open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marta Álvarez Guil

**Marta Francisca Álvarez Guil** (Madril, 1967) madrildar legelaria eta exekutiboa da.

El Corte Inglés-eko presidentea da (SwenoTelefonia , Sweno Energy Energia, Sfera, Espainiako El Corte Inglés, Portugaleko El Corte Inglés, Hipercor, Eyre Hotelak, El Corte Inglés Bidaiak, BitCor kriptomonetak, Sicor seguritatea, Sanchez Romero supermerkatuak, Bricor brikolajea eta Supercor supermerkatuak), Ramon Areces Fundazioa eta Iberia eta Vuelingeko (IAG taldea) akzioduna.

## Bizitza 
Bera eta bere ahizpa, Cristina, Alfonso del Rey eta Maria Jose Guilen alabak dira. Ama 1992an, alargun geratu zenean, Isidoro Álvarezekin ezkondu zen. 2003an, bi ahizpek lehen deitura aldatu eta Álvarez adopziozko aitarena jarri zuten. Marta Álvarez zuzenbidean lizentziatu zen CEU San Pablo Unibertsitatean (Madril), eta, ondoren, arte-ikastaro bat egin zuen Sotheby’sen (Erresuma Batua), artea gustatzen baitzitzaion. Denboraldi bat ere igaro zuen Parisen, eta merkataritza-banaketaren ezagutza sakondu zuen.

Sotheby's enkante-etxean lan egin zuen bost urtez, lehenbizi Londresen eta gero Madrilen. Castellana pasealekuko Corte Inglésen lan egin zuen jendeari saltzen, ondoren taldeko bidaia sailetik pasatu zen, bekadun gisa. 2015ean, Corte Inglés-eko administrazio-kontseiluan sartu zen. 2019an, konpainia horretako presidente izendatu zuten. 2021ean Ramón Areces Fundazioko presidente izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unibertsitate (banaketa administratiboa)

**Unibertsitatea**, Nafarroa Garaian, toki entitate mota bat da, herri-multzo batez osaturik dagoena. Antzinako unitate administratiboa bada ere, oraindik ere toki-erakunde tradizional batzuetan erabiltzen da, hala nola Zaraitzu Ibaxako Unibertsitatea edo Baztan Ibarreko Unibertsitatea. 1990eko Nafarroako Toki Administrazioaren Legeak aitortzen ditu entitate horiek, eta baita haien gobernu organoak ere: Zaraitzuko Batzorde Nagusia eta Baztango Batzar Nagusia.

Nafarroako beste entitate tradizional berezi batzuk ere, praktikan unibertsitateekin pareka daitezke: Erronkari Ibaxako Mankomunitatea, Aezkoa Ibarreko Komunitatea eta Errege Bardeako Komunitatea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kiñoi
* Komunitate
* Mankomunitate
* Korredu

## Kanpo estekak
Cat Whitehill

**Catherine Reddick Whitehill** (Richmond, Virginia, Ameriketako Estatu Batuak, 1982ko otsailaren 10a) Catherine Anne Reddick Estatubatuar futbolista ohia da. Defentsa moduan jokatzen du eta bere azken futbol taldea Boston Breakers izan zen, Ameriketako Estatu Batuetako  National Women's Soccer Leaguekoa.

## Taldeak 
## Garaipen-zerrenda 
## Kanpo estekak 
* Jokalariaren fitxa: https://web.archive.org/web/20220123134647/https://es.women.soccerway.com/coaches/cat-whitehill/19407/
Lupita González

**María Guadalupe "Lupita" González Romero** (Mexiko Hiria, 1989ko urtarrilaren 9a) Mexikoko atleta bat lasterketa espezializatutako da oinez . Zilarrezko domina irabazi zuen  2016an Rio de Janeiro olinpiadak 20 kilometroko ibilaldi gertaera eta urrezko domina bat ere 2015ean aldean XVII Pan American Games ospatzen Toronto, Kanada eta XVII at Pan American Cup Walk ospatuko Arica, Txilen . 

Gonzálezek boxeoa praktikatu zuen eta atletismoan hasi zen belauneko lesio batetik sendatzeko modu gisa. Itsas Idazkaritzaren parte da . Bere entrenatzailea Juan Hernández da, Graciela Mendoza ere entrenatu zuena.

## Kirol ibilbidea 
### Historia 
González taldekako Oinezko Munduko Txapelketan bigarren sailkatu zen 1:26:17ko denborarekin. Geroago, 2016ko Erromako Taldekako Oinezko Munduko Txapelketa irabazi zuen eta horrela Rio 2016ko domina faboritoetako bat bihurtu zen. 2016ko Rio de Janeiroko txapeldunorde olinpikoa da, izan ere, 1 ordu, 28 minutu eta 38 segundoko denborarekin, Liu Txinako txapeldunarengandik bi segundora, ibilaldi olinpikoan domina lortu zuen lehen mexikarra bihurtu zen.

### Esekitzea 
2019ko maiatzaren 10ean, Atletismoaren Osotasun Unitateak (UIA) kirolaria suspenditu zuen lau urteko epean (2022ko azarora arte), trembolonaren proba positiboagatik.

2021eko abuztuaren 13an, Guadalupe Gonzalez ibiltariak beste lau etenaldi jaso zituen frogak manipulatzeagatik eta dokumentuak faltsutzeagatik, . Gonzálezek lau urteko etenaldia betetzen ari zen trembolona debekatutako substantziaren presentzia eta erabileragatik, 2022ko azaroaren 15ean iraungiko zena. Integrity Union-ek salaketa berri bat jarri zion martxalariari informazioa manipulatzeagatik eta gaur González behin betiko zigortu dute, hau da, bere lehen zigorra amaitzen den egunetik beste lau urteko ezintasunarekin eta horrela zigorra 2026an amaituko da.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hesi elektriko

thumb| Hesi elektriko baterako kargagailua
**Hesi elektrikoa** deskarga elektrikoak erabiltzen dituen hesia da, pertsonak eta beste animaliak muga gurutzatzen eragozteko. Deskargaren tentsioak ondoeza eta heriotza arteko ondorioak izan ditzake. Hesi elektriko gehienak nekazaritzako hesietarako eta gizakiak ez diren animaliak kontrolatzeko beste modu batzuetarako erabiltzen dira, nahiz eta segurtasun handiko eremuak babesteko ere erabiltzen diren, hala nola instalazio militarrak edo kartzelak, non hilgarriak izan daitezkeen tentsioak erabil daitezkeen. GPS teknologia erabiliz abeltzaintzarako hesi elektriko birtualak ere garatu dira.

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak 
*Fauna kontrola Kanadako aireportuetan
* Antzarrak kontrolatzea
* Montanan erabilerak
* Kartzeletan erabiltzea
Köttbullar

**Köttbullar** (sing. **köttbulle**) suediar sukaldaritzako errezeta tradizionala da. Finlandian ere, haragi-bola hauek egiten dute. Esnez bustitako ogi-apurrekin eta zati txikitan ebakitako tipulekin nahastutako behi-haragi xehatuarekin egiten dituzte. Piperbeltzekin eta gatzarekin ontzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Hoppner

**John Hoppner** (Londres, 1758ko apirilaren 4a - *ibidem*, 1810eko urtarrilaren 23a) ingeles margolaria izan zen.

Londresen jaio zen, alemaniar gurasoen eskutik, eta txikitatik jaso zuen Jurgi III.a Erresuma Batukoa erregearen zaindaritza. Errege kaperako koruan hasi zen kantari, baina 1785ean Royal Academyn sartu zen artea ikastera.

Paisaiak margotzen hasi zen, baina laster aldatu zen etekin handieneko erretratu-margolaritzara. Thomas Lawrenceren lehiakide nagusia izan zen. Bere margolanek Joshua Reynoldsen eragin handia erakusten dute.

## Iruditegia 

MatthiasHoffmanByJohnHoppner.png|Dr. Matthias Hoffman, Province House (Nova Scotia)
LordNelsonByJohnHoppner.png|Lord Nelson 
1800 Hoppner Mädchen mit Kaninchen anagoria.JPG|Neska untxiarekin, 1800, Städelsches Kunstinstitut
Ix001199 1024x1024.jpg|Georgiana St Leger eta semea (Pascoe St Leger Grenfell) c. 1800
1795-Frankland-sisters-by-Hoppnet.jpg|thumb|Frankland ahizpak, 1795
Hoppnervanda.jpg|Miss Mary Linwood, c. 1800, John Hoppner V&A Museum no. 1439-1874

## Kanpo estekak
Hausa Erresumak

thumb|right|Hausa herriko hiri nagusiak. Muga modernoak gorriz.
**Hausa Erresumak** edo **Hausalandia** Niger ibaiaren eta Txad aintziraren artean kokatutako estatu-hiri independente batzuk izan ziren. Hausa tradizioak Bayajiddaren abentura ospetsuak gogorarazten ditu, Bagdadetik (edo Ekialde Hurbileko beste toki batetik) iritsi eta hausa estatuak sortu omen zituena. Hausa hizkuntza hausa estatuetatik hedatu zen.

## Hausa Bakwai 
Hausa Erresumak mitologia komun batekin zazpi estatu bezala hasi ziren, haien sortzaileak erregina baten seme-alabak baitziren. Hausa Bakwai esaten zaie, "Zazpi hausa" esan nahi duena. Hauek ziren estatuak:

*Daura: ?-1806
*Kano: 998-1807
*Katsina: -1805
*Zazzau (Zaria): -1808
*Gobir: -1808
*Rano: - 1800eko hamarkada? 
*Biram: -1805

## Bakwai banza 
Hausa Bakwaien hazkuntza eta ondorengo konkistak estatu kopuruen sorreran suertatu ziren, gobernari ezberdinek beren leinua Bayajidda hausa-hirien fundatzailearen ohaide bateraino asmatuz. Horregatik Banza Bakwai esaten zaie, "Sasiko" edo "Faltsu Zazpi" esan nahi duena. Banza Bakwaiek Hausa Bakwaien ohitura eta erakunde asko hartu zituzten, baina hausa ez zen jendeak kopiatutako erresumatzat hartzen ziren. Estatu horiek honako hauek biltzen zituzten:

*Zamfara (hausa-hiztunek sortua)
*Kebbi (hausa-hiztunek sortua)
*Yauri (baita Yawuri ere)
*Gwari (baita Gwariland ere)
*Kwararafa (jukun herriak sortua)
*Nupe (nupe herriak sortua)

## Urrezko Aroa 
Hausa erresumak XIII. mendean sortu ziren merkataritza-gune gisa, Kanem eta Maliko Inperioarekin lehiatzen zirenak. Bere esportazio-produktu nagusiak larrua, urrea, oihalak, gatza, *cola acuminata* espezia, animalientzako uhalak eta henna ziren. Aliantza txikiak izan ezik, hausa hiri-estatuak modu independentean funtzionatzen zuten. Haien arteko lehiek, oro har, agintaritza zentralizatua eratzea eragotzi zuten.

## Gainbehera 
Hazkunde nahiko etengabea izan arren, hiri-estatuak erasorako ahulak ziren eta, nahiz eta jada XVI. mende inguruan bertako biztanle gehienak musulmanak izan, 1804 eta 1808 artean jihadista musulmanek eraso egin zieten. 1808an, Usman dan Fodiok azken hiri-estatu hausa konkistatu eta Sokotoko Kalifa-herrian sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Hogben, S. J. und Anthony Kirk-Greene: *The Emirates of Northern Nigeria*, Londres 1966 (145–155 orr.).
* Lapidus, Ira M. *A History of Islamic Societies*. 3rd ed. New York, NY: Cambridge University Press, 2014. 458-459. orr.
* Nicolas, Guy: ''Dynamique sociale et appréhension du monde au sein d'une société hausa*, Paris 1975.
* Palmer, Herbert R.: *Sudanese Memoirs*, vol. 3, Lagos 1928 132–146 orr.
* Smith, Michael: *The Affairs of Daura'', Berkeley 1978.

## Kanpo estekak
Henna (landarea)

**Henna** (*Lawsonia inermis*; ) Lythraceae familiako zuhaixka bat, bi metro inguruko altuera duena, adartsua, hosto ia iraunkor, kontrajarri, leun eta distiratsuekin; lore txiki, zuri eta usaintsuak, mahats finaletan, eta fruitu baia beltz, biribilekin, ilarraren tamainakoak. Bere hosto lehor eta peziolo birrinduarekin egiten duten tindua ohikoa da Indian, Pakistanen, Iranen, Yemenen, Ekialde Hurbilean eta iparraldeko Afrikan.

Granadako Erresuman hazten zuten, baina moriskoen kanporatzearen ondorioz desagertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koldo Mitxelena Institutua

thumb
**Koldo Mitxelena institutua** (Gasteiz, Araba) bigarren hezkuntzako D ereduko ikastetxe publiko da. Arabako D eredu hutsezko lehenengo institutu publikoa, 1.988/89 ikasturtean sortua. Gaur egun, DBH eta Batxilergoko ikaskuntzak burutzeko aukera eskaintzen die 700-800 ikasle gasteiztarri. Hiru eraikin ditu ikastetxeak: DBH 1 eta 2 Behenafarroa kalean, DBH 3 eta 4 Agurain Taldea kalean eta Batxilergo Agurain Taldea kalean.

## Historia 
Eskola publikoan irakaskuntza ertainetan ikasketak euskaraz burutu ahal izateko hainbat euskaltzalek egin zuten aldarrikapenaren ondorioz, 1.988/89 ikasturtean Arabako D eredu hutsezko lehenengo institutu publikoa jarri zen abian.

Hasiera batean Zaramaga auzoan ikaslerik gabe gelditzen ari zen ikastetxe batean ezarri zen eta izen berria eman zitzaion. Aurreko urtean Txillardegirekin batera euskara batuaren sorkuntzan giltzarri izan zen Koldo Mitxelena filologoa hil zen eta horren omenez ikastetxeak bere izena hartu zuen.

Lehenengo ikasturte hartan 69 ikasle eta 7 irakasle besterik ez zegoen, baina geroztik ikastetxeak etengabe hazten jarraitu du. Gaur egun hiru eraikinetan banatuta daude Koldo Mitxelenako ikasleak, 700 inguru. 1.988-1.989 ikasturtetik, bere Hezkuntza Komunitatea (ikasleak, familiak, irakasleak eta langileak) nabarmen handitu da eta urteak pasa ahala, Koldo Mitxelena Institutuaren sorkuntza ahalbideratu zuen euskaltzaletasuna mantendu eta indartu egin da. Hasiera batean, “Euskara ahotik ahora” izan zen bere leloa eta gaur egun ere horrela jarraitzen du.

## Nortasun ezaugarriak 
KOLDO MITXELENA BHIk ezaugarri hauek ditu: euskal gizartearen beharrak aintzat hartzen ditu, inguru sozial eta kulturalean sustraiturik dago, parte hartzailea da, desberdintasunak orekatzen ditu, aniztasuna zaintzen du, hezkidetzaz arduratzen da, plurala da, euskalduna da, laikoa da eta demokratikoa da.

Heziketa integralaren alde egiten da, ikasleari bere nortasuna eratzen lagunduz, ikasleak beren buruaren jabe, libre, arduratsu eta kritikoak izateko.  

Metodologia aktiboa, kooperatiboa eta malgua bultzatzen dira ikasleen aniztasunari erantzuteko. Ikaslea bera da bere heziketaren protagonista, eta eginez ikasteten du. Eguneroko heziketa lan horretan teknologia digitala funtsezko lanabesa da. Ikasketa-zereginetan ikasleen parte hartzea bultzatzen da, eta haien lanerako ohitura, jakin-mina eta ardura lantzen dira. 

Hauek dira aurrera eramaten diren proiektu estrategikoak:

* Euskara ahotik ahora
* Elkarbizitza
* Hezkidetza
* Metodologia aktiboak
* Ingurune Digitala
* Oroimen historikoa
* eTwinning
* Irakurketa Plana
* Hauspoa
* Gela Egonkorra
* KM Steam

## Ikasleen partehartzea 
Ikastetxean ikasleen partehartzea sustatzeko honako batzorde hauek daude:

* Bizikidetza Batzordea
* Euskara Batzordeak
* Hezkidetza Batzordea
* IKTero Batzordeak

## Hobeto ezagutzeko 
* Aldizkaria: urteKMkaria
* 25. urteurrena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.koldomitxelena.eus
Difenilamina

**Difenilamina** (C6H5) 2NH formula duen konposatu organikoa da. Konposatua anilinaren deribatu bat da, bi fenilo talderi lotutako amina bat. Konposatua solido koloregabea da, baina merkataritza-laginak horiak izaten dira askotan, herdoildutako ezpurutasunengatik. Difenilamina disolbatzaile organiko komun askotan disolbatzen da eta uretan disolbagarria da. Batez ere bere propietate antioxidatzaileengatik erabiltzen dute. Difenilamina antioxidatzaile industrial, tindu eta erreaktibo gisa asko erabiltzen dute, eta nekazaritzan ere erabiltzen da fungizida eta antihelmintiko gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nekazaritzako hesi

thumb| Egurrezko zutoin eta errail-hesi sendo eta ondo egina
Nekazaritzan, hesiak animaliak eremu batean edo kanpoan mantentzeko erabiltzen dira. Material askotarikoekin egin daitezke, lurraldearen, kokapenaren eta mugatu beharreko animalien arabera. **Nekazaritzako hesi** gehienek, batez beste, 1,2 m-ko altuera dute, eta, zenbait lekutan, aziendak hartzeko diseinatutako hesien altuera eta eraikuntza eskatzen du legeak.

## Erreferentziak 
 

## Kanpo estekak 
* Zaldientzako Hesi Plangintza
P-Fenilendiamina

**p-Fenilenediamina**  konposatu organiko aromatikoa da C6H4(NH2)2 formula aminen taldekoa. Bi egitura-isomero ditu *orto*-fenilendiamina eta *meta*-fenilendiamina. Solido kristalino zuria da.. Disolbagarria da uretan, etanoletan, kloroformotan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Narritagarria eta toxikoa da.

## Sintesia 
p-Fenilendiamina sintetizatzeko *p*-nitroklorobentzenoa amoniakoarekin tratatzen da eta, segidan, erreakzioaren emaitza den *p*-nitroanilina hidrogenatu egiten da katalizatzaile egoki baten presentzian, paladioa adibidez

ClC6H4NO2 + 2 NH3 → H2NC6H4NO2 + NH4Cl

H2NC6H4NO2 + 3 H2 → H2NC6H4NH2 + 2 H2O

## Erabilera 
p-Fenilenediamina ilea eta larrua tindatzeko, argazki-errebelatzaile, erreaktibo kimiko eta kautxuetan bulkanizazio-azeleratzaile  eta antioxidatzaile gisa usatzen da

## Toxikotasuna 
*p*-Fenilenediaminak dermatitis larria, begietako narritadura eta malko-jarioa, asma, gastritisa, giltzurrun-gutxiegitasuna, bertigoa, dardarak, konbultsioak eta koma eragin ditzake gizakiengan esposizio labur akutuen ondorioz. Ukipen-dermatitisa eragin dezake epe luzeko esposizioaren  ondorioz. Ile-tindu gisa baliatuta dermatitisa eragin dezake

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Georgina Spelvin

**Shelley Bob Graham** (Houston, Texas, 1936ko martxoaren 1a), **Georgina Spelvin** izen artistikoz ezaguna, estatubatuar aktore porno ohia da. Broadwayn hasi zen lanean baina *The Devil in Miss Jones* film pornografikoa grabatzeagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Constance Money

**Susan Jensen** (Kenmore, Washington, 1956ko azaroaren 30a), **Constance Money** izen artistikoz ezaguna, estatubatuar aktore porno ohia da. *The Opening of Misty Beethoven* film pornografikoa grabatzeagatik eta *Playboy* aldizkarian agertzeagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia hautatua 
## Kanpo estekak
Pacific Blue

***Pacific Blue*** estatubatuar polizia-telesaila da. Bill Nussek sortua, USA Networken 1996 eta 2000 artean aireratu zuten.

## Argumentua 
Telesailak Santa Monicako Polizia Departamentuko ofizialen bizitza pertsonal eta profesionalak kontatzen ditu. Polizia hauek bereizten dituen ezaugarri nagusia bizikleten gaineko krimenari aurre egiten diotela da.

## Aktoreak 
* Jim Davidson: Wendle Terence "T.C." Callaway
* Darlene Vogel: Chris Kelly
* Paula Trickey: Cory McNamara
* Marcos A. Ferraez: Victor Del Toro
* Rick Rossovich: Anthony Palermo
* David L. Lander: Elvis Kryzewski
* Mario López: Bobby Cruz
* Jeff Stearns: Russ Granger
* Shanna Moakler: Monica Harper
* Amy Hunter Cornelius: Jamie Strickland

## Kanpo estekak
Ema (argipena)

**Ema** terminoak hainbat adiera du:

*  ***Ema*** (filma), Txiletar filma, 2019koa, Pablo Larrainek zuzendua.
* **Ema** edo **Emajõgi**, Estoniako ibaia.

Sigla gisa:

* **EMA** edo **Ezkerreko Mugimendu Abertzalea**, euskal alderdi politikoa (1985-2001)
* **EMA** edo **Sendagaien Europako Agentzia**, Europako Batasuneko agentzia, ingelesez *European Medicines Agency.*
* **EMA sariak,** MTV Europe Music Award direlakoak, MTV kateak antolatutako sariak.

Ikus halaber:

* Emea (argipena)
* Eme (argipena).
* Emma (argipena).
King of the Hill

***King of the Hill*** estatubatuar marrazki biziduneko telesaila da. Mike Judge eta Greg Danielsek sortua, Fox Broadcasting Companyen 1997 eta 2010 artean aireratu zuten.

## Argumentua 
Arlen-en garatua, Texasen. Telesailak Hill familia du ardatz, Hank Hill, arduratsua, langilea, leiala, diziplinatua eta zintzoa. Telesailaren izenburua Hanki buruzkoa da, familia-buru gisa eta, metaforikoki, 'King of the Hill' haur-jolasari buruzkoa.

## Kanpo estekak
Gunilla Andersson

**Gunilla Elisabeth Andersson** (Stockholm, Suedia, 1955eko abenduaren 17a) suediar igerilari ohia da, tximeleta proban aditua. 1974ko Europako igeriketa txapelketan bi brontzezko domina irabazi zituen, 100 metro tximeleta proban eta 4 x 100 medley erreleboak proban.

1976ko Udako Olinpiar Jokoan arrakastarik gabe lehiatu zen.

## Kanpo estekak
Anthony Ludovici

**Anthony Mario Ludovici** MBE (1882ko urtarrilaren 8a - 1971ko apirilaren 3a) britainiar filosofo, soziologo, kritikari sozial eta poliglota izan zen. Aristokraziaren eta berdintasunaren aurkako defendatzaile gisa ezaguna da, eta XX. mendearen hasieran egile kontserbadore britainiarra izan zen. Artea,  metafisika, politika, ekonomia, erlijioa, sexuen eta arrazen arteko desberdintasunak, osasuna eta eugenesia gaiei buruz idatzi zuen.

Ludovici-k artista gisa hasi zuen bere ibilbidea, margotzen eta liburuak ilustratzen. Auguste Rodin eskultorearen idazkari pribatua izan zen 1906an hainbat hilabetez  Geroago 30 liburu baino gehiago idatzi zituen, eta beste asko itzuli zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Anthony Ludoviciren lanak, *Eugenics Review-en*
* Anthony M. Ludovici webgunea
* Ludovici, Anthony Mario (1882–1971)
Hal Holbrook

**Harold Rowe Holbrook Jr** (Cleveland, Ohio, 1925eko otsailaren 17a - Beverly Hills, 2021eko urtarrilaren 23a) estatubatuar aktorea izan zen. Zineman eta telebistan lan egin zuen. Tony Sari bat eta bost Grammy Sari irabazi zituen, eta behin izendatu zuten Oscar Sarirako.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Komunitate (banaketa administratiboa)

Nafarroa Garaian, **komunitatea** unitate bat legez osatzen duten herrien multzoa da. Banaketa administratibo zaharkitua da, nahiz eta toki-erakunde tradizional batzuetan erabiltzen den, hala nola Aezkoa Ibarreko Komunitatea edo Errege Bardeako Komunitatea.

Figura hori 1990eko Nafarroako Toki Administrazioaren Legeak aitortzen du, eta, horri esker, organo propio bat du, hala nola Aezkoako Batzarre Nagusia eta Errege Bardeako Komunitatea.

Badira beste banaketa tradizional berezi batzuk, praktikan unibertsitateekin parekatuak: Erronkari Ibaxako Mankomunitatea, Zaraitzu Ibaxako Unibertsitatea eta Baztan Ibarreko Unibertsitatea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Unibertsitate
* Mankomunitate
* Korredu

## Kanpo estekak
Thaissa Presti

**Thaissa Presti** (São Paulo, 1988ko apirilaren 26a) brasildar atleta bat da, 100m, 200m eta 4 x 100m disziplinetan espezialista.

2007ko Río de Janeiro Panamerika Jokoetan Thaissa presti parte hartu zuen bere herrialdeko atletismo taldearekin, eta Pekingo Olinpiar Jokoak 2008ko proba berean; azken txapelketa honetan, laugarren postua lortu zuen Rosemar Coelho Neto, Lucimar de Moura eta Rosângela Santosekin batera. 2009ko Berlinetan bosgarren postua lortu zuen Atletismoko Munduko Txapelketan, 4x100 m-ko erreleboan korrika egitea Rosemar Maria Neto, Lucimar de Moura eta Vanda Gomesekin. 

Iberoamerikako mailan, 4 x 100 metroko erreleboan urrezko domina irabazi zuen Ana Claudia Lemos da Silva, Vanda Gomes eta Bárbara Leônciorekin batera 2010eko Iberoamerikako Atletismo Txapelketako XIV. edizioan.

Hego Amerikan, São Paulon 2007an eta Liman 2009an ospatutako Hego Amerikako Atletismo Txapelketan parte hartu zuen. 

Lehenengo lehiaketan 4 x 100 metroko erreleboan urrezko domina jaso zuen Luciana Alves dos Santos, Lucimar de Moura eta Thatiana Regina Ignâciorekin batera, eta brontzezko domina 100 m eta 200 m-tan; 8-9 bigarren lehiaketan. Zilarrezko domina jaso zuen 200 m eta 4 x 100 m erreleboetan, eta brontzezko domina lortu zuen, berriz, 100m erreleboetan.

## Kanpo estekak
Mami Lebrun

***Mami Lebrun*** Kepa Erraztik idatzi eta interpretatutako antzezlana izan zen, Xake Produkzioak taularatu zuena. 2018ko Donostia Antzerki Saria lortu zuen.

*Antzezlanaren sorgunea a*monaren heriotzak sortutako zirrara pertsonala da. Heriotzaz, doluaz, eta iraganaz aritzen da obra, baina batez ere maitatutako amona haren memoria landu beharraz, eta aurreko belaunaldi hark bizitzako arazoei eman behar izan zien erantzunaz.

Gidoia lizentzia irekiarekin (CC-BY-SA) argitaratu zuten Susa argitaletxeak eta EHAZE elkarteak 2020an.

## Sinopsia 
[ezkerrera|thumb|255x255px|Gidoia ([Susa, 2020)]]
Iraganeko sekretuek heriotzari eta memoriari buruzko gogoeta hunkigarri baterako bidea zabaltzen dute

Egoitz eta Miren omenaldi bat prestatzen ari dira berriki hil den amona Concharentzat. Amonaren etxeko ganbaran haren egunkari pertsonal zahar bat aurkitzen dute. Horrela jakingo dute Conchak, gaztea zelarik, Parisko kabaret batean bizi izan zuena.

Hori izango da obraren ardatza. Hala ere, badago sekretu bat, Egoitzek Mireni kontatu ez diona.

Dolua, pertsona maiteen desagerpena, haiek agurtzea, haien memoria bizirik mantentzea… Horiexek dira obra hunkigarri honen kontakizunean biltzen diren gaietako batzuk, gaur egunetik 1940ko hamarkadara jauzi egin eta memoriari, damuari eta heriotzari buruzko gogoeta egiten duen obra honetan biltzen direnak. 

## Parte hartzaileak 
*Zuzendaria: Getari Etxegarai
*Zuzendari laguntzailea: Xabier Ormazabal
*Interpretatzaileak: Ane Pikaza, Kepa Errasti, Ainara Ortega
*Argiztapena: David Alcorta
*Eszenografia: Eskenitek
*Musika: Pascal Gaigne
*Ekoizpena, banaketa eta jantziak: Xake Produkzioak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mami Lebrun. Antzezlanaren  gidoia CC-BY-SA lizentzia librearekin banatuta. *www.susa-literatura.eus*
Manuela Vargas

**Manuela Hermoso Vargas** (Sevilla, 1941 &ndash; Madril, 2007ko urriaren 12a) flamenko espainiarreko dantzari ijitoa izan zen, artistikoki **Manuela Vargas** izenez ezaguna.

## Dantzari ibilbidea 
Manuela Vargas hamabi urte zituela hasi zen lanean "El Guajiro" tablaoan, Enrique El Cojo maisuarekin, eta handik  Madrilgo "El Duende" tablaora joan zen. Bere aukera handia 1964an iritsi zitzaion, Parisko Nazioen Antzokiko Nazioarteko Dantza Saria irabazi zuenean, José Monleónen *Antología dramática del flamenco* ikuskizunarekin.

1965ean New Yorkeko Mundu Feriako pabiloi espainiarrean izan zen, eta 1966an lau astez aritu zen Londresko "Prince of Wales" antzokian. 1969an garaipen nabarmena lortu zuen Buenos Airesko Avenida Antzokian, eta bira amerikarretik itzultzean Jerez de la Fronterako Flamenkologia Katedraren Dantza Flamenkoko Sari Nazionala jaso zuen, 

Nazio mailan, bere konpainia izateaz gain, muntaia garrantzitsuetan parte hartu zuen, hala nola *Medean*, Miguel Narrosen zuzendaritzapean, 1984an; Federico García Lorcaren *Así que pasen cinco años* , Zentro Dramatiko Nazionalaren bertsioan (1989), eta erakunde berarekin: *Rafael Albertiren  La Gallarda (1992).* Aipatzekoak dira, besteak beste, *La petenera*, *El Sur y Fedra.* 

Sevillako Expo'92 inaugurazio-ekitaldian izan zen. 1969an Mark Stevensekin batera, Jaime Caminoren *España otra vez* filma egin zuen. Zinemaren munduan oso ezaguna izan zen azken lankidetza Pedro Almodóvarren *La flor de mi secreto* filmean, Joaquín Cortésekin batera.

## Sariak eta aitortzak 
* 1964an Parisko Nazioen Antzokiko Nazioarteko Dantza Saria irabazi zuen, José Monleónen *Antología dramática del flamenco* ikuskizunarekin.
* 1969an Jerez de la Fronterako Flamenkologia Katedraren Dantza Flamenkoko Sari Nazionala.
* 2006an Arte Ederretako Merituaren Urrezko Domina.

## Bizitza pertsonala 
Bi alaba izan zituen Horacio Camino Serranorekin, Rocío eta Macarena, eta 2007ko urriaren 12an hil zen Madrilen, 66 urte zituela, aspalditik zuen minbizia zela eta, Sevillako San Fernando hilerrian lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manuela Vargasen argazkiak
* Manuela Vargas dantzan. Fin de fiesta por bulerias YouTube
EOLO-KOMETA Cycling Team

**EOLO-KOMETA Cycling Team** ( *UCI kodea: **EOK*** ) 2018an sortu zen italiar UCI ProTeam kategoriako txirrindulari profesional talde bat da. UCI ProSeries errepideko txirrindularitza mailan, UCI Continental Circuits- etan eta gonbidatu moduan UCI WorldTour zirkuituko lasterketetan parte hartzen du.

Taldea Espainian du jatorria, Contador Fundazioaren baitan, eta Trek-Segafredoko harrobi taldea da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
*
Raspail (Parisko metroa)

**Raspail** Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 14. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 4. linea (Parisko metroa)
* 6. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Asunción Ruiz

**Asunción Ruiz Guijosa** (Madril, 1966) madrildar ingurumen-teknikaria da, Espainiako Ornitologia Elkarteko (SEO/BirdLife) zuzendari exekutiboa.

## Bizitza  
1989an Zientzia Biologikoetan graduatu zen Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (UAM). Ingurumen-biologian espezializatutako lehen promozioan parte hartu zuen. Ingurumen-kudeaketa enpresan diplomaduna da.
ezkerrera|thumb|280px|Ekologia
UAMeko Ekologia Departamentuaren bidez sartu zen lanbide munduan. Ondoren, enpresa  estatuko eta nazioarteko aholkularitza-enpresa pribatuetan hasi zen lanean. Sektore pribatuaren barruan, laborategi batean ere lan egin zuen limnologian, hau da, ekosistema akuatiko edo urtarren azterketan. 1993an, proiektu-teknikari gisa, SEO/BirdLife erakundean sartu zen. Erakunde hori Espainiako natura eta biodibertsitatea aztertzeaz eta kontserbatzeaz arduratzen da.'* Hona hemen bere esaldi errepikatuenetako bat: 
*Txoritxoak naturaren osasunaren argazki dira.*Espainiako espazioen ingurumen-egoeran aditua da, hala nola, Natura 2000 Sarean edo biosferaren erreserban.  Berak egindako lan eta hitzaldi askotan adierazten du lanak askotarikoak izan daitezkeela, besteak beste, Natura Sareko gune batzuetan estepa-inguruneak mantentzeko abeltzaintza-kudeaketa nolakoa izan behar duen definitzea, azterketa berritzaileak egitea, edo, itsas hegaztientzako itsasoko gune garrantzitsuak zein diren identifikatzea.*'''Hainbat argitalpen eta monografiaren egilea edo editore nagusia da, hala nola, miru errealari, gabai balearrari eta uretako hegaztien negualdiari buruzkoak, Espainiako hegazti ugaltzaileen atlasa, Andaluziako hegaztien liburu gorria eta Espainiako itsas hegaztien kontserbaziorako eremu garrantzitsuen inbentarioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Bach Pascual

**Marta Bach Pascual** (Mataró, Bartzelona, Katalunia, 1993ko otsailaren 17a) waterpolo jokalari katalandarra da. Emakumeen Ohorezko Mailako CN Matarón eta Espainiako selekzioarekin jokatzen du.

2012ko Londresko eta 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan txapeldunorde olinpiko izandako Espainiako selekzioko parte izan zen.
2016an Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen, eta 5. sailkatu zen Espainiako taldea.

## Lorpenak 
20 urtez azpiko taldearekin, munduko txapeldun izan zen 2011ko Juniorren Munduko Txapelketan. 2011ko Shanghaiko Munduko Kopan ere, parte hartu zuen Espainiako selekzioarekin 11. sailkatuz.

2012an, Triesteko Olinpiadaurreko Txapelketako txapeldun izan zen, eta zilarrezko domina irabazi zuen 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan.

2013an, munduko txapeldun izan zen Bartzelonan jokatutako txapelketan. 2014an, Europako Waterpolo txapelketa jokatu zuen Budapesten, berriro, urrezko domina lortuz.

2016an, Espainiako Erreginaren Kopako txapeldun izan zen Centre Natació Mataró taldearekin, Club Natació Sabadell ahalguztiduna mendean hartuta finalean. Astebete geroago, LEN Trofeoko txapeldun izan zen, finalean Greziako Vouliagmeni menderatu ostean.
## Olinpiar Jokoak
2012an Londresen, parte hartu zuen Espainiako taldearekin, eta zilarrezko domina lortu AEBko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Australiakoaren aurretik (brontzezkoa); 2016an Rio de Janeiron, parte hartu, eta 5. postua lortu zuen, eta 2020an Tokion (COVID zela eta 2021ean jokatuko zirenak), berriro, zilarrezko domina eskuratuko zuen, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Hungariakoaren aurretik (brontzezkoa). Tokion honako hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k.
## Emaitzak
 |} 

## Sariak, aintzatespenak eta bereizketak 
* Kirol Merezimenduaren Errege Ordenaren Brontzezko Domina, Goi Mailako Kirol Kontseiluak emana (2013)
* Kirol Merezimenduaren Errege Ordenaren Zilarrezko Domina, Goi Mailako Kirol Kontseiluak emana (2014)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*  Eranskina: Olinpiar Jokoetan Espainiako dominarik gazteenak

## Kanpo estekak
Penny Vilagos

**Penny Vilagos** (Ontario, Kanada, 1963ko apirilaren 17a) igeriketa sinkronizatuko Kanadako igerilari erretiratua da, Bartzelonan 1992an txapeldunorde izan zena binakako lehiaketan.

## Kirol ibilbidea 
1982ko Munduko Igeriketa Txapelketan, Guayaquilen, urrea irabazi zuen taldekako lehiaketan; hamar urte geroago, Bartzelonan (Espainia) 1992an egindako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina irabazi zuen duoen lehiaketan, Estatu Batuen ondoren (urrea) eta Japoniaren aurretik (brontzea), bere ahizpa bikia Vicky Vilagosekin batera.

## Ohoreak 
2002an Kanadako Olinpiar Jokoen ospearen aretoan sartu zuten. 2014an, Swimming of Fame ospearen aretoan sartu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Claude Mézières

**Jean-Claude Mézières** (Saint-Mandé, 1938ko irailaren 23a - Paris, 2022ko urtarrilaren 23a) frantziar komikigile eta marrazkilaria izan zen.

Anaia zaharrenak marrazkian sartu zuen eta Hergé, André Franquin, Morris, Jijé eta Jack Davisen eragina jaso zuen. École nationale supérieure des arts appliqués et des métiers d 'art-en ikasi zuen. eta liburu eta aldizkarien ilustratzaile eta publizitatean lan egin zuen. 1965ean Estatu Batuetara joan zen abentura bila eta cowboy izan zen.

Bere lagun Pierre Christinekin *Valérien* zientzia fikziozko komiki saila sortu zuen. Eszenatokiak ere diseinatu zituen Bosgarren Elementua bezalako filmetarako.

1984an Angulema Hiriko Sari Nagusia jaso zuen.
Ján Kollár

**Ján Kollár** (Mosóc, 1793ko uztailaren 29a - Viena, 1852ko urtarrilaren 24a) eslovakiar olerkari, arkeologo, zientzialari, politikari eta paneslavismoaren ideologoa izan zen.

Bratislavako lizeo luterotarran eta Jenako Unibertsitatean ikasi zuen. 1817an Wartburgeko Jaialdian izan zen eta bere ideia paneslaviarretan eragina izan zuen.

Budapesteko eslovakiar komunitate luterotarreko kapilau protestantea izan zen. 1849an eslaviar arkeologiako irakasle izendatu zuten Vienako Unibertsitatean. 1848-49ko Eslovakiako altxamenduan parte hartu zuen.

## Lanak 
* *Slávy dcera* (Slávaren alaba).
* *O literární vzájemnosti mezi kmeny a nářečími slavskĭmi* (Tribu eslaviarren eta herri-tribuen arteko elkarrekikotasunaz)

## Kanpo estekak
Hannibal Lecter

**Hannibal Lecter doktorea** fikziozko psikopata bat da, Thomas Harris nobelagileak asmatua, giza haragia jateagatik ezaguna. *The Red Dragon* (1981) eleberrian agertu zen lehen aldiz. Haren bizipenek *The Silence of the Lambs* (1988) lanean jarraitzen dute (Jonathan Demmek zinemara eramana), eta *Hannibalen* amaitzen dute (1999). 

2006ko abenduan, *Hannibal* argitaratu eta zazpi urtera, Harrisek argitaratu zuen, oraingoz, pertsonaiari buruzko azken eleberria: *Hannibal Rising*. Nobela honek hiltzaile ezagunaren haurtzaroa eta gaztaroa kontatzen ditu, 6 eta 20 urte bitartean. Beraz, zabalik uzten da Lecter Estatu Batuetan dagoen kokalekutik Baltimoreko Ospitale Psikiatrikoan sartu eta harrapatu arteko tartea. Zinemara ere eraman zuten (*Hannibal Rising*), emaitza apalagoekin. 

Hannibal Lecter hiltzaile nobelagileak arrakasta handia lortu zuen mundu osoan, Jonathan Demmek *The Silence of the Lambs* filmeko zinemara eraman zuenean. Anthony Hopkinsek antzeztu zuen pertsonaia. Zinemara ere eraman zituzten gainerako eleberri-sagak. *Hannibal Rising* da filmik berriena. 2007ko martxoaren 16an estreinatu zen, eta Peter Webberrek zuzendu zuen. 

## Kanpo estekak
Telezabor

[thumb|[Silvio Berlusconi. Telebista eredu honekin aberastu egin zen enpresari ospetsua bere jet pribatuan.]]**Telezabor**ra neologismo bat da, beste hizkuntza batzuetan sortu berri diren neologismoen kalkoa ( *telebasura*,  *trash tv*,  *télé poubelle*) telebista-eredu jakin batzuei aplikatua. Espainiako Errege Akademiak honela definitu zuen *telebasura*: «Eduki trauskil, oies eta arruntak dituzten telebista-programen multzoa». Hitzak badu nahikoa tradizioa Euskaltzaindiaren hiztegian agertzeko, horra definizioa: «Bereziki eduki aldetik kalitate txarrekoak diren telebista-programen multzoa».

Hasiera batean hitzak lagunarteko erabilera izan zuen, eta geroago azterketa soziologikoa egiteko arrazoia. Telebista ulertzeko modu bat izan zen, sentsazionalismoa, gertaera txundigarriak eta pertsonaia ospetsuen zeregin pribatuetan eta pertsonaletan gehiegizko sudur sartzeak eragin zutenak erabiliz. Pertsonaia ospetsu horiek, askotan, sustatzen dituzten programei esker bakarrik dira ospetsu.

Telezabortzat hartzen dira erabat eduki kulturalik ez duten programak, bereziki pertsonaia publiko batzuen bizitza pribatua arakatzea helburu nagusi duten programak.

Horrelako programak zabaltzeaz arduratzen diren telebistek audientzia handia lortzeko egiten dute lan, gehienbat, eta, horren ondorioz, publizitatea erakartzeko, eta, horrela, etekin ekonomikoa nabarmen handitzeko. Hori guztia, beren jarduna justifikatzeko argudio batzuez apainduta, hala nola: adierazpen-askatasuna sustatzen dutela adieraziko dute eta audientziaren eskaera asebetetzeko helburu osasuntsua inork baino hobeto betetzen dutela. Emaitza komunikabide eredu sinple-sinple bat da, hutsalkerien eta arrunkerien sustapenera soilik bideratua, edo gizakien grina oinarrizkoenak asebetetzera bideratua.

Telezaborraren eraginak gizarteko sektore batzuen kezkak piztu ditu eta interes zientifikoa ere bai (doxografian, soziologian eta komunikazio-zientzietan-eta aditu batzuek kontu hauek aztertzen dituzte).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claudia Giordani

**Claudia Giordani** (1955eko urriaren 27 - ) Italiako eskiatzaile alpetar ohia da. 1976ko Neguko Joko Olinpikoetan eta 1980ko Neguko Joko Olinpikoetan parte hartzen du.

Aldo Giordani RAI kateko kazetari italiarraren alaba da.

## Biografia 
1976an, zilarrezko domina irabazi zuen slalom olinpikoko ekitaldian. Slalom erraldoiaren txapelketan 13. amaitu zen. Lau urte geroago, slalom-lehiaketan bigarren amaitu zuen, eta hamargarrena slalom erraldoiko ekitaldian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heidi Biebl

**Heidi Biebl** (Oberstaufen, 1941eko otsailaren 17a - Immenstadt, 2022ko urtarrilaren 20a) alemaniar eskiatzailea izan zen.

Urrezko domina irabazi zuen jaitsiera proban 1960ko Neguko Olinpiar Jokoetan. 19 urterekin txapeldun olinpiko gazteena izan zen urte horretan. 1964ko Neguko Olinpiar Jokoetan ere parte hartu zuen eta laugarren izan zen slalom eta jaitsiera probetan.

## Kanpo estekak
Il Pordenone

**Giovanni Antonio de’ Sacchis**, **Il Pordenone** (Pordenone, c. 1484 &ndash; Ferrara, 1539ko urtarrilaren 14a) italiar margolari manierista izan zen.

Erroman ikasi zuen margotzen, eta kanpoko eraikinak apaintzeko enkarguak jaso zituen. Bere lan asko Veneziako Dogoen Jauregiko suteetan galdu ziren 1574 eta 1577an. "Abiadura, indarra eta estilo eta exekuzio zakarrez margotuta, txunditzeko asmoz".

## Iruditegia 

Pordenone, God the Father with Angels.jpg|Affreschi nella chiesa dei Francescani, a Cortemaggiore
Duomo (Cremona) - affreschi della navata principale 01.jpg|*Cristo inchiodato alla Croce*, 1521, Affreschi nel Duomo di Cremona.
Golgotha-Il Pordenone-Cremona Cathedral.jpg|*Crocifissione del Duomo di Cremona* (ca. 1520-1521)
Pordenone San Martín y San Cristóbal 1528-29 San Rocco Venecia.jpg|*Santi Martino e Cristoforo*, ante d'organo, San Rocco, Venezia
Pordenone, Santa Maria di Campagna.jpg|thumb|Affreschi a Santa Maria di Campagna, Piacenza

## Kanpo estekak
Clara Espar

**Clara Espar Llaquet** (Bartzelona, Katalunia 1994ko irailaren 29a), waterpolo jokalari katalandarra da. Emakumeen Ohorezko Mailako CE Mediterranirekin eta Espainiako selekzioarekin jokatzen du. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen.

Anni Espar nazioarteko jokalariaren ahizpa da, eta, bere aita, Xesco Espar, eskubaloi entrenatzailea da.

## Ibilbidea 
2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen. Zilarrezko domina irabazi zuen 2017ko Budapesteko Munduko Txapelketan eta 2019ko Gwangjuko Munduko Txapelketan. 2018ko Bartzelonako Europako Txapelketan, brontzezko domina irabazi zuen, eta, 2020ko Budapesten, urrea.

2018an, Mediterraneoko Jokoen 18. edizioan ere, parte hartu zuen emakumezkoen waterpolo lehiaketan urrezko domina irabaziz.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko domina irabaziko du Espainiako taldearekin, AEBkoaren atzetik (urrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k .
## Emaitzak 
; Klubak
Sabadell NPP

* Europako Kopa (2): 2011 eta 2016.
* Europako Superkopa (1): 2016.
* Ohorezko Maila (5): 2011, 2012, 2013, 2016 eta 2017.
* Erreginaren Kopa (3): 2010, 2011 eta 2017.
* Espainiako Superkopa (4): 2009, 2010, 2015 eta 2016.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karin Moroder

**Karin Moroder** (Bolzano, 1974ko azaroaren 30a) iraupen-eskian lehiatu zen kirolari italiarra da, 163 cm luze da eta 59 kg pisatzen du. 

Santa Cristina Gherdëinan jaioa, 1994ko Junior mailako Munduko Txapelketan egin zuen debuta, baina ez zuen emaitza esanguratsurik lortu. Munduko Txapelketan 1994ko abenduaren 20an egin zuen debuta Sappadako 5 km-ko teknika librean (45º) eta 1997ko abenduaren 7an lortu zuen lehen podiuma Santa Caterina di Valfurvako erreleboan.

Bere ibilbidean Neguko Olinpiar Jokoetako hiru ediziotan parte hartu zuen: Nagano 1998 (30 km-ra, 30 km-ra, 30 km-ra, 3 errelebora), Salt Lake City 2002 (26 esprintean) eta Vancouver 2010 (39. Esprintean), Munduko Txapelketako bost (24. Lahtiko 2001eko esprintean). 

Brontzezko domina bat lortu zuen Naganon, 1998an, errelebo-proban (Gabriella Paruzzi, Manuela Di Centa eta Stefania Belmondorekin batera). 

Lehiaketetatik erretiratu zen Vancouverreko Jokoen amaieran.

## Nazioarteko palmaresa 
## Eskiatzeko emaitzak 
**Olinpiar Jokoak**

**Munduko txapelketak**

**Munduko Kopa**

Urtaroaren ezaugarriak

## Kanpo estekak 
*https://www.olympedia.org/athletes/100012
*https://www.fis-ski.com/DB/general/athlete-biography.html?sectorcode=CC&competitorid=41580
*https://www.eurosport.es/esqui-de-fondo/karin-moroder_prs33083/person.shtml
*https://www.olympiandatabase.com/index.php?id=54205&L=1
*https://www.celebsagewiki.com/karin-moroder
Jenako Unibertsitatea

**Jenako Unibertsitatea**, ofizialki **Jenako Friedrich Schiller Unibertsitatea** () Turingia estatuko Jena hirian dagoen unibertsitate publikoa da.

1558an sortu zuten eta Alemaniako hamar unibertsitate zaharrenen zerrendan dago. 1934an, unibertsitateari izen berria eman zioten eta bertan historia irakaslea izadako Friedrich Schiller idazle alemaniarraren izena jaso zuen. 2008tik aurrera, unibertsitateak 20.800 ikasle inguru ditu matrikulatuta, eta 340 irakasle.

## Ikasle ohi ospetsuak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Judith Forca

**Judith Forca Ariza** (Sabadell, Bartzelona, 1996ko ekainaren 7a), waterpolo jokalari katalandarra da, eta emakumeen Ohorezko Mailako CN Sabadellekin eta Espainiako selekzioarekin jokatzen du.

2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina lortu zuen.

## Ibilbidea 
CN Sabadell-eko beheko kategorietan trebatua, bere lehen Europako Kopa irabazi zuen 14 urte eta 10 hilabeterekin.

2016ko Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan, parte hartu zuen. Zilarrezko domina irabazi zuen Budapest 2017an, eta brontzea, 2018ko Bartzelonako Europako Txapelketan.
## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), zilarrezko   domina irabaziko du Espainiako taldearekin, AEBkoaren atzetik (urrezkoa) eta Hungariakoaren (brontzezkoa) aurretik sailkatuz. Hauek osatuko dute Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k.
## Emaitzak
; Klubak
* Europako Kopa (5): 2011, 2013, 2014, 2016 eta 2019.
* Europako Superkopa (3): 2013, 2014 eta 2016.
* Ohorezko Maila (9): 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 eta 2019.
* Erreginaren Kopa (9): 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018 eta 2019
* Espainiako Superkopa (9): 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 eta 2018.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Judith Forca FINAn
*Judith Forca Twitter-en
Laura Ester

**Laura Ester Ramos** (Peñaparda, Salamanca, 1990eko urtarrilaren 22a), waterpolo jokalaria da, eta emakumezkoen Ohorezko Mailan CN Sabadellen eta Espainiako selekzioan atezain gisa jokatzen du.

LENek 2017ko Europako jokalaririk onena bezala aukeratua, mundu txapelduna 2013an, bi aldiz Europako txapeldun (2014  eta 2020) eta Olinpiar txapeldunorde 2012 eta 2020an.

## Biografia 
Bere ama Peñapardan (Salamanca) jaio zen, eta bertan pasatzen zituen udak txikitatik. Izan ere, 2013ko Bartzelonako Munduko Txapelketa irabazi ostean, Peñapardako udalak bere izena jarri zion uretako udal multzoari, "Laura Ester Ramos Udal Igerilekuak" izena jarriz.

## Ibilbidea 
2009/10 denboraldian, CE Mediterrani-ko beheko kategorietan trebatua, Ohorezko Dibisioko ligako titulua irabazi zuen klub horrekin. Urte horretan bertan, CN Sabadellekin fitxatu zuen, eta txapel nagusi guztiak, talde horrekin irabazi ditu.

Espainiako selekzioarekin, Bartzelona 2013an txapelketako atezain onena izendatu, eta txapelketako talde idealean sartu zuten. Europako txapelduna Budapest 2014an, eta olinpiar txapeldunordea Londresko 2012ko Olinpiar Jokoetan eta Tokioko 2020ko Olinpiar Jokoetan.

2017ko Budapesteko Munduko Kopan eta Málaga 2008an zilarrezko dominak lortu zituen, eta brontzezkoa 2018ko Bartzelonan.

## Olinpiar Jokoak
2012an Londresen, parte hartu zuen Espainiako taldearekin, eta zilarrezko domina lortu AEBko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Australiakoaren aurretik (brontzezkoa); 2016an Rio de Janeiron, parte hartu, eta 5. postua lortu zuen, eta 2020an Tokion (COVID zela eta 2021ean jokatuko zirenak), berriro, zilarrezko domina eskuratuko zuen, AEBko taldearen atzetik (urrezkoa) eta Hungariakoaren aurretik (brontzezkoa). Tokion honako hauek osatzen zuten Espainiako taldea: Marta Bach, Anni Espar, Clara Espar, Laura Ester, Judith Forca, Maica Garcia, Irene González, Paula Leitón, Beatriz Ortiz, Pilar Peña, Elena Ruiz, Elena Sanchez eta Roser Tarragó-k .
## Emaitzak
## Erreferentziak
### Junior mailako Espainiako selekzioa 
* 2007ko Oportoko Munduko Junior Txapelketan 6. sailkatu zen.
* Brontzezko domina 2007ko Chanian jokatutako Europako Junior Txapelketan.

### Klubak 
#### Lehiaketa nazionalak 
* Ohorezko Maila (10): 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 eta 2019.
* Erreginaren Kopa (8): 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017, 2018 eta 2019.
* Espainiako Superkopa (9): 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 eta 2018.

#### Nazioarteko lehiaketak 
* Europako Kopa (5): 2011, 2013, 2014, 2016 eta 2019.
* Europako Superkopa (3): 2013, 2014 eta 2016.

#### Beste lehiaketa batzuk 
* Kataluniako Kopa (10): 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018 eta 2019.

### Banakako Sariak 
* 2013ko Munduko Kopako ( FINA ) atezain onena.
* Europako emakumezko jokalari onena 2017 ( LEN ).

## Sari bereziak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Laura Ester, FINA
*Laura Ester, Twitter-en
*Laura Ester, Instagramen
Iraetako Errota harria

**Iraetako Errota Harria** 1982. urteaz geroztik izen bereko 107,2 kiloko bola itxurako harriarekin Iraetako Santa Ines jaietan urtero jokatzen den harri-jasotze sariketa da.

## Lana 
Hiru minutuan altxaldi gehien egiten dituen harri-jasotzaileak irabazten du txapelketa. Berdinketa-kasuan, gorputz-pisurik arinena duen harri-jasotzailea sailkatzen da postu hobean. Hori gertatu zen 2020an, "Urra" eta Peñagarikano 29 altxaldi emanda berdinduta gelditu zirenean; baina, "Urra" arinagoa zenez, hark eraman zuen txapela.

2026an lehiaketaren hasierako formatua berreskuratu zuten antolatzaileek; hau da, lehenik harri-jasotzaile guztiek bost minutuko txandan lan egin behar zuten harriarekin eta gerora, lehen saio hartan jasoaldirik gehien egindako hiru kirolariek beste bost minutuz ari behar izan zuten lanean. Edizio hartako berritasun azpimarragarriena, egin beharreko lanaren iraupenaren aldaketaz gain, kartela 2018tik 2025era bitarteko sariketetan parte hartutako harri-jasotzaile ugarik –besteak beste, sariketan hainbatetan garaile izandako Mikel Lopetegi “Urra”-k, Jon Gisasola “Zelai V.a”-k, Beñat Telleriak edota Xabat Olaizolak– osatzean zetzan.

## Historia 
1981ean izan zuen sariketa honek aurreneko ekitaldia eta Santiago Otaegi "Aroztegi" izan zen txapelduna. Hurrengo urtean Iñaki Otaegi "Gibitegi"k irabazi zuen. Honen ondoren etenaldi luze bat etorri zen eta 2010ean berrekin zioten sariketa jokatzeari. 2010ean, 2012an eta 2014an bost minutuko bi saio egin behar izan zuen harri-jasotzaile bakoitzak eta Aimar Irigoienek irabazi zituen ekitaldi guztiak. 2016an ez zen lehiaketarik egon, Izeta II.aren errekor-saiakera bat baino. 

2018az geroztik, hiru minutuko txanda bakarra dute harri-jasotzaileek ahalik eta altxaldi gehien egiteko.  

2025ean Mikel Lopetegi "Urra" eta Paulo Azpiazu berdinduta gelditu ziren hogeita hamabina jasoaldiko markarekin. Harri-jasotze lehiaketetan ohi denez, lehiakideen pisuak erabaki zuen txapelduna; hala, Urra izan zen garailea, Azpiazuk baino lau kilo gutxiago pisatu baitzituen.

## Palmaresa 
## Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Limousingo Tourra

**Limousingo Tourra**, Frantziako txirrindularitza lasterketa bat da. Abuztuan izan ohi da. 1968. urtean izan zen lehenengo ekitaldia. Lehenengo ekitaldiak  ez ziren profesionalentzat izan. 1975. urtetik aurrera izan zen profesionalentzat. 2017. urtetik aurrera izena aldatu zuen; **Tour du Limousin-Nouveille-Aquitaine**. 

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porte d'Orléans (Parisko metroa)

'''Porte d'Orléans''' —Général Leclerc azpititulua duena— Parisko metroaren geltokia da, Paris udalerriko 14. barrutian dagoena.

## Ikus, gainera 
* Parisko metroa
* Parisko metroaren geltokiak
* 4. linea (Parisko metroa)

## Kanpo estekak 
*  RATPko web gunea
*  Île-de-France Mobilitésko web gunea
Szilveszter Csollány

**Szilveszter Csollány** (Sopron, 1970eko apirilaren 13a - Budapest, 2022ko urtarrilaren 24a) hungariar gimnasta izan zen, eraztun-proban aditua.

Bi domina olinpiko irabazi zituen, zilarrezkoa 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta urrezkoa 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan. Gainera, 2002an munduko txapeldun izan zen eta sei aldiz txapeldunorde (1992, 1995, 1996, 1999 eta 2001). 

COVID gaixotasunak jota hil zen.