Homo rudolfensis

***Homo rudolfensis*** orain dela 2 eta 1,7 milioi urte inguru Afrikako ekialdean bizi izan zen hominini espezie bat da, 1972. urtean aurkitutakoa. Espezimen tipoa, KNM-ER 1470, Richard Leakey-ren ikerketa taldeko kidea zen Bernard Ngeneok aurkitu zuen, Koobi Fora-n, Turkana lakuaren ekialdeko ur-bazterrean. Momentu hartan *Homo* generoaren barnean sailkatu zuten, espeziea zehaztu barik. 1986.urtean, Valerii P. Alexevek *Pithecanthropus rudolfensis* moduan izendatu zuen, baina geroago *Homo* generoan sailkatu da berriro., KNM-ER 1590, KNM-ER 1801 eta KNM-ER 3732 fosilak ere espezie honen barnean sailkatzen dira. Bestetik, KNM-ER 1472

### Beste espezieekiko erlazioak 
*H.rudolfensis* bizi izan zen garai berdinean hiru *Homo* espezie bizi izan ziren: *H.habilis*, *H.rudolfensis* eta *H. ergaster*, hain zuzen ere. Bestalde, bestelako hominini batzuk ere bizi izan ziren adibidez, *Paranthropus boise*i. Afrikako ekialdean sakabanatuta zegoela dirudi, hainbaten ustetan endemismo bat izanik. Aipatzekoa da ere, lehen aipatutako espezieak, *Afrikaren Heagoaldeko Australopithecus sediba* eta Asian bizi zen *Homo georgicus*-en garai berean existitu zirela.

*H. rudolfensis*-aren fosil garaikide gehienak *H.rudolfensis* espezieari egotzi zaizkio, izan ere, batzuen ustetan *H.erectus* espeziearen aintzindaria da. Hala ere, fosil gehienak, sailkapen taxonomiko okerra dute: UR-501 *Paranthropus* generoari egotzi zaio eta KNM-BC 1 *Homo sp*. garaikide gisa egotzi da, *H.rudolfensis* espeziekoak direla frogatu ezinik.

Dena den, KNM-ER 1470 fosilari dagokionez, hasiera batean, *Homo habilis* espeziearen barnean sailkatu beharko litzakela uste izan zuten zientzialari askok. Hala ere, *Homo habilis* espezieko garezurrekin konparatzean, haien arteko desberdintasunak handiegiak izan ziren espezie bera izateko.

*Homo habilis* espeziarekin gertatzen den bezala, kontrobertsia handia dago *Homo rudolfensis* espeziearen sailkapenaren inguruan. Oraindik ez dago argi *H. rudolfensis* bezala sailkatutako fosilak espezie horretan, *Kenyanthropus rudolfensis* edo *Australopithecus rudolfensis* bezala sailkatu beharko diren. Hain zuzen ere, zenbait analisik erakusten dute fosil hauek ezaugarriak partekatzen dituztela australopitezinoekin. Beraz, ez dakigu *H. rudolfensis* *Homo* generoaren aitzindaria ote zen, edo *H. habilis* espezieko kidea edo beste espezie desberdin batetan sailkatu beharko balitz.
[thumb|256x256px|KNM-ER 1470 (ezkerrean) eta KNM-ER 1813 (eskuinean) fosilak, *Homo rudolfensis* eta *Homo habilis* bezala sailkatuta daudenak, hurrenez hurren.[Fitxategi:KNM-ER 1470 & 1813.png|thumb|222x222px]]
Bestalde, 2007an, Timothy Bromage eta bere taldeak, KNM-ER 1470 garezurra berreraiki ondoren, tximino antropomorfo baten antzeko baraila eta kapazitate kraniala erakusten zituela ikusi zuten. Horren arabera, *Homo habilis* espezieko espezimen bat izango litzake. bezala sailkatu izan zen garezurra aurkitu zen, eta horrezkero hainbatek KNM-ER 1470 azken espezie honen barnean sailkatzen dute, *Kenyanthropus platyops* halegia.

## Ezaugarri fisikoak 
Aurpegiaren forma oso luzea, sakona eta aurrerantza inklinatuta dauka. Kapazitate kranialari dagokionez, 750 cm3-takoa da eta *Homo habilis-*arena ordea 500 cm3. *H.rudolfensis*, *H.habilis*-aren oso antzekoa da, aurpegi zapalagoa, atzeko hortzeria zabalagoa eta sustrai konplexuagoak, eta baita esmaltezko geruza lodiagoa dituelarik.

Zerebroaren kapazitate kraniala 750 cm3 ingurutan kokatzen da, *Homo habilis*-ena baino handiagoa. Altuera determinatzea nahiko zaila da ez dagoelako hezur postkranial askorik. Hala ere, garezur eta hortz handiek adieraz dezakete *Homo habilis* baino altuagoak zirela. Atzeko hhortzeria nahiko handia azaltzen dute. Hortz-koro handiak eta *H.habilis* baino sustrai konplexuagoak dituzte, azkenengo molarra bigarrena baino handiagoa izanik. Fosa glenoideo eta kanpo-meatu akustikoak kokapen aurreratua erakusten dute, *Australopithecus*-ekin konparatzen badugu, eta horretaz gain, aurpegi luzea eta goiko partean estua azaltzen dute. Maxilar karratua daukate, ahosabai leun eta laburrarekin, baina zabala da, australopitezioen kontrara. Arku zigomatikoaren hasiera aurrerantz okertzen da. Arku supertziliar txikia aurkezten du. Ez da gandor ez muskulu sendorik aurkitu, ez australopitezinoen kasuan bezala. Bipedoa zela onartzen da.

## Bizimodua eta kultura 
*Homo rudolfensis* bizi izan zen garaian, klima hotz eta lehorragoa aurkitu zuen. Espeziearen dietari buruzko oso ikerketa gutxi egin dira, baina hortzen formaren arabera eta beste espezie batzuekin konparazioak egin ondoren, badirudi landare eta haragiz elikatzen zirela.

Kulturari dagokionez, ez da tresnarik aurkitu *Homo rudolfensis*-arekin batera, baina bizi ziren garain badakigu beste hominini batzuek tresnak egiten zituztela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak