Omar

**Omar ibn al-Khattab** (; Meka,  - Medina, ) edo soilik **Omar**, **al-Faruq** (gauza onak eta txarrak bereizten dituena) izenaz ezaguna; gobernari eta legelari musulmana eta kalifa ortodoxo deiturikoen artean, bigarrena izan zen, Mahoma hil ondoren eta Abbastar Kalifa-herria ezarri aurretik islamiar inperioak izan zituen lehen gobernariak. Omar Abu Bakr-en ondorengoa izan zen, eta 634tik 644ra arte gobernatu zuen.

Islamaren historiako buruzagi famatu, garrantzitsu eta eraginkorrenetakotzat hartzen da, nahiz eta xiiek ez duten liluragarritzat hartzen, 581. urtearen inguruan. Hasieran, Mahomaren eta erlijio berriko fededunen aurka borrokatu zen, baina, geroago, 615ean, islam erlijioa bere egin zuen.

Omar profetaren *sahaba* (lankide) eta ordezkari leialenetakoa izan zen. Mahomaren aitaginarreba zen, Abu Bakr bezala, hura bere alaba Hafsa alabarekin ezkondu baitzen.​ Nortasun handiko gizona (iturrietan maiz aipatzen dena), eragin handia izan zuen. Profeta 632an hil zenean, Abu Bakr oinordeko gisa aukeratua izan zedin lagundu zuen; aldi berean, Abu Bakr-ek bere oinordeko izendatu zuen bi urte geroago.

Haren erregealdian, Omarrek arrakasta handiz hedatu zuen kalifa-herria, gobernatuz Sasandar Inperiotik Bizantziar Inperioko bi heren baino gehiagoraino. Sasandarrei aurre egin zien, eta Persia bi urtean konkistatzea lortu zuen, 642 eta 644 artean. Juduen tradizioak hari aitortu zion juduei erromesaldian Jerusalemen sartzeko baimena eta hiria gurtzen utzi. K. o. 644ko azaroaren 7an, Firuz izeneko esklabo persiar batek hil zuen, estatuko hiriburu Medinako meskitan. Uthmanek ordezkatu zuen.

Omar Sinestunen Printzea (, *amir al-muminin*) titulua eraman zuen lehen kalifa izan zen. Hejiraren aroa ezarri zuen (islamiar egutegia horren araberakoa da): 622ko uztailaren 16an hasten da. Harkaitzaren Kupula ospetsua ere Jerusalemen eraikitzea agindu zuen, tradizioaren arabera, Abraham bere seme Ismael (judu eta kristau tradizioetan Isaak) sakrifikatzeko zorian egon zen arrokaren inguruan: Mahoma zerurantz hortik igo zen.

Behin kalifa aukeratua izan ondoren, Omarrek Bizantziar Inperioaren eta Persiaren aurka borrokatu zen. Mediterraneo itsasoaren ekialdeko zatia konkistatzera abiatu zen, bere ondorengoek hedatuko zuten islamiar inperioaren oinarriak ezarriz. Siria bizantziarra 638an konkistatu zuen; Egipto, 642an; eta Mesopotamia (harrezkero Irak izenaz ezaguna), urte berean, Nehavendeko guduaren ondoren. Konkistatutako lurralde guztietako egitura administratiboak mantendu zituen, eta ez zen bertako biztanleen sinesmen erlijiosoekin amaitzen saiatu, beste arrazoi batzuen artean, musulmanak ez zirenak (dhimmiak edo *babestuak*) estatutupean jarri zituelako, zerga berezi bat ordaintzera behartzen zituena eta islamdar estatuari diru sartze garrantzitsuak ematen zizkionak. Konkistatutako tokietan, bere armadak biztanleriatik isolatuta mantentzen zituen, eta lortutako diruarekin ordaintzen zituen.

## Biografia
left|thumb|192x192px|Omar ibn Al-Khattab izenaren ikonografia
Abu Hafs Omar ibn al-Khattab al-Adawi al-Quraixi Mekan jaio zen, seguruenik 586 eta 590 artean, gaur egun Yabal Omar deitzen diren mendietan, Banu Adi taldeko familia baten etxean, eskualdeko beste familien arteko arbitraje-gaien arduraduna zena.

Khattab ibn Nufail-en eta haren emaztea Hantama bint Hixam-en semea zen, Banu Makhzum-en tribukoa.

Tradizio islamiarraren arabera, elefantearen urtean jaio zen, Mahoma profeta jaio eta 13 urtera. Bere aitaren gameluen artzain gisa egin zuen lan, Mekatik hurbil zeuden lautadetan; gainera, ezaguna zen bere adimenarengatik, eta, bere herrikideen artean, nabarmen agertzen zen;​ Omarrek berak esan zuen aitak gogor eta gordinki tratatzen zuela.

Omarrek borroka, hipika eta poesia ikasi zituen, eta, bere eskualdean, irakurtzen ikasi zuen bakanetako bat izan zen, garai hartan gauza bitxia. Tradizioak dio gizon garaia, indartsua eta borrokalari trebea zela. Tribuetan, aita ordezkatu zuen arbitrajearen kontuetan.

Okaz, Majnah eta Dhi Al Majaz azoketara ere joaten zen, non merkataritzari buruz ikasi zuen, eta merkatari garrantzitsu bihurtu zen, Erromara eta Pertsiara bidaiatuz. Han, erromatar kulturaren aditu bihurtu zen. Merkataritzan garrantzi handia izan arren, ezin izan zuen arrakastaz jarraitu. Islam erlijioa bere egin aurretik, ardoaren eta emakumeen zale egin zen.​ Mahomaren heriotza gomendatu zuen. Irmoki sinesten zuen Quraixen batasunean, eta, islamaren fede berria, zatiketa- eta haserre-arrazoi gisa ikusten zuen.

Nu'aim al-Hakim-ek bere etxean galdetzeko esan zion, arreba eta senarra islamiar egin baitziren. Etxera iritsi zenean, Omarrek bere arreba eta Said ibn Zaid koinatua (Omarren lehengusua) aurkitu zituen  Koraneko suraren *Ta-Ha* bertsoak errezitatzen.​ Koinatuarekin eztabaidan hasi zen. Arreba senarra erreskatatzera etorri zenean, harekin ere eztabaidan hasi zen. Hala ere, jarraitzen zuten esaten: «Hil gintuzkezu, baina ez diogu uko egingo islamari». Hitz horiek entzutean, arreba hain gogor astindu zuen Omarrek, ezen ahotik odola zeriola erori baitzen lurrera. Arrebari egindakoa ikusi zuenean, errukiz baretu zen, eta, arrebari, errezitatzen ari zena emateko eskatu zion. Arrebak ezetz erantzun, eta hau esan zion: «Lizuna zara, eta lizun batek ezin du Idazketa ukitu ere». Hark behin eta berriz eskatzen zion, baina arrebak ez zegoen prest orriak ukitzen uzteko gorputza garbitu ezean. Azkenean, Omarrek amore eman zuen. Gorputza garbitu eta gero, bertsoak irakurtzen hasi zen: «Egia esan, Ni Ala naiz. Ez dago Jainkorik ni izan ezik; beraz, Niri (bakarrik) zerbitzatu, eta otoitz erregular bat ezarri nire oroimenerako» (Koran 20:14). Negar egin eta aitortu zuen: «Egia esan, hori da Alaren hitza. Alaren mezularia Muhammad dela baieztatzen dut». Hori entzutean, Jabbab barrendik irten zen, eta esan zuen: "O, Omar! Berri onak zuretzat. Atzo, Muhammadek Alari egin zion otoitz: «O, Ala! indartu ezazu islama Omarrekin edo Abu Yahlekin, nahi duzunarekin. Badirudi haren otoitza zure alde erantzun dela».​

Orduan, Omar Mahomarengana joan zen hura hiltzeko prestatuta zuen ezpata berarekin, eta islama onartu zuen haren eta beraren kideen aurrean. Omarrek 29 urte zituen islama onartu zuenean.

Islama besarkatu ondoren, Omarrek Quraixen buruari, Abu Yahl-i, islama onartu zuela jakinarazi zion.. Kontakizun baten arabera, harrezkero Omarrek agerian egin zuen otoitz Kaaban, eta Quraixen, Abu Yahl eta Abu Sufyan buruzagiek haserre begiratzen zuten.​ Horrek are gehiago lagundu zien musulmanei islamaren praktikan konfiantza irabazten. Garai hartan, Omarrek aurre egin zion musulmanei otoitz egiten eragozten ausartzen zen edonori, baina inor ez zen ausartu Omarri oztoporik jartzen otoitz egiten zuenean.

Omarrek islama bere egiteak boterea eman zien musulmanei eta fede islamiarrari Mekan. Gertaera horren ondoren, musulmanek otoitzak eskaini zituzten Massidal-Haram-en, lehen aldiz modu irekian. Abdullah Ibn Masud-ek esan zuen:

### Medinara bidaia
622. urtean, Yathrib-ek eskaintzen zuen segurtasuna zela eta (geroago, Medinat an-Nabi edo Medina izendatua), Mahomak Medinara bidaiatzea agindu zien jarraitzaileei. Musulman gehienek gauez emigratu zuten Quraixen erresistentziaren beldur baitziren, baina diote Omar egun argiz joan zela hau esanez: «Emaztea alargun utzi nahi duenak eta seme-alabak umezurtz utzi nahi dituenak, nirekin elkar bedi han, itsaslabar horren atzean».​​ Omarrek Medinara bidaiatu zuen, Said ibn Zaid, aldi berean lehengusu eta koinatu zenarekin batera. Geroago, urte berean, Banu Nadir-en tribu juduaren aurkako kanpaina bateko partaide izan zen Omar.

625ean, Omarren alaba, Hafsa, Mahomarekin. 628. urtean, Omar Hudaibiya-ko Itunaren lekuko izan zen.

630. urtean, armada musulmanak Meka konkistatzera joan zirenean, bera armada hartako kide izan zen. Geroago, 630ean, Hunaineko guduan eta Taif-en setioan borrokatu zen. Mahomaren agindupean egindako Tabukeko guduan armada musulmaneko kide izan zen, eta diote bere aberastasunaren erdia eman zuela espedizio hura prestatzeko. Mahomaren Haj agur-ospakizunetan ere parte hartu zuen 632. urtean.

### Kalifa-herria
Kalifa aukeratu ondoren, Omarrek oinarri sendoago batean jarri zuen estatu berria. Profetaren lagunek Sinestunen Printzearen titulu berria eman nahi zioten, zaila egiten baitzitzaien Profetaren oinordekoaren oinordeko (Profetaren kalifaren kalifa) esatea. Omarrek, kalifa-herria Arabiatik kanpora zabaltzeko, Abu Bakr-ek hasitako kanpaina militarrari eutsi zion, Bizantziar Inperioaren eta Pertsiako Sasandar Inperioaren aurka borrokatuz. Bere gobernupean, Siria (636), Irak (637), Egipto (639-642) eta Iran mendebaldea (641-643) musulmanen kontrolpean erail zuen Piruz Nahavandi (Abu Lulu ere deitua) izeneko esklabo persiar batek, goizeko otoitzean Medinako meskitan (estatuko hiriburuan). Hilketaren arrazoiak ez daude argi. Argibide bat izan daiteke Persiaren konkista musulmanari erantzuteko gertatu zela. Hilketaren plangintza hilabete batzuk lehenago egin zen. 644ko urrian, Omarrek *Haj* (erromesaldi) bati ekin zion Mekara, eta erromesaldian zehar hiltzaileek Omar urte hartan hilko zela adierazi zuten. Bertan batutako jendetza izugarria ezkutatzeko erabili zuten konspiratzaileek. Hajeko erritual batean, *Rami al-Jamarat* (deabruaren harrikatzea), norbaitek harri bat bota zion Omarri, buruan zauritu zuena, eta ahots bat entzun zen esanez Omar ez zela inoiz gehiago Hajera joango.

Piruz Nahavandi esklabo persiarrak (Abu Lulu izenez ere ezaguna) kexa bat aurkeztu zion Omarri bere nagusi Mughira-k eskatzen zion zerga handiagatik. Omarrek Mughirari idatzi zion zergaz galdezka, eta, Mughiraren erantzuna ona izan zen arren, Omarrek pentsatu zuen Abu Lulu-ren zerga zentzuzkoa zela eguneko diru-sarrerak zirela eta. Omarrek Abu Luluri galdetu ziola diote: «Haize-errotak egiten dituzula entzun dut. Egin bat niretzat ere». Piruz, animoz higuingarria, esan zion: «Egia esan, horrelako errota bat egingo dut zuretzat, mundu osoa gogoraraziko duena».

Piruzi eman zioten Omar hiltzeko agindua. Planaren arabera, *fajr*-eko (egunsentia baino lehen goizeko otoitzak) otoitzen aurretik, Piruz Masjid al-Nabawira sartuko zen, Medinako meskita nagusira, non Omarrek otoitzak zuzentzen baitzituen, eta bertan erasoko zuen; gero, meskitako jendetzaren artean nahasi, edo ihes egingo zuen.

644ko urriaren 31n, Piruzek eraso egin zion Omarri goizeko otoitzak zuzentzen zituen bitartean, sei aldiz sastatu zuen urdailean, eta, azkenik, zilborrean, hilgarria izango zen zauria. Omar odolusten ari zen bitartean, Piruz ihes egiten saiatu zen, baina alde guztietako jendeak hura harrapatzera jo zuen. Ihes egiteko ahaleginetan, beste hamabi lagun mindu zituela jakinarazi zen, horietako sei edo bederatzi geroago hil zirenak; azkenean, labanarekin bere buruaz beste egin zuen. Hiru egun geroago hil zen Omar, 644ko azaroaren 3an (Dhu al-Hijja-ren 26an, islamiar egutegiko 23. urtean). Hark eskatua zuenez, Masjid al-Nabawi meskitaren ondoan lurperatu zuten, Mahoma eta Abu Bakr kalifaren ondoan, Aixaren baimenaz.

Seiak daude, sunien arabera, paradisua eskaintzen zaien hamar lagunen artean.​ *Hamar famatu*en artean batzordetik kanpo geratu zen eta momentu hartan bizirik zegoen bakarra Said ibn Zaid izan zen, Omarren lehengusu eta koinatua. Omarren tribu bereko odol-ahaidea izateagatik baztertu zuten. Omarren politika zen berarekin zerikusia zuen inor ez izendatzea autoritate-posizio baterako, baita haren arauen arabera kalifikatuta bazeuden ere.

Omarrek berrogeita hamar soldadu armatuko talde bat izendatu zuen bilera egiten zen etxea babesteko. Hurrengo kalifa izendatu arte, Omarrek *sahabi* eta *maula* nabarmen bat, Suhaib ar-Rumi (Suhaib erromatarra), bitarteko kalifa izendatu zuen.

Kalifa hautatzeko bilera egiten ari zirela, Abd ur-Rahman ibn Abu Bakr eta Abd ur-Rahman ibn Auf ohartu ziren Piruzek, Omarren hiltzaileak, erabilitako daga ikusi zutela. Omar hil baino gau bat lehenago, Abd ur-Rahman ibn Auf-ek esan zuen Hurmuzan, Jafina eta Abu Lulu ikusi zituela, zerbait susmagarriri buruz eztabaidatzen ari zirela. Haren presentziaz harrituta, daga lurrera erori zen; hilketan erabilitako bi aurpegiko daga bera zen. Abd ur-Rahman ibn Abu Bakr-ek, Abu Bakr kalifa zenaren semeak, baieztatu zuen Omar hil baino egun batzuk lehenago daga hori Hurmuzanen eskutan ikusi zuela. 

Ezagutarazte horren ondoren, argi zegoen Medinan bizi ziren persiarrek planifikatu zutela. Horregatik haserre, Omarren seme gazteena, Ubaidulla ibn Umar, Medinan zeuden persiar guztiak hiltzen saiatu zen. Hurmuzan, Jafina eta Omarren hiltzailearen alaba (Abu Lulu) hil zituen, ustez musulmana zena. Medinako jendeak Ubaidulla atzeman zuen, eta sarraskiarekin jarraitzea galarazi zion. Esan izan da Amr ibn al-As-ek geldiarazi zuela eta bere ezpata entregatu zezan konbentzitu zuela. Jafinaren erailketak Saad ibn Abi Waqas, adopziozko anaia, haserretu zuen, eta Ubaidulla ibn Umar-i eraso egin zion hark; berriz ere lagunek hartu zuten parte. Omarri ezbeharraren berri eman ziotenean, Ubaidulla espetxeratzeko agindu zuen, eta hurrengo kalifak erabaki zezala haren patua.

Omar 644ko azaroaren 3an hil zen; Azaroaren 7an, Uthmanek kalifa gisa hartu zuen haren lekua. Negoziazio luzeen ondoren, epaitegiak biktimei odol-dirua ematea erabaki zuen, eta Ubaidulla, Omarren semea, askatu zuen, argudiatuz, Omarren hilketaren tragediaren ondoren, jendea areago haserretuko zela hurrengo egunean bere semearen exekuzioarekin.

## Abu Bakr-en aroa
Arabiako egoera politiko delikatua zela eta, Omarrek uko egin zien, hasiera batean, hango tribu matxinoen aurkako operazio militarrei, erromatarren edo persiarren inbasioa gertatuz gero haien babesa lortzeko itxaropenarekin. Geroago, ordea, Abu Bakr-en estrategiarekin bat etorri zen matxinada zanpatzeko indarraren  estrategiarekin. 632. urtearen amaieran, Khalid ibn Walidek Arabia batzea lortu zuen, matxinatuen aurkako garaipen jarraituak lortu ondoren. Bere erregealdian zehar, Omarrek gerrak saihesteko eta gehitutako lurretan boterea sendotzeko politika hartuko zukeen batez ere, bere inperioa gerra jarraituaren bidez hedatu beharrean.

Omarrek Korana liburu gisa biltzeko gomendatu zion Abu Bakr-i, Koranaren 300 *huffaz* (memorizatzaile) Yamamako guduan hil ondoren.

## Erreferentziak 
## Bibliografia
* Donner, Fred, *The Early Islamic Conquests*, Princeton University Press, 1981.
* Guillaume, A., *The Life of Muhammad*, Oxford University Press, 1955.
* Hourani, Albert, *A History of the Arab Peoples*, Faber and Faber, 1991.
* Madelung, Wilferd, *The Succession to Muhammad*, Cambridge University Press, 1997.
* G. Levi Della Vida and M.Bonner "Umar" in *Encyclopedia of Islam* CD-ROM Edition v. 1.0, Koninklijke Brill NV, Leiden, The Netherlands 1999"
* Previte-Orton, C. W (1971). *The Shorter Cambridge Medieval History*. Cambridge: Cambridge University Press.
* How Many Companions Do You Know? By Ali Al-Halawani.
* 
* 
* 
* 
*