Aste Santua Melillan

**Melillako Aste Santua** tradizio katolikoko ospakizun erlijiosoa da, eta urtero egiten da Melillako (Espainia) hiri autonomoan, Garizumako azken astean, Erramu Igandearen eta Berpizkunde Igandearen artean. Afrika iparraldeko Eliza katolikoaren herri-erlijiotasunaren adierazpenetako bat da, eta hiriko kultura- eta debozio-adierazpen garrantzitsuenetako bat.

Malagako Elizbarrutiari atxikitako hainbat *ermandadek* eta *kofradiek* antolatua, ospakizun honek elementu liturgikoak, prozesionalak eta artistikoak konbinatzen ditu, Andaluziako Aste Santuaren eragin handia islatuz, batez ere Malaga eta Granadarena. Prozesioak Melillako erdigune historiko eta modernoko kale nagusietan zehar ibiltzen dira, eliz musika, irudi erlijiosoak, apaindutako pasabideak eta nazarenoak lagun dituztela, biltze eta herri-suhar giroan.

## Historia 
### Aro Modernoa 
[thumb|[Erramu Igandea]]
Melillan Aste Santua ospatzearen jatorria 1497an hiria Gaztelako Erreinuan sartu ondorengo lehen urteetan dago. 1498an, Vera Cruzeko Kristoren lehen prozesioa dokumentatu zen, Melillako kofradiakide tradizioaren sortze-eguntzat hartua. Fede adierazpen hau, hirian finkatu ziren lehen kristauek antolatu zuten, gehienbat Gaztelako soldadu eta funtzionariek, penintsulako hegoaldeko ohitura erlijiosoak erreplikatzea bilatzen zutenak.
[thumb|[Erramu Igandea]]
Aro Modernoan zehar, Melillako erlijiotasuna bere izaera militar eta mugalariak markatu zuen. Hiria, Afrika iparraldeko enklabe estrategiko batean kokatua, plaza militarra eta mugakoa zen, eta horrek bizitza liturgiko eta prozesionala baldintzatzen zuen. Ordena erlijiosoak eta kleriko kastrea egoteak liturgia-egutegiari lotutako erlijio-ekitaldiak egitea erraztu zuen, nahiz eta bitartekoen ezegonkortasunak eta eskualdeen ezegonkortasunak kofradia formalen garapena mugatu zuten XVI. eta XVII. mendeetan.
[thumb|[Erramu Igandea|Erramu igandea]]
Kristauen gurtza-gune nagusia, hasiera-hasieratik, Sortzez Garbiaren Eliza Pontifizea izan zen, XVI. mendean eraikia eta Melilla Zaharrean kokatua. Tenplu hau Melillako bizitza erlijiosoaren epizentroa izan zen mendeetan zehar, eta handik sustatu ziren liturgia-ekitaldi garrantzitsuenak, Aste Santuko lehen ospakizunak barne.

### Aro Garaikidea 
[thumb|[Astelehen Santua]]
Melillako Aste Santuak bultzada nabarmena izan zuen XX. mendetik aurrera, batez ere, hiria gune zibil eta militar gisa sendotu zenean eskualdean. 1940ko hamarkadan, egitura modernoko kofradiak eratzen hasi ziren, Andaluziako ereduen eraginpean, bereziki Malaga eta Granadakoen eraginpean, eta Melillak harreman kultural eta erlijioso estuak ditu haiekin.
[thumb|[Ostegun Santua]]
1970eko hamarkadan, Melillako Aste Santuak gainbehera handia izan zuen, gizarte-aldaketak, bokazio-gutxitzea eta herritarren parte-hartzearen galera zirela eta. Hala ere, 80 eta 90eko hamarkadetatik aurrera, biziberritze aro berri bat hasi zen, fededunen, parrokien eta kofradiakide gazteen ahaleginari esker. Prozesio-pausoak zaharberritu ziren, musika-taldeak sortu ziren eta Malagako Elizbarrutiarekiko lotura indartu zen, Melilla elizbarruti horretakoa baita.

## Ibilbidea eta Karrera Ofiziala 
[thumb|[Ostegun Santua]]
Hasiera batean, Melillako ermandadeak beren parrokia eta egoitza kanonikoen inguruan ibiltzen ziren. Denborak aurrera egin ahala eta hirian kofrade sutsua hazi ahala, prozesio askorentzat ibilbide komuna sendotuz joan zen, eta gaur egun Karrera Ofiziala deritzonaren itxura hartu zuen.

Melillako Aste Santuko Lasterketa Ofiziala *Espainia Plazan* hasten da, hiriko erdiguneko gune enblematikoenetako batean. Handik, ermandadeak *Juan Carlos I*.aren hiribidetik igarotzen dira, eta prozesio solemnea egiten dute agintarien, elizgizonen, kofradeen eta fededunen aurrean, *Menéndez Pelayo* plazaraino, tribuna ofiziala dagoen tokiraino. Ibilbide komun horrek antolakuntza ordenatua ahalbidetzen du, eta kofradia bakoitza errespetu eta biltze berarekin hartzea bermatzen du.
[thumb|[Ostiral Santua]]
[thumb|[Pazkoa|Pazko Igandea]]
Karrera Ofizialetik igarotzen diren bitartean, kofradiek apaindutako kaleak zeharkatzen dituzte, musika-taldeek interpretatutako prozesio-martxek lagunduta, eta, bitartean, parte-hartzaileek errespetuzko isiltasuna gordetzen dute edo beren suhartasuna altxatzen dute saeta eta otoitzekin. Irudi titularrek, horietako asko balio artistiko handiko tailak, brodatu eta urregorriz apaindutako pausoen gainean prozesioa egiten dute, herriaren debozioa islatuz.

### Ibilbide aipagarriak 
* Erramu Igandean, Jerusalemgo Garaipen Sarreraren kofradia, La *Pollinica* izenez ezaguna, Milagrosa Dominaren Parrokiatik abiatzen da, eta hiriaren erdialdea zeharkatuz egiten du penitentzia-estazioa, Karrera Ofizialetik igaro arte.
* Astelehen Santuan, Epaiaren Ermandadea zezen-plazaren ingurutik abiatzen da, Maestro Ángel García eta Luis de Sotomayor kaleetatik ibiliz, ibilbide komunera sartu aurretik.
* Asteazken Santuan, Jesus Nazareno *Gure* Aitaren prozesioa nabarmentzen da bere Dulce Nombre y María Santísima de los Dolores izenekoetan. Zezen-plazaren ingurutik hasten du bere ibilbidea, bere penitentzia-estazioa betez ibilbide ofizialean.
* Ostegun Santua prozesio jarduera handieneko egunetako bat da. *Gure Aita Jesus* Gatibu Medinacelikoa eta Maria Santisima del Rocio, *Jesus El Flagelado eta Nuestra Señora del Mayor Dolores* eta *Bakearen Kristo Santua* bezalako ermandadeak auzoz auzo dabiltza eta Karrera Ofizialean elkartzen dira hiriko hainbat tokitatik.
* Ostiral Santuan, biltze eta soiltasun handiko prozesioak egiten dira, hala nola *Heriotza* Oneko Kristo Santuarena eta Pietateko Maria Santuarena, *Ehorzketa* Santuarena eta *Andre Mariaren* Bakardadearena. Prozesio horiek erdigunetik eta Bihotz Sakratuaren inguruko auzoetatik abiatzen dira, eta bide komunerantz abiatzen dira.

## Prozesioa 
Melillako Aste Santuko prozesioek Espainiako penitentzia ospakizunen ohiko egitura jarraitzen dute, eta hiriko kofradia eta ermandadeek antolatzen dituzte. Prozesio horietako bakoitzak jarraigo bat du, gidariaren gurutzea buru duela, eta atzetik, nazarenoen ilarak, intsigniak, akolitoak eta prozesioetako pasabideak, kostaleroak edo zamaketariak dituztela.

### Urratsak 
Pasabideak saihets-hezurrek bizkarrean eramandako plataformak dira, eta horien gainean Kristoren Pasioaren eszenak irudikatzen dira, edo Ama Birjina prozesatzen da paliopean. Pasabideen diseinuan urregintza, brodaketa eta loradendako elementuak sartzen dira, baita argimutilak, farolak edo aizkorak ere.

Pasabideen neurriak desberdinak dira kofradiaren arabera, baina denek partekatzen dute oinarrizko egitura bat: *parihuela* (barne egitura), *saskitxoa* (alde landua eta apaindua) eta oihalezko hegalak. Aurrealdean dagoen *deitzailea* edo mailua langileburuak erabiltzen du altxatzeko aginduak emateko eta saihets-hezurrak arriskuan jartzeko.

### Kostalariak eta langileburuak 
Melillan, Andaluziako eta Espainiako hegoaldeko beste hiri batzuetan bezala, saihets-hezurrek eramaten dituzte urratsak, eta saihets batek babesten du pisua garondoan. Kasu batzuetan, bereziki prozesio txikiagoetan, kanpoko andereak edo kargagailuak erabiltzen dira.

Langileburuak du kostalariak gidatzeko ardura, eta hark ematen ditu ibilera eta pasabidea gelditzeko aginduak, eta koordinazioari eusten dio ibilbide osoan. Kofradia batzuetan, pertigueroaren figura mantentzen da, akolitoei bidea markatzen diena eta liturgi ordena ziurtatzen duena.

## Irudigileak 
**XX. eta XXI. mendeak**

* : Melillan egindako lanagatik ezaguna, herriko Aste Santuko hainbat irudiren egilea izan zen, bereziki *Itxaropenaren Ama Birjinaren Ermandadean* egindako lana nabarmenduz. Hirian egin dituen lan ezagunenen artean, 1970eko hamarkadan egindako Jesus de la Sententzia eta *Itxaropenaren Ama* Birjinaren irudiak nabarmentzen dira.
*  Fila: Hirian hainbat tailaren egilea izan zen, Melillako Aste Santuko irudi enblematikoenetako batzuk sortuz, hala nola Erredentzioaren Kristo (1973), *Erredentzioaren Ermandadean* prozesioa egiten duena, eta *Amabirjina*ren Amabirjina (1980), Amabirjinaren Ermandadearen irudi nagusietako bat dena.
* *Juan Manuel Montaño*: Melillako beste irudigile garrantzitsuenetako bat da. Bere lanen artean, *Jesus* Gatiburen irudia dago, *Gatibuaren Ermandadean* prozesioa egiten duena, eta *Karitateko Ermandadeko* *Karitateko Ama* Birjinarena, biak debozio handikoak hirian.

## Musika 
Musikak funtsezko papera betetzen du Melillako Aste Santuan, solemnitatea eta sakontasuna emanez prozesioei. Hainbat musika-talde daude hirian, eta kofradiekin batera joaten dira penitentzia-estazioetan.

### Musika-bandak eta -taldeak 
* Nuestra Padre Jesús de la Flagelio Musika Taldea: José Antonio Hurtado, Jesús Núñez, Juan Luis Regurero eta José Pedro Pomaresek 2004an sortua, talde hau aitzindaria izan zen Melillan prozesio musika sartzen. Gaur egun, taldeak 37 musikari ditu eta hainbat martxa propio konposatu ditu, hala nola Virgen del Mayor Dolore eta Nuestro Padre Jesús de la Flagelio, biak Salvador Rubio Salomek konposatutakoak. Bere errepertorioak 59 martxa biltzen ditu, horietatik 11 konposizio originalak.
* Nazarenoko Kofradiako Musika Banda: Talde hau tradizio militarren oinordekoa da eta Melilla Zaharreko Nazarenoaren misterio urratsarekin batera agertzen da. Bere estiloak testuinguru erlijiosora egokitutako martxa militarrak interpretatzea du ezaugarri.
* *Rocioko Musika Taldea*: Talde honek Rocioko Ama Birjinari laguntzen dio bere prozesioetan, prozesio irteeretan egiten duen ahalegin eta dedikazioagatik nabarmenduz. Bere ibilbidea Melillako Aste Santuko luzeenetako bat da.
* "Orfeus" *Kaperako* Musika Hirukotea: Oboe batek, klarinete batek eta fagot batek osatzen dute. Hirukote honek hileta-musika jotzen du dolu-prozesioetan, hala nola Kofradia Militarreko Ostiral Santuan. Bere musika delikatu eta solemneak isiltasuna eta bildutasuna eragiten du bertaratutakoen artean.

## Melillako Aste Santuari buruzko telebista programazioa 
Melillako Aste Santua hiriko ospakizun erlijioso nabarmenetako bat da, eta telebistan eskaintzea funtsezkoa da tradizio hori etxe guztietara hurbiltzeko. Melilla Telebistak (TVM) programazio berezia eskaintzen du aste honetan. Nabarmentzekoa da "*Cruz de Guía*" programa, Erramu Igandetik Pazko Igandera zuzenean ematen dena.

### TVMren programazioa: "Cruz de Guía" 
Carlos Rubialesek zuzendutako "*Cruz de Guía*" saioa izango da Melillako Aste Santuko telebista saioaren ardatza. Erramu Igandeko 9:45ean hasiko du emisioa eta asteko egun guztietan egongo da aktibo. Horretarako, zuzeneko errealizazioko hiru talde daude, prozesioetako urrats guztien bilakaera jarraitzen dutenak, dagozkien irteeretatik entzierroetaraino, eta arreta berezia eskaintzen zaie ibilbideei eta Juan Carlos I. etorbideko ibilbide ofizialari.

"Cruz de Guía" saioko lantaldea honako hauek osatzen dute: Francis Alemany platotik Miguel Zazon, Carlos Rubiales etorbidean eta María José Ramírez prozesioen ibilbidean, hogei bat teknikari koordinatuz ekitaldien jarraipen zehatza eskaintzeko. Zuzeneko emanaldiez gain, "Entre milenios" saioak, adibidez, aurreko prozesioetako oroitzapenen errepasoa egingo du, eta, horrez gain, senidetasun etxeetako prestaketen inguruko erreportajeak eskainiko ditu. Ekitaldi bereziak ere ospatzen dira, Umilduen Kofradiaren eta Ofizio Santuen XXV. Urteurrena, esaterako.

## Melillako Aste Santuko zenbakiak 
* **Nazareno gehien duen ermandadea**: Gure Aita Jesus Nazarenoren Errege Kofradia eta Frantziskotarren Ermandadea eta Maria Santisima de los Dolores nazarenoen kopuru handiagatik da ezaguna, nahiz eta datu zehatza urtero aldatzen den.
* **Nazareno gutxien duen ermandadea**: Gure Aita Jesus Humilladoren eta Maria Santisima de la Piedaden Kofradia Militarrak nazarenoen kopuru txikia izan ohi du, bere izaera intimo eta militarra islatuz.
* Anai-arreba gutxien dituen ermandadea: Gure Aita Jesus Humilladoren eta Maria Santisima de la Piedaden Kofradia Militarrak egitura murritzagoa du, bere esparru militarrarekin bat datorrena.
* **Ibilbide luzeagoa duen ermandadea**: Gure Aita Jesus Gatibu Medinaceli eta Maria Santisima del Rocioren Kofradiak ibilbide luzea egiten du, Melillako hainbat kale hartuz.
* **Ibilbide laburragoa duen ermandadea**: La Venerable y Muy Piadosa Bakardadearen eta Bakearen Kristoaren Kofradiak ibilbide laburragoa du, kontenplaziozko izaerari egokitua.
* **Urrats** gehien eman dituzten ermandadeak (3): Gure Aita Jesus Nazarenoren Errege Kofradia eta Ermandade Frantziskotarra eta Oinazeen Maria Santua, Gure Aita Jesus Zigortzailearen Kofradia eta Ermandade Frantziskotarra, hiru pausoz behin prozesio santuak eta gure Aita Maria Arreba Santua.
* Urrats gutxiagoko ermandadeak (1): Gure Aita Jesus Umilduaren Kofradia Militarra eta Pietatearen Maria Santua eta Gure Amaren eta Bakearen Kristoren Bakardadearen Kofradia Agurgarri eta Oso Elizkoia, bakoitza prozesio urrats bakarrarekin.
* **Ermandaderik zaharrena**: Gure Aita Jesus Nazarenoren Errege Kofradia eta Frantziskotarren Ermandadea eta Doloreetako Maria Santisima, mende batzuk lehenagoko historia duena, hiriko zaharrena da.
* Ermandaderik modernoena: Gure Aita Jesus Umilduaren eta Maria Errukiaren Kofradia Militarra, oraintsuagoko garaietan ezarria, Melillako kofradiaren tradizioaren modernotasunaren ordezkari da.
* **Kristo zaharrena**: Vera Cruzeko Kristo Santua, Melillako herritarrek gurtua, hiriko irudirik zaharrenetakoa da.
* **Kristo modernoena**: Gure Aita Jesus Bakearena sortu berria da, eta kofradiak berritu eta egungo garaietara egokitu direla islatzen du.
* **Ama Birjina zaharrena**: Oinaze Handiko Ama, hirian gurtua, Melillako Andre Mariaren irudirik zaharrenetakoa da.
* Ama **Birjina modernoena**: Itxaropenaren Ama Birjina, sartu berria, Andre Mariaren itxaropenaren eta debozioaren sinboloa da hirian.
* Saiheski ugariko pasabideak: Gure Aita Jesus Nazarenoren eta Doloreetako Maria Santuaren pasabideak, bere tamaina eta pisuagatik, **saiheski** ugari behar ditu bere porteorako.
* **Saiheski gutxiagorekin** igarotzea: Soledadeko Ama Birjinaren pasabidea, txikiagoa denez, saiheski gutxi batzuek eramaten dute.
* **Kristoren Pasabide** handiena: Gure Aita Jesus Nazarenoren pasabidea, bere tamainagatik, hiriko handienetakoa da.
* Ama Birjinaren pasabide handiena: Doloreetako **Ama Birjinaren pasabidea**, bere egituragatik, Melillako handienetako bat da.

## Ikus, gainera 
* Aste Santua Espainian
* Aste Santua Andaluzian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Consejo General de Hermandades y Cofradías de Melilla