George Orwell

**George Orwell** —jaiotzako izen-deiturez, **Eric Arthur Blair**, baina idazletzat zerabilen *George Orwell* izengoitiaz ezagunagoa—
(Motihari, Britainiar Raj, 1903ko ekainaren 25a - Londres, Ingalaterra, 1950eko urtarrilaren 21a) idazlea eta kazetaria izan zen. Indian jaio zen, britaniar kolono gisa; garai hartan India Britainiar Inperioko parte baitzen.

Haren obrak bere bizipen pertsonalen arrastoak ditu: gazte garaian Birmanian ordena kolonialaren ordezkaritzat betetako postuaren ondorioz, britainiar inperialismoaren aurka garatutako konpromisoa; Londresko eta Parisko langileriak sufritzen zituen bizi-baldintzak ezagutu ondoren, sozialismo demokratikoaren alde; eta, Espainiako Gerra Zibilean parte hartu ondoren, totalitarismo nazi eta estalinistaren aurka.

Kronista, literatura-kritikari eta nobelista izateaz gain, Orwell XX. mendeko 30 eta 40. hamarkadetako ingelesezko saiogile nabarienetakoa ere bada. Hala ere, totalitarismoaren aurkako bere bi eleberriongatik ezaguna da, batez ere, biak Bigarren Mundu Gerra ondoren argitaratuak: *Abereen etxaldea* (*Animal Farm,* 1945ekoa) eta *1984* (*Nineteen Eighty-Four,* 1949koa), bigarrena bere biziaren azken urteetan idatzia eta hil baino lehentxeago argitaratua. Hor, “Anaia Nagusia” kontzeptua sortu zuen: gerora, kontzeptua zainketa teknika modernoak kritikatzeko ohiko hizkerara igaro da. Horrez gain, *orwelldar* adjektiboa erabilia da maiz idazle unibertso distopiko eta totalitarioez hitz egiteko.

## Bizitza 
Eric Arthur Blair Motiharin jaio zen, Britainiar Inperioaren Indiako kolonia batean, 1903ko ekainaren 25ean. Ama Ida Mabel Limouzin Blair zuen, Birmanian jaioa eta jatorri frantsesekoa, eta aita Richard Walmsley Blair zen, Indiako gobernu kolonialeko administrazioaren langilea.

Bi urte zituela, Ingalaterrara joan zen bizitzera, ama eta arreba Marjorierekin batera. Ez zuen aita berriz ikusi 1907 arte, hiru hilabetez Ingalaterran bisitan egon zenean, berriz ere Indiara itzuli aurretik. Orwellek arreba gazteago bat ere bazuen, Avril izenekoa.

### Hezkuntza 
1909an eskola anglikano txiki batera bidali zuten, Henleyn. Arreba zaharrena lehendik ere han ibilia zen. Ez zuen inoiz garai haietako oroitzapenik idatzi, baina inondik ere inpresio ona sortu zien irakasleei; bi urteren buruan garai hartan Ingalaterran zeuden prestatze-eskola ospetsuenetako batean sartu zen, gomendatua izan ondoren: St. Cyprian, Eastbournen, Sussex. Eric gazteak diru-laguntza bat jaso zuen eskola hartara joan ahal izateko. Ez zen bertan gustura sentitzen, ez behintzat irakaskuntza-metodo eta irakasleei zegokienean, baina han bi beka lortu zituen, Wellingtongo eskolarako bat eta, ondoren, Etonera joateko. Etonen, bere hitzetan, zoriontasun erlatibo bat bizi izan zuen, ikasleei independentzia nahikoa uzten baitzitzaien. Han egin zituen lagun etorkizuneko britainiar intelektual zenbait, nola hala, Cyril Connolly, *Horizon* aldizkariaren editorea. Aldizkari haretan argitaratu zizkioten saiakeretako asko.

### Birmaniako bizipenak eta lehen eleberriak 
Etonen ikasketak bukatu ondoren, Birmaniako Indian Imperial Policen sartzea erabaki zuen, ez baitzuen unibertsitate-beka bat lortzeko aukerarik, eta bere familiaren baliabide ekonomikoak ez baitziren nahiko bere hezkuntza ordaintzeko. Bost urtez ofizial moduan aritu ondoren, polizia utzi eta Ingalaterrara itzuli zen 1927an. Tartean, inperialismoaren aurkako jarrera garbia hartu zuen eta jarrera hori bere lehen eleberrian *Burmese Days* (1934) eta zenbait saiakeratan agertu zuen; *A hanging* (1931) edo *Shooting an Eephant* (1936), adibidez .

1928an Parisera joan zen bizitzera, izeba Nellie bizi zen hirira, bere letra-gizon karrera bultzatzeko asmoz. Arrakastarik gabeko lehen ahalegin batzuen ondoren, eta zenbait lanbidetan aritu ondoren, 1929an gurasoen etxera itzuli zen, Suffolkeko Southworldera, gaixorik eta dirurik gabe.

Hurrengo urteetan ere pobrezian bizi izan zen, *Lur jota Parisen eta Londresen* (*Down and out in Paris and London,* 1933) bere lehenengo liburu garrantzitsuan azaldu zuen bezala. Eskola batean maisu lana lortu arren, berehala utzi behar izan zuen, osasun-arazoak zirela kausa.

1933an, *George Orwell* ezizena hartu zuen. *The Adelphi* edo *New Adelphi* aldizkarian idazten zuen bitartean, Hayesen bizi zen, Middlesexen, eta eskola-irakasle gisan egiten zuen lan. Ezizena *Lur jota Parisen eta Londresen* liburuan kontatzen zuenarekin bere gurasoak ez mintzeko hartu zuen. Beste literatur izen batzuk ere izan zituen buruan aurretik: “Kenneth Miles” edo “H. Lewis Allways". Izen horrek agerian uzten zuen egileak Ingalaterrako tradizio eta landazabalagatik betidanik sentitu zuen estimua: Jurgi Ingalaterrako patroi santua da (eta orduko erregea Jurgi V.a zen), eta Suffolkeko Orwell ibaia leku esanguratsua da ingelesez askorentzat.

Idazle gisan, bere bizipenak baliatu zituen, Southwolden zeraman bizimodua eta irakasle lanean bizi izandakoa'', A Clergyman's Daughter* (1935) eleberrian. 1934 eta 1936 artean lanaldi erdian aritu zen Booklover’s Corner bigarren eskuko liburu dendan, Hampsteaden. Bizitza intelektualeko herria zen, kultur bizitza eskaintzen zuena. Hori guztia *Keep the aspidistra flying* (1936) eleberrian jaso zituen.

1936an Eileen O’Shaughnessyrekin ezkondu zen. Eileen Oxforden ibilitakoa zen eta gero Londreseko University Collegeen psikologia ikasten

Espainiako Gerra Zibilean parte hartu izanak betirako eragina izan zuen haren munduaren ikuspegian. 1946an idatzi zuen: “Espainiako gerrak eta 1936-1937ko beste gertakari batzuk gauzak aldatu zituzten eta, orduz geroztik non nengoen jakin nuen. 1936tik hona serioski idatzi dudan lerro bakoitza, zuzenean edo zeharka, totalitarismoaren aurka eta, nire ulertzeko modua, sozialismo demokratikoa denaren alde idatzi dut”.

Orwellen iritziz, mendebaldeko gizarteek, eta horren ondorioz, herrialde kapitalistek, eraldaketa erradikala behar zuten, baina estalinismoa mehatxu bat zen gizarte horiek oinarritzat zituzten oinarrietarako. Kataluniatik Orwell antiestalinista bihurturik itzuli zen, troskismoaren aldeko begikotasunarekin eta bere burua sozialista demokratatzat definituta.

### Bigarren Mundu Gerra 
Bigarren Mundu Gerran *Home Guard*eko partaide izan zen eta Defentsaren Domina irabazi zuen. Urte haietako bere pentsamenduak *War time diary* liburuan jaso zituen.

1941ean BBCren Ekialdeko Zerbitzurako lanean hasi zen, nagusiki Indian eta Asiako ekialdean borrokatzen ziren gudaroste aliatuenganako laguntasuna bultzatzeko. Nahiz eta ordainsari ona jaso, uko egin zion lanari 1943an eta Aneurin Bevan eta Jon Kimchek zuzentzen zuten joera ezkertiarreko *Tribune* astekarian zutabegile eta editore literario moduan lan egiten hasi zen.
### Azken urteak 
1944ko hasieran Orwellek bukatua zuen *Abereen etxaldea* liburua, baina hainbat editoreek ezezkoa eman zioten, artean Sobietar Batasuna aliatua izanik, ez zutelako egoki ikusi obra argitaratzea. Gerra bukatu arte itxaron behar izan zuen argitaratzeko.

Lanik ospetsuena, ostera, *1984* eleberria du: totalitarismoaren kritika gogorra da, estatu-zanpaketa forma guztiak muturrera eraman dituen etorkizuneko gizarte distopiko bat agertzen duena. Gizakiaren muturreko zanpaketa hori irudi gogor eta ulerterrazen bidez agertzea lortzen du nobelak: Anaia Nagusiak zaindu egiten zaitu leloa, telepantaila, pentsamendu-polizia… etab. Liburuak berehalako arrakasta izan zuen eta, aldi berean, berehala piztu zen eleberriaren interpretazioaren inguruko polemika: diskurtso antikomunista da, edo funtsean antifaxista, edo badu ere kapitalismoaren aurkako kritikarik. Neurri batean, eleberria ispilu bat da, eta zaila da irakurtzea bakoitzak bizi duen egoera politikoa islatuta, distortsionatuta edo zalantzan jarria ikusi gabe. Egungo ikuspegitik, artean etortzekoa zen gizarte globalizatuaren erretratua ere bada.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Birmaniako egunak* (1934)
* *A Clergyman's Daughter* (1935)
* *Keep the Aspidistra Flying* (1936)
* *Coming Up for Air* (1939)
* *Abereen etxaldea* (*Animal Farm*) (1945). Lehen itzulpena: *Abereeneko iraultza*, Hordago, 1981. Itzultzailea, Imanol Unzurrunzaga. Bigarren itzulpena, lehen edizioa: *Abereen etxaldea*, Elkar, 1992. Itzultzailea, Juan Martin Elexpuru. Bigaren itzulpena, bigarren edizioa: *Abereen etxaldea*, Elkar, 2000. Itzultzailea, Juan Martin Elexpuru.
* *1984* (*Nineteen Eighty-Four)* (1949). Txalaparta, 2007. Itzultzailea, Oskar Arana.

### Ez-fikziozko lanak 
* *Lur jota Parisen eta Londresen* (*Down and Out in Paris and London*, 1933).
* *The Road to Wigan Pier* (1937).
* *Homage to Catalonia* (1938).

### Euskaratuak 
* *Abereen etxaldea* (1945). Elkar, 2000. Itzultzailea: Juan Martin Elexpuru.
* *Nazionalismoari buruz* (*Notes of Nationalism, 1965), Pamiela, 1993. Itzultzailea: Ana Ugarte.
* *1984* (1949). Txalaparta, 2007. Itzultzailea: Oskar Arana.
* *Lur jota Parisen eta Londresen* (*Down and Out in Paris and London*, 1933). Igela, 2025. Itzultzailea: Rafa Santxitz-Muxika.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Funder, Anna. (2023). ''Wifedom: Mrs Orwell's Invisible Life.* Viking ISBN 9780241482728.
* Azurmendi, J., 1984: George Orwell, *Jakin*, 32: 87-103.

## Kanpo estekak 
*  *The Complete Works of George-Orwell'', idazlearen lan guztia.

*