Tabako Gailurra

**Tabako Gailurra** (**Tabako Elkarrizketak**, **Tabako Konferentzia** edo, besterik gabe, **Taba**) Israel eta Palestinako Aginte Nazionalaren arteko elkarrizketak izan ziren, 2001eko urtarrilaren 21etik 27ra bitartean, Egiptoko Taba herrian, Sinai penintsulan. Bake elkarrizketen helburua Israelen eta Palestinaren arteko gatazkari amaiera emango zion azken estatusaren negoziazioei ekitea zen. Goi-bileraren amaieran negoziatzaileek beraiek aitortu zutenez, beste bake-konferentziarik inoiz baino gertuago egon ziren behin betiko akordioa lortzetik. Israelgo lehen ministro Ehud Baraken gobernuak 2001eko urtarrilaren 27an amaitutzat eman zituen elkarrizketak, Israelgo Parlamenturako hauteskundeak gertu zeudelako, eta Ariel Sharonen gobernu berriak ez zituen inoiz berriro hartu.

## Testuingurua 
2000ko uztailean Camp Davideko negoziazioek huts egin, Taba Goi Bilera Israelgo lehen ministro Ehud Barakek eta Palestinako presidente Yasir Arafatek parte hartu zuten. Camp Daviden porrotaren ondoren, Bigarren Intifada hasi zen, 2005era arte luzatuko zena.

Bi aldeak Washingtongo Aire Armadaren Bolling basean bildu ziren aurretik, Bill Clinton presidente estatubatuarrak 2000ko abenduaren 19tik 23ra bitartean ostatu hartuta. Israelen aldetik, Shlomo Ben Ami kanpo arazoetako ministroa joan zen, eta palestinarren aldetik, berriz, Saeb Erekat negoziatzaile nagusia, Yasser Abed Rabbo ministroa eta Mohammed Dahlan Gazako Zerrendako segurtasun burua. Clinton presidenteak hainbat konpromiso-proposamen aurkeztu zituen ("Clintonen parametroak" bezala ezagutzen direnak). Abenduaren 28rako goi-bilera bat antolatu zen Sharm el-Sheijen, Hosni Mubarak Egiptoko presidentea bitartekari zena. Palestinarrek oraindik ez zituztenez Clintonen parametroak onartu, Ehud Barakek ez joatea erabaki zuen.

Israelgo hauteskundeen hurbiltasunak eta George W. Bush AEBetako presidente berriak kargua hartzeak, Ekialde Hurbilean bake-akordio bat lortzeko interes gutxiago izanik, alderdiak premiatu zituzten eta Egiptoko Taba hirian beste goi-bilera bat adostera eraman zituzten. Egoera ez zen bereziki pozgarria hain kontrako testuinguruan. Yasir Arafatek hauxe esan zion Ahmed Qurei eszeptiko bati, Palestinako negoziazio-taldeko kideari: "Zoaz; eraman zure kideak eta egin ezazu ongi deritzozuna. Zure kideek eta zuk adostutako edozer gauza babestuko dut". Israelen aldetik, Ariel Sharon oposizioko buruak ohartarazi zuen bere alderdiak ez zuela akordioa beteko hauteskundeak irabazi. Estatu Batuetako ordezkaririk ez zen agertu.

## Jarrerak 
### Israelgo abiapuntua 
Tabako goi-bileraren hasieran, Israelek hiru alderdi nagusiri eutsi zien:

* Errefuxiatu palestinarrek Israelgo Estatura itzultzeko duten eskubidea ukatzea.

* Haram al-Sharif edo Tenplu Mendiaren gaineko edozein subiranotasun mota ukatzea.
* Asentamendu-bloke handiak (Zisjordaniako kolono juduen % 80 eta Gazako Zerrenda barne) Israelen subiranotasunaren pean geratuko lirateke.

### Moratinosen agiri ofiziala 
2001eko urtarrilean, Ekialde Ertaineko Bake Prozesurako Europako Ordezkari Bereziak, Miguel Ángel Moratinosek, "Moratinosen dokumentu ofiziala" izenez ezagutzen zen dokumentu bat aurkeztu zuen, Taba goi-bileraren emaitza deskribatzen zuena. Dokumentu hori ofiziala ez den arren, bi aldeek onartu zuten Taban egin ziren "estatus iraunkorrari" buruzko negoziazioen emaitzen deskribapen nahiko zehatza zela. Jarrera bateratuak lortzeko moduak aurkitzeko helburuarekin, lurraldea, Jerusalem, errefuxiatu palestinarrak eta segurtasun-alderdiak bezalako eremuetan aurkeztutako jarrerak deskribatzen zituen. "Era berean, bi aldeen artean alde eta hutsune handiak daudela erakusten du, eta etorkizuneko negoziazioetan konpondu beharko direla". Laburbilduz, Moratinosen dokumentu ofiziosoak honako hau aipatzen du:

#### Territorio 
Bi aldeak bat datoz, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 242 Ebazpenean ezarritakoaren arabera, 1967ko ekainaren 4an zeuden armistizio lerroak izango zirela Israel eta Palestinaren arteko mugak ezartzeko oinarria. Israelek bere eskaerak Palestinako lurraldearen % 6ra murriztu zituen, eta inguruko %3a lurralde-konpentsazioa proposatu zuen. Palestinarrek, berriz, %3 inguruko israeldar anexioa proposatu zuten, baita antzeko tamainako lurralde-konpentsazioa ere. Israelen proposamenak palestinarren subiranotasuna ekarriko zukeen, Zisjordaniako azaleraren % 97 inguru.

#### Zisjordania 
Bi aldeek Zisjordaniako beren mapak aurkeztu zituzten, lurraldearen eta asentamenduen inguruko eztabaidetarako oinarri izan zirenak. Israeldarrek bi mapa aurkeztu zituzten, eta palestinarrek haien inguruan eztabaidatu zuten. Palestinarrek, berriz, mapa argigarri batzuk aurkeztu zituzten, Zisjordaniako interes israeldar gisa zer ulertzen zuten azaltzeko. Israelgo alderdiak adierazi zuen Clintonen parametroek asentamendu-blokeen anexioa aurreikusten zutela, palestinar gutxi bizi ziren eremuetan. Alde palestinarra ez zegoen ados parametroen interpretazio horrekin, eta ez zuten onartu asentamendu-blokeen anexioa barne hartzen zuen proposamenik. Negoziatzaile palestinarrek adierazi zuten blokeak anexionatzeak kalte nabarmena eragingo ziela palestinarren interesei eta haien eskubideei, eta bereziki Israelek anexionatu nahi zituen eremuetan bizi diren palestinarren eskubideei.

#### Gazako Zerrenda 
Inork ez zuen Gazako Zerrendako maparik aurkeztu. Inplizituki onartzen zen eskualde hori palestinarren subiranotasun osoaren pean geratuko zela, baina oraindik xehetasunetan lan egin behar zen. Israelgo kokaleku guztiak ebakuatu beharko lirateke. Palestinarrek adierazi zuten hori 6 hilabeteren buruan lor zitekeela, baina israeldarrek ez zuten onartu. Bi aldeek adostu zuten pasabide bat egongo zela Gazako Franjaren iparraldearen (Beit Hanun) eta Hebrongo Gobernazioaren artean, baita Zisjordaniak eta Gazako Franjak lurraldeka lotuta egon behar zutela ere.

#### Jerusalem 
Bi aldeek, hasiera batean, Clintonen parametroen iradokizuna onartu zuten: palestinarren subiranotasuna Jerusalemgo auzo arabiarretan aplikatzea, eta Israelen subiranotasuna hiri honetako auzo juduetan. Alde biek hiri ireki baten ideiaren alde egin zuten. Israelek onartu zuen Jerusalem izango zela bi estatuetako hiriburua: Yerushalaim, Israelgo hiriburua, eta Al-Quds, Palestinako hiriburua. Bi aldeek onartu zuten hiriaren alde bakoitzean kokatutako leku santuen gaineko kontrolaren printzipioa. Israelek Deitoreen Harresiaren gainean duen subiranotasuna onartuko litzateke, baina oraindik ez da delineatu toki sakratu horren eremua, eta, batez ere, Clintonen parametroetan onartzen den eta Deitoreen Harresia osatzen duen judaismoarentzako espazio sakratuarekiko lotura. Bi aldeak ados zeuden Haram al-Sharif/Tenpluaren Mendiaren auzia konpontzeke zegoela.

#### Errefuxiatuak 
Palestinarrek eta israeldarrek negoziazioetarako oinarri egokitzat jo zituzten dokumentu estraofizialak trukatu zituzten. Bi alderdiek adostu zuten akordio bat hartzea erraztuko zutela printzipioak eta erreferentziak onartzea. Abiapuntu gisa, adostu zen bi aldeek adostu beharko zutela errefuxiatu palestinarren arazoari konponbide justu bat ematea, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluaren 242. ebazpenaren arabera, Nazio Batuen Batzar Nagusiaren 194. ebazpena inplementatzera eramango zuena. Israelgo alderdiak adierazi zuen bere jarrera itzulera-eskubidea honako programa hauetako baten esparruan aplikatuko zela:

# Itzultzea eta aberriratzea:
## Israelera.
## Israelekin trukatutako lurralde batera.
## Palestinako Estatuari.
# Birgaitzea eta birkokatzea
## Errehabilitazioa hirugarren herrialde batean.
## Beste herrialde batean kokatzea.

Bi aldeak ados agertu ziren UNRWAk bost urteko epean pixkanaka desagertu beharko lukeela.

Israelgo alderdiak herrialde arabiarretako etorkin juduen konpentsazioaren arazoa onartzeko eskatu zuen, baina onartu zuen palestinarrek ez dutela inolako erantzukizunik gai honetan, eta ez dela alde biko arazoa. Alde palestinarrak desjabetutako jabetzak errefuxiatuei itzultzeko gaia planteatu zuen. Israeldarrek uko egin zioten.

#### Segurtasuna 
Israelgo alderdiak Palestinako lurraldean alerta goiztiarreko hiru estazio izatea eskatu zuen. Gainera, Israelgo alderdiak esan zuen Palestinako Estatua desmilitarizatuta egongo zela, Clintonen parametroetan proposatutakoaren arabera. Palestinarren alderdia prest agertu zen armen erosketan muga bat onartzeko eta arma mugatuak dituen estatu gisa definitzeko.

Bi aldeek onartu zuten Palestinako Estatuak erabateko subiranotasuna izango zuela bere aire-espazioaren gainean. Alde israeldarrak Palestinako eskubide aeronautiko guztiak nazioarteko araudiaren arabera errespetatzea onartu zuen, baina nagusiki Israelek kudeatutako aire-kontroleko sistema bateratu bat ezartzea bilatu zuen. Gainera, Israelek Palestinako aire-espaziora sartzea eskatu zuen operazio militarretarako eta entrenamenduetarako.

Israelgo alderdiak 36 hilabeteko epean Zisjordaniatik erretiratzea onartu zuen, Jordan Haranean 36 hilabeteko aldi gehigarri batekin, nazioarteko indar batekin batera. Palestinako alderdiak uko egin zion Zisjordaniatik erretiratzeko 36 hilabeteko epeari, palestinarren eta israeldarren arteko tentsioak areagotuko zituen prozesu luze baten inguruan kezkatuta agertu baitzen.

Israeldarrak larrialdiko bost estazio mantentzea eta martxan jartzea eskatu zuen Palestinakoa izan daitekeen lurraldean (Jordan haranean); palestinarren kontraproposamena, berriz, larrialdiko gehienez bi estazio baimentzea zen, betiere behin betiko desegin aurretik epe mugatu bati lotuta bazeuden. Alde palestinarrak uko egin zion larrialdi egoeretan tropa israeldarrak lurralde palestinarrean hedatzen uzteari, baina prest agertu zen egoera horietan nazioarteko indarren presentzia kontuan hartzeko, eta, bereziki, segurtasun arloko eskualdeko lankidetza-ariketen testuinguruan.

Bi aldeak prest agertu ziren segurtasunaren arloko lankidetzaren garapenean eta terrorismoaren aurkako borrokan konpromisoa hartzeko.

Palestinarrak itxaropentsu agertu ziren akordioak nazioarteko mugen eta mugen gaineko palestinarren subiranotasuna onartzeko aukeraz.

### Beste iturri batzuetan aipatutako jarrerak 
Israelek Palestinako lurraldearen eta aire-espazioaren gaineko kontrol militarrari eutsi nahi zion larrialdi egoeretan, ez palestinarren balizko mehatxu batengatik, ekialdetik zetozen beste mehatxu batzuengatik baizik. Palestinarrak nazioarteko indarrak onartzeko prest agertu ziren.

Palestinarrek ezin zuten onartu Jerusalem ekialdeko Giv 'at Ze' ev eta Ma 'ale Adumim kokaguneen anexio israeldarra. Israelek Zisjordaniako kokalekuak hedatzen jarraitu nahi zuen. Palestinarrek ez bezala, Israelek ez zuen Ekialdeko Jerusalem Zisjordaniako zatitzat jotzen, ezta bertako biztanle israeldarrak kolonotzat ere.

## Negoziazioen amaiera 
### Adierazpen ofiziala 
Tabako goi-bilera ofizialki amaitu zen adierazpen bateratu batekin. Adierazpen horretan, besteak beste, honako puntu hauek jaso ziren:

### Bestelako adierazpenak 
Ahmed Qureik, Tabako goi-bileran Palestinako ordezkarietako batek, Yasir Arafat Palestinako presidenteari jakinarazi zionez, "akordioa posible da etorkizunean negoziatzaile israeldar berberekin hitz egiten badugu eta uzten dugun puntutik berriro hartzen badugu. Bestela, Jainkoak lagun gaitzala".

### Negoziazioen amaieraren arrazoiak 
Negoziazioen amaiera, oro har, Israelgo hauteskundeetatik eta Bill Clintonen agintaldiaren amaieratik eratorritako egoera politiko berriei egozten zaie. Ezin zen akordiorik itxi Clintonek presidentetza utzi eta Ehud Barak bi asteren buruan berrautaketara aurkeztu zenean. "Aurrerapenak egin genituen, aurrerapen nabarmenak. Inoiz baino gertuago gaude azken akordio bat ixteko aukeratik ", esan zuen Shlomo Ben Ami Israelgo negoziatzaileen buruak. Saeb Erekat Palestinako homologoak esan zuen: "Min ematen dit ariman hain gertu geundelako... Sei aste gehiago behar ditugu akordioa idazteko ".

### Ariel Sharonek uko egin die elkarrizketei 
Hurrengo hilabetean, Likud eskuineko alderdiko hautagai Ariel Sharonek Ehud Barak garaitu zuen hauteskundeetan, eta 2001eko otsailaren 6an Israelgo lehen ministro izendatu zuten. Sharonen gobernu berriak erabaki zuen bake elkarrizketak hain maila handian ez hastea. Hauteskundeak egin eta berehala, eta gobernua aldatu aurretik ere, 2001eko otsailaren 8an, Israelgo Kanpo Arazoetako Ministerioaren adierazpen instituzional batek hau adierazi zuen:

Lehen ministroak eta Ehud Barak Defentsa ministroak gaur gauean argitu dutenez, Palestinako Aginte Nazionaleko idazkariarekin egin berri diren negoziazioetan jorratutako ideiak, Camp Davideko goi-bileran eztabaidatutakoak eta Clinton presidenteak bere agintaldiaren amaieran egindako proposamenak barne, ez dira lotesleak Israelen osatuko den gobernu berriarentzat. George Bush presidenteari bidalitako gutun batean, Barak lehen ministroak adierazi du bere gobernuak ahalegin guztiak egin dituela Palestinaren eta Israelen arteko gatazkari amaiera emateko, baina ahalegin horiek ez zutela fruiturik eman, batez ere palestinarren buruzagitzaren konpromisorik ezagatik. (...) Gutuna bidali aurretik, Barakek Bill Clinton presidente ohiarekin hitz egin zuen eta azken hilabeteetan eztabaidatutako ideiak Israelgo gobernu berriarentzat lotesleak ez direla adostu zuten. Barak lehen ministroak ere jarrera hori helarazi nahi die Europar Batasuneko buruei eta Arafat presidenteari.

## Ondorioak 
2002ko ekainean, Bigarren Intifadaren puntu gorenean eta milizia palestinarren gaineko kontrola galdu zuelako akusazioen aurrean, Yasir Arafatek Israelgo Haaretz egunkariari adierazi zion prest zegoela Taba ren proposamena onartzeko. Israelgo gobernuak erantzun zuen proposamen hori jada ez zegoela mahai gainean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak