Charles de Gaulle

**Charles de Gaulle**, jaiotzez **Charles-André-Joseph-Marie de Gaulle** (Lille, Frantzia, 1890eko azaroaren 22a - Colombey-les-Deux-Églises, Marne Garaia, Frantzia, 1970eko azaroaren 9a), politikaria, idazlea eta militarra izan zen. Alemania naziaren eta Vichyko Frantziaren aurka, Frantziako Indar Askeen buru izan zen Bigarren Mundu Gerran, eta Frantziako Errepublikako behin-behineko gobernuaren buru izan zen 1944tik 1946ra, Frantzian demokrazia berrezartzeko. 1958ko maiatzeko krisiaren ondoren, Rene Coty presidenteak eskatuta, erretirotik itzuli zen, eta hark lehen ministro izendatu zuen. Konstituzio berri bat eskatu zuen, hautesleek erreferendumean onartua, eta Frantziako Bosgarren Errepublika ezarri. Ondoren, Frantziako presidente aukeratu zuten urte horretan bertan, 1969an dimisioa eman zuen arte. XX. mendeko frantsesik handientzat jotzen da.

Lehen Mundu Gerran frantses armadako kapitain izan zen. Gradu hori zuela, Lehen Mundu Gerran borrokatu zen, eta hainbat aldiz atxilotua eta zauritua izan zen. 1934an argitaratu zuen ''Vers l'armée de métier* liburuan, Maginot lerroa eredutzat zuen defentsa-politika gaitzetsi zuen. Gerra arteko garaian, zenbait kargu militar izan zituen, Defentsa Nazionalaren Kontseiluko idazkaria (1937-1940) bereziki, Pétain mariskalaren agindupean.

Bigarren Mundu Gerran Frantzia erori eta Pétainek armistizioa sinatu zuenean, de Gaullek Ingalaterrara ihes egin zuen eta, 1940ko ekainaren 20an, Askatasun Nazionaleko Batzorde bat eratu zela iragarri zuen Vichyko gobernuaren aurka. *Frantzia Aske*ko gudarosterako gizonak errekrutatu, eta Erresistentzia bultzatu zuen. *Frantzia Aske*an behin-behineko gobernuko lehendakari izan zen (1944-1946), baina, Konstituzio berriaren aurrean izan ziren desadostasunen ondorioz, 1946ko urtarrilean utzi egin zuen lehendakaritza. Aljeriako gerrarengatik, militarren eskaeraz bereziki, gobernuburu izendatu zuten (1958-1959) eta Frantziako Konstituzio berria idatzarazi zuen (V. Errepublika). Gobernuburu zela, erakundeak eraberritzen saiatu zen.

1958ko irailaren 28an onartu zen Konstituzio berria erreferendum baten bidez: V. Errepublika hasi zen eta harekin, lehendakariak ahalmen handiagoa zuen. 1958ko azaroko hauteskundeetan UNR alderdiak "Errepublika Berrirako Batasuna" () garaipena lortu ondoren, lehendakari hautatu zuten 1959ko urtarrilaren 8an. Aljeriako auziari buruz irizpide kontrajarriak azaldu ziren, baina 1962ko Éviango hitzarmenetan Aljeriaren askatasuna onartu zuen. 1965ean, berriro lehendakari hautatu zuten, baina 1967ko Legebiltzarrerako hauteskundeetan gehiengoa galdu zuen bere alderdiak, eta 1968ko maiatzeko krisiak gobernua utzi zuen. 1969an, Frantziako administrazioa eraberritzeko erreferenduma galdu ondoren, etsi egin zuen. Politikari ez ezik, idazle ere bazen, eta "Gerrako oroimekak" (*Mémoires de guerre)* obran, lau liburukitan, bere estilo zorrotza eta garbia erakutsi zuen.
Frantziako V. errepublikako presidentea 1959tik 1969ra bitartean, *gaullismo* deritzonaren inspiratzailea, Alemania eta Frantziaren arteko adiskidetzearen sustatzailea eta Europar Batasunaren eraikuntza prozesuaren historiako pertsonaia eragileetako bat.

## Bizitza 
### Jatorria eta haurtzaroa 
Charles-André-Joseph-Marie de Gaulle Lillen jaio zen 1890eko azaroaren 22an, familia katoliko baten. Gurasoak Henry eta Jeanne Maillot izan zituen. Bikotea Parisen bizi bazen ere, Lillera lekualdatu ziren haurraren jaiotzaren zain eta, gero ere, maiz joan ohi ziren Lillera, amona Julia bisitatzera. 
thumb|Ezkerretik eskuinera: Xavier, Marie-Agnès, Charles, Jacques eta Pierre de Gaulle, 1899 inguruan.|250x250px|ezkerrera
Charles-André-Joseph-Marie haurrideotako hirugarrena izan zen:
* Xavier de Gaulle (1887-1955) ingeniaria, gerran preso eta erresistentziako kide II. Mundu Gerra garaian.
* Marie-Agnès de Gaulle (1889-1982).
* Jacques de Gaulle (1893-1946).
* Pierre de Gaulle (1897-1959).

Aitaren eraginez, Maurice Barres, Henri Bergson eta Charles Péguyren lanak ezagutzeko aukera izan zuen. De Gaullen aitak eztabaida historiko eta filosofikoa bultzatu zuen bere seme-alaben artean, eta haren animoei esker, De Gaullek Frantziako historia ikasi zuen txikitatik. Amaren istorioek txundituta utzi zuten, nola negar egin zuen haurtzaroan 1870ean Sedanen alemaniarren aurrean frantziarren kapitulazioaren berri izan zuenean, eta ondoren estrategia militarrarekiko interes handia garatu zuen. Osaba Charles de Gaullek ere eragin zion, historialari eta zeltista sutsua baitzen, Gales, Eskozia, Irlanda eta Bretoien batasunaren aldekoa. Julien-Philippe aitona ere historialaria zen, eta Joséphine-Marie amonak bere kristau fedea sutsuki piztu zuten poemak idatzi zituen.thumb|ezkerrera|150px|Yvonne de Gaulle.jpg1921ean Yvonne Vendroux-ekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan zituzten: Philippe (Paris, 1921), Élisabeth (Paris, 1924-2013) eta Anne (1928-1948).

### Hezkuntza eta eragin intelektualak 
De Gaullek nerabezaroaren hasieran hasi zen idazten, batez ere poesia; bere familiak ordaindu zuen konposizio bat, bertso-antzezlan bat, pribatuan argitaratzeko. Irakurle amorratua zenez, Bergson, Péguy eta Barrès bezalako idazleen liburuki filosofikoak gustuko zituen. Nietzsche, Kant eta Goethe filosofo alemaniarrez gain, antzinako greziarren lanak (batez ere Platon) eta Chateaubrianden prosa irakurri zituen.

De Gaulle Parisen hezi zen Collège Stanislasen, eta laburki ikasi zuen Belgikan.  Hamabost urte zituela, saiakera bat idatzi zuen, non "De Gaulle jenerala" Frantziako armada 1930ean Alemaniaren aurkako garaipenera gidatzen irudikatzen zuen. Geroago idatzi zuen 1870eko frantziar porrota mendekatzeko Alemaniaren aurkako etorkizuneko gerra saihestezinari aurre egin ziola.

De Gaulleren nerabezaroan, Frantzia gizarte zatitua zen, de Gaulle familiarentzat ongi etorriak ez ziren gertaera askorekin: sozialismoaren eta sindikalismoaren hazkundea, Eliza eta estatuaren arteko legezko bereizketa 1905ean, eta zerbitzu militarra bi urtera murriztea. Era berean, ongi etorriak ez ziren Britainia Handiarekiko Entente Cordiale, Marokoko Lehen Krisia eta, batez ere, Dreyfus Afera izan ziren. Henri de Gaulle Dreyfusen aldekoa bihurtu zen, baina ez zen hainbeste kezkatzen haren errugabetasunaz, baizik eta armadak bere gain hartu zuen lotsa. Garai hartan, katolizismo ebanjelikoa berpiztu zen, Parisko Sacré-Cœur basilikaren inaugurazioa eta Joana Arc-ekoaren kultuaren gorakada ere ikusi ziren.

## Ibilbidearen hasiera 
### Ofizial kadete eta teniente 
thumb|250x250px|Stanislas Ikastetxean 1908an (zutik ilaran, ezkerretik 3.a), Saint-Cyr-erako prestatzen ari zen urtean.|ezkerrera
De Gaullek Fontaineblaun 1802an Napoleon Bonapartek eraikitako Saint-Cyr Eskola Militar Berezian 1909an plaza lortu zuen. Bere klaseko maila erdipurdikoa zen (221etik 119.a). 1905eko martxoaren 21eko lege baten arabera, armadako ofizial izateko hautagaiek urtebete eman behar zuten akademian, soldadu eta azpiofizial gisa barne. Horrenbestez, 1909ko urrian, de Gaulle Frantziako Armadako 33. Infanteria Erregimentuan sartu zen (lau urtez, behar zen moduan, soldadu beharrentzat ohiko bi urteko epearen ordez) Arrasen egoitza zuen Frantziako Armadako 33. Infanteria Erregimentuan.. Erregimentu historikoa zen, Austerlitz, Wagram eta Borodino bere gudu-ohoreen artean zituena. 1910eko apirilean kaporal izendatu zuten. Bere konpainiako komandanteak sarjentu izendatu nahi izan ez zuen, ofizial potentzial batentzako ohiko maila, gazteak argi eta garbi uste zuela Frantziako Kondestablea baino gutxiago ez zela nahikoa berarentzat. Azkenean, 1910eko irailean sarjentu izendatu zuten.

De Gaullek Saint-Cyr-en hartu zuen bere lekua 1910eko urrian. Lehen urtearen amaieran 45. postura igo zen. "Esparrago handia" ezizena jarri zioten bere altueragatik (196 zm), kopeta altua eta sudurra. Akademian ondo aritu zen eta goraipatu egin zuten bere jokabidea, moduak, adimena, izaera, espiritu militarra eta nekearekiko erresistentzia. 

1912an, bere klasean 13. postuan graduatu zen eta bere ikasgai-txostenak adierazi zuen kadete talentuduna zela, zalantzarik gabe ofizial bikaina izango zena. Etorkizuneko Alphonse Juin mariskala klaseko lehena izan zen, nahiz eta dirudienez biak harreman estua ez izan garai hartan.

Itsasoz haraindiko kolonietan baino Frantzian zerbitzatzea nahiago zuenez, 1912ko urrian 33. Infanteria Erregimentuan sartu zen berriro tenienteorde gisa. Erregimentuaren buru Philippe Pétain koronela (eta etorkizunean mariskal izango zena) zegoen, eta de Gaullek hurrengo 15 urteetan jarraituko zion. Geroago, bere memorietan idatzi zuen: "Nire lehen koronelak, Pétainek, irakatsi zidan agintearen artea".thumb|De Gaulle kadete gisa Saint-Cyr-en, 1910.|ezkerrera|328x328pxLehen Mundu Gerrarako prestaketan esan izan da Charles de Gaulle Pétainekin bat zetorrela zalditeriaren eta taktika tradizionalen zaharkitzeari buruz, eta askotan eztabaidatu zituen gudu handiak eta etorkizuneko gerraren emaitza probableak bere nagusiarekin. Lacouture eszeptikoa da, eta adierazi du Pétainek 1913an de Gaulleri buruzko iritzi bikainak idatzi bazituen ere, litekeena da bere agindupean zeuden 19 kapitain eta 32 tenienteen artean ez nabarmentzea. 

De Gaulle 1913ko Arrasko maniobretan egon zen, non Pétainek Gallet jenerala aurrez aurre kritikatu zuen, baina ez dago bere koadernoetan frogarik Pétainen ideia desmodagabeak onartu zituenik, "eraso-espiritua" azpimarratzen zuen doktrina nagusiaren aurka su-potentziaren garrantziari buruz.

De Gaullek azpimarratu zuen nola Maurice de Saxek debekatu egin zuen su-bolada, nola Napoleonen garaiko frantziar armadek infanteriako zutabe-erasoan oinarritu ziren, eta nola frantziar botere militarra gainbehera joan zen XIX. mendean, ustez, su-potentzian gehiegi kontzentratu zelako baino. Badirudi Errusia-Japonia Gerra berritik ateratako ikasgaia ere onartu zuela, hau da, moral altua zuten japoniar infanteriako soldaduek egindako baioneta-kargek etsaien su-potentziaren aurrean arrakasta izan zutela.  Batzuetan esaten da ospitalean erabilitako taktikekin mingots jarri zela, eta beste ofizial zaurituekin hitz egin zuela Frantziako armadaren metodo zaharkituen aurka. Hala ere, ez dago garaiko frogarik artilleriaren garrantzia ulertu zuenik gerra modernoan. Horren ordez, garai hartako bere idazkietan, "gehiegizko azkarra" izan zen ofentsiba, frantziar jeneralen ezintasuna eta "tropa ingelesen moteltasuna" kritikatu zituen. Abuztuan 10. konpainiaren agintea hartu zuen, erregimentuko laguntzaile gisa itzuli aurretik. 1915eko irailaren 3an kapitain maila behin betikoa bihurtu zen. Urriaren amaieran, 10. konpainiaren agintea hartu zuen berriro. Urrian bere erregimentuan sartu zen berriro, 7. konpainiaren komandante gisa. Bere kide ohi asko hilda zeuden jada. Abenduan erregimentuko laguntzaile bihurtu zen.

#### Gatibu 
thumb|De Gaulle, gerrako beste gatibu batekin.
thumb|250x250px|Sczuczyngo (Bielorrusia) alemaniar esparruan preso, De Gaulle kapitainak zopa zerbitzatzen zien bere kideei.
1916ko martxoaren 2an, Verdundik gertu Douaumont herria defendatuz, bere errejimenduari eraso egin eta ia suntsituta geratu zen. Konpainiak kolpe gogorra jaso zuen errukirik gabeko borroka baten ostean, eta bizirik ateratakoak inguratuak izan ziren. Etsaiaren lerroa zeharkatzen saiatu zen orduan, baina hirugarren aldiz larri zauritu zuten baionetaz, eta tropa alemaniarren aurrean errenditu beharrean izan zen. Sendatu ondoren, preso hartu zuten. De Gaullek 32 hilabete eman zituen sei preso-esparrutan, baina denbora gehiena Bavariako Ingolstadt gotorlekuan eman zuen , non zaurientzat tratuamendu egokia jaso zuen.

Porrotean bukatu zen ihes egiteko ahalegin baten ondoren, Ingolstadteko gotorlekura eraman zuten. "Erbesteratze tamalgarria" izan zen hartan, beste preso batekin harremana izan zuen, Mikhail Tujatxevsky, etorkizunean sobietar jeneral garrantzitsuenetariko bat bihurtu zena, eta haren armada mekanizatu eta azkar mugitzen zenari buruzko teoriak oso antzekoak ziren bereekin. Bestalde, Remy Roure kazetaria ere han zegoen, azkenean de Gaulleren aliatu politiko bihurtuko zena. Bere lehen liburua ere idatzi zuen, "Etsaien arteko desadostasuna" (*Discorde chez l'ennemi*), alemaniar indarren barruko zatiketak aztertuz. Liburua 1924an argitaratu zen. Gatibu zegoela, ez aspertzeko de Gaullek bere kideei gerraren egoerari buruzko txostenak antolatzen zien. Halaber alemaniar egunkariak irakurtzen zituen (eskolan alemana ikasi zuen eta udako oporrak Alemanian eman zituen) eta gatazkari buruzko bere ikuspegiari buruzko hitzaldiak eman zizkien beste gatibuiei. Bere grina abertzaleak eta garaipenean zuen konfiantzak "Kondestablea" (*Le Connétable*) ezizena eman zioten, hots, Frantziako armadako Erdi Aroko komandante nagusiaren titulua.

Hasieran Rosenberg gotorlekuan barneratu zuten, baina gero eta segurtasun handiagoa zuten instalazioetara eraman zuten azkar, Ingolstadt bezalakoetara. De Gaullek bost ihes saiakera egin zituen arrakastarik gabe, Gurasoei bidalitako gutunetan, etengabe aipatzen zuen gerra berarik gabe jarraitzen zuelako zuen frustrazioa. Gerra amaitzear zegoen heinean, deprimitu egin zen garaipenean inolako parte-hartzerik izan ez zuelako, eta armistizioa sinatu arte gatibu egon zen. 1918ko abenduaren 1ean, hiru aste geroago, aitaren etxera itzuli zen Dordoinara, bere hiru anaiekin elkartzeko, denak armadan arituak zirenak.

Bi urte eta erdiko gatibutasun horretatik oroitzapen mingotsa gorde zuen bizitza osoan, bere burua "itzultzen dena" (*revenant)* bat kontsideratuz, ezertarako balio izan ez zuen soldadu gauzaez bat.

## Gerren artean 
### 1920ko hamarkadaren hasiera: Polonia eta langileen unibertsitatea 
ezkerrera|thumb|Charles de Gaulle Polonian.
Armistizioaren ondoren, de Gaulle Poloniako Frantziako Misio Militarreko langileekin aritu zen Poloniako infanteriako irakasle gisa, Errusia komunistaren aurkako gerran (1919–1921). Zbrucz ibaiaren ondoko operazioetan nabarmendu zen, Poloniako armadako maior maila lortuz, eta Poloniako kondekorazio militar gorena irabazi zuen, Virtuti Militari.thumb|Charles de Gaulle eta Yvonne Vendroux-en ezkontza (1921eko apirila).
De Gaulle Frantziara itzuli zen, eta han historia militarreko irakasle bihurtu zen Saint-Cyr-en. "Gerrako Goi Eskolan" (*École* *supérieure de guerre*) ikasi zuen 1922ko azarotik 1924ko urrira. Bertan, Moyrand koronel irakaslearekin talka egin zuen, doktrinan baino egoeretan oinarritutako taktiken alde argudiatuz, eta komandante papera jokatu zuen ariketa baten ondoren. Hornidurei buruzko galdera bati erantzuteari uko egin zion, "de minimis non curat praetor" erantzunez (gutxi gorabehera: "buruzagi batek ez du bere burua bitxikeriaz arduratzen"), arduradun ofizialari Moyrandi erantzuteko agindu aurretik.

Bere ebaluazio askotan nota onak lortu zituen, baina ez bikainak. Moyrandek bere azken txostenean idatzi zuen "ofizial adimentsua, kulturala eta serioa zela; distira eta talentua zuena", baina kritikatu egin zuen ikastarotik behar bezainbesteko onurarik ez ateratzeagatik, eta bere harrokeriagatik: "gehiegizko autokonfiantza", besteen iritziak gogor baztertzea "eta erbestean dagoen errege baten jarrera". 129tik 33. postuan sartu ondoren, 52. postuan graduatu zen, "Nahiko ona" (*assez bien'') kalifikazioarekin. Mainzera bidali zuten Frantziako Okupazio Armadaren janari eta ekipamendu hornidura gainbegiratzen laguntzeko.  De Gaulleren "Etsaien arteko desadostasuna" liburua 1924ko martxoan agertu zen. 1925eko martxoan, zirkunstantzien arabera taktikak erabiltzeari buruzko saiakera bat argitaratu zuen, Moyranden aurkako desafio zena.

De Gaullek zin egin zuen ez zela inoiz Gerra Eskolara itzuliko, komandante gisa izan ezik, baina Pétainen gonbidapenez eta bere babesleak aurkeztuta, hiru hitzaldi eman zituen bertan 1927ko apirilean: "Lidergoa Gerra Garaian", "Izaera" eta "Ospea". Hitzaldi hauek geroago bere "Ezpataren Ertza" (1932) liburuaren oinarria izan ziren.

1937an, Saint-Cyr-en irakatsi zion Bineau jeneralak CHEM-eko irakasle-lanari buruzko txostenean idatzi zuen oso gai zela eta etorkizunean goi-komandorako egokia zela, baina bere ezaugarriak "jarrera hotz eta harro" baten azpian ezkutatzen zituela. 1937ko uztailaren 13an, Metzen 507. Tanke Erregimentuko (Char D2 ertainen batailoi bat eta R35 tanke arinen batailoi bat) agintea hartu zuen, eta urte hartako abenduaren 24an koronel izendatu zuten. De Gaullek publikoaren arreta erakarri zuen 80 tankeren desfile bat Metz-eko Place d'Armes-era eramanez, bere "Austerlitz" aginte-tankean.

Ondorioz, de Gaullek Laon ondoko bidegurutze garrantzitsu bat zen Montcornet herrixka alemaniarraren aurka eraso zuen. Erasoa maiatzaren 17ko 04:30ak aldera hasi zen, eta kopuruz gutxiago izanik eta aireko laguntzarik gabe, bere 90 ibilgailuetatik 23 galdu zituen minen, tankeen aurkako armen eta Stuka hegazkinen ahalmenagatik. Maiatzaren 18an, bi zalditeria blindatu erregimentu berrirekin indartu zen, 150 ibilgailura iritsiz. Maiatzaren 19an berriro eraso zuen eta bere indarrak berriro ere suntsituta geratu ziren. Georges jeneralaren erretiratzeko aginduak ez zituen kontuan hartu, eta arratsalde hasieran beste bi dibisio eskatu zizkion Touchoni, baina honek uko egin zion. De Gaulleren tankeek infanteria alemaniarra Caumontera erretiratzera behartu bazuten ere, ekintzak aldi baterako laguntza baino ez zuen ekarri, eta ez zuen askorik egin alemaniarren aurrerapenaren punta moteltzeko. Hala ere, frantsesek herrialde osoan porrotak jasan zituzten bitartean izan zituzten arrakasta gutxietako bat izan zen.

Maiatzaren 20ra arte atzeratu zuen erretiroa. Maiatzaren 21ean, propaganda ofizialen eskariz, Frantziako irratian hitzaldi bat eman zuen egindako erasoari buruz. Bere ahaleginak aitortzeko, de Gaulle brigadier jeneral izendatu zuten 1940ko maiatzaren 23an. Geroago, De Gaullek Abbevilleko zubiburu alemaniarra eraso zuen maiatzaren 28tik 29ra, 300 preso alemaniar inguru hartuz Aliatuen indarrentzako ihesbide bat irekitzeko azken saiakeran.

#### Gobernuko ministro 
Ekainaren 5ean, alemaniarrek beren ofentsibaren bigarren fasea hasi zuten egunean, Paul Reynaud lehen ministroak de Gaulle Defentsa Nazionaleko eta Gerrako Estatu Idazkariorde izendatu zuen, britainiarrekin koordinatzeko ardura bereziarekin. Weygandek izendapenaren aurka egin zuen, "ume soil" bat zelakoan. Pétain lehen ministroordeak ere ez zuen gustuko izan, eta Reynaudi "Soldadua"ren mamu idazketaren istorioa kontatu zion. Bere izendapenak prentsaren arreta handia jaso zuen, bai Frantzian bai Erresuma Batuan. Ingelesez hitz egiten zuen laguntzaile bat eskatu zuen eta Geoffroy Chodron de Courcel-i eman zioten lana.[thumb|300px|De Gaulle [Tunisian, 1943an]]Ekainaren 8an, de Gaullek Weygand bisitatu zuen, eta honek uste zuen "amaiera" zela eta alemaniarrek Frantzia garaitu ondoren, Britainia Handiak laster bakea eskatuko zuela. Egun bat geroago, de Gaullek Londresera hegan egin zuen eta Winston Churchill lehen ministro britainiarrarekin bildu zen lehen aldiz. Uste zen milioi erdi gizon ebakuatu zitezkeela Frantziako Ipar Afrikara, baldin eta Britainia Handiko eta Frantziako itsas armadak eta aire indarrek beren ahaleginak koordinatzen bazituzten. Bilera honetan edo ekainaren 16an, Churchilli alferrik eskatu zion Royal Air Forceko (RAF) hegazkin gehiago bidaltzeko Frantziako gudura, baina onartu behar izan zuen Churchillek arrazoi zuela uko egitean. 

Paul Reynauden gobernua erori eta Pétainen erregimena ezarritakoan, bere lehenagoko buruzagi, Pierre Lavalen laguntzarekin, autoritate berriek ez zutela Hirugarren Reicharen aurkako gerrarekin segituko jakin zuen eta, horren ordez, frantsesen errendizioa prestatu behar zutela. Baina ekainaren 17an, de Gaulle Londresera joan zen hegazkin britainiar batean Spearsekin batera. Geroago, De Gaullek André Malrauxi aitortu zion Londresera egindako hegaldiak eragin zion atsekabe mentala, Frantziako Armadarekin eta gobernuarekin egindako haustura, askok traiziotzat hartuko zutelakoan. Hurrengo egunean, Britainia Handiko Kabineteak (Churchill ez zegoen bertan, bere "Ordu Onena" hitzaldiaren eguna baitzen) ez zuen onartu nahi de Gaullek irrati-hitzaldi bat ematea, Britainia Handia oraindik Pétainen gobernuarekin komunikatzen baitzen Frantziako flotaren patuari buruz. Duff Cooper informazio ministroak hitzaldiaren aldez aurretiko kopia bat zuen, eta ez zegoen aurkaritzarik. Azkenean, kabineteak banakako lobbyaren ondoren onartu zuen, kabineteko aktei egindako eskuz idatzitako zuzenketak adierazten duen bezala. Inbaditzailearen aurkako erresistentzia eskatzen zuen eta askatasuna, alemaniarrekin edo italiarrekin bat egin gabe. Batez ere, Norvegiatik eta Dunkerquetik ebakuatu ondoren Britainia Handian zeuden soldadu frantsesei zuzenduta zegoen; gehienek ez zuten interesik erakutsi de Gaulleren Frantzia Askearen Indarrentzat borrokatzeko, eta Frantziara itzuli zituzten gerrako preso alemaniar bihurtzeko. Ekainaren 18ko deialdiaren entzule gutxi handitu zen geroagoko hitzaldietarako,  eta abuztuaren hasieran prentsak Frantzia Askearen armada de Gaulleren agindupean borrokan ari zela deskribatu zuen, nahiz eta Frantzian gutxik zekiten ezer hari buruz.
thumb|De Gaulle Brazzavilleko Konferentziaren inaugurazioan, Afrika Ekuatorial Frantsesean, 1944an.
Vichyko erregimenak de Gaulleri lau urteko espetxe zigorra ezarri zion jada; 1940ko abuztuaren 2an, gerra-kontseilu batek heriotzara kondenatu zuen "in absentia", nahiz eta Pétainek zigorra ez betetzea ziurtatuko zuela adierazi zuen. De Gaullek zigorrari buruz ezera san zuen: "Vichyko gizonen ekintza baliogabetzat jotzen dut; garaipenaren ondoren azalpen bat emango diet". Churchillek eta berak 1940ko abuztuaren 7an akordio batera iritsi ziren, Britainia Handiak Frantzia Askea finantzatuko zuela, eta faktura gerraren ondoren ordainduko zela (finantza-akordioa 1941eko martxoan amaitu zen). Gutun bereizi batek Frantziako Inperioaren lurralde-osotasuna bermatu zuen.

De Gaulleren babesa Afrikako Ekuatore Frantses kolonialean zuen base batetik sortu zen. 1940ko udazkenean, inperio kolonialak Vichyko erregimena babestu zuen neurri handi batean. Félix Éboué, Txadeko gobernadoreak, De Gaulle jeneralari eman zion babesa irailean. Animatuta, de Gaulle Brazzavillera joan zen urrian, eta han Inperioaren Defentsa Kontseilu baten eraketa iragarri zuen bere "Brazzavilleko Manifestuan", eta Vichyri laguntzen jarraitzen zioten kolonia guztiak gonbidatu zituen Alemaniaren aurkako borrokan berarekin eta Frantzia Libreko indarrekin bat egitera, eta gehienek hala egin zuten 1943rako.

Urte haietan zehar, "Deialdia" (''L'Appel)* liburua idatzi zuen (1940, 1941 eta 1942); bertan, gerrari buruzko ikuspuntua plazaratzen zuen: okupazioaren tragedia handia, espiritu etsikorra, etsaiaren eskuetan uztea, Londresetik ez amore emateko deialdia, *Frantzia Askea*ren antolaketa, duintasunaren aldeko borroka Frantzia osoaren defentsan, eta frantses horiek aliatuei egin zizkieten aportazioak, zein Frantziari irabazleen artean duintasunez leku bat izatea ahalbidetu zutenak, Wehrmachtaren aurkako borroka erabakigarrietan parte hartu behar zuten indar armatuen antolaketaren bitartez.

#### Aljer 
1942ko azaroan Torch Operazioaren ondoren, Frantziako Erresistentziarekin eta Frantziaren Afrikako lurralde kolonialetako beste jarraitzaile batzuekin lanean, de Gaullek bere egoitza Aljerrera eraman zuen 1943ko maiatzean. Hasieran Frantzia Askeak bi buru zituen, AEBek nahiago zutelako Henri Giraud jeneral independentearen hautagaitza, de Gaulle britainiar txotxongilo bat zela susmatzen baitzuten oker, eta gero, Giraud indarrez kanporatu ondoren, Frantziako Askapen Nazionaleko Batzordeko presidente bakarra bilakatu zen, eta horri esker, 1946ra arte Frantziako Behin-Behineko Gobernua gidatu zuen..

#### D-Egunerako prestaketak 
[thumb|Winston Churchill eta De Gaulle jenerala [Marrakexen, 1944ko urtarrilean.]]
Europa askatzeko prestaketak bizkortzen ari ziren heinean, de Gaullek dena Frantziaren ikuspuntutik ikusteko zuen joera AEBei nekagarria iruditu zitzaien. Roosevelt presidenteak, hauteskundeak egin arte Frantzian behin-behineko aginterik ez onartzea ukatu zuenak, de Gaulle "diktadore ikastun" gisa aipatu zuen. Washingtonen zeuden hainbat frantziar buruzagikikuspegi berekoak ziren, besteak beste, Jean Monnet, geroago Europako Ikatz eta Altzairu Erkidegoa ezartzeko funtsezkoa izan zena, eta horrek gaur egungo Europar Batasuna ekarri zuen. Franklin D. Roosevelt Presidenteak Churchilli agindu zion de Gaulleri ez emateko hurbiltzen ari zen inbasioaren xehetasun estrategikoak, ez baitzuen konfiantza informazioa beretzat gordeko zuenik. Frantziako kodeak ahulak zirela uste zen, arriskua sortzeko  modukoak, Frantzia Askeak britainiar edo amerikar kodeak erabiltzeari uko egin ziolako. Izan ere, De Gaullek uko egin zion informazio kodetua britainiarrekin partekatzeari, eta hauek, ondorioz, kodeak isilpean hausteko behartuta zeuden frantziar mezuak irakurtzeko.

1944ko ekainaren 4an RAF Northoltera iritsi zenean, ongietorri ofiziala jaso zuen.

#### Frantziara itzulera 
[ezkerrera|thumb|De Gaulle jenerala [Cherburgo askatuan hitzaldi bat ematen udaletxetik.]]
1944ko ekainaren 14an, Britainia Handia utzi eta Normandiako Bayeux hirira joan zen, eta Frantzia Askearen hiriburu aldarrikatu zuen. Francois Coulet, bere laguntzaile nagusia, administrazio zibilaren buru izendatu ondoren, de Gaulle gau berean itzuli zen Erresuma Batura frantziar destruktore batean, eta aginte militar gorenaren kargu ofiziala aldatu gabe jarraitu bazuen ere, tokiko aliatuen ofizialei praktikoagoa iruditu zitzaien Bayeuxeko administrazio hasiberriarekin eguneroko gaietan aritzea. Horrek aurrekari bat ezarri zuen Frantzia askatuaren gai zibilak Behin-behineko Gobernuak zuzentzen zituelako. De Gaullek ekainaren 16an hegan egin zuen Aljerrera, eta gondoren Erromara joan zen Aita Santuarekin eta Italiako gobernu berriarekin biltzera.

Abuztuaren 26ko arratsaldean, Wehrmacht-ek Parisen aireko eta artilleriako bonbardaketa masiboa egin zuen mendeku gisa, milaka hildako eta zauritu utziz. Parisko egoera tentsioz ​​beteta zegoen, eta egun batzuk geroago, de Gaulle-k Eisenhower jeneralari eskatu zion tropa estatubatuarrak Parisera bidaltzeko indar erakustaldi gisa. Abuztuaren 29an, AEBetako 28. Infanteria Dibisioa fronterako bidaiatik desbideratu eta Eliseo Zelaien hiribidetik (*Champs Elysées*-etik) desfilatu zuten.

Egun berean, Washingtonek eta Londresek Frantzia Askearen posizioa onartzea adostu zuten. Hurrengo egunean, Eisenhower jeneralak bere de facto bedeinkapena eman zion jeneralari Parisen bisita eginez.

## 1944–1946: Frantziako Errepublikako Behin-behineko Gobernua 
[thumb|De Gaulle jenerala Leclerc jeneralarekin eta beste frantziar ofizial batzuekin Parisko [Montparnasse tren geltokian, 1944ko abuztuaren 25ean.]]
Rooseveltek Frantzian Lurralde Okupatuetarako Aliatuen Gobernu Militarra (AMGOT) ezarri behar zela azpimarratu zuen, baina Gerra idazkariak eta Gerra idazkariordeak aurka egin zioten, baita Eisenhowerrek ere, Ipar Afrikan AMGOT ezartzearen aurka baitzegoen. Eisenhowerrek, Rooseveltek ez bezala, de Gaullerekin lankidetzan aritu nahi zuen, eta "D-Egunaren" (D-Day) bezperan presidentearengandik azken orduko promesa lortu zuen, hau da, aliatuen ofizialek ez zutela gobernadore militar gisa jardungo, eta tokiko agintariekin lankidetzan arituko zirela aliatuen indarrek Frantziako Lurraldea askatzen zuten bitartean. De Gaullek geroago bere memorietan adieraziko zuen AMGOT blokeatu zuela.

Gerra aurreko alderdiak eta haien buruzagi gehienak desprestigiatu zirenez, ez zegoen oposizio handirik de Gaulle eta bere kideek behin-behineko administrazio bat osatzeko. Garai zorrotz horietan bere posizioaz harrotzen ari zela ikus ez zedin, de Gaullek ez zuen erabili Hotel Matignon edo Eliseo jauregia bezalako egoitza ofizial handietako bat, baizik eta Gerra Ministerioko bere bulego zaharrean bizi izan zen laburki. Emaztea eta alabak elkartu zitzaizkionean, Bois de Boulogne-ren ertzean zegoen estatuaren jabetzako txalet txiki batera joan ziren bizitzera, garai batean Hermann Göringentzat gordetakoa.

1944ko azaroaren 10ean, Churchill Parisera joan zen hegazkinez de Gaullek egindako harrerara, eta hurrengo egunean milaka paristarrek txalotu zituzten biak. Harold Nicolsonek adierazi zuen Anthony Edenek aitoryu ziola "une bakar batez ere ez zuela Winstonek negar egiteari utzi, eta Parisko Askatasuna jasotzeko ontziak bete zitzakeela". Bazkari ofizial batean, de Gaullek honela mintzatu zen: "*Egia da ez genukeela askapena ikusiko gure aliatu zahar eta ausart Ingalaterrak, eta gaur omentzen ari garen horien bulkada eta inspiraziopean, britainiar lurralde guztiek irabazteko determinazio apartekoa eta munduaren askatasuna salbatu zuen ausardia bikain hori erabili izan ez balute. Ez dago honek bihotz eta arima sakonean hunkitzen ez duen frantziar gizon edo emakumerik*." Auzitegiek heriotza zigorra ezarri zieten ia 2.000 pertsonetatik, 800 baino gutxiago exekutatu zituzten. De Gaullek aurkeztutako 1.554 heriotza zigorretatik 998 aldatu zituen, emakume guztiak barne. Beste askori espetxe zigorrak ezarri zizkieten edo botoa emateko eskubidea eta bestelako pribilegio legalak kendu zizkieten. Oro har, ados dago garbiketak arbitrarioki egin zirela, askotan zigor absurdoki larriak edo gehiegi arinegiak ezarriz.

### Jalta eta Potsdam 
thumb|Churchill, Roosevelt eta Stalin 1945eko otsailean Jaltan bildu ziren Alemaniaren okupazio bateratua eta gerraosteko Europarako planak eztabaidatzeko.
De Gaulle ez zen inoiz gonbidatua izan aliatuen buruzagien goi-bileretara, hala nola Jalta eta Potsdam-era. Ez zien inoiz barkatu Hiru Handien buruzagiei (Winston Churchill Britainia Handiko lehen ministroa, Franklin D. Roosevelt AEBetako presidentea eta Iosif Stalin Sobietar Batasuneko buruzagia) haien utzikeria, eta bizitza osoan haserre jarraitu zuen Europako politikan bere hutsunea faktore negatiboa izan zelakoan.

1945eko otsailean egindako Jaltako Konferentzian, Stalinen aurkakotasuna gorabehera, Churchillek eta Rooseveltek Frantziari gerraosteko okupazio-eremu bat Alemanian uzteko eskatu zioten, eta Nazio Batuak sortzeko konferentziara beste batzuk gonbidatu zituzten, bost nazioen artean sartzea ziurtatzeko. Horrek Frantziari NBEren Segurtasun Kontseiluan eserleku iraunkorra bermatu zion.

### Garaipena Europan 
1945eko maiatzean, alemaniar armadek amerikar eta britainiarren aurrean amore eman zuten Reimsen, eta armistizio bereizi bat sinatu zuen Frantziarekin Berlinen. De Gaullek uko egin zion britainiarrei Parisko garaipen desfilean parte hartzeari. Hala ere, parte hartu zuten ibilgailuen artean Hadfield-Spears Anbulantzia Unitateko anbulantzia bat zegoen, frantziar mediku eta britainiar erizainek osatua. Erizainetako bat Mary Spears zen, unitatea sortu zuena eta Frantziako Guduaz geroztik ia etengabe lan egin zuena "Frantzia Askea"ko indarrekin Ekialde Hurbilean, Ipar Afrikan eta Italian. Maryren senarra Edward Spears jenerala zen, britainiar lotura Frantzia Askearekin zuena, eta berak pertsonalki de Gaulle Britainia Handira eraman zuen segurtasunera 1940an. De Gaullek Batasuneko banderak eta hirukoloreak anbulantzian bata bestearen ondoan ikusi zituenean, eta frantziar soldaduak "Ikusi Spears! Gora Spears!" (*Voilà Spears! Vive Spears!*) oihuka entzun zituenean, unitatea berehala ixteko eta britainiar langileak etxera bidaltzeko agindu zuen. Frantziako hainbat soldaduk protestan  beren dominak itzuli zituzten, eta Maryk idatzi zuen: "Tamalgarria da gizon handi bat, bat-batean txiki bihurtzen denean".
[thumb|De Gaullek [Ohorezko Legioa eman zien William D. Leahy, George C. Marshall, Ernest J. King, Henry H. Arnold eta Brehon B. Somervell Amerikako Armadako eta Itsas Armadako ofizialei.]]
Armistizioaren ondoren, beste liskar bat piztu zen amerikarrekin, frantsesek tropak bidali zituztenean  "Aosta bailara" eskualde frantsesa okupatzera. Frantziako komandanteak tropa amerikarrei tiro egiteko mehatxua egin zien geldiarazten saiatzen baziren, eta Harry S. Trumanek haserre Frantziarako arma bidalketa guztiak berehala amaitzeko agindu zuen. Trumanek gutun bat bidali zion de Gaulleri, esanez sinesgaitza iruditzen zitzaiola frantsesek tropa amerikarrei erasotzeko mehatxua egitea, Frantzia askatzeko hainbeste egin ondoren. Levanteko Krisia bezala ezagutzen da Britainiar indarrak Siriara sartu zirenean, frantsesak erretiratzera behartuz, eta Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak egindako presio politikoarekin, frantsesek su-etena agindu zuten. Krisi honek are gehiago haserretu zuen Truman, eta Frantziak bere tropak ebakuatu zituen urte amaieran, baina de Gaullek Duff Cooper britainiar enbaxadoreari esan zion: «Frantzia eta Mendebaldea traizionatu dituzu. Hori ezin da ahaztu».

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, De Gaullek harrera ona izan zuen Estatu Batuetan, oro har, eta AEBak babestu egin zituen jendaurrean egindako iruzkinetan. 1945eko abuztuaren 27an New York hiria bisitatu zuen, hiriko milaka pertsonen eta Fiorello LaGuardia alkatearen harrera bikaina jasoz. Egun hartan, de Gaullek "Gora Ameriketako Estatu Batuak" opa zuen. New Yorkeko udaletxea eta Idlewild aireportua (gaur egun John F. Kennedy nazioarteko aireportua) bisitatu zituen, eta Ohorezko Legioaren Gurutze Handia eman zion LaGuardiari.

### Hauteskunde berriak eta dimisioa 
thumb|Charles de Gaulle GPRFko Ministroen Kontseiluaren buru, 1945eko azaroaren 2an.
Askapenaz geroztik, Frantziako parlamentu bakarra Aljerreko Behin-behineko Kontsulta Batzarraren bertsio handitua izan zen, eta azkenean, 1945eko urrian, hauteskundeak egin ziren Batzar Konstituziogile berri bat osatzeko, eta haren zeregin nagusia Laugarren Errepublikarentzako konstituzio berri bat ematea zen. De Gaulle nazioarentzako exekutibo sendo baten alde zegoen, baina hiru alderdi nagusiek presidentearen boterea asko mugatu nahi zuten. Komunistek botere konstituzional osoak eta denbora mugarik gabeko batzar bat nahi zuten, eta de Gaullek, sozialistek eta Mugimendu Errepublikar Popularrak (MRP) zazpi hilabeteko agintaldi bat defendatzen zuten, ondoren konstituzioaren zirriborroa beste erreferendum batera aurkezteko.

1945eko azaroaren 13an, batzar berriak aho batez Charles de Gaulle hautatu zuen gobernuburu, baina arazoak berehala sortu ziren kabinetea aukeratzerakoan, komunistei ministerio garrantzitsurik uzteko borondaterik ez zuelako. Komunistak, orain alderdirik handiena eta Maurice Thorez buruzagi karismatikoa berriro buru zutela, ez zeuden prest hori bigarren aldiz onartzeko, eta eztabaida sutsua sortu zen, non de Gaullek dimisio gutun bat bidali zion Batzarreko presidenteari eta adierazi zuen ez zuela konfiantzarik nahi atzerriko potentzia baten (Errusia) agentetzat jotzen zuen alderdi batean, poliziaren eta indar armatuen gaineko agintea zuen alderdi batean.

De Gaullek nazionalizazio gehiagoren programa bat eta plan ekonomiko berri bat aurkeztu zituen, eta onartu egin ziren, baina beste eztabaida bat sortu zen komunistek aurrekontu militarra % 20 murriztea eskatu zutenean. "Konpromiso bidez gobernatzeari" uko eginez, de Gaullek berriro ere dimisioa emateko mehatxua egin zuen. Uste orokorra zen batzarra erabat menperatzera behartzen saiatzen ari zela. MRPk akordio bat lortu bazuen ere, eta aurrekontua zuzenketekin onartu zen, neurri bat izan zen behin-behinekoa.

## 1946–1958: Boteretik kanpo 
De Gaulle bat-batean desagertu eta Colombeyko bere etxera itzuli zen gerrako memoriak idaztera. De Gaullek Pierre Bertauxi esan zion 1944an erretiroa hartzeko asmoa zuela, "*Frantziak egunen batean irudi puru bat behar izan dezakeelako oraindik... Joana Arc-ekoa ezkondu izan balitz, ez litzateke gehiago Joana Arc-ekoa izango*". "Gerrako memoriak" (Mémoires de guerre)-en hasierako paragrafo ospetsua honela hasten da: "Nire bizitza osoan, Frantziaren ideia jakin bat izan dut" (*une certaine idée de la France*),  eta Frantziako politikaren izaera zatitzailea kontuan hartuta, Frantziak ezin zuela ideal hori benetan bete. Erretiro formalaren aldi honetan, ordea, de Gaullek ohiko harremana izan zuen aurreko teniente politikoekin, Aljeria frantseseko garapen politikoetan parte hartu zuten aldekoekin barne, "agian Frantziako gizonik informatuena" bihurtuz.
thumb|1947ko RPF hauteskunde kartela.
1947ko apirilean, de Gaullek eszena politikoa eraldatzeko saiakera berri bat egin zuen "Frantziako Herriaren Bilera" (*Rassemblement du Peuple Français-RPF*) sortuz, sistema parlamentarioko alderdi-liskarren gainetik igarotzeko gai izango zelakoan. Alderdi berriak tokiko 1951ko hauteskundeetan botoen % 40 eta 121 eserleku lortu zituen arren, ez zuen bere prentsarik eta telebistarako sarbiderik, eta haren babesa gutxitu egin zen. 1953ko maiatzean, berriro ere politika aktibotik erretiratu zen, nahiz eta RPFk 1955eko irailera arte iraun zuen.

Kolonia-potentzia guztiekin gertatzen zen bezala, Frantzia bere itsasoz haraindiko jabetzak galtzen hasi zen nazionalismoaren gorakadaren erdian. XIX. mendearen erdialdean Frantziak kolonizatutako Frantziako Indotxina (gaur egun Vietnam, Laos eta Kanbodia) herrialdea japoniarren esku geratu zen 1940ko porrotaren ondoren. De Gaullek Frantziako Indotxinako kolonia mantentzeko asmoa zuen, eta 1944ko amaieran eta 1945eko hasieran frantziar agenteak eta armak Indotxinara paraxutista jaurtitzeko agindua eman zuen, tropa amerikarrak hondartzetara iristen zirenean japoniarrak erasotzeko aginduarekin. De Gaullek lurraldearen gaineko frantziar kontrola sendotzeko azkar jokatu zuen 1940ko hamarkadan presidente gisa izan zuen lehen agintaldi laburrean, baina Ho Chi Minh-en agindupean zegoen Vietminh komunistak independentziaren aldeko kanpaina sendo bat hasi zuen 1946tik aurrera. Frantsesek zazpi urteko gerra gogor bat egin zuten (Indotxinako Gerra) Indotxina mantentzeko. Estatu Batuek finantzatu zuten neurri handi batean, eta gero eta ezagunagoa bihurtu zen, batez ere 1954ko maiatzean Dien Bien Phuko guduan jasandako porrot ikaragarriaren ondoren. Frantzia uda hartan erretiratu zen, Pierre Mendès France lehen ministroaren agindupean.

Maroko eta Tunisiaren independentzia Mendès Francek antolatu eta 1956ko martxoan aldarrikatu zuen. Bitartean, Algerian 350.000 soldadu frantziar inguruk Aljeriako Askapen Mugimenduko (FLN) 150.000 borrokalariren aurka borrokatzen ari ziren. Urte gutxiren buruan, Aljeriako independentzia gerrak gailurra jo zuen basakeria eta odol isuriari dagokionez, eta Frantzia metropolitarrean bertan zabaltzeko mehatxua izan zuen. 1946 eta 1958 artean, Laugarren Errepublikak 24 ministerio bereizi zituen. Zatiketa amaigabeak zapuztuta, de Gaullek honakoa galdetu zuen: "Nola gobernatu dezakezu 246 gazta mota dituen herrialde bat?"
[thumb|1958ko [Time aldizkariaren Urteko Gizonaren azala (Bernard Buffetek egindako erretratua)]]

### 1958: Laugarren Errepublikaren kolapsoa 
Laugarren Errepublika ezegonkortasun politikoak, Indotxinako porrotek eta Aljeriako auzia konpontzeko ezintasunak jota zegoen.

1958ko maiatzaren 13an, Pied-Noir kolonoek Aljerreko gobernu eraikinak hartu zituzten, FLNren aurkako gerra aurrera eramateko Frantziako gobernuaren ahultasuna zela uste zutena erasotuz. "Segurtasun Publiko Zibileko eta Armadako Batzorde" bat sortu zen gaullisten aldeko Jacques Massu jeneralaren presidentetzapean. Raoul Salan jeneralak, Aljeriako komandante nagusiak, irratiz iragarri zuen behin-behineko boterea hartzen zuela, eta konfiantza eskatu zuen.

Maiatzaren 19ko prentsaurreko batean, de Gaullek herrialdearen esanetara zegoela adierazi zuen. Kazetari batek askatasun zibilak urratuko zituelakoan zeuden batzuen kezkak adierazi zituen bitartean, de Gaullek erantzun zuen: "Inoiz egin al dut hori? Aitzitik, desagertu zirenean berrezarri ditut. Nork sinesten du zintzoki, 67 urterekin, diktadore gisa karrera bat hasiko nukeenik?" Konstituzionalista konbentzitua, boterea legez eratutako agintariengandik bakarrik onartuko zuela adierazi zuen. De Gaullek ez zuen errepikatu nahi Frantzia Askearen mugimenduak gobernu zilegi gisa zilegitasuna ezartzeko izan zuen zailtasuna. Laguntzaile bati esan zion jeneral matxinoek "ez dutela de Gaulle aurkituko beren maletatan".

Krisia areagotu egin zen Aljeriako frantziar paraxutistek Korsika hartu zutenean, eta Paristik gertu lehorreratzea eztabaidatu zenean (Berpizkunde Operazioa).Alde askotako buruzagi politikoek jenerala boterera itzultzea babestu zuten, François Mitterrand, Pierre Mendès France, Alain Savary, Alderdi Komunista eta beste ezkertiar batzuk izan ezik.

Maiatzaren 29an, René Coty Frantziako presidenteak parlamentuari esan zion nazioa gerra zibilaren atarian zegoela, eta ondorioz: "frantziar ospetsuenarengana jotzen ari zela, gure historiako urte ilunenetan askatasuna berreskuratzeko buruzagia izan zenarengana, eta Errepublika berrezartzeko diktadura ukatu zuenarengana. De Gaulle jeneralari eskatu zion estatuburuarekin biltzeko eta berarekin aztertzeko zer zen beharrezkoa, errepublikanoen legezkotasunaren esparruan, segurtasun nazionaleko gobernu bat berehala eratzeko eta zer egin zitekeen, denbora nahiko laburrean, erakundeen erreforma sakon bat egiteko."

De Gaullek Cotyren proposamena onartu zuen baldintzapean, konstituzio berri bat ezarriko zelako presidentetza boteretsu bat sortuz. Exekutibo bakarra, lehenengoa bera izango zen, zazpi urteko aldietarako gobernatuko zuena. Beste baldintza bat sei hilabeteko epean aparteko botereak ematea zen.

De Gaullek Laugarren Errepublikako konstituzio ahula ordezkatzeko asmoa mantendu zuen. Batzuetan konstituzio berriaren egiletzat hartzen da, berak enkargatu eta bere esparru orokorraren arduraduna izan baitzen. Testuaren benetako idazlea Michel Debré izan zen, de Gaulleren ideia politikoak idatzi eta testua gidatu zuena indarrean jartzeko prozesuan zehar. 1958ko ekainaren 1ean, de Gaulle lehen ministro bihurtu zen eta Batzar Nazionalak sei hilabeteko larrialdiko botereak eman zizkion, legebiltzarreko zilegitasunerako zuen nahia betez.

De Gaullen kabineteak eskuineko alderdien babes handia jaso zuen, erdiko ezkerreko alderdien babes zatitua eta Alderdi Komunistaren oposizio gogorra. 1958ko ekainaren 1eko bozketan, 593 diputatuetatik 329 boto alde eta 224 kontra eman ziren. 1958ko irailaren 28an, erreferendum bat egin zen eta bozkatu zutenen % 82,6k konstituzio berria eta V. Errepublikaren sorreraren alde egin zuten. Koloniek (Aljeria ofizialki Frantziaren parte zen, ez kolonia bat) berehalako independentziaren eta konstituzio berriaren artean aukeratzeko aukera izan zuten. Afrikako kolonia guztiek konstituzio berriaren eta Frantziako Batasunaren ordez Frantziako Komunitatearen alde bozkatu zuten, Ginea izan ezik, independentzia lortu zuen lehen frantziar afrikar kolonia bihurtu zena eta berehala galdu zuen frantziar laguntza guztia.

## 1958–1969: Boterera itzultzea. V. Errepublika 
[thumb|[David Ben-Gurion eta de Gaulleren arteko lehen bilera Eliseo jauregian, 1960an.]]
1958ko azaroko hauteskundeetan, Charles de Gaulle eta haren aldekoek (hasieran *Union pour la nouvelle République - Union démocratique du travail*, gero *Union des démocrates pour la Cinquième République*, eta ondoren *Union des Démocrates pour la République*, UDR) gehiengo erosoa lortu zuten. Abenduaren 21ean, Frantziako presidente hautatu zuten; 1959ko urtarrilean inauguratu zuten. Estatuburu gisa, ofizioz Andorrako Koprintze bihurtu zen.

De Gaullek herrialdea suspertzeko neurri ekonomiko gogorrak gainbegiratu zituen, franko berri baten jaulkipena barne. Kargua hartu eta urtebete baino gutxiagora, tragedia nazional bati aurre egin behar izan zion, abenduaren hasieran Var-eko Malpasset presa erori eta 400 pertsona baino gehiago hil ondoren. Nazioartean, Estatu Batuak eta Sobietar Batasuna arbuiatu zituen, bere arma nuklearrak zituen Frantzia independente baten alde eginez eta "Europa Askea" irmoki sustatuz, Europako nazio guztien konfederazio batek Europako inperio handien iraganeko aintza berreskuratuko zuela sinetsita.

Europako Ekonomia Erkidegoaren (EEE) oinarri gisa frantziar-alemaniar lankidetza eraikitzeari ekin zion, 1962ko irailean Mendebaldeko Alemaniara bisita estatu bat eginez, Napoleonen ondoren frantziar estatuburu batek Alemaniara egindako lehen bisita izan zena. 1963ko urtarrilean, Mendebaldeko Alemaniak eta Frantziak adiskidetasun itun bat sinatu zuten, Eliseo Ituna. Frantziak ere bere dolar erreserbak murriztu zituen, Estatu Batuetako urrearekin trukatuz, eta horrek atzerrian amerikarren eragin ekonomikoa murriztu zuen.

**Algeria**

Presidente bihurtu zenean, de Gaullek Aljeriako gerra odoltsu eta zatitzaileari amaiera emateko premiazko zeregina izan zuen. Ia estatu-kolpe militarrak boterera itzultzen lagundu bazuen ere, de Gaullek laster agindu zien ofizial guztiei Segurtasun Publikoko Batzorde matxinatuetatik alde egiteko. Ekintza horiek asko haserretu zituzten pieds-noir-ak eta haien aldeko militarrak.
thumb|Frantziako Komunitatea1959an.
Aljerian pied-noirren eta Frantziako indar armatuen matxinadei aurre egin behar izan zien. 1958ko ekainean lehen ministro kargua hartu zuenean, berehala joan zen Aljeriara, eta han zegoen armada neutralizatu zuen. Epe luzerako, Aljeriako ekonomia tradizionala modernizatzeko plan bat diseinatu zuen, gerra baretu eta Aljeriari autodeterminazioa eskaini zion 1959an. 1960ko pied-noirren matxinada batek porrot egin zuen, eta beste estatu-kolpe saiakera bat 1961eko apirilean egin zuten. Frantziako hautesleek bere bidea onartu zuten 1961eko Aljeriaren autodeterminazioari buruzko erreferendum batean. De Gaullek su-etena lortu zuen Aljerian 1962ko martxoan Éviango Hitzarmenarekin, hilabete bat geroago beste erreferendum batek legitimatu zuena. Horrek garaipena eman zion FLNri, eta honek independentzia aldarrikatu zuen.

Michel Debré lehen ministroak dimisioa eman zuen azken hitzarmenaren ondoren, eta Georges Pompidouk ordezkatu zuen. Frantziak Aljeriako independentzia onartu zuen 1962ko uztailaren 3an, eta amnistia lege orokor bat bozkatu zen 1968an, gerran zehar Frantziako armadak egindako krimen guztiak hartzen zituena. 1962ko hilabete gutxitan, 900.000 Pied-Noir-ek utzi zuten herrialdea. Uztailaren 5etik aurrera, exodoa bizkortu egin zen, 1962ko Orango sarraskian frantziarrak hil ondoren. Erasoa Jean-Marie Bastien-Thiry koronelak antolatu zuen Petit-Clamart-en.  Diotenez, gutxienez 30 hilketa saiakera izan ziren de Gaulleren aurka bere bizitzan zehar.

#### Zuzeneko presidentetzarako hauteskundeak 
1962ko irailean, de Gaullek konstituzio-zuzenketa bat eskatu zuen presidentea herriak zuzenean hautatzeko aukera emateko, eta beste erreferendum bat egin zuen horretarako. Parlamentuak 1962ko urriaren 4an bozkatu zuen zentsura-mozio baten ondoren. De Gaullek Asanblea Nazionala desegin eta hauteskunde berriak egin zituen. Gaullistek gehiengo handiagoa lortu zuten.

De Gaullek Frantziako presidentetzarako hauteskunde-prozedura aldatzeko proposamena 1962ko urriaren 28ko erreferendumean onartu zen. Ondoren, presidentea sufragio unibertsal zuzenaren bidez hautatuko zen, 1848an Louis Napoleonen ondoren lehen aldiz. 1965eko abenduan, de Gaulle presidente bihurtu zen zazpi urteko bigarren agintaldirako.
[thumb|[John Fitzgerald Kennedy|John F. Kennedy AEBko presidentea eta de Gaulle Eliseo jauregian izandako elkarrizketen amaieran, 1961ean.]]

#### "Hogeita hamar urte loriatsu" 
Aljeriako gatazka atzean utzita, de Gaullek bere bi helburu nagusiak lortu ahal izan zituen: Frantziako ekonomiaren erreforma eta garapena, eta kanpo-politika independente bat eta nazioarteko eszenatokian presentzia sendoa sustatzea. Atzerriko behatzaileek "handitasunaren politika" deitu zioten horri.

Gerraosteko berehalako urteetan, Frantzia egoera txarrean zegoen; soldatak gerra aurreko mailaren erdian mantendu ziren, 1946-1947ko neguak kalte handiak eragin zizkien uztari, eta horrek ogiaren errazioa murriztu zuen, gosea eta gaixotasunak ugariak ziren eta merkatu beltzak loratzen jarraitu zuen. Alemania are egoera okerragoan zegoen, baina 1948tik aurrera gauzak nabarmen hobetzen hasi ziren Marshall Plana ezarri zenean; hau da, Europako ekonomiak eta azpiegiturak berreraikitzen laguntzeko emandako laguntza ekonomiko estatubatuarra. Horrek energian, garraioan eta industria astunean inbertsio programa zehatz-mehatz planifikatu baten oinarriak ezarri zituen, Georges Pompidou lehen ministroaren gobernuak gainbegiratuta.

Proiektu hauei esker, Frantziako ekonomiak XIX. mendeaz geroztik parekorik gabeko hazkunde-tasak izan zituen. 1964an, ia 100 urtean lehen aldiz, Frantziako BPGak Erresuma Batukoa gainditu zuen denbora batez. Garai hau Frantzian "Hogeita Hamar Urte Gloriosoak" (*Trente Glorieuses*)-en gailurra bezala gogoratzen da (1945 eta 1974 artean izandako hazkunde ekonomikoarena).

#### Laugarren potentzia nuklearra 
1954ko apirilean bertan, de Gaullek argudiatu zuen Frantziak bere arsenal nuklearra izan behar zuela. Eskala handiko ikerketa berriro hasi zen 1954ko amaieran, Pierre Mendès France lehen ministroak bonba atomikoa garatzeko plan bat baimendu zuenean. Frantziako "Greba Indarra" (*Force de Frappe*) independentea sortu zen de Gaulle hautatu eta gutxira, lehen proba nuklearra egiteko baimena eman zionean.
thumb|Redoutable, lehen frantziar misil nuklear itsaspekoa.
Sei urteko ahaleginaren ondoren, 1960ko otsailaren 13an, Frantzia munduko laugarren potentzia nuklearra bihurtu zen, Saharan potentzia handiko gailu nuklear bat lehertu zutenean. 1963ko abuztuan, Frantziak ez zuen Saiakuntza Nuklearrak Debekatzeko Itun Partziala sinatzea erabaki, lurzoruaren gainean arma nuklearrak probatzea debekatuko baitziokeen. Frantziak Aljeriako gunean probak egiten jarraitu zuen 1966ra arte, Aljeria independente berriarekin egindako akordio baten pean. Ondoren, Frantziaren proba programa Mururoa eta Fangataufa atoloietara joan zen, Hego Pazifikoan.

1967ko azaroan, Frantziako Estatu Nagusiko buruak (de Gaullek inspiratuta) "Defentsa Nazionaleko Aldizkaria"-n (Revue de la Défense Nationale) argitaratutako artikulu batek nazioarteko asaldura eragin zuen. Frantziako indar nuklearrak "norabide guztietan" tiro egiteko gai izan behar zuela adierazi zen, horrela Amerika ere helburu potentzial gisa sartuz. Adierazpen harrigarri hau Frantziako independentzia nazionalaren aldarrikapen gisa pentsatu zen, eta Dean Ruskek aspaldi emandako abisu baten mendekua zen, AEBetako misilak Frantziari zuzenduko zitzaizkiola plan adostu batetik kanpo arma atomikoak erabiltzen saiatzen bazen. Hala ere, de Gaulleren aurkako kritikak gero eta handiagoak ziren, bakarrik jarduteko joera zuelako, besteen iritziak gutxi kontuan hartu gabe.[thumb|300px|De Gaulle eta [Richard Nixon|Nixon]]Blue Streak bertan behera utzita, AEBek Britainia Handiari Skybolt eta geroago Polaris arma-sistemak hornitzea adostu zuten, eta 1958an, bi nazioek Elkarrekiko Defentsa Akordioa sinatu zuten. Garai hartan OTANeko kide osoa bazen ere, Frantziak bere teknologia nuklear independenteak garatzen jarraitu zuen; horrek edozein errepresalietan bazkide izateko aukera emango zion eta ahotsa emango zion kontrol atomikoaren gaietan. Etapa hori, subiranotasun frantsesaren berrezarpenaren bitartez, AEBekiko oposizio sendoa mantentzeagatik bereizi zen. Jarrera hori hainbat aldaketatan ikus dezakegu: OTANen integratutako estruktura militarretatik irtetea (gerora, Frantzia erakundera itzuli egin zen) eta dolar erreserba frantsesak urre bilakatzeko egin zuen eskaera. Horrek nazioarteko krisi finantzarioa sortu zuen eta, 1971ko abuztuan, AEBetako Nixon presidentea dolarraren urre bilakatzeko aukera etetera eraman zuen faktoreetako bat izan zen.

#### Atzerri politika 
De Gaullek superpotentzien gailurra antolatu zuen 1960ko maiatzaren 17an, armak mugatzeko eta distentsio ahaleginak egiteko, Dwight Eisenhower Estatu Batuetako presidentearen, Nikita Khrustxov Sobietar Batasuneko lehen ministroaren eta Harold Macmillan Erresuma Batuko lehen ministroaren arteko U-2 gertakariaren ondoren. Khrustxovek Estatu Batuetako U-2 hegaldiak gaitzetsi zituenean, de Gaullek Khrustxovi adierazi zion ia 18 aldibereko Sobietar satelite sekretuek Frantziako lurraldean egindako gainazalen hegaldiekiko desadostasuna; Khrustxovek ukatu egin zuen gainazalen berri izatea. Vernon A. Walters teniente jenerala harrituta geratu zen de Gaullek Estatu Batuei "garai erabakigarri" hartan emandako "baldintzarik gabeko babesarekin". Ondoren, De Gaullek elkarrizketak berpizten saiatu zen ordezkari guztiak Eliseo jauregian egindako beste konferentzia batera gonbidatuz egoera eztabaidatzeko, baina gailurra azkenean desegin zen U-2 gertakariaren ondoren.
thumb|De Gaulle eta Konrad Adenauer 1961ean.

1963ko urtarrilean de Gaulle eta Mendebaldeko Alemaniako Konrad Adenauer kantzilerrarekin Eliseoko Ituna sinatu ondoren, Alemania eta Frantzia adiskidetu egin ziren, eta sei kideko Merkatu Bateratua osatzea lortu zuten. Baina hori eraikitzean, ondoko herrialdeekin izandako desadostasunek apaldu egin zuten De Gaullen ospea Frantzian, 1965eko hauteskunde presidentzialetara erasanda iritsiz. Hauteskunde hauetan, De Gaullek ez zuen lortu lehen aldian irabaztea, botoen % 44 besterik ez baitzuen lortu, sei urte lehenago baino 34 puntu gutxiago. Egoera horren aurrean, De Gaulle bere hautagaitzari uko egin eta politikatik erretiratzear egon zen, gaitzespena kontsideratzen baitzuen. Baina, azkenean, hautagaitzari eutsi zion eta %54arekin irabazi zuen, berriz ere Mitterrandek zuzentzen zuen Ezkerraren Federazioak lortutako %46aren aurrean. 

Merkatu Batuaren lehen urteetan, Frantziako industria-esportazioak beste bost kideetara hirukoiztu egin ziren, eta nekazaritza-esportazioak ia laukoiztu. Frankoa moneta sendo eta egonkor bihurtu zen mende erdian lehen aldiz, eta ekonomia gehienbat loratu zen. De Gaullek Erresuma Batuak Europako Ekonomia Erkidegoan (EEE) sartzeko eskaerari betoa jarri zion 1963an, eta berriro 1967ko ekainean. 1965eko ekainean, Frantziak eta beste bost kideek ados jarri ez zirenez, de Gaullek Frantziako ordezkariak EEEtik erretiratu zituen. Haien faltak erakundea funtsean ezin izan zuen bere gaiak kudeatu 1966ko urtarrilean Luxenburgoko akordioa lortu arte. De Gaullek Erromako Itunean idatzitako erabakiak hartzeko mekanismoan eragina izatea lortu zuen, elkar ulertzean oinarritutako elkartasuna azpimarratuz. 1966ko irailean, Kanbodiako Phnom Penhen emandako hitzaldi ospetsu batean, Frantziak Vietnamgo gerran AEBek izandako parte-hartzearekiko zuen desadostasuna adierazi zuen, erretiratzea eskatuz.

1966ko otsailean, Frantzia NATOren Aginte Militarraren Egituratik erretiratu zen, baina erakundearen barruan jarraitu zuen. De Gaullek nahi zuen Frantziari eragiten zioten erabakien jabe izaten jarraitzea; atzerriko militar guztiei urtebeteko epean Frantzia uzteko agindu zien, gainera.  Azken ekintza hau, bereziki, gaizki hartu zen AEBetan.

1967an Ekialde Hurbilean tentsioa gora zihoala, de Gaullek Israelen aurkako arma-enbargoa deklaratu zuen ekainaren 2an, Sei Eguneko Gerra hasi baino hiru egun lehenago. Hala ere, horrek ez zuen eraginik izan Israelgo indar armatuek zituzten Frantziako ekipamendu militarraren ordezko piezen gainean. De Gaulleren agindupean, Aljeriaren independentzia lortu ondoren, Frantziak arabiarren aldekoagoa zen kanpo-politika bati ekin zion. De Gaulle presidentearen jarrerak 1967an Sei Eguneko Gerraren garaian Frantziak arabiar munduan zuen ospea berreskuratzeko eragin handia izan zuen. 1968ko urtarrilaren 9an David Ben-Gurioni bidalitako gutunean, de Gaullek adierazi zuen Israelek bere abisuak alde batera utzi zituela eta moderazioaren mugak gainditu zituela inguruko herrialdeen lurraldea indarrez hartuz, anexioa zela uste baitzuen, eta eremu horietatik erretiratzea zela ekintza-bide onena.

De Gaulleren gidaritzapean, Frantziak Biafrako Errepublika banandua babestu zuen Nigeriako gobernuaren aurka Nigeriako Gerra Zibilean. Frantziako armek Biafra martxan mantentzen lagundu bazuten ere gerra zibileko azken 15 hilabeteetan, haren parte-hartzea ez zen nahikoa eta kontraproduktiboa zela ikusi zen. Biafrako estatuburuak adierazi zuen frantsesek "kalte gehiago egin zutela onura baino itxaropen faltsuak sortuz eta britainiarrei Nigeria indartzeko aitzakia emanez". Oro har, de Gaulleren lehentasunetako bat Frantziako botere ekonomiko eta politikoa mantentzea eta zabaltzea zen bere kolonia ohietan. Hori ez zen diplomazia ofizialaren eta SDECEren bidez bakarrik egin, baita de Gaulleren konfiantzazko Jacques Foccart bezalako zubi-pertsonaien bidez ere. Azken honek harreman informalen sare bat eraiki zuen buruzagi autoritarioekin (batez ere Omar Bongo, Félix Houphouët-Boigny eta Léopold Sédar Senghor) frantsesez hitz egiten zen Afrika osoan.
[thumb|Charles de Gaulle jenerala Chemin du Roy-n, [Sainte-Anne-de-la-Pérade (Quebec)|Sainte-Anne-de-la-Pérade, 1967.]]
1967ko uztailean, Kanadara egindako bisita batean, de Gaullek "Gora Quebec askea! Gora Kanada frantsesa! Eta gora Frantzia! (*Vive le Québec libre! Vive le Canada français! Et vive la France*!" oihu egin zion Montrealgo udaletxeko balkoi batetik jendetza handi bati; de Gaullek bat-batean utzi zuen Kanada bi egun geroago. Diskurtsoa gogor kritikatu zuten bai Kanadan bai Frantzian, baina Quebeceko subiranotasun mugimenduak mugarri gisa ikusi zuen.

#### 1968ko maiatza eta dimisioa 
De Gaullen gobernua kritikatu zuten Frantzian, batez ere bere estilo gogorragatik. Prentsa idatzia eta hauteskundeak libreak ziren bitartean, eta Europe 1 bezalako kate pribatuek atzerritik frantsesez emititzeko aukera zuten bitartean, estatuan ORTF-k telebista eta irratiaren monopolioa zuen. Monopolio horrek esan nahi zuen gobernuak zuzenean eragin zezakeela albistegietan. Hainbat arlotan Frantzia gaullista kontserbadorea eta katolikoa zen, eta emakume gutxi zeuden goi-mailako kargu politikoetan. Izan ere, 1968ko maiatzean gobernuko ministroak %100ean gizonezkoak ziren.

1968ko maiatzean Frantzian izandako manifestazio eta greba jendetsuek De Gaullen zilegitasuna zalantzan jarri zuten. Hark eta beste gobernu-buru batzuek beldur ziren herrialdea iraultza edo gerra zibilaren atarian zegoela. Maiatzaren 29an, De Gaullek Baden-Badenera (Alemania) ihes egin zuen Massu jeneralarekin, han zegoen frantziar armadaren buruarekin biltzeko, armadaren esku-hartze posible bat eztabaidatzeko. De Gaulle Frantziara itzuli zen militarren babesa ziurtatu ondoren, eta horren truke De Gaullek 1961eko estatu-kolpearen egileei eta OASko kideei amnistia onartu zien.

Ikasleen eta langileen negozioetan eta gobernuan zuzenean parte hartzeko eskaerak eztabaidatzen zituen bilera pribatu batean, "Erreforma bai, mozorro/kaosa ez" (La réforme oui, la chienlit non) esaldia asmatu zuen."Kaka ohean, ez" (Chie-en-lit, non) esan nahi zuen txiste eskatologiko bat zen. Terminoa gaur egun frantses iruzkin politikoetan erabiltzen da. De Gaullek manifestariek eskatzen zituzten erreforma batzuk onartzea eskaini zuen. Berriro ere erreferendum bat aztertu zuen bere mugimenduak babesteko, baina maiatzaren 30ean, George Pompidouk parlamentua desegiteko eta hauteskunde berriak egiteko konbentzitu zuen. 1968ko ekaineko hauteskundeak arrakasta handia izan ziren gaullistentzat. Bere alderdiak 487 eserlekuetatik 352 irabazi zituen, baina de Gaullen populartasunak ez zuen gora egin. Ondorioz, De Gaullek presidentetza utzi zuen 1969ko apirilaren 28ko eguerdian, Senatuaren eta tokiko gobernuen erreformaren proposamena erreferendum nazionalean baztertu ondoren. Bi hilabete geroago, Georges Pompidou hautatu zuten bere ondorengo.

## Aken urteak 
### Erretiroa 
De Gaulle berriro ere bere bederatzi hektareako landa-finkara erretiratu zen, "Basoko Soilgunera" (*La Boisserie*), Colombey-les-Deux-Églises-en, Paristik 190 kilometro hego-ekialdera. Han, zahartzaroa askotan "ontzi-hondoratze" gisa deskribatzen zuen jeneralak. Bere memoriak idazten jarraitu zuen, oharretatik idazkariari diktatu zizkionak. Bisitariei, de Gaullek esan zien: "Hiru liburu amaituko ditut, Jainkoak bizia ematen badit". "Berritzea" (*The Renewal*), izenekoa lehena izan zen aurreikusitako "Itxaropenaren Oroitzapenak" (*Memoires d'espoir*) hiru liburukietatik. Azkar amaitu zuen, eta berehala bihurtu zen Frantziako argitalpenen historian salduena.

### Heriotza 
1970eko azaroaren 9ko arratsaldean, De Gaulle, oro har osasun ona izan zuena bere bizitzan zehar, bat-batean hil zen aneurisma baten ondorioz telebistan albisteak ikusten ari zela. Bere emazteak eskatu zuen familiari albistea zabaldu aurretik jakinarazteko baimena eman ziezaiotela. De Gaulleren lehen ministro ohia eta presidenteordea izan zen Georges Pompidouk, hurrengo egunean goiz jakinarazi ziotenak, jeneralaren heriotza iragarri zuen telebistan, esanez besterik gabe: "De Gaulle jenerala hil da. Frantzia alarguna da".

De Gaullek bere hileta Colombeyn egitea eskatu zuen, eta ez presidente edo ministrorik bertaratuta, baizik eta soilik bere "Askapenaren lagunak" (*Compagnons de la Libération''). ​​Atzerriko dignatario askok de Gaulli omenaldia egin nahi ziotenez, Pompidouk Parisko Notre-Dame katedralean oroitzapen-zerbitzu bereizi bat antolatu zuen, benetako hiletarekin batera egiteko.

1970eko azaroaren 12ko hileta Frantziako historiako ekitaldirik handiena izan zen, eta dolu nazionala deklaratu zen. Milaka gonbidatu bertaratu ziren, besteak beste, Pompidou, Richard Nixon AEBetako presidentea, Edward Heath Britainia Handiko lehen ministroa eta Karlos printzea, U Thant NBEko idazkari nagusia, Nikolai Podgorni Sobietar Batasuneko estadista, Giuseppe Saragat Italiako presidentea, Willy Brandt Mendebaldeko Alemaniako kantzilerra eta Juliana Herbehereetako erregina. Gorpua elizara eraman zuten Panhard EBR dorrerik gabeko batean, eta Colombeyko zortzi gizon gaztek eraman zuten hilobira, Anne alabaren ondoan. Hilkutxa lurperatzean, Frantziako eliza guztietako kanpaiak jo zituzten, Notre-Dametik hasi eta handik zabalduz.

De Gaullek zehaztu zuen hilobian bere izena eta jaiotze zein heriotza urteak idazteko.

## Bizitza pertsonala 
thumb|De Gaulle Anne alabarekin.
De Gaulle Yvonne Vendrouxekin ezkondu zen 1921eko apirilaren 7an Église Notre-Dame de Calais-en. Hiru seme-alaba izan zituzten: Philippe (1921–2024), Élisabeth (1924–2013), Alain de Boissieu jeneralarekin ezkondu zena, eta Anne (1928–1948). Anne de Gaullek Downen sindromea zuen, eta 20 urte zituela pneumoniak jota hil zen. De Gaullek beti izan zuen maitasun berezia bere alaba Annerekiko; Colombeyko bizilagun batek gogoratzen zuen nola ibiltzen zen eskutik helduta etxean zehar, ulertzen zituen gauzei buruz lasai hitz egiten.

## Ondarea 
### Ospea 
[thumb|200px|[Anna Eleanor Roosevelt|Eleanor Roosevelt eta De Gaulle Franklin D. Roosevelten hilobiaren aurrean|ezkerrera]]De Gaullek 31 eskualde-bira egin zituen bere presidentetzan zehar, Frantziako departamendu guztiak bisitatuz; herri txiki askorentzat, bisita historiako une garrantzitsua izan zen. Jendetza ongietorrian sartzea gustatzen zitzaion; laguntzaile batek zenbatetan esaten zuen jendeak "ikusi ninduen" edo "ukitu ninduen", eta beste batek gogoratu zuen nola ama batek de Gaulleri bere haurrari "erregearen ukitua" emateko eskatu zion. Haiek, aldekoek eta aurkariek uste zuten de Gaulle monarka baten antzeko figura zela frantziarrentzat.

Historialariek Napoleon Bonaparteri eta de Gaulleri eman dizkiete XIX. eta XX. mendeetako Frantziako liderren artean goreneko estatusa. François Mitterranden heriotzaren hamargarren urteurrenaren testuinguruan 2005ean egindako inkesta baten arabera, inkestatuen % 35ek esan zuten Mitterrand izan zela Frantziako presidenterik onena, ondoren Charles de Gaulle (% 30) eta Jacques Chirac (% 12). Lau urte geroago BVAk egindako beste inkesta batek erakutsi zuen frantziarren % 87k positiboki ikusten zutela haren presidentetza.

De Gaulle omentzeko estatuak eraiki dira Londresen, Varsovian, Moskun, Bukaresten eta Quebecen. Aljeriako lehen presidenteak, Ahmed Ben Bellak, esan zuen de Gaulle Aljeriako independentziaren aurretik "kolpe gogorrenak eman zizkigun buruzagi militarra" izan zela, baina beste politikari batzuek baino "urrunago ikusi" zuela, eta "egungo buruzagiek askotan falta duten dimentsio unibertsala" zuela. Era berean, Léopold Sédar Senghor Senegalgo lehen presidenteak esan zuen Mendebaldeko buruzagi gutxik harrotu zitezkeela beren bizitza arriskuan jarri zutela kolonia bati independentzia emateko. Richard Nixon AEBetako presidenteak De Gaulle miresten zuen; Versaillesko jauregian, jenerala bulegotik irten aurretik, egindako bilera baten ondoren, Nixonek adierazi zuen: "Ez zuen airerik eman nahi izan, baina maiestate aura batek inguratzen zuela zirudien... bere emanaldia —eta ez dut hitz hori gutxiesteko erabiltzen— harrigarria izan zen". Hiletara iristean, Nixonek honakoa esan zuen berari buruz: "handitasunak ez du muga nazionalik ezagutzen".

Hainbat komentatzailek kritikatu egin dute Aljeriako Independentziaren gerraren ondorengo sarraskiak saihesteko porrota. Beste batzuek, berriz, uste dute borroka hain luzea eta basatia izan zenez, saihestezina zela. Brian Crozier historialari australiarrak idatzi zuen: "Aljeriarekin gerra zibilik gabe banandu ahal izatea lorpen handia izan zen, baina negatiboa, eta ziurrenik Frantziak zuen beste edozein buruzagik izan zezakeen gaitasunaren gainetik egongo zen".

De Gaulle komunikabideen manipulatzaile bikaina izan zen, telebistaren erabilera trebean ikusten den bezala, Frantzia metropolitarraren % 80 inguru V. Errepublikarako konstituzio berria onartzera konbentzitzeko. Geroago, onespen-tasa izugarriak izan zituen, eta behin esan zuen "frantses guztiak gaullistak direla, izan direla edo izango direla".

De Gaullen ikuspuntuak ez ziren beti Frantziako iritzi publikoaren isla izan. Erresuma Batua Europako Ekonomia Erkidegoan (EEE) sartzeko 1963an eta 1967an jarri zituen betoak kontraesanean daude frantziar herriak 1972ko erreferendumean gaiari buruz lortu zuen gehiengo erabakigarriarekin. EEEren parametroak ezartzeko hasierako eragina oraindik ikus daiteke, batez ere Nekazaritza Politika Bateratu polemikoan.

Idazle batzuen ustez, Pompidou de Gaulle baino lider aurrerakoiagoa eta eragingarriagoa izan zen, gaullista bazen ere autokratikoagoa ez izateaz gain gizarte erreformen aldekoagoa zelako. De Gaullen kanpo politikaren printzipio nagusiak jarraitu bazituen ere, gogotsu zegoen Estatu Batuekin harreman beroagoak lortzeko.

1968an, kargua utzi baino lehen, de Gaullek uko egin zion frankoaren balioa debaluatzeari prestigio nazionalaren arrazoiengatik, baina Pompidouk bere gain hartu zuenean, ia berehala atzera bota zuen erabakia. 1968ko finantza krisian, Frantziak Amerikako (eta Mendebaldeko Alemaniako) finantza laguntzaren menpe egon behar izan zuen ekonomia sendotzeko. Perry historialariak honela idatzi zuen  "1968ko gertaerek de Gaulleren agintearen hauskortasuna erakutsi zuten. Harrituta harrapatu izana bere agintearen aurkako salaketa da; benetako bizitzatik urrunegi zegoen eta ez zuen interesik frantziar arruntek bizi ziren baldintzetan. Etxebizitza eta gizarte zerbitzu desegokiak bezalako arazoak, alde batera utzi zituen. Frantsesek lasaitasun pixka batekin hartu zuten haren irteeraren berria, bere erabilgarritasuna gainditu zuelako sentsazioa handitu baitzen. Agian botereari gehiegi eutsi zion, eta ziurrenik 1965ean erretiratu beharko zen, oraindik ezaguna zenean."

Bere aldetik Brian Crozier historialariak  zioen "de Gaulleren ospeak bere lorpenak gainditzen zituen, behin eta berriz haserre eta desafio keinuak egitea aukeratu zuelako, mendebaldea ahulduz baina Frantziari abantailak eman gabe"

Régis Debrayk de Gaulleri "super-zuzentasuna" deitu zion eta adierazi zuen bere iragarpen ia guztiak, hala nola komunismoaren erorketa, Alemaniaren berrelkartzea eta "Errusia zaharraren" berpizkundea, egia bihurtu zirela bere heriotzaren ondoren. Debrayk Napoleonekin alderatu zuen ("XIX. mendeko mito politiko handia"), de Gaulle XX. mendeko baliokidetzat joz.

### Oroigarriak 
Hainbat monumentu eraiki dira de Gaulle oroitzeko. Frantziako aireportu handiena, Paristik kanpo dagoen Roissy-n kokatua, Paris-Charles de Gaulle aireportua da. Frantziako hegazkin-ontzi nuklearra ere haren omenez izendatu dute. Bestalde, Charles de Gaulle plaza, historikoki Place de l'Étoile bezala ezagutzen zena, Parisko Garaipen Arkua inguratzen duen plaza handiaren izena da. Askotan Charles de Gaulle – Étoile deitzen zaio, azpian dagoen metro eta RER geltokiaren izena baita.

## Lanak 
* "Elkartze txarra" *(Une mauvaise rencontre),* Montligeongo inprenta, 1906, (15 urte zituen idatzi zuenean).
* "Kongregazioa" *(La Congrégation),* Hors de France Collège de Antoing-eko aldizkaria (6. zenbakia), 1908.
* *"*Frantziako ofizial baten kanpaina-egunkaria''" (Carnet de campagne d'un officier français),* Parisgo aldizkaria (6. zenbakia), 1920.
* "Etsaien arteko desadostasuna" *(La Discorde chez l'ennemi),* Berger-Levrault, 1924.
* "Zuzia" (1. eta 2. zatiak) *(Le Flambeau),* Aldizkari militarra (69 eta 70. zenbakiak), 1927.
* "Porrota, galdera moral bat" *(La Défaite, question morale),* 1927-1928.
* "Errekrutatze filosofia" *(Philosophie du recrutement),* Infanteriako aldizkaria (439. zenbakia), 1929.
* "Armadako zuzendarien egoera" *(La Condition des cadres dans l'armée),* 1930-1931.
* "Levanteko tropen historia" *(Histoire des troupes du Levant),* Inprimategi nazionala, 1931 (Yvon komandantea eta Mierry koronelarekin elkarlanean).
* "Ezpataren ertza" *(Le fil de l'épée),* Berger-Levrault, 1932.
* "Bake garaiko guduak" *(Combats du Temps de paix),* Infanteriako aldizkaria (476. zenbakia), 1932.
* "Defentsa nazionalerako politika baten alde" *(Pour une politique de défense nationale),* Aldizkari urdina (3. zenbakia), 1933.
* "Antzinaroko soldadua" *(Le soldat de l'Antiquité),* Infanteriako aldizkaria, 1933.
* "Eraiki dezagun armada profesional  bat" *(Forgeons une armée de métiers),* Bizidunen aldizkaria, 1934.
* "Armada profesional baterantz" *(Vers l'armée de métier),* Berger-Levrault, 1934.
* "Belgikako arazoa" *(Le problème belge),* Defentsa nazionalaren aldizkaria*,* 1936.
* "Frantzia eta bere armada" *(La France et son Armée),* Plon, 1938.
* "Hiru ikasketa" *(Trois études),* Berger-Levrault, 1945 ("Gotorlekuen garrantzi historikoa"; "Atzerriko mobilizazio ekonomikoa"; "Nola eraiki armada profesional bat") eta ondorengo "1940ko urtarrilaren 26ko memoranduma".
* "Gerrako oroitzapenak" *(Mémoires de guerre):*
** I. liburukia - "Deialdia" (*L'Appel), 1940-1942,* Plon, 1954.
** II. liburukia - "Batasuna" (*L'Unité), 1942-1944,* Plon, 1956.
** III. liburukia - "Osasuna" (*Le Salut), 1944-1946,* Plon, 1959.
* "Itxaropenaren oroitzapenak" *(Mémoires d'espoir):*
** I. liburukia - "Berritzea" (*Le Renouveau), 1958-1962,* Plon, 1970.
** II. liburukia - "Ahalegina" (*L'effort), 1962,* Plon, 1971.
* "Hitzaldiak eta Mezuak" (*Discours et Messages):*
** I. liburukia - "Gerra garaian" (*Pendant la Guerre), 1940-1946,* Plon, 1970.
** II. liburukia -  "Zain egon" (*Dans l'attente", 1946-1958,* Plon, 1970.
** III. liburukia - "Berritasunarekin" (*Avec le Renouveau), 1958-1962,* Plon, 1970.
** IV. liburukia - "Ahaleginagatik" (*Pour l'Effort), 1962-1965,* Plon, 1970.
** V. liburukia - "Amaierarantz" (*Vers le Terme), 1966-1969,* Plon, 1970.
* *"*Gutunak, oharrak eta koadernoak" *(Lettres, Notes et Carnets):*
** 1. liburukia - 1905-1918 Plon 1980.
** 2.  liburukia - 1919-1940ko ekaina Plon 1980.
** 3. liburukia - 1940ko ekaina-1941eko uztaila, Plon, 1981.
** 4. liburukia - *1''941eko uztaila-1943ko maiatza, Plon, 1982.
** 5. liburukia - 1943ko ekaina-1945eko maiatza, Plon, 1983.
** 6. liburukia - 1945eko maiatza-1951ko ekaina, Plon, 1984.
** 7. liburukia - 1951ko ekaina-1958ko maiatza, Plon, 1985.
** 8. liburukia - 1958ko ekaina-1960ko abendua, Plon, 1985.
** 9. liburukia - 1961eko urtarrila-1963ko abendua, Plon, 1986.
** 10. liburukia - 1964ko urtarrila-1966ko ekaina, Plon, 1986.
** 11. liburukia - 1966ko uztaila-1969ko apirila, Plon, 1987.
** 12. liburukia - 1969ko maiatza-1970eko azaroa, Plon, 1988.
** 13. liburukia - 1924tik 1970.erako eranskinak, Plon, 1997.
* "Testu, hitzaldi, deklarazio eta oharrak", Frantziako dokumentazioa, 216. alea, (1967ko irailaren 25a).

## Ikus, gainera 
* Gaullismo
* Bigarren Mundu Gerra
* Aljeriako Independentziaren Gerra

## Erreferentziak