Teresa Magbanua

**Teresa Magbanua y Ferraris** (Pototan, Iloilo, Filipinak, 1868ko urriaren 13a - Pagadian, Zamboanga, Filipinak, 1947ko abuztua), **Teresa Magbanua** izenez ezagunagoa eta "Joana Arc-ekoa bisaiarra" ezizenez bataiatua, eskolako irakasle eta buruzagi militar filipinarra izan zen. Pototan-en (Iloilo, Filipinak) jaioa, hezkuntzatik erretiratu eta etxekoandre bihurtu zen Alejandro Balderas Sara-ko (Iloilo) lurjabe aberatsarekin ezkondu eta gutxira. 1896an Espainiaren aurkako Filipinetako Iraultza piztu zenean, Panay-n egoitza zuen Katipunan, Andrés Bonifacio buru zuen gizarte iraultzaile hasieran sekretuan, bisaiar besoarekin bat egin zuen emakume bakarretakoa bihurtu zen.

Senarraren oposizioa gorabehera, Magbanua bere bi anaia gazteenen atzetik joan zen eta espainiarren aurka armak hartu zituen, tropak borrokara eramanez eta Martin Delgado  jeneralaren agindupean hainbat gudu irabaziz. Magbanua Iraultza garaian Visayan eremuan tropak zuzendu zituen emakume bakarra dela esaten da. Handik gutxira, Magbanua Estatu Batuetako indar kolonialen aurka borrokatzera aldatu zen Filipinar-Estatu Batuetako Gerran.

Filipinar bakarretakoa da hiru kolonizatzaile handien aurkako hiru erresistentzia-mugimenduetan parte hartu duena: Espainia (Filipinetako Iraultzan), Estatu Batuak (Filipinak-Estatu Batuak gerran) eta Japonia (Bigarren Mundu Gerran).

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Magbanuaren jaiotza data 1863ko urriaren 13a,  edo 1871ko azaroaren 4a dela esaten da. Pototan-en jaio zen, Iloilo-n, Filipinetan, guraso aberatsak izateko. Don Juan Magbanua, epailea, Iloilo hiriko Lehen Auzialdiko Epaitegian eseri zen, Doña Alejandra Ferraris Benito Ferraris kapitainaren alaba zen bitartean. Teresa Magbanuaren bigarren haurra izan zen, María eta Paz ahizpekin eta Manuel, Pascual eta Elias anaia gazteagoekin batera.Bere tropen artean maitekiro "Nanay Isa" edo "'Nay Isa" bezala ere ezaguna zen (*Nanay* "ama" hitz bisaiarra izanik, eta "Isa", bere izenaren laburtzea)

1898ko abenduaren 3an, Magbanua-k bere tropak Espainiako indarren aurka zuzendu zituen Sara-tik gertu zegoen Sapong Hills-eko guduan. Magbanua nagusitu zen, nahiz eta probabilitateak oso alde izan espainiarren alde.  Gudu hauen ondoren, Magbanua-ren indarrak Antique-ko iraultzaileek batu zituzten, Leandro Fullon jeneralaren agindupean, Iloilo hirian martxa bat egiteko. 

1898ko abenduaren 24an, Magbanua-k Iloilo hiriaren askapenean parte hartu zuen, Martin Delgado, Roque Lopez, Quintin Salas eta beste jeneral batzuekin batera. Beste jeneralekin batera, Magbanua-k Iloilo hiria inguratzen lagundu zuen, Delgado jeneralari hirira espainiarrengandik sartu eta berriz sartzeko aukera emanez.

## Filipinetako eta Ameriketako Estatu Batuetako gerra 
Filipinar-estatubatuar gerran, Magbanua-k indar estatubatuarren aurkako hainbat gudutan parte hartu zuen, baita bere anaiek ere. Bere anaiak biak ziren maila ofizialekoak —Pascual jenerala zen, Elias maiorra zen bitartean—. 1899ko otsailaren 11n, Magbanua-k Iloilo Hiriko Bigarren guduan borrokatu zuen. Martin Delgado jeneralarekin batera, Magbanua-k Iloilo hiria defendatu zuen Marcus Miller brigadier jeneralaren indar aurreratzaileen aurka. Gudu hau Magbanua eta Delgadoren porrotean amaitu zen, estatubatuar indarrek Iloilo hartu baitzuten jakinarazitako baja bakar bat ere gabe. 1899ko martxoaren 10ean, Magbanua-k Balantang-eko guduan parte hartu zuen, Jaro-n, bere anaia Pascualekin batera. . Bere beste anaia ere, Elias Magbanua maiorra, misteriotsuki hil zen 19 urte zituela, eta bi heriotzek kolpe bat eman zioten Magbanuari. Gerrilla taktikak erabiltzen hasi zen, Filipinetako indarrek Santa Barbaran zuten eskualdeko egoitza estatubatuarren esku erori ondoren irakasleei ematen zaien Gawad Teresa Magbanua saria, eta Iloilo-ko Ilonggoei ematen zaien Teresa Magbanua emakumeen eta haurren eskubideen saria. Urriaren 13a da ofizialki Teresa Magbanua-ren eguna Pototan-en; 2006an 

## Hedabideko erretratua 
* Chin Chin Gutierrezek 1996ko telesailean erretratatua, *Bayani*.

## Ikus gainera 
* Filipinetako jeneralen zerrenda Filipinetako Iraultzan eta Filipinak-Estatu Batuak gerran

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Antoja, M. (1998). *My Country and My People 4*. [Nire herrialdea eta nire jendea] Rex Bookstore, Inc. p. 233. ISBN 9789712322532
* Cook, Bernard A. (2006). *Women and War: A Historical Encyclopedia from Antiquity to the Present*. [Emakumeak eta gerra: Aintzinatik orainarteko entziklopedia] ABC-CLIO. p. 465. ISBN 978-1-85109-770-8
* Lanzona, Vina A. (April 22, 2009). *Amazons of the Huk Rebellion: Gender, Sex, and Revolution in the Philippines*. [Huk matxinadako amazonak: generoa, sexua eta iraultza Filipinetan.] University of Wisconsin Press. p. 131. ISBN 9780299230937
* NCC, National Centennial Commission (1999). [Mendeurreneko komisio nazionala] *Philippine revolution: the making of a nation : papers from the regional conferences held in Cebu City, Davao City, Baguio City, and Dapitan City*.[Filipinetako iraultza: nazio baten eraketa: Cebu hirian, Davao hirian, Baguio hirian eta Dapitan hirian egindako eskualdeko konferentzietako paperak] National Centennial Commission (Philippines). p. 190. ISBN 9789719201878
* Serag, Sebastian Sta. Cruz (1997). *The Remnants of the Great Ilonggo Nation*. [Ilonggo Nazio Handiaren hondarrak] Rex Bookstore, Inc. p. 268. ISBN 9789712321429

## Bibliografia osagarria 
*  Gregorio F. Zaide (1970). "6". *Great Filipinos in History: An Epic of Filipino Greatness in War and Peace*. [Filipinar handiak historian: Filipinetako handitasunaren epopeia gerran eta bakean] Verde Book Store
*  Felix B. Regalado; Quintin B. Franco (1973). *History of Panay*. Central Philippine University [Panay-ko historia. Filipinako Unibersitate Zentrala]

## Kanpo estekak 
* (Gaztelaniaz):Teresa Magbanua Youtuben (Tagalog)