open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ivan Ivanji

**Ivan Ivanji** (; Veliki Bečkerek,  1929ko urtarrilaren 24a – Weimar, 2024ko maiatzaren  9a) serbiar eleberrigilea izan zen.

Auschwitz eta Buchenwald nazien kontzentrazio-esparruetan preso izan zen. 1982tik 1988ra Jugoslaviako Idazleen Batasuneko idazkari nagusia izan zen. Vienan eta Belgraden bizi izan zen, eta Weimarreko ohorezko herritar izendatu zuten. Han hil zen. 2017an, Kroatak, serbiarrak, bosniakoak eta montenegrinoak hizkuntza komunari buruzko adierazpena sinatu zuen.

Serbieratik alemanera itzuli zituen bere lanak, eta bere azken lana Bigarren Mundu Gerraren aurreko Banaten izandako esperientzien fikziozko bertsioa izan zen.

## Lanak 
* *Dioklecijan*. Belgrad 1973 [East] Berlin 1976; Munich 1978, 
* *Smrt za Zmajevoj steni*. 1982. Dorsten 1984, 
* *Konstantin*. Belgrad 1988, Verlag Volk und Welt, Berlin 1988, 
* *Schattenspringen*. Viena 1993, 
* *Ein ungarischer Herbst*, Viena 1995, 
* *Barbarossas Jude*,  Viena 1996, 
* *Der Aschenmensch von Buchenwald*. Viena 1999, 
* *Die Tänzerin und der Krieg*. Vienna 2002, , *Balerina i rat*, 2003
* *Geister aus einer kleinen Stadt*, Vienna 2008, 

## Kanpo estekak
Miss International Queen 2024

**Miss International Queen 2024** emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketaren 18. edizioa izan zen. Thailandiako Pattaya hirian egin zen 2024ko abuztuaren 24an. Catalina Marsano perutar edertasun-modeloak irabazi zuen lehiaketa eta ederrenaren koroa aurreko edizioko Solange Dekker erreginarengandik jaso zuen. Garaipen horrekin, Catalina Miss International Queen lehiaketa irabazi zuen lehen perutarra izan zen.

Guztira, nazioarteko 23 lehiakidek edo erreginagaik esku hartu zuten herrialdeka.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Sari bereziak 
## Lehiakideak 
Nazioarteko 23 lehiakidek edo erreginagaik hartu zuten parte ederrenaren koroa eskuratzeko lehian.

### Debutak 
Miss International Queen lehiaketan aurreneko aldiz parte hartu zuten herrialdeak:

* '***
* ****

### Itzulerak 
2022an parte hartu zuten azkenekoz:
* ****
* ****

2020an lehiatu zen azkenekoz:
* ****

### Uzteak 
Aurreko edizioan ordezkaritza izan zuten herrialdeak eta 2024koan parte hartu ez zutenak:

* ****
* ****
* ****
* ***'

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Rachel Fenwick

**Rachel Fenwick** (1935eko urriaren 25a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pauline Edwards

**Pauline Edwards** arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lynne Evans

**Lynne Evans** (Birmingham, 1948ko abuztuaren 5a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius repraesentaneus

***Lactarius repraesentaneus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Nahasmendu gastrikoak sortzen ditu. Antibiotiko jarduera du.

Sinonimoak: *Lactifluus repraesentaneus*, *Lactarius scrobiculatus var. repraesentaneus*, *Lactarius repraesentaneus var. speciosus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Handia, 5 eta 18 cm bitarteko diametrokoa, ganbila eta ertz inbolutotik laura eta deprimitua (loreontzi itxurakoa), ertz iletsua. Kapelaren azala likatsua hezetasunarekin, tomentuduna, eremu zirkularrik gabe, horixka kolorekoa, igurtzitakoan morez zikintzen da.

**Orriak:** Adnatu-dekurrenteak, estu, zuritik hori-laranja kolorera  biratzen gaztetan, igurtzitakoan orban purpura kolorekoak agertzen zaio.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** 3 eta 11 cm bitarteko garaierakoa, likatsua, betetik barnehutsera, escrobikulatua, zuri-hori–laranja kolorekoa, lila-purpura kolorez zikintzen da, oinarriko mizelioa zuria. Latex zuria, ebakitzean more-lila kolorekoa bihurtzen da.

**Haragia:** Hauskorra, pikortsua, zuria, ebakitzean lila kolorekoa bihurtzen da. Potasarekin gorri kolorea hartzen du. Usain lurrintsua gaztetan, usain lehorra, xaboiarena. Hasieran zapore leuna, gero akrea eta pixka bat mingotsa bihurtzen da. Espora-jalkina krema-horixka kolorekoa.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa “lac” “lactis” esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean. *Repraesentaneus* epitetoa latinetik dator, erakusgarri esan nahi duen “repraesentaneus” hitzetik. Bere itxura ikusgarriagatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius scrobiculatus* delakoan latexa hori-sufre kolorekoa bihurtzen da eta haragi pikantea du. *Lactarius uvidus* txikiagoa da (3-7), ez du ertz iletsua, hanka eskrobikulu gabea eta zaporea atseginetik mingotsera,

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Izeien iparraldeko basoetan, eremu menditsuetan. Europan, sahatsen eta urkien azpian lurzoru ez karetsuetan, urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Groenlandia, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Theres Nadig

**Marie-Theres Nadig** (Flums, Suitza, 1954ko martxoaren 8a) hainbat sari irabazi dituen eskiatzailea  da, besteak beste bi Urrezko Olinpiar Domina, bi Munduko Txapelketa eta Alpetar Eskiko Munduko Kopako Sari Nagusi bat. 

## Emaitzak 
### Neguko Joko Olinpikoak 
* 1972 Sapporon, Japonian
** **Jaitsiera: 1. postua**
** **Eslalon erraldoia: 1.postua**
* 1976 Innsbrucken, Austrian
** Eslalon erraldoia: 5. postua
* 1980 Lake Placid-en, Estatu Batuetan
** Jaitsiera: 3. postua

### Munduko txapelketak 
* 1972 Sapporon, Japonian
** **Jaitsiera: 1. postua**
** **Eslalon erraldoia: 1. postua**
* 1974, St. Moritz, Suitza
** Jaitsiera: 5. postua
* 1978 Garmisch-Partenkirchen-en, Alemania
** Jaitsiera: 4. postua
* 1980 Lake Placid-en, Estatu Batuetan
** Jaitsiera: 3.postua

### Munduko Kopa 
#### Munduko Kopako sailkapen orokorra 
* 1971-1972: 5. postua
* 1972-1973: 17. postua
* 1973-1974: 6. postua
* 1974-1975: 4. postua
* 1975-1976: 14. postua
* 1976-1977: 6. postua
* 1977-1978: 10. postua
* 1978-1979: 5. postua
* 1979-1980: 3. postua
* **1980-1981: 1.postua**

#### Diziplinen araberako sailkapena (Top-10) 
* 1971-1972:
** Jaitsiera: 3. postua
** Eslalon erraldoia: 6. postua
* 1972-1973:
** Eslalon erraldoia: 9. postua
** Jaitsiera: 10. postua
* 1973-1974:
** Jaitsiera: 2. postua
** Eslalon erraldoia: 9. postua
* 1974-1975:
** Jaitsiera: 3. postua
** Eslalon erraldoia: 10. postua
* 1975-1976:
** Jaitsiera: 10. postua
** Eslalon erraldoia: 10. postua
* 1976-1977:
** Jaitsiera: 3. postua
* 1977-1978:
** Jaitsiera: 3. postua
* 1978-1979:
** Jaitsiera: 3. postua
** Eslalon erraldoia: 4. postua
* 1979-1980:
** **Jaitsiera: 1. postua**
** Eslalon erraldoia: 2. postua
** Konbinatua: 6. postua
* 1980-1981:
** **Jaitsiera: 1. postua**
** **Konbinatua: 1. postua**
** Eslalon erraldoia: 2. postua

#### Munduko Kopako garaipenak (24) 
##### Jaitsiera (13) 
##### Eslalon erraldoia (6) 
##### Konbinatua (5) 
## Kanpo estekak 
* Marie-Therese Nadigen profila FISen orri ofizialean (ingelesez)
San Frantzisko Paolakoa basilika

**San Frantzisko Paolakoa basilika**, , Italiako Napoli hirian dagoen basilika katoliko bat da, Plebiszituaren plazaren mendebaldean.

1809an Joachim Murat, Napoliko Erresumako erregeak, Napoleondar okupazio garaian, Largo di Palazzo plaza (gaur egungo Plebiszituaren plaza) inguruko antzinako eraikinen erausketa agindu zuen, eta plaza berri bat eraikitzeko lehiaketa publikoa aurkeztu. Betebehar hori Leopoldo Laperuta arkitektoak burutu zuen.

1815ean Fernando I.a Bi Sizilietakoak Frantzisko Paolakoari sagaratutako basilika bat eraikitzea agindu zuen. 1817-1824 artean Pietro Bianchik eraikiarazi zuen.
Trieste eta Trento plaza

**Triste eta Trento plaza**, , antzina *Piazza San Ferdinando*, **San Fernando plaza**, Italiako Napoli hiriko erdigunean dagoen plaza bat da.

Gaur egungo izena 1919an jaso zuen, Lehen Mundu Gerra ondoren, Italiak Austrohungariar Inperioaren menpe zeuden Trieste eta Trento hiriak berreskuratu zituenenean.

Oinplano irregularra du, bertan hainbat eraikin nabarmen daude, tartean Unberto I.a Galeria, San Carlo antzokia, Napoliko Errege Jauregia, San Fernando eliza eta Zapata Kardinalaren jauregia. Plazaren erdian Orburuaren iturria dago.
Elva Ambía

**Elva Ambía** (Huancavelica, 1941) kitxua jatorriko perutar idazle eta hizkuntza aktibista da.

## Bizitza 
Jatorrizko kitxua hiztuna, Elva Ambía Andeetako Huancavelica eskualdean jaio zen eta Chincherosen (Apurímac) hazi zen. Gero Limara joan zen bizitzera familiarekin batera. Egoera ekonomikoa zela eta, familiari laguntzeko, 22 urterekin Ameriketako Estatu Batuetara emigratu zuen. New Yorken arropa fabriketan, ongizate bulegoetan eta eskoletan lan egin zuen.

Ambíak dio aktibismoan hasi zela New Yorkeko liburutegi batean kitxuerazko liburuak arrakastarik gabe bilatzen saiatu zenean. Orduan, bere hizkuntza eta kultura sustatzeko beharra sentitu zuen. 2012an New Yorkeko Kitxua Taldea sortu zuen. Erakunde honen helburua New York hirian kitxua hizkuntzak zaintzea eta zabaltzea da tailer, kultur ekitaldi eta hezkuntza-programazioaren bidez.

2015ean *Viviendo con el Quechua/Living Quechua* dokumentala estreinatu zen, Elva Ambíak kitxua eta Estatu Batuetako hizkuntza indigenak sustatzeko egindako lanaren istorioa kontatzen duena. 

2017an Ambíak *Qoricha* haurrentzako liburua argitaratu zuen kitxuaz, gaztelaniaz eta ingelesez.

2018an Kitxua Saria irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Venusen jaiotza (Gérôme)

***Venusen jaiotza*** ( baita ere ) Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1890ean egin zuen margolana da. Itsasotik Venusen jaiotza mitologikoa irudikatzen du. Enkante batean saldu zen 1991n. Gaur egun bilduma pribatu batean dago.

## Estiloa 
Jean-Leon Gerôme XIX. mendeko Frantziako akademizismoaren ordezkari nagusietako bat izan zen. Bere bizitzan zehar, sarritan inspiratu zen greko-erromatar mitologian eta emakumezko biluzi klasizistan. Gérômen obran ohikoa den arabera, mitologia aitzakia da emakumeen biluztasuna erakusteko.

## Deskribapena 
Lanak maitasunaren jainkosa erromatar mitologian Venusen jaiotza, itsasotik irteten irudikatzen du. 
Jainkosa zutik ageri da olatu txiki baten gainean, hamarnaka puttiz inguraturik; horietatik batek eskuinean sagar urreztatu bat eskaintzen dio, Parisko epaiketan emango dioten liskarraren oroigarri.

Gai berari buruzko beste lan batzuek ez bezala, jainkosa Zipreko uhartera iritsi zenekoa, obra honek jainkosaren jaiotzaren une bera erakusten du. Atzealdean, uharte bat marraztu da zerumugan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santutxu Mendizale Taldea

**Santutxu Mendizale Taldea** Bilboko Santutxu auzoan dagoen irabazi asmorik gabeko mendizale elkarte bat da.

## Egoitza 
Egoitza Santutxuko Antonio Egiluz medikuaren kalearen 3. zenbakian du. 

Elkarteak Aldaminape mendi-aterpea kudeatzen du Aldamin mendiaren magalean Gorbeialdean, izenak berak dioskun bezala.

## Historia 
Santutxu Mendizale Taldea 1973an sortu zen baina, antza denez, berorren mamurketa lehenago hasi zen. Bere sorreratik Espainiar Mendi Federazioaren (FEM) baitan zegoen Euskal-Nafar Lurralde Ordezkaritzaren (geroago egungo Euskal Mendizale Federazioa bilakatuko zenaren) kide da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urdaburu Mendizale Elkartearen webgunea
Ortésia Cabrera Fuster

**Ortésia Cabrera Fuster** (Amposta, 1989), ***ivaquexuta*** izen artistikoz ere ezaguna, diziplina anitzeko artista, politikari eta aktibista kataluniarra da.

## Ibilbidea 
### Artista gisa 
Kataluniako Artisten Asanbladako Plataformaren parte da. Bere lan artistikoak Terres de l'Ebreko gazteen egoera, milurtekoen lan-segurtasunik eza eta Kataluniako pertsona neurodibergenteen egoeraren gaiak jorratzen dituzte. Poskolonialismoa, gizarte ekonomia, arte garaikidea eta filosofia ere lantzen ditu.

2017an, ExtincióFest lehiaketa zuzendu zuen Arte Lo Pati Zentroan. 2021ean, Hangar zentroaren diru-laguntza jaso zuen eta hari esker *intimidad forzada* podcasta grabatu zuen Kataluniako Asperger Elkartearekin batera. Urte berean Miquel Casablancas saria irabazi zuen. 2023an, Utopia Ramblasek La Ramblan antolatutako *Los escribientes* emanaldian parte hartu zuen Cecilia Vieira, Enrique Baeza, Marla Jacarilla eta Jordi Vizcaíno artistekin batera. Horrez gain, erakusketak egin ditu Bartzelonako Arte Garaikideko Museoan, Arte Gaztearen Aretoa, Tarragonako Mèdol - Arte Garaikideko Zentroan.

### Politikari gisa 
Politikari dagokionez, katalan independentismoaren, LGBTQ+ eskubideen aldeko mugimenduaren eta borroka feministaren aldekoa da. Neoliberalismoaren, patriarkatuaren, Espainiako monarkiaren, Espainiako estatuaren, arrazismoaren, sexismoaren, klasismoaren, marjinazioaren eta kolonialismoaren aurka egiten du. Horrez gain, udalerriko jai alternatiboak antolatu ditu Ampostan eta herri kulturan eta mugimendu feministan parte hartzen du.

2024an, Herri Batasuneko Hautagaitza alderdiko kidea izanda, Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetan aurkeztu zen Tarragonako barrutirako hirugarren hautagai gisa, Sergi Saladié eta Eloi Redonekin batera. Hori dela eta, alderdiak kritika asko jaso zuen, Cabrera zerrendan sartzeagatik genero-parekotasunaren printzipioa ez errespetatzea leporatuta, Cabrera Espainiako Erregistro Zibilean emakume gisa agertu den arren.

## Bizitza pertsonala 
Cabrera emakume trans edo pertsona ez-bitar gisa identifikatzen da. 2022an armairutik irten zen. Gainera, kataluniarra, neurodibergentea eta desgaitua da. Haurtzaroan sexu-abusua jasan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fin Smith

**Finlay Smith** (Warwick, 2002ko maiatzaren 11) ingeles errugbilaria da, joko-zabaltzaile postuan aritzen dena. 2022tik Premiership Rugbyko Northampton Saints jokatzen du. 2024ko otsailaren 3an egin zuen debuta Ingalaterrako selekzioarekin, Erroman, Italiaren aurka.

## Ibilbidea 
* Worcester Warriors: 2021-2022
* Northampton Saints: 2022-

## Palmaresa 
### Worcester Warriors 
* Ingalaterrako kopa
** irabazlea: 2022
### Northampton Saints 
* Ingalaterrako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2024
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** finalista: 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Hill

**Esther Marjorie Hill** (Guelph, Ontario, Kanada, 1895eko maiatzaren 29a - Victoria, 1985eko urtarrilaren 7a) arkitekto kanadarra zen. 1920an, Torontoko Unibertsitatean arkitektura-diploma lortu zuen lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
### Gaztaroa eta prestakuntza 
Esther Marjorie Hill Guelphen (Ontario) jaio zen. Albertako Unibertsitatean 1916an lizentziatura lortu ondoren, erakunde berean arkitektura-ikastaroak egiten hasi zen, harik eta programa ezabatu zuten arte. Torontoko Unibertsitatean ikasten jarraitu zuen. Mary Anne Kentner eta bera ziren Kanadako arkitektura-ikastaro batean onartu zituzen lehen ikasleak.

Esther Hill 1920an graduatu zen. Hala, arkitekturan unibertsitate-diploma jaso zuen Kanadako lehen emakumea izan zen, baina ezin izan zen Albertako Arkitektoen Elkartean afiliatu 1925 arte.

### Ibilbidea 
Ikasketen amaieran, ingurunearen misoginia dela eta, Esther Hillek Eaton kateko denda batean baino ez zuen aurkitu barru-arkitekto lana. Azkenik, Edmontonera itzuli zen. 1920an eta 1921ean, artikulu batzuk idatzi zituen *Agropecuural Alberta* aldizkarian, etxeko arkitekturaren ikuspegi funtzionala deskribatuz, eta diseinuak ahalik eta argi natural handienaren artean egotea ahalbidetu behar duela sinetsita. Zailtasunak zailtasun, marrazkilari-lana aurkitu zuen *McDonald and Magoon Architects*-en, Edmontonen. 1922ko udazkenean hasi zen hirigintza-ikastaroak egiten Torontoko Unibertsitatean.
ezkerrera|thumb|Esther Hill, bere graduazioan.
Gero, New Yorkera joan eta Columbiako Unibertsitatean ikasi zuen, Anna Pendleton Schenck, Marcia Mead eta Katharine Budd arkitektoekin. Kanadara itzultzean, beste eskaera bat aurkeztu zion Albertako Arkitektoen Elkarteari. 1925ean, Esther Hill arkitekto gisa erregistratutako lehen emakume kanadarra izan zen.

Depresio Handiaren garaian, Esther Hillek beste jarduera batzuk pentsatu zituen diru-sarrerak mantentzeko: irakaskuntza, ehuna, eskularruak eta zorion-txartelak egitea. Hala, eskularrugile bihurtu zen, eta ehule gisa aitortua izan zen. 1936an, Columbia Britainiarrera joan zen, eta han, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, bere arkitektoen kabinetea sortu eta sukaldeak egiten espezializatu zen. Ehuntzen segitu zuen, eta Victoria Handweavers' and Spinners' Guildekin bat egin. Lehen sariketa ere irabazi zuen, 1942an, Kanadako Erakusketa Nazionalean.

1945etik 1950era, Esther Hill izan zen Victoriako Hirigintza Batzordean parte hartu zuen lehen emakumea. Etxeak, elizak, eraikinak eta erretiro-etxeak diseinatzen zituen, 1963an erretiroa hartu arte.

## Bizitza pribatua 
Esther Hillen aita, E. Lincoln Hill, Edmontoneko Liburutegi Publikoko irakasle eta liburuzaina zen, eta haren ama, Jennie Stork Hill, Torontoko Unibertsitatean ikasi zuten lehen hamar emakumeetako bat.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* (en) Women in Architecture Exhibits Committee, Constructing Careers : Profiles of Five Early Women Architects in British Columbia, Vancouver, Women in Architecture, 1996 (ISBN 0-9680834-0-4), p. 20.

## Kanpo estekak
Bainatu ondoren (Gérôme)

***Bainatu ondoren*** () Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1870-1880 urtetan egin zuen margolana da. Orientalismoaren joeran kokatzen da. Emakume biluztiak, bestetik, gai ohikoa zen margolariaren obran. Gaur egun, 2010ean Sotheby'sek saldu ondoren, bilduma pribatu batean dago.

## Deskribapena 
Formatu bertikalean, mihise gaineko oleo hau genero-eszena orientalista bat da, gutxi gorabehera biluzik dauden lau emakume irudikatzen dituena urmael batetik gertu. Autorea Jean-Auguste-Dominique Ingresen *Bainu Turkiarra* lanean inspiratu zen modu nabarmenez. Lehen planoan dagoen emakumea erabat biluzik dago eta nargile bati eusten dio. Bizkarrez ikusten dugu.

Tamainua: 82.6 x 66.7 zm.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bainu Turkiarra*

## Kanpo estekak
San Fernando eliza (Napoli)

**San Fernando eliza**, , Italiako Napoli hirian dagoen eliza katoliko bat da, Trieste eta Trento plazan.

1636 - 1759 artean eraiki zen, Cosimo Fanzago eta Giovan Giacomo Di Conforto arkitektoen zuzendaritzapean. Estilo barrokoa du.
Salomonen Horma

***Salomonen Horma*** () Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1876 baino lehen egin zuen olio mihise gainean eginiko lana da. Christie'sen enkante batean saldu zen 1999n, 2.312.500 $ren truke. Gaur egun bilduma pribatu batean dago. Mihisean ezkerreko erdian artistaren sinadura ikus daiteke, beheko harriaren hirugarren ilaran behetik hasita.

## Izenburua 
Gaur egun gordetzen den horma Jerusalemgo bigarren tenpluaren erorkina da, Salomonek K.a. X. mendean eraiki zuena.

## Deskribapena 
Erosten harresia aurrean otoitz egiten duten fededunak irudikatzen ditu eszenak. Koadroa bilduma berezi baten parte da. Gérômek 1868an bisitatu zuen Jerusalem, baina Felix Bonfilsen argazkietan ere inspiratu zen. Margolariak zazpi erromes bakarrik irudikatzea erabaki zuen, milaka urteko hondakinen boterearen aurrean gizonen hauskortasunaren sentsazioa areagotzeko.

## Iruditegia 

J.L. Gerome - The Wailing Wall - Google Art Project.jpg|Gérômeren beste margolan.
The Wailing Wall by Bauernfeind.jpeg|Gustav Bauernfeindek landutako gaia.
Esquisse juif sur le mur des lamentation gerome.png|Gérômeren marrazkia. 
Esquisse mur des lamentation gerome.png|Hormaren izkina.
Mur des lamentations Félix Bonfils 1.jpg|Félix Bonfilsen argazkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazte greziarrak oilar borroka bat ikusten

***Gazte greziarrak oilar borroka bat ikusten*** ( baita ere ) Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1846an egin zuen margolana da. Gaur egun, 1986tik, hau da, museoa sortu zenetik, Orsay museoan ikus daiteke. Neogreziar estiloko hasierako adierazpen bat da eta Gérômeren lehenengo arrakasta.

## Historia 
Erromako Saria irabazteko ahaleginean huts egin ondoren, Gérômek zalantzan jartzen zuen obra erakustea beste porrot baten beldur zelako, baina bere maisu Paul Delarochek 1847ko Parisko Saloian aurkezteko konbentzitu zuen. Harrera oso ona izan zuen Aretoan eta Roux-Laborie jaunari saldu zioten. Adolphe Goupil arte merkatariak 1872an Laborie jaio zen H. de Bussat kondesa alargunari erosi zion eta 1873an Parisko Luxenburgoko Museoari saldu zion. 1920tik 1986ra Louvren egon zen, eta 1986tik Orsayko Museoan dago.

## Gaia 
Mihisean bi nerabe edo gazte heldu biluzik hasitako oilar-borroka bat ikusten da. Taldea, landutako harrizko monumentu batetik gertu dago. Atzean dagoen aintzira batek greziar paisaia bat gogorarazten du. Pertsonaien artean simetria erakusten du margolanak, mutila eta oilar nagusia eta neska oilar txikia artean. Deigarria da mutilak nola ikutzen duen oilar txikiena. Gaia biluztasunak erakusteko aitzakia da. Bost urte geroago artistak lan honetan inspiratu zen ''L'Idylle'' egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dark Matter (2024ko telesaila)

***Dark Matter*** estatubatuar zientzia-fikziozko telesaila da, Blake Crouchek bere izen bereko eleberrian oinarrituta Apple TV+erako sortua.

## Sinopsia 
Telesaila gizon oinazetu baten inguruko istorioa da. Gau batean, lagunekin festan irten eta ez du sekula lortuko etxera itzultzea. Errealitate paralelo batean esnatuko da, bere bizitzaren beste bertsio batean, non emaztearekin, semearekin eta lankideekin oso bestelako harremanak dituen. Bertan ere denek ezagutzen dute elkar, baina bakoitzaren bizitzak norabide ezberdinak hartu ditu, eta protagonista noraezean sentituko da informazio nahasgarri hori guztia ulertu eta ordura arteko bere bizitza berreskuratu nahian.

## Aktoreak 
* Joel Edgerton: Jason Dessen
* Jennifer Connelly: Daniela Dessen
* Alice Braga: Amanda
* Jimmi Simpson: Ryan
* Dayo Okeniyi: Leighton
* Oakes Fegley: Charlie Dessen
* Amanda Brugel: Blaire

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dark Matter

**Dark Matter** () izan daiteke:

* Dark Matter, 2017ko Blake Crouchen eleberria.
* Dark Matter, 2024ko telesaila (aurreko eleberrian oinarrituta).
* Dark Matter, Joseph Mallozzi eta Paul Mullieren komikia.
* Dark Matter, 2015eko telesaila (aurreko komikian oinarrituta).
* Dark Matter, Pearl Jam taldeko estudio-albuma.
Garazi Navarro

**Garazi Navarro Ugarteburu** (Amoroto, Bizkaia, 1998) bertsolari, ikertzaile eta militante komunista bizkaitarra da. Bertso-eskola irakasle bezala ere aritu izan da, Euskal Herriko Kontseilu Sozialistako bozeramaile bat izateaz gain.

## Palmaresa 
* Bertsolari Gazteen Lizardi Saria
** Txapelduna (1): 2023

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salim Halali

**Salim Halali** edo **Salim Hilali** (, **Simon Halali** jaioa, (Bône), Frantziar Aljeria, -Antibes, Itsas Alpeak, Frantzia, ) aljeriar egile abeslaria izan zen. Abesteaz gain, darbuka, biolina eta ouda ere jotzen zituen. Bere kantuetako asko Afrikako iparraldean eta Frantziako Ipar Afrikako komunitate judu eta musulmanetan ezagunak dira, non oraindik "kabaretetako franko-arabiar musikaren irudi ikonikoa" den. "

## Biografia 
Aljeriako Bône herrian (egungo Annaban) jaio zen, Souk Ahrasen jatorria zuen musikari juduen familia batean. Aita turkiarra zuen, eta ama, berriz, bereber judua. 14 urte zituela, Marseillara bidaiatu zuen. 1937an, Erakusketa Unibertsalerako, Parisera joan zen flamenko estiloko abeslari gisa debuta egiteko. Parisen Mohamed el Kamel aktore, abeslari eta konpositorearekin topo egin zuen, bere musika tradizionala modernizatu zuen lehen aljeriarretako bat. Kamalek gaur arte Salim Halali identifika daitekeen lehen abestiak konposatu zituen: *Andaloussia*, *Taali*, *Ardjaâ lebladek*, etab.

1940an, Alemaniaren okupaziopean, Si Kaddour Benghabrit ministro ahalguztidunaren laguntzarekin (Vichyko Frantzia okupatuaren menpekoa) arraza deportaziotik ihes egin zuen. Kaddourrek islamera bihurtzeko ziurtagiri bat egin zuen Salimen aitaren izenean, eta Bobignyko hilerri musulmaneko hilobi abandonatu batean bere izena grabarazi zuen.

Parisen bizi izan zen gerra amaitu arte, eta 1947an ekialdeko *Folies Ismailia* kabareta sortu zuen. Kabaret horretako mahaikideen artean Egiptoko Faruk erregea zegoen, eta Mohammed Abdel Wahab eta Umm Kulthum bezalako artistek abestu zuten.

1949an Casablancara (Maroko) joan zen bizitzera, eta bere aurkezpenetarako ''Le Coq d'Or* () aretoa aukeratu zuen. Garai horretan bere judu-arabiar identitate kulturala arakatzen hasi zen, Mohamed Maradjik 1978an argitaratutako "Salam Shalom" liburuan gogorarazten duen bezala. Esplorazio honen adibide bat musika arabiarraren interpretazio tradizionaletik ekialdeko Europako judaismoari egin zion keinua da, *A Yiddishe Mame'' (; ) abestia interpretatuz.

1970ean grabazio-estudio bat erosi zuen Frantzian, eraberritu eta musikari arabiarrak ekoizteari ekin zion. Marokon oraindik ere gertutasun handiz gogoratzen dute. Bere eskuzabaltasunagatik gogoratzen da; egunero ardi oso bat oparitzen omen zuen Eid al-Adhan pobreak elikatzeko. Bere abesti askoren eskubide guztiak ongintzari eman zizkion.

Halali homosexuala zen. Jada 1949an Pierre bere bikotekidearekin bizi zen. Antisionista sutsua, hala ere, 1960ko hamarkadan Jerusalemen aritu eta arabieraz "Gora nazio arabiarra" esan zuenean, ikusleek gauzak bota zizkioten. Eszenatokia utzi eta ez zuen Israel berriro bisitatu. Erretiratutakoan, antikuario lana izan zen bere pasioa eta lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sonsoles de Icaza

**María Sonsoles de Icaza** **y de León**, Llanzol  markesa (Avila, 1914eko abuztuaren 13a — Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1996ko urtarrilaren 21a) avilar aristokrata izan zen, Cristobal Balenciaga diseinatzailearen musa.  
## Biografia 
María Sonsoles de Icaza y de León 1914ko abuztuaren 13an jaio zen Gaztelako Avila hirian (Espainia). Francisco Asís de Icaza  eta Beña eta Beatriz de León eta Loynaz senar-emazteen alaba gazteena izan zen. Aita enbaxadore mexikarra eta poeta ezaguna zen, eta ama espainiar bat, María del Pilar de León eta Gregorio andrearen iloba, I Squilache markesa, Habanan jaioa eta Granadan hazia. Senar-emazteek sei seme-alaba izan zituzten: Beatriz, María del Carmen, Ana María, Francisco de Asís, María de la Luz eta María Sonsoles. Bere ahizpa Carmen de Icaza idazlea izan zen eta bere alabetako bat, Carmen Díez de Rivera, ezaguna izan zen bere jarduera politikoarengatik.

1925eko maiatzaren 28an, 10 urte zituela, aita hil egin zen eta familiak arazo ekonomiko larria izan zuen. María del Carmen ahizpak, Beatriz hil ondoren ahizpa nagusi bihurtuta, familiari diruz laguntzea erabaki zuen, eta lehenengo egunkarietan eta, geroago, nobelak idazten hasi zen. Oso ezaguna egin zen.

1936ko otsailaren 12an, 21 urterekin, Sonsoles Francisco de Paula Díez de Riverarekin eta Casaresekin (Llanzol markesa) ezkondu zen, bera baino 24 urte zaharragoarekin. Senar-emazteek lau seme-alaba izan zituzten: Hiru bikotearenak Sonsoles, Francisco eta Antonio; eta alaba bat, Carmen, Sonsolesen biologikoa eta bere senarrak, Llanzolgo markesak, hazia, nahiz eta bere aita biologikoa Carmenen maitalea zen. 1940an, Sonsolesek ezkontzaz kanpoko harremana hasi zuen Ramón Serrano Suñer ministro frankistarekin, Carmen Poloren koinatuarekin. Harreman horren ondorioz, 1942an Carmen Díez de Rivera jaio zen, baina senarrak berea zela onartu zuen. Maitaleek ia bi hamarkadatan izan zuten harremana, harik eta bien alabak Ramónen seme gaztearekin (haren anaia erdia) ezkonduko zela esan zuen arte. Orduantxe jakin zuten ezkongaiek zein ahaidetasun zuten elkarrekin.

Sonsoles 81 urterekin hil zen, 1996ko urtarrilaren 21ean, Madrilen.

Haren alabak, Sonsoles Díez de Riverak, Cristobal Balenciagak diseinatutako soinekoak eman zizkion Cristobal Balenciaga Museoari.

## Ospea 
Cristobal Balenciaga goi-joskintzako diseinatzailearen laguna izan zen. Musa izan zen, eta alaben jaunartze-soinekoak ere diseinatu zituen. Espainiako emakume dotoreenetakoa zen.

## Herri mailan 
Ezkontzaz kanpoko abentura eta alabaren benetako aitatasuna jendaurrean zabaldu ziren, eta prentsa arrosan. Ondoren, literaturan eta telebistan ere agertu zen. Nieves Herrero kazetariak *Lo que escondían sus ojos* eleberri erdibiografikoa idatzi zuen, gertaera horiek kontatzeko. Nobela telebistara eraman zen eta 2016ko azaroan estreinatu zen, Blanca Suárez aktorea izan zen Sonsoles.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miss International Queen 2020

**Miss International Queen 2020** emakume transgeneroentzako Miss International Queen nazioarteko edertasun-lehiaketaren 15. edizioa izan zen. Thailandiako Pattaya hiriko ''Tiffany's Show Pattaya* antzokian egin zen 2020ko martxoaren 7an. Mexikoko Valentina Fluchairek irabazi zuen, koroa aurreko edizioko Jazell Barbie Royale erreginarengandik jasoz.

## Emaitzak 
### Sailkapena 
### Sari bereziak 
### Talentudunenak 
## Lehiakideak 
Nazioarteko 21 lehiakidek edo erreginagaik hartu zuten ederrenaren koroa eskuratzeko lehian.

### Debutak 
Miss International Queen lehiaketan aurreneko aldiz parte hartu zuen herrialdea:

* *'**

### Itzulerak 
2018an parte hartu zuten azkenekoz:
* ****
* ****
* ****

2015ean lehiatu zen azkenekoz:
* ****

2010ean lehiatu zen azkenekoz:

* ****

2004an lehiatu zen azkenekoz::
* ****

### Uzteak 
Aurreko edizioan ordezkaritza izan zuten herrialdeak eta 2020koan parte ez zutenak:

* ****
* ****
* ****
* ****
* ****
* ****
* **'''

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
María Catrileo

**María Catrileo Chiguailaf** (Nueva Imperial, Txile, 1944) hizkuntzalari maputxea da. 2009an Monumentu Nazionalen Kontserbazio Sari Probintziala jaso zuen mapudungunaren hiztunei buruzko  ikerketengatik.

## Biografia 
Nueva Imperialen jaio zen, eta haurtzaroa maputxeen komunitate batean igaro zuen. Gero, joan zen Temucora ikastera, eta, ondoren, Concepciónera (Txile). Bere ama-hizkuntza mapudungun da, baina haurtzaroan, senitarteko batzuek debekatu egin zioten hizkuntza horretan hitz egitea, eta gero, eskolan, gaztelania ikasi zuen. 

Oinarrizko hezkuntzako, ingeleseko eta mapudunguneko irakaslea da, eta, agian, hiru diziplina horiek biltzen dituen munduko irakasle bakarra.

Catrileoren lana maputxeen hizkuntzaren fonologian eta morfosintaxian oinarritu da, eta, bereziki, aditz-forman.

. Gaur egun (2013) Temuco hirian bizi da, baina Txileko Unibertsitate Australeko Hizkuntzalaritza eta Literatura Institutuan lan egiten du, Valdivian, eta bertan mapudungunen ikastaroak ematen ditu.*Mapudunguyu*, *Diccionario lingüístico etnográfico de la lengua mapuche* y *La Lengua Mapuche en el Siglo XXI*. liburuen egilea da.

Gainera, Míchigango Unibertsitatean (EE) lan egin zuen. AEB maputxeen kulturarekin zerikusia duten gaiei buruzko dokumentuak idatziz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa
Jorge Yriarte

**Jorge Luis Yriarte González** (Barquisimeto, Venezuela, 2000ko martxoaren 4a) venezuelar futbolari bat da. Erdilari lanetan aritzen da. 

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Lizzie Foster

**Lizzie Foster** (Victoria, 1856ko irailaren 10a - West Monkton, 1948ko otsailaren 9a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joanne Franks

**Joanne Franks** arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unberto I.a Galeria

**Unberto I.a Galeria**, , Italiako Napoli hirian dagoen merkataritza galeria bat da. Trieste eta Trento plazan eta San Carlo antzokiaren parean.

1887-1890 artean eraikia izan zen, Hunberto I.a Italiakoa, orduko Italiako erregearen omenezko izena darama.
José Eduardo Agualusa

**José Eduardo Agualusa Alves da Cunha** (Huambo, Angola, 1960ko abenduaren 13a) angolar kazetari eta idazlea da. 

Kolono zuri portugaldarren semea da. Agronomia eta silbikultura ikasi zituen Agronomiako Goi Mailako Institutuan, Lisboan. 1998an Rio de Janeirora emigratu zuen. Luandan bizi da 2004az geroztik.

*Público* egunkariko kolaboratzailea da. *A hora das cigarras* programa ere egiten du Afrikako RDPn. Musika eta poesia afrikarrari buruzko gaiak jorratzen ditu bertan.  

2006an, Conceição Lopesekin eta Fatima Oterorekin, *Lingua Geral* argitaletxe brasildarra sortu zuen. Argitaletxe hau portugesez idazten duten idazleei emana dago. 

2007an, *Atzerriko Fikziozko Sari Independentea* jaso zuen (*Independent Foreign Fiction Prize*), *The Independent* egunkari britainiarrak eta Erresuma Batuko Arteen Kontseiluak emana.  *Iraganeko saltzailea* eleberriarekin irabazi zuen saria, lehen aldiz izanda honako hau idazle afrikar batek eskuratzen zuela.  

## Lanak 
### Eleberria 
* *A conjura, 1989*
* *A feiro dos assombrados, 1992*
* *Estação das chuvas, 1996*
* *Nação crioula, 1997, RTP Literatur Sari Nagusia.*
* *Um estranho em Goa, 2000*
* *O Ano em que Zumbi Tomou o Rio, 2002*
* *O vendedor de passados , 2004, Independent Foreign Fiction Prize.*
* *As mulheres do meu pai, 2007*
* *Barroko tropikala, 2009*
* *Milagrário Pessoal, 2010*
* *(Teoria Geral do Esquecimento, 2012*
* *A educação sentimental dos pássaros, 2012*
* *A Vida no Céu, 2013*
* *A Rainha Ginga, 2014*
* *A Sociedade dos Sonhadores Involuntários, 2017*

### Narratiba 
* *D. Nicolau Água-Rosada eta outras estórias verdadeiras e inverosímeis, 1990*
* *Fronteiras perdidas, contos para viajar, 1999*
* *A substância do amor e outras crónicas, 2000*
* *Estranhões e bizarrocos, estórias para adormecer anjos, 2002*
* *O homem que parecia um domingo, 2002*
* *Catálogo de sombras, 2003*
* *A girafa que comia estrelas, 2005*
* *Manual prático de levitação, 2005*
* *Passageiros em trânsito, 2006*
* *O filho do vento, 2006*
* *O Livro dos Camaleões, 2015*

### Poesia 
* *Coração dos bosque, poesia 1980-1990, 1991)*

### Antzerkia 
* *Geração W*, 2004

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Torrente

**Natalia Torrente** (Madril, 1984) kirol kazetaria eta irakasle madrildarra da. 2023ko Emakumezkoen Munduko Futbol Kopan (Espainiako Emakumezkoen Futbol Selekzioa txapelduna izan zen)  eta ondoren egindako lanak, Rubiales kasuaren eskandalua agerian uzten zein Espainiako emakumezkoen futbolaren nazioarteko ikuspegia zabaltzen lagundu du.

## Biografia 
Torrentek Kazetaritza eta Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zituen Madrilgo Rey Juan Carlos Unibertsitatean. 

### Kazetari 
*La Crónica de León* egunkarian hasi zen kazetari lanetan. 

Handik aurrera erredaktorea, erreportaria eta iruzkingilea izan da hainbat komunikabidetan, prentsan, irratian eta telebistan, bereziki kirol atalean. Lan esklusibo horiek oihartzun handia izan zuten Espainiako gainerako prentsan eta nazioarteko hedabideetan. Rubialesek 2023ko Emakumezkoen Munduko Futbol Kopako finalean izandako eskandaluaren berri eman zuten, eta, azkenean, FIFAk hiru urtez desgaitu zuen.

MoJo Innova Kazetaritza Mugikorraren VII. Jardunaldian, Universitat Oberta de Catalunyak (UOC) eta EFE Agentziak antolatuta, Irene Junquera (*El desmarque*) eta Natalia Torrente (*Relevo*) kazetariek Espainiako Emakumezkoen Futbol Selekzioko jokalariak euren historia kazetariei kontatzera animatu zituzten. Gainera, emakumezkoen futbol-selekzioaren inguruan gertatutakoaren ondoren, kirol-kazetaritzaren etapa berria aipatu zuten biek.

### Irakasle 
*Relevo* kirol-egunkarian ikerlanetan aritzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Natalia Torrenteren artikuluak txandan.
Peter Gillam

**Peter Gillam** (Folkestone, 1956ko urtarrilaren 2a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius ruginosus

***Lactarius ruginosus*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
Ezaugarri orokorrak: hostoerorkorreko lactario-a, ertz ildaskatuko marroi ilun koloreko kapelarekin eta esne zuriarekin baina minutu gutxira arrosa kolorea hartzen duena, haragia eta orriak pixka bat akreak edo pikanteak dira eta horregatik janezinak.

**Kapela:** Ganbila eta deprimitua, batzuetan ertz ildaskatua edo erradialki tolestua, 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, gainazal lehorra eta felpaduna, marroi kolorekoa, marroi-grisaxka edo marroi-horixka nahiko iluna eta uniformea.

**Orriak:** Lodiak eta zabal, adnatuak edo apur bat dekurrenteak, hasieran zuriak, eta gero okre antzekoak esporengatik. Ertzak irregularki arrosaz zikinduta, latexa lehortzearen ondorioz.

Horri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, 3,5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko diametrokoa, kapelaren antzeko kolorekoa baina argiagoa eta gainazal leunarekin.

**Haragia:** Zuria ebakitzean gorritu egiten da poliki-poliki eta batzuetan okre antzeko koloreak gehiago hartzen ditu arrosa kolorea baino, hasieran gainazalaren azpian eta gero gainontzeko haragiak kapelatik hasita, usain berezirik gabe eta zaporea apur bat garratza bihurtzen da denbora luze baten ondoren, latex gutxi jariatzen du haustean, zuria, haragiaren eta orrien gainean poliki-poliki gorritu egiten dena, baina ez beiraren gainean. Espora-jalkina okre antzeko -kolorekoa edo arrosa iluna.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa “lac” “lactis” esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Ohikoak dira esne zuriko espezieak baina aireak ukitzean esnea gorritu egiten zaienak, denak oso antzekoak eta beste karaktere batzuen artean, desberdinak dira esnea gorritzeko moduan, kapelaren kolore uniforme ilunagoa edo argiagoa dutelako eta esporengatik; hala nola: *Lactarius romagnesii*, *Lactarius fuliginosus* …

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, abuztuaren amaieran ager daiteke, baina bere garai onena iraila eta azaroaren hasiera dira. Pagadietako orbeletan hazten da batez ere, urriagoa da hariztietan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lactarius violascens

***Lactarius violascens*** *Russulaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du balio gastronomikorik, zapore akre-pikantea.

Sinonimoa: *Lactarius uvidus var. violascens*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 cm arteko diametrokoa, ganbiletik zabaldura eta deprimitura (inbutu forman ere bai zahartzean), ertza irregularki uhindua, inbolututik zabaldura. Kapelaren azala eremu zirkularrekin, leuna, hezetasunik gabe ez da likatsua, arre-okre ilun kolorekoa tonu moreekin (batez ere ertzerantz eta kaltetutako eremuetan).

**Orriak:** Subdekurrenteak, nahiko estu, zurixkatik krema-okrera doan kolorekoak (tonu moreko latexarekin).

**Hanka:** Motza, sendoa, gaztetan betea, oinarrira pixka bat mehetua, leuna edo gutxi eskrobikulatua, ukitzean okrez edo more ilunez zikintzen da.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, zurixka (hankan horixka), ebakitzean kapelan more kolorekoa bihurtzen da. Latex zuria baina lehortzen denean more bihurtzen da. Usaingabea eta zaporea pixka bat itxaron ondoren pikantea bihurtzen da.

**Etimologia:** *Lactarius* terminoa “lac” “lactis” esnetik dator, esneari dagokio. Latexa jariatzen dutelako ebakitzean edo haustean.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Lactarius uvidus* txikiagoa da, kapela zurbilagoa du, eremu zirkularrik gabe, beix kolorekoa eta oin luzanga du. *Lactarius luridus-*ek kapela likatsua. *Lactarius cistophilus* estrepetan agertzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean batez ere. Urria, bakarrik edo talde txikitan. Hostozabaletan eta baso mistoetan.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Fullaondo Zabala

**Ana Fullaondo Zabala** (Getxo, Bizkaia, 1982) biologoa da, Biosistemak institutuko zuzendari zientifikoa. 

## Bizitza 
### Formakuntza 
Biologian lizentziatua Madrilgo Unibertsitate Autonomoan (2005) eta doktorea Genetika eta Biologia Molekularrean Euskal Herriko Unibertsitatean (2009). 2012an, Urrutiko Hezkuntzako Unibertsitate Nazionaleko (UNED) osasun-zerbitzuak eta osasun-ekonomia ikertzeko eta ebaluatzeko metodoei buruzko masterra lortu zuen. 2015ean, Deusto Business School-en LEAD - Lidergoan eta Osasun Erakunde eta Sistemetan Eraldatzeko Espezializazio Ziurtagiria lortu zuen. 2017an, osasun-zerbitzuen ekoizpenaren eraginkortasunari buruzko "Esparru kontzeptuala eta softwarearen erabilera" titulua lortu zuen Andaluziako Osasun Publikoko Eskolan (Espainia). 2018an, Andaluziako (Espainia) Osasun Publikoko Eskolan laguntza-bideak hobetzeko LEAN metodologiaren aplikazioari buruzko titulua lortu zuen. 2019an, Lidergo eta Aldaketarako Antolakuntza Ikastaroa egin zuen Institute for Healthcare Improvement (IHI) erakundean. 2021ean, Andaluziako (Espainia) Osasun Publikoko Eskolako Epidemiologia Aurreratuko titulua lortu zuen.

### Lan ibilbidea 
2012. urtearen amaieran Kronikgune Institutuko ikertzaile hasi zen eta ondoren koordinatzaile zientifiko izendatu zuten.

Datuekin egiten du lan, osasun zerbitzuak hobetzeko. Bere *laborategia* Osakidetza da: Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailari gomendioak ematen dizkiote, ebidentzia zientifikoan oinarrituta, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako osasun sisteman teknologia txertatzeko, osasun arreta hobea izan dadin. Anaren esanetan eraldaketa digitala hasia da osasuna ere zipriztintzen.

### Argitalpenak 
Hainbat artikulu ditu argitaratuak, besteak beste:

* *Identification of putative miRNA involved in Drosophila melanogaster immune response Developmental and Comparative Immunology,* 36 liburukia, 2 zk., or. 267-273.

* *Prelamin A accumulation and stress conditions induce impaired Oct-1 activity and autophagy in prematurely aged human mesenchymal stem cell Aging*, 6 liburukia, 4 zk., or. 264-280
* *Implementing and up-scaling evidence-based eMental health in Europe: The study protocol for the MasterMind project.* Internet Interventions, 2 liburukia, 4 zk., or. 399-409
* *Incorporating Budget Impact Analysis in the Implementation of Complex Interventions: A Case of an Integrated Intervention for Multimorbid Patients within the CareWell Study.*Value in Health, 20 liburukia, 1 zk., or. 100-106 (2017)
* *Development and validation of the theory-driven School Resilience Scale for Adults: Preliminary results Children and Youth Services Review*, 119 libuurkia
* *Disentangling the value equation: a step forward in value-based healthcare.*European Journal of Public Health, 34 libuurkia, 4 zk., or. 632-638

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Osasun datuak ustiatuta, aurrerapen asko egin daitezke
Idilioa (Gérôme)

***Idilioa***, ***Dafne eta Kloe***, baita ere ***Xalotasuna*** ( baita ere ) Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1852an egin zuen olioa mihise gainekoa da. Gaur egun Massey museoan, Tarbesen, ikus daiteke. Gérômeren neogreziar estiloko bigarren adierazpena da. Margolari frantsesaren ezagunetariko bat da. Bost urte lehenago egina zuen *Gazte greziarrak oilar borroka bat ikusten* lan honekin zuzenean lotzen dena.

## Gaia 
Théophile Gautier idazleak margolanean jasotako irudia Dafne eta Kloerekin lotu zuen. Margolanak artistarentzat oso maiteak ziren gaiak irudikatzen ditu: biluziak, animaliak eta pintura historikoa. Gérômek bi nerabe biluzik aurkezten ditu iturri baten kontra jarrita, orein eme bat bizkarrez neskarengana itzultzen den bitartean. 
Iturriko horma-hobi batean, Kupido bat dago. Begetazio handiak (*Alocasia macrorrhizos* bereziki) iturria inguratzen du. Iturria eta begetazioa Gérômek beste lan batean berreskuratuko du: *Retour de la chasse. Circassien à l’abreuvoir*. Mutilak sexua lore-sorta batekin ezkutatzen du; neska, aldiz, erabat biluzik ikusten dugu.

## Historia 
Taula 1853ko Saloian aurkeztu zen, baina jendeak ez zuen ongi hartu. Hamazazpi urte behar izan zituen Achille Fouldi ia 5.000 liberatan saltzeko. Honek berehala eman zion Tarbesko museoari. Taula ere 1900. urteko Erakusketa Unibertsalean aurkeztu zen.

## Ezaugarriak 
Mihiseak 212 zentimetroko altuera eta 156 zentimetroko zabalera ditu. Egilearen sinadura eskuinean dago, horman, iturriaren mailan, letra gorriz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashford

**Ashford** Ingalaterrako Kent konderrian dagoen hiri modernoa da.  Mantxako kanaleko eurotunelaren inguruan dago, Londrestik 50 km-ra. 2011ko Erresuma Batuko erroldaren arabera, Ashfordek 67.528 biztanle zituen.

Ashfordeko Nazioarteko Geltokia Eurostarreko geralekuetako bat da. Domesday Book-en *Allia Essetesford* gisa dago zerrendatuta.

## Erreferentziak
The Midnight Library

***The Midnight Library*** () Matt Haig-en eleberri fantastiko bat da, 2020ko abuztuaren 13an Canongate Books-ek argitaratua. BBC Radio 4 irratian emititu zen 2020ko abenduan, hamar ataletan.

Eleberriak bizitzan noraezean eta zorigaiztoko dabilen 35 urteko emakume britainiar baten istorioa kontatzen du. Bere bizitzan zehar bestelako erabakiak hartu izan balitu bizi izango zituen bizitzak esperimentatzeko aukera eskaintzen zaio emakumeari. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dafne eta Kloe (Longus)

***Dafne eta Kloe*** (Grezieraz: Δάφνις καὶ Χλόη, *Daphnis kai Chloē*) (K.a. III-II.) Antzinako Greziako Longus edo Longos idazlearen artzain giroko ezagutzen den kontakizun bakarra da. Lesbos uharteko bi maitale gazte xaloren arteko amodioa kantatzen duen kontakizun honen bizitasunak eta freskotasunak hainbat arlotako artistei eman die bere obretarako gaia mendeetan zehar. Literaturan, margolaritzan zein musikan lan asko istorio horretan oinarritu dira.

## Argumentua 
Longok idatzitako *Dafne eta Kloe*ren istorioak artzain giroko eleberria da, Teokrito eta Virgilioren ereduen arabera. Dafne eta Kloe artzain gaztetxoak dira. Bi gazte horien bizitza gozoa itsaslapur batzuek, eta gerra labur batek, eteten dute. Baso batean abandonatutako eta artzainen bi senar-emaztek aurki zituzten. Protagonistak elkarrekin hazten dira eta adiskidetasunezko lotura sendoa garatzen dute, familiek ematen dizkieten artzaintza-lanak partekatuz. Bizimodu lasaia ageri da, urtaroen aldaketen erritmoan. Pubertaroa iristean, maitasuna eta erotismoa elkarrekin deskubritzen dituzte, eta azkenean, abentura asko ezagutu ondoren ezkondu, egiten dira. Samurtasuna, ia gehiegikeriaraino, eta bi gaztetxoen inozotasuna dira nagusi. Horren aurrean, auzoko emakume baten lizunkeria indarturik agertzen da, amodio gordinaren lehen pausoak erakusten baitizkio Dafne gazteari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :* Frantsesezko itzulpena (*Hodoi elektronikai*).
* : *Dafnis y Cloe* (Δάφνις καὶ Χλόη / *Daphnis kai Chloē*). 
** Gaztelaniaz, Miguel de Cervantes Liburutegi Birtuala; Juan Valeraren sarrerarekin.
Hendon

**Hendon** Londresko Barnet udalerriko  bat da. Charing Cross auzotik 11 km ingurura dago. 2011ko erroldaren arabera, 18472 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joan Is Awful

***Joan Is Awful*** *Black Mirror* zientzia-fikzio distopikoko telesailaren seigarren denboraldiko lehen atala da. Ally Pankiwk zuzendu zuen eta Charlie Brooker *Black Mirrorren* showrunnerrarena da gidoia.

## Sinopsia 
Joan ohartzen da bere eguneko gertaerak ia denbora errealean errepikatzen ari direla telebista saio batean, *Joan Is Awful* delakoan. *Streamberry* streaming zerbitzua legez gai da hori egiteko, Joanek baimen bat sinatu zuelako. Ordenagailu kuantiko batek irudi digitalak sortuz ekoizten du telesaila, eta Salma Hayek aktorearen irudiak (bere burua antzeztu du Hayekek piezea honetan) Joanen bertsio birtuala erretratatzen du. Telesailarekin disgustura, Joanek nahi du Hayeken arreta bereganatu, eta lortuko du. Hayek bera ere ez baitago pozik bere antzekotasuna erabiltzen ari direlako show bat egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angela Goodall

**Angela Goodall** arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shrill

**Shrill** Estatu Batuetako komedia-telesaila da , Aidy Bryantek, Alexandra Rushfieldek eta Lindy Westek sortua, azken honen *Shrill: Notes from a Loud Woman* liburuan oinarritua. Telesaila 2019ko martxoaren 15ean estreinatu zen Hulun, eta Bryant izan zuen protagonista nagusi, hiru denboralditan.

## Sinopsia 
Protagonista Annie da, kazetaria. Bere bizitza (baina ez bere gorputza) aldatu nahi duen neska lodi gisa deskribatzen du bere burua. Annie aldizkari batean ari den bitartean, malabarismoak egiten ditu maitasun-harreman txarrekin, guraso gaixoekin eta erredakzioko nagusi perfekzionistarekin. Munduaren lodifobiaz ere kontziente da, baina neste edozein pertsona bezain ona dela konturatzen hasiko da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Larry Godfrey

**Larry Godfrey** (Bristol, 1976ko ekainaren 9a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak