open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Photobacterium

**Photobacterium** generoa bakterio Gram negatiboz osatua dago, Vibrionaceae familian sailkatzen dena. Berezko ezaugarria dute genero honetako bakterioek besteekin alderatuta: biolumineszentzia sortzen dute, hots, argia ekoizteko gai dira.

Photobacteriumek bazilo itxura du, eta mugikorra da (kokapen polarra duten flageloei esker). Bakterio honen beste ezaugarri batzuk honako hauek dira:

* oxidasa (+)
* anaerobio fakultatiboak : O/H (+/+)
* glukosaren hartzidura burutzen dute (hartzidura azido-mistoa)
* ez dute esporarik sortzen

Genero honetako bakterioak urtarrak dira. Itsasoan bizi dira, eta ClNa behar dute hazteko, halofiloak baitira. Batzuk aske bizi arren, gehienek sinbiosia egiten dute arrainekin, itsasoaren hondoan bizi diren arrain abisalekin, hain zuzen ere. Bakterioek ekoizten duten argiari esker arrainek hobeto ikusten dute beren inguru ilunetan. Biolumineszentziak, gainera, funtzio sexuala burutzen du, bikotekidea aurkitzen laguntzen baitio arrainari, eta harraparien aurkako defentsa-mekanismoa ere izaten da.

Bioluminiszentziaren atzean prozesu biokimiko bitxia dago: luziferina izeneko proteina oxidatu egiten da, luziferasa izeneko entzima batek katalizatzen duen erreakzio batean. Erreakzio honek behar duen energia ATPk ematen du. Oxidatzerakoan, luziferina egoera kitzikatu batean geratzen da segundo gutxitan, eta egoera normalera pasatzerakoan gehiegizko energia hori argi moduan askatzen du.

Genero honetako espezie batzuk (*Photobacterium damselae*-ren hainbat andui, esaterako) arrain-patogenoak dira, eta kalte handiak sor ditzakete arrain-haztegietan

## Kanpo estekak
Korritze (ikus-entzunezko komunikazioa)

**Scroll egitea** edo, informatikan eta ikus-entzunezko komunikazioan, **korritzea** testua eta irudiak pantaila zehar mugitzea da, ezkerretik eskubira nahiz goitik behera edo alderantziz. Erabiltzaileak eragindako mugimendua (*beherago*, *gorago*, *ezker alderago* edo *eskubi alderago* dagoen testua eta irudia ikusi ahal izateko) nahiz modu pasiboan jaso daiteke (film bateko tituluak ikustean, esaterako).

Scroll barra edo korritze-barraren bidez egiten da ordenagailuko interfazeetan, baina mugikorretakoetan, keinu hutsak eragin ohi du korritzea.

## Kanpo estekak
Korrika (argipena)

**Korrika** hitzak adiera zenbait ditu:

* korrika egitea, ibiltzeko modu azkarra;
* Korrika, euskararen aldeko ekitaldia.
** *Korrika 5*, Oskorrik Korrikaren 5. ekitaldirako egindako abestia.
** Arabar Errioxako Korrika, Arabako Errioxan egiten den Korrika, hura eskualdetik pasatzen ez denean.

## Kanpo estekak
Distantziakide (argipena)

**Distantziakide** eta **distantziakidetasun** hitzek adiera zenbait dituzte:

* jatorriko zentzuan, geometrian hain zuzen, puntu edo beste objektu geometriko bat beste batzuekin **distantziakidea** dela estaen da haietarako distantziak berdinak direnean;
* irudizko adierazkeran, harremanei buruz, **distantziakidetasuna** edo neutraltasuna.

## Kanpo estekak
Distantziakide

[thumb|200px|Zuzen gorriko puntu guztiak **distantziakideak** dira [zuzenki beltzeko muturretarako.]]

Geometrian, puntu edo bestelako objektu geometriko bat beste batzuekin **distantziakidea** dela esaten da, haietarako distantziak berdinak direnean.

## Kanpo estekak
Lasterka egitea

thumb|300px|Pertsona batek lasterka ari dela egiten dituen higiduren segida.
**Lasterka egitea**, **arineketan egitea**, **korrika egitea**, **arinka egitea**, **lasterketa** edo **arineketa** oinez ibiltzeko modu lasterra da, non urratsa egiten den une batean gizakiak edo beste espezie bateko animaliak lurra ez duen ukitzen. Gizakiengan, leku batetik bestera modu lasterra izateaz gainera, ariketa fisikoa eta hainbat kiroletan egiten da.

Gorputz guztiaren erabilera eskatzen duen prozesu konplexu eta koorditatua da. Banako bakoitzak modu desberdinean egiten du lasterka, baina lasterketaren mugimendu nagusiak berdinak dira. Oinezko lasterketak atletismoaren barnean sartzen diren lehiaketak dira, parte hartzaile guztien artean azkarrena zein den jakiteko; hau da, nork betetzen duen distantzia jakin bat denbora txikienean. Mundu mailan lasterketa ugari daude, hauen artean Olinpiar Jokoak edo Atletismoko Mundu Txapelketa.

## Teknika 
### Postura 
Zuzena baina pixka bat aurrerantz botata egon behar da. Honek korrikalariaren grabitate zentroa oinaren aurreko parteak kokatzen du, orpoaren gainean erortzea ekidinez eta oinaren errebote mekanismoa aktibatuz. Bestalde, frenatzea saihesten du oinek ez dutelako grabitate zentroa baino aurrerago zapaltzen.

### Kadentzia 
Kirol arloko fisiologoek erakutsi dute pausoen kadentziak berebiziko konsistentzia daukala lasterkari profesionalen artean, zehazki 85 eta 100 pausu bitarte minutuko. Distantzia motzeko eta distantzia luzeko korrikalarien arteko desberdintasuna pausoaren luzera da, kadentzia baino gehiago.

Lasterketak dirauen bitartean, lasterkariaren desplazamendu abiadura kadentzia pausoen luzerarekin biderkatuta kalkula daiteke. Lasterketako abiadura minutu kilometroko neurtu ohi da.
thumb|Irudiak erakusten duen bezala, bada momentu bat lasterketan, non  hankek lurra ikutzen ez duten.

## Muskuluak, lasterka egitean 
Lasterka egitearen mekanismoa martxaren antzekoa da. Jaurtiketa hanka batekin egiten da eta jasotzea bestearekin. Gorputz-enborra gehiago tolesten da aurrerantz eta mugimenduak indartsuagoak eta markatuagoak dira; desberdintasun handiena gorputz osoa airean dagoen momentu baten existentzia da, martxan ez dagoena. Lurra ez da orpoarekin ukitzen, metatartsoen buruarekin baizik.

Oinez ibiltzean, oin bat beti dago lurrarekin kontaktuan, hankak erlatiboki luzeak mantentzen dira eta grabitate zentroa hanken gainean kokatzen da. Konparatuz gero, lasterketan zehar pertsonek hanka batetik bestera salto moduko bat egiten dutela esan daiteke. Salto bakoitzak grabitate zentroa altxatzen du aireratzean eta beherantz jaisten du lurreratzean. Desplazamenduan betetzen den arkuaren erdialdean, bi hankak airean daude, ez dago ezer lurrarekin kontaktuan. Pisu korporalaren igoera eta jaitsiera honek energia gastu handia eragiten du, grabitateari aurre egin eta erorketaren inpaktua absorbitzeko. Korrika egitearen ekintzak energia gehiago erabiltzea eskatzen du oinez ibiltzean baino, distantzia bera izan arren. Lasterka egiteak, lokomozio bide gisa, efizientzia baxuagoa izango luke gastatzen diren kaloriak kontuan hartuta, baina azkarragoa da. 

## Kanpo estekak
Real Murcia

250px|thumb|1929 urteko taldea.
[250px|thumb|[Real Madrilen aurkako partida.]]
**Real Murcia Club de Fútbol** futbol talde murtziarra da, 1908an sorturikoa.

Espainiako futbol ligako bigarren mailan ohiko taldea izan da, 52 denboralditan jokatu du, Espainiar Estatuan maila honetan gehien aritu den taldea da. Honetaz gain 18 denboraldi ere egin ditu lehen mailan. Liga hau gehienetan irabazi duen taldea ere bada, 8 aldiz hain zuzen ere.

## Historia 
1908an sortua dela uste da, Antonio Aullón idazlearen lanetan agertzen baita, baina paperetan 1919an eratua dela dirudi. 1920 urtean *Levante FC de Murcia* izenarekin Levanteko Futbol Federazioan eman zuen izena. 1924 urtean Alfonso XIII.ak Errege titulua eman eta gaurko **Real Murcia** izena hartu zuen.

Liga sortu zenean Real Murcia hirugarren mailan ezarria izan zen. 1940an Lehen mailara igotzea lortu zuen eta urte hartan Real Madrid taldearen aurkako partida irabazi bazuen ere azken postuan gelditu eta maila galdu zuen. Hurrengo urtean FC Barcelona taldearen aurka play-offa jokatu baina katalanak mantendu ziren lehen mailan. 1944ean igo zen bigarren aldiz eta urte hartan Errege Kopan final aurrekoetara iritsi zen.

Hurrengo hamarkadetan bi mailen artean aritu zen eta *igogailu taldea* ezizena jaso zuen. 1970an hirugarren mailaraino jaitsi zen eta klubak aldaketa sakonak egin zituen. José Moreno Jiménez presidente bihurtu eta honek taldea lehen mailara itzuli zuen 1973an.

80ko hamarkada bikaina izan zen taldearentzat sei urte egin baitzituen lehen mailan. 90eko hamarkada ordea beltza izan zen, krisi instituzionala eta soziala bizi izan zituen eta hirugarren mailan aritzea ere tokatu zitzaion 1995-96 denboraldian.

1998an gaur egungo presidentea den Jesús Samper presidente bihurtu eta taldea bigarren mailan egonkortu du. Ez hori bakarrik, 2002an Lehen mailara igo zen bai eta 2012an ere. Bi aldietan urte bakarra egin zuen goren mailan. 2006an estadio berria inauguratu zuen, Nueva Condomina.

2012-13 denboraldian bigarren mailako 19. postuan gelditu zen. Jaistea tokatzen zitzaion baina CD Guadalajara jaitsi arazi zuten diru zorrengatik eta Real Murcia mantendu egin zen. 2014an ordea laugarren postuan bukatu zuen arren bigarren B mailara jaitsiarazia izan zen aurkeztu beharreko abala aurkeztu ez izanagatik. Auzia epaitegietara eraman zuen arren ez zuen mantentzearen helburua lortu.

## Uniformea 
## Datuak 
2024-25 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 18
* **Denboraldiak 2. mailan**: 53
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 13
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 3
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 1
* **Denboraldiak 3. mailan**: 4
* **Ligako posturik onena**: 11.a Lehen mailan (1944-45, 1945-46, 1983-84, 1986-87)

### Azken urteetako ibilbidea 
* 2013-14an laugarren gelditu arren diru arazoengatik jeitsiarazia izan zen.

## Palmaresa 
### Lehen maila 
* Posturik onena: 11.a 1944-45, 1945-46, 1983-84 eta 1986-87 denboraldietan.
### Bigarren maila 
* Txapelduna (8): 1939-40, 1954-55, 1962-63, 1972-73, 1979-80, 1982-83, 1985-86, 2002-03.
### Espainiako Federazioaren Kopa 
* Txapelduna (1): 2019-20

## Kanpo estekak 
*  Real Murciaren webgune ofiziala
Petardo

thumb|300px|**Petardo** sorta.

**Petardoa** gailu pirotekniko txikia da, paper edo kartoian bildutako bolboraz eta metxa batez osaturikoa, lehertaraztean soinu handia egiten duena. Bereziki jaietan erabiltzen dira. Gailu arriskutsuak dira behar bezala erabiltzen badira, haurren eskuetan bereziki; batzuetan, horien leherketak anputazioak eta baita heriotza ere ekarri ditu.

## Kanpo estekak
Gloria Guzmán

**Gloria Guzmán** (Gasteiz, 1902ko apirilaren 15a - Buenos Aires, 1979ko irailaren 18a) arabar aktorea izan zen.

## Biografia 
1920ko hamarkadan Argentinara joan zen *vedette* moduan lan egiteko. 1931n *Luces de Buenos Aires* filmean, Adelqui Millarreki zuzendua eta Carlos Gardel eta Pedro Quartuccirekin batera debutatu zuen. Filma gutxi egin zituen batez ere antzerkian lan egin zuelako.

## Filmagintza 
* *La conquista del paraíso* (1980)
* *Disputas en la cama* (1972)
* *María M.* (1964)
* *Yo quiero vivir contigo* (1960)
* *Pájaros de cristal* (1955)
* *Tren internacional* (1954)
* *Cuatro corazones* (1939)
* *Radio Bar* (1936)
* *Un caballero de frac* (1931)
* *Luces de Buenos Aires* (1931)

## Erreferentziak
Ricardo Puga

**Ricardo Puga** (Gasteiz, 1898 &ndash; Miranda Ebro, 1967) arabar aktorea izan zen.

## Biografia 
Gazte gaztetik hasi zen antzerkian lan egiten. Matilde Morenoren konpainian hasi baina María Guerrero eta Fernando Díaz de Mendozarekin lortu zituen lan ospetsuenak.

## Filmagintza 
* *El Nocturno de Chopin* (1914)
* *Los intereses creados* (1919)
* *El hombre que asesinó* (1931)
Rhagonycha fulva

***Rhagonycha fulva*** Cantharidae familiako kakalardoa da. Helduak 8-10 mmko luzera, gorputz arre-gorriska, eta elitroen atzeko muturra beltza du. Hauek gorputzaren amaiera estaltzen ez dutenez gero, abdomenaren atzeko aldea agerian duela ibiltzen da. Intsektu txikiak harrapatzen ditu, baina nektar eta polena ere jaten du. Ohikoa da Euskal Herriko belardi eta baratzeetan. Europa eta Anatolian ugaria da, eta Ipar Amerikan sartua izan da.

## Iruditegia 

Rhagonycha fulva - Galicia - 01.jpg
Rhagonycha fulva couple (aka).jpg
(MHNT) Rhagonycha fulva mating.jpg
Rhagonycha fulva01.jpg
Rhagonycha_fulva,_copula.ogv|Estaltzea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elitro

[eskuinera|260px|thumb|[Kotxorroaren elitroak eta atzeko hegal gardenak oso desberdinak dira.]]
**Elitroa** (antzinako grezieraz: ἔλυτρον, *élytron*, *"kutxatila"*; pluralean: *elytra*) zenbait intsektutan, bereziki kakalardoetan eta zenbait zimitzetan (Heteroptera), aurreko hegal gogor esklerotizatua da, atzeko hegoa babesten duena. Hemiptero gehienen aurreko hegoak hemielitroak dira, oinarri gogorra baina zati apikala mintzezkoa dutelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Larrabeiti

**Carmen Larrabeiti Urkiza** (Bilbo, 1904ko ekainaren 2a - Madril, 1968ko ekaina) bizkaitar aktorea izan zen.

## Biografia 
17 urte besterik ez zituela antzerkian hasi zen María Guerrero eta Fernando Díaz de Mendozaren konpainian. 1926an Carlos, Guerrero eta Díaz de Mendozaren semea, ezkondu zuen. Senarrarekin batera Teatro Infanta Isabelen *Las hogueras de San Juan* (1930) antzeztu zuen.

1926an zineman hasi zen, *Currito de la Cruz* filmean, Alejandro Pérez Lugínek zuzendua. Parisa joan zen Paramount Picturesekin *Doña Mentiras* (1930), *Toda una vida* (1930), *La carta* (1931) eta *La fiesta del diablo* (1931) filmatzeko. Baita Hollywoodera ere, non 20th Century Foxrako *Esclavas de la moda* (David Howardena), *¿Conoces a tu mujer?* (Rafael Rivellesekin) eta *La Ley del Harén* (José Mojicarekin) egin zituen.

1932an itzuli eta, gaixotasunaren eraginez, antzeztokiak utzi zituen. Mari Carmen Díaz de Mendoza aktorea alaba izan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Cagigal

**José María Cagigal Gutiérrez de Ceballos Gutiérrez Alzaga** (Bilbo, 1928ko otsailaren 10a - Madril, 1983ko abenduaren 7a) bizkaitar kirol-irakaslea izan zen.

## Biografia 
Aita Jesús Cagigal Gutiérrez de Ceballos eta ama Amelia Gutiérrez Alzaga izan zituen. Asunción Villamil bere arreba aktore ospetsua izan zen. Filosofia ikasi ondoren kirol munduan hasi zen lanean. 1959an *Citius, Altius, Fortius* aldizkaria sortu zuen. Gero politikan sartu eta INEFen sortzaileetako bat izan zen. 1983ko Barajasko istripuan hil egin zen.

## Lan hautatuak 
* *Hombres y deporte* (1957).
* *Deporte, pedagogía y Humanismo.
* *Deporte, pulso de nuestro tiempo.
* * El Deporte en la sociedad actual.
* * Deporte y agresión; Deporte espectáculo y acción.
* * ¡Oh deporte!.
* * Anatomía de un gigante y Cultura intelectual y cultura física.

## Erreferentziak
Lokomozio (argipena)

**Lokomozio** terminoak leku batetik besterako mugimendua adierazten du, bereziki organismoek horretarako duten ahalmenari dagokionean. Hainbat lokomozio-modu daude:
* animalien lokomozioari buruz,
** oinez ibiltzea,
** korrika egitea,
** hegan egitea,
** igeri egitea.

Lokomozioak hainbat helburu izan ditzake:

* bidaiatzea;
* ondasunak eta pertsonak garraiatzea.

## Ikus, gainera 
* Higidura

## Kanpo estekak
Zimitz (intsektua)

260px|thumb|Zapataria

**Zimitza** intsektu moten multzo bat da, Heteroptera subordenakoa (heteropteroak), eta hori du izen arrunta euskaraz. Hemiptera ordenaren barneko intsektu subordena da, 41 bat familia eta 30.000 espezie inguru biltzen dituena.

## Ezaugarriak 
[thumb|250x250px|[Zimitz marraduna]]
thumb|250x250px|Zimitz laranja.
Espezie gehienek bi hego pareak desberdinak dituzte. Gainekoak hemielitroak dira: atal basala gogorra eta larrukara dute, eta atal distala minzkara. Azpikoak, berriz, mintz mehe eta gardenak dira. Geldirik daudelarik, bi hegal pareak bizkarrean gurutzaturik egoten dira. Aho-aparatua (moko edo estiletea deitua) zorrotza eta ziztatzaile-xurgatzailea da. 

Likidoz elikatzen dira: batzuk landareen fluidoez (izerdia, fruitu edo hazien edukia...) eta beste batzuk animalien fluidoez. Azken hauetako batzuk, ohe-zimitza eta Chagas-en gaixotasuna kutsatzen duen *Triatoma infestans*, esate baterako, parasitoak dira. Landareen fluidoez elikatzen direnen artean, Euskal Herriko mendietan ezagunenetako bat zimitz marraduna da, mihilu eta mandaperrexiletan ikusi ohi den mozorro gorri beltza.

Metamorfosi bakuna dute (garapen paurometaboloa), gehienetan 5 ninfa aldirekin. Hirugarrenetik aurrera, apurka-apurka, hegoak agertzen zaizkie. Oso habitat desberdinetan bizi daitezke; gehienak ingurune lehortarretan (landareak, orbela, lurzorua) agertzen diren arren, beste batzuk ur gezatakoak edo itsastarrak dira.

Gizakiaren bizkarroitzat edo parasitotzat jotzen dira zimitzak, batzuetan izurrite hitza ere erabili izan da.

## Euskarazko izenak 
Euskaraz izen mordoa dauka: euskara batuan “zimitza” nagusitu da, bizkaieraz “imutxa/imitxa”, gipuzkoako itsasbazterrean "tximutxa" eta iparraldeko euskaldunen artean “purnasa”. Beste hainbat izen -aldaera- ere badauzka: *imitxa, imintxa, tximintx, tximitx, tximutz, zimintz, zumitz, txintxe...*

J.A. Mogelek 1802 urte inguruan idatzitako Peru Abarka eleberri txukunean etimologia bitxi hau eman zuen: "Tximitxa edo imitxia esaten da tximurtxi, edo imurtxi egiten dabelako".

## Deriotarren gaitzizena 
Inguruko herrietako biztanleen arabera derioztarrak *tximutxak* dira, lezamarrak *zorriak* diren bezala eta larrabetzuarrak *akerrak*. Derioko euskara elkarteak izen hori dauka: Tximintx euskara elkartea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Heteroptera

## Kanpo estekak
Stjepan Filipović

**Stjepan Filipović** (Opuzen, Kroazia-Eslavoniako Erresuma, Austria-Hungariako Inperioa, 1916ko urtarrilaren 27a – Valjevo, Serbia, 1942ko maiatzaren 22a) Bigarren Mundu Gerran borrokatu zen kroaziar partisano bat izan zen. Ardatzeko potentziek preso hartu eta exekutatu zuten. Gerra ondoren Jugoslaviako heroi nazional izendatu zuten.

## Biografia 
Stjepan Filipović 1916ko urtarrilaren 27an jaio zen, Austria-Hungariako Inperioaren kostaldeko Opuzen herrian (egun, Kroazia). Bigarren Mundu Gerra piztu baino lehenago, garai hartan Jugoslaviako Erresumakoak ziren Mostar (gaur egun, Bosnia eta Herzegovina) eta Kragujevac (gaur egungo Serbia) herrietan bizi izan zen. 1937an langile mugimenduetan militatzen hasi zen, baina 1939an atxilo hartu zuten eta urtebete egin zuen kartzelan. 1940an, Jugoslaviako Alderdi Komunistako kide bihurtu zen.
 
1941ean, partisanoen Tamnavsko-Kolubarski batailoiko buruzagitzara iritsi zen. 1942ko otsailaren 24ean, Ardatzeko potentziek preso hartu zuten eta urte bereko maiatzaren 22an, Alemaniak Jugoslavia okupatua eta kontrolpean zuenean urkatu zuten, Valjevon. Soka lepoan jarri ziotenean, Stjepan Filipovićek bi besoak desafioz altxatu eta oihu egin zuen: «Heriotza faxismoari, askatasuna herriari!». Halaber, jugoslaviar herritarrei ez errenditzeko eta inbaditzaileen aurka borrokan segitzeko dei egin zien. Une hartantxe ateratako argazkian oinarrituta, gerora haren oroimenez bi estatua altxatu ziren Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialistan: bata, hil zuten herrian, Valjevon (Serbian); bestea, haren jaioterrian, Opuzenen (Kroazian). Azken monumentu hori, 1968an eraikia, 1991n suntsitu zuten; Kroaziako Kultura Ministerioaren asmoa da estatua berreraikitzea.

## Erreferentziak
Asunción Villamil

**Asunción María Aurora Cagigal Gutiérrez de Ceballos y Gutiérrez Alzaga**, izen artistikoz **Asunción Villamil** (Bilbo, 1926 &ndash; Madril, 2010eko abenduaren 25a) bizkaitar aktorea izan zen.

## Biografia 
Aita Jesús Cagigal Gutiérrez de Ceballos eta ama Amelia Gutiérrez Alzaga izan zituen. José María Cagigal bere neba ospetsua izan zen kirol munduan. Antzerkian eta telebistan lan egin zuen, batez ere Televisión Españolan. Pablo Sanz senarrarekin batera bere konpainia sortu zuen 1980ko hamarkadan.

## Erreferentziak
Sinkrotroi

thumb|320px|Australiako sinkrotroiaren ikuspegia.
**Sinkrotroia** partikula-azeleragailu mota bat da, eremu elektriko eta magnetiko aldakorrak baliatzen dituena partikulak azeleratzeko, ziklotroitik 1940ko hamarkadatik aurrera garatu zena.

Energia maila garaiko elektroi nahiz protoi izpiak sortzen dituen partikula azeleratzailea da. Fisika teorikoarekin batera garatu den makina da, eta gaur egun gero eta handiagoak izaten dira, bai tamainaren arabera eta baita sortzen duten energiaren arabera ere (munduko sinkrotroi handienek 500 GeV-z goitiko energia lor dezakete). Partikulak eta antipartikulak aurkako norantzan eta energia maila garaietan azeleratzeko gai dira, sarritan argiaren lastertasunaz. Partikula azeleratu horiek duten energia handia atomoen nukleoak edo beste partikula batzuk bonbardatzeko erabiltzen da, materiaren barne izaera ikertzeko eta baita partikula berriak aurkitzeko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erraldoien mendiak

**Erraldoien mendiak** edo **Karkonosze** (,  ahoskatua; ,  ahoskatua; ; Silesiako alemanez: *Riesageberge*) Sudeteetan dagoen mendikatea da, Txekiako iparraldean eta Poloniako hego-mendebaldean dagoena. Bohemia eta Silesia eskualde historikoak banatzen ditu. Tontorrik altuena Sněžka (1.602 m.) da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esmirnako golkoa

**Esmirnako golkoa** edo **Izmirko golkoa** () Egeo itsasoan dagoen golkoa da, Karaburun penintsula eta Foça artean dagoena. İzmir (lehen Esmirna deitua) hiriaren inguruan dagoenez, bere izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gradu Amaierako Lana

**Gradu Amaierako Lana** (**GAL** edo **GrAL**) (''bachelor's thesis* ingelesez eta *Bachelorarbeit* alemanez) gradu-unibertsitate titulua eskuratu ahal izateko, ikasleak gai baten inguruan burutu behar izaten duen txostena da, irakasle tutore baten zuzendaritzapean. Karrerako irakasgai guztiak gainditu ondoren aurkezten da lana ebaluatzen duen epaimahai baten aurrean. GrALa bera gradu-tesia edo tesina da (gazteleraz *tesis de licenciatura, tesis de grado'', etab.).

## Kanpo estekak
Gotzon Sánchez

**Gotzon Sánchez Sabino** (Errenteria, 1972ko maiatzaren 30a - ) euskal aktorea da.

## Biografia 
2001ean Madrilgo Laboratorio de Teatro William Layton antzerkian hasi zen. Handik aurrera telebistan lan egin du. 2014 urtean, Coca Colarentzat aktore moduan lan egin zuen iragarki bat erretiratzea erabaki zuen enpresak, Dignidad y Justicia taldeak aktoreak Herrira erakundeko ekintzetan parte hartu zuela salatu ondoren.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Errementari* (2018)
* *Sabin* (2011)
* *Dragoi Ehiztaria* (2010)
* *Todos estamos invitados* (2004)

### Telebista 
* *Los misterios de Laura* (2014)
* *Hispania, la leyenda* (2011)
* *Punta Escarlata* (2010)
* *Una bala para el Rey* (2009)
* *Goenkale* (2007-2008)
* *El síndrome de Ulises* (2007-2008)
* *Esto no es serio, ¿o sí?* (2007)
* *La que se avecina* (2007)
* *Génesis: En la mente del asesino* (2007)
* *A tortas con la vida* (2006)
* *Al filo de la ley* (2005)
* *Paco y Veva* (2004)
* *Barnetegia* (2003)
* *KTM* (2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euripo

**Euripo** (,  ahoskatua) Egeo itsasoan dagoen itsasartea da, Eubea uhartea eta kontinentean dagoen Beozia banatzen dituena. Itsasarteko portu nagusia Kalkis da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen San Esteban

**Carmen San Esteban Santiago** (Gasteiz, 1965eko apirilaren 5a - ) arabar aktorea da. Aktore izateaz gain, hainbat zinema-emanaldi aurkeztu ditu.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Embarazados* (2016)
* *Hiru gezur* (2014)
* *El precio de la libertad* (2011)
* *Hoy no se fía, mañana sí* (2008)

### Telebista 
* *El comisario* (2002)
* *Hospital Central* (2001)
* *Eva y Adán, agencia matrimonial* (1990)

## Kanpo estekak
Mugimendu (argipena)

**Mugimendu** hitzak adiera zenbait ditu:

* fisikan, higidura, gorputzak puntu batetik bestera mugitzea eta horren inguruko ezaugarriak (abiadura, ibilbidea, ...);
* biologian, lokomozioa, organismoek mugitzeko duten ahalmena;
* politikan eta soziologian, gizarte mugimendua, erreibindikazio eta gizarte praktika jakinen aldeko ekimen antolatuen multzoa.
* artean, literaturan eta beste arlo artistikoetan, **mugimendua** edo eskola, joera baten baitan biltzen diren printzipioen multzoa eta horri atxikitzen zaizkion artistak eta egileak.
* musikan, batez ere musika klasikoan, mugimendua, lan edo musika forma zabalago baten zati bat.

## Kanpo estekak
Ferrat

**Ferrat** (okzitanieraz: *Ferrat*; frantsesez: *Cap Ferrat*,  ahoskatua) Frantziako lurmuturra da. Itsas Alpeetako Saint-Jean-Cap-Ferrat udalerrian dago. Egun *villa*z beterik dago eta munduko bigarren lekurik garestiena (Monako eta gero) da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maritsa

**Maritsa** edo **Evros** (; ; ; ; ) bere 480 kilometroko ibilbidea Turkia, Grezia eta Bulgaria artean egiten duen ibaia da.

## Ibilbidea 
Bulgaria mendebaldeko Rila mendilerroan sortzen da 2.378 metrotako altueran. Hasiera Marichini aintziretan du. Berehala ekialderanzko norabidea hartzen du. Plovdiv eta Dimitrovgrad hiriak zeharkatu ondoren Turkian sartzen da. Edirne hirian norabidea aldatzen du eta hegoalderantz zuzentzen da. Traziako itsasora iritsi arteko kilometroetan Turkia eta Greziaren arteko nazioarteko muga egiten du.

## Ibaiadarrak 
* Ezkerraldetik:
** Topolnitsa (Pazardzhiketik hurbil)
** Luda Yana (Ognyanovotik hurbil)
** Stryama (Sadovotik hurbil)
** Sazliyka (Simeonovgradetik hurbil)
** Tundzha/Tunca (Edirnen)
** Ergene (İpsalatik hurbil)

* Eskuinaldetik:
** Chepinska reka (Septemvritik hurbil)
** Vacha (Stamboliyskitik hurbil)
** Chepelarska reka (Sadovotik hurbil)
** Harmanliyska reka (Harmanlitik hurbil)
** Arda/Ardas (Edirnetik hurbil)
** Erythropotamos/Luda reka (Didymoteichotik hurbil)

## Uholdeak 
Maritsa ibaiaren azken kilometroetan oso ohikoak izaten dira uholdeak. Urtero lau hilabetetan zehar ibaiak gainez egin eta ertzetako lurrak hartzen ditu. 2006, 2007, 2014 eta 2021ean uholde handiak izan ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frankoniako Jura

**Frankoniako Jura** () Bavariako mendikatea da, Alemanian dagoena. Danubio eta Main ibaien kokaturik 7053,8&nbsp;km2 azalera du. Iparraldeko zatiak Frankoniako Suitza (alemanez: *Fränkische Schweiz*) izena du. Mendirik altuena 656,4 metroko Dürrenberg da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neusiedl

**Neusiedl** (alemanez: *Neusiedler See*) edo **Fertő** (hungarieraz: *Fertő tó*; kroazieraz: *Nežidersko jezero*, *Niuzaljsko jezero*; eslovenieraz: *Nežidersko jezero*) erdialdeko Europako bigarren aintzira endorreikorik handiena da, austriar–hungariar mugan dagoena. Guztira 315 kilometro koadro ditu, horietatik 240 Austrian eta 75 Hungarian daudenak. 1,120&nbsp;kilometro koadroko arroa, 36 kilometroko luzera eta 6-12 kilometro arteko zabalera ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrássy etorbidea

**Andrássy etorbidea** (hungarieraz *Andrássy út*) Hungariako Budapest hiriburuan dagoen etorbidea da. 1872an eraikia, Erzsébet enparantza eta Városliget parkea lotzen ditu. Bere neopizkundetar jauregien fatxadei esker 1987an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen. Egun kafetegi, jatetxe, antzerki eta boutiquez beteriko hiribidea da.

## Kanpo estekak
Bilera

thumb|300px

**Bilera** pertsona multzo bat toki eta denbora jakin batean elkartzeko ekitaldia da, informazioa jakinarazi, gai jakinak eztabaidatu eta erabakiak hartzeko. Bilera bat antolatzeko, aurretik deialdia egin eta gai-zerrenda bat prestatu ohi da, parte hartzaileek jakin dezaten zein izango diren gaiak. Bilera bakoitzaren ondoren horren akta jasotzen da, bileran eztabaidatu eta erabaki denaren ziurtagiri moduan. Bilera bat behar bezala garatzeko, garaiz hasi, gai-zerrendako gaiak jarraitu eta horietara mugatu eta parte hartzea sustatu behar da.

## Ikus, gainera 
* Batzar

## Kanpo estekak
Máirtín Ó Muilleoir

**Máirtín Ó Muilleoir** (1959, Belfast) Sinn Féin alderdiko politikari irlandar bat da. Queen's University Belfast unibertsitatean graduatu zen. Irlandera hiztuna da.

2013ko ekainaren 3an Belfast hiriko alkatea bilakatu zen.
Gatazka

## Arrazoiak 
Gatazka baten aurrean gaudenean, beharrezkoa da, lehenbizi, arazoa dagoela onartzea, eta ondoren, identifikatzea. Identifikazio-prozesu horretan, lehenik, gatazka zergatik sortu den aztertuko da.

Gatazkak era askotakoak izan ohi dira, baina bi multzo nagusitan bana daitezke: alde batetik, pertsona baten baitakoak, eta bestetik, pertsonen edo taldeen artekoak.

Pertsona baten baitakoak:
* Pertsona batek, aldi berean, erakargarriak zaizkion bi gauza edo gehiagoren artean aukeratu behar izatea.
* Pertsona batek, aldi berean, gustuko ez dituen bi gauza edo gehiagoren artean aukeratu behar izatea.
* Pertsona batek, aldi berean, erakargarri zaion eta gorroto dion egoerari aurre egin behar izatea.
* Pertsona batek, aldi berean, gustuko bi helburu baditu, eta helburu horietako bakoitzak alderdi txarrak zein onak baditu, bata edo bestea aukeratu behar izatea.

Pertsonen edo taldeen artekoak
* Pertsona bakoitzak egin behar duen lana ondo definituta ez egotea.
* Egoera baten aurrean interes kontrajarriak azaltzea.
* Era askotako iritziak edo balioak egotea.
* Lehia pertsonalak edo lanbide-norgehiagokak azaltzea.

## Faktore erabakitzaileak 
Gatazkak hedatzen edo murrizten dituzten faktoreak hauek dira:

- **Aldeen arteko harremana**: Enpresaren eta langileen arteko harremanetan tentsio-egoerak badira, gatazkak erragago sortzen dira.

- **Taldearen tamaina**: Taldea zenbat eta handiagoa ezan, orduan eta iritzi gehiago eta interes pertsonal handiagoak izaten dira, eta beraz, gatazka konplexuagoa izaten da.

- **Taldearen kohesioa**: Kohesio txikiko taldeetan helburuetan, beraien artean bat etortzen ez direnez, arazoak dituzte barne-akordioetara iristeko.

- **Buruzagitzarik eza**: Gatazka batean aldeetako batek buruzagitza garbirik ez badu (inork ez du taldea gidatu nahi), arazoak areagotu egiten dira.

- **Denbora**: Denbora izanez gero, arazoaren jatorria aztertu eta irtenbideak errazago aurkitzen dira.

- Denbora izanez gero, arazoaren **jatorria** aztertu eta irtenbideak errazago aurkitzen dira.

- **Arazoaren konplexutasuna**: Arazo batek era askotako alderdiak dituenean (ekonimikoak, pertsonalak, lan-postukoak...), zailagoa izaten da konpontzea alderdi bakarra duenean baino.

- **Eskarmentua**: Taldeetan arazoak gainditzen eskarmentua badago, arazo berriei errazago egiten zaie aurre.

- **Arriskuak**: Irtenbide bakoitzak dituen arriskuak aztertu behar dira, zeren eta arriskuek balantza alde batera edo bestera desorekatu baitezakete.

- **Presioak**: Gatazkari irtenbidea aurkitzeko, bi aldeak presiopean egon daitezke, hala nola norberaren balioen, iritzien, gizartearen eta familiaren presiopean.

## Ikus, gainera 
* Interes gatazka
* Istilu

## Kanpo estekak
Ordezkari (argipena)

**Ordezkari** hitzak adiera zenbait ditu:

* ordezkaria, beste batek emandako eskumenez aritzen dena, hura ordeztuz;
** **ordezkari politikoa** edo hautetsia;
* matematikan eta fisikan, **bektore ordezkaria** edo **bektore erresultantea**, paralelogramoaren legearen emaitza.

## Kanpo estekak
Erresultante (argipena)

**Erresultante** terminoak adiera zenbait ditu:

* matematikan, erresultantea, bi polinomioetatik eratortzen den adierazpen polinomikoa, 0 balioa hartzen duena polinomioek faktore komun bat badute;
* matematikan eta fisikan, bi bektoreen **erresultantea** edo **ordezkaria**, paralelogramoaren legearen emaitza.

## Kanpo estekak
Erreibindikazio (argipen)

**Erreibindikazio** hitzak adiera zenbati ditu:

* erreibindikazioa, protesta batean egiten den eskaera;
* zuzenbidean, erreibindikazio-akzio, ondasun bat bere jatorriko jabeari itzultzearen ekintza.

## Kanpo estekak
Biribilgune (argipena)

**Biribilgune** hitzak adiera zenbait ditu:

* biribilgunea, bidegurutzeetan trafikoa errazteko eraikitzen den errepide zati biribila;
* arkitekturan, biribilgunea, oinplano zirkularreko eraikina;
* **biribilgunea**, gorputzak dituen gune biribilak, bereziki aldaka eta bularrei buruz;
* *Biribilgune*, Katixa Dolhare-Zaldunbideren eleberria.

## Kanpo estekak
Hordago (argipena)

**Hordago** hitzak adiera zenbait ditu:

* hordago, museko apustu mota bat;
* Hordago, 1970eko hamarkadako erakunde armatua;
* Hordago, Euskal Herriko argitaletxea.
* Hordago!, Nafarroa Garaiko herri ekimena.
* Hor dago Abante! Bilboko konpartsa. Euskaldunon Egunkaria itxiarazi arte "Hor Dago!" zuen izena.

## Kanpo estekak
Hordago (argitaletxea)

**Hordago** Donostiako Gipuzkoa plazan egoitza izan zuen argitaletxe bat izan zen, 1978an sortua eta euskarazko nahiz gaztelaniazko liburuak plazaratu zituena. Politikoki EIA alderdiarekin lotura zuzena zuen. Aurkeztu zituen gaiak oso zabalak izan ziren: literatura klasikoa, poesia, eleberria, liburu politikoa, liburu historikoa... Zuzendaria Iñaki Mujika Arregi izan zen.

Haren liburuek eragin handia izan zuten: adibidez, *Euskal* *Klasikoak* bildumak, hogeita hamar liburu klasikotik gorako edizio faksimileak. Haien artean, Joanes Etxeberriren *Manual Devotionezkoa* (bildumako lehena), Manuel Larramendiren *El imposible vencido* (23.a), Agustin Kardaberazen *Liburu ederra* (12.a), Jean Pierre Duvoisinen *Laborantzako liburua* (13.a), eta abar.

Argitaletxea 1988an itxi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glomma

**Glomma** edo **Glåma** (antzinako eskandinavieraz: *Glaumr*), Norvegiako ibaia da, herrialdeko luzeena dena.

Østfold eta Akershus konderrietan Glomma eta Hedmark eta Sør-Trøndelag konderrietan Glåma du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaetako golkoa

**Gaetako golkoa** (italieraz: *Golfo di Gaeta*) Tirreniar itsasoan dagoen golkoa da, Iparraldean Circeo lurmuturra, hegoaldean Ischia eta Napolesko golkoa eta mendebaldean Pontiar uharteak ditu. Gaeta hiriaren izena duen golko honetan Volturno ibaia du ahoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glarisko Alpeak

**Glarisko Alpeak** () mendebaldeko Alpeetan dagoen mendikatea da, erdialdeko Suitzan dagoena. Tontorrik altuena Tödi da.

## Mendiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa

**Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa** (ingelesez, *Football League Cup*) Ingalaterrako futbol taldeen artean jokatzen den lehiaketetako bat da. Ingalaterrako futbol txapelketa garrantzitsuenetatik hirugarrena da; Liga eta Kopa dira aurreneko biak.

## Historia 
1961ean hasi zen jokatzen eta finalaurrekoetaraino bi partidatara erabakitzen dira kanporaketak. 1966 arte finala ere bi partidatara jokatu zen. Liverpool da Futbol Ligako Kopa gehien lortu dituen taldea.

Premier Leagueko 20 taldeek eta The Football Leagueko (2, 3 eta 4.mailak) 72 taldek hartzen dute parte. 2013ko finalean 4. mailako Bradford City aritu zen eta 1967an 3. mailan ari zen Queens Park Rangers izan zen txapelduna.

2022ko finalean 0-0 egin ondoren penalti jaurtiketak izan ziren eta Liverpool 11-10 nagusitu zitzaion Chelseari.

Final gehienak Londresen jokatu dira, Wembley Stadiumean.

## Garaileen zerrenda 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtketak.

## Talde bakoitzaren garaipenak 
## Kanpo estekak
Gimone

**Gimone** (frantsesez, *Gimone*; okzitanieraz, *Gimona*), Frantziako ibaia da, Garonaren ibaiadarra dena.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Pirinio Garaiak
* Gers: Saramon, Gimont
* Tarn eta Garona: Beaumont-de-Lomagne

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eubeako golkoa

**Eubeako golkoa** () Egeo itsasoan dagoen golkoa da, Eubea uhartea eta kontinente artean dagoena. Euripo itsasarteak golkoa bi zatitan zatitzen du: iparraldeko eta hegoaldekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Göta

**Göta** (, Suediako ibaia da, herrialdeko nagusienetariko bat dena.

Västra Götalandeko konderrian kokaturik, gautak bertan bizi ziren.

## Geografia 
Ibai honek Vänern aintzira eta Kattegat itsasoaren arteko 44 metroko desnibela betetzen du eta hauetatik 32 Trollhättan urjauzietan jeisten ditu. 93 kilometrotako luzera dauka, baina Vänern aintzirara urak isurtzen dituen Klarälven ibaiaren jarraipena dela kontsideratuz Eskandinaviako ibai luzeena izango litzateke, 740 kilometroko luzera izango bait luke.

Ipar-ekialdetik zuzen hegoalderantz jotzen du ibilbidean. Bohus gotorlekuan bi adarretan banatzen da Göteborgen ahoa izan baino lehen.

## Arriskua 
Ibaiaren inguruan luiziak izateko arrisku handia dago eta 15 luizi handiren erregistroak daude, aipagarrienak 1150, 1648, 1950, 1957 eta 1977an gertaturikoak. Azken honetan 67 etxe suntsitu zituen, 9 pertsona hil eta 600 etxerik gabe utziz. 5-6 minutu iraun zituen eta 27 hektarea estali zituen lurrak.

## Göta ubidea 
XIX mendean 614 kilometroko Göta ubidea eraiki zen Göteborg eta Itsaso Baltikoa lotu zituena, Suedia mendebaldetik ekialdera zeharkatuz. Mendebaldeko zatiak Göta ibaia hartzen du Göteborgetik Vänern aintzirararte.

## Iruditegia 

Irudi:Hjortens Udde, lake Vänern Sweden, 2003-04.jpg|Vänern aintzira.
Irudi:Trollhattefallen.jpg|Trollhättan urjauziak.
Irudi:Nordre älv landsvägsbro 01.jpg|Göta ibaia Kungälv udalerrian.
Irudi:Gota kanal-Bergs slussar-when empty.jpg|Göta ubidea.
Irudi:Goteborg Gota 01.jpg|Göteborg.
Irudi:Alvsborg bridge.JPG|Älvsborgsbron (Göteborg).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Linjeria

thumb|200px|**Linjeria**.
**Linjeria** edo **lentzeria** azpiko arropa mota berezi bat da, bereziki emakumeena, brodatu eta farfailekin apaindua, gorputza edertu eta sexu harremanetarako limurtzeko diseinatua. Jatorrian, linja (hau da, maindireak eta gainerako mihiseria eta arropa zuria, hala nola azpiko arropa eta oheko arropa) eta linja-denda izendatzen zituen hitz honek; hain zuzen, *linjeria* hitzak oihalki horien material nagusia zen *lin* («liho») izena du jatorri.

## Kanpo estekak
Gorkiko urtegia

**Gorkiko urtegia** (errusieraz: Го́рьковское водохрани́лище) Volga ibaiko Gorkiko ur-jauzi hidroelektrikotik urtegirik beherena da. Ribinsk eta Gorodetsko presen artean 430 kilometroko luzera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grave

**Grave** izan daiteke:

* *Graf*, alemaniar noblezia-titulua, konderen baliokidea (*margrave* edo *landgrave*).
* Grave, Herbehereetako udalerria.
* La Grave, Frantziako udalerria.
* Grave punta, Frantziako lurmuturra.
Grampianak

**Grampianak** edo **Grampian mendiak** (Eskoziako gaeleraz: *Am Monadh*; ) Eskoziako Lur Garaietan dagoen mendikatea da.

## Geografia 
Ez da erraza esaten zein eremu harten duen baina normalean Highland eskualdearen hegoaldea eta Moray eta Aberdeenshire eskualdeak hartzen ditu. Britainia Handia uharteko mendirik altuenak bertan daude, besteak beste Ben Nevis (1.344 m.), denetan garaiena eta Ben Macdui (1.309 m.). Mendebaldeko mendikateak Cairngorms izena hartzen du.

Herrialdeko ibai askok ere bertan dute iturria, aipagarrienak Tay, Spey, Don eta Dee.

## Historia 
Kornelio Tazito historialari erromatarrak *Mons Graupius* aipatu zuen, bertan 83. urtean Gnaeus Julius Agricolak bertako kaledoniarrak garaitu zituen. *Grampians* izena mendikate guztiari 1520 urtean ezarri zion lehen aldiz Hector Boece historialari eskoziarrak. Bertako biztanle gaelera hiztunek ordea *Mhonaidh* izena eman zioten.

Mendikate bat baino mendikateen multzo bat izanik normalean Grampian eskualdea esaten da, ingelesez *Grampian Region* eta eskoziako gaeleraz ''Roinn a' Mhonaidh''.

## Mendiak 
Eskoziako hamar mendi garaienak honako hauek dira:
# Ben Macdhui (1.310 m.)
# Braeriach (1.296 m.)
# Cairn Toul (1.291 m.)
# Sgor an Lochain Uaine (1.258 m.)
# Cairn Gorm (1.244 m.)
# Aonach Beag (1.234 m.)
# Càrn Mòr Dearg (1.220 m.)
# Aonach Mòr (1.218 m.)
# Ben Lawers (1.214 m.)

## Iruditegia 

Irudi:Loch Avon and Beinn Mheadhoin from Feith Bhuide - geograph.org.uk - 262408.jpg|Cairngorms Parke Nazionala.
Irudi:BenNevis2005.jpg|Ben Nevis.
Irudi:Ben Macdui from Derry Cairngorm.jpg|Ben Macdui.
Irudi:Braeriach.jpg|Braeriach.
Irudi:Cairn Toul - geograph.org.uk - 381800.jpg|Cairn Toul.
Irudi:The East Ridge of Sgor an Lochain Uaine. - geograph.org.uk - 249341.jpg|Sgor an Lochain Uaine.
Irudi:Cairn gorm.jpg|Cairn Gorm.
Irudi:Kinnoulltay.jpg|Tay ibaia.
Irudi:Garva Bridge (geograph 2180867).jpg|Spey ibaia.

thumb|800px|Grampianen ikuspegia, 1831

## Ikus, gainera 
* Cairngorms
* Cairngorms Parke Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grave punta

**Grave** edo **Grave punta** (okzitanieraz: *Punta de Grava*; frantsesez: *Pointe de Grave*) Girondako lurmuturra da, Médoc penintsularen iparraldeko muturra dena. Royan udalerriaren ondoan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gyda

**Gyda** (errusieraz: Гыда́нский полуостров) Siberiako penintsula handi bat da, Kara itsasoan dagoena. Ob eta Jenisei ibaien estuarioen artean dago. Tundraz estalirik, bere lurzorua permafrost da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hego Esporadak

**Hego Esporadak** (grezieraz: *Nóties Sporádes*) greziar uhartedia da, Zikladak eta Turkia artean dagoena. Dodekaneso eta iparraldeko uharte batzuk (batez ere Samos eta Ikaria) osaturik dago. Batzuen ustez Kios eta Lesbos uharteak ere uhartedian daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Esporadak

## Kanpo estekak
Hebridetako itsasoa

**Hebridetako itsasoa** () iparraldeko Ozeano Atlantikoan dagoen itsasoa da, Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoena. Iparraldean Minch itsasartea du.

## Geografia 
Hebridetako itsasoaren mugak ez daude erabat zehaztuta baina gutxi gorabehera esan daiteke honako muga hauek dituela:
* Hego-mendebaldean: Solan eta Tiree uharteak.
* Ekialdean: Mull eta Skye uharteak.
* Iparraldean: Kanpoko Hebridetako hainbat uharte.

Hebridetako itsasoaren barnean badaude hainbat uharte txiki ere:

## Iruditegia 

Irudi:Harris, Isle of Rum.jpg|Rùm uhartea.
Irudi:Tiree 3.JPG|Tiree uhartearen kostaldea.
Irudi:Kinloch Castle - geograph.org.uk - 400304.jpg|Kinloch gaztelua (Rùm).
Irudi:The 'new' Breachacha Castle - geograph.org.uk - 869321.jpg|Breachacha gaztelua (Coll).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoaldeko Karpatoak

**Hegoaldeko Karpatoak** edo **Transilvaniako Alpeak** (, , , ) ekialdeko Europako mendikatea da, erdi eta hegoaldeko Errumania eta Serbia banatzen dituena.

## Mendilerroak 
Hegoaldeko Karpatoak lau mendilerroz osaturik daude (ekialdetik mendebaldera):

* Bucegi mendilerroa
* Făgăraș mendilerroa
* Parâng mendilerroa
* Retezat-Godeanu mendilerroa

## Mendi garaienak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hérault (ibaia)

**Hérault** (; ), Frantziako ibaia da.

## Zeharkatutako udalerriak 
thumb|ezkerrera
* Gard: Valleraugue.
* Hérault (ibaiaren izena duena): Ganges, Pézenas (gertu), Agde.

## Ibaiadarrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hohe Tauern

**Hohe Tauern** (; ) Austriako mendikatea da, Salzburg, Karintia eta Ekialdeko Tirol lotzen dituena. Mendirik altuena 3.798 metroko Großglockner da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Douglas Engelbart

**Douglas Carl Engelbart** (Portland, Oregon, 1925eko urtarrilak 30 &ndash; Atherton, Kalifornia, 2013ko uztailak 2) Estatu Batuetako asmatzaile bat zen, guraso norvegiarrak zituena. Ordenagailuetako sagua asmatu zuen, besteak beste, eta aitzindaria da gizakion eta ordenagailuen arteko elkar-eraginaren esparruan, hipertestua eta ordenagailu sareak barne.

Engelbartek Oregongo Estatu Unibertsitatearen ingeniaritza elektrikoko gradua jaso zuen 1948an, Berkeleyko Unibertsitateko ingeniaritza gradua 1952an eta Berkeleyko doktoretza 1955ean.

1968ko udazkenean, informatika adituen bilkura batean, Engelbartek 90 minutuko aurkezpena egin zuen. Saguaren lehen erakustaldi publikoa egin zuen bertan, eta gainera zuzeneko konexioa egin zuen bere ikerketa zentroarekin, hots: historiako lehenengo bideokonferentzia. Hori dela eta, erakustaldi hari "demo guztien ama" esaten zaio.
Ehuneko-puntu

**Ehuneko-puntuak** (Euskaltzaindiak *ehuneko* izena hobetsi duen arren, *portzentaje-puntuak* ere deituak) bi ehuneko alderatzeko erabiltzen den unitate absolutua da. Adibidez, urte batean azterketa bat gainditu zutenen ehunekoa %&nbsp;50 izanda, hurrengo urtean ehunekoa %&nbsp;40ra jaitsi bada, gainditu kopurua 10 **ehuneko-puntu** jaitsi dela esaten da (hau da, 50-40). Urte batetik besterako jaitsiera erlatiboa, berriz, 10&nbsp;/&nbsp;50&nbsp;=&nbsp;%&nbsp;20 izan da.

## Kanpo estekak
Pupa

[thumb| *[Cetonia aurataren* pupa]]
**Pupa** (latinez: *pupa*, *"panpina"*) metamorfosi osoa duten intsektuetan (holometaboloak), bizi-zikloaren atseden-egoera da, larba eta heldu estadioen artean igarotzen dutena. Fase honetan intsektua estalki babesle batean biltzen da eta bere ehunak desegin ondoren berrantolatzen dira.

Fase honetan zehar intsektuak hirutan zatitutako gorputza garatzen du (burua, abdomena eta toraxa), larba egoeran ageri ez zuena. Zangoak eta hegalak ere fase honetan garatzen dira, eta baita sexu organoak ere.

Pupa faseak asteak, hilabeteak edo urteak ere iraun ditzake, espeziearen eta ingurugiroaren arabera. Zenbait kasutan, pupa fasea probesten dute ibernatu eta negua iragateko.

Zenbait espeziek pupa fasea pasatzeko babes moduko bat eraikitzen dute inguruan. Pinpilinpausa edo tximeleten beldarrek zetazko krisalidak sortzen dituzte beren inguruan, sits beldarrek kuskuak eraikitzen dituzte, eta azkenik, zenbait intsektuk puparium delakoa sortzen dute beren exoeskeletoa izango denaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James Purefoy

**James Brian Mark Purefoy** (Taunton, Somerset, 1964ko ekainaren 3a) ingeles zinema eta telebista aktore, ekoizle eta zuzendari bat da. Lan ezagunenetako bat Joe Carroll irakasle-hiltzailearen papera izan zen, *The Following* seriean.

## Biografia 
James Brian Mark Purefoy Tauntonen jaio zen, Somerset, 1964ko ekainaren 3an. Gurasoak Anthony Chetwynd eta Shirley Purefoy izan zituen eta seme zaharrena izan zen.

Berehala utzi zituen ikasketak eta Europako hainbat tokitan pasatu zuen nerabezaroa. 18 urterekin aurkitu zuen bere bokazioa izango zena eta Interpretazioa ikasten hasi zen.

Antzerkian, telebistan eta zineman ere egin du lan. Royal Shakespeare Companyko kide, 24 obra baino gehiagotan egin du lan, *Macbeth* lanetik hasi eta *Les enfants du paradis* arte.

Aktore lan zabalean, *Vanity Fair* edo *Resident Evil* aipa ditzakegu beste batzuen artean eta telebistarako egin zuen *Roma* drama, Marco Antonioren papera egin zuelarik.

Hasiera batean berak egin behar zuen V-ren papera *V for Vendetta* filman, baina, grabatzen hasi eta astetara, bertan behera utzi zuen proiektua, ez baitzuen denbora guztia maskarakin egon beharra aguantatzen, Hugo Weavingek bere ordea hartuko zuelarik.

Holly Aird ingeles aktorearekin seme bat du.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* James Purefoy aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* The Following telesailaren orrialdea Fox telebista katearen webgunean
Baterakuntza (kontabilitatea)

Kontabilitatean, **baterakuntza** merkataritza-sozietate multzo baten urteko kontu bateratuak osatzeko prozesua eta horren emaitza da, enpresa-taldearen finantza-egoeraren ikuspegi orokorra eta bateratua emateko asmoarekin. Baterakuntzaren problematika taldeko sozietateen arteko harremanekin du zerikusia; adibidez, sozietate horien arteko kredituak eta maileguak eta salerosketak integratu behar dira, urteko kontuetan bikoizketak izan ez daitezen. Bestalde, baterakuntza Administrazio Publikoak behartzen duen zeregina ere izaten da, besteak beste zerga-obligazioak behar bezala zehazteko.

## Kanpo estekak
Imago

[thumb|150px|[Txitxar imagoa pupatik agertzen.]]
**Imagoa** intsektuen garapenaren azken fasea da, hots, heldu aldia, azken mudaren ostean agertzen dena. Ugal aparatua erabat garaturik eta, Pterygota azpiklasean, hego funtzionalak dituelako bereizten da. Intsektu heterometaboloetan azken ninfa-estadioaren ondotik agertzen da. Holometaboloetan, berriz, pupatik irteten da.

Ephemeroptera ordenean subimago aldia dago. Fase horretan dauden banakoek hegoak dauzkate, baina aparatu genitala guztiz eratu gabe dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ikaria

**Ikaria** (grezieraz: Ικαρία) Greziako uhartea da, Egeo itsasoan. 255&nbsp;km² eta 8.500 biztanle ditu. Hiri nagusia Kirikos portua da. Greziar mitologiaren arabera, uharte horren inguruan erori zen uretara Ikaro.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oinarri-puntu

**Oinarri-puntuak** edo **puntu basikoak** ehuneko batetik eratortzen den unitate bat da; zehatzago, oinarri puntu bat %0.01 da; hau da, 1/10.000. Horrela, %5 eta %5.1 ehunekoa arteko diferentzia 10 oinarri-puntukoa dela esaten da. Oinarri-puntuak interes-tasak eta kotizazioen aldaketak adierazteko erabiltzen dira.

## Kanpo estekak
Indre (ibaia)

**Indre** () Frantziako ibaia da, Loiraren ibaiadarra dena.

## Zeharkatutako udalerriak 
* Cher
* Indre (ibaiaren izena duena): La Châtre, Châteauroux
* Indre eta Loira: Loches

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ziurgabetasun

**Ziurgabetasuna** edo **ziurreza** etorkizuneko gertakizunei buruz dagoen zorizkotasunari eta ezjakintasunari erreferentzia egiten dion terminoa da. Terminoa gauzatutako baina emaitzak ezagunak ez diren gertakizunei buruzkoa ere izan daiteke. Diziplinen arteko zehar kontzeptua da, hala nola ekonomian, ingeniaritzan, psikologian eta fisikan erabiltzen dena, eta beraz filosofian ere aztertzen dena. **Ziurgabeak** diren gertakizunen inguruan beste hainbat kontzeptu sortzen dira, hala nola arriskua eta probabilitatea.

## Kanpo estekak