open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plastokinona

**Plastokinona (PQ)** arnas katean edo elektroien garraio katean parte hartzen duen koentzima liposolugarria da. Egitura kimikoari dagokionez, kate isoprenoide luzea duen kinona bat da. Kinona hori oxidatu eta erreduzitu daiteke elektroiak galtzean edo irabazterakoan, hurrenez hurren.

## Garrantzi biologikoa 
Fotosintesian hartzen du parte, fase argidunean hain zuzen ere. Kloroplastoen tilakoideetan kokatzen da bigarren fotosistemaren eta zitokromoaren artean. Elektroien garraioaren ezinbesteko katebegi bat da. Oxidazio erredukzio prozesu horretan hidrogeno protoi bat sartzen du estromatik tilakoidearen lumenera. Honi esker ATPak sintetizatzen dira.

350px|ezkerrera|thumb|Plastokinonaren (PQ) kokapena tilakoideko mintzean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainia eta Portugal arteko muga

[thumb|eskuinera|280px|[Guadianako nazioarteko zubia.]]
**Espainia eta Portugal arteko muga** politiko eta administratiboa 1297an finkatu zuten, Alcañicesko Itunean. Gaztelaniaz  eta portugesez  () diote. 1214 kilometroko luzera du eta egungo trazadura 1926an finkatu zuten.

1995ean, Schengengo Hitzarmena indarrean hasi zenean, pertsona eta merkantzia kontrolak kendu zituzten, mugan zehar zirkulatzeko askatasuna ezarriz.

## Ezaugarriak 
### Muga nagusia 
Hona hemen, iparraldetik hegoalderantz, muga ondoko eskualdeak:
* **Espainiar estatua**
** Pontevedrako probintzia (25px Galizia)
** Ourenseko probintzia (25px Galizia)
** Zamorako probintzia (25px Gaztela eta Leon)
** Salamancako probintzia (25px Gaztela eta Leon)
** Cáceresko probintzia (25px Extremadura)
** Badajozko probintzia (25px Extremadura)
** Huelvako probintzia (25px Andaluzia)

* **Portugaldar estatua**
** 20px Viana do Castelo
** 20px Braga
** 20px Vila Real
** 20px Bragança
** 20px Guarda
** 20px Castelo Branco
** 20px Portalegre
** 20px Evora
** 20px Beja
** 20px Faro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Austriako euro txanponak

**Austriako euro txanponak** aurkian Austriako Errepublikari dagozkion ikur eta irudi nazionalak dituzten euro txanponak dira. Austriako *Münze Österreich* txanpon-etxeak egiten ditu. 1999ko urtarrilaren 1etik daude zirkulazioan; alegia, Austriak euroa diru ofizialtzat hartu zuenean austriar txelinaren ordez. Diru-aldaketa egiteko Europako Banku Zentralak 13,7603 austriar txelinetan ezarri zuen euroaren kanbio-tasa.

## Diseinua 
## Bi euroko oroitzapenezko txanponak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Europako Banku Zentralaren webgunea Austriako txanponei buruz
*   Münze Österreich txanpon-etxearen webgunea
Estatubatuar-Mexikar Gerra

**Estatubatuar-Mexikar Gerra**, estatubatuarrek **Mexikar Gerra** deitua eta mexikarrek **Mexikoko estatubatuar eskuhartzea**, 1846-1848ko AEB eta Mexikoren arteko gerra bat izan zen.

Gerra AEBen espansionismo asmoek piztuarazi zuten, bere lehen urratsa Mexikoren jabetzakoak ziren Texas eta Coahuila estatuen lurraldeetara estatubatuar kolonoak bidali eta Texasko Errepublika sortuaraztea izan zen. Beste arrazoietako bat AEBetako Armada Nueces eta Rio Bravo ibaien arteko mexikar lurraldeetan barneratzea izan zen, bai eta AEBetako Gobernuak Mexikoko Gobernuari Texasko Independentzia Gerrako kalte-ordainak eskatzea ere. Guzti honek mexikarrak guztiz sumindu zituen.

## Ondorioak 
Mexikorentzat ondorio latzak ekarri zituen, herri gisa umilazio politikoa izateaz gain sekulako lurralde galera izan zen, bere jatorrizko lurraldearen ia erdia galdu baitzuen, AEBen jabetzara igaroz: gaur egungo Texas, Mexiko Berria, Arizona, Utah, Nevada eta Kalifornia estatuez gain, Colorado estatuaren zatirik handiena eta Wyoming estatuaren zati bat.

AEBentzat sekulako lurralde hedapena izateaz gain, AEBetako Armada eta bere ofizialentzako gerra eskarmentua bereganatzeko aukera bikaina izan zen, estatubatuar ofizial horietako askok gerora AEBetako Gerra Zibilean parte hartuko zuten.

## Kanpo estekak
Appomattox Court Houseko gudua

**Appomattox Court Houseko gudua** edota **Appomattoxko gudua**, 1865eko apirilaren 9an Virginia estatuko Appomattox Court House kokalekuan jazotako gudu bat da, Appomattox konderrian. Ofizialki AEBetako Gerra Zibilaren amaiera adierazi zuen, bertan Konfederazioaren Armadaren azken gudarosteek beren buruak errenditu eta haien buruzagi nagusia zen Robert E. Lee jenerala ere Ulysses S. Grant jeneral eta unionisten buruzagi nagusiari errenditu zitzaion, eta honela Konfederazioaren kapitulazioa gauzatu zen.

## Gudua 
Aurrez unionistak jada konfederatuen ahuldadeari buruz jakitun ziren, hortaz etsaiaren ihesbidea itxiarazteko saialdian ahalegindu ziren, horretarako 3 egun eskasetan 96 kilometroko ibilbide harrigarria gauzatu zuten.

Ahalegin handi honen helburua armada konfederatuaren azken gudaroste kaltetuak inguratzea zen. Leek ez zuen egoera honen berririk, beraz apirilaren 8an bere ofizial onenekin goi agintarien batzarra egin eta biharamunean zein taktika erabiliko zuten azaldu zien. Helburua unionisteen lerroen barna pasabidea irekitzea zen, haiekin borrokatzera gelditu gabe, honela Virginiako armada berri bat eratzeko asmoz.

Baina armada konfederatua bidea irekitzen hasi zenerako, soldadu konfederatuek haien gain zetorren soldadu unionisten pintza batekin topo egin zuten. Leek gudua galdutzat ikusi eta Grant jeneralak ohikoak zituen sarraskiak ekiditeko Konfederazioaren bandera unionistei errendituarazi zuen.

## Kanpo estekak
Spyder (softwarea)

**Spyder** konputagailu-programak garatzeko ingurune integratubat da (IDE), Python lengoaiaz zientzia-programazioan aritzeko balio du, kode irekikoa da eta mulriplataforma. **Spyderrek** Python-erako hainbat pakete zientifiko ospetsu integratzen ditu, besteak beste, NumPy, SciPy, Matplotlib, pandas, IPython, SymPy eta Cython, baita kode irekiko beste software batzuk ere.  MIT lzentziarekin banatzen da.

Hasieran Pierre Raybaut-ek sortu eta garatu zuen 2009an, baina 2012 urteaz geroztik Python zientifikoaren sustatzaileek eta komunitateak mantendu eta etengabe hobetu dute **Spyder**.

**Spyder** hedagarria da lehen eta hirugarren mailako pluginekin,datuak ikuskatzeko tresna interaktiboak dauzka, baita Python kodearen kalitatea bermatzeko tresnak eta introspekziokoak, hala nola, Pyflakes, Pylint , eta Rope. Plataforma anitzetarako eskuragarri dago,  Anaconda bidez, Windowsen gainean  WinPython eta Python (x,y)-rekin, macOS-en MacPorts bidez, baita Linux banaketa nagusietan ere, hala nola, Arch Linux, Debian, Fedora, Redhat Linux, openSUSE eta Ubuntu. QtPy, Spyder proiektuan garatutako abstrakzio-geruza mehe bat da, geroago beste pakete anitzetan erabili dena, *backend* horietako edozein erabltzeko aukera ematen du.

## Ezaugarriak 
Ezaugarrien artean hauek daude:

* Editore aurreratu bat sintaxi-nabarmentzea, introspekzioa, eta kode-osatzea eskaintzen dituena.
* IPython-kontsola anitz erabiltzeko aukera.
* GUI bateko aldagaiak aztertu eta aldatzeko gaitasuna.
* Laguntza-panel bat funtzio, klase eta metodoei buruz rich text moduko dokumentazioa jasotzeko, automatikoki edo eskatzen denean soilik.
* Errore-araztailea lotuta IPdb-rekin, pausoz-pausoko exekuzioa onartzen duena.
* Kode analisi estatikoa, Pylint-ek sortua.
* Exekuzio-denborako Profiler bat, kodea markatzeko.
* Proiektu bateko garapen-lan anitz aldi berean garatzeko laguntza.
* Fitxategi-nabegatzaile bat.
* "Aurkitu Fitxategiak" bat adierazpen erregularren bitartez bilaketak egiteko.
* On-line laguntza-nabigatzailea. Aukera ematen dio erabiltzaileari IDE barruan Pythonen eta paketeen dokumentazioan bilatu eta ikusteko.
* Komandoen historia, kontsola guztietan erabiltzaileak burutu dituen komando bakoitza grabatzen dituena.
* Barne-kontsola, egiteko aukera ematen du introspekzioa eta kontrola Spyder-en egiten diren eragiketak kontrolatu eta arakatu ahal izateko.

## Pluginak 
Eskuragarri dauden plugin-ak, besteak beste:

* Spyder-Unittest, bertan unitateak aztertzeko  Pytest, Unittest eta Nose  programak Spyderekin integratzeko.
* Spyder-Notebook, aukera ematen du IDE barruan Jupyter Notebook ikusteko eta editatzeko.
* Spyder-Reports, programazio-teknikak erabiltzeko.
* Spyder-Terminal, shell sistemak ireki, kontrolatzeko eta kudeatzeko gaitasuna gehituz Spyder barruan.
* Spyder-Vim, dituen gelara Vim testu-editore emulatzen duten komandoak eta lasterbideak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Dokumentazioa
Cesáreo Estébanez

**Cesáreo Estébanez Bueno** (Palazuelo de Vedija, Valladolideko probintzia, 1941 &ndash; Alcalá de Guadaíra, Sevillako probintzia, 2018ko abenduaren 30a) espainiar aktore bat izan zen. Nagusiki bigarren mailako pertsonaiak antzeztu zituen, baina bere antzezpen bikainek nortasun nabarmena ematen zieten, horregatik pertsonaia horietako batzuk ikusleentzat ahaztezinak bilakatu ziren, tartean *Farmacia de guardia* (1991-1995) telesaileko Romerales polizia sarjentu petrala.

## Filmografia 
### Zinema 
### Film laburrak 
### Telebista 
## Antzerkia 
## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Maria San Juan de Garonda

**Maria San Juan de Garonda** (Mungia, Bizkaia) bizkaitar emagina. 1508an Inkisizioak erre egin zuen sorginkeria leporatuta. Ingurukoen aitorpenetan oinarrituta, nahiz eta berak akusazioa ukatu, torturatu ondoren, Inkisizioak erruduntzat jo zuen emagin mungiarra, heretikotzat alegia, eta ondasunak kendu ondoren, bizirik erre zuten Mungiako Andra Mari elizako kanposantuan.

## Biografia 
Maria San Juan emagina izan zen, Juan de Sentucho Çuberoren emaztea eta Juan de Garondaren ama.

### Atxiloketa 
Sorginen aurka egin zen bilaketan atxilotu egin zuten, sorginkeria leporatuta, Bizkaiko jaurerriko korrejidorea zen Rodrigo Vela Núñez de Ávilaren aginduz. Haren aurka hogeita lau lekukok deklaratu zuten, gizon eta emakume, denak adinez nagusiak, esanez, Mariaren ama hogeita hamar urte lehenago (1478an) erre egin zutela sorginkeria leporatuta eta Maria erruztatuak ere sorgin eta azti fama zeukala. Bilboko kartzelan giltzapetuta zegoela, Juan Martínez de Frías, Durangoko inkisidoreak erreklamatu egin zuen eta Durango Hiriko Inkisizioaren espetxera eraman zuten.

### Prozesua 
Mariaren aurkako prozesuak 1508ko maiatzaren 29tik azaroaren 16ra arte iraun zuen. Bitartean, hainbat tormentu jasan zituen. Dokumentuetan jasota dagoenaren arabera, urriaren 5ean torturatu egin zuten eta emaginari  eman zitzaion. Tortura hau Inkisizioak erabili zuenetariko bat izan zen. Torturatuari soka bat lotzen zitzaion, esku batetik edo bietatik, eta ondoren soka hori garrutxa edo polea batetik pasatzen zen. Batzuetan, mina gehitzeko erruztatuaren oinetan harriak jartzen ziren. 

### Urkamendia 
1508ko azaroaren 16an Mariaren epaia irakurri zen, urkamendia jaso zen Mungiako Andra Mari elizaren kanposantuan eta erre egin zuten. 

Azkenik, aipatu eliza barnean sanbenitoa zintzilikatu zuten, gaztelaniaz idatzitako ondorengo mezuarekin: "Maria San Juan de Garonda, Juan de Sentucho Cuberoren emaztea, Mungiako elizapareko bizilaguna, hereje, apostata eta sorgin izateagatik zigortua. Mila bostehun eta zortzi urtea".

## Memoria 
* Mungian, emaginaren jaioterrian, "sorgiñ" proiektuaren barruan, *Maria San Juan de Garonda* film laburra egin dute.  trailerra ikusgai 

* Gerediaga Elkarteak, 2016an, Maria San Juan de Garonda izena proposatu zuen Durangoko kaleren bati jartzeko. 

## Oharrak 
## Erreferentziak
Tronboxano

thumb|250px|A2 tronboxanoaren egitura kimikoa.
thumb|250px|B2 tronboxanoaren egitura kimikoa.

**Tronboxanoak** eikosanoideen taldeko substantziak dira, lipidoak beraz, eta tronbozitotan aurkitzen dira.

## Biosintesia 
Prostaglandina bat abiapuntu hartuta tronboxano sintetasa entzimak ekoizten du. Aspirinak entzima hau inhibitzen du.

## Funtzioa 
Zirkulazio aparatuaren oreka homeostatikoan hartzen dute parte. Beren funtzioa zauria gertatzerakoan odol hodiak estutzea eta zauria ixteko plaketak elkarrekin lotzea da.

A2 tronboxanoa da lan hori burutzen duena. Plaketatako mintz plasmatikoan sortzen da eta zitoplasmako kaltzio kontzentrazioa handituz plaketen arteko loturak eratzen ditu. A2 tronboxanoa B2 tronboxano bihurtzen da ondoren, ez da forma aktiboa baina aurrekoa baino egonkorragoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Prostaziklina

thumb|350px|Prostaziklinaren egitura kimikoa.

**Prostaziklinak** edo **I2 prostaglandinak (PGI2)** eikosanoideen taldeko molekulak dira, lipidoak beraz.

## Biosintesia eta egitura kimikoa 
Odol hodietako endotelioko zeluletan ekoizten dira H2 prostaglandinatik abiatuta. 20 karbonotako gantz azidoaren erdigunean bi ziklopentano agertzen dituzte. Bere ezaugarri eta funtzioengatik prostaglandinetatik bereizten den arren PGI2 mantentzen zaio.

Bizitza laburra dute, 42 segundu batazbeste.

## Funtzioa 
Tronboxanoen aurkako funtzioa dute, hau da, odol hodiak zabaltzen dituzte eta plaketen metaketa ekiditen dute. Funtzio honengatik botika bezala erabiltzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leukotrieno

thumb|270px|B4 leukotrienoaren egitura kimikoa.
thumb|270px|C4 leukotrienoaren egitura kimikoa.
thumb|270px|D4 leukotrienoaren egitura kimikoa.

**Leukotrienoak** eikosanoideen taldeko molekulak dira, lipidoak beraz.

## Historia 
Bengt Samuelsson biokimikari suediarrak izendatu zituen 1979an. Leukozitoetan aurkitu ziren eta hiru lotura bikoitz azaltzen dituztenez "leuko" eta "trieno" hitzak elkartu zituen.

## Motak eta funtzioak 
Hainbat leukotrieno ezagutzen dira, hauek dira garrantzitsuenak:
* D4 leukotrienoa (LTD4): muskulu leunaren kontrakzioa eragiten dute. Asma duten gaixoengan kontrakzio hori arnas aparatuan gertatzen da.
* Zisteinil leukotrienoa (LTC4): Zisteina dute erradikal gisa. Anafilaxiaren erantzun geldoko sustantzia (SRS-A) sortzen dute, muskulu leunaren kontrakzio geldoa baina iraunkorra eraginez.
* B4 leukotrienoa (LTB4): Kaltetutako eremuetara neutrofiloak erakartzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guadalajarako katedrala

**Andre Mariaren Jasokunde Txit Santuaren katedral-basilika** () Mexikoko Guadalajara hiriko katedrala da, Guadalajarako artxidiozesiaren egoitza dena. Hiriaren erdigunean eraiki zuten 1561 eta 1618 artean. 1818an eta 1854an lurrikara bik eraikina kaltetu zuten. Pio XII.ak basilika izendatu zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Catedral Guadalajara 1910.tif|1910eko irudia
Fitxategi:Nebel Voyage 42 Guadalajara.jpg|1836ko margolana
Fitxategi:CatedraldeGuadalajara.jpg|Egungo irudia
Fitxategi:TorresdeCatedral2.JPG|Dorrearen ikuspegia
Fitxategi:MassAtGDL.ogg|Meza bat barnealdean

## Kanpo estekak 
* Guadalajarako Artxidiozesiaren webgunea
Guadalajarako konkatedrala

**Iturri Nagusiko Andre Mariaren konkatedrala** () Espainiako Guadalajara hiriko konkatedrala da, Sigüenzako katedralarekin batera Guadalajarako elizbarrutiaren egoitza dena. Hiriaren erdigunean eraiki zuten XIII. eta XIV. mendeen artean. Francisco Mirrek bere erretaula nagusi manierista egin zuen.

## Iruditegia 

Fitxategi:1850,_España_artística_y_monumental,_vistas_y_descripción_de_los_sitios_y_monumentos_más_notables_de_españa,_vol_3,_Santa_María_de_Guadalaxara_(cropped).jpg|1850eko grabatua
Fitxategi:1886,_España,_sus_monumentos_y_sus_artes,_su_naturaleza_e_historia,_Castilla_La_Nueva,_vol_2,_Santa_María_y_sus_portadas,_Guadalajara,_Vicente_Oms.jpg|1886ko margolana
Fitxategi:Concatedral_de_Santa_María,_Guadalajara.jpg|Egungo kanpoaldearen irudia
Fitxategi:Sepulcro_de_Alonso_Yáñez_de_Mendoza.JPG|Alonso Yáñez Mendozakoaren hilobia

## Kanpo estekak
Likopeno

**Likopenoa** karoteno mota bat da, pigmentu gorri iluna da eta barazki gorrietan ugaria da.

## Izena 
Likopeno izena tomatetik datorkio, honen izen zientifikoa *Solanum lycopersicum* denez. Tomate helduetan karotenoideen %83a likopenoa da, barietateen arabera aldatu daitekeen arren.

## Iturria 
Tomate eta angurrietan oso ugaria da, ez ordea marrubi eta gerezietan. Gorriak ez diren barazki batzutan ere agertzen da, adibidez zainzuri edo perrexiletan.

Likopeno kopuru handiena Vietnamgo Gấc fruituan aurkitzen da.

:

## Egitura kimikoa 
Karotenoide guztiak bezala tetraterpeno bat da eta lipido izaera du. Molekula lineala da eta ez du eraztun ez erradikalik.

## Garrantzi biologikoa 
Ez du A probitamina izaerarik baina β-karotenoa eratzeko bitartekaria da. Honetaz gain antioxidatzaile indartsua da, sortzen diren erradikal askeak (oxidoak, peroxidoak) harrapatzen baititu, zelulak babestuz.

Ikerketa ugarik erakutsi dute hainbat minbizi (birika, prostata) eta gaixotasun kardiobaskular izateko arriskua gutxitzen duela.

## Xurgapena 
Landare eta bakterio fotosintetikoek ekoizten dutenez dieta bidez hartu beharra daukagu. Duodenoan behazunak mizelak eratzen ditu, likopenoak gainerako gantz azidoekin harrapatuz eta heste meharrean xurgatzen dira. Hori dela eta jaki oliotsuetan sukaldaturiko eta birrindutako tomatetatik gehiago xurgatzen da tomate gordinetik baino, adibidez pasta edo pizzatan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karotenoideak

## Kanpo estekak
A.S. Livorno Calcio

**A.S. Livorno Calcio**, Italiako Livorno hiriko futbol taldea da, Toskana eskualdearen ekialdeko kostaldean. 1905ean sortu zen eta gaur egun Serie A ligan jokatzen du. Etxeko partiduak Armando Picchi estadioan jokatzen ditu.

## Zaletuak eta ezker muturra 
Taldeak zaletuen artean ezker muturreko jarraitzaile ugari izatearen ospea du, hauek estadioaren Iparraldeko Bihurgunea (*Curva Nord*) eremuan jarri ohi dira. Izan ere, Livorno kostaldeko portu hiria izaki, ezker ideologiako zamalari eta langile ugariren bizilekua da.

Cristiano Lucarelli taldeko goleatzailea eta ideologia komunista duen jokalaria zaletuen idoloetako bat da.

## Datuak 
* **Denboraldiak A Serien**: 29
* **Denboraldiak bigarren mailan**: 26
* **Denboraldiak hirugarren mailan**: 34
* **Denboraldiak laugarren mailan**: 7
* **Denboraldiak bosgarren mailan**: 1
* **A Serieko posturik onena**: 2.
* **Partidu gehien jokatuak**: Mauro Lessi (368 partidu)
* **Goleatzaile nagusia**: Igor Protti
* **Gol gehien sartuak**: Livorno 8 - Grion Pola 0 (Serie A, 32-33 denboraldia)
* **Gol gehien jasoak**: Torino 9 - Livorno 1 (Serie A, 45-46 denboraldia)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Anteraxantina

**Anteraxantina** xantofila mota bat da, kolore hori bizia duen pigmentua da.

## Izena 
Grekerazko *ánthos* ("lorea") eta *xanthos* ("horia") hitzen elkarketatik dator anteraxantina izena.

## Funtzioak 
Kloroplastoetako tilakoideen mintzetan kokatzen da eta xantofiloen zikloaren bitartekari bat da. Loreak deigarri bihurtzeko funtzio du, algatan ordea fotoprotekzioa du helburu.

[250px|ezkerrera|thumb|[Txikoria-belarraren petaloetan anteraxantinak metatzen dira.]]
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karotenoideak

## Kanpo estekak
Cabañas babes-etxea

**Cabañas babes-etxea** () Mexikoko Guadalajara hiriko ospitalea da, Amerika osoan antzinena eta handienetariko bat dena. Erruki-etxea 1791n eratu zuen Juan Cruz Ruiz de Cabañas nafar apezpikuak eta Manuel Tolsá mexikar arkitektoak eraiki zuen.

1980an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armando Picchi estadioa

**Armando Picchi estadioa**, italieraz **Stadio Armando Picchi**, Italiako Livorno hirian dagoen futbol estadio bat da, Toskana eskualdean. A.S. Livorno Calcio taldearen jokalekua da.

1935ean inauguratu zen eta 19.238 ikusleentzako edukiera du.

## Kanpo estekak
Juan Cruz Ruiz de Cabañas

**Juan Cruz Ruiz de Cabañas Crespo** (Esprontzeda,  - Guadalajara, Mexiko, ) nafar elizgizona eta teologoa izan zen. Salamancako Unibertsitatean irakaslea, 1794an Pio VI.ak Leóngo apezpiku izendatu zuen. Hala ere, ezin Nikaraguara itzuli eta 1795ean Guadalajarako gotzain bilakatu zen. Bertan Cabañas babes-etxea eraiki zuen.

Independentzia Gerran Espainiaren alde egin zuen. 1822an Mexiko Hiriko katedralean Agustin de Iturbide enperadore koroatu zuen.
Renato Dall'Ara estadioa

'''Renato Dall'Ara estadioa''' () Italiako Bolonia hirian dagoen futbol estadio bat da. Bologna Football Club 1909 taldearen jokalekua da.

1927an inauguratu zen eta 38.279 ikusleentzako edukiera du.

## Kanpo estekak
Die Zeit, die Tag und Jahre macht, BWV 134a

***Die Zeit, die Tag und Jahre macht***, BWV 134a, euskaraz ***Denbora, Egun eta Urteen egile***, Johann Sebastian Bach musikagilearen kantata sekular edo serenata bat da. Köthen hirian, Leopoldo Anhalt-Köthenekoaren gortean 1719ko Urteberria ospatzeko konposatu zuen, egun horretan estreinatu baitzen.

## Kanpo estekak 
* *Die Zeit, die Tag und Jahre macht* kantata entzungai, Youtube.com
Apaiz katoliko

[thumb|Bi apaiz katoliko [sotanaz, Erroman. 2005ean]]
**Apaiz katoliko**a, erlijio katolikoan, meza emateko eta aitortzak entzuteko esku duen gizonezkoa da.

Ordenazio sakramentuan hirugarren maila jaso dute. Herri mailan, presbiteroari (egun "abade" edo "aita" ere deitua eta Erdi Aroan, "mosen"). 

Apaizek baino ezin dute sakramentu hauek eman: bataioa), eukaristia, sendotza (apezpikuek bakarrik), penitentzia, gaixoen oliadura eta ordenazioa.

Eliza Katolikoaren arabera, apaiza  ("Kristoren Buruaren zuzenean") aritzen da. elizbarruti bati loturik daudenean, klero sekular esaten zaie; ordena erlijioso bati loturik daudenean, berriz, klero erregular.

Eliza Katolikoko klero sekularrean, hainbat hierarkia maila dituzte: erretoreak, parrokia bateko buruak; koadjutoreak, erretoreen laguntzaileak, gotzainak eliz barrutietako buruak, bikarioak eta kardinalak ere apaizak dira, eta kardinalen artean lehenengoa ere bai, Erromako gotzaina, hau da, aita santua. 

Diakonoak, berriz, ez dira apaizak.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Apaiz.
* Bikario.
* Apezpiku.
* Kardinal.
* aita santu.
* Artzain (kristautasuna).

## Kanpo estekak
Kraterraren gudua

**Kraterraren gudua**, 1864ko uztailaren 30ean, AEBetako Gerra Zibilean, Petersburgo setioan zehar jazotako gudu bat izan zen. Honetan, Robert E. Lee jeneral konfederatu buruaren Ipar Virginiako Armada eta George G. Meade jeneral unionista buruaren Potomaceko Armada elkar borrokatu ziren, Konfederazioaren garaipenaz.

Gudu honek AEBetako Historian ospea baldin badu, bertan unionistek eragindako mina leherketa handiarengatik da, hark sortutako kraterrak guduari izen eman zion. Bi gerren eta armamenduen ezberdintasunak alde batera utzita, Lehen Mundu Gerrako mendebaldeko frontean ohikoak izango ziren trintxera gerra latzen aurrekaria ere izan zen.

## Gudua 
Petersburgo setioan, Armada Unionista eta Konfederatua, ez atzera, ez aurrera, gehiegi luzatuz zihoan trintxera gerra egoera latzean zeuden. Orduan, Ambrose Burnside jeneral unionista Pennsylvaniako ikatz meatzari errejimendu batek iradokitako plan batetaz oroitu zen: trintxera konfederatuen azpitik lurpeko tunela zulatu eta bertan lehergailu mina bat ipintzea, hura lehertuarazi eta konfederatuei ustekabean erasotzea. Honela egin zen.

Unionistek mina lehertuarazi eta sekulako eztanda gauzatu zen. Berehala Armada Unionistak ezusteko erasoaldiari ekin eta eztandak eragindako 50 metro zabal eta 9 metro sakoneko krater handiruntz zuzendu ziren, bertan konfederatuak hilik edota larriki zauriturik topatuko zituztelakoan. Hasieran eztanda ikaragarriak konfederatuak harriturik eta ezustean topatu zituen, leherketak haietako batzuk hil eta beste batzuk zaurituz, unionisten garaipena gauzatuko zela zirudien, baina planaren aurreikuspen ezak krater handi hura unionistentzat sator zuloa bilakatu zuen: unionistek aurreruntz egiten denbora gehiegi pasa zuten, gainera behe lainoak haietako asko kraterrara jaistea bultzarazi zituen, ondorioz goialdean ezarriak zeuden konfederatuek nahieran eta gupidarik gabe untxiak bailiran tirokatu zituzten, kraterran zeuden unionistak maldan gora egin ezinik eta hilak edo zaurituak zihoazen heinean bata bestearen gainean lokatzetan pilatuz joan baiziren, sekulako sarraskia gauzatuz.

Unionistek ia 4.000 baja izan zituzten, aldiz konfederatuek 1.500.

Gudu honen ondoren Burnside betiko kargugabetua izan zen, aurrez zenbait hanka sartze eginak bazituen ere, honakoak beren goi agintarien pazientzia gainezka eginarazi baitzuen.

## Zinema 
Zineman *Cold Mountain* (2003) film ospetsuaren lehenbiziko eszenetan agertzen den gudua da, hauetan Jude Law aktoreak soldadu konfederatu bat antzezten du, baina filmak akats larria burutu zuen, ziur aski nahitan egina eta filmaren eszenak ikusleentzat epiko eta ikusgarriagoak izan zitezen, eztanda handia ez baitzen egun argiz gertatu, goizeko 4:44etako ikuntasunean baizik.

## Kanpo estekak 
* *Kraterraren gudua* ikusgai, *Cold Mountain* (2003), Youtube.com
Albanta

***Albanta*** Luis Eduardo Aute kantautorearen disko garrantzitsua da. Grabazioa Madrilgo Kirios estudioan egin zen, 1978ko otsailean. Albanta iruditutako utopiaren paisaia da, errealitatearen ifrentzua, eta bere semearen, Pablo Auteren bertso batzuetan oinarritzen da: "Las alas del agua /vuelan por los río de Albanta" (Uraren hegalak / Albantaren ibaien gainean hegan egiten dute). José Manuel Caballero Bonald poeta diskoaren koordinatzailea izan zen.

## Historia 
Disko honetan Autek 1974 eta 1978 artean idatzitako abestiak bildu zituen. Lan honetan bere joera surrealista eta maitasunezkoa baztertu ziuen gai politikoei aurre egiteko. Francoren diktaduraren amaiera eta trantsizioaren garaia zen eta letrek ondo asko erantzuten diote garai berri horri. Diskoan frankismoak azken exekutatutakoei *Al Alba* kanta jasotzen da. Beste garrantzitsua *A por el mar* izan zen.

## Estiloa 
Lan honetan orkestra soinua baztertu zuen rock estiloruntz eboluzionatuz. Ekoizpena Teddy Bautistak egin zuen. Laguntzen geroago Barón Rojo taldean arituko zen Armando de Castro gitarra jotzailea zegoen. Musikaren moldaketa zuzeneko aktuazioei begira prestatuta zegoen. Ordura arte Autek ez zuen zuzenean abesten eta hori disko honekin aldatu zen.

## Abestiak 
Abesti guztiak Luis Eduardo Autek idatzitakoak dira.
### A aldea 
# "Anda suelto Satanás" - 2:55
# "Pétalo" ( Pablo Neruda eskainita). - 3:30
# "Al Alba" - 5:00
# "Digo que soy libre" - 5:02
# "Tiempo al tiempo" - 5:00

### B aldea 
# "De paso" - 4:40
# "Ahora sí, ahora no" - 3:21
# "A por el mar" - 3:23
# "No sé qué coño me pasa hoy (Descanza en paz)" - 5:24
# "Albanta" - 4:05

## Taldea 
* Gitarra elektrikoa: Armando de Castro.
* Baxu elektrikoa: Christian Melliés.
* Bateria: Alain Richard.
* Txelo: Enrique Correa.
* Biola: Ángel Ortiz.
* Biolin: Eusebio Ibarra eta Luis Artigues.
* Soinua: Luis Calleja eta J. Antonio Carrión.
* Ekoizpena, moldaketak, teklatuak, aho-soinua musika-zuzendaritza: Teddy Bautista

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Disko osoa Youtuben.
Mahai Jokoan (bloga)

thumb|Imanol Murua Martin Ugalde foroan (2015)**Mahai Jokoan bloga** Imanol Murua Uria kazetariak 2006 eta 2013 urteen artean sortu eta elikatu zuen. Albiste gehienak igandero Berria egunkarian argitaratzen zituen asteko kronika politikoak izaten ziren.

2006ko *Rikardo Arregi Sari Nagusia irabazi zuen Muruak*, bai Berrian bai '''*Mahai Jokoan* blogean'* Euskal Herriko politikari buruz idatzitako artikuluengatik.

2008ko *Prentsa idatziaren Argia Saria ere irabazi zuen* Berrian Politika sailean idatzitako lanengatik.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "*Mahai jokoan*" Imanol Muruaren blogeko kronika politikoak (2006-2013) *www.berria.eus*.
* Imanol Murua Uria literaturaren zubitegian
* *Imanol Murua Uriaren liburua, ETAren jardun armatuaren bukaeraz'' bideoa Berria TBn (2015-12-04)
* MARTIN UGALDE FOROA: Imanol Murua Uria bideoa Berria TBn (2015-12-15, 88 minutu)
Cœur de Pirate

250px|thumb|Béatrice Martin "Cœur de Pirate" pianoa jotzen.
**Cœur de Pirate**, benetako izena **Béatrice Martin**, (Montreal, Quebec, Kanada, 1989ko irailaren 22a- ) indie pop abeslari eta musikagile quebectarra da. Pianoa jotzen du eta frantsesez abesten du, quebectar frankofono artista belaunaldi berriaren erreferente handiena da.

## Biografia 
Montreal erdialdeko Outremont barrutian jaio zen Béatrice Martin. Hiru urte baino ez zituela hasi zen pianoa jotzen eta bederatzi urterekin Montrealgo musika kontserbatorioan sartu zen.

Hamabost urte zituela *December Strikes* post-hardcore taldean teklista hasi zen, bai eta *Bonjour Brumarie* taldean ere, eta 2008an bere aurreneko bakarkako diskoa atera zuen, bere izen artistikoa zeraman *Cœur de Pirate* ("pirataren bihotza"). CBC Music-ek Kanadako inoizko 25 disko onenen zerrendan sartu zuen. 2009an bertan *Pearls* izenarekin ingelesezko proiektu bati ekin zion baina MySpacen abesti bakarra plazaratu eta ez du jarraipenik izan.

2011 urtean The Bronx talde estatubatuarrarekin batera Armistice izeneko EP-a atera zuen. Urte berean iritsi zen bakarkako bigarren diskoa, *Blonde* izenekoa, eta urteko pop disko onenaren Félix Saria irabazi zuen. *Adieu* eta *Golden baby* izan ziren singleak eta 2013an *Place de la République* abestiaren bideoklipa zuzendu zuen. 2013ko martxoan nazioarteko bira egin zuen. 2014 urtean bi soinubanda egin zituen, kanadiar *Trauma* teleseriearena, hainbat artistaren kantu ezagunen coverr-ak eginaz, eta *Child of Light* bideo-jokoarena. Bakoitzarekin disko bana argitaratu zuen.

2015 urtean *Roses* diskoa atera zuen eta 2016an Marc Lavoine eta Arthur H-rekin batera *Les Souliers rouges* diskoa atera zuen. 2018anhurrengoa plazaratu zuen, *En cas de tempête, ce jardin sera fermé*. *Perséides* diskoa erabat instrumentala, hamar piano pieza hain zuzen ere. Ahots kordetan izan zuen ebakuntzatik errekuperatzen ari zela konposatu zituen abestiak.

## Diskografia 
* *Cœur de Pirate* (2008, Grosse Boîte) - bertsio kanadiarra
* *Cœur de Pirate* (2009, Disques Barclay) - bertsio frantsesa
* *Blonde* (2011, Grosse Boîte)
* *Armistice* (2011, Dare to Care Records) - EPa (Armistice taldea)
* *Trauma* teleseriearen soinubanda (2014, Dare to Care Records)
* *Child of Light* bideo-jokoaren soinubanda (2014, Dare to Care Records)
* *Roses* (2015, Dare to Care Records)
* *Les Souliers rouges* (2016, Dare to Care Records) - Marc Lavoine eta Arthur H-rekin.
* *En cas de tempête, ce jardin sera fermé* (2018, Dare to Care Records)
**Perséides* (2021) 
**Impossible à aimer* (2021)

## Sariak 
* Felix sariak:
** 2009: Urteko artista debutariaren saria
** 2012: Urteko emakumezko abeslaria
** 2012: Quebecetik kanpora arrakasta handiena izan duen qurebectar artista
** 2012: *Blonde*, urteko pop disko onena
* Victoires de la Musique:
** 2010: *Comme des enfants* urteko abesti originala
* Canadian Independent Music Awards:
** 2012: urteko artista frankofonoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Abbadtarren dinastia

**Abbadtarren dinastia** edo **abbadien dinastia** () Al-Andalusen, Kordobako Kalifa-herriaren gainbeheran (756–1031), sortutako dinastia musulmana izan zen. Garai haietan, kalifa-herria taifatan banatu zen, leinua ezberdinek gobernatzen zituenak: hammudtarrak, ziridarrak, jahwaridarrak, dhul-nunidarrak, amiridarrak, tojibidarrak eta hudidtarrak. Abbadtarrak leinu txikien artean indartsuenak izan ziren. Bere agintaldiak 1023 eta 1091 artean iraun zuen Sevillako taifan. Hiru buruzagi izan zituzten:
* Abu al-Qasim Muhammad ibn Abbad (1023–1042)
* Abbad II.a al-Mutadid (1042–1069)
* Al-Mutamid ibn Abbad (1069–1095)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zilarrezko Euskadi Saria

**Zilarrezko Euskadi saria** Gipuzkoako liburu saltzaileen elkarteak ematen du urtero Liburuaren Egunean Donostiako Gipuzkoa plazako azokan gehien saldutako lanek jasotzen bazuten ere, gerora, saltzaileek proposatutakoen artean aukeratuak diren lanei ematen zaie.

2022an Komiki eta liburu ilustratuen kategoriaren lehen edizioa izan zen.

## Irabazleak 
#### Euskarazko saria 
* 2025: *Zoriona edo antzeko zerbait* Karmele Mitxelena (2024, Elkar)
* 2024: Zoo Goiatz Labandibar (2024, Elkar)
* 2023: *Argialdiak*, Miriam Luki (2023, Susa).
* 2022: *Ez dakit zertaz ari zaren*, Ana Malagon (2021, Elkar).
* 2021: *Haize-lekuak*, Amaia Telleria (2020, Txalaparta).
* 2020: *Miñan* , Amets Arzallus eta Ibrahima Balde (2019, Susa)
* 2019: *Hariak*, Yoseba Peña (2018, Susa) .
* 2018: *Bihotz handiegia*, Eider Rodriguez (2017, Susa) .
* 2017: *Txistu eta biok* , Juan Luis Zabala.
* 2016: *Sirena-hotsak*, Xabier Etxaniz Rojo (2015).
* 2015: *Erraiak*, Danele Sarriugarte (2014, Elkar).
* 2013: *Ni, Vera*, Itxaso Martin (2012, Elkar)
* 2010: *Loiolako hegiak*, Imanol Murua (2010, Elkar)
* 2008: *Zulo bat uretan.* Iñigo Aranberri
* 2000: *Eta emakumeari sugeak esan zion*, Lourdes Oñederra.

Fitxategi:Ana Malagon.jpg|Ana Malagon
Fitxategi:Eider Rodriguez idazlea Baionan, 2008an.jpg|Eider Rodriguez
Fitxategi:Yoseba Peña, 2019.jpg|Yoseba Peña
Fitxategi:Itxaso martin.jpg|Itxaso Martin
Fitxategi:Iñigo Aranbarri (Zaldi Ero).jpg|Iñigo Aranbarri
Fitxategi:Ibahima Balde Amets Arzallus berria2020 01.png|Ibrahima Balde eta Amets Arzallus
Fitxategi:Goiatz Labandibar.jpg|Goiatz Labandibar
Fitxategi:Danele Sarriugarte.jpg|Danele Sarriugarte
Fitxategi:Imanol murua-300.jpg|Imanol Murua
Fitxategi:Karmele Mitxelena.jpg|Karmele Mitxelena
Fitxategi:Juan Luis Zabala (Jon Andoni Martin Gonzalez).jpg|Juan Luis Zabala
Fitxategi:Lourdes Oñederra 2013.jpg|Lourdes Oñederra
Fitxategi:Xabier Etxaniz Rojo.jpg|Xabier Etxaniz Rojo

#### Gaztelerazko saria 
* 2025: *El ataque de las cabras* Laura Chivite (2025, Random House)
* 2024: *Salir de noche* Mario Calabresi (2023, Libros del Asteroide)
* 2023: *Obra maestra* Juan Tallón (2022, Anagrama)
* 2022: *Las gratitudes* Delphine de Vigan (2021, Anagrama)
* 2021: *Basilisco* Jon Bilbao (2020, Impedimenta)
* 2020: *Tres pisos* Eshkol Nevo (2019, Duomo)

#### Komiki eta album ilustratuak saria 
* 2025: *Gerra Gazan* Joe Sacco eta Julen Gabiria (itzulpena) (2024, Astiberri)
* 2024: *Artxipelagoa* Xabier Etxeberria eta Martin Etxeberria (2023, Elkar)
* 2023: *Fatty. El primer Rey de Hollywood* eta *Transitorios* Nadar (2022, Astiberri)
* 2022: *Contrapaso. Los hijos de los otros* Teresa Valero (2021, Norma)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abbastarren dinastia

**Abbastarren dinastia** edo **abbastarrak** () 750 eta 1258 artean Kalifa-herrian agintzen zuen dinastia musulmana izan zen. Mahomaren osaba zen Abbas ibn Abd al-Muttaliben ondorengoa zen As-Saffahek sortutako tribu quraysh izan zen. Abbastar Iraultzaren ondorioz, 750eko Zab Handiko guduan Marwan II.a omeiatarra menderatu zuten eta bere kalifa-herria eratu zuten Bagdaden.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estilo-proba (igeriketa)

**Estilo proba** () kirol lehiaketetarako araututa dauden lau igeriketa estiloak batzen dituen proba bat da.

## Probak 
### Ordena 
Bakarkako proban, ordena hau da:

# Tximeleta
# Bizkarra
# Bularra
# Crawla

Erreleboetan, igerilari bakoitzak estilo bat egiten du, orden honetan:

# Bizkarra
# Bularra
# Tximeleta
# Crawla

### Bakarkako distantziak 
# 100 m: 25 m estilo bakoitzean. Proba hau 25 metroko igerilekuetan soilik egin daitekeenez, ez da olinpikoa.
# 200 m: 50 m estilo bakoitzean.
# 400 m: 100 m estilo bakoitzean.

### Erreleboetako distantziak 
# 4 x 100 m

## Kanpo estekak
Ekai Lersundi

**Ekai Lersundi Martínez** (Ondarroa, 2001eko urriaren 13a - *ib.*, 2018ko otsailaren 15a) haur transexuala izan zen, LGTBI+ kolektiboaren aktibista eta erreferentea. Tratamendu hormonalaren zain zegoela, 16 urterekin bere buruaz beste egin zuen.

## Datu biografikoak 
3 urtetik aurrera, familia hezitzaileen aldetik mezu kontraesankorrak jasotzen hasi zen. Hasieran heldutasun faltari eta ikasteko zailtasunei egotzi bazitzaien ere, gero dislexia eta diskalkulia diagnostikoa jaso zuen. Dena den, hezitzaileek arazo hauei gainditzeko zuen adorea ere azpimarratzen zuten; baina, bere lagunen emaitza berdinak lortzeko haiek baino lan gehiago egin beharraren ondorioak bigarren hezkuntzan igarri ziren, eta Ekaiek izaera gero eta lotsatiagoa garatu zuen.

Umetan "mutila izan nahi zuela" gurasoei inoiz aipatu bazien ere, hauek ez zioten garrantzi handirik eman. Arropa erostean eta orrazkeran joera nabariagoa zen. Hauek babes osoa eman zioten, eta kasu berean zeuden familien Chrysallis elkartearekin harremana abiatu zuten. Une horretan, bere izaera berriari zegokion izena hautatu zuen, amaren laguntzarekin; Ekaiek bere lagun eta hurbilekoei hartutako erabakia jakinarazi zien; eta hauen artean ere babes handia aurkitu zuen. Hurrengo pausua ikastetxean eta osasun sisteman egoeraren berri ematea, eta kudeatzea izan zen; hau zailagoa izan zen, horrelako kasurik kudeatu gabeak zirelako.

Bestalde, Bartzelonan lehenago jasotzeko aukera bazuen ere, tratamendu hormonala Gurutzetako Ospitaleko Genero Unitatean egitea errebindikatu zuen. besteak beste kasuan kasuko egoerak hartzea (trans batzuek ez baitute tratamendurik behar; beste batzuek bai: endokrinologikoa, kirurgikoa...); nortasun agiri nazionalaren aldaketetan egoeren aniztasuna aintzat hartzea; transizio prozesuak psikiatria/psikologia zerbitzuetatik halabeharrez ez pasatu behar izatea, tratamendu hormonalarentzako traba administratiboak kenduz; edo Estatu mailako Trans Lege bakarra, lurraldez lurralde aldatzen diren araudien ordez. Ondarroako Udalak, Save The Children, Sexologia eta LGTBI+ elkarteek familiari babesa eskaini zioten, eta bere kasua transexualen onarpenaren aldeko eta haien babeserako errekurtso profesional eta legalen aldeko mugimendu zabal baten pizgarria izan zen, Euskal Herrian Era berean, Ekairen gurasoak Chrysallis elkartearen baitatik atera den Naizen elkarte berriaren sortzaileetako batzuk dira, eta trans kolektiboaren eskubideen aldeko borrokarekin jarraitzeko asmoa erakutsi dute, semearen omenez.

2018ko urritik, Ondarroako Itsas Aurre pasealekuan Ekairen omenezko oroitarria dago, trans/LGTBI+ kolektiboaren aldeko aldarrien leku bihurtu dena.

2023an estreinatutako "20.000 especies de abejas" pelikularen ernamuina Lersundiren heriotza izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doktoregoko Sari Berezia

**Doktoregoko Sari Berezia**, *Premio Extraordinario de Doctorado* gazteleraz, Espainiako unibertsitate bakoitzak jakintza-eremu bakoitzeko doktorego-tesi onenei ematen dieten sariak dira, tesien kalitatea kontuan hartuta.

## Saria 
Unibertsitate bakoitzak ematen ditu sari hauek urtero, unibertsitatean urte horretan egondako doktorego tesi guztien artean, jakintza-eremu bakoitzeko tesi onenei. Unibertsitate bakoitzak arautzen du saria eta unibertsitateko errektoreak eman ohi ditu. Saria lortzeko doktoregaiak bere tesian "bikain" 10 puntuko kalifikazioa eta "cum laude" aipamena lortu behar du. Saria banatu gabe gera daiteke egondako doktorego tesietatik ezeinek ez badauka saria lortzeko haina kalitaterik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garaiera handiko tranpolin jauzi

thumb|upright|Garaiera handiko tranpolin jauzi sinkronizatua
**Garaiera handiko tranpolin jauzia** FINAk erregulatutako kirol bat da.

## Ikus, gainera 
* Tranpolin jauzi

## Kanpo estekak
Ukipen-bitar

[thumb|[New Horizons espazio zundak Arrokoth objektuari (Ultima Thule deitua) 2019-01-01ean ateratako argazkia]]
**Ukipen-bitar** bat grabitateak elkar ukitzeraino erakarri eta elkarri lotuta geratutako bi gorputzez osatutako Eguzki-sistemako gorputz txiki bat da. Horren ondorioz ukipen-bitarrek itxura arraroak izaten dituzte. New Horizons espazio zundaren behaketek egiaztatu dutenez Arrokoth ukipen bitarra da. 67P/Txuriumov-Gerasimenko eta 8P/Tuttle kometak ere ziur aski ukipen-bitarrak dira.

## Kanpo estekak
World Aquatics

**World Aquatics** (2022ra arte **Nazioarteko Igeriketa Federazioa** edo **FINA**-- zena) mundu osoko igeriketa federazioak elkartzen dituen konfederazioa da. Egoitza nagusia Lausanan (Suitza) dago kokatuta.

World Aquaticsen konpetentziak igeriketakoak dira, hau da: igeriketa, igeriketa ur irekietan igeriketa sinkronizatua, waterpoloa, tranpolin jauzia eta garaiera handiko tranpolin jauzia.

## Presidenteak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barmaktarrak

**Barmaktarrak** edo **barmaktarren dinastia** ( *Barmakīyān*;  *al-Barāmikah*) irandar beso luzeko familia izan zen, Balkh hirian jatorria duena. Jatorriz, Baktriako budistak, Bagdadeko abbastar kalifen agintaldian potere handia lortu zuten. Khalid Al Saffahen bisirra izan zen. Yahya semeak Harun Al-Rashid lagundu zuen tronua bereganatzeko. *Mila gau eta bat gehiago*n aipatzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haxemiak

**Haxemiak** edo **haxemien dinastia** (, *Al-Hāshimīyūn*) Jordaniako famili erreala da. Lehen Siria (1920), Hijaz (1916–1925) eta Irakekoa (1921–1958) ere baziren. Familia Dhawu Awn adarrekoa da, Mekako xerife hasanidarrak direnak. Mahomaren ondorengoak dira.

Hussein ibn Ali xerifeak dinastia hasi zuen. Hussein Arabiar Iraultzan errege bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ekarri armak

thumb|Imanol Murua, Martin Ugalde foroan liburua aurkezten
***Ekarri Armak*** Imanol Muruaren liburu bat da 2015ean Elkar eta Berriaren artean argitaratu zutena. ETAren jardun armatuaren bukaeraren kronika da.

Muruak lehenago doktore-titulua lortu zuen 2014an Euskal Ikasketetan(UNR), eta Gizarte Komunikazioan. Lehenago Muruak bere doktorego-tesian gai horixe landu zuen ("*The end of eta (2007-2011): narratives from the media and from the actors*"), EHUko Txema Ramírez de la Piscina eta Renoko Unibertsitateko Joseba Zulaikaren zuzendaritzapean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Imanol Murua Uria literaturaren zubitegian
* Elkarrizketa *Argia*n
* *Imanol Murua Uriaren liburua, ETAren jardun armatuaren bukaeraz* bideoa Berria TBn (2015-12-04)
* MARTIN UGALDE FOROA: Imanol Murua Uria bideoa Berria TBn (2015-12-15, 88 minutu)
* "*Mahai jokoan*" Imanol Muruaren blogeko kronika politikoak (2006-2013) *www.berria.eus*.
Bost txerrikume

***Bost txerrikume*** () Agatha Christiek idatzitako eleberri bat da. 1942an argitaratu zen. Hercule Poirot detektibe ospetsua eleberri honetan ere agertzen da.

## Argumentua 
Caroline Crale bere senar Amyasen hilketagatik zigortua izan ondoren, horien alaba Hercule Poirotengana hurbildu da. Amak, espetxean hil baino lehen, gutun bat bidali omen zion, eta errugabea zela esaten omen zuen bertan. Hercule Poirotek ikerketa onartu du, *This Little Piggy* (Txerrikume hau) haur-kanta bat abiaburutzat hartuta, bost zirelako hilketa egin zezaketenak.

## Pertsonaiak 
* **Amyas Crale**: Margolari ospetsua eta gonazale porrokatua.
* **Caroline Crale**: Amayasen emaztea.
* **Philip Blake**: Burtsako artekaria eta Amayasen lagun mina *(bost txerrikumetako bat)*.
* **Meredith Blake**: Philipen anaia, lurjabea *(bost txerrikumetako bat)*.
* **Elsa Greer**: Amayasen maitalea, berarentzat posatzen ari da margolan baterako *(bost txerrikumetako bat)*.
* **Angela Warren**: Caroline Craleren ahizpaordea; gero, esploratzaile ospetsua *(bost txerrikumetako bat)*.
* **Cecilia Williams**: Craletarren etxeko maistra *(bost txerrikumetako bat)*.
* **Carla Lemarchant**: Craletarren alaba; Lemarchant osaba-izebekin bizi izan da Kanadan, hilketa gertatu ondoren.
* **John Rattery**: Carlaren senargaia; egia jakin nahi du, Carlarekin ezkondu ahal izateko.
* **Hercule Poirot**: detektibe belgikar ospetsua. Carla Lemarchant gazteak laguntza eskatzen dio.

## Kanpo estekak
Nazariak

[thumb|ezkerrera|Nazarien armarria [Alhambrako harresietan]]

**Nazariak** ( *banū Naṣr* edo *banū al-Aḥmar*, ) Iberiar Penintsulako azken errege-leinu musulmana izan zen, 1230 eta 1492 artean Granadako Erresuma gobernatu zuena. 1212ko Navas de Tolosako guduan almohadeak menderatuak izan zirenean sortu ziren. Granadak hogeita hiru emir nazari izan zituen, Muhammad I.etik Muhammad XII.eraino. Egun nazarien dinastiaren aztarnarik nabarmenena Alhambra jauregia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eikosanoide

[thumb|250px|E1 (PGE1) [prostaglandinaren egitura kimikoa.]]
[thumb|250px|B2 [tronboxanoaren egitura kimikoa.]]
[thumb|250px|2D (PGE1) [prostaziklinaren egitura kimikoa.]]
[thumb|250px|B4 [leukotrienoaren egitura kimikoa.]]

**Eikosanoideak** lipidoen taldeko substantziak dira, 20 karbonotako gantz-azidoak oxidatuz eratzen direnak. Zelulen arteko komunikazio bide konplexuetan hartzen dute parte.

## Historia 
Eikosanoide izenak 20 karbonoei egiten die erreferentzia, grekerazko *eicosa* hitzak "hogei" esan nahi du. 1980 urtean erabili zuten izen hau aurrenekoz E. J. Corey eta bere laguntzaileek, baina aurreneko eikosanoidea 1935ean identifikatu zuen Ulf von Euler mediku suediarrak, prostaglandina hain zuzen ere. Von Eulerrek Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen 1970an eta E. J. Coreyk Kimikako Nobel Saria 1990an.

## Motak 
Eikosanoide klasikoak lau dira, prostaglandinak, prostaziklinak, tronboxanoak eta leukotrienoak. Urtez urte egitura eta funtzio antzekoak dituzten molekula berriak aurkitzen joan dira, batzuen biosintesia eta ekintza mekanismoa oraindik zehazteko bidean daude.
* Prostanoideak:
** Prostaglandinak: 20 karbonotako gantz azido okertua dira, mutur batean karboxilo bat du eta erdialdean ziklopentano bat. Prostatan aurkitu ziren lehen aldiz, hortik beren izena.
** Prostaziklinak: 20 karbonotako gantz azidoaren erdigunean bi ziklopentano agertzen dituzte.
** Tronboxanoak: Prostaglandinaren antzeko egitura dute baina zikloa pentagonala edo hexagonala izan daiteke eta oxigeno atomo bat dauka. Odoleko tronbozitotan (plaketak) aurkitu ziren lehen aldiz.
* Leukotrienoak: Eraztunik ez duten molekulak dira eta hiru lotura bikoitz dituzte, hortik *trieno* atzizkia. Leukozitoetan aurkitu ziren lehen aldiz. Hanturan hartzen dute parte.
* Beste ekosanoide batzuk:
** Eoxinak: Eosinofilotan agertzen dira. Egitura kimiko aldetik leukotrienoen oso antzekoak dira, sarritan haien taldean sartzen dira.
** Azido hidroxieikosatetraenoikoak (HETE): Mintz plasmatikoaren potentziala erabiliz zelulak aktibatzen dituzte.
** Erresolbinak (RvE)
** Azido eikosapentanoikoak (HEPE)
** Oxoeikosanoideak (Oxo-ETE)
** Hepoxilinak (Hx)
** Lipoxinak (Lx)
** Epi-lipoxinak (epi-Lx)
** Azido epoxieikosatrienoikoak (EET)
** Azido epoxieikosatetraenoikoak (EEQ)
** Isoprostanoak (isoP)
** Isofuranoak
** Endokanabinoideak eta Anandamidak

## Funtzioak 
Hauek dira eikosanoide nagusien funtzioak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Afxariden dinastia

**Afxariden dinastia** () Khorasanen jatorria zuen leinu turkiar musulmana izan zen, XVIII. mendean Pertsia gobernatu zuena. 1736an Nadir Xahek eratu zuen, azken safavida boteretik bota eta bere burua Irango Shah aldarrikatu zuena.

## Afxariden monarken zerrenda 
* Nadir Xah (1736–1747)
* Adil Xah (1747–1748)
* Ebrahim Afxar (1748)
* Shahrokh Afxar (1748–1796)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idristarren dinastia

**Idristarren dinastia** ( '''') arabiar dinastia xiita izan zen, 789 eta 974 artean egungo Aljeria eta Maroko gobernatu zituena.

## Idristarren monarkak 
* Idris I.a – (788–791)
* Idris II.a – (791–828)
* Muhammad ibn Idris – (828–836)
* Ali ibn Muhammad, edo "Ali I.a" – (836–848)
* Yahya ibn Muhammad, edo "Yahya I.a" – (848–864)
* Yahya ibn Yahya, edo "Yahya II.a" – (864–874)
* Ali ibn Umar, edo "Ali II.a" – (874–883)
* Yahya ibn Al-Qassim, edo "Yahya III.a" – (883–904)
* Yahya ibn Idris ibn Umar, edo "Yahya IV.a" – (904–917)
Fatimatar agindupean – (917-925)
* Al-Hajjam al-Hasan ibn Muhammad ibn al-Qassim – (925–927)
* Al Qasim Gannum – (937-948)
* Abu l-Aish Ahmad – (948-954)
* Al-Hasan ibn Guennoun, edo "Hassan II.a" – (954–974)

ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars = justify

DateFormat = yyyy
Period = from:775 till:1000
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:800
ScaleMinor = unit:year increment:25 start:775

Colors =
  id:canvas      value:rgb(1,1,1)
  id:m     value:rgb(0.4,0.8,0.4)
  id:w     value:rgb(0.9,0.5,0.5)
  id:d     value:yellow
  id:n     value:rgb(0.5,0.5,0.5)
  id:a     value:rgb(1,0.5,0.5)
  id:l     value:rgb(0.6,0.4,1)
  id:y     value:rgb(0.6,0.5,1)
  id:t     value:rgb(0.5,0.8,0.5)
  id:s     value:rgb(0.1,0.8,0.1)
  id:cw     value:rgb(0.8,0.8,0.8)
  id:eon    value:Black

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Rulers
  bar:eon

PlotData=
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:none width:25 shift:(0,-5)
  bar:eon color:eon

  from: 789    till:    974   color: s   text: Idristarrak (789-974)

  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:Rulers

  from:789 till: 791 color:s text:"Idriss I.a"
  from:791 till: 828 color:s text:"Idriss II.a"
  from:828 till: 836 color:s text:"Muhammad ibn Idris"
  from:836 till: 848 color:s text:"Ali ibn Idris"
  from:848 till: 864 color:s text:"Yahya ibn Muhammad"
  from:864 till: 874 color:s text:"Yahya ibn Yahya"
  from:874 till: 883 color:s text:"Ali ibn Umar"
  from:883 till: 904 color:s text:"Yahya ibn Al-Qassim"
  from:904 till: 922 color:s text:"Yahya ibn Idris ibn Umar"
  from:922 till: 925 color:eon text:"Lehenengo fatimatar agintea"
  from:925 till: 927 color:s text:"Hassan I.a al-Hajam"
  from:927 till: 937 color:eon text:"Bigarren fatimatar agintea"
  from:937 till: 948 color:s text:"Al Qasim Guennoun"
  from:948 till: 954 color:s text:"Abu l-Aish Ahmad"
  from:954 till: 974 color:s text:"Al-Hasan ben Kannun"

  barset:skip

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak