Bizitzaren amaierako doula

**Bizitzaren amaierako doula** edo hiltze-emagina heriotzaren unean laguntzen duen pertsona da, emagin batek jaiotze prozesuan egiten duen bezala.

## Doula izenaren eratorpena 
ezkerrera|thumb|Penny erizain bikainaren esku sendagarriak.
Doula izena antzinako Greziatik dator jatorriz, bertan pertsona bat zerbitzari edo, zenbaitetan, esklabo gisa definitzeko erabiltzen zen. Tradizioz hitz hau haurdunaldian, erditzean eta ondorengo denboran sostengua eta laguntza eskaintzen duten emakumeei deitzeko erabili izan da. Jaiotzearen eta hiltzearen arteko paralelismoa kontuan hartuz, doula terminoa heriotzaren prozesuan laguntzen duen pertsona definitzeko ere erabili izan da, prozesu horrek eskatzen duen jakintza eta eginkizun sorta zabalarekin. 

Doula terminoa 1960ko hamarkadan erabili zen gehienbat, askotan erditze prozesuan laguntzen zuen pertsona bat izendatzen zenean. Pertsona hori, emakume bat izaten zen sarritan, eta jaiotza-prozesuan laguntzeaz gain, erditu aurretik eta ondoren ere sostengua izaten zen emakumeentzat. Duela gutxi, Heriotzaren Doula terminoa sortu da; hilzorian dagoen pertsonei eta haien familiei laguntza eta baliabideak eskaintzen dizkien pertsona trebatu gisa definitzen da.

Hainbat zerbitzu egin ditzakete: aurretiazko borondateen dokumentuak sortu, sostengu psikologiko eta soziala eman edota, kasuren batean, baita laguntza fisikoa ere. Funtzio gehiago ere izan ditzake: hileta-zerbitzuekin lagundu, hiletak antolatu edota ospakizun-zerbitzuak eskaini baita senitartekoak haien eskubideetan eta arduretan gidatzea ere.

## Heriotza-emaginen funtzio historikoa 
### Emakumeak ehorzketetan 
thumb|Julio Romero de Torresen margo-lana. Bertan, bere senideek inguratzen duten gelan hildako emakume gazte bat agertzen da.
Emakumeek zerikusi handia izan dute hildakoen kontuetan, bereziki ehorzketa naturalaren mugimenduarekin lotutako eginkizunetan. Historikoki, emakumeek maizago zaindu izan dituzte hilotzak, ehorzketarako prestatze lan gehiena eginez. Hildakoez arduratzea baita haurrez eta gaixoez arduratzea ere emakumeek familian duten rolaren parte gisa ulertu izan da. Hala ere, ehorzketa enpresen ugaritzeak praktika horretatik kanpo eraman zituen emakumeak.

Emakumeek hiletetan izan ohi duten funtzioak, emakumeak buru dituen heriotza-doulen mugimendu modernoa ekarri du. Doula askok pertsonak heriotzaren praktika historikoekin berriro lotzea dute helburu, familiekin lan egiten dute heriotza prozesua onar dezaten, praktika kliniko gisa tratatu beharrean, errausketa industriaren eredu arruntari beste aukera batzuk eskainiz.

### Zainketa aringarrietako doulen historia medikuntza klinikoan 
Zainketa aringarrietan heriotzaren doulak ugaritzea berri samarra da, zainketa klinikoan ereduzko programak betetzen dituzten egiaztapen sistema pribatuekin. Lehen mugimenduetako bat heriotza-doulak eta gaixotasun terminalak zuten pertsonak batzen zituen borondatezko programa bat abiaraztea izan zen. *Doula laguntzeko eta kontsolatzeko* izan zen programaren izena. Boluntarioek alderdi kliniko eta psikologikoetan trebatu ziren, besteak beste, bizitzaren amaierako osasun-zainketaren konplexutasunak, inkontinentzia eta desorientazioa bezalako arazo fisikoak eta heriotzaren aurreko itxaropena barne.

Ondoren, sei asteko trebakuntza jasotzen zuen programa bat sortu zen, medikuntza klinikoarekin elkarlanean aritzeko, bertan, erizainek, gizarte-langileek eta terapeutek pazienteak deribatzen zituzten doulengana. Doulen esku-hartzeak mediku batek berariaz agindu behar zituen. Bere esku-hartzea preskribatu ondoren, bolondres gisa trebatutako doulak kasu indibidualekin parekatzen zituen ospitaleak. Laguntzeko eta kontsolatzeko doulen programak paziente anbulatorioentzako eta ospitaleratutako pazienteentzako zerbitzuak eskaintzen zituen.

## Erantzukizunak 
ezkerrera|thumb|300x300px|Mendebaldean bizi garenontzat imajinatzea zaila den irudia: senide gaixoak zaintzen aritzen diren Afrikako emakumeak.
Heriotzaren doula baten rola heriotza bizitzaren parte natural, onartu eta zuzen gisa aitortzen duen komunitatean oinarritutako erantzuna da. Esan liteke heriotzaren doulak zainketa aringarriei dagokienez jaiotzaren doulak obstetriziarentzat direnaren antzeko zerbait izango liratekeela. Profesional horiek aurretiazko borondateen dokumentuak sortzen lagundu dezakete. Batzuek laguntza psikologikoa eta soziala eskaintzen dute, baita zaintza fisikoa ere batzuetan. Etxeetan zaintza-txandak eta etxe-hiletak antolatzen lagundu dezakete, baita zuen eskubideei eta hildakoen zaintzari buruzko gidak eskaini ere. 

Heriotza inork erabat prestatu ezin duen egoera da. Gainera, oso jende gutxik izan du hilzorian dauden inguruko pertsonekin esperientzia. Heriotzari aurre egiteko garaia iristen denean galdera eta zalantza asko sortzen dira. Minaren kudeaketa  bizitzaren amaieran garrantzitsua bada ere, alderdi psikologikoak eta hurbileko harremanen kudeaketa are garrantzitsuago izan daiteke. Doula baten babesak tentsioa eta familiak egin beharreko eginkizun pisutsuak arindu ditzake, hiltzen ari den pertsonari arreta eskaini ahal izateko, baita prozesuan zehar pertsona horrek laguntza psikologikoa eta emozionala jasotzeko ere. Heriotzaren doula baten erantzukizun zehatzak bere prestakuntzaren arabera aldatzen badira ere bi kategoriatan banatu daitezke: Informazioa eta sostengua

### Informazioa 
* Familiari heriotza zaintzeko metodo alternatiboei buruzko informazioa ematea.
* Beharrezkoa bada, lagundutako bizi-zainketaren edo zaintza aringarrien aukerak ikertzea.
* Zainketa paliatiboari buruzko informazio medikoa eta aholkuak ematea (inkontinentzia-arazoak, desorientazioa, kolore-aldaketak gorputz-adarretan...).
* Bizi-amaieran laguntzaile gisa jardutea, beren buruarekin eta senideekin bakea bilatuz prozesu bueltaezin batean daudenentzat.
* Familiaren eta erakunde handiago batzuen arteko lotura izatea, hala nola ospitalea, ehorztetxea eta kapera oroigarria.

### Sostengua 
* Gaixo terminalarekin harremana eraikitzea.
* Laguntza espirituala eta emozionala ematea hilurreneko pertsonari eta haren familiari.
* Familiarentzat gaixo terminalen azken nahiak defendatzea administrazioan.

## Motibazioak 
Heriotzaren doula bihurtzen diren pertsona asko “*espazio seguru bat sortzeko uste sendoa sentitzen duten boluntarioak*” dira, beren bizitzaren azken uneetan pazienteei lagundu nahi dieten pertsona enpatikoak. Lan honek erakartzen dituen beste arrazoi bat da pertsona hauen misioa heriotza prozesuari inork bakarrik aurre egin ez diezaion ziurtatzea dela. Heriotzaren doula bihurtzen diren pertsonak bertan daude, prozesu osoan zehar familiari eta pazienteari hirugarren bat bezala lagundu nahi dietelako. 

Beste pertsona batzuk heriotzaren inguruan dituzten beldurrengatik sartzen dira eremu horretan. Prozesua bertatik bertara ikusteak bere beldurrak arindu ditzake. Esperientzia izatea lagungarria izan daiteke prozesuan aurrera egin ahala. 

## Ziurtagiriak 
Erakunde partikular askok eskaintzen dituzte ziurtagiriak, besteak beste, irabazasmorik gabeko INELDA erakundeak. Bizitzaren amaierako doulen nazioarteko elkarte hau 2015ean sortu zen, eta bere eginkizun adierazpenak dio “bizitzaren azken egunetan hilzorian daudenei eta maite dituzten pertsonei esanahi sakonagoa eta erosotasun handiagoa eskaintzera dedikatuta” daudela. Estandar bat sortzeko doula gisa ziurtatze-prozesuaren beharra nabarmentzen dute. Edonor bihur daiteke heriotzaren doula, eta nazioartean trebatzeko aukerak eskaintzen dira. Ziurtagiria lortzeko urratsetan, lan praktikoa egin behar da, ebaluazioekin eta nahikoa ezagutza erakusteko azterketekin. Catalunyan ere eskaintzen da heriotza-doula gisa jarduteko prestakuntza. 

## Lotura duten esparruak 
### Ospitaleko zaintza 
Heriotza-doula baten rola bat dator ospitalearen zaintzan hartu den ikuspegi holistikoenarekin. “Ondorioz, beren bizitzaren amaierara iritsi diren pazienteak tratatzen dituzten ospitale eta zainketa aringarrietako zentro askok heriotzaren doulen inguruko trebakuntza jaso duten beren langileen aholkulariak izan dituzte. 

### Heriotza alternatiboa zaintzeko mugimendua 
Heriotzaren doulen agerpena *Heriotza positiboa* mugimenduarekin lotuta dago baita gorpuzkiak tratatzeko metodo alternatiboetan (ehorzketa ekologikoak, kontserbazioko ehorzketak edota etxeko ehorzketak) gero eta interes handiagoa izatearekin ere. Heriotza-doula askoren helburua errausketaren edo ohiko ehorzketaren ordezko aukerei buruzko informazioa ematea da, adibidez, ehorzketa berdea,  sugarrik gabeko errausketa edota hidrolisi alkalinoa

## Erreferentziak