open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kinbane gaztelua

**Kinbane gaztelua** (ingelesez *Kinbane Castle*, eta irlanderaz *Caislen Ceinn Bán*, euskaraz *Buru Zuri Gaztelua* esan nahi du) Irlandako Antrimeko konderriaren kostaldean dagoen gaztelu bat da. Ballycastle udalerritik Ballintoy udalerrirako norantzan joan ezkero 5 kilometrotara dago.

1547an Colla MacDonnell buruzagiak eraiki zuen, 1558an bere harresien artean hil zelarik. Bertatik Rathlin uhartea eta Burdin Aroko Dunagregor gotorlekuaren ikuspegi ezin hobeak daude.

## Kanpo estekak 
* Kinbane gaztelua Ipar irlandako Gidan ikusgai
Howard gaztelua

**Howard gaztelua** () Ingalaterrako Iparraldeko Yorkshire konderrian kokatzen den gaztelu bat da. York hiritik 40 kilometro inguru iparralderantz dago. 1699-1712 urte bitartean Sir John Vanbrugh arkitektoaren eredua jarraituz Carlisleko kondeak eraiki zuen. Britainiar aristokraziaren landetxeen adibide ederrenetakoen artean aipatua izan ohi da, batez ere bere arkitektura bikain eta konplexuarengatik zein bere barnean dauzkan apaindura eta artelanengatik ere: azken hauen artean Canaletto, Annibale Carracci, Thomas Gainsborough eta Johann Zoffanyren artelanak daudelarik.

## Zinema 
Gaztelua hainbat filma eta telesailen kokalekua izan da. Horien artean ezagunenak:
* *Barry Lyndon*, Stanley Kubrick (1975)
* *Brideshead Revisited* telesaila (1981)
* *Garfield 2* (2006)
* *Brideshead Revisited* filma (2008)

## Kanpo estekak 
* Howard gazteluaren webgune ofiziala
De rebus Hispaniae

***De rebus Hispaniae*** edo ***Historia gothica*** Rodrigo Ximenez nafar artzapezpikuak XIII. mendearen hasieran idatzitako Iberiar penintsulako historia da. Fernando III.a Gaztelakoak eskatu zion kronika idaztea.

*De rebus Hispaniae*k bederatzi liburu ditu, lehendabiziko tribuak eta 1243 arteko denbora azaltzen dutenak. Ximenez Radakoak hispaniar historiografiaren historian lehendabizikoz andalustar iturriak erabiltzeaz gain, erresuma kristau guztiak (orduan existitzen ziren Aragoi, Nafarroa y Portugal, Gaztela, Leon eta baita ordurako galdurik zegoen Asturiasko erresuma ere) aipatu zituen. Atal nagusia bisigodoena bazen ere, erromatarrak, ostrogodoak, hunoak, vandaloak, suebiarrak, alanoak eta arabiarrak ere aipatuak izan ziren.

Arrakasta handiko lana izan zen erromantzeetara itzulia izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odoakroren Erresuma

**Odoakroren Inperioa** edo **Italiar Inperioa** () Odoakro germaniar buruzagiak sorturiko Erreinua izan zen, Romulus Augustus Mendebaldeko Erromatar Inperioko azken enperadoreak abdikatu ondoren. Teodoriko Handiak 493an hil zuen eta Inperio Ostrogotikoa sortu zen.

## Kanpo estekak
Oktogono

{{Infobox poligonoa
| izena        = Oktogono erregularra
| irudia       = Regular_polygon_8.svg
| mota         = Poligono erregularra
| aldeak       = 8
| schläfli     = {8}t{4}
| coxeter      = 
| simetria     = D8, 2×8 ordena
| azalera      =  \approx 4,828a^2
| angelua      = 135°
| propietateak = ganbila, ziklikoa, aldeberdina, isogonala
}}

Geometrian, **Oktogonoa** zortzi alde eta zortzi angelu dituen poligonoa da. Izena antzinako grezieratik dator: ὀκτά (okta, “zortzi”) eta γωνον (gonon, “angelua” edo “izkina”).

## Oktogono erregularra 
### Propietateak 
Aldearen luzera a bada:
* Azalera: A = 2 \cot \frac{\pi}{8} a^2 = 2(1+\sqrt{2})a^2 \simeq 4,828427125\,a^2
* Perimetroa: P = 8a\,\!

## Arkitekturan 
Hainbat eraikinek dute oktogono itxurako oinplanoa:
* Hagia Sofia Txikia (VI. mendea), Konstantinopoliseko (egungo Istanbuleko) eliza bizantziarra
* Arrokaren Kupula (VII. mendea), Jerusalemeko islamdar tenplua
* Hilobi Santuaren eliza (XII. mendea), Torres del Ríoko eliza
* Eunate (XII. mendea), Muruzabalgo eliza

## Ikus, gainera 
* Oktograma
* Zenbaki oktogonala
* Oktogono kamustua
* Marrazketa geometrikoa
 
## Kanpo estekak 
* 
*  Definition and properties of an octagon Webgune elkarreragilea
Erresuma Ostrogodoa

**Erresuma Ostrogodo** edo **Ostrogotikoa** ostrogodoek Italia eta inguruetan 493tik 553ra ezarri zuten erresuma izan zen. Italian ostrogodoek Odoakroren Erreinua ordezkatu zuten, Italiako *de facto*zko agintaria Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori zenetik. Bere lehenengo errege izan zen Teodoriko Handiarekin iritsi zen Erreinu Ostrogotikoa hedapen handienera. Erromako instituzio sozial gehienak mantendu zituzten.

535ean Ekialdeko Erromatar Inperioak Italia inbaditu zuen. Garaiko ostrogodoen agintaria zen Bitigesek ezin izan zuen Ravena babestu eta etsaien eskuetan erori zen. Orduan ostrogodoek beste agintari bat hautatu zuten, Totila eta konkistari buelta ematea lortu bazuen ere, azkenean garaitua izan zen. Teias izan zen erreinuaren azken erregea.

## Kanpo estekak
Coronicas navarras

***Coronicas navarras*** 1186an lehendabizikoz eta Iberiar Penintsulako erromantzez idatzi eta gordetako prosa-idazlanik zaharrena da. Latinez eta nafar erromantzez idatzitako kronika hauetan "Nafarroako Foru Orokorra"ren lehendabiziko edizioa agertu zen.

1196 eta 1213 artean bertsio zabaldua egin zuten *Linage Hispaniarum regis* eta *Linage de Rodric Díaz* gehituz. Hori zela eta, kronikek sei zati zituzten:
# ''Linage de los reyes d'Espanya*, Ramiro I.a eta Alfontso II.a Aragoikoaren artekoa.
# *Linage de Rodric Diaz*.
# Antzinaroa, I. eta VIII. mendeen artekoa.
# Urtekari zaharrak.
# Urtekari berriak.
# Latindar urtekariak.

Kronika historikoak, XII. mendearen amaierakoak direnak, ez dira kontaketak baizik eta urtekariak, eta ez dute literatura-meriturik. Hala ere, haietan aipatu zituzten, Iberiar penintsulan lehendabiziko aldiz, Artur erregea, Karlomagno eta Gartzia Fernandez, *Los siete infantes de Lara'' ziklokoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fonters-du-Razès

**Fonters-du-Razès** ( ) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 
## Politika 
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Hornpipe

**Hornpipe** Irlandako musikan oso ezaguna den irlandar dantza herrikoi bat da. Lauko konpas erritmoa du, orokorrean lau-lauko konpasa izan ohi da. Bi zatiz osatzen da, bakoitzak zortzi konpas ditu, hauek errepikatu ala ez egin litezke. Reel dantzen antzekoa da, baina denbora motelago batez jo ohi dira eta erritmoa konpasaren zati guztietan uniformeagoa da.

## Kanpo estekak 
* Irlandar *hornpipe* dantzaren bideoa ikusgai
* Hornpipe dantza ikusgai
Sueboen Erresuma

**Galiziako Sueboen Erresuma** suebo herriaren erresuma izan zen, Gallaecia eta Lusitaniako probintzietan kokatua. 410ean sortu eta 584eraino iraun zuen, nahiz eta mende osoa eman zuen galeraz galera. Erromako Inperiotik banandu zen eta txanpon propioak egin zituen lehenengo barbaro erreinua izan zen. Erresuma Ostrogotikoa eta Bisigodoen Erresuma baino txikiagoa zen, eta ez zuen garrantzi politiko handirik izan.

## Kanpo estekak
Arianismo

[thumb|250px|[Konstantino Handia|Konstantino liburu arianoak errez, .]]
**Arianismoa** (maiz, **Arrianismo**) Ariori egozten zaion ikasbide teologikoa da. Ario Alexandriako presbitero kristaua izan zen, Egipton. Bere irakaspenak Hirutasun Santua eta Jaungoikoaren Semearen izaeraren inguruan izan ziren. Horren arabera, Jesukristo Jainkoak sortu zuen, eta, beraz, bere azpian zegoen. Ideia Joan Bataiatzailearen izkribuetan oinarrituta zegoela defendatzen zuten. Nizeako Lehenengo Kontzilioan heretiko izendatu zuten, 325an, baina Tiroko Lehen Sinodoan barkamena lortu zuen, 335ean. Hil ondoren berriro ere heretiko izendatu zuten, Konstantinoplako Lehen Kontzilioan, 381an. Konstantino II.a, Erromako Enperadorea eta Valente (364-378) bere jarraitzaile izan ziren.

Beraz, arianismoa kristautasun ez trinitarioa dela esaten da, hau da, ez duela hirutasunean sinesten gaur egungo kristau eliza gehienek egiten duten bezala. Bere arabera, Jesus ez zen Jainkoa, gizaki berezi bat baizik. Jainkoak Jesus aukeratu zuen misio berezi bat aurrera eramateko, eta horregatik dei ziezaiokeen Jainko Seme. Hala ere, bai gorputzez, baita arimaz ere, Jesus gizaki arrunta zen. Jainkoak sortua zenez, ez zen betierekoa, Jainkoa izan behar den bezalakoa.

## Ikus, gainera 
* Monofisismo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Romareda estadioa

**La Romareda estadioa** Espainiako Aragoi erkidego autonomoko Zaragoza hiriburuan kokatzen den estadioa da. Bere jabea Zaragozako Udala da. 1957ko irailaren 8an inauguratua izan zen. Etxeko taldea Real Zaragoza da.

## Kanpo estekak 
* Real Zaragoza futbol taldearen webgune ofiziala
Texas (musika taldea)

**Texas** Eskoziako Glasgow hiritik hurbil dagoen Bearsden udalerrian sortutako pop eta rock alternatiboko musika talde bat da. 1986an sortu zen. Bere lehenbiziko musika emanaldia 1988ko martxoan Dundeeko Unibertsitatean burutu zuen.

## Taldekideak 
Taldea honako kide hauek osatzen dute:
* Sharleen Spiteri, ahotsa eta gitarra
* Ally McErlaine, gitarra
* Johnny McElhone, baxua
* Eddie Campbell, teklatua
* Mykie Wilson, bateria

## Diskografia 
* *Southside* (1989) Erresuma Batuan 3. postua
* *Mothers Heaven* (1991) Erresuma Batuan 32. postua
* *Ricks Road* (1993) Erresuma Batuan 18. postua
* *White On Blonde* (1997) Erresuma Batuan 1. postua
* *The Hush* (1999) Erresuma Batuan 1. postua
* *The Greatest Hits* (2000) Erresuma Batuan 1. postua
* *Careful What You Wish For* (2003) Erresuma Batuan 5. postua
* *Red Book* (2005) Erresuma Batuan 16. postua
* *The BBC Sessions* (2007)
* *The Conversation* (2013)
* *Texas 25* (2015)
* *Jump On Board* (2017)
* *Hi* (2021)

## Kanpo estekak 
* Texas taldearen webgune ofiziala
Priszilianismo

**Priszilianismoa** Iberiar Penintsulan (Erromatar Hispanian) IV. mendean Priszilianok garaturiko kristau dotrina izan zen. Memphiseko *Marcus* egipzioarraren dotrina Gnostiko-Manikeotan zegoen oinarritua. Eliza Ortodoxoak heresiatzat hartu zuen, Toledoko I. kontzilioan, 400. urtean eztabaidatua izan zen eta Bragako kontzilioan kondenatua izan zen, 563an.

Elizari bere aberastasunak kendu eta pobreengana hurbiltzeko deia egin zien. Esklabotza kondenatzen zuen eta emakumeari garrantzi handia ematen zion, euren parte-hartzea modu aktibo batean aldarrikatuz. Latinez idatzitako testuak idatzi zituen lehenengo emakumea izan zen Egeria moja priszilianista izan zen, 381. urtean, Galizia aldean.

Priszilianismoak alkoholik ez hartzea eta zelibatoa gomendatzen zuen aszetismoaren beste atal bat bezala, baina ez zuen debekatzen apaiz edo monjak ezkontzea. Euren liturgian dantzak erabili zituzten eta Henocen Liburua bezalako liburu apokrifo debekatuak erabiltzen zituzten.

Bere aurkarien arabera Priszilianok Hirutasun Santua ukatzen zuen eta kontzepzio unitarioa hobesten zuen. Aingeruak eta gizakien arimak Jaungoikoaren esentzia berekoak zirela esaten zuen.

## Kanpo estekak
Balaídos estadioa

**Balaídos estadioa** Espainiako Galiziako Vigo hirian kokatzen den estadioa da. Bere jabea Vigoko Udala da. 1928an inauguratua izan zen. Etxeko taldea Real Club Celta de Vigo da.

## Kanpo estekak
Vicente Calderón estadioa

**Vicente Calderón estadioa** Espainiako Madril hiriburuan dagoen futbol estadio bat da. Atlético de Madrid taldearen zelaia da.

## Kokalekua 
Arganzuela barrutiko Imperial auzoan dago, Manzanares ibaiaren ertzean.

## Eraikina 
1966ko urriaren 2an inauguratu zen eta gaur egun 54.851 ikusleentzako edukiera du.

Irudi:Madrid-acdc 01.JPG|Kanpoaldea.
Irudi:Vicente Calderón.JPG|Barnealdea.
Irudi:Estadio Vicente Calderón en el Atlético de Madrid-Schalke 04 (2008).jpg|Zelaiaren ikuspegi panoramikoa.
Irudi:Estadio Vicente Calderon 01.jpg|Kanpoaldea.

## Kanpo estekak 
*  Vicente Calderón estadioa. Clubatleticodemadrid.com
Ario

**Ario** (; ; 256 &ndash; 336) Alexandriako presbiteroa izan zen, Egipton. Ziurrenik Libian jaio zen. Arianismo izena duen dotrina kristauaren sortzailea izan zen.

Luziano Antiokiakoaren ikaslea izan zen eta bere apezpikuaren aurka egin zuen esaterakoan Jaungoikoak (Aita) ezerezetik sortu zuela *Logos*a (bere Semea); bazela garai bat "Semea ez zena existitzen" eta beraz Semea ez zela Jaungoikoa bera, baizik eta berak sorturiko zerbait. Bera dibinoa zen, Jainko bat, baina ez zela bere Aita bezain Jaungoikoa eta horregatik ezin zitzaiola Benetako Jaungoiko izena jarri.

Bere dotrina arianismo gisa ezagutzen da, baina Paulo Samosatakoaren obretan ere agertzen dira ideia hauek. Tertulianok ere sinesmen antzekoa zuen. Justino Martirian eta Origenesen obretan ere aurkitzen dira horrelako esaldiak.

Nizeako I. kontzilioan, 325ean arianismoa heresiatzat hartu zuten. Ario eta haren jarraitzaileak eskumikatu eta erbesteratu zituzten. Arianismoak sakon iraun zuen godo eta bestelako herri germaniarren artean. Bere lan nagusia Θαλια (*Talía*) izan zen, gaur egun desagertua. Bere liburu guztiak erre zituzten baina zati batzuk heldu dira euren aurkariek idatzi zutelako horien inguruan.

Ziurrenik pozoitua 336an hil zen, Elizak berriro onartu behar zuen aurreko egunean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Sardinero estadioa

**El Sardinero estadioa** Espainiako Kantabria erkidego autonomoko Santander hiriburuan kokatzen den estadioa da. Bere jabea Santanderko Udala da. 1988an abuztuaren 20an inauguratua izan zen. Etxeko taldea Real Racing Club de Santander da.

Izen berdineko El Sardinero auzoan dago, Santanderko Kirol Jauregiaren alboan.

## Kanpo estekak 
* Real Racing Club futbol taldearen webgune ofiziala
Fontiers-Cabardès

**Fontiers-Cabardès** ( ) Okzitaniako udalerria da. Administratiboki Aude departamenduko Frantziako udalerria da, Languedoc-Rousillon eskualdean.

## Etimologia 
## Geografia 
### Ingurune naturala eta klima 
### Udalerri mugakideak 
### Auzoak 
## Historia 
## Ekonomia 
## Banaketa administratiboa 
## Demografia 
## Politika 
## Hirigintza 
## Azpiegiturak 
## Kultura 
### Hizkuntza 
### Literatura 
### Kirolak 
### Jaiak 
### Musika 
### Gastronomia 
## Ondasun nabarmenak 
## Udalerritar ospetsuak 
## Bitxikeriak 
## Hiri senidetuak 
## Argazki galeria 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aude departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Siliqua

**Siliqua** hitzak hainbat esanahi ezberdin ditu:

* **Siliqua**, Antzinako Erromako txanpona.
* **Siliqua**, Sardiniako herria.
* **Motorola Siliqua**, mugikor modeloa.
* **Siliqua**, botanikako terminoa.
* ***Siliqua***, bibalbo generoa.
* ***Ceratonia siliqua***, zuhaixka.
* ***Ensis siliqua***, Europan bizi den Bivalvia espeziea.
Mairuen Domeinuak

**Mairuen Domeinuak** edo **Erresuma Mairu-Erromatarra** Afrikako Iparraldean 476tik 533ra bitarte mantendu zen lurralde baten izena izan zen. Mendebaldeko Erromako Inperioa erori zenean lurralde hau autonomiki matendu zen, Odoakrok Italia bere eskuetan izan zuen garaian. Balbus general erromatarrak konkistatu zuen Erromarentzat K.a. 19. urtean eta Justiniano I.ak Ekialdeko Erromako Inperioaren barruan sartu zuen 533. urtean.

Lurralde honetan, geroago, bereber Musulmanek influnetzia handia izango zuten, influentzia arabiarra areagotuz.

## Kanpo estekak
Liber regum

***Liber regum*** 1194 eta 1209 artean nafar erromantzez idatzitako kronika da, Iberiar penintsulako historiografiaren antzinentzat jota.

Idazle ezezagunak (aditu batzuen ustez Fiteroko monje bat) bere lanean Iberiar penintsulako historia Hasiera liburutik XII. menderaino azaldu zuen. Itun Zaharreko pasarteak aipatu zituen persiar erregeekin lotuak. Erromatar enperadoreen, errege godoen eta Frantziako erregeen berri eman zuen (Filipe II.a Frantziakoa arte, hau orduan Frantziako erregea zela esanez edo *«qui agora es rei de França»*). Horretarako litekeena da ''Linage de los reyes d'Espanya* erabili izana.

Hizkuntzalaritzaren ikuspegitik, XIII. eta XIV. mendeetako agiri eta notari-akten moduko nafar erromantzez idatzita zegoen. Latinezko «e» eta «o» xeheak -ie eta -ue diptongo bilakatu zituen, baita yod (*noctem*<nueit) diptongo ere. Hasierako f- (feito) eta talde jantziak pl-, cl- y fl- (plover eta clamar) mantendu zituen. -kt eta -ult taldeak -it (*factum*<feito) -uit (*multum*<muito) eta l+ yod taldea (ly-) ll (*filium*<fillo) bilakatu zituen. "lor" eta "lures" posesiboak eta «qui» erlatiboa agertzen dira subjektua ordezkatzeko: *«pues ovo Adam otro fillo, qui ovo nomne Seth»* (Adamek beste seme bat izan zuen, Seth izenekoa). «ne/en» eta «hi/i» lokatiboak ere erabili zituen: *«el fo s'end»* (handik joan zen) edo *«fo hi grand la famne»* (gosete handia izan zen). Ezaugarri hauek guztiak ondorengo nafar-aragoieran agertuko ziren, baina baita gaztelaniazko mailegu asko ere.

Iturri moduan nahiko inportantea izan zen. 1220an gaztelaniara itzuli eta *Cronicon villarense* izena hartu zuen. Honek Rodrigo Ximenezen *De rebus Hispaniae*, Lucas Tuykoaren *Chronicon mundi* edo Alfontso X.a Gaztelakoaren *Estoria de España'' kroniken iturria izan zen. Portugesera ere itzulia izan zen.

Literatura arloan, kontatzeko mintzaira zabala erabili zuen. Adibidez, hona hemen nola azaldu zuen Ramiro I.a Aragoikoaren heriotza 1063an Grausko guduan Al-Muqtadir Saraqustako taifaren erregea eta Antso II.a Gaztelakoa borrokatzen ari zela:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sudd

**Sudd** (, "harresia") Nilo Zuriak Sudango hegoaldean sortzen duen padura zabala da, urtaro hezean 130.000 km² izatera iristen ahal dena. Ibaia hainbat besotan adarkatzen da eta nabigazioa izugarri zaila da. Munduko hezegune handienetako bat da. Itsasoaren gainetik 400 metroko altueran dago eta 600 kilometroko luzera du. Lurruntze handia dela eta Sudden sartzen den uraren %55 galtzen da.

WWFk *Saharako larre urperagarrien ekoeskualdea* izena jarri dio eskualde honi. Niger-Baniko barne delta eta Chad lakuarekin batera *Sudd eta Saheleko sabana eta larre urperagarriak* izeneko eskualdea osatzen du.

Urperatze mailaren arabera bost landaredi mota daude. Espezie ugarienak papiroa, lezka arrunta, *Echinochloa pyramidalis*, *Oryza barthii*, *Echinochloa stagnina* eta *Vossia cuspidate* dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nilo Zuria

**Nilo Zuria** (arabieraz: al-Nahr al-Abyad [النهر البيض] edo al-Nahr el-Jebel [انهرل الجبل]) Afrikako ipar-ekialdean zehar doan ibai handia da.

Bi zatitan banatzen da. Lehenengoak, Nilo garaia edo *al-Nahr el-Jebel* deitua, Albert lakuan du hasiera eta zenbait urjauzi ditu. Aurrerago, lautadan, Sudd padurak eratzen ditu eta No aintziran Bahr el Ghazal ibaiarekin batzen da. Zehazki hitz eginez, hortik aurrera hartzen du *al-Nahr al-Abyad* edo Nilo Zuria izena. Khartumen Nilo Urdinarekin elkartzen da, Nilo ibaia eratuz.

Geografo batzuen arabera ez da berez ibai bat, baizik eta Hego Sudan eta Sudandik pasatzerakoan Nilok berak hartzen duen izena. Arro honetako ur emaririk handiena berak ematen du. Uganda eta Sudandik igarotzen da, eta bere ibaiadarrak Burundi, Ruanda, Tanzania, Kenia eta Kongoko Errepublika Demokratikotik zehar igarotzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steve Ovett

**Stephen Michael James "Steve" Ovett** (Brighton, Ekialdeko Sussex, 1955eko urriaren 9a-) britainiar korrikalari izandakoa da, ertaineko distantzian espezializatua eta inoizko hoberenen artean dena. Bi olinpiar domina irabazi zituen 1980ko hamarkadan, beste garaipen batzuen artean, eta garai hartan bizia izan zen haren lehia herrikide Sebastian Coe eta Steve Cramekin.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* Atleta ezagunen zerrenda
Funj

**Funj** herria gaur egungo Sudango talde etniko bat da. Bere jatorria ez da oso ezaguna, baina historian zehar Nubiara hegoaldean dagoen Suddetik iritsi zirela esaten da, XVI. mende inguruan. Badirudi Shilluk herriaren presioak eragin zuela mugimendu hau. Nubiara iristerakoan Abdallah Jammak sorturiko inperioa bereganatu zuten eta Sennarko Sultanerria osatu zuten. Hainbat mendetan euren estatua izan zen.

1821ean erresuma erori zenean monarkia arabiartzatua izan zen eta hizkuntza hori zen euren eguneroko hizkuntza.

## Kanpo estekak
Zola Budd

**Zola Pieterse** edo **Zola Budd** (Bloemfontein, Hego Afrika, 1966ko maiatzaren 26a - ) atleta ohi britainiarra da. Hiru urte baino gutxiagoko tartean 5.000 metroko lasterketako munduko marka birritan gainditu zuen, eta bi aldiz ere Munduko Cross Txapelketa irabazi zuen, 1985 eta 1986an.

Haren karreraren ezaugarri famatua gehienetan oinutsik entrenatu eta korrika egiten zuela izan zen.

## Los Angelesko Olinpiadak 
1984ko Udako Olinpiar Jokoak izan ziren ospea ekarri zion proba. Izan ere Mary Decker estatubatuarra arerio nagusia zuen 3.000 metroko lasterketako finalean, baina azkenean ez batak ez besteak ez zuten karrera irabazi, urte hartako markarik hoberena ezarrita zeukan Maricica Puică errumaniarrak baino. Final famatu hartan, Decker eta Buddek elkarrekin estropezu egin zuten hiru aldiz eta azkenean amerikarra lurrera joan eta lasterketatik kanpo gelditu zen. Publikoak interpretatu zuen Buddek nahita egindako azpijokoa izan zela eta haren aurka txitu eta oihu egin zuen. Hala ere, denborarekin Deckerrek berak aitortu zuen britainiarrak ez zuela benetan errurik izan hartan.

## Ikus, gainera 
* Atleta ezagunen zerrenda
Jonathan Edwards

**Jonathan David Edwards** (Londres, Ingalaterra, 1966ko maiatzaren 10a - ) atleta ohi britainiarra da, jauzi hirukoitzean espezializatuta. Proba horren munduko markarik hoberena berea da oraindik, eta olinpiar, europar eta munduko txapelduna izan da.

BBCrako hainbat kolaborazio eta lan egin izan ditu eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoen antolatzaile batzordean dago.

## Palmaresa 
## Ikus, gainera 
* Atleta ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
* Informazioa IAAFren webgunea
Asmakizun (argipena)

**Asmakizun** hitzak esanahi hauek izan ditzake:

* **asmakizuna** edo asmakuntza, sortutako objektu edo teknika berria, aplikazio zuzena duena;
* **asmakizuna** edo igarkizuna, jolas moduan erabiltzen den esaldi berezia, dagokion kontzeptu edo gauza asmatzean datzana.
Steve Cram

**Stephen "Steve" Cram** (Jarrow, Tyne eta Wear, 1960ko urriaren 14a-) britainiar korrikalari izandakoa da, ertaineko distantzian espezializatua. Olinpiar domina bat irabazi zuen 1980ko hamarkadan, beste garaipen batzuen artean, eta garai hartan bizia izan zen haren lehia herrikide Sebastian Coe eta Steve Ovettekin.

## Palmaresa
Daniel Balavoine

**Daniel Balavoine** (Alençon, 1952ko otsailaren 5a - Gourma-Rharous, Mali, 1986ko urtarrilaren 14a) abeslari frantziarra izan zen.

## Diskografia 
### Albumak 
#### Estudio albumak 
* 1975: *De vous à elle en passant par moi*
* 1977: *Les Aventures de Simon et Gunther...*
* 1978: *Le Chanteur*
* 1979: *Face amour / Face amère*
* 1980: *Un Autre Monde*
* 1982: *Vendeurs de larmes*
* 1983: ''Loin des yeux de l'Occident*
* 1985: *Sauver l'amour*

#### Albumak (zuzenean) 
* 1981: *Balavoine sur scène*
* 1984: *Balavoine au Palais des Sports*
* 1993: *Olympia 1981*

#### Bilduma albumak 
* 1986: *Ses 7 premières compositions*
* 1986: *Master Série vol.1*
* 1990: *Balavoine compilation*
* 1992: *Master Série vol.2*
* 1995: *L'Essentiel* (2 CD)
* 2002: *L'Essentiel* (2 CD)
* 2003: *Anthologie* (3 CD)
* 2005: *Balavoine sans frontières* (2 CD)
* 2005: *Sans frontières* (12 CD)
* 2006: *Les 100 plus belles chansons* (6 CD)
* 2008: *Les 50 plus belles chansons* (3 CD)
* 2010: *L'intégrale des albums originaux* (9 CD, estudio)
* 2010: *Sans frontières* (2 CD)

### Singelak 
* 1971: *Le Jour s'est levé*
* 1973: *Viens vite*
* 1975: *Et je m'en vais*
* 1975: *Evelyne et moi*
* 1975: *Vienne la pluie*
* 1975: *Sally*
* 1977: *Lady Marlène*
* 1977: *Ma musique et mon patois*
* 1978: *Je suis bien*
* 1978: *Le Chanteur*
* 1978: *Lucie*
* 1978: *Banlieue nord*
* 1979: *Ne me laisse pas m'en aller*
* 1979: *Dancing Samedi*
* 1979: *Tu me plais beaucoup*
* 1980: *Mon fils ma bataille*
* 1980: *Lipstick Polychrome*
* 1981: *La vie ne m'apprend rien*
* 1982: *Vivre ou survivre*
* 1982: *Vendeurs de larmes*
* 1982: *Soulève-moi*
* 1983: *Belle* (Fridarekin)
* 1983: *Pour la femme veuve qui s'éveille*
* 1983: *Les P'tits Lolos*
* 1984: *Dieu que c'est beau*
* 1985: *L'Aziza*
* 1986: *Sauver l'amour*
* 1986: *Aimer est plus fort que d'être aimé*
* 1989: *Frappe avec ta tête*

### DVDak 
* 2005: *Le chanteur* (2 DVD)
* 2007: *Master Série''

## Kanpo loturak 
* Association Daniel Balavoine
Amazig egutegia

**Amazig egutegia** nekazaritzarekin lotuta Afrikako iparraldean erabiltzen den egutegi tradizionala da. Arabieraz ﻓﻼﺣﻲ *fellāḥī* "nekazaria" edo ﻋﺠﻤﻲ *cajamī* "ez arabairra" erabiltzen da. Nekazaritzako lanak antolatzeko erabiltzen da, islamiar egutegia ilargian oinarrituta dagoelako eta jai erlijiosoak ondo antolatzeko balio badu ere ez duelako inongo zentzurik lurra lantzeko garaian.

Gaur egun erabiltzen den egutegia ia-ia Juliotar egutegiaren berdina da. Hau Afrikan erromatarren garaian sartu zen. Hilabeteen izenak bai amazigeraz zein arabieraz izen latinoekin konkordantzia dute, urteko lehen eguna egutegi gregoriotarreko urtarrilaren 14a da (Juliotar egutegia izango litzatekeen bezala gaur egun).

## Kanpo estekak
Burgundiako Erresuma

**Burgundiako Erresuma** Erdi Aroko bi erresumen izena da, gaur egungo Frantzia, Italia eta Suitzaren artean eratu zirenak:
* Burgundiarren Erresuma (V. mendea–534) edo Burgundiako Lehen Erresuma.
* Arlesko Erresuma (933–1378) edo Burgundiako Bigarren Erresuma.

## Historia 
[thumb|280px|Lau Burgundiak IX. eta X. mendeetan: [Burgundiako Dukerria, Burgundiako Konderria, Burgundia Garaia eta Burgundia Beherea; azken hiruak Germaniako Erromatar Inperio Santuko lurretan eratu ziren]]
Burgundiako Lehen Erresuma burgundiar herriak eratu zuen, V. mendean, Léman aintziraren ertzean, Sapaudian, kokatu zirenean. Erresuma honetako erregerik garrantzitsuena Gundebaldoa izan zen, Langrestik Marseillara eta Rhinetik Loirara arteko lurraldea gobernatu zuena. 534an frankoek berenganatu zuten eskualdea eta Frankoen Erresumaren zati bilakatu zen.

Ondoko mendeetan zenbait entitate geopolitiko sortu ziren eremu horretan, denek ere Burgundia izena hartu zutenak. 843ko Verdungo Hitzarmenaren bitartez, Karolingiar Inperioa Luis Errukitsuaren hiru semeen artean banatu zen; Burgundiari dagokionez, ekialdea, Franche-Comté, Lotario I.a Germaniako Erromatar Inperio Santuko enperadorearen esku gelditu zen, eta mendebaldea, geroko Burgundiako Dukerria, Karlos II.a Burusoilaren esku.

855ean, Lotario I.a hil zenean, haren mendeko Burgundia semeen artean banatua izan zen: Lotariok Burgundia Garaia, *Juraz honaindiko Burgundia* ere deitua, jaso zuen eta Luisek Burgundia Beherea, *Juraz haraindiko Burgundia* ere deitua. 933 aldean, Rodolfo II.a Borgoinakoa errege zelarik, Burgundia Garaia eta Burgundia Beherea batu ziren, Arlesko Erresuma sortuz.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prisziliano

**Prisziliano Avilakoa** (Gallaecia (?), 340 (?) - *Civitas Treverorum*, gaur egungo Treveris, Alemania, 385) hispaniar apezpiku heretikoa izan zen, priszilianismoaren sortzailea.

Avilako apezpiku izendatu zuten 380. urtean. Zaragozako eta Bordeleko kontzilioek kondenatu zuten 380 eta 384. urteetan hurrenez-hurren. Bere dotrinak eragin handia izan zuen behe mailako gizartean eta emakumeengan nagusiki. Kristautasun aszetikoa predikatzen zuen. Eliza Katolikoaren izenean heriotz zigorra jaso zuen lehenengo heresea izan zen.
## Erreferentziak
Koptoen egutegia

**Koptoen egutegia** edo **Alexandriako egutegia** Eliza Koptoak erabiltzen duen egutegia da eta gaur egun Egipton erabilia da. Antzinako egiptoar egutegian oinarritua dago. Ptolomeo III.aren garaian egutegi horri aldaketa batzuk egin zitzaizkion (K.a. 238. urtea), egun epagomenal bat sartuz lau urtean behin. Hala ere aldaketa hau ez zuten ondo ikusi Egiptoko apaizek eta idea ez zen sartu K.a. 25 arte. Egutegi zaharra oraindik Erdi Aroa arte erabili zutenez hainbat astronomok erreformatutakoari Koptoen egutegia izena eman zitzaion. **Etiopiako egutegia**ren berdina da, baina izen eta zenbaki ezberdinekin.

## Hilabeteak 
* Thout
* Paopi
* Hathor
* Koiak
* Tobi
* Meshir
* Paremhat
* Paremoude
* Pashons
* Paoni
* Epip
* Mesori
* Pi Kogi Enavot (hilabete txikia)
* Wolfgang Kosack: *Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste.* Christoph Brunner, Berlin 2012, .

## Kanpo estekak
Thout

**Thout** (koptoeraz: Ⲑⲱⲟⲩⲧ) edo **Tout** Koptoen egutegiko lehenengo hilabetea da. Egutegi gregoriotarreko irailaren 11tik urriaren 10era bitarte irauten du. Akhet Urtaroko (Uholdeen Urtaroa) lehen hilabatea zen Antzinako Egipton, Niloa bere lekutik atera eta Egipto ureztatzen zuenekoa. Hori ez da gertatu, hala ere, Asuaneko Urtegia eraiki zenetik.

Izena Thoth jainkotik dator, antzinako Egipton Jakinduriaren jainkoa.

## Kanpo estekak
Coliseum Alfonso Pérez

**Coliseum Alfonso Pérez estadioa** Getafen (Madril, Espainia) kokatuta dagoen futbol estadioa da. Bere jabea Getafeko Udala da, eta Getafe CF da etxeko taldea.

## Kanpo estekak 
*  Getafe CF taldearen instalazioak
Esoterismo

**Esoterismoa** hitza έσώτερος hitz greziarretik dator, "barruan", "barrutik", "intimoa" esan nahi duen hitzatik, alegia. Orokorrean, esoterismoa joera erlijioso edo filosofiko baten baitan dauden tradizio, dotrina, jakintza eta tekniken multzoa da, pertsona aukeratu zenbaiten esku soilik daudenak edota ezkutuan gorde eta publikoarentzat eskuratu edo ulertzen zailak direnak. Horrela, astrologia, alkimia eta sorginkeria bezalako jakintzak biltzen dira esoterismoaren baitan.

Zentzu zabalez esoterismo kontzeptua sakontasunean ikasteko maila batez edo bestez iniziazio bat eskatzen duen doktrinei aplikatzen zaie. Esoterismoaren aurkakoa exoterismoa izango litzateke, hau da, edozeinek ulertzeko modukoa dena edo kanpotik ikusten dena.

## Ekialdeko mugimendu esoterikoak 
* Kabala
* Reiki
* Sufismo
* Tantra
* Taoismo
* Vajrayāna
* Yoga
* Rastafari

## Mendebaldeko mugimendu esoterikoak 
Ekialdetik sinesmen hauek mendebaldera heldu ziren. Grezian lehendabizi orfismoak eta gero Pitagorasen eskolak eta neoplatonismoak tradizio hau zabaldu zuten. Pitagorasek ideiak Indiatik jaso zituen eta Platonek Egiptoko eskolan ikasi zuen.
* Hermetismo
* Frankmasoneria
* Rosikruzianismo
* Martinismo
* Teosofia
* Antroposofia
* Gnosticismo
* Orfismo
* Pitagorismo

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Pierre Riffard: *Diccionario del esoterismo*. Madril: Alianza, 1987. ISBN:84-206-0237-X.

## Ikus, gainera 
* Exoterismo

## Kanpo estekak 
*  [René Guénon(https://eu.wikipedia.org/wiki/Ren%C3%A9_Gu%C3%A9non): esoterismo eta exoterismo.]
Alodia

**Alodia**, **Alwa** edo **Aloa** Nubiako Erresuma Kristauen artean hegoaldenen kokatzen zena zen, Nobatia eta Makuriaren hegoaldean. Ez da gehiegirik ezagutzen erresuma honen inguruan, nahiz eta ia mila urtez iraun zuen, tamaina handikoa zen eta botere handiko harremanak eduki. Aztarnategiak gutxi ikertu dira, bere iparraldeko mugakideekin alderatuta.

Etiopiako Eliza Ortodoxoaren liturgian herrialde honen kontrola egon zela diote. Ezana eta Sezana enperadore bikien kanpainen kroniketan ere aipatzen dira. Hala ere jatorria ez da oso ezaguna. Alodiari eginiko lehenengo erreferentzia Nastasen Erresuman aurkituriko estela Meroitiko bat da, *Alut* izeneko leku bat aipatuz. Plinio Zaharrak **Alwa** sartu zuen Nubiako hirien artean. Baliteke ere Meroëko antzinako erresumarekin lotuta egotea, zentratuta baitago Meroitikoen lurraldean. Axumgo Ezanaren garaietan badirudi Noba herriak kontrolpean zuela, eta ez kuxitek.

VI. mendean Alodia kristautasunera batu zen, Justiniano I.aren eraginez. Kristautasun monofisista ezarri zela dirudi, beste sekta kristauen gaindi. Badirudi ere denbora batez Makuriarekin batera estatu bakarra osatu zutela, bi dinastiek zituzten harremanak direla eta. Hala ere Alodiak geroago bere independentzia berreskuratu zuela argi dago.

Bere urruntasuna dela eta azkena izan zen Nubiako herrien artean Islama onartzen. Funj konkistaren ostean Sennarko sultanerrian batu zen, eta bertakoak *Abdallab* izenarekin ezagunak izatera igaro ziren. Ajib Handiaren garaian Dongolako Erresuma sortu zen bertan, autonomia handikoa.

## Kanpo estekak
Sennarko Sultanerria

**Sennarko Funj Sultanerria** (batzuetan **Sinnar** ahoskatua), Sudanen **Sultanerri Urdina** deitua (arabieraz: السلطنة الزرقاء; *As-Saltana az-Zarqa‎*), Sudango iparraldeko sultanerria izan zen. Batzuetan Funj izena ematen zaio talde etnikoagatik edo Sennar hiriburuagatik. 1504tik 1821 arte Afrikako ipar-ekialdeko eremu zabalan agindu zuen.

XV. mendean Nubiako parte izan zen Makuria hainbat estatu txikitan banaturik zegoen eta basamortuko nomaden sarrerak ohikoak ziren. Alodian gertatzen zena ez da hain ezaguna, baina badirudi estatua ere kolapsaturik zegoela. Abdallah Jammak eremua batu zuen eta ekialdeko hainbat lur ere batu zituen. Inperio honek gutxi iraun zuen eta Funj herria hegoaldetik etorri zen, Amara Dunqasen agindupean, euren erreinu propioa eratuz bertan.

Sultanerriak 1821. urterarte iraun zuen. Urte horretan Ismail bin Muhammad Ali jeneralak eta bere semeak, Egiptoko Probintziako kedibe otomanoak Sennarrera iritsi ziren euren armadarekin. Erreinua erraz sartu zen Egiptoko Probintzian eta ondoren Sudan Anglo-Egipziarrean sartu zen, gaur egun Sudango zatia delarik.

## Sultanen zerrenda 
* Abdullah Jamma 1484-1504
* Amara Dunqas ibn Adlan v. 1504-v. 1546 (1523tik)
* Nail v. 1546-1550
* Abdul Qadir I 1550-1557
* Amara Abu-Sakaikin 1557-1568
* Dekin 1568-v. 1580
* Tabl I, v. 1580-v. 1590
* Unsa I, v. 1590-1603
* Abdul Qadir II 1603-1606
* Ajib Abdallah el gran 1606-1607
* Adlan I 1607-1611
* Badi I Sid al-Qum 1611-1616
* Rubat 1616-1644
* Badi II Abu-Daqan 1644-1680
* Unsa II 1680-1692
* Badi III al-Ahmar 1692-1716
* Unsa III 1716-1720
* Nul 1720-1724
* Badi IV Abu-Shulukh 1724-1762
* Nasr 1762-1769
* Ismail 1769-1777
* Adlan II 1777-1789
* Awkal 1789
* Tabl II 1789
* Badi V 1789
* Hassan Rabbihi 1789-1790
* Nuwar 1790
* Badi VI 1790-v. 1796
* Ranfi v. 1796-1803
* Badi VI (bigarren aldiz) 1803-1821

## Kanpo estekak
Eslourenties-Daban

**Eslourenties-Daban** (okzitanieraz *Eshlorentias*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Eskuizkribu

[thumb|[Pantokrator eserita Badische Landesbibliothekeko koloreztutako eskuizkribu batean.]]
**Eskuizkribua** eskuz idatziriko testua edo idazlana da. Argitalpen eta akademia-arloetan, argitaratzaileari bidalitako testua da, nahiz eta idazteko normalean idazmakina edo PC bat erabili.

Bertan agertzen den edukia edozein motakoa izan daiteke: idazkiak, kalkulu matematikoak, mapak, azalpenak edo ilustrazioak. Eskuizkribuak formatu ugari izan daitezke: pergamino-biribilkiak, liburuak edo kodexak. Gutenbergek inprenta asmatu baina lehen eskuizkribuak ziren idazlan guztiak eta bere mezua helarazteko bide bakarra eskuz kopiak egitea zen. Kopia hauek egiten dituztenak eskribauak ziren.

## Erreferentziak 
## Ikusi, gainera 
* Eskuizkribu argiztatu
* Kodex

## Kanpo estekak
El Molinón estadioa

**El Molinón estadioa** Espainiako Asturias erkidego autonomoko Gijon hirian kokatzen den futbol estadioa da. 1908an inauguratua izan zen. Jabea Gijongo Udala da, aldiz etxeko taldea Real Sporting de Gijón da.

## Kanpo estekak 
* El Molinón estadioari buruzko argibidea Real Sporting de Gijón taldearen webgunean ikusgai
Cornellà-El Prat estadioa

**Cornellà-El Prat estadioa** Kataluniako Cornellà de Llobregat eta el Prat de Llobregat hirien artean kokatzen den futbol estadioa da. 2009ko abuztuaren 2an inauguratua izan zen. Jabea eta etxeko taldea Reial Club Deportiu Espanyol da.

## Kanpo estekak 
* El Cornellà-El Prat estadioari buruzko argibidea Reial Club Deportiu Espanyol taldearen webgunean ikusgai
Gaztelaniaren aurretiko errioxera

**Errioxera** Erdi Aroan Errioxan eta egungo Soriako probintziaren iparraldean mintzatzen zen nafar-aragoieraren aldaera edo dialektoa izan zen. Berez ez zegoen nafarrera, errioxera eta aragoiera arteko banaketarik. Hala ere, bakoitzak bere historia linguistika bereizia du, eskualde bakoitzak bere historia politika bereizia duelako. Idazteko era ezberdinak ere bazituzten.

Aldaera honen lekuko nagusia X. mendeko Emilianotar glosak dira, nafar-aragoieraren *feito*, *muito*, *get* (*ye*), eta beste hainbat hitzak dituztenak. XI. eta XII. mendeen artean Errioxa gaztelaniara egokitu zen eta nolabaiteko hizkuntza mistoa erabili zuen. Adibidez Anguianoko Valvanerako monasterioaren bildumaren orduko agirietan *lo* artikulua erabiltzen zuten.

## Ezaugarriak 
* 'o' tonikaren diptongazioa: *uamne/uemne* (latinez *homine*)
* 'e' tonikaren diptongazioa: *sieculos* (latinez *seculos*)
* Hasierako 'g-' mantentzea: *geitar* (latinez *eiectare*)
* '-ns-' letra-taldea mantentzea: *ansa*
* '-mb-' letra-taldea mantentzea: *lombo*
* Latinezko '-lt-' '-ct-' letra-taldeak '-it-' bilakatzea (gaztelaniaz '-ch-' bilakatu zen): *muito*, *feito*
* Idazterakoan nafar-grafemak erabiltzen zituzten: *quoatro* (u mutua), yn/ynn (eta ez 'ñ')

## Adibidea 
Gaur egunera arte ailegatu zaigun testurik luzeena Emilianotar glosen 60. kodexean agertzen da. Hona hemen:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafar-aragoiera

## Kanpo estekak
Ciutat de València estadioa

**Ciutat de València estadioa** Espainiako Valentziako Erkidego Autonomoko Valentzia hiriburuan kokatzen den estadioa da. 1969an inauguratua izan zen. Jabea eta etxeko taldea Levante Unión Deportiva da.

## Kanpo estekak 
* Ciutat de València estadioa Levante Unión Deportiva taldearean webgunean
El Madrigal

**El Madriga estadioa** Espainiako Valentziako Erkidego Autonomoko Vila-real udalerrian kokatzen den estadioa da. 1923ko ekainaren 17an inauguratua izan zen. Jabea Vila-real Udala da eta etxeko taldea Villarreal Club de Fútbol da.

## Kanpo estekak 
* El Madrigal estadioa Villarreal Club de Fútbol taldearean webgunean
José Rico Pérez estadioa

**José Rico Pérez estadioa** Espainiako Valentziako Erkidego Autonomoko Alacant hirian kokatzen den estadioa da. 1974ko abuztuaren 3an inauguratua izan zen. Jabea eta etxeko taldea Hércules Club de Fútbol da.

## Kanpo estekak
Juegos Mediterráneos estadioa

**Juegos Mediterráneos estadioa** Espainiako Andaluzia erkidego autonomoko Almeria hirian kokatzen den estadioa da. 2004an inauguratua izan zen. Jabea Almeriako Udala da eta etxeko taldea Unión Deportiva Almería da.

## Kanpo estekak 
* Juegos Mediterráneos estadioa Unión Deportiva Almería futbol taldearen webgunea
Lacq

**Lacq** () Bearnoko udalerria da. Frantziako hego-mendebalean dago, Pirinio Atlantikoak departamenduan, Paueko hiriaren ipar-mendebalean, Paueko ibaiaren ertzean.

1951. urtean Lacqen aurkitu zuten gas-hobiak garrantzi handia du (200.000 milioi m3-ko erreserba; 24 milioi m3-ko ustiakuntza egunean; munduko gas hobi handienetakoa). Inguruko industria handiak Lacqeko gasez hornitzen dira. Mourenxen hiri bat eraiki zen, Lacqeko langileentzat.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Rosaleda estadioa

**La Rosaleda estadioa** Espainiako Andaluzia erkidego autonomoko Malaga hirian kokatzen den estadioa da. 1941an inauguratua izan zen. Jabeak Málagako Udala, Málagako Aldundia eta Andaluziako Junta dira eta etxeko taldea Málaga Club de Fútbol da.

## Kanpo estekak 
* La Rosaleda estadioari buruzko argazkiak ikusgai
Labeyrie

**Labeyrie** (okzitanieraz *La Veiria*) Frantziako Pirinio Atlantikoak departamenduan dagoen udalerria da.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Son Moix estadioa

**Son Moix estadioa** Espainiako Balear Uharteak erkidego autonomoko Palma Mallorcakoa hirian kokatzen den estadioa da. 1999ko ekainaan inauguratua izan zen. Jabea Palmako Udala da eta etxeko taldea berriz Reial Club Deportiu Mallorca da.

## Kanpo estekak
Laruntz

**Laruntz** (, ) Frantziako hegoaldean dagoen udalerri mugakidea da, Pirinio Atlantikoak departamenduan kokatutakoa, Huescako probintziarekin mugan. Izan ere, Sallent de Gállego udalerriarekin senidetuta dago.

Aas, Ar, Aracou, Artouste (eski estazioa), Ayguebère, Eaux-Chaudes (estazio termala), Espalungue, Fabrèges, Gabas, Geteu, Gêtre eta Goust auzoek osatzen dute udalerria.

2015ean 1.179 biztanle zituen.

## Geografia 
### Mugakideak 
Iparraldean Gère-Bélesten, ipar-mendebaldean Aydius eta Accous, mendebaldean Cette-Eygun eta Etsaut, hego-mendebaldean Urdos, Astún eta Canfranc (Huesca), hegoaldean Sallent de Gállego (Huesca), hego-ekialdean Arrens-Marsous (Pirinio Garaiak), ekialdean Eaux-Bonnes eta ipar-ekialdean Aste-Béon, Louvie-Soubiron eta Béost udalerri mugakide ditu.

### Ingurune naturala 
Ossauko uhaitzak herria zeharkatzen du, Oloroeko uhaitzaren ibaiadarra dena. Arrémoulit eta Artousteko lakuak ere Ossauko haran honetan kokatuta daude. Halaber, Midi d'Ossau (2.884 m) mendira iristeko abiapuntua da Laruns herria.

## Historia 
* 1385 Larunsen 114 su zeuden, eta Geteun 5.
* 1650ean erabaki zuten bertan eraikitzea aterpetxe modukoa, "la Caze de Brousset", 1793an espainiarrek eman ziotena.
* 1828an Geteu herria batu zen udalerrira.
* 2007ko uztailaren 25ean Frantziako Tourra bertatik igaro zen.

## Kultura 
Urriro, *Hera deu hromatge de Laruntz* azoka antolatzen dute bertako gaztak erakutsi eta saltzeko.

## Ikus, gainera 
* Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerrien zerrenda

## Argazki galeria 

Un_point_de_vue_sur_Laruns_depuis_la_route_vers_Gourette_vue_1.jpg|Herriaren ikuspegi orokorra.
Dans_les_rues_de_Laruns_2.jpg|Larunseko kalea.
Laruns4.JPG|Herriko iturria.
Arremoulit.png|Arremouliteko lakua.

## Kanpo estekak 
* Turismo webgunea.
Benito Villamarín estadioa

**Benito Villamarín estadioa** Espainiako Andaluzia erkidego autonomoko Sevilla hiriburuan kokatzen den estadioa da. 1929an inauguratua izan zen. Jabea eta etxeko taldea berriz Real Betis Balompié da.

## Kanpo estekak
Euskal Herriko futbol maila erregionalak

**Euskal Herriko futbol maila erregionalak** Espainiako futbol ligako hirugarren mailan azpian dauden mailak dira. Hegoaldeko lurralde bakoitzak 'sakonera' ezberdina dauka, adibidez Bizkaiak 5 maila dauzka, Arabak berriz 2.

## Mailak lurraldearen arabera 
## Kanpo estekak 
* Bizkaiko maila sistema
* Arabako maila sistema eta emaitzak
Carlos Tartiere estadioa

**Carlos Tartiere estadioa** Espainiako Asturias erkidego autonomoko Oviedo hiriburuan kokatzen den estadioa da. 1932ko apirilaren 24an inauguratua izan zen. Jabea Oviedoko Udala da eta etxeko taldea berriz Real Oviedo da.

## Kanpo estekak
José Zorrilla estadioa

**José Zorrilla estadioa** Espainiako Gaztela eta Leon erkidego autonomoko Valladolid hiriburuan kokatzen den estadioa da. 1982ko otsailaren 20an inauguratua izan zen. Jabea Valladolideko Udala da eta etxeko taldea berriz Real Valladolid Club de Fútbol da.

## Kanpo estekak 
* José Zorrilla estadioa Real Valladolid raldearen webgunean ikusgai
Juduen nafar-aragoiera

**Juduen nafar-aragoiera** edo **judu-aragoiera** VIII. mendeko bigarren zatitik XV. mendeko amaiera arte Nafarroa eta Aragoiko Erresumetan mintzaturiko judu-erromantze hila izan zen.

## Familia 
Judu-erromantzea izanik, indoeuropar erromantzeen artean zegoen. Hala ere, erromantzearen ez bezalakoa zen, judu hizkuntzen ezaugarri linguistikoak zituenez hizkuntza independentea zelako. Adituen artean, eztabaidatua da judu-latinean oinarrituta zegoela edo sorrera independentea bazuela. Edonola ere, gertuko judukatalan eta *shuadit* hizkuntzekin lotura estua zuen.

## Judu-aljamiadoa 
Nahiz eta juduen aljamiadoa musulmanena baino txikiagoa izan, Manuel Alvar espainiar filologoak Huescan topaturiko testu bat ikertu du. XIV. mendeko testu horretan idazkera hori erabiltzen zuten arabiera kultura hizkuntzatzat jotzen zutelako. Hona hemen:

XV. mendeko arautegi batean hurrengo testua topatu dute:

## Hizkuntzaren galera 
1512ko konkistaren ondorioz Nafarroako Erresuman Gaztelako Erresumako legeak ezarri zituzten. Haien artean Alhambrako dekretua zegoen, juduen kanporatzea agintzen zuena. Hori zela eta, nafar juduak, zenbait urte geroago bere erlijiokideek egin zuten bezala, erbesteratu ziren. Bertan ladinozko hiztunak topatu eta laster hizkuntza hori onartu zuten. Hala eta guztiz ere, ladinoak juduen nafar-aragoieraren mailegu asko hartu zituen. Adibidez, Salonika, Mazedonia eta Bosniako sefardiek hasierako F- (*fazer*, *ferir*) mantendu zuten, Bulgaria, Anatolia edo Errumaniakoek ez bezala. Era berean, nafar-aragoierazko zenbait hitz, adibidez *escorchar* edo *(de)spuntar*, erabiltzen zituzten, gaztelaniaz ezezagunak zirenak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafar-aragoiera
* Judu-erromantze hizkuntzak

## Kanpo estekak
Lloyd's building

'''Lloyd's building'* (euskaraz *Lloyd's eraikina'', sarritan **the Inside-Out Building** ezizenaz ere ezagutzen da) Erresuma Batuko Londres hiriburuan dagoen eraikin bat da. Hiri honetako City of London barrutiko 1, Lime Street kalean kokatzen da, hots, Londresko finantza gunearen bihotz-bihotzean. Lloyd's of London britainiar aseguroetxearen egoitza nagusia da.

1878-1986 bitartean eraikia izan zen, bere diseinatzailea Richard Rogers arkitektoa izan zelarik. Bere garaian Paris hiriko Pompidou Zentroaren eraikinaren antzera eraikin berritzailea izan zen: eskailera mekanikoak zituen, argi indarra eta elektrizitate kableak nahiz ur hodiak kanpoaldetik zeramatzan, eta barrualdetik gune ireki ugari zituen.

Eraikinak hainbat arkitektura sari irabazi zituen.

## Iruditegia 

Fitxategi: City of London from the top of Monument.jpg
Fitxategi: LloydsBuilding HiRes01.JPG
Fitxategi: Lloyd's 10.jpg
Fitxategi: Lloyd'sLifts.JPG|Kanpoaldeko igogailu panoramikoen xehetasuna.
Fitxategi: Inside Lloyd's of London.jpg|Erdialdeko gunea eta behealdeko eskailera mekanikoak.
Fitxategi: Lloyd's 20.jpg|Lan gunea.
Fitxategi: Lloyd's 02.jpg|Behealdetik goiko beirazko gangaruntz hartutako irudia.
Fitxategi: Lloydsatnight.jpg|Eraikinaren gaueko ikuspegia.

## Ikus, gainera 
* City of London

## Kanpo estekak 
* Lloyd's building eraikina Lloyd's aseguruetxearen webgunean ikusgai
Lloyd's of London (filma)

'''''Lloyd's of London''''' Henry Kingek 1936an egindako filma da, Tyrone Power, Madeleine Carroll, eta Guy Standing aktoreek antzeztua. Horiekin batera Freddie Bartholomew, C. Aubrey Smith, Virginia Field, Douglas Scott eta George Sanders ere aritu ziren. Tyrone Powerrek bere ibilbideko aurreneko lan garrantzitsua osatu zuen film honetan, 23 urte zituela.

## Sinopsia 
Jonathan Blake, Lord Nelsonen txikitako laguna, mezulari izatetik lanpostu garrantzitsu batera iritsiko da Lloyd's aseguru-etxean, batik-bat albisteak bidaltzeko sistema bat asmatuz geroztik.

## Aktoreak 
* Freddie Bartholomew - Jonathan Blake gaztea
* Madeleine Carroll - Lady Elizabeth Stacy
* Guy Standing - John Julius Angerstein
* Tyrone Power - Jonathan Blake
* C. Aubrey Smith - Old 'Q'
* Virginia Field - Polly
* Douglas Scott - Horatio Nelson gaztea
* George Sanders - Lord Everett Stacy
* J. M. Kerrigan - Brook Watson
* Una O'Connor - Widow Blake
* Forrester Harvey - Percival Potts
* Gavin Muir - Sir Gavin Gore
* E. E. Clive - Epailea
* Miles Mander - Jukes
* Montagu Love - Hawkins
* Robert Greig - Lord Drayton
* Lumsden Hare - Maurice Suckling kapitaina
* Will Stanton - Smutt

* Murray Kinnell - Nelson abadea
* Billy Bevan - Ostalaria
* Elsa Buchanan - Neskamea
* Georges Renavent - Frantziako lotinanta
* Reginald Barlow - Bigarren kapitaina
* May Beatty - Lady Markham
* Lester Matthews - Hardy kapitaina
* Vernon Steele - Sir Thomas Lawrence
* Barlowe Borland - Joshua Lamb
* Hugh Huntley - Waleseko printzea
* Charles Croker-King - Willoughby
* Ivan F. Simpson - Agure haserrea
* Holmes Herbert - Bozeramalea
* Charles McNaughton - Morroia
* Leonard Mudie - Morroia
* Charles Coleman - Morroia
* Thomas Pogue - Benjamin Franklin
* Yorke Sherwood - Sam Johnson doktorea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  '''''Lloyd's of London*** **IMDb*' atarian