Laura Restrepo

**Laura Restrepo Casabianca** (Bogota, Kolonbia, 1950eko urtarrilaren 1a) kolonbiar idazle eta kazetaria da, bereziki ezaguna *Delirio* eleberriagatik, Alfaguara Saria (2004) eta Grinzane Cavour (2006) irabazi zituena. Bere estiloak identitate tradizionalen, kategorien eta kontzeptuen arteko mugak lausotzen ditu; bere lanetan kazetaritza eta esperientzia propioak nahasten ditu, bere jaioterrian garatu ohi diren intentsitate handiko kontakizunekin. Eleberriak ez ezik, saiakerak eta haurrentzako liburu bat ere idatzi izan ditu. Haren lanak hainbat hizkuntzatara itzuli dira. 

Kazetari lanetan ere aritu izan da, eta politikan aktiboki parte hartu izan du. 1980ko hamarkadan gerrillarekin izandako negoziazio prozesuan paper garrantzitsua izan zuen, eta ondorioz, erbestera joan joan behar izan zuen, Apirilaren 19ko Mugimenduak (M-19) armak utzi eta indultua jaso ondoren itzuli zen. Ezkerreko intelektuala, Hugo Chavezen bolivartar iraultzaren aukerak defendatu zituen, askotan Bogotan eta beste batzuetan Caracasen antulatutako gorroto nazionalistak gaitzetsi izan ditu eta XXI. mendeko sozialismoaren proiektuan sinetsi du.

## Bizitza 
Bederatzi urte zituenean idatzi zuen bere lehen ipuina, "nekazari txiroei buruzko tragedia" jorratzen zuena, baina beste 25 urte behar izan zituen bere ogibide nagusia izango zena serio hartu aurretik. Hildako aita gertuago sentitzeko eta baita Kolonbiako garai bortitzenean eraildako beste senideengandik gertuago egoteko idazten zuela zioen. Restrepok honela gogoratzen du bere haurtzaroa: "Oso haurtzaro zoriontsua izan nuen, familia nukleo batean: aita, ama eta arreba. Bidaiaz beterik, oso nomada, beti ari ginen nonahi bidaiatzen. Aitak ez zuen sinesten heziketa konbentzionalean, orduan amak eskoletan sartzen gintuen eta aitak atera egiten gintuen. Beti zegoen kezkatuta guk irakur genezan.

### Eskola eta gaztaroa 
Aitak ez zuen uste eskolak, oro har, onak zirenik, 13 urterekin utzi behar izan zituen ikasketak lan egiteko; gainera, iritzi hori indartu egiten zen bere aita, autodidakta, idazlea izan zelako eta 6 hizkuntza menperatu zituelako, nahiz eta inoiz ez zen ikastetxe batera joan. Laura ia ez zen eskoletara joaten; izan ere, bere aita enpresaburua zen, eta bidaia asko egiten zituen, eta familia munduko edozein tokitara eramaten zuen. Bizimodu hori zela eta, Restrepok ezin izan zuen inoiz ikasturte bat egin ikastetxe berean. Horrela joan zen Kaliforniako eskola batera edo Danimarkara; Madrilen, esaterako, ikastetxeak errefusatu egin zuen onartua izateko proba ez zuelako gainditu, Francoren diktadurapean oinarrizkotzat jotzen ziren gramatika, matematika, joskintza eta brodatuan mailarik ez baitzuen eman. Eskola tradizionalei buruzko iritzi negatiboa izan arren, Lauraren aitak heziketarako grina zuen, horregatik familia museoetara, aztarnak bisitatzera, antzokietara eramaten zuen. Kolonbiara itzuli zenean, batxilergoa baliozkotu zuen Hezkuntza Ministerioaren aurrean, unibertsitatean sartzeko.

### Unibertsitatea 
Filosofia eta Letretan diplomatua Andeetako Unibertsitatean, ondoren Zientzia Politikoetan graduondokoa egin zuen. Santa Helena Eskolako maistra izan zen eta, geroago, Literaturako irakaslea Kolonbiako Unibertsitate Nazionalean eta Bogotako Rosario Unibertsitatean, baina gero Kolonbiako iraultzan fokatu zen.

### Politika eta kazetaritza 
Politikan parte hartu izan zuen Kolonbian, Espainian Langile Alderdi Sozialistan eta Argentinan, non gobernu militarraren aurkako erresistentziarekin lan egin zuen. Aitaren heriotzak eragin handia izan zuen Restreporen bizitzan. Bere aita oso kontrolatzailea zen eta ez zitzaion gustatzen munduan gertatzen ari zenaz jakin-mina izatea. Horregatik, bere bidea hartzea erabaki zuen eta hura hil ondoren, politikan sartzen hasi zen, sozialismoan jarriz interes berezia. Politikan oso aktiboa izan zen eta aktibismoaren belaunaldiaren parte ere izan zen 1960ko hamarkadan. Berarengan eragina Kubako Iraultzak, Camilo Torres Restrepok (Kolonbiako apaiz iraultzailea) eta unibertsitateko ikasleek izan zuten. Pobrezia, injustizia, berdintasuna eta pertsona ahulenei eragiten zieten botere-abusuak ikustean mina sentitzen zuen. Hiru urtez Espainiako Langile Alderdi Sozialistan (PSOE) lan egin ondoren eta Argentinako diktadura militarraren aurkako aktibismo aro baten ondoren, Kolonbiara itzuli zenean hasi zen kazetaritzan lanean. Bere idazkeran aktibismo politikoko urteen eragina ikus daiteke. Gai sozial edo politikoengatik arriskutsutzat jotzen ziren lekuetara ere bidaiatu zuen. Granadan izan zen han izandako gertakizunetan, eta Nikaragua eta Honduras arteko mugara ere joan zen hilabete batez, Sandinisten eta Contraren arteko gerraz idazteko.

Kazetari gisa aritu zen urteetan, Semana aldizkarirako lan egin zuen, eta politika nazional eta internazionalaz idazteaz arduratzen zen. Lan horretan Gabriel García Márquez ezagutu zuen, garai hartan aldizkari horrekin lotura zuena. Berak Laura Restreporen aholkulari lanak egin zituen, hobeto idazteko iradokizunak eskainiz. 1983an, Belisario Betancurren gobernuan, M-19 mugimendu errebeldearekin negoziatu behar zuen Bake, Elkarrizketa eta Egiaztatze Batzordeko kide izan zen. Prozesu horretan zehar, oso egoera zailetan ikusi zuen bere burua, eta, azkenean, M-19ak hala eskatuta, emigratu behar izan zuen. Elkarrizketa batean esan zuen, "Ni oso gertu egon nintzen bake prozesu hartan eraildako M-19ko militante eta buruzagiengandik". Esperientzia hori islatuta geratu zen hiru urte geroago bere lehen liburuan, *Historia de un entusiasmo*. Akordio sozial eta politikoak gerrillekin adosten ziren lehen aldietako bat izan zen. Restrepo mugimendu sozialen erdigunean egon zen eta kazetaritzan aritzeari utzi zion bere ahaleginak bake negoziaketetara bideratu nahi izan zituelako. Bere aktibismo politikoagatik mehatxuak jaso zituen eta sei urtez erbesteratu zen. Mexikon bizi izan zen, eta bertan La Jornada egunkarian eta Proceso aldizkarian kolaboratu zuen zutabegile gisa, beti M-19arekin bakea lortzeko lanean, Espainia, Erdialdeko Amerika eta Frantziara bidaiak eginez, berriro negoziazio prozesu bat ireki zedin saiatzeko. 1989an amaitu zuen bere lana, mugimendu horrek armak uztea erabaki zuenean, eta oposizioko alderdi legal bihurtu zenean. Laura Restrepo Argentinan bizi izan zen hainbat urtez diktadura garaian.

Trotskismoan militatzen hasi zen Unibertsitate Nazionalean zegoenean, oso leku politizatua zen, Kubako iraultzaren garaia, 68ko Maiatza, nekazari mugimendua Kolonbian, eta Latinoamerikako booma, berrikuntza sozialeko prozesu horiekin guztiekin oso lotua zegoen. Kontatzen duenez, "Hor sartu nintzen trotskismora. Hasieran ez nuen ideia handirik, buruzagietako bat *En busca del tiempo perdido* irakurtzen ari zelako sartu nintzen eta iruditu zitzaidan hori zela nire lekua. Ez zen irizpide txarra izan aukeraketarako...». Munduan iraultza egiteko prest, bere alderdikide troskistek Francisco Franco hil berri zela Espainiara bidali zuten, eta han Madrilgo Ciudad Lineal langile auzoko Herriko Etxeetako baten idazkari nagusi izatera iritsi zen.

Argentinan bizi izan zen denboran, Langileen Alderdi Sozialistan militatu zuen urte batzuetan, giza eskubideen aldeko borrokaren alde egin zuen eta Maiatzaren Plazako Amekin eta diktadurak desagertutakoen senideekin kolaboratu zuen. Hiru urte eman zituen Buenos Airesen eta bat Kordoban, bertan jaio baitzen Pedro Saboulard, bere semea.

### Ibilbide literarioa 
thumb|200x200px|Laura Restrepo 2013an
Bederatzi urte zituela idatzi zuen bere lehen ipuina, "nekazari txiroei buruzko tragedia", koaderno batean zirriborratua. Familiak zioenez, aitak beti jakin izan zuen bere alaba nobelagile izango zela. Haren heriotzak bultzatu zuen idazle lanari serioski ekitera, azaldu zuenez, neurri handi batean aitarenganako maitasunagatik eta bere memoriagatik.

Restrepok aitortu zuenez berarengan eragin handiena izan zuten egileak aitari gustatzen zitzaizkionak ziren: William Saroyan eta John Steinbeck estatubatuarrak eta Nikos Kazantzakis greziarra. Kolonbian Semana aldizkarirako kazetari lanetan hasi zen, "nazionala atalean, eta, tarteka, nazioarteko politika" delakoan. Nikaragua eta Hondurasera bidali zuten, Sandinisten eta Contraren arteko gerraren berri emateko; aldizkarian egindako lanari esker, Restrepok Gabriel García Márquez ezagutu zuen, eta hark eragin handia izan zuen beregan.

## Estiloa 
Laura Restreporen estiloan eragin handia izan du kazetaritzak, aktibismo politikoak eta Latinoamerikako humanitarismoari buruzko lanak. Jendarte zabal eta anitzarengana iritsi nahi zuen Restrepok. Horretan ez zen aurreko autoreen berdina, askotan irakurleak alienatzen zituzten idazkerak erabiltzen baitzituzten, baina Restrepok efektu hori ez zuen idazkera bilatzen zuen. Era berean, Laura Restrepori bere idazkeran eremu liminalak erabiltzea gustatzen zaio, herrialdeen arteko lurralde-mugez edo ozeanoko uharte batez hitz eginez. Bere eleberri askotan esplotazioaren gaia gizarte-indarkeria mota bat bezala tratatzen du. Indarkeriaren irudikapena oso grafikoa eta etengabea da behin baino gehiagotan. Restreporen arabera, bere idazkeraren inguruan zera dio: "20 urtez buru-belarri aritu nintzen politikan eta kazetaritzan, eta nire nobeletan bi gogo handi horiei soka ematen jarraitu dut". Gainera, Restreporen estilotik eta fikzioaren nahasketatik interesgarria dena "gaurkotasuna ikertzeko interesa eta erreferente historiko egiaztagarri bat aurkezteko kezka" da. Restreporen arabera, kazetaritza "azaleko maila batzuetara mugatzen zaituen" ikerketa modua da, eta berarentzat "agerikotik haratago joateko nolabaiteko beharra" dago. Orduan, Restrepok fikzioa nahasten du "ikerketak berak ematen ez dizuna zabaltzeko eta osatzeko aukera" gisa, eta herrialde batean dena, Restreporen arabera, ezkutua delako, fikzioak "sekretu maila horietan ere murgiltzeko behar hori" ematen du, beraz, fikzioak "zilegi egiten du zuk fikzioz konplize izatea benetakoa dela sentitzen duzun koadro bat, edo errealitate apur bat sakonagoetara bideratzen duena".

## Lanak 
### Eleberriak 
* *La isla de la pasión* (Planeta Colombiana Argitaletxea, Bogota, 1989ko azaroa)
* *Leopardo al so*l (1993)
* *Dulce compañía* (1995)
* *La novia oscura* (Grupo Editorial Norma, Kolonbia, 1999)
* *La multitud errante* (2001)
* *Olor a rosas invisibles* (Sudamericana Argitaletxea, Argentina, 2002)
* *Delirio* (2004)
* *Demasiados héroes*(2009)
* *Hot sur* (Planeta argitaletxea, Bartzelona, 2012ko urria)
* *Los Divinos* (2018)
* *Canción de antiguos amantes* (2022)

### Ipuinak 
* *Pecado* (2016)

### Erreportajea 
* *Historia de una traición* (1986). Espainian *Colombia: historia de una traición* izenburuarekin argitaratua eta *Historia de un* *entusiasmo* bezala berrargitaratua (1995)

### Beste batzuk 
* *Operación Príncipe* (1988), Roberto Bardini eta Miguel Bonassorekin batera idatzitako testigantza.
* *Las vacas comen espaguetis* (1989), umeentzako poesia.

## Sariak 
* Sor Juana Inés de la Cruz Saria 1997 (Guadalajarako Nazioarteko Liburu Azoka), *Dulce Compañía* lanagatik
* Prix France Culture 1998, *Dulce Compañía*k Frantzian argitaratutako atzerriko eleberri onenari
* Juan de Sanclemente Artzapezpiku Saria 2002 (Santiago de Compostelako batxilergoko ikasleak, gaztelaniazko eleberri onenari), *Dulce Compañía* lanagatik
* 2004ko Alfaguara Eleberri Saria, *Delirio* lanagatik
* Grinzane Cavour Saria 2006
* Kolonbiako Literatura Sari Nazionala 2007

## Erreferentziak 
## Erabilitako bibliografia 
*  Averis, Kate (2013). «Laura Restrepo (Colombia, 1950)».  Corral, Will; De Castro, Juan; Birns, Nicholas, eds. *The Contemporary Spanish-American Novel: Bolaño and After. New York: Bloomsbury*. 252-257 or.. ISBN 9781441140395. 
*  Carvalho, Susan (2007). *Contemporary Spanish American Novels by Women: Mapping the Narrative*. Woodbridge, Suffolk: Tamesis. ISBN 9781855661424. 
* 
* Hughes Davies, Lloyd (2012). «Laura Restrepo (1950-)». Pastor, Brígida M.; Hughes Davies, Lloyd, eds. *A Companion to Latin American Women Writers.* Woodbridge, Suffolk: Tamesis. 197-211 or. 
*  12. or.
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak 
* Laura Restrepo en Alfaguara
* Videos con entrevistas de Laura Restrepo en YouTube
* Artículo sobre "Delirio" en Revista Estudios de Literatura Colombiana