open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aaron Spelling

**Aaron Spelling** (Dallas, Ameriketako Estatu Batuak, 1923ko apirilaren 22a - Los Angeles, 2006ko ekainaren 23a) telebista-ekoizlea izan zen. Estatu Batuetako telesail arrakastatsuenen erregea.

Errusiatik etorritako judu familia batean hazi zen. Gaztetan Hollywooda joan zen, antzezle gisa lan egitera eta telebistarako idaztera. Bigarren mailako paperak jokatuz ikasi zuen telesailen barne-funtzionamendua. *Bi gizon, patu bakarra* filmak izandako arrakastak liluraturik, 1975ean telesail baterako baliatu zuen gertakizun hura, arrakasta handiz, *Starsky and Hutch* izenpetan aurkeztua. Beste zenbait lan aipagarri: ''Charlie's Angels* (*Charlieren aingeruak*); *The Love Boat* (*Maitasun ontzia*); *Fantasy Island* (*Fantasiaren uhartea*); *Dynasty* (*Dinastia*); *Hotel* (*Hotela*). 1990eko hamarraldian ospe handiko beste sail baterako haria idatzi zuen: *Beverly Hills, 90210''.

## Erreferentziak
Christian Wolff

**Christian Wolff** (Wrocław, 1679ko urtarrilaren 24a - Halle, 1754ko apirilaren 9a) alemaniar filosofoa izan zen. Matematika-, filosofia- eta teologia-ikasketak egin zituen Leipzigen. 1706. urtean Halleko unibertsitateko irakasle egin zuten eta germaniar filosofia-lexikoa osatzeko lanetan jardun zuen. 1723. urtean Frederiko Gilen I.ak kargutik kendu zuen erlijioaren aurkako filosofia arrazionala bultzatzen zuelako, eta Marburgora jo behar izan zuen. 1740. urtean, ordea, Frederiko II.ak lehen zuen kargua itzuli zion. Leibnizen eragina izan zuen, eta arrazionalismoan oinarritutako metodo filosofikoa proposatu zuen. Obra nagusiak: *Philosophia prima* (1729), *Cosmologia generalis* (1731), *Psychologia empirica* (1732), *Psychologia rationalis* (1734) eta *Theologia naturalis* (1736-1737).

## Erreferentziak
Jack Palance

**Jack Palance** (Hazleton, Pennsylvania, 1919ko otsailaren 18a - Montecito, Kalifornia, 2006ko azaroaren 10a) Estatu Batuetako antzezlea izan zen.

Jatorriz ukrainarra, bere jaiotza izena **Volodymyr Palahniuk** izan zen. Boxeolari profesionala izan zen aurrena, eta gero hegazkin-gidaria izan zen Bigarren Mundu Gerran. Hegazkinak su hartu ondoren desitxuratuta gelditu baitzen, aurpegian ezaugarri mongoloideak utzi zizkion kirurgia-ebaketa egin behar izan zioten. Ebakuntza hark zabaldu zizkion zinemaren ateak. Broadwayn ezagun egin ostean, 1950ean hiltzaile-papera bete zuen Kazanen *Panic in The Streets* (1950, *Izua karriketan* ) filmean. Hiltzaile berriro ere *Sudden Fear* (1952, *Berehalako beldurra*) filmean; militarra *Attack!*-en (1956), gangsterra *I Died a Thousand Times* (1955, *Mila aldiz hil nintzen*). Barru-barruko indarra eta bizitza adierazten duten antzezpenei lotua geratu da Palanceren izena.

## Erreferentziak
Juan Ruiz de Alarcón

**Juan Ruiz de Alarcón y Mendoza** (Mexiko, 1581 &ndash; Madril, Espainia, 1639ko abuztuaren 4a) antzerkigilea izan zen. Mexikon jaioa, espainiar hiritartasuna zuen.

Mexikon eta Salamancan egin zituen Zuzenbideko ikasketak. Madrilen zen 1614. urtean, eta komediak idazten hasi zen Lope de Vega, Quevedo, Tirso eta abarren trufen artean, konkorduna baitzen. Indietako Kontseiluko erredaktore izan zen. Lope de Vega, Tirso edo Vélez de Guevara dramagile oparoen ondoan, idazle urria izan zen Ruiz de Alarcón, idazleak berak argitaratutako bi liburuek hogeiren bat komedia baizik ez baitute jasotzen. Aipatzekoak: *Los desdichados en fingir*, *Los empeños de un engaño*, *Ganar amigos*, *Los pechos privilegiados*, *El Anticristo*, *La crueldad por el honor*, *La verdad sospechosa*, *Las paredes oyen*, *La prueba de las promesas*, *Mudarse por mejorarse* eta *El examen de maridos*.

## Erreferentziak
Ramón Vizcaíno

**Ramón Vizcaíno** (Sestao, Bizkaia, 1907ko urtarrilaren 29a - Donostia, Gipuzkoa, 1999ko apirilaren 24a) bizkaitar enpresa-gizona izan zen.

## Biografia 
Bizkaian jaio zen arren Sestaoko Labe Garaietako langile baten semea zen, Gipuzkoan egin zuen bere enpresa ibilbidea.

Ia hutsetik abiatuta, egun, mundu osora zabalduta dagoen enpresa-taldea sortu zuen, 40 enpresaz osatua eta bere izena duena. Hotzaren inguruko industriaren aitzindari izan zen, eta bere bizitzan zehar kargu ugari izan zituen enpresarekin eta ekonomiarekin zerikusia zuten erakundeetan, hala nola Gipuzkoako Merkataritza, Industria eta Itsasgintza Ganbaran, Pakea mutuan, Pasaiko Portuan.

Haren semea, José María Vizcaíno, hainbat urtez Confebaskeko presidente izan ondoren, 2001. urtean Círculo de Empresarios Vascos elkarteko buru hautatu zuten. Egun, enpresa-taldearen ardura du.

## Erreferentziak
Pteropus chrysoproctus

***Pteropus chrysoproctus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus chrysoproctus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jesús Arpal

**Jesus Arpal Poblador** Zaragozan jaiotako euskal irakaslea da. Filosofian lizentziatua, 1967an Bergarara etorri zen lehen aldiz irakasle lanetan jarduteko. *Los Garagarza de Elgoibar* ikerlana izan zen, bere tesia, Bergaran aurkeztu eta 1973. urtean argitaratu zena. 1971n Bilbora pasatu zen, Euskal Herriko Unibertsitatean Soziologia irakasle izateko. 1975ean Madrilera, UNED (Universidad Nacional de Educación a Distancia) delakora joan zen. 1976tik Bergarako UNEDeko zuzendaria izan zen. 1973an Euskal Ikerlanetako III. Basauri saria irabazi zuen, *Antropologia social de una comunidad histórica en Guipúzcoa* lanarekin. Kaleratu dituen gainerako lanak: *Sociedad tradicional en el País Vasco* (1979), *Educación y sociedad en el País Vasco* (1982), eta *Las ciudades* (1983).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia Fakultatea (EHU)

## Kanpo estekak
Eduardo Hernández Asiain

**Eduardo Hernández Asiain** (Habana, Kuba, 1911ko maiatzaren 17a - Corella, Nafarroa, 2010eko maiatzaren 11a) nafar biolin-jotzailea izan zen, jatorriz kubatarra.

## Biografia 
Habanan eta Madrilen egin zituen Biolin ikasketak, eta hemeretzi urte zituela Sarasate Saria irabazi zuen. Donostiako Udal Musika Kontserbatorioko katedra irabazi zuen 1942. urtean, eta Londresen jarraitu zituen Biolin ikasketak. Espainiako Orkestra Nazionaleko biolinista eta Espainiako Irrati-Telebistako Kuarteto Klasikoko lehen biolinista izendatu zuten 1967. urtean.

Espainiar estatuko biolinista handienetakotzat hartua da. Errepertorio zabala du, eta bereziki txalotuak izan dira Sarasateren obren interpretazioak, konpositore horren musika jotzen bera baitzen espezialistarik goraipatuena. 1984an, esaterako, Nafarroako hainbat erakundek hala eskatuta Sarasateren hamabost obra grabatu zituen.

## Erreferentziak
Estanislao Labairu

**Estanislao Jaime Labairu Goikoetxea** (Batangas, Filipinak, 1845eko maiatzaren 7a - Bilbo, 1904ko urtarrilaren 22a) bizkaitar apaiza eta historialaria izan zen. Txikitatik Bilbon bizi izan zen. Gasteizen, Burgosen, Bartzelonan eta Toledoko eliz-unibertsitateetan egin zituen ikasketak. 1871. urtean diakono-orde izendatu zuten Gasteizen eta hurrengo urtean diakono eta apaiz. Ondoko urteak Bizkaian eman zituen. 1880. urtean *La Voz de Vizcaya* egunkaria sortu zuen Bilbon eta urtebete geroago *Real Academia de Historia*ko urgazle izendatu zuten. 1895. urtean *Historia General del Señorio de Bizcaya* obra erraldoiaren lehen liburukia argitaratu zuen. Bilboko Udalak Bizkaiko Jaurerriko ohorezko kronikari izendatu zuen (1899). Bere *Historia General del Señorio de Bizcaya* bildumako zazpigarren liburukia prestatzen ari zela hil zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Labayru Fundazioa
Natal probintzia

**Natal probintzia** Hegoafrikako errepublika osatzen zuten lau probintzietako bat zen, 1910etik 1994ra bitartean. Ekialdean zegoen, Draghi mendien eta Indiako ozeanoaren artean, eta KwaZulu bantustana ere barne hartzen zuen. 55.281 km2 eta 2.145.018 biztanle (1985) Hiriburua: Pietermaritzburg. Ekonomia-jarduera nagusiak nekazaritza, abeltzaintza eta ikatz-meategiak ziren.

## Historia 
1838. urtean boerrek Nataleko Errepublika sortu zuten zuluak garaitu ondoren. 1843an ingelesek menderatu eta boerrek Orange eta Transvaal probintzietara alde egin zuten. 1856an Natal Ingalaterrako erreinuko kolonia bihurtu zen. Hegoafrikako Gerran (Boerren Gerra, 1899-1902) boerrak Natalen sartu ziren, baina ezin izan zituzten ingelesak garaitu. 1910ean sartu zen Natal Hegoafrikar Batasunean, 1909an britainiar parlamentuak Hegoafrikako estatua onartu ondoren.

1960ko erreferendumean, Hegoafrikako Errepublikaren sorrerari «ez» esan zion probintzia bakarra izan zen.

1980ko hamarraldiko azken urteetan, Natalen biolentzia-egoera etengabean izan ziren. 1994ko lehen hauteskunde demokratikoekin bukatu zen. Urte horretan bertan, probintzia egungo KwaZulu-Natal bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rodolfo I.a Habsburgokoa

**Rodolfo I.a Habsburgokoa** (, , txekieraz: *Rudolf Habsburský*; Limburg-im-Breisgau, 1218ko maiatzaren 1a - Speyer, 1291ko uztailaren 15a ) Alemaniako erregea (Erromatarren erregea) izan zen 1273-1291 bitartean. Habsburgo etxeko Alemaniako lehen erregea izan zen.

## Bizitza 
Alberto IV.a Habsburgoko kondearen semea zen, eta harengandik jaso zituen Alsazia, Aargau eta Breisgauko lurrak. 1273an koroatu zuten Erromatarren errege Aachengo katedralean, eta hala amaitu zen Germaniako Erromatar Inperioak erregerik gabe izan zuen lehen tarte luzea (1254-1273).

Rodolfo I.a Alemania batzen eta sendotzen saiatu zen. Jaun feudalen eta, batez ere, Otakar II.a Bohemiakoaren aurka borrokatu zen. 1276-1278 bitartean, Austria, Estiria, Karintia eta Karniolako lurrak kendu zizkion hari eta, ondoren, irabazi handiak eskuratu zituen lurralde horiek feudo-ondasun bihurturik. Adolfo Nassaukoa izan zuen ondorengoa.

## Erreferentziak
Basilio II.a Bulgaroktonoa

**Basilio II.a** (, *Basileios II*; 958 inguruan - 1025eko abenduaren 15a) Bizantziar Inperioko enperadorea izan zen 976–1025 bitartean. Bere garaian **Basilio Porfirogenitoa** edo **Basilio Gaztea** izenekin ere ezaguna zen. Gaur egun ezagunagoa da **Basilio Bulgaroktonoa** izenarekin (grezieraz Βουλγαροκτόνος, *Boulgaroktonos*, "bulgariarren sarraskitzailea"), Bulgaria menderatzeko egin zuen ahaleginagatik.

## Biografia 
Konstantino VIII.a anaiarekin batera enperadore izan zen. Aginpide guztiak hartu zituen honengandik eta handikien aginpidea murriztu ondoren, Errusia alderako joera bultzatu zuen Vladimir Kieveko printzearekin hitz harturik.

Bulgariarren aurka borrokatu zen (989-1018), eta inperio honetako osteak sakailatu zituen: Stumitzako Guduaren ondoren (1014) 15.000 gatiburi begiak lehertzeko agindua eman zuen, horietako 150 begibakar utziz, bulgariarren tsar zen Samuelenganako itzulera bidean gidari izan zitezen. Tristurak eta bihozminak jota hil zen Samuel tsarra, tropak itzuli eta laster. Basilio II.ak Armenia, Kaukaso eta Georgia bereganatu zituen, eta arabiarren aurka borrokatu zen Asia Txikian.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theodore William Schultz

**Theodore William Schultz** (Arlington, Hego Dakota, 1902ko apirilaren 30a - Evanston, Illinois, 1998ko otsailaren 26a) Ameriketako Estatu Batuetako ekonomista izan zen.

Hego Dakotako eta Wisconsingo Unibertsitateetan egin zituen ikasketak.

1946tik aurrera, Chicagoko Unibertsitateko Ekonomia saileko zuzendari gisa, giza baliabideek nekazaritzan duten garrantzia aztertu zuen, herri pobreetan batez ere. Nekazaritzaren kaltean garatze-bidean diren herriek industrializazio-prozesuari ematen dioten garrantzia kritikatu zuen. 1979an Ekonomiako Nobel Saria irabazi zuen, nekazaritza-ekonomiaz egindako lanarengatik. Lanik aipagarrienak: *Economic Crises in World Agriculture* (1965, *Munduko nekazaritzaren krisi ekonomikoa*), *Economic Growth and Agriculture* (1968, *Ekonomia hazkuntza eta nekazaritza*) eta *Human Resources* (1972, *Giza balidabideak*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonderbund

**Sonderbund** Suitzako zazpi kantoi katolikoek (Luzerna, Uri, Schwyz, Unterwalden, Zug, Friburgo, Valais) kantoi protestanteek katolikoen kontra hartu zituzten erabakiei aurre egiteko 1845ean osatu zuten elkartea da. Dietak komentuak desagerrarazteko asmoa agertu zuenean kantoi katolikoek beren burujabetasuna eskuratu nahi izan zuten, eta jesuitak onartu zituzten beren lurraldeetan. Gertaera hura zela eta, 1847an, Dietak elkartea desegin zedila edo jesuitak Suitzatik atera zitezela erabaki zuen, baina ligak ez zuen hori onartu. Elkartearen eta gobernu federalaren gudarosteen artean borroka izan zen, eta azkenik, federalek liga menderatu zuten. Jesuitak Suitzatik egotziak izan ziren, eta konstituzio berria eman zen (1848), estatu federalaren aginpidea areagotu zuena.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Luis Mendizabal

**Juan Luis Mendizabal** **Markiegi**, izengoitiz ***Mendi*** (Lekeitio, Bizkaia, 1928- Donostia, Gipuzkoa, 2019ko martxoaren 19a) gipuzkoar pintorea izan zen.

## Biografia 
Urtebete zuela Zarautza aldatu zen bere sendiarekin. Aitaren bidez ezagutu zuen Trillo margolari eta artista madrildarra, eta haren eskutik sartu zen pinturaren munduan. 1940an, aita hil ondoren, amarekin batera, Juliana Markiegi, Donostiara joan zen bizitzera. Ascensio Martiarena maisu zuela ikasi zituen pinturaren ñabardurak.
1959 urtean Perura joan zen, sendiaren tradizioa jarraitzen, han ferreteria bat zutelako Callaon eta belaunaliz belaunaldi etxeko kideren bat joaten zen diru egitera. Mendi-ren kasuan, berriz, hori beharrean, margolaritzan eta artean sakontzera bideratu zuen hango urteak eta peruar andre batekin ezkondu zen. Chavela izenekoa. Hiru seme-alaba izan zituzten.
Berriz Donostian, Aurrezki Kutxa Munizipalaren enplegatua izan zen. Erakunde horren Gizarte Ekintzaren barruan, Kultura eta Erakusketa Gela alorrak garatu zituen, margolaritzaz gain.

## Lanak 
Euskal itsaso eta mendi-bazterrak islatu zituen bere lanetan. Euskal Herriko paisaiez gain, Peruko lurraldeari buruzko margolanak ere oso ohikoak izan ziren Mendiren ibilbidean: Andeak, indigenen jazkera, pontxo koloretsuak, hango andrazkoen txirikordak...
Taldeka zein bakarka erakutsi izan zituen bere lanak, batez ere Gipuzkoan. Hainbat argitalpenetan ere parte hartu zuen, eta ilustrazioak egin zituen *Amerika eta Euskaldunak. Euskal presentzia Ameriketan* (1992) liburuan, *ZARAUTZ Informazio Aldizkari Munizipala* (1993) aldizkarian, eta *Los prólogos de Pío Baroja* (1996) liburuan, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Mendizabal Art Aretoan Eusko News webgunean.
Pteropus cognatus

***Pteropus cognatus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus cognatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
André Martinet

**André Martinet** (Saint-Alban-des-Villards, Savoia, Frantzia, 1908ko apirilaren 12a - Châtenay-Malabry, Frantzia, 1999ko uztailaren 16a) hizkuntzalaria eta euskalaria izan zen.

Columbiako eta Sorbonako irakasle izana. Estrukturalisten eskolaren jarraitzailea da. Jakobsonen ildoari atxikirik, fonologia historikoari buruzko teoria orokor bat antolatu zuen. 1955ean, *Economie des changements phonétiques. Traité de phonologie diachronique* argitaratu zuen Bernan. Liburu horretan bada atal bat euskal leherkariei buruz idatzia: *La reconstruction structurale. Les occlusives du basque. *Martinetenak dira, halaber, *De la sonorisation des occlusives initiales en basque* artikulua, eta *La phonologie synchronique et diachronique du basque*, 1980an, Euskal Herrian egin ziren Nazioarteko Euskalarien Biltzarrean aurkeztu zuen txostena.

## Sariak eta errekonozimenduak 
* Honoris Causa doktorea Euskal Herriko Unibertsitatean (1992)

## Erreferentziak
Gustavo Rojas Pinilla

**Gustavo Rojas Pinilla** (Tunja, Boyacá, 1900eko martxoak 12 &ndash; Melgar, Tolima, 1975eko urtarrilak 17) kolonbiar militar eta politikaria izan zen. Estatu kolpe bat egin ostean, 1953-1957 bitartean Kolonbiako presidentea izan zen. XX. mendean herrialde horretako diktadore bakarra izan zen.

## Biografia 
Akademia Militarrean ikasketak egin ondoren, ingeniaritzakoak egin zituen. Postako ministro zen 1949an, Estatu Nagusiko buruzagi 1950ean eta Armadako komandante nagusi 1951n.

Laureano Gómez lehendakariaren aurkako estatu-kolpearen buruzagi izan zen 1953an, eta bere burua lehendakari izendatu zuen. 1957. urtean burgesiak bultzatutako estatu-kolpe bati aurre egin behar izan zion, eta azkenik, Espainiara erbesteratu behar izan zuen.

1958. urtean itzuli zen, baina kargu guztiak galdu zituen, 1963an itzuli zitzaizkion arte. 1965ean ANAPO alderdia sortu zuen, eta Kolonbiako lehendakaritza betetzeko hauteskundeetara aurkeztu zen kristau sozialistekin bat eginik, baina ez zuen lortu garaipena.

## Erreferentziak
Frederiko Gilen III.a Prusiakoa

**Frederiko Gilen III.a Prusiakoa** (Potsdam, 1770eko abuztuaren 3a - Berlin, 1840ko ekainaren 7a) 1797tik 1840ra bitarteko urteetan Prusiako erregea izan zen.

## Bizitza 
Frederiko Gilen Potsdamen jaio zen 1770eko abuztuaren 3an, Frederiko-Gilen II.aren semea eta oinordekoa zelarik. 1793an, Luisa Mecklenburg-Strelitzekoarekin ezkondu zen. 1810ean alargundu zen, eta Augusta Harrach kondesarekin ezkondu zen 1824an. 

Rhineko konfederazioaren sorrerak kezkatuta, eta Hannover bereganatu ez zuenez gero, Alexandro tsarrak Frantziaren kontrako gerrara eraman zuen 1806an. Napoleonek Jenan eta Auerstädten zapaldu zuen Prusia eta, frantsesak Berlinen sarturik, Prusiak bere lurraldeen erdiak galdu zituen Tilsiteko hitzarmenaren ondorioz. Berlingo Unibertsitatea 1809an sortu zuen. 1815ean, Vienako Batzarrari esker, lehengo lurrez gainera, Rhin aldea eskuratu zuen Prusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ágnes Heller

**Ágnes Heller** (Budapest,  - Balatonalmádi, 2019ko uztailaren 19a) hungariar filosofoa izan zen.

## Bizitza 
Aita Auschwitzera eraman eta hil zioten naziek, Hungarian bertan sortutako Gezi Beltzen ezinbesteko kolaborazioarekin. Bigarren Mundu Gerra bukatu ostean, mugimendu sionistako kide egin zen, baina István Hermann ezagutu zuen —ezkondu ere egingo ziren gero—, eta, haren eraginez, sionismoa baztertu eta Hungariako Alderdi Komunistan sartu zen.

Lukácsen ikaslea izan zen, eta Budapesteko eskolako kideetako bat. 1978an irakasle lanean hasi zen Bundoorako Unibertsitatean (Victoria, Australia). Marxismoaren joera kritiko baten ordezkari zen. Batez ere etikari buruzko gaiak aztertu zituen, antropologia marxista baten lerroak marraztuz eta senaren, harremanen, lehenengo izatasunaren (biologikoa), bigarrenaren (psikiko-soziala), premien eta nortasunaren azterketan oinarri hartuta. Premiei buruzko bere teoria filosofikoak oso zabalkunde handia izan du.

1990ean itzuli zen Budapestera, AEBetatik. Bere bizitzaren azken urteetan, Viktor Orbán Hungariako lehen ministroaren aurkako kritikan nabarmendu zen. Ostiralean, Budapestetik 100 kilometrora dagoen Balaton aintzirara igeri egitera sartu, eta ez zen atzera irten.

## Lan nagusiak 
* *Errenazimentuko gizona* (1963)
* *Eguneroko bizitzako istorioak* (1970)
* *Premien teoria Marxengan* (1973)
* *Balioen teoria marxista baterako hipotesiak* (1974)
* *Berdintasunaren formak* (1978).

## Erreferentziak
Philippe Noiret

**Philippe Noiret** (Lille, Frantzia, 1931 &ndash; Paris, Frantzia, 2006) aktorea izan zen. Antzerkian egin zituen lehen urratsak. Zineman hasi zen gero, eta 1960an *Zazie dans le métro* filmean (Louis Malle) Gabrielen paperean egindako lanari esker egin zen ezaguna. 1970eko hamarkadako aktorerik garrantzitsuenetako bat izan zen Frantzian.

Film aipagarrienen artean ditu: *Topaz* (1969), ''Murphy's War* (1971), *L´horloger de Saint-Paul* (1973, *San Pauleko erlojugilea*), *La Grande Bouffe* (1973, *Tripakada handia*), *Le juge et l´assassin* (1975, *Epailea eta hiltzailea*), *La vie et rien d´autre* (1989, *Bizitza eta besterik ez*), *Cinema Paradiso* (1987) eta *Il postino* (1995, *Postaria''). Zuzendari handi askorekin lan egin zuen: Hitchcock, Marco Ferreri, Bertrand Tavernier, Claude Chabrol, Giuseppe Tornatore eta abarrekin.

## Erreferentziak
Cruz Otxoa de Zabalegi

**Miguel Cruz Otxoa de Zabalegi Paternain** (Gares, Nafarroa, 1840ko maiatzaren 3a - Toledo, Espainia, 1911ko otsailaren 25a) nafar elizgizona, legegilea eta politikari karlista izan zen.

## Biografia 
Zuzenbideko, teologiako eta filosofiako ikasketak egin zituen Zaragozako eta Salamancako unibertsitateetan. Zaragozako unibertsitateko katedraduna zen eta Gorteetako diputatu hautatu zuten 1869. eta 1871. urteetan, eta senatari 1893. urtean.

Hirugarren Karlistaldian Santa Kruz apaizaren taldearekin parte hartu zuen. 1873. urtean atxilo hartu eta hiltzera kondenatu zuten hasieran; gero bizia barkatu zioten. 1882. urtean egin zen apaiz eta Gasteizko elizbarrutiko epaile izendatu zuten. *Legitimista Español* egunkarian eta *El Boletín Eclesiástico de la Diócesis de Calahorra* aldizkarian idatzi zituen lan aipagarrienak. Harena da *Memorias de la Campaña carlista* obra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Planaria

***Planaria*** Planariidae familiaren barneko turbelario generoa da. Espezierik ezagunena, bakarra zenbait autoreren arabera, ***Planaria torva*** da. Hau ur gezako turbelarioa da, Europan bizi dena. 4-15 milimetro luze izaten da, gris edo marroia bizkarraldean eta argiagoa sabelaldean.

Bestalde, adiera zabalagoan, planaria deritze turbelarioen har zapal ez-parasitoei ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erich Maria Remarque

**Erich Maria Remarque** (Osnabrück,  - Locarno, Suitza, ) alemaniar eleberrigilea izan zen. Benetako izena **Erich Paul Remark** zuen.

## Biografia 
Soldadu izan zen Lehen Mundu Gerran, eta arrakasta handia lortu zuen gerraren aurkako *Im Westen nichts Neues* (1929, *Berririk ez mendebaldeko frontean*) obrari esker. Bi urte geroago kaleratu zuen lehen eleberriaren jarraipena zen *Der Weg zurück* (*Itzulera*) eleberria, gerraondoko arazoak agertu zituena. Hitler aginpidera heldu zenean Suitzara alde egin zuen lehenik eta Estatu Batuetara gero.

## Obra nagusiak 
* *Die Traumbude. Ein Künstlerroman* (1920)
* *Gam* (1924, 1998an argitaratua)
* *Station am Horizont* (1928)
* *Im Westen nichts Neues* (1929, *Berririk ez mendebaldeko frontean*)
* *Der Weg zurück* (1931, *Itzulera*)
* *Der Feind* (1931, *Etsaia*)
* *Drei Kameraden* (1936, *Hiru burkide*)
* *Arc de triomphe* (1945, *Garaipen-arkua*)
* *Der Funke Leben* (1952)
* *Zeit zu leben und Zeit zu sterben* (1954, *Bizitzeko garaia eta hiltzeko garaia*)
* *Der letzte Akt* (1955)
* *Der schwarze Obelisk* (1956, *Obelisko beltza*)
* *Die letzte Station* (1956)
* *Der Himmel kennt keine Günstlinge* (1961, *Zeruak ez du begikorik*)
* *Die Nacht von Lissabon* (1962)
* *Das gelobte Land* (1970)
* *Schatten im Paradies* (1971)

## Irudi galeria 

Fitxategi:Bundesarchiv Bild 183-K1018-513, Erich Maria Remarque.jpg|Erich Maria Remarque 1939an
Fitxategi:Remarque in gesprek, zittende in een armstoel in zijn woonkamer in de villa in P, Bestanddeelnr 254-4727.jpg|Remarque 1961ean
Fitxategi:Het echtpaar in hun woonkamer in de villa in Porto Ronco. Erich Maria Remarque z, Bestanddeelnr 254-4747.jpg|Remarque eta Paulette Goddard Roncon (Suitza), 1961ean

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Belaunaldi galdua

## Kanpo estekak
Denise Scott Brown

**Denise Scott Brown**, sortzez  **Denise Lakofski** (Nkana, Zambia, 1931ko urriaren 3a) jatorriz Ipar Rhodesiako (egungo Zambia) Kitwe auzokoa den arkitekto eta urbanista estatubatuarra da. Robert Venturirekin -bere bigarren senarra- lan handia egin izan du, baina Venturiren ospeak itzal egin izan dio.

## Biografia 
Arkitektura-ikasketak Johannesbourgeko Witwatersrand Unibertsitatean hasi zituen, eta Londresko Architectural Association School of Architecture-n eta Pensilvanian jarraitu. 1955ean, Robert Scott Brown arkitektoarekin ezkondu zen. 1958an, bere senarrarekin AEBetara emigratu zuen (senarra 1959an hil zen, bapatean). 1960an, urbanismoko masterra eskuratu zuen, eta, 1965ean, arkitekturakoa; biak ere Pensilvaniako Unibertsitatean. Ikasketa-garaian Robert Venturi ezagutu zuen, eta harekin ezkondu zen 1967an. 1960-1965 urteetan, Pensilvanniako Unibertsitateko Arte Ederretako Eskolan lan egin zuen, irakasle gisa. Eskolak eman zituen, halaber, Kaliforniako Unibertsitateko ingurune-diseinuko sailean (1965), Yale Unibertsitateko arkitektura-sailean (1967-1970), eta Harvard Unibertsitateko diseinu-eskolan (1989).

Venturik eta John Rauchek sortutako agentzian sartu zen, eta, azken horrek alde egin ondoren, 1989an, agentziari *Venturi Scott Brown and Associates* (VSBA) izen jarri zioten; hamarkada askotan jardun du bertan lanean. Bere bigarren senarrak Pritzker saria jaso zuen Mexikon, 1991n. Sari-banaketaren zeremonia ofizialean, Robert Venturik honela amaitu zuen bere esker-emate hitzaldia: « Eta, azkenik, egin berri dudan deskribapen kronologiko honetan, gero eta gehiago erabili dudala pluraleko bigarren pertsona "gu": hau da, Denise eta biok. Nire esperientziak eta ikaskuntzak asko zor die nire kide den artistari, Denise Scott Brown. Bera gabe, ez nintzateke egun naizen erdia baizik».

Robert Venturik eta Denise Scott Brownek, Steven Izenour-ekin batera, arkitekturari buruzko gogoeta-lan bat idatzi zuten: *Learning From Las Vegas*. Lan nabarmena izan zen, haren irakurketa kritikoak egin ziren, eta egun ere garantzitsua da.

Bere lan praktikoetan zein idatzi teorikoetan, arkitektura, hiri-plangintza eta alderdi soziala uztartzen saiatu da. Bere ustez, alderdi estetikoak ez ezik, arazo sozialak, ekonomikoak eta politikoak ere hartu behar dira kontuan plangintzetan.

## Lan nagusiak 
* 1970-1973: Brant etxea, Greenwich, Connecticut
* 1972: Franklin Court, Filadelfia, Pennsylvania
* 1978: Informazio Zientifikoko Institutua, Filadeldia, Pennsylvania
* 1982, 1988-1991: National Galleryren zabaltzea, Londres
* 1995: Orlando-Celebration banketxea, Florida
* 1995: gasolindegia, Orlando, Florida
* 1996: suhiltzaileen etxea, Orlando

## Oharrak eta erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Denise Scott Brown arkitektoaren figura erreskatatu du Bilboko Arte Ederren museoak", Iñigo Astiz, 2026ko otsailaren 10eko Berria.
André Previn

**André Previn**, jaiotza izena **Andreas Ludwig Priwin** (Berlin, 1929ko apirilaren 6a - New York, 2019ko otsailaren 28a), alemaniar musikagile, pianista eta orkestra zuzendaria izan zen. Alemanian jaioa, Ameriketako Estatu Batuetako herritartasuna zuen, bere familiak (judua izaki) Alemania Nazitik herrialde hartara ihes egin baitzuen 1939an.

## Bizitza 
Berlingo eta Parisko kontserbatorioetan ikasi ondoren, pianista- eta orkestratzaile-lanetan hasi zen. 1951n, orkestra-zuzendaritzako ikasketak egin zituen Pierre Monteuxekin San Frantziskon eta, gero, zuzendari-aurkezpena egin zuen Saint Louisen. Zuzendari-lanetan aritu izan zen orkestra askotan. Houstongo orkestra sinfonikoan (1967-1970), Londresko orkestra sinfonikoan (1969-1979); Pittsburgheko orkestra sinfonikoan (1976-1984); Londresko orkestra filarmonikoan (1985-1986); eta Los Angelesko orkestra filarmonikoan (1984) jo zuen. Sinfonia bat, kontzertuak, ganbera-musika eta abestiak idatzi zituen.

## Erreferentziak
François Couperin

**François Couperin** (Paris, 1668ko azaroaren 10a - Paris, 1733ko irailaren 11), izengoitiaz ***Handia*** deitua, frantziar musikagile barrokoa izan zen.

## Bizitza 
Musikari-familia batean sortu zen. Bere garaiko klabizenbalo-jotzailerik onena izan zen. Klabizenbaloaren teknika hobetu zuen, eta obra ugari egin zituen musika-tresna horretarako. Erregearen eta Parisko Saint-Gervais elizako organo-jotzailea izan zen. Italiako musika-molde berriak (Tomaso Albinoni eta Arcangelo Corelli, biolinerako sonatak eta ganbera-musika) sarrarazi zituen Frantzian. Garai batean oso ospetsua izan zen arren, galdua zuen ospea hil zenean. Klaberako ondu zituen berrehun eta berrogei lanez gainera, motete ugari (*Laudate pueri*, 1697), organoan joak izateko bi meza eta ganbera-kontzertuak prestatu zituen. *Klabea jotzeko antzea* liburua idatzi zuen 1716. urtean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Musika barroko
* Zerrenda:Paristar ospetsuak

## Kanpo estekak
Horacio Etxebarrieta

**Horacio Etxebarrieta Maruri** (zenbait tokitan bigarren abizena **Mauri** idazten dute) (Bilbo, Bizkaia, 1870eko irailaren 15a - Barakaldo, Bizkaia, 1963ko maiatzaren 20a) politikari eta industria-gizon bizkaitarra izan zen.

## Biografia 
Aitarengandik hartuak zituen meategi-negozioak indartuz, beste alor askotara ere zabaldu zituen: burdina-meategiak, petrolio-bilaketak, ontzigintza, porlangintza, itsaso- eta aire-garraioak, banketxeak. Bizkaian ez ezik, Euskal Herritik kanpo ere jarri zituen enpresak: Cádizko ontzigintza enpresa, *Portland Iberia* (Toledo), *Compañia Aérea de Transportes Iberia* (gaur egungo Iberia konpainia), *Saltos del Duero* (gero, *Hidroeléctrica Ibérica* enpresarekin bat eginik, Iberduero sortu zuena; eta ondoren *Hidroeléctrica Española*rekin batuta, Iberdrola), eta abar.

Bestalde, Marokoko hainbat pertsona ahaltsurekin zituen harremanak baliatuz, Espainiako Gobernuaren eskariz, Abd el-Krim buruzagiarekin negoziatu eta haren esku zeuden espainiar presoak askatzea lortu zuen (1923).

Denbora batez *El Liberal* egunkariaren jabea ere izan zen.

## Bibliografia 
* Díaz Morlán, Pablo (1999): *Horacio Echevarrieta 1870-1963. El capitalista republicano*. LID Editorial, Madril. .
* Díaz Morlán, Pablo (2011): *Horacio Echevarrieta, empresario republicano*, Muelle de Uribitarte Editores, Bilbo.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Munoa jauregia
* Begoñako lurmuturreko galeriak
Jacob Epstein

Sir **Jacob Epstein** (New York, AEB, 1880ko azaroaren 10a - Londres, Ingalaterra, 1959ko abuztuaren 19a) ingeles eskultorea izan zen.

## Biografia 
New Yorken eta Parisen egin zituen ikasketak; Rodinen ikaslea izan zen. 1902an hasi zen lanean Londresen.

Ingalaterrako joera akademiazaleetatik aldendu eta garai hartako arte-joera berrietan abiatu zen, espresionismoaren ildotik bereziki.

*London Group* izeneko taldea sortu zuen 1918an, abangoardiako beste eskultore batzuekin. Epsteinen eskultura monumental handi oldarkorrak eskandalagarriak izan ziren Ingalaterrako klasizikozaleentzat. Buruek, aldiz, harrera ona izan zuten.

Aipagarriak dira haren obren artean *Ecce Homo* monumentua (1935), Einstein eta Nehruren bustoak eta Oscar Wilderen hilobia.

Autobiografia bat argitaratu zuen 1940. urtean: *Let there be sculpture* (*Gauza bedi eskultura*).

## Erreferentziak
Jose Mari Etxebarria Lejarraga

**Jose Mari Etxebarria Lejarraga** (Zornotza, Bizkaia, 1942ko abenduaren 19a) euskalaria da.

## Biografia 
Teologian lizentziatu zen Erroman 1968an, eta Filologia Erromanikoan Deustuko Unibertsitatean, 1975ean. Etniker Bizkaiako kidea da 1973tik, eta *Euskal Herriko Atlas Etnografikoan* parte hartu du. Euskaltzaindiko Dialektologia Batzordeko kidea da 1981. urteaz gero, eta batzordeko idazkaria 1983tik aurrera. Urte horretan berean *Euskal Herriko Atlas Linguistikoa* bere ardurapean hartu zuen taldean sartu zen. 1979-1980 ikasturteaz gero eskolak eman ditu Deustuko Unibertsitatean.

Ahozko euskara eta euskalkiak izan dira Etxebarriaren ikerketen gai nagusiak. 1987an Hizkuntza eta Literatura Saileko idazkaria izan zen Eusko Ikaskuntzan. 1992tik 1995ra sail horretako lehendakari ere izan zen.

Hainbat liburu eta lan argitaratu ditu, besteak beste: *Euskal dialektologiarako testo eta ariketak* (1983), *Euskararen oinarrizko hiztegia* (1987), *Euskalki guztien etnotestoak* (1991), *El verbo auxiliar vasco, Formas unificadas y dialectales* (2002), *Euskarazko grabaketak 1913-1917. Grabaciones en euskara* (2008), *Amorebieta-Etxanoko hiztegi etnografikoa* [CD] (2009).

## Erreferentziak
Francisco Grandmontagne

[thumb|Grandmontagneri eskainitako eskultura [Barbadillo de Herreros herrian.]]

**Francisco Grandmontagne Otaegi** (Izengoitia: ***Luis de Jaizquibel*** ; Barbadillo de Herreros, Burgos, 1866ko irailaren 30a - Donostia, 1936ko ekainaren 1a) gipuzkoar kazetaria eta idazlea izan zen, Burgosen jaioa. 98ko belaunaldiaren partaidea zen.

## Biografia 
Hondarribian bizi izan zen umetan eta Argentinara joan zen gazterik. Ibilbide luzeko *La Baskonia* izeneko egunkaria sortu zuen Buenos Airesko hirian 1893an. Aldizkari horretan lan itzela egin zuen idazleak. Argentinako eta Buenos Airesko giroa azaltzen zuten arrakasta handiko nobelak idatzi zituen (*Teodoro Foronda*; *Vivos, tilindos y locos*, *La Maldonado*), eta horien artean *Los Inmigrantes Prósperos* (1899, *Aberasturiko etorkinak*) euskaldun emigranteek Argentinako Pampan bizi zituzten pasadizoak kontagai dituen obra. 1902. urtean itzuli zen Grandmontagne Euskal Herrira eta kazetaritza lanetan murgildu. liberal eta eskuindarra zen eta Primo de Riveraren diktaduraren aldeko agertu zen 1923. urtean.

## Obra 
### Narratiba 
* *Teodoro Foronda* (Buenos Aires, 1896)
* *La Maldonada (costumbres criollas)*, (Buenos Aires, 1898)

### Artikuluak, gutunak eta saiakerak 
* *Páginas escogidas (1920-1935)* (Aguilar, 1966) 
* *Los inmigrantes prósperos* (1933)
* *Ecos de la memoria: artículos burgaleses de Francisco Grandmontagne*. (Juan Carlos Estébanez Gilen edizioa. Burgos: Gran Vía, 2006).
* *Vivos, tilingos y locos lindos* (Buenos Aires, 1901; el preferido de Miguel de Unamuno).
* *Cartas a Unamuno*, Donostia, 1991

### Antzerkia 
* *El avión* (Buenos Aires, 1902)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *La Baskonia*

## Kanpo estekak
Earvin Johnson

**Earvin Effay Johnson, Jr.** edo **"Magic" Johnson** (Lansing, Michigan, 1959ko abuztuaren 14a-) saskibaloi-jokalari estatubatuarra izan zen, gaur egun erretiratua, NBAko inoizko hoberenetarikoa.

Joko-antolatzaile modura aritzen zen, nahiz eta garaiera ezohikoa zuen jokoa gidatzeko (2,05 metro); aipagarriak dira haren lastertasuna eta jokorako zuen irudimen aparta, batik bat paseak egitean. Los Angeles Lakers taldearekin 1980, 1982, 1985, 1987 eta 1988 urteetako NBA txapelketak irabazi zituen; sarritan hautatu zuten bai txapelketako eta bai finaleko jokalari onena. 1991ko azaroan, kirol-mundua guztiz txundituta utzi zuen, prentsaurreko batean HIESa eragiten duen birusa zuela eta kirola uztea erabaki zuela jakinarazi zuenean. 1992an Bartzelonan jokatu ziren Olinpiar jokoetan, urrezko domina lortu zuen Estatu Batuetako taldearekin.

## Kirol-ibilbidea 
1979tik 1991ra Los Angeles Lakers taldekide arrakastatsua izan zen.

## Hiesa 
1991n GIB birusak kutsatuta zegoela iragarri zuen. Ordutik, HIESaren aurkako kanpainen aktibista nabarmena da.

## Palmaresa 
* NBA ligako txapelduna bost aldiz: 1980, 1982, 1985, 1987, 1988.
* 1992ko Olinpiar Jokoen urrezko domina AEBetako selekzioarekin.
* NBAko Jokalari Baliotsuenaren Saria hiru aldiz: 1987, 1989, 1990.
* NBAko All-Star taldean 12 aldiz aritua (1980-1992).
* NBAko All-Star partidako Jokalari Baliotsuenaren Saria birritan (1990, 1992).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren profila NBAren webgunean
*  Magic Johnsonen webgune komertziala
Pteropus faunulus

***Pteropus faunulus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus faunulus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Joaquín Antonio Kamino

**Joaquín Antonio Kamino Orella** (Donostia, Gipuzkoa, 1754 &ndash; Lugo, Galizia, 1819) gipuzkoar historialaria eta apaiza izan zen.

## Biografia 
Filosofia- eta Teologia-ikasketak egin zituen. Donostiako kronikari ofiziala izan zen. Donostiako udal artxibategia miatu eta antolatu zuen oso-osorik. Hango paperak bildu eta *Historia Civil, Diplomática, Eclesiástica, Antigua y Moderna de la Ciudad de San Sebastián* liburua idatzi zuen. Ezinbesteko erreferentzia-liburua izan zen, gerora, 1813ko Donostiako sutean erre egin baitzen artxibategia. Obra hori *Aurrera* egunkariak (1870eko gehigarria) eta *Euskal-Erria* aldizkariak (1887-1892) eman zuten lehenbizikoz ezagutzera.

Oñatiko unibertsitateko irakasle eta erretore izan zen (1787). Konbentzioko gerra zela eta Lugora jo zuen, eta bertako katedraleko kalonjea izan zen hil arte.

## Erreferentziak
Edward Elgar

**Edward Elgar** (Worcester, 1857ko ekainaren 2a - Worcester, 1934ko otsailaren 23a) ingeles musikagile eta orkestra-zuzendaria izan zen.

Ingalaterrako musika-pizkundeak eman duen musikagile nagusietako bat izan zen, bai bere musikagatik, bai izan zuen eraginagatik; Henry Purcellen (1659-1695) ondotik nazioarteko fama lortu duen aurreneko ingeles musikaria izan da. Musikarekin lotura handia izan zuen bere familiak, eta Elgarrek ere gaztetandik azaldu zuen musikarekiko zaletasuna; gazte zela hasi zen biolina jotzen. Haize musika-tresnetarako talde bat sortu zuen, eta talde horrentzako musika idazten hasi zen. Wagnerren, Straussen eta Brahmsen eragina nabarmena da Elgarren lanetan. Lan nagusiak: *Lux Christi* oratorioa (1896), *Enigma variations* orkestrarako lana (1896), *Falstaff* sinfonia (1913).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* The Elgar Society and The Elgar Foundation
* Edward Elgar International Music Score Library Project
* Edward Elgar Choral Public Domain Library
Naruhiko Higashikuni

printzea (Kyoto, Japonia, 1887ko abenduaren 3a - Tokio, Japonia, 1990eko urtarrilaren 20a) militarra eta politikaria izan zen. Japoniako Lehen Ministro izan zen 1945eko abuztuaren 17tik urriaren 9ra. Japoniako familia inperialeko kideen artetik, ministro kabinetearen buru izan den bakarra da. Hirohito enperadorearen osaba zen.

Tokioko Eskola Militarrean ikasi ondoren, Frantziako Aireko Armadaren Akademian zenbait ikastaro egin zituen. 1937an Japoniako Armadako koronel egin zuten, eta 1939an jeneral mailara igo zen. Bigarren Mundu Gerran Pearl Harbourko estatubatuarren baseen aurkako erasoa erabaki zuen Defentsa Kontseiluko kidea zen. 1945ean, japoniarrak errenditu zirenean, Hirohito enperadoreak behin-behineko lehen ministro izendatu zuen, Washingtonen onespenaz. Ondoren, kargu horretan bertan berretsi zuten, estatubatuarren ikuskapenaren pean Japoniako Armada desegiteko, baina orduan kargua uztea erabaki zuen. 1947an errege-familiako kide izateari uko egin, eta monasterio budista batean sartu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lev Kamenev

**Lev Borisovitx Kamenev** (Jaiotza-izena: Rosenfeld; ; Mosku, 1883ko uztailaren 18agreg./uztailaren 6ajul. - *ib.*, 1936ko abuztuaren 25a) sobietar politikaria izan zen.

## Bizitza 
1901ean Alderdi Sozialdemokratako ezkerreko taldeetan sartu zen. Askotan hartu zuten preso. Genevan Lenin eta Zinovievekin elkarturik, 1913an San Petersburgora itzuli zenean, *Pravda* egunkariaren zuzendaritzaren ardura hartu zuen. Atxilotu eta 1917an Iraultza gailendu zen arte ez zuten aske utzi. Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistan eta Gobernuan hainbat kargu izan zituen. Lenin hil zenean, Zinovievekin elkartu zen Stalinen aurka. Stalinek karguetatik kendu zuen, Alderdi Komunistatik kanpora egotzi, auzitara eraman eta lehenik bost urteko kartzela-zigorra emanarazi zion; gero traizioz salaturik berriro epaitu, hiltzera kondenatu eta hilarazi zuen.

Kartzelan tratu txarrak, mehatxuak eta ziur aski torturak jaso eta gero, haren erruduntasuna aldarrikatu zuen epaiketan. Bera, beste milaka errusiar komunistaren antzera, Purga Handia deritzan errepresioaren biktima ezagun bat izan zen. Ez da ahaztu behar Leninekin hainbat alditan egona zela, buruzagi garrantzitsua zela eta Leninen hilkutxa, beste batzuekin batera, berak eraman zuela.

Hil eta gero, eta Stalinen mendeku tipikoaren arabera, Kameneven familiak ere patu izugarri latza izan zuen. Haren emaztea eta bi seme hil zituzten. Bakarrik Vladimir Glebov,semerik gazteenak biziraun zuen Stalinen presondegietatik eta 1994an hil zen.

## Zinovievek eta Kamenevek beren erruduntasuna aldarrikatu zuten 
Ziuraski Stalinen aginduz era basatian torturatua izan eta gero, zera aitortu zuen Kamenevek:

ZINOVIEV: Alderdiko Batzorde Zentrala eta Stalin izugarri gorrotatzen genituen. Uste osoa genuen beharrezkoa zela nola edo hala alderdiko buruzagiak ordezkatzea; gu jartzea haien ordez, Troskyk esan bezala.

KAMENEV: Nik, Zinovievek eta Trotskyk abiarazi genuen konplot terrorista (...). Bi aukera baino ez zeuden: alderdiaren aurkako borroka oneski eta erabat bukatzea; edo borrokaren jarraitzea, baina masen laguntza erabili gabe, plataforma politikorik gabe eta banderarik gabe: hau da, izu indibidualaren bidez. Bigarren aukera hautatu genuen. Alderdiaren zuzendaritzaren eta herrialdearen aurkako mugagabeko gorrotoak ekarri gaitu hona.

Fiskalak Kamenevi laguntzen dio (...):

VICHINSKI: Maltzurkeria eta botere pertsonala lortzeko grina izan al ziren arrazoi bakarrak?

KAMENEV: Bai, gure taldeak boterea lortzeko grina.

VICHINSKI: Ez al duzu uste horrek ez duela inolako zerikusirik gizarte-idealekin?

KAMENEV: Iraultzaren eta kontrairaultzaren arteko antzekotasun bera da.

VICHINSKI: Kontrairaultzaren alde al zaude?

KAMENEV: Bai.

- Pierre Brouék "Moskuko prozesuak" liburuan jasoa, 1964.

## Erreferentziak
Kanabera (landarea)

**Kanabera** (*Arundo donax*) landare lastoduna da, eremu hezeetakoa, 4 metroko garaiera izan dezakeena, zurtoin zuzena eta leuna duena. Kanaberak zurtoin gogor malgua, egurtsua, barru-hutsa eta azal leunekoa izaten du, hostoak luze zabalak eta iraunkorrak. Lorea buru txiki askoz osatua eta zabalera handian banatua du, kolorez hori-zurixka. Berez sortaldeko landarea da, baina Mediterraneo itsasoaren inguruetako lurraldeetan ere oso zabaldua dago gaur egun. Leku hezeetan hazten da. Arrantzako esku-tresnak egiteko erabiltzen da batez ere.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laka

thumb|Alkoholezko txiskeroa eta laka.
**Laka** zenbait intsektuk, batez ere *Kerria lacca* izenekoak, jariatzen duten substantzia zeharrargia da. Likido organiko koloreduna, gogorra eta distiratsua da, urtzen ez dena. Intsektua Indian eta Asiako Ekialdian bizi da, eta landarretan bizi da. Laka landarearen adarretan itsasten da, eta barnean bizi ohi da intsektua. Jariakin hori jaso, eho eta erretxina batzuekin egosi ondoren lortzen da laka izeneko berniza.

## Izakiek sortutako laka 
*Kerria lacca* intsekuez gain, beste espezie batzuek ere ekoizten dute laka, *Metatachardia*, *Laccifer*, *Tachordiella*, *Austrotacharidia*, *Afrotachardina*, eta *Tachardina* generokoek hain zuzen.

Laka deritzo, halaber, Anacardiaceae familiako zenbait zuhaixkaren erretxinari.

## Laka sintetikoak 
21. mendean, laka sintetikoak erabiltzen dira. Disolbatzailea lurruntzearen ondorioz lehortzen da laka, margoak eta esmalteak ez bezala, haiek oxidazioz edo polimerizazioz lehortzen baitira. Laka, beraz, lasterrago lehortzen da margoa eta esmaltea baino. Lakak hezetasunaren eta herdoilaren aurka babesten ditu altzariak, ehunak, plastikoak, paperak eta metalezko gainazalak. Txinan eta Japonian oso erabilia izan da, antzinako garaietatik, altzarigintzan, buztingintzan eta bestelako artetan. Industrian erabiltzen diren laka nagusiak nitrozelulosazkoak dira, eta, gai horretaz gainera, bestelako osagarri batzuk ere badituzte: plastifikatzaileak, erretxina alkidikoak eta disolbatzaileak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nabopolasar

**Nabopolasar** (? - K.a. 605eko abuztuaren 15a) K.a. 626-K.a. 605 bitartean Babiloniar Inperioa gobernatu zuen kaldear erregea izan zen. Asurbanipalek Babilonian ezarritako Kandalanu erregea hil zenean hartu zuen erregetza. Babiloniari lehengo handitasuna eman nahirik, Ziaxare mediar erregearekin elkartu zen, eta Assur setiatu zuen.

Nahiz eta egiptoarrak asiriarrei laguntzera joan, Assur setiatzaileen eskuetan erori zen K.a. 614an, eta Ninive ere bai K.a. 612an. Hartu zituzten lurraldeak bi erregeen artean banatu zituzten gero. 605ean Nabukodonosor II.a Nabopolasarren semeak Nekao II.a Egiptoko faraoiari garaitu zitzaion Eufrates ibaiertzean eta Siria uztera behartu zuen. Babilonian eta bereganatu zituen beste lurraldeetan kaldear dinastia jarria geratu zen. Nabukodonosor II.a utzi zuen lurralde horietako errege (604).

## Erreferentziak
Abdul Haris Nasution

**Abdul Haris Nasution** (Sumatra, 1918ko abenduaren 3a - Jakarta, 2000ko irailaren 5a) indonesiar militarra izan zen, Indonesiaren Independentziaren Aldeko Iraultzaren heroietako bat.

Bandungeko Militar Akademia Nederlandarrean ikasi zuen, eta 1941ean India Nederlandarretako armadan sartu zen. Indonesiaren Independentziako Gerran borroka-ekintzak zuzendu zituen Javako holandarren kontra (1948-1949). 1950ean Indonesiako armadako buru izendatu zuten, 1957an Estatu Nagusiko Buruzagien Batzordeko lehendakari, eta 1959an, Defentsako ministro. 1965eko estatu-kolpe ahalegina itoarazi zuen Suharto jeneralaren laguntzarekin. 1979an *Indonesiaren independentziaren aldeko borroka* idazlana argitaratu zuen. 1996an kargutik kendu zuten, eta hurrengo hilean, orobat kendu zuten Achmed Sukarno lehendakaria.
## Erreferentziak
Pteropus fundatus

***Pteropus fundatus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus fundatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Renata Tebaldi

**Renata Ersilia Clotilde Tebaldi** (Pesaro,  - San Marino, ) italiar sopranoa izan zen. Parmako eta Pesaroko Kontserbatorioan Kantu ikasketak egin ondoren, 1944an debuta egin zuen Parman eta Triesten *Rovigo* lanarekin. Toscaninik Milango Scalaren berrikuntza-kontzerturako deitu zion 1946an. Izugarrizko arrakasta izan zuen, eta Milango Operako izarretako bat izan zen 1954. urtera arte. Europako antzoki liriko nagusietan (Londresko Covent Garden, Parisko Opera) eta Ameriketakoetan (San Frantziskoko Opera, Buenos Airesko Colón Antzokia) aritu zen kantatzen. 1955ean Milango Scala utzi zuen, eta New Yorkeko Metropolitanera joan zen, eta han egon zen 1973. urtera arte. Ahots eder eta indartsua zuen, eta XIX. mendeko Italiako errepertorio lirikoko interprete nagusietako bat izan zen.
## Erreferentziak
Charles-Marie Widor

**Charles-Marie Widor** (Lyon, Frantzia, 1844ko otsailaren 21a - Paris, Frantzia, 1937ko martxoaren 12a) frantses musikagilea, organo-jotzailea eta irakaslea izan zen.

## Biografia 
1870-1933. urteetan Parisko Saint Sulpice elizako organo-jotzaile izan zen. 1890. urtean Parisko Kontserbatorioko organo-jotzaile irakasle postua hartu zuen C. Francken ondoren, eta 1896. urtetik aurrera Konposizio irakasle izan zen.

Widorrek XX. mende hasierako organo-jotzaile ospetsuak izan zituen ikasle: L. Vierne eta M. Dupré, besteak beste. Bestalde, A. Honeggerrek eta D. Milhaudek konposizioa ikasi zuten berarekin. Johann Sebastian Bachen organorako lan guztiak argitaratu zituen, eta orkestratzeari buruzko saio bat idatzi zuen.

Lan aipagarriak ditu: hamar sinfonia organorako, hiru opera, ballet-musika, ahotserako musika, elizarako musika eta poema sinfonikoak.

## Erreferentziak
Ignacio Errandonea

**Ignacio Errandonea Goikoetxea** (Bera, Nafarroa, 1886ko abuztuaren 2a - Donostia, Gipuzkoa, 1970eko urriaren 18a) Nafarroako elizgizona eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Jesusen Lagundian sartu zen 1903. urtean. Literatura-ikasketak egin zituen Oxforden. *Estudios Universitarios de Guipúzcoa* (geroko *Estudios Universitarios y Técnicos de Guipúzcoa*, E.U.T.G.) ikastetxea sortu zuen 1955. urtean.

Obra nagusiak: *Gramática latina* (1917), *Cinco tragedias de Sófocles* (1930), *Hacia la España Nueva. Entre odios y comprensiones* (1937), *Gramática sucinta de la lengua griega* (1939), *Sófocles y su teatro. Estudio dramático con epílogo de José Mª Pemán* (1942), *Diccionario del mundo clásico* (1954), *Sófocles, investigaciones sobre la estructura dramática de sus siete tragedias y sobre la personalidad de sus coros* (1958) eta *Obras de Sófocles* (1968).

## Erreferentziak
Georgi Dimitrov

**Georgi Dimitrov Mikhailov** (; Kovatxevski, 1882ko ekainaren 18a - Mosku, 1949ko uztailaren 2a) bulgariar politikaria izan zen.

## Bizitza 
Bulgariako diputatu hautatu zuten 1913. urtean, eta urtebete geroago Bulgaria, Alemaniarekin bat eginik, Lehen Mundu Gerran sartzearen aurka azaldu zenez gero, espetxeratu egin zuten 1915-1917. urteen bitartean. 1920. urtean Errusiara erbesteratu zen. Han, komunismoko buruetako bat bihurtu zen bai Bulgarian eta bai Alemanian eta Sobietar Batasunean. Berriz ere erbestera jo behar izan zuen, eta Alemanian atxilotu zuten naziek 1933. urtean. Hurrengo urtean aske utzi eta Sobietar Batasunera itzuli zen, eta bertako hiritartasuna eskuratu ondoren, Kominterneko idazkari nagusi izendatu zuten. 1944. urtean Bulgariara itzuli eta, monarkia baztertu ondoren, Kontseiluko buru hautatu zuten (1946-1949).

## Erreferentziak