzionatzen dute. Lortzen den produktua N N-dimetilformamida eta metanolaren nahastea da, destilazioz purutzen dena.

## Erreferentziak
Corey Feldman

**Corey Scott Feldman** (1971ko uztailaren 16a, Los Angeles, Kalifornia), estatubatuar zinema eta telebistako aktorea eta musikaria da.

Mundu mailan nagusiki honako film nabarmenak antzezteagatik ezaguna da: *Friday the 13th: The Final Chapter* (1984), *Gremlins* (1984), *The Goonies* (1985), *Stand by Me* (1986), *The Lost Boys* (1987), *License to Drive* (1988) eta *Dream a Little Dream* (1989).

## Kanpo loturak 
* Webgunea 
* IMDBko fitxa irakurgai
N,N-dimetilamina

**N,N-dimetilamina** edo **dimetilamina** konposatu organikoa da (CH3)2NH formula duena amina sekundarioen klasekoa. Arrain-usaineko gas kolorge sukoia da.. Oso disolbagarria da uretan, non disoluzio alkalinoak eratzen dituen, etanoletan eta dietil eterretan. Narritagarria eta korrosiboa da.

Dimetilamina produktu naturala da eta landare eta animalia askotan aurki daiteke, baita elikagaietan ere.

## Sintesia 
Dimetilamina metanolaren eta amoniakoaren arteko erreakzio bidez prestatzen da, tenperatura altuetan eta presio altuan, katalizatzaile egoki bat usatuz.

: 2 CH3OH + NH3 → (CH3)2NH + 2 H2O

## Erabilera 
Dimetilaminak erabilera zabala du sintesi organiko industrialean azeleratzaile gisa kautxuen, detergenteen eta pestiziden fabrikazioan baita industria farmazeutikoan ere. Dimetilformamidaren sintesian erreaktibo moduan usatzen da.

## Erreferentziak
Rimal

**Rimal**, , Palestinako Gaza Hirian dagoen auzo nat da, Gazako Zerrendan. Gaza Hiria zeharkatzen duen Omar Mukhtar kaleak barrutia ipar-mendebaldetik hego-ekialderako norantzan igarotzen du.

Auzoa palestinar agintaritza ta administraritza erakunde ugariren egoitzak daudenez 2023-2025eko Israel-Palestina gerran zehar oso kaltetua izan zen.
Metil formiato

**Metil formiatoa** edo **metil metanoatoa** konposatu organikoa da HCOOCH3 formula duena azido formikoaren ester metilikoa. Usain atsegineko likido garden sukoia da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta dietil eterretan. Narritagarria da.

## Sintesia 
Metilformiatoa laborategian azido formikoa eta metanola erreakzionaraziz sintetiza daiteke.

: HCOOH + CH3OH  →  HCOOCH3 + H2O

Industrian prestatzen da metanola karbono monoxidoarekin erreakzionaraziz sodio metoxidoa katalizatzaile moduan usatuz, 200 C-an eta 200 atmosferatan.

460x460px|Industrial synthesis of methyl formate

## Erabilera 
Metil formiatoa disolbatzaile gisa (lehortze bizkorreko akaberetan adibidez), pestizida gisa (elikagaietan eta hainbat laboretan, etsenplurako) eta bitarteko kimiko gisa erabiltzen da. Hotzaren industria hozte-likido gisa baliatzen da eta polimeroen industrian apar isolatzaileak fabrikatzeko.

Dimetilformamidaren eta formamidaren sintesian erreaktibo moduan usatzen da.

## Erreferentziak
Tel al-Hawa

**Tel al-Hawa** edo **Tel al-Jawa**, , Palestinako Gaza Hirian dagoen auzo nat da, Gazako Zerrendan. 1990eko hamarkadaren amaieraldera Palestinar Aginte Nazionalera gehitua, hiriko eremu aberatsenetakoa da.

2008-2009ko Gazako gatazka nahiz Israelen Gazako inbasioan (2023-2025) oso kaltetua izan da.
Ffion Evans

**Ffion Evans** (Alemania) diseinatzaile grafiko independentea, artista eta ilustratzailea da.

## Bizitza 
Ffion Evansek marrazki bat sortu zuen egunero 2019ko urtarriletik 2021eko maiatzera, bere arte-estilo berezi, dibertigarri eta koloretsua garatuz. Asko gustatzen zaio ikasitakoa partekatzea, sormen-prozesuari buruzko pentsamenduak eta lankide sortzaileentzako hats-hitzak Instagram eta blogean. Berak egin du sorkuntza-prozesua desmitifikatu eta des-romantizatzeko eginkizuna, eta sorkuntza-praktika erregular bat eraiki eta mantenduko duenari buruzko superzintzoa izan da, bai eta harekin datozen gorabeherak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Irudiak: Ffion Evans-en portfolioa
Mixe hizkuntzak

**Mixe hizkuntzak** (edo **mixearrak**) Mexikoko hegoaldean dagoen mixe-zoque familiak dituen bi adarretako bat dira. Adar honetako hizkuntzak nagusiki Oaxacan hitz egiten dira, non mixe izena duten, eta baita Veracruzen ere, non popoluca deitzen zaien. *Popoluca* terminoa nahiko nahasia da, zokear adarreko hizkuntza bat dagoelako, popoluca ere deitzen dena. Antzinan Chiapasen tapachultecoa hitz egin zen, mixe adarreko beste hizkuntza independente bat.

## Barne sailkapena 
Mixe-hizkuntzek 13 mende inguruko dibertsifikazio denbora omen dute. Proto-mixe-zoque dibertsifikatu zeneko 36 mendeen aurrean. Mixe-adarreko hizkuntzei dagokienez, honako barietate hauek agertzen dira:

* Oaxacako Mixe-ren aldaerak
** Coatlán-eko mixea (mco)
** Istmoko mixea (mir)
** Totontepec-eko mixea (mto)
** Tlahuitoltepec-eko mixea (mxp)
** Juquila-ko mixea (mxq)
** Mazatlán-eko mixea (mzl)
** Ipar eta erdiko mixea  (neq)
** Quetzaltepec-eko mixea (pxm)
* Veracruzeko Popoluca-ko saihesbideak
** Oluta-ko popoluka (plo)
** Sayula-ko popopuka (pos)
* Chiapasko aldaerak
** Tapachulteco

## Konparazio lexikala 
Taula honek  zenbakiak erakusten ditu zenbait mixe-barietatetan :

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Dieterman, Julia Irene, 1995, Participant reference in Isthmus Mixe Narrative Discourse, MA. Thesis in linguistics presented to the Capacity of the Graduate school of University of Texas at Arlington.
* Hoogshagen, Searle & Hilda Halloran Hoogshagen, 1993, Diccionario Mixe de Coatlán, "Mariano Silva y Aceves" hiztegi indigenen saila. 32. SIL, Mexico, D.F.
* Schoenhals, Alvin & Louise Schoenhals, 1965, Totontepec-en Mixe hiztegia, "Mariano Silva eta Aceves" Hiztegi Lotsagarrien Saila Num. 14. SIL, Mexico, D.F.
* Wichmann, Søren, 1995, The Relationship Among the Mixe-Zoquean Languages of Mexico. University of Utah Press. Salt Lake Cityn. ISBN 0-87480-487-6.

## Kanpo estekak 
* Online resources for Mixe of Chuxnabán (Midlands) by Carmen Jany
* Mixe de Tlahuitoltepec batxilergo elebiduna
Lermako Dukea eraikina

**Lermako Dukea eraikina**, , Espainiako Valladolid hirian dagoen etxe orratz bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Valladolideko probintzian.

1970-1999 artean eraiki zen eta 87 metro eta 23 solairuko garaiera du.
Rosaleda Dorrea

**Rosaleda Dorrea**, , Espainiako Ponferrada udalerrian dagoen etxe orratz bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Leongo probintzian.

2006-2009 artean eraiki zen eta 119 metro eta 30 solairuko garaiera du. Juan Francisco Álvarez Quirós arkitektoak diseinatu zuen.
Vilafranca do Bierzoko gaztelu-jauregia

**Vilafrancako Markesen gaztelu-jauregia** edo **Peñarramiroko Kondeen gaztelua**, Espainiako Vilafranca do Bierzo udalerrian dagoen gaztelu bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Leongo probintzian.

Gaztelua jatorriz beste bat zegoen tokian eraiki zen. 1507an, Pedro Álvarez Osorio, Lemosko kondearen sasiko semeak erasotu eta suntsitu zuen, eta 1515ean Joana I.a Gaztelakoak Pedro de Toledori gaztelua berreraikitzeko naimena eman zion.
Lor ibaia

**Lor ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian. 50 kilometro luze ditu.

Courel mendilerroan jaio eta Sil ibaian urak isurtzen ditu.
Juan Bilbao Ortuoste

thumb|Dultzaina-jotzailearen eskultura Eibarko tren-geltokian.
**Juan Bilbao Ortuoste** (Mañaria, Bizkaia, 1905eko maiatzaren 8a - Ibidem, 1991ko abenduaren 31) dultzaineroa, musikagilea eta dultzaina-irakaslea izan zen, 1970eko hamarkadatik 1991ra bitartean Bizkaiko dultzainerorik ezagunenetakoa.

## Dultzainero ibilbidea 
Solfeoaren ezagutzarik gabe, beste dultzaineroei entzuten zienetik ikasi zuen. Oroimen pribilegiatu batek eta belarri bikain batek balsak, tangoak, kalejirak edo fandangoak bezalako musika-doinu desberdinak moldatzeko aukera eman zioten. Hainbat hamarkadatan zehar hainbat laguntzaile izan zituen. Fermin Ortuoste (1906/1962) eta Patxi Bilbao *Ugalde* (Dima) lehengusuek bikote egin zioten hainbat garaitan. Txomin anaiaren laguntza ere izan zuen, danbor jotzaile bezala, baina Karmelo semeak lagundu zion azken urteetan.
* 1981eko maiatzean Guardian (Programak honako hau zioen: *Juan Bilbao, Mañariakoa, gizona, 76 urterekin dultzainarekin gozarazten duena, ez bakarrik Durangaldeko herrikide guztiak, baita Bizkaiko eta Gipuzkoako zati handi bat ere. Nork ez du dantzatu Juanen dultzainaren doinuarekin, bere zortziko, fandango eta jotekin ia 50 urtez? Juan, Guardiako herriak Gaiteroen 7. edizio honetan ohoratu nahi zaitu, eta zuri eskaini. Zorionak eta aurrera, birika dago eta, erreumak apur bat eragiten badizu ere*),
* 2024ko urte horretan bertan bi erakusketa egin ziren (Getxo/Iraila eta Igorre/Abendua) Bizkaiko musika tradizionalarekin lotuta (txistua, trikitixa, panderoa, alboka eta dultzaina), non Juan bere obraren erakusketa batekin agertzen zen.

* 1991ko abenduaren 31n hil zenean, haren heriotzaren berri ematen zuten kronikak, besteak beste zera zioten*:"…86 urterekin euskal musika tradizionalaren azken protagonistetako bat zen...",* *"... azken urteetan, Javier Santamaria ikertzaile eta musikologoak Juan Bilbao Ortuostek hamarkadatan metatutako errepertorio musikala bildu du"*, *"... Juan Bilbao instituzio bat zen instrumentu autoktono honen zaleen artean, bere interpretazio-estilo bereziak garai bat markatu zuen..."*.

## Familia 
Juan Bilbao Ortuoste 1946ko azaroaren 21ean ezkondu zen Luzia Inzunza Arteagarekin (1925-2017). Mañariko Ortuoste baserrian jarri zuten bizilekua eta bederatzi seme-alaba izan zituzten:  Encarna, Iñaki, Koldo, Alberto, Amaia, Karmen, Karmelo, Mari Elisa eta Apolinar. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Metal zaharrei, haize berriak Dantzan.eus
Masma ibaia

**Masma ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian. 46,2 kilometro luze ditu.

Xistral mendilerroan jaio eta Fozeko itsasadarran urak Kantauri itsasoan isurtzen ditu.
Ligia Piro

**Ligia Piro Rinaldi** (Buenos Aires, Argentina, 1971ko abuztuaren 1a) jazz abeslaria eta aktorea  da. 

## Bizitza 
Ama Susana Rinaldi tango-abeslari eta aktorea da; aita, ostera, Osvaldo Piro bandoneonista (eskusoinuaren antzeko musika-tresna). Alfredo Piro abeslaria neba du. Anita Coacci Rinaldi aktore eta abeslaria lehengusina du.

### Lan ibilbidea 
2003. urtean, lehen LP diskoa kaleratu zuen, eta, haren bidez, 2005. urtean, *Jazz Bakarlari* kategoriako Merituaren Diploma jaso zuen, Fundación Konex-ek emana.

Lehenago, ACE errebelazio sarirako izendatu zuten, *Gotán* musikalean egin zuen lanarengatik (1996), eta bigarren mailako emakumezko aktore onenaren ACE sarirako, *Vino de ciruela* (2003) lanarengatik. *Nine*, *Parafernalia infernal, El romance del Romeo y la Julieta* (2002) musikaletan eta Magela Zanottak 2001 eta 2002an idatzi eta zuzendu zuen *Según Zicka* lanean jardun zuen.

Telebistan "Julita" pertsonaia antzeztu zuen *Hombre de mar* telenobelan.

2006an *Baby* izeneko bigarren diskoa argitaratu zuen.

2008an, *Doce canciones de amor* lana argitaratu zuen, bere hirugarren albuma, Ricardo Lew gitarristarekin batera. 

2010ko martxoan Maipo Antzokian emanaldi batzuk egin zituen; azken egunean bere ama Susana Rinaldik ere parte hartu zuen gonbidatu berezi gisa, eta zuzeneko emanaldia *Según pasan los años*  izenburuarekin kaleratu zen.

2010ean ere *Strange Fruit* kaleratu zuen Juan Cruz de Urquiza jazz tronpeta-jotzailearekin batera. Diskoari izena eman zion abestia ere bazuen diskoak, eta Ameriketako Estatu Batuetan historia sakona duen abestia da. Herri horretako musikaren klasiko bat da. 

2011n *Las flores buenas* lana argitaratu zuen, Argentinako eta Latinoamerikako hainbat egileren gaztelaniazko abestiz osatutakoa, hala nola León Gieco, Fito Páez, Chico Buarque eta Violeta Parra.

2018an, "Love" diskoa kaleratu zuen, jazz, rhythm and blues eta aukeratutako abestien estandarrak biltzen zituena; eta Lito Vitale, Kevin Johansen, Débora Dixon, Ricardo Lew eta Juan Cruz de Urquiza artistek ere parte hartu zuten.

2023an, "*Mucho Corazó*n" boleroen antzezlan musikala estreinatuko zuen Saidera izeneko orkestrarekin batera.

2025ean, berriz ere Cert Saria eman zioten, azken hamarkadan egindako jazz-bakarlari ibilbidearengatik.

## Diskografia 
* 2003: *Ligia Piro* LUCIO ALFIZ PRODUCCIONES
* 2006: *Baby*! - NOBORDER
* 2008: *Trece canciones de amor* (euskaraz: Maitasunezko *hamahiru* abesti) - Ricardo Lewrekin batera - LUCIO ALFIZ PRODUCCIONES S.R.L.
* 2010: *Strange FRUIT* - Juan Cruz de Urquiarekin batera - GATOPOP RECORDING
* 2010: *Según pasan los años* (euskaraz: Urteak pasa ahala) - Zuzenean - LUCIO ALFIZ PRODUCCIONES S.R.L.
* 2011: *Las flores buenas* - LUCIO ALFIZ PRODUCCIONES S.R.L.
* 2018: *Love*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  zen .
* Harturik Fundazioa
Tea ibaia

**Tea ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzian. 48 kilometro luze ditu.

Suído mendilerroan jaio eta urak Miño ibaian isurtzen ditu.
Neira ibaia

**Neira ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian. 55,5 kilometro luze ditu.

Portelo mendilerroan jaio, Baleira udalerrian, eta urak Miño ibaian isurtzen ditu.
Sar ibaia

**Sar ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Galizia erkidegoko Coruñako probintzian. 39,5 kilometro luze ditu.

Santiago de Compostela udalerriko Bando parrokian jaio eta urak Ulla ibaian isurtzen ditu.
Saa ibaia

**Saa ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian.

O Incio udalerriko Trascastro parrokian jaio eta A Pobra do Brollón udalerrian urak Cabe ibaian isurtzen ditu.
Sarria ibaia

**Sarria ibaia**, Espainiako ipar-mendebaldeko ibai bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian. 44,5 kilometro luze ditu.

Oribio mendilerroan jaio eta urak Neira ibaian isurtzen ditu.
Oribio mendilerroa

**Oribio mendilerroa**, , Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian. Punturik garaienak 1.447 metroko garaiera du.

Samos eta Triacastela udalerrien artean hedatzen da.
Courel mendilerroa

**Courel mendilerroa**,  eta , Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian. Mendirik garaiena Formigueiros da (1.643 m.).

Lor ibaiak iturburua mendilerro honetan du.
Portelo mendilerroa

**Portelo mendilerroa**, , Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian. Mendirik garaiena Pena dos Portelos da (938 m).

Neira ibaiak iturburua mendilerro honetan du. Baleira, Baralla eta Becerreá udalerrien artean hedatzen da.
Suído mendilerroa

**Suído mendilerroa**, , Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzia eta Ourenseko probintziaren artean. Mendirik garaiena Coto Miñoto da (1.050 m).

Tea ibaiak iturburua mendilerro honetan du. Pontevedra probintziako A Lama eta Fornelos de Montes eta Ourense probintziako Avión eta Beariz udalerrien artean hedatzen da.
Faro de Avión mendilerroa

**Faro de Avión mendilerroa**, , Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Pontevedrako probintzia eta Ourenseko probintziaren artean. Punturik garaiena izen berdineko mendian dago (1.155 m).

Pontevedra probintziako Covelo eta A Cañiza eta Ourense probintziako Melón, Avión eta Carballeda de Avia udalerrien artean hedatzen da.
Meira mendilerroa

**Meira mendilerroa**, , Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Lugoko probintzian. Mendirik garaiena Meira mendia da (896 m).

Miño ibaia mendilerro honen mendebaldeko magalean jaiotzen da.

Eo ibaiaren ekialdean hedatzen da eta arbel paleozoikoaz osatua dago.
Ancares mendilerroa

**Ancares mendilerroa** () Galiziako ekialdean eta Gaztela eta Leongo ipar-mendebaldean dagoen mendigunea da. Kantauriar mendikatearen hego-mendebaldeko muturrean dago kokatuta. Os Ancares izeneko eskualdea Lugoko probintziaren aldean dago. Beste aldean, Bierzo eskualdea dago, Leongo probintzian.

2006an izendatu zuen UNESCOk Biosfera erreserba.
  
## Osagarriak 
Pico Cuíña (1.987 m), Miravalles (1.966 m), O Mustallar (1.935 m), Pico de Lagos (1.886 m), Pena Longa (1.881 m), Penarrubia (1.822 m) eta Pico dos Tres Bispos (1.794 m) dira tontor nagusiak.

Bertako haranetan, Navia ibaiaren adarrak galiziar isurialdean eta Sil ibaiarenak alde leondarrean isurtzen dira.

Faunaren barruan, otso, orkatz, basoilar eta arranoak daude, are hartz arreak ere.

Floran, sahats, haltz beltz, gaztainondo, lizar, hurritz, haritz eta gorostiak ditugu.

## Irudi galeria 

Panorámica dos Ancares.JPG|Ikuspegi panoramikoa.
Ancares lucenses (Lugo, Galicia, España) 09.JPG|Ikuspegi panoramikoa 2.
Ancares,_degrada_a_Piornedo,_Cervantes._Tres_Bispos.jpg|Tres Bispos gailurra.
Ancares lucenses (Lugo, Galicia, España) 06.JPG|Tres Bisposerako bidea.
Rio Navia.jpg|Navia ibaia.
Ancares lucenses (Lugo, Galicia, España) 01.JPG|Piornedotik Mustallar mendirako bidea.
Ancares lucenses (Lugo, Galicia, España) 02.JPG|Mendilerroaren ikuspegia.
Ancares lucenses (Lugo, Galicia, España) 03.JPG|Piornedo.
Ancares lucenses (Lugo, Galicia, España) 04.JPG|Haranaren ikuspegia.
Ancares lucenses (Lugo, Galicia, España) 08.JPG|Ancaresetan elurra.
Bosque de castaños en Ancares.jpg|Gaztainondoak likenez estalita.

## Bibliografia 
* *Un ano nos Ancares*. Xurxo de Vivero. Xerais, 1994. .
* *Guía e rutas dos Ancares*. Alejandro González Arias. Editorial Galaxia, 1995. .
* *As montañas de Galiza*. A Nosa Terra, 2006. .

## Ikus, gainera 
* Galiziako geografia

## Kanpo estekak 
* Os Ancares Xuntako webgunean.
Faulx-les-Tombesko gaztelua

**Faulx-les-Tombesko gaztelua** ( ) XIX. mendeko gaztelua da Faulx-les-Tombes-en, Gesves udalerrian, Namur probintzian, Belgikan. 

Lehen gaztelua XIII. mendean eraiki zen eta Namur probintziaren menpekoa zen. 1340 inguruan Marbaix familiak eskuratu zuen. Hainbat aldaketa gehiago egin ondoren, Corswaren familiarena izatera pasa zen 1665ean, eta Frantziako Iraultza arte mantendu zuen.

Egungo eraikin neogotikoa leku berean eraiki zuen Henri Beyaert arkitektoak 1872an, baina 1961ean sute batek larriki kaltetu zuen. 1970ean Etterbeek udalerriak erosi zuen, baina gerora partikularrena izan da berriro eta ez da jendearentzat irisgarria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Midori Monet

**Tiana Monét**, ezagunagoa **Midori Monet**  izenaz, estatubatuar emakumezko edertasun modelo transgeneroa da. 2025eko irailaren 20az geroztik egungo Miss International Queen edertasun-tituluduna da.

2024an Miss Washington USA edertasun-lehiaketan parte hartu zuen beste emakume zisgenerorekin lehiatuz eta aurreneko top 6an sailkatu zen. 2024ko abenduaren 12an *Miss International Queen USA 2025* aukeratu zuten emakume transgeneroentzako nazioarteko Miss International Queen lehiaketan Ameriketako Estatu Batuen ordezkari gisa lehiatzeko. 2025eko irailaren 20an Miss International Queen 2025 edertasun-lehiaketa irabazi zuen, erreginaren koroa aurreko edizioa irabazi zuen Catalina Marsanorengandik jasoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faulx-les-Tombes

**Faulx-les-Tombes** (Valonieraz: *Få-les-Tombes*) Valoniako herri bat eta Gesves udalerriko barruti bat da, Namur probintzian (Belgika) dagoena.

Erromatarren kokalekuen aztarnak aurkitu dira bertan, Paleolitoan jadanik finkatuta zegoena. Grandpré abadia sortu ondoren, herria abadiarekiko dependentzia bihurtu zen Frantziako Iraultza arte. Historia berriagoan, herriko 141 gizon Alemaniara deportatu zituzten 1916an, Lehen Mundu Gerran eta Belgikako Bortxaketan.

Herriko eliza 1874koa da eta Hendrik Beyaertek diseinatu zuen neorromaniko estiloan. Grandpré abadia ere, Erdi Arokoa dena, Faulx-les-Tombesen dago. Faulx-les-Tombesko gaztelua, baita jabetza pribatuko Château d'Arville gaztelua (1616an eraikia, XIX mendean zehar berreraikia) ere, herrian edo inguruan daude.

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Jorge Aguilera

**Jorge Aguilera** (1966ko urtarrilaren 16a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dámaso Alfonso

**Dámaso Alfonso** (1951ko abenduaren 11) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ladislao IV.a Hungariakoa

**Ladislao IV.a Kumandarra** (, , ; 1262ko abuztuaren 5a – Körösszeg, 1290eko uztailaren 10a) Hungariako eta Kroaziako erregea izan zen 1272tik hil zen arte.

Eztebe V.a Hungariakoa eta Elizabet semea izan zen. Ama buruzagi kumandar baten alaba izan zen. Zazpi urterekin Ladislao Elisabet Siziliakoarekin ezkondu zen eta bederatzi urterekin jaun errebelde batek bahitu zuen.

Ladislao 1272an bere aita hiltzean tronura igo zen, eta bere adin txikitasunean hainbat baroi boterearen alde borrokatu ziren. 1277an adinez nagusi izendatu zuten eta Rofolfo I.a Alemaniakoarekin aliatu zen Otakar II.a Bohemiakoaren aurka, 1278an Marchfeldeko guduan garaitu zutena.

Hala ere, Ladislaok ezin izan zuen benetako boterea sendotu Hungarian. Aita santuaren ordezkari bat etorri zitzaion laguntzera eta eskandalizatuta geratu zen milaka kumandar paganoren presentziagatik. Ladislaok ez zuen paganoak kristautasunera bihurtzea lortu eta azkenean haietako askok Hungariatik alde egin zuten.

Ladislaok 1282an kumandarren armada inbaditzaile bat eta 1285ean beste mongoliar bat garaitu zituen, baina oso errege gorrotatua bihurtu zen. 1286an bere emaztea espetxratu zuen eta bere maitale kumandarrekin bizi izan zen. Bere bizitzako azken urteetan, herrialdean zehar ibili zen bere aliatu kumandarrekin eta, azkenean, haiek hil zuten.

## Genealogia
Rose Mary Almanza

**Rose Mary Almanza Blanco** (Camaguey, 1992ko uztailaren 13a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Anaya Boig

**Esther Anaya Boig** (Cornella de Llobregat, Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1977) irakaslea eta ikertzailea da. Bizikleta bidezko mugikortasuneko aholkulari eta ikertzaile independentea da.

## Bizitza 
Esther Anaya doktorea da, Londresko Imperial College-eko Center for Environmental Policy-n doktoratu zen, eta gradu- eta master-programa batzuetan irakasle da. Ikuspegi integrala du, gizarte-ekitatean oinarritua, eta, azpiegiturak ez ezik, beste alderdi batzuek ere garrantzia dute, hala nola hezkuntzak, komunikazioak eta kultura- eta gizarte-testuinguruak.

XXI. mende hasieran hasi zen bizikleta bidezko mugikortasunean aholkulari eta ikertzaile lanetan. Aholkulari gisa, bizikleta bidezko mugikortasunaren hainbat alderdirekin lotutako plangintza, azterketak eta txostenak egin ditu, aparkalekuetatik hasi eta arautegiraino, bizikletaren erabilera sustatzeko proiektuetatik igaroz, herritarren parte-hartzetik eta hezkuntzatik igaroz, eta alderdi horiek guztiak aintzat hartuz bizikletaren plan gidarien idazketan.

### Irakasle 
Berrogeita hamar artikulu akademiko baino gehiago argitaratu ditu, bizikletazaleen mugikortasunak osasunean dituen inpaktuetatik hasi eta justizia sozial eta intersekzionalitateari buruzko gaietaraino. Bizikletaren politika integralerako esparru kontzeptual bat garatu du, eta horri buruzko eskolak ematen ditu Espainiako eta Erresuma Batuko hainbat unibertsitatetan. 2025ean proiektu nagusiak bizikleta-ekimenen ongizatearen (osasun fisikoa, mentala eta soziala) ebaluazioaz arduratzen da, ekitatearen eta justizia sozialaren ikuspegitik.

Besteak beste, honako ikastaro eta landa-bisita hauek ematen ditu:

* Bizikletak eta mugikortasun pertsonaleko ibilgailuak (VMP) hirian (2024)
* Bizikleta hirian: Mugikortasun iraunkorrerako aliatua.
* RedBici: on-line prestakuntza

### Bizikletak Donostian 
2025ko maiatzean bizikleta partikularrak osteari buruzko ikerketa bat aurkeztu zuten Donostian eta bertan izan zen Esther Anaya Boig azterketaren egileetako bat. *Nik bizikleta jabeak egunero ikusten ditut arduratuta, ez dakitelako bizikleta utzitako leku berean egongo den.* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeyne

**Zein Sajdi**, ezagunagoa **Zeyne** izenez (arabieraz: زين ساجديd; Amman, Jordania, 1997ko abenduaren 15a) palestinar-jordaniar abeslari, musikagile eta ekoizlea da.

## Bizitza 
### Lehen urteak eta hezkuntza 
Sajdi Jordaniako Amman hiriburuan) jaio eta hazi zen, musika eta dantzaren zale amorratua zen familia palestinar jordaniar bateko alaba gazteena (bere aitona-amonak Nablusekoak ziren). Aita disko-bildumagilea da, ama abeslari afizionatua eta *dabke* —dantza folkloriko hau bereziki ezaguna da Libano, Jordania, Palestina, Siria eta Iraken—  talde bat zuzendu zuen hogei urte baino gehiagoz, eta Lina ahizpa zaharrena piano jotzailea da. Bost urterekin dabke talde batean sartu zen, eta sei urterekin errusiar irakasle baten piano eskolak jasotzen hasi zen. Urte batzuk geroago japoniar irakasle batek kantu klasikoan sartu zuen.

Ikus-entzunezko Komunikazioa eta Soziologia ikasi zituen Sussex-eko Unibertsitatean, Brightonen (Ingalaterra).

### Lan ibilbidea 
2020. urtean graduatu ostean, Sajdi Amanera itzuli zen une labur batez, Londreserako bidaia prestatzeko, harreman publikoetako enpresa batean lan-eskaintza bat onartu baitzuen. Hala ere, COVID-19 pandemia zela eta, ezin izan zuen herrialdetik kanpo bidaiatu, eta Instagrameko kontu bat zabaldu zuen, non abesti bertsionatuak kateratzen hasi zen. Orriak jarraitzaile asko lortu zituen denbora gutxian eta, Emakumezko Jordaniar Artisten Kolektiboarekin bat egin ostean, Sajdi Amango Jazz Jaialdira gonbidatu zuten. Hana Malhas artista musikala eta Nasir Al Bashir ekoizlea ezagutu zituen eta, handik gutxira, Keife Records diskoetxearen sortzaileek kontratu diskografiko bat eskaini zioten.

2023. urteko urrian, Gazako genozidioari erantzunez, Ekialde Ertaineko eta Afrika iparraldeko 25 artistak, tartean Sajdik, lagundu zuten «Rajieen» ongintzazko xumean. Orduan Sajdik «Ma Bansak» maitasun kanta kaleratu zuen 2024. urteko otsailean, 2024. urteko ekainean kaleratutako «*Bali*» idatzi baino lehen, Gazako krisi humanitarioan zehar bere egoera mentala kontatzen zuena.

2024ko azaroan, Sajdik «*7arrir 3aqlak / Asli Ana*» disko bikoitz sinplea argitaratu zuen. Bigarren gaia Rhythm and bluesen (R&B) kanta bat da, Levantina dabke dantza folkloriko tradizionalaren erritmora; horrekin batera kateratutako bideo musikalak Sajdi bera erakusten du dabke dantzari profesionalekin batera dantzan.

## Eraginak 
Sajdiren musika-estiloa «eklektiko» gisa deskribatua izan da, musika arabiarraren, jazzaren (Hegoafrikako jazza barne), R&Bren, soularen, hip-hoparen eta Albaniako musika folklorikoaren elementuak barneratzen baititu. Inspiratzaile ditu, besteak beste, Ziad Rahbani, Elias Rahbani, Fairuz, Lauryn Hill, H.E.R, Destiny's Child, Billie Eilish, Rosalía, Manal, Angèle edo Dua Lipa eta Mahmoud Darwix poeta palestinarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Sebastián Ochotorena

**José Sebastián Ochotorena** (Nafarroa, 1994) nafar matematikaria da, 2011eko Nafarroako Matematika Olinpiada irabazlea.

## Biografia 
San Inazio ikastetxean ikasi zuen.

Matematika ikasi zuen Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntza Zentroan. Gradu amaierako lana, zatiki jarraituei buruzkoa, Jordi Quer Bosorek zuzendu zuen.

2009an eta 2010ean, brontzezko domina lortu zuen Espainiako Olinpiada Matematikoan, Nafarroako Matematika Olinpiadan sailkatuz. 2010ean, Julio Lafuente López Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektoreak hartu zuen.

Zilarrezko domina lortu zuen 2011ko Espainiako Olinpiada Matematikoan. 2011n, Josek esan zuen: "esperientzia zoragarria da, eta jendeak pentsatzen duenaren kontra ez gaude egun osoan matematikaz hitz egiten"

2024tik, Nafarroako Matematika-Talentu Tailerran parte hartu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xarmenta Saria

**Xarmenta Saria**, , Espainiako Asociación Berciana da Lingua Xarmenta erakundeak Bierzo eskualdean galiziera sustatu duenari ematen dion saria da, Gaztela eta Leon erkidegoko Leongo probintzian.

Urtero, urtarrilean, Ponferrada udalerriko Bergidum antzokian egindako ekitaldietan ematen dira. Bere laugarren ediziotik aurrera bi urtero ematen dira.
Iñigo Urtiaga

**Iñigo Urtiaga Erneta** (Iruñea, 1994) nafar matematikaria da, gaur egun Rutgers Unibertsitateko Hill irakasle laguntzailea, 2012ko Nafarroako Matematika Olinpiadaren irabazlea.

## Biografia 
1994an jaioa, 2012ko Nafarroako Matematika Olinpiada jokoetan lehen postua lortu zuen. Matematika eta Ingeniaritza Fisika ikasi zituen Goi Mailako Diziplinarteko Prestakuntza Zentroa, 2017an graduatuz. 2024ko urtarrilaren 26an, eta Espainiako Errege Matematika Elkartearen 2024ko Biurteko Kongresuan, Gustavo Ochoari eta Navarrako Matematika Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Sariak 
* 2024an, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Vicent Caselles sarietako bat irabazi zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enemigos

***Enemigos*** (*Etsaiak*, euskarazko bertsioan) 2025eko drama film espainiarra da, David Valero Simón-ek zuzendua. Alfonso Amadorrekin batera idatzi zuen gidoia. Christian Checa eta Hugo Welzel ditu protagonista. Malagako Zinemaldian estreinatu zen 2025eko martxoaren 15ean, eta gero Espainiako eta Hego Euskal Herriko zinemetan estreinatu zuten 2025eko maiatzaren 9an, Vertice 360 banatzailearen bidez. Prime Videok urte bereko abuztuaren 29an zabaldu zuen bere plataforman, baita euskarazko audioarekin ere.

## Sinopsia 
18 urte bete ditu Chimok. Familia xumekoa da eta beti dago laguntzeko prest, baina txikitatik bullying-a pairatu du. Oraindik ere, hainbat lanbidedetan dabilen eta bere negozioa sortzeko ametsa duen honetan, aurre egin behar izaten dio El Rubio bere jazarleari. Eta Chimok mendeku hartzeko aukera duelarik, ez du imajinatzen, errebantxa ekintza gisa hasten dena, euren bizitzak aldatuko dituen ustekabeko adiskidetasun bihur litekeenik.

## Aktoreak 
* Christian Checa: Chimo Martínez
* Hugo Welzel: Raúl López, "El Rubio"
* Estefanía de los Santos: Carmen
* Luna Pamies: Lola Martínez
* Sara Vidorreta: Raquel
* José María Peinado: aitona
* José Manuel Poga: "El Tigre"

## Kanpo estekak
Juan Ángel Arias Boquín

**Juan Ángel Arias Boquín** (1859ko abuztuaren 7a – 1927ko apirilaren 29a) hondurastar politikaria izan zen, Hondurasko presidentea 1903ko otsailetik apirilera.

Hondurasko Liberal Alderdiko kidea izan zen eta 1902ko presidentetzarako hauteskundeetan parte hartu zuen. Garailea Manuel Bonilla izan zen, baina kongresuak ez zion lehendakaritza eman, Bonilla justiziaren atzetik zebilelako. Terencio Sierra presidenteak uko egin zion lehendakaritza Ariasi emateari, eta kongresuak eman zion 1903ko otsailearen 1ean.

1903ko apirilaren13an, Bonilla jeneralak Arias boteretik kendu eta espetxeratu zuen.
2024ko Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Biltzar Bienala

**2024ko Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Biltzar Bienala** 2024ko urtarrilaren 22tik 26ra izan zen, Iruñean.

Bienal hori Elkartearen hamargarren kongresua izan zen, eta Matematika Nafarroaren alorrean egin den lehen ekitaldi nazionala izan zen.

## Programa 
Kongresua hasi baino lehen, 2023ko azaroaren 6tik 18ra, *Matemáticas a pie de calle* erakusketa antolatu zuten.

Kongresuaren inaugurazioa urtarrilaren 22an egin zuten; bertan izan ziren Nafarroako Unibertsitate Publikoko errektorea, Ramón Gonzalo; Iruñeko alkatea, Joseba Asiron; Espainiako Matematikako Errege Elkarteko presidentea, Eva Gallardo; Nafarroako Gobernuko Unibertsitate, Berrikuntza eta Transformazio Digitaleko kontseilaria, Patricia Fanlo; eta Antolaketa Batzordeko presidentesa, María Jesús Campión. María José Asiainek Navarra Televisión azaldu zuen Bienal Kongresua.

Urtarrilaren 22an, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Gobernu Batzordeko lau aholkulari aukeratzeko bozketa egin zuten. 144 bazkideek eman zuten botoa. Aukeratutako aholkulariak izan ziren Julio Bernués Pardo (115 boto), Juan Matías Sepulcre García (101 boto) eta David Gómez‑Ullate Oteiza (95 boto).

Urtarrilaren 23an, matematikaren dibulgatzailea den Eduardo Sáenz de Cabezónek hitzaldia eman zuen.

Urtarrilaren 24an, Nafarroako Gobernuak hartuko zuen parte hartzaileentzako harrera instituzionala.

Urtarrilaren 25ean, Liga Matemáticako partida zuzenean jokatu zen Matemágicos eta EHUler artean. Emaitza 2‑2 izan zen.

Urtarrilaren 26an, Nafarroako Matematika Olinpiadako saio bat antolatu zuten, eta Gustavo Ochoa irakasleari omenaldia egin zioten. Ekitaldiaren egilea Nicolás Atanes izan zen; bertan izan ziren errektorea, Ramón Gonzalo García; María José Asiain, NUPeko Estistika, Informatika eta Matematiketa sailaren zuzendaria; eta Olimpiadako ohiko kide asko, besteak beste José Sebastián (2011), José María Armendáriz (2019), David Lecumberri (2020, 2021) eta Mikel Pérez de Gracia (2023, 2024). Beste hainbat lagunek bideo bidez bidali zituzten beren ekarpenak, esaterako Ander Lamaisón (2009, 2010), Iñigo Urtiaga Erneta (2012), Sergio Cía Luvecce (2016), Alejandro Basilio Galván (2017, 2018) edo Ander Miranda (2022). Eskerrak adierazteko bideoak ere bidali zituzten María Gaspar (Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Olimpiaden Batzordeko presidentesa), Daniel Lasaosa Medarde (Nafarroako Matematikako Olimpiadaren prestatzailea), Jorge Casanova Moya (ohiko Olimpiadakoa eta Zaragozako Unibertsitatean Matematika eta Fisika ikasten ari dena) eta Elma Saiz (Espainiako Gobernuko Barneko, Gizarte Segurantzako eta Migrazioetako ministroa). Nafarroako Gobernuko lehendakari María Chivitek mezua bidali zuen, zeinean esaten zuen: «[Gustavo Ochoa] inoiz ez dezan galdu matematikarekiko pasio hori. Omenaldi oro merezia da hezkuntza dagoenean eta zeure ahalegin guztia jartzen duzunean jakintzak transmititzeko.»

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atípica Films

**Atípica Films** ikus-entzunezkoen ekoiztetxe independente espainiarra da, 2009an José Antonio Felezek eta Cristina Sutherlandek sortua (geroago Alberto Felez batu zitzaien). *Modelo 77, La isla mínima*, *Primos*, *Grupo 7*, *La gran familia española*, *El hombre de las mil caras* eta *Diecisiete* bezalako filmak ekoitzi ditu Atipicak, eta, 2025 arte, Espainiako 150 sari (haien artean 26 Goya sari) eta Espainiaz kanpoko 72 sari eskuratu dituzte bere ekoizpen lanek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jäder elizako erretaula

**Jäder elizako erretaula** poliptiko flandestar bat da, Suediako Södermanland konderriko Jäder elizan dagoena. 1514. urtearen inguruko inportazio lana da, eta Eskilstuna herriko eliza horretara eraman aurretik San Nikolas katedralean egon zen Stockholmem.  . Autore horien erretaulen konexioak badira Euskal Herrian, Coninxlooren triptiko bat Aizarnan , eta Borreman lantegiko Errenteriako erretaula flandestarra. 

## Iruditegia 
erdian|thumb|530x530px|Poliptikoa bere zabalean. 

Fitxategi:Friedländer - Early Netherlandish Painting, vol. 8, pl. 130.jpg|Coninxlooren maragolanak. 
Fitxategi:Jäders kyrka - KMB - 16000200097960.jpg|Borreman lantegiko erliebeetako bat.
Fitxategi:Errenteriako eliza 013 (cropped).jpg|Konparatzeko, Borreman lantegiko Errenteriako lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hana Malhas

**Hana Malhas** (Jordania, XX. mendea) kantautore eta musikaria da. 

## Lan ibilbidea 
2013. urtean, Malhasek "Bala Feesh" izeneko hileroko kontzertu sorta bat abiarazi zuen hilero, musikari arabiar alternatiboak jotzera gonbidatuz. Malhasek 2010. urtean kaleratu zuen *Shapeshift* lehen EPa, eta 2012. urtean '*Hana Malhas & the Overthinkers*' izeneko bigarren EPa, biak ingelesezko abestiz osatuak. "*Nasi*" abestia, 2018. urtean izen bereko bere lehen disko luzearen zati gisa kaleratu zuen single arabiarra, Universal Records-en Mena *Now: Best of Indie Arabia Volume II* konpilazioan agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Devoy

**John Devoy**, , (1842ko irailaren 3a, Kill, Kildare konderria - 1928ko irailaren 29a, Atlantic City, New Jersey), irlandar errepublikar bat izan zen eta 1903-1928 artean New York hiriko The Gaelic American egunkariko kazetaria ere bai.

Irlandar Anaitasun Errepublikarra erakunde independentistaren kidea izan zen.

## Bizitza 
Kildare konderriko Kill udalerrian jaio arten, bete familia baserritarra izan eta Irlandako Gosete Handiaren ondorioz, Dublin hiriburura lekualdatu ziren, bertan Devoynen amak Watkins's lantegian lan eginez.

Gaztaroan Frantziako Atzerritar Legioan urte batez Algerian zerbitzatu zuen, handik Irlandara itzuli eta Naas udalerriko Fenian erakundeko antolatzailea bilakatuz.

Bere politika ibilbide luzearen ondorioz, 1867ko Feniar Matxinadan nahiz 1916ko Pazko Matxinada eta 1919-1921eko Irlandaren Independentziako Gerran antolatzaile paper nabarmena izan zuen irlandar errepublikar bakanetakoa izan zen, irlandar errepublikar zahar eta gazteen arteko zubilana eginez.

Luzaroan AEBetako New York hirian erbesteraturik eta The Gaelic American egunkarian kazetari gisa lan eginez bizi izan zen.

Irlandako Gerra Zibilan 1921eko Anglo-Irlandar Ituna eta Irlandako Estatu Askearen alde agertu zen eta Irlandara Cumann na nGaedhael alderdiaren ohorezko gonbidatu gisa itzuli.

1928ko irailaren 28an, 86 urte zituela, AEBetako Atlantic City hirian zendu zen. Bete gorpua Irlandara itzuliarazi eta bere aldeko estatu hileta bat burutu zen. 1929ko irailaz geroztik Glasnevin hilerrian lurperatua dago.

2016ko urriaren 25etik Naas udalerriko Poplar plazan bete estatua bat dago.
Eixe mendilerroa

**Eixe mendilerroa**, , literalki "Ardatzaren mendilerroa", Espainiako ipar-mendebaldean dagoen mendilerro bat da, Galizia erkidegoko Ourenseko probintzia eta Ourenseko probintziaren artean. Mendirik garaiena Pena Trevinca da (2.117 m).

Ourense probintziako A Veiga eta Carballeda de Valdeorras artean hedatzen da.
Hodoumont gaztelua

**Hodoumont gaztelua** Oheyko gaztelua da, Namur probintzian kokatua, Belgikako Valoniar eskualdean. Abeletxe bat eta lorategien, basoen eta nekazaritza-partzelen jabari bat (40 hektarea ingurukoa) dituen gunearen parte da.

## Kokapena 
Gaztelua eta bere jabaria Triffoy ibaiak ureztatzen ditu, Hoyoux ibaiaren adarra den ur-ibilgu txiki bat. Ur-ibilgu honek jabariko lakuak elikatzen ditu.

## Historia 
Houdoumonten lehen aipamena 1343koa da, Jakemin Jamotineskoa Lamberten (Goesnes-eko jauna) arrebarekin ezkondu zenean. Ordura arte, Houdoumont Liejako Printzerriko feudoa zen Goesneseko jaurerrian egon zen. Eraikina lubanarroz inguratuta zegoen. Dorre honen inguruan, gaztelu bat eraiki zen XVII. mendearen hasieran.

Jamotines-ek 1553 arte eduki zuten Houdoumont. Gero, gaztelua Joan de Ceels-i (edo Celles) pasatu zitzaion. Gazteluaren etxaldea garai horretan eraiki zen, 1612ko datak erakusten duen bezala, eraikin nagusiko tximinia batean ikus daiteke.

Charles-Joseph-Victor Dauvin (edo d'Auvin) baroiak, Burdinneko jaunak, 1766an oinordetzan hartu zuen jabetza. Bere semeak gazteluari gaur egun duen itxura eman zion, bereziki XVIII. mendearen amaieran ingeles estiloko parke bat eraikitzean. Azken Dauvin-ak 1883an desagertu ziren eta Houdoumont bere lehengusu alemanei pasa zitzaien, Carlowitzei. Hauek 1893 edo 1894an saldu zioten jabetza M. Edmond Ysebrant de Difqueri, egungo jabeen osaba aitonari, Lettenhoveko Kervynei.

## Deskribapena 
### Gaztelua 
Gazteluaren arkitektura, lau mailatako oinarri karratua duen erdiko dorre batez osatuta dago. Honen inguruan, beste eraikinak antolatzen dira, izkinetan oinplano zirkularra duten hiru dorreekin. Eraikuntza-materiala harria da, eta zurezko egituradun sabaiak ditu.

Gaztelua, harrizko hormez eraikitako lau mailadun oinarri karratuko dorre baten inguruan antolatzen da. Gaur egun, gaztelua jabetza pribatukoa da.

### Abeletxea 
Gazteluaren ekialdean eraikita, etxaldeak bere eraikinak barruko patio handi baten inguruan zabaltzen ditu. Gazteluak bezala, izkina biribileko hiru dorre ere baditu.

### Parkea 
Ingeles estiloko parkea, 40 hektarea inguruko azalerarekin, jolas-eremuek, zuhaitzez hornitutako etorbideek, 100 metro baino gehiagoko urmaela duten ur-gorputzek eta nekazaritzako, larreko edo basoko lursailek osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luisa María Belgikakoa

**Luisa Maria Anna Martine Pilar Belgikakoa** (Brusela, Belgika, 1995eko urriaren 11) Austria-Ekialdeko artxidukesa eta Belgikako rintzesa da. 

## Bizitza 
### Familia 
Astrid Belgikako printzesaren eta Lorentzo Austria-Ekialdeko artxidukearen laugarren haurra da. Beraz, Alberto II.a Belgikako errege ohiaren biloba eta Filipe I.a Belgikako erregearen iloba da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak