open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adriaan van Royen

**Adriaan** (edo **Adrianus**) **van Royen** (Leiden, 1704ko azaroaren 11 - ibid. 1779ko otsailaren 28a ), holandar sendagilea eta botanikaria izan zen.

## Biografia 
Medikuntzan doktoretza lortu zuen 1728an Leidengo Unibertsitatean, *Dissertatio botanico-medica de anatome et œconomia plantarum* izeneko tesiarekin.

1728ko ekainaren 27an, Royal Society-ren osoko bilkuran, kide titular izendatu zuten Hans Sloane, Francis Clifton eta Johann Kaspar Scheuchzerrekin batera.

Leidengo Unibertsitatean botanika irakasle izan zen 1729an. Hiri horretako lorategi botanikoa ere zuzendu zuen. Bere iloba, David Van Royen (1727-1799), botanika katedran hartu zuen oinordekoa.

## Ohoreak 
### Eponimia 
Carlos Linneok *Royena* (gaur egun sin. *Diospyros* da) izena jarri zion genero botanikoari bere omenez, Ebenaceae familian.

; Espezieak
:

* (Acanthaceae) *Lepidagathis royenii* Bremek. 

* (Apiaceae) *Ageomoron royenii* (L.) Raf. 

* ( Apocynaceae) *Alyxia royeniana* Markgr. 

* (Melastomataceae) *Catanthera royenii* M. P.Nayar 

## Obrak 
* *Oratio qua jucunda, utilis et necessarie medicinæ cultoribus commendatur doctrina botanica* 1729
* *Carmen elegiacum de amoribus et connubiis plantarum* (1732)
* *Florae Leydensis Prodromus, exhibens plantas quae in horto académico Lugduno-Batavo aluntur* 1740 1740
* *Oratio de historia morbi, primo et perpetuo therapiæ medicæ fundament, etab.* 1743
* *Carmen seculare in natalem ducentesimum Academiae Batavae, etab.* 1775

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lalla Latifa Amahzoune

**Lalla Latifa**, jaiotzez **Latifa Amahzoune**, (; Khenifra, 1946 – Rabat, 2024ko ekainaren 29a) Marokoko printzesa ezkontidea izan zen, Hassan II.a errege zenaren emaztea eta Mohammed VI.a egungo erregearen, Lalla Meryem, Lalla Asma eta Lalla Hasna printzesen eta Moulay Rachid printzearen ama.

## Bizitza 
Khenifra eskualdean jaio zen berbere jatorriko familia batean. Haren aita Hassan ould Mouha ou Hammou Zayani probintziako gobernadorea zen, eta aitona Mouha ou Hammou Zayani militarra.

1961eko azaroaren 9an Hassan II.arekin ezkondu zen eta handik aurrera Lalla Latifa printzesa deitzen zioten (Lalla ez da izen pertsonal bat, titulu bat baizik). Bost seme-alaba izan zituzten:

* Lalla Meryem printzesa (1962ko abuztuaren 26a);
* Mohammed VI.a erregea (1963ko abuztuaren 21a);
* Lalla Asma printzesa (1965eko irailaren 29a);
* Lalla Hasna printzesa (1967ko azaroaren 19a);
* Moulay Rachid printzea (1970eko ekainaren 20a).

Lalla Latifak ez zuen inoiz eginkizun publikorik izan eta errege-familiako kide ez publikoa zen.

Hassan II.a hil ondoren, Mohamed Mediouri bizkartzainarekin ezkondu zen 2000ko maiatzean. Hala ere, senarra zenaren oinordetzan jasotako tituluak erabiltzen jarraitu zuen.

2000tik, Frantzian bizi izan zen, baina 2019an Marokora itzuli zen, Marrakexera. 2022ko abuztuan, ondoezik zegoen eta Frantzian ospitaleratu zuten.

## Omenaldiak 
2018an, Mohammed VI.a erregeak Lalla Latifa meskita inauguratu zuen Sale hirian.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius hinnuloides

***Cortinarius hinnuloides*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Hydrocybe hinnuloides*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, hori-okre kolorekoa, gero hori-gorrixka, beltzez jaspeztatua ertz fibriloso zetatsu samarrarekin, oso kanpai itxurakoa, erdian ia puntazorrotza.

**Orriak:** Zaintsu-bateratuak, anastomizatuak, oso zabalak orritxo askorekin, itsatsiak, arrexkak edo arre-gorrixkak.

**Hanka:** Okre-lasto kolorekoa, horixka-gorrixka, zilindrikoa, oinarrirantz lodituaz, kapelaren kolorekoa, fibrilosoa errezelen hondakin zurixkekin, batez ere oinarrirantz.

**Haragia:** Usain atseginarekin, laranja lorearen antzekoa, arrexka kolorekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Hinnuleoides* epitetoa latinetik, oreinkume esan nahi duen “hinnuleus” hitzetik. Oreinkumearen larruaren antzeko kolorea duelako, beraz, *Cortinarius hinnuleus*-aren itxura du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius hinnuleus* oso antzekoa da, baina honek usain txarra du, lurrarena.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Frantzia, Austria, Eslovenia, Estonia, Alpeak, Irlanda, Erresuma Batua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hi-NRG

**Hi-NRG**, "High Energy" ahoskatua (euskaraz "Energia Handia"), 1970eko hamarkadaren amaiera eta 1980ko hamarkadaren hasieran AEBetan disco musika eta Dance musika elektronikoaren nahasketatik sortutako azpigenero bat da. 1980ko hamarkadan zehar diskoteketan entzun ta jartzeaz gain nagusi izan zen, dantza egiteko asmoz konposatutako musika baitzen.

Bere ezaugarri nagusiak doinuen denboran azkartasuna, staccato hit-hat erritmoak eta sintetizadoreen erabilera da.

1983-1985 artean AEBetako eta Erresuma Batuko LGTB komunitatearen ikur izan arren, gainontzeko Europan ere bestelako jendearen artean arrakasta izan zuen.

Azpigenero honen eraginez beste zenbait azpigenero ere sortu ziren, tartean, techno (Chicago), Eurobeat (Europa), Italo disco (Italia), new beat (Belgika) eta abar. 1980ko hamarkadaren amaieran house (Detroit) musikaren zabalkundearen oinarria ere izan zen.

## Izena 
1977an Donna Summer abeslariari egindako elkarrizketan *I Feel Love* abestiak disco musika izateko ohikoa baino erritmo bizitegia zuela aipatzean, hark "abesti honek high-energy bibrazioa duelako arrakastatsua bilakatu da" erantzun zuen. Hortik aurrera izendapen hori garaiko doinu elektroniko eta erritmo bizidun abestiak izendatzeko erabiltzen hasi zen.

## Abesti nabarmenak 
* *I Feel Love* eta ''This Time I Know It's For Real HQ* (Donna Summer)
* *Relax (Frankie Goes to Hollywood)
* *High Energy* (Evelyn Thomas)
* *Cheri Cheri Lady* (Modern Talking)
* *Venus* (Bananaramaren bertsioa)

## Artisten zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius incisus

***Cortinarius incisus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Telamonia incisa*, *Gomphos incisus*, *Hydrocybe incisa*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, ez oso haragitsua, kanpai itxurakotik ganbilera, beti oso titiduna eta ertza ebaki erradialekin edo hobeto esanda hautsita, gainazal distiratsuekin eguraldi lehorrarekin; lehoi-burdin kolorekoa, batzuetan oliba antzeko ilun koloreko tonalitateekin.

**Orriak:** Nahikoa zabal, zabalak, itsatsiak, kanela ilun kolorekoak, arrexkak.

**Hanka:** 5 eta 6 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,5 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, okerra, betetik barnehutsera, kapelaren kolorekoa, eraztun zuriarekin, flokosoa, batzuetan disoziatua, pixka bat iletsua oinarrian eta pixka bat loditua ere egon daiteke.

**Haragia:** Ia usaingabea, zaporea pixka bat garratza; ia onddoaren gainerako kolore berekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Incisus* epitetoa latinetik dator, markatua, esan nahi duen “incisus” hitzetik. Kapelaren ertzaren itxuragatik.

## Jangarritasuna 
*Cortinarius* txiki guztiak bezala ez da jangarria, 

### Nahasketa arriskua 
Bereizteko zailak diren *Cortinarius* txikien taldekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen basoetan, bideen ertzetan edo hautsitako lur zatietan, batzuetan baita soropildua ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carme Contreras Verdiales

**Carme Contreras Verdiales** (Zaragoza, 1932ko urriaren 4a – 2020ko uztailaren 6a) zaragozar aktorea, zineman, antzerkian eta telebistan jardun zuena. Ahotsezko aktore gisa ere aritu zen bere ibilbidean hainbat pertsonaiari jarri zion ahotsa, besteak beste, *E.T. estralurtarra*, Yubaba / Zeniba Chihiroren Bidaia, Laverne en Notre Dameren Konkorduna, Roz de Monsters, Inc., eta Mamá Fratelli Los *Goonies* lanetan, besteak beste.

2020ko uztailaren 6an hil zen, laurogeita zazpi urte zituela.

## Lanak 
### Antzerkia 
* 1954: *La ferida lluminosa*, Josep Maria de Sagarrarena
* 1954: *Rueda de amores*
* 1957: ''No és mai tard...si s'arriba d'hora*, Jaume Villanova Torreblancarena
* 1970: *Els dimecres...Elena,* Muriel Resnikena
* 1973: *Berenàveu a les fosques*, Josep Maria Benet Jornetena
* 2010: *Salvem les balenes*, Iván Campillorena

### Zinema 
* 1952: *La forastera*   
* 1955: *El hombre que veía la muerte*
* 1961: *Plácido*   
* 1970: *El certificado*
* 1977: *Strange Love of the Vampires*
* 1978: *Serenata a la claror de la lluna*
* 1980: *Mater amatísima*   
* 1981: *Dos pillos y pico*   
* 1983: *El pico*  
* 1984: *El último penalty*
* 2001: *Faust 5.0*   
* 2006: *El perfum30em: història d'un assassí*
* 2007: *Presumptes implicats*
* 2012: *REC 3: Génesis*

### Telebista 
* 2000: *El cor de la ciutat''

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
*
Claude Rohla

**Claude Rohla** (Esch-sur-Alzette, 1951ko azaroaren 9a - 2011ko irailaren 20a) arkularia zen. Luxenburgo ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cándida Losada

**Candida Losada Díaz** (Buenos Aires, Argentina, 1915eko martxoaren 9a – Madril, 1992ko martxoaren 2a) argentinar-espainiar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Aktore dramatiko handia antzerkian (Margarita Xirguren itzalpean ikasi zuena) zineman zein telebistan aritua. 1935ean egin zuen debuta zineman, Eusebio Fernández Ardavínen *Vidas rotas* filmarekin, eta, gero, besteak beste, *Bodas de sangre* lana egin zuen, 1944an pantaila handitik aldendu eta 1947ra arte ez zen itzuli. Bigarren mailako aktore gisa parte hartu zuen Espainiako zinemako hainbat film garrantzitsutan, hala nola *Puebla de las mujeres* (1952), *La casa de la Troya* (1959), *La residencia* (1969), *Tristana* (1969), *Extramuros* (1985) edo *El viaje a ninguna parte (1*986), eta zuzendari handiekin lan egin zuen: Rafael Gil, Luis Lucia, Manuel Mur Oti, Mario Camus, Juan Antonio Bardem, Luis Buñuel edo Fernando Fernán Gomez.

Telebistan, TVEko espazio dramatikoetan gehien lan egin zuen aktoreetako bat izan zen hirurogeita hamarreko hamarkadan, eta dozenaka paper egin zituen *Novela*, *Estudio 1* edo *Teatro de siempre* saioetan.

Antzerkian egin zituen lanen artean, *La hidalga almosnera* (1944), *Plaza de Oriente* (1948), *Alberto* (1949), *El gran minué* (1950), *Ardèle o la margarita* (1950), *El landó de seis caballos* (1950) *Veinte y cuarenta* (1951), *La tejedora de sueños* (1952), *Casi un cuento de hadas* (1953), *Don Juan Tenorio* (1953), *La casa de Bernarda Alba* (1964), *La Orestiada* (1975), *Las mariposas son libres* (1982), *Cuentos de los bosques de Viena* (1984), *Lázaro en el laberinto* (1986), *Don Juan Tenorio* (1990) eta *La noche del sábado* (1991).

1992ko martxoaren 2an hil zen, Madrilgo Ospitalean, hipertentsioak eragindako istripu baskular larri baten ondorioz.
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolphe Monticelli

**Adolphe Joseph Thomas Monticelli** (Marseilla, 1824lo urriaren 14a – *ibidem*, 1886ko ekainaren 29a) npresionisten aurreko belaunaldiko frantziar margolaria izan zen.

Marseillako Udal Diseinu Eskolako ikaslea izan zen 1842tik 1846ra eta Parisen jarraitu zituen ikasketak Paul Delarocherekin Arte Ederretako Eskolan. 1855ean Narcisse Virgilio Díaz ezagutu zuen eta elkarrekin askotan margotu zuten Fontainebleauko basoan.

Bakarkako estilo erromantikoa garatu zuen. Gorteko eszenak, izadi hilak, erretratuak eta gai orientalistak margotu zituen.

1870. urtean Marseillara itzuli zen eta han pobrezian bizi izan zen. 1860ko hamarkadan Paul Cézanne ezagutu zuen eta 1878 eta 1884 artean Aix eskualdeko paisaiak margotu zituzten elkarrekin.

## Iruditegia 

Adolphe Monticelli.jpg|Autoerretratua
Monticelli - Portrait de Madame Pascal.jpg|*Portrait de Madame Pascal*, 1871
Adolphe Joseph Thomas Monticelli - Ladies in a Garden - Google Art Project.jpg|*Emakumeak lorategi batean*, 1870
Adolphe Monticelli - Bouquet - Google Art Project.jpg|*Loreak loreontzi urdinean*, c. 1875. Clark Art Institute
Adolphe Monticelli - As You Like It - Google Art Project.jpg|*Nahi duzun bezala*
Adolphe Monticelli - Fete Champetre - Google Art Project.jpg|*Fete Champetre*
Adolphe Joseph Thomas Monticelli (1824–1886).jpg|*Izadi hila loreekin*, 1874
Adolphe Monticelli - Flower still life - Google Art Project.jpg|*Izadi hila loreekin*, 1875
Monticelli - Aldeia Fantástica.jpg|*Itsas paisaia Marseillatik gertu*, 1880, São Paulo arte museoa
Monticelli - Scène de parc, femmes, enfants et chiens.jpg|*Scène de parc, femmes, enfants et chiens*
Monticelli - Still Life with Sardines and Sea-Urchins.JPG|*Izadi hila sardinekin eta irsas trikuekin*, 1880–1882, Dallas Museum of Art
1875 Monticelli Anstreicher an einer Hauswand anagoria.JPG|*Margolaria etxe bateko horman lanean*, 1875

## Kanpo estekak
Tuterako Merindadeko Ikasketa Zentroa

**Tuterako Merindadeko Ikasketa Zentroa** (ofizialki , *CEMT*) Tuterako merindadean zentratutako kultura- eta ikerketa-erakunde bat da, 1987tik martxan dagoena. Tuteran du egoitza, eta 1989tik urtero argitaratzen du *Revista del Centro de Estudios Merindad de Tudela* aldizkaria.

## Historia 
Ekimena 1986an sortu zen, Traslapuenteko etxe batean bildutako tuterar talde baten eskutik, lehendik zeuden Aragoiko ikasketa-zentroak imitatzeko, zentro horietako batzuk elkarlanean ari baitziren, hala nola Tarazonan egoitza duen Centro de Estudios Turiasonenses. Hainbat gestio egin ondoren, beste talde batekin harremanetan jarri ziren antzeko ideiarekin, baina Iruñean egoitza duen Jeronimo Uztaritz Institutuaren ereduan oinarrituta. Aurretiazko estatutu batzuk egin ondoren, inskripzio-zerrenda bat egin zen, eta 33 pertsonak sinatu zuten. Azkenik, Nafarroako Gobernuari kontsulta batzuk egin ondoren, Batzar Konstituziogilea deitu zen 1987ko maiatzaren 9ko arratsaldean, larunbata, eta erakunde berriaren Konstituzio Akta sinatu zen.

«Tuterako Merindadeko kultura-ondarea, bere alderdi eta dimentsio guztietan» aztertu, ikertu eta zabaltzea du helburu nagusi. 1987ko abenduaren 15etik 19ra bitarteko astean zehar, lehenengo kultur jarduerak egiten ziren aldi berean aurkeztu zen zentroa. Lehenengo presidentea Juan José Bienes arkeologoa izan zen.

Hainbat gorabeheraren ondoren, ia 130 kide izatera iritsi zen, eta gaur egun 80 kide izatera pasa zen.

## Presidenteak 
* Juan José Bienes (1987-1995)
* María Alcázar Vinyal (1995-1997)
* Julio García Pérez  (1997-1999)
* Eva Laita (1999-2004)
* Juan José Bienes (2004-2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harpa paraguaitar

**Harpa paraguaitarra** ( eta ) Paraguaiko hari instrumentu bat da, harpa angeluar klasikotik eratorritakoa, europar eta guarani musika kulturen bat-egitearen ondorioz. Harpa paraguaitarrak 36 hari izan ohi ditu, baina badira 32, 38, 40 eta 43 haridun aldaerak.

Harpa paraguaitarrak Paraguaiko musika tresna nazional izaera du. 1997az geroztik Paraguaitar Harparen Egun Nazionala ( edo ) ospatzen da urtero ekainaren 9an, Félix Pérez Cardozo musikagilearen heriotzaren urteurrena oroitzeko, 1997ko Paraguaiko Kongresu Nazionalaren 17.488 zenbakidun dekretuak hala xedatuta.

Félix Pérez Cardozo, José del Rosario Diarte, Digno García, Luis Bordón, Lupo Encina, Celso Duarte, Ismael Ledesma eta Nicolasito Caballero dira harpa aldaera honen harpalari ezagunenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfredo Sanzol

**Alfredo Sanzol Sanz** (Iruñea, ) nafar antzerkigile eta zuzendaria da.

## Biografia 
Nafarroako Unibertsitatean zuzenbidean eta Arte Dramatikoko Goi Mailako Errege Eskolan Eszena Zuzendaritzan lizentziatua, Espainiako Eszena Zuzendarien Elkarteko eta Egileen Elkarte Orokorreko kidea. Gainera, ikastaroak eta tailerrak eman ditu Casa de América, La Casa Encendida, El Teatro Nacional de Bogotá, Matadero Madrid, La Sala Beckett, La Térmica, Nafarroako Antzerki Eskola, Sociedad General de Autores, Erriberriko Antzerki Jaialdia eta Zentro Dramatiko Nazional aretoetan. 2019ko apirilean iragarri zen Zentro Dramatiko Nazionaleko zuzendari izendatuko zutela. Kargu horretan dago 2020ko urtarrilaren 1etik.

Espainiako Literatura Saria irabazi zuen 2012an, antzerkigintzaren alorrean. 2011n, Katalanezko antzerkigilerik onenaren Max Saria jaso zuen, *Delicades* lanagatik, eta gaztelerazko antzerkigilerik hoberenarena ere eman diote bi alditan —*Egun zoragarriak* lanagatik 2012an, eta *En la luna* (Ilargian) lanagatik 2013an—. 2024an Kulturaren Vianako Printzea saria eman zioten.

## Euskaratuta 
Sanzolek gaztelaniaz egin du lan gehien-gehienetan, baina euskaraz ere eman ditu lan batzuk: *Egun zoragarriak* antzezlana taularatu du duela hilabete gutxi Pabiloi 6ko Gazte Konpainiak, Patxo Telleriak itzulita. Eta, aurrez, 2014an, Tanttaka Teatroak ere eman zuen euskaraz Sanzolen lan bat: *Barealdi magikoa*. Ordu hartan, Harkaitz Canok egin zituen itzulpenak.

## Antzezlanak 
* *Ensimismada.* (2024)
* *Fundamentalmente fantasías para la resistencia.* (2023)
* *El bar que se tragó a todos los españoles.* (2021)
* *La valentía.* (2018)
* *La ternura.* (2017)
* *La respiración.* (2016)
* *Barealdi magikoa* -*La calma mágica*- (2014)
* *Aventura!* (2012)
* *En la luna.* (2011)
* *Egun zoragarriak*-*Días estupendos*- (2010)
* *Delicadas.* (2010)
* *Sí, pero no lo soy.* (2008)
* *Risas y destrucción.* (2007)
* *Cous cous & churros.* (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nelly Wies-Weyrich

**Nelly Wies-Weyrich** (1933ko maiatzaren 10a - 2019ko uztailaren 5a) arkularia zen. Luxenburgo ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Fields

**Mary Fields**, ezagunagoa '**Diligentzia** (*Stagecoach Mary*)' ezizenez (Hickman konderria, Tennessee, Estatu Batuak, 1832 – Great Falls, Montana, AEB, 1914ko abenduaren 5a) esklabo jaiotako estatubatuar posta-banatzailea izan zen, lan horretan jardun zuen lehen emakume afroestatubatuarra, eta Estatu Batuetako Posta Zerbitzurako lan egin zuen bigarrena.

## Bizitza 
Mary Fields 1832 inguruan jaio zen. 1,80 metro luze zen eta 90 kg inguruko pisua zuen. Puruak erretzea gustatzen zitzaion, pistola bat eramaten zuen amantalaren azpian, eta whisky pitxer bat alboan. Esklabo jaio zen, umezurtz hazi zen, ez zuen hezkuntzarik izan, ez zen inoiz ezkondu, eta ez zuen seme-alabarik izan. Lanegun bakar bat ez galtzeagatik ezaguna, eta 5 minutu baino gutxiagoan sei zaldi kateatu zitzakeela esaten da.

ezkerrera|thumb|338x338px|Mary Fields eskuinean. St Peters Missioa. Cascade Montanatik hurbil,1884. Hemen, Ursulineko moja batzuk irudikatzen dira, amerikar bertako haur/ikasle batzuekin. Fields 1885ean misiora etorri zena Ursulinetako bat zaintzera. 1894ra arte egon zen misioan.
Mary Fields bere talentu eta indarrari esker bizi izan zen. Ohioko iparraldera bidaiatu zuen, Toledon finkatu zen eta komentu katoliko batean lan egin zuen, non Ama Amadeusekin lotura estua izan zuen. Handik denbora batera, mojak Montanara joan ziren, eta Mariak Ama Amadeusen osasun txarraren berri izan zuenean, haiekin bizitzera joan zen.

Behin edo behin mojak babestu zituen errebolberrarekin zuen abileziaz, pistolero ona zen eta. Kafetegi bat ireki zuen, baina bere bihotz handiak hondamendira eraman zuen negozioa, irabaziak goseak zeuden pertsonak elikatzen gastatzen zituelako. Horrela, 1895ean, Cascade konderrian posta-banatzaile gisa lan egiten zuen lanpostu bat aurkitu zuen. Berak eta Moises izeneko mandoak "Diligentzia" ("Stagecoach") ezizena irabazi zuten, kartak beti entregatzeagatik, euria edo elurra gorabehera. Bere hilobia gurutze soil batekin markatuta dago.

## Literaturan 
"*Una carta desde las grandes cascadas*" Pierdomenico Baccalarioren gazteentzako eleberriko protagonista da. Eleberri horren arabera, Maryk moja bat sendatu zuen, Amadeus ama, Coca-Colaren formularen aurrekoak izan ziren belar batzuekin, Pemberton doktorearengandik lortu zituenak, Cascade konderrirako bidaia trenean harekin topo egin zuen eta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Cathay Williams

## Kanpo estekak 
* Emakumeak historian zehar
* Black cowboys
La ternura

***La ternura*** Alfredo Sanzol idazle iruindarraren antzezlana da, 2017an Madrilgo La Abadía Antzokian estreinatu zutena. Egilearen hitzetan, lana William Shakespeareren testuetan oinarrituta dago, hala nola *The Tempest*, *Twelfth Night* edo *Uda-gau bateko ametsa*.

2023an Vicente Villanueva valentziarrak antzelanean oinarritutako izen bereko filma zuzendu zuen.

## Argumentua 
XVI. mendean girotuta, Esmeralda erreginaren eta haren bi alaben, Salmon printzesaren eta Rubi printzesaren, gorabeherak dira lanaren ardatza. Felipe II .a erregeak Itsas Armada Garaiezinaren ondoan ontziratuko dira Ingalaterrara bidean, arrazoi estrategikoengatik uhartearen inbasioa amaitu ondoren bertako nobleekin ezkon daitezen. Esmeralda egoera deseroso batean dago, gizonak gorrotatzen baititu bizitza osoan zapaltzeagatik. Beste patu bat nahi du alabentzat, eta, horregatik, Ingalaterrako kostaldera hurbiltzen direnean, bere botere magikoak erabiliz, itsas armada hondoratzea eragiten duen ekaitza sortzen du; gainera, sorginkeriekin hiru emakumeak uharte paradisiar batera garraiatzea lortzen du, eta uharte hori hutsik dagoela pentsatzen dute. Bere plana bertan kokatu eta bere bizileku bihurtzea da, gizakiengandik betiko urrun bizi ahal izateko. Trama korapilatu egiten da duela 20 urtetik hona Zurgile Marroia eta bere bi seme ere bertan bizi direla jakiten dutenean, zibilizaziotik ihes egin baitzuten emakumeen presentzia saihesteko, aitak eta semerik zaharrenak izaki kaltegarri eta arriskutsutzat jotzen baitituzte.

## Sariak 
Max Antzerki Sarien 2019ko edizioan, antzerki ikuskizun onenaren sariari eskuratu zuen. Bestalde, Natalia Hernández bigarren mailako aktore onenaren sariarekin saritu zuten Aktoreen Batasunaren Sarietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira Martínez Porres

**Elvira Martínez Porres**  (Santurtzi, Bizkaia, 1883ko urtarrilaren 26a - Derio, Bizkaia, 1937ko irailaren 9a) etxekoandrea izan zen. Espainiako 1936ko Gerra garaian, salaketa baten ondorioz atxilotu, espetxeratu eta heriotza zigorra ezarri zioten. Francisco Francok 1937ko irailaren 9an eman zuen jakitera ezarritako zigorra, eta irailaren 16an goizaldean Derion, Bilboko udal hilerrian fusilatu eta lurperatu zuten.

## Bizitza 
Elvira Martínez Porres santurtziarra zen, Norberto Martínez Pascual eta Victoria Porresen alaba. Ezkonduta zegoen, ez zuen seme-alabarik, eta etxekoandre lan egiten zuen. Santurtziko Iralabarri kalea 25, 1. eskuinean bizi zen.

### Atxiloketa 
Ikerketa eta Zaintza Komisariako bi agentek eta bi falangistek atxilotu zuten Elvira 1937ko uztailaren 11ko 13:00etan. Hori gertatu zen 17 urteko nerabe batek Elvira salatu eta ondorengoak leporatu zizkiotelako: 1937ko urtarrilaren 4an Larrinagako kartzelako erasotzaileetako bat izatea, egun berean eraitsitako pilotu alemaniarraren gorpua arrastaka eramatea eta ideia eskuindarrak zituen emakume bat Bilboko itsasadarrera botatzea. 

### Espetxeratzea 
Bi agenteek galdetuta, Elvirak adierazi zuen Espainiako Langileen Alderdi Sozialistako kide zela, baina ukatu egin zituen salatzaileak leporatutakoak. Halere, egun berean, Larrinagako espetxera eraman zuten, atxilotu gisa. Aurretiaz Elvirari bere adats luzea moztu zion falangista batek, zigor gisa umiliatzeko erabiltzen zen sistema.

Abuztuaren 24an, Elviraren aurkako epaia eman zen, eta "komunista ezizenez bere auzoan ezaguna izatea" leporatu zioten. Izan ere, "aurrekari negargarriak zituen komunistak, eskuineko pertsonak iraintzen eta mehatxatzen zituenak, espetxeetako erasoetan esku hartu zutenak edo parte hartu zutenak, eta horietako bat izan zen hilaren 4an Bilbon erori zen espainiar hegazkinlari baten gorpua arrastaka eraman zuena, ideia eskuindarrak zituen emakume bat itsasadarrera bota zuena, Bilbon faxista bat hil zela eta faxista guztiekin hala egin behar zela adierazi zuena". Epaile militarrarentzat egitate horiek matxinadarekin bat egitearen delitua izan ziren, "arrisku moralaren" astungarriarekin.

### Heriotza zigorra 
1937ko irailaren 9an, Franco jenerala jakinaren gainean jarri zen ezarritako heriotza zigorraz. Irailaren 16ko goizeko 06:00etan, Elvira Larrinagako kartzelako kaperara igaro zen, eta, ondoren, epai militarra bete behar zuen piketeko buruari eman zioten. Goiz hartan bertan fusilatu zuten Derion.

## Aintzatespenak 
* 2022ko azaroaren 25ean Frankismo garaian hiriko kartzeletan errepresaliatutako emakumeak omendu zituen Bilbok, lore eskaintza batekin eta Santutxuko Orue txaleta oroitzeko plaka baten inaugurazioarekin. Elvira Martinez omenduen zerrendan azaltzen zen.

* 2023ko azaroaren 25ean Baskale, Akelarre, PCE-EPK, Eusko Lurra Fundazioa, CNT eta Santutxuko Familia Elkarteak omenaldia egin zieten Orueko txaleteko Emakumeen kartzelan, frankismoak emakumeen aurka aplikatu zuen indarkeria sistematikoagatik preso egon ziren emakumeei, haien artean Elvira Martinezi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dal bhat

**Dāl bhāt** (, ) India azpikontinente soan zabaldurik dagoen plater ezaguna da. Nepalen du jatorria eta herrialde hartako plater nazionala da.

## Osagaiak 
Arroz zuria edo egosia (*bhat*) eta dilista zopak (*dal*) osatzen dute platera. Gehienetan barazki garratz edo mingotsez lagunduta zerbitzen da, *tarkari* esaten zaio.

Dal zopa dilista zopa bat da, sukaldariaren arabera tomatea, tipula, txilia edo jengibrea gehitzen zaizkiona bai eta hainbat espezia ere, martorria, masala edo kurkuma.

Roti izeneko talo zapaletan zerbitzatzen da.

## Galeria 

Irudi:Nepali Khana.jpg
Irudi:Nepali dal-bhat-tarkari.jpg
Irudi:Dal bah in Namche.jpg
Irudi:Dal Bhat Tarkari,Nepal.JPG

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Djavakhéti zaldi

**Djavakhéti zaldia**, (Georgieraz: avakheti), Georgiako bertako zaldi arraza bat da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Arraza nahiko modernoa da, XIX. mendean sortua, lor-zaldiak eta zela zaldiak elkarrekin gurutztauz. Bere jatorria Djavakhétie probintzian dago.

## Arrazaren historia 
Arraza nahiko berria da. Sortzeko XIX. mendearen bigarren partean, 1841 eta 1845 urteren artean, Krimeako zein Don ibaiaren aldeko bertako zaldi arrazak errusiar trakio zaldiekin gurutzatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Lustres Rivas

**José Manuel Antonio Lustres Rivas** (Ribeira, 1888ko urtarrilaren 14a - Redondela, 1936ko azaroaren 10a) Galiziako politikari, kazetari eta idazlea izan zen, Espainiako Gerra Zibilean frankistek erail zuten.

## Biografia 
Gurasoak José Lustres Gómez merkataritza-ontzietako pilotua, eta María Rivas Otero ziren. Santiagora joan zen bere unibertsitatean medikuntza ikastera. Han Castelaoren lagun egin zen eta Cafe Colóneko eztabaidetan parte hartu zuen. Galiziako nazionalismoarekin oso lotuta, 1906an *El Miño* Orenseko egunkarian kolaboratzen hasi zen, eta 1907an *Galicia Nueva*n eta Vigon argitaratzen zen *Gaceta de Galicia*n. *El Heraldo Gallego* egunkariaren zuzendaria izan zen.  1915ean Madrilera joan zen eta han hedabide desberdinetan idatzi zuen, besteak beste, *España Nueva*, *La Jornada*, *El Liberal* eta *La Publicidad*. 1918an Galiziara itzuli zen eta han, 1922 arte, *La Concordia de Vigo*n idatzi zuen. 1923an *Galicia. Diario de Vigo* egunkariaren zuzendaria izendatu zuten. Primo de Riveraren diktadurarekin Argentinara joan zen. Bueltan *Faro de Vigo*n idatzi zuen.

Gerra Zibilaren lehen egunetan, *Faro de Vigo* zegoenean atxilotu eta espetxeratu egin zuten lazareto zahar batean, San Simon uhartean. 1936ko azaroan hil zuten, eta haren gorpua Redondelatik gertu dagoen errepide batean aurkitu zuten. 1986an bere jaioterriko Seme Ospetsu izendatu zuten.

## Obra 
* *Pandemonium* (1917): bere saiakeren bilduma
* *La fratricida*, La Correspondencia de España, Madril
* *La hora grande* (1923) antzezlana, Ramiro del Vallerekin batera
* *Peregrino de la ilusión* antzezlana, Ramón Fernández Matorekin batera
Galizieraz artikulu asko plazaratu zituen, bereziki *A Nosa Terra* aldizkarian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :https://www.publico.es/sociedad/manuel-lustres-rivas-galleguista-lucho-caciquismo-asesinado-franquistas.html#md=modulo-portada-bloque:2col-t4;mm=mobile-medium Laura Anidoren erreportaia *Publico* egunkarian, 2024/06/30.
Christian Emil Krag-Juel-Vind-Frijs

**Christian Emil Krag-Juel-Vind-Frijs** (Frijsenborg, 1817ko abenduaren 8a – Boller, 1896ko urriaren 12a) daniar politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1865etik 1870era.

Danimarkako jaberik aberatsenetakoa izan zen. 1842an zuzenbidean graduatu zen eta 1850eko hamarkadatik politikan parte hartu zuen. Dukerrien arteko Gerraren ondoren, konstituzio berri bat onartzeari buruzko eztabaidak izan ziren, eta Frijs lehen ministro izendatu zuten. Harekin, Højre alderdi kontserbadorea boterera iritsi zen 1901era arte iraun zuen aldi batean. 1866ko konstituzio kontserbadorearekin desengainatutako nekazarien artean alderdiaren eragina areagotzen saiatu zen. 1870. urtean utzi zuen kargua eta urte horretan frantsesekin negoziatu zuen Danimarka 1870eko Frantzia-Prusia Gerran sar ez zedin. 1880ko hamarkadan politikatik erretiratu zen behin betiko.
Bergengo unibertsitate museoa

**Bergengo unibertsitateko museoa**, , Norvegiako Bergen hirian dagoen museo bat da. Antropologia, arkeologia, botanika, geologia, zoologia, artea eta kultur historia arloko bildumak ditu. 

1825ean Wilhelm Frimann Koren Christie epaile eta politikariak sortu zuen, Norvegiako LegebiltzarraRen presidentea zela. Bergengo unibertsitatearen zati da.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Epameinondas Zymvrakakis

**Epameinondas** **Zymvrakakis**, Pamikos Zymbrakakis bezala ere ezagutua (Nauplio, 1863 - 1922) Lehen Mundu Gerran borrokatu zuen Lotinant Jeneral Greziarra izan zen.

## Biografia 
Charalambos Zymvrakakis (1812-1880) militar, politikari eta Armadako ministroaren semea zen. Bere anaia nagusia Emmanouil Zymvrakakis izan zen, Lehen Mundu Gerran lotinant jeneral izatera ere iritsi zena. Epameinondas 1882an armadan sartu zen, bolondresa. Ofiziale Ez Komisarioen Eskolan ikasi zuen, 1888an bigarren mailako lotinant bezala joan zelarik. Frantziara bidali zuten ikasketak amaitzera. Kretako matxinadan (1897-1898) bolondres gisa parte hartu zuen.

1909an Goudiko estatu kolpearen inspiratzaile eta sortzaile nagusietako bat izan zen, Elkarte Militarreko zuzendaritza-batzordeko kide gisa. Era berean, 1916an, Eleftherios Venizelosek Tesalonikan Defentsa Nazionaleko behin-behineko gobernua aldarrikatu zuenean, hura babestu zuen lehenetarikoa izan zen. 1917an Grezia aliatuekin elkartu ondoren, Serres dibisioaren buru izan zen Mazedonian egin ziren Ententeko operazio militar guztietan.

1922an hil zen, Lotinant Jeneral mailan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* "Newer Encyclopaedic Dictionary of Helios" vol.8th, 771. Or. (*Ingelesez*)
* Pericles I. Argyropoulos "Memories" - Atenas 1996, 66. Or.(*Ingelesez*)

## Kanpo estekak
El bar que se tragó a todos los españoles

***El bar que se tragó a todos los españoles*** Alfredo Sanzol idazle iruindarraren antzezlana da, 2021ean Madrilgo Valle-Inclán Antzokian estreinatu zutena.

## Argumentua 
Egilearen beraren aitaren bizitzan libreki inspiratuta, gertakariak 1963ra atzeratu ziren, Jorge Arizmendi apaizak apaizgoa utzi eta Estatu Batuetan bizimodu berri bat hastea erabaki zuenean. Texasko Orange herrian instalatu zen. Han, arrantxari batzuk ezagutzen ditu, eta harrituta geratzen dira hil berri den semearekin duten antz fisiko handiarekin. Hori da sortzen dien inpresioa, Jorgeri beraiekin geratzea proposatzen diotela eta trukean bere ondasunen oinordeko izango dela agintzen diotela.

## Sariak 
Max Antzerki Sarien XXIV. edizioan, antzerki ikuskizun onenaren saria lortu zuen. Gainera, Alfredo Sanzolek egile onenaren saria eskuratu zuen eta Alejando Andújarrek espazio eszenikoaren diseinu onenarena.

Bestalde, Jesus Noguero bigarren mailako aktore onenaren sariarekin saritu zuten Aktoreen Batasunaren Sarien XXX. edizioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helsinkiko katedrala

**Helsinkiko katedrala**,  eta , Finlandiako Helsinki hiriburuan dagoen katedral luterano bat da. 1917ko Finlandiako Independentzia arte **San Nikolas katedrala**, finlandieraz, *Nikolainkirkko*, eta suedieraz, *Nikolajkyrkan*, izenez ere ezaguna zen.

1830-1852 artean Finlandiako Dukerri Handiak Nikolas I.a Errusiakoari egindako tributu gida eraiki zen.
Anahit Txarents

**Anahit Jeghixei Txarents** (; Erevan, 1935eko ekainaren 7a – 2024ko ekainaren 29a) armeniar literatura kritikaria izan zen, Jeghixe Txarents idazlearen alaba.

## Bizitza 
Jeghixe eta Izabella Txarentsen alaba, Anahit Txarents 1935eko ekainaren 7an jaio zen Erevanen. Ahizpa nagusi bat zuen, Arpenik (1932-2008). 1937an, errepresio politikoaren garaian, aita galdu zuen, eta hilabete batzuk geroago amak Kazakhstanera jo zuen erbestera. Askatu ondoren, Kazakhstanen geratu eta han ezkondu zen. Anahit amaren aldeko amonak hazi zuen.

Iosif Stalin hil ondoren, Anahit Txarentsek aitaren eskuizkribuak aztertu eta deszifratu zituen, hezetasunagatik irakurtzeko zailak zirenak. Bi liburu idatzi zituen hori buruz: bata 1978an argitaratu zuen eta bestea 1983an.

Arpenik eta Anahit Txarentsek ekarpen handia egin zuten Jeghixe Txarentsen etxe-museoaren sorreran.

2022ko martxoaren 13an, Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak esker oneko domina eman zion Anahit Txarentsi Armeniako kultur ondarea zaintzeagatik.

Anahit Txarents Herbehereetan bizi zen. Bi alaba izan zituen. Hasmik Txarents (Bazian) alaba zaharrena, 1956an jaioa, poeta zen eta 2020an hil zen Herbehereetan. Gohar Txarents (Bazian) alaba gazteena 1958an jaio zen Erevanen eta Jeghixe Txarentsen etxe-museoan egiten du lan.

2024ko ekainaren 29an hil zen, 89 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bihotz Sakratuaren katedral basilika (Newark)

**Bihotz Sakratuaren katedral basilika**, , AEBetako Newark hirian dagoen katedral katoliko bat da, New Jersey estatuan. 

1898-1954 artean eraiki zen, arkitektura neogotiko estiloan. 111 metroko altuera eta 55 metroko zabalera du.
Barealdi Magikoa

***Barealdi Magikoa*** () Alfredo Sanzol idazle iruindarraren antzezlana da, 2014an Centro Dramático Nacionalak eta Tanttaka Teatroak ekoiztu zutena. Madrilgo Valle-Inclán Antzokian estreinatu zuten.

Euskarazko bertsiorako Harkaitz Canok egin zituen itzulpenak eta Ttantaka taldeak ekoiztu.

## Argumentua 
Oliverrek bizimodua aldatu nahi du. Lan-elkarrizketa batean, bere nagusi izango denak onddo haluzinogeno batzuk eskainiko dizkio. Hala, Oliver hasiko da ikusten etorkizunean ordenagailuaren aurrean lo geldituko dela, edota bezero batek mugikorrarekin burukadak ematen grabatuko duela. Oliverrek nahiko du bezeroak bideoa mugikorretik borratzea; bezeroak ez, ordea. Bi burugogorren borrokatik sortu da duintasuna eta bizitzaren zentzua bilatzeari buruzko istorio hau.

## Antzezle-taldea 
Gaztelaniazko bertsioan, Sandra Ferrús, Mireia Gabilondo, Aitziber Garmendia, Aitor Mazo eta Iñaki Rikarte agertu ziren. Euskarazkoan, berriz, Itziar Ituño, Mireia Gabilondo, Aitziber Garmendia, Jose Kruz Gurrutxaga eta Martxelo Rubio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Pedro eta San Pauloren katedral basilika (Filadelfia)

**San Pedro eta San Pauloren katedral basilika**, , AEBetako Filadelfia hirian dagoen katedral katoliko bat da, Pennsylvania estatuan. 

1846–1864 artean Napoleon LeBrun, John Notman eta Constantino Brumidi arkitektoek eraiki zuten, paladiar estiloan.
1692ko Jamaikako lurrikara

**1692ko Jamaikako lurrikarak** Port Royal (Jamaika) jo zuen 1692ko ekainaren 7an. 1959ko indusketa batean portuan aurkitutako poltsikoko erloju gelditu batek   tokiko ordua 11:40 eta 11:45 bitartean gertatu zela adierazi zuen. 

"Mendebaldeko Indietako biltegia eta altxorra" bezala ezagutzen zen eta "Lurreko lekurik gaiztoenetako bat" bezala, Port Royal zen, garai hartan, Jamaikako hiriburu ez ofiziala eta Amerikako porturik jendetsu eta aberatsenetako bat, baita Karibe itsasoan jarduten zuten kortsario eta pirata askoren etxe portu komun bat ere.

1692ko lurrikarak hiri gehiena itsas mailaren azpitik hondoratzea eragin zuen. 2.000 pertsona inguru hil ziren lurrikararen eta ondorengo tsunamiaren ondorioz, eta hurrengo egunetan beste 3.000 pertsona hil ziren zaurien eta gaixotasunen ondorioz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egun zoragarriak

***Egun zoragarriak*** () Alfredo Sanzol idazle iruindarraren antzezlana da, 2010ean Centro Dramático Nacionalak ekoiztu zuena. Madrilgo Valle-Inclán Antzokian estreinatu zuten. Handik hilabete gutxi Pabiloi 6ko Gazte Konpainiak euskaraz taularatu zuen, Patxo Telleriak itzulita.

## Argumentua 
Udan, jendeak bere paradisuak eraikitzen ditu, eta ausartzen ez delako edo denborarik ez duelako ikasturtean zehar egin ezin dituen gauza guztiak egiten ditu. Gainera, mundu guztiak amesten du alaitasun eta zorion hori bere eguneroko bizitzara eramatea. Udaren «iheskortasunari» urte osoan zehar eusteko gogo horrek frustrazio batzuk dakartza berekin, eta frustrazio horiek ere islatzen dira lan honetan, non une dramatikoak eta ikusleen barre-algarak pizten dituzten beste une batzuk nahasten diren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Paulo katedrala (Minnesota)

**San Paulo katedrala**, , AEBetako Saint Paul hirian dagoen katedral katoliko bat da, Minnesota estatuan.

1906-1915 artean Emmanuel Louis Masqueray arkitektoak eraiki zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofizialak
Westminster katedrala

**Westminster katedrala**, , Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen katedral katoliko bat da, Westminster Hirian.

1895-1903 artean John Francis Bentley arkitektoak eraiki eta 1905ean sagaratua izan zen.
Liborius Ritter von Frank

**Liborius Ritter von Frank** (1848ko urriaren 5a - 1935eko otsailaren 26a) Lehen Mundu Gerran borrokatu zuen austriar-hungariar jenerala izan zen.Austria-Hungariako Bosgarren Armada zuzendu zuen gerraren hasieran, eta Cerreko guduan, Drinako gudua eta Kolubarako guduan borrokatu zuen. Karl Tersztyánszky von Nádas jeneralak ordezkatu zuen lehen Serbiako Kanpainaren porrotaren ondoren. Von Franken armadak jasandako galera izugarriek bere indarrak %40ra murriztu ziren eta Balkanetako Armada desegin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo Estekak
Bihotz Sakratuaren basilika (Brusela)

**Bihotz Sakratuaren basilika**,  eta , Belgikako Brusela hiriburuan dagoen basilika katoliko bat da, Bihotz Sakratuari sagaratua dago. Parisko Bihotz Sakratuaren basilika eredutzat du.

1905ean Pierre Langerock, Albert Van Huffel eta Paul Rome arkitektoek art Déco estiloan eraiki zuten.
Santa Justina abadia

**Santa Justina abadia**, , Italiako Padua hirian dagoen beneditar abadia bat da, Veneto eskualdean.

Jatorrizko eraikina XI. mendean eraiki eta Justina Paduakoari sagaratua zitzaion. XVII. mendean zaharberritua izan zen.
Royal College of Physicians

**Royal College of Physicians** (RCP) Medikuntzaren praktika hobetzera dedikatzen den kidetza profesional britainiarra da, batez ere medikuen azterketa bidez egiaztatzearen bidez. Henrike VIII.a erregearen errege-gutunaren arabera sortu zen 1518an, RCP Ingalaterrako mediku eskola zaharrena da. Gaixotasunen sailkapenean nazioarteko lehen estandarra ezarri zuen eta bere liburutegiak interes historiko handiko testu medikoak ditu. Batzuetan, unibertsitatea Londresko Medikuen Royal College bezala ezagutzen da, antzeko izenak dituzten beste erakundeetatik bereizteko.

CPR-k osasunean eta osasunaren zaintzan hobekuntzak bultzatzen ditu sustapenaren, hezkuntzaren eta ikerketaren bidez. Bere 40.000 kidek  ospitaleetan eta komunitateetan lan egiten dute 30 espezialitate mediko baino gehiagotan, bosten bat inguru mundu osoko 80 herrialde baino gehiagotan.

Unibertsitateak sei prestakuntza fakultate ditu: Lege eta Auzitegiko Medikuntza Fakultatea, Farmazia Medikuntza Fakultatea, Laneko Medikuntza Fakultatea, Osasun Publikoaren Fakultatea, Kirol eta Ariketa Medikuntza Fakultatea eta Mediku Elkargoen Fakultatea.

Regent's Park-en kokatuta, I. graduko zerrendaren estatusa eman zitzaion gerraosteko eraikin bakanetako bat da. 2016an RCPk egoitza berria irekiko zuela  The Spine-n, eraikin berri bat. Liverpool-eko Liverpool Knowledge Quarter-en. The Spine 2021ean irekiko da.  

## Historia 
thumb| XIX. mende hasierako elkargoaren elkarretaratzea
Mediku talde txiki batek, Thomas Linacre jakintsu, humanista eta apaizak zuzenduta, Henrike VIII.a erregeari eskaera egin zion Europako hainbat herrialdetakoen antzeko unibertsitate bat sortzeko. Elkargoaren eginkizun nagusiak, Foruan ezarritakoaren arabera, medikuntza praktikatzeko baimenak ematea eta kualifikaziorik gabeko profesionalak eta arduragabekerian aritzen zirenak zigortzea ziren. Horrek botikariak eta medikuak barne hartzen zituen.

Medikuen Elkargo gisa sortu zen 1518an Errege Gutuna jaso zuenean, gero Parlamentuko Akta batek 1523an berretsi zuenean. Ez da ezagutzen "Royal College" izena lehen aldiz hartu edo eman zen. 1663ko foruaren ondoren indarrean sartu zen  1960an Londreseko Royal College of Physicians Legeak (elkargoko instalazioak Londres edo Westminster hirietatik Regent's Parkera eraman behar zituen) legez baieztatu zuen.

Unibertsitateak etengabe jardun du medikuntzaren praktika hobetzen sortu zenetik, batez ere medikuen akreditazioaren bidez. Erresuma Batuko Royal Medical Colleges-eko kidea da. Britainia Handiko eta Irlandako medikuen lehen elkargoa izan zen. Bere sorrera Dublingo Barber-Surgeons (Irlandako Kirurgialarien Errege Elkargoa) 1446an ( Ingalaterrako Henrike VI.aren Errege Aginduaren bidez Irlandako Lord gisa), Irlandako edo Britainia Handiko lehen mediku korporazioa izan zen; Edinburgoko Bizargin-kirurgialariak Edinburgoko Udalak sortu zituen 1505ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Herranz Gallastegi

**Ana Herranz Gallastegi** (Elorrio, Bizkaia, 1958ko azaroaren 15a) irakaslea, eskultorea, margolaria eta argazkilaria da.

## Bizitza 
Arte Ederrak ikasi zituen Leioako Euskal Herriko Unibertsitatean eta eskulturan espezializatu zen.

## Ibilbidea 
### Irakasle 
Batxillergo artistikoan jardun du irakasle lanetan jubilatu arte. 

### Eskultore, margolari 
Irakaskuntza eta sorkuntza artistikoa uztartu ditu. Eskultura lanetan, ikuspuntu eta momentu ezberdinak adierazten ditu, espazio eta denborarekin jolas eginda eta koloreei garrantzi handia emanda. Horretarako material ugari erabiltzen ditu, hala-nola egurra, burdina edota harria. Margoketan oleoa eta akuarela landu ditu. Akuarelak margotzen ere trebetasuna du, eta erliebezko koadroak egiten ditu testura ezberdinak lantzeko. Gresarekin eta esmalteekin ikertzen eta konbinazioak egiten jardun du. 

Besteak beste, Agustin Ibarrolaren eragina izan du. Herranzek hauxe adierazi zuen: “Niretzat artea etengabeko ikaskuntza da. Momentu batean estilo bat landu izan dut,  eta hurrengoan beste bat. Inportantea da estilo bakoitzetik zerbait hartzea, ez geratzeko estilo bakar batean finkatuta. Esperimentatzea onerako izaten da beti. Nahiz eta gauzak okerrago irten, ikusi zer ez den egin behar, edo zer aldatu behar den.”  Euskal Eskultoreen Elkarteko kidea da. Lankidetzan 2024ko azaroan bi erakusketatan parte hartu zuen, Agurainen eta Oiartzunen. Hurrengo hilean, gainera, bere hainbat lan erakutsi zituen Durangoko Liburu eta Disko Azokan elkarteak izan zuen gunean.

### Argazkilari 
Egiten dituen bidaiaetan argazkiak atera eta aukera duenean, erakusketan, eskulturekin batera uztartzen ditu. Adibidez, 2024ko abenduaren 3tik 30era Elorrioko  Iturri kultur-etxean aretoan eskulturekin batera Hego Sudan eta Papua Gineara egindako bidaietan ateratako argazkiak erakutsi zituen. 

## Erakusketak 
* 2024ko abenduan jaioterrian, Elorrioko Iturri kultur-etxean, eskulturez gain, bidaietan ateratako argazkiak.
* 2024ko abenduaren 5etik 7ra Durangoko Azokan Euskal Eskultoreen Elkarteko gunean.
* 2024ko azaroan Agurainen
* 2024ko azaroan Oiartzunen
* Gazako genozidioaren aurkako erakusketa kolektiboa, Euskal Eskultoreak taldekoek antolatua: Leitzan, Bilbon eta Oiartzunen
* 2005 eta 2006 Bilbon Euskal akuarelarien erakusketa
* 1984an Ertibilen eskultura
* 1982an Lekeition oleo erakusketa

## Iruditegia 

Fitxategi:AnaHerranzGallastegi20241219 (1).jpg|Eskulturak, Elorrioko erakusketa, 2024.12
Fitxategi:AnaHerranzGallastegi20241219 (6).jpg|Eskulturak, Elorrioko erakusketa, 2024.12
Fitxategi:AnaHerranzGallastegi20241219 (2).jpg|Eskultura, Elorrioko erakusketa, 2024.12
Fitxategi:AnaHerranzGallastegi20241219 (4).jpg|Argazkiak, Elorrioko erakusketa, 2024.12
Fitxategi:AnaHerranzGallastegi20241219 (5).jpg|Argazkiak, Elorrioko erakusketa, 2024.12

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erresuma Batuko Kontseilu Pribatua

**Berorren Maiestatearen Kontseilu Pribatu Ohoragarriena** () britainiar subiranoaren aholkulari taldea da. Kide gehienak goi-mailako politikariak dira, eta Komunen Ganberako edo Lorden Ganberako kide izan dira edo dira.

Kontseilu Pribatua, Ingalaterrako Kontseilu Pribatuaren ondorengoa, erakunde boteretsua izan ohi zen, baina bere erabaki politikoak bere komite batek kontrolatzen ditu orain, Erresuma Batuko Kabineteak. Subiranoari aholkua ematen dio errege-prerrogatibak erabiltzeari buruz, eta Kontseiluan agindu gisa ezagutzen diren betearazpen-aginduak ematen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
São Pauloko katedrala

**São Pauloko Jasokundeko Gure Andrearen Metropoliar Katedrala** Edo **Sé katedrala**,  edo *Catedral da Sé*, Brasilgo São Paulo hirian dagoen katedral katoliko bat da.

1913-1967 artean eraikia izan zen eta Maximilian Emil Hehl arkitektoak diseinatua.
Erresuma Batuko Kabinetea

**Britainia Handiko eta Ipar Irlandako Erresuma Batuko Kabinetea** () Erresuma Batuko Gobernuaren erabakiak hartzeko organo gorena da. Kontseilu pribatuko batzorde bat da, eta lehen ministroa du buru. Bere kideen artean, estatu-idazkariak eta goi-mailako beste ministro batzuk daude.

Ministerio-kodearen arabera, Kabinetearen (eta kabineteko batzordeen) jarduera honako hau da nagusiki: politikei buruzko gai garrantzitsuei buruzko galderak, publikoarentzat garrantzi kritikoa duten gaiak eta sailen artean ebatzi gabeko eztabaida bat duten gaiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Profumo

**John Dennis Profumo** ( ahoskatua; Londres, 1915eko urtarrilaren 30a – *ib.*, 2006ko martxoaren 9a) ingeles politikari eta militarra izan zen. Erresuma Batuko Alderdi Kontserbadoreko Harold Macmillan lehen ministroaren gobernuan Gerrarako Estatu Idazkaria izan zen. Bere izena zeraman 1963an gertaturiko eskandaluagatik, Profumo aferagatik, ezaguna da.

Christine Keeler izeneko *showgirl* gazte batekin zuen harreman sentimentalak gobernu britainiarra kolokan jarriko zuen, eta, ondoren, Lehen Ministroak berak uko egiten lagunduko zuen. Izan ere, Keeler Evgeni Ivanov Sobietar Batasuneko itsas agregatuaren maitalea zen, eta haren ustez, espioi gisa ziharduen estalki diplomatikoan.

Bere dimisioaren ondoren, Profumok boluntario gisa lan egin zuen Toynbee Hallen, ekialdeko Londresko ongintzazko erakunde batean, eta bere diru-biltzaile nagusia bihurtu zen. Ongintzazko ekintza hauek bere ospea berreskuratzen lagundu zioten eta Britainiar Inperioko Ordenako komandante (CBE) izendatu zuten 1975ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manolo la nuit

***Manolo la nuit*** 1973ko Mariano Ozores espainiar zinema zuzendariaren film komikoa da.

## Sinopsia 
Manolok gidari turistiko gisa lan egiten du Costa del Solen, ondo pasatuz eta uda bertan igarotzen duten atzerritarrekin lotuz. Bien bitartean, Susana emaztea bakarrik dago Madrilen, atsekabetuta eta nazkatuta. Egun batean, bere maite-jolasez jabetuko da, eta senarraren parrandez nekatuta, haurdun dagoela simulatuko du. Hasieran, Manolo pozik dago aita izateagatik, baina gero konturatu da haur hori ezin dela berea izan, Gabonetatik ez baita Madrilera joaten.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak