open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2017-18ko Espainiako Errugbiko Ohorezko Maila

**2017-18ko Espainiako Errugbiko Ohorezko Maila** Espainiako gizonezkoen errugbi liga nagusiaren 51. denboraldia izan zen. 12 talde lehiatu ziren, 2017ko irailaren 15etik 2018ko maiatzaren 26ra. Valladolideko VRAC izan zen irabazlea finalean El Salvador 18-12 emaitzaz garaituta.

Aipatzekoa da lau euskal taldek jokatu zutela ligan, Gernikak, Getxok, Hernanik eta Ordiziak.

## Taldeak 
12 taldek hartu zuten parte.

## Lehiaketa sistema 
Lehenbiziko fasea liga moduan jokatu zen, denak denek aurka, bi itzulitara. Ondoren sei lehenengoek txapelketarako play-offak jokatuko zituzten. Azken taldea jaitsi egin zen eta azkenaurrekoak jaitsiera play-offak jokatu zituen Ohorezko B mailako txapeldunordearen aurka.

Puntuak honela banatu ziren:
* 4 puntu garaipenagatik
* 2 puntu berdinketagatik
* 0 puntu porrotagatik
* eraso bonus puntu bat, 4 entsegu edo gehiago lortzeagatik.
* defentsa bonus puntu bat, 7 tanto edo gutxiagoko aldeaz galtzeagatik.

## Lehenbiziko fasea 
|-
!style="background-color:#efefef;" width="20"|
!style="background-color:#efefef;" width="150"|Kluba
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aldeko tantoak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurkako tantoak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Eraso bonusak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Defentsa bonusak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
|-style="background-color:#d8ffeb;text-align:center;"
| 1 || VRAC || 22 || 21 || 0 || 1 || 867 || 381 || 341 || 14 || 1|| **102** 
|-
| 2 || SilverStorm El Salvador || 22 || 19 || 0 || 3 || 751 || 342 || 409 || 16 || 1 || **97** 
|-
| 3 || Alcobendas Rugby || 22 || 15 || 1 || 6 || 637 || 356 || 281 || 12 || 3 || **77** 
|-
| 4 || Independiente Rugby || 22 || 13 || 0 || 9 || 621 || 559 || 62 || 15 || 5 || **75** 
|-
| 5 || AMPO Ordizia || 22 || 13 || 1 || 8 || 626 || 502 || 124 || 11 || 5 || **72**
|-
| 6 || UE Santboiana || 22 || 11 || 0 || 11 || 512 || 508 || 4 || 11 || 5 || **64**
|-
| 7 || Barça Rugbi || 22 || 9 || 0 || 13 || 491 || 558 || -67 || 10 || 2 || **51** 
|-
| 8 || Gernika Rugby || 22 || 9 || 0 || 13 || 348 || 455 || -107 || 4 || 3 || **44**
|-
| 9 || Complutense Cisneros || 22 || 7 || 0 || 15 || 557 || 617 || -60 || 10 || 1 || **42** 
|-
| 10 || La Vila || 22 || 7 || 0 || 15 || 377 || 518 || -141 || 6 || 4 || **39** 
|-style="background-color:#ffe5e5;text-align:center;"
| 11 || Hernani Rugby || 22 || 4 || 0 || 18 || 316 || 630 || -314 || 5 || 4 || **26** 
|-style="background-color:#ffcccc;text-align:center;"
| 12 || Getxo Rugby || 22 || 3 || 0 || 19 || 322 || 854 || -532 || 6 || 3 || **23** 
|}

## Fase finala 
## Igoera-jaitsiera play-offak 
Hernani Rugby Elkartearen eta Sevillako Cienciasen artean jokatu zen eta euskaldunak nagusitu ziren, partida bietako puntuak gehituta 57-48 emaitzaz. Lehenengo partida Cienciasek 31-27 irabazi baitzuen eta bigarrena Hernanik 30-17.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agata Buzek

**Agata Bronisława Buzek** (Pyskowice, Polonia, 1976ko irailaren 20a) poloniar aktorea da.

## Bizitza 
Agata Pyskowicen jaio zen. Poloniako lehen ministro eta Europako Parlamentuko lehendakaria izandako Jerzy Buzeken alaba da.

Txikitan poliomelitisaz gaixotu zen eta Alemaniara joan zen osatzera. Varsoviako Antzerki Akademian ikasi zuen eta Parisera joan zen modelo lan egitera.

## Filmografia hautatua 
## Kanpo estekak
Gisela Gaytán

**Bertha Gisela Gaytán Gutiérrez** (Celaya, 1986ko apirilaren 6a – San Miguel Octopan, 2024ko apirilaren 1a) mexikar politikaria izan zen.

## Bizitza 
Gisela Gaytán Guanajuato estatuko Celaya hirian jaio zen 1986ko apirilaren 6an. Justizia Administratiboa ikasi zuen Lasallista Benavente Unibertsitatean eta gero Udal Kontuhartzailetzan lan egin zuen.

Hil baino zortzi urte lehenago politikan sartu zen, lehenik Alderdi Iraultzaile Instituzionalean eta gero Morena alderdian. 2024ko apirilaren 1ean tiroz hil zuten Celayako udal hauteskunde kanpainako lehen agerraldian. Hilketaren ostean, Guanajuatoko gobernadore izateko hiru hautagai ofizialek, Alma Alcaraz Hernándezek, Libia Dennise Garcíak eta Yulma Rocha Aguilarrek hauteskunde kanpainako jarduerak eteten zutela jakinarazi zuten. Andrés Manuel López Obrador Mexikoko presidenteak doluminak adierazi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carl Friedrich von Weizsäcker

**Carl Friedrich Freiherr von Weizsäcker** (Kiel, 1912ko ekainaren  28a – Starnberg, 2007ko apirilaren 28a) alemaniar fisikari eta filosofoa izan zen.

Stuttgarten, Baselen eta Kopenhagen hezi zen. 1929 eta 1933 artean fisika, matematika eta astronomia ikasi zituen Berlin, Göttingen eta Leipzigen. Werner Heisenbergek eta Niels Bohrrek haren ikasketak gainbegiratu zituzten.

Eguzkiko fusio nuklearrari eta eguzki-sisteman planetak eratzeari buruzko aurkikuntza teorikoak egin zituen. Bigarren Mundu Gerran arma nuklearren programa alemaniarrean parte hartu zuen Heisenbergen gidaritzapean Berlingo Kaiser Wilhelm Institutuan.

Gerraostean filosofia, etika eta historia jorratu zituen. 1959tik 1967ra filosofia irakasle izan zen Hanburgoko Unibertsitatean. 1970etik 1980ra Max Planck Institutua zuzendu zuen, mundu modernoko bizi-baldintzak ikertzeko. Gerra nuklear baten arriskuei buruz ikertu zuen eta 1980an erretiratu ondoren bakezale kristau bihurtu zen.

## Lanak 
* *Zum Weltbild der Physik*, Leipzig 1946 ()
* *Die Geschichte der Natur*, Göttingen 1948  ()
* *Die Einheit der Natur*, Munich 1971 (
* *Wege in der Gefahr*, Munich 1976
** Der Garten des Menschlichen*, Munich 1977 ()
* *Deutlichkeit: Beiträge zu politischen und religiösen Gegenwartsfragen*, Hanser, München, 1978, 1979 ().
*  *The Biological Basis of Religion and Genius*, Gopi Krishna, New York, sarrera Weizsäckerrena da eta liburuaren erdia da, 1971, 1972 ()
* *Aufbau der Physik*, Munich 1985 ()
* *Der Mensch in seiner Geschichte*, Munich 1991 ()
* *Zeit und Wissen*, Munich 1992 ()
* *Der bedrohte Friede*, 1994 ()
* *Große Physiker*, Munich 1999 ()
Pagoeta mendi lasterketa

**Pagoeta mendi lasterketa** Zarautz eta Aia artean jokatzen den mendi lasterketa da. Zarautzen du irteera eta amaiera eta Pagoeta mendian zehar osatutako 21 kilometrotako ibilbidean korritzen da. 2004an izan zuen lehenengo ekitaldia.

## Historia 
2017an ezarri zen gaur egungo ibilbidea eta ordutik aurrera hartzen dira kontutan errekorrerako denborak. Urte horretan bigarren lasterketa bat hasi zen antolatzen, 8 km-ko kros-mistoa.

2020 eta 2021 urteetako ekitaldiak ez ziren jokatu COVID-19 pandemia zela eta.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lasterketaren webgune ofiziala
Marisa Belaustegigoitia

**María Isabel Belaustegigoitia Rius**, **Marisa Belaustegigoitia** izenez ezaguna (Mexiko, 1958ko martxoaren 12a) mexikar irakaslea da, Berkeleyko Unibertsitatean kultura-ikasketetan doktorea, *Mujeres en espiral* proiektuaren sortzailea eta zuzendaria, eta generoarekin, artearekin eta kulturarekin lotutako gaietako ikertzailea eta ekintzailea. Imanol Belaustegigoitia Riusen arreba da.

## Ibilbidea 
2001az geroztik, Mexikoko Ikertzaileen Sistema Nazionaleko lehen mailako ikertzailea da. 2004 eta 2013 bitartean, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko Genero Ikasketen Unibertsitate Programaren (PUEG) zuzendaria izan zen.

Belaustegigoitiak “*Descarados y deslenguadas*” lanean, indarkeria epistemikoaren kontzeptuari ekiten dio berriro, hots,  bestea ikusezin bihurtzeko moduari eta irudikatzeko duen aukeraz desjabetzeari. Gayatri Spivak filosofo indiarrak sortutako kontzeptua bere *¿Puede hablar el sujeto subalterno?* lanean.

## Argitalpenak 
Bere egiletzako argitalpen batzuen erreferentziak, hala nola editore, koordinatzaile edo beste ikertzaile batzuekin batera egindako argitalpenenak:

* *Géneros Prófugos: Feminismo y Educación*.  Araceli Mingorekin elkarlanean. 1. edizioa. México, Paidós, 1999.

* *Descarados y deslenguadas: el cuerpo y la lengua india en los umbrales de la nación*.(2001). Eztabaida Feminista, 24. Online eskuragarri Artxibatuta 2020ko urriaren 20an Wayback Machine
* *Fronteras y cruces: Cartografía de escenarios culturales latinoamericanos*. Martha Leñerorekin batera argitaratua. UNAM-PUEG-FCPYS, Mexiko, 2006.
* *Fronteras, violencia y justicia: nuevos discursos*. Lucia Melgarrekin batera argitaratua. UNAM-PUEG-UNIFEM, Mexiko, 2007. ISBN 978-970-32-4734-9
* *Enseñanzas desbordadas*. Editore gisa. UNAM-PUEG-FCPYS, Mexiko, 2009. ISBN 978-607-02-0526-2
* *Güeras y Prietas: género y raza en la construcción de mundos nuevos*. UNAM-PUEG, México, 2009.
* *En la punta de la lengua. Al filo de la imagen, libro conmemorativo por los 20 años del PUEG*. Rían Lozanorekin batera argitaratua. PUEG/UNAM, Mexiko, 2012. ISBN 978-607-02-3597-9
* *Pedagogías en Espiral. Experiencias y prácticas*. Rían Lozanorekin batera argitaratua. PUEG/UNAM, Mexiko, 2013. ISBN 978-607-02-3637-2
* *Pintar los Muros. Deshacer la cárcel*. Koordinatzaile eta argitaratzaile nagusi gisa. PUEG-UNAM, Mexiko, 2013. ISBN 978-607-02-4970-9
* *Desposesión: Género, territorio y luchas por la autodeterminación*. Josefina Saldaña PUEG/UNAMekin batera egiletza, Mexiko, 2015. ISBN 978-607-02-6497-9

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
R-DF27 haplotalde

thumb|300px|R1b-DF27 haplotaldearen hedapen mapa Europan
**R-DF27 haplotaldea**, **R1b1a2a1a2a** ere deitua, Y kromosomaren giza-haplotaldeetako bat da, S250 izenez ere ezagutzen den DF27 markatzailearen presentziak definitzen duen R1b haplotaldearen azpibanaketa dena.

Duela 4.200 urte inguru, Neolitoak Brontze Aroari bide eman zionean, Iberiako ipar-ekialdean garatu zela uste da. DF27 azpitaldeak zeltiberiarrek osatutako erromatarren aurreko erresumekin estu lotuta daude. 

Gaur egun nagusi da Pirinio Atlantikoetan, Euskal Herrian, Asturiasen, Galizian, Portugalen, Aragoin eta Katalunian, eta presentzia txikia du Frantzian eta ehuneko txikietan Alemanian eta Polonian. Laginketetan, euskaldunen % 70etan topatu zuten, % 40 iberiar populazioetan, baina azkar jaitsi zen Frantzian, % 6tik % 20ra. Latinoamerikan ere aurkitu dute, iparraldetik hegoalderako komertzio kolonial bideei lotuta.

Gutxienez 47 azpiklado identifikatu dituzte, guztiak mendebaldeko europarrak, eta horietatik 19 inguru Iberiaren tipikoak direlarik. R-M167, katalanei lotua, eta R-M153, euskaldunei lotua, DF27ren azpiklado espezifikoak dira.

## Azpikladoak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los Llanos trikuharria

**Los Llanos** Arabako Guardia eta Kripan herrien artean kokaturik dagoen trikuharria da, Neolitoan eta Kalkoliton eraikia. San Sebastian ermita du ondoan eta José Ignacio Vegasek 1982an aurkitu zuen.

## Deskribapena 
Korridore erako trikuharria. Sei lauza ditu, hilobi-ganbera poligonala (3 m x 2,60 m) eta 103 cm zabalerako pasagunea mugatzen dituztenak. Azken horretan oraindik jatorrizko kokalekuari eusten dioten bost ortostatu daude. Ganberako lauzen altuera 1,62 metro da, baina korridorekoena 85 cm. Kasu gehienetan bezala, ez da gelditzen estalkiaren aztarnarik. Tumulua harri handiz eta lurrez eginda dago. Haren zati handi bat induskatu gabe eta sasiak hartuta dago.

## Monumentu kalifikatua 
2011ko uztailaren 26ko, 183/2011 dekretuan, Arabako Lurralde Historikoko behe-lurretako trikuharriak monumentu-multzo kategoriako kultura-ondasun gisa sailkatu ziren.

Arabako Lurralde Historikoko behe-lurretako trikuharrien monumentu-multzoa hemen daude: Arabako Lautadan, Arabako Errioxan gehienbat, Lantaronen eta Kuartangon. Egitura, kronologia eta material aldetik Iberiar Penintsulako mesetako antzeko beste batzuekin izan dezake loturarik. Monumentu-multzoan sartzen diren trikuharriak hauek dira: Sorginaren Txabola eta El Encinal (Elvillar); Layaza, San Martin, Alto de la Huesera eta Los Llanos (Guardia); El Sotillo (Leza/Guardia); La Mina eta La Lastra (Lantaron); Sorginetxe (Agurain); Aizkomendi (Donemiliaga); San Sebastian Hegoa, San Sebastian Iparra, Gurpide Hegoa eta Gurpide Iparra (Kuartango) eta El Montecillo (Villabuena Araba).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2011ko Nabroren erupzioa

2011ko ekainaren 13an, Nabro sumendia lehertu zen, eta 15 kilometroko altuera duen errauts hodei bat sortu zuen, eta azkar hedatu zen Sudanera. Hau gauerdiko tokiko ordu aldera hasi zen (21:00 UTC 2011ko ekainaren 12an) eta aurretik lurrikara batzuk izan ziren 4,3 eta 5,7 ML arteko eremuan.  Lehen orduetan, erupzioa gertuko Dubbi sumendian gertatu zela uste zuten zientzialariek, azkenekoz 1861ean lehertu baitzen.

## Erupzioa 
Satelite bidezko irudiek baieztatu zuten Nabro izan zela 13,5 kilometroko altuera duen txano-hodeia igorri zuena, eta, haizeak bultzatuta, mendebaldera joan zen Etiopia iparraldetik, errautsen erorketa eraginez, eta Sudan eta Egiptorantz, mila kilometro baino gehiagora, etenaldiak eraginez eskualde osoko aire trafikoan.   NASAren neurketen arabera, sumendiak erupzio horretan espaziotik detektatu diren sufre dioxido mailarik altuenak igorri zituen. 

Sumendiak kanporatutako errauts kopuru handia Etiopia iparraldera iritsi zen, eta bertako biztanleriari ekonomia, osasun eta ingurumen arazo larriak eragin zizkion. Gainera, ezezaguna da sumenditik gertu bizi ziren komunitateen nondik norakoak. 

## Sismikotasuna 
Nabro sumendi-multzoan sortutako erupzio-prozesuaren aurretik, bitartean eta ondoren, magnitude eta intentsitate ezberdineko lurrikara batek Eritrea eta Etiopia nazioen arteko mugan biztanle gutxiko eremu bat astindu zuen, 15:37an izan zuena Denbora Unibertsal Koordinatuari dagokionez (18:37 ordu tokiko orduarekin alderatuta), 5,1º-ko lurrikara batekin momentu sismologikoko magnitude-eskalan, eta horren ondoren dardara arinagoak izan ziren. Ordu batzuk geroago, aipatutako eskala sismologikoan 5,7º-ko bi gertakarik eskualdea astinduko zuten 20:32an eta 21:03etan, hurrenez hurren, sakonera nahiko antzekoak izan zirenak. Kontuan izan behar da, USGSren arabera, bi lurrikarak VII graduko intentsitatera (“*oso indartsua*”) iritsi zirela Mercalli eskala sismologiko aldatuan epizentroetatik hurbil dagoen eremu batean, shock lokalizatu handia sortuz, baina hildakorik ez. edo kaltea.

## Geologia 
Afar Triangeluaren parte da, Rift Haran Handiaren ipar-ekialdeko ipar-ekialdeko galdara-sumendi konplexuko askoetako bat da, haranen eskualdean. Bi galdarak ziurrenik 20 eta 100 kilometro kubikoko ignimbrita inguruko erupzio batean sortu ziren, nahiz eta haien eraketa data ezezaguna izan. Nabro Sumendi Mendilerroko material bolkanikoaren bolumena 550 km³-koa da. 

Afarren punturik altuenean, bi galdara habiaratu ditu, handienak hamar kilometroko diametroa du, eta txikienak bost. Hego-mendebalderantz hedatuz, galdarek hainbat erriolita eta obsidiana laba domo dituzte, beren hegaletan ere aurki daitezkeen laba basaltikoaz gain. Sumendiaren zatirik zaharrenek Tephra-ko gordailuak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2011ko Nabroren erupzioa NASA-n
Lan Sozialistaren Heroia

**Lan Sozialistaren Heroia** (, *Geroi Sotsialistitxeskogo Truda*) Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunak 1938 eta 1991 bitartean eman zuen ohorezko titulu bat izan zen. SESBeko saririk gorenetako bat izan zen eta sobietar industriari eta kulturari ekarpen nabarmenak egiten zutenei ematen zitzaien. Garrantziari dagokionez, ekintza militar heroikoak saritzen zituen Sobietar Batasuneko Heroia tituluaren parekoa zen.

## Historia 
Sobietar Batasuneko Sobiet Gorenaren Presidiumak Lan Sozialistaren Heroia titulua sortu zuen  dekretuz 1938ko abenduaren 27an.

Hasiera batean, Sobietar Batasuneko kondekorazio gorena, Leninen Ordena, eta Sobietar Batasuneko Sobiet Goreneko Presidiumeko diploma bat jaso zuten.[1] Lan Sozialistaren Heroiak Leninen Ordenaren beste hartzaile batzuetatik bereizteko, 1940ko maiatzaren 22ko Presidiumaren dekretuz aurkeztu zen "Hammer and Sicle" urrezko domina, Leninen Ordena eta diplomarekin batera.

Hasiera batean, Lan Sozialistaren Heroiek Sobietar Batasuneko kondekorazio gorena jasotzen zuten, Leninen Ordena eta Sobietar Batasuneko Sobiet Goreneko Presidiumak ematen zuen diploma. Lan Sozialistaren Heroiak Leninen Ordenaren beste hartzailengandik bereizteko, 1940ko maiatzaren 22ko Presidiumaren dekretuz "Mailua eta Igitaia" urrezko domina ematea xedatu zen, Leninen Ordena eta diplomarekin batera.

Saria jaso zuen lehena Iosif Stalin izan zen, 1939ko abenduaren 20an Sobiet Goreneko Presidiumak emandakoa. Bigarrena Vasili Degtiariov metrailadore-diseinatzailea izan zen (1940ko urtarrilaren 2an). Hirugarrenik, Bigarren Mundu Gerrako Barbarossa Operazioa hasi baino lehen eman zen azkena, bederatzi arma-diseinatzaileri eman zitzaien, besteak beste, Fiodor Tokarev, Boris Xpitalny, Nikolai Polikarpov, Aleksandr Jakovlev eta Vladimir Klimov. 1945az geroztik saritu zituztenetako batzuk Mikhail Koxkin, Mikhail Kalaxnikov, Nikolai Afanasiev, Jemilian Bukov, Aleksandr Tselikov, Dmitri Xostakovitx, Piotr Andreievitx Tkatxev eta Andrei Tupolev izan ziren.

1971ko irailaren 1erako 16.245 lagun (11.748 gizon eta 4.497 emakume) Lan Sozialistaren Heroiak ziren.

1991rako, Sobietar Batasuna desegin zenerako, 20.000 lagunetik gora lortu zuten Lan Sozialistaren Heroi izendapena.

SESBen historian zehar 16 pertsonek lortu zuten hirutan Lan Sozialistaren Heroi titulua:
# Anatoli Aleksandrov
# Boris Vannikov
# Nikolai Dukhov
# Jakov Zeldovitx
# Sergei Iliuxin
# Mstislav Keldyx
# Dinmukhamed Kunaev
# Igor Kurtxatov
# Andrei Sakharov
# Jefim Slavsky
# Andrei Tupolev
# Hamroqul Tursunqulov
# Juli Khariton
# Nikita Khrustxov
# Konstantin Txernenko
# Kirill Stxelkin

2013ko martxoaren 29an Vladimir Putin Errusiako presidenteak titulu honen jarraipentzat har daitekeen Errusiako Federazioko Lanaren Heroia sortu zuen dekretuz.

## Ikus, gainera 
* Lanaren Heroia
* Errusiako Federazioko Lanaren Heroia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Ciganda

**Esther Ciganda Zozaya** (Moses Lake, 1974ko urtarrilaren 10a) euskal estatubatuar irakasle, enpresaburu, euskararen sustatzaile eta podcast ostalaria da.

## Bizitza 
Pedro Ciganda eta Alicia Zozaya nafar emigranteen alaba, Moses Laken (Washington estatua) jaio zen. Umea zela, gaztelaniaz hitz egiten zuen etxean eta ingelesez eskolan, baina euskaraz ere ikasteko gogoa zuen. 

1992tik 1998ra Washingtongo Unibertsitatean ikasi zuen eta 2001ean hezkuntzako masterra egin zuen Grand Canyon unibertsitatean, eta *The Brain Tumor Chronicles* podcasta grabatu zuen
* *Teach Launch Create* (2021, 26 atal)
* *The Brain Tumor Chronicles* (2022, 35 atal)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Granita

**Granita** Siziliako azkenburu erdi-izoztua da, eta osagai nagusiak dira ura, azukrea eta zukua (ohikoenak limoia, mandarina eta masusta beltza) edo beste zapore batzuk (ohikoenak pistatxoa, arbendola eta kafea).

## Ezaugarriak
Sorbetearen familiako edari izoztu hau ukitu fina du, baina Siziliako eskualdearen arabera testura alda daiteke.  

Ohiko zaporeen artean daude limoia, mandarina, jasmina, arbendol, menda, anana eta, sasoian, basamarrubia eta masusta beltza. Siziliako osagaien ñabardurak garrantzitsuak dira granitaren zapore bereizgarria lortzeko: limoi siziliarrak ez dira Meyer limoia bezain azidoak eta arbendolen artean zenbait mingotsak dira, ukitu bereizgarria emanez.

Txokolatezko granitak tradizionalak dira Catania hirian, hala nola arbendol granitak. Kafe-granita oso ohikoa da Messinan. Beste zapore bat pistatxoa da, Siziliako nekazaritza-produktu bat.

Udan, ohikoa izaten da gosari gisa granita bat hartzea brioche baten barruan, ogitarteko baten antzera. Askotan paperezko edo plastikozko edalontzi batean zerbitzatzen da, plastikozko koilaratxo batekin edo lastoarekin.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
María Arias Bernal

**María Arias Bernal**, **María Pistolas** izenez ere ezaguna (Mexiko Hiria, 1884 -1923), maistra eta aktibista iraultzailea izan zen Francisco I Maderoren lehendakaritzan (1911-1913), Victoriano Huertaren Estatu kontrairaultzailearen kolpean hil zuten arte. Arias nabarmendu zen Maderoren hilobia gogor defendatu zuelako Mexiko Hirian, Huertaren erregimenaren mehatxuak gorabehera.

## Biografia 
Mexiko Hirian jaio zen, 1884an. Mariak maistra-diploma jaso zuen 1904an. Irakasten hasi eta eskolako zuzendari bihurtu zen 1910ean. Eulalia Guzmanek, Dolores Sotomayorrek eta Ariasek Querétaroko Korrejidore Bokazio Eskola sortu zuten, irakurketa, idazketa, aritmetika, sukaldaritza, marrazketa eta joskintza barne hartzen zituen ikasketa-plan batekin, emakumeei beren egoera ekonomikoa hobetzen laguntzeko diseinatua. Arias denboraldi labur batez izan zen zuzendari-laguntzaile, laster Maderoren mugimenduan sartu baitzen. Alfabetatzeko hezkuntza-unitatean parte hartu zuen eta Sara Pérez Romero presidentearen emaztearen idazkari pribatu bihurtu zen. 1913an atxilotu egin zuten, Jorge Huertari, presidentearen semeari, eraso egin ondoren, Maderoren hilobia bandalizatzen harrapatu zuelako.

## Ikus, gainera 
* Herminia Álvarez Herrera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1982ko Nafarroako Sari Nagusia

**XVI.** Nafarroako Sari Nagusia Nafarroa Garaian egindako txirrindulari lasterketa izan zen. 1982ko apirilaren 4an, igandea, jokatu zen.

Ibilbidea 190 kilometroko luzera izan zuen eta lau mendate igo ziren: Lizarraga, Urbasa, Arradia eta Girgillao.

Garailea Pedro Muñoz Machín espainiarra izan zen, Lizarrako helmugara bakarrik heldu zelarik.

## Sailkapena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dubbi sumendia

**Dubbi sumendia** Eritreako Debubawi Keyih Bahri eskualdean dagoen geruza-sumendi bat da. Bere gehieneko kota 1.625 m-koa da.

## Erupzio historikoak 
Lau erupzio ezagutzen dira. 1400. urtean, laba Itsaso Gorrira iritsi zela zehaztu zen, 1861ean sumenditik 250 km baino gehiagora errautsak askatu zituen bitartean.  1861 eta XX. mendearen artean beste bi izan zirela susmatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Global Volcanism Program: Dubbi    
* Eritreako sumendiak
Nancy Zubiri

**Nancy Zubiri** (San Frantzisko, 1959) euskal estatubatuar idazle, kazetari eta irakaslea da.

## Bizitza 
Nancy Zubiri euskal eta perutar jatorrikoa da. San Frantziskon jaio zen 1959an eta bertan hazi zen, baina gero Los Angelesera joan zen bizitzera. Oso lotuta sentitzen da gurasoen bi kulturekin. Zazpiak Bat taldean dantzatu zuen gaztetan.

Hainbat egunkarirekin kolaboratu du, besteak beste *Los Angeles Times*, *Oakland Tribune*, *Antioch Daily Ledger*, *Sonoma Index-Tribune**.* 2009an Euskal Kazeta albiste webgunea sortu zuen, eta bertan Estatu Batuetako euskal etxeek antolatzen dituzten kontu gehienak jartzen ditu. 2022an bigarren liburua argitaratu zuen, *Jaialdi: A Celebration of Basque Culture* izenekoa. 2020an erretiroa hartu zuen
* *Jaialdi: A Celebration of Basque Culture* (2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Regina Blandón

**María Regina Blandón Marrón** (Mexiko Hiria, 1990eko uztailaren 25a) mexikar aktore eta kantaria da. 

## Biografia 
Regina Blandón 1990eko uztailaren 25ean jaio zen, Roberto Blandón aktorearen alaba da. Regina La familia P. Luche telesaileko "Bibi (Bibiana) P. Luche "La niña rara"gatik egin zen ezagun. Telesailean Eugenio Derbez eta Consuelo Duval komedianteekin lan egin zuen.

2003an, *El misterio del Trinidad* filmean egin zuen debuta zineman. Haren interpretazioagatik, Ariel Sarirako izendapena jaso zuen, emakumezkoen ko-emanaldi onenaren kategorian.

2013an, "Patricia" eta "Malena" gisa integratu zen Nacho Canoren *Hoy no me puedo levantar* musikalean.

Urte horretan bertan, telebista-saioa estreinatuko zuen Canal 5en PM *barran*, eta programaren titularra izan zen, lagunekin batera, *Me caigo de risa* saioan,

2014. urtean, Roberto Flores komediantearekin zuen harreman sentimentala formalizatu zuen. 2017an ezkondu  eta 2018an banandu egin ziren; orain arte ez dakigu zergatik banandu ziren. 

Aktore izateaz gain, Reginak bere abeslari dohainak erakusten ditu, izan ere, Youtubeko bere kanalean, Regina Blandon Oficial, beste artista batzuen cover-ak grabatzen ditu eta Mirreyes vs Godínez, "Gravedad" filmaren gai nagusia, Alfonso Lugo abeslari eta esatari mexikarrarekin batera.

## Filmografia 
### Telenobelak 
### Entretenimendu-programak 
### Serieak 
### Antzerkia 
* *The Bad and the Better* (2012) Off-Broadway at the Peter Jay Sharpe Theatre, Playwrights Horizons, New York City- Inez.
* *Hoy no me puedo levantar* (2014-2015)- Patricia / Malena
* *La caja* (2012-2013) - Marina
* *Bright Ideas* (2015)- Ginebra Bradley
* *The 24 Hour Plays" (2014)-Self*
* *Los Bonobos* (2015)- Lola
* *Divorciadas* (2013, 2015, 2016)- Jimena
* *Parásitos* (2016, 2018, 2020)- Julia Santos
* *Happy* (2019)- Eva
* *The Pillowman* (2019, 2022)- Katurian Katurian Katurian
* *Pulmones* (2022, 2023)- Ella
* *Mentidrags* (2023, 2024)- Emmanuel

### Zinema 
## Sariak eta izendapenak 
### Ariel sariak 
### TVyNovelas sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Marina Kharlamova

**Marina Vladimirovna Kharlamova** —  — (Mikhailovka, Volgograd oblasta, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1962ko maiatzaren 24a), ezkongabetan **Ivanova** abizenez, sobietar atleta ohia da, esprint lasterketetako espezialista.  SESBeko atletismo selekzio nazionalean lehiatu zen 1980ko hamarkadan. 1983ko Munduko Atletismo Txapelketan brontzezko domina irabazi zuen 4 x 400 metro erreleboak lasterketan Jelena Korban, Irina Baskakova eta Maria Pinigina taldekide zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miriam Stevenson

**Miriam Jacqueline Stevenson** (Winnsboro, Hego Carolina,  AEB, 1933ko uztailaren 4a) estatubatuar modeloa izan zen, edertasun lehiaketetan parte hartu zuena. 1954. urtean Miss Unibertso lehiaketako lehen irabazle estatubatuarra izan zen. Lehiaketa Kaliforniako Long Beach-en egin zen, 1954an. Miss Estatu Batuetako titulua izan aurretik Miss Carolina del Sur izan zuen.

## Miss Unibertso 
Miriamek finalean Brasilgo ordezkaria izan zen Martha Rochari irabazi zion. Aurreko urteko Miss Unibertsok, Frantziako Christiane Martelek koroatu zuen.

Hurrengo Miss Unibertso Hillevi Rombin Suediarra izan zen.

## Miss Unibertso izan ondoren 
Missen erregealdiaren ondoren, modelo-ibilbide labur bat egin zuen *Variety* aldizkarirako.

Miriam Stevenson telebistako animatzailea bihurtu zen NBC eta WIS-TV filialentzat 70eko hamarkadan, eta hantxe ezagutu zuen Georges Upton gero senarra izan zena.

## Bitzitza pribatua 
Georges Uptonekin ezkondu zen eta bi seme-alaba izan zituen. Haren semea, Donald Upton, telekomunikazioetako lider ohia da, eta garapen ekonomikoaren eta arazo publikoen sortzaile da mundu osoan, Fairfielden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatiana Gorbunova

**Tatiana Igorevna Gorbunova** —  — (Naberezhnye Txelny, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1990ko maiatzaren 24a) errusiar gimnasta erritmiko ohia da, txapeldun olinpikoa izandakoa.

## Ibilbidea 
Errusiako gimnastika erritmiko selekzio nazionalean lehiatu zen. 2007ko Munduko Gimnastika Erritmiko Txapelketan urrezko hiru domina irabazi zituen: taldeka aparatu guztiekin, taldeka 5 sokekin eta taldeka 3 uztai eta 2 mazekin. 2008ko Beijingeko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen taldekako aparatu guztiekin saioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hillevi Rombin

**Hillevi Rombin Schine** (Upsala, Suedia, 1933ko irailaren 14a - Burbank, Los Angeles, Ameriketako Estatu Batuak, 1996ko ekainaren 19a) suediar aktorea eta modeloa, edertasun lehiaketetan aritu izan zena. Miss Unibertso 1955 lehiaketa irabazi zuen Ameriketako Estatu Batuetako Kalifornia departamenduko Long Beach-en. 1996an hil zen aireko istripu batean.

## Biografia 
Atletismoan, eskian, gimnasian eta Miss Sweden 1955 dekatloia irabazi ondoren, Rombin Estatu Batuetara joan zen urte hartako Miss Unibertso edertasun lehiaketan bere herrialdea ordezkatzera. Kirolean inspiratutako gorputz perfektu batekin. Adimentsua zen, bost hizkuntza arin hitz egiten baitzuen, eta epaileak hunkitu zituen koroa irabazteko. 

## Miss Unibertso izan ondoren 
Bere erreginaldiaren ondoren, kontratuak egozten zion aukerarekin, Universal Pictures antzerki-estudioarekin film batzuetan paper txikietan parte hartu zuen. Estudio horrexetan zeuden, besteak beste, Clint Eastwood eta Barbara Eden aktoreak. Universal Picturesen egon zen bitartean,  G David Schine hotel-kate baten oinordeko aberatsarekin ezkondu zen 1957an eta sei seme-alaba izan zituen. Estatu Batuetan bizi izan ziren hurrengo berrogei urtean. 

### Heriotza 
Bera, senarra eta semea Kaliforniako hegazkin-istripu batean hil ziren, 1996ko ekainaren 19an Burbank hiriko hegazkin motor txiki batean aireratu eta gutxira. 62 urte zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
I haplotalde

thumb|300px|I haplotaldearen hedapen mapa
**I haplotaldea** (M170) Y kromosomaren giza-haplotaldeetako bat da. J haplotaldetik hurbil dago, eta Europako populazioaren bosten batek eramaten du, gutxi gorabehera, batez ere Balkanetan, Eskandinavian eta Sardinian. Bosnian eta Herzegovinan ikusten da maizen. Europa osoan zabalduta dago, eta maiztasun txikiagoetan dago Ekialde Hurbilean, Kaukasian, iparraldeko Afrikan eta erdialdeko Siberian.

M170/PF3715, PF3809 eta 197 beste polimorfismoek definitzen dute, duten antzinatasunagatik. Lehenago L41, M258, P19-1, P38, U179 eta beste markatzaile batzuk esleitu ziren.

## Sorrera 
Baliteke Asia Txikian sortu izana; izan ere, Anatolian aurkitu zen aniztasun handiena: I*, I1*, I2*, I2a (L460) eta I2c (L596).

Haplotalde horrek 43.000 urte inguruko antzinatasuna izango luke, eta Balkanetako eskualdean edo Itsaso Beltzeko iparraldeko kostaldean ere sortu zela uste dute. Eskualde horiek Europako giza populazioaren babeslekuetako bat izan ziren azken glaziar gorenean (Azken glaziazioa), eta ziur asko duela 23.000-28.000 urte garatutako Gravette kultura paneuroparrarekin lotuta dago. Garai honen ondoren, haplotalde honen eramaileek iparraldeko lurrak birkolonizatu zituzten.

I. haplotaldea J haplotaldearekin (gaur egun Kaukasoko iparraldeko populazioaren eta semiten artean ohikoena dena) ahaidetuta dago, eta IJ haplotaldearen (S2, S22) bi mutazio komunak ditu.

## Hedapena
Maiztasun handienak Europari dagozkio: Herzegovina ( % 64-71), Bosnia ( % 42-54), Arkhangelsk (europar Errusia), % 50, Kroazia ( % 48), Sardinia ( % 42), Norvegia ( % 40), Suedia ( % 40), Danimarka ( % 39), Eslovenia ( % 38), Serbia ( % 49) eta errusiar kosakoak ( % 23).

Kaukasian % 58 Dagestango dargindarrengan aurkitu zen, % 33 Abkhazian eta % 32 Ardonen (Ipar Osetia). Ekialde Hurbilean Teheranen % 34 aurkitu zen. Hala ere, beste iturri batzuek askoz emaitza txikiagoak ematen dizkiete herri horiei.

Maiztasun txikiak aurkitu ziren iparraldeko Afrikan. Afrikan Sudan nabarmentzen da, non % 5 nubiar eta arabiarrengan aurkitu zuten.

Siberian oso hedatuta dago bertako populazioan, baina maiztasun baxuetan, bereziki turkiar eta tungusengan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txeka

**Txeka** (, *VTxK*), **Ezohiko Batzorde Panerrusiarra** (, *Vserossiskaia Txrezvytxainaia Komissia*)  izenaren sigletatik eratorria, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren isilpeko polizia zerbitzua izan zen. Feliks Dzerzhinski iraultzaileak sortu zuen 1917ko abenduaren 20an **Kontrairaultzaren eta Sabotajearen aurkako Ezohiko Batzorde Panerrusiarra** (, *Vserossiskaia Txrezvytxainaia Komissia po borbe s kontrrevoliutsiei i sabotazhem*) izenarekin. Erakunde honen helburua Errusiako Iraultzaren aurkakoak aurkitzea eta atxilotzea zen. 1922ko otsailaren 6an desegin zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julien Brulé

**Julien Brulé** (Avilly-Saint-Léonard, 1875eko apirilaren 30a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1920ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gustave Cabaret

**Gustave Cabaret** (Claye-Souilly, 1866ko azaroaren 1a - Parisko 10. barrutia, 1918ko apirilaren 4a) arkularia zen. Frantzia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Chirault

**Thomas Chirault** (Moreuil, 1997ko irailaren 15a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, bere herrialdean, Frantzian, egin zirenetan, zilarrezko domina lortu zuen gizonezkoen taldekako proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Petri Veronakoa

**Petri Veronakoa** (Verona, 1205eko ekainaren 29 - Barlassina, 1252ko apirilaren 6), **San Pedro Martiria** izenarekin ere ezaguna, Dominikoen ordenako monjea, apaiza, italiar Inkisizioko epailea eta martiria izan zen. Dominikar Ordenaren protomartir gisa hartzen da. Iruditegian ohikoa da inauskai bat buruan duela agertzea, tresna horrekin hil baitzuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius zinziberatus

***Cortinarius zinziberatus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikoa, gero laua titiarekin, ertza beherantz biribildua, higrofanoa. Ñabardurekin, gorri-hedoil kolorekoak eguraldi hezean eta hori-okre kolorekoak eguraldi lehorrarekin. Ia distiratsua, berdexka-horixka koloreko errezelarekin. Kapelaren azala banaezina da.

**Orriak:** Ez oso estu, orritxo ugarirekin, itsatsi-mehetuak, kanela kolorekoak edo arrexkak.

**Hanka:** 6 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,2 cm bitarteko diametrokoa. Ia zilindrikoa, batzuetan oinarrira loditua, ia eraztun bat osatzen duten gortinaren eta errezelaren hondakinekin, kapelak baino tonu argiagoa du, horixka.

**Haragia:** Arrexka, hezetasunaren orbanekin, usain fungikoa eta zaporegabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Zinziberatus* epitetoa latinetik dator, jengibre kolorea esan nahi duen “zinziberatus” hitzetik. Bere zati batzuen mostaza kolorea dela eta.

## Jangarritasuna 
Susmagarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius isabellinus* delakoak badu antza. Oharkabean uzten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberriaren hasieran. Izeien eta hostozabalen azpian.

### Banaketa eremua 
Euskal Herria, Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Frantzia, Alpeak, Austria, Alemania, Norvegia, Suedia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Andres eliza (Izurtzu)

**San Andres eliza** Izurtzu (Nafarroa Garaia) herriko eliza da, Gesalazko  ibar eta udalerrian.

## Ezaugarriak 
XIII. mendean eraiki zen zistertarren eraginaren pean, baina XVI. eta XVII. mendeetako eraldaketek ondoriozkoa da 21. mendeko eraikina. Nabe laukizuzena du, sei ataletan banatua. Epoistolaren aldean portada bat dago, puntu erdiko arkua hiru arkiboltarekin, XVI. mendekoa.

Barrualdeko erretaula XIX. mendekoa eta neogotikoa da, baina irudi bat du, Errosarioaren Andra Marirena, XIV. mendekoa eta gotikoa. O-ko Andra Mariren beste irudi bat ere bada, XIII. mendekoa eta erromanikoa, hieratismo nabarmenekoa, jatorrian herriko beste baseliza batean zegoena. Erdi Aroko ponteharri bat ere badago.

Elizari itsatsitako antzinako etxe bat ere bada multzoaren parte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Twerking

thumb|Twerkinga erakusten duen koreografia.
**Twerking** New Orleansko musika eszenan 1990 inguruan sortu zen dantza mota bat da, Afrikar diasporaren dantzetako hainbat elementu batzen dituena, bereziki Erdialdeko Afrikako bantu hizkuntzako herrialdeetakoa. Normalki banaka dantzatzen dute emakumeek, baina ez du zertan hala izan, herri-musikari sexu-probokazio mugimenduak gehituz, maiz pelbis-bulkadak eginez, ipur-masailak mugituz edo kokoriko jarrita, hainbat sexu jarrera iradokiz. Twerkinga New Orleansen hip hopa dantzatzeko sortutako hainbat ezaugarrietako bat da. 

1990eko hamarkadan twerkinga orokortuta zegoen The Dirty South deitzen den eskualdeko afroamerikar jaietan. Eskualde horren parte dira New Orleans, Memphis, Virginia Beach, Miami, Atlanta, eta Houston. Katrina urakanaren ostean dantzaren ospea asko hedatu zen. 2013an Miley Cyrusek MTV Video Music Awardsen twerkinga egin zuen, eta Googlen gehien bilatutako terminoa izan zen. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Perreo

## Kanpo estekak
Perreo

thumb|*Perreatzen* ari den bikote bat.
**Perreo** Puerto Ricon sortutako dantza estilo bat da, batez ere reggaeton musikari lotua. Dantza geldoa edo azkarra eta bortitza izan daiteke, baina bi kasuetan parte-hartzaileek sexu harremanak iradokitzen dituzten aldaka eta berna mugimenduak egin ohi dituzte. Perreoa bikoteka edo taldean egin daiteke, eta mugimenduek erotismo kutsua dute. 

## Etimologia 
Izena txakurtxoaren jarrerarengatik dauka (gaztelaniaz: *postura del perro*). Sinonimo gisa **sandungueo** hitz ere erabiltzen da. Gaztelaniaz *perrear* aditza sortu den era berean, euskaraz erabili da *perreatu*, ekintza berbera adierazteko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Twerking

## Kanpo estekak
Cortinarius erythrinus

***Cortinarius erythrinus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Gomphos erythrinus*, *Hydrocybe erythrina*, *Cortinarius castaneus var. erythrinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Genero honetako txikiena, 5 cm-ko diametroa gainditzen du, baina 10era ez da inoiz iristen, gaztetan koniko-kanpai itxurakoa, gero lautzeko joerarekin, baina titi bereizgarri bat mantentzen du erdian. Gaztetan erdigunea marroi kolorekoa izaten du eta ertza grisaxka samarra, kolore argiagokoa ikusten da, baina oraindik marroia. Kapelaren gainazala fibrilosoa da, eta zahartzean erradialki pitzatzeko joera izaten du.

**Orriak:** Adnatuak eta marroiak, esporen eraginez okre-burdin kolorez zikintzen dira. Sabeldunak dira eta ez oso estu.

**Hanka:** Luzanga eta erdian, kapelaren kolore antzekoa du edo pixka bat argiagoa, argi eta garbi fibrilosoa, normalean okertua, eta oro har, betea.

**Haragia:** Okre antzeko kolorekoa eta hezea, ez oso lodia, haritsua batez ere oinean, usain espermatikoa du eta zaporea ez du desatsegina, kontrastea egiten du usainarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. Versus epitetoak udaberrikoa esan nahi du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Sailkatu berria eta espezie interesgarria, hau da, beharbada, neguko elurra urtu ostean, udaberria iristearekin batera, agerraldia egiten duen lehen *Cortinarius*-a. Atentzioa deitzen du, beti goroldio eremuetan agertzeak. Espezie honen mizelioen eta goroldioaren artean harremana egon daiteke, inguruko zuhaitzak ez dira izaten berdinak. Aztertzekoa.

## Sasoia eta lekua 
Bere izenak adierazten duen bezala udaberrikoa da, hainbat zuhaitzei lotuta agertzen da, bai izeiei eta bai hostozabalei, baina beti goroldiotan. Ez da ugaria, baina ateratzen den lekuetan taldeetan ere egiten du.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carol Morris

**Carol Ann Laverne Morris** (Omaha, Nebraska, AEB, 1936ko urriaren 25a) estatubatuar aktorea eta modeloa da, edertasun lehiaketetan aritu dena. Miss Iowa 1956, Miss USA 1956 eta Miss Unibertso 1956 izan zen. Hala,  koroatu zen AEBko bigarren Miss Unibertso erregina izan zen, bi urte lehenago, 1954an, Miriam Stevenson izan baitzen lehena.

## Biografia 
Hainbat hiritan bizi izan da Carol, hala nola Omahan (jaio zen hirian). Gero, Kansasko Fort Scott hirira joan zen bizitzera, eta hantxe egin zituen lehen mailako ikasketak.

Gero, Iowako Ottuwa hirira iritsi zen, eta hantxe egin zuen bigarren hezkuntza High Ottuwa Schoolen. Eskola horretan graduaziatu ziren 300 ikasletik 4. tokia lortu zuen. Gainera, Morrisek igeriketa-lehiaketa bat irabazi zuen, eta horrek salbamendu-lana egiteko aukera eman zion. Gero, Drake Universityn ikasi zuen, eta Miss Iowa 1954, Miss Amerika 1954 delakoan parte hartuko zuela jakin zuen. Ikusleak liluratu zituen, biolinarekin Stardust abestia jo zuenean.

### Miss AEBko irabazleen taula, 1956 
* Miss AEB, 1956: Carol Morris, (Iowa)
** 1. finalista: **Betty Cherry**, (Hego Carolina)
** 2. finalista: **Nancy McCollum**, (Arkansas)
** 3. finalista: **Shari Lewis**, (Nebraska)
** 4. finalista: **Jo Dobson**, (Texas)

## Miss Unibertso 1956 
### Finalaurrekoen taula 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Garzes

'Fra **Martin Garzes**, **Martín Garcés**, **Martinus Garzesius**, **Martín Garzez**, **Martín Garzés de Marcilla** edo **Martín Garcés de Barbastro** (Aragoiko Erresuma, 1526 – Malta, 1601eko otsailaren 7a) Maltako Ordenako 53. Printze eta Maisu Handia izan zen 1595ekin hil zen arte.

Barbastroko jaunen familiako kide izan zen. 1595ean Ordenako Maisu Handia izendatu zuten. Gatazkei amaiera eman zien eta Egoitza Santuarekin, Inkisizioarekin eta Habsburgeko etxearekin harremanak baketu zituen.

Bere agintaldian otomandarren eta habsburgotarren arteko gerra areagotu zen. Garzesek Gozo uhartea gotortu zuen eta Maltako gotorlekuak indartu eta zaldun kopurua handitu zuen turkiarren aurka borrokatzeko.
2022ko Kolonbiako luiziak

2022ko urtarrilean eta otsailean, luiziak gertatu ziren Kolonbian

## Palocabildoko luizia 
2022ko urtarrilaren 26tik 28ra bi pertsona hil ziren Palocabildon (Tolima), eurite handien ostean. Argindar etenaldi asko salatu ziren. 

## Dosquebradasko luizia 
2022ko otsailaren 8an, Dosquebradasen (Risaralda), eurite handiak lur-jausi bat eragin zuen, eta gutxienez 14 pertsona hil eta bost etxebizitza suntsitu zituen. Hogeita hamabost pertsona ospitaleratu zituzten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Éloge de l'amour

'''''Éloge de l'amour'''*  (euskaraz *Maitasunaren gorazarre*), 2001eko Jean-Luc Godard frantziarrak idatzitako eta zuzendutako film dramtiko bat da. Julien Hirschek eta Christophe Pollockek filmatu zuten filma, zuri-beltzean eta koloretan. Filmak kritika gogorrak jaso zituen. Kritikari garrantzitsu batzuk oso negatiboak izan ziren lanari dagokionez, baina beste batzuek beren hamarkadako film onenetakotzat jotzen dute. Filmean oinarrituta, ondoren, *Éloge de l'amour* poema liburua plazaratu zuen egilea. 

Godard-ek esan duenez, "film batek printzipio bat, bitarteko bat eta amaiera izan behar ditu, baina ez nahitaez ordena horretan". Aforismo hori *Éloge de l'amour''-ek irudikatzen du, iraganeko ordena eta orainaldia alderantzikatzen baititu.

## Argumentua 
Filmean, hiru bikoteren bizipenak direla medio, maitasunaren hasiera, haren amaiera eta berriz elkartzea irudikatzen dira, baina ordena linealari jarraitu barik. Puzzlea ikusleak osatu behar duenez gero, hiru atalek sarri dirudite narrazio bera; azken buruan, bizitza etengabeko errepikatze gisa ikus daiteke. Hiru aldi horiek azaldu ez ezik, bizitzaren hiru aro berezi horiek deskribatu ere egiten ditu Gordardek. Horietako bitan, gazteak eta zaharrak biluzik ageri dira gizartean, zera irudikatzeko: Gordarden aburuz, zaurgarritasuna handiagoa da aldi horietan, helduaroan baino. Eta etengabeko inkomunikazio komunikatuan bizi da pertsona gizarte garaikidean. 

## Aktoreak 
* Bruno Putzulu, Edgar gisa
* Cecile Camp, Elle gisa (Berthe Samuel)
* Jean Davy, Aitona
* Françoise Verny, Amona
* Audrey Klebaner, Eglantine
* Jérémie Lippmann, Perceval
* Claude Baignières, Rosenthal jauna
* Remo Forlani, Forlani Nagusia
* Mark Hunter, kazetari estatubatuarre
* Jean Lacouture, beraren paperean (historialaria)
* Bruno Mesrine, Aztia
* Philippe Loyrette, Philippe, Edgarren laguntzailea
* Marie Desgranges, Emamkumea eserleku batean
* Jean-Luc Godard, Gizona eserkeku batean

## Sariak 
* Valladolideko Nazioarteko Zinema Astean epamahiaren sari berezia.
* Fajr Nazioarteko Zinemaldian film onenaren saria.

### Izendapenak 
* Cannesko Zinemaldia Urrezko Palmarako izendapena (2001). 
* Valladolideko Nazioarteko Zinema Astearen Urrezko Mihiaren izendapena (2001).
* Suitzako zinemaren film onenaren sarirako izendapena (2002).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :IMDBko fitxa irakurgai
* :Traillerra Youtuben.
Gaio Fufizio Fango

**Gaio Fufizio Fango** (? - K.a. 40) Antzinako Erromako lider militar eta politikaria izan zen. Hasiera batean soldadu soil bat zen, agian Afrikan jaioa, baina senatari izatera iritsi zen Julio Zesarren garaian. 

K.a. 40an Oktavianok Numidia eta Afrika Prokontsularraren parte batzuk anexionatu zituenean, Fango prefektu izendatu zuen. Baina Numidian titulu nau Tito Sextok ukatu zuen, Marko Antonioren prefektua zena. Gatazka militarra piztu zen, eta garaipen eta galera batzuen ostean, Fango ipar-mendebaldeko mendietara eraman zuten. Bertan bufaloen uxaldi bat numidiar zalditeriaren erasotzat hartuta, bere buruaz beste egin zuen.

## Kanpo estekak
Kataluniako Fronte Nazionala (2013)

**Kataluniako Fronte Nazionala** (, FNC) 2013an jendaurrean aurkeztu zen alderdi politiko katalan abertzale eta eskuindarra da. Haren ardatz ideologikoak katalanismoa akuilatzea eta immigrazioa murriztea dira, eta jarrera xenofoboei lotzen zaio.

2020an nagusiki Ripolleko zinegotzi eta kide batzuk, Silvia Orriols buru, alderditik bereizi eta Katalan Aliantza eratu zuten, FNCk aldarrikapen nazionalistak eta immigrazioaren aurkakoak leuntzea eskatu ei zielako.
Luz Fandiño

**Marina Luz Fandiño Rodríguez** (Santiago de Compostela, 1931ko azaroaren 23a – *ibidem*, 2024ko apirilaren 28a) galiziar idazle, poeta eta aktibista izan zen.

## Bizitza 
Santiago de Compostelako Sar auzoan jaio zen. 1952an Argentinara emigratu zuen, eta 1964an Frantziara. 1979an jaioterrira itzuli zen eta bertan bizi izan zen hil arte.

Galiziako hainbat hedabidetan kolaboratu zuen, besteak beste *Diario Cultural de Radio Galega* irratsaioan, eta Redes Escarlata, Mulheres Trasgredindo eta Mar de Tinta kultur elkarteetan. Galizieraren sustatzailea izan zen.

Bizitzako azken urteetan, aktibo izaten jarraitu zuen, egunero idazten eta elkarte, ikastetxe eta institutuetara joanez, emigrazioan izandako esperientziari, olerkigintzari eta bizitzaz zuen ikuspegiari buruzko hitzaldiak emateko.

2020an Sonia Méndez zinema zuzendariak *A poeta analfabeta* galizierazko film dokumentala eskaini zion. Urte berean, Santiago de Compostelako poesia berriaren jaialdia, Luz Poética izenekoa, lehen aldiz ospatu zuten bere omenez.

## Lanak 
### Poesia 
* *Farangulliña de neve* (1998)
* *O pracer de envellecer* (2014)

### Idazlan kolektiboak 
* *Xuro que nunca volverei pasar fame. Poesía escarlata* (2003)
* *150 Cantares para Rosalía de Castro* (2015)
* *Verbo na arria. Homenaxe literaria a Xohan Xesus González* (2016)

## Sariak 
* 2019: Seixalboko Agromadas kultur elkartearen Freire Carril saria
* 2022: Láncarako Val de Láncara kultur elkartearen Ramón Piñeiro Facer saria
* 2023: Begoña Caamaño saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mocoako tragedia

**Mocoako tragedia** 2017ko martxoaren 31ko gauean eta apirilaren 1eko goizaldean, Kolonbiako Mocoa udalerrian, Putumayo Departamenduko hiriburuan, gertatutako hondamendi naturala izan zen.  Eurite handiek Mocoa, Mulato eta Sangoyaco ibaiek gainezka egin zuten, baita La Taruca eta La Taruquita errekak ere, lur-jausiak eta lokatz-jarioak sortuz, eta Udal hiriburuko hainbat sektoreri eragin,  eta etxeen eta zubien suntsiketa eragin zuten arrastaka eramanez ibilgailuak euren bidean. Hiriko hamazazpi auzo suntsitu zituzten, eta horietatik bost erabat suntsitu zituzten.

1.400 pertsona baino gehiago hil ziren   eta 400 baino gehiago zauritu ziren, 200 desagertutako kopuru ofiziala eta 15.500 baino gehiago kaltetuta. Kaltetutako auzo gehienetan ez zen erroldarik egin, eta ez ziren Putumay hiriko biztanle kopuruari gehitu, auzo “ezezagun” horietako kaltetutako pertsonei egindako elkarrizketei esker, antza denez, guztiz ezberdina izan zen hildakoen eta desagertutako pertsonen kopurua. Mocoako jendeak ziurtatzen du hildakoen kopurua 2.000tik gertu dagoela eta desagertutakoen kopurua 200 lagunetik gorakoa dela.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Umm Fahad

**Ghufran Mahdi Sawadi** (), ***Umm Fahad*** () izengoitiaz ezagunagoa, (1996 – Bagdad, 2024ko apirilaren 26a) irakiar Interneteko ospetsua izan zen.

## Bizitza 
Umm Fahadek TikTok eta Instagram bidez plazaratu zituen bideoak, non musikarekin dantza egin zuen askotan. Bideo batzuk desegokitzat jo zituen Irakeko justiziak eta sei hilabeteko espetxe-zigorra ezarri zioten, «hizkera lizuna eta desegokia duten film eta bideoak ekoitzi eta plazaratuz, dezentzia publikoa eta morala urratzeagatik».

2024ko apirilaren 26an tiroz hil zuten bere etxearen kanpoaldean, Bagdadeko Zayouna auzoan, 27 urte zituela. Zaintza-kamera batek heriotzaren irudia batzuk atera zituen, eta Bagdadeko poliziak 44 segundoko bideoaren benetakotasuna baieztatu zuen.

Umm Fahaden hilketa ez zen irakiar Interneteko ospetsu baten hilketa bakarra izan. Besteen artean, Noor Alsaffar, Noor BM izengoitiaz ezagunagoa, hil zituzten 2023ko irailean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak