open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txintxon

thumb|eskuinera|250px|Urrezko bitik Txotara doan txintxona.
**Txintxon**, 2 eta 12 jokalari arteko kopuruak joka dezakeen karta joko bat da. Nagusiki Euskal Herria, Espainia, Uruguai, Argentina, Cabo Verde eta beste zenbait lekutan jokatzen da.

## Arauak 
### Helburua 
Jokoaren helburua txintxon delakoa osatzea da (alegia, jarraieko urrezko zazpi karten eskilara lortzea). Konbinazio hori lortuz gero, automatikoki irabaziko luke jokalari horrek.

Hala ere, hori lortzea nahiko zaila da, eta gehienetan beste konbinazio batzuk egin eta aurkariei puntuak esleitzea izaten da helburua. Izan ere, gainontzeko jokalariak puntuen bidez kanporatuz ere irabaz daiteke, hots, gainontzeko jokalariek 100 puntuak gainditzea lortu behar da (hori ezarritako muga baldin bada). Zentzu horretan, helburua ahalik eta puntu gutxien biltzea da.

### Jokoaren mekanika 
Jokalarien artean zazpina karta banatzen dira, eta mahai gainean mazoaren soberakina eta guztien bistara den karta bat ezarri. Txandaro, jokalariak karta bat hartu eta beste bat botako du bistan diren karta pilara. Karta mazotik har dezake (karta ezezagun bat, beraz) edo bistan den pilatik (piloaren gainean dena, ezaguna).

Karta berriak hartu eta gustuko ez dituztenak botaz, jokalariek eskuko 6 edo 7 karta konbinatu behar dituzte, hirukote edo eskilarak eginez. Konbinazio hori lortzen delarik, txanda heldu zaion jokalariak karta berria hartu beharrean jokoa "itxi" egingo du, konbinazioa guztien bistan ezarriz.

### Puntuaketa eta jokoaren amaiera 
Jokalari batek "itxi" duenean, beste jokalariak bistan ezarri diren konbinazioetan haien kartak gehitzeko eskubidea dute, ez ordea konbinazio berriak egitekoa. Ezarri ezin dituzten karten puntuak zenbatuko dituzte jarraian, eta paper zati batean idatzi, lehenago zituztenei batuz. Jokoa itxi duenak 6 karta erabiliz itxi badu zazpigarren karta horren puntuak kontatuko zaizkio. Zenbait tokitan 7. karta horrek gehienezko balio bat izan behar du. 7 karta erabiliz itxiz gero, -10 puntu lituzke jokalari horrek.

Jokalariren batek 100 puntu baino gehiago bilduko balitu, bere puntuazioa 100 puntu baino gutxiago duen eta puntu gehien dituen jokalariaren puntuazioaz ordeztuko da. Jokalari guztiek, batek izan ezik, 100 puntuko langa gainditzen duten momentuan bukatuko da jokoa, langa hori gainditu ez duen jokalaria izango delarik jokoaren irabazlea.

Salbuespen moduan, txintxon deritzon konbinazioa lortzen duen jokalariak automatikoki irabazten du jokoa.

## Kartak 
Espainiar 40ko karta-sortarekin jokatzen da, urrezko batekoa komodin gisa erabiliz, baina 48 kartekin (zortziak eta bederatziak gehituz gero) edota 50 kartekin (2 komodin gehituz) ere joka daiteke. Ingeles karta-sortarekin ere joka daiteke.

### Karten balioa 
* Erregea: 10 puntu, zenbait aldaeratan 12
* Zalduna: 10 puntu, zenbait aldaeratan 11
* Txota: 10 puntu
* Gainontzeko kartak: beren berezko balioa

## Kanpo estekak
Nerea Otxoa de Aspuru

**Nerea Otxoa de Aspuru Atauri** (Gasteiz, ) arabar errugbilari ohia da, harroin postuan aritzen zena. 1998-2015 bitartean, Gaztedi Rugby Taldean jokatu zuen, 1999-2013 bitartean Euskadiko selekzioan, eta 2003tik 2012ra Espainiakoan. Denera nazioarteko 45 partida ofizial jokatu ziten, eta bi aldiz irabazi Europako Errugbi Kopa. 2010-2011 denboraldian, Espainiako ligako "fair play" jokalaria izendatu zuen Espainiako Errugbi Federazioak.

## Palmaresa 
### Espainiako selekzioa 
* Europako Errugbi Kopa
** irabazlea: 2003, 2010
* Sei Nazioen Txapelketa
** hirugarren postua: 2004

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karta espainol

thumb|250px|eskuinera|Karta-sorta espainola.
**Karta espainol**a karta jokoetan jokatzeko karta-sorta mota bat da. 40 kartaz osatuta dago, eta lau multzo edo *palotan* banatzen da: urreak, kopak, ezpatak eta bastoiak.

Hego Euskal Herrian gehien erabiltzen diren kartak dira, baina Ipar Euskal Herrian ere ezagunak dira, batez ere musean erabili ohi direnak direlako.

## Izenak 
Multzo bakoitza 1etik 9ra doa (zenbakidun kartak) —halere, 1etik 7ra bakarrik doazen bertsio murriztuagoak ere badaude— eta 10etik 12ra (figurak). Figurak, hurrenkeran, 10 "txota", 11 "zalduna" eta 12 "erregea" dira. Zenbait jokotan multzo laburretan (urreak eta kopak) eta luzeetan (bastoiak eta ezpatak) banatzen dira.

Kartak izendatzean, gaztelaniaz *tres de bastos* esaten duten tokian, alderantzizko joera du euskarazko tradizioak: "hiruko bastoia" esaten da. Zenbakidun kartak, beraz, -ko atzizkiarekin izendatzen dira euskaraz. Figuren kasuan, "errege ezpata" esan ohi da, ez "erregeko", baina forma mistoak izan daitezke beste bi figuren kasuan, "txota ezpata" edo "txoteko ezpata" erabili izan da, eta berdintsu "zaldi kopa" eta "zaldizko kopa".

Zenbait karta-sortak bi komodin ere badituzte. Horregatik karta-sortak jokoen arabera 40, 48 edota 50 karta izan ditzakete.

## Diseinua 
thumb|48 kartako multzo espainol librea.
Gaur egun karta-sorta mota horretako bertsiorik ezagun eta hedatuena Gasteizko Heraclio Fournierrek ekoitzia da. Irudi horiek copyright eskubideek babestuta daude.

Wikimedia Commons biltegian badago karta espainol multzo bat, irudi librez osatua, baina 10ekoak eta komodinak falta ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Karta jokoak euskaraz. https://zuzeu.eus/kultura/karta-izenak-euskaraz/
Karta ingeles

thumb|300px|Karta ingelesak.
**Karta ingeles**a karta jokoetan jokatzeko karta-sorta mota bat da. Lau sailetan banatutako 52 kartaz osatuta dago. Maiz bi komodin gehitzen dira, denera 54 karta osatuz.

Karta frantsesean oinarrituta dago, eta mundu osoan hedatuen da. Bridge, canasta eta pokerrean jokatzeko erabiltzen da.

## Ezaugarriak 
Karta ingelesa lau sailetan banatuta dago (ingelesez: *suit*), bi gorri eta bi beltz:
* **Pikak** **♠**,
* **Bihotzak** **♥**,
* **Diamanteak** **♦**,
* **Hirustak** **♣**

Multzo bakoitza 13 kartaz osatuta dago, horietatik 9 zenbakidunak dira eta lau, hizkidunak. Txikitik handirako mailan ordenatuta daude, honelaxe: **A**, **2**, **3**, **4**, **5**, **6**, **7**, **8**, **9**, **10**, **J**, **Q** eta **K**. Hizkidun kartak figurak dira, ingelesez *jack*, *queen* (*erregina*), *king* (*erregea*) eta *ace* (*batekoa*). Komodinek ingelesez *joker* izena jasotzen dute.

## Erabilera Euskal Herrian 
Ipar Euskal Herrian, karta frantsesa bezainbeste erabiltzen da karta ingelesa, ez baitute desberdintasunik, ez bada batekoek (**A** edo **1**) eta figurek duten letran (**J**, **Q** eta **K**; edo **V**, **D** eta **R**).

Izendatzean, zenbakidunak izendatzen dira, zenbakia, -ko atzizkia eta saila esanez (hala nola, *bederatziko pika*), *andere pika* eta *errege pika*.

Batekoa esateko beste modu bat ere bada: *astoa*. Hala nola, *bateko pika* edo *asto pika*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karta frantses

## Kanpo estekak
Karta frantses

thumb|200px|Karta frantsesen lau sailak: pika, bihotza, diamantea eta hirusta.
thumb|Errege hirusta eta andere hirusta, R eta D laburdura adierazgarriekin.

**Karta frantses**a karta jokoetan jokatzeko karta-sorta mota bat da. Batzuek karta alemanen aldaera bat dela iritzi dute. Karta ingelesak, egun mundu osoan hedatuta, sorta horretan oinarrituta daude. Lau sail ditu: pikak, diamanteak, bihotzak eta hirustak.

## Erabilera Euskal Herrian 
Ipar Euskal Herrian, izendatzeko orduan, zenbakidunak izendatzen dira, zenbakia, -ko atzizkia eta saila esanez (hala nola *bederatziko pika*) . Figurentzat, **erregea** (*roi* frantsesez), **anderea** (*dame*, frantsesez) eta **xangoa** (haren aldaerekin: xota, jota, txanka... frantsesez, *valet*); sail batekin elkartuz gero, honela: *xango pika*, *andere pika* eta *errege pika*.

**Batekoa** esateko beste modu bat ere bada: ***astoa*** (*as*, frantsesez). Hala nola, *bateko pika* edo *asto pika*.

## Ingeles kartekiko alderaketa 
Karta ingelesa oso antzekoa da, eta funtsean bakarrik bereizten dira haien lau kartaren adierazgarri laburretan: **A** batekoa da ingelesetan, eta batzuetan **1** ohi frantsesetan. Figurek duten hizkiak ere adierazgarri dira: **J**, **Q** eta **K** ingelesez, eta **V**, **D** eta **R** frantsesez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karta aleman

**Karta alemana** karta jokoetan jokatzeko karta-sorta mota bat da. Ustez, jatorria XIV. mendearen erdialdean omen du. Lau multzotan banatuta dago, 6etik 10era zenbatuak, beste lau karta ere baditu *Unter* edo *Bauer* (*Menpekoa* ala *Nekazaria*), *Ober* edo *Dame* (*Nagusia* ala *Anderea*), *König* (*Erregea*) eta *Daus* edo *Ass* (*Bikoa* ala *Batekoa*).

Askok karta frantsesaren eta karta ingelesaren jatorria karta-sortan horretan dagoela iritzi dute.

## Kanpo estekak
Karta

thumb|250px|Karta-sortek atzealdean apaingarriak dituzte.
**Kartak** ala **karta-sorta**, karta jokoetan jokatzeko karta sorta bat da. Kartoiez eginda, laukizuzen itxura eta alde batetan irudiak, zenbakiak eta hizkiak dituzte, bestaldean berriz apaingarriak.

Karta-sorta mota ezberdinak daude, ezagunenak: ingeles kartak, frantziar kartak, espainiar kartak, alemaniar kartak ala Tarota.

## Historia 
Oso aspalditik jokatzen du gizakiak kartak erabiliz, eta ez da argi non sortu ziren lehendabizikoz. Ziuraski fitxekin jokatzen ziren jokoen aldaera direla uste da.

Iritzi zabalduenaren arabera, kartak XII. mendean sortu ziren Txinan, eta berantago (agian beren kabuz) beste tokietan ere agertu ziren. Egipton ere agertu ziren, eta erdi aroan zehar Persia eta Indian ageri dira jadanik karta jokoak.

Europara espainiarren edo gurutzatuen eskutik sartu ziren kartak, XIV. mendean. Agertu ziren lehen karta-sortak arabiar karta-sorten antzekoak ziren (Tarotean oinarrituak ziren eta lau makil zituzten: zimitarrak, kopak, eskumakilak eta txanponak). Hauetatik garatu zituzten, hain zuzen, gaur egun espainiar kartak deritzotenak, baita italiar karta sortak ere (biak ere ezpata, kopa, urre eta makilekin).

Argi ez bada ere, badirudi lehen aldaketa handia alemaniarrek italiako kartak hartu eta garatu zituztenean gertatu zela, alemaniar kartak deiturikoak sortuz (azken honek ezkurrak, ezkilak, bihotzak eta hostoak ditu). Frantziar kartak ere garatu ziren (bihotz, erronbo, pika eta hirustekin), ingelesak erabiltzen hasi zirenak.

## Kanpo estekak
Gilen II.a Herbehereetakoa

**Gilen II.a Herbehereetakoa** (; Haga, Herbehereetako Erresuma Batua,  - Tilburg, ) Herbehereetako errege eta Luxenburgoko duke-handia izan zen. 1840-1849 bitarteko urteetan izan zen errege. Iberiar Penintsulako Gerran parte hartu zuen eta Gasteizko guduan zaldizko husarrak zuzendu zituen. Holandako armada gidatu zuen Waterloo-n. 1848an konstituzio liberal bat egin zuen. 

## Erreferentziak
El cuaderno de Sara

***El cuaderno de Sara*** 2018ko Norberto López Amado espainiar zinema zuzendariaren filma da.

## Argumentua 
Laurak urteak daramatza Sara ahizparen bila. Kongoko oihanaren erdian galdu zen hura, gobernuz kanpoko erakunde batentzat lanean ari zela. Egun batean, argazki bat agertuko da: Sararen aurpegi desenfokatua ikus daiteke han. Gehiegi pentsatu gabe, Laura Kinshasara joango da, Mendebaldeko botereen interes zikinen munduan sartuko dela susmatu barik.

## Aktoreak 
* Marta Belaustegui
* Manolo Cardona
* Nick Devlin
* Enrico Lo Verso
* María Luisa Mayo
* Iván Mendes
* Florin Opritescu: Henry
* Rafa Rojas-Díez: hegazkilanria
* Belén Rueda: Laura
* Malcolm Sitté: Omar
* Marian Álvarez: Sara

## Estrenoa 
2018ko otsailaren 2an estreinatu zen Espainian, eta 2018ko estreinaldi onena izan zen, 968.066 euro irabazi zuen lehen asteburuan. Orain arte Espainiar filmak 2018ko gordinik handiena lortu zuen, 2.226.196 eta 351.593 ikusleekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Papusza (2013ko filma)

***Papusza*** 2013ko Joanna Kos-Krauze eta Krzysztof Krauze poloniar zinema zuzendarien filma da. Filmak Bronisława Wajs-*Papusza* Polonian bere lana argitaratu zuen aurreneko olerkari ijitoaren bizitza kontatzen du.

## Aktoreak 
* Jowita Budnik – Bronisława Wajs-Papusza.
* Zbigniew Waleryś – Dionizy Wajs
* Antoni Pawlicki – Jerzy Ficowski
* Andrzej Walden – Julian Tuwim
* Sebastian Wesołowski – Tarzan
* Paloma Mirga
* Artur Steranko – Czarnecki
* Karol Parno Gierliński – ijitoa
* Jerzy Gudejko – ministroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cat on a Hot Tin Roof

***Cat on a Hot Tin Roof*** Tennessee Williams idazleak 1955ean argitaratu zuen antzezlana da, Pulitzer saria irabazi zuena.

## Sinopsia 
Aita hil zenean maleta huts bat utzi zion herentzian semeari, eta semeak hamabost mila hektareako inperio bihurtu zuen hasierako miseria hura. Berak bakarrik, antza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Théodore Sindikubwabo

**Théodore Sindikubwabo** (Butare, Ruanda, 1928 &ndash; Bukavu, Kongoko Errepublika Demokratikoa, 1998) Ruandako medikua eta politikoa izan zen bere herrialdeko presidentea izan zena, 1994ko apirilaren 9a eta urte bereko ekainaren 19a bitartean. Ruandako Genozidioaren egile garrantzitsuenen artean egon zen, zeinean milioi erdi eta milioi bat pertsona hil ziren. Aurretik Garapen Nazionaleko Kontseiluko (orain Ruandako Parlamentua) presidentea izan zen, 1988 eta 1994 artean. 

Butare herrian jaio zen 1928an, Ruandako hegoaldean, medikuntza ikasi zuen, eta Grégoire Kayibanda presidentearen osasun ministroa izan zen. Kayibandaren irteeraren ondoren, Kigaliko Ospitale Nagusian egin zuen lan. Geroago, Politikara itzuli zen parlamentari gisa. Juvénal Habyarimana presidentea hil egin zutenean, Théoneste Bagosorak kontrolatzen zuen Krisi Batzordearen presidenteak bitarteko presidentea izendatu zuen, genozidioa gertatu zeneko estatuburua izanik. 

Ruandako Fronte Patriotikoaren inbasioaren ostean, Zairera ihes egin zuen, non Bukavun erbesteratu egin zen, arrazoi ezezagunengatik hil zen arte, 1998an.
Falcon Heavy

**Falcon Heavy** SpaceXek diseinatu eta garatutako jaurtiketa ibilgailu super-astun berrerabilgarri bat da. Falcon Heavy (lehenago **Falcon 9 Heavy** deitua) Falcon 9 jaurtiketa ibilgailuaren aldaera bat da, jatorrizko Falcon 9 suziria beste bi alboko Falcon 9 etapekin indartua. Horrek aukera ematen du Lurraren orbita baxuan 63.800 kilogramo jartzeko, Falcon 9ak jar zitzakeen 22.800 kilogramoekin alderatuta. Hala ere, Falcon Heavyak karga hori eraman ahalko du guztiz xahutzen bada; transferentzia geoestazionarioko orbitan lehen eta bigarren mailako suziriak berreskuratuz, ordea, 8.000 kilogramo izango da gehienekoa, Falcon 9 batek eraman ditzakeen 5.500 kilogramoen ordez. Falcon Heavyren diseinua gizakiak espaziora bidaltzeko pentsatua dago, eta Ilargira zein Martera misioak egiteko erabili asmo dituzte.

2018ko otsailaren 6an Falcon Heavyren lehen misio arrakastatsua eman zen. Karga gisa, SpaceX enpresaren sortzaile Elon Musken Tesla Roadster kotxea bidali zen.

## Kanpo estekak
Matraka (argipena)

**Matraka** hainbat gauza izan daiteke:
* Matraka elektrotxaranga, kaleko txaranga donostiar bat.
* Matraka (musika taldea)
* matraka, musika tresna. Ez da nahastu behar antzekoa den karrakarekin.
* Matraka, Ikastolen Elkarteak kaleratutako euskarazko mahai-joko bat.
Matraka (musika taldea)

**Matraka** 1980ko eta 1990eko hamarkadetako rock talde nafarra izan zen, emakumez osatua, euskaraz eta gaztelaniaz kantatzen zuena.

Belladona rock taldea desegin ondoren sortu zen, 1987. urtean. Aurora Beltran kantariak Tahures Zurdos banda sortu zuen, baina beste hiru partaideek proiektu propio hau, Matraka, sortu zuten Iruñeanː Josebe Garialde (ahotsa), Puri Alzelai (baxua) eta María Cerrato (bateria). Laugarren partaide bat ere gehitu zitzaien, Janis Ortiz de Zarate (gitarra).

Bi disko kaleratu zituzten, "Gure salaketa" (1989) eta "Beldurrik ez" (1991), Oihuka disketxearekin. Bigarren diskorako, formazioa aldatu egin zen.

Matraka desegin zenean, Puri eta Janis bikotea La Viuda Negra taldera igaro ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elur-ohol

thumb|Elur-ohola
**Elur-ohola**, **elur-taula** gisa ere ezaguna, lurrean duela gutxi erori den elurra zenbat neurtzen duen meteorologia-neurgailua da, uraren kantitate baliokidea neurtzen duen elur-neurgailua ez bezala. Hain zuzen ere, azkeneko elurtearen altuera zehaztutako epe batetan ematen du.

## Kanpo estekak
Málagako Pompidou Zentroa

**Malagako Pompidou Zentroa** (), Frantziako Georges Pompidou Arte eta Kultura Zentro nazionalaren egoitza bat da. Hau El cubo deiturikoan kokatua dago, Málaga hirian. Parisko jatorrizko zentroak kanpoan duen bigarren egoitza da, eta lehena Frantziatik kanpo kokatu dagoena. 2015eko martxoak 28an inauguratu zuen Mariano Rajoy, Espainiako Gobernuko presidenteak eta Fleur Pellerin, Frantziako Kultura Ministroak.

## Historia 
2013ko azaroan Georges Pompidou Arte eta Kultura Zentro nazionalak Málagan kokaturiko egoitza bat ezarriko zuela.

El Cubo deituriko eraikinak egitean kokatua dago, Urbanismo gerentziatik Javier Pérez de la Fuente eta Juan Antonio Marín Malavé arkitektoek diseinatu zuten. Bi solairu ditu eta sei mila eta hirurehun metro baino gehiago, Malagako portuko Paseo de la Farola eta Paseo de los Curas eta Muelle 1 eta Muelle 2 pasealekuen bilgunean kokatzen da. Beheko solairua guztiz diafanoa da eta kubo forma duen altzairuz eta beiraz eginiko sabai-leiho batez koroatu dago. Honek izena ematen dio eraikinari.

2013ko akordioaren arabera Zentroak bost urteko egonaldia izango du, luzatzeko aukerarekin eta Parisko egoitzako 70 artelan erakutsiko dira modu iraunkorrean, baita Pompidou Zentroak berak diseinaturiko aldi baterako erakusketa bat ere. Málagako Pompidou Zentroak erakusketa iraunkor gisa «La colección» aurkezten du. Hau, XX eta XXI. mendeetako artearen ibilbidea bat da.

## Kanpo estekak 
* Malagako Pompidou zentroko web-orria
* Parisko Pompidou zentroko web-orria
Baldintzapen klasiko

**Baldintzapen klasikoa** jokabidearen 1. solairua da, ikaskuntzaren mekanismorik errezena. Pavlovek ikertu zuen txakurren esperimentuetan.

Baldintzapen Klasikoko Pavloven esperimentuan frogatzen da seinaleztapen erlazioa ikas daitekeela: estimulu neutro bat, normalki erantzun organikorik sortzen ez duena (kanpai-hotsa, argia, …), estimulu naturalekin batera askotan aurkeztua izan eta gero, estimulu eraginkor bihurtzen da. Estimulu neutroa, estimulu naturalaren seinalea dela ikasten da.

Fisikoki, erreflexu baldintzatuak, burmuineko alde desberdinen lotura neuronalak suposatzen ditu (normalean lotura gabe dauden aldeen artean). Lotura horiek, aldiz, ez dute betirako irauten, garunak bizitzarako zentzurik ez duten lotura horiek edota ikaskuntza horiek egozteko mekanismoak baditu eta. Beraz, terapia konduktistak emaitza iraunkorrik ez duela ematen ondorioztatu behar dugu.

Pavlovek ez zuen bakarrik kanpai-hotsa estimulu bezala erabili, geroago beste estimulu batzuk erabili zituen, entzumenezkoak zein bisualak, “erantzun baldintzatua” deitzen zuena produzitzeko. Bere esperimentuak baldintzapen klasikoaren adibideak dira, teoria konduktistan parte hartzen dutenak. Pavloven ideiak prozesu mental guztiak alde batean uzten ditu inportantzia handiagoa emateko jokabide behagarri eta neurgarriei. Bere esperimentuak garrantzia handia izan zuten psikologian metodo zientifikoa garatzeko, eta teoria-ikaskuntza eredu ezagutuenetariko baten garapena baimendu zuen.

Baldintzapen klasikoa estimulu-erantzun ikaskuntza bezala ere ezagutzen da. Ikaskuntza asoziazioaren bitartez eragina izateko, hasieran estimulu baldintzatugabea aurkeztu behar da. Estimulu hau era automatikoan erantzun bat sortarazten du organismoan. Pavloven esperimentuaren kasuan, estimulu baldintzatugabea janaria zen. Estimulu honek organismoan sortzen duen erantzuna erantzun baldintzatugabea deitzen da. Erantzun baldintzatugabea txakurraren listu-jariaketa zen.

Gero, estimulu neutro bat aurkeztea beharrezkoa da. Esperimentuaren kasuan: kanpai-hotsa, ikaskuntza baino lehen ez zuena erantzunik produzitzen. Estimulu hau aldi askotan aurkezten bada estimulu baldintzatugabearekin, estimulu neutroak estimulu baldintzatuan bihurtzen da. Honek estimulu baldintzatugabearen erantzun antzeko bat sortzen du.

## Baldintzapen klasikoaren eskema 
Estimulu neutroa estimulu baldintzatugabearen aurrean aurkeztu behar da beti, segundoko hamarren batean eta 2 segundoren arteko epean.

Estimulu neutroa eta estimulu baldintzatugabeen asoziazioa 20 eta 30 aldi bitartean errepikatu behar da baldintzapena eraginkorra izateko.

Estimulu neutroa bada soilik, estimulu baldintzatugabea aurkeztu barik, baldintzapena desagertuko da, eta erlazio baldintzatuaren iraungiera gertatuko da.

## Kanpo estekak
Miguel Matxinandiarena

**Miguel Matxinandiarena Sagasti** (Agoitz,  - Buenos Aires, ) nafar zinema ekoizlea izan zen, Argentinan lan egin zuena. 1915ean Ameriketara joan eta 1937an Estudios San Miguel ekoiztetxea sortu zuen.
Cristóbal Lekunberri

**Cristóbal Lekunberri Gandarias** (Leitza,  - Donostia, ) nafar arkitektoa izan zen. Madrilen ikasi eta Bigarren Karlistaldian erbesteratu zen. Gasteizko Salestarren komentuaren lanak hasi zituen.
Fermin Arteta

**Fermin Arteta Sesma** (Corella,  - Madril, ) nafar politikaria izan zen. Lehenengo Karlistaldian parte hartu eta komandante izendatu zuten. 1837, 1839 eta 1844an diputatu hautatu zuten Nafarroa ordezkatzen eta 1840an ministro bilakatu zen.
Manuel Valdés Larrañaga

**Manuel Valdés Larrañaga** (Bilbo,  - Madril, ) bizkaitar politikaria izan zen. Falange Españolaren sortzaileetako bat, Gerra Zibilean Madrilen atxilotu zuten. Frankismo garaian, Gorteetako prokuradorea eta enbaxadorea izan zen.
José Antonio Elola-Olaso

**José Antonio Elola-Olaso Idiakaitz** (Tandil,  - Madril, ) gipuzkoar politikaria izan zen. Valladolideko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta Gerra Zibilean matxinoen alde borrokatu zuen. Falangista sutsua, gorteetako prokuradore eta Espainiako Batzorde Olinpikoaren presidentea izan zen.
Miguel Primo de Rivera Urkixo

**Miguel Primo de Rivera Urkixo** (Donostia,  - Pozuelo de Alarcón, ) gipuzkoar abokatu eta politikaria izan zen. Fernando Primo de Rivera Sáenz de Herediaren semea, gorteetako prokuradore eta Jerez de la Fronterako alkatea izan zen. 2002an *No a las dos Españas* liburua argitaratu zuen.
Pierre Salomon Ségalas

**Pierre Salomon Ségalas-Etxepare** (Donapaleu,  - Saint-Vallerin, ) baxenafar medikua izan zen, urologian aditua. Académie nationale de médecine erakundeko kidea, 1826an endoskopioren aurrekari bat asmatu zuen.
Francisco Javier Hernández Arnedo

**Francisco Javier Hernández Arnedo** (Cascante, ) nafar apaiz agustindar errekoletoa da. 1965ean ordenatua, 1991n Joan Paulo II.ak Tianguáko apezpiku izendatu zuen.
Jesús María Cizaurre

thumb|260px|Cizaurrereren armarria*Pax et fide*

**Jesús María Cizaurre Berdonces** (Valtierra, ) nafar apaiz agustindar errekoletoa da. 1976an ordenatua, 2000an Joan Paulo II.ak Cametáko apezpiku izendatu zuen.
Gaztelako jota

[thumb|Gaztelako jota dantza taldea [Valladolideko katedrala|Valladolideko katedraleko oinean Virgen de San Lorenzoko prozesioan]]

**Gaztelako jota** () gaztelar folklorearen adierazpen bat da (Gaztela eta Leon, Madril eta Gaztela-Mantxakoa), musika mota hori Iberiar penintsula gehienean aurki daitekeen arren. Izen hori, baina, ez da XVIII. mendea baino zaharragoa.

Gitarraz lagundu ohi da, baita bandurriaz, lauteaz, dultzainaz eta danborraz ere, dantzari bikoteak eskuak buruaren gainean dituela dantza egiten duen bitartean, kaskainetei eraginez batzuetan. Jota mota hauek ohiko urrats jauziak eginez dantzatzen dira, pixka bat pikatuak, eta Aragoikoak baino neurritsuagoak dira, baita geldoagoak eta pisuagoak ere. Musika maiz doa abestiz lagunduta, eta horiei kopla deitzen zaie. Batzuetan, maitasunak jartzen du hizpidea, edo ezkontzek (ezkongaiak goretsiz eta aholkuak emanez), bizitzak eta erlijiotasunak, baina ia beti kantu zirtolariak eta umoretsuak dira.

## Bibliografia 
## Kanpo estekak
David Solans

**David Solans Cortes** (Vilassar de Mar, 1996ko abuztuaren 3a) zinemako eta telebistako kataluniar aktorea da.

## Biografia 
Jesús Monllao-rekin debuta egin zuen, honek “Hijo de Caín” filmean parte hartzeko aukera eman zion honetan Nico pertsonaia interpretatu zuen, xakeagatik obsesionatutako haur psikopata bat.

Hurrengo urteetan Marc Puigek eta Oriol Puigek zuzendutako web seriearen *La caída de Apolo* eta *El dulce sabor del limón * David Aymerichen film luzean protagonista izan zen.

Pantaila txikiko bere lehen agerpena *Bajo Sospecha* seriean izan zen (Antena 3), telesail honetan lehengo denboraldian Oscar rola interpretatu zuen.

2015ean TV3-ko Merlí telesailean protagonista moduan lan egin zuen, honetan Bruno Bergueron interpretatzen du, nolakoa den onartzea kostatzen zaion ikaslea eta bere aita haren institutuko filosofia irakaslea nola bihurtzen ikusten duena. Publiko katalanaren arteko seriearen onarpen handiagatik, La Sextak hura igortzea erabakitzen du baina gaztelera itzulita. Hurrengo urtean Merlí telesailaren bigarren denboraldia estreintzen da TV3an.
Baita 2016an lau kapituluko mini-saila filmatzen du Telecinco-n, Lo que escondían tus ojos, Ramón Serrano Suñer Poloren rola interpretatzen du.

## Sariak eta nominazioak 
2014 an Kataluniako zinema akademiak eta El Círculo de Escritores Cinematográficos erakundeak nominatu zuen *Hijos de Caín*en interpretatutako rolagatik. Lehen saria irabazi zuen Gironako zinema festibalean aktore onenaren saria jaso zuen *La caída de Apolo* lanean egindako rolagatik.
Jean Nesprias

**Jean Nesprias** (Biarritz, Lapurdi, 1927ko ekainaren 18a - Baiona, 2018ko otsailaren 5a) dantza irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Biarritzeko baserri batean sortu zen Jean Nesprias, eta 12 urte zituenean hasi zen euskal dantzak ikasten, Segundo Olaeta koreografoarekin. Dantza irakasteari, berriz, 1941ean ekin zion, Orok Bat eliz elkartean, Angeluko Blancpignon parrokian. Bassaisteguy erretoreak eskatu zion. Gazteei futbolaz aparte beste zerbait proposatzeko, Orok Bat dantza taldea sortu zuen 1943an. 16 urte zituen orduan Nespriasek. 1963an, Orai Bat izena hartu zuen Orok Batek, eta Baionan kokatu zuten. Erretreta hartutakoan, 1993an, Erro Bat sortu zuen.

Adinean aurrera egin arte jarraitu zuen dantza irakasten, baita txistua ere. Hain zuzen, Jean Hillau baigorriarrarekin ikasi zuen tresna hori jotzen.

Euskal Kultur Erakundeak 2012an egindako elkarrizketa batean, euskal dantzak eboluzionatu egin behar zuela zioen, hala ere, zehaztapen batekin: "*Ez da sekula ahantzi behar euskal dantzaz mintzo garela eta ez dantzaz orokorki*".

2011n agertu zen azkenekoz oholtza gainean, Mizel Theret koreografoaren *Oroitzen naiz* lanean, euskal dantzaren ikur izan diren Philippe Oianburu eta Koldo Zabalarekin batera.

## Erreferentziak
Castel Capuano

**Castel Capuano** Napoliko gaztelua da, Italiako hegoaldean. Bere izena hartzen du, hain zuzen ere, hiriaren harresien lekuan baitzegoen non Capua hirira eramaten zuen errepidea ateratzen zen. Gaztelua via dei Tribunali-aren hego-mendebaldeko muturrean dago, eta orain dela gutxi arte Napoliko Justizia jauregia zegoen, orain Zentro Zibiko berria da, *Centro Direzionale*.

Egitura XII. mendean eraiki zuen Gillermo I.ak, Roger II.a Siziliakoaren semeak, Napoliko Erresumako lehen erregeak. Hohenstaufendar Frederiko II.ak zabaldu zuen eta bere errege jauregietako bat bihurtu zuen. 1432ko abuztuaren 19an, Sergianni Caracciolo erreginaren zerbitzuko lau zaldunek sastatua izan zen bere Castel Capuanoko gelan.

XVI. mendean, Espainiako Pedro Álvarez de Toledo gobernuburuaren pean, hiriko hainbat bulego eta sail juridiko guztiak hemen finkatu ziren eta Justizia jauregia ("Vicaria" izenez ezaguna) izan zen, sotoa espatxerako erabiliz . Gazteluaren sarreran, Karlos V.a enperadorearen (1535. urtean Napoli bisitatu zuen) armarria oraindik ikusgai dago.

Gazteluak hainbat zaharberritze jasan ditu, azkena 1860. urtean, eta jada ez du bere jatorrizko itxuratik asko ere gordetzen. Colonna della Vicaria, zutabe soil bat, sarrera aurrean zegoen; zordunak desohoratzeko eta zigortzeko erabiltzen zen. Eraikinaren atzeko aldean, Piazza Enrico de Nicola-ra begira, Fontana del Formiello iturria dago.

## Kanpo estekak
Peter Mansfield

**Sir Peter Mansfield** (Lambeth, Londres, 1933ko urriaren 9a - Nottingham, 2017ko otsailaren 8a) britaniar fisikaria izan zen.

2003ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Paul Lauterburekin batera erresonantzia magnetiko bidezko irudigintzaren garapenean egindako lanagatik.

Fisika ikasi zuen Londresko Unibertsitateko Mary Collegen. Doktoretza ondoko ikerketa Illinoiseko Unibertsitatean, Urbana, egin zuen. Ondoren, Nottinghameko Unibertsitatean irakasle izan zen.
Maria-Adelaida Luxenburgokoa

**Maria-Adelaida Luxenburgokoa** jaiotzez **Marie Adelheid Thérèse Hilda Wilhelmine** (Colmar-Berg, 1894ko ekainaren 14 &ndash; Schloss Gaztelua, Lenggries, Alemania, 1924ko urtarrilaren 24a) Luxenburgoko dukesa-handia izan zen 1912 eta 1919 bitartean.

Gilen IV.a Luxenburgokoaren eta Maria Ana Portugalgoaren alaba izan zen. Bere aitaren ondorengoa izan zen 1912an. Oso gehiengoaren nahiaren kontrakoa izan zen Alemaniako okupazio-soldaduentzako bere laguntzagatik Lehen Mundu Gerran eta Karlota bere ahizparengan abdikatu zuen 1919an. Bere abdikazioaren ondoren komentu batera erretiratu zen.

## Familia 
## Kanpo estekak
Kriston

**Kriston** 2003 urtean sortutako Bermeoko rock taldea izan zen.

## Historia 
Kristonen hastapenak 1991an kokatzen dira, oraindik 16-17 urteko gaztetxoak zirela.

Orduko taldearen izena "Kriston Moroie" zen eta debuta 1992ko ekainean egin zuten Bermeoko herriko Artza frontoian. Lehen grabaketa 1994ko Maiatzean heldu zen, Bilboko Rock Studiosen jabe zen Carlos Kreator-en eskutik. Maketa ia zuzenean grabaturiko 6 abestik osatzen zuten.

Urte pare bat gehiago jarraitzea posible izan zen arren, azkenean taldea bertan behera uztea erabaki zuten.

2003an berriro batzearen ideia izan zuten. Taldekide berriak sartu ziren eta taldearen izena pixka bat aldatu zuten: Kriston.

Lehen kontzertua 2003ko udan eman zuten. Lehen CDa 2004ko udan Bermeoko Bastarre Audio Records-en grabaturiko "Mugak gaindituz" izan zen.

2005ean Kriston taldeak bere lehen diskoa kaleratu zuen, 'Ni, Zu... Gu' izenburukoa. Hamar abestiz osatutako diskoa zen eta Extremoduro taldeko kideek sortutako Muxik disketxeak argitaratu zuen. Kanta guztien doinuak bermeotarrek sortu zituzten, eta bi abestiei ez beste guztiei letra beraiek jarri zieten. Gabriel Arestiren Nire aitaren etxea defendituko dut olerkiaren bertsio bat sartu zuten lan berrian eta bi abestitan, Alex Sardui eta Haimar Arejitaren laguntza izan zuten.

Taldeko kideek estilo ezberdinak gustuko bazituzten ere, AC/DC eta heavy talde klasikoen eragina antzematen zen diskoan. Partaideek, euskal taldeen artean Kuraia eta Gatibu zituzten gustukoen.

Agian beraiek eskainitako kontzerturik ezagunena Bilboko Aste Nagusian izan zen 2006ko abuzturaren 19ean. Bertan, Zorrotzaurre alboan dagoen Botikazaharrean gaueko 24ː00etan eta Turbonegro taldearentzat "telonero" lanak eginez milaka pertsonen aurrean kontzertua eman zuten.

## Partaideak 
* Aitor Zulueta (abeslaria)
* Egoitz Azazeta (gitarra)
* Arkaitz Ortuzar (gitarra)
* Unai Uriarte (bajoa)
* Igor Figero (bateria)

## Diskografia 
* *Mugak gaindituz* (2004)
* *Ni, Zu...Gu* (2005)
Azken CD honen abestiak beheko hauek dira, horietako batzuk youtuben ikusgai daudeː

1.- Amets

2.- Hegaletan

3.- Zuloa

4.- Harresia

5.- Zurekin

6.- Noiz Arte

7.- Trago Baten

8.- Egia

9.- Itsugor

10.- Nire Aitaren Etxea

Eta "Kriston Moroie" taldea zenekoaː
* *Kriston Moroie*ː "Odolaren usaina"ː

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jennicet Gutiérrez

**Jennicet Eva Gutiérrez** (Mexiko, 1986ko ekainaren 8a) pertsona transgeneroen eta etorkinen eskubideen aldeko estatubatuar ekintzailea da. *La Familia: Trans Queer Liberation Movement* elkartearen sortzaileetako bat da eta atxilotatutako etorkin transgeneroak laguntzen dihardu. Gaur egun Los Angelesen bizi da.

## Bizitza 
Mexikon jaioa, 15 urte zituenean Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuen bere familiarekin.
Prezipitazio agerpenaren detektagailu

[thumb|Prezipitazio agerpenaren detektagailu bat, [Nevadan (AEB).]]
**Prezipitazio agerpenaren detektagailua** hidrometeoroen presentzia detektatzen duen gailu bat da eta haien mota (euria, elurra, zirimiria, eta abar) eta intentsitatea zehazten ditu. Radar biestatiko baten antzerako printzipioekin funtzionatzen du: tanten edo maluten igarotzeari antzematen dio, igorgailuaren eta sentsorearen artean. Tresna horiek estazio meteorologiko automatikoetan erabiltzen dira, giza behatzaile baten lana simulatzeko. Prezipitazio motaren eta intentsitatearen edozein aldaketaren deskribapen azkarra ahalbidetzen dute, baina interpretazio mugak dituzte.

## Kanpo estekak
Dukerri

**Dukerria**, duke batek okupatzen duen lurraldea edo berak gobernatzen duen lur zatia da. Erromatar Inperioan  titulua militarrena zen, lurralderen batean aginte militarra zuenari ematen ziotena; horregatik, esan daiteke dukerria orduko barruti militarretako bat zela. Frankoek eta godoek, berriz, barruti administratibo jakin batzuei eman zien dukerri izena, erromatar probintzien parekoei. Denboraren poderioz, dukerri batzuk burujabe bilakatu ziren bere eremuetan eta, aro modernoan, estatu bilakatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tximeletrak

***Tximeletrak*** 78 poesia biltzen dituen liburu bat da, 2012an argitaratua. Otxandioko idazle den Xabier Olasok idatzi eta Agurtzane Villatek ilustratutako liburu honetan bi ataletan banatzen dira olerkiak: *Tximeletrak esnatzean* eta *Tximeletrak oherakoan*. Lan honi esker, egileak Haur eta Gazte Literaturako libururik onenaren Euskadi Literatura Saria jaso zuen 2013an.

## Edukia 
Bi ataletan banatuta egon arren ez da etenik sentitzen, bietan agertzen dira antzeko gai eta pertsonaiak. Poema jostalariak dira, ohikotasunetik abiatzen direnak eta efektu bisualak erabiliz bukaeran pasadizo barregarri edo hunkigarriekin amaitzen direnak.

Euskadi Literatura Sariko epaimahaiko kideek azpimarratu zuten euskal tradizioaren ezagutza sakonetik abiatu eta berrikuntza jostalariaren bidetik haurren hizkeran jasotzen dituela haien barne arazoak. Euskarak sortu dituen haur hizkuntzaren baliabideak egoki erabiltzen ditu. Naturaltasun handiz erabiltzen ditu hitz joko horiek, erritmo paregabe eta musikaltasun handiz.

## Sariak 
* Haur eta Gazte Literaturako Euskadi Saria (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartutako euskal herritar kirolariak

## Parte hartzaileak kirolaren arabera 
Nazioarteko Olinpiar Batzordeak onartutako 15 kirol olinpikoetatik lautan hartu zuten parte euskal kirolariek, denak Espainiako selekzioarekin.

## Kirolarien zerrenda 
Hona hemen Pyeongchangeko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten euskal kirolarien zerrenda.

## Kanpo estekak
Juan del Campo

**Juan del Campo** izan daiteke:
* Juan del Campo Esteibar (1923-2010), belar hockey jokalaria;
* Juan del Campo Hernández (1994-), alpetar eskiatzailea.
Felipe Montoya

**Andrés Felipe Montoya Pulgarín** (Pereira, Kolonbia, ) gipuzkoar patinatzailea da, izotz gaineko patinaje artistiko egiten duena.

## Ibilbidea 
Sei urte besterik ez zituela, gurasoekin Gipuzkoara joan eta 2003an Txuri Urdin izotz jauregian patinaje artistikoa ezagutu zuen. 2012an Madrilera joan eta 2015ean zilarrezko domina lortu zuen Espainiako txapelketan.

## Erreferentziak
Lasciati andare

***Lasciati andare*** 2017ko Francesco Amato italiar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Elias psikoanalista freudiar judua da, eta bizimodu aspergarria du. Sendagileak dieta zorrotza jarriko dio, eta kirola egiteko agindu, sobran dituen kiloak galtze aldera. Horretan ari dela, Claudia ezagutuko du.

## Aktoreak 
* Toni Servillo: Elia
* Carla Signoris: Giovanna
* Verónica Echegui: Claudia
* Luca Marinelli: Ettore
* Giacomo Poretti: Biraghi ingeniaria
* Carlo De Ruggieri: beldurtia
* Giulio Beranek: futbolaria
* Valentina Carnelutti: Paola
* Pietro Sermonti: Alessandro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan del Campo Hernández

**Juan del Campo Hernández** (Bilbo,  -) bizkaitar alpetar eskiatzailea da.

## Ibilbidea 
Espainiako txapelketetan lau aldiz zapaldu du podiuma, 2015eko supererraldoian eta 2016ko eslalomean txapelduna izanda. Mundu Eski Txapelketan behin hartu du parte (2017an St. Moritzen).

Alpetar Eskiko Munduko Kopan lortutako emaitzarik onena 2017ko urtarrilaren 22an izan zen, noiz bigarren txandan aritu zen Kitzbühelen.

## Palmaresa 
### Olinpiar Jokoak 
Hona hemen Olinpiar Jokoetan izandako emaitzak:

## Erreferentziak
Valentina Carnelutti

**Valentina Carnelutti** (Milan, ) italiar aktore eta bikoiztailea da, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia
Carla Signoris

**Carla Signoris** (Genova, ) italiar aktore eta bikoiztailea da, antzerkian, zineman eta telebistan ibilitakoa.

## Filmografia 
### Zinema 
* *Peggio di così si muore* (1994)
* *La bruttina stagionata* (1995)
* *Tutti gli uomini del deficiente* (1999)
* *Quore* (2001)
* *A cavallo della tigre* (2002)
* *Tutto brilla* (2005)
* *Il giorno + bello* (2006)
* *Giorni e nuvole* (2007)
* *Ex* (2009)
* *Happy Family* (2010)
* *Maschi contro femmine* (2010)
* *Femmine contro maschi* (2011)
* *Un Natale con i Fiocchi* (2012)
* *Allacciate le cinture* (2014)
* *Leone nel basilico* (2014)
* *Le leggi del desiderio* (2015)
* *Mister Felicità* (2017)
* *Lasciati andare* (2017)

### Telebista 
* *Lulù* (1986)
* *Pertini: un uomo coraggioso* (1992)
* *Nei secoli dei secoli* (1996)
* *Mamma per caso* (1997)
* *Cornetti al miele* (1999)
* *Nebbia in Val Padana* (2000)
* *Tutti pazzi per amore* (2008)
* *Tutti pazzi per amore 2* (2010)
Alexandra Chandler

**Alexandra Chandler** (Ameriketako Estatu Batuak) estatubatuar politikaria da.

## Bizitza 
1999tik Nazioarteko Harremanetan graduatua da Brown Unibertsitatetik. 2002tik Jurisprudentzian Doktorea da Brooklyngo Zuzenbide Eskolatik.

2004 eta 2016 bitartean armen ugaritzearen aurkako analista hasi zen Itsas Armadaren Intelegintzia Bulegoan. Bertan mailaz igotzen joan zen, Dibisio Burua izatera iritsiz 2011tik 2016ra.

2006an, Itsas Armadaren Intelegintzia Bulegoan lan egiten zuenean, genero-trantsizioa egin zuen.

Chandler Ameriketako Estatu Batuetako Ordezkarien Etxerako ordezkariak aukeratzeko 2018ko Ameriketako Estatu Batuetako hauteskundeetara aurkeztuko da hautagai. Massachusettseko 3. Kongresu Hautes Barrutiari dagokion eserlekua lortzeko aurkeztuko da Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Demokrataren zerrendan.

## Erreferentziak
Mayte Toca

**Maria Teresa "Mayte" Toca** (Donostia, 1967) idazlea, hizkuntza-irakaslea, itzultzailea, bidaiaria, enpresaburua eta bidaia-gidaria da. EUTGn geografia eta Historia ikasi zuen. Oso gaztetandik mundua zeharkatu du, eta denboraldi luzez Australian, Madagaskarren eta Londresen (Ingalaterra) bizi izan da.

## *Un bosque de sangre en Madagascar* 
*Un bosque de sangre en Madagascar* Círculo rojo argitaletxeko nobela honetan, Eliza izeneko emakumearen istorioa kontatzen du. Bruselan itzultzailea, Europatik alde egiten du, bere senar ezkonberriarekin Madagaskarren bizitzeko. Han, hasieratik, bikote harremanak ez du funtzionatzen. Horrek krisi gogor bat sortzen dio, eta horrela inguruko gizartea, paisaiak eta madagaskartarrak era berri batean ezagutzen hasiko da. Madagaskarren baso naturalen ustiaketa salatzen duen aktibista batekin maiteminduko da, baina ezkontzaz kanpoko harremana ilunki bukatuko da.

## Erreferentziak
Dorothea Lange

**Dorothea Lange**, sortze izena **Dorothea Margaretta Nutzhorn Lange** (Hoboken, New Jersey, 1895eko maiatzaren 26a - San Frantzisko, Kalifornia, 1965eko urriaren 11) estatubatuar argazkilari eta fotokazetaria izan zen. Haren lanik ezagunena Depresio Handiari buruzko argazki saila da, Nekazaritza Segurantzaren Administrazioaren aginduz egin zuena. Argazki horiek humanizatu zituzten Depresio Handiaren ondorioak, eta eragin handia izan zuten argazkigintza dokumentalaren garapenean.

## Bizitza 
Dorothea Lange New Jerseyko Hoboken hirian jaio zen, 1895eko maiatzaren 26an; gurasoak, Heinrich eta Johanna, alemaniar jatorrikoak ziren. Zazpi urte zituenean, poliomielitisa harrapatu zuen; eritasunaren ondorioz, herbaldurik gelditu zitzaizkion eskuineko hanka eta oina. New Yorkeko Wadleigh High School for Girls-en gradua lorturik, argazkilaritza ikasi zuen Columbia Unibertsitatean. Ondoren, zenbait argazkilariren estudioetan lan egin zuen, besteak beste Arnold Genthe-renean. 1917an, Clarence Hudson Whiteren argazkilaritza eskolan ikasi zuen

1918an, San Frantziskon kokatu zen eta, denbora luze gabe, argazki estudio arrakastatsu baten jabe bilakatu zen. 1920an Maynard Dixon margolariarekin ezkondu eta bi seme izan zituen harekin.

1935ean, lehenbiziko senarraz dibortziatu eta Paul Schuster Taylor ekonomista eta unibertsitate irakaslearekin ezkondu zen. Ondoko bost urtean, elkarrekin lan egin zuten Nekazaritza Segurantzaren Administrazioarentzat, Estatu Batuetako nekazari maizterren eta etorkinen bizimodu miseriazkoa dokumentatzen; Dorotheak argazkiak egiten zituen, eta Paulek elkarrizketak. 1936an atera zuen bere argazkirik ezagunena, *Ama etorkina* (*Migrant Mother*), Depresio Handiaren sinbolo bihurtu zena. 1941ean, Guggenheim Fellowship-en dirulaguntza bat jaso zuen.

1942-1945 bitartean, War Relocation Authority-rentzat aritu zen lanean, eta xehero-xehero dokumentatu zuen japoniar jatorriko estatubatuarren bortxazko lekualdatzea eta espetxeratzea. Izan ere, Pearl Harborreko erasoaren ostean, milaka japoniar-estatubatuarrek utzi behar izan zituzten beren etxe, denda eta landetxeak, eta kontzentrazio esparrutan sartuak izan ziren. Armadarekin oso kritikoak zirenez gero, ehunka argazki konfiskatu zizkioten eta ezin izan ziren denbora luzean ikusi. 1945ean, San Frantziskoko Konferentzia dokumentatu zuen Gerra Informazioko Bulegoarentzat. 1965eko urriaren 11n hil zen, hestegorriko minbiziak jota.

## Argazki galeria 

Image:Lange-MigrantMother02.jpg|*Ama etorkina*, 1936
Image:Edison, Kern County, California. Young migratory mother, originally from Texas. On the day before th . . . - NARA - 521780.jpg|*Ilar-biltzailea*, 1940
Image:Manzanar Relocation Center, Manzanar, California. Grandfather and grandson of Japanese ancestry at . . . - NARA - 537992.tif|Japoniar jatorriko aitona eta iloba Manzanar kontzentrazio esparruan, 1942

## Erreferentziak
Txerto (argipena)

**Txertoa** honakoa izan daiteke:
* Txertoa (medikuntza), osasun tratamendu profilaktiko baten erabilitako prestaketa biologikoa, gaitzak ekiditeko
* Txertoa (argitaletxea), Euskal Herriko argitaletxe bat
* Txerto edo mentua (botanika), nekazaritzan erabiltzen den teknika, landare zati bat beste baten gainean ezartzean datzana.
* Txerto edo mentua (kirurgia), kirurgia teknika bat, organo bat edo zati bat beste gorputz edo atal batean ezartzean datzana.
## Ikus, gainera 
* Perpaus txertatu
Pottors ta Klito

**Pottors ta Klito** Zarauzko (Gipuzkoa) euskarazko punk musika feministako talde bat da, 2009an sortua. Punkaz gainera, bestelako musika estiloak ere erabiltzen dituzte, hala nola reggaea. Izenak emakumeen genitalak ditu aipagai: potorra (alua) eta klitoria, alegia.

## Taldea 
Hasieran Ainara (bateria), Altxu (gitarra eta ahotsa), Jorge (gitarra) eta Korta (baxua) ziren taldekideak, baina 2012an Jorgek taldea utzi zuen eta Guru sartu zen. Abeslari berria, Amaia, 2013an hasi zen taldean eta Altxuk taldea uztean, 2015ean, laukote gisa geratzea erabaki zuten.

Lehen kontzertua 2011n eman zuten Putzuzulo gaztetxean, eta bigarrena Leitzako topaketa feministetan 2012an. 2013tik aurrera kontzertuak modu jarraituan ematen hasi ziren.

2016an *Magenta* lehen diskoa atera zuten, aurreko urteetan sortutako abestiz osatua. Taldearen estiloa gehienbat punk musika da, bestelako estiloak ere sartuta (hala nola reggaea). Izan ere, «pottormusika» egiten dute, «barrutik, pottorretik ateratzen zaien musika», beren hitzetan. Abestien letrak feministak dira, gai hauek hartuta: generoa, hilerokoa, autodefentsa feminista...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Pottors Ta Klito», Irola irratiko elkarrizketa.
Phillipsen kurba

[Langabeziaren eta soldataren arteko aldaketa-tasa, [Erresuma Batua 1913-1948 artean. Egilea: William Phillips (1958)|thumb|200px]]
**Phillipsen kurba** ekuazio bakarreko eredu enpirikoa da, inflazioaren eta langabeziaren arteko harremana neurtzen duena eta William Phillipsek izendatu zuena.

## Historia 
1958. urtean, William Phillipsek *Economica* izeneko aldizkari britaniarrean Erresuma Batuko langabeziaren eta soldaten datuak hartu zituen 1861-1957 epe artekoak. Segida horrek ondorio bat islatu zuen: harreman negatiboa zegoen bi aldagaien artean. Hots, langabezia txikia zen urteetan, soldatek gora egiteko joera izaten zuten, eta alderantziz. Langabe gehiago zegoen urteetan, ordainen hazkundea motelagoa zen. Inflazioaren ordez soldatak hartu zituen, baina ez dago praktikan alde handirik, bien eboluzioa lotuta egon ohi delako.

Aurkikuntza garrantzitsua zen eta argitalpenak jakin-min handia piztu zuen ikerlarien artean, eta, laster, esperimentua berriz egiteko saiakerak jarri ziren martxan zenbait herrialdetan.

1960an, Paul Samuelson eta Robert Solow ekonomistek beste artikulu bat idatzi zuten *American Economic Review* aldizkarirako. AEBetako datuak aztertuta, antzeko harreman negatiboa utzi zuten agerian. Eskaerarekin lotu zuten emaitza. Langabezia txikia ekonomiaren eskaera handiaren eskutik zetorren, eta eskaera indartsu horrek goraka bultzatzen ditu soldatak eta prezio guztiak.

## Erabilpen ekonomikoa 
Inflazioaren aurkako politiketan izan zezakeen erabilpen praktikoa eztabaidagai izan zen. Hau da, agintari ekonomikoek inflazioaren eta langabeziaren artean aukeratu beharko lukete euren politikak diseinatzerakoan. Milton Friedman eta Edmund Phelps zioetenez ezin zen kurba erabili politikak diseinatzeko, harreman negatiboa ez zelako betiko, eta luzera begira desagertzen zelako. Inflazioa edozein izanik ere, luzera begira langabeziak bere tasa «naturalera» jotzen duela esan zuten. Hau da, inflazioa pizteko asmoz diru eskaintza igotzeak ez luke betiko langabezia jaitsiko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madalen Busturingo

***Madalen*** edo ***Matxalen Busturingo*** euskal kantu herrikoia da. Kantu herrikoi gehienekin bezala, noizkoa den jakiterik ez da, baina José Juan Santestebanek jaso zuen lehenbiziko aldiz 1862an Aires Vascongados euskal kantu herrikoien bilduma-lanean. 1981ean Sendoa argitaletxeak berrargiratu zituen pieza guztiak.

## Hitzak 
Lehenbiziko bi bertsoak dira ezagunenak, baina Oskorrik zortzi bildu zituen *Oskorri & The Pub Ibiltaria 2* diskoan.

Madalen Buzturingo
gauean gauean
errondean dabiltza
zure portalean.
Ai! Madalen, Madalen!
Ai! Madalen!
Zure bila nenbilen
orain baino lehen.

Hasi goiko kaletik
beheko kaleraino
ezta ederragorik
Madalentxo baino.
Ai! Madalen, Madalen!
Ai! Madalen!
Zure bila nenbilen
orain baino lehen.

Zein ote da berorri
horren famosoa,
Madalen deritzona
neskatza airosoa!
Ai! Madalen, Madalen!
Madalen nirea!
Zure ondoren dabil
bueltaka jendea.

Kalean gora behera
isil eta serio,
ilearen puntean
zintea dario.
Ai! Madalen, Madalen!
Madalen gaixoa!
Seigarren batailoian
daukazu majoa.

Elizara joan eta
belauniko jarri,
lehenbiziko errezoa
bere majoari;
txikitxoa da baina
bai konpondutxoa,
kazadoreetako
kabo aurrengoa.

Txikitxo naizelako
ez nazazu utzi,
kapitan izanen naiz
bihar edo etzi.
Ai! Madalen, Madalen!
Madalen maitea!
Zu nahi zintuzket ba
nire emaztea!

Goiko komentutikan
eta kaleraino
ezkontzeko asmotan
makina bat dago.
Ai! Madalen, Madalen!
Ai! Madalen!
Zure bila nenbilen
orain baino lehen.

Ikuste bakoitzean
Madalen kalean
zer poza sentitzen dut
nire bihotzean!
Ai! Madalen, Madalen!
Madalen lorea!
Nahiko nuke bazina
betiko nirea!

## Egitura 
Bertsoaren neurria *seiko txikia* edo *hiru puntuko txikia* deiturikoa da, ondoko egitura metrikoarekin: 7 / 6A / 7 / 6A / 7 / 6A.
 Hau da, sei zazpi lerro bakoitietan eta sei bikoitietan.

## Partitura 
thumb|Madalen kantu herrikoiaren partitura. Lehen aldiz jasoa partitura honetan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Einbigu

**Einbigu** 1995. urtean Bilboko Santutxu auzoko rock taldea izan zen. Suzko Itzalak taldeko errautsetatik sortu zen.
1995ean 6 abestiko maketa grabatu zuten Bilborock estudioetan. Bigarren maketa bat grabatu zuten 1997. urtean Pan-Pot estudioetan. 

Gehienbat beraien ekitaldiak 90. hamarkadan egin zituzten Euskal Herrian eta Katalunian. .

## Partaideak 
* Santi (baxua)
* Olaba (ahotsa)
* Aritz (gitarra)
* Meni (gitarra)
* Gaizka (bateria)
* Haimar (gitarra)

## Maketen abestiak 
# Maketa. 1995. urtea. Rockstudios. Carlos Creator.￼

1.- Non dago jaia?

2.- Ein2gu

3.- Ahaztu gabe

4.- Entzun

5.- Laster arte!!

6.- Bilbotik

2. Maketa. 1997. urtea. Pan-Pot estudioa. Alberto Rodríguez.

1.- Zuzen

2.- Ispilu Beltza

3.- Norabide Okerra

4.- Arrasto Umela

## Erreferentziak 
5. https://www.berria.eus/hemeroteka/egunkaria/pdfa/?data=1997-03-25&orria=014&zenb=WXI4U0xJOXFiSzBaUUVXU0gvUEl1dz09

## Kanpo estekak