Hego Koreako 2016ko eskandalu politikoa

[thumb|[Park Geun-hye presidentea.]]**Hego Koreako 2016ko eskandalu politikoa** Park Geun-hye Hego Koreako presidenteak ustelkeria sare batean izan zuen parte hartzeari buruzkoa da. Eskandalua 2016ko urrian azaleratu zen, Choi Soon-silen ordenagailu pertsonala aurkitzearen ondorioz. Choi Soon-sil, Choi Tae-min sekta txamaniko bateko buruzagiaren alaba, Park Geun-hye-ren lagun mina zen eta honen ordenagailuan aurkitutako argazkiek eta dokumentuek Park Geun-hye presidentea ustelkeria, influentzia-trafiko, botere-abusu, enpresa handiei estortsio eta funts publikoak bidegabe erabiltzearekin erlazionatu zuten, guzti hau Choi Soon-silen influentziaz. 

Eskandalu honen ondorioz ehunka mila pertsonak protesta egin zuten. 2016ko abenduan, legebiltzarrak auzi politikoa hasi zuen, eta 2017ko martxoan Konstituzio Auzitegiak kargutik kendu zuen. 2018ko apirilean, 24 urteko kartzela zigorra ezarri zioten.

## Testuingurua 
Park Chung-hee Hego Koreako militar, politikari eta diktadorea eta bere emazte Yuk Young-soo ziren Park Geun-hye-ren gurasoak. 1974ko abuztuaren 15ean Mun Se-gwang Ipar korearen aldeko zainichi korearra (Koreako japoniar okupazioaren garaian Japoniara joan ziren hego zein ipar korearrak eta hauen ondorengoak) orduan agintean zegoen Park Chung-hee hiltzen saiatu zen baina bere ordez Yuk Young-soo emaztea izan zen hildakoa. Une hartan Choi Soon-silen aita, Choi Tae-min, Park familiari aholku eman eta laguntzeko prest agertu zen eta honela ezagutu zuen Choi Soon-silek Park Geun-hye. Bost urte beranduago Park Chung-hee ere atentatu batean hil zen, bere inteligentzia zerbitzu buruak hil zuen.  

2007an Hego Koreako aldizkari batek Koreako Inteligentzia Agentzia Zentralaren duela hogeita hamar urteko txosten bat argitaratu zuen. Txosten horretan adierazten zenez, Choi Tae-min familiarengana gerturatu zen esanaz Yuk Young-soo ametsetan agertu zitzaiola, alabari laguntzeko eskatuz. Choi Betiereko Bizitzaren Elizako liderra zen, kristautasunaren, budismoaren eta korear txamanismoaren elementuak nahasten zituen talde sektarioa. Seulgo enbaxada estatubatuarraren kable diplomatiko batek, geroago WikiLeaksek argitaratu zuenak, honi lotutako zurrumurruen berri ematen zuen. Zurrumurru horiek Choi Tae-min "Rasputin korearra" moduan izendatzen zuten, "Parken gorputz eta ariman erabateko kontrola izan zuena, eta... bere seme-alabek aberastasun handiak pilatu zituzten emaitza gisa". Honi erantzunez, Parkek "abertzaletzat" jo zuen Choi Tae-min, eta eskerrak eman zizkion "garai zailetan" emandako aholkuengatik eta kontsolamenduagatik.  

2016. urtearen amaieran txosten batzuk argitaratu ziren esaten zutenak Choi Soon-silek Park presidentearekiko gertutasun desegokia zuela eta berarengan influentzia izan zezakeela. Txosten hauen arabera, Choik aldizkako informeak jasotzen zituen Parken agenda, diskurtso edo kontu pertsonalei buruz, eta Ipar Korearekin egindako bilera sekretuei buruzko informazio sailkatua ere ikusi zuela esaten zuten. Informazioa eskuratzeaz gain, txosten hauen arabera Choik influentzia zuen Parken erabakietan, baita estatu mailakoetan ere.

### Zentsura 
Ustelkeria kasu honen aurretik ere, Parken gobernua behin baino gehiagotan saiatu zen komunikabideetan hainbat modutan eragiten. Besteak beste, komunikabideetako exekutiboekin merkataritza loturak sortu zituen, eta sare sozialetako kritikoei jarraipena egin eta jazartzeko batzorde bat sortu zuen, 2014an 304 herritaren heriotza eragin zuen MV Sewol-en hondoratzea bere ardura zela esaten zutenak barne. Parken gobernuak milaka artisten izenak biltzen zituen zerrenda beltza osatu zuen, gobernuaren jarduna edozein modutan kritikatu zuten pertsonek gobernuaren aldetik inolako laguntza eta aitortzarik jaso ez zezaten.
## Prozesua 
2016ko urriaren amaieran Choi Soon-silen ordenagailu pertsonala aurkitu zuten eta bertan topatutako dokumentu eta argazkiekin ikerketa eta atxiloketak hasi ziren.

Abenduaren hasieran oposizioa ados jarri zen Park Geun-hye-ren kargugabetzea eskatzeko. Asanblada Nazionalak onartu zuen eta abenduaren 9an kargugabetzea gertatu ze; lehen ministroa zen Hwang Kyo-ahn jarri zen behin-behineko presidente postuan. Abenduaren 21ean horretarako izendatutako talde berezi bat kasua ikertzen hasi zen.

2017ko martxoaren 10ean epaitegiek erabaki zuten kargugabetzea mantendu eta betikotzea, Hego Koreako historian lehen aldiz. 60 egun beranduago hauteskundeak egin ziren eta Alderdi Demokratikoko Moon  Jae-in izan zen garaile.

Martxoaren 30ean  Park Geun-hye atxilotu zuten.  2018ko apirilaren 8an 24 urtetako kartzela zigorra ezarri zioten (geroari 25 urtetara igo zena) korrupzio eta botere abusuagatik. 2021eko abenduaren 24an indultua eman zioten, bere osasun arazoengatik. Abenduaren 31ean askatu zuten, kartzelan 5 urte baino gutxiago igaro ostean.

## Protestak 
ezkerrera|thumb|240x240px|Protesta Seulen 2016ko urriaren 29an Park-en kargugabetzea eskatuz.

### Park-en kontrakoak 
Eskandalu politiko honek protesta ugari eragin zituen herrialdean. Park Geun-hyeren dimisioa eskatuz manifestazio masiboak egin ziren Seulen eta beste hainbat hiritan. 2016ko azaroaren 12an, milioi bat herritarrek baino gehiagok parte hartu zuten Gwanghwamun plazako protestetan, presidentearen egoitzatik gertu, Park presidentearen dimisioa edo kargugabetzea eskatuz. Azaroaren 19an, beste milioi bat herritarrek protesta nazionalean parte hartu zuten, Park presidenteak bere botere-abusuaren ikerketan kolaboratzeari uko egin ondoren. Azaroaren 26an, 2 milioi herritar inguruk parte hartu zuten protestan, Park presidentearen dimisioa eskatuz. Protestek aurrera jarraitu zuten, asteroko maiztasunarekin atera ziren kalera, herrialdeak inoiz ezagutu gabeko kopuruetara iritsiz. 2017ko urtarrilaren 21ean 13. protesta egin zen Seulen, 200.000 lagun baino gehiagorekin.
thumb|176x176px|Park-en aldeko mobilizazioa, 2017ko martxoaren 1ean Seulen.

### Park-en aldekoak 
Presidentearen aldekoek ere egin zituzten mobilizazioak. 2016ko urriaren 31n JTBC komunikazio enpresaren aurrean elkartu ziren, eskandaluaren inguruko jarraipen objektiboagoa egiteko eskatuz. Azaroaren 19an milaka pertsona mobilizatu ziren babesa adierazteko. Abenduaren 17an berriz ere protesta egin zuten, kasu honetan ere komunikabideen jokabideaz kexatzeko, Park-en irudiari kalte egitea egotziz.

Kargugabetzearen ondoren Parken aurkako protestetako jende kopuruak behera egin zuen; aldiz, Parken aldeko manifestarien kopuruak gora egin zuen. Antolatzaileek esan zuten bi milioi baino gehiago izatera iritsi zirela, baina adierazpen hauek kritikatuak izan ziren, zenbakiak irrealak zirelakoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak