open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Laffitte

**Jean François Paul Laffitte** edo **Paul Laffitte**, okzitaniera arautuan **Lahita** edo **Lafita** (Bilbo, 1839ko maiatzaren 14a - ?, 1909ko iraila) Bizkaian jaiotako ekonomialari eta kazetari politikoa; bere bizitza batez ere Frantzian kokatu zen.

## Biografia 
Bilbon jaio zen 1839an. Bere aita Jean Roger Laffitte (Paris 1807 &ndash; 1849) frantses estatuko kontsula izan zen hiriburu bizkaitarrean 1839tik 1841era eta bere ama Maria Francisca Beaskoetxea durangarra zen, 1814an jaioa. Biak 1846an ezkondu zirenean onartu zuten **Paul** semetzat.

Bere aitona Pierre Jacques Laffitteren anaia zen; baionesa (1767 &ndash; 1844) Frantziako Ministro-Kontseiluko presidentea eta Frantziako Bankuko gobernadorea izan zen.

Frantses estatuan eman zen hautes-sistemaren erreformari buruzko eztabaidan parte hartze aktiboa izan zuen; zenbaitentzat kazetari politiko gisa horretaz idatzi zuena oso interes handikoa da. Liberalismoa eta parlamentarismo errepublikarra defenditu zituen jarrera hauek jasotzen zituzten kritiken aurrean eta Saint-simonismoaren zaleen artean kokatu zen.

## Lanak 
Ekonomia eta politika munduak jorratzen dituzten liburu eta idazki batzuk idatzi zituen frantsesez:
* 1886: *La Parole*.
* 1888: *Le Suffrage Universel Et Le Régime Parlementaire*.
* 1894: ''Lettres d'un parlementaire*.
* 1896: *Jéroboam ou la finance sans méningite*.
* 1897: *La Réforme électorale. La représentation proportionnelle.*
* 1910: *La Paradoxe d'égalité et la représentation proportionnelle. Deux essais de politique positive.*

## Aipuak 
*Jéroboam ou la finance sans méningite* liburutik ateratako aipuak:
* « Ergel pobre bat ergela da baina ergel aberats bat aberatsa da. »
* « Frantzian esaten dizute arrautz guztiak saski berean ez ipintzeko. AEBetan ipintzeko aholkatzen dizute, betiere saskia zaintzapean baduzu. »
* « Lana inoiz metatzen ez den kapitala da. »
* « Hiru lege sorta daude: Jainkozko legeak, gizakien legeak eta elkarteen gainekoak. »
* « Administratzaile batek administratzen du, hiru administratzailek administratzeko erarik onena bilatzen dute, bost administratzailek programa kontrajarrien gainean diskutitzen dute, zazpi administratzaile kalakan ariko dira. »
* « Zoria itsua da eta diruak ez du usainik, diote esaera zaharrek. Horrexegatik finantzariak ahalegintzen dira ukimena hobetzen. »
* « Ospea ehun aldiz inprimatutako izen bat da. »
* « Kontabilitatea elkarte anonimoen gakordea da. »
* « Administrazioa berandu datozenak aurrerapenez ateratzen direnekin gurutzatzen diren lekua da. »

## Bibliografia 
* **Paul Laffitte**: Jéroboam ou La Finance sans Méningite*, 2. edizioa, Paris, 1920, *Edition de la Sirène*; 237 or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jacques Laffitte

## Kanpo loturak 
*  Saint-simonisme frantsesezko wikipedian.
Opiazeo

thumb|250px|Lo-belarraren kapsulak.
**Opiazeoa** medikuntzan lo-belar edo mitxoletaren kapsulatik lortutako alkaloide benzilisokinoleinikoak edo alkaloide hauetatik eratorritako produktu kimiko eta erdi-sintetikoak izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Hala ere, askotan modu okerrean erabiltzen da hau, opioaren edo morfinaren ekintza farmakologiko bera duten farmako guztientzat erabiltzen baita, nahiz eta opioide terminoa zuzenagoa izan horretarako.

Opiazeo izena opioan aurkitzen diren konposatu edo konposatu hauen deribatuak direlako ematen zaie. Bertan aurki daitezkeen biologikoki aktiboak diren opiazeoak ondokoak dira: morfina, kodeina, tebaina eta papaberina.

## Alkaloideak 
### Morfina 
Morfina opioan kantitate handienean dagoen alkaloidea da. Gainera, bere eragin kaltegarrien erantzule nagusia da, hala nola, birika edema, arnas gutxiegitasuna, koma eta bihotz-gutxiegitasuna. Hala ere, analgesiko bezala erabiltzen da min bortitzetan, batez ere oso gaixorik eta heriotzatik gertu dauden pertsonetan

### Kodeina 
Opioan dagoen kodeina kantitatea morfina kantitatearekin erlazionatuta dago. Izan ere, kodeina morfina metilatua da. Eztularen kontrako bezala erabiltzen da.

### Tebaina 
Tebaina opiotik eratorritako opiazeo pozoitsuena da eta ez da medikuntzan erabiltzen. Aitzitik, erabilera terapeutikoa duten beste zenbait substantziatan eralda daiteke, esaterako, hidrokodona, azetildihidrokodeina, oxikodona eta oximorfona. Buprenorfina ere bertatik sintetizatzen da eta opiazeoen abstinentzia-sindromea tratatzeko erabili ohi da.

### Papaberina 
Papaberina aldiz, oso erabilgarria da terapeutikan bere eragin antiespasmodikoak direla eta.

## Ikus, gainera 
* MOEren eskailera analgesikoa
* Opioide

## Kanpo estekak
Kanji

[thumb|[Bibliako izen batzuk kanji idazkeran.]]

**Kanji** (japonieraz: 漢字, "Han karakterea") egungo japoniera idazteko erabiltzen diren karaktere txinatarrak dira, hiraganaz (ひらがな, 平仮名), katakanaz (カタカナ, 片仮名), zenbaki arabiarrez eta latindar alfabetoaz gain (Rōmaji izenaz ezaguna). Horiekin batera, Matematikako eta Fisikako nazioarteko zenbait sinbolotarako, greziar alfabetoa ere erabiltzen da.

Japonieraren finkatze prozesuan, alfabeto silabikoa garatzeaz gain, txinatar ideogramak hartu zituzten: horrela, japoniera idazteko hiru sistema nagusietariko bat bilakatu zen, hiragana eta katakanarekin batera. *Kanji*ak kontzeptuak adierazteko erabiltzen dituzte: bakoitzak bere esanahia du eta hitzaren erroa da. Hari lotuta, hitz-elkarketak, eratorpenak, aditzen konjugazioa-eta egiten dira, *kana* biak (batez ere *hiragana*) metatuz. Gisa horretan, japonierak bere idazkera-sistema sortu zuen. Prozesua III. mendearen inguruan hasi zen. Japonian eta Taiwanen zenbait karaktere erabiltzen dira, Txinako Herri Errepublikan — 1960ko hamarkadan Iraultza Kulturalaren ondorioz— jadanik erabiltzen ez direnak.

## Adibideak 
Hona hemen adibide batzuk: irakurketa bereziak parentesi artean doaz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Japoniera
* Kana (japoniera)
* Jōyō kanji
* Kyōiku kanji
* Jimeiyō kanji
* Kanjien erroak
* Rōmaji

## Kanpo estekak
Anoeta miniestadioa

**Anoetako Miniestadioa** edota **Kote Olaizola estadioa**, bere aldamenean dagoen Anoetako estadioarekin batera Anoetako kirolgunea osatzen du eta Gipuzkoako Donostia hirian dago.

Kanpoko atletismo pista (400 m, 8 kale) eta tartaneko berotzeko pista (500 m) lehiaketa eta entrenamenduentzako erabili ohi da. Erdiko zelaia (belar naturalezkoa) aldika futbol nahiz errugbi partidak jokatzeko erabiltzen da, azken kirol horretan hiriko Bera Bera Rugby Taldea eta Basque Korsarioak taldeen egoitza delarik.

Gainera estadioak 1.500 ikusle edukitzeko gai den harmaila du. Harmailen azpian aldagelak, balio anitzeko bi gela eta muskulazio aretoa (80 m²) daude.

## Iruditegia 

Fitxategi:Gradaminiestadioanoeta.jpg|Harmailak

## Kanpo estekak 
* Anoetako miniestadioaren orrialdea: argibideak eta argazkia.
Juliusz Bardach

**Juliusz Bardach** (Odesa, 1914ko azaroaren 3a - Varsovia, 2010eko urtarrilaren 26a) historialari poloniarra zen. Varsoviako Unibertsitatean irakaslea zen eta Poloniako Zientzien Akademiaren kide ere bazen. Lituaniako eta Poloniako gobernantzia eta legearen historian espezializatu zen.

Doktoregoa lortu zuen Jagiellondar Unibertsitatean 1948. urtean. Honoris causa doktorea zen Łódźko Unibertsitatean (1995), Varsoviako Unibertsitatean (1996) eta Vilniusko Unibertsitatean (1997). Polonia Restituta Ordenarekin kondekoratua izan zen.

## Hautatutako lanak 
* *Historia państwa i prawa Polski do połowy XV wieku* (1957)
* *Historia państwa i prawa polskiego* (1976, Bogusław Leśnodorski eta Michał Pietrzakekin, )
* *Themis a Clio czyli Prawo a historia* (2001, )
* *Dzieje Sejmu Polskiego* (1993, )
* *O dawnej i niedawnej Litwie* (1988, )
* *Historia ustroju i prawa polskiego* (1993, )
* *O Rzeczpospolitą Obojga Narodów* (1998, )
* *Statuty litewskie a prawo rzymskie* (1999, )
* *W obiektywie nauki i w lustrze pamięci (o uczonych, pisarzach i politykach XIX i XX wieku)* (2004, )

## Erreferentziak
Clancy Wiggum

**Clancy Wiggum Nagusia** *Simpsondarrak* telesaileko pertsonaia bat da. Springfieldeko polizia burua da. Sarah Wiggumekin ezkonduta dago, eta Ralph Wiggumen aita da.

## Kanpo estekak
Koentzima

**Koentzima** entzima baten osagai ez-proteikoari deritzo, apoentzima izeneko osagaiarekin batera holoentzima (entzimaren zati aktiboa) osatzen duena.

:Holoentzima = Koentzima + Apoentzima

Koentzimek pisu molekular txikia dute eta termoegonkorrak dira. Organismoak ez ditu sintetizatzen, eta dietaren bidez bereganatzen ditu. Azpimarratu behar da koentzima asko bitamina hidrosolugarrietatik eratorriak direla (B taldearen bitaminetatik, batez ere).

Koentzimen sailkapena garraiatzen dituzten taldeen arabera egin ohi da (hidrogeno edo beste talde kimikoak) :

* hidrogeno garraiatzaleak: redox erreakzioetan parte hartzen dute, protoiak eta elektroiak transferituz:
** nikotinamida adenina dinukleotidoa (NAD+): niazinatik eratorria
** nikotinamida adenina dinukleotido fosfatoa (NADP+)
** flabina adenina dinukleotidoa (FAD), erriboflabinatik eratorria
** flabina mononukleotidoa (FMN)
** Q koentzima, arnas katean parte hartzen duena.

* beste talde kimikoen garraiatzaileak:
** A koentzima: talde aziloaren transferentzian parte hartzen du
** piridoxal fosfatoa: talde aminoaren transferentzian parte hartzen du
** biozitina: talde karboxiloaren trukean lan egiten du
** adenosin trifosfatoa (ATP): fosfato taldeak mugiarazten ditu

Koentzima batzuek adenosina nukleosidoa dute haien egitura kimikoan: ATPk, A koentzimak eta NAD+k, besteak beste

## Kanpo estekak
Lenny Leonard

**Lenford "Lenny" Leonard** *Simpsondarrak* telesaiaren pertsonai bat da.

## Deskribapena 
Zentral Nuklearran egiten du lan. Bati dago Carl Carlsonekin, eta Homer Simpsonen lagun mina da. Noizean behin Moren Tabernara joaten da.

## Kanpo estekak
Tenplu

[thumb|300px|Akshardham tenplua, [New Delhin.]]

**Tenplua** (latinez *templum*) edo **jauretxea** erlijio-elizkizunetarako edo jainko bati gurtza egiteko eraikina da.

Egun, hitzak zentzu zabalagoa hartu du eta hainbat eraikinen inportantzia adierazteko erabiltzen da.

Benetako tenpluak, hobekien gorde diren eraikinak direla eta, kultura bakoitzaren eta bereziki beren arkitekturaren erakusgarritzat hartu dira.

## Kaldear-asiriarren tenplua 
[eskuinera|240px|thumb|*Dur-Untash* zigurata, Susa, [Iran.]]

Lehenengo tenplu aipagarriak kaldear-asiriarren ziguratak dira, dorre formakoak, argizagiei eskainiak eta astronomia behatoki gisa ere erabiltzen zituztenak.

## Egiptoarren tenplua 
Antzinako Egiptoan, *tenplu* hitza ez zen eraikin bat deitzeko bakarrik erabilia baizik eta leku sakratu bat izendatzeko, jainkoak etxeetan bizi zirela sinesten baitzuten.

Egipton K.a. 2000. urte inguruan eraiki zirenak, Karnakekoa eta Luxorrekoa adibidez, oso aberatsak dira, igarobide eta areto ugariz osatuak.

## Greziarren tenplua 
[thumb|240px|[Hefestion|Hefestoren tenplua, Atenasen.]]

Antzinako Greziako tenpluak doriar, joniar eta korintiar ordenatan eraikiak dira; zutabeak eta haien gaineko frontoiak dituzte ezaugarri nagusiak; azpimarratzekoa da, besteak beste, Partenoia.

## Erromatarren tenplua 
Antzinako Erroman tenplua apaiz edo augure batek zuzendutako eremu sakratua zen. Bertan jainkoak bizi ziren; haien etxea zen. Ohitura hori historiaurretik dator.

Erromatarren tenpluak greziar ordenetan oinarritu ziren, oro har, baina beren ekarpen nagusiak ganga eta kupula izan ziren. Aipatzekoak dira Erromako Panteoia eta Vestaren tenplua.

## Bizantziarren tenplua 
Bizantziarrek erromatarren ezaugarriak eta ekialdekoak nahastu zituzten beren elizetan; arintasuna, apaindura geometriko polikromatuak eta mosaikoak dira haien ezaugarri nagusiak.

## Arabiarren tenplua 
Arabiarrek meskitak eraiki zituzten, barnealdetik arkuteria aberatsez ornituak.

## Ekialde Urruneko tenpluak 
[thumb|240px|[Angkor Wat tenplua Kanputxean.]]

Ekialdean hainbat ezaugarritako tenpluak eraiki dira, erlijioen arabera, baina ezagunenak budistenak dira, pagodak, Txinan, Japonian eta Indian eraikiak batez ere.

## Kolon aurreko zibilizazio amerikarren tenplua 
Bestalde, Amerikan garrantzi handikoak dira Kolonen konkistaz aurretik inkek eta maiek egindako tenpluak, piramide formako mendixkak, tontorrean apaizentzat areto txiki bat zutenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eliza (eraikina)

## Kanpo estekak
Irandar hizkuntzak

**Irandar hizkuntza**k hizkuntza azpitalde bat dira, indoeuropar hizkuntzen indo-irandar taldekoak. Mendebaleko Asian mintzatzen dira.

## Talde nagusiak 
* **Ekialdekoa:** avestera, K.a. 1000. urtearen ingurukoa
** **Ipar-ekialdekoa:** antzina Erdialdeko Asiako estepetako zaldunek mintzaturiko hizkuntzak
*** Osetiera
*** Yaghnobiera (Tajikistanen)
** **Hego-ekialdekoa**
*** Pamireko hizkuntzak: sarikolia, shughnia, wakhia...
*** Paxtunera
* **Mendebalekoa:** antzina medoen eta partoen hizkuntza
** **Ipar-mendebalekoa**
*** Kaspiar itsasaldeko hizkuntzak: talishia, gilandera, mazandarandera...
*** Kurduera
*** Zaza-gorani hizkuntzak: zazakia, gorania
*** Balutxi
** **Hego-mendebaldekoa:** pehleviera K.a. 520tik aurrera, persiera eta antzekoak: dariera eta tajikera
*** Lurera.

## Bibliografia 
*  Oranskij, Iosif M., *Les langues iraniennes*, traduit par Joyce Blau, Institut d'études iraniennes de l'Université de la Sorbonne Nouvelle, documents et ouvrages de référence 1, Paris: Librairie C. Klincksieck, 1977. 

## Kanpo estekak 
*  Irandar hizkuntzak, Ethnologue webgunean.
*  Irandar hizkuntzak, Proel webgunean.
Frink Irakaslea

**John I.Q. Nerdelbaum Frink Jr. Irakaslea** *Simpsondarrak* telesiko pertsonai bat da. Zientzialaria da. Inbentsio asko egin du.

## Kanpo estekak
Gil Zaharra

**Gil Gunderson** (ere deituta "**Gil Zaharra**") *Simpsondarrak* telesaiko pertsonai bat da.

## Deskribapena 
Beti dago lan batekin bestera. Oso hona da, eta sorte txarra du. Es du aurkitsen lan finko bat.
Legar (argipena)

**Legar** izenak hainbat adiera ditu:

* **Legarra** eraikuntza eta geologian tamaina jakin bat duen materiala da.
* **Legarra** edo **gatzagia** ugaztun hausnarkariek duten sustantzia da, gatzatua edo mamia egiteko erabili ohi dena.
* **Zerga**.
Louis Ligetx

**Louis Ligetx** edo **Ligueix** frantses grafian (Larraine 1901eko abenduaren 3a - Zihiga 1940) koblakari eta idazle zuberotarra zen.

## Biografia 
Larraine Ligetxen jaioa (deitura ere eskaini zion etxea), Zihiga Baratzabalera ezkondu zen. Lanbidez laboraria zen.

Zihigako etxe horretan hil zen gaztea zela, bular-erraietako tuberkulosiak jota.

## Lanak 
Idatziz gutxi utzi du, bertso, kopla eta kantore bakan batzuk; dozena bat aipatzen du Davantek eta Beñat Mardo XVIII. mendekoarekin konparatu. Zoritxarrez gazterik hil zen.
* Aurretik ezagutzen zirenez gain, beste batzuk Allande Sokarros kazetariak topatu zituen gutunazal batean, Etxebarre bere herriko kontseilari atera zenean; bertako Joseph Althabek, Arrabarko etxekoak eta **Ligetxen** arreba baten semeak hor utziak.
* Beste bakan batzuk *Gure Herria*, *Aitzina* eta *Eskualduna* aldizkarietan agertu ziren.

Idatzita gorde direnez gain, ahoz bertsolari gisa omen zen bikaina eta Beñat Mardo XVIII. mendekoarekin batera Zuberoako bi koblakari nagusiak izan direla dio Davantek. Etxahun-Iruriren irakaslea izan zen eta bera hiltzean Zuberoan bera baino ez zen geratu eremu horretan aritzen. Biak batera entzun zutenen arabera dudarik gabe **Ligetx** jotzen zuten irabazle.

Davanten bi liburuetan argitaratu diren bertso-sortak:
* *Boneta eta Txapela*: oso ezaguna; Euskal Herrian eta Parisen bizitzearen desberdintasunez, kapelak aitzakia.
* *Oihan Beltzean*: hau ere ezaguna.
* Etxahun Irurikoaren ezteietan kantatua. *Apat-Etxebarnek* (hau da, Aingeru Irigarai euskaltzainak) bildua eta *Aotuor du clocher* Zuberoako parrokietako hilabetekarian 1973ko irailean argitaratua.
* *Lau sasuak*: bat ere ezaguna ez dena.
* Atharratzen 1926ko irailaren 26an Eskualzaleen Biltzarraren harira egindakoa eta *Bizkaitar eüskaldün elibati batzarri Atharratzen* Allande Sokarrosek Etxebarren bilduak dira.
* *Basabürüa eta Pettarra*: Zuberoako eskualde nagusi eta kontrajarri biei buruzkoa. Marcel Akozeberri Larraineko luzaz auzapeza izan zenari esker bildua.

Aldizkarietan bildutako batzuk:
* *Gure Herria* *Petiri eta Pierra* (1928ko maiatza) eta *Hokiko eliza* (1957ko maiatza).
* *Aitzina* *Presonerak* (1942).

## Iturriak 
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako literaturaz. Antologia laburra*, Euskaltzaindia, Bilbo, 2008; 104-106.or.
* Jean-Louis Davant: *Zuberoako idazle zenduak*, Elkarlanean, Donostia, 2001; 175-184.or.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beñat Mardo
* Etxahun-Barkoxe
* Etxahun-Iruri

## Kanpo estekak 
* https://bdb.bertsozale.eus/es/web/liburutegia/view/11445-louis-ligueix-1901-1940
* Iturrietan aipatutako lehen liburua pdf.n.
* **Ligetxe** Txomin Peillenek 1979an idatzita, *Pott tropikala* aldizkarian.
* Pierre Bordazarreri buruzko *Bidegileak* alean **Ligetx** aipatua; ikus 4. eta 6-7. or.
*  Bere lanen zerrenda kontsultagai.
Santa Eulalia de Gallégo-Santolaria de Galligo

**Santa Eulalia de Gállego-Santolaria de Galligo** (gaztelaniaz eta ofizialki, *Santa Eulalia de Gállego*, aragoieraz *Santolaria de Galligo*) Zaragozako probintziako udalerria da, Gallego ibaiaren ertzean dagoena.

119 biztanle zituen 2009an.

## Alkateak 
## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Murillo de Gállego-Morillo de Galligo

**Murillo de Gállego-Morillo de Galligo** (gaztelaniaz eta ofizialki, *Murillo de Gállego*, aragoieraz *Morillo de Galligo*) Zaragozako probintziako udalerria da, Gallego ibaiaren arroan dagoena.

165 biztanle zituen 2009an.

## Auzoak 
* Concilio
* Morán

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osiris

**Osiris** () egiptoar mitologiako jainko baten grezierazko izena da. Berpizkundearen jainkoa, emankortasun eta Niloren berritzearen ikurra zen; nekazaritzaren jainkoa, egiptoar mitologiaren hildakoen auzitegia zuzentzen zuen. Aita Geb eta ama Nut zituen. Antzinako Egipton *Necher aa* ("jainko nagusia") *Neb Abdyu* ("Abidosko jauna"), *Neb Dyedu* "Dyeduko jauna") edo *Unenefer* ("perfektua izaten segitzen duena") tituluak zituen. 

Egiptoko erlijioaren arabera, nekazaritzaren eta erlijioaren asmatzailea izan zen, eta haren erregealdia onuragarria eta zibilizatzailea izan zen. Berari buruz kontatzen ziren mitoetan, Nilon itota hil zen, Set anaia gazteenak antolatutako konspirazio batean. Haren gorputza zatituta egon arren, arreba Neftisen eta emazte Isisen botere magikoak bizitzara itzuli zuen. Osirisen martiriak harantzagoko mundua konkistatzeko balio izan zion: bertako Maateko legeen epaile subirano eta goren bihurtu zen.

Egiptoko Inperio Ertainean, Abidoseko hiria Osiris jainkoaren hiri bihurtu zen: fededun asko erakarri zituen, betierekotasunaren bila. Hiri horren ospea Urteberriko jaietan eta erlikia sakratu baten jabetzan, jainkoaren buruan, oinarritzen zen.

K.a. lehen milurtekoan, jainko eta arimen epaile izateari eutsi zion. Hala ere, Niloko ur-goraldiekin zuten lotura eta, horregatik, emankortasunaren jainko gisa, protagonismoa hartu zuten, eta, horrela, populazio nilotikoaren artean ospea handitu zuten. Menfisen bizi ziren greziar kolonoek K. a. IV. mendean hartu zuten gurtza. Agintari lagidak beren hiriburu Alexandrian sartu zuten gurtza hori, Serapis bezala, greko-egiptoar jainko sinkretikoa. Erromatarrek Egipto konkistatu ondoren, Osiris eta Isis Erromara eta bere inperiora esportatu ziren, eta bertan, gorabeherak izan zituzten IV. mendera arte. Tesalonikako Ediktuak paganismoa debekatu ondoren kristautasunak azkenean lekuz aldatu zituenean.

Osirisen lehen antzezpenak K. a. XXV. mendekoak dira. K. a. VI. mendera arte iraun zuen haren gurtzak. File uharteko Isisen tenplua, Egiptoko azkena, 530. urtearen inguruan itxi zutenean Justiniano enperadorearen aginduz.

## Ikonografia 
Osiris ia beti momifikatuta zegoen: aurpegi berde edo beltza zuen, *atef* koroa, makila (*heqa*) eta zigorra (*mayal* edo *nebeh*) edo *Uas zetroa* zituen. Noizbehinka, arrain itxura zuen.

## Mitologia 
Osiris bera Isis eta Horusek osatutako hirukoaren buruzagia izan zen. Errege mitikoa, Egiptoko sortzailea, gizakiei zibilizazioa, legeak, nekazaritza eta jainkoak gurtzea irakatsi zizkien. Gizaki moduan hil ondoren, Thoti esker hilezkor bilakatu zen. Harrezkero Duaten, 42 jainko-epailerekin (nomo bakoitzak bat zuen) batera, hildakoak epaitzeari ekin zion.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Isis
* Horus
## Kanpo estekak
Xatt al-Arab

**Xatt al-Arab** (arabieraz: شط العرب, *Šaṭṭ al-ʿArab*, "arabiarren kostaldea edo hondartza"; persieraz: ‫اروندرود‬, *Arvandrūd*) hego-ekialdeko Asiako ibaia da, Iran eta Iraketik igarotzen dena. 200 kilometro luze da, Tigris eta Eufratesen bilgunetik Persiar golkoraino.

## Geografia 
Tigris eta Eufratesen elkargunean sortzen da ibai hau. Basora hiriaren hegoaldean Karun ibaiaren ura hartzen du. Irango Abadan hiritik bokaleraino, Irak eta Iranen arteko muga eratzen du. Deltan dago Irakeko itsasalde bakarra. Garrantzi handikoa da Faoko portua, handik egiten baita Irakeko petrolioaren esportazioa. Basora da ibai ertzeko hiri garrantzitsuena, eta haren inguruetan daude munduko palmondo sail handienak (munduko ekoizpenaren hiru laurden).

## Historia 
1980-1988 bitartean, Iran-Irak Gerran, gudu bortitzak izan ziren bertan; orobat 1991ko Golkoko Gerran; gerra horren ondoren biztanleak, xiiak gehienak, Irakeko gobernuaren kontra matxinatu ziren –Irakeko biztanleen gehiengoa musulman sunita da–. Mendebaldeko estatuek hegazkin militarrez ibili ezineko babes gune izendatu zuten bonbardaketak galarazteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1995eko Ykkönen

Finlandiako bigarren mailako liga ospatu zen lehen denboraldia Turku hiriko FC Interrek lortu zuen. Bigarren taldeak baino hamalau puntu gehiago lortu zituen eta 1996ko Veikkausliigan jokatzeko txartela irabazi zuen. Kotkako KTP taldeak berriz, Mikkeliko MPrekin jokatu behar izan zuen Veikkausliigan leku bat lortzeko, baina kanporaketa honetan huts egin zuen. PV Kokkola eta PP-70 taldeak hirugarren mailara jaitsi ziren sailkapeneko azken bi postuetan gelditu ondoren.
## Azken sailkapena 
## Igotzeko kanporaketa 
* KTP 0-1 **MP**
* **MP** 2-0 KTP
## Kanpo estekak 
* 1995eko Ykkönen
Itsasgorako uharte

[thumb|400px|[Mont-Saint-Michel, itsasgorako uharterik famatuenetakoa.]]
**Itsasgorako uharte** bat lur-eremu bat da, lur lehorrari lotuta dagoena itsasbeheran agerian eta itsasgoran urpean geratzen den lur-mihi baten bidez. Zenbait kasutan, lur-mihi horren gainean galtzada bat egoten da, bertatik itsasbeheran pertsonak eta ibilgailuak igaro ahal izateko.

Itsasgorako uharteen inguruan egon ohi den mistika dela-eta, haietako asko erlijio-gurtzako tokiak dira, hala nola Mont-Saint-Michel. Halaber, itsasgorako uharteak sarritan gotorlekuen kokaleku dira, beren ezaugarri naturalengatik babeserako aproposak izateagatik.

Gaur egun, itsasgorako uharte asko turismo-helmuga bihurtu dira.

Aipaturiko Mont-Saint-Michel-ez gain, itsasgorako uharte ezagunak dira Lindisfarne (Northumberland konderrian, Ingalaterran) eta St Michael's Mount (Kornualles konderrian, Ingalaterran ere).

Euskal Herrian, Lekeitioko San Nikolas edo Garraitz izenekoa itsasgorako uhartea da.

## Ikus, gainera 
* Uharte

## Kanpo estekak
Antonio Stradivari

**Antonio Stradivari** (Cremona, Lombardia, Milango dukerria, 1644 &ndash; 1737ko abenduaren 18a) luthierra izan zen. Harizko instrumentuak sortu zituen, esaterako: biolinak, biolontxeloak, gitarrak eta harpak. Inoizko luthierrik ospetsuena da.

Ezaguna da *Stradivarius* (latinez) edo *Strad* (hizkuntza arruntean) izenez ere; eta haren instrumentuei *Stradivarius* izena eman ohi zaie.

Stradivarik egindako instrumentuak mundu osoan dira ezagunak, eta harizko instrumentuen artean hoberenetakotzat jotzen dira. Giuseppe Guarneri del Gesù luthierraren instrumentuek Stradivarirenen maila bera lortu zutela jotzen da.

XVII-XVIII. mendeetan, Nicolo Amatiren eta Jacob Staineren instrumentuak famatuagoak izan ziren, bere soinu suabearengatik. Gaur egun, harizko instrumentuak jotzen dutenek, gustu ezberdinak dute, eta nahiago dituzte Stradivariren eta Staineren instrumentuak. Stradivariren instrumentuak munduko musikari hoberenetako batzuek jo dituzte. 

Messiah biolina da Stradivariren instrumentu ospetsuenetako bat. Stradivariren instrumentu guztiak oso garestiak dira, eta oso gutxiren eskura daude.

## Stradivarik eginiko biolin batzuk 

File:Messiah Stradivarius.jpg|Messiah
File:"The Gould" Violin MET DT669a.jpg|Gould (1693)
File:"The Francesca" Violin MET DP34.86.2.jpg|Francesca (1694)
File:"The Antonius" Violin MET DP105130.jpg|Antonius (1711)

## Kanpo estekak
Vincent Price

**Vincent Leonard Price** (Saint Louis, Missouri, 1911ko maiatzaren 27a - Los Angeles, Kalifornia, 1993ko urriaren 25a) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea izan zen. Dotorezia handiko gizona, “gaizto” adimentsuen paperetan espezializatu zen. Fantasia eta beldurrezko filmek eman zioten osperik handiena.

## Bizitza 
Vincent Price Saint Louisen jaio zen, Missourin, 1993ko urriaren 25ean. Bertan egin zituen oinarrizko ikasketak. Yale Unibertsitatean artearen historia ikasi zuen. 1935etik aurrera egin zituen bere aurreneko aktore lanak, antzerkiko taulen gainean, era guztietako rolak betez. Alberto printzea, Don Giovanni eta Oscar Wilde gorpuztu zituen, besteak beste, antzerkiaren munduan. Egundoko ahalegina egin behar izan zuen idazleari bizia emateko, bera izan baitzen bertsio horretako aktore bakarra.

1938an egin zuen lehenbiziko lana kamaren aurrean, Rowland V. Leek zuzendutako *Service De Luxe* filmean. 1944an, Otto Premingerren *Laura*-n eta 1946an Joseph L. Mankiewiczen *Dragonwyck*-en aritu zen. Hala ere, beldurrezko jeneroak eman zion ospea. Jeneroak irribarrea eragiten ziola esan zuen behin baino gehiagotan, eta gustura eta oso gogo onez egin zuen lan Roger Cormanen aginduetara, Edgar Allan Poeren hitzak tarteko.

Beldurretik eta suspentsetik kanpo ere egin zuen lanik, meritu handiko lanak gainera. Horra hor, adibide gisa, *The Three Musketeers* (1948)), *The Ten Commandments* (1956) edo *The Big Circus* (1959) filmetan egindako antzezpenak. Beldurrezko jeneroaren parodiak egiten bukatu zuen bere karrera, Peter Lorrek eta Boris Karloffek bezalaxe, eta *Mystery!* izeneko telesailean hartu zuen parte azken urteetan.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Vincent Price Gallery
* Vincent Price, "Three Skeleton Key" (1950)
* Vincent Price, in "Bloodbath" (1950)
Sadomasokismo

eskuinera|thumb|Azorriatze erakusketa.
**Sadomasokismoak** sadismoa eta masokismoa parafiliak barne hartzen ditu, bata bestearekiko osagarri dena. *Sadismo* eta *masokismo* hitzen akronimoa da.

**Sadismo**a norberak beste pertsona bati eragindako oinazearen edota apalkuntzaren bitartez kitzikapena lortzea bilatzen duen parafilia da. Antzeko moduan, **masokismo**a beste pertsona batek norberari eragindako oinazearen edota apalkuntzaren bitartez kitzikapena lortzea bilatzen duen parafilia da.

## Ikus, gainera 
* Parafilia
* Masokismo
* Sadismo

## Kanpo estekak
Canal 6 Navarra

**Canal 6 Navarra** Nafarroako Foru Erkidegoan emititzen den telebista kate autonomiko pribatua izan zen. 2002an hasi zen lehenengoz emititzen eta, Popular TV Navarrarekin bat eginez, Navarra Televisión sortu zuen 2012ko maiatzaren 14an. Gaur egun LTDn eta ONOn ikusgai zegoen. Kateak gaztelania hutsean emititzen zuen.

Egoitza Berriobeitiko industriagunean zegoen. 1.000 metro karratuko tamaina zuten instalazioek eta 3 solairutan banatzen zen. Katearen jabea Editora Independiente de Medios de Navarra S.A. enpresa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Canal 6 Navarraren webgune ofiziala
Jean-Bertrand Aristide

**Jean-Bertrand Aristide** (Port-Salut, 1953ko uztailaren 15a-) politikari haitiarra eta apaiz katoliko izandakoa da.

Haren herrialdean, Dominikar Errepublikan eta Europan ikasketak egin ostean, 1983an apaiztu zen salestarrekin eta askapenaren teologiaren jarraitzailea izan zen garai hartan, 5 urte geroago ordenatik egotzi bazuten ere. Izan ere, politikaren arloan sartu izanak zerikusia eduki zuen erabaki hartan.

1991an demokratikoki presindente hautatu zuten lehenengo aldiz, nahiz eta kargu horretan hilabete batzuk baino ez egon militarren kolpe bat zela-eta. 1994an itzuli zen kargura AEBetako parte hartzearen laguntzaz, eta bi urte baino gutxiago egon zen postuan bigarren horretan. Azkenik, 2001etik 2004ra hirugarren agintaldia izan zuen, azken urte hartan herrialdeak indarkeriazko iraultza bat jasan zuelarik eta ondorioz Aristide erbesteratu izan zen.

Politikoki, hainbat arlotan Haitin aldaketa positibo batzuk lortu zituen haren agindupean alde batetik, baina bestetik kritika ugari jaso zituen ustelkeria, giza eskubideen urraketa eta droga trafikoa egiteaz akusatuta.

2007an Hegoafrikan zuluera ikasi ondoren Afrikako hizkuntzetako doktoretza lortu zuen.

## Kanpo estekak 
* "An Interview with Jean-Bertrand Aristide" (London Review of Books)
Celtic League

**Celtic League** hurrengo erakunde edo kirol lehiaketen izendapena izan daiteke:

* Zelta Liga: *Celtic League* edota *Zelta Liga* izenez ezagutzen den gobernuz kanpoko erakunde bat da.
* Pro 14 Liga: Jatorrian *Celtic League* edota *Zelta Liga* izenez ezagutzen zen errugbi liga bat da.
Zac Efron

**Zachary David Alexander Efron** (San Luis Obispo, Kalifornia, 1987ko urriaren 18a - ) aktorea eta abeslaria da. 2000. urtean hasi zen aktuatzen eta *High School Musical*, *Warner Brothers*, *Summerland* eta *Hairspray* pelikuletako agerpenek famatu egin zuten. 2007ko abuztuan Rolling Stone izeneko aldizkariaren portadan agertu zen.

## Filmografia 
## Diskografia 
* 2007: *Hairspray*
* 2007: *High School Musical 2*
* 2008: *High School Musical 3: Senior Year*
Eduardo Catalano

**Eduardo Fernando Catalano** (1917ko abenduaren 19a - 2010eko urtarrilaren 28), XX. mendearen erdialdetik 1995era jardun zen arkitekto argentinarra zen.

Catalano, Massachusettsko Teknologia Institutuan irakasle egon zen 1956tik 1977ra.

Bere lanen artean, Buenos Airesko Unibertsitate-hiria, Argentinako eta Hegoafrikako Ameriketako Estatu Batuetako enbaxadak eta New Yorkeko Lincon Center aurkitzen dira.

## Argitalpenak 
* Gubitosi, Camillo; Izzi, Alberto, Eduardo Catalano. *Catalogue of the Exhihibition held in Naples, 1978*.
* Catalano, Eduardo. *Structure and Geometry*, Cambridge Architectural Press, 1986
Wyclef Jean

**Wyclef Jean** (Croix-des-Bouquets, 1969ko urriaren 17a-), abeslari haitiar-estatubatuarra da.

Hip hop, rap eta reggae estiloak landu ditu, besteak beste. "The Fugees" taldeko kidea izan ostean, bakarkako ibilbideari ekin zion.

New Jerseyn hazi zenez, bi nazionalitate ditu. Bestalde, 2010eko Haitiko lurrikararen kaltetuen alde parte hartze aktiboa eduki zuen.

## Diskografia 
### The Fugees 
# 1994: *Blunted on Reality*
# 1996: *The Score*
# 1996: *Bootleg Versions*
# 2003: *Greatest Hits*

### Bakarka 
# 1997: *The Carnival* (Columbia)
# 2000: *The Ecleftic: 2 Sides II a Book* (Columbia)
# 2002: *Masquerade* (Columbia)
# 2003: *Greatest Hits* (Columbia)
# 2003: ''The Preacher's Son* (J)
# 2004: *Welcome to Haiti: Creole 101* (Koch)
# 2007: *Carnival Vol. II: Memoirs of an Immigrant* (Columbia)
# 2009: *From the Hut, To the Projects, To the Mansion* (Columbia)
# 2010: *Wyclef Jean'' (Columbia)

## Ikus, gainera 
* Afroamerikar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
* Artistaren webgunea
François Duvalier

**François Duvalier** (Port-au-Prince, 1907ko apirilaren 14a – Port-au-Prince, 1971ko apirilaren 21a), ezizenez ***Papa Doc***, haitiar sendagile eta politikaria izan zen. Haitiko presidente konstituzionala izan zen 1957tik aurrera, eta diktadorea 1964tik 1971n hil zen arte. Jean-Claude Duvalier semea izan zuen ondorengo.

## Bizitza 
1934an, medikuntzan lizentziatu zen Haitiko Unibertsitatean. Gaixotasun infekziosoen arloan nabarmendu zen bere herrialdean bertan; hori dela-eta, "Papa Doc" ezizena jaso zuen. 1946an, Osasun Zerbitzu Nazionaleko zuzendari nagusi izendatu zuten, eta Osasun Publikoko ministro 1949an. 1950ean, Paul Eugène Magloireren estatu kolpearen aurka azaldu zen.

Magloire lehendakaria agintetik kendu ondoren, presidente hautatu zuten 1956an, eta hurrengo urtean hartu zuen kargua. Oposizioaren buruzagi gehienak egotzi zituen herrialdetik, eta konstituzioa egokitu zuen. Agintekeriarekin jokatu zuen ordutik aurrera, eta komunismoaren eta atzerritarren aurka borrokatu zen, hainbat pertsona jazarriz; esparru askotako profesional ugari bota zituen herrialdetik. AEBekin harreman gorabeheratsuak izan zituen eta, Afrikara begira, Panafrikanismoaren sustatzaile agertu zen.

Vuduaren jarraitzailea izan zen, eta Eliza Katolikoaren aurkako politika eraman zuen aurrera. Agintzeko izua erabili zuen eta horretarako Tonton Macoute erakunde paramilitarra osatu zuen. 1964an, diktadura ezarri ondoren, bizi guztirako lehendakari izendatu zuen bere burua, eta Jean-Claude semea ondorengotzat hartu zuen. Hil ondoren, Jean-Claudek hartu zuen aitak utzitako lekua, baina 1986an Frantziara erbesteratu behar izan zuen.

## Erreferentziak
Josef Moret

**Josef Moret Mendi** (Iruñea, 1615eko uztailaren 10ean bataiatua - Iruñea, 1687ko azaroaren 12a), aita Moret izenaz ezaguna, elizgizon jesuita eta historialari nafarra izan zen.

## Biografia 
1654an latinez Hondarribiko setioari buruzko monografia idatzi zuenean, Nafarroako Erresumako kronikalari bilakatu zen, *Annales del Reyno de Navarra* obraren lehenengo hiru liburuki idatzi zituen.

Moret izan zen Nafarroako Armarriko ikonografia Navas de Tolosako Kateen kondairarekin lotu zuena, *Investigaciones históricas* lanean.

## Lanak 
* *Investigaciones históricas de las antigüedades del reino de Navarra*. (1665)
* *Annales del Reyno de Navarra* (1684-1704)

## Erreferentziak
Zuluera

**Zuluera** Hegoaldeko Afrikako hizkuntza da, nagusiki Hegoafrikan (% 95etik gora) bizi den zulu jendearena. Halaber, Hegoafrikako etxeko hizkuntzarik zabalduena da: biztanleen laurdenak darabil, gutxi gorabehera, eta populazioaren erdiak ulertzen du. 1994an, hamaika hizkuntza ofizialetako bat izendatu zuten. Beste bantu hizkuntzen moduan, latindar alfabetoaz idazten da.

## Hiztunen geografia 
Hiztun gehienak Hegoafrikako ekialdean daude, batik bat KwaZulu-Nataleko probintzian eta Mpumalangakoan.

Herrialde hartatik kanpo, ez da inon ofiziala, baina zuluerazko lurraldea Zimbabwen ere zabaltzen da, bai eta Malawi, Mozambike eta Eswatinin ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Pan South African Language Board"
* Zuluera-Ingelea hiztegia
Jose Angel Garcia de Kortazar

**Jose Angel Garcia de Kortazar Ruiz de Agirre** (Bilbo, 1939ko ekainaren 23a - ) euskal historialaria da, Goi Erdi Aroan aditua. Kantabriako Unibertsitatean Erdi Aroko Historiaren katedraduna da.

Fernando Garcia de Kortazar Ruiz de Agirre euskal historialaria bere anaia da.

## Biografia 
Valladolideko Unibertsitatean historia ikasi eta doktore bilakatu zen. Bertan hasi zen irakasle moduan gero Salamancan eta Santiago de Compostelakoan izanik. Azkenean katedradun bilakatu zen. 1978az geroztik, Kantabriako Unibertsitatean Erdi Aroko Historiaren katedraduna da.

Goi Erdi Aroan aditua (V. eta X. mendeen arteko garaia), batez ere Erromatar Inperioa eta Karolingiar Inperioaren arteko iragaitea ikasi du. Feudalismo eta Erdi Aroko gizartea ikasi du, batez ere Bizkaiko golkoa eta Duero ibairen artean.

2008an EHUk *Honoris causa* doktore izendatu zuen.

## Lan nabarmenak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Historia Social y Organización Social del Espacio* hitzaldiaren bideoa
* Bibliografia osoa
Villalbilla

**Villalbilla** Madrilgo Erkidegoko udalerria da. 22,06&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009an 8.923 biztanle zituena.

## Kanpo estekak
Geek

thumb|*Geek Picnic Moscu*, 2014-01-26). *Geek* etiketa harro onartzen dute pertsona batzuek.
**Geek** (ingeleseko *geek* hitzetik;  ahoskatzen da, i luzearekin) teknologiak eta informatikak liluratuta bizi den pertsonari deritzo. Friki, bitxia, berezia adieraztera igaro da hedaduraz.

## Ikus, gainera 
* Hacker

## Kanpo estekak
Laurel eta Hardy

thumb|Laurel eta Hardyren karikatura bat.

**Laurel eta Hardy** Hollywoodeko aro klasikoaren hasiera eta erdialdeko sasoietako talde komiko ezagunenetarikoa izan ziren. Jatorri britainiarra zuen Stan Laurel argalak (1890–1965) eta AEBetan jaiotako Oliver Hardy gizenak (1892–1957) osatu zuten bikotea, eta oso ezagunak egin ziren 1920ko hamarkadaren amaieran eta 1930eko hamarkadan pelikuletan egindako lanagagatik, baita Amerika eta Europan zehar emandako antzezlanengatik ere.

Bi komedianteek lehenengo aldiz elkarrekin lan egin zuten *"The Lucky Dog"* pelikula mutuan (1921). 1920ko urteetan hainbat pelikula laburretan banaturik agertu ostean, 1926an elkarrekin film laburrak egiten hasi ziren. Laster arrakasta erdietsi zuten, eta pelikularik ezagunenen artean *Big Business* (1929), *Liberty* (1929), *The Music Box* (1932), *Sons of the Desert* (1933), *Way Out West* (1937) eta *Block-Heads* (1938). Azken filma *Atoll K*, Frantzian egin zuten 1950ean. Guztira 106 film egin zuten elkarrekin.

## Beste izen batzuk 
Beste hizkuntza batzuetan bestelako izena hartu dute, gehienetan ingelesezko izena mintzaira mantendu bada ere: *El gordo y el flaco* (gaztelaniaz), *Stanlio & Ollio"* (italieraz), *Stanlio i Olio* (serbokroazieraz), *Flip i Flap* (polonieraz), *Stan şi Bran* (errumanieraz), *Gøg og Gokke* (danieraz), *Helan og Halvan* (norvegieraz), *Helan och Halvan* (suedieraz) eta *Ohukainen ja Paksukainen* (suomieraz).

## Zinema 
* *Stan & Ollie* (2019)

## Kanpo estekak 
* *The Laurel and Hardy Magazine*
Bob Bigarren Aktorea

**Robert "Bob" Onderdonk Terwilliger Jr.**, edo **"Bob Bigarren Aktorea"** (*Sideshow Bob* ingelesez), *Simpsondarrak* telesailko pertsonaia da.

## Istorioa 
Krusty Pailazoarekin lan egiten zuen, bere laguntzailea bezala. Ondoren Springfieldeko supermerkatuan lapurreta egitea egotzi nahi izan zion Krusty Pailazoari, bain Bart Simpsonek poliziari jakinarazi eta kartzelan sartu zuten. Ordutik Bart Simpson hiltzen hainbat aldiz saiatu da.

Francescarekin ezkonduta dago, eta seme bat dauka, Gino izenekoa. Cecil Terwilligeren anaia da.

## Kanpo estekak
Timothy Lovejoy

**Timothy "Tim" Lovejoy Apaiza** *Simpsondarrak* telesaileko pertsonaia da.

## Deskribapena 
Springfieldko apaiza da. Helen Lovejoyrekin ezkonduta dago, eta Jessica Lovejoyren aita da. Ned Flanders gorrotu du, ustezko pekatu egin duen bakoitzean telefonora deitzen baitio.

## Kanpo estekak
Kang eta Kodos

**Kang eta Kodos** *Simpsondarrak* telesaileko bi estralurtarrak dira. Bi alien hauek beti agertzen dira Halloweeneko kapitulu berezietan. Lurra menperatu nahi dute. Kang mutila da, eta Kodos bere arreba (baina batzuetan mutila bezala tratatzen dute).

## Kanpo estekak
Patty eta Selma Bouvier

**Patty eta Selma Bouvier** *Simpsondarrak* telesaiko bi pertsonaia dira. Marge Simpsonen arreba nagusiak dira. Bikiak dira, eta beti daude erretzen. Trafikozko departamenduan egiten dute lan. Homer gorrotatzen dute.

## Deskribapena 
* **Patty:** Patty arrosaz jantzita dago, eta bere ilea "O" forma dauka. Lesbiana da, eta Selma baino serioa da.
* **Solma:** Selma urdinez janzten da, eta bere ilea "M" forma dauka. Adopziopeko alaba bat dauka, Ling Bouvier. Askotan ezkondu egin du, eta bere izen betea "'''Selma Terwilliger Hutz McClure Stu Simpson D'Amico'''" da.
McCallister Kapitaina

**Horatio McCallister Kapitaina** *Simpsondarrak* telesaileko pertsonaia bat da. Barku baten kapitaina da. Kapitulu batean esan bezala bi begiak ditu kristalezkoak. Bere esaldi famatuena "*Arrrrrr*" da. Jatetxe baten jabea da ere.

## Ikus, gainera 
* Simpsondarrak

## Kanpo estekak
Cletus Spuckler

**Cletus Delroy Spuckler** *Simpsondarrak* telesaileko pertsonaia bat da. Springfieldko kirten bat da. Brandine Spuckleren senarra da, eta baita bere anaia (bere semea dela ere esan izan da).

## Ikus, gainera 
* Brandine Spuckler
* Simpsondarrak

## Kanpo estekak
Lindsay Lohan

**Lindsay Dee Lohan** (New York, 1986ko uztailaren 2a) aktore, modelo eta abeslari estatubatuarra da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Diskografia 
### Diskak 
### Soinu bandak 
## Kanpo loturak 
*  Lindsay Lohanen MySpace gunea
*  Lindsay Lohanen profila IMDb-n.
Salvatore Riina

'*Salvatore *Totò* Riina*' (Corleone, Sizilia, 1930eko azaroaren 16a - Parma, 2017ko azaroaren 17a) *Cosa Nostra* edo siziliar mafiako inoizko kide ospetsuenetako bat izan zen. Ezizenez **Piztia** edo **Motza** (sizilieraz, *U curtu*), 158 cm-ko haren garaiera txikia zela eta, haren izakerak ingurukoengan pizten zuen ikararen ondorioz, haren aurrean inor ez zen ezizenaz deitzeko gai izan. Bere ibilbide kriminal luzean zehar, berroigeiren bat pertsona hil zituen eta, uste denez, beste mila hiltzea agindu omen zuen.

1980ko hamarkadan zehar eta 1990eko hamarkadaren hasieran, Riina eta Corleonesi izeneko bere familia edo klan mafiosoak gainontzeko klan aurkarien nahiz estatuaren aurkako jardun bortitza garatu zuten: horren gailurra Giovanni Falcone eta Paolo Borsellino epaileen hilketak izan ziren. Azken gertakari horien ondorioz, Mafiaren aurkako siziliar eta italiar askoren gaitzespen erakustaldia gertatu zen eta mafiosoen aurkako kanpaina erraldoi bati ekin zioten. Azken horretan, Riina bera eta haren kide gehienak espetxeratu zituzten.
Félix Morisseau-Leroy

**Félix Morisseau-Leroy** (Grand Gosier, 1912ko martxoaren 13a - Miami, 1998ko irailaren 5a) idazle haitiarra eta bertako kreoleraren sustatzailea izan zen.

Poesia eta antzerkia kreoleraz idatzi zituen lehenengo pertsona nabaria izan zen, eta bide horretaz hizkuntzari prestigioa eman zion. Izan ere, ordu arte haren herrialdean literaturarako erabiltzen zen hizkuntza bakarra frantsesa zen, beste herri kolonizatu batzuetan gertatu izan den modu berean. Hain zuzen ere, Ghana eta Senegalgo literatura esparruak suspertzen lagundu zuen, deskolonizazioaren garaian.

1981an Floridara joan zen bizitzera eta bertan geratu zen, haren hizkuntzaren aldeko lanean segitu bazuen ere.

## Bibliografia hautatua 
# *Plénitudes* (1940), poesia.
# *Natif-natal, conte en vers* (1948), ipuina bertsotan.
# *Dyakout* (Diacoute) (1951), poesia.
# *Wa Kreyon (Antigone)* (1953), antzezlana.
# *Haitiad and Oddities* (1991), poesia.
# ''Les Djons d'Haiti Tom'' ("Haitiar kementsuak", 1995).

## Kanpo estekak 
* "A portrait of the poet"
1996ko Ykkönen

Finlandiako bigarren mailako liga ospatu zen bigarren denboraldia bi multzotan banatu zen. Lehenengo taldeko irabazlea Hanko hiriko Hangö IK izan zen; bigarren taldekoa aldiz, igotzea lortu zuen Seinäjokiko TP-Seinäjoki talde izan zen.
## Hego multzoa 
## Ipar multzoa 
## Igotzeko kanporaketa 
* Hangö IK 2-5 **TP-Seinäjoki**
* **TP-Seinäjoki** 3-0 Hangö IK

* Hangö IK 0-1 **Helsinki JK**
* **Helsinki JK** 1-1 Hangö IK
## Kanpo estekak 
* 1996ko Ykkönen
Ramón Barea Unzueta

**Ramón Barea Unzueta** (Huy, Belgika, 1964 - ) historialari donostiarra da.

## Biografia 
2008an *Búnker-Arqueología* erakusketaren komisarioa izan zen. Hendaian Abbadia jauregian dauden 1941 eta 1944 arteko bunker eta gotorlekuen gida ere bada.

## Lanak 
* *Hendaia 1940*, non Bigarren Mundu Gerran alemanien okupazioa aztertzen du
* *Gipuzkoa 1940* (2004), argazkiak dituena.
Fernando Garcia de Kortazar

**Fernando Garcia de Kortazar Ruiz de Agirre** (Bilbo, 1942ko irailaren 4a - Madril, 2022ko uztailaren 3a) euskal historialaria izan zen, Espainiako Aro Garaikidearen historian aditua. 2008an Espainiako Historia Sari Nazionala lortu zuen. Jesusen Lagundiaren kidea, Deustuko Unibertsitatean katedraduna izan zen.

Politikoki nazionalismo espainiar barruan kokatuta zegoen eta *Dos de Mayo. Nación y Libertad*, *Vocento* edo *Fundación para la Defensa de la Nación Española* fundazioetan parte hartu zuen.

Jose Angel Garcia de Kortazar Ruiz de Agirre euskal historialaria, bere anaia da.

## Lanak 
* *Historia del mundo actual*
* *Los pliegues de la tiara: la Iglesia y los Papas del Siglo XX*
* *Diccionario de historia del País Vasco*
* *Album de la historia de España *
* *España, 1900. De 1898 a 1923*
* *Biografía de España*
* *Breve historia de España*
* *Breve historia del siglo XX*
* *Fotobiografía de Franco*
* *Historia de España: de Atapuerca al Estatut*
* *Los mitos de la historia de España*
* *Los perdedores de la historia de España *
* *Historia de España desde el Arte*
* *Breve historia de la cultura en España *
* *El siglo XX: diez episodios decisivos*
* *Pequeña historia del mundo*

## Erreferentziak
Isidoro Sibiliakoa

**San Isidoro Sibiliakoa** (gaztelaniaz: *San Isidoro de Sevilla*; latinez: *Isidorus Hispalensis*; Cartagena, 556 inguru &nbsp;–&nbsp;Sevilla, 636ko apirilaren 6a) elizgizon katoliko, erudito eta polimata izan zen. 599–636 bitartean, Sevillako artzapezpikua izan zen. Montalemberten arabera, *le dernier savant du monde ancien* («antzinako munduaren azken jakintsua») izan zen. Garai hartako Hispaniako historiaren iturri nagusiak dira haren lanak, baita ondoren garatuko den Espainiako mitologiarenak ere.

Toledoko IV. kontzilioaren zuzendaria izan zen; han bateratu zen Hispaniako liturgia. Bere lana oparoa bada ere, *Etymologiae* da aipagarriena, hogei aleko entziklopedia, Braulio Zaragozakoak antolatu zuena eta maisu eskolastikoen oinarri izan zena. Bertan agertzen diren gaiak hauek dira, besteak beste: gramatika, erretorika, aritmetika, geometria, musika, astronomia, medikuntza, legeak, Biblia, teologia, Eliza eta sektak, hizkuntzak eta herriak, lexikologia, anatomia, zoologia, geografia, arkitektura, etab.

## Lanak 
* *Etymologiae*
* *De fide catholica contra Iudaeos*
* *Historia de regibus Gothorum, Vandalorum et Suevorum*
* *Chronica Maiora*
* *De differentiis verborum*
* *De ecclesiasticis officiis*
* *De ortu et obitu patrum*
* *De natura rerum*
* *Allegoriae quaedam Sanctae Scripturae*.
* *De ordine creaturarum*
* *Regula monachorum*
* *Sententiae libri tres*
* *De viris illustribus*
* *In libros Veteris ac Novi Testamenti prooemia*

## Erreferentziak
José Joaquín Arazuri

**José Joaquín Arazuri Díez** (Iruñea, Nafarroa, 1918ko abenduaren 1a - Iruñea, 2000ko azaroaren 6a) mediku eta historialari nafarra izan zen.

## Biografia 
Zaragozan egin zen sendagile 1944an, eta 1947an pediatrian espezializatu zen. Pediatra bezala eman zuen bere bizitza Iruñean baina, horrez gainera, Iruñeko historiaz idatzi zuenak eman zion ospea. Lan horren emaitza izan ziren, besteak beste, *Pamplona calles y barrios*, *Pamplona antaño*, *Pamplona estrena siglo* eta *Pamplona Belle Époque* liburuak. Zuzentasun zientifikoari muzin egin gabe, bere lanen emaitzak jendartean zabaltzea izan zen bere kezketako bat, estilo arin eta irakurgarrian. 1992an Hiriaren Urrezko Domina eman zion Iruñeko Udalak lan hori eskertzeko.

## Lanak 
* *Pamplona antaño* (1965).
* *Pamplona estrena siglo* (1971).
* *El Municipio pamplonés en tiempos de Felipe II* (1973).
* *Pamplona belle époque* (1974).
* *Pamplona. Calles y barrios* (1979-1980).
* *Calles pamplonesas* (1979).
* *Historia de los Sanfermines* (1983-1993).
* *Historias, fotos y "joyas" de Pamplona* (1995).

## Kaleak eta monumentuak 
* 23px Arazuri doktorearen pasealekua, Iruñea, Nafarroa
* 23px Jose Joaquin Arazuriren monumentua, Iruñea, Nafarroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak