open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dodekafonismo

thumb|250px|Arnold Schoenberg, dodekafonismoaren asmatzailea
**Dodekafonismoa** edo **musika dodekafonikoa**, *hamabi tonuko musika* esan nahi duena (grezieratik *dodeka*, hamabi eta *fonós*, soinua) musika atonalaren forma bat da, konposaketa teknika batekin, non, eskala kromatikoko 12 notak baliokide bezala jotzen diren, hau da, harreman ordenatu batetara lotuak, noten artean hierarkiarik ezarri gabe. Hamabi nota edo tono erdiak garrantzi berekoak diren printzipioarekin idazten da, musika tonalaren aurkakoa izaki, azken kasu honetan, nota batzuk nagusi direlarik eta tonalitate zehatz batekin. Barne harremana Note-Row edo nota hilara baten erabileraz ezartzen da, hamabi notek osatzen dutena, batzuetan gutxiago ere izaten diren arren. Konposatzaileak aukeratzen du ze ordenatan agertzen diren, baina, saila berriz hasi arte, notarik errepikatu gabe

Historikoki "atonalismo aske"tik dator zuzen-zuzen, eta, XIX. mende amaieran, konposatzaile batzuen lanetan gertatu zen tonalitate eza modu zentzudun batean antolatzeko beharretik sortu zen.

Schoenbergek, sail batentzako lau oinarrizko posizio ezarri zituen:

* Sail nagusia: P laburdura erabiltzen du
* Retrogradazioa: Sail nagusia atzetik aurrera jarrita. R laburdura erabiltzen du
* Alderantzikatzea: Musika tarteen zentzua (ez balioa) alderantzikatzean datza, igokariak jeiskariak bihurtuz eta alderantziz. I laburdura erabiltzen da
* Alderantzikatze retrogradoa: Alderantzikatzearen retrogradazioa egiten da. RI laburdura erabiltzen da.

## Teknikaren erabileraren historia 
Musika teknika hau Arnold Schönberg musikari eta konposatzaile austriarrak sortu zuen, 1921. urtean, eta, 1923an, bere bazkideei, modu pribatuan deskribatu zien. Teknika hau, 20 urtez erabili zen, Vienako Eskola Modernoko konposatzaileen aldetik. Hauen artean, Alban Berg, Anton Webern, Hanns Eisler, eta Arnold Schoenberg bera zeuden. Rudolph Retik, abiarazleetako batek, honako hau esan zuen: "Egitura indar bat (tonalitatea), beste bategatik aldatzea (gai unitateen gehiketa), dodekafonismoaren ideia nagusia da", honen sorrera Schoenbergek atonalitate askeagatik zituen frustrazioengatik sortua zela argudiatuz. Teknika hau, 1950eko hamarkadan oso erabilia izan zen, Luciano Berio, Pierre Boulez, Luigi Dallapiccola, Juan Carlos Paz eta, Schoenberg hil ondoren, Igor Stravinskiren aldetik. Konposatzaile hauetako batzuk, teknika zabaldu zuten, beste alde batzuk ere kontrolatzeko, ez bakarrik noten altuera. Adibidez, noten iraupena, artikulazioa, etab... honela, musika seriala sortuz. Batzuk, musikaren elementu guztiak sartu zituzten prozesu serialean, serialismo orokorra bezala ezagutzen dena.

## Kanpo estekak 
*  New Transformations: Beyond P,I,R and RI
*  Mathematical puzzle featuring dodecaphony
*  Javascript twelve tone matrix calculator and tone row analyzer
*  Matrix generator from musictheory.net
* Database on tone rows and tropes
Peñalba

**Peñalba** Huescako Monegroak eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 753 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Peñalbako udalaren webgunea
Carabinieri

**Carabinieri** Italiako jendarmeria da; halaber, polizia militar gisa lan egiten du.
[150px|thumb|ezkerrera|Agente bat, [Erroman.]]

## Erabiltzen dituzten tresnak 
### Armak 
* Pistola: Beretta 92
* Metraileta: Mod.PM 12 S2
* Eraso-fusila: Beretta AR70/90
* Metraileta arina: FN Minimi
* Fusila: Franchi SPAS-15
* Tiratzailea: Mauser SP66
* Frankotiratzaile fusila: Accuracy International AWP

### Motorrak 
* Moto Guzzi California Courassier
* BMW
150px|ezkerrera|thumb|Carabinierien agente bat, BMW motorra.

## Kanpo estekak
Poleñino

**Poleñino** Huescako Monegroetako udalerri bat da. 2007an 237 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Poleñinoko udalaren webgunea
Puente de Montañana-Pont de Montanyana

**Pont de Montanyana** (izen ofiziala *Puente de Montañana/Pont de Montanyana*, gaztelaniaz *Puente de Montañana*, aragoieraz *Puen de Montañana* eta katalanez *Pont de Montanyana*) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 152 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Puente de Montañanako udalaren webgunea

## Erreferentziak
Quicena

**Quicena** (gaztelaniaz eta ofizialki *Quicena* eta aragoieraz **Quizena**) Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 304 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Quicenako udalaren webgunea
Midnight Cowboy

***Midnight Cowboy*** 1969ko John Schlesingerrek zuzendutako film dramatikoa da, James Leo Herlihyren izen bereko eleberrian oinarritua.

Filmaren sexu-eszenak 1969an latzak zirenez, filma X kategorian sailkatu zuten. Horrela, *Midnight Cowboy* film onenaren Oscar Saria lortu duen X-filma bakarra da. Hala ere, esan behar garai hartan X kategoriako filmek ez zutela porno industriarekin inolako zerikusirik.

Bestetik, filmaren abesti nagusia Harry Nilssonen ''"Everybody's Talking"* ospetsu bihurtu zen.

## Sinopsia 
Joe Buck (Jon Voight) gigolo lanetan aberatsa bilakatzeko Texasetik New Yorkera joandako gaztea da. *Cowboy''z jantzita bere xarmaz bizirauten saiatuko da, baina bere asmoak ez dira beteko, eta Ratso (Dustin Hoffman) munta txikiko lapurrarekin ibiliko da.

## Pertsonaiak 
* Dustin Hoffman: Enrico "Ratso" Rizzo
* Jon Voight: Joe Buck
* Sylvia Miles: Cass
* John McGiver: Mr. O'Daniel
* Brenda Vaccaro: Shirley
* Barnard Hughes: Towny

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Ipar Afrika

**Ipar Afrika** Afrikako alderik iparraldekoena da, oro har Mediterraneo eta Sahararen zein Ozeano Atlantiko eta Itsaso Gorriaren artean dagoena. Gaur egun arabiera eta islama dira hurrenez hurren hizkuntza eta erlijio nagusiak. Nazio Batuen Erakundeak egindako estatistiketan honako herrialde hauek osatzen dute Ipar Afrika:

*  
* 
* 
* 

* 
* 
* *

 Mendebaldeko Saharako lurraldea gaur egun ia-ia guztiz Marokok okupatua da. Gainerakoa saharauiek kontrolatzen dute.

Horretaz gain, geografikoki Ipar Afrikan daude hauek ere:

* Afrika iparraldeko espainiar subiranotasuneko lurrak, Marokoren lurrez inguratutako barrendegiak.
* Espainiako Erresumako Kanariak eta Portugalgo Madeira uharteak Ozeano Atlantikoan.

## Ikus, gainera 
* Arabiar mundua
* Magreb

## Kanpo estekak
Bandalo

**Bandaloak** () III. mendean Vistula eta Oder ibaien artean bizi ziren germaniar herria izan ziren. Itsaso Baltikoko kostaldean bizi ziren, egungo Alemanian eta Polonian, eta Erromatar Inperioaren gainbeherarekin batera hegoaldera jo zuten.

## Historia 
V. mendearen hasieran, Erromatar Inperioaren barnean sartu ziren. Hasieran hego-ekialde eta mendebaldera (Danubio, Main) jo zuten bandaloek; baina, 406. urtean, sueboak eta alanoak ondotik eramanez, Rhin ibaia igaro eta Galia eta Hispania zeharkatu zituzten, eta Guadalquivir ibaiaren arroan finkatu ziren.

Bisigodoen etsai izaki, Iparraldeko Afrikara alde egin behar izan zuten 429. urtean, eta, Genseriko buru zutela, Numidia (Aljeriako ekialdea), Bizazena eta Proconsularia (Tunisia) itsasertzeko lurraldeak hartu zituzten Bandaloen Erresuma sortuz. Itsasgizon trebeak izaki, Sizilia, Sardinia, Balear Uharteak eta Korsika hartu zituzten, baina ez zuten erresuma egonkorrik eratzen. Erroma bera arpilatu zuten 455ean.

Arrioren aldekoak izaki, katolikoen aurka jardun zuten (batez ere 482-484 urteetan, Hunerikoren garaian). Barbaroen eta erromatarren arteko lotura eratzeko gauza izan ez zirenez, eta berbere herri nomaden mehatxupean zeudenez betiere, guztiz ahuldu ziren bandaloak.

Hala, bada, Bizantzioko enperadore Justiniano I.aren osteek, Belisario buru zutela, Ipar Afrikako lurralde haiek konkistatu zituzten, 534an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  López Quiroga, Jorge (2008-2011) «Los bárbaros entre el mito y la realidad», *Revista Antigüedad y Cristianismo*, 25. Universiadad de Murcia
Genseriko

**Genseriko** (Balaton, c. 389 – Kartago, ) bandaloen eta alanoen erregea izan zen (428-477), baita V. mendean Mendebaldeko Erromatar Inperioak pairatu behar izan zuen arazo-sortzaile handienetakoa ere. Erregealdiko ia 50 urteetan, erlatiboki garrantzi gabeko tribu germaniarra Mediterraneoko botere nagusienetakoa izatera eraman zuen, zein Erroma bera arpilatzera iritsi zen (455). Hala ere, bere heriotzaren ondoren, erresuma hori gainbeheran erori zen harik eta bizantziarrek menderatuta desagertu zen arte.

## Erreferentziak
Yon Goikoetxea Lara

**Yon Goikoetxea Lara** () ikasle eta politikari venezuelarra da. Bere aitona-amonak Gordexolakoak dira.

## Biografia 
2007ko hasiera aldera nabarmendu zen Venezuelako figura nazional gisa, hain zuzen ere, Hugo Chávezen gobernuak *Radio Caracas Televisión* ixtearen kontra eta, geroago, Venezuelako Presidentea bera bultzatzen ari zen Konstituzio-erreformaren kontra sortutako ikasleen erantzunaren buru jardun zuenean.

Harrezkero, zuzenbideko ikasle horrek hamaika protestazko ikasle-martxa jendetsu, eta baketsuak, antolatu ditu giza eskubideen zein herritarren eskubideen eta adierazpen-askatasunaren alde.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wiehengebirge

**Wiehengebirge** mendilerroa Ipar Renania-Westfalia eta Saxonia Beherea Alemaniako estatuen artean kokatua dagoen mendilerro baxu bat da. Ekialdetik mendebalderanzko noranzkoan hedatzen da, Weser ibaiaren inguruan, Minden herritik gertu hasi eta Osnabrücken amaituz. Iparralderen dagoen muturra da, Alemaniako iparraldeko lautadetako mendilerro baxuen artean. Punturik garaiena Heidbrink da, Lübbecketik gertu, 320 metroko garaierara.

## Kanpo estekak
Vlotho

**Vlotho** Alemaniako herri bat da, Ipar Renania-Westfalia estatuan, Herford barrutian eta Detmoldeko eskualdean kokatua dagoena.

## Geografia 
Vlotho, Weser ibaiaren ibilguan zehar dagoen herri bat da, Wiehengebirgeren hegoaldean kokatua, mendebaldean, Ravensberger konderria, Lipperlandekin hegoaldean eta Weserberglandekin ekialdean muga eginez. Weser ibaiak ekialdetik iparralderantz igarotzen du herria, eta, udalerriaren iparrekialdeko zatia, Uffeln alegia, herriaren gainontzeko zatitik banatzen du. Udalerriko tokirik garaiena, *Bonstapel* da, 342 metrorekin eta udalerriaren hegoekialdean kokatua.

### Udalerri mugakideak 
Mendebaldean, Herford eta Löhne herriekin, Bad Oeynhausen eta Porta Westfalica herriekin iparraldean, Kalletalekin ekialdean eta Lemgo eta Bad Salzuflen herriekin hegoaldean muga egiten du.

### Udalerriaren banaketa 
Udalerria, lau auzo nagusik osatzen dute. Honako hauek:

* Exter
* Uffeln
* Valdorf
* Vlotho

## Historia 
Vlothori buruzko lehen aipamen historiak 1185. urtekoak dira. 1248. urtean, Vlothok hiri estatusa lortu zuen, baina, ondoren, galdu egin zuen izurri eta gerrarengatik. 1600. urtetik aurrera, Vlotho toki industrial bihurtu zen. Paper industria zen nagusi eta asko nabarmentzen zen herri hau arlo honetan. 1650. urtean, Vlothok, azoka bat izateko eskubidea lortu zuen, eta, 1719an, herri independente bihurtu zen. Portua eraiki ondoren, ehungintza, makina eta zigarro industria toki bihurtu zen. 1875ean, tren geltokia eraiki zen eta, 1928an, zubi batek hartu zuen ferryaren lekua, Weser ibaia gurutzatzeko orduan. 1969an, Vlothoren hiri zaharra Exter eta Valdorf herrixka edo auzoekin batu zen. 1973an, Uffeln, Vlothori batu zitzaion

## Ekonomia 
Herriko ekonomia gehiena, turismoaren ondorioa da. Makina industria ere badago

## Ondasun nabarmenak 
Vlothoko XIII. mendeko gaztelua

## Demografia 
## Kanpo estekak
Eivissa (argipena)

**Eivissa** izenak adiera hauek ditu:

# Eivissa, Balear uharteetako bat;
# Eivissa, izen bereko uhartean kokatuta dagoen hiria;
# Unió Esportiva Ibiza-Eivissa, futbol taldea.
Tierz

**Tierz** Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da.

2005ean 243 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Tierzeko udalaren webgunea
Eivissa (udalerria)

**Eivissa** () izen bereko uhartean kokatuta dagoen hiria eta portua da. 1979. urtera arte '''Ciutat d'Eivissa'* (*Eivissa hiria*) zen haren izen ofiziala, baina **Vila** (*herria*) izenaz ezagutzen da gehienetan, uhartetik bereizteko. Era berean, bertako herritarrari *viler* (herritar) esan ohi zaio, uharteko *ibicenco* (*ibizar'') herritarrarengandik ezberdintzeko. 11,1&nbsp;km²-ko azalerarekin, uharteko udalerririk txikiena da azaleraz.

Mediterraneo itsasoaren ertzean dago, uhartearen hego-ekialdean dago. Turismogune nagusi da. XVI. mendeko harresiak inguratzen du hiri zaharra (Dalt Vila, XVII. mendeko katedrala, gaztelua, udaletxea eta museoa). Sa Penya eta Sa Marina izeneko auzoak zabaldu ziren gerora, XX. menderako, eta hirigune modernoak eratu dira XX. mendeko azken hamarkadetan, turismoa hedatu delako (Puig des Molins eta Ses Figueretes).

## Argazkiak 

Ses taules.jpg|Hiriko sarrera ate pizkundetarra
Ibiza City from Mirador asv2023-04 img2.jpg|Dalt Vila
Ibiza night.JPG|Ibiza gauez
Nécropolis-Puig.d.M.Ibiza.2012.jpg|Puig des Molins nekropolia

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*    Ibizako Udala
Tolva-Tolba

**Tolba** (izen ofiziala *Tolva/Tolba*, gaztelaniaz *Tolva* eta aragoieraz eta katalanez *Tolba*) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 193 biztanle zituen.

## Biztanle-guneak 
Udalerriko biztanleria gune hauetan banatzen da:

* Almunia de San Lorenzo
* Luzas
* Tolva (herriburua)
* Sagarras Bajas

## Kanpo estekak 
*  Tolvako udalaren webgunea

## Erreferentziak
Torla-Ordesa

**Torla** Huescako Sobrarbe eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 319 biztanle zituen.

Ordesako ibarraren hasieran dago eta bertan dago Ordesa eta Perdido Parke Nazionalera sartzeko bide nagusia.

## Kanpo estekak 
*  Torlako udalaren webgunea
Polizia Zibila (San Marino)

**San Marinoko Polizia Zibila** edo italieraz *Polizia Civile*, San Marinoko errepublikako estatu polizia da. Oso polizia talde txikia da, San Marinon bakarrik duelako jurisdikzioa. San Marinoko Polizia Zibilak, honako ardurak ditu: herri eta hirien segurtasuna, trafikoa eta defentsa zibila.
200px|thumb|ezkerrera|*Polizia Civileren* autoa.

## Kanpo estekak
Polizia Federala (Alemania)

**Alemaniako Polizia Federala** (alemanieraz *Bundespolizei*) Alemaniako segurtasunaz arduratzen den polizia da.

## Antolaketa 
Polizia Federala, 8 polizia-guneetan banatzen da. Gune bakoitzak, bere bulego nagusia du eta lurralde ezberdinetan egiten dute lan. Honela banatzen dira lurralde zuzendaritzak:

* Bad Bramstedt: Schleswig-Holstein eta Mecklenburg-Aurrepomerania.
* Hanover: Bremen, Hamburgo eta Saxonia Beherea.
* Sankt Augustin: Ipar Renania-Westfalia.
* Koblenz: Sarre, Renania-Palatinatua eta Hessen,
* Stuttgart: Baden-Württemberg.
* Munich: Bavaria.
* Pirna: Saxonia, Saxonia-Anhalt eta Turingia.
* Potsdam: Berlin eta Brandenburgo.

thumb|200px|ezkerrera|Bundespolizei-aren auto bat.

## Kanpo estekak
Tella-Sin

**Tella-Sin** Huescako Sobrarbe eskualdean dagoen udalerria da.
2018an 226 biztanle zituen, 3,22 biztanle/km²ko dentsitatea.

## Herriak 
Tella-Sin udalerrian herri hauek daude: Tella, Revilla, Lamiana, Arinzué, Cortalaviña, Serveto, Sin, Badaín, Hospital de Tella, Lafortunada, Revilla eta Salinas de Sin.

## Ordesa 
Udalerriaren zati garrantzitsua Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalean barruan dago.

## Kanpo estekak
San Juan de Plan-San Chuan de Plan

**San Chuan de Plan** edo **San Chuan** (izen ofiziala *San Juan de Plan/San Chuan de Plan*, aragoierazkoa *San Chuan de Plan*, gaztelaniazkoa *San Juan de Plan*) Huescako Sobrarbe eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 150 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  San Juan de Plango udalaren webgunea
Pertusa

**Pertusa** Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da. 2005ean 135 biztanle zituen.

## Geografia 
Kapitaletik 28 kilometrotara dago, errepidetik 37. Alcanadre ibaiaren ondoan dago, haren ezkerreko ertzan. Begetazioa neurri handi batean sasiak, pinudiak eta makaldiak dira.

## Demografia 
## Inguruko herriak 
* Antillón
* Barbuñales
* Torres de Alcanadre
* Salillas
* Angües
* Laperdiguera
* Lacuadrada
Kyu

thumb|220px|Bost ikasketa-mailen Budō gerrikoak.

 japoniar hitz bat da, arte martzialetan zein Japoniako beste edozein praktika tradizionaletan erabiltzen dena. Ikebanan, go jokoan edo tearen zeremonian, adibidez, hasi berri baten garapen maila ezberdinak adierazteko, dan maila lortu aurretik.

Dan mailetan ez bezala, sistema hau erabiltzen den aktibitate guztietan parekagarria dena, kyu mailak, oso aldagarriak dira aktibitate batetik bestera.

Kyu mailak, goitik behera ematen dira, lehenengo kyura heldu arte (shokyu), lehenengo dan mailara heldu aurretik dagoen azken maila, baina, maila kopurua, oso ezberdina da. Honela, go jokalariek 30 kyu maila pasa behar dituzten bitartean, arte martzialen praktikatzaileek, ohi, sei baino ez dituzte pasa behar.

Ia kasu guztietan, kyu maila batetik hurrengora igarotzea, irakaslearen erabakiaren araberakoa da, beste goragoko entitateak tartean sartu gabe, dan mailekin gertatzen den lez.

Budo tradizionalenek, kyu eta dan mailez gain, arduren hierarkizazio bat ere badute: *Oku iri*, *moguroku*, *gogmoguroku*... *menkyo kaiden* edo Maisu Handia izeneko mailara heldu arte. Baita irakaskuntzarena ere: *hanchi*, *shihan*, *kyoshi*, *renshi* etab... Edonola ere, guztiak kyu mailatik hasten dira.

Aikidoan, maisu batzuk, hakamaren lorpena, kyu zehatz batekin lotzen dute, orohar, 3., 2. eta 1go kyuarekin. Hala ere, ez dago idatziriko araurik horretarako, eta, beraz, hakama nori eman, maisuak bakarrik erabakitzen du.

## Kyū Shodokan Aikidoan 
Shodokan Aikidoan, Kyu sistema ezberdina da, estetika aldetik, Aikikai Aikidoarekin alderatuz gero, ez baitago hakamarik erabiltzeko ohiturarik baizik eta ohiko dogi bat kolorezko gerrikoekin.

Hasi berriek, gerriko zuria eramaten dute, maila sistemarekin hasteko hainako maila hartzen duten arte, eta, honela, zortzigarren kyuan hasiz.

Mailak, beheren dagoenetik goren dagoeneraino, honako hauek dira:

* Hachikyū: Zortzigarren Kyu. Daraman gerrikoa zuria da
* Nanakyū: Zazpigarren Kyu. Daraman gerrikoa gorria da
* Rokkyū: Seigarren Kyu. Daraman gerrikoa gorria da
* Gokyū: Bosgarren Kyu. Daraman gerrikoa horia da
* Yonkyū: Laugarren Kyu. Daraman gerrikoa laranja da
* Sankyū: Hirugarren Kyu. Daraman gerrikoa berdea da
* Nikyū: Bigarren Kyu. Daraman gerrikoa urdina da
* Ikkyū: Lehen Kyu. Daraman gerrikoa marroia da.

## Kanpo estekak
Salillas

**Salillas** (gaztelaniaz eta ofizialki *Salillas* eta aragoieraz **Saliellas**) Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 115 biztanle zituen.
Vicién-Bizién

**Bizién** edo **Vicién** (izen ofiziala *Vicién-Bizién*, aragoierazkoa *Vicién*, gaztelaniazkoa *Bizién*) Huescako probintziako Hoya de Huesca-Plana de Uesca eskualdean dagoen udalerria da.

2005ean 115 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Viciengo udalaren webgunea

## Erreferenziak
Jō

80px|thumb|Jōa edo Japoniako arte martzialetako bastoi laburra
thumb|ezkerrera|Musō Gonnosuke Katsuyoshi
, gutxi gorabehera, 1,20 metroko luzera duen makila bat da, Japoniako arte martzial batzuetan erabiltzen dena, jojutsu edo aikidoan, adibidez. Makila laburtzat ere ezagutzen da, bōa edo makila luzearen oposizioz, azken hori 1,80 metro luze da.

Oso zabalduta dagoen elezahar baten arabera, XVII. mendearen hasieran, Musō Gonnosuke Katsuyoshik asmatu zuen joa, Miyamoto Musashi ospetsuaren aurka borrokatu eta galdu ondoren, Katsuyoshik Musashiren bi sableen aurka bo bat erabiliz. Arma laburrago baten abantailak ikusirik, Katsuyoshi aurrerago berriz borrokatu zen Musashiren aurka, baita irabazi ere, makila labur berria erabiliz.

Katsuyoshik sortutako eskola Shintō Musō-ryū deitu zen.

## Kanpo estekak 
*  Shinto Muso Ryuari buruzko artikulua
Korua

**Korua** Zaraiako mendilerroan dagoen mendi bat da, mendilerro osoko baxuena garaieraz, 486 metroko garaierarekin. Kurtzetxiki baino zeozer hegoalderago dago, Arrasaten. Kurtzetxikira joateko erabiltzen den bide berbera hartu behar da.

## Kanpo estekak
Anton Erkoreka

**Anton Erkoreka Barrena** (Bermeo, 1950eko azaroaren 17a - ) medikua, etnografoa eta medikuntzaren historialaria da. Osakidetzan familia mediku moduan lan egin zuen 20 urtez (1977-1997). EHUn osasun publikoko irakasle izan zen eta gaur egun medikuntzaren historiaren irakasle titularra da. Salamancako Unibertsitateko doktorea da medikuntzan eta 1998tik aurrera Medikuntza eta Zientzia Historiaren Euskal Museoaren zuzendaria. Bizkaiko campuseko errektoreorde izan zen 2004-2005 urteetan. Bere ikerketa arloak gaixotasunen historia, bereziki espainiar gripe izeneko pandemia, herritar medikuntza eta giza populazioaren ikerkuntzak dira.

## Bibliografia 
Bere obra oparoa da, medikuntza eta historia arloan jorratu du batez ere. Bere liburuak hurrenkera kronologikoan:

:* *Etnografía de Bermeo* (2003). Doniene. 
:* *Análisis de la medicina popular vasca* (2002). Bibliotex. 
:* *Izaro: historia y tradiciones* (2000). Doniene. 
:* *Begizkoa: el mal de ojo entre los vascos* (1995). Ekain. 
:* *Los vikingos en Euskal Herria* (1995). Ekain. 
:* *Medikuntza Antropologia* (1985). Ekain, Haranburu. 
:* *Análisis de la medicina popular vasca* (1985). Instituto Labayru. 

Beste hainbat liburutan ere parte hartu du, egilekide:

:* *Cuarenta años de antropología de la medicina en España (1960-2000)* (2000). , 353-446. orrialdeak.
:* *Exvotos y ofrendas a la Virgen de Orito (Monforte del Cid, Alicante) en el siglo XVII* (1999), 2. liburukia, , 61-64. orrialdeak.
:* *Patologías por las que se recurre a santuarios en el País Vasco* (1989). 3. liburukia, , 338-352. orrialdeak.
Artikuluak ere idatzi ditu:

* 1991. «Ritos de fertilidad» *Kobie. Antropología cultural, 0214-7939, 5*

## Kanpo estekak
Larraone

**Larraone** Aralar mendilerroan dagoen mendi bat da. Suhartasunean, Txindokiren oso antzekoa da. Honengandik, Muitzeko labarrak banatzen du.

## Irispideak 
Larraitzetik, Muitzeko labarra igo behar da, Txindoki eta Larraoneren artean dagoena, Muitzeko langara iritsi arte. Hemendik, eta jada Muitzeko zirkuaren gainaldean, ekialderantz igo behar da, Otola izeneko lepora iritsi arte. Hau, Larraonek Etitzegirekin osatzen du. Hemendik, tarteko lepotxoak igaroz, tontorrera iristen da.

Amezketatik abiatuz gero, Arritzagatik ere posible da Larraoneren tontorrera iristea. Kasu honetan, Ondarreko langara iristean, zuzenean igo behar da Etitzegi leporantz, eta, berehala, Otolarantz pasa. Bien artean geratzen da Etitzegi mendiaren tontorra. Otolatik, Larraone mendiaren tontorrera laster iristen da, arazo handirik gabe.

## Kanpo estekak
Siétamo-Sietemo

**Sietemo** edo **Siétamo** (izen ofiziala *Siétamo-Sietemo*, aragoierazkoa *Siétamo*, gaztelaniazkoa *Sietemo*) Huescako udalerria da, Hoya de Huesca-Plana de Uesca eskualdean dagoena. 2022 hasieran 697 biztanle zituen.

## Herriguneak 
* Siétamo
* Arbaniés
* Castejón de Arbaniés
* Liesa
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Sietamoko udalaren webgunea, sietamo.es
Akeronte

**Akeronte** edo **Akeron** Greziako iparmendebaldeko Epiron eskualdean dagoen ibaia da. Akeronte "zorigaitzaren ibaia" bezala itzul daiteke eta, uste zenez, behe munduko Akeronte ibaiaren adar bat zen, nondik, greziar mitologian, Karontek, Hadeseraino eramaten zituen hil berrien arimak. Kontatzen denez, bere uretan, Karonteren ontzia izan ezik, guztia hondoratzen zen. Karontek, hildakoen arimak Hadesera eramatea onartzen zuen, hildakoei, Karonteri ordaintzeko, ahoan jartzen zitzaion txanpon edo oboloaren truke.

*Acherousia* deituriko aintzira, eta oraindik Akeron deitzen den ibaia, Nekromanteionaren hurbileko hondakinekin, Pargatik gertu dago, kontinentean, Korfuren parean.

Akeronteren beste adar bat Acherusian lurmuturrean agertzen zela uste zen, gaur egun, Eregli deitzen dena, Turkian. Argonautak izan ziren ikusi zutenak, Rodaseko Apolonioren arabera.

Italian bizitzen jarritako greziarrek, Akeronte itsasoratzen zen aintzira, Averno izeneko aintzirarekin identifikatzen zuten.

Platonek, bere *Fedon* izeneko lanean, Akeronte, munduko bigarren ibairik handiena bezala identifikatzen zuen, aurretik, ozeanoa bakarrik zuela. Akeronte ibaia kontrako norantzan zihoala, Ozeanotik hasita eta lurrazpitik, basamortuen azpitik zihoala esaten zuen.

Behe munduko Akeronte ibaian, Flegetonte eta Kozito ibaiak itsasoratzen ziren, azken hau, Estigia aintziraren deribaziotzat jotzen zena.

Hitza, batzuetan, Hades beraren metafora bezala erabiltzen da

Ibaiaren jainkoak, Ozeano eta Tetisen semea, Askalaforen aita izan zen, Orfne edo Gorgirarekin, behe munduko bi lamia. Danteren Jainkotiar Komediako Infernuan, Akeron ibaia infernuaren ertza da, Aurre Infernua.

## Kanpo estekak
Kondaira

**Kondaira** hauetako bat izan daiteke:

* Elezaharra, narrazio mota bat.
* Kondaira: UEUren historia aldizkaria.
Belar gaizto

[thumb|160px|Bide ertzean hazi den belar txarra (*[Geranium|Geranium sp.*)]]
[thumb|160px|Europa eta Ekialde Ertainean jatorria duen [kardu hau, Ipar Amerikako toki batzuetan belar txar inbaditzailea da.]]
**Belar gaiztoa**, halaber **belar txarra**, gizakiak aldatutako tokietan berez hazten den landare edo belarra da, soro edo lorategietan adibidez, eta gizakiarentzat une eta toki zehatzen batean desiragarria ez dena. Barreiaketa gaitasun, iraunkortasun eta lehiakortasun handia dute ezaugarri. Hortaz, belar txarrak familia botaniko askotakoak izan daitezke, baina sarri topatzen diren espezieen erdiak baino gehiago honako familia hauetakoak dira: Aserazeoak, Poazeoak, Ziperazeoak, Poligonazeoak, Brasikazeoak eta Apiazeoak. Poazeoen familiak ditu belar txar gehien (baina baita landatutako espezie gehien ere).

Soroetan hazten diren belar txarrei, hau da, berariaz landatu gabekoei, *landare segetal* edo *sorotar*. Hala ere, belar gaiztoek beste estrategia batzuk dituzte, estrategia erabat erruderalaren eta estrategia guztiz lehiakorraren artekoak. Lurra irauli ondoren berregiten dira, lurreko hazi-bankutik hasita, zenbait urtetan zehar lurrean metaturik egon dena.

## Kontrola 
Belar txarren kontrola, tradizionalki, teknika mekanikoen bidez egin daiteke (eskuz edo makinekin): labore-txandaketak erabiliz, erein baino egun batzuk lehenago landuz, belar txarrak atera baino lehen. Lurra material geldo edo bizigabearekin (*mulch*) estal daiteke, belar gaiztoak ez irteteko, edo, kasu jakin batzuetan, ura edo sua erabili.

Herbizida kimikoak erabiltzea teknika modernoagoa da, zeinak erabilera berezia eskatzen duen.

Nekazaritza ekologikoak ez du herbizida sintesirik erabiltzen eta aipatutako beste teknikak erabiltzen saiatzen da.

## Kulturan 
Esaera: *Belar gaiztoak zainak luze*
.

George Brassens musikariak *La mauvaise herbe* abestia sortu zuen, Anje Duhaldek euskaratua: *Belar txarra* (2001).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Landare inbaditzaile

## Kanpo estekak 
* Belar txarrak zainak luze, Jakoba Errekondo, 2004ko abuztuaren 1a, Argia
Txuzo

**Txuzo** edo **porkera** lantza mota bat da, zurezko makila bat du, forma biribila duena mutur batean non burdinazko lantza-muturra ezartzen zaion. Funtzio zeremonialeko txuzo batzuetan, Euskal Herrian, zilarrezko muturra ere izan daiteke. 

## Etimologia 
Gaztelaniatiko mailegua dirudi hitzak, non *chuzo* erabiltzen den, hau eratortzen delarik arabierazko *zúǧǧ* hitzetik (*zeharkatu, sastakatu*). Etimologia herrikoia ere bada gaztelaniaz *suizo*/suitzar terminotik ote datorren, herrialde horretako gerlariak zerabiltelakoan.

## Erabilera 
### Arma gisa 
Erdi Arotik eta suzko armek ordezkatu arte, txuzoak erabili izan dira Iberiar penintsulan arma gisa, hala nola antzeko lantzak Europan erabili izan diren bezalatsu.

### Erabilpen zeremoniala Euskal Herrian 
Udal agintaritzari eta bereziki alkateen eskuduntzei lotutako elementu sinboliko erabili izan dira txuzoak Euskal Herrian, zenbait herritan 21. mendera arte iraun duten ohituretan. Arratiako endore edo alkateek aginte-makila gisa erabili ohi zituzten,

Laudio (Araba) eta Arrankudiagan (Bizkaia) ere txuzoak gordetzen dira udaletxeetan, eta zeremonia zehatz batean erabiltzen dira. Bi herrien arteko Areta auzoa Araba eta Bizkaiaren arteko mugan dago, eta bertako mugarriaren inguruan bi herrietako ordezkariek topaketa egiten dute auzoko Santa Ana jaian, uztailaren 26an, zenbait txuzo lurrean iltzatuz mugarriaren inguruan, 1751. urtean erdietsi zen mugak zehazteko akordio baten oroigarri. Laudioko txuzoek otsoak dituzte grabatuta euren puntetan, eta Arrankudiagakoek lehoiak eta armarriak. Laudioko udalak, gainera, txuzo-punta horien kopiak ekoizten ditu Laudioko erakunde eta herritarrei ezagupen eta omenezko sinbolo gisa emateko.

### Espainiako gauzainak 
thumb|Espainiako 19. mende hasierako gauzain bat, txuzo eta guzti.
XIX. eta XX. mendean, txuzoaren erabilpena murriztu zen Espainian hiri handietako gauzainetara. Segurtasun zaintza egiten zuten funtzionario hauek erabili hoi zituzten esku batean, atarietako giltzak eta, bestean, txuzoa, zeinaren albo bateko kakotik, zintzilik, faroltxo eraman ohi zuten. Lanbidea hau XX. mende erdialdean desagertu zen Espainian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Obolo

**Oboloa** () zilarrezko greziar txanpon bat da, drakma baten seirena balio duena. Atenas Klasikoan, zortzi *chalkoi* edo kobrezko piezatan banatua zegoen.

Plutarkoren arabera, espartarrek, lau chalkoiren baliokidea zen burnizko obolo bat zuten.

Oboloa, pisu neurri bat ere bada. Antzinako Grezian, drakma baten seirena zen, gutxi gorabehera, gramo erdi. Antzinako Erroman, erromatar ontza baten berrogeita zortzirena zen edo 0,57 gramo. Egungo Grezian, dezigramo baten baliokidea da.

Obolos edo obelos hitza metalezko barra luze eta fin bati ematen zaio. Eufemismo bezala, obelos txikiak, obeliskoak dira. Oboloa txanpon bezala erabilia izan zen, brontze edo kobrezko lingoteak adierazten baitzituen eta hala negoziatua izan zen. Espartak, obolo ez praktiko eta deserosoaren erabilera mantentzea erabaki zuen, txanpon egokien ordez, ugaritasunaren bilaketa saihesteko.

Hildakoak, obolo batekin lurperatzen ziren. Oboloa, ahoan sartzen zitzaien, mingainpean, edo begietan ere jartzen zitzaien, honela, hildakoak behe mundura iristen zirenean, Karonteri ordain ahal ziezaioten, Akeronte ibaitik igaro ahal izateko. Diru nahikoa ez zutenek, edo, hildakoaren lagunek lurperaketaren ohiturak jarraitzen ez bazituzten, beti ertzean zain geratzen ziren, eta ez ziren sekula behe mundura iristen.

Kultura herrikoian, oboloa *The Boondock Saints* pelikula independentean erabili zen. Bi anaiek, zaintzaile gisa egiten zuten euren lanean, Mob Boss hildakoaren begietan jartzen zituzten oboloak. Antzinako greziar tradizioaren aipamena da.

## Kanpo estekak
The Sting

***The Sting*** 1973 urtean George Roy Hillek zuzendutako filma da, Fred eta Charley Gondorf anaien bizitzetan eta David Maurerren *The Big Con: The Story of the Confidence Man* eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Depresio Handiaren garaia, New York. Munta gutxiko bi iruzurgilek Doyle Lonnegan (Robert Shaw) mafiaburuaren mezulari bati dirutza lapurtu diote, amarru baten bidez. Hori dela eta, haren morroiek bietako bat hil dutenez, besteak —Johnny Hooker (Robert Redford)— hiritik alde egin du. Jada, Chicagon, biktimaren adiskide Henry Gondorff (Paul Newman) iruzurgilearen laguntzaz, lagun talde bat bildu eta Lonnegan harrapatzeko, zaldi-lasterketa apustu-etxe faltsu baten bidez haren aurkako mendekua prestatu dute.

## Pertsonaiak 
* Paul Newman: Henry "Shaw" Gondorff
* Robert Redford: Johnny "Kelly" Hooker
* Robert Shaw: Doyle Lonnegan
* Charles Durning: William Snyder tenientea
* Ray Walston: J.J. Singleton
* Eileen Brennan: Billie
* Harold Gould: Kid Twist
* John Heffernan: Eddie Niles
* Dana Elcar: Polk FBIko ajentea, "Hickey" ezizenez
* James Sloyan: Mottola
* Larry D. Mann: Mr. Clemens
* Sally Kirkland: Crystal ("Hookerren neska")
* Jack Kehoe: Joe Erie
* Robert Earl Jones: Luther Coleman
* Dimitra Arliss: Loretta
* Joe Tornatore: Eskularru beltzetako pistolaria
* Charles Dierkop: Floyd, Lonneganen bizkarzaina
* Lee Paul: Lonneganen bizkarzaina
* Leonard Barr: Leonard
* Jack Collins: Duke Boudreau

## Kantak 
Hona hemen soinu bandaren kantak, gehienak Scott Joplinek moldatuak:
# "Solace"
# "The Entertainer"
# "The Easy Winners"
# "Hooker's Hooker"
# "Luther"
# "Pine Apple Rag" / "Gladiolus Rag"
# "The Entertainer"
# "The Glove"
# "Little Girl"
# "Pine Apple Rag"
# "Merry-Go-Round Music"
# "Solace"
# "The Entertainer" / "The Ragtime Dance"

## Kanpo estekak 
* imdb.com
Gaztelu III

**Gaztelu (III)** Zaraiako mendilerroan dagoen osin bat da, Gipuzkoa hego-mendebaldean kokatua, Santikurutz Gain izeneko mendian, Ugaztegiko saroitik gertu. Gazteluko Urzuloa izeneko osinarekin batera, aipaturiko mendiaren tontorrean bikotea osatzen du. Gaztelu III 444 metro sakon da; horrenbestez, sakoneran, inguruan dauden osinetan bigarrena da, Gazteluko Urzuloa 520 metro sakon baita.

## Kanpo estekak
Lurmutur

Geografian, **lurmuturra** ur masa batean, gehienetan itsasoan, barneratzen den lur zatia da. Lurmuturrek gehienetan desbideraketa nabarmena eragiten dute kosta-lerroan. Itsasoaren eraginez higadura handia jasaten dute eta, beraz, bizitza laburra dute ikuspuntu geologikotik.
[thumb||400px|[Esperantza Oneko lurmuturra.]]
Batzuetan kostaldeko korronteetan eragin handia dute, nabigazioan zailtasunak sortuz. Lurmutur batzuk aipaturiko ezaugarri horregatik dira ospetsuak, Hornos lurmuturra adibidez, Amerikako hegoaldereneko muturrean.

## Lurmutur ezagun batzuk 
Euskal Herrian Galea, Matxitxako, Ogoño eta Higer aipa daitezke. Munduko beste lurmutur nabarmen batzuk:
* **Afrika**
** Guardafui lurmuturra, Afrikako Adarrean
** Esperantza Oneko lurmuturra, Hegoafrikan
** Cap-Vert, Senegalen
** Spartel lurmuturra, Marokon
* **Asia**
** Kanyakumari, India hegoaldean
** Dezhniov lurmuturra, Asiaren ekialdeko muturra
* **Europa**
** Ipar lurmuturra, Norvegian
** Finisterre, Espainian
* **Amerika**
** San Lukas lurmuturra, Mexikoko Hego Kalifornia Beherea estatuan
** Cañaveral lurmuturra, Amerikako Estatu Batuetako hegoaldean
** Hornos lurmuturra, Hego Amerikako hegoaldean

Lurmuturren artean egindako nabigazioari, kostaldea begi bistatik galdu gabe, kabotaje esaten zaio.

## Kanpo estekak
Kramer vs. Kramer

***Kramer vs. Kramer*** 1979ko Robert Benton zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Avery Cormanen eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Ted Kramer (Dustin Hoffman) bere lana familiaren aurrean jartzen duen gizona da. Joanna (Meryl Streep) emazteari egoera jasanezina egiten zaio eta senarra utziko du. Tedek etxea eta umea zaindu beharra du. Hasieran zaila egiten zaion ere, denbora pasa ahala moldatuko da. Baina Joanna itzuliko da eta umearen zaintza eskatuko du epailaren aurrean.

## Pertsonaiak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Rocky

***Rocky*** 1976 urtean John G. Avildsenek zuzendutako kirol drama filma da. Filmak zazpi jarraipen izan ditu: *Rocky II, III, IV, V*, *Rocky Balboa*, *Creed* eta *Creed II*.

Soinu-banda Bill Contik moldatua zen. *"Gonna Fly Now"* abesti nagusia Billboard Magazineren zerrendaren nagusia aste batez.

## Sinopsia 
Rocky Balboa (Sylvester Stallone) munta-gutxiko boxeolari eta lukurari baten langilea da. Pisu Astunaren Munduko Txapelketaren borroka 1976ko urtarrilaren 1ean egingo da. Baina, Apollo Creed (Carl Weathers) txapeldunaren lehiakideak mina hartuko du eta Creedek ordezkoa bilatuko du: Filadelfiako morroia, *"The Italian Stallion"* (*"Italiar Sementala"*), bere ezizena gustatzen zaiolako.

## Pertsonaiak 
## Saila 
* *Rocky II* (1979)
* *Rocky III* (1982)
* *Rocky IV* (1985)
* *Rocky V* (1990)
* *Rocky Balboa* (2006)
* *Creed* (2015)
* *Creed II* (2018)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Seira

**Seira** Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 179 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Seirako udalaren webgunea
Secastilla

**Secastilla** (gaztelaniaz eta ofizialki *Secastilla* eta aragoieraz **Secastiella**) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 133 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Secastillako udalaren webgunea
Tramaced

**Tramaced** (gaztelaniaz eta ofizialki *Tramaced* eta aragoieraz *Tramazet*) Huescako Hoya de Huesca eskualdean dagoen udalerria da.

2005ean 108 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Tramacedeko udalaren webgunea
Gres

[thumb|eskuinera|220px|[Han dinastiako gres pitxarra, Honolulu Museum of Art.]]
**Gresa** (frantsesezko  hitzetik datorren hitza eta hareharria esan nahi duena) zeramikazko produktu konpaktu bat da, erresistentzia mekaniko ona duena eta argia pasatzen uzten ez duena. Gainera, koloreztatua ere egon daiteke 1200&nbsp;°C baino gehiagoko tenperaturan egosten da, eta urtugarrietan aberatsa den pasta zeramiko batetik lortzen da.

Kimikoki, alumina, silize eta alkaliekin osatuta dago, buztin, kuartzo eta feldespato hainbat motak emandako oxidoak.

## Historia 
Gresaren ekoizpena XII. mendean hasi zen, Rhin eskualde alemaniarrean, baina, Europa osoan zehar ez zen XIV. mendera arte zabaldu. Ingalaterra aldean oso sustraitua egon zen, eta, XVII. mendetik aurrera, industria autonomo bat garatu zen Staffordshireen. Toki honetako zeramikagile garrantzitsu batzuk John Dwight, Ellers eta Wedgwood izan ziren.

Txina aldean ere, Shang dinastiaren garaian (K.a 1600-1046), zeramika bat egin zen, emaitza bezala, gresarengandik portzelanarengandik baino hurbilago zegoen produktu bat lortuz. Okayama herri japoniarrean, material honekin eginiko hilerri bat dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villa de Otura

**Villa de Otura** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 5.883 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Villa de Oturako Udala
Sahún

**Sahun** (gaztelaniaz eta ofizialki *Sahún* eta aragoieraz *Saúnc* edo *Sagún*) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2007an 364 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Sahungo udalaren webgunea
Villanova-Billanoba

**Billanoba** (izen ofiziala *Villanova/Billanoba*, gaztelaniaz *Villanova* eta aragoieraz *Bilanoba*) Huescako Ribagortza eskualdean dagoen udalerria da.

2006an 122 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Villanovako udalaren webgunea

## Erreferentziak
Sant Antoni de Portmany

**Sant Antoni de Portmany** Eivissako uharteko udalerria da, mendebaldean kokatuta dagoena. Uharteko gune nagusienetakoa da, hiriburutik 15 kilometrora dagoena.

## Geografia 
Sant Antoni herriburuaz gain, beste lau parrokiek osatzen dute udalerria:

* Buscastell
* Sant Antoni de Portmany (herriburua)
* Sant Mateu d'Albarca
* Sant Rafel de sa Creu
* Santa Agnès de Corona

## Kanpo estekak 
* Sant Antoni de Portmanyeko udalaren webgunea  

ezkerrera|thumb|300px|Koloni monumentua Sant Antoni de Portmanyen
Malatu zuhaitza

**Malatu** edo **Mallatu** Aiarako herria den Luiaondon zegoen zuhaitza zen.

## Historia 
Zuhaitz honen lehen erreferentzia 1575. urtean egin zen. Horren arabera, Luiaondo herriaren irteeran Gaztelara zeraman errege-bidean, Malatu izeneko zuhaitz bat zegoen. Zuhaitz horrek Bizkaiko jaurerriaren muga zehazten zuen, eta bertan Bizkaiko soldaduek uzten zituzten euren armak eskegita. Izan ere, zuhaitz horren mugaraino bizkaitarrak beharturik zeuden Bizkaiko jaunaren alde borrokatzera, soldata jaso barik. Handik aurrera, ostera, soldadu horiei pagatu egin behar zitzaien soldata, eta borrokara joatea aukerakoa zen.

## Etimologia 
Malatu hitzaren etimologia ez dago argi. Batzuek esaten dute malatu berbak mailatu esan nahi duela. Izan ere, Bizkaiko gazteek hori egiten zuten zuhaitz horretan, armak kolpatu. Beste batzuen arabera, latinezko *malatus*etik letorke, "gaixo" esan nahi duena.

## Gaur egun 
|thumb|150px|1730ean eraikitako monumentua
Zuhaitza zegoen leku berean gaur 1730eko monumentu bat dago eraikia, zuhaitzaren lekua eta sinbolismoa gogoraraziz.

## Kanpo estekak
Peligros

**Peligros** Granadako probintziako (Espainia) udalerria da. 2007an 10.597 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Peligrosko Udala
Behe-erliebe

[thumb|Persiar [Sasandar Inperioa|Sasandar dinastiaren garaiko Taq-i Bostaneko behe-erliebeak. Iran.  ]]
**Behe-erliebea** eskulturan erabiltzen den erliebe mota bat da. Irudia nabarmentzen da eta atzeko planoa, maila beheagoan geratzen da. Beraz, behe-erliebean, formak plano orokorretik pixka bat irteten dira. Harrian arte-lan ugari teknika honen bidez egin dira eta horretarako materiala tailatu beharra dago. Egurrean egiten denean ere, harrian bezala, materiala kendu egin behar da. Metaletan ere behe-erliebeak egiten dira, baina kasu horretan, moldeen bidez edo bozelketa erabiliz egin daitezke. Oso ohikoak da garai guztietako eta mundu osoko txanponetan.
thumb|Monument a Henry Legrand, artelanaren zehaztasuna. Félix Desruellesek  1928an egindako eskultura*, Valenciennes.*
Erliebea, bere altueraren arabera sailkatzen da:

* Behe erliebea altuera txikiena du.
* Erdi-erliebean, nabarmendu den forma, irudikatzen duen objektua errealaren bolumenaren erdia du. 
* Erliebe altuan, nabarmendu den forma, irudikatzen duen objektua errealaren bolumena ia osorik tailatu da.

Teknikoki, erliebeak desberdindu badaitezke ere, behe-erliebe hitza idazlan eta komunikazio medioetan orokorrean erliebeari buruz hitz egiteko erabiltzen da, nahiz eta den hain zehatza.
## Argazki behe-erliebea 
Behe-erliebea, argazkigintzako teknika bat ere bada. Gai berari buruzko positibo eta negatibo bat zabalkuntza edo kontaktu bidez kopiatzean datza, pixka bat zentratu gabeak, *ertz lerro*dun irudi bat lortzeko, albo batetik argiztaturiko behe-erliebe baten antzekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaraobe

**Zaraobe** Amurrion dagoen gune harresitua da.

## Historia 
Zaraoben batzen ziren Aiarako foruaren barruan zeuden herrien ordezkariak. Lehen aldiz aipatu zen Zaraobe 1373. urtean, Aiarako foruaren lehen erredakzioan.

Batzarrak irailaren 29an egiten ziren. Bertan aukeratzen zituzten Aiara osatzen zuten bost kuadrillen alkateak. Zaraoben batzen ziren bost kuadrillak hauek ziren:

1. Haizpealdeko kuadrilla: Arespalditza, Maroño, Aginaga, Madaria, Sanbantone, Menoio, Ozeka, Lexartzu, Añes, Zollo, Erbi eta Luxo.

2. Lezamako kuadrilla: Baranbio, Astobitza, Larrinbe, Lekamaña, Saratxo, Etxegoien, Lezama eta Izoria.

3. Amurrioko kuadrilla: Amurrio, Olabezahar, Luiaondo eta Murga.

4. Lantenoko kuadrilla: Lanteno, Kexaa, Menagarai, Erreta-Lanteno, Costera, Mendieta, Erretes Tudela, Soxoguti eta Santa Coloma.

5. Okondo: Beotegi, Zuhatza eta Okondo.

1841. urtean kuadrilla hauek udalerri bihurtu ziren: Lezama, Amurrio, Okondo eta Aiara. 1842. urtetik aurrera, Zaraobeko zelaian egiten ziren batzarrak amaitu ziren.

## Kanpo estekak
Asier Abaunza

**Asier Abaunza Robles** (Bilbo, 1978ko irailaren 10a) Bilboko Udaletxean EAJko zinegotzia da. EAJn barnan, EGIko Aberri Batzarreko kidea izan zen. Ingenieri Agronomoa da ogibidez.

## Kanpo estekak 
*  Bilboko Udalaren fitxa
Eskubaloia 2008ko Olinpiar Jokoetan

**Eskubaloia 2008ko Olinpiar Jokoetan** abuztuaren 9tik abuztuaren 24ra arte jokatu zen Pekingo Pekingo Nazio Estadio Estalian eta Kirol Olinpikoen Zentroko Gimnasioan. Bi Modalitate daude eta guztira 18 herrialde ezberdinetako hainbat kirolarik hartu zuten parte.

## Partehartzaileak 
## Dominak 
Bi modalitate daude. Emakumezkoen txapelketa eta gizonezkoena, alegia.

### Gizonak 
* 
* 
* 

### Emakumeak 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Qinhuangdao

**Qinhuangdao** (txinera sinplifikatuz: 秦皇岛; txinera tradizionaleraz: 秦皇島; pinyineraz: Qínhuángdǎo) Txinako Hebei probintzian dagoen hiri bat da. 2006ko erroldaren arabera 2,8 milioi biztanle bizi ziren prefekturan (horietatik 1.177.000 inguru erdigunean).

Txinako porturik garrantzitsuenetako bat da.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Qinhuangdao hiriaren mugakideak honakoak dira: Itsaso Horia ekialdean, Chengde ipar-mendebaldean, Tangshan mendebalde eta hego-mendebaldean eta Liaoning probintziarekin iparraldean.

## Banaketa administratiboa 
* Haigang Barrutia (海港区)
* Shanhaiguan Barrutia (山海关区)
* Beidaihe Barrutia (北戴河区)
* Changli Konderria (昌黎县)
* Funing Konderria (抚宁县)
* Lulong Konderria (卢龙县)
* Qinglong Mantxuriar Konderri autonomoa (青龙满族自治县)

## Klima 

## Azpiegiturak 
Qinhuangdaoko portua Txina ipar-ekialdeko porturik garrantzitsuena da Tianjin eta Daliango portuekin batera.

## Hiri senidetuak 
*  Gangdong, Hego Korea
*  Miyazu, Japonia
*  Pesaro, Italia
*  Seosan, Hego Korea
*  Toledo, Estatu Batuak
*  Toyama, Japonia
*  Lugo, Espainia

## Ikus, gainera 
* Hebei probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Qinhuangdaoko gobernuaren webgunea.
Ronald Colman

**Ronald Colman** (Richmond, 1891ko otsailaren 9a - Santa Barbara, 1958ko maiatzaren 19a) aktore ingelesa izan zen.

## Biografia 
Richmonden, Surreyn, jaio zen, lau seme-alabetan bigarrena . Eskolako sasoitik ezagun egin zitzaion antzerkirako zaletasuna. Cambridgeko unibertsitatean ingeniaritza ikasteko saioa egin zuen, baina aitaren bat-bateko heriotzak ez zion ikasketak amaitzen utzi, diru kontuak gorabehera.

Antzerki munduan afizionatu ibili zen hainbat urtetan. Londresko British Steamship Company delakoan ikasle aritu eta gutxira , Lehen Mundu Gerran parte hartzeko. Claude Rains, Herbert Marshall edo Basil Rathbone aktoreak ere halatsu ibili ziren eta Colmanen lagun bihurtu ziren. 1914an hanka batean zauritu zuten, eta bi urte geroxeago erretiroa hartu zuen.

1916 eta 1922 bitartean antzerkian jardun zuen, eta aktore ezagun bilakatu zen, bai Ingalaterran, bai Ameriketako Estatu Batuetan. Zineman eginiko lehen lanak ere aldi horretakoak dira. Henry King zinema-zuzendariak New Yorken ikusi zuen taula gainean eta *The White Sister* 1923ko filmerako deitu zuen, Lillian Gish ezagunaren parean lan egiteko. Arrakasta handiko lana izan zen. Colmanen itxura ederrak, antzezteko moduak eta sasoiko agertzeak (espezialistek gutxitan ordezkatzen zuten arriskua zekarten eszenetan), aktore erakargarri bihurtu zuten. Zinema mututik soinudunerako jauzia inongo trabarik gabe gainditu zuen, izan ere Colmanek ahots dotorea zuen.

1930ean bi izendapen jaso zituen gizonezko aktore onenaren Oscar sarietarako: *Condemned* eta *Bulldog Drummond*. Jarraiko urteetan film garrantzitsu askotan aritu zen: *Raffles*, *The Masquerader*, *Clive of India*, *A Tale of Two Cities* (1935), *Under Two Flags*, *Zendako presoa* (1937), *Lost Horizon* (1937), *If I Were King* (1938), eta *The Talk of the Town* (1942), besteak beste. 1947ko Oscar saria jaso zuen *A Double Life* filmean eginiko lanagatik.

Ronald Colman 1958ko maiatzaren 19an hil egin zen birikietako gaitz batek jota, 67 urte zituela.

## Filmografia 

Taula honetan ikus daitezke film bakoitzaren zuzendaria, enpresa ekoizlea eta beste izenburuak (gaztelaniaz, frantsesez):

## Erreferentziak 
* Parker, John, editor, ''Who's Who in the Theatre'', 10th edition revised, London, 1947, p.&nbsp;437.

## Kanpo loturak 
* Ronald Colmanen argazkiak
Ardesko

Greziar mitologian, **Ardesko**, ozeanida bat zen, izen bereko ibaiaren jainkoa, gehienak bezala, Ozeano eta Tetisen semea. Ardesko ibaiak egungo Trazia bulgariarra zeharkatzen zuen eta Hebrosen itsasoratzen zen, Oresteia izeneko herritik gertu. Ardesko ibaia, egundo Maritsa ibaia izango litzateke.

## Kanpo estekak
Enbaxadore

**Enbaxadorea** atzerriko gobernu baten edo nazioarteko erakunde baten aurrean egiaztatutako funtzionario diplomatiko bat da, jaio den herrialdearen ordezkari gisa lan egiteko. Ohiko hizkeran, atzerriko hiriburu batean dagoen ordezkariari esaten zaio enbaxadore. Herrialde hartzaileak, enbaxadoreari, enbaxada izeneko lurralde propio eta zehatz bat ematen dio, immunitate diplomatikoa duena.

Bi herrialderen arteko diplomazia kasuetan, enbaxadoreak eta enbaxadak estatu interesa duten gaiei buruz jarduten dute, ordezkatzen den herrialdea eta herrialde hartzailearen artean. Gai horiek politika, ekonomia, diplomazia, kultura, turismo edo merkataritzari buruzkoak dira, baita itunak eta nazioarteko harremanetan egon daitezkeen beste gai asko ere.

Estatu egiaztatzaileak, atzerriko herrialde horretan hiritar gutxi baditu, aipaturiko funtzioez gain, kontsulatu batenak gehitzen dira misio diplomatiko beraren barnean; hor, enbaxada duen herrialdean bizi diren bere herrialde bereko hiritarren arazo eta gaiak jorratuko dira. Atzerrian dauden bere herrialdeko hiritarren segurtasuna bermatzeko lan egiten du, eta bere herrialdeko gobernua eta herrialde hartzailearen arteko mezularia ere da.

## Ikus, gainera 
* Nuntzio

## Kanpo estekak