Zubieta (Nafarroa)

**Zubieta** ([s̻uβi.eta]; **Zubita** [s̻uβita] Malerrekako hizkeraz) Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko udalerria da, Malerreka ibarrean kokatuta, Baztan Bidasoa eskualdean. Iruñetik 60 kilometro iparraldera. Ezkurra errekaren ondoan dago, 207 metroko garaieran. 2017an 308 biztanle zituen.

## Izena 
Herriguneko sarreran dagoen zubiak ematen dio izena herriari.

## Geografia 
### Inguru naturala eta kokapena 
Zubieta Iruñeko merindadearen iparraldeko muturrean dago. Arantza eta Goizuetarekin du muga iparraldean, Eratsunekin mendebaldean, Saldias eta Beintza-Labaienekin hegoaldean, eta Iturenekin ekialdean. Herrira heltzeko, lehenik N-121A errepidea hartu behar da Donezteberaino eta, ondoren, Doneztebe eta Leitza lotzen dituen NA-170 errepidea.
thumb|erdian|450px|Jasokunde eliza eta herrigunea.

Orografiari dagokionez, udalerriaren iparraldean, Loitzate (1.048 m), Iramendi (1.010 m), Arainburu (1.054 m), Ekaitza (1.046 m) eta Oltzorrotz (895 m) mendiak ditugu, Mendaurko mendilerroan. Mendaur bera (1.131 m) are iparralderago gelditzen da. Hegoaldean, bertzela, Aintzingurutze (713 m) dago. 

### Klima 
Zubietak klima ozeaniko epela du (*Cfb*) Köppen sailkapenaren arabera. Ozeano Atlantikoaren hurbiltasuna dela eta, euri, laino eta langar ugari izaten da. Urteroko batez besteko prezipitazioak 1.800-2.000 ingurukoak izaten dira, urte osoan zehar ongi banaturik. Urteko euri egunak 180 izaten dira. Tenperaturari dagokionez, urteko batez besteko tenperatura 12°-14&nbsp;°C da; hilik hotzena, urtarrila da (6,7&nbsp;°C), eta beroena uztaila (21,5&nbsp;°C).

### Auzoak 
Honako hauek dira Zubieta osatzen duten auzoak: Ameztia, Aurkidi, Azkota, Mendrasa, Sarekoa eta Zubieta (herriburua).

### Metro baserri mapa 
Herriko baserrietan jarri dira identifikatzaileak sakabanatuta dauden eraikinen kokapena zalantzarik gabe ezagutzeko. Larrialdi kasuetan medikuak, suhiltzaileak eta oro har zerbitzu publikoak baserrietara ahalik eta lasterren ailegatzeko arras garrantzitsua da Helpbidea proiektua. Nafarroako Gobernuak eta Babes Zibileko zerbitzuak antolatu dute udalekin lankidetzan. Udalek Metro-baserri mapa ere egin dute (zubiko autobus geltokian jarrita dago) eta bidegurutzeetan seinalizazio horizontala jartzen ere hasiak dira. 2020ko maiatzean **Zubietan**, Beran, Aranon eta Beran jarrita zeuden Helpbidea mapak; eta prestatzen ari ziren Arantzan, Areson, Iturenen, Etxalarren, Lesakan eta Sunbillan.
[erdian|thumb|500x500px|Zubietako baserrietara heltzeko "metro-baserri-mapa" eta qr-aplikazioa.

## Demografia 
[Fitxategi:Amestia-fougere.jpg|300px|eskuinera|thumb|Zubietako irezelaiak
Zubietak biztanle anitz galdu ditu XX. mendearen erdialdetik hona; 1950ean 616 bizilagun zituen, eta 319 besterik ez 2017an.Ordutik Ernesto Dominguez Olea da Zubietako alkatea.

### Alkate zerrenda 
### Udaletxea 
* HELBIDEA: Kale Nagusia z/g

## Kultura 
### Jaiak eta ospakizunak 
300px|eskuinera|thumb|Zubietako joaldunak.
Zubietako jaiak abuztuaren 15ean ospatzen dira, *Amabirjinetan*. Bezperan, besta seinale gisa, arbola altxatzen dute.

Garrantzi handiko ospakizunak dira inauteriak, herrian "iñotik" deituak. Egun horietan joaldunak ateratzen dira dira, ondoan duten Iturenen bezala. Urtarrileko azken igandearen aurreko larunbatean hasi eta hurrengo asteazkenera arte egiten dira; egunik garrantzitsuena asteartea da.

Urtarrilaren 17an, San Anton egunean, meza ematen da ermitan, eta dantzaldia izaten da herriko plazan.

### Zinema 
Film hauek errodatu dira Zubietan:
* 1989an *Eskorpion*, Ernesto Tellería eibartar zinemagileak zuzendutakoa; François Beukelaers, Agnès Château, Antonio Resines, Jean-Claude Bouillaud, Roger Ibanez, Klara Badiola, Felipe Barandiaran, Txema Blasco, Mikel Garmendia eta Jordi Dauder izan ziren aktore nagusiak.
* 2003ko udan, *Americano* filmeko hainbat eszena (filmaren amaierako elizaren eszena); Joshua Jackson eta Dennis Hopper izan ziren protagonistak, eta zubietar batzuk estra aritu ziren.
* 2022 eta 2023 urteen artean *Negu Hurbilak* filma errodatu zen, Zubieta bera eta zubietar batzuk protagonista direlarik Jone Laspiur aktorearekin batera. 

## Ondasun nabarmenak 
[300px|eskuinera|thumb|[Zubietako errota ekomuseoa]]
* Jasokunde eliza, herriaren goiko aldean. XVI. mendekoa bada ere, XIX. mendera arte ez zen amaitu. Gurutze latindarreko oinplanoa du, bi tarteko habeartea, albo kaperak gurutzaduran, eta burualde zuzena. Atelada XVI. mendekoa da, eta geometria- eta landare-motiboak ditu apaingarri gisa. Erretaula nagusia barrokoa da, XVII. mendekoa, Martin Aiaroak egindakoa. Aipagarriak dira *Errosarioko Andre Maria* eta *Andre Maria Haurrarekin* irudi erromanistak.
* Antzinako garbitegia, herriko sarreran. Berriki zaharberritua izan da.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Zubietako zubia.jpg|Zubietako zubia
Fitxategi:Puskak biltzen Zubietan.jpg|Inauterietako puska biltzea
Fitxategi:Zubieta errota ekomuseo - 2.jpg|Errotako ubidea
Fitxategi:Iglesia de la Asunción - Zubieta.jpg|Jasokunde eliza
Fitxategi:Asiako listorren kabiak Zubietan.jpg|Asiako listorren kabiak Saltsakoa etxean
Fitxategi:Asiako listorren kabiak Zubietan 2.jpg|Asiako listor kabia barrutik 
<gallery widths="200" heights="160" perrow="4" mode="packed" caption="Aurkidi, Lizartzeta, Irotzabal eta Sarekoa ibilbidea
* Tomas Ibarra (1945), *Kokotxea*, joalduna eta hartzazaina.
* Ander Fuentes Mujika *"Itturri"* (1979), bertsolaria.
* Naroa Elizalde Etxekolonea (1997–2025), pilotaria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroa Garaiko udalerrien zerrenda
* Zubieta (Donostialdea)
* Zubieta (Gordexola)

* *Bidasoan gora* liburua
* Ituren eta Zubietako inauteriak

## Kanpo estekak 
* Zubietako udalaren webgunea, zubieta.eus
*  Zubietari buruzko informazioa, Nafarroa Foru Erkidegoko Gobernuaren webgunean.
* Herriaren ikuspegia NA-170 errepidetik Google Street View-n.
* Zubieta herria. Herri txiki infernu handi. (ETB, 2018/10/28)