open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elisabet Katolikoaren Ordena

**Elisabet Katolikoaren Errege Ordena** () espainiar zaldun-ordena da, Espainiarekiko leialtasuna eta zerbitzuak saritzen dituena. Fernando VII.a Espainiakoak 1815eko martxoaren 14an ezarri zuen.

## Graduak 
Hurrengo graduak ditu:

* border|90x90px Lepokoa
* border|90x90px Gurutze Handia
* border|90x90px Enkomienda osoa
* border|90x90px Enkomienda
* border|90x90px Ofizialaren gurutzea
* border|90x90px Gurutzea
* border|90x90px Zilarrezko gurutzea
* border|90x90px Zilarrezko domina
* border|90x90px Brontzezko domina

## Intsigniak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco Pérez Luzarreta

**Francisco "Paco" Pérez Luzarreta** (Jaurrieta,  - Bera, ) nafar EAE alderdiko kidea izan zen. Bigarren Mundu Gerran zehar, Frantziako Gironda departamenduan borrokatu zen Gernika Batailoian izan zen.

Espainiako Gerra Zibilean familia Poitiersen erbesteratu zen. Gerraren amaieran Irunera itzuli eta zerbitzu militarretatik ihesi ondoren berriro muga zeharkatu zuen. Paben Kepa Ordoki ezagutu eta Eusko Jaurlaritzaren mendeko Gernika Batailoian sartu zen. De Larminat jeneralaren agindupean alemaniarren aurka borrokatu zen Frantziako estatuan. Pointe de Graveko gudu gogorretan parte hartu zuen alemaniarren aurka. Pérez Gernika Batailoi euskalduneko kapitaina izan zen, 22 urte zituelarik. Gero, mugalari moduan aritu zen eta Meliton Manzanasek elkarrizketatu zuen eta Ondarretako espetxean izan zen.

## Erreferentziak
Belozkarreko mendilerroa

**Belozkarreko mendilerroa** Zuberoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Belozkarre mendia da, 1.173 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Belozkarre mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Belozkarre, 1.173 m 
# Bagozabalaga, 1.058 m 
# Zalhagaña edo Zalhagaina, 1.053 m 
# Salteburia, 1.031 m 
# Bosmendieta, 1.020 m 
# Urdespari, 1.006 m 
# Andotze, 775 m 
# Lexantzümendi, 572 m 
# Üzoï, 632 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Unbeko mendilerroa

**Unbeko mendilerroa** edo **Unbeganako mendilerroa** Bizkaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Unbe mendia da, 301 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Unbe mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Unbe edo Unbe Gana, 301 m 
# Goikogana, 259 m 
# Munarrikolanda, 255 m 
# Karabezu, 255 m 
# Lauromendi, 250 m 
# Lainamendi, 246 m 
# Gazteluzarramendi, 245 m 
# Karabezu Txikerra, 240 m 
# Patatala, 232 m 
# Lukiatxa, 204 m 
# Saierri, 192 m 
# Ganeta edo Gana, 189 m 
# Moruatxa, 184 m 
# Arrikapela, 177 m 
# Santa Marina, 177 m 
# Sustatxamendi, 164 m 
# Agirremendi, 145 m 
# Urrestimendi, 145 m 
# Orroñoko Mendia, 143 m 
# Antsegoa, 142 m 
# Kurtzio, 141 m 
# Urkullu, 124 m 
# Kukutza, 122 m 
# Mendikotxu, 118 m 
# Mukutzak, 115 m 
# Fraidemendi, 108 m 
# Axpuru, 95 m 
# Barrikabaso, 88 m 
# Urkogana, 84 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Falcon

**Falcon** edo **Falcón** izan daiteke:

## Geografia 
* **Falcón**, Venezuelako estatua.
* **Falcón**, , Venezuelako Cojedes estatuko udalerri baten antzinako izena.
* **Falcón**, Venezuelako Falcón estatuko udalerria.
* **Falcon**, Ipar Carolinako herria.
* **Falcon urtegia**, AEB-Mexikoko urtegia.

## Hegazkinlaritza 
* **Dassault Falcon 900**
* **Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon**
* **Falcón 8**

## Automobilismo 
* **Ford Falcon**, Ford Motor Companyk AEBtan 1960 eta 1970 artean egina.
* **Ford Falcon**, Ford Motor Companyk Australian 1960tik aurrera egina.
* **Ford Falcon**, Ford Motor Companyk Argentina 1962 eta 1991 artean egina.

## Biografia 
* **César Falcón** (1892-1970), perutar politikaria.
* **Henry Falcón** (1961-), venezuelar militarra.
* **Ismael Falcón** (1985-), espainiar futbolaria.
* **Jonah Falcon** (1970-), estatubatuar aktorea.
* **Juan Crisóstomo Falcón** (1820-1870), venezuelar militarra.
* **Juan Falcón** (1989-), venezuelar futbolaria.
* **Marie Cornélie Falcon** (1814-1897), frantziar opera abeslaria.
* **Ramón Lorenzo Falcón** (1855-1909), argentinar militarra.
* **Rodolfo Falcón** (1972-), kubatar igerilaria.

## Besteak 
* **Falcon**, Marvel Comicsen superheroia.
* ***The Maltese Falcon***, Dashiell Hammetten eleberria eta eleberrian oinarritutako filmak.
* **Falcon**, programazio lengoaia
Jose Maria Urkixo

**Jose Maria Urkixo Ibarra** (Bilbo,  - Donostia, ) bizkaitar politikaria, industria-gizona eta kazetaria izan zen. Eragin handia izan zuen XX. mende hasierako Bilbon.

Salamancako Unibertsitatean ikasi eta 1895etik aurrera abokatu moduan lan egin zuen. Katolizismoaren propagandista, 1903. urtean, EAJ alderdiaren aldetik gorteetarako hauteskundeetarako hautagai izan zen eta kargua lortu zuen, Altzola liberalaren eta Iglesias sozialistaren gainetik. La Gaceta del Norte egunkariaren sorreran parte hartu zuen. Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu zutenean haren kontra egin eta 1932an hiru hilabetez egon zen preso. 1936ko uztailaren 22an Frantziarako bidea hartu eta Zarautzen preso hartu zuten. Víctor Praderarekin batean fusilatu zuten, Donostiako Polloeko hilerriko hormetan.

## Erreferentziak
Sexu estortsio

thumb|Estorsioa egiteko irudiak web kameraren bidez eskuratzen dira sarritan.

**Sexu estorsioa** edo **sextorsioa** sexu-delitu mota bat da non "ezezagun bati gure argazki edo bideo sexualak bidaltzen dizkiogunean, pertsona horrek gu mehatxatzea esanez argazki hori gure ezagun edo familiakoen artean zabalduko duela diru kantitate bat ordaintzen ez badiogu, edo gazteei eta emakumeei material pornografiko gehiago bidaltzeko xantaia egitea". Baita ere sexu harremanak izatera behartzeko xantaia izan daiteke. Sextorsio hitza Kaliforniako hedabideetan 1950ean erabili zen lehen aldiz.

## Euskal Herrian 
Horrelako kasuak ezagutzen dira. Esaterako 2019ko maiatzean Ertzaintzak 24 urteko gazte bat atxilotu zuen sextorsioa egiteagatik. Gazte horrek txat batean emakume bat ezagutu zuen eta haren web kamera bidez haren irudi erotikoak eskuratu zituen. Hori lortu ondoren mehatxu egin zion esanez irudiak Interneten bidez zabalduko zituela esanez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Sextorsio kasu bat.
* :Seme-alabak babesteko irizpideak.
* :Sextorsioa zer da?
Teerasil Dangda

**Teerasil Dangda** (,  ahoskatua; Bangkok, 1988ko ekainaren 6a - ) Thailandiako futbolaria da.

## Selekzio nazionala 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*
Adolfo Urkixo

**Adolfo Gabriel Urkixo Ibarra** (Bilbo,  -Donostia, ) bizkaitar politikaria izan zen.

Liberal dinastikoa izan zen, kontserbadorea, katolikoa eta foralista sutsua. Hala ere, monarkiarekin erlazio berezia zuen, Alfonso XIII.aren laguna baitzen. 1914an Alderdi Mauristan sartu zen. Liga Vizcaina de Productores-eko kide izan zen, Unión Liberaleko kide ere eta 1919an Liga de Acción Monárquican sartu zen. 

1905 eta 1907 artean Bizkaiko Ahaldun Nagusia izan zen eta kontzertu ekonomikoaren alde egin zuen.

Historiaren Errege Akademiaren kidea, *Noticias genealógicas. La ascendencia paterna de don Rafael de Vierna y Ospín de Urquijo* (1919), *El linaje de Urigüen* (1925) eta *Más noticias genealógicas, 1927; Casas y linajes de Echave y de Laurcain* (1928-1932) idatzi zituen.

## Erreferentziak
Liga de Acción Monárquica

**Liga de Acción Monárquica** (LAM, Monarkia Ekintzarako Liga) alderdi politiko nazionalista espainiarra izan zen, Bizkaian sortua 1919an, Alfontso XIII.aren aldeko erregimenaren alde egiteko. Bere helburu nagusia jeltzaleen hegemonia politikoa oztopatzea zen, orduraino arras zabaldu zena Bizkaian. 

## Hasierak 
1918ko Gorte Hausteskundeetan, jeltzaleek Bizkaiko barruti guztiak irabazi zituzten, Bilbokoa izan ezik, sozialisten esku. Orduraino, Berrezarkuntza-sistemak gailentasuna eman zien liberal eta tokiko jauntxoei, Borboi Monarkia Liberalaren meneko. Ordea, une horretan Bizkaiko industria-familien eta jauntxoen boterea aski ahuldu zen, jeltzaleen indarra zela eta. Honela, tokiko alderdi liberal, kontserbadore eta mauristaren ordezkariek biltzarra egin zuten Artxandan, 1918ko martxoan, Fernando Maria Ybarra De la Revilla-ren antolakuntzapean, jeltzaleek garaitutako zerrendaburu monarkikoen omenez. Bertan sortu zen LAM, Berrezarkuntza, espainolismoa eta monarkia liberala defendatzeko, eta "separatismoaren kontra" egiteko. Hala adierazi zuten Alfontso XIII.ari igorritako telegrama batean LAMeko sortzaileek, horien artean Fernando Maria Ybarra bera eta bere anaia Gabriel Maria; Enrike Aresti kondea, Alvaro Nardiz, Antonio Artetxe Bunielgo kondea, Kosme Palacio, Manuel Goiarrola, Julian Benito Marko-Gardoki, Luis Salazar, Enrike Gonzalez de Kareaga, Bruno Larrazabal, Jose Felix Lekerika, Erramun Bergé, Durangoko bilgune mauristaren lehendakari Kristobal Ortueta, eta Ernesto Ortiz de Bidasolo. 

Halaber, LAMek Alberto Aznar, Gregorio Balparda eta Jose Luis Goioagaren sostengua ere lortu zuen. 1919ko hauteskundeetan sozialistekin itun tazitoa sinatu zuen, Bilbon irabaztea uztearen ordez, gainontzeko barrutietan sozialistek zerrendarik aurkeztu ez zezaten.

## Amaiera 
Espainiako Bigarren Errepublika piztu zenean desagertu egin zen, bere militantziaren parte bat Miguel Primo de Rivera-ren Unión Patriótica [Batasun Aberkoia] alderdira pasa baitzen lehenengo, eta Renovación Española [Espainiar Berrikuntza] zelakora gero, Fernando M. Ybarra azkeneko horien artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estornés Zubizarreta, Idoia. *Liga de Acción Monárquica*. Auñamendi Entziklopedia, 2021. Non: https://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/es/liga-de-accion-monarquica/ar-88178/
Mario Muslera

**Mario Muslera Planes** (Donostia, -*ib*, ) gipuzkoar militarra izan zen. Primo de Riveraren diktaduran direktorioaren kidea, dibisio-jeneral bilakatu zen. Espainiako Bigarren Errepublika aldarrikatu zutenean, Elkarte Tradizionalistan sartu zen. 

1936ko ekain eta uztailean, ezinbesteko pieza zen Donostiari buruzko Emilio Mola jeneral espainiarraren planetan Errepublikaren aurkako estatu kolpea emateko; hala ere, deskoordinazioa nagusitu eta ez zuen jarrera aktiborik hartu uztailaren 17 eta 18ko une erabakigarrietan. Une horretan, bera jaioterrian zegoen. Preso hartu eta gerra-kontseilu baten ondorioz fusilatu zuten.

## Erreferentziak
Fotolisi

**Fotolisia** edo **fotodisoziazioa** argiak eragindako erreakzio kimikoa da, molekula baten disoziazioa dakarrena. Argiaren fotoiek hasierako molekularen lotura kimikoak apurtzen dituzte, eta ondorioz molekula hori bi edo hiru molekula sinpleagotan zatitzen da .

Fotolisia burutu ahal izateko fotoiek ematen duten energiak (hasierako molekulak xurgatzen duena) handiagoa izan behar du molekularen disoziazio-energia baino.

Erradiazio edo argi ikusgaiak ez ezik, edozein erradiazio elektromagnetikok fotolisia eragin dezake. Edozein fotoik (ez soilik argi ikusgairenak) molekula baten lotura kimikoak desegin ditzake, energia nahikoa baldin badu. Energia gehien duten erradiazio elektromagnetikoak izpi ultramoreak, X izpiak eta gamma izpiak direnez, hauek dira hain zuzen fotolisian inplikatutako erradiazio ohikoenak.

Fotolisiaren garrantziaz jabetzeko, hiru ohar:

* atmosferako ozono geruza sortzen da izpi ultramoreek oxigeno molekularraren fotolisia eragiten dutenean. Eta ozono geruza ezinbestekoa da bizitzarako.

* uraren fotolisiak iraganean ahalbidetu zuen oxigenoaren agerpena gure atmosferan (Lurraren antzinako atmosfera oxigenorik gabekoa baitzen)

:2 H2O + 2 fotoi (argia) → O2 + 4 e− + 4 H+

* fotosintesian, uraren fotolisia garrantzia handikoa da: argitako fasean gertatzen da, eta landareek hartutako ura deskonposatzen da O2 (atmosferara askatzen dena), H+ eta elektroi batzuk askatuz, azken hauen garraioak ATP eta NADPH2 sortuko dituena . Uraren fotolisia fotosintesian landareen kloroplastoetan gertatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
León Carrasco

**León Carrasco Amilibia** (Donostia, -*ib*, ) gipuzkoar militarra izan zen. Segoviako Artilleria Akademiatik 1899an atera eta jaioterrira bidali zuten. Bertan egin zuen bere ibilbide profesional osoa. 1934ko Iraultzaren errepresioan parte hartu zuen.

Gerra Zibila piztean Loiolako kuarteleko koronela zen, eta agintari zibilekiko leiala zela adierazi zuen hasiera batean, baina uztailaren 21ean José Vallespín teniente koronelak estatu kolpearen alde egin zuen Loiolan. Kuartela errenditzear zela, miliziano komunistek eraso egin zioten militar eta poliziak giltzapetuta zituzten eraikinari, eta León Carrasco gobernadore militar matxino presoa beren eskuetan hartu zuten. Une horretan, Manuel Irujok salbatu zion bizitza, baina hurrengo egunean berriz atzeman zuten, eta bertan hil (trenbidean utzi zuten haren gorpua).

## Erreferentziak
Ekonomia linguistiko

**Ekonomia linguistikoa** André Martinet hizkuntzalari frantziarrak sortutako kontzeptua da. Horrekin garapen linguistikoan garrantzi handia duen mekanismoa deskribatu nahi zuen. Hizkuntzan, beste arlo askotan bezala, gizakiok egiten dugun esfortzua gutxitzeko joera naturala dugu. Ondorioz, esaldiak laburtzen, errazten eta moldatzen ditugun, aldi berean, ahalik eta informazio gehiago emateko. Xabier Aristegieta Okiñenaren iritziz "ekonomia linguistikoa ratio bat da, erlazionatzen dituena kasuko esaldiaren bidez adierazten den informazio-kantitatea eta informazio hori emateko erabilitako hizkuntza-kantitatea".

## Ekonomia linguistikoa eta euskara 
Aristegietaren ustez, euskaraz, mekanisko hori askotan ez da kontutan hartzen, testuen irakurketa zailduz eta "desatxikimendua" sortuz: "nire iritziz, asaldagarria da zeinen gutxi hartzen den kontuan ekonomia linguistikoa euskal araugintzan, terminologian eta testuingurutzan".

Aipatutako egilearen arabera, "ekonomia linguistikoaren irizpidea kontuan hartzean ez du inolako zerikusirik eduki semantiko murritzagoa komunikatzearekin, baizik eta eduki semantiko berebera hizkuntza-kantitate gutxiagorekin ematearekin".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ["Ekonomia linguistikoaz I". Xabier Aristegietaren artikulua EIZIE(https://eu.wikipedia.org/wiki/EIZIE)n.]
* ["Ekonomia linguistikoaz II". Xabier Aristegietaren artikulua EIZIE(https://eu.wikipedia.org/wiki/EIZIE)n.]
Víctor Carrasco

**Víctor Carrasco Amilibia** (-?) gipuzkoar militarra izan zen. Gerra Zibila piztean Logroñoko buzuzagi militarra izan zen eta matxinoen alde egin zuen. Francisco García-Escámezek Alfaron lagundu ez egiteagatik hiru urteko espetxe zigorra jaso eta armadatik bota zuten.

## Erreferentziak
Manuel Gutiérrez de la Concha

**Manuel Gutiérrez de la Concha Irigoyen** (Córdoba de Tucumán, -Muru, ), **Dueroko markesa**, espainiar militar eta politikaria izan zen, baita aristokrata ere. Liberal moderatua, Lehen Karlistaldian isabeldarren alde egin zuen. Beraskoainen eta Arroitzen borrokatu eta landa-mariskal izendatu zuten. Portugalen eta Matinerren Gerran ere aritu zen.

Bere garaiko estrategarik onenetarikotzat hartua, Bigarren Karlistaldian parte hartzea eskatu zioten eta Abartzuzako guduan hil zuten. Herra handiz jo zuen bertakoen kontra; gerra horretan, Nafarroaz esan zuen:

Bilbok kale nagusi bat eskaini dio militar aristokrata honi: Concha Jeneralaren kalea.

thumb|erdian|285px|Concha jeneralaren heriotza irudikatzen duen margolana (Joaquim Agrasot Juan).

## Kanpo estekak
María Kodama

**María Kodama** (Buenos Aires, 1937ko martxoaren 10a - Vicente López, Buenos Airesko probintzia, 2023ko martxoaren 26a) argentinar idazle, itzultzaile eta literatura-irakaslea izan zen, Jorge Luis Borges idazlearekin izan zuen erlazioagatik ezaguna.  Borges hiltzean, haren ondasun guztien jaraunslea izan zen, baita lan guztien eskubideen kudeatzailea ere. 

## Biografia 
thumb|María Kodama 2010ean.
Buenos Airesen jaio zen. Gurasoak María Antonia Schweizer argentinarra eta Yosaburo Kodama japoniarra izan ziren.

1988an Jorge Luis Borges Fundazioa sortu zuen Buenos Airesen. Fundazio burua izan zen.

## Borgesen lanaren eskubideak 
María Kodama Jorge Luis Borgesen (1899-1986) eskubideen administratzaile zorrotza izan zen. Baina idazle argentinarraren alarguna eta albacea martxoaren 26an hil zen, 86 urte zituela, testamenturik egin gabe. Kodama Borges idazlearen ondasun eta lan guztien eskubideen jaraunslea zen. Kodamaren oinordekorik agertu ezik, Buenos Airesko Gobernura pasatuko dira.

## Lanak 
* *Homenaje a Borges*, Ed. Lumen. (2016).
* *Relatos*, Ed. Sudamericana. (2018).

## Ereferentziak 
## Kanpo estekak 
* :María Kodamarekin elkarrizketa, 2018an.
Atochako basilika

**Atochako Gure Amaren errege-basilika** () Madrilgo eliza da, Espainiako hiriburuan dauden sei basiliketako bat dena. Predikarien Ordenako komentu baten gainean eraikia, basilikaz gain 1965etik aurrera parrokia eta domingotarren komentua ere bada. Bere ondoan, Gizon Ospetsuen Panteoia dago.

## Kanpo estekak
Paolo Girardi

Paolo Girardi XIV. mendeko Florentziako txanponen ekoizpenean eta metaletan espezialista izan zen. Nafarroako Erresuman bizi zen.

## Biografia 
Girardiri buruzko informazio gutxi ezagutzen da. 1340an Filipe III.a Nafarroakoak, Frantziako Evreuxen bizi zela, gobernuko ekimen berriak jarri zituen martxan. Helburu horrekin hiru erreformatzaile izendatu zituen eta Nafarroara bidali zituen; hirurek botere handia zuten. Funtzionario horiek ekimen desberdinak abiatzen saiatu ziren: burni eta kobre meategi berriak irekitzea eta txanponak sortzea, besteak beste. Azken hau egiteko Nafarroako Gorteekin negoziazioetan hasi ziren. Egoera horretan Paolo Girardi florentziarra deitu zuten, tartean Urrobin aurkitutako zilar-meategietan lan egiteko; horretarako dirutza eskaini zioten, 200 libera urteko. Girardi Nafarroan 1343 arte egon zen; azkenik, ezkutuan, alde egin zuen.

## Girardiren txostena 
Paolo Girardiren ospea Filipe III.a Nafarroakoarentzat prestatu zituen txosten bikoitz batean oinarritzen da. Dokumentu horiek Nafarroako errege-erreginen jauregian dagoen Nafarroako Artxibategian gordetzen dira. Txostenean bi atal daude:
* Meategien ustiatzeari buruzkoa: horretan Nafarroako erregeari aholku batzuk ematen dizkio ustiapen hori hobetzeko.
* Txanpon irartzeari buruzkoa: atal hau ezagunena da. Jakintsu florentziarrak hiru txanpon mota desberdinak proposatu zituen gizarte mailaren araberakoak: nobleentzat, merkatarientzat eta behe herrirarentzat. Peter Spuffordek (1934-2017) Erdi Aroko txanponen gaineko liburuan proposamen hau jaso zuen.

## Bibliografia 
* Iñigo Mugueta Moreno:*Política monetaria en Navarra bajo el reinado de los primeros Evreux (1328-1349) en la España Medieval*, 27, 2004, 77-104 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Iñigo Mugetaren artikulua Nafarroako Erresumaren txanponen inguruko politikari buruzkoa.
Oinuts Errealen monasterioa

**Oinuts Errealen monasterioa** () Madrilgo monasterioa da, klaratar oinutsek kudeatuta. Joana Austriakoak 1559an sortua, hiriaren erdialdean dago, Puerta del Soldik gertu. XVI. mendeko eraikin klasizista honek artelan asko ditu bere barnean.

## Kanpo estekak
Popea Sabina

**Popea Sabina** (; Ponpeia, 30 &ndash; Erroma, 65) Erromako enperatriza izan zen, Neronen emaztea. Tito Olliusen alaba ederra eta handinahia. Lehenbizi Rufo pretoriarrarekin ezkondu zen, dibortziatu ondoren enperadoregai zen Oton-ekin ezkondu zen. Berriz ere dibortziatu zen, Neronekin ezkontzeko. Suetonio historialariak dionez, Neronek biziki maite bazuen ere, sabelean emandako ostikada batez hil zuen Popea, haurdun zegoelarik.

## Erreferentziak
Gizon Ospetsuen Panteoia

**Gizon Ospetsuen Panteoia** () Madrilgo panteoia da, Patrimonio Nacionalak kudeatuta. Fernando Arbós y Tremanti arkitektoak diseinatuta, Atochako Gure Amaren Basilikaren barnean dago. Parisko Panteoia bezala, gizon ezagunen gorpuak hartzeko tenplu bezala eraiki zuten.

## Hilobi nabarmenak 
* Leandro Fernández de Moratín (1760-1828), antzerkigilea
* Francisco de Paula Martinez de la Rosa (1789-1862), presidentea
* Juan Álvarez Mendizábal (1790-1853), politikaria
* Antonio de los Ríos Rosas (1812-1873), politikaria
* Práxedes Mateo Sagasta (1825-1903), presidentea
* Antonio Cánovas del Castillo (1828-1897), presidentea
* Eduardo Dato Iradier (1856-1921), presidentea
* José Canalejas Méndez (1854-1912), presidentea

## Galeria 

File:Panteón de Hombres Ilustres (Madrid) 04.jpg|Barnealdea
File:Mausoleo conjunto PHI (Madrid) 02.jpg|Sei politikari liberalak
File:Marqués del Duero.JPG|Manuel Gutiérrez de la Concharen hilobia
File:Sagasta.JPG|Práxedes Mateo Sagastaren hilobia
File:Mausoleo de Antonio Ríos Rosas 02.jpg|Antonio de los Ríosen hilobia
File:Eduardo Dato.JPG|Eduardo Datoren hilobia
File:CanalejasPanteon.jpg|José Canalejasren hilobia
File:Mausoleo de Cánovas del Castillo (Madrid) 03.jpg|Antonio Cánovas del Castilloren hilobia

## Kanpo estekak
Orbot

**Orbot** software librea erabilita egindako Proxy proiektua da Interneten pribatutasuna edo anonimotasuna bilatzeko eta zentsura saihesteko. Android sistema eragilea erabiltzen dutenentzat Tor nabigatzailearen bertsioa dela esan daiteke. The Guardian Project taldeak sustatzen du.

Horrela definitzen dute garatzaileek: Orbot proxy libreko aplikazioa da. Orbotek beste aplikazio batzuk erabiltzen ditu Internet modu seguruagoan erabiltzeko. Orbotek Tor nabigatzailea erabiltzen du Interneteko trafikoa zifratzeko eta erabiltzailearen jarioa ezkutatzen du munduan zehar dauden hainbat ordenagailutara bidalita. Tor software librea da eta sare irekia eta deszentralizatua. Tor honek lagun dezake interneteko zaintza edo jazarpenetik. 'Interneteko analisia' eufemismoarekin pribatutasunari eta askatasunari -negozioetan, harreman pribatuetan-, eraso egiten zaio batzuetan Estatuaren seguritatea zaintzen ari den aitzakiarekin. Orbotek laguntzen du Interneten konexio pribatua eskuratzen sakelako telefonoen bidez.

Interneten enpresek eta gobernuek erabiltzaileen datuekin egiten duten eta etorkizunean egin dezaketen erabilpenarekin kezkatuta dauden aktibistek sortutako pribatutasuna babesteko sistema bat da.

## Ezaugarri batzuk 
Orbot aplikazioa kode irekiko software erabiltzen du: Tor, Obfs4Proxy, BadVNP Tun2Socks, LibEvent, Polipo, OpenSSL.

Tor sarera sartzeko HTTP proxya (8118) eta SOCKS proxya (9050) eskaintzen ditu. Rooteatutako gailuetan Orbotek Interneteko trafiko guztia Tor bidez bidal dezake.

## Hirugarrengoen softwarea 
* Tor.
* Polipo v1.1.9.
* Obfs4proxy v0.0.8.
* OpenSSL v1.0.2j

## Ikus, gainera 
* Orfox.
* The Guardian Project.
* Tor.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janet Devlin

**Janet Maureen Aoife Devlin** (Gortin, Tyrone konderria, 1994ko azaroaren 12a- ) pop abeslari irlandarra da.

## Biografia 
Aquinas eta Pat Devlinen lau seme-alabatatik gazteena da. Eskolan eta Omagh inguruko tabernetan hasi zen abesten eta ondoren Youtuben bideoak jarri zituen zituen. Bideo hauetako batzuk mundu mailan ikusiak izan ziren.

### X Factorrekin arrakasta 
Arrakasta 2011 urtean iritsi zitzaion, 17 urte zituela, The X Factor musika saioan lehiatzekoa aukeratua izan zenean. Bosgarren egin zuen arren bere *cover*-ek sona handia izan zuten, adibidez, *Time after time*, *Hallelujah*, ''Friday I'm in Love*, *Numb*... 2012an *X Factor Live Tour* zuzeneko biran hartu zuen parte eta Erresuma Batuan eta Irlandan zehar kontzertu ugari eman zituzten.

### Diskoak 
X Factorren bira amaitu eta ordu gutxitara bere diskoa prestatzeari ekin zion. Berak idatzi eta konposatu zituen diskoko abesti guztiak eta diskoa grabazterako 25 abesti eginak zituela esan zuen elkarrizketa batean. 2013an atera zen *Hide & Seek* diskoa. Urte bereko abuztuan *Nothing Lost* EPa atera zuen.

2014an bigarren diskoa atera zuen, *Running with Scissors* izenekoa. *House of Cards*, *Creatures of the Night* eta *Whisky Lullabies* (*Suantraí Meisciúil* irlanderaz) abestiek eta bideoklipek arrakasta handia izan zuten. Hurrengo urteetan EPak atera zituen.

Hirugarren disko luzea *Confessional* izenekoa izan zen eta 2019ko irailaren 27an argitaratu zuen. Aurreneko bi singleak "Confessional" eta "Saint of the Sinners" izan ziren. 2021. urtean *It's Not That Deep* EPa atera zuen, 3 abestiz osaturik dagoena.

## Diskografia 
* *Hide & Seek* (2013, Pledge Music)
* *Nothing Lost* (2013, Pledge Music) - EP
* *Running with Scissors* (2014, Insomnia Music)
* *Duvet Daze* (2014, Insomnia Music) - EP
* *December Daze* (2015, Insomnia Music) - EP
* *Little Lights* (2016, Insomnia Music) - EP
* *Confessional* (2019, Insomnia Music)
* *It's Not That Deep'' (2021, Insomnia Music) - EP

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Irlandako musika

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Kate Rusby

270px|eskuinera|thumb|Kate Rusbyren *Hourglass* diskoaren portada.
**Kate Anna Rusby** (Barnsley, Ingalaterra, 1973ko abenduaren 4a- ) abeslari eta kantautore ingelesa da. Ingalaterrako gaur egungo folk abeslari ezagunenetakoa da.

## Biografia 
Musikarien familia batean jaio zen Barnsley hiriko eremuan dagoen Penistone herrian, Hegoaldeko Yorkshire konderrian. Nerabezaroan folk jaialdietan gitarra eta pianoa jotzen hasi zen eta beste hainbat emakumerekin batera The Poozies folk zeltiar taldea osatu zuen. Bera abeslaria zen. 1995 urtean *Kate Rusby & Kathryn Roberts* diskoa plazaratu zuten neska biek. 2001 urtean The Guardian egunkariak "Eszena britainiar akustikoko superstarra" izendatu zuen.

2007ko irailaren 3an, Cambridgeko Folk Jaialdian *Awkward Annie* diskoa aurkeztu zuen. UK Indie zerrendako bigarren posturaino igo zen eta Kate Rusby Erresuma Batuko folk mugimenduan erreferentziazko abeslaria bihurtzen hasi zen. 2008an gabonetako abestiekin egindako diskoa atera zuen. Hurrengo urteetan ohiko diskoak eta gabon inguruko diskoak tartekatu ditu.

## Bizitza pertsonala 
John McCusker eskoziar musikariarekin ezkondu zen 2011eko abuztuan. McCusker izan zen bere disko guztien ekoizlea ''The Girl Who Couldn't Fly'' arte. 2006an ordea dibortziatu egin ziren.

Gaur egun Yorkshire konderrian bizi da, bere senarra den Damien O'Kane irlandar musikariarekin eta beren bi alabekin batera.

## Diskografia 
* *Kate Rusby & Kathryn Roberts* (1995)
* *Make the Light* (2010)
* *20* (2012)
* *Ghost* (2014)
* *Life in a Paper Boat* (2016)
* *Philosophers, Poets & Kings* (2019)
* *Hand Me Down* (2020)
* *30: Happy Returns* (2022)

### Gabonetako albumak 
* *Sweet Bells* (2008)
* *While Mortals Sleep* (2011)
* *The Frost Is All Over* (2015)
* *Angels And Men* (2017)
* *Holly Head* (2019)
* *Light years* (2023)

## Sariak 
* BBC Radio 2 Folk Awards
** 2000: Urteko folk abeslaria
* BASCA (Egile britainiarren Elkartea)
** 2014: Urrezko domina
* UK Indie sariak:
** 2007: Bigarren saria, *Awkward Annie*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Stonewall Jackson

**Thomas Jonathan "Stonewall" Jackson** (Clarksburg, Virginia, 1824ko urtarrilaren 21a - Guinea, Virginia, 1863ko maiatzaren 10a), estatubatuar militar bat izan zen, AEBetako Gerra Zibilan Armada Konfederatuaren jenerala izan zen (1861-1863).

Ekialdeko Frontean ezinbesteko papera izan zuen, hainbat gudutan konfederatuen garaipena lortzearen arduradun, horregatik ziur aski Robert E. Lee jeneralaren ondoren konfederatuen artean estima eta ospe gehien zuen ofiziala zen. Bere ospea Manassasko lehen guduan bereganatu zuen, baita "Stonewall" ("Harrizko Horma") ezizena ere. Zoritxarrez, konfederatuentzat, 1863an Chancellorsvilleko guduan jasotako zaurien ondorioz hil zen, horrek konfederatuek gerra irabazteko aukera ugari murriztu zituen, Armada Konfederatuaren militar eskarmentudun eta eraginkorrenetakoa izateaz gain, bere soldaduak nonnahi jarraitzeko ahalmena eta karisma handia baitzuen. Gazterik, 39 urterekin hil zen, horrek bere mitifikazioari mesede egin zion.
Sandra Nurmsalu

**Sandra Nurmsalu** (Alavere, Estonia, 1988ko abenduaren 6a) estoniar abeslaria, biolin-jotzailea da eta Urban Symphony musika-taldeko abeslari nagusia da. Taldeak Estonia ordezkatu zuen 2009ko Eurovision Abesti Lehiaketan eta Nurmsaluk *Rändajad* abestiaren atal nagusiak abestu zituen.

## Diskografia 
### Urban Symphony taldearekin 
#### Singleak 
* *Rändajad* (2009)
* *Päikese poole* (2009)
* *Skorpion* (2010)

### Bakarlari 
#### Singleak 
* *Velvetiin* (2007)
* *Sel Teel* (2012)
* *Väike Eestimaa* (2013)
* *Kui tuuled pöörduvad* (2014)
* *Mängurõõm* (2015)
* *Jäälilled* (2017)
* *Kevad On Alati Alles* (2017)
Elina Born

**Elina Born** (Lehtse, Estonia, 1994ko ekainaren 29a) estoniar abeslaria da. Stig Rästa eta biek Estonia ordezkatu zuten 2015eko Eurovision Abesti Lehiaketan, non *Goodbye to Yesterday* kanta abestu zuten.

## Diskografia 
### Albumak 
* *Elina Born* (2015)

### Singleak 
* *Enough* (2012)
* *Misd Calculation* (2013)
* *Mystery* (2014)
* *Goodbye to Yesterday* (2015)
* *Kilimanjaro* (2015)
* *In or Out* (2017)
Bull Rungo lehen gudua

**Bull Rungo lehen gudua** (Batasunaren aldekoen izendapena) edota **Manassasko lehen gudua** (Konfederazioaren aldekoen izendapena), 1861eko uztailaren 21ean, AEBetako Gerra Zibilan, Virginiako Manassas udalerriaren iparraldean eta Washington Hiritik 25 milia mendebalde eta hego-mendebaldera jazotako gudua izan zen. Gerra honetako lehen gudu handia izan zen, sarraski handiak oraindik jazotzeke zeudela.

Eskarmenturik gabeko Batasunaren Armadako gudarostea Irvin McDowell jeneralaren agindupean Joseph E. Johnston eta P. G. T. Beauregard jeneralen agindupeko Konfederazioaren Armadaren aurka jo zuen, baina konfederatuek unionistei aurre egin eta azken hauek Washington Hirira ihes egin behar izan zuten.

## Stonewall Jackson 
Gudu honetako unerik oroituena uztailaren 21eko goizalean, Nathan Evans kolonelaren agindupeko 900 konfederatuek 6.000 unionistei aurre egin behar izan ziotenekoa da. Laisterrera, Evans eta bere soldaduek laister Barnard Bee eta Francis S. Bartow ofizialen bi brigaden laguntza jaso zuten, baina unionisten erasoaldien ondorioz konfederatuen lerroa piskanaka deseginez joan zen. Ordurarte Mathews Hill zegoen konfederatuen lerroak atzera egin eta oraindik bizirik zeuden soldadu konfederatuak Henry House Hill muinora lekualdatu ziren. Kokapen honetan aurrez Thomas J. Jackson jeneralaren Virginiako gudaroste konfederatua zegoen. Beek Jacksoni honakoa esan zion: «Etsaia atzetik jarraika dugu», eta Jacksonek zeran erantzun zion: «Orduan jauna, baionetekin aurre egin beharko diegu». Jacksonek odol hotzak bultzaturik, Bee bere soldaduengana itzuli eta gerora ospetsu egingo zen honako esaldia aipatu zien: «Hantxe dago Jackson harrizko horma (stonewall) bat bezala!». Jacksonek brigadak formazio konpaktua osatu eta unionisten erasoei aurre egiteaz gain atzeratuarazi ere egon zituen.

Honela, Stonewall Jackson ezizen ospetsua sortu zen, bai eta ofizial konfederatu honen ospe mitikoa ere.

Bestalde, Washington Hiriko goi mailako gizarteko kideak gudua piknik edo ikuskizun bat bailitzan albotik ikustera joan zen, unionisten berehalako garaipen erraz bat jazoko zelako ustean, horrek gerraren hastapena zela eta oraindik gudu handiak eta sarraski odoltsuak jasotzeke zeudela ederki adierazten du. Gudaroste unionista inongo ordenik gabe konfederatuen erasoaldietatik hiriburura ihes egiten hastean, Washington Hirira zihoazen errepideak zibil hauek sortutako jendetzak blokeatuak zeudela topatu zuten. Zorionez, unonistentzat, konfederatuak garaipenarekin konformatu eta ez zituzten hiribururako ihesaldian jarraitu.

## Kanpo estekak
N-636

**N-636** edo **Arrasate - Durango Autobia** 13,7 kilometroko luzera izango duen autobia da, 8,2 kilometro daude zabalik.  **&nbsp;A-636&nbsp;** autobiarekin lotzean **Beasain - Durango Korridorea** osatuko dute, Gipuzkoa eta Bizkaia lotuz  **&nbsp;AP-8&nbsp;**ren alternatiba bezala.

## Tarteuneak 

## Ibilbidea 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amazing Grace

***Amazing Grace*** (euskaraz *Grazia Gorena*), 1779an argitaratutako kristau ereserkia bat da. John Newton (1725–1807) ingeles elizgizon anglikanoak idatzi zuen. Herrialde ingeles hiztunetan oso ospetsua da, nahiz eta gaur egun doinua mundu osoan ezaguna den. AEBetan gizarte osoan hedatua dagoen ereserkia bada ere, afroamerikar kristauen artean eta gospel generoan estimazio berezia du.

Gizakiek bekatuak burutu arren barkamena eta berrerospen posible delako kristau mezua adierazten du, eta Jainkoaren graziaren bidez arima galbide eta etsipenetik salba daitekeela, hortik bere izenburua. Jainkoaren Grazia judu-kristau usadioaren antzinako kontzeptu bat da.

Newtonek bizipen pertsonal baten ondoren idatzi zuen. Bere ez zen inongo fede erlijiotan hazi izan, bere gaztaroan gorabehera ugari bizi izan zituen, asko bere izaera menperakaitza zela eta. Britainiar Errege Itsas Armadara batzera derrigortua izan zen, eta itsasgizon bezala esklabo merkataritzan parte hartu zuen. Itsas enbata gau batez, olatuek itsasontzia astindu eta hondoratuko zenaren beldurraren ondorioz, Newtonek bere biziarengatik Jainkoari laguntza erregutu zion, une honek Newtonen bihurketa espirituala adierazi zuen. Bere esklabo tratulari ibilbidea zenbait urtez luzatu zen, azkenean itsas armada utzi eta teologia ikasteari ekin zion arte.

## Hitzak 
:Amazing grace! How sweet the sound,
:That saved a wretch like me!
:I once was lost but now am found
:Was blind, but now I see.

:'Twas grace that taught my heart to fear,
:And grace my fears relieved;
:How precious did that grace appear
:The hour I first believed!

:Through many dangers, toils, and snares,
:We have already come;
:'Tis grace that brought me safe thus far,
:And grace will lead me home.

:The Lord has promised good to me,
:His word my hope secures;
:He will my shield and portion be
:As long as life endures.

:Yes, when this flesh and heart shall fail,
:And mortal life shall cease,
:I shall possess, within the veil,
:A life of joy and peace.

:The earth shall soon dissolve like snow,
:The sun forbear to shine;
:But God, who called me here below,
:Will be forever mine.

:John Newton, *Olneyko ereserkiak*, 1779

## Kanpo estekak 
* *Amazing Grace* ereserkia entzungai, Youtube.com
Arantzazuko Ama Birjinaren ereserkia

***Arantzazuko Ama Birjinaren ereserkia***, Arantzazuko Ama Birjinaren omenezko ereserkia da. Igandero, Arantzazuko santutegiko meza amaieran abestu ohi da.

Hitzak J. J. Aranak idatzi zituen eta doinua M. Letamendiak konposatu.

## Hitzak 
:Arantzazuko Ama Birjina,
:zeruko erregin handia,
:kendu bekatu danen arantzak
:eman Jaunaren grazia,
:eman Jaunaren grazia.

:Agur zeruen edertasuna
:arrosa zuri gorria,
:apaindurien lore bikañez
:Jaungoiko berak jantzia.
:arantzartean arantza gabe
:arantzan gora jaikia,
:agur Amatxo bihotz biguina
:grazi beraren jargoia
:grazi beraren jargoia.

:Hortikan zaude Euskal Herriko
:seme gaixoei begira,
:gaur zure seme hoien kontrako
:etsaiak naiko badira.
:zugana gatoz, Ama maitea,
:zure estalpe argira,
:isuri ezazu zure indarra
:euskal bihotzen erdira.

## Kanpo estekak 
* *Arantzazuko Ama Birjinaren ereserkia* entzungai, Youtube.com
Al Alba

***Al Alba*** (euskaraz *Egunsentian*) Luis Eduardo Aute kantautore espainiarraren eduki politiko handiko balada ospetsua da. 1975an idatzita lehenengo bertsioa Rosa León abeslariak grabatu zuen. Espainiako Trantsizio Demokratikoaren abesti kritikoa bihurtu zen.

## Historia 
Luis Eduardo Aute une historiko oso zehatzean konposatu zuen *Al Alba*. 1975eko irailaren 27an, Francisco Franco hil baino aste batzuk lehenago, frankismoak betearazi zituen azken heriotza zigorrak izan ziren. ETA erakunde armatuko Juan Paredes Manot (ezizenez, *Txiki*) eta Angel Otaegi kideak, FRAP erakunde armatuko José Humberto Baena, José Luis Sánchez Bravo eta Ramón García Sanz kideekin batera fusilatu zituzten, guda-kontseilu batean epaitu ondoren. Fusilatzeak gizarte erreakzio eta protesta biziak eragin zituen Euskal Herrian, Espainian eta nazioartean. Egun horietan Autek protesta kanta hau idatzi zuen, maitasunezko balada itxurarekin, zentsuraren oztopoak errezago gainditzeko.

Abeslariaren hitzetan abestia Rosa Leónentzat ari zen prestatzen eta edukia heriotza zigorraren aurkako jarrera adieraztea zen. Denboran, ordea, aipatutako exekuzioekin lotu zen eta hor bere esanahai osoa lortu zuen.

## Bertsioak 
* Rosa León: berea lehenengo bertsioa izan zen, izenburu bereko disko handian jasota, 1975an.
* Ana Belén: 1976an *¡Abolición! Canciones contra la pena de muerte* disko kolektiboan jasota.
* Luis Eduardo Aute, 1978an grabatu zuen * Albanta* musika diskoan. 1983an *Entre amigos* zuzeneko diskoan ere grabatu zuen.
* Mecano: 1979an telebistako *talent show* batean interpretatu zuten.
* José Mercé: 2000 urtean flamenko bertsioa *Aire* diskoan jaso zuen. Ondoren ere Auteri eskainiatako omenaldiko diskoan ere jasota, *Mira que eres canalla, Aute*.
* Eco rock taldeak *Réplica* diskoan jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Iksu, gainera 
* Frankismoko azken exekuzioak

## Kanpo loturak 
* :"Al Alba" zuzeneko bertsioan.
* :Abestiaren testua.
Salvador Azpiazu

**Salvador Azpiazu Imbert** (Gasteiz,  - Madril, ) arabar marrazkilari eta ilustratzailea izan zen. Lanbidez topografoa, Espainia, Frantzia eta Italiatik bidaiak egin zituen, egoitza Madrilen izanda ere. Paisaiak eta erretratuak margotu zituen.
Bebe (abeslaria)

280px|thumb|eskuinera|Bebe, 2010ean.
**María Nieves Rebolledo Vila**, izen artistikoa **Bebe** duena (Valentzia, 1978ko maiatzaren 9a) abeslari eta aktore espainiarra da. Valentzian jaioa bada ere urtebete zuela Extremadurara joan zen bizitzera.

## Biografia 
Gurasoak Suberina folk taldeko partaide ziren eta musika tresna artean hazi zen Badajozeko San Vicente de Alcántara herrian. 1995 urtean Vanagloria taldean sartu zen koroak egitera eta 1996an Madrilera joan zen antzerkigintza ikastera. Bertako tabernetan jotzen hasi zen eta 2001 urtean Extremaduran kantautoreen lehiaketa bat irabazi zuen. 2003 urtean hainbat filme eta teleserietan pertsonai sekundarioak eginez hasi zuen aktore ibilbidea.

2004 urtean lehenengo diskoa atera zuen, *Pafuera Telarañas* izenekoa. Arrakastak ordea gain hartu zion eta 2006an musika ibilbidea etetea erabaki zuen. Aktore lanari ere amaiera eman zion, 2006koan baititu azken bi filmeak, *La educación de las hadas* eta *Caótica Ana*. Bietan ere paper garrantzitsuak izan zituen.

2009an berrekin zion musikari. *Y* diskoa atera zuen eta Grammy sarietarako izendatua izan zen disko alternatibo onenaren atalean. Grammy Latinoetan ere izendapenak jaso dituzte bere disko guztiek, *Y*, *Un pokito de rocanrol* eta *Cambio de piel*.

Bere musika ibilbidean estatuko talde ugarirekin kolaborazioak egin ditu, Tontxu, Chambao, Luis Pastor, Albert Pla eta Los Delinqüentes taldearekin besteak beste. 2006 urtean Fermin Muguruzak BEC-en egin zuen *Euskal Herria Jamaika Clash* kontzertuan ere abestu zuen Ferminekin batera. *Sahara no se vende* dokumentalean ere biek koinziditu zuten berriro.

2016 urtean *10 años con Bebe* dokumentala egin zuen.

## Diskografia 
### Diskoak 
* *Pafuera telarañas* (2004)
* *Y* (2009)
* *Un pokito de rocanrol* (2012)
* *Cambio de piel* (2016)
### Sariak 
* Ondas Sariak:
** 2004: Artista berri onenaren saria
* Grammy Latinoak:
** 2005: Artista berri onenaren saria
* Premios de la Música:
** 2005: Artista berri onena, pop disko onena eta bideoklip onena
* European Border Breakers Awards:
** 2006
* Goya Sariak:
** 2007: Abesti onena, *Tiempo pequeño*, *La educación de las hadas* filmean.

## Filmografia 
* *Entre cien fuegos* (2002) - telebistan
* *Al sur de Granada* (2003)
* *El oro de Moscú* (2003)
* *Busco* (2006)
* *La educación de las hadas* (2006)
* *Caótica Ana* (2006)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beberen webgune ofiziala
Gastrotricha

**Gastrotricha** (antzinako grezieratik, *gaster* "tripa" eta *thrixs* "ilea") animalia pseudozelomatu txikien filum bat da. Ingurune urtarretan bizi dira. Handienek 4 milimetro arteko tamaina dute. Materia organikoaz elikatzen dira, batez ere bakterio, onddo eta protozooz, eta anelido, nematodo eta artropodoen bazka dira. 400 eta 450 espezie artean ezagutzen dira.

## Kanpo estekak
Kanarietako Gobernua

**Kanarietako Gobernua** () Kanariar Uharteetako autonomia erkidegoan botere betearazlea jarduten duen erakundea da, 1982 urtean sortu zen eta 1978tik 1983ra arte egon zen *Kanarietako Junta* izeneko erakunde aurreautonomikoa ordezkatu zuen. Gobernuaren burua presidentea da, egun Fernando Clavijo nazionalista kanariarra da. Autonomia Estatutuaren erreformaren proposamena, besteak beste, autonomia erkidegoko gobernuari dagokio.

## Presidenteak 
;Kanarietako Juntako presidenteak (etapa aurreautonomikoa)

;Kanarietako Gobernuko presidenteak (etapa autonomikoa)

## Kanpo estekak 
* Kanarietako Gobernua, *Gobierno de Canarias*. Webgune ofiziala
Beta-karoteno

**β-Karotenoa** karoteno mota bat da, naturan aurkitzen den ugariena. Landare eta fruituetan aurkitzen da, laranja kolorea dutenetan berreziki. A bitaminaren aurrekaria da.

## Garrantzi biologikoa 
Tetraterpeno bat da eta mutur biak ziklatuak ditu. Heste meharreko duodenoan xurgatzen dugu. Probitamina A funtzioa du, hau da, β-Karotenoa bitan banatzen denean bi molekula erretinol lortzen dira eta hau da A bitamina.

## Iturria 
Honako elikagai hauetan aurkitzen da ugarien:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karotenoideak

## Kanpo estekak
Modeloak (Seurat)

***Modeloak*** () Georges Pierre Seurat margolari frantsesaren margolan ezaguna da. 1884 eta 1886 artean egin zuen. Egun Bostongo Barnes Foundationen erakusten da.

## Deskribapena 
Margolanean emakume modelo bera hiru aldiz margotuta ikusten da. Lana artistaren tailerrean egina dago eta bitxikeri moduan aipa daiteke horman margolariaren lanak eta zirriborroak ikusten dira. Margolan handiena *Igande arratsaldea La Grande Jatte uhartean* lanaren zatia da.

## Historia 
Lan honekin Seuratek kritikariek egin zizkioten kritikak erantzun nahi zituen. Kritikarientzat haren margotzeko teknika hotza eta sentimendurik gabekoa zen; horren arabera, bizitza erakusteko ezegokia bezala ikusten zuten. Modu batez lan honek kritikarien iritziak baieztatu zituen eta, gaur egun, Inpresionismoak lortu zuen zentzumen-eragina Neoinpresionismoak ez zuela lortu adierazteko erabiltzen da.

Lan honen beste bertsioa, txikiagoa, Paul Allen bilduman gordeta, ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :[Margolanaren fitxa Barnes Collectionen webgunean.](https://collection.barnesfoundation.org/objects/6994/Models-(Poseuses)/details)
Zuriñe Zulaika

**Zuriñe Zulaika Bilbao** ( ) euskal meteorologoa eta fisikaria da. EITBko *Eguraldia* saioko meteorologoa eta zuzendaria da.

## Bizitza 
Zulaika fisikan lizentziaduna da. Euskal Herriko Unibertsitatean fisika lizentziatura ikasten hasi, baina Madrilgo Complutense Unibertsitatean lizentziatu zen Fisika Atmosferikoan espezializatuz. Erasmus urte bat egin zuen Uppsalako unibertsitatean, Suedian. 2022ko irailetik aurrera, pantaila erraldoia eta mapa berriak erabiltzen hasi ziren iragarpenak egiteko. Izan ere, euskal ikus-entzuleen erreferente izaten jarraitzea zen helburua. Astronomiaren arloari ere erreparatuko diote eta munduan barrena bizi ziren euskaldunekin bat egiten hasi ziren, tokian tokiko klimaz eta bitxikeriez hitz egiteko. Horrez gain, asteburuetan familia planak eta ibilaldiak egiteko proposamenak eskaintzen hasi ziren.

#### Muturreko fenomenoak 
Betidanik izan dira ekaitzak eta uholde handiak, baina tenperaturaren igoerarekin eta hezetasunaren handitzearekin, muturreko egoera gehiago izango dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa:Udako egoera gehiago luzatzen da; orain uda ez da irailaren 21ean amaitzen  Anboto, 2023.11.24
Moana (2016ko filma)

***Moana*** (herrialde batzuetan ***Vaiana*** edo ***Oceania***) 2016ko Ron Clements eta John Musker estatubatuar zinema zuzendariek zuzendutako abenturazko musikal marrazki bizidun film bat da. Disney ekoiztetxeak ekoitzi zuen.

Oscar sarietan bi izendapen jaso zituen: Animaziozko film onenaren Oscar Saria eta Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria ("How Far I'll Go").

## Argumentua 
Ozeano Bareko hegoaldeko irlak, orain dela bi mila urte. Moana Waialiki ozeanoan zehar mundua esploratu nahi duen nerabea da. Itsasgizon belaunaldi ugariko familia bateko buruzagi baten alaba bakarra da.

## Jatorrizko bikoizleak 
* Auliʻi Cravalho: Moana, herriko buruzagi diren Tui eta Sinaren 16 urteko alaba, Te Fitiren bihotza lehengora bihurtzeko aukeratzen du ozeanoak
** Louise Bush: Moana haurra
* Dwayne Johnson: Maui, kondairazko erdijainkoa, Moanarekin bidaian joaten da
* Rachel House: Tala, Tuiren ama eta Moanaren amona, Moanarekin ozeanoarekiko zaletasunak ustartzen du
* Temuera Morrison: Tui, Moanaren aita babesgarria, Motunui irlako buruzagia
** Christopher Jackson: Tuiren ahotsa abestietan
* Jemaine Clement: Tamatoa, altxorraren zaintzailea den karramarro erraldoia Lalotai-en, munstroen erresuman
* Nicole Scherzinger: Sina, Moanaren ama
* Alan Tudyk: Heihei, Moanaren oilar maskota

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Braven

***Braven***, 2018ko Lin Oeding kanadar zinema zuzendariak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Jason Momoa, Garret Dillahunt, Stephen Lang, Jill Wagner eta Brendan Fletcher aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ternua eta Labrador lurraldea, Kanada. Joe Braven (Jason Momoa) bere familiarekin batera bizi den basogizon xume bat da. Behinola droga trafikatzaile talde batek bera bizi den basoko etxola bakartia erasotuko dute, eta Bravenek bere emaztea Stephanie (Jill Wagner), alaba Charlotte (Sasha Rossof) eta aita Linden (Stephen Lang) haingandik bizirik salbatzeko ahal den guztia egiten saiatuko da, trafikatzaileei aurre eginez.

## Aktoreak 
* Jason Momoa: Joe Braven
* Garret Dillahunt: Kassen
* Zahn McClarnon: Hallett
* Stephen Lang: Linden Braven
* Jill Wagner: Stephanie Braven
* Brendan Fletcher: Weston
* Sasha Rossof: Charlotte Braven
* Sala Baker: Gentry
* Teach Grant: Essington
* Fraiser Aitcheson: Clay
* Steve O'Connell: Cal Osser sheriffa
* Tye Alexander: Glen Harris udaltzaina

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Colvend and Southwick

'''''', Eskoziako komunitate eremu eta parrokia zibil bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Stephen Lang

**Stephen Lang** (New York, 1952ko uztailaren 11), estatubatuar zinema, telebista eta antzerkiko aktore bat da.

Antzeztutako film nabarmenen artean *Manhunter* (1986), *Gettysburg* (1993), *Tombstone* (1993), *Gods and Generals* (2003), *Public Enemies* (2009), *Avatar* (2009) eta ''Don't Breathe* (2016) daude. Brodwayen *The Speed of Darkness'' (1992) antzezlana antzeztu izan du.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Webguneak 
### Bideo-jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Castle Douglas

'''''',  eta , Eskoziako udalerri bat da, Dumfries eta Galloway eremu administratiboan.

## Kanpo estekak
Meiko (abeslari estatubatuarra)

270px|eskuinera|thumb|Meikoren kontzertua Hollywoodeko Hotel Cafén, 2018an.
**Meiko** (Roberta (Georgia), AEB, 1982ko otsailaren 25a- ) *indie* abeslari estatubatuarra da. Izen artistikoa japoniarra du, bere amonaren omenez.

## Biografia 
Mila biztanle eskas dituen Roberta herrian jaio zen eta 18 urte zituela Los Angelesera joan zen musikari izan nahian. Hollywoodeko Hotel Café-ko eskenatokian jo zuen, ordutik urtero jotzen du bertan. 2007an Sundanceko Zinemaldian hartu zuen parte eta urte berean *Meiko* diskoa atera zuen inoren laguntzarik gabe eta iTunes zerrendan 35. postua lortu zuen. Hurrengo urtean MySpace Recordsekin berriz atera zuen eta ezagun egin zen. Bira honetan Eric Hutchinson ezagutu eta harekin Erresuma Batuan hainbat kontzertu egin zituen.

2015ean disketxeak utzi eta bere kontu diskoak ateratzen hai zen. Aurrenekoa *Live Songs From The Hotel Cafe* izan zen eta ondoren *Moving Day* etorri zen.

2018an The Cranberries taldearen "Zombie" abestiaren cover-a egin zuen Chesky Records diskoetxe independentearekin, eta honekin atera zuen hurrengo diskoa, *Playing Favorites*. 12 cover abestiz osaturiko diskoa izan zen. 2019ko maiatzean disko berria argitaratu zuen, *In Your Dreams*.

## Diskografia 
* *Meiko* (2007, autoekoizpena)
* *Meiko* (2008, Lucky Ear/MySpace/DGC)
* *The Bright Side* (2012, Fantasy/Concord Records)
* *Dear You* (2014, Fantasy/Concord Records)
* *Lovers & Fighters* (2015, Fantasy/Concord Records) - EP
* *Live Songs From The Hotel Cafe* (2015, autoekoizpena) - EP
* *Moving Day* (2016, autoekoizpena)
* *Playing Favorites* (2018, Chesky Records)
* *In Your Dreams* (2019, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Webgune ofiziala