open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mahnaz Afkhami

**Mahnaz Afkhami** (مهناز افخمی; Kerman, Iran, 1941eko otsailaren 14a) politikari eta feminista irandarra da. 

## Biografia 
Mahnaz Afkhami Women's Learning Partnership elkartearen presidente sortzailea eta Irango Ikasketen Fundazioaren zuzendaria da.

Emakumearen Gaietarako ministro karguduna izan zen 1975 eta 1978 artean. 1979tik Estatu Batuetan erbestean bizi da. 

Lan ugari argitaratu ditu, eta hitzaldiak egin ditu gai hauei buruz: feminismoa, emakumeen eskubideak, emakumeek herrialde musulmanetan, teknologietan eta, oro har, gizartean duten lekua.

## Obrak 
* 2015: *Beyond Equality: A Manual for Human Rights Defenders* (egilekidea), Women's Learning Partnership, Bethesda, Maryland
* 2012: *Victories Over Violence: Ensuring Safety for Women and Girls* (egilekidea), Women's Learning Partnership, Bethesda, Maryland
* 2010: *Leading to Action: A Political Participación Handbook for Women* (egilekidea), Women's Learning Partnership, Bethesda, Maryland
* 2002: *Toward a Compassionate Society* (editorea), Women’s Learning Partnership, Bethesda, Maryland
* 2001: *Leading to Choices: A Leadership Training Handbook for Women* (egilekidea), Women’s Learning Partnership, Bethesda, Maryland
* 1998: *Safe and Secure: Eliminating Violence Against Women in Muslim Societies* (egilekidea), Sisterhood Is Global Institute, Bethesda, Maryland
* 1997: *Muslim Women and The Politics of Participation* (Erika Friedlekin batera argitaratua), Syracuse University Press, Syracuse, New York
* 1996: *Claiming Our Rights: A Manual for Women’s Human Rights Education in Muslim Societies* (egilekidea Haleh Vazirirekin), Sisterhood Is Global Institute, Bethesda, Maryland
* 1995: ''Faith and Freedom: Women's Human Rights in the Muslim World*, Syracuse University Press and I.B. Tauris
* 1994: *Women and the Law in Iran (1967–1978)'' (bilduma sarrerarekin), Women's Center of the Foundation for Iranian Studies
* 1994: *Women in Exile*, University Press of Virginia
* 1994: *In the Eye of the Storm: Women in Postrevolutionary Iran* (Erika Friedlekin editatua), Syracuse University Press and I.B. Tauris
* 1992: *Iran: A PreCollegiate Handbook* (Charlotte Albrightekin), Foundation for Iranian Studies
* 1978: 
** "Notes on the Curriculum and Materials for a Women's Studies Program for Iranian University Women" 
** "Iran's National Plan of Action for Integration of Women in Development: Theory, Structure and Implementation" (manuscripts prepared for the Women's Organization of Iran Center for Research on Women, Tehran)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badri Teymourtash

**Badri Teymourtash** (persieraz: بدریموان‎; Machhad, Iran, 1911-1995) Irango lehen emakume odontologoa zen; herrialdean, "odontologiagintzaren ama" deitzen zioten.

## Biografia 
1911n jaio zen, Machhaden, eragin handiko familia irandar batean, eta Pahlavi dinastian Irango bigarren figura politiko eragingarrientzat jotzen den Abdolhossein Teymourtashen arreba zen. 1920ko hamarkadaren amaieran Belgikara bidali zuten, eta, bertan, Odontologia Eskolan matrikulatu zen.

1965ean, Mashhadeko Medikuntza Zientzien Unibertsitateko Odontologia Eskola sortu zuen, Esmael Sondoozirekin batera. 

1989an erretiratua, 1995ean hil zen. Mashadeko Santutegi Sakratuan (Sahne Azadi) lurperatuta dago.

## Omenaldia 
Mashhadeko Medikuntza Zientzien Unibertsitateko Odontologia Eskolako liburutegiak bere izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urszula Kozioł

**Urszula Kozioł** (Rakówka, 1931ko ekainaren 20a – 2025eko uztailaren 20a) poloniar poeta eta idazlea izan zen, Silesius poesia saria (2011) eta Nike saria (2024) irabazi zituena.

## Bizitza 
Kozioł Poloniako Rakówka herrian jaio zen 1931n. Bigarren mailako ikasketak Zamośćen egin zituen eta 1953an Wrocławeko Unibertsitatean graduatu zen.

Bere lehen poesia bilduma *Gumowe klocki* (1957) izan zen, baina bigarrena, *W rytmie korzeni* (1963), aurrerapentzat hartzen da. 1965ean kaleratu zuen *Postoje pamięci* eleberriak herri txiki bateko irakaslearen alabaren istorioa kontatzen du, eta ekintza Bigarren Mundu Gerran gertatzen da herri txiki batean. Czesław Miłoszek «herriari buruzko testigantzarik autentikoenetako bat» bezala aipatu zuen Poloniako literaturari buruzko azterketa batean.

1968an hasi zen *Odra* aldizkaria editatzen.

## Sari hautatuak 
* 1969: Kościelski saria
* 1974: Merezimenduaren Urrezko Gurutzea
* 1981: Polonia Restituta Ordenako Zaldun Gurutzea
* 1997: Polonia Restituta Ordenako Komandante Gurutzea
* 1998: Poloniako PEN Klubaren Saria
* 2002: Der Eichendorff Literatur-Preis
* 2009: Wrocławeko ohorezko hiritarra
* 2011: Silesius poesia saria
* 2015: Varsoviako Literatura Saria
* 2020: Kazimierz Hoffman poesia saria
* 2024: Gloria Artis Kultura Merezimendiaren Domina
* 2024: Nike saria
* Wrocławeko Unibertsitateko *honoris causa* doktoretza

## Lanak 

;Poesia
* *Gumowe klocki* (1957)
* *W rytmie korzeni* (1963)
* *Smuga i promień* (1965)
* *Lista obecności* (1967)
* *Poezje wybrane* (1969)
* *W rytmie słońca* (1974)
* *Wybór wierszy* (1976)
* *Poezje wybrane (II)* (1985)
* *Wybór wierszy* (1986)
* *Żalnik* (1989)
* *Dziesięć lat przed końcem wieku* ()
* *Postoje słowa* (1994)
* *Wielka pauza* (1996)
* *W płynnym stanie* (1998)
* *Wiersze niektóre* (1997)
* *Stany nieoczywistości* (1999)
* *Supliki* (2005)
* *Przelotem* (2007)
* *Horrendum* (2010)
* *Fuga (1955-2010)* (2011)
* *Klangor* (2014)
* *Ucieczki* (2016)
;Prosa
* *Postoje pamięci* (1964)
* *Ptaki dla myśli* (1971)
* *Noli me tangere* (1984)
;Saiakerak
* *Z poczekalni oraz Osobnego sny i przypowieści* (1978)
* *Osobnego sny i przypowieści* (1997)
;Antzezlanak
* *Gonitwy* (1972)
* *Kobieta niezależna* (1976)
* *Biało i duszno* (1977)
* *Król malowany* (1978)
* *Narada familijna* (1978)
* *Przerwany wykład* (1978)
* *Weekend* (1981)
* *Spartolino, czyli jak Rzempoła ze szwagrem Pitołą stracha przydybali* (1982)
* *Trzy Światy* (1982)
* *Podwórkowcy* (1983)
* *Psujony* (1985)
* *Magiczne imię* (1985)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florência (abeslaria)

**Florência Martins da Cunha Vieira** (Porto, 1938ko irailaren 12a – Lisboa, 2025eko uztailaren 18a) Geroago Lisboan egin zen Portugalgo Abeslarien Erreginaren lehiaketa irabazi zuen.

1953an, Brasilera joan zen familiarekin. Herrialde horretan, irratian eta telebistan aritu zen, eta areto ospetsuenetan abestu zuen, jaialdietan parte hartuz, ospea lortuz zuen eta sariak irabaziz. TV Tupi kateak Asteko Onena saria eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fresia Escobar

**Fresia Escobar Morales** (Rengo, Txile, 1892 - Santiago, 1949ko martxoaren 31) Txileko hizkuntza eta politika irakaslea izan zen. La Granjako komunako alkate eta erregidore, eta Txilen herri hautaketako karguetan aritu zen lehen emakumeetako bat. Senarrak tiroz hil zuen.

## Familia 
1892an jaio zen, Ricardo Escobar eta Margarita Morales izan zituen gurasoak. Ema Escobarren ahizpa izan zen, Ricardo Lagos Txileko presidente ohiaren ama.

Carlos Roberto Gonzalez epailearekin ezkondu zen, Santiago de La Granjako etxe-kintal batean bizilekua ezarriz. Txileko Unibertsitateko irakasle hasi zen 1914an.

## Bizitza publikoa 
Hezkuntzari lotutako bizitzarekin, Fresia Escobar Santiagoko 5. Lizeoko inspektore nagusi izatera iritsi zen. Bizitza sozial bizia eta herritarren parte-hartze aktiboa izanik, politikan interesatu zen, Alderdi Erradikaleko kide bihurtuz. Garai hartan, gizonentzat bakarrik zen jarduera hori, eta emakumeen sufragio-eskubidea aldezten zuen. Emakumeen Kontseilu Nazionalaren sortzaile eta zuzendari ere izan zen 1919an.

La Granjan finkatu ondoren, Comuna lizeoan hasi zen lanean eta Gurutze Gorrian boluntario gisa parte hartu zuen. 1944ko apirileko udal hauteskundeetan La Granjako komunaren erregidore hautatu zuten, Alderdi Erradikalaren ordezkari bakarra izanik.

1947an, Santiagoko Centro Radical Femeninoaren laguntzarekin, La Granjako alkate izendatu zuten. Hala ere, haren heriotzak amaitu gabe utzi zuen haren agintaldia, 1950ean amaitzen zena.

## Hilketa 
1948. urtearen amaieran, Carlos Gonzalez senarrak heriotza mehatxuak egin zizkion Escobarri, eta, ondorioz, Ema ahizparen Ñuñoako etxera joan zen bizitzera. 1949ko martxoaren 31n, bere ezkontidea La Granjako udal-egoitzan agertu zen, berarekin hitz egiteko eskatuz, bigarren solairuan baitzegoen. Fresia Escobar agertu zenean, Gonzalezek hiru tiro egin zizkion lehenengo solairutik, eta, ondoren, alkatea eskaileretan behera erori eta larri zauritu zen. Hilketa burutu ondoren,Gonzalezek bere buruaz beste egin zuen. Escobar Barros Luco ospitalera eraman zuten, baina hilda iritsi zen bertara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cesare Bertolotti

**Cesare Bertolotti** (Brescia —garai hartan, Austriar Inperioa; geroztik, Italia—, 1854ko irailaren 19a – 1926ko ekainaren 22a) margolaria izan zen.

## Bizitza 
Brescian jaio zen, garai hartan Austriar Inperioaren mende zegoen lurralde batean, baina Italiaren esku geratu zen Bertolottik bost urte inguru zituenean. Brescian hasi zituen ikasketak R. Venturi eta Achille Glisentiren aginduetara. Brozzoniren legatu bati esker hiriari buruzko hainbat lan irabazi zituen, eta Florentziara joan zen (1876 – 78), non Giuseppe Ciaranfiren estudiora joan zen, 1879an Milanera, non Breran ikasi zuen Bertinirekin. 1880-81ean Erromara joan zen, eta han Maccarirekin lan egin zuen. Azkenik, 1882an, denbora eman zuen Franz Seraph Lenbachekin Munichen.

Gero Bresciara itzuli zen, eta han Arte in Famiglia izeneko artisten elkarte bat eratzen lagundu zuen  (1930ean desegina). Hainbat erakusketatan erakutsi zituen bere lanak, besteak beste 1887an Venezian: *Chiese a Gavardo*; *Cadeva il sole*; *Gavardo su quel di Brescia*; ''Coglitore d'olive*; eta *Flirtation*. 1911n, *Gli spasimi delle piante* («Landareen agonia») margolana erakutsi zuen Milango Erakusketa Iraunkorrean. 1915ean, Umberto Printzea saria irabazi zuen, *Nella solenne tranquillità dei monti'' («Mendietako lasaitasun solemnean») margolanarekin.

1889an, Teresa Lancellottirekin ezkondu zen. Bion seme Giuseppe, mendiko artilleriako kapitaina, Lehen Mundu Gerran gudari ziharduela, Badenecche mendian zauritu zuten 1917ko azaroan, eta Innsbrucken hil zen, preso, abenduan. Bere aurreko gutunak (1923, Florentzia) Giannino Antona-Traversiren hitzaurre batekin argitaratu ziren.

Cesare Bertolotti Brescian hil zen, 1932ko ekainaren 25ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saint-Saëns (argipena)

**Saint-Saëns** izena honako adieretako artikulua izan daiteke:

## Pertsonak 
* San Sidonio (santua), *Saint Saëns* frantsesez, Irlandan jaiotako fraide eta santu frantsesa.
* Camille Saint-Saëns, frantziar musikagilea.
* Marc Saint-Saëns, frantziar grabatzailea.

## Lekuak 
* Saint-Saëns, Itsas Sena departamentuko udalerria Frantzian.

## Beste batzuk 
* 5210 Saint-Saëns, planeta txikia
Madeleine Boll

**Madeleine Boll** (ezizenez: 'Mendi ilehoria' zein 'Pele zuria'; Valais, Suitza, 1953ko uztailaren 8a) futbolari ohia da, erdilari postuan jokatzen zuena. FC Sion taldean jardun zuen. Suitzako selekzio nazionalean jokatu zuen. Bere herrialdeko kirol honen aitzindarietako bat kontsideratzen da.

## Bizitza 
Valais kantoiko Granges herrian jaio zen 1953an. Gazte hasi zen futbolean. 12 urterekin FC Sion taldeko gazte taldean sartu zen. 

### Futbolari ibilbidea 
1965 urtean, Sion eta Galatasaray klub turkiarraren arteko partida batean parte hartu zuen Europako Futbol Errekopan oihartzun mediatikoaren ondorioz, erretiratu egin zitzaion Suitzan futbolean jokatzeko lizentzia, Suitzako Futbol Elkartea ez baitzen ohartu Boll emakumezkoa zela.

Orduan, 1966tik 1968ra jokatu zuen Lausanan, Vaud kantonamenduan, eskola-txapelketetan.

## Taldeak 
**Gommagomma**

* A Seriea: 1970, 1971

**Real Juventus**

* A Seriea: 1971

**Falchi Astro**

* Italiako Kopa: 1973

**Sion**

* Suitzako Kopa: 1976, 1977

## Nazioarteko ibilbidea 
Madeleine Bollek 16 aldiz ordezkatu zuen Suitza, eta 9 gol sartu zituen.

## Aintzatespenak 
* 2025eko Emakumezkoen Europako Futbol Txapelketako maskota, Maddli, bere omenez izendatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga Sirotinina

**Olga Borisovna Sirotinina** (; Saratov, 1923ko ekainaren 27a – *ibidem*, 2025eko uztailaren 18a) sobietar eta errusiar hizkuntzalaria izan zen.

## Bizitza 
Sirotinina 1923ko ekainaren 27an jaio zen Saratoven. Nikolai Nikolaievitx Sirotinin Alderdi Sozialista Iraultzaileko politikariaren biloba eta Olga Nikolaievna Sirotinina biologoaren alaba zen. 1940an Saratoveko Unibertsitateko Filologia Fakultatean sartu zen, eta 1945ean graduatu zen.

Graduatu ondoren, hainbat kargu izan zituen unibertsitatean, besteak beste, Eslaviar-Errusiar Hizkuntzalaritza Saileko irakasle titularra. 58 hautagai-tesi eta 16 doktorego-tesi zuzendu zituen.

2025eko uztailaren 18an hil zen, 102 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria do Espírito Santo

**Maria do Espírito Santo da Silva** (São João do Araguaia, 1960 - Nova Ipixuna, 2011ko maiatzaren 24a) brasildar sindikalista eta ingurumenzalea izan zen, Praialta-Piranheira eremuan ingurumena zaintzeko egindako lan garrantzitsuengatik eta Pará hego-ekialdeko nekazaritza-erreformaren defentsagatik ezaguna.

## Bizitza 
Maria eta bere senarra, Jose Claudio Ribeiro de Silva, 52 urtekoa, segada batean hil zituzten 2011ko maiatzaren 24an. Erasoa Maçaranduba 2 izeneko asentamendu batean gertatu zen, New Ipixunan zuten bizilekutik gertu, Paran. Emazteak eta senarrak tokiko agintarien babesa eskatu zuten mehatxuak jaso ostean, baina ukatu egin zieten, *Diario del Pará* eta *The Guardian* egunkariek jakinarazi zutenez. Bikotearen hilketa Chico Mendes (1988an) ingurumen-zientzialariaren eta Dorothy Stang (2005ean) misiolari amerikarraren heriotzekin alderatu zuten.

2011n, hil ondoren, Florestako Heroiak Saria eman zien Nazio Batuen Erakundeak, berari eta bere senarrari.

2013ko apirilean, bi pertsona zigortu zituzten bikotearen hilketagatik, baina fiskalak ezin izan zuen loturarik ezarri krimena antolatzeaz akusatutako pertsonarekin, Jose Rodrigues Moreira lurjabearekin.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Svyrydenko

**Julia Anatoliivna Svyrydenko** (; Txernihiv, 1985eko abenduaren 25a) ukrainar politikaria da, Ukrainako lehen ministroa 2025eko uztailetik.

Merkataritza eta Ekonomiako Kiev Unibertsitatean graduatu zen monopolioaren aurkako kudeaketako espezialitatean. 2008an ekonomista lanetan hasi zen sozietate taldeaniztun ukrainar-andorrar batean. 2011n Txinako Wuxi hiriko Txernihiv hiriko ordezkari izendatu zuten, eta 2015ean Txernihiveko oblasteko garapen ekonomikoko departamentuko buru bihurtu zen. 2018ko uztailetik azarora oblasteko jarduneko gobernadorea izan zen. 2020an, Volodymyr Zelensky presidenteak Ukrainaren ordezkari izendatu zuen Ukrainari buruzko Harremanetarako Hiru Aldeko Taldearen gizarte eta ekonomia gaietarako azpitaldean, eta 2020ko abenduan, presidentearen bulegoko presidenteorde. 2021ean lehen ministrorde eta Ekonomiaren Garapen eta Merkataritza ministro izendatu zuten.

2025eko uztailean lehen ministro izendatu zuten Denys Xmyhalen ordez.
Mercè Durfort i Coll

**Mercè Durfort Coll** (La Suze sur Sarthe, Sarthe, Loira, 1943ko apirilaren 4a - Bartzelona, 2022ko apirilaren 7a) biologoa izan zen, eta Biologia Zelularreko katedraduna Bartzelonako Unibertsitateko Biologia Fakultatean.

## Biografia 
Biologia biologikoan doktoratu zen, 1973an, Bartzelonako Unibertsitatean, eta, 1985etik, Biologia Zelularreko katedraduna izan zen bere Biologia Fakultatean. Fakultate horretan, hainbat kudeaketa-kargu garatu zituen. 1993tik, Bartzelonako Reial Acadèmia de Ciències i Arts-eko kide izan zen, eta, 1994tik 2000ra, Kataluniako Ikasketa Institutuko Ciències Biològiques-eko Sekzioko presidente, 1989tik bertako kide numerarioa zelarik.

Batez ere, moluskuen eta krustazeoen gametogenesian eta akuikulturan interesa duten itsas bibalbioen histopatologian eta prozesu bioakumulatiboetan jardun zuen. Hainbat elkarte zientifikotako kide izan zen, eta hainbat argitalpen tekniko eta bideo metodologiko egin zituen ematen zuen irakaskuntzaren euskarri gisa.

## Aintzatespenak 
* Societat Catalana de Biologiako lehen presidenteordea eta ohorezko bazkidea izan zen 2014tik.

* 2004an, Creu de Sant Jordi saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Funtzio ganbil

Matematikan, funtzio bat [*a*, *b*] tartean **funtzio ganbila** dela esaten da, *0f(ta+(1-t)b)\leq t f(a)+(1-t)f(b).

Ezberdintzaren zeinua beti txikiagoa denean, funtzioa hertsiki ganbila dela esaten da.

Funtzioa ganbila ez denean, funtzio ahurra dela esaten da.
Maral (musika taldea)

**Maral taldea** Argentinako musika taldea da. Euskal jatorrizko Mariana Dominé Irigoien da taldeko abeslaria eta sustatzailea.

## Ibilbidea 
Hasieran Argentinako folklorea jotzen bazuen ere, laster hasi zen taldea euskarazko abesti batzuk sartzen emanaldietan. Izan ere, Mariana Dominék, taldeko abeslaria, euskal arbasoak ez ezik, harreman oso estua dauka Arrecifesko euskal etxearekin –elkarteko lehendakaria ere izan zen– eta horrek eragin handia izan du taldearen ibilbidean.

Erromerietan oholtza gainean talde moderno batek euskaraz kantatzea nobedade handia izan zen Argentinako euskal Diasporarentzat eta berehala sortu zitzaizkion taldeari hainbat lekutan jotzeko aukerak: Euskal Aste Nazionaletan, BAC (Buenos Aires Celebra) bezalako jaialdietan eta baita Euskal Herrian bertan ere, Eusko Jaurlaritzak gonbidaturik.  

## Jatorrizko taldekideak 
* Mariana Dominé Irigoien (ahotsa)
* Adrian Charras (teklatuak)
* Christian Rodriguez (perkusioa)
* Billy Vogt (gitarra) 
* Maria Eugenia Cozza (koruak). 

## Diskografia 
25 urte hauetan, zazpi CD kaleratu ditu taldeak eta lautan euskarazko kantak topa daitezke:  
* *Taupadak* 
* *Herriz herri* 
* *Bazkalosteko abestiak* 
* *Abesti ahaztezinak*

## Sariak 
Eusko Cantat Ahots Taldeen Nazioarteko Txapelketako saria irabazi zuen Maralek 2007an.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ["Ikusi Mendizaleak(https://eu.wikipedia.org/wiki/Ikusi_Mendizaleak)", Maral taldearen aktuazioa Arrecifesko euskal etxean.]Ikusi Mendizaleak
* Mariana Dominérekin elkarrizketa, Euskal Kultura webgunean, 2015/05/14.
Habiba Alsafar

**Habiba Sayeed Alsafar** (Arabiar Emirerri Batuak, 1977) zientzialaria, biokimikaria, genetikalaria, ingeniaria, irakaslea eta ikertzailea da. Beduino populazioan diabetesaren arrisku genetikoen faktoreak identifikatzen egindako lanarengatik da ezaguna. 2015ean, *Arabian Business* aldizkariaren"100 emakume arabiar boteretsuenen" artean 52. postua izan zuen. 2016 urtean, L'Oréal-UNESCO Saria eman zioten Zientziako Emakumeei.

## Bizitza 
Alsafarrek biokimikan lizentziatu zen San Diegoko Estatu Unibertsitatean 2002 urtean eta, gero, medikuntza ingeniaritzako maistratasun bat Liverpooleko Unibertsitatean 2003 urtean. Medikuntza eta Auzitegi Zientzietako doktoregoa lortu zuen Mendebaldeko Australiako Unibertsitatean 2010 urtean.

### Lan ibilbidea 
Dubaiko poliziarentzat auzitegiko aditu gisa lan egin zuen hainbat urtez, eta gero Khalifa Unibertsitatera batu zen 2011 urtean, ingeniaritza biomedikoko irakasle laguntzaile lanak egiteko.

### Ikerketa 
Alsafarren ikerketa-interes nagusia Arabiar Emirerri Batuetako beduino natiboen genomaren azterketa da, gaixotasunak izateko joera duten gene espezifikoak identifikatzeko. Bere doktore-tesiaren parte gisa, Emirerrietako Familien Erregistroa sortu zuen 2007 urtean, eta, azkenean, 26.000 boluntario baino gehiagoren DNA laginak gorde zituen, horietatik 1.700 beduino etniakoak. Emirerrietako populazio beduinoaren genoma osoaren lehen asoziazio-ikerketa eta handiena egin zuen, eta 2 motako diabetes mellitusarekin lotutako bost gene esklusibo identifikatu zituen, PRKD1 genearekiko lotura sendoena izanik. Haren aurkikuntzak Diabetesari eta Metabolismoari buruzko Nazioarteko Aldizkarian argitaratu ziren 2011n. Alsafarren esanetan, arabiar populazio batek diabetesarekiko duen konposizio genetikoa aztertu zuen mota horretako lehen ikerketa izan zen. Esaten da Arabiar Emirerri Batuek mundu osoko bigarren diabetes tasa altuena dutela.

### Kidetzak 
2015 urtean, Munduko Ekonomia Foroko Zientzialari Gazteen Komunitateko kide izendatu zuten, eta Munduko Ekonomia Foroko (2016-2018) Global Future Council on Biotechnologies-eko kidea ere izan da. 2016 urteaz geroztik, Alsafar Espainiako Osasun Zentroetako Zientzialarien Kontseiluko kidea da, eta Dubaiko Etorkizuneko Osasun eta Ongizate Kontseiluko kidea 2019 urteaz geroztik.

## Argitalpenak (hautaketa) 
* 
* 
* 
* 
* 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2014an, Mohammed bin Rashid Al Maktoum Dubaiko emirrak Arabiar Emirerri Batuetako ohorezko domina eman zion, diabetesaren prebentziorako eta detekzio goiztiarrerako mapa genetiko bat sortzen egindako lanarengatik. 
* 2014an, Gaixotasun Genetikoen Prebentziorako Emirerrien Nazioarteko Saria jaso zuen eta Al Jalila Fundazioaren beka ugari jaso zituen.
* 2015ean, *Arabian Business* aldizkariaren "100 emakume arabiar boteretsuenen" artean 52. postua jarri zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uijeongbuko elizbarrutia

**Uijeongbuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren hegokorear elizbarrutia da. 2004ko ekainaren 24an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Uijeongbun dago. Egun apezpikua Benedictus Son Hee-song da.

## Ordinarioak 
* Joseph Lee Han-taek (2004-2010)
* Peter Lee Ki-heon (2010-2024)
* Benedictus Son Hee-song (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hilketak Gazako laguntzaren banaketan (2025)

**Hilketak Gazako laguntzaren banaketan**. 2025eko maiatzaren 27tik, 800 zibil palestinar baino gehiago hil eta beste milaka zauritu dira Gazako Zerrendan ezarritako laguntza banatzeko gune berrietara joaterakoan. Horiek Gazako Fundazio Humanitarioak (Gaza Humanitarian Foundation) (GHF) koordinatzen ditu, Estatu Batuek eta Israelek babestuta. Hilketak Israelgo Defentsa Indarren (FDI), GHFk kontratatutako segurtasun indarren eta banda armatuen erasoen ondorio izan dira. 

Hainbat lekukotasunen arabera, ikerketa batean jasoak, Associated Press agentzia estatubatuarrak uztailaren hasieran jakinarazi zuen mertzenario estatubatuarrek, banaketa leku horiek ziurtatzeko errekrutatuta, eta "sarritan kontrolik gabe, oso armatuta eta itxuraz edozer egiteko eskubidearekin", tiro egin eta granadak jaurti zituztela palestinar gosetuen aurka.

## «Sarraski antolatua» 
Gazan laguntza humanitarioaren banaketa guneak «sarraski antolatuen jokaleku» bihurtu zirela salatu zuen Mugarik Gabeko Medikuak gobernuz kanpoko erakundeak. Abuztu hasieran kaleratutako txosten batean azaldu zenez, Gaza Humanitarian Foundation maiatz amaieran zerrendan laguntza banatzen hasi zenetik, Israelgo armadak «joera argi bat izan zuen», eta banaketa guneetan «indarkeria» erabili zuen «palestinar gosetuen» aurka. Maiatzetik, laguntza jasotzera joandako 1.700 palestinar baino gehiago hil zituen Israelgo armadak, Gazako Osasun Ministerioak zabaldutako datuen arabera. MSFk exijitu zuen bertan behera utz zezatela banaketa sistema hori, eta Nazio Batuen Erakundeak kudeatu zezala laguntza humanitarioaren banaketa.

## Sarraski batzuk 
Sarraski nagusiak data hauetan eman dira (datuak gutxibeherakoak dira):
* Maiatzaren 27an: 10 hildako, 62 zauritu.
* Ekainaren 1ean (Witkoff-eko sarraskia): 32 hildako, 250 zauritu.
* Ekainaren 8an: 13 hildako, 173 zauritu.
* Ekainaren 9 eta 10: 50 hildako eta 306 zauritu.
* Ekainaren 11: 25 hildako.
* Ekainaren 12tik 14ra: 55 hildako, milaka zauritu.
* Ekainaren 15: 17 hildako.
* Ekainaren 16: 23 hildako, 200 zauritu.
* Ekainaren 17: 59 hildako, 221 zauritu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piongiangeko elizbarrutia

**Piongiangeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren iparkorear elizbarrutia da. 1927ko martxoaren 17an ezarri zen Hpyeng-yangeko prefetura apostoliko gisa, 1929ko martxoaren 17an Peng-yangeko prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1939ko uztailaren 11n Heijoko bikariotza apostoliko egin zen, 1950eko uztailaren 12an Pyong-Yangeko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 1962ko martxoaren 10ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Piongiangen dago. 

Piongiangeko apezpiku ofizial bakarra, Francis Hong Yong-ho, Kim Il-sungek zuzendutako gobernuak espetxeratu zuen 1949an eta geroago desagertu egin zen. Seulgo artzapezpikua da Piongiangeko administratzaile apostoliko gisa jarduten duena.

## Ordinarioak 
### Prefektu apostolikoak 
* Patrick James Byrne (1927-1929)
* John Edward Morris (1930-1936)
** William R. Booth (administratzaile apostolikoa; 1936-1939)

### Bikario apostolikoak 
* William O'Shea (1939-1942)
** Paul Roh Ki-nam (administratzaile apostolikoa; 1942-1943)
* Francis Hong Yong-ho (1943-1950)
** George Carroll (administratzaile apostolikoa; 1950-1962)

### Apezpikuak 
* George Carroll (administratzaile apostolikoa; 1962-1975)
* Stephen Kim Sou-hwan (administratzaile apostolikoa; 1975-1998)
* Nicolas Cheong Jin-Suk (administratzaile apostolikoa; 1998-2012)
* Andrew Yeom Soo-jung (administratzaile apostolikoa; 2012-2021)
* Peter Chung Soon-taick (administratzaile apostolikoa; 2021-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dezső Pattantyús-Ábrahám

**Dezső Pattantyús-Ábrahám** (Ungvár, 1875eko uztailaren 10a – Budapest, 1973ko uztailaren 25a) hungariar politikaria izan zen  Hungariako kontrairaultzaileko gobernuko lehen ministroa izan zen 1919ko uztailetik abuztura.

Familia noble bateko kidea izan zen eta 1906tik 1918ra Hungariako parlamentuko kidea izan zen. Mihály Károlyik Justizia Ministerioko estatu-idazkari izendatu zuen. Postu horretan, gutxiengo nazionalen emantzipazioari buruz negoziatzeaz arduratu zen Aradeko agintari errumaniarrekin.

Hungariako Sobietar Errepublikan, Ábrahám Szegedera joan zen eta hirugarren gobernu kontrairaultzaileko lehen ministro bihurtu zen. Bere gobernuak Miklós Horthy izendatu zuen armadako buruzagi goren. Károly Huszárren gobernuan, Barne Ministerioko estatu idazkaria izan zen, eta, ondoren, aldi baterako politikatik erretiratu zen.

1920tik 1944ra abokatu lanetan aritu zen eta 1944an Alemanian barneratu zuten faxista hungariarren aginduz. 1945ean Hungariara itzuli zen.

Itzultzean Hungariako Askatasunaren Alderdia sortu zuen eta 1947an Asanbleako kide hautatu zuten. 1949an baztertua eta alderditik baztertua izan zen eta eserlekuari uko egin eta politikatik erretiratu zen. Ordutik, agintari komunisten hainbat abisu jaso zituen.
Bellini (argipena)

**Bellini** izenak honako artikuluetara eraman gaitzake:

***Vincenzo Bellini**, italiar konpositorea.
* **Bellini (koktela)**, xanpaina eta melokotoi zukua nahasten dituen edaria.
* **Vellezzo Bellini**, Italiako udalerria.
* **Piazza Bellini**, Napoliko plaza, Italia.
* **Massimo Bellini antzokia**, Cataniako opera antzokia Sizilian, Italia.
Inés Camilloni

**Inés Ángela Camilloni** (Argentina, 1962ko martxoaren 2a) zientzialaria, klimatologoa, irakaslea eta ikertzailea da, Buenos Aireseko Unibertsitateko (UBA) irakaslea eta Itsasoaren eta Atmosferaren Ikerketa Zentroko ikertzaile nagusia. Harvardeko Unibertsitateko Eguzki Geoingeniaritzako Ikerketa Programako erresidente jardun du. UNESCOren Ezagutza Zientifiko Zientifikoaren eta Teknologiaren Etikarako Munduko Batzordeko (COMEST) eta Aldaketa Globalaren Ikerketarako Institutu Interamerikarreko (IAI) Aholkularitza Zientifikoko Batzordeko kidea da. UBAko Zientzia Zehatz eta Naturalen Fakultateko idazkari akademikoa izan zen 2015 urtetik 2022 urtera. Ingurumen Zientzietako Maisu-maistratzako zuzendaria izan zen UBAko Zientzia Zehatz eta Naturalen Fakultatean.

## Bizitza 
Camilloni  1987urtean  lizentziatu zen Meteorologian Buenos Airesko Unibertsitatean. 1996 urtean Unibertsitate berean doktoretza osatu zuen, atmosferaren zientzietan espezializatu zela.

Camilloni IPCCk 1,5 graduko berotze globalari buruz 2018an egindako txosten bereziaren egileetako bat zan zen. IPCCren laugarren eta bosgarren ebaluazio-txostenetan parte hartu zuen.

2020 urtean *La Argentina y el cambio climático. De la física a la política* izeneko dibulgazio liburua argitaratu zuen Vicente Barrosekin batera. EUDEBA argitaletxearekin.

#### Genero ikuspegia zientzian 
Camillonik zientzian genero ikuspegiak jorratzen dituzten hitzaldietan ere parte hartu du, eta emakumeek karrera zientifikoan duten rolari buruzko elkarrizketa ugari eman ditu.

## Argitalpenak (hautaketa) 
* Ines Camilloni, Natalia Montroull, Carla Gulizia and R. Saurral. *La Plata Basin Hydroclimate Response to Solar Radiation Modification with Stratospheric Aerosol Injection*. *Frontiers in Climate 4*. *Frontiers in Climate 4*. DOI=10.3389/fclim.2022.763983. 2022
* Ines Camilloni eta Vicente Barros: *Extreme discharge events in the Paraná River and their climate forcing*. In: *Journal of Hydrology*. Band 278, Nr. 1–4, 2003, S. 94–106, doi: 10.1016 / S0022-1694 (03) 00133-1.
* Inés Camilloni eta Mariana Barrucand: *Temporal variability of the Buenos Aires, Argentina, urban heat island*. *In: Theoretical and Applied Climatology*. Band 107, Nr. 1–2, 2012, S. 47–58, doi: 10.1007 / s00704-011-0459-z.
* Carla Gulizia eta Inés Camilloni: *Comparative analysis of the ability of a set of CMIP3 and CMIP5 global climate models to represent precipitation in South America*. Band 35, Nr. 4, 2015, S. 583–595, doi: 10.1002 / joc.4005.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Las injusticias sociales detrás del cambio climático, extracto de su libro «La Argentina y el cambio climático», publicado por EUDEBA.
Ciara Ferguson

**Ciara Ferguson** MLA (1971ko irailaren 21a) Sinn Féin alderdiko politikari irlandarra da, 2021etik Foyleko Legebiltzarreko kidea (MLA) izanik.

## Aurrekariak 
Strabaneko Holy Cross Collegen ikasi zuen. Hauteskundeak egin aurretik, Ferguson komunitatearen garapeneko langilea zen, Strabanen egoitza zuena.

Ferguson Foyleko MLA bihurtu zen Sinn Féinek egindako hautaketa-konbentzio baten, bere aurrekoa izan zen Martina Anderson alderdiak barne-berrikuspen baten ondoren kargua uztera behartu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiara Nirghin

**Kiara Nirghin** (Hegoafrika, 2000ko otsailaren 25a) zientzialari, ikertzailea, asmatzaile, eta hizlaria da. Ezaguna da 2016ko Google Science Fair, Googleren Zientzia Azokan saritua izan zelako lehorteak kaltetutako eremuetan elikadura segurtasuna areagotzeko metodo bati buruz egindako lana. 

## Bizitza 
2018 urtean, Stanfordeko Unibertsitatean hasi zen ikasle.

### Ikertzaile 
Hamasei urterekin Google Science Fair delakoa irabazi zuen. Bere proiektuaren fundatzaile bakarra izateagatik da ezaguna: *Ez gehiago laborantza egarririk*. 1904 urtetik Hegoafrikako 45 urteko lehorte txarrenetako bati erantzunez, eta 2015 urtetik izandako prezipitazio baxuenekin —herrialdeak urteko batez besteko prezipitazioaren % 66 baino ez zuen jaso— Nirghin-ek bere ikerketa hasi zuen. SAP delakoek beren masa baino 300 aldiz gehiago xurgatzen eta garraiatzen dute likidotan. SAP bat polimerizazioarekin berriro konektatzen denean, produktua ura atxikitzen duten hidrogelak dira, eta lurzoruan bildutako ur-tanga gisa jarduten dute. Hala ere, SAP horiek ez dira biodegradagarriak, garestiak dira eta azido akrilikoz, sodio hidroxidoz eta bestelako kimikoz beteta daude. 

### Asmatzaile 
Nirghin-ek polimero superxurgatzaile bakar bat garatu zuen, bere pisua ehunka aldiz atxikitzen duena uretan biltegiratzen denean. Biodegradagarria, merkea eta produktu kimiko kaltegarririk gabekoa da, erabiltzen ziren material artifizialak ez bezala. Polimeroak, hondakin-produktu hutsekin eginak, ingurumena hobetzen du, landareek lehortean % 84ko hazkundeari eusteko aukera handitzen du, eta elikagaien segurtasuna % 73 handitu dezake hondamendiek eragindako eremuetan.

### Hizlari 
Kiara Nirghin-ek askotan esan zuen oso garrantzitsua zela STEM eremuak (Zientzia, Teknologia, Ingeniaritza eta Matematika) dibertsifikatzea, gazteak ere kontuan hartzeko. TEDx eta Forbes Africa-n hizlari gisa bere burua eragin handiko hizlaritzat du. 2017 urteko irailean, Lead SA Change Makers Konferentzian hizlari aritu zen. 2018 urtean Nazio Batuen Lurraldeko Txapeldun Gazteen eskualdeko finalista izendatu zuten.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016ko Google Science Fair saria
* 2018 urtean, Nazio Batuen Lurraldeko Gazteen eskualdeko finalista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresa Alonso Rasgado

**María Teresa Alonso Rasgado** (Chihuahua, Mexiko, XX. mendea) zientzialaria, ingeniari mekanikoa, irakaslea eta ikertzailea da, Lankidetza Globaleko dekanoa Queen Mary University of Londoneko Zientzia eta Ingeniaritza Fakultatean.

2016an, Ohtli saria eman zioten, Mexikoko Kanpo Harremanetarako Idazkaritzaren ohore gorena. 2019an, Lázaro Cárdenas presea eman zioten, bikaintasun akademikoaren sari gisa.

## Bizitza 
Alonso Rasgado Chihuahua estatuan jaio zen. Ingeniaritza zibileko lizentzia eta masterra Institutu Politekniko Nazionalean lortu zituen. Gero, Manchesterrera joan zen bizitzera, eta Ingeniaritza Mekanikoko doktore-tesia osatu zuen 1999 urtean, Mánchesterreko Unibertsitateko Zientzia eta Teknologia Institutuak (UMIST) emana. Doktoretza osteko lanerako (research fellow) plaza bat lortu zuen sail berean.

## Ibilbide zientifikoa 
2005 urteean, Alonso Rasgadok goi-mailako hezkuntzako irakasle lanpostua lortu zuen Manchesterreko Unibertsitatean. 2012 urtean Irakasle mailara igo zuten, Ingeniaritza Biomedikoa ikerketa taldeko zuzendari lanetarako. 

### Ikerketa 
Sistema biologikoen simulazioan jardun du, baita muskulu-eskeleto sistemaren biomekanikan ere. Inplanteen bateragarritasuna eta fidagarritasuna izan ditu ikergai. Bere taldeak software zein hardware zerbitzuetan oinarritutako produktuen diseinuan lan egiten du. Haren ikerketak orbaintze-ereduak garatzen lagundu du. 2018 urtean Alonso Rasgado Londresko Queen Mary Universityko irakasle izendatu zuten.

### Nazioarteko lankidetza 
2010 eta 2018 urteen artean, Alonso Rasgado Mexikoko Zientzia eta Teknologiaren Kontseilu Nazionaleko ohorezko ordezkaria izan zen. Graduondoko Programa Latinoamerikarraren (LAPP) zuzendaria izan zen University of Manchesterren; erakunde horrek lankidetzak ditu Latinoamerikan, Ipar Amerikan eta Kariben. Mexiko eta Erresuma Batuko akademikoak, zientzialariak, ikasleak eta institutuetako zuzendariak bildu zituen hainbat ekitaldi antolatu zituen. Ohtli Saria eman zioten, Erresuma Batuaren eta Mexikoren arteko truke akademikoa bultzatzeko egindako lana eskertzeko. Sasoi hartan, Alonso Rasgado irakaslea zen Manchesterreko Unibertsiratean, Munduan  Mexikotik etorritako graduondoko ikasle gehien zituen erakundean. Amerikako Estatuen Erakundearekin lankidetzan, zientzialariei eta ingeniariei laguntzeko beka-programak garatu zituen, eta graduondoko ikasketak hantxe hasteko, Erresuma Batuan.

2019 urtean Alonso Rasgadok bikaintasun akademikoko Lazaro Cárdenas domina jaso zuen. Urte berean, Queen Mary University of London-en Lankidetza Globaleko Dekano izendatu zuten. Mexikorekin diplomazia lanetan jarraitu zuen eta Citibanamex-ekin elkarlanean zortzi asteko ingeles ikastaro trinko bat garatzen hasi zen Mexikoko zientzialari gazteak Londresen doktoretza osteko ikasketetarako presta zitezen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016an, Ohtli Saria
* 2019an, Lázaro Cárdenas saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lajos Kassák

**Lajos Kassák** (Ersekujvár, 1887ko martxoaren 21a – Budapest, 1967ko uztailaren 22a) hungariar abangoardiako olerkari, eleberrigile, margolari, saiakeragile eta argitaratzailea izan zen.

Farmaziako laguntzaile baten eta garbitzaile baten semea izan zen. Ez zituen ikasketak amaitu eta sarrailagile ikastuna izan zen. 1904an Budapestera joan zen lantegietan langile gisa lan egitera, eta han 1904-1907 arteko borroka sindikaletan parte hartu zuen. Lanetik kaleratua izan ondoren, arlote bizi izan zen Parisen. 1910ean Hungariara kanporatu zuten.

Europako abangoardiako mugimenduekin harremanetan jarri zen, bereziki espresionismoarekin, futurismoarekin, kubismoarekin, konstruktibismoarekin, surrealismoarekin eta dadaismoarekin. Ez zen haietako batean ere erabat integratu, baina guztien eragina izan zuen. Bere poemak abangoardiako aldizkarietan argitaratzen hasi zen.

Bere ideia sozialistak gorabehera, Hungariako Sobietar Errepublikan Béla Kuni aurre egin zion artean eta ideologian. Alderdi komunistarekiko mendekotasuna errefusatu zuen eta horrek ostrazismora eraman zuen 1945etik aurrera.

1920an Vienara erbesteratu zen eta han Hungariako konstruktibismoaren printzipio teorikoak argitaratu zituen. 1926an Budapestera itzuli ahal izan zen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Hungarian ez zioten jaramonik egin, baina ez kanpoan. 1956ko Hungariako Iraultzan "Diktadorea" olerkia argitaratu zen. 1960ko hamarkadako liberalizazioarekin Hungariako abangoardiaren aita gisa berreskuratu zuten.

Olerkiak eta eleberriak idatzi zituen, margolariak ere bai, eta argazkigintzarekin, musikarekin eta zinemarekin lan egin zuen.

## Lan hautatuak 
* *Eposz Wagner maszkjában* 1915 (*Epopeia Wagnerren mozorropean*)
* *Szerelem, szerelem* 1962 (*Maitasuna, maitasuna*)
* *Egy ember élete* 1928-1937 (Gizon baten bizitza) , kontakizun biografikoa.
* *Mesterek köszöntése* 1962 (*Haritz-hostoak*)
Kota Kinabaluko artxidiozesia

**Kota Kinabaluko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren malaysiar artxidiozesia da. 1855eko irailaren 4an ezarri zen Labuan eta Borneoko prefetura apostoliko gisa, 1927ko otsailaren 5ean Iparraldeko Borneoko prefetura apostolikoa izena hartu zuen, 1952ko otsailaren 14an Jesseltongo bikariotza apostoliko egin zen, 1968ko martxoaren 22an Kota Kinabaluko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen, 1976ko maiatzaren 31n elizbarruti mailara igo zen eta 2008ko maiatzaren 23an artxidiozesi mailara. Artzapezpikuaren egoitza Kota Kinabalun dago. Egun artzapezpikua John Wong Soo Kau da.

## Ordinarioak 
### Labuan eta Borneoko prefektu apostolikoak 
* Carlos Cuarteroni (1857-1880)
* Thomas Jackson (1881-1896)
* Edmund Dunn (1897-1927)

### Iparraldeko Borneoko prefektu apostolikoak 
* August Wachter (1927-1945)
* James Buis (1947-1952)

### Jesseltongo bikario apostolikoa 
* James Buis (1952-1968)

### Kota Kinabaluko bikario apostolikoak 
* James Buis (1968-1972)
* Peter Chung Hoan Ting (1970-1975)
* Simon Michael Fung Kui Heong (1975-1976)

### Kota Kinabaluko apezpikuak 
* Simon Michael Fung Kui Heong (1976-1985)
* John Lee Hiong Fun-Yit Yaw (1987-2008)

### Kota Kinabaluko artzapezpikuak 
* John Lee Hiong Fun-Yit Yaw (2008-2012)
* John Wong Soo Kau (2012-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Peter Chung Hoan Ting (1970-1972)
* John Wong Soo Kau (2010-2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Keningauko elizbarrutia

**Keningauko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren malaysiar elizbarrutia da. 1992ko abenduaren 17an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Keningaun dago. Egun apezpikua Cornelius Piong da.

## Ordinarioak 
* Cornelius Piong (1992-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandakango elizbarrutia

**Sandakango elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren malaysiar elizbarrutia da. 2007ko uztailaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Sandakanen dago. Egun apezpikua Julius Dusin Gitom da.

## Ordinarioak 
* Julius Dusin Gitom (2007-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuala Lumpurko artxidiozesia

**Kuala Lumpurko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren malaysiar artxidiozesia da. 1955eko otsailaren 25ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1972ko abenduaren 18an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Kuala Lumpurren dago. Egun artzapezpikua Julian Leow Beng Kim da.

## Ordinarioak 
### Kuala Lumpurko apezpikua 
* Dominic Vendargon (1955-1972)

### Kuala Lumpurko artzapezpikuak 
* Dominic Vendargon (1972-1983)
* Anthony Soter Fernandez (1983-2003)
* Murphy Pakiam (2003-2013)
* Julian Leow Beng Kim (2014-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Antony Selvanayagam (1980-1983)
* Murphy Pakiam (1995-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malaka-Johorko elizbarrutia

**Malaka-Johorko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren malaysiar elizbarrutia da. 1972ko abenduaren 18an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Johor Baharun dago. Egun apezpikua Anthony Bernard Paul da.

## Ordinarioak 
* James Chan Soon Cheong (1972-2001)
* Paul Tan Chee Ing (2003-2015)
* Anthony Bernard Paul (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penangeko elizbarrutia

**Penangeko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren malaysiar elizbarrutia da. 1955eko otsailaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza George Townen dago. Egun apezpikua Sebastian Francis da.

## Ordinarioak 
* Francis Chan (1955-1967)
* Gregory Yong Sooi Ngean (1968-1977)
* Anthony Soter Fernandez (1977-1983)
* Antony Selvanayagam (1983-2012)
* Sebastian Francis (2012-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kuchingeko artxidiozesia

**Kuchingeko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren malaysiar artxidiozesia da. 1927ko otsailaren 5ean ezarri zen Sarawakeko prefetura apostoliko gisa, 1952ko otsailaren 14an Kuchingeko bikariotza apostoliko egin zen eta 1976ko maiatzaren 31n artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Kuchingen dago. Egun artzapezpikua Simon Peter Poh Hoon Seng da.

## Ordinarioak 
### Sarawakeko prefektu apostolikoak 
* Edmund Dunn (1927-1935)
* Aloysius Hopfgartner (1935-1949)
* Jan Vos (1949-1952)

### Kuchingeko bikario apostolikoak 
* Jan Vos (1952-1968)
* Charles Reiterer (1968-1974)
* Peter Chung Hoan Ting (1975-1976)

### Kuchingeko artzapezpikuak 
* Peter Chung Hoan Ting (1976-2003)
* John Ha Tiong Hock (1998-2017)
* Simon Peter Poh Hoon Seng (2017-)

## Bikario apostoliko lagunkidea 
* Charles Reiterer (1967-1968)

## Apezpiku laguntzaileak 
* John Ha Tiong Hock (1998-2003)
* Simon Peter Poh Hoon Seng (2015-2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miriko elizbarrutia

**Miriko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren malaysiar elizbarrutia da. 1959ko abenduaren 19an ezarri zen bikariotza apostoliko gisa eta 1976ko maiatzaren 31n elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Mirin dago. Egun apezpikua Richard Ng da.

## Ordinarioak 
### Miriko bikario apostolikoa 
* Anthony Denis Galvin (1960-1976)

### Miriko apezpikuak 
* Anthony Denis Galvin (1976)
* Anthony Lee Kok Hin (1977-2013)
* Richard Ng (2013-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sibuko elizbarrutia

**Sibuko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren malaysiar elizbarrutia da. 1986ko abenduaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Sibun dago. Egun apezpikua Joseph Hii Teck Kwong da.

## Ordinarioak 
* Dominic Su Haw Chiu (1986-2011)
* Joseph Hii Teck Kwong (2011-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramona Parra

**Ramona Aurelia Parra Alarcon** (1926ko maiatzaren 28a - 1946ko urtarrilaren 28a) txiletar gaztea izan zen, herrialde hartako Alderdi Komunistako militantea. Estatuko indar polizialek hil zuten, 19 urte zituela, 1946an Santiagon egindako manifestazio batean, "Bulnes plazako sarraskia" izenez ezagutzen dena.

## Biografia 
ezkerrera|thumb|Ramona Parra hil baino urtebete lehenago, lankide baten semearekin.
Manuel Parra eta Aurelia Alarcon izan zituen gurasoak. Ramona Parrak Moja Karmeldarretan egin zituen lehen ikasketak.

Goi Mailako Merkataritza Institutuan sartu zen Kontabilitatea ikasteko. 1945ean Laboratorios Repcine enpresan hasi zen lanean, eta arratsaldez jarraitu zituen ikasketak. Ez zen titulua lortzera heldu.

## Omenaldiak 
* 60ko hamarkadan Ramona Parra Brigadak sortu ziren bere omenez. 
* 1970ean, Victor Jarak BRP izeneko kanta bat eskaini zion, Celso Garridoren musikarekin eta Victor Jararen beraren letrarekin.

### Poesia 
Pablo Nerudak idatzi zuen *Los Llamo* poeman.Ramona Parra, gaztea

izar argiztatua,

Ramona Parra, heroi hauskorra,

Ramona Parra, lore odoldua,

gure laguna, bihotz ausarta,

neska eredugarria, urrezko gerrillaria:

zin dagigun zure izenean borroka honi eutsiko diogula.

zure odol isuria loratzeko.

(zatia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ramona aldizkaria. *Ramona Parraren familiak* Txileko Memoria gunean hitz egiten du berari buruz.
* Ramona Parra kolektiboa
Mirentxu Agirre Aristizabal

**Mirentxu Agirre Aristizabal** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1936ko azaroaren 2a – ibidem, 2025eko ekainaren 30a) aktibista izan zen, Espainian 1936an estatu-kolpea eman ondoren, fusilatu eta errepresaliatutako pertsonen oroimen historikoaren babeslea. Politikan eta Nafarroako futbol federazioan ere jardun zuen.

## Bizitza 
### Familia 
Mirentxu Agirre Aristizabal bost kideren arteko ahizpa txikiena izan zen, Mikele bikiarekin batera. Izatez, Lizarrakoak, baina 1936an bikiak Iruñeko klinika batean jaio ziren. Ama, Elvira Aristizabal, Lizarrakoa zen; aita, Fortunato Agirre, ostera, Arellanoarra eta Lizarrako alkatea zen. 1936ko Espainiako estatu-kolpearen ondoren atxilotu eta hil egin zuten, azken alaba bikiak jaio baino bi hilabete lehenago. Lizarran bizi izan da, bi urte izan ezik. Bi urte horietan, gerran zegoen giro politikoa zela eta, Donostian bizi izan ziren 1941. urtera arte. Iranzu, Atxon eta Xabier.

## Ibilbidea 
### Aktibista memoria berreskuratzen 
Bizitza osoan, fusilatu eta errepresaliatu zituzten pertsonen oroimena berreskuratzeko eta haien gorpuzkiak berreskuratzeko lan egin zuen ahizpa bikiarekin batera. Amak irakatsi zien aitaren oroimena bizirik mantentzen, elkarrekin izan zituzten bizipenak gogorarazita. 1959an aitaren gorpuzkiak berreskuratu zituzten, Cuelgamuros Haranera joan eta Lizarrako familiaren panteoian lurperatu ahal izan zituzten.

Aktiboki hartu zuen parte oroimen historikoa berreskuratzen eta estatu-kolpearen ondoren, Nafarroan errepresaliatutako pertsonei omenaldia egiten. 2002ko azaroan Nafarroako Fusilatuen Senideen Elkartea (AFFNA-36) sortu zenetik, kide aktiboa izan da. Elkarte horretako presidentea izan zen zortzi urtez, 2002an sortu zenetik, 2010era hain zuzen ere. 2012an, Gorka Morenoren *Asociados por la verdad* (1936-2012) liburuan jaso ziren haren testigantzak.

### Politikari 
Mirentxu Agirre Aristizabalek politika instituzionalean ere izan zuen bidea: Eusko Alderdi Jeltzaleko kidea izan zen, eta gero Eusko Alkartasunera pasatu zen. 2015 urtean, Geroa Bai koalizioaren zerrendan aurkeztu zen Lizarrako Udaleko hauteskundeetan. Zerrenda horrek garaipena lortu zuen urte hartan, eta Koldo Leoz aukeratua izan zen Lizarrako alkate: herriko lehen alkate abertzalea eta euskalduna, bere aita Fortunato Agirrez geroztik.

### Bestelakoak 
1983an Nafarroako Futbol Federazioko presidentea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ahizpak Youtuben
Macaoko elizbarrutia

**Macaoko elizbarrutia** (; , ) Erromatar Eliza Katolikoaren txinatar elizbarrutia da. 1576ko urtarrilaren 23an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Macaon dago. Egun apezpikua Stephen Lee da.

## Ordinarioak 
* Diego Núñez de Figueroa (1576-1578)
* Leonardo Fernandes de Sá (1578-1599)
* João Pinto da Piedade (1604-1626)
* João de Casal (1690-1735)
* Eugénio Trigueiros (1735-1740)
* Hilário de Santa Rosa (1740-1752)
* Bartolomeu Manuel Mendes dos Reis (1753-1773)
* Alexandre da Silva Pedrosa Guimarães (1773-1789)
* Marcelino José da Silva (1789-1802)
* Manuel Santo Galdino (1802-1804)
* Francisco Chacim (1804-1828)
* Nicolau Rodrigues Pereira de Borja (1843-1845)
* Jerónimo José de Mata (1845-1862)
* João Maria Pereira de Amaral e Pimentel (1866-1871)
* Manuel Bernardo da Souza Enes (1874-1883)
* António Joaquim de Medeiros (1884-1897)
* José Manuel de Carvalho (1897-1902)
* João Paulino de Azevedo e Castro (1902-1918)
* José da Costa Nunes (1920-1940)
* João de Deus Ramalho (1942-1953)
* Policarpo da Costa Vaz (1954-1960)
* Paulo José Tavares (1961-1973)
* Arquimínio Rodrigues da Costa (1976-1988)
* Domingos Lam (1988-2003)
* José Lai (2003-2016)
* Stephen Lee (2016-)

## Apezpiku lagunkideak 
* Eugénio Trigueiros (1725-1735)
* Jerónimo José de Mata (1844-1845)
* Domingos Lam (1987-1988)
* José Lai (2001-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak