open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
TASS

[eskuinera|thumb|250px|TASS ajentziaren egoitza [Moskun.]]
**TASS** (, *Informatsionnoye agentstvo Rossii TASS*) Errusiako informazio agentzia izan zen. 1918. urtean sobietarrek San Petersburgoko telegrafo ajentzia hartu zuten eta informazio, prentsa eta propagandarako institutu bihurtu zuten. Hortik sortu zen Rosta (*Rossiykoye telegráfnoye aguentstvo*), eta 1925. urtean Tass izena eman zitzaion. Golos eta Nashe slovo erbesteratutako komunisten egunkarietako zuzendari zen S.A. Losovskik sortu zuen; gaur egun munduko bost informazio agentzia handienetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Christine Keeler

**Christine Margaret Keeler** (Uxbridge, Middlesex, Ingalaterra, 1942ko otsailaren 22a - Locksbottom, Londres Handia, Ingalaterra, 2017ko abenduaren 4a) ingeles modelo eta kabaret-dantzaria zen. John Profumo ezkondutako britainiar ministroarekin sexu-eskandalu batean nahasita egon zen. Eskandalu horrek Harold Macmillan lehen ministro kontserbadorea buru zuen gobernuari kalte egin zion. Eskandaluari Profumo afera izena eman zioten.
Osasunaren Andra Mariaren eliza (Kotor)

**Osasunaren Andra Mariaren eliza** (serbieraz: Црква Госпе од здравља) Montenegro estatuko Kotor herriko eliza ortodoxoa da. Eraikina 1518koa da.

## Deskribapena 
Eliza hau mendi baten maldan eraikia dago, San Joan mendian alegia. Elizara joateko aukera bakarra oinez da eta ez da bide erraza. Arrokak alde batetik, aldapak bestetik, bidea zailtzen dute eta igotzeko denbora asko behar da. Esan behar da eliza Kotorreko gotorlekura igotzeko bidean dagoela eta hori izaten da eliza bisitatzeko justifikazio nagusia: atseden hartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Monica Lewinsky

**Monica Samille Lewinsky** (San Frantzisko, Kalifornia, 1973ko uztailaren 23a) Estatu Batuetako emakumezko bat da, hedabideetan lan egin ohi duena, eta 1990eko hamarkadan ospea izan zuen sexu afera izan baitzuen Bill Clinton AEBetako presidentearekin.

## Lewinsky eskandalua 
Lewinsky eskandalua izan zen 1998an AEBetako hedabideak eta politika astindu zituen kasua: Bill Clinton presidentearekin izan zuen aferaren ondorena. Izatez, eskandalua piztu zenerako, harremana etenda zegoen. 1995eko azarotik 1997ko martxora artean gertatutako sexu-topaketa bakanak izan ziren harremanaren funtsa, eta harekin lotuta, telefono bidezko sexu-elkarrizketak, opari trukeak, eta lanpostua aurkitzeko maniobra batzuk.

Harreman horien berri Linda Tripp izeneko lagun bati eman zion Lewinskyk, baina Tripp-ek, lagunaren kezkak arretaz hartzen zituelakoan, Clintonen kontrako auzi legala bultzatzeko asmoz manipulatu zuen Lewinsky.

## Eskandaluaren ondorengoak 
1999tik aurrera, hedabideetan agerpen ordainduak izaten hasi zen Lewinsky, zelebritateari etekina ateratzeko. Andrew Morton idazlearekin batera, liburu bat ere argitaratu zuen 1999an, ''Monica's Story,'' bere bertsioa kontatzen zuena. Harrezkero, hedabideetan agerpenak egiten jarraitu du, baina ez bakarrik bere istorioaz jarduteko, beste kontu batzuk komentatuz ere, iruzkingile ezagun gisa.
Ukrainar

**Ukrainarrak** (, *ukrayintsi*,  ahoskatua) ekialdeko eslaviarren etnia bat dira, batez ere Ukrainan eta inguruko herrialdeetan bizi direnak.

Ukrainako herritarra ere bada, nahiz eta bertan beste etnia asko ere bizi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olivier Lefèvre d'Ormesson

'''Olivier Lefèvre d'Ormesson''' (Biarritz,  - Ouzouer-sur-Trézée, ) frantziar politikaria izan zen. Le Fèvre d'Ormesson leinukoa, Fronte Nazionala eta Action Française alderdietako kidea izan zen.
Txekiar

**Txekiarrak** (,  ahoskatua; gizonezko singularrez: *Čech* , emakumezko singularrez: *Češka* ) edo **txekiar herria** () mendebaldeko eslaviarren etnia bat dira, batez ere Txekian eta Erdialdeko Europako inguruko herrialdeetan bizi direnak.

Txekiako herritarra ere bada, nahiz eta bertan beste etnia asko ere bizi. Bestetik diaspora handia dute, batez ere Estatu Batuetan, Kanadan, Israelen edo Austrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Margarita Windsor

**Margarita printzesa, Snowdon**-eko kondesa, CI, GCVO, GCStJ (1930 – 2002) Ingalaterrako Jurgi VI.aren eta Elisabete Erregina Amaren bigarren alaba izan zen. Bere ahizpa bakarra Elisabete II erregina izan zen.

Bere ahizpa erregina bihurtu zen garaian, Margaret Peter Townsend izeneko militar batekin harremanetan zebilen. Townsend dibortziatua zen, eta harekin ezkontzeko planak izan zituen arren, errege-familiak jarritako oztopoengatik, harremana zapuztu egin zen.

Ondoren, 1960an, Antony Armstrong-Jones izeneko argazkilariarekin ezkondu zen, zeinarekin seme bat eta alaba bat izan zituen. Armstrong-Jones-i Snowdeneko konde titulua eman zioten 1961ean, eta ondorioz kondesa titulua lortu zuen Margaret Windsorrek.

## Oharrak
Adela Ibabe

**Adela Ibabe Ortueta** (Aramaio, Araba,  – Barakaldo, Bizkaia, ) ikastolako andereñoa izan zen Arrasaten (Gipuzkoa), 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1970ekoaren hasieran. 1973an, ezkongabe haurdun zela, legez kanpoko abortu ebakuntza baten ondorioz hil zen. Garaiko giro sozialean heriotzak sortu zuen samina eta ezinegona jaso zuen Oskorri taldeko Natxo de Felipek eta Gabriel Arestik idatzi zuten *Adela* abestiarekin.

## Bizitza 
Adela Ibabe Aramaioko Zubietagainekoa baserrian jaio zen, eta bosgarrena izan zen zortzi anai-arrebaren artean. Gasteizen Hezkuntzan diploma lortu eta segituan hasi zen Adela andereño lanetan. Lehenengo, hilabete batzuk egin zituen Oñatiko eskoletan, baina, berehala, 1968. urtean, Debagoieneko beste bi lagunekin batera, proiektu handi batean murgildu zen: Arrasateko San Frantzisko Xabier Ikastolaren sorreran.

Arrasateko ikastola jaioberrian andereño hasi eta urte gutxira, bete-betean harrapatu zuen Adela ikastolen instituzionalizazio prozesuan sortutako barne liskarrak. Orduan izandako borroken tamainaren adierazle dira ikastola askotan izandako kaleratze masiboak. Lehenengo kanporatzeak Urretxuko ikastolan izan ziren, Gipuzkoan. Han, 1970-71 ikasturtean, hamar maisu-maistra kanporatu zituzten. Hurrengo hilabeteetan, irakasle gehiago bota zituzten, besteak beste, Andoainen, Ondarroan, Barakaldon, Algortan, Leioan, Deustun, Oñatin eta Arrasaten. Kaleratze horiek guztiak ez ziren gertatu arrazoi berberengatik, baina, kasu gehienetan, zergatien artean zeuden erlijioaren auzia, politika, maisu-maistren bizitza pribatuaren zuzentasuna eta, kasuren batean, eredu pedagogikoa.

## Heriotza 
1973an, ezkongabe zela, haurdun geratu zen Adela Ibabe eta abortatzea legez kanpokoa zen ingurunean, abortatzea erabaki zuen. Ebakuntza Frantziatik etorritako mediku batek egin zuen Irungo etxebizitza batean. Bertan gaua igaro eta gero itzuli zen Adela Debagoienera. Baina, txarto sentitzen zenez, eraman zuten Arrasateko Ospitalera: eskualdeko medikuek baieztatu zuten emakumeak barne odoljarioa zuela eta larri zegoela. Anbulantzian bidali zuten Gurutzetako Ospitalera. Ordu gutxira hil zen Adela, Barakaldoko eritegian. 1973ko otsailaren 11 zen.

Ondorio judizialak izan zituen heriotzak, abortua bera ere legez kanpokoa izan baitzen. Ospitalera Ibabe eraman zuten bi lagunak deklaratzera deitu zituzten, baina azkenean auzipetzetik libre geratu ziren, Miguel Castells abokatuaren laguntzarekin. Frantses medikua, ordea, auzipetu zuten, eta Juan Mari Bandres abokatua arduratu zen haren defentsaz. Prozesuaren amaieran medikua kartzelatu zuten, baina denbora gutxira libre atera zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transgenero

170px|thumb|Harrotasun transgeneroaren bandera.

**Transgenero** hitzak jaiotzerakoan esleitutako generoarekin bat ez datorren genero nortasuna duten pertsonak izendatzen ditu.​

Hitza, orokorrean, genero-nortasun egoerari lotzen zaio (nork bere burua gizonezkotzat jotzea, emakumezkotzat, bi generokotzat, batekotzat ere ez, eta abar), nortasun hori jaiotzan esleitutako generoarekin bat ez datorrenean (besteok kromosomen edo genitalen arabera emakumezko edo gizonezkotzat identifikatzen duten generoa). Genero binariotik (emakume ala gizon) urruntzen diren norbanako, portaera edo talde anitzei ere egokitzen zaie.​

Transgenero hitzaren kontrako gisa erabili ohi da zisgenero hitza, hots, jaiotzan esleitu zaion generoarekin bat datorren nortasuna duena.​

Fitxategi:Carla Antonelli (cropped).JPG|Carla Antonelli, espainiar emakume transgeneroa, Madrilgo Biltzarreko ordezkaria 2011tik.
Fitxategi:Adrian de la vega 43766reims.jpg|Adrián de la Vega, frantziar aktore gizon transgeneroa.

## Kanpo estekak
Fede Castaños

**Federico "Fede" Castaños Martínez** (Bilbo, ) burgostar futbolari ohi eta entrenatzailea da, atzelari moduan aritzen zena. Burgosen hazia, bertoko taldean eta Racing de Santanderren ibilitakoa da.
Hornøya

**Hornøya** Vardø herrian, Finnmark probintzian dagoen uharte jendegabetu txiki bat da, 0,4 km² ditu. Varanger penintsularen iparraldean dago, Norvegian.

Vardøya uhartetik kilometro batera dago; uharte horretan udalerriaren hiriburua dago, Vardø. Beste uharte hau kontinentearen ur-azpiko tunel baten bidez komunikatuta dago. Hornøyan, bestetik, gizakiek egindako bi elementu bakarrak daude: itsasargia eta egurrezko ontziraleku txiki bat. Uhartearen puntu garaienena itsas mailaren gaineko 65 metrotan dago.

Hornøyako uhartea ondoko Reinøya uhartearekin batera, 1983tik Naturagune babestuak dira. Itsas hegaztientzako ingurune garrantzitsua da: urtero 75.0000 bikotek habia egiten dute bertan. Espezie batzuk aipatzeko ubarroi mottodunak, lanperna-musuak, pottorro arruntak, martinak... ikus daitezke. Horri esker urtero milaka dira uhartea hurbiltzen diren behatzaileak, ikerlarika eta argazkilariak. Sarritan ere zenbatzeak eta hegaztiei eraztunak jartzeko kanpainak egiten dira.

## Galeria 

Pollo_de_larus_marinus.jpg|Hornøyako kaio beltz gaztea.
Fratercula arctica Hornøya.jpg|Lanperna-musu bikote bat.
Fotógrafo en al isla de Hornøya.jpg|Argazkilari bat
Aves marinas en Hornøya.jpg| Itsas hegaztiak uhartean.
VardøFyr.jpg|Hornøyako itsasargia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Larzabal

**Juan Larzabal Castilla** (Donostia, ) gipuzkoar enpresaburua da. 2007an María de la Peñak kargua utzi zuenean, Errealeko presidente bitartekari bilakatu zen. 2008raino izan zen presidente.
Javier González Etxebarria

**Fernando Javier González Etxebarria** (Bilbo, Bizkaia, ) bizkaitar futbolari ohia da, ezker atzelari lanetan aritzen zena. Erretiratu eta gero entrenatzaile eta kirol zuzendari lanetan aritzen da.

## Ibilbidea 
### Jokalaria 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

### Entrenzatzailea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Javier González Etxebarria Athletic Clubaren webgunean
María de la Peña

**María de la Peña Berraondo** (Donostia, ?) gipuzkoar abokatua da. 2007an Miguel Fuentesek kargua utzi zuenean, Errealeko presidente bilakatu zen. Bost hilabete baino ez zuen iraun.
Enrique Pardiñas

**Enrique Pardiñas Barreiros** (†Donostia, 1920) gipuzkoar ekintzailea izan zen. XIX. mendean Kuban lan egin zuen administraziorako. XX. mendearen hasieran Donostian finkatu eta ontziburu aritu zen Klub Nautikoan. 1912an Real Sociedadeko presidente bilakatu zen.
Marcia Wallace

**Marcia Karen Wallace** (Creston, Iowa, Ameriketako Estatu Batuak, 1942ko azaroaren 1a - Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 2013ko urriaren 25a) estatubatuar aktore, ahots-bikoizle eta komediantea zen. 1970eko hamarkadako *The Bob Newhart Show* sitcomean Carol Kester izeneko harreragile pertsonaia antzezteagatik eta *The Simpsons* marrazki bizidunetako Edna Krabappel irakasleari ahotsa jartzeagatik ezaguna zen.
Kateryna Bondarenko

**Kateryna Volodymyrivna Bondarenko** (; Kryvyi Rih, Ukraina, 1986ko abuztuaren 8a) ukrainar tenislari profesionala da. Valeria eta Alona Bondarenko tenislari profesionalen ahizpa gazteena da.

## Erreferentziak
Liudmila Gurtxenko

**Liudmila Markovna Gurtxenko** () edo **Liudmyla Markivna Hurtxenko** () (Kharkiv, Ukraina, 1935eko azaroaren 12a - Mosku, Errusia, 2011ko martxoaren 30a) ukrainar jatorriko sobietar eta errusiar aktore eta abeslaria zen.

## Erreferentziak
Lindsey Vonn

**Lindsey Caroline Vonn**, jaiotza-izenaz **Lindsey Caroline Kildow**, (Saint Paul, Minnesota, Ameriketako Estatu Batuak, 1984ko urriaren 18a) estatubatuar eskiatzaile alpinoa da. Munduko txapelketa lau aldiz irabazi du, 2008, 2009, 2010 eta 2012an. 2010eko Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko domina bat eta hiru brontzeko irabazi zituen. 2008-2013, 2015 eta 2016an Munduko Txapelketako denboraldiak irabazi zituen jaitsieran, bost aldiz super-G (2009-2012, 2015) eta hiru aldiz konbinatua (2010-2012). 2016an 20. kristalezko globoa irabazi zuen, inoiz globo gehien irabazi duen eskiatzailea, Ingemar Stenmark suediarraren aurretik. Alpetar eskiaren bost diziplinetan irabazi duen sei emakumeetako bat da.

2019 otsailean erretiratu zen, baina 2024an berriro itzuli zen lehiara. 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan eroriko baten ondorioz erretiratu zen.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Vonn-lindsey 08-03-08 - 008.jpg
Fitxategi:Lindsey Kildow Aspen.jpg
Fitxategi:Lindsey Vonn in Courchevel, 20 december 2015 02.JPG
Fitxategi:Lindsey Vonn in Courchevel, 20 december 2015 01.JPG
Fitxategi:Lindsey Vonn 28070699.jpg
Fitxategi:2010 Winter Olympic - Womens downhill medals.jpg
Fitxategi:Women's Super G at Whistler Creekside.jpg
Fitxategi:PyeongChang 2018 - Lindsey Vonn.jpg
Fitxategi:World Cup Champs Lindsey Vonn.jpg
Fitxategi:Vonn-lindsey 15-12-07 - 007.jpg
Fitxategi:Lindsey Vonn in 2016.jpg
Fitxategi:André Pops and Lindsey Vonn in 2016.jpg
Fitxategi:Munich Olympic Walk of Stars Lindsey Vonn und Felix Neureuther.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Bideoa] Lindsey Vonn - ALL Olympic Medal Races in Full Length | Top Moments
Maria Kirilenko

**Maria Jurievna Kirilenko-Stepanova** (,  ahoskatua; Mosku, Errusia, 1987ko urtarrilaren 25a) errusiar tenislari profesionala da.

## Erreferentziak
Aeneas Mackintosh

**Aeneas Lionel Acton Mackintosh** (Tirhut, 1879ko uztailaren 1a - Antartika, 1916ko maiatzaren 8a) esploratzaile eta nabigatzaile britainiarra izan zen.

## Biografia 
Tirhuten (India) jaio zen guraso britainiarrekoa, Erresuma Batuan ikasi zuen eta merkataritza-nabigazioan lana aurkitu zuen. 1907an Ernest Shackleton-ek aukeratu zuen Nimrodeko bigarren ofizial gisa Antartikako espedizio izenkidean. Kontinentera iristean begi bat galdu zuen istripu batean eta Zeelanda Berrira itzultzeko behartuta dago. Misioaren ondoren, Karpatoetako urre bilaketan arrakastarik gabe parte hartu zuen eta hiru hilabete eman zituen Coco uhartean (Costa Rica) espainiar altxor baten bila. 

1914an Shackleton-ek berriro aukeratu zuten Endurance espedizioaren parte izateko. Mackintosh bereziki, Ross itsasoko taldearen gidaria da, Antartikako beste aldetik zetorren Shackleton-ek erabiliko zituen hornidura batzuk gordetzeko zereginean.

Eguraldi baldintza txarrak agortuta, Ross izotz hesian zeharreko itzulerako bidaia hiltzeko zorian dago. Bere ltaldekideek lagunduta, Victor Hayward-ekin desagertu egin zen Hut Point penintsularen eta Evans lurmuturraren itsasartean, 1916ko maiatzaren 8an.
Alistair Mackay

**Alistair Forbes Mackay** (Argyllshire, Eskozia, 1878ko otsailaren 22a - Ozeano Artikoa, 1914ko otsailean) mediku eta esploratzaile polar eskoziarra izan zen, Hego polo magnetikora iritsi ziren hiru esploratzailetako bat izateagatik —Douglas Mawson eta Edgeworth David irakaslearekin batera— ezaguna.

## Biografia 
Gordon Highlanders-en 92. erregimentuko Forbes Mackay koronelaren semea, Edinburgon ikasi zuen eta gero Dundee-ra joan zen, non Patrick Geddes eta D'Arcy Wentworth Thompson irakasleekin zoologia eskolak jaso zituen.

Hego Afrikan soldadu eta Robert Baden-Powell-en poliziaren partaide izan ondoren, medikuntzako azken azterketa gainditu zuen zirujau titulua lortzeko.

Ezkongabea izanik, lau urte eman zituen Royal Navyn erretiratu aurretik, eta hogeita bederatzi urte zituela zirujau laguntzaile gisa Ernest Shackleton-ek zuzendutako Nimrod espedizioan sartu zen. Espedizio horretan, Edgeworth David-ekin eta Douglas Mawson-ekin Hegoburura iritsi zen.

1913an Mackay *Karluk* itsasontzian Vilhjalmur Stefansson-en espedizioan parte hartu zuen, kanadiar gobernuak antolatua Elisabet Erreginaren uharteetako mendebaldeko eskualdea aztertzeko. Robert Bartlett kapitainak zuzendutako Karluk itsasontzia izotzak blokeatu eta gero suntsitu eta hondoratu egin zen izotz blokeen mugimenduen ondorioz, Mackay eta beste hiru tripulatzaile hipotermiaz hil ziren Artikoko Wrangel uhartera edo Herald uhartera iristen saiatu ziren bitartean.
Utopia (telesaila)

***Utopia*** britainiar thriller telesaila da. Dennis Kellyk sortu zuen. 2013 eta 2014 artean Channel 4 britainiar katean aireratu zuen.

## Argumentua 
Bost pertsona aurrez aurre elkar ezagutzeko geratuko dira, aurretik Internet bidez hitz egin ostean. Horietako batek komiki bat du, gertatuko diren hondamendi eta sekretu guztiak aurreikusten dituena. Obra hori lortu nahian, erakunde bat izango dute protagonistek etsai nagusi.

## Aktoreak 
* Fiona O'Shaughnessy: Jessica Hyde
* Alexandra Roach: Becky
* Nathan Stewart-Jarrett: Ian Johnson
* Adeel Akhtar: Wilson Wilson
* Oliver Woollford: Grant Leetham
* Paul Higgins: Michael Dugdale
* Neil Maskell: Arby
* Geraldine James: Milner

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harper's Island

'''''Harper's Island''''' estatubatuar beldurrezko telesaila da. Ari Schlossbergek sortu zuen eta 2009an CBS estatubatuar katean aireratu zuten.

## Argumentua 
Seattle inguruko irla batean ezkontza bat ospatuko dute, lagun artean. Gertakari zoriontsu bat izan behar zuena amesgaizto bihurtuko da, gonbidatuak banan-banan hilik agertzen hasten direnean..

## Aktoreak 
* Elaine Cassidy: Abby Mills
* Christopher Gorham: Henry Dunn
* Katie Cassidy: Patricia 'Trish' Wellington
* Cameron Richardson: Chloe Carter
* Adam Campbell: Cal Vandeusen
* C.J. Thomason: Jimmy Mance
* Jim Beaver: Charlie Mills sheriffa

## Atalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alanis (filma)

***Alanis*** 2017ko Anahí Berneri argentinar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Alanis prostituzioan aritzen den ama bat da. Haur txiki bat du, eta Giselarekin bizi da Buenos Airesko apartamentu batean. Bizilagunak kexatu egingo dira, eta bi inspektore agertuko dira haien etxera;.

## Aktoreak 
* Sofía Gala Castiglione - Alanis
* Dante Della Paolera - Dante
* Dana Basso - Gisela
* Silvina Sabater - Andrea
* Carlos Vuletich - Román
* Estela Garelli - asistente social
* Santiago Pedrero - Santiago

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Star (2017ko filma)

***The Star*** 2017ko Timothy Reckart estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako animazio filma da.

## Argumentua 
Bo izeneko astoa da filmeko protagonistetako bat da. Astoa garia ehotzeaz nekatuta dago, herriko bizimoduaz aspertuta, eta, beraz, bizimodu hori baztertu eta bidaia batean abiatuko da, zeruan agertu den izar berezi bati segika.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eneko Larrañaga

**Eneko Larrañaga Arrizabalaga**, ezizenez **Enekora** (Zestoa, 1982ko urtarrilaren 18a) gipuzkoar musikaria da.

## Ibilbidea 
Gitarjolea den arren Ttakunpa taldea perkusioa jotzen hasi zen eta Afrikako "Kora" instrumentua deskubritu zuen. 2000 eta 2006 artean aritu zen taldean eta 2007tik aurrera **Enekora** proiektua abiatu zuen. Instrumentua bikain jotzen ikasi eta 2013an diska plazaratu zuen, *Kora Izpiak* izenekoa.

## Diskografia 
* *Kora izpiak* (2013, Txalapart)
* *Maitatzea nahiago* (2017, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eneko Larrañagaren webgunea
Summis desiderantes affectibus

***Summis desiderantes affectibus*** () Inozentzio VIII.a aita santuak 1484ko abenduaren 5ean promulgatutako buldaren izenburua da. Testuaren helburua inkisidoreei Alemanian sorginen ehizerako botere gehiago ematea zen. Beste aldetik, bulda horrekin 906 urtean promulgatutako *Canon Episcopi* atzera bota zuen; Canon horrek sorginkerietan sinistea heresia zela ezartzen zuen.

## Ingurumen historikoa 
Heinrich Kramer inkisidorearen eskaerari erantzunez aita santuak plazaratu zuen bulda hau: honen bidez Alemaniako bertako eliza-autoritateen laguntza inkisidoreei zabaldu nahi zuen. Buldarekin Heinrich Kramer eta Jacob Sprenger dominikoek Alemaniako lehen sorgin ehiza beldurgarriari ekin zioten. Biek ala biek, 1486-1487. urtean, antza haiek jasotako esperientzietan oinarrituta, *Malleus Maleficarum* () liburu ospetsu eta zitala sinatu zuten, sorginkeriaren aurka borrokatzeko eskuliburua (oraindik gaur egun argitaratzen da). Gaur egun egileen izenak zalantzak daude: dirudienez Kramerrek bakarrik idatzi zuen eta Sprengerren ospea erabili zuen liburuari oinarri teologiko handiago emateko. Inozentzio VIII.ak Inkisizioari bere onespen osoa eskaini zien, sorgirekietan nahastutako errudunak haien arduren araberako kartzelarekin eta zigorrekin zigortzeko. Bulda, funtsean, Kramerren iritziak onartu zituen, hau da, Rhin bailaran sorginkeri eta heresia epidemia bat gertatzen ari zela, bereziki Mainz, Kolonia, Trier, Salzburg eta Bremen elizbarrutietan.

Buldaren bidez tokiko agintariei inkisizioekin lankidetzan aritzea eskatzen zuen aita santuak eta hori egiten ez zutenei eskumikuekin mehatxatzen zituen. Mehatxuak izan arren, Kramerrek ez zuen espero zuen laguntza jaso. Ondorioz, baztertu behar izan zen aipatutako *Malleus Maleficarum* liburua idazteko; liburuaren hasieran *Summis desiderantes affectibus* bulda jarri zuen, aita santuaren onespena nolabait azaltzeko. Dena dela liburua ez da elizaren testu ofiziala.

Buldan sorginkeriaren krimen espiritualak eta materialak laburki azaltzen dira. Historikoki, buldak haro moderneetako sorginkeriaren ehizari atea ireki zuela onartuta dago. Buldak, bestetik, badu ere bere irakurketa politikoa zeren eta Alemaniako apaiz katolikoen eta Erromako apaizen arteko gatazkak erakusten batitu, azken finean inkisidoreak Erromako agindupean zeuden eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karrika Antzerki Taldea

**Karrika Antzerki Taldea** 1998. urtean Durangon sorturiko antzerki taldea da.

## Ibilbidea 
Durangoko ikastetxeetarako emankizunak egiteko asmoz sortu zen taldea. Kurutziaga Ikastolako eskulan tailerrean sortzen zituzten jantzi eta materialak hasiera hartan. San Agustin Kultur Etxea ireki zenean Karrikak *Martxoak 31* lana plazaratu zuen bertan eta orduan elkarte bien arteko harremanak eratu ziren, antzerki taldeak entsegutarako areto finko bat lortu zuen ondorioz. Materialen kopurua handitu ahala Ikastolako biltegia txiki gelditu zen eta lonja bat erosi zuten *Karrikajoia* izena duena. Hilabeteak eman zituzten auzolanean txoko berria atontzen.

## Antzezlanak 
* *Fartsa* (1998)
* *Haize freskoa frenopatikoan* (1998)
* *Zubigizakiak* (1999)
* *Maputxe Airline* (2001)
* *Jar dezagun mundua hankaz gora* (2001)
* *Prostibuloa* (2002)
* *Gizon zoriontsuaren bila* (2002)
* *Durango Tabira 1440* (2003-04)
* *Nabigatu dezagun* (2005-06)
* *Txin Txin: Mugaz bestaldeko kasinoa* (2005-06)
* *Martxoak 31* (2006-07)
* *Ametsen faktoria* (2007-08)
* *Oinez dabilen jende eskasa* (2009-10)
* *Hau ez da Kalkuta* (2009-10)
* *Txorimaloak ba al du bihotzik?* (2010)
* *Amama lo dago* (2010)
* *Lurra astinduz* (2011)
* *Ez-berdinak* (2011)
* *Hegaldia* (2011)
* *Zur eta Lur* (2011)
* *Eguzkiaren bila* (2011)
* *Inungane, sustraia airean* (2013)
* *Zapoi* (2015)
* *Hamabi harrien ahotsa* (2015)
* *Azken agurra* (2015)
* *Ilarako lehena* (2016)
* *Izarrak marrazten* (2016-17)
* *Deshakespeareazioa* (2016-17)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Karrikaren webgune ofiziala
ATX teatroa

[thumb|ATX taldeko hiru kide, *[7ak bat, Gaiztoetan gaiztoenak|7ak bat* obra antzezten.]]

**ATX teatroa** 2010. urtean Bilbon sortutako antzerki taldea da.

## Historia 
Iñaki Ziarrustak sortu zuen ATX teatroa. Distopia eta antiestetika lantzen dituzte baina Euskal Herriko tradizio eta antropologian ikertzea ere badute helburu. Areto zein kale ikuskizunak egiten dituzte. Horretaz gain beste antzerki taldeentzako atrezzo eta eszenografiako materialak ere egiten dituzte, baita lan teknikoak, aholkularitza, mediazio-programak eta banaketa ere.

## Antzezlanak 
* Kaskarot (2020)
* *7ak bat, Gaiztoetan gaiztoenak* (2018)
* Tomiris
* *Fakiu*
* *Bihotz salataria*
* *Arren Ganbara eta Emeen Sotoa*
* *Gabriel-Gabrielle*
* *Gnosia*

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2020: Donostia Saria, 2019ko Antzezlan Onena 7ak bat antzezlanarengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ATX teatroaren webgune ofiziala
* Facebook orrialdea
* Instagram
* Twitter
Zakillers

**Zakillers** 2012. urtean Beran (Nafarroa) sortutako euskal rock musika taldea da. SextySexerseko kideak ziren, Joseba B. Lenoir gabe. 2013an diska atera eta proiektua bertan behera utzi zuten, berriz ere SextySexers-i ekiteko.

## Diskografia 
* *Hyena* (2013, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ZaKill (musika taldea)

**ZaKILL** 2017. urtean Lekarozen (Nafarroa) sortutako euskal rock musika taldea da. Dagoeneko maketa bat atera dute.

## Diskografia 
* *Kill or die* (2017, BaztanSucks Ekoizpenak) - maketa
* *Itzala* (2019 - BaztanSucks Ekoizpenak)

## Erreferntziak 
## Kanpo estekak
Perlata (musika taldea)

**Perlata** 2015. urtean Arrasaten sorturiko musika taldea da. Maialen, Ane, Jaio ta Txerrak osatzen dute gaur egun Perlata eta KuirPunk moduan aldarrikatzen dute egiten duten musika.

Musika zuzena, kritika sozialak eta letra gordinak nahasten dituzte, autokritika ere eginez, inguruan duten errealitateari eta errealitatetik sortuz. Etenik gabeko gerran kokatzen dira normaren kontra, normaltasunak apurt eta eradaltzea helburu.

Musika talde baino gehiago, sorkuntza espazio moduan definitzen dira. Arte formatu desberdinetan azaleratzen dute barruan daramaten maitasun eta gorroto hori guztia, abestiak, ipuin erotikoak, bideoklipak, dokumentalak… musikaz janzten dute egiten duten guztia, baina espazio eta formatu desberdinetan barrena.

Esperimentazioa maite dute, lan kolektiboa da beraientzat bide bakarra eta erraietara konpainia onean bidaiatzea plazerra. Eszenatokia askatasunez bizitzea izan da eta da beraien helburua, leku berri bat sortzea eta espazio berriak sortzea. 

## Ibilbidea 
Arrasaten sortu zen taldea 2015.urtean eta 5 disko kaleratu dituzte orain arte: “Nondik hasi” (2017), “Urrezko kaiola” (2018), “Duguna esateko” (2020) eta “Zarata” (2022),  The Dillingers taldearekin batera eta azken hau Las Barreras izenarekin (2022). Momentu honetan lan berriak prestatzen ari dira zehazki "limon y chocolate" abestia. 

## Diskografia 
* *Nondik hasi* (2017, autoekoizpena)
* *Urrezko kaiola* (2018, autoekoizpena)
* *Duguna esateko* (2020, autoekoizpena)
* Zarata (2022, autoekoizpena)
* Las barreras (2022, autoekoizpena)
* Alosia (2024, autoekoizpena)

## Beste proiektu batzuk 
* ***Dokumentala:*** Punkaren beste aldea 
-Aurkezpena: 

-Trailerra

* ***Ipuina:*** : Anomaliak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Bandcamp: https://perlata.bandcamp.com/
*Peertube: https://peertube.eus/c/perlata_kuirpunk/videos
*Instagram: https://www.instagram.com/perlata.kuirpunk/
*Youtube: https://www.youtube.com/@perlatapunk-rock2646
*Elkarrizketak: https://sistemapunk.com/rock/perlata/
Nomadak (musika taldea)

**Nomadak** Bergaran 2017an sortutako musika talde bat da, Emon desegin ondoren taldekide batzuek eratutakoa. Rock estiloa du.

## Diskografia 
* *Hasieratik* (2017, Baga-Biga) - 5 abesti

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Folketan

**Folketan** Sestaon sorturiko folk musika taldea da.

## Diskografia 
* *Hamaika entzuteko!* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bukolikoak

***Bukolikoak*** (*egloga* edo hautaketa ere deitu zaie) Virgilio latindar poetaren bilduma bat da, K.a. 37an agertua. Hexametro daktilitikotan idatzitako hamar piezaz osatuta daude. Virgilio da lehenengo idazle latindarra forma poetiko hau hartzera: Teokrito egile grekoaren *Idilioak* dira eredu nagusia. Virgiliok K.a. 42 eta K.a. 39 artean konposatu zituen. Artzainen arteko elkarrizketa laburrak dira, Greziako artzain poesiaren araberakoak. Garaiko testuinguruari dagokionez, laugarren eglogan, poetak Urrezko Aro berri bat iragartzen du, Zesar Augusto etorkizuneko enperadorea glorifikatzen duen bitartean.

## Bigarren egloga 
thumb|upright|*Bucolica* (1481)

Bigarren eglogan, Corydon artzainak bere Alexisekiko maitasuna eta bere sufrimendua aitortzen ditu:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Literatura unibertsala

## Kanpo estekak
Italiar Gerrak

**Italiar Gerrak**, batzuetan **Italiar Gerra Handiak**, **Italiako Gerra Handiak**, **Habsburgo–Valois Gerrak** edo **Pizkundetar Gerrak** deituak, 1494 eta 1559 artean izandako gatazkak izan ziren. Italiar hiri-estatu gehienek, Aita Santuen Lurraldeak, Veneziako Errepublikak, mendebaldeko Europako estatu nagusiek (Frantziako Erresuma, Espainiako Erresuma, Germaniako Erromatar Inperio Santua, Ingalaterrako Erresuma eta Eskoziako Erresuma) eta Otomandar Inperioak parte hartu zuten. Jatorriz Milango dukerrian eta Napoliko Erresuman sortutako leinu-gatazkak erabateko gerra bilakatu ziren; bertan, aliantza, kontraaliantza eta saldukeriak nagusi izan ziren.

## Kanpo estekak
Muzio Sforza

**Muzio Attendolo Sforza** (Cotignola,  - Aterno-Pescara, ), Indartsua deitua, italiar condottiero izan zen.

Kondotiere edo soldadu mertzenarioen buruzagia zen eta Florentziaren, Aita Santuaren eta Napoliko Joana II.aren alde borrokatu zen.

## Erreferentziak
Francesco I.a Sforza

**Francesco I.a Sforza** (italieraz  ahoskatua; San Miniato,  - Milan, ) italiar condottieroa izan zen.

Muzio Sforzaren semea eta Italiako kondotiererik ospetsuenetakoa izan zen. 1441. urtean Milango dukearen alabarekin ezkondu zen eta dukea hil zenean Milango duke bihurtu zen Francesco. Cosme Medici eta Frantziako Luis XI.aren laguna zen, eta Lonbardia osoa jarri zuen bere mendean.

## Erreferentziak
Ivana Trump

**Ivana Marie Trump**, jaiotza-izenaz **Ivana Marie Zelníčková**, (Zlín, Txekoslovakia, 1949ko otsailaren 20a - New York, 2022ko uztailaren 14a) txeko-estatubatuar modelo, enpresaburu eta idazlea izan zen. 1977tik 1992ra Donald Trumpekin ezkonduta egon zen.

## Liburuak 
### Eleberriak 
* *For Love Alone* (1992, )
* *Free to Love* (1993, )

### Autobiografia 
* *Raising Trump* (2017, )

### Autolaguntza liburuak 
* *The Best is Yet to Come: Coping with Divorce and Enjoying Life Again* (1995, )
Caterina Sforza

**Caterina Sforza** (Milan, 1463 &ndash; Florentzia, ) italiar aristokrata izan zen.

Galeazzo Mariaren alaba, Girolamo Riarorekin ezkondu zen eta hura hil zutenean bere seme Ottavianoren eskubideak babesten saiatu zen. Giovanni delle Bande Nere kondotierearen ama zen.

## Erreferentziak
Massimiliano Sforza

**Massimiliano Sforza** (Milan,  - Paris, ) italiar aristokrata izan zen.

Ludovicoren semea, Milanen egokitu zen 1512an baina Marignango guduan garaitu egin zuten (1515)

## Erreferentziak
Francesco II.a Sforza

**Francesco II.a Sforza** (Milan,  - *ib.*, ) italiar aristokrata izan zen.

Ludovicoren semea eta Massimilianoren anaia, 1521. urtean dukerria berreskuratu zuen Karlos V.aren laguntzarekin.

## Erreferentziak
Handiki

**Handikia** edo **handi-mandia**, oro har, ekonomia errealean oinarritutako negozioen arloan leku nabarmena lortu duen pertsona da .  Normalean, handikiek dirutza handiak biltzen dituzte eta negozioak eta eskualdeak garatzeko duten gaitasunagatik ezagunak izaten dira; Batzuetan ezagunak dira munduko gustu subjektiboak asetzeko dirua xahutzeagatik eta baita ongintzazko lanengatik ere. Beren karreraren sailkapenaren arabera (halakorik badago) *oligarkak*, *errenteriak*, *espekulatzaileak*, *tsarrak*, *baroiak*,edo *inbertitzaileak* ere deitzen zaizkie.

Izugarri aberats batek lan egiten duen gremio espezifiko bati lotutako terminoa bere barietate guztietan izendatzen da. Adibide ezagun batzuk hauek dira: Amancio Ortega ehungintza-handikia, José Alberto Espinoza enpresa-handikia, Carlos Slim komunikazio-handikia, Oracle-ko handikia, Larry Ellison, prentsa idatziazko handikia, William Randolph Hearst, John D. Rockefeller petrolio-enpresaburua, Andrew Carnegie altzairugilea, Aristoteles Onassis ontzi-jabea, Microsoft-en sortzailea, Bill Gates, edo Apple-ren sortzailea, Steve Jobs informatikan.

## Erreferentziak
Ottone Visconti

**Ottone Visconti** (Invorio, 1207 &ndash; Chiaravalleko abadia, ) italiar apaiz katolikoa izan zen.

Milango artzapezpiku izendatu zuten 1262an; Milango nobleen laguntzarekin eta Della Torre familiaren kontra, Milango jaun izendatu zuen bere burua.

## Erreferentziak
Mateo I.a Visconti

**Mateo I.a Visconti** (Invorio,  - Crescenzago, ) italiar aristokrata izan zen, Milango *capitano del popolo* izendatua.

Oto Viscontiren iloba, inperioko bikario izendatu zuen osabak. Della Torre familia menderatu zuen Henrike VII.a enperadorearen laguntzarekin, lurralde asko hartu zituen, eta Visconti familiaren nagusitasuna finkatu zuen.

## Erreferentziak
Gian Galeazzo Visconti

**Gian Galeazzo Visconti** (Pavia,  - Melegnano, ) italiar aristokrata izan zen.

Venezian eta Italiako erdialdean kanpaina handia egin zuen; lurralde asko konkistatu eta erosi zituen eta dukerria asko zabaldu zuen. Alaba Valentina Orléansko duke Luisekin ezkonarazi zuen eta, ezkontza horren ondorioz, Valentinaren iloba Luis XII.ak Milanen gaineko eskubideak eskatu zituen 1499-1500. urteetan

## Erreferentziak
Munroe Bergdorf

**Munroe Bergdorf** (Londres, Ingalaterra, 1987ko irailaren 11) britainiar emakumezko modelo transgenero, DJ eta transexualen aldeko eta arrazakeriaren aurkako ekintzailea da.

## Biografia 
Ian Bergdorf jaiotza-izenaz, gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat izan du beti. Aita jamaikarra eta ama ingelesa ditu. Oso nerabezaro gogorra bizi izan zuen, zeren eta hura zihoan gizonezkoentzako eskolan bullyinga eta jipoiak jasan baitzituen.

Ingelesa ikasi zuen Brightongo Unibertsitatean. 24 urte zituenean genero trantsizioa egitea erabaki zuen eta DJ ikasteari ekin zion. 2017ko irailaren 1ean L'Oréal Parisek Bergdorf kanporatu zuen honek Facebook sare sozialean jarri zuen argitalpen polemiko batengatik, zeinean pertsona zurien arraza-indarkeria salatzen zuen. Orduan, Bergdorfek esan zuen argitalpena testuingurutik atera zutela eta gaineratu zuen adierazpenok aurreko hilabetean zuri supremazistek Charlottesvillen egin zuten manifestazioaren aurkakoak zirela.

Gaur egun *Illamasqua* eta *Missguided* markentzat egiten du lan modelo. Horrez gain, arrazakeria kutsua duen publizitatearen aurka dihardu.

## Filmografia 
### Filmak 
## Erreferentziak
Filippo Maria Visconti

**Filippo Maria Visconti** (Milan,  - *ib.*, ) italiar aristokrata izan zen.

Gian Galeazzo Viscontiren ondorengoa Giovanni Maria izan zen, baina hil egin zuten eta Filippo Mariaren esku geratu zen Milango dukerria 1442an. Filippok alaba Maria Bianca Francesco Sforzarekin ezkondu zuen (1441) eta, hala, Sforzatarren esku geratu zen Milango dukerria.

## Erreferentziak
Uma Bracaglia

**Uma Bracaglia Etxegibel** (Durango, Bizkaia, 2007ko azaroaren 30a) bizkaitar aktorea da.

## Filmografia 
## Erreferentziak
Biarritz Olympiqueren ibilbide historikoa

thumb|300px
**Biarritz Olympiqueren ibilbide historikoa** azaltzen da artikulu honetan.

## Palmaresa 
* **Europako Txapeldunen Kopa (Heineken Kopa)**
** **Txapelduna** : *ez*
*** Txapeldunordea : 2006, 2010
**** Finalerdiak : 2004, 2005
* **European Challege Cup**
** **Txapelduna** : 2012
* **Top 14 Liga**
** **Txapelduna** : 1935, 1939, 2002, 2005, 2006
*** Txapeldunordea : 1934, 1938, 1992
**** Finalerdiak : 2001, 2003, 2007
***** Final laurdenak : 1930, 1977, 1985, 1986, 2000, 2004 (play-off)
* **Yves du Manoir Txapelketa**
** **Txapelduna** : 1937, 2000
*** Txapeldunordea : 1989, 2002

## Urtez urte 
## Erreferentzak 
## Kanpo estekak
Blue Jasmine

***Blue Jasmine*** komedia dramatiko filma da, Woody Allenek idatzi eta zuzendurikoa. 2013ko uztailaren 26an eman zen aurreneko aldiz New York eta Los Angelesen, Espainian, ordea, urte bereko azaroaren 15ean.

Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Cate Blanchett) eskuratu zuen.

## Sinopsia 
*Blue Jasmine* emakume baten istorioaz datza, Jasmine edo Jeanette izenekoa (Cate Blanchett), bere senarrak, zalantzazko finantzari dirudunak (Alec Baldwin), bere buruaz beste egin ostean porrotan aurkitzen dena. Suntsituta, Jasminek bere New Yorkeko luxuzko bizitza atzean utzi behar du San Frantziskora aldatu, eta bertan, bere ahizpa Gingerrekin (Sally Hawkins) bizitzeko, non bere bizimodua birplanteatu beharko duen.

## Aktoreak 
* Cate Blanchett Jeanette "Jasmine" Francis da.
* Alec Baldwin Hal Francis da, Jasminen senarra.
* Sally Hawkins Ginger da, Jasminen ahizpa.
* Bobby Cannavale Chili da, Gingerren ezkongaia.
* Louis C. K. Al Munsinger da, Gingerren maitalea.
* Andrew Dice Clay Augie da, Gingerren senar ohia.
* Peter Sarsgaard Dwight Westlake da, Jasminen ezkongaia.
* Michael Stuhlbarg Dr. Flicker da, dentista.
* Max Casella Eddie da, Chiliren lagun bat.
* Alden Ehrenreich Danny Francis da, Jasminen semeordea.

## Ekoizpena 
2012an filmatu zen, New York eta San Frantziskon. Letty Aronson, Stephen Tenenbaum eta Edward Walson dira filmaren ekoizleak.

## Kanpo estekak
Esplorazio

[eskuinera|thumb|[Kazimierz Nowak esploratzailea]]
**Esplorazioa** bilaketa edo bidaiatze jarduera da, herri edo leku ezezagunak ezagutzeko. Esaterako, espazioaren esplorazioa, mineralen edo petrolioaren bilaketa. Informazio bilaketari ere aplikatzen zaio. Gizateriaren jatorritik esplorazioa izan arren, gailurra esplorazioaren Aroan lortu zuen, Europako marinelek mundu osoan zehar bidaiatu baitzuten lurralde, kultura eta erlijio berrien bila.
none|thumb|444x444px|Historian zehar bidaiatzeko arrazoi nagusiak elikagaiak eta segurtasuna bilatzea izan baziren, gaur egun leku berriak ezagutzeko plazeragatik bakarrik ere bidaiatzen dugu gizakiok.

## Kanpo estekak 
*  Ozeano esplorazioa - Ozeanografia-esplorazioaren Bulegoa - NASA
*  NOAA, Ozeano esplorazioaren Historia
*  NOAA, Ozeano esplorazioaren Galeria
Herta Freitag

**Herta Freitag** (Viena, 1908ko abenduaren 6a - 2000ko urtarrilaren 25a), austriar-estatubatuar matematikaria izan zen, Fibonacciren zenbakiekin egindako lanengatik ezaguna.

Herta Freitag, Herta Taussig izena izan zuen txikitan, Austrian bizi zenean. Vienako Unibertsitatean ikasketak burutu eta bertan irakasle ibili zen 1934tik aurrera. Bere aita editorea zen, *Die Neue Freie Presse* hedabidean. nazismoaren kontrako argitalpenenetan aitak zituen ardurengatik, nazismotik ihesi, Hertak eta familiako beste batzuek Ingalaterrara ihes egin behar izan zuten 1938an. Ingalaterran neskame edo zerbitzari ibili zen. Legeak, urte horietan, ez zien etorkinei irakasle ibiltzea uzten.

1944an, aita hil eta urte betera, anaia eta amarekin batera, AEBetara alde egin zuen. Bertan berriro ere matematika ikasteko eta irakasteko aukera izan zuen. 1948an Columbia unibertsitatean matematika gradua lortu zuen eta bertan irakasle geratu zen. Handik bost urtetara, 1953an, doktore gradua eskuratu zuen.

1962an Mathematical Association of America erakundeko presidente izendatu zuten. Erakunde honetan lehen presidente emakumezkoa izan zen. 1971ean, irakaskuntzatik erretiroa hartu zuen. 1979an itzuli zen matematikaren irakaskuntzara bere senarra, Arthur Freitag hil ondoren.
Kazimierz Nowak

**Kazimierz Nowak** (1897ko urtarrilaren 11, Stryj - 1937ko urriaren 13a, Poznań) poloniar bidaiaria, korrespontsala, erreportaria eta argazkilaria izan zen. 

## Biografia 
Stryj-n jaio zen, Nowak Poznan bizi zen I. Mundu Gerraren ondoren. 1931tik 1936ra arte bizikletaz, oinez, zaldiz, itsasontziz eta gameluz Afrikan zehar bakarrik bidaiatu zuen, 40.000 km eginez Libiatik Agulhas lurmuturrera, Hego Afrika eta Aljeriara itzuli. Poznanen hil zen pneumoniaz, bidaiaren, malariaren eta hanka kirurgiaren ondorioz gorputzaren argaltasunagatik. Bere Afrikarako bidaiatik ateratako argazkiak Polonian 1962an argitaratu ziren *Przez Czarny Ląd* (Lur Betzan zehar) albumean. Nowak-en alabak, Elazbieta Nowak-Gliszewska-k, liburua editatu zuen eta argazkiak Jan Czekanowski eta Jerzy Loth irakasleekin kontsultatu ondoren hautatu ziren. Kazimierz Nowak-en bidaiaren kontuak 2000. urteaz geroztik argitaratu ziren lehen aldiz, *Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd* (Kontinente ilunean zehar) izeneko liburu batean. Ryszard Kapuściński poloniar erreportariak 2006an esan zuen "liburua guztiz ohiz kanpokoa zela".

## Irudi galeria 
Nowak-ek egindako argazkiak, Afrikako iparraldetik hegoalderantz, eta alderantziz, 1931tik 1936ra.

Image:African_woman_fashion.jpg|Emakume afrikarren jantziak
Image:Desert_in_Africa.jpg|Basamortuan (Afrika)
Image:Pygmy_shaman.jpg|Nowak xaman pigmeo batekin.
Image:Leopard_hunting.jpg|Leopardo baten ehiza
Image:Kazimierz Nowak in jungle.jpg|Afrikako oihan batean
Image:Bicycle mending.jpg|Bizikleta konpontzen
Image:Among African wariors.jpg|Afrikako gerlariekin
Image:Nomad_prayer.jpg|Nomada otoitzean

## Kanpo estekak 
* Kazimierznowak.pl
* "Rowerem i pieszo przez Czarny Ląd" liburua
Lan produktibo eta inproduktibo

**Lan produktiboa** deritzo zerbitzuen eskaintzan edota ondasunen erabiltze-balioa aldatzeko gaitasuna daukana, hala, gizartea mantentzen duen aberastasun material eta ez-materiala sortuaz. Sistema sozioekonomiko kapitalistan, gainera, kapitalistek aberastasunaren zati hortaz apropiatzeko gaitasuna dute, gainbalio bezala ezaguna dena.

Aitzitik, **lan inproduktiboa **(edo ez emankorra) bat da orientatuta mantentze-lanak, klase sozialetan oinarrituriko gizarte-ordenaren mantentzera bideraturikoa da, zeinak ez duen berez aberastasunik sortzen (gobernua, indar armatuak, jabego pribatuaren mantentzeak edota eragiketa finantziarioek besteak beste).

Bai lan produktiboak, eta baita, lan inproduktiboak ere soldatapekoak izan daitezke, lan produktibotik sorturiko aberastasuna langile produktibo zein inproduktiboen eta baita klase kapitalistaren mantentzearen erantzule delarik.

Ekonomia politika klasikoko kontzeptu zentralak dira, zeintzuen zehaztapen maila aldatuz joan den denboran zehar. Aurrenez, eskola fisiokratikoak mahaigaineratu zituen, geroago Adam Smithen aldetik ekarpen garrantzitsuak izateko, eta azkenik, kritikatuak izateko Karl Marxen aldetik eta teoria marxistaren ondorengo garapenaren aldetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mooreren legea

thumb|300px|Mooreren legea Intelen mikroprozesadoreen bilakaerarekin alderatuta.
**Mooreren legea** zirkuitu integratu trinko berrien transistore kopurua bi urtero bikoiztuz doala dioen aurreikuspen edo behaketa da. Iragarpenaren egilea Gordon Moore estatubatuar ingeniari eta enpresaburua da, Fairchild Semiconductor eta Intel enpresen sortzaileetako bat. Hortaz, haren abizenak ematen dio izena aurreikuspenari.

Hala ere, Mooreren hasierako iragarpena ez dator bat gaur egungoarekin. Izan ere, 1965eko Mooreren hasierako aurreikuspenak zioen zirkuitu integratu trinkoen transistore kopurua urtez urte bikoiztuz joango zela. 1975ean, ordea, iragarpena zuzendu zuenean, transistore kopurua bi urtero bikoiztuz joango zela iragarri zuen. Iragarpenaren azken zuzenketa hau da oraindik gaur egun balio duena.

## Kanpo estekak
Estitxu Eizagirre

**Estitxu Eizagirre Kerejeta** (Hernani, 1979ko abenduaren 11) Hernanin hazi zen eta Larraulen bizi den kazetaria da. Ikus-Entzunezko komunikazioa ikasi zuen Leioako kazetaritza fakultatean.

Bertsolaritza munduan, bertsolari, gai jartzaile eta bertso-eskolako irakasle ibili da. 2003an Orixe saria irabazi zuen.

Argia aldizkariko zuzendari izendatu zuten 2013ko irailean, Xabier Letonari lekukoa hartuz, eta postu horretan jarraitu zuen, 2019an, bere proposamenez, Argiako lan taldeak zuzendari figura kentzea erabaki zuen arte. Erabakiaren ondoren zuzendariaren lanak talde osoak hartu zituen beregain, ordezkaritza kolektiboa osatuz.

Mendeurrena bete, eta aldaketa garaian da 'Argia': produkzio prozesuaren alor guztietan horizontaltasuna garatzen hasi ziren duela urte batzuk, eta zuzendaritzako ardurak taldean banatuko dituzte orain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estitxu Eizagirreren bloga: *Gaitzerdi. Eguneroko bizitzan estropezu egindako burutazioak*.
Gigi Gorgeous

**Giselle Loren Lazzarato**, ezagunagoa **Gigi Gorgeous** artista izenaz, (Montreal, Quebec, Kanada, 1992ko apirilaren 20a) kanadar modelo eta aktorea da.

Gregory Allan Lazzarato jaiotza izenaz, gizon jaio bazen ere, bere burua emakumetzat dauka. 2013ko abenduan bere burua emakume transgenerotzat aurkeztu zuen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Yasmine Petty

**Yasmine Petty** (Kalifornia,
Ameriketako Estatu Batuak, 1987ko abenduaren 21a) estatubatuar modelo eta aktorea da.

Kaliforniaren iparraldean jaio zen. Italiar eta marokoar jatorriko arbasoak ditu. Arte bisualak, moda diseinua eta argazkigintza ikasi ondoren New Yorkera joan zen bizitzera.

## Filmografia 
### Filmak
Antonov

**Antonov** edo **Antonov Konplexu Tekniko Aeronautikoa** (Antonov ASTC) (), garai batean Antonov Diseinu Bulegoz ezagutzen zena, aire-konpainia eta zerbitzu aeronautikoen hornitzaile ukraniarra da; egoitza Kieven kokatzen da eta aireontzi handien eraikuntza esparruan esperientzia azpimarragarria du. Antonov ASTC jabetza publikoa duen konpainia da.

## Historia 
1946ko maiatzaren 31n sortu zen Sobietar Batasunean, Ministro-Kontseilu eta VKP Batzorde Zentralaren aginduz, OKB-153 izenarekin, eta Novosibirskeko (gaur egun, NAPO izenez ezagutzen da) fabrika aeronautikoan kokatu zen. OKBko eraikitzaile nagusitzat Oleg Antonov izendatu zuten.

Fabrika berriaren lehen emaitza An-2 ezaguna izan zen (18.000 unitate baino gehiago eraikirik). 1952an, OKB Kievera lekualdatu zuten; bertan garatu zuten An-8. Ondorenean, An-10 , An-12 , An-14,An-22, An-24, An-26, An-30, An-32, An-72, An-70, An-74, An-124, An-148 eta An-225 aireontziak eraiki zituzten.

1984ko apirilaren 4an, Oleg Antonov hil egin zen eta fabrikari bere izena jartzea erabaki zuten.

## Produktuak 
[thumb|200px|eskuinera|[Antonov An-2 pribatua Lituanian]]
Antonov hegazkinek An-2 klasiko eta biplanotik hasita, An-28 ikuskapenerako hegazkinetik, ikaragarrizko Antonov An-124 eta Antonov An-225 hegazkinetarako bilakaera izan zuten. Azken hau hegazkinik handiena da. Hain ezagunak ez diren beste zenbait diseinu bidaiarien garraiorako erabiliak izan dira, Errusian eta Ekialdeko Europan, batez ere. Antonov honako jarduera hauetaz arduratzen da:
* Aireontzien diseinua eta eraikuntza.
* Zamarako garraioa (Antonov airelinea).
* Aireontzien mantenua eta hobekuntza.
* Ingenieria aeroespazialerako sostengua.
* Antonov aireportuko lanak
* Trolebusen diseinua eta eraikuntza.

## Kanpo estekak
Jenisjoplin

***Jenisjoplin*** edo ***JenisJoplin*** Uxue Alberdi idazleak 2017. urtean Susa argitaletxearen eskutik plazaraturiko eleberria da. 290 orrialde ditu. 111 Akademiako kideek liburu hau 2017ko gogokoen liburua izandako saria eman zioten, irakurleen botoen bidez aukeratua.

## Sinopsia 
Protagonista, Nagore Vargas, laurogei hamarkadan jaiotako gazte indartsua da, bizitzak zaildua. Era berean, pertsonaia bere inguruarekin engaiatua dago eta horren bidez, horren kronika erakutsiko dio irakurleari.

## Kanpo estekak 
* Liburu osoa susa-literatura.eus atarian.
* Kritikak.
Metcalferen legea

thumb|Bi erabiltzailek konexio bakarra ezarri dezakete. Bost erabiltzailek, 10 konexio bakar ezarri ditzakete. Hamabi erabiltzailek, 66 konexio bakar ezarri ditzakete.
**Metcalferen legeak** dio telekomunikazio-sare baten balioa sistemara konektatutako erabiltzaile-kopuruaren berbidurarekiko (*n*2) proportzionala dela.

Legearen gaur egungo definizioa George Gilderrek 1993an eman bazuen ere, adierazpenaren egiletza Robert Metcalferi aitortzen zaio. Metcalfek erabili baitzuen 1980. urte inguruan Etherneti buruz aritzeko. Alabaina, Metcalfek erabiltzaileez hitz egin beharrean, "komunikazio-gailu bateragarriez" hitz egiten zuen.

## Sare-efektuen zuzenketa 
Nolanahi ere, erabiltzaileek ezin dute euren buruekin konexioak ezarri. Beraz, proportzioa zuzendu eta gero, benetako proportzioa honako hau da:
: n^{2}-n, edo beste era batean adierazita: n\cdot(n-1)

Hortaz, erabiltzaileen edo nodoen artean eman daitezkeen komunikazio bakarren kopurua zenbaki triangeluar bat da:
N = \frac{n^{2}-n}{2}

## Kanpo estekak
Urari ostutako poemak

***urari ostutako poemak*** edo ***Urari ostutako poemak*** Pako Aristi idazleak 2014. urtean Susa argitaletxearen eskutik plazaraturiko poesia liburua da. 95 orrialde ditu, 43 poema.

## Kanpo estekak 
* Liburu osoa susa-literatura.eus atarian.
* Kritikak.
Gazako Meskita Nagusia

**Gazako Meskita Nagusia** (, *Jāmaʿ Ghazza al-Kabīr*) edo **Omarren Meskita Nagusia** (, *Jāmaʿ al-ʿUmarī al-Kabīr*) Gazako zerrendan dagoen meskitarik handiena eta antzinena da, Gaza hirian dagoena.

V. mendean bizantziarrek eliza bat eraiki zuten filistiar tenplu baten gainean, VII. mendean meskita bilakatu zena. 1033an lurrikara batek bere minarete eraitsi zuen. Gero, hainbat aldiz berreraiki eta zaharberritu dute, azkenekoz 1925ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak