open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pelias

**Pelias** greziar mitologian, Tiro eta Poseidonen semea eta Neleoren anaia bikia. Tiro Kreteosekin ezkonduta zegoen (honekin Aeson izeneko seme bat izan zuelarik), baina Enipeo ibai jainkoaz maiteminduta zegoen. Hau, eskertuta agertu zen arren, ez zegoen Tirogan interesaturik. Poseidon, egoera probestuz, Enipeotaz mozorrotu zen, eta harreman sexualak izan zituen Tirorekin. Elkartze honen ondorioz, Pelias eta Neleo anaia bikiak jaio ziren.

Peliasek botere egarri handia zuen eta Tesalia osoa beretzat hartu nahi izan zuen. Hortaz, Neleo herbestera bidali eta Aeson , nagusiena zena, gartzelaratu egin zuen. Gartzelaratua zegoen bitartean. Aeson ezkondu egin zen, eta hainbat seme-alaba izan zuen. Ospetsuena Jason izan zen, legitimoki, tronurako eskubidea izango zuena. Aesonek, Jason Kiron zentauroarekin bidali zuen, ikasle bezala. Bitartean, Peliasi, paranoiko, sandalia bakarra zeraman bisitari batekin kontuz ibiltzeko profetizatu zitzaion.

Urte asko beranduago, Peliasek, Poseidonen omenez, Olinpiar Joko bat ospatu zuen, Jason sandalia bakarrarekin heldu zenean, bestea erreka bat zeharkatzerakoan galdu baitzuen. Peliasek, bere hondamendiaren erantzulearekin topo eginez gero, zer egingo zuen galdetu zion. Eta Jasonek, profeziaren berri ez zuelarik, urrezko ahari larrua bilatzera bidaliko zuela erantzun zuen. Eta, beraz, Peliasek, aholkuari kasu eginez, Jason bidali zuen lan horretara, argonautekin ekin zuen lana.

Jason, urrezko ahari larruarekin garaile heldu zenean, Medea zuen ondoan. Peliasek, hala eta guztiz ere, ez zion Jasoni erresuma eman nahi izan. Medea, orduan, azpijokoan ibili zen Peliasen alabek (Peliadeek) euren aita hil zezaten. Animalia zahar bat, animalia gazte batean bihur zezakeela kontatu zien, zatituz eta pertz batean irakinez. Erakustaldian, pertzetik ahari gazte batek jauzi egin zuen. Emozionaturik, alabek euren aita zatitu zuten gaztetasuna berreskura zezan, nahigabeko hilketa bat eginez.

## Kanpo estekak
Sandalia

thumb|Antzinako greziar sandalia
**Sandalia** behatzak eta oinaren beste zati batzuk agerian uzten dituen oinetako bat da. Andaluzia, Mexiko eta Latinoamerikako beste herrialde batzuetan, "txankla" ere deitzen zaie. Txilen, "txala" esaten zaie. Beste sandalia mota batzuk abarkak dira (Balearetan jatorria dutenak, eta larru zati bat oinaren puntan dutena eta beste bat puntan edo orpoan jarri daitekena) edo, jatorri mexikarra duten huaratxeak.

Sandaliak, arruntki, udan edo hondartzan erabiltzen dira, kolore eta estilo ezberdinetakoak daude, modaren arabera Europa eta Ipar Amerikan, gizonek zein emakumeek erabiltzen dituzte. Hegoamerikan, berriz, emakumeek bakarrik erabiltzen dituzte.

Klima tropikaletatik kanpo, sandaliak eta txankletak, ia emakumeek bakarrik erabiltzen dituzte, oinetako honi, modako ikono estatusa eman diotenak, takoia gehituz. Horregatik, txankleta, gaur egun emakumearen dotoretasunaren sinonimoa da, eta urte osoan zehar ikus daitezke, emakumeen oinetan, jaialdi berezietan.

Moda adituen arabera, sandalia oinetako oso femeninoa da, galtzerdirik gabe erabili behar dena.

## Kanpo estekak
El Pueyo de Araguas-O Pueyo d'Araguas

'''O Pueyo d'Araguás'* (izen ofiziala *El Pueyo de Araguás/O Pueyo d'Araguás*, aragoierazkoa *O Pueyo d'Araguás*, gaztelaniazkoa *El Pueyo de Araguás'') Huescako Sobrarbe eskualdean dagoen udalerria da.

## Kanpo estekak 
*  El Pueyo de Araguasko udalaren webgunea

## Erreferentziak
Peliade

**Peliade** edo **Peliadeak**, greziar mitologian, Peliasen alabei orotara eman zitzaien izena da. Peliadeak, Jasonen mitoarekin lotuta daude eta euren aitaren nahi gabeko hilketaren errudunak dira, Medeak, trikimailu baten bidez engainaturik. Medeak birgaztetze mito bat erakusten die, ahari zahar bat txikitu, pertz batean sartu eta ahari gazte bat aterata engainatuz. Euren aitarekin gauza bera egingo zutela usteta, txikitu egin zuten. Peliadeak Mantinean Arkadian babestu ziren, euren aita nahi gabe hil ondoren.

Euripidesek, bere lehen tragedietako bati "Peliadeak" izenburua jarri zion, Dionisiarretan K. a. 455. urtean aurkeztu zuen tragedia. Baina ez zuen irabazi.

## Kanpo estekak
Invasion of the Body Snatchers (1956ko filma)

***Invasion of the Body Snatchers*** 1956an Don Siegelek zuzendutako zientzia-fikzio filma dugu. Bi urte lehenago, 1954an, Jack Finney idazleak *The Body Snatchers* kontakizuna aldian-aldian eman zuen argitara *Colliers Magazine*n; 1955ean atera zen liburua (Dell argitaratzailea, New York).

*1978an izenburu berdineko berregokitzapen filma* izan zuen.

## Argumentua 
Biltzar batetik bueltan Miles Bennell medikua lurretik kanpo etorritako izakiek Santa Mira herriko biztanleak ordezkatu dituztela jabetzen da, haien gorputz eta gogoaren jabe egin direla, eta izurria herrialde osoan zabaltzekoa bide da. Espaziotik etorritako esporak leka bihurtu dira, eta berauetatik herritarren berdin-berdinak sortu dira. Izaki hauek ez dute sentimendurik.

## Hainbat kontu 
Zein garaitan egin zuten kontuan hartuta, ezinbestekoa da McCarthyismoaren eragina aipatzea eta Gerra Hotzaren testu-ingurua kontuan hartzea; hariak duen bilakaerak Ameriketako Estatu Batuetan mamu zen komunismoaren arriskuarekin egiten du bat: etsaiak kanpotik etorriak dira, eraiki nahi duten gizartean norbanakoak ez du baliorik, sentimenduek ez dute inongo azalpenik... Dena den, proiektuan parte hartu zutenetako askok halako loturak funts bakoak direla diote, ez zegoela inongo asmorik lanaren gaineko irakurketa politikoa sortzeko.

Don Siegelen filmak izan du jarraipena zinemaren munduan: 1978an izen bereko filma zuzendu zuen Philip Kaufmanek, *Invasion of the Body Snatchers* ; 1993an Abel Ferrarak *Body Snatchers* lana egin zuen, eta 2007koa da *The Invasion*, Oliver Hirschbiegelek sinatua.

Fitxategi:Kevin McCarthy in Invasion of the Body Snatchers trailer.jpg |Kevin McCarthy filmaren sekuentzia batean
Fitxategi:Dana Wynter in Invasion of the Body Snatchers trailer.jpg|Dana Wynter filmaren sekuentzia batean

## Ikus gainera 
* *Invasion of the Body Snatchers* (1978)

## Kanpo estekak 
*  Filma IMDB atarian
*  "*Invasion of the Body Snatchers*: A Tale for Our Times," John W. Whitehead-en artikulua, *Gadfly Online* atarian, 2001eko azarokoa: filmak biltzen dituen auzi politikoen gainean
*  McCarthyism and the Movies McCarthyismoa zinemagintzan
*  Eleberriaren eta zinemarako egindako hiru egokitzapenen arteko aldeak
Dionisiar

**Dionisiarrak**, Grezian, Dioniso jainkoaren omenez eginiko jaialdi batzuei ematen zitzaizen izena da. Bertan, antzezlanak izaten ziren. Atikan, urtean bi aldiz ospatzen ziren izen honetako jaialdiak, **Landatar Dionisiarrak** izenekoa bata, Poseidon izeneko hilabetean (abendua), bere prozesioa, Aristofanesek bikain imitatu zuena *Akarniarrak* izeneko bere idazlanean, eta **Dionisiar Handiak** (edo **Hiriko Dionisiarrak**), Atenasen, Elafebolion (martxoa) hilabetean. Handiak ezizena, jai honek zuen garrantziagatik da. Azken jaialdi hau, Pisistrato tiranoak ezarri, edo, edozein kasutan, handitu zuen K. a. 534. urtean, gurtza Eleuterasetik Atenasera ekarri zuena (Atika eta Beozia arteko mugan, Eleusisetik iparraldera). Jainkoaren irudia Dionisoren tenplu zaharrean kokatua izan zen, antzokiaren parean.

Dionisiar Handien garaian, negua pasea zenean, itsasoak, nabigagarriak egiten ziren, honela, Atenasen, bisitari asko egon zitekeelarik Lenearretan gertatzen ez zena, negua baino lehenago ospatzen zirenak). Deloseko Liga existitu zen bitartean, aliatuek, euren ordainak ematen zizkioten Atenasi, antzokiko *orchestra*n erakutsiak izan zitezen. Garai hau, gainera, atzerriko enbaxadoreak hartzen ziren garaia ere bazen, eta Atenasengatik borrokan hil ziren pertsonen seme-alabek, antzokian desfilatzen zuten.

## Kanpo estekak
Kanoa 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan

**Kanoa 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 11tik abuztuaren 23ra arte ospatu zen Beijingo Shunyi Arraun eta Kanoa Parke Olinpikoan. 16 modalitate ezberdin daude eta guztira 50 herrialde ezberdinetako hainbat kirolarik hartu zuten parte.

## Dominak 
Kanoek 16 modalitate ezberdin dituzte 2 talde nagusien barnean: *Slaloma* edo *Ur Biziak* eta *Ur Lasaiak*. Dominak ikusteko joan txantiloira.

## Kanpo estekak
Herofila

**Herofila** Marpeson jatorria zuen sibila bat zen, Troade delakoan (Troia zegoen tokia) Lamia eta aita hilkor baten alaba zen. Azken honek, Teodoro zuen izena eta Ida mendian artzaina zen. Herofila izan zen Troiako Gerra iragarri zuena, arduraduna, Helena izeneko emakume bat izango zela adieraziz. Bere bizitzako zatirik handiena Samosen igaro zuen. Esaten denez, Apolo jainkoaren omenezko ereserki bat konposatu zuen (profeziak inspiratzen zituen jainkoa).

Berarekin, beti zeraman harri bat. Bertara igotzen zen bere profeziak egiteko, Harri hau Delfosen mantendu zen bera hil eta gero, eta, Pausanias historialariaren garaian, interesatuak zeudenei erakusten zitzaien. Apolo Esminteoren basoan zegoen bere hilobia ere erakusten zen.

Troaden hil zen.

## Kanpo estekak
Ankises

**Ankises** greziar mitologian, Kapisek Temisterekin (Iloren alaba, Trosen semea) edo Hierommemerekin izan zuen semea zen (Simois ozeanidaren alaba zen naiadea. Bertsioen arabera, artzain txiro bat edo printze bat zen. Beste asko bezala, Afroditak maitatua izan zen. Honek, giza itxura hartuta, Ankises liluratu zuen harreman sexualak izateko. Bien gauaren ondoren, Afroditak Eneas erditu zuen.

Ankisesek, bere behorrak, Laomedonte erregearen moxal jainkotiarrekin gurutzatu zituen.

Troiako Gerraren ondoren Eneasek Ankises salbatu zuen eta troiar iheslariekin batera, Italiara eraman zuen. Ankises, Drepano izeneko hiri siziliarrera iritsi zenean hil zen, eta bertan lurperatua izan zen. Beranduago, Eneasek Hadesa bisitatu zuen eta berriz ikusi zuen bere aita Zelai Eliseoetan.

## Kanpo estekak
Uarrain I

**Uarrain** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Gañetako zirkuan kokatzen da, bost mendiko taldetxo honetako garaiena delarik. Gañeta zirkuan dauden beste mendiak, Beleku, Bustiako Punta, Gañeta eta Malkorri dira. Mendi hauek, gailur konkabo bat eratzen dute Txindokirantz, Errekonta eta Irazustako lepoa lepoek mugatua. Lehenak, Auza-Gaztelu mendiarekin lotzen du. Bigarrenak, Ganboa mendiarekin.

## Irispideak 
Tontor honetaranzko ibilbide on bat Zaldibiatik abiatzen da, Enirioko labarretik zehar, non, oso antzinako galtzada bat dagoen. Arkaka txikiko ur gordailuetatik, Uiduiko bordaranzko ibilbidea abiatzen da, Enirio osatzen duten guztien artean garrantzitsuena. Toki honetan, Igaratza eta Errenagako babeslekuetara doan bidea alde batera utzi eta iparrekialderantz jarraitu behar da, Zearragoenatik gailurrerantz bideratzeko, errez identifikatzeko modukoa Ondar-txuri mendiagatik. Toki honetatik, gailurrera igotzen da, mendi hauen gainaldera irtetzeko, Malkorri menditik oso gertu. Jeitsiera labur baten ondoren Uarraineranzko azken igoera abiatzen da.

Larraitzetik, bidea, Alotzarantz doana da Irazustako leporaino. Hemendik, tontorra oso gertu geratzen da.

## Kanpo estekak
Eliseo Zelaiak

[thumb|*[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe, Eliseo Zelaietara iristen*, XIX. mendeko grabatua, Franz Nadorpek egina.]]

**Eliseo Zelaiak** edo **Eliseoko Zelaiak** (grezieraz ), greziar mitologian, Infernuetako lurrazpiko sekzio sakratu bat ziren (Eliseo, *Elisyon* grezierazko hitzetik dator). Eliseo Zelaiak toki sakratu bat ziren, non, gizaki bertutetsu eta gerlari heroikoek, existentzia zoriontsua eta gauza onez betea zeramaten, paisaia berde eta loretsuen artean. Tartaroaren antitesia zen eta, sarri, kristautasunaren zeruarekin lotzen zen.

Hala eta guztiz ere, Eliseo Zelaietan zeuden pertsonek, bizien mundura itzultzeko aukera zuten, baina ez ziren asko izaten halakorik egiten zutenak.

*Hilen Elkarrizketak* garatzen diren esparrua dira, Antzinatetik XVIII. menderaino garapen handia izan zuen literatura generoa. Adibide bat, Luziano Samosatakoa izan zen II. mendean.

## Etimologia 
*Elision* izen ilun eta misteriotsu bat da, tximistak jotako pertsona edo toki baten izendapenetik eboluzionatu zuena: *Enelisios*a. Adituek, *Elision* hitz greziarra, *laru* edo *lalu* hitz egiptoarretik eratorria izan daitekeela proposatu dute, "kanaberak" esanahiarekin, paradisu egiptoarra osatzen zuen kanaberadiari erreferentzia eginez, ugaritasunezko lurralde bat, non, hildakoak, betirako atseden hartzen duen. Bibliaren adituek, Elision, *Elisha*tik eratorria izan daitekeela proposatu dute. Elisha, Genesiaren arabera, Iouanen seme bat zen, joniar eta greziarren arbasoa.

## Zientzian 
*Elysium*, Marteko lurralde sumenditsu bati eta bere sumendietako bati emandako izena ere bada.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eliseo Zelaien hiribidea (Paris)

## Kanpo estekak
Katafrakto

[thumb|250px|*Bizantziar katafraktoen karga* [Juan Skylitzesen *Kronika*, *Codex Graecus Matritensis*, Espainiako Liburutegi Nazionala, Madril.]]
[thumb|250px|Katafrakto partiar bat lehoi baten aurka borrokan. [British Museum.]]
**Katafraktoa**, zalditeria unitate bat zen, non, zaldunak zein zaldiak armajantzia zeramaten. Hauen talka boterea eta garaitezintasuna oso garrantzitsua zen, baina, aldi berean, akats nabarmenak zituen: zalduna eta zaldia laster nekatzen ziren, beste zalditeria batzuk baino motelago mugitzen ziren eta ez ziren oso egokiak basamortuan gudu luzeak egin behar zirenerako.

Euren mugimendu ahalmena, diziplinarik gabeko mendebaldeko zalditeriena baino askoz handiagoa zen. Azken hauek, bi mugimendu baino ez zituzten: aurrez aurreko karga eta hartzekoa (hau da, etsaiaren lerroa errepasatzea). Katafraktoek, askoz eraketa ordenatuagoan kargatzen zutenak, eraso bilgarriak egin zitzaketen, alboetatik, aurrez aurreko kargak, baita xaxatzea ere, garairen batzuetan, arma arinak erabili baitzituzten, arkuak eta azkonak kasu.

Euren historian zehar katafraktoak erabili zituzten herri, estatu edo talde tribalak, garrantzi mailaren arabera, honako hauek izan ziren: Persiar Inperioa, Partiar Inperioa, sarmaziarrak, armeniarrak, Seleuzidar Inperioa, Pergamo, Sasanidar Inperioa, Erromatar Inperioa eta Bizantziar Inperioa.

Persiarren aldetik izan zuten erabilera erregularraren ondoren, katafraktoak (behe Inperio garaian) erromatar eliteko tropa bezala hartuak izan ziren, mendebaldeko Europan zalditeria astunaren hazia izaki eta, Bizantziar Inperioan, eredu beraren jarraipenari leku eginez, baina, oraingoan, estriboekin, bizantziar katafraktoak, talka indar jasanezin batean bihurtuz. Belisario jeneralarekin, faktore garrantzitsuenetako bat izan ziren Justiniano I.aren erregealdian, Mendebaldeko Inperioaren zati handi bat birkonkistatu ahal izateko.

Bizantziar garaitik geratzen diren artelanei esker, badakigu azken katafraktoek aurrealdean ezkatak zituzten armajantziak zeramatzatela, aurpegia oso-osorik estaltzen zuen sare kota, metalezko edo larru gogorrezko xaflak besaurreetan, ezkutu txiki bat eta kasko bat. Zaldiak ere, ohi, ezkata kota batekin babestuak zeuden. Erasoko armak, lantza eta ezpata ziren. Armajantzi honek ematen zien babesa gora-behera, erraza da infanteria talde itxi batek karga erraz xurgatuko zuela irudikatzea, armajantziaren pisuak soldaduari eta zaldiari eragiten zien mugimendu moteltasunaren ondorioz. Dena dela, bere indarra ez zegoen kargaren talkan bakarrik: bere babes astunak zirela eta, infanteriarekin borroka itxi bat denbora luzez izan zezakeen historiako ia zalditeria bakarra zen.

Mendeetan zehar, Ekialdeko Europan, lehenago erromatar legionariak izan zirena izan ziren: soldadu profesional eta fidagarriak, gehienbat, Asia Txikitik errekrutatuak. Manzikerteko guduan 1071. urtean jasan zuten porrotaren ondoren, turkiar seliuzidarren zalditeria arin azkarraren esku, historiatik desagertu ziren.

## Kanpo estekak
Caligae

thumb|220px|Kaligae erromatar bat.
**Caligae** (singularrez *caliga*), sandalia mota bat zen, larruzko uhalekin eginikoak, erromatar legioetako soldaduek eta laguntzaileek, Erromatar Errepublika eta Erromatar Inperioan zehar.

Batenbatek, zola edo moztutako larru zati bat izan dezake. Sandalia hauek, oinaren erdialdean eta orpoaren gainaldean lotzen ziren. Gainera, soldaduentzako, zolek budinezko iltzeak sartzen zitzaizkien, honako xede hauekin:

* sandaliak indartzea
* soldaduari tiratze hobea ematea
* kaligaeak armatzea (hau da, soldaduari, hauekin ostikadak joz min egitea ahalbidetzea).

Oso erraz ezagutzen dira, estatua askotan irudikatuta agertzen baitira. Gainera, aurkikuntza arkeologikoek, ale mordoa eman dute, batzuetan, kontserbazio egoera bikainean.

## Bitxikeriak 
* Kaligula enperadorearen izena, ezizen militar bat da, kaligaren txikigarria, eta, beraz, sandaliatxoa esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kaliga
Legionario

[thumb|Legionarioak (irudikapena, [Legio XIV Gemina, Biskupin, Polonia.]]
**Legionarioa** (), erromatar legioko partaidea zen. Hau, orohar, 15 urtetik gorako erromatar hiritarrek osatuta zegoen. Legionario baten soldadutzaren iraupena, Errepublika goiztiar garaian, kanpaina militarrarena zen. K. a. II. mendean, gehienezko zerbitzua 16 kanpainatakoa izan behar zela ezarri zen. Marioren aldaketen ondoren, zerbitzuaren iraupena, 25 urtean ezarria geratu zen, eta 20ra laburtu zen Augustoren agintaldian. Bere zerbitzuengatik soldata bat jasotzen zuen, eta, bere soldadutza amaitu ondoren, lurrak, edo, Augustogandik hasita, Aerarium Militarisak ordaindutako diru kopuru bat.

Legionarioa bi xabalinekin armatuta egon ohi zen (bata astuna, *pilum*, pluralez *pila*, eta bestea arina), ezpata bat (gladiusa), eta, Tiberioren agintaldi arte, sastakai bat (pugio). Bere babeserako kasko bat (galae), eraztun bat (lorica hamata), armajantzi xafladun bat (*lorica segmentata*) edo armajantzi ezkatadun bat (lorica squamata), eta laukizuzen formako ezkutu bat (scutum) zeramatzan. Azken honek babes metaliko bat zeraman eskuaren posiziorako. Euren ekipamendua sandalia pare batek (*caligae*) eta bizkar zorro batek (*sarcina*) osatzen zuten.

Euren ezaugarri garrantzitsu bat, askotan handiagoak eta hobeto ekipatuak zeuden armaden aurka borroka egin behar izaten baitzuten, gorputz oso diziplinatu baten zati osatzea zen (*exercitum*), bai mugimendu militarrak modu zehatzean egiteko, bai dortokarako eta bai ingeniaritza militarreko lanean aritzeko ere (kanpamentu, harresi eta gotorleku eraikitzea) eta lan publikoetan (bideak, zubiak, akueduktuak).

Geroztik, legionario deitu dira historiako hainbat gorputz militarretako kideak. Adibidez: Frantziako Atzerritar Legioa, Espainiar Legioa eta Poloniar Legioa osatzen duten militarrak.

## Kanpo estekak
Bodenwerder

**Bodenwerder** Alemaniako herri bat da, Weser ibaiaren ibarrean dagoena. Saxonia Beherea estatuan dago, Holzminden barrutian, eta Bodenwerder kolektibitateko hiriburua da. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta. Herri ospetsua da, XVIII. mendean Münchhausengo Baroia bertan jaio zelako. Baroi honi buruzko museoa eta monumentua dira herriko atrakzio nabarmengarriak.

## Bertako jende ezaguna 
* Jonatan Briel, idazlea eta zine zuzendaria

## Demografia 
## Kanpo estekak
Dardano

**Dardano** greziar mitologian, Zeus eta Elektraren semea zen. Elektra hau, Atlasen alaba zen, pleiadeetako bat. Dardano, Arkadiako errege Iasionen anaia zen. Berau hil zuen, baina ezin izan zion tronua kendu, herriak bota egin baitzuen. Samotrazia uhartean egonaldi labur bat egin ondoren, Frigiarantz joan zen, eta han, Teukro erregearen alaba zen Batiarekin ezkondu zen. Tronua heredatu zuen, eta, biztanleei, dardano izena eman zien, bere izenetik eratorriz. Bere semea Eriktonio izan zen.

Dardano, Dardania herriaren sortzailea da, Ida mendiaren oinean, eta, beranduago, Troia izango zena. Diodoro Sikuloren arabera, Asiako herri asko gobernatu zituen, eta kolono gisa bidali zituen Traziatik iparraldera bizi ziren dardanoak. Troiaren sortzaile bezala, bertako erret etxeko arbasoa da eta, "dardaniar" "troiar"ren sinonimoa da (hala erabiltzen du sarri Virgiliok).

Apolodororen arabera, Dardanok Samotrazia utzi zuen, bere sorterria, edo Arkadia, bere anaia Iasionen heriotzagatik atsekabeturik. Iasion, Zeusek botatako tximista batek jota hil zen, Demeter liluratzeagatik, edo, agian, Deukalionen euri jasagatik, eta Troadera iritsi zen.

Gaur egun, Dardanelos itsasarteak, Dardanoren omenez hartzen du bere izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simpsondarrak telesaileko pertsonaiak

*Simpsondarrak* telesaileko pertsonaiak.

## Protagonistak 
* Homer Jay Simpson
* Marge Simpson
* Bartholomew "Bart" Jojo Simpson
* Lisa Marie Simpson
* Margaret "Maggie" Simpson

## A 
## B 
## C 
## D 
## E 
## F 
## G 
## H 
## I 
## J 
## K 
## L 
## M 
## N 
## O 
## P 
## R 
## S 
## T 
## U 
## V 
## W 
## Z 
## Kanpo estekak
Bakerloo Linea

**Bakerloo Linea ** Harrow & Wealdstone-tik Elephant & Castle-era joaten den Londresko Metroko 1.go linea da. 25 geltoki ditu eta 23,2 kilometroko luzera. 1906n ireki zen eta 111.136.000 bidaiari eramaten ditu urtero.

## Mapa 
550px|erdian|Bakerloo linearen mapa geografikoki zuzena

## Kanpo estekak
Linea Nagusia

500px

**Linea Nagusia** West Ruislip-etik Epping-era joaten den Londresko Metroko 2. linea da.

## Ikus, gainera 
* Londresko metroa

## Kanpo estekak 
*  Metroaren webgune ofiziala.
*  Metroaren mapak.
*  Metroari buruzko datuak.
Dardania (Troia)

eskuinera|thumb|200px|Eskualdeko mapa

Greziar mitologian, **Dardania**, Dardanok Ida mendian sortutako hiriaren izena da. Lurraldeak zein biztanleek Dardanorenetik hartu zuten izena.

Tros, Dardanoren bilobagandik, jendeak troiar izen gehigarria lortu zuen, eta lurraldeak, Troade. Ilok, Trosen semeak, Ilion izeneko hiri bat sortu zuen (latinez Ilium), lautadatik haratago, modu ohikoagoan, Troia deitua. Erresuma, Ilion eta Dardania artean banatua izan zen.

Harry Thurston Peckek ''Harper's Dictionary of Classical Antiquity''an 1898an, antzera definitzen du Dardania "Troadeko barruti bat bezala, Helesponton zehar zabalduz, Abidosetik hegoekialdera eta Ilionen lurraldearen mugakide".

Euren herria, dardanoak, Troiako Gerran Eneasen agintepean agertzen dira, troiarrekin elkarkidetza itxian. Hauen izenak, sarri elkaraldatuak izaten dira, batik bat erromatar olerkarien aldetik.

## Kanpo estekak
Tros

Greziar mitologian, Dardaniako **Tros** erregea, Eriktonioren semea zen, eta honengandik heredatu zuen tronua. Hiru semeren aita izan zen: Ilo, Asarako eta Ganimedes. Tros, Troiaren eponimoa da, Ilion ere deitua, bere seme Ilorengatik. Trosen emaztea, esaten zenez, Kalirroe zen, Simois ozeanidaren alaba edo Akalaris, Eumedesen alaba.

Zeusek Ganimedes bahitu zuenean, Tros bere semeagatik atsekabetu zen. Errukiturik, Zeusek Hermes bidali zuen hain azkarrak ziren bi zaldirekin ze, uren gainean korrika egin zezaketen. Hermesek, Ganimedes hilezkorra zela eta jainkoen koparia zela, garrantzi handiko postua, ziurtatu zion.

Beste bertsio batzuetan, Ganimedes Laomedonteren semea zen. Hau, Iloren semea, eta, azken hau, berriz, Trosena. Beraz, Trosen birbiloba.

Trosengatik, dardanoak troiar deituak izan ziren, eta, euren lurra, Troadea.

## Kanpo estekak
Don Siegel

**Donald Siegel** (Chicago, Illinois, 1912ko urriaren 26a, - Nipomo, Kalifornia, 1991ko apirilaren 20a) Ameriketako Estatu Batuetako zinema zuzendari eta ekoizlea izan zen. Kredituetan **Don Siegel** zein **Donald Siegel** sinatu ohi zuen.

Chicagon jaioa, Cambridgeko Unibertsitatean graduatu zen. Warner Bros. etxean hasi zen beharrean, eta bertako muntaia saileko buru izatera ailegatu zen. Hamaika pelikula muntatu zituen, eta tartean *Casablanca* filmaren aurrenekoa. Film labur bi egin zituen 1945ean (*Hitler Lives?* eta *Star in the Night*), harrera ona izan zutenak, eta lan luzeetarako bidea eskaini ziotenak. Aurrekontuei gehiegi begiratu gabe, baina bai emaitzari erreparatuta, proposatzen zioten edozer egiteko prest agertu zen aurreneko urte horietan. *The Twilight Zone* sailerako ere bi kapitulu zuzendu zituen. Steve McQueen aktorearekin egin zuen lan *Hell Is for Heroes* filmean eta Lee Marvinekin ondo baloratua izan den *The Killers* delakoan (1964). Handik gutxira, eta urte askoan iraun zuen langintzan, Clint Eastwood lagunarekin ekin zion, eta harreman horren ondorio dira ''Coogan's Bluff* eta *Dirty Harry* poliziakoak, *Two Mules for Sister Sara* westerna edo kartzela batetiko ihesa kontatzen duen *Escape from Alcatraz*. Eastwood nabarmen eragin zuen Siegelek; ez da, beraz, harritzekoa *Unforgiven* beroni eta Sergio Leoneri eskainia izana.

Siegelen lan interesgarrienetarikoa 1956ko *Invasion of the Body Snatchers'', Jack Finney idazlearen kontakizun batean oinarritua. Philip Kaufmanek istorio bera egokitu zuenean **cameo** txikia eskaini zion, taxi-gidariarena egiten agertu zelarik 1978ko bertsio horretan.

Viveca Lindfors aktorea Siegelen lehen emaztea izan zen (1948-1953). 78 urte zituenean, minbiziak jota, hil egin zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*  Senses of Cinema: Great Directors Critical Database
*  An Academy Salute to Don Siegel, With Curtis Hanson and Clint Eastwood
Uazkuru

**Uazkuru** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Inguruan, Larretxiki izeneko osina dago. Tontor bezala, gertu dagoen Kargaleku mendiak baino garrantzi handiagoa du.

## Irispideak 
Lizarrustitik ur banalerroa jarraitzen duen bide klasikotik igo daiteke, Kalelantegi izeneko leporantz irtenez, Putxerri mendiaren iparraldean. Hirupagoeta edo Oroingaine ekialdetik inguratuz, Urratatso lepotik, Larretxikira heltzen da, bertatik tontorrera iristeko. Guardetxetik Pagomarira doan bidea eta Otsoarrateko lepora helduz, Saltamuñoko atakatik gertu, nahiko erraza da.

## Kanpo estekak
Abidos (Asia Txikia)

**Abidos** (; ), Misiako hiri bat izan zen, Helesponton, Negara punta izeneko tokian, asiar zatian, Sestos izeneko antzinako hiriaren beste aldean.

Ziuraski, traziar biztanleriadun hiri bat izan zen, Miletoren kolonia K.a. 700. urtean bihurtu zena. Dario I.a persiar enperadoreak su eman zion Traziara egin zuen bere espedizioan, eszitek okupa ez zezaten (K.a. 512. urtea), baina, ondoren, indarberritu egin zen eta berreraikia izan zen.

K.a. 499. urtean, ioniar matxinadara batu zen baina Dario I.a Handia jeneral persiarrak okupatu zuen K.a. 498. urtean. Pertsiako Xerxes II.ak K.a. 480. urtean, han, txalupa zubi bat eraiki zuen, bere tropek itsasartea beste aldera pasa ahal zezaten (Sestosetik gertu, hiri hau eta Maditos artean).

Atenasen aliatua, Sirakusako setioaren ondoren, K.a. 411. urtean matxinatu zen, eta Espartaren alde agertu zen, Derzilidas espartar jeneralaren mende geratuz. Ondoren, Anatoliako gainontzeko greziar hiriekin batera, persiara pasa zen K.a. 386. urtean.

K.a. 334. urtean Alexandro Handiaren mende geratu zen, eta Mazedoniaren hiri aliatu bezala jarraitu zuen, Antigono I.a Monoftalmosen eskuetara pasa zen, K.a. 305. urtean, bere burua Sardeseko errege izendatu zuena, eta, Issosen K.a. 301ean garaitua eta hila izan ondoren, Lisimako Traziakoaren eskuetara pasa zen, hau, K.a. 281ean, Seleuko I.a Nikatorrek garaitu zuen arte. Seleuko, asiar ondasunetaz jabetu eta Europara pasa zen, non hila izan zen. Hala ere, seleuzidek asiar kostaldea mantendu zuten, Abidos barne. K.a. 200. urtean Mazedoniako Filipo V.ak eraso zuen, eta gogor defendatu zen, baina, azkenik, amore ematea beste erremediorik ez zitzaion geratu. K.a. 196. urtean gertatu zen Erroma eta Mazedoniaren arteko lehen gerraren ondoren, Erromak hiri aske bezala adierazi zuen, Asiako beste hainbat hirirekin batera, eta, ordutik aurrera, Erromaren eraginpean geratu zen. Hiriak, bere lurraldean, urre meatze batzuk zituen, erromatar garaian agortuak zeudenak.

Hiria, XV. mendean Konstantinoplaren erorketa gertatu eta beranduxeago arte existitu zen, baina, otomandarren agintepean, ia desagertu egin zen.

Aidos edo Avido izeneko toki bat izango litzateke antzinako Abidos. XX. mendean Lehen Mundu Gerraren ondoren, toki mugatua izan zen, armada tropak izatea baimentzen zen Dardanelos itsasarteko toki bakarra baitzen, hain zuzen ere, itsasartea estuena zen tokian.

Abidos eta Sestos, Hero eta Leandroren istorioa gertatzen den tokiak dira, Mousaios izeneko K.a. VI. mendeko olerkari greziarrak azaltzen duen bezala. Leandro Abidosen bizi zen, eta Hero Sestosen; Afroditaren jaialdi batean elkar ezagutu eta maitemindu egin ziren. Bisita egiteko, Leandrok, gauero, itsasartea igerian igarotzen zuen, eta Herok dorre batean jartzen zion argia gidatzeko, baina, gau batean, dorreko sua ekaitz baten ondorioz itzali zen, eta Leandro ito egin zen. Bere gorpua hurrengo egunean aurkitu zutenean, Hero itsasora bota zen, bere maitearekin heriotzan batzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sestos

**Sestos** () Kersoneso Traziarreko hiririk garrantzitsuena izan zen, Abidosen parean zegoena. Europatik Asiarako ohiko pasabidea izan zen mendeetan zehar, erromatarrek, Gallipolira aldatu zuten arte, ordura arte, lurraldeko hiririk garrantzitsuena izan zena.

Hiria, ospetsua izan zen olerkaritzan Hero eta Leandroren istorioagatik. Baina bere ospe historikoa, Persiako Xerxes II.a enperadoreak, toki honetan, Helespontoa bere armadarekin gurutzatzeko zubi bat eraiki izanetik datorkio, K.a. 480. urtean gertatu zena.

Mikalako gudua amaitu ondoren, atenastarrek Kersonesoa berreskuratu nahi zuten eta Sestos setiatu zuten, non persiarrak indartsu egin ziren, baina hauen defentsa ez zegoen batere ongi prestatua. Goarnizio persiarrak hilabeteetan jasan zuen bertan, K.a. 478. urteko udaberrian atenastarrak, han, goseak, biztanleen matxinada piztu zuenean sartu ziren arte. Artaiktes gobernari persiarra eta persiar gehienek gauez ihes egin zuten, eta biztanleek ateak ireki zituzten.

Atenasen eskuetan egon zen Egospotamoseko gudua gertatu zen arte, K.a. 404. urtean, eta, orduan, Kersonesoko beste hiri batzuk bezala, espartarren aldera pasa ziren, hauek persiarren aliatuak baitziren, Esparta eta Persiaren arteko gerra piztu zen arte. Sestos espartarren alde jarri zen, eta Farnabazok, Lazedemoniako goarnizioa kanporatzeko eman zion aginduari ezezkoa eman zion. Orduan, Kononek setiatu zuen (K.a. 394an), baina ezin izan zuen okupatu.

K.a. 387an, Antalzidaseko bakearekin ados, bere independentzia berreskuratu zuen, baina persiarrek berehala ezarri zuten euren nagusitasuna, eta, berriz aipatzen denean, Ariobarzanes satraparen mende zegoen. Hau, odrisiarren errege zen Kotis I.aren aurka gerran ari zen (K.a. 362a). Honek, hiria setiatu zuen, baina, azkenik, setioa atzerantz bota behar izan zuen, Timoteo eta Agesilao II.aren indar bateratuen aurrean.

Posible da, zerbitzu honegatik, Ariobarzanesek hiria Atenasi eman izana (eta beste hiriren bat). Baina bitxia dirudi. Persiarren (edo atenastarren) aurka matxinatuko zen eta Kotisen mende geratuko zen, bere ondorengoagatik, Zersobleptes, Kersoneso guztia, Sestosekin batera, Atenasi eman zion K.a. 357. urtean.

Hiriak ez zuenez Atenasen mende egon nahi, honek, Kares bidali zuen K.a. 353an, konkistatzeko eta asaltu bidez hartua izan zen. Hiriko gizon guztiak hilak izan ziren.

Ondoren, Sestosi buruzko berriak desagertu egiten dira, baina laster eroriko zen Alexandro Handiaren mazedoniarren mende. Alexandrok, hemen bildu zituen bere tropak Asiara gurutzatzeko K.a. 334an.

Mazedoniako Filipo V.a erregeak, Erromarekin sinatu zuen bake ituna dela eta, Sestos hustu behar izan zuen, rodastarrek erromatarrei egin zien eskakizun bat izan zena, Itsaso Beltzeranzko merkataritza askea interesatzen baitzitzaien.

K.a. 191n, Antioko III.a Megasen alde irten zen. Erromatarrak, K.a. 190ean setiatu zuten eta amore ematea beste erremediorik ez zitzaion geratu.

Beranduago, erromatarren mende zegoen hiri bat izan zen. Erromatar Inperioaren azken aldera desagertuko zen, godoen erasoekin.

Bere hondakinen tokia Zemenik edo Jalowa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Serdab

thumb|200px|Djoserren serdaba Saqqaran
**Serdab**a, hil monumentuetan dagoen gela bat da (mastaba edo hil tenpluak) Egiptoko Antzinako Inperioan zehar eraikiak.

Orokorrean sarbiderik gabe eraikiak, hilaren ka dagoen estatua du. Batzuetan, hil kaperarekin komunikatzen zen irekidura edo hainbat zuloren bidez. Horien bidez, hildakoak, bere senideen opariak jaso zitzakeen. Serdaba, sarri, "ate faltsu" baten atzean disimulatzen zen.

Djoser edo Zoser faraoiaren serdabak, bere piramidetik kanpo kokatua, isolatutako gela txiki batean, Cecil Firthek 1924an aurkitua, hieroglifoz idatzitako testuak zituen, Imhotep, Saqqarako Piramide Mailakatuaren arkitekto diseinatzaile bezala izendatuz. Djoser faraoiaren eseritako estatua bat du, 1,42 metroko altuera duena. Honen kopia ikusgai dago, jatorrizkoa, Kairoko Egiptoar Museoan baitago.

Egiptoko Inperio Ertain garaiko hilobietan, serdaba ez da existitzen, baina hildakoaren estatua bat, sarri, hil multzoaren zati da.

## Kanpo estekak
Petershagen

**Petershagen** Alemaniako udalerri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan eta Minden-Lübbecke barrutian kokatua.

## Geografia 
Petershagen, Weser ibaiaren ibarrean dago, Mindenetik 10 kilometro iparrekialdera, gutxi gora-behera

### Udalerri mugakideak 
* Minden
* Hille
* Uchte
* Stolzenau
* Leese
* Landesbergen
* Loccum
* Rehburg-Loccum
* Nienburg
* Niedernwöhren
* Bückeburg

### Udalerriaren banaketa 
Petershagen udalerria, 29 barrutitan banatzen da. Honako hauek dira herriko barrutiak:

* Bierde
* Buchholz
* Döhren
* Eldagsen
* Friedewalde
* Frille
* Gorspen-Vahlsen
* Großenheerse
* Hävern
* Heimsen
* Ilse
* Ilserheide
* Ilvese
* Jössen
* Petershagen-Lahde
* Maaslingen
* Meßlingen
* Neuenknick
* Ovenstädt
* Petershagen (hiri erdialdea)
* Quetzen
* Raderhorst
* Rosenhagen
* Schlüsselburg
* Seelenfeld
* Südfelde
* Wasserstraße
* Wietersheim
* Windheim

## Herri senidetuak 
* 25px Petershagen-Eggersdorf (Brandenburgo, Alemania) 1990etik

## Demografia 
## Kanpo estekak
Puntiaga

**Puntiaga** Eskoriatzan dagoen mendixka edo muino bat da, 588 metroko garaiera duena. Bertara, Mendiola eskoriatzar elizatetik abiatuta heltzen da. Bertan, izen bereko tumulu bat dago. Goraxeago, berriz, Asuntzeta Ekialdea eta Asuntzeta Mendebaldea izeneko tumuluak ditu.

## Kanpo estekak
Azagaia

**Azagaia** arma jaurtigarri primitibo eta arin bat da eskuarekin (xabalina bezala) edo bultzagailu baten laguntzaz jaurtitzen dena. Hitza  arabierazko az-zaāyah transkribatua, berbere-zagayatik eratorria da.    

## Garai historikoetan 
Lantza motz mota bat da, jaurtitzeko erabiltzen dena, xabalina baino astunagoa, eta punta hura baino garatuagoa duela. Afrikako herrien artean oso zabaldua dago. 
[erdian|thumb|416x416px|[Madagaskar|Madagaskarreko Betsileo jendearen XIX. mendeko bi azagaia, egurrez eta burdinez eginak. Gustave Julien bilduma, Tolosako museoa.]]   

## Europako Historiaurrean 
Mutur zorrotz eta gogorra (adar, hezur edo sukarrizkoa) izaten zuen, zurezko makil bat, eta, beharbada, azken zatian, luma batzuk ere hegaldia egonkortzeko, geziekin egiten den bezala.thumb|Madeleine aldiko modu aberatsean apaindutako azagaiakEhiztatzeko erabilitak. Goi paleolitoan zehar erabilitak 35000-11800. Hezurrak zerratuz lorten zen.

Orokorrean, arkeologoek, indusketetan aurkitzen duten arrasto bakarra, azagaiaren muturra da, zurezko makila, denborarekin, usteldu egiten baita. Arrazoi honengatik, azagaia hitza, arkeologian, arma osoari edo honen muturrari erreferentzia egiteko erabiltzen da, ezberdintasunik gabe.

Azagaiak, Europako Goi Paleolitoko ezaugarriak dira bereziki. Denborarekin, eboluzionatzen joan zirenez gero, posible da historiaurreko kultura ezberdinentzako eredu bereizgarri bat edo gehiago zehaztea:

* Aurignac aldia: Oinarri arrakalatuko azagaiak eta losanjikoak
* Gravette aldia: Oinarri alakatua duten azagaiak eta fusiformeakthumb|255px|Madeleine aldiko oinarri arrakalatuko azagaia
* Solutre aldia: Erdialdea lautua duten azagaiak (alakatuak eta fusiformeak ere badaude)
* Madeleine aldia: Aurrekoekin batera, zirriztudun azagaiak agertzen dira (beharbada mikrolitoak sartzeko), oinarri adarkatudun azagaiak eta baita oso modu aberatsean apaindutako azagaiak ere.
Honela sailka daitezke:

# Oin-puntadun azagaia: Aurignac aldi hasiera (34000-30000). Azagaiaren punta, borobila eta lantzan sartuta alboko puntak.
# Azagaia losangikoa: Aurignac aldi aurreratua (30000-27000). Aurrekoa baino luzeagoa, eta erronbo forma. 
# Azagaia isturiztarra: Gravette aldikoa (27000-21000). Aurrekoa baino lodi eta zabalagoa, alde batean triangelu bat osatzen du.
# Alaka bakuneko azagaia: Solutre aldia eta Madeleine aldia. (21000-11800), zeharka moztuta.
# Alaka bakun luzeko azagaia: Madeleine aldia. IV (14000-11800). Alaka erlatiboki luzeagoa.
# Oin sardexkatadun azagaia: Erdi Madeleine aldia, Goi Madeliene eta amaiera (14000-11800). Bi puntatxo ditu behealdean.
# Puntabiko azagaia,: apainduta, Madeleine aldia IV (13000-11800). Hiruki sekzioa du.
# Alaka biko azagaia: Azken Madeleine aldia (12800-11800). aldetik erronbo, aurretik zeharka moztuta, handiena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Azagaya». CER.es
* HERRAMIENTAS DE LA PREHISTORIA: LAS AZAGAYAS PARA LA CAZA *Tito Bustillo. Centro de arte rupestre.*
* Altuna,Jesús  eta Mariezkurrena, Koro (2018) «Azagaia». *Hezur landuak, apaingarriak eta arte higigarria Euskal Herriko paleolitoko historiaurrean* Zurea eta denonda bilduma, 8. Gasteiz : Eusko Jaurlaritza
Khnum

**Khnum** "Modelatzen duena", jainko sortzaile bat izan zen egiptoar mitologian. Bere jatorrian uraren jainko bat izan zen.

* Izen egiptoarra: **Khnum** Izen greziarra: **Khnoumis** edo **Knoufis** Izen nubiarra: **Deduen**

## Ikonografia 
Ahari burudun gizon bat bezala irudikatua izan zen. Atef koroa egiptoarra buruan zuela eta Uas zetroa eta ankha zeramatzalarik.

## Mitologia 
*Hasierako arrautza*ren sortzailetzat jotzen zen. Bertatik sortu zen eguzkiaren argia, denboraren hasieran, munduari bizitza eman ziona. Jainko buztingilea, pertsonak Niloren lokatzaz modelatzen zituena, euren ka jaiotza momentuan sortuz. Ugalkortasunaren jainkoa. Behe munduko, Duateko uren zaindaria ere bazen, baita Elefantinako Niloko iturriena ere.

Tradizio baten arabera, Khnumek, gizakiak, bere buztingile tornuarekin sortzen zituen, baina bere gurpila apurtu zuen, biratzeaz nekaturik, eta, emakume bakoitzean, harriaren zati bat jarri zuen. Ordutik aurrera, berak ezer egin beharrik gabe ugaldu ahal izan ziren gizakiak.

Esnako hirukoaren zati izan zen, Satis eta Neitekin batera, Elefantinako hirukoarena, Satisen senar eta Anukisen aita izaki. Behe Aroan, hirukoa, Neit eta Hekarekin osatuko du. Heketen senarra zen Antinoen.

## Irudikapena 
Modu askotan irudikatua izan zen. *Khnum Nehep* "sortzailea", *Khnum Khentitauy* "bi Lurren gobernaria", *Khnum Sekhetashspef* "bere argia ehuntzen duena", *Khnum Khentiperankh* "Bizitzaren Etxearen gobernaria", *Khnum Nebtaanjet* "Bizitzaren herrialdeko Jauna", *Khnum Khentinechemchemankhet* "Bizitzaren Etxe Gozoaren gobernaria" eta *Khnum Neb* "Jauna" bezala irudikatua izan da.

## Epitetoak 
Honako epiteto edo titulu hauek jaso zituen: "Modelatzen duena", "Urjauziko jauna", "Beste Munduko Jauna" eta "Aiten Aita eta Amen Ama".

## Sinkretismoa 
Ra, Ptah eta Amon jainkoekin lotzen zen

## Gurtza 
Batez ere, Elefantina eta Esnan gurtua izan zen. Baita Filae, Hipselis eta Anitinoopolisen ere.

## Kanpo estekak 
Rosa Thode, *Panteoi Egiptoarra*, egiptologia.orgen
Puente la Reina de Jaca

**Puente la Reina de Jaca** (ofizialki ; ) Huescako Jazetania eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 226 biztanle zituen.

## Geografia 
Puente la Reina de Jaca Aragoi ibaiaren oinean dago, zeharkatzen duen zubi baten ondoan, nondik lekuaren izena datorren. Komunikazio-gurutzaketa estrategiko batean dago, Aragón Subordán ibaiaren bidez Pirinioen iparralderarekin, Aragoi ibaiaren bidez Jakarekin, Asabon ibaiaren ibilguaren bidez Santa Barbara mendatea, Ayerbe eta Huescarekin eta Zangoza eta Iruñearekin lotuta.

Udalerria, Aragoi ibaiaren iparraldean dago, iparraldetik Echo Ibarrarekin, ekialdetik Santa Ciliarekin, hegoaldetik Bailorekin eta mendebaldetik Canal de Berdúnekin mugakide delarik. Pirinioetatik oso gertu dagoen arren, Aragoiko haranean duen kokapenagatik, funtsean, lurralde laua da, ez du goragune nabarmenik, nahiz eta bere udalerriaren iparraldean jada igoera batzuk izan.

## Banaketa administratiboa 
Puente la Reina de Jaca honako herriez osatua dago:

* Puente la Reina de Jaca (herriburua)
* Santa Engracia de Jaca
* Xabierregai

## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Puente la Reina de Jacako udalaren webgunea
Urkute

**Urkute** Aralarko Malloetako mendi bat da, tontorren lerro nagusitik kanpo dagoena, Aldaonetik mendebaldera. Bi mendi horiek —Urkute eta Aldaon— lepo batek banatzen ditu. Tontorrak baditu beste bi izen ere: **Urgutte** eta **Urgoiti**. Bertara heltzeko, Aldaonera doazen bide berberak hartu behar dira.

## Kanpo estekak
Batiskafo

thumb|Trieste batiskafoa
**Batiskafoa** ibilgailu urpekari txiki bat da, bereziki, ozeanoan sakonera handietara iristeko diseinatua, uraren presio izugarria jasanez.

Batisfera baten antzeko kabina batetaz osatuta dago. Kabina hau, ura baino arinagoa den likido batez betetako ur gordailu baten azpian zintzilikaturik dago. Likido hori, gasolina izan daiteke, adibidez. Bultzada, bateria elektriko batek elikatutako motore batzuek ematen dute.

Batiskafoa Auguste Piccardek asmatu zuen, eta, lehenengo urperaketa, tripulaziorik gabe eta pilotu automatikoarekin Cabo Verde uhartediko uretan egin zen, 1948an eta FNRS-2 batiskafoaren kargu egon zen. 1080 metroko sakonerara iritsi zen. Froga eta hobekuntza asko egin ziren eta 1953ko irailean, Piccard eta bere tripulazioa 3150 metroko sakonerara iritsi ziren Trieste izeneko batiskafoarekin, Italian eraikia, eta, 1959an, 5486 metroko sakonerara iristea lortu zuena, eta, urte bete beranduago, Guameko uretan, 10916 metrora, ordu erdiz, itsasondoan egonez. Beranduago, "Arkimedes" izeneko batiskafoa eraiki zen, 11000 metrorainoko sakonerak esploratzeko gai zena, eta, 1962an Kuriletako itsas hobiaan 9500 metroko sakonerara iritsi zena.

## Kanpo estekak
Trieste (batiskafoa)

**Trieste** izenekoa, suitzar diseinuko ikerketa ozeanografikoko batiskafo bat izan zen, bere kabinan bi pertsonentzako tokia baino ez zuena. 1960an, errekorreko urperaketa bat egin zuen Marianetako itsas hobian, Guam uhartetik gertu, 10900 metroko sakonerara helduz. Halako sakonerara iritsi den gailu tripulatu bakarra izan da.

Batiskafo hau, August Piccardek diseinatu zuen, eta lehen aldiz 1953ko abuztuan uretaratu zen, Mediterraneo itsasoan, Napolitik gertu, Italia. Zati handi batean, bere eraikuntza Trieste hiri italiarreko Kontseiluak finantzatu zuen, eta hiri honengatik hartu zuen izena. Beranduago, AEBetako marinak erosi zuen 1958an, 250000 dolarren truke.

## Kanpo estekak
Tiragoma

**Tiragoma**, **harri-goma** edo **sardea** urkila kirtendun bati loturik dauden bi gomaz eta hauen artean jarritako larru-puska batez osatutako tresna edo jostailua da, bereziki harriak urrutira botatzeko erabiltzen dena. Tiragoma arma txiki eramangarria ere bada, jaurtigailuak jaurtitzeko erabiltzen dena. "Y" forma duen zurezko egitura batek eratzen du tiragoma. Egitura honen goiko bi adarrei lotuta, bi sokatxo ditu, aldi berean, kautxuzko, plastikozko edo oihalezko oinarri batetara lotuta daudenak. Toki honetan jartzen da jaurtigailua, ohi, harri txikiak izaten direnak.

Tiragoma, nagusi ez den eskuarekin eutsi eta besoa luzatzen da. Orduan, jaurtigailua heltzen da oinarriaren bidez, erpurua eta hatz erakuslearen artean harturik, eta luzatu egiten da, masailetik gertu jartzeko. Orduan, apuntatu egiten da, eta, askatzen denean, jaurtigailua bere jomugara abiatzen da ziztu bizian.

Etxeko tiragomak jostailu tradizionalak izan dira umeentzat XX. mendearen zati handi batean zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ka (Antzinako Egipto)

thumb|Hildakoen liburua
[thumb|[Hor I.a faraoiaren Ka estatua. Kairoko Egiptoar Museoa]]
**Ka** "bizi indarra" da, giza izpirituaren osagai bat, bizitzaren printzipio unibertsal eta hilezkorraren zatitxo bat, egiptoar mitologiaren arabera. Antzinako egiptoarrentzat, izpirituaren osagaiak honako hauek ziren: Ib, **Ka**, Ba, *Aj*, *Ren* eta *Sheut*. Joshua J. Markek adibidez, honela zerrendatzen ditu *Khat* gorputz fisikoaz aparte: Ka, Ba, *Shuyet (Sheut)**,** Akh (Aj)**,** Sahu**,** Sechem**,** Ab (Ib). Ren* delakoa ere aipatzen du, pertsonaren izen sekretua dena.

Antzinako egiptoarrek uste zuten arima bat (kꜣ eta bꜣ; Egipto. ahoskeran: ka/ba) zati askok osatzen zutela. Arimaren osagai horiez gain, giza gorputz bat ere bazegoen (giza gorputza, batzuetan pluralean aipatzen zena, gutxi gorabehera "gorputz-atalen batura" esan nahi duena).

Ka pertsona baten bikoitza zen.

Pentsatzen zenez, ka Jnumek sortua zen, bere buztingile tornuarekin, seme-alabetan utzia izateko hauen sorrera unean. Elementu honek, gizaki bakoitzari hilezkortasuna ematen zion, jainko bihurtzeraino, hala merezi izan balu, Lurreko bere bizitzan eginiko aparteko ekintza onen ondorioz.

*ka* janariaren bidez mantentzen zela ere uste zuten egiptoarrek. *Ka*-k, hildakoaren gorputzean jarrai zezakeen hildakoa momifikatuz gero; arrazoi honegatik, beharrezkoa zen hildakoei hilondura egitea, eta janari eskaintzak egin behar zitzaizkien hildakoei, hauek kontsumitzen zutena, janarien kaua zen arren, eta ez zati fisikoa.

Jainkoen eta faraoien ka euren gorputzei lotuta zegoen, gainontzeko egiptoar guztiek, euren ka, faraoiaren bidez lortzen zuten bitartean. Duateko etorkizuneko bizitzako baldintzak, Osirisen epaiketan hartutako erabakiaren araberakoak ziren.

:*"Erregearen kak botere berezi bat du, jainkoagatik dator zuzenean eta mendekoekin ere lotuta dago, hauen ka, erregearenetik baitator edo erregea bera da. Monarkia jainkotiarraren eta bere autoritatearen euskarri bat da. Erregearen ka (bikia edo bikoitza) Ilargi jainko batean bihurtu zen, Khonsu, Eguzkiaren ka nagusia".* Henri Frankfort

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elefantina

**Elefantina** (arabieraz: جزيرة الفنتين‎; antzinako grezieraz: Ελεφαντίνη) Egiptoko uharte bat da, Nilo ibaian dagoena, lehenengo ur-jauziaren ondoan, gaur egun, Asuan hiria dagoen tokiaren parean. 1360 metroko luzera eta 780ko zabalera du.

Elefantina izena, *Ab* edo **Abu** izen egiptoarraren itzulketa da, "elefante" esan nahi duena, arabiarrek "Loreen Uhartea" deitu zuten.

Goi Egiptoko I. nomoaren hiriburua izan zen, *To-Khentit* "Muga".

Garrantzi handia izan zuen Antzinako garaietatik, garai helenistikoa arte, lehenengo ur-jauziaren ondoan egoteagatik, muga natural bat, non, goarnizio garrantzitsu bat zegoen, Egipto hegoaldeko ibilbideak kontrolatzen zituena.

Elefantinan, Khnum, Satet eta Anuketek eratutako hirukoa gurtzen zen. Tenplu guztiak, Kanbises II.a errege pertsiarrak deuseztu zituen, Ziro II.a Handiaren semeak, K.a. 525 eta 522 urteen bitartean.

## Aztarna arkeologikoak 
eskuinera|thumb|150px|Elefantina uharteko Nilometroa
* Khnum jainkoaren omenezko tenplua, Nektanebo II.ak eraikia eta ptolomeotarrek eta erromatarrek amaitu zutena.
* *Heqa-ib*en tenplua, Elefantina eta Sienako erregea, Egiptoko Antzinako Inperiokoa
* Nilometroa, Estrabonek deskribatua, pasabide mailakatu bat dena, harkaitzean zulatua, laurogeita hamar mailakoa, alboetan marka batzuk zizelkatuak dituelarik, ibaiaren maila neurtzeko, ezinbesteko erreferentzia egoera ekonomikoa aztertu eta zergen zenbatekoa ezartzeko.
* Harrizko blokeak, berrerabiliak, Antzinako Egiptoko ia garai historiko guztietakoak.
* Harkaitzetan zizelkatutako idazkiak, hainbat garaitakoak.
* Elefantinako Papiroak, judu komunitatearen ohiturak deskribatuz K.a. V. mendean.

## Kanpo estekak
Ecser

**Ecser** (eslovakieraz, *Ečer*) Hungariako herria da, Pest eskualdean, Budapest hiriburutik hurbil.

## Kokapena 
[eskuinera|thumb|225px|Pest eskualdea, [Hungarian. Puntua Ecser herria da]]
**Ecser** ([ˈɛʧɛr], "etcher" irakurtzen da) Budapesten hego-ekialdean, Ferihegy aireportutik gertu dago. Maglód, Vecsés, Gyömrő eta Üllő herriak ditu inguruan. 120a trenbidea igarotzen da bertatik (Budapest-Újszász-Szolnok linea).

## Historia 
Ecser-ren lehen aipamen idatzia 1315eko abenduaren 15ekoa da, nahiz eta herria 896an eraiki zen (hungariarrak bertara heltzean). Kondairaren arabera, herriari bere izena Árpád printzeak eman zion (hungarieraz, *cser* hitzak haritza esan nahi du). 1526-1686 bitartean, Otomandar Inperioaren menpean, herria bertan behera gelditu zen; bertako biztanlean 1699an itzuli ziren. XVIII. mendean bertako kondeak eslovakiar jatorriko herritarrak ekarri zituen.

## Kultura 
Eraikin historikoei dagokienez, 1740ko eliza (katolikoa) da monumentu aipagarriena. Horrez gain, Ecser ezaguna da bertan egiten den dantza herrikoiarengatik ere (*Ecseri lakodalmas* Ezkontza Ecser-ren). Herriko armarrian hiru elementu horiek ageri dira: eliza, ezkontza dantza eta haritza.

## Senidetutako herriak 
* Zlaté Klasy (Eslovakia)
* Kumbağ (Turkia)

## Kanpo estekak