open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elurzulo

[thumb|320px|**Elurzuloa** [Toloñoko mendilerroan.]]
[thumb|320px|Irango [Kerman (hiria)|Kerman hiriko *yakhchal* edo elurzuloa.]]
**Elurzuloa** izotza edo elurra gordetzeko edo kontserbatzeko prestatu ohi zen tokia da.

Antzinako Erroman jadanik erabiliak izan arren, batez ere XVI. eta XIX. mendeen artean zabaldu zituzten, XX. mendean hozkailuak zabaldu zituzten arte. Izotza batez ere medikuntzarako erabili zuten, sukarra jaisteko, odoljarioak oztopatzeko edo zaintiratuetan.

## Euskal Herrian 
Gipuzkoan herri askok bere elurzulo zuten: Andoain (Onddo), Azpeitia (bi Xoxoten), Zegama (Aratzen), Deban (bi), Elduain (Galoegi), Gabiria, Irun (Arburu, Elurretxe, Pikabea, Sarjiñola, Urdiñegi), Oñati (Artzanburu), Oiartzun (Aiako Harria), Errezil, Errenteria (Aldura, Pertsele), Urnieta (Altzibar, Mantale, Tximista), Bergara.

Bizkaiak behintzat 22 elurzulo zituen. Ibaizabalen hegoaldean 19 eta Oizko magaletan beste hiru: Ganbe (595 metroko altueran, Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz), Maska (400 metroko altueran, Munitibar-Arbatzegi-Gerrikaitz) eta Kortaguren (565 metroko altueran, Ziortza). Azken hauek etxola bat zuten putzuak ziren. 800 metro baino gutxiagoko altuera egotean, putzuaren ahoan etxola zegoen, barruko izotza babesten zuena.

[thumb|240px|[Erriberriko Errege Jauregiaren oinean dagoen elurzuloa.]]
Nafarroan ezaguna da Erriberriko Errege Jauregiaren oinetan dagoen elurzuloa, arrautza-oskol itxura duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lantegi

thumb|Lantegia.
**Lantegia** — Hego Euskal Herrian **tailerra** (espainieratik) eta Ipar Euskal Herrian **atelierra** (frantsesetik) ere deitua— lan egiteko tokia da, orokorrean fabrika baino txikiagoa. Bi mota nagusitan sailkatzen dira: eskulangintza motakoak (artisau lantegia) edo fabrikaziozkoak. Gainera, hedaduraz, toki finkoa izendatzeko ez ezik, *lantegi* hitza erabiltzen da gai jakin bat lantzen duen liburua izendatzeko (adibidez: *Joskera lantegi*, Juan Garziarena) edota gain jakin bat lantzen duten eskolak izendatzeko (adibidez: Tolosako Udalaren antzerki lantegia).

## Eboluzio historikoa 
Historikoki, eskulangintzako lanbideetakoak ziren lantegiak. Tipologikoki, modu anitzetan garatu dira, jatorrizko gremio lantegitik hasi eta lantegi intelektual modernoetara.

[thumb|Goi mailako joskintza lantegia, [Parisen]]

Antzinako zeramikatik hasi eta Erdi Aroko korporazio sindikaletaraino, lantegia, lan eta ekoizpen espazio gisa, era guztietako lantegiak sortzera iritsi da (joskintzakoak, gozogintzakoak, zeramikakoak, ingeniaritzakoak...). XXI. mendeko lantegi askok, irakasle, ikasle eta laguntzaile egitura gordetzen dute. Egitura horrek Arte Ederretako eta Arte Aplikatuetako eskoletan eta lantegietan izan zuen bilakaera. Horrela sortu zen *Arts and Crafts* kontzeptua,  Willian Morrisek «diseinu lantegi» deiturikoa. Kontzeptu hori modernismoan, *art decó-*an eta bauhausen zegoen oinarrituta.

## Gremio lantegia 
Mendebaldeko Europan, Erdi Aroan eta Antzinako Erregimenean antolatutako ekonomia eta lan antolaketan, lantegia gremioetan antolatzen zen. Lantegi bakoitza maisu baten jabetzakoa zen, eta ofizialak eta ikastunak eduki zitzakeen.

## Arte lantegia 
[thumb|[Gustave Courbet|Courbet margolariaren lantegia.]]

Historia modernoan eta ikonografian, artista plastikoaren (margolari, eskultore...) lantegia *bottega* errenazentistaren oinordeko gisa agertzen da *atelier* delakoarekin betikotua. *Atelier*ra, jatorriz, margolanei lotutako frantsesezko terminoa zen, gerora pintura lantegiak izendatzeko erabili dena. Lan egiteko espazioaz gain, lantegia beste hainbat gauza ere bada; esate baterako, maisu batek fundatutako eskola artistikoa. Horrez gain, lan baten egile zehatza nor den ez dakigunean ere, *lantegiko obra* gisa hartzen da lan hori.

## Fabrikako lantegiak 
Fabrika baten barruan, lantegia zenbait lan gauzatzeko beharrezkoak diren makinak eta tresnak dauden lekua da, hala nola arotz lanetako lantegia, soldadura lantegia, metalurgia lantegia... 

thumb|Automobilak konpontzeko lantegia.

Lantegi mekanikoak, berriz, makineria konpontzen diharduten enpresa txiki edo ertainak izaten dira. Adibidez: ibilgailuak konpontzen dituzten lantegiak, etxetresna elektrikoak konpontzekoak, eta abar.

## Beste lantegi mota batzuk 
thumb|Laborategi zientifikoa
* Lantegi zientifikoa edo laborategia.
* Lantegi didaktikoa edo hezkuntza modulua.
* Lan arlotik kanpo, literatura lantegia.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Konponketa lantegiak

## Bibliografia 
*  Chilvers, Ian (1998). *A Dictionary of Twentieth-century Art*. Oxford University Press. ISBN: 0192116452.

## Kanpo estekak
Baionako zitadela

**Baionako zitadela** Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen gotorleku bat da. Atturri ibaiaren gain dagoen muino batean dago, izen bereko Zitadela auzoan. Baiona gotortu nahi zuen Luis XIV.ak eskatuta 1680. urtean Sébastien Le Prestre de Vaubanek diseinatu zuen eta XVII. mendeko bukaeran eraiki zen.

## Iruditegia 

Irudi:Citadelle - rampe.jpg|Barnealdea.
Irudi:Citadelle de Bayonne - cour.jpg|Barnealdea.
Irudi:Bayonne Caserne.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Citadelle de Bayonne - deux arches.jpg|Barnealdea.

## Kanpo estekak
Quillota

**Quillota** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da. Valparaíso eskualdeko Qillota probintziako hiriburua da. 2002ko erroldan, 84.646 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Quillota** komuna [Valparaíso eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Quillotako udalaren webgunea.
Baionako harresiak

**Baionako harresiak** Lapurdiko Baiona hiriburuko Baiona Handia eta Baiona Ttipia auzoak inguratzen dituen harresi bat da.

## Zatiak 
* Baionako atea
* Mousserolles atea
* Christian Belaskain zelaia

## Irudi 

Irudi:Bayonne-Pont Levis de la Porte de Mousserolles-20110612.jpg|Mousserolles atea.
Irudi:La Porte d'Espagne.jpg|Espainiako atea.
Irudi:Rempart Tour de Sault.jpg|Hegoaldeko harresiaren zatia eta Christian Belaskain errugbi zelaia.
Irudi:Fossé des Glacis.jpg|Harresia.

## Ikus gainera 
* Baionako monumentu historikoen zerrenda
* Baionako setioa
* Iruñeko harresiak

## Kanpo estekak 
* Baionako harresiak Baionako Turismo Bulegoaren webgunean
Zapallar

**Zapallar** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da, Valparaíso eskualdeko Petorca probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 5.659 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Zapallar** komuna [Valparaíso eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Zapallarreko udalaren webgunea.
Michel Husson

**Michel Husson** (Lyon, Frantzia, 1949ko apirilaren 3a - Corvara in Badia, 2021eko uztailaren 18a) ekonomialaria, estatistikaria eta ekintzaile politikoa izan zen. INSEEko administratzaile izan zen, Frantziako Ekonomia Ministeritzan lan egin zuen eta frantziar sindikatuek kudeatutako *Institut de recherches économiques et sociales* erakundeari ekin zion. PSU eta LCR erakunde politikoetan egin zuen lana. Halaber, mugimendu altermundialistari ekin zion.

## Kanpo estekak
Salamanca (Txile)

**Salamanca** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da, Coquimbo eskualdeko Choapa probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 24.494 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Salamanca** komuna [Coquimbo eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Salamancako udalaren webgunea.
Balio kritiko (estatistika)

Estatistikan, **balio kritikoa** hipotesi-froga bat egitean, hipotesi nulua baztertzeko erabakia dakarren estatistikoaren gutxieneko edo gehieneko balio bat da, aurrez ezarritako adierazgarritasun-maila baterako. Adibidez, azken 4 egunetako batezbesteko ekoizpena 92 edo hortik beherakoa izan denean, batezbesteko ekoizpena 100etik behera jeitsi dela erabakitzen bada, 92 frogaren balio kritikoa dela esaten da. 4 egunetako batezbesteko ekoizpena 92 edo hortik behera izateko probabilitatea adierazgarritasun-maila da.

## Kanpo estekak
Saubist etxea

**Saubist etxea** Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen etxe bat da, hain zuzen ere Baiona Handia auzoko Prébendés karrika eta Montaut karrika kaleetan kokatua dago.

1927ko abenduaren 29an monumentu historiko izendatu zuten. Berez, Prébendés karrikaren antzinako izena Saubist karrika zen.

## Ikus gainera 
* Baionako monumentu historikoen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaztelu Berria (Baiona)

**Gaztelu Berria** (frantsesez *Château Neuf*) Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen gaztelu bat da. Hiri honetako Baiona Ttipia auzoan kokatua dago.

## Historia 
XIII. mendean ingelesek eraiki eta XIV. mendean Karlos VII.a Frantziakoak berreraiki zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Bayonne-Château Neuf-20110313.jpg|Gaztelu Berriaren irudi orokorra.

## Ikus gainera 
* Gaztelu Zaharra (Baiona)
* Baionako monumentu historikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Gaztelu Zaharra (Baiona)

**Gaztelu Zaharra** (**Gazteluzaharre** ere deitua) Lapurdiko Baiona hiriburuan dagoen gaztelu bat da. Hiri honetako Baiona Handia hirian kokatua dago.

Jacques Portes plazan dago.

## Historia 
Lapurdiko bizkondeak XI. mendean eraiki zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Château Vieux-Entrée.jpg|Sarrera.
Irudi:Bayonne-Le château vieux-196508.jpg|Aireko ikuspegia.

## Ikus gainera 
* Gaztelu Berria (Baiona)
* Jacques Portes plaza
* Baionako monumentu historikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Oilasko erre

thumb|250px|eskuinera|Oilasko errea.

**Oilasko errea** labean edo sutan erretako oilaskoa da. Berez, oilaskoa bere koipetan erre ohi da, oilaskoa erretzen ari dela koipea bere gorputz guztian zehar hedatu eta erretzea errazten du. Horregatik koipearen hedaketa eta erretzea hobetu dadin maiz oilaskoa su gainean edo labean makil batean ipini eta biratu egiten da, beste natzutan aldiz erretegi biratzaileetan ipini ohi da. Oilasko errea munduko herrialde eta kultura askotako gastronomiako ohiko platera da.

## Kanpo estekak 
* Oilasko errearekin egindako platerak irakurgai
Jondoni Eztebe eliza (Ezpeleta)

**Jondoni Eztebe eliza** Lapurdiko Ezpeleta udalerriko eliza da.

## Iruditegia 

Irudi:Espelette (Pyr-Atl., Fr) Église Saint Etienne.JPG|Kanpandorrea.
Irudi:Espelette (Pyr-Atl., Fr) église, interieur avec galeries.JPG|Barnealdea eta korua.
Irudi:Espelette (Pyr-Atl., Fr) église, le retable.JPG|Aldarea.

## Kanpo estekak
Tuareg matxinada (1962-1964)

**1962-1964ko Tuareg matxinada**, batzuetan **Lehen tuareg matxinada** edo **Alfellaga** Maliko iparraldean herrialde honek Frantziarekiko independentzia lortu ostean egondako matxinada laburra izan zen. Maliko iparraldeko hainbat talde etniko ezberdinek hartu zuten parte, Aljeriako hegoalde eta Nigerko iparraldeko taldeekin batera. Euren helburua tuareg, bereber eta arabiar estatu independiente bat sortzea zen. Gainera gobernu berriarekin ezinegona zegoen eta horrek ere bultzatu zuen altxamendua.

Erantzun militarra handia eta azkarra izan zen. 1963tik aurrera 1.500 bat kide zituen matxinadak baina Maliko Armadaren erantzunak errefuxiatuen krisia sortu zuen, Kidal eskualdea, Gao eskualdea eta Timbuktu eskualdea okupatu ondoren. Milaka izan ziren Aljeriara joan zirenak (garaian oraindik Frantziaren esku). Okupazio militarrak, heroitzak, torturak eta gartzelaratzeak ezinegon handiagoa sortu zuen iparraldeko biztanleengan. Ondoren ere egon dira beste matxinada batzuk eskualdean, 2012an barne, Azawaden independentzia aldarrikatu zutela.

## Ikus, gainera 
* Tuareg matxinadak
* Azawad

## Kanpo estekak
Birjintasun

[thumb|300px|Andregaiaren soineko [zuria haren birjintasunaren ikurra da.]]

**Birjintasun**a sexu harremanik izan ez duen pertsonaren egoera da. Balio berezia du hainbat erlijio eta kulturatan, birjina izateak norberaren araztasun eta ohorea atxikitzen dituelakoan, bereziki emakume ezkongabeen kasuan.

Egun, mendebaldeko kulturan, goizegi birjintasun egoera galtzen duten emakumeak promiskuitate joera duela jo ohi da; emakume heldu birjinen kasuan, ordea, gizonen gustukoak ez direla baloratzeko joera egoten da. Gizon birjinen kasuan, *aski gizonak* ez direla jo ohi da, sexu harremanik izan ez dutelako gutxiespena sentiarazi ohi zaie.

## Kanpo estekak
Illapel

**Illapel** Txileko erdialdeko komuna eta hiri bat da, Coquimbo eskualdeko Choapa probintziaren hiriburua. 2002ko erroldan, 30.355 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Illapel** komuna [Coquimbo eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Illapeleko udalaren webgunea.
Coquimbo

**Coquimbo** Txileko erdialdeko komuna eta portu-hiri bat da, Coquimbo eskualdeko Elqui probintziaren hiriburua. 2002ko erroldan, 163.036 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Coquimbo** komuna [Coquimbo eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Coquimboko udalaren webgunea.
Jondoni Murtuts eliza (Itsasu)

**Jondoni Murtuts eliza** Lapurdiko Itsasu udalerriko eliza bat da.

XVII. mendeko eliza da hilarriz beterik den hilerriaz inguraturik eta San Fruktuoso ( Jondoni Murtutsi) eskainia da. Baionako elizbarrutiaren eta San Mixel Garikoitz parrokiaren mende dago gurtzarako. 

Lapurtar eliz tipikoa da, kanpoan soila eta transepturik gabea eta barrualdean apaindua egur urreztatuzko erretaula barroko batekin eta zurezko galeriekin hiru aldetan zehar kokatuta eta hiru solairutan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* “Bidarrain Itsasuko San Fruktuoso eliza eta garai hartako apezak. lekukoa: Gratien Larronde”   Mintsoak. Ipar Euskal Herriko ahozko memoriaren ataria
* Eglise Saint-Fructueux. POP, Plataforme ouverte de Patrimoine.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Ainhoa)

**Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Lapurdiko Ainhoa udalerriko eliza da.

## Historia 
Elizaren habeartea eta apaiztegia erromanikoak direla esan ohi da. Eraikina aldiz XIII. mendean eraiki izan zela uste da, garai honetan Ainhoaren herrigunea ere eraiki baitzen.

Gerora, XVI. mendean jada, eraikina eraldatua izan zen, halere garai hartako eraikinaren bilakaerari buruz ezer gutxi dakigu. 1640. urtetik XVII. mende bitartean eliza teilatu berriaz estali zuten. Barnean, galeria kalostraekilakoa eta kanpoan ezkila-dorre kriketa ditu.

Frantziako Iraultzaren ondotik, eliza ganadu bazka-denda bilakatu zen. Halere, 1801an gurtzari berriz ireki zen.

1823an, ezkila-dorrea bere arbelezko azkon oktogonala errezibitzen du eta barnea (habeartea eta apaiztegia) egungo itxura ukan zuen. XX. mendean zaharberritze lanak egin zitzaizkion.

2001. urtetik aurrera Frantziako Estatu eta Kontseilu Orokorraren laguntzari esker beste hainbat zaharberritze lan eta moldaketak burutu zaizkio.

## Iruditegia 

Irudi:Ainhoa fronton et église.jpg|Eliza eta pilotalekua.
Irudi:Cemetery in Ainhoa.jpg|Eliza eta hilerria.
Irudi:Église Notre-Dame-de-l'Assomption d'Ainhoa.JPG|Barnealdea.
Irudi:Ainhoa Notre-Dame de l'Assomption vitrail 770.jpg|Beiratea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak
Gumbel banaketa

[325px|thumb|**Gumbel banaketa** magnitude baten maximoa aztertzeko erabiltzen da. Adibidez, urtebeteko egun euritsuenaren prezipitazioak balio handietara (eskuineko muturrera, alegia) lerratzen dira batzuetan, [uholdeak sortuz. Uholdeak izateko joera handiei mutur astuneko banaketak dagozkie.]]

Probabilitate-teorian, **Gumbel banaketa** probabilitate banaketa jarraitu bat da, bereziki errekor edo balio maximoak modelizateko erabiltzen dena. Ohikoa da uholde eta beste hondamendi naturalen magnitudea aztertzeko (adibidez, uholde bat urtebetean izandako euri kopuru *maximoa* da). Eskuin aldera alboratua dago beti.

## Kanpo estekak
Jondoni Martine eliza (Sara)

**Jondoni Martine eliza** Lapurdiko Sara udalerriko eliza da.

## Ezaugarriak 
XVII. mende hasieran eraikia, eta bertako apaiza "Axular" idazle ospetsua izan zen. Hilerriak inguratzen du eliza, baina 1804. urtera arte eliza barnean lurperaketak egin ziren, Axular ere bai. Martin Zabaleta maisu harginari berritze lanak egin zitzan agindu zitzaion Axularren azken urteetan.

Oinplano angeluzuzeneko eraikin bat da, barrualdea 36,75 m luze du eta 15,80 m zabal; nabeak 12,75 metroko garaiera du. Nabean hiru solairu daude zurezko galeriekin.

Eliza gotortu bat da, oinplanoko hormak 1,20 metroko lodierakoak dituena. Kanpandorrea ere bereziki sendo eta garaia da, 1765ean eraiki zen.

### Idazkunak 
Dorrearen kanpoaldean idazkun ezaguna du:
:*Oren guziek dute gizona kolpatzen azkenekoak du hobirat egortzen*.

Barruan, aldiz, hain ezaguna ez den beste idazki bat dago, Seroraren hilobian hain zuzen: *Orai den seroraren eta izanen direnen jar lekua eta hobia*.

## Iruditegia 

Irudi:Sare Horloge.JPG|Ezkila dorreko esaera.
Irudi:Sareeglise2.jpg|Ataria.
Irudi:Sara - Martine eliza 107.jpg|Dorrea.
Irudi:Eglise_Saint-Martin_de_Sare,_intérieur.JPG|Zurezko galeriak.
Irudi:Pottokaren ibilbidea - Saratik leizeetara 02.jpg|Koroa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezpeletako herriko etxea

**Ezpeletako herriko etxea** Lapurdiko Ezpeleta udalerrian dagoen udalaren egoitza da. Ezpeletako gazteluaren eraikinean dago.

## Ikus gainera 
* Ezpeletako gaztelua

## Kanpo estekak 
 * Ezpeletako Herriko Etxearen webgunea
Euzkadi hotela

**Euzkadi hotela** Lapurdiko Ezpeleta udalerrian dagoen hotel bat da. Herrigunean kokatua dago eta bere ezaugarri nagusia aurrealdea Ezpeletako piperrez apaindua izatean datza.

## Iruditegia 

Irudi:Espelette Façade Piments.jpg|Aurrealdea.
Irudi:Espelette Façade Piments (2).jpg|Ezpeletako piperrak.

## Kanpo estekak
Alfredo Donnay

**Alfredo Donnay Gómez** (Gasteiz, 1894ko urtarrilaren 21a - Gasteiz, 1986ko martxoaren 1a), poeta eta Arabako herri-abestien konpositorea.

## Datu biografikoak 
Ipar Euskal Herrian eta Belgikan zuen familia-jatorria aitaren aldetik; ama, ordea, Burgoseko Busto de Bureba herrikoa zen. Gaztetan, 17 urterekin, Argentinara joan zen bi urtez, haren arreba bat bizi baitzen bertan. Handik itzuli ondoren, 1915ean Águeda Monreal-ekin ezkondu eta zazpi ume izan zituzten, lau mutil eta hiru neska. Ogibidez altzarien distira-emailea zen, baina poesia eta musikarekiko zaletasunagatik nabarmendu zen beti.

## Anarkismoa 
Gaztea zelarik bere militantzia anarkistarengatik nabarmendu zen, 1920an CNT sindikatuaren Gasteizko atalaren sortzaileetako bat izanik, besteak beste, Isaac Puente medikua anarkismora erakarriz. Garai horretan, Donnay aldi berean arotz moduan eta Bilboko *Solidaridad Obrera* egunkarian berri-emaile moduan zebilen, *Lacras Sociales* errubrika idatziz. Hala ere, bere militantzia libertarioa alde alde batera utzi eta arreta guztia musika eta poesia sortzean jarri zuen. 

## Musika 
Bizitzan zehar erritmo eta doinu sinplez betetako kantutegi bat sortu zuen, arabarren herri-kantutegia handiagotuz, Arabako paisaiari buruzko konposizio sinpleekin.

Arabako herri-kantutegia osatzen duten obra musikal askoren sortzailea da Donnay; horien artean Deportivo Alavés futbol talde arabarrearen ereserkia, haren lanik ezagunena. Gasteizen eta Araban oso ezagunak diren beste abesti batzuk honako hauek dira: *Del solar alavés*, *Los Chinos*, *Zurbano*, *Blancas como palomas*, *Viejo molino*, *Recordando*, *Marcha de los montañeros alaveses*, etab.

Zenbait kantutegi argitaratu zituen:
* *Senderos de ilusión* (1930)
* *Nuevas y viejas canciones alavesas* (1942)
* *Nuevas canciones vitorianas* (1960)
* *Selección de canciones* (1971)
* *Senderos de ilusión (Prosa y verso)* (1974)
* *Mis canciones* (1977)
* *Del solar alavés* (1992)

## Omenaldiak 
1978an Gasteizko Udalak haren izena ipini zion Arriaga auzoko kale bati; lehen aldia zen horrelako zerbait gertatzen zela gasteiztar bizi batekin. Gainera, oroigarri gisa, plaka bat jarri zioten haren jaiotetxean Errioxa kalean, eta Zurbao herrian busto bat, haren abestietako bat eskaini baition. 1986an hil zen. 1993an hiriaren seme kutun izendatu zuten.

1994an, Donnayren jaiotzaren mendeurrena zela eta, *El Correo*, *Radio COPE Vitoria* eta *Publicidad Masla* enpresen artean Alfredo Donnay Saria sortu zuten urteko arabar onenarentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Aladrén

**Luis Aladren Mendivil** (Zaragoza, 1852 &ndash; Donostia, 1902) espainiar arkitektoa izan zen, bere lanaren parte handiena Euskal Herrian burutu zuena. 1881 urtean eskuratu zuen arkitektura titulua. Donostian egun Donostiako Udaletxea den *Gran Casino* eraikina egin zuen. Gipuzkoako Foru Aldundiaren jauregian ere berritze-lanak egin zituen sute baten ondoren. Bizkaiko Diputazioaren egoitza neoklasiko eta neoplatereskoa ere bere eskutik eraiki zen. Berak eginiko beste zenbait eraikin dira: Zaragozako *Joyería Aladrén* delakoa, Urbieta Etxea eta Villa Almudena Donostiako Mirakontxan.
Chañaral

**Chañaral** Txileko iparraldeko komuna eta hiri bat da, Atacama eskualdeko Chañaral probintziaren hiriburua. 2002ko erroldan, 13.543 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Chañaral** komuna [Atacama eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Chañaraleko udalaren webgunea.
Caldera (Txile)

**Caldera** Txileko iparraldeko komuna eta portu-hiri bat da, Atacama eskualdeko Copiapó probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 14.000 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Caldera** komuna [Atacama eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Calderako udalaren webgunea.
Mejillones

**Mejillones** Txileko iparraldeko komuna eta portu-hiri bat da, Antofagasta eskualdeko Antofagasta probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 10.042 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Mejillones** komuna [Antofagasta eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Calderako udalaren webgunea.
Sierra Gorda (Txile)

**Sierra Gorda** Txileko iparraldeko komuna bat da, Antofagasta eskualdeko Antofagasta probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 2.356 biztanle zituen.

[thumb|200px|ezkerrera|**Sierra Gorda** komuna [Antofagasta eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Sierra Gordako udalaren webgunea.
Calama (Txile)

**Calama** Txileko iparraldeko komuna eta hiri bat da, Antofagasta eskualdeko El Loa probintziaren hiriburua. 2002ko erroldan, 138.402 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Calama** komuna [Antofagasta eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Calamako udalaren webgunea.
San Pedro de Atacama

**San Pedro de Atacama** Txileko iparraldeko komuna eta hiri bat da, Antofagasta eskualdeko El Loa probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 4,969 biztanle zituen.
## Geografia 
Santiago hiriburutik 1700 km iparraldera kokatzen da. Argentinarekin lotura egiten duten Jama eta Sico-ko nazioarteko igarobideak 160 km eta 200 km-tara daude hurrenez hurren. San Pedro de Atacama munduko basamortu handi eta lehorrenetako baten atarian dago, Atacamako basamortua. San Pedro de Atacamako komunan kokatzen da Atacamako gatz-lautadaren zati bat.

## Historia 
Atacamako puna izeneko goi-ordokian dagoen oasi baten inguruan garatu zen San Pedro de Atacama hiria. Bertako lehen biztanleak, Atacameño (Txilen erabilitako hitza) edo Atacama (Argentinan hobetsitakoa) herritarrak izan ziren. Saskigintzan eta buztingintzan nabarmendu ziren.

Lurralde hau Boliviaren parte izan zen bere independentzia lortu zuenetik Chilek bere jabetza aldarrikatu zuenerarte. Gatazka honek Ozeano bareko gerra ekarri zuen eta geroztik Txileren parte da eskualdea.

## Turismoa 
San Pedro de Atacama turismo helburu oso ezaguna da. Hiriaren inguruan ekintza mota ugari gauzatu daitezke, hala nola, mendi ibilaldiak, eskalada, bisita arkeologikoak eta izarren behaketa. Paisai ezberdinez gain, geologikoki bereziak diren lekuak ere bisitatu daitezke. Uyuniko gatzaga ezagutzeko abiapuntu nagusietako bat izan ohi da.
* San Pedro eliza, adobez eginiko eliza, monumentu historiko izendatua.
* R.P. Gustavo Le Paige Museo Arkeologikoa, inguruko herri indigenek sorturiko zeramika eta buztingintza lanak ditu erakusgai.
*

*

* El Tatio-ko geiserrak, 4.230 metroko altueran kokatzen den geiser-zelai bat. San Pedro de Atacamatik 90km-tara dago.

* Valle de la Luna ("Ilargiaren harana"), dunez eta gatz geruzes osaturiko ingurua. Gatz ustiategi zaharren hondarrak daude bertan.

* Pukará de Quitor ("Quitorreko gotorlekua), Atacameño herriak XII.mendean eraikitako gotorleku bat.
* Puritama-ko ur termalak.
* Atacamako gatzaga, Atacamako basamortuan dagoen gatzaga erraldoia (3,000 km²). Flamenkoen erreserba natural bat dago bertan.
* ALMA astronomia-behategia, Chajnator lautadan kokatua, itsas mailatik 5000 m-tara, munduko instalakuntza astronomiko handiena da.thumb|255x255px|El Tatio-ko geiserrak|ezkerrera
thumb|306x306px|Valle de la luna|none

## Ikus, gainera 
* Atacamako basamortua
* Atacamako puna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  San Pedro de Atacamako udalaren webgunea.
Poliedro ganbil

[thumb|200px|[Dodekaedroa poliedro ganbil bat da.]]

**Poliedro ganbila** edo **poliedro konbexua** poliedro bat da, solido ganbila gauzatzen duena. Baldintza hori zenbait modu baliokidetan adieraz daiteke:

* Poliedroaren edozein bi puntu hartuta, puntu horiek lotzen dituen segmentua poliedroaren barruan geratzen denean.
* Poliedroaren aurpegi bat, edozein, daukan plano batek ondokoa ez den poliedroaren beste aurpegirik ebakitzen ez duenean aplikatzen den terminoa.

Mota honetakoak dira gehien erabili eta aztertzen diren poliedroak.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Ikus, gainera 
* Poliedro ahurra

## Kanpo estekak
Solido (geometria)

Geometrian, **solidoa** gainazal batek edo batzuek mugatutako espazio-zatia da, hiru dimentsioko irudi geometrikoa sortzen duena (poliedroa, prisma, konoa, zilindroa, esfera, etab.). Kurba lau bat ardatz baten inguruan bira araziz sortutakoa bada, biraketa-solido deritzo.

## Kanpo estekak
Alto Hospicio

**Alto Hospicio** Txileko iparraldeko komuna bat da, Tarapacá eskualdeko Iquique probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 	50.215 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Alto Hospicio** komuna [Tarapacá eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Alto Hospicioko udalaren webgunea.
Sashimi

xerratan ebakitako arrain- edo itsaski-zati gordinez egiten den platera da, Japoniako sukaldaritzan oso tipikoa.

Hitzak zulaturiko gorputza esan nahi du eta Muromachi Arokoa omen da. Japonian normalean hasierako plater moduan zerbitzatzen dute, hala ere litekeena da plater nagusia izatea, arroz eta miso zoparekin batera zerbitzatzen badute. Soja-saltsaz, wasabiz edo jengibre freskoz hartzen dute.

Sashimiren osagai nagusiak honakoak dira:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Sushi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Savoia (argipena)

**Savoia** hitzak esanahi zenbait ditu:

* Savoia, Frantziako departamendua;
* Savoia Garaia, Frantziako departamendua;
* Savoia (eskualdea), eskualde historikoa;
* Savoiako etxea.
Alto del Carmen

**Alto del Carmen** Txileko iparraldeko komuna eta hiri bat da, Atacama eskualdeko Huasco probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 4.840 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Alto del Carmen** komuna [Atacama eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Alto del Carmeneko udalaren webgunea.
Abdukzio (argipena)

**Abdukzio** terminoak zenbait esanahi ditu:

* anatomian, abdukzioa gorputz-enborretik gorputz-adar baten luzatzea da;
* ufologian, abdukzioa ustez izaki estralurtarrek egindako bahiketa da;
* filosofian, abdukzioa zerbait azaltzeko beste batzuen artean hipotesi hoberena hartzen duen inferentzia modu bat da.
Andredena Mariaren eliza (Azkaine)

**Andredena Mariaren eliza** edo **Andre Mariaren Jasokundearen eliza** Lapurdiko Azkaine udalerriko eliza da. Herriguneko bidegurutzean dago, Azkaineko pilotalekuaren alboan. Eraikinaren atzealdean, hilerria dago.

## Iruditegia 

Irudi:Eglise d'Ascain sur la place du village.jpg|Elizaren irudia.
Irudi:Ascain Eglise 12.JPG|Barnealdea.
Irudi:Ascain Eglise 3.JPG|Andredena Mariaren irudia.
Irudi:Ascain Eglise 1.JPG|Ataria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azkaineko pilotalekua

**Azkaineko pilotalekua** Lapurdiko Azkaine udalerriaren herrigunean dagoen pilotaleku bat da. Hain zuzen ere, herriko plazan eta Azkaineko elizaren alboan kokatua dago.

## Iruditegia 

Irudi:Ascain Pala.jpg|Bi emakume palan jokatzen.

## Kanpo estekak
Sarako herriko etxea

**Sarako herriko etxea** Lapurdiko Sara udalerrian dagoen herriko etxea da. Udalerriaren herrigunean dago, herriko plazan eta Sarako elizaren aldamenean.

## Kanpo estekak 
* Sara udalerriaren webgunea (eleanitza)
Azkaineko herriko etxea

**Azkaineko herriko etxea** Lapurdiko Azkaine udalerrian dagoen herriko etxea da. Udalerri honetako San Inazio karrikan kokatua dago.

## Kanpo estekak 
* Azkaineko herriko etxearen webgunea
Ainhoako herriko etxea

**Ainhoako herriko etxea** Lapurdiko Ainhoa udalerrian dagoen herriko etxea da. Hain zuzen ere udalerri honetako herrigunean kokatua dago, udalerri hau zeharkatu eta bertako karrika nagusia den Quartir karrikan.

## Kanpo estekak
Sikasso

**Sikasso** () Mali hegoaldeko hiria eta izen bereko eskualdearen hiriburua da. Portu garrantzitsua du eta 1877 eta 1898 artean Kénédougouko Erresumako hiriburua izan zen.

2009ko erroldaren arabera, Maliko bigarren hiririk handiena da, 225.753 biztanlerekin. Etnia nagusiak banbara, senufo, bobo eta minianka dira.

## Geografia 
Sikasso Bamakotik 375 kilometrora, Boli Kostako mugatik 100 kilometrora eta Burkina Fasokotik 45 kilometrora dago. Itsasbazterreko (Togo, Benin, Ghana, Boli Kosta) eta itsasgabeko (Mali, Burkina Faso) herrialdeen arteko bidegurutzea da.

## Klima 
Hiriak negu lehorreko sabanako klima dauka (*Aw* Köppen klima sailkapenaren arabera). Urtaro euritsuan, maiatzetik urrira, euri ugari egiten du, eta horrek nekazaritza ekoizpena segurtatzen du.

## Erreferentziak 
* Artikulu hau idazteko Frantsesezko Wikipediako Sikasso artikuluko informazioa erabili da.

## Kanpo estekak
Irudi geometriko

thumb|Gainazal lauko Irudi geometriko batzuk.
[thumb|Hiru dimentsiko [Gorputz geometrikoak, edo irudi geometriko «solido» batzuk .]]
Geometrian, **irudi geometrikoa**, **geometria irudia**, **forma geometrikoa** edo **figura geometrikoa** puntuen edozein multzoa da. Irudien tamaina, forma eta posizio erlatibo eta espazioaren propietatez arduratzen den matematikaren atala geometria da

Irudi geometrikoen adibide batzuk hauek dira: puntua, zuzena, angelua, triangelua, Karratua, zirkulua eta kuboa.

## Oinarrizko irudi geometrikoak 
Irudi geometriko oinarrizkoenak puntua, zuzena eta planoa dira. Haien osagaien eraldatzeak eta lekualdatzeak zenbait lerro, gainazal eta bolumen sortzen dute, matematikan aztertzeko gaiak direnak: geometria, topologia, eta abar.

; Adimentsionala (Dimentsiorik ez duena)
* Puntua

; Dimentsiobakarrak (linealak)
* Zuzena
** Zuzenerdia
** Segmentua
* Kurba

; Bi dimentsiokoak (gainazalekoak)
* Planoa
Gainazalak mugatzen dituzte (irudi geometrikoak esanahi hertsian):
* Poligonoa
** Triangelua
** Laukia
* Ebakidura konikoa
** Elipsea
*** Zirkunferentzia
** Parabola
** Hiperbola
Gainazalak marratzen dituzte:
* Biraketa-gainazala
* Gainazal erregelatua

[230px|thumb|[Hiperkubo baten proiekzioa, hiru dimentsioko kubo bati ezarri dakioken antzeko eraldatzea duena.]]

; Hiru dimentsiokoak (bolumetrikoak)
Bolumenak mugatzen dituzte (gorputz geometrikoak):
* Poliedroa
Bolumenak marratzen dituzte:
* Biraketa-solidoa
** Zilindroa
** Konoa
** Esfera

; N-dimentsionalak (n dimentsio)
* Politopoa

## Ikus, gainera 
* Irudi geometrikoen ekuazioak
* Geometria
* Leku geometrikoa

## Kanpo estekak 
* Irudi geometrikoak profesorenlinea.cl webgunean.
Logela

[thumb|Bi oheko logela, [Panaman.]]
**Logela**, etxe batean, lo egiteko prestatuta dagoen gela da. Hala ere, beste ekintza batzuk ere egin daitezke bertan (irakurri, telebista ikusi, jantzi, eta abar)

Kultura batzuetan, non eguneko ekintza nagusiak egiten dituzten lekuak gauez logela bilakatzen dira; beste batzuetan, berriz, berariazko logelak dituzte, etxeko leku nagusietako bat izan ohi direnak.

## Historia 
Etxe viktoriar handienetan, ohikoa zen logelatik etxeko damarentzako apain-mahaia eta zaldunarentzako jantzigela eskura izatea. Teilatupeko logelak etxe batzuetan daude; kanpoko airetik sabaitik bakarrik bereizita daudenez, neguan hotzak izaten dira eta udan bero gehiegi egin dezakete. Sabai inklinatuari eusten dioten habeen maldak ere eragozpenak sortzen ditu. Zerbitzariak bizi ziren etxeetan, askotan logelak erabiltzen zituzten atikoan.

XIV. mendean, klase apalak belarrez eta erratz-lastoz betetako koltxoien gainean egiten zuen lo. XVI. mendean, lumaz betetako koltxoiak ospea irabazten hasi ziren aukera zutenen artean. Pertsona arruntari ondo etorriko litzaioke zazpi urtez ezkonduta egon ondoren koltxoi bat erosi ahal izango balu. XVIII. mendean, kotoia eta artilea ohikoagoak izaten hasi ziren. Helize-formako malgukizko lehen koltxoia ez zen 1871ra arte asmatu. Itsasontzi baten konpartimentu edo gela, non oheak edo literak dauden, tripulatzaileak edo bidaiariak elkarrekin edo banaka hartzeko. Uraren ohiko mailaren gainetik badaude kokatuta, kamaroteek idi-begi bat dute, argi naturalarekin aireztatzeko eta argiztatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egongela

[thumb|*Tudor* estilozko egongela, [Erresuma Batuan.]]
**Egongela** edo **sala**, egungo etxeetan, lasai egoteko, telebista ikusteko, irakurtzeko, eta abarretarako gela da.

Mendebaldean ohikoa da gela horretan sofa, aulkiak, mahaiak, apalategia, lanparak, alfonbrak, eta beste altzari izatea.

Etxeko aisiaren gela ere bada, non telebista, bideoa, DVDa... eta egun ordenagailua dagoenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Freirina

**Freirina** Txileko iparraldeko komuna eta hiri bat da, Atacama eskualdeko Huasco probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 5.666 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Freirina** komuna [Atacama eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Freirinako udalaren webgunea.
Pica (Txile)

**Pica**, edo **San Andrés de Pica** izenaz ere ezaguna, Txileko iparraldeko komuna eta hiri bat da, Tarapacá eskualdeko Tamarugal probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 6.178 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**Pica** komuna [Tarapacá eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  Picako udalaren webgunea.
Baigorriko erromatar zubia

**Erromatar zubia** Nafarroa Behereko Baigorri udalerrian dagoen zubi bat da. Herrigunean eta Etxautz gazteluaren parean dago, Aldude ibaia zeharkatzen duelarik.

## Historia 
Nahiz eta erromatar hitza izan izenean, XVII. mendekoa (1661) den zubia da.

## Iruditegia 

Irudi:Saint Etienne de Baïgorry Pont Romain (4).jpg|Erromatar zubia.
Irudi:Saint Etienne de Baïgorry Pont Romain (2).jpg|Erromatar zubia.
Irudi:Saint Etienne de Baïgorry Pont Romain (3).jpg|Erromatar zubia.

## Kanpo estekak
Mopti

**Mopti** (fulfuldez: *Mobti*) Mali erdialdeko hiria eta izen bereko eskualdearen hiriburua da. Niger eta Bani ibaien elkargunean dago, diken bidez lotutako hiru uhartetan eraikia. Hori dela eta, batzuetan *Maliko Venezia* deitzen zaio. Mugimendu handiko portua dauka. Eskulangile ugari kanoa fabriketan aritzen da lanean.

2009an 114.296 biztanle zituen. Etnia nagusiak banbara, bozo, dogon, songhai eta fulania dira.

## Klima 
Mopti Sahelen dago. Klima erdi-agorra du (*BSh* Köppen klima sailkapenaren arabera). Urteko prezipitazioaren gehiengoa urtaro euritsuan, maiatzetik urrira, jasotzen da. Maiatza da hilabeterik beroena (batez besteko tenperatura maximoa 40.5&nbsp;°C) eta urtarrila hotzena (batez besteko tenperatura minimoa 15.1&nbsp;°C).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doneztebe eliza (Baigorri)

**Doneztebe eliza** Nafarroa Behereko Baigorri udalerrian dagoen eliza bat da.

## Historia 
Eliza Urepeleko Errobi inguruan eraiki zen eta bertan palalela jarri zuten. Hego-mendebalderantz begira dago, sarrera nagusia hegoaldetik egiten den arren.

Pierre Hariztoi abadearen arabera, eliza XI. mendean eraiki zen, estilo erromano-bizantziarrarekin. 1236an, Tibalt I.a Nafarroakoak Orreagako monasterioaren jurisdikziopean jarri zuen.

Eraikinak dokumentatu gabeko hainbat garaitako arkitektura moldaketen arrastoak kontserbatzen ditu.

1733an, erdiko nabea eraiki zen okal harria erabiliz. 1791n kanpandorrea egin zen, 1929an bataiatutako Joana eta Matilda kanpaiak dituena. 1927ra arte, azken ehorzketaren egunera arte, hilerri batek inguratzen zuen eliza, Euskal Herriko herri askotako elizekin gertatzen zen bezala. Hilerria, purgutik kanpo transferitua izan zen.

2015ean monumentu historiko zuen.

## Eraikina 
Nabera sartzean, eskuinetara, agoteen atea dago, baita bataiarri bat ere. Ezkerrean, Joan Etxautzen hilarria dago, 1661ean hila. Eskuineko bigarren kaperan Baigorriko bizkondeak daude.

Altuera berean, habeartearen alde banatan, berrerabilitako zutabe erromatar bat dago, kapitel primitibo batekin.

Koruan koadro batzuk daude. Erdialdearen burua *Done Eztebeko harrikatzea* da; eskuinean, berriz, *Done Ibane, Jesus haurra eramaten*; ezkerrean, *Maria Birjina eta Jesus haurra, San Dominiko eta Santa Katerinari arrosarioa ematen*.

Autel nagusia hamabi apostoluen eta artzain onaren estatuekin apainduta dago, baita manerista estiloko egurrezko bi panelekin ere: *Errege Magoen gurtza* ezkerrean eta *gurutzearen jaitsiera* eskuinean. 1519 eta 1568 artean Baionako apezpikua izan zen Bertrand Etxautzek oparitu zituen.

Sarrerako organoa Remi Malherrek jarri zuen, Alemania hegoaldeko XVIII. mendeko organo barrokoek inspiratuta.

## Irudiak 

Fitxategi:Saint Etienne de Baïgorry Eglise (1).jpg|Atzelaldea
Fitxategi:Église Saint-Étienne-de-Baïgorry - Nef, orgue et tribunes.jpg|Organoa
Fitxategi:Église de Saint-Étienne-de-Baïgorry - Tribunes.jpg|Tribunak
Fitxategi:Église Saint-Étienne-de-Baïgorry - Côté sud, statue de la Vierge.jpg|Birjiniaren estatua
Fitxategi:Église Saint-Étienne-de-Baïgorry - Dalle funéraire de Jean d'Etxauz.jpg|Jean Etxautzeko hilarria

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Done Eztebe
* Baigorri

## Kanpo estekak
Axel Kicillof

**Axel Kicillof** (1971ko irailaren 25a - ) argentinar ekonomialari eta politikaria da, egun Argentinako ekonomia ministroa. Joera keynesianistako ekonomialaria izateagatik da ezaguna.

## Bizitza 
Psikiatra eta psikologo baten semea, ohorezko aipamenez titulatu zen Ekonomian Buenos Airesko Unibertsitatean. 1992an TNT (*Tontos pero no Tanto*) ezkertiar ikasleen elkartea sortu zuen. Geroago *La Cámpora* erakunde peronistara bildu zen. Siderar eta Aerolíneas Argentinas enpresetan zuzendaritza karguetan jardu zuen, Cristina Fernándezen gobernura heldu arte, non ekonomiako ministrorde kargua eskuratu zuen, politika ekonomikoaren idazkari karguarekin batera. Ezaguna da 2012ko martxoan YPF enpresaren nazionalizazioa bultzatzaile nagusia izateagatik. Horren ondoren, enpresa horretako administratzaile izendatu zuten. 2013ko azaroan Argentinako ekonomia ministro izendatu zuten. Soledad Quereilhac irakaslearekin dago ezkonduta eta bi haurren aita da.
Simpsonen paradoxa

[thumb|300px|Puntu urdin nahiz gorrien multzoetarako *x* eta *y* aldagaien arteko [korrelazioa positiboa da (*x* aldagaiak gora egitean, *y* aldagaiak ere gora egiten du) baina puntu guztiak bateratzean, *x* eta *y* aldagaien arteko korrelazioa negatiboa da, marra etenak erakusten duen bezala.]]

Probabilitatean eta estatistikan, **Simpsonen paradoxa** multzo zenbaitetan dagoen bi aldagaien arteko erlazio estatistikoa multzo horiek bateratzean norabidez aldatzearen paradoxa da. Paradoxa, aldagaien arteko kausa-ondorio erlazioen bitartez burutzen da, multzoak bereizten dituen aldagaia benetan erabakiorra den aztertuz. Bestalde, estatistika jendarteratzean maiz azaltzen den paradoxa da, publikoak emaitza estatistikoak kontuz interpretatu beharra nabarmentzeko.

## Adibidea 
Ikastetxe batean matematika eta hizkuntza frogak egin zaizkie zenbait ikasleei, datuak sexuaren arabera sailkatuz:

:::

:::

Matematikan, 1/56/13; beraz, neskek, oro har, gainditzeko joera nabarmenagoa dute.

Taula bateratu gabe eta bateratuta sortzen den kontraesana irakasgai mota benetan kontuan hartu behar den aldagaia ote den aztertuz ebatzten da. Kasu horretan, nahiko garbi dago irakasgai mota kontuan hartu behar dela eta beraz, bi jakintza-arloetan mutilek neskek baino emaitza hobeak izaten dituztela ondorioztatu behar da.

## Kanpo estekak
General Lagos

**General Lagos** Txileko iparraldeko komuna bat da, Arica eta Parinacota eskualdeko Parinacota probintzian kokatuta. 2002ko erroldan, 1.179 biztanle zituen.

[thumb||200px|ezkerrera|**General Lagos** komuna [Arica eta Parinacota eskualdean.]]

## Kanpo estekak 
*  General Lagoseko udalaren webgunea.
Biraketa-gainazal

**Biraketa-gainazala** edo ** Biraketa-azala** lerro zuzen edo kurba bat (sortzailea) ardatz baten inguruan, biraketa-ardatza deiturikoa, biratzean sortzen den euklidestar espazioko gainazala da. Biraketa-gainazalak dira esfera, paraboloidea, hiperboloidea, konoa (oinarria kontuan hartu gabe), zilindroa (oinarriak kontuan hartu gabe), torua... Horrelako gainazal baten azalera integrazioz kalkula daiteke.
thumb|Biraketa-gainazala.

## Ikus, gainera 
* Biraketa-solidoa
* Gabrielen adarra

## Kanpo estekak 
*  Biraketa-gainazala mathworld-en
Segu

**Segu** (,  ahoskatua; ) Mali hegoaldeko hiria eta izen bereko eskualdearen hiriburua da. Niger ibaiaren eskuineko bazterrean dago, Bamakotik 235 km ipar-ekialdera.

2009an 130.690 biztanle zituen. Etnia nagusiak bozo, soninke, mandinga eta banbara dira. XVIII. eta XIX. mendeetan Seguko Inperioaren hiriburua izan zen.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errauts

thumb|Errautsak.

**Errautsa** edo **hausterrea** ikatza, egurra, eta abar erretzean geratzen den hauts-hondakina da. Erregai ez den konposatu inorganikoz osatuta dago, adibidez gatz mineralez.
Hauts bilakatzen ez den errekuntzaren hondakinak ke moduan egozten dituzte airean.

Kultura askoetan, mina eta damuaren ikurra da. Antzinako Eliza Katolikoan apezpikuak bekatariaren kopetan hausterre apur bat jartzen zuen penitentzia hasteko. Hori zela eta, 1091ko Beneventoko kontzilioak garizumaren lehenengo egunean hausterrea hartzeko ohitura ezarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sute

[thumb|300px|[Quebeceko Massueville hiriko eraikin baten sutea.]]
**Sutea** ustekabean edo eraginda piztutako su handia, indarra hartu ondoren berez erre beharko ez lukeena erretzen duena.

Sua pizteko ezinbestekoak dira hiru osagaiak: erregaia, oxigenoa eta pizteko energia edo beroa.

## Sute motak 
Sutan dauden materialen arabera Europan eta Australian honako sute motak daude:
* A (solidoak)
* B (likidoak edo solido likidagarriak)
* C (gas sukoiak)
* D (metal erregaiak)
* E (erradioaktiboak)

Estatu Batuetan berriz honakoak dira:
* A (solidoak)
* B (likido eta gasak)
* C (elektrikoak)
* D (metal erregaiak)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Baso-sute
* Su-itzalgailu
* Zerrenda:Sute handienak

## Kanpo estekak
Beneharo

**Beneharo** (baita ere Beneharo II.a bezala ezagututa) guantxe herriaren mentzei (erregea) eta liderra izan zen. Bere jaiotze eta heriotza datak ez dira ezagutzen.

## Biografia 
Tenerifen (Kanariar Uharteak) zegoen Anagako mentzeierrian mentzeia zen. Gaztelaren inbasioari aurre egiten saiatu zen. Beste mentzeiekin batera gerrarako prestatu zen eta Alonso Fernández de Lugo konkistatzailearen aurka borrokatu zuen. Lugo 1494an Tenerifen lurra hartu zuen armada baten agintean. Beneharok hiru batailetan hartu zuen parte, Acentejoko lehenengoan, Agueren eta Acentejoko bigarrenean. Borroka horietatik bizirik atera zen eta, behin artxipelagoa okupatua izan zenean, Fernando de Anaga edo Pedro de los Santos izena hartu zuen.

## Bibliografia 
* Berthelot, Sabino. Etnografía y Anales de la Conquista de Las Islas Canarias. Santa Cruz de Tenerife: Goya, 1978. .
* Blanco, Joaquín. Breve Noticia Histórica de las Islas Canarias. Madrid: Rueda, 1983. 

## Kanpo loturak 
*  Tenerifeko Real Sociedad de Amigos del País
*  Kanariar Uharteari buruzko dokumentuak eta bibliografia
*  kultura guantxeri buruzko aldizkari digitala
José Alvalade estadioa

**José Alvalade estadioa** Portugalgo Lisboa hiriburuko futbol estadioa da. Bertan Sporting Clube de Portugal taldeak bere etxeko partidak jokatu ohi ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Estádio Alvalade XXI.jpg|Kanpoaldea.
Irudi:AlvaladeXXI1.jpg|Barnealdea.
Irudi:AlvaladeXXIznimok4.JPG|Armarria.
Irudi:AlvaladeXXI4.jpg|Armaila.

## Kanpo estekak 
* José Alvalade estadioaren orrialdea Sporting Clube de Portugal taldearen webgunean ikusgai
Bakar-joko (argipena)

**Bakar-jokoa** pertsona batek bakarrik jokatzen dituen jokoak dira, buruhauste edo denbora-pasa moduan. Bereziki ezagunak dira:

* kartekin jokatzen diren bakar-jokoak;
* bakar-joko izenez ezaguna den taula-jokoa, piezak zulotan dituen taula batean jokatzen dena.

## Kanpo estekak
Bakar-joko

**Bakar-jokoa** jokalari bakar batentzako karta-jokoa da. Izena, hain zuzen ere, lehian jokalari bakarra egoteari dagokio. Pazientzia- eta trebetasun-jokotzat hartzen da, karta-sortako karta guztiak erabiltzea helburu duena, lau karta-pilak pinten arabera sailkatzeko, batekoekin hasita, goranzko hurrenkeran.

Ez dago joko honi egotzitako istorio zehatzik, baina litekeena da karten sorrerarekin eta entretenimendu pertsonal gisa agertzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mundu zabaleko jokoak, Jokoen mundu zabala
* Jokoenea

## Kanpo estekak
Familiaren eskubideak

[thumb|300px|**Familiaren eskubide funtsezkoena** elkarrekin egoteko [eskubidea da. Zoritxarrez, gerrak eta bestelako krisiak direla eta, eskubide hori maiz urratzen da.]]

**Familiaren eskubideak** familia, gizartearen oinarriko unitate moduan, babesten duten eskubideen multzoa da. Giza eskubideetan pertsonak ezkondu eta familia bat osatzeko eskubidea jasotzen da. Horrez gain, krisi ekonomiko, sozial eta politikoetan familiaren batasuna atxikitzeko eskubidea ere onartu behar da. Familiaren eskubideen baitan jasotzen dira, halaber, amak bere seme-alabak zaintzeko behar duen espazioa eta denbora bermatzea, gurasorik gabeko haurren zaintza egokia, familiako kideak berdintasunez tratatzeko eskubidea, familia plangintza edo haurrak noiz izan erabakitzeko ahalmena eta askatasunez ezkontzeko eskubidea.

## Kanpo estekak
Bakar-joko (taula-jokoa)

thumb|300px|**Bakar-jokoa**: irudian jokoaren abiapuntua agertzen da. Bola bakoitzak ondoko beste bola baten gainetik salto egin behar du, hurrengo zulo hutsean jausteko. Amaieran, bola bakarra geratu behar da erdian.

**Bakar-jokoa**, bere bertsio ezagun eta sinpleenean **senku** izenez ere ezaguna, buruhausgarri bat da, zuloak dituen taula baten gainean jolasten dena, piezak zulo batetik bestera mugituz. Jokoaren jatorria ez da guztiz ezaguna, baina XVIII. mendeko erreferentzia zuzenak daude.

Bakar-joko horien hasiera berdina da: taulako zulo guztietan pieza bana dago, erdiko zuloan ezik. Piezek salto egiten dute ondoan beste pieza baten gainetik hutsik dagoen hurrengo zulora geratzeko. Gainetik salto egindako pieza erretiratu egiten da. Prozesua behin eta berriz errepikatuz, azkenean taulan pieza bakarra geratzen da, gehienetan azken pieza erdian utziz. Jokoak aldaera zenbait ditu taulako zulo kopurua, zuloek osatzen duten egitura eta hasierako zuloa zein diren.

thumb|500px|**Bakar-jokoa** ebazteko behar diren mugimenduen segida.|erdian

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Jokoenea

## Kanpo estekak
Arantzetako Ama Birjinaren kapera

**Arantzetako Ama Birjinaren kapera** (frantsesez *Notre Dame de l’Aubépine* edota *Chapelle Notre Dame d’Arantzeta*) Lapurdiko Ainhoa udalerrian dagoen kapera bat da. Berez, herrigunearen ekialdetik ateratzen den bide bateti gora joan eta Atxulai edo Atxulegi mendiaren magalean dago. Kapera dagoen lekutik Ainhoa udalerria nahiz Larrun mendiaren ikuspegi bikainez gozatu daitekelarik.

Kokaleku hau Euskal Herri osoko Disko itxurako hilarrien adibide nabarmenetako bat da, bai kopuruz nahiz kalitatez.

## Iruditegia 

Irudi:Ainhoa Calvaire1.JPG|Kalbarioa eta Disko itxurako hilarriak.
Irudi:Ainhoa Calvaire3.JPG|Kalbarioa.
Irudi:Ainhoa Calvaire2.JPG|Kalbarioa.
Irudi:Obiit.JPG|Disko itxurako hilarria eta atzealdean Ainhoa udalerria.

## Ikus gainera 
* Arantzazuko santutegia

## Kanpo estekak 
* Arantzetako Ama Birjinaren Beilari buruzko orrialdea
Cathaysa printzesa

[thumb|260px|[Alonso Fernandez de Lugok Kanarietako mentzeiak esklabo moduan eramaten Errege-erregina Katolikoen aurrean.]]

**Cathaysa printsesa** Santa Cruz Tenerifekoko Tagananan jaiotako neska guantxe bat zen. Esaten da Beneharoren alaba zela, Anagako printzesa, eta 1488an jaio zela. Zazpi urte zituenean beste lau neskekin batera (Cathayta, Inopona, Cherohisa eta Ithaisa) Gaztelako soldaduek harrapatu zuten eta 1494ko apirilean esklabo bezala Valentzian saldu zuten. Bere bizitzaz ez dago beste informaziorik baina pentsatzekoa da bere bizitza osoan Espainiako goi mailako familia baten zerbitzuan egongo zela, hasiera menina moduan, hau da, neskame oso gaztea moduan, eta gero morroia bezala. Askotan mito bat bezala aipatua izan da eta ez dago oso garbi pertsonaiaren izaera historikoa eta haren inguruko informazioak.

Tenerifeko Pedro Guerra abeslariak kanta bat eskaini zion.

Egun, kanariar independentismoaren ikurra da.

Cathaysa izena ere ohikoa da emakume kanariar artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  [Pedro Guerra ren “Cathaysa” abestia Los Sabandeños(https://eu.wikipedia.org/wiki/Los_Sabande%C3%B1os) taldearekin.]
*  Izen guantxeen zerrendak.