open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pantxix Bidart

**Pantxix Bidart** (Hazparne, Lapurdi, 1971 - ) abeslari eta musikari euskalduna. Hainbat taldetan hartu du parte eta bakarkako diskoa ere atera du.

## Biografia 
1980. hamarkadan hainbat rock taldetako partaidea izan zen; Mister Saguak, Txingoma II, Buzz de Culasse... 

Bretainiara joan zen eta han folk doinuak ezagutu ondoren Ar Vro Bagan antzerki konpainiarekin bakarkako abeslari ibilbidea hasi zuen eta Itxaro Bordaren errezitaldietako musikaria ere izan zen.

2020an bakarkako lehenengo diskoa atera zuen, *eHe (errare Humanum est)*, eta 2023an "Elimberri" singlea atera zuen Primael Montgauzirekin batera.

## Diskografia 
### Mister Saguak 
* *Rock eta Kitto* (1995, ZTK/IZ)
### Elaudi 
* *Ilunatze* (2003, Kultulan Diskak)
* *Gizonak balaki* (2005, ZTK Diskak)
* *Denborarena* (2007, Agorila)
### Pantxix eta Alexis 
* *Metamorfosia* (2016, ZTK Diskak)
* *Hamalau* (2018, ZTK Diskak)
### Behi Bideko Andere Xuriak 
* *Gure etxen badira...* (2016, ZTK diskak)
* *Distortsioen munduan* (2018, ZTK diskak)
* *T’mAmAztAng”t* (2020, Belarri)
### Bakarkako ibilbidea 
* *eHe (errare Humanum est)* (2020, Belarri)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Badok atariko informazioa
Mister Saguak

**Mister Saguak** Hazparnen sorturiko rock taldea izan zen. 1990. hamarkadan Lapurdiko rock talde ezagunenetakoa bihurtu ziren. 1998an desegin zen taldea eta Bidart anaiek Elaudi folk taldea sortu zuten. Taldeak disko bakarra atera zuen, *Rock eta Kitto* izenekoa.

2022an berriz elkartu ziren kontzertu batzuk emateko asmoz, 2023ko Herri Urratsen ere jo zuten, eta diska bat grabatzeko asmoa azaldu zuten.

## Diskografia 
* *Rock eta Kitto* (1995, ZTK/IZ)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Commonwealth (argipena)

**Commonwealth** hauetako bat izan daiteke:

* **Commonwealth**, ingelesezko terminoa, *aberastasun komuna* esan nahi duena;
* **Commonwealth erakundea** edo **Nazioen Mankomunitatea**, 53 estatu independenteren borondatezko batzea
* **Commonwealth**, AEBko Wisconsin estatuko  inkorporatutako herria.
Joseph Boakai

**Joseph Nyumah Boakai** (Worsonga, 1944ko azaroaren 30a) politikari liberiarra da. Ellen Johnson Sirleaf Liberiako 29. lehendakariaren agintaldian (2006 – 2018) Liberiako presidenteordea izan zen. 2023ko Liberiako hauteskundeetan Batasun Alderdiaren (*Unity Party, UP*) ordezkari bezala Liberiako presidente-hautatua bilakatu zen.

Lehendakari kargua 2024ko urtarrilaren 22an hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Battarrea phalloides

***Battarrea phalloides*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritza-baliorik, eta, gainera, babestu beharreko espeziea da, herrialde askotan baitago, baina urria da.

Sinonimoak: *Dendromyces stevenii*, *Geastrum fibrillosum*, *Battarrea stevenii*, *Battarrea gaudichaudii*, *Sphaericeps lignipes*, *Battarrea guicciardiniana*, *Battarrea muelleri*, *Battarrea tepperiana*, *Battarrea patagonica*, *Battarrea laciniata*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hemisferikotik ahurrera, zaku esporiferoarekin, esporak dituen hautsezko gleba marroi-burdin kolorekoarekin. Beheko aldea antzua da, ahurra eta zurixka.

**Hanka:** Oso liraina, 25 eta 45 cm bitarteko garaierakoa, zuzena, zilindrikoa, oinarrian pixka bat loditua, ezkata zintzilikatzaile ugarirekin, sendotasun zurkarakoa eta zurixka okre-horixkarako joerarekin. Bolba zurixka, mintzezkoa, lehorra eta larrukara, oinaren oinarrian.

**Etimologia:** *Batarrea* terminoak, Giovanni Antonio Battarra apaiz mikologo eta naturalistari zor dio. *Phalloides* terminoa grekotik dator, eta forma falikoari dagokio.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Eztabaida zientifikoa *Battarrea stevenii*-rekin, oinaren tamainari eta bolbaren lehortasunari buruz.

## Sasoia eta lekua 
Udan. Itsasertzeko dunetan, leku hareatsuetan eta lehorretan. Itsasertzekoak ez diren eremuetan, basamortuko lurzoruetan, simaurretan edo landare-materietan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Dominikar Errepublika, Puerto Rico, Kolonbia, Ekuador, Peru, Bolivia, Txile, Paraguai, Argentina, Brasil, Uruguai, Cabo Verde, Kanariak, Israel, Djibuti, Yemen, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria, Kaukasia, Himalaiako eremua, Kazakhstan, Madagaskar, Mozambike, Hegoafrika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aleph zenbakia

thumb|Álef 0, txikiena zenbaki transfinitu guztien artean  (kardinalak).
Multzoen teorian, **alef** (\aleph, hebrear alfabetoko lehen letra) zenbaki transfinitu jakin batzuk izendatzeko erabiltzen den zeinua da, berez hasierako zenbaki ordinalak eta, beraz, zenbaki kardinalak baitira. Georg Cantor matematikariak sartu zituen lehenbizikoz.

Analisi matematikoan, maiz agertzen dira alef 0 eta alef 1, nahiz eta zenbaki transfinitu arbitrarioki handiagoak defini daitezkeen, bi horietatik haratago. Zenbaki arruntena bezalako multzo infinitu baten elementu kopurua adierazten du alef 0 kardinalak, eta, hain zuzen, zenbaki transfinitu txikiena da kardinal hori. Multzoen teoria inauguratu zuen Georg Cantorrek frogatu zuen elkarren artean kontaezinak ziren infinitu mota desberdinak bazirela, eta, beraz, multzo infinitu guztiak ez zirela ekipotenteak. Cantorrek frogatu zuen zenbaki errealen multzoak zenbaki osoenak baino "elementu gehiago" zituela (nahiz eta bi multzoetako bakar bat ere ez izan mugatua, biak "infinitate" mailan diferenteak zirela). Zuzen errealeko elementu-kopurua \mathfrak c  edo (\aleph_1) moduan adierazi zen.

Zehatz-mehatz froga daiteke ezen, zenbaki ordinal guztiek osatutako klasea dela eta, isomorfismo (ordenakoa) bakarra dagoela klase horren eta kardinal transfinituen klasearen artean. Isomorfismo hori, \aleph denotatua, multzoen teorian erabiltzen da arbitrarioki handiak diren kardinal transfinituak eraikitzeko. Isomorfismo hori epimorfismo bat da (isomorfismo supraiektiboa), eta, beraz, matematikoki, kardinal transfinitu guztiak alef motako kardinal bat dira.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Set Theory: The Third Millennium Edition, revised and expanded* 2006, Springer Science & Business Media,  . 1. arg. 1978

## Ikus, gainera 
* Infinitua
* Multzoen teoria
* Georg Kantaria

## Kanpo estekak
Galanperna kirastun

**Galanperna kirastuna** (*Cystolepiota bucknallii*) *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Agaricus bucknallii*, *Cystoderma bucknallii*, *Lepiota bucknallii*, *Lepiota lilacina*, *Lepiota seminuda*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikia, 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, pixka bat kanpai-formakoa, gero pixka bat ganbila edo titi zabalarekin, lehengo lila kolorekoa, zahartzean zurbilduz, krema-zurixka kolorea hartzeko joerarekin.

**Orriak:** Libreak, krema kolorekoak, zabal.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 8 cm inguruko garaierakoa eta 0,3 cm inguruko diametrokoa. Kapelaren kolore berekoa, lila iluna oinarrian; mintzezko eraztunik gabea, naiz eta batzuetan gune pikortsu eta flokonosoa izan.

**Haragia:** Zurixka eta gas usain desatseginarekin.

**Etimologia:** *Cystolepiota* terminoa grezieratik dator, maskuria esan nahi duen "cystis" hitzetik eta *Lepiota*-tik; kapela pikordun *Lepiota* baten antzera.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
Erraz ezagutzen da bere lila tonuengatik eta gas usainagatik, *Tricholoma sulphureum* delakoak duen antzekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Hostozabalen basoetan hazten da, batez ere leku hezeetan eta lurzoru azidoetan. Urri samarra.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dunkel

**Dunkel** edo **Dunkles**, Alemaniako lager motako garagardo beltzen izendapena da. "Dunkel" alemanez "beltz" esanahi du eta garagardo honen kolorea ilunetik marroi-gorrixka arterainokoa izan daiteke. 

Jatorriz, Bavariakoa da baina Frankonian ekoizteko usadioa ere badago.

## Kanpo estekak
Fernando Garibay

**Fernando Garibay**, zenbait kolaboraziotan **Garibay** izenez ezaguna (Los Angeles, Kalifornia, 1982ko azaroaren 14a) idazle eta musika ekoizle estatubatuarra da, Interscope Records-en ordezkaria. 2011n Lady Gagarekin lan egin zuen *Born This Way* diskoaren garapenean, non Garibay musika zuzendari gisa aritu zen.  

Bere ibilbidean, hainbat Grammy sarietarako izendapen lortu ditu eta Britney Spears, Armin van Buuren, Enrique Iglesias, New Kids on the Block, The Pussycat Dolls eta will.i.am bezalako artistekin lan egin du. Hala ere, bere lanik arrakastatsuena Lady Gagaren "Born This Way" da, Gagarekin, DJ White Shadow eta Jeppe Laursenekin batera idatzi eta ekoiztu zuena, 2011n *Born This Way* taldearen lehen single gisa kaleratu zuena.

## Biografia 
Los Angelesen jaio zen. Fernando Garibay benetako kamaleoia izateagatik aitor daiteke, pop musika garaikidearen genero ezberdinen arteko malgutasunagatik ezaguna, estilo bakoitzaren benetakotasunari uko egin gabe, eta horrek orokorrean ekoizleek errepertorio zabala jorratzen saiatzea eragiten du.

Uptempo-etan espezializatuta dagoen bitartean, baina ez tempo motelago batekin zerikusirik ez duena, polinizazio gurutzatua lortu du hiriko popetik dantzarako musikara eta alderantziz modu egokian eta arrakastatsuan. Gaueko bizimoduarekiko duen maitasunari egotzi diezaiokezu eta horrek bere ikuspegia modu askotan berezia egiten du. Jendez gainezka dagoen dantzaleku batean bere azken abestietako bat biraka edo bere Hollywoodeko estudioan abestiak idazten ari den ala ez, azken emaitza berdina da, jendea hunkitu egiten da.

Fernando Garibay Lady Gagarekin kolaboratu zuen The Fame Monster diskoan Dance in the Dark abestiarekin, eta ondoren "Born This Way" diskoaren zuzendari musikala izan zen, Lady Gagarekin ekoizten amaitu zuen diskoa. Fernando Jimmy Iovine, Martin Kierszenbaum eta Neil Jacobsonek zuzendu dute.

2012an, Lady Gagarekin egindako lanaren amaieran, Nicki Minaj rapperaren arreta bereganatu zuen, non 6 maketan lan egin zituten, hala ere 6 maketa horietatik 2 bakarrik agertu ziren Pink Friday-en azken diskoan: Roman Reloaded, nahiz eta ez izan single gisa kaleratu, harrera komertzial ona izan zuten bi abestiak Billboard Hot 100-n estreinatu zirenetik, bata 95. postuan eta bestea 99. postuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fernando Garibay-ren webgune ofiziala
Jaime Mir

**Jaime Mir Ferri** (Bartzelona, 1928ko azaroaren 22a-*ibidem*, 2019ko maiatzaren 29a), txirrindularitza-laguntzailea eta aktorea izan zen. 51 Espainiako Vuelta eta 26 Frantziako Tour egin zituen txirrindulariak laguntzen. 100 pelikula inguru egin zituen baita ere.

## Lehen urteak 
Bi urte zituenean bere aita hil egin zen. Espainiako Guda Zibila bukatu ostean, bere ama Encants merkatuan laguntzen hasi zen, fruitudenda txiki batean.

Geroago, taxista bihurtu zen eta 1950Ko hamarkadant txirrindularien txofer bezela lan egiten hasi zen. El mundo deportivo aldizkariarentzako lan egin zuen, baita ere. 1959. urtean bere lehen Frantziako Tourra egin zuen. 1962 eta 1963. urteetan Kas taldean izan zen. 1963. urtean, Jacques Anquetil txukun ateratzen zela podiumean ohartu zen bere emazteak emandako laguntzagatik, helmugara itxura itxusian heldu ondoren. Horrela, bere eginkizun nagusia bihurtu zen eta helmuga guztietan izaten zen txirrindulariak laguntzen, maillota ondo jartzen eta gorra ipintzen. Lan honetan famatua bihurtu zen.

## Zinema 
*Las piernas de la serpiente* pelikulan hasi zen laguntzailea gisa. Pelikula honek txirrindularitzari buruzkoa da. Geroago, western eta kinki zineman lan egin zuen. *Perros callejeros*, *Los bingueros*, *Los últimos golpes del Torete*, *Yo, El Vaquilla* edo *Companys, procés a Catalunya* bezalako pelikuletan lan egin zuen aktore bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
De Hoge Veluwe Parke Nazionala

**De Hoge Veluwe Parke Nazionala**, , Herbehereetako Gelderland eskualdean dagoen parke nazional bat da, Ede, Wageningen, Arnhem eta Apeldoorn udalerrietatik hurbil. 55 kilometro karratuko azalera du.

1935ean sortua izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:20160830 Jachtslot Sint-Hubertus5.jpg|San Huberto ehiza aterpetxea.
Irudi:Hoge_Veluwe_-_Deelense_Was.jpg|Zingira.
Irudi:Tussen_Hoog_Buurlo_en_Hoenderloo,_boom_met_heide_op_de_Veluwe_IMG_4345_2020-04-08_17.22.jpg|Paisaia.
Irudi:Hoge_Veluwe,_Fox.jpg|Azeria.

## Kanpo estekak 
* Wengune ofiziala
Märzen

**Märzen** edo **Märzenbier** (), Alemaniako Bavaria estatuko lager garagardo mota bat da. 

Gorputz oso edo erdikoa izan liteke, eta kolorea horixkatik marroi ilunera izan, nahiz eta ohikoena kolore horia izatea den. Izena martxoan ekoitzi eta udaberri eta uda osoz barrika eta botiletan ondu ondoren uda amaierako eta urriko festetan zerbitzatzen delako datorkio.

Jada XVI. mendean Bavarian ekoizten zutela erregistratua dago. 

Munich hiriko Oktoberfest garagardo festa ospetsuan usadioz zerbitzatzen den garagardoa da.

## Kanpo estekak
Iñaki Tolaretxipi Tejería

**Iñaki Tolaretxipi Tejería** (Errenteria, 1972) EHUko Ingeniaritza Eskolan irakaslea eta Errenteriko Landarbaso Abesbatzaren zuzendaria da. Termodinamikaren inguruko publikazio desberdinak plazaratu ditu. Ingeniaritzan doktorea, Donostiako Unibertsitate Eskola Politeknikoko (EHU) irakaslea, musika irakasle tituluduna eta musikagilea da.

## Biografia 
Iñaki Tolaretxipi Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle titularra da 1998az geroztik eta lan horretan aritu da Vitoria-Gasteizko Ingeniaritza Tekniko eta Topografia Eskolan, Barakaldoko Meatzeen eta Herri Lanen Ingeniaritza Teknikoko Unibertsitate Eskolan eta Bilboko Ingeniaritza Goi-Eskolan. Gaur egun Donostiako Eskola Politeknikoan da irakasle. Euskal Herriko Unibertsitatean eskuratu zuen Ingeniari Industrial titulua 2001ean eta baita Doktore titutula ere 2006an unibertsitate berean.

Hainbat ikerkuntza proiektutan hartu du parte Victor del Campo Katedradunarekin batera eta modu aktiboan aritzen da elkarlanean Tknika, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Unibertsitate eta Ikerketa Sailaren Lanbide Heziketako eta Etengabeko Ikaskuntzako Sailburuordetzak bultzatutako zentroarekin. Asmoz Fundazioarekin ere aritzen da ohiko elkarlanean, ikastaroak antolatuz eta irakaskuntza materiala prestatuz.

Landarbaso Abesbatzarekin sari batzuk eskuratu ditu, besteak beste, Asia Gran Prix Festival lehiaketaren sari nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [*Administazioa Euskaraz* aldizkarian Nerea Pikabea(https://eu.wikipedia.org/wiki/Nerea_Pikabea)k egindako elkarrizketa 2003ko urrian, 122. zk.]
Golegã

**Golegã** Portugalgo Santarém barrutiko udalerria da, Ribatejon, eta 3.900 biztanle inguru ditu. Historikoki Ribatejo antzinako probintzian egon da baina 2002tik Alentejoko *eskualde estatistikoan* (NUTS II) eta Lezíria do Tejoko *azpieskualde estatistikoan* (NUTS III) integratuta dago.

## Geografia 
Gaur egun 84,32 km ²-ko azalera eta 5.400 biztanle (2021) dituen udalerri txiki baten egoitza da. Hiru *freguesietan* banatuta dago: Golegã, Azinhaga (José Saramagoren jaioterria) eta Pombalinho. Azken hori Santarémeko udalerritik transferitu zen 2013ko erreforma administratiboan.

Udalerria mugakideak hauek dira: ipar-mendebaldean, Vila Nova da Barquinha udalerria, ekialdean eta hego-ekialdean, Chamusca udalerria, mendebaldean Santarém eta ipar-mendebaldean Torres Novas eta Entroncamento udalerriak.

## Demografia 
## Freguesiak 
Hauek dira Golegãko *freguesiak*:

* Azinhaga
* Golegã
* Pombalinho

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Golegãko udala
Alfred Francis Russell

**Alfred Francis Russell** (Lexington, Kentucky, 1817ko abuztuaren 25a - Liberia, 1884ko apirilaren 4a) liberiar politikaria izan zen. Liberiako 10. presidentea izan zen 1883tik 1884ra.

Esklabutzan jaioa eta aita zuria zuela, 1833an emantzipatu zuten, eta urte horretan Liberiara joan zen familiarekin, Amerikako Kolonizazio Elkartearen laguntzarekin. Misiolari metodista izan zen eta kafea eta azukre-kanabera izan zituen.

Politikan ere parte hartu zuen eta presidenteorde izan zen Anthony W. Gardinerren lehendakaritzan. 1883an Gardinerrek osasun arrazoiengatik dimisioa eman zuenean, Russell presidente bihurtu zen. Erresuma Batuarekin eta Frantziarekin lurralde arteko gatazkak mantendu ziren, eta krisi ekonomikoak aurrera jarraitu zuen. 1884an ez zuen berrautaketa lortu.
Seynabou Male Cisse

**Seynabou Male Cisse** (Gandiaye, Kaolack, 1952) senegaldar irakaslea eta ekintzailea da. Ignacio Ellakuria saria jaso zuen 2023an, bakearen eta emakumeen eskubideen alde egindako lanagatik.

## Bizitza 
Seynabou Male Cisse 1952an jaio zen Gandiayen, Senegalgo Kaolack eskualdean. Geografiako lizentzia eta masterra lortu ondoren, Bigarren Hezkuntzako irakaslea izan zen 25 urtez Ziguinchor hirian. Gaztetatik ibili zen gizarte mugimenduetan, eta baita berdintasunaren aldeko borrokan eta emakumeen ahalduntzearen alde lanean ere. Izan ere, emakumeen eskubideen eta bakearen aldeko ekintzailea da Casamance eskualdean.

Casamanceko gatazka 1982an hasi zen, Indar Demokratikoen Mugimenduaren (MFDC) eta estatuaren artean. Liskar horrek emakumeak kolpatu ditu bereziki; horregatik egiten du lan Male Cissek bertan. 2010ean, *Plateforme des Femmes pour la Paix en Casamance* (PFPC) koalizioaren sustatzailea izan zen: gizarte zibileko 210 tokiko erakunde eta eskualdean bakearen eta justiziaren alde lan egiten duten 40.000 emakume baino gehiago bildu zituzten. 

2013an, *Women´s World Summit Foundation* (WWSF) erakundearen *Women´s Creativity in Rural Life* saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Zubizarreta

**Juan Zubizarreta**, Gipuzkoako txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
### 1927 
Gipuzkoako Txapelduna

Gran Prueba Baracaldesa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Zumalde

**Juan Zumalde**, XIX. mendean jaiotako bizkaitar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
### 1914 
Bilbo-Plentzia-Bilbo

### 1927 
Bizkaiko Amateur Txapelduna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Domingo Uriagereka

**Domingo Uriagereka**, Euskal Herriko txirrindularia izan zen. Barakaldoko txirrindulari taldean aritu zen.

## Palmaresa 
### 1927 
Ibañez Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azinhaga

**Azinhaga** (portugesez ahoskatuta: ) Portugalgo Golegã  udalerriko freguesia da. 38.04 km ² -ko azalera du eta 1.817 biztanle zituen 2001ean. Populazio dentsitatea 47,8 bizt./km2 da.

José Saramago idazlearen jaioterria da. Herriaren iragana eta bizi modua ezagutzeko haren liburu egokiena *As Pequenas Memórias* da.

## Historia 
Azinhaga aipatzen duen agiririk zaharrena Antso II.a Portugalgoa erregeak emandako gutuna da; beraz, Portugalgo nazioaren hasierarekin bat egiten du.

Bere izena, Azinhaga edo Azenhaga, arabiarretatik dator (), eta bide estua esan nahi du. Horregatik, bere jatorria urrunago dago eta Erresuma sortu aurreko garaiekin lotzen da.

Herria hazi zenean, Almonda ibaiaren berezko zentzuari jarraitu zion. Hala ere, garapena bertan behera utzi behar izan zuen urtegi bat eraiki baitzuten bertan.

## Herritar ospetsuak 
* José Saramago
* Augusto Souto Barreiros
* Francisco Serrao
* Azinhagako kondeak

## Turismoa 
* Espiritu Santuaren Orubea - Zaldi-turismoa - Horse Riding Holidays Portugal
* Paul Boquiloboren erreserba naturala
* Azinhagaren etxea
* José Saramago Fundazioa eta Museo Etxea
* San Jose kapera. Interes publikoko monumentua

## Gastronomia 
* Azinhagako velhosak
* Leka-gisatua
* Baba-zopa azarekin
* Frijoles fraile zopa
* Eguberrietako Broak
* Pasta bakailaoarekin
* Alapardana
* Bakailaoa txingarretan erreta
* Aingirak
* Magustoa
* Dejectos

## Jaiak 
* Bodo festa - Espiritu Santuaren jaia
* Manguera azoka
* Siete Soles Siete Lunas Festival (uztaila)
* Folk Jaialdia (uztaila)
* Abenduaren 1eko urteurrena. Filarmonika
* Casa de la Comedia (Cabaret Ikuskizunak - uztailaren 16 eta 17)

## Senidetzeak 
*  Castril - España
*  Tías - España

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edith Gertrude Schwartz

**Edith Gertrude Schwartz** (1877ko urriaren 5a &ndash; 1971ko uztailaren 26a) botanikaria, ekologoa eta irakasle estatubatuarra izan zen. Aitzindari izan zen ekologia botanikoan, eta lehen emakumea Nebraskako Unibertsitateko doktoretza lortzen. 

## Biografia 
1904an Ph.D (Filosofiako doktorea) lortu zuen. Nebraskako Unibertsitateko doktoretza lortzen lehen emakumea izan zen. Frederic Edward Clements-ekin ezkondu zen 1899ko maiatzaren 30ean.

## Lan ibilbidea 
Alpine Laboratory sortu zuen, Pikes moko-ikerketako estazio bat, Coloradon, Frederic Edward Clements senarrarekin. Clements artista botanikoa ere bada, eta bere liburuak eta Fredericekin batera egindako argitalpenak erakusten ditu. Bi Clements horiek fitogeografia aztertu zuten, bereziki eskualde partikularretako landarediaren ekologia zehazten zuten faktoreak, eta "Marie Curieren ostean emakume-talde ospetsuena" deitzen zaio. Ezinezkoa da Clements bakoitzaren lanak oso-osorik banatzea, biek batera lan egiten baitzuten urtetan.

### Kidetasunak 
American Association for the Advancement of Science, National Academy of Sciences, Botanical Society of America eta beste elkarte zientifiko askotako kidea.
## Lan hautatuak 
* 1916. *Plant Succession*
* 1920. *Plant Indicators*
* 1921. *Aeration and Air-Content*
* 1947 Flowers of prairie and woodland. New York, H. AV. Wilson Co. iv + 83, 25 or. plantxak.
thumb|370x370px|Clemennts, ilustrazioa *Rocky Mountain Flowers* (28 zk.).ezkerrera|thumb|325x325px|Clemennts, ilustrazioa *Rocky Mountain Flowers*  libururako (42 zk).

### Liburuak 
* *1914an Rocky Mountain Flowers* ,  Frederic Edith Clementsekin
* 1916an *Flowers of Mountain and Plain*,Ed. H.W. Wilson Co. 79 or.. Berrargitalpena BiblioBazaar, 2009, 136 or. ISBN 1110811497, linean
* 1928an *Flower Families and Ancestors*,  Frederic Edith Clementsekin
* 1928an *Flowers of Coast and Sierra* 
* 1960an *Adventures in Ecology: Half a Million Miles: From Mud to Macadam* (1960)

### Beste idazki batzuk 
* 1905ean *The Relation of Leaf Structure to Physical Factors* (1905; thèse de doctorat)
* 1939an *The Flower Pageant of the Midwest* (1939;  Frederic Edith Clementsekin)

### Bildumak 
* *Cryptogamae Formationum Coloradensium* (1905-1908; Frederic Edith Clementsekin; 1972an argitaratua)
* *Herbaria Formationum Coloradensium* (1903; Frederic Edith Clementsekin)

## Aintzatespenak 
* «Edith Gertrude Clements». Landareen Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kewko Errege Lorategi Botanikoa, Harvardeko Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario nazionala (arg. ) 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Allen G. Debus (dir.) (1968). *World Who’s Who in Science. A Biographical Dictionary of Notable Scientists from Antiquity to the Present.* Marquis-Who’s Who(Chicago): xvi

## Kanpo estekak
Giannicola di Paolo

**Giannicola di Paolo** (Città della Pieve c. 1460–1544), **Giannicola di Paolo** **Manni** edo **Smicca** izenez ere ezaguna, Pizkundeko margolari italiarra izan zen, batez ere Perugian aritu zena lanean. 

Bere lanik nabarmenena *Madonna delle Grazie* da, Perugiako Duomoan dagoena, eta baita hiri bereko Collegio del Cambioko fresko multzoa. Pietro Peruginoren ikaslea zen, baina Raphaelen eragina ere garatu zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Perugia 072.JPG|Perugiako Duomoko madonna.
Fitxategi:The Crucifixion by Giannicola di Paolo, 1520, tempera on wood - Portland Art Museum - Portland, Oregon - DSC09025.jpg|1520ko *Gurutziltzatze* bat, taula, Portlandeko arte museoan (Oregon).
Fitxategi:Giannicola di Paolo - I santi Quattro Coronati affogati in una gabbia di ferro - Perugia - Museo Nazionale dell'Umbria - 1512.jpg|*Lau santu itoak*, - Perugia - Museo Nazionale dell'Umbria.
Fitxategi:Perugino Cambio Frescoes 35.jpg|Collegio del Cambioko freskoetan, Joan Bataiatzailearen burua, Salome eta Herodes.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abruzzoko Giroa

**Abruzzoko Giroa** (italieraz: ''Giro d'Abruzzo*) Italiako etapakako txirrindularitza lasterketa da, Abruzzoko eskualdean jokatzen dena. 1961ean sortua, amateurrentzako proba izan zen 1995 arte. 1996tik aurrera UCIren egutegian egon zen, 2.5 mailan eta UCI Europe Tourra sortu zenean, 2.2. mailako proba izatera pasatu zen.

2007an desagertua, 2024an berriro ere antolatu zen, Siziliako Giroa ordezkatuz.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abruzzoko Giroa - *Memoireducyclisme.eu*
* Abruzzoko Giroa - *Siteducyclisme.net''
* Abruzzoko Giroa - *Museociclismo.it*
Vassilis Vassilikos

**Vassilis Vassilikos** (; Kavala, 1933ko azaroaren 18a - Atenas, 2023ko azaroaren 30a) greziar idazle eta politikaria izan zen.

Salonikan hazi zen eta zuzenbide eskolan graduatu zen. Atenasen kazetari gisa lan egin zuen eta 1967ko estatu kolpearen ondoren zazpi urtez erbesteratu behar izan zuen bere jarduera politikoagatik. 1981etik 1984ra Greziako estatuko telebistako ET1 kanaleko zuzendaria izan zen.

Ehun liburu baino gehiago argitaratu zituen, eleberriak, antzerkia eta olerkigintza barne. Bere lanik ezagunena Giorgios Lambrakis politikariaren hilketari buruzko "Z" eleberria da. Eleberriak Costa-Gavrasek zuzendutako izenburu bereko filma inspiratu zuen.

2019an Syriza alderdiko zerrendetako diputatu hautatu zuten.

## Lanak 
* 1967 : Z
* 1968 : Landarea, Putzua, Aingerua, (trilogia)
* 1969 : Argazkiak
* 1970 : Hormetatik kanpo
* 1971 : Z-ren egunkaria
* 1973 : Fusila-arpoia eta beste ipuin batzuk
* 1974 : Lunik-II.a
* 1975 : Monarka
* 1977 : Bosforoko ederra
* 1978 : Olerkari bat hil da
* 1978 : Alfaride
* 1980 : Kosko ura
* 1985 : Azken agurra (Το τελευταίο Αντίο)
* 1988 : Eguneko ametsak eta beste ipuin batzuk
* 1989 : Landarea
* 1990 : Baina egin zerbait trena gal dezadan
* 1992 : Helikopteroa
* 1992 : K
* 1999 : Europarra eta beste aldeko ederra
Josune Escota Bisbal

**Josune Escota Bisbal** (Durango, Bizkaia, 1970) abokatua da. Familia-espezializazioa du, genero-indarkeria eta gatazken kudeaketan. 2023ko ekainaren 17tik Durangoko Udaleko 3. Alkateordea da Euzko Alderdi Jeltzaletik eta bozeramailea. 2023ko uztailean  Eusko Legebiltzarreko kide izendatu zuten eta legegintzaldi honen amaierara arte legebiltzarkide lana egiteko kredentzialak jaso zituen.

## Biografia 
Familia abertzalean jaio zen Josune Escota. Aitite gudaria izan zen Arana Goiri batailoian. Zuzenbidean lizentziatu zen eta masterrak egin ditu Lankidetza eta Ekonomia Sozialean eta Gatazken Kudeaketa Integralean eta Elkarbizitzaren Sustapenean. Bere bokazioa pertsonei laguntzea da eta zuzenbidea da helburu hori betetzeko erabiltzen duen tresna. *Nire lanbidea betidanik ulertu dut horrela eta nire ibilbide profesionala helburu horretara egon da bideratuta*.

### Ikasketak 
* 1988-1993: Zuzenbidean lizentziaduna, Deustuko Unibertsitatean 1988-1993 promozioa. Zuzenbide-fakultatean.

* Ikasketa kooperatiboetako graduondoko titulua. Deustuko Unibertsitatea. 1992-1993ko promozioa. "Pedro Ibarreche" Praktika Juridikoko Eskola 2 urteko iraupena. 1999-1.995; horrela, NAES Titulua (Abokatutzarako Gaitasun Diploma) 1995eko ekaina.
* Gatazken kudeaketa integralari eta bizikidetzaren sustapenari buruzko masterra. Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan. 2009-2010 ikasturtea
* Bizkaiko Abokatuen Elkargo Ohoretsuan abokatu gisa etenik gabe kolegiatu zen 1994ko ekainaren 30etik.
### Lan esperientzia 
2004tik aurrera diziplina anitzeko abokatu titularra da. Abokatu lan egiten du eta bitartekari gisa jardun ohi du familia esparruan eta genero indarkeria kasuetan zein enpresetan. Hainbat urtetan Durangoko Merindadearen Mankomunitateko Emakumearentzako Orientazio Juridikoko Zerbitzuko letradua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Collegio del Cambioko Giannicola di Paoloren freskoak

**Collegio del Cambioko Giannicola du Paoloren freskoak** Perugiako (Umbria, Italia) erakunde horren (Collegio del Cambio) eraikineko San Giovanni kaperan daude, Peruginoren freskoak dauden Sala delle Udienze aretoaren ondoan.

Peruginoren margoak egin eta gutxira, eliza zahar bat zegoen orubea batu zitaion Collegio del Cambio eraikinari, eta toki berean, etxe nagusiaren gela gisa jada, kapera hau prestatu zen. 1513. urtetik aurrera, Perugian aktibo eta ezagun zen Giannicola di Paolok margolanen bidezko apainketari ekin zion. 

Giannicolak Peruginoren estiloari jarraiki hasi zituen margoak, baina Raffaello, Girolamo del Pacchia, Andrea del Sarto eta Luca Signorelliren eragina ere nabaritzen da aurrera egin ahal osatu zituen freskoetan.

Margoetako motiboak dira Jainko bedeinkatzaile baten aintza sapaian, Joanes Bataiatzailearen jaiotza eta heriotza (azken hau bi freskotan), eta Ikustaldiaren eszena bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alice Catherine Evans

**Alice Catherine Evans** (Bradford Konderria, 1881 – Alexandria, 1975) mikrobiologoa izan zen, bruzelosia kutsatzeko mekanismoa aurkitu zuena, eta intzidentzia nabarmen murriztu zuena behi-esnea pasteurizatzea gomendatuz. Bere lanagatik *Society of American Bacteriologists*-eko presidente izendatu zuten lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
Bradford Konderriko (Pennsylvania) etxalde batean jaioa, txikitatik izan zuen animalien gaixotasunekiko interesa. Horregatik, bakteriologia ikasi zuen Wisconsin-Madisongo Unibertsitatean, eta ikerketa aurreratua egiteko beka lortu zuen.

Bere lehen lana Cheddar gaztaren gustua hobetzeko teknikak ikertzea izan zen. Bitartean, behiei eragiten dieten gaixotasunak ikertzen hasi zen. Animalia horien artean, *Bacillus abortus* bidezko infekzioa nahiko ohikoa zen, eta garai hartan uste zen ez zuela eraginik gizakiengan. Alice gaixotasun jakin batzuen sintomen eta behi-esne gaixoaren ingestioaren arteko loturak bilatzen hasi zen, eta bruzelosiaren sukarra iturri horretatik zetorrela konturatu zen. Bere aurkikuntza *Journal of Infectious Diseases* egunkarian argitaratu zuen 1918an.

1945ean laborategiko lan aktibotik erretiratu zen arren, Alice Evansek Estatu Batuetan hitzaldiak ematen jarraitu zuen emakumeak karrera zientifikoak hasi eta jarraitzera animatzeko.

Aitzindaria eta borrokalaria izan zen bokazioz: eskolan saskibaloian jokatzen zuen, eta hegazkinez igo zen Lindbergh zeharkaldi atlantikoa egin eta urtebetera. 1966an, 85 urte zituela, salatu zuen Konstituzioaren aurkakoa zela Medicare osasun-aseguru publikoaren eskaeran komunisten filiazioak jakinaraztera behartzea. Hurrengo urtean, baldintza hori kendu egin zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1928an, Bakteriologo amerikarren Elkarteko lehen emakumezko presidentea.
* 1934an, Pennsylvaniako Mediku Elkargoak *ohorezko lizentzia* eman zion.
* 1936an, Pennsylvaniako Wilson College eta Wisconsingo Unibertsitateak *Honoris Causa doktore* izendatu zuten.
* 1975ean, *American Society for Microbiology*-ko Ohorezko kidea.
* 1993an, ''The National Women's Hall of Fame*-n sartu zuten.
* 2020an, *Bacterium Enemella evansiae'' bere omenez izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oskar Estanga Arzallus

**Oskar Estanga Arzallus** (Ategorrieta, Donostia, Gipuzkoa, 1972) trikitilaria eta trikitixa-irakaslea da. 

Trikitilaria eta Trikitixa irakaslea da Errenteriako Herri Arte Eskolan. Gaur egun talde hauetan dabil: Iratzar erromerian, Estanga anai arrebak eta Tajon Prieto ta Kuajaloteak, Aita ere trikitilaria da, Juan Joxe Estanga, Betelu-n jaioa 1948an.
[erdian|thumb|250x250px|[Oskar Estanga Arzallus|Oskar Estangaren ikasle-taldea, 2007ko Euskal Jaietan Donostiako Plaza berrian.]]

## Diskografia 
Hiru album grabatu ditu:

* Faborez 01 (AA). Estanga anai-arrebak (2007).
* Damba "Y si rompo mi camino". Oskar Estanga (2008).
* Geure kolkotik 2012 (AA). Oskar Estanga (2012).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joss Ackland

**Sidney Edmond Jocelyn "Joss" Ackland** (Londres, 1928ko otsailaren 29a - Clovelly, Devon, 2023ko azaroaren 19a) ingeles aktorea izan zen.

Hamazazpi urterekin estreinatu zen antzerkian. Old Vic-en sartu zen eta Maggie Smith, Judi Dench eta Tom Courtenay aktoreekin lan egin zuen. 1960ko hamarkadatik aurrera zineman eta telebistan ere lan egin zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Oskar Estanga (argipena)

**Oskar Estanga** hainbat pertsonaren izena izan da:
* Oskar Estanga Ezkurdia, Nafarroako bertsolaria, dantzaria eta DJa da.
* Oskar Estanga Arzallus, Donostiako trikitilaria eta trikitixa-irakaslea da.
Lagran (argipena)

**Lagran** izenak hainbat adiera ditu:

## Toponimoak 
* **Lagran**, Arabako udalerria.
* **Urizaharra, Lagran eta Lañuko Komunitatea**, Arabako lur komunala.

## Abizenak 
* **Martinez de Lagran**, Arabako abizen konposatua.

## Pertsonak 
* **Iñigo Garcia Martinez de Lagran** (?-), historialaria.

## Kanpo estekak
Benny Ibarra

**Benny Ibarra de Llano** (Mexiko Hiria, 1970eko irailaren 8a) mexikar musikaria, abeslaria, ekoizlea, konpositorea, moldatzailea eta aktorea da, batez ere Timbiriche musika-taldeko kide izanagatik ezaguna.

Ekoizle gisa, disko batzuk egin ditu, OV7-ren bost, Santa Sabina rock progresibo taldearen bat, Edith Márquezen bat, Sasha, Benny y Eriken Vuelta Al Sol eta El hombre de La Mancharen diskoa. Aktore gisa *Ciudad de ciegos* (1991), *¿Quien diablos es Juliette?* (1997) filmetan parte hartu du*.* *Cuatro Labios* (2004), *Amor Xtremo* (2006) eta *Un Padre No Tan Padre* (2016), non bere lehen papera protagonista izan zuen, koproduzitzeaz eta soinu-banda egiteaz gain. *SOS Sexo y otros secretos* telesaileko paper nagusietako bat ere egin zuen. 1,3 milioi disko baino gehiago saldu ditu Mexikon.

## Hasierako urteak 
Benny Ibarra 1970eko irailaren 8an jaio zen Mexiko Hirian. Manuel Bartolomé Cosío ikastetxean eta Mexiko Hiriko Madrid ikastetxean ikasi zuen. Benny artista familia batekoa da. Bere aitona-amonak Luis de Llano Palmer eta Rita Macedo aktorea ziren. Bere amaren osaba Enrique Guzmán abeslari eta aktorea da. Bere aldetik, amaren osaba Luis de Llano Macedo telenobela ekoizlea da. Bere ama, Julissa, aktore, abeslari eta ekoizle garrantzitsua da, bere aita, Benny, aktore eta abeslaria da eta bere anaia Alejandro, aktore lanetan aritu da. 1985 eta 1989 bitartean ahotsa, gitarra, musika klasikoa, konposizioa eta antzerki musikala ikasi zituen Walnut Hill School for the Arts-en eta 1990ean Bostongo (AEB) Berklee College of Music-en, Mexikora behin betiko itzuli aurretik.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mónica Zuloaga

**Mónica Zuloaga Elias** 15 urte baino gehiagoko ibilbidearekin musika eta eszena artistikoan, bere ibilbidean zehar Guadalajarako abeslari ezagunenetako bat bezala kokatu da. Batez ere jazz generoan nabarmentzen da. Bere ibilbidean zehar hainbat musika-generotan parte hartu eta arakatu izanaren esperientzia bereganatu du, a'capella, rock-pop, blues-a ahots-generoan hasita, jazz-generoan erabat garatu zen arte. Tokiko, Mexikoko eta nazioarteko eszenako musikari handiekin kolaboratu du eta bere ekoizpen eta kolaborazioen artean askotariko generoak daude, non bere aldakortasuna eta ukitu pertsonal paregabea baloratzeko.

## Historia 
1983ko urtarrilaren 15ean Guadalajaran (Jalisco) jaiotako abeslari mexikarra. Oso gaztetan hasi zen arteen mundua arakatzen, ezohiko testuinguru batean haziz, bere haurtzaroaren zatirik handiena amerikar ohiturekin bizi izan baitzen. Duela belaunaldi Arizonako sortzaileetatik sortua, Monicak musikaren bidez adierazteko beharra sentitu zuen, letrak idazten hasi zen eta, aldi berean, margotzeko gaitasuna garatu zuen eta pixkanaka-pixkanaka jazzaren munduan leku bat egin zuen, genero anitzetan zehar joanez, nerabe batentzako genero ezohiko baterako benetako pasioa aurkitu arte.

## Kanpo estekak
Perla Santalla

**Amelia Alba Santalla**, ***Perla Santalla*** izengoitiaz ezagunagoa, (Buenos Aires, 1928ko urtarrilaren 24a – *ibidem*, 2023ko azaroaren 29a) argentinar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Amanda Santalla eta Guillermo Santalla aktoreen alaba izan zen. 4 urte zituela, Florencio Sánchezen *Los muertos*-en parte hartu zuen gurasoekin batera. 40ko hamarkadaren erdialdean hasi zen ibilbide artistikoa.

1952an bere lehen papera antzeztu zuen zineman, *Sala de guardia* filmean.

2023ko azaroaren 29an hil zen, 95 urte zituela.

## Lanak 
### Telebista 
### Zinema 
### Antzerkia 
### Irrati nobelak 
## Sariak 
* 1968 eta 1969: Talia saria
* 1971: Zinema Kritikarien Elkartearen saria
* 1972: Martín Fierro saria
* 1981: Konex saria
* 1982-1983: Pepino el 88 saria
* 1983: Moliere saria
* 1985: Santa Clara saria
* 1985: Alicia Moreau de Justo saria
* 1988: Hego Amerikako Ikasketa Historikoen Zentroaren saria
* 1992: Leónidas Barletta saria
* 1993: ACE saria
* 1998: Estrella de Mar saria
* 1998: Podestá saria
* 2000 eta 2006: Trinidad Guevara saria
* 2002: María Guerrero saria
* 2002: Florencio Sánchez saria
* 2006: Galardón Sussini saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agaricus xanthoderma var. griseus

***Agaricus xanthoderma var. griseus*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Psalliota xanthoderma*, *Pratella xanthoderma*, *Fungus xanthoderma*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 12 cm arteko diametrokoa, printzipioz koniko trunkatua. Ertza hasieran oinari itsatsia. Kapelaren azala gris argia, ezkatatxo finekin . Ertza horitu egiten da igurtztean, baina espezie tipoa baino intentsitate gutxiagorekin.

**Orriak:** Libreak, arrosa kolorekoak, oso zurbilak, ondoren arrosa bizi kolorekoak eta helduaroan marroiak. Ertza antzua.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** Luzea, zilindrikoa, oinarri erraboilduna, zuzena edo kurbatua oinarrian, fistulosoa, zuria, leuna, eraztuna goian, meharra, kanpoko aldetik ezkatatxo antzekoekin, laster iheskorra. Erraboilean gogor horitzen da.

**Haragia:** Zuria, kapelan ez da kolorez aldatzen, oinaren oinarrian bakarrik horitzen da. Fenol usain desatsegin samarrekoa.

**Etimologia:** *Agaricus* hitza grezierazko "agarikón" hitzetik dator, perretxikoa, onddo-mota jakin batekoa. Dioscorides-en garaitik erabilitako izena. Xanthoderma epitetoa berriz grezieratik dator, "xanthos" = horia, eta baita grezierazko "derma" = azala. Horitzeagatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa, oinean horitzen diren *Agaraicus* guztiak toxikoak dira. Hesteetako nahasmenduak eragiten ditu.

### Nahasketa arriskua 
*Xanthoderma* ataleko espezie eta aldaera guztiekin.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Ibaiertzeko basoetan. Hala ere, parkeetan eta zelaietan aurki daiteke, korroak osatuz.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Belgika, Herbehereak, Austria, Hungaria.

## Galeria 

Fitxategi:Agaricus xanthoderma var. griseus 1.jpg
Fitxategi:Agaricus xanthoderma var. griseus 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Russula cessans

***Russula cessans*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumitu izan da, baina aldez aurretik orri pikanteak kendu egin behar dira, gainerakoa jan daiteke, gozoa baita.

Sinonimoak: *Russula laricina*, *Russula ruberrima*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Zapala, 8 cm arteko diametrokoa, hezetasunarekin azal likatsua, kolore granatea edo arre iluna erdian eta arrosa argia ertzean.

**Orriak:** Adnatuak, orrien arteko zainekin eta  anastomosatuak, krema kolorekoak, horixkarako joerarekin, zapore mingotsekoak.

**Hanka:** Zuria eta hauskorra.

**Haragia:** Zuria, dentsitate gutxikoa, zapore gozokoa, eztiarena. Erreaktiboak: sulfato ferroso-rekin haragi-arrosa-laranja kolorekoa bihurtzen da. Hori koloreko espora-jalkin berezia.

**Etimologia:** Latinetik dator *Russula* hitza, russus-etik, gorriaren txikigarritik: apur bat gorrixka, kolore gorria dutelako *Russula* generoko espezie askok.

## Jangarritasuna 
Jan daiteke, baina orriak kendu ondoren.

### Nahasketa arriskua 
Kapela arrosa, oin zuria eta krema koloreko orriak dituzten *Russula* askorekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udazken euritsuetan. Koniferoen  basoen soilguneetan eta ertzetan, iberiar penintsulako ipar hereneko mendi eremuetan. Estali egiten du lurra, ale askorekin. Espezie arrunta.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia.

## Galeria 

Fitxategi:Russula cessans 1.jpg
Fitxategi:Russula cessans 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Katharine Brandegee

**Mary Katharine Layne**,1. ezkontzaz **Mary Katharine** **Curran** eta 2. ezkontzaz **Mary Katharine** **Brandegee** (Tennessee, AEB, 1844ko urriaren 28a &ndash; Berkeley, Kalifornia, AEB, 1920ko apirilaren 30a) estatubatuar botanikaria, landare biltzailea eta editorea izan zen.

## Biografia 
Marshall Layne eta Mary Morrisen hamar seme-alabetako azkena izan zen, gazteena. Etxe-aldaketa ugari egin ondoren, Layne familia Folsomera (Kalifornia) joan zen bizitzera.

1866an, Hugh Curranekin ezkondu zen, jatorri irlandarreko poliziarekin. 1874an hil zen, eta Mary San Frantziskora joan zen bizitzera, eta Kaliforniako Unibertsitateko "Medikuntza Sailean" ikasi zuen. 

## Lan ibilbidea 
1878an diplomatu zenean, lanean hasi zen. Ondoren, Botanika ezagutu zuen. Hans Hermann Behr (1818-1904) irakasleak Kaliforniako Zientzia Akademiako naturalistak aurkeztu zizkion. Eta bera arduratu zen1883tik 1893ra Botanika kontserbatzeaz.

1889an, Townshend Stith Brandegee (1843-1925) botanikari, ingeniari eta landare-biltzailearekin ezkondu zen. Kaliforniako Zientzia Akademiaren argitalpenak ziurtatu zituzten elkarrekin, non 1883az geroztik arduraduna Mary izan zen. Botanikari buruzko aldizkari bat ere sortu zuten, herrialdearen mendebaldeko florari buruzkoa: *Zoe*.

## Argitalpenak 
* *Notes on Cacteae I*. In: *Erythea*. 5. liburukia, 1897. or. 111–123, linean
* *Notes on Cacteae II*. *Zoe*. 5. liburukia, 10 zk., 1905eko abuztua, 189–195, linean

## Aintzatespenak 
### Eponimoak 
* *Astragalus layneae* Greene, 1885
* *Packera layneae* (Greene) W.A.Weber & Á.Löve, 1883 Edward Lee Greene (1843-1915).

Ekoizpen oparoarekin eta bi ezkontzekin, bi laburdura ofizial dituen botaniko arraroetako bat da.

*«Mary Katharine Brandegee». Landareen Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kewko Errege Lorategi Botanikoa, Harvardeko Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario nazionala (arg. ).
* «Mary Katharine Curran».Landareen Izenen Nazioarteko Indizea (IPNI). Kewko Errege Lorategi Botanikoa, Harvardeko Unibertsitateko Herbarioa eta Australiako Herbario nazionala (arg.). 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Marilyn Ogilvie et Joy Harvey (zuz.) (2000). *The Biographical Dictionary of Women in Science. Ancient Timesetik Mid-20th Centuryra bitarteko aitzindariak*, bi liburuki, Routledge (New York): 47-48. ISBN 0-415-92038-8
## Kanpo estekak
Alicia García-Salcedo González

**Alicia García-Salcedo González**, ezagunagoa **Alivia Salcedo** izenez (Oviedo, Asturias, 1903ko uztaila &ndash; Llanes, Asturias, 2003ko urtarrilaren 5a) asturiar abokatu katolikoa izan zen, 1935. urtean Asturiasen jardun zuen lehen emakume abokatua izan zelako ezaguna.

## Bizitza eta lanbidea 
Aliciaren aita eta osabak ere abokatuak ziren, eta haiengandik sortu zitzaion bokazioa. Aliciak Batxilergoko ikasketak egin zituen (1932) eta Zuzenbidean matrikulatu zen Oviedoko Unibertsitatean. Kalifikazio akademiko onak lortu zituen zigor-arloan, eta bere bizitzaren zati bat espezialitate horretan eman zuen.

## Abokatu ibilbidea 
1922. urtean, Oviedoko Abokatuen Elkargoak bere estatutuak aldatu zituen, eta emakumeak bertan sartu ahal izateko. Hala, 1935ean, Salcedok lan egitea eskatu zuen. Kolegiatu egin zen eta *287* zenbakiarekin  onartua izan zen. Hala, Asturiasen lanean jardun zuen lehen emakume abokatua izan zen. Hilabete bat lehenago, María del Carmen Menéndez Manjón Gijongo Abokatuen Elkargoan sartu zen, baina ez jardunean.

Bere lanbidean 20 urtez baino gehiagoz aritu zen, hauteskunde-mitinetan eta erlijio-ekitaldietan parte hartuz eta bere ideiak defendatuz. 1936ko urtarrilean, Aliciak, eskuineko ekintzaile katoliko definitzen zenak, hauxe esan zuen *Estampa* aldizkarian (Madril): «*Nik ez dut* *inoiz toga jantziko inor akusatzeko. Ni emakume bat naiz. [...] oso kontzeptu desberdina dut emakumeak gizartean garatu behar dituen jarduerei buruz; mugatuta egon behar ez duen eginkizuna emakumearena da. Ez dut ulertzen emakumearen irudia, hatzarekin presidio edo urkari begira*».1960ko hamarkadan Venezuelara joan zen, eta hantxe sortu zuen Diego de Losada irakaskuntza ertain mistoko ikastetxe espainiarra. Bertako zuzendaria izan zen, 1984an erretiratu zen arte. Garai hartan, Salcedok jarduera kultural eta intelektual handia izan zuen, antzerki klasikoko emanaldiak, mahai-inguruak eta komunikabide batzuekin elkarlanean.

1984an Asturiasera itzuli eta Llanesen hil zen 100 urte zituela. Oviedoko Abokatuen Elkargoak urtero egiten du *«Alicia Salcedo»* Berdintasunaren Saria, elkargoko organoan sartu eta Asturiasen lanean jardun zuen lehen abokatuaren omenez, *«emakumeen eta gizonen arteko tratu- eta aukera-berdintasuna sustatzeko eta zabaltzeko».* 2017ko Lehen edizioan Maria Jose Balda izan zen saritua, 2018an Teresa Peramato Martín.

## Aintzatespenak 
* Oviedoko Abokatuen Elkargoak urtero *«Alicia Salcedo»* Berdintasunaren Saria ematen du emakumeen eta gizonen arteko tratu- eta aukera-berdintasuna sustatu eta zabaltzeagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zuzenbidea
* Zuzenbide penala

## Kanpo estekak
Félix de Blochausen

**Félix de Blochausen** baroia (Schielen, 1834ko martxoaren 5a - *ibidem*, 1915eko azaroaren 15a) luxenburgoar politikaria izan zen. Luxenburgoko lehen ministroa izan zen 1874tik 1885era.

Abokatu eta diputatu ibilbide laburra izan zuen 1866an Victor de Tornacoren gobernuan Barne ministro izendatu aurretik. 1872tik 1873ra Diputatuen Ganberako presidentea izan zen.

1874ko abenduan lehen ministro izendatu zuten. Zigor eta hezkuntza legeak erreformatu zituen eta lehen hezkuntza derrigorrezko bihurtu zuen. 1885eko otsailean dimititu zuen.
Teresa Peramato Martín

[thumb|260px|[Teresa Peramato Martín Konstituzio Auzitegiko fiskal karguaz jabetzen, 2018.10.25 ]]
**Teresa Peramato Martín** (Salamanca, Salamanca, 1962ko azaroaren 12a) salamancar legelaria da. Emakumearen aurkako Indarkeriaren arloko Areto Delegatuko fiskala da. 

2025eko azaroaren 25ean, Espainiako Gobernuak Teresa Peramato proposatu zuen Estatuko fiskal nagusi.

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziaduna (Salamancako Unibertsitatea), Peramato 1989an hasi zen herri-salatari ibilbidean. 

## Ibilbidea 
Tenerifeko eta Valladolideko probintzia-auzitegietako fiskaltzetan eta Kataluniako eta Madrilgo Auzitegi Nagusietako fiskaltzetan aritu da. Madrilgo Auzitegi Nagusiko Fiskaltzako Buruzagitzako fiskal delegatua izan da Emakumearen aurkako Indarkeriaren Atalerako, eta Estatuko Fiskaltza Nagusiko Emakumearen aurkako Indarkeriaren Aurkako Salako fiskaltzari atxikitako fiskala, eta Konstituzio Auzitegiko fiskala.

Espainiako Emakumearen aurkako Indarkeriaren aurkako aditu handienetakoa da.

Emakumearen aurkako Indarkeriaren Estatuko Behatokiko aditu-taldeko kidea izan zen, eta urteko lehen txostena egin zuena. 

2020an Fiskalen Batasun Aurrerakoiko lehendakaria zela, Ministerio Publikoaren autonomia handitzearen alde agertu zen.

Hainbat artikulu idatzi ditu familia, emakumearen aurkako indarkeria eta sexu-identitateari buruzkoak.

### 2020ko alarma-egoera 
COVIDen 19 pandemia globalaren ondorioz alarma-egoerak ezarritako murrizketen esparruan, Teresa Peramatok adierazi zuen, Zigor Kodearen 226. artikuluan jasota egon arren, osasun-egoeraren ondorioz seme-alaben eskola-absentismoagatik gurasoek izan zezaketen erantzukizun penala izan behar zela agintarien azken baliabidea, egoera bereziki larrietara mugatuta baitzegoen.

### Estatuko fiskal nagusi 
2025eko azaroaren 25ean, Espainiako Gobernuak Teresa Peramato proposatu zuen Estatuko fiskal nagusi izateko. Azaroaren 20an Auzitegi Gorenak bi urtez gaitasungabetu zuen Alvaro Garcia Ortiz sekretuak ezagutarazteagatik, eta fiskal nagusi zenak karguari uko egin zion.
* 2016 - Guardia Zibilaren merezimendu-agindua jaso zuen.

* 2018 - Oviedoko Abokatuen Elkargoko Alicia Salcedo Berdintasun Saria jaso zuen.
* 2021 - Salamancako Abokatuen Elkargoko Beatriz Galindo Berdintasun Saria jaso zuen.
* 2021 - Emakumeen aurkako Indarkeria desagertzekotzeko Nazioarteko Eguna (Azaroaren 25a) ospatzeko Berdintasun Ministerioak emandako sarietako bat jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak