open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
TeleVitoria

**TeleVitoria** 1995an sortu zen Gasteizko telebista kate lokala da. Gaur egun, Cadena Local - Local Media telebista taldearena da Bizkaiko TeleBilbao bezala. Gaztelania hutsezko programazioa emititzen du.

## Ikus, gainera 
* TeleBilbao

## Kanpo estekak 
*  TeleVitoriaren webgunea.
*  TeleVitoriari buruzko informazioa
Álava TV

**Álava TV** 2002an sortu zen Gasteizko tokiko telebista katea da. Vocento komunikabide taldearena da eta gaztelania hutsezko programazioa emititzen du. Aurretik *Álava 7* eta *La 10 Álava* izenak izan zituen kateak.

Telebistaren egoitza eta estudioak Betoñuko industrialdean daude.

## Kanpo estekak 
*  Álava TVri buruzko informazioa
*  Programazioari buruzko informazioa El Correo egunkariaren webgunean.
ESAIT

[thumb|300px|ESAIT izeneko taldearen ekintza. [Deba, 2008.]]

**ESAIT** edo **Euskal Selekzioaren Aldeko Iritzi Taldea** Euskal Herriko selekzioaren ofizialtasuna lortzea helburua duen taldea izan zen. 1995eko udazkenean sortu zen.

2015ean amaitutzat eman zuen bere bidea, ofizialtasunaren aldeko eskaeran «jauzia» egon zela nabarmenduz.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko futbol selekzioa
* Euskal Herriko saskibaloi selekzioa
* Plataforma Pro Seleccions Esportives Catalanes

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  ESAITen webgunea
*  Elkarrizketa *Argia*n
Frankfurteko Liburu Azoka

thumb|2007ko argazki bat.
thumb|2004ko Liburu Azoka
thumb|2007ko beste ikuspegi bat.
**Frankfurteko Liburu Azoka** (*Frankfurter Buchmesse*) mundu mailako garrantzitsuena eta handiena da. Urrian antolatzen dute urtero 1949tik eten gabe Frankfurten. Urtez urte, herrialde bat aukeratzen dute gonbidatu gisa. Adibidez 2007koa Katalunia izan zen.

## Azoka zenbakietan 
2004ko edizioa erreferentziatzat hartuta, hauek dira azokako zenbakiak:
* 164.000 m2-ko azalera.
* 6.691 erakusle (1.800 ingelesezkoak).
* 104.566 argitalpen berriak (350.619 liburu eta bestelako argitalpen guztira).
* 173.943 bisitari (270.413 pertsona guztira).
* 12.275 kazetari 92 herrialdetakoak.
* 1.300 itzultzaile erregistratuta.
* 2.855 ekitaldi guztira.

## Historia 
* 1478an liburu trukeen lehen aztarnak hasi ziren egiten hirian, Liburu Azoka ospetsuaren lehen aztarnak izanda.
* 1949an Azokako lehen edizioa egin zuten Bigarren Mundu Gerra pasa ondoren. Ordutik gaur arte etenik gabe antolatu dute.
* 1976tik aurrera ohorezko gonbidatuak aukeratzen dituzte urtez urte: Esate baterako 1989an frantsesez egindako literatura izan zen eta 1991an gaztelerazkoa.

## Gonbidatuak 
|}

## Euskal literatura Frankfurten 
Euskal literaturak ere bere tokia hartzen du urtero azokan. Bertan, argitaletxe eta elkarte hauek parte hartu dute:
* Alberdania (Irun).
* Desclee De Brower (Bilbo).
* Elkarlanean (Donostia).
* Erein (Donostia).
* Euskal Editoreen Elkartea (Donostia).
* Gremio de Editores de Euskadi (Bilbo).
* Hiria (Donostia).
* Ttarttalo (Donostia).
* Txalaparta (Tafalla).

## Kanpo estekak 
* Azokaren webgune ofiziala
Walter Gropius

thumb|320px|Bauhaus Dessau eskola
thumb|320px|Bauhaus Dessau eskolako sarrera
thumb|320px|Dessauko irakasleen etxea
**Walter Adolph Georg Gropius** (Berlin, 1883 maiatzaren 18 – Boston, 1969 uztailaren 5) arkitekto alemaniarra izan zen, Bauhaus eskolako arkitektoa Peter Beherensekin batera eta bertako zuzendaria izandakoa.

## Biografia 
Gropiusek arkitektura ikasi zuen Municheko eta Berlin-Carlottenburgeko unibertsitateetan. 1907 eta 1910 urteen artean Peter Beherensekin lan egin zuen, haren eragin handia jasoaz. 1910. urtean Werkbundeko - diseinatzaileen lana, ekoizpen industrialarekin koordinatzeko erakundea - kide bilakatu zen. Werkbunden *Arts&Crafts*en bidea jarraitzen du beraz, aldaketa batzuekin ordea: Alemaniako estatuak finantzatzen zuen erakundea zen; artistak, industrietako arduradunak, politikariak eta funtzionarioak parte hartzen dute. *Kunstwollen* kontzeptua bere egin zuen: garai berri bati, eraiketa prozedimendu berri batzuekin, gogo artistiko ezberdin bat dagokio, eta horrekin, arkitektura berri bat.

1919an Weimaren, Bauhaus arte eta lanbide eskola sortu zuen. 1928a arte izan zen eskolako zuzendaria. 1925ean, beste hiri alemaniar batera aldatu zuen eskola, Dessaura.

1935ean Ingalaterran ezartzen da, nazismoak alemaniar sortzaileen garapena oztopatzen zuelako. 1936.ean Harvard Unibertsitateko irakasle postua lortzen du, eta AEBn ezarri zen betiko.

## Lan garrantzitsuenak 
* 1910-1911: Fagus lantegia, Alfeld
* 1925-1926: Bauhaus, Dessau
* 1930: Großiedlung Siemensstadt, Berlin
* 1937-1938: Gropius etxea, Lincoln, Masachusets
Gioconda Belli

**Gioconda Belli** (Managua, 1948ko abenduaren 9-) gaur egungo idazle nikaraguarrik ezagunenetarikoa da. Bere lanik ospetsuena *"La Mujer Habitada"* da, hainbat hizkuntzatara itzulitakoa, oraindik ez euskaraz. Olerkiak eta eleberriak landu ditu.

Politikoki, 1970etik 1994 arte FSLNren militantea izan zen. 2023ko otsailean, Daniel Ortegaren Nikaraguako gobernuak nikaraguar herritartasuna kendu zion, beste hainbat pertsonaia publiko eta intelektuali bezala.

2023ko martxoko Bilbaopoesia Jaialdian egon zen, bere lanaren hausnarketa egiten. Bere hitzetan:

## Biografia 
Gioconda Belli Managuan jaio zen, 1948ko abenduaren 9an. Bere aita, Humberto Belli, enpresaburua izan zen, eta bere ama, Gloria Pereira, Managuako Antzerki Esperimentalaren fundatzailea izan zen. Bellik lehen hezkuntza Managuako *La Anunciación* Eskolan gauzatu zuen; bigarren hezkuntza, berriz, Madrileko *Real Santa Isabel* Eskolan egin zuen 1965ean. Filadelfian (Estatu Batuak) Publizitate eta Kazetaritzako diploma bat lortu ondoren, Managuara itzuli zen.
thumb|Gioconda Bellik *El intenso calor de la luna* eleberria iragartzen du.
1967an lehen aldiz ezkondu zen. Bere lehen alaba, Maryam, 1969an jaio zen, Melissak 1973an jarraituta. Bigarren ezkontzatik  Camilo jaio zen 1978an. 1987an hirugarren aldiz ezkondu zen, eta Adriana jaio zen ezkontza horretatik 1993an.1990az geroztik, Estatu Batuen eta Nikaraguaren artean igaro zuen denbora. 2013an, Nikaraguan finkatu zen behin betiko.

Somozaren diktadurapean, Belli jazarria izan zen eta Mexikon eta Costa Rican erbesteratu zen; 1979ko Iraultza Sandinistaren garaipenarekin Nikaraguara itzuli zen arte. Han, hainbat kargu izan zituen gobernu berrian, baina 1993an Daniel Ortegaren kudeaketaren norabide autoritarioarekin izandako desadostasunengatik kargua utzi zuen eta Madrilera joan zen bizitzera, erbesteratuta.

2023ko otsailean, Gioconda Belli eta beste 93 pertsona, (tartean Sergio Ramirez eta Luis Carrion), "aberriaren traidoretzat" jo zituzten edozein kudeaketa edo kargu publikotarako gaitasunik gabe utziz; Daniel Ortega eta Askatasun Nazionalaren Fronte Sandinistaren kontra egon zirelako.

Otsailaren 23an, Bellik Gabriel Boric Txileko presidentearen eskaintza onartu zuen, Txileko herritartasuna izateko, Nikaraguako herritartasuna kendu ostean.

2024ko urtarrilean, Espainiako Gobernuak Espainiako nazionalitatea ematen dio, herritar-agiri bidez.

## Bibliografia 
### Olerkiak 
* 1982 *"Truenos y Arco Iris"*
* 1985 *"Amor Insurrecto"*
* 1987*"De la costilla de Eva"*
* 1998 *"Apogeo"*

### Eleberriak 
* 1988 *"La Mujer Habitada"*
* 1990 *"Sofía de los Presagios"*
* 1996 *"Waslala"*
* 2001 *"El país bajo mi piel"*
* 2005 *"El pergamino de la seducción"*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura
* Literatura amerikarra

## Kanpo estekak 
* GB-ren webgunea
Leinster

**Leinster** () Irlandako ekialdean dagoen probintzia da, herrialdeko populatuena. Dublin/Bhaile Átha Cliath du hiririk handiena (1.661.185 biztanle metropoli-barrutian).

Ráth Cairn/Rathcarne (Meatheko konderria) Gaeltachteko herri nagusia da probintzian.

## Konderriak 
# Carlow/Contae Cheatharlach
# Dublin/Contae Bhaile Átha Cliath
# Kildare/Contae Chill Dara
# Kilkenny/Contae Chill Chainnigh
# Laois/Contae Laoise
# Longford/Contae an Longfoirt
# Louth/Contae Lú
# Meath/Contae na Mí
# Offaly/Contae Uíbh Fhailí
# Westmeath/Contae na hIarmhí
# Wexford/Contae Loch Garman
# Wicklow/Contae Chill Mhantáin

## Beste udalerri batzuk 
* Bray/Bré (Wicklow/Contae Chill Mhantáin): 32.781 biztanle
* Swords/Sord Cholm Cille (Dublin/Contae Bhaile Átha Cliath): 30.742
* Dundalk/Dún Dealgan (Louth/Contae Lú): 33.730
* Drogheda/Droichead Átha (Louth/Contae Lú): 34.336
* Navan/An Uaimh (Meath/Contae na Mí): 26.488
* Kilkenny/Cill Chainnigh (Kilkenny/Contae Chill Chainnigh): 21.886
* Naas/Nás na Rí (Kildare/Contae Chill Dara): 21.374

## Pertsonaia ezagunak 
* Oscar Wilde (1854-1900), idazlea.
* George Bernard Shaw (1856-1950), idazlea.
* William Butler Yeats (1865-1939), idazlea.
* James Joyce (1882-1941), idazlea.
* Paddy Moloney (1938-2021), musikaria.
* Liam O'Flynn (1945-2018), musikaria.
* Bono (1960-), abeslaria.
* Sinead O'Connor (1966-2023), abeslaria.

## Kanpo estekak
Open Ajax

**Open Ajax** AJAXentzako estandar bat sortzeko hainbat enpresek sustatutako proiektua da.

Ajax teknologiari esker webgune batetik datuak jaso daitezke nabigazioa behartu barik, gerora datu horiek orrian bertan erakusteko.

Helburua garapenerako erreminta komun bat eskaintzea da, Open Ajax izenekoa, Eclipse IDEaren antzekoa.

## Adibidea 
**SCRIPT ATALAREN BARRUAN:**

 function ajaxFunction()
  {
  var xmlHttp;
  try
    {
    // Firefox, Opera 8.0+, Safari
    xmlHttp=new XMLHttpRequest();
    }
  catch (e)
    {
    // Internet Explorer
    try
      {
      xmlHttp=new ActiveXObject("Msxml2.XMLHTTP");
      }
    catch (e)
      {
      try
        {
        xmlHttp=new ActiveXObject("Microsoft.XMLHTTP");
        }
      catch (e)
        {
        alert("Ez duzu AJAX erabiltzerik!");
        return false;
        }
      }
    }
    xmlHttp.onreadystatechange=function()
      {
      if(xmlHttp.readyState==4)
        {
        document.myForm.time.value=xmlHttp.responseText;
        }
      }
    xmlHttp.open("GET","datuak.jsp",true);
    xmlHttp.send(null);
  }

**HTML BARRUAN:**

Name: 
Time: 

## Enpresa partehartzaileak 
* IBM
* BEA Systems
* Borland
* Dojo Foundation
* Eclipse Foundation
* Google
* Laszlo Systems
* Mozilla Foundation
* Novell
* Openwave Systems
* Oracle
* Red Hat
* Yahoo!
* Zend Technologies
* Zimbra

## Kanpo estekak 
*  Open Ajax
Repeat begizta

**Repeat begizta** begizta horren amaieran baldintza betetzen den egiaztatzen duena da, hala bada begiztatik irten eta gainontzeko kodearekin jarraitu egiten duelarik.

## Sintaxia 
Pseudokodez idatzitako sintaxia honakoa liteke:

```
Errepikatu
   (begiztaren edukia)
Bete arte (baldintza)
```

:**Begiztaren edukia** iterazio bakoitzean errepikatuko den kode zatia da.
:**Baldintza** balio boolear bat bueltatzen duen aldagai edo adierazpena da.

## Programazio lengoaietan 
Programazio lengoaia gehienetan honela erabiltzen da REPEAT begizta:

```
REPEAT
  (begiztaren edukia)
UNTIL (baldintza)
```

Kontrol egitura honekin, barneko kodea gutxienez behin exekutatzen da, eta baldintza betetzen denean bertatik irten.

## Adibideak 
:Sententzia honen erabilera ohikoa da erabiltzaileari iterazio bakoitzaren ondoren jarraitu nahi duen galdetzen zaion kasuetan. Honenbestez, lehenengo aldian beti exekutatuko da, eta hurrengoetan erabiltzailearen erantzunaren arabera jarraitu egingo da edo ez.

Ohikoa da baita sarrerako datuak iragazi nahi dira, hala nola balio batek tarte baten barruan egotea nahi denean.

:Hurrengo adibide honek 3 eta 7 arteko zenbaki bat sarrera bezala jaso arte berri bat eskatzen jarraitzen du

 REPEAT
   WriteString(“Sartu zenbaki bat”)
   ReadInt(zenbakia)
 UNTIL (zenbakia >= 3) AND (zenbakia 

## Ez da beharrezkoa 
Repeat begizta oso erabilgarria da kasu batzuetan, baina ez da beharrezkoa [[programazio egituratu]an, while begizta batek ordezkatu baitezake. Hona adibidea:

```
Errepikatu
    (Begiztaren edukia)
 Bete arte (baldintza)
```

Honela ere idatzi daiteke:

```
(Begiztaren edukia)
 (baldintza) betetzen ez den bitartean
    (Begiztaren eduki)
 begiztaren itxiera
```

Aurreko bi kode hauek baliokideak dira, emaitza berdina sortzen baitute.

## Ikus, gainera 
* Begizta
* For begizta
* Kontrol egitura

## Kanpo estekak
Begizta (programazioa)

Programazioan, begizta bat errepikatu egiten den sententzia sorta bat da.

Begiztak erabiltzen dira sarritan ekintza berbera errepikatu nahi denean, kodea errepikatu behar ez izateko. Honi esker, denbora aurrezten da, eta kode argiago bat sortzeaz gain, aldaketak egitea errazten du.

Begiztak eta kondizionalak programazio egituratuaren oinarri dira. Assembler kodearen bilakaera da, non kodea berriz exekutatzeko modu bakarra *jump* sententzia erabiltzea den. *jump* hori GOTO bezala ezagutzen da beste lengoaia batzuetan.

Programazioan gehien erabiltzen diren begiztak while, for eta repeat dira.

Sententzia errepikatuen adibidea, C programazio lengoaia erabiliz:

```c
int aldagaia = 0;

      //begizta batek ordezkatu dezakeen kodea
      aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 2 da orain (aldagaia+= 2 ere jarri daiteke)
      aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 4 da orain
      aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 6 da orain
      aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 8 da orain
      aldagaia = aldagaia + 2; //aldagaia 10 da orain
      //begizta batek ordezkatu dezakeen kodearen amaiera

    printf("emaitza: %i", aldagaia);
```

Adibide berdina begizta erabiliz:

```c
int aldagaia=0;

    int i;
    for(i = 0; i < 10; i += 2){ //for begizta bat
       aldagaia = aldagaia + 2;          
    }

    printf("emaitza %i", aldagaia);
```

Programazio lengoaia batzuek begiztetatik baldintza bete gabe irtetzeko aukera eskaintzen dute, break edo return bezalakoak erabiliz.

## Ikus, gainera 
* Begizta infinitua
* Dijkstraren teorema

## Kanpo estekak
Begizta (argipena)

**Begizta** hitzak esanahi ezberdinak ditu:
* **Begizta**, mutur batetik tiratzean desegiten den korapilo bat da.
* Programazioan, **begizta** errepikatu egiten den sententzia sorta da.
* Grafo teorian, **begizta** ertz bat da, erpin bat bere buruarekin lotzen duena.
While begizta

**While begizta** programazio egituratuan lengoaia gehienek erabiltzen duten begizta bat da, baldintza bat betetzen den bitartean bere edukia exekutatzea helburu duena.

## Sintaxia 
Pseudokodez idatzitako kodea honakoa liteke:

```
(baldintza) betetzen den bitartean
  (begiztaren edukia)
begiztaren itxiera
```

:Baldintzak balio boolear bat bueltatzen duen aldagai edo adierazpen bat izan beharra dauka.

### Lengoaia batzuen berezitasunak 
Lengoaia batzuetan boolearrak ez diren balioak ere erabil daitezke baldintza bezala; esate baterako, 0 bueltatzen badu baldintza betetzen ez dela kontsideratzen da, eta betetzen dela beste kasu guztietan.

## Adibidea 
C programazio lengoaian idatzitako adibidea:

```
int Tekla = 0;
 while (Tekla == 0)
 {
 Tekla = readkey(); /* Tekla bat irakurtzen du */
 }
```

Adibide honetan programa itxaroten geldituko da erabiltzaileak tekla bat sakatu arte; orduan, aurrera jarraituko du.

## Kanpo estekak
Mande hizkuntzak

**Mande hizkuntzak** Afrikako mendebaldean mande edo mandingo herriek hitz egiten duten hizkuntza multzoa dira. Mandinkera, Soninkera, Bambara, Dioula, Kagoro, Bozo, Mende, Yacouba, Vai eta Ligbi dira hizkuntzarik garrantzitsuenak.

## Zabalkundea 
Mande hizkuntzak honako herrialdetan mintzo dira:

* Benin
* Boli Kosta
* Burkina Faso
* Ginea
* Ginea Bissau
* Liberia
* Mali
* Mauritania
* Nigeria
* Sierra Leona

## Kanpo estekak
Pedro Basaldua

**Pedro Basaldua Ibarmia** (Barakaldo,  - † Buenos Aires, 1985) bizkaitar idazle eta politikaria izan zen. Jose Antonio Agirre lehendakariaren idazkaria eta Eusko Jaurlaritzako ordezkaria izan zen Argentinan. Jesus Maria Leizaola lehendakariaren izenean joan zen Txilera, Salvador Allende hango presidente karguaz jabetu zeneko zeremoniara.

Politika munduan ez ezik, literatura eta euskal kulturaren aldeko fundazioetan lan egin zuen, hala nola, Done Luis Gontzaga kongregazioan kide, EAJren Bizkaiko ordezkaria, *Aberri* astekariaren zuzendaria, Parisko *Euzko Deya*ren zuzendaria eta Argentinako Idazleen Elkarteko kidea izanik.

## Idazlanak 
Euskal gaiei eta politikari buruz idatzi zuen gaztelaniaz:

* *Sangre en la mina* (1937)
* *El dolor de Euskadi (1937)
* *Con los alemanes en París* (1943)
* *Ignacio de Loyola y Francisco Xabier (1946)
* *En España sale el Sol* (1946)
* *El Estatuto Vasco y la República Española (1952)
* *El libertador vasco, Sabino de Arana Goiri (1953)
* *Jesús de Galindez* (1956)

## Erreferentziak
Diula

**Diula** (*jula*) Mande taldeko hizkuntza bat da. Mandinga hizkuntzak elkar ulertzen diren manden hizkuntzek osatzen duten multzoa da. Manden hizkuntzak Afrikako mendebaldeko herrialde askotan hitz egiten dira. Mandinga hizkuntza garrantzitsuenak hauek dira: Bambara (Malin gehien hitz egiten den hizkuntza), Mandinga (Gambian gehien hitz egiten den hizkuntza eta Ginea-Bissaun), Maninka edo Malinke (Ginean asko erabiltzen den hizkuntza), Kasonka (Senegaleko hegoaldean], Mende (Sierra Leonan erabiltzen dana), Jula (Boli Kosta eta Burkina Fason) , Mandingo eta Yakuba Liberian eta azkenez Ligby Ghanan. Honez gain, dialekto asko daude herrialde bakoitzean. Hizkuntza guzti hauetan mintzatzen direnak elkar ulertzeko gai dira.

Diula hitzak, merkataria esan nahi du. Hizkuntza honen zabaltasunen ondorioz, Afrikako mendebaldeko merkataritzarako beharrezko hizkuntza bihurtu da, Hau dela eta, Boli Kostan, Mandinga hizkuntzetan hitz egiten zutenei, diula deitzen zieten, eta diula hitza gelditu da, alde honetako Mandinga hizkuntza honi deitzeko.

Jula eta bambararen arteko ezberdintasunak oso txikiak dira, adibidez julaz plurala egiteko *"lu"* atzizkia erabiltzen da, bambaran *"u"*, horrela gizonak esateko julaz *"txe lu"* esaten da , eta bambaraz *"txe u"*. Zenbait ezberdintasun badaude ere, aditzen laguntzaileekin eta eguneroko hitz batzuekin ere bai.

Jula, Maliko hego ekialdean, Burkina Fasoko mendebaldean eta Boli Kostan, ia lurralde guztian erabiltzen da.
    
Julaz abesten duten Boli Kostako abeslari ezagunak badaude ere, Tiken Jah Fakoly, eta Alpha Blondy aipagarrienak direla.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malinkera

**Malinkera** edo **mandinkera** (''''; ajami alfabetoaz: ) mande taldeko hizkuntza bat da. Mandinga etniak hitz egiten du Malin, Senegalen, Gambian –bertako hizkuntza nagusia da– eta Ginea Bissaun. Banbararen antzekoa da. Guztira 1,2 milioi hiztun ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1604 Supernoba

**Supernoba 1604**, **SN 1604**, **Keplerren Supernoba** edo **Keplerren Izarra** Esne Bidean 1604. urtean agertutako supernoba bat izan zen. Begi hutsez ezbairik gabe ikusitako azken supernoba da. Ophiuchus konstelazioan ikusi zen.

Lurretik 20.000 argi-urtera gertatu zen eta gaur egun arte ikusi den azkena da. Bere magnitudea -2,5ekoa izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kateto

thumb|250px|Irudi honetan *a* eta *b* katetoak dira.

**Kateto** bat (grekotik Κάθετος, kathetos ('bertikala, perpendikularra') ) hiruki zuzen batean angelu zuzena partekatzen duten bi aldeetako bat da. Kontrakoa den aldeak hipotenusa izena hartzen du. 

## Katetoen propietateak 
* Katetoak (a,b)  triangelu angeluzuzen baten alde laburrenak dira, hipotenusa (c), berriz, luzeena.   
* Triangelu zuzen isoszele batean, katetoak luzeera berdinekoak dira.
* Kateto baten karratua, hipotenusaren eta hipotenusaren  gaineko katetoaren proiekzio ortogonalaren arteko biderkadura da. Honi katetoaren teorema deitzen zaio. 
* a eta b triangelu angeluzuzen baten katetoak izanik eta c haren  hipotenusa,

c     beteko da.      

* Triangelu zuzen baten edozein kateto hipotenusaren altuera baino luzeagoa izango da. Hau da, ondoko irudian hipotenusaren aurreko erpina (C)- k duen altuera, Ctik c-rekiko perpendikularra den zuzen bat izango da. Zuzen hori beti izango da edozein kateto baino laburragoa.    
* c hipotenusa eta a eta b katetoak elkarren arteko lehenak izanik, hipotenusa eta katetoetako bat bakoitiak badira beste katetoa bikoitia izango da.    
* Triangelu zuzen batena, edozein katetok betetzen du altuera funtzioa, beste katetoa oinarri izendatzen bada.     

## Formulak 
Kateto baten luzera kalkulatzeko hainbat formula daude:

### Kateto bat eta hipotenusa edukita 
Hirukiaren kateto bat eta hipotenusa badugu honako formula hau erabili daiteke:

:k_{1} = \sqrt {h^2 - k_{2}^2} \,
Formula hau pitagorasen teorematik aterata dago,  h^2 = k_{1}^2 +  k_{2}^2 \,, katetoetako bat bakanduz lortu daiteke.  

### Kateto bat eta angelu bat edukita 
Hiruki baten angeluek 180º batzen dituztenez angelu zuzena ez den angelu bat edukita guztien balioa zein den kalkula daiteke. Gainera bi katetoren arteko erlazioa tangentearen balioa denez kalkulua erraza da.

:\tan (\alpha) = {\mbox{kontrako katetoa} \over \mbox{alboko katetoa}}

Duguna hipotenusa balitz sinua eta kosinua erabili daiteke:

: \sin (\alpha) = {\mbox{aurkako katetoa} \over \mbox{hipotenusa}}
: \cos (\alpha) = {\mbox{alboko katetoa} \over \mbox{hipotenusa}}

Kasu guztietan sinua, kosinua eta tangentea ezagututa, kontrako funtzioa erabili daiteke angelua ezagutzeko.

## Ikus, gainera 
* Pitagorasen teorema
* Katetoaren teorema

## Kanpo estekak
Oi Polloi

**Oi Polloi** 1981ean Eskozian sortutako punk taldea da. Egun arte, taldekideak 50 baino gehiago izan direnez, taldea behin eta berriro berpiztu eta berrantolatu da. Ikusmolde ezkertiarrekoa, arrazismo, homofobia, faxismo, kutsadura eta inperialismoaren kontra jotzen dute. Azken urteotan Eskoziako gaelikoan abesten hasi dira, eta hauxe da euren adierazpenetako hizkuntza. Gaelikoa eta beste arriskupeko hizkuntzak garrantzitsuak dira bizitzaren kultur-aniztasuna gordetzeko.

## Diskografia 
### Demo zintak 
* *LAST OF THE MOHICANS* (1984)
* *DESTROY THE SYSTEM* (1985)
* *GREEN ANARCHOI* (1986)
* *87 DEMO* (1987)
### EPak 
* *Resist The Atomic Menace* 1986 (berriro 1994an)
* *Outrage* 1988
* *Omnicide* 1991 (Words of Warning Records)
* *Guilty* (Ruptured Ambitions records) 1993
* *Oi Polloi / Blownapart Bastards* 1994
* *Oi Polloi - s/t* (Nikt Nic Nie Wie)
* *THC* (Campary Rec.) 1998
* *Let The Boots Do The Talking* (Ruptured Ambitions) 1999
* *Carson?* (Nikt Nic Nie Wie) 2003
* *Ceòl Gàidhlig mar Sgian nad Amhaich (Problem Records) 2005

### LPak 
* *Skins 'N' Punks Volume Two* (Split w Betrayed) 1986
* *Unlimited Genocide* (Split w A.O.A.) 1986
* *Mad As...* (Split w Toxic Ephex) 1987
* *Unite And Win* (Oi! Records) 1987
* *In Defence Of Our Earth* (Words Of Warning Records) 1990
* *You've Heard It All Before* (Ruptured Ambitions Records) 1993
* *Fight Back!* (Re-Release Of Old Split Material) 1994
* *Total Anarchoi* (Live/Studio Collection - CD/LP) 1996
* *Fuaim Catha* (Skuld Records) 1999
* *Outraged By The System* (Step-1 Music) 2002
* *Ar Cànan, Ar Ceòl, Ar-a-mach' 2006
* ''Gaidhlig na Lasair' (Problem? Records) 2006

## Kanpo estekak 
* Taldearen webgunea
Localhost

**Localhost** ordenagailu, router eta sare-txartel bat duen gailu orok norbere buruari erreferentzia egiteko duen aliasa da. Balio lehenetsi bezala, localhost aliasari 127.0.0.1 IP helbidea dagokio, 127.*.*.* sareko edozein helbidek funtzio beretsuak bete ditzakeen arren. IP helbide honi *loopback* ere deitzen zaio.

## Kanpo estekak
AdSense

220px|thumb|eskuinera|Google AdSense logoa

**AdSense** Googlek sortutako publizitate sistema bat da. Honi esker, webguneen egileek izena eman dezakete publizitate testu eta irudiak txertatzeko. Iragarki hauek Googlek kudeatzen ditu, eta klik kopuruaren arabera neurtzen dira irabaziak.

Googlek bere bilatzaileko teknologiak erabiltzen ditu, webgunearen edukia, bisitariaren kokapena eta beste zenbait aldagairen arabera iragarkiak aukeratzeko adibidez horien hartean ip-a dago.

----

## Kanpo estekak
Xareta

thumb|xaretako ibarra
**Xareta** ([ʃaɾeta]) lapurdi eta nafarroako lurretan den lurraldea da, eta mugaren alde bietan dauden lau udalerri hartzen ditu barne: alde batetik, Ainhoa eta Sara (Lapurdi) eta, bertzetik, Urdazubi eta Zugarramurdi (Nafarroa). 

Nafar-lapurtera eta nafarrera dira bertako euskalkiak. Lurraldearen izenaz gain, bertako Udalek lurraldeko harremana eta garapena bultzatzeko sorturiko elkartearen izena ere bada.

Gaur egun, eskualdearen helburu nagusiak kultura eta ekonomia arloetakoak dira, inguruko erakarpen geologiko eta turistikoez baliatuz. Pottoka urdinaren ibilbideak oinezkoentzat udalerriak batzen ditu. 3.900 pertsona inguru bizi dira bertan.

*Xareta* izenak *"*zelai zuhaiztu*"* erran nahi du, Jose Migel Barandiaran abade eta antropologo handiaren arabera.

## Historia 
### Kronologia 
* 1556an Axular idazle ezaguna Urdazubin jaio zen eta 1644an Saran hil.
* thumb|Axularren Gero liburua1609an Pierre de Lancre epailea bidali zuten Bordeletik Lapurdira, sorgin ehizan: 70 lagun erre zituen guztira. Hurrengo urtean, Logroñon antzeko epaiketa prozesua antolatu zuen Inkisizioak: Zugarramurdiko 12 emakume erre zituzten.
* 1793ko martxoan, Frantzia eta Espainiaren arteko gerraren garaian, 4.000 pertsona inguru kanporatu zituzten Sara, Zuraide, Ainhoa, Itsasu eta inguruko herrietatik "espioi lanak" egitea leporatuta. Urte batzuk geroago, Robespierrek berreskuratu zizkien etxeak eta ondasunak bizirik iraun zutenei.
* 1924an Larrungo trena inauguratu zuten.
* 1936an Jose Migel Barandiaran antropologo famatua Sarara erbesteratu zen, Espainiako Gerra Zibila zela-eta, eta bertan bizi izan zen 18 urtez. Hasierako urte hartan, herriko leizeak publikoki zabaldu eta aurkeztu zituen.
* 1978an Sarako herritar gehienek, erreferendum bitartez, Larrunera igoko zen errepide bat egiteari ezetz esan zioten.
* 2004ko irailaren 13an Xareta elkartea sortu zuten.
* 2015etik Ikaburuko leizearen eguna ospatzen da Urdazubin.

### Harreman estua 
Hainbat mendez estatu bitan banatuta izan badira ere, orain elkarteko kide diren herrien artean arlo guztietako harremanak izan dira. Jesus Agerre Indaburu Zugarramurdiko alkateak zioenez, bere amona Sarakoa zen, aita Itsasukoa, andrea Ezpeletakoa, eta berak Ainhoako eskolan ikasi zuen. Ainhoako udal artxiboetatik falta diren 10 urteei dagozkien agiriak —euskaraz eta gaztelaniaz idatziak— Zugarramurdiko herriko etxean daude, eta Urdazubiko auzapeza izan zen Andres Diharassaryk ofizialki "nazionalitate frantsesa" zuen.

## Udalerriak 
# Sara: 2.670 biztanle (2018).
# Ainhoa: 671 biz. (2018).
# Urdazubi: 349 biz. (2019).
# Zugarramurdi: 219 biz. (2019).
 
## Ondasun nabarmenak 
thumb|Urdazubiko leizeak
* Larrungo tren ttipia
* Sarako leizeak.
* Urdazubiko leizeak.
* Zugarramurdiko leizeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Xareta Elkartearen webgunea
*  *Ttipi-ttapa*, eskualdeko hedabidea
*  Sarako leizeen webgunea
*  Joseba Aurkenerena: Xaretako pastorala, euskal izaeraren gorazarre.
* "Nafar Away" saioan (11TB).
Hipotenusa

**Hipotenusa** hiruki zuzen batean angelu zuzenaren aurrean dagoen ertza da. Hiruki zuzenaren ertz luzeena da.Pitagorasen teoremaren arabera, hipotenusaren luzeraren karratua, triangelu angelu zuzenaren beste bi aldeen (katetoen) luzeren karratuen batura da. Teorema kontuan hartuta honela kalkula daiteke hipotenusaren balioa:

:h = \sqrt {k_{1}^2 + k_{2}^2} \,

edo, berdina dena:

:h^2 = k_{1}^2 + k_{2}^2 \,

non, bietan, k \, katetoa den.

Adibidez, aldeetako batek 3ko luzera badu (bere karratua, 9), eta besteak 4ko luzera badu (bere karratua, 16), bien karratuen batura 25 izango da. Beraz, hipotenusaren luzera 25en erro karratua izango da, hau da, 5.

## Froga grafikoa 
## Proiekzio ortogonalak 
Proiekzio ortogonalak:

* thumb|300x300px|Irudian, hipotenusa a aldea da, eta katetoak b eta c. b-ren proiekzio ortogonala m da, eta c-rena n.Hipotenusaren luzera bi katetoen proiekzio ortogonalen luzeren batura da.

a = m + n

* Kateto baten luzeraren karratua haren proiekzio ortogonalaren luzeraren eta hipotenusaren luzeraren arteko biderkadura da.

b^2 = m \cdot a

c^2 = n \cdot a

* Altueraren luzeraren karratua katetoek hipotenusaren gaineandituzten proiekzio ortogonalen luzeren emaitza da.

h^2 = m \cdot n

## Etimologia 
Hipotenusa hitza grekotik dator, Hypoteinousa (ΥΠΟΤΕΙΝΟΥΣΑ, ὑποτείνουσα), ὑπο aurrizkia (hypo = azpian), τείνο aditza (teino = nik bota) eta ουσα (ousa, partizipio femeninoa adierazten du). ἡ ὑποτείνουσα izendaturiko partizipioa, K.a. IV. mendeko triangelu baten hipotenusa bezala (Platonek frogatua,Timaeus 54d) erabilia izan zen.Grezierazko terminoa latin berantiarrari eman zitzaion, *hypotēnūsa* bezala utziz. 

## Proposizioak 
* Inskribatutako triangelu batean, hipotenusa bat dator diametroarekin; bai segmentu gisa, bai luzera gisa.

* Zirkunferentzia zirkunskribatuaren erradioa diametroaren luzeraren erdia da.

* Inskribatutako triangelu angeluzuzen batean, erradioa hipotenusa angelu zuzenarekin lotzen duen erdibitzailearekin bat dator.

* Beren katetoen batura, hipotenusa eta konstantea duten triangelu angeluzuzenen artean, triangelu angeluzuzen isoszeleak du azalera handiena..

* Laukizuzen baten diagonalak bi triangelu zuzen berdin(kongruenteak) zehazten ditu, eta diagonala hipotenusa komuna da.

## Arrazoi trigonometrikoak 
Arrazoi trigonometrikoen bidez, triangelu angeluzuzenaren bi angelu aguduen, \alpha eta \beta, balioa lor daiteke.

Hipotenusaren, c, eta kateto kateto baten, b, luzerak ezagunak izanik, bien arteko arrazoia ondokoa da:
thumb|400x400px
{b \over c}=\sin(\beta).

Beraz, alderantzizko funtzio trigonometrikoa hau da:

\beta=\arcsin\Biggl({b \over c}\Biggr),

\beta, b katetoaren kontrako angeluaren balioa izanik.

b katetoaren ondoko angelua, \alpha=90^\circ-\beta izango da.

\beta,angeluaren balioa ekuazio honen bidez ere lor daiteke:

\beta=\arccos\Biggl({a \over c}\Biggr), 

a beste katetoa izanik.

## Ikus, gainera 
* Pitagorasen teorema
* Kateto

## Kanpo estekak
Ingalaterra Berria

**Ingalaterra Berria** () Ameriketako Estatu Batuetako azpieskualdea da, herrialdeko ipar-ekialdean dagoena.

Mugakideak hauexek ditu: Erdialdeko Estatu Atlantikoak eskualdea mendebaldean Kanada iparraldean eta Ozeano Atlantikoa ekialdean eta hegoaldean.

181.440 km2-ko azalera dauka eta 2006an 14.239.724 biztanle zituen (76.7 biz./km2).

## Historia 
* 1614an John Smith kapitain ingelesak *"New England"* izena eman zion eskualdeari, *A Description of New England* bere liburuan.

## Estatuak 
Eskualdea sei estatu hauek osatzen dute, biztanleen kopuruaren arabera ordenaturik:

# : 6.349.097 biztanle (2000).
# : 3.405.565 biztanle.
# : 1.274.923 biztanle.
# : 1.235.786 biztanle.
# : 1.048.319 biztanle.
# : 608.827 biztanle.

## Hiri nagusiak 
# Boston, Massachusetts: 589.141 biztanle.
# Providence, Rhode Island: 173.618
# Worcester, Massachusetts: 172.648
# Springfield, Massachusetts: 152.082
# Bridgeport, Connecticut: 139.529
# Hartford, Connecticut: 124.558

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* New England Confederation Alliance
Apotema

Hexagono baten apotema|thumb|200px
**Apotema** poligono erregular baten zentrutik alde bateraino luzatzen den lerro elkartzuta da.

Apotema zirkulu inskribatuaren erradioa ere bada. *n* aldeko poligono baten apotema *r* bada, zirkulu inskribatuaren erradioa *R* eta alde baten luzera *z*, orduan:
:r=\frac{z}{2\tan(\pi/n)}=R\cos(\pi/n)

## Kanpo estekak 
*  Poligono erregularren apotema eta animazio interaktiboa
Puntu (argipena)

**Puntu** hitzak hainbat adiera ditu:

* puntua, idazterakoan erabiltzen den ikurra;
* geometrian, puntua , dimentsiorik gabeko gorputza;
* puntu, hainbat kiroletako emaitzak neurtzeko erabiltzen den unitatea;
* puntu, errima duten bertsoetako azken hitza;
* puntu, oihalak egiteko teknika;
* gurutze-puntua eta kate-itxurako puntua, brodatua egiteko teknikak;
* puntu kardinala;
* puntu kirurgikoak edo sutura;
* PuntuEus;
* puntu gorridun maillota.
Poligono

thumb|320px|Poligono batzuk
Geometrian, **poligono** lerro zuzeneko segmentu kopuru mugatu batek deskribatutako irudi laua da, kate poligonal itxi bat (edo zirkuitu poligonal bat) eratzeko konektatuta dagoena. Eskualde lau mugatuari, mugatutako zirkuituari edo biei batera poligonoa dei dakieke.

Zirkuitu poligonal bateko segmentuei ertzak edo aldeak esaten zaie. Bi ertzetako elkarguneak poligonoaren erpinak dira. Poligono solido baten barrualdeari batzuetan bere gorputza deitzen zaio. N-gono bat n aldeak dituen poligono bat da; adibidez, triangelu bat 3-gono bat da, eta pentagono bat 5-gono bat.

Poligono sinple bat bere burua intersekzionatzen ez duena da. Matematikariak poligono sinpleak mugatzen dituzten kate poligonalez bakarrik arduratzen dira, eta horren araberako poligono bat definitu ohi dute. Muga poligonal bat bere burua gurutzatzea ahalbidetu daiteke, poligono izarrak eta auto-interzeptatzen diren beste poligono batzuk sortuz.

Poligono bat politopo orokorrenaren bi dimentsioko adibidea da edozein dimentsio-zenbakitan. Hainbat helburutarako definitutako poligonoen askoz orokortze gehiago daude.

## Etimologia 
Poligono hitzak grezieratik dator,  πολύς (polús) 'asko', 'ugari' eta γωνία (gōnía) 'iskina' edo 'angelu'. Uste da *gono* hitzaren jatorrian γόνυ (gónu) dagoela, "belaun". 

## Poligono erregularrak 
Alde guztiak berdinak dituen poligonoak **poligono erregular** izena hartzen du.

*n* baldin bada alde kopurua poligono horrek dituen diagonal kopurua n(n-3)/2 formulak ematen du.

Poligono erregular baten azalera modu honetan kalkula daiteke:

A = Azalera
n = alde kopurua
l = alde baten luzera
a = apotema
Hurrengo formulak izango ditugu:

* A = \frac{n \cdot l \cdot a}{2}
* a={{l}\over{2\,\tan \left({{\pi}\over{n}}\right)}}
* A={{n\,l^2}\over{4\,\tan \left({{\pi}\over{n}}\right)}}

Definizioz alde gutxien dituen poligonoa hirukia da, 3 alderekin. Alde kopurua infinitua izan daiteke.

### Laukiak 
Lau aldeko eta lau angeluko poligonoak dira. Lau angeluen baturak 360º ematen du.
* Paralelogramoak: Aldeak binaka paralelo dituzten laukiak dira.
** Karratua: Lau alde berdin eta lau angelu berdin (zuzenak).
** Laukizuzena: Aldeak binaka berdin eta lau angelu berdin (zuzenak).
** Erronboa: Lau alde berdin eta angeluak binaka berdin (Bi zorrotz eta bi kamuts).
** Erronboidea: Aldeak binaka berdin eta angeluak binaka berdin (Bi zorrotz eta bi kamuts).

irudi:SQUARE SHAPE.svg|Karratua
irudi:Rectangle 4x5.svg|Laukizuzena
irudi:Rombo 2.png|Erronboa
irudi:Rhomboid.png|Erronboidea

* Ez-paralelogramoak: Binaka paraleloak ez dituzten laukiak dira.
** Trapezioa: Bi alde paralelo eta beste biak paraleloak ez dituzten laukiak dira.
** Trapezoideak: Aldeen paralelorik ez duten laukiak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itoiz (diskoa)

**Itoiz** izen bereko musika taldeak 1978. urtean argitaratutako diskoa da, bere diskografiako lehena. *Lau teilatu* abesti ezaguna kenduta, gehienak folk-rock edo rock-progresibo generoko kantak dira. 1978ko apirilean grabatu zen Donibane Lohizuneko Bacchanales estudioan, eta taldeak lehen aldiz erabili zuen Itoiz izena, lehenago Indar Trabes erromeria taldea baitziren.

Disko hau bereziki gogoratzen da *Lau teilatu* kanta dela eta, hainbat belaunaldiren ostean ereserki gisa ere kontsideratu dena. Abesti guztien musika Juan Carlos Perezek egin zuen, baina letren artean badira batzuk bereak direnak. Beste hitzen artean *Phuntzionariat* eta *Astelehen urdin batean* Joseba Garciarenak dira, ''Zati txiki bat La m'en* eta *Foisis jauna* Joseba Alkalderenak, *Hilzori II* Angel Azkarragarenak Espainiako *Ozono* aldizkariak, 1979ko urtarrileko zenbakian, "talde anglosaxoi askok baino maila hobea" zuela idatzi zuen, eta hilabeteko disko izendatu zuen.

## Partaideak 
Honako hauek grabatu zuten diskoa:
* Estanis Osinalde, bateria
* Juan Carlos Perez, gitarrak eta ahotsa
* Jose Garate *Foisis*, baxua eta ahotsa
* Antton Fernandez, fender rhodes, piano klasikoa, Hammond organoa

Abesti batzuetan Joseba Erkiagak flauta jotzen du.

## Kantuen zerrenda 
# *Phuntzionariat*
# *Goizeko deiadar*
# *Zati txiki bat La m'en*
# *Lau teilatu
# *Hilzori I*
# *Hilzori II*
# *Foisis jauna*
# *Astelehen urdin batean*

## Oharrak 
## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Puntu (geometria)

thumb|150px|Puntuak bi dimentsioko espazio euklidearrean.
**Puntu** bat geometrian oinarrizko kontzeptua da, zuzen eta planoarekin batera. Kontzeptu primitibo bat denez ezin da beste modu batez definitu.

Errepresentaziorako *ixa* (x) txiki bat edo zuzen txiki bat erabiltzen da segmentu bat mozten duenean.

Puntuak ez du dimentsiorik: ez luzera, ez zabalera, ez lodiera.

Geometria kartesiarrean bi edo hiru parametro ditu lanean gabiltzan dimentsioen arabera. Honela *p*(x,y,z) moduan adierazten da.

Bi puntutik igarotzen den lerro zuzena trazatu daiteke. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alkolea (diskoa)

***Alkolea*** Itoiz musika taldearen hirugarren diskoa da, 1982an argitaratutakoa.

Hirugarren diskoa zuen Itoiz taldeak, Itoiz (1978) eta Ezekiel (1980) kontzeptualaren ondotik. Lan honek gabezia teknikoak gainditu zituen eta estilo sinfonikoa aurrera egin zuen. Guztiarekin, ‘Marilyn’ abestiarekin, etapa berrian batera ere egin zuen jauzi taldeak, poparen bidea irekiz.

*Alkolea* aurkezten zuen kontzertuetako bat berreskuratu zuen Eibarko Udalak bere ikus-entzunezkoetako artxiboetatik 2022an: 1982ko grabazio bat da.

## Kantuen zerrenda 
# Beheko plaza
# Hire bideak
# Ixilik egon hadi...ixilik!
# Errotaberri
# Lanbrora
# Marilyn: sagardotegia eta jazzmana
# Herri neurak
# Eroa nazan
# Hemen gaur

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* Itoizen 1982ko kontzertu bat, nagusiki *Alkolea* errepasatu zutenekoa.
* *Alkolea* osorik Youtuben.
Estelada

thumb|*Estelada blava* edo izardun urdina
thumb|*Estelada vermella* edo izardun gorria
**Estelada** (euskaraz, *Izarduna*) Katalunia edo Katalan Herrien independentzia adierazten duen bandera da (Valentziako Erkidegoan estrelada ere erabiltzen den arren).

Haren jatorria XX. mendearen hasierakoa da, eta Kataluniako banderan oinarrituta dago, Kubako eta Puerto Ricoko banderetako antzeko izardun triangelu bat gehituta. Eredu horretan oinarritu zen Vicenç Albert Ballester, Unió Catalanista alderdiaren militantea, garai hartan Espainiak Kuba galdu berria baitzuen: hortaz, Espainiar Inperioaren kontrako sinbolo bihurtu zen.

Gaur egun, nagusiki, bi diseinu erabiltzen dira:

* *Estelada blava* (izardun urdina), XX. mendearen hasieran sortua eta 1918ko argitalpen batzuetan aurki daitekeena; gaur egun, sektore independentista ez-marxistek erabiltzen dute.

* *Estelada vermella* (izardun gorria) edo *groga* (horia), 1972an *Esquerra Catalana dels Treballadors* alderdiak sortua, eta estatu independente sozialista baten alde egiten duten sektoreek erabilia.

Beste bandera batzuk ere zabaldu dira, gehienak arrakastarik gabe.

## Estelada historikoak 
* **Estelada romboïdal**: 1908an *Unió Catalanista*k sortutakoa, lehenbiziko *estelada*.

* **Estelada blava**: XX. mendearen hasieran diseinatua, erronboidalaren ondorengoa eta 50 urtean, *estelada*ren diseinu bakarra.

* **Estelada vermella** edo **groga**: 1972an *Esquerra Catalana dels Treballadors* Ipar Kataluniako kataluniar independentziaren aldeko lehenengo alderdiak sortua, banderaren triangelu urdina kenduta, urdina Borboi leinuaren kolorea baita. Izarra gorria da, iraultza nazionalaz gain, iraultza soziala ere aldarrikatzen delako- ''Partit Socialista d'Alliberament Nacional* (PSAN) alderdiak erabiltzen du 1977tik. Ezkerreko independentistek erabili ohi dute.

* **Estelada del PCE(i)**: *Partit Comunista d'Espanya* (PCE(i)) alderdiak sortua.

* **Estelada blanca**: 1968 eta 1976 urteren artean *PSAN*, *Moviment d'Unificació Marxista*, eta *Bloc Català de Treballadors* alderdiek, eta *Bloc d'Esquerra d'Alliberament Nacional* (1982an desagertu zen) alderdiek erabilitako bandera.

* **Estelada anarquista**: 1970 eta 1990 bitartean sektore anarkistek erabilitakoa. Izar gorria eta triangelu beltza anarkismoaren ikur modura erabiltzen dira, eta izarraren bederatzi puntek Katalan Herrien bederatzi herrialdeak sinbolizatzen dituzte.

Fitxategi:Estelada romboidal.svg|*Estelada romboïdal*
Fitxategi:Estelada blava.svg|*Estelada blava*
Fitxategi:Estelada roja.svg|*Estelada vermella* (gorria) edo *groga* (horia)
Fitxategi:Estelada roja-variant.png| *Estelada del PCE(i)*
Fitxategi:Antiga-Estelada del PSAN.png|*Estelada blanca*
Fitxategi:Estelada anarquista.svg|*Estelada anarquista''

## Ikus gainera 
* Senyera
* Odolezko lau zerrenden kondaira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Esteladaren historia
Ban Ki-moon

**Ban Ki-moon** (Hangulez: 반기문, Hanjaz: 潘基文; Eumseong, 1944ko ekainaren 13a - ) Hego Koreako Atzerri ministroa eta Kofi Annanen ondorengoa Nazio Batuen Erakundearen idazkari nagusi karguan, 2006an hautatu ondoren.

## Kanpo estekak 
*  Berriak eskaintzen duen informazioa
*  BBCk Ban Ki-Mooni buruz eskaintzen duen informazioa
Io (argipena)

**Io** hurrengo gauzak izan daitezke:

## Astronomian 
# Io satelitea, Jupiterren satelitetako bat.
# Io asteroidea.

## Mitologian 
# Io jainkoa, ibaien jainkoa Greziako mitologian.
Giuseppe Terragni

**Giuseppe Terragni** (Meda, Lombardia, 1904ko apirilaren 18 &ndash; Como, 1943ko uztailaren 19) arkitekto italiarra zen, gehien bat Mussoliniren erregimen faxistaretzat lan egin zuena. Arkitektura arrazionalista italiarraren sustatzaile eta burua izan zen. Lanik ezagunena Comoko *Casa del Fascio* deritzana da, 1932-36 urteetan eraikia probintziako Alderdi Faxistaren egoitza izateko.

1921 urtean Milango Politeknikoan izena eman zuen, *Scuola Superiore di Architettura* delakoan, eta 1926 urtean diplomatu zen. 1927an, *Rassegna italiana* aldizkarian *Gruppo 7* taldearen lau artikuluak argitaratu zituen, Arrazionalismo Italiarraren manifestutzat hartzen direnak. Talde hau, Terragniz gain, Adalberto Libera, Luigi Figini, Gino Pollini, Guido Frette, Sebastiano Larco eta Carlo Enrico Ravak osatzen zuten.

## Lan garrantzitsuak 
* 1929 : *Novocomum* eraikina, Como
* 1930 : Lehen Mundu Gerran hildakoei Monumentua, Erba, Como
* 1932 : O aretoa Iraultza Faxistaren Erakustaldian
* 1932-36 : *Casa del Fascio*, Como
* 1933-35 : *Rustici* Etxea, Milan
* 1936-37 : ''Sant'Elia* haurtzaindegia, Como
* 1938 : *Danteum* proiektua, Erroma
* 1938-40 : *Casa del Fascio*, orain *Palazzo Terragni*, Lissone
* 1939-40 : *Giuliani-Frigerio* apartamentu eraikina, Como

## Kanpo estekak 
* :*Centro studi Giuseppe Terragni'' Lan guztiak
* :Danteum proiektuaren webgunea
* :Terragniren jaiotzaren mendeurrena ospatzeko webgunea, biografia eta lanekin
Makarroi (pasta)

**Makarroia** () ura, ogi-irina eta kasu batzuetan arraultzea ere izaten duen pasta mota da, hodi luze baten forma izaten duena. Bere izena grezierako *Makarios* hitzetik dator, *pozik* esan nahi duena; izan ere, hileta ospakizunetan makarroiak jaten zituzten askotan, bizitza hobe bat izatera pasatako hildakoa agurtzeko.

## Ikus, gainera 
* Makarroi (gozokia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espageti

**Espageti** (italieraz *spaghetti*) sekzio biribileko soka luze eta mehe itxura duen pasta da, gari gogorreko irinez eta urez egina, 25 eta 30 zentimetro arteko tamainakoa. Italiar gastronomiaren osagai adierazgarrienetako bat da, beste herrialde batzuetara hedatu dena.

Etimologikoki,  *spago* (soka) hitzaren txikigarria da *spaghetto* (singularrean), *spaghetti* (pluralean). Duten diametroaren arabera izen ezberdina hartzen dute:
* *Spaghettini*
* *Spaghetti*
* *Spaghettoni*

## Historia
Italiako pasta lehorrari eta bere industriari buruzko lehen erreferentzia XII. mendean Siziliako Erresumari buruzko deskribapena da, Roger II.aren garaian. *Kitab Ruyar* (*Tabula Rogeriana*) lan geografikoan, Al-Idrisi kartografoak deskribatzen du Trabian, Palermotik 29 kilometrora, errotak daudela ore haritu eta eskuz moldatua egiten dutena, eta zeinari *itriyya* deitzen dion (arabieraz, "zerrenda finetan ebakitako orea"), Mediterraneoko beste merkatu batzuetara esportatzen zena.

Spaghetti hitza lehen aldiz erabili zen *«Li maccheroni di Napoli»* poeman (Antonio Viviani, 1824) eta *spago* ("soka", "lokarria")  hitzaren txikigarri bezala. Ordutik, *spaghetti* hitzak beste termino italiar zaharrago batzuk ordeztu zituen, hala nola *maccheroni* (edo *maccaroni*) eta *vermicelli* (literalki “txitxareak”).

Jateari dagokionez, espagetiak oliba-olioarekin eta baratxuri xehatuarekin (*aglio e olio*) soilik zerbitzatzen ziren hasieran, edo gaztarekin eta piperbeltzarekin (*cacio e pepe*). XVIII. mendetik aurrera, tomate-saltsaren kontsumoa hedatu egin zen, eta Ippolito Cavalcantiren *Cucina teorico pratica* (1837) sukaldaritza liburuan dokumentatu zen bi errezetetan: «I vermicelli con lo pommodoro» (vermicelli tomatearekin) eta «Ragu napoletano».

## Platerak
Hona hemen italiar gastronomiako espagetidun plater ezagun batzuk:
ezagunagoak espagetiak prestatzerakoan:
**Spaghetti alle vongole*: espagetiak baratxuri frijitu batekin eta oliba olioarekin, ardo zuriarekin eta txirlekin (*vongole*). Napoliko sukaldaritzako plater adierazgarria da.
**Spaghetti alla puttanesca*: espagetiak oliba-olioarekin, baratxuriarekin, tomatearekin, piperminarekin, kaparrekin, oliba beltzekin eta antxoekin salteatuta. Errezeta Italiako hegoaldean sortu zen, eta hitzez hitz «espagetiak emagalduen eran» da.
**Carbonara*: jatorriz Lazio eskualdeko platera. Jatorrizko errezetak gorringoa, *pecorino romano* gazta, *guanciale* eta piperbeltz beltza ditu.
**Cacio e pepe*: espagetiak piperbeltz salteatuekin, *pecorino* gaztarekin eta pasta egosteko urarekin. Erroman ohikoa da.

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Espageti kodea

## Kanpo estekak
Arvydas Macijauskas

**Arvydas Macijauskas** (Klaipėda, 1980ko urtarrilaren 19 - ) Lituaniako saskibaloi jokalari bat da.

## Kirol datuak 
1996an debutatu zuen profesionaletan, Lituanian. Hango taldeetan denboraldi batzuk igaro eta 2003an, Tau Baskoniak Macijauskas fitxatu zuen. Gasteizen egundoko bi denboraldi egin ondoren, NBAra joan zen New Orleans Hornetsekin jokatzera. Han denboraldi kaskarra egin eta Olympiacos BCek fitxatu zuen 2006ko Uztailaren 20an.

Hiruko marratik Europako saskiratzailerik onenetarikoa da, %50 baino gehiagoko eraginkortasuna izanik. Gainera, Euroligako elkarren segidako jaurtiketa libreak saskiratzeen bigarren errekorra du, 94 punturekin.

## Taldeak 
* Klaipėdos Universitetas-Irvinga, Klaipedan (Lituania) - 1996-1997
* Klaipėdos Neptūnas, Klaipedan (Lituania) - 1997-1999
* Lietuvos Rytas, Vilniusen (Lithuania) - 1999-2003
* Tau Baskonia, ACB, Gasteizen - 2003-2005
* New Orleans/Oklahoma City Hornets, NBA, Estatu Batuak &ndash; 2005-2006
* Olympiacos, Pireausen (Grezia) - 2006-

## Palmaresa 
* **LKL**ko txapelduna 2000, 2002 (Lietuvos Rytas)
* **NEBL**ko txapelduna 2002 (Lietuvos Rytas)
* **Eurobasket 2003** (Lituaniako saskibaloi selekzioa)
* **Errege kopa**ko txapelduna 2004 (Tau Baskonia)