open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zumalakarregi hiribidea (Bilbo)

**Zumalakarregi hiribidea** edo **Zumalakarregi etorbidea** Begoñako hiribide edo etorbide bat da, Bilbon, Bilboko udaletxean hasi, eta Boluetan amaitzen da.

Kale honetatik gertu hil zen Tomas Zumalakarregi ormaiztegiar jeneral karlistaren omenezko izena darama etorbideak.
Fitxategi:Tomás Zumalacárregui (portrait).jpg|Tomas Zumalakarregi
Fitxategi:Bilbao Begoña-Galeria.jpg|Zumalakarregi zauritu zuten etxea eta Begoñako basilika

## Leku interesgarriak 
* Begoñako basilika
* Etxebarria parkea
* Uribarri
* Zurbaran
* Begoña (barrutia)
* Santutxu
* Txurdinaga

## Kanpo estekak
Wang Ciyue

**Wang Ciyue** (1999ko azaroaren 14a), igerilari artistiko txinatarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen taldekako ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Andra Mari Txiki Saria

**Andra Mari Txiki Saria** urtero irailean Baranbio inguruan jokatzen den txirrindularitza lasterketa da. Proba honetan 23 urtez azpiko eta elite mailako lasterkariek har dezakete parte eta Lehendakari Txapelketaren egutegiaren barruan dago.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kate Shortman

**Kate Elizabeth Shortman** (2001eko azaroaren 19a) igerilari artistiko britainiarra da, eta 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina bat irabazi zuen binakako proban. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion (Japonia), emakumeen bikotekako ekitaldian lehiatu zen. Britainia Handiaren ordezkaria izan zen, halaber, 2017ko Munduko Txapelketan, Budapesten, Hungarian, eta 2019ko Munduko Txapelketan, Gwangjun, Hego Korean. 2022ko Munduko Txapelketan ere lehiatu zen, Budapesten (Hungaria). Bristol Hiriko Igeriketa Klubean entrenatzen du.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Bregje de Brouwer

**Bregje de Brouwer** (1999ko martxoaren 9a) herbeheretar igerilari artistikoa da. Tokion, Japonian, 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. Noortje ahizpa bikia ohiko bikotekidea du txapelketetan. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan ere hartu zuen parte, eta brontzezko domina lortu zuen bere ahizperekin bikoteka.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
West Malling

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Kent konderrian.

2011n 2.590 biztanle zituen.
Meritxell Ferré

**Meritxell "Txell" Ferré Gaset** (2006ko azaroaren 10a) espainiar igerilari artistikoa da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen taldekako proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Pluteus pellitus

*Pluteus pellitus*

Sinonimoak: *Agaricus pellitus*, *Hyporrhodius pellitus*, *Pluteus tricuspidatus*

Zapore desatsegin samarra du, ehundura ere ez du oso delikatua. Bere balioa egurraren birsorkuntzan dago.

## Deskribapena 
**Kapela:** Handia, 12 cm arteko diametrokoa, ganbiletik lau-ganbilera, titi grisarekin. Kapela zetaduna, glabroa, erradialki pitzatua, zurixka edo arre argi kolorekoa.

**Orriak:** Libreak, oso estu, zurixkak, izokin kolorekoak espora jalkinaren ondoren.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 12 cm arteko garaierakoa, zuria, zilindrikoa, kurbatua, sendoa baina kapelatik bereiz daitekeena, fibriloso-zetaduna, pixka bat loditua oinarrirantz.

**Haragia:** Zuria, sendoa eta usainik gabea.

**Etimologia:** *Pluteus* terminoa latinetik dator, hots, “pluteus” hitzetik, hau da, antzinako setio-makinatik. Zabaldutako kapela konikoaren formagatik. *Pellitus* epitetoa ere latinetik dator, biloz estalita esan nahi duen “pellitus” hitzetik. Kapelan dituen fibrilazko apaindurengatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Pluteus petasatus* delakoak kapela ezkatatsuagoa du eta ugariagoa da. *Pluteus* *cervinus var. albus*  berriz txikiagoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenetik udaberrira. Udako berotik ihes egiten du. Ia betik bakarrik ateratzen da, batzuetan talde txikietan. Eraginkortasunez saprofitatzen ditu hildako enbor hostozabalak (pagoak …)

### Banaketa eremua 
## Erreferentziak
Marina García Polo

**Marina García Polo** (jaioteguna: 2004ko abenduaren 5a) igerilari artistiko espainiarra da. 

## Kirol lorpenak 
Parisen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina irabazi zuen Espainiako taldeko kidea zen.

## Erreferentziak
Lilou Lluís Valette

**Lilou Lluis Valette** (2006ko uztailaren 28a) igerilari artistiko espainiarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina bat irabazi zuen taldekako ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Meritxell Mas

**Meritxell Mas Pujadas** (1994ko abenduaren 2a) igeriketa artistikoko kirolari espainiarra da.

2013ko Munduko Txapelketan zilarrezko 3 domina irabazi zituen. Zilar bat eta brontze bat ere irabazi zituen 2014ko Europako Txapelketan. Ondoren nazioarteko hainbat domina lortu ditu, baina, garrantzitsuena 2024ko Udako Olinpiar Jokeotako brontzezko domina izan zen taldekako proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Yakutat (Alaska)

**Yakutat** (tlingiteraz: ***Yaakwdáat***) Alaskako barruti eta erroldak esleitutako leku bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Osteina obducta

**Osteina obducta** *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Polyporus osseus*, *Oligoporus obductus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 7 cm bitarteko diametrokoa. Ia zirkularra edo pixka bat banatua, edo espatuliformea, ganbil hondoratua eta beste kapela batzuekin elkartuta; zuri apal kolorekoa, gero krema argi kolorekoa, leuna.

**Poroak:** Dekurrenteak, borobilak, 0,18-0,6 mm, urratuak, horma meheekin, zuriak.

Poro dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Beste hanka batzuekin elkartuta, laburra, itxuragabea, kolore berekoa, oinarria mehetua.

**Haragia:** Zurixka, elastikoa, laster lehortzen da eta hezur itxura hartzen du.

**Etimologia:** *Polyporus* terminoa grekotik dator, ugari, asko, esan nahi duen “poly” hitzetik eta poro esan nahi duen “póros” hitzetik. Poro ugarirekin.  *Osseus* epitetoa latinetik dator, hezur, hezurrezkoa esan nahi duen “osseus” hitzetik. Hezurra bezalako gogorra bihurtzen delako zahartzean.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Alertzeen motzondoetan mendian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, batez ere Alpeak, Norvegia, Txekia, Hungaria, Eslovakia, Frantzia, Errusia, Uzbekistan, Japonia, Tasmania.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alisa Ozhogina

**Alisa Ozhogina Ozhogin** (2000ko urriaren 31a) igerilari artistikoa espainiarra da. Errusian jaioa, Espainia ordezkatzen du nazioartean. Nazioarteko hainbat domin lortu ditu bai Europako Txapelketatan eta baita Munduko Txapelketatan ere. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen taldekako ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Florence Hedges

**Florence Hedges** (1878ko abuztuaren 24a - 1956ko abenduaren 17a) Estatu Batuetako fitopatologo aitzindari, irakasle, botanikari, mikologo, itzultzaile eta sendatzailea  izan zen.

## Biografia 
1901ean, Michigango Unibertsitatean graduatu zen. Estatu Batuetako Nekazaritza Departamentuko Landare Industriako Bulegoan (USDA) lan egin zuen Smithen begiradapean. Hau agentzia federal bakarra izan zen, emakumeak borondatez Lehen Mundu Gerra baino lehenagoko ikertzaile gisa erabiltzen zituena.

Bere lanaren zati handi bat bakterioek eragindako landareen gaixotasunei buruzko ikerketak izan ziren.

San Frantziskon hil zen, Kalifornian.

## Ohoreak 
* Europako hainbat elkarte zientifikotako kidea izan zen.
* **Hedges** egilearen laburdura estandarra erabiltzen da pertsona hori egile gisa adierazteko izen botaniko bat aipatzerakoan.

## Argitalpen batzuk 
* carlotta case de Hall. 1950. *Notholaena Copelandii, a Newly Reunnized Species of the Texano- Mexican Region*. Am. Fern J. 40 (2 ): 178-187
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Florence Hedges (1878-1956)  Smithsonian Institution
* «Florence Hedges» (IPNI)
Isabelle Thorpe

**Isabelle Thorpe** (Bristol, 2001eko martxoaren 4a) igerilari artistiko britainiarra da eta 2024 Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokion (Japonia), emakumeen binakako ekitaldian hartu zuen parte. Britainia Handiaren ordezkaria izan zen, halaber, 2017ko Munduko Txapelketan, Budapesten, Hungarian, eta 2019ko Munduko Txapelketan, Gwangjun, Hego Korean. 2022ko Munduko Txapelketan ere lehiatu zen, Budapesten (Hungaria). Bristol Hiriko Igeriketa Klubean entrenatzen du.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noortje de Brouwer

**Noortje de Brouwer** (1999ko martxoaren 9a) herbeheretar igerilari artistikoa da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte. Bere ahizpa bikia, Bregje de Brouwer, bere ohiko bikotekidea da txapelketetan. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen bere ahizparekin bikoteka.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Anita Alvarez (igerilari artistikoa)

**Anita Alvarez** (1996ko abenduaren 2a) igerilari artistiko estatubatuarra da. Jatorriz Buffalokoa (New York), Kenmore West Senior High School-ean ikasi zuen, eta 2014an graduatu zen. Igeriketa artistikoko bere ibilbide profesionala graduatu ondoren hasi zuen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen taldekako proban.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Jaime Czarkowski

**Jaime Czarkowski** (2003ko abenduaren 5a) igerilari artistiko estatubatuarra da. 2024 Udako Olinpiar Jokoetan  Ameriketako Estatu Batuetako taldearekin, taldekako ekitaldian zilarrezko domina irabazi zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merche Gallardo Carrillo

**Merche Gallardo Carrillo** (Saturraran, Mutriku, Gipuzkoa, 1940ko martxoaren 3a) Saturrarango emakumeen kartzelan jaiotako emakume ekintzailea da.

## Bizitza 
### Jaiotza eta lehen urteak 
Jaengo Puente de Génave herrikoa zuen ama, Eusebia Carrillo Marín, irakurtzen eta idazten jakin gabe Mutrikura eraman zuten preso frankistek, etxetik 704 kilometrora, 2 neba hil ondoren. 23 urte zituen Eusebiak eta haurdun zegoen. Saturrarango kartzelako eritetxean erditu zen, hantxe heldu zen Merche alaba mundura. Urtebete zuela bere aita, Luis Gallardo, bila joan zitzaion Andaluziara eraman zuen eta Linaresen bataiatu zuen Maria Francisca izenez, baina kartzelan Mercedes izena jarria zuen, kartzelan preso zegoen Mercedes Castro kataluniar amaibitxiaren omenez. Eta izen horrekin jarraitu zuen. Elkartearen "Coro Rociero" abesbatzan kantatu du hainbat urtez, 2020ko pandemiara arte. Elkarteko batzordekidea da. Zenbait ardura izan ditu urte hauetan zehar bertan eta 84 urte bete ondoren ere batzordean jarraitzen du, aktibo. 

Eskuzabala da etxekoekin zein behartsuekin. Afrika aldeko herri txiroetara bidaltzeko arropa ere egiten du orratz zein kakorratzez beste zenbait emakumerekin talde-lanean.
## Aintzatespenak 
* 2024an Saturraran elkartea, Memoria Historikoaren taldeak antolatutako Oroimen Egunean Saturrarango Emamkumeen kartzelan preso egon ziren emakume eta umeak omendu zituzten, bereziki Merche Gallardo Carrillo eta Mari Campos umetan kartzela hartan bizi izan ziren 84 eta 86 urteko emakumeak. Merchek hitza ere hartu zuen bere andaluziar jatorria eta esker ona adierazteko.
* 2025eko azaroaren 8an Mutrikuko Saturrarango kartzelan egondako emakumeak eta umeak gogoratu zituzten Oroimen Egunean. Bertan izan ziren horietako hiru ume: Luziano Elkoroiribe Alberdi, Maria Campos Roldan eta Mertxe Gallardo Carrillo. "Zorte handia daukagu Saturraranen preso egondako Mari, Mertxe eta Luziano hemen dauzkagulako, eta oso pozik gaude gogoratzen dutena kontatzeko prest daudelako”, adierazi zuten Saturraran Elkarteko kideek.
* thumb|Merche Gallardo eta Maite Andueza Durangoko kartzeka itxi zuteneko 85. urteurreneko lore eskaintzan (2025).2025eko abenduan EH Bilduk Durangoko Emakumeen Kartzelaren itxieraren 85.urteurrena gogoratzeko ekitaldia antolatu  zuen eta aipamen berezia jaso zuen Merche Gallardok Durangoko kartzela hartara bisitan joaten zen Maite Anduezarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Ez dut inoiz ukatu non jaioa nintzen, ez daukat horretarako motiborik»  Berria 2024.09.29
Megumi Field

**Megumi** **Field** (2005eko urriaren 15a) igerilari artistiko estatubatuarra da, eta 2024ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen: zilarra irabazi zuen taldekako ekitaldian, eta 11. bukatu zuen bikoteka.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Keana Hunter

**Keana Hunter** (2004ko martxoaren 4an jaioa) AEBetako igerilari artistikoa da.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Audrey Kwon

**Audrey Kwon** (2006ko ekainaren 16a) igerilari artistiko estatubatuarra da.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Jacklyn Luu

**Jacklyn Luu** (1999ko apirilaren 30a) AEBetako igerilari artistikoa da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina bat irabazi zuen taldekako ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Aizpurua (batasuna)

**Aizpurua** 1625ean sortu zuten Gipuzkoako lau herrien batasuna izan zen: Orendain, Alegia, Ikaztegieta eta Altzo.

## Historia 
Elkartzeak hurbileko hiribildu batzuen akordiotik sortzen ziren, aldi baterako konkordia-eskritura sinatzen zutenak eta gero berritzen zihoazenak. Fusio horiei esker, kideen suak — botoen baliokideak — biltzen zituzten, eta Gipuzkoako Batzar Nagusietara ordezkari amankomun bat bidaltzen zuten.

1625ean hiru hiribildu elkartzeko dokumentua sinatu zuten: Orendain, Alegia eta Ikaztegieta. 1660an, Bozue Nagusian egon zen Altzo Aizpuruako Batasunan sartu zen. Leheneko idazkia 1625eko apirilaren 7an sinatu zen, 21 urtetarako Gipuzkoako Batzar Nagusietan ordezkapen amankomuna izateko. Batasun hau sei alditan berritu zen: 1681, 1743, 1762, 1782, 1802 eta 1824 urteetan. 1844ko abenduaren 19an berritu zen baina Ikaztegieta gabe; hau 1846an gehitu zen berriro ere. 

Deskribapena Pablo Gorosabelen *Diccionario histórico-geográfico-descriptivo de los pueblos, valles, partidos, alcaldías y uniones de Guipúzcoa* (1862) lanean agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[Javier Maria Sada(https://eu.wikipedia.org/wiki/Javier_Maria_Sada): *Breve historia antigua de los pueblos de Gipuzkoa*. Gipuzkoako Foru Aldundia.]
Jussi Björling

**Johan Jonatan "Jüssi" Björling** (Borlänge, 1911ko otsailaren 5a – Siarö, 1960ko irailaren 9a) suediar tenor lirikoa izan zen. Italiako errepertorioko abeslari garrantzitsuenetako bat izan zen, Enrico Caruso, Beniamino Gigli eta Tito Schiparekin batera.

Tenor baten semea izan zen eta bere aitarekin eta bi anaiekin batera Suedian eta Estatu Batuetan 1916 eta 1926 bitartean birak egin zituen laukotea osatu zuen. 1926an aita hil ondoren Stockholmeko Errege Akademian ikasi zuen eta 1930ean Stockholmeko Errege Operan debutatu zuen. 1938an New Yorkeko Metropolitan Housen debutatu zuen.

Hogei denboraldiz Metropolitanen abestu zuen eta izar bihurtu zen. Gazterik hil zen, osasuna alkoholismoak ahulduta.
Arshad Nadeem

**Arshad Nadeem** (, Mian Channu, Punjab, 1997ko urtarrilaren 2a) xabalina jaurtitzaile pakistandarra da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen eta errekor olinpikoa ezarri zuen.

## Kirol ibilbidea 
Eskolan dagoeneko erakutsi zuen kirolari ona zela kirol oso desberdinetan, adibidez kriketean, badmintonean eta futbolean. Bereziki kriketaren oso zalea zen. Zazpigarren mailan zegoela Rasheed Ahmad Saqik ikusi zuen atletismoa praktikatzen eta ordutik haren entrenatzaile bihurtu zen. Hasieran disko eta pisu jaurtiketan hasi zen eta Punjabeko atletismo txapelketan urrezko dominak irabazi zituen. Aitak xabalina jaurtitzera animatu zuen orduan.

2016an World Athletics erakundeak Maurizion duen entrenamendu zentruan entrenatzeko aukeratu zuen. 2019ko Hegoaldeko Asiako Jokoetan txapelduna izan zen Joko horietako marka historikoa berria ezarriz, 86.29 m. 2020ko Tokioko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta bosgarren amaitu zuen. Final bat jokatzen zuen lehen atleta pakistandarra izan zen. eta Islamiar Elkartasuneko Jokoetako errekorra ezarri zituen eta 2023ko Munduko txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen Neeraj Chopra indiarraren atzetik. Pakistandar atleta batek Munduko txapelketan lortzen zuen lehen domina zen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan bien arteko lehia betean pakistandarra nagusitu zitzaion indiarrari. Errekor olinpikoa ezarri zuen gainera, 92,97 m.

## Nazioarteko palmaresa 
## Marka onena 
* Xabalina jaurtiketa: 92.97 (Paris, 2024) **Errekor olinpikoa**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tahia Halim

**Tahia Mohammed Halim,** (arabieraz: :تحية محمد حليم; Dongola, Sudan, Egipto, 1919ko irailaren 9a – Kairo, Egipto, 2003ko  maiatzaren 24a) egiptoar margolaria izan zen. 1960ko hamarkadan Egiptoko artean Mugimendu Espresibo Modernoaren aitzindarietako bat izan zen, eta bere lanetan egiptoar izaeraren idiosinkrasia adierazteagatik nabarmendu zen. Bere lanetako asko nubia kulturari, Nilori, itsasontziei eta gai herrikoi eta nazionalei buruzkoak dira, eta horiengatik hainbat ohorezko sari jaso ditu Egipton eta atzerrian.

## Bizitza 
Tahia Halim Sudanen jaio zen, bere familia bizi zen lekuan. Bere lehen hezkuntza Kairoko Errege Jauregian izan zen, non hazi zen, bere aita Egiptoko Fuad I.a erregearen saritua (Egiptoko ohoretua) baitzen.

Halimek artea ikasi zuen marrazketa-irakasle garrantzitsuekin, hala nola Yussef Trabelsi margolari libanoarrarekin eta Gerom artista greziarrarekin; gero, Hamed Abdallah artista egiptoarrarekin, bere estudioan.

1943an, eta ezkondu ondoren, 1945ean, Parisera joan ziren Julian Akademian sartzeko (1949-1951). Egiptora bueltan, artea irakatsi zuten elkarrekin beren estudio pribatuan, Kairoko Tahrir plazatik gertu.

Ekoizpen artistikoko bi beka jaso zituen 1960an eta 1975ean.

Bere lanak Veneziako Biurteko Egiptoar Pabiloian erakutsi ziren 1956, 1960 eta 1970ean.

; Estatuko bilduma

* Kairoko Arte Modernoaren Egiptoko Museoa. Egipto.
* Alexandriako Arte Modernoaren Museoa. Egipto.
* Stockholmeko Arte Modernoaren Museoa. Suedia.

## Sariak 
; Estatukoak

* 1960: Urrezko domina Pinturan, Ezagutzaren Egunean.

## Aintzatespenak 
* 2015eko irailaren 9an, Googlek Doodle bat eskaini zion bere jaiotzaren 96. urteurrenagatik. Doodle-a arabiar munduko herrialde guztietara iritsi zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Berriak - Arte Ederren Sektorea
Oilaloka

**Oilaloka** Alkizako festa nagusiei hasiera emateko udaletxetik plazara jaitsarazten den panpinaren izena da. Jaitsiera lehen aldiz 2019an egin zen.
[thumb|Oilalokaren jaitsera 2024ko festetan. [Jon Roteta, alkate ohiak, hartu lanaren ardura.]]
Koldobika Jauregik eta Gerezi Jauregik elkarrekin diseinatu eta egin zuten panpina. Koldobikak izan du Oilaloka jaitsaraztearen ardura hil zen arte.

Jaitsera hasi aurretik festa-batzordeak proposatutako herriko talde batek edo pertsona batek, urtero desberdina, pregoi moduko bat egiten du. 2019an, lehen edizioan, herriko bi neska gaztek, Gerezi Jauregik eta Marina Umerezek, aldarri feminista indartsua egin zuten.

## Erreferentziak
Blanca Toledano

**Blanca Toledano Laut** (2000ko azaroaren 3a) igerilari artistiko espainiarra da.

Nazioarteko hainbat domin lortu ditu bai Europako Txapelketatan eta baita Munduko Txapelketatan ere. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan brontzezko domina lortu zuen taldekako ekitaldian.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Elena Congost

**Elena Congost Mohedano** (Castelldefels, Bartzelona, Katalunia, 1987ko irailaren 20a) T12/B2 pistako atleta da, atletismo egokituan lehiatzen den kirolari bartzelonarra. Ikusmen urritasun degeneratibo batekin jaio zen, eta Katalunian bizi den maistra da. 2004, 2008, 2012, eta 2016ko Udako Joko Paralinpiarretan lehiatu zen. Zilarrezko domina bat irabazi zuen 2012ko Jokoetako 1.500 metroko lasterketan, Londresen, KPI Munduko Atletismo Txapelketari proba bera irabazi eta urtebetera. 2016ko Paralinpiar Jokoetan, maratoia irabazi zuen.

2024ko Pariseko Udako paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen,. Brontzezko domina lortu ostean, deskalifikatua izan zen.

## Bizitza 
Elena Congost 1987ko irailaren 20an jaio zen Bartzelonan endekapenezko gaixotasun bisual heredatu batekin. Haren ikusmena okertzen hasi zen eskola adinean. 2012an, Pla ADOPen 20.000 €-ko beka jaso zuen. 2013an Mireia Belmonterekin gela bat partekatu zuen Sant Cugat del Vallès-eko Errendimendu Handiko Zentroan (CARO) bizi zen kirolari gisa eta "*Kirol Merituaren Errege* Ordenaren" zilarrezko domina jaso zuen. 2002ko Frantziako KPI Munduko Txapelketan, zazpigarren amaitu zuen F12 luzera-jauzian. 2003an, bosgarren izan zen 100 metroko lasterketan, eta Europako Atletismo Txapelketetako luzera-jauzian, zilarrezko domina bat irabazi zuen 4x400 metro erreleboetan, eta 5. postua BSA Atletismoko Munduko Txapelketarako luzera-jauzian, Quebecen. 2008ko Paralinpiar Jokoetan lehiatu zen, eta seigarren amaitu zuen 1.500 metroko lasterketan. Hogeita lau urterekin zilarrezko domina bat irabazi zuen 2012ko Paralinpiar Jokoetako 1.500 metroko lasterketan. 2013ko uztailean KPI Munduko Atletismo Txapelketan parte hartu zuen.

2016ko Paralinpiar Jokoetan, maratoian urrezko domina irabazi zuen.

2024ko Pariseko Udako paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta brontzezko domina lortzeko zorian egon zen. Deskalifikatua izan zen, azken metroetan giarekin lotzen zuen soka askatzeagatik.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naiara Gómez

**Naiara Gómez Rodríguez** (Getxo,  -) piraguista ohia da, kayak maratoian aritzen zena. Barrika Piragua Taldearen kidea izan zen.

## Kirol ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Mitxelena

**Fernando Mitxelena Mugerza** (Donostia,  -) gipuzkoar kirol-tiratzaile paralinpikoa da. Kemen klubeko kidea, muskulu-distrofia du eta urritasun fisikoko SH2 mailan aritzen da.

2024ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu eta erriflean 10.a amaitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Ugarte

**Laura Ugarte Valeta** (Gasteiz, 1994ko abenduaren 14a -) saskibaloi jokalari paralinpiko arabarra da, gurpil-aulkiaren *2.5* mailan ibiltzen dena. 2019an kotxe bat harrapatu eta bizkarrezur-muineko lesio bat jasan zuen.

Agurtzane Egiluz eta Naiara Rodríguez taldekideekin batera, 2024ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naiara Rodríguez

**Naiara Rodríguez Resa** (Gasteiz, 2004ko otsailaren 19a -) saskibaloi jokalari paralinpiko arabarra da, gurpil-aulkiaren *2.5* mailan ibiltzen dena. Eskoliosi-operazio baten sekuelen ondorioz, Zuzenak taldean hasi zen.

Agurtzane Egiluz eta Laura Ugarte taldekideekin batera, 2024ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu zuen.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qin Haiyang

**Qin Haiyang** (, Zhuzhou, 1999ko maiatzaren 17a) igerilari txinatarra da. 2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan bi domina lortu zituen taldekako probatan, urrezkoa bata eta zilarrezkoa bestea. Bular-igeriketan espezialista da eta medleyan ere aritzen da.

## Kirol ibilbidea 
2018an hasi zen nazioartean lehiatzen. Asiako Jokoetan 4x100 m medley errelebotan txapelduna izan zen eta Munduko txapelketan 200 m bularrean zilarrezko domina eskuratu zuen.

Tokioko Olinpiar Jokoetan 200 metro bular proban lehenengo gelsitu zen finalaurrekoan baina akatsa egin zuen probako biribilketa batean eta deskalifikatu egin zuten. Horren ondoren Cui Dengrong entrenatzailearekin hasi zen lanean, Zhang Yufei txapeldun olinpikoaren entrenatzailearekin hain zuzen ere, eta aurrerapen handia egin zuen. 2022ko Asiako jokoetan urrezko bost domina eta zilarrezko bat lortu zituen eta 2023ko Munduko txapelketan urrezko lau eta zilarrezko bat. Historiako lehenengo igerilaria izan zen bular-igeriketako hiru probatan txapelketa irabazten, Asiako errekorrak egin zituen gainera eta 200 metrotako proban munduko errekor berria ere bai, 2:05.48

Parisko Olinpiar Jokoetan 100 metro bular-igeriketako finalean sartu zen baina zazpigarren egin zuen. Ondoren medley errelebotan Txinako taldearekin urrezko domina irabazi zuen eta medley mistoan zilarrezkoa.

## Udako Olinpiar Jokoak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Erdozain

**Mikel Erdozain Oterino** (Leioa,  -) gipuzkoar igerilari paralinpikoa da, urritasun fisikoko S2 mailan aritzen dena. Sociedad Deportiva Náutica de Portugaleteren kidea da.

2024ko Udako Paralinpiar Jokoetan 200 metroko estiloan, 50 eta 100 metroko bizkarrean parte hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baldomero Esparteroren hirugarren gobernua

**Baldomero Esparteroren hirugarren gobernua**, 1854ko uztailetik azarora Ministroen Kontseiluko Presidente gisa, Biurteko Progresista ezagunaren (1854-1856) zati izan zen. Garai horretan, Espainian erreforma liberal aurreratuak ezartzeko ahalegina egin zen.

Elisabet II.a erreginaren joera autoritarioei eta gutxiengo ultrakontserbadorearen nagusitasunari aurre egin nahi zien iraultza baten ondoren iritsi zen Espartero boterera. Bere agintaldi laburrean, Espartero erreforma programa bat bultzatzen saiatu zen, elizaren ondasunen desamortizazioa eta ekonomiaren modernizazioa barne hartzen zituena. Hala ere, bere lidergoa ez zen barne gatazketatik eta mugimendu liberalaren barruko liskarretatik salbuetsita egon.

## Kabinetea
Amagoia Arrieta

**Amagoia Arrieta Arrieta** (Deba,  -) gipuzkoar kirolari paralinpikoa da, boccian, urritasun fisikoko BC1 mailan aritzen dena.

2023an Europako txapeldun izan ondoren, 2024ko Udako Paralinpiar Jokoetan parte hartu eta 10.a amaitu zuen.

## Lorpenak 
*1. postua, urrezko domina lortu zuen Europako txapelketan Rotterdamen.link=Archivo:Gold_medal_icon.svg|15x15px 
* 2. postua, zilarrezko domina Zagrebeko (Kroazia) Challenger-ean.link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mercedes Barcha Pardo

[thumb|270x270px|Ezkerretik hasita: [Silvia Lemus, Héctor Aguilar Camín, Mercedes Barcha Pardo, Jorge Samuel del Villar, Gabriel García Máquez, Ángeles Mastretta, Carlos Fuentes, 2001]]
**Mercedes Raquel Barcha Pardo,** ezizenez **La gaba** (Magangué, Bolivar, Kolonbia, 1932ko azaroaren 6a – Mexiko Hiria, 2020ko abuztuaren 15a) kolonbiar artista, musa eta zaintzailea izan zen, Gabriel García Márquez kolonbiar idazle eta Nobel saridunaren emazte.

## Bizitza 
Aita, Demetrio Barcha, botikaria zen; ama, Rachel Pardo, etxekoandrea. Mercedes, zazpi seme-alabatik zaharrena, Sucren hazi zen eta, ondoren, Barranquillan, Kolonbiako Karibeko kostaldean. Bertara joan zen bizitzera bere familia, XIX. mendearen erdialdean eskualde hori asaldatzen zuen indarkeria politikotik ihes egiteko. 

Garcia Marquezek 2003an bere memorietan “*Vivir para contarla” hauxe idatzi zuen berataz:* "Galderetatik ihes egiteko ilusionista talentu bat dauka"*.* 

80 urte zituenerako, Barchak gamuza urdinezko zapata pare bat oparitu zizkion bere buruari, eta gau osoan dantzatu zuen. "Goizeko ordu bietan joan nintzen festatik", gogoratzen du Garciak, "eta berak jarraitu egiten zuen".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quincy Hall

**Quincy Hall** (Kansas City, 1998ko uztailaren 31) estatubatuar atleta da, 400 m eta 400 m hesietan aritzen dena. 2024ko Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen 400 metroko lasterketan.

## Kirol ibilbidea 
Raytown South eskolan atletismoaz gain amerikar futbolean eta borroka kiroletan aritu zen. 2016an Missouri estatuko txapelduna izan zen 400 metrotan, eskola mailako estatuko errekorra ezarriz. 2017ko 20 urtez azpiko Panamerikar txapelketa irabazi zuen 400 metro hesietan. Hego Carolinako ikasle zela 2019an NACAC txapelketa irabazi zuen.

Maila absolutuan 2022ko NACAC txapelketan urrezko bi domina eskuratu zituen errelebotako probatan eta 2023an Munduko txapelketan 4x400 m proban txapeldun izan zen eta bakarkako 400 metrotan brontzezko domina lortu zuen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan 400 metrotako proba irabazi zuen.

## Nazioarteko emaitzak 
### Markak 
* 400 m: 43.40 (Paris, 2024)
* 400 metro hesiak: 48.10 (Eugene, 2022)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizitzeko poza (Matisse)

***Bizitzeko poza*** () 1905 eta 1906 artean, Parisen Henri Matissek, olio muhise gaineko teknika erabiliz egin zuen margolana da. Filadelfiako Barnes Fundazioan erakusten da. Lehen aldiz, 1906ko Salon des indépendants erakusketan aurkeztu zen; koloreek, bereziki kadmio koloreek eta distorsioek, haserre eragin zuten publiko artean.

## Deskribapena 
Lan handia da: 174 × 238,1 zm. ditu. Pintura honetan, emakume eta gizon biluziak elkarren artean dibertitzen dira, musika jotzen dute eta kolore distiratsuko paisaiaz dantzatzen dute. Lanaren testuinguru nagusian, *La Danse* (1909-10) margolanean irudikatutako gaiaren antza duen pertsonaia-talde bat dago.

Oihal honek Matisse eta fauvisten arteko lehen haustura erakusten du. Neurri batean inspiratu zuen Pablo Picassoren *Avignongo Andereñoak* lanarekin batera, margolaritzaren modernismoaren zutabeetako bat da.

## Teknika 
2015ean, Grenobleko European Synchrotron Radiation Facility lantegiaren erradiazio-instalazioan egindako ikerketa batek artearen munduari erakutsi zionez, Matissek pintura honetan erabili zuen kadmio horiko pigmentua oxidazio-prozesu bati lotuta dago argitan egon den bitartean, gero uretan oso disolbagarria eta bereziki koloregabea den kadmio sulfato bihurtzeko. Horrek azaltzen du margolanak pairatzen ari den degradazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Audi A1

**Audi A1** autoa Alemaniako Audi automobil-enpresak ekoizten du, B segmentuan. 4,03 m-ko luzera du, eta gaur egun fabrikatzailearen autorik txikiena da.

A1eko (8X) lehen belaunaldia Bruselan ekoitzi zuten. Bigarren belaunaldirako (A1 GB) ekoizpena Martorell-era (Katalunia) eraman zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montserrat Martin

**Montserrat Martin** (Montblanc, 1966ko uztailaren 26a) arkularia da. Espainia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noemie Fox

**Noemie Fox** (Marseilla, Frantzia, 1994ko ekainaren 11) Frantzian jaiotako atleta australiarra da, piraguismoko eslalom modalitatean lehiatzen dena. 2024ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina bat irabazi zuen.

## Ibilbidea 
Frantzian jaio bazen ere australian egin du kirol ibilbide guztia eta gaur egun Sydneyn bizi da. Noemiren gurasoak Myriam Jerusalmi frantziarra eta Richard Fox ingelesa dira, biak ala biak piraguista arrakastatsuak izan ziren slalomean. Jessica Fox ahizpak lau Olinpiar Jokotan sei domina lortu ditu, tartean hiru urrezko.

2013an Munduko gazte mailako txapelketan urrezko domina eskuratu zuen C1 taldekako proban. 2019an C1 taldean munduko txapelduna izan zen eta 2023an K1 taldean.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan kayak cross proban txapeldun olinpikoa izan zen.

## Nazioarteko ibilbidea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfonso Menéndez

** Alfonso Menéndez** (Avilés, 1966ko maiatzaren 31) arkularia da. Espainia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fanny Mikey

[thumb|265x265px|[Olga Duque de Ospina (eskuinean) arte-sustatzaileekin: Gloria Zea, Fanny Mikey eta Ana Martha de Pizarro]]
[thumb|260px|[Fanny Mikey agur esaten Feliza_Bursztyni, 1981 Mexikorako exilioan]]

**Fanny Elisa Mikey Orlanszky** (Buenos Aires, Argentina, 1930eko abenduaren 26a – Cali, Kolonbia, 2008ko abuztuaren 16a) argentinar aktore, antzerki-zuzendari eta enpresaburua izan zen, kolonbiar nazionalizatua. 1988az geroztik, Bogotako Antzerki Jaialdi Iberoamerikarraren bultzatzailea eta zuzendaria izan zen, mundu osoko antzerki topaketa nabarmenetakoa. Teatro Nacional fundazioaren sortzailea 

## Bizitza 
Monica Orlanskyren eta Camilo Mickeyren alaba, Argentinan jaioa 1930ean. Lituaniar jatorrikoa da. Hasiera batean bere herrialdean bizi izan zen, baina familiak ez zion laguntzarik eman, eta 16 urterekin etxetik ihes egin zuen.

### Lan ibilbidea 
Denbora batez jostailu enpresa baterako kontalari lanetan aritu zen, eta ariketen telebista saio batean parte hartu zuen laburki; handik hasi zen emanaldietan sartzen, eta Pedro I. Martinez eta Enrique Buenaventura antzerkigile kolonbiarra ezagutu zituen. 1958an iritsi zen Kolonbiara, Pedro Martinez aktorearen ostean, nor Kolonbiara telebistaren munduan parte hartzeko interesatuta iritsi zen. Aktoreaz maiteminduta zegoen. Ondoren, Luis Enrique Alvarez ezagutu zuen eta Daniel Alvarez Mikey bere semea adoptatu zuen. 2008ko abuztuaren 16an hil zen, 77 urte zituela.

## Antzezlanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Necrobia violacea

***Necrobia violacea*** Cleridae familiako kakalardo espezie bat da, zientziarako Lineok 1758an deskribatu zuena. Europa guztian aurkitzen da, baita Euskal Herrian ere.

## Deskribapena 
Oso kakalardo txikia da, 4-5 mm luzera du soilik. Gorputzez borobiltsua da eta pronotoa ere proportzioan handia da. Kolore beltza du oinarrian baina distira metaliko berdeak edo rdnak izaten ditu. Elitroetan puntuz osaturiko lerroak ditu. Gorputza ile finez estalita du eta hankak ere bai.

Buruak triangelu itxura hartzen du eta nahiko txikia da. Bi antena beltz labur ditu burutik horizontalki ateratzen zaizkionak eta puntak lodiak dira eta aurrerantz begira daude..

## Habitata eta elikadura 
Janari ustela aurkitzen den edozein tokian agertzen dira kakalardo hauek, berdin ontzen ari diren haragi edo gaztatan ere. Hauek ez dira deskonposatzen ari den materia organikoaz elikatzen normalean, sarraskiaz elikatzen diren intsektuak ehizatzen dituzte. Izurrien kontrol biologikoa egiten dute beraz.

## Bizi zikloa 
Sarraskia aurkitzen duten azaleratan jartzen dituzte helduek arrautzak eta haietatik beldarrak ateratzen dira. 25-30 egunez garatzen dira beldarrak eta hauek ere harrapariak dira.

## Iruditegia 

Irudi:Necrobia-violacea-09-fws.jpg|Kakalardo heldua hegan hasteko prest.
Irudi:Necrobia violacea under.jpg|Azpialdea.
Irudi:Necrobia violacea front.jpg|Burua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Zabaleta Barandiaran

**Marta Zabaleta Barandiaran** (Legazpi, Gipuzkoa, 1965eko ekainaren 16a) pianista da. Gaur egun, Musikenen lan egiten du, irakasle. Bartzelonako Marshall akademiako zuzendaria izan zen 12 urtez; akademia hartan bertan, lehenago ikasle izan zen. Kontzertuak ematen aritu da hainbat urtez munduan zehar, eta zenbait disko argitaratu ditu.

## Bizitza 
Legazpin (Gipuzkoa) jaioa, goiz hasi zituen piano ikasketak Legazpiko piano-akademia bakarrean. Txikitatik deigarria zen Zabaletaren erraztasuna, nahiz eta garai hartan ezkertia izateak eragozpenak ekarri zizkion. Gero, Donostiara joan zen piano ikasketak osatzera, eta 16 urte zituela bukatu zituen, bere promozioko lehenengoa izanik. Bere jakintzak finkatzeko, Europako beste kontserbatorio batzuetara joan zen, hala nola Parisko Kontserbatoriora, Madrilgo Reina Sofía eskolara eta Bartzelonako Marshall akademiara. Ikastetxe haietan pianista famatuak izan zituen irakasle, besteak beste D. Merlet, D. Bashkirov eta Alicia de Larrocha. 

Bere jardunbidean zehar hainbat kontzertutan parte hartu du. Bakarlari aritu da zenbait orkestratan; ezagunena, RTVEko orkestran, baina baita ere beste talde nabarmen batzuetan ere, hala nola Londresko Orkestra Sinfonikoan eta Berlingo Orkestra Sinfonikoan. Aipagarria da Carnegie Hallekoa ere, non Asier Polorekin lan egin zuen, eta elkar ezagutu ondoren hainbat disko argitaratu zituzten batera.

## Diskogintza 
* *1912-2002 Colección de compositores vascos, Vol. V* (2001).
* *Orquesta Sinfónica de RTVE* (2005).
* *Debussy, Hindemith, Villa-Rojo, Martinu, Erkoreka, Rueda, Piazzola* (2008).
* *La obra para piano, I y II* (2012).
* *Cuartetos de cuerda 1y5 / Sonata para violín y piano* (2015).
* *Pecados de juventud* (2016).
* *Goyescas y El Pelele* (2016).

## Erreferentziak
Alfredo Garrido

**Alfredo Garrido García** (Bilbo, 1933ko otsailaren 20a - 2024ko irailaren 7a) bizkaitar abeslaria eta Espainiako musika ekoizlea izan zen. Arrakasta berezia izan zuen marrazki bizidunetako soinu bandak prestatzen, besteak beste, *Marko*, *Vicky bikingoa*, *Maya Erlea*, *Mazinger Z*, *Tarzan*... *Maya Erlea*ren kasuan ekoizle artistikoa izan zen ere bai. Telesail horien zenbait ahots eta abestiak interpretatu zituen.

Haurrentzako kantuak abesten dituen abeslaria denez, "Mazinger Z"-ren ahotsa izateaz gain, "Marco" seriean anaia zaharrenaren ahotsa da abesti guztietan, Max harrarena kantatzen du "La Abeja Maya" kantuan eta "Vickie bikingoa" kantuaren "Somos cien" kantua interpretatzen du.

## Diskografia 70. eta 80. hamarkadetan 
* *Vickie el vikingo*, *1975*
* *Marco* - (母をたずねて三千里 Haha wo tazunete sanzenri), *1976*
* *La abeja Maya* - (みつばちマーヤの冒険 Mitsubachi Maya no boken), *1978*
* *Mazinger Z* - (マジンガーZ Majingā Zetto), *1978*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2015eko Kataluniako Volta

**2015eko Kataluniako Volta** Kataluniako Volta lasterketaren 95. edizioa izan zen. Martxoaren 23 eta martxoaren 29 bitartean jokatu zuten. Calella eta Bartzelona lotu zituen, guztira 1.238,1 km eginez zazpi etapatan. 2015eko UCI WorldToureko bostarren ekitaldia izan zen.

## Talde parte-hartzaileak 
## Ibilbidea 
## Etapak 
### 1. etapa 
### 2. etapa 
### 3. etapa 
### 4. etapa 
### 5. etapa 
### 6. etapa 
### 7. etapa 

## Azken sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
## Kanpo estekak
Azkarai (Begoña)

**Azkarai** Begoñako auzoa da. Otxarkoagatik hurbil dago, Bilbon, eta oraindik mantentzen du baserri-giroa, . 

Azkarai bidea Ibarsusiko futbol zelaietatik igotzen da Arbolantxa bideraino.

Fitxategi:Ibarsusi - Azkarai - Otxarkoaga.jpg|Otxarkoaga eta Azkarai. Azkenengo baserria zibilizazioak inguratuta
Fitxategi:Azkarai Zubero 20240428 103630.jpg|Zubero familiaren baserria. 2023an oraindik egiten zuten txakolina.
Fitxategi:Azkarai - Begoña - 20240428.jpg|Azkarai baserria
Fitxategi:Azkaraibideko etxea.jpg|Etxe txikerra baserria
Fitxategi:Azkarai bidea - Begoña 02.jpg|Bidearen bukaera, Arbolantxatik.
Fitxategi:Azkarai Arbolantxa Begoña 20240428 105845.jpg|Mahats-parrak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Cerro

**Xaber Cerro Díaz** (Galdakao, 2004ko abenduaren 3a) txirrindulari bizkaitarra da.

## Palmaresa 
## Taldeak 
* Murias - 2022
* Baqué - 2023
* Laboral Kutxa - 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Xabier Cerro- Firstcycling.com
Txina Olinpiar Jokoetan

**Txinaren partehartzea** **Olinpiar Jokoetan** gora-beheratsua izan zen 20. mendean, eta 21.ean aldiz, jarraitua izan da, eta domina gehien lortzen dituen herrialdeetako bat da. Aldi berean, **Txinako Herri Errepublika** sortu zenetik, Taiwanen partaidetzarekin izan diran tentsioek markatu izan dute politikoki Txinaren partehartzea. 1981ko akordio batetik, Taiwanek Txinatar Taipei izenarekin partehartzeko konpromisoa erdietsi zuten erakunde olinpikoetan bi gobernuek.

## 20. mendea 
Txinako olinpiar batzordea 1910ean sortu zen Txinako Errepublika izan zena ordezkatuz. 1922an batzorde hori onartu zuen COIk. 1924ko Parisko Jookoetan hiru tenislari txinatar izan ziren, baina gora-behera batzuengandik azkenean ez zuten lehian parte hartu. 

1932an Los Angelesen, Liu Changchun atletismoko atleta izan zen Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen lehen atleta txinatarra, eta hango jokoetako txinatar bakarra izan zen. 

1936ko Berlingo Jokoetan, 54 txinatarrek hartu zuten parte, tartean bi emakumek. Li Sen atleta izan zen Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen Txinako lehen emakumea. 

Londresen 1948an 27 parte hartzaile izan ziren.

Hong Kongek kolonia britainiarra zela parte hartu zuen lehen aldiz Joko Olinpikoetan 1952an, baina Txinaren subirautzara itzuli ondoren, Batzorde Olinpiko propioarekin ordezkaritza izaten jarraitu du.

## Txina eta Taiwanen partehartze olinpikoa 
Txinako Herri Errepublika 1949ko urriaren 1ean sortu zen. Txinako Errepublikako gobernua eta armada Taiwan uhartera erretiratu zirelarik aldi berean. Bi partaidetzen auzi gorabeheratsua hasi zen orduan, grafiko honek erakisten duena: 

## Joko antolakuntzak 
21. mendean, bi Joko Olinpiko antolatu izan dira Txinan, Pekin hiriburuan biak. Udako 2008ko Jokoak, eta 2022ko Negukoak.

## Lehen dominak 
Txinako Herri Errepublikaren urrezko lehen dominak Los Angelesen irabazi zituzten 1984an. Pistolarekin gizonekoen tiro kategoria batean, Xu Haifeng lehen txapeldun olinpiko txinmatarra bihurtu zen. Emakumezkoen lehen urrezkoa Ma Yanhongek irabazi zuen barra asimetrikoetan, gimnastikan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Åhman

**Klas David Åhman** (2001eko abenduaren 20a) Suediako hondartza boleibol jokalaria da. Jonatan Hellvigekin batera, urrezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan eta zilarrezko domina 2023ko Munduko Hondartza Boleibol Txapelketan. Gaur egun, FIVB Hondartzako Boleiboleko Munduko Rankingeko lehenengo postuan dago.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Jonatan Hellvig

**Anders Jonatan Hellvig** (2001eko urriaren 5a) hondartza-boleiboleko jokalari suediarra da. David Åhman taldekidearekin batera urrezko domina irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Carlos Delgado Puente

**Carlos Delgado Puente** (Iruñea, 1985eko uztailaren 12a) nafar txirrindulari ohia da.

Garaipenik aipagarriena 2007an lortu zuen, Espainiako errepideko txapelketa eskuratu baitzuen, 23 urtez azpiko mailan. 

## Palmaresa 
**2007**
* 20px Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpikoan)
**2009**
* 9. Nafarroako itzulian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Carlos Delgado Puente - *Firstcycling.com*
Marta Zabaleta

**Marta Zabaleta** hauetako bat izan daiteke:

* **Marta Raquel Zabaleta** (1937), ekonomialaria, gizarte zientzialaria, idazlea, poeta, saiakeragilea, akademikoa eta kultura sustatzailea.
* **Marta Zabaleta Barandiaran** (1965), gipuzkoar piano jotzailea.
Maialen Gallardo

**Maialen Gallardo** (Arrasate, 1998) Gasteizen bizi den nutrizionista, gimnasta eta kickboxing borrokalari gipuzkoarra da.

## Kirol ibilbidea 
Arrasaten jaio zen, 1998an. Gimnasia erritmikoan eta aerobicean hasi zuen bere kirol ibilbidea, eta modalitate horretan Espainiako txapeldun izatera iritsi zen Arrasateko Dragoi taldearekin.Ondoren, Gasteizera joan zen, eta han Dietetika eta Nutrizioa ikasi zituen. Han, herri horretako Biribildu taldeko gimnastekin integratu zen, eta haiekin bizpahiru aldiz lortu zuen Espainiako txapeldun izatea, eta aero step munduko txapelketan parte hartu zuen.

2018an, Portugalen egin zen gimnasia aerobikoko munduko txapelketan parte hartu zuen Espainiako Selekzioko kide izan zen, eta laugarren postuan geratu ziren. 2018an, Biribildurekin egindako aero step-eko munduko txapelketan, bizkarreko lesioa izan zuen eta goi mailako gimnastika utzi behar izan zuen. Horren ostean, urte pare bat eman zituen gimnastikako monitore lanetan, sortzaileetako bat izan zen Relevé klubarekin. 

2021ean kickboxinga entrenatzen hasi zen. Lehen borrokaldian 52-55 kg-ko kategorian borrokatu zuen, baina ondoren, bere ezaugarri fisikoak direla eta (pisu txikia), K1 eta low kick (belaunak itsatsi gabe) modalitateetan parte hartu du  batez ere, bere pisuari dagokion kategorian parte hartzeko aukera gutxi baititu (46-48 kg). Ponferradan (MFC) (Mamba Fight Club), Bilboko Gran Slamen (han irabazi zuen) eta Kanaria Handian (eten batengatik utzi behar izan zuen) parte hartu du.

2024ko martxoaren 30ean ISKAko (International Sport Kickboxing Association) Europako titulua lortu zuen, Cruzilles-lès-Mepillat-en 48 kg-tik beherako Europako txapeldun izan baitzen, puntukako bost asaltotan Marine Bigey aurreko txapeldunari irabaziz.

Kickboxinga egitea eta kirol horretan nutrizionista eta emakumeen hezitzaile gisa egiten duen lana uztartzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.elcorreo.com/deportes/deporte-femenino-alava/club-biribildu-triunfa-20180711102732-nt.html
Brandie Wilkerson

**Brandie Wilkerson** (1992ko uztailaren 1a) hondartza-boleiboleko jokalari kanadarra da, eta eskuineko aldearen blokeatzaile gisa jokatzen du. Gaur egun, Melissa Humana-Paredes taldekidearekin lehiatzen da, eta harekin zilarrezko domina bat irabazi zuen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Tanja Hüberli

**Tanja** **Hüberli** (1992ko abuztuaren 27a) hondartza-boleiboleko jokalari suitzarra da. 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan Suitza ordezkatu zuen Nina Betschart bikotearekin.  Bederatzigarren amaitu zuten, oro har. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan lehiatu ziren berriro eta brontzezko domina lortu zuten.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Carl Frederik Blixen-Finecke

**Carl Frederik Axel Bror Blixen-Finecke baroia** (Dallund, 1822ko abuztuaren 15a – Baden-Baden, 1873ko urtarrilaren 6a) daniar politikaria izan zen. Danimarkalo lehen ministroa izan zen 1860an.

Pomeraniako familia noble bateko kidea eta Näsbyholm gazteluaren jabea izan zen.

Legebiltzarreko kide izan zen 1851tik 1852ra, 1858tik 1861era eta 1862tik 1864ra. Carl Edvard Rotwitten gobernuan, Kanpo Azaroetako ministro izan zen. 1860ko otsailaren 8an Rotwitt hil ondoren, lehen ministro bihurtu zen, otsailaren 24an gobernu berria eratu arte.

Bror von Blixen-Fineckeren arbasoa izan zen.
Melissa Humana-Paredes

**Melissa Humana-Paredes** (1992ko urriaren 10a) hondartza-boleiboleko jokalari kanadarra da, Brandie Wilkersonekin lehiatzen du. Bikoteak Kanada ordezkatu zuen 2024 Udako Olinpiar Jokoetan, zilarrezko domina irabazita.

Humana-Paredes aurrez Sarah Pavanekin lehiatu zen, bereziki 2019ko Hondartzako Boleiboleko Munduko Txapelketetan urrezko domina eta Commonwealtheko Jokoetako bi titulu irabaziz, eta 2020ko Udako Olinpiadetan lehiatuz.

## Kirol lorpenak
Nina Brunner

**Nina Brunner** (**Betschart**, 1995eko urriaren 14a) hondartza-boleiboleko jokalari suitzar profesionala da, eta eskuin aldearen defendatzaile gisa jokatzen du Tanja Hüberli kidearekin. Bi aldiz da Europako txapeldun, 2021ean eta 2023an titulua irabazita, zilarrezko domina 2018ko eta 2022ko Europako Txapelketetan, eta brontzezko domina 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan. Nicole Eiholzer bikote ohiarekin, urrezko domina irabazi zuen 2015eko lehen Europako Jokoetan. Hüberlirekin batera, Betschartek urrezko 3 domina, zilarrezko 4 eta brontzezko 6 irabazi ditu FIVB Munduko Zirkuituan eta bere ondorengoa den Boleibol World Beach Pro Tourrean. Betschart / Hüberli taldeak Suitza ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, non bederatzigarren postuan amaitu zuten eta bere herrialdearen garaipenean funtsezko rola bete zuten 2022an Hondartza CEV Boleiboleko Nazioen Kopako emakumezkoen ekitaldian. Munduko rankingean 2. postua lortu zuten 2021eko azaroan.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Hildegard Brem

**Renate Brem** (Viena, 1951ko martxoaren 2a – Hohenweiler, 2024ko abuztuaren 23a) austriar moja zistertarra izan zen, ***Maria Hildegard*** erlijio-izena zuena. Mariastern-Gwiggen monasterioko abadesa izan zen 2005etik hil zen arte.

## Bizitza 
1951n jaio zen Vienan. 1957tik 1961era Vienako Rennweg auzoko Sacré Coeur eskolan ikasi zuen, eta 1961etik 1969ra Vienako Barnetegi Federalean. 1969tik 1974ra matematika, filosofia, psikologia, pedagogia eta teologia ikasi zituen Vienako Unibertsitatean, irakasten hasteko asmoarekin. 1975ean zientzietako masterra egin zuen, eta 1977ko ekainean matematikako doktoretza lortu zuen. Bi urtez irakatsi zuen Vienan eta Hollabrunnen.

1977ko irailean Mariastern-Gwiggen monasterioan sartu zen. 1979ko maiatzaren 13an lehen botoak eman zituen Hildegard erlijio-izenarekin, eta 1982ko maiatzaren 31n betiko botoak. Urte bereko abenduan nobizioen zuzendari izendatu zuten, 1995ean azpipriore eta 2002an priore. 2005eko martxoaren 3an abadesa hautatu zuten, eta apirilaren 23an bedeinkatu zuten. *Ausculta* leloa hautatu zuen. Zistertar ikasketetako irakaslea eta Heiligenkreuzeko Unibertsitateko Teologia Espiritual eta Erlijio Ikasketen Institutuko kidea izan zen. 2017an Vorarlberg Estatuaren Ohorezko Domina eman zioten.

## Lan hautatuak 
* *Aelred von Rievaulx, Spiegel der Liebe* (1989)
* *In der Freude der Liebe. Gianna Beretta Molla* (1998)
* *Einmütig in der Liebe. Die frühesten Quellentexte von Cîteaux* (Alberich Martin Altermattekin batera, 1998)
* *Neuerung und Erneuerung. Wichtige Quellentexte aus der Geschichte des Zisterzienserordens* (Alberich Martin Altermattekin batera, 2003)
* *Aelred von Rievaulx, Samenkörner zur Meditation* (2004)
* *Balduin von Ford* (2012)
* *Gertrud von Helfta* (2014)
* *Evangelium pur. Die Werke der Barmherzigkeit* (Gerhard Winklerrekin batera, 2014)
* *Gertrud von Helfta, Botschaft von Gottes Güte II* (Buch 3) (2015)
* *Gertrud von Helfta, Botschaft von Gottes Güte III* (Buch 4) (2016)
* *Zweite Liebe? Geistliche Lebenswenden* (2016)
* *Die Carta Caritatis* (2019)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak