open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uzbekistanen banaketa administratiboa

**Uzbekistanen banaketa administratiboa** 12 probintziaz (*viloyatlar*, sing. *viloyat*), hiri burujabe batez (*shahar* edo *shahri*) eta autonomia errepublika batez (*respublika*, *respublikasi*) osatua dago. Probintziak 160 barrutitan (*tumanlar*, sing. *tuman*) banatzen dira. Tashkent probintziako estatistikek Tashkent hiriarenak ditu barne.

Azpiko taulan izenak uzbekeraz datoz (Tashkent, Samarkanda, Bukhara, Fergana, Karakalpakstan eta Anijan izan ezik), nahiz eta batzuetan beste transliterazio batzuk ere ager daitezkeen.

ezkerrera|400px|Uzbekistango mapa politiko

## Enklabe eta esklabeak 
Uzbekistanek lau esklabe ditu, lauka Kirgizistanek inguratuak Fergana ibarrean, Kirgizistan, Tajikistan eta Uzbekistan batzen diren eskualdean. Horietako bi herriak dira: Sokh (325&nbsp;km², 42.800-70.000 biztanle, %99 tajikak) eta Shohimardon (90&nbsp;km², 5.100 biztanle, %91 uzbekiarrak). Beste biak eremu txiki-txikiak dira: Chong-Kara edo Kalacha (3&nbsp;km²) eta Dzhangail (2-3 km zabalekoa). Chong-Kara eremua Sokh ibai ertzean dago, mugaren eta Sokh esklabearen artean.

Uzbekistanek Tajikistanen enklabe bat du, Sarvan herrixka. Gainera, Kirgizistanen enklabe bat ere badu, Barak herrixka (627 biztanle), Margilan eta Fergana herrien artean kokatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Omar Khayam

**Omar Khayam** (, ; Nixapur, 1048ko maiatzaren 18a – *ib.*, 1131ko abenduaren 4a), persiar matematikari, filosofo, astronomo, mediku eta poeta izan zen. Mekanika, geografia eta musikari buruzko tratatuak idatzi zituen. Mendebaldean, batez ere, *Rubaiyat* (bere poemen bilduma) idazteagatik da ezaguna.

## Bizitza 
Gaztea zela, Samarkandara joan zen ikastera, eta handik Bukharara; bertan Erdi Aroko matematikari eta astronomo nagusienetariko bat bilakatu zen. Garrantzi handiko aljebrako saiakera bat idatzi zuen, garaiko hoberena; hiperbole eta zirkuluen arteko ebaketa erabiliz, ekuazio kubikoak ebazten zituen.

Malik Shah sultanak Persiako egutegia aldatzeko behar ziren astronomia ikerketak egin zitzan deitu zuen. Isfahan hirian astronomia behategi bat eraiki zuen, beste zenbait astronomorekin batera. Nixapurera itzulirik, legeak, filosofia, historia, matematika, medikuntza eta astronomia irakasten jardun zuen. Iturri askoren arabera, Avizenaren filosofia irakatsi zuen jaioterrian. Prosazko lanetatik, ordea, oso gutxi iritsi dira gaur arte.

XIX. mendean Francis Scott Fitzgeraldek *Rubaiyat* poemak itzuli zituenean (itzulpen egokitua) ezagutu zen Europan haren poesia, bizi zelarik ere, ez baitzegoen oso zabaldua, agintarien beldurrez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Samarcande* (Amin Maaloufen eleberria)

## Kanpo loturak 
* Euskarari ekarriak: Omar Khayyam, ekarriak.armiarma.eus
Frederiksborg gaztelua

**Frederiksborg gaztelua** (), Danimarkako Hiriburu Eskualdearen hiriburua den Hillerød herrian dago. Danimarkako errege familiaren egoitza izan da mendeetan zehar.

Eskandinavia osoko berpizkunde garaiko gaztelurik handiena da. "Gazteluaren lakua" () deritzon aintziraren erdian dauden hiru irletan eraikita dago eta atzean lorategi barroko ederrak ditu.

## Historia 
Gazteluaren zatirik zaharrenak Frederik II.a erregeak eraiki zituen 1560. urtean, baina gazteluaren gehiengoa 1602 eta 1620 urteen artean egin zuen Kristian IV.aak, nahiz eta bere aitaren izena mantendu. Kopenhageko Christiansborg jauregia bezala flandiarren estiloan egin nahi izan zuen eta horretarako Hans eta Lorenz van Steenwinckel holandarrak arkitekto kontratatu zituen gaztelua diseinatzeko. 1648. urtean Kristian IV.a hil zenetik aurrera 1840. urte arteko errege erregina guztiak bertan koroatu izan dira.

Koroatzeez gain, beste hainbat zeremonia eta ekintza ere egin izan ziren gazteluan. Hauen artean garrantzitsuena 1720. urteko Frederiksborgeko Ituna izan zen. Itun honek Iparraldeko Gerra Handiari amaiera eman zion.

1859. urteko abenduaren 17an gazteluak sua hartu zuen eta lakua izoztuta zegoenez ezin izan zen suntsipena arindu. Gaztelua berreraikitzeko Danimarka guztian dirua batu zen eta batez ere J.C. Jacobsen garagardogileak emandako diruari esker berriz inauguratu ahal izan zuten 1878. urtean. 1885. urtean Danimarkaren historiaren museoa sortu zuten bertan. 1996. urtean lorategiak berriztatu zituzten.

## Ondasun nabarmenak 
* Gazteluaren eliza. Bertan daude Danimarkako bi Erlijio orden handienen armarriak, *Elefantearen ordena* eta *Dannebrog ordena*.
* Danimarkaren historiaren museo nazionala.
* Neptunoren iturria.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Aleksandr Solzhenitsin

**Aleksandr Isaievitx Solzhenitsin** (,  ahoskatua; Kislovodsk, 1918ko abenduaren 11&nbsp;– Mosku, 2008ko abuztuaren 3a) Errusiako eleberrigile, antzerkigile eta historialaria izan zen. *Gulag artxipelagoa* eta *Egun bat Ivan Denisovitxen bizitzan* bere eleberriei esker, mundu osoan sobietar gulag edo espetxe-sistemaren bizitza ezagutarazi zuen. Bigarren Mundu Gerran aritu ondoren, sobietarren aurkako propaganda idazteagatik atxilotu eta bertan zenbait urte eman zituen. 1970ean Literaturako Nobel Saria eman zioten. 1974an SESBetik kanporatua izanik ere, 1994an itzuli zen.

## Bizitza eta literatura ekinbidea 
Matematika ikasketak egin zituen. Bigarren Mundu Gerran artilleria kapitain izan zen. 1945ean atxilo hartu zuten, gutun batean Stalin kritikatzeagatik, eta kontzentrazio esparru batean eduki zuten hamaika urtez. Askatasuna lortu zuenean, Riazanen jarri zen bizitzen, eta irakasle gisa lan egin zuen 1962 urtera arte. Urte hartan bertan *Egun bat Ivan Denisovitxen bizitzan* eleberri laburra argitaratu zuen, kontzentrazio esparru bateko preso baten egun arrunt baten kontakizuna. Obra hori halako mugarria izan zen XX. mendeko errusiar literaturaren historian, hura izan baitzen lehena Stalinen kontzentrazio esparru batean gertatzen zena aipatzen. Hilabete batzuk geroago beste bi kontakizun argitaratu zituen: *Matrionaren etxea* eta *Kretxetovka-ko ezezaguna*. Hasitako ildoari jarraituz,* Minbiziaren pabiloia *(1967) eta *Lehen zirkulua *(1969) obretan Stalinen garaiko izua deskribatu zuen. Obra horiek Mendebaldean baino ez ziren argitaratu, eta Sobietar Batasunaren mugetatik kanpo izan zuten oihartzunagatik Literaturako Nobel saria jaso zuen 1970ean. 1970eko hamarkadan ziklo historiko baten kontakizuna idazten hasi zen, 1917ko iraultzaz geroztik bere herrialdean izandako aldaketen berri emanez. Zikloari *Gurpil gorria* izena jarri zion eta hiru eleberri hauez osatuta zegoen: *1914ko abuztua* (1971); *1916ko azaroa *(1984) eta *1917ko martxoa*. Bien bitartean, 1974an beste obra erraldoi baten lehen atala argitaratu zuen: *Gulag uhartedia* (1973-1978). Obra horretan, berriro ere, datu eta dokumentu pila batez lagundurik, Stalinen kontzentrazio esparruetako bidegabekeriak deskribatu zituen. Urte hartan bertan, 1974an, Errusiatik egotzi zuten. Zurichen jarri zen bizitzen eta bere *Oroitzapenak* (1975) eta *Lenin Zurichen* (1976) argitaratu zituen. 1976an, Estatu Batuetan egindako bisitaldi batean, han egindako hitzaldiak argitaratu zituen: *Ameriketako diskurtsuak*. Azkenik, Estatu Batuetan geratu zen bizitzen, Vermonten.

## Lanak 
* , euskaraz: *Egun bat Ivan Denisovitxen bizitzan*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* , euskaraz: *Gulag artxipelagoa* (oraingoz euskara itzuli gabe).
* 
* 
* 
* 
* 
* , Irina Albertik ingelesera itzulia.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fredensborg jauregia

**Fredensborg jauregia** (danieraz *Fredensborg Slot*), Fredensborg herrian dagoen jauregi barrokoa da, Hillerød eta Frederiksborg gaztelutik 8 kilometro ipar ekialdera. Jauregi barrokoa da eta lorategi eta baso ederrek inguratzen dute.

## Historia 
1720. urtean Frederiksborgeko Ituna sinatzean Iparraldeko Gerra Handia bukatu izanaren omenez eraikitako jauregia da. Fredensborg izenak "bakearen jauregia" esan nahi du, danieraz *fred* bakea baita. Johan Cornelius Krieger arkitektua izan zen eraikina diseinatu zuena. 1722. urtean inauguratu zuten eta udako jauregi gisa erabili izan du ordutik Danimarkako errege familiak.

## Lorategiak 
Danimarkako lorategien artean handienetakoak dira Fredensborg jauregia inguratzen dutenak. Krieger izan zen lorategi barroko hauek diseinatu zituena, aurrez Kopenhagen dagoen Rosenborg jauregiko lorezain nagusia izana baitzen. XVIII mendean lorategiak zabaldu egin ziren eta gaur egun parekeko bideek daukaten izar itxurako diseinua 1970 eta 1990 artean eman zitzaien.

Bereziki aipagarria da *Nordmandsdalen* (normandiarren harana) txokoa, J.G. Grunden 70 eskulturekin, denak norvegiar eta faroear arrantzale eta nekazarien irudiak direlarik.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Giosuè Carducci

**Giosuè Alessandro Giuseppe Carducci** (1835eko uztailaren 27a – 1907ko otsailaren 16a) Italiako poeta eta irakaslea izan zen. Itzal handia izan zuen eta Italia modernoaren poeta nazional ofizialtzat bilakatu zen. 1906an Literaturako Nobel Saria lortzeko lehendabiziko italiarra izan zen.

## Lan nabarmenak 
* 1857: *Rime*
* 1863: *Juvenilia*
* 1865: *Inno a Satana*
* 1865: *Levia Gravia*
* 1871: *Decenalia*
* 1873: *Nuove poesie*
* 1874: *Studi letterati*, assaig
* 1876: *Bozetti critici e discorsi letterari*
* 1879: *La canzone di Legnano*
* 1882: *Giambi ed epodi*
* 1883: *Ça ira*
* 1886: *Intermezzo*
* 1877-1889: *Odi Barbare*
* 1901: *Rime e Ritmi*
* 1928: *Primizie e reliquie*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italierazko literatura

## Kanpo estekak 
* Idazleari buruzko webgunea
Labezomorro

**Labezomorroa** (**Blattodea** eta, batzutan, **Blattaria**) 4.500 espezie inguru dituen intsektu ordena da. Horietatik 30 inguru gizakien etxebizitzetan bizi dira eta lau izurritetzat jotzen dute.

Espezierik ezagunenak amerikar labezomorroa (*Periplaneta americana*, 30 mm-ko luzera), labezomorro arrea (*Blattella germanica*, 15 mm-ko luzera), asiar labezomorroa (*Blattella asahinai*, 15 mm-ko luzera) eta labezomorro beltza (*Blatta orientalis*, 25 mm-ko luzera) dira.

## Sailkapena 
## Erreferentziak
Labezomorro arre

**Labezomorro arrea** (*Blattella germanica*) Blattellidae familiako labezomorroa da, 1,3 eta 1,6 zentimetroko luzera duena. Hegoak izan arren ezin du hegan egiten. Labezomorroen artean, ezagunena eta hedatuena da, gizakiaren zabor-guneetan bizi delako.

Neurriz Ameriketako labezomorroa baino txikiagoa da, eta kolorez hura baino argiagoa dena.

## Erreferentziak
Labezomorro beltz

**Labezomorro beltza** (*Blatta orientalis*) *Blattellidae* familiako labezomorroa da, 2,5-3 zentimetroko luzera, gorputz-zapala, gaineko aldea beltz distiratsua, eta azpikoa gorrixka dituena. Hegoak izan arren ezin du hegan egin. Leku heze eta ilunetan ibiltzen da, gauez batez ere. Zernahi jaten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gameto

[150px|thumb|Bizidunen gametorik handiena [ostruka emeak sortzen du: bere arrautza da.]]

**Gametoak** ugalketa sexualean parte hartzen duten zelulak dira. Gameto ar eta emearen fusioa gertatzen denean, ernalketa prozesuan, zigoto izeneko zelula bat sortzen da.

Animaliengan gameto arrak gameto emeak baino txikiagoak dira. Gameto arrei espermatozoide deritze, eta mugikorrak dira. Gameto emeak edo obuluak aurrekoak baino handiagoak dira, eta ez dira mugitzen.

Landareen gametoak, bestalde, anterozoideak (arrak) eta oosferak (emeak) izaten dira.

Gametoak zelula haploideak dira, meiosiaren bidez sortutakoak meiozito izeneko zelula diploideetatik. Gametoak dira, hain zuzen, animaliek dituzten zelula haploide bakarrak, gainontzeko zelula guztiek (zelula somatikoek) kromosoma kopuru bikoitza baitute. Gogoratu zelula diploideek (2*n*) kromosoma bina dute, bata aitarengandik jasoa eta bestea amarengandik (gizakiaren kasuan 46 kromosoma daude, 23 bikoteetan osatuak). Gametoek, aldiz, haploideak dira (*n*), kromosoma bakoitzak ez baitu bikoterik (gizakiaren kasuan zenbaki haploidea 23 izanik).

Gametoak edo zelula sexualak gonada izeneko organoetan sortzen dira animaliengan (eta landareen gametangioetan); espermatozoideak ar-gonadetan (barrabiletan) eta obuluak eme-gonadetan (obulutegian). Gametoen sorrerari gametogenesi deritzo (espermatogenesi edo obogenesi, hurrenez hurren), eta zenbait hormonen kontrolpean dago.

## Kanpo estekak
Fergana probintzia

**Fergana **(edo ***Farg‘ona***)** probintzia** Uzbekistango probintzietako bat da, herrialdearen ekialdean kokatua, Fergana haranean. Mugakide ditu Turkmenistan, Tajikistan, Namangan probintzia eta Andijan probintzia. Bertan 2.597.000 biztanle inguru bizi dira, horietako %71 landa eremuetan.

Probintzia 15 barrutitan banatua dago. Hiriburua Fergana da (214.000 bizt). Beste hiri nagusiak honakoak dira: Besharik, Khamza, Kokand, Kuva, Kuvasay, Margilan eta Rishdan.

Bertako klima kontinentala da, muturreko tenperatura aldaketekin negu eta udaren artean.

Nekazaritza da probintziako aktibitate ekonomiko nagusia, batez ere kotoia, zeta, barazkiak eta ardoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odense BK

**Odense Boldklub** edo **Odense BK** 1887. urtean sortu zenean *Odense Cricketklub* izena zuen, cricketa baitzen jokatzen zuen kirol bakarra, baina 1889. urterako futbola eta tenisa ere hartu zituen.

Danimarkako hiru Liga eta bost kopa irabaziak ditu. 1927-28an jokatu zuen lehen aldiz maila nagusian baina asko itxaron behar izan zuen lehenengo tituluak lortzeko, 1977 urteko Liga hain zuzen ere. 80 hamarkadan eta 90 hamarkadaren hasieran izan zuen bere "urrezko aroa".

1994-95 denboraldiko UEFA Kopan beren historiako unerik handiena gertatu zen, **Madrilgo miraria** izenarekin ezagutzen dutena, Real Madril taldea kanporatu zutenekoa. Lehenengo partida Odensen jokatu zuten eta madrildarrek 2-3 irabazi zuten, azken minutuan daniarren idoloa zen Michael Laudrupek Real Madrilen gola sartuta. Itzulerakoan ordea, aurrikuspen guztien aurka daniarrek 0-2 irabazi zuten Bernabeun, daniarren bigarren gola ere 90. minutuan iritsi zen gainera. Morten Bisgaard izan zen heroia. Final laurdenetan Parmak kanporatu zuen, gerora txapeldun izango zenak. Urte hartatik aurrera Odenseren zaleek beti esaten dute; "hiru liga irabazi ditugu eta behin Real Madril kanporatu genuen".

Azken hamarkadan bi kopa irabazi ditu eta 2009 eta 2011 artean denboraldi bikainak egin zituen hiru urteetan Ligako bigarren postua eskuratuz. Gaur egun taularen erdialdean ari da. 2022an Kopako finalera iritsi zen eta 0-0 egin ondoren penalti jaurtiketetan galdu zuen titulua.

## Palmaresa 
Danimarkan:
* Daniar superliga (3): 1977, 1982 eta 1989
* Danimarkako Kopa (5): 1983, 1991, 1993, 2002 eta 2007

Europan:
* UEFA Intertoto Kopa (1): 2006

## Euskal taldeen aurkako partidak 
Odensek kanporaketa bakarra jokatu du euskal taldeen aurka:

## Kanpo estekak 
*  Web orri ofiziala
Babrak Karmal

**Babrak Karmal** (Kamari, Kabul probintzia, Afganistan, 1929ko urtarrilaren 6a - Mosku, Errusia, 1996ko abenduaren 3a) afganiar politikaria izan zen eta Afganistango Alderdi Demokratiko Popularraren (marxista-leninista) sortzaileetako bat. 1979ko abenduan, sobietar armadak Afganistan inbaditu eta Hafizullah Amin presidentea hil eta gero, Karmal erbestealditik itzuli zen herrialdearen agintea hartzeko. Berehala Afganistango gerra hasi zen. Gerra gehiegi luzatzen ari zela eta, Mikhail Gorbatxovek kargutik kentzea erabaki zuen. Beraz, 1986ko azaroaren 24an, gaixorik zegoelako aitzakiarekin, lehendakaritza utzi zuen. Ondoren Moskun bizi izan zen eta han hil zen, gibeleko minbiziz, 1996ko abenduaren 1ean edo 3an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Biografia biografiasyvidas.com-en
*  Biografia afghanland.com-en
Hillerød

**Hillerød** Seelandia irlaren iparraldean dagoen hiria da. Kopenhage Danimarkako Hiriburu Eskualdean dagoen arren Hillerød da eskualdeko hiriburua. 30.570 biztanle ditu (2012). Frederiksborg gazteluaren inguruan sortuz joan den herria da.

## Paisaia 
*Esrum Sø* lakuaren ertzean kokaturik dago Hillerød eta baso zabalek inguratzen dute, Danimarkako bigarren handiena den *Gribskov* basoak iparraldean eta *Store Dyrehave* basoak hegoaldean.

## Ondasun nabarmenak 
* '*Frederiksborg gaztelua (*Frederiksborg Slot*)**: Frederik II.aren gaztelua da, Danimarkako errege familiaren egoitza izan da mendeetan zehar. Eskandinaviako gaztelu handiena da.
* **Æbelholt Abadiaren hondarrak (*Æbelholt Klosterruin*)**: Iparraldeko herrialdeetako monasterio handienaren hondarrak dira. 1176. urtean fundatu zuten monje agustindar frantsesek. 1536ko Erreformaren ondoren Estatuaren menpe gelditu zen.
* **Esrum Abadia (*Esrum Kloster*)**: 1151. urteko monasterio zistertarra.
* **Fredensborg jauregia*': XVIII mendeko jauregia, 8 kilometro ipar ekialdera dago.

## Iruditegia 

Irudi:Hillerød 20090818 03.jpg|Kale nagusia.
Irudi:Monument to Frederik VII in front of Frederiksborg Castle.JPG|Frederiksborg gaztelua.
Irudi:Copenhagen 1095.JPG|Frederiksborg gazteluko lorategiak.
Irudi:Esrum Kloster 2007.jpg|Esrum Abadia.
Irudi:Fredensborg Slot 126.JPG|Fredensborg jauregia.

## Kanpo estekak 
*  web orri ofiziala
Dafydd Iwan

**Dafydd Iwan**, jaiotzez **Dafydd Iwan Jones** (1943ko abuztuaren 24a, Brynamman, Carmarthenshire) galestar folk abeslari eta politikaria da. Plaid Cymru alderdiko presidentea ere izan zen.

Bere gaztaroa Gwynedd konderriko Bala udalerrian igaro zuen, ondoren ikasketak Cardiffko Unibertsitatean burutu zituelarik. Galeserazko abestiak idatziz eta abestuz ospea bereganatu zuen. Bere abesti ezagunenen artean *Yma o Hyd* (*"Oraindik Hemen"*) dago.

## Iruditegia 

Irudi:Dafydd-Iwan by-Aberdare-Blog.jpg|Dafydd Iwan musika emanaldi batean zehar.

## Ikus gainera 
* *Yma o Hyd*

## Kanpo loturak 
* Dafydd Iwanen webgunea
Zorri

**Zorri**ak (*Phthiraptera*) 3.250 espezie inguru dituen intsektu ordena bat dira.

Ugaztun eta hegaztien parasitoak dira, eta beren ile edo lumaian ezkutatu eta erruten dituzte beren arrautzak, bartz izenekoak. Zorri espezieak ostalari zehatz bati moldatzen zaizkio, ostalari mota bakoitzak zorri mota bereziak baititu. Zenbai zorri animalia baten zonalde jakin batean bizitzeko moldatua da, gainera. Erran bezala, ia ugaztun eta hegazti espezie guztiei erasaten diete, baita gizakiei ere: buru-zorria (*Pediculus humanus capiti*), gorputz-zorria (*Pediculus humanus corporis*) eta pubis-zorria (*Phthirus pubis*) kasu, gizakiaren parasito dira.

## Bizi zikloa eta ohiturak 
Espeziearen arabera, zorrien elikagaia ostalariaren azala, lumak, gantz-glandulak edo odola izan daiteke. Arkakusoek ez bezala, zorriak ostalariarengan egiten du bere bizi-ziklo osoa: harengan, jaio, elikatu eta ugaltzen da. Ez du hegan edo jauzi egiteko gaitasunik eta mugitzeko gaitasuna mugatu xamarra du. Hala ere, ostalari batengandik beste batengana mugi daiteke, eta zenbait denbora biziraun dezake ostalaririk gabe, beste bat topatu arte.

Zorriak intsektu hemimetaboloak dira, alegia, metamorfosi bakuna burutzen dute eta beren bizi zikloak hiru fase ditu: arrautza, ninfa eta heldua.

* Bartzak ile edo lumari itsatsirik izaten dira, eta txikiak badira ere, normalki ikusteko modukoak dira.
* Ninfak zorri heldugabeak dira. Helduen oso antzekoak dira, tamaina txikiagokoak izan arren. Elikadura ohitura berak dituzte baina oraindik ez dira ugaltzeko gai. Heldu bihurtzeko metamorfosia egiten dute.
* Azken fasea helduaroa da, ugaltzeko gaitasuna dutenean. Emea handiagoa izan ohi da, arraultzak erruten baititu.

## Taxonomia 
### Amblycera subordena 
* Menoponoidea superfamilia
** Ancistronidae familia
** Colpocephalidae familia
** Menoponidae familia
** Pseudomenoponidae familia
** Somaphantidae familia
** Trinotonidae familia
* Ricinoidea superfamilia
** Laemobothriidae familia
** Ricinidae familia
### Ischnocera subordena 
* Philopteridae familia
* Trichodectidae familia
### Anoplura subordena 
* Echinophthiriidae familia
* Enderleinellidae familia
* Haematopinidae familia
* Hamophthiriidae familia
* Hoplopleuridae familia
* Hybophthiridae familia
* Linognathidae familia
* Microthoraciidae familia
* Neolinognathidae familia
* Pecaroecidae familia
* Pedicinidae familia
* Pediculidae familia
* Polyplacidae familia
* Pthiridae familia
* Ratemiidae familia
### Rhynchophthirina subordena 
* Haematomyzidae familia

## Galeria 

Fitxategi:Ricinus bombycillae (Denny, 1842).JPG|*Ricinus bombycillae*
Fitxategi:Trinoton anserinum (Fabricius, 1805).JPG|*Trinoton anserinum*
Fitxategi:Lice image01.jpg|*Damalinia limbata*
Fitxategi:Louse_diagram,_Micrographia,_Robert_Hooke,_1667.jpg|Zorri baten diagrama, 1667.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Furra furra

## Kanpo estekak
Buru-zorri

**Buru-zorria** (*Pediculus humanus capitis*) Pediculidae familiako zorri-azpiespeziea da. Hegoak ez dituzten intsektu hauek gizakien buru-azalean ematen dute bere bizitza osoa odolaz elikatzen. Izan ere, bizkarroi honen ostalari bakarrak gizakiak eta txinpantzeak dira.

Zorriaren arrautzak bartz izena du.

## Erreferentziak
Corcu Duibne

[thumb|250px|eskuinera|[Dingle penintsulan dagoen Dunbeg Fort gotorlekua.]]

**Corcu Duibne** edo **Corca Dhuibhne** Irlandako Munster eskualdeko Kerry konderriaren mendebaldean kokatzen zen historiaurre eta erdi aroko erresuma bat izan zen, hain zuzen ere, gaur egungo Dingle penintsula eta Iveragh penintsulan zehar hedatzen zen. Iverni edo Érainn tribuaren ondorengoak ziren eta kondairazko Conaire Mór erregearen ondorengoak zirela ere aldarrikatu ohi zuten. Eskozia eta Ulsterren ezarrita zegoen Dál Riata erresumaren urrutiko ahaidea izatea ere ahal liteke, Munsterren kokatuta zeuden Múscraige jendea eta Corcu Baiscind erresumarekin estuki loturik zegoen. Guzti hauek Síl Conairi errege dinastiakoak ziren, hauek ere berean Deda mac Sin edo Clanna Dedad erresumaren ondorengoak zirelarik.

Corcu Duibne erresuman erregetzan egon ziren familia edo klanen izenak O'Shea eta O'Falvey-tarrak izan ziren, baliteke O'Connell-tarrak ere bertan izatea.

## Ikus gainera 
* Tír Chonaill

## Kanpo estekak
Pubis-zorri

**Pubis-zorria** edo **potro-zorria** (*Pthirus pubis*) Pthiridae familiako zorri-azpiespeziea da. Bizkarroi hau gizakien organo genitaletan bizi ohi badira ere, ilean (baita betiletan ere) ere bizi daiteke.

## Erreferentziak
Tripolitania Britainiarra

**Tripolitania Britainiarra** Bigarren Mundu Gerraren ostean Britainia Handiak gaur egungo Libian eraturiko administrazioa izan zen. Zirenaikarekin batera administratua Italiar Libiaren ostean etorri zen. 1951ko abenduaren 24an Frantziar Fezzanekin batera Libiako Erresuma osatu zuen, independentzia eskuratuz.

1946tik aurrera Nazio Batuen Erakundeak kudeatu zuen, baina aurreko administratzaile zen Travers Robert Blackleyk jarraitu zuen karguan.

## Kanpo estekak
Ziritarren dinastia

**Ziritarren dinastia** () dinastia berberea izan zen, sanhaya taldekoa, X-XII. mendeen artean Ifriqiyan (Tunisia eta Aljeriako ekialdea) eta Granadan aginpidean izan zena. Hasieran fatimatarren gobernariak izan ziren, baina, haien aginpidea ukatuz, xiismoa utzi eta sunien dotrina ezarri zuten 1048an; mendeko zituzten lurraldeen gaineko jabetza Bulukkin ibn Ziriren esku geratu zen. Fatimatarrek, ordea, Banu Hillalen beduinoak bidali zituzten haien kontra. Beduinoen ondoren Siziliako normandiarrek eraso zituzten eta almohadeek aginpidea eskuratzearekin (1157), ziritarren dinastia desagertu zen. 1002an, ziritarren beste adar batek aginpidea hartua zuen Granadan; 1090ean almohadeak garaitu zitzaizkien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roundstone

**Roundstone** (irlanderaz **Cloch na Rón**) Irlandako mendebaldean dagoen Galwayko konderrian kokatzen den kostaldeko udalerri bat da. Connacht probintzian kokatzen da, Connemara eskualdean. Bertatik hurbil, iparralderuntz, Clifden udalerria du.

Bere aldamenean Galwayko Gaeltacht edo irlandera hiztunen eremua du, nahiz eta gaur egun Roundstone udalerria bera eremu horretatik kanpo gelditu eta ingeles hiztunen eremuan egon.

Roundstone udalerrian urtero Roundstone Summerfest edo Udako Jaialdia delakoa ospatu ohi da, bertan musika herrikoia, ekitaldi ezberdinak eta mota askotako denborapasak burutu ohi direlarik.

Udalerri honetatik ipar-ekialdera Twelve Bens mendilerroa kokatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Roundstone Village during the annual Roundstone Regatta.jpg|Urtero ospatu ohi den Roundstone Reggata itsasontzien lehiaketara hurbiltzen den ikuslegoa.
Irudi:Roundstone 03.jpg|Kalea.
Irudi:Church in Roundstone 01.jpg|Eliza.

## Kanpo estekak 
* Roundstone udalerriko webgunea 
* Roundstone udalerriko Udako Jaialdia
Gorputz-zorri

**Gorputz-zorria** (*Pediculus humanus humanus* edo *Pediculus humanus corporis*) Pediculidae familiako zorri-azpiespeziea da. Hegoak ez dituzten intsektu hauek gizakien azalean ematen dute beren bizitza osoa odolaz elikatzen.

## Erreferentziak
Hafsidar leinua

**Hafsidar leinua** edo **Hafsiak** (arabieraz: الحفصيون) masmud bereber leinua izan zen. Almohadeen aliatuak izan ziren baina 1229tik 1574ra Ifriqiyako (gaur egungo Tunisia) leinu nagusia izatera igaro zen. Eure lurrak, momenturik gorenean, Aljeriako iparekialdea, Bugia, Tunisia eta Libiako ipar-mendebaldea (Tripolitania) hartzen zuten.

## Hafsidar agintariak 
* Abd al-Wáhid (1207–1216)
* Abd-Alah (1224–1229)
* Abu Zakariya (1229–1249)
* Muhámmad I al-Mustansir (1249–1277)
* Yahya II al-Watiq (1277–1279)
* Ibrahim I (1279–1283)
* Ibn Abi Umara (1283–1284)
* Abu Hafs Umar I (1284–1295)
* Muhámmad I (1295–1309)
* Abu Bakr I (1309)
* Abu al-Baqa Jálid an-Násir (1309–1311)
* Abu Yahya Zakariya al-Lihyani (1311–1317)
* Muhámmad II (1317–1318)
* Abu Bakr II (1318–1346)
* Abu Hafs Umar II (1346–1349)
* Áhmad I (1349)
* Ishaq II (1350–1369)
* Abu al-Baqa Jálid (1369–1371)
* Áhmad II (1371–1394)
* Abd al-Aziz II (1394–1434)
* Muhámmad III (1434–1436)
* Uthmán (1436–1488)
* Abu Zakariya Yahya (1488–1489)
* Abd al-Mu'min (Hafsida) (1489–1490)
* Abu Yahya Zakariya (1490–1494)
* Muhámmad IV (1494–1526)
* Muhámmad V (1526–1543)
* Áhmad III (1543–1569)
* Muhámmad VI (1573–1574)
* Jafari Yahya (1574–1581)
* Alem Nafirr (1581–1609)

## Kanpo estekak
Espainiar Tripolitania

**Espainiar Tripolitania** gaur egungo Libiako Tripolitania eskualdean kokatu zen Aragoiko Erresumaren kolonia izan zen, 1510etik 1551ra arte. XVI. mendean Hafsidar leinua geroz eta estuago zegoen Espainiar Inperioa eta Otomandar Inperioaren arteko borroken artean. 1510eko uztailaren 25an Karlos V.ak Tripoli okupatu zuen. Otomanoek Tunisia konkistatu zuten eta horren ondorioz Tripoliko hafsidar leinua Espainiaren meneko bilakatu zen 1535an. 1530ean Maltako Zaldunen esku utzi zuten lurra. 1551eko abuztuaren 14an otomanoen esku geratu zen.

## Agintariak 
### Espainiar agintariak 
* Pedro de Navarro, 1510
* Diego de Vera, 1510
* Jayme de Requesens, 1510-1511
* Guillem de Moncade, 1511-1520
* François Velasquès, 1520-1530

### Maltako Zaldunak 
* Gaspard de Sanguesse, 1530 - 1531
* Aurelio Bottigella, 1531 - 1533
* Garcia Cortés, 1533 - 1535
* George Schilling, 1535 - 1537
* Jean Parisot de La Valette, 1537 - 1539
* Aurelio Bottigella, 1539 - 1541
* Fernand de Bracamond, 1541 - 1542
* Christophe de Solertafan, 1542 - 1545
* Pedro Nuñez Herrera, 1545 - 1549
* Gaspard de Vallier, 1549 - 1551ko abuztuaren 14a

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lurraldez kanpotasun

**Lurraldez kanpotasuna** bertako legeetatik kanpo dagoen eremu bati ematen zaion izena da, normalki diplomaziaren bidez lortutako negoziazioei esker. Lurraldez kanpotasuna leku fisikoei ere eman ahal zaie, adibidez base militarrei edo Nazio Batuen Erakundearen bulegoei. Gaur egun lurraldez kanpotasuna estatuburu eta bere jabegoei, enbaxada eta bertako hainbat langileri eta itsasontziei kanpoko uretan aplikatzen zaie.

Lurraldez kanpotasuna ere indar militar aliatuei eman ahal zaie, adibidez norbaiten lurraldetik igaro ahal izateko. Lurraldez kanpotasuna duen pertsona edo eraikin batek bere jurisdikzio propioaren arabera arautua dago.

## Kanpo estekak
Burhanuddin Rabbani

**Burhanuddin Rabbani** (, *Burhânuddîn Rabbânî*; 1940ko irailaren 20a, Badakhshan probintzia, Afganistan &ndash; 2011ko irailaren 20a, Kabul, Afganistan) tajik etniako afganiar politikaria izan zen, *Jamiat-e Islami* alderdi islamistaren sortzaile eta liderra. Afganistango presidentea izan zen 1996-2001 bitartean. 

## Bizitza 
1996tik 2001era Afganistango presidentea izan zen, baina talibanak Kabulen sartu zirelarik ihes egin behar izan zuen. Ondoren talibanen aurka borrokatzen zen Iparraldeko Aliantzako burua izan zen. Irailaren 11ko atentatuen ostean, talibanak erorarazteko AEBetako eta NATOko indarrekin elkarlanean aritzea onartu zuen. Iparraldeko Aliantza luze gabe jabetu zen Kabulez eta 2001ko azaroaren 13an Rabbanik presidente kargua berreskuratu zuen. Urte bereko abenduaren 22an Hamid Karzairen eskuetan utzi zuen lehendakaritza.

2006an Karzairen aurkako *Fronte Nazional Batua* koalizioko buru bilakatu zen. 2011ko irailaren 20an, Kabulen egindako atentatu batean hil zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Biografia afghan-web.com-en
Libia Italiarra

**Libia Italiarra** Italiako Erresumaren kolonia izan zen, garaiko Ipar Afrikar Italiaren barruan eta gaur egungo Libiaren lurraldetan. Zirenaika eta Tripolitaniako kolonietan oinarritu zen, 1912an Italia-Turkia Gerran Otomandar Inperioari konkistatutako lurrak. 1934an Fezzanekin batera bateratu eta Libia sortu zen.

Kolonia gehiago hedatu zen Britainia Handiak Sudango hainbat lur eman zizkionean Italiari eta Egiptorekin akordioa lortu ostean. 1935an Mussolini-Laval akordioa sinatu zen eta Aouzou Libiara batu zen, baina Frantziak ez zuen akordioa sinatu.

Libia kolonia gisa 1943an galdu zen, Ipar Afrikako Kanpainan Aliatuek konkistatu zutenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Timurtarren dinastia

**Timurtarren dinastia** (), **Gurkani** (, *Gūrkāniyān*) ere deitua, leinu turko-mongol musulmana izan zen, Tamerlan konkistatzaileen ondorengoek osaturikoa, 1370-1507 bitartean **Timurtar Inperioa** eratu zuena. Arbasoaren antzera, agintariek *emir handi* titulua ibili zuten. Timurtar Inperioak mendean izan zituen Iran, Kaukasia, Mesopotamia, Afganistan, Erdialdeko Asiaren gehiena, eta gaur egungo Pakistan, Siria eta Turkiako zati batzuk. Ezaguna da XV-XVI. mendeetan garatu zen arte eta kultura pizkundeagatik.

## Historia 
Tamerlan ezaguna da eraso eta konkista ugarien ondoren eremu zabala menderatu zuelako, Erdialdeko Asia eta egungo Iran hartzen zituena. Haren erasoaldien artean aipatzekoa da Delhiko arpilaketa 1398an eta Otomandar Inperioaren aurkako garaipena 1402an. Tamerlanek lau seme izan zituen: Djahangir (1376an hila), Omar Xeikh I.a (1391an hila), Miran Xaa (1408an hila) eta Xaa Rukh.

Xah Rokh-en erreinaldiak (1405-1447) markatu zuen dinastiaren gorena: Tamerlanen inperioaren lurralde asko beretu zuen berriro, ekonomia indarberritu zen eta Tamerlanen kanpainetan eragindako kalteetarik anitz konpondu ziren. Herat hiriburuan merkatariak eta artistak bildu zituen; liburutegi bat eraiki zuen eta hiriburua Persiako kultura berritu distiratsuaren hedagune izan zen. Haren ondoren ordea, aginpidea eskuratu nahi zutenen arteko borrokak hogei urtez luzatu ziren (1449-1469) eta dinastiaren gainbehera ekarri zuten. Dinastiak 1499 arte iraun zuen Samarkandan, Iranen 1517 arte eta Afganistanen (Khorasan) 1506 arte. Samarkandatik egotzia zen timurtar batek, Babur-ek, (1483-1530) India konkistatu zuen eta Mogol Inperioa sortu zuen.

## Timurtar pizkundea 
Timurtar pizkundearen erdigune kulturalak Herat eta Samarkanda izan ziren. Aipatzekoak dira:
* Ulugh Beg, Samarkandako agintaria eta astronomo aipagarria.
* Husayn Bayqara, Herateko emir handia 1469 eta 1506 artean, arteetako mezenas oparoa.
* Babur, Omar Xeikh II.aren semea, Ferganako agintaria 11 urteekin; 1504an Kabulen kokatu zen eta 1526an Iparraldeko India bereganatu zuen, eta Mogol Inperioa sortu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Italiako Erresuma

**Italiako Erresuma** izenekoak hiru izan dira:
* Italiako Erresuma (476-493) edo Odoakroaren Erresuma
* Italiako Erresuma Ostrogotikoa (493-553)
* Italiako Erresuma (1805–1814), edo Italiako Erresuma Napoleonikoa. Napoleon Bonaparterekin bat eginda egon zen Erresuma.
* Italiako Erresuma (1861-1946), Italiar Bateratzetik (1861) errepublika aldarrikatu arte (1946) iraun zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tripolitania Vilayet

**Tripolitania Vilayet** gaur egungo Libiako konstaldean Otomandar Inperioko eyalet bat eta, ondoren vilayet bat izan zen. 1511tik 1911ra arte iraun zuen. 1864tik aurrera Vilayet bat izan zen.

Italia-Turkia Gerrarekin amaitu zen otomandarren boterea, eta Italiar Libiaren sorrera ahalbidetu zuen.

## Kanpo estekak
Eyalet

thumb|250px|1803ko Cedid Atlasa. Bertan Ekialde Hurbileko eyaletak ikus daitezke
**Eyalet** Otomandar Inperioaren barneko banaketa administratibo hedatu baten izena izan zen.

1453tik XIX. mende hasierararte otomandar gobernu lokala ez zen oso garatua edo antolatua egon. Inperioa probintziatan banatzen zen batez ere, eyalet izenekoak, eta bakoitzaren arduraduna hiru isatsdun Patxa bat zen. Bisir Handia zen Estatuko goi funtzionario hauek izendatzearen arduraduna, hiriburuan zein probintziatan. 1861 eta 1866 bitartean, Tanzimat erreformarekin, bere ordez vilayetak sortu ziren.

Eyalet bakoitza liva edo sanjaketan banatzen zen, eta horietako bakoitzean isats bakarreko Patxa bat jartzen zen agintari, *Mira-lira* edo *Sanjak-bey* tituluarekin.

## Kanpo estekak
Tajik

**Tajik** (, *Tājīk*, , ) Erdialdeko Asian bizi den eta persiera hizkuntza (dari eta tajikera dialektoak) duen talde etnolinguistikoa da. Multzo handienak Afganistan, Tajikistan eta Uzbekistanen bizi dira. Afganistango gerratik ihes egindako asko Iran eta Pakistanen bizi dira.

Hasieran *tajik* terminoa mespretxuzkoa zen baino azkeneko hamarkadetan, batez ere sobietar administrazioaren eraginez, onargarri bihurtu da. Tajikak izendatzeko **fārsī** (*persiar*), **fārsīwān** (*persieradun*), eta **dīhgān** (tajikeraz: Деҳқон, dehqon, literalki "nekazari edo herritar sedentarioa") hitzak ere erabiltzen dira.

Txinako tajikak Xinjiang probintzian bizi dira eta iraniar hizkuntzetan mintzatzen dira (sarikoli eta wakhi).

## Banaketa 
Tajik gehienak Afganistan, Tajikistan eta Uzbekistanen bizi dira.
* Afganistanen populazioaren %27 tajik etniakoa da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herat probintzia

**Herat** (Persieraz: هرات), Afganistango 34 probintzietako bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean dagoena. 54.778&nbsp;km²-ko azalera du eta 2009an 1.676.000 biztanle zituen Hiriburua Herat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  NPS: Herat Province

thumb|ezkerrera|250px|Herat probintziako herria
Thabo Mbeki

**Thabo Mvuyelwa Mbeki** (1942ko ekainaren 18a) Hegoafrikako Errepublikako lehendakari izan zen 1999tik 2008ra.

Hegoafrikako Transkei lurraldean jaioa, xhosa etnikoa izan zen. Epitanette eta Govan Mbeki (1910-2001) izan zituen guraso, biak ere irakasleak. Gurasoak Afrikako Kongresu Nazionaleko (ANC) aktibistak izan ziren, aita Hegoafrikako Alderdi Komunistako jarraitzaile sutsua zelarik.

Mbekik Ekonomian Masterra dauka Sussexko Unibertsitatetik. Apartheid garaian kartzelatua izan ondoren Erresuma Batuan erbestean igaro zituen urte asko, Nelson Mandela kaleratu ondoren itzuli zelarik.

Mbekik NEPAD programa ekonomikoa eta Afrikako Batasunaren sorrera bultzatu zituen eta Ruanda, Burundi eta Kongoko Errepublika Demokratikoaren arteko negoziaketetan indar asko izan zuen.

2008ko irailean, Zimbabweko presidente den Robert Mugabek oposizioko alderdiekin batasun nazionalerako akordio batzuk lortzea ahalbidetu zuen.

## Kanpo estekak
Krisi ekonomiko

start=0|thumbtime=33|thumb|**Inflazioa** zer den, zergatik gertatzen den eta zer ondorio dituen azaltzen duen bideoa.
**Krisi ekonomikoa** egoera ekonomiko orokorraren okertze nabarmena da, langabezia, BPG, errenta, inflazio eta beste aldagai makroekonomikoen bilakaera negatiboaren bitartez azalerazten dena. Krisi ekonomikoek eragin nabarmena dute gizartean, pobrezia areagotuz eta pertsona eta familien errenta eta kontsumo-ahalmena murriztuz; aldi berean, aldaketa politikoak eta, muturrean, sistema sozioekonomikoaren suntsipena ere ekar ditzake. Krisi ekonomikoen kausak anitzak izan daitezke: hondamendiak, gerrak, finantza-sistemaren desegokitasuna, espekulazioa edo sistema
soziopolitikoaren jasanezintasun bera. Krisi ekonomikoak antzinatik gertatu dira, baina kapitalismoaren garapenarekin batera hartzen dute izaera errepikakor eta ziklikoa; ildo horretatik, marxismotik krisi ekonomikoak kapitalismoaren berezko ezaugarria direla baieztatzen da.

## Kanpo estekak
Erdialdea (Zambia)

**Erdialdea** () Zambiako 10 probintzietako bat da. Probintziako hiriburua Kabwe da.

## Barrutiak 
thumb|left|Erdialdea probintziako barrutiak (2022)
* Chibombo
* Chisamba
* Chitambo
* Kabwe
* Kapiri Mposhi
* Luano
* Mkushi
* Mumbwa
* Ngabwe
* Serenje
* Shibuyunji

## Kanpo estekak
Hegoaldea (Zambia)

**Hegoaldea** Zambiako bederatzi probintzietako bat da, Zambian ikuskizun turistiko bisitatuena bertan kokatzen delarik, Mosi-oa-Tunya (Victoria ur-jauziak), Zimbabwerekin batera. Probintziako erdialdean, Hegoaldeko Lautadan, Zambiako nekazaritza gune garrantzitsuena da, arto gehiena bertan ekoizten delarik.

## Barrutiak 
thumb|left|Zambiako Hegoaldea probintziako barrutiak
Hegoaldeko probintzia 15 barrutitan banatzen da:

* Chikankata
* Chirundu
* Choma
* Gwembe
* Itezhi Tezhi
* Kalomo
* Kazungula
* Livingstone
* Mazabuka
* Monze
* Namwala
* Pemba
* Siavonga
* Sinazongwe
* Zimba

## Hegoaldea probintziako ministroak 
* Daniel Munkombwe
* Alice Simango
* Joseph Mulyata
* Chilufya Kazenene

## Kanpo estekak
Lejre

**Lejre** Danimarkako Seelandia eskualdeko udalerria da. 2007. banaketa administrabo berria egiterakoan Bramsnæs eta Hvalsø herriekin batuta gelditu zen Lejre udalerri berria osatuz. Udaletxea Kirke Hvalsø herrian dago. Erabat nekazal eremua da.

## Historia 
Norvegiera zaharrean *Hleiðra* izena izan zuen. XII. mendeko *Chronicon Lethrense* liburuan idatzia dagoenez, bikingoen Burdin Aroko **Lejreko erresumaren** hiriburua izan zen, II mendearen inguruan. Skjöldung dinastiako erregeek agintzen zuten gerora ertaroko Danimarka sortuko zuen dinastia berak. Beowulf poema epikoan aipatzen den *Heorot* herria izan daitekeela pentsatzen da.

## Herriak 
Udalerriko herri nagusiak hauek dira:
* Kirke Hvalsø: 3.929 biztanle
* Lejre: 2.330 biztanle
* Osted: 2.086 biztanle
* Kirke Hyllinge: 1.973 biztanle

## Ondasun nabarmenak 
* Ledreborg jauregia: 1745. urtean Lauritz de Thurah arkitektu daniarrak diseinaturiko jauregi barrokoa.
* Lejreko Zentru Esperimentala (danieraz *Sagnlandet Lejre*): 1964. urtean eraikitako aire libreko museoa da. Bertan Burdin Aroko herrixka bat (II mendea), bikingoen garaiko herria (900. urtea) eta Harri Aroko (5000. urtea k.a.) asentametua daude ikusgai besteak beste.

## Kanpo estekak 
*  Udalerriaren web orria
Sorø

**Sorø** Danimarkako Seelandia eskualdeko hiriburua da, hiri handiena Roskilde bada ere.

## Historia 
1140. urtean Sorøko Apaizetxe zistertarra eta 1161. urtean Sorø herria bera fundatu zituen Absalon apezpikuak, eta bertako elizan izan zen lurperatua. 1536. urteko erlijio erreformaren ondoren abade-etxea protestante bihurtu eta ondoan nobleentzako ikastetxea sortu zuten. 1625. urtean Kristian IV.a erregeak ikastetxea zaldunentzako akademia bihurtu zuen eta ondoren unibertsitate, baina 1665. urtean itxi egin zuten. 1747. urtean eraikin zaharren su hartu zuten eta Ludvig Holbergen diruarekin eta Lauritz de Thurahen diseinuarekin eraikin berria egin eta berriz ere akademia martxan jarri zen 1750. urtean.

2007. urteko banaketa administratibo berriarekin Danimarkako bost eskualdetako baten hiriburu izendatua izan zen.

## Herriak 
Hauek dira Sorø udalerriko herri nagusiak:
* Sorø: 7.764 biztanle
* Dianalund: 3.924 biztanle
* Frederiksberg: 3.397 biztanle
* Stenlille: 2.026 biztanle

[thumb|ezkerrera|250px| [Sorøko akademia]]

## Ondasun nabarmenak 
* **Sorøko akademia** (danieraz *Sorø Akademi*): 1625. urtean sorturiko akademia, Ludvig Holbergek XVIII mendean berreraikia.
* **Apaizetxea** (danieraz *Sorø Klosterkirke*): Absalon apezpikuak 1161 eta 1201 artean eraikia. Bertan dago Absalon beraren hilobia, eta bertan egon zen Margaret I erreginaren hilobia ere, Roskildeko katedralera eramana izan zen arte.

## Kanpo estekak 
*  Udalerriaren web orria
Metodo

**Metodologia** diziplina bat arautu edo helburu zehatz baterako burutu beharreko prozesuko urrats eta jarduera sistematikoen multzoa, **metodoa** alegia, nola definitzen diren aztertzen duen arloa da. Adibidez, metodologia edo metodo zientifikoa aipatzen da, zientzia egiteko ikerketan bete beharreko printzipio eta arauak adierazteko.

Metodoaren arazoa Francis Baconek adierazi zuen indukzioaren alde agertu zenean; Descartesek, berriz, zalantza metodikoa eta frogaren irizpidea aztertu zituenean, eta Galileok, izadiaren behaketa zehaztasunez egiteko neurketak erabiltzen hasi zenean.

Zientzian erabiltzen diren metodo orokorrak hauek dira:
* Indukzioa, edo orokorra ez denetik orokorragoa denera iristen saiatzen den metodoa, *a posteriori* gisa ere ezaguna.
* Dedukzioa, edo unibertsaletik partikularrera doan metodoa, *a priori* gisa ere ezagutua.
* Analisia, edo konplexua dena bere osagaietan banatzen duen metodoa.
* Sintesia, edo konplexua dena berriro egituratzen duen metodoa.
* Definizioa.
* Zatiketa.

XVIII. mendearen bigarren erdialdetik aurrera zientzia berriak sortu eta garatu zirenez, zientzia bakoitzari bere metodo arazo bereziak sortu zitzaizkion. Ondorioz, zientzia bakoitzak bere metodoa gauzatu eta zehaztu du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Metodo zientifikoa.
* Metodologia (hezkuntza).

## Kanpo estekak
Helsingør

**Helsingør** edo **Helsingor** Seelandia uharteko ipar-ekialdeko puntan dago, Suediako Helsingborgen parean eta Kopenhagetik 45 kilometrora. Haren 121,61 km²-etan 46.189 biztanle bizi dira. 2007tik aurrera Danimarkako Hiriburu Eskualdean dago. Nazioartean ezaguna da bertako **Kronborg gazteluan** kokatu zuelako William Shakespeare idazle ingelesak bere Hamlet obra.

## Banaketa administratiboa 
Erdialdeko barruti eta auzoak honakoak dira:

* **Iparraldea:** Grønnehave (Lorategi berdeak), Højstrup and Marienlyst, Hellebæk, Højstrup, Ålsgårde eta Hornbæk
* **Mendebaldea:** Sundparken, Grøningen, Nøjsomheden eta Vapnagård Gurre, Tikøb
* **Hegoaldea:** Skotterup eta Snekkersten eta Espergærde

## Historia 
*Hals* hitzak "estua" esan nahi du, izan ere Øresundeko itsasarteko tokirik estuenean baitago, lau kilometro inguruko zabalera baino ez du hor. Helsingør izenak, beraz, "estuguneko jendea" esan nahi omen du.

1631ko *Rerum Danicarum Historica* liburuak I mendean sortua dela badio ere, ez dirudi hala izan zenik. 1231n Valdemar erregeak bere *Liber Census Daniæ*n "Helsinger" aipatzen du, baina badirudi gaztelua orain Suediarra den Helsingborgen kokaturik zegoela, eta orain Helsingør dagoen tokian merkatu bat eratu zela *Sct Olai* elizaren inguruan.

Gaur egun ezagutzen dugun Helsingør herria 1420 inguruan fundatu zuen Pameraniako Erik erregeak, eta 1429rako "Krogen" gaztelua eraiki zuen Øresund itsasarteko merkataritza kontrolatzeko. Ordainsari eta zergak ezarri zizkien itsasontziei eta horretan lorturiko diruarekin 1580. urtean gaztelua handitu egin zen eta Kronborg Slot izena hartu zuen.

1658an Suediak Eskania eskualdea bereganatu zuen, muga itsasartean ezarriz eta ordutik aurrera gerra ugari bizi izan zituen Helsingørrek.

## Ondasun nabariak 
* '*Kronborg gaztelua (*Kronborg Slot*):** Europan dagoen berpizkundeko gaztelu handienetakoa. XVI. mendean berriztua. UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen 2000 urtean.
* **San Olaf katedrala (*Sankt Olai Kirke*):** XIII mendean eraiki bazen ere, gaur egungo itxura 1559. urtean hartu zuen, adreiluekin handitu zenean. Dorrea, berriz, 1898koa da.
* **Antzokia:*' Danimarkako zaharrena (1816an eraiki zen); egun oraindik erabiltzen da.

## Hiritar ezagunak 
* Mikkel Hansen (1987- ), eskubaloi jokalaria, 2011ean munduko jokalari onena izendaturikoa.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:Helsingoer Kronborg Castle.jpg|Kronborg gaztelua.
Irudi:Helsingör-1.jpg|San Olaf eliza.
Irudi:Kirkestræde, Helsingor 2009.jpg|Alde zaharreko kalea.
Irudi:Helsingør street.JPG|Etxerik zaharrenak dauden kalea.
Irudi:Porto de Helsingor.jpg|Kaia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Elsinore - Wikivoyage
*  Helsingørreko turismo bulegoa
*  Gonomad.com
Kronborg gaztelua

thumb|250px| Kronborg gazteluaren airetiko ikuspegia
thumb|Kronborg gaztelua
**Kronborg gaztelua** (danieraz *Kronborg Slot*) Danimarkako Helsingør herrian kokaturik dagoen gaztelua da. Mundu mailan famatua egin zen bertan inspiratu zelako William Shakespeare idazle ingelesa Hamlet idazterako orduan. Parean daukan Suediako Helsingborgekin batera Itsaso Baltikorako sarrera kontrolatzeko eraiki zen itsasarteko aduanak emandako dirua erabiliz.

## Historia 
Pomeraniako Erik erregeak, Øresund itsasartea igarotzeko, itsasontziek bidesaria ordaindu behar zutela erabaki zuen: hartarako, 1420. urtearen inguruan gotorleku bat eraiki zuen, *Krogen* izena jarri ziona. 1585ean Frederik II erregeak gotorlekua handitzea erabaki eta *Kronborg Slot* izena jarri zion. Berpizkundeko euopar gaztelu handiena zen artean. 1629an su hartu zuen eta Kristian IV.ak berreraikitzeko lan handiak egin arren, barnealdeak ez zuen garai bateko dotorezia eskuratu. 1658an suediarrek eraso egin zioten eta eraikinak ahulguneak zituenez, 1688 eta 1690 artean kanpoko izar itxurako harresiak eraiki zituzten: garai hartako Europako gaztelurik indartsuena kontsideratu zem.

1739 eta 1900 artean kartzela izan zen. Preso entzutetsuak ere izan zituen, tartean Danimarkako Caroline Mathilde erregina.

2000. urtean Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Kanpo estekak 
*  Kronborg gazteluaren web orri ofiziala
Maglić

**Maglić** (serbokroazieraz latindar alfabetoan, **Маглић** alfabeto zirilikoan) Dinariar Alpeetan dagoen Montenegro eta Bosnia-Herzegovinako mendia da. Bere tontorretakoa den **Bosanski Maglić** ("Bosniar Maglić", 2.386 m) Bosnia-Herzegovinako altuena da baina **Crnogorski Maglić** ("Montenegroar Maglić", 2.388 m) apur bat garaiagoa da.

## Kokapena 
Dinariar Alpeak deritzon mendikate luzearen barruan "Maglić / Bioč / Volujak / Trnovački Durmitor/ Vlasulja" izena ematen zaion azpimultzoan dago; bost izen hauek dituzten mendiek osatzen dute eta **Maglić** ez da altuena, Biočeko Veliki Vitaok (2397 m) gainditzen baitu.

Administratiboki bi estatutan banatuta dago. Montenegrori dagokionez Plužine *opština* edo udalerrian dago. Bosnia-Herzegovinaren barruan dauden bi entitateetatik *Republika Srpska* edo Bosniako Serbiar Errepublikan dago, Foča udalerrian eta izen bereko eskualdean; Bosniako gerran (1992-1995) serbiarren talde armatu batzuek izugarrizko sarraskiak egin zituzten eskualdean.

Mendiak Sutjeska ibaia du mendebaldean eta iparraldean, Volujak mendia hego-mendebaldean, Drina eta Piva ibaiak ipar-ekialde eta ekialdean eta Bioč mendia hegoaldean. Bosnia-Herzegovinako aldean mendia Sutjeska Parke Nazionalaren barruan dago.

## Jakingarriak 
[thumb|ezkerrera|220px|**Maglić** eta [Trnovačko aintzira Trnovački Durmitor menditik ikusita.]]
Mendiaren hego-mendealdean, Montenegron, Trnovačko aintzira ikusgarria dago 1.517 metrotan.

Historia eta herrien aldetik oso korapilotsua izan den eskualde honetan, Maglić Bosnia-Herzegovina eta Montenegro estatu independenteetako lurretan geratu bada ere, paradoxikoki mendiaren bi aldeetan serbiarrak dira nagusi.

## Igoera 
Esperientzia eskatzen duen igoera da. Gerraren urteetan eremua ia erabat itxita egon zen, bereziki iparraldea eta gaur egun Bosniako Serbiar Errepublikan egoteak ere ez du laguntzen bisitariak jasotzeko orduan; hala ere mendian ez dago minaz jositako eremurik.

Fočatik 20 bat km hego-mendebaldera, hiri honetatik abiatzen dira hurbilketak; errepidez Sutjeska ibaia segituz eta Tjentištera heldu baino lehen ezkerretara jotzen duen errepidea hartu behar da; seinalerik ez dago. Lehen bi kilometroak asfaltozkoak dira eta gero ere autoz jarrai daiteke ordoki batera heldu arte. Eskuinaldean basobide eta hormarik gabeko babeslekua daude; pista honen hasieran autoa utzita, metro gutxitan pistak ezkerretara jotzen du baina zuzen segituta berehala "Maglić" seinalea topatzen da, mendira daraman ibilbidearen hastapena dena. Nahiko ondo markatuta dago eta 2 ordu eta 40 minuturen ostean mendiaren lerrora heltzen da.

Montenegrotik Mratinje herria da ohiko abiapuntua. Hortik mendebaldera doazen pista batzuek ere hurbil gaitzakete.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dinariar Alpeak
* Bosniako Serbiar Errepublika

## Kanpo estekak 
* Mendia *Peakbagger* webgunean.