Elizabeth Catlett

**Elizabeth Catlett Mora** (Washington Hiria, AEB, 1915eko apirilaren 15a – Cuernavaca, Mexiko, 2012ko apirilaren 2a) mexikar nazionalizatutako eskultore eta grabatzaile afroestatubatuarra izan zen. Batez ere, hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan sortu zituen eskultura beltz, espresionista eta laminengatik da ezaguna, esanahi politikoz beteta daudela uste baita.

Catlett hiru anai-arrebetatik gazteena zen. Bere bi gurasoak irakasleak ziren. Marrazketa, grabatua eta diseinua ikasi zituen Howardeko Unibertsitatean. Graduatu ondoren, Ipar Karolinan maistra gisa aritu zen bi urtez, baina lana bertan behera utzi zuen beltzen irakaskuntza-soldata baxuengatik. Harlemen (New York) bizi eta lan egin zuen, eta Charles Whiterekin ezkondu zen.

Catlett New Orleansen, Chicagon eta New Yorken bizi eta lan egin zuen, berrogeiko hamarkadaren amaieran Mexikon kokatu zen arte. Mexikora 1946an iritsi zen lehen aldiz, Rosenwald Fundazioaren beka irabazi ondoren, Mexiko Hiriko Herri Grafikaren Tailerrean grabatu batzuk ekoizteko, eta 1962an mexikar naturalizatu zen.

1947an, Francisco Mora artista mexikarrarekin ezkondu zen, eta Mexiko bihurtu zuen bizileku iraunkor. Geroago, mexikar herritarra bihurtu zen. Hiru seme-alaba izan zituzten, horietako bat Juan Mora zinema-zuzendaria. 1975ean erretiratu zenetik, Mexikoko Cuernavacako komunitate artistikoan aktibo mantendu zen.

## Bizitza 
### Haurtzaroa 
Elizabeth Catlett 1915ean jaio zen eta Washington Hirian hazi zen. Bere aita John Catllet eta ama Mary Carson Catlett esklabo liberatuen seme-alabak ziren. Bere genealogia eta historiatik ikasi zuen, hala nola Afrikako beltzen harrapaketa-kontakizunetatik eta plantazioetako bizimodutik, amonak txikitatik kontatzen zizkion ipuinei esker. Aita matematika irakaslea zuen eta ama gizarte ikuskatzailea. Baina, aita hil egin zen bera jaio baino lehen, eta, beraz, amak hazkuntzan eta etxeari eusteko hainbat lanetan jardun behar izan zuen, John, Cera eta Elizabeth, seme-alabak, zaintzen zituen bitartean.

### Prestakuntza 
Catlett 1921ean sartu zen Washington Hiriko Lucretia Mott Elementary Schoolen; bertan, artista izateko gogoaz jabetu zen. Izan zituen irakasleen artean honako hauek zeuden, besteak beste: Lois Mailou Jones, James Herring, James Wells eta James A. Porter, artearen historialaria izango zena. Bere unibertsitate-prestakuntzaren barruan, Deltha Sigma Theta sororitate feministako taldean eta Club Liberalen parte hartu zuen. Jaso zuen eraginen artean Grant Wood dago, pintura-irakaslea, gehien ezagutzen zituen gaietan sartzera gonbidatuko zukeena (emakumea eta beltza izatea). Henry Stintson eskultura-irakaslearekin eta Horst Jansen artearen historiako irakaslearekin ere izan zuen harremana. Hala ere, Margaret Walkerrekin izan zuen harreman garrantzitsuenetako bat. Azken hau Sormen Idazketan maistratza ikasten ari zen, eta horrek idazle eta poeta afroondorengoa izatera eraman zuen. Walkerrekin urteetan zehar adiskidetasun-harremana bizi eta landu zuen. Elkarrekin New Yorkera joatea erabaki zuten, artistak arte-eskolak eman zitzan George Washington Carver Schoolen, Harlemen; eta bien bitartean Art Students League of New Yorken litografia-eskolak hartu. Bere prestakuntza anitza eta integrala, Ossip Zadkine eskultore frantziarrarekin jasotako klaseekin osatu zuen. Aldi horretan, halaber, Margaret Burroughs poeta eta hezitzaile afroondorengoarekin partekatu zuen etxea, biek adin bera zuten eta gogo biziz sartu ziren belztasunaren aldeko intelektual eta aktibisten zirkuluetan. New Yorken ezagutu zituenen artean zeuden, besteak beste, Gwendolyn Bennett, W. E. B Duboiak, Ralph Ellison, Langston Hughes, Jacob Lawrence, Aaron Douglas eta Paul Robeson.

1946an Rosenwald Fundazioaren beka irabazi zuen, emakume beltzari buruzko hainbat grabatu, pintura eta eskultura ekoizteko. Beka horri esker, Taller de Gráfica Popular (TGP) talde mexikarrarekin litografia ikastea erabaki zuen, eta Charles Whiterekin bidaiatu zuen; baina, "iritsi eta gero, Francisco Mora TGPko kide batekin maitemindu, eta biak ezkondu ziren" 1947rako.
* *Black unity* (Batasun beltza), 1968ko eskultura.
* *Homage to women black poets* (Emakume poeta beltzei omenaldia), 1984ko eskultura.
* *Homage to my young black sisters* (Nire ahizpa beltz gazteei omenaldia), 1984ko eskultura.

Lanari eta langile-kontzientziari lotutako beste lan batzuk:

* *War worker* (Gerrako langilea), 1944ko litografia.
* *Black worker* (Beltz langilea), 1945eko masonite gaineko olio-pintura.
* *Red cross woman* (Gurutze Gorriko emakumea), 1944ko paper gaineko tenpera.

**Pertsonaia historikoak**: Bere aktibismoak eta uste sendoak zenbait pertsonaia publiko nabarmentzera eraman zuten; euren rolagatik, ideiengatik, gizartean zein bere baitan izan zuten eraginaren. Egindako erretratu batzuetan honakoak nabarmendu zituen: Phillis Wheatley, Martin Luther King, Jr., Sojourner Truth, Louis Daniel Armstrong, Malcolm X, Harriet Tubman.

**Gizartea eta kultura**: Artistarentzat, bizitzan zehar egin zuen gogoeta garrantzitsu bat giza izaerarekin eta giza harremanekin lotzen zen; alde horretatik, bere bizi-ikuspegiaren isla ziren lanak ditu, hala nola: *Reconocimiento* (Aintzatespena), *Hermana* (Ahizpa), *Embarazo* (Haurdunaldia), *Abrazo* (Besarkada) edo *Mujer arreglando su cabello* (Emakumea bere ilea konpontzen). Era berean, kulturak aztertzean, gizarte bakoitzaren alderdi sinboliko eta hunkigarriak nabarmendu zituen, batez ere afroondorengoak eta latinoamerikarrak bereizita. Beren sorkuntzek, hala nola *Máscara mágica* (Maskara magikoa), El canto (Kantua), *Rebozos* edo *Cabeza cantando* (Burua kantari)  lanek beren berezitasunak islatzea dute helburu; eta, *Cabeza india* (Indiar burua) edo *Afroamericanos* (Afroamerikarrak) obrek, berriz, arrazatzat hartzen diren eraikuntza sozialen desberdintasun fisikoak arakatzea.

## Aktibismoa 
Egileak artea gizarte-arazoekin lotu zuen, eta behin eta berriz adierazi zuen arteak herritik etorri behar duela eta herriarentzat izan behar duela. Halaber, irmotasuna erakusten zuen, bere artea erakusteko deitzen zioten tokira joango zela esatean, arte demokratiko eta beti eskuragarri baten beharra adieraziz. Oro har, bere lanek "jende beltzaren edo hirugarren munduko jendearen beharrak eta kezkak" aitortu, identifikatu eta erakusten dituzte; 

## Azken urteak 
Elizabeth Catlettek, 1975ean erretiratu ondoren, jarraitu zuen erakusketak, hitzaldiak, lan berriak eta hainbat bidaia egiten, horietako asko bere bigarren senarra zen Francisco Morarekin batera. Izan ere, arteen alorrean parte-hartze aktiboa izan zuen hil zen egunera arte. Cuernavacan egon zenetik, kontzientzia soziala eta aldaketak sustatzen zuen artea bultzatzen jarraitu zuen, diskriminazioa desagerrarazteko.

Francisco Morarekin hiru seme-alaba izan zituen, arteari lotutako ibilbide profesionalak jorratu zituztenak; Francisco Mora Catlett jazz musikan, Juan Mora Catlett zineman eta David arte bisualetan, amari lagunduz honek jarduera fisiko batzuk egin ezin zituenean. Gainera, hamar biloba izan zituen, horien artean Naima Mora modelo mexikarra eta sei birbiloba. Bere semeak, Francisco Mora Catlettek esan zuen, bere amak, zera zioela: "Mexikar herria asko maitatu zuen. Cuernavacan duen etxea bere lanaren, bere humanismoaren, bere maitasun unibertsalaren testigantza dela esango nuke; ez baita hainbeste Estatu Batuetako herri beltza edo mexikar herria: gizakia da funtsean".

## Bildumak 
Bere lanak hainbat galeria, kultur erakunde eta museotan daude:

* Arte Modernoaren Museoa
* Arte Museo Metropolitarra
* Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuaren Liburutegia
* Minneapoliseko Arte Institutua
* Pragako Museo Nazionala
* Toledoko Arte Museoa
* Clark Atlanta University Art Galleries
* Arte Ederren Jauregia Mexikon
* Institutu Politekniko Nazionala
* Carnegie Mellon Unibertsitatea
* Iowako Unibertsitatea
* June Kelly Galeria
* Schomburg Center for Research in Black Culture New Yorken
* Detroiteko Arte Institutua

## Iruditegia 

Fitxategi:Elizabeth Catlett I am the Black Woman 1947.jpg|Emakume Beltza naiz, 1947
Fitxategi:HKU 香港大學 美術博物館 University Museum and Art Gallery UMAG 金賽 the Kinsey African American Art and History Collection Elizabeth Catlett the woman sculpture bronze Dec 2016 Lnv2 05.jpg
Fitxategi:HKU 香港大學 美術博物館 University Museum and Art Gallery UMAG 金賽 the Kinsey African American Art and History Collection Elizabeth Catlett the woman sculpture bronze Dec 2016 Lnv2 03.jpg

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Helga Prignitz-Poda. *TGP. Ein Grafiker-Kollektiv in Mexiko von 1937–1977.* Berlin 1981,    
* Helga Prignitz-Poda. *Taller de Gráfica Popular. Werkstatt für grafische Volkskunst. Plakate und Flugblätter zu Arbeiterbewegung und Gewerkschaften in Mexiko 1937–1986.* Berlin 2002,    
* Melanie Anne Herzog. *Elizabeth Catlett an American Artist in Mexico*, 2000. University of Washington Press,   
* Samella Lewis. *The Art of Elizabeth Catlett*. Los Angeles,1984, ISBN 0-941248-06-2(HC),    SC)

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak 
* Elizabeth Catlett en ArtCyclopedia 
* Elizabeth Catlett en el Art Institute of Chicago