open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andreas Kalvos

**Andreas Kalvos** (; Zante, 1792ko apirilaren 1a - Louth, 1869ko azaroaren 3a) greziar olerkaria izan zen.

Veneziako Errepublikak gobernatzen zuen Zante uhartean jaio zen. 1802an, aitak Livornora eraman zuen, eta Andreasek ez zuen berriro ama ikusi. 1812an Ugo Foscolorentzat lanean hasi zen eta neoklasizismoa, ideal arkaizatzaileak eta liberalismo politikoa bereganatu zituen. Poemak eta tragediak italieraz idazten hasi zen.

1816an Foscolorekin elkartu zen Zürichen eta Britainia Handira joan ziren elkarrekin, baina hurrengo urtean borrokatu eta banandu egin ziren. Kalvos eskolak ematen bizi izan zen eta ezkondu eta alaba bat izan zuen, 1819an hil zirenak.

1820an Florentziara iritsi zen eta Carbonari batu zitzaien. Hurrengo urtean Italiatik kanporatu zuten eta Genevara iritsi zen, bertan hizkuntza irakasle izan zelarik. Han idatzi zituen poemak grezieraz. 1825ean Parisen kokatu zen, baina hurrengo urtean Greziara joan zen. Korfun bizi izan zen, irakasle, eta poema gehiago argitaratu zituen grezieraz. 1852an Ingalaterrara joan zen eta bertan hil zen.

## Lanak 
* *Ελπίς Πατρίδος*
* *Λύρα -- ᾨδαὶ Ἀνδρέα Κάλβου* (1824 Geneva)
* *Λυρικά* (1826)
* *Hippias*
* *Le Danaidi* (1818)
* *Theramenes* (1813)
* *The Seasons (Le Stagioni -- Giovanni Meli)*
* *Italian Lessons in Four Parts* (1820)
* * ᾨδὴ είς Ἰονίους* *Ode agli Ionii* (1814)
* *Σχέδιο Νέων Ἀρχῶν τῶν Γραμμάτων*
* * Ἀπολογία τῆς Αὐτοκτονίας*
* * Έρευνα περὶ τῆς Φύσεως τοῦ Διαφορικοῦ Ὑπολογισμοῦ* (1827)
* Ugo Foscolo, *Grazie* (1846)
* *Canzone* (1811)
* *Βιβλίον τῶν Δημοσίων Προσευχῶν* (1820)
* *Γραμματικὴ τῆς Νέας Ἑλληνικῆς Γλώσσης* (1822)
* *Ἐπίκρισις Θεολογική* (1849)

## Kanpo estekak
Terra Sancta Museoa

thumb|Museoaren logotipoa
thumb|Jerusalemgo Terra Sancta Museoko patioa
**Terra Sancta museoa** Jerusalemgo Hiri Zaharrean dagoen Eliza Katoliko Lurralde Santuko jagoleak elkargoak zuzendutako museoa da.  1902an ireki zen lehen aldiz, eta, gero, berriro ireki zen 2016ko martxoan. Museoak tresna, objektu eta egitura zaharrak erakusten ditu; Jesusen garaiko arrantza-gakoak, tiranteak, lantzak, zisternak, haziak, iltzeak, ispilua, makillaje-espatulen jokoak, baxera, lan-tresnak, txanponak, txanponak galdatzeko moldeak, dadoen zeramikazko piezak, harrizko hezurtegiak eta hilobiak .

## Kokalekua 
Terra Sancta Museoa bi komentu katolikoren artean banatuta egon da: bildumen zati bat Azorriatzearen Eliza dagoen esparruan dago, Bide Samingarrian (), non tradizio kristauren arabera, soldadu erromatarrek Jesus zehatu zuten; eta beste zatia Jesus Salbatzailearen monasterioan.

Gaur egun, museoaren proiektuak hiru atal ditu: multimedia saila eta arkeologikoa Azorriatzearen komentuan daude, Bide Samingarrian, eta zati batean irekita daude bisitariei. San Salvador komentuaren barruan sortuko den atal historikoaren inaugurazioa 2025erako (2026) aurreikusi da, eta Europako Errege Gorteek mendeetan zehar egindako dohaintza ugariak erakutsiko ditu.

## Aurrekariak 
Israel, Libano, Zipre, lurralde palestinarrak, Egipto eta Jordania osoan XX. mendean Frantziskotarren Ordenaren bidez egindako aurkikuntza arkeologikoen eta indusketen emaitza da museoa. Indusketa horiek dozenaka mila artefaktu azaleratu zituzten, eta Studium Biblicum Franciscanum-ek biltegiratu zituen, museora eraman ziren arte.

## Aretoak eta Bilduma

Fitxategi:2018-10-13 Terra Sancta Museum by Benoit Soubeyran (31694342468).jpg|alt=
Fitxategi:2018-10-13 Terra Sancta Museum by Benoit Soubeyran (31694341508).jpg|alt=
Fitxategi:2018-10-13 Terra Sancta Museum by Benoit Soubeyran (31694342008).jpg|alt=
Fitxategi:Jerusalem-Terra-Sancta-Museum-V1-440.jpg|alt=
Fitxategi:Sala proiezioni.jpg|alt=
Fitxategi:Vetrina sezione archeologica.jpg|alt=
Fitxategi:Jerusalem-Terra-Sancta-Museum-V1-484.jpg|alt=
Fitxategi:Ostensorio terrasancta.jpg|alt=

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web-gune ofiziala
Palestinar enklabeak

thumb|Palestinar enklabeen arteko komunikazioa laburbiltzen duen mapa.
**Palestinar enklabeak** palestinarrek erabili ditzaketen Zisjordaniako eremuak dira, Ameriketako Estatu Batuek eta Israelek palestinarren eta israeldarren arteko gatazka amaiarazteko egindako hainbat proposamenen arabera sortuak. Enklabeak maiz konparatzen dira apartheidaren garaiko Hegoafrikan sortutako beltzen autogobernu entitateekin
, eta horregatik deitu ohi zaie haiei bezala, bantustan. Zentzu figuratuan, **Palestinako artxipelagoa** deitu izan zaie, besteak beste. Israelek enklabe horietatik kanpo dagoen eremu guztia kontrolatzen du *de facto*.

## Geografia 
"Uharteek" A eremuen eta B eremuen izen ofiziala hartu zuten lehen aldiz, 1995eko Osloko Akordioek definitutako lurralde eremuak ezarri zirenean. Esplizituki lortu nahi zen akordio hori aldi baterako izatea, eta C eremua (Zisjordaniako beste eremu guztiak) "pixkanaka Palestinar Aginte Nazionalaren jurisdikziora iragatea" 1997rako; hala ere, transferentzia hori ez zen egin. Gaur egun Palestinako Aginte Nazionalaren kontrol zibil partzialaren pean dagoen Zisjordania eremua 165 "uhartek" osatzen dute. Amira Hass kazetari israeldarrak akordio horren sorrera "mendearen azken laurdeneko gertaera geopolitiko nabarmenena" dela esan du.
erdian|thumb|487x487px|Enklabe palestinarrak: Berdez A eremuak eta gorri ilunez B eremuak. C eremua arrosaz, eta Ekialdeko Jerusalem urdinez.

Israelen eta Estatu Batuen arteko zenbait bake-planek, besteak beste, Allon Plana, Munduko Erakunde Sionistaren Drobles plana, Menachem Begin plana, Benjamin Netanyahuren "Allon Plus" plana, 2000ko Camp Davideko Gailurra eta Ariel Sharonen ikuspuntuak proposatu dute enklabe motako lurralde bat eratzea, hau da, jarraipenik ez duten hainbat lurralderen segida bat Israelek kontrolatutako beste lurralde batek zatituta. Opzio honi "Bantustan Aukera" izena eman zaio. 

Palestinan eremu zatitu horiek sortzearen ondorioak sakon aztertu dira, eta frogatu da "eragin suntsitzailea izan dutela ekonomian, gizarte-sareetan, [eta] oinarrizko zerbitzuak ematean, hala nola osasun-laguntzan eta hezkuntzan".

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorbata (gastronomia)

**Gorbata** () hostorezko pastela da, gorbata edo tximeleta-begizta itxurakoa, gurinarekin, azukrearekin, arrautzekin, gari-irinarekin eta almendrekin egina.

Kantabriako gozogintzako produktu tipikoa da, batez ere Unqueran (Val de San Vicente) eta San Vicente de la Barqueran egina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anton Shammas

**Anton Shammas** (, ; Fassuta, 1950eko irailaren 8a) palestinar idazle, poeta eta itzultzailea da, hebreeraz eta arabieraz idazten duena.

## Bizitza 
1950ean jaio zen. Haren aita palestinarra izan zen, eta ama 1937an Palestinako iparraldeko Fassutara etorri zen libanoarra. Familiako sei seme-alabetako bat da. 1962an, familia Haifara joan zen bizitzera, non Shammasek eskola integratu batean ikasi zuen. 1968an, Shammas Jerusalemera joan zen eta han ingeles eta arabiar literatura eta artearen historia ikasi zituen Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrean.

## Literatura ibilbidea 
Shammas *Ekialdea* () arabierazko aldizkariaren sortzaileetako bat izan zen, eta 1971tik 1976ra zuzendu zuen. Lehen poema *Haaretz* egunkarian argitaratu zuen
* 1993-1996: Lila Wallace literatura saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Castillo

**Julia Castillo** (Madril, 1956) madrildar antropologoa, idazlea eta poeta da, laurogeiko hamarkadako  belaunaldikoa. 1974an, Adonais Olerki saria jaso zuen, *Urgencias de un río interior/ Barneko ibai baten larrialdiak* lanarekin. 

## Biografia 
Antropologian lizentziatua da. Urrezko Mendeetako literatura fantastikoari buruzko saiakera argitaratu du eta XV. mendeko García Sánchez de Badajoz poetaren lan osoa argitaratu du. Robert Marteauk frantsesera itzuli du.

## Lanak 
Argitaratutako lan hautatuak:
* 1975ean *Urgencias de un río interior/Barneko ibai baten larrialdiak*. Rialp. Madril. Adonais saria.
* 1980an *Poemas de la imaginación barroca/Irudimen barrokoaren poemak*. Sur. Santander.
* 1983an *Selva/Oihana*. Begar Malaga.
* 1984an *Emily Dickinson*. *Olerkiak*. Julia Castilloren itzulpena eta hitzaurrea. La Misma edizioak. Madril.
* 1986an Chott, *Los cuatro continentes/ Lau kontinenteetan*. Juan Ramón Jiménez bilduma. Huelva.
* 1987an *Demanda de Cartago/Kartagoko* demanda. La Misma edizioak. Madril.
* 1990ean *Siete Movimientos/Zazpi mugimendu*. Auqui. Bartzelona.
* 1993an *Beatus Bernardus*. Fugaz. Alcalá de Henares.
* 1999an *Palimpsesto*. Huerga & Fierro. Madril.
* 2001ean *Dos Poemas/ Bi poema*. Ardora. Madril.
* 2008an *Febrero/Otsaila*. Abada Editores. Madril.
* 2010ean *Atentado en el bosque*. Syllaba. Granada.
* 2010ean *Haunted*. Lotofagoa. Madril.
* 2011n *Este Mal*. Huerga & Fierro. Madril.
* 2017an *Místico Solo/Mistiko Bakarrik*. Amargord edizioak. Madril.
* 2019an *La sombra de un selfi/Selfi baten itzala* eta *Fotos y textos de Julia Castillo/Julia Castilloren argazkiak eta testuak*. Dosparedesy1puentebEdizioak. Madril.
* 2021ean *Countdown/Countdown*. Libros de Resistencia. Madril.

### Poesia-orriak 
* 1981ean *Tarde/ Arratsaldez*. Torre de las Palomas. Malaga.
* 1982an *El hombre fósil/Gizaki fosila*. Maina. Madril.
* 1983an *Auieo Cuadernillos/Auieo Koadernoak* Madril. Madril.
* 1988an *Quien guarda ese rebaño/ Artalde hori gordetzen duena*. Hojas de Merced. Madril.
* 1993an *Inéditos/Argitaragabeak*. 27ko Belaunaldia Kultur Etxeko koadernoak. Malaga.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trafiko-seinaleen lapurreta

thumb|250px|Penny Lane kalea.
thumb|Suedian sarritan lapurtutako seinalea.
[thumb|250px|[Demokrazia Euskal Herriarentzat|Demoek Baionan frantse hutsean zeuden seinaleak kentzen.]]

**Trafiko-seinaleen lapurreta**, batez ere ezohikotzat edo dibertigarritzat jotzen diren trafiko-seinaleek jasaten duten fenomenoa da. Bildumagileek ebatsi ditzakete seinale horiek, batzuetan behin eta berriz, dekorazioko elementu jatortzat hartzen baitira, batez ere ikasleen artean. Sarritan, egileek txantxatzat hartzen dituzte lapurreta horiek, baina garestiak izaten dira, eta, batzuetan ere, arriskuak sortzen dituzte.

Aktibitate ilegala da, delitua da, eta, harrapatuak izanez gero, lapurrek isunak jaso ditzakete.

Modak lapurreta horiek eragin ditzake zuzenean. Musika-banda batzuek, hala nola The Beatles edo Lynyrd Skynyrd taldeek, trafiko-seinaleen lapurretak elikatu dituzte nahi gabe, haien abesti eta album batzuek benetako toponimoak baitituzte, hala nola «Penny Lane», «Abbey Road», edo «Brickyard Road». Kale-izenak dituzten ikus-entzunezko produkzioek nabarmen areagotu ohi dute seinale horien lapurreta. Hiri batzutan ere oso ezagunak diren talde eta musikariei eskainitako kaleekin arazoak pairatzen dituzte.

## Erreibindikazio gisa 
Ipar Euskal Herrian eta Nafarroa Garaian, batzutan, euskararen normalizazioaren aldeko kanpainak egin dira, frantses edo gaztelera hutsez dauden seinaleak kenduz. Esaterako, 2000ko abuztuaren 12an, Demoek frantses hutsean zeuden trafiko-seinale ugari kendu zituzten Nafarroa Beherea eta Lapurdin. Seinaleak, ondoren, Urruñako Signature SA enpresaren atarira eraman eta han utzi zituzten.

Ekintza horiek ez dute ezer ikusirik ohiko trafiko-seinaleen lapurretarekin zeren eta helburu politiko batekin egiten baita.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kingsman: The Golden Circle

'''*Kingsman: The Golden 
& (euskaraz *Kingsman: Urrezko Zirkulua*), 2017ko Matthew Vaughn ingelesak zuzendutako espioitza ekintza eta komedia film bat da. Mark Millar eta Dave Gibbons komikigile en *Kingsman* eleberri grafikoan oinarritua dago. Colin Firth, Julianne Moore, Taron Egerton, Mark Strong, Halle Berry, Elton John, Channing Tatum eta Jeff Bridges aktoreek antzeztu zuten.

*Kingsman: The Secret Service* (2014) aurrekaria eta *The King's Man'' (2021) jarraipena dauzka.

## Argumentua 
Harry Hart / Galahad (Colin Firth) britainiar agente eskarmentuduna Gary Unwin (Taron Egerton) gaztea espioitzan trebatu beharko du, entrenamendu ultra-programa baten bidez etorkizun handiko agentea bilakatuko denaren itxaropena baidute. Une berean, gizateria osorako mehatxua den Richmond Valentine (Samuel L. Jackson) gaizkile zitala agertuko da.

## Aktoreak 
* Colin Firth: Harry Hart / Galahad
* Samuel L. Jackson: Richmond Valentine
* Mark Strong: Hamish Mycroft / Merlin
* Taron Egerton: Gary "Eggsy" Unwin / Galahad
** Alex Nikolov: Eggsy gaztea
* Sophie Cookson: Roxanne "Roxy" Morton / Lancelot
* Jack Davenport: James Spencer / Lancelot
* Mark Hamill: James Arnold irakaslea
* Sofia Boutella: Gazelle
* Edward Holcroft: Charles "Charlie" Hesketh
* Jack Cutmore-Scott: Rufus Saville
* Geoff Bell: Dean Baker
* Samantha Womack: Michelle Unwin
* Michael Caine: Chester King / Arthur

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
María Larrea

**María Larrea** (Bilbo, 1979ko azaroaren 2a) gidoilaria, zinema-zuzendaria eta idazlea da. 2022an lehen eleberriaren saria irabazi zuen Frantzian.

## Ibilbidea 
Larrea Bilbon jaio zen, 1979ko azaroaren 2an. Victoria emakume galiziarraren alaba da. Victoria mojek hartu zuten Espainiako gerraostean amak utzi ondoren, eta Julian, berriz, prostitutaren semea izan zen. María jaio ondoren, Parisera joan ziren. Gurasoak garbitzaile eta antzerki-atezain lanean aritu ziren. 27 urte zituela, Larreak jakin zuen trantsizioan modu irregularrean adoptatu zutela, eta bere ama biologikoa euskal gizarte gorenekoa zela.

Parisko La Fémisen zinema ikasi zuen, Idazle izan aurretik, zuzendari, gidoilari eta aktore lanetan aritu da.

2022an bere lehen eleberria argitaratu zuen, *Les gens de Bilbao naissent où ils veulent* (Bilboko jendea nahi duen lekuan jaiotzen da.), autobiografikoa, jatorrien bilaketari buruzkoa. Nobela Frantzian argitaratu zuen Grasset argitaletxeak, eta gero beste hizkuntza batzuetara itzuli zen.

## Filmografia 
### Film laburrak 
* 2004 : *Me recuerdo*
* 2005 : *Pink Cowboy Boots*
* 2006 : *Mange ta barbe à papa*
* 2007 : *West Stern*
* 2015 : *Piano Piano*

### Irratian 
* 2007 : *Midinette* Maria Larrea eta Catherine Paillérena

## Argitalpenak 
* *Les gens de Bilbao naissent où ils veulent* (Frantsesez)
* *Los de Bilbao nacen donde quieren.* Alianza argitaletxea (Gaztelaniaz, Alicia Martorellen itzulpena).

## Aintzatespenak 
* 2018an, Angerseko Premiers Plans jaialdiko film luze baten lehen gidoiaren publikoaren saria jaso zuen, France Culture irrati frantsesaren eskutik, Catherine Paillérekin batera zuzendutako filmagatik.

* *Les gens de Bilbao naissent où ils veulent* eleberriaren bidez, 2022. eleberriaren saria irabazi zuen Frantzian. 1977an sortu zenetik, Pascale Roze frantziarra, Boualem Sansal aljeriarra edo Gaël Faye ruandés-frantsesa bezalako autoreak jaso dute sari hori. Urte horretan bertan, France Télévisions-en eleberri onenaren saria. 
* Bere eleberria  Fnac 2022 eleberri-sarian finalista izan zen.

## Ikus, gainera 
* Frankismoak lapurtutako haurrak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: “En el franquismo había esa idea de que un bebé era como un kilo de patatas” El diario, 2023.11.08
* Elkarrizketa: Ama biologikoa topatu nuenean jakin nuen ez nintzela ostutako ume bat Berria, 2024.06.17
Rosa Spottorno Topete

[thumb|260px|[Rosa Spottorno Topete eta familiaren hilobia]]
**Rosa Spottorno Topete** (Cartagena, Murtzia, 1884ko apirilaren 23a &ndash; Madril, 1980ko irailaren 24a) murtziar itzultzailea eta feminista izan zen. José Ortega y Gasset-en emaztea.

## Biografia 
Rosa Spottornok militarren familia zuen bi aldeetatik. Aita, Juan Spottorno Bienert, Armadako Kidego Juridikoko ministro sutsua izan zen; ama, Josefina Topete Cavaillón, berriz, Ramón Topete eta Carballo kontraalmirante ezagunaren alaba zen.

1910eko apirilaren 7an, hogeita sei urte zituela,  José Ortega y Gasset filosofoarekin ezkondu zen. Batasun horretatik hiru seme-alaba jaio ziren: Miguel Ángel Ortega Spottorno (1911), medikuntza ikasi zuena, Soledad (1914-2007) filosofoa eta José (1918).

Bere heziketari esker, ia elebiduna izan zen frantsesez, eta, horri esker, itzulpen-lanak egin zituen, besteak beste, Alexandra David-Néel egilearen lanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hadera erreka

**Hadera Erreka**, **Hadera Stream**, edo  , **Nahr Mufjir** eta  **Nahal Hadera**, urtaroko ur-ibilgu bat da Israelen eta Palestinan.

Gurutzatuek "ibai hila" deitu zioten, motela zelako.

**Hadera Erreka** iparraldeko Ipar Zisjordaniako goiko lurretan sortu eta Haderako Mediterraneo itsasoan husten da. Hadera ur-parkea, Givat Olga eta Orot Rabin (Hadera) energia-instalazioaren artean kokatua, 750-dunam-eko parke bat da, eta bertan errekasto bat dago, 40 metroko zabalerakoa, 1,3 km duen itsas pasealeku batean kokatuta. Presa bat eraikitzen ari dira. Bertan, ur-parkea kostaldeko errepidearekin biltzen da, eta errekaren zati berritua ur-ibilguko urek ez  kutsazeko egin omen da.

## Erreferentziak
Delina Delanne

**Delia Delanne** (Biarritz, Lapurdi, 1996) Lurramako koordinatzailea da. Lurramak tokiko laborantza herrikoi eta solidarioa biziaraztea eta sustatzea du helburu. Gaitz anitz eta sendagai argi bat: «laborantza herrikoia. Hori da da irtenbidea, eta espero dut horretara joanen garela». *Euskararekin, lurraldean beste mundu bat ezagutu dut. Lanarekin anitz ikasten dut. Laborari anitz ezagutu ditut, zahar eta gazte, lurra nola ikusten duten...* 

### Lan ibilbidea 
Delia Garazin bizi da eta Lurramaren koordinatzailea da: 1.000 boluntario, 60 bat arduradun, 25.000 bisitari urtean. “Ez naiz beti konturatzen kargu honekin datorren erantzukizunaz, inoiz ez baikaude bakarrik antolatzeko eta erabakiak hartzeko. Mundu militantea deskubritu nuen, non jendeak bere burua topera ematen duen, baina buru alaiarekin. Kolektiboari ekarpena egiten diote, eta kolektiboak alaitasuna ekartzen die. Militatzea zerbaiten parte izatea da”

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gymnopilus sapineus

***Gymnopilus sapineus*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Janezina da, oso zapore mikatza du. Toxikoa ere izan daiteke.

Sinonimoak: *Flammula sapinea*, *Agaricus sapineus*, *Fulvidula sapinea*, *Agaricus* *penetrans*, *Naucoria penetrans*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Ganbiletik lau-ganbilera, neurri txikikoa, 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ertz inkurbatua gaztetan. Kapelaren azala ezkatatsua, feltroduna, leuna, lehorra, horixkatik marroi-gorrixkara doan kolorekoa, ertzak baino, erdigunea ilunagoa.

**Orriak:** Adnatuak, estu, hasieran zuri-horixka kolorekoak zahartzean marroi-herdoil kolorekoa orbanekin.

**Hanka:** 3 eta 7 cm bitarteko garaierakoa, mehea, fibrilosoa, leuna edo tomentu fin batekin, kapela baino lehenago pixka bat zurbilagoa, zahartzean marroira biratzen joaten da behetik gora. Errezel partzial oso hauskorra, laster desagertu egiten da. Oinarriko mizelioa zuri-horixka kolorekoa da.

**Haragia:** Zuri-hori kolorekoa. Usaingabea edo usain arin atseginekoa, zapore mikatzekoa. KOH erreaktiboarekin belztu egiten da kapela. Espora-jalkina marroi-laranja kolorekoa.

**Etimologia:** G*ymnopilus* hitza "gymn" aurrizkitik dator, biluzia esan nahi du eta "polis" atzizkiak, txapela esan nahi du. Kapela biluzik edo burusoilik. *Sapineus* epitetoa, izei edo izei perretxikoak, esan nahi duen "sapíneus/sappinus" hitzetik dator. Hazkuntzari egiten dio erreferentzia.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Gymnopilus penetrans*, oso antzekoa da, honen kapela leuna da, ezkata gabea.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Saprofitoa, eroritako pinuen egurretan. Bakartia edo talde txikitan.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Guatemala, Honduras, Guadalupe, Argentina, Txile, Hegoafrika, Kongoko Errepublika Demokratikoa, Australia, Zeelanda Berria, Malaysia (Borneo), Europa, kanariar uharteak, Errusia, Hego Korea, Taiwan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yanun

**Yanun** () Nablus probintziako herrixka palestinarra da, Zisjordaniaren iparraldean, Nablusetik 12 kilometro hego-ekialdera. Bi auzotan banatuta dago. Iparraldeko Yanin legez kanpokotzat jotzen dute Israelgo agintariek, eta bertan etxe berriak eraikitzea edo azpiegiturak garatzea debekatuta dago. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, Yanunek 92 biztanle zituen 2017an. 

## Historia 
Yanun herrixka antzinakoa da. Burdin Aroko, Erromatar Inperioko, Bizantziar Inperioko, musulman goiztiar garaiko eta Erdi Aroko teila-puskak aurkitu dira han. 

### Otomandar aldia 
1596an, Yanun otomandar zerga-erregistroetan agertu zen. Garai hartan, 18 etxegune musulman zituen. 

1852an, Edward Robinsonek Yanun bisitatu zuen. Herrixka hondatuta zegoela eta etxe gutxi batzuek bakarrik biztanleak zituztela idatzi zuen. 

XIX. mendean, 50 bat bosniako Yanunera etorri ziren, Berlingo Biltzarrak Bosnia Austria-Hungariako Inperioari utzi ondoren. Abdul Hamid sultanak herrixkaren zati handi bat etorkinei eman zien. 

### Palestinako Britainiar Mandatua 
1922an Britainia Handiko Mandatuko agintariek egindako zentsuaren arabera, Yanunek 70 biztanle zituen, guztiak musulmanak.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gymnopilus picreus

***Gymnopilus picreus*** *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, esferaerdikoa, ondoren ganbila, bukaeran zabaldua, ertz zorrotza, batzuetan arraildua, leuna. Kapelaren azala leuna, arre-gorrixka koloretik arbel-laranja kolorera, erdian ilunagoa.

**Orriak:** Estu samar, desberdinak, itsatsiak, horiak, arre-burdintsu kolorekoak bukaeran. Ertza osoa, pixka bat argixeagoa.

**Hanka:** 6 cm arteko garaietakoa eta 0,5 cm arteko diametrokoa, berdina edo pixka bat loditua oinarrirantz, barnehutsa, pruina horixkarekin goialdean, fibrilosoa eta arre-gorrixka argia gainerakoan, azkenean askoz ilunagoa.

**Haragia:** Mehea, arre-gorrixka kolorekoa, ilun samarra. Intsektizida usain arinarekin (lindanoa) eta zapore mikatzarekin.

**Etimologia:** *Gymnopilus* hitza "gymn" aurrizkitik dator, biluzia esan nahi du eta "polis" atzizkiak, txapela esan nahi du. Kapela biluzik edo burusoilik.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Karaktere mikroskopikoek edozein nahasketa ezabatzen dute. *Gymnopilus sapineus* bere errezel horiak desberdintzen du. *Gymnopilus bellulus* delakoak ere badu antza, *Gymnopilus oregonensis* delakoak kapela leuna du, orri zabalak eta oin berdina.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen zur degradatuetan hazten da.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Australia, Zeelanda Berria, Europa, Errusia, Hego Korea, Japonia, Jamaika, Himalaiako eremua,.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Burgos

**Ana Burgos** (Huelva, Espainia, 1980) antropologoa, gizarte-komunikatzailea eta Malva proiektuaren koordinatzailea da, generoari eta drogei buruzkoa, baita Noctámbul@s behatokiarena ere. Behatokiak drogen kontsumoaren eta gaueko aisialdiko sexu-indarkerien arteko harremana jorratzen du, biak Osasuna eta Komunitatea Fundaziokoak.

## Biografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hay que dejar de educar a machitos violentos si queremos dejar de decir ni una menos
ArtSchool Palestine

**ArtSchool Palestine** (ASP) Palestinan eta Londresen egoitzak dituen irabazteko asmorik gabeko erakundea da. 2005ean sortu zuten Charles Aspreyk, Sacha Craddockek eta Samar Marthak Palestinako artistak sustatzeko eta nazioarteko arte garaikideko erakusketa eta bienaletan parte hartzen laguntzeko. Palestinar artistez gain, irakiarrek, irandarrek, libanoarrek eta beste hainbat herrialdetako artistek ere parte hartzen dute haien erakusketetan.

ASPk ekitaldiak eta erakusketak antolatu ditu, besteak beste, *As If By Magic*, eta Damien Hirst britainiar artistak laguntza eman zion.

Erakundearen jarduera-esparru nagusia margolaritza da, batez ere arte kontzeptuala ardatz hartuta. Artisten batez besteko adina 58 urtekoa da. Gehien erakutsitako artistak Abdallah Benanteur, Faisal Samra eta Nayini Malakeh dira, eta sailkapenik onena dutenak Etel Adnan eta Shirin Neshat dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giovanni Battista Pittoni

**Giovanni Battista Pittoni** edo **Giambattista Pittoni** (Venezia, 1687ko ekainaren 6a - *ibidem*, 1767ko azaroaren 6a) italiar margolaria izan zen.

Bere osaba Francesco Pittonirekin ikasi zuen eta ia bizitza osoa Venezian eman zuen. 1716an Veneziako margolarien gremioarekin bat egin zuen. 1727an Boloniako Academia Clementinako kide aukeratu zuten eta 1750ean Veneziako Arte Ederren Akademiaren kide sortzaileetako bat izan zen. 1758an Tiepoloren lekua hartu zuen bertako presidente karguan.

Barroko berantiarreko edo rokokoko estiloan margotu zuen eta oso estimatua izan zen bere garaian, enkargu ugari jasoz Italian eta Europan.

## Lanak 

Giambattista Pittoni-Sophonisba.jpg|Sofonisbaren heriotza, Puxkin Museoa, Mosku
View of the Brenta, near Dolo MET LC-1975 1 091-001.jpg|*Brentako ikuspegia*, Metropolitan Museum of Art, New York

## Kanpo estekak
Baituna al-Talhami Museoa

[thumb|Baituna al-Talhami Kartelaren izena Belenen, [Palestinako Estatua|Palestinan]]
Baduna al-Talhami Museoa (**Betleemgo Folklore Museoa** edo **Arte Tradizional eta Herrikoiaren Museoa** Betleemen, Palestinan dagoen museoa da, Izarraren kalean, Paulo VI Aita Santuaren kaletik gertu. Aretoak XIX. mendeko Palestinako etxe tradizional baten antza hartzeko diseinatuta daude. Etxe horretan irudi, arropa eta bitxiak daude, baita horiek ekoizteko erabiltzen diren tresnak ere.

## Sorrera eta bilakaera 
Hasieran, Arabiar Emakumeen Batasunak (Arabs Women's Union, AWU) sortu zuen 1948an, Julia Dabdoub-en gidaritzapean, jan ahal izateko herrixketatik ihes egiten zuten errefuxiatu palestinarrak artatzeko, eta diru-sarren lortzeko ohiko bordatuan praktikatzen zituzten. AWUk 1979an ezarri zuen museoa. 

Palestinako arkitektura tipikoko bi etxe ditu: sukalde berritua, diwan aretoa, logela bat eta solairu altu edo *illeyeh* bat. Museoaren edukiak etxe zahar batean erakutsitako Palestinako etxe-artikulu tradizionalen bilduma bat biltzen du. Artikuluen kopurua handitu egin zen Belengo familia garrantzitsuen artean beren ondasun tradizionalak dohaintzan emateko kanpaina bat hasi eta artikulu asko etxeetako sotoetatik atera zirenean.

1984an, museoa zabaldu egin zen, zaharberritu zuten ondoko etxe zahar bat barenean hartzeko. Etxe berri hori, Julia Dabdouben arabera, "Belenen geratzen diren benetako etxe bakanetako bat da… Jesus jaio zen etxearen antzekoa". 1992an, Dabdoub-ek bere 40 urteetako argazki, altzari eta artelanen bilduma eman zuen, Belengo etxebizitzako "al-Illiyeh" gela hornitzeko. Horrela, 1900 eta 1932 artean palestinar familiek zuten bizitza mota erakusten da gela horretan.

Baituna al-Talhami museo gisa zuzentzen bada ere, oraindik ere errefuxiatuak laguntzen ditu eta errefuxiatuek lan egiten dute bertan. Artista, poeta eta idazle palestinarrak ospatzeko harrera-jaialdiak ere antolatzen ditu.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Baituna_al-Talhami_Museum_-_Museum_name_sign.jpeg
Fitxategi:Baituna_al-Talhami_Museum_-_living_room_-_argilah_corner.jpeg
Fitxategi:Baituna_al-Talhami_Museum_-_living_room_-_Kattan_painting_corner.jpeg
Fitxategi:Baituna_al-Talhami_Museum_-_Rebab.jpeg
Fitxategi:Doll_dress_-_taqsireh_and_shatweh_-_Baituna_al-Talhami_Museum_-_M.B._94.jpg
Fitxategi:Baituna_al-Talhami_Museum_-_altar.jpeg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Deane

**William Patrick Deane** (St Kilda, 1931ko urtarrilaren 4a) australiar epaile eta politikaria da. Australiako 22. gobernadore nagusia izan zen 1996tik 2001era.

Melbournen jaioa, 1933tik Canberran bizi izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Sydneyko Unibertsitatean, eta 1955ean diploma bat jaso zuen Hagako Nazioarteko Zuzenbideko Akademian.
Abokatu gisa lan egin zuen eta Lanaren Alderdi Demokratikoko zuzendaritzako kide izan zen 1950eko hamarkadan.

1977an Hegoaldeko Gales Berriko Auzitegi Goreneko eta Australiako Auzitegi Federaleko epaile izendatu zuten. 1982an, Australiako Auzitegi Goreneko epaile izendatu zuten, eta 1995 arte egon zen bertan.

Australiako gobernadore nagusia izan zen 1996tik 2001era, eta herrialdeko lehen gobernadore katolikoa izan zen. Bere agintaldiko gertakari nabarmenenak Sydneyko 2000ko Udako Olinpiar Jokoak eta 2001ean Australiako federazioaren mendeurrena izan ziren.
Ike & Tina Turner

**Ike & Tina Turner** bikote musikal estatubatuarra izan zen, Ike Turner eta Tina Turner senar-emazteek osatua. 1960tik 1976ra *Ike & Tina Turner Revue* gisa aurkeztu ziren zuzenean bira egiten zutenean, Ike Turnerren bandak lagunduta (The Kings of Rhythm) eta The Ikettes bokalistak ere eszenarioetan izaten zirelarik. Ike & Tina Turner Revue "R&B zirkuituko zuzeneko ekitaldi ahaltsuenetako bat" zela esan zuen kritikak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizzariya

**Bizzariya** () Nablus probintziako herrixka palestinarra da, Zisjordaniaren iparraldean, Nablusetik 13,3 kilometro ipar-mendebaldera. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 2.794 biztanle zituen 2017an. 

## Etimoligia 
*Bizzariya* izena «bazaar» hitzetik dator, turkieraz «merkatu» edo «azoka» esan nahi duena. 

## Demografia 
Herrixkako biztanleak hainbat familiatakoak dira, besteak beste, Hussein, Salim, Hammad, Naser eta 'Odah.

## Ekonomia 
Bizzariyako ekonomiako sektore nagusia nekazaritza da. 2013ko inkestaren arabera, hauek ziren herrixkako ekonomiaren sektoreak:

* nekazaritza (% 40)
* Israelgo lan-merkatua (% 15)
* merkataritza (% 15)
* kudeaketa (% 13)
* industria (% 10)
* zerbitzuen sektorea (% 7)

## Hezkuntza 
Hiru eskola publiko eta bi haurtzaindegi pribatu daude Bizzariyan. 2012ko datuen arabera, 706 ikasle eta 43 irakasle zeuden herrixkan. 2007an, biztanleriaren % 95 gutxi gorabehera alfabetatua zen, eta analfabetoen artean, % 80,5 emakumezkoak ziren.

## Erlijioa 
Bi meskita daude Bizzariyan: Emad ad Din Zinki eta Meskita Zaharra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soledad Ortega Spottorno

[thumb|260px|[Soledad Ortega Spottorno|Soledad Ortega Sporttonoren eta familiaren hilobia]]
**Soledad Ortega Spottorno** (Madril, 1914ko martxoaren 2a – Ibídem, 2007ko azaroaren 19a) madrildar filosofoa, editorea eta irakaslea izan zen. Kultura-proiektu ugari bultzatu zituen, besteak beste, José Ortega y Gasset fundazioa. Emakumeak eta kulturak modernizazio eta irekiera demokratikoan bizi zen Espainian zuten zeregina nabarmentzen lagundu zuen.

## Biografia 
Intelektual familia batean hazi zen. Gurasoak José Ortega y Gasset filosofoa eta Rosa Spottorno Topete itzultzaile feminista izan ziren. Soledad Varela Ortega filologoaren ama  eta María Antonia Ortega poetaren izeko izan zen. 

Eskola Institutuan ikasi zuen. Eskola hori 1918an sortu zen José Castillejoren ekimenez, Zientzia Azterlan eta Ikerketak Zabaltzeko Batzordearen beste ekimen gisa, Francisco Giner de los Ríosek eta Irakaskuntzarako Erakunde Askeko kideek XIX. mendearen bukaeratik bultzatutako berrikuntza pedagogikorako Espainiako hezkuntza-sisteman sartzeko. Batxilergoaren ondoren, Madrilgo Unibertsitate Zentraleko Filosofia eta Letren Fakultatean sartu zen eta 1936an lizentziatu zen Erdi Aroko Historia espezialitatean, Claudio Sánchez Albornozekin, Gerra Zibila hasi baino egun batzuk lehenago.

Urte horietan, José Ortega y Gasset-en artxiboa antolatzen ere jardun zuen, eta Espainiako Emakume Unibertsitarioen Elkartearen buru izan zen.

1978an José Ortega y Gasset Fundazioa sortu zuen, 1988an Argentinan eta Kolonbian haren filial bat antolatu zuen eta 1993ra arte presidente izan zen. 

### Kidetzak 
1987tik aurrera Ortega y Gasset Unibertsitateko Ikerketa Institutuaren buru izan zen, ikasketetan ezagutu zuen Residencia de Señoritas (Espainiako emakumeentzako unibertsitateko ikasketen lehen zentro ofiziala) egoitzan kokatua. Institutu hori graduondokoan espezializatutako Madrilgo Unibertsitate Konplutentseari atxikitako diziplinarteko zentroa da, eta ikerketa, eztabaida eta arloko ikasketak ere sustatzen ditu. Haren lehendakaritzapean, Toledoko Nazioarteko Ikasketen Zentroa sortzea bultzatu zen, Espainiako hizkuntza eta kultura nazioarteko ikasle eta irakasleentzat zabaltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beita (Nablus)

**Beita** () Nablus probintziako herri palestinarra da, Zisjordaniaren iparraldean, Nablusetik 13 kilometro hego-ekialdera. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 11.682 biztanle zituen 2017an. Sei meskita. Etxe asko erromatar garaikoak dira.

1967az geroztik, Israelek Zisjordania okupatu zuenean, 77 herritar baino gehiago hil dituzte Israelgo indarrek tiroz, asko protestetan.

## Geografia 
Beita itsas mailatik 572 metroko altueran dago. Urteko batez besteko prezipitazioa 515-564 milimetrokoa da. Urteko batez besteko tenperatura 18 gradukoa da, eta batez besteko hezetasuna %60 ingurukoa.

## Historia 
Bi gune historiko daude Beitan: Beita el-Fauqa ipar-ekialdean eta Beita et-Tahta hego-mendebaldean.

## Demografia 
Hainbat familia hedatu (*hamule*) bizi dira Beitan, besteak beste hauek:

* Doyakat tribua: Jabali, Abo ‘Amer, Salman, Abo Sheikh, Abo Khalil, Jaber, Sa’ada, ‘Esawi, Abo Hamad eta Qotne familiak
* Hamayel tribua: Seeam, Hamdan eta Bani Maflah familiak
* Bani Shamsa tribua: Khader, Daoad, Balut, ‘Adeley, Jaghob, Abo Mazen, Khalil eta Theyab familiak
* Khabayasa tribua: Farhat, Aqtash eta As’ad familiak
* Badeer tribua: Issa, Khadeer eta ‘Araj familiak
* Sharfa familia
* Ma’ali familia
* Ma’la familia

## Ekonomia 
2013ko datuen arabera, hauek ziren herriko ekonomiaren sektoreak:

* merkataritza (% 30)
* kudeaketa (% 25)
* Israelgo lan-merkatua (% 20)
* industria (% 15)
* nekazaritza (% 10)

Urte berean, langabezia-tasa % 17 ingurukoa zen.

## Hezkuntza 
Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 2007an, 10 urtetik gorako biztanleriaren % 94 gutxi gorabehera alfabetatua zen, eta analfabetoen artean, % 79,7 emakumezkoak ziren. 2012an, 34.494 ikasle eta 168 irakasle zeuden herrian.

Gaur egun, lehen eta bigarren hezkuntzako bederatzi eskola daude Beitan, zortzi publiko eta pribatu bat. Eskola horietatik hiru mutilenak dira, hiru neskenak eta gainerakoak mistoak. Gainera, badago zazpi haurtzaindegi pribatu.

## Erlijioa 
Sei meskita daude Beitan:

* Abu Bakr Al-Siddiq meskita
* Umar ibn Al-Khattab meskita
* Uthman ibn Affan meskita
* Ali ibn Abi Talib meskita
* Umar ibn Abd al-Aziz meskita
* Ubada ibn as Samit meskita

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Organoborano

Kimika organikoan **organoboranoak** boroa eta karbonoa konbinatzen dituzten konposatuak dira, adibidez boranoaren (*BH3,)* deribatu alkilikoak. Erreaktibo inportanteak dira sintesi organikoan.

## Organoborano motak 
### Organoborano eta hidruroak 
Organoborano ohikoenek BRnH3−n formula dute. Konposatu hauek kataliatzaileak erreaktiboak eta erreakzio-bitartekoak dira. Deribatu trialkiliko eta triarilikoak Lewisen azido ahulak dira. Hidruroek (n = 1 edo 2) dimeroak eratzeko joera dute.
ezkerrera|thumb|148x148px|Trietilboranoa

### Azido eta ester borinikoak eta boronikoak 
BRn(OR)3-n egitura duten konposatueik ester boriniko (n=2) edo ester boroniko (n=1) edo borato (n=0) esaten zaie. Bestetik, azido boronikoak giltzarriak dira Suzuki erreakzio]]an.

thumb|180x180px|Trimetil boratoa

### Organoborano aromatikoak 
Konposatu aromatikoetan boroak karbono-atomoa edo heteroatomo bat ordezka dezake. Borabentzenoan CH talde bat ordezkatzen du boroak. Borolak pirrolaren antzeko egitura dueta boroak nitrogenoa ordezkatzen du.

Borepina zikloheptatrienoaren homologoa da non CH talde bat boroz ordezkatu den.
ezkerrera|thumb|117x117px|Borola

### Boriloak 
Metal-boro lotura duten konposatu organometalikoek (M–BR2) boriloen familia osatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sammuramat

***Sammuramat*** (Akaderaz: '*Sammu-r*ā*mat*' edo Sammu-*ramāt*) **Shammuramat** edo **Shamiram** eta **Semiramis** izenez ere ezaguna, inperio neo-asiriarreko erregina boteretsua izan zen. Shamshi-Adad V.a erregearen emazte nagusi gisa hasi zuen karrera (k.a. 824–811), eta Sammuramatek ezohiko posizio nabarmena lortu zuen Adadad-nirari III.a (r. 811–783 BC) semearen erreinuan. 

Argi dago Ekialde Hurbileko emakume boteretsuenetako bat izan zela; senarra hil ondoren erregina izan den asiriar ezagun bakarra da, eta kanpaina militarrean parte hartu duen eta agian zuzendu duen antzinako emakume asiriar bakarra ere bada.

Sammuramaten jatorria ez dago argi; Sammuramaten izena jatorri akadiarrekoa izan daiteke, mendebaldekoa edo erdialdekoa. Adadad-nirari semearen agintepean, haren papera oso nabarmena zen garai hartako emakume batentzat. Pazarcik estelan irakur daitekeenez semeari lagundu zion Siriako Kummuh aramear hiriaren aurkako kanpaina batean, eta idazkiek berari eta Adadad-nirariri, biei ala biei, egiten diete aitortza inperioaren mugak norabide guztietara zabaltzeagatik. Inskripzio batzuetan, erregeari ez ezik (ohitura zen bezala), Sammuramati ere eskaini zioten laudorioa tokiko gobernadoreek. Horrek guztiak iradokitzen du Sammuramat bere garaiko pertsonaia ezagunenetako bat izan zela. 

Sammuramat hilezkortu egin zuten ondorengo literatura-tradizioetan Semiramis erregina eta heroinaren rolean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garazi Pascual Esnaola

**Garazi Pascual** **Esnaola** (Lastur, Deba, Gipuzkoa, 1989) artista, irakaslea eta funanbulista da, hots, alanbre gaineko orekaria.

## Bizitza 
Txikitan, gurasoekin joaten zen Erdi Aroko azoketan, gazta saltzen eta gurpilarekin haria egiten, baina ez zuen imajinatzen kable baten gainean ibiltzea bere lanbidea izango zenik. “Nire bizitzaren hariari jarraitzen diot”. Kasualitatez hasi zen, 18 urterekin ahizpak Iruñean zirku eskola bat zegoela esan zion eta izena emn zuen. Garazi Pascual Esnaola euskal alanbrista, nazio eta nazioarte mailan zirku garaikidean diplomatua da. Artista da, kable gaineko orekan espezializatutako interpretea.

Italian eta Frantzian ikasi zuen. Gorputza kontrolatzeko aukera ematen didan meditazio egoera batean mugitzen saiatzen da. Bere buruarekin egon behar du bere gorputzaren kontrol osoa kablearen gainean izateko. Alanbre gainean dagoenean ez du pentsatzen, entseguei esker gorputzak bereganatuak ditu mugimenduak eta erritmoa, gainerakoa berez ateratzen da. Mekanikoa da eta atzeko oinak bultza egiten du aurrera egiten. Urteen poderioz lortzen da zerbait espontaneoa izatea.

### Lan ibilbidea 
Italian eta Frantzian ikasi eta lanean ere jardun du. Artista lanaz gain, zirkuko irakasle ere aritzen da. Garazi&Cia konpainiaren sortzailea da.

2022an Bilboko Aste Nagusiko Timberlick zirkuko artistetako bat izan zen“Ez erortzeko desorekarekin jolasten jakin behar da”

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Garazi Pascuali elkarrizketa bere ibilbidea azaltzen  YouTube
Araks Sahakyan

**Araks Sahakyan** (Hrazdan, Armenia, 1990) artista da, margolaria, baita itzultzailea ere.  

## Bizitza 
Armenian jaioa, 1990eko Armenian oso zaila zen aurrera ateratzea arrazoi politikoengatik, baita arazo ekonomikoengatik ere. Aitak autoa saldu zuen, eta jaioterritik alde egin zuten. Alacantera jo zuten. 

Itzultzaile gisa hasi zen, beti markatu duen ideia bat azpimarratzen du: *«Migratzaile oro itzultzera kondenatuta dago».* Itzulpenak arte sorkuntzaren ateak ireki zizkion. Poliglota eta diziplina anitzekoa, bizitza asko bizi izan ditu bere bizitzan. Ez dizkio ateak ixten ezeri, hainbat lurraldetan egiten du lan, muga eta kortse estetiko, geografiko edo diziplinakoen gainetik. Bideoa, performancea, dantza eta antzerkia, musika, marrazketa eta pintura, serigrafia edo ebanisteriak ez du inolako adierazpide edo ezagutzatik ihes egiten. Berea etengabe deskubritzen ari den artea da, oroimenaren, migrazioaren eta deserrotzearen hariei tira egiten diena. Singularraren eta pluralaren lehen pertsonan, itzulpen posible guztietan.

Araksek bere lana erresistentzia pertsonal gisa bizi du, konturatu baitzen ezin zuela idatzi adierazi nahi zuena, eta ordutik hasi zen margotzen.

### Bakarkakoak 
* 2021 – Centre d’art YGREC, Aubervilliers, Frantzia.
* 2023 -  Hernaniko Kulturarteko Plaza Feministan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Featured Artist: Araks Sahakyan
Fesikh

**Fesikh** () Egiptoko ospakizunetarako plater tradizionala da. Antzinako Egiptoko garaietatik datorren Sham Ennessim jaialdian jaten dute egiptoarrek. 

Osagai nagusia Itsaso Gorrian edota Mediterraneoan arrantzaturiko korrokoi arraina da, lehorturik, gaziturik eta hartziturik jaten dena. Egiptoz gain Sudanen eta Palestinan ere jaten da. 

## Prestaketa 
Korrokoia arrantzatu eta tradizionalki eguzkitan jarri ohi da lehortu dadin. Ondoren ur gaziz betetako upela handitan sartzen da 45 egunez eta hartzidura prozesu bat izaten du. Platerean kipula potxatuarekin, limoi xerrakin eta olioarekin ontzen da eta egiptoar ogiarekin zerbitzatzen da.

Prestaketa honen sekretuak (upelako gatz kontzentrazioa esate baterako) belaunaldiz belaunaldi pasatzen dira familietan. Plater hau prestatzen espezializatu direnek *fasakhani* izena hartzen dute Egipton. Egiptoarrek hala ere asko kontsumitzen dute fesikha Egiptoko Jai Nazionalean eta Gobernuko osasun ministroak behin eta berriz ohartzen du saltoki ofizialetan soilik erosteko arraina edota bestela norberak etxean presta dezala. 1991n 18 pertsona hil ziren, Osasun Ministerioak datuak dituenetik urterik okerrena izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Fesikh of Desouk.JPG|Fekisha platerean.
Irudi:Fesikh in Saudi Arabia.jpg|Fekish zorro indibidualak Saudi Arabiako merkatu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Handala

thumb|**Handala** pertsonaia horma batean margotua.
**Handala** () —**Handhala**, **Hanzala** edo **Hanthala** grafiaz ere idatzia— palestinar herriaren sinbolo nazional nabarmena eta pertsonifikazioa da. Hamar urteko mutiko bat irudikatzen du.
thumb|**Handala** marrazki batean.
Naji al-Ali karikaturista politikoak sortu zuen 1969an, eta gaur egungo forma hartu zuen 1973an. Naji al-Aliren karikaturetako sinadura bihurtu zen Handala, eta Palestinako identitatearen eta erronkaren sinbolo ikonikoa izaten jarraitzen du. Honela deskribatu da pertsonaia: "Palestinako gerra, erresistentzia eta identitatea argi eta harrigarriz islatzen du".

## Sinbolismoa 
Handalaren adinak (hamar urte) adierazten du Naji al-Alik 1948an zuen adina, orduantxe behartu baitzuten bere sorterri Palestinatik alde egitera, eta ez baitzen haziko aberrira itzuli arte. Al-Alik hau idatzi zuen:

Handalaren gorputzaren jarrera, bizkarra emanez eta eskuak gurutzatuta dituela, bi ideia adierazten ditu: alde batetik, «pertsonaiaren gaitzespena, estatubatuarren estiloko konponbideak aurkezten zaizkigun aldi honetan»; eta, bestetik, «gure eskualdean azaltzen diren egungo joera negatibo guztiak arbuiatzearen sinbolo bat».

Handalaren jantzi dandarrek eta oin hutsek pobreekiko leialtasuna sinbolizatzen dute.

Al-Alik «bidezko kausa baten sinbolo» gisa deskribatu zuen Handala:

## Ondarea 
Al-Alik, eraila izan aurretik egin zioten elkarrizketa batean, ondorengo hau adierazi zuen: «Handala, nik sortua, ez da amaituko ni hil ondoren. Espero dut ez dela gehiegikeria izango esatea nik Handalarengan betiko bizi izaten jarraituko dudala, baita ni hil ondoren ere». Hauek dira Handalaren gaur egungo erabileretako batzuk:

* Grafitia hainbat horma, eraikin eta oroitzapen dendatan, Ziskordanian (bereziki Zisjordaniako harresiko grafiti artean), Gazako zerrendan eta palestinarren beste errefuxiatu eremu batzuetan.
* BDS Mugimenduen ikur nagusietako bat.
* Tatuajeetako eta bitxigintzako irudi oso erabilia.
* Irango Mugimendu Berdearen web maskota.
* Israelgo artelanetan, bereziki Srulik israeldar pertsonaiarekin batera.

## Galeria 

Fitxategi:Graffiti Tel Aviv, Ha-Rav Yitskhak Yedidya Frenkel St- front.jpg|*Bake umeak* horma-irudia, Srulikekin batera, Tel Aviv hiriko Florentin auzoan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
*  
*  Olin, Margaret (2019). «How Long Will Handala Wait? A Ten-Year-Old Barefoot Refugee Child on Palestinian Walls». *Timescapes of Waiting*. 176–197 orrialdeak. doi:10.1163/9789004407121_012. ISBN 978-90-04-40712-1. S2CID 203233320.
*  Habashi, Janette (2017). «The Evolvement of National Identity: A Never-Ending Process». *Political Socialization of Youth*. 151–175 orrialdeak. doi:10.1057/978-1-137-47523-7_8. .
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Pertsonifikazio nazional
* Zakilixut

## Kanpo estekak
Malika Gaïd

**Malika** **Gaïd**, ,  (Belouizdad, Aljeria, 1933ko abuztuaren 24a &ndash; M'Chedallah, Aljeria, 1957ko ekainaren 28a) Aljeriako erizain bat izan zen, bertako Independentzia Gerran hila.

## Biografia 
Malika Gaïd 1933ko abuztuaren 24an jaio zen Belouizdad herrian. Belouizdad, izatez, Aljerreko auzo bat dela esan daiteke, hiriburuaren erdigunetik 3 km hego-ekialdera baitago. Senide guztien artean gazteena izan zen. Haren neba-arreba guztiak Kabilian (Tamurt-en, amazigeraz) jaio ziren, Thimenkache herrian. Haien artean, aipatzekoak dira Mouloud Gaïd, politikari eta historiagilea, eta Tahar Gaïd, bera ere politikaria eta idazlea. Familiako kide guztiek independentziaren aldeko uste sendoak zituzten.

1955eko ekainaren 13an, Amirouche Aït Hamouda koronelak, ALN - *Armée de libération nationale-ko* (FLNren adar armatua) III. valierriko buruak, Malika Gaïd kontaktatu zuen. Malikak ALNko soldaduekin elkartzeko eskaera onartu zuen. Harekin batera, promozio bereko beste hiru erizainek ere bat egin zuten erakunde armatuarekin: Louisa Atouche-k, Fatma Zohra Oumedjkane-k eta Yamina Cherrad-ek. Louisa Atoucherekin batera, Soummam bailarara destinatu zuten. Hil zutenean, Malika Gaïd, armak eskuan, kobazuloan zeuden zaurituak defendatzen ari zen Marcel Bigeard jeneral frantsesak zuzendutako bere makiaren aurkako eskala handiko operazio militarraren aurrean.

## Esker onak 
Bere omenez, haren izena jarri zieten, hurrenez hurren, Sétifeko lizeo bati, Bouirako kale bati, Aljerreko kale bati eta Aljerreko gainetako El Biar herriko etorbide bati.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balaguerko geltokia

**Balaguer** Lleida-La Pobla de Segur lineako geltoki bat da, Balaguerreko udalerrian kokatuta dagoena. Geltokian Lleidako aldirietako  eta  lineek dute geltokia. Bestetik, sasoi turistikoan *Tren dels Llacs* zerbitzu turistikoa eskaintzen da.

## Egoera 
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 26,101 kilometro-puntua.
## Historia 
ezkerrera|thumb|Balaguerko geltokira heldutako lehenbiziko trena. (1905)
1903ko irailaren 24an trena Balaguerrera heldu zen Mollerussa eta Menàrguens arteko zabalera metrikoko trenbidea Balaguerreraino luzatzean. Geltokia 1905eko azaroaren 26an inauguratu zen ofizialki. Lleida eta La Pobla arteko trenbidea ez zen 1924ko otsailaren 3ra arte heldu, Lleida eta Balaguer arteko tartea ireki zelarik. Trenbide berriaren helburua Lleida eta Saint-Girons, Frantzian, trenaren bidez lotzea zen.

Primo de Riveraren diktaduran linearen luzapen lanak hasi ziren Balaguertik La Pobla eta Saint-Gironsera luzatzeko eta Lleidatik trenbidea Baezara luzatzeko. Nahiz eta proiektua "premiazko" bezala kalifikatu diktaduraren *Guadalhorce Plana*-n, handik gutxira prokamatutako Bigarren Errepublikak lanak geldiarazi zituen proiektuaren berrikusketa burutzeko.

Errepublikak eta gerora gertatutako Gerra Zibilak trenbidearen luzapen lanak bertan behera utzi zituen, eta ez zen 1940ko hamarkadara arte aurrerapenik egin. 1940ko hamarkadan, Francoren Diktadura garaian, luzapen lanak jarraitu ziren RENFE enpresak zuzenduta. Horrela, trenbidearen luzapena lortu zen Balaguertik La Pobla de Segurrera, tartea 1951eko azaroaren 13an ireki zelarik.

Bestetik, 1903an ireki zen Mollerussarako trenbidea 1950ean itxi zen, eta trenbideak 1951an kendu.

1962-an, Munduko Bankuak gomendatuta, Espainiako Gobernuak trenbide berrietarako finantzaketak murriztu zituen, Lleida eta La Pobla de Segur arteko trenbideak luzapen gehiagorik izan gabe.

1980ko hamarkadan estatu osoko trenbideen finantzaketaren errebisioa eman zen, linea defizitarioen ixtea aztertuz. Lleida-La Pobla trenbidea ixteko arriskuan zegoen, baina 1984ko abenduan Lleidako Diputazioak, Generalitateak eta RENFEk zerbitzuen jarraitasuna bermatu zuten, zerbitzuaren defizitaren finantzarako akordio bat sinaturik.

Momentu horretarik aurrera, Generalitateko gobernu desberdinek trenbidearen transferentzia eskatzen hasi ziren, azkenean 2005ko urtarrilaren 1ean eman zena. Momentu horretarik aurrera, linearen kudeaketa FGC enpresa publikoaren esku geratu zen, nahiz eta material mugikor aproposaren faltan, tren zerbitzuak Renfe-k eskaini. 2016ko uztailaren 25ean, FGC bihurtu zen linearen eragile bakarra, 331 serieko tren berriak zerbitzuan sartu ostean.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Lleidako aldiriak
*Kataluniako aldiriak

## Kanpo estekak 
* Lleida-La Pobla linearako FGC-ren webgunea
* '*Tren dels Llacs*' tren turistikoaren webgunea