open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haida hizkuntza

thumb|250px|Haida hizkuntza

**Haida hizkuntza** (*Xaat Kíl*) Kanadako Columbia Britainiarra probintziako Haida Gwaii uharteetan bizi den Haida etniaren hizkuntza da. Gal-hurren dago, eta ez du ahaide ezagunik. Berrogeitsu haidadun baizik ez da egungo egunean (guztiak 70 urte baino gehiagokoak).

## Hiztegi laburra 
Hona hemen, erakusgarri, haida hizkuntzako zenbait hitz:

:*sgwáansang* "bat"
:*sdáng* "bi"
:*hlgúnahl* "hiru"
:*stánsang* "lau"
:*tléihl* "bortz"
:*jáadaa* "emazteki, emakume"
:*íihlangaa* "gizaseme, gizonki"
:*xa* "zakur, or"
:*juuyáay* "eguzki"
:*kúng* "ilargi"
:*gántl* "ur"
:*gadáang* "xuri"
:*sgíidang* "gorri"
:*hlgahls* "beltz"
:*táagang* "jan"

## Kanpo estekak 
* Haida hizkuntzaren zaintzea eta azkartzea egiteko duen Sealaska Heritage Institute erakundearen webgunea
* Haida hizkuntzazko bibliografia.
* Bertze bibliografia labur bat.
* «Haida» sarrera, Rosetta Project.
Irantxe hizkuntza

**Irantxea** (*manoki* ere deitua) irantxe edo manoki gizataldearen hizkuntza da, Brasilgo Mato Grosson mintzatua. Ez zaio senide genetikorik ezagutzen, eta, beraz, hizkuntza isolatutzat hartzen da.

2000. urtean, 250 lagun bizi ziren manoki herrian eta 76 myky herrian. Mykyak talde berezi bat dira, XX. mendean europarren sarraskiek barreiatutakoan sortua.

## Kanpo estekak
Kusunda hizkuntza

Nepalgo hizkuntza hil-hurren eta haurride ezagunik gabea da **Kusunda hizkuntza**.

## Irakurkizun 
* Reinhard, Johan and Sueyoshi Toba. 1970. *A preliminary linguistic analysis and vocabulary of the Kusunda language*. Kathmandu: Summer Institute of Linguistics and Tribhuvan University. 31 p.
* Toba, Sueyoshi. 2000. "The Kusunda language revisited after 30 years." *Journal of Nationalities of Nepal* 3(5): 92-94.
* Toba, Sueyoshi. 2000. "Kusunda wordlists viewed diachronically." *Journal of Nationalities of Nepal* 3(5): 87-91.

## Kanpo estekak 
* Ethnologue projektuko Kusunda language sarrera
* Kusunda hizkuntzazko eta Kusunda gizeliazko ikergaiak
* Kusunda hizkuntzazko bibliografia
* Hizkuntzazko jakingarriak eta haren ustezko ahaidetasuna ikergai
Soqotri hizkuntza

**Soqotri** edo **Socotri** (soqotri hizkuntzaz: méthel d-saqátri; arabieraz: اللغة السقطرية) Yemengo hegoaldeko kostaldean dauden Sokotora, Abd-el-Kuri eta Samhah uharteetan mintzatzen den hizkuntza semitikoa da, Hegoko arabikoaren adarrekoa.

Soqotri hiztunak bere uhartetik kanpo, Arabiar Emirerri Batuetan, Omanen eta beste arabiar herrialdeetan bizi dira, baina ez Yemengo kontinenteko aldean (bere uharteditik alde egitea ezin dutelako). Bere historian hizkuntza baztertua izan zen. Sokotorak bere arabierazko dialektoa ere badu.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Wolf Leslau (1938), *"Lexique Soqotri (sudarabique moderne) avec comparaisons et explications étymologiques"*. Paris: Klincksieck
* Dr. Maximilian Bittner (1918), *"Charakteristik der Sprache der Insel Soqotra"* Wien: Anzeiger der philosophisch-historischen Klasse der kaiserlichen Akademie der Wissenschaften in Wien. Nr. VIII
* Müller D.H. (1902), *"Die Mehri - und Soqotri - Sprache. Volume I: Texte."* Südarabische Expedition, Band IV. Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien. Wien: Alfred Hölder 1902
* Müller D.H. (1905), *"Die Mehri - und Soqotri - Sprache. Volume II: Soqotri Texte."* Südarabische Expedition, Band VI. Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien. Wien: Alfred Hölder 1905
* Müller D.H. (1907), *"Die Mehri - und Soqotri - Sprache. Volume II: Shauri Texte."* Südarabische Expedition, Band VII. Kaiserliche Akademie der Wissenschaften in Wien. Wien: Alfred Hölder 1907
* Wagner, E.(1953). *"Syntax der Mehri-Sprache unter Berucksichtigung auch der anderen neusudara bischen Sprachen"*. Akademie-Verlag (Berlin).
* Wagner, E. (1959). *"Der Dialect von Abd-al-Kuri"*. Anthropus 54: 475-486.
* Agafonov, Vladimir. *"Temethel as the Brightest Element of Soqotran Folk Poetry"*. Folia Orientalia, vol. 42/43, 2006/07, 241-249. orr.

## Kanpo estekak
Moabera

**Moabera** antzinako Moabeko azpi-hizkuntza edo dialekto kanaandar desagertua da. Moaberak, edomera eta ammonera bezalako dialektoek bezala, kanaandar dialektoen continuuma osatzen zuen. Continuum hau ipar-mendebaldeko hizkuntza semitikoen barnean sailkatzen da, hebreera eta feniziera bezalako hizkuntzekin.

K.a. V. mendean desagertu zen eta honen inguruan dakigun guztia Mesha Estelatik eta El-Kerak Estelatik dator. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ugaritera

**Ugaritera** ipar-ekialdeko hizkuntza semitikoa zen, egun desagertua.

1929an ediren ziren ugariterazko lehen dokumentuak: 1250 inguru buztin-taulaxka ziren, K.a. XIV eta XII. mendeen artekoak, estilo eta sail orotarikoak (bada literaturazkorik, administraziozkorik, lexikologiazkorik...).

Oso hizkuntza inportantea da Bibliaren hebreera, antzeko kulturak baitziren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Idazkera kuneiformea

## Kanpo estekak
Rosa Chacel

eskuinera|thumb|260px|Rosa Chacel, Valladolideko Campo Granden
**Rosa Chacel**, jaiotzez, **Rosa Clotilde Chacel Arimón** (Valladolid, 1898ko ekainaren 3a - Madril, 1994ko uztailaren 27a) idazlea izan zen, 27ko belaunaldikoa.

Hamar urte zituenetik Madrilen bizi zen. San Fernandoko Arte Ederrako Eskolan ikasi zuen, eskultura batez ere. "*Revista de Occidente*" talderekin bere karrera literarioa hasi zen. 1930ean "Estacion, ida y vuelta", plazaratu zuen, bere lehen eleberria. Amerikara jo behar izan zuen gerra zibila hasi eta gero. Bai Madrilen bai Janeiroko Rion bizi izan zen. Senarra hil ostean, Espainiara itzuli zen. Genero literario ugari landu zuen, batez ere narratiba.

## Biografia 
Familia liberal batean jaioa, independentzia handiko nortasuna garatzeko aukera eman zion giro batean hazi zen, literatura-kultura zabala (ez da ahaztu behar Jose Zorrillaren iloba zela) eta pentsamendu-autonomia ez zela oso ohikoa haur hezi batean, haurtzaroan ikastetxera joan gabe, haren osasun delikatua zela eta. Amarengandik zuzenean jaso zuen hezkuntza, Rosa Cruz Arimón, irakaslea baitzen, eta etxean bertan eman zion oinarrizko prestakuntza. 

1908an, familia Madrilera joan zen, eta amonaren etxetik hurbil bizitzera joan ziren, Madrilgo Las Maravillas-en. Hamaika urte zituela, gutxi gorabehera, Arte eta Lanbide Eskolan matrikulatu zen, eta handik gutxira Emakumearen Etxeko eta Lanbide Eskolara pasatu zen. 1915ean, San Fernandoko Arte Ederren Goi Eskolan matrikulatu zen, eskultura ikastearren. 1917an, Arte Ederren Erakusketa Nazionalean parte hartu zuen, bi obren bidez, modalitate honetan. 68 parte-hartzailetatik, bi emakumek baino ez zuten parte hartu eskulturan: Chacel eta Eva Vázquez, Danimarkakoa. Hala ere, arlo hori alde batera utzi zuen 1918ko ekitaldian.  eta, *Natur Zientziak*, Barrio Maravillas zikloa itxi zuena. 1986an *Rebañaduras* argitaratu zen, eta 1989an *Balaam*, ipuin liburua.

## Bibliografia 
# Sobre el piélago
# Ofrenda a una virgen loca
# Estación, ida y vuelta
# Estación términi
# Memoria de Leticia Valle
# Teresa
# La sinrazón
# Barrio de Maravillas
# Acrópolis
# Ciencias Naturales
# La lectura es secreto
* Lan hauek guztiak euskeratu gabe daude oraindik

## Iruditegia 

Fitxategi:Rosa Chacel en el Poniente.jpg|Rosa Chacel, Valladolideko Poniente Plazan
Fitxategi:Valladolid - Biblioteca Municipal Zona Sur Rosa Chacel 3.jpg|Rosa Chacel Liburutegia, Valladolid
Fitxategi:Avenida en Leganés Norte.jpeg|Rosa Chacel Etorbidea, Madrilgo Leganesen
Fitxategi:Calle Rosa Chacel.jpg|Rosa Chacel kalea
Fitxategi:Mural en la calle Rosa Chacel.jpg|Rosa Chacel kaleko murala, Zaragoza
Fitxategi:Miranda de Ebro - Murales 05.jpg|Rosa Chacelen murala, Burgosko Miranda de Ebron
Fitxategi:Miranda de Ebro - Murales 12.jpg|Rosa Chacelen murala, Burgosko Miranda de Ebron

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Julian Alustiza

**Julian Alustiza Jauregi**, *Aztiri* (Gabiria, Gipuzkoa, 1913ko urriaren 30a - Arantzazu, Gipuzkoa, 2005eko maiatzaren 11), euskal idazle, poeta eta sermoilaria izan zen. Gabiri herriko Aztiri auzoan jaio zen eta hau goitizentzat zuen. Etxetxo baserrian jaio zen. Valladoliden apaiz frantziskotar ordenatu zen eta Tolosa eta Zarauzko komentuetako nagusia izan zen.

Sermoilaritzan dohain berezia zuen, erabiltzen zuen hizkuntza aberatsarengatik. Gaztelan, Erriberan, Arantzazu eta Gipuzkoa eta Nafarroa hainbat herritan ibilitakoa. Azken 50 urteak Arantzazun eman zituen.

## Lanak 
### Kronika 
* *Lihoaren penak eta nekeak*, (1981, Jakin)
* *Euskal baserriaren inguruan*, (1985, EFA)

## Poesia 
* *Bizinahiaren arnasa*, (2004, Arantzazu)

## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako idazleen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Julian Alustiza literaturaren zubitegian
Tigrinyera

**Tigrinyera** edo **tigrignera** Eritreako eta Etiopian dagoen Tigray eskualdeko hizkuntza semitikoa da.

Tigrinyerak etiopiar grafia erabiltzen du, ge'ez hizkuntzarena bera.

Ge'ez-en antza gehien duen hizkuntza modernoa izateaz gain, ezer gutxi dakigu Tigrinyeraren historia linguistikoaz, idatzizko dokumentu guztiak nahiko berriak baitira, eta dena antzinako ge'ez hizkuntzan idazten zen. XIX. mendea baino lehenagoko idazkietan salbuespen bakanak daude, hau da, Europako bidaiari batzuek tigrinyerazko hitzen zerrendak erregistratu zituztenean. Etiopiako Sardako elizan aurkitutako Loggo Sarda kodexa, ziurrenik, literatura idatziaren lehen ekoizpena da eta XIX. mendekoa da.

Tigrinyera Tigray probintziako, Etiopian, eta Eritreako goi-lurraldeetan (Akkele Guzay, Serae eta Hamasien probintzietan) hitz egiten da batez ere. Gainera, Eritreako gainerako lurraldeetan tigrinya hitz egiten da, batez ere bigarren hizkuntza gisa.

Tigrinera hiztunen kopurua 6,7 ​​milioi pertsona inguru dela kalkulatzen da, eta horietatik 2 milioi inguru Eritrean bizi dira, hau da, herrialde horretako biztanleriaren % 50 inguru.

Tigrinyera, arabiera, ingelesa eta italierarekin batera, Eritreako hizkuntza ofizialetako bat da, herrialde horretako irakaskuntza, literatura eta  jende askoren komunikaziorako bide nagusia izanik.

Tigrinyera Etiopian gehien hitz egiten den hirugarren hizkuntza da, telebista nazionalean lekua baitu. Tigrinyeraz idazteko, Ge'ez-en etiopiar silabarioa erabiltzen da. Hitz-ordena normalean subjektua, osagarria eta aditza da.

Tigrinyeraren eritrear bertsioan italiar hiztegi zabala dago, Italiak herrialde honetan izandako kolonizazio luzearen emaitza. Presentzia hori askoz txikiagoa da Etiopia iparraldeko tigrinyeran, Europako kolonialismotik aske geratu zen herrialdean. Eritrear tigrinyeraren eta Etiopiako tigrinyeraren artean azentu eta hiztegian beste desberdintasun batzuk ere badaude. Dena den, aldakuntza horiek ez dute komunikazioa oztopatzen.

Tigrinyera mintzatzen den lurralde osoan, amhareraren (Etiopiako hizkuntza nazionala) azkenaldian tigrinyeraren eragina oso zabala da, nahiz eta ez den oso atzerriko eragina, bi hizkuntzek sustrai bera, alfabeto bera, gramatika eta hiztegia oso antzekoak baitituzte.

## Idazketa sistema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Waxo hizkuntza

thumb|250px|Waxo hizkuntza

Bere herria Ameriketako Estatu Batuetako Nevadan eta Kalifornian, Tahoe aintziraren inguru, duen Waxoe populuaren mintzaira da **Waxo** (edo *Waxoe*) **hizkuntza** (*Washo(e) language*).

Hagitz Waxodun guti da egungo egunean (hamarreko zenbaixka 1991.ean, 13-20 baizik ez egun, adintsuak guztiak); baina badago Waxo hizkuntzazko murgiltze-eskola bat, etorkizunean Waxodunen gehiagotzea ekar ahal dezakeena.

Guztiz berezi eta beregainekoa da Waxo hizkuntza auzoen artean; izan ere, ez du haiekiko ahaidetasunik ageri, eta uharte-hizkuntzatan dadukate hizkuntzari gehienek (halaxe iritzi zion engoitik Powellek 1891.ean).

## Irakurkizun 
* Kroeber, A. L. *The Washo language of East Central California and Nevada*. The University Press, Berkeley. 1907.

## Kanpo estekak 
* Rosetta Projecteko Washo sarrera
* Chicagoko Unibersitatearen Washo Documentation and Revitalization Projectaren webgunea
Warao hizkuntza

Orinoko ibaiaren deltan, Venezuelak, Guyanak, eta Surinamek komun duten eskualde batean, bizi den Warao gizataldearen mintzaira da **Warao hizkuntza** (*Guarao*, *Warau*, *Warrau*, *Guarauno*).

Ondokoa da egungo Waraodunen egoira geografikoa:
* Venezuelan: Delta Amacuro estatuan gehienik, baina bai Monagas eta Sucre estatuetan ere. 18,000 Waraodun (1993. UBS), adin guztietakorik, horietarik 10,000 hizkuntza bakardunak.
* Guyanan: Orealan, itsas hegiaren hurbilean. Hizkuntzadun guti (guztiak zahar, eta Warao hizkuntzaz gainera Guyanesez ere badakitenak), Warao gizataldeko 5,000 gizon-emazteen artean (2000).
* Surinamen: hagitz Waraodun guti (zaharrak guztiak eta Guyanes-dunak ere bai gehienak).

Ahaide ezagunik gabeko uharte-hizkuntza da Warao hizkuntza. Caribe, Arawak, edo Makrochibcha hizkuntza-taldeekiko antzokotasunik eta analogiarik eskas ez bada ere, azalekoegi eta zehaztasungabeegi dira gehienak (eta ezin mailebatzea ere bazter daiteke), lotura genetikorik proposa ahal dadin.

Hauxe, erakusgarri, Warao hizkuntzazko *Gure Aita* otoitzearen hasatea: *Karima, najamutuata jakutai, jwai yatomanetekunarai* "Gure Aita, zeruetan haizena, sanktifika bedi zure izena".

## Kanpo estekak 
* Ethnologue projektuko Warao sarrera
* Rosetta Projecteko Warao sarrera
* Warao gizeliazko eta hizkuntzazko baliabideak
Tonkawa hizkuntza

**Tonkawa hizkuntza** Ameriketako Estatu Batuetako Texas Erdialdeko mintzaira iraungia da.

Ingelesez egiten dute egungo egunean gizataldeko gizon-emazte bakan guztiek.

## Hotsak 
### Bokalak 
Tonkawa hizkuntzak 10 bokal ditu:

### Kontsonanteak 
Tonkawa hizkuntzak 15 kontsonante ditu:

## Kanpo estekak 
* Rosetta Projecteko Tonkawa sarrera
* Ethnologueko Tonkawa sarrera
* Tonkawa hizkuntzazko jakingarri zenbaixka
Siuslaw hizkuntza

thumb|250px|Siuslaw hizkuntza

Ameriketako Estatu Batuetako Oregon Hegoaldeko Siuslaw eta Kuitx gizelien mintzaira iraungia da **Siuslaw hizkuntza**.

Hizkuntza-familia Penutianoarekiko antzokotasun zenbait gora-behera, haurriderik gabeko mintzairatan dadukate adituek Siuslaw hizkuntza.

Florenceko Barrett etxekoak eta Billy Dick izan ziren azken Siuslaw-dunak.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Siuslaw sarrera
* Siuslaw gizeliazko eta haren kulturazko jakingarriak
Tunica hizkuntza

thumb|250px|Tunica hizkuntza

Ameriketako Estatu Batuetako egungo Louisianako mintzaira hila da **Tunica hizkuntza**.

Sesostrie Youchigant izan zen azken Tunica hiztuna, eta haren oroitzapenak izan zituen oinarri Mary Haas hizkuntzalariak 1939.eko bere *A Grammar of the Tunica Language* lanean.

Hauk Tunicazko hitz oinarrizko zenbakiak, hizkuntzaren erakusgarri:

: *saxku* "bat"
: *ili* "biga" / "bi"
: *enixku* "hiru"
: *maku* "lau"
: *siku* "bortz"
: *cah* "gizaseme"
: *nuxtci* "emazteki"
: *sa* "zakur, or"
: *axcuk* "eguzki"

## Irakurkizunak 
* Haas, Mary Rosamond Swadesh. *A Grammar of the Tunica Language*. Ph. D., Yale University, 1935.
* Swanton, John R. *A Structural and Lexical Comparison of the Tunica, Chitimacha & Atakapa Languages*. Scholarly Press, 1976.
  
## Kanpo estekak 
* Rosetta Projecteko Tunica sarrera
* Ethnologueko Tunica sarrera
Takelma hizkuntza

Ameriketako Estatu Batuetako Oregon Itzalaldean, Rogue Ibaiaren ertzean, bizi zen Takelma populu zenaren mintzaira da *Takelma hizkuntza*.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Takelma sarrera
Mapudungun

**Mapudungun** edo **maputxe** (*mapudungun*) Amerikako hizkuntza isolatua da, maputxeen hizkuntza.

Egun, Txilen eta Argentinan 100.000tik gora hiztun bizi dira, gehienak Txilen. Horietatik, proportzioan, haurrak eta gazteak gutxi dira; gehienak helduak dira, transmisioa eten egin baita, batez ere hirira joan eta jatorrizko lurraldeetatik gehien sakabanatu diren familietan.

2013tik, ofiziala da, gaztelaniarekin batera, Txileko Galvarino komunitatean: bertan 9100 maputxe bizi dira.

## Hizkuntzaren ezaugarriak 
Tipologia aldetik, ez zaio seniderik aurkitu, eta hizkuntza isolatutzat hartzen da. Hizkuntza eranskaria da, hitz batean hainbat lema eta morfema kateatzen baititu.

### Lexikoa 
Eratorpena eta hitz-elkarketa ohikoak dira. Horrela, *küdaw* ('lana') oinarritzat hartuta, *küdawfe* 'langile' eta *küdawwe* 'lantokia' sortzen dira.

Lehen hamar zenbakiak: *kiñe, epu, küla, meli, kechu, kayu, relqe/regle, pura, aylla, mari*;

## Hiztunen geografia 
thumb|Txileko erdialdeko maputxeak mapan islatuta (laranjaz, nekazari ingurukoak; ilunez, hiri-girokoak; zuriz, ez-maputxeak).
Erabilera gune hauek ditu:

### Txile 
* Araucania
* Los Lagos
* Biobio
* Santiagoko metropoli-eskualdea

**Txilen hizkuntzak duen estatusa:** 1993ko Txileko 19.253 “Lege indigenak” etnia moduan aitortzen ditu maputxeak eta 28. artikuluan hizkuntza indigenak aitortu, errespetatu eta babesteko zenbait neurri biltzen ditu, baina egun maputxe hizkuntza Galvarino eta Padre Las Casas komunetan bakarrik da ofiziala (2013az geroztik). Oraindik ez da hezkuntza sistema arautu ofizialetan erabiltzen (ez murgiltze ereduan, ezta elebidunean ere), nahiz eta “irakasle tradizionalak” deritzonek aldika maputxe hizkuntza ikastetxe batzuetara joan.

### Argentina 
* Neuquen
* Rio Negro
* Chubut

**Esaldi bat**: *Epu pichikeche nütramlu mapudungun mew* – Bi haur maputxe mapundungunez hitz egiten.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mapudungun webgunea
* Maputxe-Gaztelera-Ingelesa hiztegia
* Mapudungunaren berrekuratzeaz Txilen (artikulua)
* Mai da bai (eta ezetzik ez dago) - Bideoaren laburpena (euskarazko azpitituluekin)
Akadera

**Akadera** (akaderaz: ; logograma ) ekialdeko hizkuntza semitikoa da, haraitzina Mesopotamian, bertzeak bertze, asiriarrek eta babiloniarrek erabilia. Sorburua Akad hirian zuen.

Mesopotamiara semiten uhinekin heldu zen K.a. 2800 urteetan. Gero, Akadtar Inperioan hizkuntza ofiziala bihurtu zen, sumerieraren ordez. Idazkera kuneiformea erabiltzen zuen. Maritik (gaurko Siriako ekialdean) Susara (Irango hegoaldean) zabaldu zen. K.a. 2000 urteetan antzinako akaderatik bi hizkera sortu ziren: babiloniera eta asiriera.
 
Hammurabiren Kodea babilonieraz idatzita dago. Bere garaian, babiloniera Ekialde Hurbilean *lingua franca* zen (adibidez, Egiptoko faraoien eta hititen erregeen artean); baina Persiar Inperioarekin pixkanaka, herriko hizkuntza gisa desagertu zen, eta III. mendetik aurrera ez dago idatzirik.
## Erreferentzia 
## Ikus, gainera 
* Idazkera kuneiformea

## Kanpo estekak 
* John Heiseren *Akkadian language* on-line lana
Afarrera

**Afarrera** edo **afar hizkuntza** ('**) izen bereko herriaren hizkuntza da. Herri hori hiru estatutan banatuta dago: Etiopia (ekialdeko Afar eskualdea), Djibuti (mendebaldea) eta Eritrea (ekialdea).

Hizkuntzalariek kuxtar hizkuntzen taldean kokatzen dute.

## Banaketa 
Datu fidagarriak lortzea oso zaila bada ere, orotara 1.439.367 **afarrera'* hiztun daude errolda batzuen arabera; gehienak Etiopian bizi dira.
* Etiopian: 979.367 hiztun (haietarik 905.872 elebakar)
* Djibutin: 300.000.
* Eritrean: 160.000.

## Bibliografia 
* Bliese, Loren F. 1976. *Afar*, in Bender, Lionel M. (ed.) *The Non-Semitic Languages of Ethiopia*. Michigan: African Studies Center, Michigan State University, 133–164.
* Bliese, Loren F. 1981. *A generative grammar of Afar* (Summer Institute of Linguistics publications in linguistics vol. 65). Dallas: Summer Institute of Linguistics / Arlington, Texas: University of Texas at Arlington.
* Colby, J.G. 1970. *Notes on the northern dialect of the "Afar language"*, Journal of Ethiopian Studies, 8, 1, 1–8.
* Morin, Didier. 1997. *Poésie traditionnelle des Afars* (Langues et cultures africaines, 21 / SELAF vol. 363). Paris/Louvain: Peeters.
* Voigt, Rainer M. 1975. *Bibliographie des Saho-Afar*, Africana Marburgensia, vol. 8, 53–63.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ethnologueko *Afar* sarrera.
*  Afarrera *Rosetta Project'' delakoan.
Timucua hizkuntza

thumb|200px|Timucua hizkuntza

Ameriketako Estatu Batuetako Florida Iparraldean bizi izan zen Timucua populuaren mintzaira zen *Timucua hizkuntza*.

XVI mende-hondarrean eta XVII mende-hastean Floridako herrixketan misionista-lanetan ihardun zuen Francisco Pareja apezaganikoak dira Timicua gizon-emazteen eta haien hizkuntzaren lehen berriak. Timucua hizkuntzaren lehen gramatika ondu zuen Aita Parejak, eta bai hizkuntza harzazko lau katekismo ere. Gainerako bi katekismo ere ondu zituen, 1635. urtean, Aita Movillak. Hek bilduriko hitzetariko zenbaixka dira ondokook:

:*nia* "emazteki"
:*viro* "gizaseme"
:*unuchua* "ate, borta"
:*taca* "su"
:*hinino* "tabako"
:*efa* "zakur, or"
:*pesolo* "ogi"
:*ucu* "edari"

## Irakurkizun 
* Granberry, Julian. *A Grammar and Dictionary of the Timucua Language*. The University of Alabama Press.

## Kanpo estekak 
* Timucua hizkuntzazko hiztegixka
Kw'adza hizkuntza

'''Kw'adza'* (*Ngomvia'') Tanzaniako Mbulu barrutiko mintzaira kusitiko iraungia da. Iraqw hizkuntzatik desberdina den arren, bi hizkuntzak erlazionaturik daude. 1999. urtean Kw'adza mintzaira desagertu zela eman zuen jakitera etnologo talde batek, dena den, ezin izan da frogatu Kw'adza hitz egiten duten hiztunik geratzen den ala ez. Hizkuntza hitz egiten zuen azken hiztuna 1976an ikusi zen.

## Fonologia 
Fonologia ez da ziurra baina hona hemen proposaturikoa:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Kw'adza sarrera
Iraqw hizkuntza

**Iraqw hizkuntza** Tanzaniako Aruxa eskualdeko hizkuntza da. Kuxtar hizkuntza bat da. 460.000 hiztun ditu.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Iraqw sarrera
Gorowa

Tanzaniako Aruxa eta Dodoma eskualdeetako mintzaira da **Gorowa hizkuntza**. 1999an, hiztun kopurua 50.000 ingurukoa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Gorowa sarrera
Burunge hizkuntza

Tanzaniako Dodoma eskualdeko 13,000 gizon-emazteren mintzaira da **Burunge hizkuntza**, 2002ko datuen arabera.

## Bibliografia 
* Roland Kiessling. 2000. Eine Grammatik des Burunge. Afrikanistische Forschungen Band 13. Cologne: Rüdiger Köppe Verlag.

## Kanpo estekak 
*  Ethnologueko Burunge sarrera
Aasax hizkuntza

**Aasax** (*Aasá*) Tanzania iparraldeko mintzaira kusitikoa da. Egun galdurik dago eta kw'adza hizkuntza senide estua zuen.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Aasáx sarrera
Xamtanga hizkuntza

**Xamtanga** ( ahoskatua; baita Agawinya, Khamtanga, Simt'anga, Xamir edo Xamta ere) Etiopiako Amhara eskualdeko kuxtar hizkuntza da.

2007ko erroldaren arabera, 210.000 hiztun inguru zituen.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Xamtanga sarrera
Kunfal hizkuntza

Ethiopiako Tana Aintziraren Itzalaldeko mintzaira Kuxitikoa da **Kunfal hizkuntza**.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Kunfal sarrera
Qimant hizkuntza

**Qimant hizkuntza** Etiopiako Amhara eskualdeko kuxtar hizkuntza da. Oso egoera larrian dago, izan ere, Qemant herriko agureek baino ez dute hitz egiten.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Qimant sarrera
Bilen hizkuntza

**Bilen hizkuntza** Eritreako Keren hiriaren aldirietako mintzaira kusitikoa da.

## Bokalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Bilen sarrera
Awngi hizkuntza

**Awngi** Etiopiako Amhara eskualdeko mintzaira kusitikoa da.

356.980 awngidun ziren 1998. urtean, haietarik 279.326 elebakarrak.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Awngi sarrera
Bedawi hizkuntza

**Bedawi** edo **Beja hizkuntza** (*Bedàwie*) Itsaso Gorriaren ertzeko Sudango, hegoaldeko Egiptoko, eta ipar-mendebaleko Eritreako hizkuntza da, iparraldeko adarreko Hizkuntza kuxitikoa dena.

Orotara, 1,178,000 Bedawidun dira, hetarik 951,000 Sudanen (1982 SIL).

Hizkuntza honetan, euskaraz bezala, aditz molde alokutiboak erabiltzen dira.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Bedawi sarrera
Yaaku hizkuntza

Kenyako mintzaira Kuxitiko iraungi-hurrena da **Yaaku hizkuntza**.

50 Yaakudun baizik ez ziren 1983. urtean, adin handikoak guztiak.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Yaaku sarrera
Arbore hizkuntza

**Arbore** Etiopiako Omo eskualdeko Chew Bahir aintziraren inguruetako mintzaira kusitikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Arbore sarrera
Daasanach hizkuntza

Ethiopiaren eta Kenyaren arteko Turkana aintziraren inguruko mintzaira Kuxitikoa da **Daasanach hizkuntza**.

Orotara, 34.564 mintzatzaile ziren 1998 urtean: 32.064 Etiopian (haietarik 31,368 hizkuntza-bakardun) eta 2.500 Kenian.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Daasanach sarrera
El Molo hizkuntza

Kenyako Turkana Aintziraren Hegoa-Eguzkialdeko ertzeko mintzaira Kuxitiko hurren iraungia da **El Molo hizkuntza**.

Badateke egungo egunean El Molo hizkuntza iraungirik den (zortzi mintzatzaile baizik ez ziren 1994.ean).

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko El Molo sarrera
Baiso hizkuntza

**Baiso hizkuntza** Etiopiako cushit hizkuntza da.

Merab Abayaren hurbileko Alge hirixkan (390), Gidicho uharteko Baiso eta Xigima hirixketan (200), eta Abaya aintzirako Welege uhartean (420) eta aintzira haren mendebaldeko ertzean egiten dute baiso hizkuntzaz.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueren Baiso sarrera
Boon hizkuntza

Somaliako Jubba eskualdeko mintzaira Kuxitiko galdu-hurrena da **Boon hizkuntza**.

Hagitz mintzatzaile guti dira egun (59 baizik ez 2000. urtean), 60 urte baino gehiagotakoak guztiak.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Boon sarrera
Bussa hizkuntza

**Bussa hizkuntza** Ethiopiako Omo eskualdeko mintzaira Kuxitikoa da. 6.624 mintzatzaile zituen Bussa hizkuntza 1998an, haietarik 4.955 hizkuntza-bakardun.

Blenchek 2006an Kuxitikoen Konsoide adarrean sailkatu zuen, baina Mashole, Lohu eta Dobase dialektoak Dobase hizkuntza gisa utzi zituen. Bere ustez Mashile dialektoa hizkuntza bakartu bat da.

Desagertzeko arriskuan dagoen hizkuntza bat da.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Bussa sarrera
Gawwada hizkuntza

Ethiopiako Omo eskualdeko mintzaira Kuxitikoa da **Gawwada hizkuntza**.

32,698 Gawwadadun ziren 1998. urtean, hetarik 27,477 bertze hizkuntzarik gabeak.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Gawwada sarrera
Tsamai hizkuntza

Tsamaiko Omo eskualdeko mintzaira Kuxitikoa da **Tsamai hizkuntza**.

1998.eko zensuaren araura, 8,621 Tsamaidun ziren (hetarik 5,298 bertze hizkuntzarik gabeak).

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Tsamai sarrera
Alaba hizkuntza

**Alaba** edo '''Alaba-K'abeena''' Etiopiako Rift Haran Handiko mintzaira kusitikoa da.

126.257 alabadun ziren 1998ko erroldaren arabera, haietarik 95.388 elebakarrak.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Alaba sarrera
Burji hizkuntza

Ethiopiako Ciamo aintziraren Hegoaldeko eta Kenyako Marsabiten aldirietako mintzaira Kuxitikoa da **Burji hizkuntza**.

1998. urteko zensuaren araura, 42,731 Burjidun ziren orotara: 35,731 Ethiopian, eta gainerako 7,000 Kenyan.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Burji sarrera
Gedeo hizkuntza

Ethiopiako Erdialdeko mintzaira Kuxitikoa da **Gedeon hizkuntza**.

637,082 Gedeodun 1998.ean, hetarik 438,958 hizkuntza-bakardun.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Gedeon sarrera
Kambaata hizkuntza

Ethiopiako mintzaira Kuxitikoa da **Kambaata hizkuntza**.

1998. urteko zensuaren araura, 606,241 mintzatzaile ziren (345,797 bertze hizkuntzarik gabeak), hetarik 278,567 Kambaata gizataldekoak, 51,541 Timbaro gizataldekoak, eta 15,689 Qebena gizataldekoak.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Kambaata sarrera
Sidamoera

**Sidamoera** Etiopiako hegoaldeko kuxtar hizkuntza da, sidamo herriak egiten duena. 1998ko erroldaren arabera, 1.876.329 hiztun zituen. Haren autonimoa **Sidaamu Afoo** da.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Sidamoerazko sarrera
Libido hizkuntza

Ethiopiako mintzaira Kuxitikoa da **Libido hizkuntza**.

36,612 Libidodun 1998.eko zensuaren araura.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Libido sarrera
Hadiyya hizkuntza

Ethiopiako Omo eta Billate ibaien arteko eskualdeko mintzaira Kuxitikoa da **Hadiyya hizkuntza**.

923,958 Hadiyyadun, 1998.eko zensuaren araura.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Hadiyya sarrera
Diraxa hizkuntza

Ethiopiako Omo eskualdeko Gidole hirixkaren inguruetako mintzaira Kuxitikoa da **Diraxa hizkuntza**.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Dirasha sarrera
Konsoera

**Konsoera** Ethiopiako Ciamo aintziraren hegoaldeko mintzaira kuxitikoa da. Ethiopiahego-mendebaldean hitz egiten da eta 200.000 hiztun inguru dauzka 2005eko datuen arabera. Konsoerak harreman estua dauka Diraytatarekin (Kidole), eta Konso herriaren inguruko lurraldeetan ere erabilia da, nahiz eta bertako biztanleen ama hizkuntza ez izan.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Comso sarrera
Aweer (hizkuntza)

**Aweer** (*Aweera*) edo **Boni** (*Bon, Bonta*) ekialdeko Kenyako kuxtar hizkuntza da. Aweerrek hitz egiten dute eta 8.000 hiztun inguru ditu.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Boni sarrera
Rendille hizkuntza

**Rendille hizkuntza**, **Rendile** edo **Randile** bezala ere ezaguna, Keniako Turkana aintziraren eta Marsabit mendiaren arteko mintzairetako bat da, kuxtar hizkuntzetako bat da.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Rendille sarrera
Saho hizkuntza

**Saho hizkuntza** Eritrea Hegoaldeko eta Etiopiako Tigray eskualdeko mintzaira kuxitikoa da, afar hizkuntzaren taldekoa.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Saho sarrera
Dabarre hizkuntza

Somaliako Dabarre eta Iroole klanen mintzaira Kuxitikoa da **Dabarre hizkuntza**.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Dabarre sarrera
Garre hizkuntza

**Garre hizkuntza** Somaliako hegoaldeko kuxtar hizkuntza bat da.

## Kanpo estekak 
* «Garre», *Ethnologue*.
POP

**POP protokoloa**k ingelesetik hartzen du izena *Post Office Protocol* (Posta Bulegoko Protokoloaa).

TCP/IP lotura bat erabiliz, bezero batek bere posta zerbitzaritik posta elektronikoa jasotzeko, Internet estandarreko aplikazio geruzako protokolo bat da.

POP eta POP2 protokoloak zaharkiturik geratu dira, **POP3** agerpenarekin batera. Gaur egun, POP protokoloari buruz ari garenean, **POP3**z ari gara. Hau 1939 RFCan definitzen da.

Normalean 110. portua erabiltzen du.

Protokolo honek sarrerako ontzi bakarra onartzen du. IMAP protokoloak aldiz, karpeta ugari gorde ditzake. Hala ere, egoerarik gabeko protokoloa izateagatik, **POP3** inplementatzeko errazagoa da.

**POP3** protokoloak **hiru fase** ditu: 1. eskumena ematea (sartu erabiltzailea + pasahitza), 2. transakzioa (mezuak jaso, igorri, ezabatu...) eta 3. eguneratzea. 
:# Lehendabizikoan erabiltzaileak bere izena (edo goitizena) eta pasahitza bidaltzen ditu. 
:# Transakzioak dirauen bitartean erabiltzaileak posta mezuak jasotzen ditu eta ezabatu nahi dituenak markatzen ditu. 
:# Eguneratzea erabiltzaileak sesioa amaitzean gertatzen da. Orduan, ezabatzeko markatutako mezuak ezabatu egingo dira, eta, erabiltzaileak horrela hautatuz gero, zaborrontzikoak ere bai.

Lan egiteko dituen erak *download & delete* (jaitsi eta ezabatu) eta *download & keep* (jaitsi eta mantendu) dira. Jokabide bat edo bestea aukeratuko da erabiltzailearen beharren arabera.

## Ikus, gainera 
* IMAP protokoloa.
* Posta-bezero.

## Kanpo estekak 
* RFC 1939 - "Post Office Protocol - Version 3"
Alagwa hizkuntza

**Alagwa** Tanzaniako Dodoma eskualdeko 30.000 pertsonen ama hizkuntza da.

Alagwa herriaren hizkuntza da baina batzuk sandawera hartu dute ama hizkuntza moduan.

## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Alagwa sarrera
Glibc

thumb|300px|**GNU C Library**
**Glibc**, *libc6* bezala ere ezagutua, GNU proiektuaren C liburutegi estandarra da.

Unix98, Single UNIX Specification, POSIX (1c, 1d eta 1j) espezifikazioez eta C99 ISOaren zenbait funtzionalitatez gain, Glibc-k GNU garatzeko hainbat hedadura erabilgarri edo beharrezko dauzka.

Glibc oso portagarri da, bai kernel ezberdinetan erabiltzeko edo baita hainbat hardware ezberdinetan ere. Ofizialki honako harwdarean funtzionatzen du: x86, mk68, alpha, powerpc, arm, cris, mips, s390, and sparc.

Glibc erabiltzeko gai diren kernelak aldiz: Hurd, Linux eta FreeBSD eta NetBSDren kernelekin. BeOS eta ondorioz Haiku sistema eragileetan *libroot* bezala erabiltzen da (modifikatuta).

2006ko Irailean kaleratu zen 2.5 bertsioa.

## Kanpo estekak 
* Glibc-en webgunea
* Eskuliburua
IbilArte

**IbilArte** euskal kultura eta ikastolen hezkuntza proiektua zabaltzeko eta sustatzeko egiten diren hainbat ekintza dira. 2002 urtean hasi zen. eta eguneraino jarraitzen du. 2008an Zornotzan ospatuko da. Antolatzaileak Bilbao Bizkaia Kutxa, Andra Mari Ikastola, eta Ikastolen Elkartea dira. Ibilartek laguntza ekonomikoak Eusko Jaurlaritza, Bizkaiko Foru Aldundia, AXA eta Já produkzioetik jaso ditu.
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Nazioarteko erakunde

**Nazioarteko erakundea** nazioarte mailan funtzionatzen duen erakundea da. Bi motatako nazioarteko erakunde dago: Gobernuen arteko erakundeak, non bazkideak estatu burujabeak diren eta Gobernuz Kanpoko erakundeak, non bazkideak erakunde pribatuak diren. Orokorki, nazioarteko erakundetaz mintzatzen garenean gobernuen arteko erakundetaz ari gara.

Lege ikuspuntu batetik, nazioarteko erakunde batek itun baten inguruan sortzen dira, horren bidez onarpen legala onartzen zaie. Nazioarteko erakundeak nazioarteko legeak bete behar dituzte, beraien arteko hitzarmenak lortzeko aukera dute baita beste estatuekin. Nazioarteko erakundeak, legearen arabera G8 edota G77 motatako estatuen arteko harremanetatik bereizten dira, zeren erakunde horien sorreran ez baitago itun edo hitzarmen formalik. Hala ta guztiz ere, ikuspuntu legaletik at, hauek ere nazioarteko erakundetzat jotzen dira. Batzuetan, nazioarteko erakunde bat, sinatutako itunaren izena hartzen du (adibidez Ipar Amerikako Merkataritza Askearen Akordioa).

## Kanpo estekak
G8

**Zortziko taldea** (**G8**) munduko estatu industrializatuen koalizioa da: Frantzia, Alemania, Italia, Japonia, Erresuma Batua, Estatu Batuak, Errusia eta Kanada.

1975 urtean, Valery Giscard D'Estaingek G5 taldea sortu zuen ekonomia eta finantza gaiak era informal batean tratatzeko. Beste modu batean esanda, G8ak ez du egitura berezirik, ez da akordio baten inguruan sorturiko erakunde bat: Estatu buru bilkura bat besterik ez da, non "mundu osoko gaiei buruz" hitz egiten da "era lasai batean".

Urtean behin, G8ak goibilkura bat antolatzen du non estatu buruak eta estatu bakoitzeko nazioarteko goimailako funtzionarioak biltzen dira, horrekin batera hainbat bigarren mailako bilera antolatzen dira.

2009ko urtarrilaren 20an, G8ko buruak hauek ziren:
* : Stephen Harper
* : Nicolas Sarkozy
* : Frank-Walter Steinemeier
* : Silvio Berlusconi
* : Taro Aso
* : Dmitri Medvedev
* : Gordon Brown
* : Barack Obama
* 20px Europar Batasuna: Europar Batasuneko Kontseiluaren presidentea eta Europako Batzordearen presidentea.

## G8aren kideak 
G5: Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Erresuma Batua eta Frantzia
G6: Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia eta Italia
G7: Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia, Italia eta Kanada
G8: Ameriketako Estatu Batuak, Japonia, Alemania, Erresuma Batua, Frantzia, Italia, Kanada eta Errusia

2008ko Hokkaidoko Gailurrean Frantziako estatuburu den Sarkozyk G8aren irekiera proposatu zuen, G13a eskatuz. G13an India, Txina edota Brasil bezalako estatu garatu berriak bezalakoak parte hartuko lukete. Estatu Batuek eta Japoniak proposamen horren kontra egin dute, Txina bezalako herrialde batek eurentzako suposatzen duen mehatxua dela eta.

## G8aren aurkako mugimendua 
G8aren aurka antiglobalizazio mugimendua edo altermundialismoa (beste motako globalizazioa bilatzen dutenak, hau da, globalizazio justuago bat) garatu da. Bertan, antikapitalistak (anarkistak, trotskystak, maoistak...), ekologistak, antimilitaristak, eta abar luze batek bat egiten dute helburu berarekin: beste mundu hobe baten aldeko eta neoliberalismoren aurkako borroka.

G8aren aurkako mugimenduak badu bere presentzia Euskal Herrian. 2006. urte ingurutik gizarte mugimendu ezberdinak (internazionalistak, ekologistak, antimilitaristak, Gazte Asanbladak, Sare Antifaxista...) mobilizazioak edota hitzaldiak burutu izan dituzte G8ak Euskal Herrian duen eragina salatuz. Webgune bat dute, g8akatu.org non garaiko Gailurraren informazioa eskaintzeaz gain, globalizazioaren aurkako mugimenduaren informazioa errazten den.

## Bilkuraren Egoitzak urtez urte 
:1Segurtasun nuklearrari buruzko bilkura berezia.

## Kanpo estekak 
* G8 Akatu!
Koptoera

**Koptoera** Egiptoko afroasiar hizkuntza da, egipzieraren ondorengoa, hiltzat har daitekeena. Egun, Eliza Koptoaren liturgiakoa da, zehazki dialekto bohairikoa. Izen hori hizkuntza idazteko erabili zain zen idazkerari ere aplikatzen zaio.
[erdian|thumb|Koptoeraz idatzitako kristau testua [Ostraka|ostrakon batean]]

## Ikus, gainera 
* Kopto

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ethnologueko Coptic sarrera
Jon Idigoras

**Jon Idigoras Gerrikabeitia** (Zornotza, Bizkaia, 1936ko maiatzaren 3a - Bilbo, 2005eko ekainaren 3a) euskal herritar politikaria izan zen, ezker abertzale independentistaren militante historikoa; LAB sindikatuaren (1974) eta Herri Batasuna koalizioaren (1978) sortzeetan parte hartu zuen.

Zezenketak zituen gustuko, eta gaztetan nobilleroa izan zen, 'Txikito de Amorebieta' eta 'Morenito del Alto' izenpez ere ezagutua.

## Biografia 
Idigoras langile giroan jaio zen eta langile mugimenduan ibili. 1974. urtean LAB sindikatuaren sortze prozesuan parte hartu zuen eta 1978. urtean Herri Batasuna alderdi politikoarenean.

1978 urtetik 1995. urte bitartean HBko mahai nazionaleko mahaikide izan zen. 1980, 1984, 1986. urteetan Eusko Legebiltzarran biltzarkide izan zen, eta 1986, 1989 eta 1993. urteetan Espainiako Kongresuan diputatu.

HBko beste mahahikide guztiekin bat, Espainiako Auzitegi Gorenak 7 urteko zigorra ezarri zion ETArekin kolaboratzeagatik, eta Basauriko espetxe batean atxilotu zuten 1997ko abenduaren 5ean. 1998ko maiatzean Barakaldoko Gurutzeta ospitalean ingresatu zuten eta aste bete geroago irten, espetxeko 3. gradu penitentziarioa jaso ondoren.

2002ko azaroan Baltasar Garzón epaileak Batasuneko beste 21 lagunekin batera Batasunaren *parte izana edo izatea* leporatzen die, alderdi politiko hau ETAren sare terroristaren zatia delakoan.

## Idatziak 
Idigorasek bere bizitzako hainbat pasarte *El hijo de Juanita Gerrikabeitia* (Txalaparta argitaletxea) liburuan idatzi zituen gaztelaniaz.

## Ikus, gainera 
* Espainiako trantsizioa

## Kanpo estekak 
*   Txalaparta argitaletxea
Hizkuntza semitikoak

**Hizkuntza semitikoak** Ekialde Hurbilean, Afrikako Adarrean eta iparraldeko Afrikan 467 milioi hiztun baino gehiago dituen hizkuntza-familia da, Afro-asiar hizkuntzen familietako bat. Idaztean, hainbat alfabeto erabiltzen dituzte, eta bakarrean erabiltzen dute latindar alfabetoa: malteran, hain zuzen ere.

## Ohiko hiztegia 
Sorburu bera dutenez, hitz asko antzekoak dira oso. Hona hemen adibide batzuk:

## Sailkapena 
280px|thumb|Hizkuntza semitikoak: Ekialdekoak berdea, Erdialdekoak gorria, Hegoaldekoak urdina.
Hona hemen hizkuntza semitikoen egungo sailkapen onartuena:
* Ekialdeko hizkuntza semitikoak
** Akadera (galdua)
** Eblera (galdua)
* Erdialdeko hizkuntza semitikoak
** Ipar-mendebaldeko hizkuntza semitikoak
*** Aramera
**** Ekialdeko aramera (Iparrekialdekoa eta Hegoekialdekoa)
**** Mendebaldeko aramera
*** Kanaandar hizkuntzak
**** Feniziera (galdua)
**** Hebreera
** Arabiar hizkuntzak
*** Antzinako ipar arabiera (galdua)
*** Safaitikoa (galdua)
*** Tamudikoa (galdua)
*** Hasaitikoa (galdua)
*** Arabiera klasikoa
*** Arabiera
* Hegoaldeko hizkuntza semitikoak
** Hegoaldeko sartaldeko hizkuntza semitikoak
*** Etiopiako hizkuntza semitikoak
**** Ge'ez
**** Amharera
**** Tigrinyera
**** Tigre
**** Sebat Bet Gurage
**** Soddo
**** Harari
** Hegoaldeko sortaldeko hizkuntza semitikoak
*** Arabia hegoaldeko antzinako hizkuntzak (Saba, Himiar eta Qatabaneko hizkuntzak)
*** Bathari hizkuntza
*** Mehri hizkuntza
*** Hobyót hizkuntza
*** Harsusi hizkuntza
*** Shehri hizkuntza
*** Soqotri hizkuntza

## Bizirik dauden hizkuntzak, hiztunen kopuruaren arabera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hizkuntza semitikoen sailkapena, *Ethnologue: Languages of the World* munduko hizkuntzen katalogoan.
Shehri hizkuntza

**Shehri** (baita **Jibbali**; euskaraz: "mendietako hizkuntza") Omango Dhofar alderdiko mendialdean mintzatzen den hizkuntza semitikoa da, Hegoko arabikoaren adarrekoa.

1993an egindako erroldaren arabera, 25.000 shehridun inguru ziren. hauek Dhofar probintziako Salalah inguruko mendialdean bizi ziren arabiarrak ez diren tribukoak dira. 1962 eta 1975 artean Hego Yemengo gobernu marxistaren aurka matxinatu zirenen hizkuntza (Dhofarreko matxinada) zelako ospea lortu zuen.

Hizkuntza Geblet, Sheret, Sehri, Shahari, Jibali, Jibbali, Ehkili edo Qarawi izenez ere ezaguna da.

Shehrik honako dialektoak ditu:
* Mendebaldeko Jibbali
* Erdialdeko Jibbali
* Ekialdeko Jibbali
** tartean 'Baby' Jibbali du Kuria Muria uharteetako Al-Hallaniyah uhartean egiten dena.

Oman eta Yemengo Hego Arabiar hizkuntza modernoen hiztun asko bezalaxe, Shehri hiztun asko, gizonak bereziki, elebidunak dira, arabierazko Dhofari dialektoaz mintzatzen dutelako. Gainera, ahozko hizkuntza da eta ama hizkuntzaz dutenek ezin dute idatzi.

Lehen azaldu den bezala, etorkizun iluna du shehrik. Hala ere bere hiztunen Jibbali harrotasunak eta independentziarekiko zaletasunak hizkuntzaren indarra emateko laguntzen dute.

Omango biztanleriak, Jibbali edo arabiarra, tribuen artean banatuta dago, baita Shehri hiztunak ere. Hauek tribu ez arabiarretan- Qara (baita Ehkeló, Ahkló deitua)- eta arabiarretan -Shahra (Sheró, Shahara), Barahama, Bait Ash-Shaik eta Batahira- banatuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harsusi hizkuntza

**Harsusi** (baita **Hersyet** edo **Harsi `Aforit** ere) Omango Dhofar probintzian mintzatzen den hizkuntza semitikoa da, Hegoko arabikoaren adarrekoa.

1998an H. Mutzafik egindako ikerketa baten arabera, 1000 eta 2000 hiztun inguru ditu Dhofar probintziako Jiddat al-Harasis herrian. Hala ere, bertokoek gero eta gehiago mintzatzen dute mehri hizkuntzaz eta arabierazko elebidunak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bathari hizkuntza

**Bathari** (baita *Bauthari* edo *Bothari* ere) Yemen eta Omango hizkuntza semitikoa da, Hegoako arabikoaren adarrekoa.

Omanen, Dhufarko eskualdean bizi dira, Alhallaniyyat Uharteen aurkako itsas bazterreko Xuwaymiya eta Xarbithat hirietan, Batharidun gehienak, Batahira (edo Botahara) gizelikoak.

Genetikoki, Mahria du hurkoenik Bathari hizkuntzak (izan ere, Mahria dute hizkuntza gizeliotako gizon-emazte zenbaitek).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hobyót hizkuntza

**Hobyót** (baita **Hewbyót** edo **Hobi** ere) Yemen eta Oman arteko mugaldean mintzatzen den hizkuntza semitikoa da, Hegoko arabikoaren adarrekoa.

Hezy Mutzafik 1998an egindako ikerketaren arabera Mahra eskualdeko 100 omandar gizon-emaztek egiten zuten Hobyót hizkuntzaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ahaide nagusiak

**Ahaide nagusiak** Erdi Aroko handiki edo jauntxoak ziren, Euskal Herriko aitoren semeen maila goreneko leinuak.

XIII. mende amaieratik XV. erdira arte, leinu handien arteko gizarte-liskar bortitzak izan ziren, oinaztarren eta ganboatarren arteko borrokak eta agaramontar eta beaumontarren artekoak. Dorretxe eta jauregietako etxeko jaun edo etxekoandreen arteko borrokei bando gerrak edo alderdi gerrak deritze. Bereziki, Gipuzkoa, Nafarroa eta Araban izan ziren gerra horiek.

## Gerraren izaera taktikoa 
Ahaide nagusiak bi bando handitan banatuta zeuden: oinaztarrak batetik, ganboatarrak bestetik. Oinaztarrek Gaztelako Erresumaren babesa zuten; ganboatarrak, ostera, Nafarroako Erresumaren aldekoak ziren.

Gaur egun egindako ikerketetan argi geratu da kultura, ekonomia eta bestelako arrazoiak zeudela bi bandoen sorreraren atzean. Nafarra zen Gipuzkoako herrialdeari dagokionez, ganboatarrak normalean ekonomia berriarekin lotu izan dira, hiribildu eta merkataritzarekin. Oinaztarrak, berriz, nekazaritza eta abeltzaintzarekin, eta beraz lur lauarekin. Era berean, gipuzkoar nekazariak ere oinaztarren bandora batu ziren, ganboatarrek Debabarren eta Debagoienean eraikitako hiribilduen aurka. Bailaraz bailara, bataren zein bestearen alde lerrokatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Gazteluak.net*, Erdi Aroko Euskal Herriko gazteluak.
* *Banderizoak.net*.
* «Ahaide nagusiak», *Puntubi.com*.
*  «Oñacinos y Gamboínos, guerra de bandos en el País Vasco», *Heraldistas.blogspot.com*.
Mikaela Elizegi

**Mikaela Elizegi Bengoetxea** (Asteasu, 1869ko abuztuaren 19a -Donostia, 1967) *Mikela Zintzarri*, gipuzkoar bertsolari eta idazlea izan zen. Pello Errota bertsolariaren laugarren alaba, bai eta Joxepa Inaxi Elizegi bertsolariaren ahizpa ere, bere aitaren biografiaren egilea izan zen. Mikaelak ahoz kontatutakoak Antonio Zavalak grabatu eta hitzez hitz jaso zituen liburu batean (*Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua*, 1963, Auspoa).

## Bizitza 
1869ko abuztuaren 19an jaioa Asteasun, zortzi anai-arrebetatik laugarren alaba izan zen. 1893ko urriaren 14an, Asteasuko Ondartza-aurrena baserrira ezkondu zen Antton Kortajarenarekin.. Azken urteak, alargunduta, Donostian eman zituen alabaren etxean.
Mikaelaz gain, bertsotarako berezko joera zuten kide ugari sortu ziren Elizegi familiaren altzoan. Pello Errotaren belaunaldi berekoak, zein ondorengoak.

## Lanak 
*Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua* liburuari buruz, Jabier Kaltzakortak *Herri literaturako altxorrik handiena* izeneko artikuluan zera esan zuen: "Gabriel Arestik esaten zuen bezala, euskaraz idatzi den testurik hoberenetako bat da". Lanaren berezitasuna da testuan kontalariaren ahozko solasa jasotzen dela, hizkuntza idatziaren ohiko artifiziorik gabe. Liburuaren hirugarren argitalpenean, zera dio Bernardo Atxagak hitzaurrean: "Zenbat balio dute, poetikoki, Mikela Elizegik hurbileko heriotzen aurrean esandakoek? Zakur amorratuak hozka egindako neskatoaren pasarteak, kasu, edo hemeretzi urterekin hildako ahizparenak? Ezin da neurtu".

* *Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua*. Auspoa, 32. alea. 1963.
* *Pello Errotak jarritako bertsoak bere alabaren argibideakin*. Auspoa, 33. alea. 1963.
* *Pello Errotaren itzala* (Pello ta bere senide ta ondorengoen bertso-bilduma).
* *Pello Errotaren bizitza bere alabak kontatua*. Hauspoa saila. 2. alea. 2016.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mikaela Elizegi. BDB bertsolaritzaren datu-basea https://web.archive.org/web/20151227032536/http://bdb.bertsozale.eus/web/haitzondo/view/-Mikaela-Elizegi-Mikela-Zintzarri
* Mikaela Elizegiri zor diogu  Pello Errotaren ondarea. Aiurri https://web.archive.org/web/20180319213919/http://www.aiurri.eus/Asteasu/Albisteak/20180310/Mikaela_Elizegiri_zor_diogu_%E2%80%A8Pello_Errotaren_ondarea_
Europako literatura

**Europako literatura** Europan sortutakoa da. Historiak eman dituen europar idazle bikain eta ospetsuenak William Shakespeare ("Hamlet") eta Miguel de Cervantes ("On Kixote Mantxakoa") dira, XVI. mendekoak.

88 europarrek lortu dute Literaturako Nobel Saria, tartean Harold Pinterrek, Elfriede Jelinekek, Imre Kerteszek, Günter Grassek, Jose Saramagok, Wislawa Szymborskak, Mario Vargas Llosa, Jean-Paul Sartrek, Winston Churchillek, Bertrand Russellek eta Rudyard Kiplingek.

## Hizkuntzakako sailkapena 
Herrialdeka ez, baina hizkuntzen arabera sailkatuko ditugu idazleak, bai eta jaiotze-dataren arabera ordenatu ere. Jaiolekua adieraztean, gaur egun existitzen diren herrialdeak aipatzen ditugu, estatuak izan ala ez:

* Alemanezko literatura
* Aragoierazko literatura
* Asturierazko literatura
* Bulgarierazko literatura
* Danierazko literatura
* Errumanierazko literatura
* Errusierazko literatura
* Estonierazko literatura
* Euskal literatura
* Finlandierazko literatura
* Frantsesezko literatura
* Galizierazko literatura
* Gaztelaniazko literatura
* Grezierazko literatura
* Hungarierazko literatura
* Ingelesezko literatura
* Islandierazko literatura
* Italierazko literatura
* Katalanezko literatura
* Latinezko literatura
* Nederlanderazko literatura
* Norvegierazko literatura
* Polonierazko literatura
* Portugesezko literatura
* Serbokroazierazko literatura
* Suedierazko literatura
* Txekierazko literatura

## Nobel Saridunak 
2019. urte arte, 88 europar idazlek lortu dute Literaturako Nobel Saria. Hizkuntzaka:

* 15 frantsesezko idazlek eskuratu dute saria.
* 14 alemanezkok.
* 12 ingelesezkok.
* 6 italierazkok.
* 6 suedierazkok.
* 6 gaztelaniazkok.
* 5 errusierazkok.
* 5 polonierazkok.
* 3 norvegierazkok.
* 3 danierazkok.
* 2 grezierazkok.
* Finlandierazko, hungarierazko, islandierazko, txekierazko, serbo-kroazierazko, portugesezko, okzitanierazko eta hebreerazko banak.

## Irudi galeria 

Cervantes_Jáuregui.jpg|Miguel de Cervantes.
Shakespeare.jpg|William Shakespeare.
Günter_Grass_auf_dem_Blauen_Sofa.jpg|Günter Grass.
JSJoseSaramago.jpg|José Saramago.
Wisława_Szymborska_2009.10.23_(1).jpg|Wislawa Szymborska.

## Kanpo estekak 
* "Western literature" (Encyclopaedia Britannica).)