UNESCO

**Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundea** edo **UNESCO** () hezkuntza, zientzia eta kulturarako Nazio Batuen erakundea espezializatua da. Helburua munduko bakea eta segurtasuna sustatzea da, hezkuntza, arte, zientzia eta kulturan nazioarteko lankidetzaren bidez. 194 estatu kide eta hamabi kide elkartu ditu, baita gobernuz kanpoko, gobernu arteko eta sektore pribatuko bazkideak ere. Egoitza nagusia Parisen du, Frantzian, eta 53 lurralde-bulego eta 199 batzorde nazional ditu.

1945eko azaroaren 16an sortu zuten Londresen. Munduko herrialde behartsuetan, ikastetxeak egiten laguntzen du, baita liburuak argitaratu eta literatura eta hizkuntza gutxituak sustatu ere. Egungo presidentea Audrey Azoulay frantziarra da.

Nazioen Ligako (NL) Lankidetza Intelektualeko Nazioarteko Batzordearen (LINB) ondorengo da. UNESCOren sortze-misioa, Bigarren Mundu Gerrako gertaerek markatu zuena, bakea, garapen iraunkorra eta giza eskubideak hobetzea eta bultzatzea da, nazioen arteko lankidetza eta elkarrizketa erraztuz. Helburu hori lortzeko, bost programa eremu handi jarraitzen ditu: hezkuntza, natur zientziak, gizarte/giza zientziak, kultura eta komunikazioa/informazioa. UNESCOk alfabetatzea hobetzen duten proiektuak babesten ditu, prestakuntza eta hezkuntza teknikoa ematen, zientzian aurrera egiten, komunikabide independenteak eta prentsa-askatasuna babesten, eskualde eta kulturaren historia zaintzen eta kultura-aniztasuna sustatzen dutenak. Erakundeak, modu nabarmenean, garrantzi kultural eta naturala duten gizateriaren ondare diren lekuak ezartzen eta ziurtatzen laguntzen du.

UNESCOren helburu nagusiak, laburbilduta, hauek dira:
* Denentzat kalitatezko hezkuntza lortzea eta etengabeko ikasketa.
* Zientzia bultzatzea garapen iraunkorra lortzeko.
* Gizarte- eta etika-erronka berriei aurre egitea.
* Kultura askotariko bakea eta elkarrizketa sustatzea.
* Komunikazioa eta informazioa erabiltzea herri-jakintza eraikitzeko.

Lan handiena Afrikan egiten du.

UNESCO estatu kideek eta kide elkartuek osatutako Konferentzia orokorrak gobernatzen du, bi urtean behin biltzen dena erakundearen programak eta aurrekontua finkatzeko. Aldi berean, UNESCOren lana kudeatzen duen batzorde exekutiboko kideak aukeratzen ditu, eta, lau urtean behin, zuzendari nagusia izendatzen du, UNESCOren administratzaile nagusi gisa jarduten duena.

## Historia 
### Sorrera 
UNESCOren jatorria 1921eko irailaren 19ra jarraitu daiteke, non Nazioen Ligaren Batzarrak nazioarteko kooperazio intelektuala garatuko zuen komisio baten aukeraketa eskatu zuen. Kooperazio intelektual horren barnean hezkuntza hitza azaltzen ez den arren, alor garrantzitsuenetakoa da; garapen kultural eta zientifikoaz gain.

Eskakizunaren erantzun gisa, 1922ko urtarrilaren 4an, Kooperazio Intelektualaren Nazioarteko Batzordea (*International Committee on Intellectual Cooperation,* ICIC) eratu zen. Kontsulta-erakunde hori Nazioen Ligaren komisioa zen, Mendebaldeko Europa inguruan garatua. Erakundearen zuzendarietako batzuk Henri Bergson (1922-1925), H. A. Lorentz (1925-1928) eta Gilbert Murray (1928-1939) izan ziren; beste partaide aipagarri batzuk Albert Einstein, Marie Curie, Robert A. Millikan, eta Gonzague de Reynold izan ziren. Hurrenez, ICICaren erakunde betearazle gisa, Kooperazio Intelektualerako Nazioarteko Institutua (*International Institute for Intellectual Cooperation,* IIIC) eratu zen 1924ko irailean, Parisen. Halaber, II. Mundu Gerrak erakundeen lana eten zuen. 

1925eko abenduan, organizazio pribatu eta garaileen artean, Nazioarteko Hezkuntza Bulegoa (*International Bureau of Education*, IBE) sortu zen. Gobernuz kanpoko erakunde (GKE) gisa jardun dute nazioarteko hezkuntza ahaleginak bultzatzen beren sorkuntzatik, 1952an, komisio bateratua eratu, eta, 2021. urtean, UNESCOren parte bilakatu ziren.

## XXI. mendea
2011n, UNESCOk Palestina kidetzat onartu zuen.

1989ko apirilean, Palestinak UNESCOn eta MOEn atxikimendua eskatu ondoren, Estatu Batuetan onartutako legeek diote Estatu Batuek ezin diotela diruz lagundu Palestina eskubide osoko kide gisa onartzen duen NBEko erakunderen bati. Horren ondorioz, Estatu Batuek finantzazioa kendu zioten, UNESCOren aurrekontuaren %&nbsp;22 inguru zena. Palestinak UNESCOri egindako eskaeraren onarpenaren aurrean Israelek ere erreakzionatu zuen UNESCOri egindako ordainketak izoztuz, Palestinako Aginte Nazionalari zigorrak ezarriz eta Palestinaren onarpenak «balizko bake elkarrizketei» kalte egingo liekeela adieraziz. 2013an, UNESCOri bere kuotak ordaintzeari utzi eta bi urtera, Estatu Batuek eta Israelek UNESCOren boto-eskubideak galdu zituzten, hautatuak izateko eskubidea galdu gabe; Horrela, Estatu Batuak 2016–2019 eperako kontseilu exekutiboko kide aukeratu zituzten. 2019an, Israelek UNESCO utzi zuen 69 urtez kide izan ondoren, Israelek NBEn duen enbaxadore Danny Danonek hau idatzi zuelarik: «UNESCO da historia etengabe berridazten duen erakundea, baita Jerusalemekin duen lotura judua ezabatuz ere... Israelen etsaiek usteldu eta manipulatu egiten dute... ez gara gure aurka nahita jarduten duen erakunde bateko kide izango».

2023an, Errusia batzorde exekutibotik kanpo geratu zen lehen aldiz, behar adina boto ez lortzeagatik. Estatu Batuek UNESCOn berriro sartzeko asmoa adierazi zuten 2023an, irten eta 5 urtera eta atzeratutako kuotak, 600 milioi dolar, ordaindu ondoren. Uztail hartan, UNESCOren konferentzia orokorrak berriz onartu zituen AEBk.
## Erakundearen egitura 
### Idazkaritza 
Idazkaritza UNESCO erakundearen arlo betearazlea da. Zuzendari orokorrak eta hark hautaturiko *Staff* edo pertsonak osatzen dute. Pertsonala, zerbitzu profesional eta zerbitzu orokorren kategoriatan sailkatzen da; oro har, 700 langile izatera heltzen delarik, erakundearen mundu osoko 53 bulegotan banatuak.

#### Zuzendari orokorrak 
UNESCOko zuzendariak, gaur egun lau urteko epealdi baten ostean, hautatze bidez bozkatzen dira konferentzia orokorrean. Hasiera batean, aldiak sei urtekoak ziren. Hona UNESCOren zuzendari orokorren zerrenda:

### Batzorde eragilea 
## UNESCOren estatu parte-hartzaileak 
Azken datuen arabera, 2022ko ekainean, UNESCOk 193 estatu parte-hartzaile eta 11 estatu erlazionatu ditu.

## UNESCOko GKE ofizialak 
UNESCO 322 nazioarteko gobernuz kanpoko erakunderekin (GKE) erlazionaturik dago:

* Co-ordinating Committee for International Voluntary Service (CCIVS).

* Education International (EI).
* International Association of Universities (IAU).
* International Baccalaureate (IB).
* International Council for Film, Television and Audiovisual Communication (IFTC).
* International Council for Philosophy and Humanistic Studies (*Conseil International de Philosophie et des Sciences Humaines*; publishes Diogenes (CIPSH).
* International Council of Museums (ICOM).
* International Council of Organizations of Folklore Festivals and Folk Arts (''Conseil International des Organisations de Festivals de Folklore et d'Arts Traditionnels*) (CIOFF).
* International Council of Sport Science and Physical Education (ICSSPE).
* International Council on Archives (ICA).
* International Council on Monuments and Sites (ICOMOS).
* International Federation of Journalists (IFJ).
* Liburutegien Elkarte eta Erakundeen Nazioarteko Federazioa (IFLA).
* International Federation of Poetry Associations (IFPA).
* International Music Council (IMC).
* International Police Association (IPA).
* International Science Council (formerly ICSU and ISSC) (ISC).
* International Scientific Council for Island Development (INSULA).
* International Theatre Institute (ITI).
* International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN).
* International Union of Technical Associations and Organizations (IUTAO).
* Union of International Associations (UIA).
* World Association of Newspapers (WAN).
* World Federation of Engineering Organizations (WFEO).
* World Federation of UNESCO Clubs, Centres and Associations (WFUCA).

## Izendapen eta zerrendak 
* Gizateriaren Ondarea
* Biosferaren Erreserba
* Geoparke Globalak
* Hiri kreatiboak
* Mugikortasun Akademikoen Sarea
* Ondare Kultural ukiezina
* Galtzear dauden hizkuntzen atlasa

## Erreferentziak 
## Irakurketa gehiago
* Finnemore, Martha. 1993. "International Organizations as Teachers of Norms: The United Nations Educational, Scientific, and Cutural Organization and Science Policy." *International Organization'' Vol. 47, No. 4 (Autumn, 1993), pp.&nbsp;565–597

## Kanpo estekak 
* UNESCOren webgune ofiziala
* Unescok eta Ikuspegik egindako "Hizkuntzak eta Immigrazioa" txostenari buruz Argia astekarian (2008-06-15)