open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bilboko Athletic Club 2019-2020

Entrenatzailea: Gaizka Garitano (2018-Egun)
* 15px = Kapitainak.
* 15px = Epe luzeko baja.
*  25 baino handiagoa den dortsala duten joklariak Bilbao Athletic taldeko jokalariak dira, eta beraz bigarren edo lehen taldearekin jokatu dezakete partidak. LFP-ko arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 25-erako dortsalak eraman beharko dituzte.

### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2020 
### Udako merkatua 2019 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 28*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Konpetizio guztiak kontutan harturik, hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Ikus, gainera 
* Athletic 2018-19
* Athletic 2020-21
John Howard

**John Winston Howard** (Earlwood, Sydney, 1939ko uztailaren 26a) Australiako lehen ministroa izan zen hamaika urtetan. Alderdi Liberalen buruzagi izan zen hamasei urtetan zehar.

Zuzenbidea ikasi zuen Sydneyko Unibertsitatean, abokatu gisa lan egin eta parlamentuan sartu zen 1974an. 1977an Malcolm Fraseren gobernuan ministro izendatu zuten. 1985ean Alderdi Liberalaren buru aukeratu zuten baina 1987ko hauteskundeak galdu zituen eta Alexander Downerek ordezkatu zuen. Berriro Alderdi Liberalen buru, 1996ko hauteskundeak irabazi zituen eta 1998an, 2001ean eta 2004an berrautatu zen. Soldaduak bidali zituen Afganistango gerrara eta Irakeko Gerrara. Ekialdeko Timor Nazioarteko Indarra (INTERFET) zuzendu zuen Kevin Rudden Australiako Alderdi Laboristak ordezkatu zuen 2007an.
Once Bitten (1985eko filma)

***Once Bitten*** (euskaraz *Behin Hozkatua*), 1985eko Howard Storm estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko komedia film bat da. Lauren Hutton, Jim Carrey, Karen Kopins eta Cleavon Little aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1980ko hamarkada, Los Angeles. Kondesa (Lauren Hutton) emakume banpiro erakargarria jauretxe eder batean eta Sebastian (Cleavon Little) morroia zerbitzupean duela bizi da. Baina Kondesak arazo bat dauka: beti eder eta gazte irauteko mutil gazte birjinei odola zurrupatzera derrigortua dago, hortaz, heurak atzematera atera beharko du.

## Aktoreak 
* Lauren Hutton: Kondesa
* Jim Carrey: Mark Kendall
* Karen Kopins: Robin Pierce
* Cleavon Little: Sebastian, Kondesaren morroia
* Thomas Ballatore: Jamie
* Skip Lackey: Russ
* Richard Schaal: Kendall jauna, Marken aita
* Peggy Pope: Kendall andrea, Marken ama
* Megan Mullally: Suzette

### Kondesaren banpiroak 
* Jeb Stuart Adams: Lehen Mundu Gerrako pilotu banpiroa
* Joseph Brutsman: Banpiro konfederatua
* Stuart Charno: Itsasontziko txoaren banpiroa
* Robin Klein: 1960ko hamarkadako hippie banpiroa
* Carey More: Moll Flanders banpiroa
* Glen Mauro: 1. banpiro bikia
* Gary Mauro: 2. banpiro bikia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Walk Like an Egyptian

***Walk Like an Egyptian*** (), The Bangles taldearen pop-rock abesti bat da. *Different Light* (1986, *Argi Ezberdina*) diskoan merkaturatu zuten.

Bere garaian aski entzuna eta ezaguna izan zen abestia da, irrati kate askotan etengabe programatua. Gainera, taldearen zaletuen artean abesti hau entzutean «egiptoar estiloan» dantzatzeko moda jarri zuen, alegia, Antzinako Egiptoko horma-irudietako egiptoarren antzera, besoak eta eskuak zabal-zabal jarri eta zeharka mugituz.

## Kanpo estekak 
*  *Walk Like an Egyptian* abestiaren bideoklipa, *Youtube.com*.
Netta (argipena)

**Netta** izenak hainbat adiera du:

* **Netta** izen artistiko soil gisa erabiltzen du **Netta Barzilai** abeslari israeldarrak.
* ***Netta*** ahate genero baten izen zientifikoa da.
Lost in the Supermarket

***Lost in the Supermarket*** (euskaraz *Supermerkatuan Galduta*), The Clash britainiar punk-rock taldearen abesti bat da. *London Calling* (1979) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Lost in the Supermarket* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai, Youtube.com
Jazinta Arruti

**Jazinta Arruti** (Asteasu, 1827ko abenduaren 27a - 1899ko martxoaren 11) bertsolari gipuzkoarra izan zen.

## Bizitza 
Bertso kantuan aritzen zen Jose Inazio Etxaburua Garaiarrekin (Asteasu, 1840-1900). Jose Inaziori *Asteasuko itsua* esaten zioten bere lehengusu Pedro Mariri bezala. Asteasuko etxaburuatarrei *Itsutarrak* esaten zieten, familiko kide ia guztiak itsuak zirelako.

Jazinta Arruti bi aldiz ezkondu zen. Jose Inaziorekin 1864ko abenduaren 12an ezkondu zen, bigarren ezkontzan. Bi ume izan zituzten, bikiak, eta bat jaio-berritan hil zen.

71 urterekin hil zen, 1899ko martxoaren 11n. Bere ibileren berririk ez genuen izango, bertso-paperetan haren izenik azaldu izan ez balitz. Hark kantatzen zuen sail bat iritsi da gugana. Ezinbestean erreparatu diegu Jose Inazioren bi puntu hauei: «Nire andre Jazintak artu didan gala, bertso berriak para bear dizkidala».

## Obra 
Plazan, jendaurrean, sekulakoak eta bi esaten zizkioten elkarri senar-emazteok, bertsotan. Eta ondoren, bertso horiek inprimatutako paperak saltzen zituzten. Bertso-paper horiek Antonio Zavalak bildu zituen Auspoa liburutegiko 68-70 zenbakietan. Altzoko Imaz bertsolariari eskaintzen dion liburuan, bukaeran, *Asteasuko itxuen bertsoak* atalean. 

Guztira hogeita lau bertso dira. Bertso batean, horrela esaten dio Jazintak Jose Inaziori.

Makillarekin baldin

ni jotzen banazu,

egun asko baño len

damutuko zazu;

itxu-aurreko beti

erabiltzen nazu,

zuloren batean or

gelditu beazu.

## Erreferentziak
Africa (Totoren abestia)

***Africa*** (euskaraz *Afrika*), Toto estatubatuar rock taldearen abesti bat da. *Toto IV* (1982) diskoan argitaratu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Africa* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai, Youtube.com
Hold the Line

***Hold the Line***, euskaraz *"Ez Moztu"* (telefono deia), Toto estatubatuar rock taldearen amodio abesti bat da. *Toto* (1978) diskoan argitaratu zuten.

Abestian behin eta berriz honako leloa errepikatzen da:

## Kanpo estekak 
* *Hold the Line* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai, Youtube.com
Toto (taldea)

**Toto**, AEBetako rock talde bat da. 1977an Los Angeles hirian sortu zen. Gaur egun, Steve Lukather, David Paich, Steve Porcaro eta Joseph Williams musikariek osatzen dute, eta iraganean baita David Hungate, Bobby Kimball, Jeff Porcaro, Mike Porcaro, Fergie Frederiksen, Jean-Michel Byron, Simon Phillips, Greg Phillinganes eta Keith Carlock musikariek ere.

Beren abesti ezagunenak "Hold the Line", "Rosanna" eta "Africa" dira.

## Diskografia 
* *Toto* (1978)
* *Hydra* (1979)
* *Turn Back* (1981)
* *Toto IV* (1982)
* *Isolation* (1984)
* *Fahrenheit* (1986)
* *The Seventh One* (1988)
* *Kingdom of Desire* (1992)
* *Tambu* (1995)
* *Mindfields* (1999)
* *Through the Looking Glass* (2002)
* *Falling in Between* (2006)
* *Toto XIV* (2015)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Netta Barzilai

**Netta Barzilai** (, Hod HaSharon, Israel, 1993), abeslari israeldarra da, artistikoki **Netta** izena erabili ohi duena. 2018ko Eurovision abesti lehiaketa irabazi zuen 2018ko maiatzean, Toy abestiarekin, Israel ordezkatuz.

## Biografia 
Barzilai judu familia batean jaio zen. Ama jatorri judu sefardien artekoa du, (Ipar Afrikako erroekin) eta aita jatorri askenazikoa, Poloniako juduen komunitatekoa. Umetan, Barzilai Nigerian bizi izan zen lau urtez, aita ingeniaria han aritu zelako lanean.

Israelgo Defentsa Indarretan derrigorrezko soldadutza egin baino lehen, boluntario izan zen Barzilai Nahal deritzon gaztediarentzako erakunde paramilitar estatalean. Armadatik irtendakoan, musika elektronikoa ikasi zuen baina ez zuen titulurik lortu. Israelgo telebistako *HaKokhav Haba* musika lehiaketara aurkeztu zen, eta haren 5. edizioa irabazita, Eurovisionen Israel ordezkatzeko tokia lortu zuen.

## Kritika politikoa 
Pinkwashing eta purplewashing egiteagatik kritikak jaso izan ditu Netta Barzilaik. Eurovisioneko bere kantuak emakumeen kontrako jazarpena zuen gaitzat baina horrek kontraste egiten du Israelek Palestina okupatuz egiten duen jazarpen nazionalarekin... Aldi berean, kritika egiten dutenek azpimarratu izan dute Netta Barzilairen inplikazioa Israelen politika okupatzaileetan ez dela guztiz inozentea, boluntarioki parte hartu baitzuen Armadan. Israelgo lehen ministroa den Benjamin Netanyahuren ondoan harro ere agertu izan da behin baino gehiagotan argazkietan.

Era berean, Eurovision irabazi zuenean oihuka adierazi zuen Barzilaik: "datorren urtean Jerusalemen!", non eta Israelek aurrekoetan Eurovision ostatatu duenean hiri hori apropos aukeratu ez denean, nazioarteko motibo politikoengatik. Izan ere, 2019an ez zen bere pronostikoa bete: Ez zen Jerusalem izan lehiaketaren egoitza, Tel Aviv baizik.

## Erreferentziak
The Right Stuff (filma)

***The Right Stuff*** (euskaraz *Lantalde Egokia*), 1983ko Philip Kaufman estatubatuar zinema zuzendariaren historia drama film epiko bat da. Tom Wolfe idazlearen *1979ko izenburu berdineko liburuan* oinarritua dago. Charles Frank, Scott Glenn, Ed Harris, Lance Henriksen, Scott Paulin, Dennis Quaid, Sam Shepard, Fred Ward, Kim Stanley, Barbara Hershey, Veronica Cartwright eta Pamela Reed aktoreek antzeztu zuten.

Oscar Sarietarako zortzi izendapen jaso eta lau irabazi zituen: Soinu edizio onenaren Oscar Saria (Jay Boekelheide), Muntatze onenaren Oscar Saria (Glenn Farr, Lisa Fruchtman, Stephen A. Rotter, Douglas Stewart eta Tom Rolf), Soinu banda onenaren Oscar Saria (Bill Conti) eta Soinu onenaren Oscar Saria (Mark Berger, Tom Scott, Randy Thom eta David MacMillan).

## Argumentua 
Chuck Yeager (Sam Shepard) x-1 hegazkina pilotatuz soinuaren abiaduaren muga igaro zuen hegaldi proba pilotu kementsua da. Halere, ez zuen inoiz lehenbiziko estatubatuar espaziontzia eta Mercury programaren eskifaia osatu zuten astronauten adina ospe bereganatu: Alan Shepard (Scott Glenn), Virgil Grissom (Fred Ward), John Glenn (Ed Harris), Scott Carpenter (Charles Frank), Walter Schirra (Lance Henriksen), Gordon Cooper (Dennis Quaid) eta Deke Slayton (Scott Paulin).

## Aktoreak 
* Sam Shepard: Chuck Yeager
* Scott Glenn: Alan Shepard
* Ed Harris: John Glenn
* Dennis Quaid: Gordon Cooper
* Fred Ward: Virgil Grissom
* Barbara Hershey: Glennis Yeager
* Kim Stanley: Pancho Barnes
* Veronica Cartwright: Betty Grissom
* Pamela Reed: Trudy Cooper
* Lance Henriksen: Walter Schirra
* Charles Frank: Scott Carpenter
* Scott Paulin: Deke Slayton
* Kathy Baker: Louise Shepard
* Donald Moffat: Lyndon Baines Johnson
* Levon Helm: Jack Ridley
* Scott Wilson: Scott Crossfield
* William Russ: Slick Goodlin
* John Dehner: Henry Luce
* Royal Dano: Ministroa

Zenbait plano irudi artxibotik atera ziren. Honetan benetako pertsona nabarmenak agertzen dira (ez dira kredituetan agertzen): Ed Sullivan, Bill Dana, John F. Kennedy, Lyndon B. Johnson, Yuri Gagarin, Nikita Khrustxov, Nikolai Bulganin, Georgi Malenkov, Anastas Mikoian eta Kliment Voroxilov.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Toy

**"Toy"** Netta Barzilai israeldarrak 2018ko Eurovision lehiaketan kantatu zuen abestia da. Lehiaketa irabazi zuen Israelek abestiarekin, hain zuzen.

## Hitzak eta kritika politikoa 
Ingelesez "jostailu" esan nahi du abestiak. Nagusiki ingelesez dira hitzak, baina badu esaldi solterik hebreeraz. Emakumeen kontrako jazarpena du gaitzat kantuak, eta leloak dio 'ez naiz zure kopina', baina hori dela eta purplewashing egiteaz akusatua izan da. Gaiak kontraste egiten du Israelek Palestina okupatuz Israelek egiten duen jazarpen nazionalarekin, eta Netta Barzilai militar boluntarioa izanik eta Jerusalemen okupazioaren aldekoa agertuz (Eurovisionen bertan, irabazi eta berehala), kritika politikoak pilatu ziren kantuaren inguruan.

## Musika eta plagioa 
Abestia Doron Medalie eta Stav Beger-ek idatzi eta konposatu zuten eta ekoizpena Begerrena izan zen. Doinu errepikakor eta itsaskorra duen kantua da, eta batzuek berehala igarri zioten antza zuela duela urte batzuetako kantu ezagun batekin: *Seven Nation Army*, The White Stripes taldearena. Plagio salaketak haizatu ziren ondorioz.

Eurovision igaro eta hilabete batzuetara, kantuaren egile eta The White Stripes-eko partaide Jack Whitek akordio bat erdietsi zuen Toy kantuaren sortzaileekin. Universal Music disketxeak aurkeztu zuen demanda Whiteren izenean, eta akordioaren detaileak pribatuan gorde ziren arren, logikoena dirudi egile-eskubideetan banaketa bat gertatzea, Whiteren aurreko autoretza aitortzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abestia Youtuben.
LineageOS

**LineageOS** Android sistema eragilearen fork libre bat da. CyanogenMod Android banaketaren oinordekoa da. Komunitateak garatutako Android ROM ezagunena da, eta telefono, tableta, deskodegailu eta antzeko beste hainbat gailutan instala daiteke. Android AOSP gainean dago eraikita eta beste proiektu batzuen oinarria da.

Hizkuntza paketea munduko hizkuntza askotan topa daiteke. LineageOS euskaraz ere topa daiteke.

Izan badira telefonorako software libreko beste sistema eragile batzuk, pribatutasuna errespetatzen dutenak. Lineage OS-z gain hor daude /e/, Resurrection Remix OS, OmniROM, Paranoid Android, Havoc-OS, Replicant (Free Software Foundation-ena)… Oraindik ez dira norberak instalatu eta kudeatzeko errazak eta erabilera estatistikak guztiz marjinalak dira.

## Ikus, gainera 
* MicroG.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Download LineageOS.
* Librezale: LineageOS euskaraz.
Günter Guillaume

**Günter Guillaume** (Berlin, 1927ko otsailaren 1 – Eggersdorf, 1995ko apirilaren 10) Alemaniako Errepublika Demokratikoaren alde lan egin zuen politikari eta, Christel Guillaume bere emaztearekin batera, espioia izan zen. Inteligentzia-agente gisa, «Stasi» erakundearekin lan egin zuen. Mendebaldeko Alemanian Willy Brandt kantzelerraren idazkaria izatea lortu zuen eta, horri esker, informazio garrantzitsua eskuratzea.

Guillaume 1974ko apirilaren 24an, eskandalu handi baten erdian, atxilotu zuten. Urte berean, Guillaume bere lankide gertua Stasiren laguntzailea zela jakin zenean, Willy Brandtek dimititu zuen. Dena dela, Brandtek eskandalu batzuen erdian zegoen eta espioiarena aitzakia edo azken bulkada izan zen, besterik ez.

Epaituta eta traidoretzat jota, hamairu urteko espetxe-zigorra ezarri zioten. Emaztearen kasuan urteak zortzi izan ziren. 1981an, espioien trukaketa baten testuinguruan, Guillaume aske gelditu zen eta Ekialdeko Alemaniara joan zen; han heroi gisa jaso zuten: ofizialki «bakearen artesaua»ren izendapena jaso zuen. Bikoteak, gainera, Karl Marx ordena jaso zuen. Guilaume Stasiren koronela ere izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Günter Guillaumeren biografia.
Black Mass (filma)

***Black Mass*** (euskaraz *Masa Beltza*), 2013ko Scott Cooper estatubatuar zinema zuzendariaren biografia drama film bat da. Dick Lehr eta Gerard O'Neill kazetarien *Black Mass: The True Story of an Unholy Alliance Between the FBI and the Irish Mob* (2001, *Masa Beltza: FBI eta Irlandar Mafiaren Arteko Aliantza Lotsagabearen Benetako Istorioa*) liburuan oinarritua dago, honetan Whitey Bulger irlandar-estatubatuar mafiaburuaren bizitza eta egiteak agertzen dira. Johnny Depp, Joel Edgerton, Benedict Cumberbatch, Kevin Bacon, Jesse Plemons, Peter Sarsgaard, Rory Cochrane, Adam Scott, Julianne Nicholson, Dakota Johnson eta Corey Stoll aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1975, Boston, John Connolly (Joel Edgerton) FBIko agenteak Whitey Bulger (Johnny Depp) espetxetik atera berri den irlandar-estatubatuar mafiaburua FBIrekin kolaboratzeko konbentzitu du, etsai amankomun bati aurre egiteko asmoz: italiar-estatubatuar mafia. Zoritxarreko aliantza honek bortizkeria ekintza sail bati hasiera eman eta Whiteyri legearengandik ihes egin, bere boterea iraunarazi eta Bostongo gangster gupidagabe eta boteretsuena bilakatzea ahalbideratuko dio.

## Aktoreak 
* Johnny Depp: James "Whitey" Bulger
* Joel Edgerton: John Connolly
* Benedict Cumberbatch: William "Billy" Bulger
* Rory Cochrane: Stephen "The Rifleman" Flemmi
* Kevin Bacon: Charles McGuire
* Jesse Plemons: Kevin Weeks
* Peter Sarsgaard: Brian Halloran
* Dakota Johnson: Lindsey Cyr
* Corey Stoll: Fred Wyshak
* David Harbour: John Morris
* Julianne Nicholson: Marianne Connolly
* Adam Scott: Robert Fitzpatrick
* Brad Carter: John McIntyre
* W. Earl Brown: Johnny Martorano
* Mark Mahoney: Mickey Maloney
* Juno Temple: Deborah Hussey
* Erica McDermott: Mary Bulger
* Bill Camp: John Callahan
* Scott Anderson: Tommy King
* David DeBeck: Roger Wheeler
* Jamie Donnelly: Cody jauna
* Patrick M. Walsh: Michael Donahue
* Jeremy Strong: Josh Bond (krediturik gabe)
* James Russo: Scott Garriola (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
House of Wax (1953ko filma)

***House of Wax*** (euskaraz *Argizariaren Etxea*), 1953ko Andre DeToth hungariar-estatubatuar zinema zuzendariaren beldurrezko thriller film bat da. Michael Curtizek zuzendutako *Mystery of the Wax Museum* (1933) filmaren berregokitzapena da. Vincent Price, Frank Lovejoy, Phyllis Kirk, Carolyn Jones eta Paul Picerni aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XIX. mendearen amaieraldera, New York hiria. Hiriko Argizari Museoan lan egiten duen Henry Jarrod (Vincent Price) eta bere sozioa den Matthew Burke (Roy Roberts) negoziogizonak hika-mika latza izango dute, azken horrek museoari su eman eta aseguruaren dirua kobratu nahi baitu, bide batez, museoan ikusgai dauden Henryren argizarizko eskulturak ere suntsituz. Henryk aurka egin ondoren, Burkek museoari su emango dio, Henry bera barnean dela. Handik egun gutxira, Burke eraila izango da, aurpegi desitxuratutako gizon batek Burke bere buruaz beste egin duelako itxura emanez.

Handik urte batzutara, Henry museoa berreirekitzen saiatuko da, ba
## Aktoreak 
* Vincent Price: Henry Jarrod irakaslea
* Frank Lovejoy: Tom Brennan tenientea
* Phyllis Kirk: Sue Allen
* Carolyn Jones: Cathy Gray
* Paul Picerni: Scott Andrews
* Roy Roberts: Matthew Burke
* Paul Cavanagh: Sidney Wallace
* Dabbs Greer: Jim Shane sarjentua
* Angela Clarke: Andrews andrea
* Charles Bronson: Igor (kredituetan Charles Buchinsky)
* Nedrick Young: Leon Averill (ukrediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Frantzisko komentua (Valladolid)

**San Francisco komentua** Valladoliden (Espainia) 13. mendean sortu eta 1836an desagertu zen eraikin erlijioso garrantzitsu bat izan zen.

Hastapenetan komentua babestu zuen mezenasa Doña Violante izan zen, Gaztelako Alfontso X.a erregearen emazteak, Frantziskotarren esku geratu zen. Valladolideko gizarte eta erlijio bizitzan eragin handia izan zuen mendeetan zehar, baina 1836an eraitsi zuten eta lursailak salgai jarri ziren. Ez dago arrastorik egungo hirian komentu zaharrarena.

Pertsonaia asko egon ziren ehortzita komentu honetan, Kristobal Kolon kasu (gero mugitu egin zuten). Baita Arrasateko Ines Ruiz de Otalora, zeina urte batzuez bertan ehortzia egon ondoren, Arrasatera eraman behar zutenean momifikatuta zegoela ikusi zuten (gerora, Arrasaten, Amandre Santa Ines deitu izan zaio).

Komentu honetan konsagratu zuren halaber Juan Zumarraga elizgizon euskalduna, Ameriketako lehen apezpikua, Espainia Berrikoa zehazki (Mexiko, gaur egunean). Karlos V.ak izendatu zuen Zumarraga apezpiku 1528an, baina Espainiara joan behar izan zuen Mexikotik zeremonia ofizialera, eta hori 1533ko apirilaren 27an izan zen, komentu honetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramon Olalkiaga

**Ramon Olalkiaga Borne** (Zumaia, 1898ko abuztuaren 30a - Madril, 1990eko urtarrilaren 31) gipuzkoar futbolari eta ingeniaria izan zen.

Segurako Leon Olalkiaga Aseginolaza eta Bergarako Agapita Borne Zabaletaren semea, Zumaian jaio zen aita herriko albaitaria izan zen garaian. Marianistetan ikasi zuen Donostian eta Madrilen ingeniaritza agronomoko unibertsitate ikasketak egin zituen. Madrileko ikasle garaian Atlético de Madrid taldean jokatu zuen 1917-18, 1918-19, 1919-20, 1920-21 eta 1922-23 denboraldietan. Taldeko entrenatzailea ere izan zen 1924-25 denboraldian. Athletic Clubek Atlético de Madridi irabazi zion 1921eko Kopako finalean jolastu zuen  .

Gerora, Madrileko ingeniaritza agronomoko eskolako katedradun izan zen eta Nekazaritzako Merituaren Ordenako komendadore ere izendatu zuten.

## Erreferentziak
Txus Bilbao

**Jesús María Bilbao Curiel** (Leioa, Bizkaia, 1964), **Txus Bilbao** izenez ezagutua, bizkaitar irakasle eta politikaria da.

Deustuko Unibertsitatean Zuzenbidea eta Euskal filologia lizentziaturak ikasi zituen. Gaur egun Asti-Leku kooperatiba-sozietateko zuzendari orokorra da eta Asti-Leku Ikastolan irakasle.

Leioako zinegotzi izan zen eta EAJko bozeramale.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josefina San Miguel

**Josefina San Miguel Vicuña** (Sestao, Bizkaia, 1965) bizkaitar abokatu eta politikaria da.

## Biografia 
Zuzenbide lizentziatura ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Ondoren, Enpresen Zuzendaritzan eta Kudeaketan masterra (MBA) egin zuen. Gainera, 2015-2019 legealdian udal gobernuko kidea ere izan zen, Hirigintza, Etxebizitza, Zerbitzuak eta Ingurumen zinegotzi delegatu moduan, Josu Bergara alkatearen taldean.

Horrez gain, 2017. urtetik Asti Leku S. Coop. kooperatibaren Kontseilu Zuzentzaileko kontseilaria da eta 2021. urtetik Kontseilu Zuzentzaileko presidenteordea da.

2025eko martxotik Sestaoko Udaleko zinegotzia da. Horrez gain, 2025eko maiatzatik udal gobernuko kidea ere bada, Hirigintza, Etxebizitza, Ingurumena eta Industria zinegotzi delegatu moduan, Gorka Álvarez alkatearen taldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juana Manuela Irusta

**Juana Manuela Irusta Egia** (Elgoibar, 1844ko maiatzak 27 &ndash; Tolosa, 1882ko urriak 24) bertsolari gipuzkoarra izan zen.

## Bizitza 
Elgoibartarra zen Juana Manuela, 1844ko maiatzaren 27an jaioa. 1866an ezkondu zen, Elgoibarren, Asteasuko Pedro Mari Etxaburua Zelaiarekin (1839-1882) *Asteasuko itsuak* esaten zieten bi lehengusuetako batekin. Zazpi seme-alaba izan zituzten. Horietako bi, segituan hil ziren. Tolosan bizitu zen familia, Arostegieta kalean. Bizitza zaila eta motza izan zuten. Biriketakoak edo tuberkulosiak jota hil ziren: Juana Manuela 38 urterekin, 1882ko urriaren 24an; Pedro Mari zortzi hilabete lehenago, 42 urterekin. «Laugarren mailako» hiletak egin zitzaizkien, pobreenei egiten zitzaizkienak.

## Obra 
Diru iturria bertsoa zuten Juana Manuelak eta Pedro Marik. Plazaz plaza ibiltzen zirenean, elkarri sekulakoak esaten zizkieten. Espektakuluaren parte zela ematen du garai hartako beste itsu-bertsolarien kasuan bezala.

Antonio Zavalak atal bat eskaini zien Auspoa liburutegiko 68-70 zenbakietan, Altzoko Imaz bertsolariaz idatzitako liburuan, bukaeran, *Asteasuko itxuen bertsoak* atalean. Bost bertso-sail gorde dira eta sail horietako lauetan, Juana Manuelak ere kantatzen du. Batean, horrela esaten dio Pedro Marik: «Andria, bertsolari ederra zera zu». Juana Manuelak Pedro Mariri kantatutako bat, berriz, hauxe:

Desordenan zabiltza

beti zurrutian

osasuna galtzen da

fameli kaltian

pixkat eztezu biar

txarruak betian

itto egingo zera

alakon batian.

## Erreferentziak
Bernardo Alberro

**Bernardo Alberro Anabitarte** (Astigarraga, 1927ko apirilaren 17a) euskal musikagile, olerkari eta akordeoi-jotzailea da. Gaur egun eta aspalditik Ordizian bizi da eta "Ordiziarrak gera" ereserkiaren konposatzailea izateagatik ezaguna da.

16 urte zituela lan istripu baten ondorioz ikusmena galdu eta akordeoia jotzeari ekin zion, honela, Donostiako Victoria Eugenia antzokian osptatutako musika txapelketa batera aurkeztu eta bigarren sailkatu zen. Beste hainbat lehiaketara aurkeztu eta postu nabarmenak lortu zituen.

Gipuzkoako irratsaio eta antzoki askotan kantautore gisa emanaldiak eman ditu. Berak konposatutako musikalanen artean "Astigarraga" ereserkia eta "Astigarraga" eta "Ergobia" kalejirak daude. Ordizia, Oñati eta Irungo musika bandek maiz bere musikalanak jo ohi dituzte.

Arabako Zalduondo eta Ulantzi eta Gipuzkoako Olaberriako Udalek omenaldiak egin dizkiote.

2013ko uztailaren 22an, Ordiziako Udalak nahiz Herriak omenaldia egin zion eta Santa Ana Jaietako txupinazoa jaurti zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bernardo Alberro, Astigarragako Udala  
* Homenaje popular a Bernardo Alberro. 2014ko urriaren 9a, Diariovasco.com
Stentinello

**Stentinello** Neolitoko herrixka bat da, Sirakusako iparraldean kokaturik. Stentinelloko kulturaren eponimoa da. K.a. V. milurtekoa izanik, Castellaro Vecchioko kulturaren garaikidea da (Eoliar uharteetan) baita Maltako Ghar Dalam kulturakoa ere. Horren aldaera da Kronioko kultura, mendebaldeko Sizilian.

Izen bereko herrixkaren eraikin errektangularrak ezagutzen ditugu, haitzean induskatutakoak eta 180 x 200 metroko espazio obalantzeko bat eratzen dutenak. Kultura honen ehorzketak, (Stentinellon ez dira aurkitu baina bai Siziliako beste toki batzuetan) hobaloak zirenaitzetan induskatutako eaktnonrpuak kokoriko jartzen zirbaiten.

Lanabesak sukarriz eta obsidianaz egin ziren, bereziki igitai errektangularrak. Hezurrezko lanabesak (eztenak, orratzak, espatulak) eta zeramika aurkitu dira ere. Pitxerrek, beltzak edo beste kolore ilunekoek, ia beti grabatu konplexuak edo geometrikoak dituzte, oso gutxitan antropomorfikoak.

Ekonomia zerealetan oinarritzen zen, garian gehienbat (Triticum Monococin, Triticum dicoccum); garagarrean (Triticum Ordea); mertxikan eta molusku bilketan.

## Kritika 
Tokia, zenbait urtez abandonaturik dagoenez, zaila da aurkitzea hesiak eta panelak ez daudelako. Herrixkaren tokia nabari daiteke, baina txabolak eusteko zuloak ez dira erraz aurkitzen, berezko landaredia dela eta. Tokiak ere, industriagune baten ondoan dagoenez, balio historikoa galdu du.

## Iruditegia 

File:Stentinello.jpg|Stentinelloko eskualdea
File:Frammenti di fiasco Stentinello.JPG|thumb|right|Stentinelloko kulturaren zatiak (Sirakusako Eskualdeko Museo Arkeologikoa)
File:Frammenti di lame in selce.JPG|Sukarrizko lanabesak
File:Scheggiatura dell'ossidiana.jpg|thumb|right|Stentinelloko kulturaren obsidianako puskak (Lipariko Eskualdeko Eoliako Museo Arkeologikoa)
File:Fragments of idols, clay, Sicily, 5000 BC, AM Syracuse, 121277.jpg|thumb|right|Stentinelloko kulturaren terrakotazko estatuen zatiak (Sirakusako Eskualdeko Museo Arkeologikoa)

## Bibliografia 
* Luigi Bernabò Brea, *La Sicilia prima dei Greci*, Il Saggiatore, Milano, 1958.
* Paolo Orsi (1890): *Stazione neolitica di Stentinello*, 1890
* Istituto italiano di preistoria e protostoria: *Atti della XXXVII Riunione scientifica: preistoria e protostoria della Calabria : Scalea, Papasidero, Praia a Mare, Tortora*, 2002ko irailaren 29tik urriaren 4 arte, 1. liburukia, 2004.
* TINÉ, S. (1961):*Notizie preliminari su recenti scavi nel villaggio neolitico di Stentinello*, Archivio Storico Siracusano, argitalena

## Ikus, gainera 
Stentinelloko kultura

## Kanpo estekak 
* Stentinelloko iruditegia
* Stentinello faziesa
Starship Troopers (filma)

***Starship Troopers*** (euskaraz *Izar Armadako Tropak*), 1997ko Paul Verhoeven herbeherear zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko film bat da, Robert A. Heinlein idazlearen *Starship Troopers* (1959) eleberrian oinarritua. Casper Van Dien, Dina Meyer, Denise Richards, Jake Busey, Neil Patrick Harris, Patrick Muldoon eta Michael Ironside aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Basil Poledouris greziar-estatubatuar musikagileak ondu zuen.

## Argumentua 
XXIII. mendeko gizartean, ikasleak armadan izen eman eta horrela hiritar bilaka daitezen bultzatzen dituzte. Johnny Rico (Casper Van Dien) institutuko ikasle mutil gazteak, Carmen Ibanez (Denise Richards) neskalagunak eta Carl Jenkins (Neil Patrick Harris) adiskideminak Zerbitzu Federalean izen eman eta Klendathu planetako intsektuen aurka borrokatzen amaitu dute, aurrez estralurtar intsektu horiek haren jaioterriaren aurka jaurtitako meteoro baten ondorioz bere gurasoak hilik suertatu ostean.

## Aktoreak 
* Casper Van Dien: John "Johnny" Rico soldadua (gero, kaporala, sarjentua eta tenientea)
* Dina Meyer: Isabelle "Dizzy" Flores kaporala
* Denise Richards: Carmen Ibanez tekientea (gero, kapitaina)
* Jake Busey: Ace Levy kaporala
* Neil Patrick Harris: Carl Jenkins kolonela
* Patrick Muldoon: Zander Barcalow tenientea
* Clancy Brown: Zim sarjentua (gero, kaporala)
* Michael Ironside: Jean Rasczak tenientea
* Seth Gilliam: Sugar Watkins kaporala
* Bruce Gray: Sky Marshal Dienes
* Marshall Bell: Owen jenerala
* Eric Bruskotter: Breckinridge kaporala
* Brenda Strong: Deladier kapitaina
* Christopher Curry: Bill Rico
* Lenore Kasdorf: Rico andrea
* Denise Dowse: Meru zeruetako marshalla
* Amy Smart: Lumbreiser pilotu kadetea (gero, tenientea)
* Dean Norris: Komandante ofiziala
* Rue McClanahan: Biologia irakaslea
* Dale Dye: Jeneral bat
* Anthony Ruivivar: Shujumi
* Robert David Hall: Erreklutatzailea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
1962ko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1962ko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren zazpigarren edizioa izan zen. Luxenburgoko Villa Louvigny eraikinean ospatu zen, martxoaren 18an. Aurkezlea Mireille Delannoy izan zen.

Garailea Isabelle Aubret frantziarra izan zen, "Un premier amour" kantuarekin. Frantziaren hirugarren garaipena izan zen.

Hamasei herrialdek hartu zuten parte, aurreko edizioko berdinak.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Galleria dell'Accademia (Florentzia)

'''''Galleria dell'Accademia'''*, Florentziako Akademiaren Galeria, hiri italiar honetako museo bat da, 1562an sortua, eta 1784an orain dagoen eraikinean kokatua, Ricasoli kalean, *Duomoaren* eta *Piazza San Marco* delakoaren artean.

Ospetsua da batez ere 1873az geroztik Michelangeloren *David'' bertan dagoelako, apropos sortu zitzaion kupula baten azpian.

Michelangeloren beste lan ikusgarri batzuk ere badaude bertan: Julio II.a aita santuarentzat izan behar zen mausoleorako sortu zituen eskultura amaitugabeak tartean. Florentziako historian garrantzia izan zuren hainbat egile ospetsuren lanak ere badaude bertan: Giotto, Paolo Uccello, Sandro Botticelli, Perugino,Filippino Lippi, Ghirlandaio, Daniele da Volterra, Cosimo Gamberucci, Bronzino, Pontormo, Francesco Salviati...

13. eta 14. mendeetako artelan bikainengatik ere nabarmentzen da museoa. Bitxia da baita ere bertako gliptoteka, 18. eta 19. mendeetako igeltsuzko busto bilduma izugarria. Neoklazisimoaren garaian, Italiara bidaia modako bihurtu zenean Europako aberatsen artean, bereziki ingelesen artean, Florentziako lantegietan bustoak enkargatzen zituzten. Marmol gehienak bakoitzak etxera eramango zituzten, baina igeltsuzko modeloak museo honetan gorde dira asko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Perugino Descent from the C.jpg|Peruginoren lan bat, Akademian ikusgai.
Fitxategi:David de Miquel Àngel, Galeria de l'Acadèmia de Florència.JPG|Michelangeloren David ederra, 1873. urtetik bertan kokatua.
Fitxategi:Atlas Slave by Michelangelo-Galleria dell'Accademia.jpg|Atlas amaitugabe bat, Julio II.aren hilobirako izan behar zuena, Michelangeloren lana.
Fitxategi:Glyptothèque musée academia.JPG|Gliptoteka, igeltsuzko bustoz betea.

## Kanpo estekak
Xanti (Grezia)

**Xanti** (,  ahoskatua) Greziako hiria eta udalerria da, izen bereko unitate erregionaleko hiriburua dena.

## Auzoak 
* Evmoiro
** Kallithea
** Lamprino
** Lefki
** Nea Morsini
** Palaia Morsini
** Petrochori
* Kimmeria
** Gialisteri
** Livadi
** Pelekito
** Alikochori, Anthiro, Askyra, Eranos, Ketiki, Porta, Prioni eta Ydrochori herrixka hustuak
* Xanti

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moskoforoa

**Moskoforoa** (; eusk. 'txahal garraiatzailea'), K.a. 570ean eginiko eskultura da eta Atikako, Antzinako Grezia, tailerreko eskulturgileren batek zizelkatua. Greziar garai arkaikoko maisulantzat hartzen da.  

## Aurkikuntza 
Eskultura Atenasko Akropoliaren hondakinen artean topatua izan zen.

## Sinbologia 
Artelanak sorbalda gainean  txahal bat daraman gizon bat erakusten du. Gizon honek, kuroien (Aro Arkaikoko gizon gazteen estatuak) antzera, ezkerreko hankaren posizioa aurreratuta dauka, baina hauek ez bezala, besoen posizioa ezberdina du; bizarra eta mantua ere badu. Horretaz gain, eskultura hauen ezaugarri den irribarre arkaikoa erakusten du.

Eskultura Rombosek, Palesen aitak, Atena jainkosari eskainitako opari bat zen. Eskultura hau Hermes Kriofororen irudikapen ikonografikoarekin lotu izan da eta Crotonako Miloni, erreferentzia egiten diola ere iradoki da. Crotonako Milon arkume batekin hiritik korrika entrenatzen zuen atleta bat zen, eta denbora joan ahala arkumea handitzen zihoan, beraz entrenamendua ere. Gainera garai hartan, ohikoak ziren jokoetako irabezleak edo ateta ezagunak irudikatzen zituzten estatuak.

## Ezaugarriak 
* Egilea: Ezezaguna, (Atikako tailerrak).
* Estiloa: Greziako garai arkaikoa
* Materiala:Himeto mendiko marmola, begietan harri inkrustazioak dituelarik.
* Altuera: 1,65 metro(urutik belaunetaraino).
* Oinarrian idatzi bat du non aipatzen den Rombok, Palesen semeak, eskaintzen duela.

## Kontserbazioa 
Artelana modu iraunkorrean Atenasko Akropoliaren Museoan (Grezia) erakusten da, non inbentarioko 624 zenbakia duen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Moskoforoa Atenasko akropoliaren museoko webgunean
* Moskoforoaren orria Artehistoria webgunean
Antxon Lafont

**Antxon Lafont Mendizabal** (Donostia, Gipuzkoa, 1935eko ekainaren 30a - Donibane Lohizune, Lapurdi, 2024ko azaroaren 26a) ekonomista, enpresaburua eta aholkularia izan zen. Baionako Merkataritza Ganberako zuzendari (1984), EAEko Kontseilu Ekonomiko eta Sozialeko presidente (2005-2008), eta Gaindegia ekonomia-behategiaren sortzaileetako bat ere izan zen 2004an.

## Heziketa 
Ekonomia ikasketak egin zituen, baina polifazetikoa izan zen, hainbat arlotan jardun izan zuen: kulturan oro har, filosofian, matematikan eta fisikan, besteak beste. Lapurdin bertan goi mailako ikastegi bat sortzea Ipar Euskal Herritik Parisera lan bila joateko zegoen jario etengabea mozteko ekinbide bat izan zen. Hamar urtetan Antolaketa eta Informatika industrialean mila tituludun atera zituen.

### Euskal Autonomia Erkidegoko Kontseilu Ekonomiko eta Soziala 
EAEko Kontseilu Ekonomiko eta Sozialeko burua izan zen 2005etik 2008ra bitarte. LAB eta ELA sindikatu-taldeak izendatuta aukeratu zuten. Gobernuaren kontsulta-organoa da hori, sozio-ekonomia eta lan arloan. 

### Gaindegia 
[thumb|[Gaindegia]]
Gizarte zibilaren garrantzia izan zen Antxon Lafonten gogoeten ildo nagusietako bat eta Euskal Herri osoko Kontseilu Ekonomiko eta Soziala sortzea amesten zuenez, Gaindegia behatokiaren sortzaile eta bultzatzaile nagusietako bat izan zen XXI. mendearen hasieran, eta 2003an lortu zuten sortzea.]]Gaindegia Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategia da. 2003. urtean sortua, eta eragile ekonomiko eta sozialez dago osatua. 2021eko ekainean desegin zen zailtasun ekonomikoengatik.  Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak albiste «ikaragarri txarra» zela esan zuen, eta «harriduraz eta kezkaturik» hartu zuen albistea Kike Amonarrizek, Euskaltzaleen Topaguneko lehendakariak.

*  *Opiniones para una gobernanza sobre cultura, soberania y desarrollo sostenible*. Ibarretxe Markuartu, Juan José / Antiguedad Auzmendi, Iñaki / Lafont Mendizabal, Antxon ISBN: 978-84-943373-6-9

*  *Epistemología de la ordenación del territorio*.

## Sariak 
* 1991n, Donostiako urrezko danborra saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* ESTIA

* Izarbel polo teknologikoa.
* Jean Mixel Larrasket
* Haritza Kanblong Ruiz
* Rene Harluxet

## Kanpo estekak 
* Antxon Lafont Mendizabalek idatzitako 68 artikulu, *Gara* egunkarian.
Arta (argipena)

**Arta** hurrengoa izan daiteke:

* **Arta**, Ziortza-Bolibar udalerriko auzoa;
* **Arta**, Greziako unitate erregionala;
** **Arta**, Greziako hiria eta udalerria, aurreko unitate erregionalaren hiriburua;
* **Arta eskualdea**, Djibutiko eskualdea;
** **Arta**, Djibutiko hiria, aurreko unitate erregionalaren hiriburua.
Basabürüan Montori

**«Basabürüan Montori»** Roger Idiartek eginiko kanta da. ETAk Eugen Beihl Alemaniako Errepublika Federaleko ohorezko kontsularen bahiketaren pasarte bat kontatzen du.

## Bertsoak 
Horrela dio abestiak:

 Basabürüan Montori, han bazen jaun bat beilari.
 Arrano beltza üdüri, gaüaz leihotik ezkapi.
 Txerkatürik zen aspaldi, eta nihon ez ageri
Nun ote zen gizon hori, orai jenteak badaki.
 Kanberan debeatürik, oskiak etxen ützirik
 Hegaltatü zen ixilik, leihotik jauzi eginik.
 Hotza senditü beitzüan, agertü zen ostatüan
 Bellopealat joan nahian, erori zen ifernüan.
 Erraiten düe gisala, ordüan izertü zela
 Hütsik beitzüan sakola, ezin edan Coca-Cola.
 Hantik elki behar üken, segür uste beno lehen
 Ontsa lagüntürik beitzen, bidajez abiatü zen.
 Montüra txar bat ez aski, airean behar ibili
 Egüberritan zen eraitxi, Papa Noëlek ekarri.
 Ixtoria hortan zen baratü, geroztik fama hedatü
 Montorik ez ote dütü, Eüskaldün zonbait salbatü.

## Gertakariak 
thumb|Beihl bahitua egon zen eraikina.
Burgosko Prozesua hasi baino bi egun lehenago ETAk (Juan Jose Etxabe eta Txikiaren taldeak) Eugen Beihl kontsul alemaniarra bahitu zuen; Donostiako bere etxean harrapatu zuten, eta Bidasoa igaro ostean, komandoko kideek Donibane Lohitzunen ezarritako gendarmeen kontrol bati ihes egin zioten.

Komandoak bahitua Montoriko (Zuberoa) apaiz etxean gorde zuen (gaur Udaletxea den eraikinean), Pierre Legarto apaizaren laguntzarekin. Etxabek proposamena egin zion Beihli: ihes egiten saiatzen ez bazen, nahi zuen guztia ekarriko zietela (janaria, telebista, egunkariak...) eta eguberri egunerako etxean izango zela. Horrela egin zuten, eta zerbeza kaxa oso bat edaten omen zuen egunero. Halere, gabonetako gau batean, Beihlek zaintzaileak erdi lo ikusi zituen telebistaren aurrean, eta etxetik ihes egin zuen.

Beihl askatzeko, Piarres Larzabal apaizak bitartekari lanak egin zituen, eta Alemania Federaleko gobernuarekin Burgosko Prozesuan presioa egiteko konpromisoa lortu zuten. ETAkideek konfiantzazko kazetari alemaniar batzuen esku utzi zuten, Wiesbadenen (Hessen, Alemania) askatzeko, bitartean, kazetarietako bat giltzapetu zuten Arintasuna Hotelean, berme bezala. Eguberri egunean agertu zen bertan. ongi tratatua izan zela esanez, eta Donostiara itzuli zen kontsul lanarekin jarraitzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eugen Beihl

## Kanpo estekak 
* Allande Sokarros "Basabürüan Montori" kantoreari buruzko iruzkina eginez, Xiberoko Botza irratian.
* Jean Louis Davanten lekukotasuna Xiberoko Botza irratian.
Kilkis

**Kilkis** () Greziako hiria eta udalerria da, izen bereko unitate erregionaleko hiriburua dena.

## Auzoak 
* Kilkis (Kilkis, Argyroupoli, Zacharato, Kolchida, Metalliko, Xirovrysi, Sevasto)
* Chorygi
* Efkarpia
* Kastanies
* Kristoni
* Leipsydrio (Leipsydrio, Akropotamia, Ano Potamia, Kato Potamia)
* Megali Vrysi
* Melanthio
* Messiano (Mesiano, Dafnochori, Leventochori, Palaio Gynaikokastro)
* Stavrochori
* Vaptistis (Vaptistis, Kyriakaiika)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scramjet

alt=|thumb|300x300px|Scramjetaren eskema
thumb|Berlineko ILA ferian aurkeztutako Scramjeta

**Scramjeta** (**errekuntza supersonikoko ramjeta**), ramjet deritzon aire xurgaketako erreakzio bidezko motoreen aldakuntza bat da, non errekuntza erregimen supersonikoan ematen den. Ramjetetan bezala, scramjeta ibilgailuaren abiadura handiaz baliatzen da sarrerako airea sakon konprimatzeko, baina ramjetak airea erregimen subsonikoraino geratzen du eta Scramjetean aldiz motorean zeharreko bide guztian airea erregimen supersonikoan aurkitzen da. Honi esker scramjetak oso eraginkorrak izan daitezke oso abiadura handietan .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tximistako zubia

**Tximistako zubia**, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen zubi bat da, Goierri eskualdean. Oria ibaia zeharkatzen duten udalerriko zubietako bat da. Gudarien etorbideak zubia zeharkatzen du. Bestalde, berarekiko paraleloki eta metro eskasera oinzubi bat du.

## Izena 
Tximista errotatik hartu du izena. Garai batean, Errotazar izeneko errota Itsasondo eta Ordiziako indar elektrikoa edo argindarra lortzeko erabili zen eta horregatik errotak *Tximista errota* izena jaso zuen.

## Zubia 
Ordizian herriguneko ibilgailu trafikoarentzat ezinbesteko garrantzia duen zubia da, orain dela gutxi arte herrigunean Oria ibaia zeharkatu eta Ordiziako herrigunea eta Bustuntza, Otegi Enea eta Altamira auzoak elkarlotzen zituen zubi bakarra baitzen, bide batez, baita Ordiziako herrigunea eta Zaldibia eta Gaintzara doan errepidea ere.

Ondoren, XXI. mendearen hasierarekin batera, Ordiziako iparraldean, Bustuntza eta San Joan auzoak Oria ibaia zeharkatuz elkarlotzen dituen ibilgailu trafikoarentzako beste zubi bat eraiki da, bai eta hirugarren oinzubi bat ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lazkaibar zubia (Ordizia)

**Lazkaibar zubia**, maiz herri hizkeraz **Malkaskoko zubia** edo **Malkasko zubia**, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen zubi bat da, Oria ibaia zeharkatzen du.

Malkasko eta Lazkaibar auzoak elkarlotzen ditu, gainera Ordizia eta Lazkao arteko errepidearen pasabidea izateaz gain, CAF enpresaren lantegietara bertaratzeko sarbideetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2014 Bolivian

Jarraian, **2014. urtean Bolivian** izandako gertaerak azaltzen dira.

* Urriaren 12an, Evo Moralesek hirugarren agintaldia eskura zuen Boliviako bozetan. Azken inkesten arabera, Evo Moralesek botoen %57 lor zitzakeen, eta, hala, ez zukeen bigarren itzulira joan behar. Boliviako ekonomia industrializatuko zuela agindu zuen presidenteak. Boliviako lehen hauteskunde parekideak izan ziren. Emakumeek hautagaitzen %52 beteko zituzten eta gainera, botoa eman zezaketen herritarren %51,03 emakumeak zirela nabarmendu zuen. Boliviako presidentetzan jarraituko zuen Moralesek, botoen %60 inguru jasota. Hirugarren legealdia izango zuen karguan, eta 2020ra arte izango zen presidente. Datu ofizialik ez bazegoen ere, bozkalekuetan eginiko inkesten emaitzak ontzat jo zituen oposizioak ere. Azkenenean, Evo Moralesek aise irabazi zituen Boliviako presidentetzarako bozak, botoen %60 jasota, eta 2020ra arte segituko zuen karguan. Hirugarren agintaldia zuen jarraian eta Santa Cruzen nagusitu zen lehen aldiz. Fidel Castrori eta Chavezi eskaini zien garaipena Moralesek.

* Urriaren 14an, Boliviako presidentetza hauteskundeak Evo Moralesek irabazi zituela datu ofizialak jakin aurretik onartu zuten haren aurkariek, arazo teknikoak izan baitziren kontaketan. Zundaketek botoen %60 eman zizkioten Moralesi, baina, botopaperen %57,4 zenbatuta, %55en azpitik zegoen. Moralesek botoen %60 lortuz gero erlojua jango zuela agindu zuen Jorge Quiroga hautagaiak.

* Urriaren 29an jakin zenez, Evo Morales Boliviako presidentearen MAS alderdiak legebiltzarreko eserlekuen bi heren eskuratu zituen: botoen %61,36 pilatuta, senatuko 36 diputatuetatik 25 izango ziren bereak, eta Diputatuen Ganberako 88, 130etik. Oposizioko alderdi nagusiak botoen %24 jaso zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuela Etxarri

**Manuela Etxarri Zabaleta** (Izaba, 1816ko otsaila - Donostia, 1893ko maiatzaren 14a) bertsolaria zen, nafarra, Izaban jaio eta Leitzan hazia, eta Segurara bizitzera joan zena.

## Bizitza 
Manuela Etxarri Zabaleta Izaban jaio zen eta Leitzan hazi. Segurara joan zen bizitzera, eta plazaz plaza bertsotan ibili zen bere senarrarekin, Joakin Luzuriaga Oria (1824-1884) *Segurako itsua*-rekin. Manuela eta Joakin 1861ean ezkondu ziren, bigarren ezkontzan, biak alargunak baitziren. Manuelak ez zuen seme-alabarik, baina Joakinek lau zituen. Seme txikiena, urtea betetzerako hil zen, 1862an. Beste bat, 4 urterekin, 1863an. Manuelak eta Joakinek bi umerekin egin zuten aurrera. Bizitza zaila izan zuten. Antonio Zavalak dion bezala «Mundu onek begitarte bigunik erakutsi zien gizagajo aiei!». Diru iturri handirik gabe, ezkondu, eta bertsoak saltzeari ekin zioten. Manuelak panderoa jotzen zuen eta Joakinek gitarra.

Donostian egin zituzten azken urteak, San Antonio Abad Ospitalean. Jende behartsua hartzen zuten ospitale horretan. Manuela 1893ko maiatzaren 14an hil zen, bihotzeko arazoek eraginda, Donostiako Elizbarrutiko Artxibo Historikoko heriotz agiriak dioenez. Ez dago argi Manuelak zenbat urte zituen hil zenean. Nafarroako Elizbarrutiko Artxiboko jaiotze agiriari kasu egiten badiogu, Manuela 1816ko otsailean jaioa zen, beraz, 1893ko maiatzean 77 urte zituen. Donostiako Elizbarrutiko Artxiboko heriotz agiriak, berriz, 71 urte zituela dio.

## Obra 
Manuela plazaz plaza aritu zen bertsotan, *Segurako itsua-*rekin. Ikuskizun moduan aritzen zirela ematen du, oraintxe elkarri sekulakoak esanez eta oraintxe elkarri laudorioka. Hiru bertso-sail gorde dira Manuelak eta Joakinek elkarrekin kantatzen dutenak. Batean, hala esaten dio Manuelak:

Bizimodu oberik

iñork ere al du?

Zuk gitarra jotzen da

nik paperak saldu;

zori onian ziñan

mundura azaldu,

Manurekin tratuan

etzenduen galdu.

## Erreferentziak
Apolo Nsibambi

**Apolo Robin Nsibambi** (1940ko urriaren 25a - 2019ko maiatzaren 28a) Ugandako 8. lehen ministroa izan zen.

Makerereko Unibertsitatean, Chicagoko Unibertsitatean eta Nairobiko Unibertsitatean ikasi zuen. 1996ra arte Makerereko Unibertsitatean lan egin zuen, ministro izendatu zuten arte. 1996 eta 1998 bitartean Zerbitzu Publikoko ministroa eta 1998 eta 1999 bitartean Heziketako eta Kiroletako ministroa izan zen. 1999an Yoweri Museveni presidenteak lehen ministro izendatu zuen eta 2011n Amama Mbabazik ordezkatu zuen.
Step Back to Glory

**Step Back to Glory** Taiwango 2013. urteko film bat da (txinera sinplifikatuan: ; *anbizioa* euskaraz) sokatira gaitzat duena. Euskal Herriko emakumezkoen selekzio nazional bat agertzen da filmeko fikzioan, ustezko munduko txapelketan parte hartzen. Bi orduko filma da, eta mandarin-txineraz dago grabatua. Taiwanen areto komertzialetan estreinatu zen. Nazioartean ere banatu zen ingelesezko *Step Back to Glory* izenburuarekin, euskaraz, "urrats bat atzera loria lortzeko", sokatirako jokaldi bati erreferentzia egiten diona. Euskal Herrian ez zen banatu baina euskarazko azpidatziak daude filmerako.

## Argumentua 
Taiwango institutu bateko sokatira taldeak amets bat du, nazioartean jokatu, Munduko Txapelketara joan. Eta iritsiko dira, bai, nazioartean jokatzera non... Euskal Herriaren aurka lehiatuko diren. Ikurrinarekin lehiatzen ikusten da euskal taldea eszena horietan.

## Euskal taldearen agerpena 
Arabako Badaiotz sokatira taldeko neskak Taiwanen izan ziren filmeko eszena batzuetan parte hartzeko, eta eurak dira ikurrinarekin lehiatzen direnak filmean. Astebetez, hautatutako kirolariz eta teknikariz osatutako 20 bat laguneko taldea Euskal Herritik Taiwanera joan zen, gastu guztiak ordainduta. 2012ko udazkenean izan zen bidaia hura, eta Taiwango Kultura Ministerioa izan zen gastuen arduraduna.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Kastoria

**Kastoria** (,  ahoskatua) Greziako hiria eta udalerria da, izen bereko unitate erregionaleko hiriburua dena.

## Auzoak 
* Apózari
* Doltsó
* Dailaki (Myloi)
* Doplitsa
* Kato Agora
* Kallithea
* Lyv

## Biztanleria 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1961eko Eurovision Abesti Lehiaketa

**1961eko Eurovision Abesti Lehiaketa** urtero ospatzen den Eurovision Abesti Lehiaketaren seigarren edizioa izan zen. Cannesko Palais des Festivals et des Congrès biltzar jauregian ospatu zen, Frantzian, martxoaren 18an. Aurkezlea Jacqueline Joubert izan zen, aurretik ere Cannesen ospatu zen 1959ko edizioan bezalaxe.

Garailea Luxenburgo izan zen, Jean-Claude Pascal abeslariaren "Nous les amoureux" kantuarekin. Luxenburgoren lehen garaipena izan zen.

Hamasei herrialdek hartu zuten parte, aurreko edizioan baino hiru gehiagok. Espainia, Finlandia eta Jugoslaviak lehen agerraldia egin zuten.

## Lehiaketa 
## Kanpo estekak 
*  Eurovision webgune ofiziala
Tista Das

**Tista Das** () (Agarpara, Mendebaldeko Bengala, India, 1978ko maiatzaren 9a) indiar aktorea, idazlea eta pertsona transgeneroen eskubideen aldeko ekintzailea da. Zenbait hindi eta bengalar filmetan antzeztu du.

## Filmografia 
* Dokumentala – *I could not be your son, mom*, (2002)
* Film laburra – *Ebong Fera*, (2004)
* Telebistako filma – *Naari*, (2004)
* Film laburra – *The Third Gender?*, (2006)
* Dokumentala – *Beyond Reflections*, (2009)
* Film laburra – *Rupantar*, (2012)
* Dokumentala – *Maa I Exist Beyond X&Y* (2013)
* Film laburra – *Arekti Jiboner Golpo/Story Of Another Life* (2013)
* Filma – *Achena Bondhutto*, (2014)
* Filma – *Punarbasan*, (2014)