Israel eta Libanoren arteko mugako gatazka (2023-2024)

**Israel eta Libanoren arteko mugako gatazka (2023-2024)** urriaren 7an hasi zen, eta Ekialde Hurbileko krisiaren zabalpenaren ataletako bat da. Eragile nagusiak ditu Israelgo Armada (IDF) eta Hezbollah. Ondorioz, zuzenean dago loturik 2023-2024ko Israel-Palestina gerrako beste gertaerekin. Eskalada militar horren hasieran, Hezbollah kohetez Israeli eraso egiten hasi zitzaion, Hamasekin eta palestinarrekin bat eginez. Erasoak eta kontraerasoak lehorretik eta, batez ere, airetik egin dira, kohete, misil eta droneen bitartez. Ekainean, Israelek Hezbollahren kontrako gerra osoa egiteko aukera planteatu zuen, abuztuan gauzatzen hasi zena.  

Irailean, berriz, inoiz ez bezalako eraso bat egin zuen Hezbollahren kontra, erakunde xiita horren gailu teknologikoak urrunetik eztandaraziz eta aire ofentsiba baten bitartez. 2023ko udazkenetik, Israel Hezbollahko buruzagiak hiltzen joan da askotariko erasoetan, horietan eraginkorrena izanik 2024ko irailean bilkura batean elkarturik zeudela egindakoa. Irailaren 26an, Israelek Hassan Nasrallah Hezbollahko lider historikoa bonbaz hil zuen Beiruten. Berehala, Israelen ofentsiba zabal bat hasi zen, Libanoko askotariko azpiegiturak suntsitu dituena eta izua hedatu. Hezbollahk, berriz, kohetez egin dio eraso Israel iparraldeari, eragin mugatuaz, gehienetan, herrialde sionistaren Burdinazko Kupula defentsa sistemari esker. 

Azken hamarkadetan, Libano hegoaldea eta Israel iparraldea fronte ireki bat izan da, tartean berpiztu izan dena, Ekialde Hurbileko gatazka geoestrategiko orokorrean. Aldiz, urriaren 7an hasi krisitik tentsioa areagotzen joan da, Hezbollah taldeak Hamasekin duen aliantzaren eraginez eta Israelek haien kontra eraman duen kanpaina militarrean kokaturik. Hezbollah alderdia nagusi da Libano hegoaldean. 

## Erasoak eta kontraerasoak mugan 
Gazaren inguruan eskalada militarra hasi zenean, 2023ko urriaren 8an Hezbollahk iragarri zuen suziriak jaurtiko zituela Israelen kontra «palestinar herriaren elkartasunez». Bada, hala izanik ere, data horren eta 2024ko irailaren 16aren artean, pertsona-bilagailuen eztandak baino lehen, Israelen eta Hezbollahren arteko 9.950 istilu jazo ziren mugaz bi aldeko borroketan. Israelek, ordea, nabarmen gehiago egin zituen eraso militarrak: haietatik, 7.939; Hezbollahk, berriz, 1.610. Hildakoen zenbaketan, Israelen erasoek Libanon 711 pertsona hil zituzten, eta Israelen, berriz, 26, Hezbollahren erasoetan.

### Eskaladarik gabeko gerra eutsia 
Israel Gazako inbasioa prestatzen hasi eta gutxira, Hezbollah talde politiko-militar indartsuarekin tiroketak eta su erasoak trukatu ziren hilabete batez. 2023ko urriaren 30ean, Israelek hegazkinez eraso egin zion Libanori eta Siriako Hezbollahri, bertako kohete-jaurtigailuak neutralizatzeko, adierazi zuenez. Astetan, Israelek zein AEBk hainbat aire eraso egin zituzten Siria gainean. 

Zerrendatik harago, Israelgo Armadak beste fronte bat du Libanoko mugan. Fronte horretan, tentsioa handitu egin zen, eta Hezbollah talde politiko-militar indartsuarekin tiroketak eta su erasoak trukatu ziren hilabete batez. 2023ko urriaren 30ean, Israelek hegazkinez eraso egin zion Libanori eta Siriako Hezbollahri, bertako kohete-jaurtigailuak neutralizatzeko, adierazi zuenez. Astetan, Israelek zein AEBk hainbat aire eraso egin zituzten Siria gainean. 

Abenduaren 8tik 9ra, Israelek areagotu egin zituen Hezbollah talde miliziaren aurkako aire erasoak, nahiz eta une horretan ez zen inor hil. Israelgo armadako bozeramaile Avichay Adraeeren arabera, miliziaren egoitza nagusiari egin zioten eraso. Bien arteko borroken ondorioz, 120 pertsonatik gora hil ziren ordu arte urriaren 7tik —horietatik hamazazpi, zibilak—. Dena den, azaroaren 3an, Hezbollahko buruzagi Hassan Nasrallahk adierazi zuen gerran egonagatik ez zuela asmorik ordu arteko Israelen kontrako gerra zabaltzeko. 

Nolanahi ere, tentsioa berriz igo zen 2024ko otsailaren hondarrean, Israelek Libanon hainbat jomugari eraso egitean. Hezbollahk, berriz,  Israel barnealdera hainbat kohete botaz erantzun zuen, 40 Israelen arabera, eta Israelen hegazkinek berriz astindu zituzten Hezbollahren azpiegitura, guneak eta hainbat herri, iturri israeldarren arabera. Israelen kontrako apirilaren 13-14ko Iranen aire erasoak kalteak ekarri zituen berriz ere Libanora, Israelek Libano ekialdea jo-puntuan jarri zuenean, eta Hezbollahren eraikin oso bat suntsitu, ustez armak fabrikatzeko erabilia, Israelgo iturriek adierazi zutenez. Ordu arte, krisi honetan, 364 pertsona hil zituzten gutxienez frontearen Libanoko aldean, gehienetan Hezbollahko militanteak, baina baita 70 zibil inguru ere, AFP agentziaren arabera.

### Gerra osorantz 
Ekainaren 19an, Libano hegoaldeko Hezbollah mugimendu xiitarekin hainbat erasoren eta kontraerasoren eskaladan, Israel Katz Israelgo kanpo gaietako ministroak Libanoren kontrako gerra osoa planteatu zuen. 2024ko abuztuaren 13an, IDFek Hezbollaren helburuen kontrako erasoak hasi zituzten Libanoko hegoaldeko herrietan, eta bi pertsona hil ziren Baraachit-i eginiko aire eraso batean. 

Abuztuaren 17an, Israelek aire eraso bat egin zuen Libano hegoaldean, adieraziz Hezbollahren arma biltegi bat jarri zutela jopuntuan. Erasoan, gutxienez 10 pertsona hil ziren, emakume bat eta haren bi haur tartean. Biharamunean, Hezbollahk katiuska suziriak jaurti zituen Israel iparraldeko mugako eskualdeetara. Erakunde xiita horren arabera, Beit Hillel-eko Israelen kaserna (kuartelari) zuten helburu. Israelen bozeramaileek adierazi zutenez, airean hainbat suziri zapuztu zituzten.

2024ko abuztuaren hondarrean, Israelek eta Hezbollahk eraso bortitzak egin zituzten elkarren kontra: abuztuaren 25ean, Israelek «prebentziozko» eraso bat egin zuen Libanon («helburu terroristak», Israelgo agintariek hala adierazita), Hezbollah Israelen kontrako kanpaina militar estentsibo bat prestatzen ari zelakoan. Gutxienez hiru pertsona hil zituen. Izan ere, Daniel Hagari Israelgo bozeramailearen arabera, Libanotik Israelera jaurti 1000 suziri geldiarazi zituzten. Hezbollahk, halaber, iragarri zuen drone bidezko eskala handiko aire eraso bati ekin ziola, hori ere «errepresalia» bat, erakunde xiitako bozeramaileek azaldu zutenez.

Irailaren 7an, israeldar eraso batek hiru mediku ibiltari hil eta beste bi zauritu zituen Farounen, Israelen beste eraso bat itzaltzeko lanean ari zirela, Libanoko Osasun Ministerioaren arabera. Libanoko agintariek salatu zuten bete-betean egin ziotela eraso Libanoko estatu egiturari. Israelek, berriz, adierazi zuen Hezbollahren kohete azpiegiturari eraso egin ziotela.

## Israelen ofentsiba osoa 
### Hezbollahko gailu elektronikoen leherketak 
Irailaren 17an, inoiz ez bezalako erasoa egin zitzaien Libanoko Hezbollahko kideei: Hezbollahko milaka kideren pertsona-bilagailuak leherrarazi ziren. Ondorioz, gutxienez 2.800 pertsona zauriturik suertatu ziren hala Libanon nola Sirian, eta 9 pertsona hil (gero, 12 egiaztatu ziren, gutxienez). Uste zenez, urrutitik bateriak beroarazi egiten ziren. Dena den, horretaz gain, jatorriz leherkaria behar zuten eztanda egiteko eta, beraz, azaldu izan da enpresa hornitzailean bertan sartu zela leherkaria, eta hartara gertatzen zen eztanda. Hezbollahk eta beste eragile politiko batzuek Israel egin zuten erantzule. Pertsona-bilagailu horiek tresna berriak ziren, berriki herrialdera helduak, asmoz Israelen detekzioa saihesteko. 

Biharamunean, pertsona-bilagailu gehiago eta walkie-talkieak eztandarazi zitzaizkien pertsona gehiagori, eta 14 eta 20 pertsona artean suertatu ziren hilik, baita ehunka pertsona zauritu ere, 450 inguru, ustez Hezbollahko kideak. Hileta batean ere zartarazi zen halako gailu bat Beirut hegoaldean, eta izua eragin; jendetza samaldan ihes egin zuen tokitik. Bi egunetan ere anbulantziak eta suhiltzaile kamioiak hirian barrena ibili ziren abiada bizian . Israelgo Defentsa ministro Yoav Gallantek zoriondu egin ditu herrialdeko informazio zerbitzuak erdietsitako «lorpen handiengatik», xehetasun gehiagorik eman gabe. Adierazi zuen ere gatazka «beste fase batean» sartu zela eta, aldi berean, Israelgo Armadak Libanoko mugara mugitu zituen Gaza iparraldean zituen tropak. Hezbollahko buru Hassan Nasrallah-k «ekintza terroristatzat» jo zituen erasook, eta ohartarazi zuen Israelek «lerro gorri guztiak gainditu» zituela, gerra deklarazio bat zirela. Libano herritarrak izuak jota zebiltzan.

### Aire eraso masiboa 
Berehala, irailaren 19-20ko gauean, Israelek kaza hegazkinak erabili zituen Libano hegoaldearen eta Beiruten gainean soinu eztandak eraginez, eta biztanleria jada nekatuan ikara piztuz. Erreferentzia egiten zion mugaz bi aldeetako gatazka hasi zenean Israelek ebakuatu zituen herrialdearen iparraldeko 60.000 herritarrei. Irailaren 21etik 22ra, Hezbollahk Israel iparraldera hainbat suziri jaurtiz erantzun zien Israelen erasoei, misil base batzuetara helduz eta Haifa portu hiriaren inguruetara helduz. Israel iparraldeko ikastetxeak itxi egin zituzten, eta jende taldeak biltzeko aukera murriztu egin zen. Nolanahi ere, Israelgo defentsa sistemek jaurtigai gehienak geldiarazi eta kalteak txikiak izan ziren. 

Israelek aire eraso kanpaina gogor bati ekin zion. Irailaren 23an, bonbardaketek gogor astindu zuten Libano, 270 pertsona erailez, eta 1.000 gutxienez zaurituz. Hildako kopuru hori Libanoko inoizko handiena izan zen 1975-1990ko Libanoko Gerra Zibiletik egun bakar baterako. Militar israeldarrek adierazi zuten Hezbollahren 800 jomugari egin ziotela eraso, baita Bekaa haranari ere, azalduz askotariko azpiegitura militarra ezkutatzen zutela. Benjamin Netanyahu lehen ministro israeldarraren arabera, Hezbollahren distantzia laburreko milaka suziri suntsitu ahal izan zituzten hartara. Israelgo iturriek adierazi zuten egunotakoa Libanoren kontrako bonbardaketa handiena zela 2006tik. Izan ere, 24an, Libanon hildakoak ia 500 ziren.

Israelek ofentsiba areagotzeko asmoa adierazi zuen. Arabiar Ligak Ekialde Hurbil osora zabaltzeko arriskua aipatu zuen, eta urteroko NBEren Batzar Nagusian Libanoko gerra mintzagai nagusia izan zen. Libanoko Atzerri ministroak adierazi zuen «AEBak dira Ekialde Hurbileko egoera alda dezakeen herrialde bakarra». Israelek dei egiten zieten mugikorretara libandarrei, egingo zituzten erasoez ohartarazteko. Bitartean, Hezbollahk misil bat jaurti zuen Tel Avivera, neutralizatua izan zen arren. Erasoen ondorioz Libanon hildako pertsonen kopurua 600era heldu zen, bi egunetan, tartean 50 adingabe. 

### Desplazatuak, Israelen aire erasoetatik ihesi 
Irailaren 23an, Daniel Hagari IDFren bozeramaileak Libano ekialdeko herritarrei beren bizilekuak «ebakuatzeko» agindu zien, ofentsiba bati ekingo ziotela eta. Geroago, berdina agindu zien Bekaa haraneko biztanleei. Izuturik, herritarrek hamar milaka samaldan ihes egin zuten beren bizilekuetatik mendietara. 500.000 pertsona inguruk Libano hegoaldetik ihes egin zuten, 7.000.000 biztanleko herrialdean. Irailaren 29rako, berriz, milioi bat inguru ziren. Herritarren ataka hori hondamendi humanitariotzat jo zuten GKEek. Iheslari askok antolaturiko babeslekuetan gauak aterpeturik pasa ahal izan zuten arren, beste batzuek Beiruteko kale gorrian igaro zuten. Beste batzuek Tripoli hirira ihes egin zuten segurtasun bila, iparralderago, Beirut bera ez baitzen jada segurua. Iheslarientzako 30 babesleku inguru antolatu ziren, gutxienez. 

Beste 100.000 libandar inguruk Siriara ihes egin zuten irailaren hondarretik urriaren hasierara, Israelen aire erasoetatik ihesi; erdiak haurrrak eta nerabeak ziren. 

### Lurreko ofentsibaren atarian 
Yoav Galant Israelgo Defentsa ministroak ohartarazi zuen «gerra beste fase batean sartzen ari» zela, Hezbollahren kontrakoa eta herrialde horren iparraldeko mugara lerratua. Era horretan, aurreikusi zuen «Israel iparraldeko egoiliarrak beren bizilekuetara itzuli» ahal izango zirela. Israelgo Armadaren arabiar bozeramaileek X plataforman ohartarazi zien libandarrei haien etxeak utzi eta Awali ibaitik iparraldera alde egiteko, hegoaldeko mugatik 60 kilometrora, «haien hobebeharrez»; guztira 26 herri. Iragarri bezala, fase horren hasiera ia berehala bete zen, urriaren 1eko ordu txikietan Israelek Libanoren lurreko inbasioari ekin zionean.

## Hezbollahko buruzagitzaren hilketa 
### Buruzagien identifikazioa eta hilketa, pixkanaka 
Askotan, Israelen aire erasoak Hezbollahko buruzagiei zuzendu zaizkie, puntako teknologia baliatuz. 2024ko ekainaren 11n, Israelek Taleb Abdallah Hezbollahko operazioburu eta beste hiru gerlari hil zituen eraso batean Libano hegoaldeko herrixka batean, zortzi hilabetean hil zuten Hezbollahko buruzagi garrantzitsuena. Ondorioz, gogortu egin ziren erasoak fronte osoan. Biharamunean, Hezbollahk ehunka kohete jaurti zituen Israelera, 250 inguru, ordu arteko inoizko kopuru handiena egun bakar batean. 

Biharamunean, Israelek adierazi zuen Fadel Ibrahim Hezbollahko beste operazioburu bat hil zuela Libano hegoaldeko Deir Kifa ingurunean egin aire eraso batean, Anadolu agentziak azaldu zuenez. Ekainaren hondarrean, Israelek Hezbollahko ustezko bi miliziano hil eta eraikin militar bat suntsitu zituen aire erasoz Houla eremuan. Gerra oso baten arriskuaren erdian, Muhammad Nimah Nasser buruzagiaren hilketari erantzunez, uztailaren 4an, Hezbollahk 200 drone lehergaien eraso masibo bat egin zuen Israel iparraldeko base militarren eta Golan Gain okupatuen kontra, eragin mugatukoak. 

Uztailaren 30ean, egun batzuk lehenago Golan Gainetako leherketa batean hamabi pertsona eta zauritu ugari suertatu ondotik, Israelek Beirut hegoaldeari egin zion eraso, eta helburuko kalean txikizioak eragin, Hezbollahko buruzagi bat hil nahian, Israelgo agintariek adierazi zutenez. Buruzagi hori Muhsin Xukr omen zen, Hezbollahko iturrien arabera, eta onik atera zen. Hurrengo egunean jakinarazi zenez, bost pertsona ziren hildakoak, eta pentsatzen zen armaz jotako Hezbollahko buruzagia ere hilik suertatu bide zela, ofiziala ez izan arren. Aldi berean, ustezko Israelen misil batek Ismail Haniyeh Hamasko buruzagi nagusia hil zuen Teheranen. 

### Iraileko Hezbollahko buruzagien hilketa 
2024ko irailaren 20-21eko ofentsiban, Reutersek jakinarazi zuen Israelek milizia xiitako buruzagi bat hil zuela aire eraso batean, Hezbollahren gertuko iturriak aipatuz. Ibrahim Aqil zen buruzagi hori, eta «unitate berezien» arduraduna zen. Libanoko Osasun Ministerioaren arabera, denera hamalau lagun hil zituzten bonbardaketa horretan, eta 66 baino gehiago zauritu. Militar israeldarrek adierazi zutenez, Aquilez gain, Hezbollahko beste hamar goi buruzagi ere hil zituzten. Israelgo Armadak Hezbollahko buruzagiak bildurik eta Hezbollahko lider Hassan Nasrallahren hitzaldia ikusten ari ziren bitartean egin zuen bonbardaketa. Irailaren 26an, Israelek aire erasoak egin zituen Beiruten, ustez Hezbollahko buruzagi militarrak «garbitzera» bideratuak, Israelgo bozeramaileek adierazi zutenez, Muhammad Hussein Sarour buruzagia hil egin zuten, Hezbollahk informazio hori berretsi ez zuen arren. 

Egun berean, Ismael Netanyahu Israelgo lehen ministroa New Yorkera NBEren Batzar Nagusian parte hartzera heldu eta larderiaz mintzatu zen, Hezbollahri ohartaraziz beren «indar osoz» kolpatuko zituztela haien miliziak. Bitartean, Estatu Batuak, Israelen Europako aliatuak eta zenbait arabiar estatu jo eta ke lehiatzen ziren hiru asteko menia bat lortzeko. Bada, irailaren 28an, Israelen iturri militarrek iragarri zuten Hassan Nasrallah Hezbollahko burua hil zutela, aurreko egunean Beiruten aldirietako hainbat etxebizitza eraikinen kontra egindako erasoan. Israelgo hedabideen arabera, erasoan bunkerrak birrintzeko 85 bonba baliatu zituzten, “zorua zulatzeko munizioa” ere deituak; lehertu baino lehen, lurrean behera oso sakon barneratzen diren misil bereziki astunak dira. Zortzi hegazkin baliatu omen ziren horretarako, eta bunkerrak birrintzeko bonbak zeramatzaten, dirudienez AEBn fabrikatuak.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Wikiproiektu:2023-2024ko Israel-Palestina gerra
* Israelen kontrako Hamasen erasoa (2023)
* Israelen Gazako inbasioa (2023-2024)
* Itsaso Gorriko krisia
* 2020ko Beiruteko leherketak

## Kanpo estekak