open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kongestioa kontrolatzeko algoritmo

**Kongestioa** kontrolatzeko algoritmoak garraio-sare batean nodo batek itomen egoera ekiditeko erabiltzen diren prozedurak ditugu.

## Algoritmoak 
Kongestioa kontrolatzeko algoritmoak honela sailka daitezke:

:* **Irekiak**: Sarearen diseinua oinarritzat dute. Behin sortuta ezin dira aldatu, hots **estatikoak**.
:* **Itxiak**: Kongestioa noiz eta non gertatzen den, kongestioa konpontzeko ahalmena duten elementuei egoeraren berri eman eta kongestioa konpontzeko ekintzak burutzen dituzte. Zikloa behin eta berriz errepikatzen dutela.

Ondoren algoritmo aipagarrienak azalduko ditugu.

### Zulotutako ontziko algoritmoa (leaky bucket) 
Teknika honek datu-boladak ekiditen ditu, datuak erritmo konstantean onartuz. Sarearen eta makinaren artean dagoen interfazeari, itxaron-ilara jarriz gauzatzen da. Interfaze honek datu-pakete mugatua onartzen du, itxaron-ilara betez gero pakete berriak baztertzen dira. Beraz, trafiko-boladak ez ditu kontuan hartzen algoritmo honek.

Paketearen tamainaren arabera funtzionamendu desberdina du. Paketearen tamaina finkoa izanez gero, quanto bakoitzeko pakete bat bidaltzen da. Aldiz, tamaina aldakorreko paketetan, paketeen ordez, quanto bakoitzeko bit kopuru bat bidaltzen da. ATM eta Frame relay sareetan erabiltzen da.

### Token-ontziaren algoritmoa (Token Bucket Algorithm) 
Aurreko algoritmoaren aldaera da. Aurrekoa ez bezala trafiko-boladen aurrean jokaera malguagoa du.

Algoritmo honek denbora unitate bakoitzeko (erlojuaren menpe) token delako elementuak sortzen ditu. Pakete bat bidaltzeko ezinbestekoa da token bat hartzea eta deuseztatzea. Aurreko algoritmoaren tankerako izan arren datu-boladen aurrean jokabide desberdina du.

Datu-trafikoa ez egon arren tokenak etengabe sortzen ditu bideratzaileak, ontziaren tamainara arte. Zertarako? datu-boladak datozenerako. Honela datu-paketeen bidalketa ez da etengabea, baizik eta datu-trafikoaren arabera. Benetako datu-trafikori aurre egiteko egokiagoa delarik.

Ontzia tokenez beteko balitz, tokenak deuseztatuko lirateke baina paketerik ez, zulotutako ontziko algoritmoan ez bezala.

## Ikus, gainera 
* Kongestio
* Bideratze-algoritmo
* IP helbide
* Bideratzaile
* Pakete

## Kanpo estekak
Saqqaq kultura

**Saqqaq kultura** Groenlandian ezagutzen den bigarren zibilizazio zaharrena da. Artikoko Mikrolitiko Tradiziotik eratorritako migrazio handi bat izan zen. Siberia eta Alaskatik Ipar Groenlandiako iparrera hedatu zen kultura hau, k.a. 2500 eta 800 urte artean, eta  uhartearen mendebaldean kokatu zen ondoren.

Saqqaq kulturako gizakiek oihanak ezagutu zituzten, ehizatzen ibiltzen ziren arku eta geziekin. Karibuak eta itsas txakurrak (arpoiekin ehizatuak) jaten zituzten. Hegaztiak, erbiak, azeriak eta batzuetan mortsak ere harrapatzen zituzten eta sare handien bidez edo arpoiekin arrantzatzen zuten.

K.a. 2400 eta 1300 urte artean, Saqqaq kulturak, Independentzia I iparraldeko kulturarekin elkar bizitu zuen. Saqqaq kulturaren desagerpenaren ondoren, beste bi kultura hedatu ziren:Independentzia II iparraldean, eta Dorset kultuta mendebaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Saqqaq culture chronology*, Greenland Research Center of National Museum of Denmark
* [Katherine Harmon: *Long-Locked Genome of Ancient Man Sequenced*, in Scientific American(https://eu.wikipedia.org/wiki/Scientific_American)]
Qilakitsoq

**Qilakitsoq** Groenlandiako gune arkeologiko bat da. 1972an ezaguna bilakatu da, zortzi momifikatutako gorputz atzeman direlarik. Gorputzak 1460 inguruko hilobi izoztu batean aurkituak izan dira. Gorputzak baldintza onei esker (gehienbat hotza) ongi mantenduak izan dira. Antza denez, hotzean lehortu ziren.

## Kanpo estekak 
*  Bidaia gida. Informazioa eta argazkiekin.
Asynchronous Transfer Mode

**ATM** (**A**synchronous **T**ransfer **M**ode) datuak zein ahotsa garraiatzeko pakete-konmutazioa eta multiplexazioa batzen dituen teknologia da. Sareek erabiltzen duten pakete-konmutazioren eraginkortasun handia eta zirkuitu-konmutazioren ahots sareko banda-zabalera bermatuak uztartzen ditu ATM-k.
Definizio altuko denbora errealeko bideoa eta irudiak erabiltzearen behartasunak eta 150 Mb/s baino gehiagoko abiadurak erabiltzeak ATM teknologia berriaren sormena ekarri zuen.

## Ezaugarriak 
ATM teknologiaren ezaugarriak, ondoko hauek dira:

* **Zerbitzuaren kalitatea (QoS)**: Transmisio bakoitzak behar duen banda-zabalera du eta atzerapenak muga baxuen barruan daude, honegatik ATM teknologia aproposa da multimedia aplikazioak eta datuak batera bidaltzeko. Transmisio bakoitzak bere parametroak eta bere zerbitzu kalitatea (QoS) ziurtatuak ditu.
* **Ahotsa eta bideoa batera erabil ahal izatea**
* **Abiadura eskalagarria komunikazio bidearen arabera**: ATM abiadura ezberdinei egokitzen zaion metodo bat da, honela mahai gaineko ekipoekin 25 eta 155 Mb/s arteko abiadurarekin funtzionatzen du, konmutadoreekin 155 Mb/s eta bizkarrezur sareekin 622 Mb/s eta 2,4 Gb/s arteko abiadurekin.
* **Zerbitzuen osotasuna**: ATM gai da iturri ezberdinetatik datorren informazioa paketeetan bidaltzeko abiadura handiko komunikazio bidetik eta bide horren azkenean berriro informazioa osatu eta helburu bakoitzera zuzentzen da.

2000. urte inguruan, ATM komunikazio sistema guztiak batzen dituen estandar-gai egokiena da, nahiz eta LAN mailan Gigabit Ethernet-ek lehia handia egiten dion.

## ATM protokoloa 
Gelaxkak, Pakete txikiak baitira, 53 byteko luzera finkokoak dira, goiburukoak 5 byte eta datuak 48 byte hartzen dute.
Luzera finko eta labur honek atzerapenak murrizten ditu. Kontrolerako datuak aurrezten direnez prozesu-abiadura azkartzen du. Gelaxkak ulertzeko prozesua errazten baitu, beraz gelaxkak maneiatzeko software prozesua arindu, baita hauen prozedura hardware bidez ahalbidetu ere.

ATM-ek zirkuitu egonkorrak zein alegiazko zirkuitu konmutatuak (telefono-deiak bezala) onartzen ditu. ATM konexiora zuzenduta dago.

## ATM sareko protokoloak 
**ATM** teknologia konexiora zuzendutako ezaugarria du. Hiru geruzatan antolatuta dago. AAL, ATM eta maila fisikoa, hurrenez hurren. AAL garraio geruzarekin aldera daiteke. Bertoko protokoloa, AAL 5 funtzionalki UDP bezalakoa da. ATM geruzaren betebeharra zelulen (zelula: 48 byte datu + 5 byte kontroleko informazio paketea) transferentziaz arduratzen da.

Hona ATM ereduaren laburpena:

## Ikus, gainera 
* Sare protokolo
* IEEE
* Token Ring
* IEEE 802

## Erreferentziak 
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Konputagailu-sareak* (3. ed 2002), EHU ed.
* **Andrew S. Tanenbaum**, *Computer Networks* (4. ed 2003), Prentice Hall.

## Kanpo estekak 
Telekomunikazio Hiztegia: www.telekomunikaziohiztegia.org
Txinaren izenak

[thumb|200px|Txinaren izena *zhongguo* [txinera tradizional eta sinplifikatuan]]

Euskaraz eta Europako hizkuntza gehienetan erabiltzen den **Txina izena**ren jatorria badirudi Qin dinastian datzala, lehenengo dinastia inperiala. Iraganean *Katai* izena ere erabili zen, khitan herri altaikotik datorrena. Marco Poloren bidaietan emaniko izena hauxe da. XVII. mendean Bento de Goes jesuita portugaldarrak Txina eta Catay leku bera zirela demostratu zuen. Gaur egun errusieraz eta mongolieraz *Katai* izena erabiltzen da.

Txina berez Txinako Herri Errepublikaren baliokidetzat hartu ohi da, nahiz eta berez Txina Taiwanen izena ere baden. Hori dela eta Txina Kontinentala deitu ohi zaio Txinako Herri Errepublikari, Taiwan, Hong Kong eta Macao kenduta. Hala ere irla asko sartzen dira kontinentala deitu arren, izena geopolitikoa eta ez geografikoa delarik.

Txina betidanik agintean zegoen dinastiaren izenarekin izendatzen zen. Monarkiaren desagerpenarekin bat **zhongguo** izena erabiltzen da (*erdialdeko herrialdea*). *Hua* moduan ere laburbil daiteke.

## Kanpo estekak
Patxi Gallego

**Patxi Gallego Palacios** (Errenteria, Gipuzkoa, 1973ko apirilaren 10a - ) komikigile gipuzkoarra da.

Arte ederrak ikasi zituen Leioan. Komiki-tirak egin izan ditu aldizkarietarako, tartean "Lau Haizetara"rako, eta gaur egun, komikigilea izateaz gain, irakasle jarduten du Irungo ikastola batean.

2004an ekin zion "Xabinaitor" super-heroiaren inguruko umore trilogiari ("Pololoak"), helduentzako euskarazko komikien historian mugarri izan dena. Haren ibileraren bidez euskal identitateari buruzko gogoeta fresko eta berritzaileak aurkezten dituela esan da, umorezko kritika ironikoa eginez euskal gizartearen inguruan, hainbat topiko apurtzen.

## Bibliografia 
* *"Epifanio y John Vaina: la carcajada del año"*, Yann Besrest-en testuekin (Jean François Sauré, 2000).
* *"Pololoak 1. Poxpoliñen lurriña"* (Elkar, 2004).
* *"Pololoak 2. Poxpoliñaren bahiketa"* (Elkar, 2006).
* *"Pololoak 3. Atxeritoko balada"* (Elkar, 2009).
* *Nork*. Xabi Payarekin batera (Bertsozaleak Kultur Elkartea, 2015), 142.or. ISBN: 9 771137 248610.
* *"Marimutila naiz eta zer?"*, Ana Jakaren testuekin (Elkar, 2016).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako idazleak
* Pololoak (komikia)

## Kanpo estekak 
* Xabinaitorri elkarrizketa *Argia*n
* **Komikipedia** Datu basean
Lisp

**Lisp** historia luzeko eta parentesiz betetako sintaxi bereizgarria duen programazio-lengoaia funtzional bat da. Jatorriz 1958. urtean zehaztuta, goi mailako programazio lengoaien artean Fortran da Lisp baino zaharragoa soilik. Fortran moduan, **Lisp** asko aldatu egin da bere sorreratik, eta hainbat dialekto ezberdin izan dira bere historian zehar. Gaur egun, "Lisp batua" Common Lisp da.
alt=|thumb|350x350px|Goi-mailako programazio-lengoaia batzuen bertsio-bilakaera urteetan zehar.
[thumb|"LISP Programazio Lengoaia" ([Udako Euskal Unibertsitatea|UEU, Iñaki Madariaga, 1991)]]
**Lisp** jatorriz ordenagailu programentzako notazio matematiko praktiko modura sortu zen, Alonzo Church-en lambda kalkuluan oinarrituz. Laister bihurtu zen programazioa lengoaia gogokoena adimen artifizialaren ikerketan. Lehenetariko programazio-lengoaia izanik informatikako kontzeptu askoren aitzindari izan zen.

## Dialekto nagusiak 
Gaur egungo xede orokorreko programazioan bi dialekto nagusienak Common Lisp eta Scheme dira. Lengoaia hauek diseinu aukera ezberdinak erakusten dituzte.

Common Lisp batez ere MacLisp, Interlisp, eta Lisp Machine Lispen ondorengoa da. Scheme diseinu minimalistagoa du baina baditu Common Lispen aurkitzen ez diren ezaugarri batzuk.

Hauez gain, Lisp dialektoak aplikazio batzuetan Script lengoaia moduan erabiltzen dira, ezagunak Emacs Lisp Emacs editorean eta Autolisp AutoCADen izanik

## Sintaxi adibideak 
Kaixo mundua adibidea:

```lisp
(format t "Kaixo, mundua!")
```

Zenbaki baten faktoriala:

```lisp
(defun faktoriala (n)
   (if (<= n 1)
     1
     (* n (faktoriala (- n 1)))))
```
Datuak, adibideak:
```lisp
15

A

( Erregela 16
  (BALDIN (ANIMALIAK DAUKA AGIN ZORROTZAK )
          (ANIMALIAK DAUKA ATZAPARRAK )
          (ANIMALIAK DAUKA AURRERANTZEKO BEGIAK )
  (ORDUAN (ANIMALIA HARAGIZALEA DA )))
  
(UEU
  (OBJEKTU-MOTA UNIBERTSITATEA)
  (HELBIDEA  ((KALEA GENERAL_CONCHA)
              (ZBKIA 25)
              (HERRIA DONOSTIA)))
  (ZABALGUNEA (EUSKAL HERRIA))
  (TELEFONOA 943821426)
  (POSTA     markeskoa@ueu.eus )
  (BURUA     '(IÑAKI ALEGRIA)))
```
Funtzioen definizioak, adibideak:
```lisp
(DEFUN FIBONACCI (N)
   (COND ((ZEROP N) 1)
          ((EQUAL N 1) 1)
          (T (+ (FIBONACCI (- N 1))
          
(DEFUN FAKT (N)
   (COND ((= 0 N) 1)
         (T (* N (FAKT (- N 1))))))
```

Espresioen ebaluazioa, adibideak:
```lisp
15

A

(COND ((MEMBER X LISTA1) LISTA1)
      ((MEMBER X LISTA2) LISTA2)
      (T (APPEND LISTA1 LISTA2)))
      
(FIBONACCI (- N 2 ))))))
(FAKTORIALA (+ 2 A))

(SARTU-PILAN (FIRST LISTA1) LISTA2)

(Y 3)
```

## Liburuak 
* LISP programazio-lengoaia. Kepa Sarasola Gabiola eta Juan Ramon Bastarrika Larrauri. UEU 1991. (Jeitsi UEUko buruxkak-etik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angulema

**Angulema** (,  ahoskatua; Poitevin-Santongeraz: *Engoulaeme*; ) Frantziako hiria da, Akitania Berria eskualdean dagoena eta Charenteko departamenduko (16.a) hiriburua dena.

2005ean 40.200 biztanle zituen.

## Demografia 
## Klima 
## Komiki Azoka 
1974tik komiki azoka garrantzitsua antolatzen dute hirian, Europako nagusietarikoa.

## Hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Angulema hiriko webgune ofiziala
*  Komiki azokaren webgune ofiziala
José Escobar

**José Escobar Saliente**, Josep Escobar i Saliente edo besterik gabe "Escobar" (Bartzelona, 1908ko urriaren 22a - 1994ko martxoaren 31) komikigile kataluniar oparoa izan zen. Haurrentzako lanak izan ziren egin zituenak, gaztelaniaz nagusiki baina baita katalunieraz apur bat ere.

*"Zipi eta Zape"* anaia biki bihurriak eta *"Carpanta"* goseti amorratua (Espainiako Gerra Zibilaren osteko egoera islatzen zuena) izan ziren bere pertsonaiarik ezagunenak.

Beste lan batzuk:
* *"Tres Pelos y Kid Pantera"*.
* *"Doña Tula, suegra"*.
* *"Blasa, portera de su casa"*.
* *"El mago Assieres"*.
* *"El profesor Tenebro"*.
* *"Filomeno y su taxi Genovevo"*.
* *"Don Óptimo y Don Pésimo"*.
* *"Plim, el magno"*.
* *"Terre y Moto"*.

## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura.
Charleroi

**Charleroi** (frantsesez  ahoskatua;) Belgikako hiria da, Valoniako nagusietarikoa, Hainauteko probintzian kokatuta dagoena. Hango hiri nagusia da, hiriburua Mons den arren.

201.300 biztanle zituen 2006an.

## Geografia 
ezkerrera|thumb|250px|Charleroiko mapa.
Udalerriak auzo hauek ditu:

eta antzinako udalerriak, 1977an Charleroirekin bat egin zutenak:

**Gertukoak**:

## Kultura 
*"Dupuis"* komikien argitaletxe ezaguna hiri honetatik hurbil sortu zuten 1930eko hamarkadan.

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Hirson, Frantzia
*  Saint-Junien, Frantzia
*  Schramberg, Alemania
*  Waldkirch, Alemania
*  Manoppello, Italia
*  Casarano, Italia
*  Follonica, Italia
*  Himeji, Japonia
*  Donetsk, Ukraina
*  Pittsburgh, AEB
*  Charleroi, Pennsylvania, AEB

## Kanpo estekak 
* Charleroiko hiriaren webgunea
Francisco Ibáñez Talavera

**Francisco Ibáñez Talavera** (Bartzelona, 1936ko martxoaren 15a - *ibidem*, 2023ko uztailaren 15a) gaztelaniazko komikigile kataluniarra izan zen. Editorial Bruguera argitaletxeko egile nagusietakoa izan zen.

Mortadelo eta Filemon dira Ibañezen pertsonaiarik ospetsuenak, 1958an sortuak. Beste ezagun batzuen artean *El botones Sacarino*, Rompetechos eta Pepe Gotera eta Otilio daude.

## Biografia 
thumb|ezkerrera|260px|Francisco Ibáñez 2008an.

Espainiako estatuko komikiaren historiako pertsonaia ezagunenetakoa, Mortadelo pertsonaia hain zuzen (*Mortadelo y Filemón, agencia de información*), sortu zuen. Bera izan da, gainera, Bruguera eskolaren estiloa finkatu duena, kostunbrismoa, kritika soziala eta pertsonaien nortasunean eta abenturen nolakotasunean nabari den surrealismo kutsua bateratuz.

1969tik aurrera T.I.A.ren agente (Lurreko eta Aireko Ikerketa Teknikari) bihurtutako Mortadelo transformista famatuaz eta bere ugazabaz gainera, komikien munduko asmaketa bikainenetakoak egin zituen, esate baterako, *13, Rue del Percebe*, orrialde bakarrean etxebizitza oso bati bizia emanez komiki lerro bakoitzean istorio bat kontatzen duena, edota *Rompetechos; La familia Trapisonda, un grupito que es la monda; El botones Sacarino* eta *Pepe Gotera y Otilio, chapuzas a domicilio.*
Fitxategi:Botones Sacarino.jpg|Botones Sacarino
Fitxategi:Rompetechos.jpg|Rompetechos
Fitxategi:Falles 2014 - 6.jpeg|Mortadelo eta Filemon 2014ko Valentziako Falletan

## Bibliografia 
thumb|200px|Francisco Ibañez Madrilgo liburuaren ferian.
* *Mortadelo y Filemón, agencia de información* (1958).
* *La familia Trapisonda, un grupito que es la monda* (1958).
* *Felisa y Colás* (1958).
* *13, Rue del Percebe* (1961).
* *Godofredo y Pascualino viven del deporte fino* (1961).
* *Ande, ríase usted con el arca de Noé* (1961).
* *Increíble pero mentira* (1961).
* *Polito, tipo duro* (1961).
* *El botones Sacarino* (1963).
* *Rompetechos* (1964).
* *Pepe Gotera y Otilio* (1966).
* *Chicha, Tato y Clodoveo, de profesión sin empleo* (1985).
* *7, Rebolling Street* (1987).
* *Doña Pura y Doña Pera vecinas de la escalera*.
* *Don pedrito que está como nunca*.
* *El doctor esparadrapo y su ayudante gazapo*.
* *Tete Cohete*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelaniazko literatura
* Gaztelaniazko idazle kataluniarrak

## Kanpo estekak 
*  Mortadelo eta Filemonen webgune ofiziala
Cesare Pavese

**Cesare Pavese** (Santo Stefano Belbo, Cuneo, Piemonte, 1908ko irailaren 9a – Torino, 1950eko abuztuaren 27a) italierazko idazlea eta poeta izan zen.

Torinoko unibertsitatean letretan lizentziatua, tesia Walt Whitmanen poesiari buruz egin zuen. Einaudi argitaletxean hasi zen lanean ingelesezko literaturaren itzultzaile eta editore: S. Lewis, H. Melville, S. Anderson, Dos Passos, Stein, Defoe.

1935ean, zenbait hilabete kartzelan egon ondoren Brancaleonen (Calabria) hiru urtez erbesteratzera kondenatu zuten, nahiz eta 1936an indultu bati esker itzuli egin zen.

Bigarren Mundu Gerran (1939-1945) ez zuen ez armadan ez partisanoen taldeetan parte hartu, baina ondoren Italiako Alderdi Komunistan (PCI) sartu zen eta ''L'Unitá* aldizkarian idatzi zuen.

Azkeneko urteetan bere lanak onespena jaso zuen, 1950eko ekainean jaso zuen Strega sariak erakusten duen bezala.

1950eko abuztuaren 26an Turineko *Roma* hotelean bere buruaz beste egin zuen.

## Literatur estiloa eta ibilbidea 
Idazle neorrealistatzat jotzen da. Bere lehen poema liburuan, *Lavorare stanca,* lirika estetizistaren kontrako poema narratiboak proposatzen zituen, non protagonistak langile, nekazari edo prostitutak izan zitezkeen. Baina guztiaren gainetik bere obra eta bizitza osoa baldintzatuko duen ezaugarria gizakion izugarrizko bakardadea da. Sentimendu horri aurre egiten gogoz saiatu zen, dela bizitza sozialaren bidez, dela amodioaren bidez, arrakastarik gabe bere poema ezagunean, *Verrà la morte e avrà i tuoi occhi,* ikusten den bezala. Bere lanak itxuraz errealistak izan arren, errealismo hori gainditzen duen ukitu lirikoa dute eta hain maite zuen "mitoarekin" lotzen dira.

## Lanak 
### Eleberri eta ipuinak 
### Saiakerak, gutunak, egunkaria 
### Poesia 
### Euskaratuak 
80ko hamarkadan hasi zen euskaraz ezagutarazten Paveseren lana. Bere lanak liburuetatik haratago, bere poeta izaerari ondo baino hobeto egokitzen zaion literatur aldizkarietan, hala nola Xaguxarra, Susa, Maiatz, Egan, Hegats eta, azkenik, Senezen edota antologia-liburuen bidez –adibidez Alkoola poemak, Izkiriaturik aurkitu ditudan ene poemak edo Bertzerenak– ezagutu ahal izan ditu euskal irakurleak. Hona hemen, kronologikoki:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italierazko literatura.

## Kanpo estekak 
* Cesare Paveseren lan euskaratuak on-line, *Euskarari Ekarriak'' webgunea.
Frame Relay

**Frame Relay** (Frame-mode Bearer Service) pakete-konmutazio bidezko transmisio teknika da, ITUk erakundeak sortua.
## Sarrera 
1980. urte inguruan telefono-lineen bidezko komunikazioa mantsoa eta analogikoa zen, ez fidagarria beraz. Konputagailuak ere garestiak zirela kontuan harturik, garai hartan erabili beharreko protokoloak konplexuak ziren lineen erroreak tapatzeko.
Baina telekomunikazio arloko egoera aldatu zen 1990eko hamarkadarako telefono-lineak bizkorrak, digitalak eta fidagarriak hedatu ziren. Honi ordenagailuak bizkorrak eta merkeak zirela gaineratuz, egoera honetan protokolo sinpleak garatzea posible zen, ordenagailuak protokoloaren prozesaketaren zatirik handiena egingo baitzuen. Honela, baldintza hauetan Frame Relay diseinatu zen.
## Ezaugarriak 
Ahotsa eta datuak abiadura handian WAN sareetan transmititzeko erabiltzen da. Urruneko sare lokalak elkar konektatzeko aukera ematen du.

Frame Relay-ek eskaintzen dituen zerbitzuak errendimendu altukoak eta fidagarriak dira, erroren prozesaketa arindu baitu. Datuak modu arinean eta ekonomikoan bidaltzeko aproposa da, linea dedikatuen alternatiba bihurtuz.

Paketearen (frame) tamaina, aldagarria izatea egokia da datu kopuru handiak transmititzeko, aldiz ez da teknikarik onena denbora errealeko ahotsa eta bideo garraiatzeko.

Frame Relay urruneko eta zenbait herrien artean ertaineko datu-trafiko abiadura eta merkea ezartzeko egokia da.

X.25 sareetako komunikazioa baino arinagoa da, komunikazio kanal fidagarrientzako diseinatu baitzen, X.25 ez bezala.

## Abantailak eta aplikazioak 
:* Sarearen konplexutasuna murriztu. Zenbait alegiazko konexio logiko linea fisiko berean partekatzeko ahalmena du.
:* Hardware kostuak gutxitu prozesaketa arindu baita.
:* Erantzun denbora gutxitu.
:* Tarifa finkoa. Salneurriak ez dira ezartzen distantziaren arabera.
:* Malgutasuna. Programek ezartzen dituzte konexioak. Sareari egin beharreko aldaketak arinago eta kostu gutxiagorekin egiten dira, garaiko beste zerbitzuekin alderatuz

## Ikus, gainera 
* Atzipen protokoloak
* OSI eredua
* Sare protokolo

## Kanpo estekak 
Telekomunikazio Hiztegia: www.telekomunikaziohiztegia.org 

Frame Relay foruma: www.frforum.com
Dario Fo

**Dario Fo** (Sangiano, Varese, Lombardia, Italia, 1926ko martxoaren 24a - Milan, 2016ko urriaren 13a) italierazko idazlea eta antzerkigilea izan zen.

## Bizitza 
Lehen antzerki-lan satirikoak kabaret eta areto txikietarako egin zituen. Fanca Rame antzezlearekin ezkondu eta 1959an, *Campagnia Dario Fo-Franca Rame* taldea eratu zuten. Italiako telebistan egindako ikuskizunek eta antzerki-lan umoretsuek fama handia ekarri zioten bikoteari; politika gai nagusia zuten, zorroztasun handiz aztertuta. 1968an *Nuova Scena* talde berria sortu zuten, Alderdi Komunistarekin harremanak zituena; 1970ean, *La Comune* antzerki-taldea sortu eta parkeetan, eskoletan eta leku publikoetan antzerki-emanaldiak eskaini zituzten. Lan nagusien artean: *Morte accidentale di un anarchico* ("Anarkista baten ustekabeko heriotza") eta *Non si paga, non si paga!* ("Ez da ordaintzen, ez da ordaintzen!"), *Clacson, trombette e pernacchi* ("Izuaren aurpegia", Xabier Mendiguren Bereziartuk euskarara itzulia).

XX. mendeko antzezle komiko hoberenetako bat izan zen, eta antzerki-idazle oparo eta bikainenetako bat. Politika-gaiak erabili zituen batez ere, umore eta ironia handiaz. 1997an Literaturako Nobel saria eskuratu zuen.

## Idazlanak 
* *Gli arcangeli non giocano a flipper* (1959)
* *Aveva due pistole dagli occhi bianchi e neri* (1960)
* *Isabella, tre caravelle e un cacciaballe* (1963)
* ''Settimo ruba un po' meno* (1964)
* *La signora è da buttare* (1967)
* *Mistero buffo* (1969)
* *Morte accidentale di un anarchico* (1970)
* *Tutti uniti, tutti insieme, ma scusa quello non è il padrone?* (1971)
* *Il Fanfani rapito* (1973)
* *Non si paga, non si paga!* (1974)
* *Coppia aperta, quasi spalancata* (1983)
* *Il papa e la strega* (1989)
* *Johan Padan a la descoverta delle Americhe* (1991)
* *Il diavolo con le zinne* (1997)
* *Marino libero, Marino è innocente* (1998)
* *L'anomalo Bicefalo* (2003).
* *C'è un re pazzo in Danimarca'' (2015).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Italierazko literatura

## Kanpo estekak 
* Egilearen webgune ofiziala
Erik Gorria

**Erik Gorria** () (950-1003 edo 940-1010) norvegiarra zen. Eirikr Thorvaldsson () deitzen zen baina "Gorria" deitzen zuten bere ileengatik. Norvegiatik kanporatua, hilketa batekin erlazionatu zutelako, Islandiako Ipar-mendebaldean kokatu zen eta Tiodild-ekin (Thjódhildr) ezkondu zen. Hiru seme ukan zituen eta sasiko alaba bat ere.

Beste borrokaldi batzuen ondotik berriz ere hilketaz kondenatua izan zen (bi islandiar erail zituen bere esklaboak hil arte jo baitzituzten). Gunnbjörn Úlfssonek ikusitako lurrak Islandia mendebaldean, bisitatzea erabaki zuen orduan. 982 aldera, Groenlandiara joan behar izan zuen bere familiarekin eta kolonoak etorraraztea saiatu zen (985 aldera). Urte batzuk geroago, Erik Gorriaren seme batek, Leif Eriksson, Ternua aurkitu zuen.

Groenlandian, 450 bat kolono estimatzen ziren hastapenean. Geroago, beharbada 3000 kolonoak, uhartearen Mendebaldean kokatu ziren bi establezimendutan (Mendebaldeko establezimendua eta Ekialdeko establezimendua). Erik fedegabea gelditu zen, baina Thjódhildr-ek (bere emaztea), eliza bat eraikiarazi zuen aski fite eta gaur oraindik aztarnak aurki daitezke. Kolonoek Islandiaren modelo politikoa berriz hartu zuten beren sistema politikoarentzat. Baina Gardhar-eko apezpikuak bere autoritate moral eta politikoa inposatu zuen aski fite, Danimarkaren kolonoak Groenlandia menpekotasunean jarri arte 1261an.

XVI. mende, Eskandinaviarrak Groenlandiatik desagertu ziren (klima hoztu zelako, indigenen aurka borrokak ainizten ziren, gosetea iragarri zen, eta batez ere odolkide arazo handiak baziren).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leif Eriksson
Gunnbjorn Ulfsson

**Gunnbjørn Ulfsson** edo **Gunnbjørn Ulf-Krakuson**, norvegiar esploratzailea izan zen, Groenlandiako kostaldea (eta baita Amerika ere) ikusi zuen lehendabiziko europarra. IX. mende bukaeran edo X. mende hastapenean, Norvegia eta Islandiaren artean zebilela, bere itsasontziak mendebalderuntz eraman zuen, hortik groenladiar kostaldeko uharte txiki batzuk ikusi zituen. Baina, lur berri hauek ez zituen hunkitu.

Geroztik, bera eta gero Groenlandian izan den lehen pertsona ezagutua Snaebjörn Galti da 978an, eta Erik Gorriak aski fite segitu zion (982).

## Erreferentziak
Panarabismo

[thumb|220px|[Arabiar mundua.]]
**Panarabismoa** arabiarren eta arabiar mundua osatzen duten herrien batasuna aldarrikatzen duen mugimendu politikoa da. Arabiar nazionalismoari guztiz loturik dago, zeinak arabiarrek nazio bat osatzen dutela aldarrikatzen baitu. Panarabismoak indar handia izan zuen 1960ko hamarkadan. Halaber, panarabismoak kutsu sekular eta sozialista du. Horrela, panarabismoaren ideiak bere egin zituzten arabiar erregimenak AEBetatik hurrun mantendu eta lotura estuak izan zituzten kasu batzuetan Sobiet Batasunarekin.

Panarabismoak proiektu modernizatzaile batean indarrak batu nahi zituen; zenbait ezaugarri sozialista eta, arabiarrentzat, nahiko laikoak ziren ezaugarriak zituen proiektu batean, hain zuzen.

Israelek 1967an arabiar armadak garaitzeak, Anuar as Sadatek, Nasserren ondorengoak, Sei Eguneko Gerra Egiptoko politikari norabide berria emateak -izan ere, Israelekin hitz egiteko prest zegoen-, eta arabiarren munduko erregimen kontserbadorenei eta erlijiosoei (Saudi Arabia, Kuwait eta abar) AEBk eta Mendebaldeak laguntzeak proiektu panarabista desegiten joan zen. Pixkanaka-pixkanaka, islamiar erlijio mugimenduek herrialde horietako nortasun zeinu berria eman zieten; izan ere, erlijioak denak batzen zituen eta, era berean, munduko gainerako herritarrengandik bereizten zituen. Iranen Khomeinik irabazteak indarra eman zion panislamismoari, eta geroztik zabaltzen joan da etengabe.

Gamal Abdel Nasser panarabismoarekin bat egin zuten estatu-buruzagi ezagunenetakoa dugu.

## Panarabismoa eta Nasser 
"Inperialismoa behin eta berriz ahalegindu da gure arabiar nazionalismoaren aurka egiten. Gu banatu eta sakabanatzea izan du helburu eta horretarako Israeleko estatua sortu du.

1852tik, (Egiptoko) iraultzaren arrakastaren ondoren, Ingalaterra eta Amerikak beraiekin elkartzeko eskatu ziguten eta guk beti erantzun izan diegu, arabiar estatu guztiak elkartu ezean ezin garela horrelako itunetan sartu (...).

Jordania, Siria, Sudan, Aljeria eta arabiar herrialdeetako liskarrak, guri ere dagozkigu; izan ere gu geu arabiar herrialdeei estu lotuta gaude (...).

Gure eskubide guztiak berreskuratuko ditugu, fondo horiek guztiak geureak direlako eta kanal hau Egiptorena delako. Konpainia Egiptoko elkarte anonimoa da eta kanala bera, lanean hildako 120.000 egiptoarrek indusi zuten."

Gamal A. Nasser Egiptoko presidenteak Suezeko kanala nazionalizatu zenean egindako hitzaldia, 1956ko uztailaren 26an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arabiar Iraultza

## Kanpo estekak
Txinako geografia

thumb|320px|Txinako mapa fisikoa
**Txinako geografia** oso aldakorra da herrialdeak duen tamaina dela eta. Mugakide hauek ditu: Errusia eta Mongolia iparraldean; Ipar Korea, Itsaso Horia eta Txinako itsasoa ekialdean; Vietnam, Laos, Myanmar edo Birmania, India, Bhutan, Sikkim eta Nepal hegoaldean; eta Pakistan, Afganistan, Tadjikistan, Kirgizistan eta Kazakhstan mendebaldean.

Azalera, berriz, 9.600.000&nbsp;km²-koa du. Tibet konkistatu zuenetik munduko hirugarren herrialderik handiena da, Errusiaren eta Kanadaren atzetik. Bere tamaina dela eta klima eta inguru ezberdinak ditu. Ekialdean, Itsaso Horia eta Txinako Itsasoaren kostaldetan lautada oso populatu handiak daude. Hegoaldeko Txinako Itsasoko kostaldea menditsua da eta hegoaldean muino txikiak daude. Zentruan Ibai Horia eta Yangtze ibaiak daude, beraien delta handiekin. Gainera Mekong, Brahmaputra, Amur, Huai He eta Xi Jiang ibaiak daude Txinan.

Mendebaldean mendilerro handiak daude, Himalaia kasu, zeinen punturik altuena, Everest mendia, Txinan dagoen. Goi-ordokietan paisaia erdi-lehor edo desertu klima daude, Takla-Makan eta Gobin kasu.

## Topografia 
### Mendiak 
* Gasherbrum I eta Gasherbrum II
* K2 mendia
* Kunlun mendiak

## Klima 
## Hidrologia 
### Ibaiak 
* Ibai Horia
* Yangtze ibaia
* Perla ibaia
* Mekong ibaia

### Lakuak 
## Ikus, gainera 
* Asiako geografia

## Kanpo estekak
Txinaren banaketa administratiboa

thumb|300px|Txinaren banaketa administratiboa

**Txinaren banaketa administratiboa** 32 entitatetan egiten da: 22 probintzia (23, Taiwan sartuz gero), 5 eskualde administratibo, 4 udal-probintzia eta bi eskualde berezi. Gehien dagoen eredua probintziarena da. 5 eskualde administratiboak tibetar, uigur, mongoliar, Hui eta Zhuang herriei dagokie. 4 udal-probintziak eskualde metropolitarrak dira. Eskualde bereziak Hong Kong eta Macao dira, sistema ekonomiko eta judizial ezberdinarekin, txanpon propioa, internet domeinua, telefono aurrezenbakia eta bandera propioa dute. Txinako Herri Errepublikak Taiwan berea dela aldarrikatzen du, baina irla hau praktikan independentea da Txinako Errepublika izenarekin. Munduko 24 herrialdek bakarrik onartzen dute Taiwan ez dela Txina, eta herrialde hauek ez dute Txinako Herri Errepublika estatu gisa onartzen.

## Administrazio mailak 
Txinako Herri Errepublika administrazio maila desberdinetan oinarrituta dago, mendeetan zehar aldatuz joan den arren, probintzien gaur egungo mugak XVIII. mendean ezarri ziren, eta udal-probintziak sortzeaz edo eskualde autonomo berriak ezartzeaz beste, berdintsu mantendu dira ordutik.

### Probintzia mailan 
Txinak, 22 probintzia (省 shěng), bost eskualde autonomo ((自治区 zìzhìqū), lau udal-probintzia (直辖市 zhíxiáshì), eta bi administraturiko lurralde berezi (特别行政区 tèbié xíngzhèngqū).

### Prefektura mailan 
Aipaturiko probintzia, eskualde autonomo eta udal-probintzia horiek 17 prefekturatan (地区 dìqū), 30 prefektura autonomotan (自治州 zìzhìzhōu), prefektura mailako 283 hiritan (地级市 dìjíshì) eta hiru ligatan (盟 méng) banatzen dira. Ligak Barne Mongoliak dituen berezko egitura administratibo historikoak dira.

### Konderri mailan 
Aipaturiko prefektura mailako hiriak, udal-probintziak eta prefektura autonomoak honako entitate txikiagoetan banatzen dira:

* Konderriak (县 xiàn) (1.464 guztira)
* Konderri Autonomoak (自治县 zìzhìxiàn) (117 guztira
* Konderri mailako hiriak (县级市 xiànjíshì) (374 guztira)
* Barrutiak (市辖区 shìxiáqū) (852 guztira)
* Banderak (旗 qí) (49 guztira) (Barne Mongolian bakarrik)
* Bandera autonomoak (自治旗 zìzhìqí) (3 guztira) (Barne Mongolian bakarrik)
* Baso guneak (林区 línqū) (1 guztira)
* Barruti bereziak (特区 tèqū) (2 guztira)

### Herri mailan 
Konderri, konderri autonomo, konderri mailako hiri, barruti, bandera eta bandera autonomoak, honako entitate txikiagoetan banatzen dira:

* Udalerriak (乡 xiāng) (14.677 guztira)
* Udalerri etnikoak (民族乡 mínzúxiāng) (1.092 guztira) (Lurralde autonomoetan bakarrik)
* Herriak (镇 zhèn) (19.522 guztira)
* Azpibarruti edo Jiedaoak (街道办事处 jiēdàobànshìchù) (6.152 guztira)
* Barruti udal bulegoak (区公所 qūgōngsuǒ) (11 guztira)
* Sumuak (苏木 sūmù) (181 guztira) (Barne Mongolian bakarrik)
* Sumu etnikoak (民族苏木 mínzúsūmù) (Bakarra) (Barne Mongolian bakarrik)

## Probintziak 
## Eskualde autonomoak 
## Udal-probintziak 
## Administraturiko Lurralde Bereziak 
## Kanpo estekak
Txinako demografia

[thumb|150px|Txinako populazioa [FAOaren datuen arabera]]
lang=eu|thumb|150px|Txinako populazio piramidea

**Txinako demografia**k berezitasun batzuk ditu munduko herrialderik populatuena izan delako oso luzaroan (2023. urteraino, geroztik bigarren populatuena), eta jaiotza-kontrol politika zorrotza izateagatik.

Nazio Batuen estimazioen arabera, 2024ko urtarrilean 1.435.229.000 pertsona bizi dira Txinako Herri Errepublikan. 2023. urteraino Txina izan da munduko estaturik jendetsuena, baina urte hartako apirilean Indiak aurrea hartu dio, eta Txina bigarren postura igaro da biztanle kopurutan. Txinako Herri Errepublikak bere burua multi-etnikotzat du, nahiz eta %91 han etniakoak diren. Mendebaldean beste herri batzuk ugariagoak dira.

Txinako populazioaren gorakada saihesteko gobernuak haur bakarraren politika jarri zuen martxan 1979-2015 bitartean. Politika horrek hirietako familiak seme-alaba bakarra izatera derrigortzen zituen; herriguneetakoek, berriz, bi izan zitzaketen baldin eta lehena emakumea bazen. Sarritan, baina, bigarren haurdunaldian emakume askok abortua egiten zuten bigarren umea ere emakumezkoa izango zela jakinez gero, izan ere, gizonezkoa nahiago zuten, ekonomikoki hobea zelakoan. Hori zela eta, Txinan 100 emakumeri 199 gizonezko zegozkion jaiotzeetan. Desoreka hori saihesteko, neurriak hartu zituen Txinako gobernuak. Alde batetik, sexua aurrez jakiteko teknikak mugatu egin zituzten, eta bestetik, diru-laguntzak eman zizkieten bi neska zituzten familiei.

Politika horrek kritika handiak jaso zituen, baina baita txalo ugari ere. NBEk kalkulatu du hala 200 milioi pertsonatan murriztu zela hazkundea. Presiopean, 2013an ume bakarraren politika eraldatu zen; guraso bat seme edo alaba bakarra bazen, bi seme izan zitzakeen. 

2015ean, haur bakarraren politika bertan behera geratu zen; baina lehen zegoen bi semeko muga mantendu zen.  2021eko maiatzan gobernuak hiru seme-alaba izateko baimena eman zuen. Azkenean ume gutxiegi jaiotzen zirela ikusita Txinako Gobernua demografiagatik ardutatu zen eta 2021eko uztailan umeak izateko mugak bertan behera geratu ziren.

XXI. mendearen lehen bi hamarkadetan, Txinako populazioa 8-10 milioi biztanletan handitu izan da urtero. 2020ko hamarkadan, ordea, populazio hazkunde hori eten egin da. NBEren aurreikuspenekin bat eginda, hurrengo urteetan Txinako biztanleriak behera egingo zuen. 2024an beherakada hain izan zen nabaria non Txinako gobernuak umeak izateko erraztazunak ipini zituen. NBEren arabera 2050. urtean Txinako populazioa askoz jota 1.317 milioi biztanle ingurukoa izango da, gaur egun baino dexente gutxiago.

## Kanpo estekak
Txinako Herri Errepublikako Estatu Kontseilua

**Txinako Herri Errepublikako Estatu Kontseilua** () Txinako Gobernu organoa da. Gobernu honen burua lehen ministroa da, gaur egun Wen Jiabao. Honek duen ministro taldea aldakorra da eta gaur egun lau lehen ministro orde daude. Presidenteak eta Estatu Kontseiluak botere exekutiboa osatzen dute.

## Ministro ordeak 
2007an karguan zeuden lau lehen-ministroak honakoak ziren: Huang Ju, Wu Yi, Zeng Peiyan eta Hui Liangyu

## Kanpo estekak
Askapenerako Herri Armada

**Askapenerako Herri Armada** () Txinako Herri Errepublikako gudarostea da, gaur egun munduan den armadarik handiena. 1927ko abuztuaren 1ean sortu zuen Txinako Alderdi Komunistak, Kuomintangen aurka irabazi ondoren, *Armada Gorria* izenarekin; gaur egungo izena 1946an hartu zuen. Herri Errepublikaren izendatzetik aurrera, Gobernuaren esku baino areago Alderdiaren esku egon da.

Armadaren buruan Batzorde Militar Zentrala dago. Gaur egun honen Presidentea Hu Jintao da. Berez bi Batzorde Militar Zentral daude, bata Estatuaren esku eta bestea Alderdiaren esku, baina bietako kideak berdinak direnez, instituzio bakarra da. Defentsa Ministerioak ez du eskumenik armadaren gainean eta kanpo harreman militarrez baino ez da arduratzen.

Gaur egun Armadak 2,5 milioi soldadu ditu, munduko handiena delarik. Bere finantziaziorako militarrek aktibitate ekonomikoak egin ahal dituzte eta honek arazo handiak sortu ditu, batez ere ustelkeriari dagokionez.

## Ikus, gainera 
* Txinako politika

## Kanpo estekak
Txinako Alderdi Komunista

**Txinako Alderdi Komunista** () 1921ean sortu zen sobietarren laguntzaz. Munduko erakunde politikorik handienetarikoa da, 63.000.000 kiderekin. Alderdiak Txinako bizitza publikoko eta politikako alderdi gehienak kontrolatzen ditu, lantokiak eta ikastetxeak barne. Hala ere azkeneko hiru hamarkadetan egondako irekitze politikoak alderdiaren oinarri ideologikoa aldatu du, Mao Zedongen pentsaera politikoa alde batera utzi eta kapitalismoaren alor batzuk onartu ditu. Alderdiaren gaur egungo pentsaera nazionalista da, puntu autoritario batekin. Alderdia kasu askotan estatuaren aparatu burokratikoan bilakatu da.

Mao Zedongen garaian alderdiak maoismo izenez ezagutu den ideologia zuen. Maoismoaren eta leninismoaren arteko alderik nabarmenena nekazariek egin beharreko paperan zetzan. Lehenengoak uste zuen nekazariak zirela altxatu eta iraultza egin behar zutenak eta bigarrenak hirietako proletargoan baino ez zuen jartzen esperantza. Txinako Alderdi Komunistaren ideologia herrialde askotan hedatu da, batez ere Asia eta Hego Amerikan, non nekazarien papera oso garrantzitsua izan den ezkerreko alderdientzat.

Alderdi Komunistaren buruan Komite Zentrala dago, 300 kidek osatua eta Txinako Alderdi Komunistaren Nazio Kongresuak hautatuak. Kongresu hau 5 urtero burutzen da. Komite Zentraleko 22 kidek politburoa osatzen dute eta hauetatik 9 kidek Politburoko Batzorde Iraunkorra. 9 kide hauek dira Txinako pertsonarik boteretsuenak, honetaz gain estatuko hainbat funtzio ere betetzen dituztelako. Batzorde Iraunkorraren buru Idazkari Orokorra da. Gaur egun ez dago Alderdiaren Presidenterik, Mao Zedongek betetako kargua, 1982an kendu baitzuten.

## Ikus, gainera 
* Txinako politika

## Kanpo estekak 
*  Official Txinako Alderdi Komunistaren albisteak
*  Egunkari ofiziala
Wangari Maathai

**Wangari Maathai** (Ihithe, Kenia, 1940ko apirilaren 1a – Nairobi, Kenia, 2011ko irailaren 25a) ingurumenaren aldeko ekintzailea eta politikaria izan zen, kikuyu etniakoa. Ameriketako Estatu Batuetara ikastera joan zen 20 urterekin, eta Pittsburgheko Unibertsitatean Biologian doktoratu zen.

30 urte baino gehiago eman zituen oihanen suntsipenaren aurka borrokatzen. *Mama Miti* ezizena hartu zuen («Zuhaitzen Ama», alegia). 1977an, Green Belt Movement zuhaitzen aldeko mugimendua sortu zuen; gaur egun, mugimendu hori hedatuta dago Tanzania, Uganda, Malawi, Lesotho, Etiopia eta Zimbawe estatuetara ere. Halaber, bere herrialdeko gobernuan izan zen 2003tik 2005 arte, betiere ingurugiroaren alde lan eginez.

2004an Bakearen Nobel saria eman zioten, «garapen sostengagarriaren, bakearen eta demokraziaren alde egindako lanagatik». Bakearen Nobel saria lortu duen Afrikako lehen emakumea izan da.

Obulutegiko minbiziak jota hil zen 71 urterekin.

## Kanpo estekak 
*  Green Belt Movement erakundearen webgunea
Ezkerreko Mugimendu Abertzalea

**Ezkerreko Mugimendu Abertzalea** edo **EMA** Ipar Euskal Herriko alderdi politiko abertzale eta sozialista bat izan zen.

Iparretarrak (IK) erakundearen borrokaren zilegitasuna defendatzen zuen. Abertzaleen Batasuna (AB) koalizioaren sorreran parte hartu zuen eta kide gehienak bertan integratu ziren.

## Hauteskundeak 
Frantziako Legebiltzarrerako hauteskundeetara Euskal Batasuna (EB, Herri Batasunaren gertukoa) alderdiarekin batera aurkeztu zen 1993. urtean. Ondoren Herri Batasunarekin, EBrekin eta Herriaren Alderekin (HA, Patxa eta Oldartzen mugimenduetatik zetorrena) akordio bat sinatu zuen 1994an.

## Ikus, gainera 
* Alain Iriart

## Kanpo estekak 
*  EMA Auñamendi eusko entziklopedian
Barakaldoren berritzea

[250px|thumb|[Done Bikendiko dorreak.]]
**Barakaldoren berritzea**, Barakaldok 1990eko hamarkadatik aurrera eramandako berrikuntza prozesuari deritzo.

## Auzoen berrikuntza 
1950eko hamarkadaren hasieran, industria-jarduerak eragindako hazkunde azkarrak etxebizitzen premiazko eraikuntza behartu zuen, hamarkada horretan udalerri osoan 2.000 bat igoz, eta horietatik 1993an detektatu zen Beurko aluminosi. 1955ean ospitalea eraiki ondoren, La Paz-eko finkan egoitza-eraikin handiak altxatzeko ideia sortu zen, eta 1970eko hamarkadan uharteen inguruan parke handiak sortzen hasi ziren, hiriaren itxura goitik behera aldatuz. Udalerriaren eraberritze prozesuaren barnean, hainbat berrikuntza egin dira Barakaldoko auzo guztietan.

### Etxebizitza berriak 
1995tik 5.000 etxebizitza inguru eraiki dira Barakaldon. Bilbok baino etxe merkeagoak eskaintzeagatik, hainbat bilbotar etorri da azken urteetan Barakaldora. Eraikitako etxebizitzen artean

## Merkatari-guneak 
Barakaldo Euskal Herrian metro karratuko merkatari-gune gehien dituen udalerria da. 1995ean Max Center merkatari-guneak ireki zituen ateak. Hasierako eskari handia zela eta, ondorengo urteetan handitu egin zen, eta zine areto berriak eraiki ziren aisialdi gune berriaren barnean. 2004ean Megapark izeneko merkatari-gune berria zabaldu zen. Max Centerrek ez bezala beste mota bateko merkatari-gunea da. Megaparkek, denda independenteak, eta eremu itxi batean dauden dendak nahasten ditu.

## Garraiobide eta Azpiegiturak 
### Trenbideak 
Renfeko Aldirien C-1 eta C-2 lineen ibilbidearen zati bat lurperatzeko egitasmoa aurkeztu zuen Bilbao Ría 2000k 2005. urtean. Horrela, Barakaldoko Lasesarre-Urban Galindo eta Lutxana arteko tartea lurperatuko da. Lurperatze honekin batera, Desertu-Barakaldo geltokia berriztu egingo da eta aldi berean lurperatu.

Oraindik zehaztu gabeko proiektuan, Urban Galindotik Galindo ibaira doan tartea ere lurperatzeko asmoa dauka Barakaldoko udalak.

### Errepideak 
Bilbo Handiko Ezkerraldeko garraioa erraztuko duen Ballontiko autobidea eraikitzen hasi zen 2005. urtean. Autobide hau Portugaleten hasi eta Barakaldon amaituko da. Ezkerraldeko barruko trafikoak bideratuko ditu, eta A-8 autobideko trafikoa arintzen lagunduko du.

#### Gurutzetako trukagailua 
A-8 autobidea eta Arrontegiko zubitik datorren errepideko trafikoa errazteko, erreforma sakona egin zitzaion bi autobide horiek batzen diren puntuari. 2003 eta 2004. urteen artean errei berriak ireki ziren eta Gurutzeta parean bi autobideen edukiera handitu zen. Obrak, 2004ko apirilerako amaitu ziren Bilbao Exhibition Centrerren zabaltzearekin batera.

## Ikus, gainera 
* Bilbao Ria 2000
* Bilbo Handia

## Kanpo estekak 
* Bilbao Ria 2000
* Bilbao Metropoli 30
Elastiko

eskuinera|220px|thumb|Elastiko bat.
**Elastiko**a edo **niki**a (halaber, ***kamiseta*** gisa ezaguna Hego Euskal Herrian eta ***tiserta*** gisa Ipar Euskal Herrian) gorputz-enborra estaltzen duen janzki bat da. Elastikoak eskuarki ez du folarik, ez botoirik eta ez patrikarik, anoki biribila izaten du eta mahuka motzak.

eskuinera|220px
Tiserta *T-shirt* ingeles hitzaren moldaketa da, hau da, "T eiteko alkandora": irudian ikusten den bezala, T itxura du eta gehienetan kotoiz egina da.

## Elastiko motak 
### Ohiko janzkerako elastikoak 
Elastikook gerriraino iristen dira, baina luzera modaren arabera alda daiteke. Adibidez, motz eta estu batzuek zilborra agerian uzten dute.

### Kirol elastikoak 
Kirol taldearen koloreak eta kirolariaren izena edota zenbakia daramaten elastikoak dira, taldeak eta kirolariak erraz bereizi ahal izateko.
## Ikus, gainera 
* Barruko elastikoa
* Maillota

## Kanpo estekak
Bankinter

**Bankinter** banku espainiarra da. 1965ean sortu zuten Banco Santander eta Bank of Americak "Banco Industrial y de Negocios" izenarekin.

1972an burtsan kotizatzen hasi zen. Egoitza nagusia Madrilgo Castellana pasealekuan dauka.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Bankinterren webgunea
Aguas de Barcelona

**Aguas de Barcelona** edo Agbar, ur banatzaile kataluniarra da. Gaur egun bere egoitza Agbar dorrean du.

## Historia 
1867an Liejan eta Belgikako kapitalarekin "Compagnie des Eaux de Barcelone" enpresa sortu zen. Enpresa horrek, Bartzelona inguruko herrien ur-hornikuntzaz arduratzen zen. Gaur egun, Bartzelona inguruko herri horiek Bartzelonako auzoak dira, egindako anexioen ondoren. 1881an enpresaburu frantses batek erosi zuen enpresa, eta ordutik "Société Générale des Eaux de Barcelone" izenarekin ezagutu zen.

1919an azkenik enpresaburu katalan talde batek erosi zuen enpresa eta berriro ere izena aldatu eta "Sociedad General de Aguas de Barcelona" jarri zioten. Ordutik erkidego ezberdinetako ur-hornikuntza lehiaketak irabazi ditu eta gaur egun Espainiako hainbat probintzia eta hirietako ur-hornikuntzaz arduratzen da. 1998an Agbar Fundazioa sortu zen. 1999an Txileko Emos enpresa erosi zuen (handik aurrera Aguas Andinas izena ezarri ziotelarik). Enpresa horrek Txileko bost milioi pertsona ingururen ur-hornikuntzaz arduratzen da.

Ur-hornikuntzaz gain bestelako sektoreetan ere inbertsioak egin ditu, halanola automobilgintza, eta ingurugiroaren mantenuarekin zerikusia duten gaiekin. Horrez gain, hainbat herrietan dago gaur egun Aguas de Barcelona, esaterako Ameriketako Estatu Batuetan, autoen aparailuen ingurugiro sistemetan eta Txinan automozio zerbitzuak eskainiz. 2004ean Agbar Museoa sortu zen, Agbar Fundazioaren lana hobeto erakusteko asmoarekin.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Aguas de Barcelonaren webgunea
Banco Santander

**Banco Santander** Espainiako banku bat da. Irabazietan eta salmentetan Espainiako bankurik handiena da, eta mundu osoan 178.000 langile inguru dauzka.

2014ko azaroaren 18an, Santander ikertzen ari ziren New Yorken, arrisku handiko maileguak saldu zituelakoan.

2015eko urtarrilaren 9an, dibidenduen politika aldatu eta kapitala 7.500 milioi euroan hedatzea erabaki zuen bankuak.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Banco Santanderren webgunea

## Erreferentziak
Luxenburgoren banaketa administratiboa

[thumb|300px|[Luxenburgoko banaketa administratiboaUrdinez: Diekircheko barrutiaBerdez: Grevenmacherreko barrutiaLaranjaz: Luxenburgoko barrutia]]

## Barrutiak 
Luxenburgo 3 barrutietan zatituta dago:
* Diekirch
* Grevenmacher
* Luxenburgo

## Kantonamenduak 
Era berean, barruti horiek kantonamendutan zatiturik daude, guztira 12 kantoi osatuz:

* Diekirch
** Clervaux kantonamendua
** Diekirch kantonamendua
** Redange kantonamendua
** Vianden kantonamendua
** Wiltz kantonamendua
* Grevenmacher
** Echternach kantonamendua
** Grevenmacher kantonamendua
** Remich kantonamendua
* Luxenburgo
** Capellen kantonamendua
** Esch-sur-Alzett kantonamendua
** Luxenburgoko kantonamendua
** Mersch kantonamendua

## Udalerriak 
Kantonamenduak udalerritan (frantsesez *commune*) zatiturik daude.

## Hiriak 
thumb|Luxenburgoko hirien kokapena.
Luxenburgoko udalerrietatik 12k hiri estatusa daukate. Hona hemen:

* Diekirch
* Differdange
* Dudelange
* Echternach
* Esch-sur-Alzette
* Ettelbruck
* Grevenmacher
* Luxenburgo
* Remich
* Rumelange
* Vianden
* Wiltz

## Kanpo estekak
Enagas

**Enagás** gas azpiegituraren kudeatzaile espainiarra da.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Enagasen webgunea
Fadesa

**Fadesa** higiezinen konpainia espainiarra izan zen. 2007an Manuel Jovek akzio guztiak Martinsari saldu zizkion, Martinsa Fadesa taldea sortuz. Urtebete beranduago, 2008an enpresak porrot egin zuen.

## Ikus, gainera 
* Espainiako burtsako baloreen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Fadesaren webgunea
Indra

**Indra** izen bereko bi gauza izan daiteke:

# **Indra**: Frantziako departamentua.
# **Indra**: Espainiako konpainia teknologikoa.
# **Indra**: Vedismoko jainko nagusia Indian.

## Erreferentziak
Gerriko (argipena)

**Gerriko** izenak hainbat adiera eta erabilera ditu:

* gerrikoa, jantziak gerrikatzeko erabiltzen den osagarria,
* Gerriko, Mutiloa udalerriko auzoa,
* astronomian,
** asteroide-gerrikoa, Marte eta Jupiter artean dagoen asteroide multzoa,
** Kuiperren gerrikoa;
* Jose Ignazio Gerriko Enatarriaga, euskal idazlea;
** Gerriko saria, Jose Ignazio Gerriko Enatarriaga euskal idazlearen omenez sortua;
* Jose Ignazio Gerriko Urkiola, XIX. mendeko misiolari jesuita.
Indra Sistemas

**Indra Sistemas, S.A.** enpresa multinazional espainiarra da, garraioari, defentsari, energiari, telekomunikazioei, finantza-zerbitzuei eta sektore publikoari aholkularitza zerbitzuak eskaintzen ditu. Espainiako defentsa-kontratista handienetako bat da, SIPRIren txostenen arabera sektoreko munduko 100 konpainia handienetako izanda. Indra 1999ko uztailaren 1etik Espainiako IBEX 35 hautaketa-indizen dago.

2022ko ekitaldian 3.851 milioi euroko diru-sarrerak eta 56.735 langile baino gehiago zituen, 46 herrialdetako tokiko presentzia eta 140 herrialde baino gehiagoko merkataritza-eragiketak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Indraren webgunea