Beltzuntze

**Beltzuntze** Txulapain ibarreko leku bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 12,8 kilometrora.  biztanle zituen.

Bertako biztanleak *beltzuntzearrak* edo *beltzuntzetarrak* dira.

## Izena 
Beltzuntze toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Belzunz* (1113)
* *Belzunce* (1141)
* *Belçunçe* (1145)
* *Beçunce* (1268)
* *Belsunce* (1276)
* *Uelçunçe* (1341)
* *Belçunse* (1345)
* *Belçunce* (1366)
* *Belzunce* (1534)
* *Velzunce* (1667)
* *Belzunce* (1802)
* *Belzunze* (1966)
* *Beltzuntze* (1990)
* *Beltzuntze* (2000)

## Geografia 
Beltzuntze Txulapain ibarrean dago, Iruñeko merindadean.

### Inguru naturala eta kokapena 
Txulapain udalerriko erliebea nahiko malkartsua da eta garaiera ertaineko hainbat mendi aurki daitezke hegoaldean, besteak beste, San Gregorio (945 metro), San Bartolome (925 metro) eta Aldaun mendia (942 metro).

### Klima eta landaredia 
Txulapaingo klimak ezaugarri azpiatlantiarrak ditu, prezipitazioak ugariak dira urte osoan zehar (urtean 1.200mm inguru), nahiz eta uda garaiko bi hilabeteak lehorrak diren. Urteko batez besteko tenperatura 10 eta 13 gradu artekoa da, eta urtean dauden egun euritsuak 120 eta 130 bitartean.

#### Estazio meteorologikoa 
Beltzuntzen dagoen, itsasoaren mailatik 530 metrora, Nafarroako Gobernuak 19882an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
Nobleen jaurerriko antzinako hiribildua, 1113an legatu zioten arren, Leireko monasterioak 1141ean Aderitzez aldatu zuen. Trukea ia baliogabetu egin zen handik gutxira, 1145ean. Jerusalemgo San Joan Abegitsuek 1289an besterendu zituzten beren mugartean zituzten etxaldeak, eta Iruñeko katedralak 1424an Karlos III.ari aldatu zizkion bertako nekazarien petxak, Etxarrirenengatik. XIX. mendearen hasierara arte, berezitasun administratiboak izan zituen, jaurerria baitzen, Beltzuntzeko markesarena, alkatea izendatzen zuena.

## Demografia 
 biztanle zituen Beltzuntze.

## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Txulapaingo herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian. 

Euskararen galera, beraz, XX. mendekoa da. Iruñeko Gotzaindegiak 1904an egindako eliz gida baten arabera, Ultzama, Anue, Odieta, Atetz, Txulapain eta Olaibar ibarrak hartzen zituen Anueko Artzapeztegian erantzuna baiezkoa da. 1935ean, ibar horiek guztiak euskaldunak ziren oraindik. 

1960ko hamarkadako Nafarroako industrializazioak benetako landa exodoa ekarri zuen hirietako fabriketara. Despopulatze horrek batez ere gazteei eta emakumeei eragin zien. Zalantzarik gabe, euskarari ere eragin zion. Txulapain ibarrean oso handia izan da hiriburuaren eragina, jendea bertara joan ohi baita. Ibarra honen erdalduntzea egitate bat da. 1972ko datuen arabera, 60 urtetik gorakoentzat zegoen gordeta euskara, eta oso gutxitan egiten zuten. 

Koldo Zuazok, 2010ean, Txulapain ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da gulibarrera. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Txulapaingo mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Txulapain eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %20,72k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n %23,10k.

### Jaiak 
## Ondasun nabarmenak 
* Santa Eulalia eliza, Erdi Aroan eraikitako kristau eliza

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Olaibar
* Ibarrak (Iruñerria)
* Iruñeko merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Txulapaingo Udalaren webgune ofiziala