open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tomás Albornoz

**Tomás Albornoz** (San Miguel de Tucumán, 1997ko irailaren 17a) argentinar errugbilaria da, joko-zabaltzaile postuan aritzen dena. 2021etik Italiako Benetton Rugby Trevison jokatzen du. 2022ko abuztuaren 6an egin zuen debuta Argentinako errugbi selekzioarekin, Mendozan, Australiaren kontra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yamagata Aritomoren bigarren gobernua

**Yamagata Aritomoren bigarren agintaldia** Japonian 1898ko azaroaren 8tik 1900eko urriaren 19ra arte iraun zuen, Meiji garaian. Agintaldi hau une gakoa izan zen Japoniako sistema politiko eta militar modernoaren finkapenean. Jarraian, aipagarrienak laburbiltzen ditut:

## Testuinguru orokorra 
* Yamagata Aritomo Meiji garaiko oligarkia nagusietako bat eta Japoniako estatu modernoaren arkitektoa izan zen, batez ere alderdi militar eta administratiboetan.

* Aurretik lehen ministro izan zen (1889–1891), baina bigarren agintaldian, estatu aparatuaren gaineko kontrol handiagoa izan zuen.

## Botere politikoarekiko harremana 
* Bere bigarren agintaldia Meiji oligarkiaren (*genrō*) eta Japoniako parlamentuaren (Dieta) arteko tentsio garaian gertatu zen.

* Sistema parlamentarioa indarrean egon arren, Yamagatak alderdi politikoengan mesfidati zegoen eta haien eragina mugatzen saiatu zen.

* Bere bigarren agintaldian, gobernu zentralaren probintzietan kontrola indartu zuen eta lehen ministroaren eginkizuna indartu zuen exekutibo-figura gako gisa.

## Erreforma militar eta administratiboak 
* Bere administrazioaren ardatz nagusietako bat armadaren hedapena eta profesionalizazioa izan zen. Militar karrerako gizon gisa, Yamagatak armada estatu modernoaren zutabetzat hartzen zuen.

* "*Armadaren menpekotasuna enperadorearen menpe egotearen*" printzipioa sustatu zuen, eta horrek Japoniako indar armatuak parlamentuaren kontrolpetik kenduko zituen. Doktrina honek ondorio sakonak izango zituen ondorengo hamarkadetan.

* Burokrazia zentralizatua ere sustatu zuen, Prusiako eta Frantziako ereduak jarraituz, eta gobernadore zentralizatuen sistema sendotu zuen.

## Kanpo politika 
* Bere administrazioa Japoniako inperialismoaren hazkunde garaiarekin bat etorri zen, nahiz eta garai horretan ez zen gerra handirik gertatu.

* Hala ere, Yamagata jada "defentsa lerroa" eta "interes lerroa" bezalako ideia estrategikoak formulatzen ari zen etorkizuneko lurralde-hedapenak justifikatzeko, batez ere Korean eta Mantxurian.

## Bigarren gobernuaren ondarea 
* Gobernu bereziki luzea ez izan arren, oinarri instituzional iraunkorrak ezarri zituen Japonia modernoarentzat: kontrol burokratikoa, botere exekutiboaren indartzea eta profesionalizazio militarra.

* Alderdi politikoekiko mesfidantza ere utzi zuen, autoritarismo teknokratikoaren alde eginez.

## Kabinetea 
## Kanpo estekak
Manar al-Sharif

**Manar al-Sharif** (Siria, 1997ko uztailaren 17a) siriar kazetari eta bake palestinarraren aldeko ekintzailea.

## Biografia 
Al-Sharif Sirian jaio zen eta Damasko hirian hazi zen, aita Gazakoa zuen arren. 2013an, familiarekin Kairora (Egipto) joan zen bizitzera, Siriako gerra zibila zela eta. Unibertsitatera joan nahi zuen, baina bere guraso erlijioso kontserbadoreak ez zeuden ados. Azkenean, Gazako Islamiar Unibertsitatean ikasteko baimena eman zioten. 2017an Gazara bidaiatu zuen unibertsitatean kazetaritza ikastera, baina hilabete batzuen ondoren utzi egin zuen, eskolan «Hamasen propaganda» aipatuz, esanez: «Ez zen profesionala eta ez zen kazetaritza».

2020ko apirilean, Zoom-en «Skype zure etsaiarekin» izeneko ekitaldi bat iragarri ondoren atxilotu egin zuten, ekitaldiaren beste antolatzaileetako batzuekin batera. Hiru hilabete eman zituen emakumeen kartzela batean. Denbora horren zati bat isolamendu erregimenean egon zen eta bi asteko gose greba egin zuen kartzeletako baldintzengatik protesta egiteko. Fidantzapean aske geratu zen 2020ko ekainean. Askatu ondoren, Kairora itzuli zen urrian, Arabiar Emirerri Batuetara joan aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Audauxko gaztelua

**Audauxko gaztelua** (), edo **Gassionen gaztelua** () Bearnoko Audaux herrian XVII. mendean eraikitako gaztelua da. XIX. mendean Anton Abadiak erosi zuen eta 1947ko martxoaren 15ean monumentu historiko izendatu zuten.

## Historia 
1650ko uztailaren 6an Henri de Montaut-Navaillesek, Saint-Genièsko markesak, Jean II.a Gassiongoari saldu zizkion Audauxko lurra eta Castetbongo eta Bugneingo abadetxeak. Jean II.a Gassiongoa militar familia handi bateko kide zen eta Paueko Nafarroako Parlamentuko presidentea.

Urte berean gaztelua eraikitzen hasi eta 1659an amaitu zen. 1850ean Etiopiako espediziotik itzuli zenean Afrikatik ekarritako morroiekin eta objetu ugarirekin bete zuen gaztelua. Lehoiak ere ekarri zituen. Bi urteren ondoren gaztelua uzteko erabakia hartu zuen eta teilatua desmuntatzen hasi zen itsas ertzean eraiki nahi zuen jauregirako. Azkenean egitasmoa bertan behera utzi eta Txarles anaiari oparitu zion Audauxko gaztelua.

Hainbat jaberen eskutatik pasa zen hurrengo urteetan. Apprentis d'Auteuil Fundazioak erosi zuen eta umezurztegia eta eskola ezarri zituen bertan. 1947an berriztatze lan sakonak egin ondoren monumento historiko izendatu zuten.

2022an Le Villade de François elkarteak erosi zuen eta 200.000 euro inbertituko ditu berriztatze lanetan eta ostatu bihurtuko du.

## Deskribapena 
Luis XIV.aren estiloan altxaturiko gaztelua da. Eraikin nagusiak hiru atal ditu "U" itxuran antolaturik. Erdiko atalak teilatu inperiala du. Gazteluak hiru solairu ditu eta lehioak apaindurik daude.

Lubaki batek inguratzen du gaztelua.

Eraikin nagusiaren ekialdean zalditeria eta beste hainbat eraikin daude.

Zazpi hektareatako azalera duen parkea du inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xulia Alonso Díaz

**Xulia Alonso Díaz**, (A Rúa, Valdeorras, Ourense, Galizia, 1961eko abenduaren 12a) idazlea izan zen.

## Bizitza 
Aitaren eta amaren familiak Quiroga aldean (Bendollo eta Carballo) zuen jatorria, baina bera A Rúan jaio zen, aitak zerrategian lan egiten zuen lekuan. 

Jaioterrian Batxilergoa eta UBI ikasi ostean, 1978. urtean Santiago de Compostelako Unibertsitatean matrikulatu zen Psikologia ikasketak egiteko. *Futuro imperfecto* autofikzio-piezan kontatu zuenez, Santiagon ez zuen ikasketetan aurrera egin, artisau gauzak saltzen eta heroina kontsumitzen hasi zen. 

## Lanak 
### Narratiba 
* *Futuro inperfecto* (Galaxia argitaletxea, 2010). 2013. urtean itzuli zuten gaztelaniara.

## Sariak 
* 2011. urtean, Antón Losada Diéguez literatur saria jaso zuen *Futuro Imperfecto* lanak. 
* 2011. urtean, San Clemente Artzapezpiku Saria, Futuro imperfecto lanak.
* 2012. urtean, Frei Martín Sarmiento saria jaso zuen *Futuro imperfecto* lanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Galaxiaren webgunean fitxa.
* Xulia Alonsok Vigoko Unibertsitatean emandako hitzaldia (2013ko martxoaren 26an), non Virgina Woolfen eta Un cuarto de sí bere liburuaren aztarna aitortzen duen, heldutasunean sortzera eraman zuen txinparta bezala.
Cerro Pantojo

**Cerro Pantojo**, **Cerro Pantoja** ere deitua, Neuquén probintziaren, Argentinaren eta Los Lagos eskualdearen (Txile) arteko mugan dagoen geruza-sumendi iraungia da. Cardenal Samoré nazioarteko pasabidetik kilometro gutxitara dago. Bere forma bereizgarria higatutako sumendi-lepoa da.

231 errepide nazionalaren gainean begiratoki bat dago, eta sumendi hori ikus daiteke.
G. Claussen-en arabera, izena *Espantoso*-ko aldaerari zor zaio, bidaiari batek izendatzeko erabili zuen izen-itxuragatik. Lehen igoera Hans Nobelek, Barbieri ingeniariak eta J. Diemek osatutako kordada batek egin zuen, 1940ko otsailaren 7tik 9ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Pantojo en Andeshandbook
Harry Wilson

**Harry Wilson** (Gunnedah, 1999ko azaroaren 22a) australiar errugbilaria da, hirugarren lerroko erdiko postuan aritzen dena. 2020tik, Super Rugby txapelketako Queensland Reds taldean jokatzen du. 2020ko urriaren 11n egin zuen debuta Australiako selekzioarekin, Wellingtonen, Zeelanda Berriaren aurka.

## Palmaresa 
### Queensland Reds 
* Super Rugby AU
** irabazlea: 2021
** finalista: 2020

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivanna Cázares

**Ivanna Cázares** (Manzanillo, 1990eko abenduaren 27a) mexikar emakumezko edertasun-modelo transgeneroa da. 2023an bere herrialdea ordezkatu zuen nazioarteko Miss International Queen lehiaketan aurreneko seien artean sailkatuz.

## Bizitza 
Cázares 1990eko abenduaren 27an jaio zen Colima estatuko Manzanillo hirian. Komunikazioan lizentziaduna da da eta apaindegi baten jabea da.

2019ko uztailean Miss Trans Edertasuna Mexiko edertasun-lehiaketa irabazi zuen beste 21 missgairekin lehiatuz. 2023an Mexiko ordezkatu zuen nazioarteko Miss International Queen 2023 edetasun-lehiaketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nilo Urdineko ur-jauziak

**Nilo Urdineko ur-jauziak** () Etiopia ipar-ekialdean dauden ur-jauziak dira. Nilo Urdina ibaiean aurkitzen dira Bahir Dar hiritik eta Tana aintziratik 30 kilometro ibaian behera. Afrikako ur-jauzi ikusgarrienetakoak dira eta beraz Etiopiako turismogune ezagunenetakoa.

## Historia 
Amharerazko *Tis Issat* izenak "kea boatzen duen ura" eta *Tis Abay* izenak "ke handia" esan nahi du, ur-jauziak altxaturiko ur-gandua urrutitik ikusten baita.

1842an Anton Abadia euskaltzale eta esploratzailea eta haren anaia Arnaut izan ziren Nilo Urdineko ur-jauzietan.

## Deskribapena 
Ur-jauziek 42 metrotako altuera dute eta gandua eta ortzadarra sortzen dute. Sasoi lehorrean lau erreka bereizten dira eta ur-emaria asko murrizten da, ia lehortu arte, sasoi euritsuan aldiz, ekaina eta iraila artean, ibaiak 400 metrotako zabalera hartzen du.

## Iruditegia 

Irudi:ET Bahir Dar asv2018-02 img17 Tis Issat.jpg|Ur-jauziak sasoi lehorrean.
Irudi:Blue Nile Falls, Ethiopia (51624069297).jpg|Ur-jauziak sasi euritsuan.
Irudi:ET Bahir Dar asv2018-02 img12 Tis Issat.jpg|Portugaldarrek eraikitako zubia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coenonympha panphilus

***Coenonympha panphilus*** Nymphalidae familiako tximeleta bat da. Europa eta Asian zehar eta Afrika ipar-mendebaldean aurkitzen da, baita Euskal Herrian ere.

## Taxonomia 
Lineok deskribatu zuen lehenengo aldiz 1758. urtean *Systema Naturae* liburuan. Hasiera batean emeari eta arrari izen desberdinak eman zitzaizkien eta Moses Harris ingeles entomologoak espezie berekoak zirela zehaztu zuen.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko tximeleta da, 24-30 mm arteko hegal-zabalera du. Itxura eta kolore anitzak har baditzake ere hegalen gainaldeko kolorea laranja-horixka da eta ertzetan banda grisa du. Ertza bera zuria da. Aurreko hegaletako muturretan ozelo txiki bat du. Aurreko hegalaren azpialdea laranja da eta ozelo handi bat agertzen du, atzeko hegalaren azpialdea grisa da. Normalean hegalak tolesturik izaten ditu.

Emea arra baino handiagoa izaten da eta hegalden azpialdea argiagoa izaten du.

Beldarraren kolorea berde argia da eta alboetan lerro zuri bana ditu luzetara.

## Bizi zikloa 
Helduak martxoa/apiriletik urrirarte ikusten dira, izan ere hainbat belaunaldi atera baititzake urtean. Beldarra elikatuko den landareen oinean jartzen ditu arrautzak emeak. Banan bana jartzen ditu gramineoetan (*Cynosurus cristatus*, *Poa annua*, *Poa pratensis*, *Festuca ovina*, *Festuca rubra*, *Agrostis*, *Nardus stricta*, *Anthoxanthum odoratum*, *Deschampsia*, *Dactylis glomerata*...). Negua iristerakoan beldarrak hibernatu egiten du eta udaberrian eratzen du pupa.

## Habitata 
Belardietan bizi da, itsas mailatik hasi eta 2.000 metrotako ar¡ltuera arte.

## Iruditegia 

Irudi:(MHNT) Coenonympha pamphilus marginata - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|Emea.
Irudi:Coenonympha pamphilus - Small Heath 02-2.jpg|Emearen azpialdea.
Irudi:(MHNT) Coenonympha pamphilus - Foret de Bouconne, France - male dorsal.jpg|Arra.
Irudi:Coenonympha pamphilus (49682850157).jpg|Arraren azpialdea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cerro Chañi

**Cerro Chañi**, **Nevado de Chañi** bezala ezagunagoa, Jujuyko Andeetako mendirik altuena da. Bere altuera maximoa 5896 m  da, eta Argentinako Jujuy probintziako gailurrik altuena da. Eskualdeko beste gailur altu batzuk bezala, mundu osoko eskalatzaileek eta mendizaletasun zaleek bisitatzen dute.

Mendi hau izen bereko mendilerroaren zati da, eta zati batek Jujuy eta Salta probintzien arteko muga gisa balio du.

XX. mendearen hasieran egin ziren lehen eskalada zientifiko eta kirolekoak. Argentinako andinismoaren aitatzat jotzen den Federico Reichertek zuzendutako lehen eskalada 1904an egin zen. Johan Reinhard eta Constanza Ceruti arkeologoek 2000. urtean zuzendutako espedizio batean, gailurrean arpilatutako gune arkeologikoen azterketak osatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lastarria sumendia

**Lastarria**, **Azufre** bezala ere ezaguna, Argentina eta Txileren arteko mugan dagoen geruza-sumendia da.

Jose Victorino Lastarria (1817-1888) Txileko intelektual eta politikari ospetsuaren omenez jaso zuen bere izena. Atakamako basamortuko aberastasunak deskribatu zituen, eta bere lanetan "Azufre" sumendia aipatzen du, Rodulfo Amando Philippiren oharrei jarraituz.

## Kanpo estekak
Cuencako artxidiozesia

**Cuencako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ekuadortar artxidiozesia da. 1786ko uztailaren 1ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1957ko apirilaren 9an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Cuencan dago. Egun artzapezpikua Marcos Aurelio Pérez Caicedo da.

## Ordinarioak 
### Cuencako apezpikuak 
### Cuencako artzapezpikuak 
*Manuel de Jesús Serrano Abad (1957-1971)
*Ernesto Álvarez Álvarez (1971-1980)
*Luis Alberto Luna Tobar (1981-2000)
*Vicente Cisneros Durán (2000-2009)
*Luis Cabrera Herrera (2009-2015)
*Marcos Aurelio Pérez Caicedo (2016-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Ernesto Álvarez Álvarez (1970-1971)

## Apezpiku laguntzaileak 
* José Ignacio Checa y Barba (1861-1866)
* Manuel de Jesús Serrano Abad (1954-1956)
* Gabriel Diaz Cueva (1967-1968)
* Bolívar Piedra Aguirre (2019-2022)
* Fernando Ortega Ortega (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Latxaga (argipena)

**Latxaga** hurrengo errealitateak izan daitezke:

* Latxaga, Euskal Herriko mendia, Nafarroa Garaian.
* Latxagako mendilerroa
* Latxaga ibaia Gipuzkoan.
* Jose Maria San Sebastian "Latxaga" euskal idazle donostiarraren izengoitia zen.
* Latxaga, Donostiako etxe ezaguna, Egia auzoan.
Lojako elizbarrutia

**Lojako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ekuadortar elizbarrutia da. 1862ko abenduaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Lojan dago. Egun apezpikua Walter Heras Segarra da.

## Ordinarioak 
* José Ramón Silvestre Masiá y Vidiela (1875-1902)
* Juan José Antonio Eguiguren-Escudero (1907-1910)
* Carlos María Javier de la Torre y Nieto (1911-1919)
* Guillermo José Harris y Morales (1920-1944)
* Nicanor Roberto Aguirre Baus (1945-1956​)
* Juan María Riofrío (1956-1963)
* Luis Alfonso Crespo Chiriboga (1963-1972)
* Alberto Zambrano Palacios (1972-1985)
* Hugolino Cerasuolo Stacey (1985-2007)
* Julio Parrilla Díaz (2008-2013)
* Alfredo Espinoza Mateus (2013-2019)
* Walter Heras Segarra (2019-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merako erlojupekoa (estropada)

**Merako erlojupekoa** () Galiziako traineru-estropada bat da, 2016. urtetik Oleirosen jokatzen dena, Coruñako probintzian. C.D. Mariñeiro Mera taldeak antolatzen du eta ekainean jokatu izan da normalean.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.eus webguneko informazioa
Machalako elizbarrutia

**Machalako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ekuadortar elizbarrutia da. 1954ko uztailaren 26an ezarri zen El Oroko lurralde prelatutza gisa eta 1969ko urtarrilaren 31n elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Machalan dago. Egun apezpikua Vicente Saeteros da.

## Ordinarioak 
### El Oroko prelatuak 
* Silvio Luis Haro Alvear (1954-1955)
* Vicente Felicísimo Maya Guzmán (1956-1969)

### Machalako apezpikuak 
* Vicente Felicísimo Maya Guzmán (1969-1978)
* Jesús Ramón Martínez de Ezquerecocha Suso (1980-1982)
* Néstor Herrera Heredia (1982-2010)
* Luis Antonio Sánchez Armijos (2010-2012)
* Ángel Polivio Sánchez Loaiza (2013-2022)
* Vicente Saeteros (2022-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Hermenegildo Torres Asanza (2007-2018)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Pedro Montero

**Jose Pedro Montero Candia** (Asuncion, 1878ko abuztuaren 1a – *ibidem*, 1927ko ekainaren 7a) paraguaitar sendagile eta politikaria izan zen. Paraguaiko presidentea izan zen 1919tik 1920ra.

Montero Espainiako eta Italiako etorkinen familia batean jaio zen. Medikuntza ikasi zuen Buenos Airesen eta pediatra lanetan aritu zen. Paraguaira itzuli zenean, ospitale bat zuzendu zuen eta pediatriako irakaslea izan zen. Hezkuntzako Kontseilu Nagusiko kide eta Laguntza Publikoko errektore izan zen.

1908an diputatu hautatu zuten, baina 1910ean Argentinan erbesteratu zen, Manuel Gondra boteretik kendu ondoren. Argentinan Alderdi Liberal Erradikaleko kide izan zen.

Paraguain itzuli zenean, Finantza ministro izan zen 1915etik 1916ra. 1916tik 1919ra Paraguaiko presidenteordea izan zen, eta urte horretan Manuel Franco hil ondoren presidente bihurtu zen. Bere agintaldian krisi ekonomikoari aurre egin behar izan zion. Gran Chakon gotorleku batzuk sortu zituen, eta Kolonbia Berriko kolonia ezarri zuen. 1920an agintaldia amaitu zuen.
Killala badia

**Killala badia**,  eta , Irlandako mendebaldean dagoen badia bat da, Mayo konderria eta Sligo konderriaren artean. 

Kilcummin lurmuturra (mendebaldea) eta Lenadoon lurmuturraren (ekialdea) artean hedatzen da, eta bertan Moy ibaia itsasoratzen da.

Badia honetako hego-mendebaldean izen ematen dion Killala udalerria dago.
Guayaquilgo artxidiozesia

**Guayaquilgo artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ekuadortar artxidiozesia da. 1838ko urtarrilaren 29an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1956ko urtarrilaren 22an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Guayaquilen dago. Egun artzapezpikua Luis Cabrera Herrera kardinala da.

## Ordinarioak 
### Guayaquilgo apezpikuak 
* Francisco Xavier de Garaycoa (1838-1851)
* José Tomás de Aguirre y Anzoategui (1861-1868)
* José María Lizarzabaru y Borja (1869-1877)
* Roberto María del Pozo y Martín (1884-1909)
* Juan María Riera Moscoso (1912-1915)
* Andrés Machado Pesantez (1916-1926)
* Carlos María Javier de la Torre (1926-1933)
* José Félix Heredia Zurita (1937-1954)
* César Mosquera Corral (1954-1956)

### Guayaquilgo artzapezpikuak 
* César Mosquera Corral (1956-1969)
* Bernardino Echeverría Ruiz (1969-1989)
* Juan Larrea Holguín (1989-2003)
* Antonio Arregi (2003-2015)
* Luis Cabrera Herrera (2015-)

## Artzapezpiku lagunkidea 
* Juan Larrea Holguín (1988-1989)

## Apezpiku laguntzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salín sumendia

**Salín** Andeetako geruza-sumendia da, Argentina (Salta probintzia) eta Txile (Antofagasta eskualdea) arteko mugan dagoena. 6.029 metroko altuera du.

Bere mendebaldeko hegaletik Quebrada de Salín ibar menditsua sortzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiago Carreras

**Santiago Carreras** (Córdoba, 1998ko martxoaren 30a) argentinar errugbilaria da, joko-zabaltzaile, atzelari eta hegaleko postuetan aritzen dena. 2020-2025 bitartean, Ingalaterrako Gloucesterren jokatu zuen, eta Bathen 2025-2026 denboralditik aitzina. 2019ko abuztuaren 17an egin zuen debuta Argentinako errugbi selekzioarekin, Pretorian, Hegoafrikaren kontra.

## Palmaresa 
### Jaguares 
* Super Rugby
** finalista: 2019
### Jaguares XV 
* Currie Cup First Division
** irabazlea: 2019
### Gloucester Rugby 
* European Challenge Cup
** finalista: 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azoguesko elizbarrutia

**Azoguesko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren ekuadortar elizbarrutia da. 1968ko ekainaren 26an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Azoguesen dago. Egun apezpikua Oswaldo Vintimilla Cabrera da.

## Ordinarioak 
* Gabriel Díaz Cueva (1968-1975)
* Raúl Vela Chiriboga (1975-1989)
* Clímaco Jacinto Zarauz Carrillo (1990-2004)
* Carlos Aníbal Altamirano Argüello (2004-2015)
* Oswaldo Vintimilla Cabrera (2016-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quebrada de Salín

**Quebrada de Salín** ur-ibilgu naturala da, Salín sumendiaren mendebaldean sortzen dena. Sumendiak Txileko Antofagasta eskualdearen nazioarteko muga markatzen du, eta gero mendebalderantz eta iparralderantz doa.

M. Gaviñok Argentina eta Txileren artean partekatutako ur-gorputzetako bat bezala zerrendatu zuen bere txostenean. Hain zuzen ere, 1954an argitaratutako Txileko Geografia Institutu Militarraren mapak erakusten du bere ibaiadarretako bat Socompa sumendiaren ipar-ekialdeko magaletik iristen dela, Andeez haraindiko lurraldetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Collier badia (Mendebaldeko Australia)

**Collier badia**, , Australiako badia bat da, Mendebaldeko Australia estatua eta Ozeano Indikoan. Kimberley eskualdearen kostaldean dago.

Badiak 100 kilometro inguru sakon du.
Chaihuiri ibaia

**Chaihuiri ibaia**, **Aucanquilcha** izenez ere ezaguna, Txileko iparraldeko Andeetako ur-ibilgu naturala da. **Aucanquilcha** sumendiaren ipar-mendebaldeko hegaletan jaiotzen da, eta Antofagasta eskualdean ipar-mendebalderantz doa, larre eta egur ugari dituen kaxoi batetik, Cacisca ibaiarekin bat egiten duen tokiraino. Han sortzen da Chela ibaia.  

Ur-lasterrak laba-ildo handi bat osatzen du, sumendiaren formazioko aldi zaharrenetako batean, *Dacita Chuao* izenez ezagutzen dena, eta 9 kilometro inguruko drainatze bolkanikoa du, munduko coulee handienetako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angèle ederra

**Angèle ederra** () Paul Gauguinek 1889ko udan Pont-Avenen (Bretainia) margotutako margolana da, non Madame Satre erretratatu zuen. Wildensteinen katalogoko 315. erreferentzia du. Orsay museoan dago gaur egun.

## Historia 
Marie-Angélique Satre (1868-1932) Yves Canneveten alaba zen, Pont-Avenen kafe baten jabea, eta Frédéric-Joseph Satreren emaztea, herriko alkate izango zena. Eskualdeko emakumerik ederrenetakoa omen zen. Esker onez, Gauguinek erretratu bat oparitzea erabaki zuen. Protagonistari lana ez zitzaion batere gustatu.

Satre familiaren ezezkoaren ondoren, Edgar Degasek erosi zuen 450 liberatan, 1891ko Hôtel Drouoteko enkantean. Ondoren, 1918an, Ambroise Vollardek erosi zuen 3.200 liberaren truke, eta 1927an Frantziako estatuari eman zion.

Gaur egun, Pont-Avenen margolanari eskainitako kale bat dago: Rue de la Belle Angèle.

## Deskribapena 
Gauguinek perspektibaren eta konposizio espazialaren arau tradizionalak hausten ditu lan honetan. Japoniar estanpen estiloari jarraituz, erretratua hondo apaingarri baten gainean jarritako zirkulu batekin inguratzen du, elkarren artean jarritako plano sorta bat eginez.

Neskaren gala-jantzi tradizionalak, ostatu zurrunak eta letra larriz idatzitako LA BELLE ANGÈLE idazkunak itxura solemnea areagotzen dute. Ezkerrean, Peruko zeramika bat irudikatzen du; familia sustraiak zituen herrialde horretan eta emakumeak haurtzaroa igaroa zuen bertan.

Theo van Gogh-ek, Vincent van Gogh-en anaia eta Gauguin-en martxanteak, margolana estimatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Orsay museoaren webguneko fitxa.
Blanco ibaia (Loa)

**Blanco ibaia** ur-ibilgu naturala da, Andeen mendikatean sortzen da eta Antofagastako Eskualdean mendebalderantz doa ibar handi batetik eta Loa ibaian isurtzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerrang! Sariak

**Kerrang! Saria**, , Erresuma Batuan Kerrang! musika aldizkariak banatutako sariak ziren, nagusiki rock musika ingurukoak. 

Sari banaketa ikuskizunera mundu osoko rock musikari nabarmenak bertaratu eta telebistaz ematen ziren. Londres hirian egiten ziren.

## Aurkezleak
* 2004: Stuart Cable
* 2005: Stuart Cable eta Juliette Lewis
* 2006: Stuart Cable
* 2007: Scott Ian
* 2008: Scott Ian
* 2009: Scott Ian eta Corey Taylor
* 2010: Scott Ian eta Corey Taylor
* 2011: Scott Ian eta Corey Taylor

## Sarituenak
* 1999: Stereophonics (2 sari)
* 2000: Slipknot (3 sari)
* 2001: Papa Roach (2 sari)
* 2003: The Darkness (2 sari)
* 2004: The Darkness (2 sari)
* 2005: Green Day y My Chemical Romance (2 sari)
* 2006: Lostprophets (2 sari)
* 2007: Enter Shikari eta Machine Head (2 sari)
* 2008: 30 Seconds to Mars (2 sari)
* 2009: Slipknot (2 sari)
* 2010: Bullet for My Valentine (2 sari)
* 2011: 30 Seconds to Mars (2 sari)

## Kanpo estekak
Roberte Hamayon

**Roberte Hamayon** (jaiotzez **Nicole Marie Roberte Michel**; Paris, 1939ko apirilaren 29a – *ibidem*, 2025eko martxoaren 18a) frantziar antropologoa izan zen, École pratique des hautes étudesko (EPHE) Ikasketa Zuzendari Ohorezkoa, Erlijio Zientzien atalean (Ipar Asiako Erlijioak), eta Etnologia eta Soziologia Konparatuaren Laborategiko zuzendari ohia (Paris-Nanterre Unibertsitatea).

## Bizitza 
1958an Sorbonan hizkuntzalaritzan eta etnologian lizentziatu ondoren, 1964an errusiera ikasi zuen Institut national des langues et civilisations orientalesen. Lehen doktoretza 1973an egin zuen Université Paris-Dideroten, mongolieraren gramatika aztertuz, eta bigarren doktoretza 1988an Paris-Nanterre Unibertsitatean, mongoliar xamanismoari buruzko tesi batekin.
* 2020: Friburgoko Unibertsitateko Letren eta Giza Zientzien Fakultateko *honoris causa* doktoretza

## Lanak 
* *Chants mongols et bouriates* (1973)
* *Manuel de langue mongole* (1975)
* *Éléments de grammaire mongole* (Marie-Lise Beffarekin batera, 1975)
* ''La chasse à l'âme. Esquisse d'une théorie du chamanisme sibérien* (1988)
* *Taïga, terre de chamans* (1997)
* *The concept of shamanism: uses and abuses* (Henri-Paul Francfortekin batera, 2001)
* *Chamanismes* (2002)
* *Le chamanisme : ou l'art de gagner sa chance grâce à des partenaires imaginaires* (2007)
* *Jouer. Étude anthropologique à partir d'exemples sibériens* (2012)
* *Le chamanisme. Fondements et pratiques d'une forme religieuse d'hier et d'aujourd'hui'' (2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huiculunche ibaia

**Huiculunche ibaia** Antofagastako eskualdean (Txile), ipar-ekialdean, doan ur-ibilgua da, eta Salado ibaian (Loa) isurtzen da.

## Ibilbidea 
Paniri sumendiaren magalean jaio eta ipar-ekialdera egiten du, Salado ibaira (Loa).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sushila Karki

**Sushilik Karki** (Shankarpur, Nepal, 1952ko ekainaren 7a) nepaldar jurista, idazlea eta politikaria da, 2025eko irailaren 12tik Nepalgo behin-behineko lehen ministroa da, herrialdean egondako protesten ondorioz. Nepalgo Gobernua zuzentzen duen lehen emakumea da, eta aurretik Nepalgo Auzitegi Goreneko epaile nagusi izan zen 2016ko uztailaren 11tik 2017ko ekainaren 6ra. Zeregin horretan ere lehen emakumea izan zen.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Karki 1952ko ekainaren 7an jaio zen Shankarpur-eko (Nepal) Kshetri familia batean. Familiako zazpi seme-alabetatik zaharrena da.

Tribhuvan Unibertsitatera joan zen eta 1972an Arte Batxilergoa amaitu zuen. Ondoren, Zientzia Politikoak ikasi zituen Indian. 1975ean Zientzia Politikoetako masterra egin zuen Banaras Unibertsitate Hinduan. Tribhuvan Unibertsitatera itzuli zen Zuzenbidea ikastera, eta 1978an graduatu zen.

## Ibilbide profesionala 
### Lehen pausoak 
1985ean Karki irakasle laguntzaile gisa ari zen lanean Mahendra Campusean, Dharanen. 1990eko Herri Mugimenduan parte hartu zuen, Panchayaten erregimena eraisteko. Biratnagar kartzelan egon zen preso denbora horretan; *Kara* eleberria idatzi zuen gero, bere bizipenetan inspiratuta. Nepalgo Abokatuen Elkargoko abokatu nagusi bihurtu zen 2008an.

### Nepalgo Auzitegi Gorena 
Karki ad hoc epaile izendatu zuten Auzitegi Gorenean, 2009ko urtarrilean. Hurrengo urtean bere postua finko bihurtu zen.

2016ko apirilean Kalyan Shrestha justiziaburuak erretiroa hartu ondoren, Konstituzio Kontseiluak Karkiri proposatu zion kargua hartzea. Ad hoc gisa aritu zen, hurrengo uztailean parlamentuak bere izendapena berretsi zuen arte. 

Justiziaburu gisa jardun zuen lehen emakumea izan zen, eta izendatu zuten unean ezaguna zen zorrotza izateagatik eta ustelkeriaren aurka egiteagatik. Horregatik, bere aurkako oposizioari aurre egin behar izan zion. Gobernuak bere aurka lan egitea leporatu zion, Auzitegi Gorenak Jaya Bahadur Chand Nepalgo poliziaburu izendatzea baliogabetu ondoren. 2017ko apirilean hasi ziren haren aurkako impeachment prozesuak Parlamentuan, Nepalgo Kongresuaren eta CPNren eskutik, eta kargugabetu egin zuten.

Erretiroa hartu ondoren, Karkik autobiografia bat idatzi zuen bere bizitza goiztiarrari eta epaile bizitzari buruz. *Nyaya* izenburuarekin argitaratua, Karkik argudiatu zuen demokrazia sistema judizialaren independentzian oinarritzen dela. Hurrengo urtean *Kara* eleberria argitaratu zuen.

### Nepalgo behin-behineko lehen ministroa 
2025eko Nepalgo protesten ondoren, K. P. Sharma Oli lehen ministroak dimisioa eman zuen. 

Interneteko Discord plataforman egindako kontsulta batzuen ondoren, Sushila Karki behin-behineko lehen ministro izendatu zuten, eta Nepalgo historiako lehen emakumea izan zen kargua betetzen. 2025eko irailaren 12an, behin-behineko lehen ministro kargua zin egin zuen.

## Bizitza pertsonala 
Durga Prasad Subedi-rekin ezkondu zen, 1973an Royal Nepal Airlines DHC-6 hegazkinaren bahiketan parte hartu zuen Nepalgo Kongresuko kidearekin. Banaras Unibertsitate Hinduan ikasten ari zela ezagutu zuten elkar. Gutxienez seme bat dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quehuar sumendia

**Nevado de Quehuar**, **Quevar** edo **Queva** 6.130 m-ko altueran dagoen sumendi bat da, Andeetako mendilerroan kokatua, Salta probintzian, Argentinan. Urte gehienean elurrez estalita dagoen sumendi inaktiboa da, eta kraterraren barruan glaziar txiki bat dauka. Argentinako goi-ordokian dago, 3.800 eta 4.000 m arteko altueran, Argentinako iparraldean. 

## Toponimia 
ezkerrera|thumb|Quehuar sumendiaren beste ikuspegi bat.
Quehuar izena, Cuzcoko hegoaldean zegoen Quehuare etniaren izen bera da, «Incas por privilegio» bezala izendatua. Dirudienez, *Quivar-Guaros* edo *Quehuar-Huaros*, inkak Titikaka aintzirako Copacabanara *mitimae* kolonoak bezala bidaliak izan ziren. Beraz, litekeena da inkek urrutiagoko lekuetara ere bidali izana, Quehuar eskualdera kolono gisa iritsi zitezkeenak.

Honen arrasto bat aurki daiteke Lorandik 1600. urtearen antzeko erreferentzia historiko bat aipatzen duenean, non inkek Chicoana haranetik edo Cuzcotik gertu dagoen *Sikuani* haranetik kolonoak bidali zituztela adierazten den, gaur egun Argentinako ipar-mendebaldearen parte den zonaldera, eta modu berean birkokatu zituzten lekua izendatu zutela. Chicoana herria Salta probintzian dago eta oraindik izen bera mantentzen du.

## Aztarnategi arkeologikoa 
Quehuar sumendia Inken Inperioaren garaiko giza sakrifizio baten hondarrak aurkitu diren mendi bakanetako bat da. Gailurraren punturik garaienetik hurbil, bi zeremonia-egitura inka bitxi aurkitu zituzten. Horietako bat izan liteke *ushniv*-en adibide bakarra, plataforma mailakatu inka, altitude handiko zeremonia-gune batean kokatua.

1999an, Johan Reinhard, Jose Antonio Chávez eta Maria Constanza Ceruti arkeologoek Quehuar-eko gailurrera zuzendutako espedizio batean, neskato inka baten momiaren hondakinak berreskuratu zituzten. Momia hori *capac cocha* zeremonia batean hil zuten, eta altxor-bilatzaileek dinamitatu zuten handik denbora batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somosierrako mendatea

**Somosierrako mendatea**, Espainiako Guadarramako mendilerroan dagoen mendate bat da, Madrilgo Erkidegoa eta Gaztela eta Leon erkidegoaren artean. 1.440 metroko garaiera du.

Somosierra udalerrian dago eta Iparraldeko goi-lautada eta Hegoaldeko goi-lautadaren arteko pasabidea da.
Salado ibaia (Loa)

**Salado ibaia** Antofagasta eskualdeko ur-ibilgua da, Andeetako mendilerroaren mendebaldeko isurialdeetatik Loa ibaian bere urak isuri arte.

Ez da nahastu behar Salado ibaiarekin (San Pedro de Atacama), ezta Salado ibaiarekin (Chañaral) eta Salado ibaiarekin (Juncalito) ere.

## Ibilgua 
30 isurialde termalek baino gehiagok bat egiten dute El Tatiok drainatzen duen sarearen oinean dagoen zuloan. Hegoalderantz pixka bat ibili ondoren, mendebalderantz biratzen da, jatorri bolkanikoko arroken artean kanoi bat landuz. Bere ibilgu ertainean, Toconce ibaiaren urak (5.610 metroko altuera duen Linzor sumendiaren oinean sortzen da) hartzen ditu iparraldetik eta Caspana ibaiarenak hegoaldetik. Eremu horretan, besteak beste, Antofagastako eta Tocopillako etxeko kontsumorako ur-hartune batzuk daude. 

Salado ibaia, arestian aipatutako bi ibaibideen kontribuzioak jaso ondoren, Toconce, Caspana eta Ayquina herrietako biztanleen abereak larratzera bideratutako ibarralde batean barneratzen da. Ondoren, Salado ibaia berriro sartzen da arroilan, eta han dago "Puente del Diablo" deritzona. Bost metroko zabalerako ebaki bat da, eta, handik, sakonera handian igarotzen da ibaia. 

Azkenik, Salado ibaia Loa ibaian isurtzen da, Txileko Iparralde Handiaren ubide nagusian, Chiuchiutik 3 kilometro hegoaldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iparraldeko goi-lautada

**Iparraldeko goi-lautada** edo **Iparraldeko goi-azpilautada**,  edo *Submeseta norte*, Espainiako Iberiar goi-lautadaren iparraldeko eremua da. 

Nagusiki Duero ibaiaren arroa eta Gaztela eta Leon erkidegoari dagokio.
Hegoaldeko goi-lautada

**Hegoaldeko goi-lautada** edo **Hegoaldeko goi-azpilautada**,  edo *Submeseta sur*, Espainiako Iberiar goi-lautadaren hegoaldeko eremua da. 

Hegoalderuntz Sierra Morena arte hedatzen da eta ekialderuntz Iberiar sistema arte. Mendebaldeko eremua Toledoko mendiek Tajo eta Guadiana ibarretan banatzen dute.
Paulinus Chukwuemeka Ezeokafor

**Paulinus Chukwuemeka Ezeokafor** (Nanka, 1952ko irailaren 13a) nigeriar elizgizon katolikoa da. 2007tik 2011ra Awkako apezpiku laguntzailea izan zen eta 2011az geroztik elizbarruti bereko ordinarioa da.

## Bizitza 
thumb|left|Paulinus Chukwuemeka Ezeokafor apezpikuaren armarria.|209x209px1952ko irailaren 13an jaio zen Nigeriako Anambra estatuan. 1959tik 1966ra San Antonio eskolan ikasi zuen, eta ondoren Onitshako Santu Guztien apaizgaitegi txikian. 1976tik 1979ra, filosofia ikasi zuen Ikot Ekpeneko apaizgaitegian, eta 1979tik 1984ra teologia Enuguko apaizgaitegi nagusian. 1982ko abenduaren 18an diakono ordenatu zuten, eta 1984ko ekainaren 30ean apaiz-ordinazioan jaso zuen Awkako orduko apezpiku Albert Kanene Obiefunaren eskutik.

1984tik 1988ra, Ezeokaforko bikario gisa aritu zen eta geroago Awgbuko Santu Guztien elizako parroko gisa. 1984tik 1992ra elizbarrutiko kapilau militar eta notario gisa ere aritu zen. 1992an Erromara joan zen ikasketak jarraitzera, eta han teologia moraleko doktoretza lortu zuen Gurutze Santuaren Pontifize-Unibertsitatean 1995ean. Nigeriara itzuli ondoren, Akpuko San Domingo Savio apaizgaitegi txikiko errektore bihurtu zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silala ibaia

**Silala ibaia**, **Siloli** ere deitua, nazioarteko ibaia da, Andeetako goi-lautadan kokatua, Bolivia eta Txile artean. Boliviako Potosí departamentuan du jatorria, eta, handik, ur-ibilguak 56 kilometro egiten ditu, bi herrialdeen arteko nazioarteko muga zeharkatuz, lehen San Pedro de Inacaliri ibaian, eta, ondoren, Loa ibaian isuri arte, Txileko Antofagasta eskualdean.

Ur-ibilgu hau Boliviako eta Txileko gobernuen arteko liskar baten erdigunea izan zen, bere izenari, izaerari, ibilbideari eta erabilerari dagokienez, eta Nazioarteko Justizia Auzitegian ezaugarri horiek zehazteko demanda bat aurkeztera ere iritsi zen, kasu hori 2016 eta 2022 artean aztertu zelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Silala ibaiaren inguruko topografia
San Lorenzoko elizbarrutia

**San Lorenzoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren paraguaitar elizbarrutia da. 2000ko maiatzaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza San Lorenzon dago. Egun apezpikua Joaquín Hermes Robledo Romero da.

## Ordinarioak 
* Adalberto Martínez Flores (2000-2007-2014)
* Joaquín Hermes Robledo Romero (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazioarteko ibai

Nazioarteko zuzenbidean, **nazioarteko ibaia** edo **nazioarteko ur-ibilgua** bi estatu edo gehiagoren lurraldeak zeharkatzen edo banatzen dituen ur-ibilgua da; horrela, kontzeptuak mugaz gaindiko nahiz mugako ibaiak bil ditzake.

## Motak 
[thumb|236x236px|[Colorado (ibaia)|Colorado ibaiaren mapa. Coloradon (AEB) jaio eta Kalifornia Beherean (Mexiko) itsasoratzen da.]]

### Mugaz gaindiko ibaiak 
Mugaz haraindiko ibaiak, nazioarteko ibaiak ere deituak zentzu hertsian, estatu batean sortu, beste batekin muga zeharkatu eta beste estatu batetik igarotzen direnak dira.

Nazioarteko ibaien adibideak hauek dira: Ganges, India eta Bangladesh zeharkatzen dituena; Danubio, Alemania, Austria, Eslovakia, Hungaria, Kroazia, Serbia, Errumania, Bulgaria, Moldavia eta Ukraina zeharkatzen dituena; Colorado, Estatu Batuak eta Mexiko zeharkatzen dituena; eta Nilo, Uganda, Hego Sudan, Sudan, Egipto, Ruanda, Tanzania, Kenya, Etiopia, Burundi, Kongoko Errepublika Demokratikoa eta Eritrea zeharkatzen dituena.

### Mugako ibaiak 
Mugako ibaiak, ibai mugakide ere deituak, bi Estaturen edo gehiagoren arteko muga ezartzen dutenak dira. Ibai mugakide baten adibidea da Río de la Plata, Argentina eta Uruguai zatitzen dituena bere ibilgu osoan, edo Bravo ibaia, Estatu Batuen eta Mexikoren arteko mugaren zati handi baten muga definitzen duena.

Ibaiek mugaz gaindikoa eta mugakoa izan daitezke; adibidez, Parana ibaia, Brasilen jaioa, gero herrialde horren eta Paraguairen arteko muga bihurtzen da, eta Paraguaikoa Argentinarekin, edo Tajo ibaia, Espainian jaioa, Espainia eta Portugalen arteko muga ezartzen du, eta gero Portugalen zehar igarotzen da Ozeano Atlantikoraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garagartza plaza

**Garagartza plaza**, herri hizkeraz **Prazoleta**, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen plaza bat da, Goierri eskualdean. Erdigunean egon arren, Ordiziako Alde Zaharretik kanpo eta iparraldean dago.

Erdian iturri bat du. 1990eko hamarkadaren amaieraldera guztiz zaharberritua izan zen eta ordurarte zuen zuhaiztia kendua eta oinezkoentzako plaza bilakatua, ordurarte ibilgailuak aparkatzen baitziren.

Urtero irailaren aurreneko astekenean egiten den Euskal Jaietan ganadu feriaren kokalekua da.
María Herminia Sabbia y Oribe

**María Herminia Sabbia y Oribe** (1883–1961) uruguaitar poeta izan zen.

## Bizitza 
María Herminia Sabbia y Oribe María Luisa Oribe Montiel noble uruguaitarraren eta Roberto Sabbia Pavian jaiotako konde italiarraren alaba izan zen. Bi ahizpa izan zituen: Ida Sabbia y Oribe eta Estela Sabbia y Oribe.

1898an, nerabezaroan idatzitako poema liburu bakarra argitaratu zuen, *Aleteos* izenekoa, eta lehen orrialdeetan Angelo de Gubernatis, Eduardo Acevedo Díaz, Carlos Roxlo eta Arturo Giménez Pastorren laudorioak jaso zituen. Liburu horrez gain, Uruguaiko eta nazioarteko hainbat literatura aldizkaritan kolaboratu zuen, eta bere testu batzuk Raúl Montero Bustamanteren *El Parnaso Oriental* antologian agertu ziren. Aldizkari horien artean, *El Uruguay Ilustrado*,​ *Tabaré* eta Montero Bustamante beraren *Revista Literaria* zeuden. Politikan ere aktiboki aritu zen, Alderdi Nazionaleko emakumeen sektoreko kide izanik.

## Estiloa eta gaiak 
Montero Bustamanteren esanetan, bere poemak «orokorrean gai samur edo familiarrek inspiratzen zituzten», eta horregatik jasotzen zituen «kritikarien goraipamenak». Bestalde, Sarah Bollok poeta «erromantiko eta delikatu» deitu zion, gai intimo eta ezagunen inguruan kokatzen ziren poemen egile, erlijioarekiko joera handia zuena.

## Lanak 
* *Aleteos* (1898)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andromeda (Rembrandt)

***Andromeda***, baita ere ***Andromeda arroketan kateatuta***, taula gaineko olio-pintura bat da (34,1x25 cm), 1629an Rembrandt Harmenszoon van Rijn margolariak egina. Rembrandten obraren multzoan, intentsitate dramatiko handiko taula txiki hau artistak gai mitologiko bat irudikatu zuen ezagutzen den lehen pintura da. Hagako Mauritshuis museoan dago jasota.

## Gaia 
Kasiopea, Etiopiako erregearen emaztea eta Andromedaren ama zen. Bere edertasunaz harrotzen zen, ondorioz, Poseidonen haserrea eraginez. Bere harrotasunagatik zigor gisa, Jainkoak itsasertza beldurtzeko bidali zuen itsas-munstro bat; harekin bukatzeko Kasiopeak bere alaba eman beharko zion. Arroka bati loturik, dontzeila bere patuari utzia izan zen; hala agertzen da pintura honetan, Pertseo salbatzera iritsi baino lehen. 

Andromeda biluzik itsasertzetik hurbil zeuden arroka batzuetara kateatuta zegoen, munstroaren zain, bere kasa abandonatuta. Pertseok, pasaeran, dontzeila ederra ikusi zuen eta haren gurasoekin itun bat egin zuen: neska salbatu egingo zuen berarekin ezkontzen uzten bazioten. Erregeak eta erreginak, ez oso gusturaz, onartu zuten eta, ondorioz, Andromeda salbatu zen.

## Deskribapena 
Artistak Leidenen egindako egonaldian egin zuen margolana; han bere lanetako asko Ovidioren *Metamorfosiak* lanetik ateratako gai mitologikoetakoak izan ziren. Izan ere, hurrengo urtean egin zuen *Jeremiasekin* lotura asko ditu argiaren trataeran, argi eta itzal arteko jokoan. *Jeremias*en ere atzealdeko hondoa ez dago zainduta. 

Andromedaren irudia ia biluzik irudikatu zuen Rembrandtek. Hasieran, artistak hankak margotu zituen ere bai, baina gero oihal batez estali zituen.

Tradizioz, munstroa eta heroi salbatzailea eszena berean aurkeztu ohi ziren. Rembrandten koadroan, ordea, tradizio horrekin hausten da: artistak nahiago izan zuen Andromedaren irudia isolatu, patetismo guztia eskuinera begiratzen duen aurpegi desesperatuan kontzentratuz; horrek tentsioa sortzen du eszenan.

Neska gaztea ere ez da ohiko printzesa ederra, neska izutua baizik. Rembrandtek arbuiatu egiten zuen edertasun idealizatua. Naturan edertasun perfektua ez zela existitzen uste zuen, eta horregatik emakumeak ikusten zituen bezala margotzen zituen, hau da, inperfektuak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Andromeda*.

## Kanpo estekak 
* : Margolanari egindako errestaurazioari kritika.
Akelarretan

***Akelarretan*** abestia Zetak taldeak 2020an *Zeinen ederra izango den* albumean plazaratu zuen kanta da.

2020ko apirilaren 24an argitaratu zen, Covid-19 pandemia gertatzen zen bitartean.

2025ko Mitoaroa ikuskizun sailean ere erabili zuten kantuetako bat da hau. 

Fitxategi:Zetak (51433410299).jpg|Pello Reparaz
Fitxategi:Mitoaroa2 ikuskizunaren hasiera.jpg
Fitxategi:Zetak-en Mitoaroa ikuskizuna2.jpg

## Hitzak 
Hitz hauek Covid-19 pandemiaren garaian idatzi zirela kontuan hartu behar da, indar handiago hartzen dute horrela kokatuz gero. Hauek dira abestiaren lehen hitzak:
*Akelarretan elkartuko gara*
*Galdutako denboraren seme-alabak*
*Tentaldirik luzeena piztuko da azkenean*
*Odolberoen erreinuan*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zetak

## Kanpo estekak 
* Zetak Spotify
* Zetak Youtube
* ZETAK. &#x20;(2020-04-19).&#x20;*Akelarretan - Mitoaroak I.* *Youtube, Iruñea*
* Akelarretan. (Youtube, Zetak.
Begi beltz

***Begi beltz*** abestia Zetak taldeak 2023an Aaztiyen albumean plazaratu zuen kantuetako da.

2025ko Mitoaroa ikuskizun sailean ere erabili zuten kantuetako bat da hau. 

Fitxategi:Zetak (51433410299).jpg|Pello Reparaz
Fitxategi:Mitoaroa2 ikuskizunaren hasiera.jpg
Fitxategi:Zetak-en Mitoaroa ikuskizuna2.jpg

## Hitzak 
Hau da abestiaren hasiera:
*Begi beltz haiekin maiz*
*Gauetan oroitzen naiz*
*Bizikleta hura, ni gidatzen ta magalean zu*
'*Begi beltz haiekin maiz*
*Garai ederrekin maiz"
*Gauetan oroitzen naiz*
*SMS bat Ken Zazpiren esaldi batekin*
*Garai ederrekin maiz*

*Oroitzen al zara gau harekin*
*Gentzaren larrean kantatzen Zapalduen Olerkia*
*Eta etxera berandu heltzeaz*
*Azken muxu bat Jaustaren portalean'''

:[...]
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zetak

## Kanpo estekak 
* Zetak Spotify
* Zetak Youtube
* Begi beltz. (Youtube, Zetak).
Gamoniteiru mendatea

**Gamoniteiru mendatea**, , Espainiako iparraldeko Quirós udalerrian dagoen mendate bat da, Asturias erkidegoan. 1.791 metroko garaiera du.
Hugh Roe O'Donnell

'''Hugh Roe O'Donnell**, , baita **Red Hugh O'Donnell'* izenez ezaguna (1572ko urriaren 20a, Tyrconnell, Irlanda - 1602ko abuztuaren 30a, Simancasko gaztelua, Espainiako Erresuma), irlandar jauntxoa eta buruzagi matxino bat izan zen.

Tyrconnellgo jauna izan zen, 1595-1603 arteko Bederatzi Urteko Gerran zehar Irlandan ingelesen aurka irlandar matxinaldiaren buruzagia izan zen.

Matxinaldiak porrot egin ondoren Espainiako Erresumara ihes egin zuen, bertan babes hartuz. Ailegatu eta gutxira zendu zen.

## Zinema 
* *The Fighting Prince of Donegal'' (1966), Hugh Roe O'Donnellen bizitzan oinarritutako filma.
Aerin Lauder

**Aerin Rebecca Lauder Zinterhofer** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1970eko apirilaren 23a) estatubatuar  enpresaburua eta oinordeko aberatsa da.

## Bizitza 
### Familia eta hezkuntza 
Gurasoak Jo Carole Lauder (sortzez Knopf) eta Ronald Lauder izan zituen. Aita Estatu Batuetakoa izan zen. Austriako enbaxadorea Ronald Reagan presidentearen agintaldian, eta Juduen Munduko Kongresuko presidentea. Estée Lauder kosmetikoen enpresaburuaren eta Joseph Lauderren biloba da. Ahizpa bat du, Jane Lauder Warsh.

Lauder Pennsylvaniako Unibertsitatean graduatu zen. Familia enpresan lan egin zuen unibertsitate sasoian eta ostean. Gero, Pennsylvaniako Unibertsitateko Annenberg Komunikazio Eskolan ikasi zuen.

### Ibilbidea 
Lauder Estée Lauder Companyren estilo eta irudi zuzendaria da eta AERIN izeneko kosmetika, perfume, moda eta altzari linea propioa sortu zuen. Altzari eta osagarrien bilduma ere badu.

2019. urtean 16 milioi akzio zituen Estée Lauder Companysen, eta 2.700 milioi dolarreko balioa zuen. Forbes 400 aberatsenen zerrendan 319 postua egon zen.

## Lanak eta argitalpenak 
* Lauder, Aerin, Christine Pittle eta Simon Upton. *Beauty at Home* (euskaraz: Edertasuna etxean). New York: Clarkson Potter, 2013.   OCLC 
* Smith, Clinton Ross, eta Aerin Lauder. *Veranda: El romance de las flores*. 2015. Hitzaurrea: Lauder.  9781-6-183-7179-9 OCLC 
* (Ingelesez) Lauder, Aerin. *Aspen Style*. New York: Assouline, 2017.  9781614286226
* (Ingelesez) Lauder, Aerin. *Palm Beach*. New York: Assouline, 2019.  9781614288626

## Bizitza pertsonala 
1996. urtean, Aerin Lauder Eric Zinterhofer finantza gizonarekin ezkondu zen zeremonia judu batean, Wainscotten (New York). Zinterhofer inbertsio-bankaria  Searchlight Capital Partners kapital pribatuko enpresaren sortzaileetako bat izan zen eta Apollo Global Management-eko komunikabideen eta telekomunikazioen inbertsioen zuzendarikide ohia. Bikotea New York hirian eta East Hamptonen (New York estatua) bizi izan da bi semeekin. Beste etxebizitza batzuk ere baditu Aspen (Colorado) eta Panamako Pazifikoko kostaldean, esaterako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* AERIN
Jane Lauder

**Jane Lauder Warsh** (New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1973ko uztailaren 1a) estatubatuar enpresaburua eta oinordeko aberatsa da.

## Bizitza 
### Familia 
Gurasoak Jo Carole Lauder (sortzez Knopf) eta Ronald Lauder izan zituen. Aita Estatu Batuetakoa izan zen. Austriako enbaxadorea Ronald Reagan presidentearen agintaldian, eta Juduen Munduko Kongresuko presidentea. Estée Lauder kosmetikoen enpresaburuaren eta Joseph Lauderren biloba da. Ahizpa bat du, Aerin Lauder.

### Ikasketak 
Chapin eskolan eta Stanfordeko Unibertsitatean graduatu zen.

### Enpresaburu bilbidea 
Estée Lauder Companys Inc. 1946an sortu zuten Estée Lauderrek eta haren senar Josephek, edertasun-produktuei begira eta arrakasta lortzeko bultzadarekin.

Hirugarren belaunaldiak, William, Aerin eta Jane barne, aktiboki parte hartzen du konpainiaren gidaritzan, Jane Lauder 1996. urtean familiaren negozioan sartu zelarik. 2013. urtean, Estée Lauder's Origins, Darphin, and *Ojon* marketako presidente global eta zuzendari nagusi izendatu zuten. Estée Lauder-eko presidenteorde exekutiboa eta datu zuzendaria da, eta konpainiaren Clinique unitatea ere zuzentzen du, aretoetan askotan saltzen den skincare lerroa.

2009an Estée Lauder-en zuzendaritza-batzordean kidetza lanean hasi zen, eta Eventbrite-ko kontseiluan ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak