open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sunpu gaztelua

Japoniako Shizuoka hirian dagoen japoniar gaztelua da.

## Historia 
Muromachi Aroan Imagawa leinua zen Suruga probintziako nagusi eta beren egoitza Sunpu herrian zeukaten. Ez da ezagutzen noiz eraiki zuten beraiek beren Sunpu gaztelua baina Okehazama borrokan Tokugawa Ieyasuk garaitu eta 1585 eta 1589 artean Sunpu gaztelu berria eraiki zuen eta bertan ezarri zuen bere egoitza Odawarako borroka galdu eta Toyotomi Hideyosiren eskutan gelditu zen arte. Hala ere Sekigaharako garaipoenaren ondoren Tokugawa Ieyasuk berreskuratu zuen Sunpu gaztelua.

Gaztelua 1607an eraitsi eta berreraiki egin zuen, oraingoan gotortuagoa egin zuelarik, hiru harresi eta putzuak gehitu baitzizkion. 1610an jauregia erre egin zen eta berriz berreraiki zen, oraingoan 7 solairutako dorrearekin. 1616an Tokugawa Ieyasu hil egin zen eta gatelua Sunpu domeinu feudalaren egoitza izaten jarraitu arren hainbat ofizialen eskutatik pasa zen. 1635ean berriz erre zen guztia eta 1638an berreraiki egin zuten, oraingoan apalago, izan ere jadanik ez baitzen shogunaren gaztelu nagusia.

Meiji berrezarkuntza izan zenean, Tokugawa Iesato shogun galtzailea bertara erretiratu zen eta urtebetez Sunpu domeinuak iraun zuen. 1896an Japoniako Armada Inperialaren egopitzetako bat izan zen. 1949an ordea gaztelua behera bota eta Sunpu parkea ezarri zen bertan.

1989 eta 1996 artean harresien zati bat, *Tatsumi Yagura* dorrea eta ekialdeko atea berreraiki ziren.

## Iruditegia 

Irudi:Sunpu Castle Aerial photograph 2009.jpg|Airetiko ikuspegia.
Irudi:Sunpu castle tatsumiyagura.jpg|*Tatsumi Yagura* dorrea.
Irudi:Sunpu castle higashigomon koraimon.jpg|Ekialdeko atea.
Irudi:Sunpu castle higashigomon masugata gangi.jpg|Harresiak.
Irudi:Sunpu castle nakabori 2.jpg|Harresiak eta putzua.

## Kanpo estekak
Bramidae

**Bramidae** arrain pertziformeen familia bat da, Ozeano Atlantikoan, Indiako ozeanoan eta Ozeano Barean bizi dena. Familiako kiderik handiena den papardoak metro bateko luzera izan dezake.

## Generoak 
* *Brama*
* *Eumegistus*
* *Pteraclis*
* *Pterycombus*
* *Taractes*
* *Taractichthys*
* *Xenobrama*

## Kanpo estekak
Urotrygonidae

**Urotrygonidae** arrain miliobatiformeen familia da. Ameriketako ur epel eta tropikaletan bizi dira.

## Espezieak 
Hona hemen FishBasek proposatzen duen espezieen zerrenda:
* *Urobatis* generoa
** *Urobatis concentricus* Osburn & Nichols, 1916
** *Urobatis halleri* (Cooper, 1863)
** *Urobatis jamaicensis* (Cuvier, 1816)
** *Urobatis maculatus* Garman, 1913
** *Urobatis marmoratus* (Philippi, 1892)
** *Urobatis tumbesensis* (Chirichigno F. & McEachran, 1979)
* *Urotrygon* generoa
** *Urotrygon aspidura* (Jordan & Gilbert, 1882)
** *Urotrygon caudispinosus* Hildebrand, 1946
** *Urotrygon chilensis* (Günther, 1872)
** *Urotrygon cimar* López S. & Bussing, 1998
** *Urotrygon microphthalmum* Delsman, 1941
** *Urotrygon munda* Gill, 1863
** *Urotrygon nana* Miyake & McEachran, 1988
** *Urotrygon peruanus* Hildebrand, 1946
** *Urotrygon reticulata* Miyake & McEachran, 1988
** *Urotrygon rogersi* (Jordan & Starks, 1895)
** *Urotrygon serrula* Hildebrand, 1946
** *Urotrygon simulatrix* Miyake & McEachran, 1988
** *Urotrygon venezuelae* Schultz, 1949

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anhingidae

**Anhingidae** Suliformes ordenako hegaztien familia da. Egun familia monofiletikoa da, izan ere bere barnean ***Anhinga*** generoa besterik ez dago sailkatuta. Eozenon, eta agian baita Pleistozenoan ere, beste genero batzuk bizi ziren.

## Espeziea 
* *Anhinga anhinga*
* *Anhinga melanogaster*
* *Anhinga rufa*
* *Anhinga novaehollandiae*

## Kanpo estekak
Myliobatiformes

**Myliobatiformes** arrain arrain kartilaginosoen ordena da, Batoidea superordena osatzen duten lauetako bat.

## Taxonomia 
Nelsonek 2006an *Fishes of the World* bere liburuan honako sailkapena proposatu zuen:

* Platyrhinoidei subordena
** Platyrhinidae familia
* Zanobatoidei subordena
** Zanobatidae familia
* Myliobatoidei subordena
** Hexatrygonoidea superfamilia
*** Hexatrygonidae familia
** Urolophoidea superfamilia
*** Plesiobatidae familia
*** Urolophidae familia
** Urotrygonoidea superfamilia
*** Urotrygonidae familia
** Dasyatoidea superfamilia
*** Dasyatidae familia
*** Potamotrygonidae familia
*** Gymnuridae familia
*** Myliobatidae familia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fronteras

**Fronteras** Mexikoko Sonora estatuaren ipar-ekialdean kokatutako udalerria da. Mendebaldeko Sierra Madreren mendebaldeko isurialdean dago, 1.127 mko garaieran. Ipar-ekialdean Agua Prieta du, hego-ekialdean Nacozari eta mendebaldean Bacoachi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hamamatsu (Shizuoka)

, Japoniako Shizuoka prefeturako hiri handiena da, hala ere hiriburua Shizuoka da. 2014ko erroldaren arabera 792.279 biztanle ditu.

## Geografia 
1.558&nbsp;km²-ko azalera dauka udalerriak, Japoniako bigarrena da Takayamaren ondoren. Bi eremu oso ezberdin ditu Hamamatsu udalerriak, hegoaldean Mikatahara lautada eta iparraldean mendi altuak. Tenryū ibaiak zeharkatzen du hiria eta Hamana aintzira gazikara dauka ondoan.

## Historia 
Egungo lurraldea aspalditik populatua izan da, Jōmon eta Kofun aroetako aztarnak aurkitu baitira bertan.

Nara Aroan Tōtōmi probintziako hiriburu bihurtu zen eta Sengoku Aroan Hamamatsu gaztelua eraiki zen. Edo Aroan Tōkaidō errepideko posta-hiria izendatu zuten eta honek hiriaren garapen handia ekarri zuen.

Udalerria 1911 urtean eratu zen eta 1926an Japoniako aire armadaren egoitzetako bat ezarri zen bertan. 1944 urtean lurrikara batek eta 1945ean hegazkin estatubatuarren bonbaketek hiria suntsitu egin zuten. Ordutik aurrera hiria berreraiki eta inguruko herrixkak barneratu zituen bere lurrak zabalduz.

## Jaialdiak 
* Hamamatsuko jaialdia (maiatzean)
* Hamakita Hiryu (ekainean)
* Enshu Dainenbutsu (uztailean)
* Akiha su jaialdia (abenduan)

## Ondasun nabarmenak 
* Hamamatsu gaztelua
* Act Tower
* Nakatajima dunak
* Tenryū ibaia
* Hamamatsuko lorategiak

## Iruditegia 

Irudi:Hamamatsu castle.jpg|Hamamatsu gaztelua.
Irudi:ActCityHamamatsu.jpg|Act Tower.
Irudi:Nakatajima Sand Dunes 03.jpg|Nakatajima dunak.
Irudi:Tenryū River, Tenryū Ward Hamamatsu 2012.JPG|Tenryū ibaia.
Irudi:Hamanako SA.jpg|Hamana aintzira.
Irudi:Flower park 1.JPG|Hamamatsuko lorategiak.
Irudi:Hamamatsu festival b.JPG|Hamamatsuko jaialdia.

## Hiri senidetuak 
*  (1981)
*  (1981)
*  (1990)
*  (1996)
*  (1998)

## Kanpo estekak 
*  Hamamatsuko webgune ofiziala
Heterodontosauridae

**Heterodontosauridae** dinosauro ornitiskioen harrapakarien familia bat izan zen. Triasikoan eta Kretazeoan barnean sailkatuak izan ziren baina hau zalantzazkoa dute aditu batzuk.

## Generoa 
* *Echinodon*
* *Fruitadens*
* *Geranosaurus* (*nomen dubium*)
* *Tianyulong*
* **Heterodontosaurinae**
** *Abrictosaurus*
** *Heterodontosaurus* (tipoa)
* *Lanasaurus*
** *Lycorhinus*
** *Manidens*
** *Pegomastax*

## Kanpo estekak
Heriotza iragarritako baten kronika

***Heriotza iragarritako baten kronika*** () Gabriel Garcia Marquez idazle kolonbiarrak idatziriko eleberria da. Lehenengoz 1981ean argitaratu zen, eta kazetari era batean, Santiago Nasarren heriotza kontatzen du Vicario anaien eskuetan.

Aipagarria liburu honetan kontatzen den istorioa benetan gertatu zen gertakizun batean oinarrituta dagoela. 1951. urteko idazlearen bizipena da aldaketa batzuekin eleberrigintzara egokitzeko asmoarekin.

1982an Xalbador Garmendiak, Sendoa argitaletxeari esker, eleberria euskaratu zuen.

## Argumentua 
Karibe kostako herri txiki eta isolatu batean, Bayardo San Román (aberatsa eta etorri berria) eta Ángela Vicario ezkonduko dira. Ezkondu eta gero, senar-emazteak, euren etxe berrira doaz eta, han, Ballardok bere emaztea birjina ez dela ikusiko du. Orduan Ángela Vicario bere gurasoen etxera bueltatzen du senarrak. Han amak gogor zigortuko du eta Ángelak Santiago Nasarri botatzen dio errua, herriko auzokide bat.
 
Vicario neba-arrebak -Pedro eta Pablo-, familiaren ohorea defendatu behar dute eta herritar gehienei Santiago Nasar akabatzeko erabakia hartu dutela esaten diete. Nasar, ez da enteratuko hil baino minutu batzuk lehenagora arte. Neba-arrebek Santiago hiltzen dute, behin eta berriro saiatu ondoren, euren etxe aurrean, jendearen aurrean. Ikusi zutenek, batzuk ezin izan zuten ezer egin, besteek ez zuten ezer egin. 27 urte zituelarik, Santiagoren lagun batek (narratzaileak), lekuko izan zen gertakarien berriketari ekin zion.

Urte batzuk geroago, Ángela Vicariok egunero idazten zion Bayardori, lehenik era formalean, ostean maitemindu gazteen eskutitzak eta, azkenik gaixoarena egiten. Azkenean, Bayardo 17 urte geroago bueltatzen da gutun guztiak ireki barik.

## Pertsonaiak 
Eleberri honen ezaugarri nabarietako bat pertsonaia kopurua da. Izan ere, herri txiki batean gertatzen denez kontakizuna herritar guztiek hartzen dute parte era zuzenean ala zeharka, edo aipatuak dira.

## Gaiak 
Istorioaren atal batzuk argitzeko ezintasuna nobelaren alderdi nabarietako bat da, izan ere, kontakizunaren alde garrantzitsu bat ez da argitzen: nola da posible Santiago Nasar-en hilketa saihestu ez izatea are gehiago egoeraren publikotasuna kontuan izanda. Honek, egia ezagutzea zein zaila den (egoera batzuetan) azaleratzen du.

**Patua eta kasualitatearen** arteko talka aurkezten zaigu. Inork sinistu ez zuen iragarritako hilketa eta sinistu zuten gutxi horiek saihestu ezin izan zutena.

Egunerokotasunean gertatzen den **biolentzia** (hilketaz gain): matxismoa, ohore kodeak inposaturiko mendeku egarria etab.

**Erlijioa eta sinesmenak**: fetitxismoa, sineskeria/superstizio,mirariak, sineskortasuna eta sinplismoa batik bat.

## Kanpo estekak
Arizpe

**Arizpe** Mexikoko Sonora estatuaren iparraldean kokatutako udalerria da. 800 mko garaieran dago. Iparraldean Cananea du, ipar-ekialdean Bacoachi, ekialdean Nacozari de García, hego-ekialdean Cumpas, hegoaldean Banámichi, hego-mendebaldean Opodepe, mendebaldean Cucurpe, eta ipar-mendebaldean Imuris.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kattalin Ansorena

**Kattalin Ansorena Legarra** (Donostia, 1986ko apirilaren 22a), ***Mirri*** ezizenaz ezaguna, pailazo eta showman gipuzkoarra da. Jose Ignazio Ansorenaren alaba, 2013 urtean aita ordezkatu zuen *Txirri, Mirri eta Txiribiton* taldean.

## Erreferentziak
Captain Lightfoot

**Captain Lightfoot** (euskaraz *Lightfoot kapitaina*) 1955eko Douglas Sirk estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. W. R. Burnett idazlearen 1954ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Bertan, Rock Hudson eta Barbara Rush aktoreek antzeztu zutelarik.

Bitxikeria gisa, Hego Euskal Herrian zinema eta telebistan *Arrazaren Harrotasuna* (gaztelaniazko "Orgullo de Raza") izenburuaz pantailaratu zen, Ipar Euskal Herrian aldiz, *Misterio kapitaina* (frantsesez "Capitaine Mystère") izenburua jaso zuen.

Filma hau Irlandako ekialdeko Louth konderriko Clogherhead udalerriaren inguruan eta Wicklow konderriko Enniskerry udalerriko Powerscourt Estate jauregian filmatu zen.

Filma 1798ko Irlandako matxinada ondorengo garaian girotua dago, Irlandar errepublikanismoaren hastapena eta Irlandar Batasunaren Elkartearen itzalpean. Bertan, irlandar nazionalistak euren benetazko izenak ezkutatu asmoz ezizenen bitartez ("Lighfoot kapitaina" edota "Thunderbolt kapitaina" adibidez) herrialde osoan ospetsu bilakatu eta anglo-irlandar lurjabeen eta britainiar soldaduen aurka borrokatu ohi zirelarik, matxinada ugari hauek maila herrikoian eta oso gaizki antolatuak zeudenez sortu bezain azkar porrot egin ohi zutelarik.

## Argumentua 
1815. urtea, Irlanda. Irlandar abertzaleak britainiar okupatzaileen aurka jo ta ke borrokan dabiltz. Michael Martin (Rock Hudson), irlandar gazte odolbero eta kementsua Irlandaren independentziaren alde jardunean dabilen elkarte sekretu iraultzaile bateko kidea da. Helburu horretarako mota askotako delituak burutu ditu: lurjabeen jabetzeei su eman, bidelapurreta, etab. Bere biktimetako batek Michael ezagutzean, atzeman ez dezaten jaioterria laga eta Dublinera joatera derrigortua egongo da, han herrialde osoan ospetsua den Thunderbolt kapitainaren (Jeff Morrow) konfidantzazko gizon bilakatuko delarik, bai eta Aga Doherty (Barbara Rush) neska gazteaz maitemindu ere.

## Aktoreak 
* Rock Hudson: Michael Martin
* Barbara Rush: Aga Doherty
* Jeff Morrow: John Doherty, edota Thunderbolt kapitaina
* Kathleen Ryan: Lady Anne More
* Finlay Currie: Callahan
* Denis O'Dea: Regis Donnell
* Geoffrey Toone: Hood kapitaina
* Hilton Edwards: Lord Glen
* Sheila Brennan: zerbitzaria
* Harry Goldblatt: Brady
* Charles B. Fitzsimons: Dan Shanley
* Christopher Casson: Lord Clonmell
* Philip O'Flynn: Trim

## Kanpo estekak 
* *Captain Lighfoot* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* *Captain Lighfoot* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Tsinghua Unibertsitatea

**Tsinghua Unibertsitatea** (; **THU** bezala laburbildua, **Qinghua Unibertsitatea** ere deitua) Beijingen dagoen unibertsitate bat da. 1911ean sortua Estatu Batuetan ikasketak jarraitzea nahi zuten ikasleentzako, Txinako unibertsitate onenetarikoa kontsideratzen da. Filadelfiako Temple Unibertsitatearekin ditu harremanak eta ikasleak bertara joaten dira.

## Kanpo estekak
Act Tower

Japoniako Hamamatsu (Shizuoka) hirian dagoen etxe orratza da, prefeturako altuena da eta Japonia osoko 19.a. Berez, Japoniako hiru metropoli eremu handietatik kanpora dagoen eraikin altuena da.

## Egitura 
Goiko 17 solairuetan Okura City Hotela dago eta eraikinaren gainaldean ikuspegi ederra duen behatokia.

Hotelak armonika erraldoi baten itxura dauka.

## Kanpo estekak
Vaillantella

**Vaillantella** arrain ziprinodontiformeen generoa da. Hego-ekialdeko Asiako urtean bizi dira. **Vaillantellidae** familia osatzen duen bakarra da.

Egun hiru espezie besterik ez ditu:
* *Vaillantella cinnamomea* Kottelat, 1994
* *Vaillantella euepiptera* (Vaillant, 1902)
* *Vaillantella maassi* M. C. W. Weber & de Beaufort, 1912

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shizuoka Sengen santutegia

Shizuoka hirian dagoen santutegi xintoista da, Shizuhata mendiaren oinean.

## Historia 
Ez da ezagutzen noiz eraiki zen santutegia, baina Shizuhata mendian egindako indusketen arabera Kofun Aroan jadanik populatua zegoen ingurunea. Hala ere data posible bat 901 urtea izan liteke.

Kamakura eta Muromachi aroetan Suruga probintziako agintari boteretsuen babesa izan zuen, denen artean aipagarriena Sunpu gazteluan egoitza zuen Tokugawa Ieyasu shogun handiarena. Edo Aroan ere indartsu egon zen santutegia baina 1804 urtean sute handi batek erabat suntsitu zuen.

60 urte beranduago berreraiki zen Tokugawa shogunerriak emandako urrezko 100.000 ryō txanponekin, bai eta Momoyama estilo oparoan eraiki ere.

## Babesa 
Gaur egun santutegiaren 26 egiotura babestuta daude Kultur Ondare Garrantzitsu izendapenari esker.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Deikundea (Fra Angelico)

***Deikudea*** Fra Angelico margolariak egindako erretaula da, urrea eta tenpera erabiliz ohol gainean. Egun Madrilgo El Prado museoan dago.

## Historia 
Fra Angelicok Fiesoleko Santo Domingoren komentuko elizarako pintatu zuen margolan hau. Fraideek Mario Farneseri saldu zioten 1611n, elizako kanpandorreko lanak ordaindu ahal izateko.

Handik gutxira, printze italiar horrek Filipe III.aren balidoa zen Lermako dukeari eman zion opari. Margoa Valladolideko domingotarren elizan (Lermako dukeen panteoia) utzi bazuten ere, Madrilgo Erregearen Oinutsen Komentura igorri zuten, eta han XIX. mendeko erdialdera arte egon zen.

Han aurkitu zuen Federico Madrazok, Pradoko museoko zuzendariak, eta, hainbat kudeaketa egin ondoren, lortu zuen 1861ean Pradora eramatea, Madrazok margotutako beste Deikunde baten trukean.

## Deskribapena 
Deikundearen gaia dago pintaturik, Testamentu Berrian kontatzen den eran , (Lc. 1,26-38). Eszena arkupe batean garatzen da, zeinek Brunelleschiren *Spedale degli Innocenti* ekartzen baitu gogora. Puntu erdiko arkuak ditu, zutabe zuri eta meheen gainean. Ertz-ganga urdinez dago margoturik, urrezko izar txikiak dituela.

Ama Birjinak liburu bat dauka kolkoan. Arrosa koloreko tunika eta soingaineko urdina daramatza. Aingeruaren soinekoa arrosa da, urrezko zerrendak dituena. Bi irudiak ilehoriak dira, azal zurikoak eta esku fin eta luzekoak.

Margolanaren ezkerraldean lorategi bat dago, zein Paradisua baita. Goiko aldean Jaungoikoaren eskuak ikusten dira, eta, haietatik urrezko argi izpi bat abiatzen da, non Izpiritu Santuaren usoa baitoa. Lorategian, halaber, Adam eta Eva agertzen dira, larruez jantzirik, buru makur eta damuturik. Haien atzean aingeru batek begiratzen du Paradisutik alde egiten dutela. Eszenak irudikatzen du bekatuaren hasiera (Adamek eta Evak egindakoa) eta amaiera (Jesusek ekarriko duena).

Margolanaren azpialdean, bost paneletan, Ama Birjinaren bizitzaren zenbait eszena agertzen dira, obra osatuz: Mariaren jaiotza eta ezkontza, Bisitazioa, Magoen Jaurespena, Aurkezpena eta Iragaitza.

## Estiloa 
Margolana estiloan ageri dago pintura gotikotik Pizkundera iragateko trantsizioa. Erdi Aroaren ezaugarriak miniaturako zertzelada zehatzak dira, esaterako, Adamen eta Evaren aurreko loreetakoak edo aingeruaren hegoetako xehetasunak. Kolorea eta argia, berriz, Pizkundekoak dira, bai eta arkitekturaren soiltasuna ere.

Horrek dudak ekarrik ditu obraren autoretzari dagokionez. Izan ere, irudi du Fra Angelicoaren ondokoa dela. Fra Angelicok berak egindako beste deikundeen aldean, honako honetan bitxiak izan daitezke perfekzio teknikoa eta Mariaren begitartean espiritualtasun handiagorik ez agertzea.

Egun, hala ere, kritikak ez du zalantzan jartzen egilea Fra Angelico dela.

## Kanpo estekak
Tenryū ibaia

Japonia erdialdeko ibaia da, Chūbu eskualdea zeharkatu ondoren Filipinetako itsasoan itsasoratzen dena. 213 kilometrotako ibilbidea dauka.

## Ibilbidea 
Nagano prefeturako Suwa aintziran du iturria, 759 metrotako garaieran. Hasierako kilometroak Ina haranean egiten ditu, eruiteak ugariak diren tokian eta nekazaritza oso oparoa da bertan. Kiso mendiak zeharkatu ondoren hegoaldeko lautadansartzen dira, Shizuoka eta Aichi prefeturen artean eta azkenik Hamamatsun itsasoratzen da.

## Historia 
Nara Aroan *Abare-Tenryū* (暴れ天竜) izena eman zitzaion "Tenryū bortitza", izan ere sarritan uholdeak sortzen baitzituen. Muromachi Aroan uholde hauek ekiditeko neurriak hartzen hasi ziren, batez ere dikeak eta ubideak eraikiz.

Tokugawa Ieyasu shogunak Hamamatsu gaztelua hartzerakoan Tenryū ibaiko urak arroz soroak ureztatzeko lanak egin zituen. Hala ere Tokugawa shogunerrian ibai handiak zeharkatzeko zubiak egitea debekatu zuen segurtasun neurri gisa, horregatik ferry zerbitzuak ezarri ziren. Lehenengo zubiak beraz Meiji berrezarkuntzan eraiki ziren.

## Erabilera 
Tenryū ibaiaren ibilbidean hainbat urtegi eta indar hidroelektriko faktoria eraiki dira ibaiak duen maldak ematen dion indarra aprobetxatzeko.

## Babesa 
Tenryū-Okumikawa Parke Kuasi-Nazionala izendatu zuten 1969ko urriaren 1ean.

## Iruditegia 

Irudi:Lake Suwako and Lakeside Park in Suwa, Nagano 2.JPG|Suwa aintzira.
Irudi:Nagano tenryukyo fuyo.jpg|Ibaiaren hasiera.
Irudi:Tutuji-Bridge in Tenryūkyō, Nagano.JPG|Tutuji zubia.
Irudi:Yasuoka Dam bottom view.jpg|Yasuoka urtegia.
Irudi:Hiraoka Dam free flow.jpg|Hiraoka urtegia.

## Kanpo estekak
Fragata (hegaztia)

**Fragata** (*Fregata*) Suliformes ordenako hegazti-genero baten izen arrunta da. Egun **Fregatidae** familiaren barnean monofiletikoa da. Ozeano Barean eta Atlantikoan bizi diren itsas hegaztiak dira.

## Ezaugarriak 
Beltzak eta gorriak izan daitezke. Tamaina handikoak dira guztiak: 1,80 metrotik gorako hegoak izaten dituzte, nahiz eta eskeletoak inoiz 114 gramoko pisua badu ere. Tamaina- eta arintasun-konbinazio harrigarri horri esker, ahaleginik egin gabe planea dezakete itsasoaren gainean, beste hegaztiei begira arretaz: fragata batek beste hegazti bat arrain bat harrapatzen ikusten badu, harrapakina askatzera behartzen du, eta trebeki jabetzen da arrainaz uretara erori baino lehen.

Zuhaitz eta zuhaixketan egiten dute habia, eta arrek emeak erakartzen dituzte eztarrian duten poltsa bat puztuz, globo gorri bat dirudiena. Ia inoiz ez dira uretan pausatzen.

## Espezieak 
* *Fregata magnificens*
* *Fregata aquila*
* *Fregata andrewsi*
* *Fregata minor*
* *Fregata ariel*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amritsarreko sarraskia

**Amritsarreko sarraskia** edo **Jallianwala Bagheko sarraskia** () 1919ko apirilaren 13an britainiarrek burutu zuten sarraski bat izan zen. Igande arratsaldea zen Amritsar hirian, Punjaben, Indiako iparraldean eta jendetza handia bildu zen. Jende gehiena indiarren Urteberri eguneko jaia ospatzera joan zen eta hizlariei entzuteko, britainiarren zapalkuntza koloniala probintzia horretan gogor kritikatzen zutelako. 379 eta 1.000 pertsona artean hil zituzten.

## Gertakizunak 
Hasiera batean manifestazioa normaltasunez eta baketsu ari zen, baina jendetzaren txalo eta oihuek hiriko komandantea zen Dyer jeneral ingelesa bere senetik atera zuten. Arratsaldeko bostetan berrogeita hamar soldaduko tropa batzarra egiten ari zen plazaren sarreran jartzeko agindu zuen. Aurretik ezer esan gabe, soldaduak jendetzarengandik laurogei bat metrora jarri ziren eta britainiar ofiziala, irain batzuk entzun zituela eta beldurtuta, babesik ez zuen jendetzaren kontra tiro egiteko agindu zuen. Hamar minutuan 1.600 tirotik gora egin zituzten. Tiroketak hamar minututik gora iraun zuen eta ia laurehun lagun erori ziren tiroek jota. Indiako Kongresu Nazionalak hildakoak 1.000tik gora izan zirela adierazi zuen.

Sarraskia, ikara eta indarkeriaren ostean indiarrak hirian sakabanatu ziren. Jendeak, haserre, eraikin publikoak erre eta eraso, Banku Nazionala desegin eta britainiar zibilak mehatxatu zituzten. Horregatik, britainiarrak etxe barruetan ezkutatu ziren, soldaduek babestuta. Gaueko hamarretan, laguntzako tropak heldu ziren eta azkenean egoera kontrolatzea lortu zuten. Gerra legea ezarri zuten eta atxilotu zituztenak gogor zigortu zituzten. India osoak harrituta hartu zuen sarraskiaren berria. Gandhik mendeku eta ankerkeriatzat deskribatu zuen hilketa eta betiko markatu zuen britainiarrek Indian zuten harrera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adam eta Eva (Dürer)

***Adam eta Eva*** Albrecht Dürerek ohol gainean egindako oliozko bi margolan dira, 1507an bukatuak. Dürerek gai berarekin egin zuen kobrezko grabatu bat 1504an.

Nurembergen pintatu zituen, Veneziatik itzuli eta berehala. Hortaz, nabaria da Italiako artearen eragina. Haietan Dürerek gizakiaren irudi ideala gauzatzeko aukera izan zuen. Italiako bidaiari esker, Dürerek irtenbide berriak aztertu zituen gizakiaren irudia erretratatzeko. Hemengo honetan, Adam eta Eva benetako eskalan daude margoturik, eta eskala horretako lehendabiziko biluziak dira Alemaniako pinturan.

Hasieran, Pragako gazteluan kokatu ziren pintura hauek. Nolanahi ere, Hogeita Hamar Urteko Gerran, armadek gaztelua arpilatu zuten, eta Suediako Gustavo Adolforen eskuan bukatu zuten pinturok. Haren alabak Espainiako Filipe IV.ari eman zizkion 1654an. Karlos III.ak agindu zuen San Fernandoren Arte Ederretako Akademian gordetzeko. Egungo egoitzara, Madrilgo El Prado museora, 1827an ailegatu ziren, eta 1833tik aurrera egon dira ikusgai.

## Kanpo estekak
Baxkir

**Baxkirra** () Uraletan, Europa eta Asiaren arteko mugan, bizi den turkiar herria da. Beren hizkuntza baxkirera da.

2 milioi inguru dira. Gehienak Errusiako Baxkortostango Errepublikan bizi dira, baina Txeliabinsk, Orenburg, Tiumen eta Sverdlovsk oblastetan eta Perm kraian ere daude multzo aipagarriak. Gehienak musulman sunitak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Lapitz

**Xabier Lapitz** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1965eko abenduaren 9a) euskal herritar kazetari eta irrati esatari bat da, Nafarroako Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentziatua.

Bere ibilbide profesionala Donostiako SER irrati kateko erredaktore moduan hasi zuen, gerora irrati horretan bertan Euskadi guztiko Albistegien zuzendaritzara igaro zelarik. Colpisa eta Servimedia agentzien berriemailea ere izan zen.

1998ko irailean aurrera Deia egunkariko zuzendariordea izendatua izan zen. 2001eko irailean Radio Euskadin "El Altavoz" irratsaioa martxan jarri eta arratsaldero aurkeztu zuen. 2003ko irailean Radio Euskadin goizero "Boulevard" irratsaioa aurkezten hasi zen. 2009tik aurrera Onda Vasca irratian lan egitera pasa zen.

## Erreferentziak
Javier Vizcaino

**Javier Vizcaíno Nieto** (Zuazo, Barakaldo, 1967ko irailaren 11) euskal herritar kazetari eta irrati esatari bat da. Erandioko Astrabudua auzoan hazi eta Santurtzin bizi da.

Euskal Herriko Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu zen eta ondoren, prentsa idatzia, telebista eta irratian dihardu. Radio Euskadin hainbat irratsio zuzendu izan ditu, tartean *Haimaiketako*, *Contra Corriente* eta *Intermedio*, irrati kate horretako hainbat sailetan, bai albistegiak eta kirolak nahiz kultur gaiak jorratuz. Halere, haren irratsaio ospetsuena *Más que palabras* izan zen, bereziki bertan aurkeztu ohi zuen *Cocidito Madrileño* izenekoa, bertan espainiar nazionalismoak Euskal Herriko politika nahiz euskal gaiei buruzko aipamen polemikoak umore ironikoaz jorratuz; irratsaio horrek lortutako arrakastaren ondorioz liburu bat ere argitaratu zen.

## Erreferentzia
Antietamgo gudua

**Antietamgo gudua**, Hegoaldean **Sharpsburgeko gudua** izenez ezagunagoa (ingelesez *Battle of Antietam* edota *Battle of Sharpsburg*) Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan zehar jazotako gudua izan zen. 1862ko irailaren 17an Maryland estatuko Sharpsburg udalerritik hurbil eta Antietam Creek errekan Batasuna eta Konfederazioaren gudarosteak elkar borrokatu ziren, gerra hartan Iparraldeko lurraldean jazo zen lehenbiziko gaztazka militar handia izan zen, Marylandeko kanpainiaren barnean burutu zelarik. Batasunaren gudarostea George B. McClellan jeneralaren agindupean borrokatuz zen, aldiz Konfedetaruena Robert E. Lee jeneralarena.

AEBtako historia guztiko egun bakarreko gudu odoltsu, bortitz eta hilgarriena izan zen, denera egun bakarrean 22.717 lagun hil, zauritu edo desagertu baiziren.

## Gudua 
Maryland estatu osoan barna Lee jeneral konfederatua eta bere armadaren atzetik jarraika aritu ondoren, George B. McClellan jeneral unionistak eta bere armadak konfederatuak Antietam ibai bazterrean erasotu zuten. Irailaren 17an Joseph Hooker jeneralaren gudaroste unionistak lerro konfederatuen aurkako eraso bortitza burutu zuen. Unionistek hainbat erasoaldiei esker Suken Road kokalekuan zegoen armada konfederatuaren erdialdean barneratzea lortu zuten, baina ezin izan zituzten gudaroste konfederatuen erasoaldiak eten. Arratsalde hartan bertan, Ambrose Burnside jeneral unionistaren gudarosteak armada konfederatuaren eskuin hegoa erasotu zuen.

McClellanek mapa gainean aurrea hartu eta nagusitasuna izan arren, ez zuen bere gizon guztiekin erasotu, horrek Leeri birkokatu eta bere eraso lerroak hil ala biziko erasoak burutzea bultzarazi zituen. Konfederatuek galera ikaragarriak jasan zituzten, halere Lee jeneralak bere gizonak unionisten hornitze lerroen aurkako eraso txikiak burutzera bidaltzen zituen. Distrakzio maniobra horien bidez armada konfederatu korrokoilaren gainerako soldaduak Potomac ibaiaren hegoaldera erretiratzea lortu zuten.

Guduaren emaitza Leeren armada konfederatuak Maryland estatua bereganatzeko zuen asmoa desegitea izan zen, baina McClellan bere etsaiaak baina soldadu kopuru askoz ere handiago batez berau menperatzeko gai ez zen jenerala bezala agertu zen. Leek eta bere armadak ihes egin eta Richmond hiriburu konfederatuaren segurtasunera itzultzea lortu zuten.

Guduaren ostean, Abraham Lincolnek AEBetako lehendakariak Maryland estatuaren emantzipazioa aldarrikatu zuen, nahiz eta McClellan jeneralak erabaki honekiko erreserbak izan.

## Iruditegia 

Irudi:Antietam1000.png|Guduaren mapa.
Irudi:Battle of Antietam2.jpg|Guduaren irudikapena,
Irudi:Bloodylane.JPG|*Bloody Lane* delakoa, 2005an.

## Kanpo estekak
Patxi Alonso

**Patxi Alonso López** (Bilbo, Bizkaia, 1963ko abuztuaren 19a) euskal herritar kazetari eta telebistako kirol saioen aurkezle bat da.

## Ibilbidea 
Bere hastapen profesionalean kirol albistegiei loturik egon zen, SER irrati katean 19 urterekin lehenbizikoz mikrofono baten aurrean ipini zen. Ondoren Radio Euskadira igaro eta bertako Kirol Albistegietako Erredaktore Naguzia izan zen. Portu horretan 1990eko Munduko Futbol Txapelketa eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoen estalduraren ardura izan zuen.

Handik gutxira telebistara jauzi egin zuen, ETB2 katean Anne Igartibururekin batera *La Gran Oportunidad* lehiaketa aurkeztuz. 1996an Espainiako Telecinco kateak kontratatu eta *El club de los listillos* lehiaketa aurkeztu zuen.

1990eko hamarkadako lehen erdian, ETB2 katean Gorka Reizabal donostiar kazetariarekin batera *El Derby* igande gaueroko futbol saioa aurkeztu zuen.

1996-1997ko denboraldian Televisión Española katean Ramón García bizkaitarra eta Ana Obregónekin batera *¿Qué apostamos?* aurkeztu zuen, 1997-1998. denboraldian Telecincora itzuli eta Belinda Washingtonekin batera *De domingo a domingo* magazine-saioa aurkeztuz.

Hurrengo urteetan TVEko *Todo en familia* (1999) de TVE eta Telecincon Ely del Vallekin batera *Quédate conmigo* (2000) saioak aurkeztu zituen.

2003an kameren atzean lan egin zuen, hain zuzen ere, Antena 3 *La isla de los famosos* saioko galak zuzenduaz.

Denboraldi batez Euskal Herrira itzuli eta ETBen jardun izan du. Bestalde, 2006an laSexta katean eta betiere kirolari loturik lan egiten hasi zen: aurrena *Una Noche Mundial* (2006) aurkeztuz, gero kate berdinean Sport Center eta 2007an Minuto y Resultado saioak aurkeztu zituelarik, azken honetan arratsaldean aireratu eta Espainiako futbol liga txapelketako asteroko jardunaldiaren partiduen jarraipena egiten delarik.

LaSexta kateak aireratu ohi dituen Athletic Club Euskal Herriko futbol taldearen partiduak ere komentatu ohi ditu, talde honetako zaletua delarik.

Ondoren Marca TV telebista katean *Futboleros* saioa aurkezten ere aritu izan da.

## Kanpo estekak 
*  Patxi Alonso kazetariari eginiriko elkarrizketa. Elcorreo.com
Echinorhinus

**Echinorhinus** marrazoen generoa da, **Echinorhinidae** familiako bakarra gaur egun. Mundu osoko uretan bizi dira, 900 metroko sakonera arte.

FishBasek Squaliformes familian sailkatu arren, badaude **Echinorhiniformes** ordena proposatu duten adituek.

Egun bi espezie besterik ez ditu:
* *Echinorhinus brucus* Bonnaterre, 1788 (tatxuela)
* *Echinorhinus cookei* Pietschmann, 1928

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nakatajima dunak

thumb|350px|Nakatajima dunak
, Japoniako Hamamatsu (Shizuoka) hiriaren ondoan dauden hareazko duna ezagunak dira, Tottorikoen ondoren ezagunenak.

## Geografia 
Ozeano Barearen ertzean 4 kilometroko luzera eta 0'6&nbsp;km-ko zabalera daukate.

## Historia 
Tenryū ibaiak ekarritako sedimentuez osatzen joan dira, ozeanoko korronte eta haizeek kostaldean pilatu dituztelarik. Duna eremuak milaka urte baditu ere ibaiaren ibilbidean argi-indarra lortzeko egin diren urtegien erruz txikitzen joan da azken hamarkadetan. Honetaz gain tsunamien aurke egiteko eraikitako oztopoek korronteak aldatu dituzte eta honek ere eragin du.

Azken 40 urtetan 200 metro inguru txikitu dela estimatzen da. Honen aurrean gobernuak neurriak hartu ditu eta kanpotik ekarritako harea gehitzen hasi da.

## Jaialdiak 
Ohikoa izaten da urteberri egunean lehenengo egunsentia bertan ikustea.

Maiatzaren 3 eta 5 arteak kometa piloa aireratzen dira bertan Hamamatsu jaialdiaren barneko ekitaldi gisa.

## Dordokak 
Kuroshio itsaslasterrak ekarrita *Egiazko kareta* dordokak bertara etortzen dira arrautzak ezartzera. Arrauitza hauek batu eta inkubatu egiten dira espeziearen kontserbaziorako.

## Iruditegia 

Irudi:Entrance of Nakatajima-sakyu.jpg
Irudi:Nakatajima Sand Dunes 6.jpg
Irudi:Nakatajima Sand Dunes 1.jpg
Irudi:Nakatajima Sand Dunes 3.jpg

## Kanpo estekak 
*  Hamamatsuko turismo bulegoa
Txetxu Ugalde

**Txetxu Ugalde Luzuriaga** (Bilbo, 1960ko ekainaren 10a, - *ibidem* 2017ko urtarrilaren 7a) euskal herritar kazetari, telebista aurkezle eta irrati esataria izan zen. Euskal Herriko Unibertsitatean Informazio Zientzietan lizentziatua zen.

## Ibilbidea 
Honako kate hauetan jardun zuen:
* Punto Radio Euskadi ("Ciudadanos en Punto"),
* Radio Euskadi (albistegiak, kirola: "Rock & Gol" eta "Fuera de juego"),
* Bilbovision – Bizkaia TV ("Bilbao la Nuit" eta "A por ellos")
* ETB: erredaktore, gidoigile eta aurkezle modura (saioak, elkarrizketak, kirola, albistegiak...): "Lo que faltaba", Yolanda Alzolarekin batera aurkeztuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Txetxu Ugalde kazetariaren webgunea
Tatxuela

**Tatxuela** (*Echinorhinus brucus*) Echinorhinidae marrazoen familiako bi espezietako bat da. Ekialdeko Ozeano Barean izan ezik, mundu osoko ur epel eta tropikaletan bizi da, baita Euskal Herriko kostaldeetan ere. 3,1 metroko luzera ere izan dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Echinorhinus cookei

***Echinorhinus cookei*** Echinorhinidae marrazoen familiako bi espezietako bat da. Ozeano Barean bizi den arrain honek 4 metroko luzera ere izan dezake.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harreman marketin

**Harreman marketina** bezeroekin harreman errentagarriak sortzeko helburua duen marketinaren jarduera da. Hori erosleen portaeraren azterketatik abiatzen da, haien arteko interakzioa errazteko eta esperientzia gogoangarria emateko estrategiak eta ekintzak diseinatzean oinarrituta.

Bezeroekiko harremanak maneiatzeko sistemek (CRM, ingelesezko siglengatik) harreman marketinean erabiltzen diren tresnen multzo bat osatzen dute, eta oso baliagarriak dira kontsumitzaileengandik informazioa biltzeko eta haiei enpresak eskaintzen dituen onurak eta konponbideak jakinarazteko.

## Kanpo estekak
Komunikazio fatiko

**Komunikazio fatikoa** edo **komunikazioaren funtzio fatikoa** komunikazioa sortzen, abiarazten eta garatzen laguntzen duten esaldi, keinu eta beste komunikazio moduen multzoa da, informaziorik barnehartzen ez dutenak komunikazioa bera bideratzen eta interakzio soziala sortzen laguntzen dutenak. *Kaixo*, *agur*, *bale* eta *zer moduz?* esaldiak komunikazio fatikoaren adibideak dira.

## Kanpo estekak
Apple Store

**Apple Store** Appleren denda kate xehekaria da eta bertan, multinazionalaren produktuak saltzen dira. 2010eko azaroan, 376 denda zituen zabalik (gehienak AEBetan).

Denda bat irekitzerakoan, milaka jende hurbiltzen da bertara eta lehenengo 1.000 pertsonei dendaren izena duten kamisetak oparitzen dizkiete. Horrez gain, "Genius Bar" izeneko bezeroentzako aholkatze teknikoa bat ere badago.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Apple Store London.jpg|Apple Store Londres, Erresuma Batua.
Fitxategi:Munich Germany.JPG|Apple Store Munich, Alemania.
Fitxategi:Apple Store Carrousel du Louvre, 18 March 2011.jpg|Apple Store Paris, Frantzia.
Fitxategi:Apple Store, Barcelona - 0001.JPG|Apple Store Bartzelona, Espainia.
Fitxategi:Apple Store Boston.jpg|Apple Store Boston, Amerikako Estatu Batuak.
Fitxategi:Apple Store.JPG|Apple Store New York, Amerikako Estatu Batuak.

## Kanpo estekak
Fragata

**Fragata** honakoa izan daiteke:
* **Fragata (ontzia)**: armada itsasontzi mota
* **Fragata (hegaztia)**: *Fregata* generoko itsas-hegaztiak. Horien artean:
** *Fregata magnificens*
** *Fregata aquila*
** *Fregata andrewsi*
** *Fregata minor*
** *Fregata ariel*
Cirrhitidae

**Cirrithidae** arrain pertziformeen familia da. Atlantiko eta Indiako-Pazifiko ozeanoetan bizi dira, koralezko uharrien inguruan. Scorpaenidae familiarekin ezaugarri morfologiko asko partekatzen dituzte.

## Generoak 
* *Amblycirrhitus*
* *Cirrhitichthys*
* *Cirrhitops*
* *Cirrhitus*
* *Cristacirrhitus*
* *Cyprinocirrhites*
* *Isocirrhitus*
* *Itycirrhitus*
* *Neocirrhites*
* *Notocirrhitus*
* *Oxycirrhites*
* *Paracirrhites*

## Kanpo estekak
Urolophidae

**Urolophidae** arrain miliobatiformeen familia da. Ameriketako ur epel eta tropikaletan bizi dira.

## Espezieak 
Hona hemen FishBasek proposatzen duen espezieen zerrenda:
* *Trygonoptera* generoa
** *Trygonoptera mucosa* (Whitley, 1939).
** *Trygonoptera ovalis* Last & Gomon, 1987.
** *Trygonoptera personata* Last & Gomon, 1987.
** *Trygonoptera testacea* Müller & Henle, 1841.
* *Urolophus* generoa
** *Urolophus armatus* Müller & Henle, 1841.
** *Urolophus aurantiacus* Müller & Henle, 1841.
** *Urolophus bucculentus* Macleay, 1884.
** *Urolophus circularis* McKay, 1966.
** *Urolophus cruciatus* (Lacépède, 1804).
** *Urolophus deforgesi* Séret & Last, 2003.
** *Urolophus expansus* McCulloch, 1916.
** *Urolophus flavomosaicus* Last & Gomon, 1987.
** *Urolophus gigas* Scott, 1954.
** *Urolophus javanicus* (Martens, 1864).
** *Urolophus kaianus* Günther, 1880.
** *Urolophus lobatus* McKay, 1966.
** *Urolophus mitosis* Last & Gomon, 1987.
** *Urolophus neocaledoniensis* Séret & Last, 2003.
** *Urolophus orarius* Last & Gomon, 1987.
** *Urolophus papilio* Séret & Last, 2003.
** *Urolophus paucimaculatus* Dixon, 1969.
** *Urolophus piperatus* Séret & Last, 2003.
** *Urolophus sufflavus* Whitley, 1929.
** *Urolophus viridis* McCulloch, 1916.
** *Urolophus westraliensis* Last & Gomon, 1987.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kunō-zan Tōshō-gū

Shizuoka hirian dagoen santutegi xintoista da, Suruga-ku auzoan. Tokugawa Ieyasu shoguna bertan izan zen hobiratua.

## Historia 
Suruga Badiako Kunō muinoan (216m) bazen Nara Aroan eraikitako Kunō-ji (久能寺) tenplu budista eta Kamakura Aroan Enni monjeak tenploa garatu egin zuen.

Tokugawa Ieyasu shoguna ondoko Sunpu gazteluan bizitzen hasi zenean bertan hilobiratu zezaten nahi izan zuen eta 1617an *Kunō-zan Tōshō-gū* santutegia eraiki zen. Honen biloba zen Tokugawa Iemitsu shogunak Nikkō Tōshō-gūra eraman zuen hilobia.

Meiji berrezarkuntzan xintoismoa eta budismoa banatzerakoan Kunō-zan Tōshō-gū santutegiaren egitura budistak galdu egin ziren.

## Izpirituak 
Santutegian gurtzen diren kamiak Tokugawa Ieyasu, Tokugawa Iemitsu eta Oda Nobunagaren izpirituak dira.

## Egitura nabarmenak 
Santutegiko 13 egitura Kultur Ondare Garrantzitsu izendatu dira. Aipagarrienak Honden eta Haiden eraikinak dira, 1617koak mantentzen dira eta Momoyama estilo oparoan eginak daude.

## Jaialdiak 
* Jaialdi nagusia (apirilaren 17an)
* Udaberriko jaialdia (otsailaren 17-18an)

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Umbridae

**Umbridae** arrain esoziformeen familia da. Familiak 3 genero ditu eta Ipar Hemisferioko ur gezatan bizi dira.

## Taxonomia 
* *Dallia* generoa (Bean, 1880):
** *Dallia admirabilis* (Chereshnev, 1980)
** *Dallia delicatissima* (Smitt, 1881)
** *Dallia pectoralis* (Bean, 1880)
* *Novumbra* generoa (Schultz, 1929):
** *Novumbra hubbsi* (Schultz, 1929)
* *Umbra* generoa (Kramer, 1777):
** *Umbra krameri* (Walbaum, 1792)
** *Umbra limi* (Kirtland, 1841)
** *Umbra pygmaea* (DeKay, 1842)

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erromero (arraina)

**Erromero** Echeneidae arrain familiako genero baten izen arrunta da. Itsasoko arrain hezurduna da, buruaren goialdean, arrain handiei atxiki ahal izateko, organo itsaskor bat duena.

Generoak lau espezie ditu:
* *Remora australis* (Bennett, 1840)
* *Remora brachyptera* (Lowe, 1839) - ezpata-arrainen erromeroa.
* *Remora osteochir* (Cuvier, 1829)
* *Remora remora* (Linnaeus, 1758) - erromero txikia.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezpata-arrainen erromero

**Ezpata-arrainen erromeroa** (*Remora brachyptera*) Echeneidae arrain familiako espeziea da.

Mundu osoko ur tropikal eta azpitropikaletan bizi den arrain honek 50 zentimetroko luzera ere izan dezake, nahiz eta normalean 25 zentimetro inguru izan.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Percoidei

**Percoidei** arrain pertziformeen hamazortzi subordenetako bat da. Barnean hainbat espezie ezagun ditu.

## Taxonomia 
* Cirrhitoidea superfamilia
** Aplodactylidae
** Cheilodactylidae
** Chironemidae
** Cirrhitidae
** Latridae

* Cepoloidea superfamilia
** Cepolidae

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erromero txiki

**Erromero txikia** (*Remora remora*) Echeneidae arrain familiako espeziea da.

Generoaren espezie tipoa da eta mendebaldeko Mediterraneoan, Ozeano Atlantikoan eta Ipar Itsasoan bizi da. Gorputza marroi, beltza edo grisa du. 86,4 zentimetroko luzera ere izan dezake, nahiz eta normalena 40 zentimetrokoa baino ez izan.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ibai (pertsona-izena)

**Ibai** gizonezkoen euskarazko ponte izen bat da, eta *ibai* izen arruntetik dator. Izenaren aldaera bat Hibai da. Izen hori duten pertsona ospetsuak dira hauek:

## Ibai izena duten pertsona ezagunak 
{{Wikidata list
|sparql = SELECT ?item WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q5.
  { ?item wdt:P735 wd:Q20963065. }
  UNION
  { ?item wdt:P735 wd:Q20743113. }
  UNION
  { ?item wdt:P735 wd:Q12259340. }
}
|section=
|sort=label
|columns=p18,label:Izen-abizenak,P106:Jarduera,P19:Jaiolekua,P569,P570
|links=local
}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meliphagidae

**Meliphagidae** paseriformeen ordenako ugaztunen izen bereko familiako dira. Australiako eta Ginea Berriako espeziek buru gaineko lumak zutikorrak dituzte. 182 espezietik gora biltzen dira 42 generotan.

## Generoa 
* *Acanthagenys*
* *Acanthorhynchus*
* *Anthochaera*
* *Anthornis*
* *Certhionyx*
* *†Chaetoptila*
* *Conopophila*
* *Entomyzon*
* *Foulehaio*
* *Grantiella*
* *Guadalcanaria*
* *Gymnomyza*
* *Lichenostomus*
* *Lichmera*
* *Manorina*
* *Meliarchus*
* *Melidectes*
* *Melilestes*
* *Meliphaga*
* *Melipotes*
* *Melithreptus*
* *Melitograis*
* *†Moho*
* *Myza*
* *Myzomela*
* *Oreornis*
* *Philemon*
* *Phylidonyris*
* *Plectorhyncha*
* *Prosthemadera*
* *Ptiloprora*
* *Pycnopygius*
* *Ramsayornis*
* *Stresemannia*
* *Timeliopsis*
* *Trichodere*
* *Xanthomyza*
* *Xanthotis*

## Kanpo estekak
Hiru adinak eta Herioa

***Hiru adinak eta Herioa*** Hans Baldungek 1510 inguruan egindako margolana da. Pertsona baten bizialdiko hiru adinak eta Herioa agertzen dira, Baldungek beste margolan batzuetan garatutako gai bat. Margolan hau Madrilgo El Prado museoan da.

## Kanpo estekak
Tom ibaia

**Tom** () hego-mendebaldeko Siberiako ibaia da, Errusiako Khakasia eta Kemerovo zein Tomsk oblastak zeharkatzen dituena. Ob ibaiaren eskuinaldeko adarra da.

## Geografia 
Tom ibaiak 827 kmko luzera eta 62.030&nbsp;km²ko arroa ditu. Khakasian du iturria, Abakan mendigunean (Altai mendien iparraldeko adarra), eta Kuznetsk arroa zeharkatzen du. Tomsk hiritik 50&nbsp;km ipar-mendebaldera Obera isurtzen da.

Ibai ertzeko hiri nagusiak Mezhduretxensk, Novokuznetsk, Kemerovo, Jurga, Tomsk eta Seversk dira.

## Hidrometria 
Tom ibaiaren emaria 1936-1990 bitartean neurtua izan da Tomsken (ahoa baino 75&nbsp;km lehenago). Gune horretan, drainatutako eremuak 57.000&nbsp;km² ditu, arro osoaren %&nbsp;91,9. Emari handiena maiatzean du (4.522 m³/s), elurra urtzen delarik, eta txikiena martxoan (135 m³/s).

**Tom ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Tomsken neurtuak**Datuak: 1936 eta 1990 artean****

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 191 
  bar:Fév from:0 till: 144 
  bar:Mar from:0 till: 135 
  bar:Avr from:0 till: 1898 
  bar:Mai from:0 till: 4522 
  bar:Jun from:0 till: 2247 
  bar:Jul from:0 till: 781 
  bar:Aoû from:0 till: 540 
  bar:Sep from:0 till: 653 
  bar:Oct from:0 till: 725 
  bar:Nov from:0 till: 431 
  bar:Déc from:0 till: 251

PlotData=
  bar:Jan at: 191 fontsize:S text: 191 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 144 fontsize:S text: 144 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 135 fontsize:S text: 135 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 1898 fontsize:S text: 1.898 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 4522 fontsize:S text: 4.522 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 2247 fontsize:S text: 2.247 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 781 fontsize:S text: 781 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 540 fontsize:S text: 540 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 653 fontsize:S text: 653 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 725 fontsize:S text: 725 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 431 fontsize:S text: 431 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 251 fontsize:S text: 251 shift:(-10,5)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskua bularrean duen zalduna

***Eskua bularrean duen zalduna*** (gaztelaniaz, *El caballero de la mano en el pecho*) El Grecok egindako erretraturik ospetsuenetakoa da. 1578-80an inguruan margotu zuen, Espainiako lehendabiziko etapan.

Zaldunak, eskua bularrera eramanda, behatzaileari begiratzen dio, zin bat eginen balu bezala. Erretratatutako zalduna ezezaguna da, baina egun uste da Montemayorko markesa dela, Toledoko notario nagusia.

Azken zaharberritze lanetan, hauteman zen atzealdea ez zela beltza, gris argia baizik. Horrek erretratatuaren irudia nabarmentzen du, eta kanpoko argi batek begitartean jotzen du. Halaber, agerian gelditu ziren arropa ilunen ñabardura ugariak, eta horrek Veneziako eskolaren eragina berersten du.

## Kanpo estekak
Heterodontus

**Heterodontus** marrazoen generoa da, bere kabuz **Heterodontidae** familia eta **Heterodontiformes** ordena osatzen dituenak. Generoaren kideak nahiko marrazo txikiak dira, handienak (helduak direnean) 1,5 metroko luzera baino ez duelarik.

Generoak egun bederatzi espezie besterik ez ditu eta litekeena da Behe Kalifornian deskribatu gabeko beste bat egotea:
* *Heterodontus francisci* (Girard, 1855)
* *Heterodontus galeatus* (Günther, 1870)
* *Heterodontus japonicus* (Maclay & W. J. Macleay], 1884)
* *Heterodontus mexicanus* (L. R. Taylor & Castro-Aguirre, 1972)
* *Heterodontus omanensis* (Z. H. Baldwin, 2005)
* *Heterodontus portusjacksoni* (F. A. A. Meyer, 1793)
* *Heterodontus quoyi* (Fréminville, 1840)
* *Heterodontus ramalheira* (J. L. B. Smith, 1949)
* *Heterodontus zebra* (J. E. Gray, 1831)
* *Heterodontus sp. X* J. I. Castro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David eta Goliath (Caravaggio)

***David eta Goliath*** (italieraz *David e Golia*) Caravaggiok 1599 inguruan egindako margolana da. Egun Madrilgo El Prado museoan dago. Gai beraren beste bi bertsio egin zituen artistak ondotik. Egun Vienako Kunsthistorisches Museum-ean eta Erromako Galleria Borghese-n daude.

El Pradokoa bere lehenengo etapetan burutu zuen Caravaggiok, artean Francesco Maria del Monte kardinalaren etxean zebilela.

David gaztea irudikatzen du, Goliath erraldoiaren buruari iletik helduta. Argiak Daviden hanka, besoa eta alboa jotzen ditu, baita Goliathen buru gabeko sorbalda eta burua bera ere. Baina gainerako guztia ilunpetan dago. Daviden argia ere ikusgaitza da iluntasuna dela eta. Goliathen kopetan zauri bat dago ikusgai, Davidek botatako harriaren seinale.

## Kanpo estekak
Aporofobia

thumb|"Beldurrik ez, gorrotorik ez" aldarrikatzen duen kartela AEBko immigrazio politika aldatzeko eskatuz.

**Aporofobia**, (grezieratik *άπορος* (*á-poros-*), txiro; eta *φόβος*, (*-fobos*), bildur), jende txiroa mespretxatu, arbuiatu eta baztertzera daraman aurreiritzia eta haiekiko beldurra da. Batzuetan xenofobia terminoa erabiltzen da horren ordez, kanpotik datozen jende aberatsak, txiroak ez bezala, ongi etorriak eta onartuak izaten direla ahaztuta. Aporofobia sentimendua norbera pobrezia egoeran jausteko beldurrak sorrarazitakoa dela aipatu izan da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak
Meropidae

**Meropidae** Coraciiformes ordenako hegaztia familiako da.

Afrikan, Europan, Madagaskarre, Australian eta Ginea Berrian bizi denhegazti hau neguan eskualde.

## Taxonomia 
* *Nyctyornis*
** *Nyctyornis amictus*
** *Nyctyornis athertoni*
* *Meropogon*
** *Meropogon forsteni*
* *Merops*
** *Merops pusillus*
** *Merops persicus*
** *Merops orientalis*
** *Merops albicollis*
** *Merops hirundineus*
** *Merops philippinus*
** *Merops gularis*
** *Merops muelleri*
** *Merops bulocki*
** *Merops bullockoides*
** *Merops variegatus*
** *Merops oreobates*
** *Merops breweri*
** *Merops revoilii*
** *Merops boehmi*
** *Merops viridis*
** *Merops superciliosus*
** *Merops ornatus*
** *Merops apiaster*
** *Merops leschenaulti*
** *Merops malimbicus*
** *Merops nubicus*
** *Merops nubicoides*

## Kanpo estekak
Kostroma oblasta

**Kostroma oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat, Erdialdeko Barruti Federalean dagoena. Mendebaldeko Errusian dago, Volgaren arroaren erdialdeko zati bat hartuz. 60.100&nbsp;km²ko eremua du eta 2010ean 667.562 biztanle zituen. Zentro administratiboa Kostroma hiria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak