Philippe Monguillot auzia

**Philippe Monguillot auzia** 2020ko uztailaren 5ean hasi zen kasu juzidial bat da, Euskal Herriko Baiona hirian. Egun horretan, Philippe Monguillot 58 urteko Keolis Euskal Kosta-Aturri enpresako autobus gidariak Tram'Bus sareko lineko ibilgailu bat gidatzen du. 19: 30ak aldera, Balishongo geltokian geldituta zegoela, gidariak kabina uztea erabaki zuen, pertsona talde baten garraio-titulua kontrolatzeko. Horrez gain, COVID-19 pandemiaren ondoriozko osasun-arauekin bat, maskara bat jartzeko eskatu zien. Une horretan, bidaiarien talde horren eta gidariaren arteko liskar bat gertatzen da, eta, beraz, guztiek ibilgailutik kanpo amaitzen dute. Hala ere, Philippe Monguillotek hainbat kolpe jasoko ditu lurrean konorterik gabe utzi aurretik. Baionako ospitalera eraman ondoren, burmuineko heriotza egoeran dago. Bost egun geroago, 2020ko uztailaren 10ean, biktimaren familiak eta medikuek zaintzak behin betiko geldiaraztea erabaki zuten, eta ondorioz, gidaria ezinbestean hil zen.

Frantziar Estatuko polizia da beharrezko ikerketak egiteaz arduratzen dena. Susmagarri batzuk berehala atxilotu dituzte, eta horietako bi epailearen esku utzi dituzte, borondatezko giza hilketa garraio publikoko agente bati egotzita. Beste bi atxilotu ere epailearen esku utzi dituzte, baina arriskuan dagoen pertsona bati ez laguntzeagatik. Epaileak 2020ko uztailaren 8an behin-behineko kartzelara bidaltzea erabaki du.

Auzi honek zalaparta sortzen du, bai nazioan, bai nazioartean. Philippe Monguilloti omenaldi ugari egiten zaizkio hainbat lekutan. Horien artean garrantzitsuena 2020ko uztailaren 8an Baionan bertan antolatutakoa izan zen, aldi berean garraio-sare ugarik, Frantzia eta Okzitaniakoak bereziki, minutu bateko isilunea egiteko jarduera geldiarazi zutenean. Politika eta gizarte arloko pertsona ospetsu ugari joan ziren gidariaren hiletara, 2020ko uztailaren 20an, besteak beste, Jean Rene Etxegarai lehendakaria.

Erasoaren ondorioz, Philippe Monguilloten lankideek greba-eskubidea erabili zuten botere publikoei eskatzeko neurri azkarrak har ditzatela Ipar Euskal Herriko garraio-sareetan segurtasuna indartzeko eta jarduera pixkanaka bihurritu ahal izateko.

## Testuingurua 
### Monguillot familia 
Philippe Monguillot (Baiona, 1961eko abuztuaren 5a) gizon kirolari bat da. 1980ko hamarkadaren amaieran, baionar kirol elkartean izena eman zuen, non errugbian jokatzen zuen, Baionako gurutzada taldean sartu aurretik, non futbolean jokatzen zuen. Jokalari izateari utzi arren, beti geratuko da taldera ainguratuta, nahiz eta lagunarteko partidak jokatu.

Errepide zale amorratua izanik, nazioarteko autobusak gidatzen hasi zen bere ibilbide profesionala. 1990ean, Baionaldeko Garraioaren Konpainiak kontratatu zuen eta bere lanpostua gorde zuen sarea Keolisen eskuetara pasatzean (Chronoplus izena hartu zuen). "Tigrea" ezizena jaso du bere kide eta lagunen aldetik.

1993ko martxoan, Véronique ezagutu zuen, berak gidatzen zuen autobusa aldizka hartzen zuenean. 1995ean, biak ezkondu eta hiru alaba izan zituzten: Marie, Manon eta Mélanie, 2020an 18, 21 eta 24 urte zituztenak, hurrenez hurren.

Plantoe bere auzoan inplikatuta bere familiarekin bizi zen eko-auzoa, defendatzen duen elkarteko diruzaina da.
[thumb|[Tram'Busa|Tram'Bus sareko autobusetan jarritako kartela, maskara eraman behar dela gogoraraziz]]

### COVID-19 pandemia 
COVID-19 pandemiak, 2020ko martxoan piztu zenak, gaixotasunaren hedapena geldiarazteko neurriak hartzera eraman zituen agintari publikoak. Besteak beste, Euskal Hirigune Elkargoak, Tram'Bus sarearen jabeak, hainbat neurri hartzen ditu 2020ko maiatzetik aurrera: urruntze sozialaren alde egitea (bitik behin eserleku bat desgaituz), une oro ahoa eta sudurra estaltzen dituen maskara bat eramatera behartzea (neurri hori ere nahitaezkoa zen kanpoaldean), ibilgailuetara aurreko atetik sartzea debekatzea, etab.

### Segurtasunik ezaren sentimendua 
Gertaeren aurreko astean, Chronoplus sarearen ildo desberdinetako hiru eraso izan ziren. Gidari batzuk «harrituta» agertu ziren, «baina ez harrituta», «Tram'Buseko lineetan segurtasun falta eta bidaiari batzuekin eguneroko tentsioak» izan zituztela azpimarratuz.

## Egitateak 
[thumb|814. [Tram'Busa T1 linean, Philippe Monguillotek erasoaren egunean gidatu zuen berbera]]
Philippe Monguillot, Euskal Hirigune Elkargorako autobus gidariak, ez luke lanik egin behar 2020ko uztailaren 5ean. Hala ere, bere lankideetako bat ordezkatzea onartu eta Tram'Bus sareko 814. ibilgailua gidatuko du.

Eguneko azken ibilbidea egiten ari den bitartean, Biarritzeko herriko etxeko geltokirantz, hiru gizon bere ibilgailura igo dira Baionako geltokian, horietako bat txakur batekin. Gidariak Balishongo geltokiraino jarraitzen du. Han, hiru gizonei laugarren bat gehitzen zaie.

Philippe Monguillotek, orduan, ibilgailua gelditzea erabakitzen du, eta bere kabinatik irteten da, autobusaren hondoraino. Laugarren gizonaren garraio-titulua kontrolatu nahi du, eta gainerako pertsonei maskara ontzian eramateko eskatu nahi die, nahitaezkoa baita. Une honetan, gidariari irain egiten diote eta istilu bat izaten da. Protagonista guztiek autoaren kanpoaldean amaitzen dute eta Philippe Monguillotek hainbat kolpe jasotzen ditu, bereziki gorputzaren goiko aldean eta buruan. Ustezko lau erasotzaileek ihes egin dute, eta konorterik gabe utzi dute biktima lurrean.

Lehen laguntza ibilgailuaren barruan zegoen suhiltzaile boluntario batek eman du. Larrialdi zerbitzuak berehala mobilizatzen dituzte eta gidaria Baionako ospitalera eramaten dute. Bere bizi-pronostikoa oso negatiboa da, eta berehala iragarriko du garuneko heriotza-egoeran dagoela.

2020ko uztailaren 10ean, hau da, erasoa gertatu eta bost egunera, familiak eta medikuek zaintzak gelditzea adostu zuten, bere bizitzaren alde ezer egiterik ez dagoela iritzita. 17: 30ean Marie, Philipperen alabetako bat, France-Presse agentziako berriemaile bati iragarri dio: «joaten uztea erabaki dugu. Medikuak alde zeuden, eta gu ere bai». Véronique emazteak gauza bera egiten du sare sozialetan, hitz hauekin: «nire senarra 17: 30ean itzali da. Goian bego, maitia».

## Ikerketa 
Frantziar Estatuko polizia da beharrezko ikerketak egiteaz arduratzen dena.

Gertaeren biharamunean, poliziak herritarren laguntza eskatu zuen, eta lekuko guztiei deitu zien, «Baionako geltokiaren eta Balishongo geltokiaren artean 19: 00etatik 19: 15era Tram'Busaren linea erabili duen edonor» bilatzeko.

### Lehen elementuak 
2020ko uztailaren 5ean, gertaeren egun berean, lehen pertsona bat atxilotu zuten erasoa gertatu zen lekutik gertu. Beste hiru ere, Balishon auzo baionarreko aparkaleku batean aurkituak, 2020ko uztailaren 6ko goizaldean atxilotu zituzten. Bosgarren bat ere aparkalekuan zegoen, eta egun horretan bertan atxilotu zuten, baina eguerdian.

2020ko uztailaren 7an, auziaz arduratzen den magistratuak prentsaurreko bat eman zuen, eta bertan azaldu zuenez, atxilotuetako bi, 22 eta 23 urtekoak, instrukzio-epaile baten aurrean aurkeztuko dituzte, epailearen aurretik igaro daitezen, «borondatezko giza hilketa saiakera» egotzita, eta horietako bik, 32 eta 34 urterekin, gauza bera egingo lukete, baina «arriskuan dagoen pertsona bat ez joateagatik». Azken bietako bat, gainera, «ikerketan zehar kriminalki estaltzea» egotzi diote. Bosgarren pertsona, adingabea, galdeketaren ostean askatu zuten.

Gidaria hil ondoren, 22 eta 23 urteko gizonei aurpegiratutako gertakariak «borondatezko giza hilketa garraio publikoko agente bati» bihurtu ziren, eta astungarria izan zen.

2020ko azaroaren 6an, bi gizonak aske utzi zituzten, baina epailearen kontrolpean. Hala ere, hilabete horren 12an, astebete geroago, bi gizonetako bat berriro atxilotu zuten, kartzelatik atera ondoren ostatu hartu zion emakumearen aurkako «indarkeria larrituaren» susmagarria. Hala, ez zituen baldintzapean kartzelatik ateratzeko baldintzak errespetatuko, Baionan egotea eragozten baitzioten. Gizon hori berehala epaitzen dute, 2020ko azaroaren 16an.

Denbora horretan, Paueko epaitegiko instrukzio epaileak atzera bota zuen 23 urteko gizona aske uzteko eskaria.

### Gertakarien bi bertsioak 
2020ko abuztuaren 31n, Thierri Sagardoitok eta Chloe Irigoien Karrikaburuk, hilketa boluntarioagatik akusatutako baten abokatuek, ordura arte baliozkotzat jotako bertsioa zalantzan jarri zuten. Haien arabera, ibilgailuaren segurtasun-kamerak ikusi ahal izan zituzten, barrualdeko eta kanpoaldeko 40 minutuko eszena erakutsiz. Haien arabera, gidaria ibilgailuaren hondoraino joan zen eta, hitz batzuk trukatu ondoren, kolpe bortitz bat eman zion buruan bezeroari. Azken hori, hasieran zorabiatuta, gidariari oldartu eta lurrean utziko zuen. «gertakariei larritasuna kentzen ez» dietela eta bezeroaren erreakzioa «neurrigabea» dela azpimarratu dute abokatuek, eta «ardurapeko baina baita arduragabekeriazko» kalte-ordaina eskatu dute.

Philippe Monguilloten gorpuari egindako autopsia 2020ko uztailaren 16an egin zuten, Bordelen. 2020ko urriaren 2an, auzitegiko medikuen txostena irakurri ondoren, defentsaren arabera, «gidaria lurrera erori eta gero hil zen, eta ez jasotako kolpearen ondorioz». Defentsaren arabera, «txosten honek ez du inolaz ere borondatezko keinu hilgarri baten tesia egiaztatzen. Aurpegian emandako ukabilkada bakar batengatik lurrera erori zela egiaztatzeko aukera ematen du. Eta ez da ukabilkada koma eragin ziona, lurrera erortzea baizik».

Elementu horiek guztiak ikusita, defentsako abokatuek gertatutakoa berriz kalifikatzeko eskatu zuten,«borondatezko giza hilketa garraio publikoko agente bati» izatetik «heriotza eragin duten borondatezko indarkeria» izatera pasatuz.

### Berreraikitze judiziala 
2021eko uztailaren 9an, berreraketa judiziala antolatu zen. Lau ordu eta erdi inguruz, eszena berriro birsortu zen Balishongo geltokian, eta zirkulazioa eten egin zen, gertakariak behar bezala garatzeko. Lau akusatuak bertan izan ziren, baita abokatuak eta defentsako abokatua ere, kasuaren ardura duen instrukzioko epaileaz eta polizia-arduradunez gain. Abokatuek berreraikuntzaz hitz egin zuten:

* Thierry Sagardoito eta Chloe Irigoien Karrikaburu (akusatuetako baten abokatuak): «ibilgailuaren kanpoaldean bi eszena desberdin daude. Bata, inplikatutako azterketarekin, gure iritziz kolpeak eta zauriak dira, delituzko indarkeriak. Eta gero, susmagarri bat dagoen nasan, gertakizunak ezagutu dituen gaztea, Monguillot jauna lurrera erorarazi eta ezagutzen ditugun ondorio dramatikoak eragiten dizkion kolpe bat ematen duena. Hasieratik, gizon honek gizon hori hiltzeko inolako asmorik ez zuela esan du, damutu egin da, gaur bertan behin baino gehiagotan egin du» esan zuten.
* Alexandre Novion (Monguillot familiaren abokatua): «nire ustez, egiak aurrera egin du, zenbait elementu beste era batekoak izan dira azkenean, eta kasu honetan balio erantsia izateko aukera ematen digute. Egiarantz hurbiltzen ari garela uste dut. Kasua, nik ikusten nuen bezala, eta egileak, kasu honen irakurketan ikus nitzakeen bezala, errudunak izan diren egitateen bidez erakutsi dutenaren irudira egon dira oraingoan» esan zuten.

## Erreakzioak eta omenaldiak 
[thumb|[Balishongo geltokia, lore asko jarri zituzten erasoaren oroigarri]]
Kasu horrek emozio handia eragin zuen, bai tokian-tokian, bai nazioan eta nazioartean. Izan ere, Frantziako prentsan, ingelesean, espainiarrean, alemaniarrean, italiarrean eta amerikarrean agertu zen. Euskal prentsak gertakari horren berri eman zuen.

Erasoa gertatu eta hurrengo egunetik, pertsona askok loreak jarri zituzten Balishongo geltokian, erasoa gertatu zen lekuan.

### Testigantzak eta erreakzioak 
**Monguillot familia**

0 minututik aurrera, familiak onartu egin zuen gertatutakoa publikoki aipatzea.

Véroniquek, gidariaren emazteak, adierazi zuenez, «kendu egin digute, ez dugu ezer eskatu, lanera joan zen eta hilda amaitu zuen», eta «autobus txartel batengatik ezin da baten bizia kendu». «Imajina ezazue sufrimendua jende hori guztia beregana oldartzen ikusi zuenean. Bere burua ikusi nuenean, martirioa jasan behar izan zuela jakin nuen». «Negar eta negar egin dut. Eta gaur, askoz gutxiago negar egiten dut. Amorru handi bat daukat barruan, haserre handi bat, gorroto handi bat. Agindu diot Philipperi mendekua hartuko dudala. Oso beharrezkoa da justizia larritasunaz konturatzea, oso larria baita, eta gizagaixo horiek ahalik eta gehien zigortzea».

Bere alaba Mariek bere aita «billete batek hildako aita guai eta pelma» bezala deskribatu zuen.

**Bere lagunak**

Biktimaren lankide batzuek ere beren iritzia eman zuten. Joseph Uharte sindikatuko ordezkariaren kasua da: «mutil jatorra zen, burutik oinetaraino. Ezin nuen bidegabekeria jasan». Jean-Philippe Paulmier ordezkari sindikalak adierazi duenez, «bertara joan behar izan nuen. Nire laguna ikusi dut lurrean, espaloian, jendea harrituta inguruan. Benetako indarkeria piztea zen. Haiek hil zuten». Denis Lambert gidari erretiratuak adierazi zuenez, «oso mutil langilea zen, oso atsegina, ezin hobea. Ia anaia bat zen, anaia bat galdu dugu. Konbinazioak zituen, arauak bizitzan, eta horien artean dago errespetua, eta arratsalde hartan errespetarazi nahi izan zituen. Ez nintzen beldur, ausarta nintzen».

### Lineako funtsen bilketa 
Hainbat diru-bilketa egin ziren linean gertaeren hurrengo egunetik. Lehenengo bat Mélaniek antolatu zuen, alabetako bat, beste bat Chronoplus taldekideek eta azkena Paueko autobus gidariek. 2020ko uztailaren 12an, 16 500 €, 5 800 € eta 840 € jaso zituzten, hurrenez hurren.

Antoninek, orduan Frantziako TF1 kateko *les Douze Coups* lehiaketan parte hartzen zuenak, bere irabazien zati bat (250 €) Philippe Monguilloten familiari ematea erabaki zuen, «inork ez luke hil behar bere betebeharra eta lana egite hutsagatik. Jende askok pairatzen duen eguneroko indarkeria gehiegizkoaren sinbolo bihurtu da, eta batuta, mobilizatuta eta solidarioki baino ez dugu irabaziko».

### Protesta eta minutu batzuetako isilunea 
2020ko uztailaren 7an, 19: 30ean, protesta bat egin zuten Baionan, biktimaren familiak antolatuta. Erasoa Balishongo geltokian hasi zen, eta Baionako ospitalera joan zen, Philippe Monguillot burmuineko heriotzan zegoen lekura. Poliziaren arabera, 6 000 pertsonak parte hartu zuten.

Une berean, hainbat tokitan, bereziki Frantzian eta Okzitanian, garraio-sare batzuek beren jarduera geldiarazi zuten, eta langileei eta erabiltzaileei minutu bateko isilunea egiteko aukera eman zieten. Hiri hauetan gertatu zen: Alès, An Oriant, Amiens, Belfort, Bourgoin-Jallieu, Briva, Caen, Châlons-en-Champagne, Chambéry, Clarmont-Ferrand, Épinal, Estrasburgo, Kemper, Laval, Lille, Limòtges, Lyon, le Mans, Montbéliard, Montpelhièr, Nantes, Niza, Nimes, Orleans, Paris, Rennes, Saint-Dié-des-Vosges, Tolon, Tolosa, Tours eta Troyes.
Fitxategi:Marche blanche Monguillot (4).jpg|Jean Daugerreko geltokiaren ingurunetan
Fitxategi:Marche blanche Monguillot (6).jpg|Baionako ospitalearen parean
Fitxategi:Marche blanche Monguillot (1).jpg|Monguillot familia, protestaren aurrean
Fitxategi:Marche blanche Monguillot (5).jpg|Protestaren tarteko atala Baionako ospitalean

### Hileta 
Philippe Monguilloten hileta 2020ko uztailaren 20an izan zen, 14: 30ean, Baionako Gurutze Sainduaren elizan. Tram'Busa eta Chronoplus sareak egun osoan gelditu ziren eta Ipar Euskal Herriko beste sareetako gidariek (Hegobus, Car Express, Proxi'Busa...) gauza bera egin zuten, baina 14: 30etik 15: 30era soilik. 800 eta 1 000 pertsona artean bertaratu ziren, tartean Jean Rene Etxegarai lehendakaria eta Baionako alkatea eta Claude Olive Angeluko alkatea. Gidariaren lankideak kamiseta zuri batekin eta txano beltz batekin jantzita doaz. Berrehun aulki gehigarri daude elizaren kanpoaldean.

Ekitaldian zehar, *Agur jaunak* euskal kanta tradizionala abestu zen.

Une berean, protestarekin gertatu zen bezala, Okzitaniako garraio sare batzuek euren jarduera geldiarazi zuten, Marseilla edo Paue kasu. Valençan, zenbait gidarik krespoi beltza eraman zuten, Lyonen bezala.

### Plaka oroigarria 
[thumb|Plaka oroigarria, [lauburu batekin eta tigre batekin batera, Balishongo geltokian]]
Philippe Monguilloten familiaren baimenarekin, Baionako Udalak plaka oroigarri bat jarri zuen Balishongo geltokiko faroletako batean. Horren berri 2020ko abuztuaren 5ean eman zen biktimaren familiaren eta hainbat karguren aurrean, tartean Jean Rene Etxegarai Baionako alkatea eta Claude Olive Angeluko alkatea.

### Elkarte bat sortzea 
2021. urtearen hasieran, biktimaren familiak "Philippe Monguillot elkartea" sortu zuen, eraso fisiko edo hitzezkoen biktima diren gidariei laguntzeko. «Herri akusazio izan nahi dugu gidarien aurkako balizko epaiketa guztietarako. Jende horrek laguntza eta euskarria jasotzea nahi dugu. Guk esku hartuko dugu, tokian bertan ekintzak garatuko ditugu eta autobus gidariak defendatuko ditugu. Adibidez, manpara batek autobus eta tranbia bakoitzaren gidatze-postu osoa betetzea eskatzen dugu» azaldu zuten Véronique Monguillot eta Jean-Marc Robert elkarteko presidente eta presidenteordeak.

## Ondorioak 
### Segurtasuna indartzea 
[thumb|[Lapurdiko hiri autobusak|Chronoplus sareko segurtasun-agenteen ibilgailua]]
Enpresa batzordearen eta Ipar Euskal Herriko garraio arduradunen arteko bileren ostean, Jean Rene Etxegarai lehendakariak "neurri azkarrak" agindu zituen. Hala, laguntza psikologikoko zerbitzu bat ezarri zen Baionako ospitalean behar duten Keoliseko gidari guztientzat.

2020ko uztailaren 13an, lankidearen heriotza salatzeko astebeteko etenaldiaren ondoren, Baionaldeko autobus-gidariak ohiko jarduerara itzuli ziren, eta, beraz, astebete geldirik zeramaten garraio guztiek ohiko erritmoari eutsi zioten berriro. Trukean, Tram'Bus sareko ibilgailu bakoitzean eta gaueko zerbitzua duten Chronoplus sareko autobus guztietan segurtasun agente bana izateko konpromisoa hartu zuen enpresak. Halaber, segurtasun-agenteen talde bat eratu zen, gorabeherarik gertatuz gero sareko edozein lekutara joateko aukera ematen dien ibilgailu bat duena, eta kontrol-zentroaren eta autobusen arteko komunikazio-sistema hobetu zen, Hiriburun antena bat jarrita.

2020ko uztailaren 23an, Baionaldeko garraio-sarea lehortzeko konbentzio bat sinatu zen, eta bertan erabaki zen Frantziako Poliziak autobus guztiak denbora errealean geolokalizatu ahal izatea. Agenteek gidarien elkarrizketa guztiak entzun ahal izango dituzte, eta, horrela, azkarrago esku hartu. Sarean sartuko diren segurtasun-agente guztiak ere Poliziako Segurtasun Publikoaren Departamenduko Zuzendaritzak prestatuko ditu.

### Lotutako kasuak 
2020ko abuztuaren 5ean, 25 urteko gizon bat atxilotu zuten Donibane Lohizunen. Gauean, Hegobus sareko linea bat hartu eta lo hartu zuen, geldialdia pasatuz. Gidariak lerroaren amaieran esnatu zuenean, gizonak, mozkortuta, hainbat jaurtigai bota zizkion eta ostiko bat eman zion, «Baionako zure laguna bezala bukatuko duzu» adierazi baino lehen.

2020ko abuztuaren 24an, 32 urteko gizonezko bat atxilotu zuten Akizen. Monhòrt de Shalòssa okzitaniar herriko autobusera igo zenean, gidariak maskara bat janzteko eskatu zion adeitasunez, eta, lotsatuta eta mozkortuta, gizonak iraindu eta heriotza-mehatxua egin zion, kasu hori aipatuz.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tram'Busa
* Balishongo geltokia
* COVID-19 pandemia Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
* Philippe Monguillot elkartearen webgunea