open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Noumeno

**Noumenoa** esperientziatik eta zentzumenen pertzepziotik at dagoen guztia da. Platonengan, noumenoa *ideia* da; hala ere, terminoa Kanten filosofian erabiltzen da bereziki, *gauzak diren bezala* (*Ding an sich*, alemanez) edo gizakiak zentzumenen mugetatik kanpo dauden gauzak adierazteko; zeinei buruz zerbait ezagutzea ezinezkoa den, beraz.

## Kanpo estekak 
* Noumenoak eta fenomenoak, Gizapedian.
Eihei-ji

Eiheiji herrian dagoen tenplu bat da, Fukui prefeturan, Fukui hiriburutik 15 kilometro ekialdera. Zen barneko Sōtō eskolako bi tenplu garrantzitsuenetako bat da, eta eskola garrantzitsuena. Izenak "betiko bakearen tenplua" esan nahi du.

## Historia 
Sōtō Zen eskola Txinatik Japoniara ekarri zuen Dōgen monjeak sortu zuenm 1244 urtean. Beran jarraitzaile bat izendatu bazuen ere hurrengo urte luzetan istiluak izan ziren tenpluaren ardura hartu nahi zutenen artean, harik eta 1468an keizanek agintea hartu zuen arte.

Suak sarritan erre zuen tenplua eta gaur egun ditugun eraikin zaharrena 1794koa da.

## Egitura 
330.000 m²-tako azalera dauka tenpluak eta guztira 70 egitura ditu:
* *Butsuden:* Budaren aretoa da eta barneko aldaren hiru aroetako budaren irudiak ditu, Amida (iragana), Shakyamuni (orainaldia) eta Miroku (etorkizuna).
* *Sanmon:* ate nagusia.
* *Hatto:* irakurgela.
* *Sōdo:* monje nagusiaren meditazio gela.
* *Daikuin:* sukaldea eta biltegiak.
* *Yokushitsu:* bainugela.
* *Tosu:* komuna.
* *Shōrō:* kanpandorrea. Kanpaia 1327koa da.
* *Shidoden:* memoria aretoa, hilerria.
* *Joyoden:* fundatzailearen aretoa. Bertan daude Dōgenen errautsak.

## Iruditegia 

Irudi:Eiheiji Buddha Hall.jpg|Butsuden.
Irudi:Eiheiji34st3200.jpg|Hatto.
Irudi:Eihei-ji Yokushitsu 永平寺 浴室.jpg|Yokushitsu.
Irudi:Eiheiji Shidoden.jpg|Shidoden.
Irudi:Eiheiji39bs4592.jpg

## Kanpo estekak
Esperientzia (argipena)

**Esperientzia** norbaitek bere bizitzatik jaso eta ikasi egiten duena da. Hitzak adiera zenbait ditu:
* esperientzia, pertsona batek batek zentzumenetatik jaso, pentsatu eta emozioak izateko jarduera,
* esperientzia, lanbide batean arituz pertsona batek jaso dituen trebezien multzoa.
Myōtsū-ji

Obama hirian dagoen tenplu bat da, Fukui prefeturan. Budismoaren Shingon adarreko tenplua da.

## Egitura 
Eraikinik zaharrenak XIII mendekoak dira, *Hondō* (1258) eta hiru solairutako pagoda (1270). Hauetaz gain aipatzekoak dira *Shōrō* kanpaidorrea eta *Sanmon* atea.

Lorategi bat ere badu putzu bat erdian duena.

## Altxor nazionalak 
*Hondō* etahiru solairutako pagoda Japoniako altxor nazionalak dira, baita hainbat estatua ere, Yakushi Nyorai, Gōzanze Myōō, Fudō Myōō eta Jinja Daishōrenak, denak Heian Arokoak.

## Iruditegia 

Irudi:Myotuji Hondo 1.jpg|Hondō.
Irudi:Myotsuji Obama Fukui Pref01s3s4592.jpg|Hiru solairutako pagoda.
Irudi:Myotsuji Obama Fukui Pref07s3s4592.jpg|Shōrō.
Irudi:Myotsuji Obama Fukui Pref11s3s4592.jpg|Lorategia.
Irudi:Myotsuji Obama Fukui Pref15n4592.jpg|Putzua.

## Kanpo estekak
Tōjinbō

, Japoniako Sakai (Fukui) hirian dagoen itsaslabar basaltikoa da. Kilometro batetako kostaldea hartzen du.

## Historia 
Duela 12 edo 13 milioi urtetako jarduera bolkanikoak eragin ziruen basalto zutabeak eta ondoren itsasoko olatuek higatu zituzten gaur egungo itxura hartuz.

## Iruditegia 

Irudi:Japan Tojinbo09nt3200.jpg|Byobu haitzak.
Irudi:Japan Tojinbo12nt3200.jpg|Rosoku haitzak.
Irudi:Japan Tojinbo01n4592.jpg|Sandan haitzak.

## Kanpo estekak
Etmopteridae

**Etmopteridae** arrain eskualiformeen familietako bat da, mundu osoko ur sakonetan bizi dena. Marrazo hauek bioluminiszenteak dira eta gehienak nahiko txikiak (90 cm. baino gutxiago).

## Genero eta espezieak 
Somniosidae familiak 45 espezie ditu, 5 generotan banaturik:
* *Aculeola*
* *Centroscyllium*
* *Etmopterus*
* *Miroscyllium*
* *Trigonognathus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Somniosidae

**Somniosidae** arrain eskualiformeen familietako bat da, mundu osoko ozeanoetan bizi dena.

## Genero eta espezieak 
Somniosidae familiak 20 espezie ditu, 7 generotan banaturik:
* *Centroscymnus* Barbosa du Bocage & Brito Capello, 1864
** *Centroscymnus coelolepis* (Barbosa du Bocage & Brito Capello, 1864)
** *Centroscymnus owstonii* (Garman, 1906)
* *Centroselachus* Garman, 1913
** *Centroselachus crepidater* (Barbosa du Bocage & Brito Capello, 1864)
* *Proscymnodon* Fowler, 1934
** *Proscymnodon macracanthus* (Regan, 1906)
** *Proscymnodon plunketi* (Waite, 1910)
* *Scymnodalatias* Garrick, 1956
** *Scymnodalatias albicauda* Taniuchi & Garrick, 1986
** *Scymnodalatias garricki* Kukuyev & Konovalenko, 1988
** *Scymnodalatias oligodon* Kukuyev & Konovalenko, 1988
** *Scymnodalatias sherwoodi* (Archey, 1921)
* *Scymnodon* Barbosa du Bocage & Brito Capello, 1864
** *Scymnodon ringens* Barbosa du Bocage & Brito Capello, 1864
* *Somniosus* Lesueur, 1818
** *Somniosus antarcticus* Whitley, 1939
** *Somniosus longus* (Tanaka, 1912) (Frog shark)
** *Somniosus microcephalus* (Bloch & J. G. Schneider, 1801)
** *Somniosus pacificus* Bigelow & Schroeder, 1944
** *Somniosus rostratus* (Risso, 1827)
** *Somniosus sp. A* Not yet described
* *Zameus* D. S. Jordan & Fowler, 1903
** *Zameus ichiharai* (Yano & S. Tanaka (II), 1984)
** *Zameus squamulosus* (Günther, 1877)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solenostomus

***Solenostomus*** arrain singnatiformeen generoetako bat da, Indiako ozeanoko ur tropikaletan bizi dena. **Solenostomidae** familiako genero bakarra da, hau da, monotipikoa.

## Genero eta espezieak 
*Solenostomus* generoak 6 espezie ditu:
* *Solenostomus armatus* M. C. W. Weber, 1913
* *Solenostomus cyanopterus* Bleeker, 1854
* *Solenostomus halimeda* J. W. Orr, Fritzsche & J. E. Randall, 2002
* *Solenostomus leptosoma* S. Tanaka (I), 1908
* *Solenostomus paegnius* Jordan & Thompson, 1914
* *Solenostomus paradoxus* (Pallas, 1770)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aulostomus

***Aulostomus*** arrain singnatiformeen generoetako bat da, mundu osoko ur tropikaletan bizi dena. **Aulostomidae** familiako genero bakarra da, hau da, monotipikoa.

## Genero eta espezieak 
*Aulostomus* generoak 3 espezie ditu:
* *Aulostomus chinensis* (Linnaeus, 1766)
* *Aulostomus maculatus* Valenciennes, 1841
* *Aulostomus strigosus* Wheeler, 1955

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sisoridae

**Sisoridae** arrain siluriformeen familietako bat da, Asiako ur gezatan bizi dena.

## Generoak 
Familiak 204 espezie ditu, 17 generotan banaturik. Hona hemen bere sailkapena:
* **Sisorinae** subfamilia
** *Bagarius*
** *Gagata*
** *Gogangra*
** *Nangra*
** *Sisor*
* **Glyptosterninae** subfamilia
** **Glyptothoracini** leinua
*** *Glyptothorax*
** **Glyptosternina** leinua
*** *Creteuchiloglanis*
*** *Euchiloglanis*
*** *Exostoma*
*** *Glaridoglanis*
*** *Glyptosternon*
*** *Myersglanis*
*** *Oreoglanis*
*** *Parachiloglanis*
*** *Pareuchiloglanis*
*** *Pseudexostoma*
** **Pseudecheneidina** leinua
*** *Pseudecheneis*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Bretainiakoa

**Ana Bretainiakoa** (; ; Nantes,  - Blois, ) Bretainiako dukesa eta, bitan, Frantziako erregina ezkontidea izan zen. Karlos VIII.a Frantziako erregearekin ezkondu zen 1491. urtean. 1498an alargundu eta Luis XII.arekin ezkondu zen bigarrenik.

Oso emakume inteligentea izan zen. Gertukoen influentzia-borroketan pieza estimatua izan zen baina bere dukerriaren aldeko independentzia mantentzeko lana biziki estimatua da bretoien artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siganus

***Siganus*** arrain pertziformeen generoetako bat da, ekialdeko Mediterraneo itsasoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. **Siganidae** familiako genero bakarra da, hau da, monotipikoa.

## Genero eta espezieak 
*Siganus* generoak 28 espezie ditu:
* *Siganus argenteus*
* *Siganus canaliculatus*
* *Siganus chrysospilos*
* *Siganus corallinus*
* *Siganus doliatus*
* *Siganus fuscescens*
* *Siganus guttatus*
* *Siganus javus*
* *Siganus labyrinthodes*
* *Siganus lineatus*
* *Siganus luridus*
* *Siganus magnificus*
* *Siganus margaritiferus*
* *Siganus nebulosus*
* *Siganus niger*
* *Siganus oramin*
* *Siganus puelloides*
* *Siganus puellus*
* *Siganus punctatissimus*
* *Siganus punctatus*
* *Siganus randalli*
* *Siganus rivulatus*
* *Siganus spinus*
* *Siganus stellatus*
* *Siganus sutor*
* *Siganus trispilos*
* *Siganus tumifrons*
* *Siganus unimaculatus*
* *Siganus uspi*
* *Siganus vermiculatus*
* *Siganus virgatus*
* *Siganus vulpinus*

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ninotchka

***Ninotchka*** 1939ko Ernst Lubitsch alemaniar zinema zuzendariaren komedia filma bat da. Melchior Lengyel hungariar idazlearen izenburu berdineko *Ninotchka* eleberrian oinarritua dago. Bertan, Greta Garbo, Melvyn Douglas eta Béla Lugosi aktoreek antzeztu zuten.

Filmak 4 Oscar Sarietarako izendapenak jaso zituen, nahiz eta bat horietako bat bera ere ez irabazi izan: Film onenaren Oscar Saria, Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Greta Garbo), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Charles Brackett, Billy Wilder eta Walter Reisch) eta Argumentu onenaren Oscar Saria (Melchior Lengyel).

Bitxikeria gisa, filmaren iragarkia honako esaldia adierazten zen: *Greta barrez!*, suediar aktoreak zuen irudi serio eta melankolian oinarrituz, izan ere bere aurreko filma edo komedietan ez baitzuen irri egiten.

## Argumentua 
Sobietar Gobernuarentzat dirua lortzeko asmoz Iranoff, Buljanoff eta Kopalski kamaradak (Sig Ruman, Felix Bressart eta Alexander Granach) 1917ko Errusiar Iraultzan Swana dukesa handiari (Ina Claire) konfiskatutako harribitxiak Parisen saltzeko asmoz iritsi berri dira. Frantziako auzitegi batek harribitxien benetako jabea zein den erabaki arte hiru kamaradak hiri hartako luxuzko hotel batean ostatu hartuko dute, bitartean dukesa handiak harribitxiak berreskuratzeko asmoz bere maitalea eta bizizale hutsa den Léon d'Algout kondea (Melvyn Douglas) Parisera bidali eta hiru kamaradei kapitalismoaren abantaila eta plazerrak erakutsiko die. Sobietar Gobernuak azpijoko horien berri izan eta egora konpontzeko Nina 'Ninotchka' Ivanovna Yakushova (Greta Garbo) komunista pragmatiko, hotz eta analitikoa bidalaraziko du. Baina ustekabean, Léon d'Algout kondea eta Ninotchka elkarren artean maiteminduko dira...

## Aktoreak 
* Greta Garbo: Nina Ivanovna Yakushova, *Ninotchka*
* Melvyn Douglas: Léon d'Algout kondea
* Ina Claire: Swana dukesa handia
* Sig Ruman: Iranoff
* Felix Bressart: Buljanoff
* Alexander Granach: Kopalski
* Béla Lugosi: Razinin komisarioa
* Tamara Shayne: Anna
* Rolfe Sedan: hoteleko arduraduna
* Gregory Gaye: Rakonin
* Edwin Maxwell: Mercier
* Richard Carle: Gaston

## Iruditegia 

Irudi:Ninotchka (1939) trailer 3.jpg|Melvyn Douglas, Greta Garbo eta Richard Carle.
Irudi:Garbo - Ninotchka - Clarence Bull.JPG|Greta Garbo.
Irudi:Melvyn Douglas 1939.JPG|Melvyn Douglas.
Irudi:Ina Claire in Ninotchka trailer.JPG|Ina Claire.

## Kanpo estekak 
* *Ninotchka* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Ninotchka* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Galdu-irabazien kontu

**Galdu-irabazien kontua**, ekonomian, enpresa batean ekitaldi ekonomiko batean emaitza fiskala jasotzen duen agiri ofiziala da, tokiko ogasunak plazaratzen duena; irabazi eta galeren iturriak era laburrean adierazten ditu, ordaindu beharreko zerga kalkulatze aldera. Ez da mozkin-kontuaren berdina, azken hori enpresak berak kalkulatzen duelako. Emaitza kalkulatzeko ekitaldiko sarrera eta gastu guztiak hartzen dira kontuan, aintzatespen eta balioespen arauetan ezarritakoaren arabera zuzenean ondare garbira egotzi beharrekoak izan ezik. Aldi berean, emaitzen kontuan enpresaren jarduera edo esplotazioagatik izandako emaitzak eta bestelako emaitzak bereizten dira, kudeatzaileak enpresako atalen araberako informazioa izan dezan. Galdu-irabazien kontuak beste izen batzuk hartzen ditu ere kontabilitatean, hala nola, **emaitzen kontua** edo **esplotazio-kontua**. Emaitzen kontua ez da enpresak nahitaez aurkeztu beharreko agiria izaten, baina garrantzitsua da enpresak erabakiak hartzeko informazio egokia izateko.
 
* Sarrerak: ekitaldian zehar enpresaren ondare garbiak izandako gehikuntzak dira, bai aktiboak gehitu direlako, baita pasiboak gutxitu direlako, betiere bazkideek edo jabeek egindako ekarpenak ez badira.
* Gastuak: ekitaldian zehar enpresaren ondare garbiak izandako murrizketak dira, dela aktiboak gutxitu direlako, dela pasiboak handitu direlako, betiere bazkideei edo jabeei itzulitako ekarpenak ez badira.

Galdu-irabazien kontuan bi emaitza mota daude: ustiapeneko emaitza eta finantza emaitza.

## Galdu-irabazien kontua (taula) 
## Kanpo estekak 
* Emaitzen kontua, Gizapedian.
Tsuruga (Fukui)

, Japoniako Fukui prefekturako hiria da. 2014ko erroldaren arabera 67.044 biztanle ditu.

## Geografia 
Fukui prefeturaren erdialdean kokaturik dago hiria, Japoniako itsasoaren ertzean. Wakasa Badiaren parte den Tsuruga badiaren ertzean dago eta Mizushima uharte txikia dauka parean.

## Historia 
Bashō (1644-1694) poetak haiku famatua idatzi zuen Tsuruga badiako ilargi argiaren inguruan.

Dekretu inperial batek 1899an Erresuma Batua eta Estatu Batuekin merkatal harremanak izateko eskubidea eman zion Tsurugako itsas-portuari. 1937an eratu zen hiria.

## Ekonomia 
Itsas-portu garrantzitsua dauka, baina batez ere bi zentral nuklear izateagatik da ospetsua, Tsuruga eta Monju zentralak hain zuzen ere.

## Ondasun nabarmenak 
* Brontzezko estatuak: 1970 hamarkadako bi anime serietako brontzezko 20 estatuatik gora dago hirian. Teleserie hauek *Space Battleship Yamato* eta *Galaxy Express 999* dira.
* Kehi santutegia.
* Saifuku-ji tenplua.
* Kehi matsubara hondartza.

## Iruditegia 

Irudi:150228 Kehi-jingu Tsuruga Fukui pref Japan06n.jpg|Kehi santutegia.
Irudi:Saifukuji10s3200.jpg|Saifuku-ji tenplua.
Irudi:150228 Kehi-matsubara Tsuruga Fukui prefecture Japan02s3.jpg|Kehi matsubara hondartza.
Irudi:Mount Nosaka 20080311.jpg|Nosaka mendia.
Irudi:Mizu Island (Fukui).jpg|Mizushima uhartea.
Irudi:Tsuruga port.jpg|Tsurugako kaia.
Irudi:Tsuruga Nuclear Power Plant.jpg|Tsuruga zentral nuklearra.
Irudi:Monju.JPG|Monju zentral nuklearra.

## Hiri senidetuak 
*  (1965)
*  (1981)
*  (1982)
*  (1989)
*  (2001)

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Toyama

, Japoniako Toyama prefekturako hiriburua da. 2014ko erroldaren arabera 265.405 biztanle ditu. Japoniako itsasoaren kostaldeko hiri industrializatuenetakoa da.

## Geografia 
Toyama prefeturaren erdialdea hartzen du, prefeturak duen azalera guztiaren herena gutxi gorabehera. Toyamako Badiaren ertzetan kokaturik dago, nekazaritzarako oso oparoa den lautada baten erdian. Mendi garaiek inguratzen dute Toyama hiria, Yakushi (2.926m), Noguchigoro (2.924m) eta Kurobegorō (2.897m) besteak beste.

## Klima 

## Historia 
Nekazaritzarako lurralde egokia izanik historikoki borroka ugari izan dira Toyamako lautada eskuratu nahian, harik eta XVI mendean Sassa Narisama samuraia aintzinako Etchū probintziako agintari bihurtu zen arte. Honek ibaiak kanalizatu eta nekazaritza are eta oparoagoa bihurtu zuen.

Edo Aroan industrializazioa iritsi zen batez ere botika eta *washi* (Japoniako papera) ekoizten hasi zelarik. Industrializazioak ere bultzada handia izan zuen lur eta itsaso bidezko garraiobideak eratu zirenean.

Meiji berrezarkuntzan industria kimikoa ezarri zen Toyaman. Horretarako beharrezkoa izan zen inguruko mendietan argi-indarra sortzeko zentrale hidroelektrikoak eraikitzea.

1945eko hegazkin estatubatuarren bonbaketek hiria suntsitu bazuten ere (erdigunearen %99'5a) Japoniako itsasoaren ertzeko hiri industrial handienetakoa izatera itzuli da.

## Ekonomia 
Hainbat jardueratan oinarritzen da Toyamaren ekonomia, nekazaritza, basogintza, arrantza, merkataritza eta manufaktura industrian besteak beste.

Bertan egoitza duten konpainia handien artean aipatzekoak dira:
* Hokuriku argi-indar konpainia.
* Nachi-Fujikoshi errobot industrialen konpainia.
* Intec software konpainia.

## Jaialdiak 
**Kaze no bon** (風の盆) "haizearen Bon jaiak" 300 urtetik gora ditu eta irailaren 1 eta 3 artean ospatzen da. Hasiera batean tifoiak uxatzeko egiten hasi zen eta gaur egun jaialdi turistikoa bihurtu da. Gauez aperezko linternak pizten dira eta kapelaz burua estalita duten gizon-emakume gazteen lerro luzeek dantza egiten dute musika melankoliko baten konpasean.

## Ondasun nabarmenak 
* Toyamako gaztelua.
* Toyamako arte modernoko museoa.
* Inguruko mendiak.
* Jinzū ibaia.

## Iruditegia 

Irudi:Toyama castle 2008b.jpg|Toyamako gaztelua.
Irudi:Toyama Museum of Modern Art.jpg|Toyamako arte modernoko museoa.
Irudi:Kazenobon1.jpg|Kaze no Bon dantzaria.
Irudi:Mount Yakushi from Mount Akaushi 1999-08-09.jpg|Yakushi mendia.
Irudi:Mount Nogutigoro from suisyo 2004-8-13.jpg|Noguchigoro mendia.
Irudi:Kurobegoro1.JPG|Kurobegorō mendia.
Irudi:Jinzu River.jpg|Jinzū ibaia.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Toyamako gaztelua

Japoniako Toyama hirian dagoen gaztelu japoniarra da.

## Historia 
1543 urtean eraiki zen baina nekazaritzarako oparoa zen lurraldea izanik borroka latzak ezagutu zituen eta hainbatetan aldatu zen eskuz, eta sarritan izan zen suntsitua. 1581ean Oda Nobunagaren zerbitzura zegoen Sassa Narimasa samuraia bihurtu zen gazteluaren jabe. Honek ibaiak kanalizatu eta nekazaritza are eta oparoagoa bihurtu zuen. Anerastasun honek erakarrita 1585ean Toyotomi Hideyoshik 100.000 gizonekin erasotu eta gaztelua suntsitua izan zen.

Maeda Toshinagak berreraiki zuen bere egoitza izateko baina 1609an erre egin zen. Honen iloba zen Maeda Toshitsuguk berreraiki zuen 1661ean. Bere ondorengoek agindu zuten gazteluan Meiji berrezarkuntzararte. 1870an eraitsia izan zen.

Egitura moderno batekin bada ere 1954 urtean berreraiki egin zen dorre nagusia.

## Iruditegia 

Irudi:Toyama castle.jpg
Irudi:Toyama castle 2008b.jpg
Irudi:Toyama-jo.JPG
Irudi:Toyama Castle03s4592.jpg

## Kanpo estekak
Akerbeltz (garagardoa)

thumb|Euskal Herriko garagardoak: Akerbeltz eta Uhaina
**Akerbeltz** Euskal Herriko garagardogile bat da, François Iraolak Zuberoako Ligi-Atherei herrian sortua. 2012an Azkainera aldatu zen fabrika, eta fabrikazio ahalmena handitu zuten, 800 m²-ko eraikuntza berriari esker. Hainbat garagardo mota ekoizten ditu.

## Kanpo estekak 
*  Akerbeltz garagardogilearen webgunea
Gilbordura

**Gilbordura** elementu lerden konprimituetan gertatzen den ezegonkortasun elastikoa da. Fenomeno honengatik, konpresio-norabide nagusiarekiko zeharkako desplazamendu nabarmenak sortzen dira.

Fenomeno hau, ingeniaritza estrukturalean, batez ere zutabeetan agertzen da. Zutabe edo elementu lerdenak akzio-esfortzu axial handiak jasaten baditu, gilbordurarengatik flexio gehigarri bat izango du.

## Sarrera 
Gilborduragatik agertzen den makurdurak zutabe edo edozein elementu lerdenaren konpresiorako erresistentzia izugarri mugatzen du. Batzuetan, konpresiozko karga axial batengatik, gilbordura-karga kritikoa deiturikoagatik, ezegonkortasun elastiko bat gerta daiteke. Orduan, deformazioa handitzen da, ondorioz, tentsio gehigarriak sortzen dira, haustura tentsioa gainditzen da eta elementu estrukturala hondatzen da. Makurdura-gilborduraz gain, tortsio-gilbordura edo tortsio-momentu gehiegizkoagatik sortutako gilbordura dago.

Gilborduragatik egiturak huts egiteko era desberdinak daude. Elementu estruktural batentzat hauetako batzuk egiaztatu behar dira sarritan; honela aplikatutako kargak, karga kritikoetatik urrun daudela ziurtatzen da.
Ondorengoak dira gilbordura gertatzeko era arruntenak:

* Makurdura gilbordura: Gilbordura modu honetan konpresioan dagoen elementua albo baterantz flexionatzen da zeharkako sekzioan aldaketarik eta biraketarik jasan gabe.

* Tortsiozko gilbordura: Gilbordura modu honetan konpresioan dagoen elementua ebaketa zentroarekiko biratzen da.

* Flexio-tortsiozko gilbordura: Gilbordura modu honetan konpresioan dagoen elementua aldi berean biratu eta flexionatzen da zeharkako sekzioan aldaketarik jasan gabe.
 
* Albo-tortsiozko gilbordura: Gilbordura modu honetan flexioan dagoen elementuak flexio-planoarekiko makurdura normala eta aldi berean ebaketa zentroarekiko biraketa jasaten ditu.

## Flexio-gilbordura 
Zutabe eta saretetako barra konprimituek, lerdentasun mekanikoaren arabera, hainbat eratan huts egin dezakete.

* Zutabe oso lerdenek gilbordura elastikoagatik huts egiten dute eta sentikorrak dira zutabearen gilbordura lokala eta egitura osoaren gilbordurarekiko.

* Lerdentasun ertaina duten zutabeetan; eraikuntza-inperfekzioak eta heterogenotasunak oso nabariak izaten dira, eta batzuetan gilbordura ez-elastikoa gerta daiteke.

* Zutabe baxuek, hau da, lerdentasun txikia dutenek, gehiegizko konpresioagatik huts egiten dute, gilborduraren efektuak garrantzitsuak izan aurretik.

thumb|Konpresioaren ondorioz sortzen den gilbordura.

## Kanpo estekak
Paseko harana

**Paseko harana** () Espainiako Kantabria autonomia erkidegoko Valles Pasiegos eskualdean dagoen harana da, hain zuzen ere, bertatik izen ematen dio Pas ibaia eta haren ur emailea den Pisueña ibaia doazelarik, biak ere Puente Viesgo udalerriko Vargas herrian elkartzen direlarik.

## Historia 
Haran guztiko populaketan monasterioek paper garrantzitsua jokatu zuten, San Vicente de Fístoles eta Gurutze Santuaren kolegiata nabarmenenak direlarik. Monasterioez gain, XI.-XIII. mendeen arkitektura erromaniko estiloko tenpluak ere eraiki ziren, haietako batzuk gaur egun arte iraun dutelarik: tartean, lehen aipatutako Gurutze Santuaren kolegiata, Santa María de Cayón, San Miguel de Monte Carceña. Eraikin hauek mende haietan eskualde honek izan zuen garrantzia erakusten dute.

XI. mendean bi haran gauetako goi arroetan giza talde berezi bat osatzen joan zen, bere ekonomia transhumantziako abeltzaintzan oinarritzen zelarik. Jende honek Pasiego izena jaso zuen, Espinosa de los Monteros (Burgos) eskualdetik zetorren eta 1206an Alfontso VIII.a Gaztelakoak emandako portazgoko larre libreen baimenen bidez nagusiki Miera ibaia eta Pas ibaiaren ibarretako mendi magaletan ezarri ziren. Ezarpena sakabanatua zen, udaberri eta udan larreak onduak zeuden garaian harriz egindako etxoletan (*"casas vividoras"* izenekoak) bizitzen jartzen zirelarik.

Negua iritsi aurretik behiei jaten emateko behar adina belar ondu jaso eta herrixkara jaitsi ohi ziren, pixkanaka hiru pasiego herriak bilakatuko ziren bizileku finkoetara: Vega de Pas, San Pedro del Romeral eta San Roque de Riomiera, bata bestearen jarraian ez daudelarik.

## Arkitektura erlijiosoa 
XVI. eta XVII. mendeetan komentu handiak sortu ziren, El Soto eta La Canal frantziskotar komentuak aidibide gisa, bai eta eskualde honetako artisau eta artistek eraikitako eliza barrokoak ere. Mende hauetan *Indietara* emigrazio asko egon zen. Indianoak eskualdera itzultzean elizak eraiki edota kapera eta dorre eraikuntzan diru-laguntzak eman edo artelanak erosi ohi zituzten. Aipatutakoaren adibide argiena Manuel Rodríguez indianoaren eskutik sortutako Bárcena de Carriedo herriko Obra Pía kapera eta San Miguel de Llerana herriko berreraikitzea dira, azken honi sakristia eta erretaula nagusia gehitu zitzaizkiolarik. Eliza honetako dorre garaienean Carriedo haraneko indianoei buruzko museoa jarri da (hain zuzen ere, Pas haranean dagoelarik, Pisueña haranaren goi arroan).

## Gastronomia 
Haran honek Kantabriako gastronomia ikur den sobao pasiegoa eta *quesada pasiega* delakoei izen eman die.

## Zinema 
2004an Manuel Gutiérrez Aragónek zuzendutako *La vida que te espera* filma bertan filmatu eta girotu zen, Juan Diego, Luís Tosar, Marta Etura eta Clara Lago aktoreek antzeztu zutelarik.

## Ikus gainera 
* Valles Pasiegos eskualdea

## Kanpo estekak 
* Pasiegotar haranak
Ebapotranspirazio

[thumb|Ebapotranspirazio/[lurpeko urak/isurketa diagrama]]
**Ebapotranspirazioa** (**ET**) lurrunketaren eta transpirazioaren batura da, lurraren gainazaletik eguratsera doan hezetasuna.

Lurrunketa eguzkiaren erradiazioak eragiten du eta transpirazioa landarediak. Denbora-unitateko milimetrotan adierazten da.

## Lurrunketa 
Jakina da ura etengabe trukatzen dela ozeano, kontinente eta atmosferaren artean. Grabitateak, atmosferan kondentsatzen den aire hezea prezipitazio moduan sakabanatzen du kontinente eta ozeanoan zehar, baina kontinente eta ozeanoetan pilatzen den ura atmosferara bueltatzen da ebapotranspirazio-prozesuaren bitartez. Nahiz eta lurrunketa eta transpirazioa prozesu desberdinak izan eta bakoitza bere aldetik egiten den, ez da batere erraza hauek banatzea, aldi berean gertatzen diren prozesuak direlako.

## Ziklo hidrologikoa eta balantze energetikoa 
Ebapotranspirazioak uraren ziklo hidrologiko eta balantze energetikoan zer esan garrantzitsua dauka. Uste da euri erauntsi baten ondorioz sortutako prezipitazio totalaren % 70 atmosferara itzultzen dela ebapotranspirazioaren bidez, eta gainontzeko % 30a lurrazaleko eta lurrazalpeko isurketa moduan jariatzen dela ozeano eta itsasoetara. Ziklo hidrologikoaren osagaia izateaz gain, ebapotranspirazioak berotze-ahalmenean eta energiaren antolakuntzan eragina du uraren egoeraren aldaketa dela eta, jasotako eta igorritako energia kopuruan oreka lortzen delako. Prozesu honek eragiten duen ur-galera kopurua kontuan hartuta, ur-hornikuntza eta banaketa-sistema egoki bat gauzatu ahal izango dugu.

## Aplikazioak 
thumb|300px|Zonalde ekologikoen diagrama, prezipitazio eta ebapotranspirazio altuera kontuan hartuta.

Uste da, urteak pasa ahala lortu diren emaitzek baieztatzen dutenez, baporizazioa erabiltzen dela gehienbat zonalde desberdinetako idortasun-adierazleetan eta klimatologian, fenomeno hau eragiten duten erreferentzia-faktorerik nagusienak bihurtu direlako. Hala eta guztiz ere, ebapotranspirazioan parte hartu duten bolumenen ebaluazioen inguruan lortu du leku aipagarri bat. Hauek berez garrantzitsuak dira, baina ezinbestekoak dira hainbat zereginetan, hala nola, baliabide hidrikoen planifikazio eta kudeaketan, hainbat lan-ingurumenetan eta baita landarediaren eskaera hidrikoetan ere.

## Ikus, gainera 
* Uraren zikloa
* Adaburu

## Kanpo estekak
Mapa topografiko

[thumb|[Armeniako mapa topografikoa.]]
**Mapa topografikoa** lurraren gainazalaren erliebearen errepresentazio bat da, normalean partziala, eskala jakin batean egina. Plano topografikoek ez bezala, mapa topografikoek lurraldearen eremu zabalak islatzen dituzte: probintzia-eremuak, eskualdeak, herrialdeak edo mundua. Bertan, Lurreko gainazalaren forma ezagutzeko aukera ematen duten sestra-kurbak agertzen dira.

Nibel ezberdinetan erabilitako koloreek eta bestelako marra-laguntzaileek aukera ematen dute mendiak, haranak, ibaiak, muinoak eta eremuko bestelako ezaugarriak ezagutzeko. Herriak, errepideak, zubiak, presak, linea elektrikoak, sail landatu ezberdinak eta antzeko giza eraikuntzei buruzko informazioa ere badator.

Plano topografikoan hauek zehaztu behar dira: eskala, Ipar geografikoa eta magnetikoa, GPS-erreferentziak, beste planoekiko erlazioak, egilearen organismoa eta bere egite-urtea.

Planoa zona zehatz baten irudikapen grafikoa da. Kanpoko ekintzetan orientatzen jakiteko erabiltzen diren planoei plano topografiko deritze, eta 1:25.000 edo 1:50.000 eskalan egon ohi dira. Hauek guztiek eremuko elementu bakoitza identifikatzen duten legendaz daude hornituak; elementu hauek ondorengoak izan daitezke: ibaiak, errepideak, zubiak, altuera-kotak, zuhaitzak, eraikinak, aurriak etab. Plano hauek saretez banatuak egon ohi dira, zeinetako bakoitzak gutxi gorabehera eremuko kilometro baten adinako distantzia irudikatzen duen; modu honetan, distantzien neurketa eta orientazioa errazten dute.

Plano bat orientatzeko ondorengoa gomendatzen da. Planoa gainazal lau eta gogor baten gainean jartzea horizontalki, ondoren iparrorratza sareten linea bertikalen (meridianoaren) paralelo, linbo mugikorra 0 gradutara egonik, eta orratz imantatua orientazio- eta norabide-geziarekin bat eginez. Horretarako, iparrorratza planoarekin batera mugitu beharko da, biek bat egin arte. Behin hauek guztiak planoaren meridianoarekiko paralelo daudenean, jarraitu behar dugun bide egokia hartzeko gai izango gara.

## Kanpo estekak
Shinano ibaia

Japoniako ibai luzeena da. 367 kilometrotako luzera du eta bere ibilbidean Nagano eta Niigata prefeturak zeharkatzen ditu, bukaeran Japoniako itsasoan urak isurtzeko.

## Ibilbidea 
Kobushi mendian sortzen da, Saitama, Yamanashi eta Nagano prefeturen arteko mugan eta 2.475 metrotako altueran. Nagano prefeturan  izenaz ezagutzen da. Ondoren ipar-mendebalderantz jotzen du eta Matsumototik datorren Sai ibaiarekin bat egiten du Kawanakajiman. Azkenik ipar-ekialdera jo eta Niigata hiria zeharkatu ondoren Japoniako itsasoan itsasoratzen da.

## Historia 
1922an Ōkōzu ubidea (大河津分水路 *Ōkōzu Bunsuiro*) eraiki zen Niigata uholdeetatik babesteko eta ura itsasoratzeko bigarren bide bat eraiki baitzen. 1964 eta 1972 artean hirugarren hustubidea egin zen, Sekiya ubidea (関屋分水路).

Honi esker gaur egun arroza ereiteko Japoniako eremu onena bihurtu da Echigo lautada.

## Iruditegia 

Irudi:River-Chikuma-Yachiho-Asama.jpg|Ibaiaren hasiera Asama mendiaren ondoan.
Irudi:Chikuma River from Komoroohashi Bridge.jpg|Ibaiaren goi ibilgua.
Irudi:ChikumaRiver.JPG|Togura-Kamiyamada onsenean.
Irudi:Niigata City.jpg|Niigata hiria.
Irudi:Toki-Messe&Shinano River 20070430.JPG|Ibaiaren estuarioa.

## Kanpo estekak
Klotoide

thumb|Cornuren espirala
**Klotoidea** arkuko radioide edo **Cornuren espiral** gisa ezagutzen da Marie Alfred Cornuren ohorez. Kurba hau abzisa ardatzaren jatorriarekiko tangentea da, eta bere kurbaturako erradioa murrizten joaten da bere gainean egindako distantziarekiko alderantziz proportzionalki. Horren ondorio dugu kurbaren jatorrizko puntua erradioa infinitua izatea.

Adierazpen matematiko ohikoena hau da:

{{ekuazio|
{\rho} \cdot s = C^2
||left}}

ρ: kurbaren erradioa

s: garapena edo arkua

C: konstantearen espirala

## Parametrizazioa 
Cornuren espirala edo klotoide deritzon kurbaren ekuazio parametrikoak S(t) eta C(t)-ren bidez azaltzen dira. Izan ere:

Parametrizazio honetan, bektore tangenteak luzera-unitatea du eta t–k (0,0)-tik neurtutako arku luzera adierazte du (ikurra barneratuz). Ondorioz, kurbaren luzera infinitua dela jakin dezakegu.
thumb|Trantsizio-kurba. Klotoidea zirkunferentzia eta zuzena lotzen duen kurba da

## Aplikazioak 
Cornuren espiralaren propietate gisa du jatorritik neurtutako kurban zeharreko distantziarekiko bere kurbatura edozein puntutan proportzional dela. Propietate honek autobide- edo trenbide-diseinuan trantsizio-kurba moduan erabilgarria izatea eragiten du, aipatutako kurbak abiadura konstantean doan ibilgailu orok azelerazio angeluar konstantea izango baitu. Horrela, esandako kurba akordu planimetrikoetarako erabiltzen da, errepideen eta, bereziki, trenbideen diseinuetan, ibilgailuen azelerazio zentripetuan etenaldiak sahiesteko asmoarekin. Trantsizio-kurbak erradio infinitua du diseinuaren zati zuzenarekiko tangentea den puntuan, eta R erradioa kurba zirkular uniformearekiko tangentea den puntuan. Horrela, errepideetan erabilitako kurba moten artean, ohikoena zuzen-klotoide-zirkular-klotoide-zuzena da.

Era berean, klotoide espiral honetako sekzioak errusiar mendietan erabiliak izaten dira komunki. Horregatik, bira oso batzuei loops “klotoide” bihurgune deritze.

Normalean, bideetako diseinu geometrikoan trazadura bertikaletan erabili ohi dira.

## Historia 
Lehendabiziko trenbideetan bihurguneetan ez zenez oso abiadura handia hartzen eta erradioak handiak zirenez, ez zen kurben eta zuzenen arteko inolako transizioren beharrik. XIX mendetik aurrera, abiadura handitzeek kurbatura gradualki aldatzen duten kurben beharra ekarri zuten. 1862 urtean, Rankinek bazituen erabili zitezkeen zenbait kurba dagoeneko bere “Civil Engieneering” lanean, William Gravatten 1828 edo 1829ko “Sinu kurba” eta William Frouden 1842ko ahokatze-kurba, haien artean, azkeneko hau kurba elastiko baten tankerakoa. Rankinek emandako egungo ekuazioa kurba kubiko batena da, edo 3.mailako polinomiko batena.

## Kanpo estekak
Takaoka (Toyama)

, Japoniako Toyama prefekturako bigarren hiria da. 2014ko erroldaren arabera 172.533 biztanle ditu.

## Geografia 
Toyama prefeturaren mendebaldean dago Toyamako Badiaren ertzean Japoniako itsasoan. Shogawa eta Oyabegawa ibaiek zeharkatzen dute hiria eta mendi aipagarriena Futagami da, baina 300 metro inguruko garaiera baino ez du. Kostaldean uharte pare bat baditu, Otokoiwa eta Onnaiwa. Kostaldeko zatia Amaharashi kostaldea izenaz ezagutzen da.

## Historia 
Hasiera batean *Sekino* izenaz ezagutzen zen eremu hau baina Maeda Toshinagak 1609an hiria sortzerakoan izena aldatu zion *Shihen* poema erlijiosoan azaltzen zen "Takaoka" izen berria emanez. Takaoka izenak "lur garaia" esan nahi du, eta gaztelua muino batean kokatu izanagatik etor litekeela uste da. Berehala Ecchu probintziako hiriburu bihurtu zen.

1609an 5.000 biztanle baino gutxiago zituen. Takaoka gazteluaren inguruan samuraien etxeak eraiki ziren, batez ere hegoaldean, lautadari begira. Maedak hiria industrializatzeari ekin zion eta ekialdean zeukan Toyamarekin batera hiri merkatal eta industriala bihurtu zen.

Meiji berrezarkuntzaren ondoren 1889an hiri bihurtu zen eta 1899an Erresuma Batua eta Estatu Batuekin merkatal harremanak eratzeko eskubidea lortu zuen Takaokako itsas-portuak.

## Ondasun nabarmenak 
* *Takaoka Daibutsu* edo *Takaokako Buda Handia:* 16 metroko altuera daukan Buda da, Japoniako hirugarrena beraz. Brontzezkoa da eta 1933an egin zuten. Aurretik izan ziren Budak egurrezkoak izanik erre egin ziren.
* *Kojo parkea:* Takaoka gaztelua egon zen tokian dago. Imizu santutegia, Takaoka museoa eta zoologiko bat dauzka bere baitan.
* *Zuiryū-ji tenplua:* Zen tenplu budista da eta 1663an eraiki zen. Japoniako Altxor Nazionala izendaturik dago.
* *Amaharashi kostaldea:* itsasertz polita da, hondartzak ditu eta Onnaiwa uhartearen eta Tate mendiaren ikuspedi ederrak ere bai.

## Jaialdiak 
* Takaoka nabe: urtarrilaren erdialdean, arrain eta itsaskien jaialdia da.
* Takaoka Mikurumayama: Maiatzaren 1ean.
* Fushiki Hikiyama: maiatzaren 15ean, Takakokako Fushiki portuan.
* Goin: ekainaren 19-20an.
* Toide Tanabata: uztailaren 3-7an.
* Takaoka Tanabata: abuztuaren hasieran.
* Fukuoka Machi Tsukurimon: irailaren 23-24an.
* Nakada bele beldurgarriak: irailaren bukaeran.
* Takaoka Manyō: urriaren lehen asteburuan.

## Iruditegia 

Irudi:TakaokaDaibutsu.jpg|Takaokako Buda Handia.
Irudi:Zuiryuji Temple 2010-08-29 07.jpg|Zuiryū-ji tenplua.
Irudi:Matsudaehama Beach 1-1.jpg|Amaharashi kostaldeko hondartzak.
Irudi:Otoko Rock in Toyama Bay.jpg|Otokoiwa uhartea.
Irudi:Toide tanabata1.jpg|Toide Tanabata jaialdia.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Penza oblasta

**Penza oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Volgako Barruti Federalean kokatua. 43.200 kilometro karratuko azalera du, eta 2010ean 1.386.186 biztanle zituen. Zentro administratiboa Penza hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekialdeko auzia

thumb|Hego-ekialdeko Europa 1714an.
**Ekialdeko auzia** XIX.mendean erabili izan zen termino politiko bat da. Batez ere 1821en, Greziako Independentzia Gerra hasi zenean hasi zen esamolde hau erabiltzen.

Otomandar Inperioa zatitu zenean, Balkanetan zenbait arazo nazional eta diplomatiko utzi zituen herentzia gisa. Mendebaldeko potentziak Errusiaren zabalkundearen aurka zeuden; Errusiak, bere aldetik, arrazoi erlijioso eta etnikoengatik eslaviar herrien (Serbia...) independentziaren alde egiten zuen. Horrek guztiak nazioarteko gerra sortu zuen 1854an, Krimeako gerra.

Ekialdeko Auzia XIX. mendeko nazioarteko politikaren arazo garrantzitsuenetako bat izan zen, Afrikako edo Asiako lurraldeak lortzeko menderatze inperialistak eragindako borrokekin batera.

Londresko Itunek (1913-5-39) eta Bukaresteko Itunek (1913-8-10) Balkanen zatiketa politikoa eta lurraldeen zatiketa eragin zuen. Zatiketa horren ondorioz, balkanizazio terminoa sortu zen, eta Chris Cookek termino horren definizio hau eman zuen: ≪eskualde geopolitiko bat hainbat aurkako estatutan zatitzea. Sarritan, estatu horietako batzuk atzerriko potentzien bezero dira. Esaterako, Balkanetan Lehen Mundu Gerra baino lehen gertatu zena...≫ Ordutik, antzeko fenomenoak izan diren munduko beste eremutan aplikatzen da termino hori.

Lehen Mundu Gerraren ondoren sinatutako akordioek eta itunek Balkanetako egoera konpondu zuten behin-behinean eta ondorioz, 1919an "Ekialdeko auzia" esamoldea erabiltzeari utzi zitzaion. Gerra amaitu zenean eta Otomandar Inperioa galtzaile atera zenean, gaur egungo Jugoslavia eta Turkia berria sortu zen eta beste arazo diplomatiko ezberdin batzuk sortu ziren.

## Kanpo estekak
Domestic system

**Domestic system** etxeko ekoizpen sistemaren lehen zatiari deitzeko ingelesezko hitza da. Fabrikak agertu aurreko garaia definitzen du, orduan eskulanen ekoizpena familiaren inguruan egiten zen baserri giroan sakabanatutako industrian. Nekazariak ziren lanabesen jabeak eta eurek kontrolatzen zuten produktuen salmenta.

## Kanpo estekak
Joan I.a Bretainiakoa

**Joan I.a Gorria** (; ; 1217/18 - ) Bretainiako dukea izan zen.

Bretainiako Petri I.aren semea zen, eta aitaren antzera, Elizaren aginpidea murrizten saiatzeagatik eskumikatu zuten. Erromara jo zuen barkamen eske eta, lortu ondoren, San Luisen gurutzadan hartu zuen parte Tunisian.

1237an Blanka Nafarroakoa ezkondu zuen. 1239an Brest bereganatu zuen.

## Erreferentziak
Joan II.a Bretainiakoa

**Joan II.a** (; ;  edo 4 - ) Bretainiako dukea izan zen.

Joan I.aren semea zen. Aitarekin egon zen Tunisiako gurutzadan eta Palestinara jo zuen ondoren. Alde bietara jokatu zen, Eduardo I.a Ingalaterrakoaren eta Filipe IV.a Frantziakoaren arteko gerran.

1260an Beatrix Ingalaterrakoa ezkondu zuen. Klemente V.aren koroatze-jaietan hil zen, zaldi istripu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan III.a Bretainiakoa

**Joan III.a Ona** (; ;  - ) Bretainiako dukea izan zen.

Arturo II.aren semea. Ez zuen seme-alabarik izan eta Joana Penteür edo Penthièvrekoa bere ilobari utzi zion dukerria. Bretainiako Duketzarako gerra piztu zen Joan III.a hil ondoren. 

1310ean Elisabet Gaztelakoa ezkondu zuen.

## Erreferentziak
Sobrado

**Sobrado** izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:

* Sobrado (Coruña) - Galiziako A Coruñako probintzian udalerria.
* Sobrado (León) - Gaztela eta Leonko Leóngo udalerria.
* Sobrado (Paraíba) - Brasilgo udalerri bat da, Paraíba estatuan kokatua.
Joan IV.a Bretainiakoa

**Joan IV.a Monfortekoa** (; ; Hennebont, 1295 - *ibidem*, ) Bretainiako dukea izan zen.

Joan III.a oinordekorik gabe hil zenean, Joana Penthièvrekoa bere ilobaren eskubideak ukatu eta Bretainiako Ondorengotza Gerra hasi zen. Eduardo III.a Ingalaterrakoaren laguntza izan zuen.

1322an Joana Flandriakoa ezkondu zuen.

## Erreferentziak
Joan VI.a Bretainiakoa

**Joan VI.a Zuhurra** (; ; Vannes,  - Nantes, ) Bretainiako dukea izan zen.

Joan V.aren semea zen. Oreka politika zabal bati eutsi zion Ehun Urteko Gerrako aurkari nagusien, Frantziaren eta Ingalaterraren, eta Frantziako koroaren aldeko gerran jardun zuten burgundiarren eta armañacekoen aurrean.

1396an Joana Valoiskoa ezkondu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zapata (argipena)

**Zapata** hitzak adiera zenbait ditu:

* zapata, oinetako mota;
* zapata, eraikuntzan erabilitako zimentazio ez sakona;
* **Zapata** abizena,
** Emiliano Zapata, mexikar militarra.
Apollo 13 (filma)

**Apollo 13** (euskaraz *Apolo 13*) 1995eko Ron Howard estatubatuar zinema zuzendariaren historia drama filma bat da. Apolo 13a ilargirako misioaren espazio-bidai gorabeheratsua kontatzen du, misio horretako partaidea izan zen Jim Lovell astronauta eta Jeffrey Kluger idazlearen *Lost Moon* ("Ilargian galdurik") liburuan oinarritua dagoelarik. Bertan, Tom Hanks, Kevin Bacon, Bill Paxton, Gary Sinise eta Ed Harris aktoreek antzeztu zuten.

Filma honek bederatzi Oscar Sarietarako izendapenak jaso eta bi irabazi zituen: Muntatze onenaren Oscar Saria (Mike Hill eta Daniel P. Hanley) eta Soinu onenaren Oscar Saria (Rick Dior, Steve Pederson, Scott Millan eta David MacMillan).

## Argumentua 
1970. urtea, AEB. NASAk James Lovell (Tom Hanks), Jack Swigert (Kevin Bacon) eta Fred Haise (Bill Paxton) hautagaiak Ilargira joango den hurrengo estatubatuar espazio-bidaiarako aukeratu berri ditu, Apolo 13. Bidai horretan zehar ustekabeko leherketa batek kalte larriak sortu eta espaziontzia Lurretik urrunduaraziko du, gizateri osoa hiru astronauta horien zoriaz eta Lurera bizirik itzultzeko burutuko duten borrokaz adi-adi egongo da.
Benetazko istorio edo drama hau misio honetako hiru astronautetako bat izan zen James A. Lovellen ikuspuntutik kantatzen da (filmean Tom Hanks aktoreak antzeztua), bera eta espazioan galdutako beste bi kideen ahalegina erakusten da, bitartean NASA milaka pertsonek eta AEBtako gobernuak erlojuaren aurkako lasterketa batean hiru astronautak Lurera bizirik ekartzeko haiei laguntzen ahaleginduko direlarik.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *Apollo 13* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Apollo 13* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai
Joan V.a Bretainiakoa

**Joan V.a Ausarta** edo **Joan V.a Monfortekoa** (; ; 1339 - ) Bretainiako dukea izan zen.

Joan Monfortekoaren semea zen eta Karlos Bloiskoa garaitu eta hil zuen Aureyko guduan (1364). Ingalaterrako koroaren alde jokatu zuen Ehun Urteko Gerraren garaian, eta horretaz baliatu zen Karlos V.a Frantziako erregea Bretainiaz jabetzeko (1368). Dirutza izugarri bat ordaindu behar izan zion Frantziako erregeari Bretainiaren truke.

1386an Joana Nafarroakoa ezkondu zuen.

## Erreferentziak
John Deere

**John Deere** (1804ko otsailaren 17a, Rutland, Vermont &ndash; 1886ko maiatzaren 17a) estatubatuar errementari eta asmatzaile bat izan zen, gaur egun nekazaritza eta eraikuntza makinen ekoizpen alorrean mundu osoan arras ezaguna den Deere & Company enpresaren sortzailea izan zelarik.

## Ikus gainera 
* Deere & Company

## Kanpo estekak 
* Páxina oficial de Deere & Company
Deere & Company

**Deere & Company**, ezagunagoa **John Deere** merkataritza markaz, AEBetako Illinois estatuko Moline udalerrian egoitza duen nekazaritzarako makinen enpresa bat da.

## Historia eta ezaugarriak 
1837an Mendebaldeko Estatu Batuetako aitzindaria izan zen John Deere errementariak sortu zuen. Sortzailearen oinarrizko ideia asko oraindik gaur egungo produktuetan mantentzen dira, tartean kalitate maila handiko produktuen ekoizpena.

Deere and Company enpresako nekazal produktuen artean, traktoreak, uzta-makinak, pakete-egileak, ereileak eta baso lanetan jarduteko makinak daude. Bestalde, konpainia hau mundu mailan eraikuntza lanetarako makinen hornitzaile liderra ere bada, bai eta belar mantenimendu eta lorezaintza, nahiz motozerra, elurra kentzeko makina, eta denboraldi labur batez, baita elur-motoena ere.

John Deere produktuak bere logoaren kolore orlegi eta horiarengatik ezagunak dira. Enpresaren ikurra oreina da (ingelesez *deer*), eta leloa aldiz: "*Ezer ez dabil Deere bat bezala*".

Gainera, John Deere enpresak ekipo astunetan erabili ohi diren motorrak ekoiztu eta enpresa taldearen hainbat jardueretako finantza zerbitzuak ere hornitzen ditu.

## Kanpo estekak 
* John Deere enpresaren webgunea
Intsolazio (argipena)

**Intsolazio** terminoak adiera zenbait ditu:

* meteorologian, **intsolazioa** edo eguzkialdia, toki geografiko batean izaten diren eguzki orduen kopurua;
* **intsolazioa** edo, zuzenago, eguzki kolpea, gehiegizko eguzki-esposizio batengantik gertatzen den ondoeza.
Somako meatze-istripua

**Somako meatze-istripua** Turkian gertatu den meatze-istripurik larriena da. 2014ko maiatzaren 13an gertatu zen Soman, Manisan, Istanbuletik 476 kilometrora karbono meatze batean.

Transformatzaile elektriko baten eztandak, meatzarien txanda aldaketan, lurrazaletik 200 metrora eta meatzearen sarreratik bi kilometrora, hainbat egun iraun zuen sua eragin zuen. Ondorioz, 301 lagun baino gehiago hil ziren: 295 meatzari, 5 ingeniari eta mediku bat.

## Aurrekariak 
Turkian ohikoak dira meatze-istripuak lan-baldintza txarrengatik . 1941etik 3000 meatzari hil dira karbono-meatzeetan. Istripu hau izan arte, istripurik larriena Zonguldaken gertatu zen 1992n, 263 meatzari hilak suertatuz .

2013 bukaeran, meatzariek protestak egin zituen lan-baldintza txarrengatik. 2014ko apirilaren 29an, Recep Tayyip Erdoğanen alderdia zen Justizia eta Garapenaalderdiak Somako lan-baldintzak aztertzeko proposamena ukatu egin zuen .

## Erreakzioak 
Turkiako gobernuak hiru eguneko dolu nazionala ezarri zuen. Ban Ki-moon, Herman Van Rompuy, Joachim Gauck, Vladimir Putin, David Cameron eta Mariano Rajoyk doluak adierazi zituzten . Frantzisko aita santuak errezatzeko eskatu zuen .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Stand (telesaila)

***The Stand*** (literalki "Postua" edo "Erresistentzia", Hego Euskal Herrian "Apokalipsia" eta Ipar Euskal Herrian "Izurria") 1995eko estatubatuar telesail labur edo telefilma bat da. 1978ko Stephen King idazlearen *The Stand* eleberrian oinarrituta dago (1990ean berrargitaratua). 1995ko maiatzaren 8a ABC telebista katean aireratu zen, denera 365 minutu irauten zituen eta 4 ataletan banatua zegoen. Mick Garrisek zuzendu zuen.

Bertan aktore ugarik antzeztu zuten, tartean Gary Sinise, Molly Ringwald, Jamey Sheridan, Rob Lowe, Laura San Giacomo, Miguel Ferrer, Ruby Dee, Bill Fagerbakke, Corin Nemec, Adam Storke, Ray Walston, Matt Frewer, Ossie Davis eta Shawnee Smith zeudelarik.

## Sinopsia 
Etorkizun hurbil bati buruzko ikuspegi apokaliptikoa eta epikoa eskaintzen du. Ia gizateri osoa hil duen mundu mailako izurri ikaragarri baten ondoren AEBetan biziraun duten gizaki urriak Ongia eta Gaizkiak burutuko duten azken borroka batean bi aldeen artean hautatzea beharturik egonen dira, borroka horren emaitzak gizateria beraren patua erabakiko duelarik. Gaizkiaren jarraitzaileek Randall Flagg (Jamey Sheridan) pertsonaia ilun eta maltzurra buru dutelarik mundua euren pentsamolde ilunaren arabera berreraiki nahi dute. Bitartean, Ama Abigail Freemantle (Ruby Dee) buru duten Ongiaren aldeko lau kide ausartek (Stu, Larry, Ralph eta Glen) Flagg eta bere morroien aurkako misio bati ekingo diote, horretarako Ongiaren aldekoen egoitza dagoen Nebraskatik Gaizkiaren egoitza den Las Vegas hirira zuzenduz. Laukote honek (Gary Sinise, Adam Storke, Peter van Norden eta Ray Walston) arrisku harrigarrienei aurre egitean, Gaizkiari aurre egin eta garaitzeko saiakeran euren biziak baina askoz ere gehiago arriskatuko dute.

## Atalak 
* Izurria
* Ametsak
* Traizioa
* Erresistentzia / Apokalipsia

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* *The Stand* telefilmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Stand* telefilmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com