open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emmendingengo Eskulturen Bidea

[thumb|Estatuen bidea erakusteko postea, [Celia Brown egilearen lana.]]
**Emmendingengo Eskulturen Bidea**, Alemaniako Baden-Wurtembergen dagoen parkea da. Proiketua 1993an sortu zen, Bürkle-Bleicheko erreka-errota baten inguruko parkean. Proposamena zera da: mota askotako eskulturen erakusketa finkoa aire zabalean. Egile gehienak Baden-Wurtemberg estatukoak dira. Arte proiektua Emmendingengo Kultur Batzordearen ekimen batean oinarritzen da.

## Erakusketa 
# Robert Schad: *Tri Vole*
# Annette Merkenthaler: *Das Gärtchen* (Lorategitxoa)
# Celia Brown: *Jack in the Pulpit* (Estatuen bidea erakusteko postea)
# Ernst Thomann: *Wegweiser "Skulpturenweg"*
# Ernst Thomann: *Die Beobachter* (Behatzaileak)
# Olaf Winkler: *Läufer* (Korrikalaria)
# CW Loth: *Paar* (Bikotea)
# Ernst Thomann: *Ohne Titel (1985)* (Izenbururik gabe)
# Johannes Bierling: *Begegnung* (Topatzea)
# Volker Gerst: *Besetzungen* (Karguak hartzea)
# Constanze Claus: *Fünf Figuren* (Bost irudi)
# Armin Göhringer: *Schichtung* (Estratifikazio)
# Ernst Thomann: *Ohne Titel (1980)* (Izenbururik gabe)
# Thomas Matt: *Schale* (Ontzia)
# Jörg Siegele: *Vier Stelen* (Lau lorratz)
# Jörg Bollin: *Mächtiges Paar* (Bikote erraldoia)
# Olaf Winkler : *Natur und Maschine* (Natura eta makina)
# Franz Gutmann: *Mann und Frau* (Gizona eta emakumea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Rita Barberá

**María Rita Barberá Nolla** (1948ko uztailaren 16a – 2016ko azaroaren 23a) Valentziako alkatea izan zen 1991tik 2015era. Valentzian jaio zen, Espainiako Alderdi Popularreko Batzorde Nazionaleko kidea zen 3 zenbakiaz, baita Valentziako Parlamentuko (Corts Valencianesko) legebiltzarkidea ere.

## Ustelkeria salaketak 
2008ko Espainiako Hauteskunde Orokorretan, ez zuen onartu Espainiako parlamentari bihurtzeko eskaintza, baina haren alderdiak senatari izendatu zuen 2015eko udal hauteskundeetan galtzaile atera ondoren. Era horretan, Auzitegi Gorenaren aurrean baino ez zen erantzule izango, eta Taula kasuko epaile arduradunak ezin izan zuen ustelkeriaz salatu, bere lantaldeko gainerako kideak bezala.

2016ko apirilaren 21ean, epaile ikerleak dirua zuritzea leporatzeko eskaera egin zion Auzitegi Gorenari. 2016ko irailaren 3an, Espainiako Auzitegi Gorenak Valentziako udaleko PPko alderdikide guztien ikerketa formal bati ekin zion (Barberá salbu), gehienetan salaketa jarri aurreko urratsa; ondorioz, Valentziako alkate Joan Ribók senatuan dimisioa berehala emateko eskatu zion, baita Mònica Oltrak ere (Compromís). Alderdiak irmo bultzatuta, Barberák alderdia uztea erabaki zuen, baina senatari postuari (eta soldatari) eutsiz eta talde mistoko senatari bihurtuz, erantzule Auzitegi Gorenaren aurrean bakarrik. Hil arte, bere alderdikide ohiekin ibiltzen eta bozkatzen jarraitu zuen.

## Heriotza 
Barberá Madrilen hil zen 2016ko azaroaren 23an bihotzekoak jota. Une horretan, dirua zuritzeagatik ikertua izaten ari zen, eta Auzitegi Gorenaren aurrean deklaratu zuen hil baino bi egun lehenago. Alderdi Popularrak bere kide ohiak "jasandako jazarpena" salatu zuen. Rafael Catalá justizia ministroak Barberá goraipatu zuen, "urte luzez interes orokor eta zerbitzu publikoaren alde" lan egin zuelakoan. Jesús Posada kongresuko batzorde konstituzionalaren buruak, berriz, haren kontrako "bidegabeko ehiza" salatu zuen.

Espainiako Parlamentuan, minutuko isilunea egin zuten, Barberá parlamentu horretako kide izan ez arren. Mariano Rajoy Espainiako presidenteak bere samina agertu zuen eta Podemosek, berriz, minutuko isilunean parlamentutik alde egitea erabaki zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Not Without My Daughter

***Not Without my Daughter*** (*Ez gure alabarik gabe*) film estatubatuar bat da. 1991. urtean lehen aldiz aurkeztu egin zen. Istorioa Estatu Batuetan eta Iranen gauzatzen da. Betty Mahmoody, filmeko protagonista, eta bere lau urteko alaba, Mahtob, pertsonaien benetako istorioa da, non biak Iranen bahituta aurkitzen diren eta ihes egiten saiatuko diren. Filmaren protagonista nagusiak Sally Field eta Alfred Molina aktoreak dira. Gidoia Betty Mahmoodyk idatzitako liburuan oinarrituta dago eta liburua benetako gertakizunetan oinarrituta dago. Liburuak egilearen, Betty Mahmoodyren, esperientzi txarrak kontatzen ditu, 1984-86 urteetan Iranera joan zeneko kontakizuna.

## Sinopsia 
Film hau Michiganen hasten da familia zoriontsu batekin. Familia hau Betty, bere senarra Moody eta haien alaba Mahtob osatzen dute. Egun batean, Sayyed Borzog `Moody’ Mahmoody doktorea bere emazteari esaten dio ea Iranera joan ahal ziren oporretan. Horrela, Mahtob aitaren aldeko familia ezagutzeko aukera izango zuen. Betty kezkatuta zegoen. Izan ere, ez zekien ea herrialde hori nahikoa segurua izango ote zen. Dena den, bere senarrak bakarrik bi aste egongo zirela adierazi zion eta, azkenean, Bettyk baietz esan zuen.

Teheranera, Iraneko hiriburura, ailegatzen direnean, Moodyren familia Bettyri belo bat jartzera behartzen diote eta hau estatubatuarrari oso harrigarri egiten zaio. Hori gutxi balitz, egunak pasa ahala, Bettyk bere senarraren familia xiiak zirela eta Mahtob erlijio musulmanera bihurtzea nahi zutela ohartu zen. Bi aste pasa ondoren, Moodyk hor bizitza osorako geratuko zela erabaki zuen. Bettyk, jakina, ez zuen leku horretan bizi nahi baina Iranen zegoen, eta leku horietan, emakumeak ezin du ezer egin bere senarraren baimenik gabe.

Azkenean, buruan zeuzkan ideiak Iranen ezin aurrera eraman eta Iranetik ihes egitea erabakiko du protagonistak, baina ez du bere alaba bertan utzi nahi eta alabarekin batera alde egiten saiatuko da...

## Aktoreen zerrenda 
* Sally Field, Betty Mahmoody interpretatzen.
* Alfred Molina, Moody interpretatzen.
* Sheila Rosenthal, Mahtob interpretatzen.
* Roshan Seth, Houssein interpretatzen.
* Sarah Badel, Nicole interpretatzen.
* Mony Rey, Ameh Bozorg interpretatzen.
* Georges Corraface, Mohsen interpretatzen.

## Sariak 
* Golden Screen – 1991. urtean irabazi zuen.
* Young Artist – 1992. urtean irabazi zuen.
* Razzie Awards – 1992. urtean kandidatua izan zen, baina ez zuen irabazi.

## Kanpo estekak
BK Häcken

**BK Häcken** (izen osoa *Bollklubben Häcken*) Suediako Göteborg hiriko futbol taldeetako bat da. 2022an Ligako txapelduna izan zen aurreneko aldiz.

## Historia 
1940an sortu zen eta hamarkada luzetan talde apala izan ondoren 1983an maila gorenera igotzea lortu zuen urtebeterako izan bazen ere. 1990 urtean Kopako finalera iritsi zen bigarren mailan zela, baina Djurgårdens IF-ek 3-0 emaitzaz garaitu zuen. Hurrengo hamarkadan gora eta behera ibili zen eta 2009tik aurrera Allsvenskan mailan dabil, maila gorenean. 2012an bigarren postuan gelditu zen, IF Elfsborg txapeldunetik bi puntu eskasera, orain arteko emaitzarik onena.

Lehenengo titulua 2016ko Kopako txapelketa izan zuen, Malmö FF-ri penalti jaurtiketetan irabazitakoa. 2019an bigarren aldiz irabazi zuen Kopa eta 2022an lehenengo Liga eskuratu zuen, bigarrenari zazpi puntu aterata. Hainbat alditan sailkatu da UEFA Europa Leagueko kanporaketak jokatzeko, lehenengo aldia 2007-08an, baina ez da liga fasera iritsi.

## Palmaresa 
### Suedian: 4 
* Suediako Liga (1): 2022.
* Suediako Kopa (3): 2016, 2019, 2023.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Linköpings FC

thumb|270px|2014ko taldea.
**Linköpings FC** (izen osoa *Linköpings Fotboll Club*) Linköping hiriko emakumezkoen futbol taldea da, Suediakoa. Bi aldiz irabazi du liga eta bost aldiz kopa.

## Historia 
Taldea 2003an sortu zen *Kenty DDF* futbol taldeak eta *Linköpings HC* izotz-hockey taldeek bat egin zutenean.

## Palmaresa 
* Suediako Liga (2): 2009, 2016.
* Suediako Kopa (5): 2006, 2008, 2009, 2014, 2015.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
FC Bayern München (emakumezkoak)

[thumb|270px|[1. FFC Frankfurt|FFC Frankfurten aurkako partida.]]
**FC Bayern München** (izen osoa *FC Bayern München (Frauenfußball)*) FC Bayern München taldearen emakumezkoen futbol taldea da. Azkenengo bi ligak irabazi ditu.

## Historia 
1970ean sortu zen taldea eta hasierako hamarkadetan maila ona izan zuen, 1972an Kopa eta 1976an Alemaniako txapelketa irabazteaz gain, ligako lau final jokatu baitzituen. 1992an maila galdu zuen.

2012an berriz igo zen eta 2015 eta 2016an liga berriak irabazi zituen. Azkenengoa 2021ean.

## Palmaresa 
* Alemaniako Liga (7): 1976, 2015, 2016, 2021, 2023, 2024, 2025.
* Alemaniako Kopa (1): 2012.
* Bundesligako Kopa (2): 2003, 2011.

* UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga (0): finalaurrekoak 2019an eta 2021ean.

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Bayern Munichek euskal taldeen aurka jokaturiko partidak:

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Alemaniako emakumezkoen futbol liga

[thumb|270px|[1. FFC Frankfurt|FFC Frankfurt Txapeldunen Ligako garaipena ospatzen.]]
[thumb|270px|[1. FFC Turbine Potsdam|Turbine Potsdam.]]
[thumb|270px|[1. FFC Frankfurt|FFC Frankfurt eta Bayern Munichen arteko partida.]]
[thumb|270px|[VfL Wolfsburg (emakumezkoak)|VfL Wolfsburg.]]
**Alemaniako futbol liga** () Alemanian jokatzen den emakumezkoen futbol txapelketa nagusia da.

## Palmaresa 
### Alemaniako txapelketa 
Kanporaketa erara jokatu zen.

* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.
* 1977 eta 1979 artean finala bi partidatara jokatu zen.

### Bundesliga: Liga+Finala 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.

### Bundesliga: Liga 
## Garaipenak 
### Bundesliga 
### Guztira 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
VfL Wolfsburg (emakumezkoak)

[thumb|270px|[UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga|Txapeldunen Ligako partida.]]
**VfL Wolfsburg** (izen osoa *VfL Wolfsburg Frauenfußball*) VfL Wolfsburg taldearen emakumezkoen futbol taldea da, Wolfsburg hirikoa. Alemaniako talde indartsuenetakoa izateaz gain UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga bi aldiz irabazi du.

## Historia 
1973an *VfR Eintracht Wolfsburg* taldea sortu zen eta 2003an VfL Wolfsburg taldearekin bat egin zuen. 2013tik aurrera Alemaniako talde arrakastatsuena izan da.

## Palmaresa 
* Alemaniako Liga (7): 2013, 2014, 2017, 2018, 2019, 2020, 2022.
* Alemaniako Kopa (8): 2013, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021.
* UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (2): 2013, 2014.
** Finalista (3): 2016, 2020, 2023.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Frantziako emakumezkoen futbol liga

[thumb|270px|[Olympique Lyonnais (emakumezkoen taldea)|Olympique Lyonnais da garaipen gehien eskuratu dituen taldea.]]
[thumb|270px|[FCF Juvisy eta Paris Saint Germainen arteko partida.]]
[thumb|270px|[Montpellier HSC (emakumezkoak)|Montpellier HSC.]]
**Frantziako futbol liga** () Frantzian jokatzen den emakumezkoen futbol txapelketa nagusia da.

## Palmaresa 
### XX mendea 
### XXI mendea 
* 2004 artean Liga fasea amaitu ondoren lehenengo lauren artean titulurako fasea jokatzen zen.
* ¹ 2020ko martxoan COVID-19 pandemiaren erruz Liga bertan behera gelditu zen eta une horretan zegoen sailkapena ofizial bihurtu zen.

## Garaipenak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Pedro Azpiazu

**Pedro Maria Azpiazu Uriarte** (Bilbo, Bizkaia, 1957ko apirilaren 28a) Euzko Alderdi Jeltzaleko politikaria da. Espainiako Diputatuen Kongresuan ordezkaria 2000 eta 2016 urteen artean izandakoa, 2016an eta 2020an Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk Ekonomia eta Ogasuneko sailburu izendatu zuen.

Zientzia ekonomietan lizentziaduna, Eusko Jaurlaritzan (Ekonomia eta Garapenaren zuzendari nagusia) eta Bizkaiko Foru Aldundian (Finantza eta Aurrekontuen zuzendari nagusia) lan egin zuen.

## Ikasketak 
Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziaduna da, Euskal Herriko Unibertsitatean (UPV-EHU). Ekonomiaren ataletik ikasi zuen eskualdeko eta hiriko ekonomiaren espezialitatea egin zuen.

## Ibilbide profesionala 
Hauek dira 1989tik izan dituen lnaka eta ardurak:
* EAJ-PNV Parlamentuko Euskal Taldearen bozeramaile ondokoa Diputatuen Kongresuan (2012)
* EAJ-PNV Parlamentuko Euskal Taldearen bozeramaile ondokoa Diputatuen Kongresuan. Bizkaiko diputatua. Bozeramailea Diputatuen Kongresuan.
* Ekonomia eta Ogasun Batzordean, Aurrekontu Batzordean, Industria, Turismo eta Merkataritza Batzordean eta Kontuen Auzitegiarekiko Harremanetarako Batzorde Mistoan (2016)
* Eusko Jaurlaritzako Ogasun eta Ekonomiako sailburua (2016-2024). Sail hori urtero arduratzen da aurrekontu orokorrak prestatzeaz. Halaber, sail horri  dagozkio Barne Kontrol Ekonomikoa, Zerga-Administrazioa, Finantza Politika, Ekonomia Ituna, Estatuarentzako Kupoak eta lurralde historikoen Ekarpenak, baita Ondare eta Kontratazio Zuzendaritza ere. Azterlan estatistikoak eta metodo ekonomikoak ere kudeatzen dituzte.[erdian|thumb|380x380px|[Euskal Autonomia Erkidegoa|EAEko Aurrekontuen aurkezpena  (Pedro Azpiazu eta Bakartxo Tejeria, 2023)]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Berria.eus. &#x20;(2023-11-07).&#x20;«Pedro Mari Azpiazu» 25etik gora albiste.
José Eugenio Azpiroz

**José Eugenio Azpiroz Villar** (Donostia,  - ) PPko gipuzkoar politikaria da. 1993 eta 2015 artean Espainiako Kongresuan diputatua izan zen. 1987an Gipuzkoako Batzar Nagusietarako hautatua, 1988 eta 1989 artean bere alderdiaren presidente izendatu zuten.

## Erreferentziak
Elkarrekin esnatzeko ordua

***Elkarrekin esnatzeko ordua*** Kirmen Uribe idazlearen hirugarren eleberria da, 2016ko azaroan argitaratu zena. Benetan existitu ziren pertsonaien biografietan oinarritzen da eta hiru belaunaldien arteko kronika egiten du. Liburua lau zatitan banatzen da: 1927-1943, 1943-1950, 1953-1979 eta 2010-2011. Liburuaren protagonista nagusiak Karmele Urresti eta Txomin Letamendi dira, baina tartean agertzen dira ere garai batean ospetsuan izan ziren beste batzuk, konparazio batera, Antonio Gezala margolaria eta Manu Sota idazlea.

## Erreferentziak
Ingalaterrako emakumezkoen futbol Superliga

[thumb|270px|[Arsenal Football Club (emakumezkoak)|Arsenal Ladies FC izan da historian garaipen gehien lortu dituen taldea, ez ordea Superligan.]]
[thumb|270px|[Liverpool Football Club (emakumezkoak)|Liverpool Ladies FC taldeko jokalariak 2013ko Liga garaipena ospatzen.]]
[thumb|270px|[Chelsea Football Club#Emakumezkoen taldea|Chelsea eta Arsenalen arteko partida.]]
**Ingalaterrako futbol Superliga** ( edo *FA WSL*) Ingalaterran jokatzen den emakumezkoen futbol txapelketa nagusia da. Arsenal Ladies FC izan da garaipen gehien lortu dituen taldea, 14 hain zuzen ere.

## Historia 
1991 urtean '''Women's Premier League** sortu zen eta honen azpian gainerako taldeak bi multzotan banatzen ziren, iparraldeko multzoa eta hegoaldeko multzoa. 2010an talde kopuru handiak Ligaren egitura aldatzea ekarri zuen, Premier Leaguea bigarren maila bihurtu eta **Women's Super League''' eratu zen.

Superligak bi maila ditu eta bakoitzean 10 talde daude.

## Palmaresa 
### Premier League 
### Superliga 
* ¹ 2020ko martxoan COVID-19 pandemiaren erruz Liga bertan behera gelditu zen eta une horretan zegoen sailkapena ofizial bihurtu zen. Chelseak puntu bat gutxiago izan arren partida bat gutxiago jokaturik zeukanez koefiziente hobea lortu zuen eta horregatik izendatu zuten txapeldun.

## Garaipenak 
### Superliga 
### Guztira 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Maria Jesus San Jose

**María Jesús Carmen San José López** (Sestao, 1966) arabar politikaria da. 2016ko azaroaren 28tik aurrera Lana eta Justizia Sailburua da.

Deustuko Unibertsitatean zuzenbide lizentziaduna, Patxi Lopezen gobernuan Jaurlaritzaren Idazkaritzako eta Legebiltzarrarekiko Harremanetarako zuzendaria izan zen. Gero, Arabako Foru Aldundian Funtzio Publikoko zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FCF Juvisy

[thumb|270px| [Paris Saint-Germain FC (emakumezkoak)|Paris Saint Germainen aurkako partida.]]
**FCF Juvisy** (izen osoa *Football Club Féminin Juvisy Essonne*) Juvisy-sur-Orge hiriko emakumezkoen futbol taldea da. 2017 urtean Paris Football Club barnean sartu zen.

## Historia 
Taldea 1971 urtean sortu zen *Étoile Sportive de Juvisy-sur-Orge* eta 1985ean *FCF juvisy* izena hartu zuen. 1983an igo zen lehen mailara eta dagoeneko sei Liga eta Kopa bat irabazi ditu. 2013an Txapeldunen Ligako finalerdietara iritsi zen baina Olympique Lyonnais taldeak kanporatu zuen.
* Garaipenak:
** Txapeldunen Liga:
*** Finalerdiak (1): 2013.
*** Final laurdenak (1): 2011.
** Frantziako Liga:
*** Txapelduna (6): 1992, 1994, 1996, 1997, 2003, 2006.
*** Bigarrena (10): 1986, 1993, 1998, 2000, 2001, 2002, 2005, 2008, 2010, 2012.
** Frantziako Kopa (1): 2005.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Iñaki Txueka

**Iñaki Txueka Isasti** (Getaria, 1953ko irailaren 10a) gipuzkoar enpresaburu eta politikari jeltzalea da.

Getariako Txakolina jatorrizko izendapena duen *Txomin Etxaniz* upeltegiaren jabeen familiarena, herriko udaletxean hasi zen politika munduan. Eusko Jaurlaritzan eta Gipuzkoako Foru Aldundian aritu ondoren, diputatu hautatu zuten 2000ko eta 2004ko hauteskunde orokorretan.

## Erreferentziak
Liverpool Football Club (emakumezkoak)

thumb|270px|Liverpool Ladies FC taldeko jokalariak 2013ko Liga garaipena ospatzen.
**Liverpool Ladies Football Club** Liverpool FC taldearen emakumezkoen atala da.

## Historia 
Taldea 1989an sortu zen *Newton Ladies FC* izenarekin eta bi urtetara *Knowsley United WFC* izena hartu zuen. Lehenengo emaitza ona 1993ko Ingalaterrako Kopako finala jokatzea izan zuen baina ez zuen titulua eskuratu. Hurrengo urtean Liverpool FC taldearen barnean sartu eta honen izena hartu zuen.

2011an Superliga abiatu zen eta 2013 eta 2014ko ligak irabazi zituen.

## Palmaresa 
* Ingalaterrako Liga
** Txapelduna (2): 2013, 2014.
** Bigarrena (1): 1995.
* Ingalaterrako Kopa (0): finalista 1995 eta 1996an.
* Ligako Kopa (0): finalista 1994an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Margarita Uria

**Margarita Uria Etxebarria** (Bilbo, 1953ko apirilaren 28a) bizkaitar abokatu eta politikari jeltzalea da.

Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi ondoren, abokatua izan zen 1975 eta 1980 artean. Deustun irakaslea izateaz gain, Eusko Jaurlaritzan lan egin zuen. Diputatu hautatu zuten 1996ko, 2000ko eta 2004ko hauteskunde orokorretan. 2008an Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiko batzordekide hautatu zuten. 2016an Datuak Babesteko Euskal Bulegoko zuzendari bilakatu zen.

## Erreferentziak
Arantza Mendizabal

**Arantza Mendizabal Gorostiaga** (Mundaka, 1950eko otsailaren 22a) bizkaitar politikari eta ekonomilaria da.

Ekonomian doktorea, 1991n Jon Larrinaga ordezkatu zuen Espainiako Diputatuen Kongresuan. 1993an Euskadiko Ezkerra PSErekin bat egin zuenean PSE-EEra pasa zen. 2008an kargua utzi zuen Red Eléctrican izateko.

Jarduneko errektorea izan zen 1985eko maiatzaren 27tik 1986ko urtarrilaren 21era arte.

## Lanak 
* *La economía vasca durante el franquismo crecimiento y crisis de la economía vasca: 1936-1980* (1981)
* *Informe sobre política industrial* (1986)

## Erreferentziak
Antton Ibarguren

**Antton Ibarguren** izan daiteke:
* Antton Ibarguren Jauregi (1949-1989), abokatu eta politikaria.
* Antton Ibarguren Telletxea (1989), txirrindularia.
Paris Saint-Germain FC (emakumezkoak)

thumb|270px|2014-15 denboraldiko taldea.
**Paris Saint-Germain Féminines** Paris Saint-Germain FC futbol taldearen emakumezkoen futbol taldea da. Frantziako talde indartsuenetakoa den arren ez du oraindik ligarik irabazi.

## Historia 
Paris Saint-Germain taldearen emakumezkoen atala 1991an sortu zen eta lehenengo urteetan lehen maila eta bigarren mailaren artean ibili zen. 2001ean maila gorenera igo eta ordutik bertan ari da.

Gaur egun Olympique Lyonnais-en ondoren Frantziako talderik indartsuena da, azken lau urteetan ligan bigarren egin baitu. Ez du ordea ligarik irabazi. 2015ean Txapeldunen Ligako finala jokatu zuen baina FFC Frankfurt taldeak 2-1 emaitzaz garaitu zuen. 2017an berriz jokatu zuen finala baina 0-0 egin ondoren Olympique Lyonnaisek penalti jaurtiketetan garaitu zuen (7-6). Lortu duen titulu bakarra 2010ko Kopa zuen baina 2021ean Liga irabazi zuen zortzi aldiz bigarren izan ondoren. Irene Paredes jokalari legazpiarrak jaso zuen garaikurra, bera izan baitzen kapitaina.

## Palmaresa 
* Txapeldunen Liga:
** Txapelduna (0)
** Finalista (2): 2015, 2017.
* Frantziako Liga
** Txapelduna (1): 2021
** Bigarrena (8): 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2018, 2019, 2020.
* Frantziako Kopa:
** Txapelduna (2): 2010, 2018.
** Finalista (2): 2008, 2014.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Antton Ibarguren Jauregi

**Antonio Maria Ibarguren Jauregi** (Altzaga, - Gasherbrum II, ) gipuzkoar abokatu eta politikari abertzalea izan zen.

Altzagako *Urruti Garai* baserrian jaioa, Zuzenbide ikasi zuen Unibertsitatean eta lanbidez abokatu laboralista izan zen. LABentzat lan egiten zuen Berdin taldean aritu zen. EHNEren sorreran ere parte hartu zuen. 1979ko Espainiako hauteskunde orokorretan Herri Batasunaren zerrendetan ez zuten hautatu baina Telesforo Monzón ordezkatu zuen. 1981ean Juan Karlos I.a erregea Gernikako juntetxera joan zenean eta HB-ko hautetsiek «Eusko gudariak» kantatzeagatik kartzelatu egin zuten.

Mendizale porrokatua, Gasherbrum IIren tontorrera igo ondoren, jaisten ari zelarik, irristatu eta hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arsenal Football Club (emakumezkoak)

thumb|270px
**Arsenal Ladies Football Club** Londresko Arsenal FC taldearen emakumezkoen atala da. Ingalaterrako talde indartsuena izateaz gain UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga irabazi zuen 2007an.

## Historia 
Arsenal FC-ren emakumezkoen taldea Vic Akers-ek sortu zuen 1987an eta 2009 artean bera izan zen entrenatzailea. Pedro Martínez Losa espainiarrak hartu zuen bere lekua.

1992an Ingalaterrako liga abiatu zen eta 1993an lortu zuen lehenengo titulua. 2014 artean Ingalaterrako talde indartsuena bihurtu zen, tartean jarraian irabazitako 9 Ligak daude. Azkenengo titulua 2016ko Kopa du.

## Palmaresa 
* Txapeldunen Liga (1): 2007
* Ingalaterrako Liga (15): 1993, 1995, 1997, 2001, 2002, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2019.
* Ingalaterrako Kopa (14): 1993, 1995, 1998, 1999, 2001, 2004, 2006, 2007, 2008, 2009, 2011, 2013, 2014, 2016.
* FA WSL Kopa (5): 2011, 2012, 2013, 2015, 2018.
* Ligako Kopa (10): 1992, 1993, 1994, 1998, 1999, 2000, 2001, 2005, 2007, 2009.
* Ingalaterrako Superkopa (5): 2000, 2001, 2005, 2006, 2007, 2008.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Eduardo López Albizu

'*Eduardo *Lalo* López Albizu*' (Sestao, - Portugalete, ) bizkaitar sindikalista eta politikaria izan zen. Patxi López lehendakariaren aita izan zen.

Bizkaiko Labe Garaietako langile baten semea, La Naval ontziolan doitzaile hasi zen lanean. UGTren kidea, PSOEren buruzagi nagusietako bat izan zen klandestinitatean.

1967ko Bizkaiko greba orokorraren ostean atxilotu eta Nicolás Redondo eta Ramón Rubialekin batera Larrinagan espetxeratu zuten. Huércal-Overara erbesteratu zuten eta emaztea Cáceresera.

1974an Suresnesko biltzarrean parte hartu zuen eta gero diputatu hautatu zuten.

## Erreferentziak
Alfredo Retortillo

**José Alfredo Retortillo Paniagua** (Zürich, 1965) bizkaitar politologoa da. 2016ko azaroaren 28tik aurrera Turismo, Komertzio eta Kontsumo Sailburua da.

Deustuko Unibertsitatean lizentziatura eta Euskal Herriko Unibertsitatean lortu ondoren, Essexen eta Mannheimen ikertu du. PSE-EEko militantea, arlo pribatuan lan egin zuen 1995ean EHUn politika zientzietako irakasle bilakatu arte.

Hainbat hedabidetako eztabaidetan ohiko parte hartzailea, akademian ikerlari lanetan ibilia ere bada; besteak beste, Euskobarometroaren sorreran.

2019ko otsailean Jose Antonio Pastorrek Alfredo Retortillok hilabete horretan bertan Jaurlaritza utziko zuela iragarri zuen, maiatzean ospatuko diren udal hauteskundeetan Barakaldoko alkatetzara aurkezteko PSE-EEtik.

## Lanak 
* *Estática y dinámica en las actitudes políticas y los resultados electorales de la Comunidad Autónoma Vasca desde 1977*, Iura Vasconiae, 7. alea, 99-116 - ISSN: 1699-5376. Xabier Aierdirekin batera
* *Las elecciones locales y forales vascas de 2007*, M. Arenilla (ed): *La Administración Pública entre dos siglos*, 113-140.. INAP (Madril) - ISBN: 978-84-7351-396-8. Francisco Llera eta Rafael Leonisiorekin batera.
* *Bertsolaritza Tradizio Modernoa* (2007) EHU (Bilbo) - ISBN: 978-84-9860-037-7. Zenbait egileekin batera
* *Los españoles y las víctimas del terrorismo* (2005) CIS (Madril) - ISBN: 84-7476-379-7. Francisco Llerarekin batera
* *Los españoles y la Universidad* (2004) ANECA (Madril) - ISBN: 84-7476-379-7. Francisco Llerarekin batera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montpellier HSC (emakumezkoak)

thumb|270px
**Montpellier Hérault Sport Club Féminines** Montpellier HSC futbol taldearen emakumezkoen futbol taldea da. Frantziako talde indartsuenetakoa da.

## Historia 
Taldea 1990an sortu zen *Montpellier-Le-Crès* izenarekin Montpellier inguruko Villeneuve-lès-Maguelone udalerrian eta 2001 urtean Montpellier HSC barnean sartu zen. Honek bultzada handia eman zion eta hurrengo urteetan bi liga eta hiru kopa irabazi zituen. Gaur egun oraindik puntako taldea da baina ez du titulu berririk eskuratu.

## Palmaresa 
* Frantziako Liga:
** Txapelduna (2): 2004, 2005.
** Bigarrena (4): 2006, 2007, 2009, 2017.
* Frantziako Kopa (3): 2006, 2007, 2009.
* Pirineotako Kopa (2): 2008, 2010.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Pedro Pegenaute

**Pedro Pegenaute Garde** (Mélida, 1948ko otsailaren 22a) nafar historialari eta politikaria da.

## Biografía 
Murillo el Fruton maisu izan ondoren, Filosofia eta Letrak ikasi zituen Nafarroako Unibertsitatean. Iruñeko UNEDen historia irakasle bilakatu zen.

Espainiako trantsizioan Alderdi Demokratiko Liberaleko eta Zentro Demokratikoaren Batasuneko kidea izan zen. 1977an eta 1979an diputatu hautatu zuten. 1979ko abenduan kargua utzi zuen, 1979ko Euskal Autonomia Erkidegoko Estatutuan Nafarroak gainerako hiru herrialderekin bat egiteko eskubidea zuela aipatzen zuelako.

1983an eta 1987an Nafarroako parlamentari hautatu zuten Alianza Popularraren zerrendetan. 1991n Nafar Herriaren Batasunara pasa zen.

## Lanak 
* *Represión política en el reinado de Fernando VII* (1975)
* *Las comisiones militares 1824-1825* (1975)
* *Geografía e Historia de España* (1977)
* *La reforma de Martín Garay en Anguta (La Rioja)* (1978)
* *Las clases trabajadoras en Navarra (1877-1899)* (1978)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biskosimetro

thumb|125px|Ostwalden biskosimetro
**Biskosimetroa** fluidoen biskositate dinamikoa edo biskositate-koefizientea neurtzeko diseinatutako tresna bat da, Poiseuilleren legean oinarritzen dena. Era askotako biskosimetroak daude: hodi kapilarra erabiltzen dutenak, birakariak, ultrasoinuak erabiltzen dituztenak eta abar.

## Ikus, gainera 
* Ostwalden biskosimetro

## Kanpo estekak
Artista haren museoan

***Artista haren museoan***, ingelesez *The Artist in His Museum*, Charles Willson Peale margolariak 1822an margotu zuen autorretratua da.

## Historia 
Bere bizitzaren azken urteetan Pealek zazpi erretratu egin zituen; horien artean hau izan daiteke ezagunena. Irudi honetan margolaria bere museoan ikus daiteke. Pealek artea eta kultura gizarteratu nahi zuen eta horretarako museoak bultzatu nahi zituen, besteak beste, Peale´s Museum  eta Filadelfiako Arte Museoa.

## Azterketa 
Lan honetan egile bera agertzen da museoaren elementu desberdinen aurrean: fosilak, animalia disekatuak eta beste dekorazio-elementuak. Finean, agertzen dena Ameriketako Estatu Batuetako lehen museoa izan zen.
thumb|ezkerrera|Filadelfiako Akademiaren 150 urtemuga ospatzeko zigilua margolan honekin plazaratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira Kortajarena

**Maria Elvira Kortajarena Iturriotz** (Pasai Antxo, 1947ko maiatzaren 17a) gipuzkoar politikaria da.

Gizarte-langintza eta zuzenbidea ikasi ondoren, diputatua izan zen 1996tik 2009ra. 2009 eta 2013 artean Euskadiren Argentina, Brasil, Paraguai eta Uruguaiko Ordezkaria izan zen.

## Erreferentziak
Jose Ramon Beloki

**Jose Ramon Beloki Guerra** (Legazpi, 1947ko urtarrilaren 13a) gipuzkoar kazetari eta politikari jeltzalea da.

## Biografia 
1970ean hasi zen lanean Donostiako Herri Irratian. 1977an Kilometroak jaialdiaren sortzaileetako bat izan zen.

1981ean Eusko Jaurlaritzan hasi zen lanean. 1990. urtean, Joseba Arregi Kultura sailburuaren enkarguz euskarazko egunkari bat administraziotik sortzeko ekimenean lan egin zuen, hain zuzen Euskaldunon Egunkaria sortzeaz zela, eta Jaurlaritzak beste proiektu hori bultzatu nahi ez zuenean: Belokiren lan horren ermaitza izan zen Egunero izenarekin banatu zen egunkari-zirriborro publizitario bat, Euskaldunon Egunkariaren jaiotzarekin batera banatu zena, baina ekimen hura hantxe hil zen, eta Euskaldunon Egunkariak jarraitu zuen  .

2004ko eta 2008ko hauteskunde orokorretan diputatu hautatu zuten. 2011n politika utzi zuen.

Iñaki Anasagasti eta Josu Erkorekarekin batera, *Somos vascos* liburua idatzi du.

## Erreferentziak
Jose Manuel Agirre

**Jose Manuel Agirre** izan daiteke:
* Jose Manuel Agirre Miramon (1813-1887), politikari eta legelaria.
* Jose Manuel Agirre Eizagirre *Endañeta* (1943-), harri-jasotzailea.
* Joxe Manuel Agirre Arostegi (1957-), artisaua.
Joaquin Maria Muzkitz

**Joaquin Maria Muzkitz Callejas** (Habana, - *ib.*, ) nafar politikari karlista izan zen.

Madrilgo Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta bertan aritu zen abokatu. Familia Tafallakoa zuen eta Nafarroa ordezkatu zuen Espainiako Diputatuen Kongresuan.. *Una idea sobre la cuestión de Santo Domingo* (1864) eta *La cuestión de Hacienda* (1867) idatzi zituen.

## Erreferentziak
Ricardo Altzugarai

**Ricardo Altzugarai Yanguas** († Madril, ) nafar politikari liberala izan zen.

Madrilgo Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta merkataritza-askatasunaren alde egin zuen. Espainiako Auzitegi Gorenaren legelaria, Unión Liberalaren zerrendetan Nafarroa ordezkatu zuen Espainiako Diputatuen Kongresuan.. *Ferrocarril de los Alduides, su importancia, legalidad y conveniencia* (1862) eta *La cuestión de los carbones bajo el punto de vista legal* (1862) idatzi zituen.

## Erreferentziak
Juan Bautista Mugiro

**Juan Bautista Mugiro Iribarren** (Aldatz, - † ?) nafar bankari eta politikaria izan zen.

José Francisco anaiarekin batera, Juan Bautista Iribarren bere osabak sortutako *J. Irivarren y Sobrinos* enpresan lan egin zuen. Granadarien kapitaina, 1822ko uztailean Madrilen konstituzioa defendatu zuen. Bordelera erbesteratu eta bertan Francisco Goya ezagutu zuen.

Elisabet II.aren erreinaldian Madrilera itzuli eta diputatua (Espainiako Diputatuen Kongresuaren presidentea ere izan zen) eta senataria izan zen.

## Erreferentziak
Jose Manuel Agirre Miramon

**Jose Manuel Agirre Miramon** (Donostia, - † *ib.*, ) gipuzkoar legelari eta politikaria izan zen.

Bergarako Errege Mintegian eta Oñatiko Unibertsitatean ikasi ondoren, doktoretza lortu zuen Zaragozako Unibertsitatean. 1837an epaile bilakatu eta Castro Urdialesen, Tolosan eta Gasteizen aritu zen. Manilan eta Habanan izan zen 1859an penintsulara itzuli arte.

Politikoki foruzale liberala izan zen: 1865 eta 1866 Gipuzkoa ordezkatu zuen Espainiako Diputatuen Kongresuan eta 1869an Gipuzkoako ahaldun nagusi izendatu zuten. Hiru aldiz izan zen senatari hautatua, lehena 1872an, Hirugarren Karlistaldiaren hasieran eta baita 1876an eta 1877an, berrezarkuntza garaian. Hirugarren karlistadan zehar, euskal foruen defendatzaile sutsua izan arren ez zuen foruak mantentzea lortu eta 1876ko uztailaren 21ean foruak deuseztatu ziren. Foruen abolizioaren ondoren Diputazio orokorreko presidente bezala izendatua izan zen 1880an. 

Donostian hil zen, 1887ko martxoaren 31an. Kontuan eduki behar da iturri batzuk Tolosan hil zela diotela. 

## Lanak 
* *Aplicación de la nueva ley hipotecaria a las provincias de ultramar.* (1861)
* *Aplicación del Código Penal a las provincias ultramarinas.* (1861)
* *De los Consejos de administración de Ultramar.* (1861)
* *De la legislación de ultramar, con relación a las diferentes razas de la población de Filipinas.* (1861)
* *Derecho de propiedad de los artistas en las obras de su arte.* (1862)
* *Del poder judicial en las repúblicas hispano-americanas.* (1862)
* *Reforma de la legislación hipotecaria de Ultramar* (1862)
* *Influencia del desestanco del vino de coco y nipa en la criminalidad de las Islas Filipinas.* (1863)
* *De las leyes especiales de Ultramar y de su reforma.* (1863)
* *De la avocación de causas por la Sala de Indias del Tribunal Supremo de justicia.* (1863)
* *Legislación extranjera: Instituciones administrativas y civiles de la China.* (1864)
* *Reformas jurídico-administrativas en la Isla de Santo Domingo.* (1864)
* *Legislación de Ultramar. Islas Filipinas: Contratos usurarios.* (1864)
* *Juicio ejecutivo: condena de costas a los jueces.* (1864)
* *Legislación de Ultramar: Aplicación de la ley de enjuiciamiento civil a las islas de Cuba y Puerto Rico* (1866)
* *Aplicación del Código penal en ultramar.* (1871)

## Erreferentziak
Biskositate dinamiko

**Biskositate dinamikoa**, **biskositate absolutua**, **likatasun absolutua** edo **likatasun dinamikoa** (ikurraː \mu\,) higitzen ari den fluido batek bere forma aldatzeko egiten duen barne-erresistentzia da. Ebaketa-tentsioaren eta deformazio-tasaren zatidura da.

## Ikus, gainera 
* Biskositate

## Kanpo estekak
Irurac bat (egunkaria)

***Irurac bat*** Bilboko egunkari foruzale liberala izan zen.

«Irurac bat» izenburua Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen goiburua izan zen. Bilbon sortu zuen Juan B. Eustaquio Delmasek 1850eko hamarkadan: lehen alea 1856ko ekainaren 26an edo 1852 inguruan argitaratu zuen. Camilo Villavaso eta Antonio Sánchez Ramón izan zituen zuzendariak. Zutabegileen artean Niceto Zamacois, Ramón Ortiz de Zárate edo José María de Ugarte. izan ziren. *Euscalduna* egunkari karlista arerio nagusia izan zuen. 1885ean desagertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Irurac-Bat» egunkariaren ale asko Bizkaiko Foru Liburutegiaren liburutegi digitalean irakurgai
Foruzaletasun

**Foruzaletasuna** edo **foralismoa** foru-sistema mantendu eta indartzearen aldeko joera ideologikoa izan zen, XIX. mendean Hego Euskal Herrian Frantsestearen ondoren garatu zena, Frantziako eta, bereziki, Espainiako konstituzioez babesteko edo horien jurisdikzioa mugatzeko. Foruzaletasun mota ugari bereizten dira XIX. mendean barrena: erregezale edo tradizionalista, liberalena eta bere horretan foruzaletasuna soilik dutenena eta populu edo herritarren foruzaletasuna. Foruzaletasun liberalaren egunkari nabarmenena Bilboko *Irurac bat* izan zen.

Bigarren Karlistaldiaren ostean, foruak kendu zituztenean, agertu zen horien aldeko mugimendu politiko-kultural gisa foruzaletasuna, karlismotik eta berorren dinastia arazotik urrunduz. Elkartea apolitikoa eta euskaltzale bazen ere, kide nabarmenen joera foruzale erradikala izan zen. *El Arga* egunkariaren bidez aurrenik (1880-81) eta *Lau-Buru* egunkariaren bitartez ondoren (1882-86) ideologia berria bultzatu zuten. Nafarroako foruzaleak alderdi politiko gisa antolatu ziren, Alderdi Foruzalea () delakoan, eta udal-hauteskundeetan garaile izan ziren 1881ean eta 1884an.

1885. inguruan, Nafarroako Euskal Elkargoa eta Alderdi Foruzale bera *de facto* deseginda zeuden. XIX. mendearen azken hamarkadan ideologia eta joera politiko ezberdinek sartu zuten foruzaletasuna beren programetan: integristek, karlistek. Integrismo foruzaletik euskal nazionalismora ere aldatu ziren batzuk: *El Fuerista* Donostiako aldizkari integrista egunkari nazionalista bihurtu zen bigarren fasean (1898an). Aldizkariak hasieratik zuen goiburua ("Jaungoikoa eta Foruak") moldatu, eta EAJ bihurtu zuen bere goiburu (JEL = Jaun-goikua eta Lagi-zaŕa). Eragin handia izan zuen, beraz, foruzaletasunak euskal nazionalismoaren jatorrian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Foruen amaiera Hego Euskal Herrian
* Foru

## Kanpo estekak
Camilo Villavaso

**Camilo Felipe Villavaso Etxebarria** (Bilbo, - † *ib.*, ) bizkaitar kazetari, historialari eta politikaria izan zen.

Bizkaiko Batzar Nagusietan izandakoa, 1876 Durango ordezkatu zuen Espainiako Diputatuen Kongresuan. Lanbidez kazetaria, *Irurac bat* zuzentzeaz gain, *El Noticiero Bilbaíno*, *El Diario de Bilbao*, *Euskal-Erria*, *Revista de Vizcaya*, Madrilgo *El Día*, *La Ilustración Católica* eta *La Ilustración de Álava y Vizcaya* agerkarietan ere idatzi zuen.

## Lanak 
* *La Cuestión del puerto de la Paz y la Zamacolada* (1887)
* *Celebridades contemporáneas: bosquejos biográficos* (1888)
* *Historia de Durango y de sus más ilustres hijos* (1968)

## Erreferentziak
Benigno Baskaran

**Benigno Baskaran Guridi** (Eibar, Gipuzkoa,  -*ib.*, ) gipuzkoar politikaria izan zen, PSE-EEko kidea.

Euskal sozialismoaren kide nabari Marcelino Baskaranen semea, 13-14 urterekin Armeria Eskolara joan zen ikasketak egitera. Tornero, ajustadore lanetan aritu zen eta ondoren aitaren lantegian lanean hasi zen. 1931ko apirilaren 14an, Errepublika aldarrikatu zutenean, jada zinegotzia zen. 1934ko Iraultzan hartu zuen parte eta 25 urteko espetxe-zigorra jasan zuen.

1936ko uztaileko estatu-kolpea piztu zenean, miliziano bilakatu eta gerra amaitzean tenientea zen. Frantzian erbesteratu eta erresistentzian aritu zen. 1943an tuberkulosiak jota etxera itzuli eta klandestinitatean lan egin zuen. Espainiako trantsizioaren garaian, Batzar Nagusietarako hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Niceto Zamacois

**Juan Niceto de Zamacois y Urrutia** (Bilbo,  - † Mexiko Hiria, ) bizkaitar kazetari, eleberrigile eta poeta izan zen.

1840an Mexikora joan zen eta bertan argitaratu zituen bere lehenengo poemak. 1857an itzuli eta *Irurac bat* egunkarian lan egin zuen. 1860an berriro Mexikora joan eta, Espainiako Lehenengo Errepublikaren garaian ez ezik, bertan eman zuen bizitza. *La golondrina* abesti ospetsuaren hitzen egilea da.

## Erreferentziak
Aurora Baskaran

**Aurora Baskaran Martínez** (Eibar, Gipuzkoa, 1933ko abuztuaren 11) gipuzkoar politikaria da, PSE-EEko kidea.

Benigno Baskaran aita eta Marcelino Baskaran aitona izan zituen, biak ere euskal sozialismoaren kide nabariak. 1987 eta 1995 artean jaioterriko alkate hautatua, 1989ko hauteskundeetan senatari hautatu zuten.

## Erreferentziak
Karlos Linazasoro Maiztegi

**Karlos Linazasoro Maiztegi** (Soraluze,  - Zumarraga, ), ***Altzeta***, gipuzkoar hizlari abertzalea izan zen.

Oso gazte zela Zumarragan jarri zen bizitzen bere familiarekin batera. EAJ alderdiak inoiz izan duen euskal hizlaririk onenetako eta arrakastatsuenetakoa izan zen. Alderdi Jeltzaleko Euzkadi Buru Batzarreko kidea izan zen (1934). *Pyrenaica* eta *Arantzazu* aldizkarietan argitaratu zituen artikulu nagusiak.

## Erreferentziak
Karlos Linazasoro

**Karlos Linazasoro** izan daiteke:
* Karlos Linazasoro Maiztegi (1899-1965), euskal hizlaria.
* Karlos Linazasoro Izagirre (1962), euskal idazlea.
Mufla-labe

thumb|Mufla-labea
**Mufla-labea**, labe baten barruan, beste labetxo edo mufla bat duena da. Labetxoan, beroa kontzentratu eta materialak urtzea lortzen da.

## Kanpo estekak
José Goñi Aizpurua

**José Goñi Aizpurua** (Donostia,  - † Madril, ) gipuzkoar kazetari tradizionalista izan zen.

Jaioterrian hasi zen lanean, *La Constancia* eta *El Diario Vasco* egunkarietan. 1934 eta 1937 artean Gasteizko *El Pensamiento Alavés* egunkariaren zuzendaria izan zen. Gero Santiago de Compostelan eta Madrilen lan egin zuen.

## Erreferentziak
Juho Kusti Paasikivi

**Juho Kusti Paasikivi** ( ahoskatua; Koski, Finlandiako Dukerri Handia, 1870ko azaroaren 27 &ndash; Helsinki, Finlandia, 1956ko abenduaren 14) Finlandiako zazpigarren presidentea izan zen (1946-1956). Finlandiar Alderdia eta Koalizio Nazionaleko Alderdiaren ordezkari zela Finlandiako Lehen Ministroa izan zen 1918an eta 1944-1946 urteen artean. Finlandiako ekonomia eta politikan pertsonaia garrantzitsua izan zen 50 urtez. Finlandiako nazioarteko harremanen arkitekto gisa ezagutzen da, Bigarren Mundu Gerraren ostean egindako lanagatik.
Pensamiento Alavés

***Pensamiento Alavés*** Gasteizko egunkari tradizionalista izan zen.

*El Heraldo Alavés* egunkariaren oinordekoa, lehen alea 1932ko abenduaren 13an, Espainiako Bigarren Errepublika garaian, argitaratu zuten. Errepublikanismo eta eusko abertzaletasunaren aurkakoa, José Luis Oriol jabea eta José Goñi Aizpurua eta José Martinez de Marigorta zuzendariak izan zituen. 1967ko otsailaren 18an desagertu zen. *Norte Express* egunkariak ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mufla

thumb|Mufla
**Mufla** labe barneko material erregogorrezko barrunbea da, labean sartzen diren substantziak uniformeki berotzeko erabiltzen dena eta zeramika-objektuak sugarren eta gas beroen eraginetik babesten dituena.

## Kanpo estekak
Adreilu erregogor

thumb|upright=1|Adreilu erregogorrez barrutik estalitako labe baten zaharberritzea
**Adreilu erregogorra** tenperatura oso altuak jasan ditzakeen adreilua da urtu gabe. Horregatik oso egokia gertatzen da labeak egiteko, beheko suak egiteko, etab.

## Kanpo estekak
Marcel Gimond

**Marcel Gimond** (Tournon-sur-Rhône, 1894ko apirilaren 27a – Nogent-sur-Marne, 1961eko urriaren 13a) Frantziako eskultorea izan zen. 1957an Arteen Sari Nazionala jaso zuen. Frantziako azken bustu-egile handitzat hartzen da eta bere estilo garbiagatik da ezaguna. Izan ere, erretratu ugari egin zizkien garaiko politikari eta artista askori, eta bere bustuak Frantziako, Luxenburgoko eta Erresuma Batuko museoetan daude ikusgai.

Arte Ederretako Akademian ikasi zuen, Lyonen, eta Aristide Maillolen eta Auguste Rodinen ikaslea izan zen. Gimond irakasle ospetsua izan zen Parisko Eskola Nazionalean 1960ra arte. Bere ikasleen artean honako hauek nabarmentzen dira, besteak beste: Michel Averseng, César Baldaccini, Charles Béranger, Maurice Calka, Roland Chanco, Joséphine Chevry, Jacques Coquillay, Charles Correia, Eugène Dodeigne, Charles Gadenne, Janik Gilbert-Rabeuf, Alain Métayer, Françoise Naudet, Philolaos Tloupas, Joxe Ulibarrena, Mizui Yasuo.

Marcel Gimondek eskulturaren azterketa zorrotza egin zuen, eta, bere esanetan, monumentaltasuna munduko zibilizazio guztien ezaugarri unibertsala da. Artea, haren ustez, hizkuntza unibertsala zen, mugak gainditzen dituena eta gizakia arrotz ez duten guztiak biltzeko gaitasuna duena.
Georg Forster

**Johann Georg Adam Forster** (Nassenhuben, Erret Prusia, Poloniako Erresuma, 1754ko azaroaren 27a - 1794ko urtarrilaren 10a) naturalista, etnologo, bidaia idazle, kazetari eta iraultzailea izan zen. Gaztea zelarik bere aita Johann Reinhold Forster hainbat espediziotan lagundu zuen, James Cooken Ozeano Pazifikora egin zuen bigarren bidaia barne. Bere bidaiaren kronikak Polinesiako etnologian garrantzitsua izan zen, eta gaur egun ere lan errespetatua da. Liburu horren ordainean Royal Societyn onartu zuten 22 urte zituelarik. Bidaia literatura zientifikoaren aitzindaritzat hartzen da.

Forster figura zentraletako bat izan zen Alemaniako Argien Garaian. Korrespondentzia izan zuen garaikideak izan ziren beste askorekin, bere lagunmina zen Georg Christoph Lichtenberg barne. Bere ideiek influentzia handia izan zuten Alexander von Humboldten lanean, XIX. mendeko zientzialaririk garrantzitsuenetako bat. Frantziak Mainz okupatu zuenean 1792an Forster hiriko Jakobinoen Klubaren sortzaileetako bat izan zen, eta garrantzia handia izan zuen Mainzeko Errepublikaren sorreran, Alemaniako estatu errepublikarren artean lehenengoen artean. 1793ko uztailean, Parisen Mainzeko Errepublikaren ordezkari gisa ari zela Prusia eta Austriak hiria bereganatu zuten eta deserriratua izan zen. Alemaniara ezin itzulita, bere lagun eta familiarengandik urrun, Parisen hil zen gaixo 1794an.
Segmentu (hizkuntzalaritza)

Hizkuntzalaritzan, segmentua "mintzoan, dela fisikoki edo dela belarriz, identifikatu daitekeen unitate diskretua" da.  Termino hau inon baino gehiago fonetika eta fonologian erabiltzen da, hotsei erreferentzia egiteko, baina edozein alorretan erabil daiteke alor horretan esanguratsua den gutxieneko unitateari buruz hitz egiteko, hala nola silabari, morfemari edo keinu hizkuntzetako keremari buruz.

Segmentuak "diskretu" direla esaten da bereiziak eta banakoak direlako (adibidez, hala kontsonanteak nola bokalak zein bere aldetik hauteman ohi ditugu) eta bakoitza bere ordenan agertzen direlako (esate baterako, *bake* hitza entzunez gero, lehenik *b* entzungo dugu, gero *a*, eta abar). Mintzoaren beste osagai kontrastiboak hainbat segmenturekin batera agertzen dira, hala nola prosodia (tonua, azentua), baita batzuetan artikulazio bigarrenkariak ere, hala nola sudurkaritzea (hau zer den jakiteko gogoan har ditzakegu zubereraren bokal sudurkariak, esaterako). Batera agertzen direnez, ezin dira diskretuki ordenatu euren artean, beste segmentu bat balira bezala. Honegatik osagai hauek *suprasegmental* (hots, nolabait esanda, "segmentu gaineko") deituak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arnold Zweig

**Arnold Zweig** (Glogau, 1887ko azaroaren 10a - Berlin, 1968ko azaroaren 26a) Alemaniako idazlea izan zen, antifaxista eta gerraren aurkako mugimenduko aktibista. Lehen Mundu Gerrari buruz idatzitako sei bolumeneko lanagatik oso ezaguna da.

1927an *Der Streit um den Sergeanten Grischa* (*Grischa sarjentoaren kasua*) argitaratu zuen, gerraren aurkako liburu ezaguna.

## Kanpo estekak
Álvaro Pereira

**Álvaro Daniel Pereira Barragán** (Montevideo, Uruguai, 1985eko azaroaren 28a - ) Uruguaiko futbolari bat da. Paraguaiko Cerro Porteño taldean jokatzen du. Batez ere atzelari gisa ibiltzen da, baina ezkerreko erdilari ere izan daiteke.

Miramar Misiones taldean hasi zen jolasten eta, hortik aurrera, hainbat futbol taldeko kide izan da, FC Porto eta Inter barne. Zortzi titulu handi irabazi ditu eta 188 partidu ofizilaetan hartu du parte.
Bronkitis akutu

**Bronkitis akutu** edo **bronkitis larri** bronkioetako mintzaren hantura mota da. Bronkitis honetan arnasbideetan hantura, sukarra, eztula eta zorne karkaixak azaltzen dira. Bronkopneumonia sor daiteke bronkitis larriaren ondorioz, biriketako mintzera edo trakeara hedatzen bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bronkiolitis

**Bronkiolitis** arnasketan agertzen den eritasun larria da; bronkioetako eta bronkioloetako hormetako hantura du ezaugarri nagusi. 6 hilabete baino gutxiagoko haurrengan eta zaharrengan azaltzen da batez ere.

Bronkiolitisaren sortzaile nagusia birus bat da (normalean koronabirus, arnas birus sintzitial edo *Paramyxoviridae*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bronkopneumonia

**Bronkopneumonia** bronkioen eta albeolo ehunen aldi bereko hantura larria da.

Bi bronkopneumonia mota daude: bronkopneumonia arrunta bata, eta bronkopneumonia tuberkulosoa bestea. Bronkio eta albeolo ehunetan sortzen diren handigunetxoek ematen duten eritasuna bronkopneumonia arrunta da. Oso eritasun arrunta da, sulfamidak eta penizilina asmatu bitartean jende sail handia hiltzen zuena. Pneumokoko, estafilokoko, estreptokoko eta beste hainbat mikrobiok eragiten du gaixotasun hori, hotzaldi bat, gripe bat edo txarranpina harrapatu delako, askotan. Erremedioak alborengoarentzakoen antzekoak dira: gela zabal, aire hezedunetan egon, gehienbat edari elikagaiak baina indargarriak eta aipatu diren sendagaiak hartzea.

Bronkopneumonia tuberkulosoa edo berezia, mikrobioen bidez harrapatzen da. Handiguneez gainera biriketako ehunak urratu eta andeatzea ere gertatzen da kasu horretan; Koch baziloaren pozoiak eragiten du gaiztotze hori. Azkar zabaltzen da, handiguneak pilatuz joaten dira eta biriketan zuloak agertzeraino iritsi daiteke. Erremedioak: elikagai indargarriak, rifanpizina, estreptomizina, etab.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FCR Duisburg

[thumb|270px|[Inka Grings, sei aldiz Bundesligako goleatzaile nagusia.]]
**FCR Duisburg** (izen osoa *Fußballclub Rumeln 2001 Duisburg*) Duisburg hiriko emakumezkoen futbol taldea izan zen. Alemaniako talde indartsua izateaz gain UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga ere irabazi zuen.

## Historia 
1977an *FC Rumeln-Kaldenhausen* taldearen barneko atal bat izan zen baina 2001ean talde independentea sortu zuten, 2000 urtean Alemaniako liga irabazi ondoren; *Fußballclub Rumeln 2001 Duisburg*. Beste ñligari irabazi ez arren zortzi aldiz lortu zuen bigarren postua. Hiru kopa ere eskuratu zituen.

Garaipen handiena 2009an lortu zuen, UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga. Zvezda 2005 Perm talde errusiarra garaitu zuen finalean, etxean 6-0 irabazi eta kanpoan 1-1 berdinduta.

2012an diru arazo larriak izan zituen eta irautea lortu bazuen ere 2014 urtean MSV Duisburg taldeak xurgatu zuen.

## Palmaresa 
* Alemaniako Liga:
** Irabazi (1): 2000.
** Bigarren (8): 1995, 1997, 1999, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010.
* Alemaniako Kopa:
** Txapelduna (3): 1998, 2009, 2010.
** Finalista (3): 1999, 2003, 2007.
* UEFA Emakumezkoen Txapeldunen Liga (1): 2009.

## Kanpo estekak
Prostatitis

**Prostatitis** prostataren hantura larria edo kronikoa da. Akutu, kroniko, abakterianoa edo prostatodinia izan daiteke.

Gizon heldu gazteetan ager daiteke; Estatu Batuetan, urologoen kontsulten %8an eta oheburuko medikuen kontsulten %1ean diagnostikatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak