Bertizarana

**Bertizarana** ([bertis̻aɾana]) Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen udalerria da, Malerreka ibarrean, Baztan-Bidasoa eskualdean. Bertizaranak hiru kontzeju ditu (Narbarte —herriburua—, Legasa eta Oieregi), eta bost auzo (Bertiz, Erreparatzea, Santalokadia, Tipulatze eta Zeberia).

Bertizaranak  biztanle zituzten . urtean, eta 654 2024an.

## Geografia 
### Inguru naturala eta kokapena 
Bertizarana Iruñeko merindadearen iparraldean dago, Nafarroako hiriburutik 50 bat kilometrora. Iparraldean Etxalar, hegoaldean Donamaria, ekialdean Baztan eta mendebaldean Doneztebe eta Donamaria mugakide ditu.

Bidasoa ibaiak zeharkatzen du udalerria. Halaber, Oteitzoiana (685 m) mendira igotzeko abiapuntu egokia da Narbarte  (138 m). 

### Klima 
Bertizaraneko Bertizen, itsasoaren mailatik 147 metrora, Nafarroako gobernuak 1992an jarritako estazio meteorologikoa dago.

### Bertizko Jaurerria 
Bertiz antzinako jaurerri bat da. Oihan zabal batek estaltzen du eta 1984tik natura parke izendaturik dago. 2.040 hektareako azalera du, hots, udalerriaren erdia baino gehiago.

## Historia 
Bertizko jaurerriari buruzko lehen dokumentu idatzia 1392koa da. Garai hartan, jaurerriaren jabe Pedro Miguel Bertiz zen, eta familia beraren eskuetan izan zen XIX. mendearen erdialdera arte. 50 urtez, Iruñeko bikote batek erosi eta berriztatze lanak egin zituzten, 1949an Nafarroako Foru Aldundiaren eskuetan utziz senar-emazteak hil eta gero. 

## Demografia 
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 52 etorkin bizi ziren udalerrian, biztanleriaren %7,85 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

## Politika 
### 2007ko udal hauteskundeak 
2007 eta 2010 artean Bertizaranako Elkartaldea (BE) herri ekimeneko Andrés Etxenike Iriarte izan zen alkatea. 2007ko udal hauteskundeetan BEk 203 boto eta lau zinegotzi lortu zituen, gehiengo osoa udalean. Bertizarana Baik 102 boto eta 2 zinegotzi erdietsi zituen eta Eusko Abertzale Ekintzak 70 boto eta zinegotzi bat. Boto zuriak hamar izan ziren (%2,60), eta baliogabeko botoak hamabi (%3,02). Abstentzioa %29,98koa izan zen.

### 2011ko udal hauteskundeak 
2011ko udal hauteskundeetan Bilduk gehiengo osoa lortu zuen eta Antonio Erregerena Berak eskuratu zuen alkatetza.

### Udaletxea 
Bertizaranako udaletxea Narbarten dago, eta inguruko eraikinen ezaugarri berak dituen harrizko eraikina da. Udaletxearen atariaren gainean Bertizaranako armarria dago. Udalak alkatea eta sei zinegotzi dauzka.

* HELBIDEA: Frontoiaren plaza, 11 (Narbarte)

### Alkateak 
## Bertizarandar ezagunak
* Maria Zozaia (1530 – 1610), Inkisizioaren biktima. 
* Juan Lakoizketa (1653–1728), militarra Argentinan.
* Juan Andrés Ustaritz (1656–1718), gobernadorea Txilen.
* Jose Maria Lakoizketa (1831-1889), botanikaria.
* Pedro Ziga (1867–1949), naturalista eta Bertizko lorategiaren sortzailea.
* Dorotea Fernandez (1869-1938), naturalista eta Bertizko lorategiaren sortzailea.
* Escolástica Astibia (1881-1937), monja agustindarra.
* Joakin Eugenio Plácido Senosiain (1886-1956), euskal idazle kaputxinoa.
* Florencio Latsaga (1934-), enpresaria.

## Bibliografia 
* Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), *Nafarroako toponimia eta mapagintza. LVIII*, Iruñea, 1999. 

## Ikus, gainera 
* Nafarroako udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  "Ttipi-ttapa" eskualdeko hedabide euskarazkoa
*  *Bertizko mugaren zeharkaldia* Argia.com webguneko artikulua.
* Santa Katalina plaza Legasa kontzejuan, Google Street View-n.
*  Bertizaranari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
*  Bertizko Jaurerria Natura Parkearen webgunea.