open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Panpako mendilerroak

**Panpako mendilerroak** () Argentinako eskualde geografikoetako bat da. Herrialdearen erdi-mendebaldean, zazpi probintzietan zehar ( Tucumán, Catamarca, La Rioja, San Juan, Santiago del Estero, San Luis eta Córdoba), hedatzen diren mendilerroen multzoa hartzen du. Iparraldean Ipar-mendebaldeko eskualdearekin du muga, hegoaldean Panparekin, ekialdean Chaco eta Panparekin eta mendebaldean Cuyorekin. 300.000 km² inguruko eremua dauka.

## Azpieskualde nagusiak 
Iparraldetik hegoaldera:
* Tucumán eta Catamarca artean: Cumbres Calchaquíes, Sierra del Aconquija;
* Catamarcan: Sierra de Belén, Sierra de Ambato, Sierra de Ancasti (edo Sierra del Alto), Sierra de Fiambalá, Sierra de Hualfín;
* La Riojan: Sierra de Famatina, Sierra de Sañogasta, Sierra de Velasco, Sierra de los Llanos, Sierra de los Colorados, Sierra de las Minas, Sierra de Chepes, Sierra de Paganzo;
* San Juanen: Sierra de Valle Fértil, Sierra de la Huerta, Sierra Guayaguas, Sierra de Pie de Palo;
* Santiago del Esteron: Sierra de Ambargasta, Sierra de Guasayán, Sierra de Sumampa;
* San Luisen: Sierra de las Quijadas, Sierra de Varela, Sierra del Portezuelo, Sierra del Alto Pencoso, Sierra del Yulto, Sierras de San Luis, Sierra de Guayaguas, Sierra de Cantantal, Sierra del Tala;
* Córdoban: Sierras de Córdoba, Sierras de Comechingones barne (azken hauek San Luisko probintziako mugan).

## Ekonomia 
Ekonomiaren oinarriak abeltzaintza, nekazaritza eta meatzaritza dira. Behi, zaldi eta ardi azienden hazkuntzak garrantzi handia du La Rioja, Córdoba eta, gutxiago bada ere, San Luisen. Nekazaritzan garia, artoa, zekalea, ekilorea, kuiatxoa, patata, tipula, artatxikia, kakahuetea, oloa, garagarra, tomatea, meloia eta angurria hazten dira. Mineral hobiek diru sarrera handia dakarte San Luis, La Rioja (Famatinako urrea, zilarra, nikela eta kobrea) eta Catamarcan (Sierra del Aconquija eta Sierra de Ancastiko eztainua).

Industriarik aipagarrienak elikagai ekoizpena, ardogintza, ehungintza, tabakogintza eta zurgintza dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panthera pardus fusca

Indiako lehoinabarra  (***Panthera pardus fusca***) Indiako azpikontinentean bizi den lehoinabar azpiespeziea da. Azpiespezie hau Txina, Bangladesh, Bhutan, Nepal eta Pakistango hainbat gunetan zehar barreiatuta dago. Gaur egun, Indian lehoinabar azpiespezie honen 7.000-10.000 ale inguru zenbatu dira, eta beraz, nahiko hedatua eta kopuru osasuntsuaz gozatzen duen lehoinabarra da.

Indiako lehoinabarraren barruan bi azpiespezie berri sailkatu berri dira, aurretik Persiako lehoinabarraren azpiespezie kontsideratzen zirelarik. Horiek *Panthera pardus millardi* eta *Panthera pardus pernigra* dira.

## Erreferentziak 
-  Cat Specialist Group (2002). *Panthera pardus*. *Mehatxaturiko espezieen zerrenda gorria (IUCN)*. IUCN 2006 (ingelesez).

- [http://www.wpsi-india.org/news/18052010.php ] Indiako lehoinabarraren kopuruaren estimazioa, Maiatzak 2010 (ingelesez)

## Kanpo estekak
Andres Urdanetaren estatua

**Andres Urdanetaren estatua**, herritarrek **Frai Andresen estatua** deitua, Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen Andres Urdaneta ordiziar esploratzaile, kosmografo, militar eta fraidearen omenezko estatua bat da.

## Deskribapena 
Ordiziako Alde Zaharraren ekialdeko sarreran dago, Gudarien etorbidean, Barrena jauregia eta Zabala jauregiaren artean dagoeen bidegurutzean. Urdanetaren aurrean, berari begira bi indigena daude, bat belauniko, buruan lumak dituztela.

## Egilea 
Isidoro Uribesalgo aretxabaletarrak egin zuen eskultura Gipuzkoako Foru Aldundiaren enkarguz. 1904an inauguratu zen.

## Eztabaida 
2017. eta 2020. urteetan, Carlos de Urabá kolonbiar jatorriko idazle eta dokumentalistak kanpaina bat abiarazi zuen, estatua eraisteko, eszena umiliagarria eta lotsagarria delakoan. Izan ere, Urdanetak Espainiako koroaren zerbitzura ziharduen, eta koroa horren helburu nagusia ez zen ebanjelizatzea soilik, baizik eta baita arpilatzea, lapurreta eta esklabotza ere. 2020an, AEBetan hasi eta nazioartera zabaldutako konkistatzaile, kolonialista eta esklabo trafikatzaileen omenezko estatuen aurkako ekimenen testuinguruan abiatu zen kanpaina hori.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orioko zubia

**Orioko zubia** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen zubi bat da. Oriako itsasadarra zeharkatzen du, Orioko eta Aiako lursailak elkarlotuz. Bertatik, Usurbildik Aia eta Zarautzera doan N-634 errepidea igarotzen da.

[thumb|erdian|400px|[Oriaren itsasadarra|Oriako itsasadarraren ikuspegia Orioko zubitik ikusita.]]

## Ikus gainera 
* Orioko A-8 autobidearen zubia

## Kanpo estekak
Bikarioetxea (Orio)

**Bikarioetxea ** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, San Nikolas kaleko, 7. zenbakian. Kolon Txiki etxea, San Nikolas eliza, Enbil pilotariaren irudia duen etxea eta Herriko plazako 3. zenbakiko etxearen artean dago.

[thumb|400px|erdian|Bikarioetxea eta [Orioko udaletxea.]]
 
Arrantzaleen etxe tipikoa da. Harlangaitz-hormako eraikina da, hiru solairukoa, zurezko bilbadura duena eta solairu bakoitzean hutsune bat, eta bi solairuetan balkoia. Teilatupean goiburu bat du, usategi moduan.

## Kanpo estekak
Dulce ibaia

**Dulce ibaia** (, ketxuaz: *Misky Mayu*), **Salí ibaia** ere deitua, Argentinako erdi-iparraldeko ibaia da. Santa Barbarako mendietan du iturburua, Tucumán eta Saltaren arteko mugan. Tucumángo eta Santiago del Esteroko probintziak zeharkatu ondoan, Córdoban sartu eta Mar Chiquita izeneko aintzira gazira isurtzen da. 812&nbsp;km luze da eta 89.936&nbsp;km²ko arroa drainatzen du.

## Hidrometria 
Dulce ibaiaren emaria 55 urtez (1926-1980 bitartean) neurtua izan da El Sauceko estazioan (1967tik aurrera Río Hondoko urtegia, Santiago del Esteroko probintzia). Gune horretan, drainatutako eremuak 20.200&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;22,5. Urteko batez besteko emaria 94 m³ segundoko da. Emari handiena martxoan du (262 m³/s), eta txikiena irailean (22,2 m³/s).

 
**Dulce ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), El Sauceko estazioan neurtuak****Datuak: 1926 eta 1980 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:300
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:25 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 159 
  bar:Fév from:0 till: 196 
  bar:Mar from:0 till: 262 
  bar:Avr from:0 till: 141 
  bar:Mai from:0 till: 80 
  bar:Jun from:0 till: 47.4 
  bar:Jul from:0 till: 35.9 
  bar:Aoû from:0 till: 29.5 
  bar:Sep from:0 till: 22.2 
  bar:Oct from:0 till: 23.5 
  bar:Nov from:0 till: 48.8 
  bar:Déc from:0 till: 85.5

PlotData=
  bar:Jan at: 159 fontsize:S text: 159 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 196 fontsize:S text: 196 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 262 fontsize:S text: 262 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 141 fontsize:S text: 141 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 80 fontsize:S text: 80 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 47.4 fontsize:S text: 47,4 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 35.9 fontsize:S text: 35,9 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 29.5 fontsize:S text: 29,5 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 22.2 fontsize:S text: 22,2 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 23.5 fontsize:S text: 23,5 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 48.8 fontsize:S text: 48,8 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 85.5 fontsize:S text: 85,5 shift:(-10,5)
  

Dulce ibaiaren emaria oso irregularra da, bai urte barruan bai urte batetik bestera. Horrezaz gain, lurruntze, iragazte eta giza ekintzen eraginez, ur-emari handia galtzen du ibilbidean zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salatxo etxea

**Salatxo etxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, San Nikolas kaleko, 19. zenbakian. San Nikolas eliza eta Kolon Txiki etxearen alboan dago.

Etxe ikusgarria da, portu zaharrekoen artean zaharrenetakoa. XV-XVI. mendekoa. San Nikolas kaletik Aritzaga kalera doan pasabide eder bat du. Erdian, arkupetan, eskailera bat dago. Arkuetako txikiena erdi puntukoa eta eskartzatua da, goikoak arbotantea egiten du.

Silarrizko fatxada du. Antzinako ate dobeladuna, 95&nbsp;cm luze, pixka bat puntaduna, leiho bihurtu zuten eta haren ordez, beste ate estuagoa jarri.

## Kanpo estekak
Orioko A-8 autobidearen zubia

**Orioko A-8 autobidearen zubia** Gipuzkoako Orio eta Aia udalerrietan dagoen zubi bat da. Oriako itsasadarra zeharkatzen du, Orioko eta Aiako lursailak elkarlotuz. Bertatik, Donostiatik Aia eta Zarautzera doan A-8 autobidea igarotzen da.

Orioko kirol-portua eta Orioko kanpinaren parean dago.

[thumb|erdian|500px|Orioko A-8 autobidea eta [Oriaren itsasadarraren zubiaren irudia.]]

## Ikus gainera 
* Orioko zubia

## Kanpo estekak
Mar Chiquita

**Mar Chiquita** edo **Mar de Ansenuza** Córdobako probintziaren ipar-ekialdean, Argentinaren erdialdean, dagoen aintzira endorreiko gazia da. Urperatutako azalera aldakorra den arren —6000 km²ra irits daiteke—, Argentinako lakurik handiena eta munduko bostgarren aintzira endorreiko gazirik zabalena da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2014ko Euskal Herriko Itzulia

**2014ko Euskal Herriko Itzulia** Euskal Herriko Itzuliaren 54. edizioa izan zen. 2014ko apirilak 7 eta 12 artean egin zuten, 6 etapatan banatutako 843,7 kilometroko ibilbidea eginez.

19 taldek parte hartu zuten: UCI ProTeam mailako 18 taldeek (euren parte-hartzea derrigorrezkoa izanik) eta Profesional Kontinental mailako talde batek antolakuntzak gonbidatuta (Caja Rural-Seguros RGA).

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen nagusia 
### Mendiko sailkapena 
### Puntukako sailkapena 
### Tarteko helmugen sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orioko udaletxea

**Orioko udaletxea** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen Udalaren egoitza da. Orioko Alde Zaharran dago, Herriko plazako 1. zenbakian. Albo banatan Herriko plazako 3. zenbakiko etxea eta Orioko portua ditu.

Fitxategi:Orio - Ayuntamiento 2.JPG|Armarria.
Fitxategi:Orioko udaletxea.jpg|Orioko udaletxea gauez.

## Kanpo estekak 
* Orioko Udalaren webgunea
2013ko Ordiziako Klasika

**XC. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia** 2013ko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 165,7&nbsp;km ibilbidean. 1.1 maila zuen.

12 taldek eta 108 txirrindularik hartu zuten parte. Garailea Daniel Teklehaymanot izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2014ko Ordiziako Klasika

**XCI. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia** 2014ko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 170&nbsp;km ibilbidean. 1.1 maila zuen.

11 taldek eta 93 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 92k bukatu zutenak. Garailea Gorka Izagirre izan zen. Tarteko helmugak Álvaro Robredok, mendiko sailkapena Mikel Aristik eta sprints berezien sailkapena Albert Torrresek irabazi zuten.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2015eko Ordiziako Klasika

**XCII. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia** 2015eko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 170&nbsp;km ibilbidean. 1.1 maila zuen.

11 taldek eta 88 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 63k bukatu zutenak. Garailea Caja Rural-Seguros RGA taldeko Ángel Madrazo izan zen. Tarteko helmugak Juan Carlos Riutortek, mendiko sailkapena Eneko Lizarraldek eta taldeen sailkapena Caja Rural-Seguros RGAk irabazi zuten.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Asteasuko ziklo-krosa

thumb|250px|2011ko ekitaldia.
**Asteasuko ziklo-krosa** Asteasun (Gipuzkoa) jokatzen zen ziklo-kroseko lasterketa da. David Seco, lasterketa honen garaipen errekorra dauka.

## Historia 
1999 urtean abiatu zen eta Euskal Herriko hiru proba handienen artean bazegoen ere 2016an jokatu zen azken ekitaldia.
1999ko lasterketa abenduaren 26an jokatu zen, hurrengo urtean urtarrilaren 27ra atzeratu zen, hortik aurrera urtarrilaren 6an edo 8an jokatzen zen.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa 
Oharra: Lasterketa amateurrak, horiz

### Garaipenak 
## Emakumezkoak 
### Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panthera pardus melas

**Javako lehoinabarra** (***Panthera pardus melas***) lehoinabar azpiespezie gisa definitu berri da, duela gutxiko azterketak direla medio.

## Hedapena 
Javako uhartean bakarrik bizi da azpiespezie hau, Borneoko eta Sumatrako uharteak muga naturalak izanik. Bi uharte horietan ez dago felido honen presentziarik, eta Javako uhartean bakarrik bizitzearen arrazoietariko bat, uharte hori gainontzeko kontinentetik duela urte asko banandu izana da.

## Iraute egoera 
Azpiespezie hau uharte mugatu batean isolatuta dagoenez, desagertzeko arrisku larrian dago, azpiespeziea egonkortzeko lanak egiten diren arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mungia Sari Nagusia

**Mungia Sari Nagusia-Agustin Sagasti Memoriala** urtero Mungian Valentín Uriona Txirrindularitza Elkarteak antolatutako txirrindularitza lasterketa da. Lehendabizikoz, 2011n egin zuten.

Lasterketa hau, Agustin Sagasti txirrindulari mungiarra zenaren omenez jokatzen da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giraffa camelopardalis thornicrofti

***Giraffa camelopardalis thornicrofti*** Zambiako gune txiki (ekialdeko probintziakoa) batean bizi den jirafa azpiespezie bat da. *Giraffa camelopardalis tippelskirchi* azpiespeziearekin estu harremanduta dago eta orban patroi antzekoa du. Normalean kolore argikoak dira baina ar menderatzaileek kolore ilunagoak garatzen dituzte.

Basabizitza askean 1800 ale inguru zenbatu dira, horietatik 800 populazio bakar batean daudelarik.

## Kanpo estekak
Karrantzako ziklo-krosa

**Karrantzako ziklo-krosa** 2003 urteaz geroztik Karrantzan (Bizkaia) egiten den ziklo-kroseko lasterketa da.

2003an sortu zutenean lasterketa amateurra zen baina 2010z geroztik -2013an izan ezik- C2 maila profesionalaren barnean dago.

## Palmaresa 
### Gizonezkoen proba
### Emakumezkoen proba 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Trinidad Saria

**La Trinidad Saria** urtero Turtziozen Zallako Txirrindularitza Elkarteak antolatutako lasterketa izan zen. Lehendabizikoz 1986an egin zuten eta, azkenekoz, 2011n.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neofelis

'''*Neofelis* generoa'* Asiako hegoeialdean aurkitu daitezkeen bi katu espeziek osatzen dute: Pantera lainotsua (*Neofelis nebulosa*) eta Borneoko pantera lainotsua (*Neofelis diardi*). Azken hau espezie ezberdin gisa sailkatu zen 2006. urtean, aurretik *Neofelis* *nebulosaren'' azpiespezie bezala sailkatua zegoelarik. Genero hau beste felidoengandik ezberdintzen da hezurduragatik.

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Herriko plazako 3. zenbakiko etxea (Orio)

**Herriko plaza** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Herriko plazako 3. zenbakian. Kolon Txiki etxea, San Nikolas eliza, Bikarioetxea eta Orioko udaletxearen artean dago.

Zurez eta harriz egindako fatxada du. Beheko solairuko fatxada harlanduzkoa da. Eraikinak hiru solairu ditu, horietako bik erremate konopialekin bitan banatuta dituzte leihoak. Bigarren solairuan bi hutsune daude, balkoi korrituarekin eta bi leihoekin. Hirugarren solairuak, berriz, erdian begiratoki bat ere badu.

## Kanpo estekak
Bizkaiko Sari Nagusia

**Bizkaiko Sari Nagusia** Bizkaian antolatutako txirrindularitza txapelketa izan zen. 32 ekitaldi izan zituen: bederatzi 1925 eta 1935 artean, hamar 1940 eta 1949 artean eta hamairu 1965 eta 1977 artean.Irabazle nagusiak, Ricardo Montero, Federico Ezkerra eta Txomin Perurena, hiru garaipenekin, izan ziren.

Lehen ekitaldia, 1925eko maiatzaren 10eko goizeko 6:00etan hasi zen eta irteeran zeuden 100 txirrindulariek 215 km izan zituzten aurretik. Lasterketa hura oso gogorra izan zen Dima eta Urkiolako mendateak igo behar izan zituztelako eta eguraldi oso txarra (haize bortitza, euria, hotza,...) izan zutelako.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* Bilboko Udala Sari Nagusia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caracal caracal caracal

***Caracal caracal caracal*** karakal felidoaren azpiespezie bat da. Azpiespezie hau Sudandik Lurmuturreko probintziaraino (Hegoafrika) hedatua dago, eta azpiespezie guztietan hauxe da arruntena.

## Kanpo estekak
Caracal caracal algira

***Caracal caracal algira*** Felidae familiako animalia azpiespezie bat da. *Caracal caracal* espeziearen barruko taldeetako bat da.

Damaralanden (Namibia) eta Marokon bizi dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caracal caracal nubica

***Caracal caracal nubica*** Sudan eta Etiopiatik barreiatuta dagoen karakal azpiespezie bat dugu.

## Kanpo estekak
Caracal caracal limpopoensis

***Caracal caracal limpopoensis*** Transvaal eta Botswanako iparraldetik hedatzen den karakal azpiespezie bat da.

## Kanpo estekak
Caracal caracal poecilotis

***Caracal caracal poecilotis*** Niger eta Nigerian aurki daitekeen karakal azpiespezie bat da.

## Kanpo estekak
Caracal caracal schmitzi

***Caracal caracal schmitzi*** Arabiatik Indiako erdialdera hedatzen den karakal azpiespeziea da.

## Kanpo estekak
Caracal caracal lucani

***Caracal caracal lucani*** karakal azpiespezie bat da, Felidae familiaren barruan.

## Banaketa 
Gabonen baino ezin da aurkitu.

## Bibliografia 
* Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder (editoreak). 2005. *Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference*. Hirugarren edizioa.

## Kanpo estekak
Drosera intermedia

***Drosera intermedia*** droserazeoen familiako landare intsektujalea da. Europa eta Ipar Amerikako eskualde epel eta tropikaletan bizi da. Euskal Herrian badira populazio bakan batzuk, zohikaztegietan nagusiki.

Gerenoaren *Drosera* izenak grezierazko *δρόσος* ("drossos") izenean du jatorria eta "ihintza" esan nahi du. Hostoek duten muzilago tantek goizaldeko ihintzaren itxura dutelako ezarri zioten izen hori.

Europan aurkitzen den *Drosera* generoko hiru espezietako bat da, gainerakoak *D. rotundifolia* eta *D. anglica* dira, eta espezie hau hiruren artean tamaina ertainekoa da, horregatik espeziearen izena latinetik datorren *intermedia* izena da.

Hainbat sinonimo ditu:

* *Drosera americana* Willd.
* *Drosera foliosa* Elliott
* *Drosera macedonica* Kosanin
* *Drosera media* E.H.L.Krause
* *Rorella intermedia* (Hayne) Nieuwl

## Deskribapena 
250px|thumb|*Drosera intermedia*.
*Drosera intermedia* landare txikia eta bakartia da. Hosto guztiak oinarritik ateratzen dira, hasiera batean horizontalak dira baina tentetuz joaten dira. 7-12 cmko luzera hartu dezakete, peziolo biluzia dute eta muturrak itxura oboidea du eta ile gorriz horniturik dago. Ile horiek mugikorrak dira, 5 mm ingurukoak eta guruinak dituzte. Guruin horien bidez muzilagoz osaturiko tanta itsaskorrak sortzen dituzte intsektuak harrapatzeko.

Loreen zurtoinak hostoen oinarritik hazten dira. 1-3 zurtoin izaten dituzte 2-5 cm-tako luzera dutenak. Zurtoinak finak izaten dira eta adarkaturik egon daitezke. 3-12 lore izaten dituzte. Loreak pentameroak dira. Sepalo berdeak eta petalo zuri askeak dituzte, 4-5x3,35mm-takoak. bost estamine eta 2-5 estilo aske bifido ditu bakoitzak. 

## Elikadura 
180px|thumb|Intsektua hostoan harrapatuta.
Landareek ohi duten bezala *Drosera intermedia* ere fotosintesia eginez elikatzen da. Nitrogeno urriko lurzorutan bizi da ordea eta intsektuak harrapatzeko moldatu ditu hostoak. Hostoetako ileetan muzilagozko tanta itsaskorrak jariatzen ditu eta intsektuak harrapatzen ditu. Haiek ihes egiten saiatzen dira baina hostoak inguratu egiten ditu eta intsektua nekeak jota eta itota hil egiten da. Landareak orduan digestio entzimak jariatzen ditu dituen guruin batzuetatik. Entzima hauek intsektua digeritzen dute eta landareak nutrienteak xurgatzen ditu.

Euskal Herrian hainbat populazio ditugu; Nafarroan Pirinio aldeko haranetan bi populazio daude,  Arxuria-Mendibil eta Zentinelan dauden zohikaztegietan, Arabako Izkin, eta Gipuzkoako Jaizkibelen eta Adarra-Usabelartzan. Bizkaiko Saldropon izan zen populazio bat baina jadanik desagertu da.

## Iruditegia 

Irudi:Drosera intermedia closeup 6.jpg|Hosto itsaskorra.
Irudi:Drosera intermedia bluete.jpg|Lorea.
Irudi:Long leaf sundew fra Nationalpark Thy.jpg|Loreak itxita.
Irudi:Mittlerer Sonnentau (Drosera intermedia) Naturpark Südheide 20200704 (4).jpg|Landarea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gartxu

**Gartxu** (*Phillyrea*) Oleaceae familiako genero baten izen arrunta da, Mediterraneo inguruan jatorria duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gartxu hostoestu

**Gartxu hostoestua** (*Phillyrea angustifolia*) Oleaceae familiako espezie baten izen arrunta da, mendebaldeko Mediterraneoan jatorria duena. Espezimen arrak eta hermafroditak ditu.

Lizarraren familiako zuhaixka da. Olibondoaren antzeko hostoak ditu, harenak baino estuagoak eta iraunkorrak, eta adarrak ugari, tenteak. 1,5-3 m luze egiten da. Oso lore txikiak izaten ditu, hori-berdaxkak, sufrearen kolorekoak. Lurralde lehor beroetan hazten da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panthera pardus ciscaucasica

Pertsiako lehoinabarra (***Panthera pardus ciscaucasica***) Iran, Armenia, Azerbaijanen eta Ertain Asian bizi den eta desagertzeko arriskuan dagoen lehoinabar azpiespezie bat da.

## Ezaugarriak 
Pertsiako lehoinabarra munduko lehoinabar azpiespezie guztietan handiena izan liteke, afrikar lehoinabarra baino handiagoa. Azpiespezie honetako arrek 50-90 kilo bitarteko pisua dute, arrek 65 kilo pisatzen dute bataz bestez, baina 80 kiloko arrak sarritan topatzen dira, afrikar lehoinabarretan baino sarriago.

Bataz bestez, arra 158 zentimetro luze da, eta horri 90 cm-ko isatsa gehitu beharko genioke. Isatsa eta guzti, azpiespezie hau 259 zentimetrotara ailegatzen da bataz bestez, afrikar lehoinabarra 220 zentimetrotan geratu ohi den bitartean. Iraneko populazioak izan litezke handienak, bertan neurtu ohi direlako ale luzeenak eta pisutsuenak. Orain dela gutxi, herrialde horretako lehoinabar gazte batek 64 kilo pisatzen zuen, hazteko eta pisua irabazteko denbora geratzen zitzaiolarik.

## Elikadura 
Pertsiako lehoinabarrak hegazti eta ugaztun txikietatik, zerbido, antilope eta basurde handietaraino ehizatzen ditu.

Felido guztiek bezala (jaguarraren berezitasuna kenduta), pertsiako lehoinabarrak lepoan edo estarrian hozkada eginez hiltzen ditu bere harrapakinak.

## Aldaerak 
Honako hauek dira pertsiako lehoinabarraren aldaerak, lehen azpiespezie independenteak kontsideratzen zirelarik:
* Anatoliako lehoinabar (*Panthera pardus tulliana*)
* Baluchistaneko lehoinabar (*Panthera pardus sindica*)
* Kaukasiar lehoinabar (*Panthera pardus ciscaucasica*)
* Ertain-Pertsiako lehoinabar (*Panthera pardus dathei*)
* Sinaiko lehoinabar (*Panthera pardus jarvisi*)

## Populazioak 
2008. urtean, 871-1290 bitarteko lehoinabar ale heldu zenbatu ziren. Hauxe da estimazioa herriz herri:

* Iran: 550-850 ale heldu, bertakoak dira azpiespezie honetako handienak eta azpiespezie guztietan ere handienak izan litezkeenak.
* Afganistan: 200-300 ale heldu.
* Turkmenistan: 78-90 ale heldu.
* Armenia: 10-13 ale bitartean.
* Azerbaijan: 10-13 ale bitartean.
* Errusiar Kaukasoko iparraldean: 10 ale.
* Turkia: 5 ale.
* Georgia: 5 ale.
* Nagorno-Karabakh: 3-4 ale.

## Mehatxuak 
Mehatxurik handiena habitataren suntsipena inguruko herrialdeen industrializazio hazkuntza azkarraren ondorioz, bertako gunetan dauden gudak (bonbak eta guzti) eta legez kanpoko ehiza dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teilatuetako betibizi

**Teilatuetako betibizia** (*Sempervivum tectorum*) Crassulaceae familiako espezie baten izen arrunta da, hegoaldeko Europan jatorria duena.

Antzinatik teilatuetan landatu dute, etxea ekaitzetatik babesteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gartxu hostozabal

**Gartxu hostozabala** edo **gartxu arrunta** (*Phillyrea latifolia*) Oleaceae familiako espezie baten izen arrunta da, Mediterraneoan jatorria duena.

Hosto iraunkorreko zuhaixka honek 9 metroko altuera ere izan dezake. Loreak udaberrian eta fruituak udazkenean agertzen zaizkio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panthera pardus japonensis

Iparraldeko Txinako lehoinabarra (***Panthera pardus japonensis***) Txinako iparraldean bizi den lehoinabar azpiespezie bat da. Desagertzeko arrisku gisa sailkatuta dago kontserbaziorako zerrendagandik. Lehoinabar azpiespezie hau hain da arraroa, ezen basabizitza askean ikustea oso zaila suertatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betibizi hori

**Betibizi horia** (*Helichrysum stoechas*) Asteraceae familiako espezie baten izen arrunta da, Mediterraneoan jatorria duena.

## Taxonomia 
Hiru azpiespezie ditu :
* *Helichrysum stoechas* (L.) Moench var. *maritimum*
* *Helichrysum stoechas* (L.) Moench var. *dolomiticum*
* *Helichrysum stoechas* (L.) Moench subsp. *stoechas*

## Deskribapena 
Landare belarkara txikia da baina batzuetan oinarrian zurezko adarrak izaten ditu 70 cm-ko altuera hartzen dutenak. Hosto estuak ditu, iletsuak eta gris kolorekoak. Hostoak igurzterakoan ileak galtzen ditu eta usaina ateratzen da.

Infloreszentzia horiak ditu, 3-4 mm inguruko loretxo ugariz osatuak. Apirila eta abuztua artean loratzen da.

Fruituak oso txikiak dira eta luma antzeko egitura dute haizeak urrutira eraman ahal izateko.

## Habitata 
Mediterraneo ertzeko herrialdetan hazten da, lurzoru lehorretan. Hondarrez eta harritxintxarrez osaturiko lurrak atsegin ditu, sarritan itsaso ertzean daudenak.

## Erabilera 
Betibizi horiaren loreekin infusioak egiten dira sukarrari eta bularreko minei aurre egiteko.

Landare lehorrak lore sortak egiteko erabiltzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Helichrysum stoechas830.jpg|Beti bizi hori ugari hondarretan.
Irudi:Helichrysum July 2011-1.jpg|Infloreszentziako lore txikiak.
Irudi:Helichrysum stoechas Habitus 2010-6-08 DehesaBoyaldePuertollano.jpg|Landarea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panthera pardus kotiya

Sri Lankar lehoinabarra (***Panthera pardus kotiya***) Sri Lankan jatorria duen lehoinabar azpiespezietako bat da. Desagertzeko arriskuan egon arren, Yala Parke Nazionala munduan lehoinabar populazio-dentsitaterik handiena duen eremua da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panthera pardus nimr

Arabiar lehoinabarra (***Panthera pardus nimr***) iraute egoera oso larrian dagoen lehoinabar azpiespezie bat da. Ikerketa berriek 250 ale inguru bakarrik daudela diote, gainera kopuru apur hori hiru populazioetan banatuta dago, populazio bakoitzaren endogamia bultzatuz. Arabiar penintsulan bi populazio daude, bata Yemenen eta beste Omanen. Hirugarren populazioa Israelgo Negev desertuan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lynx rufus escuinapae

***Lynx rufus escuinapae*** Mexikoko Sinaloa eta Nayarit estatuetan hedatuta dagoen katamotz gorri azpiespezierik txikiena da, felidoen familiakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indotxinar lehoinabar

Indotxinako lehoinabarra (***Panthera pardus delacouri***) egoera ahulean eta Hego-ekialdeko Asian bizi den lehoinabar azpiespezie bat da. Azpiespezie honetan melanismo kasuak sarritan ematen dira, oihanetan bizitzeko moldaketa bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neofelis diardi

**Borneoko pantera lainotsua** (***Neofelis diardi***) Batu uhartetan, Borneo eta Sumatran jatorria duen *neofelis* generoko felidoa da. Antzinetik pantera lainotsuaren (*neofelis nebulosa*) azpiespeziea zela pentsatu izan zen, baina 2006. urtetik hona pantera lainotsu espezie bereiztu bezala sailkatu izan da. Beraz, *neofelis* generoa partekatzen du *neofelis nebulosa*rekin, biak espezie mota ezberdinak izanik.

*Neofelis diardi*, *neofelis nebulosa* bezalaxe, iraute egoera ahulean sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aquila chrysaetos homeryi

[thumb| *Aquila chrysaetos homeyeri* - [MHNT]]
***Aquila chrysaetos homeyeri*** edo iberiar arrano beltza, iberiar penintsula osoan (Euskal Herria barne) eta Afrikako iparraldean hedaturik dagoen arrano beltz azpiespeziea da. Europako iparraldeko beste arrano beltz azpiespezieak baino txikiagoa eta ilunagoa da.

## Kanpo estekak
Kale Nagusiko 10. zenbakiko etxea (Orio)

**Kale Nagusiko 10. zenbakiko etxea ** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko, 10. zenbakian. Kale Nagusiko 12. zenbakiko etxea eta Kale Nagusiko 8. zenbakiko etxearen artean dago.

Ziurrenik XVI. mendean eraikitako etxea da. Pizkundetar estiloko etxea da. Fatxada silarrizkoa du. Beheko dobeladun solairuan erdi puntuko bi ate ditu, eta bakoitzean, lau leiho. Bigarren solairuko bi leiho nagusiek moldura klasikoak dituen barlasai hegalduna dute.

## Kanpo estekak
Kale Nagusiko 12. zenbakiko etxea (Orio)

**Kale Nagusiko 12. zenbakiko etxea ** Gipuzkoako Orio udalerrian dagoen etxe bat da. Orioko Alde Zaharran dago, Kale Nagusia kaleko 12. zenbakian. Kale Nagusiko 10. zenbakiko etxea eta Uzkun etxearen artean.

Mehelinen arteko etxea da, beheko solairuan silarrizko fatxada duena, izkinako piezetan ere silarria du, eta plementuetan, berriz, harlangaitza. Beheko solairuan, erdi puntuko arkuan dobeladun ate bat dauka. Angeluan 1513ko harria du, giltzan IHS ageri den monograma batekin eta beste bat txikiagoa, ateburudun eta hornigailurik gabea. Goiko bi solairuetako bakoitzean bi leiho dauzka, horietako hiruk barlasai hegalduna dute, erromatar itxurako molduretan.

## Kanpo estekak
Orkestra sinfoniko

[thumb|270px|[San Frantziskoko Orkestra Sinfonikoaren kontzertu-aretoa.]]
**Orkestra sinfonikoa** edo **orkestra filarmonikoa** orkestra handia da, 100 musikari ingurukoa. Orkestra sinfonikoa sailetan dago antolatua: hari-instrumentuak, haize-instrumentuak (metalezkoak eta zurezkoak) eta perkusioa; oinarrizko sail horiez gain, beste zenbait instrumentu ere izan ditzake (harpa eta pianoa, adibidez).

Kasu batzuetan baino ez ditu ehun baino gehiago, baina interpretazio berezi batean erabilitako musikarien kopurua aldatu egin daiteke egingo den obraren arabera. «Orkestra» hitza latinezko termino batetik eratortzen da, korurako agertokiaren aurreko aldea izendatzeko erabiltzen zena, eta «dantzatzeko lekua» esan nahi du.

Bi hiri izan ziren musika-ekoizpenaren gune nagusiak, orkestraren kontzeptu sinfoniko berriaren sonoritatearen katalizatzaile forjatzaileak: Viena eta Mannheim. Hiri horietan, beste edonon baino gehiago, forma sinfonikoaren errealitatea mamitu zen. Alemaniako Mannheim hiriak baliabide material bikainak zituen orkestra diziplinatu eta egonkor bat esperimentatzeko, Mozartek berak goraipatu zuena.

## Europako orkestra sinfoniko ezagunak 
* Bayerischer Rundfunk eta Munchner Philharmoniker (Munich).
* Bergen filharmoniske orkester.
* Berliner Philharmoniker.
* Ceska filharmonie (Praga).
* Espainiako Orkestra Sinfonikoa.
* Euskadiko Orkestra Sinfonikoa.
* Frantziako Orkestra Nazionala.
* Gewandhausorchester Leipzig.
* Kremerata Baltica.
* London Symphony Orchestra eta Royal Philharmonic Orchestra (Londres).
* Nafarroako Orkestra Sinfonikoa
* San Petersburgoko Orkestra Filarmonikoa.
* Varsoviako Orkestra Filarmonikoa.
* Wiener Philharmoniker eta Wiener Symphoniker (Viena).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolibri-esfinge

thumb|Hegaldian
thumb|Geldirik

**Kolibri-esfinge** (*Macroglossum stellatarum*) Sphingidae familiako sits espezie bat da. Sitsa izan arren, bere tronpa luzeak, hegakerak eta loreetan elikatzeko moduak kolibri baten itxura gogorazten digu eta hortik datorkio izena. 

Europa erdi eta hegoan bizi da, baita Afrika iparraldean eta Asia erdialde osoan ere, India eta Indotxina barne.  Ipar Amerikako *Hemaris* generoko esfingeekin nahastu izan dira maiz.  

## Deskribapena 
Hegalen tamaina 40-45 mm-koa da. Aurrekoak arreak dira, lerro eta puntu beltzekin, eta atzekoak laranjak. Sabelaldea beltza eta zuria da. Arrautzak oboideak dira, hori-berdexkak, eta errunaldiaren zazpigarren eta zortzigarren egunen artean izan ohi da eklosioa. Larba zilindrikoa da, hori kolorekoa hasieran eta berde argia ondoren. Krisalidak 30-35 mm neurtzen ditu. 

## Historia naturala 
Espezie migratzailea da, baina, oro har, ez du negua bizirik irauten eskualde hotzetan. Eguneko ohiturak ditu, familia honetako espezie askok bezala. Heldua *Viola. Verbena* edo *Primula* generoetako landareen nektarraz elikatzen da. Nektarra xurgatzeko darabilen tronpa gorputzaren luzera berekoa da ia-ia eta bere ahoan biribilkatuta darama, kameleoiaren antzera.

Kopulazioaren ondoren, emeak *Galium* generoko espezieak edo Rubiaceae familiako beste kide batzuk bilatzen ditu, hala nola *Rubia* edo beste familia batzuetako kideak, hala nola *Epilobium, Centrathus* eta *Stellaria.*  Azken horretan, berrehun bat arrautza erruten ditu. Negua hibernatzen igarotzen du heldu gisa, hainbat lekutan, hala nola pitzaduretan, nahiz eta negu beteko egun epeletan janari bila irteten den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kale Nagusia (Orio)

**Kale Nagusia** Gipuzkoako Orio udalerriko Alde Zaharreko kale bat da. Bertatik igarotzen da Kostaldeko Donejakue bidea.

## Leku interesgarriak 
* Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa
* San Nikolas eliza
* Mitxelena etxea
* Kale Nagusiko 6. zenbakiko etxea
* Kale Nagusiko 8. zenbakiko etxea
* Kale Nagusiko 10. zenbakiko etxea
* Kale Nagusiko 12. zenbakiko etxea
* Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea
* Kale Nagusiko 22. zenbakiko etxea
* Mari Maestra Enea etxea
* Maria Maestraren irudia
* Uzkun etxea
* Pilliku plaza

Fitxategi:Orio 27.JPG|Done Jakue Bideari buruzko Interpretazio Zentroa
Fitxategi:Orio 39.JPG|San Nikolas elizaren Kale Nagusiko pasabidea.
Fitxategi:Orio 08.JPG|Mitxelena etxea
Fitxategi:Orio 33.JPG|Kale Nagusiko 6. zenbakiko etxea
Fitxategi:Orio 31.JPG|Kale Nagusiko 10. zenbakiko etxea
Fitxategi:Orio 32.JPG|Kale Nagusiko 8. zenbakiko etxea
Fitxategi:Orio 30.JPG|Kale Nagusiko 15. zenbakiko etxea
Fitxategi:Orio 15.JPG|Kale Nagusiko 22. zenbakiko etxea
Fitxategi:Orio 26.JPG|Mari Maestra Enea etxea
Fitxategi:Orioko pilliku plaza.jpg|Pilliku plaza

## Kanpo estekak
Monarka tximeleta

**Monarka-tximeleta** (*Danaus plexippus*) tximeleta espezie bat da, Nymphalidae familian sailkatuta dagoena. Beharbada, Ipar Amerikako tximeleta guztien artean ezagunena da. XIX. mendetik Zeelanda Berrian eta Australian sartua izan da. Atlantikoan Kanariar Uharteetan, Azoreetan eta Madeiran bizi da, eta noizbehinkako migratzaile bat bezala dago Mendebaldeko Europan.

*D. plexippus plexippus* azpiespezieak intsektuen migrazio zabal eta ugarienetako bat egiten du. Udazkenean hegoalderantz jotzen duen "Matusalén" neguko belaunaldia besteak baino askoz ere gehiagi bizi da. Migrazio nabarmenak dituzten beste lepidoptero batzuk honako hauek dira: esfinge kolibria (*Macroglossum stellatarum*), almirante gorria (*Vanessa atalanta*) eta kardoen banesa (*Vanessa cardui*).

Bere hegoak laranja kolorekoak dira eta marra beltzak dituzte. Udazkeneko belaunaldiak erresistentzia handia du eta bederatzi hilabete arteko bizitza, beste belaunaldi batzuk 24 egun arte bizi daitezkeen bitartean. Ezaugarri horiei esker, 4.000 kilometro egin ditzake Kanadatik eta Ameriketako Estatu Batuetako iparraldetik Mexiko erdialdeko oihanetara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Getariako harresien lurreko frontea

**Getariako harresien lurreko frontea** garai batean Gipuzkoako Getaria udalerria inguratzen zuen harresiaren hego-ekialdeko zatia da. Bere hormak Getariako pilotalekua eraikitzeko aprobetxatu ziren, eta gotorlekua berriz, bertan Elkanoren omenezko monumentua altxatzeko.

## Ikus gainera 
* Getariako harresien itsas frontea

## Kanpo estekak
Domo (geologia)

thumb|300px
Geologian, **domoa** forma biribileko goragunea da. Maiz, antiklinalekin loturik agertzen dira, non goragoko estratuak higatuak izan diren.

## Kanpo estekak
Gyps fulvus fulvus

***Gyps fulvus fulvus*** ipar-ekialdeko Afrika eta Iberiar Penintsulatik Ekialde Hurbileraino barreiatzen den sai arre azpiespeziea da. Sai arre azpiespezie hau oso hedatua dago Euskal Herriko eremu guztietan, eta oso erraza da sai mota hauek gure zeruetan zehar hegaka ikustea. Euskal Herriko herrialde guztietan presentzia handia izan arren, Nafarroan (garaian eta beherean) eta Arabako lautadan presentzia hori areagotzen da.

## Kanpo estekak
Río Negro (Argentina)

**Río Negro** Argentinako Río Negroko probintziako, eta Patagonia osoko, ibairik garrantzitsuena da. Patagoniako Andeetatik jaisten diren Limay eta Neuquén ibaien elkargunean sortzen da, Neuquéngo probintziaren ekialdeko muturrean; Río Negroko probintzia zeharkatzen du hego-ekialderako norabidean, eta El Cóndor bainu hiritik hurbil Ozeano Atlantikora isurtzen da. 635 kmko luzera du, 1.125&nbsp;km Neuquén ibaiaren ibilbidea gehitzen bazaio.

## Hidrometria 
Río Negroren emaria 54 urtez (1927-1980 bitartean) neurtua izan da Primera Angosturako estazioan (Río Negroko probintzia), Ozeamo Atlantikora isuri baino 224&nbsp;km gorago. Gune horretan, drainatutako eremuak 95.000&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;71,8. Urteko batez besteko emaria 870 m³ segundoko da. Emari handiena azaroan du (1393 m³/s), eta txikiena apirilean (306 m³/s).

**Río Negroren batez besteko emariak (m³/s), Primera Angosturako estazioan neurtuak****Datuak: 1927 eta 1980 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1400
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 721 
  bar:Fév from:0 till: 439 
  bar:Mar from:0 till: 339 
  bar:Avr from:0 till: 306 
  bar:Mai from:0 till: 520 
  bar:Jun from:0 till: 994 
  bar:Jul from:0 till: 1110 
  bar:Aoû from:0 till: 1172 
  bar:Sep from:0 till: 1066 
  bar:Oct from:0 till: 1219 
  bar:Nov from:0 till: 1393 
  bar:Déc from:0 till: 1164

PlotData=
  bar:Jan at: 721 fontsize:S text: 721 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 439 fontsize:S text: 439 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 339 fontsize:S text: 339 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 306 fontsize:S text: 306 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 520 fontsize:S text: 520 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 994 fontsize:S text: 994 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 1110 fontsize:S text: 1.110 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 1172 fontsize:S text: 1.172 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 1066 fontsize:S text: 1.066 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 1219 fontsize:S text: 1.219 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 1393 fontsize:S text: 1.393 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 1164 fontsize:S text: 1.164 shift:(-10,5)
  

## Ekonomia 
Ibaia nabigagarria da behealdeko 400&nbsp;km inguruan. Ura hidroelektrizitatea sortzeko eta labore lurrak zein fruitu sailak (ardotarako mahastiak barne) ureztatzeko erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txilar zuri

**Txilar zuria** edo **zurikatxa** (*Erica arborea*) Erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da, 1-4 m luzera duena (Kanarias eta Afrikako ekialdean 20 m-tara hel daitekeena), ezkaiaren antzekoa. Eskualde mediterraneotik oso hedatua izan da.

## Morfologia 
Adar gazte eta behagarriak ez diren saihetsez hornituak. Bere azala arre-horixka da eta oso nabariak diren ile zurixkak, batzuk laburrak, besteak luze eta dentikulatu-ekinatuak ditu. Ile-geruza oso trinkoa da.

Hostoak 3-9 mm-ko luzera eta 0,5-0,7 mm-ko zabalera dute eta 3-4naka bertiziloetan kokatuta daude era linear erekto-patentean. Hostoak hain daude kiribilkatuak (errebolutuak) non azpialdea ez den ikusten. Oso iletsuak izaten dira. Hosto gazteek zilio guruintsu oso motzak aurkezten dituzte.

Infloreszentzia ugari garatzen ditu, adar motz lateralen muturretan, unbeliformeak, 1-3 loredunak brakteola basalekin, multzo panikuliforme bat eratuz. Pedizeloak, 2-5 mm-ko luzerakoak eta erlatiboki lodiak. Sepaloak 1,2-1,5 mm-ko luzera dute, oinarriari lotuta daude, kolore zurixka dute eta ilegabeak dira. Morfologia obalo-lantzeolatua dute, kukulatuak dira (kaputxa antza dute) eta mintzakarak dira. Korola 2-3,5 mm-koa, kanpai-tubular itxurakoa, zuria eta 0,5 mm-ko gingil erektoduna. Anterak gingil obalo-lantzeolatudunak dira. Obulutegia Ilegabea da eta 5 mm-ko estiloa du.

Haziak 0,4-0,6 mm-koak dira, elipsoidalak, eta arinki ildaskatuta daude.
thumb|*Erica arborea* espeziearen loreen aurre bista.

## Loraketa 
Bere loraketa otsailetik abuztura gertatzen da. Loreak ezkila txiki baten antzekoak ditu, kolorez zuriak eta adarren inguruan matsalko-eran antolatuak.

## Banaketa 
Argi askorik ematen ez duen sastrakadietan edo baso argitsuetan (pagadietan, hariztietan, artadietan, etab.) aurki daiteke. Karerik gabeko (granito, kuartzita, hareharri...) substratu silizeoengatiko preferentzia du.

Mediterraneo Itsasoaren inguruko lurraldeetan hazten da batez ere. Afrikan zenbait eremu banatutan ere agertzen da: Etiopiar mendigunean, Ruwenzorin edo Kamerungo mendietan.

Euskal Herrian iparraldetik topa daiteke hedatuta eta bi subespezie desberdintza daitezke: *Erica arborea* subsp. *arborea* eta *Erica arborea* subsp. *riojana.*

## Erabilerak 
Bere zura (ingelesez  eta frantsesez  deitua) oso gogorra eta suaren aurkakoa denez, pipak egiteko erabiltzen dute. Gainera, usadiozko medikuntzan, antiinflamatorio moduan erabiltzen zen (bereziki gernu-hodietan). Intsektuen ziztaden efektuen aurka ere izan da erabilia. Paper garrantzitsua jokatzen du landa-ekonomian eta lurzoruen eraketan, bere ezaugarriengatik, hala nola, lehortearekiko erresistentzia, ahalmen inbaditzailea, etab. Hala eta guztiz ere, bere erabilera aipagarriena lorezaintzan ematen zaiona da.

## Galeria 

Image:Erica arborea (flowers).jpg|*Erica arborea*
File:Erica arborea JPG2.jpg|*Erica arborea*
File:Erica arborea (Barlovento) 01 ies.jpg|*Erica arborea*, Barlovento, La Palma, Kanariak
File:Erica arborea (Habitus).jpg|*Erica arborea*
File:Erica arborea 2 (Picos).JPG|*Erica arborea*
File:Italy sardinia2008-02-25 (14).JPG|*Erica arborea*, Sardinia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txilar loretsu

**Txilar loretsua** edo **ainar loretsua** (*Erica multiflora*) erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da, 2,5 m luzea.

Erdialdeko eta mendebaldeko Mediterraneon jatorria du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txilar gorri

**Txilar gorria** edo **ainar gorria** (*Erica australis*) erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da, 1-1,5 m luzea.

Iberiar penintsulako mendebaldean eta ipar-mendebaldeko Afrikan bizi den endemismoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portugal txilar

**Portugal txilarra** (*Erica lusitanica*) erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da, 2 m luzea. *Erica* generoko espezie asko bezala, txilar espezie-mota bat da.

## Morfologia 
3,5 m-ko zuhaixka da. Adar tenteak ditu, *Erica arborea*ren antzera, baina bere adasken indumentuak ile bakun eta leunak bakarrik dauzka.

Hostoak, 2,1-7,5 x 0,4-0,5 mm-koak dira eta bertizilatuak daude, eta berde argiak dira. Horretaz gain, hostoa ardatzean tolesten denez, azpialdea ez da ikusten. Gainera, glabroak dira eta sarritan dentikulatuak, oinarri eta erpinean. Batzuetan, hosto axialez lagunduta egoten da.

Infloreszentzia ugari garatzen ditu, 1-3 lorekoak, panikula piramidal luzeak osatzen dituzten lukuetan elkarturik. Pedizeloak 2-4 mm-koak, lodiak, glabroak eta arreak dira. Sepaloak, 1-1,2 mm-koak, obatuak dira, krema kolorekoak edo zurixkak eta glabroak. Korola 4-5 mm-koa da, tubularra edo kanpai-formakoa. Koloreari erreparatuz, zuri edo zuri-arrosa izaten da. Lobuluak 0,4-1 mm-koak eta tenteak normalean. Anterak, 0,5-0,8 mm-koak direnak, inklusoak dira eta estiloak exertuak. Obarioa glabroa da, gutxitan iletsua. 3 mm-ko estiloa du, exertua eta erlatiboki lodia dena. Estigmak kono alderantzikatuaren itxura du.

Haziak, 0,25-0,5 mm-koak dira, elipsoidalak eta erretikulatu-albeolarrak. Polinizazioa erleen bidez gertatzen da. Hala ere, *Erica* generoko landareak haizearen bitartez poliniza daitezke arrakasta gutxiagorekin.

thumb|*Erica lusitanica* loretan.|alt=|

## Habitat eta ekologia 
Klima hezea duten lur silizeo edo azidifikatuetan bizi da, esaterako; artadi eta hariztien baso mendel eta ordezko komunitateetan, eta baita leku eraldatuetan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txilar iletsu

**Txilar iletsua** edo **ainar iletsua** (*Erica ciliaris*) erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da eta 60 cm-ko luzera du.

## Morfologia 
80 cm-ko mulua da eta oinean kimu etzanak ditu, horietatik zurtoin tenteak hazten direlarik ​.

Hostoak patenteak (zutituak), lantzeolatuak edo obaloak izan daitezke eta 2-4 x 0,8-2 mm artekoak. Azpialdean, 0,8 mm-ko zabalera duen banda zurixka dute eta goikaldea gazteetan behintzat ilaunduna da. Horretaz gain, bistako ertzean zilio luze ugari dituzte 0,7 mm-koak, sarritan glandularrak direnak. Horretaz gain, zurtoinetik, 3 edo 4 hosto irteten dira maila berean, bertizilotan baitaude antolatuta.

Loreak galburu-erako infloreszentzietan agertzen dira, hau da zurtoin beretik ateratzen dira, lukuetan elkartuta. Sepaloak, 2,5-4 mm-koak, libreak, obatuak edo lantzeolatuak, berdeak eta ziliodunak. Korolari dagokionez, 8-10 mm-koa da, tubular-urtzeolatua eta purpura edo arrosa bizia izan daiteke. Lobuluak 0,6 mm-koak dira eta patenteak. 1,5-2 mm-ko anterak dituzte, inklusoak edo apur bat exertuak. Obarioa glabroa da eta 8 mm-ko estiloa du, apur bat exertua eta arkeatuta dagoena.

Haziari dagokiola, 0,4-0,5 mm-koak dira, luzanga-elipsoidalak. Haziak diploideak dira, n=12 izanik .

thumb|255x255px|*Erica ciliaris*|alt=
## Loraketa 
Loraldia maiatzetik urrira luzatzen da

## Habitat eta ekologia 
Lurzoru azido eta hezeetan bizi da, bereziki materia organikoa pilatzen den lekuetan; esaterako, txilardi hezeetan, zohikaztegi ertzetan eta zingiradietan​.

## Banaketa 
Europako mendebaldean eta Afrikako iparraldean agertzen da. Euskal Herriari dagokionez, iparraldean besterik ez da agertzen, hau da, eragin atlantikoa duten guneetan. Isurialde mediterraneo osoan, hots, Ebro ibaiaren hegoaldeko eremuetan falta delarik​. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ainar purpura

**Ainar purpura** (*Erica cinerea*) erikazeoen familiako zuhaixka adartsua da, 15–60 cm luze dena. *Erica* generoko txilar espezie-mota bat da.

## Morfologia 
Hostoak, linealak, lantzeolatu-linealak edo erekto-patenteak, 2-7 x 0,3-1 mm artekoak dira. Loditsuak diren zurtoinetan, ezaugarri ez-ohikoa dena, lantzeolatuak izan daitezke. Gainera, hostoak bertizilatuak dira. Bere loreak kolore morekoak dira eta loraldian ainar purpura duten mendiak kolore morez ikus daitezke. Polinizazioa erleen bidez gertatzen da (entomofiloak dira). Hala ere, *Erica* generoko landareak haizearen bitartez poliniza daitezke arrakasta gutxiagorekin.

Fitxategi:Erica cinerea (Picos de Europa) 1.jpg|Europako mendiak *Erica cinerea*ren loraldi-sasoian.

Nahiz eta moreak izan, latinetik *cinerea*k errauts kolorekoa esan nahi du. Fruitua kapsula txiki bat da, korola barnean ageri dena hau jada lehor dagoenean.
Fitxategi:Erica cinerea - Flickr - S. Rae.jpg|*Erica cinerea*ren loreak

## Banaketa 
Mendebaldeko eta erdialdeko Europan jatorria du. Madeiran ere aurki daiteke. Substratuari dagokiola, lurzoru silizeoak atsegin ditu, hezetasun gutxikoak. Basoak (oro har, hariztiak edo pinudiak) suntsitzean ageri diren txilardien osagai ohikoa da. Altitudeari dagokiola, tarte handian aurki daiteke, itsas mailatik 1.450 metrotaraino. Erleak txilarren nektarraz elikatu ahal dira. Are gehiago, landare hauetatik lortutako eztia kalitate oso onekoa omen da, hainbat erabilera gastronomiko atxikitu zaiolarik. Medikuntzari dagokiola, medikuntza herrikoian diuretiko gisa erabili da (hala nola, zistitisan). Konifero landaketetan, lurzorua gaineztatzen duen landare gisa ikus daiteke.

## Erreferentziak