open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dom Pedro II.a zubia

**Dom Pedro II.a zubia** () Brasilgo ekialdeko Bahia estatuan XIX. mendean eraikitako zubi bat da. Paraguaçu ibaia gurutzatzen du eta Cachoeira eta São Félix herriak lotzen dituen trenbidea igarotzen da gainetik, bai eta errepidea ere.

Petri II.a Brasilgoaren izena darama. eta garai hartan Hegoamerika osoko injenieritza lan handienetakoa izan zen. Ingalaterratik ekarritako burdina eta zurezko lastak erabiliz eraiki zen. Feira de Santana eta Chapada Diamantina arteko trenbidearen zati bat zen zubia.

Gerora autoentzako errepidea ere gaitu zen eta ordutik auto butxadura handiak eragiten ditu garraioan, bai Cachoeiran, bai São Felixen. 

## Egitura 
365,64 metrotako luzera du eta 9 metrotako zabalera. Trenbideaz gain errepidea ere igarotzen da gainetik.

Hiru zutabek eusten dute burdinezko zubia. Haietako bat ibaiaren erdian dagoen uharte txiki batean kokaturik dago, landaretzaz inguratua, izan ere candomblé erlijioak lur sakratua kontsideratzen baitu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melillako zentral elektrikoa

**Melillako zentral elektrikoa** modu mistoan funtzionatzen duen azpiegitura da, fuel-olioz eta dieselez, eta 6 sorgailu ditu. Espainiako Melilla hiriko Zabalgune Modernistan kokatuta dago.

## Historia 
1920 eta 1925 urteen artean eraiki zen, Alfontso Gomez Jordana y Sousa meatze-ingeniariaren proiektuari jarraiki, Melillako mea-kargalekua elektrizitatez hornitzeko Rifeko Meategien Espainiako Konpainiak (CEMR). Hala ere, egunez martxan zegoen bitartean, Gaseleci saltzen zion elektrizitatea.
1963ko uztailean itxi zen, eta Endesak erosi zuen. Endesak talde mugikor bat zuen San Lorenzoko zelaigunean (elektrizitatearen suhiltzaileak) 1944tik, hiriko potentzia elektrikoa handitzeko, eta hari esleitu zion elektrizitatea ekoizteko, 1962an, Industriako Zuzendaritza Nagusiak, 1970ean.

1980an, Endesak bi diesel motor jarri zituen, bakoitza 5 750 kW-ekoa. 1980ko abenduaren 6an inauguratu zuen Adolfo Suarez gobernuburuak. 1986an bi Sulzer motor erosi ziren, bakoitza 3.000 kW-ekoa. 1991n, 14 500 kW-eko gas-turbina batekin handitu zen zentrala; gaur egun zentralak duen potentziarik handieneko motorra da hori. 1995ean, 9 300 kW-eko Bazán motor berri bat erosi zen, eta 1997an hasi zen funtzionatzen. 2000ko martxoan zortzi Aggreko ekipo elektrogeno alokatu ziren, bakoitza 1 000 kW-ekoa, eta 2003an konpainiaren jabetzara pasatu ziren.

2002ko abenduan, 12 600 kW-eko potentzia duen MAN motor bat, teknologiarik aurreratuena duena, erosi zen, eta horrekin osatu da zentralaren egungo hornidura. 2005eko amaieran, bi Sulzer taldeak desegin zituzten, eta potentzia handiagoko MAN motorrek ordezkatu zituzten; aldi berean, beste lau talde elektrogeno gehitu zituzten.

Melillako zentralak ISO 14001 arauaren araberako ingurumen-kudeaketako sistema du 2002tik, AENORek ziurtatua.

Zentralean erabiltzen den erregaia fuel-olioa da, eta gasolioa erabiltzen da diesel taldeen abiarazte eta gelditzeetan erregai osagarri gisa eta gas-turbinaren eta ekipo elektrogenoen erregai bakar gisa. Zentralak hainbat prozesutarako behar den ura hartzen du, batez ere itsasokoa eta Melillako hornidura-sarekoa, eta hondakin-urak tratatzeko sistema du.

2020an, ibilgailu elektrikoen bateriak energia biltegiratzeko sistema gisa berrerabiltzean oinarritutako ekonomia zirkularreko proiektu berri baten gune bihurtuko da zentrala. "Second Life Battery Energy Storage System" proiektuak Espainiako ekonomia zirkularreko praktika onenaren BASF saria irabazi zuen. Proiektu berritzaile horri esker, energia hiriko zentral termikoan gorde daiteke, eta, huts eginez gero, hiri osoa elektrizitatez hornitzea bermatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elfriede Jaksch

**Elfriede Johanna Therese Jaksch** (Riga, 1842ko irailaren 4a – Viena, 1897ko irailaren 18a), ***Schack von Igar*** izengoitiaz ere ezaguna, letoniar idazlea izan zen, alemanez idatzi zuena.

## Bizitza 
Rigan jaio zen 1842ko irailean. Bere bidaietan Rudolf Gottschall poeta, Friedrich von Bodenstedt idazlea, Paul Lindau idazlea, Gabriel von Max artista eta beste hainbat pertsona ospetsu ezagutu zituen. Arreta handia jarri zion gizartearen heziketari, humanismoaren asmo guztiak horren bidez bakarrik lor zitezkeela uste baitzuen. 1897ko irailaren 18an hil zen Vienan.

## Lan hautatuak 
* *Eine Schweizerreise*
* *Der Schwur auf dem Oelberg*
* *Licht, mehr Licht!*
* *Herzens-Irrlichter*
* *Pyramide und Oelberg, Erinnerungsblätter an eine Orientreise* (1879)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perplexity AI

**Perplexity AI** elkarrizketan oinarritutako web-bilatzailea da, eta hizkuntza-eredu handiak (LLM) erabiltzen ditu galderak erantzuteko.*.* *Perplexity AI, Inc* enpresa garatzailearen egoitza San Franciscon dago (Kalifornia).thumb|255x255px|Perplexity-ren pantaila-argazkia (2024)2022an sortua, Perplexity-k erantzunak sortzen ditu webeko iturriak erabiliz, eta estekak aipatzen ditu erantzuneko testuan txertatuta.

2024az gero, Perplexity-k 165 milioi dolar bildu ditu funtsetan, eta enpresak mila milioi dolar baino gehiagotan baloratu da. 

2024ko azaroaren 18an, Perplexity-k bere merkataritza-gunea abiarazi zuen erabiltzaileak erakartzeko, Amazon eta AI chipmaker Nvidia-ko liderraren babesarekin. Horrek erabiltzaileei produktuei buruzko  txostentxoak ("cards") emango dizkie, eta erosketei buruz egindako galderei erantzunez elementu garrantzitsuak erakutsiko.

## Funtzionalitatea 
Perplexity-ren produktu nagusia bere bilaketa motorra da, hizkuntza-eredu handietan oinarritzen dena.

2024ko maiatzean, Perplexity-k Pages izeneko funtzio berria plazaratu zuen, erabiltzailearen oharretan oinarritutako web orri pertsonalizagarri bat sortzen duena. Pages-ek Perplexity-ren AA bilaketa-ereduak erabiltzen ditu, batetik, informazioa biltzeko, eta bestetik, argitaratu (eta beste batzuekin partekatu) daitekeen ikerketa-aurkezpen bat sortzeko.

2024ko urrian, Perplexity-k funtzio berri bat abiarazi zuen, erabiltzaileek bai beren barne-fitxategietan bai web-edukietan bila ditzaten Pro eta Enterprise Pro eskaintzetarako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Adimen artifizial sortzailea
* Web-bilatzailea
* Laguntzaile birtuala
* Txatbot
* ChatGPT
* Claude
* Gemini
* LLaMA
* Latxa

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* 
* 
* Perplexity AI on YouTube
Uraren Lorategiak

**Uraren Lorategiak** Espainiako Melilla hiri autonomoko lorategi garrantzitsuenak dira, eta Zabalgune Modernistan kokatuta dago.

## Historia 
2006ko abuztuan inauguratu zituzten, obrek eta atzerapenek iraun zuten bitartean. Parke hori Oro ibaiaren ezkerreko ertzean dago, bokaletik gertu, eta Ciudad de Málaga kale berriarekiko paralelo doa. Gutxi gorabehera 0,6 hektareako lursail angeluzuzena da. Trianako zubitik Rafael Ginel Cañamaque itsas pasealekuraino luzatzen da, San Lorenzo hondartza inguratuz.

## Deskribapena 
Parkea palmondo kanariarren bi ilararekin apainduta dago, eta horietako batzuk zaharrenetakoak dira, 1980ko hamarkadan Rifeko Meatzeen Konpainia Espainiarraren tailer zaharretako palmondo-sailetik transplantatuak. Gainera, hainbat iturri ditu, horietako bi muturretatik gertu zirkularrak dira, eta beste bat modu irregularrean erdigunean.

Florari dagokionez, Uraren Lorategiek landare mota ugari dituzte, besteak beste, belarkarak, zurezko landareak, kaktusak eta gozoak, eta horietako asko Melillan sartu berri dituzte. Bereziki aipagarriak dira kaktazeoak eta beste espezie gozo batzuk parkearen ekialdean, nahiz eta espezie batzuk gainbeheran dauden zonaldean itsasoaren eragin handia dela eta. Gainera, agavazeoen bilduma handi bat ikus daiteke, hala nola pitas, yucas, ágaves eta gisa horretako beste landare batzuk, berdegune osoan zehar banatuak.

Uraren Lorategiek argi-iturriak dituzte. Iturri horiek ur-zorrotadak eta gauez argiztatzen diren koloretako argien efektuak konbinatzen dituzteIturri nabarmenetako bat erdi gizaki eta erdi sirena den emakume baten eskultura da. Iturri hau ez da egunez bakarrik ikusgarria, gauez ere bizia hartzen du, bere ur-zorrotadak argiztatzen dituen koloretako argien sistema bati esker.

Iturri nagusi horretaz gain, parkeak beste iturri batzuk ere baditu, argi-efektuekin konbinatutako ur-zorrotadak dituztenak.
Fitxategi:Meerjungfrau_Melilla_2024-05-17_1.jpg|link=Archivo:Meerjungfrau_Melilla_2024-05-17_1.jpg
Fitxategi:Meerjungfrau_Melilla_2024-05-17_2.jpg|link=Archivo:Meerjungfrau_Melilla_2024-05-17_2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilio Casanovas

**Emilio Casanovas** (1905eko apirilaren 22a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1924ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcelo Cascabelo

**Marcelo Cascabelo** (1964ko otsailaren 6a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belén Casetta

**Belén Casetta** (Mar del Plata, 1994ko irailaren 26a)  atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sokoa Operazioa

1986ko azaroaren 5ean Hendaian, Ipar Euskal Herrian egindako **Sokoa Operazioa** Espainiako Estatuko segurtasun indar eta kidegoen operatibo bat izan zen, ETA erakunde armatuaren aparatu logistikoa desegiteko helburuan. Intxaurrondoko kuartelean planifikatuta, ETAren aurkako historiako lehenengo operazio franko-espainiarra izan zen (Guardia Zibila eta Police Nationale).

## Operazioa 
1986ko urtarrilaren 3an Francisco Paesa agente espainiarrak erakunde horri SAM-7 misil batzuk saldu zizkionez, ETAren biltegi bat aurkitu zuten. Urte bereko azaroaren 5ean, Espainiako eta Frantziako polizia-kidegoek esku hartu zuten Sokoa enpresak Hendaian zuen altzari-fabrika batean. Bertan, arma-biltegi handi bat konfiskatu zen, operazioaren helburua zen bezala, baina talde armaturen «kontabilitateari» buruzko hainbat erregistro aurkitzeak, gainera, Espainiako Barne Ministerioari eskaini zizkion haren finantza-sare konplexuari buruzko lehen arrastoak.

Segurtasun-kidegoek dokumentazio asko aurkitu zuten; horien artean, «iraultza-zerga» ordaindu behar zuten mila enpresaburu ingururen fitxak zeuden, eta sei urtean 1.160 milioi pezeta baino gehiago ordaindu zizkioten ETAri. Halaber, armak, faltsututako nortasun-agiriak eta erakundearen helburuen jarraipen-txostenak konfiskatu zituzten.

## Ondorioak 
Atzemandako artxiboek ETAren funtzionamendu estrukturala ulertzea ahalbidetu zuten, eta horren buru zuzendaritza batzorde bat zegoen lau aparaturen arduradunekin: nazioartekoa, militarra, logistikoa eta diruzaintzakoa, azken hau Eugenio Etxebeste «Antxon» bezala identifikatua. Operazioak adar ugari zituen, sarekadak Espainian eta Frantzian, eta kolpe latza izan zen ETArentzat, oso ahulduta geratu baitzen. Ekintza horietako batean, 1988ko martxoaren 12an, Julen Madariaga buruzagi historikoa eta ETAren sortzailea atxilotu zuten.

Sokoa Operazioari ETAk emandako erantzuna estrategia aldaketa bat izan zen: bonba-autoen erabilera sistematikoari eman zitzaion bere atentatuetan, eta ordutik aurrera Bartzelonan eta Madrilen kontzentratuko ziren. Hala, 1987ko ekainaren 19an, Hipercorreko atentatua gertatu zen Bartzelonan, ETAk burututako hilgarriena, eta, ondoren, Zaragozako eta Viceko kuartel-etxeen aurka egindakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amalia Heredia Livermore

**Amalia Heredia** **Livermore** (Malaga, 1830eko martxoaren 3a – ibidem, 1902ko urriaren 16a) malagar bildumagilea, ikertzailea, mezenasa, filantropoa eta, batez ere, Espainiako arteen eta kulturaren sustatzailea izan zen. Loring etxeko markesa izan zen, Jorge Loring Oyarzabalekin ezkontzean.

## Bizitza 
Gurasoak Manuel Agustin Heredia Martinez eta Isabel Livermore Salas izan ziren. Bikotearen  hamargarren haurra izan zen. Sasoi  hartako burgesiaren berezko sustrai katolikoko hezkuntza jaso zuen. 1850ean Jorge Loring Oyarzabal malagarrarekin ezkondu zen, ingeniaria, ospe handiko enpresari eta politikaria. Bikotea Malagako Alameda Nagusian bizi izan zen eta bederatzi seme-alaba izan zituen, horien artean, Concepcion Loring, 1927an Primo de Riveraren diktaduran Diputatuen Kongresuko hemizikloan hitz egin zuen lehen emakumea izan zena. Francisco Silvela politikari eta akademikoa suhia zuen, Amelia Loring Herediarekin ezkondu baitzen.
alt=Lex_malacitana_ch_56|ezkerrera|thumb|Lex Flavia Malacitana (K.o. 81), 1851n aurkitua. Arkeologia Museo Nazionala.
Familiak *Lex Flavia Malacitana* (*Lex Malacae)* izeneko taulak erosi zituen, 1851n aurkitutakoak, Museo Loringiano delako bilduma arkeologikoari hasiera emateko asmoz, Malagako Museoaren geroko bildumaren ernamuina. 

1855ean, Amaliak eta Jorge Loringek Malagako La Concepcióneko egoitza lorategi botaniko aberats bihurtu zuten, sasoi horretan Europan erreferentea izan zen eta geroko La Concepción lorategi botanikoaren jatorria. Etxaldea goi-gizartearen bileren ohiko eszenatokia izan zen eta Alfontso XII.a Borboikoak (1877), Sissi  (Elisabet Bavariakoa (Austriako enperatriza, 1893) edo Jose de la Conchak (1860) bisitatu zuten, besteak beste. Amaliaren ahaide zen Antonio Cánovas del Castillo politikariaren lagunak izan ziren. 1871n, Amalia Heredia Espainiako Historia Naturaleko Errege Elkartearen bazkide sortzaileetako bat izan zen. Mende bukaeran meatzaritza negozioen hartzekodunek euren ondarearen zati handi bat saltzera edo hipotekatzera behartu zuten. Gainera, Amaliak bere seme-alaben erdien heriotza pairatu zuen, Malagako alkategai zen Manuel semearena barne, duolu polemiko batean, 1891n.

Amalia 1900ean alargundu zen, eta handik bi urtera hil zen, 1902an. Malagako San Miguel hilerriko Herediatarren familiaren panteoian daude gorpuzkiak.

## Ohorezko goraipamenak 
* link=Archivo:Order of Queen Maria Luisa (Spain) - ribbon bar.svg|50x50px Maria Luisa Erreginaren Dama Nobleen Ordenako Dama.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* DÍAZ DE ESCOVAR, N. *Malagueñaseko galeria. Talentu, erruki, balio eta ilustrazioagatik nabarmendu diren eta probintzia horretan bizi diren emakumeen biografia-lan baterako oharrak.* Malaga, La Equitativa, 1901.
* SAENZ DE MELGAR, F. (dir. ), Espainiako, Amerikako eta Lusitaniako emakumeak beren kabuz margotuta. *Emakumeari buruzko azterketa osoa gizarte-maila guztietan*. Bartzelona, Ed. Juan Pons, 1881.
* RAMOS FRENDO, Eva. Maria. *Amalia Heredia Livermore, Loring markesa, Malaga. Malagako Unibertsitateko argitalpen-zerbitzua, 2000.*

## Kanpo  estekak 
* Manuel Agustin Herediaren panteoia, San Migel hilerri historikoan.
Dniprova Txaika

**Liudmyla Oleksiivna Vasylevska**, jaiotzez **Berezina** (; Karlivka (Zeleny Jar), 1861eko azaroaren 1agreg./urriaren 20ajul. – Hermanivka, 1927ko martxoaren 13a), ***Dniprova Txaika*** () izengoitiaz ezagunagoa, ukrainar idazle, itzultzaile eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Liudmyla Berezina Karlivka herrixkan jaio zen 1861ean. Aita errusiar apaiz ortodoxoa zuen eta ama, berriz, ukrainarra.

Bere lehen poemak eta ipuinak ukrainar aldizkarietan argitaratu ziren. Haurrentzako poemak eta maitagarri-ipuinak eta Mykola Lysenkoren haurrentzako opereta batzuen libretoak idatzi zituen. Poesia ukraineraz zein errusieraz sortu zuen, eta suedierazko eta errusierazko literatura itzuli zuen ukrainerara.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Дніпрова Чайка. Твори. Кн. 1 (1919).pdf|*Tvory* bilduma (1919)
Fitxategi:Могила письменниці Дніпрової Чайки (Л. О. Василевської) DSC 0301.jpg|Dniprova Txaikaren hilobia
Fitxategi:Chajka dniprova a.jpg|Dniprova Txaika irudikatzen duen oroigarrizko txanpona

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1830eko Berrespen Pragmatikoa

**1830eko Berrespen Pragmatikoa** Fernando VII.a Espainiakoak 1830eko martxoaren 29an onartutako berrespen pragmatikoa izan zen, 1789ko Berrespen Pragmatikoa aldarrikatu zuena, urte hartako Gorteek Karlos IV.a erregearen eskariz onartu zutena eta, kanpo-politikako arrazoiengatik, indarrean jartzera iritsi ez zena. 1789ko Pragmatikak Filipe V.aren 1713ko maiatzaren 10eko Auto Adostua baliogabetzen zuen. Auto horrek, oso kasu larrietan izan ezik, emakumeei Tronura sartzea eragozten zien, eta, beraz, «Lege Salikoa» deitu ohi zaio, nahiz eta teknikoki ez izan. Horrela, 1789ko Zigor Pragmatikak Alfontso X.a Gaztelakoaren Zazpi Partiden oinordetza-sistema tradizionala berrezarri zuen, zeinaren arabera, emakumeak errege izan zitezkeen, gizonezko neba-arrebarik ez bazuten.

Berrespen Pragmatikoaren ondorioz Elisabet II.a tronura iritsi zen, Karlos Maria Isidro Borboikoaren ordez. Karlosen aldekoek, karlistak, La Granjako gertakariak bultzatu zituzten, euren erregegaiak boterea izan zezan. Hala ere, ez zuten lortu, eta urte batzuk geroago Lehen Karlistaldia abiatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
En attendant la nuit

***En attendant la nuit*** 2023ko Céline Rouzet frantziar zinema zuzendariaren drama fantastikoa da.

## Sinopsia 
Philémon ez da besteak bezalako nerabea. Familiarekin kanpoaldeko auzo lasai batera joan da bizitzera, eta integratzeko ahalegin guztiak egiten saiatuko da. Auzokide Camilarekin maitemintzean, ordea, zaila egingo zaiobere ezberdintasun nabariak ezkutatzen jarraitzea.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Por donde pasa el silencio

***Por donde pasa el silencio*** (Isiltasuna igarotzen den tokitik) 2024ko Sandra Romero espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Antonio, 32 urteko gizona, Écijara itzuliko da, kanpoan denbora asko igaro ondoren. Aste Santua da. Bertan, familiarekin eta anaia biki Javierrekin aurkituko da. Anaiak desgaitasun fisiko bat du, eta bere laguntza behar du. Antoniok egoera hori kudeatu beharko du, eta erabaki zail bati aurre egin beharko dio: geratu eta familakoei lagundu, edo kanpoan eraiki duen bizitzara itzuli.

## Aktoreak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ines Arrue Unanueren komentarioa *Irutxuloko Hitza*n, 2.427.zk., 2024/12/06.
Los años nuevos

***Los años nuevos*** hispano-frantziar telesail labur dramatikoa da, Rodrigo Sorogoyenek, Sara Canok eta Paula Fabrak Movistar Plus+ eta Arte kateentzat egina.

## Sinopsia 
Anak 30 urte beteko ditu Urteberri egunean: pisu partekatu batean bizi da, ez du bere lana gustuko eta lagunak maiz aldatzen ditu. Oscarrek, berriz, ordu batzuk lehenago beteko ditu 30ak, Urtezahar egunean: medikua da, lagun nahiko leialak ditu eta bikote harreman nahiko ezegonkorra. Biek 30 urte beteko dituzten egunean, elkar ezagutu, maitemindu eta hamar urte iraungo duen harremana hasiko dute.

## Pertsonaiak 
* Iria del Río: Ana
* Francesco Carril: Óscar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hemitrichia clavata

***Hemitrichia clavata*** *Arcyriaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hemiarcyria clavata*, *Arcyria clavata*, *Hemiarcyria funalis*, *Hemiarcyria ablata*, *Hyporhamma clavatum*.

## Deskribapena 
**Esporangioak:** Pedunkulatuak, gregarioak edo pilatuak, piriformeak edo oso klabiformeak, 1 eta 2 mm bitarteko garaierakoa, hori-oliba antzeko kolorekoak. Peridioa distiratsua, goitik dehiszentea, baina iraunkorra erdian eta beheko bi herenetan kaliz edo kopa txiki baten moduan.

**Pedunkuloa:** Motz samarra, oinarrira mehetua eta pixkanaka-pixkanaka gorantz zabaldua esporangioen oinarrian, barnehutsa, zelula esporiformez beteta, goialdean horia, arre-gorrixkaz lausotua  oinarrirantz eta hipotalo mehe, ilun eta marroi batetik ateratzen da.

**Kapilizioa:** Horia edo oliba antzeko kolorekoa, 4-5 espiraletan bihurritutako harizpiek (4,5-6,5 mikra) osatua, iletsuak, adar libreren batekin, ganbila edo puntaduna.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

## Sasoia eta lekua 
Egur hiletan agertzen da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kuba, Panama, Venezuela, Peru, Bolivia, Brasil, Txile, Réunion, Kanariak, Europa, Errusia, Kaukasia, Israel, India, Himalaiako eremua, Japonia, Txina, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meseko zubia

**Meseko zubia** () Albanian dagoen arku-zubi bat da, Shkodër hiritik bost kilometrotara dagoen Mes herrixkan. 

Postribë eskualdean kokaturik dagoen monumentua da eta mundu osoko turistak jasotzen ditu, zubiak ezezik inguruan duen ikuspegiak erakarrita. Albaniako monumentu ondare kulturala da.

## Historia 
XVIII. mendean eraiki zuen Kara Mahmud Pashak, eskualdeko otomandar gobernadoreak, 1770 urtearen inguruan

Gaur egun arriskutsua da zubitik pasatzea. Historian zehar izandako uholdeek nabarmen kaltetu zuten, eskuineko arkuak bereziki.

## Egitura 
108 metrotako luzera eta 3,4 metrotako zabalera ditu. Guztira 13 arku ditu eta zubiaren puntu gorenak 12,5 metrotako altuera du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuokkala zubia

**Kuokkala zubia** () Jyväskylä hirian dagoen zubi bat da, Finlandia erdialdean. Jyväsjärvi aintzira zeharkatzen du.

## Historia 
1977ko irailaren 26an erabaki zuen udalak zubi bat eraikitzea. 1979an hasi ziren diseinu lanak, baina ez zen erraza izan, aintziraren oinarria lokatzezkoa baita. 1983ko apirilaren 11n ibilbide berria diseinatzea erabaki zen, hiriaren erdigunea Lutakko eta Kuokkala barrutiekin lotuko zituen zubia. 1987ko urriaren 15ean hasi zituzten eraikitze lanak eta 1989ko urriaren 23an izan zen inaugurazioa.

## Egitura 
Ez da guztiz zuzena, kurbatura txiki bat du horizontalki eta bertikalki ere bai. 480 metrotako luzera du guztira. Galtzadak berak 7 metro hartzen ditu.

Zubiak 7 zubibegi ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Yabakei zubia

Taishō Aroan eraikitako arku-zubi bat da, Yabakei arroilean, Nakatsu hirian (Ōita prefektura). Yamakuni ibaia zeharkatzen du eta Japoniako harrizko zubi luzeena da.

Kultur ondare garrantzitsu izendaturik dago.

## Historia 
Aonodōmon labarretako turismogunera iristeko eraiki zen. 1920an hasi zituzten lanak eta 1923rako osatu zuten zubia. 1999an berriztatze lanak egin zituzten.

## Egitura 
116 metrotako luzera eta 4,5 metrotako zabalera ditu. Zortzi arku ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Ibarra

**Carlos Ibarra Larrauri** (Bilbo, Bizkaia, 1937ko ekainaren 21a - Getxo, Bizkaia, 2024ko urriaren 17a) euskal piano-jotzaile, musika zuzendari eta musikaria zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Roberto Berrocal

## Kanpo estekak 
* https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/ibarra-larrauri-carlos/ar-72155/.
Presidente Ibáñez zubia

**Presidente Ibáñez zubia** () Puerto Aysén hirian dagoen zubi eseki bat da, Txile hegoaldean. Txileko zubi eseki luzeena da eta 2002an Monumento Nazional izendatu zuten.

## Historia 
Carlos Ibáñez del Campo presidenteak 1950. hamarkadan Aysén eskualdea kolonizatzeari ekin zion. 1961ean hurrengo gobernua izan zen haren planak burutzen hasi zena eta Aysén ibaia gurutzatzeko zubia eraikitzeko lanei ekin zien. Krupp Rheinhausen konpainia izan zen eraiki zuena eta 1966an ireki zen trafikorako.

## Egitura 
210 metrotako luzera du eta Txileko zubi eseki luzeena da. 7 metrotako zabalera du eta CH-240 errepideak zeharkatzen du. 25 metrotako altuera duten bi dorrek eusten dute zubia. Hormigoi armatuz eta metalez egina dago. Kolore gorriz margotuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flèche Hesbignonne

**Flèche Hesbignonne**, egun bakarreko txirrindularitza lasterketa profesional bat izan zen, Belgikako Niel eta Sint-Truiden hirien artean. 1952an sortua, 2006an jokatu zen azkeneko aldiz.

Podiumeko txirrindulari gehienak belgikarrak izan ziren. Ez ziren inoiz euskaldunik izan podiumean baina Iñaki Barrenetxea bilbotarrak 1997ko ekitaldian parte hartu zuen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Galera kartzela

Galera Alcala de Henares espainiar hiriko emakumezko presondegia izan zen, XIX. eta XX. mendeetan aktibo egon zena.

## Deskribapena 
ezkerrera|thumb|249x249px|Espetxea izandakoa, 2011an
Madrilgo Alcala de Henares udalerrian zegoen, Espainian. XIX. mendearen bigarren erdian komentu izandako baten gainean eraikia, eraikin zaharra egokitzeko proiektua Tomas Aranguren arkitektoaren esku egon zen, Madrilgo kartzela eredua eraikitzeko ardura ere izan zuena.  Aurreko komentutik eliza eta tapia kontserbatu ziren bere garaian. Rafael Salillas comentaba hacia 1888:

Espetxearen barne kudeaketan ardura San Vicente de Pauleko Karitatearen Alaben ordenak izan zuen.  1882-1888 epean, Salillasen batez besteko preso kopurua 842koa zen.  Kartzela itxi ostean, unibertsitateko antzerki areto gisa egokitu zuten komentuko eliza zaharra. Alcala Unibertsitateko gelategi bat ere eraiki zen.
thumb|Maria de Guzman gelategia, kartzela zaharraren hego-ekialdeko muturrean.
XXI. mendeko lehen hamarkadan espazioa unibertsitarioentzako alokairuzko etxebizitza multzo bihurtzeko aukera planteatu zen.

## Ikus, gainera 
* Kategoria:Espainiako emakumeentzako espetxeak

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* Salillas, Rafael (1888). La vida penal en España. Madrid: Imprenta de la Revista de Legislación, a cargo de J.M. Sardá. 

## Kanpo estekak 
* Aulario María de Guzmán en gerencia.uah.es
* Colegio menor de San Cirilo. "La Galera" en open.ieec.uned.es
Dino Zandegù

**Dino Zandegù** (Rubano, 1940ko maiatzaren 31) italiar txirrindulari ohia da. Erretiratu ostean kirol zuzendaria izan zen. 

Kirol lorpenik nabarmenenak 1966ko Tirreno-Adriatiko, 1967ko Flandriako Tourra eta Italiako Giroko sei etapa garaipen izan ziren.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1960**
* Martiri Trentini Saria
* 2 Vicenza-Bionden
**1961**
* Ignis Sari Nagusia 
* Visentini garaikurra
* Astico-Brenta
**1962**
* 20px Munduko taldekako erlojupeko txapelketa (Mario Maino, Antonio Tagliani eta Danilo Grassirekin)
* San Rocco Sari Nagusia
* Lazioko Giroko etapa 1 (amateur) 
**1963**
* 20px Italiako taldekako erlojupeko txapelketa (Mario Maino, Fabrizio Fabbri eta Danilo Grassirekin)
* 20px Italiako taldekako jazarpen txapelketa (Mario Maino, Fabrizio Fabbri eta Danilo Grassirekin)
* 16px Mediterraneoko Jokoetako taldekako erlojupeko proba
* Lazioko Giroko etapa 1 (amateur) 
* Ezio Del Rosso Sari Nagusia
* 2. 15px Mundujo taldekako erlojupeko txapleketan
* 2. 16px Mediterraneoko Jokoetako errepideko proban
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
McFarlane zubia

**McFarlane zubia** () Australia ekialdeko Hegoaldeko Gales Berrian dagoen trenbide zubi bat da. Clarence ibaia zeharkatzen du Maclean herrixkaren parean.

Zubi altxagarria da eta horregatik Australiako Injeniarien Elkarteak ondare izendatu du. Autoak eta oinezkoak igarotzen dira gainetik.

## Historia 
1904 eta 1906 artean eraiki zen. 1906ko apirilaren 9an inauguratu zuten. Ernest de Burgh injeniariak diseinatu zuen zubia eta Mountney and Companyk eraiki zuen. 2012 eta 2013 artean berriztatze lanak egin zitzaizkion.

## Egitura 
Maclean eta Woodford uhartea lotzen ditu eta trafiko handia du. 

Zubi luzea da. 17 zubibegi ditu, hauetatik 16 zurezkoak dira eta 13,7 metrotako luzera dute. Erdialdean burdina forjatuz egindako zubibegi bat du, 20,3 metrotakoa, eta zati hori altxagarria da. Horri esker itsasontziak pasa daitezke. Zubiaren zati hori altxatzeko dorre bat du.

1962an altxatu zen azkenengo aldiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hypoxylon fuscum

***Hypoxylon fuscum*** *Xylariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Sphaeria fragiformis*, *Sphaeria confluens*, *Sphaeria tuberculosa*, *Hypoxylon glomerulatum*, *Sphaeria castorea*, *Sphaeria fusca var. a circumscripta*, *Sphaeria fragiformis var. ß castorea*, *Sphaeria lycoperdoides*, *Sphaeria populi*, *Sphaeria glomerulata*, *Sphaeria coryli*, *Peripherostoma fuscum*, *Stromatosphaeria fusca*, *Hypoxylon purpureum*, *Hypoxylon fuscum var. ß confluens*, *Hypoxylon commutatum subsp. holwayanum*, *Hypoxylon confluens*, *Hypoxylon subchlorinum*, *Hypoxylon commutatum var. holwayanum*, *Hypoxylon lianincolum*, *Hypoxylon oregonense*, *Hypoxylon pruinatoides*.

## Deskribapena 
**Askoma:** Fruitu sesila, estroma globo-itxurako samarrekoarekin osatua, 2-8 mm-ko diametrokoa, oinarria substratuari finkatuta, kasu gehienetan isolatuta edo batzuetan elkartuta, marroi-gorrixka ilun kolorekoa, gainazala edo himenoforoa, latza da ostioloen presentzia dela eta;  barruan, 0,2-0,4 mm-ko diametroko peritezio beltz eta globo-formako sorta bat biltzen du, estroman gainazaletik 1 mm-ra ebaki horizontala eginez ikus daitezkeenak.

**Haragia:** Urria, gogorra, hauskorra, zurixka, usain edo zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Hypoxilon* terminoa grekotik dator, pixka bat gutxiago, esan nahi duen “hupó” hitzetik eta zura esan nahi duen, “xylon” hitzetik. Zurkaitz samarra. *Fuscun* epitetoa bere koloreagatik du.

## Jangarritasuna 
Ez du interes gastronomikorik.

### Nahasketa arriskua 
*Hypoxylon* ohikoenetako bat da, zuhaitz ostalariak dauden tokian betik dago.

## Sasoia eta lekua 
Ohikoa urte osoan. Hildako hostozabalen egurren azalean, batez ere *Alnus*, *Corylus* eta *Betula*-tan

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Ekuarkor, Venezuela, Guyana Frantsesa, Brasil, Europa, Errusia, Iran, Himalaiako eremua, Txina, Taiwan, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Italiako eskualdeak

thumb|250px|Eskualdeko gobernuen mapa.
thumb|250px|Estatutu bereziko eskualdeak.

**Italiako eskualdeak**. Administratiboki, Italia hogei eskualdetan banatzen da. Hogeitik bostek (Friul - Venezia Julia, Sardinia, Sizilia, Trentino - Hegoaldeko Tyrol eta Aostako harana) autonomia-estatutu berezia dute. Eta bost horietatik, Trentino -Alto Adige/Tyrol del Sur eskualdea bi probintzia autonomo dira: Trento eta Bolzen. Kulturalki, Italiako eskualdeak hiru eskualde nagusitan bil daitezke: iparraldean (Italiako ipar-mendebaldean eta Italiako ipar-ekialdean), erdialdean eta hegoaldean (antzinako Bi Sizilietako Erresuma).

## Zerrenda 
thumb|Banderen mapa.

Hauek dira:

## Siglak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aintzirak

**Aintzirak** () Hego Sudango estatu bat da. 43.595,08 km2ko azalera du eta Rumbek da bere hiriburua. Bahr el Ghazal eskualdearen parte da, Ipar Bahr el Ghazal, Mendebaldeko Bahr el Ghazal eta Warrap estatuekin batera. Britainiar Inperioaren garaian Ekuatoria probintziaren parte zen eskualdea. Ekialdeko muga Nilo Zuriak ezartzen zuen, Jonglei estatuarekin beste aldea. 2011n Hego Sudango hiriburua Jubatik Ramcielera mugitzea aztertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emma Lucy Braun

**Emma Lucy Braun** (Cincinnati, 1889ko apirilaren 19a – Mount Washington, 1971ko martxoaren 5a) estatubatuar botanikaria, ekologoa eta AEBetako ekialdeko basoetan aditua izan zen. Ecological Society of America-ko presidente hautatu zuten lehen emakumea izan zen, 1950ean.

## Biografia 
Lucy Braun Cincinnatin jaio zen, Ohion, eta, leku batetik bestera ibili bazen ere, han geratu zen bizitza osoan. Ikasle bezala hasi zen eta geroago Cincinnatiko Unibertsitatean irakasle izan zen. Unibertsitate horretan graduatu zen 1910ean, Geologian masterra lortu zuen 1912an, eta  Botanikan doktoratu 1914an. Zientzia hori eta geologia unibertsitate berean irakatsi zituen, oposizioak eginez eta 1923an botanikako irakasle laguntzaile kargua eta 1946an irakasle arrunt kargua lortuz.

Landare-ekologiaren eta taxonomiaren edo landareen sailkapenaren esparruan egindako ekarpenak oso nabarmenak eta baliotsuak izan ziren. Braunek lau espezie eta lau landare baskular barietate deskribatu zituen zientziarako berritzat, baita iratze hibrido bat ere. Era berean, bere ahaleginak aniztasun biologikoaren kontserbazioaren aldeko borrokaren abangoardian eta aniztasun hori ez galtzeko baliabide erabilgarrien diseinuan egon ziren.
* 1950ean Ecological Society of America-ko presidente hautatu zuten, eta lehen emakumea izan zen postu horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Autore honek deskribatutako genero eta espezie guztiak IPNIn
Rhina Aguirre

**Rhina Aguirre Amézaga** (Tarija, 1939ko maiatzaren 20a - *Ibidem*, 2021eko urriaren 30a) Boliviako desgaitasun, politika eta soziologoari buruzko ekintzailea izan zen, eta Tarijako senatari gisa aritu zen, 2010etik 2015era.

Agirrek maistra izateko ikasi zuen, Santa Ana Ikastetxean nobiziatua egiten zuen bitartean. Betiko botoak egin aurretik erretiratu bazen ere, askapenaren teologiaren kontzeptuek eraginda jarraitu zuen, kristau doktrina ezkerreko jarrera politikoekin lotzen baitzuen. 1970eko eta 1980ko hamarkadetako diktadura militarren aurkari, herrialdeko giza eskubideen mugimenduko lehen ekintzaileetako bat izan zen Aguirre.

Luis Garcia Mezaren erregimenak Ekuadorren erbesteratua, Leonidas Proañoko Ministerio Indigenarekin kolaboratu zuen eta herrialdeko nekazarien eta gizarte erakundeekin lan egin zuen gertutik. Toxoplasmosiak bi begietatik itsututa, Agirrek bere gain hartu zuen desgaitasuna duten pertsonen eskubideen kausa, eta Boliviara itzuli zenean Desgaitasuna duten Pertsonen Saileko Kontseiluan sartu zen. 2009an, Sozialismorako Mugimenduarekin bat egin zuen, eta Senatuan Tarija ordezkatzeko aukeratu zuten; Boliviaren historian, parlamentuko eserleku bat betetzen duen lehen pertsona itsua bihurtu zen.

## Bizitza pertsonala eta heriotza 
Erbestean zegoela, Agirrek Carlos Samaniego ezagutu zuen, Lojako soziologo ekuadortarra, eta harekin ezkondu zen. Ekuadorreko Alderdi Komunistaren aldekoa zen. Samaniego emaztearekin batera joan zen Boliviara, eta MAS taldearekin bat egin zuen; 2010ean, Tarijako Herriaren Defendatzaile izendatu zuten, eta, ondoren, Autonomien Ministerioko Departamentuen Koordinatzaile izan zen Tarijan. Toxoplasmosia zela eta, Aguirrek hainbat abortu jasan zituen seme-alabak izateko saiakeretan, eta egoera horrek adopzioaren aldeko hautua egitera eraman zuen. Haren semea, Carlos Saul Samaniego, Vilcabamban jaio zen, eta ingeniaritza industriala ikasi zuen Ekuadorren. 

Aguirre 2021eko urriaren 30ean hil zen, 82 urte zituela. Senadoreen Ganberak hil zuen, eta hil eta bi egunera, hil osteko aitorpen ofiziala egin zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Senatuaren profila Presidenteordetza
* https://anteriorportal.erbol.com.bo/podcast/biografias_asamblea_plurinacional/rhina_aguirre_amezaga biografia ERBOL-en
Lorenz Werthmann

**Lorenz Werthmann** (Geisenheim, Hesse, 1858ko urriaren 1a - Friburgo, Baden-Wurtemberg, 1921eko apirilaren 10a) apaiz katoliko eta gizarte-langile alemaniarra izan zen. Caritasen sortzailea eta lehen presidentea izan zen.

## Biografia 
Werthmann Geisenheimen jaio zen 1858ko urriaren 1ean. Hadamarreko bigarren hezkuntzako eskolara joan zen. Erromako Collegium Germanicum-en ikasi zuen eta bertan Filosofian Doktore eta Teologian Doktore tituluak jaso zituen.

Apaiz-ordenazioa Erroman jaso zuen, 1883an. Frankfurten denboraldi labur bat igaro ondoren, Werthmann Peter Joseph Blum gotzainaren idazkari bihurtu zen Limburg an der Lahnen. Kargu bera bete zuen Christian Roos bere ondorengoarekin. 1886an Friburgoko artzapezpiku hautatu zutenean, haren atzetik joan zen, eta handik, 1895etik aurrera, Caritas elkartea eraikitzen hasi zen. Apaiz bezala, "aita santuaren txanbelana" eta "artzapezpikuaren elizgizona" tituluak jaso zituen. 1897ko azaroaren 9an, Werthmannek Kolonian Alemania Katolikoarentzako Caritas Elkartea (DCV) sortu zuen, 1921etik Alemaniako Caritas Elkartea (DCV) bezala ezagutzen dena.

Bere garaiko behar eta miseria sozialei erantzun egokia ematea zen Werthmannen kezka. "Antolatzea, ikastea, publizitatea egitea" izan ziren Caritas elkartearen erregistroan idatzi zituen hiru zeregin nagusiak:

* Antolatzea: indarrak batzea esan nahi du, eta, ekintza bakanen ordez, sortzen diren sinergia-efektuekin, laguntza-sareak sortzea.
* Ikastea: Caritas (latinez, *karitatea*) «ez da bakarrik bihotz bero baten ariketa», baizik eta «zientzia bat, arte bat», eta horrek esan nahi du gaitasun teknikoa eta arrazionaltasun profesionala eskatzen dituela.
* Publizitatea egitea: Werthmannek Caritasen kontzientzia orokorra sortzeko ideiarekin lotu zuen helburu hori.

Werthmann Caritas aldizkariaren arduradun izan zen 1895ean lehen argitalpenarekin, 1921ean hil zen arte. K.D.St.V Arminia Freiburg im Breisgau CV-n eta 1898tik aurrera Unitas Ikasle Katoliko Zientifikoen Elkartean.

Werthmann alemaniar kolonialismoaren aldekoa izan zen, jentilen misioaren inguruko hainbat diskurtsotan bera ordezkatu zuen, eta Verein für das Deutschtum im Auslandeko kide ere izan zen. Werthmann oso konprometituta zegoen etorkinekin eta haien ongizatearekin. 1914an, Raphaelsvereineko zuzendaritza, zeregin nagusia emigranteei aholkularitza eta arreta ematea zuena, Werthmannen esku geratu zen, eta, ondorioz, haren bulego nagusia Limburg-era joan zen Friburgo-ra, eta han egon zen 1921ean Hanburgora joan zen arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lorenz Werthmannen argitalpenen katalogoa Alemaniako Liburutegi Nazionalean
Maria Vaquer Moll

**Maria Vaquer Moll** (Capdepera, Mallorca, 1902ko urriaren 23a - 1982ko urtarrila) diktadura frankistan errepresaliatutako jostuna eta feminista izan zen.

## Ibilbidea 
Gurasoak Margalida Moll Fiol, Capdeperan jaioa, eta Francesc Vaquer Veny, Artan jaioa izan zituen. Maria ogibidez jostuna izan zen, eta Espainiako Bigarren Errepublikan emakumeen taldeko eta Capdeperako Elkarte Sozialistako afiliatu eta buru izan zen. *El Obrero Balear* astekariaren kolaboratzailea izan zen, eta artikulu sorta bat argitaratu zuen *Libérate mujer* izenburupean; feminismoaren aitzindarietako bat izan zen Mallorcan. Vaquer espiritista ere izan zen, Capdepera herrian errotu zen doktrina.

1936ko uztaileko estatu kolpearen ostean atxilotu eta Palmako Can Salesko kartzelan espetxeratu zuten, 1936ko abuztuan. Mariaren alaba Magdalena Nebotek hiru urte besterik ez zituen.Akusazioa izan zen izara zuri bat zabaldu izana bere etxeko zabaltzan, 1936ko udan porrot egin zuen lehorreratzearen aurreko egunetan, uhartea bonbardatzen zuten hegazkin errepublikanoentzat.

1937ko ekainean epaitu eta heriotza zigorra ezarri zioten. Bera espetxean zegoen bitartean, haren aita, Francesc Vaquer Veny, fusilatu egin zuten. Handik gutxira, zigorra biziarteko kartzela-zigorrarekin trukatu zioten. Hala ere, aske atera zen 1943ko martxoan zazpi urtez espetxeratuta egon ondoren. Urte batzuk geroago, 1948an, Aljeriara emigratu zuen. Hirurogeiko hamarkadan, Maria Vaquer, senarrarekin eta, geroago, alabarekin batera, erbestetik itzuli zen, eta hirurogeita hamarreko hamarkadaren amaieran Elkarte Sozialista sortu zen berriro bere etxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucía Etcheverry

**Lucía Etcheverry Lima** (Salto, 1968ko uztailaren 2a) Uruguaiko gizarte langilea eta politikaria da, Fronte Zabaleko Herri Partaidetza Mugimendukoa.

## Biografia 
Etcheverry 1993an Errepublikako Unibertsitatean lizentziatu zen gizarte-langintzan. Bere jarduera etxebizitza sozialaren arloan kontzentratu zen. MVOTMAko Etxebizitza Zuzendari Nazionala izan zen, eta Canelones Intendentziako Obra Zuzendaria ere bai.

2019ko hauteskundeetan Canelones departamentuko diputatua izan zen 2020-2025 aldirako. Hurrengo hauteskundeetan senatari hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Legegilea Lucía Etcheverry - Uruguaiko Parlamentua
Muga natural

**Muga naturala**, elementu geografikoez osatutako mugak dira, adibidez, ibaiak, mendiak, mendilerroak edo itsasoak. Muga naturalen ideia XVIII. mendean Frantziar Estatuan filosofia arrazionalistaren hastapenean sortu zen, bere muga politikoen aldarri gisa. Hasiera batez defentsa edo babes neurri gisa ezarritako muga inperialismoa eta nazionalismoaten hedapenaren argudioa bilakatu zen.
Margalida Roig Colomar

**Margalida Roig i Colomar** (San Jose, 1908ko azaroaren 17a - Eivissa, 1966) espainiar sindikalista izan zen.

## Ibilbidea 
1908an jaio zen langile familia batean, baina bazuten nolabaiteko kultura, Margalidaren amonak irakurtzen eta idazten  baitzekien.15 urte zituela, Can Ventosako oihal-fabrika batean hasi zen lanean. Garai hartan lan bolumen handia zuen fabrika zen. Emakumeek  egiten zuten lan, eta ekoizpen handiko garaietan 150 emakumek baino gehiagok egiten zuten lan.

Roig i Colomar Eivissako Herriko Etxean biltzen ziren beste sindikalista gazte batzuekin harremanetan zen, Joan Castelllorekin, besteak beste. Emakumeen Langile Batasunaren sorreran oso aktiboki parte hartu zuen 1936ko martxoan. Can Ventosa Galtzeteria Hispanikoko langileen taldeko presidente izendatu zuten.Taldeko presidente zela patronalari hobekuntzak proposatu zizkion, baina patronalak ez zituen onartu, eta langileek greba mugagabea deitu zuten. Greba hori babesteko, sozialistek, komunistek eta anarkistek bat eginda deitu zuten 1936ko uztailaren 18an.

Gerra zibila hastearekin batera, Margalida Palmako Can Salesko kartzelan espetxeratu eta bizi osorako kartzela zigorra ezarri zioten, matxinadarekin bat egitea egotzita. Urte hartan, ordea, espetxealdi  arindutik atera eta bere etxera joan zen, baina ezin izan zuen etxetik irten lan eta betebehar erlijiosoengatik ez bazen.

Josep Bonetekin ezkondu zen eta 3 seme-alaba izan zituzten. 1946an indultua eman zioten eta Dalt Vilan bizi izan zen, hogei urte geroago, 1966ko ekainaren 28an, hil zen arte.

## Aintzatespenak 
2020ko irailean San Joseko udalak kale bat eskaini zion. Hala ere, 2023ko azaroaren 28an udalaren osoko bilkurak berak Alderdi Popularraren eta VOXen botoekin kalearen izena kentzea onartu zuen.

## Ikus, gainera 
* Maria Marí Guasch

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patrick Hernandez

**Patrick Pierre Hernandez** (1949ko apirilaren 6a, Le Blanc-Mesnil, Paris), frantziar abeslari bat da, 1979an mundu osoan *Born to Be Alive* abedtiari esker ospetsu bilakatu zena.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* Born to Be Alive (1979)
* Crazy Day's Mystery Night's (1980)
* Good Bye (1981)

### Bilduma diskoak 
*  Born to Be Alive (1990)
* Best of Patrick Hernandez – Born to Be Alive (1998)

## Kanpo estekak
Juan Ignacio Cerra

**Juan Ignacio Cerra** (Santa Fe, 1976ko urriaren 16a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Chacarelli

**Fernando Chacarelli** (Córdoba probintzia, 1905eko uztailaren 18a - Córdoba, 1984ko apirilaren 26a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bahr el Ghazal

**Bahr el Ghazal** honakoa izan daiteke:
* Bahr el Ghazal (eskualdea), Hego Sudanen.
* Bahr el Ghazal (ibaia), bertako ibaia.
* Bhar El Ghazal zaldi, zaldi arraza.
Mackenzie Phillips

**Laura Mackenzie Phillips** (Alexandria, Virginia, AEB, 1959ko azaroaren 10a) estatubatuar aktorea eta abeslaria da. Ezaguna egin zen *American Graffiti-n* Carol Morri*so*n pertsonaiarekin, *One Day at a Time* komedian Julie Mora Cooper Horvath nerabe errebelde baina azkenean maitakorra, eta Disney So Weird-en telesailean Molly Phillipsekin egindako lanarekin. 

## Bizitza 
Virginia estatuko Alexandria herrian jaio zen. John Phillips The Mamas & the Papas taldeko abeslariaren eta Susan Stuart Adams haren lehen emaztearen alaba da. Jeffrey Phillipsen arreba da eta ahizpa erdiak ditu Tamerlane Phillipsen, Bijou Phillips aktorea eta Chynna Phillips abeslaria.[ezkerrera|thumb|205x205px|Phillipsek 1975ean, *One Day at a Time* filmeko protagonistekin batera, [Bonnie Franklin eta Valerie Bertinellirekin]]
### Ibilbidea 
Phillipsek *American Graffiti* filmean parte hartu zuen 12 urte zituenean. Filmean Carol Morrison pertsonaia antzeztu zuen John Milner (Paul Le Mat) nerabeak nahi gabe jasotako gaztearena. Kaliforniako estatuaren legea zela eta, Gary Kurtz ekoizlea Phillipsen legezko tutore bihurtu zen filmazio sasoian.

Phillipsek 1970eko hamarkadan ospetsu egin zen, *One Day at a Time* iraupen luzeko telebista saioan Julie Cooper nerabea (pertsonaia ezkondu zenean, Horvath zen haren ezkondu izena) interpretatuz. Saio horren hirugarren denboraldian, 1977an, Phillips atxilotu egin zuten ordena publikoa nahasteagatik. Droga eta alkohol gehiegi hartzen zituenez, Phillips berandu heltzen hasi zen, eta saiakuntzetan inkoherentea ere bazen. Ekoizleek agindu zioten sei asteko atsedenaldia hartzeko adikzioa gainditzeko, baina, azkenean, kaleratu egin behar izan zuten, 1980an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Josef Jelínek

**Josef Jelínek** (Praga, Txekoslovakia, 1941eko urtarrilaren 9a – *ibidem*, 2024ko azaroaren 29) txekiar futbolari profesionala izan zen. Aurrelari aritzen zen.

Ibilbide gehiena Dukla Praga taldean egin zuen, 1958 eta 1967 artean, eta Txekoslovakiako bost liga eta hiru kopa irabazi zituen.

Txekoslovakiako futbol selekzio nazionalarekin 10 partida jokatu zituen. Txilen jokatutako 1962ko Munduko Futbol Txapelketan parte hartu zuen, eta txapeldunorde izan zen selekzio hartako kideetatik bizirik iraun zuen azkena izan zen.
Mensularia nodulosa

***Mensularia nodulosa*** *Hymenochaetaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Trametes nodulosa*, *Polyporus salebrosus*, *Trametes fagi*, *Inoderma nodulosum*, *Inonotus nodulosus*, *Polystictus nodulosus*, *Inodermus nodulosus*, *Xanthochrous nodulosus*, *Polyporus armatus*, *Polyporus dentifer*, *Xanthoporia nodulosa

## Deskribapena 
**Basiodiokarpoa:** Urterokoa, erresupinatutik nodularrera, pileatua, bereizitako pileo ugarirekin.

**Kapela:** 3 cm arteko zabalerakoa, soldatuta eta ilara gainjarrietan.

**Gainazala:** Antzua, tomentudunetik hirtsutura, marroi zurbil koloretik marroi ilunera.

**Tubuluak:** Monoestratifikatuak, marroiak, 4 eta 5 mm bitarteko luzerakoak.

**Poroak:** Substratuan zehar igarotzen diren poro zeiharrak, hasieran pruina zurixkaz estalia, irregularrak, gero arre-herdoil kolorekoak, 2-4 mm-ko.

**Haragia:** Erradialki fibrilosoak, marroi-herdoil kolorekoa. Potasarekin (KOH) belztu egiten da. Usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Inonotus* terminoa grekotik dator, zuntz, haria esan nahi duen “ino” hitzetik eta belarria esan nahi duen “oûs, õtós” hitzetik. *Nodulosus* epitetoa bere formagatik du.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Inonotus radiatus'' delakoarekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Hostozabalen egurrean saprofito edo parasito hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Errusia. Bates ere Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrés Charadía

**Andrés Charadía** (1966ko uztailaren 10a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joxe Landa

**Joxe Landa Odriozola** (Itziar, Gipuzkoa, 1929) gipuzkoar baserritarra da, urte luzez irratizko eta idatzizko hedabide anitzetan eguraldi iragarle gisa lan egin izan duelako ezaguna. 2024ko abenduaren 1ean Gara egunkariak iragarri zuen 95 urte eginak zituen Joxe Landak bere orrietako eguraldi iragarpenak egiteari utziko ziola.

Itziarko Endoia auzoan dagoen Beliosorogoikoa baserrian sortu zen Joxe Landa, hamaika senidetatik bigarrena. Bertakoa zuen aita eta ama berriz, Aizarnakoa. Umetan Endoiako baserrietan jaso zituen eskolak eta geroago Zestoako fraide-eskolan eman zituen pare bat urte. 14 urterekin eskola utzi eta baserriari eskaini zion denbora guztia. 40 urte ingururekin koinatuek sortutako baserri-elkartearekin bat egin zuen; bost urte geroago Itziarko Nekazari Kooperatibara egin zuen salto eta 28 urtez ibili zen bertako zuzendari lanetan. Hala ere, baserriko lanak gorabehera, eguraldi-gizon modura egin zen ezagun Landa, batez ere Egin eta Gara egunkarietan argitaratu izan zituelako bere iragarpenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak