Paula Ludwig

thumb|Paula Ludwig 1927an
**Paula Ludwig** (Feldkirch, Austria-Hungaria, 1900eko urtarrilaren 5a - Darmstadt, 1974ko urtarrilaren 27a ) austriar idazle eta margolaria izan zen.

## Bizitza 
thumb|219x219px|Paula Ludwig eta bere semea, Friedel, 1933an Ehrwald-en, Tirolen
thumb|225x225px|Paula Ludwigen hilobia, bere seme Friedelen omenezko plaka batekin, Darmstadteko Waldfriedhof hilerrian.
Paula Ludwig Altenstadt-eko (Feldkirch) Amberg gaztelu hondatuan jaio zen. Aita, Silesiako arotza, gaztetatik urrundu zen familiarengandik, eta ama, jatorriz Austriakoa, bederatzi urteko alabarekin Linzera joan zen bizitzera, joskintzaren bidez beretzat eta bere hiru seme-alabentzat bizibidea ateratzeko. Ama 1914an hil zenean, aitak haurrak berarekin bizitzera eraman zituen Breslaura. 

Paula Ludwig-ek bere lehen 14 urteak *Buch des Lebens* (*Bizitzaren liburua*) liburuan kontatu zituen. Paularen ametsa aktore izatea zen. Pintura eskola batean neskame eta estudioko laguntzaile ibili zen. Breslauko Poesia Eskolako kide zela aurkeztu zituen bere lehen poemak. 

1917an, seme ez-legitimo bat izan zuen, Siegfried (1917–2007), Friedel izenez ezaguna. Lehenengo urteetan, bere haurrarekin bizi izan zen Nymphenburg-eko (Munich) Gurutze Gorriak kudeatutako ama gazte ezkongabeentzako etxe batean. Municheko Kammerspiele antzokian neskame, modelo biluzi eta aholkulari lanean ari izan zen. Stefan George-ren zirkuluan ibili zen, eta tartean zen Else Lasker-Schüler poeta ere. Klaus Mannen eta, batez ere, Erika Mannen laguna izan zen, eta autore espresionistak ezagutu zituen. Waldemar Bonsels-en adiskidea izan zen urte askoan. Honen *Indienfahrt* (*Indiarako bidaia*) liburuak zirrara eragin zuen 1916an, eta Paula Ludwigen iruditeria lirikoarentzat esanguratsua bihurtu zen. Lagunek poemak eta marrazkiak argitaratzera bultzatu zuten. 1921ean, Municheko *Ararat* arte aldizkariak bere akuarelen erreprodukzioak argitaratu zituen. Denbora batez, Paula Ludwigek bere margolanen eta eskulanen salmentarekin bakarrik atera zuen bizimodua.

Munichen lau urte eman ondoren, artista eta idazleen mugimendu bati jarraituz, 1923an Berlinera joan zen bizitzera bere semearekin. Hasieran, Paula Ludwig Hallesches Tor ondoko apartamentu txiki batean bizi izan zen; geroago, Kurfürstendamm 177ko gela batean, bosgarren solairuan, estudio baten ondoan. 1927an, Kurfürstendamm 112ko estudio zabal batera joan zen bizitzera. Garai hartan, adiskide harremana izan zuen, besteak beste, Bertolt Brecht, Kurt Tucholsky, Eduard eta Carl Zuckmayer anaiekin eta Joachim Ringelnatz-ekin. Waldemar Bonsels ere Berlinen bizi zen garai hartan. Maitasun harreman sutsua eta lan harremana hasi zituen Yvan Gollekin. Bien arteko gutunak Marbacheko Alemaniako Literatura Artxiboan daude gordeta. Harreman honek eraman zuen Yvan Goll *Malaiischen Liebeslieder* (*Malaysiar maitasun abestiak*) idaztera. 1925ean, Friedrich Koffka epaile eta idazlea ezagutu zuen, eta harekin 1930era arte iraun zuen harremana hasi zuen. 1927an argitaratutako *Himmlische Spiegel* (*Zeruko ispiluak*) poesia bilduma Koffkari eskaini zion. Ezkontza planak izan arren, banandu egin ziren: eztabaidagarri da Paula Ludwig ama ez-legitimoa Koffkaren familiarentzat azpitik zegoelako banatu ziren edo Koffkaren beraren zalantzengatik. 

1927 eta 1935 artean, bere *Der himmlische Spiegel* (*Zeruko ispilua*), *Dem dunklen Gott. Ein Jahresgedicht der Liebe* (*Jainko ilunari. Urtebeteko maitasun poema*), *Buch des Lebens* (*Bizitzaren liburua*) eta *Traumlandschaft*  (*Ametsetako paisaia*) liburuak argitaratu ziren.

1927an, bere semea Martin Luserke-k sortu eta zuzendutako *Schule am Meer* barnetegi berritzailean matrikulatu zuen. Carl Zuckmayerren anaia Eduard musika irakasle ari zen lanean bertan 1925etik. 

Paula Ludwig deseroso sentitzen zen Alemania nazian. Arrazakeriagatik edo politikagatik jazarri ez zioten arren, 1933tik aurrera Ehrwalden bizi izan zen, Tirolen, bere lagun Nina Hardengandik gertu. 1920ko hamarkadaren erdialdean ezagutu zuen Nina Hard artista honen senar Robert Forster-Larrinagaren bidez. 1938an, judu alemaniarren aldeko azaltzeagatik mehatxatuta, Suitzatik barrena Frantziara ihes egin zuen, eta 1940an Espainiara, Portugalera eta, azkenik, Brasilera; han Rio de Janeirotik gertu 1944ra arte bizi izan zen Nina Hardekin, hau ere emigratuta baitzegoen. Ondoren, bere ahizparekin bizi izan zen São Paulon 1953ra arte, margolari lan eginez.

Garai hartan, *Traumlandschaft* (*Ametsetako paisaia*) debekatu egin zuten babesle estatubatuar bati eskerrak emateagatik. Erbestean eman zituen 13 urteetan, ezin izan zuen idazten jarraitu. Loreak prentsatuta egindako koadroekin atera zuen bizimodua. 1953an Europara itzuli zenean, alkoholikoa zen eta osasunez eskas zebilen. Austrian ez zioten herritartasuna aitortu, eta Alemanian, berriz, antisemitismoa egotzi zioten. Dirurik gabe, eta batzuetan etxerik gabe, bizi izan zen Götzisen eta Düsseldorfen.

Günther Leitz enpresariak  lagundu zion. 1920ko/1930eko hamarkadetatik ezagutzen zuten elkar, Ipar Itsasoko Juist uharteko *Schule am Meer* (*Itsasertzeko eskola*) Leitzen ikaskidea zen semea bisitatzera joan zenetik.

1956an, argazkilari lan egiten zuen seme Friedelekin bizitzera joan zen Wetzlar hirira. Bertan bizi izan zen erretiratuta 1970era arte. Darmstadten hil zen 1974ko urtarrilaren 27an, eta bertako Waldfriedhof hilerrian lurperatu zuten. 1975az geroztik, hilobia Darmstadt hiriko ohorezko hilobietako bat da. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1962: Georg Trakl Saria
* 1972: Austriako Idazleen Elkartearen Saria
* 2017an, Feldkirch hiriak *"Paula" – ein literarischer Begleiter durch Feldkirch* (*"Paula" – Feldkirch-eko gida literarioa*) izena jarri zion bere bidaia-gidari*.* 
* 2020: Veritas Arte eta Antzerki Literatura Saria, Nenzing-en emana.  
* Darmstadteko plaza bati Paula Ludwig izena jarri zioten.
* Municheko Moosach auzoko kale batek bere izena dauka.
* Götzisen, Paula-Ludwig-Weg izeneko kalea dago.

## Lanak (hautaketa) 
### Poesia 
* *Die selige Spur* (1919)
* *Der himmlische Spiegel* (1927)
* *Dem dunklen Gott. Ein Jahresgedicht der Liebe (*1932) 
* *Gedichte* (1937) 
* *Gedichte. Eine Auswahl aus der Zeit von 1920 bis 1958* (1958)

### Prosa 
* *Traumlandschaft* (1935)
* *Träume. Aufzeichnungen aus den Jahren zwischen 1920-1960* (1962) 
* *Buch des Lebens* (1936)

### Euskaratutako lana 
1995ean Pamiela argitaletxeak Eduardo Gil Beraren *Ezabatuak* *– Idazle alemanak* antologia kaleratu zuen. Bertan dago euskaratuta Paula Ludwigen *Dem dunklen Gott* poema: *Jainko ilunari*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak