open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andre Maria eliza (Mélida)

**Andre Maria eliza** Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Melida udalerrian kokatutako XII. mendeko kristiau eliza bat da. Erromaniko estiloa ditu.

## Historia 
Parrokia, baserri estuaren buru dena, protogotiko estiloan planteatu bide zen, Zisterren eraginekin, 1200 inguruan. Jatorrizko eraikuntza horretatik, habeartearen hormen zati bat zutik geratzen da, hargin marka ugarirekin, baita bi arku zorrotz ere -oinean sarrera duena eta Ebanjelioaren horman bigarren arku ireki bat-, eta kapera nagusiaren atzeko dependentzia, kanoi zorrotzeko ganga batez estalia. Estalki primitiboen ordez, izar-ganga gotikoak jarri ziren XVI. mendearen lehen erdian, gurutzadura eta burualdea eraikitzearekin batera. Hori guztia 1549. urterako amaitu zen. Herreriar estiloko dorrea XVII. mendeko lehen urteetakoa da, eta korua modernoa da.

Erriberriko mihiztatzaileari, Piarres Artzeitzeri, ematen zaio erretaula nagusia, erromanista estilokoa, 1616. urtea baino lehen Juan Frias maisuek eta haren suhi Francisco Adanek polikromatu zutena. Garai eta estilo berekoak dira Arrosarioko Ama Birjinaren albokoak, berriz margotuta, eta Santo Kristoren albokoak, hau pintura tenebristekin. 1689 inguruko barrokoak dira Sortzez Garbiaren eta Arimen erretaulak. Bertan dago San Frantzisko Xabierkoaren mihisea bataiatzen, Vicente Berdusan margolariak 1682an sinatua.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus gainera 
* Melida
* Erdialdea

## Kanpo estekak
San Pedro ad Vincula eliza (Bausen)

**San Pedro ad Vincula eliza**  ("San Pedro Kateatuaren eliza") Lleidako probintziaren Arango haranaren Bausen herrian dagoen XVIII. mendeko eraikin barrokoa da. Dirudienez, aurretik, toki berean Santa Eulàriari eskainitako eliza erromanikoa zegoen eta aztarna txikiak gordetzen dira oraindik. Egungo eliza Kataluniako Ondare Arkitektonikoaren Inbentarioan jasota dago.

## Ezaugarriak 
Eliza honek habearte bakarra du, abside karratua eta kanpandorre atxikia. Iparraldeko aldea herriko plazak hartzen du; hegoaldeko aldeak estilo neoklasikoko portalea du, non dobela kontserbatzen den eta eraikuntza urtea adierazten den (1709), eta haren gainetik San Pedroren sinbologia duen harri bat. Elizak kontrahormak eta marmolezko hautestontzi erromatar bat ditu. Bertan, behe-erliebean, ferra-arkuen eta zeinu astralen azpian dauden hiru bustoren eszena irudikatu du. José Sarraté Forgaren arabera, bi emakume eta gizon bat dira, eta ferra-arkuen formak Erromatar Inperio Garaiko izarretara garamatza. Beste harri bat ere badago, sinbolo paleokristauekin.

Hegoaldeko fatxadan, idazkun grabatuak dituen lauza bat dago, dekorazio geometriko bat irudikatzen duena; multzoak sigi-saga bat irudikatzen du, harlauza luzetik luzera zeharkatzen duena; hutsik dauden espazioen artean zirkuluak daude (ia guztiek erdian puntutxo bat dute), eta behealdean marra gurutzatuak.

Kanpandorreak oinarri karratua eta eraikuntza zakarra du; jatorri erromanikokoak izan daitezkeen aztarnak gordetzen ditu (ustez Santa Eulària eliza eraitsitik probestuak), hala nola, ekialdeko aurpegian masail-harriz arkuturiko leiho bat eta hegoaldeko aldean leiho gezileiho hormatua. Iparraldeko aurpegiaren behealdean sarrerako ate bat ikusten da, hormatuta.

## Iruditegia 

Image:
Bausen - panoramio.jpg|Ikuspegi orokorra.
Bausen église portail cippe.jpg|Behe-erliebe batean, ferra-arkuen eta zeinu astralen azpian dauden hiru bustoren eszena ikusten da.
Iglesia de Sant Pere-Bausen (2).jpg|Hilerria.
Bausen église clocher.jpg|Dorrea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Kataluniako Generalitatearen web orriko informazioa
Sergio Balanzino

**Sergio Silvio Balanzino** (Bolonia, 1934ko ekainaren 20a - Erroma, 2018ko otsailaren 25a) italiar diplomazialaria izan zen.

1958an Italiako talde diplomatikoan sartu zen eta Italiako enbaxadorea izan zen Kanadan 1990etik 1994ra. Bi aldiz izan zen NATOko jarduneko idazkari nagusia, lehena Manfred Wörnerren dimisioaren ondoren, eta bigarrena Willy Claesen dimisioaren ondoren.
Zurian egosi

thumb|Orburuan zurian egosten
**Zurian egosi** barazkiak egosteko teknika bat da, erraz oxidatzen direnekin egiten da. Barazkiak egosiko den  urari azido bat, normalean limoia eta irina gehitzen zaio. Perrexila gehitu  daiteke. Orburua, kardua nagusiki egosten dira zurian. Alde txarra azido zaporeak, barazkiaren berezko zaporea eraldatu egiten duela, honegatik, teknika hau ez da oso gustukoa. 

## Kanpo estekak 
gastronomiavasca.net/eu/gastro
Zuritu

thumb|Bakailao zuritu
**Zuritu** egosteko  teknika bata da. Ur hotzetatik abiatuta,  osagai bat denbora laburrean egosteari esaten zaio. Osagaiari zapore txarra, odola, kendu eta garbitu nahi denean erabiltzen da. Barrukiak, Tripakiak, txerri hankak, barraskiloak, behi  mingaina, behi hezurrak.....

Osagai bati garraztasuna kentzeko adibidez,  Laranja edo limoi azalak.

Osagaiaren fekula hobeto  askatu nahi denean. Patata kasu.

Osagaiak hobeto desegin edo xafletan banatzeko. Bakailaoa.

## Ikus, gainera 
Patata_gorritua

Bakailao_egosia

## Kanpo estekak 
gastronomiavasca.net/eu/gastro
Hutsean egosi

thumb|Hutsean egosten maria bainuan
**Hutsean egosi**, kozinatzeko teknika bat da. Jakiak hutsean  ontziratu ondoren lurrunetan edo maria bainuan tenperatura baxura egosten dira.  Osagai  nagusia, hornigai  eta  ongailuekin, ontziratu ondoren, 60ºC-80ºC edo 100ºC-tara, dagokion denboran egostea. Hainbat kasutan, ordu askotan.

## Erabilpena 
* Haragi gogorrak lehortu gabe eta guri-guriak lortu nahi denean. Txerrikumea, arkumea.......

* Denbora luze behar duten prestaketak,  aldez aurretik, prestatuta eduki nahi direnean. Zerbitzatzeko mementoan, azken kolpe bat ematea bakarrik faltako litzaieke. Arkumea, txerrikumea eta haragi gogorrak bereziki.

* Osagai nagusiak, ongailuekin zaporea modu oso kontzentratuan biltzea nahi denean. Kasu honetan mementoan egiteko erabiltzen dira. Legatza, lupia, arrainak orokorrean, itsaskiak, barazkiak, haragi bigunak, fruituak.

## Hainbat aholku 
* Egosketa honek inguru heze bat behar du, beraz, egosi nahi ditugun osagaiak lehorrak balira, likidoa gehitu beharko da.

* Nahi izanez gero, bereziki haragiarekin, ontziratu aurretik, txigor daitezke. Nahiz eta pieza gogorretan, hobe amaieran ontzitik kanpo txigortzea.

* Osagaiak ontziratzean, bertan dauden ongailuen  zapore handia hartzen dute, eta beraz, kontuz ibili gehiegi ez gatzatzearekin.

* Kontuz erabiliko diren ongailu kopuruekin, gehiegi ez jarri, bestela oso usaintsua eta zapore gogorreko gelditzeko arriskua baitago.

* Mementoan ez bada jango,  hozte azkarra eta behar duen kontserbazioa burutzea, ezinbestekoa izango da.

## Ikus, gainera 
* Sukaldaritza_liburua/Teknikak

## Kanpo estekak 
* sutondo.hostelerialeioa.net/eu/gastro/glossary
Barrenetxea etxea (Zugarramurdi)

**Barrenetxea etxea ( Zugarramurdi)**, nafarroako udalerri honetan dagoen baserria da. Baserri honetan, Barrenetxea familia bizi izan zen  Espainiako gobernuak hil zituen arte. Hau, 1610. urtean gertatu zen. Ez dakigu eraikitze data baina, gutxienez XVI. Mendekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kim Ju-ae

**Kim Ju-ae** () (Piongiang, Ipar Korea, 2013ko otsailaren 19a) Ipar Koreako Kim dinastiako kide da. 
## Biografia 
Kim Ju-ae Ipar Koreako Kim Jong-un buruzagiaren eta Ri Sol-ju lehen damaren alaba da. Oro har, neskatila 2013an jaio zela uste da. Ri Sol-ju Ipar Koreako medioetatik kanpo egon zen 2012an, eta gero haurdunaldiari esleitu zitzaion. Kim Ju-ae Ipar Koreatik kanpo ezagutu zuten, Dennis Rodmanek, harreman pertsonal estua baitu Kim Jong-unekin, eta hurrengo urtean herrialde horretara egindako bisitetako batean kontaketa batean identifikatu zuen. Rodmanek «Ju-ae haurtxoa sostengatuz» deskribatu zuen, eta Jong-un «aita on» gisa zoriondu zuen. Uste da 2010ean jaiotako neba nagusi bat duela, eta 2017an jaiotako neba edo ahizpa txiki bat, genero ezezagunekoa baita.

Ipar Koreako buruzagiaren alaba ezagun bakarra denez, uste da seme zaharrenak urritasun fisiko edo psikologikoren bat duelako izan daitekeela, eta ustezko neba edo ahizpa txikia ez dela jendaurrean ikusi, adin txikikoa baita. Komunikabideen aurrean « alaba maitea» gisa aurkeztu zuten, baina hurrengo agerraldietan «alabaerrespetatua» izendatu zuten, gizarteko kide zintzoenentzat, Kim Jong-un bera barne, erreserbatuta dagoen apelatiboa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Sánchez Bringas

**Xabier Sánchez Bringas** (Oion, Araba, 1978ko maiatzaren 5a) euskal herritar futbolari ohia da. Erdilari gisa aritzen zen.

## Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Labekatu

**Labekatu** **gozogintza**ko eta okintzako labeko kozinatze teknikari deitzen zaio. Labean gozogintzako edo okintzako prestaketei aplikatzen zaien teknika bezala defini daiteke.  Labean erretze teknikatik bereizten dena. Teknika honetan erreketarekin alderatuta, gehienetan tenperatura baxuagoak erabiltzen dira, osagaiak ez dira  olioztatzen, zukuak ez dira berreskuratzen, beste osagai mota batzuk erabiltzen dira,  labea ere gehienetan  desberdina izaten da.

## Erabilera 
* Gozogintzako oreak.
* Bizkotxo, hostore, ogi, opil, pastel, pizza, teila, tututxo, cakeak, merengeak....

## Labekatzeko zenbait aholku 
* Prestaketa gehienak,  180ºCtik 200ºC tartean  burutzen dira.
* Kasu berezi batzuetan Merenge Suitzarra  60ºC-90ºC-tan edo ogi oreekin egindakoak 220-250ºC-tara.
* Gehienetan, egosketa lehorrak izaten dira. Kasu batzuetan, ogia egiterako garaian adibidez, hasieran hezetasuna komeni izaten da.
* Labe barruan berotasuna ongi banatzea garrantzizkoa izaten da, horregatik, teknika hau modurik egokienean aplikatzeko labeak, bereziak izaten dira.

## Ikus, gainera 
Sukaldaritza_liburua/Teknikak

## Kanpo estekak 
https://sutondo.hostelerialeioa.net/eu/gastro/glossary
Visage

**Visage** synthpop talde britainiarra izan zen, Londresen 1978an sortua. Banda hertsiki identifikatu zen 1980aren hasierako modako *erromantiko berrien* mugimenduarekin, eta ezagunak egin ziren bereziki 1980aren amaieran kaleratu zuten *Fade to Grey* arrakastagatik. .

## Historia 
Midge Ure eta Rusty Egan kide fundatzaileak Visage osatzen hasi ziren, Egan DJ gisa aritzen zen klubetan jotzeko asmoz. Steve Strange ahotsa eta taldearen aurpegia izango zena Londresko Soho barrutiko kluben eszenan aurkitu zuten, lehenago The Moors Murderers eta The Photons punk/new wave taldeetan egon zen mutila.

Hurrengo gehikuntzak izan ziren Ultravox taldeko teklista Billy Currie eta Magazine postpunk taldeko hiru lagun: John McGeoch gitarra-jolea, Dave Formula teklista eta Barry Adamson baxu-jolea. Martin Rushent ekoizleak bandaren materialaren zati bat entzun zuen eta Visagek bere lehen albuma grabatu zuen Rushent-en estudioan, 1979an. Aldi berean taldeko Strane eta Egan gau tematikoak antolatzen hasi ziren *Blitz* klubean Lonfresko Covent Gardenen, eta New Romantics estetika eta mugimendua horren inguruan jasi zen. 1980. urtearen erdialdean, David Bowie bera joaten hasi zen klubera, eta *Ashes to Ashes* sortu zuenean Erromantiko Berrien mugimenduak izen klasiko (Bowie) zein berriak (Visage) zituen jada.

1980ko lehen erdian izan zuten arrakasta Visagekoek. Erresuma Batuan Top 20ko bi disko (Visage eta The Anvil) eta Top 30eko bost single lortu zituzten, hirugarren diskoak (*Beat Boy*) porrot egin baino lehen. Jarraian, Visage desegin egin zen 1985ean.

Taldeak, hala ere, berragerpen zenbait egin ditu 21. mendean, Steve Strange kantaria marka gisa berreskuratu zuelarik izena, eta disko bi ere kaleratu ziren, bigarrena 2015ean Strange bihotzekoak jota hil eta bederatzi hilabetera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kharkiv Oblasteko errusiar okupazioa

**Kharkiv Oblasteko errusiar okupazioa** egun martxan dirauen okupazio militar bat da, 2022ko otsailaren 24an hasi zena, errusiar indarrek Ukraina inbaditzen hasi zirenean eta Ukrainako Kharkiv Oblasteko eskualdeak harrapatzen eta okupatzen hasi ostean. Oblast-hiriburua, Kharkiv, ez da errusiar indarren eskuetan erori; hala ere, oblasteko beste hiri batzuk –Izium, Kupiansk eta Balakliia, esaterako– bereganatu dituzte errusiar indarrek. Txuhuiv hiria, bestalde, otsailaren 25etik kontrolatzen bazuten ere Errusiako Indarrek, Ukrainako Indarrek martxoaren 7an hiri-kontrola berreskuratu zuten.

## Okupazio militarra 
### Izium 
Izium hiria 2022ko apirilaren 1ean hartu zuten Errusiako Indarrek, hiriaren okupazio militar errusiarrari hasiera emanez.

Apirilaren 3an, Ukrainako Gobernuak bi soldadu errusiar hil eta beste 28 ospitaleratu zituztela adierazi zuen, Ukrainako zibilek Iziumen Errusiaren Errifle Motordunen 3. Dibisioko soldadu errusiarrei pastel pozoituak banatu ostean.

Apirilaren 4an, *The Guardian*ek jakinarazi zuen, militarren funtzionarioen zein lekukoen informazioen oinarrituta, borroka biziak jarraitzen zutela Iziumetik gertu.

Apirilaren 10ean, AEBetako Defentsa Saileko hainbat funtzionariok adierazi zuten Errusiako Indarrak Iziumen biltzen ari zirela, Izium eta Dniproren arteko eraso-kanpaina bat prestatzeko; honi jarraiki, Errusiako Indarrek apirilaren 5etik aurrera Kieveko ardatzetik eta Sumyko ardatzetik Iziumera soldaduak indarberritzen ari zirela jakinarazi zuten.

Apirilaren 18an, Ukrainak Izium inguruko eremuan inguruan "kokagune-kopuru bat" berreskuratu zuela aldarrikatu zuen. Errusiako Indarrek, orduan, hiri-biztanleen deportazio masiboak hasi zituen, Errusiako Federazioko lurralderantz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zaporizhzhia Oblasteko errusiar okupazioa
* Sumy Oblasteko errusiar okupazioa
* Kherson Oblasteko errusiar okupazioa
* Donetsk Oblasteko errusiar okupazioa

## Kanpo estekak
Mariaren zazpi nekeak

thumb|Zazpi nekeen irudikapena eskulturan, zazpi ezpatak Mariaren bihotzean. Miola herrian, Italian.
**Mariaren zazpi nekeak** Andre Maria Doloreetakoaren adbokazioetako bat dira, Pietà eta Stabat Mater delakoarekin batera. Irudi ikonografiko ikusgarri batekin irudikatu ohi da, zazpi ezpata sastakaturik Mariaren bihotzean.

Andre Mariaren adbokazio hau Alemaniako Marinthal santutegian sortu zen, XIII. mendean. Bost izan ziren hasieran Ama Birjinaren min edo nekeak: Simeonen profezia, Jesus tenpluan galtzea, kartzelaratzea, gurutzean hiltzea eta errukia. Beranduago beste bi gehitu zitzaizkien bost horiei.

## Zazpi nekeak 
1. Simeonen profezia, edo Jesus aurkezpena tenpluan, Elizen Arteko Biblian azaldu bezala,

Simeonen profeziako azken esaldiko ezpatak dira ikonografiaren azalpena, hain zuzen.

2. Egiptorako ihesa

3. Jesus haurra tenpluan galduta. 

4. Via Crucisean, amarekin topatzen da Jesus. Izatez ebanjelioetan agertzen ez den unea.

5. Jesusen gurutziltzatzea. 

6. Jesus gurutzetik eraitsia.

7. Jesus hilobian ezarria. Markosen goiko pasarte berak kontatzen duen unea.
erdian|thumb|467x467px|Adriaen Isenbranten 16. mende hasierako lanak. Nekeak ageri dira, Mariaren oinetatik, ezkerretan behean hasita, erlojuaren norabidean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Arantza Madariaga Aberasturi

**Miren Arantza Madariaga Aberasturi** (Gernika-Lumo, Bizkaia, 1967ko abuztuaren 21a) euskal politikari eta zuzendari publikoa da. EAJ alderdiko kidea. 1995. urtean Gautegiz Arteagako lehen emakume alkatea izan zen.

## Bizitza 
Miren Arantza Madariaga Aberasturi Gernika-Lumon jaio zen 1967an. Zuzenbidean lizentziatua da Deustuko Unibertsitatean (1986-1992), Higiezinen jabetzako agentea da (1992) eta genero-mainstreamingean aditua Castellóko Jaume I Unibertsitatean (2007-2008).

## Ibilbidea 
Bere alkateorde kargua (1991-1995) eta Gautegiz Arteagako alkatetza (1995 - 2007)  abokatu-lanbidearekin uztartu ditu, eta alkatetzara iritsi den lehen emakumea izan da.  Emakundeko Zuzendaritza Kontseiluan EUDELen ordezkaria (1999-2005) izan zen, eta erakunde horretako idazkari nagusia (2005-2009). Europako Parlamentuak Berdintasunerako Europako Institutuko Adituen Foroan (EIGE) izendatutako aditua (2019-2012) izan zen. CIINPI edo Berdintasunerako Politiken Nazioarteko Berrikuntza Zentroa zuzendu zuen 2011 eta 2013 artean.

Basquetour-Turismoaren Euskal Agentziako zuzendari nagusia izan zen 2013tik 2016ra. ELIKA Nekazaritzako Elikagaien Segurtasunerako Euskal Fundazioko zuzendari kudeatzailea da 2016. urtetik.

## Bizitza pertsonala 
Alaba baten eta seme baten ama da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Turismo arduratsu baterantz, Ser Euskadin, 2015eko azaroaren 26an.
* Arantza Madariaga, Basquetourreko zuzendari nagusia, Comunicaturen, 2014ko ekainaren 20an.
* Arantza Madariagaren curriculum vitae-a Irekian (Eusko Jaurlaritza).
Jose Martin Bustinza

**Jose Martin Bustinza**, ezizenez **Tubi**, (Dima, 1972) bizkaitar herri-kirolaria da, lasto jaurtiketan hainbat urtetan txapelduna izan dena.

Bilboko Aste Nagusian antolatzen den Euskal Herriko Lasto Fardoen Jaurtiketa txapelketan gutxienez 8 bider izan da txapeldun. 2013an  6,2 metrotan zeukan errekorra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herri-kirol
* Lasto altxatze
* Lasto botatze

## Kanpo estekak
Amoeba proteus

**Amoeba proteus** (lehen, **Chaos diffluens** deitua) Amoeba generoan sailkatzen den protozoo ezagunena da. Proteus izenak Greziako mitologiaren Proteo jainkoari aipamena egiten dio, itxuraz alda zezakeena. Izan ere, Amoeba proteus pseudopodoen bidez higitzen da, itxuraz aldatuz.

Ur gezatan bizi da, eta beste protozoo txikiagoez, algez eta rotifera txikiez elikatzen da. Pseudopodoen bidez lortzen du Amoeba Proteusek bere harrapakinak inguratzea, eta fagozitosiaren bidez irenstea.

Protozoo oso handia da (500 µm-etarainoko luzeera), erdibiditzearen bidez ugaltzen dena, mitosi prozesu baten ostean  .

Fitokromo koloredunak ditu, protozoo honi hainbat kolore ematen dizkiotenak mikroskopioarekin behatzerakoan. Ez da giza patogenoa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parrillan erre

thumb|Txuleta parrillan erretzen
**Parrillan erre** sukaldaritza teknika bat da, ikatzaren berotasunean, eta honen ketan osagaia erretzea, kanpotik txigortu eta kurruskari, barrutik samur eta heze utziz. Teknika hau erabiltzeko osagaiak xamurrak eta ezin dute txikiegiak izan. Haragi, arrain, itsaski  eta  barazkientzat bereziki,  nahiz eta,  gaur egun, gero eta osagai gehiago eta bereziagoak erretzen diren parrillan. Txuleta, bisigua, erreboiloa, untxia, oilasko izterrak, piper gorriak, tipulinak, perretxikoak, otarrainxkak ..... Kasu honetan, ezingo dugu osagaiak galdutako zukua berreskuratu.

## Parrillan erretzeko hainbat aholku 
* Gehiegizko txigortzea kaltegarria izan daiteke, bai zaporearentzat eta baita, osasunarentzat ere.
* Ketu zapore, usaina eta  hagak uzten dizkion markak,  teknika honen berezitasun nagusia izango dira. 
* Parrillaren kasuan, tenperatura neurtzea zaila denez, ikatza beroegia dagoenean,  altuerarekin jokatu behar da.
* Parrillan erre beharreko osagaiak bereziki haragiak,  aldez aurretik, denbora bat epelean edukitzea komeni da, ondoren, parrillan denbora gutxiago behar izateko, eta, beraz, gutxiago lehortzeko.
* Nahi izanez gero, erre aurretik edo ondoren,  ongailu desberdinen nahasketaz igurtz daiteke, honen zapore berezia jaso dezan.

## Haragiaren puntuak parrillan erretzean 
### Gutxi eginiko haragiak 
Haragia plantxan edo parrillan jarri eta odola azalera azaldu baino lehenago buelta eman. Beste aldean berdina egin. Kanpoaldetik zarakar gorritua eta barrutik haragia guztiz gorria. Haragiaren erdian 53-54ºC tenperatura izan behar du. Haragia modu honetan jan nahi badugu, ezinbestekoa da aldez aurretik giro tenperaturan edukitzea.

### Puntuan eginiko haragiak 
57-58ºC Haragia lodiagoa edo finagoa plantxa beroan jarriko dugu eta odola kanpora azaltzen hasi orduko, buelta emango diogu. Buelta emanda, denbora gutxiagoan egingo dugu. Haragia kanpotik zigilatuta geratuko da eta barrutik arrosa.

### Ondo eginiko haragiak 
Haragia plantxan edo parrillan jarri eta odola azalera ongi ateratzen denean buelta eman. Hemen berriro gauza bera egingo dugu. Haragiaren erdian 62-63ºC izan behar du.

### Oso ondo eginiko haragiak 
Haragia plantxan edo parrillan jarri eta odola azalera ongi ateratzen utzi, buelta eman. Hemen berriro ere odola ongi ateratzen utzi.. Haragiaren erdian 70ºC izan behar du.

## gainera 
Sukaldaritza_liburua/Teknikak

## Kanpo estekak 
gastronomiavasca.net/eu/gastro
Svitlodarsk

**Svitlodarsk** () edo **Svetlodarsk** () Ukrainako Donetsk Oblasteko Bakhmut eskualdeko barruti-mailako hiri garrantzitsua da. Hiri-biztanleria 11,281koa da, 2021eko estimazioen arabera .

Hiri industriala da, Vuhlehirskako Zentral Termikoaren egoitza gisa eraikia.

Donbaseko Gerran –2014ko udaberrian hasi zena– hiria Ukraina–Donetsk Herri Errepublikaren arteko frontetik gertu zegoen. Gatazka dela eta, egun, bizilagun-kopurua milaka gutxira jaitsi da.

2022ko maiatzaren 24an, Errusiaren Ukrainako inbasioan, hiria bereganatu zuten Errusiako Indarrek Donbaseko guduaren barruan.

## Demografia 
Ama-hizkuntza 2001eko Ukrainako Erroldaren arabera:

* Errusiera – %75a
* Ukrainera – %24.6a
* Bielorrusiera – %0.1a
* Armeniera – %0.1a

## Erreferentziak
Andrew Fletcher

**Andrew John Leonard Fletcher** (Nottingham, 1961eko uztailaren 8a - Londres, 2022ko maiatzaren 26a) ingeles musikaria izan zen, Depeche Mode taldearen sortzaileetako bat. 1980an sortu zuen taldea, Dave Gahan, Vince Clark eta Martin Gorerekin batera; bera teklatu-jotzailea zen. Hil arte egon zen bandaren barnean.

## Diskografia 
* *Speak & Spell* (1981)
* *A Broken Frame* (1982)
* *Construction Time Again* (1983)
* *Some Great Reward* (1984)
* *Black Celebration* (1986)
* *Music for the Masses* (1987)
* *Violator* (1990)
* *Songs of Faith and Devotion* (1993)
* *Ultra* (1997)
* *Exciter* (2001)
* *Playing the Angel* (2005)
* *Sounds of the Universe* (2009)
* *Delta Machine* (2013)
* *Spirit* (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristoko eliza

**Kristoko eliza** Aragoiko Erriberako Caparroso edo Kaparrotsu udalerrian kokatutako XIV. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko estiloa ditu.

## Historia 
Santa Fe parrokia zaharrarekin bat dator, berria gaur egungo Santa Fe eliza baita. Herriko lekurik garaienean dago, muino batean, eta gaur egun hondatuta dago. XIV. mendeko eraikin gotikoa da, perimetroko hormei, presbiterioko altxaerei eta aurreko atalari esker berreraiki daitekeena, oraindik zutik mantentzen direnak. Habearte bakarra du, tamaina handikoa, gurutzaduraren parean kapera laukizuzen txikiak dituena, eta burualde pentagonala. Bere altxaeretan kapitelak nabarmentzen dira, non burualdean gurutze-ganga sinpleak eta galloidunak eusten dituzten. Gangek nerbio molduratuak dituzte. Portada arku zorrotzekoa da eta arkibolta ugari eta kapitel jarraituak ditu.

Kristoko eliza eraikin bat da, eta barruan Erdi Aroko parrokiatik datorren Gurutziltzatuaren eskultura bat nabarmendu behar da. Gotiko estilokoa da, XIII. mendearen amaierakoa edo XIV. mendearen lehen erdialdekoa, baina bere ikonografiak Kristoren eredu erromanikoak jarraitzen ditu Maiestatean, lau iltzerekin eta besoak gorputzarekiko perpendikularrean jarrita.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Caparroso/Kaparrotsu
* Aragoiko Erribera
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Santa Fe eliza (Caparroso)

**Santa Fe eliza** Aragoiko Erriberako Caparroso edo Kaparrotsu udalerrian kokatutako XVI. mendeko kristiau eliza bat da. Gotiko-pizkundar estiloa ditu.

## Historia 
Parrokia tenplu gotiko-pizkundar  da, XVI. mendearen bigarren erdian eraikia, 1564, Joan Legutio eta 1589, Itsasoko harginaren, Domingo Eztalaren, lanak amaitu ziren urtea, trazak eman zituen urtea. Oinplanoan gurutze latindar bat osatzen du, burualde zuzena du, eta haren atalak ganga izartuz estalita daude. Ganga horiek sekzio lerronahasiko nerbioak eta giltzarri apainduak dituzte. XVII. mendean oinaldeko korua eraiki zen, eta XVIII. mendean Arrosarioko Andre Mariaren kapera eraiki zen, eskema zentralizatu batekin, igeltsuz apaindutako kupularekin.

Kanpoaldeak adreiluzko hormak ditu, harlanduzko basamentuarekin eta kontrahorma diagonalekin. Portada XVIII. mendearen bigarren erdialdekoa da, eta dorreak Joan Larreak eta Juan Antonio Ximenezek 1718an eraikitako kanpai-gorputz barrokoa du.

Barrualdean, XVII. eta XVIII. mendeko obra barrokoen multzo ederra nabarmentzen da. Erretaula nagusiak burualdeko horma erabat betetzen du, eta barroko garaiko Tuterako fokuko obrarik onenetakoa da. XVII. mendearen amaieran egin zuten, eta polikromia 1754an kontratatu zuten Juan Angel eta Lukas Olletarekin, Tuterako urreztatzaileekin eta Andres Mata Karkarrekoarekin, Jose Reiren baldintzapean. Pieza honen oinplanoak mugimendu bereziak eskaintzen ditu erdiko kalean, perspektiba efektu bereziak lortuz; bere egitura eta dekorazioagatik Nafarroako txurrigeresko garaiko obrarik interesgarrienetako bat da. Era berean, nabarmentzekoa da tenplete irekiaren forma duen sagrario erakusketaria. Erretaulak duen ikonografia kronologia eta estilo ezberdinekoa da: bankuko Igokundearen eta Mendekostearen erliebeak eta sagrarioko San Esteban eta San Lorentzorenak, baita San Pedro eta San Pauloren irudiak ere, XVII. mendearen lehen erdian Joan Bazkardo eskultoreak, landu zuen aurreko erretaula batekoak dira. Titularraren eskulturak, aingeruak eta Kalbarioa, beste erretaula guztiak bezala, XVII. mende bukaerakoak dira.

Albokoak San Joseri eta Xabierko San Frantziskori eskainita daude, 1700 inguruko lana da, eta hau, berriz, garaienaren tailer berekoa, XVII. mende bukaerakoa. Kronologia horri dagozkio San Frantzisko Xabierkoaren mihiseak ere, fedegabeak eta Igokundea bataiatuz, 1695eko Vicente Berdusanen lanak. Arrosarioko kaperan beste erretaula barroko txiki bat dago, XVIII. mendeko lehen herenekoa. Tenpluko hormetatik XVII. mendeko bigarren erdiko mihise barroko batzuk zintzilik daude. Sakristian rococo estiloko bi kaliza daude, XVIII. mendearen bigarren erdikoak, jatorri mexikarrekoak, baita XIX. mendeko zilargintzako beste pieza batzuk ere.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Caparroso/Kaparrotsu
* Aragoiko Erribera
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Caparrosoko gaztelua

**Caparrosoko gaztelua** edo **Kaparrotsuko gaztelua** Nafarroa Garaiko Aragoiko Erriberako Caparroso edo Kaparrotsu udalerrian kokatutako gaztelu bat da. Hiribildua menderatuz, antzinako parrokia-elizaren hondakinak dauden lekutik gertu, Erdi Aroan Caparrosok edo Kaparrotsuk defendatzen zuen Alfontso I.a Borrokalariak gotortutako gaztelu zaharra egon zen. 

## Historia 
1276an, Piarres Peritz Oriakoak haren aldeko omenaldia egin zion Joana I.a erreginari. Alfontso Diatz Moreningoak errege-dorretik egin zuen, aparteko gotorleku bat baitzen, hiribilduaren esparruan txertatua. 1280an, Fernando Ruitz Mañuetakoa alkaide zela, ogia egosteko labe bat egin zen eta dorrearen lurra harriz estali zen. Hamar urte geroago, Migel Lopitz Urotzekoa zelarik, berriro konpondu ziren dorrea eta guayta edo garitak, eta alkaidearen etxea edo etxebizitza berreraiki zen.

1305ean eta 1307an obrak egin ziren ukuiluan, dorrearen ondoan, eta hondoratu zen atean. Piarres Santxitz Faltzekoak alkaidea zen. Kanpoko hormaren zimenduak ere berregin ziren, eta korrika joan ziren. Karlos II.a Nafarroakoak 1363an Lope Otxoa Lergakoari eman zion zaintza, eta hari eman zion ardura, Oliver de Mauny ospetsua ziegetan preso eduki eta gutxira, Oliver Claquin izenekoa, Konpainia Handi beldurgarrietako buruzagietako bat.

Kaparrotsuko gaztelua bere defentsarako kanoiak izan zituen Nafarroako lehenetarikoa izan zen. 1378an, Hangueteko Jaquet alkaide zela, artilleriako pieza bat instalatu zen, zurezko euskarriarekin, eta 70 florin kostatu zen. Aldi berean, 1380an iraun zuten gotorleku-lanak hasi ziren. Garai hartan, 4 libra diru eta 20 kahitze gari zeuden atxikita.

1386an, Lurdako kapitain Joan Biarnokoak hartu zuen gazteluaren ardura, bere errenta guztiekin, erregeari mailegatutako 10 000 liberen berme gisa. Bestalde, Karlos III.a Nafarroakoak, 1390ean, hiribilduko errenten dohaintza egin zion, gazteluaren atxikipena berretsiz. Azken lanak 1407an egin ziren.

Handik gutxira, XV. mendeko lehen urteetan, gotorlekua zegoen lurrak erori egin ziren, eta, ondorioz, erabat erori.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Caparroso/Kaparrotsu
* Erdialdea
* Nafarroako Erresuma

## Kanpo estekak
Dick Conway

**Richard "Dick" Conway** (Whakatane, 1935eko apirilaren 22a - *ibidem*, 2022ko maiatzaren 25a) zeelandaberritar errugbilaria izan zen.

Probintzia mailan Otagorentzat eta Bay of Plentyrentzat jokatu zuen, eta talde honetako kapitaina izan zen. 1959 eta 1965 artean hamar partida jokatu zituen Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin. Arotza izan zen ogibidez eta errugbia ere entrenatu zuen bere jaioterrian.
Bukovina eta Dalmaziako metropolitarren egoitza

**Bukovina eta Dalmaziako metropolitarren egoitza** Txernivtsin dagoen eraikina da, 1864 eta 1882 urteen artean Josef Hlávka txekiar arkitektoaren planak jarraituz metropoli-artzazpepiku ortodoxorako egina. Egun Txernivtsiko Unibertsitatearen parte da.

2011n UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zalduko Andre Mariaren baseliza

**Zalduko Andre Mariaren baseliza** Aragoiko Erriberako Caparroso edo Kaparrotsu udalerrian kokatutako XVIII. mendeko kristiau baseliza bat da.

## Historia 
Herriaren kanpoaldean, Aragoi ibaia gurutzatuta, ermita hau dago. 1739 artean eraiki zen, urte horretan eskatu baitzen baimena, eta 1759 urtean, titularra eraikuntza berrira eraman zen. Oinplanoan gurutze latindarra du, gurutzadura zabala eta burualde zuzena, goi-korua oinaldean duela, eta ganbara hexagonala kapera nagusiaren atzean, tenpluaren maila berean. Barrualdean, kanoi-erdiko estalkiak, ilargixkak eta gurutzadurako laranja erdia dituztenak, Andres Matak 1775ean egindako pinturekin apainduta daude erabat, eta horrek ikusgarritasuna ematen dio multzoari, Nafarroan mota horretako beste obra batzuk ez bezalakoa. Dekorazio horrek guztiak arrokazko marko konplexuen itxurak egiten ditu, eta horietan gai mariano eta kristologikoko askotariko eszenak eta figurazioak garatzen dira.

Kanpoaldeak harlanduzko eta harlangaitzezko hormak ditu, dagozkien kontrahormak dituzten adreiluzko borrerodunak, eta fatxadak komentu ereduak jarraitzen ditu, kasu honetan XVIII. mendeko barrokismora egokitzen direnak.

Barruan, Migel Zufia eskultore eta arkitektoak 1757tik aurrera egindako errokoko estiloko bost erretaula kontserbatzen dira, eta, handienean, titularra gurtzen da. XVII. mende hasierako eskultura erromanista da, eta, ziurrenik, Joan Bazkardo eskultoreak egin zuen, exekuzio oso zainduarekin. Urre koloreaz eta erretauletako margoez Santiago Conget eta Andres Mata arduratu ziren urte batzuk geroago. Hala ere, bada mihiseren bat, San Isidrorena kasu, Madrilgo eskolakoa, Gortetik 1774an ekarria eta Mengsen jarraitzaileen estiloarekin lotua.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Caparroso/Kaparrotsu
* Aragoiko Erribera
* Erdialdea

## Kanpo estekak
Txernivtsiko Unibertsitatea

**Txernivtsiko Juri Fedkovitx Unibertsitate Nazionala** () mendebaldeko Ukrainako Txernivtsi hiriko unibertsitate publikoa da. Ukrainako goi-mailako hezkuntzako erakunde nagusietako bat da. 1875ean, Txernivtsi (Czernowitz) Bukovinako Dukerriko hiriburua zenean, Franz-Josephs-Universität Czernowitz izenarekin, sortu zuten. Egungo izenak 2000. urtean hartu zuen. Gaur egun unibertsitateak Bukovina eta Dalmaziako metropolitarren egoitzan du egoitza, UNESCOk 2011tik Gizateriaren Ondare izendaturiko tokia.

## Fakultateak 
* Biologia, Kimika eta Biobaliabideen Institutua
* Fisika, Ingeniaritza eta Informatika Institutua.
* Geografia Fakultatea
* Ekonomia Fakultatea
* Europako Hizkuntza Modernoen Fakultatea
* Historia, Zientzia Politikoak eta Nazioarteko Harremanen Fakultatea
* Matematika eta Informatika Fakultatea
* Pedagogia, Psikologia eta Gizarte Jarduerako Fakultatea
* Filologia Fakultatea
* Filosofia eta Teologia Fakultatea.
* Zuzenbide Fakultatea
* Gorputz Hezkuntza eta Osasun Fakultatea
* Arkitektura, Eraikuntza, Arte eta Lanbide Fakultatea

## Kanpo estekak
Kharkiveko Unibertsitatea

**Kharkiveko Vasili Karazin Unibertsitate Nazionala** () Ukrainako hiri horretako unibertsitate publikoa da. Ukrainako goi-mailako hezkuntzako erakunde nagusietako bat da. 1804an, Errusiar Inperioaren garaian, Vasili Karazin matematika-irakasleak sortu zuen eta herrialdeko bigarren unibertsitaterik zaharrena da (zaharrena Lvivekoa da. Egungo izenak 2004. urtean hartu zuen.

## Fakultateak 
* Biologia Fakultatea
* Kimika Fakultatea
* Elektronika Fakultatea
* Ekologia Fakultatea
* Ekonomia Fakultatea
* Nazioarteko Harremanen eta Turismoaren Fakultatea
* Hizkuntza Fakultatea
* Medikuntza Fakultatea
* Geologia eta Geografia Fakultatea
* Historia Fakultatea
* Matematika Fakultatea
* Zuzenbide Fakultatea
* Fisika Fakultatea
* Filologia Fakultatea
* Filosofia Fakultatea
* Psikologia Fakultatea
* Mekanika Fakultatea
* Erradiofisika Fakultatea
* Soziologia Fakultatea

## Kanpo estekak
Lviveko Unibertsitatea

**Lviveko Ivan Franko Unibertsitate Nazionala** () Ukrainako hiri horretako unibertsitate publikoa da. Ukrainako goi-mailako hezkuntzako erakunde nagusietako bat da. 1661ean, Bi Nazioen Errepublikaren garaian, jesuitek sortu zuten eta herrialdeko unibertsitaterik zaharrena da. Egungo izenak 1991. urtean hartu zuen.

## Fakultateak 
* Matematika Aplikatuen eta Informatikaren Fakultatea
* Nazioarteko Harremanetarako Fakultatea
* Biologia Fakultatea
* Kazetaritza Fakultatea
* Medikuntza Fakultatea
* Zuzenbide Fakultatea
* Ekonomia Fakultatea
* Mekanika Fakultatea
* Elektronika Fakultatea
* Filologia Fakultatea
* Hizkuntza Fakultatea
* Filosofia Fakultatea
* Geografia Fakultatea
* Fisika Fakultatea
* Geologia Fakultatea
* Unibertsitateko Prestakuntza Fakultatea
* Historia Fakultatea
* Pedagogia Fakultatea

## Kanpo estekak
Lina Huarte-Mendikoa

**Lina Huarte-Mendikoa Gerona,** izen artistikoz **Lina Huarte** bezala ezaguna (Ororbia, Nafarroa, 1928ko maiatzaren 7a &ndash; Madril, 2017ko azaroaren 9a), soprano lirikoa izan zen, opera eta zarzuela lan ugaritan abeslari aritu zena.

## Bizitza 
Emilio Huarte-Mendikoa Bidaurre eta Maria Pilar Gerona Almech senar-emazteak izandako lau seme-alabetan bigarrena izan zen, Emilio anaiaren hurrengo eta Iruñean gerora jaiotako Pilar eta Concharen aurretik. Aita mediku ginekologoa zen, lanean ziharduena Iruñerriko Ororbia herrian, udalez Oltza Zendeakoa. 1943an hil zen, gazterik, eta horrexek ekarri zuen, Maria Pilar lau seme-alabak hartuta Madrilera abiatu behar izana.

### Ibilbide musikala 
Madrilen hasi zuen Linak bere formakuntza musikala, Eladio Chao eta Carlota Dahmenen eskutik, gero Milanen hobetu zuena Mercedes Llopart soprano kataluniarrarekin. Madrilen zela, Verdiren *La Traviata* abestuz, nazioarteko kantu lehiaketa bat irabazi zuen, ezagutzera ematen lagundu ziona. Debuta 1952an egin zuen, Iruñean, bere publikoaren aurrean arrakasta handiz Pucciniren *La Bohéme* opera eszenifikatuz, Mimiren paperean. 1947an Madrilen ezagutu zuten elkar eta 1950eko azaroan ezkondu ziren, kapitaleko Sorkundearen elizan. Ignacio semea 1955ean jaio zen eta Esteban 1966an; sehaskan zirela, ama Linak sarritan abestu zien Montsalvatgeren lo-kanta, bere ahots gozoz.

Jiran zirenean umeok amama eta izebaren kargu laga beharretan, Estatu osoa muturretik muturrera zeharkatzen, konpainia eta lantalde ezberdinekin lanean, ahotsa zaindu beharrean eta haren menpe beti, familiarengandik urrun... lan esijentea zen kantore bikotearena. Etxean gero ahotsa kolokatzeko eta berotzeko etengabeko musika-eskalak egin behar izaten zituzten.

Estatu eta Hego Amerikako hiri ugaritara bidaiatuz, zarzuela generoaren enbaxadore bihurtuta, Linak eta Estebanek sarritan abestu zuten elkarrekin, XX. mendeko 50. eta 60. hamarkadetako abeslari bikote esanguratsuena osatuz. Bion akorduan geratu zen betiko Argentina eta Uruguain zehar hiru hilabetez egin zuten jira artistikoa. izan zelarik.

## Ahotsaren ezaugarriak 
Soprano liriko arina zen eta dohain bereziko ahotsa zuen: kalitate eta lirismo handikoa, *vibrato* atseginekoa, bokalizazioan perfektua, zoragarri afinatua beti, mehea eta gozoa, baina behar zenean nahikoa presentzia eta gorputza zuena goiko tesiturako agudoak ausardiaz abesteko. ==
Ana Maria Iriarte, Pilar Lorengar, Teresa Berganza, Alfredo Kraus, Toñy Rosado, Manuel Ausensi edota Francisco Kraus bezalako abeslarien ondoan aritu izan zen eta zuzendu zuten, besteak beste, Jose Tamayo, Ataulfo Argenta, Indalecio Cisneros, Federico Moreno Torroba, Enrique Estela, Jose Pererak...

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 2022an Ororbian jasotako omenaldiko argazki bilduma
* 2018an, Radio Clásica-ko Ars Canendi saioan bere semeei eginiko elkarrizketa
Dmitri I.a Errusiakoa Faltsua

**Dmitri I.a Faltsua** (, edo **Pseudo-Demetrius I**; 1582ko urriaren 19a - Mosku, 1606ko maiatzaren 17a) Errusiako tsarra izan zen 1605eko ekainaren 10etik hil zen arte ** Dmitri Ivanovitx ** izenarekin.

Dmitri Ivanovitx, Ivan Izugarriaren seme gazteena, izatea eskatzen zuten erregegaien artean lehena eta arrakastatsua izan zen. Boris Godunovek agindutako hilketari ihes egin ziola esan zuen. Noble poloniar askok ez zuten sinetsi bere historia, baina, hala ere, lagundu egin zioten. Polonia-Lituania Errepublikaren laguntzarekin Errusia inbaditu zuen 1605ean. , baina gerra berehala amaitu zen Boris Godunoven bat-bateko heriotzarekin. Boiardo batzuk Teodoro II.a Errusiakoaren aurkako estatu-kolpea izan ziren, eta Dmitri Moskun sartu eta tsarra koroatu zuten 1605eko uztailaren 21ean. Bere erregealdian katolizismoarekin atsegina izan zen eta Errusian atzerritarrak onartu zituen, eta horregatik ez zen oso ezaguna izan boiardoen artean. 1606ko maiatzaren 16an hil zuten.
Millerovoko aire-baseko erasoa

**Millerovoko aire-baseko erasoa** 2022ko otsailaren 25ean, Errusiako Rostov Oblastean kokaturiko Millerovo hiriko Errusiaren aire-baseari eraso egin zioten ukrainar indarrek, 2022ko Ukrainako inbasioaren testuinguruan. Ukrainako funtzionario batzuen arabera, Ukrainako Indarrek OTR-21 Tochka misilekin Millerovoko aire-baseari eraso zioten, Errusiako Aireko Armadako zenbait hegazkinak suntsitu eta aire-baseari su emanez.

## Testuingurua 
Millerovo Errusiako Rostov Oblasteko herri bat da, Luhansketik 60 bat kilometrora kokaturikoa, Donbass eskualdean kokaturikoa, Errusiarekin muga egiten duena eta, partzialki, Donetskeko Herri Errepublikaren eskutan Donbasseko Gerra hasi zenetik.

## Erasoa 
Tokiko legea betearazteko agentzia baten arabera, *Komsomolskaia Pravda* izeneko tokiko egunkariari esan zionez, Ukrainako Tochka-U motako misil batek instalazioa jo zuela. Tokiko beste iturri batek, *Rostov Gazeta*k, jakinarazi zuen erasoa Ukrainako Indar Armatuek egin zutela.

Jurii Butusov-ek, *Censor.net* izeneko Ukrainako sareko hedabide handieneko edizioburuak "gerra-historiako Ukrainako Indar Armatuen operazio arrakastatsuenetako bat" bezala deskribatu zuen erasoa, bai eta "Putinek ezkutatu ezin izango duen porrota" bezala.

Erasoa, Ukrainako Indar Armatuek, ofizialki, erantzule zirenik esan ez zutena, Errusiako Indarrek Ukrainako hirien bonbardaketari erantzunez egin omen zuten.

### Ondorioak 
Aire-erasoaren ondorioz, hainbat pertsona zauritu zirela jakinarazi zuten; gainera, pilotu bat, beranduago, hil omen zen, zauriengatik. Gutxienez, Sukhoi Su-30SM bat suntsitu zen erasoan zehar, lurrean, txio bidez hedatutako irudien arabera. Hala ere, Ukrainako funtzionarioek eta aditu militarrak esan zuten, gutxienez, bi Su-30SM ehiza-hegazkin errusiar suntsitu zirela erasoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresaren hilerria (Bausen)

thumb|250px|Teresaren hilobia.
**Teresaren hilerria** () hilobi bakarra duen hilerria da. Aran aranean dagoen Bausen herrian dago. Kataluniako eta Espainiako hilerri txikienetariko bat da eta, agian, hilerri zibila zaharrena. 2020ko irailaren 18an, Arango Kontseilu Nagusiak Tokiko Intereseko Kultura Ondasuna izendatu zuen.

## Historia 
Teresa eta Sisco, «Bausenen maitaleak» bezala ezagunak, XX. mendearen hasieran maitemindu ziren. Ezkondu egin nahi zuten, baina parrokiako apaiz katolikoak diru kopuru bat eskatzen zien, 25 pezeta, Aita santuaren dispentsa lortzeko, nahiz eta urrunak izan ahaideak zirelako. Apaizari ez zioten jaramonik egin, elkarrekin bizi ziren eta bi seme-alaba izan zituzten. Handik urte batzuetara, Espainiako Gerra Zibilatik ihes egiten, Frantziara erbesteratu ziren.

Teresa, 1916ko maiatzaren 10ean pneumonia batek jota, hogeita hamahiru urtekin hil zen. Apaizak berak, orduan, zera esan zuen: bere erlijioaren arabera emakumea «bekatuan bizi» zenez, ezkondu gabe gizon batekin bizitzen, hileri katolikoan lurperatzeari ezeztz esan zion, «lur bedeinkatuan» lurperatzean profanazio bat izango zelako. Orduan, auzokide guztiek hilerri zibil bat eraikitzea erabaki zuten, eta ordu gutxiren buruan egin zuten Teresa duintasunez lurperatu ahal izateko espazioa. Basa-loreak, belarrak eta sastrakak inguratzen dute hilobi erromantiko hau, emakumearen gorpua intransigentziatik eta intolerantziatik babesteko helburuarekin egina. Hilarriak «Ene Teresa maiteari» idatzia darama.

2020ko irailaren 18an, Arango Kontseilu Nagusiak hilerria Tokiko Intereseko Kultura Ondasuna izendatu zuenean, Arandar Konbergentzia Demokratikoa abstenitu egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Erreportaia *El País* egunkarian, 2017/10/31.
Sviatopolk II.a Kievekoa

**Sviatopolk II.a Iziaslavitx** (; ; ;  – ) Kieveko printzerriko erregea izan zen, 1093 eta 1113 artean printze handia izan zena. 
Polotskeko (1069-1071), Novgorodeko (1078 - 1088) eta Turoveko (1088-1093) printzea izan zen. Ez zen printze herrikoia izan eta haren erregealdia Vladimir II.a Monomako bere lehengusurekiko etengabeko lehiak markatu zuen. Hura hiltzean, Kieveko hiritarrak matxinatu egin ziren merkatari juduen eta alearekin eta gatzarekin espekulatzen zuten ofizial baregoen aurka.

## Biografia 
Sviatopolk Iziaslav I.aren eta Gertrudis Poloniakoaren semea zen. Jaropolk Iziaslavitx bere anaia bizirik zegoela, Sviatopolk ez zen Kieveko tronuaren hautagai potentzialtzat hartu. 1069an Polotskera bidali zuten, bere aitak Vseslav bertako gobernariari laburki hartutako hiri batera, eta gero hamar urte (1078-88) eman zizkion Novgorodeko gobernuari moduan. Anaia hil ondoren, Turoven ordezkatu, eta XVII. mendera arte iraun zuen haren ondorengoen eskuetan.

Vsevolod Jaroslavitx 1093an hil zenean, Sviatopolk beste printze batzuek *Veliki Kniaz* edo printze handiaren seme nagusitzat hartu zuten, eta Kieveko tronura igotzeko baimena eman zioten. Nahiz eta Vladimir Monomakok antolatutako printze-biltzarretan parte hartu, batzuetan ruriktarren arteko gerra zibilak bultzatu izana egozten zaio. Adibidez, David Voliniakoa bere lehengusuaren alde jarri zen Halytxeko printzeetako bat harrapatu eta itsutu zuenean. Vladimir Monomakoren alde ere egin zuen polovsiarren aurkako zenbait kanpainatan, baina Stuhna ibaiko guduan garaitua izan zen (1093).

## Familia 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*
*

## Kanpo estekak
Edith Fischerström

**Edith Maria Fischerström** **Olsson** (1881–1967) suediar margolari, artista grafiko, eskultore eta arte irakaslea izan zen. XX. mendearen lehen erdian xilografia eszenikoak egin zituen eta erretratuak eta paisaiak margotu zituen. 1950eko hamarkadatik aurrera, erretratuetan zentratu zen, animalienak barne, eta 1970eko hamarkadaren erdialdean pertsona ospetsuen animaliak eta bustoak zizelkatzen hasi zen. Bere lana Suediako hainbat museotako bildumetan dago, besteak beste, Moderna Museet eta Nationalmuseet.   

## Biografia 
Stockholmen jaio zen 1881eko irailaren 24an, Edith Maria Olsson  arkitektoaren alaba zen. (1848–1926) eta Wöllner (edo Woelner) jaiotako bere emaztea Elvira Vilhelminaren alaba zen. Familiaren bi seme-alabetatik txikiena zen. 1901etik 1903ra, Suediako Arte Ederren Errege Akademian ikasi zuen Axel Jungstedt eta Oscar Björck-en eskutik. Ikasketa bidaietan jarraitu zuen Frantziara, Espainiara, Italiara, Herbehereetara eta Alemaniara. 1905ean, Carl Fischerström armadako ofizialarekin ezkondu zen eta harekin hurrengo urtean seme bat izan zuen, Iwan, eta alaba bat, Louise, 1909an.  

1904tik 1906ra arte irakatsi zuen Sollefteåko eskola pribatu batean.  Hortik aurrera, bere senarraren karguaren ondorioz, familia Suediako hainbat tokitara joan zen bizitzera. 1922an bere aita hil ondoren, Edith eta seme-alabak Stockholmera itzuli ziren. Batez ere olioz margotuz, bere lanak hainbat erakusketatan erakutsi zituen, besteak beste, 1914ko Malmöko Baltikoko Erakusketan. Bere bakarkako lehen erakusketa 1918an egin zen, Lunden lehenik eta gero Stockholmeko Nya Konstgalleriet-en. 

1928an, Stockholmeko eszenekin egindako xilografia-albuma argitaratu zuen, eta urte batzuk geroago *Göteborgs hamn* eta *Götaverken* mendebaldeko kostaldeko eszenak argitaratu zituen. Bere erretratuetan, Annie Frykholm (1934) ehungintza artistaren bat zegoen, Nationalmuseet-en dagoena, eta bere paisaietan bere bidaietako eta Suediako Halland eta Scaniako eszenak zeuden. Erretratuak ere egin zituen, animalien batzuk barne. 74 urte zituela, Fischerström eskulturara jo zuen, animaliak irudikatuz edo pertsonaia ospetsuen bustoak sortuz. Besteak beste, Karen Blixen, Anna Branting eta Gerda Lundequist izan ziren. 

Edith Fischerström Stockholmen hil zen 1967ko urriaren 12an, 84 urte zituela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Greta Fahlcrantz

**Greta Amalia Fahlcrantz Lindberg** (Stockholm, 1889ko apirilaren 3a - Stockholm, 1978ko martxoaren 13a) suediar margolari eta eskultorea izan zen.

Herman Grip eta Ada Fallstedt aktorearen alaba, Fahlcrantz Carl Wilhelmsonekin ikasi eta Hugo Fahlcrant abokatuarekin ezkondu zen 1912an. Ezkontzak porrot egin zuen 1919an, André Lhoterekin ikasten hasi zen urte berean. 1921ean Helge Lindbergekin ezkondu zen, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen. Upsala eta Göteborg bizi izan zen, eta irakasle eta artista gisa jardun zuen. Azkenean Stockholmera itzuli zen. Bere karreran Fahlcrantz-ek erretratugile gisa jardun zuen batez ere, baina bere ibilbidean busto, erliebe eta eskultura estiloko beste molde batzuk ere egin zituen.   Nationalmuseet museoaren bilduman ordezkatuta dago. 

1920an Märtha Gahn-en Fahlcrantz-ek egindako erretratu bat Gripsholm gazteluaren erretratu bilduman dago. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maja Fjæstad

**Kerstin Maria (Maja) Fjæstad,** **Hallén** jaioa, (1873–1961) Suediako artista bat izan zen, erretratugile gisa arrakasta izan zuena, baita ehungintzako artista eta grabatzaile gisa ere. Bere senarra Gustaf Fjæstad-ekin batera, mende hasieran Värmland-eko Rackstad Artists Colony-ko kide aktibo bihurtu zen. Arvikaren inguruan, 1922an,  artisautza elkartea sortu zuten hamabi artistetako bat izan zen. 1948ra arte zuzendu zuen. Bereziki gogoratzen da 1910eko hamarkadako xilografia ugariengatik, tradizio nordikoak eta asiarrak gereziondo adarren edo udaberriko loreen irudikapenekin uztartuz. Batzuk Victoria and Albert Museum eta British Museumeko bildumetan daude.  

## Biografia 
Kerstin Maria Hallén 1873ko maiatzaren 30ean jaio zen Hörby-n, Skåne-n, Lars Hallén elizgizonaren eta Sofia Benedikta Trädgårdh bere emaztearen alaba zen. Landskronan eskola-ikasketak amaitu ondoren, Malmöko Technical College-n jarraitu zituen ikasketak, pinturako irakaskuntza pribatua jasoz. Lund Kultur Historia Museoaren eginkizunekin, ehungintzan zentratu zen. Suediako Arte Ederren Akademian sartzea ukatu ostean, 1890eko hamarkadaren hasieran Kerstin Cardonekin pintura ikasi zuen eta 1893tik 1895era Artisten Elkarteko Eskolara joan zen Richard Bergh, Carl Larsson eta Anders Zornekin ikasiz. 

## Karrera 
1895ean, Maja Hallén Artisten Elkarteko kide bihurtu zen eta bertan Gustaf Fjӕstad artista ezagutu zuen. 1898an ezkondu ondoren,  eskultorearen Arvikako estudio batera joan ziren bizitzera. Geroago, Gustaf Fjӕstadek diseinatutako euren etxe zabalera joan ziren bizitzera, eta bertan Stockholmeko kultura lagunak eta bertako artista eta artisauak bisitatzera animatu zituzten. Horri esker, Racken Taldea (Rackengruppen) izenez ezagutzen den artisten kolonia sortu zen, interes kultural ezberdineko hainbat jokalariz osatua.  Kide nabarmenak Fritz Lindstrom (1874–1962) eta  . (1872–1918) izan ziren.  

Maja Fjæstad ehungintzarekin egindako sormenez gain, zurgintzako diseinuetan ere parte hartu zuen eta margotzen jarraitu zuen. 1901ean, bere ehungintza tailerra sortu zuen. Bere diseinuak tokiko landaredian oinarritzen ziren, askotan antolamendu geometrikoetan. Bere lehen lanak geroago egindako sorkuntzak baino irudimentsuagoak direla uste da. 1915 inguruan, landareak eta loreak irudikatzen zituzten xilografiarekin hasi zen lanean, guztira 170 gai inguru sortuz. Oro har Japoniako paperean inprimatuta, 1920ko eta 1930eko hamarkadetan asko erakutsi ziren, Suedian ez ezik Ingalaterran eta Estatu Batuetan ere. Adibideak Londresko Victoria and Albert Museum-en eta British Museum-en aurki daitezke. 

1922an, bertako hamabi artistekin batera, 1948ra arte zuzendu zuen Arvika Crafts (Arvika Konsthandverk) sortu zuen. 

Maja Fjæstad 1961eko azaroaren 15ean hil zen eta Arvikan dago ehortzita. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak