open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anboto (mitologia)

thumb|250px|Anboto mendiko ikuspegia
**Anboto** da Bizkaia aldeko mendi baten izena, oso itxura berezi duena, ikuslekutik alderatuz, asko aldatzen dena.
Anboto mendian euskal mitologiaren elezahar asko biltzen dira, eta Anbotoko Mariren egoitza da. Anbotoko geografiaz gehiago jakitzeko.

[thumb|200px|ezkerrera|Anboto "[Mari bertan dagoela"]]
Anboto magaleko leize eta harpeak gizakien babeslekua izan dira aurrehistorian, baina baita garai gertuagoetan ere, esate baterako, sorginen eta Durangoko herexen kontrako jazarketetan, XV.en mendean. Leize hauek izan ziren jendearen babesa Inkizizio zein Gaztelako Erregearen zerbitzarien aurrean.

Aipagarria da, era berean, eskualdean daude santutegi eta basaeliza kristau pila. Urkiolako San Antonioko santutegitik hasita, San Barbara, Kristo-andako, San Kristobal, Santa Polonia, San Migel arrazolakoa. eta baita ere Ipisteko harriko hilarria, Artolatx gotorlekuaren hondakinak, eta bereziki Anbotoko Damaren leizea.

Gauza guzti hauek eta gehiagok ere anbotoko inguruari kutsu mitologiko eta misteriotsua ematen diote, ez bakarrik mendiaren itzalpeko herri eta ibarretan, baizik eta askoz urrutiago ere.

Haitz karetsu handi eta soil honen eta bertako Mariren ezaguera Arabako lurretara zein Gipuzkoako kostalderaino heltzen da.

## Elezaharrak eta sinismenak 
thumb|250px|"Leiho" naturala Anbotoko Damaren harpearen barnean
* Bertako jendeak uste du Anbotoko Mari, Anbotoko Dama izenarekin ere ezagututa, zazpi urte ematen dituela mendian, eta beste zazpi Anbototik kanpo.
* Anbotoko tontorrean batzuetan jartzen den laino mehe eta luzea agertzerakoan, jendeak dio Mari bertan dagoela bere labean ogia erretzen.

## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea,Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* "*Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica*". Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Barcelona 1995.

## Kanpo estekak
Eskulapioren haga

thumb|60px|Asklepio edo Eskulapioren haga
**Asklepioren haga** (Eskulapio, erromatar mitologian), antzinako greziar ikur bat da, astrologiarekin eta medikuntza bidez gaixoen sendapenarekin lotuta dagoena. Haga luze baten inguruan bilduta dagoen suge bat da. Haga, denbora askoan, medikuntzaren ikur izan zen, eta sugea, larruazala aldika aldatzen duenez, bergaztetzearena. Greziar mitologian, Asklepio sendapenaren eta medikuntzaren jainkoa zen. Kiron zentauroak irakatsi zion medikuntza eta Ofiuko konstelazioarekin lotuta dago.

Haga hori eta Hermesen kaduzeoa nahastea ohikoa da, baina ezberdintasunak nabariak dira: Hermesen kaduzeoak hegoak eta bi suge ditu, baina Asklepiorenak ez du hegorik eta suge bakarra du. Kultura askotan, sugea hildakoak berpizteko gai zela uste zen, eta Asklepio/Eskulapiok, bere sendapen gogoaz, aurkitzen zituen hildakoak berpizten zituen, adibidez, Hipolito, Teseoren semea, sugeak eraman zion belar miragarri batez berpiztu zuen. Infernuetako errege Hades, bere erresumara bidalitako jende kopurua jaisten ari zela ikusirik, Eskulapiok sugea erabiltzen zuen moduaz kexatzera joan zen. Beraz, neurri salomoniko gisan, Zeusek hagaren botere berpizlea ezabatzea erabaki eta bakarrik sendapenarena utzi zuen. Hortik dator haga horrek medikuntzarekin duen harreman estua.

## Ikus, gainera 
* Higiaren kopa
* Ugaritasunaren adarra

## Kanpo estekak
Salvatierra Kirol Elkartea

**Salvatierra Kirol Elkartea** Aguraingo futbol taldea da. 1964an sortua, egun Arabako Erregional Preferentean aritzen da.

## Historia 
**Sociedad Deportiva Salvatierra** 1964an sortu zuten. Aguraingo futbol taldeak beti Arabako Erregional Mailan aritu du 2005ean Arabako Erregional Preferentea irabazi arte. 2005-06 denboraldian Hirugarren Mailan aritu zuen urte batez eta berdin egin zuen 2009-10 denboraldian ere..

## Uniformea 
* **Lehena**: Kamiseta zuria eta praka beltzak.

## Futbol Zelaia 
Salvatierrak Udal Zelaian jokatzen du.

## Datuak 
2023-24 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 2
* **Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn**: 0
* **Emaitzarik onena**: 20. (Hirugarren Maila, IV. Multzo 05-06 denboraldia)

## Azken urteak 
## Palmaresa 
* Arabako Erregional Preferentea (2): 2005, 2009

## Kanpo estekak
Navia de Suarna

**Navia de Suarna** Lugoko probintziako Os Ancares eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 1.552 biztanle zituen 242,6&nbsp;km2tan banaturik.

## Navia de Suarnako parrokiak 
Navia de Suarnako biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Barcia (San Miguel)
* Cabanela (Santa María)
* Castañedo (Santiago)
* Folgueiras (Santa Eufemia)
* Freixís (San Pedro)
* Galegos (Santiago)
* Moia (Santiago)
* Mosteiro (San Salvador)
* Muñís (San Xosé)
* Penamil (Santiago)
* Pin (Santa María)
* A Proba de Navia (Santa María Madanela)
* Queizán (Santiago)
* Rao (Santa María)
* A Ribeira (Santo Estevo)
* Ribón (Santa Mariña)
* Son (Santa María)
* Vallo (Santa Mariña)
* Vilarpandín (Santo Estevo)

## Kanpo estekak
Astieridiscus

***Astieridiscus*** ongi ezagunak diren ammonite izeneko zefalopodoen artean genero fosil bat da. Kretazeoan bizi ziren, Barremiarrean, hau da, orain dela 130 milioi urtetik 125 milioi urtera gutxi gorabehera.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narmerren Paleta

thumb|eskuinera|300px|Narmerren Paleta (Erreprodukzioa)
**Narmerren Paleta** arbelezko plaka bat da, 64 zentimetroko garaiera eta 45eko zabalera duena. 1898an aurkitu zuten Quibell eta Greenek, Horusen tenpluan, Hierakonpolisen (Nekhen). Kairoko Egiptoar Museoan dago, eta, Gardinerren arabera, Egiptoren elkartzea irudikatzen du.

## Deskribapena 
Eskisto berdean eginiko paleta bat da, funtzio primitibo bezala, gorputzean ematen ziren krema, olio, pigmentu, etab...en eustoki gisa funtzionatzea zuena, tenpluko ofrendetan edo hil hatuetan aurkitzea ohikoa zen arren.

Bi alboek, goiko zatian, bi behi buru grabatuak dituzte, Bat jainkosaren ikurra, eta horien artean, serekha dago, kartutxoen aurrekaria, Narmerren izenarekin.

### Aurrealdea 
* Narmer erregea dago, Goi Egiptoko koroa zuriarekin tamaina handian, Goi Egiptok Behe Egiptorekiko zuen nagusitasuna adierazten duena.

* Atzerritarretako bat jotzen du, ile kizkur eta bizardun irudi batekin irudikatuak. Irudi hau beti erabiltzen zen libiar edo asiarrak identifikatzeko, baina litekeena da Narmerrek, atzerritartzat, Deltako jendea hartzea, elkartzea, indarrez egin zen konkista bat izan baitzen, eta, beraz, paletak, mendebaldeko deltako biztanleen aurka zein Sinaiko beduinoen aurka lortu zuen garaipena irudikatuko luke.

* Horus jainkoa, erregearen jainkotasunaren ikurra, papiro batzuen gainean dago, Behe Egiptoko ikurra, Deltaren konkistan barneratzen duena. Sei papiroek, konkistan zehar sei mila hildako egon zirela adierazten dute.

* Behean, hildako ile kizkurreko etsai gehiago dago.

### Atzealdea 
* Goikaldeko zatian, faraoia agertzen da koroa gorriarekin, Behe Egiptorekiko nagusitasunaren ikurra, koroa hau, hegoalderagoko hiria den Naqadan ere erabilia izan zen. Bere segizioarekin dago burua moztutako etsaien bi hilaren aurrean.

* Behealdean, bi animalia bitxi irudikatuak daude, lepoak elkarlotuta dituztenak. Gardinerrek, Bi lurren elkartzea errege bakar baten pean irudikatzen duela uste du (Lepoen artean dagoen zatia, beheratua, *kohl*a, begiak babesteko hauts kosmetiko bat, txikitzeko oinarri gisa erabiltzen zena da)

* Beheko muturrean, berriz agertzen da erregea, bere etsaiak zanpatzen dituen zezen batekin irudikatua.

## Interpretazioa 
Gardinerrek, Deltaren kontrolagatik gertatzen den gudu bat irudikatzen duela uste du, beharbada, libiarren eskuetan dagoen Delta, beharbada, belaunaldi askotako gerra baten amaiera izan zena.

## Kanpo estekak 
* Stan Hendrickx, Narmer Palette Bibliography, 2017
* *Narmer Catalog* (Narmer Palette)
Pedrafita do Cebreiro

thumb|300 px|Santa Maria Eliza
**Pedrafita do Cebreiro** Lugoko probintziako Os Ancares eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 1.368 biztanle zituen 104,9&nbsp;km2tan banaturik.

Frantziar Done Jakue bidea herri honetatik igarotzen da.

## Pedrafita do Cebreiroko parrokiak 
Pedrafita do Cebreiroko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* O Cebreiro (Santa María)
* Fonfría (San Xoán)
* Hospital (San Xoán)
* Liñares (Santo Estevo)
* Lousada (San Vicente)
* Louzarela (San Xoán)
* Pacios (San Lourenzo)
* Padornelo (San Xoán)
* Pedrafita do Cebreiro (Santo Antón)
* Riocereixa (Santa María Madanela)
* Veiga de Forcas (Santa María)
* Zanfoga (San Martiño)

## Kanpo estekak 
*  Pedrafita do Cebreiroko udalaren webgunea
Castro de Rei

**Castro de Rei** Lugoko probintziako Terra Cha eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 5.744 biztanle zituen 177,0&nbsp;km2tan banaturik.

## Castro de Reiko parrokiak 
Castro de Reiko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Ansemar (San Salvador)
* A Azúmara (San Xoán)
* Balmonte (San Salvador)
* Bazar (San Pedro)
* Bendia (San Pedro)
* Castro de Rei (San Xoán)
* Coea (San Salvador)
* Duancos (Santa María)
* Duarría (Santiago)
* Dumpín (Santalla)
* Goberno (San Martiño)
* Loentia (Santo Estevo)
* Ludrio (Santa María)
* Mondriz (Santiago)
* Outeiro (Santa María)
* Pacios (San Salvador)
* Prevesos (Santo Estevo)
* Quintela (Santa María)
* Ramil (Santa Mariña)
* Ribeiras de Lea (San Xoán)
* San Xiao de Mos (San Xiao)
* Santa Comba de Orizón (Santa Comba)
* Santa Locaia (San Pedro)
* Triabá (San Pedro)
* Viladonga (Santiago)

## Kanpo estekak 
*   Castro de Reiko udalaren webgunea
Deportivo Alaves B

**Deportivo Alaves B** Gasteizko futbol taldea da. Deportivo Alaveseko bigarren taldea da eta egun Hirugarren Mailan ari da.

## Historia 
Deportivo Alaves taldea 1921 urtean sortu zuten. Bere bigarren taldeak *Alaves Aficionados* izena ohi izan du, egungo izena 1990eko hamarkadan aldatu zuten, bigarren taldeak derrigortuak zirelako.

Alaves Aficionadosek lehendabizikoz 1979an nazional mailara igo zuen eta Errege Kopan parte hartu zuen non Erandiok irabazia zen.

Alaves B taldearen historia Deportivo Alavesen parekoa izan da. Deportivo Alaves Bigarren Mailan zegoenean Alaves B Hirugarren Mailan edo Erregional Mailan izan da eta Alaves Lehenengo Mailan zegoenean Alaves B Bigarren B Mailan izan da, adibidez, 1999tik 2006ra. Azken urte hauetan ia ez du jokalaririk egin lehenengo talderako.

2006an maila galdu zuen Hirugarren Mailara jaitsiz, 2009an Erregional mailara jaitsi zen eta 2011an Hirugarren Mailara igo zen. 2017an Hirugarren Mailako txapelduna izan da eta igoera play-offak jokatuko ditu.

## Uniformea 
* **Lehenengoa**: Zamarra txuriurdin eta praka urdinak.
* **Bigarrena: **Zamarra laranja eta praka beltzak.

## Jokalari ezagunak 
* Javier González Gomez
* Josu Sarriegi Zumarraga
* Asier Salcedo
* Juan Epitie
* Juan Cruz Otxoa
* Gaizka Toquero
* Alex Vallejo
* Igor Martínez
* Óscar De Marcos

## Futbol zelaia 
Azken denboralditan, Ibaian **"Jose Luis Compañon Kirol Hirian"** jokatzen du, Gasteizetik gertu. Hiriak 4 futbol zelai ditu Deportivo Alavesen harrobiarentzat.

Lehen, **"El Glorioso" Kirol Hirian **ere jokatu du, Betoñun.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 9
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 3
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 20
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 1
* **Emaitzarik onena**: 5.a (Bigarren B Maila, 02-03 denboraldia)

### Mailak 
* ?-1979: Erregional Maila
* 1979-1983: Hirugarren Maila
* 1983-1994: Erregional Maila
* 1994-1999: Hirugarren Maila
* 1999-2006: Bigarren B Maila
* 2006-2009: Hirugarren Maila
* 2009-2011: Erregional Maila
* 2011-2019: Hirugarren Maila
* 2019-2021: Bigarren B Maila
* 2021-2022: Hirugarren Federazioa
* 2022-: Bigarren Federazioa

### Azken urteak 
## Taldea denboraldika 
Mini Glorias 2019-2020

Mini Glorias 2020-2021

Mini Glorias 2023-2024

Mini Glorias 2024-2025

## Kanpo estekak
Alegria Kirol Kluba

**Alegria Kirol Kluba** Dulantziko futbol taldea da. 1975ean sortu zuten eta egun Arabako Erregional Preferentean aritzen du.

## Historia 
*Club Deportivo Alegria* taldeak 1975an sortu zutenetik ia beti Erregional Mailan aritu du, bitan izan ezik: 1988-89 eta 1998-99 denboraldiak.

2016-17 denboraldian ez du nagusien talderik osatzerik lortu eta harrobiko taldeak bakarrik aritu zen. Hurrengo urtean berriz ekin zion talde nagusiari eta Erregional Preferentera igo zen.

## Uniformea 
* **Lehenengoa**: zamarra txuri-urdina eta praka urdinak.

## Futbol zelaia 
Alegriak Dulantziko Udal Zelaian http://maps.google.com/maps?f=q&hl=es&geocode=&q=Alegr%C3%ADa-Dulantzi&sll=42.841492,-2.513501&sspn=0.183013,0.31929&ie=UTF8&ll=42.844782,-2.515333&spn=0.005719,0.009978&t=k&z=17&iwloc=addr&om=1 jokatzen du.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 0
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 2
* **Denboraldiak Hirugarren maila RFEFn**: 0
* **Emaitzarik onena**: 20. (Hirugarren Maila, IV. Multzo 88-89 eta 98-99 denboraldiak)

## Azken urteak 
## Palmaresa 
* Arabako Erregional Preferentea (1): 1998

## Kanpo estekak
Muras

**Muras** Lugoko probintziako Terra Cha eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 891 biztanle zituen 163,8&nbsp;km2tan banaturik.

## Murasko parrokiak 
Murasko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Ambosores (Santa María)
* A Balsa (Santa María)
* O Burgo (Santa María)
* Irixoa (San Xillao)
* Muras (San Pedro)
* Silán (Santo Estevo)
* O Sisto (Santa María)
* O Viveiró (Santa María)

## Kanpo estekak
Hauteriviar

**Hauteriviar**ra Kretazeoko estaietako bat da. Orain dela 136,4 ± 2 Ma eta 130 ± 1,5 Ma artean hedatu zen. Aurreko estaia Valanginiarra izan zen eta ondoren etorriko zena Barremiarra. Izena Suitzako Hauterivetik dator.

## Fauna 
### Ammonoidea 
* *Anahamulina*
* *Aspinoceras*
* *Balearites*
* *Barremites*
* *Craspedodiscus*
* *Crioceras*
* *Cruasiceras*
* *Discostella*
* *Distoloceras*
* *Eulytoceras*
* *Euptychoceras*
* *Favrella*
* *Hatchericeras*
* *Hemihoplites*
* *Hemitetragonites*
* *Hertleinites*
* *Holcodiscus*
* *Holcoptychites*
* *Hoplocrioceras*
* *Leopoldia*
* *Lyticoceras*
* *Menuthiocrioceras*
* *Moutoniceras*
* *Neocomites*
* *Neolissoceras*
* *Nicklesia*
* *Olcostephanus*
* *Oosterella*
* *Paracrioceras*
* *Paraspiticeras*
* *Parastieria*
* *Plesiospitidiscus*
* *Protaconeceras*
* *Pseudofavrella*
* *Pseudothurmannia*
* *Psilotissotia*
* *Saynella*
* *Simbirskites*
* *Speetoniceras*
* *Spitidiscus*
* *Subastieria*
* *Suboosterella*
* *Subsaynella*
* *Thurmannia*
* *Valdedorsella*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aloña Mendi Kirol Elkartea

**Aloña Mendi Kirol Elkartea** Oñatiko futbol taldea da. 1949 urtean sortua, egun Gipuzkoako Ohorezko Erregionalan aritzen du.

## Historia 
thumb|250px|Aloña Mendiko futbolariak hirugarren mailarako igoera ospatzen 1994 urtean.
1949an *Club Deportivo Aloña-Mendi* izena jarrio ziotenean 1920ko hamarkadan izandako eta desagertutako futbol talde batena zen. Aloña Debagoieneko Oñati udalerriaren lurraldearen hego-ekialdean dagoen mendilerroa da.

Klubeko armarriak mendia eta igel bat ditu, oñatiarrek *txantxiku* edo igela ezizena dutelako.

Aloña-Mendi hasieran futbol kluba baino ez zen baina gero beste sailak ere izan ditu: alpinismo, atletismo, saskibaloia, eskubaloia, txirrindularitza, negu kirolak, espeleologia, areto futbola, kirol gimnasia, karate, kenpo, igeriketa, pilota, eta triatloia.

50 urte baino gehiago izan arren, 1994 arte ez zuen Hirugarren Mailara igotzea lortu eta hiru urte baino ez zuen iraun.

Taldeko jokalarik ezagunena Santiago Idigoras (lehenago Errealean jokatutakoa) izan da.

## Uniformea 
* **Lehenengoa**: Zamarra gorri eta praka urdinak.
* Bigarrena : Marra beltz eta horiak eta praka beltzak.

## Estadio 
Azkoagain futbol zelaiak 550 ikusleentzako tokia du. 1949an egin zuten eta Aloña Mendi jabea da. 96x50 metro ditu. http://maps.google.com/maps?f=q&hl=es&geocode=&q=O%C3%B1ati&sll=43.025843,-2.409825&sspn=0.011106,0.019956&ie=UTF8&ll=43.025796,-2.409654&spn=0.011106,0.019956&t=k&z=16&iwloc=addr&om=11

## Datuak 
2023-24 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Maila**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Maila**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Maila**: 3
* **Emaitzarik onena**: 11. (Hirugarren Maila, IV. Multzo 95-96 denboraldia)

### Azken urteak 
## Palmaresa 
* Gipuzkoako Ohorezko Erregionala (1): 1994

## Kanpo estekak
Monterroso

**Monterroso** Lugoko probintziako A Ulloa eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 4.121 biztanle zituen 114,6&nbsp;km2tan banaturik.

## Monterrosoko parrokiak 
Monterrosoko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Arada (Santa María)
* Bidouredo (Santiago)
* O Bispo (Santa María)
* Cumbraos (San Martiño)
* Esporiz (San Miguel)
* Fente (San Martiño)
* Os Ferreiros (San Cibrao)
* Frameán (San Pedro)
* Fufín (San Martiño)
* Lavandelo (Santiago)
* Leborei (Santa María)
* Ligonde (Santiago)
* Lodoso (San Xoán)
* Marzán (Santa María)
* Milleirós (San Pedro)
* Novelúa (San Cristovo)
* Pedraza (Santa María)
* Penas (San Miguel)
* Pol (San Cibrao)
* Salgueiros (Santa María)
* San Breixo (San Salvador)
* Satrexas (Santa Eufemia)
* Sirgal (Santo André)
* Sucastro (Santa Mariña)
* Tarrío (Santa María)
* Valboa (San Salvador)
* Vilanova (San Pedro)
* Viloíde (San Cristovo)

## Kanpo estekak 
*   Monterrosoko udalaren webgunea
Txurtxur

**Txurtxur** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da, 1069 metroko garaierakoa. Mendizaleentzat hain ezezaguna den mendi hau, Malloaren ekialdeko muturrean dago. Tontor harritsu bat da, bere izaera, inguratzen duen basoak estaltzen duena.

Prantzes Errekaren labarra, Etzantzako lautaden goikaldean eratzen da, Beloki mendiaren gailurra, Malloetako lehen tontorretatik banatzen duena: Txurtxur, Gaztelu eta Arriolatz. bi lehenak, lenarrak estalitako pagadian murgilduak daude, azkena garbia den bitartean, pagadiak, bere ekialdeko magalen zati handi bat estaltzen duen arren. Prantzes Errekatik jeisten den ubidea, hobi batek hartzen du haranera iritsi aurretik.

## Irispideak 
Baraibarren, 624 metroko garaieran, bide batetik igotzen da (Usotegietako bidea) Izarrita edo Izarriteko Gañe izeneko mendian dagoen antenara, 903 metroko garaierara. Hemendik, mendebalderantz jarraitu behar da, 930 metroko garaieran dagoen Belutako Langara, nondik, hegomendebalderantz jarraitzen den, Txurtxur eta Gaztelu arteko pagadia zeharkatuz. Behin pagadiaren zati gorenean, 1010 metroko garaieran, eskumatarantz desbideratu behar da, tontor honek suposatzen duen mugarri harritsuaren bila, 1069 metrora. Errazkinetik, 433 metroko garaierara dagoena, ibilbidea berdin igarotzen da Belutako Langatik.

Baraibartik Guardetxera igotzen den bidea hartuz, 2,5 kilometrotan zehar, eskumatarantz, Aizpiardiko iturritik Aizkorriko ganbelara doan bide bat dago. Hemendik, Prantzes Errekako ibarbidetik, Etzantzako larreetara igotzen da. Toki honetara heldutakoan, 1040 metroko garaieran dagoena, eskumatarantz desbideratu behar da, Gaztelu eta Txurtxur artean dagoen pagaditik igarotzen den bidezidorra bilatzeko.

## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Palas de Rei

**Palas de Rei** Lugoko probintziako A Ulloa eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 3.667 biztanle zituen 199,7&nbsp;km2tan banaturik.

Frantziar Done Jakue bidea herri honetatik igarotzen da.

## Geografia 
Iparraldean Friol (Coruña), ekialdean Guntín, hegoaldean Agolada (Pontevedra), Antas de Ulla eta Monterroso, mendebaldean Coruñako probintziakoak diren Toques, Melide eta Santiso udalerri mugakide ditu.

## Palas de Reiko parrokiak 
Palas de Reiko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Albá (Santiago)
* Ambreixo (San Vicenzo)
* Augas Santas (San Xurxo)
* Berbetouros (San Miguel)
* Cabana (Santiago)
* O Carballal (San Sebastián)
* Carteire (Santa María)
* Coence (San Mamede)
* Covelo (San Xoán)
* Cuíña (Santa María)
* Curbián (San Martiño)
* Felpós (San Tomé)
* Ferreira de Negral (San Martiño)
* Filgueira (San Tomé)
* Fontecuberta (Santa Mariña)
* Laia (San Xoán)* Lestedo (Santiago)
* Maceda (San Miguel)
* Marzá (Santa María)
* O Mato (San Xoán)
* Meixide (San Pedro)
* Merlán (San Salvador)
* Moredo (San Fiz)
* Mosteiro de Devesa (Santiago)
* Orosa (Santo André)
* Palas de Rei (San Tirso)
* Pambre (San Pedro)
* Pidre (Santa María)
* A Puxeda (Santa María)
* Quindimil (San Miguel)
* Ramil (San Martiño)
* Remonde (San Miguel)
* Ribeira (San Salvador)
* Salaia (San Pedro)
* San Breixo (Santa María)
* San Cibrao da Repostería (San Cibrao)
* San Mamede do Carballal (San Mamede)
* San Miguel de Coence (San Miguel)
* San Xiao do Camiño (San Xiao)
* San Xusto da Repostería (San Xusto)
* Ulloa (San Vicente)
* Vilar de Donas (San Salvador)
* Vilareda (San Pedro)

## Kanpo estekak 
*  Palas de Reiko udalaren webgunea
Molvízar

**Molvízar** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 3.197 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Molvízarko Udala

[thumb|ezkerrera|250px|[Siniestro Total|Siniestroren kontzertua Molvízarren.]]
Amurrio Kluba

thumb|261x261px|Basarte futbol zelaia
**Amurrio Kluba** Amurrioko futbol taldea da. 1949an sortua, egun Hirugarren Mailan dabil.

## Historia 
1949an sortua 1994-95 denboraldian Bigarren B Mailara igo zuen. 2001 urtean Bigarren Mailan aritzeko play offa jokatu zuen baina ezin izan zuen igo. 2014an maila galdu du.

## Uniformea 
* **Lehenengoa**: Zamarra txuri-urdina eta praka zuriak.
* **Bigarrena**: Zamarra laranja eta praka beltzak.

## Estadio 
Basarte estadioa 1945an irekia zen. 4.000 ikusleentzako lekua eta 102 x 65 metro ditu.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 12
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 11
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 1
* **Emaitzarik onena**: 4. (Bigarren B Maila, 00-01 denboraldia)

### Mailak 
* 1949-1992: Erregional Maila.
* 1992-1994: Hirugarren Maila.
* 1994-1996: Bigarren B Maila.
* 1996-1997: Hirugarren Maila.
* 1997-2007: Bigarren B Maila.
* 2007-2015: Hirugarren Maila.
* 2015-2016: Erregional Preferentea.
* 2017-2019: Hirugarren Maila.
* 2019-2021: Erregional Preferentea.
* 2021-2022 : Hirugarren maila RFEF.
* 2022- : Ohorezko Erregionala.

## Azken urteak 
## Palmaresa 
* Hirugarren Maila (1): 1994.
* Arabako Erregional Preferentea (4): 1992, 2013, 2016, 2021

## Jokalari ezagunenak 
* Iñaki Bea
* Jesus Castellanos Garrido
* Fede Roth
* Iker Garai
* Iñaki Goitia
* Gorka Garcia Zubikarai
* Javier Yubero

## Kanpo estekak
Anaitasuna Kirol Kluba

**Anaitasuna Kirol Kluba** Azkoitiko (Gipuzkoa) kirol kluba da, 1934an sortua. Futboleko, areto futboleko eta pilotako sailak ditu. Futbol talde nagusia Gipuzkoako Ohorezko Erregionalean dabil.

## Historia 
1934an Azkoitian sortu zenean, herriko hirugarren kluba zen *Izarraitz* eta *Iraurgi* taldeen ondoren.

1980tik 1990era Anaitasunak Hirugarren Mailan aritu zuen hamar denboraldiez, eta 1981 eta 1983 Espainiako Futbol Errege Kopan parte hartu zuen.

Berriro 1993 eta 2001ean Hirugarren Mailara igo zuen eta 2012-13 denboraldia ere bertan egin zuen baina azken urteetan Gipuzkoako Ohorezko Erregionalean ibili da nagusiki. 2016an ligako bigarren postua eskuratu zuen eta igoera play-offak jokatuko zituen, arrakastarik gabe. Azken urteetan hainbat alditan igo da 3. mailara. 2020ko abenduaren 17an Errege Kopako 1. itzulian lehen mailako Getafe taldea izan zuen eta 1-2 emaitzaz galdu zuen 93. minutuan penaltiz gola jaso ondoren.

## Sailak 
Anaitasuna kirol taldea da eta egun futbol, areto futbola eta pilota sailak ditu. Badaude zenbait sail (xake, mendia edo karate) orain klub independenteak direnak eta Anaitasuna izena dute. Lehen txirrindularitza saila ere bazuen.

## Uniformea 
* **Lehenengoa:** Zamarra gorria eta praka urdinak.

## Futbol Zelaia 
Txerloia Futbol Zelaia, Azkoitian dagoena, 1975ean eraiki zuten. 1000 ikusleentzako lekua eta 108x69 metro ditu.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Maila**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Maila**: 0
* **Denboraldiak Lehen Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Federazioan**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Maila**: 20
* **Denboraldiak Hirugarren Federazioan**: 3

### Azken denboraldiak 
## Palmaresa 
* Afizionatuen Espainiako futbol txapelketa (1): 1973.
* Gipuzkoako Ohorezko Erregionala (5): 1993, 2001, 2012, 2017, 2020.

## Emakumezkoen taldea 
Anaitasunaren emakumezkoen taldea Euskal Ligan ari da jokatzen.

## Kanpo estekak
Barremiar

**Barremiar**ra Kretazeoko estaietako bat da. Orain dela 130,0 ± 1,5 Ma eta 125,0 ± 1,0 Ma artean hedatu zen. Aurreko estaia Hauterviarra izan zen eta ondoren etorriko zena Aptiarra. Urgondarra garai honetan hasi zen Frantziako hegoaldean.

Izena Frantziako Proventza Garaiko Alpeakko departamentuan dagoen Barreme herritik datorkio, eta bertan dago oraindik ere estratotipoa. Barremiarraren oinarria *Spitidiscus hugii* eta *Spitidiscus vandeckii* ammoniteen lehenengo agerpenak markatzen du. Bukaera M0r kronozonaren hasieran egon zen geomagnetismo alderanzketak markatzen du. Gertakari hau *Paradeshayesites oglanlensis* ammonitearen agerpenarekin ia-ia batera gertatu zen.

## Fauna 
### Ammonitida 
* *Acantholytoceras*
* *Aconeceras*
* *Almohadites*
* *Anclyoceras*
* *Annuloceras*
* *Astieridiscus*
* *Callizoniceras*
* *Carstenia*
* *Chalalabelus*
* *Colchidites*
* *Coronites*
* *Costidiscus*

* *Dirrymoceras*
* *Deshayesites*
* *Eoheteroceras*
* *Gymnoplites*
* *Hamulina*
* *Hamulinites*
* *Heinzia*
* *Hamiticeras*
* *Hemibaculites*
* *Heteroceras*
* *Janenschites*
* *Kabylites*

* *Karsteniceras*
* *Lopholobites*
* *Lytocrioceras*
* *Manoloviceras*
* *Macroscaphites*
* *Metahoplites*
* *Paranclyoceras*
* *Parasaynoceras*
* *Pascoeites*
* *Pedioceras*
* *Pseudohaploceras*
* *Pulchellia*

* *Ptychoceras*
* *Sanmartinoceras*
* *Shasticrioceras*
* *Silesites*
* *Spitidisus*
* *Subpulchellia*
* *Tonoceras*
* *Torcapella*
* *Uhligia*
* *Veleziceras*
* *Veveysiceras*
* *Zurcherella*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quiroga

**Quiroga** Lugoko probintziako Quiroga eskualdean dagoen udalerria da. 2017an 3.354 biztanle zituen 317,4&nbsp;km2tan banaturik.

## Quirogako parrokiak 
Quirogako biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Augas Mestas (Santiago)
* Bendilló (Santa María)
* Bendollo (Santa Baia)
* Bustelo de Fisteus (Santa Bárbara)
* Cereixido (Santa María)
* A Enciñeira (Santa Isabel)
* A Ermida (Santa María)
* Fisteus (San Mamede)
* O Hospital (San Salvador)
* Montefurado (San Miguel)
* Nocedo (San Lourenzo)
* Outeiro (Santa María)
* Pacios da Serra (San Salvador)
* Paradaseca (San Marcos)
* Quintá de Lor (Santa María)
* Quiroga (San Martiño)
* A Seara (Santa María Madanela)
* Sequeiros (Santa Mariña)
* Vilanuíde (Santo Antonio)
* Vilar de Lor (San Xosé)
* Vilarmel (San Lourenzo)
* Vilaster (Santa María)

## Herritar ezagunak 
* Xosé Estévez (1943-), euskal-galiziar hitorialaria.

## Kanpo estekak 
*   Quirogako udalaren webgunea
Rushmore mendia

**Mount Rushmore National Memorial** granitozko eskultura monumental bat da, Gutzon Borglum artista eta eskultorearena. Black Hills mendietan kokatua dago, Ameriketako Estatu Batuetako Hego Dakotan, Keystone herritik hurbil.

Eskultura horretan 18 metroko luzerarekin irudikatuta agertzen dira Estatu Batuetako lau presidente izandakoen buruak. Zehazki, honako hauenak (ezkerretik eskuinera): George Washington (1732-1799), Thomas Jefferson (1743-1826), Theodore Roosevelt (1858-1919) eta Abraham Lincoln (1809-1865).

Memorial osoak 5,17 kilometro koadroko azalera dauka, eta itsasoaren mailaren gainetik 1745 metrotara dago. Urtero bi milioi pertsona inguru erakartzen ditu, eta National Park Service erakundeak kudeatua da.

## Kanpo estekak
Añorga Kultur eta Kirol Elkartea

**Añorga Kultur eta Kirol Elkartea** Donostiako Añorga auzoko kirol kluba da. Futbol, ehiza, mendia, pilota, saskibaloia, xake, tiro eta txirrindularitza sailak ditu. Gainera *Arkaitz Añorgako dantzariak* dantza taldea ere baditu, Euskal Herriko zaharrenetariko bat dena.

Oraingo sailarik arrakastatsuena futbolarena da, emakumezko saila Euskal Herriko klub nagusienetariko bat delako.

## Emakumezkoen taldea 
Añorga KKEk Espainiako Ligako talderik nagusienetako bat da. Hiru Espainiako Liga (1991-92, 1994-95, 1995-96) eta hiru Kopa ere baditu (1990, 1991, 1993).

Taldeko jokalari ezagunenak Bakero ahizpak (Itziar eta Ainhoa) eta Arantza del Puerto izan ziren.

### Palmaresa 
* Lehen maila:
** Txapelduna (3): 1991-92, 1994-95, 1995-96.
** Bigarrena (3): 1992-93, 1993-94, 1996-97.
* Erreginaren Kopa:
** Txapelduna (3): 1990, 1991, 1993.
** Bigarrena (4): 1984, 1987, 1989, 1995.
* Bigarren maila:
** Txapelduna (1): 2013.
** Bigarrena (4): 2004, 2005, 2006, 2007.
* Euskadiko Federazioaren Kopa:
** Txapelduna (2): 2012, 2016.
** Bigarrena (3): 2014, 2015, 2018.

### Azken denboraldiak 
### B taldea 
## Gizonezkoen taldea 
Gizonezko sailan, Añorgak harrobiko lana egin izan du. Historian zenbait jokalari ospetsu izan ditu, tartean Igor Gabilondo, Silvestre Igoa eta Jose Mari Bakero. 2014an talde nagusia atera zuen eta 2016-17 denboraldian Gipuzkoako Erregional Preferentean txapelduna izan da.

## Kanpo estekak 
* Añorga KKE-ren webgunea.
The Big Trail

***The Big Trail*** 1930ean Raoul Walshek zuzendutako filma da.

## Argumentua 
Breck Coleman (John Wayne) Ameriketako mendebalderantz doan kolono talde baten buru da. Bidaia horretan gertatutakoak jasotzen ditu narrazioak: indiarren erasoak, ekaitzak, basamortuko giro gogorra, hilketak, Breck eta Ruthen arteko maitemintzea...
 
## Hainbat kontu 
Filma egin zenekoan John Wayne 23 urteko gazte ia ezezaguna zen. Filmazioa egin bitartean disenteriak jota ibili zen eta lana lagatzeko zorian izan zen. *Widescreen* edo *pantaila zabaleko* sistemara egokitua egina zen film hau, une hartan benetan berritzailea zen formatua; horren ondorioz ez zuen arrakasta handirik izan. Kontua da filma ondo ikusteko zinema aretoek egokituta egon behar zutela aipatu sistemarako, eta 1930eko hamarkadako hasiera hartan gutxi ziren horretarako prest zeuden antzokiak.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* **imdb.com** **The Big Trail**
Ribeira de Piquín

**Ribeira de Piquín** Lugoko probintziako Meira eskualdean dagoen udalerria da. 73,0&nbsp;km2 ditu, eta 2007an 742 biztanle zituen.

## Ribeira de Piquíngo parrokiak 
Ribeira de Piquíngo biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Navallos (San Pedro)
* San Xurxo de Piquín (San Xurxo)
* Santalla (Santalla)
* Santiago de Acevo (Santiago)
* Os Vaos (San Xoán)

## Kanpo estekak
Riotorto

**Riotorto** Lugoko probintziako Meira eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 1.583 biztanle zituen 66,3&nbsp;km2tan banaturik.

## Riotortoko parrokiak 
Riotortoko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Aldurfe (San Pedro)
* Espasande de Baixo (Santa María)
* Ferreiravella (San Xillao)
* Galegos (Santa María)
* A Muxueira (San Lourenzo)
* A Órrea (Santa Comba)
* Riotorto (San Pedro)
* Santa Marta de Meilán (Santa Marta)

## Kanpo estekak 
*  Riotortoko udalaren webgunea
Almurrain

**Almurrain** mendia Gasteiz mendietan dagoen mendi arabarra da.

## Abiapuntuak 
* Ixonatik: Ordu 1 eta 15 minutu
* Aberasturitik: Ordu 1 eta 30 minutu

## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Kanpo estekak
Lendiz

**Lendiz** mendia Gasteiz mendietan dagoen mendi arabarra da.

## Abiapuntuak 
* Gasteizko mendatetik: 25 minutu
* Gasteiztik: Ordu 1 eta 45 minutu
* Gaztelutik: 35 minutu
* Monasteriogurendik: Ordu 1

## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Kanpo estekak
Iruntxur

**Iruntxur** (tokiko euskaran, ***Intxur*** edota ***Intxurre*** ahoskatua) Murumendiko mendilerroan dagoen Gipuzkoako mendi bat da.

Intxur mendiak bi tontor ditu,; 400 metro daude bien artean. Albizturtik 1.500mra hego-mendebalderatz, eta Tolosako Aldaba auzotik 800mra ipar-ekialderantz.

Bi tontorren artean, Gipuzkoan aurkitu den Burdin Aroko herri handiena agertu zen, Intxurreko herri harresitua.

## Izena 
Mendikat webguenan adierazen denenz, izen hauek eman zaizkio dokumentazioan: IIruntxurgaña, Yrunchurgaña (1598), Intxurre, Inchur, Iruntxur, IYrunchur (1598), Monte Aldaba (1864), Aldaba (VÉRTICE), Mugarriçarraga (1598), Mugarrizarraga (1708)

## Ibilaldiak 
* Santutxotik: 1 ordu
* Aldabatik: Ordu 1 eta 15 minutu
* Santa Marinatik: Ordu 1

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak
* Basagaingo herri harresitua
* Buruntza
* Murumendiko herri harresitua

## Kanpo estekak 
* «Iruntxur (743 m)». *Mendikat*
* «Alrededor del monte Intxur desde Aldaba». *Gara*
* Arrizabalaga, Mikel (2013ko maiatzaren 31) «Iruntxurreko herrixka» Berria
* «PR-Gi47 Aldabako bira (Iruntxur)»Wikiloc.
Txarabeltz

**Atxabal** edo **Txarabeltz** mendia Murumendiko mendilerroan dagoen Gipuzkoako mendi bat da. Beasain udalerriko lursailen iparraldean kokatua Goierriko eskualdean. 692 metroko garaiera du. 

Aratz-Matxinbenta auzoaren ekialdean dago, eta auzo hori dagoen ibarretik abiatzen da bere mendebaldeko malda. 

Izenari dagokionez, izen historikoa ahaztu gabe, gaur egun inguru hartan gehien entzuten den toponimoari eman zaio lehentasuna.

## Abiapuntuak 
* Matxinbentatik: ordubete eta 15 minutu.

## Ikus, gainera 
* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zormendi

**Zormendi** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroan kokatua,  Beasaingo udalerriaren lursailetan, Goierri eskualdean. 742 metroko garaiera du. Usurbe eta Murumendi mendiak elkartzen dituen mendikateko lehenengo mendia da. 

Usurbe mendiaren  ipar-mendebaldean eta Mallutzen hegoaldean kokatua dago. 

Ekialdeko bizkarrean Arripilata izeneko zelaigunea dago. Beasainmendiko baserritarrek Murumenditik karobietarako garraiatzen zituzten kareharriekin han egiten zituzten harri-pilak zirela-eta hartu du Arripilata izena. 

Zormendi eta Usurbe lotzen dituen lepoak Agorta du izena eta bertan borda baten eta karobi baten hondakinak daude. Agortan iraileko lehen asteburuan ospatzen da Beasainmendi auzoko baserrietako gazteen artean antolatzen duten erromeria. 

Mendebaldeko mazelatik behera Artegi erreka eta beherago Pagobeltz izena hartuko duen Biruin erreka abiatzen dira. 

## Ibilaldiak 
* Beasaindik: 1 ordu eta 15 minutu
* Ordiziatik: 1 ordu eta 30 minutu

## Ikus, gainera 
* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Usurbe

**Usurbe** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerrokoa. 707 metroko altuera du. Beasaingo udalerrian dago; hain zuzen ere, mendiaren oinean dago Beasaingo herrigunea, hegoaldean.

## Gailurreko gurutzea 
Usurberen gailurrean gurutze zuri handi bat dago, bai eta Goierri eskualdearen zati handi bati telebista eta irrati seinalea ematen dion telekomunikazio antena erraldoia ere.

Gurutzea 1953ko abuztuaren 23an inauguratu zen, bere eraikuntzan 52 tona material erabili ziren eta 50 lan ordu behar izan ziren.

### Espainiako Armadaren helikopteroaren afera 
1996ko urriaren 25ean, Espainiako Armadako Paratxutisten Brigadako helikoptero bat bertan erori zen, eta gurutzea kaltetu zuen.

Aurrez, urriaren 20a eta 26 artean, espainiar militarrek maniobrak egin zituzten Goierri eskualdeko mendietan, bertako udalei inongo oharpenik egin gabe. Urriaren 22an, Beasaingo herriaren erdigunetik ibilgailu militarrak igaro ziren.

Goierritarren artean zabaldutako bertsioaren arabera, helikopteroa gurutzean zintzilikatutako ikurrina mozteko ahaleginean ari zela erori omen zen.

## Ibilaldiak 
* Murumenditik: 20-30 min.
* Beasaindik: 1 ordu eta 15 minutu
* Ordiziatik: 1 ordu eta 30 minutu
* Mandubitik: 1 ordu eta 45 minutu

Fitxategi:Usurbe, Euskal Herria..jpg|Gurutzea, eta atzealdean Txindoki.
Fitxategi:Usurbe, Gipuzkoa, Euskal Herria..jpg|Antena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak 
* Usurbe *luberri.net* webgunean
* Usurbe mendikat.net webgunean
* Beasaingo mendiak webgunea
Maramendi

**Maramendi** mendia Murumendiko mendilerroan dagoen Gipuzkoako mendi bat da.

## Ibilaldiak 
* Santa Agedatik: 1 ordu
* Santa Marinatik: 1 ordu

## Ikus, gainera 
* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Txoritegi

**Txoritegi** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Murumendiko mendilerroan kokatua, Beasaingo udalerriaren lursailetan, Goierri eskualdean. 790 metroko garaiera du. 

Portamosegi mendiaren ipar-mendebaldean  eta Antxintxurdi mendiaren ekialdean kokatuta dago. Antixurdirekin lotzen duen lepoan, Astigarretako San Gregorio baseliza dago. 

## Ibilaldiak 
* Mandubitik: 1 ordu
* Astigarretatik: 1 ordu

## Ikus, gainera 
* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urraki

**Urraki** mendia Urrakiko mendilerroan dagoen mendi gipuzkoarra da.

## Abiapuntuak 
* Bidania-Goiaztik: Ordu 1 eta 15 minutu
* Santa Agedatik: Ordu 1
* Beizamatik: Ordu 1

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Mallutz

**Mallutz** Murumendiko mendilerroan dagoen Gipuzkoako mendi bat da. Beasaingo udalerriaren lurretan dago, eta 754 metroko garaiera du.

Usurbe eta Murumendi bitartean kateatuta dauden lau tontorretako  bigarrena da. Odetagoenaren hegoaldean eta Zormendiren iparraldean dago eta horiekin batera, lehen aipatutako mendikatea eratzen du. 

Bere mendebaldeko mazelan zehar beherantz eginez duen bizkarra, Garin auzoraino iristen da. Mazela horretatik jaisten diren zenbait errekek Arriarango urtegia urez hornitzen dute. 

Mendebaldeko mazelan eratua duen sakanean, Antso errekak du sorburua eta bere urak Garin auzopeko Argoien errekara bideratzen ditu. 

Ekialdeko mazelan, Ametzurdinetako errekak du sorburua. Beasain eta Ordiziako udalerriak banatzen ditu erreka horrek eta beherago Mariarats izena hartzen du.

## Ibilaldiak 
* Santa Ageda ermitatik (Beizamako Urdanpilleta auzoan, GI-3720 errepidearen alboan): 45 minutu

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Murumendiko mendilerroa
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Illaun

**Illaun** mendia Urrakiko mendilerroan dagoen mendia da, Beizamako udalerrian (43°07′58″N 2°11′13″W). Murumendi eta Hernio artean kokatzen da eta Tolosaldea eta Urola arteko mugarrietako bat da. 
[ezkerrera|thumb|344x344px|Ikuspegi panoramikoa Ilaundik: Murumenditik [Aralar|Aralarreraino]]
Gipuzkoako bihotzean kokatuta dagoela esan ohi da eta bertatik ikuspegi panoramiko izugarria dago herrialdeko mendiena.
thumb|Illaun mendiaren tontorra

## Abiapuntuak 
* Bidania-Goiaztik: 1 h.
* Santa Agedatik: 25'.
* Beizamatik: 1 h.
* Santa Marinatik: 1,5 h.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Aasko

**Aasko** mendia Ataun-Burundako mendilerroan dagoen mendi gipuzkoarra da. Mendiaren gainak Nafarroarekin egiten du muga.

## Abiapuntuak 
* Lizarrustitik: Ordu 1

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Goiz

[thumb|250px|[Yosemite Parke Nazionala goizean.]]
**Goiza** egunaren lehen zatia da, egunsentiarekin batera hasi eta eguerdian amaitzen dena. Gauaren ondoren dator, eta arratsaldearen aurretik.

Goizetan egin ohi den jatorduari gosari deritzo.

## Kanpo estekak
Albeiz (mendia)

**Albeiz** mendia Altzania mendilerroan dagoen Arabako mendia da.

## Abiapuntuak 
* Araia: Ordu 1 eta 30 minutu
* Araiako geltokia/Albeniztik: 2 Ordu

## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Kanpo estekak
Aizleor

**Aizleor** edo **Unamendi** Oria Garaiko mendietan (Gipuzkoa) dagoen mendi bat da.

730 topa dezakegun euskal mendia da. Mendi apala da Aizleor eta basogintzak mendean hartua du ia erabat, baina badirudi tontor estimatua dela Segura aldean, garbia eta zabala da behintzat alde hartako bidea.
Tontorrean zer ikusi gutxi dago: hiru laurdenak pinudiak estaltzen ditu eta libre dagoen aldean Aizkorriko malkarrak ikus daitezke.

Urrutira gabe Santa Barbara ermita dago, egoera onean dagoen aterpea bere baitan duela, iturria eta hainbat aulki eta mahairekin aldamenean.

Ibilbidea luzatu nahi izanez gero, Mariñamendi ez da urruti gelditzen, baina Aizleor aldetik doazen bideak sasiaren mendean daude.

## Abiapuntuak 
* Zegamatik: 2 ordu eta 45 minutu
* Urtsuarandik: ordubete eta 30 minutu

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak 
Aizleor / Unamendi, *http://www.euskal-herria.org/*.
Illarragorri

**Illarragorri** edo **Irumuga** mendia Altzania mendilerroan dagoen mendi arabarra da. Bertan bat egiten dute Araba, Gipuzkoa eta Nafarroako herrialdeek. **Arbarain** ere deitua, Aguraingo Kuadrillako Asparrena, Goierriko Zegama eta Sakanako Ziordia bereizten ditu.

## Araba, Gipuzkoa eta Nafarroaren topagunea 
Ez da mendi ikusgarria Arbara eta esan liteke bereizgarri bakarra duela: hiru herrialderen arteko mugarria izatea, izan ere bertan elkartzen dira Nafarroa, Gipuzkoa eta Araba arteko mugak.

## Gipuzkoako toki hegoaldekoena 
Mendi honen beste ezaugarri nabarmena Gipuzkoa lurraldearen tokirik hegoaldekoena izatean datza 

## Mendia 
Noranahiko autoentzako pista ugarik zeharkatzen dute hego-mendebaldeko isurialdea eta telekomunikazioetako instalazio batek itsusitzen du tontorra.

Hegoaldeko kariatzezko hormak urratzen dihardu harrobi handi batek.
Iparraldeko isurialdea pagadiz estalita dago eta ehiza postu ugarik jarraitzen dute Araba eta Gipuzkoaren arteko mugako hesia.
Ibilbide polita egin daiteke halere Olano eta Albeizekin batera lotuta.

## Abiapuntuak 
* Araiatik: 2 ordu eta 15 minutu
* Eginotik: Ordu 1 eta 45 minutu
* Ziorditik: Ordu 1 eta 30 minutu
* Urdalurtik: Ordu 1 eta 30 minutu

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Kanpo estekak 
Illarragorri / Irumuga, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aitzabal (Oria Garaia)

**Aitzabal** Gipuzkoako mendia da, 794 metro ditu eta Oria Garaiko mendietan kokatuta dagoena.

## Abiapuntuak 
* Otzaurtetik: 30 minutu

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak 
* *luberri.net* webgunean
Antzuzkar

**Antzuzkar** mendia Altzania mendilerroan dagoen mendi gipuzkoarra da.

## Abiapuntuak 
* Otzaurtetik: 35 minutu

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Andrelorriaga

**Andrelorriaga**, **Esparruko punta** edo **Urbaundi** mendia Ataun-Burundako mendilerroan dagoen gipuzkoar mendi bat da. 723 metroko garaiera du eta Lazkao, Olaberria, Idiazabal eta Ataun udalerrien artean dago.

Lazkao, Olaberria et Idiazabaldik abiatuta igo ohi da.

Izen eta buzoi asko ditu gailur honek, baina mendi apala da, aparteko nabarmentasunik gabea.
Pinu sail zabalak hedatzen dira bere isurialde gehienetan eta horietan barrena pista ugari, tontorrerako bidea amaigabe luzaten dutenak.
Ibilbidea luzatu nahi izanez gero, Atxurbide ez da urruti.

## Abiapuntuak 
* Olaberriatik: Ordu 1 eta 30 minutu
* Idiazabaldik: Ordu 1 eta 30 minutu

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak 
Andrelorriaga / Esparruko Punta, *http://www.euskal-herria.org/*.
Atxurbide

**Arantzazumendi**, **Atxurbide**, **Mugaata**, **Mugata** mendia Ataun-Burundako mendilerroan dagoen mendi gipuzkoarra da.

Idiazabal eta Ataungo bailarak bereizten dituen mendikateko tontorretako bat da Atxurbide, goien larreak eta behean pinudiak estalia.

Gailurra luzea da eta hesi batek korritzen du mutur batetik (Atxurbide) bestera (Dorrontsorogaña).

## Abiapuntuak 
* San Gregoriotik: Ordu 1 eta 45 minutu
* Olaberriatik: 2 Ordu eta 15 minutu
* Idiazabaldik: Ordu 1 eta 45 minutu

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Atxurbide / Dorrontsorogaña, *http://www.euskal-herria.org/*.
Atxu

**Atxu** Ataun-Burundako mendilerroan dagoen mendi bat da, Gipuzkoakoa.

## Abiapuntuak 
* Etzegaratetik: 1 ordu

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
Gorri heraldiko

thumb|150px|Gorri heraldikozko esmaltearen irudikapena kolorean (gorria) eta zuri-beltzeko irarlanetan.
**Gorri heraldiko**a armarrietan erabiltzen den kolore bat da, gorri bizia.

Heraldikako testuek beste modu hauetara ere erreferentzia egiten diote:

* gorri belikoa
* gorribizia (bermiloia)
* gorrimina
* gorria

## Irudikapena 
Kolorez irudikatzeko, gorri bizia erabiltzen da. Testu heraldikoetan ez da haren ñabarduraren definiziorik agertzen. Koloreen zenbaki definizioko sistema guztiak gaur egungoak dira.

Irarlanetan irudikatzeko, lerro bertikal paraleloak erabiltzen dira.

## Kanpo estekak 
*  Gorri heraldikoa
*  Kolore heraldikoak
*  Esmalte heraldikoak
*  Heraldika
Becerreá

**Becerreá** Lugoko probintziako Os Ancares eskualdean dagoen udalerria da. 2007an 3.264 biztanle zituen 172,1&nbsp;km2tan banaturik.

## Becerreáko parrokiak 
Becerreáko biztanleria hurrengo parrokien artean banatzen da:

* Agüeira (San Xoán)
* Armesto (San Román)
* Becerreá (San Xoán)
* Cadoalla (San Pedro)
* Cascallá (Santa María)
* O Cereixal (San Xosé)
* Cruzul (San Martiño)
* Ferreirós de Valboa (Santa María)
* Fontarón (Sancti Spiritus)
* Furco (San Xoán)
* Guilfrei (Santa Eulalia)
* Guillén (San Pedro)
* Liber (San Remixio)
* Morcelle (San Xulián)
* Ouselle (San Cosme)
* Ousón (Santo Adrao)
* Pando (San Xoán)
* Penamaior (Santa María de San Lourenzo)
* Quintá de Cancelada (Santa Eulalia)
* Sevane (San Xoán)
* Tortes (San Pedro)
* Veiga (Santa Mariña)
* Vilachá (San Pedro)
* Vilaíz (Santiago)
* Vilamane (Santa María)
* Vilouta (Santa Mariña)

## Becerreár ezagunak 
* Antonio Rosón Pérez (1911-1986), abokatua eta politikaria, Galiziako Xuntako presidentea izandakoa 1977tik 1979ra.

## Kanpo estekak 
*   Becerreáko udalaren webgunea
Gazteluberri (mendia)

**Gazteluberri** mendia Oria Garaiko mendietan dagoen mendi gipuzkoarra da, Gipuzkoako Partzuergo Txikian.

## Abiapuntuak 
* Otzaurtetik: Ordu 1

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako mendiak
* Gazteluberriko altxorra

## Kanpo estekak
Hagineta

**Hagineta** mendia Altzania mendilerroan dagoen mendi arabarra da.

## Abiapuntuak 
* Araiatik: Ordu 1 eta 30 minutu

## Ikus, gainera 
* Arabako mendiak

## Kanpo estekak
Aizkultzeta

[thumb|300px|Granada baserria eta benta, Errezil. Bertan jaio zen [Inazio Eizmendi|Basarri bertsolari ezaguna ]]
[thumb|300 px|Aizkultzetako leizearen sarrera, [sasiz eta garoz estalita]]
**Aizkultzeta** Aiako Altzola auzoko paraje bat da, Pagoetako natura parkean kokaturik. Bertan leize handi bat dago eta bertakoen ustez, Errezil herriko Granada baserriaren sukaldearekin lotuta dago. Zenbaitzuek diote ere leize berbera Semeola baserriaren sukaldearekin lotuta dagoela aldi berean.

Egun leizea hesituta dago, bertan behin baino gehiagotan ardiak zein beste abereak amiltzen zirelako.

Euskal Herri guztian oso zabalduta dago luzera ikaragarria eta etxe zein jauregi edo gazteluekin lotzen diren leizeei buruzko sinesmenak.

Aizkultzeta Aiako Altzola auzoan dago. Auzo honetan, eta bere inguruetan, zenbait leku mitologiko daude, hala nola Semeola baserria, Basajaun haitza, Sanson harria, Aitzpelarretako haitzak, azken hauek Elkanoko eliza eraiki omen zuten jentilen bizilekua...

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1972.

## Ikus, gainera 
* Agamunda

## Kanpo estekak