open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mélanie Laurent

**Mélanie Laurent** (Paris, Frantzia, 1983ko otsailaren 21a - ) aktore, zuzendari eta idazle frantziarra da. Laurent ezaguna da Quentin Tarantinoren *Inglourious Basterds* 2009ko filman Shoshanna Dreyfus pertsonaiaren papera egiteagatik.

## Biografia 
Mélani Laurent Parisen jaio zen familia judu batean, askenazi eta sefardi jatorrikoan. Parisko 9. barrutian hazi zen eta jaio zenetik artearen munduan egon da. Bere ama ballet dantzaria da eta bere aita ahots-aktorea da (bere aitak The Simpsons telesaileko Ned Flanders pertsonaiari ematen dio ahotsa bertsio frantsesean).

2006an Etorkizun oparorik duen emakumezko aktorearen César Saria irabazi zuen ''Je vais bien, ne t'en fais pas* filmagatik.

2008an *De moins en moins* film laburra idatzi eta zuzendu zuen, eta 61. Canneseko Zinemaldiaren Film Laburrik Onenaren Saria irabazteko hautagaia izan zen.

2008an *A ses pieds* film labur erotikoa zuzendu zuen, Canal+ telebista kateak 2008ko urriaren 25 eta 26an eman zuena.

## Filmografia 
### Aktore bezala 
### Zuzendari eta idazle bezala 
* *De moins en moins* (2008) (Film laburra)
* *X Femmes'' (atal 1, 2008) (Film laburra)

## Kanpo estekak 
*  Mélanie Laurent (IMDb)
Ainhoa Unanue

**Ainhoa Unanue Mentxaka** (Bermeo, Bizkaia, 1981) euskal idazle eta olerkigilea da. 2008an kaleratu zuen bere lehendabiziko lana, *49 poema, 49 egun*, 49 olerkiz osatutako lana, 25 euskarazko eta 24 gaztelaniaz.

## Lanak 
* *49 poema, 49 egun* (2008, )
* *Kontraste garaia* (2011, )

## Kanpo estekak 
* Ainhoa Unanueri elkarrizketa
Montoku enperadorea

Japoniako Enperadoreen zerrenda tradizionalean, berrogeita hamabortzgarrena izan zen. 850etik 858 arte iraun zuen bere erregealdiak, bere oinordekoa, Seiwa enperadorea izan zelarik, Fujiwara no Yoshifusaren biloba.
Fujiwara klana

Japoniako erregeorde familia boteretsu bat izan zen, Sessho eta Kanpaku karguen monopolioa zuena. Klanaren sortzailea, Nakatomi no Kamatari (614-669) izan zen, klase baxuko noble bat, Fujiwara abizena, Tenji enperadoreagandik jaso zuena.

Postu politikoak, Asuka aroaren erdialdean lortzen hasi ziren, VII. mendean, hala ere, Heian aroan, familiako kideek, ia lau mendez, Japoniako Enperadorearen hurbileneko laguntzaileak izango ziren erregimen politiko bat ezarri zuten, 1156an gertatu zen Hōgen matxinadararte, non Taira klana eta Minamoto klana, gerra zibil batean elkarren artean borrokan hasten diren, eta, gerra hau, 1180 eta 1185 bitartean Genpei Gerrak direlakoetan okertuz.

Minamoto no Yoritomok bere burua, 1192an shogun izendatu zuenean, Fujiwaratarren boterea gainbehera joaten hasi zen, eta, XIII. mendearen hasieran bost familiatan banatu ziren: Konoe, Takatsukasa, Kujo, Nijo eta Ichijo. Bost familia hauek, euren artean banatuko zituzten sessho eta kanpaku karguak, baina ez ordurarte haina botererekin.

Hala ere, Fujiwara klanak, bere kideetako batzuk, Enperadoreen gertuko aholkulari, erregeorde eta ministro bezala mantenduko zituen baita XX. menderarte ere, Fumimaro Konoe eta Morihiro Hosokawa lehen ministroen kasuan bezala.

## Erregeordeak 
## Kanpo estekak
Javier Caño

**Javier Caño Moreno** (Barakaldo, Bizkaia, 1943 &ndash; Bilbo, Bizkaia, 2009ko irailaren 10a) bizkaitar abokatua, legelaria, unibertsitateko irakaslea eta politikaria izan zen.

Euskal Zuzenbide Zibil Foral eta Autonomikoko katedraduna izan zen Deustuko Unibertsitatean. Gainera, Zuzenbide Fakultateko dekanoa izan zen (1997-1999).

1979-1980ko autonomia aurreko aldian, EAEko Kontseilu Nagusiko idazkaria izan zen. Ondoren, Eusko Jaurlaritzako Sailburua izan zen Carlos Garaikoetxea lehendakariaren agindupean hiru agintalditan zehar, Lehendakaritza sailburua (1980-1984), Enplegu sailburua (1984-1985) eta Justizia sailburua (1991-1991). Eusko Legebiltzarreko diputatua ere izan zen.

Eusko Alkartasuna alderdiaren sortzailea izan zen. 

## Biografia 
Zuzenbidea ikasi ondoren, Babcock & Wilcox enpresan lan egin zuen eta abokatu bihurtu zen. Deustuko Unibertsitatean Zuzenbide Forala eta Autonomikoaren irakasle izateaz gain 1997 eta 1999 artean dekanoa izan zen. Hainbat lan idatzi zituen foruez eta eskubide historikoez.

Politika munduan EAJn hasi zen eta Eusko Kontseilu Nagusiko idazkaria izan zen 1979] eta 1980an. Hortik eta 1985 arte legebiltzarkide eta sailburua izan zen Garaikoetxearen gobernuetan. Lehendabiziko Legealdian Idazkaritzan berriro eta bigarrenean Lan Sailean.

EA sortzeko lagundu eta 1990 arte legebiltzarkide izaten jarraitu zuen. 1991 eta 1995 artean, EA gobernuan sartu eta Justizia sailburu bihurtu zen. 2006an EAko Fundazioaren lehendakari izendatu zuten.

## Lanak 
* *Historia de España: restauración y dictadura* (Ramón Villaresek zuzenduta) Crítica, 2009
* *Presente y futuro de la articulación política Vasconia - España*, 2003, 
* *Desarrollo sostenible* (Juan Ignacio Etxanok koordinatua) Deustuko Unibertsitatea, Bilbo, 2002, 
* *Los derechos históricos en el siglo*, 2001, 
* *Teoría preposicional y funcionalidad de los derechos históricos* (Raúl Morodok koordinatua) 2001, 
* *Troncalidad y conflictos de leyes*, 1999, 
* *Teoría institucional del Estatuto Vasco* Deustuko Unibertsitatea, Bilbo, 1997 
* *Derecho Autonómico Vasco* Deustuko Unibertsitatea, Bilbo, 1993 ISBN 0211-5743
* *Nacionalismo, autodeterminación e independencia* online

## Erreferentziak
Minamoto no Tameyoshi

Minamoto klaneko buruzagi samurai bat izan zen, Minamoto no Yoshiieren biloba. Klanaren tropen buru izan zen Taira klanaren tropen aurka Hōgen matxinada deritzon gerra zibilean. Tameyoshi,  bezala ere ezagutzen da.

Aipaturiko matxinadan garaitua izan ondoren, Tameyoshi, hiltzera zigortua izan zen, eta, ondorioz, seppuku egin zuen.
Minamoto no Yoshiie

, **Hachimantarō** izenaz ere ezaguna, Heian aroaren amaierako Minamoto klaneko samurai japoniarra izan zen. Minamoto no Yoriyoshiren lehen semea izan zen, honekin batera, Abe klanaren aurka borrokatu zuelarik Zenkunen Gerran eta Gosannen Gerran, non bere trebezia militarra erakutsi zuen.

## Zenkunen gerra 
1050ean, Abe no Yoritokik, *Chinjufu shogun* (iparraldearen defentsako komandante buruzagia) postua mantentzen zuen, postu hau, klanak, urte askoan mantendu zuelarik. Gatazka, Abe Yoritokik, Gorteari, bildutako zergak eman ez zizkionean hasi zen, eta, beraz, Yoriyoshi, Yoritokirekin hitz egitera bidalia izan zen. Yoriyoshi eta Yoritoki, jada, akordio baketsu batetara iritsi ziren, baina Abe klanean, barne gatazka bat gertatu zen eta Yoritoki hila izan zen, eta, beraz, Yoritokiren semea zen Abe Sadatoren eta Minamoto klanaren artean gerra deklaratu zen. Yoriyoshik, 1062an lortu zuen Abe klana garaitzea, Kuriyagawako guduan, errebeldearen burua Kiotoraino eramanez garaipen adierazgarri bezala.
Hōgen matxinada

, Japonian, 1156an gertatu zen gerra zibil bat da, enperadorearen oinordekotzari eta Fujiwararen erregeordetzaren kontrolari buruzko diferentzien ondorioz, baina samurai klanen domeinuaren ezarpena adierazi zuen, halako batean, Japoniako historiako lehen gobernu samuraia sorraraziz.

Toba enperadorea inseia hil ondoren, Go-Shirakawa enperadorea eta Sutoku enperadore erretiratua (biak Tobaren semeak), Krisantemoaren Tronurako oinordekotzagatik lehiatu ziren. Fujiwara no Tadamichi, Fujiwara no Tadazane erregeordearen seme nagusiak, Go-Shirakawaren alde egin zuen, bere anaia txikia zen Fujiwara no Yorinagak, Sutokuren alde egin zuen bitartean. Minamoto klaneko buruzagia zen Minamoto no Tameyoshik eta Taira no Tadamasak, Sutoku eta Yorinagarekin bat egin zuten, Minamoto no Tameyoshiren seme nagusia zen Minamoto no Yoshitomok eta Taira klaneko buruzagia eta Taira no Tadamasaren iloba zen Taira no Kiyomori, Go-Shirakawarekin eta Tadamichirekin batu ziren bitartean.

Urte horretako uztailak 10ean, bi armadak, aurrez aurre agertu ziren Kioton. Sutokuren aldetik, Minamoto no Tametomok, eraso gautiar bat iradoki zuen etsaiaren jauregian, baina Fujiwara no Yorinagak, estrategia hau arbuiatu egin zuen. Beste aldean. Minamoto no Yoshitomok gauza bera proposatu zuen, eta bere ideia onartua izan zen.

Uztailak 11ko gauean, Kiyomorik eta Yoshitomok, 600 zaldizko gidatu zituzten, eta Sutokuren jauregia eraso zuten. Kiyomorik, mendebaldeko atea eraso zuen, Tametomok babestu egin zuen bitartean. Tametomok, Kiyomoriren tropak, arkulariak erabiliz kanporatu zituen.

Yoshitomok, etsaien jauregia erretzeko iradoki zuen, eta hala egin zen, eta, beraz, borrokak, garren artean jarraitu zuen, Sutokuren tropek ihes egin aurretik.

Go-Shirakawaren armadak, Sutokurena garaitu zuen, eta, beraz, Nijō enperadorea tronuratua izan zen eta Go-Shirakawa, insei berria bihurtu zen 1158an. Sutoku, Sanuki probintziara erbesteratua izan zen, Fujiwara no Yorinaga guduan hila izan zen, Minamoto no Tameyoshi eta Taira no Tadamasa exekutatuak izan ziren bitartean. Tamemotok, bizirik irautea lortu zuen, baina ihes egitera behartua izan zen. Minamoto no Yoshitomo, Minamoto klanaren buru bihurtu zen bere aita hil ondoren, eta, Taira no Kiyomorirekin batera, bi samurai klan, Kiotoko botere politiko gorena bezala ezartzen arrakasta izan zuten.

Hōgen matxinadaren emaitzak eta Taira eta Minamoto klanen artean ezarritako etsaitasunak, 1159ko Heiji matxinada sorrarazi zuten.

## Kanpo estekak
Kamose

**Uadykheperra Kamose** edo soilik **Kamose**, Egiptoko XVII. dinastiako azken faraoia izan zen, **Uady-Kheper-Ra** izenarekin tronuratua izan zena. Bere erregealdiak, K.a. 1554tik K.a. 1550 arte iraun zuen. Bere izenaren beste aldaera batzuk, Kamose, Kamosis edo Kamesu dira.

Bere aita, agian, Seqenenra izan zen (edo agian bere anaia), eta, bere ama, Tetisheri edo Ahhotep. Bien oinordekoa izan zen gobernari hiksoen aurkako borrokan.

Bere erresuma, Elefantinatik hegoaldean, Hermopolis Magnaraino iparraldean hedatu zen. Bere erregealdian, hiksoek, Apofis I.aaren agindupean, Egipto iparraldea kontrolatzen zuten, beharbada Gebeleineraino eta Avaris hiriburu zutela. Nubiak, erresuma independente bat osatzen zuen, hiksoen aldeko joerarekin.

Kamosek, hiri ugari berreskuratzea lortu zuen, horien artean, Egiptoko antzinako hiriburua, Menfis zuria. Bere tropekin, Avaris bertaraino iritsi zen, hiria eraso gabe, Apofisek Nubiako agintariei bidalitako laguntza eskaera zeraman mezularia garaiz geldiarazi ahal izan baitzuen.

Kamoseren arrakasten frogak, bi hilarriren bidez daude. Lehenaren hasiera, Dra Abu el-Nagako hondakinetan aurkitu zen (Carnavonen taulak), honen kopia, 1908tik ezagutzen delarik, jatorrizkoa, Karnakeko tenpluko hirugarren pilonoaren betetze material bezala erabili baitzen, bertan, 1932ko txatalak aurkitu zirelarik. Bigarren hilarria, kalterik gabe aurkitu zen 1954an eta Karnaken zegoen Ramses II.aren estatua baten idulkiaren zati bat zen.

Kamose, bere erregealdiko hirugarren urtean hil zen, ziuraski Avariseko setioan. Bere sarkofago xaloa, 1857an aurkitu zuen Auguste Mariettek Dra Abu el-Nagan. Erdi usteldutako momia eta zenbait ofrenda zituen, gorpua, aire libreak ukitu zuenean hautsi zen.

Bera hil ondoren, gobernua, bere anaia edo iloba Ahmose I.agana pasa zen, honek, azkenean, hiksoak herrialdetik botatzea lortu zuelarik, arrazoi honegatik, Egiptoko XVIII. dinastiaren sortzailetzat hartzen delarik.
Garbiñe Biurrun

**Garbiñe Biurrun Mancisidor** (Tolosa, Gipuzkoa, 1960) euskal epailea eta Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da Bizkaiko Zuzenbide Fakultatean. Egun Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiko magistratua da, eta auzitegi horretako Gizarte Arloko Salako presidentea.

EAEko Auzitegi Nagusiko behin-behineko presidentea, 2020ko udazkena arte. 

## Bizitza 
Jaioterrian egin zituen lehen ikasketak. 1982an, Zuzenbideko gradua eskuratu zuen Gipuzkoako Zuzenbide Fakultatean. Urte horietan Euskadiko Ezkerreko kide egin zen, eta bi urtez Gipuzkoako Zuzenbide Fakultatean irakasle izan zen.

Gaur egun Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da, Bizkaiko Zuzenbide Fakultatean.

## Epailetza 
1987an, epaile izateko azterketak gainditu eta, une berean, militantzia politikoari utzi zion. Bi urtez Tolosan bertan egin zuen lan epaile, eta beste hamar urtez lanbide berean jarraitu zuen Donostian. Demokraziarako Epaileak elkarteko koordinatzailea izan da. 1998an, Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko magistratu izendatu zuten, eta zeregin horretan dihardu azken urte hauetan.

2009ko irailaren 10ean, Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko Gizarte Arloko magistratu kargua hartu zuen. 2015eko urtarrilaren 13an, Garbiñe Biurrun Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren Lan Arloko Salaren presidente bilakatu zen, eta prozesuak azkartzea eta euskararen erabilera sustatzea jarri zituen helburutzat.

2020ko ekainean Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiko behin-behineko presidente kargua hartu zuen udazkenera arte. Uztailean hasi zen Auzitegi Nagusiko presidentea hautatzeko prozesua. 

## Euskara eta Hedabideak 
Horrez gain, Demokraziarako Epaileak elkarteko kidea da. Hainbat hedabidetan iritzi-emaile izan da, besteak beste, Euskal Telebistako ETB2 kateko *Pásalo* magazinean.

## Argitalpenak 
### Liburuak 
* Lan Arloko Prozeduraren Legea. Ley de Procedimiento Laboral (2007) Aitor Bengoetxea Alkorta, Garbiñe Biurrun Mancisidor. Ed. Bilbao : Universidad del País Vasco

### Artikuluak 
* Algunas reflexiones en torno a la paz (2006) Tiempo de Paz 0212-8926, Nº 82 págs. 37-40
* ¿Reforma del sistema público de pensiones? ¿Qué reforma? (2010) Actualidad jurídica Aranzadi 1132-0257, N 808 pág. 6
* Adiós al despido objetivo por amortización del puesto de trabajo: última crónica de una vieja etapa (2010) Tribuna social: Revista de seguridad social y laboral 1130-7331, Nº 236-237 págs. 77-84
* La Unión Europea como agente de paz: contradicciones y desafíos para el s. XXI (2013) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Argia*n
Samsu-Iluna

**Samsu-Iluna** (amorriteraz: *Shamshu*; baita ere *Samsuiluna, Šamšu-iluna* edo *Schamschu-iluna*) Babiloniar Inperioko erregea izan zen, K.a. 1749 eta K.a. 1712 bitartean gobernatu zuena.

## Bizitza 
Hammurabi ospetsuaren semea zen. Haren erregealdian, Babiloniar Inperioak probintzia ugari galdu zituen. Larsako Rim-Sin II.aren aurka borrokatu zen. Borrokaren zatirik gehiena, Elamen eta Sumerreko mugan gertatu zen, Rim-Sin II.a hartua eta exekutatua izan aurretik. Berak ere, gerran zehar, Ur eta Uruk hiriak partzialki suntsitu zituen.

Iluma-Iluk, Isingo azken erregea izan zen Damiq-Ilishuren semea zela sinestaraziz, Samsu-Ilunaren aurkako matxinada sortu zuen Sumerren. Iluma-Iluk Sumer hegoaldeko Nippurren askapena lortu zuen. Elamgo errege zen Kutir-Nahhuntek ere, Samsu-Iluna eraso zuen, hau garaituz, eta Elam, berriz ere, Babiloniagandik independente bihurtu zen.

Samsu-Ilunaren agintaldian, kasitarrek Babiloniar Inperioa inbaditu zuten lehen aldiz, K.a. 1741ean. Hau, Gandash buruzagiaren agindupean gertatu ei zen, kasitarrek Babiloniaren konkistatzaile gisa gogoratu baitzuten, Gandashen agintaldian kasitarrekin zerikusia duen ebidentzia testualik ezagutzen ez den arren.
Mario Méndez Bejarano Glorieta (Sevilla)

**Mario Méndez Bejarano Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua dago, eta Mario Mendez Bejarano izeneko politikari eta katedradun sevillarraren omenezkoa da. Glorieta Urdinaren ondoan dago, adierazpen seinale bezala oraindik identifikatu gabe dagoen karratu formako gune txiki bat hartuz.

## Ikus, gainera 
* Maria Luisa Parkea

## Kanpo estekak 
*  Parkeari buruzko artikulua Sevillapedian.
Alberto de la Bella

**Alberto de la Bella Madueño** (Santa Coloma de Gramenet, Bartzelonako probintzia, 1985eko abenduaren 2a) kataluniar futbolari ohia da. Ezker hegaleko atzelari bezala jokatzen du ohi. Gaur egun, Las Palmas talde kanariarrean jokatzen du Donostiako Real Sociedad taldean urteak eta urteak eman ondoren, tartean Atenasko Olympiacosen utzita.

## Taldeak 
## Kanpo estekak
Toques

**Toques** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Terra de Melide eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
A Capela (Santa María) | Mangoeiro (San Tomé) | Ordes (Santa María) | Paradela (San Paio) | San Martiño de Oleiros (San Martiño) | San Xiao do Monte (San Xiao) | Santa Eufemia do Monte (Santa Eufemia) | Santa Mariña de Brañas (Santa Mariña) | Vilamor (Santo Estevo) | Vilouriz (Santiago)

## Kanpo estekak 
*   Toques udalerriko webgunea
Azmidiske

**Azmidiske** edo **Asmidiske** (ξ Puppis / ξ Pup / 7 Puppis) Puppis konstelazioko zazpigarren izarrik dizdiratsuena da, +3,34ko itxurazko magnitudearekin. Ez da gertu duen antzerako izeneko Aspidiskerekin nahastu behar.

Azmidiske, izar supererraldoi hori bat da, G6Ia mota espektralekoa eta 4990º kelvineko azaleko tenperatura duena. Lurretik 1300 argi urteko distantziara dago. -4,74ko magnitude absolutuarekin, bere diametroa, gure eguzkiaren halako 120 da (0,57 unitate astronomiko), eta bere masa, gure eguzkiaren masaren halako 8 eta 10 bitartean da. Bere izar eboluzioaren barnean, litekeena da hazten eta hozten egotea supererraldoi gorri bihurtzeko, edo, aldiz, supererraldoi gorri fasetik pasa ondoren, uzkurtzen eta berotzen egon daiteke. Ez da zehatz ezagutzen etapa batean ala bestean dagoen. Bere metal edukia hidrogenoarekiko, oso altua da, gure eguzkian baino %60 handiagoa.

Badago Azmidiskek gertuko izar lagun bat duenaren ebidentziaren bat, soilik 2 unitate astronomikoko distantziara, urte beteko orbita periodoarekin. Askoz urrunago, 5 segundo sexagesimaletara, 13 magnitudeko eguzkiaren antzeko izar bat dago, gutxienez 2.000 unitate astronomikoko distantziara orbitatzen duena eta bira oso bat ematen, 26.000 urte ematen dituena.

## Kanpo estekak
Tordoia

**Tordoia** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Ordesko eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
* Andoio (San Mamed)
* Anxeriz (Santa María)
* Bardaos (Santa María)
* Cabaleiros (San Xián)
* Castenda da Torre (Santa María)
* Gorgullos (Santa Eulalía)
* Leobalde (San Cristoval)
* Numide (Santiago)
* Tordoia (San Juan)
* A Vila de Abade (San Ciprián)

## Kanpo estekak 
*   Tordoia udalerriko webgunea
Alexandriako Liburutegia

**Alexandriako Errege Liburutegia** edo **Alexandriako Antzinako Liburutegia**, bere garaian, munduko liburutegirik handiena izan zen. Alexandro Handiak Egipton sortutako Alexandria hirian kokatua, uste denez, K.a. III. mendearen hasieran sortu zuen Ptolomeo I.a Soter faraoiak, baita 700.000 liburu inguru izan zituela ere. Bibliotheca Alexandrina izeneko liburutegi berri bat, UNESCOk bultzatua, 2002an inauguratu zen hiri berean.

Alexandriako Liburutegiaren suntsipena, mendebaldeko zibilizazioaren misteriorik handienetako bat da. Ez dago lekukotza zehatzik bere alderik funtsezkoenei dagokienez, eta ez dira Museoaren hondakinak aurkitu, Alexandriako Serapeumekoak oso urriak direlarik. Hala ere, erabat ziur esan daiteke Ptolomeotar dinastiak sortutako Liburutegi Handiak, K.a. 48ko Alexandriako Gerran kalterik ez zuela jasan, eta, ziuraski, arabiarren inbasioaren garaian, jada desagertua zegoela, garai honetan, Omar kalifak, milaka liburu suntsitzea agindu zuelarik. Kristau eta musulmandarren erruetatik aparte, liburutegiaren amaiera, III. edo IV. mendeko zehaztu gabeko une batean kokatu behar da, beharbada 273an, Aureliano enperadoreak, hiria hartu eta arpilatu zuenean, edo 297an, Diokleziano enperadoreak beste horrenbeste egin zuenean. Serapeumeko liburutegi-alaba, Liburutegi Handiaren ondorengoa, 391n espoliatua edo, gutxienez, hustua izan zen, Teodosio Handia enperadoreak, Ptolomeotarren hiriko tenplu jentil guztiak suntsitzea agindu zuenean.

Ospe eta garrantzi handiko aditu ugarik lan egin zuten bertan K.a. III. eta II. mendeetan: Zenodoto Efesokoa, Homeroren poemen testuak estandarizatzeari ekin ziona; Kalimako, *Pinakes* idatzi zuena, hots, liburutegi bateko lehendabiziko katalogotzat jotzen dena; Apolonio Rodaskoa, *Argonautika* poema epikoa sortu zuena; Eratostenes Zirenekoa, Lurreko zirkunferentzia kalkulatu zuena ehunka kilometroko errorearekin; Aristofanes Bizantziokoa, grezieraren diakritikoak asmatu zituena eta poesia lerrotan banatzen lehenengoa; eta Aristarko Samotraziakoa, Homeroren behin betiko testuak eman eta haien gaineko komentarioak egin zituena.

## Kanpo estekak
Mikel Atxaga

**Mikel Atxaga Fernandez** (Urnieta, 1932ko abuztuaren 25a - Donostia, 2009ko irailaren 10a) euskal kazetaria, euskal idazlea eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
Urnietako Etzabalzar baserrian jaio zen, zortzi anaietan bosgarren. Apaiz ordenatu zen —baita Saturrarango apaiztegian euskaltzaletu ere—, baina 1970ean utzi zuen apaizgoa, kazetaritzan jarduteko.

Hainbat ezizenez sinatu zituen bere idazkiak diktadurako garaian: *Errialde*, *Mutiozabal*, *Irastortza* edota *Iraola*. Prentsan, Zeruko Argian (1971tik) eta Deian (1977tik) idatzi zuen batik bat. Hainbat euskal kazetari-belaunaldiren maisutzat jotzen da.

1975eko ekainaren 27an euskaltzain urgazle izendatu zuen Euskaltzaindiak.

Hogei urte eman zituen Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzaren *Bidegileak* bilduma zuzentzen.

1998an euskal kazetaritzako Rikardo Arregi Saria jaso zuen Andoaingo Udalaren eskutik. 2009an merezimenduzko Argia Saria eman zioten, haren ibilbide luze eta oparoagatik. Urte bereko apirilaren 1ean, Eusko Jaurlaritzak euskaldun makila eman zion, omenalditzat, Donostiako Miramar jauregian.

2015ean, hil aurretik idatzita utzi zuen “Joxinixio gudaria” argitaratu zen Andoaingo Larramendi Bazkunaren eskutik eta liburuaren aurkezpena Atxagari eskainitako omenaldia izan zen.

## Idazlanak 
* *Gaztetxo* (1963)
* *Ezkontza bidean* (1966)
* *Ohiturak*
* *Komunikabideen beharra* (1977)
* *Deiadarrak* (1993, Txertoa)
* *Xalbador* (1993)
* *EAJ eta Euskara (ehun urteko bide malkartsua)* (1996, Sabino Arana Kultur Elkargoa)
* *Gerra aurreko eta ondoko euskalgintza* (1998, Sabino Arana Kultur Elkargoa)
* *Gure Urnieta*
* *Joxinixio gudaria* (2015)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Esnal, Pello: *Mikel Atxagarem "Joxinixio gudaria"*. - Egan, 2016-1/2, 33-61

## Kanpo estekak 
* *Bidegileak* bildumaren web orria, Eusko Jaurlaritzaren webgunean.
Sare ainguraketa

**Sare ainguraketa** haririk gabeko gailua sareko beste gailuentzako Internet-atebide modura erabiltzeko prozedurari esaten zaio. Zentzu horretan, gailuak modem edo bideragailu lana betetzen du.

Gaur egun, iPhone eta Palm Pre dira sare-ainguraketa ahalbidetzen duten gailurik ezagunenak; era horretan, datu-tarifa egonkorraren erabilera ez da erabiltzailearen sakeleko telefonora bakarrik mugatzen.

## Kanpo estekak
Epistulae Morales ad Lucilium

***Epistulae Morales ad Lucilium***, euskaraz ***Luziliorentzako gutun moralak,*** Luzio Anneo Seneka, filosofo eta estatu-gizon erromatarrak bere bizitzako azken urteetan Luzilio izeneko pertsonaia bati idatziriko 124 gutunen bilduma bat da.

Bere gai nagusia moral jokaera baita. Etika estoikoaren liburu adierazgarrienetakoa da. Aldi berean, garaiko Erromako egunerokotasunari buruzko jakingarriak eskaintzen ditu. Gutun guztiak *Seneca suo Lucilio salutem* (euskaraz, *Senekak bere Luzilio agurtzen du*) hasi eta *Vale* (euskaraz, *Adio*), esaerekin bukatzen dira.

## Ikus, gainera 
* Lucilius Gaztea

## Kanpo estekak 
* Testua latinez. Ad Lucilium epistolae morales. Perseus proiektua
* Testua gaztelaniaz. Cartas a Lucilio. Wikisourcen
428 Monachia

**428 Monachia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 428. asteroidearen izena da. 1897ko azaroak 18an aurkitu zuen Walther Willigerrek Municheko behatokitik. Astronomo honek aurkitu zuen asteroide bakarra da. Asteroide hau, Flora familiako asteroide bat da.

## Kanpo estekak
429 Lotis

**429 Lotis**, asteroide gerrikoan aurkitutako 429. asteroidearen izena da. 1897ko azaroak 23an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik. C motako asteroide bat da, ziuraski karbonoz osatua dagoena.

## Kanpo estekak
430 Hybris

**430 Hybris**, asteroide gerrikoan aurkitutako 430. asteroidearen izena da. 1897ko abenduak 18an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik.

## Kanpo estekak
434 Hungaria

**434 Hungaria**, asteroide gerrikoan aurkitutako 434. asteroidearen izena da. 1898ko irailak 11n aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergeko behatokitik. E motako asteroide bat da, albedo handikoa. Hungaria asteroide familiari izena ematen dio. Kirkwooden hutsuneetan orbitatzen du, 1:4ko erresonantzian. Uste denez, lotura genetiko bat egon daiteke 434 Hungaria, 3103 Eger eta aubriteen artean.

## Kanpo estekak
435 Ella

**435 Ella**, asteroide gerrikoan aurkitutako 435. asteroidearen izena da. 1898ko irailak 11n aurkitu zuten Max Wolfek eta Arnold Schwassmannek Heidelbergeko behatokitik.

## Kanpo estekak
437 Rhodia

**437 Rhodia**, asteroide gerrikoan aurkitutako 437. asteroidearen izena da. 1898ko uztailak 16an aurkitu zuen Auguste Charlois astronomo frantziarrak Nizako behatokitik. Asteroide gerrikoko asteroide guztien artean, albedorik handiena duena da.

## Kanpo estekak
Touro

**Touro** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Arzúako eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
Andeade, Bama, Bendaña, Beseño, Calvos de Socamiño, Circes, Cornado, Enquerentes, Fao, Fontes Rosas, Foxás, Loxo, Novefontes, Prevediños, Quión, San Miguel de Vilar, San Pedro de Ribeira, Touro, Turces.

## Kanpo estekak 
*   Touro udalerriko webgunea
Trazo

**Trazo** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Ordesko eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
* Benza (San Pedro)
* Berreo (San Mamede)
* Campo (San Xoán)
* Castelo (Santa María)
* Chaián (Santa María)
* Monzo (San Martiño)
* Morlán (Santa María)
* Restande (Santa María)
* Trazo (Santa María)
* Vilouchada (San Vicenzo)
* Xavestre (San Cristovo)

## Kanpo estekak 
*   Trazo udalerriko webgunea
Baba Nobuharu

, **Baba Nobufusa** bezala ere ezaguna, Sengoku aroko samurai japoniar bat eta Takeda Shingenen hogeita lau jeneral deritzenetako bat izan zen, Takeda Shingen gehien fidatzen zen jeneralak zirenak. Babak, Mikatagaharako guduan eta Nagashinoko guduan borrokatu zuen, non Takeda Katsuyoriren armadaren erasoko eskuin hegalaren buruzagitza izan zuen.

Takeda Shingenek Fukashi gaztelua hartu zuenean (gaur egun Matsumoto gaztelua) 1550ean, Babaren kargu utzi zuen. 1573an gertatu zen Mikatagaharako guduan, berak gidatu zuen armada aurreratua Tokugawa Ieyasuren armadari eginiko jazarpenean, armada hau, Hamamatsu gaztelura itzultzen ari zenean. Babak, gazteluko ateak irekita zeudela ikusi zuenean, tranpa batera zihoala uste izan zuen, eta, beraz, ez zuen jazarpena jarraitu. Nagashinoko guduan hil zuten Baba borrokan, bi samuraik aldi berean eraso zutenean, burua moztuz.

Koyo Gunkanen, Shingenek, Babari, kontu garrantzitsuei buruz etengabe laguntza eskatzen ziola ziurtatzen da. Nagashinoko guduaren aurretik, Babak, parte hartu zuen aurreko 21 guduetan, zauri bakar bat ere jaso ez izanaren ospea zuen.
Hamamatsu gaztelua

**Hamamatsu gaztelua** (japonieraz 浜松城, Hamamatsu-jō), Japoniako Shizuoka prefeturako Hamamatsu hirian kokatuta dagoen gaztelu japoniar bat da.

## Historia 
Hikuma gaztelua, toki honetan, 1532 inguruan eraiki zuen Imagawa klanaren basailu batek, baina 1568an konkistatu zuen beranduago shoguna izango zen Tokugawa Ieyasuk, bertara bizitzen joan zena Okazakiko gaztelua utzi ondoren, 1570ean. Tokugawak, gaztelua berritu, handitu eta berrizendatu zuen 1577an, Hamamatsu izena emanez, bertan 17 urte eman zituelarik. XIX. mendearen amaieran, sute batek suntsitu zuen gaztelua, eta 1958an berreraiki zen.

Gazteluak, *Shusse-jō* edo "arrakastaren gaztelua" ere deitua dena, 3 solairuko altuera du, eta, bere barnean, gaztelu txiki bat du, honek, armajantzi bat eta Tokugawatarren beste erlikia batzuk dituelarik.

## Kanpo estekak 
* Hamamatsu gazteluaren webgunea
Tutmosis I.a

**Aakheperkara Thutmose**, **Thutmose I.a** edo **Tutmosis I.a**, Egiptoko XVIII. dinastiako hirugarren faraoia izan zen. Hamabi urte inguruko erregealdia izan zuen, K.a. 1504tik K.a. 1492an hil zen arte. Thutmosis I.a, Thutmes I.a edo Tutmes I.a bezala ere ezagutzen da, grezierazko izenak direnak. Bere tronu eta jaiotza izenen hieroglifoen transkripzioa, **Aa-Kheper-Ka-Ra Dyehuty-Mose** da.

## Biografia 
Errege honen jatorriak, oraindik ilun jarraitzen du. Uste denez, Senseneb printzesaren semea izan zen, baina ez da ezagutzen bere aitaren izena, ezta errege familiarekin zuen harremana ere. Beharbada, Amenofis I.aren semea izango zen, bere tronuratzea justifikatuko lukeena, edo, gutxienez, errege etxeko ondorengoa.

Aurreko faraoiaren eta honen Errege Emazte Handiaren berezko semea ez zenez, berezko semea izatea funtsezko baldintza baitzen gobernatzeko, Tutmosisek, Ahmose printzesarekin ezkondu behar izan zuen, beharbada, jada hildako Amenofis I.aren alaba edo arreba zena, honela, bere posizioa legitimatuz.

Edonola ere, Tutmosis I.a, errege bikain bat izan zen, Egipto, sekula aurretik izan ez zuen moduko boterea izatera eraman zuena. Bere kanpaina ugarietan, bere tropekin, Nilo ibaiaren laugarren urjauzitik haratago aurrera egin zuen, Nubia garaian, eta Eufrates ibaiaren ertzak ikustera iritsi zen, Siriako herrien aurka eta sortu berria zen Mitanni erresumaren aurka borrokatzen zuen bitartean.

Eraikitzaile eraginkor bat ere izan zen, eta bere chaty eta arkitektoa zen Ineniri esker, Tebaseko errege nekropolia den Erregeen Haranaren sortzailea izan zen, non, ondorengo beste errege askorekin batera lurperatua izango zen.

Bere erregealdiak, laburra izan zen arren, fruitu asko eman zituen, eta, egiptoarrek, garai guztietako erregerik boteretsuetako bat bezala gogoratuko zuten. Bere oinordekoa, bere seme Tutmosis II.a izan zen, bigarren mailako emazte batekin izandakoa, baina ez zailtasunik gabe, Tutmosis I.ak berak, oinordeko bezala, bere Errege Emazte Handia zen Ahmoserekin izan zuen alaba bakarra izendatu zuela ezagutzen baita: Hatshepsut printzesa, denborarekin, soilik erregearen emaztea izatearekin nahikoa ez zuela izango frogatuko zelarik.

## Bere garaiko testigutzak 
Errege honen eraikuntza aktibitatea, Egipto osoan zehar lekukotzen da. Honako hauetan aipatzen da:

* Bere "Altxorra" Karnaken (Jacquet 1983- arkitektura; Jacquet-Gordon 1988 apaindura)
* Obeliskoa Karnaken (Sethe 1906:92-94
* Hilarria Abidosen (Sethe 1906:94-103)
* Erregeak Nubian eginiko kanpaina baten hilarria (Sethe 1906:82-86)
* Nubiaren konkistaren idazkuna, Tombosen aurkitua (Sethe 1906:87-88)
* Idazkunak Asuan eta Seheletik gertu (Sethe 1906:88-90)

Faraoia, beste pertsonaia batzuen testuetan aipatzen da:

* Nubia eta Siriarako kanpainetan aipatzen da Ahmoseren biografian, El Kaben (Sethe 1906:8-10)
* Ahmose Paennekheben biografian El Kaben (1906:34-41)
* Ineniren biografian, Tebasen (Sethe 1906:70)
* Kubanen aurkitutako hilarri batean (Sethe 1906:79-80)
* Hierakonpolisen aurkitutako hilarri batean (1906:130-135)
Wuxiko metroa

thumb|**Wuxiko metroa**
**Wuxiko metroa** (txineraz: 无锡地铁), Txinako Herri Errepublikako Jiangsu probintzian dagoen Wuxi hiriaren erdigunea eta inguruko herriak batuko dituen garraiobidea da.

Metroa eraikitzeko proiektua 2008ko azaroan onartu zuen hiriko gobernuko kontseiluak, eta Txinako gobernuak ekonomiaren hazkundea areagotzeko aurkeztutako aurrekontuak, bultzatu egingo du metroaren eraikuntza.

## Lineak 
Metroaren oinarrizko plangintzaren arabera, bost linea eraikiko dira. Eraikuntza lanak metroa onartu eta gutxira hasi ziren, 2009ko udaberrian.

### Dagoeneko martxan 
linea1

linea2

linea3-1

linea4-1

lineaS1

### Linea eraikitzen ari da 
linea4-2

linea5-1

linea6-1

lineaS2

## Plangintzan agerian 
linea5-2

linea6-2

linea4-3

linea3Ipar luzapena

linea3Hego hedapena

linea3adar-lerroa

linea2ekialdeko luzapena

linea7

linea8

## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Soufun webguneko irudia.
Taiyuango metroa

**Taiyuango metroa** (txineraz: 太原地铁), Txinako Herri Errepublikako Shanxi probintzian dagoen Taiyuan hiriko garraiobidea izango da. Metroa eraikitzeko oinarrizko plangintza 2008an onartu zen eta eraikuntza lanak 2009. urtearen amaieran hastea espero da.

Hiriko gobernuko arduradunen ustetan, plangintza zazpi lineak eraikitzean, metroak 500-600 milioi bidaiari garraiatuko ditu urtero.

## Lineak 
Guztira zazpi linea eraikiko dira:

* 1. linea: Zha taldea - Xingan kalea - Yuci (48 kilometro eta 33 geltoki).
* 2. linea: Ekialdea - Taiyuango aireportua (50 kilometro eta 29 geltoki).
* 3. linea: Iparraldeko zelaia (24 kilometro eta 20 geltoki).
* 4. linea: Jin - Yongkan herria (34 kilometro eta 24 geltoki).
* 5. linea: Nanping - Qingyuan herria (50 kilometro eta 24 geltoki).
* 6. linea: Nam Theun - Yangqu Konderria (36 kilometro eta 21 geltoki).
* 7. linea: Jinci - Dongyang herria (40 kilometro eta 24 geltoki).

## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Taiyuango metroaren behin-behineko planoa.
Ineni

**Ineni**, Antzinako Egiptoko arkitekto eta ofizial (chaty) bat izan zen, K.a. 1510 ingurutik K.a. 1470 arte. Egiptoko XVIII. dinastiako bost faraoirentzat (Amenofis I.a, Tutmosis I.a, Tutmosis II.a, Tutmosis III.a eta Amenofis II.a) eraikin eta monumentu ugari diseinatu eta antolatu zituen. "Amonen aletegien administrari" kargua ere izan zuen aipaturiko lehen lau erregealdietan.

Ineni, familia aristokratiko batetik dator, arkitekto bezala, bere enkarguak, Amenofis I.aren garaian hasiz, faraoi honek, Karnakeko Amonen tenplua handitzeko aukeratu zuelarik. Tutmosis I.arentzat diseinatzen jarraitu zuen, baina, Hatshepsuten erregealdian, arkitekto berri batek, Senenmutek, erreginaren mesedea lortuko zuen, agian, Hatshepsutek enkargatutako eraikinak gainbegiratzen eta beste eraikin batzuetan aholkulari izaten jarraituko zuen arren.

## Eraikinak 
Inenik, Tutmosis I.aren proiektu ugari diseinatu zituen, Karnakeko tenpluan, tenpluko "Gela Handia" nabarmenduz, zedro zurez eginiko pasabide hipostilo bat, Tutmosis I.ak hiksoen aurka lortutako garaipena ospatzeko. Laugarren eta bosgarren pilonoak, zenbait patio eta estatua ugari ere diseinatu zituen.

Erregeen Haraneko lehen errege hilobia proiektatu zuen.

Bere hilobia, Abd el-Qurnan dago, non lorategien diseinuagatik zuen interesa ikusten den, urmaeldun lorategi bihurtutako bere baratza ederraren marrazkiak erakutsiz. Bere hilobiaren hormetan, goxoki aipatzen du Hatshepsut, eta erreginaren izena ezabatua edo ordezkatua izan ez zen eraikin urrietako bat izan zen, beharbada, Ineniganako errespetuagatik.
Shimonosekiko hitzarmena

thumb|Shunpanro pabilioia, hitzarmena sinatu zen lekua.
**Shimonosekiko hitzarmena** (japonieraz 下関条約, "Shimonoseki Jōyaku, txinera tradizionalez 馬關條約, txinera sinplifikatuz 马关条约 eta pinyinez Mǎguān Tiáoyuē), Txinak eta Japoniak 1895eko apirilak 17an sinatu zuten bake hitzarmen bat da, Lehen Txina-Japonia Gerrari amaiera eman ziona.

Hitzarmena, Shunpanro pabilioian sinatu zen, Japoniako Shimonoseki hirian, eta Qing dinastiako gobernu txinatarraren eta Japoniar Inperioaren arteko bake konferentziari amaiera eman zion, 1895eko martxoak 20an hasi zena.

Hitzarmenaren ondorio nagusiak, Taiwanen subirautza, Txinatik Japoniara pasatzea eta Koreako penintsulak japoniar protektoratu bat ezartzea izan ziren, non Txinak eragin guztia galtzen zuen.

## Hitzarmenaren baldintzak 
Hitzarmenak, Lehen Txina-Japonia Gerrari amaiera eman zion Japoniaren mesedetan, gerraren garailea izan zena. Hitzarmen hartan, Txinak, Korearen independentzia onartu zuen, eta herrialde hari buruzko edozein aldarrikapeni uko egin zion; praktikan, Japoniaren eraginpean geratu zen Korea. Txinak, gainera, Japoniari eman zion Liaodong penintsula (geroago, Japoniak Errusiari eman behar izango zion), Jinzhou, Liaoning probintziako hegoaldeko muturra, Taiwan uhartea eta Penghu uhartedia. Lurralde galerez gain, Txinak, Japoniari, 200 mila tael ordaintzeko betebeharra hartu zuen (garai horretako 150 milioi dolar), eta zenbait portu eta ibai, nazioarteko merkataritzari irekitzea onartu zuen.

## Kanpo estekak
Pescadores uharteak

**Pescadores uharteak** edo **Penghu uharteak** (), Taiwango itsasartean dagoen uhartedi bat da. **Pescadores** izenarekin ere da ezaguna nazioartean, portuges jatorrikoa (*Ilhas Pescadores, "*arrantzaleak''")

Uharteek, 127 kilometro karratuko hedadura dute, eta Taiwan uhartetik 30 kilometrora daude, uharte honen administraziopean daudelarik.

Frantziak okupatu zituen uharteak 1884an, Opioaren Bigarren Gerran. Lehen Txina-Japonia Gerra amaitu ondoren, uharte hauek, Taiwanekin batera, Japoniar Inperioaren zati izatera pasa ziren, 1895eko Shimonosekiko hitzarmenean adostu zenaren arabera. Subiranotasun, Txinara pasa zen 1945ean, Japonia Bigarren Mundu Gerran garaitua izan ondoren. San Frantziskoko bake hitzarmenean, 1952ko apirilak 28an sinatu zena, Japoniak, formalki uko egin zion, behin betirako, Taiwan eta Penghu uharteen gaineko subiranotasunari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Escorial monasterioa

**El Escorial** San Agustinen ordenako monasterio bat da, Espainiako Errege Familiaren egoitza historikoa eta ehortz-lekua. **El Escorial monasterioa** (gaztelaniaz *Monasterio de El Escorial*) eta **El Escorialgo San Lorentzoren Errege Lekua** (*Real Sitio de San Lorenzo de El Escorial*) izenak ere baditu.

Espainia eta Europako pizkundetar arkitektura eraikuntza esanguratsuenetako bat da, 1563-1586 artean eraiki zen, eta nagusiki Juan Bautista de Toledo eta Juan de Herrera arkitektoen obra. Madrilgo Erkidegoan dagoen San Lorenzo de El Escorial udalerrian kokatzen da, 33.327 m²-ko lur eremuan hedatzen da, Guadarramako mendilerroan kokatzen den Abantos mendiaren hegoaldeko magalean dago, 1.028 metrora.

UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 1984an. Espainiako Ondare Nazionalaren erakunde publikoak kudeatzen du.

## El Escorial 
 
File:Vista aerea del Monasterio de El Escorial.jpg
File:Monastery El Escorial Spain Gardens Old Style Cut Into A Maze Pattern for Walking.jpg
File:Facade of El Escorial.JPG
File:Evangelg.jpg
File:Courtyard of the Kings 02.jpg
File:ElEscorial Cupola1.jpg
File:Facade monastery San Lorenzo de El Escorial Spain.jpg
File:EscorialBiblioteca.jpg
File:A Black and White Photograph of the Royal Seat of San Lorenzo de El Escorial in Spain.jpeg
File:A Black and White Photograph from Spain.jpeg
 

## Fatxada 
thumb|Fatxada nagusia
Fatxada nagusia bi atal nagusitan dago bananduta:
* Lehen atal nagusiak doriar zutabeak ditu eusle. Horien goiko aldean frisoa dago, metopa eta triglifoak nahasten dituena. Lehen atal nagusi honek erdialdean sarrera du, eta gero hiru atal ditu. Kapera txiki batzuk ditu lehen atalean, bigarren atalean leiho itsuak daude, eta hirugarrenean leiho normalak.

* Bigarren atal nagusian, antzinaroko tenpluen itxura ematen dioten joniar zutabeak daude, friso jarraitu bati eusten; eta frisoaren gainean, tinpano sinple bat.

Apaingarri gutxi ditu. Lehen mailaren frisoaren gainean pinakulu antzeko piramide batzuk daude; horietaz gain, bigarren atalean Filipe II.aren garaiko Espainiako armarriaren erliebe bat dago eta gorago dagoen kaperatxoan konkor biribileko eskultura bat dago, ziurrenik Filipe II.arena izango dena.

## Kanpo estekak 
*  Espainiako Ondare Nazionalaren erakundeko El Escorial Monasterioaren web orrialdea
*  Escorial Monasterioaren argibidea San Lorenzo de Escorial udalerriko webgunean
Lehen Txina-Japonia gerra

**Lehen Txina-Japonia gerra** (1894-1895), Txina eta Japoniaren arteko gerra bat izan zen, nagusiki Korearen kontrola lortzeko. Txineraz, Bigarren Txina-Japonia Gerratik bereizteko, *Jiawu Gerra* (甲午戰爭) izenaz da ezaguna, izen hori daraman txinatar urtean gertatu baitzen.

1895eko martxoan, bi herrialdeek, Shimonosekiko hitzarmena sinatu zuten, eta Txinak, Taiwan, Penghu uhartedia eta Liaodong penintsula Japoniari ematea onartzen du.

Baina, urte horretan bertan, Errusiak, Japoniaren hedapenak gune hartako bere interes geopolitikoak arriskuan jartzen zituela ikusita, Frantzia eta Britainia Handiaren laguntzarekin, japoniar gobernua presionatu zuten modu "adiskidetsuan", Shimonosekiko hitzarmenaren bidez lortutako abantailak berrikus zitzan.

Japoniak, une horretan, bere burua, Errusiari aurre egiteko gai ikusten ez zuela, batez ere azken herrialde honek frantziarren eta britainiarren laguntza zuela jakinda, etsi egin zuen, eta, Errusiaren mesedetan, lortutako Liaodong penintsularen gaineko eta bertako Port Arthur gune estrategikoaren gaineko eskubideei uko egin behar izan zien. Gertaera honek, Japoniak, Shimonosekiko hitzarmenaren bidez lortutako gainontzeko lurraldeak mantentzen zituen arren, japoniarrengan mendeku nahi bizia sortu zuen. Hamar urte beranduago, ez zuten mendeku hori hartzeko aukera alferrik galduko Errusia-Japonia Gerraren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabriela Ortega Gomez glorieta (Sevilla)

**Gabriela Ortega Gomez Glorieta**, Sevillako Maria Luisa Parkean kokatua dago, Becquerren Glorietatik gertu. Erdian, denbora batez, lagun bezala, omendutako emakumearen soingain bat zuen zuhaitz handi bat du.

Sevillako udaletxeak inauguratu zuen 1997ko abenduak 18an.

## Ikus, gainera 
* Maria Luisa Parkea

## Kanpo estekak
Bost Zaurien Ospitalea

thumb|300px|Bost Zaurien Ospitalearen fatxada nagusia, Andaluziako Legebiltzarraren egoitza.
**Bost Zaurien Ospitalea**, Sevillan dago, eta, gaur egun, Andaluziako Parlamentuaren egoitza da.

1546an hasi zen eraikitzen, Don Fadrique Enríquez de Riberaren borondatez, 1539an hil zena. Martín de Gainzak diseinatu zuen, eraikin honen lanak zuzendu zituena 1556an hil zen arte. Bi urte beranduago, lanen jarraipenaren enkargua, Hernan Ruiz II.ari ematen zaio, oraindik erabat amaitu gabe zegoen arren, bi urte beranduago inauguratuz.

Bere oinplanoa, laukiluze formakoa da, eta 10 patioren inguruan antolatzen da, hauetatik, soilik bederatzi eraiki ziren arren, eta, gaur egun, zortzi baino mantentzen ez diren arren. Eraikinaren elementurik bereizgarriena, inongo zalantzarik gabe, bere eliza da, erdiko patioan kokatua, gurutze latindar formako oinplanoa eta pizkundetar izaera zabala ditu. Gainontzeko eraikina baino altuagoa da. Bere barnean, gaur egun osoko bilkurak ospatzen diren tokia dena, bere erretaula nagusia nabarmentzen da, Diego Lopez Buenok egina Alonso Vazquezen margolanekin Asensio de Maedaren diseinuaren arabera.

Eraikinak, ospitale funtzioa izan zuen 1972 arte. Urte batzuk utzia eman ondoren, 1986an, Andaluziako Legebiltzarraren egoitza bihurtzeko proiektuak idazten dira, 1992ko otsailak 28an inauguratuz (Andaluziako eguna). Eraikinaren zaharberritze osoa, 2003an amaitu zen, 1980ko hamarkadan egin ez ziren patio eta gelen berreskuratze lanen amaierarekin.

## Kanpo estekak
Pilota 1900eko Olinpiar Jokoetan

[thumb|200px|[Pilota 1900eko Olinpiar Jokoetan, Paris]]
**1900eko Parisko Olinpiar Jokoetan** **pilota** txapelketa ospatu zen ofizialki. Honetan pilota kirol olinpiko moduan jokatutako lehen eta azken aldia izan zen. Beranduago, 1924, 1968 eta 1992ko Olinpiar Jokoetan pilota kirol erakusgarri gisa jokatu zen eta hainbat kategoriatan gainera.

## Txapelketa 
Txapelketak bi talde izan zituen: Espainiakoa eta Frantziakoa. Bi talde besterik ez zegoenez, partida bakarra egin zuten, emaitza ezezagunekoa eta ekainaren 14an jokatu zena.

Batzuen ustez, frantziar taldea erretiratu egin zen, erreglamentuarekin arazoak zituela eta.

Honela banatu ziren dominak:

Nazioarteko Olinpiar Batzordeak ez zuen dominak aintzat hartu 2004 arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valdoviño

**Valdoviño** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Ferrolgo eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
* Lago (Santiago)
* Loira (San Pedro)
* Lourido (San Bartolomeu)
* Meirás (San Vicente)
* Pantín (Santiago)
* O Sequeiro (Santa María)
* Valdoviño (Santalla)
* Vilaboa (San Vicente)
* Vilarrube (San Martiño)

## Kanpo estekak 
*   Valdoviño udalerriko webgunea
Pilota 1924ko Olinpiar Jokoetan

**1924ko Parisko Olinpiar Jokoetan** **pilota** txapelketa ospatu zen bigarrenez. Aurrekoan pilota kirol olinpiko moduan jokatu bazen ere, 1924an (eta berriro 1968 eta 1992ko Olinpiar Jokoetan) pilota kirol erakusgarri gisa jokatu zen eta hainbat kategoriatan gainera.

## Txapelketa 
Billancourten frontoi bat eraiki zen txapelketarako. Txapelketak bi talde izan zituen: Espainiakoa eta Frantziakoa. Bi talde besterik ez zeudenez, partida bakarra egin zuten hiru jokatutako kategorietan: eskua, pala eta zesta-punta.

### Emaitzak 
### Dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andaluziaren eguna

**Andaluziaren eguna**, otsailaren 28an ospatzen da, eta 1980ko erreferenduma ospatzen du, Andaluziari, erabateko autonomia eman ziona.

## Ohiturak 
Hiri eta herri askotan, balkoiak apaintzen dira, non Andaluziako bandera esekitzen den balkoiko burdin hesietatik, eta, beste gauza batzuen artean, patio andaluziar lehiaketak ospatzen diren.

Eskoletan, otsailak 28ko astea jai astea den arren, Aste Kulturala edo Aste Zuria bezala ezaguna, aste honen aurreko asteko ostirala, ikasketa eguna izaten da eskolan, andaluziar gosaria hartzen dute, Andaluziako ikurrei, bere historia eta ohiturei buruzko marrazkiak margotzen dituzte, antzezlan kostunbristak antzezten dituzte eta Andaluziako ereserkia kantatzen dute.

## Historikoa 
### 2007 
Agendan, Andaluziako Parlamentuan osoko bilkura bat ospatzea agertzen da, eta Sevillako Maestranzako Antzokian, Andaluziako Seme Kuttun saria José Saramago idazleari eta Andaluziako domina Miguel Baez Espuny, *El Litri* bezala ezagutzen den toreadoreari, Real Betis Balompié futbol taldeari, Carlos Cabezas Jurado, Bernardo Rodriguez Arias eta Felipe Reyes Cabañas saskibaloi jokalariei, Juana Castrori, Ramón Contrerasi, María García Torrecillasi, Eva Garrido "La Yerbabuena"ri, Rafael Martos Sanchez (Raphael abeslariari eta Javier Ruibali ematea.

## Ikus, gainera 
* Andaluzismo
* Andaluziako armarria

## Kanpo estekak
Pilota 1968ko Olinpiar Jokoetan

**1968ko Mexikoko Olinpiar Jokoetan** **pilota** txapelketa ospatu zen hirugarrenez. Lehendabizikoan (1900ean hain zuzen ere) pilota kirol olinpiko moduan jokatu bazen ere, 1968an (1924 eta 1992ko Olinpiar Jokoetan bezala) pilota kirol erakusgarri gisa jokatu zen eta hainbat kategoriatan gainera.

## Txapelketa 
### Motak 
Bost izan ziren:
* Esku pilota
* Zesta punta
* Larruzko paleta
* Frontenisa
* Gomazko paleta

### Estatu parte-hartzaileak 
* 
* 
* 20px|Espainia Espainia
* 
* 
* 
* 

### Emaitzak 
### Dominak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terra Galega

**Terra Galega** hainbat zentro-eskubiko galiziar alderdi politikoz osatutako koalizioa da, 2005eko azaroaren 4an sortu eta erregistratu zena. Koalizio hau Centro Democrático Independente (CDI), Iniciativa Galega, Coalición Galega, Unidade por Narón eta bertako zenbait indar politiko txikik osatzen dute, koalizioaren sortze unean denera 4 alkate eta 32 udalerritako 64 errejidore zituen.

2006ko maiatzaren 20an, alderdiaren batzar nagusia egin zen. Han, 500 alderdikidek Galiziako Xuntako osasun kontseilari-ohia izandako Pablo Padín presidente hautatu zuten, eta Narón udalerriko (Coruña) alkatea zen Xoán Gato koordinatzaile nagusi hautatu zuten. 2007ko Espainiako Udal Hauteskundeetan Terra Galegak Galizia osoko botoen %2,05 lortu zuen, ondorioz, 29 udalerritako 69 errejidore bereganatu zituen eta Galiziako laugarren alderdi bozkatuena bilakatu zen. Hiru udalerrietan alderdirik bozkatuena izatea lortzen du (Narón eta Neda, Ferrolgo eskualdean, eta Os Blancos, Ourenseko probintzian). Udalen osatzean, Terra Galega alderdia Neda, Narón, Valdoviño eta Os Blancos udalerrietako udaletan sartuko da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Terra Galegaren webgunea
Vedra

**Valdoviño** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Santiagoko eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
* Illobre (Santo André)
* Merín (San Cristovo)
* A Ponte Ulla (Santa María Madanela)
* San Fins de Sales (San Fins)
* San Mamede de Ribadulla (San Mamede)
* San Miguel de Sarandón (San Miguel)
* San Pedro de Sarandón (San Pedro)
* San Pedro de Vilanova (San Pedro)
* San Xián de Sales (San Xián)
* Santa Cruz de Ribadulla (Santa Cruz)
* Trobe (Santo André)
* Vedra (Santa Eulalia)

## Kanpo estekak 
*    Vedra udalerriko webgunea
Vilarmaior

**Vilarmaior** Galiziako A Coruñako probintzian dagoen Betanzosko eskualdean kokatzen den udalerria da.

## Parrokiak 
* Doroña (Santa María)
* Goimil (San Cristovo)
* Grandal (San Pedro)
* Torres (San Xorxe)
* Vilamateo (Santiago)
* Vilarmaior (San Pedro).

## Kanpo estekak 
*   Vilarmaior udalerriko webgunea
Pinetako harana

**Pinetako Harana** (; ) Aragoiko Pirinioetan kokatzen den haran bat da. Monte Perdidoko mendikatearen ekialdean dago. Haran hau Monte Perdido mendiaren oinetan dagoen Pinetako Zirkutik hasi eta Bielsako udalerriraino hego-ekialdeko norantzan 12 kilometroz luzatzen da.

Pinetako haranaren goi-ibarra Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalaren barnean kokatzen da.

## Kanpo estekak