Santio belar

**Santio belarra** edo **milazuloa** (*Hypericum perforatum*) Hiperikazeoen familiako belar landare zuzen adartsua da, 30-90 cm luzea, sortako lore horiak eta elkarren aurka antolatutako hosto txiki luzaranak dituena. **Asiki-belarra** izenaz ere ezagutzen da. Oso iparraldeko uharteetan izan ezik Europako beste lurralde guztietan hazten da, tontor eguzkitsuetan, sasi artean eta basoetako argi guneetan batez ere. Santio egunez baserrietako ate alboetan jarri izan da Euskal Herriko zenbait eskualdetan.

Hiperforina duenez, sendabelar ezaguna da, ezaugarri antidepresibo, bakterio-kontrako eta antioxidatzaileak dituena.

## Banaketa eta habitata 
thumb|Santio belarra
Landare arrunta da behe eta erdi altuerako lurretan. Ia Europa osoan dago, Errusiako ekialderaino, eta munduko leku askotan aklimatatu da: Txinan, Australian, Afrika iparraldean eta Amerikan.

## Historia 
Hipokratesek erremedio freskagarri eta antiinflamatorio gisa gomendatu zuen.
thumb|Hostoak
Dioskorides-ek honako hau idazten du (antzinako itzulpenen ortografiarekin): Hyperikoa, batzuek Androsemo deitzen dutena, beste batzuek korio, eta beste batzuek Camepytis, Pinillo esan nahi duena, bere erretxinak pinu-erretxinaren usaina duelako, palmo baten altuerako sastraka adartsu eta erroseta da, errudak bezalako hostoak eta lore horiak dituena: hatz artean igurtziz gero, odolaren antzeko likido bat dario, eta hortik datorkio Androsemo izena, giza odola esan nahi duena. Santio belarra leku landu eta gogorretan hazten da. Gernua mugitzeko ahalmena du, hilekoa eragiten du. Ardoarekin edanda, tertianak eta quartanak kanporatzen ditu. Bere haziak 40 egunez edanda sciática sendatzen du, eta kataplasma gisa aplikatutako hostoek suaren ondoriozko erredurak sendatzen dituzte. 

## Deskribapena 
Europan jatorria duen belarra da, Amerikan eta Australian bertakotu dena. Lorearen petaloak hori-urre kolorekoak dira, ertzetan orban beltz txikiak dituztela. Perforatum latinezko izena landare horren hosto bakoitzean argipean ikus daitezkeen zulotxoetatik dator (olio-esentzial poltsak dira). Sepaloak baino bi aldiz luzeagoak dira. Belar horren berezitasun bat da, hosto bat hatzen artean zapaltzean, orban bat uzten duela azalean, bere laranja koloreko izerdia.
thumb|Fruituak
Australian eta Estatu batuetan belar txar edo espezie inbaditzailetzat hartzen da eta landare honetan espezializatutako Chrysolina generoko  kakalardoen moduko kontrol biologikoen bidez borrokatzen da.  

## Osagai aktiboak 
### Landarea 
* Olio	esentzialak: cariofileno,	cineol,	pineno	ez
* Azidoak:	askorbikoa (vitamina	C),	esteárico	y palmítico
* Hiperforina
* Hipericina
* Limoneno
* Quercetina
* Rutina

### Hostoak 
* Mineralak:	cadmio,	plomo

### Lorea 
* Flavonoides
* thumb|IluatrazioaTaninos

## Erabilera medizinala 
*Hypericum perforatum* hainbat erabilera dituen sendabelarra da. Adibidez, bere aplikazio topikoak zaurien orbaintzea bizkortzeko balio du.

Hala ere ikertzaileak gehien erakarri dituen belar honen propietateak depresio arin edo moderatua eta antsietatea tratatzeko duen erabilera tradizionalarekin lotzen dira.  Adierazpen hau azken hamarkadetan balioztatu duten osasun agentziek zenbait herrialdeetan, hala nola Alemanian, non farmakopea ofizialean sartu den, eta oso hedatuta dago helburu terapeutiko horretarako errezetatuta.  

Botika firoterapeutiko gisa erabiltzen denean, eskuarki, estraktu estandarizatu gisa ematen da, eragin farmakologikoak egozten zaizkien printzipio aktiboen kontzentrazio finkoekin. Hiperizina da horietako garrantzitsuena, nahiz eta berriki egindako azterketek hiperforinaren jarduera handiagoa adierazten duten.   Ondorio hau neurri handi batean Estatu Batuetako  Medikuntza Osagarri eta Alternatiborako Zentro Nazionalak egindako entsegu negatibo batean oinarritzen da.    
thumb|Lorearen xehetasunak
Horretarako (depresioa tratatzeko), santio belarra hainbat aurkezpenetan lor daiteke: belarra, gragea edo kapsula gisa, te poltsetan edo tinturetan.

### Beste substantzia batzuekiko elkarreraginek eragindako ondorio kaltegarriak 
thumb|Ilustrazioa 1830
P450 zitokromoaren (CYP3A4 isoentzima) eta, ziur asko, P. glukoproteinaren entzima-induktore ahaltsua da. Beste sustantzia batzuekin interakzioak sor ditzake, hala nola digixinarekin edo aho antikoagulatzaileekin. 

Era berean, tratamendu inmunosupresoreak (ziklosporina) eta hiperikoa hartzea konbinatu zituzten bi pazienteren bihotz-transplantearen errefus kasuak dokumentatu dituzte. Bi kasuetan, badirudi santio belarrak ziklosporinaren kontzentrazio plasmatikoak maila terapeutikotik behera jaistea eragin zuela, eta horrek txertoaren errefusa eragin zuela. Gero egindako ikerketa formal  batek frogatu zuen santio belarrak indinaver-aren kontzentrazio plasmatikoa murrizten duela.

Datu horien garrantzia dela eta, zuhurra dirudi santio belarra ez hartzea gibeleko metabolismoko beste sendagairen batekin batera. 

## Interakzioak 
*Hypericum perforatum*-ek burdinaren eta beste mineral batzuen xurgapena oztopa dezake. Landare honen toxikotasunaren erantzulea hiperizina da. Gorri-haragi koloreko eta fluoreszenteko pigmentu heliantrono bat da, landarearen hosto eta lore-petaloen gainazalean sakabanatutako orban beltzetan dagoena. Konposatu hori uneoro egoten da landarean, eta lehortzen denean edo henifikatzen denean ere irauten du. 
thumb|Lorearen xehetasunak
**Hiperizina** da fontosentikortasunaren erantzulea. Antzina-antzinatik ikusi izan dira larruazaleko arazoak landare hau jan zuten animalietan. Gehiegi elikatutako kasu larrietan bakarrik ikusi ziren konbultsioak krisi hemolotikoak edo animaliaren heriotza. Fotosentsibilizazioaren ondorioz, gibeleko eta ikterizia nahasteak ere ikusten dira, eta, aldi berean, pigmentazio gutxiko larruazaleko zatiak nekrosatu edo askatu egin daitezke, eta oso poliki sendatzen diren orbainak sortzen dira. Bestalde landare hau jaten duten animalia emeek esne jario txikiagoa izan dute. Landare hau hartu eta ondoren eguzkitan jartzen diren pertsonetan, larruazalaren pigmentazio diskretua (eritemak) edo pruritoa ager daiteke.

### Esperimentazioa 
*Hypericum perforatum* arinki toxikoa dela frogatu da ahozko edo intraperitoneal dosi bakarraren ondoren. Maila esperimentalean, DL50 honako hauek izan dira:

## Toxikotasuna animalietan 
Hypericum perforatum-aren estraktua arratoietan eta txakurretan egunero 300, 900 eta 2700 mg/kg-ko gorputz-pisuko dosietan behin eta berriz ahotik hartzeak 26 astez ez zuen substantzian aldaketa espezifikorik eragin. Egunero 900 mg/kg gorputz-pisu baino dosi handiagoetan intoxikazio-zantzu ez-espezifikoak garatu ziren: pisu txikia, aldaketa txikiak hemograman, aldaketa txikiak kimika klinikoan eta aldaketa morfologikoak. Aldaketa horiek, dosi handiaren eraginez, kalte arina eragin zuten gibelean eta giltzurrunetan, gainkargaren ondorioz.

### Laborategian animaliekin esperimentatzea. Potentzial enbriotoxikoa eta teratogenikoa 
Arratoiekin eta untxiekin egin ziren ikerketak, eta ez zen aldaketa teratogenikoen ebidentziarik aurkitu amaren toxikotasunaren tarteko dosietaraino. Efektu enbrioi-fetitoxikoak amarentzako toxikoak ziren dosietan agertu ziren eta ikusi zen:

* Azkundean	atzerapena
* Bariazioak
* Heriotza

Arratoiekin ugalkortasuna aztertzeko ikerketan, ez zuten arratoiengan eraginik erakutsi. Nabarmentzekoa da arratoietan hiperizina esnetan metatzen dela, amaren plasman baino kontzentrazio handiagoak egon daitezke, baina hiperizinak segurtasun-tarte handia du, eta, beraz, oso zaila da esnearekin hartzen den kantitatea haurrarentzat arriskutsua izatea, nahiz eta ez dagoen informazio nahikorik edoskitzeari buruz. Oro har, ez da erabili behar ez haurdunaldiaren lehen hiruhilekoan, ez edoskitzaroan.

### Segurtasun mutagenikoa 
In vitro eta in vivo mutagenetikotasun-azterketak egin dira, eta ondorioztatu da ez dagoela Hypericum estraktua duen gizakiarentzako arrisku mutagenerikorik.

### Potentzial kartzinogenikoa 
Potentzial kartzinogenikoari buruzko datu nahikorik ez dago potentziala dagoen ala ez ondorioztatzeko. 

### Fotosentikortasuna animalietan 
Fotosentikortasuna da toxikotasun arrisku nagusia. Lehen mailakoa da, landarearen digestio-xurgapenaren ondorioz sortzen baitira, baina oso gutxitan ager daitezke urdail-hesteetako arazoak, nekea edo urduritasuna. 

Lehen esan dugun bezala, hiperizina da ardi-aziendan fontosentikortasunaren eragilea (erreakzioak alergiko mota bat), exantema edo St. Johnswort izeneko gaixotasuna eraginez. Landarearen pigmentu horiek, batzuetan, larreetan dauden ardiek ugari jaten dituzte. Ondoren, zirkulazio-uharretatik larruazalera iristen dira, eta aminoazidoak, histidina, triptofanoa eta tiorosina oxidatzen dituzte, zelulen egitura eta iragazkortasuna aldatuz. Larritasuna dosiaren, irenstearen iraupenaren eta eguzki-erradiazioaren intentsitatearen araberakoa izango da.

Klinika pigmentatu gabeko eta artilez estalitako eremuetan agertzen da, hau da, buruan, belarrietan  gorputz-adarretan eta bularrean hanturak agertzen dira, batez ere buruan, “buru hanpatu” izenarekin, eta larruazalaren zonetan, larruazala hanpatua, beroa eta edematosoa egon ohi da; patologia hau likido seroso baten exudazioarekin eta epitelioa askatzearekin  jarraitzen da. Defentsarako mekanismo gisa, itzala aurkitzen saiatzen dira animaliak. Ondorengo etapetan, kaltetutako larruazalaren zatiak eta belarrien puntak nekrosa daitezke.

Batzuetan, hain ohikoa ez bada ere, ager daiteke:

* SNCren	afekzioak eta bat-bateko heriotzak, talka anafilaktibo bat	agertzearen ondorioz.
* Gibeleko	hipertrofia horixka.
* Behazun-xiskua	dilatatzea.
* Ikterizia	orokor nabarmena. 
* Izerditzea.

Hypericum bidezko intoxikazioak, batez ere, **ardi-aziendetan** gertatzen dira, bazkatzen ari diren bitartean. Animalia gazteak izan ohi dira kaltetuenak, larrean jateko duten gaitasunagatik eta azken horiek elikagai ez-toxikoak aukeratzeko esperientziarik ez dutelako. 

Hypericum bidezko **haurren intoxikazioak**, informazio Toxikologikoko Zerbitzuaren arabera, gertatzen dira noizbehinka; izan ere, haurrek *Hypericum* estraktua duten fitofarmakoak ahora eraman ditzakete, bere senitarteko helduek edo norbaitek hartzen dituzten *Hypericum* erauzkinaren produktu fitosanitarioak.

### Hainbat substantziarekiko elkarreraginen taula 
Espainiako Medikuntza Agentziaren ustez, beharrezkoa da ohartaraztea *Hypericum* botika duten produktuek hainbat medikamendurekin elkar eragiteko gaitasuna dutela. Interakzioak *Hypericum  perforatum*-ak P450 zitokromo hepatikoaren zenbait isoentzimatan duen indukzio-ahalmenaren ondorio dira. Horren ondorioz, plasmako kontzentrazioak murriztu eta eragin terapeutikoa gal daiteke; elkarrekintzaren mekanismo hori kontuan hartuta, *Hypericum perforatum* emateari uztean, zenbait sendagaien odol-maila igotzea ere eragin dezake, eta, ondorioz, toxikotasuna ager daiteke; bereziki garrantzitsua da tarte teraupeutiko estua duten sendagaietan. IMAOrekiko elkarreraginak berebiziko garrantzia du, egoera arriskutsu batera garamatzalako, krisi hipertentsiboak eragin ditzakeelako. Gauza bera gertatzen da landare hau irensteagatik tiraminan aberatsak diren elikagaiak irenstean.

Adibide zehatz bat proteasaren  inhibitzaileekiko elkarrekintza da. Inhibitzaile horietan, haien kontzentrazio plasmatikoak nabarmen murrizten dira P450 zitokromoaren 3A4 isoentzimaren indukzioaren ondorioz. Horren ondorioz, ez da lortzen farmako mota horren kontzentrazio plasmatiko terapeutikorik, eta erresistentziak eta tratamenduaren eraginkortasunik eza garatu daiteke.

### Eztabaidak 
Belar honen erauzkinen administrazioa eztabaidagai da. Eraginkortasuna eta segurtasuna iradokitzen duen ebidentzia mugatua dagoen arren, ez da sistematikoki ebaluatu albo-ondorioen eta beste droga batzuekiko elkarreraginen eraginari dagokionez, horrek dakartzan arriskuekin. Hala ere, aipatzen da, tratamendu batzuen kasuan, haien eragina murrizten dela, GIBa duten pertsonentzako tratamenduetan bezala. Hala ere, GIB birusaren aurkako botika gisa landarearen eragin positiboak frogatu dira. (Zita behar da)

### Animaliengan dituen eraginak 
Behien fotosentsibilizazioaren eragile primariotzat hartzen da. Behi horietan, hiperizina larruazalpeko ehunean metatzen da, eta eguzki-argiarekin erreakzionatzen du. Dermisaren hantura-koadroak eragiten ditu, bereziki pigmentazio txikieneko zatienak, eta animaliengandik aska daitezke

## Izen arruntak 
Espezie hau izen ugarirekin ezagutzen da gazteleraz: amnica, cientoenrama, corazón de ciervo, corazoncillo, corión, espantadiablos, hierba del agua, hierba de la sangre, hierba de las heridas, hierba de las machacauras, hierba de San Juan, hierba militar, hipericón, hipericón oficinal, hipérico, hipérico horadado, hipérico común, perforada, perforata, pericó, pericón, pericón amarillo, pericón común, pericón silvestre, perico, pericote, periquito, San Juan, sanjuanera, sanjuanes, san juanes, sanjuanines, té borde, trescalar, tresflorina, yerba de San Juan, yerbuca de San Juan. 

## Taxonomia 
*Hypericum perforatum* Carlos Linneok deskribatu zuen eta Species Plantarum 2:785. 1753-en argitaratu zen. 

### Etimologia 
Santio belarra: grezieratik datorren izen generikoa ὑπερικόν *hyperikón*. Bere izena ὑπ- "azpian" eta ἐρείκη "Erica arborea" o "txilar zuria"  hitzez osatuta dago, eta beraz “txilar baxua” esan nahi du. Landarea 143 aldiz aipatzen dute mediku greko-latindarrek.  Fantasiazkoa da esatea grezierazko ὑπέρ "goitik" eta εἰκών "iruditik" datorrela,”imajina daitekeen ororen gainetik” esan nahi duelarik. ( Errituetan irudi erlijiosoetan gainean zintzilikatzen zen interpretazioa ere badago, espiritu gaiztoak uxatzeko (“irudien gainetik”). 

*perforatum:* epitetoa, hostoetan eta sepaloetan dauden olio-guruinei zor zaiena. Argitara begiratuz gero, landareari zulatutako itxura ematen diote. 

## Erreferentziak 
## Bibliografía 
* Toxicidad	e interacciones con otras sustancias. MEDICINA NATURISTA, 2010; Vol.	4 - N.o 2: 57-62
* Intoxicación	por Hipericum perforatum.		Archivado	el 22 de junio de 2015 en Wayback	Machine.
* Toxicidad	e interacciones del hipérico. 
* Hipericina.	
* Manual	de intoxicaciones en Pediatría 3.ª edición. Santiago Mintegi.	Avalado por Grupo de Trabajo de Intoxicaciones de la Sociedad	Española de Urgencias de Pediatría. 
* Marta	García Barrachina, Marta González Arto, Luis Miguel Ferrer,	alumnos de 4º curso de la Facultad de Veterinaria de Zaragoza	Universidad de Zaragoza.

## Kanpo estekak