open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Phil Bennett

**Phillip Bennett** (Felinfoel, Carmarthenshire, 1948ko urriaren 24a - *ibidem*, 2022ko ekainaren 12a) galestar errugbilaria izan zen, zabaltzaile postuan aritzen zena. 1965-1981 bitartean, Llanelli RFC taldean jokatu zuen, eta Galesko errugbi selekzioan 1969tik 1978ra; British and Irish Lionsen eta Barbariansen ere aritu zen. 1970eko hamarkadan, Gales nagusi zelarik Europako errugbian, bikote bikaina osatu zuen Gareth Edwards uztartze-erdilariarekin. World Rugby Hall of Fameko kide izendatu zuten 2015ean.

## Bizitza 
Phillip Bennett Felinfoelen jaio zen, 1948ko urriaren 24an. Oso gazterik hasi zen jokatzen Llanelli RFC taldean eta, 1981ean erretiratu zen arte, 16 denboraldi egin zituen klub horretan, eta 413 partidatan parte hartu. 1972ko urriaren 31n jokatu zuten urte horietako neurketarik mitikoena, Stradey Parken Zeelanda Berria 9 eta 3 azpiratu zutelarik. 

1969ko martxoaren 22an, hogei urte zituela, aritu zen aurrenekoz Galesko selekzioan, Frantziaren aurka. Gerald Davies erdikoaren ordez atera zen zelaira, honek min hartu zuelarik. Era horretan, partaide izan zen Galesek 1969ko Bost Nazioen Txapelketan lortutako garaipenean. Erdiko eta hegaleko postuetan jokatu ondoren, Galesko zabaltzaile titular bilakatu zen 1972an, Barry Johnek ezustean erretiroa hartu zuenean.
 

Bi bira egin zituen British and Irish Lionsekin: Hegoafrikan 1974an, partidarik galdu gabe burutua, eta Zeelanda Berrian 1977an. Barbariansekin, berriz, 20 partidatan parte hartu zuen. 1973ko urtarrilean All Blacksen kontra jokatutakoa izan zen denetan entzutetsuena; hartan lortu zuen Gareth Edwardsek "historiako entsegurik onena" Phil Bennettek hasitako jokaldi ikusgarri batean. 1973, 1975, 1976 eta 1978
** Slam Nagusia: 1976 eta 1978
** Triple Crown: 1969, 1976, 1977 eta 1978

### British and Irish Lions 
* 8 partida, 1974an (Hegoafrika) eta 1977an (Zeelanda Berria)

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Historiako entsegurik hoberena, 1973 All Blacks vs. Barbarians, youtube.com
*  "9 – 3", Llanelliren eta All Blacksen arteko pardidan inspiraturik Max Boyce galestar komedianteak idatzitako poema, therugbyforum.com
Melbourneko Euskal Etxea

**Melbourneko Euskal Etxea**, ofizialki **Basque Society - Gure Txoko**, Australiako hegoaldeko Melbourne hirian dagoen euskal etxe bat da. Hiriaren ipar-mendebaldeko Brunswick auzunean dago, Casell's Road bidearen 56. zenbakian. 1964ean sortua izan zen baina gaur egun haren ondorengoa den elkarte txikiagoak darrai jardunean.
## Historia 
1925. urtean dagoeneko bazen euskal pilotarako frontoi bat Melbournen. Australiara Kairotik etorritako Jules Minvielle izeneko gizon batek eskatu zuen lehenengo frontoia eraikitzeko lizentzia.

1960. hamarkadan euskaldunak ez ziren asko Australian, eta frontoien inguruan biltzen ziren. Berehala bi Euskal Etxe sortu zituzten Australiako hiri nagusietan, Melbournen 1964an eta Sydneyn 1966an. 

Melbourneko Gure Txoko elkarteak eraikin bat eskuratu zuen 1966an, eta futbol zelai bat alokatu zuen. Futbol taldea osatu zuen eta hiriko gainerako etnietako futbol taldeen aurkako partidak jokatzen zuen. Euskal jaialdi esanguratsuak ospatzen hasi ziren (Aberri Eguna, San Inazioren Eguna...)

1975ean Basque Societyren jarduerak nabarmen gutxitu ziren eta taldea desegin egin zen. Ordutik aurrera urteroko jaialdiak antolatzen ziren soilik, baina José Antonio Ugaldek euskara klaseak ematen jarraitu zuen. 1990. hamarkaraden amaieran haren ondorengoa den elkarte txikiagoa eratu zen.

## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Andorrako Euskal Etxea

**Andorrako Euskal Etxea**, ofizialki '''Euskal Etxea D'Andorra''', Andorrako Santa Coloma d'Andorra udalerrian dagoen euskal etxe bat da. 2001ean sortua izan zen eta Avinguda d'Enclar etorbidearen 49. zenbakian dago.

## Historia 
## Baliabideak 
## Jarduerak 
## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
Gregorio Barrios

thumb|300px|Pola Alonsorekin *Hoy canto para ti* irrati saioan.
**Gregorio Barrios** (Bilbo, Bizkaia, 1911ko urtarrilaren 31-São Paulo, Brasil, 1978ko abenduaren 17) boleroen abeslaria eta aktore ezaguna Latinoamerikan izan zen.

## Biografia 
1911an Bilbon jaioa, 1921an gurasoekin eta hiru anaiekin Argentinara emigratu zuten. Familia pobrea zen eta gaztea eraikuntza hasi zen lanean. Lanean zebilanean opera eta tangoak abesten zituen. Entzun zutenean abestera animatu egin zuten. Barrios batez ere baritono gisa gailendu zen. Bere arrakastaren lehenengo urratsak Madrilen eta Lisboako Estorial Kasinoan eman zituen, batez ere bi abesti erromantikoekin: *Dos cruces* eta *Abril en Portugal*. Bere ospeak Argentinara eta Brasilera eraman zuen. Argentinan urte asko bizi izan zen; han irrati saio bat egin zuen, *Hoy canto para ti*, alegia. Urte horiek boleroren arrakastarenak ziren eta estilo horretan oso ezaguna egin zen. Halaber, abesti klasikoak eta opera zatiak interpretatu zituen. Tangoak ere abestu zituen. 1940 inguruan abesti melodikoan arrakasta izan zuen ere bai.

Musika disko ugari grabatu zituen, asko Dan Roger eta Víctor S. Listerren orkestekin. Américo Bellotoren bitartez Odeón diskoetxearekin lotu zen eta boleroak grabatu zituen. Garbazio horiek bere ospea Amerikan zabaldu zuten. Ondoren Kuba, Mexiko, Venezuela eta Kolonbia ezagutu zituen. Bere abestien artean Mario Clavelen *Somos* bolero ospetsuaren lehenengo bertsioa egin zuen. Halaber, Roberto Cantoral abeslari mexikarraren abestiak interpretatu zituen.

Argentinako zineman ere lan batzuk egin zituen XX. mendeko 40. hamarkadan. Besteak beste, aktore hauekin lan egin zuen: Raimundo Pastore, Pola Alonso, Domingo Mania, Olga Zubarry, Amelita Vargas, Juan Carlos Thorry, Marcos Zucker, Patricia Castell eta Juan Carlos Mareco. Antzerkian ere espektakulu desberdinak egin zituen, esaterako 'Arráncame la vida*

## Abesti ezagunenak 
Gregorio Barriosek 500 abesti baino gehiago abestu zituen eta 78 rpm-ko musika diskoak plazaratu zituen. Beste abesti askoren artean hona hemen ezagunenak:

* *Abril en Portugal*
* *Alma llanera*
* *Palabras de mujer*
* *Dos almas*
* *Diez minutos de más*
* *Una mujer*
* *Inolvidable*
* *Nocturnal*
* *Volvamos a empezar*
* *Recuerdos de Ipacarai*
* *María bonita*
* *Que será de ti aquí*
* *Perfidia*
* *Sabrá Dios*
* *Vereda tropical*
* *Inútilmente*
* *Soñar*
* *Que te vaya bien*
* *Frenesí*
* *Luna lunera*
* *Hipócrita*
* *Final*

## Filmografia 
* 1949: *Piantadino*
* 1949: *Hoy canto para ti*
* 1950: *Campeón a la fuerza*
* 1951: *¡Qué hermanita!*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Noites de nostalgia* diskoa Youtuben.
* :*30 años de canciones latinas'' diskoa Youtuben.
Sydneyko Euskal Etxea

**Sydneyko Euskal Etxea**, ofizialki **Gure Txoko Basque Club Inc.**, Australiako Sydney hirian dagoen euskal etxe bat da, Darlinghurst auzunean. Liverpool 344. zenbakian. 1966an sortua izan zen.

## Historia 
1960. hamarkadan euskaldunak ez ziren asko Australian, eta frontoien inguruan biltzen ziren. Berehala bi Euskal Etxe sortu zituzten Australiako hiri nagusietan, Melbournen 1964an eta Sydneyn 1966an. Hasiera hartan abertzaletasun handia zuten eta Francoren erregimenaren aurkako protestak egin zituzten, esate baterako Burgosko prozesuaren aurka. Horrek hiri haietako Espainiarren elkarteekin etsaitasunak eragin zituen.

Sydneyko Euskal Etxea 26 kidek sortu zuten eta 200 dolarretako hipoteka sinatu zuten Darlinghursteko eraikinarengatik. 90 pertsona ingururentzako afaltzeko jangela bat zuen, sukaldea, frontoia eta liburutegia.

Urte guzti hauetan euskal kulturaren sustatzailea izan da eta Sydneyko jardueratan ere hartu du parte. Bazkariak eta jaialdiak antolatu ditu, herri kirolen ikuskizunak egin dira eta euskara klaseak eman ditu. Korrika ekitaldiak ere egin dira itsasportuko zubian zehar.

2018an *25. Sydney Design Festival* jaialdian hartu zuen parte. "Archein" instalazio iragankorra ezarri zuten patioan. Jaialdi honek arkitektura, dantza eta gastronomia lotzen ditu. Besteak beste Oreka Tx taldea izan zen bertan.

Egoitza zaharkiturik dago eta 2024an berriztatze lanak egin diren arren ez dira nahikoa izan. Katalan Etxearekin partekatzen dute egoitza eta katalan klaseak ere ematen dira.

## Baliabideak 
* Jatetxea eta taberna
* Liburutegia.
* Frontoia, "Zazpiak Bat" armarria eta lauburua dituela.
* Dantza taldea

## Munduko Euskal Etxeen mapa 
[[Fitxategi:Munduko_euskal_etxeak_-_Mapa_-_Wikidata_-_2025.png|erdian|thumb|380x380px|Ikus Munduko euskal etxeen mapa interaktiboa (Wikidatako datuekin, 2025)]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal etxeak
* Euskal diaspora

## Kanpo estekak 
* *www.euskaletxeak.eus*
* Webgune ofiziala 
* Facebook orrialdea
Filiberto Agaramont

**Filiberto Agaramont** (1552 &ndash; La Fère, 1580), **Filiberto Gixune** ere deitua, nafar aitoren semea izan zen, Agaramonteko etxekoa. Biarnoko seneskala, Agaramonteko eta Gixuneko kondea eta Baionako alkatea izan zen.

## Bizitza 
Antonio Agaramontekoarenen eta Helena Clermontekoaren semea zen. 1568ko azaroaren 21ean, 16 urte zituela, Diana Andoinsekin ezkondu zen Bidaxuneko gazteluan. Aita hil ondoren, Baionako alkate izendatu zuen Henrike III.a Nafarroako erregeak. Higanoten aurka borrokatu zen Frantziako Erlijio Gerretan. 1580an hil zen, La Fèreko setioan.

## Erreferentziak
Eskola txiki

thumb|300px|Ameriketako Estatu Batuetako eskola txiki bat.
**Eskola txikia** edo **Eskola bateratua** adin aniztasuna bultzatzen duten tamaina txikiko eskolak dira. Normalean landa eremuan kokatuta daude. Eskola horietan adin desberdinetako ikasle gutxi daude, irakasle bat edo bikin. Mailen aldetik haur hezkuntzatik lehen hezkuntza bukatu arteko ikasleak biltzen dira, neskak zein mutilak. Euskal Herri osoan aurki daitezke horrelako eskolak. Haien arazo nagusia administrazioak nahiago duela ikasleak ikastetxe handierata eraman eta ohikoa da bizirauteko oztopo handiak izatea.

## Eskola txikien abantailak 
· Harreman gertua eta estua. Horrelako eskoletan haurrak, gurasoak eta irakasleak gutxi dira eta horrek haien arteko harremanak errazten ditu.

· Bakarkako irakaskuntza. Gutxi izatearen ondorioa da. Irakasleak ikasleak oso ondo ezagutzen ditu eta horrek irakaskuntza moldatzeko aukera gehiago ematen du.

· Izadiarekin kontaktua. Hori nekazari inguruetan egotearen ondorio zuzena da. Horrek naturaren azterketa errazten du.

· Oso talde desberdinak sortzeko aukera. Taldeak malguak izan daitezke.

· Ikasleen arteko laguntza indartzeko metodologiak. Ikasle nagusiek txikiei laguntzeko aukera handia dago.

· Ikasgeletan jarrera aktiboak indartzeko erraztasuna.

## Eskola txikien desabantailak 
Nahiz eta orokorrean alde positiboak gailendu, eskola txikiek ere zenbait alde negatiboak dituzte:

- Material gutxi eta instalazio eskasak.

- Askotan irakasle berriak hartzen dituzte horrelako postuak eta askotan esperientzia gutxikoak. Dena dela, honek era badu bere alde positiboa: gazteagoak direnez askotan ere aktiboagoak dira.

- Talde handiagotan lan egiteko zailtasunak. Adibidez kirol-taldeak sortzeko. Horregatik horrelako eskolak oso koordinatuta egoten dira.

- Elkarbizitzaren arazoak: batzuetan txikiek handiek jarrerak imitatzen dituzte eta horiek egokiak ez badira, ondorioz, arazoak sor daitezke..

## Eskola txikiak zineman 
* 20102an, Frantzian, Nicolas Philibert zuzendariak *Être et avoir* dokumentala aurkeztu zuen.
* 2012an, Gipuzkoan, *Eskola bizi, herri bizia* Iñaki Alcaldek egindako dokumenatal plazaratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ["Eskola txikiak, beste eskola eredu bat" artikulua *Hik Hasi aldizkaria(https://eu.wikipedia.org/wiki/Hik_Hasi_aldizkaria)*n.]
* Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko Eskola txikien koordinazioaren webgunea.
* Eskola txikien bideoklipa Youtuben.
Broken (2012ko filma)

***Broken*** (euskaraz *Hautsia*), 2012ko Rufus Norris britainiarrak zuzendutako drama film bat da. 2008ko Daniel Clay idazlearen izenburu berdineko elebrrian oinarritua dago, eta hura aldi berean *To Kill a Mockingbird* (1960, *Urretxindor bat hiltzea*) eleberrian. Tim Roth, Cillian Murphy, Rory Kinnear, Robert Emms, Zana Marjanović, Denis Lawson eta Eloise Laurence aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Erresuma Batua, Londres, Skunk (Eloise Laurence) neskatoa bere auzoan gertaera bortitz baten lekuko izan ondoren erabat traumatizatua geldituko da. Archie (Tim Roth) aita alabaren sufrimendua arintzeko ahal duen guztia egiten saiatuko da.

## Aktoreak 
* Tim Roth: Archie
* Cillian Murphy: Mike Kiernan
* Rory Kinnear: Bob Oswald
* Robert Emms: Rick
* Zana Marjanović: Kasia
* Clare Burt: Buckley andrea
* Bill Milner: Jed
* Denis Lawson: Buckley jauna
* Eloise Laurence: Skunk

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Santa Coloma d'Andorra

'''Santa Coloma d'Andorra**, maiz **Santa Coloma''' bakarrik deitua, Andorrako udalerri bat da, Andorra la Vella parrokian, Valira ibaiaren ibilbidean eta Andorra la Vella hiriburutik 2 kilometrora.

Udalerri honetan Andorrako Euskal Etxea dago.

Santa Colomako eliza prerromanikoa da bertako eraikinik aipagarrienetakoa.
Larry Tesler

**Lawrence Gordon Tesler** (Bronx, Ameriketako Estatu Batuak, 1945eko apirilaren 24a - Portola Valley, Ameriketako Estatu Batuak, 2020ko otsailaren 16a), **Larry Tesler** izenaz ezaguna, gizakien eta ordenagailuen arteko elkarrekintzen alorrean lan egin zuen estatubatuar informatikaria izan zen. Xerox PARC, Apple, Amazon eta Yahoo! enpresetarako egin zuen lan.

PARC enpresan egon zenean, Teslerrek Smalltalk izeneko objektuetara bideratutako lehenengo programazio lengoaia dinamikoarekin eta Gypsy izeneko erabiltzaile-interfaze grafikodun lehenengo testu prozesadorearekin egin zuen lan. Garai hartan *kopiatu eta itsatsi* funtzionalitatearen ideia garatu zuen Tim Mott lankidearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nastassja Cipriani

**Nastassja Cipriani** (Erroma, Italia, 1987) fisikaria eta matematikaria da. Fisikan eta Matematikan doktorea da KU Leuvenen eta Euskal Herriko Unibertsitatean hurrenez hurren, *Spacelike submanifolds, their umbilical properties and applications to gravitational physics* (euskaraz: *Azpibarietate espazialak, bere propietate unbilikalak eta erabilgarritasuna grabitazio-fisikan*) izenburuko doktore-tesia aurkeztuta, José María Martín Senovilla eta Joeri Van der Veken doktoreen zuzendaritzapean.

José María Martín Senovilla doktoreak eta biek emakumeek Euskal Herriko Unibertsitateko Matematika eta Fisika sailetan jasaten duten bereizkeria ikertu zuten, Emakundek diruz lagunduta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ciprianiren Youtube kanala.
* Ciprianiren Twitter kontua.
Fred Perry

**Frederick John Perry** (Stockport, 1909ko maiatzaren 18a - Melbourne, 1995eko otsailaren 2a) ingeles ping-ponglari eta tenislaria izan zen. 1929an munduko ping-pong txapelduna izan zen. Tenisean zortzi grand slam txapelketa irabazi zituen (Australiako Irekia bat 1934an, Roland Garros bat 1935ean, hiru Wimbledon (1934, 1935 eta 1936) eta hiru AEBetako Irekia (1933, 1934 eta 1936)). Binakako bi torneo ere irabazi zituen (Roland Garros 1933an eta Australiako Irekia 1934an. Britainia Handiarekin lau aldiz irabazi zituen Davis Kopa (1933, 1934, 1935 eta 1936).
Thailandiar baht

**Thailandiar bahta** (), Thailandiako erabilera legaleko dirua da. THB laburdura edo ฿ ikurra erabiltzen dira. 100 *satang* (สตางค์) bere frakzioa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seiko urrea (jokoa)

thumb|280x280px|Jokoan zehar kartak balioaren arabera jokatzen dira. Irudia *cinquillo* izenekoari dagokio: seikoekin hasi behearrean, bostekoekin hasten da.

**Seiko urre**a 40 kartako espainiar karta-sorta batekin jokatze den karta jokoa da. Jokoaren helburua eskuan kartarik gabe geratzea da, mahai gaineko kartaren baten ondoan jokatuz. Jokalari kopurua hiru eta zortzi artekoa da, nahiz eta gehienetan lau edo bost pertsona aritzen diren.

## Arauak 
Jokoa hasi aitzin, jokalariei karta guztiak banatzen zaizkie, guztiek kopuru bera izan arte. Seiko urrea duen jokalaria hasten da, karta hori mahai gainean ezarriz. Karta ondoko jokalariari pasako zaio, eta horrek karta bat jokatuko du, ahal baldin badu. Karta jokatzeko honako baldintza bete behar da: jadanik mahai gainean den karta baten makil berekoa izan behar du, eta horren balioa baino bat gehiago edo gutxiago izan behar du. Horrela, karta guztiak eskilara moduan jokatuko dira.

Jokoa seiko urrearekin hasten denez, makil hori irekitzen lehena da, baina beste makilak ere ireki daitezke, jokalari batek bere txandan makil horretako seikoa jokatzen baldin badu.

Jokalari batek bere txandan jokatzeko aukera baldin badu, behartua da karta bat jokatzera. Kartarik jokatu ezin baldin badu, paso egin eta txanda galduko du.

Karta guztiak mahai gainean ezarri dituen lehen jokalariak irabazten du jokoa.

### Aldaerak 
*Cinquillo* jokoan, seikoetatik hasi beharrean, makilak hasteko erabiltzen diren kartak bostekoak dira bostekoak dira. Aldaera batzuetan, makila irekitzeko aukera duen jokalaria behartua da hori egitera.

40 kartako sorta erabili beharrean, beste karta sortekin joka daiteke, jakina. Karta sorta zabalagoa denean, seikotik hasi beharrean, balio handiagoko karta bat hartu ohi da hasiera karta moduan.
Vietnamdar dong

**Vietnamdar donga** (,  ahoskatua), Vietnamgo erabilera legaleko dirua da. VND laburdura edo ₫ ikurra erabiltzen dira. 10 *hào* edo 100 *xu*-tan banatzen da.

## Historia 
1946an, Ipar Vietnamgo gobernuak bere dirua sartu zuen, donga, Frantziako Indotxinako piastraren ordez. Ondoren, 1951n eta 1958an, haren balioa 100:1era eta 1000:1era gutxitu zuen.

1953an, Hego Vietnamek piastra eta dong billeteak egin zituen. 1975eko irailaren 22an, Saigon erori ondoren, Hego Vietnamgo diruaren ordez, beste dong bat jarri zen, 500eko aldaketa-tasaz.

Vietnam 1978ko maiatzaren 3an bateratu ondoren, donga ere bateratu egin zuten. Dong berriak Ipar Vietnamgo dong baten edo Hego Vietnamgo 0,80 dongen balioa zuen. 1985eko irailaren 14an donga berriz balioztatu zen, antzinako 10 dong ordezkatuz. Birbalioztatze horrekin, inflazio kronikoko ziklo bat hasi zen, 1990eko hamarkada ondo sartu arte iraun zuena. Gaur egun, munduan balio txikiena duen diruetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Daniel

**Jean Daniel Bensaïd** (Blida, Aljeria, 1920ko uztailaren 21a - Oslo, Norvegia, 2020ko otsailaren 19a) frantziar idazlea eta kazetaria izan zen. *Le Nouvel Observateur* astekariaren sortzaileetako bat izan zen. 2004an Komunikazio eta Humanitateetako Asturiasko Printzesa Saria irabazi zuen.

## Lanak 
* 1952 : ''l'Erreur ou la Seconde Vie de Sylvain Regard*.
* 1973 : *le Temps qui reste'', essai d'autobiographie professionnelle
* 1977 : *le Refuge et la source*, carnets autobiographiques
* 1979 : ''l'Ère des ruptures* (Grasset)
* 1986 : *De Gaulle et l'Algérie : la tragédie, le héros et le témoin* (Le Seuil)
* 1988 : *les Religions d'un président : regards sur les aventures du mitterrandisme*
* 1989 : *Cette grande lueur à l'Est*
* 1992 : *la Blessure* suivi de *le Temps qui vient*, carnets autobiographiques (Grasset)
* 1994 : *l'Ami anglais* (Grasset)
* 1995 : *Voyage au bout de la nation* (Le Seuil)
* 1996 : *Dieu est-il fanatique ? Essai sur une religieuse incapacité de croire* (Arléa)
* 1998 : *Avec le temps : carnets 1970-1998*, carnets autobiographiques (Grasset)
* 2000 : *Soleils d'hiver : carnets 1998-2000*, carnets autobiographiques (Grasset)
* 2002 : *Lettres de France : après le 11 septembre* (Saint-Simon)
* 2002 : *Œuvres autobiographiques* (Grasset)Réunit *le Refuge et la source*, *le Temps qui reste*, *la Blessure*, *Avec le temps*, *Soleils d'hiver'', le tout augmenté d'un Index
* 2003 : *la Guerre et la paix : Israël-Palestine : chroniques, 1956-2003* (Odile Jacob)
* 2003 : ''la Prison juive : humeurs et méditations d'un témoin* (Odile Jacob)
* 2004 : *Cet étranger qui me ressemble* (Grasset)
* 2006 : *Avec Camus. Comment résister à l'air du temps'' (Gallimard)
Farian Sabahi

**Farian Sabahi** (Alessandria, Italia, 1967ko azaroaren 29a) italo-iraniar historialaria eta idazlea da, Turingo eta Erromako Unibertsitateetako irakaslea.

## Lanak 
* *Storia dello Yemen*. 2010, 
* ''Storia dell'Iran 1890-2008*. 2019, 
* *Un'estate a Teheran*. 2007. 
* *Islam: l'identità inquieta d'Europa. Viaggio tra i musulmani d'Occidente*. 2006. 
* *Storia dell'Iran *. 2003. 
* *The Literacy Corps in Pahlavi Iran 1963-1979*. 2002
* *La pecora e il tappeto. I nomadi shahsevan nell'Azerbaigian iraniano*. 2000. 
* *Noi donne di Teheran''

## Erreferentziak
Martin Braithwaite

**Martin Braithwaite ** (Esbjerg, Danimarka, 1991ko ekainaren 5a) Bartzelona Futbol Klubean aurrelari gisa jokatzen duen danirmarkar futbol jokalaria da. Danimarkako futbol selekzio nazionalean ere jokatzen du, eta aukerak ditu 2020ko Eurokopan parte hartuko dutenen deialdian sartzeko.

## Ibilbidea 
Martinek bere ibilbidea bere hiriko klubean hasi zuen, hain zuzen ere, Esbjerg fB taldean. Klub honetako bere mailetatik pasa ondoren, 2009an, 18 urte besterik ez zituela, lehen taldearekin jokatzen hasi zen. 2013rarte jokatu zuen talde honetan, 89 partidu jokatuz eta bere talderentzat 17 gol sartuz. 22 urterekin, ordea erronka berriei aurre egitea erabaki zuen beste talde batzuetan, eta horregatik Toulouse Frantziako taldeak erosi zuen, Esbjerg-i 2 milioi ordainduz. Toulousen eman zuen benetan Martinek bere kalitatearen berri, han ere leku bat irabazi eta marka politak lortu baitzituen. 136 partidu jokatu zituen txapelketa guztietan, eta 35 gol erdietsi zituen.

Heldu zen etapa hori atzean uzteko garaia ere, eta berak esan moduan erabaki zail bat eta gero, 2017an Ingalaterrako bigarren mailako Middlesbrough taldeak fitxatu zuen, talde frantziarrari 9 milioi euro ordaindu ondoren. 2019. urteko udararte iraun zuen kontratuak, baina benetan Braithwaitek 2017-2018 eta 2018-2019 denboraldietako lehen zatiak besterik ez zituen jokatu taldearekin. Bi zati hauetan, 36 partidu jokatu eta 8 gol sartu zituen. Hala ere, bi denboraldietako azken txanpetarako Bordeaux (14 partidu, 4 gol) eta CD Leganes (19 partidu, 4 gol) taldeetara utzi zuten. Azken talde honetan gustura gelditu ziren aurrelariarekin, beraz 5 milioi ordaintzea erabaki zuten, Martin bertan gera zedin.

Jokaldia ongi atera zitzaien. 2019-2020 denboraldiko lehen zatian eman zuen maila onaz gain, 24 partidutan 6 gol sartu baitzituen; Bartzelonak Ousmane Dembélé eta Luis Suarezen lesioen aurrean jokalariaren etete-klausula ordaintzea erabaki zuen, zeina 18 milioikoa zen. Leganesek jokalari garrantzitsua galdu zuen, baina 13 milioi euroko probetxua atera zuen bi operazioekin.
Saigonen erorialdia

**Saigonen erorialdia** edo, vietnamdar historiografian, **Saigonen liberazioa** Saigon hiria (egungo Ho Chi Minh Hiria), Hego Vietnamgo hiriburua, Hego Vietnamgo Askapenerako Nazio Fronteak eta Vietnamgo Errepublika Demokratikoko Indar Armatuek 1975eko apirilaren 30ean erdietsi zuten. Gertaera horrek Vietnamgo Gerraren amaiera eragin zuen, eta hurrengo urtean herrialdea bateratzea ekarri zuen trantsizio aldi baten hasiera.

Văn Tiến Dũng jeneralak zuzendutako Vietnamgo Errepublika Demokratikoko Indar Armatuak apirilaren 29an azken erasoaldia egin zuen. Nguyễn Văn Toànen gudarosteek artilleria-sua jasan zuten. Tan Son Nhat nazioarteko aireportuaren bonbardaketan gerrako azken bi estatubatuar soldaduak- Charles McMahon eta Darwin Judge- hil ziren. Hurrengo eguneko arratsalderako iparvietnamdarrak hiriko leku estrategikoen jabeak ziren. Gobernu-jauregian bere bandera ipini ondoren, hiria berrizendatu zuten.

Hiria erori baino egun batzuk lehenago, diplomazialari eta langile estatubatuarren, atzerriko herritarren eta errefuxiatu vietnamdarren ebakuazio masiboa egin zuten (Babylift Operazioan bi mila umezurtz vietnamdar barne).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Posada

**Luis Posada Cugat** (Bartzelona, 1963ko martxoaren 9a) kataluniar bikoizketa-aktorea da, ezaguna Jim Carrey, John Cusack, Leonardo DiCaprio, Adrien Brody edo Johnny Depp aktoreak, beste batzuen artean, bikoizteagatik. Luis Posada Mendoza eta Nuria Cugaten semea da, eta José Posadaren anaia da, hau ere bikoizketa-aktorea.

## Biografia 
1980ko hamarkadaren hasieran hasten da bere ibilera bikoizketa munduan, produkzio lanetan *Chico para todo* filmean, Alberto Trifolen “Q.T. Lever” estudio desagertuetan. Kasualitatez, bere lehenengo take-a egitea eskaini zioten, non hurrengoa esaten zuen: *La Policia ha localizado la llamada telefónica*. Momentu hartatik aurrera, bere bikoiztaile karrera hasiko zuen, bai gazteleraz bai katalanez –bere aita, anai txikia eta ama bezala-. 1984ean bere lehenengo paper protagonista izan zuen *Gremlins*, non Zach Galligan aktorea bikoiztu zuen. 35 urte eta gero, kalitate handiko lanak egin ditu: Leonardo DiCaprio *Titanic*en , Adrien Brody *The Pianist*ean, Owen Wilson *Zoolander*ren eta abar luze bat. Bere paper zailena Jim Carrey bikoiztea izan zen *How the Grinch Stole Christmas* filmean, izan ere, ahotsik gabe geratu grabazioan zehar ahotsaren intentsitatea handiegia zelako. Elkarrizketa batean aitortu du identifikatuen sentitzen den aktorea Johnny Deep dela. Ere publizitate-kanpainetan, audio-liburuak eta dokumentalak bikoiztu ditu eta bikoizketa-zuzendari bezala lan egin du ere.

2013an, Jordi Brau eta Oscar Barberanekin batera, “Polford” estudioak ireki zituen Bartzelonan, non filmak eta sailak bikoizten dituzte. Estudioan bertan bikoizketa irakasle bezala ere aritzen da.

## Erreferentziak
Oroimin

[thumb|235x235px|[Hego Euskal Herrian XIX. mendearen amaieran eman zen aldaketa politiko-sozialak iragan tradizionalarekiko oroimin ikaragarria sortu zuen euskaldun gehienengan, abertzaletasuna sorraraziz.]]
**Oroimina** edo **nostalgia** sentimendu mota bat da; maite den zerbaitek, harengandik urrun egotean, eragiten duena. Gehienetan iraganeko garai ederrak gogoratzean sortzen da.

## Hitza 
Euskal jatorriko hitza *oroimena* eta *mina* hitzen elkarketaz sortutako hitz elkartu bat da, mailegua grezieratik datorren bitartean (νόστος (*nóstos*), etxerako itzulera, eta ἄλγος (*álgos*), mina, hitzen elkarketa da), zeina XVII. mendean medikuntza ikasle batek berreskuratu zuen, suitzar mertzenarioek jaioterritik urrun egoteagatik pairatzen zuten larritasuna hitzez adierazteko. Sentimendu honi izena jartzeak eta gainera, medikuntzak jarri izanak, Aro Moderno goiztiarrean harrabotsa izan zuen Erromantizismoan.

## Ezaugarriak 
Oroimina denboraren joanarekin, atzera itzul ezin izatearekin eta atzean utzitako pertsona, aukera eta ekintzekin lotuta egon ohi da, horiek denek sortzen duten goibeltasun sentimendu bat dela esan daiteke, tristura mota bat, hortaz. Sarritan agertu ohi da "haurtzaro liluragarria" edo "garai zahar ederrak" eduki zituzten pertsonengan.

Zientziak gai honi buruzko hainbat ikerketa egin ditu, gehienak pertsona bakoitzaren bizitzan oinarrituta eta oroimina era desberdinetan artifizialki eraginda. Usaimena eta ukimena oroiminaren eragile indartsuak dira, zentzumen hauek jasotako estimulua amigdalatik igarotzen delako lehenik, hau da, sentiberatasuna eragiten duen garuneko gunetik. Oroimina ez du edozein ekintzak eragiten; ekintza horrek gehienetan iraganeko garai eder bateko gertakizun garrantzitsu batekin lotuta egon behar du, adibidez, iraganean pertsona egondako toki batekin. Musikak eta eguraldiak ere oroimin sakona eragin dezakete.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Herrimin

## Kanpo estekak
Rudolf Koller

**Rudolf Koller** (Zürich, 1828ko maiatzaren 21a - *ib.*, 1905eko urtarrilaren 5a), suitzar margolari bat izan zen. Margolaritza errealista eta klasikoa jorratu zuen, erromantizismoan oinarritua.

## Iruditegia 

Irudi:Koller_Gotthardpost_1873.jpg|*Gotthardpost*, 1873
Irudi:Koller_Bertha_Schlatter,_die_Braut_des_Künstlers_1855.jpg|*Bertha Schlatter*, 1855
Irudi:Rudolf_Koller_-_Der_Maler_und_sein_Modell.jpg|*Artista eta bere modeloa*, 1855
Irudi:Koller_Alpaufzug_1881.jpg|*Mendietara*, 1886

## Kanpo estekak 
* rudolfkoller.de
Manassas (Virginia)

**Manassas**, AEBetako Virginia estatuan dagoen udalerri bat da. 2010eko erroldaren arabera 37.821 biztanle zituen.

Herrialde osoan ospea badu, bertan, AEBetako Gerra Zibilan zehar Manassasko lehen gudua (1861) jazo zelako da.
Hunters (2020ko telesaila)

***Hunters*** (euskaraz *Ehiztariak*), AEBetako drama telesail bat da. David Weil ekoizleak sortu eta 2020ko otsailaren 21ean Amazon Prime Video interneteko katean estreinatu zen.

## Argumentua 
1977, New York, naziak ehizatzen dituen talde batek hirian iraganeko goi funtzionari nazi ugari bizi eta AEBetan Laugarren Reicha zartzeko asmoa dutela jakingo du. Talde eklektiko honek nazi horiek ehizatu eta Justiziaren aurrera eramateko bilaketa odoltsu bati ekingo dio.

## Aktoreak 
### Nagusiak 
* Logan Lerman: Jonah Heidelbaum
* Jerrika Hinton: Millie Malone
* Lena Olin: Kolonela
* Saul Rubinek: Murray Markowitz
* Carol Kane: Mindy Markowitz
* Josh Radnor: Lonny Flash
* Greg Austin: Travis Leich
* Tiffany Boone: Roxy Jones
* Louis Ozawa: Joe Torrance
* Kate Mulvany: Ahizpa Harriet
* Dylan Baker: Biff Simpson
* Al Pacino: Meyer Offerman

### Bestelakoak 
* Jonno Davies: Tobias
* James LeGros: Grimsby detektibea
* Ebony Obsidian: Carol Hawthorne
* Caleb Emery: Arthur “Bootyhole” McGuigan
* Henry Hunter Hall: Sherman “Cheeks” Johnson
* Jeannie Berlin
* Julissa Bermudez: Maria a Nurse
* Phoenix Noelle: Malika
* Megan Channell: Katarina Löw
* 'Keena' Thort-Kourt Kyna Kynetruve: Dane Handia
* Miles G. Jackson: Danny Rohr

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Imperium (2016ko filma)

***Imperium***, 2016ko Daniel Ragussis estatubatuarrak zuzendutako thriller film bat da. Michael German FBIko agentearen bizipenetan oinarritua dago. Daniel Radcliffe, Toni Collette, Tracy Letts, Devin Druid, Pawel Szajda, Chris Sullivan, Nestor Carbonell eta Sam Trammell aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Nate Foster (Daniel Radcliffe) FBIko ezkutuko agentea supremazista zuri neonazien talde bat atxilotzeko asmoz beren artean infiltratuko da.

## Aktoreak 
* Daniel Radcliffe: Nate Foster
* Toni Collette: Angela Zamparo
* Tracy Letts: Dallas Wolf
* Sam Trammell: Gerry Conway
* Nestor Carbonell: Tom Hernandez
* Roger Yawson: Usman
* Devin Druid: Johnny
* Pawel Szajda: Vince Sargent
* Chris Sullivan: Andrew Blackwell
* Burn Gorman: Morgan
* Seth Numrich: Roy
* Cora Metzfield: Madeline
* Jasson Finney: Billy
* Maboud Ebrahimzadeh: Abdul
* David Aranovich: Ernest Walton
* Paul H. Chapman: Gary
* Rodney Roldan: Hispaniar gizona
* Bobby Parker Jr.: Biltzarreko gonbidatua
* Morgan Applegate: AFLko protestalaria
* Shawn Singletary: Tim, ardod-dendako jabea

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Jia Tolentino

**Jia Tolentino** (Toronto, Kanada, 1988ko azaroaren 20a) Kanadan jaiotako estatubatuar idazlea da. 2013az geroztik *The New Yorker* astekarirako egiten du lan plantillako idazle. Aurretik *Jezebel* blogeko editore nagusia eta *The Hairpin* webguneko editore laguntzailea izan zen.

## Bibliografia 
### Liburuak 
* *Trick Mirror: Reflections on Self-Delusion* (New York, 2019)

### Saiakera 
* *Limits of power* (2017)
* *Killing it: is there something wrong with millenials?* (2017)
* *Safer spaces: could small changes in campus life reduce the risk of sexual assault?* (2018)
* *Ecstasy: losing religion and doing drugs in Houston* (2019)
Better Call Saul

***Better Call Saul*** estatubatuar telesail dramatikoa izan zen, *Breaking Bad* telesailaren prekuela moduan sortua.

## Argumentua 
Saul Goodmanek gizarteko kode etikoak jarri ditu kolokan, abokatu ogibidea partekatzen zuen anaia eredugarriaren etengabeko itzalpean. Munduan bere tokia aurkitu ezinik, aurrez ezarritako bidetik desbideratzen da McGill. Arrakastan oinarrituriko gizarte neoliberala ordezkatzen du Chuck anaia helduak, baita itxuraz modu eraginkorrean funtzionatzen duen sistema judiziala ere.

## Pertsonaiak 
* Bob Odenkirk: James Morgan "Jimmy" McGill/Saul Goodman/Gene Takavic
* Jonathan Banks: Mike Ehrmantraut
* Rhea Seehorn: Kimberly "Kim" Wexler
* Patrick Fabian: Howard Hamlin
* Michael Mando: Ignacio "Nacho" Varga
* Michael McKean: Charles "Chuck" McGill

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hakim Ziyech

**Hakim Ziyech** (; Dronten, Flevoland, Herbehereak, 1993ko martxoaren 19a) Herbehereetan jaiotako marokoar jatorriko futbol jokalaria da. Erdilari edo eskuin hegaleko bezala jokatzen du Ajaxen, Herbehereetako Eredivisie ligan. Talde honetan Chelseak utzita dago. Gainera, Marokoko futbol selekzio nazionalarekin ere jokatzen du, eta 2018ko Munduko Futbol Txapelketa jokatu zuen.

## Ibilbidea 
Haurtzaroan hainbat harrobitatik pasa zen, hain zuzen ere Reaal Dronten taldea izan zen bere lehena, bera jaiotako herriko futbol taldea. 2004tik 2007ra berriz, ASV Drontenen ibili zen, bere hiriko beste talde bat. 2007an ordea, 15 urterekin, Herbehereetako talde onenetariko batean sartu zen, Heerenveen taldearenean. 2012rarte behe-kategorietan jokatu zuen, eta urte horretan lehen taldera jauzi egin zuen. Bere lehen denboraldiaz gain, beste bat ere egon zen, eta bien artean 36 partidu pilatu zituen, 11 gol sartuz. Hori dela eta, Twente taldea iritsi eta erosi egin zuen.

Talde honekin 3 urteko kontratua sinatu zuen. Bere lehen denboraldia ez zen hain ona izan, nahiz eta partidu konkretu batzuetan sekulako erakustaldiak eman eta haiekin zifrak txukundu. Bere bigarren denboraldia ordea, ordura arteko onena izan zen, hau da, 2015-2016 denboraldia. 17 gol eta 10 asistentziarekin, agur esan zion Twente taldearekin egin zuen ibilbideari. Guztira 68 partidu jokatu zituen, 30 gol sartuz. 2016ko udan, Ajaxek fitxatu zuen, 11 milioi euro ordainduz. Bere lehen hiru denboraldietan bere zifrak handituz joan ziren, eta jokalaria pisu gehiago hartzen joan zen. Ia 100 partidutan, 30 gol sartu zituen, eta baita hainbat eta hainbat asistentzia eman ere.

2019-2020 denboraldia ere berdin hasi zuen, bere taldeari izugarri emanez, eta oraingoan gol baino asistentzia gehiago emanez. 2020ko otsailean, Ajax eta Chelsea akordio batera iritsi ziren 40 milioi eurorengatik jokalari marokoarra Chelseara joan zedin hurrengo denboraldian. 2020-2021 denboraldiaz geroztik Ingalaterrako Ligan jokatuko du.

Selekzioari dagokionez, Herbehereetako selekzioarekin jokatzeko aukera ere izan zuen, eta hainbat beheko kategoriatan hala jokatu bazuen ere, 2015. urtean erabaki zuen Maroko aukeratzea.
L'amica geniale (telesaila)

'''''L'amica geniale''''' italiar telesail dramatikoa da, Elena Ferranteren eleberrietan oinarrituta.

## Argumentua 
Bi neskaren gaztarotik heldutasunerako bidaia kontatzen du istorioak, indarkeria nagusi den Napoliko auzo txiro batean.

## Pertsonaiak 
* Gaia Girace : Raffaella «Lila» Cerullo
* Anna Rita Vitolo : Immacolata Greco
* Luca Gallone : Vittorio Greco
* Imma Villa : Manuela Solara
* Antonio Milo : Silvio Solara
* Alessio Gallo : Michele Solara
* Valentina Acca : Nunzia Cerullo
* Antonio Buonanno : Fernando Cerullo
* Dora Romano : Miss Oliviero

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El doble más quince

***El doble más quince*** 2019ko Mikel Rueda bilbotar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
45 urte bete dituen pertsona baten eta nerabe baten arteko harremana da ardatza. Ana eta Erik. Erik eta Ana. Bizitzaren etapa diferenteetan egon arren, biek kezka berak dituzte. Biak ala biak nahiko galduta daude, eta sexuaren inguruko txat batean ezagutuko dute elkar.

## Aktoreak 
* Germán Alcarazu: Eric
* Maribel Verdú: Ana
* Mario Plágaro: gaixoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nosy Komba uhartea

**Nosy Komba** (malgaxez: *Nosy Komba*) Madagaskarrreko ipar-ekialdean dagoen sumendi-uharte txiki bat da. Nosy Be (Uharte Handia) eta Madagaskar uhartea artean dago. Bere leku garaiena Antaninaomby sumendia da, 662 metrotan.

## Ezaugarriak 
Uharteak ere *Nosy Ambariovato* izena du, hau da, arrokez inguratutako uhartea". Arroka horiek itsasoko korronte indartsuez uhartea babesten dute. Uhartea oihan trinkoaz estalita dago. Ondorioz, flora eta fauna aberatsa babesten du. Faunan lemuridaeak aipatu behar dira.

## Turismo 
Eguzkiak eta hondartza ederrek turismoa erakartzen dute uharte honetara.

## Iruditegia 

Fitxategi:Carte_de_Nosy_Be.svg|Uhartearen mapa, Nosy Beren azpian dago.
Fitxategi:Fabrication Pirogue madagascar.JPG|Piragua bat eginez.
Fitxategi:Madagascar21.jpg|Hondartza.
Fitxategi:Madagascar23.jpg|Arratsa.
Fitxategi:Maki Nosy Komba.JPG|maki bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Uhartearen mapa eta argazkiak.
* :Nosy Komba izadiaren bitxia.
Germán Alcarazu

**Germán Alcarazu** (Bilbo, 1997) bizkaitar aktorea da. 2014an zineman debuta egin zuen, *A escondidas* filmean.

## Lanak 
### Zinema 
* *A escondidas* (2014)
* *Tarde para el recreo* (2017, film laburra)
* *Caminan* (2016, film laburra)
* *El doble más quince* (2019)

### Telebista 
* *Hospital Valle Norte* (La 1, 2019)
* *Perdida* (Antena 3, 2020)
* *Alardea* (ETB 1, 2020)

## Kanpo estekak
Just Mercy

***Just Mercy*** 2020ko Destin Daniel Cretton estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, Walter McMillianen bizitzan oinarrituta.

## Sinopsia 
Bryan Stevensonek zuzenbide ikasketak bukatu, eta Alabamara eginen du, baliabiderik gabeko pertsonekin lan egitera. Han, Eva Ansley aktibistarekin batera lan egingo du. Walter McMillianen kasua izango da lehena.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Invisible Man (2020ko filma)

***The Invisible Man*** 2020ko Leigh Whannell australiar zinema zuzendariaren beldurrezko filma da, H. G. Wellsen *Gizon Ikusezina* liburuan oinarrituta.

## Sinopsia 
Bere buruari egindako esperimentu zientifiko baten ondorioz ikusezin bihurtu da. Helburua hori izanik ere, kontua da egoera horrek ez duela atzera-bueltarik, eta munduarekin zein inguruarekin erretxindurik bizi da.

## Aktoreak 
* Elisabeth Moss: Cecilia Kass
* Oliver Jackson-Cohen: Gizon Ikusezina
* Aldis Hodge: James Lanier
* Storm Reid: Sydney Lanier
* Harriet Dyer: Alice Kass
* Michael Dorman: Tom Griffin
* Benedict Hardie: Marc (arkitektoa)
* Amali Golden: Annie
* Sam Smith: Reckley detektibea
* Zara Michaels: erizaina
* Anthony Brandon Wong: istripuaren biktima
* Nash Edgerton: zaindaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elite

[thumb|upright=1.3|1884ko urriko karikatura politikoa: [Plutokrazia|plutokrata aberatsak mahaian eta herri xumea behean]]
**Elitea** () kulturalki, politikoki edo ekonomikoki pribilegiatua den gizarte-gutxiengoa da. Gizarte beraren barruan elite ezberdinak egon daitezke, bakoitzaren interes partikularren arabera. Elite horiek pluralean egotea gizartearen gero eta bereizketa handiagoarekin lotzen da. Hainbat gizarte-arlo gero eta autonomoago bihurtzen ari diren heinean (artea, ekonomia, zientzia, politika, etab.), beren ikuspuntu propioak defendatzen dituzten elite sektorialak azaleratzen ari dira. Ikuspegi horretatik, gizarte modernoen arazo nagusietako bat integrazio horizontala da, hau da, sektore-eliteen arteko harreman harmoniatsuak mantentzea. Bestalde, integrazio bertikalaren erronka ere aurkezten dute, hau da, populazio komunarekin kontaktu arina ezartzea.

Pentsamendu sozialaren historian gai hori antzinatik aztertu izan da, jakinduria eta bertute kontzeptuetatik abiatuta. Hala ere, XVIII. mendearen amaieran eta XIX. mendearen hasieran, elitearen nozioak garrantzi handia hartu zuen. Elite terminoa frantsesean agertzeak lotura estua du ideal errepublikanoekin; izan ere, kontzeptuak sinbolizatzen du boterea dutenak "beren bertute eta merituengatik" hautatu behar direla, eta ez beren familia-jatorriagatik.

## Erreferentziak
Goi-kultura

[thumb|Atenasko [Partenoia]]
**Goi-kultura** ingurune akademikoetan modu desberdinetan erabiltzen den kontzeptua da, eta produktu artistiko eta kultural jakin batzuk baloratzea du erabilera ohikoena (bereziki, artelanak, literatura-lanak eta musika-lanak), estimazio handienekotzat jotzeko. Eliteen kultura sofistikatua (aristokrazia edo intelligentsia) ere izendatzen du masa-kulturarekiko oposizioz (bai masa-kulturarekiko, bai herri-kulturarekiko), edo kitsch, filistiar, barbaro, landatar edo primitibo (kultura primitiboak) bezalako kontzeptuekiko aurkakotasunagatik; horiek guztiak behe-kultura dei daitekeenarekin identifika daitezkeen terminoak dira.

## Erreferentziak
Adams-Onís Ituna

**Adams-Onís Ituna** Espainia eta Ameriketako Estatu Batuak artean sinatutako ituna izan zen. Garaiko mugak ezartzeko sinatu zen. Garai horietan Espainia Berriko Erregeorderriak Estatu Batuekin muga egiten zuen. Negoziazio horietan Luis de Onís Fernando VII.a Borboikoaren ordezkaria izan zen. Estatu Batuen ordezkaria John Quincy Adams izan zen, Estatuko Idazkaria. Negoziazioak 1819an hasi ziren eta 1821ko otsailaren 22an sinatu zen.

## Itunaren izenak 
Ituna oso izen desberdinak ezagutu zituen:
* *Tratado de amistad, arreglo de diferencias y límites entre su Majestad Católica el Rey de España y los Estados Unidos de América* espainiarrentzat.
* *Transkontinentalitatearen Ituna 1819-1821*
* *Florida Purchase Treaty* edo Floridako Ituna 1819-1821.

## Lurren banaketa 
Muga Sabina ibaia haratago eta Arkansas artean ezarri zen, 42° ipar paraleloa arte. Espainiak latitude horretatik gorako jabetzei uko egin zien, besteak beste, Oregon lurraldea, Florida, Louisiana Espainiarra eta Mississippi ibaian zeharreko nabigazioa. Horren guztiaren truke Texas espainiarra gorde zuen nahiz eta Estatu Batuek 1803an frantsesei erositako Louisiana barruko lurraldea gisa erreklamatu. Espainiako historiografiak ituna bi aldeentzako onuragarria izan zela azaldu du beti esanez Florida *De facto* galduta zegoela praktikan. Baina benetako irabazlea Estatu Batuak izan ziren: itunaren bidez izaera transkontinentala lortu zuten, Florida eta Oregon, azken hau mugak definitu gabekoak. Oregonen kasuan Kanadan zegoen Erresuma Batuarekin arazoak izan zituzten ondoren.

## Itunaren berrespena 
1832an Mexiko eta Estatu Batuek ituna berretsi zuten. Orduan ezarritako muga 1848 arte gorde zen. Urte horretan, Estatubatuar-Mexikar Gerraren ondorioz, Mexikok Onís-Adams Itunan adostutako lerrotik beheko lurralde asko galdu zituen. Bi estatuen arteko muga berria Rio Granden ezarri zen.

## Ikus, gainera 
* Ageriko Patua
* Luis de Onís

## Bibliografia 
* Luis de Onís: “Negociación con los Estados Unidos de América”, *Memoria sobre las negociaciones entre España y los Estados Unidos de América*, Jack D.L. Holmes, Madril, José Porrúa, 1969.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Itunaren testua.
Masa-kultura

thumb|300px|Prentsa masa-kulturaren adierazpen nabarmena da.
**Masa-kultura** industria kulturalak sortutako objektu, ondasun edo zerbitzu kulturalen multzoa da, eta askotariko publikoari zuzenduta daude.

Hainbat pentsalarirentzat, Adornorentzat adibidez, masak gauza berari jarraitzen dio. Frankfurteko Eskolaren arabera, masa-kultura da kapitalaren arrakastarik handiena lortzeko bitarteko nagusia. Orduan, ondasun, zerbitzu eta ideiak masan ekoizteko sistema osoak onarraraziko zukeen, oro har, kontsumismoaren, teknologiaren eta gogobetetze azkarraren eskutik sistema kapitalistak inposatutako eredua. Kultura hori komunikabide masiboen bidez definitzen da XIX. mendetik (inprenta, irratia, zinema, telebista, eta gaur egun arte Internet). Hortik abiatuta, masa-gizarteak agertzen dira, kapitalismoarekin lerrokatutako gizabanakoen gizarte batek eratuak, zeinean burgesiak gizartean produktuak, ideologiak eta abar sartzeko ahalmena duen, eta, horrela, erabat kapitalizatutako gizarte baten adierazpen-askatasuna mugatzeko.

Masa-kulturak eredu berri bat garatzen du, zeinean desberdintasunak (desadostasunak) eta desparekotasuna (berdintasunik ezak) indartzen diren, gero eta landuagoak diren estrategia eta tresna merkatulogikoen bidez. Zientzia eta ezagutza balio eta ikur estereotipatu batzuen ekoizpenaren zerbitzura jartzen dira.

Kultura horren funtsezko hiru zutabeak honako hauek dira: kultura komertziala, kontsumo-gizartea eta publizitate-erakundea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arku Arabiarra (Ágreda)

**Ágredako arku arabiarra** Soriako probintziako Ágreda herrian (Gaztela eta Leon erkidegoan) dagoen kalifen garaiko ferra arkua.

## Historia 
Arkua herriko Auzo Arabiarra zegoen tokian dago. Ate hau Ágredako harresi arabiarraren gaur egin gordetzen diren bi sarbideetako bat zen; berez, sarrerak lau ziren. Harresia bezala, eraikina X. mendekoa da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hispano-arabiar artea

## Kanpo estekak 
* :*Ágredako Auzo Arabiarrean zeharreko ibilbidea.
Grainger (kraterra)

**Grainger** Merkurioko krater bat da. 113 kilometroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2012an jarri zion. Percy Graingeren (1882-1961) omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Dickens (kraterra)

**Dickens** Merkurioko krater bat da. 77,31 kilometroko diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1976an jarri zion. Charles Dickensen (1812-1870) omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Billie Jean King

**Billie Jean Moffitt King** ( Long Beach, Kalifornia, 1943ko azaroaren 22a ) Estatu Batuetako tenislari ohia da. Tenislari inportantea eta historiako atleta onenetarikoa da. 39 Grand Slam tituluren irabazlea da, horietarik 12 banakakoak: Australiako Open bat, Roland Garros bat, 6 Wimbledon eta 4 US Open). Banakako 129 titulu irabazi zituen bere ibilbide profesionalean.

thumb|250px|ezkerrera|King eta Riggs 1973an.

Emakumezko kirolarien eskubide parekidetasunaren aldeko aldarrikatzaile ezaguna da. 1973. urtean, Bobby Riggs gizonezko tenislari erretiratuak aurre egin zion, esanez gizonezkoak gehiago zirela tenisean beti emakumezkoak baino, eta horregatik diru gehiago merezi zutela. Gainera, erronka egin zion Billy Jean Kingi, partidu batean irabazi egingo ziola, nahiz eta Riggsek 55 urte izan orduan, eta Kingek 30. Partidua jokatu egin zen, *Battle of the Sexes* (sexuen gudua) izenarekin publizitatu zen, eta telebistaz 90 milioi lagunek ikusi zuten. Kingek irabazi zion 3 setetan gizonezkoari.

Bizitza pertsonalean, Lawrence King delako batekin ezkondu zen 1965ean, baina handik urte gutxi batzuetara Billiek igarri zuen emakumeenganako erakarmena sentitzen zuela. Emakumezko idazkari batekin hasi zuen harremana 1971ean, baina sekretua izan zen 1981 arte, non emakume hark salaketa jarri zion. Orduan publiko egin zen Billie Jean King-en lesbianismoa. Publikoki lesbiana zela onartu zuen lehen mailako kirolarietan lehenetarikoa izan zen, baina bere borondatearen kontra atera zutelarik armairutik, berarentzat oso gogorra izan zela aitortu izan du.

## Erreferentziak
Vyasa (kraterra)

**Vyasa** Merkurioko krater bat da. 275 kilometroko diametroko zabalera du. Krater zaharra da eta beste bi berriagoz inguratuta dago: Stravinsky eta Sholem Aleichem.

## Erreferentziak
Du Fu (kraterra)

**Du Fu** Merkurioko krater bat da. 33 kilometroko diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 2015ean jarri zion. Du Fu (712-770) poeta txinatarraren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Dowland (kraterra)

**Dowland** Merkurioko krater bat da. 158 kilometroko diametroko zabalera du. Bere izena Nazioarteko Astronomia Elkarteak 1979an jarri zion. John Dowland (1562-1626) poetaren omenez eman zitzaion.

## Erreferentziak
Ellie Goulding

**Elena Jane Goulding** ( Hereford, Ingalaterra, 1986ko abenduaren 30a ), **Ellie Goulding** izenarekin ezagunagoa, abeslari eta konpositore ingeles bat da. Ospea lortu zuen 2009an, BBCk egindako " Sound of 2010 " lehiaketa irabazi ondoren. Urte berean Brit sarietan kritikarien saria jaso zuen.

## Diskografia 
* 2010: *Lights*
* 2012: *Halcyon*
* 2015: *Delirium*

## Erreferentziak