Esklabotasunaren Ama Birjina

**Esklabotasunaren Ama Birjina** Gasteizko Santa Maria katedraleko aldare nagusiaren erdian mendeetan zehar egondako Mariaren eskultura da,  Jesus haurra altzoan duela. Gaztelako Erresumak Araba konkistatu ostean Alfontso X.a Gaztelakoak Gasteizi emandako oparia dela uste da, 1276 eta 1278 artean bertan gaixo egindako egonaldian sendatu zela eskertzeko. 

Eskultura esanguratsua da, *Sedes sapientiae* erako irudia. Georg Weise adituraren arabera, tronuan eseritako *madonna* hauen estiloan berritasunak ekarri zituen: besteak beste, amak ohikoan bezala, fruta bati eusten dio ezkerrarekin Jesusek, eskumakoaren bedeinkapena egin bitartean.  Hainbat ikerlarik XIV. mendean zehar euskal-nafar-errioxar estiloko Andra Mariren estatuen jatorrizko gisa aipatu dutelako, beste estatuek oinarri gisa erabili zutena kopiak egiteko, eta Frantzia iparraldetik Europa osora zabaldu zen eredu baten ondorio zela proposatu dute.

## Testuingurua 
ezkerrera|thumb|Florentziako *Kodize Aberatseko* irudia, 209. kantiga laguntzen duena. Kantigan irakur daiteke:
*Horregatik kontatuko dizuet gertatu zitzaidana*
*Gasteizen gaixorik nentzala,*
*guztiek uste zutela bertan hilko nintzela*
*eta ez zuten uste nintekeela osa.*Gasteiz lehenagokoa bazen ere, Antso VI.a Nafarroakoak 1181ean *Gastehiz* herriari forua eman zion, Gaztelako Erresumarekin zituen muga-gatazketan babesa emateko. Hiriari *Nova Victoria* izena eman zion. Hala ere, 1200ean Gaztelaren menpe geratu zen. Alfontso VIII.a Gaztelakoak hiriaren lehen zabalpena agindu zuen, 1202an izandako sutearen ondoren, eta Hedegile, Zapatari Errementari kalean sortu. Handik mende erdira, Alfontso X.a Gaztelakoak hiru bisita egin zizkion hiriari, eta beste hiru kale sortu zituen: Aiztogile, Pintore eta judutegia. XII. eta XIII. mendeetan Mariari eskainitako eliza eta tenpluen kopurua nabarmen biderkatu zen, baita Gaztelan ere. Hedapen horretan ardura berezia izan zuen Zistertarren ordenak, Erdi Aroan Mariaren gurtza gehien defendatu zuena. Alfontso X.a Gaztelakoaren *Cantigas de Santa Maria* lana Mariaren gurtzaren adibide horietako bat da, lotuta dagoena Gasteizko Esklabotasunaren Ama Birjinarekin. 1276an Alfontso X.a Gasteizera joan zen berriro ere, eta bertan gaixotu zen. Haren esanetan, denbora luzez egon zen, urtebete baino gehiago, eta ingurukoek uste zuten Gasteizen bertan hilko zela. 209. kantigan nola sendatu zen azaltzen du, medikuek esaten zioten oihal beroak jartzeko, baina berak horren ordez eskatu zuen Mariaren liburua ekartzeko, eta jarri ziotenenean, berehala sendatu zela. Ikerlariek uste dute mirari gisa interpretatu zuen sendatze hori eskertzeko oparitu ziola Gasteizen eraikitzen ari zen eliza berriari Ama Birjinaren eskultura. Izena prozesioan ateratzen zen garai horretatik datorkio, Ama Birjinaren Esklaboen Kofradiak baitzuen gurtzaren ardura. 1805ean erretaula nagusi errenazentista kendu eta neoklasiko berria jarri zutenean, Esklabotasunaren Ama Birjina lekuz aldatu eta beste kapera batera pasa zuten. Behin eta berriz mugitu eta gero, Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoan egon zen, baina 2020ko hamarkadan berriro ere katedralera eraman zuten eta girolaren erdiko gorputzean leku nagusia berreskuratu zuen. XX. mendean zehar tipo horren inguruko hainbat ikerketa egin ziren, oro har bat zetozenak. Burgosko herrietan orain arte 26 katalogatu dira. Nafarroako Erresuman gutxi dira 1350. urtearen ondoren egindakoak, Karlos II.a Nafarroakoaren erregealdian gatazka eta gerra nagusi izan baitzen, eta ekonomia nabarmen kaltetuta baitzegoen (Andikoa) edo Gatikan. Horrela, tipoa nabarmen hedatzen da euskal lurraldeetatik at, baita Gaztelako hainbat eremutan ere, nahiz eta gero eta ez ohikoagoak diren Araba eta Nafarroatik urrundu ahala. Gipuzkoan mota horretako hainbat eskultura daude, Bizkaian hamahiru inguru, eta Errioxan beste hamaika, Etxabarri Dibinakoa, Uribarri Dibiñakoa edo Zestafekoa, baina badira askoz gehiago ere. Nafarroako esanguratsuenetako bat Los Arcoskoa da, baina badaude Los Arcoskoaren kopiak Miranda Argan, Arizaletan, Fiteron, Berbintzanan, Mendigorrian, Artatzan edo Ubagon.

Cathédrale Notre-Dame de Saint-Omer - Chapelle de Notre-Dame des Miracles - Autel (24).jpg|Saint-Omerko katedralako Ama Birjina.
Mantes-la-Jolie (78), église Sainte-Anne de Gassicourt, Vierge à l'Enfant, début XIIIe siècle.JPG|Mantes-la-Jolieko Ama Birjina, XIII. mende hasierakoa.
(Gaillac) Église Saint-Michel - Vierge à l'Enfant assise (13e siècle ; 14e siècle) PalissyPM81000148.jpg|Galhacek (Okzitania) Ama Birjina.
Madonna with child, from Kyrkjebø kyrkje, Høyanger.jpg|Kyrkjebøko Ama Birjina, Norvegiara iritsitako ereduaren adibide.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Santa Maria Katedralaren Fundazioaren fitxa