open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rory McLeod

**Rory McLeod** (Londres, 1957) folk kantautore ingeles bat da.

## Biografia 
Londres hegoaldeko Camberwell barrutian hazi zen eta ondofren Northolt eta West Kilburnera aldatu zen. 1975ean hasi zen jendearen aurrean musika egiten.

Musikaria izateaz gain zirkuan ere aritu izan da pailazo lanetan eta su-irensle lanetan. Egiten dituen kontzertuetan artista multidiziplinarra da, musika tresna ugari jotzen baititu, gitarra, aho-soinua eta tronboia besteak beste, eta abestien artean ipuinak kontatzen baititu, antzinako trobadoreek egiten zuten antzera.

1996an *Invoking the Spirits* abestiarekin BBC Radio 4 irratiko abesti onena izatera iritsi zen astebetez. Zimbabwek egindako egonaldiak inspiraturik idatzi zuen abestia. 2002an BBC Radio 2 Folk Awards sarietan Zuzenekorik onenaren saria irabazi zuen.

## Diskografia 
**Angry Love* (1985)
**Kicking The Sawdust* (1986)
**Footsteps and Heartbeats* (1989)
**Travelling Home* (1992)
**Have Mercy* (1993) - Henry Heggen, Dick Bird, Brian Barnett eta Steve Baker musikariekin elkarlanean
**Lullabies for Big Babies* (1997)
**Mouth to Mouth* (2000)
**Brave Faces* (2005)
**Songs for Big Little People* (2007)
**Swings and Roundabouts* (2010)
**The Glee and the Spark* (2016)
**GUSTO* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
2014ko Coloradoko gobernadore hauteskundeak

**2014ko Coloradoko gobernadore hauteskundeak ** 2014eko azaroaren 4an izan ziren, Coloradoko gobernadore kargua hautatzeko. 

Jarduneko gobernadore demokrata, John Hickenlooper, eta gobernadoreordea, Joseph García, berriz hautatu zituzten bigarren agintaldi baterako, Bob Beauprez diputatu errepublikano ohia eta haren formulakidea, Douglas konderriko komisarioa, Jill Repella, 68.000 botorekin garaituz.

## Kanpo estekak
Léonora Miano

**Léonora Miano**, (Duala, 1973ko martxoaren 12a) idazle kamerundarra da. 1991n Frantzian kokatu zen, hasieran Valenciennesen eta gero Nanterren, Amerikako literatura aztertzeko. 

## Ibilbidea 
Léonora Mianoren lehen lanak, ''L'intérieur de la nuit* (Gauaren barnea*)'', oso harrera ona izan du kritika frankofonoen aldetik.  Nobelak sei sari jaso ditu: Les lauriers verts de la forêt des livres, Révélation (2005), Louis Guilloux saria (2006), Montalembert du premier roman de femmes saria (2006), René Fallet saria (2006), Bernard Palissy saria (2006) eta Prize de l'excellence camerounaise (2007). *Lire* aldizkariak 2005eko etorri berrien arteko lanik onena bezala baloratu du. 

Bigarren eleberriak, *Contours du jour qui vient*-ek, Goncourt des lycéens saria jaso zuen 2006ko azaroan, 15 eta 18 urte bitarteko gazteen epaimahai batek emana.

2008ko udaberrian, Mianok bost eleberri argitaratu zituen Flammarion taldearen "Étonnants Classiques" bilduman. *Afropean et autres nouvelles* izenburupean daude.

2013ko azaroan, Femina saria eman zioten ''La Saison de l'ombre* eleberriagatik. Yambo Ouologuemen *Du devoir de violence* bezala,  esklaboen salerosketaren hasiera kontatzen du.

2018an, Satoshi Miyagik *Revelation* antolatu zuen, 2011an argitaratutako *Red in Blue* esklabotzaren historiari buruzko trilogiaren lehen zatia. Leonora Mianok, gertakari kolonialaren espezialistak, zuzendari bat aukeratu zuen, zeinaren kultura (japoniarra) kolonialismoaren historiatik urrun egongo baitzen. Idazlearen nahia da mendebaldar baten eskuratze kulturala saihestea. Mendebaldeko publiko batentzako familia-historiaren eta distantzia estetikoaren (ahotsaren eta Japoniako antzerkitik jasotako gorputzaren disoziazioa) arteko kontrasteak sorpresa sortzen du, eta Afrikaren eta Europaren arteko liskarretik haratago doa.

## Lanak 
* *L'Intérieur de la nuit*, Plon, 2005 ; Pocket, 2006  
* Contours du jour qui vient, Plon, 2006 ISBN  ; Pocket Jeunesse 2008 ; Pocket 2008  
* *Afropean Soul*, Flammarion, 2008  
* *Tels des astres éteints*, Plon, 2008  
* *Soulfood équatoriale* , Robert Laffont, 2009  ά2-84111-380-4
* *Les Aubes écarlates*, Plon, 2009  ά2259210676
* *Blues pour Elise*, Plon, 2010  
* Ces âmes *chagrines'', Plon, 2011  ί2-259-21287-8
* Écrits pour la parole, L'Arche publiceur, 2012  
* Habiter la frontière, L'Arche publiceur, 2012  
* ''La Saison de l'ombre*, Grasset, 2013  ά2-246-80113-9 — Prix Femina 2013
* *Crépuscule du tourment*, Grasset, 2016  ά2-246-85414-2
* *L’impératif transgressif'', L'Arche rediteur, 2016
* *Crépuscule du tourment 2. Heritagea*, Grasset, 2017
* *Marianne* et le garçon noir, Pauvert,2017

### Sariak 
* Louis-Guilloux saria, 2006
* Premier Roman de Femme saria, 2006, ''L'Intérieur de la nuit''
* René-Fallet saria, 2006
* Bernard-Palissy saria, 2006.
* Afrique noire sari nagusia, 2011, bere obra osoan.
* Seligmann saria, 2012 (L'Arche rediteur).
* Roman métis sari nagusia, 2013, ''La Saison de l'ombre*
* Femina saria,  2013, *La Saison de l'ombre''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2006ko Coloradoko gobernadore hauteskundeak

**2006ko Coloradoko gobernadore hauteskundeak ** 2006ko azaroaren 7an izan ziren, Coloradoko gobernadore kargua hautatzeko. 

Bill Owens jarduneko gobernadore errepublikanoa ezin izan zen aurkeztu bere agintaldiaren mugak zirela eta, eta hauteskundeak Bill Ritter hautagai demokratak irabazi zituen.

## Kanpo estekak
2002ko Coloradoko gobernadore hauteskundeak

**2002ko Coloradoko gobernadore hauteskundeak ** 2006ko azaroaren 5ean izan ziren, Coloradoko gobernadore kargua hautatzeko. 

Bill Owensek, titular errepublikanoak, Rollie Heath hautagai demokrata garaitu zuen bigarren agintaldi bat irabazteko. Owenen garaipenak errepublikano baten garaipenik handienaren errekorra ezarri zuen Coloradoko gobernadore izateko hauteskundeetan (demokratek marjina handiagoengatik irabazi zuten 1982, 1948 eta 1928an, eta edozein alderditako hautagai baten garaipenik handiena Billy Adamsena izan zen 35 puntugatik urte horretan). 

## Kanpo estekak
Adriaen van de Venne

**Adriaen Pietersz van de Venne** (Delft, 1589 &ndash; Haga, 1662ko azaroaren 12a) herbeheretar margolaria izan zen.

Leidenen latina ikasi ondoren, pintura eta grabatua ikasi zituen. 1604an Middelburgera joan zen eta Brueghel familiaren eragina jaso zuen.

Alegoriak, genero-eszenak, erretratuak margotu zituen, eta miniaturak, liburuen ilustrazioak, satira politikoak eta bertsoak ere egin zituen.

1625ean Hagara joan eta San Lucasko Gremioan sartu zen. Confrerie Pinturaren kide sortzailea izan zen, artistaren posizio soziala hobetzeko sortua.

## Iruditegia 

Van den Venne dodo.jpg|*A Dodo* (1626)
Venne Woman and a jester.jpg|*Woman and a jester.* (1630s)
Adriaen Pietersz. van de Venne - An Amorous Peasant Couple Conversing - WGA24547.jpg|*An Amorous Peasant Couple Conversing* (1631)
Adriaen Pietersz. van de Venne - A Cavalier at His Dressing Table - WGA24549.jpg|*A Cavalier at His Dressing Table* (1631)

Adriaen van de Venne (Dutch - A Merry Company in an Arbor - Google Art Project.jpg|*A Merry Company in an Arbor*
Adriaen Pietersz. van de Venne - Fools Have the Most Fun - WGA24552.jpg|*Fools Have the Most Fun*
Adriaen Pietersz. van de Venne - "Where There Are People Money May Be Made" - WGA24557.jpg|*Where There Are People Money May Be Made*, 1652
De zielenvisserij - Fishing for souls (Adriaen Pietersz. van de Venne).jpg|*Fishing for Souls* (*Zielenvisserij*), 1614, a satirical allegory of Protestant-Catholic struggles for souls during the Dutch Revolt (Rijksmuseum)
Adriaen Pietersz. van de Venne - Landschap met figuren en een dorpskermis (Rijksmuseum).jpg|*Landscape with figures
1614 van de Venne Winter anagoria.JPG|*Winter*
Adriaen van de Venne (Dutch - A Jeu de Paume Before a Country Palace - Google Art Project.jpg|*Before a Country Palace''

## Kanpo estekak
2010eko Arkansasko gobernadore hauteskundeak

**2010eko Arkansasko gobernadore hauteskundeak ** 2010eko azaroaren 2an izan ziren, Arkansasko gobernadore kargua hautatzeko. 

Mike Beebe jarduneko gobernadore demokrata berriro aurkeztu zen hauteskundeetara, eta Jim Keet estatuko senatari ohiari aurre egin zion. Gobernadore izateko bigarren eta azken agintaldia irabazi zuen, nahiz eta urtea agintaldi erdiko olatu errepublikarra izan eta Blanche Lincoln senatari demokratari 21 puntuko tartea kendu zioten. Beeberen botoen ehunekoa herrialdeko gobernadore izateko hautagai demokrata guztien artean handiena izan zen urte hartan. 2026raino, demokrata batek gobernazioa edo estatuko edozein hauteskunde irabazi zuen azken aldia izan zen Arkansasen, eta demokrata batek Arkansasko konderri guztiak irabazi zituen azken hauteskundeak ere izan ziren.

## Kanpo estekak
Henri-Jean Guillaume Martin

**Henri-Jean Guillaume Martin** (Tolosa Okzitania, 1860ko abuztuaren 5a - Labastide-du-Vert, 1943ko azaroaren 12a) frantziar margolaria izan zen.

Tolosa Okzitaniako Arte Ederren Akademian ikasi zuen eta 1879an Parisera joan zen. 1883an Parisko Aretoko domina irabazi zuen eta hurrengo urtean Italiara joan zen beka batekin. 1900eko Parisko Erakusketa Unibertsalaren Sari Nagusia irabazi zuen.

Inpresionismoaren ondoko estiloan margotu zuen eta bere lanik ezagunena Batzar Nagusiko hormetako muralak dira.

Bere azken urteak Lot departamenduan eman zituen margotzen.

## Iruditegia 

Henri Martin - Le Poète - Musée des Augustins - RO 164.jpg|*Le Poète*, 1881, Musée des Augustins
Beaux-Arts de Carcassonne - Autoportrait en saint Jean-Baptiste 1883 - Henri Martin 46x33.5.jpg|*Autoportrait en saint Jean-Baptiste*, 1883, Musée des Beaux-Arts de Carcassonne
Henri Martin-Paolo Malatesta.jpg|*Paolo Malatesta et Francesca da Rimini aux enfers*, 1883, Musée des Beaux-Arts de Carcassonne
Henri Martin - La Fête de la Fédération au Champ de Mars le 14 juillet 1790 - Musée des Augustins - 2004 1 165.jpg|*La Fête de la Fédération au Champ de Mars le 14 juillet 1790*, 1889, Musée des Augustins
Henri Martin - L'Homme entre le vice et la vertu - Musée des Augustins - 2004 1 159.jpg|''L'Homme entre le Vice et la Vertu*, 1892, Musée des Augustins
Augustins - Portrait de madame Sans, 1895 - Henri Martin Inv. 81 5 1 .jpg|*Portrait de Madame Sans'', 1895, Musée des Augustins
Beaux-Arts de Carcassonne - Portrait d'Albert Sarraut (1897 - 1898) - Henri Martin 71.3x57.3.jpg|''Portrait d'Albert Sarraut*, c. 1898, Musée des Beaux-Arts de Carcassonne
Augustins - Beauté, 1900 - Henri Martin 63 6 1.jpg|*Beauté*, 1900, Musée des Augustins
Lille PdBA martin jardin.JPG|*Dans le jardin'', c. 1900, Palais des Beaux-Arts de Lille
Capitole Toulouse - Salle Henri-Martin - L'été par Henri Martin.jpg|''L'été ou les faucheurs*, 1903, Capitole de Toulouse
(Albi) Portrait de Jean Jaurès 1905 - Henri Martin - huile sur bois - acquis en 1939 MTL.inv.317.jpg|*Portrait de Jean Jaurès*, 1905, Musée Toulouse-Lautrec
Capitole Toulouse - Salle Henri-Martin - Les Bords de la Garonne, Les promeneurs ou Les reveurs par Henri Martin.jpg|*Les bords de la Garonne, les promeneurs ou les rêveurs*, 1906, Capitole de Toulouse
Henri Martin - Etude pour les bords de la Garonne - Musée des Augustins - 82 8 1.JPG|*Étude pour les bords de la Garonne'', c. 1906, Musée des Augustins
(Cahors) Autoportrait 1912 - Henri Martin - Dépot d'Orsay.jpg|''Portrait de l'artiste'', c. 1912, Musée d'Orsay
Henri Martin - Gustave Charpentier - P2564 - musée Carnavalet.jpg|*Gustave Charpentier (1860-1956), compositeur*, c. 1932, Musée Carnavalet
Salle de l'Assemblée générale du Conseil d'État.jpg|Salle de l'Assemblée générale, Conseil d'État, Paris

## Kanpo estekak
2002ko Kaliforniako gobernadore hauteskundeak

**2002ko Kaliforniako gobernadore hauteskundeak ** 2006ko azaroaren 5ean izan ziren, Kaliforniako gobernadore kargua hautatzeko. 

Gray Davis demokratak Bill Simon errepublikanoa garaitu zuen % 5eko aldeaz eta lau urteko bigarren agintaldi baterako Kaliforniako Gobernadore izendatu zuten. Davis kargutik kenduko zuten hurrengo agintalditik urtebete baino gutxiagora.
## Kanpo estekak
John Tavener

Sir **John Kenneth Tavener** (Londres, 1944ko urtarrilaren 28a - Child Okeford, Dorset, 2013ko azaroaren 12a) ingeles musikagilea izan zen.

Musika ikasketak Royal Academy of Musicen izan zituen. 1968an izan zuen lehen arrakasta *The Whale* kantatarekin. Bere lanik nabarmenena obra erlijioso koralak izan ziren. Ezagunenak *The Lamb*, *The Protecting Veil* eta *Song for Athene* dira.

1977an Errusiako Eliza Ortodoxora bihurtu zen.

## Lanak 
* Setting of the Credo (1961)
* *Genesis* (1962)
* *Three Holy Sonnets of John Donne* (1962; song cycle)
* *The Cappemakers* (1964; one-act opera)
* *Cain and Abel* (1965; cantata)
* *The Whale* (1965–66; soloists, speaker, SATB choir, children's choir, orchestra)
* *In alium* (1968)
* *A Celtic Requiem* (1969; soprano solo, SATB choir, children's choir, ensemble)
* *In memoriam Igor Stravinsky* (1971)
* *Responsorium in Memory of Annon Lee Silver* (1971)
* *Últimos ritos* (1972)
* *Canciones españolas* (1972)
* *Requiem for Father Malachy* (1973
* *Thérèse* (1973–76; opera)
* *Canticle of the Mother of God* (1976)
* *Liturgy of St John Chrysostom* (1977)
* *A Gentle Spirit* (1977; chamber opera)
* *Kyklike Kinesis* (1977)
* *The Immurement of Antigone* (1978)
* *Palintropos* (1978)
* *Akhmatova: Requiem* (1979–80)
* *Sappho: Lyrical Fragments* (1980; song cycle)
* *Funeral Ikos* (1981)
* *The Great Canon of St Andrew of Crete* (1981)
* *Trisagion* (1981; brass ensemble)
* *Mandelion* (1981; organ)
* *Towards the Son* (1982)
* *To a Child Dancing in the Wind* (1983)
* *Ikon of Light* (1984; choir, string trio)
* *Vigil Service* (1984)
* *Sixteen Haiku of Seferis* (1984)
* *A Mini Song Cycle for Gina* (1984)
* *The Lamb* (1984)
* *Love bade me welcome* (1985)
* Magnificat and Nunc dimittis (1986)
* *Eis thanaton* (1986; cantata)
* *Akathist of Thanksgiving* (1986–87)
* *The Protecting Veil* (1987; cello, strings)
* *The Tyger* (1987)
* *Resurrection* (1989)
* *The Hidden Treasure* (1989)
* Psalm 121 (1989)
* *Thunder Entered Her* (1990; SATB choir, handbells and organ)
* *The Repentant Thief* (1990; clarinet, strings)
* *Mary of Egypt* (opera; 1991)
* *The Last Sleep of the Virgin* (1991)
* *The Apocalypse* (1993)
* *Song for Athene* (1993; SATB choir)
* *Theophany* (1993; orchestra)
* *Diodia* (1997; orchestra)
* *Prayer for the healing of the sick* (1998)
* *A New Beginning* (1999)
* *Fall and Resurrection* (2000)
* *Lamentations and Praises* (2001; 12 male voices, string quartet, flute, bass trombone, percussion)
* *Mother and Child* (2002)
* *Elizabeth Full Of Grace* (2002)
* *The Veil of the Temple* (2003; soprano, SATB choir, boys' choir, ensemble)
* *Schuon Lieder* (2003; song cycle for soprano, ensemble)
* *Laila* (2004; music for dance; soprano, tenor, orchestra)
* *Krishna* (2005; unproduced opera)
* *Sollemnitas in Conceptione Immaculata Beatae Mariae Virginis* (2006; mass)
* *The Beautiful Names* (2007)
* *Requiem* (2008; cello, soloists, chorus, orchestra)
* *Towards Silence* (2009; 4 string quartets, Tibetan temple bowl)
* *They are all gone into the world of light* (2011)
* *The Death of Ivan Ilyich* (2012; monodrama)
* *Missa Wellensis* (2013; choir)

## Kanpo estekak
Koldo Anasagasti

**Koldo Anasagasti Olabeaga** (Cumaná, Venezuela, 1954) erbestean jaiotako ekonomialari eta idazlea, administrazioaren eta enpresa batzuen goi kargua izan da. Iñaki Anasagastiren anaia da.

## Biografia 
1954an jaio zen, gurasoen erbestealdian, Cumaná-n (Venezuela). Bilbotarra 7 urte zituenetik eta algortarra azken 41 urteetan, Deustuko Merkataritza Unibertsitatean Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziatua lortu zuen. Metalurgia- eta kazetaritza-sektoreko enpresen administrazioan lehen lanak egin ondoren, ikus-entzunezkoen mundura bideratu zen, eta Euskal Telebista eta Donostiako Nazioarteko Zinemaldiaren zuzendari izan zen. Enpresaburu autonomo gisa, 3 Koma 93 S.A. lantegia sortu zuen, telebista-saioak eta telefilmak ekoizteko. 2019tik, erretreta hartu ondoren, autoedizioaren bidez, lau eleberri plazaratu ditu.

## Bibliografia 
Orain arte lau eleberri plazaratu ditu:
* 2019: *El último fotograma*, John Anduezarekin batera.
* 2020: *¡Maldito caballo!*, Círculo Rojo.
* 2021: *Y llegaron galernas*, Círculo Rojo.
* 2022: *Clandestina. Un irrintzi desde Venezuela*, Círculo Rojo, ISBN: 9788411373173.

Baita komiki bat ere plazaratu zuen:
* 1982: *Sabino*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Elkarrizketa *Deia(https://eu.wikipedia.org/wiki/Deia)n*, 2022/02/08.]
2003ko Kaliforniako gobernadore kargugabetze hauteskundeak

**2003ko Kaliforniako gobernadore kargugabetze hauteskundeak ** 2003ko urriaren 7an izan ziren, Kaliforniako gobernadore kargua hautatzeko. Emaitza izan zen boto-emaileek Gray Davis gobernadore demokrataren ordez Arnold Schwarzenegger errepublikanoa jarri zutela. Kargugabetze-kanpainak 2003ko bigarren erdian iraun zuen. Aurreko bederatzi gobernadoreetatik zazpik, Davisek barne, kargugabetzeko ahalegin ez-arrakastatsuei egin behar izan zieten aurre.

Hainbat lege- eta prozedura-ahaleginekin geldiarazten saiatu ostean, urriaren 7an Kalifornian gobernadore bat kargutik kentzeko lehen hauteskundeak egin ziren, eta emaitzak 2003ko azaroaren 14an ziurtatu ziren, Davis Kaliforniaren historian kargugabetu zen lehen gobernadorea bihurtuz, eta bigarrena bakarrik Estatu Batuen historian (lehena Lynn Frazierren kargugabetzea izan zen 1921ean Ipar Dakotan). Kalifornia kargugabetzea ahalbidetzen duten 19 estatuetako bat da. 2003ko hauteskundeetatik ia 18 urtera, Kaliforniak bigarren kargugabetze aukeraketa bat egin zuen 2021ean; hala ere, kargugabetze horrek ez zuen arrakastarik izan, ez baitzuen lortu Gavin Newsom gobernadore demokrata kargutik kentzea.

Orain arte, Los Angelesko konderriak hautagai errepublikano baten alde bozkatu zuen estatuko hauteskunde berriena izan da.

## Kanpo estekak
2010eko Coloradoko gobernadore hauteskundeak

**2010eko Coloradoko gobernadore hauteskundeak ** 2010eko azaroaren 2an izan ziren, Coloradoko gobernadore kargua hautatzeko. 

Aurreko hauteskundeak irabazi zituen Bill Ritter demokratak esan zuen ez zela berriro ere aurkeztuko. Dan Maesek, Tea Partyren mugimenduak babestuta, errepublikanoen izendapena irabazi zuen primarioetan, botoen % 50,6 eskuratuta eta Scott McInnis aurkariari % 1,3ko aldea aterata. Bere burua garaile izendatzean, Maesek Konstituzioaren Alderdiko hautagai gisa aurkeztu zen Tom Tancredo ordezkari ohiari eskatu zion "gaur gauean kanpaina gelditzeko". John Hickenlooper Denverreko alkatea demokraten hautagaitza eskuratu zuen. Hickenlooper-ek irabazi zuen lehia botoen % 50 baino gehiagorekin.

## Kanpo estekak
Erhu

**Erhu-a** (二胡) hari igurtzizko instrumentua da, batzuetan **nanhu** (南胡, "hegoaldeko biolina") deitzen zaio edo, gainera, Mendebaldean, "Txinako biolina" edo "bi harizko txinatar biolina". Normalean instrumentu bakarlari gisa erabiltzen da, baina baita orkestra talde txiki eta handietan ere. Huqin familiako ezagunena da, Txinako hainbat talde etnikok jotzen dituzten hari igurtzizko instrumentuak. Oso tresna polifazetikoa da, musika tradizionalean zein garaikidean erabil daitekeena, hala nola pop, rock, jazz, etab. 

## historia 
Protomongoliar garaian, duela mila urte, Txinan sartutako tresnetan erhuaren aztarnak aurki ditzakegu. *Xiqinetik* (奚琴) eboluzionatu zela uste da. Xiqin-ak Asia Erdialdean du jatorria, X. mendean Txinara heldu ziren Xi herriekin.

Instrumentuaren izenaren txinatar idazkeraren lehen ideograma (二, *èr*, bi) zehazki bi hari dituenetik datorrela uste da. Azalpen alternatibo bat huqin familiako tonurik altuena den bigarren instrumentua dela litzateke, Txinako orkestra modernoko gaohuaren atzetik. Bigarren ideogramak (胡, *hú* ) huqin familiako kidea dela adierazten du. Huqin terminoak literalki " Wu Hu tresna" esan nahi du, tresna hori ziurrenik Txinako iparraldeko edo ekialdeko eskualdeetan sortu zela adieraziz, oro har, aurreko Han erreinuetako herri nomadak bizi zirela.

Txinako antzinako zitarak: xiqina, yazhena eta yaqina*,* baita ajaeng korearra ere, jatorrian arku batekin jotzen zena, sokekin marruskadura sortzen zuena. Zaldi-zurdazko arkua asmatu bezain laster, azkar hedatu zen.

## Kanpo estekak
Josefina Añua

**Josefina Añua** (Gasteiz, Araba ) saskibaloi jokalari ohia, Espainiako Selekzioa hautatu zuen lehenengo arabarra. Xabier Añuaren lehengusina.

## Aurrekariak 
Gerra Zibila bukatzean hezkuntza fisikoa nahitaezkoa zen Frente de Juventudes eta Sección Femeninan zeudenentzat. Tirso Aísak, kirol delegatua zenak, atletismoa gizonezkoentzako kirola izango zela eta, aldiz, saskibaloia emakumezkoentzako kirola izango zela erabaki zuen. Araban saskibaloia nola jokatu ez zekitela, lehenengo bi txapelketa nazionaletan lehiatzerik ez zuten izan. Ondorioz, Cecilio Fernández de Retanak, Organizaciones Juveniles delakoaren delegatu lokalak, Urbano Nájerari saskibaloi taldeak antolatzearen enkargua egin zion. Gasteizko Zapateria kaleko *Las Aliadas* edo *Instituto Secular de Alianza en Jesús por María-ren* patioan lehenengo saskiratzeak egin zituzten emakumeek 1940an, 1937tik Organizaciones Juveniles delakoaren esku zegoen eskola hori. Urte horretakoak dira ere, Araban, saskibaloi partida bat jasotzen duten lehen irudiak. Urte bat geroago, Gasteizko taldea Sección Femeninako Espainiako Bigarren Mailako txapelduna izan zen, Malaguetako zezen plazan.

### Espainiako Selekzioan jokatzeko hautatua 
1943an arabako emakumeen lehenengo saskibaloi taldeak Lehenengo Mailako lehiaketan parte hartzeko izena eman zuen, Donostian ospatzekoa zena, Juan Soler entrenatzailea zutela. Garai horretan, gizon gutxik jokatzen zuen saskibaloian, soilik entrenamendu militarrerako erabilgarria zen heinean, eta Sección Femeninak monopolizatzen zuen. Donostian ospatu zen V. Saskibaloi Txapelketa Nazionalak Amara eta Urumeako frontoietan bederatzi talde izan zituen lehian. Josefinaren taldea azken-aurrekoa izan bazen ere, Alfonso Jorquera hautatzailearen zerrendan agertu zen Espainiako Selekzioarekin joka zezan Portugal eta Hungariako selekzioen kontra. Josefinaren ahizparen esanetan entrenatzailearen metodoa hurrengoa zen, gutxi entrenatu eta asko jan: Ia ez zuten entrenatzen. Jan baino ez zuten egiten. Eguneko bost otorduek pisutxu uzten zuten "Jose" eta ondorioz, ezin mugituan ibiltzen zen. (Angelines)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wallace Shawn

**Wallace Michael Shawn** (New York, 1943ko azaroaren 12a) estatubatuar aktore , antzerkigile eta saikeragilea da.

Jatorri juduko newyorkarra, ateo, sozialista eta palestinarrekiko bakearen aldekoa da. Woody Allenen sei filmetan parte hartu zuen, Vizzini izan zen The Princess Bride filmean eta Rexen ahotsa egin zuen Toy Storyren filmetan.

## Filmografia 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Josu Aurrekoetxea

**Josu Calvo Aurrekoetxea** (Sestao, Bizkaia, 1994) euskal fisikaria, astrofisikaria, kosmologoa eta unibertsitateko irakaslea da.

Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT) ikertzailea da, Alan Guth kosmologo estatubatuarraren taldean. Aurretik, ikertzaile eta irakasle izan zen Oxfordeko Unibertsitatean.

Kosmologian eta erlatibitate numerikoan espezializatuta dago.

## Bizitza 
Sestaoko Saturnino de la Peña BHI eskolan ikasi zuen. Batxilergoa ikasten zuen bitartean kimika sari bat irabazi zuen, Espainiako Kimikarien Elkarteak emanda.

Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) fisika gradua ikasi zuen (2012-2016), eta bukaerako tesia izan zen "*Inflación Eterna y el Multiverso. Un estudio desde los problemas de la teoría del Big Bang hasta el Multiverso inflacionario*", José Juan Blanco-Pillado astrofisikariak zuzenduta. Talentia Programaren parte hartzaile izan zen, Bizkaia Talentek hautatua, geroztik Talentia Sarearen kide delarik. Masterreko tesia fisika teorikoari buruzkoa izan zen, "Inhomogeneous Inflation in 3+1D" izenekoa, eta Eugene A. Lim astrofisikari eta kosmologo britainiarrak zuzenduta.

2021ean fisika teorikoan doktoratu zen Londresko King's Collegen, "*The role of strong gravity in the early universe*" doktore-tesiarekin, erlatibitate numerikoari eta kosmologia teorikoari buruzkoa, Eugene A. Lim astrofisikari eta kosmologo britainiarraren zuzendaritzapean. Kosmologian eta erlatibitate numerikoan espezializatuta dago.

## Ibilbidea 
2021ean Oxfordeko Unibertsitateko astrofisika sailatalari eta Queen's Collegeri batu egin zen Beecroft bekadun (Beecroft Fellowship) eta fisikako ikertzaile gisa. Ikerketa lanez gain, Queen's Collegen fisika eta erlatibitatearen irakaskuntza ere eman zuen.

2024an, Aurrekoetxeak, Eugene A. Limek eta Katy Cloughek "Cosmology using numerical relativity" ikerketa argitaratu zuten, non unibertsoaren lehen uneak ulertzeko erlatibitate numerikoaren erabilera aldarrikatzen zuten. Ikerketak oihartzun handia izan zuen Britainia Handiko eta nazioarteko prentsan.

2025etik ikertzailea da Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT), non inflazioa eta multibertsoa ikertzen dituen Alan Guth kosmologo estatubatuarraren taldean, 80ko hamarkadan teoria formulatu zuen fisikaria.

Horrez gain, Aurrekoetxeak mintegiak eta hitzaldiak eman ditu, besteak beste, Columbiako Unibertsitatean, Princetongo Unibertsitatean, Londresko Imperial Collegen, Parisko Institut d'astrophysiquen (Sorbona Unibertsitatea), MITen edo Kyotoko Unibertsitatean.

## Bizitza pertsonala 
Gaur egun Estatu Batuetan bizi da.

## Argitalpenak 
* Lim, E. A., Clough, K. & Aurrekoetxea, J. C., Cosmology using numerical relativity. *Living Reviews in Relativity*, 28, 5 (2025).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Alan Guth
* Kosmologia
* Inflazio kosmikoa

## Kanpo estekak 
* Josu Aurrekoetxea | University of Oxford Department of Physics
* Dr Josu Aurrekoetxea Extraordinary Junior Research Fellow in Physics Queen's College
* Dr Josu Aurrekoetxea MIT Department of Physics
Inozibe

**Inozibe** (*Inocybe*) *Inocybaceae* familiako onddo basidiomizetoen generoa da. Txapel mamitsu, koniko eta orriduna dute, eta hanka luzea da gehienetan. Espezie batzuk oso pozoitsuak dira, eta batzuetan hilgarriak izan daitezke.

## Deskribapena 
Inozibe generoak marroi tonu desberdinetako perretxiko tipikoak ditu, nahiz eta espezie batzuk lila edo biolazeo bihurtzen diren.

Txapelak txikiak eta konikoak dira, adinean aurrera egin ahala pixka bat lautzen dira, normalean erdialdean botoi bat markatuta.

Hanka askotan haritsua edo urratuta agertzen da.

Espezie askok usain bereizgarria dute, lizuna edo espermatikoa.

## Etimologia 
*Inocybe* terminoa, muskulua, nerbioa, zuntza esan nahi duen "is inós" hitzetik eta burua esan nahi duen "cybe" hitzetik dator; hau da, zuntzezko kapela.

## Inozibeen zerrenda 
Inocybe generoko ia 850 espezie daude, hona hemen Ipar Hemisferioko nagusiak.
[thumb|*[Inocybe maculata*]]

## Iruditegia

Hösel 23.07.2017 Inocybe dulcamara (36853299366).jpg|Inocybe dulcamara (1)
2012-08-03 Inocybe terrigena (Fr.) Kühner 244877.jpg|Inocybe terrigena (1)
Inocybe bongardii 187337.jpg|Inocybe bongardii (2)
Inocybe calamistrata 63726.jpg|Inocybe calamistrata (2)
Inocybe cookei a1.JPG|Inocybe cookei (3)
2010-04-27 Inocybe erubescens.jpg|Inocybe erubescens (3)
Inocybe jurana 350770.jpg|Inocybe jurana (3)
2011-11-26 Inocybe rimosa (Bull.) P. Kumm 185170.jpg|Inocybe rimosa (3)
2012-04-25 Inocybe fraudans (Britzelm.) Sacc 214752.jpg|Inocybe fraudans (4)
Inocybe godeyi 71610.jpg|Inocybe godeyi (4)

Inocybe whitei 275323.jpg|Inocybe whitei (4)
2011-10-02 Inocybe hystrix (Fr.) Karsten 172120.jpg|Inocybe hystrix (5)
Inocybe griseolilacina 817948.jpg|Inocybe griseolilacina (5)
Inocybe obscura 20061015w.jpg|Inocybe obscura (5)
2012-05-01 Inocybe abjecta P. Karst 216530.jpg|Inocybe lacera (6)
Inocybe flocculosa 440275.jpg|Inocybe flocculosa (7)
Inocybe geophylla, Medford.jpg|Inocybe geophylla (7)
Inocybe fuscidula 622736.jpg|Inocybe virgatula (7)
Inocybe hirtella 170926w.JPG|Inocybe hirtella (8)
Inocybe sindonia (Fr.) P. Karst 821102.jpg|Inocybe sindonia (8)

2011-06-10 Inocybe assimilata Britzelm 150660.jpg|Inocybe assimilata (9)
Inocybe.lanuginosa3.-.lindsey.jpg|Inocybe lanuginosa (9)
Inocybe relicina 95610.jpg|Inocybe relicina (9)
Inocybe asterospora a1 (5).JPG|Inocybe asterospora (10)
Inocybe praetervisa 21502.jpg|Inocybe praetervisa (10)
Inocybe fibrosa 271882.jpg|Inocybe fibrosa (11)
2013-10-19 Inocybe petiginosa (Fr.) Gillet 396906.jpg|Inocybe petiginosa (11)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odol-agar

[thumb|eskuinera|300px|**Odol-agarrean** sortutako hemolisi-ziskuak: [Staphylococcus aureus eta Streptococcus agalactiae]]

**Odol-agarra** mikrobiologiako laborategietan erabiltzen den hazkuntza-ingurune solido eta orokorra (mikrobio askoren hazkuntza ahalbidetzen duelako) da. Mikroorganismo aerobio eta anaerobioen hazkuntza errazten du, Gram positiboena zein Gram negatiboena, eta baita onddoena ere.

Hazkuntza-ingurune honek ardi-odola dauka. Odol horrek eskakizun nutritibo zorrotzak dituzten bakterioen hazkuntza ahalbidetzen du, alde batetik, eta hemolisiaren erreakzioak aztertu, bestetik. Peptonak eta haragi-extraktuak ere baditu, nitrogeno, karbono eta oligoelementuen iturria direnak bertan hazten diren mikrobioentzat.

Jakina da bakterio batzuek eritrozitoak puskatzeko (hots, eritrozitoen lisia egiteko) gaitasuna dutela (besteak beste, Streptococcus pyogenes-ek, Streptococcus agalictae-k, Staphylococcus aureus-ek, Listeria monocytogenes-ek...). Mikrobio hauek hemolisinak ekoiztu eta askatzen dituzte, eritrozitoen lisia eragiten dituztenak.

Odol-agarrean sortzen dituzten zisku edo haloen arabera (hots, hemolisi-eremuaren arabera) hiru hemolisi mota daude :

* alfa hemolisia: eritrozitoen lisi partziala gertatzen denean. Berde koloreko haloa agertzen da bakteriar kolonien inguruan.
* beta hemolisia: eritrozitoen lisi osoa. Zisku edo halo argi nabarmena agertzen da bakteriar kolonien inguruan.
* gamma hemolisia: bakteriar kolonien inguruan ez dago inongo aldaketarik, eritrozitoak puskatzen ez direlako.

Hazkuntza-ingurune orokorra izan arren, odol-agarrak hemolisiaren arabera bakterio batzuk bereizten ditu. Beraz, nolabaiteko hautakortasunak ere badu.

Mikrobiologia klinikoan usu erabiltzen den hazkuntza-ingurunea da odol-agarra.

Txokolate-agarra odol-agarraren deribatua da: hazkuntza-ingurune horrek eritrozito osoak izan beharrean eritrozito lisatuak dauzka. Eritrozito lisatuek hemoglobina eta heminak bezalako elikagaiak askatzen dituzte ingurunera, eskakizun nutritibo zorrotzak dituzten bakterioek hartzen dituztenak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daría Campillo Paniagua

**Daría Campillo Paniagua** (Gasteiz, 1873ko irailaren 8a &ndash; Paterna, Valentzia, 1936ko azaroaren 24a) moja karmeldarra izan zen, ***Daría Santa Sofiarena*** erlijio-izena zuena.

## Bizitza 
Gasteizen jaio zen baina bere familiarekin urte luzez bizi izan zen Madrilen, eta bertan karitateko karmeldarrak ezagutu zituen. 1895eko abenduaren 23an, 22 urterekin, moja egin zen, Daría Santa Sofiarena izena hartuta. Lehen botuak egin ondoren, Viceko eskola batera bidali zuten lanera, handik Castellóra, eta gero Valentziako Karitatearen Etxera. Bertan erizaintzan aritu zen eta eskolan orratz lanak eta etxeko ekonomia irakasten zituen, eta ume-antzerkia ere antolatu zuen.

2001eko martxoaren 11n dohatsu bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2006ko Kaliforniako gobernadore hauteskundeak

**2006ko Kaliforniako gobernadore kargugabetze hauteskundeak ** 2006ko azaroaren 7an izan ziren, Kaliforniako gobernadore kargua hautatzeko. 

Arnold Schwarzenegger jarduneko gobernadore errepublikanoak irabazi zuen bere lehen agintaldi osorako berrautaketa. Bere aurkari nagusia Kaliforniako Estatuko diruzaina izan zen, Phil Angelides, Kaliforniako Alderdi Demokratako hautagaia. Peter Camejo Kaliforniako Alderdi Berdeko hautagaia izan zen, Janice Jordan Bakea eta Askatasuna Alderdiko hautagaia, Art Olivier Kaliforniako Alderdi Libertarioko hautagaia eta Edward C. Noonan Kaliforniako Alderdi Amerikar Independenteko hautagaia.

Estatuaren konstituzioaren arabera, gobernadoreak lau urteko agintaldia du, eta gehienez edo gutxienez lau urteko biziarteko bi agintaldi, elkarren segidakoak izan edo ez. Arnold Schwarzenegger 2003ko hauteskunde errebokatzaile batzuetan hautatua izan zen, eta bere aurreko Gray Davisen agintaldiaren geratzen zen zatia bete zuen, 2006an amaitzen zena; beraz, Schwarzeneggerrek 2011ra arte bete zezakeen kargua. 

## Kanpo estekak
Isabel Pérez Dobarro

**Isabel Pérez Dobarro** (Santiago de Compostela, Coruña, Galizia, 1992) galiziar piano-jotzailea da. 

2017an Grand Prize Virtuoso International Competitionen hirugarren saria izan zuen. 2021ean Madrilen Mujeres a Seguir saria eman zioten Kultura atalean. Bere belaunaldian proiekzio handiena izan duen espainiar pianistetako bat ez ezik, (Estatu Batuetan, Espainian, Errusian, Belgikan, Argentinan, Italian eta Portugalen egin du karrera kontzertistikoa), irakasle gisa eta emakume konpositoreen lanak berreskuratzeko ere lan handia egiten du.

## Biografia 
### Hasiera eta ikasketak 
Hiru urterekin hasi zen pianoa jotzen, eta laurekin eman zuen lehen kontzertua. Xake-zalea, Galiziako emakumezkoen txapelduna izan zen lau aldiz, eta bosgarren nazio mailan, 15 urterekin utzi zuen arte. Madrilgo Musikako Errege Kontserbatorio Nagusian ikasi zuen eta, 2010ean, Pianoko Goi Mailako Titulua lortu zuen. 2012an, Musika Masterra amaitu zuen New Yorkeko Unibertsitatean, 2017an Zuzenbidean graduatu zen UNEDen eta 2018an Nazioarteko Harremanetako ziurtagiria lortu zuen Harvardeko Unibertsitatean. 

## Lan ibilbidea 
2012tik, irakasle laguntzaile gisa aritu da New Yorkeko Unibertsitateko Steinhardt School of Culture, Education, and Human Development eskolan.

Estatu Batuetako hainbat aretotan eman ditu errezitaldiak, hala nola Carnegie Hall, Steinway Hall, Yamaha Center, Liederkranz Foundation, Frederick Loewe Theater eta Columbia University Ahalmena eta EEtik kanpo.AEB, adibidez, Rachmaninoff Hall (Tchaikovsky Conservatory, Moscow), Madrilgo Ateneo edo Arturo Benedetti Michelangeli aretoa (Bolzano, Italia).

Piano-jolea izateaz gain, United Nations Sustainable Development Solutions Network Youth-en parte da 2016. urteaz geroztik. Nazio Batuetako idazkari nagusiaren babespean garatutako ekimena da, eta Arts Twenty Thirty eta UN Focal Point ekimenen managerra da. Ekimen horren bidez, garapen iraunkorraren helburuak sustatzen ditu.

### Emakume musikagile ahaztuak errekuperatzen 
Piano-jotzaileak Unibertsitatera heldu arte ez zuen jakin emakume-musikagilerik zegoenik ere. Isabel Pérez Dobarro, emakume-konpositoreen musika ahaztua berreskuratzen duen piano-jole galiziarra da. New Yorken bizi den piano-jole konposteldar honi, lau urterekin bere lehen kontzertua eman zuenari, ez zioten emakume-konpositore baten pieza bat jotzeko eskatu 20 urte zituen arte. Orduz geroztik, historiak ahaztutako emakumeek osatutako musika berreskuratzeko eta bistaratzeko lan egiten du.
* 2022ko azaroaren 11n Emakumea Siglo XXI elkarteak   XXII. Urrezko Alfiler saria emango zion.

## Ikus gainera 
* Emakumeak musikan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoak: Isabel Pérez Dobarro pianoan
Radha Mitchell

**Radha** **Rani Amber Indigo Ananda Mitchell** aktore australiarra da. Australiako telebistan hasi zuen bere ibilbidea, hainbat agerpenekin, eta bereziki *Neighbours* telesailean (1996–1997).

Geroago, Hollywoodeko zinemagintzan hasi zen lanean, *High Art* (1998) eta *Pitch Black* (2000), *Phone Booth* (2002), *Man on Fire* (2004), *Finding Neverland* (2004) eta *Melinda eta Melinda* (2004) filmekin.

## Kanpo estekak
2010eko Kaliforniako gobernadore hauteskundeak

**2010eko Kaliforniako gobernadore kargugabetze hauteskundeak ** 2010eko azaroaren 2an izan ziren, Kaliforniako gobernadore kargua hautatzeko. 

Hauteskunde primarioak 2010eko ekainaren 8an egin ziren. 1990eko azaroaren 6tik Kalifornian kargu konstituzionalen titularrek kargu berean bi agintaldi baino gehiago egitea debekatuta dutenez, Arnold Schwarzenegger jarduneko gobernadore errepublikanoak agintaldi mugatua zuen eta, beraz, ezin zuen hirugarren agintaldi baterako berrautaketara aurkeztu. Jerry Brown gobernadore ohiak, eskuraturiko eskubideen klausula baten ondorioz agintaldien muga aplikatzen ez zitzaionak, Meg Whitman garaitu zuen hauteskunde orokorretan. Brownek 2011ko urtarrilaren 3an hartu zuen kargua.

## Kanpo estekak
2014ko Kaliforniako gobernadore hauteskundeak

**2014ko Kaliforniako gobernadore kargugabetze hauteskundeak ** 2014ko azaroaren 4an izan ziren, Kaliforniako gobernadore kargua hautatzeko. 

Jerry Brown jarduneko gobernadore demokrata bigarren agintaldi oso baterako aurkeztu zen berriro. Gobernadoreak bi agintaldiko biziarteko zerbitzu batera mugatuta dauden arren, Brown 1975etik 1983ra gobernadore izan zen, eta legeak 1990eko azaroaren 6aren ondoren emandako aginduei bakarrik eragiten die.

2014ko ekainaren 3an egin ziren hauteskunde primarioak. Kaliforniako primarioen legearen arabera, hautagai guztiak txartel berean agertzen dira, alderdia edozein dela ere. Primarioetan, boto-emaileek edozein hautagairen alde bozka dezakete, afiliazio alderdikoia edozein dela ere. Lehen bi sailkatuak (alderdia edozein dela ere) azaroko hauteskunde orokorretara igaroko dira, baita hautagai batek hauteskunde primarioetan emandako botoen gehiengoa jasotzea lortzen badu ere. Washington da sistema hau duen beste estatu bakarra, "lehen bien primarioak" deiturikoak (Louisianak antzeko "oihaneko primarioak" ditu). Brown eta Neel Kashkari errepublikanoa lehenengo eta bigarren geratu ziren, hurrenez hurren, eta Brownek irabazi zituen hauteskunde orokorretan elkarren aurka aritu ziren. Gobernadore bezala 1986tik lortu zuen garaipenik handiena, "ia existitzen ez zen kanpaina bat egin arren".

## Kanpo estekak
María Luisa Solá

**Maria Lluïsa Solà Hernández** (Bartzelona, 1939ko urtarrilaren 20a) bikoizketa-aktorea da, gaztelaniaz eta katalanez. 3.000 bikoizketa baino gehiagotan parte hartu du. 

2024ko otsailaren 10ean Nazioarteko Goya Saria jaso zuen Sigourney Weaverrek Goya  saria eman zion María Luisa Solá bikoizketako aktoreari, gaztelaniazko ahotsari.  

### Bikoizketa ibilbidea 
Azken hamarkadetako bikoizketaren munduko ahotsik ezagunenetako bat da. Indartsu iritsi zen 50eko hamarkadaren amaieran, eta film ezagunetako protagonista femeninoak bikoiztu zituen: *Con la muerte en los talones*, *Psicosis*, *Los pájaros* eta *El Cid*. Laster bere ahotsa aktore handien iruditik bereizezina bihurtu zen. Harrezkeroztik, ia ezin da zenbatu zein izan den eta zein den ohiko ahotsa. Besteak beste, Sigourney Weaver, Glenn Close, Susan Sarandon, Diane Keaton, Jamie Lee Curtis, Judi Dench, Faye Dunaway, Carrie Fisher, Jane Fonda, Linda Hamilton, Katharine Hepburn, Jessica Lange, Sophia Loren, Shirley MacLaine, Helen Mirren, Vanessa Redgrave, Kathleen Turner, Jane Alexander, Ann-Margret, Fanny Ardant, Lauren Bacall, Kathy Baker, Kim Basinger, Anne Bancroft, Kathy Bates, Candice Bergen, Ingrid Bergman, Jacqueline Bisset, Sônia Braga, Ellen Burstyn, Claudia Cardinale, Stockard Channing, Julie Christie, Patricia Clarkson, Joan Collins, Frances Conroy, Blythe Danner, Judy Davis, Angie Dickinson, Frances Fisher, Lee Grant, Linda Hamilton, Marg Helgenberger, Barbara Hershey, Anjelica Huston, Lauren Hutton, Allison Janney, Marthe Keller, Sally Kellerman, Swoosie Kurtz, Jenifer Lewis, Phyllis Logan, Gina Lollobrigida, Lea Massari, Kelly McGillis, Marisa Mell, Jeanne Moreau, Cathy Moriarty, Kate Nelligan, Catherine O'Hara, Kim Novak, Lena Olin, Charlotte Rampling, Pamela Reed, Jane Seymour, Cybill Shepherd, Jean Smart, Holland Taylor, Lily Tomlin, Brenda Vaccaro, Lindsay Wagner, Lesley Ann Warren, Raquel Welch, Dianne Wiest eta Debra Winger.

Haren semea, Sergio Zamora, bikoizketako aktorea da, eta Colin Farrell, Joaquin Phoenix, Keanu Reeves, Bradley Cooper eta Matthew McConaughey aktoreei ahotsa jarri die, besteak beste.

## Aktore-bikoizketa ezagunenen kopurua 
* Susan Sarandonen ohiko ahotsa (61 filmetan)
* Helen Mirren-en ohiko ahotsa (46 filmetan)
* Glenn Closeren ohiko ahotsa (41 filmetan)
* Sigourney Weaverren ohiko ahotsa (39 filmetan)
* Judy Dench-en ohiko ahotsa (35 filmetan)
* Kathy Bates-en ohiko ahotsa (34 filmetan)
* Diane Keatonen ohiko ahotsa (29 filmetan)
* Jamie Lee Curtisen ohiko ahotsa (28 filmetan)
* Jacqueline Bisset-en ohiko ahotsa (23 filmetan)
* Faye Dunawayren ohiko ahotsa (22 filmetan)
* Kim Basingerren ohiko ahotsa (19 filmetan)
* Candice Bergenen ohiko ahotsa (17 filmetan)
* Carrie Fisherren ohiko ahotsa (17 filmetan)
* Anjelica Hustonen ohiko ahotsa (13 filmetan)
* Jane Fondaren ohiko ahotsa (11 filmetan)

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: María Luisa Solá
Gaohu

**Gaohu-a** (; pinyin: *gāohú*; Kantonera: gou1 wu4; **yuehu 粤**胡 ere deitua) txinatar arkudun hari igurtzizko instrumentu da, 1920ko hamarkadan erhutik Lü Wencheng musikari eta musikagileak (1898-1981) garatua. Musikan eta Guangzhouko operan erabiltzen da. Huqin familiakoa da zhonghu, erhu, banhu, jinghu eta sihuekin batera. Bere izenak "huqin altua" esan nahi du eta Guangzhouko musika eta opera moldaketetako instrumentu nagusia da. Gaohu-rako pieza ezagunenetako batzuk "Bu Bu Gao" (步步高 "Goi-urratsez urrats") eta "Ping Hu Qiu Yue" (平湖秋月 "Udazkeneko ilargia Laku lasai batean") dira. 

## Eraikuntza eta diseinua 
Gaohu-a erhu-ren diseinuan eta eraikuntzan antzekoa da, baina erresonantzia-kaxa apur bat txikiagoa du, forma zirkularra du eta laugarren bat altuagoan afinatuta dago, G4tik D5era. Huqin gehienak ezkerreko izterrean pausatzen diren bitartean jotzen dira, gaohu-a erresonantzia-kaxa belaunen artean egonda jotzen da. Erhuarekin alderatuta tinbre distiratsuagoa eta argitsuagoa du. Bi hari ditu eta bere kaxa suge-larru batez estalita dago.

Jatorriz Guangzhouko musikan bakarrik erabiltzen zen eskualdeko tresna izan arren, gaohu, formatu ezberdinetan eta erhu bezala jotzen dena, Txinako orkestra modernoan erabiltzen da hari-tresnetan, hala nola erhua, zhonghua, banhua, biolontxeloa eta kontrabaxua. 

## Interpretatzaile aipagarriak 
* Lü Wencheng (吕文成, pinyin : Lǚ Wénchéng) (1898–1981) 
* Liu Tianyi (刘天一) (1910–1990) 
* Gan Shangshi (甘尚时) (1931–)
* Yu Qiwei (余其伟) (1953– ) 

## Bibliografia 
* Huehns, Colin. "China's fiddle". *Strad*, 110. liburukia, zk. 1312 (1999ko abuztua)
* Zhao, Y. et al. "Sound Intensity Radiated by Gaohu.". *Science China*, 53. liburukia, 7. zk. (2010)
* Huang, Rijin (1997) *Guangdong Yinyue; Gaohu Qu Xuan* Beijing: *Renmin Yinyue Chubanshe* (Peoples Music Argitaletxea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Kaliforniako gobernadore hauteskundeak

**2018ko Kaliforniako gobernadore kargugabetze hauteskundeak ** 2018ko azaroaren 6an izan ziren, Kaliforniako gobernadore kargua hautatzeko. 

Jarduneko gobernadore demokratak, Jerry Brownek, ezin zuen hirugarren agintaldi jarraitu baterako (eta bosgarren agintaldi ez jarraiturako) aurkeztu, Kaliforniako Konstituzioaren agintaldi mugak zirela eta. Gavin Newsom jarduneko gobernadoreorde demokrataren eta John H. Cox enpresaburu errepublikanoaren artean egin zen lehia, 2018ko ekainaren 5eko hauteskunde primarioetan lehen eta bigarren sailkatu ondoren.

Newsomek nabarmen irabazi zuen, botoen % 62 eskuratuta, Earl Warrenek 1950ean berrautaketa lortu zuenetik Kaliforniako gobernadore izateko hauteskundeetan lortutako garaipenik handiena, eta 1930az geroztik titular ez den baten garaipenik handiena. Era berean, hauteskundeak markatu zuen Orangeko konderriak hautagai demokratari botoa eman dion lehen aldia, Jerry Brownek 1978an irabazi zuenetik, eta demokratek gobernadore izateko hiru hauteskunde jarraian irabazi dituzten lehen aldia, estatuaren historian. Newsomek zortzi milioi botoko errekorra lortu zuen. 2002tik, Kaliforniako boto-emaileek Etxe Zuriak kontrolatzen duen alderdi politikoaren kontrako gobernadore bat aukeratu zuten lehen aldia izan zen. Newsomek 2019ko urtarrilaren 7an hartu zuen kargua.

## Kanpo estekak
Morin juur

***Morin juur-a*** (; bere ingelesezko transliterazioan: *morin khuur*) Mongoliako hari igurtzizko instrumentu tradizionala da. Mongoliar herriaren tresnarik ezaugarri eta garrantzitsuenetako bat da, eta Mongoliako ikurtzat hartzen da.

Morin juur musika tradizionala UNESCOk Gizateriaren Ahozko Ondare Immaterialaren Maisulanak aukeratu zuen jatorriz 2003an, eta 2008an Gizateriaren Kultura Ondare Immaterial bihurtu zen. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Marsh, Peter K. (2004). Horse-Head Fiddle and the Cosmopolitan Reimagination of Mongolia.  .
* Santaro, Mikhail (1999). Морин Хуур - Хялгасны эзерхийгч, zirilikoan () eta mongoliera klasikoan ( )
* Luvsannorov, Erdenechimeg (2003) Морин Хуурын арга билгийн арванхоёр эгшиглэн, 
* Pegg, Carole (2003) Mongolian Music, Dance, and Oral Narrative: Recovering Performance Traditions (CD audioarekin) 

## Kanpo estekak 
* Mongoliako artea eta kultura tresna tradizionalak
* Mongoliako enbaxada Seulen Mongoliako kultura morin juur barne.
* Istorio musikalak Mongoliar kultura, Mongoliako letren printzipioen eta Mongoliako herri abestien hastapena
Astronomische Nederlandse Satelliet

**ANS** **edo Astronomische Nederlandse Satellite**, Herbehereetako lehen satelite artifiziala izan zen. X eta ultrabioleta izpiak ikusteko erabili zen. NASA-ren laguntzarekin eraiki zuten. Estatu Batuetatik bidali zuten 1974ko abuztuaren 30 ean eta 20 hilabete egon zen martzan. Ultrabioleta izpiak ikusteko 22 cm-tako Cassegrain teleskopioa zuen eta guztira 129 kg pisatzen zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inés Rivadeneira

**Inés Rivadeneira López** (Lugo, Galizia, 1928ko azaroaren 2a &ndash; Madril, 2020ko abuztuaren 3a) mezzosopranoa eta kantu-irakaslea izan zen.

## Biografia 
### Ikasketak 
Lugon jaio zen, baina berak bi urte zituenean, familia Valladolidera joan zen, eta hantxe bizi izan zen Ines hemezortzi urtera arte. Hantxe zaletu zen kantuan, hiriko San Pabloren Domingotar Bihotzean. 'Bihotz' horretako zuzendariarengandik jaso zituen lehen musika-ikasgaiak.

1946an Madrilera joan zen bizitzera, Valladolideko Diputazioaren diru-laguntzarekin. Madrilgo Musika Kontserbatorioan hasi zen ikasten, Ángeles Ottein eta Lola Rodríguez de Aragón irakasleekin. 1951n, "Karrera Amaierako" eta "Lucrecia Arana" sari bereziak irabazi zituen. 25 urterekin Lirikako Sari Nazionala jaso zuen.

1952ko abenduaren 30ean Bartzelonako Gran Teatro del Liceon estreinatu zen Joan Manén biolin-jole eta konpositorearen *Soledad* opera. Funtzio horretan, Inesek Doloresen papera interpretatu zuen konpositorearen zuzendaritzapean. Antzerki horretan Bizeten *Carmenen* paper nagusia kantatu zuen 1966an. Lan hori ehun aldiz baino gehiagotan egin zuen bere ibilbidean zehar. 1956an Oviedoko Campoamor antzokian egin zuen debuta, Verdiren *Rigoletto* operako Maddalenaren paperean.

1956ko urriaren 24an, Madrilgo Zarzuela Antzokia berriro irekitzean parte hartu zuen, Autoreen Elkarte Orokorra berritu ondoren. Amadeu Vivesen Doña *Francisquita* zarzuela aukeratu zuten, eta Ana María Olaria, Lina Huarte-Mendikoa, Ana María Iriarte, Alfredo Kraus, Carlos Munguía, Gerardo Monreal, Selica Pérez Carpio eta Aníbal Vela kantariak izan ziren bertan. Antzerki horretan bertan estreinatu zen 1964an Joaquín Rodrigoren *seme* kutuna.

## Errepertorioa 
Bere opera errepertorioan honako hauek izan zituen:

Opera eta zartzuela eszenatokiez gain, Verdiren *Requiema*, Haendelen *Mesias*, San Mateoren *Pasioa* eta Bachen *Magnifikatua*, Pergolesiren *Stabat Mater* eta Rossiniren Le Petite Messe solennelle, Rossiniren *Petite* Mespentennelle, Beethovenen *Bederatzigarren Sinfonia* 

1973an, Londresko Royal Albert Halleko agertokietatik erretiratu zen, Manuel de Fallaren La vida breve interpretatuz, Victoria de los Angeles sopranoarekin kantatuz. Gero kantuaren irakaskuntzan aritu zen, Kantuko Goi Eskolan, Lola Rodríguez de Aragón irakasleak sortuta. 1994an erretiratu zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1951n, "Karrera Amaierako" eta "Lucrecia Arana" sari bereziak irabazi zituen. 
* 25 urterekin Lirikako Sari Nazionala jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aryabhata (satelitea)

**Aryabhata (satelitea)**, indiak eraiki zuen lehen satelitea da. Izena Aryabhata, indiako astrónomo eta matematikari handiagatik jarri zioten. Sobietarrek bidali zuten 1975ko apirilaren 19an. Eguzkiaren físika, goi atmosfera eta X -Izpiak aztertzeko experimentak zeramatzan. 26aldeko poliedro bat zen eta panel solarrak zituen aldea guztietan goiko eta beheko panelak izan ezik. 360 kg pisatzen zituen. Laugarren egunean, energia arazo bat izan zen eta ezin izan zen experimentuekin jarraitu eta bostgarren egunean satelitearen arrastra galdu zen. 1992ko otsailaren 11 lurrera bueltatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak