open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
PH-adierazle

**pH-adierazlea** —edo, hobeto esanda, **azido-base adierazlea**— jatorri naturaleko edo sintetikoko substantzia bat da, zein kolorez aldatzen den disoluzioaren pH-aren arabera. Kolore-aldaketa substantzia adierazlearen protonazioak edo desprotonazioak eragindako egitura-aldaketa baten ondorio da. Azido-base adierazleen *biratze-tartea*, hots kolore-aldaketarako tartea, pH-aren unitate bat gora eta beste bat behera izaten da gutxi gorabehera. Tarte horretan, kolore batetik bestera aldatzen da disoluzioa, edo kolorgetik kologorriaunera.

Substantzia horiek, berez, azido edo base ahulak dira, hau da, partzialki disoziatuak, disoziazio-mailaren arabera kolore bat edo bestea erakusten dutenak.

Adierazlea honela irudikatzen badugu *Ad*, gertatzen diren disoziazio-erreakzioak honela eman ditzakegu.

* azido ahula

HAd (kolorea-azidoa)  +  H2O   Ad- (kolorea-basea)  +  H3O+

* base ahula

Ad (kolorea-basea)  +  H2O   AdH+ (kolorea-azidoa)  +  OH-

## Biratze-tarteak 
## Erreferentziak
Angourie Rice

**Angourie Isabelle Theresa Rice** (Sydney, Australia, 2001eko urtarrilaren 1a) aktorea da, *These Final Hours*, *The Nice Guys* eta "*Honor Society*" filmetako protagonista izateagatik ezaguna. Gainera, ezaguna da Marvelen unibertso zinematografikoan Betty Brant pertsonaia interpretatzeagatik *Spider-Man: Homecoming* (2017), *Spider-Man*: *No Way Home* (2019) eta *Spider-Man: Far From Home* (2021) filmetan.

*Ladies in Black* (2018) filmean egindako priotagonista lanarekin, Emakumezko Aktore Onenaren AACTA Saria irabazi zuen. 

Riceren kredituen artean, *Black Mirror* telesailaren "*Rachel, Jack and Ashley Too*" atala (2019), HBOren *Mare of Easttown* (2021) telesail laburra eta Apple TV+ katearen *The Last Thing He Told Me* (2023) telesail laburra daude.

## Bizitza 
Ricek Australiako Hegoaldeko Gales Berri estatuko Angourie izena du, amona bizi zen lekukoa. Sidneyn jaio zen, eta Melbournen bizi izan da gurasoekin, Jeremy Rice (zuzendaria) eta Kate Rice idazlearekin. Princes Hill Secondary Collegera joan zen eta 2018. urtean graduatu zen. Perthen ere bizi izan zen bost urtez, eta Munichen, Alemanian, urtebetez, Melbournera itzuli baino lehen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Sariak 
### Tokiko sariak 
Angouriek hainbat izendapen jaso zituen Australian, bere jaioterrian:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilulissat

**Ilulissat** () Groenlandiako Avannaata udalerriko hiririk handiena eta hiriburua da. Lurraldearen mendebaldean kokatuta dago, Zirkulu Polar Artikotik 350 bat km iparraldera. Groenlandiako Estatistika Sailaren datuen arabera 2023ko urtarrilaren 1ean 4.848 biztanle zituen. Groenlandiako hirugarren hiririk handiena da Nuuken eta Sisimiuten ondoren.

## Etimologia 
Hiriaren izen ofizialak, Ilulissat, izozmendiak esan nahi du groenlandieraz. Danierazko Jakobshavn izenak, berriz, Jakoben portua.

## Geografia 
Ilulissat Disko badiaren ekialdeko kostaldean dago, Ilulissateko izotzezko fiordotik () iparraldera. Fiordoa UNESCOren Gizateriaren ondarea da 2004az geroztik.

### Klima 
Ilulissatek tundrako klima du, Köppen klima sailkapenean ET kodeaz adierazia. Negu luze eta hotzak, eta uda epel eta laburrak ditu ezaugarri.

## Historia 
Herria Jacob Severin merkatariaren konpainiak sortu zuen 1741ean merkataritza-gune gisa. Haren omenez izendatu zuten Jakobshavngo guduaren ondoren.

Siongo eliza () XVIII. mendearen amaieran eraiki zen. Bere garaian, Groenlandiako eraikinik handiena izan zen. Ondoan zegoen Sermermiut izeneko kokalekuko azken biztanleak Ilulissatera joan ziren bizitzera 1850ean.

## Azpiegiturak 
### Garraioa 
#### Aireportua 
Ilulissateko aireportua, 1983an eraikia, hirigunetik 2,8 km ipar-ekialdera dago eta 1983an eraiki zen. Air Greenland airelineak Ilulissat Groenlandiako ipar-mendebaldeko eta erdialdeko herriekin lotzen du. 2011z geroztik Icelandair airelinearek Islandiako Reykjavík hiriburuarekin konexioa eskaintzen du.

#### Itsas portua 
Arctic Umiaq ferryak Ilulissat Sisimiut, Nuuk eta Groenlandiako mendebaldeko eta hego-mendebaldeko kostaldeko beste herri eta kokalekurekin lotzen du.

## Ilulissatar ezagunak 
* Knud Rasmussen (1879–1933), esploratzaile polarra eta antropologoa, *eskimologiaren aitatza* hartua.
* Jørgen Brønlund (1877–1907), esploratzaile polarra.
* Kristine Raahauge (1949–2022), udal-politikaria, aktibista, eskimologoa eta idazlea.
* Jens Rosing (1925–2008), artista. Groenlandiako armarriaren diseinatzailea.
* Ricky Enø Jørgensen (1989), txirrindularia.

## Hiri senidetuak 
Ilulissat ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Ilulissateko aireportua
* Ilulissateko izotzezko fiordoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nederlandar zaldi miniatura

**Nederlandar zaldi miniatura**, (Nederlanderaz: *Nederlands Mini Paarden Registratie Stamboek*, NMPRS), Herbehereetako Erresumako bertako zaldi arraza modernoa da. Bere tamainagatik ponien sailkapen taldean sartzen da, zehazki zaldi miniatura bat da.

Herbeheretako zaldi miniatura bakarra da.

## Arrazaren historia 
**Minipaard** ere deitzen zaio ,  nederlanderaz "zaldi txikia" esan nahi du.

Bere liburu genealogikoa 1993. urtean sortu zuten Herbeheretako bost hazleen ekimenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Birrinketa (saskibaloia)

[thumb|[Michael Jordanen birrinketa 1987an.]]
**Birrinketa**, , saskibaloian, jokalari batek baloirekin uztaiera jauzi egin eta bi eskuekin nahiz bakarrarekin uztaia bortizki ukituz baloia hartatik sartzen duen jokaldiak hartzen duen izendapena da, honetan maiz jokalaria uztaietik bi eskuz ala bakarrarekin zintzilik gelditzen da. Kirol honetako jokaldi ikusgarrienetako bat da.

Ezagutzen den lehen birrinketako bat 1936an Joe Fortenberry jokalariak Madison Square Garden pabilioian jokatutako partidu batetan zehar egindakoa da.

Birrinketa ikusgarriak egiteaz ezagunak diren jokalari nabarmenen artean honakoak daude: Michael Jordan, Dominique Wilkins, Julius Erving, Spud Webb, Vince Carter eta Zach LaVine.

## NBAko Birrinketa Lehiaketa 
* NBAko Birrinketa Lehiaketa
Patience (telesaila)

***Patience*** britainiar-belgikar polizia-telesaila da, *Astrid et Raphaëlle* frantziar-belgikar telesailaren egokitzapena. Bi protagonista ditu: Bea Metcalf polizia-inspektorea (Laura Fraser) eta Patience Evans polizia dokumentalista autista (Ella Maisy Purvis). Telesaila Ingalaterrako York hirian kokatzen da, baina filmaketa gehiena Belgikan egin zen. Channel 4 katean estreinatu zen 2025eko urtarrilaren 8an.

## Argumentua 
Bea Metcalf detektibeak elkarlanean hasten da York hiriko poliziaren erregistro kriminalen departamentuan lan egin duen Patience Evans kriminologo autista autodidaktarekin.

## Aktoreak 
* Laura Fraser: Bea Metcalf
* Jessica Hynes: Frankie Monroe
* Ella Maisy Purvis: Patience Evans
** Ava-Grace Cook: 11 urteko Patience
** Oona Van Harneveldt: 6 urteko Patience
* Tom Lewis: Elliot Scott
* Nathan Welsh: Jake Hunter
* Mark Benton: Calvin Baxter
* Ali Ariaie: Will Akbari
* Adrian Rawlins: Douglas Gilmour
* Liza Sadovy: Loretta Parsons
* Jamie Maclachlan: George Evans
* Lotte Lauren: Mathilde Evans
* Connor Curren: Billy Thompson
* Maxwell Whitelock: Alfie Metcalf-Haynes
* Eddie Elks: David Haynes

## Ekoizpena 
Proiektua 2024ko otsailean iragarri zuten Eagle Eye Drama, PBS Distribution eta Beta Film enpresek. Telesaila Belgikako *Happy Duck Films*-ekin elkarlanean ekoizten da. Frantziar-belgikar *Astrid eta Raphaelle* telesailaren egokitzapena da. Maarten Moerkerke da zuzendaria, eta Jo McGrath eta Walter Iuzzolino ekoizle exekutiboak. Gidoi-taldea Matt Bakerrek zuzendu du, eta bertan Stephen Bradyk, Sarah Freethyk eta Daniella DeVinterrek ere parte hartu dute.

Lehen denboraldiko atal gehienak Belgikan filmatu ziren 2024an. Hala ere, batzuk Yorken filmatu ziren urte bereko apirilaren 23tik 29ra. Kokapenen artean Precentors Court kalea zegoen, Yorkeko katedralaren aurrean dagoena, baita Monkgate, The Shambles, Gillygate eta Micklegate kaleak ere.

Patience Evans antzezten duen Ella Maisy Purvis autista da, bere pertsonaia bezala.

Bigarren denboraldiaren filmaketa 2025eko maiatzean egin zen eta Jessica Hynes telesaileko aktore taldean sartu zen.

Lehen denboraldia 2025eko urtarrilaren 8an estreinatu zen Erresuma Batuko Channel 4 katean, eta bigarrena 2026ko urtarrilaren 7an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metodo katartiko

Psikoterapian, **metodo katartikoa** Josef Breuerrek eta Sigmund Freudek XIX. mendearen bukaeran asmaturiko metodo terapeutikoari deritzo, gaixoaren oroimen traumatiko ahaztuak -sintoma psikopatologikoak sortzen dituztenak- hipnosiaren bidez azaleratzen dituena. Breurrek eta Freudek gaixo histerikoekin lan eginez garatu zuten metodo hau . 

Hitza grezieratik dator (katharsis), eta Aristotelesek erabili zuen estreinakoz. Euskaraz *garbiketa* esan nahi du. 

Josef Breuer mediku austriarrak (Freudengan eragin handia izan zuena bere ibilbide profesionalaren hasieran) emakume histerikoekin lan egiten zuen hipnosia erabiltzen, garai hartan Jean-Martin Charcot neurologo frantziarrak Parisko La Salpêtrière ospitale ospetsuan egiten zuen moduan . Breurrek eta Freudek 1895ean idatzitako "*Histeriari buruzko ikerketak*" liburuan metodo katartikoaren erabilera aipatzen dute. Liburu horretan agertzen den emakume histeriko gazte baten kasua, Anna O.-rena, klasiko bat bihurtu zen psikoanalisiaren historian .

Charcotek proposatutako teorian oinarritu zen Breuer histeriaren jatorria argitzeko: esperientzia traumatiko batek, erreprimitua, ahaztuarazia eta subkontzientean gordeta, histeriaren sintomak sortuko zituen. Trauma hori hipnosipean gogoratzean eta kontzientera pasatzean, sintoma histerikoak desagertzen dira .

Iritzi kontrajarriak daude gaur egun adituen artean metodo katartiko klasikoaren eraginkortasunaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heinz Stücke

**Heinz Stücke** (1940ko urtarrilaren 11, Hövelhof, Hirugarren Reicha), alemaniar distantzia luzeko txirrindulari eta bidaiari bat da, 1995ean munduko zikloturismo errekorra lortzeagatik ezaguna.

1962ko azaroan, 22 urteko adinaz, asebetetzen ez zuen bere lantegiko erramienta egile lana utzi eta txirrinduaz bidaiatzeari ekitea erabaki zue. Bere bidaiatzeko gogo nekagaitza lantegira itzultzearen ideia gogoko ez izateari zor diola aipatu izan du.

Denera, txirrinduaz 50 urte baino gehiagoz bidaiatu du, 1962-2010 artean 609.000 kilometro inguru eginez, eta denbora guzti horretan zehar, kasik munduko herrialde guztietatik igaro da, guztira, 195 herrialde eta 78 lurralde. Denboraldi horretan zehar eta 1962tik txirrindu berarekin bidaiatu du, bost aldiz ebatsi izan dioten arren, denetan berreskuratu izan du.

Bidaiatu duen bitartean ogibidez argazkilaria izan da, bere bidaietako argazkiekin apaindutako bildumak eta liburuxkak eginez.

## Iruditegia 

Irudi:Heinz_Stücke_-_Fahrrad_von_rechts_(Glauchau_2015).jpg|Stücken bidai txirrindua ekipaiaz.
Hippolyte de la Charlerie

**Hippolyte de la Charlerie** (Mons, 1827 - Ixelles, 1869) margolari eta ilustratzaile belgikarra izan zen.  

De la Charlerie Monsen jaio zen. Artea ikasi zuen Bruselako Arte Ederren Errege Akademian (1843-1851) eta Théodore Baronekin. Bruselako Saint-Luc Atelier-aren sortzaileetako bat izan zen, baina bere denboraren zati handi bat Parisen eman zuen, non bildumagileentzako liburuen edizioen ilustratzaile gisa finkatu zen. Bere grabatuen artean, Frantziako Iraultzako eszenak daude, MJGD Armengaud-ek La *Révolution Française-rentzat* (1862) ere sortu zuena.

Jean-Baptiste Lully XVIII. mendeko musikagile eta musikariaren margolan batengatik ere ezaguna da, Parisko Aretoan 1869an harrera ona izan zuena. Lully pinturan hamabi bat urteko mutiko bat agertzen da, Montpensierreko dukesaren sukaldean biolina jotzen.

1868an, de la Charlerie Société Libre des Beaux-Arts abangoardistaren sortzaileetako bat izan zen, baina urtebete geroago hil zen Ixellesen, Bruselako modako auzo batean. Bere mihise txikienetako batzuk 1905ean arte belgikarrari buruzko atzera begirako erakusketa baten parte izan zirenean, Octave Maus-ek, ''L'Art Moderne-n'' idatziz, bidegabeki ahaztutako margolarien artean goraipatu zuen, haien lanek freskotasuna eta zintzotasuna agerian uzten zutelarik, azken hori Société-ren idealetariko bat izanik. Bere erretratuek "sinpletasun latza" dutela deskribatu izan da, modeloaren gelditasuna nabarmentzen duten tonalitate ilun eta hotzak erabiliz.

## Erreferentziak 
## Iturriak 
* P. eta V. Berko, "1750 eta 1875 artean jaiotako margolari belgikarren hiztegia", Knokke 1981, 184. or

## Kanpo estekak
Petra Lizaso

thumb|Erraketistak
**Petra Lizaso Areitioaurtena** (Lekeitio, Bizkaia, 1902ko otsailaren 22a – Madril, 1979ko apirilaren 14a) erraketista profesionala izan zen, *Petrona* izenarekin kantxaratu zena. Atzelari modura jokatuz, Madrilen eta Habanan aritu zen. Ermuko Udal Liburutegiak erraketistak ardatz hartuta argitaratutako komiki bateko protagonista da.

## Biografia 
Lekeitioko Tenderia, gaur eguneko Dendari kaleko 43. zenbakian munduratu zen otsailaren 22 hartako goizaldean. Aita Ignacio Lizaso Izagirre errezildarra zuen eta ama Maria Areitioaurtena Uribarrena, zaldibartarra. Petraz gain, hiru seme-alaba gehiago izan zuten andra-gizonok: Antonio, Jesusa eta Vicente.
Gerora, bizitzak Ermura eraman zuen familia eta Sallabente auzoko euren etxeari, jatorriz Goikoerrota izenekoa, *Lekeitixonekua* deituko zioten herritarrek. Armagintzarako lan egiteaz gain, errekaren ondoan zegoela aprobetxatuz, argindarra sortzeko zentral txiki bat zuten, besteak beste, Zaldibarko Ospitale psikiatrikoa hornitzen zuena.  

## Kirol ibilbidea 
Eibarko frontoietan hasi zuen Petrak bere kirol ibilbidea. Hamazazpi urteko neskatoa zela, orduko erraketisten modara gona luzez jantzita eta erraketa bat eskuan erretratatu zuen Indalezio Ojanguren argazkilari eibartarrak eta argazkiaren atzean jarri zion urtearen zigilua:1919.  Urte batzuetara Ameriketara joateko aukera heldu zitzaion eta 1924. urtean Kubara bidaiatu zuen, profesional mailan jokatze asmoz.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Petra Lizaso erraketistaz jantzita, 1919an Indalezio Ojanguren argazkilari eibartarrak erretratatuta
Upernavik

**Upernavik** Groenlandiako Avannaata udalerriko herri bat da. Lurraldearen ipar-mendebaldean dago, izen bereko uhartean. Groenlandiako Estatistika Sailaren datuen arabera 2023ko urtarrilaren 1ean 1.090 biztanle zituen.

## Geografia 
Upernavik herria eta uhartea izen bereko uhartedian kokatuta dago.

### Klima 
Upernavikek tundrako klima du, Köppen klima sailkapenean ET kodeaz adierazia. Negu hotz eta elurtsuak, eta uda epel samarrak ditu ezaugarri.

## Historia 
Herria 1772an sortu zen izen bereko uhartean.

1824an Kingittorsuaqeko harri errunikoa aurkitu zuten herriaren kanpoaldean. Harri honek eskandinaviarrek idatzitako errunak ditu, beharbada XIII. mendekoak.

## Azpiegiturak 
### Garraioa 
#### Aireportua 
Upernavikeko aireportuak, 2000an eraikia, Qaanaaq, Qaarsut eta Ilulissat herrietarako hegaldiak ditu Air Greenland airelinearekin.

## Upernaviktar ezagunak 
* Hanne Malmberg (1964), txirrindularia. 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen emakumezkoen bakarkako jazarpen proban.

## Ikus, gainera 
* Upernavik museoa
* Upernavik uhartea
* Upernavik uhartedia
* Upernavikeko aireportua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uummannaq

**Uummannaq** () Avannaata udalerriko Uummannaq uharteko herri bat da, Groenlandiako erdi-mendebaldean kokatua. Groenlandiako Estatistika Sailaren datuen arabera 2023ko urtarrilaren 1ean 1.407 biztanle zituen.

1763an sortu zen **Omenak** izenarekin.

## Uummanaqtar ezagunak 
* Nukaaka Coster-Waldau (1971), aktorea, abeslaria eta Miss Groenlandia ohia.
* Pipaluk Freuchen (1918-1999), idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santiagoko baseliza

**Santiagoko baseliza** Zumaian dagoen ermita bat da, Santiago hondartzaren atzealdeko Ignacio Zuloagaren, besteak beste museoarekin batera, etxadiaren barrenean dagoena, hain zuen. Ermitaren multzoa eta seroretxea Erdi Aroan eraiki ziren.

Baselizaren lehen aipamenak 1416. urtekoak dira, Zumaiak eta Getariak sinatu zuten elkartasun-itunaren baitan. Ordurako, itsasadarra zeharkatzeko bidaiari-ontzia bazegoen bertan, eta, horregatik, Donejakue bidearekin lotu izan da sarritan (egile guztiak horrekin ados ez badaude ere) .

Ermitaren zati bat ostatua ere bazen eta bertan egiten zuten egonaldia tokira heldu eta pasatzeko txalupa lortzen ez zuten bidaiariek, nahiz aldameneko hareatzako ontziolaren lan egiten zuten maisuek 

25. zenbakiarekin Zumaiako Arau Subsidiarioen Arkeologia ondarearen katalogoan dago, baita Arau berberen Natura eta eraikuntza historiko-arkitektonikoko ondarearen katalogoan, honetan, baina, 1. zenbakiarekin.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Casa del pintor Ignacio Zuloaga a Zymaya.jpeg|Ermitaren ikuspegi partziala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urolaren ertzeko basadiak eta erriberak
* San Juan Egoitza egitea ahalbidetu zuen zekorketaren mendeurrena betetzen da aurten
* Erromesen bidean
Jelizaveta Sandunova

**Jelizaveta Sandunova** (Errusiar Inperioa, 1772ko ekaina – Mosku, Errusiar Inperioa, 1826ko abenduaren 3a) errusiar antzerkiko aktorea eta opera abeslaria, izan zen, mezzosopranoa.

## Bizitza 
Giovanni Paisiellorekin opera-ikaslea izan zen eta Ivan Dmitrevskirekin San Petersburgon kontzertua eman zuen. 

### Lan ibilbidea 
1790. urteean egin zuen debuta, eta arrakasta handia izan zuen bere ahots zoragarriarengatik eta eszenan zuen talentuagatik.

1791. urtean Sila Sandunovekin ezkondu zen errege-kaperan, Katalina Handia bertan zela. 1794 eta 1812 urteen artean Moskun egon zen, eta arrakasta handia izan zuen 1812ko gerrari buruzko opera patriotiko batekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aklilu Habte-Wold

**Aklilu Habte-Wold** (Bulga, 1912ko martxoaren 12a – Addis Abeba, 1974ko azaroaren 23a) etiopiar politikaria izan zen. Etiopiako lehen ministroa izan zen 1961etik 1974ra.

Alexandriako lizeo frantsesean bigarren hezkuntzako ikasketak egin zituen eta Parisko Unibertsitatean Zuzenbidean lizentziatu zen.

Italiak Etiopia okupatu zuenean, Aklilu Etiopiako enbaxadore izan zen Nazioen Ligan eta Parisen. 1941ean sartu zen Etiopiako gobernuan, askapenaren ondoren. 1943tik 1961era Kanpo Arazoetako ministro izan zen, eta Etiopia Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimenduko nagusietako bat bihurtu zuen kanpo-politika bat egin zuen.

1961ean lehen ministro izendatu zuten hauteskundeak irabazi ondoren. 1974ko martxoan dimisioa eman zuen ikasleen protestengatik eta militarren presioengatik. 1974ko azaroan exekutatu zuten, beste 59 politikarirekin, militarrekin eta errege-familiako kideekin batera.
Matthew Centrowitz Jr.

**Matthew Centrowitz Jr.** (1989ko urriaren 18an jaioa) distantzia ertaineko estatubatuar korrikalaria da, 1500 metroko lasterketetan espezializatua. Urrezko domina irabazi zuen Rio de Janeiroko 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan. Brontzezko domina ere lortu zuen 2011ko Munduko Txapelketan eta zilarrezko domina 2013ko Munduko Txapelketan. Centrowitz bost aldiz txapeldun nazionala da 1500 metroko lasterketetan AEBetako Aire Libreko Atletismo Txapelketan.

Batxilergoko ikasle gisa, Centrowitzek urrezko domina irabazi zuen 2007ko Panamerikar Junior Txapelketan. Oregongo Unibertsitatearekin lehiatu zen unibertsitate mailan, eta NCAAko txapelduna izan zen 1500 metroko lasterketetan 2011n. Unibertsitateak Oregongo Kirolen Ospearen Aretoan sartu zuen 2021ean. Centrowitz Nikerentzat lehiatzen da profesionalki 2011tik.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Najwa Karam

**Najwa Nicole Karam** (; Zahleh, Libano, 1966ko otsailaren 26a) abeslari ospetsua da. 1980ko hamarkadan hasi zuen ibilbide musikala, hasieran arrakasta handirik izan ez bazuen ere, 90eko hamarkadaren erdialdean lortu zituen lorpen handienak. Abeslari arabiar arrakastatsuenetako bat da. Mundu osoko jaialdi eta kontzertu askotan parte hartzen du, eta Rotana diskoetxe arabiarreko ondoen ordainduetako artista da. Ahots bereizgarria berehala ezagutzen da kantatzean duen Libanoko azentu bereizgarriarengatik.

## Bizitza 
### Familia 
Najwa Nicole Karam Libanoko Zahlé herrian jaio zen libanoar maronitarren familia batean. Gurasoak Karam Karam eta Barbara Shaheen izan ziren. Bost haurrideetako gazteena da, *Salwa* ahizpa zaharrena eta *Tony*, *Jean* eta *Nicola*. Haurtzaroa jaioterrian eman zuen, guraso eta neba-ahizpa nagusien zaintzan. Txikitatik ezaguna zen Najwa lagun eta senideen artean, ahots indartsuarengatik, baina gurasoek behin eta berriz azpimarratu zioten entretenimenduarena baino heziketa eta karrera egonkorrago baten beharra. 

### Ikasketak 
Najwa Zahlé-ko *“Jesus the Angel College”* bigarren hezkuntzako eskolan ikasi zuen, non batxilergoa egin zuen eta gero Filosofia karrera amaitu zuen unibertsitatean. Ikasketak amaitu zituenean, irakasle jardun zuen bi urtez Zahlé-ko Ekialdeko Ikastetxean. 

### Lan ibilbidea 
1985. urteean, Najwak abeslari ibilbideari jarraitzea erabaki zuen, aitaren gurariaren kontra. "Layali Lubnan" ("Libanoko gauak") telebistako lehiaketa batean hartu zuen parte. Bere ahots indartsuarekin libanoar eta mawal kanta tradizional eta herrikoiak interpretatu zituen. Lan bikain horrek Urrezko Domina, publikoaren onarpena eta aitaren onarpena ekarri zizkion. 

Garaipen horren ostean, Najwak lau urte egin zituen Libanoko Musika Institutuan, musikaz eta, oro har, musikaren industriaz zuen ezagutza hobetzeko. Sasoi horretan Zaki Nassif eta Fouad Awad Libanoko konpositore ezagunen zuzendaritzapean jardun zuen. 1987. urtean, Najwak "Laylat Haz" izeneko beste telebista-lehiaketa batean hartu zuen parte, eta publikoak harrera beroa egin zion. 1989. urtean, Najwak bereganatuak zituen musika arabiarraren industrian sartzeko lehen saiakera egiteko behar zituen ezagutzak eta esperientzia.

## Diskografia 
### Albumak 
### Sinpleak 
### Konpilazioak 
### Zuzeneko grabazioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Najwa Karamen albumak
* Najwa Karamen bideoa
* Najwa Karam-en webgune ofiziala
Gunnbjørn

**Gunnbjørn** Groenlandiako mendirik altuena, Zirkulu polar artikoko altuena eta Ipar Amerikako uharte batean dagoen altuena. Nunatak bat da, glaziar bateko izotzetik ateratzen den mendi harritsi bat. Munduko 9.a da isolamendu topografikoaren arabera. 3.694 metro ditu.

## Geografia 
Watkins mendilerroan dago, Groenlandiako ekialdeko kostaldeko nunatak eskualde batean. Inguruan 3.500 metroko mendi nahiko daude. Snæfellsjökull baino altuagoa da, ekialdera 530,2 kilometrora dagoena, Islandiako Snæfellsnes kostaldean.

Artikoko ispilatze efektuengatik, batzuetan posible da mendi batetik bestea ikustea, hillingar efektua deitzen dena. 

## Historia 
Gunnbjørn Fjeld lehen aldiz 1935eko abuztuaren 16an igo zuten Augustine Courtauld, Jack Longland, Ebbe Munck eta Lawrence Wagerrek. Gunnbjörn Ulfssonen izena du, Groenlandia ikusi zuen lehen europarra. 

Guztiz isolatuta dago eta inguruan ez da inor ere bizi. Sarbidea maiz helikoptero bidez egiten da, eta Islandiatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz de Lenclós

**Beatriz Ledesma Gorostiza**, artistikoki **Beatriz de Lenclós** (Gasteiz, 1923ko abuztuaren 4a - Altea, 2026ko urtarrilaren 5a) antzerkiko aktore, dantzari eta abeslaria izan zen. 

## Biografia 
1923ko abuztuaren 4an jaio zen Gasteizen (Espainia), euskal familia baten batean, Primo de Riveraren diktadura garaian. 

'Lenclós' ezizena Ninon de Lenclos (1620-1705) idazle eta mezenas frantsesaren omenez jarri zitzaion. 

XX. mendearen lehen erdian ospe handia izan zuen, eta Espainiako musika-aldizkariko vedette eta erreferente nabarmenetako bat da. 

**Antzerkia**

Madrilera joan zen familia arrazoiengatik, eta eszenatokietan egin zituen lehen emanaldiak oso goiz egin zituen. 12 urterekin, 1936an, Madrilgo Teatro Español-en aritu zen dantzari, Ángel Pericet maisuaren flamenko-koadroan, eta  Carmen Amaya eta La Argentina dantzariekin eta Federico García Lorca, Manuel Machado, Quintero, León y Quiroga eta Alfredo Marqueríe Mompín poetekin partekatu zuen ikuskizuna.

Espainiako Gerra Zibilean (1936-1939) Madrilgo Chamberí auzoko antzokietan Tony Leblanc

40ko eta 50eko hamarkadetan, Espainiako antzerkiaren lehen figura bihurtu zen, eta musika-aldizkariko lanen protagonista eta Augusto Algueró, Mary Santpere, Ángel Ter, Lina Morgan, Alfonso del Real

**Zinea**

Un Caballero Famoso (1943) filmeko protagonista izan zen, Lola Flores, Manolo Caracol, Alfredo Mayo eta Amparo Rivellesekin batera.

**Kantua**

Lehenengo abeslaria izan zen Albéniz Antzokian eta J'Hay aretoan (Teatro Rialto), Madrilgo Gran Viako 54. zenbakian, Antonio Machinen ohiko lankidea zelarik. Jorge Sepúlveda abeslariarekin batera *Risa y Llanto* rumba eta tango diskoko (1950) *Sufrir* kantua grabatu zuen.
Fitxategi:Beatriz_de_Lenclós_junto_a_Mary_Santpere_y_Augusto_Algueró_(padre).jpg|link=Archivo:Beatriz_de_Lenclós_junto_a_Mary_Santpere_y_Augusto_Algueró_(padre).jpg|Beatriz de Lenclós, Mary Santpere eta Augusto Algueró (aita)
Fitxategi:Beatriz_de_Lenclós_en_un_cuadro_de_baile.jpg|link=Archivo:Beatriz_de_Lenclós_en_un_cuadro_de_baile.jpg|Beatriz de Lenclós dantza koadro batean
Altean hil zen, 2026ko urtarrilaren 5ean.

Bainu-jantzi hori janzteagatik, bere eskumikua bilatu zen, Valentziako Artzapezpikutzatik irekitako espediente batekin, baina Francisco Franco diktadoreak ez kontuan hartzeko aholkua emango zuen.

Urte batzuk geroago, hiriko alkatea, Pedro Zaragoza Orts, berarekin hitz egitera joan zen, eta jantzi hori erabiltzea baimendu zuen, interes turistikoagatik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Priscilla Susan Falkner Bury

Priscilla Susan Falkner de Bury (Rainhill, 1799ko urtarrilaren 12a - Croydon, 1872ko martxoaren 8a ) botanikari eta ilustratzaile ingelesa izan zen.

## Ibilbidea 
Edward Dean Falkner Liverpooleko merkatari aberatsaren eta Bridgett Tarleton emaztearen alaba zen, John Tarleton merkatari eta armadorearen alaba bakarra.

Priscillak Lancashiren eman zuen haurtzaroa. Bere familiarekin bizi zen etxeak lorategi hostotsu bat zuen, non landare exotiko ugari landatzen ziren, eta laster piztu zitzaion landareekiko interesa. Geroago, berak esango zuen «bere familiaren etxeko negutegian hazia» zela. Hain ingurune egokiak bultzatuta, gaztetatik botanikari sutsua izan zen, eta loreak edertasun eta zehaztasun handiz marraztu zituen.

Bereziki lili edo azuzena eta antzeko beste lore batzuek erakartzen zuten. «Asmo zientifikorik» izan gabe, esaten zuen bezala, «landare-familia bereziki bikain eta dotore honen edertasun distiratsu eta iheskorrari omenaldia egiteko ahaleginean» hartu zuen zeregin hori.

Arlo honetako komunitateak, gaur egun onartzen du Priscilla Falkner talentu handiko ilustratzailea izan zela eta eskuz koloreztatutako marrazki ederrak fideltasun handiz egiteko gaitasuna aitortzen zaio. 30 urte zituenean, landare hori-idazeoen hainbeste pintura egin zituen, eta argitaratzea erabaki zuen. Lana, *Drawings of lilies* izenburupean, 1829an hasi zen argitaratzen; ilustratzailearen laminak zituen, hartutako apunteetan oinarritutako ohar txikiekin batera. *Science Museum Group Collections*-en webguneak adierazten duenez, guztira hamar zenbaki argitaratu ziren, bakoitza bost ilustraziorekin, egileak berak diseinatutako eredu bati jarraituz.

1830eko martxoaren 4an Edward Bury (1794-1858) tren ingeniariarekin ezkondu zen Walton-on-the-Hill-en, 1830eko martxoaren 4an, gutxienez hiru seme-alaba izan zituzten, 1831 eta 1835 artean jaioak.

William Roscoe mezenas eta botanikari amateurrarekin lanean, 1831tik 1834ra *A Selection of Hexandrian Plants* argitaratu zuen. Grabatuak Robert Havell londrestarraren esku utzi zituzten, John James Audubonen xaflen grabatzailea. Liburua urtintaz grabatu zen eta 350 landare-marrazkiak eskuz margotu ziren neurri batean. Orri handi horien 79 harpidedunen artean, batez ere Lancashire eskualdekoak, John James Audubon zegoen.

Benjamin Maunden *The Botanist* filmerako ilustrazioen egilea ere izan zen Bury.

1860an, bere senarraren memoriak argitaratu zituen, *Edward Buryren oroitzapenak*, Windermere-ren John Garnett-ek pribatuki argitaratuak. 1866an, Fairfield-en bizi zen, Thornton Heath, Croydon-en. Fairfielden hil zen 1872ko martxoaren 8an, bronkitisaren eta garun-kongestioaren ondorioz.

## Eponimia 
; Espezieak]
:

* (Lamiaceae) *Orthosiphon* *buryi* S.Moore

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Brent Elliott (2001). Flora. *Une histoire illustrée des fleurs de jardin.* Delachaux et Niestlé (Lausanne) : 335 or.

## Kanpo estekak 
* Saint Louis Art Museum, imagen de *Hexandrian Plants*
* *A Selection of Hexandrian Plants, Belonging to the Natural Orders Amaryllidae and Liliacae*, (1831-1834) en Botanicus
Melillako Campusa

**Melillako Campusa** Granadako Unibertsitatearen (UGR) menpeko unibertsitate esparrua da, eta Melillako hiri autonomoan dago, Espainian. Hasiera batean 1932an sortu zen eskola normal gisa, eta 1971n UGR egituran erabat integratu zen. 2025-2026 ikasturtean, hiriko kulturarteko ikerketarako eta goi-mailako hezkuntzarako zentro nagusi gisa finkatu zen.

## Fakultateak eta eskaintza akademikoa 
Hiru fakultate nagusitan antolatzen da campusa, eta 2026. urterako digitalizazioan eta osasunean gradu aitzindariak eskaintzen ditu:

### Hezkuntza eta Kirol Zientzien Fakultatea 
Campuseko zentrorik zaharrena da. Emailea:

* Lehen Hezkuntzako Gradua.
* Gizarte Hezkuntzako Gradua.
* Lehen Hezkuntzako eta Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientzietako gradu bikoitza.

### Osasun Zientzien Fakultatea 
* Erizaintzako Gradua.
* Fisioterapiako Gradua.

### Gizarte eta Lege Zientzien Fakultatea 
* Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzako Gradua (EAZ).
* Zuzenbideko Gradua.
* Lan Harreman eta Giza Baliabideetako Gradua.
* Datu Zientzietako eta Adimen Artifizialeko Gradua (2026-2027 ziklorako berretsia).

## Unibertsitateko Azpiegitura eta Bizitza 
Campusak 15.000 m² inguruko azalera du. 2026ko urtarrilerako, Errektoregoa modernizatzeko eta Ikasleen Unibertsitate Egoitza handitzeko lanak amaitu dira.

Zentroak liburutegi espezializatua, fideltasun handiko erizaintza-laborategiak eta kiroldegia ditu Kirol Zientzietako ikasleen praktiketarako.

## Erronkak eta Proiektuak 2026 
UGR Plan Estrategikoaren barruan, Melillako Campusak honako hauek ezarri ditu 2026. urterako:

* **Campus** Jasangarria: Esparruko energia-kontsumoaren % 40 estaltzen duten panel fotovoltaikoak instalatzea.
* **Akreditazio Digitala**: Ikasgelen % 100ean telepresentzia sistemak daude Granadako eta Ceutako fakultateekin lotura zuzena izateko.
* Kulturartekotasun Laborategia: Behatoki iraunkor bat, hezkuntza mugaz gaindiko testuinguruetan nola integratzen den aztertzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Melillako Campusaren webgune ofiziala
* Granadako Unibertsitatea
Hezkuntza Melillan

**Hezkuntza Melillan** Espainiako Melilla hiri autonomoan ematen den irakaskuntza sistema da. Hezkuntza-eskumenak toki-administrazioari transferitu ez zaizkion Espainiako bi lurraldeetako bat da (Ceutarekin batera), eta Espainiako Gobernuak kudeatzen ditu zuzenean, Hezkuntza, Lanbide Heziketa eta Kirol Ministerioaren bidez.

## Esparru juridikoa eta administrazioa 
Hiri autonomoa denez, *Melillako* Hezkuntza Zuzendaritza Probintzialaren esku dago kudeaketa. 2025-2026 ikasturterako, sistemak 23.000 ikasle ingururi ematen die arreta, eta 2.000 irakasle ditu.

## Hezkuntza mailak 
### Haur eta Lehen Hezkuntza 
Derrigorrezko eskolatzea 6 urterekin hasten da. 2025-2026 ikasturterako, Gobernu Ordezkaritzak jakinarazi du eskola-ratioak batez beste 22 ikaslera murriztu direla maila horietan. 2026ko eskola-egutegi ofizialak ezartzen duenez, eskolak irailaren 9an hasiko dira, eta ekainaren 19an amaituko.

### Bigarren Hezkuntza eta Batxilergoa 
Hiriko Bigarren Hezkuntzako Institutuetan (BHI) ematen da. Leopoldo Queipo BHI eta Enrique Nieto BHI bezalako zentro historikoak nabarmentzen dira.

### Lanbide Heziketa 
Lanbide Heziketak garrantzi berezia hartu du 2026an gazteen langabeziaren aurkako tresna gisa. Osasungintzako, administrazioko eta zerbitzu soziokulturaletako lanbide-arloak sartzen dira eskaintzan, eta LH Dualeko programa indartuak eskaintzen dira, tokiko enpresekin lankidetzan.

### Goi-mailako hezkuntza 
* Granadako Unibertsitatea (UGR): Melillan hiru fakultate nagusi dituen UGR campusa dago: Hezkuntza eta Kirol Zientziak, Gizarte eta Lege Zientziak eta Osasun Zientziak. 2026-2027 ikasturterako onartuta dago Datu Zientzietako eta Adimen Artifizialeko Gradua ezartzea.
* UNED: Urrutiko hezkuntza eta erdipresentziala eskaintzen dituen ikastetxe elkartu bat dago.

## Erronkak eta testuinguru soziala 
Melillako hezkuntzak erronka bereziak ditu aurrez aurre, kokapen geografikoaren eta demografiaren ondoriozkoak:

* **Kultura-aniztasuna**: Ikasle askok tamazight hizkuntza dute ama hizkuntza, nahiz eta irakaskuntza gaztelaniaz egiten den, eta horrek hizkuntza-laguntzako programa espezifikoak eskatzen ditu.
* **Eskola uztea**: Historikoki tasa handiak izan ditu. Hala ere, 2025eko irailean hobekuntza nabarmena izan zen: eskola goiz uzten dutenen tasa % 18,8koa izan zen, aurreko urteetan % 26koa izan bazen ere.

## Eskola Egutegia 2025-2026 
Probintzia Zuzendaritzaren ebazpenaren arabera:

* **Ikastaroaren hasiera**: 2025eko irailaren 9a.
* **Gabonetako oporrak**: 2025eko abenduaren 20tik 2026ko urtarrilaren 7ra.
* **Aste Santua**: 2026ko martxoaren 28tik apirilaren 5era.
* **Herriko festak 2026**: Eid al-Fitr eta Eid al-Adha barne, hiriko erlijio aniztasuna islatuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Granadako Unibertsitatea

## Kanpo estekak 
*Melillako campusa - Granadako Unibertsitatea
Elisabeth Arrojo

**Elisabeth Arrojo** Álvarez (Avilés, 1983) tratamendu onkologikoetan espezializatutako mediku eta ikertzaile espainiarra da. Isaac Peral Ikerketa, Zientzia eta Berrikuntza Sari Nazionala bezalako sariekin aintzatetsia izan da eta 2024an Doktoreen Europako Errege Akademian sartu zen.

## Ibilbidea 
2007an, medikuntzan lizentziatu zen Nafarroako Unibertsitatean. Nafarroako Unibertsitate Klinikako Neurokirurgia departamentuko ikaslea izan zen. Onkologia erradioterapikoko espezialista gisa osatu zuen prestakuntza Asturiaseko Unibertsitate Ospitale Zentralean.

2014an, Marqués de Valdecilla Unibertsitate Ospitaleko onkologia sailean sartu zen, eta bularreko minbiziaren tratamendurako teknika bat garatu zuen, onkotermia edo hipertermia elektromodulatua izenekoa, zenbait kasutan erradioterapia-saioen kopurua murrizteko aukera ematen zuena. Hilabete batzuk geroago, Micchiganera (Estatu Batuak) joan zen, eta nazioarteko zentro onkologiko batean ikerketa-koordinatzaile kargua bete zuen 2017ko ekainera arte.

2017an cum laude doktoratu zen Oviedoko Unibertsitatean. Onkologia interbentzionistako nazioarteko masterreko irakasle bihurtu zen. 2019an, Espainiara itzuli zenean, onkologiako institutu mediko propioa sortu zuen. 2022an, Murtziako San Antonio Unibertsitate Katolikoan Espainiako Hipertermia onkologikoko lehen katedra hartu zuen. Hipertermia Kliniko Onkologikoko Nazioarteko Elkarteko (ICHS) presidentea da, Onkologia Erradioterapikoko Europako Elkarteko (ESTRO) tutorea, eta Kantabriako Etika eta Ikerketa Batzordeko (CEIM), Erradioterapiako Espainiako Sozietateko, Brakiterapiako Amerikako Sozietateko eta Onkologiako Europako Elkarteko kidea. 2024an, Doktoreen Europako Errege Akademiako kide numerario izendatu zuten.

## Sariak eta aitorpenak 
* 2019an, Emakume Enpresarien Espainiako Elkarteak (ASEME) «Emakume ekintzailea» saria eman zion. 
* 2021ean, Gizarte eta Kultura Sustapenerako Europako Elkarteak emandako Osasun Bikaintasunaren Fleming doktorearen saria jaso zuen, eta «Corverana Ejemplar» izendatu zuten. 
* 2022an Corverako Udalak Elisabeth Arrojo doktore izena eman zion Asturiaseko Molleda parrokiako plaza bati.  
* 2022an, European Award in Medicine saria jaso zuen, Professional and Business Excellence Institute erakundeak emandako saria. Sari horrek Europa mailako osasun-arloko profesional nabarmenen ibilbidea, konpromisoa eta berrikuntza bereizten ditu. Urte berean, Isaac Peral Ikerketa, Zientzia eta Berrikuntza Sari Nazionala jaso zuen, Europako Ekonomia eta Lehiakortasun Elkarteak urtero ematen duena.  
* 2023an La Nueva España egunkariak hileko Asturiana izendatu zuen.  
* 2024an, Valentziako Emakumezko Enpresari eta Profesionalen Elkartearen EVAP Integritate Saria jaso zuen, onkotermiaren alorrean teknika berri bat aurkitzeagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dk. Elisabeth Arrojo, onkologoa eta INMOko zuzendari medikoa. "Ibilbide profesional arrakastatsua". (bideoa)
Michleren zetona

**Michler-en zetona** edo '''4,4'-bis(dimetilamino)bentzofenonona''' konposatu organiko aromatikoa da C17H20N2O formula duena zetonen klasekoa, amino ordezkatzaileak dituen bentzofenonaren deribatua. Solido kristalino zuri-berdexka da. Disolbaezina da uretan, baina disolbagarria etanoletan eta piridinatan. Narritagarria eta toxikoa da.

## Sintesia 
Michler-en zetona dimetilanilinaren Friedel-Crafts azilazioa erabiliz, fosgenoa edo trifosgenoa erabiliz, Wilhelm Michler-ek lehen aldiz sintetizatzeko erabilitako jatorrizkoari jarraituta.

    COCl2 + 2 C6H5NMe2 -> (Me2NC6H4)2CO + 2 HCl

## Erabilera 
Michler-en zetona sintesi kimikoan baliatzen da bereziki tinduak eta koloratzaileak fabrikatzeko.

## Toxikotasuna 
Michler-en zetona kartzinogenoa da.

## Erreferentziak
Dragoljub Jeličić

**Dragoljub Jeličić** (;  – 1963) Lehen Mundu Gerran Serbiako Errege Armadako soldadurik gazteenetakoa izan zen.

## Biografia 
Jeličić familia Kordunen bizi zen jatorriz, egungo Kroazian, baina errefuxiatu gisa emigratu zuen Serbiako Šabac herrira, han bizimodu hobea izateko itxaropenarekin. Austria-Hungariak Serbia inbaditu zuenean, Dragoljubek lehen hezkuntza hasi zuen. Aita gerrako hasierako borroketan hil zituztenen artean zegoen.

### Lehen Mundu Gerra 
Austro-Hungariar Armada Belgradera hurbildu ahala, serbiar hiriburua indar inbaditzaileen aurrean defendatzeko saioetan parte hartu zuen. Geroago, Jeličićek hegoalderantz ihes egitea lortu zuen Rudniketik gertu kokatutako unitate batera. Mačva eskualdeko gudu batean, lehenago hil zuten metrailadore bat ordezkatzen ari zela zauritu zuten. Nišen, Archibald Reiss-en lagun egin zen, kriminologian katedraduna, geroago Serbiaren okupazioan zibilen aurkako Austria-Hungariako gerra-krimenen dokumentazioengatik ezaguna izango zena. Reissek topaketari buruz idatzi zuen bere memorietan. Gerra garaian, Alexandro printze-oindordekoak pertsonalki eman zion Jeličići kaporal gradua. Hamalau urte bete baino pixka bat lehenago, sarjentu mailara igo zuten, eta Salonikako fronteko borroketan parte hartu zuen. Guztira sei aldiz zauritu zuten gerra garaian.

### Gerraostea 
Gerra amaitu ondoren, aktore gisa lan egin zuen Nikšić-eko antzokian. Bigarren Mundu Gerran Jugoslaviaren Ardatzeko okupazioan, Jugoslaviako Erresistentzia Partisanoaren mugimenduarekin bat egin zuen. Nikšićen hil zen 1963an, hiru alaba atzean utzita.

## Kanpo estekak
Pero Vučković

**Petar Pero Vučković** () irakasle eta politikaria montenegroarra izan zen.

## Biografia 
Kieven Teologia Akademian eta Filosofia Fakultatean, Zientzia Naturalen Sailean graduatu zen. Libavako gimnasioan irakatsi zuen (orduan Errusiaren parte, 1991tik Letonia) eta, 1906tik 1911ra, Cetinjeko gimnasioan, non zuzendari gisa ere aritu zen (1906-1907). 1909tik errektoreordea izan zen, eta 1911tik 1916ra, Cetinjeko Teologia eta Irakasleen Eskolako errektorea. Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministro izan zen Lazar Tomanovićen gobernuan (1910–1911), Andrija Radovićen erbesteko gobernuan (1916–1917), Jovan S. Plamenacen erbesteko gobernuan (1919) eta Ante Gvozdenovićen erbesteko gobernu sinbolikoan (1922–1925). Serbiar, Kroaziar eta Esloveniarren Erresuman/Jugoslavian, Ulcinj Gimnasioko zuzendaria, Priština eta Podgorican irakaslea eta Berane Gimnasioko zuzendaria izan zen. 1937an erretiratu zen. Nikolas printzea poeta gisari buruzko tratatu baten egilea da ("*Nikola I.a printzea poeta gisa*", 1910) eta Cetinjeko Estatu Gimnasio Handiko zuzendariaren etenaldiari buruzkoa ("Cetinjeko Estatu Gimnasio Handiko zuzendariaren etenaldiari buruzko egia", 1911). Nikola Škerović eta Nikola Minićekin batera, lehen hezkuntzako bigarren, hirugarren eta laugarren mailetarako irakurgaiak prestatu zituen (1913–1914). L. N. Tolstoiren "*Shakespeari buruz*" tratatua itzuli zuen ("*Eguna*", 1911, 1912).

## Kanpo estekak
Elisa Vázquez de Gey

**Elisa Vázquez de Gey** (Lugo, Galizia 1955) filologo, idazle eta itzultzailea da.

## Bizitza 
Frantses Filologia ikasi zuen lizentziatu zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean, eta idazle gisa poesian hasi zuen bere ibilbidea, biografiara eta eleberri historikora bideratuz joateko.

### Lan ibilbidea 
Anita Delgado, Kapurthalako printzesari buruzko lanengatik da ezaguna. Bost lan kaleratu zituen emakume horren bizitzaren inguruan: *Anita Delgado. Maharaní de Kapurthala* eta *La Princesa de Kapurthala*  biografiak, *El sueño de la Maharaní* eleberri historikoa, Anita Delgadok frantsesez idatzitako bidaia-liburuaren gaztelaniazko itzulpena: *Impresiones de mis viajes por las* *Indias* eta, Francisco M. Zambranarekin elkarlanean, *Recordando a una Princesa*, Anita Delgadori buruzko argazki-albuma eta prentsa-zatiak.

Era berean, *Una casa en Amargura* eleberri historikoa argitaratu zuen. Espainiako Kuba kolonialeko emakumeen esklabotzaren egoera eta Habanan izan ziren kolono galiziarren zortzi espedizioen historia azaltdu zituen bertan.

Consello da Cultura Galega-ren enkarguz, Urbano Feijoo Sotomayor-en biografiaren egilea da, Álbum de Galega-rako egindakoa.

2025eko azaroan *El Alma del tango. Ada Falcón, la diva* argitaratu zuen. XX. mendeko 30eko hamarkadan Buenos Airesen girotutako ez-fikziozko lan narratiboa: tangoa, irratia eta famaren kulmenean erretiratutako eta 50 urte geroago aurkitutako Argentinako kantutegi famatuaren historia.

## Lanak 
Besteak beste lan hauexek egin ditu:
* *Versos sin rimmel* (gaztelaniaz) (1. edizioa). Madril: Torremozas. 1986. ISBN 84-86072-49-2. 
* *Quemar as meigas: Galicia, 50 años de poesía de mujer* (gaztelaniaz). Madril: Torremozas. 1988. ISBN 8478390006. 
* *Atentamente suya* (gaztelaniaz). Madril: Cyan. 1995. ISBN 8481980757. 
* *Anita Delgado: Maharaní de Kapurthala* (gaztelaniaz) (1ª ed.). Barcelona: Planeta. 1998. ISBN 84-08-02440-X. 
* *El sueño de la Maharaní* (gaztelaniaz). Random House Mondadori. 2005. ISBN 84-253-3961-8. 
* *La Princesa de Kapurthala* (gaztelaniaz). Bartzelona: Planeta. 2008. .
* *Una casa en Amargura* (gaztelaniaz). Barcelona: Ediciones B. 2015. ISBN 9788466657099. 
* *Impresiones de mis viajes por las Indias* (*Gaztelaniaz*). A Coruña: Ediciones de el Viento, Col. Viento Simún 87. zk., 2017. ISBN 978-84-15374-98-5
* *Recordando a una Princesa. Álbum de fotografías y recortes de Anita Delgado* (gaztelaniaz). Malaga: Ediciones de ello Genal. 2023. ISBN 978-84-19442-60-4
* *El Alma del tango. Ada Falcón, la Diva*. Kordoba. Almuzara argitaletxea. 2025. ISBN 9791370200626. Eduardo Alberto Zavalarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
**Gallegos por esclavos,* documental sobre a escravitude galega en Cuba, coa participación de Elisa Vázquez (RTVE, *en castelán*)
Lukanka

**Lukanka** () Bulgariako hestebete bat da. Sujuk baten antzekoa da, baina zapore indartsuagoa izan ohi du. Lukanka erdi-lehortutako hestebete zilindriko zapala da, kolore gorri-marroia duena, eta azala onddo zuri batekin estalita egon ohi da, fuet baten antzera. Haragi eta gantza nahasketak egitura granulatua ematen dio barnealdeari. 

Tradizionalki, txerri eta behi haragiekin egiten da, eta espeziak izaten ditu, tartean piperbeltza, kominoa eta gatza. Elkarrekin txikitzen dira eta behi baten hestearen barruan sartzen da. Behin sartu ostean, lehortzen uzten da 40 eta 50 egun artean aireztapen ona duen leku batean. Lehortzeko prozesuan, zapaldu egiten da, bere forma tipikoa har dezan. Normalki, oso fin moztuta jartzen da zizka-mizka gisa. 

Lukanka sortzen duten Bulgariako eremu ezgun ugari daude, gehienak Bulgariako erdialdean, Balkanetako mendikatearen oinetan. Nabarmenak dira Smyadovo, Panagyurishte eta Karlovo eskualdetakoak. "Karlovska lukanka" babestutako izena da. "Lukanka panagyurska" izenak Europar Batasunaren jatorri izendapena du.

## Kanpo estekak
Renata Simões

**Renata Caldas Simões** (Recife, 1977ko uztailaren 12a) brasildar kazetari eta telebista aurkezlea da.

## Bizitza 
São Pauloko Pontifize Unibertsitate Katolikoan ikasi zuen. 2010era arte, *Urbano* aurkeztu zuen, Multishow telebista katean astero emititzen zen saioa. Bere lehen telebistako lana GNT katean Lawrence Wahba urpekariarekin batera aurkeztu zuen *Planeta Oceano* saioa izan zen, TV Culturako Metrópolis saiorako erreportajeak ere ekoizten ditu.

2021 eta 2023 artean, *Dentro do Espectro* izeneko zutabe bat idatzi zuen *O Estado de S. Paulo* egunkarian, eta bertan autismoarekin lotutako gaiak jorratu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aappilattoq (Avannaata)

**Aappilattoq** Groenlandiako Avannaata udalerriko kokaleku bat da. Groenlandiako Estatistika Sailaren datuen arabera 2023ko urtarrilaren 1ean 93 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
N,N'-Dimetilanilina

'''N,N'-Dimetilanilina''' konposatu organiko aromatikoa da C8H11N formula amina aromatikoen klasekoa. Likido oliotsu horixka arrain-usainekoa da. Disolbagaitza da uretan, baina disolbagarria etanoletan, kloroformotan eta dietil eterretan. Narritagarria eta toxikoa da.

## Sintesia 
Anilinaren metilazioz sintetizatzen da metanolarekin erreakzionaraziz katalizatzaile azido baten presentzian.

: C6H5NH2  +  2 CH3OH  →  C6H5N(CH3)2  +  2 H2O

## Erabilera 
N,N'-dimetilanilina sintesi kimikoan erreaktibo gisa baliatzen da adibidez merkatuan garrantzitsuak diren triarilmetano koloratzaileak sintetizatzeko hala nola malakita-berdea eta gentziana-bioleta. Halaber, katalizatzaile moduan baliatzen da erretxina polimerikoak ontzeko, bereziki poliesterrak eta erretxina binilikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Darkhad zaldi

**Darkhad zaldia**, edo **Dathkad**, Mongolia aldeko bertako zaldi arraza edo zaldi mota da. Bere tamaina zein gainerako ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean kokatzen da.

Bere banaketa eremua Mongoliako ipar aldean dago, bertako Taigan.

Arraza mongoliar zaldiaren sailkapen taldean kokatzen da aldi berean.

## Arrazaren historia 
Mongoliako zaldia arrazaren barneko bost leinuetako bat da. Historikoki Herrialdearen iparraldean kokatu da, altitude handian, Khövsgöl probintzian. Taigako basoetan.

Zela zaldia bezala erabiltzen da eta zamaria bezala ere. Bere esneagatik ospetsua da ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak