The House That Jack Built (2018ko filma)

***The House That Jack Built*** (Jackek Eraiki zuen Etxea) 2018ko Lars von Trier daniar zinema zuzendariaren beldur psikologikoko filma bat da.

Matt Dillon da pelikularen protagonista nagusia, eta Jack serieko hiltzailearen istorioa kontatzen du, 70eko eta 80ko hamarkadetan Washingtonen, Estatu Batuetan, 12 urteko tartean gertatutakoa. Danteren infernua metatestu bezala erabiliz, filma Jackek Virgilio poeta erromatarrari transmititutako atzera begirako eszena sorta bezala egituratua dago, hauetan Jack bere krimenengatik argudiatzen saiatzen delarik.

Filma sei zatitan banatzen da: protagonistak istiluak deitzen dituen 5 ataletan, horietako bakoitzean hilketa bat kontatzen delarik, eta epilogo batean, non protagonistak katabasia (infernuetara jaistea) egiten duen, pelikulari amaiera emanez.

Jatorrian von Trierrek telebista proiektu bezala pentsatua, The House That Jack Built Suedian hasi zen ekoizten 2016an. Filmak Canneseko Zinemaldian egin zuen debuta, Lars von Trierren zinemaren buelta izanez, sei urte baino gehiagoren ondoren.

Von Trier hamabost film baino gehiago zuzendu dituen daniar zinema zuzendaria da, horien artean Dogville (2003), Nymphomaniac (2013), Breaking the Waves (1996) eta Melancholia (2011), besteak beste. Dogma 95 mugimenduaren aitzindaria izan zen beste zinemagile daniar batekin batera, Thomas Vinterberge. Mugimendu abangoardista honen manifestua, hain teknikoa ez zen eta primitiboagoa zen zinema baten printzipioetan oinarritzen zen, neorrealismo italiarraren eta Nouvelle Vague frantsesaren eragin handi batetik abiatuta.

The House That Jack Built von Trierrek zuzendutako azken filma da, eta baita eztabaidatuenetako bat, protagonistak filmean egiten dituen hilketekin zerikusia duten eszena batzuen inguruan agertzen diren irudiengatik. Izan ere, bitxikeria gisa, ikusle askok aretoa utzi zuten estreinaldiaren egunean.

## Argumentua 
Jack (Matt Dillon) serieko hiltzaile bat da, eta haren ikuspuntutik kontatzen da istorioa. Jack-ek nahasmendu obsesibo-konpultsiboa (NOK) duen ingeniari bat da, laku baten ertzean etxe bat eraikitzea buruan duen sasi arkitekto frustratu bat. Proiektu honen garapena etengabea da film osoan, baita ez lortzearen frustrazioa ere.

Filmak Jacken bizitza kriminala jarraitzen du eta bost zatitan banatzen da (protagonistak istiluak deitzen dituenak), horietako bakoitzean Jackek ikusten ez dugun beste pertsonai bati hilketa bat kontatzen dio. Off-eko ahotsen bidez, munduaren ikuspegi ezberdinei buruzko etengabeko elkarrizketak eta hilketen arrazoiketari buruzkoak izaten dituzte. Jack-entzat, adibidez, artelan bat da hilketa bakoitza, eta horiek gogoangarriak direla uste du.

Lehenengo istiluan, Jackek landa-bide batean emakume batekin (Uma Thurman) egingo du topo, eta bere katu (jack, ingelesez) hautsia konpotzeko eskatuko dio emakumeak, zulatutako gurpila konpondu ahal izateko. Bertako errementariarengana eramaten du hark konpontzeko, baina itzultzen direnean, katua berriro apurtzen da. Emakumeak Jack-i errementarengana itzultzeko eskatzen dio. Bere eskatzeko moduaz nazkatuta, Jackek pneumatikoentzako katuarekin hiltzen du. Fabrika bateko izozkailu industrial batean gordetzen du gorpua, itxi zuen pizzeria bati erositakoa.

Bigarren istiluan edo gertakarian, Jack alargun baten etxean sartzen da, Clairerenean, eta ito eta gero sastakatu egiten du. Garbitu ondoren, autoaren atzealdean jartzen du gorpua. Alde egin beharrean, bere NOK-ak krimenaren eszenara behin baino gehiagotan itzultzera bultzatzen du, hura garbitzeko, polizia-ofizial bat jada hortik usmeatzen dagoela. Claireren ezagun bat dela esanez Jack-ek polizia engainatzea lortzen du. Gero, Claireren gorpua kamionetaren atzealdera lotu eta urrundu egiten da, gorputza arrastaka eramanez eta odol arrasto bat sortuz. Arrastoak hura salatuko duen beldur denean, euria hasten da, arrastoa desagertaraziz. Jackek izozkailu industrialean jartzen du gorpua. Bere burua "sofistikazio jauna" *(Mr. Sophistication)* izendatzen du eta komunikabideei gutun anonimoak bidaltzen hasten da ezizen honekin. Bere biktimen gorpuei argazkiak ateratzeagatik fetitxe bat ere garatzen du.

Hirugarren gertakarian, Jackek bere neska-laguna eta bere bi semeak, Grumpy eta George, ehiza-bidaia batera eramaten ditu. Bi semeak errifle batekin hiltzen ditu, emakumea gorpuekin piknika egitera behartu aurretik. Azkenean bera ere akatu egiten du. Jackek animalien ehizarekin analogia egiten duen gertakari hau kontatzen duen bitartean, oraindik ezagutu ez dugun baina entzuten dugun beste off-ahotsak atsekabez komentatzen du Jackek haurrak hil izana.

Laugarren gertakarian, Jacquelinerekin (Riley Keough) bikote-harreman disfuntzionala du. 60 pertsona hil dituela aitortzen dionean, neskak ez dio sinesten. Errotuladore batekin bularren inguruan zirkulu gorriak markatu ondoren, Jacqueline beldurtu eta polizia batengana hurbiltzen da, baina Jack-ek mozkorrarena egin eta poliziak paso egiten du. Berriz bere apartamentuan daudela, Jackek neska lotu egiten du, labana batekin bularrak moztu baino lehen. Bularretako bat poliziaren autoan sartzen du eta bestea diru-zorro batean bilakatzen du.

Bosgarren istiluan, Jackek sei gizon atxilotuta ditu izozkailuan, denak bala bakarrarekin hiltzeko asmoz. Bere munizioa gaizki etiketatuta dagoela konturatzean, armagintzaren jabearengana joaten da, eta honek muniziorik geratzen ez zaiola esatean, Jack, haserretuta, lagun bat bisitatzera doa, SP. SPk polizia deituko duela mehatxatzean (lapurketa batengatik faltsuki salatuta dagoelako), Jackek eztarrian sastakatzen du. Polizia itxaron eta hura ere hiltzen du. Izozkailura itzultzen da eta, leku gehiago behar duenez, barruan itxitako ate bat irekitzea lortzen du (pelikula osoan zehar itxita egon eta gero), bigarren ganbera bat agerian utziz. Barruan, Verge (Bruno Ganz) ezagutuko du. Honek bizitza osoan Jacki begira egon dela esango dio, eta azkenean beti eraiki nahi izan baina eraikitzea inoiz lortu ez duen etxea gogoraraziko dio, hilketen zehar Jackek hainbat saiakera egin baitzituen bere etxe perfektua eraiki nahian.

## Epilogoa: Katabasia 
thumb|*Infernua* (La Carte de l'Enfer) - Sandro Botticelli (1495)
Azken gertakariaren ondorioz, poliziak Jack-en atzetik ibiliko dira. Ihesbiderik ez duela dirudien momentu horretan, protagonistak Verge ezagutuko du (bere kontzientziaren pertsonifikazioa) gorpuak gordetzen dituen hozkailuan, eta honek bere behin betiko etxea eraikitzera bultzatuko du, Jack-en gorpu izoztuak material gisa erabiliz.

Behin eraikita, lurrean zulo bat agertzen da, *Katabasis* izeneko epilogoari hasiera emanez. Momentu hartan konturatzen gara pelikula osoan zehar Jack Vergekin egon dela hitz egiten, eta honek gida moduan egingo duela infernutik zehar (*Jainkotiar komedian* bezala, Virgilio Danteren gida izango da infernutik zehar, horregatik izenen antza).

Infernuko atalasearen sarrera zeharkatu ondoren, Vergek Jack infernuko zenbait zirkulutan zehar gidatzen du, bederatzigarrenera iritsi arte, infernuaren hondoraino. Han zubi hautsi bat dago, eta, beste aldean infernutik irteteko ate bat, eta, beharbada, zerura sartzeko ate bat. Jack, bere anbizioak bultzatuta, ateraino igotzen saiatzen da, baina huts egiten du eta abernoaren zulorik sakonenera erortzen da.

## Jainkotiak Komediaren irudikapena 
thumb|*Danteren txalupa* (Dante et Virgile aux enfers) - Eugène Delacroix (1822)
Pelikulak *Jainkotiar komedia (italieraz La divina commedia)* obraren erreferentzia asko ditu. Jainkotiar komedia Dante Alighieri italiarrak 1308 eta 1321 artean idatzitako poema epikoa da.

Erreferentzia zuzenena Danteren txaluparen (frantzesez Dante et Virgile aux enfers') von Trierrek egiten duen irudikapena da, Eugène Delacroix frantziar margolariak 1822. urtean egindakoa. Pelikulako eszena baten eszenaratzeak fidelitate handiz irudikatzen du pasartea.

Horrez gain, film osoan zehar zuzendaria nahiko leiala izaten da, orokorrean, Danteren infernuari egindako irudikapenean, *Jainkotiar komediaren* ikono asko mantenduz, hala nola, infernuko zirkuluen antolakuntza eta horietako bakoitzaren ezaugarriak, pertsonaien eginkizunak, etb. Hala ere, zuzendariak thriller psikologikoaren generoan inplementatutako Danteren obraren antzezpen propio eta modernizatu bat sortzea erabaki du. Era berean, beste mito batzuetan oinarritu da, Elisear Zelaietan edo infernuaren irudikapen klasikoan adibidez -greziar mitologiaren edo erlijio abrahamikoen eraginez-, Danteren obran ez daudenak.

## Aktoreak 
## Produkzioa 
### Garapena 
Von Trierrek, hasiera batean, ideia telesail bat bezala garatu zuen, baina 2016ko otsailean film bat izango zela iragarri zuen. Serieko hiltzaileei buruz sakon ikertu ondoren, von Trierrek gidoi oso bat idatzi zuen 2016ko maiatzerako. Filmaren nazioarteko salmenta eskubideak TrustNordiskenak dira, von Trierren Zentroparen ekoiztetxearekin batera. Iragarkiek laster jarraitu zuten 2017ko otsailean Riley Keough eta Sofie Gråbøl ere ekoizpenarekin bat egingo zutela

### Filmaketa eta post-produkzioa 
Eszena nagusiak 2017ko martxoan hasi ziren Dalslandeko Bengtsfors kanpoaldean, Suedian, Kopenhagen, Gribskoven, Trollhättanwnen, Peak Districten eta Montemeranon filmatzen. Von Trierrek, filmaketa bi zatitan banatu zuen, erdian edizioa ahalbidetzeko, horrek produkzioan laguntzen duela aurretik jada beste pelikuletan frogatuta zuena.

## Harrera 
Rotten Tomatoesen, filmak% 59ko onarpen-indizea du, eta batez besteko kalifikazioa 10.7tik 5.9koa da.

IMDb-n 10etik 6,8ko puntuazioa du pelikulak. 

Indiewireko Eric Kohn kritikariak "A-" bat eman zion filmari eta "maisulan basati" bat zela esan zuen. BBC.com-eko Nicolas Barberrek bost izarreko lau izar eman zizkion filmari, eta honakoa adierazi zuen: "Zalantzarik gabe, Danimarkako probokatzaile-egile nabarmenak baino egin ez zezakeen film ausart eta bizigarria". Varietyk-eko Owen Gleiberman-ek kritika positiboa egin zion filmari eta honakoa adierazi zuen: "Film subertsibo on baten eta trikimailu baten artean dago. Azalaren azpian sartzeko diseinatuta dago, eta egin egiten du ". The Hollywood Reporter-eko David Rooneyk honako hau idatzi zuen: "The House That Jack Built ikustea atsegina da. Baina harrigarriena da inozoa bezain kezkagarria dela ". The Guardian-eko Peter Bradshawk "tesi izugarri nekagarria" zela esan zuen, baina azken eszena goraipatu zuen. Newsweek aldizkariko Ramin Setoodeh harrituta agertu zen filma Canneseko Zinemaldian estreinatu zenean 100 pertsona baino gehiago atera zirenean, bertaratutako askok emakumeen eta haurren aurkako indarkeria jasan ezin izan zutela esanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak