open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michael Ancher

**Michael Peter Ancher** (Rutsker, Bornholm, 1849ko ekainaren 9a - Skagen, 1927ko irailaren 19a) daniar margolaria izan zen.

Kopenhageko Danimarkako Errege Arte Akademian ikasi zuen. 1870eko hamarkadatik Skagengo artista taldean parte hartu zuen eta Anne Archer margolariarekin ezkondu zen.

Estilo errealistan arrantzaleak, aintzirak eta Skagengo beste jende eta paisaia batzuk margotu zituen.

## Iruditegia 

Michael Ancher - Christmas Day 1900 - Google Art Project.jpg|Eguberri-eguna 1900 
A Baptism (Michael Ancher).jpg|Bataio bat
Michael Ancher Strandszene.jpg|Hondartzako eszena
Michael Ancher - Skagen girl, Maren Sofie, knitting. - Google Art Project.jpg|Maren Sofie, Skagengo neska josten
Fishermen.1.jpg|Bi arrantzale txalupa ondoan
Michael Ancher - Den røde redningsbåd sejler ud.jpg|Salbamendu-txalupa gorria itsasora irteten
Michael Ancher - Portrait of my wife. The painter Anna Ancher - Google Art Project.jpg|Anna Ancher margolaria. Nire emaztearen erretratua
Michael Ancher - Anna Ancher returning from the field - Google Art Project.jpg|Anna Ancherzelaitik itzultzen
Michael Ancher - Unfinished portrait of Adrian Stokes.JPG|Adrian Scott Stokesen erretratu amaitu gabea
Selvportræt, 1902 - Michael Ancher.jpg|Autoerretratua (1902)
Vil han klare pynten.jpg|Vil han klare pynten, Zubia inguratuko du?, (1879)
Redningsbåden køres gennem klitterne (high resolution).jpg|Redningsbåden køres gennem klitterne, Dunetan zehar eramandako salbamendu-txalupa, (1883)
Michael Ancher - A stroll on the beach - Google Art Project.jpg|Ibilaldi bat hondartzan

## Kanpo estekak
Hilkka Rantaseppä-Helenius

**Hilkka Rantaseppä-Helenius** (Finlandia, 1925- Paimio, Finlandia, 1975eko maiatzaren 7a) finlandiar astronomoa izan zen.

## Biografia 
Matematika ikasten hasi zen irakasle izateko asmoz. Yrjö Väisälä astronomo finlandiarrak astronomo bihurtzeko inspirazioa eman zion. Baserritar baten alaba izaki, bere ukuiluan behatoki bat izateko pribilegioa izan zuten astronomo zoragarri bakarretakoa izan zen. 

Berrogeita hamar urterekin istripu batean hil zen. Florian 1530 Rantaseppä asteroidea bere oroimenean izendatu zuten.

## Karrera zientifikoa 
Planeta txikiak behatzen aritu zen, eta, gainera, laguntzaile gisa aritu zen Tuorlako Behatokian, 1956tik 1962ra. 1962an, behatzaile bihurtu zen lanpostu huts bat eskuratu zuenean. 1975 arte egon zen behatzaile. Kevolako Behatokiaren eraikuntzan ere parte hartu zuen Tähtitieteellis-optillinen seurak (Astronomiako Elkarte Optikoa), 1963an.

## Aintzatespenak 
* Florian 1530 Rantaseppä asteroidea bere oroimenean izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Twiggy

Dame **Lesley Lawson**, **Lesley Hornby** jaioa eta **Twiggy** bezala ezaguna (Neasden, Middlesex, 1949ko irailaren 19a) ingeles modelo, abeslari eta aktorea da.

1960ko hamarkadan modelorik nabarmenena izan zen Londresen. Hasieran, bere argaltasunagatik eta itxura androginoagatik izan zen ezaguna. Modelo gisa zuen ospea mundu osora zabaldu zen hamarkadaren amaieran.

Ondoren, zinema, telebista eta antzerkiko aktore karrera arrakastatsua izan zuen. 1983an Broadwayko "my One and Only" musikal batean debutatu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
* *Twiggs* (1974)
* *Twiggy * (1975)
* *The Muppet Show* (1976) (21. atal)
* *Victorian Scandals* (1976)
* ''Bing Crosby's Merrie Olde Christmas* (1977)
* *The Hanna-Barbera Happy Hour* (1978)
* *The Donna Summer Special* (1980)
* *A Gift of Music* (1981)
* *Pygmalion*, Eliza Doolittle. Celebrity Playhouse, Yorkshire Television (1981eko abendua)
* *Young Charlie Chaplin* (1989)
* *Princesses* (1991)
* *Tales from the Crypt* (1992) (atal bat)
* *The Nanny* (1994) (atal bat)
* *Heartbeat* (1994) (atal bat)
* *Absolutely Fabulous* (2000–2001)
* *This Morning* (aurkezlea) (2001)
* *Take Time With Twiggy* (aurkezlea) (2001)
* *America's Next Top Model* (epaila, 5–9 zikloak) (2005–2007)
* *ShakespeaRe-Told: The Taming of the Shrew* (2005)
* *Friday Night with Jonathan Ross* (gonbidatua) (2008)
* *Twiggy's Frock Exchange* (2008)
* *Alan Titchmarsh's Walks of Fame* (2010)
* *Who Do You Think You Are?* (100. atala) (2014)
* *The People's History Of Pop* (aurkezlea, atal bat) (2016)
* *RuPaul's Drag Race UK* (epaila, atal bat) (2019)

## Diskografia 
**Albumak**
*1971 *The Boyfriend* (Original Soundtrack) (MGM Records)
*1972 *Twiggy and the Girlfriends* (Ember Records)
*1976 *Twiggy* (Mercury Records) (UK #33)
*1977 *Please Get My Name Right* (Mercury) (UK #35)
*1977 *Captain Beaky and His Band*
*1983 *My One and Only* (Tommy Tunerekin) (Atlantic Records)
*2003 *Midnight Blue* (Eureka)
*2007 *Heaven In My Eyes - Discotheque* (Eureka)
*2009 *Gotta Sing Gotta Dance* (Stage Door Records)
*2011 *Romantically Yours'' (EMI Records)

**Singleak**
*1966 "Some Do Some Don't (Some Will Some Won't)" (with Anne) (Columbia Graphophone Company)
*1967 "Beautiful Dreams" (Ember Records)
*1967 "When I Think of You" (Ember)
*1971 "Zoo De Zoo Zong" (with Friends) (Bell Records|Bell)
*1972 "A Room in Bloomsbury" (Christopher Gablerekin) (Columbia)
*1976 "Here I Go Again" (Mercury Records|Mercury) (UK #17)
*1976 "Vanilla Olay" (Mercury)
*1977 "Rings" ((UK #35)
*1977 "Please Get My Name Right" (Mercury)
*1977 "I Hope We Get to Love in Time" (Mercury)
*1977 "A Woman in Love" (Mercury)
*1977 "Tomorrow is Another Day" (Mercury)
*1978 "Falling Angel" (Mercury)
*1985 "Feel Emotion" (Arista Records) (UK #81)
*1986 "Diamond" (Arista)
*1989 "Winter Wonderland" (Object)

## Kanpo estekak
Analfabetoa idazle

***Analfabetoa idazle*** (jatorrizko frantsesez *"L’Analphabète"*) (2004), Agota Kristofen oroimen liburua da. Egilea bere bizitzan oinarritu zen orri hauek idazteko. Hungarian Bigarren Mundu Gerrak, sobietarrek, eta Gerra Hotzak eragindako gerra, heriotza, gosea eta txirotasuna ezagutu zituen. Ahizpa bikia jaioterrian utzita erbesteratu behar izan zuen. Gertaera hauetako asko islatzen ditu liburuak. 2008an Sifiane El Asad *Je lis* izenburuarekin antzerkirako bertsioa egin zuen.

## Edukia 
Hamaika atal laburretan jasotzen ditu egileak bere bizitzaren une erabakigarrienak. Bere ibilbe neketsua izan zen: Hungariatik, han jaio baitzen, Austriara, eta handik Suitzara emigratu zuenean lau hilabeteko bere alabarekin, hungarieraz irakurtzen zuen, eta asko; baina gero, frantsesez idatziko zuen bere literatur obra osoa. Liburu honetan, ama hizkuntzaz eta “hizkuntza etsaiez” dihardu (alemana eta errusiera, baita frantsesa bera ere) besteak beste, idazkera minimalista batez ondutako kontakizun autobiografiko zorrotz, gupidagabe eta doi batean. Liburua laburra da, 50 orri bakarrik, baina eduki sakonekoa. Orri gutxi hauetan Europako XX. mendeko historia antzeman egingo dugu egilearen bizipenen bidez.

## Kapituluak 
* "Hasieratik"
* "Ahozkotik idatzira"
* "Poemak"
* "Pailazokeriak"
* "Ama-hizkuntza eta hizkuntza etsaiak"
* "Stalinen heriotza"
* "Oroimena"
* "Deserrituak"
* "Basamortua"
* "Nola egiten da bat idazle?"
* "Analfabetoa"

## Euskarazko bertsioa 
2020an Alberdania argitaletxea plazaratu zuen. Bertsioa Eskarne Mujikak prestatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Antzezlanean oinarritutako liburuari buruzko komentarioak You Tuben.
Óscar Albalat

**Óscar Albalat Medrano** (Bartzelona, 1984ko otsailaren 29a) euskal atleta profesional ohia eta politikaria da.

Atleta moduan, belozista zen eta 400 metrotan espezialista. Euskal errekorra plusmarka zuen 2006. urtetik, 47.43 markarekin. Euskal errekorra izan zuen 2019. urtera arte, Rocandio belozistak 47.34 marka lortu zuen arte.

Espainiako sub-18 errekorra zeukan 2000. urtetik, 34,28 markarekin. Errekorra izan zuen 2022ra arte, David García Zuritak errekor berria lortu zuenean, 34,19 markarekin.

## Bizitza 
Loiuko P. Andrés de Urdaneta Ikastetxean egin zituen DBH ikasketak. Ondoren kirol ikasketak egin zituen Espainiako entrenatzaile eskolan, atletismo modalitatean.

GKE ezberdinetan egin du lan, horien artean, Oxfam Intermón edo Médicos Sin Fronteras.

Kirolari eta korrikalaria da. 400 metrotan aditua da. 2003 urtean Espainiako txapelduna izan zen.

## Politikagintza 
[thumb|[Podemos Ahal Dugu Sestao|Podemos-Ahal Dugu Sestao-ko kideak "Zaporeak" GKE-ko kideekin batera 2023ko Turkiako eta Siriako lurrikarek kaltetutako errefuxiatuentzako elikagai bilketan. Besteak beste, Richar Vaquero, Isidoro Temprano, Pablo Fernández, Inma Arias, Montserrat Roca eta Óscar Alabalat.]]
Podemos alderdiaren kide da eta Podemos Ahal Dugu Sestao udal-alderdiaren kide.

2019eko udal hauteskundeetan (*Podemos-Ahal Dugu Sestao - IU - Equo Berdeak* koalizio moduan), hauteskunde-zerrendetan hautagai moduan joan zen.

## Bizitza pertsonala 
Sestaon bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/albalat-medrano-oscar/ar-149167/
2016ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak

**2016ko Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketak** gertakari honen 34.Edizioa izan zen. Azaroaren 1etik 26ra ospatu zen Soreasu Antzokian. Hala ere, udaletxean, gaztetxean eta enparantza nagusian ere antzezlan batzuk egin ziren.
ezkerrera|thumb|252x252px|Kontxu Odriozola eta Iñaki Bergara "Pio"-ri omenaldia
Urte honetan herriko bi antzezle esanguratsu hil ziren, Kontxu Odriozola eta Iñaki Bergara "Pio". Biek euskal antzerkigintzari eta herriko antzerki mugimenduari egindako ekarpena eskertu eta agurra emateko asmoz, omenaldi ekitaldi bat antolatu zen topaketen azken egunean. Bertan, omenaldi ekitaldi baten ostean, kontzertu antzeztu bat egin zuen Elkano Abesbatzak Soreasu Antzokian, *"Ahantzitako Oroitzapenak"* izenekoa. 

Gainera, IV.Antzerki Eskolen Eguna ospatu zen topaketen baitan. Ekimen honetan, EHAZEk antolatuta eta Kabia Taldeak bideratuta, antzerkigintzaren lanketa bat egin nahi zen bertaratutakoekin. Edizio honetan Corrado Masacciren erakusketa eta txontxongilo tailerra ere izan zen Betharram aretoan, *"Zirkoa eta txotxongiloa"* izeneakoa. Lantegi honetan herriko eskolek parte hartu zuten.

2016ko Ikusleen saria Eromen Produkzioaken *"Sweeney"* lanak jaso zuen eta kartelaren egilea Marta Pineda izan zen, lehiaketa bidez.

## Antzezlanak 
## Eskola antzerkiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kontxu Odriozola eta Iñaki Bergarari omenaldia bideoan
Suge-hozkada

Pertsona batek **suge-hozkada** bat jasotzeak lesioa eta, batzuetan, pozoitze ofidikoa eragin dezake. Suge-espezieak duen hortzeria motak zehazten du espezie hori pozoitsua den ala ez, eta hori egokitzapen ebolutibo baten emaitza da.

Nahiz eta suge-espezie gehienak pozoitsuak ez izan eta oro har harrapakinak konstrikzioz hiltzen dituzten pozoia erabili beharrean, suge pozoitsuak aurki daitezke kontinente guztietan, Antartikan izan ezik. Sugeek, maiz, haginka egiten diote harrapakinari ehiza-metodo gisa, baina haginka ere egin dezakete harraparien aurkako defentsa gisa.

Suge pozoitsuen itxura fisikoa alda daitekeenez, ez dago espezie horiek identifikatzeko eta arreta mediko profesionala bilatu behar den ebaluatzeko modu praktikorik. Ofidioak dituen gune batean bizi edo paseatzen bada, gomendagarria da horren berri ematea, hartu beharreko neurriak eta istripu ofidikoa gertatuz gero kontuan hartu beharreko ekintzak ezagutzeko. Lehen sorospenen indikazioak eskualdean bizi diren espezieen araberakoak dira, espezie batzuek eragindako hozkadetarako tratamendu eraginkorrak ez baitira eraginkorrak beste batzuentzat.

Sugearen hozkaden emaitza hainbat faktoreren araberakoa da; besteak beste, suge mota, eragindako gorputz-eremua, pozoi-kantitate injektatua eta biktimaren aurretiko osasun-egoera. Pozoia inokulatu ez arren pozoitsu ez diren sugeen hozkadek zauriak eragin ditzakete, hortzen ondorioz edo infekzio baten ondorioz. Hozkada batek erreakzio anafilaktikoa ere eragin dezake, hilgarria ere izan daitekeena.

Sugearen hozkadei egotzitako heriotza-kopurua eremu geografikoaren araberakoa da. Australian, Europan eta Ipar Amerikan heriotzak nahiko arraroak badira ere, sugearen hozkadekin lotutako erikortasuna eta hilkortasuna osasun publikoko arazo larria da munduko eskualde askotan, bereziki zerbitzu medikorik ez duten landa-eremuetan. Gainera, hegoaldeko Asian, hego-ekialdeko Asian eta Saharaz hegoaldeko Afrikan hozkada gehien izaten diren bitartean, Neotropikoetan eta beste eskualde ekuatorial eta subtropikal batzuetan eragin handiagoa dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Proctor

**Mary Proctor** (Dublin, Irlanda, Erresuma Batua, 1862 &ndash; 1957ko irailaren 11) britaniar-estatubatuar astronomia zabaltzailea izan zen. Inoiz ez zuen lortu astronomo profesional titulazio akademikorik, baina oso ezaguna izan zen gaiari buruzko liburu eta artikulu ugariengatik. Garai batean pentsatu zen estatubatuarra zela, baina 1924 inguruko bidaiarien zerrenda bat aurkitu da, non nazionalitate britainiarra ageri den.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Proctor Dublinen (Irlanda) jaio zen, Maryren eta Richard Anthony Proctorren alaba. Ama 1879an hil zen eta aita 1881ean berriro ezkondu zen. Familiak Estatu Batuetara emigratu zuen 1882an, eta St. Josephen (Misurin) kokatu zen. Aita, Londresen jaioa eta Saint John's Collegen (Cambridge) graduatua, astronomia-dibulgatzailea, hizlaria eta idazlea zen. Maryk astronomiarekiko grina eta gaiari buruzko ezagutzak jaso zituen aitarengandik. Txikitatik, harro zegoen aitak liburutegia zaintzeko eta bere gutunak antolatzeko ardura eman ziolako, eta, gainera, liburuen proba-orriak zuzentzen zituen. 

1898an, Mary Londresko Eskola Hartzailean graduatu zen.

### Karrera 
Aitari *Knowledge* (*Ezagutza*) izeneko aldizkari berria egiten lagundu zion Proctorrek. Aldizkari hori aitak sortu eta argitaratu zuen. Mary Proctorren lehenengo argitalpena mitologia konparatiboari buruzko zenbait artikulu izan zen. Astronomiari buruzko hitzaldia ematen hasi zen Proctor, eta arrakasta handia izan zuen 1893an Chicagon egindako Columbina Erakusketan. Bere lehen liburua, *Starland-en istorioak*, 1898an argitaratu zen, eta New York Hiriko Hezkuntza Kontseiluak onartutako testuliburuetan sartu zen. Eskola pribatuetan astronomia irakatsi zuen Columbiako Unibertsitatean ari zela.

### Idazle 
Proctorrek egunkari eta aldizkarietarako artikuluak idatzi zituen, eta herri-liburu ugari argitaratu zituen. Bere artikuluak eta liburuak irakurle gazteentzako bereziki egokituta zeuden, eta "*haurren astronomoa*" deitzen zioten. Bere liburuak erraz irakurtzen ziren, era berean, informaziozkoak eta ondo ilustratuak ziren, zorroztasunik galdu gabe. Astronomo profesionalek asko errespetatzen zuten, eta 1898an  Zientziaren Aurrerapenerako Amerikako Elkarterako hautatu zuten. 1916an Real Sociedad Astronomicako kide izendatu zuten.

## Lana 
### Argitalpen batzuk 
## Aintzatespenak 
* Proctor ilargi-kraterrak bere izena gogoratzen du, eta Proctor zinema-ater martcianoa bere aitari eskainia dago.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ladies in the laboratory? : American and British women in science, 1800-1900 : a survey of their contributions to research. Lanham, Md.: Scarecrow. 1998. pp. 236-238. ISBN 9780810832879. 
* 

## Kanpo estekak 
* Mary A. Proctor House of Proctor Genealogy
Suge pozoitsu

[thumb|right|*[Dendroaspis viridis*, elapido pozoitsua.]]

**Suge pozoitsua** bere letaginetan pozoia duen sugea da, bere harrapakina immobilizatzeko edo autodefentsarako erabiltzen dutena. Aitzitik, espezie ez pozoitsuek konstrikzio bidez hiltzen dute. Existitzen diren 3.460 suge espezieetatik 600 inguru bakarrik dira arriskutsuak gizakiarentzat.

Suge gehienek pozoia dute, baina munduan % 20 bakarrik izan daitezke kaltegarriak, toxikoak direlako. Suge pozoitsuek familia bat baino gehiago dituzte eta ez dute talde taxonomiko bakarra osatzen. Boak edo pitoiak bezalako suge mota asko ez dira pozoitsuak izango, baina haien hozkadak klinikoki artatu behar dira.

Euskal Herrian suge pozoitsu gutxi ditugu. Arriskutsuena aspis sugegorria da. Pirinioetan aurki daiteke, nahiz eta Euskal Herrian ez izan hain ohikoa.

## Familia  
Sugeen 25 familietatik 5 baino ez dituzte gizakiontzat arriskutsuak diren espezie posoitsuak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Animaliaren hozkada

**Animaliaren hozkada** zauri bat da, normalean hortzek eragindako zulaketa edo urradura bat. Oro har, animaliaren hozkada batek larruazala apurtzen du, eta, gainera, haginkadaren gorputz-ehunaren gaineko gehiegizko presioak kontusioak eragiten ditu. Kontusioak larruazala hautsi gabe gerta daitezke. Hozkadak probokatuak izan daitezke edo ez.  Haginka egitea, eraso bat deskribatzeaz gain, animalia baten erantzun normala da jaten duenean, objektuak garraiatzen dituenean, bere kumeentzako elikagaiak biguntzen eta prestatzen dituenean, gorputz-azaletik ektoparasitoak ezabatzen dituenean, bere ilajeari edo ileari itsatsitako landareen haziak ezabatzen dituenean, bere buruari hazka eginez eta beste animalia batzuk  apainduz. Animalien hozkadek infekzio larriak eta heriotzak eragiten dituzte askotan. Animalien hozkadek narrastien edo ugaztunen hortzek eragindako zauriak ez ezik, arrainek eta anfibioek eragindakoak ere barne hartzen dituzte. Artropodoek ere kosk egin dezakete eta lesioak utzi.

## Ikus, gainera 
* Suge-hozkada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helen Dodson Prince

**Helen Dodson Prince**, jaiotzez **Helen Dodson** (Baltimore, AEB,1905eko abenduaren 31 - Arlington, AEB, 2002ko otsailaren 4a) astronomo aitzindaria izan zen Míchigango Unibertsitatean eguzki-erupzioei buruzko lanetan.

## Biografia 
### Bizitza eta hezkuntza goiztiarrak 
Helen Prince (Dodson familiaren abizena duena) Baltimoren jaio zen 1905eko abenduaren 31n, Helen Walterren eta Henry Clay Dodsonen alaba. Fisikan nahiz matematikan aditua zenez, Goucher Collegen beka osoa jaso zuen matematika ikasteko. 1927an graduazio-titulua jaso zuen. Unibertsitateko ikasketetan, Florence P. Lewis irakasleak astronomiaren azterketan sartu zuen. Princek graduondoko ikasketekin jarraitu zuen Míchigango Unibertsitatean, non 1932an maisutza eta 1934an doktoretza jaso zituen, biak astronomian. Princeren doktore-tesiaren izenburua "*psi1 Orionisen espektroaren azterketa*" izan zen.

## Karrera eta lorpenak 
Astronomiako irakasle laguntzaile gisa aritu zen Wellesley Collegen 1933 eta 1945 artean. 1934ko eta 1935eko udak Maria Mitchell behatokian igaro zituen, eta 25 Orionisen espektroskopia aztertzen jarraitu zuen. Aurkikuntzak geroago argitaratu ziren Astrophysical Journalen. 1938ko eta 1939ko udetan, eguzki-jarduera aztertu zuen, Parisko Behatokian egon zen bitartean. 1943 eta 1945 artean, Massachusettseko Teknologia Institutuko erradiazio-laborategian lan egin zuen, eta radarra aztertzeko ekarpen garrantzitsuak egin zituen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Goucher Collegera itzuli zen, eta astronomia-irakasle izan zen 1945-1950 bitartean. McMath-Hulbert Behatokian hasi zuen ikerketa-lana 1947an, eta, azkenik, MITetik alde egin zuen, Michigango astronomia-zuzendari elkartu eta irakasle bihurtzeko.

Goucher-en Dean Van Meter beka lortu zuen 1932an, eta Annie Jump Cannon saria jaso zuen astronomian, 1954an. 1974an Míchigango Unibertsitateko Fakultateko lorpen goraipagarrien saria jaso zuen. Bere ibilbidean 130 artikulu baino gehiago argitaratu zituen zientzia-aldizkarietan, batez ere eguzki-distirei buruz.

## Sariak 
* Dean Van Meter Fellowship, Goucher College (1932)

* Astronomiako Annie Jump Cannon saria (1955)

* Michigango Unibertsitateko Fakultateak emandako saria (1974)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georg August Schweinfurth

**Georg August Schweinfurth** (Riga, Errusiar Inperioa, 1836ko abenduaren 29a - Berlin, 1925eko irailaren 19a) Baltikoko alemaniar esploratzaile, etnologo eta botanikaria izan zen.

Heidelberg, Berlin eta Municheko unibertsitateetan hezi zen eta botanikan eta paleontologian espezializatu zen. 

1863an Itsaso Gorriko kostaldera joan zen, Nilo itsasoratu eta Jartumera iritsi zen eta 1866an Europara itzuli zen. 

1868an Ekialdeko Afrikara joan zen, Nilo Zuria nabigatu zuen eta Kongo-Nilo banalerrora iritsi zen. Uele ibaia izan zen bere aurkikuntzarik garrantzitsuena.

1873-74an Friedrich Gerhard Rohlfs Libiako basamortura lagundu nuen. 1875ean elkarte geografiko bat ezarri zuen Cairon, Afrikako ikasketa historiko etnografikoei aritua. 1875ean Arabiar basamortura eta ondorengo urteetan Eritreara bidaiatu zuen.

## Lanak 
* ''The Heart of Africa or Three Years' Travels and Adventures in the Unexplored Regions of the Centre of Africa. From 1868 to 1871.* 1873
* *Arabische Pflanzennamen aus Ägypten, Algerien und Jemen'' (Egiptoko, Aljeriako eta Yemengo landareen izena arabieraz)
Kanadako emakumezkoen errugbi selekzioa

**Kanadako emakumezkoen errugbi selekzioa** Kanadaren ordezkaria da errugbi partida ofizialetan, Canada Rugby Unionen kontrolpean. 1987an jokatu zuen lehenbiziko partida. Finalista izan zen 2014ko Munduko Errugbi Kopan.

## Palmaresa 
* Munduko Errugbi Kopa
** Parte hartzeak (9): 1991, 1994, 1998, 2002, 2006, 2010, 2014, 2017, 2021
** Finalista: 2014

## Kanpo estekak 
*  Kanadako Errugbi Federazioaren webgunea
Tmesisternus postglaber

***Tmesisternus postglaber*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Breuning ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1966an.

## Hedapena 
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. 15 mm. luzerakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus prasinatus

***Tmesisternus prasinatus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Heller ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1914an.

## Hedapena 
Indonesian eta Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. 11 eta 14 mm. arteko ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jelena Pitieva

**Jelena Vladimirovna Pitieva**, errusieraz, **Елена Владимировна Питьева**, argitalpenetan **Elena Vladimirovna Pitjeva** (Errusia, XX. mendea) astronomoa da, San Petersburgo, Errusiako Zientzien Akademiako Astronomia Aplikatuaren Institutuan fisikari teorikoa. Efemerideetan egindako lanagatik da ezaguna, eta Astronomia Aplikatuko Institutuko astronomia-efemerideen laborategiko burua da. Pitieva Nazioarteko Astronomia Batasuneko kidea da, 4. Batzordea: Efemerideak.

## Hezkuntza 
1972an San Petersburgoko Unibertsitateko Matematika eta Mekanika Fakultatean graduatu zen, astronomia espezialitatean. 1994an Fisika teorikoan masterra lortu zuen eta fisika teorikoan doktoretza bat 2005ean. Georgij A. Krasinsky irakaslearen ikaslea izan zen.

## Argitalpen batzuk 
* 
* Pitjeva, E. V. (2004). «*Estimations of masses of the largest asteroids and the main asteroid belt from ranging to planets, Mars orbiters and landers»*. 35th COSPAR Scientific Assembly. Realizada  durante el 18 a 25 de julio de 2004, en París, Francia. p. 2014. 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Laboratory of Ephemeris Astronomy, Institute of Applied Astronomy
Tmesisternus schaumii

***Tmesisternus schaumii*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Pascoe ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1867an.

## Hedapena 
Moluketan, Australian eta Salomon Uharteetan ezagutzen da. 17 eta 24 mm. arteko ditu.

## Azpiespezieak 
* *Tmesisternus schaumii schaumii* Pascoe, 1867
* *Tmesisternus schaumii leleti* Gressitt, 1984
* *Tmesisternus schaumii obscurus* Heller, 1934
* *Tmesisternus schaumii interruptus* Heller, 1934
* *Tmesisternus schaumii yorkensis* Fairmaire, 1881
* *Tmesisternus schaumii websteri* Breuning, 1945

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tmesisternus agriloides

***Tmesisternus agriloides*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Francis Polkinghorne Pascoe ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1867an.

## Azpiespezieak 
* *Tmesisternus agriloides persimilis* Breuning, 1968
* *Tmesisternus agriloides agriloides* Pascoe, 1867

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giorgia Meloni

**Giorgia Meloni** (Erroma, Italia, 1977ko urtarrilaren 15a) italiar kazetaria eta politikaria da. Italiako Anaiak alderdi politiko ultraeskuindarreko lehendakaria da. 2008ko maiatzaren 8a eta 2011ko azaroaren 16a bitartean, Italiako Errepublikako Gazteria ministroa izan zen Silvio Berlusconiren IV. agintaldian. 2020ko irailaren 30az geroztik Europako Kontserbadoreen eta Erreformisten Alderdiko lehendakaria da.

Mussoliniren jarraitzaile FdI Italiako Anaiak alderdi ultraeskuindarraren buruak Italiako Parlamentuaren 2022ko Hauteskundeak irabazi zituen, behin-behineko emaitzen arabera % 44 inguru bilduta. Abstentzioa ordea, % 36koa izan zen, inoizko handiena.

2022ko urriaren 22an Italiako lehen ministro karguaren zina egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Peters

**Mary Peters** (Erresuma Batua, 1939ko uztailaren 6a) erretiratutako atleta britainiarra da, pentatloiaren proban espezializatua. 1972an txapeldun olinpikoa izatera iritsi zen.

## Kirol-ibilbidea 
Municheko Olinpiar Jokoetan (1972) urrezko domina irabazi zuen pentatloi-lehiaketan, 4.801 punturekin. Munduko errekorra izan zen, Heide Rosendahl (zilarra) eta Burglinde Pollak (brontzea) alemaniarren gainetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gu Gara

**Gu gara** Ze Esatek! taldearen estudioko hirugarren albuma da. 2012an plazaratu zuten Ohiuka diskoetxearekin. Ze Esatek! taldeak Ska, Reggae, zingaro eta Rocka konbinatzen zituen festa-giroan eta bere estilo konprometituarekin. Musikari etekina atera nahi zioten festan eta dantzan. Taldearen helburuak dibertimendua eta olgetako gogoa ziren, garai bateko haize freskoa barrukoa berotzeko.

Disko honek *Ze Esatek!* taldearen kontzertuetan ospetsu bihurtu diren abestiak biltzen ditu, Guztira 22 kantu, batzuk aurreko diskoetan grabatuta bazeuden ere, hala nola, "Kantuz Eskertu",   "Zu Gabe",  "Gauaren Erregina", edota "*Anabasa*".

Diskoa Donostian, Basaurin, eta Andoainen grabatu zuten

## Abesti zerrenda 
* Vip Pass
* Amets bustiak
* Anabasa
* Gu gara Ze Esatek
* Monotonia
* Ikasle Eguna 2010
* Bidez bide
* Bla, bla, bla
* Txori Barrote 25 urte
* Basque Funk Scream
* Klik
* Katia
* Ekar ditzagun gogora
* Trago bakoitzean
* Rebeka Linares Urrezko Danborra
* Urriak 11
* Kantuz eskertu
* Nire sekretua
* Zu gabe
* Gauaren erregina
* Satisfaction
* Pas a pas

## Lankideak 
* **Mikel Albisu** - ahotsak
* **Jabier Rodil** - ahotsak, teklatua
* '''Iñaki Rodriguez 'Vierbu'** - gitarra, ahotsak
* **Julen Valderrama** - gitarra, ahotsak
* **Unai Arzelus** - baxua, ahotsak
* **Antton Albizu** - tronpeta, ahotsak
* **Manex Berzosa**, tronboia
* **Unai Frantsesena** - bateria
* **Juanma Urriza 'Boli'''', bateria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damian Willemse

**Damian Willemse** (Strand, Lurmutur Mendebaldea, 1998ko maiatzaren 7a) hegoafrikar errugbilaria da, zabaltzaile eta atzelari postuetan aritzen dena. Stormers taldearekin jokatzen du United Rugby Championshipen, eta Western Provincerekin Currie Cupen. 2018an egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin. 2019an eta 2023an Munduko Errugbi Kopa irabazi zuen Hegoafrikako talde nazionalarekin.

## Palmaresa 
### Stormers 
* United Rugby Championship
** irabazlea: 2022
** finalista: 2023

### Hegoafrikako selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2019
* Munduko Errugbi Kopa
** irabazlea: 2019, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Bengoetxea

**Jorge Bengoetxea Gorostitza** (Getxo, Bizkaia, ) Euskal Herritar futbolaria da.

## Biografia 
Ezker hegalean aritzen da, atzelari moduan edo zelai erdian. 2015eko udan Arenasen harrobitik Athleticek fitxatu zuen Baskonian jokatzeko. 2020ko udan Barakaldok fitxatu zuen Alavesen bigarren taldetik. Bigarren Federazioan Arenas eta Gernikan jokatu zuen. 

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Izaskun Igoa

**Izaskun Igoa Jaimerena** (Ziga, Baztan, Nafarroa Garaia**,** Euskal Herria**,** 1995ko abuztuaren 2a) pedagogoa, idazlea eta Erran.eus hedabideko zutabegilea da.

## Bizitza 
Izaskun Zigan sortu zen, gurasoak ere zigatarrak ditu. Herriko eskolara joan zen 3tik 11 urtera bitartean eta ondoren DBH eta Batxillergoa Lekarozko institutuan egin zituen. Euskal Herriko Unibertsitatean, Donostian, lizentziatu zen Pedagogian eta Sexologiako masterra egin zuen Incisex-en.

## Idazle ibilbidea 
Txikitatik liburu zalea izan zen, baina idazten DBHn hasi zen. Izan ere, DBHko 3. mailan irakasle batekin poesia gaia lantzen zuten eta etxerako lan gisa poemak idaztea proposatu zien irakasleak. Orduan hasi zen Izaskun konturatzen idaztea aunitz maite zuela. Hurrengo ikasturtean narrazioa lantzerakoan gauza bera gertatu zitzaion. Institutuan literatur lehiaketa bat antolatu zuten eta parte hartu zuen. 2019an berriz, Nafarroako Mendialdeko euskarazko Ttipi Ttapa aldizkarian hasi zen idazten. 

## Argitalpenak 
* *Hotza bazkatzen*.

## Sariak 
* 2020an  Iruñeko Udalak, Egile Berrientzako Euskarazko XXX. Literatur Lehiaketan epaimahaiak aipamen berezia egin zion Izaskun Igoaren *Lurra zango zolaren gainean* lanari, "hutsaren eta presentziaren arteko mugak ezartzen saiatzen den lirika handiko" obrari.

* 2022an Izaskun Igoak irabazi zuen Donostia Kulturak eta Balea Zuria poesiari emandako argitaletxeak elkarlanean antolatzen duten Donostia Kultura Poesia Lehiaketaren bosgarren edizioa, *Hotza bazkatzen* lanagatik.

*Lanak kontzientzia eta izatea ditu ardatz. Gorputzari uko egin gabe, haragoko kezka eta gogoetetan sakontzeko.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Síofra O'Leary

'''Síofra O'Leary'* (Dublin, Irlanda, 1968ko irailaren 20a) irlandar legelari eta epailea da. 2022ko irailaren 19an Giza Eskubideen Europako Auzitegiko lehendakari hautatu zuten, erakundearen historian lehenengo emakume lehendakaria izanik.

## Biografia 
Zuzenbide Zibila ikasi zuen Dublinen, eta ondoren Europako Zuzenbidean egin zuen doktoretza, Florentzian. Bere tesian oinarrituta, *The evolving concept of Community citizenship: from the free movement of persons to union citizenship (1993) izenburu bera duen liburu bat idatzi zuen 1996an.''

Ikertzaile aritu da Cadizko Unibertsitatean, Londreseko Unibertsitatean, Cambridge eta Dublinen.

1996 eta 2015 urte artean Europar Batasuneko Justizia Auzitegian egin du lan, Luxenburgon. 2015etik ordea, Irlanda ordezkatzen zuen Giza Eskubideen Europako Auzitegian eta horrez gain, auzitegiaren lehendakari-ordea zen. 2022ko azaroaren 1ean Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren lehendakaritza hartu eta, Robert Spano ordezkatuko du, karguan bederatzi urtez egondako islandiarra.

#### Artikuluak 
* The curious case of frontier workers and studi finance: Giersch. Case C-20/12, Elodie Giersch v. État du Grand-Duché de Luxembourg, Judgment of the Court of Justice (Fifth chamber) of 20 June 2013 (Common market law review, 51, 2, 2014).
* Applying principles of EU social and employment Law in EU staff cases (European law review, 6).

## Sariak eta Aitortzak 
* Irlandako King’s Inns Elkarteko ohorezko kargua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Síofra O´Leary-ren curriculuma - Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren webgune ofizialean
Europako Kolegioa

**Europako Kolegioa** (,  eta ) graduondo mailako europar ikasketak eskaintzen dituen irakaskuntza erakundea da. Campus nagusia Brujasen (Belgika) du, baina campus txikiago bat du Varsoviako Natolin auzoan (Polonia).

Brujasko campusa 1949an sortu zen Europako hainbat pertsona gailenen ekimenez, horien artean Salvador de Madariaga, Winston Churchill, Paul-Henri Spaak eta Alcide De Gesperi. 1992an Natolingo campusa zabaldu zuten Polonian.

## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala
Larre-astaputz

**Larre-astaputza** (*Lycoperdon pratense*, sinonimoa: *Vacellus pratense*)  *Agaricaceae* familiako perretxikoa da. Erdipurdiko jangarria. Oso arrunta Euskal Herrian.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Kopa forma du, eta goiko aldea lau samarrekoa du. Ale gazteak zuri-horixka kolorekoak dira eta 3 eta 6 cm arteko diametrokoa. Exoperidioa edo kanpoko geruza orratz finez edo pikor zuri-horixkaz estalita dago. Heltzean endoperidioa edo barne geruza, zurixka eta leuna zena, marroi distiratsua bihurtzen da, goialdean zulo zabal bat irekitzen zaio, hortik ateratzen dira esporak. Barrualdean dagoen zati emankorra edo gleba zuria da gaztetan, heltzean marroi kolorekoa bihurtzen da, eta hori ez da benetako kapilizioa, baizik eta zianofilo edukiko adarkatutako parakapilizioa (hau da, kotoi-latigo urdin kolorea hartzen du) esporekin batera, diafragma batek banatzen du behealdetik edo subglebatik.

**Etimologia:** *Lycoperdon* hitza grezierazko “lupa de lupo” hitzetatik dator, onddoak esporen hauts bafadak isil-isilik jariatzen dituelako. *Pratense* epitetoa berriz latinetik dator, “pratum” ”prato” hitzetatik; belardietan hazten edo bizi dela esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Erdipurdiko jangarria gaztetan.

### Nahasketa arriskua 
Nahastezina.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Belarretan edo lorategietan, basotik kanpo, bai beheko lurretan, bai mendian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Brasil, Europa, Errusia, Japonia, Australia, Zeelanda Berria eta Hegoafrika.

## Galeria 

Fitxategi:Lycoperdon pratense 1.jpg
Fitxategi:Lycoperdon pratense 2.jpg
Fitxategi:Lycoperdon pratense 3.jpg
Fitxategi:Lycoperdon pratense 4.jpg
Fitxategi:Lycoperdon pratense 5.jpg
Fitxategi:Lycoperdon pratense 6.jpg
Fitxategi:Lycoperdon pratense 7.jpg

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Graf Zeppelin (argipena)

**Graf Zeppelin** () Ferdinand von Zeppelin alemaniar noble eta asmatzailearen deitura da. Haren omenez, izen hori bera eman zitzaien ibilgailu hauei:

* LZ 127 *Graf Zeppelin*, bidaiari garraiorako globo gidatua.
* *Graf Zeppelin*, Hirugarren Reicharen hegazkin ontzi bakarra.
José Gaspar Rodríguez de Francia

**José Gaspar Rodríguez de Francia** (Yaguarón, 1766ko urtarrilaren 6a - Asunción, 1840ko irailaren 20a) Paraguaiko diktadorea izan zen 1814tik 1840ra.

Aita brasildarraren semea, apaizgaitegirako ikasi zuen, baina ez zen inoiz apaiztu. 1785ean teologian eta filosofian doktoratu zen Argentinako Cordobako Unibertsitate Nazionalean. Ondoren zuzenbidea ikasi zuen eta Ilustrazioak eta Frantziako Iraultzak eragin zioten.

Paraguairen independentzia osoaren aldekoa izan zen Río de la Plata Probintzia Batuekiko eta Brasilgo Inperioarekiko. Paraguaik 1811n independentzia lortu ondoren, maiatzean hiru kideko gobernu-batzordeko idazkari izendatu zuten, eta ekainean bost modelo gobernu-batzordeko kidea. Abuztuan Kongresuaren gaineko domeinu militarragatik dimititu eta zelaira erretiratu zen. Han babes handia lortu zuen, eta 1812an kanpo politikaz eta armadaren erdiaz arduratzen zen batzarrera itzuli zen.

Paraguaitarrek "Doktore Frantzia" edo "Karai Guasu" ("Jaun Handia" guaranieraz) deitzen zioten, eta indiar batzuek uste zuten naturaz gaindiko botereak zituela astronomiarako zaletasunagatik.

1813ko urriaren 1ean Kongresuak Francia eta Fulgencio Yegros kontsul aldizkakoak izendatu zituen. Hurrengo urtean Francia kontsul bakar izendatu zuten, hiru urterako botere absolutuekin. Bere boterea sendotu zuen eta 1816an Kongresutik herrialdearen erabateko eta biziarteko kontrola jaso zuen.

Rousseauren Kontratu Sozialean oinarritutako gizarte bat inposatzen saiatu zen, eta horretarako herrialdea erabat isolatu zuen. 1820an eliteen konplot bat zanpatu zuen boteretik kentzeko eta 1821ean Fulgencio Yegros exekutatu zuen. Botereari eutsi zion tirania eta metodo irekien bidez, baina eliteak eta Eliza Katolikoa ere menderatu zituen, herritarrei lurrak eman zituen eta biztanleria elikatu eta hezi zuen, eta ez zuen herrialdea kanpoko gerretan sartu.

Bere titulu ofiziala Paraguaiko Diktadore Gorena eta Perpetuoa izan zen. Augusto Roa Bastosek haren bizitza nobelatu zuen *Yo, el Supremo* eleberrian.
House (1986ko filma)

***House*** (euskaraz *Etxe*), 1986ko Steve Miner estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko komedia film bat da. William Katt, George Wendt, Richard Moll eta Kay Lenz aktoreek antzeztu zuten. 

Film honek izandako arrakastari esker honako jarraipenak izan zituen: *House II: The Second Story*, *House III: The Horror Show* eta *House IV: The Repossession*.

## Argumentua 
Roger Cobb (William Katt) idazlea bizitzan arazo larriak dituen zaizkion gizasemea da: emaztearengandik banatu berria, Jimmy (Erik Silver eta Mark Silver) seme bakarra inongo aztarnarik gabe desagertua eta Izeba Elizabeth (Susan French) urkaturik bere buruaz beste egin du.

Jimmy semea Izeba Elizabethen etxea bisitatzen ari zela misteriotsuki desagertu eta Rogerrentzat hura bilatzea obsesioa bilakatu da. Horretaz gain, izebaren heriotz lazgarriaren ondoren, Roger izebaren etxean bizitzen jarri eta ikuskapen beldurgarriak izateaz gain naturazgaindiko fenomenoak biziko ditu, ondorioz bere semea etxeko txokoren batean preso dagoela sinistatua egongo da. Orduan, Roger etxean dauden deabruzko indarren aurkako borrokari ekingo dio.

## Aktoreak 
* William Katt: Roger Cobb
* George Wendt: Harold Gorton
* Richard Moll: Ben "Big Ben"
* Kay Lenz: Sandy Sinclair
* Mary Stävin: Tanya
* Michael Ensign: Chet Parker
* Susan French: Izeba Elizabeth Hooper
* Erik Silver eta Mark Silver: Jimmy
* Peter Pitofsky: Sandywitch
* Felix Silla: Critter Txiki
* Elizabeth Barrington: Critter Txiki
* Jerry Maren: Critter Txiki
* Dino Andrade: Critter Txiki (Critterren ahotsak)
* Mindy Sterling: Liburudendako emakumea
* Alan Autry: Polizia ofiziala
* Steven Williams: Polizia ofiziala
* Ronn Carroll: Polizia ofiziala

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tarō Asō

japoniar politikaria izan zen. Japoniako lehen ministroa izan zen 2008tik 2009ra.

Barne Arazoetako eta Komunikazioko ministroa 2003-2005), Kanpo Arazoetako ministroa (2005-2007) eta Finantza ministroa (2012-2021) izan zen. 2008ko irailaren 24an izendatu zuten lehen ministro, Yasuo Fukudaren dimisioaren ondoren. Hurrengo urtean hauteskundeak deitu zituen eta dimisioa eragin zuena garaitua izan zen. 2012tik 2021era lehen ministrorde izan zen.

Alderdi Liberal Demokratikoko kide eta katolikoa da. Bere izen kristaua Francisco da.

## Kanpo estekak
Pastéis de bacalhau

thumb|Bakailao pastel edo opil frijituak arrozarekin
 
**Pastéis de bacalhau** edo bakailao pastela, Portugalgo sukaldaritzan oso ezaguna den prestaketa dugu. Bakailao, patata, arrautza, perrexila eta baratxuria ditu oinarrizko osagaiak.

Patata egosiarekin, arrautzarekin eta bakailaoarekin  eginiko kausera modukoak dira, frijitu egiten direnak. Arbi hostoekin edo tomatearekin eginiko arroza  izaten du hornigai askotan.

## Errezeta 
**Pastéis de bacalhau edo Bakailao opilak**

OSAGAIAK

* Bakailaoa: 300 g.
* Patata: 250 g zuritu.
* Arrautza: 3.
* Baratxuria: 1 xehatu.
* Perrexila: Sorta txiki bat xehatu.

PRESTAKETA

* Ur hotzetan patata egosten jarri.
* 10 minutu egosten pasatakoan gehitu bakailaoa.
* Patata biguna dagoenean ( beste 10 minutu inguru) atera bakailaoa, ura kendu eta patata birrindu.
* Bakailaori azala kendu, lehortu eta desegin.
* Nahasi patata, bakailaoa, perrexila eta baratxuria.
* Gehitu arrautzak banan bana, orea nahasten dugun bitartean.
* Jarri zartagin bat sutan olio ugarirekin.
* Bi koilaren laguntzaz osatu orearekin opil edo kroketa antzeko txikiak eta frijitu.
* Kolorea hartutakoan papera duen plater batera atera eta hoztu aurretik jan.

OHARRA

* Askotan tomaterakin edo arbi hostoarekin eginiko arroza erabiltzen da hornigai moduan.

## Kanpo estekak
Caleb Clarke

**Caleb Daniel Clarke** (Auckland, 1999ko martxoaren 29a) zeelandaberritar errugbilaria da, samoar jatorrikoa, hegaleko postuan aritzen dena. 2018tik Blues taldearekin jokatzen du Super Rugbyn, eta 2017tik Auckland probintziarekin NPC txapelketan. 2020ko urriaren 11n egin zuen debuta Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin, Wellingtonen, Australiaren kontra.

## Palmaresa 
### Auckland 
* National Provincial Championship
** irabazlea: 2018
### Zeelanda Berriko selekzioa 
* The Rugby Championship
** irabazlea: 2020, 2022, 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xerén con almêijoas

thumb|Arto polenta txirlekin
**Xerén con almêijoas**, Portugalen, Algarbeko  Olhão inguruko   plater ezaguna da. Musulmanak bertan utzitako arrastoaren ondorioa da. Arto irin polenta irugihar eta txirlekin egosita burutzen da. Martorri eta baratxuria ere erabiltzen da errezeta honetan. Era desberdinetara deitzen zaio,  Xerén, Xarén edo Papas de milho adibidez.
Milho frito

**Milho frito** Portugalgo gastronomian, hornigai, entremes edo zizka-mizka moduan erabiltzen den prestaketa dugu. Arto polenta egosi egiten da lehenik eta ondoren gogortu eta hoztutakoan  frijitu egiten da. Perrexila edo baratxuria ere eman dezake.

## Kanpo estekak 
* Errezeta: https://eu.wikibooks.org/wiki/Sukaldaritza_liburua/Errezetak/_Milho_frito
Oria (auzoa)

**Oria** Lasarte-Oriako auzoa bat da, udalerriko bi osagai nagusietan txikiena eta udalerriaren hegoaldea okupatzen duena. 1986an Lasarte-Oriako udalerria eratu zen arte, Urnietako parte zen. Oria ibaiak auzoaren mendebaldeko aldea markatzen du.

21. mendean errepideak eta urbanizazioak Lasarte eta Oriako nukleoak elkartu ditu. Izatez Oria lehen parte zen Urnietako kaskotik nahiko gertu dago, Benedika mendia dago tartean eta bidexkak badira, baina 20. mendeko errepide nagusiek Urnietatik urrunago kokatzen dute.

## Historia 
Oriaren garapena industria eta biztanleetan 19. mendean gertatu zen, Brunet familiak Hilados y Tejidos Oria enpresa bertan sortu zuenean. Enpresak langileentzako etxeak ere eraiki zituen. Lasarte-Oria eratu baino 5 urte lehenago, 1.467 biztanle zituen Oriak.
Fitxategi:Brunet-oria.jpg|Brunet etxea eta familiaren lantegi bat, (Oria, 1890)
Fitxategi:Lasarte-Oria zirkuitua.jpeg|Aaspaldiko automobilismo-zirkuitua gogoratzen duen irudia frontoian.
Fitxategi:Plazido Muxikaren hiztegiak.jpeg|Plazido Muxikaren hiztegi bat
1920 eta 1930eko hamarkadetan, Lasarte-Orian automobilismo lasterketak egin ziren. Lasarteko Zirkuitua Espainiako Sari Nagusiaren egoitza izan zen 10 aldiz. Helmuga, tribuna nagusia eta boxak Lasarte eta Oria artean zeuden (garai hartan bi guneak bereizita zeuden). Zirkuituko zati batek gaur egun *Zirkuitu Ibilbidea* izena darama. Zirkuituak errepidez hirigunea zeharkatzen zuen eta baita Andoain, Urnieta eta Hernani ere. 

Gerra Zibila egon zen garaian lasterketak ez ziren egin.

## Demografia 
## Oriatar ospetsuak 
* Plazido Muxika (1906-1982) hiztegigilea eta euskal idazlea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jadiyetu El Mohtar

**Jadiyetu El Mohtar Sidahmed** –arabieraz, خديجتو المختار– (Dakhla, 1959ko otsailaren 4a) kazetari, irakasle eta ekintzaile sahararra da. Saharako Emakumeen Batasun Nazionaleko (UNMS) eta Fronte Polisarioaren Espainiako Ordezkaritzako kidea da, 1986az geroztik.

## Ibilbidea 
Saharako errefuxiatu-esparruetako (Tinduf) Sidi Brahim Basiri eskolan irakasten du, Auserd izeneko Wilayan, 1978tik 1985era. Cervantesen hizkuntza sustatzen aitzindarietako bat da Saharako errefuxiatu-kanpamenduetan.

Sahara Librearen ahotsa izan zen, Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko Irrati Nazionalaren bidez (1975eko azarotik 1977ko otsailera), espainiar kolonialismo garaian askatutako eremuetatik emititzen zituen programak gaztelaniaz.

Itzulpena eta interpretazioa ikasi zuen (2004-2006) Alcalako Unibertsitatean (Madrilgo Erkidegoa, Espainia).

Lan handia egiten du Saharako auziaren aldeko laguntza politiko eta humanitarioak lortzeko kanpaina diplomatikoetan.

Peru eta Sahararen arteko harreman diplomatikoetarako Peruk sarrera baimendu arte, hamazazpi egunez atxiki egin zuten Limako nazioarteko aireportuan, 2017ko irailaren 9an.

*Coría y el mar* film dokumentala itzuli zuen.

## Euskal Herrian 
thumb|250px|Jadiyetu Durangon 2022
2022ko Durangoko San Roke auzoan izan zen Rio del Oro GKEk antolatutako ekitaldian. 2022ko irailean ere Durangon izan zen Sultana Jayarekin hitzaldi bat ematen. Sultanak urte asko daramatza bere bizitza eta osotasuna arriskuan bere lurraren independentziagatik, eta oraintsu irten da urte bat eta zazpi hilabetez jasan duen etxe barruko atxiloketatik. Bertan, urik gabe, argirik gabe eta lo egiterik gabe egon da, Marokoko poliziaren jazarpenaren eta erasoaren azpian (baita sexu-erasoak jasanez ere).
Jadiyetuk adierazi zuen sultana asko daudela; milaka sultana herri oso baten drama horretan ekinean, Mendebaldeko Sahararen egoerari buelta eman nahian, eta gehitu zuen:*“Saharako Arabiar Errepublika Demokratikoa 84 herrialdek onartutako errealitate itzulezina da”*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Agerian geratu da Marokoren funtzionatzeko era mafiosoa Berria, 2023.01.13
Tmesisternus lotor

***Tmesisternus lotor*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Pascoe ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1860an.

## Hedapena 
Indonesian aurkitua izan da. Espezieak 16 eta 22 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Tmesisternus lotor* Catalogue of Life.
Tmesisternus persimilis

***Tmesisternus persimilis*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa.  Breuning ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1968an.

## Hedapena 
Ginea Berriko Papuan aurkitua izan da. Espezieak 16 mm. ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nic White

**Nicolas William White** (Scone, Hegoaldeko Gales Berria, 1990eko ekainaren 13a) australiar errugbilaria da, uztartze-erdilari postuan aritzen dena. 2015etik 2017ra Montpellier Hérault Rugbyn eta 2017tik 2019ra Exeter Chiefsen jokatu ostean, 2020an Australiara itzuli zen Brumbies taldean aritzera. 2013tik da Australiako selekzioko kidea.

## Palmaresa 
### Montpellier Hérault Rugby 
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2016

### Exeter Chiefs 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** finalista: 2018, 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrzej Munk

**Andrzej Munk** (Krakovia, 1921eko urriaren 16a - Kompina, 1961eko irailaren 20a) poloniar zinema zuzendari eta gidoilaria izan zen.

Familia judu batean jaio zen, Bigarren Mundu Gerran ezkutatu zen eta 1944ko Varsoviako altxamenduan parte hartu zuen.

Poloniako Herri Errepublikako stalinismo osteko garaiko artista eraginkorrenetako bat izan zen, eta 1950eko hamarkadako Poloniako Zinema Eskolako klasikotzat jotzen dira bere hainbat film. Auto-istripu batean hil zen.

## Lanak 
* 1951 - *Kierunek Nowa Huta*
* 1953 - *Kolejarskie słowo*
* 1954 - *Gwiazdy muszą płonać*
* 1955 - *Błękitny krzyż*
* 1955 - *Niedzelny poranek*
* 1957 - *Człowiek na torze*
* 1958 - *Eroica*
* 1958 - *Zakonnica*
* 1958 - *Spacerek staromiejski*
* 1960 - *Zezowate szczęście)* 
* 1963 - *Pasażerka*

## Kanpo estekak
Tmesisternus obsoletus

***Tmesisternus obsoletus*** kakalardo espeziea da, *Tmesisternus* generokoa, *Cerambycidae* familiakoa. Blanchard ikerlariak aipatu zuen zientifikoki lehenengo aldiz, 1853an.

## Hedapena 
Ginea Berriko mendebaldean aurkitua izan da. Espezieak 15 eta 18 mm. artean ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raisa Gorbatxova

**Raisa Maksimovna Gorbatxova** (. **Titarenko** Титаренко jaioa ; Rubtsovsk, 1932ko urtarrilaren 5a - Münster, 1999ko irailaren 20a) errusiar ekintzailea izan zen. Sobietar Batasuneko lehen dama izan zen.

Siberian jaio zen eta Moskun pedagogia ikasi zuen. Denbora labur batez irakatsi zuen Moskuko Estatu Unibertsitatean. 1953an Mijail Gorbatxovekin ezkondu zen eta Stavropolera joan ziren. Han filosofia marxista-leninista irakatsi zuen Unibertsitatean.

Ezaguna egin zen agintari sobietar baten lehen emaztea izan zen. Bere azken etapan, dirua bildu zuen Errusiako kultur ondarea zaintzeko eta haurren leuzemiaren aurkako tratamenduak egiteko.
Emiliano Boffelli

**Emiliano Boffelli** (Rosario, 1995eko urtarrilaren 16a) argentinar errugbilaria da, hegaleko, erdiko eta atzelari postuetan jokatzen duena. 2021etik, United Rugby Championshipen aritzen da Edinburgh Rugby taldearekin. 2017an egin zuen debuta Argentinako errugbi selekzioarekin.

## Palmaresa 
### Pampas XV 
* Pacific Rugby Cup
** irabazlea: 2015

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak