Sino-sobietar zisma

**Sino-sobietar zisma** (; ) Txinako Herri Errepublikaren eta SESBen arteko mailaz mailako harremanetako krisiak jaso zuen izena da, 1950eko hamarkadaren amaieran hasi eta hurrengo hamarkadan areagotu zena.

Bi potentzia komunista handien arteko hausturaren arrazoiak bi herrialdeen interes nazional ezberdinek eta, batez ere, marxismo-leninismotik aldentzeak eragin zituzten. Mao Zedong txinatar liderrak herrialde kapitalistekiko beligerantzia handiagoa (maoismoa) nahiago zuen bitartean, Sobietar Batasuneko Gobernuak herrialde horiekiko «koexistentzia adiskidetsu» baterantz bideratu zuen bere politika, eta, beraz, Maok eta Txinako Alderdi Komunistak SESBi errebisionismoa leporatu zioten.

Hausturak aurrekaririk gabeko haustura eragin zuen nazioarteko mugimendu komunistan, eta AEB eta Txinako Herri Errepublikaren arteko harremanak ezartzeko bidea ireki zuen. Lorenz M. Lüthiren arabera, haustura sino-sobietarra «Gerra Hotzaren gertaera garrantzitsuenetako bat izan zen, Berlingo Harresiaren eraikuntza, Misilen Krisialdia edo Vietnamgo Gerra bezalako beste gertaera batzuen mailan».

## Aurrekariak 
Txinako komunisten eta SESBen arteko gatazkaren sustraiak 1930eko hamarkadan Mao Zedongek, sobietar lehentasunen aurka eginez, Txinako Alderdi Komunistan boterea eskuratu zuen garaitik zetozen. Ordura arte, Txinako Alderdi Komunista ia SESBen tutoretzapean egon zen Internazional Komunistaren bidez, Sobietar Batasuneko gobernu-aparatuarekin lotura handia zuena, eta Kuomintangeko nazionalistekin aliantza edo liskarren bidez jardun zuen, harik eta 1927an Txinako Alderdi Komunistak, erregimen nazionalistak hiri handietan ezkerreko aliatuak bortizki zapaldu zituenean, Kuomintangekin behin betiko hautsi zuen arte.

Mao Zedongek SESBekiko distantziak markatu zituen Txinako komunismoa erabat gidatu baino lehenagotik, leninismoaren berezko ideia bat garatuz, nekazariek Txinako Alderdi Komunistari ematen zioten babes politikoan oinarritua, langile klasean babesa bilatu beharrean, SESBen aplikatutako ortodoxia ideologikoaren aurka, Maok eta bere jarraitzaileek Txinan nekazarien eta nekazarien elementua langile eta hiriko proletarioena baino askoz ere ugariagoa eta esanguratsuagoa zela pentsatuz.

1934-1935eko Martxa Luzearen ondoren Txinako Alderdi Komunista barruan egin zen boterearen aldeko borrokan, Mao, Moskuk babestutako alderdi sobietarreko buruzagien aurrean, hala nola Bo Gu eta Wang Ming, Alderdiko buruzagi eztabaidaezina bihurtu zen. Horrela, Maok Zunyiko Konferentzian Txinako Alderdi Komunistako beste goi-buruzagi batzuek Sobietar Batasunaren aldeko buruzagiei boterea kentzeko proiektuan laguntzea lortu zuen. Buruzagi horiek, kolektiboki, 28 Boltxebikeak izenez ezagutzen ziren, eta ez ziren Txinako Alderdi Komunistatik kanporatuak izan, baizik eta pixkanaka zuzendaritza-postuetatik baztertuak.

Txinako komunisten eta haien kamarada sobietarren arteko aldeak alde, 1949ko Txinako Gerra Zibileko garaipen komunistak bi erregimenen arteko aliantza beharrezkoa bihurtu zuen, elkarrekiko komenientziagatik. Txinako Herri Errepublikak, bereziki Koreako Gerraren ondoren, ezin zuen Mendebalde kapitalistaren laguntza erabili — ezta bilatzen ere —, eta Sobietar Batasuna zen, oraindik ere, mugimendu komunistaren nazioarteko erreferentea, Stalinen gidaritzapean, Bigarren Mundu Gerraren ondoren munduko superpotentzia handienetako bat bihurtzea lortu zuena.

Era berean, sobietar gobernuak, nazioarteko mugimendu komunistaren "abangoardia" paperean, munduko herrialde jendetsuenean alderdi komunista bat boterera igotzea bere sistema politikoaren hedapenean eta eragin globalean garrantzi handiko urrats gisa ikusten zuen; izan ere, Stalinek uste zuen Txinan erregimen komunista bat ezartzea SESBek estuki jarraitutako prozesu bat izan behar zela, eta horretarako Mao Zedongi lankidetza posible guztia eskaini zion.

## Gatazkaren garapena 
### Sobietar eragina eta laguntza Txinan 
Hala ere, bi herrialdeek elkarlanari buruz zituzten ikuspegi ezberdinek gero eta gatazka handiagoa eragingo zuten. Stalinek Txina SESBeko herrialde satelite baten antzera tratatzea baliozkotzat jotzen zuen bitartean, ekialdeko Europako estatuen antzera, txinatar agintari berriek berdintasunezko tratua nahi zuten. Izan ere, herrialdea atzerriko potentzien menpekotasun historikotik askatzea Txinako borroka komunistaren helburuetako bat izan zen. Era berean, Maok eta bere laguntzaileek egokitzat jotzen zuten berdintasunezko tratua jasotzea, Txinako Gerra Zibilean SESBen laguntza zehatz gutxirekin garaipena lortu baitzuten, eta Beijingeko gobernu komunistak bere indarrekin eta tropa sobietarren laguntzarik behar izan gabe boterea irabazi zuela ohartaraziz, Ekialdeko Europako erregimen komunistekin gertatutakoaz oso bestelako kasua.

Txinatar buruzagi askok, horien artean Mao bera, SESBek Txinako Herri Errepublikari emandako laguntza "zeken" eta "interesatu" gisa ikusi zuten, Stalinek 1949ko abenduan Moskura egindako lehen bisitan jada Mao modu paternalistan tratatu zuelako. Hala ere, batez ere Stalin 1953an hil zenetik, SESB Txinara laguntza finantzario eta teknikoa bidaltzen hasi zen eskala handian, Txinaren atzerapen teknologiko eta industriala herrialdean sobietarren eragina irmoki finkatzeko eremu emankorra zela iritzita. William Kirby historialariak laguntza hau «munduko historiako teknologia-transferentziarik handiena» bezala deskribatu zuen, Sobietar Batasunak 1954 eta 1959 bitartean bere diru-sarrera nazionalen %7 gastatu baitzuen Txinaren garapenean laguntzeko. Era berean, 1950etik Txina COMECONgo "herrialde behatzaile" bihurtu zen.

Horrela, sobietarrek Txinari emandako laguntza industrietara, nekazaritzara, hezkuntzara, osasunera eta indar armatuetara hedatu zen, eta eskala handiko azpiegitura eraikitzeari garrantzia eman zitzaion, garraioetan sobietar finantzazioa erabiliz, nekazaritza-aprobetxamenduan eta mota guztietako eraikinetan. Gainera, Txinara aholkulari tekniko, administratibo eta militar gisa bidalitako milaka sobietarren presentzia nabarmendu zen, Txina bere atzerapen teknologikotik ahalik eta denbora laburrenean ateratzeko garapen ekonomikoko plan zabal eta handinahiak gauzatzen lagunduz, 1920ko hamarkadan SESBek egindako Bost Urteko Planen adibidea emulatuz. 1950ean Koreako Gerra piztu zenean, non Txinak Ipar Korearen laguntzan militarki parte hartu zuen, Beijing eta Moskuko gobernuen arteko hurbilketa gehiago behartu zuen, gatazka horretarako erregimen txinatarrak tropekin esku hartuko zuelarik eta sobietarrek armamentua eta gerra-aholkulariak ekarri zituztelarik (edo zuzenean abiaziorako VVS sobietarraren borroka-langileak ekarri zituzten).

Sobietarrek Txinaren politikan eta ekonomian zuten eragina nabarmenagoa izan zen 1953an Koreako Gerra amaitu ondoren, baina Mao Zedongen erregimenak, Txinaren industrializazio desiraturako SESBen laguntza eta finantziazioa izateko premia ikusita, egoera horri buruzko etxeko zalantza guztiak isilarazi zituen. Stalinen ospeak Txinako erregimen komunista berriaren aliatu natural posible bakarrarekin elkarlanerako moduak eta beharra mantendu bazituen ere, Nikita Khrustxov boterera igotzeak bi potentzia komunisten arteko desadostasun sakonak — funtsean ideologikoak baina baita geopolitikoak ere — agerian utzi zituen.

### Urtzearen eragina Txinan 
thumb|right|300px|Mao Zedong eta Nikita Khrustxov 1958an, sobietar buruzagiaren Txinarako bisitan. 
Txinak eta SESBek aliantzari eutsi zioten nazioarteko politikan 1953ko martxoan Stalin hil ondoren, eta 1954an bi herrialdeek Ipar Vietnam babestu zuten Indotxinaren bakegintzarako Genevako Konferentzian.

Hala ere, 1956ko otsailean Nikita Khrustxovek Stalinen erregimena eta bere politikak gaitzesteko bere "Hitzaldi Sekretu" ospetsua eman zuenean, Maok garrazki erreakzionatu zuen estalinismoari lehenago erakutsi zion atxikimendu handiagatik. Khrustxovek SESBek Jugoslaviako EFSrekin zituen harreman diplomatikoak berrezarri zituenean (Stalinek 1948an hautsi zituenak), Txinako Gobernuak zalantzan jarri zuen erabaki hori, Jugoslaviak herrialde komunista eta kapitalistekin aldi berean nola hitzartzen zuen ohartaraziz. Khrustxovek Mendebalde kapitalistarekin «koexistentzia adiskidetsu» baten beharra aldarrikatu zuenean, Maok formula hori arbuiatu zuen, zeinarentzat, kapitalismoa zanpatu arte, kapitalismoaren aurkako borroka komunista printzipio ideologiko ukaezina zen, klase-borroka gobernu komunista bat ezartzearekin ere amaitzen ez zen puntua, baizik eta gertaera horren ondoren ere jarraitzen zuena.

Horrela, Mao bere herrialdea borroka komunistaren munduko erreferente berri bezala ikusten hasi zen, Sobietar Batasuna, "kausa ideologikoari traizio egiten ziona" eta postulatu marxistetatik "desbideratzen" zena, utziz. Hain zuzen ere, gero eta handiagoa den liskar ideologiko horren ondorioz, SESBek bertan behera utziko luke Txinari armamentu nuklearra lortzeko proiektua laguntzeko programa. 1958. urtean, Khrustxov ez zen batere beldur SESBek AEBekin zuen liskar armatu baten aurrean. 1950eko hamarkadaren amaieran Taiwango erregimen nazionalistak kontrolatutako Matsu eta Kinmen artxipelagoen aurka Askapenerako Herri Armadaren, Txinako indar armatuen, ekintza militarrak babesteari uko egin zion. Berriz ere, Maok sobietar ezezko hori SESBek AEBen aurrean egindako "atzerapausotzat" jo zuen. Hori dela eta, Japoniaren eta/edo estatubatuarren aurkako gatazka baten aurrean, Txinak bere indar propioak soilik izan beharko lituzkeela iritzi zion.

Testuinguru horretan, Washington SESBera ohiz kanpoko hurbilketa egiten saiatu zen. Andrei Gromyko, Sobietar Batasuneko Kanpo Arazoetako ministroa 1957 eta 1958 artean, Alemaniatik Washingtonerako hegaldi batean 1959ko udan, Neil H. McElroy AEBetako Defentsa idazkariarekin elkarrizketa bat izan zuen. 1957 eta 1959 artean. Honek AEB eta SESBen arteko Txinaren aurkako aliantza baten aukera azaldu zion. Hala ere, Gromyko ez zen konprometitu:

Aldi berean, Sobietar Batasuneko buruzagiek Maok Aurrerako Jauzi Handia abiarazi izana jendaurrean zalantzan jartzen zuten, Sobietar Batasuneko bost urteko planaren kalko gisa, eta horrek bi herrialdeen arteko tentsioak areagotu zituen. 1960an sobietarrek AEBekin U-2 hegazkin espioiaren gertakariaren ostean irtenbide baketsu bat hitzartu zuten, baina Maok gertaera gaitzetsi zuen, eta sobietarren erreakzioak estatubatuarren aurka askoz ere oldarkorragoa izan behar zuela adierazi zuen. Sobietar politikak Txinako prentsan egindako kritika zorrotzaren aurrean, SESBek Txinan ezarritako bere aditu tekniko eta militar guztiak ateratzea agindu zuen, eta Asiako herrialde horretako lankidetza teknikoko proiektuak bertan behera utzi zituen, Txina hurrengo urtean COMECONen jardueretatik erretiratzen zen bitartean.

Handik gutxira, 1961eko urriko Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistaren XXII. Kongresuan, Berlingo krisiaren ondoren gertatua, Txinako eta SESBeko ordezkaritzek argi eta garbi aurre egin zieten beren hitzaldiei sobietarrek Albaniako Enver Hoxha erregimena kondenatu zutenean, txinatar ordezkaritzak "ortodoxia estalinista" mantentzeagatik zoriontzen zuen bitartean. 1962an, harreman are tinkoagoekin, Txinak sobietarren jarrera gaitzetsi zuen Kubako misilen krisian, AEBen aurrean "abenturazaletasunetik kapitulaziora igarotzea" leporatuz. SESBek arma nuklearrak bidali zituen Kubara, gero kentzeko, eta SESBek Txinako Gobernuari zuhurtziagabekeria eta ausarkeria leporatu zizkion, gerra nuklear baten ondorioak aurreikusi ez zituelako. Handik gutxira, SESBek, beste behin ere, Txinako Herri Errepublikari babesa ukatu zion, 1962ko azaroan, herrialdearen hego-mendebaldeko mugan, Aksai Chin izenekoan, mugako eremu bat kontrolatzeagatik Indiarekin izan zuen gerra laburrean. Horrekin, Txinaren eta SESBen arteko haustura osatu zen, baina formalki ez zen harreman diplomatikoen hausturara iritsi.

Bere aldetik, Mao Zedongek planetan eta, bereziki, Hirugarren Munduan zeuden talde komunista guztiek Txinako Alderdi Komunistaren "modelo iraultzailea" jarraitu beharko luketela ohartarazi zuen; izan ere, Txinako Alderdi Komunistaren esperientziak arrakasta izan zuen, nekazariak "agente iraultzaile" gisa nabarmendu baitzituen, hirugarren munduko herrialdeetan gutxiengoa zen hiri-proletarioei rol hori eman beharrean. Izan ere, txinatar ideologoek horrela 1917ko Errusiako Iraultzako esperientziak ez zirela unibertsalki aplikagarriak aldarrikatzen zuten, baizik eta pixka bat industrializatutako herrialde gutxi batzuentzat. Haien esanetan, herrialde azpigaratuentzat, berriz, 1949ko Txinako Iraultzaren "eredua" egokia zen, eta, gainera, adierazten zuten Khrustxoven "urtzearen" politiken aurrean Txinak eta Albaniak soilik eusten ziotela marxismo-leninismoaren benetako ortodoxiari.

### Hausturaren ondorioak 
Pixkanaka, Maoren erregimenak ekonomia, geopolitika eta diplomazia arloetan sobietar interesak txinatarrekin ez zetozela bat eta haustura saihestezina zela ikusi zuen. Horrela, Txinako Herri Errepublika are isolatuago zegoen nazioartean, herrialde kapitalisten eta Varsoviako Ituneko herrialdeen artean aliaturik ez zuelako. Urte haietan, bere aliatu bakarra Albaniako Herri Errepublika Sozialista txikia zen, Balkanetan. Herrialde horrek ere harremanak eten zituen SESBekin, bere liderrak, Enver Hoxhak, politika estalinista bati eutsi nahi baitzion.

Hausturaren beste adierazpen bat Txinaren eta SESBen nazioarteko harremanetan agertu zen, zehazki munduko gainerako mugimendu komunistei emandako laguntzan. Izan ere, mugimendu horiek maoistatzat hartzen hasi ziren Txinaren jarrera politikoak babesten bazituzten, edo "sobietarren aldekotzat", marxismo-leninismoaren izenean SESBrekiko leialtasuna mantentzen bazuten. Modelo horretan, bi herrialdeak borrokan hasi ziren talde horien aurreko ahaide gehiago lortzeko, bai Europan, bai Latinoamerikan eta Afrikan. Izan ere, azken kontinente horretan, SESBk eta Txinak aldi berean – edo txandaka – hainbat mugimendu ezkertiar antikolonialisten alde egin zuten, aldagai ideologikoaren arabera. Era berean, bi herrialdeak elkarrekin lehiatu ziren Hirugarren Munduko gobernuen artean eragin handiagoa lortzeko, Latinoamerikan ez ezik, batez ere Asiako eta Afrikako herrialde independente berrietan, lankidetza ekonomiko edo politikoko hitzarmenen bidez, nahiz eta arlo horietan guztietan SESBek atxikimendu zehatz gehiago lortu.

1963an Khrustxov boteretik kendu zutenean, Mao Zedong berriz saiatu zen sino-sobietar aliantza berpizten, eta Zhou Enlai Moskura eta ekialdeko Europako sobietar orbitako hainbat herrialdetara helburu horrekin bidali zuen. Hala ere, gobernu sobietar berriak, Leonid Brezhnevek zuzendua, Khrustxovek Txinari buruz zituen tesi politikoak mantendu zituen, mundu kapitalistarekiko koexistentzia adiskidetsuaren politikan jarraitzeaz gain, eta sino-sobietar harremanak izoztuta jarraitu ziren.

### Nazioarte mailako ondorioak 
Bi herrialdeek Vietnamgo Gerra hasi zenetik Ipar Vietnamen alde egin bazuten ere, pixkanaka Hanoiren erregimen vietnamdarrak babes finantzarioa eta militarra bilatu zuen SESBen, eta 1972tik Txinak bi lehiakideen arteko "bake negoziatuaren" beharra aldarrikatu zuen, nahiz eta estatubatuarren aurkako barne-asaldurari eutsi eta AEBetako tropak erretiratzeko eskatu. Azkenik, 1975ean, Indotxinan, hiru gobernu komunista sortu ziren, euren afiliazio ideologikoa askotarikoa izan zelarik: Vietnam (non Iparraldeko gobernuak Hego Vietnamen aurkako gerra irabazi zuen) eta Laos SESBen aliatu bezala mantendu ziren, pobreagoa eta biztanle gehiago zuen Kanbodia (urte horretan Kanbodiako Gerra Zibila irabazten zuten Khmer Gorriek gobernatua) Txinarekin aliatu zen bitartean.

Era berean, Txinak "inperialista" gisa gaitzetsi zuen 1968an Txekoslovakian izandako Pragako Udaberriaren aurkako sobietar erreakzioa; Txinako gobernuak ere ez zuen 1973ko irailaren 11n Salvador Allenderen aurka Txilen emandako estatu-kolpearen aurkako adierazpenik egin, eta Santiagon bere legazio diplomatikoa irekita mantendu zuen; SESBek 1973an Yom Kippurreko Gerraren ondoren arabiar herrialdeei laguntza diplomatikoa eman zienean, Txinak ez zuen keinu horrekin bat egin.

Txinako Gobernuak ere ez zuen gogo handirik erakutsi 1979an Nikaraguan sandinistek garaipena lortu ondoren, Nikaraguako erregimen berriak SESBrekiko eta Ekialdeko Europako herrialdeekiko hurbilketa politikoa nahiago zuela jakitean. Aitzitik, 1978ko abenduan Vietnamek Kanbodia inbaditu eta okupatu ondoren eta Khmer Gorriak gobernutik bota ondoren vietnamdarren aldeko erregimen bat ezartzeko, 1979ko otsailean egindako gerra-kanpaina labur batean Txinak Vietnamgo iparraldeko muturra inbaditu zuen.

### Lurralde-gatazka 
Desadostasun ideologiko horiei lurralde-mailako beste batzuk gehitu zitzaizkien. 1950eko otsailaren 14an sinatutako "Adiskidetasun, Aliantza eta Elkarrekiko Laguntza Itunean" Txinak Mongoliaren independentzia onartzea adostu bazuen ere, Txinako agintariak Stalin 1953an hil ondoren auzia berriro irekitzen saiatuko ziren. Txinak bi herrialdeen arteko mugan zehar beste lurralde-aldarrikapen batzuk ere planteatu zituen. Khrustxovek sino-sobietar muga berrikusteko asmo txinatarrak erabat baztertu zituen.

Lurraldeen arteko liskar hauek tentsio une gorenera iritsi ziren Ussuri ibaian Zhenbao uharteko () gerra-gertakarian, non, uhartetxoaren kontrola zela eta, 1969ko martxoa eta iraila bitartean – tentsioen gorenean – Txinako eta Sobietar Batasuneko tropen arteko borrokak gertatu ziren. Liskar armatu hori bi herrialdeen arteko harremanetan punturik kritikoena izango zen, eta bi potentzia komunisten arteko gerra ireki handi baten beldur izatera iritsi zen.

### Maoren heriotzaren osteko harremanak 
1969ko borroken ondoren, Aleksei Kosygin sobietar lehen ministroa bere gobernuaren misio berezian Pekinera joan zen, Txinarekin harremanak berrezartzeko asmotan. Han, mugako auziei buruzko akordio batera iristeko Zhou Enlairekin elkarrizketatu zen, eta horrek, gutxienez, bi herrialdeen arteko komunikazioa ireki zuen berriro, baina hausturaren arrazoiak eztabaidagai izan gabe.

1970eko hamarkadan, Txinako Herri Errepublikak AEBetara hurbiltzeko politika hasi zuen. AEBk eta mendebaldeko potentziek, Maok ulertuta Txinak ez zuela aukerarik SESB eta Estatu Batuei aldi berean arrakastaz aurre egiteko, 1972an Mao eta Richard Nixon AEBetako presidentearen arteko aldebiko bilera bat egin zen Pekinen. Horri esker, Beijingeko erregimenak Txinako Errepublikari — gerra zibileko nazionalista garaituek Taiwanen ezarritako erregimena — Txinak Nazio Batuetan zuen lekua kendu zion, eta azkenik, 1949tik Taiwango Chiang Kai-shek erregimena Txina osoko gobernu legitimo gisa onartzen jarraitzen zuten AEBen aliatu ziren mendebaldeko herrialde gehienen onarpen diplomatikoa lortu zuen. 

Mendebaldeko herrialdeekiko harreman-irekitasun horren aurrean, Txinaren eta SESBen arteko harremanak hotzak eta urrun mantenduko lirateke, baina lotura diplomatikoak oinarrizko mailan mantenduz, eta agerian geratuko litzateke Txinak nazioartean zuen eragin handiagoa, 1972an NBEn sartu eta herrialde kapitalisten artean «Txina Bakarra»ren politika bultzatu ondoren.

1976an Mao hil, boterea banandu eta 1976an Lauen banda ultraezkertiarreko kideak atxilotu ondoren, Deng Xiaopingen Txinako erregimen berriak 1979ko urtarrilean "Erreforma eta Irekiera" izenez ezagutzen diren erreforma ekonomikoak hasi zituen. Dengen erreformek Txina mendebaldeko mundura zabaltzea ekarri zuten, Txinan ekonomia kapitalistaren eskemak aplikatzea sustatuz, eta Txinako ekonomian atzerriko inbertsioa bultzatuz, nahiz eta botere politikoa soilik Txinako Alderdi Koministaren eskuetan eta estatu-aparatu komunista mantendu. Testuinguru horretan, Beijingo erregimen berriak (Dengek gidatua) Sobietar Batasunarekiko lehia ideologikoa berritzeko, ezta maoismoa bere mugetatik kanpo sustatzeko ere,  inolako interesik ez izatea nabarmena izan zen.

Txinako ekonomia kapitalismoarekin berriro lerrokatu zen arren, SESBekiko harremanek izoztuta jarraitu zuten 1980ko hamarkadaren amaierara arte, Mikhail Gorbatxov lider sobietarrak potentzia aurkariengana diplomatikoki hurbiltzea eskatzen zuen irekiera prozesu bat hasi zuenean; 1989ko maiatzean, SESBen orientazio berri honek Gorbatxov bera Txina bisitatzera eraman zuen. Hurbilketa hori bi herrialdeentzat arazo handiak zeuden une batean gertatu zen: Gorbatxovek Beijingera egindako bisita ofiziala Txinako hiri handietan egiten ari ziren alderdi aniztasunaren eta irekitasun politikoaren aldeko ikasleen protesta izugarriekin batera gertatu zen, bereziki Tiananmen Plazako protestekin, bisita egin eta gutxira gobernuaren tropek bortizki itoko zituztenak.

## Hausturaren amaiera 
Txianatar erregimenak bizi zuen krisiari Sobietar Batasuneko sistemaren krisi ekonomiko eta politikoa gehitu zitzaion, perestroika eta glasnost ireki ondoren. Sobietar krisia, azkenik, askoz larriagoa izan zen 1989ko Iraultzen ondoren, SESBek Ekialdeko Europan zuen eragina amaitu baitzuten. Haustura *de facto* Sobietar Batasuna 1991ko abenduaren amaieran desegin zenean amaitu zen, urte bereko "abuztuko kolpe"ak huts egin ondoren, eta, ondorioz, hausturaren protagonistetako bat desagertu zen. 1991. urtearen amaieran, SESB hamabost errepublika berrik ordezten zuten, subiranoak eta independenteak, eta guztiek kapitalismoa sistema ekonomikotzat hartu zuten.

1990eko hamarkadatik, SESBen ondorengo Estatu nagusiak, Errusiar Federazioak, sistema ekonomiko kapitalista bat hartu du bere gain, Txinan, berriz, Deng Xiaopingek hasitako kapitalismorako irekitasun ekonomikoaren printzipioak indarrean jarraitu zuten, horrela, elkarren arteko "komunismoaren bi bertsioen" egoera desagertuz. Gaur egun, eta batez ere lankidetza geopolitikoagatik eta ekonomian elkarren interesengatik, Errusiak harreman politiko askoz ere adeitsuagoak eta hurbilagoak izan ditu Txinako Herri Errepublikarekin, antzinako lehia ideologikoa bertan behera geratu baita.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak