open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agnes Joaquim

**Ashkhen Hovakimian** (Agnes Joaquim) (Singapur, 1854ko apirilaren 7a- *ib.*, 1899ko uztailaren 2a) Singapurko lehen orkidea hibrido hibridoa-  *Vanda* 'Miss Joaquim'- sortu zuen armeno-singapurtarra izan zen.  Joaquim Singapur-eko Emakumeen Ospearen Aretoan sartu zuten 2015ean.

## Haurtzaroa 
Hovakimian, Parsick (Basil) Joaquim armeniar merkatari eta agente komertzialaren eta Urelia Joaquim-en alaba nagusia eta bigarren umea izan zen. Agnes lorezain amorratua zen, bere ama bezala. Lorezaintzarekiko interesaz gain, Agnes Armeniako Elizako kide aktiboa eta brodatzaile trebea ere izan zen.

## Singapurreko lore nazionala 
Agnes Joaquim-ek sariak irabazi zituen urteroko lore-ikuskizunetan eta famatua izan zen 1899ko urteko lore-ikuskizunean orkidea bitxiaren saria irabazi zuen. Lehen saria bere izena jaso zuen hibrido batentzat izan zen, *Vanda* 'Miss Joaquim'. Singapurreko nortasun multikultural eta aurrerakoiarekin bat omen dator orkidea hau.  Garai hartan jada minbiziak jota, sari hori jaso eta hiru hilabetera hil zen.

1947an, *Vanda* 'Miss Joaquim' Alderdi Progresista sortu berriaren ikur egokiena aukeratu zuten. 1957an Malayako Orkidea Elkarterako gandorra bezala aukeratua izan zen. Baina 1981eko apirilean iritsi zen behin betiko akelarrea. Berrogei lehiakideko eremu batetik, Vanda Miss Joaquim Singapurreko lore nazional hautatu zuten.

Tanjong Pagarren, *Vanda Miss Joaquim* pabiloiaren lorategiak Joaquimen antzinako bizilekuaren tokia markatzen du, jada desagertuta ez dagoen Narcis kalean, non orkidea lehen aldiz hazi zen. Pabiloia eta hari lotutako lorategia 2002ko apirilaren 14an ireki ziren.

## Familia 
Agnes Joaquim-en neba-arrebak oso ezagunak ziren Singapurren. Narcis Street bere anaia zaharrena zen Nerses-en omenez izendatu zuten (Narcis, 1852ko abenduaren 2an jaioa). Bere anaiak, Joe (Joaquim, 1856ko apirilaren 1ean jaioa), Seth (1866ko irailaren 11n jaioa) eta John ( 1858ko ekainaren 17an), *barrister* [ Abokatu bat da auzilari bat auzitegi baten aurrean defendatzaile gisa ordezkatzen duena. Barrister batek hitz egin du epaitegian, eta epailearen aurrean aurkeztu du kasua, epaimahaiarekin edo gabe. Jurisdikzio batzuetan, barrister batek prestakuntza osagarria jasotzen du froga zuzenbidean, etikan eta praktika eta prozedura judizialean.] izan ziren. Braddell eta Joaquim konpainia juridikoaren sortzailea izan zen Joe, Joaquim Brothers-en bere enpresa sortu aurretik. Bi anaia, Arathoon (1864ko uztailaren 2a), eta ondoren Simon (1867ko abenduaren 5a), *Hackney Carriages* [Hackney Karrozak] Saileko idazkariorde gisa aritu ziren.  [behar den zitazioa

Josephin-ek, Agnes Joaquim-en bilobak, bere izena duen orkidea bat ere badu, Vanda 'Josephine' (Vanda Miss Joaquim 'Josephine' bezala ere ezaguna). [behar den zitazioa

Hovakimian-en amaren aldeko aitona, Isaiah Zakarias, Singapurko lehen Merkataritza Ganberako kideetako bat izan zen, 1837an elkartu zena. [behar den zitazioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gora Euzkadi, bizi bedi

***Gora Euzkadi, bizi bedi***  XX. mende hasierako abesti abertzale bat da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
Youtuben entzungaiː https://www.youtube.com/watch?v=j1UC98r-Lkw

* *Eusko Abendaren Ereserkia*
* *Jeiki jeiki*
* *Mendiko negarra*
* *Eta tiro baltzari*
* *Belarrimotza, zertara hator hona?*
* *Lenago il!*

## Kanpo estekak
RUNOFF

**RUNOFF** testu-prozesaketako lehen konputagailu programa izan zen modu esanguratsuan erabilia. Jatorriz 1964an idatzi zuen Jerome H. Saltzer-k CTSS sistema eragilerako MAD mihiztatzailean. Hasiera batean bi programa ezberdin ziren, **TYPSET** (funtsean testu-editore bat zena) eta **RUNOFF** (irteerako prozesadorea), eta orrialdeak eta goiburuak egiteko euskarria zuen, baita testuaren justifikazioa ere, eta hori egiteko eta beste gaitasun batzuk izateko gai zen lehen programa zen (TJ-2k ez bezala, ez baitzuen beste ezaugarririk).

RUNOFF Multics-en runoff-en aurre-egilea da, eta horrela roff-en aurrekoa eta nroff eta troff berrienen aurrekoa ere, bere inplementazioekin batera. IBM System/360rako FORMAT programaren arbasoa ere bada, eta gaur egungo testu-prozesadore guztien zeharkako arbasoa.

Programaren izenak, ustez, ingelesezko ''I'll run off a copy''' esaldian du jatorria.
Beshbarmak

**Beshbarmak** (, ) Erdialdeko Asiako plater tradizionala da. Kirgizistan eta Kazakhstan herrialdetan plater nazionala da.

## Izenak 
Izenak kirgizeraz "bost" (беш, *besh*) "hatz" (бармак, *barmak*) esan nahi du, izan ere eskuko hatzak erabiliz jaten baita. Beste izen batzuk ere baditu: *naryn*, *turama*, *dograma* edota *kullama*.

## Historia 
Erdialdeko Asiako platerak bizitza nomadari estuki loturik daude. Garai hartako estepa zabaletako biztanleek haien animaliekiko zuten menpekotasuna handia zen, horregatik haragidun platerak izaten dira beti. Sobietar literaturak berreskuratu zituen plater hauek, giza talde nomaden eta errusiar kolonoen dikotomia nabarmendu nahian.

## Osagaiak eta prestaketa 
Beshbarmak fin-fin xehatutako haragi egosiarekin egin ohi da, gehienetan arkume haragia izaten da, batzuetan zaldi haragia ere bai. Fideoekin eta *chyk* izeneko tipula saltsa batekin nahastua ateratzen da. 

Plater honekin *ak-nan* (tipuladun ogia) eta *shorpo* arkume salda zerbitzatzen da *kese* izeneko katilutan.

## Zerbitzatzeko errituala 
200px|thumb|*Koy-bash* ardi-burua.
Zerbitzatzeko orduan erritual bat jarraitzen da. Mahaikide ohoragarrienari *kasan* batean egositako ardi-burua (*koy-bash*) aurkezten zaio. Mahaikide honek ardiaren gorputza zatitu eta gainerako mahaikideei ematen dizkie.

Gizonik zaharrenek *jambash*-a jasotzen dute, izter hezurra. Emakume zaharrenek eta errespetatuenek *kuiruk* edo *kuymulchak*, buztaneko hezurra. Hankak eta sorbaldak heldu gazteenei aurkezten zaizkie, eta hezur txikienak etxeko errainentzat gordetzen dira. *Omurtka*, bizkarrezurra, haurrei ematen zaie.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guadalajarako bandera

**Guadalajarako bandera** 2021eko maiatzaren 4an ofizialki onartutako bandera da. Neurri bereko hiru zutabez osatuta dago: urdina eta horia. Banderaren erdian Guadalajarako armarria dauka. 

Banderak kolore hauek ditu, arrazoi honengatik:
*urdina: jendea zerbitzatu.
*horia: on egin behartsuei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salvatore Garau

**Salvatore Garau** (Italia, 1953) italiar margolari, eskultore eta arte kontzeptualeko artista bat da.

## Biografia 
Salvatore Garauk bere ibilbide artistikoa hasi zuen Stormy Six rock progresiboko taldean musikari gisa, baina gero margolaritza eta eskultura landu zituen. Ezaguna da bere «ikusiezinezko eskulturengatik», non espazioa eta ideia artelanean elementu nagusi bihurtzen baitira. Bere lan ospetsuenetako bat, *Io Sono* (Ni naiz), 2021ean saldu zen artelan immaterial gisa, eta eztabaida sortu zuen arte garaikidearen mugen inguruan.

## Ikus, gainera 
* Kontzeptu artea
* Minimalismoa
* Arte garaikidea

## Kanpo estekak
Argye M. Briggs

**Argye Mary Briggs**, jaiotzez **McCanlies**, (Cisco, Texas, 1908ko irailaren 20a – Waco, Texas, 1995eko apirilaren 17a) estatubatuar idazlea izan zen, batez ere Mendebalde Ertaineko jende arruntari buruzko liburuak idatzi zituena. Bere bizitza gehiena Bartlesvillen (Oklahoma) eman ondoren, Wacon (Texas) hil zen 1995eko apirilaren 17an, 86 urte zituela.

## Lanak 
* *Root Out of Dry Ground* (1948), Eerdmans Fikzio Sariaren irabazlea.
* *This, My Brother* (1950).
* *Hem of His Garment* (1951).
* *Harp in the Cave* (1954), haurrentzako ipuin bilduma.
* *Both Banks of the River* (1954), Charles Journeycake buruzagi lenapearen biografia fikzionatua.
* *All Other Ground* (1956).
* *A Question Once Asked* (1956), Oklahomako Konbentzio Baptista Orokorreko Emakume Misiolarien Batasunaren historia.
* *Christ and the Modern Woman* (1958).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deng Haiyang

**Deng Haiyang** (1984ko urriaren 15a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deng Zhijian

**Deng Zhijian** (2002ko martxoaren 5a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dong Bin

**Dong Bin** (Changsha, 1988ko azaroaren 22a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Dark Half

***The Dark Half***, euskaraz *Erdi Iluna*, 1989ko Stephen King estatubatuar idazlearen beldurrezko eleberri bat da. 1989ko urriaren 2an argitaratua izan zen.

1989ko eleberri salduena izan zen, Tom Clancy estatubatuar idazlearen *Clear and Present Danger* eleberriaren ondoren.

## Argumentua 
Thad Beaumont idazleak *"Bapateko Dantzariak"* bere eleberria AEBetako Literatura Sari Nazionalerako hautagaia izan eta galtzean, haren emaztearen aholkuei jaramon egin eta George Stark ezizenez hainbat thriller ilun eta odoltsu argitaratuko ditu. Baina behin saila amaituta bere "beste niaz" desegitea kostatu eta fikziozkoa izatetik lagako du.

Alan Pangborn polizia komisaria Thaden etxean agertu eta hilketa bortitz baten egiletza egozten dionean, Thadek ukatu eta bere etxetik hurbil jazo diren hilketak nahiz bere eleberrietako protagonista zitalarekin zer ikustekorik ez duela frogatu beharko du. Baina nola azaldu bere hatz aztarna odoltsuak hilketen eszenatokietan agertu izana?

## Zinema 
* *The Dark Half* (1993)
L'Ange de Noël (1905eko filmak)

'''''L'Ange de Noël*** edo ***Détresse et charité''''' Georges Méliès zinemagilearen film mutua da, 1904. urtekoa. Rachel Gillet eta Georges Méliès aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Rachel Gillet
* Georges Méliès

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Le Voyage à travers l'impossible

'''''Le Voyage à travers l'impossible''''' Georges Méliès zinemagilearen film mutua da, 1904. urtekoa. Georges Méliès, Fernande Albany eta May de Lavergne aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Georges Méliès: Crazyloff
* Fernande Albany: Mrs. Polehunter
* May de Lavergne
* Jehanne d'Alcy

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
National Lampoon's Christmas Vacation

'''''National Lampoon's Vacation''''', 1997ko Jeremiah S. Chechik kanadarrak zuzendutako eguberriei buruzko komedia film bat da. Chevy Chase, Beverly D'Angelo, Randy Quaid, Miriam Flynn, William Hickey, Mae Questel, Diane Ladd, John Randolph, E.G. Marshall, Doris Roberts, Juliette Lewis eta Johnny Galecki aktoreek antzeztu zuten.

''National Lampoon's Vacation* (1983) eta *National Lampoon's European Vacation* (1985) aurrekariak eta *Vegas Vacation* (1997) eta *Vacation* (2015) jarraipenak dauzka.

## Argumentua 
AEB, Chicago, Clark Griswold (Chevy Chase) eguberrietako espiritu eskuzabal eta sentimentalak hauspotuta, bere familia ezusteko festa handi batez txunditu nahi du. Zortea ez du lagun izan ohi eta oraingoan ere antzera gertatuko zaio, hondamendi ero eta xelebre saila batek Clarken ezustekoa kaosean bilakatuko dute.

## Aktoreak 
* Chevy Chase: Clark *Sparky'' Griswold
* Beverly D'Angelo: Ellen Griswold
* Juliette Lewis: Audrey Griswold
* Johnny Galecki: Russell *Rusty* Griswold
* John Randolph: Clark Wilhelm Griswold pare
* Diane Ladd: Nora Griswold
* E. G. Marshall: Art Smith
* Doris Roberts: Frances Smith
* Randy Quaid: Eddie Johnson
* Miriam Flynn: Catherine Johnson
* Cody Burger: Rocky Johnson
* Ellen Hamilton Latzen: Ruby Sua Johnson
* William Hickey: Oncle Lewis
* Mae Questel: Izena Bethany
* Sam McMurray: Bill
* Nicholas Guest: Todd Chester
* Julia Louis-Dreyfus: Margo Chester
* Nicolette Scorsese: Mary, barne arropa saltzailea
* Keith MacKechnie: Banatzailea
* Brian Doyle-Murray: Frank Shirley, nagusia
* Natalia Nogulich: Helen Shirley, nagusiaren emaztea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Katō Takaaki

Japoniako politikari, diplomatiko eta Japoniako lehen ministroa izan zen 1924tik 1926ko urtarrilaren 28an hil zen arte, historialariek "Taishō Demokrazia" deitu duten garaian. **Katō Kōmei** bezala ere ezaguna zen.

## Kanpo estekak
Kiyoura Keigo

**Kiyoura Keigo** (清浦 奎吾, 1850eko otsailaren 14a edo martxoaren 27a - 1942ko azaroaren 5a) japoniar politikaria izan zen. Japoniako lehen ministroa izan zen 1924an, historialariek "Taishō Demokrazia" deitu duten garaian.

## Kanpo estekak
Yamamoto Gonnohyōe

Japoniako Armada Inperialeko almirantea izan zen eta bi aldiz Japoniako lehen ministroa 1913tik 1914ra eta berriro 1923tik 1924ra.

## Kanpo estekak
Hamaguchi Osachi

**Hamaguchi Osachi** (Kyūjitai: ; Shinjitai: , 1870eko apirilaren 1a - 1931ko abuztuaren 26a) politikari japoniarra izan zen, lehen ministro 1929tik 1931ra bitartean. "Lehoi lehen ministroa" goitizena jarri zioten bere jokaera duinari eta zurda itxurako ileagatik, Hamaguchi *Rikken Minseitō* liberaleko kide nagusi gisa izan zen (Japoniako Demokrazia Konstituzionalaren Alderdi Taishō) gerra arteko "Demokrazia Konstituzionalaren" garaian. Ordezkarien Ganberako kidea izan zen 1915etik hil zen arte. Hasieran eskuin muturreko baten atentatutik bizirik atera zen 1930ean, baina bederatzi hilabete inguru geroago hil zen sendatu gabeko zaurietako bakterio-infekzio baten ondorioz.

## Kanpo estekak
Garenneko latsagiak

**Garenneko** **latsagiak** (frantsesez, Lavoirs de la Garenne) Morbihango Vannes hiriko antzinako latsagia publikoak dira. Hiriko harresietatik hegoaldera kokatuta daude, Marle ibaiaren bihurgune batean, hortik bere ur-hornidura ziurtatzen zelarik.

## Historia 
1797 eta 1807 artean eraiki ziren garbitegiak. Latsari askok erabiltzen zituztelarik, instalazioak handitu ziren 1827 eta 1831 artean.

Jabetza pribatukoa zen jatorrian, baina eraikina Vannesko Udalak eskuratu zuen 1928an. Erabilpenean jarraitu zuen 20. mendean zehar baina Marleko uretan lixiba egitea debekatu zuen Udalak 1951n.

Marleko ur-goraldi batek hondatu zuen eraikina, eta ondoren erabat zaharberritu ziren 2005-2006ko neguan. Harrezkero turismo bisitetarako azpiegitura da, harresien ingurunearekin eta lorategi batekin bat eginda.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katō Tomosaburō

Japoniako Armada Inperialeko karrerako ofiziala izan zen, kabinete ministroa eta Japoniako lehen ministroa 1922tik 1923ra.

## Kanpo estekak
Ester Sabino

**Ester Cerdeira Sabino** (São Paulo, Brasil, 1960) zientzialaria, ikertzailea, immunologoa, eta irakaslea. Ezaguna da SARS-CoV-2aren genoma sekuentziatzeagatik.

## Bizitza 
1984an São Pauloko Unibertsitatean Medikuntzan lizentziatu zen eta 1994an Immunologian doktoretza defendatu zuen.

### Lan ibilbidea 
São Pauloko Unibertsitateko Medikuntza Fakultateko irakasle eta Parasitologia Medikoko Laborategiko ikerlari bihurtu zen.

## Ikerketa ildoa 
Bere ikerketa-lanek transfusioen segurtasuna, giza immunoeskasiaren birusa, Chagas edo amerikar tripanosomiasiaren gaixotasuna, arbobirusa (es) eta anemia faltziformea aztertzen dituzte. Brasilgo ikertzaile-taldeak (Sabino talde horretako kidea da) berrogeita zortzi orduko sekuentziazioa ezarri zuen, eta beste herrialde batzuetako ikertzaileek, ostera, batez beste hamabost egun behar izaten zituzten emaitza bera lortzeko.

2022ko maiatzaren 4an, Sabinok Brasilgo Zientzien Akademiako (ABC) kide titular gisa zin egin zuen, Rio de Janeiro hiriko Biharko egunaren Museoan  (portugesez: *Museu do Amanhã*) egindako zeremonia batean. Sabino Brasilgo zientzia-dibulgazioan eta Brasilgo zientzia-produkzioan inbertsioak sustatzen ari da.

## Aintzatespenak 
* 2020ko martxoaren 6an omendu zuten Mauricio de Sousa ekoizleak bere pertsonaia sortuta, koronabirus berriaren genomaren sekuentziazioan egindako lanarengatik. Salles Oliveiraren Armando Domina jaso zuen, São Pauloko Unibertsitateak emandakoa, Brasilen koronabirus berriaren genomaren sekuentziazioari buruzko ikerketaren buru izateagatik.
* 2021ean, Ester Sabino Saria ezarri zuten Garapen Ekonomikorako Idazkaritzak eta São Pauloko Estatuko Zientzien , Pauloko Estatuko Emakume Zientzialarientzat, Brasilgo garapen zientifikoari emakumeek egindako ekarpena aitortzeko. Lehen edizioan, Maria Helena de Moura Neves izan zen irabazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Canal USP - Tú y el investigador con Ester Sabino (2020)
* ALESP - Ester Sabino, habla de la variante brasileña del Covid-19, que tiene mayor poder de transmisión.
Terauchi Masatake

japoniar ofizial militar eta politikaria izan zen. Japoniako Armada Inperialeko gensui (edo mariskala) eta Japoniako lehen ministroa izan zen 1916tik 1918ra.

## Kanpo estekak
Lido Sartini

**Lido Sartini**, (Cortona, Toscana, 1926ko urriaren 28a - Camucia, Toscana, 2007ko martxoaren 9a) txirrindulari italiarra izan zen, profesionala 1951tik 1956ra.

## Palmaresa 
**1949**
* Casentinoko Giroa
**1951**
* Tour des Alpes Apuanes
* Aspromonte-ko Giroa
* Valle del Crati-ko Giroa
* 2. Ceprano-ko Sari Nagusian
* 7. Apeninoetako Giroan
* 10. Milan-San Remon
**1952**
* Pontremoli-ko Sari Nagusia
* 5. Eibarko Bizikletan
* 6. Bernocchi Kopan
**1953**
* Zinna Kopa
* Siziliako Giroko etapa 1
* 3. Emiliako Giroan
* 3. Eibarko Bizikletan
* 7. Apeninoetako Giroan
**1954**
* Valle del Crati-ko Giroa
* 2. Isola d'Elba-ko Giroan
**1955**
* 3. Lau Kantonamenduetako Itzulian
* 7. Piemonteko Giroan

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
X: Ez zen jokatu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Lido Sartini - *Museociclismo*
Matsukata Masayoshi

Japoniako politikari japoniarra izan zen, 1891tik 1892ra eta 1896tik 1898ra bitartean Japoniako lehen ministro izan zena. Meiji garaian politika agindu zuen genrō edo estatu-gizon nagusi bat izan zen. Satsuma domeinuan jaio zen samurai familia batean, Matsukata finantza ministro izan zen 1881 eta 1901 artean 20 urteetatik 15etan, eta eragin handia izan zuen 1889ko Meiji Konstituzioaren finantza eta ekonomia artikuluetan. 1922an printze titulua eman zioten.

## Kanpo estekak
Kuroda Kiyotaka

Japoniako politikari eta jeneral japoniarra izan zen, 1888tik 1889ra bitartean Japoniako lehen ministro izan zena. Meiji garaiko genrō edo estatuburu nagusietako bat izan zen. Samurai familia batean Satsuma domeinuan jaioa, Kuroda Hokkaidoren kolonizazioan, 1876ko Japonia eta Koreako Itunean eta 1877an Satsumako matxinada zapaltzean parte hartu zuen. Lehen ministro karguaren ondoren, Japoniari ezarritako itun desberdinen berrikuspen ezin zuelako amaitu zen, Kuroda Komunikazio ministro eta presidente izan zen.

## Kanpo estekak
Sigurd II.a Norvegiakoa

**Sigurd Haraldsson** (; 1133 – Bergen, 1155eko ekainaren 10a), edo **Sigurd II.a** edo **Sigurd Munn** (Sigurd Ahoa) Norvegiako erregea izan zen 1136tik hil zen arte.

Harald Gille erregearen eta Thora Guttormsdotterren semea izan zen. 1136an bere aita hil ondoren errege izendatu zuten eta Inge eta Magnus anaiekin batera gobernatu zuen. Sigurd Slembe eta Magnus IV.a erregegaien aurka borrokatu zuten, 1139an garaitu zituztenak.

Ondoren, bakealdi bat izan zen, eta norvegiar nobleziak herrialdeko gobernuan lagundu zuen erregeen adin txikitasunean. Magnus laster hil zen eta 1142an Eystein izeneko beste anaia bat etorri zen Eskoziatik eta errege ere izendatu zuten.

1152an Nicolas Breakspear aita santuaren ordezkaria iritsi zen Norvegiara eta Nidarosko artzapezpikutza sortu zuen.

Hiru anaiak hazi zirenean, elkarren arteko liskarrak hasi ziren. 1155ean Bergenen bildu ziren bakea lortzen saiatzeko. Ingek Sigurd eta Eystein salatu zituen tronua kentzen saiatzeagatik. Ekainaren 10an, Ingek Sigurd zegoen etxea erasotzeko eta hiltzeko agindu zuen. Horrela hasi zen Norvegiako gerra zibilaren bigarren fasea, 1208ra arte iraun zuena.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Melillako Eguna

Melillan irailaren 17an ospatutako **Melillako Egunean**, Pedro de Estopiñán y Virués 1497ko irailaren 17an, Melilla hartu ondoren, Errege Katolikoek Melillako lehen gobernadore bihurtu zuten.

Melillako plaza izan zen Afrikako iparraldean Gaztelaren hedapena ekarri zuen Afrikako gotorlekuetako lehena. Melillako konkistaren ondorioz, dukearen tropek Cazazako plaza mantendu zuten 1505etik 1532ra, Fezko Erresumaren goarnizioa ezarri zen lekua, eta konkista horren ondorioz, Medina Sidoniako dukeari Cazazako markesgoa eman zioten. Medina Sidoniako dukeak 1497tik 1556ra izan zuen Melillako jabetza, ez jurisdikzioa, urte horretan uko egin baitzion Felipe II.aren alde edukitzeari, nahiz eta denbora horretan gastuak Koroak ordaindu.

Melillako aguazila ez zen Melillara itzuli Errege-erregina Katolikoen aurrean plaza eskaini ondoren. Andres eta Lorenzo de Melilla moriskoei hainbat mercedes eta lur eman zitzaizkien Axarkian, Torrox bezala.

Irailaren 17an Melillako eguna ospatzen da, Melilla Gaztelako Koroan sartu zela oroituz.

## Oroitzapenezko ekitaldiak 
Normalean, gobernu autonomikoak Melillako Autonomia Domina ematearekin batera izaten da. Kondekorazio bat da, hiri autonomo honek emandakoa. Melilla hiriaren eta herritarren mesedetan ekintza, zerbitzu edo merituren bat egin duen Ceutako edozein herritarri aitorpena egitea du helburu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrián Palomares

**Adrián Palomares Villaplana** (Carcaixent, 1976ko otsailaren 18a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 2000 eta 2013 artean

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jesús Antonio Lerma Nolasco

**Jesús Antonio Lerma Nolasco** (Xalisco, Nayarit, 1945eko uztailaren 4a – Tepic, Nayarit, 2025eko martxoaren 10a) mexikar elizgizon katolikoa izan zen. 2009tik 2019ra Mexikoko apezpiku laguntzailea izan zen, eta 2019tik 2021era Iztapalapako apezpikua.

## Bizitza 
1963-1971 urteetan Ameriketako Estatu Batuetako Montezumako apaizgaitegian ikasi zuen eta 1971ko abensuaren 24an apaiztu zen Tepiceko katedralean. Tepiceko elizbarrutiko hainbat kargutan aritu zen 1972tik 2009ra arte. Kargu horretan aritu zen 2021eko abuztuaren 14an erretiroa hartu arte, adin-muga zela eta. Tepicen hil zen 2025eko martxoaren 10ean, 79 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sulpirida

**Sulpirida** konposatu organiko aromatikoa da C15H23N3O4S formula duena, amiden klasekoa, sulfonamiden azpiklasekoa eta bentzamiden taldekoa. Sulpiridark levo isomero bat du, lebosulpirida, eta antzeko ezaugarriak ditu. Solido narritagarria da. Disolbaezina da ohiko disolbatzaileetan.

Sulpirida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika antipsikotiko, antidepresibo eta antiemetiko gisa usatzen da eskizofrenia, depresioa eta antsietatea tratatzeko. Espainian *Dogmatil* eta *Psicocen* markekin eta botika generiko moduan merkaturatzen. Pilula edo injekzio gisa hartzen da.

Albo-ondorioen artean loa nahastea, emakumezkoengan hilekoa nahastea, gizonengan bularrak handitzea eta dosi handietan sindrome estrapiramidala aipa daitezke.

## Sintesia 
Sulpirida sintetizatzeko hainbat bide aipatzen dira literaturan. Azido 2-klorobentzoikotik eta *azido 2-hidroxibentzoikotik* abiatzen dira batzuk edo bentzamida baten klorosulfonaziotik beste batzuk.

590x590px|Sulpirid Synthese

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bartholomew Ulufa'alu

'''Bartholomew Ulufa'alu''' (Malaita, 1950eko abenduaren 25a – Honiara, 2007ko maiatzaren 25a) salomondar politikaria izan zen, Salomon uharteetako lehen ministroa 1997tik 2000ra.

Ekonomia ikasi zuen Papua Ginea Berriko Unibertsitatean eta unibertsitateko ikasleen sindikatuko presidentea izan zen. Salomon Uharteetako Langileen Batasun Orokorra eta Alderdi Nazional Demokratikoa sortu zituen. 1981ean Finantza ministro izendatu zuten Solomon Mamaloniren gobernuan. 1988an bere alderditik alde egin eta Salomon Uharteetako Alderdi Liberala sortu zuen.

1997an lehen ministro hautatu zuten, eta zor handiari eta gastu publiko handiari aurre egin behar izan zion, egur-enpresek eragindako baso-soiltzeaz gain. Gainera, zentsura-mozio batzuk gainditu behar izan zituen. 1998an tentsio etnikoak hasi ziren herrialdean eta Ulufa'alu 2000. urtean bahitu zuten Malaita Eagle Force milizianoek eta dimisioaren truke askatu zuten.

2004an Finantza ministro izan zen lau hilabetez Manasseh Sogavareren gobernuan.
Sara Losh

thumb|250px
**Sara edo Sarah Losh** (Wreay, Ingalaterra, 1785–1853ko martxoaren 29a) ingeles arkitekto autodidakta izan zen,  besteak beste  Santa Maria eliza (Wreay) eraiki zuen, Ingalaterrako ondare historikoa.
thumb|250px|ezkerrera
## Biografia 
Ingalaterrako Cumbriako Wreayn jaioa, familia-giro erradikal, intelektual eta progresistan hezia izan zen, non pentsamendu librea sustatzen baitzen. Wreay, Londres eta Bath-en humanitate, klasiko, musika eta matematikako hezkuntza jaso zuen. Garai hartarako, prestakuntza mota horrek ez zuen emakume gehienek lortutakoa soilik gainditzen, gizon askok lortutakoa ere gainditzen zuen.

1817an, Europa kontinentalean zehar bidaiatzeari ekin zion eta zazpi liburuki idatzi zituen, egunkari gisa, gizartean aurkitu zituen pinturaren, paisaiaren eta, jakina, arkitekturaren alderdiak deskribatuz Tamalez, obra horiek galdu egin dira.

Bidaiak, ordea, bere eraketa arkitektonikoaren zimenduak finkatu zituen. Ponpeiako hondakinek bereziki hunkituta, Ingalaterrara itzultzean, “patio ponpeiar” bat diseinatu zuen, bere familiak Woodsiden zuen egoitzako lorategien parte gisa.

Sara Losh Woodsiden hil zen eta bere ahizpa Katherinerekin batera ehortzi zuten St. Mary.

## Lanak 
English Heritagek ondare historiko gisa katalogatu dituen Sara Loshen lanak hauek dira:

* St Mary, Wreay, Cumbria 1840-2 II. gradua
* St Ninian’s Well, Wreay, Cumbria c.1840 II gradua
* Sexton’s Cottage, Wreay, Cumbria c.1835 II. gradua
* Mortuary Chapel, Wreay, Cumbria c.1835 II. gradua
* Churchyard memorials, Wreay c.1835 II. gradua
* Losh Mausoleum, Wreay 1850 II. gradua
* Pompeian Cottage, Wreay, Cumbria 1830 II. gradua
* St John the Baptist, Holme E Waver extensions 1844 I gradua
* Langarth, Brisco, Cumbria 1830s II. gradua

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josep Mateo Gil

**Josep Mateo Gil** (Fígols, 1928ko maiatzaren 16a - Olesa de Montserrat, 2019ko abuztuaren 27a) txirrindulari kataluniarra izan zen, profesionala 1950 eta 1957 artean.

Lorpenik aiapagarrienak, Kataluniako Voltako bi etapa izan ziren

## Palmaresa
**1950**
* Portugalgo Itzuliko etapa 1
* 4. Jaumendreu garaikurra]n
**1951**
* Kataluniako Voltako etapa 1
**1952**
* Bartzelonako txapelketa
* Eibarko Bizikletako Mendiko sailkapena
* 2. 16px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
**1953**
* Bartzelonako txapelketa
**1955**
* Kataluniako Voltako etapa 1
* 3. Circuito Montañésean
* 6. Euskal-Nafar mendiko txapelketan
* 6. Asturiasko Itzulian
* 9. Eibarko Bizikletan
**1956**
* Pirinioetako Itzuliko etapa 1
* Kataluniako Sari Nagusiko etapa 1

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan  
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Indohyus

***Indohyus*** (, «Indiako»; eta , *hûs*, «txerria»; hau da, «Indiako txerria») artiodaktiloen taldeko ugaztun genero iraungi bat da. Asiako Eozenoko fosiletatik ezaguna da. Gaur egungo Tragulidae baten antza zuen, katu edo mapatxe baten tamainakoa, baina ezagutzen dugun baleen lerroko ahaide ez-zetazeo zaharrena da.

## Paleobiologia 
thumb|ezkerrera|*Indohyus* baten irudikapen artistikoa.
Mapatxe baten edo etxeko katu baten tamainaren tartekoa, orojalea zen eta apatxen gainean ibiltzen zen. Baleen elementuetako batzuk zituzten, adibidez, eta uretako bizimodurako hainbat moldaera. Hipopotamoen antzeko hezurrak zituzten, flotazioa murrizten duten hainbat ezaugarrirekin, ur-azpian ibiltzeko aproposagoak. Afrikan bizi den Tragulidae (arratoi-oreinak) arriskua ikusten badu ur azpian sar daiteke lau minutura arte.

## Sailkapena 
Raoellidae familian sailkatzen dira, jada desagertua dagoena, eta Cetacearen ahizpa-taldea izan daitekeena. Hezurretan aurkitutako oxigeno-18 balioek adierazten dute uretan ibiltzen zela maiz, baina oxigeno 13 balioek diote ez zela normalean uretan elikatzen. Horregatik zetazoen eboluzioaren izaki garrantzitsutzat hartzen da, uretara moldatutako portaera baten adierazgarri. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Townley

thumb|275x275px|Townley etxea Ramsgaten
thumb|275x275px|Mary Townley, The Paragon balkoia
**Mary Gosling Townleyk** (1753–1839)  XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen hasieran hainbat eraikin diseinatu zituen Ramsgate hirian, eta, ondorioz, Ingalaterrako lehen emakumezko arkitektoa izan zen. 1792ko Townley House etxetzarra da, Ingalaterrako komunitateak arkitektura-altxortzat hartzen duena.

## Biografia 
Informazio gutxi dago arkitekturari hainbeste dedikatu zion emakume honi buruz. Bere obraren xehetasunak ia ez dira ezagutzen. Bere tutoreak, Sir Joshua Reynolds artista ospetsuak, idatzitako kontakizun batek, Mary Townleyren estiloa goraipatzen du diseinu arkitektonikoan eta bere garaiko emakumeen artean bakarra dela aitortuz.

1770eko hamarkadan, James Townley senarrarekin batera, Ramsgaten ezarri zen. Kent-en ekialdean garatzen ari zen portu-hiri hori, nobleziaren opor-lekua zen.

## Lanak 
Bere obra ezagun guztiak hiri honetan daude, zeinetatik gobernuarentzako kuartel batzuk nabarmentzen diren, geroago etxebizitza bihurtu zirenak eta gaur egungo *Spencer Square*-ren parte direnak, *Albion Placeko* zati handi bat eta *Mews-ak* plazaren atzealdean, baita *Royal Crescent Street-*aren hasiera ere. Baina bere lanik garrantzitsuena edo behintzat ospetsuena  bere etxea da, 1792an eraikitako *Townley House* izenekoa.

1840an Townley Etxea emakumeentzako eskola barnetegi bihurtu zen eta horrela jarraitu zuen Lehen Mundu Gerra amaitu arte. Urte batzuk beranduago etxea bost apartamentuko etxebizitza bihurtu zuten eta Bigarren Mundu Gerraren aurretik izena *Townley Mansions*-era aldatu zuten.

Mary Townleyk paper garrantzitsua jokatu zuen garai hartako tokiko goi-gizartean, bere etxea gizarte- eta aisialdi-gunea izan zen eta bera izan zen nobleziaren anfitrioia denbora luzez.

1820ko hamarkadan, gonbidatuen artean, Gilermo IV.a erregea eta Kent-eko dukesa egon ziren, bere alabarekin, Victoria printzesa zenarekin, zenbait hilabetez han egon zena. Beharbada hori da Mary Townleyren lanaren zati bat  ezagutzeko arrazoi nagusia. Jane eta Mary Parminter eta Sara Loshekin batera, Britainia Handian arkitekturaren eta diseinuaren arloan nabarmendu ziren lehen emakumeak izan ziren. 

Eraikuntza arloan ere berrikuntzak egin zituen. 1810ean ke gehiegi botatzen zuten tximiniak hobetzeko sistema patentatu zuen. 

## Lanak 
Bere bost lan ondare historiko bezala katalogatuta daude English Heritage-n:

* Royal Road, Ramsgate
* The Paragon, Ramsgate (1816)
* Chatham Place, Ramsgate (1780)
* Spencer Square, Ramsgate (1802)
* Townley House Mansion, Ramsgate (1792)

Bere hilobia St. Lawrencen ere ondare historikoa da.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santosh (2024ko filma)

***Santosh*** Sandhya Suri zinemagile ingeles-indiarraren fikziozko lehen film luzea da. 2024an zabaldu zen. Surik dokumentalgintzan du eskarmentua, eta horixe izan zen filmaren abiapuntua: emakumeen aurkako biolentzia eta Poliziaren ustelkeria erretratatuko zituen dokumental bat izan behar zuen hasieran. Surik, ordea, ez zuen aurkitzen berak azaldu nahi zuena kontatzeko bidea, eta, aldi berean, iruditzen zitzaion egoera izugarriegia zela dokumental eran aditzera emateko. Horregatik, azkenik, fima dramatikoa egin zuen.

## Sinopsia 
Santosh 30 urte inguruko emakume indiarra da; haren senarra polizia zen, eta lanean ari zela erail dute.  Alarguna da, hortaz, Santosh, eta ez dauka nora joan. Irtenbide bat topatuko du: lege baten arabera, lanean ari zirela hildako polizien alargunek haien lanpostua har dezakete, eta, beraz, Santosh, uniformea jantzita, ezagutzen ez duen ingurune batean murgilduko da. 15 urteko neska bat desagertuko da orduan: Devika. Dalit komunitatekoa da, maila apalekoa kasta sisteman, eta haren aitak ez du lortu bertako Poliziak kasu egiterik. Neskaren gorpua azaltzen denean, ikusiko dute zigarro erredurak eta bortxatua izan delako zantzuak dituela; komunitateak protestak antolatuko ditu, eta prentsa bertan azaltzearekin bat, orduan bai, Poliziak esku hartzera behartuta ikusiko du bere burua. Kasua Sharmari emango diote; eskarmentu handiko emakumea da bera, eta Santosh izango du bikotekide zeregin horretarako.
* Jatorrizko izenburua: *Santosh*
* Zuzendaria: Sandhya Suri
* Musika : Luisa Gerstein
* Zuzendari artistikoa : Parvindar Singh
* Dekoratuak : Devika Dave
* Jantziak: Bhagyashree Dattatreya Rajurkar
* Argazkia : Lennert Hillege
* Soinua : Etienne Haug
* Muntaia : Maxime Pozzi-Garcia	
* Ekoizpena : James Bowsher, Balthazar de Ganay, Mike Goodridge, Alan McAlex
* Ekoizpen elkarteak : Good Chaos, Haut et Court, Razor Film Produktion GmbH, British Broadcasting Corporation (BBC) eta British Film Institute (BFI)arekin batera.
* Herrialdea : India, Erresuma Batua, Alemania, Frnatzia
* Jatorrizko hizkunta : hindi
* Formatua : koloreak
* Generoa : drama, polizia-filma, thriller 
* Luzera : 125 minutu
* Estrinaldiaren urtea : 2024, Cannesko zinemaldian

## Gaiak 
Santosh-ek askotariko biolentzia geruzak erretratatzen ditu. Batetik, emakumeen aurkako biolentzia azaltzen du, Santoshek bere larruan bizi behar duena. Bestetik, kasta sistemaren eta beste erlijioekiko dagoen biolentzia azaleratzen da, ikertzen ari diren kasuan ikusten dena. Eta, azkenik, filmak Poliziaren biolentzian arakatuko du Sharma agentearen eskutik, hark prozedurak nahieran moldatzen baititu, eta helburuak bitarteko oro justifikatzen duela uste baitu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pariak edo Dalit

## Kanpo estekak 
* :Filma Rotten Tomatoes webgunean.
* Filmaren trailer ofiziala.
Milioi instrukzio segundoko

**Milioi instrukzio segundoko** edo **MIPS** (ingelesez *millions of instructions per second*) mikroprozesadoreen potentzia neurtzeko modu bat da. Hala ere, neurri hau erabilgarria da soilik prozesadoreak konparatzeko instrukzio-joko berarekin eta konpiladore berak konpilatutako benchmark-ak erabiliz eta optimizazio maila berarekin. Izan ere, litekeena da lan berak instrukzio kopuru desberdina behar izatea, baldin eta instrukzio-jokoak ere desberdinak badira; eta deskribatutako beste bi egoeretan antzeko arrazoiak izan daitezke. Konparazioetan, eskuarki, gailur-balioak irudikatzen dira; beraz, neurria ez da guztiz errealista. Prozesadoreak erabiltzen duen memoriak nola funtzionatzen duen ere funtsezko faktorea da prozesadorearen potentziarako, eta hori ez da kontuan hartzen MIPSekin egindako kalkuluetan. Arazo horiek direla eta, ikertzaileek SpecInt eta antzeko proba estandarizatuak sortu dituzte benetako funtzionamendua neurtzeko, eta MIPSak ez dira erabiltzen.

GNU/Linuxen munduan, MIPSak BogoMips gisa aipatzen dira.

MIPSen koma migikorreko aritmetikaren baliokidea *flopa* da.

8 eta 16 biteko mikroprozesadore asko KIPSetan neurtzen dira (kiloinstrukzioak segundoko), eta hori 0,001 MIPen baliokidea da. Intel 8080 helburu orokorreko lehen mikroprozesadoreak 640 KIP exekutatzen zituen. Intel 8086ak (16 bit), PCan erabiltzen den lehen mikroprozesadoreak, 800 KIP exekuta zitzakeen. Pentium 4 1700 MIPS ingurura iristen da.

## Instrukzio segundokoek denboran duten bilakaera 
## Kanpo estekak 
* MIPS eta MSUak IBM z990ekin
Jacquette Montbrongoa

thumb|250px|Mathako gaztelua
thumb|250px|Bourdeilles jauregia
**Montbrongo Jacquette** edo **Montberon** (1542-1598ko ekainaren 28a) XVI. mendeko arkitektoa izan zen, Katalina Medicikoa eta Luisa Lorrenakoa erreginen ohorezko dama.

## Biografia 
1558an, André de Bourdeillerekin ezkondu zen, sei seme-alaba izan zituen eta 1582an hil zen senarra, bere ondasunen arduradun utzita.Mathan gaztelu bat eraikiarazi zuen, Sebastiano Serlioren liburuetan irakurritako Italiako arau arkitektonikoak oinarri dituena.

Katalina Medici ama erreginaren dama kutunetako bat izan zen 1587an, eta ondoren bere lurretara itzuli zen 1588an. Orduan biltzen duen gorteak bere koinatu Pierre de Brantôme eta Jean de Champagnac zituen. Erlijio-gerretan, Mathako gazteluan setiatu zuen Condeko printzeak 1588an, eta uko egin zion han errefuxiatutako katolikoak entregatzeari.

1589an, erreginarengik 4 000 ezkutuko ondarea jaso zuen, eta Errenazimentu estiloko gaztelu bat eraikitzeko erabili zuen, antzinakotik gertu, Bourdeillesen, Perigordean, berak zuzentzen duena. Italiarren eraginak Matharenak baino indartsuagoak dira.

1598an hil zen eta bere hileta-otoitza bere koinatuak, Brantôme idazleak, idatzi zuen.

## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Mélanie Lebeaux, «Jacquette de Montbron (1542–1598), Renaissanceko femme «  , Angoumois eta Périgord CXVII artean.    , no 3,.

## Kanpo estekak
Lebosulpirida

**Lebosulpirida** konposatu organiko aromatikoa da C15H23N3O4S formula duena, amiden klasekoa, sulfamiden azpiklasekoa eta bentzamiden taldekoa. Lebosulpirida sulpiridaren levo isomeroa da eta antzeko ezaugarriak ditu. Solido narritagarria da. Disolbaezina da ohiko disolbatzaileetan.

Lebosulpirida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika antipsikotiko, antidepresibo eta antiemetiko gisa usatzen da eskizofrenia, depresioa, antsietatea, dispepsia eta botagura tratatzeko, besteak beste. Espainian *Levogastrol* eta *Pausedal* markekin eta botika generiko moduan merkaturatzen. Pilula gisa hartzen da.

Albo-ondorioen artean loa nahastea, emakumezkoengan hilekoa nahastea, gizonengan bularrak handitzea, eta idorreria aipa daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nemonaprida

**Nemonaprida** konposatu organiko aromatikoa da C21H26ClN3O2 formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa. Solidoa da.

Nemonaprida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika antipsikotiko gisa eskizofrenia tratatzeko usatu da. Europan ez da merkaturatzen. Japonian eta Txinan merkaturatzen da soilik. Pilula gisa hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanjō Sanetomi

**Sanjō Sanetomi** (三条 実美, 1837ko martxoaren 13a - 1891ko otsailaren 18a) Japoniako Gorte Inperialaren noble eta estatu-gizona izan zen Meiji Berrezarkuntzaren garaian. Meiji gobernuan goi-kargu ugari izan zituen.

## Kanpo estekak
Morlaix (filma)

***Morlaix*** 2025eko Jaime Rosales kataluniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Gwen bigarren hezkuntzako ikaslea da, eta, amaren heriotza dela eta, bere lagun taldearekin pasatzen du denbora. Baita bere maitale Thomasekin ere; okin izateko ikasten ari da bera. Egun batean, bere bizitzan inspiratuta dagoela dirudien film bat ikusiko du zineman.

## Aktoreak 
* Aminthe Audiard: Gwen
* Samuel Kircher: Thomas
* Mélanie Thierry
* Àlex Brendemühl: Jean-Luc
* Jeanne Trinité

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wolfgang (extraordinari)

***Wolfgang (extraordinari)*** 2025eko Javier Ruiz Caldera kataluniar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da, Laia Aguilarren izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Wolfgang hamar urteko mutiko bat da; 152ko adimen-kozientea eta autismoaren espektroaren nahasmendua ditu. Ama bat-batean hil ondoren, Carles aitarekin bizi beharko du, zeina ez baitu inoiz ikusi. Wolfgangek amets bat du: Parisko Grimald musika akademian sartu eta munduko piano jotzailerik onena bilakatzea. Carlesek aktore gisa duen aukera handiaren edo Wolfgang bezalako ume batek behar duen aita izatearen artean erabaki beharko du.

## Aktoreak 
* Miki Esparbé: Carles
* Jordi Catalán: Wolfgang
* Àngels Gonyalons
* Anna Castillo
* Berto Romero
* Nausicaa Bonnín

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maite Nosti

**María Teresa Nosti Izquierdo** (Albelda de Iregua, 1956ko abuztuaren 18a) nafar mediku eta politikaria da.

## Biografia 
Goi mailako ikasketak Nafarroako Unibertsitatean egin zituen eta 1980an medikuntza eta kirurgian graduatu zen. Hasiera batean Nafarroan, Sorian eta Errioxan aritu zen laborategiko ordezkari, eta geroago, 37 urtez, lehen arretako medikua izan zen Nafarroako ospitale-sarean. Mediku gisa 2021eko abenduan hartu zuen erretiroa. 2025ean alderdia utziko zuela iragarri zuen, baina parlamentari karguari eutsiko zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Germán Pavón Puente

**Germán Trajano Pavón Puente** (Quito, 1936ko urriaren 28a – *ibidem*, 2025eko otsailaren 22a) ekuadortar elizgizon katolikoa izan zen. 1989tik 2001era Tulcángo apezpikua izan zen, eta 2001etik 2015era Ambatoko apezpikua.

## Bizitza 
1936ko urriaren 28an jaio zen Ekuadorko Quito hiriburuan, familia katoliko batean. César Pavón Losa eta Marianita Puente Villamarínen semea izan zen. Lehen mailako ikasketak Kristau Eskoletako Anaien El Cebollar ikastetxean egin zituen, eta bigarren mailakoak Quitoko San Luis apaizgaitegi txikian. Han graduatu ondoren, San Jose apaizgaitegi nagusian sartu zen. Unibertsitate Gregoriano Pontifikalean ikasi ondoren, Zuzenbide Kanonikoan doktoretza lortu zuen. Gainera, Gizarte Pastoraltzan titulua lortu zuen *Pro Sodasli Institution* nazioarteko zentroan. 1960ko ekainaren 29an apaiztu zen.

1989ko urtarrilaren 28an, Joan Paulo II.a aita santuak Tulcángo apezpiku izendatu zuen. Urte bereko otsailaren 25ean, Antonio González Zumárraga artzapezpikuak ordenatu zuen Quitoko katedralean.

2001eko apirilaren 19an Ambatoko apezpiku izendatu zuten. 2004an, Guarandako administratzaile apostolikoa izan zen.

Berrezarkuntzaren aldeko batzorde baten laguntzarekin, Ambatoko katedrala txukundu zuen. Horrez gain, apezpiku-etxea eraiki zuen.

2011n, Zuzenbide kanonikoaren kodeak ezarritakoaren arabera dimisioa aurkeztu zuen. 2015eko urtarrilaren 20an, Frantzisko aita santuak bere dimisioa onartu zuen, aldi berean bere ondorengoa izendatuz.

Azken urteetan, biriketako gaixotasun bat pairatzen zuen. 2025eko otsailaren 22an hil zen Quiton, 88 urte zituela. Gorpua Ambatora eraman zuten eta otsailaren 23an hobiratu zuten bertako katedralean.

## Sariak 
* Tungurahua probintziaren Merezimendu Zibilaren Saria

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Lassnig

**Maria Lassnig** (1919ko irailaren 8a, Kappel am Krappfeld, Karintia - 2014ko maiatzaren 6a, Viena, Austria) austriar artista bat izan zen, bere autorretratuengatik eta "gorputz kontzientzia"-ren teoriagatik ezaguna. 1988an Austriako Estatuko Sari Nagusia irabazi zuen lehen emakumezko artista izan zen, eta 2005ean Austriako Zientziarako eta Arterako Kondekorazioa eman zioten. Lassnigek Vienan bizi eta irakatsi zuen 1980tik hil zen arte.

Gorputz-kontzientziak 70eko hamarkadatik aurrera eta New Yorken egindako egonaldian zehar egindako lanetan eragiten du. Denboraldi horretan, bere gorputza eta gorputzaren sentsazioak esploratu zituen, sormenezko adierazpen gorenera eramanez, “body-awareness” (gorputz-kontzientzia) deitu zuen metodoaren bidez. 

Sortzaile honen bilakaeraren hastapenetan, autorretratuarekin hasi eta objektuarekin, animaliarekin eta makinarekin duen harremanera zabaltzen da. 60ko hamarkadatik aurrera, Lassnigek figurazioaren aldeko hautua egin zuen behin betiko, nahiz eta hori bere belaunaldiko joera nagusiaren aurka joan. Figuratiboan berriro sartzearekin batera, margolaria objektu ez-ulergarriak tratatzen hasi zen: gorputz fantasmagorikoak, gizaki eta animalia erdiak edo elementu teknologikoek blokeatutako eta alienatutako izakiak, begien aurrean artistaren *alter ego* gisa ere interpreta daitezkeen pantailekin. Horrela, esparru zabalagoa aurkitu zuen bere sentimenduak, afektuak eta egoera existentzialak adierazteko, non behatzea eta behatua izatea sarritan modu traumatikoan islatzen den.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Maria_lassnig_selbstportraet_expressiv_1945.jpg|link=Archivo:Maria_lassnig_selbstportraet_expressiv_1945.jpg|*Selbstporträt expressiv* (1945)
Fitxategi:Maria_lassnig_dicke_gruene_1961.jpg|link=Archivo:Maria_lassnig_dicke_gruene_1961.jpg|*Dicke Grüne* (1961)
Fitxategi:Maria_lassnig_selbstportraet_mit_stab_1971.jpg|link=Archivo:Maria_lassnig_selbstportraet_mit_stab_1971.jpg|*Selbstporträt mit Stab* (1971)
Fitxategi:Maria_lassnig_ohne_titel_1981.jpg|link=Archivo:Maria_lassnig_ohne_titel_1981.jpg|*Ohne Titel (Schreiende)* (1981)
Fitxategi:Maria-lassnig-zwei-arten-zu-sein-doppelselbstportraet-2000.tif|link=Archivo:Maria-lassnig-zwei-arten-zu-sein-doppelselbstportraet-2000.tif|„Zwei Arten zu sein (Doppelselbstporträt)“ (2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 'Maria Lassnig' Hauser & Wirthen.
* *Art in* America review.
* John Yau's review-k Lassnig-i buruz egindako erreportajea *The Brooklyn* Rail-en.
* (Video Interview with Maria Lassnig by CastYourArt - in German)  artxibatua .
* Antoni Tapies Fundazioan Lassnigi buruzko erakusketari buruzko berria.
Hondamendi ekologiko

[eskuinera|240px|thumb|Garbiketa lanak [petrolio-isuri baten ondoren.]]
**Hondamendi ekologikoa** edo **katastrofe ekologikoa** ekosistemak suntsitzen dituelako edo baliabide naturalak desagerrarazten dituelako, ingurumenean kalte handi eta atzeraezinak eragiten dituen gertakaria da. Gizakiaren jarduerak eragiten du eta, ez da natura-hondamendien kontzeptuarekin nahastu behar.

Kasu honetan, gizakiak ekosisteman eragindako aldaketak ondorio orokorrak eta/edo iraupen luzekoak ekarri ditu. Animalien (gizakiak barne) eta landareen heriotzak sar daitezke, edo giza bizitzaren alterazio larria, ziurrenik migrazioa eskatuko duena.

Hondamendi ekologikoek eragina izan dezakete nekazaritzan, biodibertsitatean, ekonomian eta giza osasunean. Arrazoiak kutsadura, baliabide naturalen agortzea, industria- edo nekazaritza-jarduera dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Instrukzio-joko

**Instrukzio-jokoa**, **agindu-multzoa** edo **ISA** (ingelesez *instruction set* architecture, «instrukzio multzoaren arkitektura») prozesamendu unitate zentral batek uler eta exekuta ditzakeen aginduak zehazten dituen espezifikazio bat da, edo PUZ baten diseinu jakin batek inplementatutako komando guztien multzoa. Terminoak programatzaile batek normalean ikus ditzakeen prozesadorearen alderdiak deskribatzen ditu, jatorrizko datu-motak, instrukzioak, erregistroak, memoria-arkitektura eta etenak barne, besteak beste. Hiru mota nagusi daude: CISC (Complex Instruction Set Computing), RISC (Reduced Instruction Set Computer) eta SISC (*Simple Instruction Set Computing*).

Instrukzio-jokoaren arkitektura (ISA) mikroarkitekturaren ezaugarri-multzo hori bereizteko erabiltzen da batzuetan, eta ezaugarri horiek instrukzio-jokoa inplementatzeko erabiltzen diren elementuak eta teknikak dira. Elementu horien artean daude mikroinstrukzioak eta cache sistemak.

Barne-diseinu desberdineko prozesadoreek instrukzio-joko bat parteka dezakete; adibidez, Intel Pentium eta AMD Athlon x86 instrukzio-jokoaren bertsio ia berdinak inplementatzen dituzte, nahiz eta diseinu desberdinak izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erremoxiprida

**Erremoxiprida** konposatu organiko aromatikoa da C16H23BrN2O3 formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa. Solidoa da.

Erremoxiprida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika antipsikotiko gisa eskizofrenia tratatzeko usatu izan da. 1990an merkaturatu zen eta 1993an erretiratu zen anemia aplasikoa eragiten zuelako 10.000 gaixoetatik batean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sultoprida

**Sultoprida** konposatu organiko aromatikoa da C17H26N2O4S formula duena, amiden klasekoa, bentzamiden taldekoa eta sulfona talde bat duena. Solidoa da. Korrosiboa eta narritagarria da.

Sultoprida dopamina-antagonista da eta ezaugarri hori medio botika antipsikotiko gisa eskizofrenia tratatzeko usatu izan da. Espainian eta Frantzian ez da merkaturatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Trần Xuân Tiếu

**Joseph Trần Xuân Tiếu** (; Nam Định, 1944ko abuztuaren 20a – Long Xuyên, 2025eko urtarrilaren 7a) vietnamdar elizgizon katolikoa izan zen, 2003tik 2019ra Long Xuyêngo apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Joseph Trần Xuân Tiếu 1944ko abuztuaren 20an jaio zen Nam Định hiriko Lộc Hòa auzoan. 1954an, hegoaldera ihes egin zuen familiarekin. 1957an, hamabi urte zituela, Pio XII.aren apaizgaitegi txikian sartu zen. Geroago Saigongo San Jose apaizgaitegian jarraitu zituen ikasketak. 1965ean, prestakuntza amaitu ondoren, Erromara joan zen filosofia eta teologiako ikasketak Urbaniana unibertsitatean burutzeko.

Vietnamera itzuli ondoren, apaiztu zen 1974ko abuztuaren 10ean, eta Nguyễn Khắc Ngư apezpikuaren idazkari izan zen 1995era arte. 1995ean, Long Xuyêngo katedraleko parroko, Cần Thơko Thánh Quý apaizgaitegiko teologia moraleko irakasle eta elizbarrutiko bikario nagusi izendatu zuten. Vietnamgo apezpiku-konferentziako Laikoen Batzordeko presidente izan zen 2010etik 2016ra. Urte askotan, 1976an existitzeari utzi zion San Tomas apaizgaitegia berrezartzearen alde egin zuen, eta azkenean 2018ko irailean eskaera hori onartu zuten. Hamabost urte baino gehiagoz zuzendu zuen elizbarrutia eta 2019ko otsailaren 23an dimisioa eman zuen, 74 urte zituela.

Joseph Trần Xuân Tiếu Long Xuyênen hil zen 2025eko urtarrilaren 7an, 80 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak