open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kanario

**Kanaria**, **kanarioa** edo **kirrixkilet** (*Serinus canaria*) fringillidae familiako hegazti paseriformea da.

Makaronesiako Kanarietan, Azoreetan eta Madeiran hegazti autoktonoa da. Lehen karnabaren (*Carduelis carduelis*) edo etxe-txolarrearen (*Passer canarius*) ahaidetzat hartzen bazen ere, egun txirriskilarena dela badakigu.

12 cm inguru luze da. Lumarik gehienak berde horixkak ditu, baina emearen bizkarrekoak gris arreak izaten dira. Azores, Madeira eta Kanaria uharteetan bizi dira. Oso kantari onak izaten dira, eta zaletasun handia izan da kanarioetarako; Kanaria uharteak aurkitu bezain laster hasi ziren, 1393. urtean, kanarioak alde orotara zabaltzen. Kaiolako txori gisa oso erabilia da. Belar haziak jaten ditu batez ere. Beste txori mota batzuekin ere gurutzatu ohi da, karnabarekin, tarinarekin eta txontarekin besteak beste.

Kanariar palmondoarekin (*Phoenix canariensis*) batera, Kanarietako ikurra da, legeak dioenez.

## Erreferentziak
Saint-Laurent (Côtes-d'Armor)

**Saint-Laurent** (bretainieraz *Sant-Laorañs*) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Saint-Lormel

**Saint-Lormel** (bretainieraz *Sant-Loheñvel*) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Eslaviar Nazioarteko Katea

**Eslaviar Nazioarteko Katea** satelite bidez eskaintzen duen nazioarteko telebista katea da. Kate hau Euskal Herrian eta Europan ikus daiteke. 1994ko abenduaren 14n emititu zuen lehenengoz.

## Kanpo estekak 
* Eslaviar Nazioarteko Katearen webgune ofiziala
Psycho Circus (abestia)

"**Psycho Circus**" Kiss hard rock talde amerikarraren abesti bat da. 1998ko izen bereko albumaren hasierako kantua da. Singlearen B-aldea albumean ez dagoen "In Your Face" abestia da, Gene Simmons baxujoleak idatzitako eta Ace Frehley gitarjoleak abesten duen abestia.

"Psycho Circus" Paul Stanley gitarjole eta abeslariak eta Curt Cuomok idatzi zuten. *Psycho Circus* albumaren eta birarekin bat egiteko bereziki idatzia. Bruce Fairbairn ekoizlearen esanetan, ''"Ez geneukan albumaren hasierako abestirik. Ez geneukan gauzak hasiko zituen ezer. Orduan Paulek niri begiratu eta esan zidan 'ikusi hau. Hauxe da... ' Biok eseri, elkarri begiratu eta barrezka hasi genuen. Hauxe zelako behar genuena."*.

thumb|ezkerrera|190px|Singlearen lau bertsio existitzen dira, bakoitza portadan taldekide ezberdin baten argazkia duena.

Single moduan, abestia taldearen lehenengo lehen postua izan zen *Billboard* Hot Mainstream Rock Tracks zerrendan, eta munduko beste herrialde batzuetako zerrendetako lehen hamar postuetan egon zen, Kanadan eta Norbegian adibidez. 

Abestia taldearen Psycho Circus Tour birako kontzertutako hasierako abestia izango zen, eta Kissen *Kiss Symphony: Alive IV'' zuzeneko albumean jo zuten 2003an.

"Psycho Circus" 1999ko Grammy sarietan Best Hard Rock Performancerako nominatua izan zen, baina Jimmy Page eta Robert Planten "Most High" abestiak irabazi zuen.

## Bideoa 
Singlea sustatzeko musika bideo bat egin zen, 3-D-aren inguruan, albuma eta bira bezala, eta James Hurlburtek zuzendu eta Doc McGhee eta Eddie Vaskerrek ekoiztu zuten. MTVak ez zion jaramon handirik egin bideoari.

MTVaren arreta gabeziari aurre egiteko, taldeak bideoa VHS formatuan argitaratu zuten 3-D betaurreko batzuekin. Gainera, single Cdak Psycho Circus kantuaz gain Ace Frehleyren "In Your Face" abestia zuen, Ipar Amerikan baliagarri ez zegoen abesti bat. 

## Zerrendak 
# 1 (US Mainstream Rock Tracks)
# 22 (Australian Singles Charts)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
We Are One

***We Are One*** Kiss hard rock talde estatubatuarraren abesti bat da, haien 1998ko *Psycho Circus* albumean argitaratua.

Gene Simmons abeslari/baxujoleak idatzi eta abestu zuen.

Simmons eta Kisseko abeslari/gitarjolea den Paul Stanley izan ziren grabazioan parte hartu zuten Kiss taldekide bakarrak, Stanley gitarra jotzen eta Simmons baxua jotzen. Sesioko musikariak ziren Tommy Thayerek eta Kevin Valentinek parte hartu zuten, gitarra eta bateria jotzen, hurrenez hurren.

1998an single moduan argitaratu zuten, eta herrialde gitxitan sartu zen zerrendetan, baina Amerikako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan ez zuten lortu.

## Zerrendak 
# 40 (Australian Singles Charts)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
I Finally Found My Way

Paul Stanley gitarjole/abeslariari eta Bob Ezrin ekoizleari kreditatutako balada, Peter Criss bateriak albumean abesteko bereziki idatzitako abestia da. Crissek kantuan abesten duen arren, ez zuen bateria jo abesti honetan, izan ere, album osoan Ace Frehleyren "Into the Void" kantuan baino ez du bateria jotzen.

Abestia promoziozko single moduan argitaratua izan zen, eta ez single komertzial moduan.

Taldeak ez zuen inoiz abestia zuzenean jo, honen ordez Crissen sinadurazko "Beth" abestia kontzertuetan mantendu zutelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Modern Day Delilah

"**Modern Day Delilah**" Kiss hard rock talde amerikarraren 2009ko *Sonic Boom* albumaren lehenengo singlea da.

## Ingurua 
"Modern Day Delilah" *Sonic Boom*eko single nagusi moduan aurkeztua eta argitaratua izan zen 2009 abuztuaren 19an irratirako. Abesti hau Kissen lehenengo single merkaturatzea izan zen 11 urtetan, azkenengoa "You Wanted the Best" izanik, 1998ko *Psycho Circus* albumetik ateratakoa. Abestiak kritikarengandik eta zaleengandik iritzi positiboa jazo du, eta taldearen 70. hamarkaldiko lanarekin konparatua izan da. Kiss Alive/35 World Tour biratik aurrera, kontzertuetan jo dute abestia.

Abestiaren bideoklipa interneten agertu zen abenduaren lehenengo egunetan, eta ofizialki aurkeztua 2009ko abenduaren 9an Yahoo!ren bidez. Bideoa Detroiten zehar dabiltzan Kisseko taldekide erraldoien irudiz eta Kissen kontzertuetako irudiz osotuta dago. 2009ko abenduaren 3an bideoa Scuzz katearen "Most Rockin: Viewer Request Show" zerrendetako lehenengo postura igo zen.

Singlea Guitar Hero 5 eta Band Hero bideo-jokoeterako deskarga modura agertu zen 2009ko azaroaren 19an, "I Was Made for Lovin' You" eta "Lick It Up" abestiekin batera.

Modern Day Delilah Billboard Rock zerrenden 50 postura heldu zen.

Abestia hau erabili zuten Sonic Boom Over Europe Tour eta Hottest Show On Earth Tour biretako sarrerako abesti moduan.

## Langileak 
* Paul Stanley – abeslaria, gitarra erritmikoa
* Gene Simmons – baxua, koruak
* Tommy Thayer – gitarra nagusia, koruak
* Eric Singer – bateria, koruak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tréguier

**Tréguier** () Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da. 2.676 biztanle baino ez dituen arren Bro Dreger lurralde historikoaren hiriburua da.

## Geografia 
Bretainiako iparraldeko kostaldean kokaturik dago, Jaudy eta Guindy ibaiek bat egiten duten puntuan, Tréguierreko estuarioaren barrenean. Estuarioak 250-500 metrotako zabalera du eta nabigagarria da. Kaia itsasotik 9 kilometrotara kokaturik dago.

## Etimologia 
Frantsesezko *Tréguier* eta bretoierazko *Landreger* (Lan Trecor) izenak aintzinako *Trecorum* izenetik datoz. Bi ibaien artean gelditzen ziren hiru lurraldeek triangelu bat osatzen dute eta hortik herriaren izena.

## Historia 
542 urtearen inguruan jadanik existitzen zen *Trecorum* izenarekin eta San Tugdualek sorturiko monasterio baten inguruan eratu zen. IX mendean apezpikuaren egoitza bihurtu zen. XIV mendean gaur egungo katedral gotikoa eraikitzen hasi ziren baina Bretainiako oinordekotza gerrak lanak geldiarazi zituen eta 1435ean inauguratu zen, ehun urtetako eraikuntza aldiaren ondoren.

XVII eta XVIII mendeetan hainbat erlijio eraikin altxatu ziren eta erromesaldien helmuga bihurtu zenez herriak garapen ekonomikoa izan zuen, 1789an Frantziako Iraultza gertatu zen arte. Eliza eta kaperak harpilatuak izan ziren eta Tréguier erabat jota gelditu zen. Ordutik aurrera arrantza eta nekazaritzan oinarritu zuen bere jarduera ekonomikoa baina industrializaziorik gabe garrantzia galdu eta herri txikia bihurtu zen.

## Hiritar ezagunak 
* Ernest Renan (1823-1892), filosofoa, historialaria eta idazlea.

## Iruditegia 

Irudi:France Cotes d Armor Treguier 03.jpg|Alde zaharrerako sarrera.
Irudi:10 Tréguier La cathédrale vue du cloître et une partie de ce dernier.JPG|San Tugdual katedrala.
Irudi:Maison Musée Ernest Renan Tréguier.jpg|Ernest Renan-en museo etxea.
Irudi:Hôtel de ville de Tréguier.jpg|Udaletxea.
Irudi:Bretagne Armor Treguier tango7174.jpg|Jaudy ibaia.

## Kanpo estekak
Poliginia

**Poliginia** (grezierazko *polys*, "asko", eta *gyne*, "emakume" hitzen lotunea da) biologiak eta antropologiak erabilitako terminoa da, kontrakoa **monoginia** duena.

* Antropologian, gizon bat aldi berean emazte bat baino gehiagorekin ezkonduta egotea onartzean datza. Poligamiaren mota arruntena da.
* Botanikan, pistilo asko duen lore zein landarearen ezaugarria da.
* Zoologian, ar batek eme askorekin kopulatzean datza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Say Yeah

"**Say Yeah**" Kiss hard rock talde amerikarraren 2009ko *Sonic Boom* albumaren bigarren singlea da. Albumean agertzen den azken kantua da.

Kissek abestia zuzenean jo zuen lehen aldiz urriaren 26an, Atlanta, Georgiako kontzertuan.

## Ingurua 
Abestia Kiss Alive/35 World Tour biran zehar kontzertuetan jotzen hasi zuten. Geroago, Facebook bidez eman zuten kontzertu batean, "Say Yeah" *Sonic Boom*eko bigarren singlea izango zela esan zuten. Azkenean, abenduaren 5ean esan zuten singlea irratietan ematen hasiko zutela abenduaren 8an. Singlea 2010eko urtarrilaren bigarren astean plazaratu zuten Argentinan. "Say Yeah" abestiak Errusiako irrati zerrenda batean 1. postua lortu zuen 2010eko otsailaren 5ean, 11. postuan hasi ondoren.

## Langileak 
* Paul Stanley – gitarra erritmikoa, ahotsa
* Gene Simmons – baxua, koruak
* Tommy Thayer – gitarra nagusia, koruak
* Eric Singer – bateria, koruak

## Zerrendak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eudoxo Knidokoa

**Eudoxo Knidokoa** (; Knido, egungo Turkia, K.a. 410 – K.a. 355) greziar filosofo, astronomo, matematikari eta medikua izan zen, Platonen ikaslea Akademian. Haren lanik batere ez da gaur egunera iritsi; ezagutzen ditugun aipatze guztiak bide ez zuzenetik datozkigu, hala nola astronomiari buruzko Aratoren poema.

Eudoxo izan zen lehenengoa matematika-modeloan oinarritutako planeta-modeloa azaldu zuena, horregatik matematika-astronomiaren aitatzat daukagu. Urtearen iraupena 365 egun eta 1/4 egunekoa zela kalkulatu zuen. "Esfera zentrukideen" bere teoria astronomia tradizionalaren abiapuntu da. Integralak determinatzeko balio duen lehenbiziko teknika sistematiko dokumentatua Eudoxoren exhauzio-metodoa da (K.a. 370 inguruan). Metodo horren helburua zen azalerak eta bolumenak kalkulatzea, azalera edo bolumena ezaguna duten formak kopuru infinitutan zatitzearen bidez.

## Bibliografia 
* Agirre, Javier (2008): "Antzinako Akademia" in Agustin Arrieta (et al.): *Filosofiaren historia*, Donostia, Elkar.
Botila-lepo (argipena)

**Botila-lepo** terminoak erabilera ezberdinak ditu:

* trafikoan, botila lepoa ibilgailu kopurua errepidearen ahalmena baino handiagoa denean gertatzen da. Botila-lepoa errepideko lanek, istripuek edo errepidearen ahalmen eskasak eragin dezakete;
* biologian, botila-lepoa espezie baten populazioaren murrizketa nabarmena da, epe luzera banakoen ezaugarri genetikoetan aldakortasun txikiagoa eragiten duena;
* informatikan, botila lepoak sistemak datuak prozesatzeko ahalmen nahikorik ez duenean gertatzen dira.
Joan Bennett

**Joan Geraldine Bennett** (1910eko otsailaren 27a – 1990eko abenduaren 7a) Ameriketako Estatu Batuetako aktorea izan zen. Antzerkian aritzeaz gainera, 70 film baino gehiagotan hartu zuen parte. Zinema beltzeko hainbat lan nabarmenetan hartu zuen parte, esaterako Fritz Langek sinatutako *The Woman in the Window* (1944) eta *Scarlet Street* (1945) lanetan.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* galeria*
* Joan Bennetten ahotsa entzuteko aukera: irratirako eginiko hainbat grabaketa
Sonic Boom Over Europe Tour

**Sonic Boom Over Europe Tour** (izenburu osoa: ***Sonic Boom Over Europe: From the Beginning to the Boom***), Kiss rock talde amerikarraren kontzertu bira izan zen, beraien 19. estudioko albuma den Sonic Boom bultzatzeko, zein 2009ko urrian argitaratua izan zen.

Bira hau taldearen Erresuma Batuan lehen bira izan zen 1996. urtetik, 1997an eta 1999an Londresen kontzertu bana emanaz gain eta 2008an Download Festivalean buru izanaz gain. Birak ere 1988tik Irlandan emoten zuten lehen kontzertua bildu zuen, baita beraien lehen kontzertua Eslovakian. Taldeak hainbat musika festibaletan jo zuten biran zehar, hala nola, Rock am Ring and Rock im Park Festivals, Sauna Open Air Metal Festival eta Hellfest Summer Open Air.

Bira maiatza hasieran hasi zen Sheffield Arenan Sheffielden, Erresuma Batuan, eta Graspop Metal Meeting Festivalean bukatu zen, Desselen, Belgikan, ekaina amaieran. Uztaila amaieran Hottest Show On Earth Tour izeneko Ipar Amerikako bira zatiak jarraitu zuen.

## Kantu zerrenda 
Kantu zerrendak taldearen historiatik pisua kendu zuen, eta Sonic Boom disko berriko materialari garrantzia eman zion. Kantu zerrendan "Crazy Crazy Nights" (Hot in the Shade Touretik lehen aldiz jotzen dute), "God Gave Rock And Roll To You II", eta Sonic Boometik hiru kantu daude: "Modern Day Delilah", "Say Yeah" eta "I'm An Animal".

Vienna eta Ostravako kontzertuetan ez zituzten hiru abesti jo, "Love Gun", "Lick It Up" eta "Shout It Out Loud", dirudienez, Paul Stanley gaixo zegoelako. Kontzertu hauen ondoren, kantu zerrenda jatorrizkora itzuli zen. Hamburgeko kontzertutik hasita, Beth sartu zuten zerrendan, 2003tik lehen aldiz jotzen zutelarik eta lehen aldiz akustikoki jotzen zutelarik Kissen 1995eko MTV Unplugged kontzertutik. Ekainaren 14an, Oslon, Norbegian, Paulek Shandi eta Forever abestietako zati bat kantatu zuen Lick It Up jo aurretik.

Martxoaren 2an Kissek promozio kontzertu bat eman zuen Londresko Islington Academyn zale kopuru txiki batentzat (800 inguru). Ez zituzten jo azken 4 abestietatik hiru, Rock And Roll All Nite abestian botatzen duten konfetia botatzeko erabiltzen duten Co2 bonbonekin arazoak izan zituztelako, bertako jendeak arnasarik hartu ezin zuelako. Abesti hauek Deuce, Shout It Out Loud eta Lick It Up izan ziren.

## Birako datak 
* **1****^** = Promotional show.

## Erreferentziak 
* KissOnline.com

## Kanpo estekak
Flamenko (hegaztia)

**Flamenkoak** (*Phoenicopterus*) *Phoenicopteriformes* ordenako hegaztiak dira, *Phoenicopteriformes* ordenako genero bakarra. Ameriketan lau espezie bizi dira eta Eurasian, beste bi.

Uretan nahiz lurrean bizi daiteke, zingiretan batez ere. Krustazeoz eta algaz elikatzen dira. Beren mokoak garrantzitsuak dira bere janaria lokatzetik bereizteko. Animalia omniboroa da; hau da, haziak, algak eta abar jan ditzake. Halaber, artemiak (krustazeo mota bat) jaten dute eta horrek kolore arrosa ematen die. Jaiotzean zuriak dira, baina handituz joan ahala kolore arrosa hartzen doaz. Elikadura ona izanez gero, kolore gorriagoa hartzen dute, eta gaixorik egonez gero, berriz, zuri jartzen dira. Buru mokodun eta txikia du eta lepo eta hanka luze eta argalak.

Normalean, bikotez aldatzen dira. Ernaldiak 28-32 egun inguru irauten du eta bakoitzean kume bakar bat izaten dute. 27 urtetik 50 urtera bizi daitezke. Animalia taldekoiak dira. 

## Taxonomia 
Phoenicopterus generoan eta Phoenicopteridae familian dauden espezieak bakarrak dira ordenan:

## Iruditegia 

File:Large number of flamingos at Lake Nakuru.jpg
Image:Flamingo fg01.jpg
Image:Flamingowatchingegghatch08.jpg
Image:Lesser-flamingos-flying.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hottest Show On Earth Tour

**Hottest Show On Earth Tour** bira Kissen kontzertu bira izan zen, beraien * Sonic Boom* albuma bultzatzeko. Berez, Sonic Boom Over Europe Tour biraren Ipar Amerikako zatia da, 2008an hasi zen Kiss Alive/35 World Tour biraren jarraipena. Kissek Mexikon ere jo zuen lehen aldiz 2004 urtetik. Biran zehar Amerikako Estatu Batuetako estadioetan eta anfiteatroetan eman zituzten kontzertuak, eta Live Nationek ekoiztu zuen. Aurreko kontzertu biretan bezala, kontzertu bakoitzeko zuzeneko grabazioak saltzen zituzten kontzertu bakoitzean, SymfyLiven bitartez.

Kissek esan zuen sarrera bakoitzetik dolar bat emango zietela Estatu Batuetako Indar Armatuei Wounded Warriors proiektua bultzatzeko.
Kontzertuak zabaltzen zituzten taldeak The Academy Is..., The Envy eta hiri bakoitzeko bertako talde bana, Guitar Centerek antolatutako lehiaketa bateko irabazleak, izan ziren.

## Kantu zerrenda 
Kissonline.com-en arabera, taldearen webgune ofiziala, *Kissek "Detroit Rock City" eta "Rock and Roll All Nite" bezalako klasikoak joko ditu, eta AEBtan urte askotan jo ez dituen arrakastak.*. Kantu zerrenda aurreko europar biran jo zutenaren berdina da, *Sonic Boom* albumeko hiru abesti barne sartuta, eta "Crazy Crazy Nights" abestia, zein ez zen 1990. urtetik zuzenean jo (Europako bira kontuan hartu gabe). Beheko kantu zerrendarekin hasi zuten bira Cheyenne, Wyomingen.

# "Modern Day Delilah"
# "Cold Gin"
# "Let Me Go, Rock 'N Roll"
# "Firehouse" (Genek sua botatzen du)
# "Say Yeah"
# "Deuce"
# "Crazy Crazy Nights"
# "Calling Dr. Love"
# "Shock Me" (Tommy eta Eric batera inprobisatzen)
# "I'm An Animal"
# "100,000 Years"
# "I Love It Loud" (Genek odola bota eta hegan egiten du)
# "Love Gun" (Paulen Solo eta "Whole Lotta Love" zatia)
# "Black Diamond"
# "Detroit Rock City"

Bis:
# "Beth"
# "Lick It Up" ("Won't Get Fooled Again" zatia)
# "Shout It Out Loud"
# "I Was Made for Lovin' You" (Paulek eszenatoki txikira hegan egiten du)
# "God Gave Rock 'N' Roll To You II"
# "Rock and Roll All Nite"

### Birako datak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turlough Carolan

**Turlough Carolan** edota '''Turlough O'Carolan''' () irlandar harpajole, konposatzaile eta abeslari itsu bat izan zen. Bere benetako izena Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin izan zen, baina ingelesera Turlough Carolan edota Turlough O'Carolan bezala iragan zen. Abesti konposaketan oso emankorra izan zen.

[thumb|250px|ezkerrera|Turlough Carolan musikaria. J.C. Trimball margolariaren margolana, [1844.]]

Antzina Irlanda alderik-alde eta errege ezberdinen gorte batetik bestera euren zerbitzuak eskeintzen ibili ohi ziren musikari ibiltarien azken belaunaldiaren ordezkari gisara ikusia izan zen. Herrialde horretan askok irlandar konposatzaile handiena, musikari nazionala eta azken bardotzat ere jo ohi dute. Bere garaian ospe handia bereganatu zuen, horrela bada, esan ohi denez, ezkontza eta hileta asko Carolan ailegatu arte atzeratu egiten omen ziren. Zinez, XX. mendean zelta harparen berpizkunzea jazo arte, musikatresna horrek izan zuen azken maisu handia izan zen.

Gure garaian musikari askok bere abestiak jo eta omendu dute: Seán Ó Riada, Ceoltóirí Chualann, The Chieftains... horretaz gain beste hainbat herrialdeetako musikariek ere bere egite ona omendu asmoz ere bere abestiak jo izan dituzte: Alan Stivell, Gwendal, Carlos Núñez...

Gurean ere, Euskal Herrian, Benito Lertxundik Turlough Carolanen irudia ere aipatu izan du bere abestigintzan abesti bat baino gehiagotan, adibidez, ''O'Carolan I* eta *O'Carolan II* izeneko abestietan, baina irlandar musikari hau oso bereziki *Mauleko bidean'' abestian aipatu eta omentzen du, azbti honetan berarekin elkarrizketatzen delarik:

## Konposizioak
Albatros

**Albatros** *Procellariiformes* ordenako *diomedeidae* familiako hegaztiak dira, Ozeano Australean eta iparraldeko Ozeano Barean bizi direnak

## Taxonomia 
Hona hemen albatrosen espezieen zerrenda:
* *Diomedea* generoa
** *D. exulans*
** *D. (exulans) antipodensis*
** *D. (exulans) amsterdamensis*
** *D. (exulans) dabbenena*
** *D. epomophora*
** *D. (epomophora) sanfordi*
* *Phoebastria* generoa
** *P. irrorata*
** *P. albatrus*
** *P. nigripes*
** *P. immutabilis*
* *Thalassarche* generoa
** *T. melanophrys*
** *T. (melanophrys) impavida*
** *T. cauta*
** *T. (cauta) steadi*
** *T. (cauta) eremita*
** *T. (cauta) salvini*
** *T. chrysostoma*
** *T. chlororhynchos*
** *T. (chlororhynchos) carteri*
** *T. bulleri*
* *Phoebetria* generoa
** *P. fusca*
** *P. palpebrata*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trémuson

**Trémuson** (bretainieraz *Tremuzon*) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Tréogan

**Tréogan** (bretainieraz *Treogan*) Côtes-d'Armor departamenduan dagoen Bretainiako udalerria da.

## Kanpo estekak
Sexu dimorfismo

[thumb|[Lehoi (*Panthera leo*) eme eta arra, dimorfismo sexual handia dutenak.]]
**Sexu dimorfismo**a espezie bereko animalia edo landare emeek eta arrek ezaugarri morfologiko desberdinak izatean datzan fenomeno biologikoa da.

Maila handi edo txikian, espezie guztietan gertatzen da. Adibidez, intsektu, armiarma, anfibio, narrasti eta hegaztietan, emeak arrak baino handiagoak dira; ugaztunen artean, aldiz, kontrakoa da.

Sexu bereko espezimenek ezaugarri morfologiko ezberdinak dituztenean, polimorfismo sexuala esaten zaio.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abère

**Abère** (izen ofiziala eta frantsesezkoa; gaskoiz *Avera*), Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerri bat da, Okzitaniako Bearno eskualdekoa.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Ehiza

[thumb|280px|[Basurde-ehiza, XIV. mendeko *tacuinum sanitatis casanatensis*]]
**Ehiza**, Ipar Euskal Herrian **ihizia**, batzuetan **zinegetika** ere deitua, gizakiak animaliak atzeman eta gehienetan akabatu ere egitea helburu duen jarduera da. Ehizatu egiten den animaliari **harrapakin**, **ehizaki** edo **ehiza** ere deitzen zaio. Gizakien artean, lehen helburu nagusia elikadura lortzea bazen ere, egun entretenimendutzat hartzen da, normalean legeak antolatuta. Bereziki ugaztun eta hegaztiak ehizatzen dira. Harrapakinaren tamainaren arabera bi motako ehizak bereiz daitezke: ehiza larria, tamaina handiko ehizakirako,
eta ehiza xehea, tamaina txikiko ehizakirako. Jarduera honetan, ehiztariak armak erabiltzen dituzte eta, zenbait motatan, beste animaliak (falkoneria, ehiza-txakurrak, eta abar). Arrain bat jazarri eta harrapatu (elikatzeko ala ez) arrantza du izena, normalean ehizaren motatzat hartzen ez dena. Era berean, tranpa jartzea jarduera ezberdinentzat jotzen da eta baita argazkiak ateratzeko animaliak jazartzea ere. Animali askok ere ehizaren pareko jarduera burutzen dute, harraparitza izenekoa, gehienetan harrapakina jan eta beren burua elikatzeko helburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andereiñe

**Andereiñe** (bearneraz: *Andrenh*; frantsesez: *Andrein*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Carolan's Welcome

'''Carolan's Welcome'* (*Carolanen Ongietorria*) Turlough Carolan irlandar konposatzaileak konposatutako doinu herrikoi bat da. Beste hainbat izenez ere ezaguna da, esate baterako, *Carden's Welcome* (*Cardenen Ongietorria*), *O'Carolan's Welcome* (*O'Carolanen Ongietorria*) edota *Carolan's Air* (*Carolanen Airea*).

## Kanpo estekak 
* Orla Fallon harpa jotzaileak moldatutako *Carolan's Welcome* abestiaren bertsioa entzungai. Bertsio klasikoa.
* Lunasa taldeak moldatutako *Carolan's Welcome'' abestiaren bertsioa entzungai
Almazango gorringoak

[thumb|250px| [Almazángo eskualdea Soriako probintzian ]]

**Almazango Gorringoak** postre goxo tipikoa da, Almazángo herrian egiten dena, Soriako probintzian. Arrautz gorringoa eta azukrea dira osagai nagusiak.

Espainia osoan zehar dira ezagunak.

## Kanpo estekak
The Chieftains 9: Boil the Breakfast Early

**The Chieftains 9: Boil the Breakfast Early** (*The Chieftains 9: Irakin Gosaria Goizean-Goiz*) The Chieftains irlandar zeltiar musika taldeak 1979. urtean argitaratutako diskoa da. Bertan talde honetako soinuaren aldaketa bat igarri liteke, bere betiko bi kideak izan ziren Seán Potts eta Michael Tubridy musikariek taldea laga zuten, aipatutako azkeneko musikariaren ordez Matt Molloy sartu zelarik. Lehenbiziko aldiz Kevin Conneff abeslariak a cappella erara abestu zuen.

Lehenbiziko eta bigarrengo *Boil the breakfast early* abestiek diskoari izena ematen dio.

## Abestiak 
# *Boil the breakfast early* – 3:51
#* *Boil the breakfast early* (*reel*)
#* *Scotch Mary* (*reel*)
#* *The Chicago Reel* (*reel*)
# *Mrs. Judge* (Turlough O'Carolanek konposatua) – 3:59
# *March From Oscar And Malvina* – 4:11
# ''When A Man's In Love* – 3:35
# *Bealach An Doirín* – 3:41
#* *The Home Ruler* (*hornpipe*)
#* *Terry 'Cuz' Teahan's Favourite* (*slide*)
#* *Charlie's Buttermilk Mary* (*reel*)
# *Ag Taisteal Na Blárnan (Travelling through Blarney)* – 3:19
# *Carolan's Welcome'' (Turlough O'Carolanek konposatua) – 2:51
# *Up Against the Buachalawns* – 4:00
#* ''Larry Bedican's Reel* (*reel*)
#* *Up Against the Buachalawns* (*reel*)
#* *Johnny Maguires Reel* (*reel*)
#* *Sweeney's Dream* (*reel*)
# *Gol Na Mban San Ár* – 4:16
#* *Gol Na Mban San Ár (The Crying of the Women at the Slaughter)* (*air*)
#* *Seán Ó 'Duibhir a'Ghleanna (John O'Dwyer of the Glen)* (*set dance*)
# *Chase Around the Windmill* (*medley*) – 5:02
#* Toss The Feathers (*reel*)
#* *Ballinasloe Fair* (jiga)
#* *Caílleach An Airgid (The Hag with the Money)* (jiga)
#* *Cúil Aodha Slide* (*slide*)
#* *The Pretty Girl* (*slide'')

## Kanpo estekak 
* The Chieftains 9: Boil the Breakfast Early diskoa MTVko webgunean entzungai
Arrastiri (argipena)

**Arrastiri** hitza Ipar Euskal Herrian erabiltzen da bereziki, bi esanahi hauekin:
* arratsaldea;
* ilunabarra.
George W. Snedecor

**George Waddel Snedecor** (Memphis, Tennessee, 1881eko urriaren 20a - Amherst, Massachusetts, 1974ko otsailaren 15a) estatubatuar estatistikari bat izan zen, nabarmena bariantza analisian eta saiakuntza diseinuan egin zituen ekarpenengatik. Bere lanik ezagunena *Statistical Methods Applied to Experiemtns in Agriculture and Biology* izan zen, estatistikari eta ikertzaileen artean oso ezaguna dena. Iowako unibertsitatean urte askotan lan egin zuen irakasle moduan eta bertako estatistika-ikerketa zentro bateko zuzendari moduan, harik eta 1958 urtean erretiroa hartu zuenera arte. Gertrude Cox estatistikaria izan zuen ikasle.

## Kanpo estekak
Egunsenti

thumb|275px|Egunsentia Txurrumurru mendian, Aiako Harrian, 2021.
[thumb|275px|Egunsentia [Chicagon]]
**Egunsentia**, **goizaldea**, **arginabarra**, **goiztiria**, **argi-urratzea** edo **argi-azkorria** eguna argitzen hasten den unea da, edo zehatzago esanda, goizeko krepuskuluaren hasiera adierazten duen eguzki-irteera aurreko denbora. Ezin da egunsentia eta eguzki-irteera nahasi, azkenea zeruertzean eguzkiaren adarra agertzen den momentua delako.

Egunsentiaren luzera latitudearen arabera aldatzen da, eskualde ekutorialetan minutu gutxikoa eta eskualde polarretan ordukoa izanik. Gauean fenomeno bera gertatzen da eguzki-sarreran, baina orduan ilunabarra du izena.

## Erreferentziak
Eguzki-irteera

[eskuinera|thumb|270px| Eguzki-irteera [Bristolgo kanala|Bristolgo ubidean.]]
**Eguzki-irteera** ekialdean, zeruertzaren gainean eguzkiaren goiko adarra agertzen den unea da. Ezin dugu eguzki-irteera eta egunsentia nahasi, azkena eguna argitzen hasten den unea delako, krepuskulua bukatzen duena hain zuzen ere. Atmosferaren errefrakzioaren ondorioz, eguzkia horizontearen azpian denean ikus daiteke eta, beraz, bai eguzki-irteera eta bai sarrera ilusio optikoak besterik ez dira.

Eguzkiaren irteera latitude eta urteko egunaren arabera aldatzen da eta egun jakin batzuetan ekinokzio eta solstizioak sortzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krepuskulu

thumb|Krepuskuluko zeru gorria.
**Krepuskulua** egunsentiko edo ilunabarreko argitasun motela da, horizontetik hurbil ezkutatuta dagoen eguzkiaren argi-izpiek atmosferako goi-geruzak ukitzean sortua. Bi motakoak izan daiteke orduaren arabera:
* **Goizeko krepuskulua**: eguzkiaren irteeraren aurretik gertatzen dena, egunsentia, goizaldea, arginabarra, goiztiria, argi-urratzea edo argi-azkorria izenekoa.
* **Arratsaldeko krepuskulua**: eguzkiaren sarreraren ondoren gertatzen dena, ilunabarra, ilunsentia edo arrastiria izenekoa.

## Mugak 
Krepuskulua mugatzeko eguzkiaren altxatze-angelua \theta_\mathrm{s} erabiltzen dute, hau da, zeruertz eta eguzkiaren erdigune geometrikoak sortzen duten angelua

**Oharra**: Definizio honetan, zenitetik 90° ereduzko zeruertza erabili dute.

## Erreferentziak
Wehrmacht

**Wehrmacht** («defentsa indarra») Alemania naziaren indar armatuen batasuna izan zen, errejimen naziak Weimar Errepublikako Reichswehr erakunde militarra desegin ondoren sortua. 1935-1945 urte bitartean jardun zuen. Hasiera batean, hiru sailetan banaturik zegoen: Heer (Lurreko Armada), Kriegsmarine (Itsas Armada) eta Luftwaffe (Aireko Armada).

1940an, Waffen-SS (Eliteko Borroka Taldeak) eta 1944an Volkssturm (hitzez hitz, «herriaren ekaitza», hots, Milizia Nazionala) erakundeak ere gehitu zitzaizkion.

## Kanpo estekak
Richard von Mises

**Richard Edler von Mises** (Lemberg, 1883ko apirilaren 19a – Boston, 1953ko uztailaren 14a Boston) austrohungariar jatorriko matematikaria izan zen. Orobat, ospetsua da probabilitate teoriaren arloan egin zituen ekarpenengatik, batez ere probabilitatea maiztasun gisa planteatuz. Bere lanik ezagunena alemanez argitaratu zuen *Probabilitatea, Estatistika eta Egia* idazlana izan zen, matematikaz eta estatistikaz deus ere ez dakitenek ere irakur dezaketena. Filosofian ere ekarpenak egin zituen, positibismoaren inguruan.

## Kanpo estekak
Gauerdi

[thumb|250px|eskuinera|Gauerdia, [1950eko urtezahar-gaua]]
**Gauerdia** gauaren erdiko unea da, gaueko hamabiak hain zuzen ere. Sistema gehienetan, egun bat eta hurrengoaren arteko iragaite unea adierazten du.

Bere kontrakoa eguerdia da, egunaren erdiko unea delako. Mendebaldeko kultura askotan magia eta espiritu-munduekin lotura estua eduki du eta badauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eguzki-sarrera

[eskuinera|thumb|270px| Eguzki-sarrera [Porto Covon.]]
thumb
**Eguzki-sarrera** ekialdean, zeruertzaren behean eguzkiaren beheko adarra desagertzen den unea da. Ezin dugu eguzki-sarrera eta ilunabarra nahasi, azkena eguzkia sartu eta berehalako argi-ahultzea delako. Eguzki-sarrera eta ilunabarren arteko denbora krepuskulua du izena. Atmosferaren errefrakzioaren ondorioz, eguzkia horizontearen azpian denean ikus daiteke eta, beraz, bai eguzki-irteera eta bai sarrera ilusio optikoak besterik ez dira.

Eguzkiaren sarrera latitude eta urteko egunaren arabera aldatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mull of Kintyre

**Mull of Kintyre** izenez deitzen dena Eskoziako hego-mendebaldean dagoen Kintyre penintsulako muturrik hegoaldekoena da. Bere izenaren jatorria goideliko hizkuntzako *Maol Ceanntìre* izenean datza. Gune honetan 1788an eraikitako itsasargi bat kokatzen da, eta leku honek nonbait ospea baldin badu, 1977an Paul McCartney musikariak konposatutako izen berdineko abestiari zor dio.

Egun argitan leku honetatik Ailsa Craig uhartea nahiz Irlandako iparraldeko kostaldea eta bertako Fair Head lurmuturra ikus daitezke. Uste denez, lehenbiziko europarrek kokagune honetatik igaro omen ziren Irlanda populatzera. Era beran, Irlandako eskotoak itsasarte hau iragan eta Ipar Irlanda eta Eskozian Dál Riata erresuma sortu zuten.

## Ikus gainera 
* Kintyre

## Kanpo estekak 
* Kintyreko bisitarien webgunea
Kintyre

thumb|250px|Kintyre penintsula, gorriz.

**Kintyre** () Eskoziako hego-mendebaldean kokatzen den penintsula bat da, hain zuzen ere, Argyll eta Bute konderrian. 48 km-ko luzera du, bere hegoaldeko muturrean dagoen Mull of Kintyre kokalekutik hasi (leku honi 1977an Paul McCartney musikariak abesti ezagun bat eskeini zion) eta bere iparraldean dagoen East Loch Tarbert kokalekuan amaitzen da. Penintsula hau iparraldetik inguratzen duen eskualdeak Knapdale izena du.

Geografikoki, Kintyre penintsula luzea eta estua da, zeharka inon ez du kostaldetik kostaldera 18 kilometrotako muga igarotzen. Penintsula honetako erdigunea nagusiki eremu menditsu eta desbabestuz osatuta dago, aldiz kostaldea eta barnealdea lur emankorraz osatuta daude. Honela bada, sarritan Kintyre gizakien kokalekuen lekuko izan da, Irlandako Ulster eskualdetik Eskoziako mendebaldera etorritako lehenbiziko eskotoetatik hasi eta 1000. urtean eremu hau konkistatu zuten norvegiar bikingoetaraino.

Eremu honetako udalerririk handiena Campbeltown da (Mull-etik errepidez 9 kilometrotara), honek XVIII. mendearen erdialdetik "Errege Burgo" titulua daramalarik. Usadioz eremu honetako ekonomia arrantza eta nekazaritzan oinarritzen da, nahiz eta Campbeltown udalerriak bere maltazko whiskyarengatik ere izen ona irabazi duen, honen barnean bereziki sarritan saritutako *Springbank* mota dagoelarik.

Aipatzekoa da era berean XVI mendeko Saddell gaztelua, gaur egun bertan behera utzia egon arren egoera txukunean mantentzen dena. Beste gaztelu batzuk Skipness eta Tarbert dira, biak ere dagoeneko egoera eskasean.

## Iruditegia 

Irudi:Campbeltown harbour - geograph.org.uk - 243027.jpg|Campbeltowneko kaia.
Irudi:Saddell Castle, 2012.JPG|Saddell gaztelua.
Irudi:Skipness Castle 20080425 from north west.jpg|Skipness gaztelua.
Irudi:Tarbert Castle 21 09 2013.jpg|Tarbert gaztelua.
Irudi:Crossaig north of Carradale on B842, Kintyre. - geograph.org.uk - 63443.jpg|Ipar-ekialdeko kostaldea.
Irudi:Portachoillan From The Islay Ferry - geograph.org.uk - 706148.jpg|Mendebaldeko kostaldea.
Irudi:Ballochroy,Standing Stones Group.jpg|Ballochroy multzo megalitikoa.

## Kanpo estekak 
* Kintyreko bisitarien webgunea 
* Visitkintyre.info webgunea
Ailsa Craig

**Ailsa Craig** (Eskoziako gaeleraz *Creag Ealasaid*, euskaraz *Elisabeten Haitza* esan nahi du) Eskoziako mendebaldeko kostaldean dagoen Firth of Clyde fiordoan kokatzen den uharte bat da. Obalo itxura du, 3,2&nbsp;km-ko zirkunferentzia eta 338 metroko garaiera du. Uharteak ez du populaziorik.

Uharteko granitoa garrantzitsua da, munduan egiten diren curling harri guztiak bertatik ateratzen direlako. Uharteak plutoi magmatiko bat du, Arran uhartea sortu zeneko arroka igneoen garai berekoa. 

Belfast eta Glasgow arteko bidearen erdian dago, eta Eskoziako Erreforma Protestantearen garaian katolikoentzat gordeleku izan zen. gaur egun hegaztien santutegi bat da, batez ere zangak biltzen baitira bertan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sistan arroa

**Sistan arroa** Afganistango hego-mendebaldean eta Irango hego-ekialdean, ipar latitudeko 29° eta 39° artean, hedatzen den arro endorreikoa da. Munduko eskualde idorrenetako bat da eta lehorte luzeak izaten dira. Bertan isurtzen dira Afganistango mendietatik datozen Helmand, Khach eta Farah ibaiak, ur gezako hiru *hamun* (aintzira) sortuz: Hamun-e Helmand, Hamun-e Puzak eta Hamun-e Sabari. Uholde garaian hiru aintzirak elkartzen dira eta soberakina hegoalderantz doa, Goud-e Zareh ur gaziko aintziraraino. Hau oso bakan gertatzen da, bost edo hamar urtetik.

Hezegune hauek Ramsarreko hitzarmenaren barnean dira eta UNESCOk Biosfera erreserba izendatu ditu.

Eskualdeko aintziren artean Khwaja (608 m) basaltozko muinoa nabarmentzen da. Leku hau zoroastrismoaren gune garrantzitsua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auterrive

**Auterrive** Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Eteneta I (multzo megalitikoa)

**Eteneta I** Adarra mendiko Agerreko Zabala izeneko lepoan dagoen bi harrespilen multzoa da, horietako bat ortostato edo zutarri altu batekin batera. Adarra mendiko gailurraren eta Onddo mendiaren artean daude harrespilak, elkarrengandik 250 metroko distantzian eta itsas mailatik 702 metroko garaieran.

Harrespileko zutarri nagusiak 2,5 metroko garaiera du. K. Mariezkurrenak topatu zuen, une hartan eroria eta belarrez estalia zegoen eta soilik bere gainaldeko muturra ikus zitekeen, harrespiletik bi metro ingurura. Topatu bezain azkar berriz ere zutik jarri zuten, bere lehenbiziko kokalekua garbi ikusten baitzen. Monolitoak 3 metroko garaiera du.

Dekoratuta egongo zela uste da, batzuek aurpegia izan daitekeena eta kapa bat ikusi baitute.

Inguruan **Eteneta II harrespil**a ere badago. Bata zein bestea Onddi-Mandoegi Estazio Megalitikoan daude.

[thumb|350px|erdian|Etenetako [zutarria eta harrespila, eta atzealdean Adarra mendia.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eteneta I, Munibe aldizkarian.
*  Etenetako zutarria eta Adarra mendia. Euskal Mendiak.
Münchhausengo Baroia

**Karl Friedrich Hieronymus von Münchhausen** (1720ko maiatzaren 11a, Bodenwerder, Saxonia Beherea - 1797ko otsailaren 22a), ***Münchhausengo Baroia***, alemaniar jauntxo eta militarra izan zen. Bere abentura eta balentrien kontakizunak Rudolf Erich Raspe idazleak *Münchhausengo Baroiaren Abenturak* bilduman bildu eta 1785an London hirian argitaratu zitzan oinarri izan ziren. Fantasiazko kontakizunak dira, sobera puztuak, batipat irakurle gazteei zuzenduak.

## Abenturak 
Bere gaztaroan, Münchhausengo Baroia Brunswick-Lüneburgoko Dukea zen Anthony Ulrich II.aren zerbitzupeko morroi izan zen, gerora ordea, errusiar gudarostea sartu zen. 1750. urtera arte bertan zerbitzatu eta turkiarren aurkako kanpainetan parte hartu zuen. Jaioterrira itzultzean, bere abenturei buruzko kontakizunak aipatzen hasi zen.

Kontakizun hauen arabera, betiere beste batzuen ahotik aipatuak, Münchhausengo Baroiaren balentrien artean kanoi bala baten gainean bidaiatzea, Ilargira joatea, edota bere ile kalpar batetik tiratuz aintzira batetik ateratzea daude (beste bertsio batzuen arabera, bere oinetakoen lokarriak erabiliz).

Euskaratutako bertsioak aspaldi daude, besteak beste Etor argitaletxeak komiki eran eginda eta 1975an argitaratuta.

## Zinema 
* *The Adventures of Baron Munchausen* (*Münchhausengo Baroiaren Abenturak*, 1988, Terry Gilliam)

## Iruditegia 

Irudi:Gottfried Franz - Munchhausen overriding a cannon-ball.jpg|Kanoi bala baten gainean bidaiatuz
Irudi:Gottfried Franz - Munchhausen flying with ducks.jpg|Ahateekin batera hegan eginez
Irudi:Gottfried Franz - Munchhausen jumping through the carriage.jpg|Zalgurdi bat zaldiz alderik-alde zeharkatuz.
Irudi:Gottfried Franz - Munchhausen with a half-horse.jpg|Zaldi erdi baten gainean.

## Ikus gainera 
* Münchhausengo Baroiaren Abenturak
* Münchhausenen sindrome
Paxtunera

**Paxtunera** (پښتو, *pashtoera* edo *pashto* ere deitua) Afganistanen, Pakistango mendebaldean eta Irango ipar-ekialdean mintzatzen den hizkuntza indoeuroparra da. Afganistango hizkuntza ofiziala da, dariarekin batera, 2004ko konstituzioaren arabera. 42 milioi lagunek dute ama-hizkuntza.

## Banaketa geografikoa 
### Afghanistan 
Afghanistaneko hizkuntza nazionala da, nagusiki ekialde eta hegoaldean hitzegina, iparraldeko eta mendebaldeko gune baztuez gain. Hizkuntza hitz egiten dutenen zenbaki zehatza ez dago argi, baina estimazioen arabera paxtuera afganoen %45-60aren ama-hizkuntza da.

### Beste komunitateak 
Afghanistan eta Pakistanez gain, beste paxtunera hizlarien komunitateak daude. Indiako. Hauez gain, Tajikistan. Baita hegoekialdeko Iranen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Linguamón: Paxtunera
Ipar kanala

**Ipar kanala** (ingelesez formalki , eta alternatiboki *Straits of Moyle* edota *Sea of Moyle*, eta irlanderaz eta ) Ipar Irlanda ekialdean eta Eskoziako hego-mendebaldean kokatuta dagoen itsasarte bat da. Itsasarte honek Irlandako itsasoa eta Ozeano Atlantikoa lotzen ditu. Zehatzago izatekotan, Eskoziako Mull of Kintyre eta Ipar Irlandako Fair Head lurmuturra eta Rathlin uhartearen arteko itsas eremua da.

Bere zatirik sakonena Beauforteko Dikea (''Beaufort's Dyke*) izenez ezagutzen da. Itsasartea hainbat ferry zerbitzuek zeharkatzen dute. 1953an *Princess Victoria* itsasontziaren hondamendi larriaren lekuko izan zen.

Hamarkada ugaritan zehar Ipar Irlandako buruzagi unionistek Ipar kanalaren azpitik trenbide bat gauzatu zedin Erresuma Batuko gobernua presionatzen jardun dute, Ipar Irlanda Erresuma Batuan hobekiago batera bildutzeko asmoz. 2007an Mugak Zeharkatzeko Ikerketa Zentroak (*Centre for Cross-Border Studies'') 34 kilometro luzera zuen trenbide lotura bat proposatu zuen, bai zubiz nahiz itsaso azpiko tunelez, guzti honen kostua 3.500 milioi libera inguruan egongo zelarik.

## Ikus gainera 
* Irlandako itsasoa
* San Jurgi kanala
* Zelta itsasoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbaira

**Barbaira** (, ) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 
## Politika 
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Rathlin uhartea

**Rathlin uhartea** (ingelesez *Rathlin Island*, irlanderaz *Reachlainn*) Irlandako ipar-ekialdean kokatzen den uharte bat da. Hain zuzen ere, Ipar Irlandako Antrim konderriaren iparraldeko kostaldetik 10 kilometrotara eta Eskoziako Mull of Kintyre lurmuturretik 25 kilometrotara kokatzen da. Iparraldeko Kanalan leku estrategikoan dago.

Uharte honetara iristeko modurik egokiena, Antrimeko kostaldean dagoen Ballycastle udalerriko portutik ateratzen diren itsasontzi batean joatea da.

## Ezaugarriak 
L hizkiaren itxura du. Luzez 6,4 kilometro eta zabaleraz 4 kilometro ditu.

## Kanpo estekak 
* Rahtlin uharteko komunitatearen webgunea
Paueko barrutia

**Paueko barrutia** (frantsesez *Arrondissement of Pau*) Frantziako barrutia da, Akitania Berria eskualdeko Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoena. 13 kantonamendu eta 269 udalerri edo *communne* ditu. Prefektura Paue hirian dago.

## Osaketa 
### Kantonamenduak 
Paueko barrutiko kantonamenduak:
# Artix et Pays de Soubestre
# Billère et Coteaux de Jurançon (partzialki)
# Le Coeur de Béarn (partzialki)
# Lescar, Gave et Terres du Pont-Long
# Orthez et Terres des Gaves et du Sel (partzialki)
# Ouzom, Gave et Rives du Neez
# Paue-1
# Paue-2
# Paue-3
# Paue-4
# Pays de Morlaàs et du Montanérès
# Terres des Luys et Coteaux du Vic-Bilh
# Vallées de l'Ousse et du Lagoin

### Udalerriak 
Paueko barrutiko udalerri eta beraien INSEE kodeak:

## Kanpo estekak 
* Paue - French National Institute of Statistics and Economic Studies site (INSEE, )
Liga Zelta

**Liga Zelta** (ingelesez *Celtic League*) nazio zeltak izenez ezagutzen diren herrialdeetan kultura zelta bultzatzen duen gobernuz kanpoko erakunde bat da, hots, Irlanda, Eskozia, Gales, Man uhartea, Kornualles eta Bretainia. Bereziki tokian-tokiko hizkuntza zelten bultzatzailea da. Nazio Batuen Erakundeak gobernuz kanpoko erakunde gisa onartu du.

## Kanpo estekak 
* Liga Zelta, Amerikar saila
* Liga Zelta, Nazioarteko saila
* Liga Zelta, Eskoziar Saila
Fair Head

**Fair Head** (irlanderaz *an Bhinn Mhór*) lurmuturra Irlandako ipar-ekialdeena kokatuta dagoen lurmuturra da. Hain zuzen ere, Ipar Irlandako Antrim konderrian kokatzen da. Ballycastle udalerritik 5 kilometro ekialderuntz dago, lur lehorretik Rathlin uhartera hurbilena dagoen lur eremua da. Harkaitz eskaladan jarduteko leku oso egokia da, batzuen ustez Irlanda eta Erresuma Batuko eskaladarako harkaitz egokienen artean dagoelarik.

Bertatik egun argiz itsasoan zehar Eskoziako Mull of Kintyre lurmuturra ederki asko ikus daiteke. Geografiako liburuen arabera Irlanda osoko distantziarik luzeena "Fair Head eta Mizen Head" edota "Mizen Head eta Fair Head" lurmuturren artekoa omen da.

## Iruditegia 

Irudi:Fairhead-Jollyroger.jpg|Eskalatzaileak Fair Head lurmuturreko amildegiak igotzen
Irudi:Fireball3.jpg|Eskalatzaileak Fair Head lurmuturreko amildegietan gora

## Kanpo estekak 
* Ipar Irlandako Gida: Fair head lurmuturra eta Crannóg kokalekuari buruzko argazkiak eta argibidea 
* Fair Head lurmuturreko eskalatzaile elkartea
SDF (argipena)

**SDF** laburtzapenak erabilera zenbait ditu:
* frantsesez, *Sans Domicile Fixe* (*Bizileku finko gabea*) edo etxegabeak;
* Social Democratic Front Kamerungo alderdi politikoa.

## Kanpo estekak
Maxhad

**Maxhad** () Irango bigarren hiririk handiena da, eta Razavi Khorasan probintziaren hiriburua. Herrialdearen ipar-ekialdean dago, Teherandik 900 kilometro ekialdera. 2011n, 2,7 milioi biztanle zituen. Xiismoaren hiri santua da, Ali al-Reza imamaren hilobia bertan dagoelako, eta urtero hogei milioi erromesen bisita hartzen du.

## Geografia 
Maxhad Irango ipar-ekialdean dago, Kaxafrud ibaiaren haranean, Turkmenistango mugatik hurbil.

### Klima 
Estepako klima hotza dago, *BSk*, Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pau Casals

**Pau Casals i Defilló** (1876ko abenduaren 29a, El Vendrell &ndash; 1973ko urriaren 22a, San Juan de Puerto Rico) kataluniar biolontxelojole, pedagogo, musika zuzendari eta konposatzaile bat izan zen. XX. mendeko kataluniar musikari nabarienen artean dago, txeloarekin burututako lan eta ibilbidearen ondorioz, garai guztietako txelo-jotzaile garrantzitsuenen artean dago.

Ziurrenik, berak jo eta grabatutako konposizio oroituena Johann Sebastian Bachen *Biolontxelo Solorako Suitak* ahaztezina da.

Bestalde, politika mailan asko parte hartu zuen. Bakea, Demokrazia eta Giza Eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Frankismoaren aurkari sendoa izan zen, Nazio Batuen Erakundeko Bakearen Zilarrezko Domina eman zioten eta Bakearen Nobel Sarirako ere izendatua izan zen. Nazio Batuen Erakundeko sorreran aurre hitzaldia eman zuen; bestalde, erakunde horretako ereserkia ere konposatu zuen.

Haren gorpua El Vendrell jaioterriako hilerrian datza. Bertan, Pau Casals Museoa eta Paus Casals Elkargoaren egoitzak ere daude.

## Iruditegia 

Irudi:Monumento Pau Casals.jpg|Pau Casalsen estatua Bartzelona hirian.
Irudi:PabloCasalsMuseum.jpg|Pau Casals Museoa El Vendrellen.
Irudi:Pau Casals 06.jpg|Pau Casals

## Kanpo estekak 
* Pau Casals Elkargoaren webgunea
Baigts-de-Béarn

**Baigts-de-Béarn** Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
My Chemical Romance

**My Chemical Romance (My Chem edo MCR)** 2001ean New Jerseyn, Ameriketako Estatu Batuak, sortutako rock taldea da. Gerard Way abeslariak sortua.

## Taldekideak 
#### Egungo taldekideak 
* Gerard Way - ahotsa
* Ray Toro - gitarra eta bigarren ahotsa
* Mikey Way -baxua eta bigarrean ahotsa
* Frank Iero - gitarra erritmikoa eta bigarren ahotsa (2002tik)

#### Taldekide ohiak 
* Matt Pelissier - bateria (2001-2004)
* Bob Bryar - bateria (2004-2010)
* Mike Pedicone - bateria (2010-2011)

#### Laguntzaile-kideak 
* James Dewees - teklatua, koroak, perkusioa
* Matt Cortez - baxua (2007) eta gitarra erritmikoa (2008)

## Diskografia 
##### Estudio Album nagusiak 
* *I brought you my bullets, you brought me your love* (2002).
* *Three cheers for sweet revenge* (2004).
* *The Black Parade* (2006).
* *Danger days: the true lives of the Fabulous Killjoys* (2010).

#### Beste estudio albumak 
* *Conventional Weapons* (2013)

##### Bilduma albumak 
* *May death never stop you* (2014)

##### DVD albumak 
* *Life on the murder scene* (2006).
* *AOL sessions* (2007).
* *The Black Parade is dead!* (2008).
* *¡Venganza!* (2009).

##### EP 
* *Like phantoms, forever* (2002).
* *Warped Tour bootleg series* (2005).
* *Live and rare* (2007).
* *The Black Parade: the B-sides* (2009).
* *The Mad Gear and Missile Kid* (2011).

##### Demoak 
* *Dreams of stabbing and/or being stabbed* (2001).

## Birak 
Taldeak hurrengo biretan parte hartu zuen:

* Taste of Chaos (2005)
* American Idiot World Tour (2005; Hasierako talde bezala)
* Warped Tour 2004
* Warped Tour 2005
* My Chemical Romance Headlining Tour (2005)
* The Black Parde World Tour (2007-2008)
* The World Contamination Tour (2010-2012)
* Honda Civic Tour (2011; Blink-182rekin)

## Kanpo estekak 
*  Espainiako Fan Gunea

*  Webgune ofiziala
*  MySpace ofiziala
*  Imeem webgune ofiziala
Birjand

**Birjand** () Irango ekialdeko hiria da, Hego Khorasan probintziaren hiriburua. Ezaguna da azafrai eta eskuz egindako persiar tapizen esportazioengatik. 2011n 178.020 biztanle zituen.

## Geografia 
Birjand Afganistango mugatik hurbil dago; hemendik igarotzen da Europarantz doan opioaren «Zetaren Bidea».

## Klima 
Hiriak basamortuko klima hotza dauka, *BWk* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak