Mari Gago

**Maria Gago Carro**, "Mari Gago"/“Maritxu” (Barakaldo, 1912ko azaroaren 25a-*ibidem,* 2012ko abenduaren 21a) bizkaitar takimekanografia irakaslea eta gerra erizan  izan zen. Gerra Zibilean Barakaldoko 5 odol-ospitaleetako erizainburu izan zen, 23 urte zituela.

## Familia 
Mari Gago Barakaldoko “*La Bondad*” kalean jaio zen 1912ko azaroaren 25ean. Familia handi batean hazi zen bera; 12 anaia-arreba izan ziren orotara, eta guztietatik Mari Gago gazteena. Jose Luis Alonso Barcinarekin ezkondu zen, eta alaba bat izan zuen harekin.

## Formakuntza 
Mari Gagok Bilboko Merkataritza-ganberan merkataritza-intendentzia ikasketak burutu zituen, eta horren ondoren, mekanografia eta takigrafia ere ikasi zuen. Horrez gain, erizain izateko formakuntza jaso zuen Basurton. Era berean, garai bateko “Juventud Vasca Femenina” elkartearen presidente, diruzain eta idazkari izan zen Mari Gago.

## Ibilbidea Gerra Zibilean 
Gerra Zibila hasi zenean, Barakaldon 8 odol-ospitale antolatu zituzten, eta boluntarioak hurbildu ziren bertan laguntzeko asmoz. Mari Gagok, erizaintza ikasketak bukatuta zeuzkanez, burua eskaini zuen bertan erizain jarduteko. Gerra-ospitaleetara hurbildu ziren boluntario guztien artean, 23 urte baino ez zituela, Mari Gago aukeratu zuten Barakaldoko 5 ospitaleko erizainburu: San Eloy ospitalekoa, Miranda Fundaziokoa eta garai bateko Los Hermanos de la Salle, Juan Ignacio Gorostiza (egun, Alkartu) eta Arteagabeitia ikastetxeetakoa.

Garai hartan antibiotikorik ez zegoen, eta bendak, higienizatu ondoren, berrerabili behar izaten zituzten; hori dela-eta, gerra-ospitalean hasi aurretik ikastaro bat egin behar izan zuen Basurton gerrako zauriak sendatzen ikasteko.

Barakaldar askori bezala, Bonbardaketak bizitzea ere egokitu zitzaion Mari Gagori, izan ere, aliatuek zenbait aldiz jaurti zituzten bonbak Barakaldon, eta horietako bat zuzenean bizi izan zuen erizainburu gazteak. Gernikako bonbardaketaren ondoko egunetan, Mari Gago lanean ari zen ospitalea ere bonbardatu zuten; egun hartan, ospitaleko horma bat erori zitzaion gainera Mari Gagori, eta onik atera zen arren, 14 urteko neska bat hiltzen ikusi zuen.

Garai zailak izan ziren, baina Mari Gagoren bokazioa hain zen handia, ezen bando bateko, zein besteko soldatuak sendatu baitzituen. Gainera, soldadu askok, zauriak sendatu ondoren, esker ona adierazteko, gutunak idazten zizkioten frontetik.

### Bilbo erori ondoren 
1937ko ekainaren 19an tropa frankistak Bilbora sartu zirenean, Barakaldoko ospitaleko gaixoak ebakuatzen hasi baziren ere, Maria Gago bertan geratu behar izan zuen, ez zelako garraiorik etorri bera hartzera. Mediku batek adierazi zion ez zitzaiola ezer pasako, eta hala izan zen; zenbait mediku, ordea, heriotza-zigorrera kondenatu zituzten, geroago, ordeztu zieten zigor hori. Eta Mari Gago hiltzeko asmoz, haren bila joan ziren arren, burua defendatu zuen aliatuen aurrean eta heriotza saihestu zuen horrela.

Gerraostean Francoren armada Barakaldon etxez etxe eta baserriz baserri joan ziren, bertako abereak hiltzen eta zeuzkaten elikagaiak konfiskatzen; Mari Gagoren familiari, ostera, ez zioten ezer kendu, egiteko horretan hari zenetako bat ezaguna baitzuten. Hortaz, goserik ez zuen pasa ez Mari Gagok eta haren familiak, are gehiago, inguruko familia askori laguntza eman zieten jatekoak emanda. 

2012ko abenduaren 21ean, 100 urte zituela, bere sorterrian, Barakaldon, zendu zen Mari Gago. 

## Aintzatespenak 
* 2012an, 100 urte bete baino apur bat lehenago, omenaldia egin zitzaion Barakaldon.
* 2024an Barakaldoko Udalak oroimen historikoaren zenbait panel ezarri zituen hiriko 10 erreferentzia puntutan, tartean Mari Gagorena.
* 2025eko otsailean Goiznabal Monclúsek, Barakaldoko Udalaren babesarekin, Maria Gagori buruzko film labur bat estreinatu zuen Barakaldoko Antzokian: "Maritxu, erizain burua". Filma Koldobika López historialari barakaldotarrak 2016an argitaratutako 'La Guerra Civil en Barakaldo: 11 meses de resistencia' liburuan oinarrituta dago. 
* Barakaldoko Lutxanako auzoan, Serraltako parkean, hain zuzen ere, sortuko den kale berri bati "Mari Gago" izena jarriko zaio. Bere ponte izena "Maria Gago Carro" zen arren, familiak berak eskatu zuen guztiek esaten zioten bezala, Mari Gago, izena jar ziezaioten kaleari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak