open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Britainiako Indar Armatuak

**Britainiako Indar Armatuak**, **Erresuma Batuko Indar Armatuak** edo, formalki **Erregeren Indar Armatuak**, Erresuma Batua, itsasoz haraindiko britainiar lurraldeak eta Koroaren dependentziak defendatzeaz arduratzen diren indar militarrak dira. Erresuma Batuko interes zabalak ere sustatzen dituzte, bakea mantentzeko nazioarteko ahaleginak babesten dituzte eta laguntza humanitarioa emateko misioetan parte hartzen dute.

Britainia Handiko Erresuma 1707an sortu zenetik (gero Erresuma Batuan izango zena), Britainiako Indar Armatuek munduko potentzia handiekin zerikusia duten gerra handi gehienetan jardun dute, besteak beste, Zazpi Urteetako Gerran, Amerikako Independentzia Gerran, Gerra Napoleonikoetan, Lehen Mundu Gerran eta Bigarren Mundu Gerran. Gerra horietako gehienetan Britainia Handiak izan zuen garaipenari esker, munduko gertaeretan eragina izan zuen eta munduko potentzia militar eta ekonomiko nagusietako bat bihurtu zen. Britainia Handiko Indar Armatuek osagai hauek dituzte: Royal Navy, 70 ontziko ur handitako itsas armada bat, Royal Marinesekin batera, oso espezializatuta dagoen infanteria anfibioko indarra; Britainiar Armada, Erresuma Batuko lurreko gerra-adar nagusia; eta Royal Air Force, teknologikoki sofistikatua den aireko indar bat, hainbat hegazkinez osatutako operazio-flota duena. Indar armatu britainiarrek barne hartzen dituzte indar iraunkorrak, Erreserba Erregularra, Boluntarioen Erreserbak eta Babestutako Erreserbak.

Indar Armatuen burua monarka britainiarra da, gaur egun Karlos III.a, eta indar armatuetako kideek leialtasuna zin egiten diote. Hala ere, konstituzio-konbentzio zaharren ondorioz, *de facto* aginte betearazlea,  errege prerrogatiba erabiliz, lehen ministroari eta defentsako estatu-idazkariari ematen zaie. Lehen ministroak (Kabinetearekin batera) indar armatuen erabilerari buruzko erabaki garrantzitsuenak hartzen ditu. Erresuma Batuko Parlamentuak britainiar armadaren jarraipena onartu behar du, Indar Armatuen Legea gutxienez bost urtean behin onartuz, 1689ko Eskubideen Gutunak eskatzen duen moduan. "Armada iraunkor" batek bakarrik eskatzen du Legebiltzarraren onarpena; Royal Navyk, Royal Air Forcek, Royal Marines eta beste edozein indar ez daude baldintzan sartuta. Defentsa Kontseiluak kudeatzen ditu indar armatuak.

Erresuma Batua onartutako bost potentzia nuklearretako bat da, Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluko kide iraunkora, NATOren kide fundatzaile eta liderra eta AUKUS segurtasun-itunean eta Bost Potentzien Defentsa Akordioaren parte-hartzailea. Ascension uhartean, Bahrein, Belize, Bermudak, Indiako Ozeanoko Lurralde Britainiarra, Brunei, Kanada, Zipre, Malvina uharteak, Alemania, Gibraltar, Kenya, Montserrat, Nepal, Qatar, Singapur eta Estatu Batuetan atzerriko goarnizioak eta instalazioak dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aruba 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Arubak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau bere 9. partaidetza izan zen jokoetan, nahiz eta 2008ra arte Holandarren Antillak izenarekin egin izan zuen.

## Leihakideak 
Honakoa leihakide arubarren zerrenda da, kirolaren arabera.

## Igeriketa 
Arubak bi unibertsalitate-plaza jaso zituen FINAren eskutik, haien hoberen sailkatutako gizonezko eta emakumezko leihakideak bidal zitzaten.

## Tiroa 
Arubak Hirualderdiko Komisiotik gonbidapena jaso zuen leihakide bat bidaltzeko, minimo olinpikoa betiere betetzen zuelarik. Hortaz, herrialdearen lehen aldia izan zen kirol honetan leihatzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antigua eta Barbuda 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Antigua eta Barbudak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, hau bere 11. olinpiar agerpena izanik.

## Leihakideak 
Ondorengoa leihakideen zerrenda da, kirolen arabera.

## Atletismoa 
Antigua eta Barbudako leihakideek minimo olinpikoak edota World Athleticsen zerrendan postu minimoa lortu zuten, Olinpiar jokoetan parte hartzeko eskubidea bermatuz.

**S** = Sailkatua

## Bela 
Antigua eta Barbudak Belako Nazioarteko Federazioaren eskuz gonbidapena jaso zuen Laser Radial kategorian leihatzeko. Honek herrialdearen itzulera markatu zuen kirol honetara, 20 urtez parte hartu gabe egon ondoren.

**D*** = Dominerako lasterketa; K = Kanporatua (ez zen lasterketarako sailkatu)

## Boxeoa 
Antigua eta Barbudak boxeolari bat bidali zuen jokoetara lehen aldiz 1988tik. Ameriketako boxeo sailkapenaren arabera, Alston Ryan gizonezkoen pisu arinen artean 5. postua zeukan, Olinpiar jokoetarako plaza eskuratuz.

## Igeriketa 
Antigua eta Barbudak bi unibertsalitate-plaza jaso zituen FINAtik, haien sailkapenean posturik altuena zuten gizonezko zein emakumezko kirolari bana bidaltzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bangladesh 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Bangladeshek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, hau bere 10. olinpiar agerpena izanik.

## Leihakideak 
Ondorengoa leihakideen zerrenda da, kirolen arabera sailkatuta.

## Arkularitza 
Olinpiar historian lehen aldiz, arkulari bangladeshtar bat mundu txapelketen bidez sailkatu izan zen Olinpiar jokoetarako. Hau, zehazki, Den Boschen (Herbehereak) ospatutako 2019ko munduko txapelketako laurdenetara iritsiz izan zen posible, eskuragarri zeuden 4 plazetako bat hartuz.

## Atletismoa 
Bangladeshek World Athleticsen eskuz unibertsalitate-plaza bat jaso zuen gizonezko leihakide bat bidaltzeko.

## Igeriketa 
Bangladeshek bi unibertsalitate-plaza jaso zituen FINAtik, haien gizonezko zein emakumezko leihakide hoberenak bidal zitzaten.

## Tiroa 
Bangladeshek Hirualderdiko Komisiotik gonbidapena jaso zuen gizonezko tirolari bat bidaltzeko, betiere minimo olinpikoak beteta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kollaako gudua

thumb|250px|Finlandiako Estatu Nagusia guduan zehar.

**Kollaako guda** 1939ko abenduaren 7tik 1940ko martxoaren 13ra izan zen Koolla ibaian, Karelian, Finlandian, Finalandia eta SESBen arteko Neguko Gerraren barruan.

## Gertakariak 
Finlandiak sobietarrek baino tropa gutxiago zituen arren, bere indarrek (12. dibisioa) Armada Gorriari aurre egitea lortu zuten. Sobietarrek errepideak kontrolatzeko agindua jaso zuten. Kollaa inguruak, ordea, errepide gutxi zituen, guztiak finlandiar tropek mantenduak. Bestalde, sobietarrek ez zuten eskirik, eta horrek desabantaila ematen zien finlandiarren aurrean.

Sarritan, Kollaa Neguko Gerran defendatzeko lekurik zailenetako bat izan zela uste da: Armada Gorriak Finlandiako lerroetara artilleriako 40.000 obus jaurtitzeko gaitasuna zuen egun batean, eta Finlandiako artilleriak, berriz, 1.000 baino ezin zituen jaurti onenean.

Galera handiak izan zituzten arren, Finlandiako hamabigarren dibisioak Armada Gorriari aurre egitea lortu zuen eta batailak 1940ko martxoaren 13ra arte jarraitu zuen. Armada Gorriak hainbat arrakasta lortu zituen, finlandiar lerroak bere posizioetatik kanpora bultzatuz, baina finlandiar armadak kontraeraso sistematikoak egin zituen bere lerroak berrezartzeko.

Finlandiarren defentsa kolapsatzeko zorian egon zen 1940ko martxoan. Sobietarrek Finlandiako lineak gainditzea lortu zuten. Ondorioz, 12. Dibisioko komandante finlandiarrak Kollaaren defentsa bertan behera uzteko agindu zuen. Hala ere, azkenean, komandanteak nahiago izan zuen kontraeraso bat prestatzea.

Azkenean, bi herrialdeek 1940ko martxoaren 13an negoziatu zuten. Kontraerasorako agindua bertan behera utzi zen, eta militarrei agindu zitzaien beren posizioei eusteko liskarrak amaitu arte.

## Heriotz Zuria 
Simo Häyhä, Finlandiako frankotiratzaile famatua, "Heriotz zuria" ere deitua, gudu honetan nabarmendu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Neguko Gerra
* Simo Häyhä

## Kanpo estekak
John Simon, Simoneko 1. bizkondea

**John Allsebrook Simon, Simoneko 1. bizkondea** (1873ko otsailaren 28-1954ko urtarrilaren 11) politikari britainiarra izan zen, eta Kabineteko goi-mailako postuak bete zituen Lehen Mundu Gerratik Bigarren Mundu Gerraren amaierara arte. Barne Idazkaria izan zen, Kanpo Harremanetako eta Altxorreko Kantzilerraren idazkari gisa lan egin zuen hiru pertsonetako bat izan zen, Rab Butler eta James Callaghanekin batera.

Lord Chancellor ere izan zen, sistema juridiko britainiarreko posturik nabarmenena. Liberal gisa hasi zuen bere ibilbidea (hasieran ezkerreko hegalarekin identifikatzen zen, baina gero alderdiaren eskuineko hegalarekin), Gobernu Nazionalarekin bat egin zuen 1931n, eta Alderdi Nazional Liberala sortu zuen prozesuan. Bere ibilbidearen amaieran, kontserbadorea zen funtsean.

## Kanpo estekak
Montse Germán

**Montserrat Roig Germán**, ezagunagoa **Montse Germán** izenez (Sabadell, Bartzelona, Katalunia, 1969ko ekainaren 6a) antzerkiko eta telesailetako kataluniar aktorea da. Ezaguna da ''Laberint d'ombres* eta *Infidels*  lanetan parte hartzeagatik. 2017an hasi zen TV3n ematen zen eguneroko *Com si fos ahir* telenobelan Silviaren papera egin zuen.

## Antzerki lanak 
Lan batzuen izenburua, egilea, zuzendaria, lekua eta urtea, hurrenez hurren:

* *El Mercader de Venècia*, William Shakespearerena eta Sergi Belbelek zuzendua. Bartzelonako Poliorama Anzokia, 1994
* *La Nit de Valognes o El procés de Don Juan*, Eric-Emmanuel Schmittena. Zuzendaria Pere Sagristà, Bartzelonako Adrià Gual Antzokia, 1995
* *Croades*, Michel Azamarena. Zuzendaria Antonio Simon Rodríguez, Bartzelonako Adrià Gual Antzokia, 1996
* *El temps i l'habitació*, Zuzendaria Lluís Homar, Romea Antzokia,1996
* *ESTRIPtis*. Zuzendaria Manuel Dueso, Muntaner Aretoa, 1998.
* *La Barca Nova*, Ignasi Iglèsiasena. Zuzendaria. Joan Castells,  Nacional de Catalunya Antzokia, 1999
* *Romeu i Julieta*, William Shakespearerena. Zuzendaria: Maurice Durozier,  Mercat de les flors, 1999
* *Plaça dels herois*, Thomas Bernhardena. Zuzendaria Ariel García Valdés, Nacional de Catalunya Antzokia
* *Restes humanes sense identificar i l'autèntica naturalesa de l'amor*, Brad Fraserrena, Zuzendaria Manuel Dueso. Loren merkatua, 2001
* *Matem els homes*, Manel Duesorena. Zuzendaria  Manel Dueso. Seu de la SGAE, 2001
* *Lear*,  Edward Bondena. Zuzendaria Carme Portaceli, Grec Antzokia, 2003
* *Germanes*, Carol Lópezena. Zuzendaria Carol López Villarroel Antzokia, 2008
* *Agost*, Tracy Lettena. Zuzendaria Sergi Belbel Nacional de Catalunya Antzokia, 2010
* *L'Efecte'', Lucy Prebblerena. Zuzendaria Carol López, Beckett Aretoa, 2015

## Filmografia 
### Zinema 
Hauexek dira bere lan batzuk:

### Telesailak 
Besteak beste, lan hauek egin ditu:

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2007an Zinema aktore katalan onenaren Butaka saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
3. Armada (Wehrmacht)

**3.** **Armada** () Alemaniako lurreko-armada bat izan zen, II. Mundu Gerran borrokatu zena.

## Borroka-kronika 
3. Armada 1939ko irailaren 1ean aktibatu zen, Alemaniako indarrek Polonia inbaditu zuten egunean. Georg von Küchler artilleria-jeneralaren agindupean jarri zen. Küchler geroago Iparraldeko Armada Taldeko komandante bihurtu zen 1942an, eta geroago, Generalfeldmarschall. Poloniako kanpainaren hasieran, 3. Armada Feodor von Bock Ipar Armada Taldeko Generaloberstaren agindupean zen, Günther von Klugeren Generaloberstaren esku zegoen 4.arekin batera. 4. Armadak Poloniako korridorea konkistatu eta Ekialdeko Prusian sartu behar zuen, horrela bi eremuak lotuz. Hirugarren Armada bitan banatu eta Ekialdeko Prusiatik eraso behar zuen. 3. Armadaren hegoalderantz egin behar zuen Modlinerantz, Vistula eta Bug ibaien elkargunetik hurbil gurutzatu eta Varsoviaren aurkako erasoan parte hartu. 3. Armadaren beste zatia Armadak eraso egin behar zuen Narewtik hurbil, Bug ibaiaren ondoan, eta Brest-Litovskerantz jarraitu.

Poloniari eraso egin ziotenean, 3. Armadaren zati bat Poloniako korridorera joan zen eta 4.arekin egin zuen topo. 3. eta 4. Armadek ondo jarraitu zituzten beren planak, eta Poloniako kanpaina garaipen zuzena izan zen Alemaniako indar armatuentzat. Armada Gorriak milioi bat gizonekin egin zion eraso Poloniari ekialdetik, eta mendebalderantz egin zuen, tropa alemanekin topo egin arte, nahiz eta bajak espero baino handiagoak izan. Brest-Litovsken garaipen alemaniar eta sobietarraren desfilea egin zen.

1939ko azaroaren 5ean, Poloniako kanpaina amaitu eta bost bat astera, Hirugarren Armada desegin zen. Hirugarren Armada II. Mundu Gerran disolbatu zen lehen armadetako bat izan zen. Estatu nagusia Bad Bertrichera eraman zuten, 16. Armada izenarekin, mendebaldean erabiltzeko. Hirugarren Armada desegin eta berehala, Küchler sortu berria zen 18. Armadaren komandante bihurtu zen. Haren buru izan zen 1940ko Frantziako Guduan. Postu horretan egon zen 1942 arte, Iparraldeko Armadako komandante bihurtu zenean, Leningradeko setioaren buru izateko. Urte hartan Generalfeldmarschall bihurtu zen, baina 1944an ordeztu zuten, Iparraldeko Armada Taldearen aurkako sobietar aurrerakadaren ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Urrestarazu

**José Urrestarazu Munduate** (Ataun, 1934ko martxoaren 14a) gipuzkoar txirrindulari ohia da.

Anaia Jacinto ere txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1955**
* Gervais Memoriala
**1956**
* Altsasuko Saria
**1960**
* 7. Eibarko Bizikletan
**1961**
* Altsasuko Saria
**1966**
* 7. Urkiolako Igoeran

## Kanpo estekak 
*
Bristol Blenheim

**Bristol Blenheim** Erresuma Batuak diseinatu eta eraikitako bonbaketari arina izan zen. Bristol Aeroplane Companyk eraiki zuen eta Bigarren Mundu Gerrako lehenengo bi urtetan etengabe erabili ziren, eta ondoren entrenatzeko gerraren amaierara arte. Hasierako eredua Type 142 izan zen, hegazkin zibil gisa, Lord Rothermere egunkari jabeak egindako erronkari erantzun gisa. Type 142k lehen hegaldia 1935ko apirilean hegan zuen, eta ondoren Aire Ministerioak Type 142M eskatu zuen Royal Air Forcek erabil zezan. 

Blenheim hegazkina izan zen metalez osoki eraikitako lehen hegazkin monokasko britainiarretako bat. Lurreratze-trena bildu zitekeen, flapak zituen, metrailadore dorretxo bat eta abiadura konstanteko helizea. Mk.I RAFen hegazkin biplanoak baino azkarragoa zen, baina egindako aurrerapen militarren ondorioz laster egun argiz hegan egiteko arriskutsu bilakatu zen, baina eraginkorra zen gaueko hegaldietan. Blenheim bonbaketari gisa eraginkorra bazen ere, asko behera bota zituzten. Erresuma Batuak garatu zuen arte, beste herrialde batzuek ere erabili zituzten beranduago, Jugoslavia, Finlandia eta Kanada kasu. 

## Kanpo estekak
Palau 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Palauk 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau herrialdearen 6. partaidetza olinpikoa izan zen.

## Leihakideak 
Honakoa leihakide palauarren zerrenda da, kirolen arabera banatua.

## Atletismoa 
Palauk World Athleticsen eskutik unibertsalitate-plaza bat jaso zuen gizonezko leihakide bat bidali zezan.

###### Giltza: 
**MP** = Marka pertsonala

## Igeriketa 
Palauk bi unibertsalitate-plaza jaso zituen FINAtik, haien gizonezko zein emakumezko igerilari hoberenak haien proba espezifikoetan leiha zitezen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bermudak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Bermudek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuten. Lehen aldiz 1936ean leihatu zirenetik, edizio guztietan ageri izan da herrialdea, 1980ean izan ezik, Estatu Batuek Sobiet Batasunaren kontra deitutako boikotera batu baitziren.

Irlek edizio honetan irabazi zuten haien historiako lehen urrezko domina, Flora Duffy triatloilariaren eskutik. Hau guztira haien historiako bigarren domina da, lehena 1976ean eskuratu zutelarik, brontzezkoa.

## Leihakideak 
Honakoa Bermuden leihakideen zerrenda da, kirolen arabera.

## Arraunketa 
Bermudak ontzi bat sailkatu zuen joku olinpikoetarako 2021ean Rio de Janeiron (Brasil) ospatutako Ameriketako Sailkatze-Fasean. Zehazki, Bermudak hirugarren postuan heldu ziren B-finalean, leihaketako bost plazetako bat eskuratuz.

**AF** = A Finala (domina); **BF** = B Finala (dominik ez); **CF** = C Finala (dominik ez); **DF** = D Finala (dominik ez); **EF** = E Finala (dominik ez); **FF** = F Finala (dominik ez)

**EA/B** = A/B Finalerdia; **EC/D** = C/D Finalerdia; **EE/F** = E/F Finalerdia; **L** = Laurdena; **R** = Errepeska

## Triatloia 
Bermudek leihakide bat bidali izan ahal zuten, hura Nazioarteko Triatloi Batasunaren errankinean 26 altuenen artean zegoelako. Flora Duffyren 4. jokuak ziren hauek, eta urrezko domina irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestina 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Palestinak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau herrialdearen 7. agerpena izan zen.

## Leihakideak 
Honakoa leihakideen zerrenda da, kirolen arabera antolatuta.

## Atletismoa 
Palestinak World Athleticsen eskutik unibertsalitate-plaza bat jaso zuen emakumezko leihakide bat bidali zezan.

## Halterofilia 
Palestinak Hirualderdiko Komisiotik eta Nazioarteko Halterofilia Federaziotik leihakide bat bidaltzeko gonbitea jaso zuen.

## Igeriketa 
Palestinak bi unibertsalitate-plaza jaso zituen FINAren eskutik, sailkapenaren arabera haien gizonezko eta emakumezko igerilaririk hoberenak bidal zitzaten.

## Judoa 
Palestinak Nazioarteko Judo Federazioaren eskutik leihakide bat bidaltzeko gonbidapena jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernle Chatfield

**Alfred Ernle Montacute Chatfield** (1873ko irailaren 27-1967ko azaroaren 15) Erresuma Batuko Royal Navyko ofiziala zen, Flotako Almirantea. Lehen Mundu Gerran, Sir David Beattyren izen handiko kapitaina izan zen 1914ko abuztuan Heligoland Bighteko guduan, 1915eko urtarrilean Dogger Bankuko guduan eta 1916ko maiatzean Jutlandiako guduan. Gerraren ondoren, Atlantikoko Flotako komandante-buru izan zen, eta, gero, komandante Mediterraneoko Flotako komandante buru. Itsasoko Lehen Lord gisa zerbitzatu zuen 1930eko hamarkadan, eta hor defendatu zuen 70 gurutzaontzi behar zirela, 1930ko Itsas-Armadako Konferentzian hitzartutakoa baino 20 gehiago.

Geroago, Bigarren Mundu Gerraren lehen urteetan, Defentsa Koordinaziorako ministro izan zen.

## Kanpo estekak
Kingsley Wood

**Sir Howard Kingsley Wood** (1881eko abuztuaren 19-1943ko irailaren 21) politikari kontserbadore britainiarra zen. Wesleytar ministro metodista baten semea, abokatu gisa kualifikatu zen eta industria-aseguruetan arrakastaz espezializatu zen. Londresko Konderriko Kontseiluko kide bihurtu zen, eta gero, Parlamentuko kide.

Woodek Neville Chamberlainen ministro izan zen Osasun Ministerioan, aliantza pertsonal eta politiko estua ezarriz. Bere lehen kabinetea Postari Orokorra izan zen, bertan posta bulego britainiarra burokrazia batetik negozio batera aldatu baitzuen. Bigarren Mundu Gerraren aurreko hilabeteetan Airerako estatu-idazkari gisa, gerra-hegazkinen ekoizpena izugarri handitu zela gainbegiratu zuen, Britainia Handiak Alemaniarekiko parekotasuna lor zezan. Winston Churchill 1940an lehen ministro bihurtu zenean, Wood Altxorraren Kantziler bihurtu zen. John Maynard Keynesek proposatutako politikak hartu ondoren, Erresuma Batuko Altxorraren eginkizuna aldatu zuen, gobernuaren diru-sarrera eta gastuak zaintzeko, Britainia Handiko ekonomia guztia zuzentzeko.

Wooden azken berrikuntzetako bat Pay As You Earn sortzea izan zen. Horren bidez, errentaren gaineko zerga langileen soldatatik kentzen zen, atzera begira ondoren jaso beharrean. Sistema horrek indarrean jarraitzen du Britainia Handian. Wood bat-batean hil zen sistema berria Legebiltzarrari jakinarazi behar zitzaion egunean.

## Kanpo estekak
Edward Wood (Lord Halifax)

**Edward Frederick Lindley Wood**, Halifaxeko Earla (1881eko apirilaren 16-1959ko abenduaren 23), **Lord Irwin** gisa ezaguna 1925etik 1934ra eta **Halifaxeko Bizkondea** 1934tik 1944ra, Erresuma Batuko politikari kontserbadorea izan zen. Denbora horretan, goi-mailako zenbait kargu izan zituen, batez ere Indiako Gobernadore Orokorra 1926tik 1931ra bitartean, eta Kanpo Harremanetarako idazkari 1938 eta 1940 artean. Adolf Hitlerren aurrean 1936-1938 urteetan Erresuma Batuak izan zuen baketze-politikaren arkitektoetako bat izan zen, Neville Chamberlain lehen ministroarekin estuki lan eginez. Hala ere, Kristallnachten (1938ko azaroaren 9tik 10era) eta Txekoslovakiaren okupazio alemanaren ondoren (1939ko martxoan), beste politika bat bultzatu zuten, eraso gehiago gelditzeko helburuarekin, Polonia defendatzeko gerrara joatea aginduz.

Chamberlainek 1940ko maiatzaren hasieran dimisioa eman ondoren, Halifaxek ez zuen onartu lehen ministroaren postua, uste baitzuen Winston Churchill gerra-buruzagi egokiagoa izango zela (Halifax Lorden Ganberako kide izatea arrazoi ofizialtzat hartu zen). Aste batzuk geroago, itxuraz katastrofikoa zen porrotari aurre egiten zioten aliatuek, britainiar tropak Dunkerquera itzuli zirenean, Halifax Italiarekin negoziatzearen alde agertu zen, bake-baldintza onargarriak negoziatzen ahal ziren ikusteko. Churchillek kaleratu zuen, Gerra Kabineteak hainbat bilera korapilotsu egin ondoren. 1941etik 1944ra, enbaxadore britainiarra izan zen Estatu Batuetan.

## Kanpo estekak
Edward Wood

**Edward** edo **Ed Wood** izan daiteke:

*Edward Wood (MP) (fl. 1584–86), politikari ingelesa.
*Sir Edward Wood (diplomatikoa), Erresuma Batuko enbaxadorea Suedian 1670ko hamarkadan.
*Edward Wood (britainiar armadako ofiziala) (1841–1898).
*Ed Wood (1924–1978), estatubatuar zinema-zuzendaria.
***Ed Wood* (filma), 1994ko filma, zuzendariari buruz.
*Edward Wood (Lord Halifax), Edward Frederick Lindley Wood (1881–1959).
*Edward Allan Wood (1872–1930), Britainiar armadako ofiziala.
*Edward Rogers Wood (1866–1941), Kanadako finantzaria. 
*Edward Wood (apaiza), Mashonalandeko artxidiakonoa, 1946–1960.
*Edward John Wood, Jackie Wood izenarekin ezagunago den futbolaria.
*Ed Wood (ingeniaria) (1968an jaioa), Williams Bat Formula taldearen ingeniaria
Niels Danimarkakoa

**Niels** (c. 1065 &ndash; Schleswig, 1134ko ekainaren 25a) Danimarkako erregea izan zen 1004tik hil zen arte.

Svend II.a Danimarkakoaren eta ohaide ezezagun baten semea izan zen. Bere anaietako lau Danimarkako erregeak izan ziren bera baino lehen. 1086an Flandriara bidali zuten bere anaia Olaf I.a han erbesteratua ordezkatzeko. 1104an errege aukeratu zuten bere anaia Erik I.a ordezkatzeko, 1103ko uztailean hila. 1105ean Margarita Fedkullarekin ezkondu zen, Inge I.a Suediakoaren alaba.

Bere erregealdi gehiena bakean igaro zen eta bere anaia Kanuto IV.aren kanonizazioa lortu zuen. Oparien bidez, Elizaren laguntza lortu zuen monarkia indartzen. Bendoen aurka gudukatu zuen Poloniarekin aliantzan. Bere seme Magnus Indartsua Suediako errege aukeratu zuten.

1128an edo 1129an Margarita hil zen eta 1130ean Magnus Suediatik bota zuten. Magnusek bere lehengusu Kanuto Lavard hil zuen, Danimarkako tronuaren oinordekotzat jotzen zena, eta gerra zibila hasi zen. Gerra zibila hasi zen. Nielsek eta bere semeak elizaren eta enperadorearen babesa izan zuten. Magnus Fotevilgo guduan hil zen 1134ko ekainaren 4an. Niels bizirik atera zen, baina hilaren 25ean hil zuten Schleswig hiriko biztanleek.
Daniel Bashiel Warner

**Daniel Bashiel Warner** (Baltimore konderria, Maryland, 1815eko apirilaren 19a - Liberia, 1880ko abenduaren 1a) liberiar politikaria izan zen. Liberiako presidentea izan zen 1864tik 1868ra.

Estatu Batuetan jaio zen eta Liberiara emigratu zuen familiarekin 1823an. Ameriketatik etorritako buruzagi klaseko kidea izan zen eta hainbat kargu politiko izan zituen. Ordezkarien Ganberako (eta 1848tik 1849ra arteko presidentearen) eta Senatuko kide izan zen. Estatu Idazkaria izan zen 1854tik 1856ra eta 1860tik 1864ra herrialdeko presidenteordea izan zen Stephen Allen Bensonen lehendakaritzan. Herrialdeko ereserkiaren hitzak idatzi zituen.

1864tik 1868ra bitarteko lehendakaritzan, herrialdearen barneko tribu indigenekiko harremanak izan zituen kezka nagusi. Espedizio bat egin zuen barrura, eta itun bat sinatu zuen Moussadouko biztanleekin. Bidaiaren txosten bat argitaratu zuen, inguru horietako biztanleen ohiturak eta baliabideak deskribatuz.
Christophe Bassons

**Christophe Bassons** (1974ko ekainaren 10a) frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 1998 
3. Frantziako Erlojupeko Txapelketan

5. Eddy Merckx Sari Nagusian

### 1999 
Dophine Libereko etapa bat

### 2001 
9. Lorraineko Zirkuituan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parpailagilea (margolana)

**Parpagilea** edo **ehoziri-langilea** (nederlanderaz: *De Kantwerkster*) Jan Vermeer margolari  herbeheretarraren margolan ezagunenetarikoa da. 1669-1670 urteetan sortu zuen, ostera Louvre museoan erakusgai jarri zelarik.

Margo-oihal eta egurrezko egitura gainean eginiko oliozko margolana da, 23,9 x 20,5 cm-ko dimentsioekin Vermeer-en obra txikiena bezala kontsideraturik. Bertan, kanezu horia daraman emakume gazte bat islatzen da; bobin pare bat eusten du ezkerreko eskuan, orratz bat ehoziri-lana egiten ari den kuxinean jartzen duen bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Avro Manchester

**Avro 679 Manchester** motor bikiko bonbaketari astun britainiarra izan zen, Avro hegazkin-konpainiak Erresuma Batuan garatua eta fabrikatua. Kopuru handitan eraiki ez zen arren, Avro Lancaster ospetsuaren eta askoz arrakastatsuenaren aitzindaria izan zen, Bigarren Mundu Gerrako bonbaketari estrategikorik onenetako bat.

Britainia Handiko Aire Ministerioaren P.13/36 zehaztapenean ezarritako baldintzen arabera diseinatu zuen Avrok Manchesterra. Erregearen Aireko Indarra (RAF) ekipatzeko gai zen bonbaketari ertain baten bila zebilen, aurretik zituzten motor bikiko bonbaketariak (Armstrong Whitworth Whitley, Handley Page Hampden eta Vickers Wellington) ordezkatzeko helburuarekin. Inaugurazio-hegaldia 1939ko uztailaren 25ean egin zuen, eta Manchesterra eskuadroi zerbitzuan hasi zen 1940ko azaroan, gerra piztu eta hamabi hilabete eskasera.

RAFek eta Royal Canadian Air Forcek (RCAF) erabili zuten, Manchester hegazkinak operatiboki porrota izan ziren, batez ere Rolls-Royce Vulture motorren ondorioz, oraindik oso garatuta ez zeudenak eta, beraz, ez zirelako oso fidagarriak. 1941ean utzi zioten ekoizteari. Hala ere, Manchester berriro diseinatu zuten lau motorreko bonbaketari astuna izateko, Rolls-Royce Merlin motorrekin, eta Avro Lancaster deitu zioten.

## Kanpo estekak
Nagore Belastegi Martín

**Nagore Belastegi** **Martín** (Legazpi, Gipuzkoa, 1987) kazetaria da.

## Biografia 
### Ikasketak 
Legazpiko Haztegi Ikastola egin zituen HH, LH, DBH eta DBHO ikasketak  (1989 - 2005). Doinua Musika Eskolan berriz, Solfeo eta eskusoinua ikasi zituen  (1995 - 2003). Euskal Herriko Unibertsitatean Kazetaritzan lizentziatu zen. (2005 - 2009).

### Kazetari 
2010etik artikuluak, erreportajeak, kronikak eta elkarrizketak idatzi ditu Gara eta Naiz hedabideetako sail anitzetan (Euskal Herria, Kultura, Ekonomia). Erreportaje luzeak ere ditu Gaur8, Zazpika eta Zazpi Haizetara gehigarrietan.

Goiberri tokiko aldizkarian ia lau urtez jardun zuen lanean, 2016ko otsailetik 2019ko abendura bitartean. Aldizkari berean hilabetero zutabe bat idazlen du. Debagoienako zonaldean bekadun izan zen El Diario Vascon, 2008an 2 hilabetez.
## Argitalpenak 
### Helduentzat ipuinak 
* *Zirriborroak, kontatu behar ez nituenak* (2023).  Koldo Landaluze ilustratzailearekin elkarlanean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Zirriborroak, kontatu behar ez nituenak Hamaika Telebista
Toña Is

**María Antonia Is Piñera**, ezagunagoa **Toña Is** izenez (Oviedo, Asturias, 1966) asturiar futbolari ohia, entrenatzailea, hautatzailea izan da. Gero udaltzain jarraitu du. Mexikoko  Lehen Mailako Emakumezkoen Pachuca taldea entrenatu ondoren (2021), Espainiara itzuli zen, eta udaltzain lan egiten du.

2015etik 2019ra, 17 urtez beherakoen futboleko emakumezkoen selekzio nazionaleko hautatzailea izan zen. Federazioko lehen emakume-entrenatzailea izan zen. 2015ean, futbol selekzioko lehen emakume hautatzailea izan zen Espainian. 2018an, emakumezkoen 17 urtez beherakoen munduko txapelketa irabazi zuen.

1989ko Selekzio Nazional Absolutuan jokatu zuen 90eko hamarkadara arte, eta 1997ko Eurokopan brontzezko domina lortu zuen.

## Biografia 
Neba-ahipekin eta lagunekin futbolean hasi zen Oviedoko La Correderia auzoan. 14 urterekin hasi zen neskekin entrenatzen, La Correderia auzoko festak zirela-eta, partida bat jokatzeko.

Taldea Mexiko de la Correduria zen, Tradehi izena hartu zuen , eta gero Peña Azul, Oviedo Modernoaren jatorria.

### Selekzioko jokalari 
1989an sartu zen selekzio nazionalean, 90eko hamarkadara arte, eta 33 partidatan defendatu zuen selekzioaren elastikoa. Nabarmentzekoa da 1994ko martxoaren 20an jokatutako partida, Espainiak 17-0 irabazi baitzion Esloveniari Gironako Palamós herrian. Suediako eta Norvegiako 1997ko Europako Txapelketan hirugarren postua lortu zuen. 

### Entrenatzailea 
Botak zintzilikatu zituen, baina ez zuen futbol mundua utzi. Oviedo Modernoko beheko kategorien gidaria izan zen eta urte batzuk geroago Federazioko lehen emakume entrenatzailea izan zen. Europako txapelduna izan zen Pedro Lópezen laguntzaile zela.

2018an Europako txapelduna izan zen - 2017an txapeldunordea izanda- eta 2018ko abenduan emakumezkoen 17 urtez azpikoen munduko txapelduna. Gustura ez eta RFEFetik alde eginda, 2021ean Mexikoko Emakumezkoen Lehen Mailako Pachuca taldea entrenatzeko kontratatu zuten. Zortzi hilabete igaro ondoren, kontratua bertan behera utzi zuen arrazoi pertsonalengatik, eta Espainiara itzuli zen, baina ezin izan zuen entrenatzaile lanaz jarraitu.

2019ko uztailean, FIFAk emakumeen futboleko 2018-19 denboraldiko entrenatzaile onenaren "The Best" sarirako hamar hautagaien artean sartu zuen. Talde horretan, besteak beste, Milena Bertolini emakumezkoen hautatzaile italiarra; Jill Ellis hautatzaile estatubatuarra, Joe Montemurro Arsenal taldearen entrenatzailea eta Sarina Wiegman Ingalaterrako emakumezkoen hautatzailea zeuden.

## Palmaresa 
### Futbolari 
* 1997ko Eurokopan brontzezko domina lortu zuen. 

Bere garaian, Oviedoko Udaltzaingoan hasi zen lanean, bere lana eta kirol-jarduera uztartuz. 17 urtez azpikoen selekzioa entrenatzeko eszedentzia eskatu zuen eta, Mexikotik itzuli ondoren, udaltzain lanera itzuli zen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017. urtean Oviedoko  brontzezko domina
* 2019ko uztailean, FIFAk emakumeen futboleko 2018-19 denboraldiko entrenatzaile onenaren "The Best" sarirako hamar hautagaien artean sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pieter Philip van Bosse

**Pieter Philip van Bosse** (Amsterdam, 1809ko abenduaren 16a - Haga, 1879ko otsailaren 21a) herbeheretar politikaria izan zen. Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1868tik 1871ra.

Leidengo Unibertsitatean zuzenbidea ikasi eta 1845ean Amsterdamen abokatu aritu ondoren, Finantza Ministerioan sartu zen inportazio eta esportazio eskubideen sailean. 1848an Finantza ministro bihurtu zen eta erreforma liberalak egin zituen ekonomian, baina ez zuen zergen erreforma lortu. 1853an Ordezkarien Ganberako kide aukeratu zuten. Hurrengo urteetan, hainbat aldiz zuzendu zuen Finantza Ministerioa, eta herentzietarako zerga sartu zuen.

Lehen ministro izan zen 1868tik 1871ra, eta heriotza-zigorra indargabetzea eta egunkarien industria suspertzea lortu zuen zergak indargabetuz. Ondoren, Gai Kolonialetako ministroa izan zen.
Cortinarius limonius

***Cortinarius limonius*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Flammula limonia*, *Telamonia limonia*, *Gomphos limonius*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikoa, gero lau-ganbila, haragitsua, kamutsa, leuna, higrofanoa, fibrila finez apaindua, lehoi kolorekoa edo laranja-okre antzeko kolorekoa eguraldi hezean, lehorrarekin arbeletxeko kolorekoa; ertza zuriz lausotua gaztetan.

**Orriak:** Itsatsi-marjinatuak, zabal samar, hori lehoi kolorekoak, gero kanela kolorekoak.

**Hanka:** 6 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 0,8 eta 1,8 cm bitarteko diametrokoa. Betea, solidoa, zilindrikoa, errezel ezkatatsu flokoso batez estalia, baina ez bandaz estalia; horia, arre-laranja kolorekoa oinarrirantz.

**Haragia:** Horixka, laranja kolorekoa, hankaren hondoan.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Limonius* epitetoa, burdin minerala, esan nahi duen. "limonite" hitzetik dator. Bere koloreagatik.

## Toxikotasuna 
Toxikoa.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan, eremu goroldiotsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ayo Edebiri

**Ayo Edebiri** (Boston, Massachusetts, AEB, 1995eko urriaren 3a) estatubatuar komediantea, idazlea, ekoizlea eta aktorea da. Comedy Centraleko *Up* Next-en agertu zen, eta Olivia Craigheadekin batera Iconography podcastaren anfitrioikidea da. Ezaguna da 2020an *Big* Mouth-en Missy pertsonaia egiteagatik eta 2022an *The Bear-en,* Sidney pertsonaia.

## Biografia 
Edebiri Bostonen jaio zen eta familia erlijioso pentekostal batean hazi zen. Amak Barbadosetik emigratu zuen eta aitak Joruba herritik. Lehenik eta behin, komedia interesatu zitzaion, zortzigarren graduko antzerki-klasean. Ondoren, inprobisazio-klubean sartu zen Boston Latin Schoolen. Unibertsitateko hirugarren urteko ikasle zela, komedian karrera bat egiteko prestatzen hasi zen eta pasantia egin zuen Upright Citizens Brigade-n. 2020ko maiatzean *Ayo and Rachel Are Single* serie digitala hasi zen sarean transmititzen, eta Rachel Sennott lagun eta lankide komediantearekin batera idatzi eta protagonizatu zuen.

Telebistarako idazten du eta *The Rundown with Robin Thede* eta NBCko Sunnyseten denboraldi bakarrerako idatzi zuen. Edebiri *Big Mouth-*eko erredakzio-taldean hasi zen programaren laugarren denboraldian. Jenny Slatek Missyren pertsonaiari ahotsa jartzeari  utzi ondoren, papera aktore beltz batek interpreta zezan, Edebirik entzunaldi bat egin zuen eta ordezkapen gisa hautatu zuten 2020ko abuztuan. Bigarren mailako aktore lana egin zuen Jennifer E. Smith-en *Hola, adiós y todo lo que pasó* eleberriaren 2022ko egokitzapen zinematografikoan, 

2022an, Edebirik ospe handiagoa lortu zuen Huluko (harpidetza bidezko telebista, bideo edo streaming zerbitzua) *The Bear* komedia-saileko kide nagusi lanean. Independent Spirit saria eta Gotham sarietarako eta Kritika Zinematografikoaren Sarietarako izendapenak jaso zituen, Sydney Adamu chef gazte eta handinahiaren interpretazioarengatik.

Proiektu berrienetan, besteak beste, Mulliganentzat (2023ko urtarrilaren 26an Netflixentzat animatutako telesaila) ekoizpenkidea eta idazle aritu zen.

Marvel-en Unibertso Zinematografikoan, 2024ko *Thunderbolts* filmean, paper bat du. Netflixen *We Lost Our Human* interaktibo berezian Ham rola du, paper nagusia. *Teenage Mutant Nina Turtles: Mutant Mayhem* filmako protagonista da.

### Beste lan batzuk 
Edebiri Iconography izeneko podcast baten koanfitrioia da Olivia Craigheadekin. Gonbidatuak elkarrizketatzen ditu, beren ikono pertsonalei buruz hitz egiteko. Forever Dog-ek ekoizten du podcast-a, eta 2020an merkaturatu zen bigarren denboraldia.

Amerikako Sozialista Demokratikoentzako kanpaina egin du.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Ayo Edebiri on Twitter
Chojniceko gudua (1939)

**Chojniceko gudua** Poloniaren inbasio alemanean gertatu zen 1939an, Bigarren Mundu Gerraren lehen egunean, irailaren 1ean. Czerskeko Talde Operatiboaren zati bati, Kazimierz Tadeusz Majewski koronelaren agindupean Chojnice defendatzeko agindua eman zitzaion, komunikazio gune garrantzitsua, Alemania Naziko 20. Infanteria Dibisio Motorizatuaren aurrerape zela eta.

Alemaniaren erasoak 04:30ean hasi ziren, Junkers Ju 87 bonbarderoekin (Stuka Geschwader 3/1), Tczewko zubiari eraso eginez. Ondoren, Wehrmachteko gurdi blindatuak estazioan sartzen saiatu zen, baina poloniarrek zubia suntsitu zuten aldez aurretik. Azkenik, tren blindatu baten erasoari ere aurre egin zioten.

Tropa poloniarrek alemaniarren aurrerapenari eutsi zioten arratsaldeko lehen ordura arte, baina 14:00etan tropa alemanek hiria inguratzeko mehatxua egin zuten, eta unitate poloniarrek ekialderantz alde egin behar izan zuten, Rytelerantz. Pomeraniako 18. Uhlan erregimentuak infanteria erasotzeko agindua jaso zuen eta alemaniarren aurka oldartu ziren Krojantyko erasoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristine Lilly

**Kristine Marie Lilly**, ezagunagoa **Kristine Lilly** izen laburraz (New York, AEB, 1971ko uztailaren 22a,) estatubatuar futbolari ohia da. Aurrelari jokatzen zuen. 23 urtez Estatu Batuetako emakumezkoen futbol-selekzioan jokatu du. FIFAko Emakumezkoen Munduko Kopako bost azken fase (1991, 1995, 1999, 2003 eta 2007) jokatu dituen futbolari bakarra da. Hiru Olinpiar domina ditu.

## Biografia 
1971ko uztailaren 22an jaio zen New Yorken, izen bereko herrian. Lilly Wiltonen (Connecticut) hazi zen.  

## Ibilbidea 
Wiltonen, hazi zen herrian, Derek Lilly lehengusuak Wilton High Schooleko futbol-taldea entrenatzen zuen. 

Ipar Carolinako Unibertsitatera joan zen Chapel Hillen, eta 1991n Hermann Trophy saria irabazi zuen. Urte horretan bertan irabazi zuen FIFAren Munduko Txapelketa, eta Txinaren aurkako garaipenean, besteak beste, Mia Hamm, Michelle Akers, Julie Foudy, Brandi Chastain, Joy Fawcett nabarmendu ziren.[ezkerrera|thumb|310x310px|[Kristine Lilly (ezkerrean) Mia Hamm-en ondoan, St. Louis 1998]]

### Nazioartean 
Debuta 1987ko abuztuaren 3an egin zuen, 16 urte bete eta 12 egunera, Txinaren aurka jokatutako partida batean.

Kristine Lilly da FIFAko Emakumezkoen Munduko Kopako azken bost faseak (1991, 1995, 1999, 2003 eta 2007) jokatu dituen futbolari bakarra. Nazioarteko 342 partidatan jokatu zuen Estatu Batuetako emakumezkoen futbol-selekzioarekin, eta 130 gol sartu zituen; kopuru hori ez du parekatu beste inork, ez gizonezkorik ez emakumezkorik.

Lilly da, halaber, azken fasean jokatu duen jokalaririk beteranoena: 36 urte eta 62 egun zituen, 2007ko irailean, taldeak 3-0 irabazi zuenean Ingalaterraren aurkako final-laurdenetan, Tianjinen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jill Ellis

**Jillian Anne Ellis**, ezagunagoa **Jill Ellis izenez** (Portsmouth, Erresuma Batua, 1966ko irailaren 6a) britainiar futbolari ohia eta AEBetako entrenatzaile ohia da. FIFArekin lan egiten du, emakume gehiago egon daitezen eta emakumeen futbol munduan hobetu dadin.

## Biografia 
Futbol amerikarreko kudeatzaile eta exekutiboa da, eta San Diego Wave ff-ren presidentea izan da.  Ellisek Estatu Batuetako emakume-talde nazionala entrenatu zuen 2014tik 2019ra, eta FIFAko bi Munduko Emakume Kopa irabazi zituen 2015 eta 2019an, eta munduko kopa elkarren segidakoak irabazteko bigarren entrenatzaile bihurtu zuen. Taldeko burua izan zen 2019ko urrian, eta gaur egun Estatu Batuetako Futbol Federazioko enbaxadorea da.

## Palmaresa 
### Entrenatzaile 
#### Nazioarteko tituluak 
## Sariak eta ainztatespenak 
* 2015ean  FIFAk munduko entrenatzaile onenaren saria eman zion.
* 2019an  FIFAk munduko entrenatzaile onenaren saria eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belize 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Belizek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau herrialdearen 13. partaidetza izan zen, nahiz eta aurretik, 1968 eta 1972an zehazki, "Honduras Britainiarra" izenarekin leihatu zen.

## Leihakideak 
Honakoa leihakide belizearren zerrenda da, kirolen arabera.

## Atletismoa 
Belizek bi unibertsalitate-plaza jaso zituen World Athleticsen eskutik, gizonezko eta emakumezko leihakide bana bidali zitzaten.

**DM** = Denboraldiko Marka

## Kanoa 
Belizek Nazioarteko Kanoa Federaziotik gonbidapena jaso zuen leihakide bat bidaltzeko. Herrialdearen estreinua izan zen kirol honetan.

**L** = Laurdenetara

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1923ko Konferentzia Inperiala

**1923ko Konferentzia Inperiala** 1923ko urriaren 1etik azaroaren 8ra bitarte bildu zen Londresen, ofizialki **Konferentzia Ekonomiko Inperiala** izenarekin. Irlandako Estatu Askeak parte hartu zuen lehen konferentzia inperiala izan zen. Gai nagusia izan zen ea Agindupeko lurrek kanpo politika propioa ezartzeko eskubidea ote zuten.

## Aurrekariak 
Konferentzia Inperioko diplomazian hainbat gertaera garrantzitsu izan ondoren egin zen. 1922ko Chanakeko krisia Turkiako Errepublika sortu berriaren eta Erresuma Batuaren arteko gatazka militarreko mehatxua izan zen. Krisialdian, Britainia Handiko kabineteak komunikatu bat eman zuen Turkiari gerra deklaratzeko, Erresuma Batuaren eta Agindupeko Lurren izenean. David Lloyd George britainiar lehen ministroak ez zien Agindupeko Lurrei galdetu, eta Kanadak ez zuen baimendu britainiar ultimatuma: Kanadako lehen ministroak, William Lyon Mackenzie Kingek, Kanadako parlamentuari bidali zionean, adierazi zuen berak bakarrik zuela Kanadaren izenean gerra deklaratzeko aginpidea. Domeinuko gainerako ministroek ez zioten Lloyd Georgeren ekintzari lagundu. Bake-itun berri bat negoziatu zenean, Lausanako Ituna, Domeinuetako gobernuek ez zuten parte hartu negoziazioetan, ez eta sinatu ere, eta adierazi zuten Erresuma Batuak beretzat bakarrik jarduten zuela, ez Domeinuen izenean.

Gainera, Konferentzia Inperialaren aurretik, Kanadak Fletanaren Ituna negoziatu zuen Ameriketako Estatu Batuekin, eta Erresuma Batua tartean sartu gabe eta gobernu britainiarrak Kanadaren izenean sinatzea onartu gabe negoziatu zuen. Horrek aldaketa ekarri zuen aurreko praktikarekiko, non gobernu britainiarra baitzen kanpo-arazo inperialen erantzule bakarra, eta konstituzioak kanpo-politika domeinuen izenean zuzentzeko eskubidea baitzuen, haren izenean tratatuak sinatzea barne.

## Emaitzak 
Konferentziak Kanadako jarrera baieztatu zuen: Britainia Handiarekiko eta Inperioarekiko kanpo-politika autonomoan gauzatzeko eskubidea zuten domeinuek, eta beren izenean tratatuak negoziatu eta sina zitzaketen. Onartu zen, halaber, Inperioko kide bakoitza behartuta zegoela beste kide bati kalte egin liezaiokeen edozein ekintzari ekitea saihestera, eta ez domeinuetako gobernuek, ez gobernu britainiarrak ezin zutela beste bat konprometitu bere baimenik gabe.

Konferentziaren azken txostenak berretsi egin zuen Kanadako eta Hego Afrikako jarrera, eta, beraz, atzerapauso bat izan zen britaniar inperio zentralizatuaren kontzeptuan, britainiar Commonwealth deszentralizatuago baten alde, agintari zentralik gabe, geroago 1926ko Balfour Deklarazioak eta 1931ko Westminsterreko Estatutuak berretsi zutena.

Bestetik, Hego Afrikan beltzen sufragio eskubidearen aurka ere hitz egin zuten, esanez horrek zurien estatusa desagerraraziko zuela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bhutan 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Bhutanek 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, herrialdearen 10. partaidetza olinpikoan.

## Leihakideak 
Honakoa leihakide bhutandarren zerrenda da, kirolaren arabera.

## Arkularitza 
Bhutanek arkularitzako plaza 2019ko Asiako txapelketan lortu zuen, Bangkoken (Thailandia) ospatutakoa. Zehazki, finalerdietara ailegatu zen Karma arkularia. Hau historiako lehen aldia izan zen non leihakide bhutandar batek plaza olinpikoa leihaketa bidez eskuratu duen, edozein kiroletan.

## Igeriketa 
Bhutanek FINAren eskutik unibertsalitate-plaza bat jaso zuen, haien sailkapenean posturik altuena zuen gizonezko igerilaria bidal zezaten. Hau Bhutanen estreinua izan zen igeriketa olinpikoan.

## Judoa 
Bhutanek Nazioarteko Judo Federaziotik gonbidapena jaso zuen judoka bat Tokiora bidaltzeko. Hau herrialdearen estreinua izan zen judo olinpikoan.

## Tiroa 
Bhutanek Hirualderdiko Komisiotik gonbidapena jaso zuen emakumezko tirolari bat bidaltzeko, betiere minimo olinpikoak betetzen zituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kadambini Ganguly

**Kadambini Bose Ganguly** (1861eko uztailaren 18 &ndash; 1923ko urriaren 3) Indiako mediku bat izan zen, eta medikuntza modernoan titulu batekin praktikatu zuen lehenengoetako bat izan zen. Indiako lehen emakumea izan zen Indian medikuntza praktikatzen. Kalkutako Medikuntza Eskolara 1884an sartu zen lehen emakumea izan zen Ganguly, ondoren Eskozian entrenatua, eta Indian praktika mediko arrakastatsua ezarri zuen. Bera izan zen Indiako Kongresu Nazionaleko lehen emakume bozeramalea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Krojantyko karga

**Krojantyko karga** edo **Krojantyko gudua** zalditeria poloniarraren karga izan zen 1939ko irailaren 1eko arratsaldean, Bigarren Mundu Gerraren lehen egunean, Krojanty herri pomeraniarretik gertu. Poloniako inbasioaren hasieran gertatu zen eta Tucholako Basoko guduaren partetzat hartzen da. Chojniceko guduaren ostean, Poloniako soldaduak ekialderantz joan ziren trenbidetik, Chojnice hiritik 7 kilometrora zegoen bidegurutzeraino. Han, Poloniako zalditeriak Alemaniako infanteriako batailoi baten aurka kargatu eta sakabanatu zuten. Inguruko baso batetik agertu ziren blindatu alemaniarren metrailagailu-suak erretiratzera behartu zituen poloniarrak. Hala ere, erasoak atzeratu egin zuen Alemaniaren aurrerapena, eta Poloniako Fusilarien 1. Batailoiari eta Czersk Talde Operatiboari berriro batzeko denbora eman zien.

Gertakarien ostean, kazetariek zaldi eta zaldun-gorpuak ikusi zituzten, iritsi berriak ziren tankeen ondoan. Honela, albisteak hedatu ziren, esanez Poloniarrek zaldiz eraso zietela tankeei, Versaillesko Itunak baimentzen zituzten gezurrezko tankeak zirela pentsatuta. Inongo unean zalditeriak tankeen aurka borrokatu ez bazuen ere, lantza eta sableekin tankeen aurka aritu zirenaren mitoa hedatu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius laniger

***Cortinarius laniger*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Gomphos laniger*, *Telamonia lanigera*, *Telamonia macropus*, *Hydrocybe lanigera*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Ganbila edo kanpai-itxurakoa, gorrixka-arrexka kolorekoa, ile zurixkek estaltzen dute gaztea denean. Nahiko haragitsua, ertza beherantz biribildua.

**Orriak:** Zabalak, ia oinetik bereizita, gorrixka-arrexka kolorekoak, kapelaren kolorekoak.

**Hanka:** 12 cm arteko garaierakoa eta 1 eta 3 cm bitarteko diametrokoa, eraztun nahikoa markatuak uzten dituen errezelaren hainbat hondakinekin, oinarria oso lodituta, zurixka, batzuetan goialdean tonu moreak izaten ditu, heltzen denean arrexka kolore uniformekoa.

**Haragia:** Pixka bat arrexka kolorekoa, iztupa itxura samarrekoa. Usaingabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Laniger* epitetoa latinetik dator, bilotsua, esan nahi duen "laniger" hitzetik. Bere eraztunagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Erraz atzematen da, kapelaren gainazalaren itxuragatik, orrien gorri-adreilu bizi koloreagatik, eta normalean oso garatua den eraztun formako errezel zuriagatik

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cao Kun

**Cao Kun** (; 1862ko abenduaren 12 &ndash; 1938ko maiatzaren 15) Zhili bandoko agintari militar txinatarra izan zen, Beiyango Armadaren parte eta Txinako Errepublikako presidentea.

## Biografia 
Cao Tianjineko familia pobre batekoa zen, eta Lehen Txina-Japonia Gerrako pertsonaia garrantzitsu bihurtu zen. Yuan Shikairekin elkartu zen Beiyangeko Armada entrenatzeko, eta berehala igo zen mailaz. Hainbat maniobra politikoren ondoren, aurkarien porrota eta eroskeria barne, Txinako Errepublikako presidente bihurtu zen 1923tik 1924ra. Xinjiangeko komandante militar musulman txinatar batekin, Ma Fuxing izenekoarekin, familia-loturak zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lasy Królewskieko gudua

**Lasy Królewskieko gudua** () 1939ko irailaren 1ean Janowo eta Krzynowłoga Mała artean egin zen gudua izan zen, Poloniaren inbasioko Mugako guduaren baitan.

Alemaniako 3. Armadak  Varsoviarantz egin zuen Ekialdeko Prusian, baina Mławan trabatuta geratu zen. Kempf Tanke Dibisioa eta beste bi dibisio Poloniako Infanteriako 20. dibisioak gelditu zuen. Wodrig Gorputzak ere ezin izan zuen aurrera egin, lurra zingiratsua zelako. Ulatkowka ibaiaren inguruan Uhlan Zalditeriaren kideek Alemaniako zalditeria gelditu zuten. Borroka ez zen zaldiz izan, gehienak oinez baitzihoazen. Poloniak lortu zuen Alemaniaren erasoa gelditzea. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
DeAutremont Anaiak

**DeAutremont anaiak**, **Roy** (1900eko martxoaren 30a – 1983ko ekainaren 17a), **Ray** (1900eko martxoaren 30a – 1984ko abenduaren 20a) eta **Hugh DeAutremont** (1904ko otsailaren 21a – 1959ko martxoaren 30a) talde kriminala izan zen, 1920ko hamarkadan Pazifikoko ipar-mendebaldean oinarritua. Southern Pacific Railroaden tren batean lapurreta egin zuten, eta tripulazioko lau kide hil zituzten (Siskiyouko sarraskia). Eskualdean euren bilaketa ireki zen, garaian egindako ikerketarik handienetako bat.

Azkenean, Edward Heinrich auzitegiko zientzialariaren laguntzarekin identifikatu zituzten anaiak, eta lau urteko ehizaldi nazionalaren ondoren harrapatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak