open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zikloheptatrieno

Kimika organikoan **zikloheptatrienoa** alkeno zikliko bat da C7H8 formula duena. Likido kolorgea da. Estekatzaile gisa baliatzen da kimika organometalikoan eta baita lehengai gisa sintesi organikoan ere.

Zikloheptatrienoa ez da aromatikoa, -CH2 taldea medio ez delako laua. Alabaina, metileno talde horrek hidrogeno-atomo bat galtzeak ziklopentatrienilo katioia eratzeko egitura laua damaio eta aromatiko bihurtzen da. Katioi horri tropilio ioi ere esaten zaio.

## Sintesia 
Ziklopentatrienoa laborategian sintetiza daiteke bentzenoa eta diazometanoa fotokimikoki erreakzionaraziz.

Ziklopentatrienoaren deribatuak sintetizatzeko bide klasikoa Buchner-en eraztunak handitzeko erreakzioa da. Bentzenoak etil diazoazetatoz erreakzionaktzen du dagokion norkaradienoaren etil esterra emanez. Ondoren honek eraztuna handitzea pairatzen du azido 1,3,5-zikloheptatrieno-7-karboxiliikoaren etil esterra emanez.
 Fitxategi:TOC_ACS1996v2.svg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziako Atea (argipena)

**Frantziako Atea** izena duen elemenetu bat baino gehiago dago Wikipedia honetan:

* **Frantziako Atea** edo **Zumalakarregiren atea**, Iruñean.
* **Frantziako Atea**, Donibane Garazikoa.
* **Frantziako Atea**, Nîmes hirikoa.
Tropilio ioi

Kimika organikoan **tropilio ioia** edo **zikloheptatrienilo katioia** espezie aromatiko bat da [C7H7]+ formula duena. Tropilioaren gatzak egonkorrak dira, adibidez, *tropilio tetrafluoroboratoa* edo *tropilio bromuroa*. 

thumb|260px|Tropilio ioia

Tropilioak egitura heptagonal laua du eta Hückelen araua betetzen du, hortaz, aromatikoa da. Metalekin konplexuak eratzen ditu estekatzaile gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestinako Autoritatearen pasaporte

**Palestinako Autoritatearen pasaportea** (arabieraz جواز سفر السلطة الفلسطينية) Palestinako Aginte Nazionalak Palestinar Lurralde Okupatuetan bizi diren palestinarrei igortzen dien pasaporte edo bidai-agiri bat da. 1995eko apiriletik existitzen da eta bere egiteko nagusia nazioarteko bidaiak ahalbidetzea da. Palestinako Autoritatearen pasaportea Palestinan jaio zela erakuts dezakeen pertsona orok eduki dezake. "Palestina" kontzeptua ez da zurrun definitzen testuinguru honetan: normalean, Palestinako Autoritateak kontrolatutako lurraldeetan bizi direnek eta haien seme-alabek (Palestinatik kanpo jaio badira ere) soilik eska dezakete pasaporte hori. 

## Historia 
1924tik 1948ra arte, "Palestinako pasaportea" Palestinako Britainiar Mandatuko biztanleen bidai-agiriei deitzeko termino bat zen. Britainiar mandatua amaitzean, 1948ko maiatzaren 15ean, pasaporte hauek baliogabetu egin ziren eta Mandatuko hiritarrei Israeleko ala Jordaniako pasaporteak eskaini zitzaizkien, 1948ko Arabiar-israeldar Gerraren ondoren jaso zuten herritartasunaren arabera. Palestinar arabiar asko, batez ere Gazako zerrendan zeudenak eta Siriara eta Libanora ihes egin zutenak, aberrigabe bihurtu ziren: Egiptok, Siriak eta Lebanonek ez zieten herritartasuna aitortu.

1949. eta 1959. urteen artean, Egiptok Gazako zerrendan eta Egipton bizi ziren palestinarrei Palestinako pasaporteak eman zizkien. Hala ere, pasaporte horiekin askatasun osoz Egiptora joatea ez zen posible. Aldi berean, Jordaniak Zisjordania bereganatu zuen eta bertan bizi ziren palestinarrak Jordaniako hiritar bihurtu ziren (eta Jordaniako pasaporteak jaso zituzten).

1967ko Sei Eguneko Gerraren ondoren, Israelek Jordaniari Zisjordania kendu zion. Bertan bizi ziren palestinar arabiarrek Jordanian bizitzeko eta Jordaniako pasaporteak edukitzeko eskubidea izaten jarraitu zuten. Gainera, Jordanian bertan bizi ziren errefuxiatu palestinarrei Jordaniako herritartasuna aitortu zitzaien. 1988ko uztailean, Jordaniak Zisjordaniarekin zituen lotura legal eta administratibo guztiak hautsi zituen. Jordanian bizi zen palestinar orok Jordaniako hiritar izaten jarraituko zuen, baina eskubide hori ez zitzaien aitortu Zisjordanian bizi zirenei.

Jordaniak Zisjordaniako palestinarrei pasaporteak igortzen jarraitu zuen, baina bidai-agiri gisa soilik. Pasaporte arruntak zituzten Zisjordaniako palestinarrei behin-behinekoak igorri zitzaizkien zaharrak iraungitzean, eta Jordaniak denbora-mugak ezarri zituen bertara joan nahi zuten palestinarrentzat. Palestinarrak bertara bisita egitera bakarrik joan zitezkeen.

1995eko apirilaren 2an, 1993ko Osloko Itunak sinatu eta bi urte geroago, Palestinako Aginte Nazionala Palestinako Autoritatearen pasaporteak igortzen hasi zen haren kontrolpean zeuden bi eremutan: Gazan eta Jerikon. Pasaporte hauek Israeleko Administrazio Zibilak igorritako nortasun-zenbaki pertsonalak zituzten.

2023ko martxoan, Palestinako Barne Arazoetako Ministerioa pasaporte biometrikoak igortzen hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lacorzanako urmaela

thumb|250px|Urmaelean lezkadia da nagusi.

**Lacorzanako urmaela** Arabako Lurralde Historikoaren hego-mendebaldeko muturrean dago, Arabako ibarren eskualdean, Armiñon udalerriko Lacorzana inguruetan. Mugaren bestaldean dugu Miranda de Ebro (Burgos). Ekologikoki garrantzi handiko ekosistema da. Hidrologikoki Zadorra ibaiaren emaria da. Lezkadiak aintziraren zatirik handiena hartzen du, eta ur-lamina ikustea eragozten du.

## Egungo egoera 
Lacorzanako urmaela eta ingurua Eusko Jaurlaritzak erosi berri ditu. Horri esker, bertako baldintza hidrologikoak leheneratu ahal izan dira, eta 12 hektarea inguruko azalera berritu ahal izan da, kalitate ekologikoa hobetuz eta herritarrek gozatzeko espazio gisa balioa emanez. Urmaelaren inguruetan nagusi diren lurzoru-erabilerak zereal-eremuak dira funtsean. 

Hezegune honen inguruan uretako landaredia mantentzen duten antzeko beste aintzira batzuk daude, batez ere lezkadiak, eta horiek, Ebroko ibai-ibilguarekin batera, aberastasun biologiko handiko sistema osa dezakete.

## Fauna 
Faunari dagokionez, Lacorzanako aintzira nabarmentzen da anfibio mediterraneoen eta abifauna urtarraren komunitateengatik, bereziki anatidoak eta limikolak. Hezegune honetan bakan gisa katalogatutako hiru hegazti-espezie aipatzen dira (Anas querquedula, Netta rufina eta Recurvirostra avosetta).

Beste hegazti-espezie batzuk ere aipatzen dira, hala nola Zingira-mirotza (*Circus aeruginosus*), laurogeiko hamarkadan desagertu zena Euskal Autonomia Erkidegotik, basahatea (*Anas platyrhynchos*), kopetazuri arrunta (*Fulica atra*), mirotz zuria (*Circus cyaneus*) eta belatz gorria (*Falco tinciuculus*), besteak beste. Apo lasterkaria (*Epidalea calamita*), apo ezproiduna (*Pelobates cultripes*), Ur-igel arrunta (*Pelophylax perezi*) eta *Libellula*k bezalako intsektu ugarik ere lagundu dute hezegune baliotsu hori berreskuratzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestinako musika

thumb

**Palestinako Estatuako** musika arabiar musikaren zati organikoa da. Gainera, palestinarrek konposatutako musikak izaera berezia du; alde batetik, Palestinako folklorea erabiltzen du konposizio musikalaren oinarri gisa, eta bestetik, XIX. mendearen amaieratik Palestinan sartu diren munduko musikaren genero ezberdinak ditu oinarri. Azken batean, faktore horiek izan dira Palestinako musika aniztasuna eta soinu bereizgarriak sortu dituztenak.

## Musika klasikoa 
Musika klasiko palestinarrak izen berriekin goratzen jarraitu zuen musika klasikoaren esparruan, laukote eta hari-boskote askoren eta orkestra sinfonikoen sorrerarekin, hala nola Palestinako Gazteria Orkestra eta West-Eastern Divan, Daniel Barenboim eta Edward Saidek sortua; hauek lurralde palestinarrak herrialde arabiarren artean orkestra gehien izatea eragin zuten.

## Musika generoak 
Palestinako musikak askotariko generoak biltzen ditu: "dabke" izenez ezagutzen diren kantu folkloriko tradizionalak (ospakizun eta ekitaldi kulturaletan erabiliak), musika klasiko arabiarra eta musika garaikidea. Palestinako generorik enblematikoenetako bat "dabke-a" dela esan dezakegu; taldeetan praktikatzen den dantza eta musika mota bat, Palestinako herriaren komunitatea eta batasuna islatzen dituena. "Dabke" abestiek maitasun- historiak eta erresistentzia gaiak jorratzen dituzte, eta askotan danborrak eta perkusioko beste instrumentu batzuk izaten dituzte lagun.

## Erabilera 
Lehen aipatu bezala, palestinako musikak ere zeregin garrantzitsua izan du erresistentzia kultural eta politikoan. Abesti askoren letrek okupazioari, askatasunari eta justiziari buruzko gaiak jorratzen dituzte, eta, horri esker, musika bitartekari boteretsua da Palestinak bere eskubideen alde duen borroka adierazteko. Artista palestinarrek beren musika erabili ohi dute batipat kausa palestinarra nazioartean ezagutarazteko eta Palestinako herrialdearen elkartasuna adierazteko.

## Hip Hop Palestinarra 
90eko hamarkadaren amaieran, Palestinako gazteek Palestinako azpigenero musikal berri bat sortu zuten: Palestinako hip hopa, doinu arabiarrak eta mendebaldeko erritmoak konbinatzen dituena, arabierazko, ingelesezko eta baita hebreerazko letrekin.
thumb|185x185px|Dj Khaled
Palestinak musikaren panorama internazionalean duen pertsonairik esanguratsuena zalantzarik gabe Dj Khaled da. Khaled Mohammed Khaled, 1975eko azaroaren 26an jaioa eta profesionalki D.J. Khaled bezala ezaguna, estatubatuar D.J. bat da, musika ekoizlea eta disko exekutiboa, Palestinar deszendentzia duena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bani Zeid

**Bani Zeid** () Palestinako hiri bat da, Zisjordaniaren erdialdean kokatua, Ramalla eta al-Birehko gobernazioan. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 6.027 biztanle zituen 2017an.

Udalerria 1966n sortu zuten, jordaniar agintaldian, Deir Ghassaneh eta Beit Rima herrixkak batuta.

## Historia 
Bani Zeidek zaid arabiar tribuari zor dio izena. Lehen Gurutzadan musulman armadan zerbitzatu zuelako, Saladin ayyubtar sultanak XII. mendean eremua feudotzat eman zion. XIII. mendearen erdialdean, Baibars sultan mamelukoaren erregealdian, tribuko kideak bertako *fellahin*ekin ("nekazari") batera eremuan bizi ziren. Otomandar agintaldian, Bani Zeiden eremua, nolabaiteko gaitasun administratiboa zuen xekerria zen, Deir Ghassanehek eta inguruko herrixkek osatzen zutena. Denbora horretan, Barghouti familiak xekerria menderatzen zuen.

Palestinako Britainiar Mandatuaren aurkako 1936-1939ko Palestinako arabiar matxinadan eremua matxinoen bileren eta Erresuma Batuko militarren sarekaden agertokia izan zen. 1967an, Israelek Bani Zeid okupatu zuen Sei Eguneko Gerran, baina gero Palestinar Aginte Nazionalak erabateko kontrol administratiboa izan zuen 2000. urtera arte. Hurrengo urteko Bigarren Intifadan israeldar operazio handien eszenatokia izan zen.

## Klima 

## Herritar ezagunak 
* Kassim Rimawi (1918-1982), politikaria
* Abdullah Rimawi (1920-1980), politikaria
* Bashir Barghouti (1931-2000), politikari eta kazetaria
* Asaad Barghouti (1934-2009), politikari eta ekintzailea
* Mourid Barghouti (1944-2021), poeta eta idazlea
* Mahmoud al-Rimawy (j. 1948), kazetari eta idazlea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chemishe Beritchte

***Chemische Berichte*** (laburtuta ''Chem Ber.) —'Kimika-berriak',* euskaraz*—* kimikaren alorreko erreferentziako aldizkari zientifikoa da 1868tik 1997ra publikatu zena. 

## Historia 
Bere historia luzean aldaketa franko izan ditu izenean bereziki.

* 1868-1918: *Berichte der Deutschen chemischen Gesellschaft*, (ISSN 0365-9496),
* 1919-1945: *Berichte der Deutschen chemischen Gesellschaft (A und B Serien)*, (ISSN 0365-947X eta 0365-9488) 
* 1947-1996: *Chemische Berichte,* (ISSN 0009-2940).

1997an *Chemische Berichte*, *Liebigs Annalen* eta *Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas* batu egiten dira eta *Chemische Berichte/Recueil* et *Liebigs Annalen/Recueil* aldizkariak sortzen dituzte. 

1998an *European Journal of Inorganic Chemistry* delakoak *Chemische Berichte/Recueil* zurgatzen du. Lehena haibat zientzia-aldizkariren batasuna zen.

* *Acta Chimica Hungarica, Models in Chemistry*
* *Anales de Química*
* *Bulletin des Sociétés Chimiques Belges*
* *Bulletin de la Société Chimique de France*
* *Chemische Berichte*
* *Chimika Chronika*
* *Gazzetta Chimica Italiana*
* *Polish Journal of Chemistry*
* *Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas*
* *Revista Portuguesa de Química''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jalbun

**Jalbun ** () Zisjordaniako herri palestinar bat da, Zisjordaniako iparraldeko Jenin hiritik 13 km ekialdera dagoena. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, herriak 2.493 biztanle zituen 2006ko urtearen erdialdean eta 2.813 2017an.

## Historia 
### Otomandar garaia 
Otomandar garaia 1517an Jalbun Otomandar Inperioan sartu zen Palestinako gainerako lurraldeekin. mendeetan zehar, Turabay Emirerriarena izan zen (1517-1683), Jezreel harana, Haifa, Jenin, Beit She'an harana, Jabal Nablus iparraldea, Bilad al-Ruha/Ramot Menashe eta Bilad al-Ruha/Ramot Menashe barne hartzen zituena. Sharon lautadaren iparraldea.

### Britaniar mandatuaren garaia 
1922ko Palestinako erroldan, Britainia Handiko Mandatuko agintariek egindakoa, Jalbun 410 biztanle zituen; 405 musulman eta 5 kristau, non kristau guztiak ortodoxoak ziren. Biztanleria 1931ko erroldan 564ra igo zen, guztiak musulmanak, guztira 119 etxetan.

### Jordaniar garaia 
1948ko Arabiar-israeldar Gerraren ostean, eta 1949ko armistizio-akordioen ostean, Jalbun Jordaniako agintepean geratu zen. Israelgo indarrek Jalbun herria eraso zuten, arma txikiekin, 1949ko abenduaren 5ean, eta gero biztanleak beren herritik kanporatu zituzten, eta hildako larriak eragin zituzten. Jordaniako Gobernuak gogor protestatu zuen Israelen arrazoirik gabeko ekintzaren aurka eta NBEko idazkari nagusiari eskatu zion Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluari jakinarazteko neurri zorrotzak eta zorrotzak har ditzan kanporatutako palestinarrak beren herrira itzultzeko, arpilatutako gauzak itzultzeko eta herritarrei kalte-ordaina emateko. galera eta kalte guztiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turismoa Palestinako Estatuan

[thumb|[Hilobi Santuaren eliza|Hilobi Santuaren Eliza]]
Azken urteetan Palestinan turismo gutxi egon da egon diren gudengatik, baina herrialde honetan leku asko bisitatu ahal dira. **Palestinako turismoa** ekialdeko Jerusalem, Zisjordania, eta Gazako zerrenda muga barne hartzen ditu. 2017garren urtean hobekuntza egon zen herri honen turismoan eta urte honetako lehenengo seihilabetean turismoan  gehien hasi zen herrialdea izan zen NBEren Turismoaren Mundu Erakundeak esan bezala. Bisita gehien dituzten herrialdeak Hebron, Betleem, Jeriko eta Ramallah dira.

## Historia 
Zisjordaniako turismo-industria behera etorri zen 1967ko Sei Eguneko Gerraren eta Israelek lurraldea okupatzearen ondoren, baina laurogeita hamarreko hamarkadan hasi zen berreskuratzen, batez ere Osloko Itunaren ondorioz. Bigarren Intifadak (2000-2006) % 90eko beherakada ekarri zuen turismoaren industrian, nahiz eta geroztik partzialki suspertu den eta 2010ean 4,6 milioi pertsonak bisitatu zuten Palestina, horietatik 2,2 milioi atzerritik.

Egipto eta Gazako zerrendaren arteko turismoa nahiko aktibo egon zen 1967ko gerra baino lehen, eta Gaza helmuga turistiko garrantzitsua zen, kasinoak eta hotelak zituena. Hala ere, turista gutxik bisitatu dute hiria gerraren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
American Palestine Line

American Palestine Line lurrunontzien konpainia bat izan zen 1924an AEBetan sortu zena eta New Yorketik Palestinara bidaiari zuzeneko zerbitzua eskaintzen ziona. Juduak jabe zituen lehen lurrunontzien konpainia izan zen. 1925. urtean inauguratu zen New York eta Palestinaren arteko zerbitzua non 15.000 lagun itsasoratu ziren eta bertan mota askotako zeremoniak ikusi zituzten. Konpainiak emakumezko ofizialak izan zituen lehen ozeano-ontzia izan zela esan zuen eta baita Arthur presidentea izan zela bandera sionista itsasoan jarri zuen lehen ozeano-ontzia ere.

Lineak lan-zailtasunak eta finantza-zailtasunak izan zituen bere existentzia osoan (matxinaden zurrumurruak…), hori dela eta, 1925. urtearen amaieran enpresa hartzaile baten eskuetan jarri zen.

## Aurrekaria 
thumb
American Palestine Linea, juduen menpe zegoen lehen bapore-enpresa, New Yorketik Palestinara bidaiatzeko negoziazioak egiten hasi zen Ameriketako Bidalketa Batzordearekin. Bertan zera lortu nahi zuen: Alemaniako hiru itsasontzi ohi, Fillmore presidentea eta Arthur presidentea eta Mount Clay txikiagoa erostea. 1924ko urriaren 9an, American Palestine Lineko presidenteak, Arthur presidenteak, Palestinako zerbitzua hurrengo martxoan hasteko zuen asmoa plazaratu zuen. Dena den, Fillmore presidentearen eta Mount Clayren planak ez ziren gauzatu.

## Itsasontzia 
SSko presidente Arthur lehen Kiautschou zen, 1900eko irailean Hamburg America Line-ren Ekialde Urruneko bidaiari eta posta zerbitzurako Barbarossa klaseko ozeano-ontzia. Hamburgo Amerika zerbitzutik atera zenean, ontzia Ipar Alemaniako Lloyd-era saltzen zen, Alice printzesa izen berriarekin, Ipar Atlantikoko zein Ekialde Urruneko bidaiarien bideetan. Ontzia AEBek kontrolatutako Filipinetan sartu zuten Lehen Mundu Gerraren hasieran. Ontzia garraio-ontzi gisa erabiltzen zen. Gerraostean bidaiarientzako itsasontzi gisa erabili zen eta ondoren eta beste izen-aldaketaren bat izan ondoren, Chester A. Arthur AEBetako 21. presidentearen omenezko hau, zerbitzutik kanpo utzi zuten AEBetako lege berri bati esker, migrazioen kopurua asko murriztu behar izan zenean.

Hurrengo hilabetean Arthur presidentearen erosketa-prezioa 60.000 dolarretan finkatu zuten. Berrikuntza planei dagokionez, bidaiari kopurua 675era murriztea nahi zen beste hainbaten artean. Horrez gain, igerilekuak, gimnasioak, antzerkiak, etab. zeuden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idoia Telleria Maritxalar

'''Idoia 'Ido' Telleria** **Maritxalar'* (Lasarte-Oria, Gipuzkoa, 1977) argazkilaria da, tailerrak ere ematen ditu.

## Biografia 
Haurtzaroan, aitaren estudioa bisitatzen omen zuen, besaulki granatean eseri eta esku artean zuen zuri-beltzeko argazkiz osatutako famili album gorri eta urre koloreduna behin eta berriz begiratuz. Orduak pasatzen ziren eta han gelditzen zen … liluraturik. Hantxe  konturatu zen irudi batek emozioak transmititzeko zuen ahalmenaz. Horrela sortu zitzaion istorioak kontatzeko gogoa.

## Ikasketak 
Euskal Herrriko Unibertsitatean Arte Ederretan graduatu zen (1997 - 2001) ikus-entzunezkoen arloan. Bartzelonako Unibertsitatean graduondokoa egin zuen (2020-2021): Irudiaren Pedagogia Bisuala eta Terapeutikoa, argazkia eta irudia.

## Proiektuak 
* *Isladak.*
* *Barrutik kanpora argazkitzen.*
*Argazkietan, ikusten denaz gain, ikusten ez den alde bat ere bada, bizipenekin eta emozioekin lotutakoa. Hori erakutsi dut 'Ni naiz, Idoia' erakusketan, autorretratuak eta natura uztartuta.''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beit Sahour

**Beit Sahour** edo **Beit Sahur** () Betleem probintziako hiri palestinarra da, Betleemetik 1,5 kilometro ekialdera. Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 13.281 biztanle zituen 2017an.

## Demografia 
## Ekonomia 
Hauek dira hiriko ekonomiaren sektoreak:

* industria (% 34)
* merkataritza (%27)
* kudeaketa (% 17)
* zerbitzuen sektorea (% 11)
* nekazaritza (% 6)
* Israelgo lan-merkatua (% 5)

## Hezkuntza 
Palestinako Estatistika Bulego Zentralaren arabera, 2007an, 10 urtetik gorako biztanleriaren % 97,5 gutxi gorabehera alfabetatua zen, eta analfabetoen artean, % 68 emakumezkoak ziren. 2009an, 3.865 ikasle eta 213 irakasle zeuden hirian.

Gaur egun, lehen eta bigarren hezkuntzako hamar eskola daude hirian, bost publiko eta bost pribatu. Eskola horietatik hiru mutilenak dira, bi neskenak eta gainerakoak mistoak.

Horrez gain, badago lau haurtzaindegi, Al Farah hezkuntza bereziko eskola, Moda eta Ehungintza Institutua eta Al-Qudseko Unibertsitate Irekiaren campus bat.

## Herri eta hiri senidetuak 
Beit Sahour ondorengo hiri eta herriekin senidetuta dago:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shish kebab

Shashlik edo kebab plater herrikoia da, parrillan egina haragi-kuboekin.

Mediterraneoko sukaldean aurki daiteke, eta Kaukason dauden shish kebabs eta khorovats izeneko plateren antzekoa edo sinonimoa da.

Kebab mota ugarietako bat da, Ekialde Hurbilean jatorria duten haragi plateren barietate bat.

Ingelesez, "kebab" hitza shish kebab bati dagokio askotan, nahiz eta Ipar Amerikatik kanpo "kebab" hitzak "dönner kebab" esan nahi duen.

Tradizioz arkumearekin prestatzen da, baina badira haragiz, hegaztiz edo arrainez prestatutako bertsioak ere.

Turkian, brotxetak eta barazkiak bereizita erretzen dira, normalean ez brotxeta berean. 

Kebab turkieraren ingelesezko itzulpena da: «ezpata edo brotxeta» eta «kebap» (haragi frijituko platera), gutxi gorabehera 20. mendearen hasierakoa.

Oxford English Dictionary-ren arabera, ingelesez ezagutzen den lehen argitalpena Sinclair Lewisen "Our Mister" eleberrian azaltzen da, 1914an argitaratua.

## Erreferentziak 
1.John Ayto (18 October 2012).https://books.google.es/books?id=NoicAQAAQBAJ&pg=PA192&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false OUP Oxford. pp. 192–.

2. https://en.wikipedia.org/wiki/Shish_kebab#cite_ref-2 Davidson, Allen, "The Oxford Companion to Food", p.442.

3.Ozcan Ozan (13 December 2013). https://books.google.es/books?id=3QHQAgAAQBAJ&pg=PT146&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Tuttle Publishing. pp. 146–.

## Kanpo estekak
Hezkuntza Palestinako Estatuan

**Hezkuntza Palestinako Estatuan** Gazako zerrendako eta Zisjordaniako hezkuntza-sistema da. Palestinako Hezkuntza eta Goi Hezkuntzako Ministerioak kontrolatzen du. Palestinan hezkuntza oso hedatuta dago: 2003an bertako gazteei egindako kontsulta baten arabera, 10 urtetik 24 urtera arteko palestindarren % 60ak hezkuntza haien lehentasun nagusia zela uste zuen. Gazteen (15-24 urte) alfabetatze-indizea % 98,2 da; alfabetatze-tasa orokorra % 91,1 da.

## Hezkuntza-sistema 
Genero-banaketari dagokionez, hiru ikastetxe mota daude Palestinan: mutilentzako ikastetxeak (% 37), neskentzako ikastetxeak (% 35) eta ikastetxe mixtoak (% 29).

Palestinako hezkuntza-sisteman, derrigorrezko oinarrizko hezkuntzak hamar urteko iraupena du, 1. mailatik 10. mailara. Bi etapa bereizten dira: prestatze-etapa (1. mailatik 4. mailara arte) eta ahalduntze-etapa (5. mailatik 10. mailara arte). Bigarren hezkuntza 11. eta 12. mailetan gauzatzen da eta bi mota nagusi daude: bigarren hezkuntza orokorra eta lanbide-heziketa. Goi-mailako hezkuntzari dagokionez, 11 unibertsitate daude (10 pribatu eta publiko bat).

## Oinarrizko hezkuntza 
### Prestatze-etapa 
2005-06 eskola-urtean, prestatze-etapan 383.748 ikasle (195.618 mutil eta 188.130 neska) zeuden. Horietatik 238.500 (ikasle guztien % 62) Palestinako Autoritateak kudeatutako eskoletan zeuden; 109.419 ikasle (% 29) UNRWAk (Ekialde Hurbileko Palestinar Iheslariei Laguntzeko Nazio Batuen Agentziak) kudeatutakoetan; eta 35.899 ikasle (% 9) ikastetxe pribatuetan.

### Ahalduntze-etapa 
2005-06 eskola-urtean, ahalduntze-etapan 569.873 ikasle (296.247 mutil eta 283.626 neska) zeuden. Horietatik 398.672 (% 70) Palestinako Autoritateak kudeatutako eskoletan zeuden; 145.133 (% 25) UNRWAk kudeatutakoetan; eta 26.068 ikasle (% 5) ikastetxe pribatuetan.

## Bigarren hezkuntza 
Bigarren hezkuntzak bi urteko iraupena dauka, eta programa akademikoak eta lanbide heziketakoak daude. Ikasleek bi programetako edozein aukera dezakete, baina sarrera-prozedura selektiboa da eta 10. mailako azterketa finaletan lortutako emaitzen araberakoa da.

2005-06 ikasturtean, bigarren hezkuntzan guztira 118.868 ikasle zeuden. Horietatik 114.790 (ikasle guztien % 97) Palestinako Autoritateak kudeatutako eskoletan zeuden, eta gainerako ikasleak, berriz, ikastetxe pribatuetan. UNRWAk ez du bigarren mailako hezkuntzarik eskaintzen. Ikasturte hartan bertan, lanbide-heziketako programetan 5.999 ikasle zeuden. Horietatik 5.653 (% 94) Palestinako Autoritateak kudeatutako eskoletan zeuden, eta gainerako ikasleak (% 6), berriz, ikastetxe pribatuetan. Palestina osoan ikasgelen % 5 mixtoa zen urte hartan (hau da, mutilak eta neskak gela berean): Zisjordanian % 7,4 eta Gazako zerrendan % 0,1.

## Kanpo estekak
Yitzhaq Shami

**Yitzhaq Shami** (Hebron, 1888ko abuztuaren 4a - Haifa, 1949ko martxoaren 1a) palestinar eta israeldar idazlea izan zen, arabieraz eta hebreeraz idazten zuena.

## Biografia 
Yitzhaq Shami, Hebronen jaio zen 1888an eta beste bi senide ditu. Bere  ama, Rivka Castel, Hebronen jaio eta bizi izan zen, baina bere aita, Eliyahu, aldiz, Damasco-n jaioa zen eta jatorri judurekoa zen. Egoera zela eta, 1885ean Hebro herrira mugitu zen, eta bertan, Rivka Castel ezagutu zuen.

Bere aitak asko bidaiatzen zuenez, Yitzhaq Shami-ek herriko jendearekin hitz egiteko aprobetxatzen zuen denbora. Elkarrizketa horietan kontakizun garrantzitsuak kontatzen zizkioten, eta horiek Shami-rengan eragina izan zuten. Diru falta izan zuenez, hebreon irakasle bezala lan egin zuen. Gainera, Bulgarian, bere emaztea izango zena ezagutu zuen: Pnina Gingold. Hau, etorkin judu bat zen, Errusiatik Palestinara joandakoa, nork Bulgarian ere irakasten zuen.

Palestinara bueltatu nahi izan zuten, baina lehen mundu gerrak eztanda egin zuen eta ezinezkoa egin zitzaien bertara itzultzea. Horregatik, Bulgarian gelditzea adostu zuten, eta bertan jarraitu zuten urteetan, haien lehenengo semea jaio zen: Yedidya.

Palestinan gerratea amaitu bezain laster, familia haien jatorriko herrialdera bueltatu zen. Pnina egoera gaixotasun bat zela eta, 1885ean hil zen, eta Yitzhaq urte batzuk beranduago berriro ezkondu zen. Gerra eta gatazka egoerak berriro herrialdea kolpatzen hasi zirenez, Yitzhaq-ek  Tiberíades-era ihes egin zuen, ondoren Haifa-ra berriz ihes egiteko, eta haren heriotza bertan gauzatuta 1949an.

## Obrak 
Yitzhaq Shami literatura hebrear modernoko lehen idazleetako bat izan zen, hebreeraz eta arabieraz idazten zuen. Saiakerak idatzi zituen gehien batez, baina poesia arabiarra idaztera ere iritsi zen, baina idatzi zuen gehiengoa arabierazko ipuinak izan ziren; "*cuentos de Shami"...*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestinar arabiera

**Palestinar arabiera** () levantetar arabieraren taldeko dialekto bat da, Palestinako Estatuan, Israelen eta palestinar diasporan palestinar gehienek hitz egiten dutena.

## Levantetar arabieraren beste forma batzuekiko desberdintasunak 
Palestinako arabierak ezberdintasun nabarmenak ditu, Levanteko beste arabiera forma batzuekiko, hala nola siriar arabierarekiko eta libanoar arabierarekiko. Hala ere, horietako bat ere ez da aldaezina, Palestinako arabieraren dialekto continuumaren beraren barruan dauden ezberdintasunak direla eta. Palestinako dialektoen ezaugarri tipiko bat da hasierako hamza duten aditzen forma burutugabeen hasieran  bokala agertzea. 

Palestinar arabierak, bestalde, erkide ditu ezaugarri batzuk ditu egiptoar arabierarekin, eta ezaugarri horiek Levanteko iparraldeko dialektoetatik bereizten dute hiztegian eta gramatikan.

## Azpidialektoak 
Palestinar arabiera hiru taldetan banatzen da:

* Hiriko palestinar arabiera,
* Landako palestinar arabiera,
* Palestinar arabiera beduinoa.

Horietatik, hiri-azpidialektoa levantetar iparraldeko arabieratik, hau da, siriarretik eta libanoarretik, hurbilen dagoena da, neurri txikiagoan, landa-eremuko biztanleriaren azpidialektoa.

Bien bitartean, beduino-azpidialektoa Arabian bertan hitz egiten duten arabiera-barietateetatik gertuago dago, beduinoek kulturan, hizkuntzan eta ohituretan arabiarragoak direlako (beste palestinarrek ez bezala, mendeetan zehar arabizazio linguistiko eta kulturalaren prozesua jasan ondoren, bere identitate etnikoa arabiar identitate etniko batera aldatu zutelako).

## Fonetika 
### Bokalak 
Hona hemen palestinar arabierazko bokalen taula:

### Kontsonanteak 
Hona hemen palestinar arabierazko kontsonanteen taula:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maqluba

**Maqluba** (Arabieraz: مقلوبة, irauli esan nahi duela) Irakiar, Libanoar, Jordaniar, Israeldar, Siriar, eta batez ere, Palestinar kulturaren plater tradizional bat da. Arrozez eta gainerako osagaiez osatutako platera da, lapiko batean zerbitzatzen denean buelta eman behar dena, hortik datorkio izena. Platera lehenengo aldiz aurkitu zen *Kitab al-Tabikh*-en, XIII. mendeko errezeten bilduma batean. Jankideei errespetua eta ohorea erakusteko eskaintzen zaien platera da, zerbait ospatzeko erabiltzen dena. 

## Osagaiak 
Astero gordetzen ziren haragi-hondarrekin (oilaskoa eta hegaztiekin) hasi ziren prestatzen, gehienetan jaiegunetan jateko. Beste osagaiak osatzen dute platera, hala nola; tomatea, azalorea, patata eta alberjinia.Hauek lapikoan geruzatan jartzen dira, zerbitzatzeko momentuan geruzadun tarta bat iruditzeko. Jogurtarekin edo pita-ogiz, sesamoz, olioz eta, batzuetan, gazta frijituaz edo tunisiar entsaladaz batera prestatzen da plater hau.
## Maklube 
Turkian, Maklube izenez da ezaguna. Turkiar sukaldaritzarako osagaiak guztiz aldatzen diren arren, prestakuntza eta plateraren itxura, bestearen oso antzekoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestinako sukaldaritza

## Kanpo estekak
Jabra Ibrahim Jabra

**Jabrâ Ibrâhîm Jabrâ** (جَبرا إبراهيم جَبرا) (Betleem, 1919ko abuztuaren 28an – Bagdad, 1994ko abenduaren 12a) Palestinako idazle, poeta, kritikari, antzerkilari, memorialista eta margolaria zen. Arabiar literatura garaikideko, Idazle garrantzitsuenetariko bat bezala kontsideratua da.

## Biografia 
Palestinan sortu zen britaniar mandatupean. Lehenik, Jerusalemen ikasi zuen eta gero Cambridgen. Bigarren gerla mundiala baino lehen Palestinara Itzuli zenean, ingeles literaturako irakasle izendatu zuten Jerusalemen.

1948an, Irakera joan zen eta bertako bizitza intelektualean parte hartu zuen.

Europako literaturei buruzko ikerketa kritikoak, berriak, poesiak eta inglesezko hainbat itzulpen argitaratu ditu. 70 eleberri baino gehiago eta hamabi hizkuntza baino gehiagotara itzulitako lanak ditu.

## Bibliografia 
* *Tammūz fī al-Madīnah*. 1959. (Uztaila hirian)
* *al-Ḥurrīyah wa-al-Tūfān*. 1960. (Askatasuna eta erauntsia)
* *al-Madār al-Mughlaq*. 1964. (Orbita itxita)
* *al-Riḥlah al-Thāminah*. 1967. (Zortzigarren bidais)
* *al-Safīnah*. 1970. (Itsasontzia)
* *‘Araq wa-Qiṣaṣ Ukhrā*. 1974.
* *Ṣurākh fī Layl Ṭawīl*. 1974. (gau luze batean oihu bat)
* *Jawād Sālim wa-Nuṣb al-Ḥurrīyah*. (Jawād Sālim eta askatasunaren monumentua)
* *al-Nār wa-al-Jawhar*. 1975. (sua eta ezantza)
* *Baḥth ‘an Walīd Mas‘ūd*. 1978. (Walid Masud xerkatzean)
* *Yanābi‘ al-Ru’yā*. 1979. (ikusmenaren iturriak)
* *Law’at al-Shams*. 1981. (eguzkiaren larderia)
* *‘Ālam bi-lā kharā’iṭ*. 1982. (kartarik gabeko mundu bat /  Abdel Rahman Mounif-ekin)
* *al-Ghuraf al-Ukhrā*. 1986. (beste ganbarak)
* ''al-Bi'r al-ulā*. 1987. (lehen iturria)
* *Malik al-Shams*. 1988. (eguzkiaren erregea)
* *Yawmiyyat Sarāb ‘Affān: Riwāyah''. 1992. (Sarāb ‘Affān-en egunkaria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestinako nekazarien matxinada

**Nekazarien Matxinada**,  Palestinan errekrutatze eta zergapetze politika egiptoarren aurkako matxinada bat izan zen. Matxinoen taldeak, nagusiki, bertako nekazariek osatzen zituzten arren, hiriko handikiak eta tribu Beduinoak ere matxinadaren parte izan ziren. Erreakzio kolektibo bat zen, Egiptok Otomandarren menpean zeuden Sortaldeko gizarte-klase ezberdinek lehendik zituzten eskubide eta pribilegio ez-ofizialak apurka-apurka ezabatzeko.

Mehmet Aliren modernizazio politiken parte bezala, Ibrahim Paxa, Levanteko gobernadore egiptoarrak, borrokatzeko adinean zeuden gizon musulman guztien bosten bat erreklutatzeko aginduak eman zituen. Qasim al-Ahmad landa-xekeak adoretuta, Nabluseko, Hebrongo eta Jerusalem-Jaffako hiri handiek ez zituzten bete Ibrahim Pasharen aginduak, tokiko nekazariak erreklutatu, desarmatu eta zergekin zergapetzeko. Safadeko erlijioso ospetsuek haien ereduari jarraitu zieten.

Qasimek eta tokiko beste buruzagi batzuek senideak bildu zituzten eta agintarien aurka matxinatu ziren 1834ko maiatzean, hainbat hiriren kontrola hartuz. Borrokaren muina Palestinako erdialdeko eskualde menditsuetan gertatu zen arren, matxinada Galileara, Gazara eta Transjordaniako zatietara ere hedatu zen. Jerusalem errebeldeek harrapatu eta arpilatu egin zuten. Ibrahim Paxaren tropek su potentzian eta antolaketan zuten nagusitasunaren aurrean, matxinoak garaituak izan ziren Jabal Nablusen, Jerusalemen eta kostaldeko lautadan, Hebronen, suntsitu zuten azken porrota baino lehen. Ondoren, Ibrahim Paxaren tropek Qasim jazarri eta harrapatu zuten Al-Karaken, hau ere suntsitua izan zelarik.

XX. mendean, matxinada guztiz ezabatuta zegoen Palestinako memoria kolektibotik, eta gertaera umiliagarri eta traumatikoak behar bezala ezabatuak izan ziren, Baruch Kimmerling historialari israeldarraren arabera. Kimmerlingek eta Joel S. Migdalek diote matxinada gertaera hezitzailea izan zela Palestinako nazio-sentimenduarentzat, talde desberdinak etsai komun baten aurka elkartu zituelako. Gainera, talde horiek geroago berpiztu zirela diote, herri palestinarra eratzeko. Matxinada batasun politikoko une bat izan zen Palestinan. Matxinatuen helburua, egiptoar armada kanporatzea eta otomandar domeinua berrezartzea zen, gobernuaren eta gobernatuen arteko harremana zehazten zuten otomandar arauak berrezartzeko. Arau horiek Egiptoko erreformek nahasitako erlijio-legeek, administrazio-kodeek eta tokiko arau eta tradizioek osatzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dareen Tatour

**Dareen Tatour** (Reineh, 1982ko apirilaren 16a), Palestinako poeta, argazkilari eta sare sozialetako aktibista da. Honi, 2018an, Israelgo auzitegi batek, epaitu, zigortu eta bost hilabeteko kondena ezarri zion, "indakeria bultzatzeagatik" eta "erakunde terrorista bati laguntzeagatik" sare sozialetan. Horietako batean, agertzen zen berak, bere poemetako bat irakurtzen. Apelazioaren ondoren, urtebete geroago, ezeztatu zuten poemaren kondena. Baina partekatu zituen beste *post*-ei, kondena berretsi zuten.

2019an, Adierazpen Askatasunaren Oxfam Novib/PEN saria jaso zuen.

## Sare sozialetako *post*-ak eta atxiloketa 
Bere lana Facebooken eta YouTuben argitaratu du.

2015eko urrian, Tatourrek poema bat argitaratu zuen YouTuben eta Facebooken "*Qawem Ya Shaabi Qawemahum*" ("*Eutsi nire herria, eutsi iezaiezue*") deitua. Honek, Israelgo tropekin izandako indarkeriazko liskarretan, palestinarren irudiei soinu-banda gisa hitzak aipatu baitziren. Honen ondorioz, atxilotu eta akusatu zuten Dareeni indarkeria bultzatzeagatik eta erakunde terrorista bati laguntzeagatik. Polizia-agente batek egindako poemaren itzulpen osoa aipatzen da akusazio-agirian.

### Erreakzioak 
Tatour-en poema 200.000 aldiz baino gehiagotan ikusi zen epaiketa baino lehen.

Post hauek, koinziditu zuten "Aiztozko Intifada-rekin". Palestinako eguneroko labankada bolada bat, 2015ean hasi zena, eta dozenaka israeldar hil zituena hilabete gutxiren buruan. eta gizartearen eta komunikabideen bultzadari egotzi izan zaio. Hala ere, honek asko egotzi zaizkio gizarte-inguruneen estimuluari. Israelgo ikertzaileek honako hau adierazi zuten: "Edukiak, azalpenak eta argitalpenaren inguruabarrek aukera erreala sortu zuten indarkeria- edo terrorismo-ekintzak egiteko".

Aldi berean, Tatour-en akusazioak nazioarteko kondena orokorra ekarri zuen. BBCren arabera, 2018rako, "poetaren kasua erbi bihurtu da adierazpen-askatasunaren defendatzaileentzat, eta atentzioa eman du berriki Israelgo arabiarren eta palestinarren atxiloketak gehitu direla okupatutako Mendebaldeko Erriberan, haserrea edo lineako erasoak leporatuta".

## Epaiketa, epaia eta apelazio arrakastatsua 
Tatourrek, hasieran, ukatu egin zuen argitalpenen egilea eta poema, baina abokatuaz aldatu ondoren, berak onartu zuen egin zuela. Haren ordez, poema erreklamatzen hasi zen, oker itzulita zegoela esanez. 

Fiskaltzaren argudioak beste batzuen ukazioa, itzulketa eta ondorengo erruduntasuna nabarmendu zituen, eta adierazi zuen "bere bideko justiziaz eta bere asmoen garbitasunaz fidatzen den pertsona batek beti onartzen duela berari esleitutako gauzak argitaratzea, eta azpian dauden asmoak azaltzen dituela".

Tatourren defentsak argudiatu zuen "Israelgo palestinarrak beldurtu eta isilarazi" nahi zirela eta "poesia kriminalizatzeak... gizarte osoaren kultura-aberastasuna indargabetzen duela. 

2018ko maiatzaren 3an kondenatu zioten, eta 2018ko uztailaren 31n, bost hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Azkenik, 2018ko irailean askatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Dareen Tatour poema YouTuben
Mohammed el-Kurd

**Mohammed el-Kurd** (; Jerusalem, 1998ko maiatzaren 15a) Sheikh Jarrah, ekialdeko Jerusalem, auzoko idazle eta poeta palestinarra da. 2021eko Israel-Palestina krisia baino lehen, Amerikako Estatu Batuetan masterra egiten ari zen, baina Israelek Ekialdeko Jerusalemgo palestinarrak, tartean bere familia ere, etxetik bota zituela salatzeko itzuli zen. Mohammeden lanak trauma, desjabetzea, desplazamendua, garbiketa etnikoa, estatuaren indarkeria, islamofobia eta kolonizazioa aztertzen ditu, bai eta patriarkatua eta genero-arauak ere. Ingelesez idazten du, eta batez ere bere poesiak arreta mediatikoak piztu ditu, nazioarteko zenbait hedabidetan, hala nola The Huffington Post, The Guardian eta Al Jazeera.  

## Familia 
2020tik aurrera, Mohammed eta bere ahizpa bikia, Muna el-Kurd, mundu mailako elkartasun mugimenduko pertsona garrantzitsu bihurtu ziren. Aktiboki erabili zituzten sare sozialetako plataformak, bereziki Instagramekoak, beren esperientziak partekatzeko eta palestinarrek Ekialdeko Jerusalemen dituzten erronken inguruan sentsibilizatzeko.

2021ean Time aldizkarian azaltzen duten bezala: "Duela hamarkada bat baino gehiagotik, el-Kurd familia, Sheikh Jarrah auzoko dozenaka bizilagunekin batera, borrokan ari da kolono israeldarrek beren etxeetatik nahitaez urruntzeko aukeraren aurka."

## Kontrobersiak 
El-Kurdek bere poesian eta sare sozialetan tropo antisemitikoak erabiltzea leporatu diote. Israel nazien erregimenarekin alderatu du eta bere poesian honako hau idatzi du: «(Haiek) zazpi hamarkadaren ostean martirien organoak erauzten dituzte, gudariak elikatuz guri esker».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Mohammed el-Kurd-en webgunea
Wehda kalea

**Wehda kalea** (), 'Widah' bezala ahoskatua, Gaza hiriaren erdialdean dagoen etorbide bat da, gutxi gorabehera Omar Mukhtar kalearekiko paraleloa. Kalea Salah al-din pasealekutik gertu hasten da, eta Al-Shifa Ospitalean amaitzen da. Hiriko monumentu garrantzitsuenetako batzuk kale honetan daude, adibidez, Qasr al-Basha museoa eta Sayed al-Hashim meskita. 2021ean, 44 zibil hil ziren Israelek kale horretan egindako bonbardaketetan, eta kale horrek berreskuratzea lortu zuen, gatazka 2023ko urrian ireki zen arte, bonbardaketek jarraitu zutenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestinako gerraren biktimak

**Palestinako gerraren biktimak** dira Palestinako lurraldean 1948tik dago abian Israelen eta Palestinaren arteko gatazkan hil eta zauritu direnak. Milaka biztanle hil dira, urte askotan zehar jasan dituzten erasoetan. 2008tik eta 2023ko urriaren 7a bitartean, NBEk 6.407 hildako palestinar eta 152.560 zauritu erregistratu ditu. 2023an, 199 israeldar bahitu zituzten Hamasen erasoaldian.

Lehen Arabiar-Israeldar gerratik, Palestina historikoko ehunka mila biztanle eta haien ondorengoak beraien lurraldean bertan edo Ekialde Hurbileko beste herrialde batzuetan bizi dira errefuxiatuta, hala nola Sirian, Libanon eta Jordanian.

Gaur egun, 5,9 milioi pertsona bizi dira Israeleko gerrak inguratutako errefuxiatu-esparruetan, armadak inguratutako eremuetan, bonbek suntsitutako hirietan, bizitza noble baterako beharrezkoa den gutxienekoa ez den kanpin-dendetan eta laguntza lortzea zaila den lekuetan.

## Gatazkaren arrazoi historikoak 
* Britaniar agintaldia eta Palestinaren banaketa: Ingelesek 1917an hartu zuten Palestinaren kontrola, nahiz eta 1920an hartu zen ofizialtzat. Ondorioz, 1946tik 1947ra bitartean, britainiarrek Palestinako arazoa Nazio Batuen esku uztea erabaki zuten. 1945ean, NBEk formalki bozkatu zuen Palestina banatzea, 181 Ebazpenaren bidez. Ebazpen horrek lurraldea bi estatutan banatzea ahalbidetzen zuen, bata judua eta bestea arabiarra. Bi taldeek uko egin zioten proposamenari.

* Balfour deklarazioa: adierazpenak gobernu britainiarraren babesa adierazi zuen Palestinan "herri juduarentzako etxe nazional" bat sortzeko. Horrek ondorio esanguratsuak izan zituen Israelgo Estatuaren sorreran.

* Israel eta Nakba-ren sorrera: 1948ko maiatzean Israelgo Estatua alde bakarretik sortzeak, burututako kolonizazioaren gailur gisa, lurraldearen eraldaketa bortitza eta 750.000 eta 800.000 palestinarren artean kanporatzea ekarri zuen. Honi al-Nakba deitzen zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestinako zigiluen eta postaren historia

**Palestinako zigiluen eta postaren historia** Antzinako Ekialde Hurbileko, Sortaldeko eta Ekialde Hurbileko inperioen bidegurutze gisa sortu zen. Posta-zerbitzuak Brontze Aroan ezarri ziren Sargon Akadekoaren agintealdian. Orain arte hainbat posta-sistema ezarri dituzte.

Posta modernoaren aroan Palestinako posta-administrazioak ondorengoei barne sartu zuten: Austriako, Frantziako, Italiako, Alemaniako, Egiptoko eta Errusiako posta-bulegoak, Egiptoko Espedizio Indarrak, Palestinako Britaniako Mandatua eta 1948ko Arabiar-israeldar Gerra bitarteko behin-behineko agintariak. 1948 urtetik aurrera posta-zerbitzuak Egiptok, Jordaniak, Israelek eta Palestinako Aginte Nazionalak ematen dituzte.

1948tik aurreko posta-historen inguruan filatelista gehienek eremu geografiko honi Palestina, Lurralde Santua edota Israel Lurraldea bezala ezagutzen dute. 

## Trantsizioko eta tokiko posta-zerbitzuak (1948)
1948 urtean zonaldea trantsizio bortitza jasan zuen, zerbitzu publiko guztietan eragina izaten. Posta zerbitzua kaotikoa bihurtu zen eta ez zen fidagarria. 

## 1948ren ostean
1948tik aurrera eskualdeko posta-administrazioa Egipto, Jordania, Israel eta Palestinako Aginte Nazionala izan dira.
### Egipto eta Jordania
Egiptok eta Jordaniak 1948 eta 1967 urteen artean Gazari eta Zisjordaniari posta-zigiluak eman zieten,"Palestina" hitzarekin gaininprimituta.

1948ko maiatzaren 5ean, Egiptok posta zerbitzuak jarri zituen martxan, eta zigilu egiptoarren gainmarkak eman zituen, Palestina arabieraz eta ingelesez. Egiptok, nagusiki, behin betiko enplegatuak, zigilu espres batekin, motor bat margotzen, eta Farouk erregea agertzen duten aireko posta zigiluak. 

Zisjordanian, 1950ean Jordanian sartu aurretik, Jordaniako agintariek zigiluak eman zituzten 1948tik 1950eko apirilera arte. Arabierazko eta ingelesezko "Palestina" ren aztarnekin, jordaniarrek behin betikoak, posta kuotak eta derrigorrezko zerga zigiluak erabiltzen zituzten. Hiperinflazioaren ondorioz, 1982an eta 1984an Israelek izengabeak ez ziren zigiluak eman zituen. 1990eko hamarkadan, Israelek posta-etiketak saltzeko makinekin esperimentatu zuen.

### Palestinar Aginte Nazionala
1994tik aurrera Palestinako Aginte Nazionalak posta-bulegoak ezarri zituen, bere marka bereziak eta zigiluak garatuz. PANek dozenaka zigilu eta oroigarri orri eman ditu 1994tik, 2004 eta 2007 izan ezik.

PANek baimena du posta-eragiketak kudeatzeko, zigiluak eta posta-paperak jaulkitzeko eta tarifak ezartzeko, Israelek eta PANek Osloko Akordioen ondoren sinatutako hitzarmenen arabera. 1999an, PANek eta Israelek adostu zuten PANen posta zuzenean Egiptora eta Jordaniara bidal zitekeela. PANeko Telekomunikazio eta Informazio Teknologien Ministerioak gogor kritikatu ditu Israelen kontrolpean dauden eremuetako posta-zerbitzuak.

### Palestina Estatuko Zigiluak
2013ko urtarrilaren 9an Palestinako posta-zerbitzuak "palestinako Estatua" zioten lehen zigilua egin zuten.

## Erreferentziak
Iris Cochón

**Iris Cochón Otero** (Santiago de Compostela. Coruña, Galizia, 1968ko abenduaren 1a) galiziar irakaslea, idazlea, itzultzailea eta literatura kritikaria da. 

## Biografia 
Filologia hispaniko eta galiziera-portugesa ikasi zuen  Santiagoko Unibertsitatean. Lizentziatu eta bertan jardun zuen irakasle elkartu  2012. urtera arte.

### Saiakerak 
* *Con pólvora e magnolias, Xose Luis Méndez Ferrínena*. Xerais, 1997.

### Itzulpenak 
* *Un Ganges de palabras* (Colección Puerta del mar bilduma, CEDMA, Málaga, 2003). Antoloxía elebiduna galeziera-gaztelania, Chus Patorena.
* *Unha puta recorre Europa* (Caballo de Troya, 2008). Tradución ao castelán da novela *Unha puta percorre Europa* de Alberto Lema.
* *Sidecar* (Caballo de Troya, 2010). Tradución ao castelán da novela *Sidecar* de Alberto Lema.

### Talde-lanetan partehartzeak 
* Cadnos (1938-1948): *escolma* de Castelao. Galaxia, 1993.
* *Diccionario da literatura galega*. Galaxia, 1995-2000.
* *Elementos de crítica literaria* Xerais, 2005.

### Antologo lanak 
* *Upalas: escolma*. Xerais, 1998. Antoloxia do Grupo poético Rompente, Helena González Fernándezekin
* *Un Ganges de palabras* (Puerta del mar bilduma, CEDMA, Málaga, 2003). Chus Patoren antoloxia elebiduna, galiziera-gaztelania.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tamer Institutua

**Tamer Hezkuntza Komunitariorako Institutua** irabazi asmorik gabeko hezkuntza gobernuz kanpoko erakunde bat da. 1988an sortu zen, lehen intifada garaian, palestinarren beharrei erantzuteko asmoz. Haien helburua haurrei ikasketa alternatiboak eta liburuak eskuratzeko aukera ematea zen, eskolatze eta aisialdia egoera politikoaren ondorioz kaltetuak izan zirelako.

Tamerrek batez ere gazteekin eta gazteentzat egiten du lan, ikaskuntza-ingurune eta material seguruak eta lagunkoiak eskainiz.   

Egun institutuak idazlan, ipuin eta antzerki tailerrak eskaintzen ditu. Hortaz gain, urtero irakurketa kanpaina nazional bat antolatzen du milaka umeri tailerrak eskainiz errefuxiatu kanpamentu, herri eta komunitateetan. Kanpainan, 8 eta 15 urte bitarteko haurrentzako idazketa-lehiaketa bat burutzen dute; Tamer Institutuak lehiaketaren irabazleak  "Nire lehen liburua" izeneko liburu-sail batean argitaratzen ditu.  

Tamer institutua sortu zenean haurrentzako liburu palestinar gutxi zegoen. Gaur egun, erakundeak bere argitalpen-unitatea du, eta 130 titulu baino gehiago argitaratu ditu. Liburu hauek Palestina osoko liburutegi eta kultur zentroetan banatu dira. Argitalpen-unitatea funtsezkoa da, zailtasunak baitaude beste herrialde arabiar batzuetako haurrentzako liburuak inportatzeko. Beren proiektu guztien bitartez, idazketa eta narrazio tailerretatik hasi eta argitaratzeraino, institutuak bidea ireki dio idazle palestinarren belaunaldi berri bati.  Bestetik, Yara’at izeneko gazteen egunkariaren ekoizpena babesten du. Bertan, gazteek beren istorioak, olerkiak eta argazkiak argitaratu ditzakete. Era berean, erakundeak gazteei Palestinako historia eta geografiaren berri emateko proiektu batean parte hartzen du. 

## Xedea 
"Palestinako ikaskuntza-gizarte aske eta seguru baterantz" 

Haurren, heldu, gazteen eta haiekin lan egiten duten taldeen artean ikasteko aukerak sustatzea eta sakontzea.

## Helburu estrategikoak 
* Palestinako haur-kulturari buruzko ekoizpen literario eta eskolatua babestea.
* Haur eta gazteen artean irakurketa, idazketa eta adierazpide guztiak sustatzea.
* Ikaskuntzari lagunduko dion ingurune palestinarrari laguntzea (haurren hazkunderako egokiak diren politika eta azpiegitura sendoak barne).
* Tamer Institutuaren erakunde-gaitasuna babestea eta formulatzea.

## Astrid Lindgrenen oroimenezko saria 
2009an, Tamer Institutuak haur-literaturako saririk handiena irabazi zuen (bost milioi koro, 460.000 euro inguru), Suediako Arteen Kontseiluaren Astrid Lindgren Memoriala saria, irakurketaren sustatzaile gisa egindako "epe luzeko lan iraunkorra" aitortuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala