open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Đuro Drašković

**Đuro Drašković** () Montenegroko armadako brigadista eta 1919ko Gabonetako Altxamenduko buruzagietako bat izan zen. Bera izan zen Gabonetako Matxinada izenez ezagutzen den ekintza militar zibilaren lehen biktima, zeinean orduko Serbia eta Montenegroren baldintzarik gabeko bateratzearen aurka gogor agertu zen, eta Berdeen buru izan zen.

## Biografia 
Đuro Ristov Drašković Čevon jaio zen 1880an. Montenegroko Erresumako armadako Kapitain mailarekin agurtu zuen Lehen Mundu Gerraren amaiera, eta hil ostean, Nikolas erregeak eta Montenegroko gobernua erbesteko Montenegroko armadako komandante (nagusi) mailara igo zuten. Gerlari eta ofizial ausarta zen. Etengabe, hil arte, leial izan zen Montenegroko banderari, Nikolas erregeari, eta bere sorterriari, Montenegroko Erresumari.

Ofizial gisa, Balkanetako Gerretan nabarmendu zen 1912-1913 bitartean. Lehen Mundu Gerran ere parte hartu zuen, eta Montenegroren erorketa militarraren ondoren eta okupazio austro-hungariarren erorketaren ondoren, austro-hungariar preso-esparru batean barneratu zuten, eta handik 1918. urte amaieran askatu zuten, Cetinjera itzuli zenean, Montenegro eta Serbiaren baldintzarik gabeko batasunaren aurka egin eta Popvić berdeen buruzagi bihurtu zen.

### Montenegroko independentziaren aurka 
Đuro Drašković kapitaina 1919ko Gabonetako Matxinadaren buruzagietako bat izan zen, Serbiako Karađorđević dinastiaren aurka abiarazi zuten diru-emaileek, kargugabetutako Nikolas erregearen aldekoek eta Montenegroko Petrović-Njegoš dinastiak. 1918an barneratzetik itzuli zen eta Batzar Nazional Handiaren erabakiak baliogabetzeko lan egin zuen, baldintzarik gabeko bateratzearen aurka defendatuz. Negoziazioekin batera, buruzagietako bat izanik, estatu sortu berriaren aurkako ekintza terroristak ere prestatu zituen.

Matxinatuek Cetinje erasotzen dute 1919ko urtarrilaren 5etik 6rako gauean. Sute bat sortzen da eta matxinoek ez dute hirian sartzen, eta Đuro Drašković kapitaina hil egiten da liskar honetan. Vanel jeneralaren bitartekaritzarekin egoera normalizatzen ari da. Cetinje defendatzen zuten Bjelaši-ek, armadak eta jendarmeriak lagunduta, erresistentzia handia eskaini zuten eta une horretan lehen biktima erori zen - Zelenaširen buruzagietako bat, Đuro Drašković kapitaina, hil zen. 1918ko azaroko Podgoricako Batzarraren erabakien aurka gogor egin zuen. Ez zuen onartu Montenegro Serbiako Erresumari baldintzarik gabeko anexioa, baizik eta haren aurka borrokatu zuen armak eskuan zituela.

## Kanpo estekak
Emília Biancardi

**Emília Biancardi Ferreira** (Salvador da Bahia, 1941eko apirilaren 8a) brasildar folklorista, etnomusikologo, irakasle, musikagile eta idazlea da, Brasilgo herri-musikan eta batez ere Bahia estatuko kale-agerraldi tradizionaletan aditua. 40 urte baino gehiago daramatza ikerketa arlo horretan eta 1962an Viva Bahia izeneko talde folklorikoa sortu zuen, hogei urtez aktibo izan zena. Munduko musika-tresnen bilduma handia ere egin zuen eta 2011n Bahia estatuari eman zion.

## Liburuak 
Sei liburu kaleratu ditu guztira:

* *Lindro Amo* (1968)
* *Cantorias da Bahia* (1969)
* *Viva Bahia Canta* (1970)
* *Dança da Peiga* (1983)
* *Olelê Maculelê* (1990)
* *Raízes Musicais da Bahia* (2001)

## Diskografia 
* *Viva Bahia nº. 1*
* *Viva Bahia nº. 2*
* *Folclore Rural*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Práxedes Mateo Sagastaren hamargarren gobernua

**Práxedes Mateo Sagastaren hamargarren gobernua**, garai horretan, Borboien Berrezarpeneko Ministroen Kontseiluko presidente bezala izan zuen agintaldiaren zati bat izan zen. Sagasta Alderdi Liberal-Fusionistaren buru zen, eta ezaguna zen Antonio Canovas del Castillorekin batera diseinatutako txanda politikoen sisteman izan zuen paperagatik. Bere gobernuan, Espainiako tentsio sozial eta politiko gero eta handiagoari aurre egin behar izan zion, langile-mugimenduen eta erregionalismoen indartzea barne. Boterean liberalen eta kontserbadoreen arteko txandakatze-politikari ere eutsi zitzaion, erregimenaren egonkortasuna bermatzeko

## Kabinetea 
## Ikusi ere 
* Práxedes Mateo Sagastaren bederatzigarren gobernua
Hildegardes Vianna

**Hildegardes Cantolino Vianna** (Salvador da Bahia, 1919ko martxoaren 31 – *ibidem*, 2005eko ekainaren 12a) brasildar folklorista izan zen, Bahiako Geografia eta Historia Institutuko kidea eta Bahiako Unibertsitate Federaleko irakaslea.

## Bizitza 
Antônio Vianna poeta, idazle eta folkloristaren eta Amália Cantolinoren alaba zen. Bahiako Unibertsitate Federaleko Zuzenbide Fakultatean eta Musika eta Arte Eszenikoen Eskolan graduatu zen eta gero azken fakultate horretan dantza herrikoia eta herri-musika irakatsi zituen. Gainera, etnologia ikasi zuen Lisboan.

Hildegardes Vianna hil ondoren, bere folklore bilduma zabala Bahiako Letren Akademiak jaso zuen dohaintzan.

## Lanak 
Bahia estatuko folklorearen gaineko hainbat liburu idatzi zituen, besteak beste *Festas de Santos e Santos festejados*, *A Proclamação da República na Bahia*, *Breve notícia sobre acontecimentos na Bahia do início do século XX* eta *As aparadeiras, as sendeironas, seu folclore*. Bere lan nagusiak hauek dira:

* *A Bahia já foi assim (crônicas de costumes)* (1973)
* *Antigamente era assim, memórias* (1976 eta 1994)
* *Folclore brasileiro - Bahia* (1981)
* *A cozinha baiana: seu folclore, suas receitas* (1987)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qiu Qiaoping

**Qiu Qiaoping** (1971ko urriaren 31) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ren Mengqian

**Ren Mengqian** (1993ko urriaren 4a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ren Xiujuan

**Ren Xiujuan** (Dalian, 1974ko irailaren 14a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeng Rui

**Zeng Rui** (1998ko otsailaren 6a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shi Na

**Shi Na** (Xintai, 1981eko otsailaren 17a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xiong Shiqi

**Xiong Shiqi** atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shankill Roadeko atentatua

**Shankill Roadeko atentatua**, 1993ko urriaren 24an, Ipar Irlandako gatazkan zehar, Behin-behineko IRAk burututako atentatu ezagunetako bat izan zen. 

Atentatu honen helburua Ulsterren Defentsarako Elkartea (UDA) erakunde armatu loialistaren zuzendaritza osoa edota ahalik eta buruzagi gehien hiltzea izan zen, 1990eko hamarkadan erakunde armatu loialistek katolikoen aurka burututako atentatu eta erasoen areagotzea eman baitzen.

Atentatu honetan 10 pertsona hil, tartean egilea, eta 57 zauritu ziren.

## Atentatua 
IRAren Belfasteko Brigadak egun horretan Belfast hiriko Shankill Road kaleko Frizzell's arraindegiaren goiko lokalean UDA erakunde armatu loialistaren bilera bat egongo zela jakin zuen.

Hasierako asmoa IRAkideak bertaratu eta atentatua ametragailuekin tiro eginez burutzea zen, baina horretarako eskarmentudun IRAkide egokiak atxilotuak zeudenez, bonba bat erabiltzea pentsatu zen, eta buruzagi loialisten bilera arraindegiaren gainean izango zenez eztanda egitean leherketa goruntz egingo zuen bonba bat eraiki zuten. Egitasmoa IRAkideek atzera-kontu gailudun bonba arraindegian utzi bezain azkar ospa egin eta hura lehertzea izan zen.

Thomas Begley eta Sean Kelly IRAkideak Ardoyne auzotik lapurtutako Ford Escort urdin bat gidatuz Berlin kalean aparkatu zuten, Frizzell's arraindegiaren izkinan. Bi IRAkideak banaketa langile gisa mozorrotu eta bonba poltsa batean zutela arraindegian sartu ziren, une hartan arraindegia jendez lepo zegoen, tartean baita umeak ere. Kelly atran zain gelditu zen bitartean Begleyk bonba hozgailu batean utzi zuen, baina bonbak eztanda egin zuen. 

Beagley unean bertan hil zen, arraindegian zeuden beste 9 bezero eta jabearekin bayera, tartean baita bi ume. Eraildakoak honakoak izan ziren, John Frizzell (63 urte, arraindegiaren jabea) eta haren alaba Sharon McBride (29), Leanne Murray (13), Michael Morrison (27) UDAko kidea eta haren bikotea Evelyn Baird (27) eta beren alaba Michelle (7), George Williamson (63) eta haren emaztea Gillian (49), eta Wilma McKee (38). Bestalde, 57 zauritu egon ziten, tartean larriki zauritutako Kelly IRAkidea.

IRAk jende errugabe ugari hil eta zauritzeaz gain bere helburuan hutsegin zuen, UDAko bilera heurek iste baina lehenago amaitu eta buruzagi gehienak hurbileko taberna batera joanak baizeuden.

Erreskate lanetan UDAko hainbat buruzagi jardun zuten, tartean IRAk hil nahi izan zituen Johnny Adair eta Billy McQuiston.

## Ondorioak 
Behin-behineko IRAren atentatu honek Shankill Roadeko komunitate protestantesn ikaragarrizko samina eta amorria eragin zituen, ondorioz UDA eta UVF talde paramilitar loialistek ondorengo asteetan zehar katolikoen aurkako erasoak eta stentatuak burutu eta 11 zibil erail zituzten.

## Kanpo estekak
Situ Guong

**Situ Guong** (1911ko irailaren 26a) atleta zen. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rossella Jardini

**Rossella Jardini** (Bergamo, Italia, 1952) moda diseinatzailea da. Moschino moda etxearen ardura hartu zuen 1994an, Franco Moschino  sortzailea hil ostean. 1994tik 2013ra Moschinoko sorkuntza-zuzendari kargua bete zuen, Franco Moschinoren heriotzaren ondorioz. 2014ko urtarrilean, Missoniko aholkulari kargua hartu zuen berriro. 

## Bizitza 
Italiako Bergamo udalerrian jaio zen 1952. urtean. 

### Lan ibilbidea 
Arropa diseinatzen hasi beharrean, arropa saltzen hasi zen, baina 1976an Nicola Trussardirekin elkartu zen, eta, horren aurrean, enpresaren larruzko produktuak garatzeko laguntzailea bihurtu zen. Nicola Trussardi eta Bottega Venetarekin lan egin zuen 1983an Moschinora lanaldi osoz joan aurretik.  

Berehala erabaki zuen bere zigilu propioa sortzea bi lagunekin, baina Moschinorekin elkartu ostean, bere laguntzailea bihurtu zen modu iraunkorrean, 1984an. Hamar urte geroago,1994an, Franco Moschino hil zenean, Jardinik Moschino moda etxearen  ardura hartu zuen, hil aurretik adierazi zuen bezala. Moschinoko lerro guztien sormen zuzendari gisa, marka indartsua eta modakoa mantendu zuen. Markaren filosofia, -parodia eta estereotipo- zirraragarria bihotzean jartzen jarraitu zuen. 

Moschino hil ondoren, enpresaren ekoizpena eta marrazkiak gainbegiratu zituen, nahiz eta ez izan horren diseinatzailea. 2013an, Jeremy Scottek ordezkatu zuen Moschinoren sorkuntza-zuzendari gisa, eta, 2014ko urtarrilean, Missonirekin bat egin zuen diseinu-aholkulari gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacquelyn Jablonski

**Jacquelyn Jablonski** (New Jersey, AEB, 1993ko apirilaren 4a) jatorri poloniarreko modelo estatubatuarra da.

## Bizitza 
Jablonski New Jersey estatuko Monmouth konderrian, Fair Haven-en hazi zen eta 2008an graduatu zen bigarren hezkuntzan. Urte horretan bertan, Jablonskik lan egiten zuen kafetegi batean aurkitu zuen talentu-biltzaile batek. Amak New Yorkeko agentzietara eraman zuen, eta Ford Modelsek kontratu bat eskaini zion berehala, hamabost urte baino ez zituela. 

### Modelo ibilbidea 
2007ko irailean, Jablonskik New Yorken desfilatu zuen lehen aldiz, Brian Reyesen ekitaldi batean. Handik gutxira Ford Supermodel of the World lehiaketan parte hartu zuen eta bigarren bukatu zuen.

Jablonskik bi denboraldi egin zituen moda mundutik kanpo 2009an bere ikasketak jarraitzeko, eta hala ere, Emanuel Ungarorentzat ibiltzea onartu zuen 2009ko urtarrilean. 2010eko udaberri/uda denboraldian, 58 ekitalditan desfilatu zuen eta horrek modaren munduan goiko postuetan kokatu zuen. Hurrengo denboraldian gehien kontratatu zen modeloa izan zen, guztira 31 ekitalditan desfilatuta. Victoria's Secret lentzeria markako Shiatzy Chen, Prada, Balenciaga, Yves Saint Laurent, Valentino, Chanel eta Victoria's Secret Fashion Show 2010, 2011, 2012, 2013, 2014 eta 2015ean parte hartu izana ziurtata dago.

2009an, Jablonskik bere lehen kanpaina handia egin zuen Calvin Kleinekin. Jablonski beti egon zen Tommy Hilfiger-en kanpainetan. Beste kanpaina batzuetan  agertu da, hala nola, Givenchy, Hermès, Pucci, J Crew, Max Mara, H&M, Emporio Armani, GAP, Dolce & Gabbana, Sportmax, Céline, Hogan, Burberry, Carolina Herrera, Yves Saint Laurent eta Stefanelentzat.

Katalogoei dagokienez, *Vogue* aldizkariaren azalean agertu da Latinoamerika, Turkia, Alemania, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia, Japonia, Italia eta Frantzia; baita ''Harper's Bazaar* espainiarrean, *Numéro*, *i-D*, *V*, *Another Magazine*, *Pop Magazine*, *Dazed* & *Confused'',  W, Prada, Alexander Wang, Hogan, Jason Bru, Fendi, J. Crew, Tommy Hilfiger eta John Galliano.

2012an, 31. postuan zegoen Models.com zerrendan.

Victoria's Secret Fashion Show 2012 estreinatu aurreko gauean, Jablonski eta Behati Prinsloo eta Jasmine Tookes modeloak gonbidatu gisa agertu ziren *Hawaii Five-0* telesailaren "Ha'awe Make Loa" atalean.

Jacquelyn Jablonski ez dago erlazionatuta abizen bera duen Constance Jablonski modeloarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruth Dreifuss

**Ruth Dreifuss** (Sankt Gallen, 1940ko urtarrilaren 9a) suitzar ekonomialari, sindikalista eta politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1999an.

Suitzako familia judu zaharrenetako batean jaio zen. Negozio-diploma lortu zuen merkataritza-eskola batean, eta hogeita hamar urterekin Ekonomian masterra jaso zuen Genevako Unibertsitatean.

Idazkari eta gizarte-langile gisa lan egin zuen, baita kazetari gisa ere, *Cooperation* egunkarian. 1964an Alderdi Sozialistarekin bat egin zuen, 1972tik 1981era Suitzako Lankidetza eta Garapenerako Agentzia Federala zuzendu zuen eta Suitzako Sindikatuen idazkaria izan zen.

1989tik 1992ra Bernako Kontseilu Legegileko kide izan zen. 1993an Suitzako Kontseilu Federaleko kide hautatu zuten eta Barne Arazoetako saila zuzendu zuen. Erreferendumean osasun-aseguruaren legea, gizarte-segurantzaren legea eta prebentzioan eta errehabilitazioan oinarritutako drogei buruzko politika onartzea lortu zuen.

1999an Suitzako presidente izan zen, kargua bete zuen lehen emakumea.
Marseillako Komuna

**Marseillako Komuna** 1871ko martxoaren 23an aldarrikatu zuten, giro iraultzaile betean. 
1871ko martxoaren 18ko Parisko Komunaren altxamenduarekiko elkartasunez aldarrikatutako mugimendu subertsiboa izan zen. Komunak 15egunez iraun zuen.

## Gertakizunak 
Herri batailoi batek prefektura hartu zuen, eta tokiko boterea hartuko zuen sei pertsonako batzordea eratu zen. Egoera formalizatzeko hauteskundeetara deitu zuten, baina erabateko isolamenduan, ez ziren hiriaren defentsa antolatzeko gai izan. Apirilaren 4an, armadak hiriaren kontrola hartu zuen. Komunarik ezagunena Parisekoa egin bazen ere, Frantziaren hegoaldeko hainbat hiri garrantzitsutan ere izan ziren antzeko matxinadak. Marseillaren kasuan, lehenagotik ere egon ziren saiakerak, eta langile mugimendu antolatua zegoen. Aipatzekoak dira 1867 eta 1869ko greba handiak, eta 1870ko azaroaren 1ean aldarrikatu zuten Komuna iraultzailea. Bere amaiera, porrot militar eta kontraesan ideologikoak gorabehera, Komuna, Henri Lefebvreren espezialistarentzat, «erabateko iraultzaren» une paregabea da oraindik, eta bere ondarea izugarria da.

Parisko eta Marseillako Komunekin batera, beste hainbat matxinada ere izan zen Lyon, Grenoble, Saint-Étienne, Narbonne, Besançon eta beste hiri batzuetan, eta denek, Pariskoak eta Marseillakoak bezala, bizitza laburra izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2017ko Milan-San Remo

**2017ko Milan-San Remo** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 108. edizioa izan zen. 2017ko martxoaren 18an egin zuten Milan eta San Remo artean, 291 kilometroko ibilbidearekin. Lasterketa hau, UCI World Tour 2017ko 8. proba izan zen.

Garailea Michał Kwiatkowski poloniarra izan zen, San Remoko helmugako esprintean Peter Sagan eslovakiarrari eta Julian Alaphilippe frantziarrari gailendu zitzaielarik.

## Taldeak 
## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Sophy Gray

thumb|275x275px|Sophy Gray. St George's eliza, Knysna, 1849.
thumb|275x275px|San Markos Katedrala, George, 1850
thumb|275x275px|Santu guztien eliza, Uniondale, 1869
**Sophia Wharton Mydleton** (1814ko urtarrilaren 5a - 1871ko apirilaren 27a), **Sophy Gray** izenez ezaguna, arkitektoa, marrazkilaria eta artista izan zen.

## Lehen urteak 
Sophy eta bere bi ahizpak North Riding eta Durham-en jabetzak zituen familia aberats batean hazi ziren.  Sophy Robert Grayrekin ezkondu zen 1836an, sei hilabeteko konpromisoaren ostean, gizona Whitwortheko (Durham) errektorea zenean. Bederatzi urtez Old Park eta Whitworth-en bizi izan ziren, Robert hiru gotzaindegi kolonial berrietako  zerrenda labur batean txertatu zuten arte. Esperantza Oneko Lurmuturrerako hautatu zuten.

1847an, Sophy eta Robert Lurmutur Hirira joan ziren, non elizbarruti kolonial berri bat ezarri, elizgizon kopurua handitu eta eliza eta eskola berriak ezarri behar zituzten. Une horretan hamar eliza anglikano baino ez zeuden Hegoafrikan. Sophy hil zenean, 25 urte geroago, kopuru hori 63ra igo zen.

## Ibilbidea 
Autodidakta izan zen neurri batean, elizbarruti koloniala sortzeko beharrezkoak ziren eliza eta eskola berrien diseinura egoki zitezkeen arkitektura neogotikoko planoak eraman zituen. 1848 eta 1880 urteen artean Hegoafrikan eraikitako 50 eliza anglikanoetatik gutxienez 35 Grayk diseinatu zituen.

Eliza hauen eskala apalak, xehetasunek eta kostu baxuak, eta baita inguruko harriaren erabilpen sarriak ere, estilo unitate bat ematen die.Sophyk sortutako elizei. Gray ekonomiaren beharraz oso kontziente zen itxuraz eta Gray apezpikuak auziari buruzko bere sentimenduak adierazi zituen: “deitoratzen dudan gauza bakarra da gure eliza guztiak estilo arkitektoniko berekoak eta ezaugarri berekoak izango direla; tokiko ekonomiak kanpandorreen ordez kanpai-hormekin pozik egotera behartzen gaitu, eta Lehen Gotiko ingelesa Gotiko Dekoratuaren ordez.

Arkitektoa izateaz gain, berak eraman zituen sinodoen erregistroak, bilerak eta zeremonia ofizialak. Elizetako korrespondentzia eta kronika erregistroak ere gordetzen zituen. Bere trebezia artistikoak, bere senarraren egunkariak ilustratzeko erabili ohi ziren akuarela ugariek eta berak egindako basotxoek erakutsi zituzten. Beraz, apezpikuak nekez egin zezakeen aurrera bere lana Sophyren laguntzarik eta ezagutzarik gabe. Egindako ekarpena eskertzeko, San Jorge elizan beirate bat dago bere erretratuarekin.

Desmond Martinen doktore-tesiak Graytarrek eraikitako elizak aztertzen ditu. Hego Afrikan Robert Grayren gotzaindegiaren garaian eraikitako 50 eliza baino gehiagotatik, gutxienez 40 Sophyk diseinatu zituen. 2005ean Martinek "Apezpiku-elizak" izeneko liburua argitaratu zuen eta bere 40 elizetako akuarela eta marrazki linealekin ilustratu zuen, St Paul's, Rondebosch, St Saviour's, Claremont, St Peter's, Bahia Plettenberg, St James, Graaff-Reinet's eta Just.

## Lanak 
Hauek dira lan aipagarrienak:

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2016ko Milan-San Remo

**2016ko Milan-San Remo** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 107. edizioa izan zen. 2016ko martxoaren 19an egin zuten Milan eta San Remo artean, 293 kilometroko ibilbidearekin. Lasterketa hau, UCI World Tour 2016ko 4. proba izan zen.

Garailea Arnaud Démare frantziarra izan zen, San Remoko helmugako esprintean Ben Swift britainiarrari eta Jürgen Roelandts belgikarrari gailendu zitzaielarik.

## Taldeak 
## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Orde Wingate

**Orde Orde Wingate** (Nainital, Britainiar Raj, 1903ko otsailaren 26a – Bishnupur, 1944ko martxoaren 24a) britainiar militarra izan zen.

Indian jaio zen, baina haurtzaro gehiena Ingalaterran igaro zuen, eta 1921ean Woolwicheko Artilleriako Errege Akademia Militarrean sartu zen. Londreseko Ekialdeko Hizkuntzen Eskolan arabiera ikasi zuen eta 1928an Sudanera bidali zuten. Etiopiako mugan patruilak zuzendu zituen esklaboen eta bolien merkataritza eragozteko. 1933an, Royal Geographical Societyk finantzatutako espedizio bat egin zuen Libiara, Kanbises II.a enperadore persiarraren armada galdua aurkitzeko.

1933an Ingalaterrara itzuli zen eta bertan egon zen 1936ra arte. Urte horretan, inteligentziako ofizial gisa bidali zuten Palestinako Britainiar Mandatura. Kristau sionista bihurtu zen eta estatu judu baten sorrera betebehar erlijiosotzat hartu zuen. Britainiarrez eta juduez osatutako gaueko eskuaira bereziak sortu zituen, gerrilla arabiarrei aurre egiteko, askotan metodo basatien eta torturen bidez.

Bigarren Mundu Gerran Etiopian italiarrei aurre egiteko Gideon Indarra sortu zuen. 1941eko maiatzean, Haile Selassie enperadorearekin batera joan zen Addis Abebara garaipenezko itzuleran.
thumb|right|Orde Wingate Addis Abeban zaldiz sartzen

1942an koronel mailara igo eta Birmaniara bidali zuten. Chindits izeneko gerrillak antolatu zituen oihanean sartzeko eta japoniarrei erasotzeko. 1944ko martxoan hegazkin-istripu batean hil zen.

## Kanpo estekak
Nyamuragira

**Nyamuragira** sumendia, **Girungo-Namlagira**, **Namlagira**, **Nyamlagira** edo maizago **Nyamulagira** ere deitua, Kongoko Errepublika Demokratikoko sumendi bat da, Virunga mendietan kokatua, Kixu lakutik 25 bat kilometrora iparraldera, Rift Haran Handiaren mendebaldeko adarrean. Afrikako sumendirik aktiboena da, eta Kivu lakuraino iristen den laba ekoizteko gai da. 2011ko azaroan sartu zen erupzioan, eta gerora laba isurketak maiz gertatu dira, besteak beste 2024ko uztailaren 26an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phoebe Philo

**Phoebe Philo** (Paris, Frantzia, 1973ko urtarrilaren 1a) moda diseinatzaile britainiarra da. Céline moda etxearen sormen zuzendaria izan zen 2008tik 2018ra, eta aurretik, 2001etik 2006ra, Chloé etxearena.

## Lehen urteak 
Philo Parisen jaio zen. Guraso britainiarren alaba. Bere aita, Richard, topografoa zen, eta bere ama, Celia, arte merkataria eta artista grafikoa, David Bowieren *Aladdin Sane* albumaren azalaren sorkuntzan parte hartu zuen. Bi urte zituenean familia Britainia Handira itzuli zen eta Harrowen (Londres) hazi zen. 1987an, 14 urte zituela, bere arropa pertsonalizatzen hasi zen, gurasoen urtebetetze opari gisa josteko makina bat jaso ostean.

Londresko Saint Martin Arte Eskolan ikasi zuen, eta 1996an amaitu zituen ikasketak. *The Guardian*egunkariak geroago "eragin latinoa eta urrezko bitxi izugarriak" bezala deskribatu zuen ikasle bilduma bat erakutsi zuen graduatzean. Berehala Chloé moda etxearekin elkartu zen Stella McCartneyren lehen laguntzaile lanetan Pariserako prêt-à-porter bildumarako.

### Moda ibilbidea 
Philo 1997an hasi zen Chloérentzat lanean, Stella McCartneyren diseinu-laguntzaile gisa. 2001ean zuzendari sortzaile gisa ordezkatu zuen.

2006an, Philok Chloe utzi zuen. Industriaren atsedenaldi horretan, Londresera itzuli zen familiarekin egoteko eta bigarren umea izan zuen. 2008an, LVMHk lan bat eskaini zion zuzendari sortzaile gisa eta Céline marka frantsesaren batzordeko kide gisa. Han, estudioa muntatu zuen konpainiarako, eta Londresen jarraitu zuen lanean, Parisen erakusten zuen bitartean. Berak onartu eta hurrengo urtean aurkeztu zuen bere lehen bilduma, eta kritika positiboak jaso zituen.

2017an, Célinen 10 urtez lan egin ostean eta medioetan espekulazio handia egon ostean, Philok 2018ko udazken aurreko bildumaren ostean Célineren zuzendari sortzaile kargua utziko zuela iragarri zen. Ez zuen iragarri zeintzuk ziren etorkizunerako zituen planak.

## Bizitza pertsonala 
Philo 2004ko uztailean ezkondu zen Max Wigram galerista ingelesarekin (1966). Londresen bizi eta hiru seme-alaba izan zituzten.

## Sariak eta aintzatespenak 
* *Time* aldizkariak Philo izendatu zuen 2014an munduan eragina izan zuen 100 pertsonetako bat.
* Britainiar Inperioaren Ordenako (OBE) ofizial izendatu zuten 2014ko Urte Berriko Ohoreetan, modan egindako zerbitzuengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2015eko Milan-San Remo

**2015eko Milan-San Remo** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 106. edizioa izan zen. 2015eko martxoaren 22an egin zuten Milan eta San Remo artean, 293 kilometroko ibilbidearekin. Lasterketa hau, UCI World Tour 2015eko 4. proba izan zen.

Garailea John Degenkolb alemaniarra izan zen, San Remoko helmugako esprintean Alexander Kristoff norvegiarrari eta Michael Matthews australiarrari gailendu zitzaielarik.

## Taldeak 
## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
2014ko Milan-San Remo

**2014ko Milan-San Remo** txirrindularitzako lasterketa klasiko honen 105. edizioa izan zen. 2014ko martxoaren 23an egin zuten Milan eta San Remo artean, 294 kilometroko ibilbidearekin. Lasterketa hau, UCI World Tour 2014ko 4. proba izan zen.

Garailea Alexander Kristoff norvegiarra izan zen, San Remoko helmugako esprintean Fabian Cancellara suitzarrari eta Ben Swift britainiarrari gailendu zitzaielarik.

## Taldeak 
## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Anna Piaggi

**Anna Piaggi** (Milan, Italia, 1931ko martxoaren 22a – Ibidem, 2012ko abuztuaren 7a) italiar moda-idazlea izan zen. Azken urteetan, urdinez tindaturiko ilea, makillaje ugari eta vintage moda eta uneko moda uztartzen zituen estiloa izateagatik izan zen ezaguna.

## Lan ibilbidea 
Anna Piaggi itzultzaile lanetan aritu zen lehenik Mondadori argitaletxe italiar entzutetsuarentzat, gero modako aldizkarietarako idatzi zuen, *Vogue* aldizkariaren italiar ediziorako  adibidez, eta 1980ko hamarkadan, *Vanity* abangoardiako aldizkaria. 1988tik aurrera *Voguen* argitaratu zuen orrialde bikoitzean, adierazpen askatasuneko ukitu artistikoa emanda irudien eta testuaren muntaian, Luca Stoppiniren diseinuarekin. 1969tik, kolore gorri distiratsuko eskuzko Olivetti markako idazmakina, *Valentina,* erabili zuen lanerako.

Piaggik arropa bilduma handia zuen, 2.865 soineko eta 265 zapata pare barne, 2006an Londresko Victoria and Albert Museum-en egindako erakusketa baten arabera. Jazkera oparo, eklektiko eta paregabean janzten zen, ez zen behin baino gehiagotan jendaurrean janzkera berarekin azaltzen. Manolo Blahnikek "Munduko jantzien azken modaren autoritate handia" ezizena jarri zion.

Moda munduko bere bazkideak Karl Lagerfeld moda diseinatzailea (1970eko hamarkadatik), berarentzat sarritan zirriborratzen zuena, eta Manolo Blahnik, bere oinetako askoren diseinatzailea, izan ziren. Stephen Jones jostun britainiarraren musa izan zen. Vivienne Westwood arropa diseinatzaile britainiarraren eta Prudence Millinery kapela egilearen mireslea ere izan zen. New Yorken bizi izan zen eta Londres eta Italia bisitatzen zituen aldizka 1950eko hamarkadatik.

Piaggi Alfa Castaldi argazkilariarekin ezkondu zen 1962an, New Yorken. Senarra 1995ean hil zen.

Anna Piaggi Milanen hil zen 2012ko abuztuaren 7an, 81 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Piaggi, Anna & Karl Lagerfeld. *Karl Lagerfeld*: Fashion Journal. Thames and Hudson, 1986. ISBN 0-500-01395-0.
* Lagerfeld, Karl.  Lagerfeld's Sketchbook: Karl Lagerfeld's Illustrated Fashion Journal of Anna Piaggi. Weidenfeld & Nicolson, 1988. ISBN 1-55584-019-1.
* Piaggi, Anna. *Africa di Missoni per Italia 90*, Anna Piaggi, Gianni Brera. Edizioni Electa, 1990. ISBN 88-435-3410-6.
* Piaggi, Anna. ''Anna Piaggi's Fashion Algebra*, Anna Piaggi. Thames and Hudson, 1998. ISBN 0-500-01876-6.
* Piaggi, Anna. *Doppie pagine di Anna Piaggi in Vogue*. Leonardo Arte, 1998. ISBN 88-7813-883-5.
* Wintour, Anna, Michael Roberts, Anna Piaggi, André Leon Talley, & Manolo Blahnik. *Manolo Blahnik Drawings*. Thames and Hudson, 2003. ISBN 0-500-28413-X.
* Clark, Judith (editorea). *Anna Piaggi Fashion-ology''. Victoria and Albert Museum, 2006. ISBN 0-9552335-0-X /     .

## Kanpo estekak 
* Style.com photographs
* Images ( 2009-10-25), including Karl Lagerfeld sketches and David Bailey photographs.
* https://web.archive.org/web/20100421081824/http://www.glovedup.com/h/Gallery/AP.html Gallery of Anna Piaggi wearing Glovedup Gloves
*
Jill Stuart

**Jill Stuart** (New York, AEB, 1965eko urtarrilaren 5a) estatubatuar moda diseinatzailea eta enpresaburua da eta 1988tik dihardu bertan. 1993an bere zigilu eponimoa ezarri zuen. Nazioartean ere bezero ugari ditu, batez ere Japonian.* 

## Bizitza 
Stuart New York hirian jaio zen 1965ean. Bere gurasoek, George eta Lynn Stuartek, Manhattango Jantzien Barrutian lan egin zuten, eta *Mister Pants* zigilua sortu zuten, emakumeen neurrira egindako prakak eta gizonezkoen oihaletako praketako jantziak egiten zituena. Lynn Stuartek ere bere goi-mailako zigilua izan zuen, eta ezaguna egin zen Lucille Ball, Natalie Wood eta Sheila MacRae aktoreentzako jantziak sortzeagatik. 

Stuart Manhattango Dalton Schoolera joan zen eta geroago Rhode Islandeko Diseinu Eskolara. 

## Ibilbidea 
Stuarten karrera oso goiz hasi zen, 15 urte zituenerako bere lehen moda-bilduma Bloomingdale's-i saldu baitzion: gamuza hobo poltsak eta zilar eta larruzko chokerrak. 1988an, bere moda ekintzailetza karrera hasi zen bere lehen denda ezarri zuenean, Upper East Side-n kokatutako moda boutique bat, gerrikoak eta poltsak bezalako osagarrietan zentratua. 1990erako, bere xalak, poltsak eta larruzko osagarriak Neiman Marcus eta Bergdorf Goodman dendetan aurki zitezkeen.

Bere bildumako artikuluak 1995eko *Clueless* filmean bere lehen kirol arropa bildumako pieza asko erakutsi ziren, eta horrek nazioartean ospe handia eman zion diseinatzaileari. Hurrengo urtean, Stuarten diseinuak Bloomingdaleko dendek hornitu zituzten AEBn.

1990eko hamarkadaren erdialdetik aurrera, Stuart dendak irekitzen hasi zen Japonian, Tokio, Osaka eta Kobeko sukurtsalak barne, eta kontzesioak herrialde osoko 70 bat saltokitan. Geroago marka Hego Korean saldu zen. 2007an, Lindsay Lohani modeloari Mario Sorrentik atera zion argazkia markaren irudi gisa Japonian, nolabaiteko polemika gaia bihurtuz.

Jakinarazi dutenez, markak urtero 30 milioi dolar inguruko salmentak ditu AEBn, gehi Asiako salmentak, ia 100 milioi dolarrekoak. Bezeroen artean Hilary Swank, Kate Bosworth eta Leighton Meester daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Ficha de Sill Stuart en Fashion Model Directory.
Sheila Sri Prakash

**Sheila Sri Prakash** (1955eko uztailaren 6a - Bhopal) Indian bere arkitektura-bulegoa sortu, mantendu eta zuzentzea lortu duen lehen emakumea da. Munduko Ekonomia Foroarekin lankidetzan aritzen da, diseinu jasangarriaren aholkulari gisa, eta dantzaren, pinturaren eta eskulturaren munduan ere lan egin du. Intelektual gisa aitortua, bere espezialitateei buruzko nazioarteko hainbat konferentziatan  hartu du parte, eta gazteentzako arte lehiaketak babestu ditu, hezkuntza lan tresna gisa.

## Lehen urteak 
Haur prodijiotzat hartu zuten, dantza klasikoan oso goiz nabarmentzen hasi zelako. Hori dela eta, bere familia Chennaira joan zen aukera gehiago emateko asmoz eta maisu ospetsuenekin dantzari gisa treba zedin. Txiki-txikitatik arte tradizionalekiko interesa agertu zuen eta arkitekto bezala graduatu zenean, bere lehen proiektuei tokiko ezaugarriak gehitu zizkien hauek aldarrikatzeko. Ezaugarri hori konstantea izan zen etorkizuneko eraikinetan, eta pixkanaka beste interes batzuk sartuz joan zen, hala nola, naturarekiko errespetua eta integrazioa, euri-ura biltzeko diseinuetan eta klase behartsuenei arreta ematean (adibidez, errefuxiatuentzako eraikuntza azkarreko etxeak diseinatzean). Aurrerago Zonta International taldera hurvildu zen, munduan emakumearen egoera hobetzeko lan egiten duen erakundea. Erakunde horretan Indiako kultura propioa izateko eskubidea aldarrikatu zuen, Mendebaldetik inportatutako eredurik gabeko herrialde honetan emakumea ordezkatuko duena.

## Lan ibilbidea 
Ingurunearekiko elkarrekikotasunaren printzipioan oinarritzen du bere lana arkitekto gisa, bere materialak erabiltzen badira, aurrez ezarritako parametro batzuen arabera itzuliko zaizkio. Elkarrekikotasun hori kultura- eta gizarte-inguruneari ere aplikatzen zaio. Horregatik, bere arkitektura iraunkortasun holistikoaren bermatzaile gisa baloratu da. Bere izena daraman fundazio bat sortu zuen (Shilpa Foundation), printzipio horiek beste sortzaile batzuengana hel zitezen. Fundazio horretatik eraikuntzek komunitateetan duten eragina ere aztertzen du, zerbitzuen, monumentu enblematikoen, erabilitako materialen eta tekniken eta jendearen eguneroko bizitzan espazioa aldatzearen garrantzia aztertuz. Planifikazio urbanistikoaren defendatzaile sutsua da, desberdintasun sozialak gutxitzeko tresna gisa, eta bere gomendioak ofizial bihurtu dira hainbat estatu indiarretan. ''A Dancer's Dialog with Thanjavur Brihadeeswara'' filma ekoitzi eta zuzendu zuen, bere printzipioak zehaztuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak
Mari Karmen Aberasturi

**Mari Karmen Aberasturi Uribarri** (Mundaka, 1835eko urtarrilaren 23a - Bilbo, 1913.eko otsaila) Resurreccion Maria Azkueren ama zen, eta semearen lan etnografikoetan kolaboratu zuen. Alarguna, familiarik gabe Tomas Agirre senarra galdu zuen 1856an. 1857.eko ekainaren 3an bera baino 22 urte zaharagoa zen Eusebio Maria Azkue olerkariarekin ezkondu zen. Ezkontza honetatik hiru semealaba jaio ziren Mundakan, bi txikitan hilak eta Aurora-Maria (1860-1937).

Lekeition Nautika Eskola berri bat eraiki zenean, bertako katedra lortu zuen Eusebio Mariak 1863an eta bizileku berri honetan zegoelarik Azkue-Aberasturi familia, Resurreccion Maria jaio zen, 1864ean. Gero jaio ziren beste lau seme-alaba, hiru txikitan hilak eta bizirik iraungo zuen Diana-Maria (1868-1934). Eusebio-Maria Azkue 1873.eko azaroaren 11n hil zenean, Mari Karmen bost semealabekin geratu zen alargun. Bostetatik inor ez zen ezkondu, jarraipen gabe geratuz Lekeitioko Azkue deitura. 

Horrela idatzi zuen Resurreccion Maria Azkuek bere amari buruz *Euskaleŕiaren Yakintzaz* obraren hitzaurrean: 

Beraz, semearen lanetan oinarri bat izan Mari Karmen Aberasturi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikki Kendall

**Mikki Kendall** (Chicago, Ameriketako Estatu Batuak, 1976ko urriaren 23a) idazlea eta ekintzailea, emakume beltzek pairatzen duten misoginia eta arrazakeria salatzen duena. Eleberriak zein ez fikziozko liburuak argitaratu ditu.

## Bizitza 
Chicagoko, Illinois, Hyde Park auzoan hazi zen. Idazketa eta argitalpen ikasketak egin ondoren, Estatu Batuetako Armadan aritu zen 2013ra arte. Orduan, Beteranoen Arloko Saila utzi eta idazteari ekin zion, lanaldi osoan. *NPR*, *Al Jazeera* eta *BBC* kateetan agertu da, kultur iruzkinak egiten.

*Black Twitter* deritzonaren kide ezaguna da, hau da, Twitter Beltza. #SolidarityIsForWhiteWomen (emakume zurientzat da elkartasuna) bezalako traola biralen bitartez mugimendu feministaren arrazakeria kritikatu izan du, baita neska beltzen hipersexualizazioa #FastTailedGirls (buztan azkarreko neskak) esamoldearen bitartez edota #FoodGentrification, elikagai tradizionalen marjinazioari buruzkoa. Azken honetan, mugimendu feminista kritikatzen du zuriak ez diren emakume eta komunitateen ardurak alde batera uzteagatik, besteak beste, pobrezia, etxebizitza, arreta medikoa eta arrazakeria lehen mailako ardurak izan beharko liratekeela defendatzen du.

## Sariak eta aitortzak 
* 2017an Elikagaien gaineko Kazetarien Elkartearen saria jaso zuen, elikagaien gaineko saiakera onenari, "Hot Sauce in Her Bag: Southern Black identity, Beyoncé, Jim Crow, and the pleasure of well-seasoned food" lanagatik.

## Ikus, gainera 
* Antirrazismo
* Intersekzionalitate

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zhou Xun

**Zhou Xun** (; Quzhou, Zhejiang, Txina, 1974ko urriaren 18a) aktorea, abeslaria eta modeloa da. Nazioarteko ospea lortu zuen *Suzhou River* (2000) eta *Balzac and the Little Chinese Seamstress* (2002) filmetan egindako lanengatik. Zhouk film aipagarriak egin zituen: *Maybe Love* (2005), *The Equation of Love and Death* (2008), *Painted Skin* (2008), *The Message* (2009), *Flying Swords of Dragon Gate* (2011), *Our Time Will Come* (2017) eta *Across the* Furiosea. Telebistan, besteak beste *Palace of Desire* (2000), *The Legend of the Condor Heroes* (2003), Red *Sorghum* (2014), ''Ruyi's Royal Love in the Palace* (2018), *A Little Mood for Love* (2021) eta *Imperfect Victim* (2023) lanak egin ditu.

2009an, "Grand Slam" saria irabazi zuen lehen emakumezko aktore txinatarra bihurtu zen, Emakumezko aktore Onenaren saria irabazi ostean ,txinatar hizkuntzako hiru sari garrantzitsuenetan ere bai, Golden Horse Awards, Hong Kong Film Awards eta Golden Rooster Awards sarietan.

## Bizitza 
Zhou klase ertaineko familia batean jaio zen, Quzhoun (Zhejiang). Bere aita, Zhou Tianning, bertako zinema proiektatzen zuena zen, eta ama, Chen Yiqin, saltoki handi batzuetan saltzailea zen. Quzhouko bigarren hezkuntzako 1. zenbakiko eskolan ikasi zuen. Graduatu ostean, Zhou Zhejiangeko Arte Eskolan matrikulatu zen arte dramatikoekiko interesa sakontzeko, gurasoen nahien aurka, karrera praktiko bat egin zezan nahi zuten eta. Nerabea zela, *Strange Talesen Amongst Old and Desolate Tombs* filmean paper bat egiteko aukeratu zuten.

2014ko maiatzean Archie Kao aktore amerikarrarekin harremana zuela baieztatu zuen, bikotea urte bereko uztailaren 16an ezkondu zen Hangzhoun (Zhejiang, Txina). Hala ere, geroago, 2020ko abenduan, adiskidetasunez dibortziatu zirela baieztatu zuten, 2018tik bikotea bananduta zegoela zioten zurrumurruak zabaldu ostean.

## Ibilbidea 
Txinako telebistan egin zen ezaguna. Nazioarteko izar bihurtu zen *Suzhou River'' () filmean egindako paper bikoitzari esker, 2000. urtean, Parisko Zinemaldian Emakumezko Aktore Onenaren saria eman ziotenean. 

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Telebistako serieak 
### Filmak 
### Barietate-saioak 
### Aldizkariak / argazki-saioak 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
* Sitio oficial
*
Halotano

**Halotanoa** edo **2-bromo-2-kloro-1,1,1-trifluoroetanoa** konposatu organikoa da, C2HBrClF3 formulakoa, haloalkanoen klasekoa. Likido lurrunkor gardena eta usain goxokoa da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria petrolio-eterretan. Korrosiboa eta narritagarria da.

Halotanoa ozono-geruzarentzat kaltegarria da.

## Sintesia 
Halotanoaren sintesia trikloroetilenoa hidrogeno fluoruroz erreakzonaraziz antimonio trikloruroa katalizatzaile gisa usatuz 130 C-tan. 2-kloro-1,1,1-trifluoroetanoa eratzen da zein segindan bromoz tratatzen da 450 C-tan halotanoa eratzeko.

499x499px|Halothane synth

## Erabilera 
Halotanoa anestesiko gisa baliatzen da.

## Historia 
Halotanoa lehen aldiz 1956an usatu zen eta ospe handia lortu zuen, eterra eta ziklopropanoa bezalako beste anestesiko lurrunkor batzuk ordezkatzera zetorren anestesiko orokor ez-sukoi gisa. Anestesiko horren erabilera murriztu egin zen 1980 eta 1990 artean, agente anestesiko berriak hedatu ahala.

1980ko hamarkadan enfluoranoak eta isofluoranoak ordezkatu zuten. 2005ean, anestesiko lurrunkor erabilienak hauek ziren: isofluoranoa, sebofluoranoa eta desfluoranoa. Haurrengan halotanoak eragindako hepatitisaren arriskua nabarmen txikiagoa denez helduetan baino, halotanoa pediatrian erabiltzen jarraitu zen 1990 arte. Hala ere, 2000. urtetik aurrera, Sebofluoranok haurren halotanoaren erabilera nabarmen ordezkatu zuen.

Egun halotanoa garapen bidean dauden herrialdeetan erabiltzen da nagusiki. Albaitaritzan ere baliatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2-kloro-1,1,1-trifluoroetano

**2-kloro-1,1,1-trifluoroetanoa** edo **freon 133a** konposatu organikoa da C2H2ClF3 formula duena, haloalkanoen klasekoa eta klorofluorokarburoen familiakoa. Gas kolorge eta usanik gabekoa da.

## Sintesia 
2-kloro-1,1,1-trifluoroetanoa sintetizatzen da trikloroetilenoa hidrogeno fluoruroz erreakzionaraziz  antimonio kloruroa katalizatzailea izanik.

Cl2C=CHCl + 3 HF ->[SbCl3] ClCH2CF3 + 2 HCl

## Erabilera 
2-kloro-1,1,1-trifluoroetanoa hozgarri, puzteko gasi eta sintesi kimikoan bitartekari gisa usatzen da. Halotanoaren sintesiaren bitarteko produktua da.

## Toxikotasuna 
2-kloro-1,1,1-trifluoroetano deskonposatzeraino berotzen denean ke toxikoak (fluoruroak) isurtzen dituen arren, ez dago daturik gizakiengan eragin negatiborik dute jakiteko. Animalietan (arratoietan) duen kartzinogenotasunari buruzko ebidentzia mugatua baino ez da frogatu. Babesik gabeko azala ukitzean, baina, epidermisa izoztea eragin dezake. Asfixiak ere eragin ditzake, airea lekuz aldatzeagatik. Gainera, edukitzen duen ontzia sutan edo berotan jarriz gero, haustura bortitza eragiteko eta eztanda egiteko arriskua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lara Stone

**Lara Stone** (Geldrop, Herbehereak, 1983ko abenduaren 20a) modeloa da.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
Stone Herbeheretako Geldrop hiri txikian jaio zen (gero Geldrop-Mierlo udalerriaren zati da), ama holandarra, Kathryna, eta aita ingelesa, Michael Stone.

Lara Stone 12 urte zituela aurkitu zuten Parisko metroan. 1999an, 15 urterekin, Elite Model agentziaren lehiaketan parte hartu zuen eta irabazi ez bazuen ere, azkenean agentziak kontratatu egin zuen. 2006an, modaren munduan lanaen aritu ostean, kontratu bat sinatu zuen IMG Models-ekin.

### Modelo ibilbidea 
Stonek hainbat desfile egin zituen, besteak beste, Louis Vuitton, Chanel, Lanvin, Miu Miu, Fendi, MaxMara, Pollini, Prada, Anna Sui, Marc Jacobs, Michael Kors, Stella McCartney, Zac Posen, Balmain, Celine, Hermés, Jean Paul Gaultier, Dolce & Gabbana, Givenchy, Karl Lagerfeld, Missoni, Emanuel Ungaro eta Victoria's . Stonek hainbat desfile zabaldu zituen, hala nola, Giles Deacon, Isabel Marant, Christopher Kane, Fendi eta MaxMara; beste hainbaten itxieran ere jardun du, estaerako, Diesel, Stella McCartney eta Balmain. Pradaren modelo erdiesklusiboa izan da.

Stonek Malgosia Bella, Daria Werbowy, Randal Moore, Mariacarla Boscono, Emanuela de Paula eta Isabeli Fontanarekin egin zuen argazkia 2009ko *Pirelli* Egutegirako. 2009ko abuztuan, *W* aldizkarian agertu zen «Momentuko irudia» izenburupean.

*Forbes* aldizkariaren arabera, 2010ean munduan ondoen ordaindutako modeloen zerrendan 7. postua izan zuen, urtean 4,5 milioi dolarreko diru-sarrera zituen eta.

## Bizitza pertsonala 
2010eko maiatzaren 16an David Walliamsekin ezkondu zen. 2013ko maiatzaren 6an, Stonek bikotearen seme bakarra erditu zuen, Alfred. 2015. urtean dibortziatu ziren.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
* Lara Stone en Beevoz (en español
Lene Tranberg

thumb|275x275px|Lundgaard & Tranberg, Havneholmen apartamentuak, Vesterbron, Kopenhagen
thumb|275x275px|Lundgaard & Tranberg, Royal Danish Playhouse, Kopenhage
**Lene Tranberg** (Kopenhage, 1956ko azaroaren 29a) Danimarkako arkitektoa da. American Institute of Architects erakundeko ohorezko bazkidea, Lundgaard & Tranberg-en bazkide sortzailea eta arkitekto burua.

## Historia 
Lene Tranberg Kopenhagen jaio zen 1956an. 1977an, Danimarkako Arte Ederren Errege Akademiak onartu zuen Arkitektura Eskolan, eta Erik Christian Sørensenekin ikasi zuen bertan. 1983an, graduatu baino urtebete lehenago, Lundgaard & Tranberg sortu zuen Boje Lundgaardekin batera. Milurtekoko aldaketaren ondoren, enpresak ospea irabazi zuen Kopenhagen profil handiko eraikin batzuekin; besteak beste, Tietgenkollegiet ikasle-egoitzak eta Royal Danish Playhouse. Oro har, biak hamarkadako eraikin arrakastatsuenen artean daudela uste da.

Arkitekto praktikante ibilbidearekin batera, Tranberg 1986an hasi zen Akademian irakasten, eta bekadun gisa aritu zen han, 1989tik 1998ra. Danimarkako arkitekturaren munduan ere kargu ugari izan zituen, 1998tik 2002ra Danish Architecture Centreko CEO kargua barne.

## Sariak eta aintzatespenak 
### Banakako sariak 
* 1994 Eckersberg domina (Boje Lundgaardekin)
* 2002 Ohorezko Dreyer Saria (Boje Lundgaardekin)
* 2005 Arkitektura Saria Nyamerikan
* 2005 Domina C. F. Hansen
* 2010 Urteko Emakume Enpresari daniarra
* 2008 Danimarkako Banku Nazionaleko Jubileu Funtsa
* 2010 Dannebrogeko Ordenako Zalduna
* 2010 Ohorezko Bazkidea, Ameriketako Arkitektoen Institutua
* 2014 Eugen Printzea Arkitektura Domina

### Proiektuetarako sariak 
* 2006 RIBA Europako saria Kilen-engatik
* 2007 RIBA Europako saria Tietgenkollegiet-engatik
* 2008 RIBA Europako saria *Royal Danish* Playhousengatik
* 2008 iF produktuaren diseinu saria *Real Playhouse* antzerki aulkiagatik
* Puntu Gorriko Diseinu Saria *Royal Playhouseko* Antzoki Aulkiarentzat

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daria Werbowy

**Daria Werbowy** (Krakovia, Polonia, 1983ko azaroaren 19a) Polonian jaiotako top modelo kanadarra, margolaria, argazkilaria eta marinela da. Besteak beste, Prada, Givenchy eta Versace moda diseinatzaile handientzat lan egin du. Phoebe Philo moda diseinatzaile britainiarraren musa izan zen.

## Bizitza 
Poloniako Krakovia hirian jaio zen ukrainar jatorriko familia batean. Hiru urte zituela, bere familia Mississaugara joan zen bizitzera, Toronto de Ontario inguruko hiri batera, Kanadara. Haurrideak Dariak Orest izeneko neba eta Oksana ahizpa dira. Santa Sofia Katoliko ukrainarreko Lehen Hezkuntzako Eskolara eta Cawthra Park School bigarren Hezkuntzara joan zen, ikusizko arteak ikastera. Daria marinela da, eta hiru hilabete eman zituen 2008an Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan nabigatzen. 2011n, Guatemalatik bi hilabeteko espedizio batean abiatu zen, Erdialdeko Amerikatik Costa Ricarako bidaia eginda.

## Ibilbidea 
Werbowyk ez zuen inoiz serioski hartu modelo izatea, baina eskolako lagun baten ama, Susan J., Torontoko model & Talent Management zuzentzen zuen eta hura ezagutu ostean erabaki zuen. 14 urterekin, Werbowyk modelatze lehiaketa nazional bat irabazi zuen.

Gero *Elite* modelo agentzia ospetsuak errekrutatuko zuen. Werbowy Londresen eta Grezian bizi izan zen, eta han ez zuen lan askorik lortu. 2001eko irailaren 11ko atentatuen ostean pasarelako lehen denboraldia eten egin zuten, eta erreserbak bertan behera geratu ziren.  

Modelo gisa izan zuen ibilbide azkarra Ekialdeko Europaren edertasuna mendebaldeko munduaren nortasunarekin nahasten duen itxura fisikoari zor dio, baita metro eta laurogeita bat zentimetroko altuerari metroari eta begi urdinei ere. Bere dotorezia eta felidoen begirada dira bere arma. 

2003an, *Vogue* Italia aldizkariaren hiru azaletan agertu zen. Gero H&M udako bildumarako publizitate spotean agertu zenMatthew Williamson diseinatzaile ospetsuaren eskutik.

Marc Jacobsentzat desfilatu zuen eta bi urteren buruan denboraldi bakoitzeko 60 desfile baino gehiago egitea lortu zuen. 2004an kontratua sinatu zuen Lancôme-rekin, eta bere mundu mailako irudi bihurtu zen.

Werbowy, Lara Stone eta Isabeli Fontanarekin batera egin zuen 2009ko *Pirelli* Egutegia, Peter Beardek aterata, eta 2011ko edizioan ere agertu zen, Karl Lagerfeldek aterata.

Daria 2014ko udaberriko kanpainaren protagonista izan zen Balenciaga moda etxe entzutetsuarentzat. Kanpaina horri argazkia atera zion Steven Kleinek New Yorkeko estudio batean.

Besteak beste, Prada, Yves Saint Laurent, Versace, Marc Jacobs, Louis Vuitton, Gucci, Givenchy, Belstaff, Lancôme, Ralph Lauren, Christian Dior eta Chanel markentzat egin du lan. Gero IMG agentziarentzat egin du lan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Daria Werbowy (en español)
Sindiko (Nafarroako Erresuma)

**Sindikoak**, Nafarroako Erresuman, Gorteetako eta Diputazioko eragile juridikoak ziren. Foruen, legeen eta ordenantzen idazketan eta bilketan parte hartzen zuten, errege agintaritzaren aurrean foruen aurkako egintzen, laidoen eta lege-hausteen konponketak ebatzi eta kudeatzen zituzten, haien barne-funtzionamendua formalizatzen zuten eta kontsultatzen zitzaizkien gai guztiei buruzko iritzia ematen zuten. 

Instituzionalizazio gero eta handiagoaren ondorioz, XVI. mendetik XIX.era haien araubidea finkatu zen, ahalmenei, ordainsariei, bateraezintasunei, aitorpenei eta sariei zegokienez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak