open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ahoz gora etzanda

thumb|Etzanerak
**Ahoz** gorako etzanera (edo supino posizioa) giza gorputzaren jarrera anatomikoa da, eta ezaugarri hauek ditu:

* Gorputzaren jarrera ahoz gora etzanda, normalean lurrarekiko plano paraleloan.
* Lepoa jarrera neutroan, zentroari begira.
* Goiko gorputz-adarrak enborrari itsatsita eta esku-ahurrak beherantz dituela.
* Beheko gorputz-adarrak ere luzatuta daude, oinak flexio neutroan eta behatz lodien punta gorantz dutela.

Etzanera horretan, gorputzaren jarrerak espazioaren hiru ardatzekiko definitzen dira :

* Aurreko/atzeko ardatza: Aurretik aurrekoa edo sabelekoa deitzen zaio (beheko gorputz-adarretan izan ezik, dortsala baita). Atzetik atzealdekoa edo dortsala deitzen da.
* kranio-kaudal ardatza: Goitik goikoa, garezurrekoa edo zefalikoa deitzen da, eta behetik behekoa edo kaudala.
* **Albotik albora ardatza**: erdiko lerrotik erdibitzailea edo barnekoa deitzen da, eta kanporantz (eskuinerantz edo ezkerrerantz) albokoa edo kanpokoa, eskuinekoa edo ezkerrekoa, hurrenez hurren. Eskuinekoa edo ezkerrekoa behatutako gorputzarekiko da beti.

## Ahoz gorako etzaneraren kirurgiako erabilerak 
Kirurgian gehien erabiltzen den jarrera da. Abdomena, aurreko lepoa eta goiko gorputz-adarraren kirurgia lantzeko erabiltzen da batez ere.
Sabeleko kirurgian, ahoz gorako etzanera hori abdomeneko barne-organoak aztertzeko erabiltzen da, sastaduren bat dagoenean, odoljarioen kasuan eta haurdunaldien kasuan besteak beste.

## Erradiologiko erabilerak 
Oso maiz erabiltzen da bizkarrezurreko aurrez aurreko irudi erradiografikoak lortzeko, batez ere bizkarraldeko, gerrialdeko eta sakro edo errain-hezurreko zatienak. Baita beheko gorputz-adarraren aurreko irudietarako ere, oro har.

Beren gaitz edo izaeragatik gibelean edo ohean dauden pazienteetan, ia jarrera erradiologiko guztiak egin daitezke.

## Kanpo estekak
Loire-Atlantique Klasikoa

**Loire-Atlantique Klasikoa** (frantsesez *Classic Loire-Atlantique*) egun bakarreko txirrindularitza lasterketa da Frantziako Loira Atlantikoa departamenduan jokatzen dena.

2000. urtean sortua, hasieran amateurrentzako lasterketa zen, harik eta 2003an profesionalentzako proba bilakatu arte. 2005etik aurrera UCI Europe Tourreko egutegian dago, 1.2 mailarekin lehenbizi eta 2011tik 1.1 mailan. 

Urteetan zehar hainbat ibilbide izan du: 2005 urte arte Basse-Goulaineren inguruan korritzen zen, 2006an eta 2007an, Basse-Goulaine eta La Haie-Fouassière ren arteko 182,5 kilometroko zirkuituan. 2008tik aurrera, proba hau La Haie-Fouassièreren inguruko zirkuituan jokatzen da.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idoia Azurmendi

**Idoia Azurmendi Arotzena** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1971 - *ib.*, 2023ko urtarrilaren 26a) musikagilea, abeslaria eta koru zuzendaria izan zen. Bere lan batzuk aukeratuak izan dira Tolosako abesbatzen Nazioarteko Lehiaketan parte hartzaileek derrigor interpretatzeko kantu gisa.

16 urte zituen arte Zumarragan bizi izan zen. Ondoren, Azpeitira joan zen.

## Ibilbide profesionala 
Zumarragako Musika Eskolan hasi zituen Solfeo eta pianoko ikasketak. 16 urterekin Azpeitira bizitzera joan eta, bertan jarraitu zuen musika ikasketekin. 

Gloria Larramendirekin eman zituen koru munduko lehenengo pausoak. Ondoren, Donostiako Goi Mailako Kontserbatorioan jarraitu zuen ikasten. Musika Pedagogia, Lengoaia Musikala, Musikologia, konposizioa eta Abesbatza Zuzendaritza espezialitateetako tituluak bereganatu zituen.

2010ean Irungo Kontserbatorioan plaza bat lortu zuen oposaketa bidez Musika Hizkuntzako espezialitatean.

Zuzendari eta konpositore askorekin egin ditu ikastaroak, hala nola, Franz Brandl, John Poole, Vytautas Miskinis, Alexander Vatsek, Johann Van Der Sandt, Michael McGlynn eta Brady Allred.

Oiartzungo *Izotz* abesbatza eta Orioko *Salatxo* abesbatza zuzendu ditu besteak beste.

Hainbat abesbatzetan aritu da era partaide moduan: Antxieta Gazteak, Amalda abesbatza, Gipuzkoako Gazte Abesbatza, Kanta Cantemus Korua, eta, azkenik, Aquam Lauda korua. Azken bi talde hauetan erreferentzia nagusia eta bultzatzaile nabaria izan du [[Javier Busto|]] handia. Haren bultzada ezinbestekoa izan da Idoiaren konposizioaren munduan.

## Lanak 
* *Txori sendalari (1999)*
* *Txori sendalari* (birmoldaketa)(2002)
* *Mendira goaz (2005)*
* *Jesus jaio da (2005)*
* *Mila txintxarri (Jesus jaio da) (birmoldaketa) (2021)*
* *Gabon miresgarriak (2005)*
* *Maiderren baserrian (2006)*
* *Esperantzari leiho bat (2006).* Lan hau derrigorrezko lana izan zen Tolosako Abesbatzen lehiaketan 2017an.
* Itsasoa ari zait (2006)
* *Hondartzan (2007)*
* *Dorremendi (2007)*
* *Esnatu Olentzero (2007)*
* *Safaria (2007)*
* *Gabonak iritsi dira (2008)*
* *Urazpian (2017).* Lan honek BBK 2. saria jaso zuen 2017. urtean.
* *Zorion tantak (2022)*
* *Beldurrik gabe  (2022)*
* *Zure zain (2022).* Lan honek BBK 2. saria jaso zuen 2022. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* @Arotzena Twitter kontua.
Blanca Irurzun

**Blanca Lelia Irurzun** (La Banda, Santiago del Estero, 1910eko ekainaren 11 &ndash; Buenos Aires Hiri Autonomoa, 1999ko urtarrilaren 9a) argentinar idazlea, poeta, artista plastikoa eta irakaslea izan zen.

Bernardo Irurzun eta Mercedes Salaberri de Irurzun irakasleen alaba. Gurasoek La Bandako lehen hezkuntza-establezimenduetako bat sortu zuten, Escuela Libertad, 15 urte zituela Manuel Belgrano Eskola Normalean irakasle titulua lortu zuen.

Escuela Libertad-en irakasle lanetan aritu zen eta Eskola Nazionalen Inspektore bihurtu zen, eta kargu horretan erretiratu zen.

Bere eginkizunak betetzean, Santiagoko barnealdetik ibili zen, eta horrek jende xumeen bizitza hurbiletik ezagutzera eraman zuen, inpresioen eta lurrarekiko maitasunaren lekukotasuna utziz bere lanaren zati handi batean.

Bere kultura eta literatura lana oso zabala da. La Brasa kultura taldeko kidea izan zen, idazle eta artista plastikoen elkarteen sortzailea. Bere literatura lanak genero guztiak biltzen zituen: narrazioa, saiakera, poesia, antzerkia eta egunkarietako artikuluak. Hainbat egunkarirekin kolaboratu zuen, hala nola Rosarioko "La Capital", Saltako "El Independiente", Santiago del Esteroko "El Liberal" eta "Picada" aldizkariarekin. Jardunaldi ugaritan Santiagoko idazleen lana zabaldu zuen.

Sari ugari jaso zituen, besteak beste, Kultura Batzorde Nazionalaren Lehen Saria 1942an "Emoción y sentido de mis llanuras-gatik eta bere ibilbidearen aitorpen gisa, SADE - Santiago del Esteroren Ohorezko Sari Nagusia 1981ean. 1950eko hamarkadan Miguel Gabarainekin ezkondu zenean, Buenos Aires hirira joan zen eta handik argitaratutako azken lanak idatziko zituen, hala nola Luna Florecida en Blancos Astronautas eta Cuentos Demorados.

Haren "Los ojos de los niños" poema Horacio Banegasek musikatu zuen. 

## Lanak 
### Kontakizunak 
* Changos, 1939.
* El racimo verde, 1946.
* Cuentos demorados, 1989.

### Poesia 
* Horizontes, 1941.
* Sobre cántaro reseco agua fresca y clara, 1968.
* Luna florecida en blancos astronautas, 1981.

### Saiakerak 
* Datos para la historia del pueblo que nombro y que amo, 1972.
* Emoción y sentido de mis llanuras, 1942.
* Geografía emocional de mi tierra, 1989

### Antzerkia 
* Las manos al sol.
* Juan Francisco Borges.
* Es que algunos … están ciegos.
* Una mujer.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://bibliotecajwa.com.ar/santiago/doku.php/los-ojos-de-los-ninos
* http://sgodelest.blogspot.com.ar/2011/08/el-trasiego-emocional-de-blanca-irurzun.html
* http://bibliotecajwa.com.ar/santiago/doku.php/irurzun-blanca
Eudaimonia

***Eudaimonia*** grezierazko termino bat da, oro har, zoriontasun, ongizate edo bizitza on gisa itzulia; "giza loraldia" edo "oparotasuna" ere proposatu izan da, itzulpen zehatzago gisa.

Etimologikoki, "*eu*" ("ona") eta "*daimon*" ("espiritu") hitzek osatzen dute. Kontzeptu nagusia da Greziako etika eta filosofia politiko klasikoan, "aretē", "bertutea" edo "bikaintasuna" eta "phronesia" terminoekin batera, askotan "jakinduria praktiko edo etiko" gisa itzulia. Aristotelesen lanetan, *eudaimoniak* giza ongizate handiena adierazten du. Hori lortzea izango litzateke filosofia praktikoaren helburua, proiektu filosofiko bat sortzen duena, benetan zer den eta nola lor daitekeen ikertu (eta esperimentatu) nahi duena.

Izaeraren bertutearen (*ēthikē aretē*) eta zoriontasunaren (*eudaimonia*) arteko loturari buruzko eztabaida etika zaharraren kezka nagusietakoa da, eta desadostasun ugari ditu. Horren ondorioz, eudaimonismo mota asko daude. Aristoteles eta estoikoak dira eragin handieneko bi forma. Aristotelesek uste du bertutea eta haren praktika direla eudaimoniaren osagai garrantzitsuena, baina kanpoko ondasunen garrantzia ere onartzen du, hala nola osasuna, aberastasuna eta edertasuna. Aitzitik, estoikoek (estoizismo zaharra) uste dute bertutea beharrezkoa eta nahikoa dela eudaimoniarentzat, eta, beraz, ukatzen dute kanpoko ondasunen beharra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal abizendegia

[thumb|[Zazpiak Bat|Euskal Herriko armarria.]]
**Euskal abizendegiak** edo **euskal abizenen armorialak** Euskal Herriko familia historikoen armarriak (blasoiak) biltzen ditu. Orrialde honetan eta bere azpiorrialdeetan biltzen diren abizen guztiak Hubert Lamant-Duhart egilearen (J & D Editions, ) *Armorial of the Basque Country* liburutik jasoak izan dira, zeina beste hainbat iturritan oinarritzen den, gainera. Euskal abizenen kopuru handia dela eta, hainbat azpiorrialdetan banatu dira abizenak. 

## Aurkibidea 
* A-Ak hizkien hasten direnak.

## Bibliografia 
* Hubert Lamant-Duhart, Armorial du Pays basque (1997), J&D éditions ()
* Hubert Lamant-Duhart, 2 vol., Armorial de Bayonne, Pays basque et sud Gascogne, (tome 1, éditions Limarc), 1981-1994
* Hubert Lamant-Duhart, Armoiries du Pays basque, 1991
* Hubert Lamant-Duhart, Saint-Jean-de-Luz, histoire d'une cité corsaire, 1992
* Hubert Lamant-Duhart, Saint-Jean-de-Luz en 1900, 1994
* Hubert Lamant, 83 volumes, Armorial général et nobiliaire français, Répertoire alphabétique des notices et armoiries des familles nobles, patriciennes et bourgeoises de France, 1975-1997
* Martin de Biscat, Derecho de la naturaleza (manuscrit de la bibliothèque Mazarine, Paris)
* Jean Berthier, Les entrées des nobles aux Etats de Navarre, in bulletin de la société des sciences, lettres et arts de Bayonne, 1962-1963
* Baron de Cauna, 3 vol, Armorial des Landes, 1863-1869
* Jesus Lorenzo Otazu Ripa, Heráldica municipal in Navarra. Tierras de cultura popular, Merindad de Pamplona, Merindad de Sangüesa, Merindad de Estella, Merindad de Tudela et Merindad de Olite, Diputación foral de Navarra, 1982-1984 (es)
* Pampelune, Archives royales de Navarre (es)
* A. et A. Garcia Caraffa, 6 vol, El Solar Vasco-Navarro, 1966-1967 (es)
* Juan de Erenchun, Apellidos blasonados, in enciclopedia Guipuzcoana, 1965 (es)
* Juan Carlos de Guerra, Estudios de heráldica vasca, 1982 (es)
* Abbée Pierre Haristoy, Recherches historiques sur le Pays basque, 1883-1884
* Revue IKUSKA (Nouvelle collection). Salvatierra et ses dépendances. Approche de l'histoire de l'Alava oriental à travers celle de ses familles, Institut basque de Recherches, 1993
* Jaime de Querexeta, 7 vol. Bilbao, diccionario onomástico y heráldico Vasco, 1970
* Faustino Menendez Pidal de Navascues, Bilbao, Libro de armería del reino de Navarra, 1974 (es)
* Juan Carlos de Guerra, Estudios de heráldica vasca, 1982 (es)
* Cabinet des manuscrits, Manuscrits français, Bibliothèque Nationale de France
* José Yanguas y Miranda, 3 vol, Diccionario de antigüedades del Reino de Navarra, Institución Príncipe de Viana, Edition de 1964, 1964 (es)
* Albert Révérand, Armorial du Premier Empire, 1894-1897
* Albert Révérand, Titres, anoblissements et pairies de la Restauration, 1901-1906
* Albert Révérand, Titres et confirmation de titres, 1909
* Vital Genestet de Chairac, in Héraut d'armes, Armorial de Basse-Navarre, 1863

## Kanpo estekak
Mercedes Ballesteros

**Mercedes Ballesteros Gaibrois** (Madril, 1913ko abenduaren 6a - Ibíd., 1995eko ekainaren 28a) hainbat generotako idazle madrildarra izan zen. Bere izenaz gain, hainbat ezizenekin sinatu zituen bere lanak: **Rocq Morris** abentura-eleberrietan; **Sylvia Visconti** nobela arrosetan; eta **Baronesa Alberta** *La Codorniz-*erako idatzitako umore-testuen kolaborazioetan.

Antonio Ballesteros Beretta eta Mercedes Gaibrois Riaño historialari eta akademikoen alaba zen, Manuel Ballesteros Gaibrois historialariaren arreba, eta Claudio de la Torre idazle eta zinemagilearen emaztea.

## Bibliografia 
### Mercedes Ballesteros Gaibrois izenaz 
#### Olerkiak 
### Mercedes Ballesteros izenaz 
#### Lan independenteak 
### Rocq Morris ezizenaz 
#### Hazañas de Robert Clay seriea 
### Sylvia Visconti ezizenaz 
#### Eleberri erromantikoak 
### Baronesa Alberta ezizenaz 
#### Umorezko eleberriak 
## Erreferentziak eta iturriak 
## Kanpo estekak
Errekortari lehiaketa

**Errekortari lehiaketak** dira errekorte ariketak eta akrobazia zenbait egiten diren tauromakiako ikuskizun batzuk, zeinetan zezena ez den hiltzen.

Historian zehar, errekortarien akrobaziak Antzinako Greziako tauromakia irudietan ikus daitezke; halaber, ospetsuak dira Francisco de Goyak errekortarien artaziak erakutsiz egin zituen grabatuak XIX. mendearen hasieran, zezenketa nagusitzen ari zen unean. Euskal Herrian ere, errekortariak zezen-ikuskizun tradizionalak izan dira, batez ere Nafarroan; esaterako, *El Estudiante de Faltzes* eta *Martintxo* ezizenez ezagunak ziren Apiñañi anaiak errekortari ospetsuak izan ziren. Egun, errekortarien ikuskizunak Gaskoinian, non gaskoien kirol tradizionala den, eta Espainian egiten dira bereziki.

Euskal Herrian, bereziki, erlazioa duten soka-muturrak eta batez ere uztai lehiaketak ere egiten dira.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patricia Guasp

**Patricia Guasp Barrero** (Palma Mallorcakoa, Espainia, 1977ko abenduaren 31) espainiar politikaria da. Espainiako Herritarrak alderdi politikoko kidea da. 2019ko ekainaren 20az geroztik Balearretako Parlamentuko diputatua da. 2023ko urtarrilaz geroztik, gainera, alderdiko buruzagia da.

## Bizitza 
Palma Mallorcakoan jaio zen 1977ko abenduaren 31n. Madrilgo Complutense Unibertsiatean Zuzenbidean lizentziaduna eta Bruselako Unibertsitate Askean Europar Batasuneko Zuzenbidean masterduna da. Europako Eskualdeen Batzordean lan-praktikak egin zituen.

2019ko maiatzean Balear Uharteetako Parlamenturako hauteskundeetan Herritarrak alderdiarekin aurkeztu zen, hautes-zerrendaren bigarren postuan. 2023ko urtarrilean Herritarrak alderdiko Espainiako kideek alderdiko buruzagi hautatu zuten.

## Kanpo estekak
Txilin

**Txilin**, **panpalina**, **txintxarri** edo **kanpaitxo** bat ezkila txiki bat da, abisatzeko, apaintzeko, arreta deitzeko edo beste helburu batzuetarako erabiltzen dena.

## Erabilpena 
Eskuarekin astintzen den tresna da, helduleku bati lotuta dagoen kanpai txiki batez osatua. Helduleku horri garoa ere esaten zaio euskaraz. 

Ez eskuz bakarrik, txilinak sabaitik edo ate batean zintzilikatu daitezke, eta hari batetik tiraka jo, edo pieza bati joz, atea irekitzean ere egin dezake soinua, adibidez, denda batean. Eliza katolikoaren *tintinnabulum* objektu liturgikoan, makila baten gainaldean egoten da zintzilik txilina, Erromatarren garaiko *tintinnabulum* paganoetan egoten ziren bezala.

Dekorazio-objektu artistikoak ere izan daitezke, edo apaingarri soil ere, adibidez Gabonetako apaingarri gisa ateetan edo zuhaitzean zintzilik jartzeko.

## Iruditegia 

Fitxategi:Hand bell.jpg|Txilinari garotik helduta.
Fitxategi:Doorbell.JPG|Ate bateko txilina.
Fitxategi:DeanShostak.jpg|Musikari bat doinu desberdineko txilinekin musika egiten.
Fitxategi:Arcachon (33) Basilique Notre-Dame Intérieur 03.JPG|Arcachongo *tintinabulo* batek daraman txilina.
Fitxategi:Christbaumschmuck.JPG|Eguberrietako apaingarrien artean, txilin mordoxka.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txirrin
* Ezkila

## Kanpo estekak
Garo (argipena)

**Garo** terminoak hainbat adiera du.

Euskaraz:

* **Garo** edo **iratzea**, landarea. Eta izen honetatik:
** ***Garoa***, Txomin Agirreren eleberria.
* **Garoa**, **txilin** edo panpalina bati eskuz eusteko heldulekua.

Munduko herri eta tokiak:

* Garo herria, etnia bat Indian, eta honekin lotua:
** Garo hizkuntza, Garo herriak hitz egiten duen hizkuntza.

* Garoko erresuma, Etiopiako hegoaldeko erresuma zaharra.
* Garo (Colorado), AEBetako herria.
* Garo Hills, Meghalayako (India) Khasi mendikateko kidea.
Kanpanilla (argipena)

**Kanpanilla** terminoak hainbat adiera du.

Euskaraz:

* **Kanpanilla** da **txilin** edo panpalina izendatzeko modu bat euskaraz.
* **Peter Pan** eleberriko pertsonaia, **Txilintxo** maitagarria.
* **Kanpanilla** erdarakada izan daiteke **aho-gingila** edo ubula izendatzeko.
Mathew Brady

**Mathew Brady** (Warren konderria, New York, c. 1822-1824 &ndash; New York, 1896ko urtarrilaren 15a) estatubatuar argazkilaria izan zen.

Samuel Morse asmatzailearekin ikasi zuen, dagerrotipoaren teknikaren aitzindaria Ameriketako Estatu Batuetan. 1844an estudio bat ireki zuen New Yorken eta John Quincy Adams eta Abraham Lincoln bezalako pertsona ospetsuei argazkiak atera zizkien. 19 presidente estatubatuarretatik 18ri argazkiak atera zizkien John Quincy Adamsetik William McKinleyra.

Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilaean, estudio mugikor bat erabiltzeak gudu-zelaian argazkiak egiteko aukera eman zion. Gerrako eszenen eta jeneralen eta politikarien erretratuen milaka argazki egin ziren. Horietako asko Bradyko bertaratuek egin zituzten.

Gerra amaitzean, argazkiak gobernu estatubatuarrari saldu nahi izan zizkion, baina honek uko egin zion. Brady pobrezian hil zen.

## Iruditegia 

The Photographic History of The Civil War Volume 08 Page 008.jpg|Thomas Nast cartoon of Mathew Brady at "work"
Daguerreotype tintype photographer model studio table brady stand cast iron portrait photos.jpg| Mid-19th century "Brady stand" photo model's armrest table.
Unidentified Artist - Mathew Brady, Juliet Brady and Mrs. Haggerty - Google Art Project.jpg|Brady with his wife Juliet Handy Brady (front left) and sister Ellen Brady Haggerty (front right).
Gen. David E. Twiggs - NARA - 528178.jpg|General William J. Worth; a related picture also by Brady can be found on the George Eastman House Collection
JQA Photo.tif|Photo of John Quincy Adams between 1843 and 1848 by Brady
Lincoln_O-17_by_Brady,_1860.png|Photo of Abraham Lincoln by Brady on the day of Lincoln's Cooper Union speech 1860
McKinleyBrady 1865.png|Photo of William McKinley by Brady 1865
Confederate dead on Matthews Hill, Bull Run (i.e. Antietam) LCCN2012647848.jpg|Picture of alleged "Confederate dead on Matthews Hill, Bull Run" Brady Handy Collection
2US Arsenal Wash DC.jpg|Soldier guarding arsenal, Washington, D.C., 1862
Mathew Brady & Ambrose Burnside, 1863.jpg| Brady (center, wearing straw hat), with General Ambrose Burnside (reading newspaper), taken in May 1864 (See Frassanito "Grant and Lee The Virginia Campaigns")
Grant+Lee.jpg|Photo Montage of Union general Ulysses S. Grant Taken June 1864 and CS General Robert E. Lee taken April 1865 (See Frassanito "Grant and Lee The Virginia Campaigns")..
Agnew - NARA - 527434.tif|Scan of a photo-plate titled *Agnew* by Brady. (Apparently Dr Cornelius Rea Agnew of the United States Sanitary Commission)
Mathew-brady (cropped).jpg|Photograph of Brady, c. 1889
Brady Mathew grave.jpg|Brady's grave at the Congressional Cemetery
Mathew Brady's grave.jpg|Brady's original grave marker (note incorrect death year)

## Kanpo estekak
Tintinnabulum (argipena)

**Tintinnabulum** edo tintinabuloa latinezko terminoa, *tintinnae* edo txilinak eramateko tresna bat, batez ere bi formatan ezagutua:

* **Tintinnabulum paganoa**, Erroma klasiko erlijioko objektua, sexu irudikapenekin lotua.
* **Tintinnabulum kristaua**, liturgia katolikoan erabilia.
Lieuwe Westra

**Lieuwe Westra** (Tytsjerksteradiel, Frisia, 1982ko irailaren 11 &ndash; Zwaagdijk, 2023ko urtarrilaren 14a) Herbehereetako txirrindularia izan zen, eta profesionala izan zen 2006 eta 2016 urteen artean.

Profesional gisa hamaika denboraldi eta 34 urte zituela, Wanty-Groupe Gobert taldearekin hiru urterako kontratua sinatu arren, txirrindularitza utziko zuela iragarri zuen 2017ko urtarrilaren 9an.

2018ko apirilean, "Het Beest, het wielerleven van Lieuwe Westra" liburuan Hark kortisona, tranadola eta kafeina erabili zituela onartu zuen. Liburu horretan, halaber, 2009an Eric Baumanni 1.000 € ordainduta Arno Wallaard memorialean garaipena erostera iritsi zela argitu zuen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Paul Baudry

**Paul Jacques Aimé Baudry** (La Roche-sur-Yon, 1828ko azaroaren 7a-Paris, 1886ko urtarrilaren 17a), frantziar margolaria, akademizismoaren ordezkari ospetsuenetako bat izan zen Frantziako Bigarren Inperioan. Ambroise Baudry (1838-1871) arkitektoaren anaia nagusia da.

## Biografia 
Familia apaleko semea, Paul Baudry La Roche-sur-Yonen jaio zen. Hamasei urterekin, udal ikasketetarako beka bati esker, Parisera joan zen ikastera, eta han Arte Ederren Eskolan sartu ahal izan zen, 1845ean.

1850ean Erromako Sari Nagusia jaso zuen *Zenobia artzainek Araxes ibaiaren ertzean aurkituta* margolanagatik. Sari honek Italian urte batzuetako egonaldia egitera eraman zuen, non, batez ere Il Correggio eta Tizianoren manierismoan, bere inspirazio iturri nagusietako bat aurkitu zuen. Eragin horrek markatu zituen bere lanak Frantzian egin zuen ibilbide artistiko osoan zehar. Napoleon III.ak Garnier Operaren etxeko dekorazioa enkargatu zion.

1886an, Ekialdean zehar bidaia bat egin ondoren, Baudry Parisen hil zen, Joana Arc-ekoari buruzko Parisko Panteoia apaintzeko proiektua gauzatu ahal izan baino lehen. Bere lankideetako bi, Paul Dubois eta Antonin Mercié, bere anaia Ambroise Baudryrekin lankidetzan aritu ziren, hilobi-monumentu bat eraikiz Parisko Père Lachaise hilerrian, non margolaria ehortzi zuten.

## Estiloa 
Hasieratik, Baudryren talentua erabat akademikoa agertzen da, aldi berean dotoretasunez eta fineziaz betea, baina, nolabait, originaltasunik gabeko zerbait. Erretratu eta konposizio mitologikoak ere margotu zituen arren, Baudry, funtsean, muralista izan zen, eta arlo horretan lortu zuen ospe handiena, kolorearen maneiuan maisutasun handia erakutsiz, Parisko Kasazio Gortean, Chantillyko gazteluan edo Garnier Operako foyer-ean ikus daitekeen bezala. Fould, Galliera edo Paivabut hotelak ere apaindu zituen.

## Ikasleak 
* René Ménard (1862-1930)
* Charles Moreau-Vauthier (1857-1924)

## Lan ezagunenak 
* *Maraten hilketa* (Nantesko Arte Ederren museoa)
* *Venusen bainua* (Bordeleko Arte Ederretako Museoa)
* *Noeren horditasuna* (Chantilly Kontearen museoa)
* *Egia* (Orsay museoa)
* *San Hubertoren ikusketa* (Chantilly Kontearen museoa)
* *Alfred Beurdeleyren erretratua* (Orsay museoa)
* *Charles Garnierren erretratua* (Orsay museoa)
* *Bédoyère kontesaren erretratua* (Compiègneko gazteluaren Museo Nazionala)
* *Venus Kupidorekin jolasten* (Chantilly Kontearen museoa)
* *Zenobia artzainek Araxes ibaiaren ertzean aurkituta* (Parisko Arte Ederren Eskola)
* *Perla eta olatua* (Pradoko museoa)

## Iruditegia 

Image:
Penitent_Magdalene_Baudry.jpg|*Magdalena penitentziagile*.
Baudry_paul_the_wave_and_the_pearl.jpg|*Perla eta olatua*.
Charlotte_Corday.jpg|*Maraten hilketa*.
Zenobie retrouvee par les bergers sur les bords.jpg|*Zenobia artzainek Araxes ibaiaren ertzean aurkituta*.
Paul Baudry, 1879 ca - La vérité.jpg|*Egia*.
La_lutte_de_Jacob_avec_l'ange_de_Paul_Baudry_(1853)_musée_de_La_Roche-sur-Yon.jpg|*Jakoben borroka aingeruarekin*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txirrin

thumb|Txirrin-kuskua edo botoia, sakatzekoa.
thumb|upright=1.2|Txirrin tipiko baten soinua.
thumb|upright=1.2|Txirrin elektrikoa jotzen.
thumb|Atezain automatikoa.
**Txirrina** ateetan egoten den gailu mekaniko edo elektrikoa da, sarrera-ate baten kanpoko aldetik  dagoena (ostatua, bulegoa, denda, etab.), zeina bisitariek sakatzen duten (botoi edo txirrin-kuskua sakatuz) eta horrek eraginda barruan soinua entzuten den, norbait atean delako ohartarazle.

## Historia 
William Murdoch asmatzaile eskoziarrak bere asmakuntza batzuk bere etxean bertan probatzen zituen (1817an Birminghamen eraikia); horietako bat txirrin zaratatsu bat izan zen, aire konprimituko sistema batekin funtzionatzen zuena. Txirrin elektrikoaren aitzindari bat, kable elektriko baten bidez urrunetik eragin zitekeen tinbrea, Joseph Henryk asmatu zuen 1831 aldera. 1900. urtetik aurrera, txirrin elektrikoak arrunt bihurtu ziren.

### 21. mendekoak 
21. mendean, etxebizitzen eraikinetan, oro har, txirrin-sistema bikoitza dago:

* eraikinaren oinean, agian atondoan, apartamentu guztien txirrinen taula (normalean ate eta solairuari lotuta); atezain automatikoa deitu ohi duguna.
* gero, beste txirrin bat apartamentu bakoitzaren atean.

Kanpoko txirrina interkomunikatzaile batekin edo bideofono batekin lotzen da batzuetan, etxekoek bisitariak identifikatu eta bisitaren objektua ezagutu ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Txilin
* Atezain automatiko

## Kanpo estekak
Arturo, Connaughteko eta Strathearngo dukea

**Arturo, Connaughteko eta Strathhearngo dukea** (Arthur William Patrick Albert; Buckingham jauregia, 1850eko maiatzaren 1a – Bagshot Park, Surrey,  1942ko urtarrilaren 16a) Viktoria Erresuma Batukoa erreginaren eta Alberto Saxonia-Coburg eta Gothakoa printzearen seme-alaben zazpigarrena izan zen. Kanadako 10. gobernadore orokorra izan zen 1911tik 1916ra.

Tutore pribatuek hezi zuten eta 16 urterekin Woolwicheko Errege Akademia Militarrean sartu zen. Berrogeialdian egon zen britainiar armadan, eta Britainiar Inperioko hainbat lekutara bidali zuten. Besteak beste, 1882ko Anglo-Egiptoar Gerran borrokatu zuen.

Connaughteko duke, Strathearngo duke eta Essexko konde titulua jaso zuen. 1879an Luisa Margarita Prusiakoarekin ezkondu zen, eta hiru seme-alaba izan zituzten.
* Margarita Connaughtekoa (1882-1920)
* Arturo Connaughtekoa (1883-1938)
* Patrizia Connaughtekoa (1886-1974)

1900ean britainiar armadaren Komandante Nagusi izendatu zuten Irlandan eta 1911n Kanadako gobernadore orokor.

1916an agintaldia amaitu ondoren Erresuma Batura itzuli zen eta 1928an bizitza publikotik erretiratu zen. Bizirik atera zen Viktoria erreginaren azken semea izan zen.

## Kanpo estekak
Mursal Nabizada

**Mursal Nabizada** —  — (Nangarhar probintzian, Afganistan, 1990eko hamarkadan  - Kabul, Afganistan, 2023ko urtarrilaren 15a) afganistandar emakume politikari eta parlamentaria izan zen. Afganistango Asanblada Nazionaleko kide izandakoa, talibanen erregimenarekin oso kritiko azaldu zen.

## Bizitza 
Afganistango Nangarhar probintzian jaio zen 1990eko hamarkadan. Afganistango Asanblada Nazionaleko kide zen 2021eko abuztuan talibanek boterea indarrez berreskuratu zuten arte.

Asanbladatik kanporatua eta mehatxupean bizi zela, Mursalak herrialdetik ihes egiteari uko egin zion eta Kabulen bizitzen jarraitu zuen. Hori ez ezik, talibanen erregimenarekin kritiko azaltzen jarraitu zuen. 2023ko urtarrilaren 15an ezezagun batzuek hil zuten, tiroz, bere etxean indarrez sartu ondoren. Mursalaz gain, erasoan bere bizkartzainetako bat ere hil egin zuten eta bi pertsona zauritu zituzten: Mursalaren neba eta beste bizkartzain bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tintinnabulum (katolikoa)

**Tintinnabulum** bat (latinezko *tintinnabulum*-etik, txilina) txilin bati eusten dion makila bat da, katolizismoko objektu liturgiko bat, prozesioetan eta (Gorpuztikoan adibidez) pertsona batek bi eskuekin eutsiz ateratzen duena. Erroma Klasikoan erabiltzen zen *tintinnabulum* paganoarekin alderatuta, oso objektu desberdina da.

## Erabilpena 
Ez da izaten tintinnabulumik eliza guztietan. Egoitza Santuak basilikaren duintasuna eskaintzen dien elizei ematen dien intsignia bat da, konopeo edo umbraculum delakoarekin batera.  Basilika batean konopeoarekin batera, aldare nagusian kokatzen da tintinabulo, Aita santuaren duintasunaren sinbolo gisa eta harekin duen loturaren erakusgarri gisa. 

Ohikoan tintinabuloaren goialdean basilikako santuaren edo adbokazioaren irudiaz gain, kanpaidorre baten antza duen elementu arkitektoniko txiki bat egon daiteke, eta beran zintzilik txillina.

Erdi Aroan, tintinabuloak funtzioa zuen prozesioetan Aita Santuak Erromako herriarekiko zuen hurbiltasuna iragartzekoa. 

21. mendeko basilika katolikoen liturgian ez dago derrigortasunik edo arau zehatzik tresna erabiltzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kalevi Sorsa

**Taisto Kalevi Sorsa** (Keuruu, 1930eko abenduaren 21a - Helsinki, 2004ko urtarrilaren 16a) finlandiar politikaria izan zen. Finlandiako lehen ministroa izan zen 1972tik 1975era, 1977tik 1979ra eta 1982tik 1987ra.

18 urterekin Finlandiako Alderdi Sozialdemokratan sartu zen. 1959tik 1965era Parisen lan egin nuen UNESCOn eta 1965etik 1969ra UNESCOren Finlandiako bulegoko idazkari nagusia izan zen. 1969an Rafael Paasiok alderdiko idazkari izendatu zuen. Alderdi sozialdemokrataren buru izan zen 1975etik 1987ra eta aldi horretan hiru aldiz bete zuen lehen ministro kargua.

Finlandian eragin handiena izan zuen lehen ministroetako bat izan zen, eta ongizate-estatua indartu zuen. Kanpo politikan Europako Segurtasun eta Lankidetzako Antolakunde babestu zuen eta herrialde aberatsen eta pobreen arteko aldea murrizten saiatu zen.

Bere ibilbide politikoa amaitu zen Sobietar Batasuneko agintariekin harreman iraunkorrak ezkutatu zituela zabaldu zenean.
Hydnellum concrescens

***Hydnellum concrescens*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukalderako balio.

Sinonimoa: *Hydnellum zonatum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Ertz izurtuarekin, erdigunea hondoratua eta irregularra, eta ezkata latzekin. Arre-herdoil kolorea du, eremu zirkular garbiekin, eta bere hazkunde-peridioa zurixka da, gero arre kolorekoa da ertz zurixkarekin.

**Himenioa:** Ezten mehez osatua, lehenik argia eta gero gorri-herdoil kolorekoa, punta grisaxkekin.

**Hanka:** 2 eta 3 cm bitartekoa, laburra, mehe samarra, iletsua,arre-herdoil kolorekoa.

**Haragia:** Kapelaren kolore berekoa; haritsua.

**Etimologia:** *Zonatum* epitetoa latinetik dator, zerrenda, gerria, tira esan nahi duen "zona" hitzetik. Kapelaren gainean eremu zirkularrak dituelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Hydnellum* generoan, identifikatzea erraza den espeziea da. Baliteke *Hydnellum scrobiculatum* delakoarekin nahastea, honek eremu zirkular gutxiago ditu.

## Sasoia eta lekua 
Irailean eta azaroan. Basoetan. Urria, baina ateratzen den lekuetan ugaria.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hydnellum scrobiculatum

***Hydnellum scrobiculatum*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 6 cm bitarteko diametrokoa. Iraizkinez, eskreszentziez estalia, helduaroan distiratsua, ertz bihurgunetsua, gaztetan azal feltroduna du eta helduaroan ezkatatsua, hasieran kolore zurixka du, heldu ondoren arre-arrosa kolorekoa eta marroi-purpura kolorekoa. 

**Eztenak:** 0,4 cm-ko luzerakoak, dekurrenteak, zuriak, baina marroi-purpura kolorera biratuz, kapelan bezala.

Ezten dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten eztenak

**Hanka:** 2 eta 3 cm bitarteko luzerakoa, lodia, arrosakara, kapelaren kolorekoa, oinarrian mizelioarekin. 

**Haragia:** Irin usainarekin. Espora jalkina marroia.

**Etimologia:** *Scrobiculatum* epitetoa, "scrobiculus fossa"-tik dator, zuloa edo sakonune, esan nahi duen "scrobiis" hitzaren txikigarritik. Hainbat zulo edo sakonune txiki.

## Jangarritasuna 
Larrukara eta akrea, ez du sukaldaritzarako balio. Galzorian dagoelako babestu beharrekoa.

### Nahasketa arriskua 
*Hydnellum concrescens* delakoarekin nahas daiteke, baina honek gaztainondoen eta *Quercus* zuhaitzen azpian irteten du. *Hydnellum ferrugineums* eta *Hydnellum spongiosipes* espezieak ere badute antza.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere irailean. Baso mistoetan, hostozabalen eta koniferoen azpian. Bakarrik edo taldeetan mordoka.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Australia, Himalaiako eremua, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matteo Messina Denaro

**Matteo Messina Denaro** (Castelvetrano, Sizilia, 1962ko apirilaren 26a - L'Aquila, 2023ko irailaren 25a) Siziliako mafiaren buruzagietako bat izan zen. Siziliako mafiaren ustezko buruzagi nagusitzat hartua zen, poliziak 2006ko apirilaren 11n Bernardo Provenzano eta 2007ko azaroan Salvatore Lo Piccolo buruzagiak atxilotu eta gero.

18 urterekin hasi zen gaizkintzan. Hasieran D'Ali familiaren bizkartzain gisa eta ondoren hiltzaile gisa. 1993an Italiako Barne Ministerioak argitaratzen duen iheslari bilatuenen zerrendan sartu zuen. Justiziak egozten baitzion 1992an Giovanni Falcone eta Paolo Borsellino italiar epaileen hilketetan eta 1993an zenbait bonba-atentatutan parte hartu izana. Ondorioz, 30 urte eman zituen ihesean. Siziliako mafiaren aurreko buruzagiak hil ondoren, Bernardo Provenzano 2016an eta Salvatore Lo Piccolo 2017an, gaizkile-erakundearen buruzagi guztien burutzat jo zuten. 2023ko urtarrilaren 16an atxilotu zuen Italiako poliziak Palermoko ospitale pribatu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tinbre (argipena)

**Tinbre** terminoak hainbat adiera du:

* **Tinbre** edo **tirrinta** soinuaren ezaugarri fisiko bat da.
* **Tinbrea** zigilu bat izan daiteke, bereziki ofiziala denean, postarako bada seilua ere esaten zaio, eta tresna ere izan daiteke, eskuz eusteko estanpazio tresna. Era berean:
** **Paper tinbreduna** da administrazio baten tinbre edo zigiuu ofiziala daraman paper edo agiria.
* **Tinbrea** erdarakada ere izan daiteke **txirrina** adierazteko.
Sudango zaldi

**Sudango zaldia** Sudango bertako zaldi arraza bat da, Niger aldera ere zabalduta.

Arraza nahiko berria da eta sortzeko bertako zaldiak, zaldi arabiarrekin eta Thoroughbredekin gurutzatu zituzten. 

Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik Sudango zaldia ponien sailkapen taldean sartzen da.

## Historia 
*Sudan Country-Bred* izen ingelesarekin ezaguna da, SCB bere izen laburtua izanik. 

Arraza sortzeko Darfour poniak eta Dongola zaldiak zaldi arabiarrekin zein Thoroughbredekin gurutzatu zituzten. 

## Erabilera 
Zela zaldia bezala erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arrazari buruzko artikulua "The equinest" entziklopedian http://www.theequinest.com/breeds/sudan-country/
## Bideoak
Hydnellum spongiosipes

***Hydnellum spongiosipes*** *Bankeraceae* familiako onddo espezie bat da. Kontsumitzeko gogorregia. Larrukara.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ez oso mamitsua, Laua edo zertxobait hondoratua, bozeldua, eremu zirkularrik gabea eta eskrobikulatu gabea, tomentu fin batekin, sarritan hainbat kapela elkartuta, ertza irregularki biribildua edo lobulatu-izurtua. Arre-kanela kolorekoa, gaztetan pruina zuri batez estalia.

**Himenioa:** Ezten zurixkak apaindua hasieran, ondoren arre-gorrixkak bihurtzen dira; oso motzak ertzean, luzeagoak gainerakoan, dekurrenteak, finak, dentsoak.
thumb|Hydnellum spongiosipes albotik
Ezten dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten eztenak.

**Hanka:** Erdian, konikoa edo goialdean mehetua, masa harro eta bigun batez loditua oinarrirantz, oinak elkarri lotuta. Belusatua, kolore marroi argikoa edo marroi-gorrizka eta itsatsitako landare hondarrekin.

**Haragia:** Egitura bikoitza, batez ere oinean. Hankaren kanpoko aldea biguna da, harroa, eremu zirkularrik gabea, marroi-herdoil kolorekoa, barnealdea haritsu-suberosoa, trinkoa, gogorragoa, marroi-gorrizka, lerro zurixka eta distiratsuko eremuekin.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria. Larrukara da.

### Nahasketa arriskua 
*Hydnellum ferrugineum* delakoarekin, hau koniferoetan hazten da, batez ere pinuetan.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean, haritz (*Quercus*), urki (*Betula*), gaztainondo (*Castanea*) eta pago (*Fagus*) zuhaitzen basoetako humusean batez ere.

### Banaketa eremua 
Europa, Ipar Amerika, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enedina Alves Marques

**Enedina Alves Marques** (Curitiba, Paraná, Brasil, 1913ko urtarrilaren 13a - Curitiba, 1981eko abuztua) ingeniari zibil brasildarra izan zen. 1945ean graduatu zen Paranako Unibertsitate Federalean (UFPR), Brasilgo lehen ingeniari beltz eta Paraná estatuko lehen emakumezko ingeniari gisa.

## Biografia 
### Lehen urteak eta hezkuntza 
Curitiban jaio zen 1913an, eta hamar anai-arreben artean emakume bakarra izan zen. Gurasoak, Paulo Marques eta Virgília Alves Marques ("Dona Duca" izenez ezagutzen zen garbitzailea), 1910eko hamarkadaren hasieran iritsi ziren hirira, jatorri ezezagunetik.

1940an Paranako Unibertsitate Federaleko Ingeniaritza Fakultatean sartu zen. Bere klaseko emakume bakarra zen, beste 32 gizonezkoekin batera. 1945ean ingeniari zibil gisa graduatu zen, eta titulu horrekin Paranako lehen emakume ingeniaria eta Brasilgo lehen ingeniari beltza bihurtu zuen. Titulua Avenida Jauregian eman zioten eta João Moreira Garcez irakaslea izan zuen zeremonia maisu.

2014an, Interneteko kanpaina batek sustatu zuen Teixeira Soares Eraikina, ex-RFFSA, UFPRk eskuratua, haren omenez bataiatzea. Aldi berean, Sandro Luís Fernandes historialariak eta Paulo Munhoz zinemagileak ikerketa bat hasi zuten, Enedinaren bizitzari buruzko dokumental bat egiteko. Proiektu hori *A Engenheira* izenekoa zen, eta 2015era arte geldirik egon zen, inbertsio faltagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Enedina Alves Marques Mulheres da Ciência-n
Bonifacia Zuazola

thumb|280x280px|Erraketistak
**Bonifacia Zuazola Zigorraga** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1915eko ekainaren 5a &ndash; Bartzelona, Katalunia, 2012ko abuztuaren 24a) erraketista profesionala izan zen ***Boni*** izengotiarekin jokatu zuen, atzelari postuan, Bartzelonako Nuevo Mundo eta Barcelona/Cataluña/Deportivo frontoietan.

## Biografia 
Boni Azkoitiko Aizpurutxon jaio zen, Urola ibaitik gertu, hamar seme-alaba zituen familia xume batean. Nerabe zela, Filipinetako Tabako Elkarteko filipinar familia aberats baten etxean zerbitzatzera joan zen Bartzelonara. Baina bere bizitza luzearen berezitasuna Euskal Herriko lehen emakume pilotarietako bat bihurtzea izan zen eta erraketa modalitateko atzelari onenetakotzat hartua izatera heltzea. 

Bonik Maria Arrillaga ***Arane I*** aurrelariarekin egiten zuen sarri bikote. Partidak Bartzelonako frontoietan antolatzen ziren, batez ere Nuevo Mundon, non bi pilotariak oso ezagunak egin ziren zaleen artean.

## Erraketari agur 
Mexikon ospatu beharreko txapelketa batean parte hartzeko deitua izan zenean, Caietà Sentís ezagutu zuen, Ulldemolinsekoa (Tarragona), New Yorketik etorri berria, Kuban eta Estatu Batuetan hainbat ofizio egin ondoren, Waldorf Astoria hoteleko jantokietako chef zena. Maitasunagatik euskal pilotariak bere kirol ibilbidea utzi eta senarrarekin jatetxe bat sortu zuen Bartzelonako Paraleloan. Urte iraultzaileak ziren eta lokala Iberiar Federazio Anarkistaren (FAI) sindikatuak hartu zuen. Gerra Zibilaren ondoren, salaketa politiko bidegabe batek, ospitale errepublikar batean lan egitea leporatuz, bikotea Sabadellgo espetxera eraman zuen eta heriotza-zigorretik salbatu ziren Aragoiko senide eraginkor bati esker.

Frankismo garaian jatetxe berri bat ireki zuten Àngels kalean, Kataluniako Liburutegitik gertu, Victoria izenarekin eta haren bezero ospetsuak izan ziren boxeolariak, txirrindulariak eta zinemako artistak. Euskal sukaldaritzako plater tipikoak eta Waldorf Astoriaren estiloko entsaladen errezeta, jabeen adeitasunarekin batera, oso ezagunak ziren garai batean Raval inguruan.

97 urte zituela hil zen Boni Bartzelonan.

## Aitzindariak 
Emakume kirolari antzindariak izan ziren erraketistak. Arrakastaz beteriko hiru edo lau hamarkada bizi izan zituzten. 1940ko eta 1950eko hamarkadak izan ziren erraketisten urrezko aroa. Bartzelonan eta Madrilen zazpina frontoi zeuden orduan. Erraketisten historia, orain arte nahiko isilik egon bada ere, esanguratsua izan zen oso. Hego Euskal Herriko 47 herritako 237 erraketista profesional daude zenbatuta. Zenbaki garrantzitsua da eta gainera, 1940. hamarkadako estatistiken arabera, emakume lizentzia gehiago zeuden gizonenak baino. Garaiko emakume aurreratuak izan ziren, familia eta herria utzi eta lanera alde egin zutenak. Beren ibilbidearen berri, aitzitik, inork gutxik izan du oraintsu arte. Azken urteotan aldiz, hainbat erakusketa eta omenaldi ari dira antolatzen erraketisten jaioterrietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas
* Raketistak Lehen eta Orain. Domentala
* Emakume erraketistak. Erakusketa
* Erraketistak aitzindariak pilotaren munduan
Umbraculum

thumb| Vatikanoan egoitza hutsa denean, hau da  armarri ofiziala, **umbraculuma** erakusten duena.
**Umbraculum** (latinetik : *umbraculum* > *umbra*, 'itzala') edo **konopeo** ( latinetik : *conopeum* ) delakoa objektu liturgiko katoliko bat da, aterki edo eguzkitako bat, jatorriz Erromako Aita Santuari itzala emateko erabilia. **Pabilioi** bezala ere ezaguna, *pabillu* edo **palio** hitzen esanahi bertsuarekin, baina non palioa lau heldulukatik lau lagunek eramaten duten, kirten bakarreko estalkia da *umbraculuma*, baldakin bat ez guztiz irekia erakutsi ohi dena.

## Erabilpena 
Gaur egun Eliza Katolikoaren eta haren gaineko Aita Santuaren agintearen sinboloa da, eta Erroman aita santurik ez denean, ohitura heraldikoa da Erromako giltzen ezkutu eta sinboloaren gainean umbraculum bat erakustea.

Erromako erabilpenaz gain, basilika kategoria duten eliztean, Vatikanoaren baimenarekin, ale bat gorde ohi da, aldare nagusiaren ondoan ikusgai jarrita, tintinabuloaren ondoan. Aita Santuak basilika bisitatzen duenean, estalkia ireki ohi da. Era berean basilika horri lotutako prozesioetan erakustea ohikoa da. 
[ezkerrera|thumb|168x168px| Jesukristoren Odolaren Prozesioa [Brujas|Brujasen, erdian **umbraculum** bat eta  ezkerraldean tintinabuloa daramatelarik .]]

## Historia 
1248ko fresko batzuek Santi Quattro Coronati Erromako elizan erakusten dute ordurako aita santuaren intsignia gisa erabiltzen zela ekitaldi publikoetan, urre eta gorri kolore tradizionalekin.

Alexandro VI.a aita santua izan zen lehena umbraculuma Aita Santuaren botere tenporalaren ikur gisa erabili zuena, garai hartako erregearen emulazio gisa, zeinek palioa erabiltzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Perla eta olatua

***Perla eta olatua (fabula persiarra)*** (), Olatua eta perla izenaz ere ezaguna, Paul Baudry artista frantsesaren margolan bat da, 1862 eta 1863 artean egina. Bere garaian arrakasta handia izan zuen. Kritikati batzuen ustez, XIX. mendeko biluzi artistiko onena, bikainena izan zen. Margolana Eugenia de Montijok erosi zuen eta horrek haren ospea gehiago zabaldu zuen. Pradoko museoan erakusten da.

## Historia 
Lan hau 1863ko Parisko Saloian aipagarrienetako bat izan zen. Urte horretan bertan, Eugenia de Montijo enperatrizak margolana erosi zuen 20.000 liberatan, eta bere bigarren erosketa garestiagoa izan zen garai hartako pinturetan. 1898an, Ramón de Errazu mexikarrak New Yorken erosi zuen, 43.000 liberaren truke; hau izan zen erosi zuen azken obra eta prezio zein izen handienekoa. Lan hau Errazuk Madrilgo Prado Museoari utzi zion eta bertan artista frantsesen bildumaren parte bezala erakusten da.

## Deskribapena 
Olio-pintura teknikaz margotuta dago. Tamainua: 83.5 zm. x 178 zm.

Lanak emakume gazte biluzi bat erakusten du, itsasoaren ertz harritsu baten ertzean etzanda. Neskak atzera begiratzeko, burua jiratuta du sorbaldaren gainetik. Ikusleari begiratzen dio era adierazgarriz. Ezpainak erdi zabalik kutsu erotikoak indartu egiten du. Olatuak atzean hausten dira. Artista batzuek, esaterako Théophile Gautier, lotu dituzte gorputzaren forma borobilak eta olatuak, bata bestearen sinboloa izango balitz.

Egilearen izena margolanaren goiko aldean, ezkerrean ikus daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Margolana Pradoko museoaren webgunean.
* :[https://www.youtube.com/watch?v=x6c3Mo1VZNQ Lanari buruzko azalpenak
Justa Domínguez de Vidaurreta e Idoy

**Justa Domínguez de Vidaurreta e Idoy** (Azpeitia, 1875ko azaroaren 2an – Madril, 1958ko abenduaren 18an) San Bizente Paulen Karitateko Alaba, Espainiako probintziaren nagusia. Asociación de Religiosas Sanitariaseko (ARAS) lehendakaria eta Federación de Amigos de la Enseñanza Katolikoko (FAE) kidea.

## Biografia 
Telesforo Domínguez de Vidaurreta eta Celestina Idoy-ren alaba izan zen. Bere familia ildo karlistakoa zen, eta gerra karlistetatik ihesi Azpeitian hartu zuten ostatu, 1876an Tafallara bueltatu ziren. Bere nebek eskolapioetan ikasi zuten; Justak, ordea, San José eskolan, Hijas de la Cruz izeneko mojek zuzendutakoan. Hijas de la Caridad izeneko kongregazioan sartu zen, Tafallako ospitaleko gaixo ezagunak ikustera joaten zirelako. Iruñeko Ospital Zibilean egin zuen hasierako froga, ondoren 1895eko irailaren 4an Hija de la Caridad bezala onartu zuten, bere nagusia, Cecilia Álvaro zela. Irakasle aritu zen batez ere, kultura orokorra eta katekesia irakatsiz. 1922ko abenduaren 17an seminarioaren zuzendari izendatu zuten eta urteen buruan 2.000 moja baino gehiagoren gidaritza izan zuen.

### Espainiako Probintziaren nagusia 
1932eko uztailaren 19an probintziako nagusi izendatu zuten, Espainiako probintziarena hain zuzen ere, zeinak egoitza Madrilen zuen. Bere esku zegoen munduko probintziarik handiena, izan ere, herrialdean sakabanatutako 628 komunitate, 100 zahar-etxe, 208 ospitale, 29 dispentsario, 13 espetxe, 209 haur eskola eta 70 eskola zeuden, Kuba, Filipinak eta Puerto Ricoko probintzian zeuden zerbitzuak zenbatu gabe. Bigarren Errepublikaren testuinguruan hainbat lekutatik bota zituzten eta Gerra Zibilaren ondorioz Valencia-Marsella bide hartuta Zangozara mugitu zen, non Parisko nagusiekin batu eta bertatik jarraitu zuen gidaritzan.

1948 eta 1950 urte artean India, Filipinak, Kuba eta Puerto Ricon aritu zen gainbegiraketan. 1953an Carabancheleko erizainen eskola sortu zuen eta 1950 eta 1958 urteen artean bost magisteritza eskola, Madril, Zaragoza, Burgos, Santiago eta Zamoran, hainbat haur eskola sortu eta Pío XII kanpainaren alde ere egin zuen. Hil aurretik, 1958ko ekainean Madrileko Gizarte Laguntzaileen Eskola sortu zuen, Zaragozakoa ere proiektatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2026ko Matematikarien Nazioarteko Biltzarra

**2026ko Matematikarien Nazioarteko Biltzarra** 2026ko uztailaren 22tik uztailaren 29ra Filadelfian egingo den Matematikarien Nazioarteko Biltzarra izango da.

2026ko Matematika Urtea Kongresua egiten den urtean ospatzen da.

Donald Trumpek Kongresua inauguratzea espero da.

## Lekua 
Frantziak Kongresua antolatzeko proposamena aurkeztu zuen. 2022an Nazioarteko Matematika Batasunak erabaki zuen Estatu Batuek antolatuko zutela Kongresua, Philadelphian, Pennsylvanian, Pennsylvania Convention Centeren.

2026ko urtarrilaren 26an, Frantziako Matematika Elkarteak iragarri zuen ez zela Kongresura joango.

## Alderdi zientifikoak 
Hizlari ospe handi hauek matematika modernoaren eta zientziaren esparru anitzetan ekarpen erabakigarriak egin dituzte, bakoitzak bere espezialitatean sakonduz eta diziplina arteko zubiak eraikiz. Peter Bartlett eta Stephen Wright bezalako ikertzaileek ikaskuntza automatikoaren eta optimizazioaren oinarri matematikoak irauli dituzte, Google DeepMind eta Wisconsin-Madison bezalako zentroetatik adimen artifizialaren eraginkortasuna bultzatuz. Geometria eta topologiaren eremuan, Simon Brendle eta Ciprian Manolescu nabarmentzen dira ekuazio diferentzial geometrikoetan eta dimentsio baxuko topologian lortutako emaitzengatik; Jacob Luriek eta Dennis Gaitsgoryk, berriz, geometria aljebraikoa eta kategoria altuagoen teoria birdifinitu dute, Fisika Matematikoarekin lotura estuak ezarriz. Analisi matematikoari dagokionez, Xavier Tolsa, Annalisa Buffa eta Patrick Gérard ikertzaileek neurriaren teoria, kalkulu numerikoa eta uhinen ekuazioen azterketan egindako lanak ezinbestekoak dira ingeniaritza eta fisika aplikaturako.

Probabilitatea, estatistika eta sistema dinamikoen alorretan, Dmitry Dolgopyat, Jeremy Quastel eta Horng-Tzer Yau adituek ausazko prozesuen eta unibertsaltasunaren inguruko aurkikuntza esanguratsuak aurkeztu dituzte, askotan sistema fisiko konplexuen portaera deskribatuz. Konbinatoria eta talde-teorian, Robert Morris eta Hee Oh ikertzaileek egitura diskretuen eta dinamika homogeneoaren mugak zabaldu dituzte. Bestalde, Éva Tardosek joko-teoria algoritmikoan egindako lanak eta Tamar Zieglerrek teoria ergodikoan eta zenbakien teorian egindako ekarpenek eragin sakona izan dute konputazioan eta matematikan. Azkenik, Felix Otto, Ngaiming Mok eta Jacob Tsimerman bezalako irakasleek analisi estokastikoa, geometria konplexua eta zenbakien teoriaren inguruko ikerketa aitzindariak gidatu dituzte, gaur egungo panorama zientifikoaren bikaintasuna ordezkatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak