open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Italiako udalerriak

[thumb|400px|**[Italiaren banaketa administratiboa**: - Eskualdeak (lerro beltzak)- Probintziak (lerro grisak)- *Comuni* (eremu zuriak)]]
**Udalerria** (italieraz *comune*) Italiako eskualde eta probintzien oinarrizko administrazio-egitura da, autonomoa eta herritarren beharrez arduratzen den egiturarik txikiena. Udalerriak zirkunskripzioetan banatzen dira eta udal burua alkatea (*sindaco*) da.

2016tik, Italiak 8.010 udalerri ditu.

## Administrazioa 
* Udal gobernua ()
* Osoko bilkura ()
* Alkatea ()

## Azpibanaketak 
Italiar udalerriak bi eratan bana daitezke: frakzioetan (singularra, *frazione*; plurala, *frazioni*) edo udal deszentralizazioko barrutietan (singularra, *circoscrizioni di decentramento comunale*; plurala, cr*circoscrizioni di decentramento comunale*).
* Frakzioa herri bat baino gehiagoz osatutako udalerrietan gertatzen da. Herriburuaz gain, beste herriei ematen zaien izena da.
* Udal deszentralizazioko barrutia udalerrian bertan sortzen den azpibanaketa autonomoa da.

2001etik Erroma osatzen duten 19 barrutiei *municipi* deritzaie. Bakoitzak bere alkate-presidentea eta batzarra dute. Era berean, izen bera hartzen dute Bari eta Genoakoek. Gainera, Napoli eta Venezian *municipalità* deitzen zaie, Milanen *zone di decentramento* eta, Bolonia eta Florentzian *quartieri*.

## Ikus, gainera 
* Italiaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
* Comuniverso - Italiako udalerri guztiak
* *Istat.it* - Udalerrien kodeak
Aduanako zokoa

**Aduanako zokoa** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da.

## Izena 
XIX. mendearen hasieran, gune honi *San Ferminen zokoa* zeritzaion. XIX. mendean Moja Salesiarren Komentuaren atzealdean hiru eraikin zeuden, haietako batean Ogasun eta Aduana Ordezkaritza zegoen, horregatik ordezkaritza hori eta ondoren Udal Arbitrioen Etxea ere bertan ezarri zelako, gunea *Aduanako zokoa* izenez ezaguna egin zen.

## Kokalekua 
Alde Zaharreko mendebaldean dago, San Lorentzo elizaren aurrealdean eta eliza honek eta alboko etxebizitzak egiten duen txokoan eta Takonera plazaren alboan.

Takonera kalean hasi eta amaitzen da, beste irtenbiderik ez baidu.

Leku honetan Aduanako zokoaren lurpeko aparkaleku publikoa dago.

## Ondarea 
* San Lorentzo eliza
* San Fermin kapera
* Takonera plaza
* Vessollako markesaren jauregia
* Tres Reyes hotela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lepo-eskuila

thumb|Lepo-eskuila (ile-apaintzailearen tresna)
**Lepo-eskuila** ile-apaintzaileak bezeroari ilea moztu ondoren lepoan geratu zaizkion ile-apurrak kentzeko erabiltzen duen eskuila da.

## Kanpo estekak
Grande (Alemania)

**Grande** Alemaniako udalerria da. [[]] estatuan kokatuta dago, [[]] barrutian. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta.

## Herri senidetuak 
Ondorengo herri hauek Granderekin senidtuak daude:
*  
*  ondorengo udalerriek osatzen duten kantonamendua: Barbechat; La Remaudière; Le Landreau; Le Loroux-Bottereau; Saint-Julien-de-Concelles eta La Chapelle-Basse-Mer.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harz (Osterode am Harz)

**Harz** Alemaniako Saxonia Behereko Osterode am Harz barrutian dagoen inkorporatu gabeko eremua da. 267 kilometro koadro ditu eta ez du biztanlerik.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Burgdorf

**Burgdorf** udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Alemanian
** Burgdorf (Hannover)
** Burgdorf (Wolfenbüttel)
* Suitzan
** Burgdorf (Suitza)
Elbe (Niedersachsen)

**Elbe** Alemaniako udalerria da.

  Breite Straße Groß Elbe.jpg|Groß Elbe 
  Ortsmitte Gustedt Elbe.jpg|Gustedt
  Hauptstraße Klein Elbe.jpg|Klein Elbe 

thumb|ezkerrera|mapa

## Demografia 
## Kanpo estekak
Brüggen

**Brüggen** Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Brüggen (Ipar Renania-Westfalia)
* Brüggen (Saxonia Beherea)
Nominalismo

Filosofian, **nominalismoa** pentsaera anitzeko eskola filosofikoa da, unibertsalak eta objektu abstraktuak existitzen direnik ukatzen duena.

Metafisikaren baitan errealismoa tradizio platonikoari lotzen zaio eta ikuspegi horrek baieztatzen du unibertsalak errealitatean existitu egiten direla. Nominalismoa tradizio estoikoari lotzen zaio eta, errelismoaren aurka, nominalismoak defendatzen du unibertsalak errealitatearen ordez ipintzen diren zeinuak besterik ez direla. XI. mende amaieratik aurrera unibertsalen inguruko eztabaida areagotu egin zen eskolastikaren testuinguruan eta aipatzekoak dira Abelardo edo Gilen Ockhamekoa bezalako filosofoak.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Agirre, Javier (2008): "Abelardo eta unibertsalen inguruko eztabaida" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar. 
* Arrieta, Agustin (2004): "Metafisika" in Joxe Azurmendi (et al.): *Filosofiako gida*, Bilbo, UEU. 

## Kanpo estekak
Cappel

**Cappel** udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Alemanian
** Cappel (Saxonia Beherea)
* Frantzian
** Cappel (Moselle)
Charsaddako Unibertsitatearen aurkako erasoa

**Charsadda Unibertsitatearen aurkako eraso** terrorista 2016ko urtarrilaren 20an egin zuen gaur egun oraindik identifikatu gabeko talde armatu integrista batek. Bacha Jan Unibertsitateko ikasle eta irakasleen aurka tiro egiten sartu ziren ikasgeletan zein ikasle-egoitzetan. Hogeita bost pertsona baino gehiago hil zituzten eta lau erasotzaile. Hasiera batean talibanen talde batek erreibindikatu zuen, Geedar fakzioa, baina gero talibanek erreibindikazioa ezeztatu zuten eta erasoa kondenatu egin zuten. Charsadda Jaiber Pajtunjuá probintzian dago, Afganistango mugatik gertu.

## Erasoa 
Goizeko 9:30etan lau gizon geletan eta etxebizitzetan sartu ziren ikasleen eta irakasleen aurka tiroka. Armak aparte eztanda egiteko prestatutako gerrikoak zeramatzaten. Goiz horretan unibertsitatean Shaukat Ali Yousafzairen heriotzaren urtemugan poesia errezitaldi bat ospatu behar zen. Lehenengo biktimak seguritateko arduradunak izan ziren.

Unibertsitate hori 2012an sortua da, nekazal inguru batean. Zonaldeak aurretik antzeko eraso integristak pairatu behar izan ditu: 2014an inguruko eskola batean 130 ikasle hil zituzten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2014ko Peshawarko eskolako erasoa

## Kanpo estekak 
* Albistea *Berria*n, 2016/01/21.
Transubstantziazio

[thumb|[Eukaristiako objektuetan, eskubiko goikoan, kalizan, bihurtzen da ardoa odol; eta eskubiko behekoan, patenan, ogia haragi.]]

Kristautasunean, **transubstantziazioa** eukaristiako ogia eta ardoa substantziaz, eta ez itxuraz, Kristoren gorputz eta odola bihurtzea da. XIII.-XV. mende bitartean eratutako dogma izan zen, egun ere Erromatar Eliza Katolikoan indarrean dagoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sande

**Sande** honakoa izan daiteke:

## Lekuak 
### Alemania 
* Sande (Saxonia Beherea), Alemaniako udalerria

### Norvegia 
* Sande (Vestfold), Norvegiako udalerria
* Sande (Møre og Romsdal), Norvegiako udalerria
* Sande (Sogn og Fjordane), Gaular udalerriko herria
Lütje Hörn

**Lütje Hörn** Ekialdeko Frisiako uhartediko uharte bat da, Iparraldeko Itsasoan. Alemaniak kudeatzen du, Ekialdeko Frisiako Borkum hiritik 3-4 kilometro ingurura baitago. Berez, Leer barrutiaren parte da, baina ez da bertan inor ere bizi.  

## Kanpo estekak
Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilaritza

**Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilaritza** Nafarroako Gobernuko kontseilaritza bat da, hezkuntzaz arduratzen dena.

Gaur egun, Hezkuntza kontseilaria Carlos Gimeno Gurpegi Nafarroako Alderdi Sozialistakoa da.

## Izenak 
1979-2003 urte artean *Hezkuntza eta Kultura kontseilaritza* izena jaso zuen eta 1987-1991ko agintaldian *Hezkuntza, Kultura eta Kirolen kontseilaritza*.

## Egoitza 
Hezkuntza kontseilaritzako eraikinak Iruñeko Alde Zaharrean du egoitza, Santo Domingoko aldapa, Merkatu eta Maiatzaren bia kaleen artean. Duela gutxi eraikitako eraikina da, inguruko gainerako eraikinekin kontrastea egiten duena. Iruñeko udaletxetik gertu dago.

## Kontseilariak 
## Osaketa 
## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Nafarroako Gobernua

## Kanpo estekak 
* Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilaritzaren webgunea
Geldern

**Geldern** () Alemaniako udalerria da. [[]] estatuan kokatuta dago, [[]] barrutian. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta. Bere inguruan Gueldersko konderria sortu zen.

## Auzoak
* Geldern Hiria
* Hartefeld
* Kapellen (lehen Capellen)
* Lüllingen
* Pont
* Veert
* Vernum
* Walbeck

## Demografia
## Herri eta hiri senidetuak
Hona hemen:
*
*

## Gelderndar ospetsuak
*Benedictus Buns (1642–1716), apaiz eta musikagilea
*Max Pfeffer (1883–1955), jenerala
*Joseph Veltjens (1894–1943), jagdflieger
*Thomas Struth (1954-), argazkilaria
*Suzie Kerstgens, (1971-), abeslaria
*Xenia Seeberg, (1972-), aktorea
*Björn Böhning, (1978-), politikaria
*Johannes Oerding (1981-), kantautorea
*Anne van Bonn (1985-), futbolaria

## Erreferentziak 
## Demografia 
## Kanpo estekak
Rees

**Rees** Alemaniako hiri-udalerri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan. Azken zentsuaren arabera  biztanle zituen,  kilometro koadroko azaleran.
## Kanpo estekak
Brühl

**Brühl** Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Brühl (Ipar Renania-Westfalia)
* Brühl (Baden-Württemberg)
Borken

**Borken** Alemaniako udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Borken (Hessen)
* Borken (Ipar Renania-Westfalia)
Larruginen aldapa

**Larruginen aldapa**, **Larruginen jaitsiera** edota **Larrugin kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharreko kale bat da.

## Kokalekua 
Arga ibaia eta Iruñeko harresia eta Ingurubideko pasealekuaren itzalpean doa, Arrotxapea edo Larruginen zubia eta Ate Berriaren artean hedatuz, bertan Takonerako aldapari batzen zaio.

[250px|erdian|thumb|erdian|[Ate Berria, ezkerretara Larruginen jaitsiera dago.]]

## Ondasunak 
* Arrotxapea edo Larruginen zubia
* Iruñeko harresietako igogailua
* Iruñeko harresiak
* Ingurubideko pasealekua
* Ate Berria

## Kanpo estekak
Haltern am See

**Haltern am See** Alemaniako udalerria da. [[]] estatuan kokatuta dago, [[]] barrutian. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta.

## Galería 

File:Haltern_am_See,_kerk2_foto5_2010-08-07_14.24.JPG|Herriko eliza
File:Haltern_am_See,_Alte_Rathaus_Dm2_in_straatzicht_foto4_2015-04-20_13.52.jpg|Udaletxe zaharra
File:Haltern_am_See,_Siebenteufelsturm_Dm3_IMG_2572_2022-07-18_12.55.jpg|Dorrea: Siebenteufelsturm
File:Lavesum,_kapel_Dm4_foto32016-08-15_14.20.jpg|Lavesum kapera
File:Bij_Flaesheim,_Schleuse_Flaesheim_IMG_3609_2022-08-16_12.16.jpg|Schleuse Flaesheim uhatea
File:Tussen_Lavesum_en_Haltern_am_See,_fietspad_en_autoweg_door_de_bomen_positie1_foto16_2016-08-15_13.51.jpg|Lavesum eta Haltern am See asrteko bidea

## Kanpo estekak 
* Stdt Haltern am See
* LWL Römermuseum
Büren

**Büren** udalerri hauetako bat izan daiteke:
* Alemanian
** Büren (Ipar Renania-Westfalia)
* Suitzan
** Büren (Solothurn)
** Büren an der Aare
Hagen der FernUniversität

**Hagen der FernUniversität** urrutiko hezkuntza ematen duen alemaniar unibertsitatea da. 1974an Hagen hirian sortua, herrialde osoko ikasle kopururik handiena duen unibertsitatea da.

## Kanpo estekak
Yanguas Miranda kalea (Iruñea)

**Yanguas Miranda kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko kale bat da.

## Izena 
Izena José Yanguas Miranda (1782-1863) tuterar politikari, historialari eta juristarien omenez du.

## Kokapena 
Sarasate pasealekuaren mendebaldeko muturrean hasten da, Nafarroako Parlamentuaren eraikinaren parean, han Navas de Tolosa kalea eta Aita Moret kalearekin elkartuz, eta zuzen-zuzenean aurrera eginez Bakearen plaza igaro eta Foruen plazan amaitzen da, bertan Gazteluko Ingurunea kalea, Antso Azkarra etorbidea, Abejeras kalea, Zaragoza etorbidea, Julian Gaiarre kalea eta Galizia etorbidearekin bat egiten du.

## Ondarea 
Kale honen bi alboetan hainbat leku nabarmen daude:

* Nafarroako Parlamentua
* Baluarte jauregia
* Baluarte plaza
* El Corte Inglés Iruñea merkatal-gunea
* Nafarroako Rural Kutxaren eraikina
* Iruñeko autobus geltoki zaharra
* Bakearen plaza
* Iruñeko autobus geltokia
* Iruñeko zitadela
* Foruen plaza

## Kanpo estekak
Ro (Italia)

**Ro** Italiako udalerri bat da. Ferrarako probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
Rok honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Bakearen plaza (Iruñea)

**Bakearen plaza** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalgunean eta Bigarren Zabalgunearen artean dagoen plaza bat da.

## Kokalekua 
Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, bertan bidegurutze bat dago. Plaza honetan honako kale eta etorbide hauek bat egiten dute: Yanguas Miranda kalea, Armada etorbidea eta Oliveto kondearen etorbideak bat egiten dute.

Irudi:Pamplona - Caja Rural de Navarra.jpg|Nafarroako Rural Kutxa eraikina Bakearen plazatik ikusita.
Irudi:Pamplona - Plaza de la Paz 4.jpg|Bakearen monumentua, Rafael Bartolozzi (1987).

## Plaza 
Bertan, Nafarroako Rural Kutxa eraikina eta Iruñeko autobus geltoki zaharraren eraikina daude, eta plazaren alboan gaur egungo Iruñeko autobus geltokia eta Iruñeko zitadela.

Bestalde, plazaren lorategi edo belardi batean Bakearen monumentua dago, 1987an Rafael Bartolozzi italiar eskuturgilearen Carrarako marmol zuriz eginiriko lana.

Nabarmentzen dira halaber kale-argi bereziak, Txistu erraldoien itxura duten bost zutoin, zeinagatik plazari Txistuen plaza ere esaten zaion.

Bakea hitza zenbait hizkuntzatan idatzia erakusten duten bi zutabe handi ere badira bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julián del Casal

**Julián del Casal y de la Lastra** (Habana, 1863ko azaroaren 7a -1893ko urriaren 21a) poeta eta idazle kubatarra izan zen, Latinoamerikako modernismoaren erakusgarririk esanguratsuenetarikoa. 

## Biografia 
Habanan jaio zen 1863ko azaroaren 7an.  Bere gurasoak Julián del Casal y Ugareda, jatorriz bizkaitarra, eta bere emazte María del Carmen de la Lastra y Owens ziren, azken hau Artemisa hirikoa, non Juliánek eskuz idatzitako egunkari bat sortu baitzuen, *"El Estudiante" *(ikaslea) izenekoa. Casal-ek 1879an jaso zuen Batxiler titulua.

Bere lehen poema ezaguna *El Ensayo* izeneko arte, zientzia eta literaturari buruzko aldizkari batean publikatu zuen, 1881eko otsailaren 13an. Urte berean idazkari lanetan hasi zen Ogasun Ministerioan, eta Habanako Unibertsitateko zuzenbide fakultatean sartu zen . Hala ere, geroago zuzenbide ikasketak alde batera utzi zituen osoki literaturara dedikatzeko.

1888an bidaia bat egin zuen Europara Paris bisitatzeko asmoarekin. Casalek miresmen handia sentitzen zuen hiri horrekiko, baina ez zuen bertara bidaiatzeko aukerarik izan. Madrilen egon zen, eta bertan Salvador Rueda eta Francisco Asís de Icazaren lagun egin zen. Azkenean, 1889an Kubara itzuli zen Frantziako hiriburua bisitatzeko aukerarik izan gabe. Bere herrialdera bueltan, Galeria Literarioko tertulietara joaten hasi zen eta 1890ean bere lehen poesia liburua, *Hojas al viento* (orriak haizetara), publikatu zuen. Ogasuneko bere lanpostua utzi zuen, zuzentzaile eta kazetari lanetan aritu zelarik. Garai honetan ezagutu zuen Juana Borrero.

1891n Ruben Darío Habanara iritsi zen, eta Casal berarekin harremanetan hasi zen. Dariok *El clavicordio de la abuela *(amonaren klabikordioa) dedikatu zion Casali; honek urte berean Darioren  *La negra Dominga *(Dominga beltza) olerkia *La Caricatura *(Karikatura) aldizkarian ager zedin lortu zuen. Horrez gain, 1893ko urtarrilaren 5ean *La Habana Elegante* (Habana dotorea) aldizkarian bere lagunari buruzko artikulu bat idatzi zuen.

1893 urriaren 21eko arratsaldean, Casalek Lola Rodríguez de Tíoren testuari buruzko artikulu bat idatzi zuen, *Mi libro de Cuba (*Kubako nire liburua)Izenekoa. *Bustos y rimas *(bustoak eta errimak) bere liburuko probak ere zuzendu zituen. Gau hartan bertan hil zen familia adiskide baten mahaian, bazkalondoan Lucas de los Santos Lamadrid doktorearen etxean. Mahaikide baten txiste batek eragindako barre algara baten ondorioz, barneko odoljarioa eta aneurisma baten apurketa jasan zuen, honek heriotza eragin ziolarik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Armas, Emilio de. *Casal.* Editorial Letras Cubanas. Ciudad de La Habana, Cuba, 1981
* Morán, Francisco. *Casal à rebours.* La Habana: Casa Editora abril de 1996.
* Morán, Francisco. *Julián del Casal, o los pliegues del deseo*. Madrid: Editorial Verbum, 2008.

## Ikus, gainera 
* Rubén Darío
Naumakia

[thumb|320px|Naumakia [Ulpiano Checak irudikatua, 1894an lehen aldiz erakutsia.]]
**Naumakia** (, "itsas gudua"; antzinako grezierako , *naumachía*-tik eratorria) itsas gudu bat irudikatzen zuen ikuskizuna zen, Antzinako Erroman jendea entretenitzeko helburuarekin egiten zena.

## Historia 
Lehenbiziko naumakia ezaguna Julio Zesarrek antolatu zuen, K.a. 46. urtean, Tapsoko guduan lortutako garaipena ospatzeko. Horretarako urtegi bat eraikiarazi zuen Tiberretik gertu, eta han lehiatu ziren benetako birreme, trirreme eta kuatrirremeak. 2.000 gudularik eta 4.000 arraunlarik hartu zuten parte, guztiak gerrako presoen artean hautatuak. K.a. 2. urtean, Augusto enperadoreak Zesarren naumakia gainditu nahi izan zuen, Marte Ultor tenpluaren inaugurazioa aitzakia: 3.000 gudulari, 30 ezproidun ontzi eta beste hainbat ontzi txikiago erabili zituen.

Marka guztiak Klaudiok hautsi zituen 52an: 19.000 *naumachiarii* edo gudulari bildu zituen, Tazitoren arabera. Ez zuen, besteek bezala, urtegirik eraiki. Azalera handiagoa behar zuen, eta Fuzino aintzira erabili zuen. Gainera, lakua drainatzeko lanen hasieraren karira antolatu zuen ikuskizuna. Hori bai, lakuaren eta Liri ibaiaren arteko muinoa ebakiarazi zuen, jendetzak itsas guduaren ikuspegi egokia izan zezan. Tazitok idatziz jaso zuenez, *"gaizkileak izan arren, gudari ausarten kemenaz borrokatu ziren eta, zauri ugari jaso ondoren, bizia barkatu zitzaien"*.

Naumakietan hiltzen ziren borrokalari behartuen kopururik edo portzentajerik ez da ezagutzen. Baina galerak oso handiak izango ziren, 52ko naumakia erraldoi hartan, gudua hasi baino lehen, gudulariek *Morituri te salutant* ("hiltzera doazenak agurtzen zaituzte") esaldiarekin agurtu baitzuten enperadorea. Gladiatoreek enperadorea agurtzeko erabiltzen zuten formula tradizionaltzat jo izan den arren, esaldi ezaguna zirkuko hondarretan esaten zen ziurtasunik ez dago. Hitz horiek esan izanaren froga bakarra Klaudioren naumakiakoa da.

Ikuskizun basatiak bazuen alde kulturala, gai historikoak jorratzen baitzituen. Hala, Zesarren naumakian Egiptoko eta Tiroko itsas armadak irudikatu zituzten, Augustorenean Pertsia eta Atenas lehiatu ziren, eta Klaudiorenean, Sizilia eta Rodas. Handik aurrera, zenbait anfiteatro urez betetzeko sistemak jarri zituzten (Erromako Koliseoan, adibidez), naumakia txikiagoak egin ahal izateko. Hala ere, borroka haiek oso garestiak ziren, eta Inperioa ahuldu ahala itzaliz joan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brisingida

**Brisingida** ekinodermo ordena bat da. Hauen barruan asteroideoen taldean sailkatzen dira. Sakonera handitan bizi dira. Ordena honen barruko espezie guztiek disko zurrun bat dute erdian eta sei eta hogei beso luze eta mehe artean, jatekoa lortzeko erabiltzen dituztenak.

## Familiak 
* Brisingidae
* Freyellidae

## Kanpo estekak
Lelo

[thumb|"[Eman ta zabal zazu". Euskal Herriko Unibertsitateko leloa, goiburua.]]
Olerkigintzan, **lelo** edo **errepika** aldiro errepikatzen diren bertsoak dira, maiz ahapaldiaren bukaeran agertzen direnak. Politikan eta marketingean lelo hitza erabiltzen da esaldi gogoangarri errepikakor baten inguruan hitz egiteko.

## Ikus, gainera 
* Eslogan.
* Goiburu.
* Leloren kantua.

## Kanpo estekak
Hiriko istorioak

**Hiriko istorioak** 2006an plazaratutako Juan Carlos Pérezen kantariaren estudioko grabazioa da, laugarrena bere izenarekin bakarlari moduan. Diskaren ezaugarri moduan aipa daitezke live formula erabiliz estudioko grabazioa dela, hau da, zuzenean. Kantu guztien musika eta letra Pérezenak dira, "Astelehen urdin batean", Joseba Garciaren hitzez, eta "Etre", hitzak D.H. Lawrence eta Omar Jayyamenak direla, Bernardo Atxagaren itzulpenaz. Pop diskoa da baina jazz kutsuk nabaria du ere bai. Kanta bat, "Astelehen urdin batean", Itoiz taldearen garaietatik berreskuratu zuen.
 
## Musikariak 
* Juan Carlos Pérez, ahotsa, piano, sintetizadorea, gitarra
* Andrej Olejniczak, saxo
* Chris Kase, tronpeta
* Alberto Urretxo, tronboi
* Gonzalo Tejada, kontrabaxu
* Fernan Irazoki, bateria
* Mario Clavell, flauta

## Kantuen zerrenda 
# 01 - "Begi marroiduna", instrumentala
# 02 - "Hippie"
# 03 - "Orion ehiztariaren balada"
# 04 - "Ama"
# 05 - "Iluntzear dihoanean"
# 06 - "Etre"
# 07 - "Deskarga", instrumentala
# 08 - "Ikaro"
# 09 - "Mambo"
# 10 - "Gauero"
# 11 - "Hau berua"
# 12 - "Hiriko istorioak"
# 13 - "Kantu eroa"
# 14 - "Astelehen urdin batean"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Xabier Gartzia Irizar(https://eu.wikipedia.org/wiki/Xabier_Gartzia_Irizar)ren komentarioa.]
* Diskoa Youtuben.
Chaetophractus

***Chaetophractus*** Dasypodidae ugaztunen familian armadiloak generoko txiki bat da.

## Espeziea 
* *Chaetophractus nationi* (Thomas, 1894)
* *Chaetophractus villosus* (Desmarest, 1804)
* *Chaetophractus vellerosus* (Gray, 1865)

## Kanpo estekak
Pollice verso

[thumb|340px|*Pollice Verso*, [1872an Jean-Léon Gérômek margotua.]]

***Pollice verso*** edo ***verso pollice*** latineko esamolde bat da eta literalki "hatz lodia luzatuta" esan nahi du.

## Esanahi nahasketa 
Heriotza adierazten zuen keinua erpurua gora zen, zorrotik ateratako ezpata sinbolizatzen baitzuen. Enperadoreari gladiadorea bizirik utz zezan eskatzeko keinua, aldiz, ukabil itxia litzateke; hau da, ezpata gordetzeko eskatzen zuten. Horixe dio latinezko “*pollice compresso favor iudicabatur*” esaerak (borondate ona erpurua gordeta erabakitzen da).

Hala ere, egun esamolde honek okerreko esanahia hartu du. Interpretazio okerraren jatorrian Jean-Léon Gérôme (1824-1904) margolari akademizista dago. Berak *Pollice verso* izenburuko koadroa pintatu zuen, eta, horrenbestez, izenburuko latinezko esapidea berreskuratu zuen. Antzinako Erromatar Inperioan, gladiadoreen borroketan, ikusleek mendean hartutako gladiadorea hiltzeaz edo bizirik uzteaz beren iritzia ematen zuten, eta *pollice verso* omen zen galtzailea hiltzea nahi zutela adierazteko eskuaz egiten zuten keinua.

Gérômeren olioan ikusleak hatz lodia behera dutela ageri dira, eta gladiadoreei buruzko filmek, *Quo Vadis* eta *Gladiator*ek, adibidez, keinua zabaltzen eta finkatzen lagundu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Léon Gérôme

**Jean-Léon Gérôme** (Vesoul, Saona Garaia, 1824ko maiatzaren 11 &ndash; Paris, 1904ko urtarrilaren 10a), frantses margolaria eta eskultorea izan zen, Arte ederretako akademiako kide izan zena. Jorratu zituen gaien artean orientalismoa, mitologia, historia eta erlijioa zeuden. 1878tik aurrera eskultura lanetan hasi zen, gehienak polikromian eginak.

Ohorezko Legioren ofizial nagusi izendatua, Gérômek ospea hartu zuen hainbat Erakusketa Unibertsalen ondotik, zeinetan margolari ofizialtzat hartua izan zen. Berrogei urtez Arte ederren eskolako irakasle izan zen eta 2.000 ikasletik gora iragan ziren haren ikasgelatik.

Garaiko frantses margolari ospetsuenetakoa izan zen eta Bigarren inperioko margogintza akademikoaren ordezkari nagusietako bat. Bizitzan ospea eta fama ezagutzeagatik, abangoardien aurka zuen jarreragatik, bereziki inpresionistekiko, ahaztua izan zen hil ondoren. Bere lanaren balioa berreskuratua izan da XX. mendearen amaieran eta, halaber, zinemarako inspirazio iturri bilakatu da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Jean-Leon Gerome Pollice Verso.jpg|*Pollice Verso*, Jean-Léon Gérôme, 1872,(Phoenix Art Museum).
Fitxategi:Jean-Léon Gérôme - Jeunes Grecs faisant battre des coqs, 1846.jpg|*Gazte greziarrak oilar borroka bat ikusten*, Jean-Léon Gérôme, 1847 (Musée d'Orsay, Paris).
Fitxategi:Jean-Léon_Gérôme_-_The_Death_of_Caesar_-_Walters_37884.jpg|*Mort de César*
Fitxategi:Reception of Siamese Ambassadors by Napoleon III 1861 Gerome.png|*La réception des ambassadeurs du Siam à Fontainebleau*
Fitxategi:Jean-Léon Gérôme - Vente d'esclaves à Rome, 1884.jpg|''Vente d'esclaves à Rome''
Markinako marmol beltza

**Markinako marmol beltza** Markinako (Bizkaia) Olaspe harrobitik ateratzen den marmol beltza da, bere kolore eta kalitatearengatik mundu osoan ezaguna. '** (italieraz) edota **' (gaztelaniaz) izenaz da ezaguna nazioartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Toro (Italia)

**Toro** Italiako udalerri bat da. Campobassoko probintzian kokatuta dago, Molise eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
Torok honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Dura lex sed lex

thumb|*Dura lex* esamoldea erabili izan da plater batzuen izena emateko, nazioartean oso hedatua dagoen marka komertzial bat izendatzeko: *Duralex* platerak.
***Dura lex, sed lex*** latinezko adierazpen bat da. Erromatar zuzenbidean du jatorria, hitzez hitz “lege gogorra baina legea” esan nahi du. Espresio honek legea errespetatzeko mezu argi bat ematen du, legea bete behar dela kasu guztietan, nahiz eta horrek, batzuetan, baten bati kalte egiten diezaiokeen. Legearen errespetuak on egiten omen du komunitate batean.

## Historia 
Axioma hau Erroma zaharrean idatzizko legea sartzearen ondorioz jaio zen. Helburua legeak esanahi eraginkorragoa izatea idatzita ezagutzen denetik aurrera. Legea idatzita agertu zenetik aurrera, exekutatzailearen interpretazio libreak ez ziren eguneroko kontu izango. Idatzitako legearen existentziak interpretazio arbitrario guztia desagerraraztea ekarri zuen. Idatzitako legea saihestezin bihurtuko zen.

Hala ere, Hamabi Oholetako legea argitaratu eta gero, idatzita ezagutzen den lege zaharrenetarikoa, jaulkitako lege kategoriakoen artean zaharrena, Erroman patrizioek bere botere gehiegikeriekin segitu zuten Hamabi Tauletako legeak berak ematen zizkien pribilegioei esker. Azken finean Hamabi Oholak idatzi ziren batez ere klase nagusiak eta patriarkatuen onurarako. Horrela, Legeko Akzioak buruzagi eta lehen magistratu esku geratzen ziren, handiki horiek izaten ziren haien aurrean hasitako akzioak egokiak edo desegokiak ote ziren ebazten zutenek.

Beharrezkoa izaten zen, adibidez, hitz jakin batzuk errezitatzea magistratuaren aurrean. Errezitatu beharreko testua ezezaguna zen gehienentzat, hizkuntza esoteriko moduko bat.

Problema hau Cneo Flaviok konpondu zuen, Apio Claudio “Caeco” magistratuaren idazkariak. Eskribau honek eskubideak hobeto ulertzeko moduan zerrendatu zituen eta zuzenbidea desmitifikatu zuen argibideak argitaratuz.

Esaten da, Cneorekin hasten dela eskubideak ezagutzeko zaletasun herrikoia.

## Kanpo estekak
Volturno

**Volturno** () Italiako hego-erdialdeko ibaia da, 175&nbsp;km-ko luzera duena.

Apeninoetan jaio, Campania eta Molise zeharkatzen ditu eta Tirreniar itsasora isurtzen da. Eskualdeko ibai nagusia da, Capua zeharkatzen duena.

1860an bertan Volturnoko gudua egin zuten, Italiaren bateratzerako inportantea izan zena.

## Kanpo estekak
Hamalau-zaku

[thumb|"Que viene el coco" (Cocoa datorrela!), [Francisco de Goyaren marrazkia.]]
**Hamalau zaku**, **Amalauzanko**, **Prailemotxo**, **Ipixtiku** edo **Zakero** (, , ) haurrak beldur arazteko izaki mitikoak dira. Kondaira herritarra eta mundu osoan zabaldua da nahiz eta tokien arabera ezaugarriak aldatu. Irudimenezko izaki honek ez du itxura garbia. Normalean, zatarra da eta, askotan, aurpegia ez zaio ikusten. Ez du hitz egiten eta etxeen inguruan dabil, umeak zelatatzen. Mehatxu moduan erabili izan da haurrak ez badu zerbait egiten haren bila etorriko dela esanez: "Ohera ez bazoaz Hamalau zakuk eramango zaitu". Batzuetan ere haurrentzat arriskutsua izan daitezkeen lekuak markatzeko erabili izan da; esaterako, "putzura ez hurbildu bestela hamalau zaku etorriko da".

## Sakamantekas 
Sakamantekasen irudia ere erabilia izan da antzeko helburuekin: historikoki Sakamantekas XIX. mendeko hiltzaile arabarra izan zen. Hiri kondairaren arabera, haurrak hiltzen zituen gantza kentzeko ("manteca" gaztelaniaz). Urte horietan horrelako narrazioak oso zabalduta zeuden eta asko ziren haurrei zerbait kenduz haiek bizitzeko aukera gehiago izango zituzten pertsonaiak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sakamantekas

## Kanpo estekak
Moret Aita kalea (Iruñea)

**Moret Aita kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko kale bat da.

## Izena 
Izena Aita Jose Moret (1615-1687), iruindar jesuita eta historialariaren omenez darama.

## Kokapena 
Pio XII.a etorbidearen amaieraldean hasten da, Antoniutti parkea, Takonera parkea eta Eraikin Singularraren parean eta Yanguas Miranda kalean amaitzen da, Baluarte plaza, Nafarroako Parlamentuaren atzealdea eta El Corte Inglés Iruñea merkataritza-gunearen parean.

Tartean hainbat kale batzen zaizkio, Imaz Anaiak kalea, Sandoval kalea, Jose Alonso kalea edota Chinchilla jenerala kalea.

## Ondarea 
Iruñeko Lehen Zabalgunea alderik-alde igarotzen duen kale honen bi alboetan hainbat leku nabarmen daude:

* Antoniutti parkea
* Takonera parkea
* Eraikin Singularra
* Baluarte jauregia
* Baluarte jauregia
* Baluarte plaza
* Nafarroako Parlamentua
* El Corte Inglés Iruñea

## Kanpo estekak
Armada etorbidea (Iruñea)

**Armada etorbidea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko kale bat da.

## Kokapena 
Donibane auzoaren mugan hasten da, Joan XIII.aren plazan, Antoniutti parkearen parean dagoen biribilgunean, bertan Erreginaren aldapa kalea, Baiona etorbidea eta Gazteluko Ingurunea kalearekin elkartzen da, ondoren Eraikin Singularra, Iruñeko zitadela eta Baluarte jauregiaren albotik igaro eta Bakearen plazan amaitzen da, Nafarroako Rural Kutxaren eraikinaren parean, han Yanguas Miranda kalea eta Oliveto kondearen etorbidearekin bat egiten du.

## Ondarea 
Kale honen bi alboetan hainbat leku nabarmen daude:

* Antoniutti parkea
* Eraikin Singularra
* Iruñeko zitadela
* Baluarte jauregia
* Baluarte plaza
* Nafarroako Rural Kutxaren eraikina
* Bakearen plaza

## Kanpo estekak
Kaeng Krachan parke nazionala

**Kaeng Krachan** () Thailandiako parke nazionalik handiena da. Birmaniako mugaren ondoan dago, Tanintharyi erreserba naturalaren jarraian. Oso parke bisitatua da eta alojamenduak Hua Hin hiri turistikoan egiten dira.

## Kanpo estekak
Thylogale

***Thylogale*** Macropodidae generoko martsupial familian txikiak dira. Izan ohi dira, basoak aurkitu txikiena bat dira.

## Espeziea 
* *Thylogale billardierii*
* *Thylogale browni*
* *Thylogale brunii*
* *Thylogale calabyi*
* *Thylogale lanatus*
* *Thylogale stigmatica*
* *Thylogale thetis*

## Kanpo estekak
Gaztelugibel

**Gaztelugibel** (**Gazteluko Ingurunea kalea**, batzuetan) Nafarroako Iruñea hiriburuko Iturrama eta Zitadela-Takonera auzoetan dagoen kale luze bat da.

## Kokapena 
Iturrama eta Zitadela-Takonera auzoetan dago eta Iruñeko zitadelaren hegoaldeko lursail guztia inguratzen du, hain zuzen ere, Gazteluko Ingurunearen parkea osatzen duen eremua.

Foruen plazan hasten da, bertan Yanguas Miranda kalea, Antso Azkarra etorbidea, Abejeras kalea, Zaragoza etorbidea, Julian Gaiarre kalea eta Galizia etorbideak bat egiten du, eta Iturrama auzoaren iparralde osoa bihurgunea eginez igaroz, eta Joan XXIII.aren plazan amaitzen da, Baiona etorbidea, Erreginaren aldapa kalea eta Armada etorbideak bat egiten duten elkargunean, Antoniutti parkearen parean.

## Ondarea 
* Foruen plaza
* Iruñeko Erruki Etxea
* Iruñeko zitadela
* Gazteluko Ingurunearen parkea
* Huarteko dorreak
* Civican
* Antoniutti parkea

## Kanpo estekak
Nijlen

**Nijlen** (nederlanderaz ahoskatua: ; ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Bevel, Kessel eta Nijlen bera. 2015eko urtarrilaren 1ean 22.065 biztanle zituen.

*  Webgune ofiziala

## Kanpo estekak
Italiako Kontsulatua (Iruñea)

**Italiako Kontsulatua** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen Italiako kontsulatu edo ordezkaritza bat da.

## Kokalekua 
Iruñeko Alde Zaharreko hego-mendebaldean dago, Takonera kalearen 2. zenbakian, eta San Anton kalearen hasieran.

## Kanpo estekak
Zazpi Ahizpak (petrolio konpainiak)

**Zazpi Ahizpak** 1960ko hamarkadan nagusi ziren zazpi petrolio konpainien multzoa izendatzeko Enrico Mattei italiar negoziogizon, Eni petrolio konpainiako presidentea zenak asmatutako izendapena da. Matteik izendapena ironikoki erabili zuen, zazpi enpresa horiek petrolio industria ezarritako kartela salatzeko asmoz, horren bidez merkatu librea bultzarazi beharrean heuren buruak elkar babesten baizituzten, petroliogintzako gainontzeko konapinia eta enpresak kaltetuz.

## Zazpi Ahizpak 
1960ko hamarkadako Zazpi Ahizpak:

# Standard Oil of New Jersey (Esso), Mobil konpainiarekin elkartu zenean ExxonMobil () konpainia sortu zen.
# Royal Dutch Shell ( eta ).
# Anglo-Iranian Oil Company (AIOC), gerora British Petroleum (BP) ().
# Standard Oil of New York, gerora Mobil. Gaur egun fusionatua eta ExxonMobil () konpainiaren barnean dago.
# Standard Oil of California, gerora Chevron. Texaco konpainiarekin elkartu eta ChevronTexaco eratu zen. Gaur egun Chevron Corporation da ().
# Gulf Oil Corporation, 1985an ia osoki Chevron kopainiaren jabetzara igaro zen, gainontzeko akzioak BP () konpainiaren esku gelditu ziren.
# Texaco, 2001an Chevronekin elkartu zen. Bateratze hau denbora batez ChevronTexaco bezala ezagutu zen, baina 2005an berriz ere Chevron izenera aldatu zen. Orain Texaco izena Chevron Corporation () konpainiaren marka bat da.

2007ko martxoaren 11ean Financial Times ekonomia egunkariak "Zazpi Ahizpa Berriak" zerrendatzen zituen artikulu bat argitaratu zuen. ELGA erakudeko kideak ez ziren petroleo estatu konpainia nagusienak. Artikulu horren arabera, honakoak lirateke:

# Aramco ()
# CNPC ()
# Gazprom ()
# NIOC ()
# PDVSA ()
# Petrobras ()
# Petronas ()

## Kanpo estekak
Jose Alonso kalea (Iruñea)

**Jose Alonso kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko norantza bakarreko kale bat da.

## Kokapena 
Tres Reyes hotelako biribilgunean hasi, bertan Navas de Tolosa kalea, Takonera kalea, Kale Berria eta San Anton kalearekin bat egiten du, eta Aita Moret kalean amaitzen da.

## Kanpo estekak
Imaz Anaiak kalea (Iruñea)

**Imaz Anaiak kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalguneko norantza bakarreko kale bat da.

## Izena eta polemika 
Izena Argimiro eta Gerardo Imaz anai militar frankisten omenez darama, ondorioz hiri honetako beste hainbat frankisten omenezko izenak daramatzeten kale eta monumentuekin maiz jazo den bezala, kale honen izenaren inguruko polemika badago, batzuek Memoria Historikoaren Legea betearazi eta aldaketaren aldekoak eta beste batzuk aurka daudelarik, azken hauen artean UPN alderdiaren ingurukoak, bai eta eskuin muturreko jendea ere.

## Kokapena 
Lehen Zabalgunea ipar-hegoaldeko norantzan zeharkatzen du.

Navas de Tolosa kalean hasi eta Armada etorbidean amaitzen da, tartean Aita Moret kaleak zeharkatzen du.

## Ondarea 
* San Nikolas atea
* Takonerako atea
* Basotxo kalea
* Tres Reyes hotela
* Eraikin Singularra
* Iruñeko zitadela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Clemente (Italia)

**San Clemente** Italiako udalerri bat da. Riminiko probintzian kokatuta dago, Emilia-Romagna eskualdean.  biztanle ditu,  kilometro koadroko azaleran banatuta.
 
## Mugakideak 
San Clementek honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Kanpo estekak
Karlos III.a etorbidea (Iruñea)

**Karlos III.a etorbidea** edota **Karlos III.a hiribidea**, ofizialki **Karlos III.a Noblearen etorbidea**, Nafarroako (Euskal Herria) hiriburua den Iruñea erdiguneko hiribide edo etorbide garrantzitsu bat da. Izena Karlos III.a Nafarroakoaren omenez darama.

## Etorbidea 
Etorbide edo hiribide hau oso luzea eta zabala da, Iruñeko Bigarren Zabalgunearen bi ardatz nagusietako bat delarik (bestea Nafarroa Behereko etorbidea da), Gazteluko plazan hasi eta Askatasunaren plazan amaitzen da, bere erdialdean Merindadeen plaza biribildu eta iturriduna dagoelarik. Karlos III.a hiribideak merkatal izakera du, bere bi alboetan denda ugari daudelarik, horretaz gain kultura, banka eta nafar erakundeen eraikin ofizialak ere baditu, adibidez: Nafarroako jauregia, Gaiarre antzokia, Nafarroako Kutxaren egoitza, Eroritakoen monumentua etab.

## Eraikin eta eskultura interesgarriak 
Karlos III.a hiribidean honako eraikin eta eskultura nabarmen hauek daude:

* Gazteluko Plaza
* Karlos III.a Noblearen monumentua
* Nafarroako jauregia
* Gaiarre antzokia
* Entzierroaren monumentua
* 1978ko Sanferminen oroitarria edota German Rodriguezen oroitarria
* Nafarroako Kutxaren egoitza
* Merindadeen plaza
* San Antonio eliza
* Askatasunaren plaza
* Eroritakoen monumentua

Fitxategi:Pamplona-Plaza-Castillo-fgoni-01.jpg|Gazteluko Plaza
Fitxategi:Palau de Navarra, Pamplona.JPG|Nafarroako jauregia
Fitxategi:Carlos III.JPG|Karlos III.a Noblearen monumentua etorbidearen hasieran
Fitxategi:Teatro-Gayarre-17-2-4v.jpg|Gaiarre antzokia
Fitxategi:Monumento al Encierro.JPG|Entzierroaren monumentua
Fitxategi:CajaNavarra.JPG|Nafarroako Kutxaren egoitza
Fitxategi:Pamplona oksidor 01.jpg|Merindadeen plaza
Fitxategi:Pamplona - Iglesia de San Antonio (PP Capuchinos) 02.jpg|San Antonio eliza.
Fitxategi:PamplonaCaidosrodezno.JPG|Eroritakoen monumentua

## Azpiegiturak eta garraioa 
Karlos III.a etorbidean Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren honako lineek zerbitzua eskaintzen dute:

## Kanpo estekak 
* Karlos III.a hiribideko eraikin eta leku interesgarrien argibidea irakurgai.
Antso Azkarraren etorbidea (Iruñea)

**Antso Azkarraren etorbidea** Nafarroako Iruñea hiriburuko Iturrama eta Donibane auzoetan dagoen etorbide bat da.

## Izena 
Izena Antso Azkarra (1154-1234) nafar erregearen omenez darama.

## Kokapena 
Foruen plazan hasten da, Iruñeko Erruki Etxearen parean, bertan Yanguas Miranda kalea, Gaztelugibela, Abejeras kalea, Zaragozako etorbidea, Julian Gaiarre kalea eta Galizia etorbideak bat egiten du, ondoren Iturrama auzoaren iparraldea alderik-alde igaro, Pio XII.aren etorbidea zeharkatu ondoren Donibane eta Mendebaldea auzoen artean doa, Europa plazako biribilgunean amaituz, bertan Baiona etorbidea, Arcadio Maria Larraona kalea eta Barañaingo etorbidearekin bate egiten du.

Ibilbidean zehar kale ugari batzen zaizkio: Erletokieta kalea, San Juan Bosco kalea, Ezkirotz kalea, Eneko Aritza kalea, Fuente del Hierro kalea, Pio XII.aren etorbidea, Aita Tomás Esteban kalea eta Vadoluengoko Monasterioaren kalea.

## Ondarea 
* Foruen plaza
* Iruñeko Erruki Etxea
* Santa Bizenta Maria eliza
* Basoko dorrea
* San Juan de la Cadena ikastetxe publikoa
* Europa plaza

## Kanpo estekak
Nafarroa Behereko etorbidea (Iruñea)

**Nafarroa Behereko etorbidea** Nafarroako Iruñea hiriko etorbide edo hiribide bat da. Iruñeko Bigarren Zabalgunean dago, auzo hau ia alderik-alde zeharkatzen duelarik. Bianako Printzearen plaza eta Belosoko aldaparen artean hedatzen da, hain zuzen ere, Iruñeko Bigarren Zabalgunearen ekialdeko amaierako mugan, Beloso eta Mendillorri auzoen norabidean.

## Eraikinak 
* Iruñeko apaiztegia
* San Frantzisko Xabierkoaren eliza
* Huntzen eraikina

## Plazak 
* Merindadeen plaza
* Bianako Printzearen plaza

## Garraiobideak 
Nafarroa Beherea etorbidean Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren autobus-linea hauek geltokia dute:

## Kanpo estekak
2016. urtea zientzian

Jarraian, **2016. urtean** zientziaren alorrean jazotakoaren eta jazoko denaren berri ematen da. Nazio Batuen Erakundeak 2016. urtea Lekaleen Nazioarteko Urtea izendatu zuen.

## Gertaerak 
### Urtarrila 
* Urtarrilaren 7an: Great Internet Mersenne Prime Searcheko matematikariek ordurainoko zenbaki lehenik handienaren aurkikuntzaren berri eman zuten: "274.207.281 − 1".
* Urtarrilaren 17an: Lurra behatzeko Jason-3 satelitearen jaurtiketa.

## Aurreikusitako gertaerak 
### Otsaila 
* Otsailaren 12an: JAXAren Astro-H satelitearen jaurtiketa-data. Sateliteak unibertsoko energia altuko prozesuak eta materia iluna ikertuko ditu.

### Martxoa 
* Martxoaren 9an: Eguzki eklipse osoa. Asiako ekialdean, Australian eta Ozeano Bareko zenbait herrialdetan ikusgai.

### Uztaila 
* Uztailean: NASAren Juno espazio zunda Jupiterrera iritsiko da.

### Iraila 
* Irailaren 1ean: Eguzki eklipse anularra. Afrikan, Madagaskarren, Hego Atlantikoan eta Ozeano Indikoan ikusgai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Joaquin Arazuriren monumentua

**Jose Joaquin Arazuriren monumentua** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen Jose Joaquin Arazuri iruindar mediku eta historialiariaren omenezko monumentu bat da. Rafael Huerta eskultorearen lana da.

## Kokalekua 
Iruñeko Alde Zaharreko mendebaldean dagoen Arazuri doktorearen pasealekuan dago.

## Multzoa 
* Materiala: Brontzea.
* Irudia: 173 cm.
* Idulkia: 74 x 76 x 67 cm.
* Egilea: Rafael Huerta

## Monumentua 
2002. urte hasieran, Nafarroako Medikuen Elkargo Ofizialak Jose Joaquin Arazuriri merezitako omenaldia egiteko ideia sustatu zuen, Jose Javier Viñes ekimenaren jagolea izan zelarik. Arazuri, sendagile pediatra eta Iruñeko historiaren ikertzaile nekaezina, 2000. urteko azaroan hil zen. Gero eta jende gehiagok egin zuen bat omenaldiaren ekimenarekin, eta hiriko kultur erakunde batzuk ados jarri ziren, Arazuriren oroitzapenezko eskultura bat ordaintzeko.

Eskultura, Rafael Huerta jaiotzer bizkaitarra den iruindartutako eskulturorearena da. 2003ko uztailaren 2an inaguratu zen, irudia Sagrario Irigaraik, Arazuriren alargunak, estalgabetu zuelarik,

## Kanpo estekak 
* José Joaquín Arazuriren monumentua. Iruñeko Udala
Chinchilla Jeneralaren kalea (Iruñea)

**Chinchilla Jeneralaren kalea** Nafarroa Garaiko hiriburu Iruñeko Lehen Zabalguneko kale bat da.

## Izena 
Izena José Chinchilla (1839-1899) espainiar ministro, militar eta senatariaren omenez darama.

## Kokapena 
Navas de Tolosa kalean hasi eta Armada etorbidean amaitzen da, Iruñeko zitadelaren iparraldeko atea parez-pare duela, tartean Aita Moret kalea zeharkatzen du.

## Kalea 
Kalea hau nahiz gunea XIX. mendearen amaieraldera Lehen Zabalgunea eraiki zenetik espainiar militarren eraikinen eta etxebizitzen eremua izan da, ondorioz kale honetan Espainiako Denfetsa Ministerioa eta Gobernu Militarreko eraikina (Baluarte jauregiaren alboan), eta Espainiako Polizia Nazionalaren Nafarroako Goi Ordezkaritzaren egoitza daude.

Bestalde, kale honetan Nafarroako Merkataritza Ganbera eta Iruñeko Mankomunitateko Zerbitzuen egoitza ere badaude.

## Ondarea 
Kale honen bi alboetan hainbat leku nabarmen daude:

* Nafarroako Merkataritza Ganbera
* Iruñeko Espainiako Defentsa Ministerioaren egoitza
* Baluarte jauregia
* Baluarte plaza
* Iruñeko zitadela

## Kanpo estekak
Basotxo kalea (Iruñea)

**Basotxo kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Lehen Zabalgunea eta Zitadela-Takonera auzoetan dagoen kale bat da.

## Kokapena 
Takonera parkea eta Tres Reyes hotelaren artean dago. Takonera kalean hasi eta Pio XII.a etorbidea eta Navas de Tolosa kalea eta Aita Moret kalearen elkargunean amaitzen da, Eraikin Singularra, San Nikolas atearen parean.

## Kalea 
Takonera parkearen zuhaitzen itzalpean igarotzen den kale honen bi alboetan Takonerako atea, Tres Reyes hotela eta San Nikolas atea daude.

## Ondarea 
* Takonera parkea
* Takonerako atea
* Tres Reyes hotela
* San Nikolas atea
* Eraikin Singularra
* Antoniutti parkea

## Kanpo estekak
Arrosa Irrati Sarea

**Arrosa Irrati Sarea** Euskal Herriko 21 irrati biltzen dituen federazioa da. Askotariko irratiak biltzen dira: irrati libreak, udal irratiak, eskualde mailakoak eta irrati nazionalak.
Fitxategi:Arrosa sareko irrati kideak.png|Irrati kideak
Fitxategi:Euskarazko irratien mapa WD.png|Ikus: Euskarazko irratiak mapa interaktiboan

## Historia 
thumb|Barria (2001), irrati sarearen sorrera bilera.thumb|Arrosa Irrati Sarearen bilera 2002 urtean
Herria Mugi! ekimenak, Joxemi Zumalabe Fundazioaren laguntzarekin, 2001eko udaberrian Euskal Herriko Herri Mugimenduen III. Topaketak antolatu zituen Barrian (Araba). Ekimen horretako Komunikazio lan taldeak proposatuta, Euskal Herriko irrati batzuk bat deitu ziren helburu zehatz batekin: irratien arteko elkarlana areagotu, eta euren baliabideei probetxu hobea ateratzeko ezer egin ote zitekeen hausnartzea. 

Euskal Herria Zuzenean festibalean egin zen sortze bilera, Arrosa herrian, eta bertatik datorkio izena sareari. Hogeigarren urteurrenean, dokumental bat egingo zutela iragarri zuten.

## Irrati partaideak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak 
* Arrosa Irrati Sarearen webgunea
Arroka sedimentario detritiko

[thumb|300px|[Khazneh (Petra) hareharriko arrokan landuta dago.]]
**Arroka sedimentario detritikoak** edo **Arroka klastikoak** aurrez izan ziren arroken klastoz osaturiko arroka sedimentarioak dira. Klastoa meteorizazioa bidez higaturiko detritu geologiko baten zatia da.

## Sorrera 
Graba, harea edo limoak arro sedimentariotan pilatzen dira eta diagenesi prozesuak arroka sedimentario bihurtzen ditu. Hasiera batean pikorrak trinkotu egiten dira, bere arteko hutsuteak txikitzen direlarik, eta ondoren hutsune horietan mineralak sartzen dira eta pikorren arteko zementazioa eragiten dute, harriari osotasuna emanez.

## Arroka detritiko motak 
Klastoen tamainaren araberako sailkapena egiten da.
* **Psefitak:** pikor handiz osaturiko arrokak dira. Konglomeratuek pikor biribiltsuak izaten dituzte eta Bretxen pikorrak aldiz angulotsuak izaten dira. Ibaiertetan edo elurjauzietan sor daitezke esate baterako.
* **Psamitak:** harearen tamainako pikor ertainak dituzten arrokak dira. Hareharriak eta graubakak dira. Normalean kuartzozko pikorrak izaten dituzte baina beren konposizio kimikoaren araberako sailkapen zehatzak egiten dira.
* **Pelitak:** limo edo buztinaren tamainako pikor oso finez osaturiko arrokak dira. Arro sedimentario urtarretan edo loessetan sortzen dira. Lutitak dira adibide garbia.

## Erabilerak 
Arroka detritiko batzuek erabilera industriala badute. Lutitak esate baterako keramikagintzan erabiltzen dira.

## Iruditegiak 

Irudi:Conglomerate Death Valley NP.jpg|Konglomeratua.
Irudi:Breccia mcr1.jpg|Bretxa.
Irudi:Bentheimer-Sandstein.jpg|Hareharria.
Irudi:Geological public collection - Alpines Museum - Grauwacke.JPG|Graubaka.
Irudi:Lutita edafizada.jpg|Lutita.

## Ikus, gainera 
* Arroka sedimentarioa

## Kanpo estekak
Arroka sedimentario ez detritiko

[thumb|300px|[Anboto mendia kareharrizko harkaitza da.]]
[thumb|300px|[Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunea.]]
**Arroka sedimentario ez detritikoak** prozesu kimikoen bidez sorturiko arroka sedimentarioak dira.

## Sorrera 
Prozesu ohikoena prezipitazio kimikoa da. Saturaturik dagoen disoluzio batean solutua prezipitatu egiten da ur masa baten ondoan pilatuz eta diagenesi bidez harria sortuz. Beste zenbait kasutan ura lurrundu egiten da azpian solutua pilatuz, esate baterako gatzagetan.

Beste prozesu bat ere gerta daiteke, izaki bizidunen deskonposaketa eta eraldaketa dakarten prozesu kimiko konplexuak. Horrela sortzen da ikatza, esate baterako.

## Arroka ez detritiko motak 
* **Arroka karbonatatuak:** Kaltzio karbonatua duten arrokak dira. Duela 40 milioi urte inguruko kitinazko oskoldun animalia itsastarren sedimentuen pilaketak sorturiko arrokak dira. Honen adibide dira kareharria (CaCO3) eta dolomia (CaMg(CO3)2).
* **Ebaporitak:** Itsaso eta aintziretako gatzen kristalizazioak sorturiko arroka sedimentarioak dira. Ohikoenak halitak, igeltsuak, kaltzitak eta anhidritak izaten dira.
* **Arroka organogenoak:** Izaki bizidunen hondarren pilaketaren ondorioz sortzen diren arrokak dira. Kareharria horrela ere sor daitekeen arren, ikatza, zohikatza, lumakela eta klera dira arroka ugarienak.

## Iruditegiak 

Irudi:Dolomitic Limestone.JPG|Kareharria.
Irudi:Dolomite-Magnésite- Navarre.jpg|Dolomia.
Irudi:Selpologne.jpg|Halita.
Irudi:2012-10-05 12-57-20-houille-7f.jpg|Ikatza.
Irudi:TorfPP.JPG|Zohikatza.
Irudi:MHNT Trigonia Daedalea.jpg|Lumakela.
Irudi:Натуральный (необработанный) кусок мела.JPG|Klera.

## Ikus, gainera 
* Arroka sedimentarioa

## Kanpo estekak