Sudeteak

**Sudeteak** (, txekieraz eta ) Bohemia eta Silesia eskualdeen arteko mendikatea da. Gailurra Sněžka mendia da (1.602 metro), Txekiar Errepublika eta Poloniaren arteko mugan.

Baso ustiakuntza, nekazaritza, meatzaritza eta oihalgintza dira ekonomia jarduerak, beirazko eta portzelanazko lanekin batera. Txekiako printzeek XII. eta XIV. mendeetan eskulangileak eta meatzariak ekarri zituzten Alemaniatik eta han kokarazi. Harrezkero, txekiarren eta alemaniarren arteko gatazkak ugari izan dira Bohemiako historian.

*Sudeteetako alemaniarrak* deitu izan dira Bohemiako, Moraviako eta Silesiako alemaniarrak, *sudete* laburtuta maiz. Hitlerrek aginpidea (1933) eskuratuz gero, bertako aleman-hiztunek autonomia lortu zuten eta, Konrad Heinlein buru zutela, 1938an beren lurraldea Alemaniaren mende gera zedin eskatu zuten. Urte hartako irailaren 29an, Munichen Alemaniak, Italiak, Britainia Handiak eta Frantziak sinaturiko itunek gatazka ekarri zuten eta lurralde hura Alemaniaren mende geratu zen. 1945ean Potsdam-go itunen arabera, lurralde horiek Txekoslovakiari itzuli eta sudeteak handik egotzi zituzten (1938an 3.200.000 ziren eta 160.000 bakarrik 1946an). Krisi ekonomikoak gogor astindu zuen enpresa esportatzaileen mende zegoen Sudeteen ingurua; papera, jostailuak, beira... txekiarren ekoizpenaren % 60 Sudeteetan egiten zen eta % 78 esportatzekoa zen. Geldialdiarekin, langabezia zabaldu egin zen eta biztanleen haserrea ere bai.

1938ko irailaren 26an, Hitlerrek Txekoslovakiari ultimatuma aurkeztu zion eta Municheko Biltzarra izenekoan haren ikuspuntua nagusitu zen: gauzak horrela, eskualde horretako aleman hiztunei erreferenduma eskaini zien. Alemaniar okupazioa 1938ko urriaren 1an hasi zen: europar potentziek hori saihesteko ez zuten ezer egin. 30.000 bat km² kendu zizkion Alemaniak Txekoslovakiari eta txekiar biztanleria lurraldetik bota. 1939ko martxoaren 15ean, okupazioa erabat bete zen eta, Alemania Bohemia txekiar eskualdearen jabe ere egin zen, hots, Bohemia-Moravia protektoratu izeneko txotxongilo estatuaren jabea, Txekoslovakia osoaz jabetu zen.

1945ean, behin Bigarren Mundu Gerra amaitu eta Alemaniak kapitulatu eta gero, Sudeteetako aleman hiztunak eskualde haietatik kanporatuak izan ziren eta, haien ordez, txekiar eta eslovakiarrez birpopulatu.

Txekiar legediak nazien aurkako afiliazioa frogatzen zuten aleman hiztunak babesteko aukera azpimarratzen zuen, baina Alemaniaren aurkako gorroto izugarria zegoen eta kasu gehienak ez ziren errespetatu, 244.000 alemaniar besterik ez ziren geratu (horietatik 100.000 bat Mendebaldeko Alemaniara joan ziren). 1945ean atzerriratu zituztenak 500.000 bat izan ziren eta abusu eta bortxakeria ugari jasan beharrean izan ziren. 24.000 bat heriotza izan zen alde egin beharrari lotuta, eta, frogatu ez bazen ere, 62.000 desagertu salatu ziren.

Sudeteetan bizi ziren alemaniarren jabetza gehienak konfiskatu egin zitzaizkien gerrako kalte-ordain gisa. 1946an, 2.234.544 pertsona deportatu zituzten Alemaniara, bi heren amerikarren sektorera eta heren bat  sobietarrenera. Alemaniarrez gain, familia mistoak ere baziren tartean. Lurraldean, txekiarrak jarri ziren bizitzen eta baita beste gutxiengo batzuk ere: eslovakiarrak, Voliniako txekiarrak, ijitoak eta hungariarrak (azken horiek behartu egin zituzten, baina, geroago, beren jaioterrietara alde egin zuten). Biztanleriarik gabeko guneak ere geratu ziren eta hantxe geratu zen alemaniar gutxiengoa. 2001ean, alemaniar etniako 40.000 pertsona besterik ez zen zentsatu Txekiar Errepublikan.

Gaur egun, Sudeteak txekiar lurraldean sartuta daude eta Alemaniak ere aitortzen du hori. Hala ere, 1945az geroztik, Sudeteetako biztanle izan zirenen oinordekoek ez diote kalte-ordainak erreklamatzeari utzi, lurralde haietatik kanporatu zituztelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak