open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pedro Sanchez de Muniain

**Pedro Sanchez de Muniain Corera** (Larraga, ) nafar ingeniari agronomo eta politikaria da. UAGN erakundearen presidentea, "La Unión" izeneko kooperatibaren sorreran parte hartu zuen.

1979an Zentro Demokratikoaren Batasunak proposatuta Nafarroako Foru Aldundiko Nekazaritza eta Abeltzantzako kontseilari izendatua izan zen.

## Erreferentziak
Andromeda-Esne Bidea talka

eskuinera|300px|thumb|Based on data from the Hubble Space Telescope, the Milky Way Galaxy (pictured right-centre) and Andromeda Galaxy (left-centre) are predicted to distort each other with tidal pull in 3.75 billion years, as shown in this illustration.

**Andromeda-Esne Bidea talka** 3,5-4,5 mila milioi urte barru gertatuko ohi den talka galaktikoa da, Talde Lokaleko bi galaxien artean: Esne Bidea (non Eguzki sistema eta Lurra dauden) eta Andromeda galaxiaren artean. Bertako izarrak oso bananduak daudenez, aski gertagaitza da beraien artean talka egitea. Asko jota, izar batzuk galaxiatik kanpo jaurtiko dira.

Bi galaxien talkaren emaitza beste galaxia bat izango da, ezizenez *Esnemeda* (ingelesez *Milkomeda*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zazpi t'erdi

'''Zazpi t'erdia''' karta joko bat da Espainiar karta multzoko berrogei kartekin ere jokatzen dena. Hego Euskal Herrian joko ezaguna da.

Zazpi puntu eta erdi lortzea edo ahalik eta gehien hurbiltzea da jokoren funtsa. Kartek zenbakietan duten balioa bezainbeste balio dute (batekotik zazpikora), figurak izan ezik (errege, zaldi eta txota) puntu erdi balio baitute hauek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Ramón Corpas

**Juan Ramón Corpas Mauleón** (Lizarra, ) nafar mediku eta politikaria da.

Nafarroako Unibertsitatean medikuntza ikasi, literatura-kritikari eta idazle moduan aritu da. 2003an Kultura eta Turismoko kontseilari izendatu zuten.
Amaia Ballesteros

**Amaia Ballesteros López** (Trapagaran, 1978) bizkaitar disenatzaile grafikoa, ilustratzailea eta komigilea da.

## Lanak 
### Ilustrazioa 
* *Malen Jentila eta basoko melodia* (Bizkaiko Foru Aldundia, 2025)
* *Gaizkileen Galtzada*, Garazi Albizu idazlearen lana (2023)

* *Ni feminista naiz, eta zu? / Soy feminista, ¿y tú? (Alboan Fundazioa, 2021).* María Lezáun idazlearekin. Euskeraz eta erderaz.
* *Zallako Baserria* (Zallako Udala, 2019)
* *Mi aitite, un niño feliz* (2018), Mª del Mar Montserrat Ruizekin.
* *Zatoz nirekin Santiago de Compostelara* (Ibaizabal Argitaletxea, 2017)
* *Bolunburuko kastroa. Zallako gure arbasoak* (Zallako Udala, 2017)
* *La Perla* (2016), Mª del Mar Montserrat Ruizekin.
* *Ijitoen Altxorra* (Ibaizabal Argitaletxea, 2015)
* *Kilimanjaroko diamantea* (Ibaizabal Argitaletxea, 2013)
* *Jentilak eta Eguzkilorearen bidea* (Sua Edizioak, Izenaduba Basoa, 2013)
* *Izenaduba, baso magikoa* (Sua Edizioak, Izenaduba Basoa, 2011)

### Komikigintza 
* Arbasoak (Alboan Fundazioa, 2023).
* *Amaiur. Gaztelu baltza* (Nabarralde, 2022), Angel Rekalde idazlearekin.
* *Labirintoa / El Laberinto* (REAS Euskadi eta Alboan Fundazioa, 2021) Euskeraz eta erderaz.
* *Kanpoaldean / A las afueras* (REAS Euskadi, 2021) Euskeraz eta erderaz.
* *Euskaltzaindia, euskararen 100 urteko laguna* (Euskaltzaindia, 2019), Juan Luis Zabala idazlearekin.
* *Mapagilea/ Cartographica* (Saure argitaletxea, 2011). Euskeraz, erderaz, frantsesez.
* *Gernika bakearen eta adiskidetzearen alde* (2012), Joseba Gómezekin.
* *Nor zara zu? Bilatu zeure IDa* (Eusko Jaurlaritza, Sortzen Consultoria, 2012)
* *Gaur gauean geldituko gara?* (Eusko Jaurlaritza, Sortzen Consultoria, 2012)
* *Ez zaitez nahasi sarean* (Eusko Jaurlaritza, Sortzen Consultoria, 2012)
* *Oletakorta, ekonomia solidarioko abentura bat* (REAS Euskadi eta Alboan Fundazioa, 2015)

## Sariak 
Ilustrazio, margo, kartel eta komiki lehiaketa ugaritan parte hartu du, eta erakusketa askotan ere bai, orotara 80 sari baino gehiago eskuratuz.
* 1. saria KAZETA-BAO III. Lehiaketa, KONTAKETA+ ILUSTRAZIOA, 2016.
* 1. saria Ibarra Galtzakomik VII Komiki Lehiaketa. Tolosa, 2014.
* 1. saria Sestaoko Ilustrazio Fantastikoen lehiaketan. 2005, 2009, 2013.
* 1. saria “Bizkaia Maitea” Ingurumeneko lehiaketan. Arte Digitala. 2006, 2007, 2008.
* 2. saria Saure Argitaletxeko “Fábulas Medioambientales” Ilustrazio lehiaketan. 2004.
* Kartel sarituak: Trapagaran, Sestao, Barakaldo, Galdames, Zalla, Erandio, Bakio, Requena, Antsoain, Laredo, Arzúa, Binéfar, Martos, Urnieta, Guadalajara, Aracena, Erandio…
* Komiki sarituak: León, Cornellà de LLobregat, Senpere, Portugalete, Basauri, Zumarraga, Galdakao, Tolosa, Noja, Gasteiz…

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amaia Ballesterosen webgunea
* Amaia Ballesterosen Linkedin orrialdea
* *El Estudio de Amaia Ballesteros* Facebook orrialdea
José María Roig

**José María Roig Aldasoro** (Tarragona, ) nafar mediku eta politikaria da.

Nafarroako Unibertsitatean farmazia eta UNEDen zuzenbidea ikasi ondoren, funtzionario moduan lan egin zuen. 2007an Berrikuntza, Enpresa eta Lanako kontseilari izendatu zuten.
José Carlos Esparza

**José Carlos Esparza Sáez** (Miranda Ebro, ) ekonomialari eta CDNko politikaria da.

Deustuko Unibertsitatean zientzia ekonomikoak ikasi ondoren, aholkulari gisa lan egin zuen. 2007an Lurraldearen Antolamendua eta Etxebizitzako kontseilari izendatu zuten.
Eskoba (argipena)

**Eskoba** terminoak zenbait adiera du:

* **Eskoba** sinonimo da **erratzarena**, zorua garbitzeko etxeko tresnarena.
* **Eskoba (karta-jokoa)**.
Eskoba (karta jokoa)

**Eskoba** karta-joko bat da, Hego Euskal Herrian ohikoa, espainiar karten 40 kartako multzoarekin jokatzen dena. Italiar jatorriko *Scopa* jokoaren aldaera bat da, eta izena italerazko "erratz" hitzetik datorkio (*scopa*).

## Arauak 
### Helburua 
Helburu nagusia 15 puntu batzen dituzten karta konbinazioak osatzea da. Horretarako kontutan hartu behar da karta bakoitzaren balioa: bateko, biko, hiruko, lauko, bosteko, seiko eta zazpikoek duten balioa, beraien zenbakiaren berdina da (1,2...7); txotek 8 puntu balio dute, zaldiek 9 eta erregeek 10.

Konbinazioak eginez kartak bildu eta bukaeran puntuak kontatuko dira, beherago ageri diren irizpideen arabera, horrela partidaren garailea erabakiz.

### Mekanika 
Hasieran jokalariei hiruna karta banatzen zaizkie, eta mahaiaren erdian lau karta ezartzen dira agerian. Jokoa txandaka jokatzen da, aldiro jokalari bakoitzak karta bat jokatu behar duelarik.

Mahai erdian dauden kartak eskuan duen karta batekin konbinatuz 15eko batuketa egin baldin badezake jokalariak, konbinazio hori egin eta kartak atxikiko ditu, bestela karta batez desjabetu beharko da eta mahaian agerian utzi, hurrengoek izan dezaten 15eko konbinazioa egiteko aukera. 15eko konbinazioa egitean mahaiko karta guztiak jasoz gero, hori *eskoba* dela edo *eskoba egitea* dela esaten da.

Jokalari guztiak kartarik gabe geratzen direnean, hiru kartako beste sorta bat banatzen da. Karta guztiak jokatu direnean bukatzen da partida. Partida bukaeran mahai gainean soberako kartarik balego, azken konbinazioa egin duenak biltzen ditu.

### Puntuaketa eta irabazlea 
Karta guztiak jokatu ondoren, jokalari bakoitzak bildu dituen konbinazioetan egindako puntuak zenbatuko ditu, azpiko irizpidearen arabera:

* Puntu bat urre gehien duenarentzat. Berdinketa kasuan, punturik ez.
* Puntu bat zazpiko gehien duenarentzat. Berdinketa kasuan, punturik ez.
* Puntu bat karta gehien duenarentzat. Berdinketa kasuan, punturik ez.
* Puntu bat zazpiko urrea duenarentzat.
* Puntu bat egindako *eskoba* bakoitzeko.

Jokoa partida kopuru mugatu batera joka daiteke, azkenean puntu gehien dituenak irabaziz, edo puntu kopuru jakin bat lortzera ere joka daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Famadihana

thumb
**Famadihana** Madagaskarko malgatxe herriaren hilobiratze tradizioa da. *Hezurren biraketa* bezala ezagutzen den zeremonia honetan, pertsonek euren arbasoen gorpuak familiako kriptetatik ateratzen dituzte, gorpuak oihal freskoan biltzen dituzte eta euren izenak oihalean idazten dituzte, beti gogoratuak izan daitezen. Ondoren, zuzeneko musikarekin dantzatzen dute, gorpuak euren buruen gainean daramatzaten bitartean, eta hilobiak inguratzen dituzte, hilotzak familiaren hilobira itzuli aurretik.

Famadihana, dirudienez, jatorri berri samarra duen ohitura bat da. Beharbada, XVII. mendetik aurrera soilik egin da bere egungo forman, Asiako hego-ekialdeko hil ohitura bikoitz aurremodernoen egokitzapen bat izan daitekeen arren. Hildakoen espirituak azkenean arbasoen mundura batzen direnaren ustean oinarritzen da ohitura, gorputzaren deskonposizio osoaren eta zeremonia egokien ondoren, eta horrek urte asko eraman ditzake. Madagaskarren hau erritu erregular bihurtu zen, normalean zazpi urtean behin, eta ohiturak ahaidetasun-ospakizunetan hedatutako familiak biltzen ditu, batzuetan harreman arazotsuak dituztenak ere bai.

Famadihanaren praktika gainbeheran dago, zetazko oihalen prezioagatik eta zenbait malgatxek praktika zaharkitua dela uste dutelako. Lehen misiolariek bertan behera utzi zuten praktika, eta kristau ebanjeliko malgatxeek gero eta gehiago abandonatu dute. Eliza Katolikoa, baina, jada ez da praktika horren aurka agertzen, Famadihana kultura hutsa dela uste duelako, eta ez erlijiosoa. Malgatxe batek BBCri azaldu zion bezala: "Garrantzitsua da, hildakoak errespetatzeko gure modua delako. Familia osoa, herrialde osokoa, elkartzeko aukera ere bada".

## Kanpo estekak
Calixto Bieito

**Calixto Bieito** (Miranda Ebro, ) espainiar antzerki eta eszenako zuzendaria da.

Miranda Ebron jaio eta Katalunian hazi zen. Bere opera klasikoak ikusgarriak ziren eta arrakasta handia lortu zuen nazioarte mailan. 2016tik aurrera Arriaga antzokiko zuzendari artistikoa da.
Saint Germain (musika taldea)

**Saint Germain** jazz eta musika elektronikoa jotzen dituen taldea da, **Ludovic Navarre** musikari frantziarrak zuzentzen duena. Hiru disko argitaratu ditu. *Boulevard* lehenengo albumetik, 1995ean, 300.000 ale baino gehiago saldu zituen eta bigarrenetik, 2000. urteko *Tourist*, 200.000 ale baino gehiago. Bere musikak nu jazz, acid jazz eta house estiloetako elementuak ditu. Hiru albumak elkarrekin hartuta, ikus dezakegu jazzak gero eta garrantzi handiagoa daukala, house-aren kaltetan.

## Biografia 
Ludovic Navarre musikaria eta Saint Germain proiektuaren produktorea da. French Touch delakoaren aitzindarietako bat da. Saint Germaingo kondearengandik ( 1696 - 1784 ) hartu zuen izena bere taldearentzat. Tapizari baten seme, Parisko Saint-Germain-en-Laye auzoan hazi zen. Gaztetan, kirolari profesionala izatea zuen xede, baina hamalau urterekin moto istripu batek bi urtez immobilizatu zuen eta bere patua musika eta ordenagailuetara aldatu zen.

Musika beltza maite du eta Lightnin 'Hopkins-en jarraitzaile sutsua da. Bob Marley, Miles Davis, Toots eta Kool and the Gang entzuten hazi zen. Albumak grabatzen hasi zen 90eko hamarkadaren hasieran eta material asko editatu zuen, diskoetxe ugarirentzat, hainbat izenekin: Sub System, Deep Contest, Deepside, L 'n' S, Soofle eta Modus Vivendi.

1994an F Communications sortu zuen, eta bere lehenengo Ep-a atera zuen, *Mezzotinto* izenarekin. Saint Germain ezizena erabiltzen hasi zen orduan. 1995. urtean atera zuen lehenengo album luzea, *Boulevard*. Disko honetan jazza eta elektronika uztartzen ditu. Albuma urteko album onena izendatu zuten Ingalaterran eta Londresko Dance Music Awards sarietan (IDMA) nominatu zuten, Goldie, D'Angelo eta Michael Jackson bezalako artisten kategoria berean. 2000. urtean, bere bigarren albumak, *Tourist*, mundu mailako errekonozimendua lortu zuen. Oso disko orekatua da, jazz-aren eta house-aren fusioa. Blue Note zigilu amerikarrak argitaratu zion. Disko klasiko bat da gaur egun eta, zalantzarik gabe, Saint Germain taldearen lanik bikainena.

Navarreren hitzetan: «Ni ez naiz musikaria, nik menderatzen dudana ordenagailuaren sagua da. Hain zuzen ere, *Boulevard*-en ondoren musika uzteko asmoa neukan. Okerreko bidea egitea pentsatu nuen: zuri batek egindako *house-a*».

2015ean Saint Germain agertokietara itzuli zen, 12 urtez isilik egon ondoren, *St Germain* (Parlohpone) izeneko disko berriarekin. Disko honekin Europa osoan zehar bidaiatu du.

## Kideak 
Navarre taldearen liderra da eta zati elektronikoaz arduratzen da, baina beste zenbait musikarik ere Saint Germain-en parte hartu dute:

* Carneiro ( perkusioa )
* Alexandre Destrez ( pianoa, teklatua )
* Idrissa Diop
* Edouard Labor ( saxofoia, flauta )
* Pascal OSHE ( tronpeta )
* Claudio de Queiroz

## Diskografia 
* *Mezzotinto* EP ( 1994 ) ( Saint Germain-en-Laye )
* *Boulevard* ( 1995 )
* *From Detroit to Saint Germain* ( 1998 )
* *Tourist* ( 2000 )
* *St Germain* ( 2015 )
La Engañako tunela

**La Engañako tunela** () iparraldeko Espainian kokatzen den trenbide-tunela da. Kantabria aldetik Vega de Pas eta Burgos aldetik Pedrosa de Valdeporres lotzen ditu.

Hamazazpi urtez aritu ziren tunela eraikitzen eta horretarako gobernu frankistak preso errepresaliatuak erabili zituen. Tunelak 6.976 metroko luzera du eta, bere asmoa, Santander-Mediterraneo izeneko trenbidearen proiektuaren parte izatea zen. Tunela bera 1959ko maiatzaren 8an inauguratu zen, nahiz eta ordurako jakina zen trenbide linea ez zela bukatuko. Harrezkero, zenbait kamiolarik baino ez zuten erabili, legez kontra eta El Escudo mendatea elurpean zegoela. 1999ko urrian izandako lur-jauzi baten ondorioz itxita dago.

## Iruditegia 

Irudi:Túnel_inundado.jpg|Barnealdea 2008an
Irudi:Túnel_de_la_Engaña_(boca_sur).jpg|Hegoaldeko sarrera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Politician (telesaila)

***The Politician*** Ryan Murphy, Brad Falchuk eta Ian Brennanek 2019an Netflixentzat sortu zuen telesail dramatikoa da.

## Sinopsia 
Zazpi urte beteta AEBetako presidente izango zela sentitu zuen ikasle dirudun baten istorioa osatu du. Botere harremanen oinarrira jo, eta institutuan bertan agintea eskuratzeko martxan jarri beharreko mekanismoei erreparatu die.

## Aktoreak 
* Ben Platt: Payton Hobart
* Zoey Deutch: Infinity Jackson
* Lucy Boynton: Astrid Sloan
* Bob Balaban: Keaton Hobart
* David Corenswet: River Barkley
* Julia Schlaepfer: Alice Charles
* Laura Dreyfuss: McAfee Westbrook
* Theo Germaine: James Sullivan
* Rahne Jones: Skye Leighton
* Benjamin Barrett: Ricardo
* Jessica Lange: Dusty Jackson
* Gwyneth Paltrow: Georgina Hobart

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Godfather of Harlem

***Godfather of Harlem*** Chris Brancato eta Paul Ecksteinek 2019an Epixentzat sortu zuen telesail dramatikoa da, *American Gangster* filmean oinarrituta.

## Sinopsia 
Hamar urte kartzelan igaro ostean, Harlemgo kaleetara itzuliko da Bumpy Johnson gangsterra. Italiako mafiak gidaturiko auzoa berreskuratzeko, Malcolm X aktibistarekin batuko da, haren diskurtso politikoa baliatu, eta klanen arteko gerra saihestu nahian.

## Aktoreak 
* Forest Whitaker: Bumpy Johnson
* Ilfenesh Hadera: Mayme Johnson
* Antoinette Crowe-Legacy: Elise Johnson
* Nigél Thatch: Malcolm X
* Kelvin Harrison Jr.: Teddy Greene
* Rafi Gavron: Ernie Nunzi
* Lucy Fry: Stella Gigante
* Vincent D'Onofrio: Vincent "The Chin" Gigante
* Giancarlo Esposito: Adam Clayton Powell Jr.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adults in the Room

***Adults in the Room*** Costa-Gavrasek 2019an zuzendutako film dramatikoa da, Yanis Varoufakisen izen bereko liburuan oinarrituta.

Varufakis Greziako Finantza ministro ohiaren bizipenetatik abiatuta, 2015ean Greziako krisi ekonomikoan gertatutakoaren istorioa da filma.

## Aktoreak 
* Christos Loulis : Yanis Varoufakis
* Alexandros Bourdoumis : Alexis Tsipras
* Ulrich Tukur : Wolfgang Schäuble
* Daan Schuurmans : Jeroen Dijsselbloem
* Chrístos Stérgioglou : Sakis
* Dimitris Tarloou : Efklis
* Alexandros Logothetis : Manos
* Josiane Pinson : Christine Lagarde
* Cornelius Obonya : Wims
* Valeria Golino : Danae Stratou
* Aurélien Recoing : Pierre Moscovici
* Vincent Nemeth : Michel Sapin
* Francesco Acquaroli : Mario Draghi
* Thanos Tokakis : Yorgos
* George Lenz : troikaren buruzagia
* Maria Protopappa : Elena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maleficent: Mistress of Evil

***Maleficent: Mistress of Evil*** Joachim Rønningek 2019an zuzendutako fantasiazko filma da, 2014ko *Maleficent* filmaren jarraipena dena.

## Sinopsia 
Filmak Maleficent eta Auroraren arteko harremana du ardatz, baita haien inguruan eratuko den aliantza jokoa ere.

## Aktoreak 
* Angelina Jolie: Maleficent
* Elle Fanning: Aurora
* Michelle Pfeiffer: Ingrith erregina
* Chiwetel Ejiofor: Conall
* Sam Riley: Diaval
* Ed Skrein: Borra
* Imelda Staunton: Knotgrass
* Juno Temple: Thistlewit
* Lesley Manville: Flittle
* Harris Dickinson: Phillip printzea
* Robert Lindsay: John erregea
* Warwick Davis
* Jenn Murray: Gerda
* David Gyasi
* Judith Shekoni: Shrike
* John Carew
* Freddie Wise

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ricardo Ramón

**Ricardo Ramón** (Donostia, 1966) gipuzkoar marrazki bizidun egile eta zuzendaria da. 1991n Dibulitoon sortu zuen Ángel Alonso zinemagilearekin batera.

## Filmografia 
* *Dixie eta matxinada zonbia* (2014)
* *Herensugeak, Haritzaren Bihotza* (2012)
* *Aita, zonbia naiz* (2011)

## Erreferentziak
Joanes Labaien

**Joanes Labaien Andonaegi** (Donostia, 1971), gipuzkoar abokatua da. 

## Bizitza 
Zuzenbidea ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean eta estatuaren abokatu plaza atera zuen. Estatuko Abokatutza utzi eta abokatu moduan jarduten du orain Cuatrecasas bulegoan. Hezkuntza Saileko aholkulari juridikoa eta Gipuzkoan eskolen garraioan aritzen den Autocares Urpa SMko administratzailea da.

Ramon Labaien du aita eta Bakartxo Tejeria emaztea. EAJko kidea da, eta kargu publikorik izan ez arren zenbaitetan EAJren zerrendetan aurkeztu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herensugeak, Haritzaren Bihotza

***Herensugeak, Haritzaren Bihotza*** marrazki bizidunetako euskal film bat da, Ricardo Ramónek eta Ángel Izquierdok 2014an egina.

## Sinopsia 
Gertakizun bitxi-bitxi batzuek klima aldarazi dute Herensugearen Mendian. Tenperaturaren bat-bateko jaitsierak hotzaren hotzez eta ilunpean utzi du lurraldea. Basoa hiltzear dago eta Robin elfo txikia, basoaren zaindaria, bizitza suntsitzen ari den gaitzari aurre egiteko, laguntza eske ari zaie jainkoei. Laguntza jasoko du, bai... baina ez espero zuena!.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ametseko lapurra

***Ametseko lapurra*** marrazki bizidunetako euskal film bat da, Ángel Alonsok 2000ean egina.

## Sinopsia 
Groomo zientifiko gaiztoak mundua kontrolpean nahi du; hartara, jendearen ametsak amesgaizto bilakatzen ditu, pertsonek desiorik izan ez dezaten. Nina, zazpi urteko neskatxa, berehala ohartzen da amets eta fantasiazko mundua arriskuan dagoela. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elkano, lehen mundu bira

***Elkano, lehen mundu bira*** marrazki bizidunetako euskal film bat da, Ángel Alonsok 2019an egina.

## Sinopsia 
Lehen mundu-bira. Magallaesen agintepean hasi eta Juan Sebastian Elkanok amaitutako bidaia, ezezagunerantz. Ekaitza, gosea, tribuak… Bost itsasontzi abiatu ziren Sevillatik. Hiru urteren ondoren, batek soilik lortu zuen itzultzea. Aparteko abentura planetaren inguruan, azkenean biribila dela frogatuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Virgo superkumulua

thumb|270x270px|Virgo Superkumulua eta bera osatzen duten galaxia-taldeak edo kumuluak, horien artean gorriz idatzita dago Talde Lokala.
**Virgo Superkumulua** edo **Superkumulu Lokala** (ingelesez *Local Supercluster* edo *LS*) Talde Lokala eta beraz, gure galaxia barne hartzen dituen galaxien superkumulua da. Superkumulua ehun talde eta galaxia-kumuluek osatzen dute eta Virgo kumulua du ardatz, superkumuluaren erdigunetik hurbil kokatuta. Talde Lokala Virgo kumuluaren izkinatik hurbil dago.

Virgo superkumuluaren luzera 33 megaparsec ingurukoa da, hau da, 107 milioi argi-urtekoa. Balio hori Talde Lokalaren luzerarenarekin ordezkatuz gero, superkumuluaren tamaina izugarriaz jabetuko gara, izan ere Talde Lokalak megaparsec bakarreko luzera du, gehien jota. Hala ere, Unibertso behagarrian mota honetako milioika superkumulu aurki daitezke.

Galaxien mugimenduaren gainean eragiten duen indar grabitatorioa neurtuz, Virgo Superkumuluaren masa zenbatekoa den jakin dezakegu eta, gutxi gorabehera, 1015 eguzki masa dituela ondorioztatu dute zientzialariek, hau da, 2 × 1046 kilogramo. Haatik, halako masarekin izan beharko lituzkeen izarrek sortuko luketen distira errealitatean sortzen dena baino askoz handiagoa izan beharko lukeenez, superkumulua hein handi batean materia ilunak osatzen duela uste dute zientzialariek.

## Kanpo estekak
Teresa eta Galtzagorri

***Teresa eta Galtzagorri*** marrazki bizidunetako euskal film bat da, Agurtzane Intxaurragak 2017an egina.

## Sinopsia 
Iratxoek udaberria ekartzen digute urtero. Tim lehen aldiz iritsitako iratxoa da. Feriako soinu erakargarriarekin nahasita, gainerako iratxoengandik bereizi da. Eta Samuel eta Vladek harrapatu dute, zirkuko atrakzio gisa esplotatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dibulitoon Studio

**Dibulitoon Studio** telebista eta zinema arloetan lan egiten duen euskal enpresa da. Animaziozko film luzeak dira enpresaren berezitasuna.

Hona hemen bere film batzuk:
* *Ametseko lapurra* (2000)
* *Glup* (2003)
* *Supertramps* (2004)
* *Cristóbal Molón* (2006)
* *Mystikal* (2010)
* *Aita, zonbia naiz* (2011)
* *Herensugeak, Haritzaren Bihotza* (2012)
* *Dixie eta matxinada zonbia* (2014)
* *Yoko eta lagunak* (2015)
* *Teresa eta Galtzagorri* (2017)
* *Elkano, lehen mundu bira* (2019)

## Kanpo estekak 
* Dibulitoonen webgunea
Robert Forster

**Robert Wallace Forster Jr.**, jaiotza **Robert Wallace Foster Jr.** (Rochester, New York, 1941eko uztailaren 13a - Los Angeles, 2019ko urriaren 11) estatubatuar aktorea izan zen.

Bere antzeztutako filma ezagunenen *Jackie Brown*, *The Delta Force edota
*Me, Myself & Irene'' daude.

## Filmografia
Fréjusko tunela

**Fréjusko tunela** () Frantzia eta Italia lotzen dituen errepide-tunela da, izen bereko mendatea zeharkatzen duena. Frantzia aldetik Modane eta Italia aldetik Bardonecchia lotzen ditu.

Bost urtez aritu ziren tunela eraikitzen eta 1980an inauguratu zuten. 12.895 metroko luzera du eta 2016an munduko bederatzigarren tunelik luzeena zen.

## Kanpo estekak
Kale-argi

**Kale-argiak** bide publikoak argiztatzeko erabiltzen diren argiontzi finkoak dira, zutoin baten gainean edo eraikin bateko horman ezarriak. Helburua, argi gutxi dagoen uneetan, jarduerak behar bezala eta segurtasunez garatzeko ikuspen egokia ematea da.

Oro har, **argiteria publikoa** bide publikoak, parke publikoak eta zuzenbide pribatuko edo publikoko pertsona natural edo juridiko baten ardurapean ez dauden zirkulazio libreko gainerako espazioak argiztatzen dituen zerbitzu publikoa da. Instalatu eta mantentzeaz arduratzen dena udal-zerbitzua da, baina errepide edo bide-azpiegitura garrantzitsuetan gobernu zentralari edo eskualdeari dagokio zeregin hori. Munduko argiteria publiko gehienak sodio-lurrunezko, merkurio-lurrunezko eta LED lanparenak dira.

## Historia
Argiontziak antzinatik erabili dira , apaintzeko baino gehiago argiztatzeko. Batzuek olio-metxa erabiltzen zuten, eta beste batzuek, berriz, kandela babestuak. Euskal Herrian ohikoa izan zen erregaitzat lumera erabiltzea. Argia pasarazteko, babesgarri gardena edo zeharrargia behar izaten da. Beirazko xaflak garatu aurretik, animalia-adar mehetua eta xaflatua erabili izan zen leiho zeharrargitzat. Batzuetan, metalezko argiontzia zulotxoz betea zegoen argia pasarazteko. Ekialdean papera eta zeta ere erabiltzen da oraindik ere.

Erdi Arotik aurrera, Ekialde Erdiko hiriek gauzainak kontratatu zituzten gauez kaleak patruilatzeko, krimena uxatzeko asmoz . Gauzain bakoitzak argiontzi bat zeraman ilunpetik babesteko eta gutxienez XVIII. mendera arte iraun zuen.

XVI. mendetik aurrera, espazio publikoak gero eta gehiago argiztatu ziren argiontzi finkoekin , batez ere beirazko leihodun argiontziak asmatu ondoren, argiztapena izugarri handitu baitzuen. 1588an, Parisko Udalbatzak kale-kantoi bakoitzean zuzi bat ezarri eta pizteko agindua eman zuen , eta 1594an poliziak argiontziengatik ordeztu zituen. 1667tik aurrera, Luis XIV.aren erregealdian, milaka kaleargi jarri ziren Parisko kale eta kantoietan. Sistema horri esker, 18 metroro zeuden argiontziak, kale erdian soka batetik 6 metrora esekita.

## Ikus, gainera
*Argiztapen
*Argi kutsadura

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
San Gotardoko base-tunela

**San Gotardoko base-tunela** (, , ) Suitzako Alpeetan kokatzen den trenbide-tunela da, San Gotardo pasabidea zeharkatzen duena. Erstfeld (Uri) eta Bodio (Ticino) udalerriak lotzen ditu.

Hamazazpi urtez aritu ziren tunela eraikitzen eta 2016an inauguratu zuten. Guztira 57,09 kilometroko luzera du, munduko tunelik luzeena izanik.

## Erreferentziak 
## Ikusi, ere 
* Eurotunela
* Seikan tunela
* Payaresko tunela
Lötschbergeko base-tunela

**Lötschbergeko base-tunela** (, ) Suitzako Bernako Alpeetan kokatzen den trenbide-tunela da, Lötschberg eskualdea zeharkatzen duena. Frutigen (Berna) eta Raron (Valais) udalerriak lotzen ditu.

Zortzi urtez aritu ziren tunela eraikitzen eta 2007an inauguratu zuten. Guztira 34,6 kilometroko luzera du, munduko laugarren tunelik luzeena izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guadarramako trenbide-tunela

**Guadarramako trenbide-tunela** () Espainiako erdialdean kokatzen den trenbide-tunela da, Guadarramako mendilerroa zeharkatzen duena. Miraflores de la Sierra (Madril) eta Segovia udalerriak lotzen ditu.

Bost urtez aritu ziren tunela eraikitzen eta 2007an inauguratu zuten. Guztira 28 kilometroko luzera du, munduko bederatzigarren tunelik luzeena izanik. Abiadura handiko trenek erabiltzen dute.

## Kanpo estekak
Hakkōdako tunela

Aomori prefekturan kokatzen den trenbide-tunela da, Hakkōda mendiak zeharkatzen dituena. Tenmabayashi herrixka eta Aomori hiria lotzen ditu.

Zazpi urtez aritu ziren tunela eraikitzen eta 2010ean inauguratu zuten. Guztira 26,445 kilometroko luzera du, munduko hamargarren tunelik luzeena izanik. Tōhoku Shinkansen trenbideko trenek erabiltzen dute.

## Kanpo estekak
Lötschberg

**Lötschberg** Suitzako Bernako Alpeetan kokatzen den mendizerra eta mendatea da, Berna) eta Valais kantonamenduak lotzen dituena. Berez, ez dago izen hori duen inongo haitzik eta bertoko mendirik altuena Balmhorn (3698 m.) da. Pasabidea, **Lötschenpass** deitua, 2.690 metrotara dago.

## Kanpo estekak
Suum cuique

[thumb|300px|*Suum cuique*, [Prusiako Arrano Beltzaren Ordenaren domeina.]]
[thumb|300px|***Jedem das Seine***, Alemaniako [Buchenwald kontzentrazio-esparruaren sarrera nagusian.]]

***Suum cuique*** (euskaraz «norberari berea») latinezko lokuzio bat da. Goiburuaren esanahaia ere «norberak merezi duena» gisa itzul daiteke. Filosofian asko erabilitako modismoa.

## *Jedem das Seine* 
*Jedem das Seine* alemanierazko itzulpena da. Historikoki oso erabilia izan da. Horrela, Hohenzollern dinastiaren eta Prusiako Erresumaren Arrano Beltzaren Ordenaren goiburua izan zen.

XX. mendean, naziek altxatutako Buchenwald kontzentrazio-esparruaren sarrera nagusian jarri zen, beste kontzentrazio esparrutean ***Arbeit macht frei*** jarri zen moduan.

## Kanpo loturak
Hakkōda mendiak

Aomori prefekturan kokatzen den sumendi jatorriko mendilerroa da. Dozena bat estratosumendik osatzen dute eta eski egiteko leku aproposa da.

Hakkōda mendiek, Towada aintzira eta Oirase Haranarekin batera, Towada-Hachimantai Parke Nazionala osatzen dute.

### Mendi nagusiak 
#### Iparraldeko taldea 
#### Hegoaldeko taldea 
## Kanpo estekak
Espainiar hiztegi biografikoa

[thumb|[Agustin Montiano, Akademiaren lehen zuzendariak, ideia plazaratu zuen.]]
**Espainiar hiztegi biografikoa** () Historiako Errege Akademiak argitaratutako lana da.

## Historia 
1735eko maiatzaren 23an Filipe V.a Espainiakoak Historiako Errege Akademia sorrarazteko agindua eman zuen. Instituzioaren lehenengo zuzendaria Agustín de Montiano y Luyando izan zen eta honek *Diccionario histórico-crítico de España* egitea proposatu zuen. Dena dela, errekurtsoen gabeziak proiektua atzeratu zuen. XX. mendeko azken urteetan Akademiak proiektua berreskuratu zuen. Gonzalo Anes -orduko zuzendaria-, Jaime Olmedo eta Quintín Aldea Vaquero lanak koordinatu zituzten. Hamar urtez bost mila inguruko historialariek prestatu zuten lehenengo edizioa. Lehenengo 25 liburuki 2011an plazaratu ziren. Obra osoak berrogeita hamar liburuki ditu, 45.000 orri eta 40.000 biografia. Biografia horiek Espainiako kontzeptua oso modu zabalean hartu dute zeren eta K.a. VII. mendetik gaur egun arte baitoaz. Lana 2013an bukatutzat eman zen. Lehenengo paperezko edizio hori kritikatua izan zen batez ere frankismo eta Francoren sarreretan diktadura eta diktadorea izan zirela aipatzen ez zelako.

2018an, Carmen Iglesias zuzendaria izanik, edizio digitala aurkeztu zen. Edizio horretan biografia batzuk zuzendu ziren, Francorena horien artean, eta bakarrik hildako pertsonaienak jaso ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Hiztegiaren webgune ofiziala.
Federal Information Processing Standards

**Federal Information Processing Standards** (FIPS; euskaraz Informazioa Prozesatzeko Estandar Federalak) Ameriketako Estatu Batuetako gobernuak garatuak eta publikoki zabalduak gobernuko agentzi ez militarrek eta gobenuak kontratatutako lantegiek erabiltzeko eginak. FIPSen estandar asko aurretik komunitate zabalduenetan erabilitakoak dira (ANSI, IEEE, ISO, e.a.) baina helburu hauekin moldatutakoak.

FIPS estandar batzuk jatorriz AEBko gobernuak garatuak izan ziren. Adibidez, datuak kodifikatzeko estandarrak, baina batez ere zifratu-estandar batzuk, esaterako Data Encryption Standard (FIPS 46) eta Advanced Encryption Standard (FIPS 197).

Estandar hauek ISO 3166 antzekoak edo konparatzeko modukoak dira, edo Europar Batasunaren NUTS estandar antzekoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : FIPS webgunea.
Baltimore–Washington nazioarteko aireportua

**Baltimore–Washington Thurgood Marshall Nazioarteko Aireportua** ()  Baltimore hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Bost terminal ditu aireportuak: A, B, C, D eta E.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Logan nazioarteko aireportua

**Logan Nazioarteko Aireportua** , ofizialki **Edward Lawrence Logan Nazioarteko Aireportua** () Boston hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Lau terminal ditu aireportuak: A, B, C, eta E.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Midway Nazioarteko Aireportua

**Midway Nazioarteko Aireportua** ()  Chicago hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Hiru terminal ditu aireportuak: A, B eta C.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Cincinnati/Iparraldeko Kentucky Nazioarteko Aireportua

**Cincinnati/Iparraldeko Kentucky Nazioarteko Aireportua** ()  Hebron hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Bi terminal ditu aireportuak: A eta B.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Filadelfiako Nazioarteko Aireportua

**Filadelfiako Nazioarteko Aireportua** ()  Filadelfia hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Zazpi terminal ditu aireportuak: A Ekialdekoa, A Mendebaldekoa, B, C, D, E eta F.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Fort Lauderdale–Hollywood Nazioarteko Aireportua

**Fort Lauderdale-Hollywood Nazioarteko Aireportua** ()  Broward konderrian dagoen nazioarteko aireportua da. Lau terminal ditu aireportuak: 1, 2, 3 eta 4.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Honoluluko Nazioarteko Aireportua

**Daniel K. Inouye Nazioarteko Aireportua**, normalean **Honoluluko Nazioarteko Aireportua** () deitua  Honolulu hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Hiru terminal ditu aireportuak: 1, 2 eta 3.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Harry Reid Nazioarteko Aireportua

**Harry Reid Nazioarteko Aireportua** ()  Paradise herrian dagoen nazioarteko aireportua da. Bi terminal ditu aireportuak: 1 eta 3.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Miamiko Nazioarteko Aireportua

**Miamiko Nazioarteko Aireportua** ()  Miami-Dade konderrian dagoen nazioarteko aireportua da. Bederatzi terminal ditu aireportuak: A, B, C D, E, F, G, H eta J.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
LaGuardia Aireportua

**LaGuardia Aireportua** ()  Queens auzoan dagoen nazioarteko aireportua da. Lau terminal ditu aireportuak: A, B, C eta D.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Phoenix Sky Harbor Nazioarteko Aireportua

**Phoenix Sky Harbor Nazioarteko Aireportua** ()  Phoenix hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Hiru terminal ditu aireportuak: 2, 3 eta 4.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Zombieland: Double Tap

***Zombieland: Double Tap*** Ruben Fleischerek 2019an zuzendutako film komikoa da, 2009ko *Zombieland* filmaren jarraipena dena.

## Sinopsia 
Protagonistek Etxe Zuria utzi beharko dute, eta AEBetako barnealdera joan, betiere zonbiz inguratuta. Elkarren arteko gatazkei aurre egin beharko diete.

## Aktoreak 
* Woody Harrelson: Tallahassee
* Jesse Eisenberg: Columbus
* Emma Stone: Wichita / Krista
* Abigail Breslin: Little Rock
* Rosario Dawson: Nevada
* Zoey Deutch: Madison
* Luke Wilson: Albuquerque
* Thomas Middleditch: Flagstaff
* Avan Jogia: Berkeley

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Ortiz de Pinedo

thumb
**Aitor Ortiz de Pinedo** (Bilbo, Bizkaia, 1961eko apirilaren 6a) bizkaitar literatura-kritikaria eta IRALEko irakaslea, irakaskuntza ez unibertsitarioko irakasle-trebatzailea literaturan eta mintzamen formalean zein librean. Euskaltzaindiako Literatur Batzordean ari da, Euskal Literaturaren Antologia prestatzen.

## Ibilbidea 
Euskal Filologia ikasi zuen EHUn, eta doktorego ikasketak egin ditu kotutelan. Bordele-Montaigne Unibertsitateko doktorea da (*Études Basques* alorrean), eta EHUko doktorea (Ikerketa literarioak eta Literatura konparatuaren alorrean).

Honako egunkari, aldizkari eta irratietako kolaboratzaile izan da, batik bat euskal literatura garaikidearen inguruko iruzkinak eginez: *Fontes Linguae Vasconum*, *EGAN*, *Euskera*, *Elinberri, Uztaro*... *Gernika* aldizkaria (1945-53) ikertu du, hala idearioaren aldetik nola literaturaren aldetik; tesia Jean Etxepareren inguruan egin du, hain zuzen *Beribilez* bidaia-liburua aztertuta.

Bidaia-literaturaren alorrean euskaraz sortzen dena du orain jorratzen, UEUko Literatura Saileko kide gisa.
Hizkuntzaren didaktika-lanak prestatu ditu, irakurmenaren eta mintzamenaren alorretan. (*Literatura ikasgelan*, "Mintzamen ariketak" *Hizpide* aldizkarian...)

## Lanak 
### Liburuak 
* *Euskal literatura Gernika aldizkari liberalean (1945-1953)*. Amorebieta: Erroteta argitaletxea, 2011.
* *Humanism after the Spanish Civil War*. Leioa: ADDI/EHU, 2016.
* *Jean Etxepareren Beribilez (1931): bidaia eta ideologia*. 2018ko tesi argitaragabea.
* *Humanismoaren ideia gerraostean: Gernika aldizkariaren inguruan (1945-53)*. HAL, 2011.
* ... (kanpo estekak begiratu)

### Artikuluak 
* "Jean Etxepare eta Pío Baroja". *Fontes Linguae Vasconum* (125), 85-112. Eskuratze-eguna: 2018.eko Irailak 6. Iturria: https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6536132
* ... (kanpo estekak begiratu)

## Kanpo estekak 
* academia.edu
* Elinberri : bloga.
* Google Scholar
* HAL: ikerketa lanak.
* Hispanismo
* Orcid
* Uztaro
* Zenodo: glotodidaktika lanak.
Boiseko Aireportua

**Boiseko Aireportua** ()  Ada konderrian dagoen aireportua da. Terminal bakarra du eta estatuko nagusiena da.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Seattle-Tacoma Nazioarteko Aireportua

**Seattle-Tacoma Nazioarteko Aireportua** ()  SeaTac hirian dagoen nazioarteko aireportua da. Hiru terminal ditu aireportuak: iparraldeko, erdialdekoa eta hegoaldekoa.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Tampako Nazioarteko Aireportua

**Tampako Nazioarteko Aireportua** ()  Hillsborough konderrian dagoen nazioarteko aireportua da. Lau terminal ditu aireportuak: A, C, E eta F.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Urbil Artola

**Urbil Artola** (Hondarribia, 1972) gipuzkoar musikaria da, Txomin Artolaren semea. Sorotan Bele taldeko gitarra-jotzailea eta abeslaria izan zen.

## Kanpo estekak
Nils Holmer

**Nils Holmer** (Göteborg,  - ) suediar hizkuntzalaria izan zen.

Eskoziako gaeleran- batez ere hegoaldeko Kintyre, Arran eta Argyllgo dialektoetan- aditua, 1949 eta 1969 artean irakaslea izan zen Lundeko Unibertsitatean. Gainera, beste hizkuntzak ere ikertu zituen, tartean Irlandako gaelera, euskara, siouan hizkuntzak, irokes hizkuntzak, kuna, choco hizkuntzak, wayuu edo australiar hizkuntza aborigeneak.

## Lanak 
* 1938 - *Studies on Argyllshire Gaelic*
* 1940 - *On some relics of the Irish dialect spoken in the glens of Antrim*
* 1942 - *The Irish Language in Rathlin Island*
* 1947 - *Critical and Comparative Grammar of the Cuna Language*
* 1948 - *Indian Place Names in North America*
* 1949 - *Lexical and morphological contacts between Siouan and Algonquian*
* 1951 - *Cuna chrestomathy*
* 1952 - *The character of the Iroquoian languages*
* 1954 - *The Seneca language*
* 1957 - *The Gaelic of Arran*
* 1959 - *Sobre algunos problemas de lingüística histórica vasca*
* 1962 - *The Gaelic of Kintyre*
* 1963 - *On the history and structure of the Australian languages*
* 1963 - *Estudios chocoes*
* 1964 - *El idioma vasco hablado : un estudio de dialectología euskérica*
* 1971 - *A comparative typological analysis of a New Guinea language*
* 1983 - *Linguistic survey of south-eastern Queensland*

## Erreferentziak
Argyll

**Argyll** (ingelesez  ahoskatua; lehen **Argyle** eta egungo ,  ahoskatua), ingelesez batzuetan **Argyllshire** deitua, Eskoziako mendebaldean dagoen konderri historikoa da. Egun, Argyll eta Bute eskualdearen parte da.

## Historia 
Antzinako Dál Riata erreinu gaelikoa batez ere eskualde honetan eta zehazki Argyll-en kokatzen zen. Erdi Aroan apezpikutza zuen, egoitza Lismoreko katedralean zuena. Garai hartan, konderri eta dukerri bilakatu zen.

Gaur egungo eskualdea 1996an eratu zen Strathclyde eskualdeari Argyll eta Bute barrutia gehitzerakoan.

## Herri nagusiak 
* Helensburgh / Baile Eilidh (14.220 biztanle)
* Oban / An t-Òban (8.575 biz.)
* Dunoon / Dùn Omhain (8.251 biz.)
* Campbeltown / Ceann Loch Chille Chiarain (4.852 biz.)
* Rothesay / Baile Bhòid (4.637 biz.)
* Lochgilphead / Ceann Loch Gilb (2.300 biz.)

## Uharteak 
32 uhartek osatzen dute eskualdea. Hona hemen aipagarrienak:

## Gàidhealtachd 
Tiree uhartea bereziki.

## Inguru naturala 
* Loch Lomond eta The Trossachs Parke Nazionala: Eskoziako bi Parke Nazionaletako bat da. 2002an eratu zen. Lomond aintzira eta Trossachs mendikatea hartzen ditu bere baitan.

## Kanpo estekak
Argyle

**Argyle** eskoziar arkaismo bat da, egun Argyll dena. Gainera, izan daiteke:

* Argyle (Georgia)
* Argyle (Maine)
* Argyle (Minnesota)
* Argyle (Missouri)
* Argyle (New York)
* Argyle (Texas)
* Argyle (Wisconsin)
Washington-Dulles Nazioarteko Aireportua

**Washington-Dulles Nazioarteko Aireportua** ()  Loudoun konderrian dagoen nazioarteko aireportua da. Bost terminal ditu aireportuak: nagusia, A, B, C eta D.

## Kanpo estekak 
* Aireportuaren webgune ofiziala
Galloway

**Galloway** (, ) hego-mendebaldeko Eskoziako eskualdea da, Wigtownshire eta Kirkcudbrightshire konderri historikoak biltzen zituena.

Galloway toponimoa gaelerazko '** ("**'en artean"). hitzetik dator.  euskaraz "atzerritar ''''" esan nahi du, izan ere, Erdi Aroan bertoko biztanleria eskandinaviar eta galeikoen gurutzaketa izan zen.

Mendebaldean eta hegoaldean itsasoa, iparraldean Gallowayko muinoak eta ekialdean Nith ibaia bere mugakideak dira; Cree ibaiak Kirkcudbrightshire eta Wigtownshire "barneko" muga osatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mina, viento de libertad

***Mina, viento de libertad*** 1975. urtean Antxon Ezeiza donostiarrak zuzendutako film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Frantzisko Xabier Mina nafarrak Mexikora joateko eskakizuna onartuko du. Bertoko gerran, Morelos hil eta berehala sartuko da.

## Pertsonaiak 
* José Alonso
* Pedro Armendáriz Jr.
* Héctor Bonilla
* Sergio Corrieri
* Rosaura Revueltas
* Eslinda Núñez
* Fernando Balzaretti
* Roger Cudney: Young koronela

## Kanpo estekak
Último encuentro

***Último encuentro*** 1967. urtean Antxon Ezeiza donostiarrak zuzendutako film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Antonio Esteve jatorri apaleko mutila da eta flamenko dantzari bilakatu nahi du. Elena burgesa ezkondu eta bere jatorria ezkutatzea saiatuko da.

## Pertsonaiak 
* Antonio Gades - Antonio Esteve
* María Cuadra - Elena
* Daniel Martín - Juan
* Calderas - tango abeslaria
* Francisco Carames
* Pepe de la Peña - dantzaria
* Perico el del Lunar - gitarra-jotzailea
* Emilio de Diego - gitarra-jotzailea
* Enrique Esteve - dantzaria
* Cristina Hoyos - dantzaria
* José Luna 'El Tauro' - dantzaria
* Juan Maya - gitarra-jotzailea
* José Meneses - martinete abeslaria
* Daniel Moya - gitarra-jotzailea
* Félix Ordóñez - dantzaria

## Kanpo estekak
Nukleoide

[260px|thumb|eskuinera|Irudian [zelula prokarioto bat. Erdian nukleoidea, 7 zenbakiarekin.]]

**Nukleoidea** zelula prokariotoetan material genetikoa gordetzeaz arduratzen den organulua da. Organulu honek forma irregularra dauka. 

## Kanpo estekak
Las secretas intenciones

***Las secretas intenciones*** 1970. urtean Antxon Ezeiza donostiarrak zuzendutako film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Miguel arkitektoa Blancarekin ezkonduta dago eta hiru seme-alaba dituzte. Baina Blanca bere buruaz beste egitea saiatuko da.

## Pertsonaiak 
* Jean-Louis Trintignant : Miguel
* Haydée Politoff : Blanca
* Teresa del Río : Pepa
* Antonio Iranzo : kamiolaria
* Julio Núñez : Ernesto
* Valeriano Andrés : apaiza
* Yelena Samarina : Marta
* Gerardo Mayá
* Ricardo Palacios
* Antonio Canal
* José Luis López Vázquez

## Kanpo estekak
José Luis Egea

**José Luis Egea Vila** (Donostia, 1940) gipuzkoar zinema zuzendari eta gidoigilea da.

## Biografia 
Madrilgo Complutense Unibertsitatean zientzia politikoak ikasi eta gero, zinemagile bilakatu zen Madrilgo Zinema-eskola ofizialean. Hainbat zuzendariekin lan egin du eta 1969an zilarrezko maskorra lortu zuen *Los desafíos* lanari esker. Telebistarako telesailak eta hainbat film labur dokumental egin ditu, tartean *Ikuska* sailerako ere.

## Filmografia 
### Zuzendaria 
* *El niño de Vallecas* (1964, film labur)
* *Los desafíos (1968)

### Gidoigilea 
* *El niño de Vallecas* (1964, film labur)
* *El próximo otoño* (1967)
* *Los desafíos (1968) Víctor Erice eta Claudio Guerinekin batera

## Erreferentziak
Los desafíos

***Los desafíos*** 1969. urtean Victor Erize, José Luis Egea eta Claudio Guerín zinema zuzendari gazteek zuzendutako film dramatikoa da. Filmak Donostiako Zinemaldiko Zilarrezko Maskorra irabazi zuen.

## Sinopsia 
Hiru istorio ezberdinek osatzen dute filma, hasieran egoera normala ematen du baina hiruretan bortizkeria nagusituko da.

## Pertsonaiak 
* Francisco Rabal - Carlos
* Dean Selmier - Bill
* Alfredo Mayo - Germán
* Julia Gutiérrez Caba - Lola

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A través del fútbol

***A través del fútbol*** 1962. urtean eginiko film dokumentala da. Antxon Ezeiza eta Elias Kerexetak egin zuten film hau Laponia Films produkzio-etxeari esker.

Filmean Espainiako futbolaren historia azaldu zuten, 1902tik aurrera eta beti garaiko politikarekin lotuta. Zentsura frankistak 30 mozketa baino gehiago agindu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Sardako mendilerroa

**La Sardako mendilerroa** Aragoia eta Nafarroa Behera artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena La Estivala mendia da, 1.106 metrorekin.

## Mendiak 
# La Estivala, 1106 m  (Aragoi)
# La Magdalena, 1042 m  (Aragoi)
# Cerro de las Molineras, 1035 m  (Aragoi)
# Vértice de Jaime, 915 m  (Aragoi)
# San Salvador, 907 m  (Aragoi)
# Alto de las Ripas, 854 m  (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
# Santa Cruz, 852 m  (Nafarroa Garaia eta Aragoia arteko mugan)
# Corraliza de Vallés, 664 m  (Aragoi)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
El complot mongol (1977ko filma)

***El complot mongol*** 1977. urtean Antxon Ezeiza donostiarrak zuzendutako thrillerra da, Rafael Bernalen eleberri batean oinarrituta.

## Sinopsia 
AEBetako presidentea Mexikon dago bisitan. Txinak atentatuko bat burutuko duelako mehatxua ezagutu eta gero Filiberto poliziak ikerketa bat egin beharko du.

## Pertsonaiak 
* Pedro Armendáriz Jr.: Filiberto
* Ernesto Gómez Cruz: lizentziatua
* Blanca Guerra: Martita
* Fernando Balzaretti: Graves
* Tito Junco: Del Valle lizentziatua
* Malena Doria: Esther Ramírez
* Claudio Obregón: koronela
* Noé Murayama: Liu
* David Robichoux: Spielberg
* Erika Carlsson: Anabella
* Tomás Leal: hoteleko atezaina
* Marcelo Villamil: Miraflores jenerala
* Elsa Benn: Tommy Pérezen emaztea
* Jaime Ramos: Tommy Pérez
* Sergio Calderón : El sapo

## Kanpo estekak
Santa Engrazi (pastorala)

thumb|300px|1976ko antzepenaren une bat.
*Santa Engrazi pastorala* Junes Casenaveek idatzitako lana da, 1976ko uztailaren 27an Santa Grazin lehen aldiz taularatuta. Pastoral honetan lehen aldiz emakumeek abesbatzan parte hartu zuten. Santa Engrazi berriro ere 2006an antzeztu zen, berriro ere Santa Grazi herrian.

## Argumentua 
Pastorala Santa Engraziren historian oinarritzen da, herriari izena eman dion santuarena, alegia. Gratie izeneko emakume hau egungo Portugalen jaio zen, IV. mendearen hasieran. Ezkontzera bere familiarekin batera Narbonara zihoanean, erromatarrek Zaragozan preso hartu zuten, torturatu eta hil egin zuten. Bere sufrikarioa erromatarrek kopetan iltze bat sartu ziotenean amaitu zen.

Kondairak dio X. mendean lapurrek santuaren bitxiez kargatutako beso bat lapurtu zutela eta Zuberoara ihes egin zutela. Zuberoan haritz baten zuloan ezkutatu behar izan zuten, iturri baten ondoan. Egunero, zezen bat enborraren aurrean belaunikatzen zen eta haren adarrak sutan jartzen ziren. Erlijioso batzuek orduan begiratu zuten eta santuaren besoa aurkitu zuten. XI mendean Sainte-Engraceko eliza erromanikoa eraiki zuten haritz hori zegoen tokian. Santutegi hau erromesen leku ospetsua bihurtu zen. 1841ean, Santa Graziko eliza Monumentu Historiko gisa sailkatu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Pastoral
* Junes Casenave

## Kanpo estekak 
* Pastoralaren testu osoa.
Avon (konderria)

**Avon** ( ahoskatua) mendebaldeko Ingalaterrako antzinako konderrietako bat izan zen, 1974 eta 1996 artean iraun zuena. Hiriburua Bristol zuen eta bertoko ibaiaren izena zuen. 1996an lau autoritate unitariotan banandu zen: Bath eta Ipar-ekialdeko Somerset, Bristol, Iparraldeko Somerset eta Hegoaldeko Gloucestershire. 2009an 1,08 milioi lagun bizi ziren bere mugen artean.

## Kanpo estekak
Eüskaldünak Iraultzan (pastorala)

*Eüskaldünak Iraultzan* Jean Louis Davantek idatzitako lana da, 1993ko uztailaren 25ean Gotaine-Irabarnen lehen aldiz taularatuta. Jean-Pierre Recalt Errejenta eta Mixel Etxekopar kantarien eramailea izan ziren. Kartela Gonzalo Etxebarriaren eta Uztaro tailerraren lana izan zen. *Eüskaldünak Iraultzan* Gotaine-Irabarneko herriak XIX eta XX. mendeotan emandako bostgarren pastorala izan zen; 2013an, bestetik, seigarrena taularatu zuen, *Ederlezi* alegia.

## Ezaugarriak 
Antzezlanak hogeita bost jelkaldi ditu, 260 bertset eta hamabi abesti. 70 aktorek hartu zuten parte. Antzezlanean 180 jantzi erabili ziren.
 
## Argumentua 
Pastoralak Frantziako Iraultza garaian Euskal Herriko gora-beherak jaso zituen. Pertsonaien artean bi dira aipagarrienak: Baionakoa zen Teresa Kabarrus eta Uztaritzeko semea zen Dominique Garat. Maddi Oihenartek Teresa Kabarrusen papera egin zuen eta Frantxoa Elixondorbordak, aldiz, Garatena egin zuen. Pastoralean agerturiko beste zenbait pertsonaia ospetsu honako hauek izan ziren: Maddalena Larralde, Robespierre, Napoleon, Jean Isidore Harizpe...

## Pastoraleko abestiak 
* "Ama Nafarroari", Jean Louis Davant eta Mixel Etxekopar
* "Emazten fabore", Bernat Etxepare
* "Apezak eta nobleak", herrikoia
* "Lapurdi, Basa-Nafarre, Xiberoa gureki", herrikoia
* "Sarako ihesliarren kantua"
* "Eskualdun xasurretarik... Gure ontziaren izena... Fruitidorren hogei ta laugerrenian"
* "Artzainena", Jean Louis Davant eta Mixel Etxekopar
* "España hortan ote laiteke..."
* "Askatasuna". Hitzak Verdiren *Nabucco* operatik aterata.

## Bibliografia 
* *Eüskaldünak Iraultzan*. Gotaine Irabarne: 1993. ISBN: 2-910276-00-7.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Pastoral
* Jean-Louis Davant

## Kanpo estekak 
* Pastoralaren bideoa.
* Pastoralaren antzezpena *Euskaldunon Egunkaria*n, 1993/07/25.
Mahé (Seychelleak)

**Mahé** Seychelleetako uharte nagusia da, uhartediaren ipar-ekialdean dagoena. 155 km²-ko azalera eta 77.000 biztanle (herrialdeko %90a) ditu. Victoria hiriburua ere bertan dago. Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais gobernadorearen izena darama. Bertoko mendirik altuena Morne Seychellois (905 m.) da, Morne Seychellois Parke Nazionalaren barnean dagoena.

## Kanpo estekak