open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Estrany riu

***Estrany riu*** () 2025eko Jaume Claret Muxart kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Filma Didac nerabearen inguruan eraikitzen da, Danubio ibaiaren ertzetatik bizikletaz egindako familia-bidaia baten testuinguruan. Hamasei urteko mutilaren egunerokoa errotik aldatzen da ibaitik irteten ari den mutil misteriotsu batekin topo egiten duenean.

## Aktoreak 
* Jan Monter: Dídac
* Nausicaa Bonnín
* Jordi Oriol

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Maria Antiqua

**Santa Maria Antiqua** Erroman (Italia), Ama Birjinari eskainitako eliza katolikoa da, V. mendean Erromako foroan eraikia, eta denbora luzez Palatino jauregi inperialetarako sarbide monumentala izan zena.

Palatino muinoaren oinean kokatua, Santa Maria Antiqua Erromako foroko monumentu kristau zaharrena da. Palatino muinoaren magalean kokatua, elizak VI. mendeko Santa Maria Reginaren, Ama Birjina erregina gisa irudikatzen duen, erromatar lehen irudikapena dauka

## Historia
VI. mendearen erdialdean eraikia Palatino muinoaren ipar-mendebaldeko magalean, Santa Maria Antiqua da Erromako foroaren barruko monumentu kristau zaharrena eta esanguratsuena. Elizak VI. mendetik VIII. mendearen amaierara arteko horma-pintura bilduma paregabea dauka. Pintura horien aurkikuntzak Erdi Aroko artearen garapenari buruzko teoria asko eman ditu, arkeologian sinesmen bereizgarriak emanik. Eliza IX. mendean abandonatu zuten, lurrikara batek eraikina lurperatu ondoren; 1000 urte baino gehiagoz itxita egon zen, XX. mendearen hasieran berriro aurkitu zuten arte. Beraz, Santa Maria Antiqua elementu gakoa da Antzinarotik kristau garaiko lehen mendeetarainoko Erromako foroaren kultur eta hiri garapena ulertzeko. 1980tik 2012ra, monumentua itxita egon zen publiko orokorrarentzat, eta, bisitatu ahal izateko, baimen berezi bat eskatu behar zen, adituentzat mugatuta zena. Soprintendenza per il Patrimonio Storico erakundeak, World Monuments Fund-ekin (Monumentuen Mundu Funtsa) lankidetzan, egindako kontserbazio programa baten ondoren, eliza bisita gidatuetarako irekita dago orain.

## Erreferentziak
Katrin Meissner

**Katrin Meissner** (, Ekialdeko Berlin, Alemaniako Errepublika Demokratikoa, 1973ko urtarrilaren 17a) alemaniar igerilari ohia da, estilo libreko probetan espezializatua. 1988an txapeldun olinpikoa izan zen 4 x 100 metro estiloetan eta 4 x 100 metro librean, Alemaniako Errepublika Demokratikoaren ordezkari gisa.

## Kirol ibilbidea 
Seulen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen 50 metro libreetan —27.71 segundoko denborarekin—, Kristin Otto alemaniarraren atzetik (urrea, 25.49 segundorekin, errekor olinpikoa izan zena, eta Wenyi Yang  txinatarra), urrea erreleboetan 4 x 100 metro librean —Herbehereak eta Ameriketako Estatu Batuen aurretik— eta urrea erreleboetan 4 x 100 metro, Kanada eta Ameriketako Estatu Batuen aurretik.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Primate (filma)

***Primate*** 2025eko Johannes Roberts ingeles zinema zuzendariaren beldurrezko filma da.

## Sinopsia 
Unibertsitatetik itzulita, Lucy familiarekin elkartuko da, baita bere txinpantze Benekin ere. Tximuak, baina, errabia harrapatuko du igerilekuan egingo duten festa batean, eta oso erasokor jarriko da. Lucyk eta haren lagunek tximuarengandik babestu beharko dute igerilekuan bertan.

## Aktoreak 
*Johnny Sequoyah: Lucy Pinborough
*Jessica Alexander: Hannah
*Troy Kotsur: Adam Pinborough 
*Victoria Wyant: Kate
*Gia Hunter: Erin Pinborough
*Benjamin Cheng: Nick
*Charlie Mann: Drew
*Tienne Simon: Brad
*Kae Alexander: Yoko
*Amina Abdi: Susan
*Albert Magashi: Matt
*Rob Delaney: Doug Lambert

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
À pied d'œuvre

'''''À pied d'œuvre''''' 2025eko Valérie Donzelli frantziar zinema zuzendariaren film biografikoa da.

## Sinopsia 
Argazkilari arrakastatsu batek albo batera utziko du dena bere benetako bokazioari heltzeko, idazteari alegia.

## Aktoreak 
* Bastien Bouillon : Paul Marquet
* Virginie Ledoyen : Alice, Gallimardeko editorea
* André Marcon : Paulen aita
* Valérie Donzelli : Paulen emazte ohia (cameo)
* Philippe Katerine
* Marie Rivière

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tre ciotole (filma)

***Tre ciotole*** () 2025eko Isabel Coixet kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Michela Murgaren izen bereko nobela arrakastatsuaren egokitzapena da.

## Sinopsia 
Garrantzi gutxikoa dirudien eztabaida baten ondoren, Marta eta Antonio banandu egingo dira. Martak triste egongo da, baina baita jateko gogoa gabe ere. Osasun arazo bat duela jakitean, dena aldatuko zaio, eta beldurrik gabe bizitzeko erabakia hartu.

## Aktoreak 
*Alba Rohrwacher: Marta
*Elio Germano: Antonio
*Sarita Choudhury: gastroenterologoa
*Silvia D'Amico: Martaren ahizpa
*Lorenzo Terenzi: Claudio
*Galatéa Bellugi: Antonioren laguna
*Francesco Carril: Martaren laguna
*Sofia D'Elia: Giulia
*Aisha Meki: Flaminia
*Vera Gemma: bera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonia Brunet de Annat

**Antonia Brunet de Annat**, **Antoinette Brunet** izenez jaioa (Frantzia, XVIII. mendea - Argentina, XIX. mendea), Argentinan erroturiko artista frantsesa izan zen. Erretratua, miniatura eta, ondoren, dagerrotipoa landu zituen. Argentinako lehen argazkilaritzat jotzen dute.

## Europako hastapenak 
Antonia Brunet Frantzian jaio zen. Jean-Manuel Brunet margolari eta pintura-maisuaren alaba gazteena zen. Artistaren bizitzari buruzko informazio askorik ez dagoen arren, 1810ean Parisen bizi zen eta urte horretako Saloian ikusgai egon zen bere lanaren bat. Bestalde, badaude Europako museo eta bildumetan berak sinatutako miniaturak, adibidez, Stockholmeko Museo Nazionalean edo Madrilgo Pradoko Museoan. Azken horrek gordetzen duena, gizon baten erretratua, 1819an dataturik dago. 

## Argentinako obra 
Antonia Argentinara joan zen aitarekin. Han Claudio Annat urreztatzaile eta ispilugilearekin ezkondu zen 1825ean. Bikotea Buenos Aires hirian bizi izan zen. Hiri horretan tailer bat partekatu zuten Jean-Philippe Goulu miniaturagileak eta beste 10 kidek lan egiten zuten eraikin berean. Antonia erretratuan eta paper eta boli gaineko miniaturan espezializatu zen. Bere bezeroetako asko Buenos Airesko bizitza politiko, militar eta klerikaleko kide ospetsuak ziren.  

Buenos Airesko hedabideetan bere tailerra iragartzen zuen. Iragarkietan bere formazio paristarra nabarmentzen zuen, hiri hartako lehen maisuen dizipulua zela adieraziz. 1826an, tailerreko lanaz gain, gazteentzako pintura eskolak ematen hasi zen bere etxean, gauez. Andrea Bacle-ren, garai hartako beste miniaturagile garrantzitsuaren, adiskide handia izan zen.  

Miniatura nork bere pertsona maiteak gogoan gordetzeko baliabidea zen, baina bere erabilera bertan behera geratu zen dagerrotipoa iritsi zenean, eta, horren ondorioz, Antoniak 1854 eta 1862 artean teknika hori txertatu behar izan zuen erretratugile lanetan. Horregatik esan daiteke Antonia Brunet izan zela lehenengo emakume dagerrotipista eta, beraz, Argentinako lehen emakume argazkilaria. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*Espinosa, C. (2011). *Las miniaturas en el Museo del Prado. Catálogo razonado*. Madril: Pradoko Museoa.
*Niedermaier, A. (2004). *La mujer y la fotografía: un juego de espejos constitutivos de identidad y de historia*. IN F. Guzmán, G. Cortés y J. M. Martínez (Eds.), *Arte y crisis en Iberoamérica. Segundas Jornadas de Historia del Arte.*

## Kanpo estekak
Libby Trickett

**Lisbeth Constance Trickett**, jaiotzez **Lenton** (Townsville, Australia, 1985eko urtarrilaren 28a) australiar igerilari ohia da, abiadura-probetan aditua. Lau domina olinpiko eta hamabi munduko txapelketatan irabazi ditu, eta 2026an munduko errekorra du sei probatan: hiru igerileku luzean (50, 100 eta erreleboetan 4 x 100 metro libre) eta hiru igerileku laburrean (100 eta 200 metro libre eta 100 metro tximeleta estiloan). 

2009ko abenduaren 14an igeriketa utziko zuela iragarri zuen.

## Emaitzak 
## Marka onenak 
### Igerileku luzean (50 metro) 
::* **50 metro libreak** - 23.97 (Sydney, 2008ko martxoaren 29a) - MUNDUKO ERREKORRA
::* **100 metro libreak** - 52.88 (Sydney, 2008ko martxoaren 27a) - MUNDUKO ERREKORRA
::* **100 metro tximeleta** - 56.73 (Pekin, 2008ko abuztuaren 11)
::* **4x100 metro libreak** - 3:35.05 (Pekin, 2008ko abuztuaren 10a)
::* **4x200 metro libreak** - 7:54.06 (Montreal, 2005eko abuztuaren 1a)
::* **4x100 metro estiloak** - 3:55.74 (Melbourne, 2007ko martxoaren 31) - MUNDUKO ERREKORRA

### Igerileku motzean (25 metro) 
::* **100 metro libreak** - 51.01 (Melbourne, 2009ko abuztuaren 9a) - MUNDUKO ERREKORRA
::* **200 metro libreak** - 1:53.29 (Sydney, 2005eko azaroaren 19a) - MUNDUKO ERREKORRA
::* **100 metro tximeleta** - 55.74 (Canberra, 2008ko apirilaren 26a) - MUNDUKO ERREKORRA
::* **4x100 metro libreak** - 3:31.66 (Melbourne, 2007ko irailaren 2a)
::* **4x100 metro estiloak** - 3:51.84 (Shangai, 2006ko apirilaren 7a)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lisbeth Trickett (www.swimpassion.net)
Milutin Tomanović

**Milutin Lazarev Tomanović** () montenegroar ofizial militar eta politikaria izan zen. 

## Biografia 
### Lehen urteak 
Herceg Novi-n jaio zen 1877an. Kotorreko gimnasioan ikasi zuen, gero Turingo eskola militarrean eta Modenako (Italia) akademia militarrean.

### Karrera politikoa 
Lehen Mundu Gerraren aurretik, Nikolas I.a erregearen laguntzaile gisa aritu zen Cetinjen. 1916ko urtarrilean, Nikolas I.a erregearekin batera joan zen erbestera, Lehen Mundu Gerran Austria-Hungariako inbasioaren ondoren. 1916ko maiatzetik 1917ko otsailera, Montenegroko Erresuma erbesteratuaren Kanpo Arazoetarako ministro izan zen.

Montenegro ordezkatu zuen Gerrako Baliogabeen Arazoak Aztertzeko Aliatuen Batzorde Iraunkorraren aurrean, 1917an Parisen. 

### Heriotza 
1940an Belgraden hil zen.

## Kanpo estekak 
*
Ilona Verley

**Ilona Verley** (Nanaimo, Columbia Britainiarra, Kanada, 1994-1995) kanadiar-estatubatuar drag queen-a  da, ''Canada's Drag* *Raceko* lehen denboraldian lehiatzeagatik ezagunagoa.

## Lehen urteak 
Verley Lytton-en eta Surrey-en, Columbia Britainiarrean, hazi zen. Vancouverreko Centro Blanche MacDonald-era joan zen makillaje artistikoa ikastera.

## Ibilbidea 
Verley Mathew V abeslariaren 2018ko *"Broken"* abestiaren bideoklipean agertu zen. Aurretik, Mathew V-ek drag ikuskizun batean ikusi zuen Verley, 2017ko "*Tell Me Smooth*" singlea abesten.

Verley *Canada's Drag Race* telebista-saioaren lehen denboraldian lehiatu zen. *RuPaul's Drag Race* saio estatubatuarrean oinarrituta zegoen, telerrealitatea deituriko telesaio-generokoa. Kanadako programan agertu aurretik, AEBetako bertsioaren hamaikagarren eta hamabigarren denboraldirako aurkeztu zuen bere burua, Los Angelesen. "Lehen erregina indigena, bi izpiritu eta argi eta garbi ez binario" izan zen lehiaketan. Verley zazpigarren atalean kanporatu zuten. Arreta positiboa ere erakarri zuen denboraldi amaieran erakutsi zuen itxuragatik; izan ere, Lehen Nazioetako berezko soinekoa jantzita agertu zen, bere kolore  pastel bereizgarriekin eta esku gorrien aztarnekin konbinatzen zituena, desagertutako eta eraildako emakume indigenen auziaren ikur.

NYX Professional Makeup-eko denda batean ere lan egin zuen.

2020ko urrian, Verley izan zen ImagineNATIVE Film and Media Arts Festivaleko inaugurazio ekitaldian parte hartu zuen artistetako bat.

2020ko azaroan, *Out'' aldizkariko LGBTQ pertsona ospetsuen urteko Out100 zerrendan sartu zuten Verley.

## Bizitza pertsonala 
Verley Nlaka'pamux eta bi espiritu da, eta bere burua "emakume trans indigena harro" gisa identifikatzen duela esan zuen. Bere genero-identitatea jariakorra eta etengabe aldatzen ari dena dela esan izan du. 2020ko azaroan adierazi zuen: "Ez dut etiketarik jarri nahi. Izan ere, batek daki, hilabete batzuk barru, pentsamolde hobean edo egoera hobean nagoenean, nola sentituko naizen". Hilabete bereko *LGBTQ&A* podcastean Verleyk esan zuen: "Uste dut momentu honetan nor naizen deskribatzeko modurik onena ez binario eta genero jariakorrekoa dela".

Vancouverren bizi zen 2020ko urriaz geroztik, Kanadara itzulita Los Angelesen bizi ondoren. 2020an, NYX Professional Makeup salatu zuen kultura-sentikortasun falta leporatuta.

## Filmografia 
* ''Canada's Drag Race'' (1. denboraldia)

## Erreferentziak
Helduen Kristau Sarbidea

[thumb|Helduentzako [bataiarria (Londresko Aingeru Guardakoen parrokia katolikoa).]]

**Helduen Kristau Sarbidea** edo **Helduen Kristau Hastapena** () katolizismora konbertitzeko eta kristau-ikasbidea ikasteko garatutako prozesua da, hautagaiei sinesmen eta ohitura katolikoak pixkanaka aurkezten zaiela. Vatikanoko II. kontzilioan iragarri zen «helduentzako katekumenotza» berrezarri zela eta tokiko apezpikuen erabakien arabera erabiliko zela. Helduez gain, kristau-ikasbidea ikasten hasten diren adina duten haurrei ere aplikatzen zaie.

Apaizek «katekumenoei zaintza pastorala eta pertsonala eskaintzeko ardura dute». Prozesu osoan zehar, diakonoek eta katekistek laguntzen diete.

Helduen Kristau Sarbidea lau etapaz osatua dago:

* katekumenotza aurrekoa;
* katekumenotza;
* garbikuntza eta argikuntza;
* mistagogia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Ibáñez Huici

**Javier Ibáñez Huici** (Iruñea, 1953ko ekainaren 29a - Iruñea, 2026ko otsailaren 4a) nafar antzerki-aktorea izan zen. Iruñeko kultur giroari estuki lotua, bere bizitza profesional eta pertsonal osoa Nafarroako hiriburuan garatu zuen.

## Bizitza 
Iruñean jaio zen 1953an. Gaztetatik antzerkiaren munduan murgilduta, hiriko antzerki-panoraman ezaguna egin zen. 2026ko otsailaren 4an hil zen bere jaioterrian, 72 urte zituela.

## Ibilbidea 
Bere ibilbidean zehar, Nafarroako hainbat antzerki talde eta konpainiarekin kolaboratu zuen, bai eta tokiko ekoizpen ugaritan parte hartu ere. Iruñeko agertokietan ohiko aurpegia izan zen, batez ere drama eta antzerki klasikoan egindako lanengatik.

[Hemen gehitu daitezke parte hartu zuen obra nagusiak edo talde espezifikoak, adibidez: Nafarroako Antzerki Eskolarekin edo El Lebrel Blanco bezalako taldeekin loturarik balu].

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniela Samulski

**Daniela Samulski** (Berlin, Alemania, 1984ko maiatzaren 31 – Ibidem, 2018ko maiatzaren 22a) alemaniar igerilaria izan zen, estilo librean eta bizkarrean espezializatua (50 eta 100 metro).

## Kirol ibilbidea 
2009. urteko Erromako Munduko Igeriketa Txapelketan, munduko txapeldunordea izan zen 50 metroko bizkar proban, 27,23 s-ko denborarekin; zilarrezko domina lortu zuen 4 x 100 libre erreleboan, Britta Stteffen, Petra Dallmann eta Daniela Schreiberrek osatu zuten talde alemaniarrean; eta brontzezko domina 4 x 100 erreleboan, Britta Steffen, Annika Mehlhorn eta Sarah Poewek osatua.

Bi aldiz izan zen Europako txapeldun: 2010ean 4 x 100 metroko erreleboarekin eta 2006an 4x200 metroko erreleboan. Hil zen egunera arte, Alemaniako 50 eta 100 metroko errekorra izan zuen.

### Heriotza 
Minbiziak jota, 2018ko maiatzaren 22an hil zen, bi ume txiki utzita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Getty Images

**Getty Images, Inc.** Amerikako Estatu Batuetako argazki-agentzia bat da, eta Seattle-n (Washington) du egoitza. Enpresa eta kontsumitzaileentzako irudi-hornitzaile bat da, 80 milioi irudi eta ilustrazio ditu, eta stockeko filmetan 50.000 ordu baino gehiago artxibatuta dauzka. Hiru merkatutara zuzentzen da: profesional sortzaileak (publizitatea eta diseinu grafikoa), komunikabideak (inprimatutako eta lineako argitalpena) eta enpresak (diseinu, marketin eta komunikazioko barne-sailak).

Gettyk banaketa-bulegoak ditu mundu osoan, eta Interneteko eta CD-ROM bildumak erabiltzen ditu horiek banatzeko. Beste argazki-agentzia eta argazki-artxibo zaharragoak erosi dituen ahala, bildumahoriek digitalizatu ditu, eta horrek on line banatzeko aukera eman dio. Getty Images-ek webgune komertzial handi bat du, eta bezeroek irudiak bilatzeko, erabiltzeko eskubideak erosteko eta irudiak deskargatzeko erabiltzen dute. Irudiaren prezioak ebazpenaren eta eskubide-motaren arabera aldatzen dira. Enpresak bezero korporatiboentzako argazki-zerbitzu pertsonalizatuak ere eskaintzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikusi, gainera 
* Gari Garaialde

## Kanpo estekak
Argazkipress

**Argazkipress agentzia**, edo **Argazki Press** (ARP), fotokazetaritzako euskal agentzia bat izan zen, 2002 eta 2018 urteen artean aritu zena. Urte horietan 1.420.000 argazkitik gora egin eta artxibatu zituzten.

Geroago agentziaren jarraipen moduan sortu zuten FOKU agentzia. Hamasei urteko ibilbidearen ostean, Argazki Press agentziak marka aldatzea erabaki zuen, eta aurrerantzean *Foku* izenarekin sinatuko zituen bere edukiak. Ez zan izen aldaketa soila izan. Izan ere, orduan hasi baitzen ikus-entzunezko eduki ugari eskaintzen: dokumentalen ekoizpenak, drone bidezko grabaketak, 360 graduko panoramikak eta tour birtualak.

Besteak beste Argazkilari hauek ziren **Argazki Press-ekoak**: Luis Jauregialtzo, Andoni Canellada, Iñigo Uriz, Monika del Valle, Raul Bogajo, Jon Urbe...

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskaldunon Egunkaria
* Berria
* Gara

## Kanpo estekak 
* FOKU (Argazki Press) Youtube kanala
Michelle de Kretser

**Michelle de Kretser** (Kolonbo, Sri Lanka 1957ko azaroaren 11) australiar eleberrigilea da, Sri Lanka-n (garai hartan Ceilan-en) jaioa. Bi aldiz irabazi du Miles Franklin saria, eta hirutan irabazi du fikzioko Christina Stead  saria.

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
Sri Lanka-n (orduan Ceilan-en) jaioa, de Kretser Australia-ra joan zen 1972an, 14 urte zituenean bere gurasoekin. Bere aita Oswald Leslie De Kretser III.a zen, Ceilan-go Auzitegi Goreneko epailea.

Colombo-ko Methodist College-n, Melbourne-ko Elwood Collegen eta Paris-en ikasi zuen. galdua] -rentzat
* 2008 - New South Wales Premier's Literary Awards - Christina Stead Saria fikzioagatik eta Urteko Liburua *The Lost Dog [* Txakur galdua*]-*gatik
* 2013 – ALS  Urrezko Domina *Questions of Travel*   [Bidaiatzeko kontua da]*-*gatik
* 2013 – Lehen Ministroaren Literatur Sarien fikziozko saria,*Questions of Travel* [ Bidaiatzeko kontua da] -gatik
* 2013 – Western Australian Premier's Book Awards Fikzio Saria eta Premier's Prize for *Questions of Travel* [Bidaiatzeko kontua da]
* 2014 – New South Wales Premier's Literary Awards – Christina Stead Saria Fikzioagatik eta Urteko Liburua *Questions of Travel* [Bidaiatzeko kontua da]*-*gatik
* 2018 – Miles Franklin saria *The Life to Come* [Bizitza etortzear dago] lanagatik
* 2019 - New South Wales Premier's Literary Awards - Christina Stead Saria fikzioagatik *The Life to Come*  [Bizitza etortzear dago] lanagatik
* 2023 – Rathbones Folio fikziozko saria,*Scary Monsters* [Beldurrezko munstroentzat]
* 2025 – Stella Saria  *Theory &amp;amp; Practice*  [Teoria eta Praktika]-gatik
* 2025 - Lehen Ministroaren Literatur Sariak fikzioagatik - *Theory & Practice* [Teoria eta Praktika]

## Obrak 
### Eleberriak 
* *The Rose Grower* [Arrosazaina] (1999)
* *The Hamilton Case* [Hamilton kasua] (2003)
* *The Lost Dog* [Txakur galdua] (2007)
* *Questions of Travel* [Bidaiatzeko kontua da] (2012)
* *Springtime* [Udaberria] (2014)
* *The Life to Come* [Bizitza etortzear dago] (2017)
* *Scary Monsters* [Beldurrezko munstroak] (2021)
* *Theory &amp;amp; Practice*  [Teoria &praktika] (2024)

### Ez-fikzioa 
* On *Shirley Hazzard*  [Shirley-ren arriskuagatik] (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa
* obias Carroll, ''"Ghost Stories and Urban Disquiet: Talking 'Springtime' Michelle De Kretser-*ekin".[ Mamu ipuinak eta iriko isiltasun eza: *Springtime* solasaldian *Michelle De Kretser-ekin]* Elkarrizketa, Vol. 1 *Brooklyn'', 2016ko apirilaren 14a.
* Man Booker zerrenda luzea aurkeztu dute
Abeltzaintza-azoka

[thumb|Piriniotar behia [Pirinioko Behi-Azienda Lehiaketa-Enkante Nazionala|Pirinioko Behi-Azienda Lehiaketa-Enkante Nazionalean.]]
[thumb|[Zafrako azokaren ikuspegia (Espainian).]]

**Abeltzaintzako-azoka** animaliak saltzeko erakusketa da. Bertan abeltzaintza sektoreko ekoizleak biltzen dira eta, baita ere, publiko orokorra zeren eta sarritan alde ekonomikoa ekintza folklorikoarekin nahastu baita.

Erakusketa horietan, abeltzaintzako animaliak ez ezik, sektoreko makineria, ekoizpena optimizatzeko teknika berriak, animalien elikadura eta abar ere eskaintzen dira.

Lagin horietan txerriak, behiak, zezenak, ardiak, ahuntzak, zaldiak, untxiak, oiloak, oiloak, ahateak eta baserriko beste animalia batzuk sartzen dira, abeltzaintzako ustiategietan ohikoak direnak. Abeltzaintzako erakustaldien edo azoken helburuetako bat abeltzaintza-industria garatzea da, kontsumorako haragiaren eta beste produktuen kalitatea hobetuz.

Azoken helburua da, halaber, sektorea profesionalizatzea, merkaturatzeko bideak indartzea, abeltzaintza-sektorearen lana ezagutaraztea eta espezieak promozionatzea. Batzuetan, aldi berean, elikagaien produkzioan, bioerregaietan, nekazaritza-produkzioan eta lehiakortasunean eskualde-politikei buruzko hitzaldiak ematen dituzte adituek.

Erakusketa horietako askotan lehiaketak egiten dira ikusgai dauden espezieen edo haien produktuen ale batzuk saritzeko. Animaliei dagokienez, maizen ebaluatzen diren ezaugarriak honako hauek dira: masa giharra, jarreraren eta egituraren zuzentasuna, tamaina, estiloa eta oreka, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izotz hockeya 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan - Gizonezkoen txapelketa

**2026ko Neguko Olinpiar Jokoetako izotz hockeyko** **gizonezkoen txapelketa** Milanen (Italia) ospatu zen 2026ko otsailaren 11 eta 22 artean. Hamabi herrialde sailkatu ziren txapelketarako; horietako zortzi, automatikoki, Nazioarteko Izotz Hockey Federazioak egindako sailkapenaren arabera; bat, Italia, automatikoki sailkatu zen anfitrioi gisa, eta beste hirurek kalifikazio-txapelketa batean parte hartu zuten. Errusiak eta Bielorrusiak debekatuta dute lehiatzea, Ukrainako inbasioa dela eta.

Finlandiak urrea defendatu zuen, 2022ko txapelduna baitzen. Ameriketako Estatu Batuak izan zen irabazlea, Kanada 2-1 irabazi ondoren. Finlandiak brontzea lortu zuen Eslovakiaren aurka.

## Aretoak 
## Talde sailkatuak 
## Formatua 
Hamabi taldeak lau taldeko hiru multzotan banatzen dira, eta multzo horietan behin jokatzen dute talde bakoitzaren aurka. Multzo bakoitzeko talde onenak eta bigarren sailkatu onenak final-laurdenetara egiten dute aurrera, eta beste talde guztiek sailkapen txanda bat jokatzen dute. Kanporaketa sistema bat erabiliko da multzoen fasearen ondoren.

### Epaileak 
## Lehen fasea 
### A taldea 

----

----

### B taldea 

----

----

### C taldea 

----

----

### Rankinga lehen fasearen ostean 
Source: IIHF

## Kanporaketa fasea 
{{#invoke:RoundN|N16
|widescore=yes|bold_winner=high
|3rdplace=yes|style=white-space:nowrap
|skipmatch=1;3;5;7
|omit_blanks=yes

|RD1=Sailkapen kanporaketa
|RD2=Final laurdenak
|RD3=Finalerdiak
|RD4=Urrezko domina
|Consol=Brontzezko domina

|17 February – Milan (PalaItalia)||3||2
|17 February – Milan (PalaItalia)||5||1
|17 February – Milan (PalaItalia)||5||1
|17 February – Milan (Fiera Milano)||3||0

|node_function{orphan}18 February – Milan (PalaItalia)| (DG)|4||3
|node_function{orphan}18 February – Milan (PalaItalia)| (DG)|2||1
|node_function{orphan}18 February – Milan (PalaItalia)||6||2
|node_function{orphan}18 February – Milan (Fiera Milano)| (DG)|3||2

|20 February – Milan (PalaItalia)||3||2
|20 February – Milan (PalaItalia)||6||2

|22 February – Milan (PalaItalia)||1| (DG)|2

|21 February – Milan (PalaItalia)||1||6
}}

### Sailkapen kanporaketa

----

----

----

### Final laurdenak

----

----

----

### Finalerdiak

----

### Brontzezko domina

### Urrezko domina

### Azken sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
## Kanpo estekak
Daniela Schreiber

**Daniela Schreiber** (Dessau, Alemania, 1989ko ekainaren 26a) alemaniar igerilaria da, estilo libreko probetan espezializatua. 2011n munduko brontzezko domina lortu zuen 4 x 100 metroetan.

## Kirol ibilbidea 
2011ko Igeriketako Munduko Txapelketan, Shanghain, brontzezko domina irabazi zuen estilo libreko 4 x 100 metroko erreleboetan, 3:36.05 segundoko denborarekin, Herbehereen (urrea 3:33.96 segundorekin) eta Ameriketako Estatu Batuen (zilarra 3:34.47 segundorekin) atzetik.

## Palmaresa 
### Munduko Txapleketak 
#### Igerileku handian 
* 2009ko Munduko Txapelketa Erroman (Italia) :
* Zilarrezko domina 4 × 100 metro estilo libreko erreleboetan.
* Brontzezko domina 4 × 100 m estilo lau estiloetako erreleboan
* 2011ko Munduko Txapelketa Shanghain (Txina) :
* Brontzezko domina 4 × 100 metro estilo libreko erreleboetan.

### Europako txapelketak 
#### Igerileku handian 
* **2010eko Europako Txapelketa** Budapesten (Hungaria):
** Urrezko domina 4 × 100 metro estilo libreko erreleboetan.
* **2012ko Europako Txapelketa** Debrecenen ( Hungaria):
** Urrezko domina 4 × 100 metro estilo libreko erreleboetan.
** Urrezko domina 4 × 100 m estilo lau estiloetako erreleboan
** Brontzezko domina 100 metro libreko proban.

### Igerileku txikian 
* **2008ko Europako Txapelketa** Rijekan (Kroazia ):
** Brontzezko domina 4 × 50 metro estilo libreko erreleboetan.
* **2009ko Europako Txapelketa** Istanbulen (Turkia):
** Brontzezko domina 4 × 50 metro estilo libreko erreleboetan.
* **2010eko Europako Txapelketa** Eindhovenen (Herbehereak):
** Zilarrezko domina 4 × 50 metro estilo libreko erreleboetan.
* **2011ko Europako Txapelketa** Szczecinen (Polonia ):
** Urrezko domina 4 × 50 metro estilo libreko erreleboetan.

## Errekor pertsonalak 
### Igerileku handian 
### Igerileku txikian 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Constant Fornerod

**Constant Fornerod** (Avenches, 1819ko maiatzaren 30a – Bettens, 1899ko azaroaren 27a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1857an, 1863an eta 1867an.

Zuzenbidea ikasi zuen Lausana, Tübingen eta Heidelbergeko unibertsitateetan, eta Zuzenbide Erromatarreko irakaslea izan zen Lausanan.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kide eta kontseilari izan zen Vaud kantonamenduan, 1851n Suitzako Estatuen Kontseiluko kide hautatu zuten arte.

1853an Suitzako Kontseilu Federaleko kide aukeratu zuten, eta bertan Merkataritza, Finantza eta Militar sailak zuzendu zituen. Hiru aldiz izan zen Suitzako Konfederazioko presidente, 1857, 1863 eta 1867 urteetan.

1864an komisario izendatu zuten Geneva kantonamenduko esku-hartze federal batean, hauteskunde batzuen ondoren sortutako istilu batzuen ondorioz.

1867an Kontseilu Federala utzi eta Crédit franco-suisseko zuzendari bihurtu zen. Porrot iruzurtiagatik kondenatu zuten.
Cumnor Hill

**Cumnor hill** Cumnor parrokia zibilean dagoen muino bat da, Oxford hiriaren mendebaldean (baina ez barruan), Ingalaterrako Oxfordshire konderrian. 1974an, Berkshiretik lekualdatu zuten. Jatorrizko Cumnor herriaren eta Botleyren arteko eremu-garapenaren izena ere bada, Oxford kanpoaldeko ingurabidearen kanpoaldean.

Cumnor hill-erako errepidea Oxford eta Swindon arteko A420 errepidearen jatorrizko ibilbidea zen 1970eko hamarkadan Cumnor hill-eko saihesbidea eraiki zen arte. Errepidea sailkatu gabe dago orain.

Cumnor muinoaren tontorrean, Chawley herrixka dago, Kimmeridge Clayren gainetik gertu. Bertan, adreilu lantegiak egon ziren 1937ra arte.

## Erreferentziak
Stefania Wilczyńska

**Stefania (Stefa) Wilczyńska** (Varsovia, 1886ko maiatzaren 26a – Treblinka, 1942ko abuztuaren 6a) poloniar hezitzailea izan zen.

## Bizitza 
Varsoviako familia judu aberats batean jaio zen. Irakasle moduan trebatu zen eta Belgikako Liejako Unibertsitatean eta Suitzako Genevako Unibertsitatean ikasi zuen. Varsoviara itzuli eta umezurztegi judu batean lan egin zuen, geroago bertako zuzendari bihurtuz. 1909an Janusz Korczak medikua ezagutu zuen eta haren umezurztegi juduan hasi zen lanean. Bere umezurztegietako hezitzaile nagusia zen. Umezurztegiaren eguneroko funtzionamenduaz arduratzeaz gain, dirua biltzeko jarduerak ere antolatu zituen. Lehen Mundu Gerran, Korczak soldadutzara deitu zuten eta Wilczyńskak bakarrik kudeatu behar izan zuen umezurztegia.

Gerra arteko garaian hainbat artikulu argitaratu zituen haurren zaintzari buruzko aldizkarietan.

Wilczyńskak Palestina bisitatu zuen 1934an eta 1937an. 1939an naziek Polonia inbaditu ondoren, Poloniatik alde egiteko antolaketak egin ziren, baina uko egin zion eta umezurtzekin batera Varsoviako ghettora joan zen. 1942ko abuztuan, Kinderaktion mugimenduaren barruan, umezurztegi juduetako pertsona guztiak Treblinkako gas ganberetara deportatu zituzten. Korczaki, Wilczyńskari eta umezurztegiko langileei deportazioa saihesteko aukera eman zitzaien, baina haurrekin geratzea erabaki zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olivetarrak

thumb|Olivetar fraide baten irudia, XVI. mendea
**Olivetarrak**, formalki **Oliveto mendiko Andre Mariaren Ordena** izenez ezagutzen direnak, ordena monastiko bat da. 1313an sortu, eta 1344an izan zen onartua. San Benediktoren araua erabiltzen dute, eta Beneditarren Konfederazioko kide dira, **Olivetarren kongregazioa** izenez ere ezagutzen dira, baina beneditarrengandik bereizten dira beren abitu zuri eta antolaketa zentralizatuagatik. Post-nominal gisa **OSB Oliv** erabiltzen dute.

## Historia
### Sorrera
]]
Olibetarrak 1313an sortu zituen Bernardo Tolomeik (jaiotzez Giovanni Tolomei) Sienako familia nobleetako bere bi lagunekin batera, Patrizio Patrizi eta Ambrogio Piccolomini. Hasieran, ermitau gisa bizi izan ziren Acconako hondakin basatietan. Guido Tarlati Arezzoko gotzainak fundazio gutuna hitzartzearekin batera hasi zen monasterioko bizitza (1319ko martxoaren 26an).

"Olivetar" izena ordenaren jatorrizko baselizaren izenetik dator, Monte Oliveto izendatua Kristoren pasioaren omenez. Monasterioa, geroago, "Monte Oliveto Maggiore" (nagusia) izenez ezagutua izan zen Florentzia, San Gimignano, Napoli eta beste leku batzuetako ondoz ondoko fundazioetatik bereizteko. Ordenaren edo kongregazioaren sortetxea da oraindik.

Jarraitzaile berri batzuk iritsi ondoren, jaiotzen ari zen komunitateak San Benediktoren erregela hartu zuen, eta Klemente VI.a aita santuak onartu zuen 1344an. 1408an, Gregorio XII.ak hustutako Paduako San Justina monasterioa eman zien, beneditarren erreforma arte okupatu zutena.

## Erreferentziak
Foku pilaketa

[thumb|[Tachinidae baten urkila (bracket) erakusten duen irudi-sorta. Lehenengo bi irudiek, f/10 irekierarekin, irudi indibidualetarako ohikoak diren eremu-sakonerak ilustratzen dituzte; hirugarrena, berriz, guztira sei irudiz osatutako konposatua da]]
**Foku pilaketa** (ingelesezko foku-pilaketa izenarekin ere ezagutzen dena) argazkigintzan fokuen metaketa prozesatzeko teknika digital bat da, zeinaren bidez fokuratze-distantzia desberdinetatik ateratako hainbat irudi taldekatzean banakako irudiek baino sakonera-eremu handiagoa duen irudi bat sortzen den. Horren ondorioz, eremu-sakonera handitu egiten da guztiak konbinatuz subjektua erabat fokuratuta ikus daitekeelako. Fokatze-pilaketa edozein egoeratan erabil daiteke banakako irudiek fokuratze-sakontasun askoz txikiagoa behar dutenean; makroargazkilaritza eta mikroskopia optikoa erabilera arruntak dira. Paisaia argazkigintzan ere erabilgarri izan daiteke.

Fokuratze-pilaketak malgutasuna eskaintzen du irudiak egoera jakin batzuetan eraikitzeko: teknika konputazional gisa duen formagatik, irudiak hainbat fokuratze-sakontasun desberdinekin sor daitezke irudien edizioan, eta, modu desberdinetan, azken irudiaren helburuaren arabera, irudi zientifikoa edo artistikoa den. Teknikaren bidez, irudi-ekipo estandarrarekin fisikoki sortu ezin diren irudiak ere sor daitezke. Fokuratze zabaleko sakontasunak dituzten irudiak sortzeko beste teknikak dira *wavefront coding* eta argia neurtzen duten kamerak.

## Erreferentziak
Defentsa lerro

[thumb|[Bilboko Burdin Hesia|Bilboko Burdin Hesiko bunker baten sarrera, Artxandan (Bizkaia).]]

[thumb|[Eszitiar defentsa-lerro baten berreraikuntza. Originala K.a. 339. urtearen inguruan eraiki zuten, egungo Hungarian.]]

**Defentsa lerroa** edo **gotorleku lerroa** ingurunetik bereizten den tropa eta armamentu lerro bat da, balio handiko kokapen bat babesteko edo «defentsa eremu» den lurralde bat defendatzeko gotortua eta ezarria.

Defentsa lerro batek oinarritzat har ditzake ingurune bateko oztopo naturalak, hala nola ibaiak, padurak, mendikateak eta kostaldeak; aldi baterako landa gotortze lanak, hala nola lubakiak; edo gotorleku iraunkorragoak, hala nola harresiak eta bunkerrak.

Erasotzen ari den armadarentzat, helburua da zatirik ahulena erasotzea edo «haustea» da, hori baita defentsa lerroa gainditzeko eta defentsan ari den armadaren lurrean sakon sartzeko modurik errazena.

## Defentsa lerroen zerrenda 
Hona hemen defentsa lerro nabarmen batzuk:

### Historikoak 
[thumb|[Bilboko Burdin Hesia|Bilboko Burdin Hesiaren eraikuntza eta mapa.]]
[thumb|[Txinako Harresi Handia]]
[thumb|[P lerroko gotorleku bat: Orainbetasaroiko bunkerra (Etxalar, Nafarroa Garaia).]]

Parentesi artean adierazita dago zein urtetan hasi ziren defentsa lerro hori eraikitzen, datu hori ezaguna denean:

* Bilboko Burdin Hesia, Bizkaia (1937)
* P lerroa, Pirinoen hegoaldea
* Txinako Harresi Handia, Txina
* Sasandar defentsa lerroak
** Gorganeko Harresi Handia, Persia
** Derbent Walls
* Herbehereetako defentsa lerroak
* Harresi ertaina (K.a 401 baino lehen)
* Limes Germanicus, Alemania
* Hadrianoren harresia, Erresuma Batua (122)
* Antonine Wall, Erresuma Batua (142)
* Offa's Dyke, Gales (V. mendearen hasiera)
* The Pale, Irlanda (XII. mendearen amaiera)
* Sugearen Harresia, Ukraina
* , Errusiar Tsarerriaren hegoaldeko eta ekialdeko mugetan
* Mendebaldeko Errusiako gotorlekuak, Errusia
* Washingtongo Gerra Zibileko defentsak (AEB)
* Victoria lerroak, Malta (1875)
* Hindenburg lerroa, Frantzia (1916)
* Maginot lerroa, Frantzia (1929)
* Schuster lerroa, Luxenburgo
* Metaxas lerroa, Grezia (1936-1941)
* Siegfried lerroa, Alemania
* Mannerheim lerroa, Finlandia (1939–1940)
* K-W lerroa, Belgika (1939)
* Salpa lerroa, Finlandia (1940)
* Lerro Gotikoa, Italia (1944)
* Gustav lerroa, Italia (1943)
* Panther–Wotan lerroa, Errusia (1943)
* Pusan perimetroa, Hego Korea (1950)
* McNamara lerroa, Hego Vietnam (1966)
* Bar Lev lerroa, Sinai penintsula (1973)

### Modernoak 
* Errusia-Ukraina hesia, Ukraina
* Wagner lerroa, Ukraina
* Muhamalai FDL, Sri Lanka
* Nagarbobina FDL, Sri Lanka
* Baltikoko defentsa lerroa, Baltikoko estatuak

## Erreferentziak
Epsteinen artxiboak

thumb|Jeffrey Epstein 2013ko argazkian.
thumb|2025eko uztailean argitaratutako CCTVko irudiak. Epstein atxilotuta zegoen zentroaren barruko eremu komun baten zati bat erakusten dute. Minutu bat falta da grabazioan, non erlojuak 11:58:tik 12:00etara egiten duen salto.

**Epsteinen artxiboak**, lehen **Jeffrey Epsteinen bezeroen zerrenda** edo **Epstein zerrenda** bezala ezagutzen zirenak, FBIk Jeffrey Epsteini buruz dituen dokumentuen multzoa dira, 300 GB datu guztira. Guztira, 6 milioi dokumentu, irudi eta bideo baino gehiago ditu, Jeffrey Epstein ekonomialari estatubatuarraren jarduera kriminalak zehaztuz. Delinkuente pedofilo aberats horrek, Epstein eta Donald Trump lagun minak ziren, eta lagunaren sexu abusuen berri izatea leporatu izan diote AEBetako presidenteari.

Argitaratu diren artxiboek Epsteinen heriotzari buruzko ikertzaileen arteko mezu elektronikoak jasotzen zituzten, ikertzaile baten behaketa barne, bere azken komunikazioa ez zela suizidio oharra ematen esanez. Dena dela, ikerketa askoren arabera, Epsteinen heriotza suizidioa izan zen.

## Datuak plazaratzeko prozesua 
2024ko presidentetzarako kanpainan, Donald Trumpek Epsteinen artxiboak argitaratzeko ideia iradoki zuen, baina presidente izendatu ostean, artxiboen existentzia gezurra zela esan zuen, Alderdi Demokratako kideen distrakzio politikorako maniobra bat, eta ez zegoela zerrendarik. Trump bera, ordea, FBIren dokumentazioan agertzen da era nabarmenean.

2025eko azaroaren 18an, Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberak Epstein Artxiboen Gardentasun Legea onartu zuen aldeko 427 botorekin eta kontrako bakar batekin; Estatu Batuetako Senatuak, ondoren, aho batez onartu zuen artxiboak publikoan agertzeko. Trumpek biharamunean sinatu zuen lege-proiektua.

Ameriketako Estatu Batuetako Justizia Departamentuak Epsteinen artxibo kopuru txiki samarra argitaratu zuen legearen epemuga baino lehen, hau da, 2025eko abenduaren 19a baino lehen, eta horrek kritika ugari eragin zituen. 2026ko urtarrilaren 30ean 3,5 milioi orrialde argitaratu ziren, 2.000 bideo eta 180.000 irudi barne.

Justizia Sailak onartu zuen 6 milioi orrialde baino gehiago Epstein Artxiboen Gardentasun Legearen arabera publiko egin beharko liratekeela, baina urtarrilaren 30eko argitalpena azkena izango zela eta legezko betebeharrak bete zituela adierazi zuen.

## Dokumentuetan agertzen diren pertsonalitate batzuk 
Dokumentuetan agertzeak ez ditu aktibitate deliktiboak adierazten, Epsteinekin izandako harremanak baizik.

* Woody Allen
* Bill Clinton
* Elon Musk
* Sarah Ferguson
* Stephen Hawking
* Andrés Pastrana
* Ariane de Rothschild

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beñat Mujika: "Eskandalua boterearen armiarma sarean", *Berria*, 2026/02/07.
* : Justizia Sailak Ikuskapen Batzordeari emandako Epstein gaineko erregistroak.
* : COURIER bildutako Epstein ondarean 20.000 dokumentu, Estatu Batuetako Ordezkarien Ganberako Gainbegiratze Batzordeak argitaratuak 2025eko azaroaren 12an, kontsulta errazeko biltegi batean.
* : Justizia Sailak argitaratutako dokumentuak.
Bromokresol purpura

**Bromokresol-purpura**  konposatu organiko aromatikoa da C21H16Br2O5S formula duena, trifenilmetanoen familiakoa, haluroa eta sulfonato ziklikoa ere badena. Solido kristalino horixka da.  Alkoholetan eta disoluzio alkalinoetan disolbagarria da, Narritagarria da.

none|thumb|435x435px|Bromokresol-purpuraren egitura aldatu egiten da pHaren arabera. Ingurune neutroan, ezkerrean, purpura kolorekoa dager. Azidotzean kolore horia hartzen du, eskuinean.

## Sintesia 
Bromokresol-purpura sintetizatzeko *orto*-kresola bromoz tatatzen da azido azetiko glazialetan.

## Erabilera 
Bromokresol-purpura pH-adierazle gisa usatzen da, Bere kolorea horitik purpurara kanbiatzen da pH 5.2-6.8 tartean.

## Erreferentziak
North Huron

**North Huron** Ontario probintzian dagoen Kanadako udalerria da. North Huronek 179,01 km²-ko azalera du. 2021ean, 5052 biztanle zituen, 28,2 bizt./km²-ko populazio-dentsitatea, eta 2277 etxebizitza. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sunita Camblong

**Sunita Camblong** (Angelu, 2006) abeslari lapurtarra da, nagusiki euskaraz abestu ohi duena. TikTok-en kantari bideoak grabatzen egin zen ezaguna 2024an , eta geroztik sareetan oihartzuna izan du, eta agerpenak ere bai eszenategietan, hala nola 2025eko EzBerdin Berdinak ikuskizunean. 

2025ean graduko antropologia ikasketak hasi zituen Donostian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franciszek Żmurko

**Franciszek Żmurko** (Lviv, Austria-Hungariako Inperioan, 1859ko uztailaren 18a - Varsovia, 1910eko urriaren 9a, Varsovia) poloniar margolari bat izan zen.

## Biografia 
Żmurkok mutiko gaztea zela hasi zuen marrazketa ikasgaiak bere jaioterrian, Franciszek Tepa margolariaren eskutik. Nerabezaroan Krakoviara joan zen Arte Ederretako Akademian ikasteko, eta han Jan Matejko irakaslearekin ikasi zuen. 1877an Żmurko Vienara (Austria) joan zen bizitzera, eta han Vienako Akademian onartu zuten; handik gutxira joan zen Alexander von Wagnerrekin Munichen ikastera. Żmurko Krakoviara itzuli zen 1880an eta gero Varsoviara joan zen 1882an; azken hiri horretan hil zen 1910ean.

## Lan ezagunenak 
* *Zygmunt August i Barbara*
* *Zuzanna i starcy*, 1879
* *Z rozkazu padyszacha*, 1881
* *Nubijczyk*, 1884
* *Portret kobiety z wachlarzem*, 1884
* *Widzenie Fausta*, 1890
* *Kazimierz Wielki i Esterka*
* *Portret kobiety z wachlarzem i papierosem*, 1891
* *Autoportret z paletą*, 1895
* *Portret młodej kobiety*, 1896
* *Studium do obrazu "Laudamus feminam"*, c. 1900
* *Półakt kobiecy*, c. 1900
* *Una donna*
* *Czarne warkocze*, 1907

## Iruditegia 

Fitxategi:Żmurko Self-portrait.jpg|*Autoerretratua*.
Fitxategi:Franciszek Żmurko - Girl with red ribbons.jpg|*Ileetan zinta gorriak dituen neska*.
Fitxategi:Franciszek Żmurko-Nubijczyk.jpg|*Nubiar gizona*, 1884.
Fitxategi:Franciszek Żmurko - Autoportret.jpg|*Autoerretratua Stańczyk bezala*.
Fitxategi:Hetaera by Franciszek Żmurko (1).jpg|*Hetera*, 1906. 

Fitxategi:Z_rozkazu_padyszacha.jpg|*Padishahren aginduz*, 1881
Fitxategi:ZmurkoFranciszek.1890.WidzenieFausta.jpg|*Faustoren bisioa*, 1890

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Margolanen aukeraketa
Marty Supreme

***Marty Supreme*** 2025eko Josh Safdie estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Ohiko arauei muzin egiten zien mahai teniseko jokalaria izan zen Marty Reisman. 1950eko hamarkadan hasi zen ping-pongean jokatzen, betiere sosak irabazteko asmoz. *The Money Player* (1974) bere autobiografian aitortu zuenez, jakinda ondo moldatzen zela ping-pongean, aurkariak erakarri, lehenengo jokoak nahita galdu, eta arerioak limurtuta zeuzkanean, apustuaren tamaina bikoizteko proposamena egin, eta irabazi egiten zuen. Reisman apustuetan zaildu zen, eta gero, ospea lortu zuenean, txapelketetara aurkezten hasi zen. 22 irabazi zituen guztira; horien artean, AEBetako gizonezkoen bakarkako txapelketa, birritan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Send Help

***Send Help*** 2026ko Sam Raimi estatubatuar zinema zuzendariaren survival horror generoko filma da.

## Sinopsia 
Hegazkin istripu bat izan ondoren, langile batek eta haren nagusiak uharte batean bizirik irauten ahalegindu beharko dute. Ez dira ondo konpontzen, baina oztopoak gainditu beharko dituzte, arrisku ugari baitituzte inguruan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fenol gorri

**Fenol gorria**  konposatu organiko aromatikoa da C19H14O5S formula duena, trifenilmetanoen familiakoa, sulfonato ziklikoa ere badena. Solido gorra da. Alkoholetan disolbagarria da eta uretan disolbagaitza. Narritagarria da.

## Sintesia 
Fenol gorria Friedel-Crafts aziilazio bati jarraituta sintetizatzen da fenoletik eta anhidrido 2-sulfobentzoikotik abiatuta azido sulfuriko kontzentratua edo zink kloruroa katalizatzaile gisa baliatuz.

## Erabilera 
Fenol gorria pH-adierazle gisa usatzen da, Bere kolorea horitik morera kanbiatzen da pH 6,4-8,0 tartean. Bestalde, pHa 1 baino txikiagoa denean kolore gorria hartzen du.

Historikoki giltzurrunaren funtzionamendua neurtzeko baliatu da.1911an  Leonard Rwntreek eta John Geraghtyk erabili zuten fenolsulfonftaleina testean, giltzurrunean zeharreko odol-fluxu orokorra estimatzeko. Giltzurrun-funtzioaren lehen proba izan zen eta ia mende batez erabili zen baina gaur egun zaharkituta dago.

Fenol gorria ia osorik gernuan kanporatzen dela da probaren oinarria. Fenol gorrizko disoluzio bat odolean injektatzen da. Ondoren gernua bildu egiten da. Iraitzitako fenol gorriaren kantitatea kolorimetriaz neurtuz giltzurrunaren funtzioa neur daiteke.

## Erreferentziak
Aurreko Austria

**Aurreko Austria** (alemanez: *Vorderösterreich*, lehenago *die Vorlande* (plurala) deitua), **Kanpoko Austria** edo **Austria Gehigarria** ere izenez ezaguna, Habsburgotarren leinuaren jabetza goiztiarrei (eta ondorengoei) emandako izen kolektiboa izan zen, Alemaniako hego-mendebaldeko Suabiako jatorrizko dukerri zaharrean kokatuak, besteak beste Rhin ibaiaren mendebaldeko Alsaziako eskualdeko lurraldeak eta Vorarlberg barne hartzen zituena. Izendapen hori Habsburgotarrak Austrian finkatu zirenetik erabili zen. Batzuetan Tirol ere Aurreko Austriako lurraldeen artean sartzen da.

Rhin ibaiaren mendebaldean eta Konstantzako aintziraren hegoaldean zeuden Aurreko Austriako lurraldeak (Konstantza hiria bera salbu) pixkanaka Frantziaren eta Suitzako Konfederazioaren esku galdu ziren bitartean, Suabiako eta Vorarlbergeko lurraldeak Habsburgotarren kontrolpean egon ziren Napoleonen garaia iritsi arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dreams (2025eko filma)

***Dreams*** 2025eko Michel Franco mexikar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Emakume estatubatuar dirudun batek eta ballet dantzari gazte mexikar batek maitasun harreman bat izango dute, eta maitaleak babesa emango diola pentsatuta, dantzariak San Frantziskorako bidea hartuko du. Han, ordea, errealitate gordinarekin egingo du topo, eta maitalearekin duen harremanari aurre egin beharko dio. 

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julian Wojtkowski

**Julian Andrzej Antoni Wojtkowski** (Poznań, 1927ko urtarrilaren 31 – Olsztyn, 2026ko otsailaren 4a) poloniar elizgizon katolikoa izan zen, 1969tik 2004ra Warmiako apezpiku laguntzailea izan zena.

## Bizitza 
Wojtkowski Poznańen jaio zen 1927ko urtarrilaren 31n. Bigarren Mundu Gerran, bera eta bere familia atxilotu eta alemaniar kontzentrazio-esparruetan sartu zituzten, Lager Głowno – Posen Ost barne, eta geroago Ostrowiec Świętokrzyskira lekualdatu zituzten. Bigarren hezkuntza klandestinoan amaitu zuen eta Lublingo matematika eta fisikako goi eskolan graduatu zen 1945ean.

Lublingo apaizgaitegi nagusian sartu zen eta Warmiako elizbarrutiako apaiz izateko ikasi zuen. 1950eko ekainaren 25ean apaiz-ordenazioa jaso zuen Piotr Kałwa apezpikuaren eskutik

2004ko otsailaren 24an, Joan Paulo II.a aita santuak bere dimisioa onartu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 16 kirol olinpikoetatik lautan hartu zuten parte euskal kirolariek, lauk Espainiako selekzioarekin eta besteak Brasilgoarekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Pekingo Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Milagros

**Daniel Milagros Herce** (Iruñea, 2002ko ekainaren 3a) nafar patinatzailea da.

Valentziako Unibertsitatean kirol-zientziak ikasi zituen. 2023ko irailean Montecchio Maggioren (Italian) gurpil gaineko patinajeko munduko txapeldunorde bilakatu ondoren, izotzerako trantsizioa egitea erabaki zuen, eta 2026ko otsailaren 11n Milan-Cortina d'Ampezzoko Neguko Olinpiar Jokoetan 1.000 metroko lasterketan debutatuko du. Diziplina hau lehen aldiz izan zen olinpikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorri neutro

**Gorri neutroa**  konposatu organiko aromatiko heteroziklikoa da C15H16N4.ClH formula duena. Solido iluna da. Narritagarria eta korrosiboa da.

## Sintesia 
Gorri neutroa sintetizatzeko N,N-dimetil-4-nitrosoanilina eta 2,4-diaminotoluenoa erreakzionarazten dira azido klorhidrikoa gehituz.

## Erabilera 
Gorri neutroa  pH-adierazle gisa erabiltzen da, kolorea gorritik horira aldatzen da pH 6,8-8,0 Ikerketa biologikoetan erredox adierazle gisa usatzen da, hala nola zelulen bideragarritasuna zehazteko erabiliz, toxikoa ez baita.

## Erreferentziak
Schliengengo gudua

**Schliengengo gudua** (1796ko urriaren 24a), Jean-Victor Moreauren agindupeko Rhin eta Moselako Armada Frantsesen eta Karlos Austria-Teschengoko artxidukearen agindupean zeuden Austriako armaden artean eman zen. Bi aldeek garaipena aldarrikatu zuten. Schliengen herria gaur egungo Lörrach barrutian (*Kreis Lörrach*) dago, Baden-Württemberg (Alemania), Rhin Garaia (Frantzia) eta Basel-Stadt kantoiaren (Suitza) arteko mugatik gertu.

Frantziako Iraultzako Gerren garaian, Schliengen kokaleku estrategikoki oso garrantzitsua izan zen bai Frantzia Errepublikarraren bai Habsburgotar monarkiaren armadentzat. Eremuaren kontrolak borrokalarietako edozeini Alemaniako hego-mendebaldeko estatuetara eta Rin ibaiaren zeharkaldi garrantzitsuetara sarbidea ematen zion. Urriaren 20an, Moreauk Friburgotik erretiratu eta bere armada muino-lerro baten gainean kokatu zuen. Bideen egoera txarrak Karlos artxidukeari frantsesen eskuin hegala inguratzea eragotzi zion. Frantsesen ezker hegala Rhinetik gehiegi gertu zegoen inguratua izateko, eta frantsesen erdigunea, 11km-ko erdi-zirkulu batean antolatua beheko lurraldea menderatzen zuten garaieretan, erasoezina zen. Horren ordez, frantsesen hegalei zuzenean eta indar handiz eraso zien, eta horrek bi aldeetako galera-kopurua handitu zuen.

Garai hartan frantsesek zein austriarrek garaipena aldarrikatu bazuten ere, historialari militarrek oro har adosten dute austriarrek abantaila estrategikoa lortu zutela. Hala ere, frantsesak gudu-zelaitik ordena onean erretiratu ziren eta egun batzuk geroago Rin ibaia Huninguen zeharkatu zuten. Vienako politikaren eta diplomaziaren nahasmenak Karlosek lor zezakeen edozein abantaila estrategiko alferrik galdu zuen, eta Habsburgotarren indarra Rhineko bi setiotan kateatu zuen, tropak Italiako iparraldean premiaz behar ziren unean. Gudua Vienan dagoen monumentu batean eta Parisko Garaipen-Arkuan (*Arc de Triomphe*) gogoratzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak