Bodas de sangre

***Bodas de sangre*** Federico García Lorca idazle espainiarrak 1931n bertso eta prosan idatzitako antzezlan nagusietako bat da. Andaluziako herrien bizitza tradizionalean inspiratutako drama honek herri txiki bateko gizarte itxian ezinezkoa baina itzulezina den pasioaren historia tragikoa deskribatzen du. Lorcaren lanaren funtsezko elementuak ilustratzen ditu, bereziki Andaluziako lurrarekiko eta herriarekiko atxikimendua, bai eta surrealismoarekin dituen loturen emaitza fantastikoarekiko erakarpena ere.

## Lanaren laburpena 
### Historia 
Badirudi bizitza oso atsegina zaiola Senargai gazteari: lur onak bildu ondoren, Emaztegai eder eta aberatsarekin konprometitu da. Tradizioen arabera prestatzen da ezkontza, eta badirudi gauzak primeran doazela, haiek errespetatzen dituen mundu batean. Baina pribatuan gauzak ez dira hain nabarmenak. Senargaiaren amak, hil arte etxean bakarrik egoteko asmoarekin aspertuta ez dagoenak, begi txarrez ikusi du lotura hori, andregaiari buruzko txisme txikiena entzunez. Azkenean, onartu egin du, semearen zoriontasunagatik eta bakarrik lagunduko dioten biloben itxaropenarekin.

Andregaiak, senargaiarekin ezkontzeko eta, gero, bere bizitzaren gainerakoa etxean giltzapetuta berari bakarrik ikusiz pasatzeko gogoz badago, ezin du Leonardorekiko maitasuna zapaldu, bera ezkonduta dagoen arren.

Ezkontza goizean, Leonardo da iristen den lehen gonbidatua, nahiz eta Emaztegaia oraindik prest ez dagoen. Haien topaketak elkarrekiko pasio baten hedadura agerian uzten du, haietako bakoitzak bortizki erreprimitua izan arren. Orduan maitaleak banandu egiten dira, elkar sekula ez ikusteko asmo irmoarekin. Baina ezkontza egin eta festa pil-pilean dagoenean, Leonardo eta Emaztegaiak elkarrekin ihes egiten dute, euren borondatea baino indar handiago batek bultzatuta.

Ondoren gizonenak baino indartsuagoak diren ahotsek gidatutako ehizaldi luzea izango du basoan. Suminduta dagoen Senargaiak iheslariak aurkitu ditu, eta, gau asaldatzailean, Leonardok eta Senargaiak heriotza aurkituko dute bakoitzak bestearen eskutik.

### Esanahia 
Sentimendu tragiko baten azterketan zentratzen den ekoizpen poetiko eta teatral bat da. Antzinakotik eta modernotik, tragedia ikusteko moduan. Hori guztia Andaluziako paisaia tragiko eta unibertsal batean kokatuta, pertsonaia bakoitzak adierazitako sentimenduen bidez.

Drama handi honetan jorratzen den gai nagusia irakurlea pasio ilunen munduan sartzen duten mito, kondaira eta paisaiak biltzen dituen bizitza eta heriotza dira. Horrek guztiak jeloskortasuna, jazarpena eta amaiera tragikoa dakar: heriotza. Maitasuna garaitu dezakeen indar bakarra bezala nabarmentzen da.

Lanak egilearen lurraldeko ohiturak biltzen ditu, tragedia iragartzen duten objektu sinbolikoetan oinarrituta. Daga, aizto eta bizarrarekiko obsesioa etengabea da Lorcaren obran, zeinak Bodas de sangren lilura erakartzen baitute eta, aldi berean, heriotza iragartzen dute. Ilargia bezala nabarmentzen diren elementu naturalez gain.

Lorcaren lanaren oinarri izan zitezkeen gertaera tragiko eta errealak 1928ko uztailaren 22an gertatu ziren Almeria probintziako Níjar herrian dagoen *Cortijo del Frailen* izeneko etxaldean. Lorcak prentsaren bidez izan zuen hauen berri, baina Nijar bertako Carmen de Burgos idazleak Lorcarentzat inspirazio izan zen *Puñal de claveles* izeneko elaberri laburra idatzi zuen. 

## Pertsonaiak 
### Nagusiak 
* **La madre**: Obra osoan zehar agertzen da eta bere ulermenerako beharrezkoa den informazioa ematen du. Izaera sendoa eta lurrari atxikia den emakume sutsua. Armak erabiltzearen aurka dago, haiengatik beste semea eta senarra borroka batean galdu baitzituen.
* **Senargaia**: Apur bat inozoa, baina aldi berean izugarri sutsua. Ez dio inori utziko maite duen bere neska-laguna kentzen eta pasio horretan bere maitasun ideala aurkitzen du.
* **Emaztegaia**: Emakume inpultsiboa, sutsua eta erabakigabea. Indar batek arrastaka eraman duela dio, Leonardorekin ihes egiteko edo ezpurutzat jotzea saihesteko.
* **Leonardo**: Sutsu, kementsu, oso maiteminduta berari egokitzen ez zaion neskarekin. Ez zuen lotsarik bere emaztea eta semea utzi eta Emaztegaiarekin ihes egiteko. Emaztegaiaren lehengusinarekin ezkonduta dago, eta horrek nolabait desioa kentzen dio eta aldi berean areagotzen du.

### Bigarren mailakoak 
* **Leonardoren emaztea**: oso ondo ulertzen du senarrak lehengusinagatik duen grina. Saia zaitez ahal duzun bezala saihesten, arrakastarik gabe.
* **Ilargia**: Basoaren eszenan agertzen da, obraren poetikoena, aurpegi zuria duen egurgile gazte baten antzera. Ematen duen argiztapenaren bidez (antzerki-elementu hori behin baino gehiagotan nabarmentzen da obraren akotazioen ondorioz, eta bertan aipatzen da pertsonaiak agertzen denean proiektatu behar den argi urdindu bizia), "heriotzaren laguntzaile" rola betetzen du, bi gizonen amaiera tragikoan parte hartzen baitu.
* **Heriotza**: Eskale bat bezala agertzen da basoan, oinutsik eta berdexka ilunez estalia. Pertsonaia hori ez da agertzen banaketan. Lagun iezaiozu Leonardo eta Andregaiaren bila. Leonardo eta Senargaiaren hiletara iritsi da.'
* **Andregaiaren aita**: Ezagutzen duen adina maite du alaba gizon zaharrak. Berak badaki Leonardori buruz pentsatzen duela, eta ez mutil-lagunari buruz, baina bi familien ondareak batu nahi ditu eta bilobak izan nahi ditu.
* **Neskamea**: Neska-lagunaren familiari zuzenean laguntzen dio zereginetan, eta neska-laguna bide onetik eramaten saiatzen da emaitzarik gabe.

### Ikurrak 
* **Zaldia**: Gizontasuna, maskulinotasuna sinbolizatzen ditu. Ziur aski, sinbolo horren aipamen esanguratsuena La Suegra eta La Mujer kantatzen duten launan dago, lehen ekitaldiko bigarren koadroan. Bertan, zaldia erabiliz, ironia tragiko bat sortzen da, obraren amaiera txarra hondatzen duena.
* **Ilargia:** Ilargia elementu errepikaria da García Lorcaren lanean, gehienetan heriotza sinbolizatuz. Horren adibide da Ilargiaren Erromantzea, Ijitoen Erromantzean agertzen dena. Odol-ezkontzetan, heriotzarekin lotuta ez ezik, zuzenean lotzen da horrek dakarren indarkeriarekin eta odol-korrikarekin.
* **Aiztoa**: heriotza eta mehatxua.
* **Eskalea**: heriotza.
* **Laranja-lore koroa**: Konpromisoa eta ohorea sinbolizatzen ditu.

## Antzeslanaren ibilbidea 
thumb|350x350px|Bartzelonako PRINCIPAL PALACE antzokian, 1935eko azaroaren 22an, Odolezko Ezteien emanaldiaren eszena.

### Bertsio eszeniko nagusiak 
* 1933ko martxoaren 8an estreinatu zen Madrilgo Infanta Beatriz antzokian Josefina Díaz de Artigas eta Manuel Collado Montes aktoreen antzerki konpainiarekin eta Santiago Ontañonen eszenografiareki. 1938an obra honetan oinarritutako filma zuzendu zuen Edmundo Guibourg argentinarrak Margarita Xirgu protagonista zuela.
* 1935eko azaroaren 22an Bartzelonako Palace Antzoki Nagusian taularatu zen José Caballeroren dekoratuekin eta Cipriano Rivas Cherifen zuzendaritza eszenikoa zela. Antseleak Enrique Diosdado, Julia Pacheco, Margarita Xirgu, Amelia de la Torre eta José Cañizares izan ziren

* *Bodas de sangre*, Juan José Castroren opera, Buenos Aireseko Colón antzokian estreinatua, 1956an.
* *La Boda de Sangre AfroCaribeña* (2015), Marvin Huiseren bertsio eszeniko-musikala, Teatro Negro de Barlovento konpainiak estreinatu zuen Caracasko IV. Antzerki Jaialdian.

### Lehenengo liburu-edizioa 
Eszenaratzearen arrakasta handia aprobetxatuz hau izan zen liburu formatuan argitaratu den Federico García Lorcaren antzerki lan bakarra: ***Bodas de sangre. Tragedia en tres actos y siete cuadros***.  Madril: *Cruz y Raya* aldizkaria –  *El Árbol* argitaletxea, 1935 (bukaeran 1936ko data darama). 4. edizioa.

### Filmak 
* *Bodas de sangre*, Argentinako filma, *Edmundo Guibourg*-ek zuzendua 1938an, Margarita Xirgu eta Pedro López Lagarrekin, Juan José Castroren musikarekin.
* *Bodas de sangre*, 1977an Souheil Ben-Barkak zuzendutako film marokoarra.
* *Bodas de sangre*, 1981ean Carlos Saurak zuzendutako musikal zinematografikoa, Antonio Gadesen baletetik abiatuta.
* *La novia*, Paula Ortizen egokitzapena. Protagonistak: Inma Cuesta, Álex García, Asier Etxeandía, Luisa Gavasa eta Leticia Dolera.

### Operak 
* 1956 – *Bodas de sangre* Juan José Castro*-*ren opera
* 1957 – *Bluthochzeit* Wolfgang Fortner*-*ren opera
* 1964 – *Vérnász* Sándor Szokolay*-*ren opera
* 1992 – *Blood Wedding,* Nicola LeFanu*-*ren opera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* GARCÍA LORCA, Federico: *Bodas de sangre*.
** Obraren laburpena.
** Obraren testua, Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes-en gunean
** Testuaren beste edizio bat,  *PDF* formatuano.
** Antzespena TVE-n  emana 1986an, Francisco Montolioren zuzendaritzapean
* Fraidearen kortijoari buruzko ikerketa
* Unibertso Lorca: Federico García Lorcaren bizitzari eta lanari eta Granadarekin duen loturari eskainitako gunea. (Granadako Diputazioa)