Max Cosyns

**Max Georges Emile Cosyns** (Schaerbeek, 1906ko maiatzaren 29a - Brusela, 1998ko martxoaren 30a) zientzialari eta esploratzaile belgikarra izan zen, eta euskal espeleologiaren aitzindarietako bat.

## Haurtzaroa 
alt=Max Cosyns 1934ean, estratosferako bigarren hegaldiko baloi aerostatikoaren ondoan.|thumb|Max Cosyns 1934ean, estratosferako bigarren hegaldiko baloi aerostatikoaren ondoan.
Bere aita petrokimika irakaslea zen Bruselako Unibertsitate Askean, eta espeleologoa baita ere: Edouard Martelekin Ardennetako mendietan ibilia zen 1890 hamarkadan. Emazteak ere laguntzen zion, Max sabelean zuela.

Euskal Herriarekin lehen kontaktua I Mundu Gerran izan zuen: amak gerrako umezurtzekin lan egiten zuen, eta semea berarekin batera eramaten zuen; lehenengo Bretainian izan ziren, eta gero Maulen.

## Ibilbide zientifikoa 
1927an ingeniaritza elektrikoko ikasketak amaitu zituen Bruselako Unibertsitate Askean. Ostean fisika eta medikuntza ikasketak egingo zituen; biofisika eta fisika nuklear ikerkuntzan arituko zen, Reine Elisabeth fundazio medikoaren, Bruselako Unibertsitate Askearen eta Solvay Komitearen baitan. Zientzialari ospetsuekin harremana izan zuen, tartean Auguste Piccard irakaslea; bere laguntzaile bihurtu zen.

1932 urtean, Piccardek eta biok estratosferara egindako lehen hegaldia burutu zuten baloi aerostatiko batean. Dübendorfetik atera ziren (Suitza), 16.200 metrotako altuerara iritsiz. 

1933 urtean, Cosynsek 7. Solvay Kongresuan parte hartu zuen; gai nagusia Nukleo Atomikoaren Egitura izan zen.

1934ean, Piccarden taldeak estratosferarako bigarren hegaldia prestatu zuen. Untzian Max Cosyns eta Neree van der Elst ikaslea joan ziren. Hour-etik (Namur, Belgika) atera ziren, eta 1.800 kilometrotako hegaldia eginez, 15.500 metrotako altuerara iritsi ziren; arazoak izan zituzten, eta kostaldetik hurbil lur hartu zuten Murska Sobotan (orduan Jugoslavia, gaur Eslovenia). Kakueta inguruan Pierre Boucher, G. Bassier eta Sauveur Bouchetekin batera aritu zen;  hain zuzen ere, 1934ean lortu zuen bertako urjauziaren kobaraino ailegatzea, Guillaume Bouchetek jaurtitako jabalina bati esker.

1935 inguruko esplorazioen artean, Odita leizearena nabarmentzen da (Heile mendia, Urdatx / Santa Grazi); Martelen taldearen terminusetik aurrera egin zuten, -255 metrotaraino ailegatuz. Bestalde Trou Martin, Trou Perdu eta Souffleur de Larrandabürü kobazuloak aurkitu zituzten,  baita Hernaz eta Ligoleta mendateen artean Escuret, Fertel eta Utzipia leizeak ere. Gero kide gehiago bilduko ziren taldera: Georges Lepineux, Jacques Labeyrie, Haroun Tazieff, Geoffrey Fertel, Jimmy Theodor, Robert Levi, Pierre Accoce, Marcel Loubens... besteak beste. baita Orhiko Haitzuloa (Larraine) eta Holtzarte / Olhadübi arroilak ere, bere taldekideekin. 1952ean Cosynsek gindaxa elektriko berria egin zuen Lepineux Leizea jeisteko; esplorazioarekin jarraituz -550eko kotaraino iritsi ziren, baina arazo tekniko batengatik Marcel Loubens espediziokidea erori zen; larriki zaurituta, hura erreskatatzeko lanak bi egunez luzatu ziren, baina azkenean barruan hil zen. Istripuaren ardura Max Cosynsi egotzi zitzaion; hurrengo urteko espedizioen koordinazioa Robert Leviren esku geratu zen, eta 1953an eta 1954an Lepineux Leizearen esplorazioak Corentin Queffelec-ek egindako gindaxa berriarekin egin ziren zuen, Cosyns gabe. Elkarrekin udako kanpainak egiten hasi ziren, eta Groupe Spéléo Hautes Pyrénées (GSHP) eratu zuten: 1961ean Kakuetako arroilako hormetako zuloak begiratu zituzten; 1962an Heile inguruan aritu ziren (Trou Martin, Trou Souffleur de Larrandabürü ); eta 1963an AN-58 Trou du Chien esploratu zuten. Cosynsen taldea Ahüñemendiko Arretan prospekzioan hasi zen, San Martin Harriko Sistemarekin bat egin zezaketen leizeen bila; horrela jeitsi zituzten Ours, Monique, AN-6, Basabürüko Leizea... GSHP-rengana beste espeleologia taldeak bildu ziren (Paris, Montpellier, Pau, Ivry...) eta denak biltzeko, 1965ean Basabürüko Lezentzat (BL) taldea sortu zuten. Max Cosynsek esplorazio taldeen koordinazioa eta gidaritza eramaten zuen, babes ekonomikoa ere eskainiz: Batikotxeko lepoan ezarritako base egonkorra berak erositako eta helikopteroz bidalitako materialarekin egin zen.

Halere, Larra inguruan zebiltzan espeleologia talde guztien arteko koordinazioa ez zen ona: sekretismoa, konpetentzia, leizeen topografiak ez partekatzea... Felix Ruiz de Arkautek, Corentin Queffelecek eta Max Cosynsek bultzatuta, 1966an ARSIP elkartea sortu zen esplorazioa efizienteago eta esploratzaileen arteko harremanak estutzeko. Bertan hainbat talde bildu ziren: Basabürüko Lezentzat, SC Rouen, SC Aranzadi, Vianako Printzea Erakundea,Groupe Spéléologique de Sainte-Engrâce... Gainera ikerketarekin jarraitu zuen, Erusoko Hobiko froga hidrografikoekin adibidez: Laminako Ziloarekin bat egiten zuela frogatuz. 1973an FR-3eko froga hidrografikoetan ere parte hartu zuen, lurrazaleko lanetan.

1969tik 1978ra ARSIP-en idazkaria izan zen, eta gero ere kontaktua mantendu zuen, batez ere bere gaztetako esplorazioak jarraitu zituzten gazteekin. Bere azken interbentzioa 1996ko ARSIP-en bileran izan zen, elkartearen 30. urteurreneko ospakizunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Groupe Spéléo Hautes Pyrénées (GSHP)
* Association pour la Recherche Spéléologique Internationala à la Pierre Saint Martin (ARSIP)