open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Étienne-Denis Pasquier

**Étienne-Denis Pasquier** (Paris, 1767ko apirilaren 21a - *ibidem.*, 1862ko uztailaren 5a) frantziar politikaria izan zen. Estatuko kontseilari eta Poliziako buruzagi izan zen Inperioaren garaian. Napoleon I.ak baroi izendatu zuen 1808an. Justiziako ministroa izan zen Richelieuren gobernuan (1817-1818), eta Kanpo Arazoetako ministro Decazes eta Richelieuren gobernuan. Frantziako kantziler izendatu zuen Luis-Filipe I.ak. 1848an, politika utzi zuen.

## Erreferentziak
Lonchorhina aurita

***Lonchorhina aurita*** Lonchorhina generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Lonchorhina aurita'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
José Zalba

**Jose Zalba Labarga** (Lizarra, Nafarroa, 1883ko abenduaren 20a - Iruñea, Nafarroa, 1947ko apirilaren 29a) nafar historialaria eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Nafarroako Monumentu Batzordeko kidea (bertako agerkariko eleduna eta erredaktorea izan zen 1920. urtetik aurrera), Historiaren Erret Akademiako akademiakidea eta Nafarroako Artxibo Nagusiko teknikari ofiziala izan zen.

Obra nagusiak: *Fray Diego de Estella* (1924) eta *Desconocimiento de la nacionalidad de Euzkadi. Sus consecuencias* (1941).

## Erreferentziak
Aristofanes Bizantziokoa

**Aristofanes Bizantziokoa** (Antzinako Grezia, K.a. 257 inguruan - K.a. 180) gramatikaria eta kritikaria izan zen. Homeroren testuak aztertu eta Antzinako Greziako literaturari buruzko ikerketak egin zituen. Alexandriako museo eta liburutegiko zuzendaria izan zen, Aristarkoren maisua, eta harekin batera *Alexandriako kanona* deitutako lanaren egiletzat dute; Antzinako Greziako literaturan eredu diren lanen zerrenda da kanon hori.

## Erreferentziak
André Le Nôtre

**André Le Nôtre** (Paris, Frantzia, 1613ko martxoaren 12a - Paris, Frantzia, 1700eko irailaren 15a) frantses lorategigilea izan zen.

## Biografia 
Versaillesko parkea eta Chantilly, Tuileries, Saint-Cloud, Meudon eta Vaux-le-Vicomteko lorategi zoragarriak diseinatu zituen, besteak beste.

Ohore handiak jaso zituen Luis XIV.aren eskutik, eta azkenean erregeak noble egin zuen 1675ean. Le Nôtreren arteak Europako hiri nagusietan ere izan zuen oihartzuna (La Granjako lorategiak, Espainian).

## Erreferentziak
Maronita

**Maronita** (; ) Libanoko kristau talde etnoerlijiosoa da, San Maronen jarraitzailea dena. VII. mendean sortu ziren maronitak, San Maroneko monasterioaren inguruan. Maronita gehienak Libanokoak dira, baina Damaskon, Palestinan, Egipton eta Ameriketan ere badira. Monofisitek eragindako zismak bereizi zituen maronitak eta Siriako kristauak. Liturgian Siriako hizkuntza zaharra erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theodor Linschmann

**Theodor Linschmann** (Schweinbach, Leutenberg,  - Meiningen, 1940ko maiatza) apaiz protestantea eta euskal hizkuntzalaria izan zen. Berlingo *Euskara* aldizkariaren sortzaileetariko bat izan zen. 1900. urtean, Estrasburgon, Leizarragaren obra argitaratu zuen bigarren aldiz, Hugo Schuchardtekin batera, *Leiçarragas Baskische Bücher von 1571* izenburupean. Euskaltzaindiak argitalpen horren faksimilaren berrargitalpena egin zuen 1990ean.

## Ikus, gainera 
* Linschmann-Aresti legea.

## Erreferentziak
Katherine Anne Porter

**Katherine Anne Porter** (Indian Creek, Texas, 1890eko maiatzaren 15a - Silver Spring, 1980ko irailaren 18a) Estatu Batuetako idazlea izan zen.

Kontakizun laburretan trebea izan zen, estilo-, forma- eta hizkera-aldetik. Obra nagusiak *Flowering Judas* (1930), *Pale Horse, Pale Rider* (1939) eta *Collected Short Stories* (1965, Pulitzer saria) dira. *Ship of Fools *eleberria (1962, *Zoroen itsasontzia*) alegoria moral bat da, 1931n alemaniar itsasontzi batean kokatuta dagoena.

## Erreferentziak
Pierre de Maricourt

thumb|alt=|Pierre de Maricourten *Epistola de magnete*ko iparrorratzeko orratz birakariaren kopia
**Pierre de Maricourt** (*Petrus Peregrinus* edo *Pelerin de Maricourt* ere deitua) XIII. mendeko frantses ingeniaria, fisikaria eta filosofoa. Roger Bacon ingeles filosofo eta teologoaren irakaslea izan zen Parisen. Oso ezaguna izan zen imanari buruz egin zuen azterlana: *Epistola ad Sigerum de Foucaucourt militem de magnete*. Obra horretan magnetismoaren oinarriak eta metodo esperimentalarenak ezarri zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :"Andreas Kleinert: Le moteur magnéto-mécanique de Pierre de Maricourt"
*  Pierre de Maricourten biografia.
*  Petrus Peregrinusen gutuna magnetismoari buruz.
*  Pierre de Maricourt. Catholic Online.
Theodore William Richards

**Theodore William Richards** (Germantown, Pennsylvania, 1868ko urtarrilaren 31 &ndash; Cambridge, Massachusetts, 1928ko apirilaren 2a) Estatu Batuetako kimikaria izan zen.

Hirurogei bat gai bakunen atomo-masa zehaztu zuen, eta frogatu zuen mea erradioaktiboetatik ateratako berun-laginek eta berun arruntak masa desberdina dutela. Kalorimetro adiabatikoa asmatu zuen 1905ean, eta lan baliotsuak egin zituen termodinamikaz. Kimikako Nobel Saria eman zioten 1914an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nyingma

[thumb|[Padmasambhava eskolako sortzailearen omenezko estatua Bhutanen]]
**Nyingmapa** (; ) Tibeten hedatu zen lehen sekta budista da, Padmasambhavak, VIII. mendean Tibetera jo zuen Kaxmirko fraideak, sortua. Budismo tantrikoa (*Vajrayana*) praktikatzen dute jarraitzaileek (*kapelu gorriak* deituak), eta budismoaren aurreko erlijio-moldeak ere gorde dituzte. Tibeteko bigarren sekta budista osatzen dute gaurko egunean.
## Erreferentziak
Lonchorhina inusitata

***Lonchorhina inusitata*** Lonchorhina generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Lonchorhina inusitata'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Enver Pasha

**Enver Pasha**- , - jaiotzez **Ismail Enver** (Istanbul, Otomandar Inperioa, 1881eko azaroaren 22a - Bukharako Sobietar Herri Errepublika, gaur egungo Tadjikistan, 1922ko abuztuaren 4a) Turkiako jeneral eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Gazte turkiarren buruzagia izan zen; Abdul Hamid II.a sultanari 1876ko Konstituzioa onarrarazi zion, eta Otomandar Inperioaren aro berri bati eman zion hasiera. Lehen Mundu Gerran bera izan zen Turkiako egiazko buruzagia eta diktadorea. Bukharako Sobietar Herri Errepublikan hil zen, Turkestanek sobietarren kontra egin zuten matxinadan. Armeniar genozidioko arduradunetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Maria Beobide

**Jose Maria Beobide Goiburu** (Zumaia, Gipuzkoa, 1882ko azaroaren 25a - Burgos, Espainia, 1967ko martxoaren 1a) musikagile eta organo-jotzaile gipuzkoarra izan zen. Julio Beobide eskultorea anaia zuen.

## Biografia 
XIX. mendeko Frantziako Organo Eskolan teknika eta estiloa erakusten zuen. Kantu, organo eta pianorako lanak egin zituen: *Dulce Madre, Virgen Pura* (hiru ahotsetarako kantiga); *El eco del valle* eta *Suite Davídica* (organoarentzako lanak); *Canción del finlandés* kantuaren letra eta abar. Sari ugari jaso zituen.

## Erreferentziak
James Chadwick

Sir **James Chadwick** (Manchester, Ingalaterra, 1891ko urriaren 20a - Cambridge, Ingalaterra, 1974ko uztailaren 24a) fisikari ingelesa izan zen.

## Biografia 
Rutherforden ikaslea izan zen. Fisika nuklearraz arduratu zen nagusiki, eta alfa izpien erradiazioak materian eragiten duten desintegrazio artifiziala ikertu zuen. 1932an, neutroia aurkitu zuen, eta aurkikuntza horri esker zehaztu ahal izan zen, hain zuzen, atomoaren nukleoaren egitura.

1935ean, Fisikako Nobel saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Carlu

thumb|270 px|Jean Carluren propaganda-afixa bat

**Jean Carlu** (Bonnières-sur-Seine, Frantzia, 1900eko maiatzaren 3a - Nogent-sur-Marne, Frantzia, 1997ko apirilaren 22a) frantziar diseinugilea izan zen.

## Biografia 
Lehen eta Bigarren Mundu Gerren arteko afixa-egile famatuenetakoa izan zen. Bakearen Aldeko Propaganda Grafikoaren Bulegoa sortu zuen 1932an, eta ordukoa du afixarik ezagunena, *Nazioen desarmearen alde* izenekoa. Bigarren Mundu Gerran, Estatu Batuetako Gerrarako Informazio Bulegoaren (OWI) agindupean aritu zen.

## Erreferentziak
Futabatei Shimei

, **Hasegawa Tatsunosuke** jaioa, japoniar idazle eta literatura-kritikaria izan zen. Errusiar literatura landu zuen. Turgenieven eta Gogolen zenbait liburu japonierara itzuli zituen eta bi eleberri argitaratu zituen: *Ukigumo* (*Hodeiak noraezean*, 1887-1889, bukatu gabea), eta *Heibon* (*Erdipurdikeria*, 1907). Hura izan zen Tokioko dialektoa literaturan sartu zuen lehena.

## Lanak 
Kritika
* *Shōsetsu Sōron* 小説総論 (1886)

Eleberriak
* *Ukigumo* 浮雲 (1887)
* *Sono Omokage* 其面影 (1906)
* *Heibon* 平凡 (1907)

## Erreferentziak
David Roentgen

**David Roentgen** (Herrenhag, Alemania, 1743 &ndash; Wiesbaden, Alemania, 1807ko otsailaren 12a) alemaniar zurgina izan zen.

## Biografia 
Aitaren ordezko izan zen 1772an, hark Neuwieden zuen aroztegian. Parisko erakusketa batera joan zen bere lanen berri emateko, eta agindu ugari jaso zituen Luis XVI.aren gortetik. Aipagarriak dira egilearen asmakizun mekanikoak (erloju musikadunak) eta zurgintza-lanak. Luis XVI.aren gortean egin zuen lan, Iraultza iritsi zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nehemias

**Nehemias** () Bibliako pertsonaia da. Bibliak dioenez, Artaxerxes I.aren funtzionario izan zen; benetan existitu izan balitz, K.a. V. mendearen bigarren erdialdean aritu izango zatekeen lan horretan. Bibliak dioenez, Juduen gobernari izan zen, eta Jerusalemgo harresia berriro eraikitzeko eta erlijio-erreforma egiteko ahaleginak egin zituen Esdrasekin batera.

*Nehemiasen liburua*, bestalde, Bibliako historia-liburuetariko bat da, *Esdrasen liburua*-ren segida, *Esdras II* ere deitua, eta egile berarena (K.a. IV. mendea).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adriaen van Ostade

thumb|260px|"Eskola-maisua".

**Adriaen van Ostade**, jaiotzez **Adriaen Jansz Hendricx** (Haarlem, Zazpi Herbehere Batuen Errepublika, 1610eko abenduaren 10a - Haarlem, 1685eko maiatzaren 2a) margolaria izan zen.

## Bizitza 
Herbehereetako Eskolako margolari garrantzitsuenetako bat izan zen. Herbehereetako nekazarien bizimodutik hartutako irudiak egin zituen batez ere, baina aipagarriak dira erlijio-margolanak eta landa-ikuspegiak ere. Karikaturak ere egin zituen. Kolore leunak erabiltzen zituen.

Haren lan nagusiak: "Eskola-maisua", "Biolinista zaharra" eta "Erretzaileak".

## Erreferentziak
Salomon van Ruysdael

**Salomon van Ruysdael** holandar pintorea izan zen (Naarden, 1600 - Haarlem, 1670).

thumb|350 px|alt=View of Deventer Seen from the North-West by Salomon van Ruisdael (1657)|*Deventer, ipar-mendebaldetik* (1657), Salomon van Ruysdael

Haarlemgo paisaia-margolarien taldeko kidea zen. Flandestar eta holandar pintura-tradizioari jarraituz, ikuspegiak margotu zituen, neguko paisaiak batez ere. Hasierako lanak 1627. urte ingurukoak dira, eta Van de Velde, Molyn eta Van Goyen maisuen eragin nabarmena dute. Van Ruysdaelen gai nagusiak ur bareko ibai-bazterrak dira, Van Goyenenak bezalaxe. Ruysdaelen teknika Van Goyenena baino mekanikoagoa eta monotonoagoa da, oro har. 1640tik aurrera, polikromia aberatsa, hotza, hasi zen erabiltzen; zeruak, berriz, argiak eta kolore gehiagokoak marrazten zituen, urdin argien gamakoak batez ere. Azken urteetako lanetan, *Egmot-eko abadiako hondakinak* obran (1664), esate baterako, osagai apaingarri eta dramatismo handikoak ikus daitezke. Horretaz gainera, 1650etik aurrera, egiturak handitzeko joera antzematen da haren lanetan. Urte horietakoak dira zenbait izadi hil; aipagarrietako bat *Indioilarra* (1661, Louvre) da. Ruysdaelek margolan ugari marraztu zituen, eta Europako museo nagusietan ikus daitezke. Lan nagusiak: *Ibaiertza*, *Ibai-paisaia eta arrantzaleak*, *Postetxea*, *Herriko ostatua* eta *Ubide bat*.
thumb||350 px|alt=Salomon van Ruysdael, River with Fishermen|*Ibai-paisaia eta arrantzaleak* (1660), Salomon van Ruysdael

## Erreferentziak
Rumelia

**Rumelia** (, *Rūm-ėli*, «erromatarren herria»; ; , *Romylía*, edo Ρούμελη, *Roúmeli*; ; mazedonieraz eta , *Rumelija*; , *Rumeliya*) otomanoek Bizantziar Inperioari XIV. mendean hartu zizkieten Traziako eta Mazedoniako probintziei eman zieten izena da.

1878ko Berlingo Itunaren arabera, Turkiaren mendeko printzerri autonomo izendatu zuten Ekialdeko Errumelia, Balkanetako mendien hegoaldean. Biztanle gehienak bulgariarrak ziren, eta 1885ean Bulgariaren barruan sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirazina

**Pirazina** lau karbono-atomoz eta bi nitrogeno-atomoz osatutako eraztuna duten konposatu heteroziklikoen izen generikoa. Kristal-egitura dute, eta piridinaren usaina. Sintesi organikoan eta koloratzaileak egiteko erabiltzen dira; biologian eta industrian garrantzi handikoak diren konposatu poliziklikoak eratzen dituzte. Pirazina izenekoa da sail honetako konposatu nagusia, C4H4N2 formula duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akzidente (filosofia)

Aristotelesen filosofiaren kontzeptu metafisikoa: subjektua desegin gabe agertu eta desagertzen dena; substantziaren zehaztapen egiazkoa baina ez esentziakoa.

Logikan, subjektuaren ezaugarria da akzidentea; esentziazkoa edo esentziatik abiatzen ez den ezaugarria izendatzeko erabiltzen den kontzeptua. Porfirio filosofoak emandako substantziaren bost osagaietako bat da akzidentea. Gainerako laurak generoa, espeziea, desberdintasuna eta propietatea dira.
## Erreferentziak
Lonchorhina marinkellei

***Lonchorhina marinkellei*** Lonchorhina generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Lonchorhina marinkellei'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jean Pierre Darrigol

**Jean Pierre Darrigol** (Lehuntze,  - Baiona, ) lapurtar apaiz katoliko eta idazlea izan zen. Apaiz egin zen 1815. urtean. Baionako apaiztegi nagusiko irakaslea izan zen, eta gero ikastegi horretako zuzendari hautatu zuten. Obra nagusia: *Dissertation critique et apologétique de la langue basque* gramatika-lana (1827, *Euskarari buruzko saiakera kritikoa eta apologetikoa*).

## Obrak 
- *Analyse raisonnée du système grammatical de la langue basque*, 1828. Eskuzko kopia bat badago Frantziako Liburutegi Nazionaleko Celtique et Basque funtsean (FCB152).

- *Dissertation critique et apologétique de la langue basque* (1827, Baiona)

## Erreferentziak
Nauplius

thumb|alt=|Penaeidae familiako krustazeo baten naupliusa
**Nauplius** krustazeoen larba sortu berria. Hiru luzakin pare izaten ditu toraxean, krustazeo heldu egitean antena eta murtxikatzeko baraila bihurtzen direnak. Nauplius larbak ez du segmenturik izaten. Krustazeo primitiboetan, bitarteko aldirik gabe bihurtzen dira naupliusak krustazeo heldu. Goi-mailako krustazeoek, berriz, larba-aldi bat edo gehiago izan dezakete krustazeo heldu izan arte.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nauplio

**Nauplio** (grezieraz: Ναύπλιο, *Nafplio*) Greziako hegoaldeko hiri bat da, Peloponesokoa. Argolidako hiriburua da.

2011ko udalen batzearen ondorioz, egungo Naupliok barnean lau udalerri ditu:
* Asini
* Midea
* Nauplio
* Nea Tiryntha

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Étienne Pasquier

**Étienne Pasquier** (Paris, 1529ko ekainaren 7a - *ibidem.*, 1615eko irailaren 1) Frantses historialaria eta legegizona izan zen. *Recherches de la France* idazten jardun zuen 1561etik hil arte. Frantziako erakundeen jatorria eta erregeen aginpidearen aurrerabidea aztertu zituen bederatzi liburuk osatutako obra horretan, eta, orobat, ohituren, sinesmenen, ideien eta letren bilakaera. Lehen frantses historialaritzat hartu da.

## Erreferentziak
Anselme Payen

**Anselme Payen** (Paris, Frantzia, 1795eko urtarrilaren 6a - 1871ko maiatzaren 12a) kimikaria izan zen. Vauquelin, Chevreul eta Thenardekin egin zituen kimika-ikasketak. 1835ean, Parisko École Centrale des Arts et Manufactures ikastetxeko irakasle bihurtu zen. Landare-zelulen oinarrizko osagaia den zelulosa aurkitu zuen. Bestalde, pektina eta dextrina aurkitu zituen, eta azterketak egin zituen betunaren eta almidoiaren inguruan.

## Erreferentziak
Jarosław Dąbrowski

**Jarosław Dąbrowski** (Zhytomyr, 1838ko azaroaren 13a - Paris, 1871ko maiatzaren 23a) poloniar militarra izan zen. Errusiaren aurkako 1863ko Poloniako Altxamenduan hartu zuen parte eta Siberiara atxiloturik eraman bazuten ere, ihes egitea lortu zuen. Frantziara ihes egin eta 1871ko Parisko Komuna-ren alde borrokan (Batzorde Zentraleko kidea izan zen) ari zela hil zen barrikadetan.

Beraz, 1897an, Wybicki musikagileak konposatu zuen *Mazurek Dąbrowskiego* edo Poloniak gaur egun duen ereserkia ez da berari buruzko baizik eta Jan Henryk Dąbrowskiri buruzkoa.

## Erreferentziak
Estelí

**Estelí**, ofizialki **Villa de San Antonio de Pavia de Estelí**, Nikaraguako mendebaldeko hiria da, Estelíko departamenduko hiriburua. Estelí ibaiaren ertzean dago, Managuatik 150&nbsp;km iparraldera. 795,7&nbsp;km²ko eremua du eta 2012an 122.924 biztanle zituen.

Apezpikutegia du, eta merkataritzagune garrantzitsua da (kotoia, aziendak, larrugintza, zurgintza).

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea. Alcaldiaesteli.gob.ni
Antoine Antunes

**Antoine Antunes** Ipar Euskal Herriko sukaldaria. Okzitaniako Tolosako Ostalaritza Eskolan hartu zituen lehen sukaldaritza eskolak, eta praktikak *L´Auberge du Pois Publique* delakoan egin zituen. Maisu handiekin lan egiten du, hala nola, Guerard, Didio Oudil eta Firmin Arranbiderekin. 1991n Hendaiako *Thalassotherapie Serge Blanco* izenekoan hasi zen lanean, bertako jatetxeko sukaldari buru bezala.

## Erreferentziak
Franz Lehár

**Franz Lehár** (; Komárom, 1870eko apirilaren 30a - Bad Ischl, Austria, 1948ko urriaren 24a) hungariar jatorriko austriar musikagilea izan zen. Orkestra militar bateko zuzendari izan zen, eta hainbat opereta idatzi zituen, mundu guztian ezagun egingo zirenak: *Die lustige Witwe* (1905, «Alargun alaia»), *Der Graf von Luxemburg* (1909, «Luxenburgoko kondea»), *Paganini* (1925), *Der Tsarévitch* (1926) eta *Das Land des Lachelns* (1929, «Irrifarren Herria»).

## Erreferentziak
Lophostoma carrikeri

***Lophostoma carrikeri*** Lophostoma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Lophostoma carrikeri'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Tanta (Egipto)

**Tanta** (arabieraz: طنطا, '''',  ahoskatua) Egipto Behereko iparraldeko hiria, Al-Gharbiyah gobernamenduko hiriburua, Nilo ibaiaren deltaren erdian. 334.505 biztanle (1992). Niloren deltako hiri handiena da. Unibertsitatea. Merkataritza-gunea. Ehungintza eta janari-industria. Petrolio-findegiak. Burdinbide- eta errepide-gunea. Islameko santurik gurtuenetako baten hilobia dago han, Sayyid Ahmad al-Badawirena.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandre Sergeievitx Dargomyjski

**Alexandre Sergeievitx Dargomyjski** (Dargomyi, 1813ko otsailaren 14agreg./otsailaren 2ajul. - San Petersburgo, 1869ko urtarrilaren 17agreg./urtarrilaren 5ajul.) errusiar musikagilea izan zen.

Glinka musikagilearen ikaslea izan zen. Sei opera idatzi zituen, besteak beste, *Roussalka* (1855) eta *Bakoren garaipena* (1845). *Harrizko mahaikideak* azken opera Cui eta Rimski-Korsakov musikagileek amaitu zuten 1872an. Dargomyjskik eta Glinkak eragin handia izan zuten Errusiako musika berrian *Bosten taldea* sortu aurretik.

## Erreferentziak
Gondola

thumb|Gondola bat, Veneziako Kanal Handian.

**Gondola** (italieraz  ahoskatua) arraun ontzi arin luzarana da, hamar bat metro luze eta 1,30 metro zabal. Branka eta popa zorrotzak, jasoak eta bihurtuak ditu. Pertsona bakar batek gidatzen du, popan jarrita, haga batekin. Veneziako ubideetan erabiltzen da batez ere; 1000. urte inguruan erabili ziren lehen aldiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Francisco Hurtado Ametzaga

**Juan Francisco Hurtado Ametzaga Untzaga** (Gueñes, Bizkaia, 1656 &ndash; Hostalric, Girona, Katalunia, 1694ko irailaren 21a) bizkaitar militarra izan zen. Baltasar eta Juan Antonio Hurtado Ametzagaren anaia izan zen.

## Biografia 
Flandriako gudarostean sartu eta bertan zazpi urte eman ondoren, kapitain izendatu zuten. Italian borrokatu eta gero, Itsas armadan sartu zen. Gaztelako erregetzarako gerran hil zen, Gironako Hostalric konkistatzeko guduan. Santiago Ordenako zalduna izan zen.

## Erreferentziak
Katxina

[thumb|alt=Drawings of dolls representing [Wikipedia:kachina|kachinas, or spirits, made by the Hopi people of the southwestern US, from an 1894 anthropology book.|Katxina hopien panpinen marrazkiak (iturria: Jesse Walter Fewkes, 1894 ,*Dolls of the Tusayan Indians*, E.J. Brill, Leiden, Holanda)]]

**Katxina**, Ipar Ameriketako zenbait herri indiarren erlijioan, gizakien eta Jainkoaren artean bitartekari egiten duen espiritua da. 500 katxina baino gehiago dira guztira. Indiarrek sinesten dutenez, katxinak urtearen erdia leinuarekin batera bizi ohi dira. Gizonek, katxinen maskarez mozorroturik, erritu jakin bat era egokian antzezten badute, katxinak begiarentzat ikusgarri bihurtzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Latino (erregea)

**Latino** (latinez: *Latinus*), Erromako tradizioari jarraiki, Lazioko biztanleen erregea da, latinoen heroia. Troiako zikloari loturik ageri da Latinoren elezaharra. Virgilioren arabera (*Eneida*), Latinok, Lavinioko erregeak berak hartu zuen Eneas Italiara joan zenean eta Lavinia alaba eman zion ezkongai. Ezkontza hau bihurtu zen, erromatarren begietan, Erromako eta Greziako herrien batasunaren ikur nagusi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Léonce Élie de Beaumont

**Jean-Baptiste Armand Louis Léonce Élie de Beaumont** (Canon, Calvados, Frantzia, 1798ko irailaren 25a - *ibidem*, 1874ko irailaren 21a) frantses geologoa izan zen.

## Biografia 
Meatze Eskolako irakasle (1829) eta Collège de France delakoan maisu izan zen (1832). Frantziako geologiaren mapa egin zuen 1:500.000 eskalan, Pierre Armand Dufrenoyrekin batera.

Obrak: *Recherches sur quelques-unes des révolutions à la surface du globe* (1829-1830) eta *Notice sur les sistèmes de montagnes *(1849-1852).

## Erreferentziak
Komsomolsk-na-Amure

**Komsomolsk-na-Amure** () Errusiako ekialdeko muturrean dagoen Khabarovsk kraiko hiria eta ibai-portua da. Asiako ekialdean dago, Amur ibaiaren ertzean. Hiria 1932. urtean sortu zen. 2010ean 263.906 biztanle zituen.

## Ekonomia 
Kultura-, teknika- eta industria-gune garrantzitsua da: altzairugintza, nekazaritza-jarduerarako makineria, ontzigintza, zentral termikoa, petrolio-findegia, ehungintza eta janari-industria.

## Klima 
Komsomolsk-na-Amurek klima kontinental hezea du, *Dfb* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Hiriaren webgunea.
Paros

**Paros**, grezieraz Πάρος, Greziako uhartea da, Egeo itsasoan dagoena, Ziklade uhartedian, Naxoseko mendebalean.

7.881 biztanle (1981). Hiriburua: Paros (2.716 biztanle). Marmol zuriko harrobiak.

## Historia 
Arkadiarrek hartu zuten lehenengo eta joniarrek gero. Persiarekin aliatu zen K.a. 490. urtean. Mazedoniarren eta Ptolomeoren mendean egon ondoren, K.a. 129. urtean erromatarren eskuetan geratu zen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geoffrey Wilkinson

Sir **Geoffrey Wilkinson** (Todmorten, Yorkshire, Ingalaterra, 1921eko uztailaren 14a - Londres, Ingalaterra, 1996ko irailaren 26a) ingeles kimikaria izan zen.

## Biografia 
Kanada, Kalifornia, Massachusetts, Harvard eta Londresen lan egin zuen. Alkenoen katalisi-sistema bat aurkitu zuen, kimika organikoan eta ez-organikoan garrantzi handia izan duena eta industrian erabilera asko dituena.

1973an, Kimikako Nobel saria irabazi zuen Fischerrekin batera, konposatu organometalikoei buruz egindako lanengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rafael Murga Mugartegi

**Rafael Murga Mugartegi** (Bilbo, 1840ko maiatzaren 7a - Las Palmas Kanaria Handikoa, 1905ko uztailaren 9a) bizkaitar militar eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Hirugarren Karlistaldian gudaroste liberalekin aritu zen. Arrigorriagako Guduan eta Bilboko setioan parte hartu zuen. 1896an jeneral izendatu zuten.

1900. urtean, J. B. Darricarrererekin batera, *Hitztegi heuskara Frantziako eta Espainiako erderatarat itzulija* argitaratu zuen Baionan. *Euskal-Erria* agerkarian argitaratu zituen bere lan aipagarrienak.

## Erreferentziak
Martzelino Baskaran

**Martzelino Baskaran Larreategi** (Eibar, 1871 &ndash; 1952ko maiatzaren 28a) euskal herritar politikaria izan zen. Eibarko PSOE alderdiko eta UGT sindikatuko bultzagileetako bat izan zen. Hiriko zinegotzia izan zen hainbat aldiz, baita alkateordea ere, 1919. urtean. Halaber, Alfa kooperatiba sortu zenetik (1920), bertako Administrazio Kontseiluko lehendakaria izan, zen 1936. urtera arte. Gerra ostean, kartzelan egon zen. Parlamentaria ere izan zen.

## Erreferentziak
Ana María Batanero

**Ana María Batanero** (Donostia, Gipuzkoa, 19??) margolari espresionista da. Gasteizen hazi zen, Madrilgo Arte Ederretako eskolan ikasi zuen Carlos Sáenz de Tejadarekin, eta Vázquen Díazen ikasle ere izan zen. Arabako Foru Aldundiaren laguntzarekin, Parisa joan eta inpresionismoari buruz ikasten jardun zuen. Lan handia egina da Madrilen eta Bilbon. Errenteriako (Gipuzkoa) Institutuan ere irakasle lanetan aritua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batik

thumb|Javako batik-ehuna
**Batik** ehuna, papera eta larrua apaintzeko teknika da, ehuna argizariz basitu, argizaritan marrazkiak egin eta ehuna tintatan sartuz egiten dena. Era horretara, marrazkia grabaturik geratzen da ehunean. Ekialde Urrunean sortu zen, eta Javan eta ekialdeko beste herrialde batzuetan ere erabiltzen da. Orain dela 1.200 urteko lanak aurkitu dira. Era horretara apaindutako ehunari ere *batik* deritzo.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lophostoma schulzi

***Lophostoma schulzi*** Lophostoma generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Lophostoma schulzi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jakob Prandtauer

**Jakob Prandtauer** (Stanz, Tirol, 1660ko uztailaren 16a - Austria Beherea, 1726ko irailaren 16a) austriar arkitekto eta eskultorea izan zen.

Eraikuntza erlijiozkoak egin zituen batez ere (elizak, komentuak), Kontraerreformaren garaipenaren ondoren Bavaria eta Austriako Eliza Katolikoak erakutsi zuen jarrera arranditsuaren erakusgarri. Prandtauerren lan nagusia Melkeko abadia da, Austriako barrokoko lan adierazgarrienetako bat.

thumb|300 px|ezkerrera|alt=Melk Jakob Prandtauer|Melk-eko Abadia, Austria

## Erreferentziak
Heike Kamerlingh Onnes

**Heike Kamerlingh Onnes** (Groningen, 1853ko irailaren 21a - Leiden, 1926ko otsailaren 21a) herbeheretar fisikaria izan zen. Fisika esperimentaleko irakasle izan zen Leidenen. Hotzaren laborategia sortu zuen, helioa isurkari bihurtu zuen, eta zero absolutuaren inguruko fenomeno optiko, elektriko eta magnetikoak aztertu zituen. Ikerketa horietan oinarrituta, supereroankortasuna aurkitu zuen 1911n. 1913ko Fisikako Nobel Saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melamina

thumb|alt=|Melaninaren egitura

Ura eta amoniakoa katalizatzaile baten aurrean elkarrekin berotuz, edo zianamidaren polimerizazioz eratzen den trimero ziklikoa [(H2N-C=N)3]. Uretan nekez baina etanoletan oso ongi urtzen diren kristal zurietan agertzen da. Ez da sukoia, baina erre egiten ditu azala eta begiak. Melaminaren erretxinak egiteko, sintesi organikoetarako eta larruak ontzeko erabiltzen da.
## Erreferentziak
Thomas Addison

**Thomas Addison** (Long Berton, 1793ko apirilaren 2a - Brighton, 1860ko ekainaren 29a) sendagile ingelesa izan zen. Bere izena daraman eritasuna deskribatu zuen. Anemia kaltegarria ere deskribatu zuen. Depresio-nahasmendu larri batek jota, bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak
Grimaldi (Ventimiglia)

thumb|300px|Grimaldiren ikuspegia.
**Grimaldi** Italiako Liguria eskualdeko herria da, Ventimiglia udalerrian.

## Ondarea 
1872an E. Rivièrek eta L. de Villeneuvek, Monakoko Alberto I.a printzearen laguntzaz, egin zituzten indusketetan, Grimaldiko bederatzi leizetan giza-hezurdura fosilduak aurkitu ziren, Cro-Magnon arrazakoaren kidekoak (*Mentongo gizona*). Beste bi hezurdura are zaharragoak ere aurkitu ziren, beltzen ezaugarriak dituztenak, *Grimaldiko arraza* deitukoak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turgut Özal

**Turgut Özal** (Malatya, Turkia, 1927ko urriaren 13a - Ankara, Turkia, 1993ko apirilaren 17a) Turkiako politikaria izan zen.

## Biografia 
Estatu-idazkaria izan zen Demirelen gobernuan (1979-1980). Gero, Ekonomiako ministro izan zen, eta, kolpe militarraren ondoren (1980ko irailean), gobernuko lehen ministrorde. 1982an, dimisioa eman zuen. Hurrengo urtean, hauteskundeak irabazi zituen bere alderdiak, alderdi kontserbadoreak, eta lehen ministro izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eugène Pottier

**Eugène Pottier** Frantziar politikaria eta olerkaria (Paris, 1816ko urriaren 4a - Paris, 1887ko azaroaren 6a). Lehenengo Internazionaleko kide izan zen, eta Komunako kide hautatu zuten. 1871. urtean, Ingalaterrara eta, gero, Estatu Batuetara ihes egin zuen, eta 1880an itzuli zen Frantziara amnistia baten ondorioz. *Iraultza-kantuak* izenburupean bildu dira haren olerki nagusiak (1887). Harena da, orobat, *Internazionala* kantua (1871).
## Erreferentziak
Karl Baedeker

thumb|alt=Baedeker|Britainia Handiko gida (1937)
**Karl Baedeker** (Essen, 1801eko maiatzaren 3a - Koblenz, 1859ko urriaren 4a) Alemaniako liburu-argitaratzailea izan zen.

Liburu bat argitaratu zuen Rhin ibaian zehar egin zuen bidaiari buruz, eta, arrakasta handia izan zuenez, bidaia-gidaliburuz osaturiko bildumak argitaratzeari ekin zion. Liburu horiek hizkuntza askotara itzuli zituzten, eta menta handia izan zuten, argitasun eta xehetasun ugari ematen baitzituzten.
## Erreferentziak
Thomas Newcomen

[thumb|260px|[Newcomenen makina atmosferikoa.]]

**Thomas Newcomen** (Darmouth, Ingalaterra, 1663 &ndash; Londres, Ingalaterra, 1729ko abuztuaren 5a) mekanikaria eta asmatzailea izan zen. 1705ean, bere izena daraman makina edo makina atmosferikoa asmatu zuen, Thomas Saveryrekin batera. Meategietako ura ateratzeko lurrun-bonba bat zen. Makina horietako lehena 1712an jarri zen martxan Staffordshiren. James Wattek 1767an asmatuko zuen lurrun-bonbaren aitzindaria izan zen.

## Erreferentziak
Boiardo

[thumb|[Piotr Potemkin errusiar boiardoaren erretratua (Juan Carreño de Miranda, 1681-1682)]]

**Boiardoa** eslaviar herrialdeetako eta, batik bat, Errusiako handikia zen. Kieven, Errusiar Inperioan, printzearen goi-mailako segizioko partaideak ziren boiardoak. Moskun indar handiagoa eskuratu zuten, batzarrean parte hartzen baitzuten, eta estatuko arazoetan ere sartu ziren. 1533-1547 bitartean, beren esku izan zuten Errusiako agintea, Basilio III.aren heriotzarekin hasi zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkibolta

**Arkibolta** arku baten bihurgunearen inguruan, arkuaren kanpoaldean, apaingarri bezala jartzen den moldura-multzoa, arku zentrokidez osatua da. Ateetan eta leihoetan izaten da batik bat, eta eraikuntza-ordena bakoitzean ezaugarri bereziak izaten ditu; irudi geometrikoak, landareak, gizakiak edo animaliak azaltzen dira. Arkitektura erromaniko eta gotiko garaiko eraikuntzetan agertu dira arkibolta eder eta aberatsenak.

## Iruditegia 

Fitxategi:Monasterio de Leyre, porta Speciosa detalle 1.JPG|Leireko monasterioko Porta Speciosa delakoak dituen arkibolta erromanikoak.
Fitxategi:Elgoibar - Cementerio de Olaso 03.jpg|Olasoko arkupean (Elgoibar), arkibolta gotikoak aspaldi bertan ez dagoen eliza bateko atarikoak.
Fitxategi:Deba - Iglesia de Santa Maria, portada 20.jpg|Irudi polikromoak Debako elizako arkiboltetan.
Fitxategi:Bordeaux Cathédrale Saint-André 43.JPG|Bordeleko katedralean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm His

**Wilhelm His** Suitzar sendagilea (Basilea, 1863ko abenduaren 29a - Riehem, 1934ko azaroaren 10a). Bihotzaren fisiologiari buruzko azterketak egin zituen. Azterketa horiei esker, bere izena hartu duen giharra aurkitu zuen 1893an: Hisen giharra.

## Erreferentziak
Karl Guthe Jansky

[thumb|400 px|alt=Full-size replica of the first radio telescope, built by Karl Jansky and now at the National Radio Astronomical Observatory (NRAO) in Green Bank, West Virginia|Karl Janskyk eraikitako lehen [irratiteleskopio|irrati-teleskopioaren egiazko tamainako kopia. National Radio Astronomical Observatory, AEB]]

**Karl Guthe Jansky** (Oklahoma, 1905eko urriaren 22a - New Jersey, 1950eko otsailaren 14a) Estatu Batuetako ingeniaria izan zen.

Lurraz kanpoko iturri bati irrati-uhinak jaulki dakizkiokeela frogatu zuen, eta irrati-astronomiaren oinarriak ezarri zituen. Bi norabidetako antena bat eraiki zuen, eta horri esker aurkitu ahal izan zituen interferentzia-iturriak, bat izan ezik. Izarretatik zetorren irrati-interferentzia bat aurkitu zuen 1931n.

## Erreferentziak
Yogyakarta

**Yogyakarta** (malaysieraz  ahoskatua; ), 1972 arte **Jogjakarta** deitua, Indonesiako hiria da, Yogyakarta Eskualde Bereziko hiriburua. Java uhartearen erdialdean dago. 2010ean 388.627 biztanle zituen.

## Klima 
Yogyakartak negu lehorreko sabanako klima du (*Aw*) Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Ekonomia 
Tren-lantegiak eta ehungintza daude.

## Ondarea 
Yogyakarta Javako kultura, folklorea eta eskulangileen ohituren gune eta gordeleku nagusia da. Hiritik hurbil daude Barabudur eta Prambanango arkeologia-aztarnategi ospetsuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shamisen

Japoniar musika-instrumentua, lautearen antzekoa da. Trasterik gabeko gider luzea du, hiru hari, larakoak aldeetara jarriak, eta kaxa karratua, katu-larruz estalia aurretik eta atzetik. XVI. mendean Japonian sartu zen *San-shien* txinatar lautetik eratorria da. Oso erabilia da Japoniako herri-musikan, kantuei laguntzeko, eta Kabuki teatroko orkestran. Plektro luze batez jotzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rufino Lacy

**Miguel Rufino Lacy Donall** (Bilbo, Bizkaia, 1795eko uztailaren 19a - Londres, Ingalaterra, 1847ko irailaren 20a) biolinista eta musikagilea izan zen. Irlandar familia batean sortu zen, eta sei urte zituela eskaini zuen lehen kontzertua Madrilen. Bordelen eta Parisen egin zituen musikako lehen ikasketak, eta Londresen amaitu. Oso biolin-emanaldi arrakastatsuak egin zituen Europan zehar. Pianorako fantasiak, hiru rondo eta beste konposizio batzuk ondu zituen.

## Erreferentziak
Macrotus californicus

***Macrotus californicus*** Macrotus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Macrotus californicus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Marie Félicité Pleyel

thumb|alt=Marie Félicité Pleyel|Marie Félicité Pleyel

**Marie Félicité Pleyel** (Paris, 1811ko uztailaren 4a - Bruselatik hurbil, 1875eko martxoaren 30a) frantses piano-jotzailea izan zen, Ignaz Pleyelen erraina. XIX. mendeko piano-jotzaile bikainenetakoa izan zen. Moscheles eta Kalkbrenner izan zituen irakasle. Bruselako kontserbatorioko piano-irakaslea izan zen 1848tik 1872ra. Musikagile erromantikoak interpretatzen zituen maisutasun handiz, besteak beste, Mendelssohn, Liszt eta Chopin.

## Erreferentziak
Johann Wilhelm Ludwig Gleim

**Johann Wilhelm Ludwig Gleim** (Ermsleben, 1719 &ndash; Halberstadt, 1803) alemaniar idazlea izan zen. *Versuch in scherzhaften Liedern *(1744-1745, *Kantu eta oda berriak*) lehen liburuak eskola anakreontikoaren buruan jarri zuen. Haren obra nagusia *Preussische Kriegslieder von einem Grenadier *(1756-1757, *Prusiar soldadu baten gerra-kantuak*) izan zen, Frederiko II.aren guduetan oinarrituta idatzitako poema abertzaleen bilduma.

## Obra 
* *Versuch in Scherzhaften Liedern* 2. Tle, Bln. 1744-1745
* *Freundschaftliche Briefe*, Bln. 1746
* *Romanzen*, 1756, 1756-1757
* *Preußische Kriegslieder in den Feldzügen 1756 und 1757 von einem Grenadier*
* *Lieder, Fabeln und Romanzen,*, 1758
* *Lieder nach dem Anakreon, von dem Verfasser des Versuchs in Scherzhaften Liedern*, 1766
* *Neue Lieder. Von dem Verfasser der Lieder nach dem Anakreon*, 1767
* *Briefe von den Herren Gleim und Jacobi*, 1768
* *Sinngedichte. Als Manuscript für Freunde*, 1769
* *Oden nach dem Horatz*, 1769
* *Lieder für das Volk, Halberstadt*, 1771
* *Gedichte nach den Minnesingern [...]* Berlin 1773
* *Halladat oder Das rothe Buch.* Hamburgo 1774;
* *Fabeln*, 1786
* *Das Hüttchen* Halberstadt 1794

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Felix Beristain

**Félix Beristain Amallobieta** (Ondarroa, Bizkaia, 1937ko uztailaren 16a – Sarria, 2025eko otsailaren 18a) bizkaitar margolaria izan zen. Pintura ikasketak San Fernando Arte Ederretako Eskolan egin zituen. Valentin Zubiaurreren adiskide izan zen, eta haren aholkuak izan zituen. Eibarren egin zuen lehen erakusketa (1954). Beste erakusketa askotan eman ditu ezagutzera bere lanak (Bilbo, Paue, Donostia, Gasteiz, Tarbe, Bordele, Tolosa, Eibar, Madril).

Beristainen lanak mundu guztian zehar barreiaturik daude, hainbat museo eta bilduma pribatutan. Kostunbrismo tristea azaltzen du, tonu iluna eta errealismo gogorra erabiliz (*Estudio de pescadoras*, Combarro). Haren azken lanak muralak dira, eta Ondarroako Arrantzaleen Kofradian dagoena da nagusietako bat, *Marinel andreari omenaldia*, 1968an egina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Biografía de Félix Beristain», *PicassoMio* webgunea.
Gertrudis Gómez de Avellaneda

**Gertrudis Gómez de Avellaneda y Arteaga** (Puerto Principe, gaur egun Camaguey, Kuba, 1814ko martxoaren 23a - Sevilla, Espainia, 1873ko otsailaren 1a) espainiar idazlea izan zen.

## Biografia 
1836an, Espainiara joan zen, eta hango literatura-mugimenduan murgildu zen.

Eleberriak (*Sab*, *Espatolino* eta *Guatimozín*), antzezlanak (*Alfonso Munio*, *Saul* eta *Baltasar*) eta poemak idatzi zituen. Poesian, klasizismoa alde batera utzi, eta erromantizismoaren ezaugarriak hartu zituen; neurri luzeak hobetsi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibykos

**Ibykos** (antzinako grezieraz: Ἴβυκος) greziar eleberrigilea eta musikaria izan zen (Rhegion, Calabria, K.a. VI. mendea). Tisias Stesikhoros deituriko poetaren ikaslea izan zen eta hark erabiltzen zituen hizkuntza eta neurri berak aukeratu zituen bere lanetarako. Eresi epikoak eta lirikoak ondu zituen, eta Polikrates Samosko tiranoarentzat lan egin zuen (amodioari eta izadiari egindako kantak jasotzen dituzten panegirikoak).

## Erreferentziak
Leon Lassalle

**Leon Lassalle** (Beskoitze, Lapurdi, 1881 &ndash; Uztaritze, Lapurdi, 1961) *Ikhertzalea*, *New politic* eta *Zaharra* izengoitiak erabili zituen Lapurdiko idazlea izan zen.

## Biografia 
Okzitaniako Tolosako Unibertsitatean egin zituen hizkuntzen inguruko ikasketak. Gero Uztaritzeko Apaizgaitegi Txikiko irakasle izan zen. *Eskualduna*, *Aintzina*, *Gure Herria* eta *La Presse* aldizkarietan eman zituen argitara lan aipagarrienak. Lassallerena da *Erlisionearen frogantza* (1961).

## Erreferentziak
Jules Hardouin-Mansart

**Jules Hardouin-Mansart** (Paris, 1646ko apirilaren 16a - Marly-le-Roi, 1708ko maiatzaren 11) frantses arkitektoa zen. François Mansart arkitektoaren iloba eta ikaslea. Aldi klasikoaren une berriari eman zion hasiera Frantzian. Versailleseko berrikuntza-lanetan aritu zen, Luis XIV.aren aginduz. Berak egin zituen Vendôme plazako planoak eta baita beste jauregi batzuenak ere. Lan aipagarriena *Maisons* izeneko gaztelua da, 1642-1651 bitartean eraikia.

## Erreferentziak
Pierre Lesca de Hitze

**Pierre Lesca de Hitze** (Baiona, Lapurdi, 1729 &ndash; 1807) Baionako gaskoiz idazten zuen olerkaria izan zen. Haren olerkiak bere garaian ez ziren liburu eta olerki-bilduma gisa argitaratu, baina olerki haietako batzuk gaur egun arte gorde dira.

Titulu nagusiak: *Le Chant des Tilloliers*, *La Consultation*, *La Ronde des Agnetines*, *L´Ode en l´honneur de la naissance du Dauphin*, *La Chanson du Carnaval* eta *La Bouchère culbutée*.

## Erreferentziak
Popayán

**Popayán** Kolonbiako hego-mendebaldeko hiria eta Cauca departamenduko hiriburua da. Purace sumendiaren (4.756 m) oinetan dago, Cauca ibaiaren adar baten ertzean. 2010ean 265.702 biztanle zituen. Artzapezpiku-egoitza da eta unibertsitatea dauzka. Industria (janari-industria, ehungintza, eraikuntzarako gaiak) eta merkataritza dira ekonomia-jarduera nagusiak. 1983. urteko lurrikarak hiriaren % 80 suntsitu zuen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Priene

**Priene** () Joniako antzinako hiria, Egeo itsasoan, Samosko uhartearen aurrean, Mikala mendiaren eta Meandro ibaiaren bokalearen artean. Joniako Hamabi hirien erlijio-gune nagusia izan zen. Jarduera handikoak ziren bertako bi portuak. Atenearen tenplua, antzoki bat, kiroldegi bat eta abar utzi dituzte agerian han egiten ari diren indusketa-lan garrantzitsuek. Gaur egungo Söke udal barrutian dagoen Güllübahçe herrixkatik oso gertu dago eta  Söke  hiritik 15 bat kilometrora Aydın probintzian. Bere hondakinak nahiko ondo kontserbatzen dira eta horregatik, garai helenistikoko hiri bat ezagutzeko aukera ona ematen du. 

Hiriko Demeter eta Persefoneri eskainitako santutegia ere oso garrantzitsua zen antzinatean.

Atenearen tenpluko pieza garrantzitsuekin batera, hiriko beste tresna batzuk ere ikusgai daude gaur Berlingo Museoan eta Britainiar Museoan.

## Historia 
Priene K.a. XI. eta X. mendeen artean sortu zuten kolono joniarrek. Jonia Ligako kide bihurtu zen eta ligako santutegi nagusia, Panionion, Prieneko lurretan zegoen. K.a. VII. mendean, Lidiak arpilatu zuen hiria. K.a. 540 inguruan, Priene persiarren mende geratu zen, bi mendez, Alexandro Handiaren tropek Persiar lurraldea inbaditu zuten arte, K.a. 334. urtean.

K.a. 350 inguruan, hiria gaur egun ezagutzen dugun lekura birkokatu zen, Menderes ibaiaren sedimentazioa zela eta, bere portua alferrikakoa baitzen. Hiria beraz, ezer ez zegoen leku baten 0-tik berreraiki behar izan zuten, eta egoera hori profitatu zuten Hipodamioren koadrikularen araberako oinplanoa egiteko. Horrenbestez, Priene antzinako Greziako hiri-plangintzaren adibiderik onenetakoa da.

Erromatarren garaia K.a. 129. urtean hasi zen eta Prienek asaldura eta oparotasuna jasan zituen. Mitridates Pontoko erregeak arpilatu zuen hiria K.a. 88. eta 84. urteetan, baina geroago bere distira berreskuratu zuen Augusto enperadorearen garaian. Erromatarren garaian, aurreko garaietako egiturak egokitu eta elementu berriak sartu ziren, hala nola Atenearen tenpluan eta Stoa Santuan egindako gurtza inperiala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Moreno Gallo, Isaac (2013 urtarrila 28) “Priene. Ciudad de la Jonia turca”. *Ingeniería romana*
* “Archaeological Site of Priene”. Tentative list. World heritage Convention. Unesco
Jean-Pierre Rampal

**Jean-Pierre Louis Rampal** (Marseilla, Frantzia, 1922ko urtarrilaren 7a - Paris, Frantzia, 2000ko maiatzaren 20a) frantses flautista izan zen.

## Biografia 
Marseillako eta Parisko kontserbatorioetan egin zituen ikasketak. 1955. urtean Operako bakarlaria izan zen, eta, geroago, Parisko *Haize-instrumentuen frantses boskote*an (*Quintette à vent français*) eta *Parisko talde barroko*an (*Ensemble baroque de Paris*) jo zuen.

Mundu osoan jo zuen, eta flautistarik ospetsuenetako bat bihurtu zen. XVII. eta XVIII. mendeetako musika klasikoko lan ugari eman zituen ezagutzera.

## Erreferentziak
Garcia de Resende

thumb|260px|alt=Garcia de Resende|Garcia de Resenderen lanak, besteak beste, *Miscelânea* duena

**Garcia de Resende** (Evora, 1470 - Evora, 1536ko otsailaren 3a) portugaldar poeta, kronikaria eta argitaratzailea izan zen. Gorteko gizona izan zen gaztetandik, eta Portugalgo Joanes II.aren idazkaria. Portugalgo poesia lirikoko testuen bilduma egin zuen *Cancioneiro general* (1516, *Kantutegi orokorra*) kantutegian. *Crónica do rei Joao II* (*Joan erregearen kronika*) kronika-liburua ere idatzi zuen, eta *Miscelânea* ondoren.

## Erreferentziak
Marta Rodríguez

**Marta Rodríguez de Silva** (Bogota, Kolonbia, 1933ko abenduaren 1a -) Kolonbiako zinemagilea da.

## Biografia 
Ikasketak Jean Rouchekin egin zituen Frantzian; etnologiak bultzatu zuen zinemara. Nekazarien eta langileen zapalkuntzari buruzko hainbat film egin ditu Jorge Silva senar eta laguntzailearekin. *Nuestra voz de tierra, memoria y futuro *(1981) film luzean kultura andinoaz dituen kezkak islatu zituen. Beste lan batzuk: *Nunca mas* (2001), *Una casa sola se vence* (2004), *Soraya, amor no es olvido* (2006), *Testigos de un etnocidio: memorias de resistencia* (2011).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Marta Rodríguezen webgunea
Anfioxo

thumb|alt=|Anfioxoa (*Branchiostoma lanceolatum*)

**Anfioxoa** animalia kordatua (*Branchiostoma lanceolatum*). Arrain-itxura du, eta Ipar eta Hego Poloetako itsasoetan izan ezik, beste guztietan bizi da, ertzetik hurbil. Gorputz zapal gardena du, eta gorputzeko zenbait organo kanpotik ikusten zaizkio. Ez du ezkatarik ez hezurrik, eta ornodunen eta muskuiluen artekotzat hartzen da. Zenbait lekutan, giza elikaduran erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Micronycteris hirsuta

***Micronycteris hirsuta*** Micronycteris generoko animalia da. Chiropteraren barruko Phyllostominae subfamilia eta Phyllostomidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Phyllostomidae

## Kanpo estekak 
* 'Micronycteris hirsuta'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Ricardo Zamora

**Ricardo Zamora** (Bartzelona, 1901eko urtarrilaren 21a - Bartzelona, 1978ko irailaren 8a) espainiar futbolaria izan zen. Atezaina zen. Anberesko Olinpiar Jokoetan (1920) egin zen ezagun, eta harrezkero ospe handia izan zuen nazioartean. Guztiz ikusgarria zen jokaldietan. 1920tik 1936ra, 46 aldiz jokatu zuen nazioarteko partidetan. Hortik aurrera, zenbait futbol-taldetako zuzendari izan zen, Espainiako taldekoa, besteak beste.

## Erreferentziak
Balano

thumb|Balanoak (*Balanus balanoides*) haitzari itsatsita

**Balanoa** (***Balanus***) Balanidoen familiako krustazeo zirripedioen generoa da.

Lanpernaren antzekoak dira, eta oinik ez izatea eta kono zatituaren itxura izatea dituzte haiekiko desberdintasunak. Alderik zabalena haitzetan itsasten dute eta alde estuenean lau kusku dituzte, bere gogora ireki edo ixten dituztenak.

Itsasoko urak estaltzen dituen harkaitzetan eta itsasontzietan bizi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harrison Birtwistle

**Harrison Birtwistle** (Accrington, Lancashire, Ingalaterra, 1934ko uztailaren 15a - Mere, Wiltshire, 2022ko apirilaren 18a) ingeles musikagilea izan zen.

## Biografia 
Klarinetea eta konposizioa ikasi zituen, eta 1970an *Pierrot Players* taldea sortu zuen, musika garaikidea lantzen duen ganbera-taldea. Antzinako Greziako mitoetan oinarritu izan ditu bere obra gehienak, Orfeorenean bereziki: "Tragedia" (1965), "Orfeoren heriotza" (1970), "Denboraren garaipena" (1972), "Orfeoren maskara" (1973-1984) eta "Gawain" (1989-1991). Beste obra batzuk: "Azken afaria" (2000) eta "Minotauroa" (2008).

## Erreferentziak
Vannevar Bush

**Vannevar Bush** (Everett (Massachusetts), 1890eko martxoaren 11a - Belmont (Massachusetts), 1974ko ekainaren 28a) Estatu Batuetako ingeniaria izan zen. 1925ean, ekuazio diferentzialak ebazteko makina asmatu zuen, taldekideekin batera. Gero, uranio-bilaketan aritu zen lanean, Estatu Batuetako Gobernuaren laguntzarekin. 1942an, Manhattan Proiektua gisa ezagun egin zen erakundea eraiki zuen, hain zuzen, lehen atomo-bonba leherrarazi zuena.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Branka (Pasaiako aldizkaria)

**Branka** Pasai Antxoko euskara hutsezko herri aldizkaria. 1999ko abenduan kaleratu zen lehen aldiz. Pasai Antxon du egoitza eta Arnasa euskara elkarteak argitaratzen du. Hilabetekaria da, 2.500 ale argitaratzen dira eta doan banatzen da. 28 orrialde izaten ditu normalean aldizkariak eta Pasaian banatzen da. Herri mailako informazioan oinarritzen da, batez ere, aldizkaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Gregorio Palamas

**San Gregorio Palamas** (Konstantinopolis, 1296 &ndash; Tesalonika, 1359) teologo greko ortodoxoa izan zen.

## Biografia 
Atos mendiko eremita zen. Hesikasmo izeneko mistika zabaldu zuen. Zenbait kontziliotan (Konstantinopla, 1341etik 1351ra) eta 1351ko sinodoan onartu zuten haren doktrina. Paleologoren aldekoen eta katakuzenotarren arteko gerran atxilotu zuten, eta, azken horiek garaipena lortu zutenean, Tesalonikako artzapezpiku egin zuten (1347).

## Erreferentziak