open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koriakski

[thumb|250px|Koriakski [Avatxinskiren gailurretik ikusita.]]

**Koriakski** (), baita ere **Koriaka**, **Koriaksky**, **Koriatzkaia**, **Korjaka**, **Korjazkij**, **Koryaka**, **Koryakskaya sopka**, **Streloshnaia sopka** edo **Streloschnaja**, Kamtxatka pendintsulan, Kamtxatka kraian dagoen Errusiako sumendia da. Koryaksyn hiru erupzio baino ez dira izan 1890etik.

## Ezaugarriak 
Sumendi aktiboa da Koriakski. Hego-ekialdean Avatxinski sumendiak eta hegoaldean Petropavlovsk-Kamtxatski hiriak inguratzen dute. Koryakskyk 3.456 metroko garaiera du, eta, ondorioz, Avacinskayako sumendi-taldearen gailurrik garaiena da. Malda erregularreko kono baten forma du, baina higadurak moztuta, eta, batez ere hegoaldean, haran malkartsu txiki batzuk eratzen ditu. Mendia geruza-sumendia da, Ozeano Bareko Suzko Eraztuna barruan. Bere erupzio leherkorrak direla eta, sumendi grisen kategorian sartzen da. Bere erupzioek laba kupulak, gandor bolkanikoak, hodei beroak, laba eta [lahars korronte txikiak sortzen dituzte.

## Historia 
Koryaksyn hiru erupzio baino ez dira gertatu 1890etik. Azkena, hiruretan indartsuena, sumendien lehergarritasun-indizea 3koa, 1956ko abendutik 1957ko ekainera gertatu zen, gailurrean eta ekialdeko goiko hegalean. Leherketek hodei sutsuak eta lahar-ak sortu zituzten, baina ez zuten kalterik edo biktimarik eragin.

Historikoki beste erupzio batzuk ere gertatu ziren K.a. 1550ean, K.a. 1950ean eta K.a. 5050ean, baina batek ere ez zuen kataklismo-izaerarik izan, sumendiaren topografia sakonki aldatzeraino, adibidez. Dena dela, bere kokapena dela eta ([Avatxinski sumendia eta Petropavlovsk-Kamtxatski hiria) Association of Volcanology and Chemistry of the Earth's Interior erakundeari Decade Volcanoes zerrendan sartzera eraman zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Global Volcanism programaren webgunea.
* :Sumendiaren aktibitatea NASAren webgunean.
Psathyrella cotonea

***Psathyrella cotonea*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Drosophila cotonea*, *Hypholoma cotoneun,* *Psathyrella cascum*, *Stropharia cotonea*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, gaztetan hemisferikoa, gero ganbila. Ertza apendikulatua eta ildaskatu gabea. Kapelaren azala iletsua, zurixka, gero fibriloso-ezkatatsua bihurtzen da, ezkata hauek gris-arrexka kolorekoak dira.

**Orriak;** Adnatuak, hasieran zurbilak eta gero arre-grisaxka kolorekoak.

**Hanka:** 4 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,8 cm bitarteko diametrokoa, zilindrikoa, iletsu-flokonosoa, zurixka, hori-limoi kolorez tindatua oinarrian, eraztunaren eremua kortiniformea.

**Haragia:** Kolore berekoa, usain nabarmenik gabea eta zapore mikatzekoa. Espora-jalkina, purpura-beltzaxka kolorekoa.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehatzen erraza" esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Antzekoena *Psathyrella maculata* espeziea da.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran eta udazkenean. Soropilduak, hostozabalen motzondoetan sortak osatuz, arraroagoa koniferoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Madeira, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kabildo kolonial

**Kabildoak** Kanariar Uharteetan eta gero Indietan, Amerikan eta Filipinetan Espainiako Inperioak hirien administraziorako bokazioetan sortutako udal korporazioak ziren. Espainiako Erdi Aroko udaletxeen euskarri berri batera egokituz sortu ziren, batzuetan k*abildoak* ere deituak izan zirenak, katedral elizetako katedral-kapituluen antzera. K*abildo* terminoa latinezko ***capitulum*** *burutik dator*. Bakoitzak goiburuan zuen izen osoa *Kabildo, Justizia eta Erregimentu Oso Ilustrea...*  *zen*.
[thumb|400x400px| [Río de la Platako Erregeorderria|Río de la Platako Erregeorderriko kabildoen alderdiak.]]
Kabildoa —udaletxea edo kontzejua (*concillium*) ere deitua— hiriaren edo herriaren legezko ordezkaritza zen, bizilagunek udalerriko arazo judizial, administratibo, ekonomiko eta militarrak zaintzen zituen udal erakundea. Bere egitura eta osaera Espainiako kontzejuen antzekoa zen, baina bere eskumenak desberdinak ziren eta bere garrantzia politikoa ere aldatu egin zen, itsasoz haraindiko erresuma eta probintzietako gizarteak zituen baldintza bereziengatik.

Konkistaren lehen urteetatik, tokiko eliteak errege burokraziaren aurka ordezkatzeko mekanismo eraginkor bat osatu zuten. Errege xedapen ezberdinek Espainiako erregearen ordezkarien agintearen mende jartzen saiatu ziren, baina metropolitik urruntasunak autarkia maila altua onartzera behartu zituen, gutxienez XVIII. mendearen amaiera arte, Borboien erreformak kontzejuen eskumenetan aurrera egin zuenean, intendentziak sortuz batez ere.

### Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandre-Gabriel Decamps

**Alexandre-Gabriel Decamps** (Paris, 1803ko martxoaren 3a – *ibidem*, 1860ko abuztuaren 22a) frantziar margolaria izan zen.

Gaztetan Ekialdera bidaiatu zuen eta bere lanetan ekialdeko bizitzako eszenak erreproduzitu zituen. Jean-Auguste-Dominique Ingres eta Eugène Delacroixekin batera, Frantziako Eskolako kide nabarmenetako bat izan zen. 1855eko Parisko Erakusketa Unibertsalean urrezko domina jaso zuen.

Orientalismoaren sortzailea izan zen. Dramatismoa eta kolore-, argi- eta itzal-kontrasteak dira bere lanen ezaugarri nagusiak. Bibliako eszenak margotu zituen, generokoak, eta eguneroko bizitza frantsesa eta turkiarra. Tximuak margotzea ere gustatzen zitzaion.

Kirolzalea, zaldi batetik erorita hil zen.

## Iruditegia 

Alexandre-Gabriel Decamps - The Suicide - Walters 3742.jpg| *Suizida* (circa 1836).
Albanian Duel by Alexandre Gabriel Decamps 1828.jpg|*Albaniar duelua* (circa 1828)
Les_Danseurs_Albanais_by_Alexandre-Gabriel_Decamps_(c._1835).jpg|*Albaniar dantzaria* (1835)
The defeat of the Cimbri.jpg|*Zinbrioen porrota* (circa 1833)
The Experts MET DT209332.jpg|*Jaitunak*, 1837
La pattuglia turca.jpg|*Turkiako patruila* (1831)

## Kanpo estekak
Psathyrella conopilus

***Psathyrella conopilus*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da. Genero osoa ez da jangarria, *Psathyrella velutina* izan ezik.

Sinonimoak: *Psathyrella subatrata*, *Psathyrella conopilea*, *Parasola conopilus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, konikotik kanpai itxurakora eta laura, titi zabal batekin, ertza fin ildaskatua, inkurbatutik laura, higrofanoa, erdian iletxoekin. Kapelaren azala, ildaska zeharrargiekin, arre-gorrixka ilun kolorekoa (eguraldi lehorrean argitu egiten da, okre zurbil kolorera, zuri-krema kolorera edo gris-hori kolorera). Espora-jalkinaren ondoren, kapela arre-beltzaxka kolorez tindatzen da.

**Orriak:** Oso itsatsiak, estu, marroi zurbil koloretik marroi-purpura ilunera doan kolorekoak. Lamelulak zurixkatik arre-purpurara doan kolorekoak.

**Hanka:** Oso luzea, zilindrikoa, barnehutsa, hauskorra, zetaduna, goialdean pruinaduna eta oinarria iletsua, zurixka (behean ilunagoa)

**Haragia:** Urria, zurixka. Usaingabea eta zaporegabea. Espora-jalkina arre-purpura-beltz kolorekoa.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "birrintzeko erraza" esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
Beste *Satirela*-etatik ondo bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Ale gutxiko taldeetan soropildua. Materia organiko, humus edo deskonposatzen ari diren egur hondakinetan aberatsak diren lurzoruetan, belardietan, bide bazterretan, ezpondetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Kanariak, Europa, Uzbekistan, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel de Irigoyen

**Miguel Remigio de Irigoyen** (1764ko urriaren 2a - 1822ko ekainaren 11) Argentinako soldadu eta poliziaburua izan zen Argentina Espainiatik independentzia lortzen ari zen garaian.

## Biografia 
Miguel Remigio de Irigoyen de la Quintana Riglos 1764ko urriaren 2an jaio zen Buenos Airesen . Bere aitaldeko aitona Juan Martin de Irigoyen zen, Nafarroako Baztango Azpilkuetan jaioa, 1689ko irailaren 3an, Elizondon, diputatua, 1734an. Miguelen aita Ignacio Irigoyen Echenique zen, Azpilkuetan jaioa 1728ko martxoaren 11n, Buenos Airesen hainbat kargu zibil bete zituena, besteak beste, 1763 eta 1776an alkate izan zena. Buenos Airesen hil zen 1784ko otsailaren 22an  Bere ama Francisca de la Quintana Riglos zen, Buenos Airesen jaioa 1734ko irailaren 26an. Amaren gurasoak Nicolás de la Quintana y Echevarría izan ziren, Bilbon 1693ko irailaren 24an jaioa, eta Leocadia de Riglos y Gaeta, Buenos Airesen 1710eko ekainaren 29an jaioa 

Miguel 13 umeetatik bigarrena izan zen. Bere anaia nagusia Juan Antonio Mariano Francisco Irigoyen de la Quintana zen (1761eko ekainaren 7a - 1815eko maiatzaren 4a). Anai-arreba txikienen artean, Basilio Ignacio Irigoyen de la Quintana (1772ko ekainaren 14a - 1833ko urriaren 15a), María Petrona Irigoyen de la Quintana (1778ko urriaren 19a - 1829) eta Matías Ramón de Irigoyen de la Quintana (1781eko otsailaren 25a - 1839ko irailaren 20a) zeuden.  1809ko abenduaren 22an Ana Estefanía Dominga Riglosekin ezkondu zen.  Ez zuten seme-alabarik izan. 

## Karrera 
Miguel de Irigoyen armadan sartu zen dragoien zaindari gisa (*portaguión de dragones*) 1789an   Buenos Airesko Dragoien Erregimentuko teniente gisa, 1794an Buenos Airesko Alcántara Ordenako zaldun izendatu zuten  1807rako zalditeriako kapitaina zen. Río de la  Platako britainiar inbasioetan (1806–07) borrokatu zuen, eta Juan Martín de Pueyrredón eta Manuel José Obarrio Fernándezekin batera Espainiara bidali zuten Buenos Aireseko gertakarien berri emateko.  Teniente koronel mailara igo zen. 

Miguel de Irigoyen 1810eko maiatzaren 22an Kabildo irekira joan zen eta Cornelio Saavedraren proposamenaren alde bozkatu zuen. 1811n kargu hori sortu zenean polizia-epaile (*juez de policía*) izendatu zuten, 1812an poliziako superintendente (*intendente de policía*) izendapenera aldatu zuten  1816ko uztailaren 11tik 29ra Miguel Remigio de Irigoyenek eta Francisco Antonio de Escaladak Estatuko Behin-behineko Gobernu Batzordea osatu zuten, Juan Martín Mariano de Pueyrredón y O'Dogan Zuzendari Goren gisa iritsi bitartean.  1818an Monteko guardiara erbesteratu zen Manuel de Sarratea eta Juan Pedro Agirrerekin fakzio bat osatu ondoren . 1820an berriro polizia nagusi izendatu zuten. 1821ean prentsa askatasuna babesten zuen batzordeko kide hautatu zuten. 

Miguel de Irigoyen 1822ko ekainaren 11n hil zen Buenos Airesen. Buenos Airesko La Recoleta hilerrian dago ehortzita. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aromia moschata

***Aromia moschata*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian, Afrika iparraldean eta Asian bizi da, Iberiar penintsulatik hasi eta Japoniaraino. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina ertaineko kakalardoa da, 15-35 mm arteko luzera hartzen baitu. Antena oso luzeak ditu, gorputza baino luzeagoak arren kasuan eta gorputzaren bestekoak emeetan. Kobre-berde koloreko iridiszentzia metalikoa du. Iberiar penintsulako kakalardoen pronotoa gorrixkagoa izaten da. Usain gozo berezia jariatzen du, hortik *moschata* izena.

## Habitata 
Sahastietan eta makal basoetan aurkitzen da gehien bat, beldarrak hartaz elikatzen baitira.
  
## Bizi zikloa 
Emeak arrautzak sahats edo makalaren enborreko azalean jartzen ditu eta beldarrak hartaz elikatzen dira galeriak osatuz. Hildako adarren zurez elikatzen dira gehien bat. Bigarren edo hirugarren urteko udaberrian pupatu eta ekaina eta abuztua artean ikusten dira helduak. Helduak izerdi landuaz elikatzen dira. 

## Iruditegia 

Irudi:Aromia moschata MV.jpg|Kakalardo eldua eskuan, tamaina ikusteko.
Irudi:2021-07-03 Moschusbockweibchen-02.jpg|Heldua hegoak aterata.
Irudi:Aromia moschata Larventyp 2.jpg|*Aromia moschata*-ren beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
96. Oscar Sariak

**96. Oscar Sarien ekitaldia** 2024ko martxoaren 10ean Hollywoodeko Dolby Antzokian ospatu zen 2023 urtean estreinatutako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Jimmy Kimmel izan zen, eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
*Oppenheimer* filmak lortu zituen izendapen gehien, hamairu. Sari gehien ere film berak eskuratu zituen, zazpi.

## Sari eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Phymatodes testaceus

***Phymatodes testaceus*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian, Afrika iparraldean eta Asian bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Taaika txikiko kakalardoa da, 6-18 mm arteko luzera du. Gorputzez estua da eta antena luzeak ditu, gorputza bera baino luzeagoak. Burua beltza du, pronotoa gorrixka eta elitroak beltzak. Europa hegoaldean elitro hori-marroiak dituzten aleak ere ikusten dira.

## Habitata 
Baso hostoerorkorretan ikusten dira baina egurrezko etxeetan edo etxeetako sutondoan aurkitzea ere ez da arraroa.
  
## Bizi zikloa 
Urte beteko edo bi urtetako bizi zikloa izaten dute, normalean bikoa. Helduak maiatza eta uztaila artean ikusten dira, ilunabarrean dira batez ere aktiboak. Emeek zuhaitz hilen enborretan jartzen dituzte arrautzak eta haietako zuraz elikatzen dira beldarrak galeriak eginez. "C" itxurako pupak egiten dituzte enbor barruan eta hiru aste pasa ondoren helduak jaiotzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Hausbock-6088300 01.jpg|Kakalardo heldua.
Irudi:Phymatodes testaceus rudas.jpg|Europa hegoaldeko barietatea.
Irudi:Phymatodes testaceus larva 2016 Bern.jpg|Beldarra egurretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazhūn bint al-Qalā'iyya

'''Nazhun al-Garnatiyya bint al-Qala'iyya'* (Pechina, Granada, ? – ?,  XII. mendea) Granadako gortesau eta poeta izan zen.

## Poeta ibilbidea 
Nazhun ezaguna izan zen bere bertso bitxiengatik, ikaskuntzarengatik eta gizarte-egoera kaskarrarengatik (beharbada esklaboa izan zen). Baina oso gutxi iritsi da bere lana gaur egunera arte. Erdi Aroko poeta andalusiarren artean, Hafsa bint al-Hajj al-Rakuniyya garaikideak baino ez du gainditzen bere lan kontserbatuaren kantitatean; bera nabarmentzen da gizonezko poeten eta aristokraten artean, bere sormen burutsuak inguratzen baitzuen. Marga Segolen hitzetan, "*Arau orokor gisa, Nazhunek bere gorputza irudikatzen du, espresioa eta sexualitatea kontrolatzeko ohiko estrategiak eteten baititu, eta emakumeen gorputzaren komertzializazioaren protestak*".AJ Arberryren itzulpenean, haren errepliketako bat honelaxe deskribatzen da:

## Adibidea 
Kontu hau Ibn Saʿid al-MagribīIbn *Txapeldunen banderen* liburutik dator.

## Argitalpenak eta itzulpenak 
* Teresa Garulo, *Dīwān de Los poetas de Al-Andalus'' (Hiperión argitaletxea, 1986), 110 ss.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ben Mohamed, Alfonso Ali, ‘Nazhūn Bint al-Qilā‘ı̄’, Studi Magrebini, 18 (1986),  61–68 or.
* Hammond, Marlé, 'He said "She said": Narrations of Women's Verse in Classical Arabic Literature. A Case Study: Nazhuūn's *Hijā’* of Abū Bakr al-Makhzūmī', *Middle Eastern Literatures*, 6:1 (2003), 3-18 
* Schippers, Arie, 'The Role of Women in Medieval Andalusian Arabic Story-Telling', in *Verse and the Fair Sex: Studies in Arabic Poetry and in the Representation of Women in Arabic Literature. A Collection of Papers Presented at the Fifteenth Congress of the Union Européenne des Arabisants et des Islamisants (Utrecht/Driebergen, September 13–19, 1990)*, ed. Frederick de Jong (Utrecht: Publications of the M. Th. Houstma Stichting, 1993), 139–51 or. http://dare.uva.nl/document/184872.
* Velázquez Basanta, F. N., 'Nazhūn bint al-Qulayʿī', *Biblioteca de al-Andalus: encyclopedia de la cultura andalusí*, 8 vols (Almería: Fundación Ibn Tufayl de estudios árabes, 2012), VI 615a–620b
* Viñes Millet, Cristina, 'Nazhun Bini al-Qala I al-Garnatiyya (ss. XI-XII)', *Figuras granadinas* (Sierra Nevada, 1996), 30-33 

## Kanpo estekak
Anaglyptus mysticus

***Anaglyptus mysticus*** Cerambycidae familiako kakalardoa da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian eta Afrika iparraldean bizi da. Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Deskribapena 
Tamaina txikiko kakalardoa da, 8-15 mm arteko luzera izaten du. Burua eta pronotoa beltzak dira. Elitroak gorrixkak dira aurrealdean eta gris-urdinak atzealdean. Kolore argiko hiru lerrok zeharkatzen dute, marrazki bitxia osatuz. Ile txikiz estalita du gorputza eta tonu urdinxka ematen diote animaliari.

## Habitata 
Baso hosterorkorretan aurkitzen dira, hurritza, pagoa, astigarra, haltza eta horrelako zuhaitzak nagusi diren tokietan. Bertan behera utzitako lorategi, parke eta baratzetan ere ohikoak dira.
  
## Bizi zikloa 
Bi edo hiru urte hartzen dituen zikloa osatzen du *Anaglyptus mysticus* kakalardoak. Helduek arrautzak jartzen dituzte hildako zuhaitzen enborretan eta beldarrak haietako zuraz elikatzen dira. Helduak udaberrian eta udan ikusten dira lorez lore hegan, bereziki infloreszentziak atsegin dituzte.

## Iruditegia 

Irudi:Anaglyptus mysticus (Rufous-shouldered Longhorn Beetle) - Flickr - S. Rae.jpg|Heldua infloreszentzia baten gainean.
Irudi:Anaglyptus species detail.jpg|Elitro koloretsuen bi adibide.
Irudi:Anaglyptus Mysticus, The Rufous-shouldered Longhorn Beetle (27458980566).jpg|Kakalardoaren burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Josepha Hale

**Sarah Josepha Karakl Hale** (Newport, 1788ko urriaren 24a - Filadelfia, 1879ko apirilaren 30a) ingelesezko idazlea izan zen, eta emakumezko aldizkari garrantzitsu baten argitaratzailea izan zen lehen emakume estatubatuarra. "Mary had a Little Lamb" haurrentzako abestiaren egilea da. Ezaguna izan zen, baita ere, AEBen Esker Emate Eguneko jaia sortzearen aldeko kanpaina hasi zuelako.
Jerskin Fendrix

**Joscelin Dent-Pooley**, musika munduan **Jerskin Fendrix** izenarekin ezaguna (Birmingham, 1995) Erresuma Batuko pop musikari eta musikagilea da. Shropshiren hesia, Cambridgeko Unibertsitatean ikasi zuen. Zinemarako bere lehen lana musikagile gisa *Poor Things* izan da (2023).

## Ibilbidea 
* 2020an: *Winterreise* diskoa kaleratu zuen. kritikak goraipatua izan zen eta Yorgos Lanthimos zinemagilearen arreta jaso zuen.
* 2023an: *Poor Things*, Yorgos Lanthimos zuzendariaren filma. Soinu banda honek arrakasta handia izan zuen: Soinu Banda/Diseinu Onenaren Georges Delerue 2023 saria irabazi zuen Ganteko Nazioarteko Zinemaldian, 50. edizioan, eta, ondoren, Jatorrizko Soinu Banda Onenaren izendapena jaso zuen Oscar sarien 96. edizioan.

## Estiloa 
The Quietusek "elektro-punk" eta "pop ultramoderno" gisa deskribatu zuen Fendrixen estiloa. Baritono ahotsez abesten du eta Nick Cave eta Lou Reedekin alderatua izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bruno Lafont

**Bruno Lafont** (Boulogne-Billancourt, 1956ko ekainaren 8a) frantziar enpresaria da.

Frantziako enpresaburua da. Lafargeko zuzendari nagusia izan zen 2006tik 2015era, Holcimekin bat egin zuenean LafargeHolcim izateko. LafargeHolcimeko presidentekidea izan zen 2015etik 2017ko apirilera.

## Bizitza goiztiarra 
Lafont 1956an jaio zen. HEC Parisen lizentziatu zen 1977an eta Parisko École nationale d'administration-n.

## Karrera 
Lafont 1983an Lafarge-n sartu zen auditore gisa finantza sailean. Gero Alemanian eta Turkian lan egin zuen. 2006ko urtarrilaren 1ean izendatu zuten zuzendari nagusi. Bere agintaldian, Lafargeren nazioarteko hedapena gainbegiratu zuen 70 herrialdetara, Lafarge Ipar Amerikako akziodun minoritarioak eskuratzea barne. Horrez gain, kostuak % 60 murriztu zituen lehen urtean, batez ere estalkietako filiala deuseztatuta. 2008ko abenduan Orascom Cement erosi zuen, Orascom Construction Industries-en filiala, 8.800 milioi euroren truke, eta Albert Frère eta Nassef Sawiris milioidunak ekarri zituen Lafargeko administrazio kontseilura. 2015ean CEO kargua utzi zuen, Holcim-ekin bat egin eta gutxira. Horregatik, 2,5 milioi euroko plusa eman zioten. LafargeHolcimeko presidentekidea izan zen 2017ko apirilera arte.

Lafont Électricité de France eta ArcelorMittalen administrazio kontseiluetan dago. Txinako Chongqing alkatearen aholkularia da. ''Fondation nationale pour l'enseignement de la gestion'' erakundeko presidentea ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Masuriar lakuetako lehen gudua

**Masuriar lakuetako lehen gudua** (1914ko irailaren 2tik 16ra) Lehen Mundu Gerrako Ekialdeko Frontean gertatutako Alemaniar kontraerasoa izan zen, errusiarrek garatutako Ekialdeko Prusiako ofentsibaren testuinguruan. Borroka Tannenbergeko gudua gertatu eta bi egun geroago eman zen, non Zortzigarren Armada alemaniarrak II. Armada errusiarra inguratu eta suntsitu zuen. Errusiar aldeak 150.000 soldadu galdu zituen, gehienak gerra-preso, eta handik aurrera ofentsibaren abantaila operatiboa galdu zuen, frontean zehar hainbat zulo eratu baitzitzaien.  

Ekialdeko Prusiako trenbide sareen laguntza erabiliz sakabanatuta zegoen Zortzigarren Armada alemaniarra errusiar I. Armadaren aurrean eraberritu zen eta fronte osoan zehar atzera eginarazi zuen, azkenik Alemaniatik kanporatuz. Rennenkampf-en Armadak azkar atzeratu egin behar izan zen: ia 40 kilometro egin zituen egunero, Zortzigarren armada atzean uzteko asmoz. Alemaniarrek aurrera egiten jarraitu nahi bazuten ere, ekialdeko hegalean errusiar X. Armadaren agerpenak erasoa gelditu zuen.  

Gudua amaitu zenerako errusiar I. Armadak 100.000 soldadu galdu zituen eta denbora batez ofentsiba saiakerak gelditu behar izan zituzten. Hala ere, porrota gerraren hasieran eman zenez Errusiar Inperioak oraindik armada osoak birsortzeko ahalmena zeukan, eta hala egin zuen hurrengo asteetan. Irailaren 27an bigarren ofentsiba bat hasi zen inguru berean, berriz ere Königsbergeko hiri-gotortua hartzeko helburuarekin. Guztira Paul von Hindenburgek, Erich Ludendorffen laguntzarekin, garaipen ikaragarria lortu zuen, bere prestigioa finkatzen lagundu zuena. Era berean, Alemaniar populazioak, denbora batez errusiarren mehatxuaz beldurturik, bultzada nazionalista nabaria izan zuen.  

## Ikus, gainera 
* Ekialdeko Frontea Lehen Mundu Gerran
* Ekialdeko Prusiako lehen ofentsiba
* Tannenbergeko gudua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poor Things (soinu banda)

***Poor Things*** 2023ko Yorgos Lanthimos greziar zinema zuzendariak zuzendutako filmaren soinu-banda da. Alasdair Gray idazle eskoziarrak 1992an idatzitako izen bereko eleberrian oinarrituta eta Emma Stone protagonizatuta dago. Filmaren jatorrizko musika Jerskin Fendrix pop musikariak konposatu zuen konpositore gisa egindako debutean, eta 21 pista aurkeztu zituen soinu-bandaren albumean. Milan Recordsek merkaturatu zuen filmaren estreinaldi egunean, 2023ko abenduaren 8an. Bi single, "Bella" eta "Lisbon", azaroaren 14an plazaratu ziren.

## Grabazioen zerrenda 
## Aitorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ismail II.a

**Ismail I.a** (, ; Qom, 1537ko maiatzaren 31 -Qazvin, 1577ko azaroaren 24a) safaviden dinastiako Irango xah izan zen.

Ismail Tahmasp I.aren eta Sultanum Begum izeneko Mosul inguruko ama turkmen irakiar baten semea zen. 1547an, Shirvan probintziako gobernadore izendatu zuten, non otomandarren aurkako zenbait espedizio zuzendu zituen. 1556an Khorasango gobernadore izendatu zuten, baina bere aitaren gortesau nagusietako batek, Masum Beg Safavik, xah Ismail hura boteretik kentzeko borrokan ari zela konbentzitu zuen. Horregatik, Ismailek Qahqaheheko gazteluko espetxean igaro zituen hurrengo 20 urteak, 1576an tronura igo zen arte.

1576ko abuztuaren 22an Ismail Mirza Ismail II.a dinastia-izenpean tronura igo zen. Qahqaheheko gazteluan 20 urteko espetxe-zigorra pasa ondoren, ez zegoen prest beste inorrek autoritatea kentzea. Osasun txarraren zantzurik gabe hil zen. Gorteko doktoreek, gorpua aztertu ondoren, pozoituta hil zitekeela susmatu zuten.

## Familia 
## Erreferentziak
Tahmasp I.a

**Tahmasp I.a** (; Isfahan, 1514ko otsailaren 22a-Qazvin, 1576ko maiatzaren 14a) safaviden dinastiako Irango xah izan zen. Bere erregealdia, bere dinastiako subirano guztien artean luzeena izan zena, Otomandar Inperioaren aurkako etengabeko gerrak eta Inperioaren baliabideen gastuak markatu zuten.

Bere erregealdiaren hasiera, Qizilbash tribu buruzagien arteko liskarrekin hasi zen. Hauek Tahmaspen erregeorde izaten ziren, tronura iritsi zenean 10 urte besterik ez zituelako. Hala ere, Tahmaspek bere boterea berresten jakin zuen helduarora iritsi zenean eta Safaviden Inperioa modernizatzen hasi zenean, garai hartako Irango gizarteari elementu europarrak sartuz. Sartutako neurrien artean egon zen gizarte-geruzak maximizatzea eta errege-administrazioa birbanatzea.

Alde batetik, Suleiman Handiarekin eta, bestetik, Bukharako Khanerriko uzbekiarrekin Khorasanen izandako liskarrek, Tahmaspen erregealdia, izan zitekeena baino askoz aurrerapen txikiagoko garai bezala markatu zuten. Tahmaspek, urre kopuru handiak gastatu behar izan zituen otomandarren aurkako erresistentzia militarra mantentzeko. 24 urtez indarrean egon zen gerra, Amasyako Ituna sinatu zuen arte. Ondorengo 30 urteko bake garaiak Tahmaspi Inperioaren modernizazioan eta bere industria eskasean zentratzea ahalbidetu zion.

## Familia 
## Erreferentziak
Catherine Cesarsky

**Catherine Jeanne Gattegno Cesarsky** (Ambazac, Frantzia, 1943ko otsailaren 24a) astronomo frantziar-argentinarra da, Nazioarteko Astronomia Elkarteko (IAU) presidente ohia, astrofisika modernoan egindako ikerketengatik ere ezaguna.

## Biografia 
Frantzian jaio zen, baina bi urte zituenetik Argentinan hazi zen. Aldi berean, gaztelaniazko lehen hezkuntzako eskola batean eta frantsesezko ikastetxe batean ikasi zuen. Geroago Buenos Airesko Frantses Ikastetxean erdi mailako ikasketak egin zituen, Bere karrera Frantziako École polytechnique-n jarraitu nahi zuen, baina emakumerik onartzen ez zutela esan ziotenean, Buenos Airesko Unibertsitatean gradu-ikasketak hastea erabaki zuen, non Fisika Zientzietako lizentziadun titulua jaso zuen 1959 eta 1965 bitartean. Harvardeko ikasle izan zen bitartean, hainbat postutan aritu zen unibertsitatean, hala nola Teaching Fellow, Pickering Fellowship, Harvard Scholarship eta M. Weyerhaeuser Jewett Research Fellowship.

## Ibilbide profesionala 
Argentinan 1965 eta 1966 artean, Argentinako Radioastronomia Institutuan ikertzaile aritu zen. Behin Estatu Batuetan, *Research Fellow* gisa aritu zen 1971 eta 1974 artean Kaliforniako Teknologia Institutuan, astronomia departamentuaren barruan. Denbora horretan, ISOCAMeko ikertzaile nagusia ere izan zen, Europako Espazio Agentziaren (ESA)  ISO espazio teleskopioaren kamerakoa.

Cesarskyren ikerketek astrofisika modernoaren hainbat arlo hartzen dituzte barne, energia handiko domeinutik hasi eta infragorri eta erradioraino. Bere ikerketaren adibide dira izpi kosmiko galaktikoen, materiaren eta izarrarteko ingurune lausoko eremuen hedapenaren eta osaeraren azterketak, supernobetako partikulen azelerazioa eta iturri galaktiko eta estragalaktikoen isuri infragorria; eta horrek emaitza berri eta zirraragarriak dakartza izar-eraketaren eta eboluzio galaktikoaren gainean.

2007tik *High Commissioner for Atomic Energy* gisa aritzen da Saclayko Centre d 'Etudes Nucléairesen.

Bere ibilbide osoan 350 argitalpen zientifiko baino gehiago egin ditu.
* 2019: ''Grande officière de la Légion d'honneur.*
* 2011: *Commandeure de la Légion d'honneur''.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katherine Cesarsky: "SKA podrá detectar si hay vida inteligente en el universo"
Mohammad Khodabanda

**Mohammad Khodabanda** (, 1532 - 1595 edo 1596)) safaviden dinastiako Irango xah izan zen.

Tahmasp I.aren eta Sultanum Begum izeneko Mosul inguruko ama turkmen irakiar baten semea izan zen. 1576an bere aita hil ondoren, Mohammad baztertua izan zen bere anaia gaztea zen Ismail II.aren alde. Begietako atsekabe batek ia itsu utzi zuen, eta, beraz, persiar errege-kulturaren arabera, ezin zuen tronurako lehiatu. Hala ere, Ismail II.aren erregealdi labur eta odoltsuaren ondoren, oinordeko bakar bezala agertu zen, eta, Qizilbash tribuen laguntzarekin, 1578an xah bihurtu zen.

Mohammeden erregealdia, koroaren etengabeko ahultasunak eta tribuen barne borrokek markatu zuten, safaviden garaiko bigarren gerra zibilaren zati bezala. Mohammaden erregealdiko lehen urteetako pertsona garrantzitsu bat, bere emazte Khayr Al-Nisa Begum izan zen, bere senarraren erregealdia ziurtatzen lagundu zuena. Hala ere, botere zentrala sendotzeko egin zituen ahaleginek, 1579an hil zuten Qizilbash tribu boteretsuen oposizioa eragin zuten. Mohammed "gustu fineko baina izaera ahuleko gizon" gisa deskribatu izan da. Ondorioz, bere erregealdiaren ezaugarri nagusia fakzionalismoa izan zen, Mohammaden seme-alabekin eta ondorengo oinordekoekin lerrokatutako tribu handiekin. Barne anabasa honek, atzerriko potentziei, bereziki Otomandar Inperioaren aurkari eta bizilagunei, lurralde irabaziak egiteko aukera eman zien, 1585ean Tabriz hiriburu zaharraren konkista barne. Mohammed azkenean boteretik kendu zuten estatu kolpe batean bere seme Abbasen alde.

## Familia 
## Erreferentziak
Safi Persiakoa

**Sam Mirza** (, Isfahan, 1611 - Kashan, 1642ko maiatzaren 12), **Safi Xah** () errege-izenaz ezagunagoa, safaviden dinastiako Irango xah izan zen.

Mohammad Baqer Mirza, Abbas Handiaren seme nagusia eta Dilaram Khanum emazte georgiarraren semea izan zen. Safi 1629ko urtarrilaren 28an koroatu zuten hemezortzi urterekin. Errukigabe eta gupidagabeki hil zuen bere botererako mehatxutzat jotzen zuen edonor, benetakoa edo irudikatua, ia errege-printze guztiak exekutatuz, baita gortetar eta jeneral nagusiak ere.

Tronura igo eta berehala, etsai atzerritarrek Safiren ahulezia hautemateko aukera aprobetxatu zuten. Etxean, Safik Georgia baketzea lortu zuen, nahiz eta bake hori hauskorra eta tirabiratsua izan, Safik eskualdeko liderrengan oinarritu behar baitzuen, herritarrak kontrolpean edukitzeko lana delegatuz, eskualde hau persiar inperioari lotuta mantendu ahal izateko.

## Familia 
## Erreferentziak
Abbas II.a Persiakoa

**Soltan Mohammad Mirza** (Qazvin, 1632ko abuztuaren 30a - Behshahr, 1666ko urriaren 26a), **Abbas II.a** () errege-izenaz ezagunagoa, safaviden dinastiako Irango xah izan zen.

1645ean, qizilbash talde batek Saru Taki bere bisirra hil zuen, herrialdeko gizonik boteretsuenetako bat, baina xahk hiltzaile guztiak hil zituen egun gutxiren buruan. Bere erabakien artean, *mamalek*ak (estatuaren jabetzakoak) ziren probintzia batzuk *kassa* (koroaren domeinuak) bihurtzea aipatu behar da; probintzia hauetako tasekin, xak bere *golam*ei ordaintzen zien, baina honek baliabiderik gabe uzten zituen dinastiako indar borrokalari nagusia izan ziren eta birtualki desagertu ziren qizilbash-ak.

Erresumaren mugak ez ziren aldatu gobernatu zuen 24 urteetan, Kandahar berreskuratu zenean izan ezik, mogolek bere aitaren erregealdian kendu eta 1648 berreskuratu zuena. Aurangzeb mogol enperadoreak hiru eraso egin zituen Kandahar berreskuratzeko.

Kristauak eta islamiar sekta guztiak onartu zituen, baita budistak eta zoroastroarrak ere, baina juduak jazarri zituen; bere bisir Muhammad Begek inperioko judu guztiak islamera bihurtu behar zirela agindu zuen, eta ehun mila inguruk egin zuten, baina ezkutuan beren erlijioa praktikatzen jarraitu zuten, garai hobeen zain.

1666ko irailaren 25ean hil zen. Intriga baten ondoren, bere seme Safi II.a Persiakoa izan zen irailaren 30ean.

## Familia 
## Erreferentziak
Suleiman I.a Persiakoa

**Sam Mirza** (Isfahan, 1648ko otsail edo martxoa - *ib.*, 1694ko uztailaren 29a) safaviden dinastiako Irango xah izan zen.

Abbas II.a eta Nakihat Khanum zirkasiar esklaboaren seme nagusia, hasieran **Safi II.a** errege-izena hartu zuen. Hasierako erregealdi gogaikarria izan zuen eta bere gorteko astrologoak berriro koroatu behar zela konbentzitu zuten. Honela, 1668ko martxoaren 20an, Noruzekin batera, errege koroatu zuten izen berri batekin: **Suleiman I.a** ().

Bere bisir handiei edo hareneko eunukoen kontseilu bati erabaki politikoak hartzea utzi zien eta hauen boterea handitu egin baitzen xahren erregealdian. Ustelkeria Persian hedatu zen, eta armadan diziplina modu arriskutsuan ahula izan zen. Aldi berean, zerga berriak eta handiagoak ezartzeagatik diru-sarrerak handitu egin ziren. Honek, herrialdearen ekonomian eragina izan zuen, eta pobrezia hedatu zuen, matxinada askotan gertatu zena, baita Isfahan hiriburuan ere.

## Familia 
## Erreferentziak
Lokatz Loreak

**Lokatz Loreak** Araitz Katarain, Janire Arrizabalaga eta Izaro Bilbao bertsolariek osatutako sormen taldea da. 2022ko udaberrian sortu zen, Bizkaiko Bertso Munduko Emakumeen* topaketan. Hala ere, bertsoa ez da lantzen duten sormen alor bakarra; komikigintza, idazketa eta antzerkian ere aritu dira. Proiektu guztiak sormen kolektiboaren logikaren baitan gauzatzen dituzte.

## Proiektuak 
### Friki-saioak 
2022ko udazkenean Lokatz Loreak sormen taldeak 5 bertso saio antolatu zituen, ez-ohiko gai frikiak ardatz zituztenak. Beraien hitzetan, gizartean presente zeuden gaiak izan arren, bertso munduan haien inguruko hutsune bat zegoen.

Bost saio horiez gain, seigarren bat antolatu zuten, 'Berebiziko espioaiak' friki-saioa. Bertan Lokatz Loreak sormen taldeko hiru kideek abestu zuten. Gai-jartzaile lanetan, aldiz, Oihana Arana eta Leire Vargas aritu ziren.

#### Saioak 
### Tira komikoak 
2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusiaren harira, *Poto!* Instagrameko proiektuarekin elkarlanean aritu ziren. Sareetan argitaratu zituzten tira-komikoak sortu zituzten, Txapelketa Nagusiko saioetan gertatutakoa iruditara ekarriz eta txapelketaren testuingurua margotuz.

### Itzal(iko) bagina 
2024ko udaberrian plazaratutako ikuskizuna da. Bertsoa oinarri, egungo jendarte indibidualistari kritika egitea du helburu, kolektiboaren aldarrian. Bertsoz, bertsotik haratago doazen auziei erantzuna eman nahi die. Ikuskizuna Iraitz Lizarragak zuzendu du eta Lankuk ekoitzi du. 

### Euskadi Irratia 
2024ko udazkenean hasi eta 2025eko ikasturte bukaera arte, Euskadi Irratiko Faktoria Magazinean aritu dira bost minutu inguruko sormen pilulak irakurtzen.

## Erreferentziak
Jan Toorop

**Johannes Theodorus Toorop** (Poerworedjo, 1858ko abenduaren 20a – Haga, 1928ko martxoaren 3a) herbeheretar margolaria izan zen.

Java uhartean jaio zen eta 1869an Herbehereetara joan zen ikastera, Delften eta Amsterdamen. 1880an Rijksakademien ikasi zuen. 1882tik 1886ra Bruselan bizi izan zen eta James Ensor ardatz zuen [[Les XX]) taldearekin elkartu zen. Urte hauetan hainbat estilotan lan egin zuen, besteak beste, errealismoan, puntillismoan, inpresionismoan eta postinpresionismoan. 1886an emakume ingeles batekin ezkondu ondoren, Haga, Ingalaterra eta Bruselan bizi izan zen. 1890eko hamarkadan estilo sinbolista garatu zuen. 1890etik aurrera hogei urtez bizi izan zen Domburgen eta beste artista batzuekin lan egin zuen, Piet Mondrianekin barne. Ondoren, Art Nouveau estiloan lan egin zuen, eta 1905ean katolizismora bihurtu ondoren, gai erlijiosoko margolanak egin zituen. Liburuak ere ilustratu zituen eta gerora beirateak egin zituen.

## Lanak 

Annie Hall te Lissadell, Surrey Rijksmuseum SK-C-1666.jpeg|*Portrait of Annie Toorop-Hall* (1885)
JanToorop-trio-fleuri-1886.jpg|*Trio fleuri* (1886)
The Sea 1887 Jan Toorop.jpg|*The Sea* (1887)
1887 Toorop Na de werkstaking anagoria.JPG|*After the Strike* ( 1888–1890)
Toorop-broek.jpg|*Broek in Waterland* (1889)
1889 Toorop Brug in Londen anagoria.JPG|*Bridge in London* (1889)
Jan Toorop - The New Generation - Google Art Project.jpg|*The New Generation* (1892)
Toorop, De drie bruiden, 78x98 non bruid helbruid.jpg|*The Three Brides* (1893)
1900 Toorop Dr. Timmermann anagoria.JPG|*The connoisseur of prints (Dr. Aegidius Timmermann)* (1900)
Jan Toorop - Portret van Marie Jeanette de Lange 001.JPG|*Portrait of Marie Jeanette de Lange* (1900)
De schelpenvisser Rijksmuseum SK-A-3349.jpeg|*The Shell Fisher* (1904)
File:Dunes and sea in Zoutelande, by Jan Toorop.jpg|*Dunes and sea in Zoutelande* (1907)
Jan Toorop - The Schelde near Veere - Google Art Project.jpg|*The Schelde near Veere* (1907)
Johann Heinrich Schrörs (1852-1928), by Jan Toorop.jpg|*Portrait of Johann Heinrich Schrörs* (1911)
Otto Lanz.jpg|*Portrait of Otto Lanz* (1927)
Toorop-self.jpg|Self-portrait (1927)

Delftsche Slaolie.jpeg|*Delftsche Slaolie* [Delft Salad Oil] (1893)
VrouwenarbeidLoten.jpg|Poster for lottery tickets for the *Tentoonstelling van Vrouwenarbeid*, The Hague (1898) 
Psyche.jpg|Book cover (1916) of *Psyche* (1898), a fairy tale written by Louis Couperus
Levensverzekeringsmaatschappij Arnhem.jpeg|*Levensverzekering-maatschappij Arnhem* [Arnhem Life Insurance Company] (1900)
Dorothy DeBorba

**Dorothy "Echo" DeBorba** (1925eko martxoaren 28 - 2010eko ekainaren 2) aktore estatubatuarra izan zen. Ezaguna da Our Gangen film laburren seriean parte hartu zuelako, 1930etik 1933ra bitarte, protagonista gisa.

## Our Gang 
Dorothy DeBorba 5 urterekin hasi zen lanean. Harritu egin zen Hal Roach, une egokian negar egiteko gai zelako. Haren debuta ausarta izan zen: *Pups Is Pups*en (1930), Jackie Cooperren ahizpa gaztearen paperean.

Bere kizkur berezi eta orrazkera landuekin, Dorothy ikusleen gustukoena bihurtu zen. Amak apaintzen zion ilea, eta gauero bi ordu ematen zituen Dorothyren ilea garbitzen eta orrazten. Bere energia naturala eta bihurri aupregi erakargarria gehitu zitzaizkion. Hala ere, esaten zuen "mutilei [seriekoak] elkarrizketa onenak ematen zitzaizkiela", nahiz eta *Love Business* Dorothyn serie osoko elkarrizketa dibertigarrienetako batzuk izan.

## Bizitza pertsonala 
DeBorba Van Nuysen graduatu zen eta gero Republic Picturesen lan egin zuen. Azken urteotan, Berkeleyko Kazetaritza Eskolako idazkari seniorra izan zen. Bi aldiz ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sultan Hussein

**Sultan Hussein** (; 1668 – 1727ko irailaren 9a) safaviden dinastiako Irango xah izan zen.

Husseinen agintaldia nahiko lasaia izan zen Afganistanen matxinada garrantzitsu bati aurre egin zion arte, bere erresumaren ekialdean. Hussein Xah bere erlijio-politikaren ondoriozko beste matxinada batzuei aurre egin behar izan zien. 1722ko ekainean, Petri Handiak, garai hartan ondoko Errusiar Inperioko tsarra zenak, gerra deklaratu zion Persiar Inperioari, Kaspiar eta Kaukaso eskualdeetan errusiar eragina hedatzeko saiakera batean. Urte hartan Mahmud Hotak matxino paxtunak boteretik kendu zuen.

## Familia 
## Erreferentziak
Martynas Kukta

**Martynas Kukta** (Trakiniai, 1875eko otsailaren 1a – Kaunas, 1956ko ekainaren 23a) lituaniar tipografo eta argitaratzailea izan zen, lituanierazko, polonierazko, bielorrusierazko eta errusierazko liburuak argitaratu zituena.

## Bizitza 
Mykolas Kukta eta Ona Raupelytė-Kuktienė nekazarien semea, Trakiniai herrian jaio zen 1875ean. Zazpi anai-arreba zituen: Jonas, Jokūbas, Mykolas, Uršulė, Adomas, Simonas eta Juozapas. 1888an Vilniusen bizitzera eta ikastera joan zen. Geroago tipografo moduan trebatu zen eta Vilniusko probintziako inprimategian lan egiten hasi zen. 

1895ean San Petersburgora joan zen. Errusiako armadan mobilizatua, inprimategi militarrean lan egin zuen. Armada utzi eta San Petersburgoko inprimategian lanetan aritu ondoren, dirua aurreztu zuen, inprimategi txiki bat sortu zuen, eta bertan aritu zen 1904ra arte. Lituanierazko prentsari debekua kendu ostean, Vilniusera itzuli zen eta *Vilniaus žinios* inprimategi pribatua sortu zuen Petras Vileišisekin batera. 

1906ko maiatzean bere inprimategi pribatua sortu zuen bere anaia Juozapasen laguntzarekin, eta bertan aritu zen 1924ra arte. 1906tik 1915era lituanierazko eta polonierazko 270 liburu inguru argitaratu zituen. 1918ko abenduaren 27an, Lituaniako lehen zigiluak sortu ziren Kuktaren inprimategian. 1918az geroztik, Kuktaren inprimategiak Švyturio enpresaren argitalpenak inprimatu zituen. 1921ean Poloniak Vilnius hartu zuenean, Kukta atxilotu zuten lituaniar mugimenduan parte hartzeagatik, eta inprimategia itxi behar izan zuen. 1924an Kaunasera joan zen bizitzera eta han jarraitu zuen tipografo moduan lan egiten. 1935etik aurrera hainbat urtez egin zuen lan Lituaniako Nekazaritza Bankuaren artxiboan, eta Bigarren Mundu Gerraren ostean, Kaunasko Musika Eskolan lan egin zuen funtzionario gisa.

2005ean, Kuktaren omenezko plaka ezarri zuten Vilniusen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Axraf Hotak

**Axraf Hotak**, ( ; 1700-1730) hotak dinastiako Irango xah izan zen.

## Bizitza 
Paxtun etniako ghilzai tribuko kidea zen, Mirwais Kan Hotaken iloba. 1725ean Mahmud Hotaken oinordekoa izan zen tronuan. Bere erregealdiaren ezaugarri nagusia Hotak Inperioaren bat-bateko gainbehera izan zen, otomandar, errusiar eta safaviden indarren presio gero eta handiagoen pean.

Axraf Khanek errusiarren eta turkiarren eraso bortitzak geldiarazi zituen, azken hauek Kermanxah ondoko guduan garaituz, Isfahandik hurbil zeudenean. Bake negoziazioen buru izan zen Ate Gorenarekin, zeinak labur eten baitziren, Ashrafen enbaxadoreak bere jaunari ekialdeko kalifa eta mendebaldeko sultan kalifa otomandarra izatea iradoki ondoren. Honek otomandarrak mindu zituen, baina azkenean 1727ko irailean bake akordio bat sinatu zen Hamadanen.

Afxarida batek, Nader Qoli Beg (ezagunagoa Nadir Xah bezala), afganiarrak garaitu zituen 1729ko irailean Damghango guduan, eta persiar lurraldeetatik kanporatu zituen. Erretiratzean, balutxi tribuko kideek hil zuten Axraf. Badirudi bere lehengusuak agindu zuela heriotza, Kandahar hartu zuenak.

Bere heriotzak, Hotak dinastia laburraren amaiera markatu zuen, baina, denbora gutxiz, Durrani Inperioaren aurrekaria zen paxtun erresuma independente bat ezartzea lortu zuen bakarra izan zen.

## Familia 
## Erreferentziak
Mahmud Hotak

**Mahmud Hotak** (); 1697 – 1725eko apirilaren 22a) hotak dinastiako Irango xah izan zen.

Mahmud Hotak Mirwais Kan Hotaken seme zaharrena zen, Kandaharreko ghilzaien buruzagia. Mirwais 1715ean hil zenean, bere anaia Abd al-Azizek ordezkatu zuen, baina ghilzaiek Mahmud konbentzitu zuten boterea har zezan, eta 1717an bere osaba bota eta hil zuen.

1720an, Mahmudek eta ghilzaiek abdali afganiar tribuko aurkariak garaitu zituzten. Isfahango gobernuaren kontra matxinatu ziren. Hirian itxaron eta Afganistango armada txikiak arrakasta izatea ezinezkoa zen leku bati aurre egin beharrean, Sultan Hussein Mahmuden indarraren bila irten zen Gulnabadeko gudua abiatuz. Martxoaren 8an, erregeren armada garaitua izan zen, eta Isfahanera atzera egin zuen desordenan. Hala ere, ez zuen lortu botereari luzaroan eustea.

## Familia 
## Erreferentziak
Tahmasp II.a

**Tahmasp II.a** (; 1704? -Sabzevar, 1740ko otsailaren 11) safaviden dinastiako Irango xah izan zen.

## Biografia 
Tahmasp Sultan Husseinen semea zen, garai hartan Irango xah zea. 1722an afganiarrek Hussein abdikatzera behartu zutenean, Tahmasp printzeak tronua aldarrikatu nahi izan zuen. Isfahan hiriburuko setioaren ondoren, Tabrizera ihes egin zuen, non gobernu bat ezarri zuen. Kaukasoko musulman suniten laguntza lortu zuen (antzinako lezgin matxinoak barne), baita Qizilbash tribu batzuena ere (Afganistandar jatorrikoak barne, Irango gobernari izango zen Nadir Xahren agindupean).

1722ko ekainean, Petri Handiak, ondoko Errusiar Inperioko tsarrak, gerra deklaratu zion Irani, Kaspiar Itsasoko eta Kaukasoko eskualdeetan errusiar eragina zabaltzeko eta bere aurkariak, Otomandar Inperioa, lurralde berrien anexiotik onura ateratzea eragozteko, gero eta gainbehera doan afxariden dinastiaren kontura.

Errusiaren garaipenaren ondoren, Tahmaspek, iparraldeko Kaukasoko lurraldeak, Transkaukasia eta gaur egungo Iran kontinentalaren iparraldea eman behar izan zizkien, Derbent (Dagestango hegoaldea) eta Baku hiriak eta bere inguruko lurrak barne hartuz, baita Gilan, Shirvan, Mazandaran eta Gorgan probintziak ere, San Petersburgoko Itunaren bidez (1723).

Tahmaspek, Otomandar Inperioagatik eta Errusiar Inperioagatik ere errekonozimendua irabazi zuen, bakoitza bestearengan kezkatuta, Iranen eragin handia irabaziz.

1729an, Tahmaspek kontrola mantendu zuen bere erresumaren zati handi batean. 1731ko otomandar kanpaina arduragabearen ondoren, 1730-1736ko turko-pertsiar gerran, Nadir Xah zenak 1732an kargutik kendu zuen bere seme Abbas III.aren alde;  1740an Reza-qoli Mirzak Nadir Xahren seme zaharrenak Sabzevarren biak hil zituen.

## Familia 
## Erreferentziak
Claudia Cuic

**Claudia Cuic** (Satu Mare, 1989ko abuztuaren 5a) saskibaloi jokalaria da. Errumania ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarasuaren tongoa

thumb|201x201px|Jon Sarasua
**Sarasuaren tongoa** ala **Gipuzkoako tongoa** izenez ezagutzen da Jon Sarasua protagonistatzat duen 1991ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketako finaleko gertakaria.

## Gertakaria 
1991ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa azken Gipuzkoako Txapelketatik 24 urteko etenaren ostean heldu zen, bertsolaritzaren urrezko aroan. Telebistak emandako bultzadari esker, inoizko txapelketa jarraituena izan zen. 11.000 lagun inguru bildu zituen eta prentsa idatzian jarraipen zabala izan zuen.

Finalean ariketa guztiak normaltasunez igaro ziren, harik eta kartzelako ariketa heldu zen arte. Kartzelakoaren aurretik Jon Sarasua bigarren zihoan, Andoni Egañaren atzetik, baina alde txikiarekin. Telebistako esatariek ziotenez, Sarasuak finalaren aurretik "ondoegi ez egitea" komeni zitzaiola adierazi zuen, ez zitzaiola "txapela janztea komeni, ondorio latzak izaten ditu eta". 

Kartzelako gaiak honela zioen: "Ilunabarrean amari musu emanda zeure autoan atera zara festara, ordu biak alderako itzuliko zinela esanez. Une honetan goizeko seiak dira. Oraintxe gogoratu zara amari emandako hitzaz. Zauden egoeran zaudela, zauden tokitik hiru bertso".

Sarasuak txapelketak "sortutako morboaren aurka erreakzionatu nahi" omen zuen. Ondorioz, kartzelakoan zazpi puntuko bi bertsoren ostean, zortziko "eskas" bat bota zuen.

Jon Sarasuaren erabakiak iskanbila handia piztu zuen bertsozaleen artean. Prentsan ere erreflexua izan zuen eztabaidak, aldeko eta kontrako ahotsekin. Esaterako, Lazaro Azkunek Euskaldunon Egunkarian tongotzat hartu zuen.

## Erreferentziak
Negroni

**Negronia** jatorri italiarreko koktela da, osagai nagusiak gin, Campari eta bermut gorria dituena. Gehienetan izotzekin eta laranja xerra batekin hartzen da. Aperitifa da, hau da, jan aurretik edaten dena.

Fosco Scarsellik, Cassoni kafe zaharrean aritzen zen Florentziako zerbitzariak, asmatu zuen 1919an. Ia kasualitatez, Camillo Negroni kondeak bere ohiko koktel amerikarreko sodaren ordez gina (Londresera egindako bidaia batean hartaz maitemindu zen) jartzeko eskatu zionean, inoiz izan den koktel ezagunenetako bat asmatu berri zuten.

## Prestaketa 
* bermut gorriaren heren bat
* Campariren heren bat.
* Ginaren heren bat.

Koktela edalontzi berean prestatu behar da, eta izotz-puskak edo izotz-puska zizelkatuak izaten ditu, baina inoiz ez pikatuak edo ehoak, Negroni ez baita ureztatu behar. Horrexegatik, edariak hotz zerbitzatu behar dira aldez aurretik, izotza ez urtzeko eta edaria ez zikintzeko. Laranja-tanta batzuk bota daitezke vermuth-en zaporea areagotzeko, edo limoi-tanta batzuk, ginaren zaporea indartzeko. Jatorrizko errezeta edalontziaren ahoan laranja-xerra batekin zerbitzatzen zen, edo, bestela, edalontziaren barruan limoi-oskolaren kiribil bat jartzen zen. Gutxi gorabehera 4 euro (4 dolar) balio du.

Negroni baterako edalontzi klasikoa *old* fashioned deritzona da, edo edalontzi motza, edalontzi baxua eta zabala; likoreen zatiak berdin-berdinak izan behar dira; izan ere, behar baino gin gehiagok zapore indartsuegia eta alkoholizatua emango luke, eta bermut gehiegi izanez gero, berriz, Negroni gozatuko luke.

Bada aldaera leunago bat, gina cava edo xanpainarekin ordezten duena, Negroni *sbagliato* izenekoa («Negroni okerra» esan nahi du). Beste aldaera bat Boulevardierra da, ginaren ordez *whiskia* jartzen duena, ahal dela *Bourbon*.

## Aldaerak 
*Negroni sbagliato (edo Sbagliato bakarrik): Ginaren ordez soda duena
* Amerikarra: Campariren ontza bat, bermut arrosako ontza bat, soda-ukitu bat.
* Boulevardierra: whisky bourbon, ginaren ordez.
* Negroni holandarra: Jeneverra erabiltzen du ginaren ordez.
* Negroni txiletarra: piscoa ginaren ordez erabiltzen du.
* Negroni Nazionala: araucanoa Campariren ordez.

## Negroni Week 
2013az geroztik, *Imbibe* aldizkariak, Campari enpresarekin batera, Negroni Week munduko koktel onenetako baten sorrera ospatzen duen ekitaldi solidarioa antolatzen du, bildutako diru-sarrerak mundu osoko ongintzako erakundeei emateko.

Ekaineko aste batean, kanpainan parte hartzen duten taberna eta jatetxeetako barrak negroni klasikoa eta koktel horren zenbait aldaera erabiltzen ditu bildutako diru-sarreren zati bat proiektu solidarioetako bati emateko. Lehen edizioan parte hartu zuten 120 lokaletatik, 7.700 tabernara pasatu dira, eta, guztira, 1,5 milioi dolar baino gehiago bildu dituzte ongintzazko arrazoietarako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Negroniren errezeta.
* Campari taldea.
* Negroni Week.