open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ernst Lubitsch

**Ernst Lubitsch** (Berlin, 1892ko urtarrilaren 29a - Hollywood, Los Angeles, 1947ko azaroaren 30a) Alemanian jaiotako film zuzendari judua zen. 1922an Hollywood-era joan zen, non film gehienak egin zituen. Haren ezaugarri nagusia "Lubitsch ukitua" zen, hau da, bere umore sarkastikoan oinarritutako ikusmoldea.

## Biografia 
Aitaren jostundegia utzi eta Max Reinhardt ospetsuaren konpainian sartu zen antzezle. Arrakasta handia lortu zuen, eta berak sorturiko pertsonaia judu barregarria zinemara egokitu zuen, harrera ezin hobea izan zituzten film laburretan. Txalo berberak irabazi zuten bere lehen film laburrekin: Momiaren begiak (1918, *Die Augen der Mumie Ma*), *Carmen* (1918). Pola Negri antzezlearekin aurrekontu handiko filmak egin zituen ondoren, besteak beste *Madame Dubarry* (1919), Ana Bolena (1920, *Anna Boleyn*). Hollywoodera joan zen Mary Pickford aktoreak kontrataturik, eta harekin egin zituen lehen filmetan, *Rosita* (1923) eta Ezkontzaren Katea (1924, *The Marriage Circle*), agerian du hain ospetsua egin zuen "Lubitsch ukitua": diruaren eta sexuaren grina zeharbidez eta alegiaz adierazten dituzten komedia dotoreak, baina barrearen azpian kritika mingotsa gordetzen dutenak. Ongi egokitu zituen bere dohainak zinema ahostuna, operetak eginez hasieran, eta ondoren komedia ironiko eta sentimental ahantzezinak. Haren beste zenbait lan aipagarri: *Trouble in Paradise* (1932), *Design for Living* (1933), *To Be or Not to Be* (1942).

## Filmografia 

* *Als ich tot war* (1916)
* *Schuhpalast Pinkus* (1916)
* *Der Blusenkönig* (1917)
* *Wenn vier Dasselbe tun* (1917)
* *Das fidele Gefängnis* (1917)
* *Ich möchte kein Mann sein* (1918)
* *Die Augen der Mumie Ma* (1918)
* *Carmen* (1918)
* *Rausch* (1919)
* *Die Puppe* (1919)
* *Meine Frau, die Filmschauspielerin* (1919)
* *Die Austernprinzessin* (1919)
* *Meyer aus Berlin* (1919)
* *Madame Dubarry* (1919)
* *Kohlhiesels Töchter* (1920)
* *Sumurun* (1920)
* *Romeo und Julia im Schnee* (1920)
* *Anna Boleyn* (1920)
* *Die Bergkatze* (1921)
* *Das Weib des Pharao* (1922)
* *Die Flamme* (1923)
* *Rosita* (1923)
* *The Marriage Circle* (1924)
* *Three Women* (1924)
* *Forbidden Paradise* (1924)
* *Kiss Me Again* (1925)
* ''Lady Windermere's Fan* (1925)
* *So This Is Paris* (1926)
* *The Honeymoon Express* (1926)
* *The Student Prince in Old Heidelberg* (1927)
* *The Patriot* (1928)
* *Eternal Love* (1929)
* *The Love Parade* (1929)
* *Monte Carlo* (1930)
* *Paramount on Parade* (1930)
* *The Smiling Lieutenant* (1931)
* *Broken Lullaby* (1932)
* *If I Had a Million* (1932)
* *One Hour with You* (1932)
* *Trouble in Paradise* (1932)
* *Design for Living* (1933)
* *The Merry Widow* (1934)
* *Angel* (1937)
* *Bluebeard's Eighth Wife* (1938)
* *Ninotchka* (1939)
* *The Shop Around the Corner* (1940)
* *That Uncertain Feeling* (1941)
* *To Be or Not to Be* (1942)
* *Heaven Can Wait* (1943)
* *A Royal Scandal* (1945)
* *Cluny Brown* (1946)
* *That Lady in Ermine'' (1948)

## Erreferentziak
C

**C** edo **ze** euskal alfabetoko hirugarren letra da, eta badu aldaera bat: *ç* (ze hautsia). **C** (larriz) eta **c** (xehez) idazten da. Ohiko euskal hitzak idazteko erabiltzen ez den arren, kanpotar izenak transkribatzeko beharrezko delarik, euskal alfabetoan sartu zuen Euskaltzaindiak.

Cz idaztez diren hitzen adibide gisa honako hauek ditugu: *campus*, *collage*, *copyright*, *corpus*, *Cáceres*, *Cagliari*, *Quebec*... 

Erromatar zenbakeran, C letrak 100 zenbakiaren balioa du. Kimikan karbonoaren sinboloa da. Informatikan programazio-lengoaia ezaguna da C. 

Ez da nahastu behar С letra zirilikoarekin, sigma greziar letratik eratortzen dena. 

## Jatorria 
C letrak G letraren jatorri berbera du, hortik eratortzen baita. Semitek (feniziar, arabiar eta hebrearrek, besteak beste), *gimel* izena ematen zioten, habaila baten forma zuen hieroglifo egiptoarrarengatik. Baliteke, hala ere, hiruki forma horrek gamelu baten konkorra izatea, *gamal* deitua hizkuntza semitikoetan.

Gamma greziar hizkia etruriar alfabetoak bereganatu zuen, /k/ soinua adierazteko. Etruriar alfabeto arkaikoek 14px forma eman zuten, hasieran, eta 14px forma klasikoan. Latinera igarotzean 'c' forma hartu zuen. Latinezko literatura klasikoan *c*, *k* eta *q* letrak erabiltzen ziren /k/ eta /g/ soinuak adierazteko. *q* erabiltzen zen O eta U bokalen aurretik, *k* A bokalaren aurretik eta *c* E eta I bokalen aurretik. 

III. mendean Espurio Karbilio libertoak erabaki zuen C letrari lerro berri bat gehitzea /ɡ/ soinua adierazteko. Honela jaio zen G letra, eta C geratu zen soilik /k/ soinua adierazteko. Garai horretatik aurrera, G letra gammaren baliokidea izango litzateke eta C letra kapparena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* c quark

## Kanpo estekak
Safari (nabigatzailea)

**Safari** Applek Mac OS X sistema eragilerako garatutako web nabigatzailea da. Web orrialdeak aurkezteko KHTML motorra erabiltzen du, zeina KDE proiekturako sortutakoa den. Hori dela-eta, Safariren barne-motorra software librea da eta GPL lizentziapean dago.

## Ikus, gainera 
* Safari (espedizioa).
* Web nabigatzaile.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Mozilla Public License

**Mozilla Public License** (MPL) (Mozillaren Lizentzia Publikoa) software libre eta kode irekiarentzako lizentzia bat da. Hasiera baten Netscape Communications Corporationek garatu zuen, ondoren Mozilla Fundazioaren eskuetara pasatu zelarik.

MPL lizentziak Open Source Iniciative (OSI) ekimenarekin bat egiten du guztiz, eta baita Free Software Foundation (FSF) fundazioaren printzipioekin ere. Baina MPL lizentziak askatasuna uzten du softwarearen erabilpen komertzial ez librea egiteko, lan eratorriek lizentzia ezberdina izateko aukera eskaintzen duelarik.

Lizentzia honen helburu nagusia Mozillarekin eta beronekin erlazionatutako softwarearekin erabiltzeko den arren, garatzaile eta programatzaile ugarik erabiltzen du bere lana babesteko.

Badaude MPL lizentzian oinarritutako beste batzuk ere, Sun Microsystemsen Common Development and Distribution License (CDDL) lizentzia tartean.

## Kanpo estekak
Nordhausen

**Nordhausen** Alemaniako Turingia estatuaren iparraldean dagoen hiria da. Harz mendien oinean dago eta *Nordhäuser Doppelkorn* likoreak famatu du. Garai batean tabako industria garrantzitsua ere izan zuen.

## Historia 
Lehenengo aipamena 927 urtekoa da baina jakina da jadanik 785ean asentamendu bat bazela bertan. Frederiko II.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoak hiri inperial aske bihurtu zuen 1220an eta Hansa Ligan sartu zen 1430 urtean. Likoregintzan 1500 urtean hasi zen. Erreforma 1523an iritsi zen Nordhausenera, Thomas Müntzerrek ekarrita.

thumb|ezkerrera|350px| Nordhausen, 1640
Westfaliako Bakearen ondoren (1648) Brandenburg-Prusiaren esku gelditu zen. Napoleondar Gerretan Prusiako tropek hartu zuten Nordhausen eta hiri aske izateari utzi zion. Gerrak bukatzean Prusiaren menpeko Saxoniako probintzian sartua izan zen.

Bigarren Mundu Gerraren garaian *Mittelbau-Dora* kontzentrazio-esparrua ezarri zuten naziek Nordhausen kanpoaldean. Royal Air Force britainiarren bonbaketek hiriaren hiru laurdenak suntsitu eta 8.800 opertsona inguru hil ziren 1945eko apirilaren 3 eta 4 artean. Apirilaren 11ean estatubatuarrek hartu zuten hiria eta ondoren sobietarrek eskuratu zuten.

[thumb|ezkerrera|150px| [Errolanen estatua]]

## Ondasun nabarmenak 
* '*Gurutze Santuaren katedrala (*Dom „Zum Heiligen Kreuz“*):** X mendeko eliza katedral bihurtu zen 1220an, Nordhausen hiri inperial askea izatean. Dorreak, kripta eta klaustroa erromanikoak dira eta nabea gotikoa.
* **Errolanen estatua:*' XVII mendeko estatua hau hiriaren sinbolo da.

## Demografia 
## Hiri senidetuak 
Nordhausen ondorengo hiriekin senidetua dago:
* 
* 
* 
* 

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* http://www.nordhausen.de/
* http://www.dora.de/
* https://web.archive.org/web/20060510180142/http://www.stadtmagazin-nordhausen.de/dora.html
* http://www.hoeckmann.de/deutschland/thueringen.htm
Internet Explorer

**Internet Explorer** (*IE* edo *MSIE* ere deitua, hau da *Microsofteko Internet Explorer*) Microsoft enpresak garatutako web nabigatzaile bat da, Windows sistema eragileekin batera banatzen zena. 1995ean sortu zuten, Microsoftek Mosaic nabigatzailearen kodea erosi eta gero. *Internet Explorer* izena eman zioten Netscape Navigatorekin lehiatzeko asmoz.

Web nabigatzailerik erabiliena izan zen bere garaian, baina bere erabilpena jaitsi zen, segurtasun arazoak zirela medio eta Mozilla Firefoxen merkaturatzea medio.

Beranduago, 2017an, Microsoft enpresak, Firefox eta Google Chrome nabigatzaileekin lehiatzeko, *Microsofteko Internet Explorer* hau ordezkatu zuen *Microsoft Edge* web-arakatzailearekin.

## Ikus gainera 
* Web nabigatzaile.

## Kanpo estekak
Software lizentzia

thumb|Software lizentzien eskema bat ingelesez|400x400px
**Software lizentzia** bat software bat erabiltzeko baimena da, software horren egileak edo jabeak egileak erabakitzen du lizentzia mota, eta horren arabera definitzen dira zein baldintzatan erabili ahal izango den.

Lizentziak, doakoa edo ordainpekoa, eskubide batzuk mugatzen ditu bere erabilpena, ea nork exekutatu, egokitu, kopiatu, birbanatu ahal izango duen. Horrez gain, iraupenaren epea, aplikazio lurraldea edota egile eskubideen titularrak ere definitu ditzakeen nahi beste klausula ezar daitezke lizentzian.

## Ikus, gainera 
* Creative Commons.
* Software libre artikuluan lizentziei buruzko atalak-eta.

## Kanpo estekak 
* Marko Txopitea. *Ikusi-makusi*: Creative Commons semaforoa.
Mozilla Sunbird

thumb|300px|Mozilla Sunbird
**Mozilla Sunbird** iCalendar estandarrean oinarrituta egutegiak eta informazio pertsonala kudeatzeko aplikazio bat da.

Aplikazio hau 2003an sortu zen, Mozilla Fundazioak Mozilla Calendar programa independente bilakatzea erabaki zuenean. 2004ko abenduan Lightning proiektuaren sorrera iragarri zen, *Calendar*ek ez bezala, *Sunbird* Mozilla Thunderbirden barneratzeko asmoz.

## Kanpo estekak 
*  Mozilla Sunbird
Multiplataforma

**Multiplataforma** edo **Plataforma-anitzetarako** terminoa erabiltzen da informatikan aplikazio bat plataforma edo sistema eragile edo hardware desberdinetan ibil daitekeela adierazteko. Ingelesez **cross-platform software**, **multi-platform software** edo **platform-independent software** terminoak erabiltzen dira. Adibidez, Windows eta Linuxen dabilen software bat plataforma-anitza da. Honi esker, erabiltzaileak ez du sistema eragile aldaketarik egin beharko software hori erabili ahal izateko, abantaila da beraz ezaugarri hau izatea. Dena dela, software bat plataforma-anitz izateak ez du plataforma guztietan funtzionatuko duenik esan nahi.

Zenbait programazio-lengoaiak aplikazio plataforma-anitzak sortzeko aukera eskaintzen dute, hala nola Java eta C++, baina gehienetan plataforma bakoitzarentzako konpilatu behar izaten da. Interpretatuak direnak, Python esaterako, multiplataforma izateko egokiagoak dira, plataforma bakoitzerako interpretatzailea izatea nahikoa da-eta. Java konpilatua da baina tarteko kode bat sortzen duenez multiplataforma aplikazioetarako egokia da.

Plataforma termino generiko gisa erabiltzen da eta prozesadore batekin lotuta erabil daiteke, sistema eragile batekin edo bien konbinazioarekin. Prozesadoreen aldetik maiz aipatzen diren plataforma ezagunenak x86 arkitektura PCtan eta ARM telefonotan eta tabletatan. Maiz aipatzen diren sistema eragileak Windows, Mac OS eta Linux zein Unix modukoak PCtan eta Android eta iOS telefono eta tabletatan.

Multiplataforma aplikazioak garatzen laguntzeko tresna asko daude eskuragarri. Ezagunen artean dugu Eclipse ordenagailuetarako eta Delphi edo Titanium. telefonotarako.

Multiplataforma ezaugarria lortzeko azken urteetan asko erabiltzen ari den eredu bat web aplikazioena da, non, bezero-zerbitzari arkitekturari esker eta zerbitzaria plataforma zehatz batean egon arren, bezeroa berez multiplataforma den web nabigatzailea izaten den.

## Adibideak 
Besteak beste, programa hauek multiplataforma direla esaten da:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Java

## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20200814143506/https://unibertsitatea.net/apunteak/ingeniaritza-eta-teknologia-1/informatika/smartphonetarako-aplikazioen-programazioa-titanium Smartphonetarako aplikazioen programazioa Titanium erabilita.
GNU Free Documentation License

thumb
**GNU Free Documentation License** (GFDL) (Dokumentazio Librearen Lizentzia) eduki askerako copyleft lizentzia bat da, Free Software Foundationek GNU proiekturako sortutakoa.

Lizentzia hau softwareen dokumentazioarentzako sortu zen batez ere. Materialaren edozein kopia edo moldaketak lizentzia berbera mantendu behar duela adierazten du. Kopia hauek saltzea ere baimentzen du, beti ere moldatzeko aukera uzten duen formatu batean, kopuru handietan egiten bada behintzat. 

Wikipedia da lizentzia hau —*Creative Commons aitortu / berdin partekatu* lizentziarekin batera— erabiltzen duen proiekturik handiena. Wikipedia eta Wikimedia Foundationek sustatzen dituen beste proiektu guztiak.

## Kanpo estekak 
*  GFDL 1.1 bertsioa euskaraz
*  GFDL 1.2 bertsioa
GNU Lizentzia Publiko Orokorra

[thumb|150px|[GNUren logoa.]]

Ingelesez **GNU General Public License**, **GNU GPL** edo **GPL**; euskaraz **GNU Lizentzia Publiko Orokorra** edo **GNU Lizentzia Orokor Publikoa** Free Software Foundationek 1980ko hamarkada erdialdean sortutako lizentzia bat da, eta softwarearen erabilpen, aldaketa eta banaketa arloetara zuzenduta dago. Bere helburua, babesten duen softwarea software librea dela adieraztea da.

Badaude GPLren kide diren zenbait lizentzia ere:
* GFDL
* MGPL
* LGPL

GNUren lizentzia orokorra, ingeleseko **GPL** izenez ezagunagoa dena, "Free Software Fundation" taldeak sortua 1980ko hamarkada erdialdean. Bere helburua, batez ere, banaketa askea, aldatzeko aukera eta software erabilera bultzatzea edo babestea da. Honen xedea lizentzia honengatik babestua dagoen softwarea, "software libre" dela aitortzea da eta arau hauek ekiditen eta bereganatzea nahi dituzten erabiltzaileengatik babestea.

Lizentzia honen antzekoak diren hainbat daude gaur egun, agiri askeko lizentzia (GFDL) esaterako, Wikipediako artikuluak babesten dituena; edota "Open Audio License", musikalak lantzeko, adibidez… baita beste murriztaile batzuk ere, LGPL adibidez.

## Kanpo estekak 
*  GPL 2. bertsioa euskaraz
*  GPL 3. bertsioa
GNU Lesser General Public License

**GNU Lesser General Public License** (LGPL) GPL lizentziaren aldaera bat da. Lizentzia hau liburutegiekin erabiltzen da normalean. Liburutegi libreak jabedun softwareekin erabiltzea ahalbidetzen du.

LGPL lizentzia GPLrekiko duen desberdintasun nagusia liburutegiak banatzea ahalbidetzen duela da, eta berau beste edozein softwarerekin bateratu daiteke, mugarik gabe, librea zein jabeduna izan.

## Kanpo estekak 
*  LGPL lizentzia
GNAT Modified General Public License

**GNAT Modified General Public License** (*Modified GPL, MGPL*) GPL lizentziaren aldaera bat da, Ada programazio lengoaiarentzako egokituta, alegia. Aldaketa honek, liburutegi bat GPL ez den aplikazio batetatik erabiltzea ahalbidetzen du.

GNAT konpilatzailea erabiliz, fitxategi bat MGPL lizentziapean dagoela adierazi daiteke hurrengo agindu hau gehituz:

`**pragma** License (Modified_GPL);`

## Kanpo estekak
Pablo Malo

**Pablo Malo Mozo** (Donostia, ) zinema zuzendari eta gidoigilea da.

## Biografia 
Formazio autodidakta izan zuen. 80ko hamarraldiaren bukaeran eta 90eko hamarraldiaren hasieran zenbait bideo idatzi eta zuzendu zituen hainbat sari irabaziz.
Lehen film luzea estreinatu zuen 2004an, ordura arte pelikula laburrak eta dokumentalak egiten ibili baitzen. Bere lehen filme honengatik zuzendari berri onenaren Goya Saria irabazi zuen.

2006an bigarren lan luzea egin zuen, *"La sombra de nadie"*.

## Filmografia 
* *El angel de marmol* (1995, film laburra)
* *Jardines deshabitados* (2000, film laburra)
* *Frío sol de invierno* (2004)
* *La sombra de nadie* (2006)
* *Lasa eta Zabala* (2014)

## Sariak 
* San Roqueko Film Laburren Nazioarteko Astea: Lehenengo saria *El angel de marmol* filmarekin.
* Zuzendari berri onena Goya Saria 2005ean *Frío sol de invierno* pelikularekin.

## Erreferentziak
Julio Medem

**Julio Medem Lafont** (Donostia, Gipuzkoa, 1958ko urriaren 21a) Euskal Herriko zinema zuzendari bat da. Medikuntza ikasi zuen EHUn, eta horrek ukituak utzi dizkio bere lanetan.

1992an bere lehenengo pelikula estreinatu zuen: *Behiak*. Ordutik aurrera, arrakasta lortu du mundu osoan bere film luzeekin, berezkoa duen estiloa landuta (*La ardilla roja, Tierra, Los amantes del círculo polar* eta *Lucía y el sexo*).

2003an aurkeztu zuen polemika handia ekarriko zion lana, Euskal Herriko egoera sozio-politikoa aztertzen duen *Euskal pilota: larrua harriaren kontra* film dokumentala.

Azken urteotan biribildu du bere ibilbidea *Caótica Ana* eta *Room in Rome* lanekin.

## Bizitza 
EHUn medikuntza ikasketak egin zituen arren, aspalditik zetorkion zinemarako zaletasuna.

Kritikari aritu zen *La Voz de Euskadi* eta *Cinema 2002* agerkarietan.

1987. urtean, medikuntza alderatuta, zinema profesionalean murgiltzea erabaki zuen. Zuzendari laguntzaile eta muntatzaile bezala aritu ondoren, Michel Gaztanbideren gidoi batan oinarrituta, bere lehen film luzea egin zuen, *Vacas* (1991), zuzendari berriei ematen zaien Goya saria jaso zuena.

Ondoren zuzendu zituen bi filmek, *Tierra* (1996) eta *La ardilla roja* (1993), nazioartean arrakasta handia izan zuten, beren ukitu esperimental eta abangoardistagatik.

*Los amantes del círculo polar* (1998) filmean amodiozko drama landu zuen.

Sexua du ardatz nagusia *Lucía y el sexo* bere hurrengo filmak (2000).

Zuzendari ez ezik, bere film gehienen gidoien egilea ere bada, eta beste batzuentzako gidoiak ere idatzi izan ditu, Itziar Bollainen *Hola, ¿estás sola?* (1995) filmarena, esaterako.

## Filmografia 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinema

## Kanpo loturak 
*  Webgune ez ofiziala
* Euskadiko Filmategia
* Julio Medem: "Eskuindar askorentzat zine espainiarra 'gorri'en zinea da" Elkarrizketa Argia astekarian (2007-07-29)

## Erreferentziak
Allan Kardec

**Allan Kardec** (Lyon, 1804ko urriaren 3a - Paris 1869ko martxoaren 31) **Hippolyte Léon Denizard Rivail**en ezizena da. Espiritismoaren sortzailea izan zen.

## Biografia 
Rivail Lyonen egin zituen lehen ikasketak, ondoren Yverdumeko (Suitza) Pestalozzi irakasle ezagunaren institutu goraipatuan jarraituz. Ikasketa unibertsitarioak ez zituen egin. Bost hizkuntztean hitz egiten zekiela esaten zuen: alemanez, ingelesez, gaztelaniaz, italieraz eta nederlanderaz. Hizkuntzalaritzan aritu zen burubelarri. Parisa itzuli zenean Yverdumekoaren antzeko Irakaskuntza Institutu bat sortu zuen Pestalozziren ideiak jarraituz. Izan zituen arazo ekonomikoen ondorioz ikastetxea utzi behar izan zuen, lan desberdinak eginez: kontablea, irakasle partikularra, itzultzailea. 1832an andereño batekin ezkondu zen, Amelia Boudet. Garai horretan pedagogia inguruko liburu batzuk idatzi zituen:
1824: *Aritmetikaren inguruko kurtso praktiko eta teorikoa Pestalozziren metodoaren arabera*
1828: *Heziketa publikoaren hobekuntzarako proposatutako plana*
1831: *Gramatika frantses klasikoa* (1831)
1846: *Gaitasun diplomak eskuratzeko azterketen eskuliburua*
1848: *Hizkuntza frantsesaren dotrina gramatikala*

Kardecen biografiak aldaketa bat izan zuen 1854 urtean. Urte horretan, 50 urte zituela, mahai birakorren fenomenoaz entzun zuen lehenengo aldiz. 1855ko maiatzean fenomenoaren testigu izan zen eta horretan oinarrituta espiritismoaren inguruko pentsamendua hasi zen garatzen. 1857ko apirilaren 18an espiritismoaren hasiera suposatuko zuen liburua idatzi zuen, *Le Livre des Esprits* (Espirituen liburua). Hau izan da, batez ere, ezagun egin duen arrazoia. Lehenengo edizioa egunetan agortu zen. Espiritismoaren inguruan egin zituen ikerketek bere izena aldarazi zioten, *Hippolyte Leon* izatetik *Allan Kardec* izatera, berak zioenez, aurreko bizitza baten izen hori zeramala gogoratu eta gero.

## Obra 
### Liburu pedagogikoak 
D. H. L. Rivailek eskola eskuliburu asko idatzi zuen  :
* ''Cours pratique et théorique d'arithmétique d'après la méthode Pestalozzi* (1824, 1845 eta 1847 urtetan argitaratuta).
* *Plan proposé pour l'amélioration de l'Instruction Publique* (1828).
* *Mémoire sur l'Instruction publique adressé à Messieurs les membres de la commission chargée de réviser la législation universitaire* (1831).
* *Grammaire française et classique* (1831).
* *Catéchisme grammatical de la langue française*  (1848, 1868).
* *Grammaire normale des examens * (1849, 1883 arte urtero argitaratuta). Marc-Edouard Alvarez eta Yves Levirekin batera idatzita.
* *Dictées normales des examens (1850).

### Liburu espiritistak 
* *Le Livre des Esprits* (1857)
* *Le Livre des médiums* (1861)
* ''L'Évangile selon le spiritisme* (1864)
* *Le Ciel et l'Enfer* (1865)
* *La Genèse selon le spiritisme* (1868)
* *Qu’est-ce que le spiritisme ?, introduction à la connaissance du monde invisible.* (1859)
* *Les œuvres posthumes d'Allan Kardec'' (hil ondoren egindako haren lanen bilduma).

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Centre Spirite Lyonnais
* : Egilearen liburu guztiak.
Izpura

**Izpura** Nafarroa Behereko hegoaldeko udalerri bat da, Garazi eskualdekoa.

## Geografia 
### Udalerri mugakideak 
* Ortzaize iparraldean
* Jatsu ipar-ekialdean
* Donazaharre ekialdean
* Azkarate mendebaldean
* Donibane Garazi eta Uharte Garazi hegoaldean

### Etxeak eta auzoak 
* Itzalgi
* Mitxadoi
* Arradoi
* Herri

## Ekonomia 
Udalerriko ekonomia laborantzan dago oinarriturik. Irulegiko Arnoa ere ekoizten du.
## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* San Lorentzo eliza
* Larrea jauregia
* Laustania etxea
* Faustin Bentaberri eraikina: Ikuskizunak eta sormen artistikoak ostatatzen diren tokia (antzerkia, dantza...)

Fitxategi:Izpura_eliza.jpg|San Lorentzo eliza
Fitxategi:Izpura pilotalekua.jpg|Izpurako pilotalekua

## Izpurar ospetsuak 
* Faustin Bentaberri (1869-1936), musikaria eta dantzaria.
* Albert Constantin (1873-1957), politikari euskaltzalea.
* Pierre Etxeberri (1889-1914), militarra.
* Bernard Goity (1926-2024), apaiz, legelari eta euskaltzain urgazlea.
* Frantxoa Maitia (1952-), Frantziako Alderdi Sozialistako politikaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irulegiko Arnoa

## Kanpo estekak
Kantonamendu

**Kantonamenduak** hainbat herrialdeen duten banaketa administratiboa da. Konderri, departamendu edo probintziekin alderatuta biztanle kopuru gutxiagoko lurraldeak dira.

## Frantzian 
**Kantonamenduak** (*Cantons*) Frantziako banaketa administratibo bat da. Departamendu bakoitza departamendu barrutitan (*arrondissement départemental*) bereizita dago, eta departamendu barruti bakoitza, kantonamendutan. Kantonamenduak komunetan (udalerritan) banatuta daude.

### Ipar Euskal Herrian 
Ipar Euskal Herriko kantonamenduak 21 izan ziren 2014ko urtarril arte:
* Angelu Hegoaldeko kantonamendua
* Angelu Iparraldeko kantonamendua
* Atharratze-Sorholüzeko kantonamendua
* Baigorriko kantonamendua
* Baiona Ekialdeko kantonamendua
* Baiona Iparraldeko kantonamendua
* Baiona Mendebaldeko kantonamendua
* Bastidako kantonamendua
* Biarritz Ekialdeko kantonamendua
* Biarritz Mendebaldeko kantonamendua
* Bidaxuneko kantonamendua
* Donapaleuko kantonamendua
* Donibane Garaziko kantonamendua
* Donibane Lohizuneko kantonamendua
* Ezpeletako kantonamendua
* Hazparneko kantonamendua
* Hendaiako kantonamendua
* Hiriburuko kantonamendua
* Iholdiko kantonamendua
* Maule-Lextarreko kantonamendua
* Uztaritzeko kantonamendua

Handik aurrera, soilik 12 kantonamendu izatera igaro ziren.

## Ikus, gainera 
* Suitzako kantonamenduak
* Frantziako kantonamenduak
* Luxenburgoko kantonamenduak

## Kanpo estekak 
* Frantziako kantonamenduen zerrenda (fr.)
Iholdiko kantonamendua

**Iholdiko kantonamendua** Nafarroa Behereko administrazio zatiketa edo eskualde bat da, hiriburu Iholdi duena.

## Udalerriak 
## Ordezkarien zerrenda 
## Kanpo estekak
Iholdi

**Iholdi** Nafarroa Behereko erdialdeko udalerri bat da, Arberoa eskualdekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Biduze eta Lihurri ibaiak udalerritik igarotzen dira.
### Udalerri mugakideak 
* Armendaritze ipar-ekialdean
* Heleta ipar-mendebaldean
* Irisarri mendebaldean
* Landibarre hego-ekialdean
* Suhuskune hegoaldean
### Etxeak eta Auzoak 
* Basabürüeta
* Hiribildea
* Hergarai
* Bastida
* Hiribehere
* Oltzeiri

## Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da.
## Historia 
1790ean Iholdiko kantonamentuaren barruan Armendaritze, Heleta, Iholdi, Irisarri, Landibarre eta Suhuskune udalerriak zeuden, berau Donapaleuko barrutiaren menpekoa zelarik.

## Demografia 
Oharra: 2006ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.
## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Iholdiko Jan Battit Migelgorri. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako elkarrizketa.]]
Iholdiko euskara.

## Garraiobideak 
D8, D300 eta D745 departamentuko errepideek gurutzatzen dute udalerria
## Ondasun nabarmenak 
* Elizabelar etxea, 1680. urteko jauregia da, berezia lau erpinetan dituen talaia zilindrikoengatik.
* Ameztoia baserria 1698. urtekoa da
* Oltzeko gaztelua XVII. mendekoa da.
* Donibane eliza XVII. mendean eraiki zen, eta alboan duen hilerrian, hainbat hilarri diskoidal daude, zaharrena 1597. urtekoa izanik.

Irudi:Iholdy Chateau.JPG|Oltzeko jauregia
Irudi:Iholdy Manoir4.JPG|Elizabelar etxea
Irudi:Iholdy Fronton Eglise.JPG|Pilotalekua, elizarekin batera
Irudi:Iholdy Stèle7.JPG|1597ko hilarria
Irudi:Iholdy Maison3.JPG|Herriko etxea
Irudi:Iholdy Place.JPG|Iholdiko plaza

## Iholdiar ospetsuak 
* Joan Oltze (c. 1605-1681), Baionako apezpiku izan zen.
* Jean-Baptiste Frantxistegi (1755-1806), notarioa.
* Ernest Alkhat (1951-2008), bertsolaria.
* Peio Zabaleta (1961-), musikagilea.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arberoa
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Atharratze-Sorholüzeko kantonamendua

**Atharratze-Sorholüzeko kantonamendua**, edo —laburturik— **Atharratzeko kantonamendua**, Zuberoako administrazio zatiketa edo eskualde bat da, 16 udalerrik osatua. Lurraldeak 383&nbsp;km² ditu, eta 3.335 biztanle zituen 1999an (8 biz./km²).

Hegoaldean Zaraitzu eta Erronkariko ibarra ditu mugakide, eta iparraldean Mauleko kantonamendua.

## Udalerriak 
## Ordezkarien zerrenda 
## Inguru naturala 
Orhi mendia mendebaldeko Piriniotako lehen tontorra da 2.000 metrotik gora joaten dena. Larraine herriaren gainean geratzen da, Zaraitzuko mugan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maule-Lextarreko kantonamendua

**Maule-Lextarreko kantonamendua**, edo —laburturik— **Mauleko kantonamendua**, Zuberoako administrazio zatiketa edo eskualde bat da, hiriburu Maule-Lextarre duena. 314&nbsp;km² ditu, 19 udalerritan banatuta. 1999an, 10.136 biztanle zituen (32 biz./km²).

## Udalerriak 
## Ordezkarien zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buztintze-Hiriberri

**Buztintze-Hiriberri** Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Garazi eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 6,4 kilometrora. Altuera 192 eta 383 metro artekoa da, eta 5,67 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 103 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *buztintzearrak* eta *hiriberritarrak* dira.

## Izena 
Buztintze-Hiriberri beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* frantsesez: *Bustince-Iriberry* ("buztánz igibegí" ahoskatua)

Udalerria osatzen duten hiru herrien izenen gidoien bidez, elkarren ondoan jartzea besterik ez da: Buztintze eta Hiriberri.

## Geografia 
Buztintze-Hiriberri Arzubiko ibarran dago.

### Mugakideak 
### Ingurune naturaka 
Udalerria, D933 errepideak gurutzatzen du, zeinak Pirinio Atlantikoak departamendua iparraldetik hegoaldera gurutzatzen duen. Bi herriak, auzo-errepide batez daude loturik. Herriko etxeak hurrengo partikulartasuna erakusten du: bi herriak lotzen dituen errepide horretan kokaturik izanda, bi herrietatik distantzia berdinera dago.

Bide hori Donejakue Bidearen Via Podiensis bidearen zatia da. Udalerriko lurretan jaiotzen da Arzubi ibaia.

### Klima 

|}

### Herriak 
* Buztintze
* Hiriberri

## Historia 
1793. urtean, Buztintze eta Hiriberri udalerriek bat egin zuten Buztintze-Hiriberri udalerri berria sortzeko.

1842ko ekainaren 11an, udalerriaren lurraldearen zati bat Ezterenzubi udalerri sortu berriari lagatzen zaio.

## Demografia 

## Ekonomia 
Udalerriaren ekonomia, inguruko herri askoren moduan, laborantzan dago oinarriturik. Irulegiko arnoa egiteko mahastiak aurki daitezke bertan. Hala ere, udalerriaren iparraldean bada harrobi bat.
## Politika 
### Auzapezak 

### Erakunde publikoakoak 
2017ko urtarrilaren 1era Buztintzl-Hiriberri Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

## Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Garazi eskualdeko herri guztiak sailkatu zituen, Arnegi izan ezik, ekialdeko behe-nafarrera euskalkian, Amiküze eta Oztibarre eskualdetan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Buztintze-Hiriberrik nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

## Buztintzear eta Hiriberritar ospetsuak 
* Mañex Etxamendi (1934-1971) bertsolaria.

## Irudiak 

Fitxategi:Bustince Eglise2.jpg|Buztintzeko Jasokuntzekoeliza
Fitxategi:Iriberry Eglise.jpg|Hiriberriko Donebikendi eliza
Fitxategi:Bustince-Iriberry Mairie3.JPG|Herriko etxea
Fitxategi:Bustince-Iriberry Mairie2.JPG|Herriko etxea
Fitxategi:Vignes d'Iroulèguy.jpg|Mahastiak

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Garazi
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Donamartiri

**Donamartiri** (arbereraz: *Donamarthiri*) Nafarroa Behereko erdialdeko udalerri bat da, Arberoa eskualdekoa. 1999an, 305 biztanle zituen.

## Geografia 
### Hidrografia 
Udalerria Lihurriren ibaiadar batzuk gurutzatzen dute: Arberoa ibaia, Argatxuriko erreka, Altzerreka eta Othalatzeko erreka.

### Etxeak eta Auzoak 
* Herribehere
* Mendia
* Koloreta
* Beherasi

### Udalerri mugakideak 
* Oragarre iparraldean
* Izturitze ipar-mendebaldean
* Mehaine ekialdean
* Donostiri mendebaldean
* Armendaritze hegoaldean

## Historia 
Paul Raymond artxibalariak
erreferentziatu zuen Donamartiri 1657. urtean sorturiko baroigoa izan zela, Nafarroako Erresumaren menekoa.

1790. urtean Donamartiri, Aiherra, Donamartiri, Donoztiri, Izturitze eta Mehaine udalerriek osatzen zuten kantonamenduaren buru izan zen, Donapaleuko barrutiaren menekoa zena.

2008an, Arberoa ikastola sortu zuten, eskualdeko ikasleak biltzen dituena.

## Demografia 
Oharra: 2005eko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da

## Ondasun nabarmenak 
* Izturitze eta Otsozelaiko harpeak monumentu historiko izendatuta daude 1953. urteaz geroztik
* Erdi Aroko hainbat etxe aurki daitezke udalerrian.
* San Martin eliza XVII. mendekoa da

Image:Saint-Martin-d'Arberoue Fronton.JPG|Plaza
Image:Saint-Martin-d'Arberoue Eglise.JPG|San Martin eliza
Image:Saint-Martin-d'Arberoue Horloge.jpg|San Martin elizaren erlojua
Image:Saint-Martin-d'Arberoue Maison.jpg|Udalerriko etxe zaharretariko bat

## Donamartiritar ospetsuak 
* Lucien Betbeder (1959-), politikaria.
* Bea Salaberri (1979-), idazlea.
* Thierry Harizmendi (1982-), esku huskako pilotaria.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arberoa
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Donaixti-Ibarre

**Donaixti-Ibarre** Nafarroa Behereko udalerria da eta Oztibarre eskualdean dago kokaturik.

## Geografia 
Biduze ibaiak udalerria gurutzatzen du, bere beste ibaiadar batzuekin batera (Hosta ur-handia, Larramendiko erreka eta Babatzeko erreka)

### Etxeak eta Auzoak 
* Donaixti
* Ibarre
* Elizatea
* Xoritz
* Arlako ondoa
* Sorholuze
* Bastida
* Oihanbeltxa
* Eliza
* Salabarta

### Udalerri mugakideak 
* Bunuze eta Jutsi iparraldean
* Pagola ipar-ekialdean
* Muskildi (Zuberoa) ekialdean
* Hozta eta Ibarrola mendebaldean
* Altzürükü (Zuberoa) hego-ekialdean

## Demografia 
Oharra: 2004ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Donaixti-Ibarreko Maddia Arrabiten pasartea ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Donaixti-Ibarren Garaziko euskara mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

## Udalerri-historia 
1841ean Donaixti eta Ibarre udalerriek bat egin zuten egun esistitzen dena sortuz.

## Herritar ezagunak 
* San Mixel Garikoitz (1797—1863) apaiza eta santua.

## Kanpo estekak
Mukdengo istilua

**Mukdengo istilua** (1931ko irailak 18), **Mantxuriako istilua** bezala ere ezaguna, Mantxuriako hegoaldean gertatu zen, Mukden (gaur egun Shenyang) hiritik gertu, noiz Mantxuriako hegoaldeko trenbidearen zati bat, japoniar jabetzako konpainia batek kudeatua, dinamitatua izan zen. Japoniako ofizial ultranazionalistek trenbidearen gutxieneko sekzio bat lehertu zuten hiriaren ondoan. Eraso faltsuak Kwantungeko armadak Mantxuriaren okupazioa justifikatzeko balio izan zuen, eta horrek nazioarteko krisi larria eragin zuen.

Txinatar eta japoniar gobernuen aurrez aurre zeuden bi nazioen arteko akordioen baliozkotasunean eta haien interpretazioan. Japoniar Estatu Nagusiak, Zhang Xueliangekin negoziatuz, desadostasunak ebaztea posible zela uste zuen arren, Kwantungeko armadako agintariek indarra eta okupazio militarra erabiltzea eskatu zuten.
1931ko udan, txinatarren eta japoniarren arteko talka kopuruak gora egin zuen Mantxurian. Uda amaieran, Txinaren eta Japoniaren arteko alde biko harremanak era arriskugarrian okertu ziren.

1931ko irailak 18ko gauean, ustezko txinatar soldaduek egindako bide-zatiaren leherketak, eta, ondorioz, irailaren gau hartan hasi ziren tropa txinatarren eta japoniarren arteko talkek, hurrengo egunean Mukdengo okupazioa eragin zuten. Bidezko defentsa argudiatuz, Kwantungeko armadako unitate japoniarrak berehala hasi ziren trenbidean zehar hainbat herri okupatzen, eta laster Mantxuria osora hedatu ziren.

## Kanpo estekak
Baltiko

**Baltiko** izan daiteke:

* **Baltikoa**, itsasoa;
* **Herrialde Baltikoak**, eskualdea;
* **Hizkuntza baltikoak**, hizkuntza-familia;
* **Herri baltikoak**, indoeuropar talde etnolinguistikoa;
* **Baltika**, antzinako kontinentea.
Goiena.eus

**Goiena.eus** (aurretik **Goiena.net**) Goiena Komunikazio Taldeak kudeatzen duen atari digitala da, euskara hutsezkoa. Debagoiena eskualdea osatzen duten Antzuola, Aramaio, Aretxabaleta, Arrasate, Bergara, Elgeta, Eskoriatza, Leintz Gatzaga eta Oñati udalerrietako albisteak biltzen ditu. Horrez gain, blog komunitate bat ere badu, guztiak ere euskaraz.

## Historia 
2003ko abenduaren 2an sareratu zen.

## Helburuak 
Goiena.eus-en helburu nagusiak hurrengoak dira:
* Gertutasuneko informazioaren sorkuntza eta hedapena.
* Debagoiendarron topaleku izatea.
* Euskara bultzatzea eta indartzea.

## Blog komunitatea 
2007ko uztailean 123 blog zituen, komunitate geografikorik handiena izanda Euskal Herrian.

## Kanpo estekak 
* Goiena.eus
* Goiena.eus-eko blog komunitatea
Mantxuria

**Mantxuria** (mantxueraz: *Manju*; ) Asiako ipar-ekialdeko lurraldea da. Siberiaren, Koreako penintsularen eta Itsaso Horiaren artean hedatzen da eta Txinaren barnean dago lurraldearen parte handi bat.

## Hedadura 
Mantxuria izena honako lurraldeak izendatzeko erabiltzen da (txikienetik handienera):

* Ipar-ekialdeko Txina: Heilongjiang, Jilin eta Liaoning probintziak
* Barne Mantxuria: Aurrekoa gehi Barne Mongoliaren ipar-ekialdea (Hulunbuir, Hinggan, Tongliao eta Chifeng).
* Aurrekoak gehi Kanpoko Mantxuria (Errusiako Mantxuria).
* Aurrekoak gehi Sakhalin uhartea.

## Geografia 
Lurralde menditsua da, Sungari eta Liao ibaiek zeharkatzen dutena. Klima kontinentala du, oso gogorra; udak beroak dira eta neguak, luzeak eta hotzak. Sortaldea sartaldea baino euritsuagoa da.

## Demografia 
Artzainak bizi izan dira betidanik Mantxurian. XX. mendean, hala ere, asko ugaldu da biztanleria: 1910. urtean 15 milioi biztanle zituen eta 1982an, 91 miloi inguru, Txinatik emigrazio handia izan baita. Gaur egun, Mantxurian 60.000.000 txinatar inguru bizi dira.

## Ekonomia 
Ekonomia nekazaritzan (laboreak) oinarritzen da. Meagintzak ere (burdin, zink, ikatz, berun, kobre, zilar eta urrea) garrantzi handia du. Industria, berriz, Mantxuria japoniarren mende egon zenean hasi zen indartzen eta Txinako industriagune nagusia da gaur egun.

## Historia 
Txinako Inperioaren barruan egon zen Mantxu dinastiaren garaian (1644-1912). 1896. urtean Errusiako Inperioak Port Arthur eta Dairen lurraldeak menderatu zituen. Errusiar-japoniar gerra bukatu zenean, lurralde horiek Japoniaren mende gelditu ziren (1905). 1932. urtean japoniarrek Mantxuria osoa konkistatu zuten eta hurrengo urtean estatu sasi burujabe izendatu zuten, Mantxukuo izenaz: sasi estatu hori Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuen parte hartzearen arrazoietako bat izan zen, beren interesen aurka baitzegoen. 1945ean Sobietar Batasuneko armada sartu zen Mantxurian. Haiek alde egin zutenean, Txinako lurralde bihurtu zen berriro (1950).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabadi

**Gabadi** ([gaβaði]) Nafarroa Behereko udalerria da. Amikuze eskualdean dago, Donapaleuko kantonamenduan. *Gabat* du izen ofíziala.

8,31&nbsp;km2 ditu, eta, 1999ko datuen arabera, 219 biztanle* (gabadiarrak)*.

## Geografia 
### Inguru naturala 
Biduze ibaiak gurutzatzen du udalerria .

### Udalerri mugakideak 
* Ilharre iparraldean
* Arboti-Zohota ekialdean
* Labetze-Bizkai mendebaldean
* Aiziritze-Gamue-Zohazti hego-ekialdean
* Amendüze-Unaso hegoaldean

## Historia 
1145-1150. urteetako dokumentuetan aipatzen da lehen aldiz Gabadi herria.

## Ekonomia 
Ekonomia jarduera nagusiak laborantza (artoa, babarrunak, patata) eta abere hazkuntza (ardiak eta behiak) dira.

## Demografia 
## Hizkuntza 
Euskara hitz egiten da, behe-nafarrera; euskaldunak, % 75.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oragarre

**Oragarre** Nafarroa Behereko udalerria da, Amikuze eskualdean dagoena. 485 biztanle zituen 2017an.

## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
Biduze ibaira isurtzen den Lihuri erreka igarotzen da udalerriko lurretatik, baita bere ibaiadarra den Arberoa ibaia ere. Beste zenbait erreka txiki ere badaude herrian: Isaak-borda, Karabindegiko erreka eta Patarena.

### Udalerri mugakideak 
* Bardoze (Lapurdi) eta Bidaxune iparraldean
* Arrueta-Sarrikota ekialdean
* Bastida, Aiherra eta Izturitze mendebaldean
* Amorotze-Zokotze hego-ekialdean
* Donamartiri hego-mendebaldean
* Mehaine hegoaldean

### Etxeak eta auzoak 
Bost auzo nagusi ditu.
* Zelai edo herri barnea.
* Bartak
* Uhane (frantsesez *Laharanne*)
* Kaxkileta

## Demografia 
## Politika 
### Alkateak 
## Hezkuntza 
Hiru eskola izan zituen: herri barnean, Uhanen eta Bartetan.

## Ondasun nabarmenak 
* Jondoni Baptista eliza 1670ekoa da. XVIII. mendeko bi erretaula ditu. Batak Alexandriako Santa Katalina irudikatzen du, eta besteak Santo Domingo Ama Birjinaren eskuetatik arrosarioa jasotzen.

## Oragartar ezagunak 
* Jean Errekart (1909-1971) politikaria.
* Itxaro Borda (1959an jaioa), euskal idazlea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Amikuze

## Kanpo estekak 
* *Ultima limes*, Itxaro Borda, Argia, 2.266. zkia., 2011ko otsailaren 27a
Ostankoa

**Ostankoa** ([os̺tanko.a]) Nafarroa Behereko udalerria da eta Amikuze eskualdean dago kokaturik, Donapaleuko kantonamenduan.

## Geografia 
Udalerriaren mendebaletik Aran ibaia igarotzen da.
### Etxeak eta Auzoak 
* Larraia
* Mendibar

### Udalerri mugakideak 
* Donapaleu iparraldean.
* Bithiriña ipar-mendebaldean.
* Uhartehiri ekialdean.
* Landibarre hego-mendebaldean.
* Izura-Azme hegoaldean.

## Demografia 
Oharra:2006ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da

## Euskara 
Bertako euskalkia behe-nafarrera da. Euskaldunak % 94 dira.

## Historia 
1119. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz Ostankoako herria *Orsacoe* izenaz.

## Ekonomia 
Laborantza (artoa, bazka landareak, lekadunak) eta abere hazkuntza (ardi eta behi azienda) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Ondasun nabarmenak 
* San Martin eliza XIX. mendekoa da,
* hilerriko XVI-XVII. mendeetako hilarriak,
* Erdi Aroko Sohueta etxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mehaine

**Mehaine** Nafarroa Behereko erdialdeko udalerri bat da, Arberoa eskualdekoa.

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Lihurri ibaia udalerritik igarotzen da, bere ibaiadar batekin batera, Argaxuriko erreka.

### Udalerri mugakideak 
* Oragarre iparraldean
* Amorotze-Zokotze ipar-mendebaldean.
* Donamartiri mendebaldean.
* Bithiriña hego-ekialdean.
* Armendaritze hego-mendebaldean.
* Landibarre hegoaldean.

### Etxeak eta Auzoak 
* Hiribehere
* Eliza
* Sastazelhai
* Oiharitz
* Burguberri
* Listey

## Demografia 
Oharra: 2007ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da
## Ondasun nabarmenak 
* Beltzuntze jauregia, XVI. mendeko pizkundetar eraikina.

Image:Méharin Château.JPG|Belzuntze jauregia
Image:Méharin Eglise.JPG|San Lorentzo eliza
Image:Méharin Stèle1.JPG|Hilarri diskoidala

## Herritar ezagunak 
* Karlos III.a Beltzuntze (1670-1737), militarra.
* Armand Beltzuntze (1722-1763), militar eta politikaria.
* Dominique Beltzuntze (1726-1804), aristokrata.
* Jean-Antoine Beltzuntze (1766-1786), militarra.
* Pascal Ondarts (1956-), errugbilaria.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arberoa
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak
Mendibe

**Mendibe** Nafarroa Behereko udalerria da Garazi eskualdean kokaturik dagoena.
## Geografia 
[thumb|ezkerrera|250px|[Borda bat]]
### Etxeak eta Auzoak 
* Herri
* Basaburu
* Larrari
* Apanisse
* Salbatore
* Irati

### Ingurune naturala 
thumb|250px|ezkerrera|Ardi latxak larrean
Errobiren ibaiadarra den Lauribar ibaia udalerriko lurretan jaiotzen da, bertara isurtzen diren hainbat erreka ere udalerritik pasatzen direlarik: Esteneko erreka (eta honen ibaiadarra den Olhazarreko erreka), Xorotako erreka (eta honen ibaiadarra den Gahalarbeko erreka), Sainduxiloko erreka, Larreluzeko erreka, Etxeberriko erreka, Oihartzeko erreka, Lekimeko erreka, Urrutiko erreka, Haraskako erreka, Arbaretxarbaretzeko erreka, Kurutzetako erreka eta Eskalerako erreka (eta azken honen ibaiadarra den Pikettako erreka).

Irati ibaia ere udalerritik igarotzen da, bere zenbait ibaiadar batzuekin batera: Olzalureko erreka, Ataramatzeko erreka, Arpiako erreka eta Burdinkurutzetako erreka.
### Udalerri mugakideak 
* Behorlegi iparraldean
* Altzai-Altzabeheti-Zunharreta (Zuberoa) ekialdean
* Lekunberri mendebaldean
* Larraine (Zuberoa) hego-ekialdean
## Demografia 
## Ondasun nabarmenak 
* Iratiko Salbatoreko kapera XII. mendekoa da
* Akizeko Done Bikendi eliza XII. mendekoa da. Ama Birjina eta umearen XVII. mendeko estatua bat du.
* Hilerrian dagoen gurutzea monumentu izendaturik dago.
* Herri inguruan, lursail partikular batean, trikuharri ospetsu bat dago, Marietxe izenekoa (Gaztenia bezala ere ezaguna).

Image:Mendive Eglise2.JPG|Done Bikendi eliza
Image:Mendive Eglise.JPG|Elizako atea
Image:Mendive.JPG|Herriko kale bat
Image:Chapelle-saint-sauveur.jpg|Iratiko Salbatore baseliza
Image:Dolmen of Mendive (Lower Navarre, Basque Country).jpg|Mairietxe/Gaztenia trikuharria

 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ortzaize

**Ortzaize** Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Baigorri-Ortzaize eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 13,7 kilometrora. Altuera 101 eta 897 metro artekoa da, eta 42,38 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 826 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *ortzaiztarrak* dira.

Ortzaizeko ibarreko hiriburua da.

## Izena 
Ortzaize beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* frantsesez: *Ossès* ("ozéz" ahoskatua)
* okzitanieraz: *Ossés* ("ozéz" ahoskatua)
* aragoieraz: *Osés* ("ozéz" ahoskatua)
* gaztelaniaz: *Osés* ("ozéz" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Vallis quœ Ursaxia dicitur* (983)
* *Vallis quœ dicitur Orsais* (1186)

## Garraioa 
Baiona-Donibane Garazi burdinbideak zerbitzua ematen du Bidarrai udalerriri, Txik Txaken 54. linearen bidez.

## Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Ortzaizeko ibarreko herri guztiak sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Arberoa eta Aldude ibarretan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Ortzaizek nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

## Ortzaiztar ospetsuak 
* Jean-Baptiste Orpustan (1934), ohorezko euskaltzaina da. Onomastikan espezializatutako euskalaria da, eta bereziki lexikografia eta hizkuntzalaritza historikoa ikertzen nabarmendu da. Jasone Salaberrriaren eta Anuntxi Aranaren tesiak zuzendu zituen.  Marcel Prousten *Aro galduaren bila* obra erraldoia euskaratu du. Michel de Montaigne Bordele III Unibertsitatearen ohorezko irakaslea da. Izpegi argitaletxea sortu zuen, baita *Lapurdum* aldizkaria ere.
* Terexa Lekumberri (1962), etnologoa, mintzoak.eus fondo multimediaren sortzaile eta Euskal Etnopoloaren koordinatzailea.
* Graxi Etxebehere (1951-2023) erizaina eta militante politikoa.
* Elena Casiriain, antropologoa.

## Ondasun nabarmenak 
* Ahaizen, forte protohistoriko bat dago
* Ospitalea baserriaren aipamenak daude XIII, XVII eta XVIII. mendeetan
* Apalasia, Bilaenia eta Sastriarenea baserriak XVII. mendekoak dira
* Inda baserria, Inxortenia baserriarekin batera XVI. mendekoa da
* Harizmendia baserriaren aipamenak daude XVI, XVII eta XVIII. mendeetan
* Done Bikendi kapera XVII. mendekoa da
* San Julen eliza XII. mendekoa da, eta XVII. mendean izan zen konpondua, Ortzaizeko herritarrek Joana Albretekoari eginiko eskaera bat zela bide

## Argazki galeria 

Fitxategi:Ossès Eglise Fronton.jpg|Eliza eta pilotalekua
Fitxategi:Maison basque.JPG|Ahaize auzoko etxea
Fitxategi:Ahaize.JPG|Ahaize auzoa
Fitxategi:Vers l'église.JPG|Herriko sarrera
Fitxategi:Osses-maison-01.jpg|Herri Barneko etxea

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baigorri-Ortzaize
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Ortzaizeko kabalkada, maila handiko ikusgarria. https://www.kazeta.eus/eu/info_kz/20221001/ortzaizeko-kabalkada-maila-handiko-ikusgarria
* Joseba Aurkenerena: Ortzaizeko kabalkada. https://www.elinberri.eus/2022/10/25/ortzaizeko-kabalkada/
Zamorako probintzia

**Zamora** Espainiako probintzia bat da. Gaztela eta Leongo autonomia erkidegoan kokatuta dago, haren ipar-mendebaldean.

2006. urtean, probintziak 197.492 biztanle zituen. Hiriburua Zamora hiria da. Beste hiri nagusiak Benavente, Puebla de Sanabria, Toro eta Villalpando dira.

## Geografia 
Muga hauek ditu: Iparraldean Leon eta Ourense, ekialdean Valladolid, hegoaldean Salamanca eta mendebaldean Alto Tras-os-Montes (Portugal).

Iberiar Penintsulako iparraldeko goi-ordokian dago Zamora. Duero ibaiak alderik alde igarotzen du probintzia, ekialdetik mendebalera. Iparraldetik hegoaldera, Duerora isurtzera doan Esla ibaiak bi zati egiten du Zamorako iparraldea: ekialde zelaia batetik, larre zabalak eta labore sailak dituena, eta mendebal menditsua bestetik, Leongo mendien hego-ekialdea hartzen duena eta Galiziako mendiekin muga egiten duena. Lurralde horretan daude Zamorako mendi garaienak: Pena Trevinca (2.021 m) eta Peña Negra (2.124 m). Mendi horien hegoaldean Sanabriako lurraldea, aintzira asko dituena, eta Terako ibarra, abere hazkuntzarako oso egokia dena, daude. Gainerakoa ordokia da.

Klima kontinentalekoa da Zamora, oso uda beroak ez baditu ere, negu hotzak dituena. Euri gutxi izaten da, 300 mm inguru urtean.

## Ekonomia 
XX. mendean zehar, 1950. urtetik aurrera, batez ere, biztanle kopuruak behera egin du, jende asko joan baitzen garai hartan Bartzelonara, Euskal Herrira eta Europako beste zenbait herritara lan egitera. Ekonomia nekazaritzan oinarritua da: azukre erremolatxa, laboreak eta, Duero ibaiaren arroan, mahastiak dira gehien lantzen diren gaiak. Lihoa ere egiten da Sanabrian, Alisten eta Carvajalesen. Ipar-mendebaleko mendietan basoa ustiatzen da. Duero eta Esla ibaietan zehar zentral hidroelektrikoak daude. Industria, nekazaritzako gaiak eraldatzera bideratua, Zamoran, Toron eta Benaventen dago bilduta.

## Eskualdeak 
## Udalerriak 
# **Zamora** (hiriburua): 65.575 biztanle (2002).
# Benavente: 17.127 bz.
# Toro: 9.079 bz.
# Fuentes de Ropel: 1.844 bz.
# Morales de Valverde: 1.832 bz.
# Villalpando: 1.677 bz.
# San Cristóbal de Entreviñas: 1.629 bz.
# Puebla de Sanabria: 1.628 bz.
# Villardefallaves: 1.626 bz.

## Hizkuntzak 
Zamorako hizkuntza nagusia gaztelania da. Halaber, lurraldearen zatirik handienean hizkuntza bakarra ere bada. Hala ere, Zamorako ipar-mendebaldean galiziera nagusi den herri batzuk badira eta, era ahulagoan, galiziera nagusi den zonalde horren ondoan, leonera edo horren arrastoak mantentzen dituzten herri batzuk ere badira.

Zamoran, hortaz, leonerazko hiztun gehienak bizi dira, Sanabria, Benavente, Aliste, Sayago eta Los Arribes eskualdeetan.

Halaber, As Portelas/Las Portillas eskualdean galizierazko hiztunak nagusi dira.

## Ikus, gainera 
* Leongo eskualdea

## Kanpo estekak 
*  Zamorako Diputazioaren webgunea

## Erreferentziak