Musika elektroniko

**Musika elektronikoa** edo **elektronika** musika tresna elektronikoak, tresna digitalak edo zirkuituetan oinarritutako musika teknologia erabiltzen dituen musika generoa da. Baliabide elektronikoekin zein elektromekanikoekin (musika elektroakustikoa) egindako musika barne hartzen du. Tresna elektroniko puruak zirkuituetan oinarritutako soinuaren sorkuntzaren mende daude erabat, adibidez osziladore elektroniko bat, theremin bat edo sintetizadore bat bezalako gailuak erabiliz. Tresna elektromekanikoek zati mekanikoak izan ditzakete, hala nola sokak eta mailuak, eta elementu elektrikoak, hala nola pastilla magnetikoak, potentzia-etapak eta bozgorailuak. Gailu elektromekaniko horien artean telharmoniuma, Hammond organoa, piano elektrikoa eta gitarra elektrikoa daude.

Lehen musika-gailu elektronikoak XIX. mendearen amaieran garatu ziren. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan tresna elektroniko batzuk sartu ziren eta haiekin idatzi ziren lehen konposizioak. 1940ko hamarkadan, audio-zinta magnetikoari esker, musikariek soinuak grabatu eta, ondoren, zintaren abiadura edo norabidea aldatuz editatu ahal izan zituzten. Horren ondorioz, zinta bidezko musika elektroakustikoa garatu zen 1940ko hamarkadan, Egipton eta Frantzian. 1948an Parisen sortutako musika konkretua soinu natural eta industrialen zati grabatuen edizio bateratuan oinarritzen zen. Sorgailu elektronikoetatik sortutako musika 1953an sortu zen lehen aldiz Alemanian. Musika elektronikoa Japonian eta Estatu Batuetan ere sortu zen 1950eko hamarkadatik aurrera, eta ordenagailuen konposizio algoritmikoa hamarkada berean frogatu zen lehen aldiz.

1960ko hamarkadan, ordenagailu bidezko musika digitala aitzindaria izan zen, zuzeneko elektronikan berritu zen eta japoniar musika tresna elektronikoak musika industrian eragiten hasi ziren. 1970eko hamarkadaren hasieran, Moog sintetizadoreek eta erritmo kaxa japoniarrek musika elektroniko sintetizatua ezagun egiten lagundu zuten. 1970eko hamarkadan, halaber, musika elektronikoak herri-musikan eragin nabarmena izaten hasi zela ikusi zen, sintetizadore polifonikoak, bateria elektronikoak, erritmo-kaxak eta disko-jogailuak sartuz, besteak beste, disco-musika, krautrocka, new wave, synth-pop, hip hop eta EDM generoak agertuz. 1980ko hamarkadaren hasieran seriean ekoitzitako sintetizadore digitalak ezagun egin ziren, hala nola Yamaha DX7, eta MIDI interfazea garatu zen (*Musical Instrument Digital Interface*). Hamarkada berean, sintetizadoreekiko mendekotasun handiagoarekin eta erritmo programagarrien kaxen adopzioarekin, pop-musika elektronikoa lehen planora igaro zen. 1990eko hamarkadan, teknologia musikal gero eta eskuragarriago baten ugalketarekin, musika elektronikoaren ekoizpena kultura herrikoiaren zati sendo bihurtu zen. Berlinen, 1989tik aurrera, Love Parade kaleko festarik handiena bihurtu zen, milioi bat bisitari baino gehiagorekin, eta musika elektronikoko beste ospakizun herrikoi batzuk inspiratu zituen.

Musika elektroniko garaikideak barietate asko biltzen ditu, eta musika artistiko esperimentaletik hasi eta forma herrikoietara, hala nola dantzako musika elektronikora. Pop musika elektronikoa ezagunagoa da 4/4 forman, eta aurreko formak baino konektatuago dago korronte nagusiarekin, merkatu-nitxoetan ezagunak baitziren.

## Jatorria: XIX. mendetik XX. mendera 
[thumb|*[Scientific American* aldizkariaren irudia (1907), Telharnomium baten operazio baldintzak erakutsiz.]]
XX. mendearen hasieran, elektronika hasiberriarekin esperimentatzeak lehen musika-tresna elektronikoak sortu ziren. Lehen asmakizun horiek ez ziren saldu, baizik eta erakustaldi eta jarduera publikoetan erabili ziren. Publikoari lehendik zeuden musika-erreprodukzioak eskaintzen zitzaizkion, instrumentuentzako konposizio berrien ordez. Batzuk berritasuntzat jotzen ziren eta tonu sinpleak sortzen zituzten bitartean, Telharmoniumak orkestra-instrumentu batzuen soinua arrazoizko doitasunez sintetizatzen zuen. Interes publiko bideragarria lortu zuen, eta aurrerapen komertzialak egin zituen telefono-sareen bidezko musikaren transmisioan

Garaiko musika-konbentzioen kritikariek etorkizun handiko zerbait ikusi zuten aurrerapen horietan. Ferruccio Busonik instrumentu elektronikoek ahalbidetzen zuten musika mikrotonalaren konposizioa bultzatu zuen. Etorkizuneko musikan makinen erabilera aurreikusi zuen eragin handiko *Sketch of a New Esthetic of Music* idatzi zuen (1907). Francesco Balilla Pratella eta Luigi Russolo futuristak zarata akustikoarekin musika konposatzen hasi ziren makineriaren soinua gogora ekartzeko. Eragin handiko ''L'arte dei Rumori* (1913; *Zaraten artea*) manifestuan elektronikak ahalbidetuko zituen hedapen tinbrikoak aurreikusi zituzten.

### Lehen konposizioak 
[thumb|left|[Leon Theremin, bere instrumentuaren funtzionamendua erakusten.]]
Huts-hodiaren garapenak interpretaziorako tresna elektroniko txikiagoak, anplifikatuagoak eta praktikoagoak sortu zituen. Zehazki, theremina, Martenot uhinak eta trautoniuma 1930eko hamarkadaren hasieran agertu ziren komertzialki.

1920 hamarkadaren amaieratik, instrumentu elektronikoen praktikotasun handiagoaren ondorioz, Joseph Schillinger bezalako musikagileek adoptatu egin zituzten. Normalean orkestretan erabiltzen ziren, eta konpositore gehienek thereminerako zatiak idazten zituzten, bestela hari-instrumentuekin interpreta zitezkeenak.

Abangoardiako musikagileek kritikatu egin zuten tresna elektronikoen erabilera nagusia helburu konbentzionaletarako. Instrumentuek hedapenak eskaintzen zituzten musika mikrotonalaren defendatzaileek ustiatu zituzten tonu baliabideetan, hala nola Charles Ives, Dimitrios Levidis, Olivier Messiaen eta Edgard Varèse. Gainera, Percy Graingerrek theremina erabili zuen tonalitate finkoa erabat uzteko, eta Gavriil Popov bezalako errusiar konpositoreek zarata-musikaren zarata-iturri gisa tratatu zuten.

### Lehen grabazioak 
Lehen grabazio-teknologien garapena eta tresna elektronikoena paraleloak izan ziren. Audioa grabatzeko eta erreproduzitzeko lehen bitartekoa XIX. mendearen amaieran asmatu zen fonografo mekanikoarekin. Disko-jogailuak erabilera komuneko etxeko artikulu bihurtu ziren, eta 1920ko hamarkadan konpositoreek jada erabiltzen zituzten beren emanaldietan grabazio laburrak erreproduzitzeko.

1925ean grabazio elektrikoa sartu zenean, disko-jogailuekin esperimentazio handiagoa egin zen. Paul Hindemithek eta Ernst Tochek hainbat pieza konposatu zituzten 1930ean, instrumentuen eta ahotsen grabazioak abiadura egokian gainjarriz. Teknika horien eraginez, John Cagek *Imaginary Landscape No. 1* konposatu zuen 1939an, grabatutako tonuen abiadurak doituz.

Konpositoreak filmen gaineko soinu-teknologia berriarekin esperimentatzen hasi ziren. Grabazioak soinu collageak sortzeko elkartu zitezkeen, hala nola Tristan Tzara, Kurt Schwitters, Filippo Tommaso Marinetti, Walter Ruttmann eta Dziga Vertovenak. Gainera, teknologiak soinua grafikoki sortzeko eta aldatzeko aukera ematen zuen. Teknika horiek Alemaniako eta Errusiako hainbat filmetako soinu-bandak osatzeko erabili ziren, baita *Dr. Jekyll eta Mr. Hyde* filmarekin Estatu Batuetan. Soinu grafikoarekin egindako esperimentuak Norman McLarenek jarraitu zituen 1930eko hamarkadaren amaieratik.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Online reprint , NASA Ames Research Center Technical Memorandum facsimile 2000.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (izena published in German in *Melos'' 39 (January–February 1972): 42–44.)
* 
* 
* 
* 
*  (Excerpt exist on History of Experimental Music in Northern California)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (cloth);  (pbk);  (ebook).
* 
*  Abstract.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (at weberreferentzia.org)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* . Also published in German, as 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 

## Kanpo estekak