Rosemary Cramp

**Dama Rosemary Jean Cramp** (Leicestershire, Erresuma Batua, 1929ko maiatzaren 6a - Durham, 2023ko apirilaren 27a) britainiar arkeologoa eta akademikoa izan zen, anglosaxoietan espezializatua. Durhameko Unibertsitateko lehen emakume irakaslea eta 1971tik 1990era Arkeologia irakaslea izan zen. Londresko Antikuarioen Elkarteko presidente izan zen 2001etik 2004ra.

## Biografia 
Rosemary Jean Cramp 1929ko maiatzaren 6an jaio zen Cranoen (Leicestershire, Ingalaterra).   Leicestershireko bere aitaren etxaldean hazi zen eta Leicestershireko Market Harborough Grammar-en hezi zen, Market Harborough-eko lehen hezkuntzako eskola batean. 12 urte zituela, erromatar hiribildu baten ebidentzia aurkitu zuen bere familiaren lurretan, Gloostonen. Beti sentitu zuela arkeologo izan nahi zuela eta detektibe-kit bat nahi zuela bere zazpigarren urtebetetzerako esan zuen. 

Cramp Oxfordeko St Anne’s College-n hasi zen ingeles hizkuntza eta literatura ikasten, bertako tutorea Iris Murdoch izan zelarik.  Bere ibilbidean zehar, Margerie Venables Taylor arkeologoaren arreta jaso ondoren, Corbridgen (Northumberland) egindako arkeologia landa-eskolara joan zen, eta Oxfordeko Unibertsitateko Arkeologia Elkarteko kide aktiboa izan zen. Arteetako lizentziatura batekin graduatu zen (BA). Tradizioaren arabera, ondoren Arteetako Maisutza (MA Oxon) titulua  lortu zuen. St Anne's-en jarraitu zuen Letretako Lizentziatura (BLitt) graduondoko bat ikasteko Christopher Hawkesekin. 1950ean osatu zuen eta bere tesiak antzinako ingeles poesiarekin lotutako ebidentzia arkeologikoen garrantzia jorratu zuen. "Some aspects of Old English vocabulary in the light of recent archaeological evidence" izenburua zuen. 1966an irakasle titular izendatu zuten.  Durhameko lehen emakume irakaslea izan zen, Arkeologia irakasle izendatu zutenean, 1971n.   Arkeologia Saileko burua izan zen 1971tik 1990era. 1990ean hartu zuen erretiroa eta irakasle emeritu izendatu zuten. Erretiroa hartu ondoren, Durhameko Arkeologia Sailak Rosemary Cramp Funtsa ezarri zuen, Britainia Handiko eta Irlandako arkeologiari eta ondareari ekarpen esanguratsua egiten dioten pertsonak eta taldeak aintzatesteko. 1992an, bekadun bisitaria izan zen Oxfordeko All Souls Collegen.

Unibertsitateko lanetik kanpo, boluntario-lanpostu batzuk bete zituen. 1975etik 1999ra, Eskoziako Monumentu Zahar eta Historikoen Errege Batzordeko kide izan zen.  

### Indusketak Monkwearmouth-Jarrowen 
1963tik 1978ra, Crampek Monkwearmouth-Jarrow Abbey-n (Northumbria) indusketak egin zituen, VII. eta VIII. mendeko eraikinen aztarnak aurkitu zituen taldearen buru izanik. Azken indusketa 1984an egin zen. Aldi berean, Cramp *Corpus of Anglo-Saxon Stone Sculpture* garatzen eta kaleratzen laguntzen ari zen, Durhameko Unibertsitateak argitaratua.

Indusketen aurretik, ezer gutxi genekien eraikin fisikoei buruz Bedaren idatzizko erreferentzietatik harago. Indusketetan zehar, Britainia Handiko beirate zaharrenetako batzuk aurkitu ziren; hauek Europa mendebaldeko VII eta VIII. mendeetako beirateen bildumarik handiena osatzen dute. Indusketari buruz hausnartzean, Crampek unea deskribatu zuen, eta  beira-zatiek «lurrean botatako bitxiak ziruditela» esan zuen. Cramp-en indusketek aztarnategiko komunitate berantiarrak ere agerian utzi zituzten, XI. mendetik XVI. mendera bitartekoak. 2012an, gunea Gizateriaren Ondare izendatzeko eskaera bat jarri zen abian, baina eskaera geroago bertan behera utzi zen. Cramp-en Jarrow-eko indusketek museo eta hezkuntza programa baten garapena ekarri zuten, azkenean Bede's World bihurtu zena. Bertan, animalia arraroak zituen anglosaxoi baserri bat zegoen, eta gaur egun Jarrow Hall and Bede Museum bezala ezagutzen da.

Dame Rosemary Cramp Durhamen hil zen 2023ko apirilaren 27an, 93 urte zituela. Bere hileta Durhameko St Cuthbert elizan egin zen 2023ko maiatzaren 19an, eta beste oroitzapen-zerbitzu bat Durhameko katedralean egin zen 2023ko uztailaren 14an.    

## Hautatutako lanak 
* 
*  Cramp, R. J.; Lang, J. T. (1977). *A Century of Anglo-Saxon Sculpture.* Newcastle upon Tyne: Frank Graham. ISBN 978-0859830997. 
*  Cramp, Rosemary (1984). *Corpus of Anglo-Saxon stone sculpture in England: Volume I, County Durham and Northumberland.* Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-726012-8. 
*  Cramp, Rosemary (1984). *Corpus of Anglo-Saxon Stone Sculpture: General Introduction.* Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-85672-478-5. 
*  Cramp, Rosemary (1986). «Anglo-Saxon and Italian Sculpture». *Angli e Sassoni al di qua e al di là del mare: 26 aprile-lo maggio 1984.* Settimane di studio del Centro italiano di studi sull'alto Medioevo XXXII. Spoleto: Centro italiano di studi sull'alto Medioevo. pp. 125-140. 
*  Bailey, Richard N.; Cramp, Rosemary (1988). *Corpus of Anglo-Saxon stone sculpture in England: Volume II, Cumberland, Westmorland and Lancashire North-of-the-Sands.* Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-726036-5. 
*  Cramp, Rosemary (1991). *Grammar of Anglo-Saxon Ornament: A General Introduction to the Corpus of Anglo-Saxon Stone Sculpture.* Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-726098-5. 
*  Cramp, Rosemary (1992). *Studies in Anglo-Saxon sculpture.* London: Pindar Press. ISBN 978-0907132615. 
* 
*  Cramp, R. (2005). *Wearmouth and Jarrow Monastic Sites, Volume 1.* English Heritage. ISBN 978-1848022188. 
*  Cramp, R. (2006). *Wearmouth and Jarrow Monastic Sites, Volume 2.* English Heritage. ISBN 978-1848022195. 
*  Cramp, Rosemary (2005). *Corpus of Anglo-Saxon stone sculpture in England: Volume VII, South-West England.* Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-726334-1. 
*  Cramp, Rosemary (2014). *The Hirsel Excavations.* Society for Medieval Archaeology. ISBN 978-1909662353. 

## Sariak eta aintzatespenak 
thumb|Rosemary Cramp irakaslearen omenezko plaka urdina
* 1959ko urtarrilaren 8an, Cramp Londresko Antikuarioen Elkarteko (FSA) kide izendatu zuten.
* 2006an, Akademia Britainiarreko (FBA) kide izendatu zuten.
* 1987an, Cramp *Britainiar Inperioko Ordenako (CBE)* *komandante* izendatu zuten.
* Crampek hainbat ohorezko titulu jaso zituen. Zientzietako *Honoris causa doktore* titulua jaso zuen Durhameko Unibertsitatetik 1995ean, University College Cork-ek Letretako *honoris causa* doktore titulua eman zion 2003ko ekainean eta Leicester-eko Unibertsitateak 2004an. Kolaboratzaileen artean Nancy Edwards eta Martin Carver zeuden. Bigarren ohorezko liburuki bat argitaratu zen 2008an; Catherine Karkov eta Helen Damicok editatua, *Æedificia nova: Studies in Honour of Rosemary Cramp,* Ingalaterra anglosaxoiko artean, arkeologian eta literaturan zentratuta, eta Crampen artikulu bat ere bazuena.
* 2024an *bi plaka urdin* inauguratu ziren haren omenez, bata Jarrow Hall-en; bestea, Durham-eko Church Street-eko etxean, 1972tik 1988ra, bizi izan zen etxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rosemary Cramp Datu Arkeologikoen Zerbitzuan
* Rosemary Cramp WorldCat Identities-en
* Laudorioa
* Dame Rosemary Cramp irakaslearen oroitzapenak bere ikasle ohien eskutik