Uztailaren 4

**Uztailaren 4**a gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta laurogeita bosgarren eguna da, 186.a bisurteetan. 180 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1522 &ndash; Amaiurko gazteluaren aurkako ofentsiba abiatu zuen Karlos enperadore espainiarrak.
* 2009 &ndash; Bilboko metroaren bigarren lineako bi geltoki zabaldu ziren, Peñota eta Santurtzi.
* 2014 &ndash; Iparraldean eta Nafarroan uholdeak gertatu ziren.

### Mundua 
* 1776 &ndash; Amerikako Independentzia Gerra: Kontinental Kongresuak Independentzia Aitortza berretsi zuen.
* 1879 &ndash; Ulundiko guduan britainiar armadak Cetshwayo kaMpande zuluen erregea harrapatu eta Anglo-Zulu Gerra irabazi zuen.
* 1946 &ndash; Estatu Batuek Filipina Uharteen independentzia onartu zuten.
* 1976 &ndash; Israelgo Defentsa Indarrek Entebbeko aireportuan, Kampalatik gertu (Uganda), Entebbe Operazioa egin zuten, eta 105 israeldar bahituta zeuzkaten lau palestinar hil.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1982ko Nafarroako Bertsolari Txapelketan Joxe Migel Argiñarenak bere bigarren txapela jantzi zuen.

### Mundua 
* 1963 &ndash; *The Great Escape* ("Ihesaldi Handia") filma estreinatu zen, John Sturgesek zuzendu eta Steve McQueen, James Garner, Richard Attenborough, James Donald, Charles Bronson, Donald Pleasence, James Coburn eta David McCallum aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1996 &ndash; *Kingpin* ("A Zer Babalore Parea") filma estreinatu zen, Farrely anaiek zuzendu eta Woody Harrelson, Randy Quaid, Vanessa Angel eta Bill Murray aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1997 &ndash; Mars Pathfinder espaziontzia Marten lurreratu zen.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 1992 &ndash; Frantziako Tourraren lehenengo etapa Donostiako hiritik abiatu zen.

### Mundua 
* 2010 &ndash; Rafael Nadal tenislari mallorcarrak bere bigarren Wimbledongo txapelketa irabazi zuen.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1831 &ndash; Serafin Olabe, nafar militar, politiko eta idazlea, Sevillan (h. 1884).
* 1835 &ndash; Fermin Matxinbarrena, gipuzkoar politikari eta enpresaburua (h. 1897).
* 1884 &ndash; Pauline Carton, euskal antzezlea (h. 1974).
* 1930 &ndash; Michel Zelaia, lapurtar errugbilaria (h. 2020).
* 1939 &ndash; Alberto Lopez-Jauregizar, bizkaitar politikaria (h. 1982).
* 1944 &ndash; Mari Abrego, nafar mendigoizalea eta Euskal Herriko himalaismoaren aitzindaria (h. 2018).
* 1952 &ndash; Iñaki Bernaola, bizkaitar idazlea.
* 1957 &ndash; Jon Casenave, lapurtar idazlea eta irakaslea.
* 1966 &ndash; Fermín Martínez, nafar futbol arbitro laguntzailea.
* 1969 &ndash; Elena Arzak, gipuzkoar sukaldaria.
* 1971 &ndash; Imanol Alguacil, gipuzkoar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1976 &ndash; Aritz Berraondo, gipuzkoar pilotari ohia.
* 1978 &ndash; Susana Fraile, gipuzkoar eskubaloi jokalaria.
* 1984 &ndash; Eneritz Zabaleta, Paueko eta Aturrialdeko Unibertsitatean zuzenbideko ikerlaria eta irakaslea.
* 1985 &ndash; Josu Hernáez, bizkaitar futbolaria.
* 1987 &ndash; Damien Lagrange, lapurtar errugbilaria.
* 1988 &ndash; Marta Untzue, nafar futbolaria.
* 1989 &ndash; Unai Calbarro, bizkaitar saskibaloi jokalaria.
* 1990 &ndash; Iñaki Urkizu, gipuzkoar futbolaria.
* 1991 &ndash;
** Irene Paredes, gipuzkoar futbolaria.
** Ibai Salas, bizkaitar txirrindularia.
* 1995 &ndash; Alejandro Berenguer, nafar futbolaria.
* 1996 &ndash;
** Iker Irribarria, gipuzkoar esku huskako pilotari ohia, buruz buruko eta binakako txapelketa nagusietan inoiz izan den txapeldunik gazteena.
** Sofía Suescun, nafar modeloa, reality showen lehiakidea, celebritya eta telebista aurkezlea.

### Mundua 
* 1473 &ndash; Matilde Hessekoa, Henrike III.a Hesee Garaikoaren eta Ana Katzenelnbogenekoaren alaba (h. 1505).
* 1546 &ndash; Murad III.a, Otomandar Inperioko sultana (h. 1595).
* 1715 &ndash; Christian Fürchtegott Gellert, alemaniar idazlea (h. 1769).
* 1780 &ndash; Sofia Hjärne, finlandiar baronesa, idazle eta *salonnière* (h. 1860).
* 1790 &ndash; George Everest, galestar lur-neurtzaile eta geografoa (h. 1866).
* 1795 &ndash; Karl Eichwald, Errusiar Inperioko geologo, zoologo eta psikologoa (h. 1876).
* 1799 &ndash; Oskar I.a Suediakoa, Suedia eta Norvegiako erregea (h. 1859).
* 1804 &ndash; Nathaniel Hawthorne, estatubatuar eleberrigilea eta ipuingilea (h. 1864).
* 1807 &ndash; Giuseppe Garibaldi, italiar militar eta politikaria, Italiako *Risorgimento* edo pizkundearen ezinbesteko pertsonaia (h. 1882).
* 1811 &ndash; Marie Félicité Pleyel, frantziar piano-jotzailea (h. 1875).
* 1816 &ndash; Laureano Figuerola, espainiar ekonomilari eta politikaria (h. 1903).
* 1824 &ndash; Laureano Pérez Arcas, espainiar zoologoa (h. 1894).
* 1826 &ndash; Stephen Foster, *Estatubatuar Musikaren Aita*, estatubatuar musikagilea (h. 1864).
* 1834 &ndash; Christopher Dresser, eskoziar diseinatzaile eta diseinu teorilaria, aurreneko diseinatzaile independenteetako bat (h. 1904).
* 1837 &ndash; Carolus-Duran, frantziar margolaria (h. 1917).
* 1844 &ndash; Edmonia Lewis, estatubatuar eskultorea (h. 1907).
* 1845 &ndash; Pál Szinyei Merse, margolari hungariarra (h. 1920).
* 1853 &ndash; Ernst Otto Beckmann, alemaniar kimikaria (h. 1923).
* 1855 &ndash; Vlaho Bukovac, jugoslaviar margolari eta akademikoa (h. 1922).
* 1868 &ndash; Henrietta Swan Leavitt, estatubatuar astronomoa (h. 1921).
* 1870 &ndash; Alexina Pinto, brasildar irakasle eta idazlea (h. 1921).
* 1872 &ndash; Calvin Coolidge, Ameriketako Estatu Batuetako 30. Presidentea (h. 1933).
* 1880 &ndash; Leda Rafanelli, italiar anarkista (h. 1971).
* 1889 &ndash; Joseph Ruttenberg, estatubatuar zinema argazkilaria (h. 1983).
* 1890 &ndash; Ossip Zadkine, bielorrusiar-frantziar eskultorea (h. 1967).
* 1894 &ndash; William Ambrose Bebb, galestar idazle eta politikaria, Plaid Cymru alderdi politikoaren sortzaileetako bat (h. 1955).
* 1895 &ndash; Massimo Campigli, italiar margolaria (h. 1971).
* 1897 &ndash; Cornelis van Eesteren, holandar arkitektoa (h. 1988).
* 1898 &ndash; 
** Gulzarilal Nanda, Indiako behin-behineko lehen ministroa (h. 1998).
** Gertrude Weaver, estatubatuar ehun urteduna (j. 2015).
* 1900 &ndash; Robert Desnos, frantziar olerkaria (h. 1945).
* 1906 &ndash; Ismael Quiles, espainiar filosofoa (h. 1993).
* 1910 &ndash;
** Robert King Merton, estatubatuar soziologoa (h. 2003).
** Gloria Stuart, estatubatuar aktorea (h. 2010).
* 1917 &ndash; Manolete, 1940ko hamarkadako espainiar zezenketaririk garrantzitsuenetakoa (h. 1947).
* 1918 &ndash; Taufa'ahau Tupou IV.a, Tongako erregea (h. 2006).
* 1920 &ndash; Xosé Quiroga Suárez, Galiziako Xuntako bigarren presidentea (h. 2006).
* 1921 &ndash;
** Gérard Debreu, frantziar ekonomialaria, 1983ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 2004).
** Stein Rokkan, norbegiar soziolinguista eta politika zientzian aditua (h. 1979).
* 1924 &ndash;
** Girija Prasad Koirala, Nepalgo estatuburua (h. 2010).
** Eva Marie Saint, estatubatuar aktorea.
* 1926 &ndash; 
** Jānis Cakuls, letoniar apezpiku katolikoa (h. 2022).
** Alfredo Di Stéfano, argentinar-espainiar futbolari eta entrenatzailea, munduko futbolaririk onenetakoa (h. 2014).
* 1927 &ndash;
** Gina Lollobrigida, italiar aktorea (h. 2023).
** Neil Simon, estatubatuar antzerkigilea (h. 2018).
* 1928 &ndash; Giampiero Boniperti, italiar futbolaria (h. 2021).
* 1931 &ndash;
** Stephen Boyd, iparrirlandar aktorea (h. 1977).
** Elisabeth Kübler, suitzar aktore eta galerista.
* 1934 &ndash; Carmen Santonja, espainiar egile abeslaria, musikagilea, idazlea, aktorea eta margolaria (h. 2000).
* 1935 &ndash; 
** *Chicho* Ibáñez Serrador, uruguaiar-espainiar zinema- eta telebista-zuzendaria (h. 2019).
** Miriam Stevenson, estatubatuar modeloa, Miss Unibertso 1954.
* 1937 &ndash; Sonja Norvegiakoa, Norvegiako erregina-ezkontidea.
* 1938 &ndash;
** Masakatsu Miyamoto, japoniar futbolaria (h. 2002).
** Bill Withers, estatubatuar kantautore eta musikaria (h. 2020).
* 1941 &ndash; 
** Lineide Mosca, brasildar hizkuntzalari eta irakaslea (h. 2021).
** Ryuichi Sugiyama, japoniar futbolaria.
** Yael Unger, uruguaitar jatorriko aktore txiletarra.
* 1943 &ndash;
** John Pendry, britainiar fisikari teorikoa.
** Alan Wilson, estatubatuar abeslari eta egile abeslaria, *Canned Heat* taldeko kidea (h. 1970).
* 1945 &ndash;
** Fernando Argenta, espainiar kazetaria, musikaria, eta irrati eta telebista aurkezlea (h. 2013).
** Jesús Antonio Lerma Nolasco, mexikar apezpiku katolikoa (h. 2025).
** Eizo Yuguchi, japoniar futbolaria (h. 2003).
* 1947 &ndash; Lembit Ulfsak, estoniar aktore eta zinema zuzendaria (h. 2017).
* 1949 &ndash;
** Slavenka Drakulić, kroaziar kazetari, idazle eta saiakeragilea.
** Alex Miller, eskoziar futbolari ohia eta entrenatzailea.
* 1951 &ndash;
** Goulc'han Kervella, bretainierazko idazlea.
** Susumu Kitagawa, japoniar kimikaria, 2025eko Kimikako Nobel Saria.
* 1952 &ndash; Álvaro Uribe, Kolonbiako presidentea.
* 1959 &ndash;
** Victoria Abril, espainiar aktorea eta abeslaria.
** Daniel Sturla, uruguaitar kardinala.
* 1960 &ndash; Roland Ratzenberger, 1 Formulako austriar pilotua (h. 1994).
* 1962 &ndash; Zulema Tomás, perutar mediku anestesiologo kardiobaskularra.
* 1963 &ndash; Ute Lemper, alemaniar kantari eta aktorea.
* 1964 &ndash; Edi Rama, Albaniako lehen ministroa.
* 1965 &ndash;
** Horace Grant, NBAko estatubatuar saskibaloi jokalari ohia.
** Regina, esloveniar abeslaria.
* 1968 &ndash; Polly Higgins, eskoziar abokatua, idazlea eta ingurumen ekintzailea (h. 2019).
* 1970 &ndash;
** Mercedes Gallego, kataluniar kazetari eta idazlea.
** Doddie Weir, eskoziar errugbilaria (h. 2022).
* 1971 &ndash; Ned Zelić, australiar futbolari ohia.
* 1973 &ndash; Tony Popovic, australiar futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1974 &ndash; Mick Wingert, estatubatuar aktore eta umorista.
* 1977 &ndash; Iola Leal Riesco, galiziar ingurumen- eta gizarte-ekintzailea.
* 1981 &ndash; Holly Sweet, estatubatuar emakumezko aktore pornografiko transexuala.
* 1983 &ndash; Miguel Ángel Muñoz, espainiar aktore eta abeslaria.
** Isabeli Fontana, brasildar modeloa.
* 1985 &ndash; Dimitros Mavroeidis, greziar saskibaloi jokalaria.
* 1986 &ndash; 
** Neide Van-Dúnem, angolar abeslari, aktore eta modeloa.
** Laura Fernández Delgado, costarricar politikaria, 2026an presidentea.
* 1990 &ndash; Naoki Yamada, japoniar futbolaria.
* 2008 &ndash; Rayet Al Noor bint Al Hashim, Jordaniako Noor erreginaren hirugarren biloba.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1834 &ndash; Antonio de la Fuente, *Durangoko platerua*, bizkaitar musikaria eta dantzaria (j. 1757).
* 1880 &ndash; Melchor Sánchez de Toca, gipuzkoar medikua, kirurgialaria, Madrilen (j. 1804).
* 1932 &ndash; Paskual Bernardino Biguria, *Prantzisko Elizondarra*, nafar apaiza eta euskal idazlea (j. 1871).
* 1973 &ndash; Jaime Noain, euskal toreatzailea, Madrilen (j. 1901).
* 1977 &ndash; Michel Olzomendi, Euskal Herrian jaiotako artzapezpikua, Singapurren (j. 1901).
* 1980 &ndash; Pedro Vallana, euskal herritar futbolari, entrenatzaile eta arbitroa, Montevideon (j. 1897).
* 1990 &ndash; Abilio Barbero, gipuzkoar historialaria, Madrilen (j. 1931).
* 1998 &ndash; Ignacio Kortabitarte, *Kortabitarte*, bizkaitar esku pilotaria (j. 1912).
* 2001 &ndash; Roberto Cabrejas, gipuzkoar atleta eta entrenatzailea, altuera jauzian aditua, Bartzelonan (j. 1952).
* 2015 &ndash;
** Pilar Belzunce de Carlos, gipuzkoar mezenasa, Chillida Leku Museoaren sortzaileetako bat (j. 1925).
** Joseph Camino, baxenabar idazlea, apaiza eta ohorezko euskaltzaina (j. 1927).
* 2021 &ndash; Pepa Bikandi Ibarretxebea, bizkaitar irakaslea, itzultzailea eta enpresaburua (j. 1922).
* 2025 &ndash;
** Arturo Alcoceba, bizkaitar aktibista politikoa (j. 1952).
** Xabier Añua, arabar saskibaloi entrenatzaile eta abokatua (j. 1935).

### Mundua 
* 965 &ndash; Benedikto V.a, aita santua.
* 1187 &ndash;
** Guillaume Borrel, Ospitaleko Zaldunen Maisu Handia.
** Renaud de Châtillon, frantziar buruzagi militarra.
* 1336 &ndash; Elisabet Portugalgoa, Portugalgo erregina ezkontidea (j. 1271).
* 1541 &ndash; Pedro de Alvarado, espainiar konkistatzailea.
* 1623 &ndash; William Byrd, ingeles musikagilea (j. c. 1540).
* 1546 &ndash; Hayreddin Bizargorria, otomandar almirantea (j. c. 1478).
* 1754 &ndash; Philippe Nericault Destouches, frantziar antzerkigilea eta diplomatikoa (j. 1680).
* 1761 &ndash; Samuel Richardson, ingeles eleberrigilea (j. 1689).
* 1826 &ndash;
** John Adams, Ameriketako Estatu Batuetako bigarren Presidentea (j. 1735).
** Thomas Jefferson, Ameriketako Estatu Batuetako hirugarren Presidentea (j. 1743).
* 1831 &ndash; James Monroe, Ameriketako Estatu Batuetako bostgarren Presidentea (j. 1758).
* 1848 &ndash; François-René de Chateaubriand, frantziar politikari, diplomazialari eta idazlea (j. 1768).
* 1869 &ndash; Jean René Constant Quoy, frantziar kirurgialari, zoologo eta anatomista (j. 1790).
* 1873 &ndash; Maria Felipa de Oliveira, independentziaren aldeko borrokalari afrobrasildarra (j. ?)
* 1888 &ndash; Theodor Storm, alemaniar idazlea (j. 1817).
* 1891 &ndash; Hannibal Hamlin, AEBetako 15. presidenteordea (j. 1809).
* 1900 &ndash; Alexander Skene, eskoziar ginekologoa (j. 1837).
* 1902 &ndash;
** Hervé Faye, frantziar astronomoa (j. 1814).
** Swami Vivekananda, buruzagi eta erlijio-eraberritzaile hindua (j. 1863).
* 1904 &ndash; Édouard Thilges, Luxenburgoko lehen ministroa (j. 1817).
* 1905 &ndash; Élisée Reclus, frantziar geografoa eta anarkista (j. 1830).
* 1910 &ndash; Giovanni Schiaparelli, italiar astronomoa (j. 1835).
* 1912 &ndash; Emil Stang, Norvegiako lehen ministroa (j. 1834).
* 1929 &ndash; Alice von Gaudy, alemaniar idazle eta poeta (j. 1863).
* 1934 &ndash; Marie Curie, poloniar fisikari eta kimikaria, 1903ko Fisikako Nobel Saria eta 1911ko Kimikako Nobel Saria (j. 1867).
* 1938 &ndash; Suzanne Lenglen, frantziar tenislaria (j. 1899).
* 1939 &ndash; Ciro Bayo, espainiar abenturari, bidaiari, itzultzaile eta idazlea (j. 1859).
* 1943 &ndash; Wladislaw Sikorski, poloniar politikari eta militarra (j. 1881).
* 1944 &ndash; Lawrence Erburu, AEBetako Marineen Gorputzean aritu zen eusko-estatubatuarra (j. 1922).
* 1946 &ndash;
** Jenny-Wanda Barkman, nazien kontzentrazio-esparruetako guardia alemaniarra, exekutatua (j. 1922).
** Elisabeth Becker, Bigarren Mundu Gerran kontzentrazio-esparru bateko zaintzailea (j. 1923).
* 1948 &ndash; Monteiro Lobato, brasildar idazlea, argitaratzailea eta itzultzailea (j. 1882).
* 1970 &ndash; Barnett Newman, estatubatuar margolaria (j. 1905).
* 1980 &ndash; Gregory Bateson, estatubatuar antropologoa (j. 1904).
* 1982 &ndash; Antonio Guzmán Fernández, Dominikar Errepublikako presidentea (j. 1911).
* 1985 &ndash; Jan de Quay, Herbehereetako lehen ministroa (j. 1901).
* 1986 &ndash; Eleanor Raymond, estatubatuar arkitektoa (j. 1887)
* 1987 &ndash; Bengt Strömgren, daniar astrofisikaria, espazioko gas-hodeiei buruzko azterketetan aitzindaria (j. 1908).
* 1992 &ndash; Astor Piazzolla, argentinar musikagile eta bandoneoi-jotzailea (j. 1921).
* 1993 &ndash; 
** Lola Gaos, espainiar aktorea eta ekintzailea (j. 1921).
** Anne Shirley, estatubatuar aktorea (j. 1918).
* 1994 &ndash; Juan Gil-Albert, espainiar olerkari eta idazlea (j. 1904).
* 1995 &ndash; Irene Gutiérrez Caba, espainiar antzezlea (j. 1930).
* 2002 &ndash; Laurent Schwartz, frantziar matematikaria (j. 1915).
* 2003 &ndash; Barry White, estatubatuar abeslaria (j. 1944).
* 2005 &ndash; Marga López, mexikar aktorea (j. 1924).
* 2006 &ndash; Lars Korvald, Norvegiako lehen ministroa (j. 1916).
* 2011 &ndash; Oton Habsburgokoa, austriar artxiduke, azken Austria-Hungariako Inperioko printze oinordekoa (j. 1912).
* 2016 &ndash; Abbas Kiarostami, irandar zinema-zuzendari eta gidoigilea (j. 1940).
* 2018 &ndash; Boukary Adji, Nigerreko lehen ministroa (j. 1939).
* 2019 &ndash;
** Arturo Fernández, espainiar aktore eta telebista aurkezlea (j. 1929).
** Leon Kossoff, britainiar margolaria (j. 1926).
* 2021 &ndash; Luminița Gheorghiu, errumaniar aktore eta telebista aurkezlea (j. 1949).
* 2022 &ndash; Janusz Kupcewicz, poloniar futbolaria (j. 1955).
* 2024 &ndash; Ewy Rosqvist-von Korff, Suediako rally piloturik arrakastatsuenetakoa (j. 1929).
* 2025 &ndash; José Antonio García Belaúnde, perutar diplomazialari eta politikaria (j. 1948).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Elisabet/Elixabet/Elisabete/Elixabete/Elixa/Elixabe/Elixane, Neskato eta Berriotxoa.
* Estatu Batuetan, independentziaren egunaren ospakizunak.

## Kanpo estekak 
Uztailaren 3 | Urteko egutegi | Uztailaren 5