open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Phasianidae

**Faisanidoak** (**Phasianidae**) Galliformes ordenako hegazti-familia bat dira. Familia honetakoak dira, adibidez, faisaiak, oiloak, eperrak, indioilarrak eta lurrean ibiltzen diren beste hegazti batzuk.

Hegazti sendoak izaten dira, eta hegoak laburrak izaten dira gorputzaren tamainarekiko; ez daude moldatuta hegaldi luzeak egiteko. Kolore bizikoak izaten dira espezie asko. Gehienbat graniboroak dira, hau da, aleak jaten dituzte, baina intsektuak ere jaten dituzte. 177 espezie daude 42 generotan banatuak. Batzuetan, bi subfamiliatan bereizita sailkatu ohi dira: **Phasianinae** eta **Perdicinae**.

Arrek lumaje ikusgarriagoa dute emeek baino (dimorfismo sexuala). Isatsa luzea eta puntaduna izaten dute, buruan luma berde-urdinxka distiratsuak dituzte, eta bi zirkulu gorri begien inguruan. Lepoan, lepoko gisa, luma txiki zuriak. Gorputza marroixka izaten da.

Emeek, berriz, lumaje ez hain markatua dute, luma arre eta grisekin. Arrak baino txikixeagoak izaten dira.

Eurasian eta Afrikan bizi dira, eta espezie gehienak Asiako hego-ekialdean eta Afrikan bizi dira. Leku irekietan nahiz basoetan bizi dira, hala itsasoaren mailan nola mendialdeetan elurren mugan. Espezie gehienak ez dira migratzaileak, baina espezie gutxi batzuek migrazio luzeak egiten dituzte.

## Generoak 
**Phasianinae** subfamilia

* *Afropavo*
* *Argusianus*
* *Catreus*
* *Chrysolophus*
* *Crossoptilon*
* *Gallus*
* *Ithaginis*
* *Lophophorus*
* *Lophura*
* *Pavo*
* *Phasianus*
* *Polyplectron*
* *Pucrasia*
* *Rheinardia*
* *Syrmaticus*
* *Tragopan*

**Perdicinae** subfamilia
* *Alectoris*
* *Ammoperdix*
* *Anurophasis*
* *Arborophila*
* *Bambusicola*
* *Caloperdix*
* *Coturnix*
* *Dendroperdix*
* *Francolinus*
* *Galloperdix*
* *Haematortyx*
* *Lerwa*
* *Margaroperdix*
* *Melanoperdix*
* *Ophrysia*
* *Peliperdix*
* *Perdicula*
* *Perdix*
* *Pternistis*
* *Ptilopachus*
* *Rhizothera*
* *Rollulus*
* *Scleroptila*
* *Tetraogallus*
* *Tetraophasis*
* *Xenoperdix*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canon

, kamerak, bideokamerak, fotokopiagailuak, eta ordenagailuentzako inprimagailuak bezalako gailu optikoak eta irudia eskuratzeko produktuak egiten dituzten elektronikako multinazional japoniar bat da.

Konpainia 1933an sortu zuten Goro Yoshidak eta koinatu Saburo Uchidak *Precision Optical Instruments Laboratory* izenarekin. Konpainiaren jatorrizko helburua argazki kameraren kalitatea hobetzeko ikerketa izan zen.

1934ko ekainean lehenengo Canon kamera egin zuten. *Kwanon* deitu zuten, Kuan Yin miserikordiaren jainkosa budistaren izenean. Hurrengo urtean, konpainiak *Canon* izena hartu zuen irudi modernoagoa emateko helburuarekin. 1987an EOS argazki kamerak merkaturatu zituzten: sigla horiek "electro-optical system" esan nahi dute eta, gainera, Eos jainkosa grekoaren omenez ere hautatu zituzten. Sistema horrek eskuzko ikuspegitik ikuspegi ultrasonikora eta egonkortze optikora eman zuen saltoa. Biak ere argazkilaritzako reflex kameren munduan Canon etxeak sartuak eta argazkilaritza profesional eta abiadura handikoan estandar bilakatu ziren. Lehiakideek ere Canon etxearen bideari jarraitu zioten, nahiz eta erabiltzaile kontserbadoreenek ez zuten gustuko izan aldaketa.

Hainbat tresna elektronikoren egilea izan arren, argazkilaritzaren munduan egindako ekarpenarengatik erreferentzia izatearren eta 2002tik *full-frame* kamera digitalak egiten aitzindari izateagatik ezaguna da.

## Ikus halaber 
Konpaktu digitalak:
* Canon IXUS
* Canon PowerShot

SLR digitalak:
* Canon EOS-1D
* Canon EOS-1Ds Mark IIIthumb|Canon EOS 5D Mark III
* Canon EOS-5D
* Canon EOS-7D
* Canon EOS-10D
* Canon EOS-20D
* Canon EOS-40D
* Canon EOS-50D
* Canon EOS-60Dthumb|Canon EOS 60D 01
* Canon EOS-30D
* Canon EOS-300D (Canon EOS Rebel)
* Canon EOS-350D (Canon EOS Rebel XT)
* Canon EOS-400D (Canon EOS Rebel XTi)
* Canon EOS-450D (Canon EOS Rebel XSi)
* Canon EOS 500D (Canon EOS Rebel T1i)
* Canon EOS 550D (Canon EOS Rebel T2i)thumb|Canon EOS 550D
* Canon EOS 600D (Canon EOS Rebel T3i)
* Canon EOS 650D
* Canon EOS 1000D (Canon EOS Rebel XS)
* Canon EOS 1100D (Canon EOS Rebel T3)
* Canon EOS Rebel XSi Kit
EOS zinemako kamerak:
* Canon EOS C300
* Canon EOS C300 PL
Bideokamerak:
* Canon LEGRIA G10
* Canon LEGRIA HF S30
* Canos LEGRIA HF M52
* Canon LEGRIA HF M56
* Canon LEGRIA HF M41
* Canon LEGRIA HF M46
* Canon LEGRIA HF M406
* Canon LEGRIA HF R38
* Canon LEGRIA HF R36
* Canon LEGRIA HF R306
* Canon LEGRIA HF R28
* Canon LEGRIA HF R26
* Canon LEGRIA HF R206
* Canon LEGRIA FS46
* Canon LEGRIA F406
* Canon LEGRIA F37
* Canon LEGRIA F36
* Canon LEGRIA F306

## Kanpo estekak 
* Canonen web ofiziala
* Learn about Canon technologies
* Canon's online camera museum
Eguerdilili

**Eguerdililiak**, **nahasloreak** edo **anemonak** (*Anemone*) Ranunculaceae familiako landare-genero bat da, 120 bat espeziez osatua. Ipar eta Hego hemisferioetako eskualde epeletakoa da. *Pulsatilla* eta *Hepatica* generoen antz handia du, eta, sailkapen batzuetan, bi genero horiek *Anemone* barnean sartzen dituzte.

Generoaren izena  hitz grekotik dator; «haizea» esan nahi du.
 
## Ezaugarriak 
Landare bizikorrak dira, eta lurpeko zurtoin tuberkuluduna dute, oso zabala. Hosto gutxi-asko arrailduak dituzte.

Loreak zurtoin luzeen muturrean agertzen dira. Lore bat edo gehiago izan daitezke, zuriak, gorriak, urdinak edo, gutxiagotan, horiak.

Fruituek estilo luze eta iledunak izaten dituzte, haizeak sakabana ditzan.

Espezie asko lorategiak apaintzeko erabiltzen dira, batez ere *Anemone coronaria*.

## Espezie batzuk 
* *Anemone altaica*
* *Anemone apennina*
* *Anemone baicalensis*
* *Anemone baldensis*
* *Anemone biarmiensis*
* *Anemone biflora*
* *Anemone blanda*
* *Anemone bucharica*
* *Anemone canadensis*
* *Anemone capensis*
* *Anemone caroliniana*
* *Anemone caucasica*
* *Anemone coerulea*
* *Anemone coronaria* (anemona landatua)
* *Anemone cylindrica*
* *Anemone deltoidea*
* *Anemone demissa*
* *Anemone dichotoma*
* *Anemone elongata*
* *Anemone eranthoides*
* *Anemone fanninii*
* *Anemone flaccida*
* *Anemone glauciifolia*
* *Anemone gortschakowii*
* *Anemone heldreichiana*
* *Anemone hepatica*
* *Anemone hortensis*
* *Anemone hupehensis*
** *Anemone hupehensis* bar. *japonica*
* *Anemone keiskeana*
* *Anemone lancifolia*
* *Anemone leveillei*
* *Anemone lithophila*
* *Anemone magellanica*
* *Anemone mexicana*
* *Anemone multifida*
* *Anemone narcissiflora*
* *Anemone nemorosa* (baso-eguerdilili edo baso-anemona)
* *Anemone nikoensis*
* *Anemone obtusiloba*
* *Anemone palmata*
* *Anemone parviflora*
* *Anemone pavoniana*
* *Anemone petiolulosa*
* *Anemone polyanthes*
* *Anemone quinquefolia*
* *Anemone raddeana*
* *Anemone ranunculoides*
* *Anemone reflexa*
* *Anemone riparia*
* *Anemone rivularis*
* *Anemone rupicola*
* *Anemone sibirica*
* *Anemone sylvestris*
* *Anemone tetrasepala*
* *Anemone tomentosa*
* *Anemone trifolia*
* *Anemone trullifolia*
* *Anemone tschernjaewii*
* *Anemone tuberosa*
* *Anemone villosissima*
* *Anemone virginiana*
* *Anemone vitifolia*
* *Anemone zephyra*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turdidae

**Turdidoak** (***Turdidae***) *Paseriformes* ordenako hegazti-familia bat dira. Ia mundu osoan bizi dira. Tamaina txikiko edo ertaineko hegazti insektiboro edo omniboroak dira. Birigarroak, zozoak, txantxangorriak eta urretxindorrak, adibidez, familia horretako hegaztiak dira.

Oso familia ugaria da, 300 espezietik gora baititu. Espezie batzuk erratikoak dira, eta distantzia handiko joan-etorriak egiten dituzte elikatzeko erabiltzen duten gunetik ugaltzeko erabiltzen duten gunera.

Kumeek eta banako gazteek bularralde arrea edo beltza dute. Espezie gehienek moko gogorra dute, intsektuak harrapatzeko moldatua. Hanka sendoak dituzte, luzetxoak, lurrean mugitzeko. Ibil badaitezke ere, saltoka mugitu ohi dira. Espezie batzuek oso kantu erakargarriak eta mota askotakoak dituzte, espezie bereko espezimen batetik bestera aldatzen direnak. Egunez zein gauez kantatzen dute, zuhaitzen erpinetan edo hostoen artean, eta badirudi kantatzea gustukoa dutelako kantatzen dutela askotan, nahiz eta badituzten mezuak bidaltzeko kantuak ere.

Espezie gehienek zuhaitzetan edo zuhaixketan egiten dituzte habiak, baina gutxi batzuek, lurrean. Basoa dute berezko habitata, hala konifero-basoa nola basko hostoerorkorra. Moldatzeko gaitasun handia dute, eta espezie batzuk hirietako lorategietan ere bizi dira.

## Generoak 
Familia horretan, morfologia eta ohitura oso desberdinetako espezieak daude. Azterketa biokimiko berrien arabera, tradizioz *Turdidae* familian sailkatu ziren *Monticola*, *Pseudocossyphus*, *Myiophonus*, *Brachypteryx*eta *Alethe* generoak *Muscicapidae* familian sailkatu izan dira.

Nazioarteko Ornitologia Kongresuaren arabera (2.4 bertsioa, 2010), familia horrek 24 genero eta 184 espezie ditu.

* Neocossyphus, 2 espezie.
* Stizorhina, 2 espezie.
* Myophonus, 9 espezie.
* Geomalia, espezie bat: *Geomalia heinrichi*.
* Zoothera, 39 espezie.
* Ixoreus, espezie bat: *Ixoreus naevius*.
* Ridgwayia, espezie bat: *Ridgwayia pinicola*.
* Cataponera, espezie bat: *Cataponera turdoides*.
* Sialia, 3 espezie.
* Myadestes, 12 espezie.
* Cichlopsis, espezie bat: *Cichlopsis leucogenys*.
* Catharus, 12 espezie.
* Hylocichla, espezie bat: *Hylocichla mustelina*.
* Entomodestes, 2 espezie.
* Psophocichla, espezie bat: *Psophocichla litsitsirupa*.
* Turdus, 79 espezie.
* Nesocichla, espezie bat: *Nesocichla eremita*.
* Cochoa, 4 espezie.
* Chlamydochaera, espezie bat: *Chlamydochaera jefferyi*.
* Heteroxenicus, espezie bat: *Heteroxenicus stellatus*.
* Brachypteryx, 3 espezie.
* Heinrichia, espezie bat: *Heinrichia calligyna*.
* Alethe, 2 espezie.
* Pseudalethe, 4 espezie.

## Kanpo estekak
Lasturrin

**Lasturrina** (*Acorus calamus*) Acoraceae familiako landare bat da. Ugaria da Ipar hemisferioko eskualde epeletan.

## Ezaugarriak 
Landare luzea da, eta ihien antza du. Ertz zorrotzeko hosto linealak ditu, iraunkorrak, oso puntadunak, usaintsuak, 25 mm inguruko zabalerakoak eta 10 cm inguruko luzerakoak. Loreak txikiak dira, lau bat milimetrokoak, berde-horixkak, eta espadize biluzi baten gainean agertzen dira kiribilean, espadizearen espata (kordotxa) gainetik irteten dela. Loreak antzuak dira, eta landarea errizomaren bidez ugaltzen da.

Zurtoina lurpean hedatzen da sustrai luze, mamitsu eta oso usaintsuko errizoma moduan. Sustraia, konfitaturik, gozogintzan erabiltzen da. Eta sustraia erabiltzen da, halaber, sendabelar gisa: beratzen utzita hartzen da bizigarri gisa, eta infusioan ere bai, digestioari laguntzeko. Sustraia anestesiko gisa erabili da, eta droga psikotropiko gisa ere bai, dosi handitan efektu haluzinagarriak baititu.

Mundu osoko eskualde borealetan hazten da, eta lurzoru hezeak eta ur geldiko kostak ditu gustuko.

## Barietateak 
* *Acorus calamus var. americanus* Raf. (1828).
* *Acorus calamus var. angustatus* Besser (1834).
* *Acorus calamus var. calamus.

## Sinonimia 
## Kanpo estekak 
* Family Araceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/
* FDA street drug alternative warning letter
* *Acorus calamus'' at Plants for a Future
Taurus (astrologia)

thumb|250px|eskuinera|Zodiakoko bigarren zeinua

**Taurus**, halaber **Zezena**, zodiakoko bigarren zeinua da. Sendotasuna irudikatzen du eta zeinuaren irudian zezenaren burua adar eta guzti agertzen da. Virgo eta Capricornusekin batera lurra elementuari dagokio. Artizarrak zuzentzen du eta bere aurrez aurreko zeinua Scorpius da.

Zeinuaren irudiak irudikatzen duenari buruz bi bertsio daude: Kretako zezenarena, Kretako uhartean
bizi zen piztia mitikoa, eta Zeusek hartutako forma bat.

Bi jaiotza-tarte banatzen dira zeinu honen azpian jaiotzen direnen artean:

* Tropikoak: apirilaren 22tik - maiatzaren 21era
* Sideralak: maiatzaren 14tik - ekainaren 19ra

thumb|200px|Zezena, Taurus irudikatzen duen animalia.

## Kanpo estekak
Sagittarius (astrologia)

thumb|250px|eskuinera|Zodiakoko bederatzigarren zeinua

**Sagittarius**, halaber **Sagitarioa**, astrologian, bederatzigarren zeinua da. Goi-mailako kontzientzia sinbolizatzen du eta zeinua arkulariaren gezia da. Aries eta Leorekin batera sua elementuari dagokio. Jupiter planetak zuzentzen du. Aurrez aurreko zeinua Gemini da.

Azaroaren 23a eta abenduaren 22a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.

## Kanpo estekak
2006ko Libanoko gerra

**2006ko Libanoko gerra**, Israelen *Libanoko Bigarren Gerra* esaten diotena (hebreeraz: מלחמת לבנון השניה, *Miljemet Lebanon Ha-Shniá*), eta Libanon *Uztaileko Gerra* esaten diotena, Israelgo Defentsa Indarren eta Hezbola erakunde islamistaren adar armatuaren arteko gatazka armatua izan zen. 2006. urteko uztailaren 12an hasi zen, eta abuztuaren 14ra arte iraun zuen. Egun horretan Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak su-etena ezarri zuen, 1701 erabakiaren bitartez.

## Gatazka 
2006. urteko uztailaren 12an Hezbola erakunde armatuak Al-Manar bere telebista-katearen bitartez adierazi zuen bi soldadu israeldar bahituta zituela, Israelgo kartzeletan zeuden erakundeko presoak askatzeko presioa egite aldera.

Hezbolaren ala Israelen ikuspegitik, bahitze-gertakarien bertsioak oso ezberdinak izan ziren. Hezbolak zioen istiluak Libanoko lurretan gertatu zirela, soldadu israeldarrak Aitaa al-Chabb mugako hirian sartu zirela; eta Israelek, ostera, bere lurren barruan gertatu zirela zioen, Hezbolak Libanoko gobernuaren aginduz jardun zuelakoan. Israelek erantzunez eraso bortitza jo zuen, Libanoko era guztietako azpiegiturak suntsituz. Alde biek jardun zuten bortizki erasotzen, eta nazioartean ere oihartzun handia izan zuen hasieratik. Azkenean Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluak ezarri behar izan zuen su-etena.

## Ondorioak 
2006. urteko abuztuaren amaierarako, Libanoko gobernuaren datuen arabera, 1.187 libanoar hilda eta 4.060 zaurituta zeuden, 15.000 etxe suntsituta eta biztanle asko euren bizilekuetatik aldenduta. Komunikabideen arabera, Israelen 116 soldadu hil ziren eta 450 zaurituta geratu ziren; hiritar zibilak, ostera, 41 hilda eta 604 zaurituta.

## Kanpo estekak
Mazda

egoitza nagusia Japoniako Hiroshiman daukan automobil-ekoizlea da. Japonian, Hiroshimaz gain, beste hiri hauetan ere fabrikak dituzte: Nishinoura, Nakanoseki (Hofu) eta Miyoshi.

## Historia 
200px|thumb|1936ko logoa
Jujiro Matsudak Lehen Mundu Gerraren ostean eta Tokio ingurua lurrikara batek suntsitu ostean, 1920. urtean sortutako Toyo Cork Kogyo Company Ltd enpresa, kortxogintzatik makineria eta industria-ekipamendua egitera aldatu zuen. Hain zuzen ere, garraioa garapenerako garrantzia hartuz zihoan neurrian, bi gurpileko ibilgailua ekoizten hasi ziren, arrakasta handiz.

1927. urtean enpresak "Toyo Kogyo CO Ltd" izena hartu zuen, eta 1929. urtetik aurrera hiru gurpileko ibilgailu propioa egitea erabaki zuten: izen komertzialtzat *Ahura Mazda* hartu zuten. Lehenengo "Mazda DA" modeloa 1931. urtean kaleratu zuten, hain arrakasta handiz, handik hiru urtera ekoizpen-instalazioak handitu egin behar izan zituzten. Baina Estatu Batuekin sortu ziren arazoengatik, ibilgailugintza eta automobilgintza gutxituz joan ziren

Bigarren Mundu Gerraren ostean fabrikazioari ekin zioten berriro, 50eko hamarkadan berriro ere arrakasta handiz, eta hurrengo hamarkadan nazioarteko hedapena lortu zuen; lehenengo Europan, eta geroago Estatu Batuetan (1970etik aurrera).

Besteak beste, lau gurpileko automobilak egiten hasi ziren (Mazda R360 Coupe izan zen lehenengoa), eta teknologia garatuz, Mazda Cosmo erako deportiboak esportatzen hasi ziren, azkenean gama osoa merkaturatuz.

1973ko petrolioaren krisiak jota, Ford-ek Mazdako %25a eskuratu zuen; 90ko hamarkadan logo berria sortu zuten enpresarako. 2008. urtean Ford-ek Mazdan zeukan ondaretik %20 saldu zuen, eta handik bi urtera beste %10, baina lankidetzan jarraitzen dute.

## Gaur egun 
Arrakastak eta krisiak gorabehera, 2008. urtean 39.364 langilek ziharduten Mazdan lanean. 2010. urtean 1.307.540 automobil ekoiztu zituen Mazdak, eta batez ere Txinan, Japonian, Europan Hego Amerikan eta Ipar Amerikan saltzen dituzte.

## Mazda modeloak 
### Oraingo modeloak 
#### Turismoak 
* Mazda 2 / Mazda Demio
* Mazda 3 / Mazda Axela
* Mazda 6 / Mazda Atenza

#### Monobolumenak 
* Mazda 5
* Mazda MPV (Japonian bakarrik)
* Mazda 6 Touring

#### Deportiboak 
* Mazda MX-3
* Mazda MX-5
* Mazda MX-6
* Mazda RX-8
* Mazda RX-7

#### Lur orotako ibilgailuak 
* Mazda Tribute
* Mazda CX-5
* Mazda CX-7
* Mazda CX-9

#### Pick Up-ak 
* Mazda BT-50
* Mazda B Seriea

### Lehenagoko modeloak 
* Mazda RX-7
* Mazda 121
* Mazda 323
* Mazda 626
* Mazda 929
* Pick up

### Kodo diseinudun modeloak 
* Takeri (2011)
* Minagi (2011)
* Shinari (2010)

### Nagare diseinuko modeloak, zaharragoak 
* Mazda MX-5 Superlight version (2009)
* Mazda Kaan (2008)
* Mazda Kiyora (2008)
* Mazda Kazamai (2008)
* Mazda Furai (2008)
* Mazda Taiki (2007)
* Mazda Hazake (2007)
* Mazda Ryuga (2006)
* Mazda Nagare (2006)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Marisorgin

**Marisorginak** (***Mantodea***) intsektu neopteroen ordena bat dira. Espezierik ezagunena, hau ere marisorgin izenekoa, *Mantis religiosa* da. Ia 2.500 espezie ditu ordenak, mundu osoan banatuak baina, batez ere, eskualde tropikaletan. Ordena honetako espezieen ezaugarririk deigarriena aurreko hanken egitura da, harrapakinak harrapatzeko bereziki moldatua baitago. Landareen artean bizi dira, kamuflaturik, eta harrapariak dira.

## Ezaugarriak 
Gorputza luzanga da, kriptikoa, berdexka edo arrea, espezie batzuek kolore biziak badituzte ere, loreen artean kamuflatzeko. Gorputzaren luzera 8-17 cm-koa da. Burua triangeluarra da, eta lepoa bereziki malgua, ia 180º bira baitezake burua. Kopetan ezkutu bat dute, bereizgarria, eta, haren gainean, hiru ozelo (hiru begi bakun). Antena filiformeak dira, eta aho-aparatua mastekatzailea da.

Protoraxa estua da, eta aurreko hankak herrestariak dira. Koxa luzea dute. Femurrak eta tibiak arantza zorrotzez babestuta daude. Espeziaren arabera hego funtzionalak edo bestigialak dituzte, eta hegorik gabekoak ere badira.

Eskualde tropikal, subtropikal eta epeletan bizi dira, era askotako habitatara moldatuak: basamortuko hondarretatik oihan tropikaletako zuhaitzetako goi-adarretaraino. Espezie guztiak haragijaleak dira; artropodoak jaten dituzte gehien bat, baina espezie handiek ornodunak ere jan ditzakete (musker txikiak, kolibriak, karraskari txikiak).

## Kanpo estekak 
*  Mantodea Species File Online
Scorpius (astrologia)

thumb|250px|eskuinera|Zodiakoko zortzigarren zeinua

**Scorpius**, halaber **Eskorpioia**, astrologian, zodiakoko zortzigarren zeinua da. Zeinuak suntsiketa sinbolizatzen du eta irudian eskorpioia agertzen da irudikatuta. Pisces eta Cancerrekin batera ura elementuari dagokio. Martek eta Plutonek zuzentzen dute eta aurrez aurreko zeinua Taurus du.

Urriaren 23a eta azaroaren 22a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.

## Mitologia 
Konstelazioaren jatorria Orionen elezaharretik dator. Bertsioetako batek kontatzen duenez, jeloskortasunak eragindako haserrealdi batean Orionek begiak atera zizkion bere buruari eta itsututa zegoela eskorpioi batek ziztatu zion heriotza eraginez. Jainkoek bai Orion eta bai eskorpioia ere zerura igo zituzten. Bakoitza mutur batean kokatu zituzten, horrela, eskorpioia horizontean agertzen denean, Orion ezkutatu egiten da, heriotza eragin zioenarengandik ihes eginez.

Bertsio zabalago batek Orion Artemis (Ilargia) bortxatzen ahalegindu zela dio. Artemisek eskorpioi baten laguntza eskatu zuen Orion erraldoiaren eskuetatik ihes egiteko. Eskorpioiak Orion hil egin zuen eta horregatik Artemisek zeruan jarri zuen eskorpioia.

## Kanpo estekak
Virgo (astrologia)

thumb|250px|eskuinera|Zodiakoko seigarren zeinua.

**Virgo**, halaber **Birjina**, astrologian, zodiakoko seigarren zeinua da. Lana eta zerbitzua sinbolizatzen ditu eta irudiak birjina irudikatzen du. Taurus eta Capricornusekin batera lurra elementuari dagokio. Merkurio planetak zuzentzen du eta 1970 arte existitzen ez den Vulcano planetak zuzentzen zuela uste izan zen.

Zeinuaren irudia birjina bat izanik, hainbat jainkosarekin lotu izan da, adibidez, Astrea. Erromatarrentzako, Ceres nekazaritzako jainkosa irudikatzen zuen eta uztarekin eta ugalkortasunarekin lotzen zuten. Zeinu honen osagarria eta aurrez aurrekoa Pisces da.

Abuztuaren 24a eta irailaren 22a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.

eskuinera|200px

## Mitologia 
Mitologia grekoan Virgo zeinua Astrearen, mitologiako titanide baten, Zeus eta Temisen alabaren, irudikapena da. Cronoren Urrezko Aroan gizakien artean bizi izan zen azken hilezkorra izan zen. Zeusek zerura igo zuen eta Virgo konstelazioa izenez jarri zuen izarren artean. Eskuetan zeraman balantza Libra izeneko konstelazio bihurtuko zen. Zeusekiko erakutsi zuen leialtasunaren ordainetan titanide guztien artean birjintasuna gordeko zuen bakarra izateko baimena jaso zezakeen.

## Kanpo estekak
Cancer (astrologia)

thumb|eskuinera|Zodiakoko laugarren zeinua

thumb|190px|Ilargiari buruzko irudikapen artistikoa.

**Cancer**, halaber **Karramarroa**, astrologian, zodiakoko laugarren zeinua da. Familia sinbolizatzen du eta irudiak karramarroa irudikatzen du. Scorpio eta Piscesekin batera ura elementuari dagokio. Ilargiak zuzentzen du eta zeinu honen aurrez aurreko zeinua Capricornus da.

Ekainaren 22a eta uztailaren 22a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.

Cancer zeinuko pertsonaren izaera zodiakoko zeinu guztien artean gutxien zehazten dena da. Cancer zeinukoa dena lotsatia eta aspergarria edota berebizikoa eta ezaguna izan daiteke. Cancer zeinukoak kontserbadoreak dira, ziurtasuna gustatzen zaie eta etxekoiak dira. Izan ere, cancer zeinuko gizonentzat, etxea laneko estresetik gordetzeko babeslekua da. Cancer direnen etxea besteak liluratzeko erakusleihoa baino babesleku pertsonala izan ohi da.

## Kanpo estekak
Capricornus (astrologia)

thumb|250px|eskuinera|Zodiakoko hamargarren zeinua.

**Capricornus**, halaber **Kaprikornioa**, astrologian, zodiakoko hamargarren zeinua da. Zeinuak jakituria sinbolizatzen du eta irudiak mendia irudikatzen du. Tauro eta Virgorekin batera lurra elementuari dagokio. Saturnok zuzentzen du eta aurrez aurreko zeinua Cancer da.

Zeinu astrologikoak animalia hibrido bat erakusten du: arrainaren buztana duen ahuntza edo itsas-munstroa.

Abenduaren 22a eta urtarrilaren 20a bitartean jaiotzen direnak izaten dira zeinu honetakoak.

eskuinera|200px

## Zeinu kardinalak 
Zeinu hau Zeinu Kadinalak izeneko taldekoa da. Zodiakoko zirkuluan ekinokzio eta solstizio bezala ezagutzen diren lau puntuen muturretan dauden zeinuak dira. Lau dira Zeinu Kardinalak: Aries, Cancer, Libra eta Capricornus.

Ekinokzio, poloetan ezik, beste munduko leku guztietan egunak gauak beste irauten duen urteko uneari esaten zaio. Urtean bitan gertatzen da: martxoaren 20 edo 21ean eta irailaren 22 edo 23an. Egun horiek direla eta Aries eta Libra Ekinokzioarekin lotzen dira.

Solstizioak, eguzkiak kokapen boreal edo hegoaldeko kokapen altuenak lortzen dituen uneak dira. Ipar hemisferioko udako solstizioan eguzkiak zenita eguerdian harrapatzen du Cancerren tropikoaren gainean. Bi aldiz gertatzen da urtean: ekainak 20 eta 21ean edo abenduak 22 eta 23an. Egun horiek direla eta Cancer eta Capricornus Solstizioarekin lotzen dira.

## Mitologia 
Mitologian, Capricounus Amaltearen ahuntzari lotzen zaio. Kretako uhartean Zeusen inude izan zen lamia eta batzuetan Zeusi bularra eman zion ahuntza bezala ere irudikatzen dena.

## Ezaugarriak 
Helburuak argi eta garbi aurrez zehaztuta ekiten dio lanari. Jarritako xedea betetzeko oztopo guztiak gainditzera behartzen du bere burua. Jokabide zorrotzekoa da baina sozialki moldatu egiten da hasitako lana bukatzeko. Erresistentzian eta jakintzan ez dago gehiago egingo dion beste zeinurik.

## Kanpo estekak
Joanen Hirugarren Gutuna

**Joanen hirugarren epistola** Bibliako Itun Berriko liburu bat da. Joanen bigarren epistolaren ondoren, Biblia kristauaren libururik laburrena da.

Epistola *Gaio* izeneko gizon bati zuzenduta agertzen da, baina ez dago jakiterik zein den: Mazedonian bizi zen pertsona bat, Apostoluen Eginen liburuan (19:29) aipatzen dena, edo Epistola erromatarrei liburuan (16:23) aipatzen den korintoarra, edo Apostoluen Eginen liburuan (20:4) aipatzen den gizona, Derben bizi zena.

Honela hasten da epistola:

*Nik, Jaunaren ikasle zahar honek, zuri, Gaio adiskide, egiaz maite zaitudan horri, idazten dizut*.

Kristau-tradizioak Joani egozten dizkio hiru gutunak, *Apokalipsia* bezala, laugarren ebanjelioaren tradizio berekoak dira –hizkuntzaz eta pentsamoldez ere oso antzekoak–, baina horrek ez du esan nahi pertsona berak idatziak direnik. Litekeena da, ordea, ebanjelioaren azken idazketa egin zuena bera izatea gutunen idazlea ere.

Hirugarren epistolaren idazmoldea eta bigarrenarena erabat antzekoak dira; horregatik, adituek, salbuespenik gabe, pertsona berak idatziak direla uste dute. Baina lehenengo epistola idatzi zuena eta bigarrena eta hirugarrena idatzi zituena pertsona bera den ala ez gai eztabaidatua da adituen artean.

Egileak Gaio goraipatzen du fede-senideei emaniko laguntzagatik, eta Diotrefes kritikatzen bere handizalekeriagatik eta apostoluak bidalitako predikari ibiltarien aurkako jarreragatik.

## Eskema 
* Agurra (1,1-2)
* Gaio goratuz (1,3-8)
* Diotrefes handizalea (1,9-11)
* Demetrio zintzoa (1,12-12)
* Azken agurra (1,13-15)
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2008ko Hego Osetiako Gerra

**Hego Osetiako Gerra** 2008ko gatazka armatu bat izan zen. Alde batetik Georgia zegoen; beste aldetik, errusiarren aldekoak ziren (Georgiako) Hego Osetia eta Abkhaziako Errepublika Autonomoa eta Errusia bera zeuden.

Gerra 2008. urteko abuztuaren 7ko Hego Osetiako lurretako borrokaldiekin hasi zen, Tskhinvaliko guduarekin. Gerora, Georgiako eta Itsaso Beltzeko beste eskualde batzuetan ere borrokaldiak izan ziren.

Georgiako presidenteak, Mikheil Saakaxvilik, armadari agindu zion Hego Osetiako kontrola berreskuratzeko: osetiarrek hori hartu zuten gerra-deklaraziotzat. 1992. urtetik Hego Osetiak 'de facto' independentetzat zuen bere lurraldea, baina Georgiak legez bere herrialdekoa zela zioen, 'de iure', eta osetiarrak erreboltaritzat zituen. Errusiarren arabera, Georgiak "Чистое поле" (*Arlo garbia*) izena eman zion Hego Osetiako operazioari. Georgiako Gerra Zibilaren (1988-1993) ondorioz, Hego Osetian Errusiako bake-indarrak zeuden, eta osetiarren alde egin zuten berehala; errusiar armadako baliabide gehiago ere joan ziren lurraldera, eta Georgiak errusiarrek nazioarteko muga zeharkatu izana gerra-deklaraziotzat hartu zuten. Errusiarrekin eta osetiarrekin batera abkhaziarrek ere jardun zuten Hego Osetiako lurraldean borrokan georgiarren kontra, baita Abkhazian bertan ere. Izan ere, errusiarrek ziotenez, Georgiak antzerako asmoa zuen Abkhazian ere egiteko, "Скала" (*Haitza operazioa*) izeneko operazioaren bitartez.

Abuztuaren 12an Dmitri Medvedev agintariak errusiarren jarduera militarrak amaitzeko agindu zuen, eta Europar Batasunak aurkeztutako bake-plana onartu zuen: alde biek gatazka hasi baino lehenagoko kokalekuetara itzuli behar zuten.

Edozein modutan ere, Georgiak Errusiaren kontrako salaketa ipini zuen Nazioarteko Justizia Auzitegian. Errusiako Fiskaltzak, era berean, Georgiak egindako hilketak ikertzeko espedienteari ekin zion.

Aintzat hartzekoa da Hego Osetiako lurraldea oso estrategikoa dela energia-garraioari dagokionez, batez ere gasa eta petrolioa bertatik igarotzen denez, kontrola eskuratzekotan Errusia eta mendebaldea aurkari izaki. Bestalde, Georgiak harreman militarra zeukan Ameriketako Estatu Batuekin, Irakera tropak bidali zituelako, baina armada estatubatuarrak ez zuen parte hartu Hego Osetiako 2008ko Gerran.

## Gerraren ondorioak 
Gizateriaren hondamenditzat hartzen dute Hego Osetiako egoera: eurek diotenez, 2.100 lagun hil ziren gerran eta 34.000 lagunetik gora euren bizilekuetatik joan behar izan dira erbesteratuta; Georgiakoek, ostera, ez dituzte datu horiek onartzen. Georgiako aldean hildakoak zenbatzerakoan ere datuak ez datoz bat, nork ematen dituen: georgiarrek diotenez, 500 hildakora ez ziren iritsi eurenean; baina errusiarrek diotenez, gutxienez Georgiako 3.000 militar hil ziren gerran.

Besteak beste, Errusiak Hego Osetiako eta Abkhaziako independentzia aldarrikatu zuen. Georgiak, Kodori ibarreko eta Abkhaziako eta Hego Osetiako beste leku batzuetako kontrola galdu zuen.

Nolanahi ere, herrialde eta lurraldeen arteko harremanetan gatazkak bizirik dirau.

## Kanpo estekak
Chihuahua (txakurra)

**Chihuahua**, txakur-arraza txikiena. Izena Mexikoko Chihuahua estatutik datorkio. Teoria zabalduenaren arabera, Tolteken Techichi lagun-txakurren ondorengoa omen da.

## Ezaugarriak 
Kilo bat baino gutxiago pisatzen dute zenbaitek, baina 1,5 eta 2,5 kg bitartean dago ideala. Hanka motz eta iharrak dituzte, eta gorpuzkera gihartsua. Belarriak, berriz, luze eta tenteak izan ohi dituzte. Bi buru-forma dira nagusi: batetik, *sagar-buru* deritzona, mutur motz eta buru biribila duena; bestetik, *orein-buru* deritzona, mutur eta buru luzeagoak dituena. Begi handi-handiak eta irtenak izateagatik dira, besteak beste, ezagunak.

Bi chihuahua-mota daude: ile luzekoa eta ile motzekoa. Kolore askotako ilea izan dezakete: beltza, zuria, kafe-kolorekoa, grisaxka, zilar-kolorekoa eta abar.

Izaerari dagokionez, beti daude erne, inguruan zer gertatuko, eta azkarrak dira. Oso leial zaizkio jabeari, pertsona bakarrari normalean; hori dela eta, oso jeloskor jartzen dira pertsona horren lagunekin. Beste animaliekin ere antzeko zerbait gertatzen zaie: haien klana babesten dute, eta nahiago dituzte Chihuahua arrazako kideak beste arrazatako txakurrak baino. Horregatik ikusten dira maiz beste arrazatako txakur handiagoei aurre egiten.

Ahul itxura badute ere, txakur sendoak dira. Hamalau urte arte bizi dira, batez beste, baina hogei urteraino ere irits daitezke. Txakur biziak dira, eta gauza dira ibilaldi luzeak egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aries (astrologia)

thumb|250px|eskuinera|Zodiakoko lehenengo zeinua

**Aries**, halaber **Aharia**, astrologian, zodiakoko lehenengo zeinua da. Berpizkundea sinbolizatzen du eta bere irudiak ahariaren adarrak irudikatzen ditu. Leo eta Sagitariorekin batera sua elementuari dagokio. Marte planetak zuzentzen du eta bere aurre aurreko zeinua Libra da.

thumb|115px|Ahariaren irudia.

Zeinu hau irudikatzeko erabiltzen den irudia, Frixok eta Helek Kolkidara heltzeko erabili zuten ahariaren irudia dela esan ohi da. Geroago Jainkoaren bildotsa dela esan da. Zeinu hau Marte planetak zuzentzen du. Erromatarren **Marte** jainkotik edo grekoen **Ares** jainkotik hartzen du izena.

Bi jaiotza-tarte banatzen dira zeinu honen azpian jaiotzen direnen artean:

* Tropikoak: martxoak 21etik - apirilak 20ra
* Sideralak: apirilaren 14tik - maiatzaren 14ra

Hau da, Ariesen aldi tropikalak dirauen bitartean jaiotzen denak jaiotze-eguzkia zeinu honetan kokatuta izango du. Jaiotzean kokapen hori dutenak ariano bezala ezagutzen dira.

## Zeinu Kardinalak 
Zeinu hau Zeinu Kadinalak izeneko taldekoa da. Zodiakoko zirkuluan ekinokzio eta solstizio bezala ezagutzen diren lau puntuen muturretan dauden zeinuak dira. Lau dira Zeinu Kardinalak: Aries, Cancer, Libra eta Capricornus.

Ekinokzio, poloetan ezik, beste munduko leku guztietan egunak gauak beste irauten duen urteko uneari esaten zaio. Urtean bitan gertatzen da: martxoaren 20 edo 21ean eta irailaren 22 edo 23an. Egun horiek direla eta Aries eta Libra Ekinokzioarekin lotzen dira.

Solstizioak, eguzkiak kokapen boreal edo hegoaldeko kokapen altuenak lortzen dituen uneak dira. Ipar hemisferioko udako solstizioan eguzkiak zenita eguerdian harrapatzen du Cancerren tropikoaren gainean. Bi aldiz gertatzen da urtean: ekainak 20 eta 21ean edo abenduak 22 eta 23an. Egun horiek direla eta Cancer eta Capricornus Solstizioarekin lotzen dira.

## Kanpo estekak
Belaiki

**Belaiki**a, **beladar**ra edo **beladona** (*Atropa belladonna*) *Solanaceae* familiako zuhaixka bizikor bat da. Europakoa, Afrikako iparraldekoa eta Asiako mendebaldekoa da jatorriz, eta Ipar Amerikan ere naturalizatuta dago. Ez du eguzkia zuzenean jasaten; horregatik, itzalguneetan hazi ohi da, lurzoru limotan aberatsetan.

## Ezaugarriak 
Landareak 1,5 metroraino hazten dira, eta hosto obalatuak dituzte, 18 cm-rainokoak. Zurtoinak oso adarkatuak izaten dira, eta zurezkoak oinarrian. Loreak oso deigarriak dira, kanpai-formakoak, purpurak, distira berdaxkekin, eta usain apalekoak. Badago barietate bat, dena den, lore eta fruitu horixkak dituena.

Fruituak baiak dira, berde ilunak edo beltzak ondo helduta daudenean, distiratsuak, zentimetro bateko diametrokoak. Gozoak dira, eta alkaloide toxikoak dituzte.

Hiosziamina, atropina eta eskopolamina alkaloideak ditu, hau da, landare toxiko eta pozoitsua da, eta koma-egoera, baita heriotza ere, eragin dezake gaizki hartuz gero. Dosi toxikoa hartuz gero, eldarnioak eta haluzinazioak eragiten ditu. Dena den, erabilera terapeutikoa du, oftalmologian, antiespasmodiko eta antikolinergiko gisa. Pneumologian ere erabiltzen da. Eta belladona-estraktua Parkinsonen gaixotasuna tratatzeko erabili da, baina kontrako ondorioak eta albo-efektuak murriztuz. Dosi txikitan, hesteen funtzioa erregulatzeko erabiltzen da kolitis ultzeradunaren eta kolon narritagarriaren kasuan.

## Historia 
Antzinako Egipton narkotiko gisa erabili zen, eta Erdi Aroan haren erabilera ezkutuan zabaldu zen.  izena ("andre ederra") italieratik dator, hango emakumeek belladonaren fruitua igurzten baitzuten begien azpian begi-nini handiak izateko, midriasia eragiten baitu, hau da, begi-ninien dilatazioa.

## Erabilera 
Tradizionalki, analgesiko gisa erabili da, buruko minaren kontra, hileko minaren kontra, hanturaren kontra eta beste gaixotasun batzuk tratatzeko ere bai.

Historikoki mandragora, erabelar eta estramoniorekin batera erabiltzen zuten edabe anestesiko bat sortzeko, gainera ezaugarri psikoaktiboak zituen edabe bat zena.

## Sinonimia 
## Iruditegia 

Irudi:Atropa bella-donna sl17.jpg|Landarea.
Irudi:Η Μπελαντόνα (Atropa belladonna), Όρος Όσσα, Ν.Λαρίσης, Θεσσαλία, 18-7-2021.jpg|Kanpai itxurako loreak.
Irudi:Atropa belladonna Pokrzyk wilcza-jagoda 2014-10-12 01.jpg|Fruituak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pertseo

Greziar mitologian, **Pertseo** (antzinako grezieraz: *Περσεύς*) heroi bat zen. Erdijainkoa zen, Zeus jainkoaren eta Danaeren semea. Tradizioaren arabera, berak fundatu zuen Mizenas. Ospetsua da Medusa hiltzeagatik eta Andromeda askatzeagatik.

## Pertseoren jaiotza 
Orakulu batek Argosko errege Akrisiori iragarri zion bere bilobak berak hilko zuela. Hori galaraztearren, bere alaba Danae brontzezko dorre batean itxiarazi zuen, inongo gizonekin harremanik ez izateko. Baina Zeus jainkoak, urrezko euri bihurturik, Danaren gainera erori zen eta haurdun utzi zuen (beste tradizio baten arabera, Akrisioren anaiak utzi zuen haurdun Danae). Pertseo jaio zela jakin zuenean, Akrisiok, hiltzen ausartu ez eta itsasora bota zituen ama-semeak zurezko kutxa batean. Baina ama-semeak bizirik iritsi ziren Serifos uhartera. Diktis arrantzaleak jaso zituen, eta bere semetzat hartu zuen Pertseo.

## Medusa hiltzea 
Polidektes, Diktisen anaia, Danaez maitemindu zen, eta, Pertseo urruti atxikitzeko, Medusaren burua hartzera bidali zuen. Pertseo, Atenea eta Hermes jainkoek gidaturik, Medusaren bila abiatu zen. Jainkoek lagunduta, Medusari burua moztea lortu zuen.

Gero, Atlas erregearen herrialdera joan zen, eta erregeari bertan gelditzen uzteko eskatu zion. Atlas, baina, gogoratu zen orakulu batek esana ziola Zeusen seme bat iritsiko zela berari lapurreta egitera, eta Pertseo kanporatzen saiatu zen. Pertseok, orduan, Medusaren burua erabili zuen, eta Atlas harri bihurturik gelditu zen.

## Andromeda askatzea 
Perseok, ninfak oparitu zizkioten sandalia hegalariei esker hegan eginez, Medusa hil ondoren itzultzen ari zela Palestinara iristean, Pertseok ikusi zuen Andromeda harkaitz batean lotuta zegoela, beren gurasoek zigortuta, eta itsas munstro batek jan behar zuela. Pertseo Andromedaz maitemindu zen; munstroa hil, eta Andromeda askatu zuen.

Andromedaren gurasoak onartu egin zuten, baina ez oso gogo onez. Perseok itsas munstroarekin borrokatu, hil egin zuen eta Medusaren burua erabili zuen, animalia harri bihurtzeko, koral bihurtuz. Ondoren, Andromeda askatu zuen eta pozik onartu zuen ezkontza.

Ondoren, Serifos uhartera itzuli zen. Han, Diktis eta Danae tenplu batean babestuta zeuden, Polidektesengandik ihesi. Pertseo Polidektesengana eta haren gortearen aurrera joan zen, Medusaren burua atera, eta denak harri bihurtu zituen.

## Orakulua betetzea 
Danae eta Andromedarekin, Argosera itzuli zen. Akrisiok, Pertseo bidean zela jakin zuelarik, alde egin zuen Larisara, eta joko batzuk ikustera joan zen. Pertseok parte hartu zuen joko horietan, disko-jaurtiketan. Baina, nahi gabe egin bazuen ere, diskoak Akrisio jo zuen, eta hil egin zuen. Hala bete zen orakuluak iragarritakoa.
  	
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Muridae

**Muridae** (**muridoak**) karraskarien ordenako familia bat da, ugaztunetan ugariena. 700 espezie inguru ditu, Eurasia, Afrika eta Australian bizi direnak. Familia honetan sartzen dira arratoiak, saguak, gerbilak eta kidekoak. Izena latinezko  (genitiboa *muris*) izenetik dator, eta "sagua" esan nahi du.

Zenbaitetan, Muridae familia-izena Muroidea superfamiliaren sinonimotzat erabiltzen da, baina, berez, azpiko maila taxonomiko bati dagokio.

## Azpifamiliak 
Muridoak bost azpifamiliatan sailkatzen dira; gutxi gorabehera 150 genero eta 710 espezie ditu. Hauek dira azpifamiliak:

* Deomyinae
* Gerbillinae
* Lophiomyinae
* Leimacomyinae
* Murinae

## Ezaugarriak 
Muridoak ugaztun txikiak dira, 10 cm ingurukoak isatsa kontuan hartu gabe. Gorputza luzanga izaten dute, eta isatsa luzea. Gehienak marroixkak dira, baina badira beltzak, grisak eta marra zuridunak ere.

Entzumena eta usaimena oso garatuak dituzte, eta era askotako habitatetan bizi dira: basoak, belardiak eta mendikateak. Espezie batzuk, hala nola gerbilak, basamortuko kondizio berezietarako moldatuta daude, eta luze bizi daitezke ia batere urik hartu gabe. Herbiboroak edo omniboroak dira. Maiztasun handiarekin ugaltzen dira; espezie askok kume ugari izaten dituzte urtean zenbait aldiz. Jaioberriak, gehienetan, itsuak dira, ez dute ilerik eta ez dira gauza bakarrik bizitzeko.

## Kanpo estekak
Karon (satelitea)

**Karon** Pluton planeta nanoaren satelite natural nagusia da; halaber, Kuiperren gerrikoko objektu nagusietako bat da.

## Aurkikuntza 
thumb|Pluton eta Karon puntu komun baten inguruan biraka ari dira

James W. Christy astronomoak aurkitu zuen Karon, 1978ko ekainaren 22an, Flagstaff-eko behatokiko teleskopioak hartutako irudiak aztertzean. Christy ohartu zen Plutonen irudiek forma pixka bat luzanga zutela, eta argazki berean agertzen ziren izarrek ez zutela holako formarik. Argazki gehiago aztertuta, ikusi zuen irudi askotan ez zela luzakin hori agertzen, baina batzuetan bai. Ohartu zen satelite bat izan zitekeela kontuan hartzen bazen objektuaren orbita-periodoa, eta planeta-satelite sistema bat zela ondorioztatu zuen.

Pluton eta Karon objektu bereizi gisa hartu zituen Hubble teleskopioak 1990eko hamarkadan. Geroago, optikaren azken aurrerapenei esker, Lurreko teleskopioetatik ere behatu ahal izan dira disko bereizi gisa.

## Izendapena 
Hasieran, **S/1978 P 1** izendapen sistematikoa eman zitzaion sateliteari; kode horrek adierazten du 1978an lehen aldiz ikusitako Plutonen lehenengo satelitea zela. Chrystik *Karon* izena hautatu zuen (*Charon*, ingelesez), baina behin betiko izena geroago ofizialdu zuen Nazioarteko Astronomia Batasunak, 1985ean, eta 1986ko urtarrilaren 3an jakinarazi zen.

Karon izena mitologia grekoko Karon pertsonaian du jatorria; Karon zen hildakoen arimak Hadesen erresumara eramaten zituena (Hadesi, Erromako mitologian, Pluton dagokio).

## Ezaugarri fisikoak 
Karon, tamainaz, Plutonen erdia baino handixeagoa da. Pluton ez bezala, nitrogenozko eta metanozko izotzez estalia baitago, Karonen gainazala ur-izotzez estalita dago, antza denez.

Gorputz izoztua da, eta, proportzioan, Plutonek baino arroka gutxiago ditu. Karonen barne-egiturari buruzko bi teoria daude, kontrajarriak: batzuen ustez, Pluton bezalakoa da, arrokazko nukleo batez eta izotzezko mantu batez osatua. Beste zientzialari batzuek, berriz, uste dute Karonek konposizio uniformea duela. Badirudi, aurkitu diren froga batzuen arabera, lehenengo hipotesia betetzen dela.

## Orbita 
Batez beste, Plutonetik 19.570 km-ra dago, hau da, Lurraren eta Ilargiaren arteko distantzia baino 20 aldiz gutxiago. Bi astroak elkarri lotuta daude grabitazioari dagokionez, hau da, elkarri beti aurpegi bera erakusten diote.

Sorrerari buruzko hipotesi batek dio bi gorputzek elkarren kontra talka egingo zuketela elkarrekiko orbitan hasi aurretik.

Karon ez da Plutonen inguruan biraka ari, ohiko sateliteak bezala; aitzitik, bai Pluton, bai Karon, biek osatutako sistemaren masa-zentroaren inguruan ari dira biraka. Hori dela eta, Pluton eta Karon planeta eta satelitetzat hartu beharrean, bien multzoa planeta nano bikoiztzat hartu behar dela uste dute astronomo askok. 2006an, Nazioarteko Astronomia Batasunak planeta nano gisa birdefinitu zuen Pluton, baina ez zuen planeta bikoitzaren definiziorik eman, eta Karon ez dago IAUk onartutako planeta nanoen zerrendan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Plutón y Caronte, Solar Views
## Erreferentziak
Urrebotoi

**Urrebotoi** (*Ranunculus*) belardietako landarea da, puntan lore hori ikusgarria duena.. Ranunculaceae familiako landare-genero bat osatzen du, 400 bat espezie biltzen dituena.

Gehienbat landare belarkarak dira, eta lore horiak edo zuriak dituzte (edo zuriak baina erdialdea horia dutela), edo gorriak edo laranjak. Espezie batzuk urtebete bizi dira, eta beste batzuk, bi urte.

Espezie guztiak pozoitsuak dira janez gero, protoanemonima baitute, baina ganaduak ez ditu jaten gustu txarra dutelako.

### Espezie hautatuak 
thumb|240px|*Ranunculus acris*
[thumb|240px|*[Ranunculus bulbosus*]]
thumb|240px|*Ranunculus glacialis*
* *Ranunculus abnormis*
* *Ranunculus aducus*
* *Ranunculus acetosellifolius*
* *Ranunculus aconitifolius*
* *Ranunculus acraeus*
* *Ranunculus acris*
* *Ranunculus aduncus*
* *Ranunculus alnetorum*
* *Ranunculus alpestris*
* *Ranunculus amplexicaulis*
* *Ranunculus angustifolius*
* *Ranunculus aquatilis*
* *Ranunculus arvensis*
* *Ranunculus asiaticus*
* *Ranunculus auricomus*
* *Ranunculus barceloi*
* *Ranunculus batrachioides*
* *Ranunculus bulbosus*
* *Ranunculus bullatus*
* *Ranunculus bupleuroides*
* *Ranunculus californicus*
* *Ranunculus carinthiacus*
* *Ranunculus carlittensis*
* *Ranunculus cortusifolius*
* *Ranunculus cymbalaria*
* *Ranunculus demissus*
* *Ranunculus envalirensis*
* *Ranunculus ficaria*
* *Ranunculus flammula*
* *Ranunculus fluitans*
* *Ranunculus glaberrimus*
* *Ranunculus glacialis*
* *Ranunculus gouanii*
* *Ranunculus gramineus*
* *Ranunculus granatensis*
* *Ranunculus gregarius*
* *Ranunculus hederaceus*
* *Ranunculus henriquesii*
* *Ranunculus hispidus*
* *Ranunculus lapponicus*
* *Ranunculus laricifolius*
* *Ranunculus lateriflorus*
* *Ranunculus lingua*
* *Ranunculus longipes*
* *Ranunculus lyallii*
* *Ranunculus macrophyllus*
* *Ranunculus malessanus*
* *Ranunculus monspeliacus*
* *Ranunculus montserratii*
* *Ranunculus muricatus*
* *Ranunculus nigrescens*
* *Ranunculus nodiflorus*
* *Ranunculus occidentalis*
* *Ranunculus ollissiponensis*
* *Ranunculus ololeucos*
* *Ranunculus omiophyllus*
* *Ranunculus ophioglossifolius*
* *Ranunculus paludosus*
* *Ranunculus parnassifolius*
* *Ranunculus parviflorus*
* *Ranunculus peltatus*
* *Ranunculus penicillatus*
* *Ranunculus platanifolius*
* *Ranunculus polyanthemophyllus*
* *Ranunculus pseudomillefoliatus*
* *Ranunculus puberulus*
* *Ranunculus pygmaeus*
* *Ranunculus pyrenaeus*
* *Ranunculus repens*
* *Ranunculus ruscinonensis*
* *Ranunculus sardous*
* *Ranunculus sceleratus*
* *Ranunculus seguieri*
* *Ranunculus septentrionalis*
* *Ranunculus serpens*
* *Ranunculus sieboldii*
* *Ranunculus spicatus*
* *Ranunculus thora*
* *Ranunculus trichophyllus*
* *Ranunculus trilobus*
* *Ranunculus tripartitus*
* *Ranunculus tuberosus*
* *Ranunculus valdesii*
* *Ranunculus weyleri*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leo (konstelazioa)

**Leo** edo **Lehoia** (; ikurra ♌︎ edo ♌) zodiakoko konstelazioetako bat da. Cancer eta Virgo artean dago.

Oso konstelazio ezaguna da, eta izar distiratsu ugari ditu, hala nola Regulus, Algieba edo Denebola. Gainera, galaxia distiratsu asko ditu; adibidez, M65, M66, M95, M96, M105 eta NGC 3628.

## Izar nagusiak 
* α Leonis (Regulus, 1,4 magnitudekoa, konstelazioko izarrik distiratsuena, lehoiaren aurrealdean kokatua. Izar anizkoitz bat da. Haren izenak "erregetxo" esan nahi du. Izar bero zuri-urdina da, Eguzkia baino 240 aldiz distiratsuagoa.

* β Leonis (Denebola), 2,14 magnitudekoa. Izar zuri bat da, Leoren ekialdeko ertzean kokatua. Lurretik 36 argi-urtera dago.

* γ Leonis (Algieba), izar bikoitza. Bi osagaiak izar hori-laranjak dira, eta biak erraldoiak dira. Elkarrekin, 2,21eko magnitudea dute.

* δ Leonis, 2,56 magnitudekoa. Izar zuria da, Lurretik 58 argi-urtera kokatua.

* ζ Leonis, 3,44 magnitudekoa; erraldoi-fasean dago.

* η Leonis, supererraldoia, zuria eta oso argitsua. Lurretik 2.100 argi-urtera dago.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libra (konstelazioa)

**Libra** edo **Balantza** (; ikurra: 20px|Balantza) zodiakoaren zazpigarren konstelazioa da zeruan. 88 konstelazio modernoetako bat da.

Konstelazioa ez da oso argitsua, ez baitu lehenengo magnitudeko izarrik. Virgotik mendebaldera eta Scorpiusetik ekialdera dago. Izarren izenek adierazten duten moduan, garai batean eskorpioiaren matxarden parte izan zen: Zubenelgenubi-k (α Librae) "hegoaldeko matxarda" esan nahi du, eta Zubeneschamalik (β Librae) "iparraldeko matxarda". Bisualki, α eta β balantzaren oreka-zeharragak dira, eta γ eta δ platertxoak.

Konstelazioa, jatorriz Scorpiusen matxarden parte zena, zodiakoko berriena da, eta bizidun bat irudikatzen ez duen bakarra.

## Izar nagusiak 
* α Librae, Zubenelgenubi, izar bitarra da.
* β Librae, Zubeneschamali, konstelazioko distiratsuena da.
* γ Librae, Zuvenelakrab, erraldoi hori bat da.
* δ Librae, erraldoi gorri bat da.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Balaenidae

**Balenido**ak (***Balaenidae***) *Cetacea* ordenako familia bat dira, eta bi genero: *Balaena* eta *Eubalaena* ditu; lau espezie besterik ez dira. Dena den, *balea* hitza modu zabalagoan erabiltzen da, zetazeo handi guztiak izendatzeko.

## Etimologia 
*Balea* hitza latinetik dator () eta hura grekotik (, *phalaina*), eta familia horren forma zilindriko edo puztuari egiten dio erreferentzia.

## Ezaugarriak 
Ugaztunok burezur handia dute, gorputzaren luzera osoaren heren bat hartzen duena. Balenido helduen burezurrak 15-17 metroko luzera du, eta 50-89 tona inguruko pisua. Maxilar estua eta arku-formakoa dute. Forma berezi horretan kokatzen dira bizarrak.

Arrainak ez bezala, balenidoek isatsa plano horizontalean dute, eta, horri esker, itsas azalera errazago igo daitezke, arnas hartzera igo behar baitute, nahiz eta ordubete inguru igaro dezaketen urpean. Buruaren gainaldean bi espirakulu edo sudur-zulo dituzte, eta handik ur-lurruna kanporatzen dute.

30 urte inguru bizi dira. 12 hilabeteko kumealdiaren ondoren baleakume bakarra izaten dute. Migrazio handiak egiten dituzte, itsaso hotzetatik (elikatzeko erabiltzen dituzte) itsaso epeletara (ugaltzeko erabiltzen dituzte).

Krustazeo txikiak jaten dituzte, kopepodoak batez ere, eta espezie batzuek krilla ere bai.

## Taxonomia 
Balenidae familiak bi genero eta lau espezie ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak