Euskal Herriko mendiak

thumb|thumbtime=0|**Euskal mendiei** buruzko zortzi datu.
**Euskal Herria** oso herri menditsua da. Mendilerro gehienak mendebalde-ekialde ardatzean kokatzen dira. Arrokarik garrantzitsuena kareharria da, baina badira beste material batzuetaz osatutako mendiak, adibidez Aiako Harria granitoz osatuak daude.

Euskal Herriko mendirik altuenak Pirinioetan daude, garaiena Hiru Erregeen Mahaia izanik. Mendilerro hori itsasoan bertan jaio eta ekialderantz igotzen doa, Orhi delarik 2.000 metrotik gaindi dagoen lehenengo mendia.

Araba eta Nafarroako hegoaldean Kantauriar mendilerroaren ekialdeko muga dago. Kodes eta Toloño mendilerroak Kantauriar mendilerroaren parte dira.

Bi mendilerro garrantzitsu horien artean Euskal Herriko arkuko mendiak daude, ekialde-mendebalde orientazio orokorra duten mendilerroak. Besteak beste, Urbasa, Andimendi, Aralar, Anbotoko mendilerroa, Ordunteko mendilerroa eta Aizkorri dira horien adibide.

Fitxategi:EuskalHerrikoMendienMapa2.png|Euskal Herriko mendien mapa interaktiboa (query.wikidata.org).
Fitxategi:Txindoki mountain from Lazkaomendi.jpg|Txindoki mendiaren ikuspegia Lazkaomenditik (Lazkao).
Fitxategi:EHko erliebe unitate nagusiak.png|Erliebe unitate nagusiak.
Fitxategi:Mendi-multzoen mapa mutua Plazaberri Euskaltzaindia.jpg|Euskal Herriko mapa fisiko mutua.

## Euskal Herriko mendi altu batzuk 
Hauek dira Euskal Herriko mendi altu batzuk. Altuenak ekialdean daude, Larrako mendigunean.

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?elev WHERE {
  ?item wdt:P131* ?non.
  wd:Q47588 wdt:P527 ?non.
  ?item wdt:P31 wd:Q8502.
  ?item p:P2044/psn:P2044/wikibase:quantityAmount ?elev .
}
ORDER BY DESC(?elev)
LIMIT 20
|columns=label:izena,?elev:itsas mailaren gainetiko altuera,P131,P625,P18
|section=
|min_section=
|sort=
|links=text
|thumb=128
|autolist=fallback
|wdedit=yes
}}

## Pirinioak 
thumb|300px|Pirinieok Iberiar penintsula Europatik bereizten dute. Euskal Herria mendilerroaren mendebaldean dago
Pirinioak Iberiar penintsula eta Europako kontinentearen artean kokatutako mendilerroa da. 415 kilometrotan zehar hedatzen da mendebaldeko Bizkaiko golkotik (Ozeano Atlantikoan) sortaldeko Creuseko lurmuturrera (Mediterranear itsasoan) eta erdialdean 150 km-ko zabalera du. Mendebaldeko muturrean Euskal Herria kokatua dago.

Euskal Herriko Pirinioetan, mendirik ezagunenak hauek dira, (altuenak zeintzuk diren ikusteko, ikus Larrako mendigunea):
* Hiru Erregeen Mahaia, 2.428 m, Nafarroa Garaia,
* Ezkaurre, 2.050 m, Nafarroa Garaia,
* Arlas, 2.044 m, Nafarroa Garaia,
* Orhi, 2.017 m, Zuberoa/Nafarroa Garaia,
* Kartxela, 1.982 m, Nafarroa Garaia/Zuberoa,
* Txamantxoia edo Maze, 1.941 m, Nafarroa Garaia/Huesca,
* Otsogorrigaña, 1.922 m, Zuberoa/Nafarroa Garaia,
* Barazea edo Sardekagaña, 1.893 m, Zuberoa,
* Lakhura, 1.877 m, Zuberoa/Nafarroa Garaia,
* Lapazarra, 1.785 m, Nafarroa Garaia,
* Binbaleta, 1.758 m, Nafarroa Garaia/Zuberoa,
* Gaztarrigaña edo Mulidoia 1.732 m, Nafarroa Garaia/Zuberoa,
* Bizkarze, 1.656 m, Zuberoa,
* Okabe, 1.466 m, Nafarroa Beherea,
* Ortzantzurieta, 1.567 m, Nafarroa Garaia,
* Adi, 1.459 m, Nafarroa Garaia,
* Saioa, 1.419 m, Nafarroa Garaia,
* Auza, 1.305 m, Nafarroa Garaia/ Beherea,
* Iturrunburu, 1.291 m, Nafarroa Beherea/ Garaia,
* Abodi, 1.537 m, Nafarroa Garaia,
* Idorrokia, (Abodi) 1.492 m, Nafarroa Garaia,
* Goñiburu, (Abodi) 1.464 m, Nafarroa Garaia,
* Berrendi, 1.354 m, Nafarroa Garaia.

Lehenengoa, era berean, Euskal Herriko mendirik altuena da, eta Aragoi eta Bearnorekin muga egiten du.

## Kantauriar mendikatea 
thumb|350px|Kantabriako mendilerroa
Kantauriar mendikatea Espainiako iparraldean eta Euskal Herriko mendebaldean dagoen mendilerroaren izena da. Kantauri itsasoarekiko paralelo doa, eta 480 kilometroko luzera du. Euskal Herrian Kodesko mendilerroa eta Toloño mendilerroa hartzen ditu bere baitan.

### Kodesko mendilerroa 
Kodesko mendilerroa Araba eta Nafarroa artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Joar mendia da, 1.418 metrorekin. Bere iparraldeko magalean Kanpezu dago eta hegoaldekoan Aguilar Kodeskoa, Azuelo, Torralba del Rio, Mirafuentes eta Nazar udalerriak daude.

### Toloño mendilerroa 
[thumb|250px|[Toloño mendilerroa Kantauriar mendikatearen ataletako bat da.]]
eskuinera|thumb|250px|Cruz del Castillo eta Larrasa mendien tontorrak
Toloño mendilerroa Arabako hegoaldean dago, eta Arabako Errioxa eta Arabako lautada bereizten ditu. Mendialdea kuadrillako mendiguneak daude mendilerro honetan.

Toloño mendiak 1.263 metroko garaiera du.
Larrasa Toloñoko mendilerroan kokaturik dagoen mendirik altuena da, Arabako hegoaldean, 1.453 [metro]]ko garaiera du. Arabako bigarren mendirik altuena da, Gorbeiaren ondoren.
Palomares Toloñoko mendilerroan kokaturik dagoen mendia da, Arabako hegoaldean, Lagran udalerritik gertu. 1.446metroko garaiera du. Toloño mendilerroko bigarren mendirik altuena da, Arabako hirugarren altuena.
Peña del Castillo Arabako hegoaldeko mendi bat da. Herrialde horretako mendirik altuenetan laugarrena da, 1.432 metro baititu.

## Euskal Herriko arkua 
[thumb|250px|Aratz mendia, [Araban]]

Euskal Herriko arkua Pirinioen eta Kantauriar mendilerroaren artean dauden mendilerroek osatzen dute. Altuera ertaineko mendilerroak dira, eta punturik altuena Aitxuri da, 1.551 metrorekin, Aizkorriko mendilerroan. Paraleloak diren bi mendilerro kate ezberdin dira: bata barnealdetik doa, eta bestea kostaldetik.

* Barnealdeko mendilerroak hauek dira:
** Gorobel (mendirik garaiena: Eskutxi, 1.180&nbsp;m).
** Gasteizko mendiak (mendirik garaiena: Kapildui, 1.177 metro)
** Urbasa (1.000 metro inguruko goi-ordokia)
** Andimendi (mendirik garaiena: Beriain, 1.493&nbsp;m).

* Kostaldekoak, berriz, mendilerro hauek dira:
** Gorbeiako mendilerroa (mendirik garaiena: Gorbeia, 1.481&nbsp;m)
** Anbotoko mendilerroa (mendirik garaiena: Anboto, 1.331&nbsp;m)
** Elgeako mendilerroa (mendirik garaiena: Aumategi, 1.191&nbsp;m)
** Aralar (mendirik garaiena: Intzako dorrea, 1.431&nbsp;m)
** Oizko mendilerroa (mendirik garaiena: Oiz, 1.029&nbsp;m)
** Ganekogortako mendilerroa (mendirik garaiena: Ganekogorta, 998&nbsp;m)

## Aiako harria 
[thumb|250px|Aiako harria, eta atzealdean [Bizkaiko golkoa.]]

Aiako harria Gipuzkoako Oiartzualdea eskualdean dagoen harrizko mendigune bat da. Beste mendi guztiak ez bezala, ez da sortu orogeniagatik, baizik eta granitozko intrusio batengatik.

Hiru haitz nagusiz osaturiko tontor multzoa da:
* Hirumugarrieta (806 m)
* Txurrumurru (821 m)
* Erroibide (837 m)

## Lurraldeka 
* Araban
* Bizkaian
* Gipuzkoan
* Lapurdin
* Nafarroan
* Nafarroa Beherean
* Zuberoan

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko geografia fisikoa.
* Euskal Herriko mendien zerrenda.
* Larrako mendigunea.

## Kanpo estekak 
*Euskal Herriko mendien mapa interaktiboa (query.wikidata.org)
*Mendiak.eus: Euskal Herriko mendiak. 2.995 mendiei buruzko informazioa euskaraz eta lizentzia librearekin.
*Euskal-Herria.org Euskal Herriko mendiei buruzko webgunea.
* arabakomendiak.eus
* Euskaltzaindiaren Onomastika Batzordearen oniritzia duen Euskal Herriko Mendien Katalogo Ofiziala