open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Xiamengo Autobus Azkarra

**Xiamengo Autobus Azkarra** edo "Bus Rapid Transit" (txinera sinplifikatuz: 厦门快速公交系统), Xiamen hiriko autobus linea berrien sareko autobusek duten izena da.

## Ezaugarriak 
Xiamenek metroa eraikitzeko biztanleria nahikorik ez duela eta, hiriko agintariek herritarrak leku batetik bestera garraiatzeko sistema eraginkor bat bilatu behar izan zuten. Horrela, hiriaren erdialdea bidezubien bitartez zeharkatzen duen autobusak igarotzeko errepidea eraiki zuten.

Geltokiak edozein metrok dituenaren berdinak dira, eskilara mekaniko eta bidaitxartela sartzeko makina eta guzti. Bidaiaren kostua, egindako distantziaren araberakoa, eta autobusak aire girotua duen ala ez aldatzen da.

## Ibilbideak 
Gaur egun autobusek hiru ibilbide egiten dituzte:

* BRT 1: Xiamengo Trenbide geltokitik Jimeira. 33,4 kilometro luze eta 21 geltoki.
* BRT 1 Lotunea: No.1 Porten hasi eta Wenxing Dong kaleraino heltzen da. 18,7 kilometro luze eta 17 geltoki.
* BRT 2: Xiamengo Gaoqi Nazioarteko Aireportutik Xikeraino. 15,3 kilometro luze eta bederatzi geltoki.

### Etorkizuna 
Etorkizunean beste bi edo hiru ibilbide berri eraikitzea espero da. Horrez gain, hiriko biztanleria haziz doala ikusita, baliteke etorkizunean autobusen ordez trenak jartzea, hirigunean eraikitako bidezubietaz baliatuta.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.
* Autobusen ibilbideen mapa.
Daliango metroa

**Daliango metroa** (txinera sinplifikatuz: 大连轻轨三号; pinyineraz: Dàlián Qīngguǐ Sānhào), Dalian hiria eta inguruko barrutiak zeharkatzen dituen garraio publikoa da. 2003an zabaldu zuten.

Daliango gobernuak onartutako plangintzaren arabera, etorkizunean hiriak 254 kilometroko metro sarea izango du.

## Ezaugarriak 
Daliango metro sareak linea bakarra dauka gaur egun (herritarrek "Qinggui 3" deitzen diote). Lineak, Hiriaren Garapen gunea, Jinshitan eta hiriaren erdigunearekin elkartzen ditu. 49 kilometroko luzera eta hamabi geltoki dauzka.

2008ko abenduaren 28an sei geltoki berri gehitu zitzaizkion jatorrizko ibilbideari (12,83 kilometro). Ibilbide berria Kaifaquko geltokian hasi eta ipar-mendebalderantz luzatu zuten, Pulandianetik gertu amaituz.

## Lineak 
Tianjingo metroak hiru linea dauzka gaur egun:

## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Daliango metroaren hirugarren linea Google Mapsen.
Shenzhengo metroa

thumb|Guo Mao geltokiko nasa.

**Shenzhengo metroa** (txinera sinplifikatuz: 深圳地鐵; pinyineraz: Shēnzhèn dìtiě), Shenzhen hiria zeharkatzen duen garraio publikoa da. Metroa 2004ean zabaldu zuten, eta metroa izan zuen Txinako Herri Errepublikako seigaren hiria izan zen Beijing, Hong Kong, Tianjin, Shanghai eta Guangzhouren atzetik.

## Historia 
Metroa 2004ko abenduaren 28an zabaldu zen, hiru urteko lanen ondoren. Metroak gaur egun bi linea, hemeretzi geltoki, eta 21,8 kilometroko ibilbidea dauka. Zabaldutako bi lineak, handitzeko lanak hasiak dira dagoeneko, eta etorkizunean beste bost linea berri eraikiko dira. 2011. urtean zabaldutako tarte berrien ondoren, 177 kilometro ditu Shenzhengo metro sareak.

Shenzhengo, Guangzhouko eta Hong Kongeko metroen handitze proiektuek bat egiten dutenean, hiru hirietako metroak bat eginik geratuko dira.

## Lineak 

erdian|600px

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak 
*   Shenzhengo metroaren webgune ofiziala.
*  Shenzhengo metroari buruzko informazioa Urbanrail.net webgunean.
Chongqingeko metroa

thumb|Metro sareak 2012an zeukan itxura.
thumb|Metroaren bigarren lineako bidezubia.

**Chongqingeko metroa** (txinera sinplifikatuz: 重庆轨道交通; pinyineraz: Chóngqìng Guǐdào Jiāotōng), izen bereko hiriko hainbat barruti zeharkatzen dituen garraio publikoa da. Txinan kalearen gainetik eraikitako lehen metroa izan zen eta 2005ean zabaldu zuten. Lehen lineak 19 kilometro luze eta 18 geltoki dauzka, Yuzhong, Jiulongpo eta Dadukou barrutiak zeharkatuz. 2013an zabaldutako geltoki berriekin metro sareak 140 kilometro eta lau linea dauzka gaur egun.

## Ezaugarriak 
Txinako Herri Errepublikako gobernuak, mendebaldeko hiriak garatzeko plangintzaren barnean eraiki zuen Chongqingeko metroa 2002an. Eraikuntza lanak hiru urtez luzatu ziren eta metroaren ibilbide gehiena lur gainekoa den arren, 2,2 kilometro eta hiru geltoki lur azpikoak dira. Lurraren gaineko monorail bat eraikitzeko erabakia, hiriko erliebe bereziagatik hartu behar izan zuten hiriko arduradunek.

## Lineak 
### Eraikiak 

### Eraikitzen 
* 6. linea: Hiria hego-ekialdetik ipar-mendebaldera zeharkatuko du eta lehen tartea 2012ko irailaren 28an zabaldu zen.
* 3. linea: Ertang eta Yudong arteko tartea 2014an zabalduko da.

### Proiektuan 
150px|eskuinera|thumb|Dongwuyuan geltokia, metroaren bigarren linean.
* 4. linea: Siqiaopu - Changshengqiao
* 5. linea: Tongjiayuanzi - Zhongliangshan
* 7. linea: Hiria mendebaldetik igaroko da iparraldetik hegoaldera.
* 8. linea: Hiriaren hegoaldean eraiki da.
* 9. linea: Ipar-ekialdetik hego-mendebaldera zerhakatuko du hiriaren erdigunea.
* 10. linea: Linea biribila.

### Etorkizuna 
Etorkizunari begira linea berriak eraikiko diren arren, Chongqingeko gobernuak erabakitzeke dauka linea horiek izango duten ibilbidea. 2020rako dena den, metroak 400 kilometro baino gehiago izango ditu.

## Ikus, gainera 
* Txinako Herri Errepublikako metroen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Chongqingeko metroaren webgune ofiziala.
*  Chongqingeko metroari buruzko informazioa Urbanrail.net webgunean.
*  Metro sareko hamar lineen mapa.
Gaztanbera

**Gaztanbera** gazta egin ondoren hondakin gisa geratutako gazurez egiten den esnekia da. Hala ere, batzuetan, gaztanbera izena mamiaren sinonimotzat erabiltzen da, adibidez, goi-nafarreraz.

Gaztaren ekoizpenean esnearen kaseina eta gantzak prezipitatzen dira, eta gazurean beste proteina batzuk geratzen dira, gehienbat albumina eta globulina. Gaztanbera egiteko, gazura denbora luzeagoz hartzitzen uzten da (12-24 ordu giro tenperaturan), horrela azidotasuna handitzeko, eta ondoren ia irakin arte egosten da. pH baxuaren eta tenperatura altuaren ondorioz, albumina eta globulina desnaturalizatu eta prezipitatu egiten dira, gaztanbera egiteko erabiltzen den jalkina sortuz.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko sukaldaritza

## Kanpo estekak 
*  Prestatzeko errezeta.
Intxaursaltsa

thumb|320px|Intxaursaltsa, intxaurrekin apainduta.
**Intxaursaltsa** intxaur eta esnez egindako krema da, euskal sukaldaritzaren Gabonetako azkenburuko nagusietako bat izanik. Beraz, Euskal Herriko baserrietan du jatorria, batez ere, Gipuzkoan.

Natillen antza duen postre krematsua da. Erabilitako intxaur kopuruaren eta egosketa-denboraren arabera, testura lodia handiagoa edo txikiagoa lortzen du.

Horretarako, esnea eta esnegaina, intxaur xehatuak, azukrea eta kanela erabiltzen dira. Nahasketa su motelean egosten da, eta loditu egiten da nahi den testura lortu arte.

Jatorrian, beste osagai batzuk ere gehitzen ziren, hala nola bakailao lehor papurtua.

## Prestaketa 
Esne, intxaurrak, azukre, kanela eta limoia ditu osagai. Arrautza-esnearen itxura du. Hasteko, intxaurrak kraskatu eta oskolak kenduko dizkiegu. Gero, arrabolez (nahiz ardo-botila batez…) xehe-xehe egingo ditugu ore fin bat lortu arte. Bestetik, lapiko batean esnea berotzen jarriko dugu irakin arte limoi-azala eta kanela-adaxkarekin.

Gero, lapikoa sutatik kendu, limoi-azala eta kanela-adaxka atera, azukrea bota, eta intxaurrekin egindako orea gehituko diogu. Jarraian, dena ondo nahastu.

Orduan, sutan berriro ipini eta nahasten jarraituko dugu. Gutxienez 30 minutuz izango dugu su txikian eta ogi-mamiak gehituko dizkiogu. Saltsa behin lodituta, postrea prest izango dugu.

Urtsuegi atera bazaigu, jarri sutan luzaroagoan. Lodiegi badago, berriz, esne gehiago gehitzeko aukera duzu sutan dagoenean, betiere sutatik atera aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Errezeta: Intxaursaltsa
Izarra (likorea)

**Izarra** Baionan egindako likore gozoa da.

## Prestaketa 
Izarraren mota bi daude:
* *Izarra Horia* (frantsesez: *Izarra Jaune*) 32 belarrez egindakoa, almendra gustukoa eta 40 gradu dituena.
* *Izarra Berdea* (frantsesez: *Izarra Vert*) 48 belarrez egindakoa, mendafin gustukoa eta 48 gradu dituena.

Likorea egiteko Pirinioetako belarrak eta beste ongailu erabiltzen dituzte. Lau edari nahasi behar dituzte:
* Belarrezko ongailuez destilatutako alkohola;
* Aranpasa eta intxaur oskolak Armagnacen beratzen jarri ondoren ateratako edaria;
* Akazia eztiaren azukrezko almibarra;
* Azafrai koloratzailearen infusioa horia ateratako eta zenbait belarreen infusioa berdea lortzeko.

Sei hilabete ematen ditu upeletan botilan sartu baino lehen. Konpainiak beste errezetak ere asmatu ditu, *Izarra Sagar Berdea* adibidez.

Izarra bakarrik, izotzarekin, edo kokteletan, ginekin normalean, hartu ohi da. Txokolate eta azken burukoekin bat egiten du. Konpainiaren slogana *Le soleil et la neige des Pyrénées* (euskaraz: "Pirinioetako eguzki eta elurra") da.

## Historia 
Joseph Grattau botanikariak XIX. mendeko bukaeran 1835ean gutxienez asmatutako euskal likorearen errezeta erosi zuen. *Izarra* izena jarri, Hendaian *Distillerie de la Côte Basque* enpresa sortu eta 1904an saltzeari ekin zion. Egungo destilategia, Aturritik gertu dagoen Baionako Bergeret auzoa 9an kokatuta, 1913an erosi zuen. Egoitza, berriz, Donibane Lohizunen kokatu zuen.

Rémy Cointreau enpresak 1980ko hamarkadaren hasieran erosi zuen *Distillerie de la Côte Basque*.

## Kanpo estekak
Amsterdam-Schiphol aireportua

**Amsterdamgo Schiphol aireportua** (NAGE: AMS, NAZE: EHAM), Amsterdamgo aireportu nagusia da. Aireportuak bi eta lau kilometro arteko sei aireratzen pista dauzka eta Amsterdametik bederatzi kilometrora (hogei minutu errepidez) dago, Haarlemmermeer udalerrian.

## Historia 
Aireportua 1916ko irailaren 16an zabaldu zen, militarrek erabilitako aireportu gisa. Lau urte beranduago, 1920ko abenduaren 17an, lehen hegaldi zibila egin zen Schipolgo aireportutik.
## Argazkiak 

Fitxategi:Verkeerstorens Schiphol.jpg|Kontrol dorre berria (aurrean) eta zaharra (atzean).
Fitxategi:Schiphol Departures3.jpg|Irteera gunea
Fitxategi:Hal-schiphol-plaza-ns.jpg|Tren geltokiko sarrera
Fitxategi:KLM Aircraft at Schiphol.jpg|KLM airelinearen hegazkinak
Fitxategi:Ams-above-2007.jpg|Aireportuaren airetiko ikuspegia 2007an.

## Bidaiariak 

## Ikus, gainera 
* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Aireportuaren webgune ofiziala.
John Bruton

**John Gerard Bruton** (irlanderaz *Seán de Briotún* ; Dunboyne, 1947ko maiatzaren 18a – Dublin, 2024ko  otsailaren 6a) irlandar abokatu eta politikaria izan zen. Gobernuean hainbat kargu izan zituen, horien artean Finantza Ministari (1981-1982 y 1986-1987), eta Industria, Merkataritza eta Turismo Ministari (1983-1986) bezala ere jardun zuen. 1990an Fine Gael alderdiko buru izan zen eta 1994ko abenduaren 15etik 1997ko ekainaren 26a arte *Taoiseach* karguan egon zen, aldi horretan gobernura Alderdi Laborista eta Ezkerra Demokratikoaren arteko koalizioa eramanarazi zuen. 2004tik 2009ra Europar Batasuneko enbaxadorea izan zen Amerikako Estatu Batuetan.

## Kanpo estekak 
* John Brutonen hauteskundeetako historia (ElectionsIreland.org)
Etxezarreta jauregia

**Etxezarreta jauregia** Durangoko (Bizkaia) erdialdean dagoen eraikin zibila da, Ezkurdi eta Pinondo enparantzen artean kokatutakoa. José Joaquín de Etxezarreta jauntxoak eraikiarazi zuen 1760a aldera, estilo barrokoan. Espainiako Gerra Zibilean ospitale militarra izan zen. 1984tik **Arte eta Historia Museoa** moduan berriztatu zuen Federico Arrutik, Udalak sustatuta. 1986an zabaldu zen, Leopoldo Zugazaren zuzendaritzapean.

2025ean Durangoko Azokak espazio berri bat ireki zuen azoka egunetan egoitza honetan: Atartea izenekoa, arte ederren plaza.

## Durangoko Arte eta Historia Museoa 
Herriko historia erakusten du hiru solairutan, eta bereziki nabarmentzekoak dira Gerra Karlistei buruzko informazioa eta materiala eta Udal Artxibategi Historikoa, XVI. mendetik idatzitako agiri ofizialak jasotzen dituena.

Arte bilduma finkoa ere barne hartzen du bestela, Aurelio Arteta, Jose Luis Zumeta, Amable Arias, Rafael Ruiz Balerdi, Mari Puri Herrero, Agustin Ibarrola eta Andrés Nagel euskal artisten lanekin, besteak beste.

Azkenik, aldizkako erakusketak ere ikusgai daude.

## Durangoko Krimenaren Historia Zentroa 
Durangoko Krimenaren Historia Zentroa krimenaren historia ikertzeko, dokumentatzeko eta hedatzeko espazio birtuala da, nazioarteko komunitate zientifiko osoari dago zabalduta dagoena. 2004. urtetik Clío & Crímen: Durangoko Krimenaren Historia Zentroko Aldizkaria argitaratzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arte eta Historia Museoa/Etxezarreta jauregia, Durangoko Udalaren webgunean.
Axo (platera)

**Axoa** Lapurdi eta Gipuzkoako jaki tradizionala da. Baserri-plater hau, azoka egunetan zerbitzatu ohi zutena, erraza da: txahal edo idizko gisatua besterik ez, espeziak, piperrak eta tipulak dituena.. Axoak Irulegiko arnoarekin bat egiten du.

## Gipuzkoan ere bai 
Gipuzkoan, esaterako Hondarribian, arrantzaleek prestatzen zuten: «Patroiak hamaiketako bezala kozinatzen zuen haragi hori, asteko jornala puskatzen edo banatzen zuten bitartean. Gaur egun ere hori egiteko ohitura dute arrantzale batzuk», azaldu zuen Iñaki Jauregi hondarribitarrak *Oarso Bidasoko Hitza*n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Errezeta
Paris-Charles de Gaulle aireportua

**Paris-Charles de Gaulle Airport** (NAGE: CDG, NAZE: LFPG), Parisko aireportu nagusia da. Aireportuak lau aireratze pista dauzka orotara eta 2008. urtean 60.851.998 bidaiari eta 559.812 hegaldi izan ziren bertan.

Batzuetan, **Roissy** edo **Paris-Roissy** izenak erabiltzen dira, nahiz eta ofizialak ez izan.

Aireportuaren izena Charles de Gaulle omentzeko jarri zioten 1974. urtean.

## Argazkiak 

Fitxategi:Terminal 1 of CDG Airport.jpg|1. terminalaren airetiko ikuspegia.
Fitxategi:CDG-aerialview.jpg|2. terminalaren airetiko ikuspegia.

Fitxategi:Display Screen At A Paris Airport.jpg|2. terminaleko hegaldiak

## Bidaiariak 

## Ikus, gainera 
* Munduko aireporturik erabilienak bidaiarien arabera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Aireportuaren webgune ofiziala.
Jieyang

**Jieyang** (txinera sinplifikatuz: 揭阳, pinyineraz: Jiēyáng), Guangdongo probintziako prefektura mailako hiria da. Azken erroldaren arabera, 5.634.200 biztanle bizi dira bertan, nahiz eta hiriguneko biztanleria 211.000 ingurukoa baino ez den.

## Inguru naturala eta kokapena 
Jieyang Guangdong probintziaren ekialdean dago, Asiako Hegoaldeko itsasoaren ondoan. Prefektura mailako hiriaren mugakideak honakoak dira: Meizhou iparraldean, Chaozhou ipar-ekialdean, Shantou ekialdean, Hego Txinako itsasoa hegoaldean, eta Shanwei mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
* Rongcheng Barrutia (榕城区/榕城區)
* Puning Hiria (普宁市/普寧市)
* Huilai Konderria (惠来县/惠來縣)
* Jiedong Konderria (揭东县/揭東縣)
* Jiexi Konderria (揭西县/揭西縣)

## Ikus, gainera 
* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Jieyango gobernuaren webgunea.
Yu Ming Is Ainm Dom

***Yu Ming Is Ainm Dom*** () 2003. urtean eginiko film labur irlandarra da. Nagusiki, gaeleraz filmatua izan zen. Irlanda bisitatzen duen eta inork ulertzen ez dion, nahiz eta aurretik gaelera ikasi zuen, txinatar baten istorioa kontatzen du. Daniel O'Hara da istorio honen idazlea eta zuzendaria.

## Argumentua 
Txinan bizitzeaz asperturik, Yu Ming dendaria ausaz herrialde bat bisitatzea erabakitzen du eta Irlanda egokitzen zaio. Liburutegira joaten da eta atlas batean aurkitzen du gaelera dela Irlandako hizkuntza ofiziala. Orduan, Yuk gaelera ikasten du eta gaeleradun egiten da Irlandara abiatu baino lehen.

Dublinera heltzen da, non bertako biztanleek oso gaelera gutxi dakiten. Dublingo ostatu batean sartzen denean Yu Mingek "Ba mhaith liom leaba anseo" ("ohe bat nahi nuke hemen") dio. Ostatuko harreragile australiarrak uste du Yu Ming txineraz hizketan ari dela eta azaltzen dio ez duela ulertzen.

Yu Ming taberna batean sartzen da lan eske eta zerbitzariari "Táim ag lorg oibre" ("lan bila nabil") esaten dio, eta honek ez dio hitzik ulertzen. Tabernan dagoen agure gaeleradun batek Yu Ming entzuten du gaelera jariotsuan hitz egiten. Honek Yu Ming trago bat hartzera gonbidatzen du eta honi azaltzen dio zergatik ez dion inork ulertzen.

Azkenean, Yu Mingek taberna batetako zerbitzari bezala lan egitea lortzen du Connemara eremu gaeleradunean.

## Aktoreen zerrenda 
* Daniel Wu: Yu Ming
* Frank Kelly: agurea
* Paddy C. Courtney: zerbitzaria
* Richard Morton: Lenny

## Kanpo estekak 
* IMDbko fitxa 
* *Yu Ming Is Ainm Dom* film laburra ikusgai
Zhongshan

**Zhongshan** (txinera sinplifikatuz: 中山, pinyineraz: Zhōngshān), Guangdongo probintziako prefektura mailako hiria da. Azken erroldaren arabera, 2.493.400 biztanle bizi dira bertan (horietatik 1.422.600 hirigunean).

Hiria Perla ibaiaren deltako gune metropolitar erraldoiaren ekialdean dago.

## Inguru naturala eta kokapena 
thumb|ezkerrera|250px|Sunwen kalearen ikuspegia.
Prefektura mailako Zhongshan hiriaren mugakideak honakoak dira: Foshan eta Guangzhou iparraldean, Shenzhen eta itsasoa ekialdean, Zhuhai hegoaldean, eta Jiangmen mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
* Ekialde Barrutia (东区)
* Hego Barrutia (南区)
* Shiqi Barrutia (石岐区)
* Mendebalde Barrutia (西区)
* Wuguishan Barrutia (五桂山区)

## Ikus, gainera 
* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa
* Perla ibaiaren delta

## Kanpo estekak 
*  Zhongshango gobernuaren webgunea.
The Fox and the Hound

***The Fox and the Hound*** () 1981eko Ted Berman, Richard Rich, eta Art Stevens zinema zuzendarik zuzendutako Walt Disney Productions ekoiztetxearen dramazko marrazki bizidun film bat da. Daniel P. Mannix estatubatuar idazleak izenburu berberarekin idatzitako liburuan oinarrituta dago, eta azeri baten eta txakur baten arteko adiskidetasunari buruzkoa da. 2006an, 25. urteurrenean, DVDan argitaratu zuten berriro filma, eta 2011an, 30. urteurrenean, Blu-rayan argitaratu zuten berriro filma.

## Kanpo estekak
The Town I Loved So Well

**"The Town I Loved So Well"** (euskaraz *Hain Ongi Maitatu Nuen Hiria*) Phil Coulter idatziriko abestia da eta bere haurtzaroko Derry hiriaz mintzo da, Ipar Irlanda. Lehendabiziko hiru bertsoetan egileak Derryko bere haurtzaroan bizi izan zuen bizitza mota xume eta lasaiaz hitzegiten digu, amaierako bi bertsoetan berriz Ipar Irlandako gatazkaz mintzo da, bai eta nola militarrek bera jaio zen hiriko lasaitasuna hondatzen duten, oldarkeri sektarioak dena estaltzen duen bitartean. The Dubliners talde dublindarrak eta Pierre Bensusan abeslari algeriar-frantziarrak abesti honen euren bertsioak moldatu zituzten. Bretainiar Tri Yann musika talde ospetsuak ere bere bertsioa moldatu zuen, hitzak frantzeseraz zirelarik. Abesti honek "La ville que j'ai tant aimée" izenburua hartu zuen bere 1983 eta 1996ko bertsioetan.

## Ikus, gainera
* Irlandako musika matxino

## Kanpo estekak 
* "The Town I Loved So Well" abestia entzuteko sakatu hemen. The Dubliners eta Luke Kellyren bertsioa
Derry City F.C.

**Derry City Football Club** (gaeleraz *Cumann Peile Chathair Dhoire*) Derryko (Ipar Irlanda) futbol taldea da. Irlandako Errepublikako futbol ligan jokatzen duen Ipar Irlandako talde bakarra da.

## Historia 
Sortu zen une beretik argi utzi zuen Derry City taldeak irlandar abertzalea zela, orduan ofiziala zen hiriaren Londonderry izena hartu beharrean Derry City F.C. izena hartu baitzuen. Hau 1928an izan zen, jadanik Irlanda banatuta zegoela.

Hasieratik Ipar Irlandako Ligan sartuta gelditu zen eta denboraldirik onena 1965ean izan zuen, liga irabaziz. Honek Europako Kopan parte hartzeko aukera eman zion. 70. hamarkadaren hasieran Derry hiriko egoera gaiztotu egin zen eta Derry City taldeak Irlandako futbol ligan sartzeko eskaria egin zuen. 1973an hasi zuen bere ibilbidea liga berrian eta jadanik birritan irabazi du liga. Honetaz gain Ligako Kopa gehien irabazi dituen taldea da.

## Palmaresa 
* **Ipar Irlandan:**
** IFA Premiership Liga **(1)**: 1964-65.
** Kopa **(3)**: 1948–49, 1953–54 eta 1963–64.
* **Irlandako Errepublikan:**
** Irlandako Liga **(2)**: 1988–89 eta 1996–97.
** Kopa **(6)**: 1989, 1995, 2002, 2006, 2012 eta 2022.
** Ligako Kopa **(10)**: 1988-89, 1990-91, 1991-92, 1993-94, 1999-00, 2005, 2006, 2007, 2008, 2011

## Gaur egungo taldea 
thumb|erdian|700px|Derry City F.C. futbol taldeak bere historian zehar erabili izan dituen janzkera ezberdinak

## Kanpo estekak
Goxua

thumb|250px
**Goxua** euskal sukaldaritzaren azkenburuko ezagunenetariko bat da, Euskal Herrian ez ezik inguruko eskualdetan jaten dena
. Gasteizen famatua da oso

## Prestaketa 
Goxua prestatzeko errezeta eskualdez eskualde aldatzen da. Normalean esne-gain, bizkotxo, pastel-krema eta karamelu likidoa ditu osagaiak. Bizkotxoa oinarria izanik, pastel-kremazko geruza, esne-gainezkoa eta gozokia botatzen dituzte. Gero pastel moduan hartzen da, edo mamia bezala, poto batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txistor

thumb|250px|Txistor pintxoak
thumb
**Txistorra** euskal hestebete edo saltxitxa da. Prestatzeko koipe asko duen txerriki fresko txikitua du (% 70 - % 80 artean), batzuetan txerriki eta behiki nahastuta, baratxuria, gatza, piperrautsa (gorriz koloreztatzen duena) eta usain-belarrak (normalean, perrexila) beharrezkoak dira. Frijitua zein erreta hartzen da.

## Ezaugarriak 
Txistorra denbora gutxian ondutako hestebetea da (24 orduz 2-8 °C-ra), heste natural edo plastikozkoak erabiltzen duena. Normalean txorizoa baino argalagoa da: 25 mm zabal eta 40 cm luze.

Prestaketa ez da zaila: txerrikia ondo xehatu, ongailuak gehitu (baratxuria, gatza, piperrautsa eta usain-belarrak) eta oratu. Hozkailuan 24 orduz utzi. Galkatzeko bildotsaren hesteak erabili eta zartak egin. Ordubete aireztatzen utzi eta ihartu bi edo hiru egunez (12 °C eta % 76 hezetasuna).

## Historia 
Euskal Herrian, San Martin egunean (azaroan) egiten zen txerri-hilketaren hondarrak erabiliz egiten da, gero Santo Tomas egunean hiriburuetako merkatuetan saltzeko. Lodosan **birika** du izena, txerriaren birikak erabiltzen direlako. Espainian ere txistorra egiten da: adibidez, Leongo probintzian *chistorra de León* (euskaraz, "Leongo txistorra"), euskal txistorrak baino behiki gehiago duena.

## Dastatzea 
[thumb|[Arrautza frijituak txistorrarekin.]]
Txistorra frijitua zein erreta hartzen da, normalean beste osagai batzuekin batera. Agian konbinazio ezagunena arrautza eta patata frijituekin da. Pintxo gisan ere hartzen da, sagardo edo txakolinarekin batera. Txistorra-ogitartekoa ere ezaguna da, baita talo edo croissant baten barruan ere.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txorizo

## Kanpo estekak
Zhuhai

**Zhuhai** () Txinako Guangdong probintziako prefektura mailako hiria da, Perla ibaiaren deltako gune metropolitarraren mendebaldean. Hiriak 1.481.100 biztanle eta 1.653 kilometro koadroko azalera dauka.

## Banaketa administratiboa 
## Inguru naturala eta kokapena 
thumb|ezkerrera|250px|Gongbei kalearen ikuspegia.
Prefektura mailako Zhuhai hiriaren mugakideak honakoak dira: Macau eta Asia hegoaldeko itsasoa hegoaldean, Zhongshan iparraldean, eta Jiangmen ipar-mendebaldean.

## Klima 
## Banaketa administratiboa 
Hiriak hiru barruti dauzka:

* Xiangzhou Barrutia (香洲区)
* Doumen Barrutia (斗门区)
* Jinwan Barrutia (金湾区)

Bestalde Zhuhaiko gobernuak, industria jakin batzuk garatzeko bi gune izendatu ditu:

* Zuhaiko Nazioarteko Teknologia Garatzeko barrutia (珠海国家高新技术产业开发区)
* Wanshango Itsas Saiakuntza eta Garapenerako gunea (万山海洋开发试验区)

## Azpiegiturak 
## Ikus, gainera 
* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Zhuhaiko gobernuaren webgunea.
*  Zhuhai eta Hong Kong arteko barkuari buruzko informazioa.
Jiangmen

**Jiangmen** (txinera sinplifikatuz: 江门, pinyineraz: Jiāngmén Shì) Txinako Guangdong probintziako prefektura mailako hiria da, Perla ibaiaren deltako gune metropolitarraren mendebaldean. Hiriak 3.740.000 biztanle eta 920 kilometro koadroko azalera dauka.

## Inguru naturala eta kokapena 
thumb|ezkerrera|250px|Jiangmengo liburutegi zaharraren ikuspegia.
Prefektura mailako Jiangmen hiriaren mugakideak honakoak dira: Yunfu ipar-mendebaldean, Foshan ipar-ekialdean, Yangjiang mendebaldean, Zhongshan ekialdean, eta Zhuhai hego-ekialdean.

## Banaketa administratiboa 
Hirigunea osatzen duten barrutiak honakoak dira

* Pengjiang Barrutia (蓬江区) (Jiangmen hiriaren erdigunea)
* Jianghai Barrutia (江海区)
* Xinhui Barrutia (新會区)

Hirigunearen inguruko herriak honakoak dira:

* Taishan Hiria (台山市)
* Kaiping Hiria (开平市)
* Enping Hiria (恩平市)
* Heshan Hiria (鹤山市)

## Hiri senidetuak 
*  Riverside, Kalifornia, AEB

## Ikus, gainera 
* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Jiangmengo gobernuaren webgunea.
Yangjiang

**Yangjiang** (txinera sinplifikatuz: 阳江市, pinyineraz: Yángjiāng Shì) Txinako Guangdong probintziako prefektura mailako hiria da. Hiriak 2.628.000 biztanle eta 7.813 kilometro koadroko azalera dauka.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Yangjiang hiriaren mugakideak honakoak dira: Yunfu iparraldean, Txina Hegoaldeko itsasoa hegoaldean, Maoming mendebaldean, eta Jiangmen ekialdean.

### Klima eta landaredia 
Hiriko klima, ozeaniko eta azpitropikalaren arteko nahasketaren ondorio da, betiere Asia hegoaldeko montzoiak baldintzaturik. Urtarrileko batez-besteko tenperatura 14,6 gradukoa eta uztailekoa 28 gradukoa izaten da. Prezipitazioak ugariagoak dira maiatzetik irailera eta 2.200mm pilatzen dira urtero. Hiriaren hegoaldean, Yangchun izeneko gunean Guangdong probintziako gunerik euritsuena da, 2.600mm euri baino gehiago jausten direlarik.

## Banaketa administratiboa 
Hiriburua eta hiriko gobernuaren egoitza Jiangcheng Barrutian dago.

* Jiangcheng Barrutia (江城区)
* Yangchun Hiria (阳春市)
* Yangdong Konderria (阳东县)
* Yangxi Konderria (阳西县)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Yangjiangeko gobernuaren webgunea.
Maoming

**Maoming** (txinera sinplifikatuz: 茂名, pinyineraz: Màomíng Shì) Txinako Guangdong probintziako prefektura mailako hiria da. Hiriak 6.705.000 biztanle eta 11.458 kilometro koadroko azalera dauka.

## Inguru naturala eta kokapena 
Prefektura mailako Maoming hiriaren mugakideak honakoak dira: Zhanjiang mendebalde eta hego-mendebaldean, Txina Hegoaldeko itsasoa hegoaldean, Yangjiang ekialdean, eta Yunfu ipar-ekialdean.

Hiriak 248 kilometroko kostaldea dauka.

## Banaketa administratiboa 
* Maonan Barrutia (茂南区)
* Maogang Barrutia (茂港区)
* Gaozhou Hiria (高州市)
* Xinyi Hiria (信宜市)
* Huazhou Hiria (化州市)
* Dianbai Konderria (电白县)

## Hizkuntza 
Maomingo bizilagunek Txinera kantondarraren Gaoyang aldaera hitz egiten dute.

## Ikus, gainera 
* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Maomingo gobernuaren webgunea.
Zhanjiang

**Zhanjiang** (txinera sinplifikatuz: 湛江市, pinyineraz: Zhànjiāng Shì) Txinako Guangdong probintziako prefektura mailako hiria da. Hiriak 6.902.000 biztanle eta 12.490 kilometro koadroko azalera dauka.

## Inguru naturala eta kokapena 
Zhanjiang prefektura Guangdong probintziaren hego-mendebaldeko muturrean dago.

## Banaketa administratiboa 
* Chikan Barrutia (赤坎区; pinyinera: Chìkǎn Qū)
* Mazhang Barrutia (麻章区; pinyinera: Mázhāng Qū)
* Potou Barrutia (坡头区; pinyinera: Pōtóu Qū)
* Xiashan Barrutia (霞山区; pinyinera: Xiáshān Qū)
* Leizhou Hiria (雷州市; pinyinera: Léizhōu Shì)
* Lianjiang Hiria (廉江市; pinyinera: Liánjiāng Shì)
* Wuchuan Hiria (吴川市; pinyinera: Wúchuān Shì)
* Suixi Konderria (遂溪县; pinyinera: Suíxī Xiàn)
* Xuwen Konderria (徐闻县; pinyinera: Xúwén Xiàn)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zhanjiangeko gobernuaren webgunea.
Qingyuan

**Qingyuan** (txinera sinplifikatuz: 清远市, pinyineraz: Qīngyuǎn Shì) Txinako Guangdong probintziako prefektura mailako hiria da. Hiriak 1.626.000 biztanle eta 19.000 kilometro koadroko azalera dauka.

## Inguru naturala eta kokapena 
thumb|ezkerrera|250px|Feilai tenpluaren ikuspegia.
Prefektura mailako Qingyuan hiriaren mugakideak honakoak dira: Yunnan probintzia ipar-mendebaldean, Guizhou probintzia ipar-ekialdean, Shaoguan ekialdean, Guangzhou eta Foshan hegoaldean, eta Zhaoqing mendebaldean.

## Banaketa administratiboa 
* Qingcheng Barrutia (清城区)
* Yingde Barrutia (英德市)
* Lianzhou Barrutia (连州市)
* Fogang Konderria (佛冈县)
* Yangshan Konderria (阳山县)
* Qingxin Konderria (清新县)
* Lianshan Zhuang eta Yao Konderri autonomoa (连山壮族瑶族自治县)
* Liannan Yao Konderri autonomoa (连南瑶族自治县)

## Ikus, gainera 
* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Qingyuango gobernuaren webgunea.
Shaoguan

**Shaoguan** (txinera sinplifikatuz: 韶关市, pinyineraz: Sháoguān Shì) Txinako Guangdong probintziako prefektura mailako hiria da. Hiriak 3.148.500 biztanle eta 18.645 kilometro koadroko azalera dauka.

## Banaketa administratiboa 
* Qujiang Barrutia (曲江区, pinyinera: Qǔjiāng Qū)
* Wujiang Barrutia (武江区, pinyinera: Wǔjiāng Qū)
* Zhenjiang Barrutia (浈江区, pinyinera: Zhēnjiāng Qū)
* Lechang Hiria (乐昌市, pinyinera: Lèchāng Shì)
* Nanxiong Hiria (南雄市, pinyinera: Nánxióng Shì)
* Renhua Konderria (仁化县, pinyinera: Rénhuà Xiàn)
* Shixing Konderria (始兴县, pinyinera: Shǐxīng Xiàn)
* Wengyuan Konderria (翁源县, pinyinera: Wēngyuán Xiàn)
* Xinfeng Konderria (新丰县, pinyinera: Xīnfēng Xiàn)
* Ruyuan Yao Konderri autonomoa (乳源瑶族自治县, pinyinera: Rǔyuán Yáozú Zìzhìxiàn)

## Klima 

## Ikus, gainera 
* Guangdong probintziaren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Shaoguango gobernuaren webgunea.
The Foggy Dew

thumb|Abestiaren bertsio instrumentala
***The Foggy Dew*** (euskaraz *Ihintz Lanbrotsua*) irlandar abesti abertzale, nazionalista edo errepublikar ospetsua da. Bere sortzailea Charles O'Neill apaiza izan zen. Abesti honek 1916ko Irlandar Bazko Altxamenduaren kronika moduko bat egiten du, nola irlandar adoretsu batzuk Irlandaren aldeko borrokari ekiten dioten, bai eta nola bitartean une horretan irlandar gazte asko eta askok Lehen Mundu Gerran beren biziak galtzen dituzten, horregatik abestian Suvla eta Sud-El-Bar turkiar gudalekuen aipamenak egiten dira. 1916ko Dublingo Posta Bulego Nagusiko gertaeretan esku hartu zuten irlandar abertzale historikoen izenak ere aipatzen dira, esate baterako Cathal Brugha edo Patrick Pearse.

## Hitzak 
*As down the glen one Easter morn to a city fair rode I
*There Armed lines of marching men in squadrons passed me by
*No pipe did hum nor battle drum did sound its loud tattoo
*But the Angelus Bell o'er the Liffey's swell rang out through the foggy dew

*Right proudly high over Dublin Town they hung out the flag of war
*Twas better to die 'neath an Irish sky than at Suvla or Sud-El-Bar
*And from the plains of Royal Meath strong men came hurrying through
*While Britannia's Huns, with their long range guns sailed in through the foggy dew

*Twas England bade our Wild Geese go, that small nations might be free;
*Their lonely graves are by Suvla's waves or the fringe of the great North Sea.
''Oh, had they died by Pearse's side or fought with Cathal Brugha
''Their graves we'd keep where the Fenians sleep, 'neath the shroud of the foggy dew.

''Oh the night fell black, and the rifles' crack made Perfidious Albion reel
''In the leaden rain, seven tongues of flame did shine o'er the lines of steel
*By each shining blade a prayer was said, that to Ireland her sons be true
*But when morning broke, still the war flag shook out its folds in the foggy dew

*Oh the bravest fell, and the Requiem bell rang mournfully and clear
*For those who died that Easter tide in the spring time of the year
*And the world did gaze, in deep amaze, at those fearless men, but few,
*Who bore the fight that freedom's light might shine through the foggy dew

*As back through the glen I rode again and my heart with grief was sore
*For I parted then with valiant men whom I never shall see more
*But to and fro in my dreams I go and I kneel and pray for you,
*For slavery fled, O glorious dead, when you fell in the foggy dew.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Paddy Reilly eta The Dubliners taldearen "The Foggy Dew" abestiaren bertsioa
* Luke Kellyren "The Foggy Dew" abestiaren bertsioa
* "The Foggie Dew" abestia entzuteko sakatu hemen. The Wolfe Tones taldearen bertsioa
1962ko Ipar Itsasoko uholdea

**1962ko Ipar Itsasoko uholdea** () Ipar Itsasoko Alemaniako kostaldean kalte handiak eragin zituen uholdea izan zen. 1962ko otsailaren 16tik otsailaren 17ra, Islandia ondotik zetorren Vincinette behe presio guneak indarra hartu zuen hegoaldeko Ipar Itsasorako norabidea hartuz.

Alemaniara hurbiltzean, haizeek 200&nbsp;km/h abiadura zuten, eta horrek eraginda olatu handiek, kostaldeko gunerik baxuenetan kalte handiak eragin zituzten. Alemaniaz gain, Herbehereetan nabaritu zen behe presio gunearen indarra. Hamburgo hirian, 315 pertsona hil ziren, hiriko gunerik baxuenak babesten zituzten dikeak apurtu eta pertsona asko ito zirenean.

## Ikus, gainera 
* 1953ko Ipar Itsasoko uholdea

## Kanpo estekak 
*  Otsailaren 17ko isobara mapa Wetterzentrale.de webgunean.
John Millington Synge

**John Millington Synge** (1871ko apirilaren 16a - 1909ko martxoaren 24a) irlandar idazle, olerkari, antzerkigile eta folklore biltzailea izan zen. Irlandar Literaturako Berpizkundearen oinarrizko pertsonaia da eta Dublingo Abbey Theatre antzerkiaren sortzaileetako bat. Batik bat bere 'Mendebaldeko Playboya' edo 'The Playboy of the Western World' antzezlanarengatik da ezagunen, hau Abbey Theatren estreinekoz antzerkiratzean Dublingo kaleetan sekulako iskanbilak sortu zirelarik.

## Lanak 
* *In the Shadow of the Glen*. (1903)
* *Riders to the Sea*. (1904)
* *The Well of the Saints*. (1905)
* *The Aran Islands* (1907)
* *The Playboy of the Western World* (1907)
* ''The Tinker's Wedding* (1908)
* *Poems and Translations* (1909)
* *Deirdre of the Sorrows* (1910)
* *In Wicklow and West Kerry*. (1912)
* *Collected Works of John Millington''.

Nahiz eta bere jatorria erdi maila protestantean izan, Syngeren idazlanek nagusiki baserritar giroko Irlandako nekazari katolikoei buruzko gaiak jorratzen dituzte, bai eta berak munduarekiko zuen funtsezko paganismoa oinarritzat zuen ikuspuntuari buruz.

## Kanpo estekak
A Song For Ireland

**A Song For Ireland** (euskaraz *Abesti Bat Irlandaren Alde*) abestia oso ezaguna da Irlandan. Bere egileak Phil eta June Colclough musikagileak dira. Irlandar musika talde eta abeslari ugarik abestu izan ohi dute.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* Dick Gaughan eskoziar abeslariaren bertsioa entzungai 
* "A Song For Ireland" abestia entzuteko sakatu hemen. Luke Kelly eta The Dubliners taldearen bertsioa
* Mary Black abeslari irlandarraren bertsioa
* Clannad talderaen bertsioa
Monica Bellucci

**Monica Anna Maria Bellucci** (Città di Castello, 1964ko irailaren 30a -) Italiako aktore eta modeloa da.

Italieraz, frantsesez, ingelesez eta gaztelaniaz aritzeaz aparte, aramaikoz ere aritu zen *The Passion of the Christ* filmean. Vincent Cassel aktorearekin ezkonduta egon zen, 2013an banandu arte.

## Filmagintza 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patrick Pearse

**Patrick Henry Pearse** (**Pádraic** edota **Pádraig Pearse** bezala ere ezaguna da; irlanderaz: **Pádraig Anraí Mac Piarais**; 1879ko azaroaren 10a, Dublin – 1916ko maiatzaren 3a, Kilmainham Gaol, Dublin) irlandar maisu, irlanderazko olerkari, idazle, nazionalista eta ekintzaile politikoa izan zen.

## Biografia 
Aita ingelesa zuen, Birmingham hirikoa; Ama berriz irlandarra, Dublingoa, baina azken honen aitaren familia Meath konterrikoa zen eta Irlandera hiztuna. Patrick Pearsek oso harreman estua izan zuen bere amaren aldeko izeba zahar batekin eta honek azaltzen ahal du Irlanderarekiko izango zuen grina.

1916ko Bazko Altxamenduaren buru nagusietako bat izan zen. Une horietan Irlandako Errepublikaren *Aldibateko Gobernuaren Presidentea* aldarrikatu zuten, halere beste zenbait matxinatuek estatus hau ez zuten onartu. Altxamenduaren porrota eta Pearsen exekuzioaren ostean, askok Pádraig Pearse matxinadaren oinarrizko arimatzat hartu zuten. Bertie Ahern Taoiseacharen hitzetan Pearse bere heroietako bat izan zen eta bere bulegoko idazmahai gainean bere irudi bat du.

## Iruditegia 

Irudi:Birthplace of Patrick and William Pearse.jpg|Dublingo Pearse kaleko 27. zenbakia, Patrick Pearsen jaiolekua.
Irudi:Statue padraig pearse.jpg|Patrick Pearsen soina.

## Kanpo estekak
Kilmainham Gaol

**Kilmainham Gaol** edo **Kilmainham Presondegia** (irlanderaz: ***Príosún Chill Mhaighneann***) Dublingo Inchicore auzoan kokatutako espetxe bat zen, izen berdineko Kilmainham auzunean. Gaur egun irlandar errepublikanismoa eta Pazko matxinadaren museoa da.

## Historia 
Gartzela 1796an eraiki zuten *New Gaol* izendapenean, berarengandik ehunen bat kilometrotara zegoen gartzela zaharra ordezkatzen baitzuen.

Kilmainham Gaolek paper garrantzitsua jokatu du Irlandako historian, presondegi honetan Irlandaren independentziaren aldeko altxamendu eta matxinada ezberdinetako buru asko preso sartu baizituzten. Preso hauetako asko presondegi honetan bertan exekutatu zituzten. 1798ko Irlandako matxinada, 1803, 1848ko Irlandako matxinada, 1867 eta 1916ko Pazko matxinadetako buruak presondegiko geletan amaitu zuten.

Gartzelako azken presoa Éamon de Valera izan zen eta 1924 uztailaren 16an kaleratu zuten.

Gartzela barnean ez zen sexu edo adinaren araberako banaketarik egiten, honela bada bai gizonezko bai emakumezkoek eremu berdinean elkarbizitzen ziren, era berean haurrak.

1924an behin-betirako itxi zen. 1970. hamarkadan bere egoera kaxkarra zela eta berrikuntza batzuk egin zizkioten ondoren museo bilakatuz.

## Preso ospetsuak 
thumb|300px|Kilmainham gartzelako kanpokaldea
thumb|300px|Gartzelako eraikuntzaren barne-patioa
* Henry Joy McCracken, 1796
* Robert Emmet, 1803
* Anne Devlin, 1803
* Michael Dwyer, 1803
* William Smith O'Brien, 1848
* Thomas Francis Meagher, 1848
* Jeremiah O'Donovan Rossa, 1867
* J. E. Kenny, 1881
* Charles Stewart Parnell, 1881
* William O'Brien, 1881
* James Joseph O'Kelly, 1881
* Willie Redmond, 1882
* Joe Brady, (Phoenix Parkeko hiltzailea) 1883
* Daniel Curley, (Phoenix Parkeko hiltzaileak) 1883
* Tim Kelly, (Phoenix Parkeko hiltzaileak) 1883
* Thomas Caffrey, (Phoenix Parkeko hiltzaileak) 1883
* Michael Fagan, (Phoenix Parkeko hiltzaileak) 1883
* Michael Davitt
* Patrick Pearse, 1916
* James Connolly, (Kilmainhamen exekutatua, nahiz eta bertan preso ez zen egon) 1916
* Constance Markievicz, 1916
* Éamon de Valera, 1916
* Joseph Mary Plunkett, 1916.
* Michael O'Hanrahan, 1916
* Edward Daly, 1916
* Willie Pearse, (Padraig Pearsen anaia) 1916
* Grace Gifford, (Joseph Plunketten emaztea) (1922)

## Bertan filmatutako filmak 
* *The Quare Fellow*, 1962
* *The Face of Fu Manchu*, 1965
* *The Italian Job*, 1969
* *The Mackintosh Man*, 1973
* *The Last Remake of Beau Geste*, 1977
* *The Whistle Blower*, 1987
* *In the Name of the Father*, 1993
* *Michael Collins*, 1996
* *Boondock Saints*, 1999
* *The Escapist*, 2008

U2 musika taldeak 1982an "A celebration" abestiaren bideoklipa Kilmainham gartzelan filmatu zuen.

## Kanpo estekak 
* Kilmainham Gaol museoaren webgunea  
* Kilmainham Gaolen historia
Somorrostro

**Somorrostro** izan daiteke:
* Somorrostro Harana, Bizkaiko harana.
* Muskiz udalerriko izen tradizionala:
** Somorrostro Haraneko Hiru Kontzejuak
** Somorrostro Haraneko Lau Kontzejuak
* Somorrostro (muinoa), Santanderko muinoa;
* Somorrostro (kanoiontzia), Espainiako Itsas Armadako itsasontzi mota;
* Somorrostro (Bartzelona), Bartzelonako txabola-auzoa.
Bruno Maurizio Zabala

**Bruno Maurizio Zabala** (Durango, 1682ko urriaren 6a - Paraná ibaia, 1736ko urtarrilaren 31) bizkaitar militarra eta konkistatzailea izan zen, Montevideo hiriburuaren sortzaileetako bat.

## Bizitza 
thumb|ezkerrera|Durangoko Zabala jauregia, Bruno Maurizio Zabalaren jaiolekua.
Filipe V.aren alde borrokatu zen Espainiako Ondorengotza Gerran, eta ordainetan Río de la Platako erregeordetzako kapitain nagusi izendatu zuen erregeak 1717an. Piratei eta Portugaldar Inperioari aurre egin zien, portugaldarrak Montevideo eta Maldonado eskualdeez jabetzeko prest baitzeuden. 1723. urtean portugaldarren esku erori zen Montevideo, baina handik urtebetera berreskuratu zuen Zabalak, eta gaztelu bat eraikiarazi zuen, hiriburua izango zenaren lehenengo eraikin-multzoa. Txileko kapitain nagusi izendatu zuten 1731. urtean. Paraguain ere borrokatu zen komunero matxinatuen aurka (1725 eta 1735).

## Ikus, gainera 
* Durangar ezagunen zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irazugoikoa baserria

**Irazugoikoa** (edo **Irazu goikoa**) Zizurkilen (Gipuzkoan) dagoen baserria da, XVI. mendeko lehen laurdenean eraikia. Garai hartakoak dira, hain zuzen, harlanduzko hormak eta egurrezko egitura. XVIII. mendean, eraikina zaharberritu egin zuten; fatxada nagusia aurrera eraman zen eta gainerako harlandu-hormak eraiki ziren garai hartan.

2006ko abenduaren 11an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Oinplano ia karratuko baserria da, 18 x 18,5 metrokoa baitu oina. Bi solairu eta ganbara ditu. Zurezkoa da estalkia, bi isurialdekoa, hodi-teilaz egina, eta hegoaldera begirako fatxada nagusiarekiko elkarzuta den gailurra. Kanpo-perimetroko hormak harlanduzkoak eta harlanduxko gotikokoak dira.

Hegoaldeko fatxada nagusia harlangaitzezkoa da, eta harlandu-harrizkoa eskantzuetan. Horma pikoa irekia zen garai batean, baina egun adreilu-trenkadaz itxia dago. Zurezko urkila bat du erdian, eta haren gainean dago gailurra. Eraikinera sartzeko, beheko solairuan, ateburudun sarrera igaro behar da, harlanduzko ezpadura duena. Solairu horretan, beste hiru leiho-baok ere harlanduzko ezpadura dute. Lehen solairuak kareldun balkoia eta proportzio ezberdineko hiru leiho ditu. Ekialdeko fatxada harlanduz egina da, eta haren zati bat harlanduxko gotikoz egina da, iparraldean. Beheko solairuan, bi sarbide-ate ditu —batek harlanduzko ezpadura du—, eta bi leiho-bao, sarbide horien ondoan. Lehen solairuan, hiru leiho-bao ditu irekiak, teilatupean. Iparraldeko fatxada harlanduxko gotikoz egina da beheko solairuan eta lehen solairuko zati batean. Lehen solairutik gora, harlanduzkoa da, horma pikoraino. Beheko solairuan, atetzar bat du, dobeladun arku zorrotz baten pean. Beste leiho batek eta gezileiho luze eta estu batek osatzen dute solairu hori. Lehen solairuaren parean, hiru leiho-bao daude, harlanduzko ezpadura dutenak, eta tarte simetrikoak dituzte haien artean. Amaitzeko, balkoi irtena duen atetzar bat dago, burdinazko baranda eta guzti, garai batean lehen solairura igotzekoa zen arrapalaren ordez jarritakoa. Mendebaldeko fatxada harlanduxko gotikoz egina da, eta du baorik agerian. Horren salbuespen bakarra beheko solairuan irekitako leiho bat da, garai batean leku horretan bertan zegoen gezileiho estu baten ordez jarria.

### Barnealdea 
Irazugoikoa baserriak atal bateko zortzi zutabe-ardatz eta bi bernia ditu, baserriaren erdian goititzen den habe gotikoko dolare zaharrari dagozkionak. Gainera, beste zutabe bat du, kanpotik ikusi ezin dena, eta eraikinak garai batean zuen hegoaldeko fatxada nagusiari dagokiona. Zutabe horiek habeen bidez mihiztatuta daude, eta beso bikoitzez indartuak. Angelu sarkorretan egiten da mihiztadura. Beheko solairuko zutabe-ardatzetako batek mehegune bat du, zirkulu-erdi baten formakoa. Baliteke mehegune hori baserriko bizileku nagusia zenaren sukaldeko mahai tolesgarriaren edo zizailuaren arrastoa izatea. Halaber, XVI. mendean egindako eskailera baten arrastoak eta mihiztatutako oholtza baten itxituretako mihiztadura-ildoak ikusten dira baserrian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Karen

**Karena** edo **plazenta** ugaztunetan agertzen den eta umekia amarekin estuki lotzen duen organoa da. Karenak umekiari amarengandik elikagaiak ematen dizkio eta amaren giltzurrunetatik hondakinak iraizten ere laguntzen dio bere garapenean zehar. Karena umekia osatzen duten obulu eta espermatozoide beretatik sortzen da eta bi osagai ditu: umekiaren korion hostotsua eta amaren dezidua basala.

Karenaren funtzio nagusia umekia elikatzea da. Horretarako, gehienbat odol basoen difusioa erabiltzen da eta neurri txikiago batean pinozitosia. Erabat garatutako plazenta batean 150 ml odol aurki daitezke, minuturo hiru edo lautan berriztatzen dena. Elikagai, oxigeno eta bestelako substantzien sarrera, amaren arterietako presio arterialaren aldaketen bidez egiten da.

Gainera, karenak hesi moduan jokatzen du, molekula handi, mikroorganismo eta sendagai askoren aurrean umekia babesten baitu. Hala ere, salbuespenak daude eta zenbait substantzia arrotzek hesi plazentarioa zeharka dezakete:
* Birus gehienak hesi hori zeharkatzeko gai dira txikiagoak direlako, esaterako GIBa eta baztanga.
* Zenbait sendagai umekiarengana iritsi daitezke eta malformazioak eragin. Horregatik, haurdunaldian ezin dira erabili.
* *Treponema pallidum* sifilia sortzen duen bakterioak ere zeharka dezake hesia bosgarren hiletik aurrera eta berezko abortua edo jaiotzatiko gaixotasunak sor.

## Kanpo estekak
Endozitosi

**Endozitosi** (grekotik: ἐνδο barruan; κύτος zelula eta -ō-sis prozesua), zelulak kanpoko substantziak (makromolekulak, kanpo partikulak edo zelulak) barneratzeko duen mekanismo multzoari deritzo. Prozesuan barneratutako substantziak mintz plasmatiko zati batez inguratua geratzen dira eta hau inbaginatuz, besikula moduan garraiatzen dira zelulan zehar. Bi prozesu nagusi barnebiltzen ditu **endozitosiak:** Pinozitosia, likidoak, disolbaturiko substantziak eta makromolekulak barneratzeko prozesua eta fagozitosia, substantzia solidoak: partikula arrotzak edo zelula hilak barneratzeko prozesua (organismo zelulanitzetan). Organismo zelulanitzetan, fagozitosia, zenbait zelula espezializatuk soilik burutu dezake. Hortaz, endozitosiaren bidez, zelulak ingurunetik behar dituen substantzien barneraketa burutzen du, zuzenean erabiltzeko edo prozesatzeko. Horrez gain, endozitosiak mintzaren berriztapenean laguntzen du, exozitosian sortutako mintzaren soberakina orekatuz.

**Endozitosi** terminoa Chrisitian deDuve-k erabili zuen lehenengo aldiz 1963an bi prozesuak deskribatzeko.

## Fagozitosia 
Fagozitosia, zelulak kanpoko substantzia solidoak barneratzeko darabilen prozesuari deritzo. Substantzia solido hauek, bakterioak, zelula hilak edo funtzionamendu desegokia duten zelulak izan daitezke. Fagozitosia, zenbait protozook (elikatzeko) eta ugaztunetan, makrofagoek, neutrofiloek eta zelula dentritikoek burutzen dute (defentsarako batez ere). Fagozitatu beharreko partikula zelularen mintzean dauden hartzaile espezifikoekin lotzean, aktinazko piruen berrantolaketa eragiten du, zelularen zitoplasmaren luzapena eraginez zenbait puntutan. Horrela, bi luzakin edo pseudopodok partikula inguratzen dute, pseudopodoek bat egin arte; tamaina oso aldakorra (0,25μm-tik zelula beraren tamainararte) izan dezakeen besikula bat sortzen da, fagosoma. Fagosomak lisosomekin fusionatzen dira fagolisosoma bihurtzeko; bertan hidrolasa azidoen eraginez fagozitatutako materiala digerituko da. Besikula batzuk zelularen mintzera bueltatuko dira proteina hartzaileen berrerabilpenerako. Zelula apoptotikoen mintzean metatzen den fosfatidilserinak eta antigenoen aurka lotutako antigorputzek induzitzen dute fagozitosia, besteak beste.

#### Makropinozitosia 
Makropinozitosian, molekulak ez-selektiboki barneratzen dira besikula handietan (150-500 nm-ko diametroa), kanpo faktoreek (hazkuntza faktoreak adibidez) eraginda. Aktinazko mikropiruen berrantolaketak, luzakin zitoplasmatiko bat eragiten du, kanpoko molekulak inguratzen dituena. Luzakin hau mintz plasmatikoarekin berriro batzean, makropinosoma izeneko besikula eratzen da. Hau, zelulako endosoma goiztiar batekin fusionatuko da. Makropinozitosia mintzaren berriztapenean eta dinamikan laguntzen duen prozesua da ere, mintz gune handiak mugiaraziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Ruiz de Ganboa

**Martin Ruiz de Ganboa Berriz** (Durango, Bizkaia, 1533 &ndash; Santiago, Txileko kapitaintza nagusia, 1590) konkistatzailea izan zen, Espainiar Inperioaren zerbitzura. Txileko Erresumaren gobernadorea izan zen 1580tik 1583 arte, Filipe II.aren agindupean.

1552an gaur egungo Txilera iritsi zen, eta han urte batzuk geroago Araucoko gerran parte hartu zuen. Halaber, 1567an Chiloé uhartea konkistatu zuen, bertako cunco herri baketsua menperatuta. Uharteari *Nueva Galicia* izena ipini zion, eta Castro hiria sortu zuen han.

Azken urteetan, maputxe, huillitxe eta pikuntxe herriak matxinatu zitzaizkion.

## Ikus, gainera 
* Durangar ezagunen zerrenda