open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oinbeltz

**Oinbeltz** (siksikaz: *Niitsitapi* edo *Siksikaitsitapi* *ᖹᐟᒧᐧᒣᑯ* euskaraz, "Jatorrizko jendea") edo **Oinbeltzen konfederazioa** (ingelesez, **Blackfoot**) Albertan (Kanada) bizi diren hiru Lehen Naziok eta AEBetako Montanan bizi den Lehen Nazio batek hartu zuten talde-izena da.

Algonkin hizkuntzen multzoko siksika hizkuntza mintzatzen diren amerindiar herri edo nazio bat da. Hiru talde nagusitan banatzen dira:

* **Siksika** herria iparraldean, Kanadako Saskatchewan estatua eta Edmonton hiriaren artean.
* **Kainah** herria erdialdean, Kanadako Calgaryko aintziraren inguruan.
* **Piikani **(**Piegan** ingeles tradizioan) herria hegoaldean, Ameriketako Estatu Batuko Montana estatuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Blackfoot nazioaren webgunea
*  Blackfoot konfederazioa
*  Blackfoot hizkuntzari buruzko orrialdea
Uglitx-eko urtegia

**Uglitx-eko urtegia** (errusieraz: У́гличское водохрани́лище) Volgako urtegia da, 250 kilometro inguruko luzera duena. 1939an eraiki zuten Uglitx inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Strepsiptera

**Strepsiptera** Pterygota azpiklasearen barneko intsektu ordena da. Oso txikiak eta beste intsektu batzuen (himenoptero, mantodeo, ortoptero, hemiptero, diptero, tisanuru eta labezomorroen) barne-parasitoak dira. Munduan 9 familiatan banatutako 600 espezie inguru ezagutzen dira. Batzuk izurriteen kontrol biologikoan erabiltzen dira.

## Familiak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q35409 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q327144 }
|sort=label
|columns=P225:Familia,P18:Irudia
|row_template=Zutabe_formatoa/Familiak
|thumb=80
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jeyaraney KATHIRITHAMBY: Strepsiptera. Tree of Life. Tolweb.org
Vaigatx

**Vaigatx** (errusieraz Вайга́ч) Artikoan dagoen Errusiako uhartea da. Nenetsian kokaturik, 2007an Naturaren Aldeko Mundu Funtsak hala eskatuta, Errusiako Gobernuak natura erreserba izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Veneziako golkoa

**Veneziako golkoa** (; ; ) Adriatikoaren iparraldean dagoen golkoa da, Italia, Eslovenia eta Kroaziak partekatua. Po ibaiaren delta eta Istria artean dagoen golko honek Tagliamento, Piave, Adige, Isonzo, Dragonja eta Brenta ibaien ahoa da. Portu nagusiak Venezia, Trieste, Koper, Chioggia eta Pula ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chongqing World Financial Center

**Chongqing World Financial Center** (txinera sinplifikatuz: 国际金融中心), Txinako Herri Errepublikako Chongqing hirian eraikitzen ari den bulego etxe orratza da.

339 metro eta 73 solairu ditu eta 2014an amaitu zuten egiten.

## Ikus, gainera 
* Txinako eraikinik garaienen zerrenda
* Chongqing

## Kanpo estekak 
*  Eraikinaren fitxa CTBUHren webgunean.
Haris Seferović

**Haris Seferović** (Sursee, Suitza, 1992ko otsailaren 22a - ) futbolari suitzarra da. 2013az geroztik Eintracht Frankfurten ari da jokatzen, aurrelari lanetan aritzen delarik.

## Ibilbidea 
Suitzako ligan jokatzen ari zela Fiorentinak interesa erakutsi eta fitxatu egin zuen. Fiorentinarekin sinatu ondoren, maila baxuagoko taldeetan utzita aritu zen. 2013ko udan Realarekin sinatu zuen. 2014ko udan Eintracht Frankfurtekin sinatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Viliui

**Viliui** (errusieraz: Вилю́й,  ahoskatua; sakheraz: Бүлүү) Errusiako ibaia da, Lenaren ibaiadar nagusia dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vištytis

**Vištytis** (lituanieraz: *Vištyčio ežeras*; errusieraz: Виштынецкое озеро; alemanez: *Wystiter See*) ekialdeko Europako aintzira da, Errusia eta Lituania arteko mugan dagoena. Bigarren Mundu Gerra baino lehen Ekialdeko Prusia eta Lituania arteko muga sortzen zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Võrts

**Võrts** (estonieraz: *Võrtsjärv*; alemanez: *Wirzsee*) Estoniako aintzira da, herrialdeko bigarren handiena. Peipusen ahoa duen Emajõgi ibaia Võrtsen du iturria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vygozero

**Vygozero** (errusieraz: Выгозеро; finlandieraz: *Uikujärvi*) Kareliako Errepublikako aintzira da, Errusiako ipar-mendebaldean dagoena. 500 uharte baino gehiago ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vienne (ibaia)

**Vienne** (frantsesez, *Vienne*; okzitanieraz, *Vinhana*), Frantziako ibaia da, Loiraren ibaiadarra dena.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Corrèze: Peyrelevade
* Creuse
* Vienne Garaia: Eymoutiers, Saint-Léonard-de-Noblat, Limoges, Aixe-sur-Vienne, Saint-Junien
* Charente: Chabanais, Confolens
* Vienne: L'Isle-Jourdain, Lussac-les-Châteaux, Chauvigny, Châtellerault
* Indre eta Loira: L'Île-Bouchard, Chinon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valdezcaray

**Valdezcaray** Demandako mendilerroan dagoen eski estazioa da. Errioxako Ezkarai udalerrian dago. San Lorenzo mendiaren magalean kokaturik, bere kotak 1.530 metrotatik 2.125 metrotaraino iristen dira.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Alto Campoo

**Alto Campoo** Kantauriar mendikatean dagoen eski estazioa da. Kantabriako Hermandad de Campoo de Suso udalerrian dago. Tres Mares haitzaren magalean kokaturik, bere kotak 1.650 metrotatik 2.172 metrotaraino iristen dira.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hungariako Langileen Alderdia

**Hungariako Langileen Alderdia** () 1989an sortutako Hungariako alderdi politikoa da, Hungariako Langile Alderdi Sozialistatik bereizia. Kapitalismoaren aurka azaldu da beti, eta, eraentza aldatu zenetik, ez du Hungariako Biltzar Nazionalean ordezkaririk lortu. Higikundeantiinperialistan gogotsu esku hartzen du. Alderdiaren agerkariak *A Szabadság* () du izena.

Alderdiaren izenaren laburdura **Langileen Alderdia** () da. 1989tik 1993 arte bereizi zen alderdiaren izena hartu zuen, Hungariako Langile Alderdi Sozialista (), hain zuzen. 1993tik 2005ra arte alderdiak arte egun laburduratzat duen izena, Langileen Alderdia, hartu zuen. 2005etik 2013 arte **Hungariako Langile Alderdi Komunista** () izena izan zuen. Izan ere, Fidesz alderdiaren gobernuaren komunisten aurkako errepresio-politikaren ondorioz; komunista, sozialista, askapen eta abarreko hitzen gainean debekua ezarri zuen.

Hungariako Langileen Alderdia Hungaria NATOn eta beste erakunde militarretan sartzearen aurka dago. 1996an, alderdiak herrialde osotik izenpe-bilketa antolatu zuen Hungaria NATOn sartzea bozkatuko zen erreferendumera deitzeko. Azkenean, erreferendumera deitu zen, eta "bai" aukera herrialdea NATOn sartzea irabazi zuen.

Alderdiak atzerrian dauden Hungariako tropak atzera ekar ditzaten hainbat kanpaina antolatu ditu, baita Hungariako Estatuaren gastu militarrak txikiagotzeko ere. Hungariako Langileen Alderdiak NATOk Jugoslavian Slobodan Miloševićen aurka egindako kanpainen aurka eta 2003ko Irakeko inbasioaren aurka azaldu zen.

Kanpo-politikan honako hau aldarrikatzen dute:
* Konponbide baketsua eta justua Ekialde Ertaineko krisiari, aurrerabidean dauden arabiar herrialdeen alde.
* Mundu osoko herrialdeekiko harreman onetan oinarritzen den kanpo-politika. Horiez gain, Hungariako Gobernuaren politikak gaitzesten ditu, politika ofizialak Japonia, Errusia, Txinako Herri Errepublika eta arabiar herrialdeak baztertzen duela aldarrikatzen du.
* Europar Batasunetik irtetea.

2006ko Hungariako legegintza-hauteskundeetan botoen %0,41 lortu zuen. 2009an, Hungariako Langileen Alderdia Europako Ezkerraren Alderdia utzi zuen.

## Hauteskunde-emaitzak 
thumb|left||250px|2010eko hauteskundeetako Alderdiaren hautagaiak.
* 1990: %&nbsp;3,68
* 1994: %&nbsp;3,18
* 1998: %&nbsp;3,95
* 2002: %&nbsp;2,16
* 2006: %&nbsp;0,41
* 2010: %&nbsp;0,11
* 2014: %&nbsp;0,58
* 2018: %&nbsp;0,25

## Kanpo estekak 
* Hungariako Langileen Alderdiaren web gunea 
* Hungariako Langileen Alderdiaren web gunea
Zerko

[eskuinera|thumb| [Ipurtsardeak atzealdean bi zerko luze ditu.]]
**Zerkoa** (latinez: *cercus*, pluralez *cerci*) artropodo ugarik (intsektu eta araknido askok, baina ez oskoldunek) abdomenaren muturrean dituzten luzakin giltzatuetako bakoitza da. Maiz zentzumen-funtzioa izaten dute, baina beste batzuetan borrokarako edo kopulazioan laguntzeko erabiltzen dira. Zenbaitetan aztarna-organoak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rubikon

**Rubikon** (italieraz: *Rubicone*; latinez: *Rubico*) Italiako Forlì-Cesenako probintziako uharra da, Adriatikoan ahoa duena.

Historian K.a. 49ko urtarrilaren 10 eta 11 arteko gauean sartu zen,  Julio Zesarrek bere legioekin zeharkatu zuenean. Zeharkatze hori gerra zibilaren *casus belli* bilakatu zen, Galia eta Italia arteko muga zelako. Kondairak orduan *alea iacta est* (zortea botata dago) esan zuela dio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yser

**Yser** (nederlanderaz: *IJzer*; frantsesez: *Yser*) mendebaldeko Europako ibaia da, Buysscheuren jaio eta Ipar itsasoan ahoa duena.

## Ibaiadarrak 
* Peene Becque (*Penebeek*)
* Sale Becque (*Vuilebeek*)
* Ey Becque (*Heidebeek*)
* Zwyne Becque (*Zwijnebeek*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yonne (ibaia)

**Yonne** Frantziako ibaia da, Senaren ibaiadarra dena.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Nièvre: Château-Chinon, Clamecy
* Yonne: Auxerre, Migennes, Joigny, Villeneuve-sur-Yonne, Sens
* Sena eta Marne: Montereau-Fault-Yonne

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Greziako Alderdi Komunista

**Greziako Alderdi Komunista** (grezieraz: Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, Kommunistikó Kómma Elládas), ezagunagoa haren sigla **KKE**engatik (orokorrean "ku-ku-e" edo "kapa-kapa-épsilon" ahoskaturik), Greziako alderdi politikorik zaharrena da.

## Historia 
### Sorrera 
1917ko urriko Iraultza Boltxevikeak mundu osotik alderdi komunistak sortzeko bidea eman zuen. 1918an Avraam Benaroyak, Tesalonika Langile Sozialisten Federazioaren buru zen irakasle sefardiak, Greziako Langileen Alderdi Sozialista (SEKE) (Akronimo: SEKE, greziera: Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδας, Sosialistiko Ergatiko Komma Elladas). Alderdia bost kideko Batzorde Zentral batekin hasi zen.

## Iritzi politikoa 
Alderdia Grezia Europar Erkidegoan sartzearen aurka mintzatu zen. Horrez gain, Maastrichteko Itunaren aurka jarri zen baita Europar Batasunaren hedapenaren aurka ere.

2012ko behar baino lehenagoko hauteskunde parlamentarioetan KKE alderdiaren programa honakoa zen: "langileen boterearen eta herri-ekonomiaren lorpena, irteera Europar Batasunetik eta aldebakarreko zorraren kitapena, ekoizpen-bideen sozializazioa, herri ekoizpen kooperatiben sorrera, nazio-plangintza herrialdearen garapen baliabideen erabilerarako, langileriarekin eta behetik-gorako herri kontrolarekin".

Estalinismoaren aurkako hainbat ezkertiarrek KKEari Stalinek garatu zuen "sozialismoa herrialde bakarrean" kontzeptuari atxikitzea egozten diote. Izan ere, Aleka Paparigak haren mintzaldian Greziak bere burua aski izan dezan sozialismoa nazio-mailan obra dezakeela esan zuen.

## KKEren herri aliantza 
Alderdi honek hainbat erakunde eta elkarte klasista eta iraultzaileekin harreman biziak ditu. Erakunde haue hainbat eremukoak dira gazte-eremukoa, sindikatu-eremukoa, emakumeen eremukoa, ikasle-eremukoa, nekazarien eremukoak, langile autonomoen eremukoa eta merkatarien eremukoa:
* Greziako Alderdi Komunistarekin lotuta dagoen gazte-erakundea Greziako Gazteria Komunista, KNE, da. KNEk KKEari eta haren estrategia-xedeei babesa ematen die.
* Greziako Alderdi Komunistako kideek parte hartzen duten sindikatua Langile Guztien Fronte Militantea, PΑΜΕ, da. Erakunde klasista da, mobilizazio eta greba oldarkorrak antolatzen ditu. 415 000 kide zituen 2005ean.
* Greziar Emakumeen Federakuntza
* Ikasleen Fronte Militantea
* Nekazari Guztien Batasun Militantea
* Greziako Monopolioen Aurkako Langile Autonomoen eta Merkatari Txikien Mugimendua

## Idazkari Nagusiak 
## Hauteskunde-emaitzak 
:**Oharrak:**
:‡ Beste alerdi politikoekin.
:↔ Fronte Batuaren partea bezala.
:* Ezker Batu Demokratikoaren partea bezala, denboraldi horretan legez-kanpo zegoen Alderi Komunistaren babes legala.
:† Ezker Batua koalizioaren partea bezala.
:†† Ezkerra eta Aurrerapenaren Koalizioaren partea bezala.

### Europako Parlamentua 
:**Oharrak**
:†† Ezkerra eta Aurrerapenaren Koalizioaren partea bezala.

## Kanpo estekak 
* Greziako Alderdi Komunistaren web gunea 
* Greziako Alderdi Komunistaren web gunea 
* Greziako Alderdi Komunistaren web gunea 

## Oharrak eta erreferentziak
Zitera

**Zitera** (grezieraz: Κύθηρα; antzinako grezieraz: ἡ Κυθηρία) Greziako uhartea da, Egeo itsasoan. Joniako uharteetako bat da eta 299,4&nbsp;km² eta 4.000 biztanle baino gehiago ditu.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pánfilo de Narváez

**Pánfilo de Narváez** (Navalmanzano?, 1478 &ndash; Mexikoko golkoa, 1528) espainiar konkistatzailea izan zen. Kubako konkistan parte hartu zuen (1511) Diego Velázquez de Cuéllarren agindupean. Handik Mexikora bidali zuten (1520), Hernán Cortésen kontra borroka zedin. Hernán Cortések, ordea, Pánfilo de Narváez menderatu eta bi urtez eduki zuen preso. Gero, Floridako gobernadore izendatu zuten eta Mississippi ibairaino joan zen hango lurraldeak arakatzera (1528); urte hartan bertan itota hil zen Mexikoko golkoan.

Hernán Cortések Mexikoko konkista kanpainan Moctezuma Xocoyotzin agintariari solasaldi batean adierazi zionez, Pánfilo de Narváezen agindupeko tropak ez ziren gaztelarrak, "Bizkaia probintziakoak" baizik, bizkaitarrak, eta "Mexikoko lurraldeko otomiek bezala hitz egiten" zuten.

## Erreferentziak
Cordulegaster

***Cordulegaster*** Cordulegastridae familiako odonatu generoa da. Burruntzi handiak dira, 70-100 mm artekoak, gorputz hori-beltza dutenak.

## Espezieak 
*Cordulegaster* generoaren barnean espezie hauek daude:
* *Cordulegaster algerica* Morton, 1916
* *Cordulegaster amasina* Morton, 1916
* *Cordulegaster annandalei* (Fraser, 1923)
* *Cordulegaster bidentata* Selys, 1843
* *Cordulegaster bilineata* (Carle, 1983)
* *Cordulegaster boltonii* (Donovan, 1807)
* *Cordulegaster brevistigma* Selys, 1854
* *Cordulegaster charpentieri* (Kolenati, 1846)
* *Cordulegaster coronata* Morton, 1916
* *Cordulegaster diadema* Selys, 1868
* *Cordulegaster diastatops* (Selys, 1854)
* *Cordulegaster dorsalis* Hagen in Selys, 1858
* *Cordulegaster erronea* Selys, 1878
* *Cordulegaster godmani* McLachlan, 1878
* *Cordulegaster helladica* (Lohmann, 1993)
* *Cordulegaster heros* Theischinger, 1979
* *Cordulegaster insignis* Schneider, 1845
* *Cordulegaster jinensis* Zhu & Han, 1992
* *Cordulegaster maculata* Selys, 1854
* *Cordulegaster magnifica* Bartenev, 1930
* *Cordulegaster montandoni* St. Quentin, 1971
* *Cordulegaster mzymtae* Bartenev, 1929
* *Cordulegaster nobilis* Morton, 1916
* *Cordulegaster obliqua* (Say, 1840)
* *Cordulegaster orientalis* van Pelt, 1994
* *Cordulegaster parvistigma* (Selys, 1873)
* *Cordulegaster picta* Selys, 1854
* *Cordulegaster princeps* Morton, 1916
* *Cordulegaster sarracenia* Abbott & Hibbitts, 2011
* *Cordulegaster sayi* Selys, 1854
* *Cordulegaster talaria* Tennessen, 2004
* *Cordulegaster trinacriae* Waterston, 1976
* *Cordulegaster vanbrinkae* Lohmann, 1993

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilie Năstase

**Ilie "Nasty" Năstase** ( ahoskatua; Bukarest, 1946ko uztailaren 19a) errumaniar tenislari ohia da. Hamalau urterekin hasi zen tenisean jokatzen. 1973an munduko tenislaririk onena izendatu zuten. Hainbat txapelketa irabazi du bere karreran zehar, hala nola Estatu Batuetako Irekia (1972), Roland Garroseko txapelketa (1973) eta New Yorkeko Master txapelketaren lau edizio (1971, 1972, 1973, 1974). Davis kopan bikotekako hainbat txapelketa irabazi zituen Jon Tiriacekin batera.

## Erreferentziak
Instituto Federal da Bahia

**Instituto Federal da Bahia** (**IFBA**) Salvadorreko goi-mailako hezkuntza zentroa da.

Salvadorren dago, Bahiako estatuan. Salvador hirian sortu zuten 1910an. 2012an bere ikasle kopurua 8.874koa zen.
## Ikus, gainera 
* Bahia
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Afrikar morea

**Afrikar morea** (*Trithemis annulata*) Libellulidae familiako odonatua da.

## Deskribapena 
32-38 mmko luzerako burruntzia da. Ar helduen gorputza ia erabat gorri-morea da. Hegoen nerbioak gorriak dira, eta pterostigma herdoilkara, marra beltzez inguratua. Emeak eta ar gazteak hori-marroiak dira, eraztun mehar beltzak eta bizkarreko marra beltz batekin. Ar ete emeen atzeko hegalen oinarria hori-laranjaz koloreztatua da.

## Habitat 
Larbak ur geldietan edo joaira lasaiko ibaietan garatzen dira. Helduak, maiz, ur bazterreko harrietan pausatzen dira.

## Banaketa 
Jatorriz afrikarra bada ere, iparralderantz hedatzen ari da eta hegoaldeko Europa kolonizatu du. Iberiar penintsulan 1978an behatua izan zen aurrenekoz, Kortsikan 1989an eta hego-ekialdeko Frantzian 1994an. 2000ko hamarkadan Pirinio Atlantikoetara iritsi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Trithemis annulataren banaketa Frantzian Enquête Trithemis. Observatoire Naturaliste des Ecosystèmes Méditerranéens. Onem-france.org
Sen (argipena)

**Sen** hitzak hainbat adiera ditu:

## Diruak 
* sen, errupia indonesiar dibisaren ehunena.
* sen, (bigarren) riel kanbodiar dibisaren ehunena.
* sen, ringgit dibisaren ehunena.
* sen, yen dibisaren ehunena.

## Bestelakoak 
* sena, izakien berezko joera.
* izen moduan:
** Amartya Sen, indiar ekonomialaria, ezaguna probreziari buruz egindako ikerketengatik eta Ekonomiako Nobel Sariduna.
** Le Sen, Okzitaniako herria.
** Sen, Euskal Herriko rock musika taldea.

## Kanpo estekak
Espiritu Santo

**Espiritu Santo** Vanuatuko uharte handiena da. Ozeano Barean dago eta hiriburua Luganville da. Uharteak guztira 3.955,5 km²-ko azalera du eta gune altuena Tabwemasana mendia da.

Pedro Fernández de Queirósek, orduan espainiarrentzat lan egiten zuela, 1606an bertan herrixka bat eratu eta uharteari *La Austrialia del Espíritu Santo* izena eman zion. Gaztelaniazko izen hori (euskaraz Izpiritu Santu esan nahi duena) mantendu du. Bertokoek *Santo* diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hannover Berria

**Hannover Berria** edo **Lavongai** (; ) Papua Ginea Berriako uharte handia da, Bismarck uhartediko zati. 1.186 kilometro koadroko eremua du, eta 2000. urtean 17.160 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hesi Handia uhartea

**Hesi Handia uhartea** edo **Great Barrier uhartea** (; ) Zeelanda Berriko laugarren uharterik handiena da. Ozeano Bareko uharte hau Aucklandeko Udalaren menpean dago. Uharteak guztira 285&nbsp;km²-ko azalera du eta gune altuena Hobson edo Hirakimata mendia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irlanda Berria

**Irlanda Berria** (; tok pisinez: *Niu Ailan*; ) Papua Ginea Berriko uharte handia da, Bismarck uhartedikoa, Irlanda Berria probintziako handiena. Britainia Berriaren ipar-ekialdean dago. 7.404 kilometro koadroko eremua du, eta 2002an 118.350 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kanguru uhartea

**Kanguru uhartea** (ingelesez: *Kangaroo Island*) Australiako hirugarren uharte handiena da. Uharteak guztira 4.405&nbsp;km²-ko azalera du eta gune altuena Prospect muinoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aritmetika politiko

**Aritmetika politikoa** XVII. mendean abiarazitako ezagutza-joera izan zen, nazio, herrialde eta estatuen deskribapenerako zenbakizko informazioaren bilketa hobesten zuena, deskribapen kualitatiboen aldean. Estatistikaren historiako hasierako garapen-ildotzat jotzen da. Joera horren aitzindaria William Petty izan zen, berak idatziriko eta 1690 urtean argitaraturiko *Political Arithmetic* lanarekin. Joera horren alde egin zuten garaiko beste zenbait matematikarik egin zuten, hala nola Abraham de Moivre eta Edmund Halleyk, eta XVIII. mendean garatu zen probabilitateen kalkuluarekin uztartuz estatistikaren alorra zabaldu zuten.

## Kanpo estekak 
*  History of statistics, *Stochastikon* encyclopedia.
Interleukina

**Interleukinak** zitokina mota bat dira, gehienbat leukozitoek sortutakoak (hortik datorkie izena: -*leukina*) baina beste zelula batzuek ere ekoiz ditzaketenak (hezur-muinetakoek, timokoek...). Egitura kimikoari dagokionez proteinak dira. Zeregin oso garrantzitsua betetzen dute immunitate-sistemaren funtzionamenduan (linfozitoak aktibatuz eta bizkortuz, hantura-prozesuetan eraginez, antigorputzen ekoizpena erregulatuz, etab.). Hainbat gaixotasun autoimmune eta immunoeskasia prozesuen atzean interleukinen funtzionamendu okerra dagoela baieztatu egin da.

Interleukinek immunitate-sistemaren zelulen arteko komunikazioa errazten dute, eraso mikrobiar baten aurrean organismoak erantzun eraginkorra burutu dezan.

Hogeita hamar interleukina (IL) inguru ezagutzen dira egun. Hona hemen garrantzitsuenak eta beren efektuak:

## Kanpo estekak
Leialtasun uharteak

**Leialtasun uharteak** (frantsesez: *Îles Loyauté*) Kaledonia Berriaren menpean dagoen Ozeano Bareko uhartedia da.

Biztanleria duen sei uharte (Lifou uhartea, Maré uhartea, Tiga uhartea, Ouvéa uhartea, Mouli uhartea eta Faiava uhartea) eta beste hainbat uhartetxo ditu. Hiru udalerritan banaturik dago:
* Lifou (Lifou uhartea, Tiga uhartea eta zenbait uhartetxo)
* Maré (Maré uhartea eta Dudun uhartea)
* Ouvéa (Ouvéa uhartea, Mouli uhartea, Faiava uhartea eta zenbait uhartetxo)
Walpole uhartea geografikoki Leialtasun uharteetako bat izanda ere, Île des Pins udalerriaren barnean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lerroko uharteak

**Lerroko uharteak** () hamaika atoloiz eta koralezko uhartez osaturiko uhartedia da, Ozeano Barean dagoena. 2,350&nbsp;kilometroko luzera duenez, munduko lerroko uhartedirik luzeena da. Uhartetatik zortzi Kiribatikoak dira eta besteak Estatu Batuetakoak (Ameriketako Estatu Batuetako itsasoz haraindiko uharteen barnean daudenak).

Hona hemen uharteak iparraldetik hegoalderantz:

* Itsas-aintzirak uhartearen barnean daude, ez kanpoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendekoste (uhartea)

**Mendekoste** (frantsesez: *Pentecôte*; bislamaz: *Pentikos*) Vanuatuko uhartea da. Ozeano Barean dago eta guztira 490&nbsp;km²-ko azalera du eta gune altuena Vulmat mendia da.

Pedro Fernandes de Queirósek 1606an aurkitu arren eta 1768an Louis Antoine de Bougainvillek ikusi zuenean mendekoste, egun horretako jaia, izena eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendikate Banatzaile Handia

**Mendikate Banatzaile Handia** edo **Australiako mendikatea** () ekialdeko Australian dagoen mendikatea da. 3.500 kilometro baino gehiago ditu eta munduko laugarren mendikaterik luzeena da. Kosciuszko mendia da gailurrik garaiena: 2.228 metro.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cordulegastridae

**Cordulegastridae** Odonata ordenako eta Anisoptera subordenako intsektu familia da. Lehen, Aeshnidae familiaren barnean sailkatzen zen.

Burruntzi handiak izan ohi dira, horiz orbandutako gorputz iluna dutenak. Begiek puntu bakar batean ukitzen dute elkar. Emeek oso obipositore luzea dute. Aeshnidae ez bezala, larbak erreka eta ibaietan bizi dira. Mendebaldeko Europan genero bakarra dago, *Cordulegaster*, bi espeziekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Snowden

**Edward Snowden** (Elizabeth City, Ipar Karolina, Ameriketako Estatu Batuak, 1983ko ekainaren 21a - ) AEBetako Inteligentzia Agentzia Zentraleko eta NSAko langile ohia. 2013ko ekainean Snowdenek AEBetako Gobernuak mundu osoan eginiko espioitza lanen berri eman zuen, *The Guardian* eta *The Washington Post* egunkarien bidez. AEBetako Gobernuak atxilotzeko nazioarteko agindua eman zuen, eta Snowdenen pasaportea bertan behera geratu zen. Errusiara ihes egin zuen; herrialde horrek asilo eskubidea onartu zion, eta Errusian bizi da gaur egun.

thumb | ezkerrera | Edward Snowdenen erretratua, zuraren gainean grabatua.

## Ikus, gainera 
* WikiLeaks

## Kanpo estekak 
* «"Askatasunaren hegaldia", Snowden babesteko», *Berria*, 2013ko uztailak 11.
Bizi-kalitate

**Bizi-kalitatea** pertsona edo gizatalde baten bizitza-kondizioak dira, haren ongizateari, gogobetetzeari eta zorionari dagokienez. Definizio orokor horretaz gainera, bizi-kalitatea zehazten duten alderdi zenbait finkatu dira, hala nola osasun eta hezkuntza zerbitzuen aukera, ingurumenaren egoera, segurtasuna lanerako aukerak, lan orduen kopurua, errenta eta bere banaketa eta askatasuna.

Bizi-kalitatea neurtzeko Nazio Batuek proposatutako Giza Garapenaren Indizea erabili ohi da. Bertan hainbat aldagai hartzen dira kontuan: bizi itxaropena, hezkuntza (maila guztietan) eta barne-produktu gordina *per capita*. 

Aurrekoa neurria erabiliena izan arren badaude beste proposamen batzuk bizi-kalitatea neurtzeko. Hor dago *Zoriontasunari buruzko Munduko Txostena*, 156 herrialde sailkatzen dituena duten zorion-mailaren arabera. Horrek adierazten du munduan gero eta interes handiagoa dagoela zoriontasuna eta funtsezko ongizatea giza garapenaren kalitatearen adierazle gisa erabiltzeko.

Osasunaren aldetik ere landu da kontzeptua, pertsonen osasunean zentratuta. Hecht eta Shiel-ek honela neurtzen dute bizi-kalitatea: “pazienteak bizitzako jarduera normalez gozatzeko duen gaitasuna”. Izan ere, bizi-kalitateak lotura estua du ongizatearekin, gaixotasunik eta tratamendurik behar izan gabe.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Giza Garapen Indizea

## Kanpo estekak 
*  Quality of Life and Well-being: Measuring the Benefits of Culture and Sport: Literature Review and Thinkpiece.
Antonio Nariño

**Antonio de la Santísima Concepción Nariño y Álvarez** (Santa Fé de Bogota, 1765eko apirilaren 9a - Villa de Leyva, 1823ko abenduaren 13a) Granada Berriko militarra eta politikaria izan zen. 1793. urte bukaeran “Giza Eskubideen Aitorpena” itzuli eta argitaratu zuen. 1797an, erbestean egon ondoren, atxilotu eta kartzelan sartu zuten. 1812an, Bogotako Kongresu zentralistak aginpidea eman zion, federalisten aurka borrokatzeko. Urte hartan Cundinamarca probintziako gobernari egin zuten. Sarritan egon zen kartzelan bere ideiengatik. 1821ean Bolívarrek Kolonbiako lehendakariorde izendatu zuen, eta Cúcutako biltzarrera joateko gonbitea egin zion; han konstituzio federala proposatu zuen Kolonbiarentzat. Baina ez zuen lortu eta kargua utzita, erretiratu egin zen.

## Erreferentziak
Valeri Kharlamov

**Valeri Borisovitx Kharlamov Oribe** (; Mosku, 1948ko urtarrilaren 14a - Solnetxnogorsketik hurbil, 1981eko abuztuaren 27a) euskal jatorriko izotz hockey jokalari sobietarra zen. Mundu osoko izotz hockeyaren historiako jokalari onenetakotzat hartua zen. Bere seme bakarra Aleksandr ere hockey jokalaria izan zen. Bere aita, Boris Kharlamov, ordea, errusiarra zen.

1981eko abuztuan izandako auto istripuaren ondorioz, bere emaztea Irina eta biak hil ziren.

## Bizialdia 
Enrique Zafra historialariak argitaratutako zerrenden arabera, 1937ko ekainaren 13an Habana itsasontzian Euskal Herritik atera ziren haur errefuxiatuen artean Bilboko Oribe Abad anai-arrebak zeuden. Carmen, Diego eta Francisco, beste milaka bezala, Errepublikaren porrotak ekarriko zien etorkizun ilunetik aldentzeko gurasoen altzotik urrun bidali zituzten. Aita frontean hildako errepublikarra zen eta ama, militante komunista ezaguna, espetxean denbora emango zuena. Pauillacen (Okzitania) eskala egin ondoren Leningradon lehorreratu ziren ume gehienak eta hortik, hainbat hiritan banatu. Oribe Abad anai arrebak Moskura joan ziren.

Hamar urte pasata, Carmen Oribe, *Begoñita* ezizenez ezagutzen zutena, Sobietar Batasuneko gazte langilea zen eta igandero dantzalekura joaten zen Aeroflot hegazkin enpresako lankideekin. Bertan ezagutu zuen Boris Kharlamov, Kommunar lantegiko mekanikaria; uste baino lehen ezkonduta zeuden eta Begoñita haurdun. 1948ko urtarrilaren 14an izugarrizko elurtearen erdian, taxiak ezin aurrera eginik ibilgailuan bertan jaio zen haurra.  Sobietar hockeyko jokalari nagusietako bat izan zen, eta berdin aritu zen nazioarteko txapelketetan. Kharlamovi izugarri gustatzen zitzaizkion hockeiy kirolak eskaintzen dituen sormen-aukerak: "Gol ikusgarriak markatzea gustatzen zait". Batzuek Kharlamov-en jokoa Wayne Gretzkyrenarekin konparatu zuten, joko orokorrean dena konbinatzerakoan banakako trebetasunetan baino askoz handiagoa zelako, hala nola patinajea edo tiroa. Oso ezaguna izan zen bere jarraitzaile eta taldekideekin.

## Palmaresa 
* [thumb|380x380px|[Valeri Kharlamov|Valeri Kharlamov-en omenezko monumentua Moskun.]]11 aldiz SESBeko Txapelketaren irabazlea.
* 8 aldiz Munduko Izotz Hockey Txapelketaren irabazlea.
* 2 urrezko domina Neguko Olinpiar Jokoetan.

### Nazioarteko selekzio txapelketak 
## Estatistikak 
## Erreferentziak 
Artikuluaren zati handiena Argia aldizkaritik (CC-BY-SA) hartua da ia osotasunean.

## Kanpo estekak 
* Valeri Kharlamov (1948-1981) Youtube wastedXaway
Artesiar Arro Handia

**Artesiar Arro Handia** () Australia barneko ur gezaren iturri nagusia da. Arroa munduko artesiar putzurik sakonena eta zabalena da, 1.700.000 km2 baino gehiago izanik. Kontinentearen %23aren azpian, tartean Queensland ia osoaren azpian, dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autonomiako geltokia

**Autonomia** Euskal Herriko Bizkaiko tren eta autobus geltoki bat da, Bilbo udalerriko Abando auzoan kokatuta dagoena.

Geltokia 1999ko martxoaren 3an ireki zen.

## Egoera 
Geltokia honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 2,100 kilometro-puntua
* : 2,100 kilometro-puntua

## Sarbideak 
*  Autonomia kalea, 72

### Irisgarritasuna 
Nahiz eta sarbidea irisgarria izan, nasa eta trenaren arteko tartea dela eta geltokia ez da irisgarria. Arartekoak argitaratutako irisgarritasuna eta garrioaren ikerketa-diagnosiaren arabera, «*Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileak ezin du modu autonomoan nasa eta unitate mugikorraren plataformaren arteko desnibela libratu, nasaren muturretik trenaren plataformara arteko tartea handiegia baita*», eta «*Burdinbide zerbitzuen eragileak ez dio Mugikortasun Urriko Pertsona erabiltzaileari bermatzen ibilgailutik igo edota jaistea*.»

## Historia 
1999 urtera arte, eta lineen helmuga, Santurtzi eta Muskizetik abiatuta hurrenez hurren, Bilbo–Naxa geltokia izan zen. Bilboko zentzuan ibiltzen ziren trenek, Olabeagako geltokia pasatu ondoren, gaur egungo Abandoibarra gunea zeharkatzen zuten, eta itsasadarrari jarraituz, Bilbo–Parke/Guggenheim geltokian geldialdia egiten zuten. Handik Uribitarte eta Erripa kaiak igaro eta Naxako geltokira heltzen ziren. Aldiz, linearen zerbitzuek Abandoko Indalecio Prieto geltokia zuten helmugatzat.

Bilbao Ría 2000 erakundeak bultzatuta, Bilboko Renfe Aldirien Trenbidearen Hegoaldeko Saihesbidearen proiektua egin zen, zeinaren bigarren fasea Aldirien Hegoaldeko Linea baitzen, eta Olabeaga eta Naxa arteko burdimbidea aldatzean zetzan, Bilbo erdigunean zehar ibiliko zen trenbide berri bat sortuz. Hala, 2000 urtean Santimami, Autonomia, Ametzola eta Zabalburu geltoki berriak ireki ziren, eta eta lineak Abandoko Indalecio Prieto geltokira bideratu ziren trenbide berrietatik. Abandoko geltokia Renferen aldiriko trenen linea guztien geltoki-buru bihurtu zen.

Horregatik, hainbat geltoki sortu ziren, eta horien artean Autonomia dago.

## Geltokia 
1997 eta 1999 artean Cristina Pérez Iriondo eta Eugenio Aurtenetxea arkitektoek diseinatu zuten, eta saihesbidea irekitzearekin batera jarri zen martxan, 1999ko martxoaren 3an. Lurpean, bi trenbide eta nasa zentral bakarrez osatzen da geltokia, eta hormetan trenen zaratak ahultzeko sistema berritzailea instalatu zen, eta baita Bilboko Renfeko Aldirien zerbitzuarekin lotutako argazki-esposaketa ere.

Trenbideen gainean, eskailera mekanikoz eta igogailuz komunikatuta, bestibulua dago. Bertan kokatzen dira txartel salmenta makinak, leihatiladun txarteldegia, balioztatze makinak eta 2017tik desfibrilagailuz ere. Kalera plano ezberdinez osatutako material askotariko eraikina agertzen da.

## Zerbitzuak 
### Aldiriko trenak 
### Hiriko autobusak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak 
* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
Peru (pertsona-izena)

**Peru** euskal gizonezko izena. Latinezko *Petrus* izenetik eratortzen da eta Erdi Arotik jasotzen dira horri buruzko erreferenziak Euskal Herrian. Izen hipokoristikoa *Perutxo* da. *Perurena* abizena ere hortik eratortzen da. Izenaren beste aldaerak *Petri*, *Peio*, *Kepa* eta *Betiri* dira.

## Peru izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P735 wd:Q16518649 . ?item wdt:P31 wd:Q5 }
|section=
|sort=label
|columns=label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## *Peru* izena duten pertsonaiak 
* Peru tximaluze, fikziozko pertsonaia.

## Kanpo estekak
Euskolabel Bandera

**Euskolabel Bandera** TKE Ligaren barnean jokatzen zen estropada da. Lehenengo ekitaldia Zarautzen jokatu zen eta ondorengoak Donostian. 2016an izan zuen azken ekitaldia.

## Gizonezkoen palmaresa 
## Emakumezkoen palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Peru (argipena)

**Peru** izenak esanahi zenbait ditu:

* Peru, Hego Amerikako herrialdea;
* Peru, euskal izena;
* Peru, Illinois estatuko hiria.
* Peru, Indiana estatuko hiria.
* Peru, Vermont estatuko herria.

## Kanpo estekak
Papuako golkoa

thumb|250px|Papua Ginea Berria

**Papuako golkoa** Ginea Berriko hegoaldeko ertzean dagoen 400 kilometroko eskualde zabala da. Herrialdeko ibai nagusi batzuk, Fly ibaia, Turama ibaia, Kikori ibaia eta Purari ibaia adibidez, bertan dute ahoa, delta handi bat sortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
York lurmuturraren penintsula

**York lurmuturraren penintsula** () Australiako penintsula da, Queensland estatuan dagoena. York lurmuturra iparraldeko muturra duen penintsula hau egun dagoen azken eremu basatietako bat da.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diegesi

Narratologian, **diegesia** zerbait kontatzeko ekitza eta ondorioa da. Mimesi kontzeptuarekin kontrajartzen da, non gertaerak eta egoerak erakutsi soilik egiten diren. Hedaduraz, diegesia narrazio baten mundua ere bada, narrazioak bere osotasunean iradokitzen duena.

## Kanpo estekak
Erreketako tigre-burduntzia

**Erreketako tigre-burduntzia** (*Cordulegaster boltonii*) Cordulegastridae familiako odonatua da.

## Deskribapena 
Burruntzi handia da, 74-84 mmko luzera izaten duena. Buru handia du, puntu bakar batean elkar ukitzen duten begi berdeak, torax beltza, hiru marra horirekin, eta abdomen beltza, eraztun horiekin. Emeak obipositore luze eta zorrotza du.

## Habitat 
Larbak joaira biziko ibai eta erreketan bizi dira.

## Banaketa 
Europaren zati handienean banaturik dagoen *Cordulegaster* generoko espezie bakarra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Cruz uharteak

**Santa Cruz uharteak** () Ozeano Bareko uhartedia da, Salomon uharteetan dagoena. Vanuaturen iparraldean kokaturik, bere ekoeskualdearen zati bat dira.

Uharterik handiena Nendo da, Santa Cruz uhartea ere izendatua (505,5&nbsp;km²). Bertan dagoen Lata herri handiena da. Beste uharte nagusiak Vanikoro (173,2&nbsp;km²) eta Utupua (69&nbsp;km²) dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Autoktono (argipena)

**Autoktono** hitzak jatorri duen lekuan bertan gertatu eta garatzen denari egiten dio erreferentzia. *Bertako* hitzaren sinonimoa da eta *aloktono* edo *kanpoko* hitzarekin kontrajartzen da. Hitzak hainbat erabilera ditu:

* **herri autoktono** edo indigena, estatuen modernoak sortu baino lehen lurralde batean bizi ziren gizataldeak, gehienetan kultura amankomunekoak;
* hizkuntza autoktonoa;
* produktu autoktonoa;
* greziar mitologian, autoktonoak, lurretik jaiotakoak, gurasorik gabekoak.

## Kanpo estekak
Robert Ader

**Robert Ader** (New York, 1932ko otsailaren 20a - Pittsford, New York, 2011ko abenduaren 20a) psikologo estatubatuarra izan zen, Nicholas Cohen immunologoarekin batera Psikoneuroimmunologiaren aitatzat jotzen dena. New Yorken jaio eta *Rochester Medical Center*-eko unibertsitateko irakasle emeritua izan zen.

1957.urtean bere lehenengo lanak argitaratu zituen, eta XX. mendeko 70eko hamarkadaren hasieran saguekin egindako esperimentu ospetsuak plazaratu zituen, erreflexu baldintzatu batek animalien immunitate-sistemaren gain eragiten zuela argi eta garbi frogatzen zuena. Esperimentu horietan oinarriturik nerbio-sistema eta immunitate-sistemaren arteko lotura estua azpimarratu zuen Ader-ek, psikoneuroimmunologiaren nondik-norakoak ezarriz.

## Kanpo estekak 
*  Robert Ader, Founder of Psychoneuroimmunology, Dies
Jertse

thumb|200px|**Jertse** bat.

**Jertsea** edo **trikota** puntuzko ehunezko jantzi bat da, kanpotik janzten dena. Gorputz soina estaltzen du eta bereziki hotzetik babesteko erabiltzen da.

Izena Gaztelaniatik heldu da, eta jatorria Jersey irlaren izenean du.

## Ikus gainera 
* Aran jertsea
* Gabonetako jertse

## Kanpo estekak
Idoia Agirre

**Idoia Agirre Olabide**, (Legazpi, 1993ko martxoaren 31 - ) euskal futbolaria da gaur egun Realean jokatzen duena.

## Sariak 
* Donostiako Urrezko Danborra (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jipoi (argipena)

**Jipoi** hitzak adiera zenbait ditu:

* **jipoia**, kolpez egindako eraso fisiko latza;
* jipoia, gorputz enborra gerriraino estaltzen duen jantzi mota bat.

## Kanpo estekak
Loukozoa

**Loukozoa** (grezieratik *loukos*: kobazulo

Loukozoaren barruko talderik handiena Jakobea da. Bere barruan ere *Malawimonas* taldea sailkatzen da. Bi hauek oso antzekoak badira ere, ez dute harreman berezirik Excavataren barruan eta, beraz, talde parafiletikoa da. Ziurenik Jakobea taldea Heterolobosea eta Euglenozoaren ahaide gertukoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ivan Vázquez Basurko

**Ivan Vázquez Basurko** (Donostia, Gipuzkoa, 1975eko otsailaren 11) paralinpiar kirolaria da, zazpiko futbolean aritzen dena. C7 motako paralisia dauka. Udako bi Paralinpiar Jokotan hartu du parte, eta 1996an brontzezko domina eskuratu zuen Estatu Batuetako taldeari 2-1 irabazita.

## Palmaresa 
* **Paralinpiar Jokoak:**
** Atlanta 96: hirugarren postua.
** Sidney 00: seigarren postua.
* **Munduko Txapelketak:**
** 1994ean: hirugarrena.
** 1997an: zazpigarrena.
** 1998an: laugarrena.
* **Europako Txapelketak:**
** 1995ean: bosgarrena.
** 1999an: bosgarrena.

## Kanpo estekak
Frenchy Bordagaray

**Stanley George "Frenchy" Bordagaray** (Coalinga, Kalifornia, 1910eko urtarrilaren 3a – Ventura, Kalifornia, 2000ko apirilaren 13a) euskal jatorria zuen estatubatuar beisbol jokalaria izan zen. Hirugarren basekoa, Liga Handietako Chicago White Sox, Brooklyn Dodgers, St. Louis Cardinals, Cincinnati Reds, eta New York Yankees taldeetan ibili zen 1934 eta 1945 artean. 1941ean World Series txapelketa irabazi zuen.

## Ibilbidea 
* Chicago White Sox (1934)
* Brooklyn Dodgers (1935–1936)
* St. Louis Cardinals (1937–1938)
* Cincinnati Reds (1939)
* New York Yankees (1941)
Patricio Guzmán

**Patricio Guzmán** (Santiago, 1941eko abuztuaren 11) txiletar zinemagilea da, bereziki dokumentalen arloan nabarmendu egin dena.

1973an erbesteratu egin zen, Augusto Pinocheten estatu kolpea gertatzean. Ordutik Espainian eta Frantzian lan egin izan du. 1975 eta 1979 artean *"La batalla de Chile"* lana egin zuen, Salvador Allenderen azken urteari buruzko trilogia dokumentala dena eta lau ordu eta erdiko iraupena daukana. Kritikari askoren aburuz, Txileko inoizko dokumentalik hoberena da. Latinoamerikan eta Europan sei sari handi irabazi ditu, eta areto komertzialetan 35 herrialdetan banatu izan dute. Ipar Amerikako "Cineaste" aldizkariak "munduko 10 film politiko hoberenen artean" sartu zuen.

Parisen bizi da gaur egun.

## Filmografia 
* *Viva la libertad* (18’), zuri-beltzezko film laburra (1965)
* *Electroshow* (19’), zuri-beltzezko film laburra (1966)
* *La tortura y otras formas de diálogo*, film laburra (1968)
* *El paraíso ortopédico*, film laburra (1969)
* *El primer año* (100’), Allenderen lehendabiziko urteari buruzko dokumentala (1972)
* *La batalla de Chile*, Allenderen azken urteari buruzko trilogia dokumentala:
** *La insurrección de la burguesía* (1975)
** *El golpe de Estado* (1976)
** *El poder popular* (1979)
* *La rosa de los vientos* Latinoamerikari buruzko fikziozko lana (90’, 1983)
* *México precolombino* (5 x 30´), kultura maia eta aztekari buruzko sorta (TVE, 1985)
* *En nombre de Dios* (100’), Pinocheten diktaduran baitako askapenaren teologiari buruzkoa.
* *La cruz del sur* (80’), Latinoamerikako herri-erlijiotasunari buruzkoa (1992)
* *Pueblo en vilo* (52’, 1995), Mexikoko herrixka txiki baten oroimen historikoari buruzko dokumentala
* *Chile, la memoria obstinada* (58’, 1997)
* *Isla de Robinson Crusoe* (43´, 1999), izen bereko uharteari buruzko dokumentala
* *El caso Pinochet* (110´, 2001), Augusto Pinochet-en epaibideari buruzko dokumentala
* *Madrid* (41´)
* *Salvador Allende* (102'), erretrato-dokumentala
* *Mi Julio Verne* (52’, 2005), dokumental biografikoa
* *Nostalgia de la luz* (90’, 2010), oroimen, denbora eta kosmosari buruzko hausnarketa filosofikoa
* *Chile, una galaxia de problemas* (32’, 2010), ahanzturaz eta iraganarekiko axolagabekeriari buruzko erreportajea
* *Astrónomos de mi barrio* (14’, 2010)
* *María Teresa y la enana marrón* (12’, 2010)
* *Oscar Saa, el técnico de las estrellas* (10’, 2010)
* *José Maza, el viajero del cielo* (13’, 2010)

## Kanpo estekak 
* Egilaren webgune ofiziala
Jimmie Heuga

**James Frederic "Jimmie" Heuga** (San Frantzisko, Kalifornia, 1943ko irailaren 22a – Boulder, Colorado, 2010eko otsailaren 8a) euskal jatorria zuen estatubatuar eskiatzailea izan zen.

1964ko Innsbruckeko Olinpiar Jokoetan, historian domina bat lortzeko lehenengo estatubatuarra izan zen. Tamalez esklerosi anizkoitzak laster kiroletik at jarri zuen eta, asko borrokatu ondoren, baita hil ere

## Erreferentziak
Houari Boumediene aireportua

**Houari Boumediene aireportua** (arabieraz: طار هواري بومدين الدولي, frantsesez: Aéroport d'Alger Houari Boumediene) Aljeriako hiriburua zerbitzatzen duen aireportua da.

2011n 4.793.172 pertsonek erabili zuten.

## Argazkiak 

|
Fitxategi:Aeroport Houari Boumediene IMG 1360.JPG|
Fitxategi:Nouveau aeroport alger 2.png|
Fitxategi:Nouveau aeroport alger 3.png|
Fitxategi:Nouveau aeroport alger 1.png|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Aireportuaren webgunea.
Monastir Habib Bourguiba nazioarteko aireportua

**Monastir Habib Bourguiba nazioarteko aireportua** (arabieraz: مطار الحبيب بورقيبة الدولي, frantsesez: Aéroport International de Monastir–Habib Bourguiba) Monastir hiria zerbitzatzen duen aireportua da.

2012an 1.238.757 pertsonek erabili zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Aireportuaren webgunea.
Mehrabad nazioarteko aireportua

**Mehrabad nazioarteko aireportua** (persieraz: فرودگاه مهرآباد) Teheran hiria zerbitzatzen duen bi aireportuetako bat da, Khomeini Imana nazioarteko aireportuarekin batera.

2010ean 13.163.368 pertsonek erabili zuten.

## Argazkiak 

Fitxategi:Aerial view of Mehrabad International Airport.jpg|
Fitxategi:Mehrabad airport.jpg|
Fitxategi:Parked Airliners in Mehrabad International Airport.jpg|
Fitxategi:Mehrabar terminal.jpg|
Fitxategi:Mehrabad.JPG|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Aireportuaren webgunea.
Adam Archuleta

**Adam Jason Archuleta** (Rock Springs, Wyoming, 1977ko azaroaren 27a –) euskal jatorria duen estatubatuar amerikar futbolari ohia da. National Football Leaguen zazpi urtez *safety* moduan ibili zen 2001 eta 2008 artean.

2010ean Jennifer Walcott playmatea ezkondu zuen eta, egun, ESPN eta Foxen esatari moduan dabil.

## Ibilbidea 
* St. Louis Rams (2001–2005)
* Washington Redskins (2006)
* Chicago Bears (2007)
* Oakland Raiders (2008)*
:*Aurredenboraldian bakarrik

## Erreferentziak
Belgikako futbol liga

[thumb|250px|Bruselako [R. Daring Club Molenbeek|Daring Club, 1912an txapeldun izan zen taldea.]]
[thumb|250px|[RSC Anderlecht, 1967an Liga irabazi zuen taldea.]]
[thumb|250px|[Club Brugge KV|Bruggeko jokalariak 2005eko liga garaipena ospatzen.]]
**Belgikako futbol liga**, publizitate kontuengatik **Jupiler Pro League** Belgikan jokatzen den futbol txapelketa nagusia da. Europako zaharrenetakoa da, 1895-96an jokatzen hasi baitzen eta Mundu Gerretan baino ez du hutsik egin. Liga gehien irabazi dituen taldea RSC Anderlecht da. Beste talde on batzuk Club Brugge KV, Royale Union Saint-Gilloise eta Standard Lieja dira.

## Gaur egungo sistema 
2009-10 denboraldian estreinatu zen sistema berezi hau. Guztira 16 taldek osatzen dute Belgikako Pro Liga (lehen maila) eta bi fasetan jokatzen da.

Fase erregularrean denek elkarren aurka jokatzen dute. Lehenengo sei taldeak Play-off fasera pasatzen dira eta azkenengo biek maila galtzen dute. Play-off fasea jokatzeko aurrez lorturiko puntuak erdira jeisten dira eta berriz ere seirek elkarren arteko liga bat egiten dute.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### XX mendea 
|valign="top"|

|}

### XXI mendea 
* ¹ 2020ko martxoan COVID-19 pandemiaren erruz Liga bertan behera gelditu zen eta une horretan zegoen sailkapena ofizial bihurtu zen.

## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Belgikako futbol kopa

## Kanpo estekak 
*  Jupiler Pro Leaguen webgune ofiziala
Aitzol Arzallus

**Aitzol Arzallus Lizeaga** (Donostia, 1978ko abenduaren 19a -) kirolari paralinpiar donostiarra da, 7-ko futbolean aritzen dena. C7 motako paralisia dauka. Udako bi Paralinpiar Jokotan hartu du parte eta 1996an brontzezko domina eskuratu zuen Estatu Batuetako taldeari 2-1 irabazi ondoren.

## Palmaresa 
* Atlanta 96: Hirugarren postua.
* Sidney 00: Seigarren postua.
Royale Union Saint-Gilloise

**Royale Union Saint-Gilloise** Belgikako futbol talde onena izan zen XX mendearen lehenengo zatian. Brusela-Hiriburua eskualdean dagoen Saint-Gilles udalerrikoa da jatorriz baina 1920tik aurrera alboan dagoen Forest udalerrian izan du egoitza.

Palmaresari dagokionez Belgikako bigarren taldea da, RSC Anderlechten atzetik. Europa mailako titulurik ez du baina bi final jokatu ditu, 1976an UEFA Kopan eta 1978an Europako Kopan.

## Historia 
Taldea 1897an eratu zen eta lehenengo Liga titulua 1904ean lortu zuen, 1910 artekoak jarraian irabazi zituelarik, 1908ko bigarren postua ezik. 1913an Liga eta Kopa eskuratu zituen eta 1914ean Kopa berri bat jaso zuen. Garai haietan Racing de Bruxelles izan zuen aurkari gogorrena, *Unionistek* titulu gehiago lortu zituzten hala ere.

Bigarren "urrezko aroa" 30. hamarkadan izan zuen. 1933 eta 1935 artean 60 partida jarraian egin zituen galdu gabe, Belgikan gainditu ez den errekorra. Hiru Liga jarraian irabazi zituen orduan.

1958 eta 1965 artean Hirietako Ferien Kopa jokatu zuen. 1960an final aurrekoetara iritsi zen baina AS Romak kanporatu zuen. 1963 denboraldian bigarren mailara jeitsi zen eta 1980tik aurrera maila apalagoetan ibili da. 1972an lehen mailan aritu zen.

Ia bost hamarkada beranduago, 2021ean lehen mailara izuli zen taldea eta aurreneko denboraldian fase erregularrean lehenengo egin ondoren play-offean txapeldun ordea izan zen. 2023-24 denboraldian berriz ere bigarren egin du Ligan eta Kopa irabazi du 100 urte beranduago.

## Palmaresa 
* Belgikako Liga (11): 1904, 1905, 1906, 1907, 1909, 1910, 1913, 1923, 1933, 1934, 1935.
* Belgikako Kopa (3): 1913, 1914, 2024.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ben Ysursa

**Ben T. Ysursa** (Boise, Idaho, Ameriketako Estatu Batuak, 1949ko ekainaren 10a - ) euskal jatorrizko politikari estatubatuarra izan da Estatu Batuetako Alderdi Errepublikarrarekin. 2003an Idahoko Estatu Idazkaria izan da, Pete T. Cenarrusa ordezkatuz.

Gonzaga eta Saint Louis jesuiten unibertsitateetan zuzenbidea ikasi ondoren, politikan sartu zen.

## Ikus, gainera 
* Ameriketako Estatu Batuetako euskaldunak
KRC Genk

**KRC Genk** (izen osoa *Koninklijke Racing Club Genk*) Belgikako Limburg eskualdeko futbol taldea da, Genk hirikoa.

1988an eratu zen eta dagoeneko emaitza bikainak lortu ditu Belgikan, 3 Liga eta 4 Kopa irabazi baititu.

## Historia 
Esan bezala 1988an eratu zen hiriko **K. Waterschei S.V. Thor Genk** (1919koa) eta ** K.F.C. Winterslag** (1923koa) elkartu zirenean. Waterschei S.V. Thor taldeak jadanik bazituen Belgikako bi kopa irabazita, 1980 eta 1982an hain zuzen ere.

Lehenengo denboraldi bikaina 1998an izan zuen Kopa irabazi eta Ligan 2. postua eskuratzerakoan. Hurrengo urtean Liga irabazi zuen. Gaur egun Belgikako talderik onenetakoa da. Azkenengo garaipenak 2019ko Liga eta 2021eko Kopa ditu.

## Palmaresa 
### Belgikan: 11 
* Belgikako Liga (4): 1999, 2002, 2011, 2019.
* Belgikako Kopa (7): *1980* (W), *1982* (W), 1998, 2000, 2009, 2013, 2021.
* Belgikako Superkopa (1): 2011.

### Nazio artean: 0 
#### UEFA Intertoto Kopa 
* final aurrekoak 2004ean.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Genk taldeak kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala