open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bostrichiformia

**Bostrichiformia** Polyphagaren barruko kakalardo infraordena bat da. Bere barruan bi goi-familia daude, Derodontoidea eta Bostrichoidea. Hauen barruan Dermestidae, Anobiidae eta Bostrichidae bezalako familia handiak daude.

## Kanpo estekak
Cucujiformia

**Cucujiformia** Polyphagaren barruan sailkatutako kakalardo infraordena bat da, kakalardo belarjaleen gehiengoa ordezkatzen duena.

## Taxonomia 
6 goifamilia bereizten dira talde honen barruan:
* Chrysomeloidea
* Cleroidea
* Cucujoidea
* Curculionoidea
* Lymexylidae
* Tenebrionoidea

## Kanpo estekak
Elateriformia

**Elateriformia** Polyphagaren barruan sailkatutako kakalardo infraordena bat da. Talde honetan sailkaturik dauden bi familiarik handienak Buprestidae eta Elasteroidea dira. Lehenengoan 15.000 espezie inguru deskribatu dira, eta bigarrengoan 10.000 inguru.

## Taxonomia 
Infraordena honetan 5 goi-familia deskribatu dira:
* Buprestoidea
* Byrrhoidea
* Dascilloidea
* Elateroidea
* Scirtoidea

## Kanpo estekak
Volcán de Fuego

**Volcán de Fuego** hegoaldeko Guatemalako sumendi aktiboa da. Sacatepéquez, Escuintla eta Chimaltenango departamenduen artean dago, Antigua Guatemala hiritik 16 km hego-mendebaldera. Erupzio bortitzak izaten ditu.

2018ko ekainaren 4an erupzio handia izan zuen *Fuego* sumendiak eta gutxienez 75 hil eragin zituen. Ia 2 000 000 pertsonari eragin zion, etxetik alde egitera behartuz edo zaurituz. Errautsak 10 000 metrora ere iritsi ziren eta lainoak hainbat egunez estali zuen lurraldea. Sumendia erupzioan sartzen zen urte bereko bigarren aldia zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scarabaeoidea

**Scarabeoidea** kakalardo goifamilia bat da, **Scarabeiformia** infraordenako azpitalde bakarra. 35.000 espezie ezagutzen dira goi-familia honetan, eta urtero 200 bat espezie berri izendatzen dira. Bertan dauden familiak errebisioan egoten dira, eta beraz bere azpian dauden taldeak alda daitezke.

## Kanpo estekak
Nyiragongo

**Nyiragongo** Kongoko Errepublika Demokratikoko sumendia da, gertuko Nyamuragirarekin batera Afrikako erupzio historikoen % 40 egiten duena. Virunga parke nazionalean, Goma hiritik eta Kivu aintziratik hogei kilometrora dago. Kraterrean duen laba-aintzira haren ezaugarririk ospetsuena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Staphyliniformia

**Staphyliniformia** kakalardo infraordena handi bat da. Bere barruan mundu osoan zehar sakabanaturik dauden 60.000 espezie daude. Espezie gehienak gune hezeetan daude, batzuk zabor, onddo, kaka eta bestelakoak dauden lekuetan bizi dira, eta batzuk ur gezan daude.

## Taxonomia 
3 goi-familia deskribatu dira bere barruan:
* Histeroidea
* Hydrophiloidea
* Staphylinoidea

## Kanpo estekak
Sakurajima

Japoniako sumendia eta antzinako uhartea da, Kyūshūko Kagoshima prefekturan dagoena. 1914ko erupzioan sortutako labak antzinako uhartea eta Ōsumi penintsula batu zituen.

Sakurajima mendi konposatua da, bere tontorrak hiru gainak dituelako: *Kita-dake* (iparraldeko gaina), *Naka-dake* (erdialdeko gaina) eta *Minami-dake* (hegoaldeko gaina).

## Galeria 

File:Kagoshima and Sakurajima.jpg|2004
File:Kagoshima-shi-sakurajima-japan- 20100114- 013.jpg|2010
File:1974 Japan Sakurajima.jpg|1974ko erupzioa
File:Sakurajima Aerial 1974.jpg|1974ko erupzioa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Profeta

[thumb|[Jeremias Profeta]]
**Profeta** izenarekin erlijioan gizakien eta jainkoen artean hitz egiten duen pertsona ezagutzen da. Berez profetek Jaungoikoarekin edo bestelako izaki sobrenaturalekin esperientzia pertsonal bat izan duten pertsonak dira, eta euren misioa jaso duten mezua barreiatzea izaten da. Jaungoikoaren hitzaren mezularitzat hartzen da bere herrian.

Profeta hitza erabiltzen da, era berean, etorkizunean gertatutako den zerbaiten berri emateko, jasotako mezuan oinarritua edo ikusten dituen seinaleak kontuan harturik.

Erlijio bakoitzak bere profetak ditu, eta batzuk profeta izan daitezke erlijio batean baino gehiagotan. Adibidez Jesus Nazaretekoa profeta da kristau eta musulmanentzat, Moises profeta da kristau, musulman eta juduentzat. Bahaismoan ere hauek profetak dira, nahiz eta bere esanahia ezberdina den.

## Kanpo estekak
Pointe-à-Pitre

**Pointe-à-Pitre** (frantsesez *Pointe-à-Pitre*,  ahoskatua; Antillako kreolez *Lapwent,*  ahoskatua) Frantziako Guadalupe itsasoz haraindiko eskualdeko hiria da. Hiria Grande-Terre uhartean dago.

Departamenduko hiriburua ez den arren, uharteko aglomeraziorik handiena osatzen du. Nazioarteko aireportua ere badu, Pointe-à-Pitrekon hain zuzen ere.

## Geografia 
Grande-Terre uharteko hego-mendebaldeko aldean dago, Karibeko itsasertzean. Rivière Salée ("ibai gazi") izeneko itsasertza, Grande-Terre eta Basse-Terre uharteak banatzen dituena, gertu du. Inguruan Les Abymes, Baie-Mahault eta Le Gosier udalerriak ditu. Kareharrizko ordoki batean kokaturik, Petit Cul-de-Sac Marin badiak portu babestua sortzen du.

## Klima 

## Historia 
Guadalupeko bi uharte nagusien lotunean kokaturik, frantziar agintari kolonialek aspalditik zebilen bertan hiri bat eratzeko asmotan, baina 1713 eta 1730 artean hainbat aldiz saiatu arren, ezin izan zuten, eremu zingiratsua zelako.

Britainiar okupazioan (1759–1763) zingiraren ondoko muino batean gotorleku bat ezarri zuten, frantziarren eskuetara itzuli zenean egungo hiriaren sorleku bilakatu zena. Gabriel de Clieu gobernadoreak 1764an hiria eratu eta inguruko zingirak drainatzeari ekin zioten.

1780an suak hiria suntsitu zuen eta 1843an lurrikara batek. Hondamendiak berriro gertatu ziren: suteak, 1850, 1871 eta 1931n; lurrikarak, 1851 eta 1897an; eta urakanak, 1865 eta 1928an. Kolera-epidemia batzuk ere jasan zituen.

## Demografia 
Pointe-à-Pitre udalerria zazpi udalerriz osaturiko aglomerazio baten hiriburua da, 1999ko erroldaren arabera 171.773 biztanle zituena. Hona hemen zazpi udalerriak:
* Les Abymes (63.054 bizt.)
* Le Gosier (25.360 bizt.)
* Baie-Mahault (23.389 bizt.)
* Pointe-à-Pitre (20.948 bizt.)
* Petit-Bourg (20.528 bizt.)
* Lamentin (13.434 bizt.)
* Goyave (5.060 bizt.)

## Pointepitrear ezagunak 
* Francky Vincent, abeslaria
* Rodrigue Beaubois, saskibaloi jokalaria
* Roch-Ambroise Auguste Bébian, hezitzailea
* Jean-Marc Mormeck, boxeolaria
* Firmine Richard, aktorea
* Lilian Thuram, futbolaria
* Stephane Zubar, futbolaria
* Laura Flessel-Colovic, eskrimalaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Myxophaga

**Myxophaga** kakalardoen barruan dagoen bigarren azpiordenik txikiena da Archostemataren ostean. 65 espezie ezagutzen dira, denak txikiak edo oso txikiak. 4 familia deskribatu dira. Notopleuroneko joskura dute, baina zaila izan daiteke ikustea familietako batzuetan.

Uretan bizi dira, edo ingurune urtarretan eta algaz elikatzen dira.

## Kanpo estekak
Sabino Cuadra

**Sabino Cuadra Lasarte** (Amurrio, Araba, 1949ko maiatzaren 24a - ) abokatu, sindikalista eta politikari independentista eta ezkertiarra da.

## Biografia 
Sabino Cuadra Amurrion jaio zen 1949an, baina 1970eko hamarkadatik aurrera Nafarroan bizi da. Zuzenbidea ikasi zuen eta karrera bukatuta abokatu laboralista izan zen, 1974tik 1979ra. Urte horretan sartu zen funtzionario gisa Nafarroako Diputazioan lanean, ondoren Nafarroako Gobernua izango zena. 2010ean erretiroa hartu zuen, 61 urterekin.

### Ibilbide politikoa 
Bere militantzia politikoa 1970eko hamarkadatik aurrera ezkerreko alderdi euskaltzale eta abertzaletan garatu du. Bere lehenengo militantzia Liga Komunista Iraultzailean izan zen, Hego Euskal Herriko alderdi troskista, eta ondoren hortik eratorriko ziren Auzolan, Zutik eta Batzarren militatu zuen. 1990eko hamarkadan bere laguna den Begoña Zabalarekin batera Batzarre utzi zuen.

Gazte heldu zen Iruñera Sabino Cuadra, eta urte gutxira gertatu zen German Rodriguezen hilketa Iruñeko zezen plazan, 1978ko uztailaren 8an. Geroztik, ez du burutik kendu Nafarroako memoria kolektiboan iltzatuta gelditu den gertakaria. Frankismopeko errepresioa salatu izan du beti Cuadrak, eta “amorru handiz" bizi izan zuen hori, baita "beldurrez" ere. Langile mugimendua bor bor zegoen garaian, sindikalgintzan aritu zen, eta langileen arteko elkartasuna gogoratzen du berak, batez ere.

1998an Euskal Herritarrok sortu zenean berriro ere hasi zen lan politikoa egiten koalizio horretan. 1999ko europako Parlamenturako hauteskundetan EHren zerrendakide izan zen. Herri Batasuna edo Batasunako militante ez zen arren Espainiako Alderdien Legearen ondorioz ilegalizatutako Iruñea Berrian ere hautagaia izan zen, baita Herritarren Zerrendan ere, 2004an.

Maila sindikalean Izquierda Sindical korrontean egon zen, CCOOri lotua. Ondoren LABen militatzen hasi zen. Internazionalismoan lan egin du, batez ere Komite Internazionalistak taldean. Izquierda Anticapitalistatik gertu dagoen Viento Sur aldizkarian idazten du.

### Diputatu 
[thumb|*[Esker onez* saioan (Hamaika Telebista, 2024) 

2012ko irailean euskal gehiengo sindikalak deitutako greba orokorran Espainiako Poliziak kolpatu zuen. Bere argazkia, kolpea jasotzen diputatu akta erakusten zuen bitartean, Financial Times egunkarian agertu zen, portadan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kongresuko Diputatu fitxa
Abugida

[thumb|[Devanagariz idatzitako XIX. mendeko testua.]]
**Abugida**k, halaber **alfasilabario**ak edo **alfabeto silabiko**ak izenez ezagunak, idazteko sistemak dira, Afrikan eta Asian bereziki erabiliak. Karakter kontsonantikoak eta bokalikoak dituzte, baina haien antolaketa ez da alfabetoena bezalakoa: kontsonante bakoitzak berezko bokal bat darama, normalean /a/; horrela, kontsonantearen grafia egina, aldi berean, bokala ere ulertzen da. Zeinu diakritikoak erabiliz, ohiko konbinaketak alda daitezke: era horretan, kontsonante berarekin beste bokal bat adierazten da edo kontsonantea bakarrik. Adibidez, devanagari idazkeran:

* *K* = /ka/ = Fitxategi:devnag_ka.png ;
* *Ki* = /ki/ = Fitxategi:devnag_ki.png

Abugida hitza Peter T. Danielsek (New Jersey, 1951) sortu zuen. Hitza idazkera etiopiarretik jaso omen zuen, horretarako lehendabiziko lau karakterrak erabiliz.

Idazkera horien multzo nagusia familia braminikako hizkuntzetakoa da, Indian eta Asiako Hego-ekialdean; Etiopian ere halako idazkera darabilten hizkuntzak daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : http://www.omniglot.com/writing/syllabic.htm Alfabeto silabikoen web orria.

## Ikus, gainera 
* Alfabeto
* Silabario
* Abjad
Biesfenoide kamuts

Geometrian, **biesfenoide kamutsa** Johnsonen solidoetako bat da (*J*84).

Johnsonen solidoak 92 dira; eta Norman Johnson-ek izendatu eta deskribatu zituen, 1966an.

## Kanpo estekak 
*
Hegoafrikar rand

**Rand** (ISO 4217 kodean: ZAR) Hegoafrikako dibisa da. Bere izena Johannesburg ondoan dauden *Witwatersrand* muinoetatik dator, bertan urre asko topatu zutelako.

Hegoafrikan ez ezik Common Monetary Arean kideak diren Namibian, Eswatinin eta Lesothon ere erabiltzen dute. Zimbabwen ere, *de facto* erabiltzen dute, bertako zimbabwetar dolarrai balioa asko gutxitu zaio-eta.

## Kanpo-estekak
Errupia indiar

*Artikulu hau Indiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Errupia».*

**Errupia indiarra** edo **rupee** (hindiz: भारतीय रुपये; ingelesez: *indian rupee*), Indiako Errepublikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **INR** da eta bere sinboloa ₹. Rupee banako baten ehunena paisa deitzen da eta rupee bakoitza 100 paisaz osatuta dago.

## Izena 
Rupee hitzak sanskritoko *rūpyakam* (रूप्यकम्) edo *rupaya* hitzatik sortu zen, zilar forjatua, zilarrezko txanpona zentzuarekin.

*Arthashastra* itunak*,* Chanakyagatik idatzia*,* Chandragupta Maurya lehen Maurya enperadorearen lehen ministroa, *rūpyarupa* izenaz aipatzen ditu zilar txanponak. Beste txanpon motak ere aipatuak dira, esaterako urrezkoak (*Suvarṇarūpa*), kobrezkoak (*Tāmrarūpa*) eta berunezkoak (*Sīsarūpa*). *Rūpa* hitzaren esanahia, forma edo itxura ematea da. Era horretan, *rūpyarupa,* zilar forjatua (*rūpya*)* *eta forma (*rūpa*) batzen ditu.

Indiako leku askotan errupiak hartzen dituen izenak, "zilar" esan nahi dute. Adibidez: *rupaya* (hindiz), *roopayi (రూపాయి)* teluguz eta (ರೂಪಾಯಿ) kannadaz , *rubai* (ரூபாய்) tamileraz, *roopa* (രൂപ) malabareraz eta *rupaye* (रुपये) bai maratheraz, bai sanskritoz.

Hala ere, Bengala eskualdean, betidanik diruari buruz hitzegiteko *taka* hitza erabilia izan da. XIV. mendean, Ibn Battuta konturatu zen Bengala Sultanerrian jendeek *taka* esaten ziotela zilar eta urrez egindako txanponei, *dinar* erabili ordez. Gaur egun, taka, Bangladeshko dibisaren izen ofiziala da. Gainera bengaleraz, modu arrunta batez edozein txanpon, diru paper edo dibisa era orokorrean izendatzeko *taka* hitza erabiltzen da. Horrela, lagunarteko hizkeran, bengaleraz ari den edozeinek *taka* hitza erabiliko du dirua aipatzeko, zein dibisari dagokion kontutan hartu gabe. Beraz, Mendebaldeko Bengala eta Tripura estatuetan, errupia indiarra *taka* (টাকা) moduan ezagutzen da era ofizialean. Orissa eta Assamen berriz, errupia indiarra sanskritoko *ṭaṅka* hitzatik (dirua esan nahi duena) datozten izenengatik ezaguna da, *ṭôka* (টকা) assameraz eta *taṅkā* (ଟଙ୍କା) oriyaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Indiako Erreserba Bankuaren webgunea.
Bernardo Hernández

**Bernardo Hernández González** (Salamanca; 1970eko abenduaren 29a) arlo teknologikoko ekintzaile, exekutibo eta inbertitzailea da. Gaur egun Google enpresan Produktuen zuzendaria eta Zagat enpresaren zuzendari orokorra da. Bakarrik edota beste bazkide batzuekin, Espainiako zenbait konpainia teknologikoetan parte hartu du, horien artean, besteak beste: Tuenti, idealista.com, FloresFrescas.com, StepOne edota 11870.com.

StepOne konpainiako fundatzaile eta lehendakaria da. Hau, enpresa teknologiko espainiarrak Estatu Batuetarako nazioartekotze prozesuan laguntzen duen konpainia da. Tuenti enpresan inbertitu zuen lehenetariko izan zen, Espainiako sare sozial garrantzitsuetariko bat.

## Hezkuntza 
Batxilergoa Salamancako "Fray Luis de León" institutuan ikasi zuen. Zientzia ekonomiko eta enpresarialetan lizentziatu zen 1993. urtean ICADE fakultatean, Madrilen. Karrera amaitu ostean finantzen *master* bat ikasi zuen Boston Collegen. Honetaz gain, Chartered Financial Analyst (CFA) tituluaren jabe da. 2010. urtean Nicholas Negroponterekin batera Arkitekturan eta Tecnologian doktoretza lortu zuen Camilo José Cela Unibertsitatean. 29 urterekin, 5 urtez analista moduan eta Fidelity Investments, BBVA eta Putnam Investments empresetako finantzien sektorean lan egin eta gero, bere lehenengo start-up teknologikoa sortu zuen, Idealista.com, Espainiako higiezinen agentzia sekotreko empresa liderra. Une horretatik aurrera,besteak beste, hurrengo empresetan hartu du parte: Floresfrescas.com, planetaki.com, 11870.com eta Tuenti sare sozial espainiarra.

Bernardo, 2005. urtean Google empresan sartu zen, Google Espainiako Marketing sekoterko zuzendari moduan. 2007. Urtean San Frantzisko ra mugitu zen Google Maps eta Google Eartheko Marketing sektoreko zuzendari mundial moduan. 2010. Urtean Googleko Produktuen zuzendari eta Zagat empresako zuzendari generala izendatu zuten, azken hau Googlek erosi ostean.

## Konpainiak 
Bernardo konpainia ugaritan hartu du parte, hautatik asko Solón Inversioneseri esker.

* Idealista.com: konpainia hau Jesús Encinar]]ekin batera sortu zuen. Gaur egun higiezinen agentzien sektoreko orrialde liderra da.
* Tuenti: Empresa honetako inbertitzailea izan zen eta zuzendari kargu bat izan zuen Telefonikak empresa hau erosi arte.
* StepOne: Lehendakari eta fundatzailea.
* Floresfrescas.com: denda elektroniko honetako fundatzailea izan zen.
* Bodaclick: administrazio kontzeiluko partaidea.
* Planetaki.com: Akzioduna.
* 11870.com: Akzioduna.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Bernardo Hernándezen webgune ofiziala
* Twitter
* Facebook
Erreal brasildar

**Erreal brasildarra** (portugesez: *Real brasileiro* eta Brasilgo portugesez  ahoskatua; pl. **reais**), Brasilgo Errepublika Federalean zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **BRL** da eta bere sinboloa R$. Erreal brasildar banako baten ehunena zentabo deitzen da eta erreal brasildar bakoitza 100 zentaboz osatuta dago. *Real* hitzak, erreala esan nahi du portugesez.

## Historia 
1994an ezarri zuten antzinako txanponak ordezkatzeko eta egun Latinoamerikako txanponik arrakastatsuena da.

## Billeteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Brasilgo Banku Zentralaren webgunea.
Cibeles Madrid Fashion Week

thumb|Mercedes-Benz Fashion Week Madrid 2017.
**Cibeles Madrid Fashion Week**, 2007 arte **Pasarela Cibeles** bezala ezagutua izan zena, Espainian moda bultzatzeko plataforma nagusia da Gaudi Pasarelarekin batera. Urtean bi aldiz ospatzen da.

2012tik aurrera, Madrilgo moda pasarelak Mercedes-Benzekin aliantza bat adostu du nazioarteko bere garapena indartuko duena, alemaniar markak babestutako munduko pasarela handien artean egongo delarik, Berlin edo New Yorkekoak bezala. Hala, espainiar pasarelari nazioartekoagoa eta garaikideagao den irudi bat emango dio, zirkuituko beste pasarela hauekin hurbilagoko harreman bat sortuko den aldi berean.

Madrilgo feria erakundea den IFEMAk. 2009ko irailak 18an 2007 arte Cibeles Pasarela izan zenaren 50. edizioa ospatu zen.

## Kanpo estekak 
* Web oficial
Gaudi Pasarela

**Gaudi Pasarela** (*Pasarel.la Gaudí* katalanez) Madrilgo Cibeles Pasarelarekin batera Espainian modaren erreferente nagusietako bat da. Urtero ospatzen da Bartzelonan, eta azken aldian zenbait polemika politiko izan ditu, talderen batzuk zenbait kataluniar diseinatzailerentzat esklusibotasuna bilatu nahi izan baitute.

Berriki bere izena aldatu du, *Barcelona Fashion Week* izena jasoz.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mendi Lainotsuak

thumb|180px|Mendi Lainotsuak
**Mendi Lainotsuak** Tolkienen legendarium ospetsuan Erdialdeko Lurraldeko mendikate bat dira. Eriadorren ekialdeko muturrean eta Rhovanionen mendebaldeko muturrean daude.

Erdialdeko Lurraldeko iparmendebaldeko mendikaterik handienak mila milia baino gehiagoko luzera zuen eta Eriador eta Rhovanion lurraldeak banatzen zituen. Iparraldeko muturrean Angmarreko mendiekin eta Ered Mithrimekin elkartzen zen. Rivendelen hegoaldean, Moriako mendien inguruan, mendikateak hegomendebalderanzko kurba txiki bat egiten zuen, hegoekialderantz adar bat banandu ondoren, Rohango pasabidea iritsi arte, eta mutur horretan zeuden Nan Curunir eta Isengardeko gotorlekua. Silmarillionen adierazten denaren arabera, Mendi Lainotsuak *Melkorrek altxatu zituen Oromëren zamalkatzeak oztopatzeko* (Silmarillion).
Unzen (mendia)

Japoniako sumendia da, Kyushuko Nagasaki prefekturan dagoena. Shimabara penintsulako mendirik garaiena da eta Unzen-Amakusa Parke Nazionalaren barnean dago.

## 1792ko erupzioa 
1792ko erupzioak megatsunami bat sortu zuen. Uhinak Shimabara hiria suntsitu zuen eta 15.000 lagun hil zituen, Japoniako historian sumendi batek sortutako hondamendirik handiena izen zena. Egun dituen tontorrik garaienak  (1.359 m.) eta  (1.486 m.) dira. Azkena Heisei Aroan (1989–) sortu zuenez bere izena hartu zuen.

## Ikus, gainera 
* Sumendi erupzioak hildako pertsona kopuruaren arabera
* Unzen-Amakusa Parke Nazionala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guyanetako ezkutua

**Guyanetako ezkutua**, **Guyanetako goi-lautada** edo **Guyanetako mendigunea** () Hego Amerikako ipar-ekialdean kokatutako eskualdea da. Aurrekanbriar egitura geologikoa da (duela 2.000 milioi urte ingurukoa), Lurreko zaharrenetako bat. Guyana, Surinam, Guyana Frantsesa, Venezuelako hego-ekialdea, Brasilgo iparraldea eta Kolonbiako ekialdeko zati txiki bat hartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
American Pickers

**American Pickers** () AEBko reality show bat da. 2010eko urtarrilaren 18tik aurrera History batean ateratzen da.

Saio honetan Mike Wolf eta Frank Fritz zaharkin-bilatzaileak AEBtako estatuaren barna garai batetako gauza eta tramankuluen bilaketa erakusten da, eurem buruak "altxor-ehiztaritzat" dituztelarik. Atal bakoitzaren hasieran honako hau diote:

## Kanpo estekak 
* American Pickers saioaren webgunea
* Antique Archaeology webgunea
* Frank Fritz Finds webgunea
Sufrearen bakterio purpura

**Sufrearen bakterio purpurak** edo **kromatialeak** (Chromatiales ordena) fotosintesi bakteriarra burutzen duten bakterioak dira. Fotosintesi bakteriarra edo fotosintesi anoxigenikoa oxigenorik gabeko fotosintesia da, ingurugiro anaerobio batean burutzen dena. Fotosintesi horrek ez du oxigenoa sortzen, sufrea baizik:

 CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S

Fotosintesi honen elektroien emailea ez da ura, SH2 baizik. Horregatik sufrearen bakterio purpurak azido sulfhidrikoa (SH2) duten habitetan bizi dira: iturri sufretsuetan, adibidez. Ohikoak dira ere sulfhidrikoa eta argia duten lakuen eremu anoxikoetan. Oxigenorik gabeko habitat horiek beharrezkoak dira fotosintesi bakteriarra burutzeko.

Bakterio hauen beste ezaugarriak honako hauek dira:

* Proteobakterio guztien antzera Gram negatiboak dira.
* pigmentu fotosintetiko (bakterioklorofilak) eta tilakoide izeneko egiturak dituzte (mintz-sistema intrazitoplasmatikoa)
* urtarrak dira
* purpura kolorea dute, karotenoideek emandakoa
* mugikorrak dira (flageloak dituzte)
* espezie askok nitrogenoaren finkapena burutzen dute

Sufrearen bakterio purpurak ez dira fotosintesi anoxigenikoa egiten duten bakterio bakarrak. Badago beste talde bat (sufrearen bakterio berdeak) fotosintesi bera egiten duena. Azken hauek berde kolorekoak dira (dituzten karotenoideak direla-eta).

Sufrearen bakterio purpurak bi familia handitan sailkatzen dira: Chromatiaceae eta Ectothiorhodospiraceae. Biek ala biek sufrea sortzen dute fotosintesi egiterakoan, baina lehenengoek sufrearen pikorrak bakterioaren barnean pilatzen dituzten bitartean, bigarrengoek ekoiztutako sufrea kanporatzen dute.

Sufrearen bakterio purpurak, zalantzarik gabe, oso zaharrak dira, eta Lur planetaren gainean agertu ziren lehenengo bizidunetakoak dira. Landareen fotosintesia agertu aurretik fotosintesi anoxigenikoa agertu zen, aintzinako Lurrean oxigenorik ez zegoelako eta molekula erreduzituak nagusi zirelako (SH2 tartean). Lehenengo bakterio fotosintetikoak, beraz, materia organikoa ekoizten hasi ziren, baina ez zuten oxigenorik askatzen. Hurrengo urrats ebolutiboa elektroi emaile gisa H2O erabiltzeko gai izan zitezkeen zelulen agerpena izan zen; zelula horiek, gaur egungo zianobakterioen antzekoak, ziur aski bakterio fotosintetikoetatik agertu ziren duela 2.500 milioi urte inguruan.

## Kanpo estekak
De Moivre-Laplace teorema

Probabilitate teorian, **De Moivre-Laplace teoremak** \scriptstyle B(n,p) banaketa binomial batean *n* saiakuntza-kopurua aski handia denean, probabilitate binomialak banakuntza normalaren bitartez nola hurbiltzen diren frogatzen duen teorema bat da. Horren arabera probabilitate binomialak \scriptstyle \mathcal{N}(\mu=np,\sigma=\sqrt{np(1-p)}) banaketa normalarekin hurbildu daitezke, *p* 0 edo 1 ez den baldintzarekin. Limitearen teorema zentralaren kasu berezia da.

## Teorema 
\scriptstyle X_n zorizko aldagaiak \scriptstyle B(n,p) banaketa bati jarraitzen badio, *n* parametroa infiniturantz jotzean, honako hau betetzen da, non \scriptstyle \Phi(t) \scriptstyle \mathcal{N}(0,1) banaketa normal estandarraren banaketa-funtzioa den:

::\lim_{n\to\infty}\operatorname{P} \left( \frac{X_n- np}{\sqrt{npq}}\leq t \right) = \Phi(t)

## Kanpo estekak
Pardel (argipena)

**Pardel** hitzak adiera zenbait ditu:

* **pardela** edo fardela, bilgarri batean jasotako objektu multzo bat, hedaduraz pixoihala ere izan daitekeena.
* Pardel, Irango herria.
Abjad

thumb|Arabieraren idazkera
**Abjad** (  أبجدأبجد) (baita ere ***abyad***) hizkiak zein zenbakiak adierazteko idazkera sistema bat da. Hizkiak idazteko sistema horren berezitasuna honetan datza: bakarrik fonema kontsonantikoentzako ikurrak daudela eta ez bokalikoentzat. Horregatik, **kontsonantario** izenaz eze ezagutzen dira.

## Hitzaren jatorria 
*Abjad* izena arabieraz letren ordena buruz ikasteko erabiltzen zen sekuentzia mnemotekniko zaharretik dator:

:* abjad hawwaz HuTTi kalaman sa'faS qarashat thakhadh DaZagh.

*Abjad* hitzak, bestetik, zenbait ikertzaileren ustetan, sustrai zaharragoak bide ditu, fenizieratik edo ugaritikotik.

Teknizismo horren sortzailea Peter T. Daniels (New Jersey, 1951) izan zen eta bakarrik onartzen ditu *abyad* moduan benetan kontsonante bakarrik onartzen dituzten kontsonantarioak; horren arabera, arabierarena edo hebrearena ez ziren benetako *abjad*ak, zenbait diakritikoren bidez hizkuntza horiek bokalak bereiz baititzakete.

Gaur egun *Abyad* kontsonantarioak askotan alfabetoak izatera igaro dira.

## Abjad zenbakikuntza
Abjad zenbakikuntza, Hisab al-Jummal ere deitua (arabieraz:حِسَاب ٱلْجُمَّل ), zenbaki-sistema alfabetiko alfanumeriko bat da. Arabiar hiztunen munduan erabiltzen da VIII. mendea baino lehenagotik, zenbaki arabiar posizionalak onartu zirenetik. 

Abjad ohiko ordenaren arabera: 

|

|

|}

* Alfabeto arabiarra
* Alfabeto hebrear
* Alfabeto nabateoar
* Alfabeto ugaritikoar
* Alfabeto feniziar
* Alfabeto samaritar
* Idazkera jeroglifiko

## Ikus halaber 
* Silabario
* Abugida
* Alfabeto
* Gematria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alfabeto silabikoen web orria.
Volcán de Colima

**Volcán de Colima**, **Volcán de Fuego** ere deitua, Mexikoko sumendia da, gertuko Nevado de Colimarekin batera sumendi-taldea osatzen duena. Ipar Amerika osoko sumendirik aktiboenetariko bat da, 1576tik hona 40 aldiz izan baitu erupzio bat. Bere izena kontrakoa dioen arren, ez dago Colima estatuan soilik, gehiengo Jalisco estatuan dagoelako. Zeharkako Sumendi-ardatza sumendi-lerroan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anaitasuna (aldizkaria)

**Anaitasuna** euskarazko aldizkari orokorra izan zen, 1953ko ekainetik 1982ko apirilera argitaratu zena. Bilbo-Santutxun zuen egoitza nagusia, Zabalbide kaleko 68. zenbakian.

## Historia 
[thumb|260x260px|[Imanol Berriatuak hiztegitxo lagungarri bat gehitzen zuen azken aurreko orrian.|ezkerrera]]
Imanol Berriatuak sortu zuen hilabetekaria 1953an. Hasieran Euskaltzaindiaren inguruan argitaratzen zen, Alfontso Irigoienen zuzendaritzapean. 1957tik aurrera Arantzazuko teologia ikasleen esku izan zen 1967 arte. Handik aurrera hamaboskaria izan zen Juan Azurmendi eta Imanol Berriatuarekin. Gero, 1969tik 1973ra, Angel Zelaietak argitaratu zuen Josu Torreren laguntzaz. 1973an Joseba Intxaustik hartu zuen bere gain eta 1974 urtean Joan Mari Torrealdairen zuzendaritzapean azaldu zen. Garai horretan (1976) formatua aldatu zuen eta edukia zabaldu —nazioarteko eta nazio barneko politika, artikulu sakonak eta dibulgaziokoak, kulturako berriak, bertsoak, etab. Gerora, ateratzeko zailtasunak areagotuz joan ziren (1982), desagertu zen arte. *Anaitasunak* lan nabarmena egin zuen euskara batuaren zabalkundeari begira.
[thumb|1983an. Bilboko [Zabalbide (Bilbo)|Zabalbide kalean]]
Jakin aldizkariaren ekimenez digitalizatu ziren **Anaitasuna** aldizkariak argitaratu zituen 420 zenbakiak eta Euskaltzaindiaren web orrian eskaintzen dira gaur egun. Aldizkariak 1.200 egilek idatzitako 6.395 artikulu argitaratu zituen. Artikulu gehien argitaratu zituzten egileak hauek izan ziren:
* Xabier Kintana (310 artikulu)
* Jose Ramon Etxebarria (249)
* Xabier Gereño (229)
* Imanol Berriatua (204)
* Joan Mari Torrealdai (154)
* Angel Zelaieta (103)
* Joxe Azurmendi (83)
* Joseba Intxausti (80)
* Paulo Agirrebaltzategi (75)
* Jose Luis Lizundia (70)

Gabriel Arestik 30 artikulu idatzi zituen 
eta Joseba Irazuk (Bernardo Atxaga) 15.

Antton Olariaga ilustratzaileak hainbat marrazki egin zituen. Kaleko pertsonaiarenak berak bakarrik eta Airko pertsonaiarenak Xabier Kintanaren gidoietatik abiatuta.
Fitxategi:Joxe Azurmendi 1976-08-07.jpg|Joxe Azurmendi
Fitxategi:Gabriel aresti 01.png|Gabriel Aresti
Fitxategi:Joan mari torrealdai 01.png|Joan Mari Torrealdai
Fitxategi:Euskaltzaindia Arantzazu JosebaIntxausti.jpg|Jose Luis Lizundia, Joseba Intxausti eta Xabier Kintana .
Fitxategi:AgirrebaltzategiBarandiaranEtxebarriaUEU84.jpg|Paulo Agirrebaltzategi (ezkerrean) eta Jose Ramon Etxebarria (eskuinean)
Fitxategi:Angel Zelaieta.jpg|Angel Zelaieta
Fitxategi:Bernardo Atxaga idazlea Andoainen 3 - 94-192.jpg|Joseba Irazu
Fitxategi:Euskal umoreari buruzko mahai-ingurua (95-153).jpg|Antton Olariaga (eskuinekoa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Basilio Pujana

## Kanpo estekak 
* Anaitasuna aldizkariaren hemeroteka digitala Euskaltzaindiaren webgunean
Macklemore

**Macklemore**, (jaiotzez, **Ben Haggerty** deitua, Seattle, Ameriketako Estatu Batuak, 1983ko ekainaren 19a - ) amerikar rap musikako artista bat da. Ryan Lewis produktorea, Andrew Joslyn biolin-jotzailea, Owour Arunga tronpeta-jotzailea, Noah Goldberg pianista eta Zach Fleury multi-instrumentujotzailerekin lan egiten du. Bere Thrift Shop bideoklipa 197 milioi aldiz baino gehiago ikusia izan da YouTuben eta Ameriketako Estatu Batuetako Billbord Hot 100en lehena izan da. Thrift Shop abestia 2.2 milioi aldi saldua izan da. 2012ko Urriaren 9an, Maclemorek The Heist albuma sortu du, aste batez deia 78 000 album saldu zituen.

## Kanpo estekak
LMFAO

**LMFAO** pop musikako amerikar talde bat da. Taldea 2006an Los Angelesen (Kalifornia) sortu zuten SkyBluk (Skyler Huston Gordy, 1986ko urriaren 23a) eta Redfoo (Stefan/Stefano Kendal Gordy, 1975ko Irailaren 3a). Biak, hurrenez hurren dira Berry Gordyren iloba eta semea: RedFoo SkyBluren osaba da. Orokorki, taldearen musika alkoholari buruzkoa da. 2012ko irailaren 21ean, taldearen bereizketa eman zen denbora baterako, bi artisten bakar-saioak hobetzeko.

## Kanpo estekak
Pula

**Pula** izan daiteke:

* Pula, Kroaziako hiria.
* Pula, Hungariako hiria
* Pula, Italiako udalerria
* Botswanar pula, Botswanako dibisa
* Pula ibaia, Ekuadorreko ibaia
Errublo errusiar

*Artikulu hau Errusiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Errublo».*

**Errublo** (errusieraz: рубль, *rubl*) Errusiako dibisa da, Abkhaziak eta Hego Osetiak ere erabiltzen dutena. 100 kopeketan banaturik, errublo Sobietar Batasunak eta Errusiar Inperioak ere bere txanponetarako erabili zuten izena ere izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Errusiako Bankuaren webgunea 
* Errublo errusiar - diru paper eta Sobietar errublo - diru paper
Sobietar errublo

*Artikulu hau Sobietar Batasuneko dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Errublo».*

**Errublo** (errusieraz: рубль, *rubl*) Sobietar Batasuneko dibisa izan zen. 100 kopeketan banaturik, errublo izenak Errusiak eta Errusiar Inperioak ere bere txanponetarako erabili zuten izena ere izan zen.

## Izena 

## Kanpo estekak
Peso argentinar

*Artikulu hau Argentinako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Peso».*

**Pesoa** (), Argentinako Errepublikan 1992tik zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **ARS** da eta bere sinboloa $. Peso argentinar banako baten ehunena zentabo deitzen da eta peso bakoitza 100 zentaboz osatuta dago. *Peso* hitzak, pisu esan nahi du gaztelaniaz.

Dibisa hau ez da 1983tik 1985era zirkulazioan egon zen peso argentinarrarekin nahasi behar.

## Historia 
1992ko lehenengo egunean peso argentinarrak austral argentinarra ordezkatu zuen, hurrengo truke tasarekin: 10.000 austral argentinar = 1 peso argentinar 2002ra arte peso argentinarra estatubatuar dolarraren parekoa izan zen legez, horregatik, peso bihurgarria (gaztelaniaz: *Peso convertible*) deitua izan zen ere.



## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Argentinako Errepublikako Banku Zentralaren webgunea.
Valenciako aintzira

**Valenciako aintzira** (gaztelaniaz: *Lago de Valencia* edo *Lago de Tacarigua*) Venezuelako erdialdeko aintzira endorreikoa da. Carabobo eta Aragua estatuen artean dago, Kostaldeko mendilerroaren oinetan, 413 mko garaieran. 364&nbsp;km²-ko eremua hartzen du eta, Maracaiboko aintziraren ondotik, Venezuelako handiena da. Kotoia, azukre kanabera, tabakoa, artoa, kafea eta fruitu arbolak aldatzen dira aintziraren ertzetan. Maracay eta Valentzia dira kostaldeko hiri nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peso mexikar

*Artikulu hau Mexikako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Peso».*

**Peso mexikarra**, (gaztelaniaz: *Peso mexicano*), Mexikoko Estatu Batuetan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **MXN** da eta bere sinboloa $. Peso mexikar banako baten ehunena zentabo deitzen da eta peso bakoitza 100 zentaboz osatuta dago. 

## Historia 
"$" ikurra hartu zuen munduko lehenengo diruak, mexikar pesoa izan zen, estatubatuar dolarra baino lehenago. Azken honek, gerora bere erabilera propiorako onartu zuen.

1993ko hasieran debaluazioa jasan zuen eta peso berriak hiru 0 kendu zizkion aurreko pesoari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mexikoko Bankuaren webgunea.
Dolar kanadar

*Artikulu hau Kanadako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dolar».*

**Dolar kanadarra** (ingelesez: *Canadian dollar*, frantsesez: *Dollar canadien*; oro har *dollar*), Kanadan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **CAD** da eta bere sinboloa $, Can$ edo C$, peso eta dolar izeneko beste diru mota batzuetatik bereizteko. Dolar kanadar banako baten ehunena zentabo deitzen da eta dolar bakoitza 100 zentaboz osatuta dago.

## Historia 
Kanadako historia ia osoan zehar bertoko dibisa izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kanadako Bankuaren webgunea.
*  Kanadako Bankuaren webgunea.
*    Dolar kanadar - diru paper
Bulgariar lev

**Lev** (bulgarieraz: лев) Bulgariako txanpon ofiziala da. 100 *stotinki*tan (*стотинки*) banaturik, ISO 4217 kodea **BGN** du. Lev hitzak antzinako bulgarieraz lehoia esan nahi du, egungo bulgarieraz *lav* bilakatu zena.

## Kanpo estekak
Turkiar lira

*Artikulu hau Turkiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Lira».*

**Lira** (turkieraz: *lirası*) Turkiako dibisa da, Ipar Zipreko Turkiar Errepublikak ere erabiltzen dutena. ISO 4217 kodea TRY du eta 100 *kuruş*etan banatzen da.

## Kanpo estekak
Hungariar forint

**Forint** Hungariako txanpon ofiziala da. 100 *filer*retan banaturik, ISO 4217 kodea **HUF** du.

Izena Italiako Florentzia hiritik dator, bertan 1252an urrezko *florin*ak egin baitzuten. Hungarian 1325ean urrezko txanpona egin zutenean *florentinus* izena hartu zuen, gero *forint* bilakatu zena.

## Kanpo estekak
Sufrearen bakterio berde

**Sufrearen bakterio berde**ak edo **klorobiak** (Chlorobi filuma) fotosintesi bakteriarra egiten duten bakterioak dira. Fotosintesi bakteriarra edo fotosintesi anoxigenikoa oxigenorik gabeko fotosintesia da, ingurugiro anaerobio batean egina; ez du oxigenorik sortzen, sufrea baizik:

 CO2 + SH2 + argia → (CH2O)n + 2S

Fotosintesi horren elektroien emailea ez da ura, SH2 baizik. Horregatik, sufrearen bakterio berdeak azido sulfhidrikoa (SH2) duten habitetan bizi dira: iturri sufretsuetan, adibidez. Ohikoak dira, halaber, sulfhidrikoa eta argia duten lakuen eremu anoxikoetan. Oxigenorik gabeko habitat horiek beharrezkoak dira fotosintesi bakteriarrerako.

Bakterio horiek beste ezaugarriok dituzte:

* Gram negatiboak,
* bazilo, koko edo vibrio itxurakoak,
* batzuek filamentu edo harizpiak sortzen dituzte,
* pigmentu fotosintetikoak (bakterioklorofilak) klorosoma izeneko bakuoletan daude,
* SH2-az gain, hidrogeno molekularra eta sufrearen beste konposatu erreduzituak ere erabil ditzakete elektroi emaile moduan,
* ez dira mugikorrak, baina gasa duten bakuolen bidez era bertikalean (gora ala behera) higitu daitezke uretan,
* berdeak dira, karotenoideek emandakoa,
* urtarrak dira.

Sufrearen bakterio berdeak ez dira fotosintesi anoxigenikoa egiten duten bakterio bakarrak: beste talde batek ere (sufrearen bakterio purpurak) fotosintesi bera egiten du. Azken horiek purpura kolorekoak dira (dituzten karotenoideak direla-eta).

Bakterio berdeak laku eta itsasoen eremu sakonetan bizi dira, bertan oxigeno gutxi, sufrearen konposatu erreduzituak (SH2...) eta argi infragorria daudelako (fotosintesi bakteriarrak ez du argi ikusgaia erabiltzen, uhin-luzera handiko argia baizik).

Bestalde, bakterio horiek fotosintesian sortzen duten sufrea (S) zelulatik kanporatzen dute.

Sufrearen bakterio berdeak, zalantzarik gabe, oso zaharrak dira, eta Lur planetan agertu ziren lehen bizidunetakoak dira. Landareen fotosintesia baino lehen, fotosintesi anoxigenikoa agertu zen, aintzinako Lurrean oxigenorik ez zegoelako eta molekula erreduzituak nagusi zirelako (SH2 tartean). Lehenengo bakterio fotosintetikoak, beraz, materia organikoa ekoizten hasi ziren, baina ez zuten oxigenorik askatzen. Hurrengo urrats ebolutiboa elektroi emaile gisa H2O erabiltzeko gai izan zitezkeen zelulen agerpena izan zen; zelula horiek, gaur egungo zianobakterioen antzekoak, ziur aski bakterio fotosintetikoetatik agertu ziren duela 2.500 milioi urte inguruan.

## Kanpo estekak
Meta (ibaia)

**Meta** Hego Amerikako ibaia da, Orinokoren adarra. Kolonbiako Meta departamenduan sortzen da, Humea, Guatiquía eta Guayuriba ibaien elkargunean. Llanos eskualdea zeharkatzen du eta azken 200 kilometroan Kolonbia eta Venezuelaren arteko muga egiten du. Puerto Carreñoren ondoan Orinokora isurtzen da. 804 kilometro luze da, eta horietatik 785 nabigagarriak dira (Puerto Lopezetik aurrera). Diego de Ordasek aurkitu zuen 1531n.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gränna

**Gränna** Jönköpingeko konderriaren herri bat da. Vättern lakuaren ekialdean dago eta Suediaren erdian. Herri ttipi hau biziki ezaguna da Suedian zeren eta han kreatu da Polkagris (Polkagrisar suedieraz) deitua den Suediako gozoki famatuena. Herri honetik ere joaten ahal da Vättern lakuko uhaldera : Visingsö.

600px|thumb|ezkerrera|Polkagris gozokiaren fabrikazioa.

## Kanpo estekak
Visingsö

**Visingsö** Vättern aintzira-uhartea da. Jönköpingeko hiritik 30&nbsp;km-tik dago eta Gränna herritik 6&nbsp;km-ra. Gränna herriarekin lotuta dago egunero itsasontzi baten bidez. Uhartearen azalera 24&nbsp;km²-koa da.

Kondaira baten araberan, Vist erraldoiak lur puska bat aintziraren erdian botatzean uhartea sortu zuen, bere emazteak ura unki gabe aintzira zeharkatzeko.

Erdi-Aroan, uhartea oso garrantzitsua izan zen Suedia historiarendako. Gainera, historiaurreko aztarna batzuk aurkituak izan dira han eta Erdi Aroko gaztelu zahar anitz dira.

500px|thumb|ezkerrera|Visingsö uhartearen gaztelu bat.

## Kanpo estekak
Antiprisma karratu

Geometrian, **antiprisma karratua** oinarritzat bi karratu (berdinak, baina bata bestearekiko biraturik) eta albo-aurpegitzat triangeluak dituen poliedroa da. Oinarri baten erpin bat haren parean beste oinarrian dauden ondoz ondoko bi erpinak lotzean sortzen dira albo-aurpegi triangeluarrak. Adibidez, bi oinarriak karratuak dituen prisma batean (bi oinarriek zentro bera dute, baina bata bestearekiko 45° edo π/4 radian biratuta dago), bi oinarrien zortzi erpinak lotzen dituzten zortzi ertz daude eta irudiak, beraz, zortzi albo-alde triangeluar ditu: antiprisma karratu simetriko bat da.

## Ikus gainera 
## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak 
* 
*  Square Antiprism eredu interaktiboa
Serbiar dinar

**Dinar** (, *srpski dinar*) Serbiako txanpon ofiziala da. 100 *para*tan (пара) banaturik, ISO 4217 kodea **RSD** du.

2002ra arte Kosovo-Metohiarekin jugoslaviar dinar partekatzen zuten baina harrezkero Serbian baino ez zuten erabiltzen.

## Kanpo estekak
Txanbela

**Txanbela** dultzainaren antzeko Euskal Herriko musika tresna aerofono tradizional bat da, bereziki Zuberoan jo izan dena. Dultzaina baino motzagoa da, eta zortzi zulo ditu: dultzainarenak gehi *belarriak* izenekoak. Lakarriko Pierre Caubet txanbelariari esker berreskuratu ahal izan ziren txanbela jotzeko modu eta errepertorio tradizionala.
[erdian|thumb|540x540px|[Dominika Rekalt|Titika Rekalt, Jean Mixel Bedaxagar eta Juan Mari Beltran (txanbela jotzen) Pierre Caubet omentzeko saioan 2019ko otsailaren 16an.]]

## Kanpo estekak 
* Txanbelari buruzko dokumentala, Pierre Caubetekin, *www.youtube.com*, 5:57-10:10 bitartean.
Aljeriar dinar

*Artikulu hau Aljeriako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Dinar».*

**Dinar** (; ) Aljeriako dibisa da, Aljeriako Bankuak jaulkitzen eta kontrolatzen duena. ISO 4217 kodea **DZD** du eta 100 zentimotan banatzen da (nahiz eta unitate hau zaharkitua izan). دج du ikurra. Izena erromatar denariotik datorkio.

## Kanpo estekak
La Codorniz

**La Codorniz** Espainiako umore grafikoaren eta literarioaren aldizkari mitikoaren izenburua zen. Aldizkaria 1941ko ekainaren 8tik 1978ko abenduaren 11ra arte kaleratu zen. Sortzailea Miguel Mihura izan zen baina 1944tik aurrera Álvaro de Laiglesia donostiarrak zuzendariaren postua bete zuen, aldizkariari bere ukitu propioa emanez. Zentsurarekin arazo franko izan zituen nahiz eta oso hedabide aurrerakoia ez izan.

## Historia 
Miguel Mihura idazleak umore surrealistaren aldeko idazlea zen eta *La Codorniz* sortzerakoan aurretik *La Ametralladora* aldizkariarekin izan zuen esperientzia berreskuratu nahi izan zuen. Madrilgo zuzendaritzapean 35.000 ale saltzea lortu zuen aldizkariak. 1944an Mihurak aldizkaria saldu zuen eta jabe berriek, tartean Godó Kondea enpresaria, zuzendariaren lanean Álvaro de Laiglesia jarri zuten. Aro berri horretan arrakasta handiago izan zen, 80.000 aleetara heldu ziren, eta haien orrialdetatik umorearen Espainiako izen nagusiak desfilatu ziren. Frankismoaren azken urtetan aldizkariaren dekadentzia hasi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *La Codorniz* aldizkariaren historia: https://web.archive.org/web/20130526081924/http://www.ciberniz.com/codorniz.htm
* Antonio Mingoteren *La Codorniz*en antologia: http://books.google.cat/books?id=lvov3LDomLMC&printsec=frontcover&hl=ca&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false
Errupia indonesiar

*Artikulu hau Indonesiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Errupia».*

**Errupia indonesiarra** edo **rupiah** (indonesieraz: *rupiah*), Indonesiako Errepublikan zirkulazioan dagoen dibisa da. Bere ISO 4217 kodea **IDR** da eta bere sinboloa Rp. Rupiah banako baten ehunena sen deitzen da eta rupiah bakoitza 100 senez osatuta dago.

Izena errupia indiarratik datorkionez, indonesiar askok *perak* esaten diote bere diruari, hau da, «zilarra».

## Historia 
Hasieran Riau uhartedian eta Ginea Berria uharteko indonesiar eskualdean (*Irian Barat* edo Mendebaldeko Papua) bere errupiak egin zituzten, baina 1964an eta 1971n hurrenez hurren, errupia indonesiarra erabiltzeari ekin zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Indonesiako Banku Zentralaren webgunea.
Frantziar Auzoa (New Orleans)

**Frantziar Auzoa** (ingelesez, "French Quarter", frantsesez "Vieux Carré") AEBtako Louisiana estatuan dagoen New Orleans hiriko auzo bat da, hiriaren alde zaharra ere bada, auzoari izena antzina bertan kreole frantses hiztunen bizilekua izateagatik datorkio.

Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilan New Orleans hiria hiri irekia aldarrikatu zuten, ondorioz hiria borrokarik egin gabe Batasuneko Indarrei bere burua errenditu eta Hegoaldeko Estatu Batuetako hiri askok jasandako suntsiketa sahiestea lortu zuen.

Bestalde, auzo honetan San Luise katedrala ere kokapen da.

Fitxategi:French Quarter01 New Orleans.JPG|French Quarter
Fitxategi:Bourbon Street French Quarter.jpg|*Rue Bourbon* edota Bourbon Street
Fitxategi:French Quarter02 New Orleans.jpg|French Quarter
Fitxategi:French Quarter03 New Orleans.JPG|French Quarter

## Kanpo estekak 
* New Orleansko Frantziar Auzoko historia irakurgai FrenchQuarter.com webgunean (ingelesez)
Greziar drakma

**Drakma** (grezieraz: δραχμή,  ahoskatua, pl. δραχμαί or δραχμές) Greziako dibisa izan da 1833ko otsailaren 8tik 2002ko uztailaren 1a arte, euroa diru ofizialtzat hartu zen arte. Diru aldaketa hartarako, agintariek truke tasa hau finkatu zuten: 1 EUR = 340,75 GRD.

Izen bereko Antzinako Greziar txanpon bat izan zen, sei oboloen trukearen balio zuena.

## Kanpo estekak
1061eko aita santu hautaketa

**1061eko aita santu hautaketa** aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua San Pietro in Vincoli (Erroma) izan zen eta Alexandro II.a hautatu zuten aita santu gisa.

## Kanpo estekak
1187ko urriko aita santu hautaketa

**1187Ko urriko aita santu hautaketa** aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua Ferrara izan zen eta Gregorio VIII.a hautatu zuten aita santu gisa.

## Kanpo estekak
Libera egiptoar

**Libera egiptoar ** () Egiptoko dibisa da, Egiptoko Banku Zentralak egiten eta kontrolatzen duena. ISO 4217 kodea **EGP** du eta 100 piastra edo 1.000 *millieme*tan banatzen da. Arabierazko izena britainiar gineatik datorkio.

## Kanpo estekak 
*   Libera egiptoar - diru paper
1276 iraileko aita santu hautaketa

**1276 iraileko aita santu hautaketa** aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua Palazzo dei Papi di Viterbo izan zen eta Joan XXI.a hautatu zuten aita santu gisa.

## Kanpo estekak
Florin herbeheretar

*Artikulu hau Herbehereetako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Florin».*

**Florin herbeheretarra** (nederlanderaz *Nederlandse gulden*) Herbehereetako diru ofiziala zen XVII. mendetik eta euroaren sarrera baino lehen, 2002ko urtarrilaren 1ean. Egun Holandarren Antilletan eta Aruban erabiltzen dute, nahiz eta txanponak metropoliarenak ez bezalakoak izan. 2004an Surinamek dolar surinamdarra ezarri zuen.

Nederlandeerazko izena *gulden* zuen, "urrezko" esan nahi zuen, lehenengo txanponak metal horretaz eginak zirelako. ƒ edo fl. ikurra *florijn* antzinako txanponetik datorkio.

1999an euroarekiko 2,20371 NLGko balio finkoa ezarri zitzaion.

## Billeteak 

## Kanpo estekak
Suediar koroa

*Artikulu hau Suediako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Koroa».*

**Koroa** (suedieraz: *krona*, pl. *kronor*) Suediako txanpon ofiziala da. 100 *öre*tan banaturik, ISO 4217 kodea **SEK** du. Åland uharteetan euroarekin batera erabiltzen dute.

1873an sortu zuten *riksdaler, riksmynt* ordezkatzeko.

## Kanpo estekak
Norvegiar koroa

*Artikulu hau Norvegiako dibisari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Koroa».*

**Koroa** (norvegieraz: *krone*,  ahoskatua, pl. *kroner*) Norvegiako txanpon ofiziala da. 100 *øre*tan banaturik, ISO 4217 kodea **NOK** du.

1875ean sortu zuten *speciedaler* ordezkatzeko. 2010ean munduko hamahirugarren dibisarik trukatuena izan zen, 2007tik hiru posizio galdu arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstantzako kontzilioa

**Konstantzako kontzilioa** Eliza Katolikoaren kontzilio ekumeniko bat izan zen, 1413ko urriaren 30ean Segismundo Hungariakoak eta Joan XXIII.a antipapak deitua. Kontzilioa 1414ko azaroaren 5etik 1418ko apirilaren 22ra arte egon zen bilduta Konstantzan, Mendebaldeko Zisma Handia gainditzeko asmoz eta Elizaren berrikuntzari buruzko eztabaidak eginez.

Hartutako beste erabakien artean Jan Hus kondenatzea egon zen, sutan erre zutena 1415eko uztailaren 6an. Paganoen eskubideen inguruan eztabaidatu zuten eta Poloniako Erresuma eta Zaldun Teutonikoen arteko gerrari buruzko erabakiak hartu zituzten.

## Kanpo estekak
Avignoneko 1423ko konklabea

**Avignoneko 1423ko konklabea** aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua Santa Maria sopra Minerva (Erroma) izan zen eta Klemente VIII.a hautatu zuten aita santu gisa.

## Ikus, gainera 
* Mendebaldeko Zisma

## Kanpo estekak
1431ko konklabea

**1431eko konklabea** aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua Jauregi Apostolikoa (Erroma) izan zen eta Eugene IV.a hautatu zuten aita santu gisa.

## Kanpo estekak
Serranía del Perijá

**Serranía del Perijá** edo **Sierra de Perijá** Andeetako Ekialdeko Mendikatearen adarrik iparrekoena da. Hego Amerikako iparraldean dago, Kolonbia eta Venezuelaren artean. 306 kmko luzera du, Ocaña ingurutik (hego-mendebaldean) Guajira penintsularaino (ipar-ekialdean). Gailurrik garaiena Cerro Tres Tetas da (3.630 m).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1559ko konklabea

**1559ko konklabea** aita santua hautatzeko egindako bilera izan zen. Bileraren lekua Jauregi Apostolikoan (Erroma) dagoen Capella Paolina izan zen eta Pio IV.a hautatu zuten aita santu gisa. Kanpoko interferentzia sekularrak direla eta, eta kardenalek isolamenduari buruzko arauak betetzen ez zituztelako, XVI. mendeko konklaberik luzeena izan zen.

## Kanpo estekak