open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2058 Róka

**2058 Róka** asteroide gerrikoan aurkitutako 2058. asteroidearen izena da. 1938ko urtarrilak 22an aurkitu zuen György Kulinek Budapestetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 BH** zen. Bere izena Gedeon Róka hungariar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Poliedro erregular

**Poliedro erregularra** poliedro bat da, poligono erregular kongruenteak diren aurpegiak dituena; eta aurpegiak erpin bakoitzaren inguruan modu berean elkartzen dira.

## Sailkapena 
Poliedro erregularrak hauek dira: bost poliedro erregular ganbil (solido platonikoak) eta lau izar-poliedro erregular (Kepler-Poinsot-en solidoak):

### Solido platonikoak 
:

### Kepler-Poinsot-en solidoak 
:

## Kanpo estekak 
*
Flamsteeden izendapena

**Flamsteeden izendapena** zeruko izarrak izendatzeko erabiltzen den sistema bat da. Bayerren izendapena]]ren antzekoa, honengandik, greziar hizkien ordez zenbakiak erabiltzeagatik ezberdintzen da. Izar bakoitzari zenbaki bat ematen zaio, ondoren izarra dagoen konstelazioaren latindar genitiboa jarriz (ikus Konstelazioen zerrenda euren izenen genitiboentzako). Flamsteeden izendapenak 2554 izar hartu zituen.

Hasieran, zenbakiak konstelazio bakoitzaren barnean gutxienengotik gehienengorainoko igoera zuzenaren arabera eman ziren, baina ekinozioen prezesioaren ondorioz gaur egun zenbait irregulartasun daude. Izarrak izendatzeko metodo hau lehen aldiz Edmond Halleyk eta Isaac Newtonek 1712an Flamsteed beraren baimenik gabe argitaratu zuten John Flamsteeden Historia Coelestis Britannica lanaren hasierako bertsioan agertu zen. Flamsteeden katalogoaren azken bertsioak, 1725ean argitaratua, Flamsteed hil ondoren, baztertu egin zuen zenbaki bidezko izendapen oro.

Flamsteeden izendapenak ospea lortu zuen XVIII. mendean zehar, eta modu orokorrean erabiltzen da Bayerren izendapenik ez dagoenean. Baina izar batentzat Bayerren izendapena dagoenean, hau ia modu esklusiboan erabiltzen da, hala, esate baterako, δ Serpentis izarrarentzat hau izango da modu arruntean erabiliko den izena, eta ez 13 Serpentis.

Ohi euren Flamsteeden zenbakiagatik ezagutzen diren izar garrantzitsuenen artean 51 Pegasi (non lehen exoplaneta aurkitu zen, 61 Cygni, (gure eguzkia alde batera utziz gero Lurrerako bere distantzia neurtua izan zen lehen izarra), 47 Ursae Majoris (planeta sistema bat duen nano horia eta 18 Scorpii (gure eguzkiaren ia pareko ezaugarriak dituen eguzki bikia) daude.

Flamsteeden izendapena gaur egun dauden konstelazioa ez den beste konstelazio batean duten izarren adibideak daude, Bayerren izendapenarekin gertatzen den bezala, konstelazioen egungo mugak ezarri zirenean egin behar izan ziren konpromezuen ondorioz. Adibide bezala 10 Ursae Majoris aipa daiteke, gaur egun Lynx konstelazioan dagoena. Aipatu behar da, baita ere, Flamsteed katalogoak soilik Britainia Handiatik ikus zitezkeen izarrak kontutan hartu zituela, eta, beraz, oso hegoaldean dauden konstelazioetako izarrek ez dutela Flamsteeden izendapenik. Horren bi salbuespen 47 Tucanae kumulu globularra eta 82 Eridani dira, Benjamin Apthorp Goulden Uranometria Argentina izeneko hego hemisferioko katalogo garrantzitsu batean agertu zirenak.

Flamsteeden katalogoko sarreretako batzuk okerrak dira. Adibidez, Flamsteedek Urano planeta 1690ean ikusi zuen, baina planeta bezala errekonozitu ez zuenez, bere katalogoan "34 Tauri" bezala agertzen da.

## Ikus, gainera 
* Izar nomenklatura
* Henry Draper katalogoa
* Harvard Revised Catalogue
* Bayerren izendapena
* Bonner Durchmusterung

## Kanpo estekak
2061 Anza

**2061 Anza** asteroide gerrikoan aurkitutako 2061. asteroidearen izena da. 1960ko urriak 22an aurkitu zuen Henry Lee Giclas Flagstaffetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1960 UA** zen. Juan Bautista Anzaren omenez eman zitzaion izena.

## Kanpo estekak
2063 Bacchus

**2063 Bacchus** asteroide gerrikoan aurkitutako 2063. asteroidearen izena da. 1977ko apirilak 24an aurkitu zuen Charles Thomas Kowalek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1977 HB** zen. Bere izena erromatar mitologiako Bako jainkoagatik jasotzen du. Apolo asteroide bat da.

## Kanpo estekak
2064 Thomsen

**2064 Thomsen** asteroide gerrikoan aurkitutako 2064. asteroidearen izena da. 1942ko irailak 8an aurkitu zuen Liisi Otermak Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1942 RQ** zen. Bere izena Ivan Leslie Thomsen zelandaberritar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2062 Aten

**2062 Aten** asteroide gerrikoan aurkitutako asteroide baten izena da. 1976ko urtarrilak 7an aurkitu zuen Eleanor Francis Helinek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1976 AA** zen. Bere izena egiptoar mitologiako Aton jainkoagatik jasotzen du. Aton familiako asteroide bat da.

## Kanpo estekak
2060 Kiron

**2060 Kiron** eraztunak dituen Eguzki-sistemako gorputz txiki bat da, kanpoko Eguzki-sisteman kokatua, Saturno eta Urano artean, Eguzkiaren inguruan orbitatzen duena. 1977an aurkitu zuen Charles Kowalek, eta orain zentauro izenez ezagutzen diren objektuen klase berri batean identifikatutako lehen kidea izan zen. Objektu horiek asteroideen gerrikoaren eta Kuiperren gerrikoaren artean orbitatzen dute. Kironek greziar mitologiako Kiron zentauroarengandik jasotzen du bere izena.

Hasieran, asteroidedeitu zioten, eta 2060 Kiron izendapenarekin soilik sailkatu zen planeta txiki gisa; 1989an, ordea, kometen ohiko portaera zuela jakin zen. Gaur egun, planeta txikitzat zein kometatzat sailkatzen da, eta, beraz, 95P/Kirón kometa-izendapena ere ematen zaio. Berrikiago, 2010eko hamarkadan zehar eta 2020koaren hasieran egindako zenbait ezkutatzek erakutsi zuten Kironek eraztunak dituela, eta horrek eraztunak dituzten lau planeta txiki ezagunetako bat bihurtzen du (beste hirurak 10199 Kariklo, Haumea eta Quaoar dira), baita eraztunak dituen kometa ezagun bakarra ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NAACP

**National Association for the Advancement of Colored People** erakundea (), **NAACP** bezala ezagututa 1909ko otsailaren 12an sortu zen. Sortzaileak Ameriketako Estatu Batuetako arrazismoaren aurkako militanteak ziren, hasiera batean "*The Call.*" (Deia) izena erabiltzen zutela. *National Negro Committee* (Beltzen Batzorde Nazional) izena ere eraman zuten. Nahiz eta gehiengoa beltza izan baita zenbait zurik ere hartu zuen parte erakunde berrian.

[thumb|300px| Beltz amerikar bat ura edaten haientzat bereziki prestatutako tokian, tranbia geltoki batean ([Oklahoma City).]]

## Sortzaileak 
* Ida Wells-Barnett
* William Edward Burghardt Du Bois
* Henry Moskowitz, Mary White Ovington
* Oswald Garrison Villiard
* William English Walling

## Erakundea 
Erakundearen egoitza nagusia Baltimoren dago, Maryland (Ameriketako Estatu Batuak). NAACP-k, bestetik, estatu desberdinetan bulegoak ditu: Kalifornia, New York, Michigan, Missouri, Georgia eta Texas.

AEB mailan NAACP-k 64 pertsonen batzorde zuzendaritza du. Gaur egungo lehendakaria, 2005tik eta 2007an berriro ere aukeratua, Bruce S. Gordon da.

Erakundeak alor desberdinetan lan egiten du: gutxiengoei laguntza juridikoa ematen, lan diskriminazioaren aurkako lanean, hezkuntza munduan... Washingtongo bulegoak Gobernu federalari lege berrien proposamenak egiten ditu.

## Kanpo estekak 
*  NAACP Elkartearen webgune ofiziala.
*  Erakundearen 100 urtemuga.
Liceuko geltokia

**Liceu** Bartzelonako metroaren geltoki bat da, Bartzelona udalerriko Ciutat Vella barrutian dago.

Geltokia 1925en inauguratu zen.
Concurso oposición (Mortadelo eta Filemon)

**Concurso oposición** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

## Istorioa 
T.I.A.ko agente guztiak oso zaharrak dira. T.I.A.k bere agente taldea lehiaketa-oposizio baten bidez handituko du. Mortadelo eta Filemon arduratuko dira lehiaketa antolatzeaz eta hautagaiak frogan jartzeaz. Jakina, hautagaiak nahiko bereziak dira: nekazari bat, itsu bat, gafe bat, laurogei urteko emakume bat...

## Iruzkinak 
Hau da jorratzen den gaiaren sarrera sasihistoriko batekin hasten den lehen abentura. Baliabide hau askotan errepikatuko da hurrengo komikietan. Hemen gertatzen da lehen aldiz, baita ere, Mortadelo eta beste pertsona baten arteko mozorro lehiaketa bat.

Ikusmen arazoak dituen hautagaia, Mortadelo eta Filemon pasaiari bezala doazen kotxearekin Bartzelonako metroan sartzen da. Zehazki, Lesseps geltokian sartu eta Liceu geltokian irtetzen dira. Beraz, kotxean, Bartzelonako metroko 3. lineako 5 geltoki zeharkatzen dituzte, bi agenteak beldurtuz.

## Kanpo estekak
2059 Baboquivari

**2059 Baboquivari** asteroide gerrikoa aurkitutako 2059. asteroidearen izena da. 1963ko urriak 16an aurkit zuen Indiana Asteroide Programak AEBetako Indiana estatuko Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1963 UA** zen. Bere izena *Baboquivari mendia*gatik jasotzen du, Tohono O'odham indiarrentzako mendi santua eta L'itoi jainkosaren bizilekua dena.

## Kanpo estekak
Barkamen

[thumb|eskuinera|300px|**Barkamena**, mingarria izaten bada ere, [pertsonen arteko harremanen oinarrietako bat da.]]

**Barkamena** pertsona batek berari egindako irainak, laidoak edo agresioak sorrarazten duen haserre, erresumin, gaitzondo, mendeku-gogo eta zigor eskatzeari uko egitea da. Maiz, barkamena jaso ahal izateko, aurrez eskatu egin behar da, egindako kalte pertsonala aitortuz behintzat. Etikan, bakarmena pertsonen arteko harremanen oinarri eta justiziaren osagai nagusitzat. Erlijio askotan, bertute eta agindu edo manamendutzat jotzen da.

## Kanpo estekak
Anastasio II.a (enperadorea)

**Anastasios II.a Artemios** (; ?-721), Bizantziar Inperioko agintaria izan zen 713 eta 715 urteen artean.

Konstantinoplako senatuko enperadore izendatua izan zen 713an, Opsikion-go *theman* (eskualdean) egondako matxinadaren ondorioz, bere aurrekoa (Filipiko) agintetik kendu ondoren. Artemios, Filipikoren idazkaria izan zen.

Une horretan Bizantziar Inperioa sarrazenoen mehatxupean zegoen. Anastasio II.ak neurri ugari hartu zituen sarrazenoei aurre egiteko: Bizantziar armada bidali zuen Leon Isauriarraren agindupean (gero enperadore izango zena) Siria defendatzeko; erabaki ausartak hartu zituen bere kapitala zaintzeko; itsas armada bidali zuen Rodasera irla defendatzeko.

Anastasio II.ak hartutako diziplinazko neurri horiek eraginda, Opsikion-go *themako* tropak enperadorearen aurka matxinatu ziren (715), eta enperadore berri gisa Teodosio III.a izendatu zuten. Sei urteko setioaren ondoren, Anastasiok ihes egin zuen Nizeara, eta han errenditu zen 716an. Ondoren, Salonikako monasterio batean igaro zituen urte batzuk.

Urte batzuk geroago, Anastasio Leon III.aren (Teodosioren ondorengoaren) aurkako altxamenduaren buru ibili zen. Herriak babes handia eman zion, eta Konstantinopla setioan jarri zuen. Setioak huts egin zuen, eta azkenean, Anastasio harrapatu eta exekutatu zuten.
## Erreferentziak
Kutunkeria

**Kutunkeria** edo **faboritismoa** pertsona batek duen aginpidea baliatuz, lagun edo kidekotzat jotzen dituen pertsonei ematen zaien aldeko eta lehentasunezko tratua da, karguak edo lanpostuak esleitzean esaterako, bakoitzaren merezimenduak baztertuz. Senitartekoei aplikatzen zaien nepotismoaren antzeko kontzeptua da. Administrazio publkoan burutzen bada, ustelkeriazko jokabidetzat jo daiteke.
Cristina Cuesta

**Cristina Cuesta Gorostidi** (Donostia, Gipuzkoa, 1962ko martxoaren 13a) kriminologo eta ekintzaile bat da, Euskal Herrian bakearen alde, ETAren aurka eta terrorismoaren biktimen aldeko elkarteak sustatu eta zuzentzeagatik ezaguna. Enrique Cuestaren aita, Telefonica enpresak Gipuzkoan zuen ordezkaria, Komando Autonomo Antikapitalistek erail zuten 1982. urtean. Geroztik Gesto por la Paz, Denon Artean, Aski da!, Ermuko Foroa eta COVITE erakundeetako ordezkari nabarmena izan da. 2000. urtean Euskal Herritik joan zen; bere esanetan, atentatu baten beldurrez bizkartzain bat jarri zioten egunaren biharamunean.

## Lanak 
* *Contra el olvido: testimonios de víctimas del terrorismo*, 2000.
* *Las víctimas del terrorismo en el discurso político*, 2007.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2065 Spicer

**2065 Spicer** asteroide gerrikoan aurkitutako 2065. asteroidearen izena da. 1959ko irailak 9an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak AEBetako Indiana estatuko Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1959 RN** zen. Bere izena Edward H. Spicer estatubatuar antropologoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2066 Palala

**2066 Palala** asteroide gerrikoan aurkitutako 2066. asteroidearen izena da. 1934ko ekainak 4an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1934 LB** zen. Bere izena Palala ibaiagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2067 Aksnes

**2067 Aksnes** asteroide gerrikoan aurkitutako 2067. asteroidearen izena da. 1936ko otsailak 23an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1936 DD** zen. Bere izena Kaare Aksnesgatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2068 Dangreen

**2068 Dangreen** asteroide gerrikoan aurkitutako 2068. asteroidearen izena da. 1948ko urtarrilak 8an aurkitu zuen Marguerite Laugierrek Nizatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1948 AD** zen. Bere izena Daniel W. E. Green estatubatuar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2069 Hubble

**2069 Hubble** asteroide gerrikoan aurkitutako 2069. asteroidearen izena da. 1955eko martxoak 29an aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak AEBetako Indiana estatuko Brooklyn hiritik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1955 FT** zen. Bere izena Edwin Hubble astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2071 Nadezhda

**2071 Nadezhda** asteroide gerrikoan aurkitutako 2071. asteroidearen izena da. 1971ko abuztuak 18an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 QS** zen. Bere izena Nadezhda Krupskayagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2072 Kosmodemyanskaya

**2072 Kosmodemyanskaya** asteroide gerrikoan aurkitutako 2072. asteroidearen izena da. 1973ko abuztuak 31n aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 QE** zen. Bere izena Zoya Kosmodemyanskayagatik eta Alexander Kosmodemyanskygatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Van Maanenen izarra

**Van Maanenen izarra** (VMa 2 / GJ 35 / WD 0046+051) Piscis konstelazioko nano zuri bat da. δ Piscium mendebaldera eta ω Pisciumetik ekialdera dago. +12,4ko itxurazko magnitudearekin, ilunegia da begi hutsez ikusi ahal izateko, baina 150 eta 200 milimetro bitarteko irekiera duen teleskopio batekin edo CCDz doitutako teleskopio txikiagoekin ikus daiteke. 1917an aurkitu zuen Adrian Van Maanen astronomoak 1914 eta 1917 bitartean hartutako argazkiak alderatuz. Bere urteroko mugimendu propio handia nabaritu zuen (2,98").

## Ezaugarri fisikoak 
Van Maanenenen izarra DZ7 edo DF-G/VII espektro motako izar hondakin bat da. DZ motako nano zuri bezala, nahiko hotza da, eta lerro metalikoak ditu, baina ez hidrogeno edo helioarenak bere espektroan. Gure eguzki-sistematik 14 argi urteko distantziara, nano zuri bakartirik (gertu kiderik ez duena) hurbilenekoa da. Bere tenperatura nahiko baxuak (6770 kelvin) oso antzinako objektua dela adierazten du, bere adin estimatua 10.000 milioi urtekoa delarik. Alabaina, ikereketa berriek bere adina baxuagoa dela iradokitzen dute, 3.700 eta 5.000 milioi urte bitartekoa.

Van Maanenen izarraren masa 0,83 eguzki masa ingurukoa da, bere diametroa gure eguzkiarenaren %1,3a den bitartean. Nano zuriak oso objektu dentsoak dira, platinoarena baino 50.000 aldiz dentsitate handiagoarekin. Van Maanenen izarrarentzat kalkulatutako diametroa Lurrarena baino apur bat baxuagoa da, hala, bere dentsitatea gugandik gertuen dagoen nano zuria den Sirius Brena baino 10 aldiz handiagoa delarik. Material honekin betetako poxpolo kaxa batek 10.000 kilo pisatuko lituzke. Bere argitasuna gure eguzkiarena baino 5000 aldiz txikiagoa da.

Van Maanenen izarragandik gertuen dauden izarrak bi nano gorri dira: GJ 1002, 4,3 argi urteko distantziara, eta TZ Arietis, 4,6 argi urteko distantziara.

## Kanpo estekak
Partido Familia y Vida

**Partido Familia y Vida** (euskaraz *Familia eta Bizitzaren Alderdia*). Espainiako alderdi politiko bat da. 2002. urtean eratu zuten PPk abortu eta sexu bereko ezkontzen aurkako politikak baztertu zituela uste zutelako.

2011ko Espainiako hauteskunde orokorretara aurkeztu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alderdiaren webgunea
Lezkari

**Lezkari** (*Acrocephalus*) *Acrocephalus* generoko hegaztien izen arrunta da, *Acrocephalidae* familian sailkatua dagoena. Eurasia osoan eta Afrikan bizi dira eta migratzaileak dira.

## Espezieak 
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432 . ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q637716 }
|sort=P225
|columns=number:#,P225:Espeziea,P18:Irudia,P141:Egoera
|row_template=Zutabe_formatoa/Espezie_zerrenda
|thumb=100
|links=red
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ermuko espiritua

**Ermuko espiritua** 1997 urtean ETAk Miguel Ángel Blanco PP alderdiko Ermuko zinegotzia bahitu eta erail ondoren espainiar nazionalismoarekin lerrokatutako gizarte eta politikagintzako hainbat sektoreetan sortutako erreakzio eta joera da. Espainiar nazionalismoaren alderdi eta eragile politiko nagusiek Espainian adostutako fronte politiko bateratua izan zen, bereziki Hego Euskal Herrian beren tesi politikoak ezartzeko asmoz, hasiera batean ETAren aurkako joera zela aipatu zuten, ondoren ezker abertzalearen aurka zabaldu zuten, eta handik denbora gutxira, Ermuko espiritua eusko abertzaletasun osoaren aurka egiteko joera orokortua bilakatu zuten.

Joera honen ondorioz espainiar nazionalismoarekin ari eta garbi lerrokatutako Ermuko Foroa sortu zen eta beste zenbait espainiar erakunde eta talde nazionalisten bitartez zuzendu izan da.

## Kritikak 
Hego Euskal Herrian jende ugarik ETA aitzakitzat hartzen duen espainiar nazionalismoaren ezkutuko euskalduntasunaren aurkako joera bat besterik ez dela ere kritikatu izan du, beste askok garaiko Espainiako Gobernuak eta haren menpeko espainiar hedabideek artifizialki sortu eta puzturiko eta Espainia aldean hauteskundeetan bozkak lortzeko asmakuntza bat besterik ez dela ere aipatu izan dute.

2007an, Ermuko Udalbatzak Ermuko Foroak udalerriaren izena gehiago erabil ez zezan eskatzeko proposamena onartu zuen.

## Kanpo estekak
Geometria aldakor (argipena)

**Geometria aldakor** lokuzioak esanahi zenbait ditu:

* aeronautikan, geometria aldakorra, eite aldakorreko hegoak;
* politikan, **geometria aldakorreko hitzarmenak**, egoera eta erabaki beharrekoa zein den joera ezberdinetako alderdi politikoekin erakundeetan egindako *ad hoc* hitzarmenak.
Los mercenarios (Mortadelo eta Filemon)

**Los mercenarios** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da.

## Istorioa 
Percebelandia errepublika arazotan dago bere ondoko herrialdea den Cefalopodiak inbaditu egin nahi duelako. Horretarako mertzenario batzuk kontratatu ditu, diru truke lan egiten duten soldaduak. Mortadelo eta Filemon Percebelandiako presidentea den Chirimoyo II.aren aginduetara jarriko dira eta mertzenarioek arrakasta izatea eragozten saiatuko dira. Lortzen badute, presidenteak diru kopuru handi batekin sarituko ditu bi agenteak.

## Kanpo estekak
Lotte World Tower

**Lotte World Premium Tower** edo **Lotte World Tower** (koreeraz: 롯데월드 타워), Hego Koreako Seul hirian eraikitzen ari den erabilera anitzeko etxeorratza da.

Eraikuntza lanak 2010ean hasi ziren eta egitura 2015erako amaitzea aurrikusten da. 555 metro eta 123 solairu izango ditu.

## Enpresak 
* Arkitektoa: Kohn Pedersen Fox
* Egitura ingeneritza: Leslie E. Robertson Associates
* Zerbitzu ingeneritza: SYSKA Hennessy Group
* Sustatzailea: Lotte Construction Management
* Igogailu hornitzailea: Otis Elevator Company

### Eraikuntza argazkitan 

Fitxategi:Lotte World Prem Twr construction.jpg|2012ko urria
Fitxategi:Lotte World Tower, Seoul, Korea, under construction 2013-12-04.JPG|2013ko abendua.
|2014ko maiatza
|2014ko uztaila

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eraikinaren ordenagailu bidezko irudia Ingelesezko Wikipedian.
Touchstone Pictures

**Touchstone Pictures** The Walt Disney Companyk dituen zine marka ugarietako bat izan zen. 1984an sortu zen. Banatzen zituen produktuak, ohi Walt Disney Pictures markapean banatzen dituenak baino gai helduagoei buruzkoak ziren.

Touchstone Pictures marka bat baino ez zen, eta ez da konpainia independente bezala existitzen. Marka hau kontrolatzen duten bi konpainiak Walt Disney Motion Pictures Group eta Walt Disney Pictures and Television dira.

Walt Disney Motion Pictures Groupek epe luzeko akordio bat sinatu zuen DreamWorks SKGrekin hogeitamar film inguru banatzeko. Akordio honen bidez, DreamWorksen ekoizpenak Touchstone markaren bidez banatuak izan ziren bost urtez 2010etik 2016ra. Ordundik ez da marka gehiago erabili.

## Film ospetsuak 
**1984**
* *Splash*
* *Country*

**1985**
* *Baby, The Secret of the Lost Legend*
* *My Science Project*

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Keangnam Hanoi Landmark Tower

**Keangnam Hanoi Landmark Tower** Vietnameko Hanoi hirian dagoen erabilera anitzeko etxeorratza da. 345 metro eta 70 solairu dauzka eta gaur egun herrialdeko eraikinik garaiena da.

Heerim, Samoo, Aum & Lee, Hellmuth eta Obata and Kassabaum arkitekto taldeek diseinatu zuten.

Konplexuko eraikin guztiak eraikitzeko 1050 milioi dolar behar izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Egitasmoaren webgune ofiziala.
Supermassive Black Hole

**Supermassive Black Hole** (euskaraz *Zulo Beltz Supermasiboa*) Muse ingeles pop rock musika taldearen abesti bat da. 2006an *Black Holes and Revelations* diskoaren barnean merkaturatu zuten.

## Kanpo estekak 
* *Supermassive Black Hole* abestiaren bideoklipa ikusgai eta entzungai
Tolosako gudua (721)

**Tolosako gudua** 721ean Eudon Handia Akitaniako Dukeak omeiatarrei Tolosa Okzitanian irabazitako gudua izan zen. Ipar Afrikatik denbora laburrean bisigodoen Iberiar penintsula osoa mendean hartu ondoren, omeiatarren tropek Pirinioak zeharkatu zituzten 716 aldera, eta Narbona azpiratu 719an. Narbona hiriburu hartuta, haien lurraldea iparraldera zabaltzea izan zen haien hurrengo asmoa. Horretarako, Akitania-Baskonian gailendu behar ziren bertako Eudon duke independentearen kontra.

## Setioa eta hiriaren askapena 
Omeiatarren tropa indartsuak hamar milaka soldaduk osatzen zuten. Batez ere soldadu arabiarrak biltzen zituen, baina tartean euskaldunak ere bazeuden. Hiriaren ateetara heltzean, orduko hainbat gerra tramankulurekin eraso zieten, baina Eudon gidari zutela, akitaniarrek eutsi egin zioten. Oto laguntza bila hiritik atera zen, baina omeiatarrek hiribildua setiatzea lortu zuen. Denbora luzearen ondoren, Eudon Handia dukea indarberrituta itzuli zen akitaniarren eta frankoen tropak agindupean zituela, baita omeiatar musulmanak ezustean hartu ere. Ondorioz, Eudonen tropek omeiatarrak inguratu eta txikitu egin zituzten. Akitaniar indarren artean baskoiak izatea oso litekeena da, akitaniar armadaren zutabeetako bat izan baitziren VIII. mende gehienean.

## Ondorioak 
Omeiatarren porrot lazgarri horretan, milaka edo beharbada hamar milaka soldadu musulman hil zituztela uste da. Al-Andaluseko musulmanek dolu handiz gogoratu zuten Tolosako porrota beste 450 urtez, Poitiers edo Covadongako guduak ez bezala, garrantzi txikikotzat joak. Armada erasotzailearen buruzagi Al-Samh ibn Malik al-Khawlani hil egin zen handik gutxira eta soldaduak hegoaldera eta bereziki Narbonara barreiatu ziren, gero gobernadore bihurtuko zen Abdul Rahman al Ghafiqi ere tartean zela. Harrezkero, omeiatarren zabalkuntza iparraldera eten egin zen hamarkada batez, ekimen militarra galdu ez bazuten ere: Septimania bisigodoan ekialdera zabaltzen jarraitu zuten, baita Autuneraino ere heldu, hura azpiratu eta arpilatu, eta atzera egin (725).

## Erreferentziak
Antxon Urrosolo

**Antxon Urrosolo Muñoz** (Eibar, 1954 - ) euskal herritar kazetaria, telebista-ekoizle eta dokumentalen egilea da. TVE, Telecinco eta ETB telebista kateetan zuzendu eta aurkeztutako telesaioengatik da ezaguna. ETB-2 katean, *Detrás del Sirimiri* eta *Rifi-Rafe* saio arrakastatsuak aurkeztu eta zuzendu zituen. 2010 urtearen bukaeran, ETBrekin kontratatuta zuen telebista saioa uztera behatu zuten ETBko arduradunek bertako langileek errespetu falta eta tratu txarrengatik egindako salaketen ondoren. ETAren biktimei buruzko dokumental zenbait ere egin ditu.
Jose Luis Urrusolo

**Jose Luis Urrusolo Sistiaga** (Donostia, 1957ko urriaren 1a - ) ETAkide entzutetsua izan zen. Madril komandoko kide zelarik, 1980ko hamarkadan ETAk Espainiako hiriburuan burututako hainbat atentatutan parte hartutakoa da, espainiar poliziaren arabera. Besteak beste, Emiliano Revilla enpresariaren bahiketan esku hartu zuen. 1997 urtearen hasieran, frantziar poliziak atxilotu zuen bere emaztearekin batera. Bordele gertuko herrixka batean bizi zen bere seme-alaba txikiekin bizitza erabat normala egiten. Espainiara estraditatua, Langraiz bide izeneko espainiar gobernuko erreintsertzio programari atxiki eta horren baitan bahitu zuen Emiliano Revillarekin elkarrizketatu zen.
Catalanen solido

Geometrian, **Catalan-en solidoak** Arkimedesen solidoen poliedro dualak dira. Poliedro horiei Eugène Catalan belgiar matematikariak jarri zien izena; berak deskribatu zituen lehenengoz, 1865ean.

Catalanen solido guztiak ganbilak dira. Haien aurpegiak ez dira poligono erregularrak, solido platonikoetan eta Arkimedesen solidoetan ez bezala.

## Sailkapena 
Catalanen solidoak 13 dira (edo 15, ikositetraedro pentagonalaren eta hexakontaedro pentagonalaren bi forma kiralak kontuan hartzen baditugu).

## Kanpo estekak 
*
Alternativa Galega de Esquerda

**Alternativa Galega de Esquerda** (euskaraz *Ezkerreko Galiziar Alternatiba*) Galiziako ezkerreko koalizio independentista bat da. Ondorengo alderdi hauek osatzen dute: Anova - Irmandade Nacionalista, Esquerda Unida (Ezker Batuko galiziar federazioa), EQUO Galicia (EQUO alderdiko galiziar federazioa) era Espazo Ecosocialista Galego.

Alderdi hau 2012an sortu zen eta bere bi buruzagi nagusiak Yolanda Díaz eta Xosé Manuel Beiras dira.

2012ko Galiziako Legebiltzarrerako Hauteskundean lehian zeuden 75 eserlekuetatik 9 beraganatu zituen.

## Kanpo estekak 
* Alternativa Galega de Esquerda koalizioaren webgunea
Joruba Herria

**Joruba Herria** (joruberaz *Ìlẹ-Yorùbá*) joruba etniaren berezko lurraldea da. Mendebaldeko Afrikan dago, eta eremu hau hartzen du: Nigeriako hego-mendebaldea, Beningo hegoaldea eta Togoko ekialdea. Gutxi gorabehera 50.0000.000 biztanle ditu.

Jorubak, 30 - 50 milioi gizabanako izanik, Mendebaldeko Afrikako etnia nagusietako bat dira. Joruba gehienek jorubera (joruberaz *èdè Yorùbá*) hitz egiten dute, eta batik bat Nigerian bizi dira, nigeriarren %&nbsp;21 inguru baitira joruba etniakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triakistetraedro

Geometrian, **triakistetraedroa** Catalan-en solido bat da, 12 aurpegi (hiruki isoszeleak), 18 ertz eta 8 erpin dituena.

## Kanpo estekak 
*
Dodekaedro erronbiko

Geometrian, **dodekaedro erronbikoa** Catalan-en solido bat da, 12 aurpegi (erronboak), 24 ertz eta 14 erpin dituena.

## Kanpo estekak 
*
Triakisoktaedro

Geometrian, **triakisoktaedroa** Catalan-en solido bat da, 24 aurpegi (hiruki isoszeleak), 36 ertz eta 14 erpin dituena.

## Kanpo estekak 
*
2073 Janáček

**2073 Janáček** asteroide gerrikoan aurkitutako 2073. asteroidearen izena da. 1974ko otsailak 19an aurkitu zuen Lubos Kohoutekek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 DK** zen. Bere izena Leoš Janáček txekiar konposatzaileagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2074 Shoemaker

**2074 Shoemaker** asteroide gerrikoan aurkitutako 2074. asteroidearen izena da. 1974ko urriak 17an aurkitu zuen Eleanor Francis Helinek Palomar Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 UA** zen. Bere izena Eugene Merle Shoemakergatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2075 Martinez

**2075 Martinez** asteroide gerrikoan aurkitutako 2075. asteroidearen izena da. 1974ko azaroak 9an aurkitu zuen Felix Aguilar Behatokiak. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 VA** zen. Bere izena Hugo Arturo Martinez astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2076 Levin

**2076 Levin** asteroide gerrikoan aurkitutako 2076. asteroidearen izena da. 1974ko azaroak 16an aurkitu zuen Harvard Unibertsitateak Oak Ridge Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 WA** zen. Bere izena Boris Julevič Levin errusiar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2077 Kiangsu

**2077 Kiangsu** asteroide gerrikoan aurkitutako 2077. asteroidearen izena da. 1974ko abenduak 18an aurkitua izan zen Nankingo Mendi Gorrindoleko Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1974 YA** zen. Bere izena Jiangsu probintziagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2078 Nanking

**2078 Nanking** asteroide gerrikoan aurkitutako 2078. asteroidearen izena da. 1975eko urtarrilak 12an aurkitua izan zen Nankingo Mendi Gorrindoleko Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1975 AD** zen. Bere izena Nankin hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2079 Jacchia

**2079 Jacchia** asteroide gerrikoan aurkitutako 2079. asteroidearen izena da. 1976ko otsailak 23an aurkitu zuen Harvard Unibertsitateak Oak Ridge Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1976 DB** zen. Bere izena Luigi Giuseppe Jacchia italiar-estatubatuar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
2080 Jihlava

**2080 Jihlava** asteroide gerrikoan aurkitutako 2080. asteroidearen izena da. 1976ko otsailak 27an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1976 DG** zen. Bere izena Jihlava txekiar hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Objetivo eliminar al "Rana"

**Objetivo eliminar al "Rana"** Francisco Ibáñez kataluniar komikigilearen pertsonaiarik ezagunenak diren Mortadelo eta Filemonen abentura bat da, 1975eko azaroak 3 eta 1976ko urtarrilak 5 bitartean sailean argitaratua.

## Argumentua 
"El Rana", H.I.G.O. (Hermandad Internacional Gamberros Orbitales) erakunde etsaiko buruzagi lodi eta mendekuzalea Superra hiltzen saiatzen ari da. Mortadelo eta Filemon H.I.G.O.n infiltratuko dira, eta, behin barruan, "El Rana" akabatu ahal izango dute, baina etsai irristakor hau akabatzearen lana ez zaie uste bezain erraza izango. "El Rana" egoera arriskutsuetatik, nahi gabe ere, kalterik gabe irteteagatik da ezaguna, hortik bere izena.

## Eragina 
Komikiaren eskema orokorra eta zenbait gag El tirano komikian errepikatzen dira.

## Aipamenak 
Komiki honetan, 42. orrialdeko 6. biñetan Henry Kissinger estatubatuar politikaria agertzen da.
Angeles Sorazu

**María de los Ángeles Sorazu**, jaiotza izena **Florencia Sorazu Aizpurua** (Zumaia, 1873ko otsailaren 22a - Valladolid, 1921eko abuztuaren 28a), gipuzkoar lekaimea eta gaztelaniazko idazle mistikoa izan zen. 1988ko apirilaren 13tik dohatsu aitortua izateko kausa irekirik du.

## Biografia 
Florencia Sorazu Zumaiako familia behartsu batean jaio zen. Aita arrain saltzailea zen, eta ama neskamea. Haurtzaroa Zestoa, Donostia eta Tolosan igaro zuen. Hamahiru urterekin Donostiako etxe batera neskame joan zen. Geroago, Tolosako *Boinas Elosegi* txapel fabrikan aritu zen lanean.

Komentuan sartzea erabaki zuen baina, familia pobrea zenez gero, moja saria ordaintzerik ez zuen. Apaiz batek aholkaturik, musika ikasi zuen, era horretan, doterik gabe ere, onartuko zutelako. Azkenik, 1891ko udan Valladolideko Konzezioko komentuan sartu zen.

Mojek behin eta berriz aukeratu zuten komentuko abadesa izan zedin, baina artzapezpikuak ez zuen izendapena onartzen, gazteegia zelako. Azkenean, 1904ko otsailean komunitateko abadesa bihurtu zen, eta hil arte kargu horretan jarraitu zuen, hiru urtetik hiru urtera beti hautatua izaten zelako. Urte horietan komentua asko hazi zen, bai bokazioetan bai mojen espiritualitatean.
 
Komentuan hil zen, 1921eko abuztuaren 28an, minbiziak jota.

## Idazlanak 
Haurtzaroan eskolan gutxi ibili zen arren, gaztelaniazko idazle mistiko onenetako bat da, zenbait adituren arabera. Hauek dira bere idazlanik garrantzitsuenak:
* *La vida espiritual* (1918).
* *Exposición de varios pasajes de la Sagrada Escritura* (1926).
* *Opúsculos marianos* (1928).
* *Autobiografía Espiritual (1929, 1990ean berrargitaratua)*.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Angeles Sorazuri buruzko webgunea
2012ko urriko ikasle protestak Espainian

**2012ko urriko ikasle protestak Espainian** 2012 urteko urrian Espainian deitutako protestak eta ikasle eta gurasoen grebak izan ziren, Alderdi Popularreko gobernuak hezkuntzan egindako murrizketen eta politiken aurka. Urriaren 11an espainiar estatuko ikasle kolektibo nazionalak (Ikasle Abertzaleak, Hego Euskal Herrian) greba eta borroka eguna burutu zuten. Urriaren 16, 17 eta 18an, berriz, Sindicato de Estudiantes ikasle erakunde estatalak grebarako deia egin zuen hezkuntzan eta urriaren 18an gurasoen elkarteen CEAPA erakundearen atxikimendua izan zuen. Valentzian istilu larriak izan ziren eta Méridan salestarren ikastetxe batera sartutako piketeen atxiloketak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorripidea

[200px|thumb|Gorripidearen afixa, [2012ko martxoaren 29ko Hego Euskal Herriko eta Espainiako greba orokorra|2012ko greba orokorra bultzatzeko]]
**Gorripidea** 2012an Zutik desegitearen ondorioz sortutako alderdi politiko ezkertiarra da. 2009an sortu zen, Zutik barnean korronte abertzale moduan Bere kideak ESK sindikatutik gertu daude.

2012ko Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan Euskal Herria Bildu koaliziorako eskatu zuen bozka.

2014ko azaroaren 29an ados jarri ziren kontu honetanː gorripideko kide izateak eta beste alderdi politiko baten kidea izatea bateragarriak ziren. Honen ondorioz, 2015eko otsailean hamarnaka kide Alternatiban sartu ziren, Joxe Iriarte Bikila barne. Gorripideko beste kide batzuk Ahal dugu alderdian sartu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Urresti

**Aitor Urresti González** (Bilbo, 1975eko urtarrilaren 15a) euskal herritar politikaria da. 2012ko Eusko Legebiltzarreko hauteskundetan Equo alderdiko zerrendaburua izan zen Bizkaitik, baina ez zuten eserlekurik lortu.

Hainbat elkartetan hartu du parte, tartean *Fracking EZ* Araba eta Bizkaiko biltzarretan. Ingeniaritza ikasi ondoren, EHUn dabil irakasle.
Leoš Janáček

**Leoš Janáček** (txekieraz  ahoskatua; Hukvaldy, 1854ko uztailak 3-Ostrava, 1928ko abuztuak 12) txekiar konposatzaile bat izan zen. Musika Berlingo Kontserbatorioan ikasi zuen, eta itzultzean organojole aritu zen Brnon, baita irakasle ere Pragako Kontserbatorioan. Janáčeken lanik garrantzitsuenak nahiko berantiarrak dira: bere estilo pertsonala 50 urte zituenean aurkitu zuen, Jenůfa operarekin, eta, une horretatik aurrera lan garrantzitsuak idatzi zituen genero askotan. Helduaroko garai honetakoak dira bere pianoarentzako lanik hoberenak, ganbera lanak, Meza Glagolitikoa eta Sinfonietta. Eslabiar kantu herrikoien eta koroarentzako musikaren bilduma garrantzitsuak ere baditu. Gaur egun, Janáček XX. mendeko operaren berritzaile handienetakotzat hartzen da. Askok, XX. mendearen hasierako txekiar konposatzailerik garrantzitsuena dela uste dute, eta, gainera, azken urteetan bere garrantziak gora eta gora egin du etengabe, bereziki, bere operak XX. mendeko operaren alorrean hartzen ari diren kontsiderazio geroz eta handiagoaren ondorioz.

## Lanak 
### Ganbera musika 
* *1. Laukotea* (1921) *Sonata Kreutzerri* azpizenburuarekin, Lev Tolstoiren lanean oinarritua.
* *2. Laukotea* (1928)

### Musika sinfonikoa 
* Taras Bulba (1918)
* Sinfonietta (1926)

### Pianoarentzako musika 
* 1.X.1905 Pianoarentzako sonata (1906)
* *Bidezidor estalian* (1908)
* Lainoan (1912)
* Concertinoa pianoa, bi biolin, biola, klarinetea eta fagotarentzat (1925). Jatorrian pianoarentzako kontzertu bezala pentsatua eta Jan Heřman piano-joleari eskainia.

### Operak 
* Šárka (1887) Julius Zeyerren libretoarekin.

## Kanpo loturak
Roberto Lertxundi

**Roberto Lertxundi Barañano** (Bilbo, 1948ko otsailaren 25a) euskal herritar politikaria, mediku eta ETAko kide ohia da.

1968an, oraindik medikuntza ikaslea zela, ETAn sartu eta 1972an ETA-VIren banaketaren ondorioz erakundea utzi zuen. Handik Euskadiko Partidu Komunistara pasa zen, non presidente hautatu zuten. 1982an alderdia utzi eta Euskadiko Ezkerrara aldatu zen eta 1993an hau Alderdi Sozialistarekin bat egin zuenean politika utzi zuen.

Gero, ginekologo moduan lan egin zuen, nahiz eta noizbehinka politikako ekintza batean agertu. Horrela, 2009an PSOEko senatari hautatu zuten.
Eusko Sozialistak

**Eusko Sozialistak** 1975ean sortutako alderdi politiko independentista eta sozialista marxista izan zen. Bere jarduera-eremua Hego Euskal Herria izan zen. 1977an, Herri Alderdi Sozialista Iraultzailea (HASI) sortzeko desegin zen; hau, era berean, 1978an Herri Batasunaren sorreran parte hartu zuen. Buruzagi nagusiak Javier Alonso eta Mikel Salaberri izan zituen.

Eusko Sozialisten alderdikide ohi gehienek HASI utzi zuten hilabete gutxi barru, honek ETA militarrarekin lotura estua zuela argudiatuz. Horietatik batzuk, tartean Francisco José Llera edo Javier Alonso, Euskadiko Ezkerrara pasa ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
TZ Arietis

**TZ Arietis** (Luyten 1159-16 / GJ 9066 / LHS 11) Aries konstelazioko izar bat da, konstelazio honetan Lurretik gertuen dagoen bigarren izarra Teegardenen izarraren ondoren. 14,5 argi-urteko distantziara dago. +12,28ko itxurazko magnitudearekin, ez dago begi hutsez ikusterik.

Gure eguzki-sistematik gertuko beste izar asko bezala, TZ Arietis nano gorri bat da, M4.4V espektro motakoa. Bere argitasuna oso baxua da gure eguzkiarenarekin alderatuz, apenas %0,021 bat, eta bere masa 0,089 eguzki masakoa da.

Bere izar aldakorren izendapenaren arabera, TZ Arietis izar ñirñirkari bat da. Hauek, zurruztadak jaurtitzen dituzten sekuentzia nagusiko izarrak dira, euren dizdiran bapatekoak eta iragarrezinak diren gorakadak jasaten dituztenak, hauen iraupena minutu batzuetatik hasi eta zenbait ordurainokoa izan daitekeelarik. Aktibitate mota honek izar hauen inguruan bizitza egoteko aukerak murrizten ditu.

TZ Arietisgandik gertuen dauden izarrak Teegardenen izarra, 4 argi urteko distantziara, eta Van Maanenen izarra, 4,8 argi urteko distantziara, dira.

## Kanpo estekak
Txema Portillo

**José María Portillo Valdés** (Bilbo, 1961eko abenduaren 1a) euskal historialaria da, EHUn Aro Garaikidearen historia irakasten duena.

EPK, Euskadiko Ezkerra, EB eta PSE-EEren Nueva Izquierda alderdietan militante izan zen hurrenez hurren. ETAren aurkako aktibista, Ermuako Foroaren sortzaileetako bat izan zen.

2000. urtean ETAk José Luis López de Lacalle erail zuenean eta atentatu bat jasan ondoren Euskal Herria utzi eta, geroztik, irakasle gonbidatua izan da zenbait Unibertsitatean.

## Lanak 
* *Los poderes locales en la formación del régimen foral, Guipúzcoa, 1812-1850* (Bilbo, EHU, 1987).
* *Monarquía y gobierno provincial. Gobierno y constitución en las provincias vascas, 1760-1808* (Madril, CEPC, 1990).
* Con José M. Iñurritegui (eds.), *Constitución en España. Orígenes y destinos* (Madril, CEPC, 1997).
* *Cadice, 1812. Una costituzione per la Spagna* (Erroma-Manduria, Piero Lacaita editore, 1998).
* *Revolución de Nación. Orígenes de la cultura constitucional en España, 1780-1812* (Madril, CEPC, 2000).
* Con Bartolomé Clavero y Marta Lorente, *Pueblos, Nación, Constitución (en torno a 1812)* (Gasteiz, Ikusager, 2004).
* *Crisis Atlántica. Autonomía e Independencia en la crisis de la monarquía hispana* (Madril, Marcial Pons-Fundación Carolina, 2006).
* *Sueño Criollo. El doble constitucionalismo en el País Vasco y Navarra* (Donostia, Nerea, 2006).
Planeta Elkartuen Federakuntza

**Planeta Elkartuen Federakuntza**, UFP bezala ere ezagutua, (bere ingelesezko siglengatik United Federation of Planets) edo soilik Federakuntza, Star Trekerako garatutako fikziozko planetarteko estatu bat da.

## Gobernua 
Federakuntza, izenak dioten bezala 150 planeta kidek eta milaka koloniak osatzen duten estatu federal bat da, eta, Jean-Luc Picard kapitainak Star Trek: First Contact filmean adierazi zuenez, Esne Bidea galaxian 8.000 argi-urtetan zehar hedatzen da. Funtsean, Galaxiako superpotentzia handietako bat da.

Bere gobernu sistema demokratikoa da, Federakuntzako Kontseilua bezala ezagutzen den botere legegile batekin, planeta federal bakoitzeko ordezkari batekin. Bere egoitza Lurreko AEBetako San Francisco hirian dago. Botere betearazlea Federakuntzako Presidentearena da, Kontseiluak aukeratzen duena, eta honen egoitza Parisko Concorde Plazako jauregian dago. Botere judizial bat ere badago, Federakuntzako Gorte Gorena deitua. Indar armatuak Izarretako Flotan biltzen dira, agentzia militar, zientifiko eta esploraziokoa dena.

Estatu honen funtsezko karta Federakuntzako Karta deitzen da, zenbait ataletan adierazten denaren arabera Nazio Batuen Karta Magnaren antzekoa dena, Picardek, The Drumhead atalean Konstituzio bezala erreferentzia egiten dion arren. Federakuntzako Kartak "Zazpi Bermeak" deritzenak ditu bere barnean, AEBetako Konstituzioan agertzen diren 50. emendakinen antzekoak direnak.

Zenbait baldintza bete behar dira Federakuntzako kide izateko, horien artean kasta sistema oro, gerra helburuak dituen manipulazio genetikoa, biztanleriaren aurkako tratu krudela edo estatuaren barnean eskubide zibilen falta ezabatzea. Gomendatzen den arren, ez da funtsezko baldintza federakuntzan sartzen den planeta erabat batua egotea, eta Federakuntzak euren gobernuak planetaren lurralde osoa administratzen ez duten planetak ere onar ditzake, hau da, mundu batasun bat ez dagoen tokietan.

Federakuntza Klingon inperioaren aliatu militarra da telesailaren zati gehienean, denbora batez etsaiak izan baziren ere. Guzti hau gora-behera, Federakuntzak gerra bortitzak eta gatazka militarrak izan ditu Galaxiako ia potentzia guztiekin, Romular Inperioa, Cardassiar Batasuna, Ferengi Aliantza, Domeinua etab... luze bat.

### Kide aipagarriak 
* Gizakiak (kide sortzailea. Espezie honetakoak dira telesaileko pertsonaia gehienak).
* Vulkaniarrak (kide sortzailea. Espezie honetakok dira jatorrizko telesaileko Spock, Star Trek: Enterpriseko T'Pol eta Star Trek: Voyagerreko Tuvok pertsonaiak).
* Tellaritak (kide sortzailea).
* Andoriarrak (kide sortzailea).
* Trillak (espezie honetakoa da Deep Space 9ko Jadzia Dax pertsonaia).
* Boliarrak (espezie honetakoak dira Star Trek: The Next Generationeko ileapaintzailea eta Star Trek: Voyagerreko tripulatzaile maki-ohi bat).
* Betazoideak (espezie honetakoa da The Next Generationeko Deanna Troi pertsonaia).
* Denobularrak (espezie honetakoa da Star Trek: Enterpriseko Phlox doktorea).
* Kaitarrak (nagusiki jatorrizko telesailean agertzen den espezie felinoa. Espezie honetakoa da Star Trek: The Animated Serieseko M'Ress pertsonaia).

## Kanpo estekak
Sasi-txori

**Sasi-txori** (*Hippolais*) *Hippolais* generoko hegaztien izen arrunta da, *Acrocephalidae* familian sailkatuta dagoean. Europan, Afrikan eta mendebaldeko Asian bizi dira.

## Espezieak 
(*Iduna* azpigeneroa)

* Sasi-txori txiki, *Hippolais caligata*
* *Hippolais rama*
* Sasi-txori zurizta, *Hippolais opaca*
* *Hippolais pallida*

(*Hippolais* azpigeneroa)

* *Hippolais languida*
* Sasi-txori handi, *Hippolais olivetorum*
* Sasi-txori arrunt, *Hippolais polyglotta*
* Sasi-txori horizta, *Hippolais icterina*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sinfonietta (Janáček)

**Sinfonietta** (Sinfonietta militarra edo Sokol Jaialdia azpizenburua duena) orkestra handiarentzako lan bat da, alaia eta adierazpen handikoa. Leoš Janáčekek idatzi zuen. "Txekoslobakiar indar armatuei" eskainia dago, eta egileak "gizaki garaikide askea, bere edertasun izpirituala eta alaitasuna, garaipena lortzeko bere indar, kemen eta grina" adierazi nahi zituela esan zuen.

Bere jatorria Janáčekek banda bat entzun zuenean dago, eta hala bera propio fanfarriak idazteko inspiratu zen. Sokoleko Gimnasia Jaialdiko antolatzaileek lan bat enkargatu ziotenean, berak bere *Sinfonietta* lanean idatzitako materiala garatu zuen.

Beranduago, "militar" hitza kendu zuen izenburutik. Lana Pragan estreinatu zen 1926ko ekainak 26an Vaclav Talichen zuzendaritzapean Meza Glagolitikoarekin batera. Ohi 20 eta 25 minutu artean irauten du.

Lan hau garrantzi handikoa da Haruki Murakami japoniar idazlearen 1Q84 eleberrian.

## Orkestrazioa 
Lanak 2 zehar txirula, piccolo bat, 2 oboe, korno ingelesa, 2 klarinete, mi bemolean afinatutako klarinete bat, klarinete baxu bat, 2 fagot, 4 tronpa, don afinatutako 9 tronpeta, fan afinatutako 3 tronpeta, 2 tronpeta baxu, 4 tronboi, 2 tuba tenore, tuba baxua, tinbalak, txindatak, kanpaia, harpa eta harizko musika tresnak behar ditu.

## Egitura 
5 mugimendutan banatua dago, eta bakoitzak deskribatzen duen izenburu bat du.

# Allegretto (fanfarria)
# Andante (gaztelua Brno)
# Moderato (erreginaren monasterioa, Brno)
# Allegretto (gaztelura daraman kalea)
# Andante con moto (udaletxea, Brno)

## Grabaketa diskografikoak (hautaketa) 
* Sony 88697 58952 2 George Szell / Cleveland Orchestra
* Supraphon 3684 Karel Ančerl / Txekiar Orkestra Filarmonikoa
* EMI 5-66980-2 Simon Rattle / Philharmonia Orchestra
* London 410138-2 Charles Mackerras / Vienako Orkestra Filarmonikoa
* Telarc CD-80174 Andre Previn / Los Ángelesko Orkestra Filarmonikoa
* Supraphon 110282-2 František Jílek / Brnoko Orkestra Filarmonikoa
* Virgin VC791506-2 Libor Pešek / Philharmonia Orchestra
* Decca 425 624-2 Claudio Abbado / London Symphony Orchestra

## Kanpo estekak
Triakontaedro erronbiko

Geometrian, **triakontaedro erronbikoa** Catalan-en solido bat da, 30 aurpegi (erronboak), 60 ertz eta 32 erpin dituena.

## Kanpo estekak 
*
Triakisikosaedro

Geometrian, **triakisikosaedroa** Catalan-en solido bat da, 60 aurpegi (hiruki isoszeleak), 90 ertz eta 32 erpin dituena.

## Kanpo estekak 
*
Valentino

**Valentino** izan daiteke:

## Pertsona izena 
* Valentino Garavani (1932–2026), italiar moda diseinatzailea
* Rodolfo Valentino (1895–1926), italiar aktorea
* Jim Valentino (1952), estatubatuar komikigilea
* Cesare Borgia (c. 1475 – 1507), batzutan Valentino deitua, soldadu, politikari eta kardinala
* Valentino Rossi (born 1979), italiar motoziklista

## Kanpo estekak
Itzal

thumb|300px|Testu baten itzala.
**Itzala** objektu opaku bat argi-iturri baten eta beste objektu baten artean dagoenean agertzen den gune ilunagoa da, igorritako argia bigarren objekturaino iristen ez delako sortutakoa. Objektu opakuaren atzean dagoen espazioa betetzen du. Itzalaren sekzioa bi dimentsioko silueta bat da, argia blokeatzen ari den objektuaren alderantzizko proiekzioa dena.

Eguzkiak igorritako argiaren ondorioz, egun eguzkitsuetan objektu gehienek itzala dute. Eguneko zein unetan gauden, itzalaren forma aldatu egiten da.

## Kanpo estekak
Alderdi giltzarri

Politikan, **alderdi giltzarria** erakunde politikoetan ordezkaritza txikia izan arren, gehiengoa osatzeko erabakiorra den eta, beraz, bere irizpideak kontuan hartuak izan daitezen ahalmena duen alderdi politikoa da.

## Kanpo estekak