open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michael Robinson

**Michael Robinson** (Leicester, 1958ko uztailaren 12 &ndash; Marbella, 2020ko apirilaren 28a) futbolaria eta telebista aurkezlea izan zen. Ingalaterran jaioa, 1987an Osasunan jokatzen hasi zen. Urte luzez futbol esatari gisa aritu zen, baina bereziki famatua egin zen *El día después* saioa hamalau urtez aurkeztu eta gero.

## Futbolean 
Robinson Preston North End eta Manchester City taldeetan hasi zen futbolean. Aurrelari indartsua eta trebea, Robinson Brighton & Hove Albion taldean Ingalaterrako kopako finalera iritsi zen 1983an.

Manchester United-en kontrako partida horretan izugarri jokatu zuen Robinsonek. Brighton irabazteko zorian egon zen, baina 2-2 zen finalaren emaitza. Berdinketa desegiteko hurrengo partidan 4-0 galdu arren, klub askoren arreta pizturik zeukan Robinson gazteak.

Liverpool-ek erosi zuen azkenean 250.000 liberen truke. Talde horretan, halere, jokalari handiek jokatzen zuten, eta Robinsonek abagune gutxi izan zuen. Hiru txapelketa, liga, kopa eta Europako kopa irabazi zituen Liverpoolgo taldeak denboraldi horretan, baina Robinsonen parte-hartzea txikia zen. Hori zela eta, 1984ko amaieran Queens Park Rangers taldera joan zen. 1987an Osasunak erosi zuen, non Sammy Lee Liverpoolgo kide ohia aritzen zen. Hor erretiroa hartu arte jokatu zuen.

## Telebistan 
Canal+ telebistak hartu zuen kirol-saioak aurkezteko. Hor *El día después*-en ibili zen 14 urtez (1991-2005).

Canal+ katean bertan *Las noticias del guiñol* umore-saioak egindako Robinsonen latexezko panpina zen saio horren aurkezlea.

2007an, saio berri bat estreinatu zuen Canal+-en, *Informe Robinson* izenekoa. Bertan, kirola ardatz bezala hartuta, berak ekoitzitako erreportajeak aurkezten zituen. Ordutik, hamabi denboraldi estreinatu dira. Kritika espezializatuak *Informe Robinson* goraipatu du, eta 2009an Ondas sari bat jaso zuen.

2020ko apirilaren 27an hil zen, 61 urte zituela, minbiziak jota.

## Lortutako Txapelketak 
### Liverpool FC 
* 1983/84 Ingalaterrako ligako kopa
* 1983/84 Ingalaterrako liga
* 1983/84 Europako kopa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Hopkins

**William Hopkins** (1793ko otsailaren 2a - 1866ko urriaren 31), geologo eta matematikari ingelesa izan zen.

Kingston-on-Soar herrian jaio zen, Nottinghamshire eskualdean. Gaztetan nekazaritza ikasi zuen Norfolken eta ondoren etxalde bat eraman zuen. 30 urterekin berriro ikasteari ekin zion eta horren ondorioz 1833an *Elements of Trigonometry* lana argitaratu zuen. Horren ondorioz matematikari gisa ezaguna egin zen.

1833an Adam Sedgwickekin aurkitu zen Barmouthen eta berarekin batera hasi zen txango ezberdinak egiten. Horren ondorioa da geologiarekiko zuen interesa. Matematika eta geologiaren arteko harremanak bilatzeari ekin zion eta lurraren tolesteak eta failak ikertu zituen. Glaziarren mugimendua ikertu zuen eta baita ere lurraren altxamendua hainbat lekutan.

1850an Wollaston Domina eman zioten eta hurrengo urtean Geological Society of Londoneko. Ondoren konduktibitatea ikertu zuen.
Kamikaze

thumb|250px|eskuinera|Kamikaze bat USS Missouri korazatuaren aurka jotzeko zorian

 japonierazko hitz bat da, *kami* (jainko) eta *kaze*tik (haize) eratorria, eta "haize jainkotiar" gisa itzuli ohi izan da. Jatorria XII. mendean Japonia mongoliar inbasio batetik salbatu zuen tifoi batean datza, hauen itsas armada guztia ondoratu zuena. Mendebaldean Bigarren Mundu Gerrako pilotu suizidak izendatzeko erabiltzen da, baita pilotu suizidak eta suizidak orokorrean ere.

Japoniak pilotu suizida hauek Bigarren Mundu Gerraren azken urteetan erabili zituen, ordurako Estatu Batuen nagusitasun militarra eta teknologikoa nabaria baitzen. Pilotu hauek hegazkinak misilak bailiren itsasontzi etsaien aurka talkatzen zituzten. Gerraren amaieran, denera 34 itsasontzi hondoratu zituzten eta 288 kaltetu.

Japoniar pentsamenduan ohorearen eta obedientziaren kontzeptuak oso sustraituta daude, eta horregatik kamikazeentzat misio hauek hiltzeko era ohoretsuak ziren, esanahi espiritual handikoa. "Bizia, heriotzaren bidez konkistatzen" zuten.

Japoniarren determinazio honek izua zabaldu zuen marinel estatubatuarretan, edozein unetan eraso suizida baten helburu izan baitzitezkeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Kamikaze" hitzaren jatorriaz *Argia* astekarian
Sengoku aroa

( ahoskatua ) Japoniako historiko gerra zibilen aro luze bat izan zen. Onin gerrarekin hasi zen, 1467an, hamar urte luzez iraun zuelarik, eta beste 90 urtez luzatu zen. Kyotoko autoritate zentrala desegin zen, nahasmen soziala sortuz eta azkenean gerra zibili ekarriz. *Azuchi-Momoyama aroaren etorrerarekin 1573-1603*, Japoniako batasun prozesua eman zen, harik eta ordena eta bakea berrezarri ziren arte 1603 eta 1615en artean etorri zen Edo aroan (1615-1868).

Sengoku aroari historialari japoniarrek bestela zerikusirik ez duen Txinako Estatu Gerlarien Garaiaren omenez jarri zioten izena. Japonia modernoak, Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi eta Tokugawa Ieyasu "Bateratzaile handiak" bezala ezagutzen ditu, Japoniako gobernu zentrala eta lurralde batasuna berreskuratu zutelako.

## Laburpena 
Aro honetan, nahiz eta Japoniako enperadorea ofizialki nazioko agintaria zen eta jauntxo guztiek leialtasuna zor zioten, figura zeremonial eta erlijioso bat zen shogunari boterea ematen ziona, general goren baten parekoa zen samuraien burua, noblezia goi kargua. Urteetan zehar shogunek boterea galdu zuten eta daimyo-ek eskuratu zuten, lurraldearen batasunaren kontra, erreinu txikiak bailira autonomoki gobernatuz. 

Horrela ere, Ashikaga shogunerriak (1336-1573) aurreko Kamakura shogunerriaren (1185-1333) estruktura mantendu zuen eta gobernu gerlari bat sortu zuen, Hojo klanak ezarri zituen eskubide sozial-ekonomikoetan oinarrituta Joei kodearekin 1232an. Ez zuen daimyo askoren leialtasuna lortu, bereziki haien lurraldeak Kyototik urrun izanagatik, kontrolpean manten ezin zitzakeelako. Jauntxo hauetako asko lurren kontrolagatik eta shogunatoarenganako eraginarengatik, kontrolik gabe hasi ziren borrokatzen. Ming Txinarekin tratuak areagotu zirenean ekonomia hobetu zen eta diruaren erabilera areagotu zen, merkatuak eta hiri komertzialak agertzen joan ziren heinean. Horrek eta hobekuntzek nekazaritzan eta tratu txikiek, autonomia lokalaren nahia handiagoa izatea ekarri zuen hierarkia sozialaren maila guztietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antemio

**Antemio** (; 420 inguru - 472ko uztailaren 11), 467tik hil zen arte mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen.

Baliteke Antemio azken enperadore trebea izana. Inperioak zituen bi erronka militarrei aurre egiten saiatu zen. Alde batetik, Galian zeuden Eurikoren bisigodoak eta, beste aldetik, Ipar Afrikan zeuden Genserikoren bandaloak eraso zituen.

Leon I. ekialdeko enperadorearen babesa jaso zuen, haren alaba Rizimerorekin ezkondu baitzen. Iliriako matxinoek ere bat egin zuten enperadorearekin.

Nolanahi ere Antemiok ez zuen adina zorterik germaniarren aurka. Eurikok erromatarren armada garaituta, erromatarren menpe segitzen zuten Galiako hainbat hiri konkistatu zuen. Genserikoren kontra ekialdeko laguntza jaso bazuen ere, vandaloek haren itsas-armada suntsitu zuten.

470ean, Antemio gaixotu zen. Pozoia zelakoan, nobleziaren aurka egin zuen Antemiok. Rizimero, Inperioko itzalpeko boterea, Milanen matxinatu zen. 6.000 soldadu harturik, Erroma eraso zuen Antemio atzemateko. 5 hilabete ondoren, Antemio atxilotu eta hil zuen Rizimerok.

## Kanpo estekak
Pablo Orbaiz

**Pablo Orbaiz Lesaka** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1979ko otsailaren 6a-) futbolari profesional ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen gehienetan; noizbehinka, atzelari lanetan.

## Estatistikak 
*2024ko maiatzaren 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  fitxa - Athletic Club
Banner

**Banner** bat webguneetan eta mugikorren aplikazioetan erabiltzen den publizitate formatu bat da, webgune edo mugikorreko aplikazio bat barnean ikusizko iragarki bat txertatzeko. Gehienetan bisitariak erakartzeko ordaintzen duenaren iragarkia izaten da, eta gehinetan, ere, esteka bat izaten du iragarleak eman nahi duen inforamzioa gehiago duen helbide batera lotuta dagoena.

Banner hitza, berez, ingelesezko hitza da, eta pankarta esan nahi du. Diseinu grafikoren eta inprenta edo karteldegia egiten duten enpresek, oraindik sentsu horretan erabiltzen dute.

Bannerrak azken finean irudiak dira (animaziodun GIF irudiak edo JPEG estatikoak) edota Flash, Shockwave eta Java bezalako teknologia bidez sortutako animazioak.

Bannerren formatu ohikoena horizontala izaten da, baina formatoak asko aldatu dira pantailen formato berrietara egokitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Euskal webguneen artean bannerrak doan elkartrukatzeko sistema
Osasuna B

**Osasuna B** (gaztelaniaz *Osasuna Promesas* izenaz ere ezaguna) da Osasuna futbol klubaren bigarren taldea. Harrobiko maila altuena da, eta jokalariez hornitzen du lehen taldea. Azken urteetan Bigarren B Mailan jokatu du.

## Futbol Zelaia 
Osasunak Taxoaren duen instalazioetan jokatzen du. 1982an sortua, 4.500 ikusleentzako eta 105 x 68 metroko zelaia du.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 33
* Denboraldiak Lehen Federazioan: 3
* Denboraldiak Bigarren Federazioan: 1
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 9
* **Emaitzarik onena**: 2.a (Bigarren B Maila, 89-90 eta 95-96 denboraldiak)

### Emaitza historikoak 
* ¹ Garai hartan Lehen Erregionala *Bigarren Erregionala* zen.
* ² Garai hartan Nafarroako Preferentea *Lehen Erregionala* zen.

### Taldea denboraldika 
* Osasuna Promesas 2019/2020
* Osasuna Promesas 2020/2021
* Osasuna Promesas 2022/2023
* Osasuna Promesas 2023/2024
* Osasuna Promesas 2024/2025

### Jokalari ezagunenak 

* Manuel Almunia
* Mikel Arruabarrena
* Iñaki Astiz
* Cesar Azpilikueta
* Juan Carlos Caballero Martin
* Cesar Krutxaga
* Gorka de Carlos
* Juantxo Elia
* Ion Erize
* Santiago Ezquerro
* Andres Fernandez
* Javier Flaño
* Miguel Flaño
* Raúl García
* Jose Angel Gascon
* Jon Andoni Goikoetxea
* Jose Izquierdo
* Josetxo Romero
* Jesus Maria Lacruz
* Txomin Larrainzar
* Koikili Lertxundi
* David López Moreno
* Javier Lopez Vallejo
* Javi Martinez
* Enrique Martin Monreal
* Tiko
* Mauricio Torres Fernandez
* Natxo Monreal Eraso
* Antxon Muneta
* Iñaki Muñoz
* Txomin Nagore
* Pablo Orbaiz
* Jaime Penedo
* Patxi Puñal
* Ruper
* Roberto Santamaria
* Ricardo Sanzol
* Enrique Sola
* Luis Alfonso Sota
* Juan Carlos Unzue
* Jose Angel Ziganda

## Kanpo estekak
Azken Portu

**Azken Portu** Zarauzko auzo handienetakoa da; tamaina eta baita biztanleria aldetik ere. Herriko erdialdean dago kokatuta, mendebaldean Salbide eta Alde Zaharra eta ekialdean Zelai-Ondo eta Aritzbatalde auzoak mugakide dituelarik.

Sasoi batean nekazarien auzoa zena, 60ko hamarkadaz geroztik nekazari, langile eta etorkinen auzoa bihurtu zen, eta bertan eraiki zituzten langile-etxeetara bizitzera aldatutako herritarrek zein kanpotarrek errotik aldatu zuten auzoaren izaera.

Auzoko eraikin zaharrena Santa Klara komentua da.

## Jaiak 
Abuztuaren 12an ospatzen da Santa Klara eguna, eta egun horren inguruan antolatzen dira jaiak, abuztuaren 10ean, 11n eta 12an.

Santa Klara, Azken Portu eta Aritzbataldeko (SKAPA) jai batzordeak edota *komisiyuak* antolatzen ditu jaiak.

2006az geroztik, gainera, abuztuko festak antolatzeaz gain, hilero ekitaldi bat antolatzea erabaki du jai batzordeak.

## Artea, kalean 
Duela zenbait urtetik hona, Azken Portuko jai batzordea osatzen duten auzotarrek, abuztuko jaiak antolatzeaz gain, beste zenbait ekimen ere egiten dituzte. Nabarmenena, Azken Portuko hormak auzoari buruzko horma-irudiekin margotzea da, zenbait artistaren laguntzarekin. Honela, dagoeneko hainbat horma-irudi ikus daitezke auzoan, bertako kontuekin eta jendearekin lotutako marrazkiekin osatuta. Ekimen honekin, Azken Portu "arteari eta kolore guztiei zabaldutako auzoa" dela nabarmendu nahi dute bertakoek.

## Kanpo estekak
William Henry Fitton

**William Henry Fitton** (1780ko urtarrilaren 24a - 1861eko maiatzaren 13a), irlandar geologoa izan zen.

Fitton Dublinen jaio zen eta Trinity Collegen ikasi zuen. Garai horretan geologian interesatu zen, batez ere fosiletan. 1808an Edinburgora mugitu zen eta bertan geologia ikasi zuen eta 1809an Londonera mugitu zen eta bertan kimika eta medikuntza ikasi zuen. 1811n Geological Society of Londoni Dublineko eskualdeko geologiaren inguruko txostena aurkeztu zion, hainbat mineral arraro barne.

*Observations on some of the Strata between the Chalk and the Oxford Oolite, in the South-east of England* (Trans. Geol. Soc. ser. 2, vol. iv.) eta ''Fitton's Strata below the Chalk* lanak argitaratu zituen. Geological Society of Londoneko lehendakari izan zen 1827-1829 tratean. *Notes on the Progress of Geology in England*, *A Geological Sketch of the Vicinity of Hastings'' lanak idatzi zituen hortik aurrera. 1852an Wollaston Domina eman zioten.
Olibrio

**Flavio Anizio Olibrio** () 472ko uztailaren 11tik urriaren 23 arte mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen.

Bandaloek arpilatu ostean, Erroma utzi zuen. Konstantinoplan kontsul izendatu zuten 464an. Garai horretan Plazidiarekin, Valentiniano III.aren alabarekin ezkondu zen. Geiserikoren semea, Huneriko, Plazidiaren alaba batekin ezkondu zen. Lotura honen izenean, Geiserikok Olibriorako aldarrikatu zuen enperadore titulua.

472an, ekialdeko enperadoreak, Leon I.ak, Olibrio Italiara bidali zuen, Antemio enperadorea Rizimeroren kontrako borrokan laguntzera. Baina Rizimerorekin aldiz aurreko negoziazioak zirela eta, Antemioren heriotzaren ostean, enperadore bihurtu zen Olibrio. Nolanahi ere, berehala hil zen kausa naturalengatik.

## Kanpo estekak
Romulo Augustulo

**Romulo Augustulo** (;  - 476 ondoren, 488 baino lehen), azken mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen.

Germaniar jatorrizko Flavio Orestes politikaria eta gerlaria zuen aita (Atilaren jenerala izan zen ere). Flavio Orestes "Magister militum" (Armadaren burua) izendatu zuen Julio Nepote mendebaldeko enperadoreak 475ean. Urte horretako abuztuaren 28an, Orestesek Ravenna hiriburua kontrolpean eduki ahal izan zuen estatu-kolpe baten bidez. Julio Nepotek Dalmaziara joan behar izan zuen: handik gobernatzen segitu zuen, 480an hil zen arte.

Hala ere, Flavio Orestes benetako gobernatzailea bilakatu zen. Bere burua kargurako egokirik ez ikusita, semea izendatu zuen enperadore 475eko urriaren 31n. Ekialdeko enperadoreek, Zenonek zein Basiliskok, ez zuten enperadore berria onartu.

Romulok ume edo nerabe bat izan behar izan zuen izendapenaren garaian. Aitak gobernatu ahal izateko panpina baino ez zen. Hala ere, handik gutxira germaniar batzuk matxinatu ziren, Orestesek lursoroak emateari uko egin zionean. Haien buruzagiak, Odoakrok, Orestes atzeman eta hil egin zuen 476ko abuztuaren 28an.

Odoakrok Ravenna hiriburua hartu zuen enperadore gaztearekin batera. Romulok abdikatu behar izan zuen 476ko irailaren 4an. Monasterio batean bizi izan zen bizitza osoan. Horrela, Mendebaldeko Erromatar Inperioa desegin zen. Ekialdekoak 1453 arte iraun zuen. Mendebaldeko erorialdiak, halere, ez zuen hauts handirik harrotu, benetako boterea galdurik baitzeukan Erromak: Odoakro bezalako germaniarrek zeukaten benetako agintea.

## Kanpo estekak
Mercalli eskala

**Mercalli eskala** lurrikarak 12 puntutan neurtzeko eskala kuantitatibo bat da, inguruan bizi diren pertsonek jasandako suntsipenetan oinarritua. Giuseppe Mercalli geologo italiarrak paratu zuen, baina geroago, aldaketa batzuk egin zaizkio, zuzenago egiteko:

* I **Instrumentala** - Ez da sumatzen.
* II **Somatzeko zaila** - Jende gutxik sumatzen du, batez ere eraikin handietako goiko solairuetan daudenak.
* III **Motela** - Etzanda daudenek edo eremu zurrun batean direnek sumatzen dute.
* IV **Igartzeko adinakoa** - Etxe barruan diren gehienek sumatzen dute, baita kanpoan direnek ere.
* V **Nahiko nabarmena** - Edonork suma dezake. Lo dagoena esna liteke.
* VI **Nabarmena** - Zuhaitzak eta argiak mugitu egiten dira, alarmak berez pizten dira eta apaletako gauzak eror litezke.
* VII **Oso nabarmena** - Alarma orokorra. Horma eta zapaiako igeltsuan arraildurak sortzen dira.
* VIII **Suntsitzailea** - Mugitzen ari diren autoetan igartzen da, tximiniak erortzen dira eta eraikin bat edo beste eror liteke.
* IX **Hondatzailea** - Zenbait etxe erortzen dira, hoditerian ugari apurtzen da.
* X **Dohakabea** - Arraildura nabarmenak lurraren azalean, trenbide suntsituak eta lur-jauziak arruntak dira.
* XI **Oso-dohakabea** - Oso etxe gutxik diraute zutik, zubiak erortzen dira, zerbitzu guztiak (elektrizitatea, ura, gasa, trenak) eten egiten dira. Lur-jauzi nabarmenak.
* XII **Katastrofikoa** - Suntsipen orokorra. Objektuak hegaz, ibaien ibilguetan eta topografian aldaketa nabarmenak.

Ikusten denez, lehen bostak gizakiak berak sumatzen duenaren arabera egiten dira: inkesta bidez egiten da. Hurrengoak eraikinen suntsiduraren arabera neurtzen dira.

Richter eskalarekin ez dago guztiz lotuta: eraikin egokiak dauden leku batean Richter Eskalan 6 duen lurrikara batek Mercalli eskalan 5 izan lezake, eta eraikin desegokiak dauden leku batean, 7koa.

## Iturriak 
* *Plaka-tektonika: Lurraren funtzionamendua ulertzeko teoria* - Apraiz Atutxa, Arturo. Udako Euskal Unibertsitatea. 2005.

## Kanpo estekak
Julio Nepote

**Julio Nepote** (; 430 inguru - 480), 474tik mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen.

Leon I.a ekialdeko enperadorearen iloba batekin ezkondu zen Julio. Hortik dator goitizena, "Nepos" iloba baita. 474an, enperadore izendatu zuen Leon I.ak Glizerio boteretik kentzearren. Izan ere, usurpatzailetzat jotzen zuten Glizerio Ekialdeko Inperioan, eta, hortaz, enperadore berria izendatzeko eskubidea zuten. 474ko ekainean, Nepotek Ravennan sartuta Glizerio atzeman zuen. Dalmaziako Salona hirira bidali zuen, horko artzapezpikua izatera.

Agintean, Nepote Erromaren menpeko azken eremuak, Italia eta Galiako hegoaldea, gordetzen saiatu zen. Euriko bisigodoen erregearekin birnegoziatu zuen bake-hitzarmen bat, eta Proventza Erromaren menpera itzuli zen. Horren truke, garrantzi gutxiko zonaldeak eman zizkion, zein kontrolatzeko zailak ziren erromatarrentzat gainera. Nolanahi ere, Geiserikorekiko negoziazioak ez ziren hain arrakastatsurik izan. Vandaloek, haren aginpean, berriro ekin zioten Italiako kostaldea erasotzeari. Ekialdeko Inperioarekin bake-hitzarmena sinaturik, ez zuen Mendebaldekoarekin ere egiteko beharrik.

Enperadore trebea bazen ere, Erromako Senatuak ez zuen gustuko, ekialdeekin zituen loturak zirela eta. Flavio Orestes armadaren buruan kokatu zuenean, ikusi zen Nepotek ez zuela ospe handirik mendebaldean. Izan ere, Flavio Orestesek 475eko abuztuaren 28an Ravenna hiriburua hartuta Nepotek ihes egitera behartu zuen. Orestek jatorri germaniarra izanda ez zuen enperadore bihurtzerik. Hori zela eta, Romulo Augustulo semeari eman zion titulua, 10 urte baino ez zituen arren.

Nepotek bidezko enperadoretzat jotzen zuen bere burua, Dalmazian bazegoen ere. Ekialdeko Enperadoreak zein Galiako erregeak ere honela onartu zuten. 476ko irailaren 4an, Odoakro germaniarrak Ravenna hartu zuen eta Romulo Augustulo abdikatzera behartu zuen. Honela, Italiako gobernatzailea izendatu zuen bere burua. Zenon ekialdeko enperadoreari egoera hau onestea eskatu zion. Honek, Nepote enperadoretzat hartzera bihurtu zuen Odoakro, zeinek, bat etorrita, Nepoteren izenean txanponak egin zituen Italia osorako. Hala ere, 480an, Nepote hil zuten. Odoakrok Dalmazia eraso zuen eta bere menpera igaro zuen.

## Kanpo estekak
Giuseppe Mercalli

**Giuseppe Mercalli** (1850eko maiatzaren 21a - 1914ko martxoaren 19a) italiar bulkanologoa izan zen. Apaiza izendatu zuten eta irakasle izan zen Milango seminarioan, baina bere ideia liberalak zirela eta kanporatua izan zen. Ondoren Italiako gobernuak irakasle izendatu zuen.

150 liburu idatzi zituen sismologiari buruz, euretariko batzuk 28 hizkuntzatara itzuli direnak, baina bere ekarpenik ezagunena Mercalli eskala asmatzea izan zen, lurrikarak neurtzeko gaur egun ere erabiltzen den sistema.

Parafinazko lanpara bat erortzean erreta hil zen, baina garaiko poliziaren arabera erailda izan zen.
Adolphe d'Archiac

'''Etienne Jules Adolphe Desmier de Saint-Simon, Vicomte d'Archiac'* (*Archiaeko Bizkondea*) (Reims, 1802ko irailaren 24a- Paris, 1868ko abenduaren 24a) Frantziar geologo eta paleontologoa izan zen.

Reimsen jaio zen eta eskola militar batean ikasi zuen. 1830. urterarte militar aritu zen. Garai hau baino lehen liburu erromantiko bat idatzi zuen. 1830tik aurrera geologiari buruz interesatzen hasi zen. Lehen lanetan, 1835. urtean, Frantzia, Belgika eta Ingalaterrako Tertziario eta Kretazeoa ikertu zituen, eta bereziki bertan agertzen ziren fosilekin eta euren sekuentziekin. Ondoren Karboniferoa, Devoniarra eta Siluriarra ikertu zituen.

*Histoire des Progrès de la Géologie de 1834 à 1859'' lan handia (8 liburu) argitaratu zuen. 1853an Wollaston Domina eman zioten. Urte berean Indiako nummulitesen inguruko lan bat argitaratu zuen Jules Haimerekin batera. Muséum National d'Histoire Naturelleko Paleontologia irakaslea izan zen. Beste lan batzuk *Paléontologie Stratigraphique*, *Géologie et paléontologie* (1866) eta *Asie mineure* (1866) izan ziren. 1868an bere buruaz beste egin zuen Senara botatzen.
Glizerio

**Glizerio** (;  - 480 eta gero), 473 eta 474 bitartean mendebaldeko erromatar enperadorea izan zen.

Glizerio Ravennako gortean aritzen zen 473ko martxoaren 3an Gundobandok, *Magister militum* berriak, enperadore izendatu zuenean. Leon I.a ekialdeko enperadoreak ez zuen izendapen hori onartu.

473an bai ostrogodoek ekialdetik bai bisigodoek mendebaldetik Italiako penintsula mehatxatzen zuten. Glizeriok arrakastaz tropak bidali zituen godoen bi adar horiek bat egin zezaten saihestearren.

Arrakastak arrakasta, Leon I.ak ez zuen usurpatzaile bat mendebaldeko tronuan ikusi nahi. Julio Nepote senidea enperadore izendatuta, tropak Italiara bidali zituen 474ko ekainean. Glizeriok ez zien aurre egin, eta borrokatu gabe errenditu zen. Agian joera hori eskertzearren Julio Nepotek artzapezpiku izendatu zuen Glizerio.

## Kanpo estekak
Ion Andoni Goikoetxea

**Ion Andoni Goikoetxea Lasa** (Iruñea, 1965eko urriaren 21a) 1985 eta 1999 arteko futbolari ohia da. "Goiko" bezala ezaguna, Osasuna, Reala, F.C. Bartzelona eta Athletic Club taldeetan nabarmendu zen. Ezker zein eskuin hegalean jokatu ahal zuen, bai erdian bai atzean. Bere garaiko Espainiako muturrik onenetakotzat hartua izan zen

## Jokalari ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

### Jokalari bezala lortutako tituluak 
* 4 liga txapelketa: 1990-1991, 1991-1992, 1992-1993 eta 1993-1994, FC Barcelonarekin.
* 1 Champions League: 1991-1992, FC Barcelonarekin.
* 1 Europako Superkopa: 1993, FC Barcelonarekin.
* 3 Europako Superkopa: 1991, 1992, 1994, FC Barcelonarekin.

## Entrenatzaile ibilbidea 
Futbolari bezala erretiratu ondoren, urte batzuk beranduago, Osasunako talde teknikoan sartu zen. Kuko Zigandaren bigarren postuan, Osasunako Ohorezko Mailako jubeniletako lehen entrenatzailea izan zen, Gazteen Errege Kopako final bat lortuz, beranduago Osasuna Promesasena eta azkenik 2006-07 denboraldian lehen taldearena. Denboraldi horretan UEFA Kopako finalerdietara iristea lortu zuen. 2009-2010 denboraldian Kuko Ziganda taldeko bigarren entrenatzailea izan zen Xerez CDn.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
*
VI. mendea

**VI. mendeak** 501etik 600. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

### Gertaerak 
* Gundeshapurreko Akademia ireki zen Iranen.
* Irlandako *Scots* tribua Kaledoniara iritsi zen, eta hortik datorkio Eskozia izena.
* Zen budismoa Vietnamera sartu zen Txinatik.
* Konstantinopolisen izurri bubonikoa sortu zen, eta hortik Erromatar Inperiora hedatu.
* Karantania sortu zen, eslaviar eta esloveniarren lehen estatu independentea.
* Bulgariako Kutriguriak Errumaniara iritsi ziren.
* Nubia kristautasun koptikora aldatu zen.
* Aargau frankoen esku geratu zen.
* Funaneko erreinua erori zen.
* Zetaren bidea Europara iritsi zen.
* Backgammon jokoa asmatu zen Persian.
* Xakea Persian sartu da Indiatik.
* Bizantziar Inperioak zeta lortu zuen Txinatik.

### Kultura 
* Justiniano I.a bizantziar enperadoreak Konstantinopoliseko eraikin nagusiak eraikiarazi zituen, horien artean Hagia Sofia, Hagia Sofia Txikia, Hagia Irene eta Basilika uhaska

### Pertsona nabarmenak 
## Kanpo estekak
Indotxina

**Indotxina** hego-ekialdeko Asiako penintsula da, Indiaren, Bengalako golkoaren eta Txinaren artean dagoena. Malakako itsasarteak bereizten du Insulindiatik. Gaur egun ondorengo estatuek osatzen dute: Kanbodia, Vietnam, Laos, Myanmar (Birmania ohia) eta Thailandia.

Ibai nagusiak Irawadi, Saluen eta Mekong dira. Montzoi klima nagusia da lurralde gehienean; iparraldean, berriz, ekuatoriala da. Erlijio nagusia budista da. Politikoki Indotxina-ren barruan Birmania, Thailandia, Laos, Kamputxea, Vietman eta Malaysia daude. Bost etnia talde nagusi daude Indotxinan: birmaniarrak, siameseak, khmerak, laosiarrak eta vietnamdarrak.

## Historia 
I. mendetik X. mendea arte Txinaren mende egon zen. Indotxinara iritsi ziren lehen europarrak portugaldarrak izan ziren (1508). 1858tik 1954ra Frantziaren parte izan zen, Frantziar Indotxina osatuz (1887-1954).

## Ikus, gainera 
* Indotxinako Gerra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erradiografia

[thumb|[Ukondo baten erradiografia.]]
thumb|thumbtime=0|start=0|Nola funtzionatzen dute **X izpiek**?
**Erradiografia** argi ikusgaia ez den beste erradiazio elektromagnetiko batzuk, batez ere X izpiak, erabilita gauzaki opakuen barneko egitura erakusten dituzten irudiak ekoizteko teknika bat da.

Giza gorputzaren barneko elementuak ikusteko balia daiteke. Gorputzeko atal guztiak ager daitezke erradiografiei esker, baina bereziki hezurrak, aparatu kardiobaskularra, arnas aparatua eta organo batzuk (giltzurrunak, hesteak edo puxika). Burmuina edo pankrea erakusteko, adibidez, ez dira baliagarriak.

## Ikus, gainera 
* Erradiologia

## Kanpo-estekak
José Izquierdo

**José Izquierdo Martínez** (Arnedo, 1980ko abuztuaren 3) futbol atzelaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.76 m. du luzera eta 70 kg. pisatzen du.

Osasunako harrobian hezia, 7 denboraldi eman ditu talde gorritxoan, 2 zenbakia sorbaldan. Nolanahi ere, 2008ko udan, Nafarroako taldea utzi zuen, eta bigarren mailako Gimnastic de Tarragonak fitxatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
## Kanpo estekak
Rafael Clavero

**Rafa Clavero** (Kordoba, 1977ko urtarrilaren 10) futbol atzelaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.75 m. du luzera eta 67 kg. pisatzen du.

3 zenbakia sorbaldan, Osasunan 2 denboraldi eman zituen, Real Murcia-tik erosi zutenean.

## Taldeak 
* 1996-1997: Montilla
* 1996-1999: Cordoba
* 1999-2000: Merida
* 2000-2001: Numantzia
* 2001-2004: Murtzia
* 2004-2006: Osasuna
* 2006-2007: Tenerife

## Kanpo estekak
Carlos Cuéllar

**Carlos Cuéllar** (Madril, 1981eko abuztuaren 23) futbol atzelaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.90 m. du luzera eta 84&nbsp;kg. pisatzen du. Bizkortasuna eta baloia ongi jokatuta ateratzeko trebetasuna dira atzelari honen ezaugarri nabarmenenak.

CD Numancia-tik erosita, 5 zenbakia sorbaldan eman ditu Osasunan 4 denboralditan. Baina 2007ko uztailaren 5ean, £2.37 milioi ordaindu ostean, Glasgow Rangersek fitxatu zuten.

## Kirol ibilbidea 
* E.F. Tetuan-Ventilla
* 2001-2003 CD Numancia
* 2003-2007 Osasuna
* 2007-2008 Glasgow Rangers
* 2008-2012 Aston Villa
* 2012- Sunderland

## Kanpo estekak
Enrique Corrales

**Enrique Corrales Martin** (Sevilla, 1982ko martxoaren 1a) futbol atzelaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.75 m. du luzera eta 70&nbsp;kg. pisatzen du.

Real Madril B-tik erosita, Osasunarekin lehen mailan 2004ko abuztuaren 29an jokatu zuen Bilboko Athletic Klubaren kontra. Nafarroako taldean 4 urte eman ondoren, 2008ko udan Mallorcara joatea erabaki zuen Corralesek.

## Kirol ibilbidea 
* 2000-2003 Real Madril B
* 2004-2008 Osasuna
* 2008- RCD Mallorca

## Kanpo estekak
Juan Manuel Ortiz

**Juan Manuel Ortiz** (Alacant, 1982ko martxoaren 1) futbol erdilaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.79 m. du luzera eta 70&nbsp;kg. pisatzen du.

8 zenbakia sorbaldan, Osasunan 2 denboraldi daramatza, Atletico Madril-etik erosi zutenez geroztik.
Valmiro Lopes

**Valmiro Lopes Rocha** edo bere ezizena den **Valdo**, (Leon, Espainia, 1981eko apirilaren 23) futbol erdilaria da.

11 zenbakia sorbaldan, Osasunan 5 denboraldi eman ditu, Real Madriletik erosi zutenez geroztik. 2007ko udan, RCD Espaynolek fitxatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
* 2000-2002 Real Madril B
* 2001-2002 Real Madril
* 2002-2003 Real Madril B
* 2002-2007 Osasuna
* 2007-2009 RCD Espaynol
* 2009–2010 Málaga CF (utzita)
* 2010-2012 Levante UD
* 2012-2013 CF Atlante
* 2013 Levante UD (utzita)
* 2014 Asteras Tripoli FC
Marcelo Sosa

**Marcelo Sosa** (Montevideo, Uruguai, 1978ko ekainaren 2) futbol erdilaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.80 m. du luzera eta 76 kg. pisatzen du.

18 zenbakia sorbaldan, Osasunan denboraldi bat darama, Atletico Madriletik erosi zutenez geroztik.
Bernardo Romeo

**Bernardo Daniel Romeo** (Tandil, Buenos Aires, 1977ko irailaren 10a) futbol aurrelari argentinarra da. Estatistika ofizialen arabera 1.74 m. du luzera eta 72 kg. pisatzen du.

RCD Mallorcan aritu ondoren, 20 zenbakia sorbaldan, Osasunan 2 denboraldi eman zituen. Nolanahi ere, 2007an bere bihotzeko taldera, Argentinako San Lorenzora hain zuzen ere, itzuli zen. Argentinako futbol selekzio nazionalarekin ere aritua da.

## Kirol ibilbidea 
* 1995-1998 Estudiantes de La Plata
* 1998-2002 San Lorenzo de Almagro
* 2002-2005 Hamburger SV
* 2004-2005 Real Mallorca (Hamburger SVk utzia)
* 2005-2007 Osasuna
* 2007- Club Atlético San Lorenzo de Almagro

## Kanpo estekak
Mohamed El Yaagoubi

'*Mohammed *Moha* El Yaagoubi*' (; Taourirt, Maroko, 1977ko irailaren 12a) futbol erdilaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.70 m. du luzera eta 70 kg. pisatzen du. 2006an, RCD Espanyolen jokalaria bilakatu zen, 6 denboraldi Osasunan ibili ondoren. Espanyolen bi denboraldi jokatu zituen, 2008an Real Sociedadera utzita joan arte. Errealean denboraldi bat jokatu ondoren Gironarekin sinatu zuen.

## Kirol ibilbidea 
* 1996-1997 CF Santboia
* 1997-1999 FC Barcelona C
* 1999-2000 FC Bartzelona B
* 2000-2006 CA Osasuna
* 2006-2008 RCD Espanyol
* 2008- Real Sociedad (utzita)
* 2009-2012 Girona Futbol Club
* 2012-2014 CE Sabadell

## Kanpo estekak
Fran Moreno

'''Francisco Javier 'Fran' Moreno Jiménez'* (Iruñea, 1984ko maiatzaren 7) euskal herritar futbolaria da. Puntaerdi edo erdiko aurrelari moduan aritzen da. Estatistika ofizialen arabera 1.87 m. du luzera eta 76&nbsp;kg. pisatzen du. Osasunako harrobian hezia, denboraldi bat eman zuen lehen taldean 2005-2006, 12 zenbakia sorbaldan. 2007-2008 denboraldian Albacete taldean aritu da Osasuna taldeak utzita.
## Estatistikak 
*2021ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.''

## Kanpo estekak
Javier Flaño

**Javier Flaño Bezunartea** (Iruñea, 1984ko abuztuaren 19) futbol atzelaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.77 m. du luzera eta 68&nbsp;kg. pisatzen du. Miguel Flaño futbolariaren anai bikia da.

## Ibilbidea 
Osasunako harrobian hezia, lehen taldearekin 2005eko abuztuaren 28an estreinako partida jokatu zuen Villarreal CFren kontra, 17 dorsalarekin. Osasunan lau denboraldi egin ondoren, aukera bila Numanciara joan zen. Han jokatu zituen bi denboraldietan partidu asko jokatu zituen. Gero Elx-en beste bi denboraldi egin zituen, eta Mirandesen beste bat. 2014/2015 denboraldirako etxera itzuli zen, eta beste lau denboraldi eta gero, Logroñesera joan zen.

## Estatistikak 
*2017ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*
Santa Klara komentua (Zarautz)

**Santa Klara komentua** Zarauzko eraikin nabarmenenetakoa da, Azken Portu auzoan kokatua dago. 1610ean sortu zuten eta gaur egun hutsik dago. 2021tik Udalak du jabetza.

Zarauzko eraikin zaharrenetakoa da Santa Klara komentua. 1610ean sortu zuten, eta ordudanik bertan bizi diren klaratarrek hamaika otoitz egin dute. Martxoaren 23an Santa Klara eguna ospatzen dute. 2006an hamabi moja bizi ziren Santa Klara komentuan. Gazteena abadesa bera zen, eta 72 urte zituen.

## Komentuaren historia 
Klaratarren komentua Narros jauregian bizi zen alargun aberats batek sortu zuen, alabekin batera, XVII. mendean

Narros jauregian bizi zen Doña Maria Ana de Zarauz, aberatsa, zumaiar baten alarguna. Alaba zaharrena Iraetako gizon batekin ezkondu zitzaion, baina alaba horren senarra ere hil egin zen. Ama, orduan, alaba alargunarekin eta beste bi alabekin geratu zen, eta mojak izatea erabaki zuten. Baina ez zekiten zein ordena aukeratu, eta txotx egin zuten. Santa Klara atera zitzaien, eta moja klaratarrak izatea erabaki zuten. Zer egin behar zuten ez zekitenez, Burgosko Lerma komentuan laguntza eskatu zuten, handik mojak etor zitezen, beraiei bizitza berria erakustera. Oso aberatsak ziren, eta zituzten baserri, lur eta gainerakoak eman egin zituzten, eta komentu hau eraikitzea erabaki zuten. Komentu hau eraiki bitartean, hogei bat urtez, Narros jauregian egon ziren bizitzen moja klaratarrak.

Filipe III.ak eman zien lizentzia, Madrilen, 1610eko urtarrilaren 4an. 1611n hasi ziren eraikuntza lanetan, eta 1625ean amaitu zuten. Eliza, berriz, geroago eraiki zuten, 1656an, gurutze itxurako egiturarekin. Agiri zaharretan irakur daitekeenez, «sortzaileek komentuari 14.000 dukat eman zizkioten, eta urtero 700 errealeko errenta ordaintzen zuten».

Espainiako Gerra Zibilaren garaian, esaterako, komentuan bertan emakumeak preso egon ziren. Aurreko gerran, karlistaldian, larri ibili ziren mojak, eta komentutik atera eta Bilbora joan behar izan zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Agirre Lopez

**Xabier Agirre Lopez** (Gasteiz, 1951ko apirilaren 8a - Iruñea, 2021eko otsailaren 13a) arabar politikaria izan zen. Teknikari administraria lanbidez, Gasteizko Aurrezki Kutxan lan egin zuen, Euzko Alderdi Jeltzalearekin (EAJ) bere ibilbide politikoari ekin zion arte.

## Ibilbide politikoa 
EAJko eusko legebiltzarkidea izan zen VII. eta VIII. legegintzaldietan lehenengo, eta X. legegintzaldian, ondoren.. EAJko Araba Buru Batzarreko lehendakari eta Euskadi Buru Batzarreko idazkari eta bozeramaile izan zen 1983tik 1987 arte.

Herrizaingoko sailburuordea, Nekazaritza eta Arrantzako sailburuaren aholkularia eta Arabako Batzar Nagusietako prokuradorea ere izan zen.

2007tik 2011 arte, Arabako Foru Aldundiko ahaldun nagusi izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak
Leopold von Buch

**Christian Leopold Freiherr von Buch** (1774ko apirilaren 26a - 1853ko martxoaren 4a) Alemaniar geologo eta paleontologoa izan zen eta XIX. mendearen lehen erdiko geologo garrantzitsuenen artean dago.

Alexander von Humboldtekin batera ikasi zuen Abraham Gottlob Werner maisu zutela eta asko bidaiatu zuen. Bulkanismoa, fosilak, estratigrafia... izan ziren besteak beste bere interesak. Berak definitu zuen lehen aldiz Jurasikoa.

Alemaniako Elkarte Geologikoak bere izena darama eta 1842an Wollaston Domina eman zioten.
Heinrich Georg Bronn

**Heinrich Georg Bronn** (1800ko Martxoaren 3a - 1862ko Uztailaren 5a) alemaniako geologo eta paleontologoa izan zen.

1821an doktoratu zen medikuntzan eta hurrengo urteetan historia naturaleko irakaslea izan zen. Garai horretan paleontologiaren inguruko ikerketak egiten hasi zen eta Italia, Frantzia eta Alemaniako hainbat eskualde ikertu zituen. *Jahrbuch für Mineralogie* eta *Neues Jahrbuch* idatzi zituen 1830 eta 1862 bitartean. Bere lanik garrantzitsuena *Letkaea Geognostica* izan zen.

*Handbuch einer Geschichte der Natur* liburuan geofisikaren inguruan aritu zen eta liburuaren bigarren atalean fosilen eta bizitzaren historiaz aritzen zen; liburuan kreazionismoa defendatzen zuen (oraindik ere Darwinen teoriak ez ziren agertu). Hirugarren atalean, *Index Palaeontologicus*, fosil sorta ederra deskribatu zuen

Amorphozoa, Actinozoa, eta Malacozoak deskribatu zituen. 1861ean Bronnek Wollaston Domina eskuratu zuen.
Miguel Flaño

**Miguel Flaño Bezunartea** (Iruñea, 1984ko abuztuaren 19) Euskal Herriko futbol atzelaria da. Estatistika ofizialen arabera 1.77 m. du luzera eta 72&nbsp;kg. pisatzen du.

Osasunako harrobian hezia, 15 denboraldi egin zituen talde gorritxoan, kapitain maitatu bat izanez, eta 4 zenbakia sorbaldan. Gaur egun, 2019ko negutik Cordoban dabil. Bere anai bikia Javier Flaño ere futbol jokalaria da.

## Estatistikak 
*2015ko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Jose Luis Anda

**Jose Luis Anda Fernández** (Maroko, 1948ko uztaila) VII., VIII. eta IX. legegintzaldietako PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. PSE-EEn barnan Arabako Batzorde Eragileko, Arabako Probintzia Batzordeko eta Euskadiko Nazio Batzordeko kidea da.
 
Zuzenbidean lizentziaturik, Gizarte Ongizaterako zuzendari nagusia da Arabako Foru Aldundian.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
Nekane Altzelai

**Nekane Altzelai Uliondo** (Telleriarte, Legazpi, Gipuzkoa, 1966ko abuztuaren 30a) politikari gipuzkoarra da.

## Ibilbide politikoa 
18 urterekin afiliatu zen Eusko Alkartasuna alderdira.

Eusko Alkartasunako Gipuzkoako Batzorde Eragileko kidea izan zen 1996 eta 2000 bitartean. Halaber, 2000 eta 2004 bitartean Eusko Alkartasunako Batzorde Eragileko kidea izan zen.

EAko eusko legebiltzarkidea izan zen V., VI. eta VII. legegintzaldietan.

2006 urtean, Ahotsak taldeko sortzaileetako bat izan zen Euskal Herriko beste alderdi politiko batuzetako emakumeekin batera.

2008an Espainiako Kongresurako, EAren Gipuzkoako zerrendan lehen postuan aurkeztu zen. Ez zuen behar adinako babesik lortu eta, ondorioz, alderdiak ordura arte Espainian zuen ordezkaritza parlamentarioa galdu zuen.

2009ko maiatzean, arrazoi politiko eta pertsonalak argudiatuta, Eusko Alkartasunako kide izateari utzi zion 23 urteko militantziaren ondoren.

2013an Bake Prozesua Indartzeko Foro Sozialean parte hartzen hasi zen, Ahotsakeko kide modura.
  
Ekonomi eta Enpresa Zientzietan lizentziaturik, garapen lankidetzan aritzen diren hainbat erakundetako zein Greenpeace-ko kidea da. ELA sindikatuan eta Ekonomilarien Euskal Kolegioan afiliatua dago.

## Erreferentziak
Karmele Antxustegi Urkiaga

**Karmele Antxustegi Urkiaga** (Ondarroa, Bizkaia, 1953) politikari eta soziologo bizkaitarra da. 

EAko kidea izan da. Ondarroako Udaleko zinegotzia eta legebiltzarkidea izan zen. 

## Ibilbidea 
1983an Ondarroako udaleko zinegotzi aukeratu zuten, EAJren zerrendetan aurkeztuta. 1983tik 1986ra Ondarroako alkateordea izan zen.

1987an zinegotzi kargua berritu zuen, kasu honetan EAren zerrendan aurkeztuta. 2003an berriro hautatu zuten herriko zinegotzi, EAJ-EA koalizioaren zerrendatik. Eta baita 2007an ere, kasu hartan EAren bakarkako zerrendarekin aurkeztuta.

Eusko Legebiltzarreko VI., VII. eta VIII. legegintzaldietako EAko legebiltzarkidea izan zen 1999tik 2009ra. 

EAko Batzorde Eragileko kidea ere izan zen. 

Horretaz gain, Bizkaiko Elbarrituen Koordinazio Batzordearen kidea da.

## Lanak 
* ANTXUSTEGI, Karmele (2002), "Diferentes fases en la vida de una mujer discapacitada" in *Desde las discapacidades hacia la inclusión: I Congreso Internacional de Discapacidad de Euskadi, XI Congreso Estatal de Espina Bífida e Hidrocefalia* / Inés Orella

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nerea Antia

**Nerea Antia Vinós** VII., VIII. eta IX. legegintzaldietako EAJko eusko legebiltzarkidea da. EAJ-n barnan, Araba Buru Batzarreko kidea da. Euskal Filologian lizentziaturik, Amnesty Internationaleko eta ATEA (Asociación para un Trato Ético con los Animales) Elkarteko aktibista da.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra
* EAJ
Maite Aranburu

**Maite Aranburu Olabarrieta** VIII. legegintzaldiko EHAKko eusko legebiltzarkidea izan da. Ogibidez Web-kudeatzailea da, Ikus-entzunezko komunikazioa ikasi baitu.
Juan Antonio Arieta-Araunabeña

**Juan Antonio Arieta-Araunabeña Ibarzabal** VII., VIII., IX. eta X. legegintzaldietako EAJko eusko legebiltzarkidea da. EAJn barnan Ondarretako uriburu-batzarreko lehendakari ohia eta Bizkaiko herrialde batzarreko ahaldun ohia da. Toki administrazioko idazkari ikuskatzailea hau Unesco Etxea eta Ama-Lur erakundeetako kidea da.
Mertxe Agúndez

**Mercedes Agúndez Basterra** (Bilbo, ?) bizkaitar abokatu eta politikaria da. VIII. eta IX. legegintzaldietako PSE-EEko eusko legebiltzarkidea da. 1995etik 2004ra arte jarduneko arartekoa izan zen Xabier Markiegi ordezkatuz. Zuzenbidean lizentziatua eta Eusko Ikaskuntzako Gizarte Ospe Batzordeko kidea da.

## Erreferentziak
Arantza Aurrekoetxea

**Miren Arantza Aurrekoetxea Bilbao** (Zamudio, 1961 - ) VIII., IX. eta X. legegintzaldietako EAJko eusko legebiltzarkidea da. EAJn barnan Zamudioko Uri-Buru Batzarreko Idazkaria eta lehendakaria da. 1996tik 2002ra arte Eusko Jaurlaritzako Euskara Planen zuzendaria izan zen. Egun, Zamudioko Udaleko zinegotzia da.

Euskal filologian lizentziaturik, itzulpen ikasketak ere egin ditu.Zamudioko Lagatzu euskara elkarteko eta Arroeta taldeko bazkidea da.

## Ikus, gainera 
* Eusko Legebiltzarra

## Kanpo estekak
Ane Auzmendi

**Ane Auzmendi Munduate** VIII. legegintzaldiko EHAKko eusko legebiltzarkidea izan da. Ogibidez, irakaslea da, haur hezkuntzan eta lehen hezkuntzan diplomatua baita.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herrialdeetako Alderdi Komunista

## Kanpo estekak 
*  Ane Auzmendiri buruzko albistea Diario Vasco egunkarian.
Arhantsusi

**Arhantsusi** Nafarroa Behereko ekialdeko udalerri bat da, Oztibarre eskualdekoa.

## Geografia 
Biduze ibaia udalerritik igarotzen da eta baita RD-933 errepidea ere.

### Udalerri mugakideak 
* Uhartehiri iparraldean
* Izura-Azme ipar-mendebaldean
* Pagola eta Jutsi hegoaldean

### Etxeak eta Auzoak 
* Eliza
* Pagola
* Oihana

## Toponimia 
### Antzinako toponimoak 
Arhantsusi toponimoa honako formak izan ditu: *sanctus stephanus de aranchiis* eta *aranchus* (1160, Iruñeko eskutitzak) eta *Aransusi* (1621).

### Etimologia 
Orpustanen esanetan, toponimoak *Arhan-* edo *Arran-* euskal erroa du. Besteek berriz 'elorri beltz asko duen lekua' dela diote.

### Egungo toponimoa 
Euskaltzaindiak Arhantsusi hobesten du, bertoko herritarrak arhantsusiar edo arhantsusitar izanda..

## Demografia 
Karlos III.a Nafarroakoak agindutako 1412-1413ko zerga-erroldaren arabera, herriak 5 su zituen. 1551eko erroldan, ''des hommes et des armes qui sont dans le présent royaume de Navarre d'en deçà les ports* izenekoa, berriz 13 su zituen, hau da, bilakaera demografiko handia izan zuen XV. eta XVI. mendeetan.

Oharra: 2006ko biztanleria, INSEEk emaniko behin-behineko datua da.

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Arhantsusiko Alexandre Etcheberry ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Arhantsusin Garaziko hizkeran mintzatzen da, nafar-lapurtarraren aldaera.

## Ondasun nabarmenak 
* Gotorleku baten aztarna protohistorikoak *Gaztelu Zahar''ren eta beste batenak Portasanse izeneko lekuan.
* XIV. mendeko Doneztebe eliza.
* Udalerriko XVIII. mendeko zenbait etxek monumentu historiko izendapena dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klaratar

[thumb|200px|Klaratarren ikur edo armarria, [Frantziskotarren ere badena.]]
**Santa Klararen ordena** (Ordo Sanctae Clarae, O.S.C.) edo **Klaratarrak** frantziskotar familiaren adar bat da eta bigarren ordena frantziskotarra osatzen du.

## Historia 
Klara Asiskoak San Frantziskoren eredua jarraitu nahiean sortu zuen elkartea. Frantzisko berak onartu zituen lehenengo mojak (tartean Klararen ahizpa Ines) eta benediktarrekin bizitzera bidali zituen auraudi propio baten faltan. Laster, Cortonako Guido apezpikuak Asisko San Damian elizatxoa utzi zien han bizi zitezen eta hantxe sortu zuten lehenengo elkartea Frantziskoren gomendioekin.

Zenbait oztopo gainditu ondoren eta Frantziskoren bitartez, bizitza erregela propioa lortu zuten, modu honetan Klara da Elizaren historian Erlijio-ordena batetako erregela idatzi zuen lehenengo emakumea. 

Tradizioak dioenez, Italiatik at fundatutako lehenengo komentua Nafarroan sortu zuten klaratarrek, Iruñeako harresietatik kanpo 1227-1228 urtean hemendik bertze komentu batzuk sortuz Tutera(1257) eta Lizarran (1262). Iruñeako fundazioa Erriberrira mugitu zen eta oraindik dirau.

## Bizimodua 
Erlijio-ordena honetan sartzen denak pobrezia-botoa bere egiten du, eta ez dute norberaren inolako ondasunik edo dirurik. Dutena, klaratarrentzat izaten da beti ere. Euren esanetan: *Ebanjelioan aita San Frantziskok eta ama Santa Klarak pobrezia betetzeko esan digute, eta horri eusten diogu*. Ez dute pentsiorik eta antzekorik kobratzen. Inork ez du kontu pertsonalik eta dena komunitatearentzat izaten da. Komentuaren gastuetarako erabiltzen dute diru hori, eta soberakinak misioetarako edota antzeko ekimenak laguntzeko bideratzen dute.

thumb|220px
Hauxe da Klaratar baten eguneroko bizimodua:
* Goizeko 06:00etan jaikitzen dira.
* 06:30ean kaperara sartzen dira, otoitzak eta errezuak egitera
* 07:45ak arte egoten dira kaperan.
* 12:00etan angelusa errezatzen dute, eta gero salmo batzuk. Jauna erretiratzen dute ondoren, eta bazkaltzeko biltzen dira guztiak. Bazkalostean, denen artean biltzen dituzte ontziak.
* 14:00ak arte solasean aritzen dira, «errekreoa» esaten dioten ordua izaten da hori.
* 14:00etatik aurrera, berriz, aisialdirako denbora izaten dute, bakoitzak nahi duena egiteko. 
* 15:00etan berriro kaperara itzultzen dira.
* 18:00ak arte berriro aisialdirako denbora izaten dute.
* 18:00etan bildu, eta 18:30ak arte otoitz egiten dute.
* 18:30ean, berriz, meza izaten dute komentuko elizan, eta ateak zabalik egoten dira herritarrentzat.
* 19:45an irten eta 20:00etan afaltzen dute.
* 21:00tan azken otoitza egiten dute.
* 22:00etatik aurrera «libre», elkarrekin hitz egin edo nahi dutenean ohera joateko.

## Klaratarren komentuak Euskal Herriak 
thumb|ezkerrera|Bidaurretako Santa Klara monasterioa.
* Santa Klara komentua (Azkoitia)
* Bidaurretako Santa Klara monasterioa (Oñati)
* Santa Klara komentua (Zarautz)
* Aingeruetako Andre Mariaren komentua (Arizkun)

## Kanpo estekak
Arnegi

**Arnegi** Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta. Garazi eskualdean dago, Donibane Garazi hiriburutik 8,1 kilometrora. Altuera 218 eta 1 410 metro artekoa da, eta 21,21 km²-ko azalera hartzen du. 2018. urtean 237 biztanle zituen.

Bertako biztanleak *arnegitarrak* dira.

## Izena 
Arnegi beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

* frantsesez: *Arnéguy* ("agnegí" ahoskatua)
* gaztelaniaz: *Arnegui* ("arnégi" ahoskatua)

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Arranegui* (1284)
* *Arranegui de supra* (1284)
* ''Notre-Dame d'Arnéguy* (1703)
* *Arnegui'' (1796)

Arnegin 1614an sinatu zen Erroko eta Baigorriko ibarren artean Sorogainibar eta Kintoa larreen inguruan bakeak egiten saiatzen zen akordioa.

Frantziar Estatuaren lurraldea bi eremutan banatu zenez, bata Wehrmachten mendekoa eta bestea Vichyko gobernuak administratua 1940ko ekainaren 22an, Arnegi Hirugarren Reichako administrazioari esleitu zitzaion. Demarkazio-linea ibarran egon zen, Arnegi eta Luzaide artean.

## Demografia 

## Ekonomia 
Udalerriko ekonomiaren oinarria laborantza da. Luzaiden egon arren, Arnegiko bizilagun asko Pekotxetako bentetean ari dira lanean, eta horiek dira udalerriko hornidura-gune nagusia.

## Politika 
### Auzapezak 

### Erakunde publikoak 
2017ko urtarrilaren 1era arte, Arnegi Garazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zen Euskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.

## Kultura 
Donejakue Bidea udalerritik igarotzen da, Donibane Garazitik datorrena. Hurrengo udalerria Luzaide da.

### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Arnegi sailkatu zituen, mendebaldeko behe-nafarrera euskalkian, Baigorri, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena, Garaziko gainerako herriak ez bezala.

Koldo Zuazok, 2010ean, Arnegik nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

## Ondasun nabarmenak 
* Batasuneko zubia
* Batasuneko zubiko etxea

## Arnegitar ospetsuak 
* Joseph Camino (1927-2015), idazlea.

## Irudiak 

Fitxategi:Arneguy Mairie.JPG|Herriko etxea
Fitxategi:Arneguy Nive d'Arneguy 01.JPG|Arnegiko Errobi
Fitxategi:Mountain view with sheep.jpg|Manex buru beltx ardiak
Fitxategi:Arneguy - Frontera - panoramio.jpg|Kale nagusia
Fitxategi:Arneguy.jpg|Jasokuntzeko eliza

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Garazi
* Nafarroa Beherea

## Kanpo estekak