open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luo (etnia)

**Luo** Victoria aintzirako arroan bizi diren talde nilotarreko etnia bat da. 2019ko erroldaren arabera, luoak Kenyako laugarren talde etnikoa dira 5.066.966 biztanlerekin, kenyatar guztizkoaren ~10.6%, kalenjinen (~ % 14) ondoren. Luoak hurbileko herrien talde handiago bateko kide dira, Hego Sudandik, Etiopia hego-mendebaldetik, Uganda iparraldetik eta ekialdetik, Kenya hego-mendebaldetik eta Tanzania iparraldetik hedatzen dena eta ekialdeko Afrikako talde etniko handienetako bat dena.

Luoeraz hitz egiten dute, *dholuo* bezala ere ezaguna, hizkuntza nilotikoen familiako mendebaldeko adar nilotikokoa eta nilo-saharar hizkuntza familia zabalagokoa dena. Luoerak antzekotasun handiak ditu Luoko beste herri batzuek hitz egiten dituzten hizkuntza nilotikoekin. Luoak Kenya mendebaldera joan ziren Ugandatik XV. eta XX. mendeen artean, lau olatutan. Ugandan aurkitutako luo herriekin harreman estua zuten, batez ere acholi eta padhola herriekin. Kenyara eta Tanzaniara lekualdatu zirenean, eraldaketa genetiko eta kultural garrantzitsuak jasan zituzten, eskualde hartan aspaldi finkatuta zeuden beste komunitate batzuekin topo egin baitzuten. Tradizioz, luoek artzaintza, nekazaritza eta arrantzaren ekonomia mistoa praktikatzen zuten, ehizarekin osatua. Gaur egun, Luoak ekialdeko Afrikako lan-indar intelektual eta kualifikatuaren zati handi bat hartzen du, hainbat lanbidetan. Era berean, hainbat ofiziotan aritzen dira, hala nola arrantzan, eskala txikiko nekazaritzan eta hiri-lanetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pirferidona

**Pirfenidona** konposatu organiko heteroziklikoa da C12H11NO formula duena, 2-piridonaren deribatua. Solido zuria da. Metanoletan disolbagarria da. Narritagarria da.

## Sintesia 
Pirfenidona *5-metil-2-piridona* fenilatuz sintetizatzen da.

## Erabilera 
Pirfenidona ezaugarri antiinflamatorioak ditu eta, ondorioz, botika gisa usatzen da biriketako fibrosi idiopatikoa tratatzeko. Espainian *Esbriet* markarekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Frantzian botika generiko moduan merkaturatzen da. Pilula gisa hartzen da.

### Albo-ondorioak 
Pirfenidonaren albo-ondorio ohikoenak arnas-aparatuaren eta gernu-aparatuaren infekzioak, pisua galtzea, apetitua galtzea, insomnioa, zefaleak, zorabioa eta logura dira, besteak beste.

## Erreferentziak
Julio Alcaide Inchausti

**Julio Alcaide Inchausti** (Cadiz, 1921eko urtarrilaren 18a - Madril, 2013ko urriaren 7a) estatistikaria, ekonomialaria eta irakaslea izan zen, Espainiako estatistika modernoaren aitatzat hartua. Cadizen jaioa eta Hinojosa del Duque-n hazia, administrazio publikoan hasi zuen bere karrera, kontabilitate nazionaleko lehen sistemetan partu hartuz. Geroago, Banco de Bilbaon lan egin zuen. Bertan, errenta nazionalari eta bere lurralde-banaketari buruzko ikerketa aitzindariak bultzatu zituen, Espainiako ekonomia ulertzeko funtsezkoak izan zirenak hainbat hamarkadatan.

Trantsizio garaian, plangintzako zuzendari nagusia izan zen eta erreforma ekonomiko garrantzitsuetan parte hartu zuen, hala nola PFEZren sorreran. Bere ibilbidean zehar hainbat errekonozimendu jaso zituen, hala nola Jaime I.Ekonomiako Erregea Saria, eta aholkularitza ekonomikoko erakundeetako kide izan bere azken urteetara arte.
Luoera

**Luoera** (autoglotonimoa: *dholuo*,  ahoskatua) luo taldeko hizkuntza nilotikoen dialektoa da, Kenyan eta Tanzanian 4,2 milioi hiztun inguru dituena. Luo herriaren hizkuntza da.

Luoera Ugandako acholiera, alurera eta adholerarekin elkar ulertzeko modukoa da. Luoera eta aipatutako ugandar hizkuntzak Hego Sudango *dholuo* eta Etiopiako anuak hizkuntzekin erlazionatuta daude, luo hizkuntzak hitz egiten duten herri handien jatorri etniko komunen ondorioz.

Lehen mailako lau dialekto existitzen dira. Hauek ez dute izen propiorik, baizik eta geografiko hutsak dira: ipar-mendebaldekoa, hego-erdikoa, ekialdekoa eta hegoaldekoa. Dialekto guztiak oso ulergarriak dira elkarren artean, eta lexikoan bereizten dira batez ere.

Luoerak % 93ko antzekotasun lexikoa du adholerarekin, % 90ekoa alurerarekin, % 83koa acholierarekin. Hala ere, sarri, hizkuntza bereizi gisa zenbatzen dira, nahiz eta jatorri etniko komunak izan mugimendu geografikoak eragindako aldaketa linguistikoaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begoña Pérez Eransus

**Begoña Pérez Eransus** (Iruñea, 1974) Gizarte Politikako irakasle titularra da Nafarroako Unibertsitate Publikoan, eta Ikasleen, Unibertsitate Bizitzaren eta Gizarte Konpromisoaren errektoreordea 2019az geroztik.

2025eko maiatzera arte, Unibertsitate Proiekzio, Kultura eta Zabalkunderako bere Errektoreordetza.

## Biografia 
Soziologian lizentziatua eta doktorea da Nafarroako Unibertsitate Publikoan, eta 2012ra arte unibertsitateko irakasle kargua izan zuen. 1997tik Unibertsitateko Gizarte Lan Sailari atxikita egon zen, hasieran irakaskuntza laguntzaile eta doktorego laguntzaile gisa, eta 2007tik irakasle titular gisa. Urte berean, Gizarte Lan eta Gizarte Zerbitzuetako irakasle titular kargua hartu zuen.

2026ko martxoan Zoel García de Galdeano eta José Javier Etaio Mikeo matematikari nafarrei egindako omenaldian parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nyamweziera

**Nyamweziera** (autoglotonimoa: *KiNyamwezi*) erdialdeko Tanzaniako bantu hizkuntza da. Sukumerarekin dialektoen continuum bat osatu arren, hizkuntza ezberdinak dira. Konongoera eta ruwilaera batzutan bere dialektotzat hartzen dute.

Nyamweziera tonuak altua /v́/, baxua /v̀/ eta goranzkoa /v̌/ dira.

## Adibidea 
''Banhu bose bubyalagwa biyagalulile, n'ikujo haki zilenganelile. Banhu bose bina masala na wiganiki, hu kuyomba ihayilwe bitogwe giti bana ba mbyazi bumo.''

Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Serrano de Rodrigo

**Juan Serrano de Rodrigo** nafar matematikaria eta irakaslea da. Bere ibilbide profesional eta akademikoan zehar matematikaren irakaskuntzan eta talentu goiztiarraren sustapenean ardaztu du bere lana, Nafarroako hezkuntza esparruan itzal handiko pertsonaia bihurtuz.

Irakasle gisa duen bokazioak matematikarekiko interes sakona piztera eraman du belaunaldi askotan. Bere ekarpen nagusietako bat Nafarroako Matematika-Talentu Tailerraren sorkuntza izan da, TTMNa izenaz ezagutzen dena. Ekimen honen bidez, Serranok gazteei matematika modu sakon eta teknikoan lantzeko aukera eman die, eskolako curriculum estandarretik haratago doazen erronka intelektualak proposatuz. Tailer hauen bidez, ikasleek problemak ebazteko estrategiak eta pentsamendu logiko findua garatzen dituzte bere gidaritzapean.

Bere lanak alderdi tekniko nabarmena du eta matematiken zorroztasuna eta dibulgazioa uztartzea lortu du. Horrez gain, matematika olinpiaden antolakuntzan eta ikasleen trebakuntzan egindako lana funtsezkoa izan da Nafarroan, betiere matematikaren alde aplikatua eta teorikoa maila berean mantenduz. Bere jarduna ez da soilik irakaskuntza hutsera mugatu, matematiken mundu teknikoan ekarpen zehatzak egin baititu bere karreran zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Goicoechea

**María Isabel Goicoechea López-Vailo** nafar matematikaria eta Nafarroako Unibertsitate Publikoan irakaslea da. Matematikan lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitatean 1986an.

Ondoren, 1987ko maiatzean, Gaitasun Pedagogikoaren Ziurtagiria lortu zuen unibertsitate bereko Hezkuntza Zientzien Institutuan.

## Irakasle ibilbidea 
1986tik 1990era bitartean, hainbat irakaskuntza-lan bete zituen Iruñeko Irakasle Eskola Unibertsitarioan eta Enpresa Ikasketen Eskola Unibertsitarioan (biak Zaragozako Unibertsitateari lotuak).

1988/89 ikasturtetik 1994/95 ikasturtera arte, UNEDeko irakasle-tutore gisa aritu zen Iruñeko Zentro Elkartuan. 1990/91 ikasturtetik aurrera, Nafarroako Unibertsitate Publikoko irakaslea da.

Kudeaketari dagokionez, NUPeko Matematika Saileko idazkari akademikoa izan zen 2007 eta 2012 urteen artean.

## Ikerketa 
Hainbat ikerketa-talde eta proiektutan parte hartu du. Bere ikerketa-lanak artikulu zientifikoetan eta biltzarretako txostenetan mamitu dira, batez ere arlo hauetan: matematikaren didaktika eta matematikaren aplikazioak ekonomian (egitura ordenatuak).

## Erreferentziak 
* Mª Isabel Goicoechea López-Vailo Nafarroako Unibertsitate Publikoaren webgunean.

## Kanpo estekak
La Motako gotorlekua

**La Motako gotorlekua** edo **Alcalá la Realgo gaztelua**, Espainiako Alcalá la Real udalerrian dagoen gotorleku bat da, Andaluzia erkidegoko Jaengo probintzian. La Mota (1.029 m.) muinoaren gainean dago.

Granadako Nazari Erresuma garaian datatua dago (XIII. eta XVI. mendean), antzinagoko elementuak baditu.
Milo Savov Martinović

**Milo Savov Martinović** () militar montenegroarra izan zen 1878ko Montenegro-Otomandar Gerran.

## Biografia 
Milo Martinović 1853an jaio zen Bajicen, Sava Matov Guardiako kapitain eta idazlearen eta Marija jaiotzez Martinović-en semea. Aita familiarekin emigratu zuen 1857an, lehenik Kotorrera, eta gero hainbat lekutan bizi izan zen. Haurtzaroan, Kotor, Zadar eta Zagreben bizi eta ikasi zuen lehen hezkuntza 1857tik 1873ko amaierara arte. Kamenica eta Krakovian ikasi zuen eskola militarra, eta 1870eko abuztuan graduatu zen Artilleria Inperialeko Kadeteen Eskolan. 1876-78ko Gerran parte hartu zuen Montenegroko armadako kide gisa, Vučji Do, Fundina, Nikšić, Bar, Podgorica eta abarretan bateria komandante gisa borrokatu baitzuen. Gerra honetan erakutsitako ausardiagatik, Ausardiarako Urrezko Domina (Obilić Domina) eman zioten. Gerra ostean, Gerra Ministerio berrian artilleria komandante mailarekin idazkari gisa aritu zen. 1879tik 1907ra Gerra Ministerioko idazkaria izan zen Ilija Plamenac vojvodaren agindupean. Idazkari kargua bigarren mailakoa zen Ministerioan, ministroordearen ondoren. 1882ko ekainean, Hanburgora (Alemania) joan zen kanoiak eta artilleria armak erostera. 1899ko amaieran Mirko printzearekin batera joan zen Atenasera. Morinjeko Berberović familia ospetsuko Anastasiarekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituen: Jelena, bakarlaria, Petar, jenerala eta senataria, eta Marko, komandantea eta koronela. Gaixotasun larri baten ondorioz, 1907an erretiratu zen. Atzerrian artatu zuten. Hala ere, 1909an hil zen, eta ohore militar eta estatalekin lurperatu zuten Bajicen.

## Apaingarriak 
Bertako eta atzerriko kondekorazio gorenak eman zizkioten, besteak beste: Takovoko Gurutzearen Ordena, IV. gradua, San Vladimirren Ordena, IV. gradua, Salbatzailearen Ordena, III. gradua (1899. urtearen amaieran Atenasera egindako bisita batean), Ohorezko Legioaren Ordena (1904. urtearen hasieran), San Alexandroren Ordena, IV. gradua, Franz Josefen Ordena, IV. gradua, Medžidijeren Ordena, III. gradua (1896. urtearen amaieran), Italiako Koroaren Ordena, III. gradua, Ausardiarako Obilić Domina, 1876-79ko Oroigarria, Kemenagatik Urrezko Domina, Danilo Printzearen Ordena, I., II. eta V. graduak.

## Kanpo estekak
Đuro Matanović

**Đuro Matanović** () vojvoda eta senatari montenegroarra izan zen.

## Biografia 
Zortzi seme-alabetatik zaharrena jaio zen Ćeklić herrian, Ćeklić tribukoa. Bere aita Stanko apaiza zen, eta bere ama Stana Martinović familiakoa.

Danilo printzearen erregealdian, kapitain titulua izan zuen, eta Grahovoko garaipenaren ondoren, duke eta Cetinjeko senatu-kide izendatu zuten. Geroago, Nikolas printzearen konfiantza irabazi zuen eta beste zeregin batzuk bete zituen. Auzitegi Handiko presidente izendatu zuten, estatuaren altxorra kudeatu zuen eta atzerrira hainbat misio diplomatiko egin zituen.

Matanović dukea 1900ean hil zen Cetinjen, gaixotasun luze baten ondoren, eta bere jaioterriko San Elias elizan lurperatu zuten. Bere heriotzaren ondorioz, Danilo printze oinordekoaren urtebetetzea ospatzeko jaiak ia eten egin ziren.

## Kanpo estekak
The Addams Family (1964ko telesaila)

**The Addams Family**, AEBetako komedia telesaila bat izan zen, fikziozko Addams familiari buruzkoa. 1964ko irailaren 28a eta 1966ko apirilaren 8a artean ABC katean aireratu zen. 2 denboraldi eta 64 atal izan zituen.

## Argumentua 
Addamstarrek familia xelebrea osatzen dute. Landare haragijaleak maskotatzat dituzte, Gomez aita, bere burua torturatzen duen gizaseme iluna da, Morticia ama, hilerritik paseatzea gogoko duen banpiroa da, eta gainontzeko senideak, Pugsley eta Wednesday seme-alaba tetrikoak, Osaba Fester arraroa, Lucas itxura beldurgarri lo maiordoma, eta Gauza, berezko bizia duen esku bat.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Holly Miranda

**Holly Miranda** (Detroit, AEB, 1982ko irailaren 21a) estatubatuar kantautorea da. Pianoa jotzeaz gain, gitarraren eta tronpetaren autodidakta da. Bere musika indie eta pop alternatibotzat har daiteke.

= Bizitza =
thumb|The Jealous Girlfriends, New York (2007)
Miranda Detroiteko bere elizan hazi zen abesten, sei urterekin pianoa ikasten eta 14 urterekin gitarra ikasten hasi zen. 16 urterekin New Yorkera joan zen eta bertan graduatu zen. 17 urte baino ez zituela, BMGrako album bat grabatzeko hautatu zuten, baina ez zen argitaratu.

### Bakarka 
TV on the Radio New Yorkeko taldeko kide zen Dave Sitek bere lagun eta ekoizlearen babesarekin, Holly Mirandak ''The Magician's Private Library* izeneko bakarkako albuma kaleratu zuen. Chrysalis Musicek finantzatu zuen albuma, eta 2010. urtean atera zuten ofizialki, Mirandak XL Recordingsekin sinatu ostean. *The Magician's Private Library* lanak kritika onak jaso zituen, eta *US Billboard Top Heatseekers* zerrendako 40. posturaino igo zen. Albumaren aurretik *Forest Green, Oh Forest Green* eta *Waves* xumeak izan ziren. *The Magician's Private Library* diskoari publizitatea emateko, Holly Mirandak Tegan and Sara kanadiarren telonero jardun zuen Ameriketako Estatu Batuetako biran. XX. Tour de the xx eta  Florence and the Machineren Lungs Tour ekitaldietarako ere telonero jardun zuen.

Holly-k Theophilus London-ekin kolaboratu zuen, *Timez Are Weird These Days* (2011) albumeko *Love Is Real* abestian; Creep musika elektronikoko bandaren Animals bakunean (2012ko urtarrila) abeslari gisa; eta Mmoths-en *All These Things* bakunean, *Diaries* albumean (2013ko martxoa). 

2013. urtean, Miranda Scarlett Johansson, Julia Haltigan, Kendra Morris eta Este Haim-ekin elkartu zen, *the Singles* izeneko taldea osatzeko. 2015. urteko otsailean, *The Singles* rock-talde ohiak salaketa jarri zuen, Detroitekoa bera, bere izena kendu zitzaiela-eta.

Bitartean, Mirandak, hurrengo bakarkako lanerako inspirazio bila, etxe bat alokatu zuen Kaliforniako basamortuan, Josueren jukatik gertu. Emaitza, bere bakarkako laugarren albuma, *Holly Miranda* homonimoa, osatu zuten kantu sorta izan zen. Mirandak eta Florent Barbierrek ekoitzi zuten diskoa, eta Dangerbird Recordsek atera zuen 2015eko maiatzean. 

2018ko otsailean bere bosgarren albuma kaleratu zen, *Mutual Horse*.

## Diskografia 
### Bakarka 
#### Albumak 
* *High Above the City: Evolution* (2004)
* *The Magician's Private Library* (2010)
* *Party Trick* (2012)
* *Holly Miranda* (2015)
* *Catskill Christmas* (2017) (Gabonetako albuma  Ambrosia Parsley eta Chris Maxwellekin)
* *Mutual Horse* (2018)

#### Sinpleak 
* "Forest Green, Oh Forest Green" (2009)
* "Waves" (2010)
* "Desert Call" (2013)
* "Everlasting" (2013)
* "All I Want is to be Your Girl" (2015)
* "Midnight Oil" (2017) (w/ The New Asylum Choir)

### *The Jealous* Girlfriendsekin 
* *Comfortably Uncomfortable* (2005)
* *The Jealous Girlfriends'' (2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sitio oficial
* Holly Miranda in session for Rob da Bank
Juan Luis Pérez Iborra

Juan Luis Pérez Iborra (Alfaz de Pi, Alacant, 1959ko martxoaren 25a) espainiar zinema zuzendari eta gidoigilea da. 

1979tik Arte Dramatikoa ikasi zuen Madrilen, eta 1982an egin zuen debuta aktore gisa Olimpia aretoan, Valentinekin. Laster ezagutu zuen idazteko zaletasuna, eta horrek gidoilari gisa lan egitera eraman zuen TVEko entretenimenduzko hainbat saiotan (Kaixo Raffaella!). Aldi berean, telebistako eta filmetako lehen gidoiak idatzi zituen, 1997an bere lehen filma zuzendari gisa.

Bere proiektu asko Yolanda García Serranorekin batera egin ditu: Amor de Hombre, Km.0, etab... 2008an Enloquecidas estreinatu zuen Verónica Forque, Silvia Abascal eta Concha Velascorekin, Antonio Albertekin batera idatzitako gidoi baten gainean.
1980ko Kataluniako Volta

**1980ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 60. edizioa izan zen. irailaren 3 eta irailaren 10 bitartean jokatu zuten. Sant Carles de la Ràpita eta L'Hospitalet de Llobregat lotu zituen, guztira 1.192 km eginez, zazpi etapa eta prologo batean banaturik. 

Garailea Teka taldeko Marino Lejarreta bizkaitarra izan zen.

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Radziwill

**Caroline Lee Radziwill**, sortzez **Bouvier** (Southampton, New York, AEB, 1933ko martxoaren 3a – New York, AEB, 2019ko otsailaren 15a) estatubatuar aktore eta idazlea izan zen. Bere ahizpa zaharrena Jacqueline Kennedy Onassis zen, 1961etik 1963ra Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama izan zena.

## Bizitza 
[thumb|300x300px|Lee Radziwill  [Krishna Hutheesing|Krisha Hutheesingekin idazle eta ekintzailearekin Indian 1962an.]]
1933an jaio zen Southamptonen, New York estatuan. Gurasoak John Vernou Bouvier III (1891-1957), sustrai irlandar eta frantsesak zituen New Yorkeko bankaria, eta Janet Norton Lee (Janet Lee Bouvier, 1907-1989) izan ziren, 1928. urtean ezkondu zirenak. Jacqueline 1929an jaio zen, beraz, Lee baino lau urte zaharragoa zen. Sortzez "Caroline Lee Bouvier" zuen izena Lee Radziwillek. Gurasoek "Lee" izena eman zioten, amaren aldeko aitona James T. Lee zen eta.

### 1. ezkontza 
1953. urtean ezkondu zen Michael T. Canfield-ekin (ofizialki, Cass Canfield-en semea, editore estatubatuar garrantzitsua eta, seguru asko, Jurgi Kentekoaren semea, Jurgi V.a Erresuma Batukoaren seme gaztea, eta Kiki Preston-en semea, Alice Gwynne ere deitua) ezkondu zen eta sei urte geroago dibortziatu.

### 2. ezkontza 
1959ko martxoaren 19an, Lee Stanisław Albrecht Radziwiłica-rekin ezkondu zen, 1914ko uztailaren 21ean Poloniako Szpanów-en jaio zen printze poloniar-lituaniarrarekin. Stanisław bere bigarren emazte Grace Kolinengandik banandu zen Leerekin ezkondu ahal izateko. Bi seme-alaba izan zituzten: Anthony Radziwiłl (1959ko abuztuaren 4an jaioa Lausannen, Suitzan) eta Anna Christina Radziwiłll (1960ko abuztuaren 18an jaioa New Yorken). Bikotea batez ere Ingalaterran bizi izan zen, Buckingham jauregitik bi kaletara.

Stanisław eta Lee 1974. urtean dibortziatu ziren eta senarra 1976ko uztailaren 27an hil zen Londresen.

### 3. ezkontza 
Handik bost urtera, Leek Newton Coperekin ezkontzeko konpromisoa hartu zuen, baina ezkontza bertan behera utzi zuten zeremonia hasi baino bost minutu lehenago.

1988. urteko irailaren 23an, Lee Herbert Rossekin ezkondu zen, Armanirentzat lan egiten ezagutu zuen eszenografo batekin. 1999. urtean banandu ziren eta 2001ean dibortziatu.

### Aktore 
60ko hamarkadan, Leek hainbat filmetan lan egin zuen aktore gisa, baina ez zuen arrakasta handirik lortu, nahiz eta nazioarteko publizitatean parte hartu. Gero, argazkigintzan jardun zuen, baina alor horretan ere ez zuen arrakastarik izan.

Bere seme Anthony 1999ko abuztuaren 10ean hil zen minbiziak jota.

## Argitaratutako lanak 
* 2003an, Leek *Happy Times* (euskaraz: Garai zoriontsuak) liburua argitaratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
* Ficha en la NNDB
Rio–Antirrio zubia

**Rio–Antirrio zubia** (), ofizialki **Charilaos Trikoupis zubia**, Grezian dagoen Korintoko golkoa zeharkatzen duen tirante-zubia da, munduko tirante-zubi luzeena.

Grezia hegoaldeko Peloponeso penintsula gainontzeko Greziarekin lotzen du, autoei kilometro askotako itzulingurua egitea ekidinez.

## Historia 
Aurrez txalupa eta ferry sistema batek zeharkatzen zuen itsasartea.

1880an Charilaos Trikoupis Greziako Lehen Ministroak adierazi zuen lehenengo aldiz Korintoko golkoa zeharkatuko zuen zubi bat eraikitzeko proposamena, baina XX. mendearen amaierararte ez zen teknikoki bideragarria zen proiekturik aurkeztu.

1991ean egin ziren lizitazioak, 1996an aukeratu zen proiektua eta 1998ko uztailean ezarri zuen lehen harria Constantinos Stephanopoulos presidenteak. 2004an inauguratu zen Atenas 2004ko Olinpiar Jokoekin batera, izan ere suzi olinpikoa izan baitzen zubia zeharkatzen lehenengoa.

## Deskribapena 
Korinto golkoaren eta Patrasko golkoaren artean dagoen Rion itsasartea aukeratu zen zubia eraikitzeko, tarterik estuena baita, Rio (hegoaldean) eta Antirrio (iparraldean) herriak lotuz.

Ia 3 kilometroko luzera du, 2.880 metro hain zuzen ere, haietatik 2.252 metro uraren gainean. izan ere itsasarteak 65 metrotako sakonera baitu eta hondoa nahiko ezegonkorra baita. Inguruak gainera jarduera sismiko handia du, ertz biak plaka tektoniko desberdinetan kokaturik baitaude. Korintoko golkoa urtean 10-15 mm zabaltzen ari da.

Azkenik itsasartean 110 km/h-ko haizeak aurkitzea nahiko ohikoa izaten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1973ko Kataluniako Volta

**1973ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 53. edizioa izan zen. irailaren 12 eta irailaren 19 bitartean jokatu zuten. Amposta eta Lleida lotu zituen, guztira 1.215,9 km eginez, zazpi etapa eta prologo batean banaturik. 

Garailea Kas taldeko Txomin Perurena gipuzkoarra izan zen

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thê Húc zubia

**Thê Húc zubia** (), Vietnamgo Hanoi hiriburuan aurkitzen den oinezkoentzako zubi bat da. Alde zaharrean dago Hoàn Kiếm aintziran.

Thê Húc izenak "gaoizeko argiak atseden hartzen duen tokia" esan nahi du.

## Historia 
1865ean Nguyễn Văn Siêuk zubi bat eraiki zuen aintziraren ertzetik eta Ngọc Sơn tenplua dagoen uhartetxora iristeko. Zubia pabimetaturik dago, taulak gorriak dira eta 棲旭橋 (Thê Húc Kiều) hitzak idatzita dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ágata Timón

**Ágata Ariadna Timón García-Longoria** espainiar matematikaria eta matematika-dibulgatzailea da. Gaur egun, Matematika Zientzien Institutuko Komunikazio eta Dibulgazio unitateko arduraduna da.

## Ibilbidea 
Madrilgo Complutense Unibertsitatean Matematikan lizentziatu zen. Bere karreraren hasieratik, zientziaren komunikazioaren aldeko apustua egin zuen, bereziki matematiken arloan, sarritan jendearentzat zailak edo urrunekoak suertatzen diren kontzeptuak hurbiltzeko asmoz.

2010ean ICMATen sartu zenetik, erakunde horretako komunikazio estrategiak diseinatu eta zuzendu ditu. Horrez gain, hainbat hedabiderekin elkarlanean aritzen da. Esaterako, El País egunkariko *Café y Teoremas* ataleko koordinatzaileetako bat da; bertan, gaurkotasuneko gaiak ikuspuntu matematiko batetik jorratzen dira.

Ágata 2026ko Matematikarien Nazioarteko Biltzarran parte hartuko du Filadelfian. Bere hitzaldia matematikaren hezkuntza eta komunikazio publikoari buruzko mahai-inguruetan oinarrituko da.

## Dibulgazio lana 
Timónek hainbat proiektu bultzatu ditu matematika gizarteari helarazteko:
* Matemáticas en la Residencia: Madrilgo Residencia de Estudiantes-en egiten diren hitzaldi zikloen antolakuntza.
* Liburuak: Zenbait dibulgazio-liburu idatzi ditu, horien artean *La geometría del universo* (National Geographicen bilduma baterako), non kosmosaren egitura eta geometria lotzen dituen.
* Graffiti eta Matematika: Gazteei zuzendutako ekimen berritzaileen bultzatzailea izan da, artea eta zientzia uztartuz.

## Sariak 
Bere lanari esker, zientzia-kazetaritzako hainbat aitortza jaso ditu, besteak beste:
* Sinc Saria (2012): Zientzia-albiste onenari emandako saria, dibulgazioan egindako lan bikainagatik.

## Argitalpenak 
* Timón, Ágata (2016). *La geometría del universo*. RBA Coleccionables. .
* Hainbat artikulu espezializatu eta dibulgatzaile Materia, SINC eta El País bezalako plataformetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ICMATeko Dibulgazio atala
Javier Etaio Salazar

**Javier Etaio Salazar** (Iruñea, 1959ko otsailaren 10a) nafar botanikari, mikologo eta likenologoa da. Mundu mailako aditua da likenen eta onddo likenikoloen (likenen gainean bizi diren onddoen) azterketan.

## Biografia 
Iruñean jaioa, Biologia Zientzietan doktoratu zen Nafarroako Unibertsitatean. Bere ibilbide profesionalean, ehunka espezie berri deskribatu ditu zientziarako, bereziki Pirinioetako, Europako eta Hego Amerikako (Kolonbia, Ekuador edo Panama, besteak beste) floran zentratuz.

Likenologiaren arloan egindako ekarpen handiagatik, hainbat espezie izendatu dituzte bere omenez; adibidez, *Etayoa* generoa onddoen artean. Gaur egun, bigarren hezkuntzako katedraduna da eta ikerketa zientifikoarekin uztartzen du bere lana, hainbat aldizkari espezializatutan artikulu ugari argitaratuz.

## Lanak 
Hainbat liburu eta ehunka artikulu zientifiko idatzi ditu. Bere lan garrantzitsuenen artean honako hauek daude:
* *Liquenes liquenicolas de los Pirineos occidentales* (1996).
* *Hongos liquenícolas de Colombia* (2002).
* *Contribución al conocimiento de los hongos liquenícolas de Guatemala* (2010).

## Erreferentziak 
* Etayo, J. (2010). *Hongos liquenícolas de Perú*. Nafarroako Gobernua.

## Kanpo estekak 
*
1981eko Kataluniako Volta

**1981eko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 61. edizioa izan zen. irailaren 3 eta irailaren 10 bitartean jokatu zuten. Platja d’Aro eta Manresa lotu zituen, guztira 1.254,5 km eginez, zazpi etapa eta prologo batean banaturik. 

Garailea Zor-Helios taldeko Faustino Rupérez espainiarra izan zen, bosgarren etapako ihesaldian lortutako aldeari esker irabazi zuena.

Lehenbiziko euskalduna Marino Lejarreta izan zen, hirugarren amaitu zelarik. 

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carole Radziwill

**Carole DiFalco Radziwill** (New York, AEB, 1966ko uztailaren 20a) estatubatuar kazetari, idazle eta telebistako pertsonaia da. Hainbat Emmy Sari eta Peabody Sari bat jaso ditu.

## Lan ibilbidea 
### Kazetari 
Radziwillek 1986. urtean hasi zuen kazetaritza ibilbidea ABCn, New Yorken, postprodukzioan bekadun gisa *20/20*' albistegi saiorako. Geroago, "*Close Up*"-i esleitu zitzaion ekoizpen-idazkari lanetarako. *Peter Jenningsen* dokumental unitatearentzat ere lan egin zuen, abortu eta armen kontrolari buruzko saioak ekoitzita, eta *Kanbodian*, *Haitin* eta *Indian* nazioarteko politikako istorioak azalduz.''*

1991. urtean, Radziwill Israelera bidali zuten eta Golkoko Gerran Scud misilekin egindako erasoen berri eman zuen. 2003. urtean, Afganistango gerran, sei aste eman zituen Kandaharren, Aerotransportada Dibisioko infanteriako unitatearekin. *Profiles From the Frontline* izeneko ABC-TVko saio baterako segmentuak ekoitzi zituen. Hainbat sari irabazi zituen, besteak beste, hiru Emmy Sari, Kanbodiako lurreko minei buruzko istorioarengatik bat, eta Peabody Sari bat.

### Idazle 
Senarra hil ostean, Radziwillek ABC News utzi zuen, bere haurtzaroari, ABC News-en egindako ibilbideari eta senarraren minbizia kudeatzeko egin zituen ahaleginei buruzko memoriak idazteko. Lan hori, *What Remains: A Memoir of Fate, Friendship and Love'' (Charles Scribner's Sons, 2005) izan zen New York Times Best Seller list zerrendan. *New York Times* egunkarian kaleratutako aipamen batek "errebelazioari buruzko grazia" nabarmendu zuen "kontu gazi-gozoa" zela esan zuen.

2006. urtean, Radziwillek *Glamour* aldizkariarekin sinatu zuen, hilero "Lunch Date" (bazkaltzeko hitzordua) izeneko zutabe bat idazteko. Besteak beste, Rudy Giuliani alkate ohia eta Antonio Banderas, Rachel Weisz edo Alec Baldwin Hollywoodeko aktoreak izan ziren jateko zita horren  atalean.

2011. urtean, Radziwill Bravoren *The Real Housewives of New York City* taldeko kidea izan zen, bosgarren denboraldian.

Idatzi zuen lehen eleberria, ''The Widow's Guide to Sex & Dating*, Holt Publishing-i saldu zion milioi askoko kopuru baten truke. 2014ko otsailaren 11n esan zuten. *Widow's Guide'' telebistako serie prozesua egin zuen. 2014an hirugarren liburua, saiakera bilduma bat, kaleratzeko asmoa zuen.

## Bizitza pribatua 
1994ko abuztuaren 27an, ABC News-eko lankide batekin ezkondu zen East Hampton-en (New York) Anthony Radziwill produktorearekin. Radziwill senarra Poloniako Stanislas Radziwill printzearen seme bakarra izan zen bere emazte, Lee Radziwillekin (sortzez Bouvier, Jacqueline Kennedy Onassisen ahizpa gaztea).

Radziwill Carolyn Bessette-Kennedyren lagun mina zen. Carolyn John F. Kennedy Jr.-ekin ezkonduta zegoen. Lagun min hori, senar eta ahizpa Lauren Bessetterekin batera hil zen Martha's Vineyarden izan zuten hegazkin-istripu batean, Caroleren senarra hil baino lau aste eskas lehenago. Hirukotea hegazkinean Martha's Vineyard aldera zihoan Radziwills familiarekin elkartzera. Carolek eman zuen kostazaintzan abisua, iritsi ez zirenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MATRIX x IMAGINARY 2026

**MATRIX x IMAGINARY 2026** matematikaren dibulgazioan eta komunikazioan espezializatutako nazioarteko biltzarra da. Ekitaldi hau National Museum of Mathematics estatubatuarraren eta IMAGINARY matematikaren komunikaziorako irabazi-asmorik gabeko erakundearen arteko lankidetzaren emaitza da.

Biltzarraren helburu nagusia matematikaren mundu osoko dibulgatzaileak, museoko profesionalak, matematikariak, artistak eta hezitzaileak elkartzea da, matematika publikoari helarazteko modu berriak eta berritzaileak partekatzeko.

## Historia eta Jatorria 
MATRIX x IMAGINARY biltzarrak bi tradiziok bat egiten duten puntuan sortu ziren:
* MATRIX: MoMathek sustatutako biltzar sorta, matematikaren museoei eta erakusketei buruzkoa.
* IMAGINARY: Matematika interaktiboan eta irekian zentratutako sarea.

Lehen edizio bateratua 2016an ospatu zen Berlinen, eta ordutik erreferentziazko hitzordu bihurtu da matematikaren popularizazioan dabiltzan profesionalentzat. 2026ko edizioak teknologia berrien (hala nola Adimen artifiziala) eta inklusibitatearen garrantzia azpimarratzen du dibulgazioan.

## Gai Nagusiak 
2026ko edizioan, saioak eta tailerrak honako arlo hauetan egituratu dira:

* Erakusketa interaktiboak: Museoetarako eta gune publikoetarako modulu fisiko eta digitalak diseinatzea.
* Matematika eta Artea: Geometria, fraktalak eta matematikaren estetika ikusizko arteen bidez.
* Dibulgazio inklusiboa: Matematika irisgarri egitea askotariko komunitateentzat, oztopo sozialak edo fisikoak gaindituz.
* Tresna digitalak: Programazioa, software irekia eta simulazioak hezkuntza-inguruneetan.

## Antolatzaileak 
Biltzarraren koordinazioa bi erakunde nagusi hauek daramate:
# MoMath (National Museum of Mathematics): New Yorken kokatua, AEBetako matematika museo bakarra da.
# IMAGINARY]]: Matematika-eduki irekiak sortzen dituen mundu mailako sarea, jatorria Alemaniako Oberwolfach Matematika Ikerketarako Institutuan duena.

## Ikus, gainera 
* Matematikaren dibulgazioa
* Zientziaren komunikazioa

## Kanpo estekak 
* MATRIX x IMAGINARY webgune ofiziala
* MoMath webgunea
* IMAGINARY plataformaren webgunea
2-Piridona

**2-Piridona** konposatu organiko heteroziklikoa da C5H5NO formula duena, laktamen klasekoa. Isomero bat du: 4-piridona. Solido zuria da. Uretan disolbagarria da. Narritagarria eta toxikoa da.

## Tautomeria 
2-Piridonak laktam-laktim tautomeria agertzen du eta tautomero bat du: 2-hidroxipiridina.

2-pyridone-chemical-tautomer

Forma edo beste nagusi izango da egoeraren arabera. Egoera solidoan eta disolbatzaile polarretan, uretan eta alkoholetan kasu, 2-piridona tautomeroa da nagusia. Aldiz, disolbatzaile ez-polarretan 2-hidroxipiridina tautomeroa.

## Sintesia 
2-Piridona sintetiza daiteke bi urratsetan. Lehen urratsean piridina hidrogeno peroxidoa baliatuz oxidatu egiten da eta, bigarrenean, oxidoa anhidrido azetikoz tratatuz azetilatu egiten da.

2-pyridone-chemical-synthesis

## Erabilera 
2-Piridona botiken sintesian usatzen da.

## Toxkotasuna 
2-Piridona neurotoxikoa da.
Jose Benito Mugika

**Jose Benito Mugika**, (1950-1972) Zarauztik(Gipuzkoa) jaiotako militante nazionalista euskalduna izan zen ,ETAko kidea.Lekeitioko (Bizkaia) polizia-ekintzan hil zen 1972ko Irailaren 2an, **Mikel Martinez de Murgia** militantearekin batera. Epaitegitik kanpo exekutatu zituzten, Lekeitioko Goiko kaleko etxebizitzan. Taldekideak aurkitu zituztenean, Jose Benito Mugikak frankotiratzaile baten tiro bat jaso zuen eztarrian leihora irtetean. Kasu honek, sinbolismo handia izan du beti ezker abertzalearentzat. Benito Mujika eta Martínez de Murgia omentzen ditu urtero Lekeition, ETAren biktimen kolektiboek kritikatuta. 

## Erreferentziak 
# https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/mugica-zumeta-jose-benito/ar-82661/
# https://egiarizor.eus/es/es-hora-de-saber-la-verdad-1-2-3-4
# https://covite.org/observatorio-de-radicalizacion/25-06-2022-lequeitio-vizcaya-charla-sobre-los-terroristas-de-eta-jose-benito-mugica-zumeta-xenkiy-mikel-martinez-de-murgia-murgi/
# https://www.publico.es/politica/garantizo-impunidad-guardias-civiles-franquistas-ejecutaron-dos-jovenes-lekeitio.html
# https://www.elcorreo.com/politica/gobierno-vasco-reconoce-20220830210611-nt.html
Manuel Fernandez Etxebarria

**Manuel Fernandez Etxebarria**(1973an hila), Sabindarraren sortzaile eta arima izan zen. Bizitza oso bat eman zuen sabindar idealaren hedapenean, lan nekaezina eginez. Pazientzia eta dedikazio handiz, euskal abertzaletasunaren historiaren inguruko ezagutza eta dokumentazio harrigarria bildu zuen, Sabin Aranaren garaitik 1973ra arte. Urte eta erdiko gaixotasun luze eta gogorra jasan zuen; hala ere, Indar fisikoak galduta egon arren, azken asteetan lagunak hartzen jarraitzen zuen, korrespondentzia erakutsiz eta gai abertzaleei buruz idatziz. Bere kideentzat "adibide bat eta ikasgai bat" izan zen, ideal sabinarraren garrak bultzatutako abertzale handia.

= Erreferentziak =
*Sabindarra* aldizkaria, 37. zenbakia, 1973ko abuztua (1. orrialdea): https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/es/media/group/1011733.do
Karlos Luis Liechtensteingoa

**Karlos Luis Liechtensteingoa** (Frauenthal gaztelua, 1878ko irailaren 16a – *ibidem*, 1955eko ekainaren 20a) liechtensteindar printze eta politikaria izan zen. Liechtensteingo gobernadore edo gobernuburua izan zen 1918tik 1920ra.

Alfredo Liechtensteingoa eta Henriketa Liechtensteingoaren semea izan zen. Zuzenbidea ikasi zuen Vienan, eta Austriako Inperioko funtzionarioa eta Mistelbach barrutiko kapitain erregeordea izan zen.

Lehen Mundu Gerran Zalditeria Inperialeko eta Erregeko Maisu izan zen Austria-Hungariako armadan. Zauri larriak izan zituen gerran.

Alderdien arteko bitartekari lanak egin zituen 1918ko azaroko estatu-kolpean. Abenduan Behin-behineko Batzorde Exekutiboa desegin zen eta printzea Liechtensteingo gobernadore izendatu zuten. Suitzari laguntza eskatu zion bertako gerrak eragindako hondamendi ekonomikoa konpontzeko. Austriarekiko aduana-batasuna amaitu eta Suitzarekin ezarri zuen. Herritarren Alderdi Aurrerakoiaren eta Herriaren Alderdi Sozial Kristauaren artean bitarteko lanak egiten saiatu zen konstituzio berri baten sorrerari buruz.

1920ko irailean, Josef Peerrek ordezkatu zuen gobernadore. 1921ean Liechtensteinen konstituzioa sinatu zuen Joan II.a Liechtensteingoa|Joan.aren]] izenean. Gobernuaren izenean, Josef Ospeltek sinatu zuen.
Helena Zengel

**Helena Zengel**  (Berlin, Alemania, 2008ko ekainaren 10a). *System Crasher* (2019) eta *News of the World* (2020) filmetan egindako lanengatik da ezaguna.

## Bizitzako lehen urteak 
Zengel Berlinen jaio eta hazi zen, Alemanian, eta bost urte zituela hasi zuen aktore ibilbidea, *Abby* rock alternatiboko talde berlindarraren bideoklip batean.

## Ibilbidea 
Bere lehen paper nagusia film batean, zortzi urte zituela, *Die Tochter* (*Alaba*) film dramatikoa izan zen, 2017ko Berlinalean proiektatu zena. Alemaniako telesail bateko bi ataletan ere izan zituen paper txikiak, Die Spezialisten – Im Namen der Opfer (Espezialistak, biktimen izenean).

Nora Fingscheidt-ek idatzi eta zuzendutako *System Crasher* (*Systemsprenger*) film dramatikoan, 2019ko otsailean Berlinalen estreinatua, Zengelek "Benni" bederatzi urteko neskato erasokor eta traumatizatuaren paper nagusia interpretatu zuen. 2020ko apirilean emakumezko aktore onenaren Alemaniako Zinemaren Saria irabazi zuen. System Crasherrek nazioarteko hainbat sari irabazi ondoren, Zengel aukeratu zuen Universal Picturesek *News of the World* estatubatuar westernan paper nagusia egiteko, Paul Greengrass britainiar zinema zuzendariak zuzendua, bere nazioarteko lehen filma izan zena. Paulette Jiles idazle kanadiar-estatubatuarraren 2016ko eleberri homonimoaren egokitzapen honetan, Jefferson Kidd kapitaina bezala Tom Hanks protagonista duena, Zengelek Johanna Leonberger izeneko 10 urteko neskato alemaniar umezurtz bat interpretatzen du, Kiowa herritarrek hazitakoa; bere emanaldiaren zatirik handiena kioswa hizkuntzan da.Bere emanaldiagatik, Zengelek bigarren mailako emakumezko aktore onenaren Urrezko Globo baterako eta bigarren mailako emakumezko aktore onenaren Aktoreen Sindikatuaren Sari baterako izendapenak jaso zituen.

Zengelek ere bere burua bikoiztu zuen italierazko, alemanezko, frantsesezko eta espainierazko bertsioetan; bikoizketa ingelesez hitz egin zuen lerroetara mugatzen da. 

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Helena Zengel Alemaniako filmen datu-bankuan argazkiekin
* Helena.Zengel.Official Instagramen
* Youtube Interview 2020 Q&A (ingelesez)
Alejandro Mahillo

**Alejandro Mahillo** espainiar matematikaria eta ikertzailea da. Bere lan akademikoa eta ikerketa-karrera, nagusiki, geometriaren eta analisi matematikoaren esparruan garatu ditu.

## Ibilbidea 
Mahillo Errioxako Unibertsitatean formatu zen, non Matematika Zientziatako doktoretza lortu zuen Zaragozako Unibertsitatean, Pedro Mianaren ikuskaritzapean. Bere tesiak eta ondorengo ikerketek geometria diferentzialaren eta analisi konplexuaren arteko harremanak aztertu dituzte.

Ikerketaren alorrean, hainbat artikulu zientifiko argitaratu ditu nazioarteko aldizkari espezializatuetan.

## Lanak 
Alejandro Errioxako Unibertsitatean, Vaya Primos matematikaren dibulgazio-taldeko sortzaileetako bat da, eta ondoren Matemañicos Zaragozako Unibertsitatean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1982ko Kataluniako Volta

**1982ko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 62. edizioa izan zen. irailaren 8 eta irailaren 15 bitartean jokatu zuten. Platja d’Aro eta Salou lotu zituen, guztira 1.249,3 km eginez, zazpi etapa eta prologo batean banaturik. 

Garailea Teka taldeko Alberto Fernández Blanco espainiarra izan zen.

Lehenbiziko euskalduna Julian Gorospe izan zen, hirugarren amaitu zelarik. 

## Ibilbidea 
## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1982ko Kataluniako Volta *Cyclingfever.com*
Infotaula gaixotasuna

## Erabilera 
## Deskribapena 
Infotaula honek gaixotasunen ezaugarriak modu sinple eta bisualean erakusten ditu.

## Parametroak 
* **izena**: Gaixotasunaren izena. (Defektuz, orriaren izena erabiltzen da)
* **irudia**: Fitxategiaren izena (irudia)
* **irudi_oin**: Irudiaren oinarria edo kredituak
* **espezialitatea**: Arlo medikoa
* **sintomak**: Sintomak edo seinaleak
* **arrazoiak**: Arrazoiak edo faktore eragileak
* **diagnostikoa**: Diagnostiko moduak
* **tratamendua**: Tratamendua edo gomendioak
* **pronostikoa**: Aurreikuspena edo iragarpena
Sukumera

**Sukumera** (autoglotonimoa: *Kɪsukuma/Kisukuma*) hego-ekialdeko Victoria aintzirako bantu hizkuntza da. Nyamwezierarekin dialektoen continuum bat osatu arren, hizkuntza ezberdinak dira.

Dialektoek (*KɪmunaSukuma* mendebaldean, *GɪmunaNtuzu/GɪnaNtuzu* ipar-ekialdean eta *Jìnàkɪ̀ɪ̀yâ/JimunaKɪɪyâ* hego-ekialdean) elkarrekiko ulergarritasun osoa dute.

Bere ortografiak swahilirenaren antzekoa den latindar idazkera erabiltzen du, letra berezirik gabe eta Bibliaren itzulpenetarako eta literatura erlijiosoan erabilia izan dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiunguja

**Kiunguja** () Zanzibar uhartediko izen bereko hiriko Harrizko Hiria inguruko dialekto historikoa da, 1930eko hamarkadan kiswahili edo swahiliaren forma estandarra- *kiswahili sanifu* deitua- sortzeko oinarri izan zutena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hayera

**Hayera** (autoglotonimoa: *Oruhaya*) hegoaldeko eta hego-mendebaldeko Victoria aintzirako bantu hizkuntza da. 

1991n, hayerazko hiztunak 1.200.000 ziren. Bere ahaiderik hurbilena nyamboera da, eta, gainera, oso lotuta dago mendebaldeko Ugandako hizkuntzekin, hala nola Nyoro-Tooro eta Nkore-Kiga, zeinekin rutara izeneko talde bat osatzen duen.

Ez du ISO koderik, baina ISO 639-3 `hay` kodeak bere barnean hartzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nyamboera

**Nyamboera** (autoglotonimoa: *Orunyambo*) ipar-mendebaldeko Tanzaniako Karagwe barrutian mintzaturiko bantu hizkuntza da. Nyamboerazko hiztunak 670.000 ziren. Nyambo herriak hitz egiten du, hayen gertukoa dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chaga hizkuntzak

**Chaga hizkuntzak** edo **chagera** (autoglotonimoa: *Kichaga* edo *Kichagga*) Kilimanjaro mendiaren hegoaldean mintzaturiko bantu dialektoen continuum bat da. Bederatzi dialektoz osaturik dago: Kivunjo, Kimarangu, Kirombo, Kimachame, Kisiha, Kikibosho, Kiuru, Kioldimoshi eta Kingassa.

Chaga hizkuntzak honakoak dira:

* Mendebaldeko Kilimanjaro (Mendebaldeko Chaga), tartean Meruera eta Machameera
* Erdialdeko Kilimanjaro (Erdialdeko Chaga), tartean Mochiera eta Wunjoera
* Romboera
* Rushaera (Arusha-Chini)
* Kaheera
* Gwenoera

## Lexikoa 
Hona hemen chaga hizkuntza ezberdinetako zenbakizkoak:

:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txelin tanzaniar

**Txelin tanzaniarra** (; ) Tanzaniako Errepublika Batuan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea TZS da eta bere laburpena Tsh. Txelin tanzaniar banako baten ehunena zentimo  (*senti*/*cents*) deitzen da baina, bere balio baxua dela eta, jada ez dute erabiltzen.

1966an sortu zuten, Ekialdeko Afrikako txelinaren ordez, termino parekideetan (1 = 1). Britainiarrek 1921ean sortu zuten txanpon hori, kolonia garaian.

## Banku-billeteak 
Tanzaniako Bankuak () 500, 1.000, 2.000, 5.000 eta 10.000 txelineko billeteak jaulkitzen ditu gaur egun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prusik korapiloa

**Prusik korapiloa**, lakio bat soka bati bere inguruan lotzeko erabiltzeko den frikziozko lotura edo korapilo bat da. Nagusiki eskalada, arroila-jaitsiera, mendizaletasuna eta espeleologian erabiltzen da.

Batzutan soka bati lotu dakioken mota guztietako lotura eta gailuak deitzeko izendapena ere bada.

Karl Prusik austriar mendizalearen omenez lo izena du, eta lehenbizikoz 1931n soka bidezko austriar igoera eskuliburu batean aurkeztu zen.
Mikel goiaingerua Satanas garaitzen (Guido Reni)

***San Migel goiaingerua Satan garaitzen*** Guido Reniren zeta gaineko olio-margolanbat da, 1636 inguruan Erromako Santa Maria della Concezione dei Cappucini elizarako margotua, eta bertan gordea ordudanik.

## Historia 
Margolana Antonio Barberini kardinalaren enkargu izan zen, Santa Maria della Concezione eliza berritzeko 1630eko hamarkadan egin ziren lanekin lotuta. Barberini kardinalaren eskaera izan zen San Joanen araberako Apokalipsiako pasarte bati erreferentzia egitea . Ondorioz, margolan erlijioso honek pasarte hori erretratatzen du, non Done Mikel goiaingeruak deabrua garaitu eta zapaltzen duen. 
ezkerrera|thumb|Rafaelen Mikel goiaingerua herensugea zanpatzen (Apokalipsian herensuge zein Satanas esaten zaio Done Mikelen etsaiari).
Guido Renik Rafael Sanzioren gai bereko lana erabili zuen inspirazio iturri, asko miresten zuen margolaria zelarik hura.

## Estiloa 
Kronologikoki, Guido Reniren heldutasun artistikoarekin bat dator lan hau. Izan ere, artearen historialarien arabera, bere "hirugarren moduarekin" bat dator. Hau da, bere paleta korronte manieristaren kanon estetikoetara hurbildu zen, lehen leunagoa zen margoketa gaindituz.

Guido Reni “graziaren margolari” gisa deskribatu izan da, eta hemen grazia edo aintza hori Mikel goiaingeruaren edertasunean ikusten dugu, eta harekin kontrajarrita deabruaren itsustasuna. Konposizioaren kontraste hori Kontrarreformako irizpide artistikoekin lotzen da, edertasuna / itsustasuna kontrajartzen dira ongiak gaizkiaren gainean irabazten duela era figuratiboan azaltzeko .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zortziaren korapiloa

**Zortziaren korapiloa**, **zortzia** edo **korapilo bikoitza**, topea egiteko korapilo mota bat da, soka muturrak errematatu eta desegin ez daitezen erabiliena.

Itsasgizon, arrantzale eta nabigatzaileek ere erabilia da oso, sokek polea, begidun torloju eta bela-zuloetatik ihesik egin ez dezaten.
Blanche Monnier

**Blanche Monnier**, ezagunagoa **Poitiersko bahitua** izenez (Poitiers, Vienne, Frantzia, 1849ko martxoaren 1a – Blois, Frantzia, 1913ko urriaren 13a) frantziar emakume  bat izan zen 'Séquestrée de Poitiers' (Poitiers-ko bahitua), Poitiers-eko (Frantzia) socialite bat izan zen, amak gela txiki batean preso eta isolatuta eduki zuena, eguzkiaren argirik ikusi gabe 25 urtez.

## Bizitza 
Blanche Monnier- Poitiers-eko familia aberats eta errespetagarri batean jaio zen. 27 urte zituenean, amaren gustukoa ez zen abokatu batekin ezkontzeko asmoa azaldu zuen. Amak ez zuen onartzen. 

### Gertaera 
Alabak behin eta berriz aipatu zion asmoa eta horren aurrean, amak etxeko gela huts eta txiki batean giltzapetu zuen. Hurrengo 25 urteetan, amak eta nebak desagerpen itxurak egin zituzten eta etxeko zerbitzuaren konplizitatearekin jarraitu zuten eguneroko bizitza. Ezagunei arraroa egin zitzaien desagerpena. Berarekin ezkontzeko asmoa zuen abokatua 1885ean hil zen. 1901eko maiatzaren 23an, Parisko prokuradore nagusiak eskutitz anonimo bat jaso zuen, legez kanpoko espetxeratzearen berri ematen zuena:"Fiskal orokor jauna. Gertaera bereziki larri baten berri emateko ohorea dut. Madame Monnierren etxean giltzapetuta dagoen neskazahar bati buruz ari naiz, goseak erdi hilda eta azken hogeita bost urteetan ohe ustel batean bizi da, hitz batean esanda, bere zikinkerian.

ezkerrera|thumb|Monnierren aurkikuntzaren 1901eko marrazkia. Alemanezko kondaira: Poitiersen eskeleto biziduna ("*Poitiersen* eskeleto biziduna").|250x250pxMonnier alargunaren ospe ona gorabehera, haren etxea bisitatzea erabaki zuten, eta atikoan giltzarrapoz itxitako ate bat topatu zuten. Barruan Blanche Monnier aurkitu zuten, egoera penagarrian, koltxoi ustel baten gainean, kakaz eta janari hondarrez inguratuta, biluzik eta desnutrizio arazo larriaz. Poliziak erreskatatu zuen, 24 kilo zituela.thumb|Blanche 1901ean aurkitu eta gutxiraBlanche Monnier aurkitu zutenean, ama atxilotu egin zuten. Handik gutxira gaixotu egin zen, jendeak egindakoaren berri izatearen inpresioarengatik. Etxea errieta egiten zion jende amorratuz inguratuta ikustean. 15 egun geroago, bihotzekoak jota hil zen. Neba, Marcel, epaitegira eraman zuten hasieran, baina geroago absolbitu egin zuten apelazio baten ostean; Marcelek garapen intelektualaren nahasmendua zuen, eta, epaileek haren jarrera kritikatu arren, «askatzeko betebeharra» izan zuten.

### Heriotza 
Logelatik atera zutenean, Blanche Monnier ospitale psikiatriko batean sartu zuten, hain denbora luzez giltzaperatuta eduki eta egoera hartan eragin zizkioten buru-arazo larriengatik, eta bertan hil zen 1913. urtean.

## Aintzatespenak 
* 1930ean, André Gide-k *La Séquestrée de Poitiers* (Potierseko bahiketa) izeneko jazoera sonatuari buruzko liburua argitaratu zuen, datu batzuk aldatuz baina protagonisten izenak mantenduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mbeya

**Mbeya** hego-mendebaldeko Tanzaniako hiria da, izen bereko eskualdearen hiriburua. Hiriak 649.000 biztanle ditu (2023ko zentsua) eta lurralde osoak, hiriburukoak barne, bi milioi.

B345 errepidearen gainean dago, Rukwa aintziraren eta Malawi aintziraren arteko erdibidean. B345 errepidea A104arekin gurutzatzen da hemen, Nairobi eta Lusaka lotzen dituena Dodomatik pasatuz. Hiriaren inguruan Ngozi aintzira eta Kipengere mendiak daude.

## Historia 
Hiria 1920ko hamarkadan sortu zen, 1905etik esploratzen ari ziren urre-meategien inguruko kokaleku gisa. XX. mendean zehar biztanleria nabarmen handitu zen, Tanzania-Zambia trenbidearen geltoki bat ezarri baitzuten bertan.

## Banaketa administratiboa 
Hiria 36 katatan banaturik dago:

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak