open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zofia Stryjeńska

**Zofia Stryjeńska** (*Lubańska*, Krakovia, 1891eko maiatzaren 13a, Geneva, 1976ko otsailaren 28a)  poloniar *art déco* margolari, artista, ilustratzailea, eszenografoa, grafista eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Txikitatik pintatu zuen eta gaztetan *Rola eta Gσos Ludu* egunkariekin kolaboratu zuen. 1909an, «Maria Niedzielska» arte-eskola femeninoan ikasi zuen. Mutikoz mozorrotuta, bere nebaren izenarekin Tadeusz Grzymaνa Lubaρskiren , Municheko Arte Ederren Akademian ikasi zuen (orduan ezin baitzuten emakumeek han ikasi).

1916an, Karol Stryjeński arkitektoarekin ezkondu zen ezkutuan, eta harekin hiru seme-alaba izan zituen: Magda eta Jacek eta Jan bikiak. Dibortzioaren ondoren, Artur Socha aktorearekin ezkondu zen 1929an. 1936an, Poloniako Literatura Akademiako Urrezko Laurela jaso zuen. Geroago, pobrezia gorrian bizi izan zen,  eta bere lanak merkeegi saldu behar izan zituen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Suitzara joan zen bizitzera.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1936an, Poloniako Literatura Akademiako Urrezko Laurela jaso zuen.
* 130. urtean.2021eko maiatzaren 13an, Googleren *doodle* bat agertu zen omenaldi gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luna Pamies

**Luna Pamies Barberá** (San Bartolomé de Almisdrá, Orihuela, Alacanteko probintzia, Valentzia Erkidegoa, 2003ko abenduaren 24a) Alacant probintziako aktorea da. El agua, bere debut filman egindako lanarengatik 2022ko Berlanga saria eta 2023ko Goya sarietarako izendatu zuten.

## Ibilbidea 
2022an egin zuen debuta, Elena López Riera zinema-zuzendariaren *El agua* filmean. Debutean egin zuen Ana pertsonaiaren interpretazioarengatik aktore nagusi onenaren Berlanga 2022 saria jaso zuen, eta Goya 2023 sarietarako izendapena jaso zuen, aktore berri onenaren saria.

Elena Lópezek Luna ezagutu zuen *El Agua* filmerako aktore ez-profesionalak bilatzeko prozesuaren hasieran, Sant Bartomeuko botila festa batean. Lunak 15 urte besterik ez zituen, DBH egiten ari zen eta inoiz ez zuen pentsatu arteekin zerikusia zuen ezertan aritzerik. Filmeko taldeak castingean parte hartzeko iradoki zionean, ez zen aurkeztu, ezin baitzuen sinetsi zer gertatzen ari zen, eta denak beldur handia ematen zion.  

Antzerki-entseguak eta -prestakuntza egin eta urtebetera, 17 urterekin, filmatzen hasi ziren guztiakn, tartean aktore profesionalak, Barbara Lennie eta Neva de Medina, esaterako. Filmak arrakasta nabarmena izan zuen zinemaldi askotan (Cannes, Donostia, Tokio, Toronto, besteak beste). Filmaren sustapenean parte hartzeko aukera eman zion Lunari, baita hainbat saritan parte hartzeko ere, hala nola Goya, Berlanga eta Toulouseko Espainiako Zinemaldian, eta horrek proiekzio mediatiko nabarmena eman zion. 

2023an, film labur batean lan egin zuen, hainbat castingetan parte hartzeko zain zegoen eta aktore gisa trebatzen jarraitzeko asmoa zuen.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2022an Berlanga saria 
* 2023an Goya  sarietarako izendapena, aktore berri onenaren saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Heathcote

**Robert Heathcote** (1847ko apirilaren 7a - 1918ko apirilaren 8a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gartzen Telletxea

**Gartzen Telletxea Goienetxea**, (Bermeo, Bizkaia, 1972ko uztailaren 3a - ) euskal herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. Bilboko Athletic Klubeko harrobitik ateratako ezker atzelaria da.

## Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Dora Honnywill

**Dora Honnywill** (1870eko abenduaren 17a - 1959ko martxoaren 18a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatrice Hill-Lowe

**Beatrice Hill-Lowe** (Ardee, 1868ko urtarrilaren 26a - Tenby, 1951ko uztailaren 2a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patrick Huston

**Patrick Huston** (Belfast, 1996ko urtarrilaren 5a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aitor Mendizabal (eskultorea)

**Aitor Mendizabal Ituarte** (Caracas, 1949; bere izenpez Aitor de Mendizabal), Venezuelan jaiotako eskultore donostiarra da. 

Haurra etorri zen bere familia Donostiara, eta hiri honetan eta Arrangoitze artean bizi izan da harrezkero. Arte Ederretako ikasketak egin zituen Erroman eta Carraran. 

## Lanak 
Bere lanik ezagunenetakoak Donostiako kaleetan daude: Ateak, Irun plazako multzo eskultural-arkitektoniko bat; eta Oroimena-Memoria eskultura, terrorismoaren biktimen omenezkoa, Alderdi Ederren.

Fitxategi:San Sebastián - Jardines de Alderdi Eder - Memorial de las víctimas del terrorismo y la violencia (2007).jpg|Oroimena-Memoria.
Fitxategi:Ateak.JPG|Ateak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martina Hyde

**Martina Hyde** arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Echinoderma hystrix

***Echinoderma hystrix*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Susmagarria. Ez jatea hobe.

Sinonimoak: *Lepiota acutesquamosa*, *Cystolepiota hystrix*.

## Deskribapena 
Kapela: Txikia, 3 eta 6 (8) cm arteko diametrokoa, konikotik ganbilera. Kapelaren azala lehorra, kapela eta oina zurdekin, arre ilun kolorekoa hondo argiarekin, ezkata piramidal zentrokide ugariz estalia, koniko puntazorrotzak eta iraunkorrak.

**Orriak:** Zuri-krema kolorekoak, libreak, estu, estu samarrak, ertza more-beltz kolorekoa.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 7 cm arteko garaierakoa, zilindrikoa, oinarria erraboildun samarrekoa, fistulosoa. Eraztunaren azpitik kapelan dituen antzeko ezkatatxoekin apaindua. Hezetasunarekin, oinaren goialdean eta orrietan anbar itxurako tantak isurtzen ditu.

**Haragia:** Urria, zurixka. Usain desatseginekoa, *Lepiota cristata* gogorarazten du. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa  grezierazko “lepis”  “lepidos”  hitzetatik dator eta “oús” eta otós ear” hitzetatik, kapela esan nahi duena. Ezkatadun kapela duen onddoa. *Histrix* epitetoa latinetik dator, kirikinoa esan nahi duen “histrix” hitzetik. Kapelan eta oinean dituen eztenengatik.

## Jangarritasuna 
Zalantzazko jangarria. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Lepiota acutesquamosa* delakoarekin nahas daiteke, hau, marroi-arre kolorekoa da, kapelan ezkata tente piramidal oso zorrotzak ditu, oina zurda gabe.  *Lepiota aspera* eta *Lepiota echinacea* handiagoak dira, ezkatak ez dituzte hain ilunak eta ez tente.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Espezie oso ikusgarria da, baina urria. Bakarka edo taldekoia. Humus ugariko lurzoru hezeetan, hostozabalen basoetan (pagadietan).

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elsa Donaire Malagelada

**Elsa Donaire Malagelada** (La Cellera de Ter, Gironako probintzia, Katalunia, 1979ko uztailaren 16a) kataluniar saskibaloi-jokalari ohia eta erizaina da.

## Ibilbidea 
Club Saskibaloi Cellera taldean trebatu zen, Segle XXI elkartean sartu zen hamalau urterekin. Hamalau urtez hainbat talde espainiarretan aritu zen, hala nola Aluminios Tizona Burgos, Halcón-Viajes Salamanca, Nacex Jovent Palma, Ciudad de Burgos, UB Barça 2005etik, CB A Rivas Futura, 2007-2008 denboraldian Sedis-Cadí La Seu d'Urgell eta 2008-2009 PDV Ibiza taldean.

### Selekzioan 
Espainiako saskibaloi-selekzioko zenbait kategoriatan ere parte hartu zuen. Saskibaloi-jokalari gisa kontraerasoan eta defentsan zuen azkartasunagatik nabarmendu zen. Espainiako saskibaloi-selekzioarekin jokatu zuen nazioartean, kadete eta junior kategorietan. Basketeko jokalari gisa erretiratu zenean, erizain lanetan hasi zen Salteko Santa Caterina ospitalean.

## Taldeak 
hurrenez hurren, denboraldia, taldea, postua eta zenbakia:

## Palmaresa 
* Emakumezkoen saskibaloiko Espainiako Superkopa: 2005-2006

* Kataluniako emakumezkoen saskibaloi-liga: 2005-06, 2007-08

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elsa Donaire Malageladaren fitxa - FIBA Archive
* Elsa Donaire Malageladaren fitxa - FEB
Leucocoprinus nympharum

***Macrolepiota nympharum*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. 2024an, egungo izena ***Leucocoprinus nympharum*** da.

Sinonimoak: *Agaricus rhacodes subsp. puellaris*, *Agaricus nympharum* (Basionimoa), *Lepiota nympharum*, *Lepiota puellaris*, *Agaricus rhacodes var. puellaris*, *Lepiota rhacodes var. puellaris*, *Mastocephalus nympharum*, *Lepiota procera var. puellaris*, *Lepiota densesquamosa*, *Leucocoprinus puellaris*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5-8 eta 7-12 cm bitarteko diametrokoak, hasieran eraztunean itxita, arrautza formakoa, gero kanpai itxurakoa, ondoren itzalkin bat bezala zabaldua. Heltzen denean zuria, erdian horixka samarra, zirkunferentzian ezkata zuriekin, erdian ilunagoak, leuna, hur kolorekoa.

**Orriak:** Borobilduak, libreak, zabalak 10 mm artekoak, hasieran zuriak eta gero arrosa samarrekoak, Ukitzean arrexka kolore arin bat hartzen dute.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 7 eta 12 cm bitarteko garaierakoa eta 0,7 eta 1,2 cm bitarteko diametrokoa, arrexka kolorekoa arre kolorea hartzeko joerarekin, leuna, liraina, geruza sotilarekin, oinarrian erraboilduna, behetik gora diametroa txikiagotuz. Mugitzen den eraztuna, haragitsua, ertzean hondar ezkatatsuekin.

**Haragia:** Zuria, apur bat gorrixka oinaren behealdean, sustraien usainarekin eta zapore onarekin.

**Etimologia:** *Lepiota* terminoa grezierazko “lepis” “lepidos” hitzetatik dator eta “oús eta otós ear” hitzetatik, kapela esan nahi duena. *Puellaris* epitetoa berriz latinetik dator, neska esan nahi duen “puellaris” hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona.

### Nahasketa arriskua 
*Macrolepiota procera* edo *Macrolepiota rhacodes* delakoekin nahasten da.

## Sasoia eta lekua 
Udaren amaieran. Koniferoen basoetan eta zelaietan.

### Banaketa eremua 
Mexiko, Europa, Errusia, Kaukasia, Txina, Aljeria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tage Reedtz-Thott

**Kjeld Thor Tage Otto, Friherre Reedtz-Thott** (Gavnø jauregia, 1839ko martxoaren 13a – *ibidem*, 1923ko azaroaren 27a) daniar lurren jabea eta politikaria izan zen. Danimarkako lehen ministroa izan zen 1894tik 1897ra.

Gavnø jauregian jaio zen, Gavnø uharte txikian, Næstved gertu. Lizentziatu ondoren, Genevan eta Parisen jarraitu zituen ikasketak. Aita 1862an hil ondoren, baroi titulua heredatu zuen.

Højre alderdiko kidea izan zen eta 1886an parlamentuko kide aukeratu zuten. 1892an Kanpo Arazoetako ministro izendatu zuten eta 1894an lehen ministro bihurtu zen 1897an dimisioa eman zuen arte. Ondoren, defentsa, kanpo eta eliza gaietarako batzordeetako kide izan zen.
Aitor Mendizabal (argipena)

**Aitor Mendizabal** izeneko pertsona bat baino gehiago dago Wikipedia honetan:

* **Aitor Mendizabal Ituarte**, Donostiako eskultorea.
* **Aitor Mendizabal Badiola**, ***Mendizabal III.a***, Antzuolako pilotaria.
Maya Moore

**Maya April Moore** (Jefferson City, Missouri, AEB, 1989ko ekainaren 11) estatubatuar saskibaloiko jokalaria da. WNBAko Minnesota Lynxen jokatu zuen. 29 urterekin erretiratu zen.

Moorek Connecticuteko Unibertsitateko saskibaloian jokatu zuen. 2011n profesional bihurtu zen, eta WNBA txapelketa irabazi zuen Lynxekin. 2011-2012 denboraldian Ros Casares Valencia taldearekin izan zen Euroligako txapeldun. Emakumezkoen ligako taldea bat-batean desegin ondoren, maletak egin zituen eta Txinara joan zen, Shanxi Xing Rui Flame taldera, eta han ere txapeldun izan zen 2013an.

## Kirol-ibilbidea 
### Unibertsitatea 
Moore izan zen AEBko emakumezkoen saskibaloi-jokalari garrantzitsuenetako bat. Artean, Wade Saria hiru aldiz irabazi duen jokalari bakarra izan zen. Unibertsitateko saskibaloi-jokalari onenak bereizten ditu trofeo horrek. Unibertsitateko saskibaloi-klubak (UConn Huskies) bi aldiz irabazi zuen NCAA txapelketa lau urteko ibilbidean.

### Profesionala 
Moore WNBAko 2011ko draftaren lehen zenbakian hautatu zuten. Minnesota Lynx-ek aukeratu zuen eta urteko Rookie saria irabazi zuen. Lehen denboraldian, Minnesota Lynxek irabazi zuen WNBA txapelketa.

## 29 urterekin saskibaloia utzi 
Maya Moore jardunean zegoen, gailurrean zegoen, gelditu eta dena uztea erabaki zuenean. 29 urterekin bi urre olinpiko irabazi zituen, bi mundial, WNBAko lau titulu, Euroliga bat...  Moore erlijiosoa da eta gizon errugabe baten askatasunaren alde borrokatzeko utzi zuen saskibaloia.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Wade Saria hiru aldiz, Unibertsitateko saskibaloi sari gorena. 
* 2011n Rookie saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila WNBA.com
* Estadísticas de Maya Moore en Basketball-Reference.com
Alison Hargreaves

**Alison Jane Hargreaves** (Derbyshire, Erresuma Batua, 1962ko otsailaren 17a - K2, 1995eko abuztuaren 13a) britainiar alpinista izan zen. 1995eko maiatzaren 13an Everest bakarrik koroatzeagatik nabarmendu zen, oxigeno gehigarririk gabe edo sherpa-talde baten laguntza gabe. Alpeetako iparraldeko aurpegi handi guztiak denboraldi batean koroatu zituen lehen pertsona ere izan zen (1988). Balentria horren barruan Eigerren iparraldea ere sartu zen. Hargreavesen igoera nabarmenen artean Nepaleko Ama Dablam ere dago.

1995ean, Hargreavesek munduko hiru mendi altuenak —Everest, K2 eta Kangchenjunga—bakarrik igotzeko asmoa zuen. Hiru tontorretako lehena lortu zuen, 1995eko maiatzaren 13an, baina hiru hilabete geroago -abuztuaren 13an- K2 mendia jaisten hil egin zen.

## K2ra igo eta jaitsieran heriotza 
[eskuinera|thumb|286x286px|[K2, Alison Hargreavesen heriotzaren lekua.]]Erresuma Batura joan eta familia bisitatzera joan ondoren, 1995eko ekainean, Hargreaves talde amerikar batekin elkartu zen. Talde horrek K2 igotzeko baimena lortu zuen, munduko bigarren mendirik altuena, munduko gailurrik zailenetako eta arriskutsuenetakotzat jotzen zena.

Abuztuaren 13an, talde amerikarreko kide batzuk eta Hargreaves Kanadako eta Zeelanda Berriko talde batekin elkartu ziren 4. eremuan (7600 metroko altueran); besteak beste, Peter Hillary (Edmund Hillaryren semea) itzultzea erabaki zuena, nahiz eta Espainiako espedizio batekin 4. eremua baino apur bat gorago jarri, denborak okerrera egiten zuela zirudien eta. Arratsaldeko 6:45ean, Hargreaves, Javier Olivar, Rob Slater, Javier Escartín, Lorenzo Ortiz eta Bruce Grant gailurrera iritsi ziren. Seiak gailurretik itzultzen ziren bitartean sortu zen ekaitz baten erdian hil ziren. Jeff Lakesek gailurrera heldu baino lehentxeago itzultzea erabaki zuen, eta altuera-eremu batera iristea lortu zuen, baina, hala ere, hil egin zen eguraldi txarraren eraginpean egoteagatik.

Hurrengo egunean, Espainiako bi eskalatzaile, Pepe Garcés eta Lorenzo Ortas, 4. eremuan ekaitzari aurre egin ziotenak, oinarrizko eremura jaitsi ziren, izozte- eta neke-sintoma nabariekin. 3. eremura iritsi aurretik, odolez zikindutako anorak bat, eskaladako bota bat eta arnes bat ikusi zituzten. Horiek Hargreavesenak zirela esan zuten. 3. zelaitik gorputz bat ere ikusi zuten urrutira, baina ez zuten ziurtasunez identifikatu, ez baitziren hurbildu, baina oso zalantza gutxi zuten Hargreaves zela, segur aski mendian behera ekaitzak bidalia. Istripuaren ondoren, Fawad Khan kapitainak —erreskate-zerbitzuen eta istripuaren eraginpeko espedizioen arteko bitartekariak— adierazi zuen Hargreavesi eskatu ziola base-eremutik kanpo ez joateko, eguraldiak okerrera egin behar zuenean, mendian ibiltzea suizidioa izango zela-eta.

## Bizitza pertsonala 
Belper-en (Derbyshire) hazi zen Hargreaves, eta James Ballardekin ezkondu zen. Eiger mendiaren iparraldeko aurpegia koroatu zuenean, Hargreaves haurdun zegoen bere lehen semearekin, Tom Ballardekin. Alpeetako iparraldeko sei aurpegi handiak bakarka negu berean (2014-2015) gailendu zituen lehen pertsona izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azala/Ikusgela/Zortziko txikian/Asteka

{{#switch:{}
|1=hutsik
|2=hutsik
|3=hutsik
|4=hutsik
|5=left|80px|thumbtime=0Zortziko txikian**Libertimenduak**
|6=hutsik
|7=hutsik
|8=left|80px|thumbtime=0Zortziko txikian**Lezetxikiko aurpegibikoa**
|9=hutsik
|10=hutsik
|11=hutsik
|12=hutsik
|13=hutsik
|14=hutsik
|15=hutsik
|16=hutsik
|17=hutsik
|18=hutsik
|19=hutsik
|20=hutsik
|21=hutsik
|22=hutsik
|23=hutsik
|24=hutsik
|25=hutsik
|26=hutsik
|27=hutsik
|28=hutsik
|29=hutsik
|30=hutsik
|31=hutsik
|32=hutsik
|33=hutsik
|34=hutsik
|35=hutsik
|36=hutsik
|37=hutsik
|38=hutsik
|39=hutsik
|40=hutsik
|41=hutsik
|42=hutsik
|43=hutsik
|44=hutsik
|45=hutsik
|46=hutsik
|47=hutsik
|48=hutsik
|49=hutsik
|50=hutsik
|51=hutsik
|52=hutsik
}}
Maria Bellido

**Maria Ines Juliana Bellido Vallejos** (Porcuna, Jaén, 1755eko urtarrilaren 28a - 1809ko martxoaren 7a) Independentziako gerrako espainiar heroi legendarioa izan zen, hain zuzen Bailengo guduan.
eskuinera|thumb|170x170px|Bailengo armarria, batailaren armak eta pegar hautsia dituena.

## Biografia 
Jaengo Porcuna herrian jaio zen eta María Inés Juliana Bellido Vallejosekin, «la Culiancha» ezizenarekin ezagutzen denarekin, lotzen dute; Luis Domingo Cobo Muelarekin ezkondua, buztingintza saltzailea eta Bailenen jaioa.

Gertaera hau, Bailen hiribilduko herri erresistentziaren sinbolo bezala finkatua geratu zen. Harez gero, Bailenen sinbolo gisa, ezkutu gainean  ura isuriz zulatutako pegar bat jarri zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MARIA BELLIDO: Mito baten misterioa
Jean-François Stévenin

**Jean-François Stévenin** (1944–2021) frantziar aktore eta zinema zuzendaria izan zen. 1968tik 150 film baino gehiagotan lan egin du. *Lune froide* filmean parte hartu zuen, 1991ko Canneseko zinema-jaialdian lehian egon zena.

2021eko uztailaren 27an hil zen Neuilly-sur-Seine ospitalean, 77 urte zituela.

HEC Parisen graduatu zen 1967an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Billie Burke

**Mary William Ethelbert Appleton Burke** (Washington, 1884ko abuztuaren 7a – Los Angeles, 1970eko maiatzaren 14a) Broadwayn, irratian eta zinema mutu eta soinudunean lan egin zuen estatubatuar  aktorea izan zen. Gaur egungo ikusleek *The Wizard of Oz* filmean iparraldeko sorgin zintzoaren pertsonaiagatik ezagutzen dute. 1938an Oscar sarirako izendatu zuten, *Merrily We Live* filmean egindako lanagatik. Florenz Ziegfield Broadwayko ekoizlearekin ezkonduta egon zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Stratus silvagenitus

thumb|*Silvagenitus* hodeia kostaldeko mendi batean sortu berria.

***Stratus silvagenitus***  izen zientifikoak behe-laino edo hodei mota bati egiten dio erreferentzia. *Stratus*, hodeia da latinez, eta *Silvagenitus* hitz elkartua latinetik dator, "oihanetik sortua" esan nahi baitu. Hodei mota hauek hezetasun erlatibo handia duten baso-eremuetan sortzen da; adibidez, prezipitazioa igaro ondoren, ura azkar lurrintzen delako.

Hodeia uniformea, konpaktua, bada, "*stratus*" esaten zaio, eta  "silvagenitus" basoa edo oihanaren gainean ikusten bada, sortu berria edo iraunkorra. Lainoa mardula eta zakarra bada, orduan *stratus fractus silvagenitus* esaten zaio. Hodei horiek, normalean, lurretik gertu sortzen dira. *Silvagenitus* barietatea, *Stratus* hodeien espeziea baino ez da.

## Iruditegia 

Fitxategi:Puente Baluarte.jpg
Fitxategi:Povazsky01.jpg
Fitxategi:Selva nublada Colonia Tovar.JPG
Fitxategi:Cloud forest mount kinabalu.jpg
Fitxategi:Rayos de sol y sombras en bosque y nubes en Garajonay 1087.jpg
Fitxategi:Laurisilva Madeira.jpg
Fitxategi:Humid laurel forest at Ribeiro Frio in Porto da Cruz, Machico, Madeira, 2023 May.jpg
Fitxategi:Bosque de Tis na Reserva do Fanal.jpg
Fitxategi:Madeira-01-0026 (7337290480).jpg
Fitxategi:Madeira-01-0044 (7337267188).jpg
Fitxategi:Madeira-01-0046 (7337265094).jpg
Fitxategi:Floresta Laurissilva 1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaztelueta Ikastetxea

**Gaztelueta Ikastetxea** Leioako itunpeko ikastetxea da, 1951n Opus Deik bultzatu zuena. Ikastetxeak haur hezkuntza‎, lehen hezkuntza, DBH eta batxilergoko ikasketak eskaintzen ditu. Arreta pertsonalizatua eskaintzen du, ikasle bakoitzari irakasle bat esleituz, laguntzeko eta orientatzeko, eta familiekin komunikazio arina mantenduz. Sexuz bereizitako hezkuntza bultzatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kristau Eskoletako Anaiak

**Kristau Eskoletako Anaiak** ( edo **FSC**), arruntuki **salletarrak** deituak, maisu laikoen kongregazio katolikoa da, Jean-Baptiste de La Sallek 1680an Reimsen sortua. Benedikto XIII.a aita santuaren *In Apostolicae Dignitatis Solio* buldaren bidez Egoitza Santuak 1725eko urtarrilaren 26an onartu zuen. Aurreko urtean (irailak 24) Luis XIV.a erregearen eskutitz patenteak ere jaso zituen, Frantziako Erresuman nortasun juridikoa ematen ziotenak. Kongregazioak 3.700 anai-arreba eta milioi bat ikasle inguru biltzen ditu 85 herrialde baino gehiagotan.

Gizonezkoen lehen erlijio-kongregazio erabat laikoa izan zen, hau da, kideen artean ez dago ordena sakratuak (diakonatua, apaizgoa edo apezpikua) jaso dituenik, eta kideek ez dituzte inoiz jaso nahi, beren bokazio eta nortasunarekin zerikusirik ez dutelakoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bizkaia Ikastetxea

**Bizkaia Ikastetxea** Zamudioko itunpeko ikastetxea da, 1967an kooperatiba moduan bultzatu zutena. Ikastetxeak haur hezkuntza‎, lehen hezkuntza, DBH eta batxilergoko ikasketak eskaintzen ditu.

Erreferentziazko ikastetxea da hezkuntza-berrikuntzako proiektu ugariengatik; horien artean, haur-hezkuntzan erabilitako Montessori metodologia edo Lehen Hezkuntzako hirugarren ziklotik Batxilergora bitarteko tableten erabilera nabarmendu daitezke.

Nazio mailan hezkuntzan duen garrantzia, jasotako aintzatespen kopuruak berresten du. Gainera, askotan, ikastetxe onenen rankingean sartu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carla Nieto

**Carla Nieto Geli** (Girona, Katalunia, 1983ko azaroaren 30a) gironar aktorea da.

## Biografia 
Gironan jaio zen, Marina Geli politikariaren eta Rafael Nietoren alaba, eta interpretazioaren munduan hasi zen, aita aktore amateurra baita. Batxilergoa amaitu ondoren, Bartzelonara joan zen Filologia Hispanikoa eta Arte Dramatikoa ikastera.

## Aktore ibilbidea 
*Institut del teatre-n* hiru urte eman ostean, eta Kataluniako telebistan zenbait paper egin ostean, Madrilera joan zen. Han, 2007an, lehen pertsonaia garrantzitsua interpretatu zuen, Claudia Gaytán de Arzuaga *El síndrome de Ulises* (Ulisesen sindromea) serieak iraun zuen hiru denboraldietan. Urte horretan bertan egin zuen debuta pantaila handian: *Café solo o con ellas* eta *Las 13 rosas* (Hamairu arrosak).

2009an, *Acusados* seriean hasi zen lanean, eta Patricia Domenech Ballester interpretatu zuen, Rosa Ballesterren (Blanca Portillo) bi alabetako bat. 2011n seriea amaituta, Iris pertsonaia izan zen *Ángel o demonio* (Aingerua edo deabrua).

### Telebista 
Lana eta pertsonaia:
* *Porca misèria,* emakume konfiskatua(2004).
* *Lo Cartanyà* (kapitularra) (2005).
* *A tortas con la vida* (2005).
* *Ventdelplà*, Anaïs (2005-2006).
* *Amar en tiempos revuelto*  telenobelan Ramona  (2006).
* *La Vía Augusta,* Màrcia (2007).
* *Yo, el desconocido* telefilmea*n* Olga (2007), .
* *El comisario* (2007).
* *El caso Wanninkhof*  telefilmean Cristina (2008) .
* *El síndrome de Ulises* (Ulisesen sindromea), Claudia Gaytán de Arzuaga (2007-2008).
* *Acusados*, Patricia Domenech Ballester (2009-2010).
* Ángel o demonio, Iris(2011).
* *Fenomenos* (2012).
* *Cuéntame cómo pasó*, Nuka (2015).

### Zinema 
### Antzerkia 
* *Freaks* (Tod Browning), Ferran Audík zuzendua.
* Yukio Mishimaren *Madame* de Sade, Jordi Godallek zuzendua
* *Poques vergonyes*, Fermi Fernándezek zuzendua.

### Bideoklipak 
* 2009, *Mundo frágil*, Sidecarsena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Salle Bilbao

**La Salle Bilbao**, lehen **La Salle Nuestra Señora del Rosario** deitua, Deustuko itunpeko ikastetxea da, 1887an Kristau Eskoletako Anaiek bultzatu zutena. Ikastetxeak haur hezkuntza‎, lehen hezkuntza, DBH eta batxilergoko ikasketak eskaintzen ditu. Kirol klub bat bultzatzen du: bere eskubaloi taldeak ASOBALen ere jokatu du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Antisionismo

[thumb|[Israel|Israelgo Estatua palestinar herriaren kontra egiten ari den okupazioa eta genozidioa direla eta, sionismoa judaismotik bereiztea eskatzen duten judu ortodoxo antisionistak.]]

[thumb|[Pegatina antisionista bat, Palestinar Erresistentzia Aurrera manifestazioan, Donostian (Gipuzkoa), 2025eko abuztuaren 10ean.]]

**Antisionismoa** sionismoaren aurkako jarrera da. Sionismoak defendatzen du juduek Palestina kolonizatzea eta han juduen nazio-estatu propioa (Israelgo Estatua) sortzea eta mantentzea, bertako arabiarrak kanporatuta; eta horren aurka dago antisionismoa. *Antisionismo* terminoa hainbat ikuspuntu erlijioso, moral eta politiko deskribatzeko erabiltzen da; horien motibazioak eta adierazpenak hain dira askotarikoak, ezin da «antisionismoa» ideologia edo talde bakar gisa ikusi. Zenbait adituk antisionismoa gaur egungo antisemitismo (neoantisemitismo) mota bihurtu dela adierazi dute. Beste aditu batzuek —Noam Chomskyk, adibidez— argudiatzen dute Israelen aldekoak askotan Israelgo Estatuaren politiken aurkako jarrera isilarazteko asmoz antisionismoa antisemitismoarekin parekatzen saiatzen direla.

Antisionismoa, hasiera batean, juduen munduaren barneko arazoa izan zen, juduak izan baitziren proiektu sionistaren aurka agertu ziren lehenak, uste baitzuten juduak gainerako herrien artean bizi behar zutela, haiekin nahastuta, eta ez zutela, sionismoaren aita zen Theodor Herzlen jarraitzaileek defendatzen zuten bezala, berezko nazio-estaturik sortu behar.

Bigarren Mundu Gerrara arte, antisionismoa oso hedatuta zegoen juduen artean, arrazoi ezberdinengatik. Judu ortodoxoek arrazoi erlijiosoengatik egiten zioten aurre sionismoari, Mesiasi aurrea hartzen ziolako, eta judu antisionista laiko askok, berriz, gehiago identifikatzen zuten Ilustrazioaren idealekin, eta sionismoa ideologia erreakzionario gisa ikusten zuten. Judu-diasporan sionismoaren aurkako jarrera 1930eko hamarkadatik aurrera baino ez zen gainditu, juduen baldintzak erabat okertu baitziren Europan eta, Bigarren Mundu Gerrarekin, Holokaustoaren eskala hutsa nabaritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Yalkut Heshbati Etchem", Aviad Neiger errabinoak sortutako judu erlijio-baliabideen webgune antisionista bat.
Azken judizioko eguna (Gérôme)

***Azken judizioko eguna*** () Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak 1861an egin zuen olio mihise gainekoa da.  Koadroak gizon baten arima pisatzeko unea irudikatzen du Jainkoaren begiradapean. Bilduma pribatu baten parte da.

## Deskribapena 
Margolan bertikala da, 52 × 43 zm.koa. Koadroak zeruan gertatzen den ekintza erakusten da, hodeien gainean. Bi elementu nabarmentzen dira balantza batean: bi erretilu; ezkerraldean, beherago dagoena, txerri luzanga bat ikus daiteke. Bigarren erretiluan, altua, giza garezurrez osatutako mendi bat ikusten da, eta otomandar aberats bat dago haien gainean. Eskuineko erretiluaren azpian, hegal beltzak dituen eta arrosaz jantzita dagoen aingeru batek gorantz bultzatzen du. Ezkerrean, eszena osoa menperatzen, Jainkoaren begiak eragiketari begiratzen dio.

Egileak ez zuen lan honen esanahiari buruzko azalpenik eman. Bere biografiarekin harremana izan dezake 1861 duelu batean zaurituta izan zelako.

Artistaren sinadura eskuineko platertxoaren ezkerreko ertzean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Unzilla

**Mikel Unzilla Aldasoro** (Etxarri Aranatz, 2004ko urriaren 26a), txirrindulari nafarra da.

## Kirol ibilbidea
Gaztetan Burunda Txirrindulari Elkartean hasi zen txirrindularitzan eta afizionatuetan bi urte daramatza Caja Rural-Alea taldean.

## Palmaresa 
## Taldeak
* Sakana Group - (2021-2022)
* Caja Rural-Alea - (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Mikel Unzilla - *Firstcycling*
María Martinón Torres

**María Martinón Torres** (Ourense, 1974) mediku eta paleoantropologo da. *European Society for the Study of Human Evolution* (2011) sortu zuen, Galiziako Medikuntza eta Kirurgiako Errege Akademiako kidea da 1999az geroztik, baita Giza Eboluzioari buruzko Ikerketarako Zentro Nazionaleko zuzendaria ere (CENIEH).

## Ibilbidea 
Medikuntza eta Kirurgia ikasi zuen Santiagoko Unibertsitatean, Lizentziaturako Sari Berezia lortu zuen eta unibertsitate berean doktoratu zen Medikuntza eta Kirurgiako Sari Bereziarekin. Doktore-tesia hominido fosilen hortzeriaren analisiari buruzkoa izan zen, José María Bermúdez de Castrok, Atapuerca mendilerroko aztarnategietako zuzendarikideak, eta Ángel Carracedok, Santiago de Compostelako Auzitegi Medikuntzako Institutuko zuzendariak, zuzenduta...

Auzitegiko antropologian espezializatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean eta Giza Eboluzioan Bristolgo Unibertsitatean. 1998an Atapuercako ikerketa-taldean sartu zen eta 2007 eta 2015 bitartean Hominidoen Hortzen Antropologiari buruzko ikerketaren arduraduna izan zen Giza Eboluzioari buruzko Ikerketarako Zentro Nazionalean (CENIEH). 2015etik Londresko University College-ko Antropologia Saileko irakaslea da. 2017ko abenduaren 11n CENIEHko zuzendari kargua hartu zuen. Ikastaro magistralak ematen ditu udako ikastaroetan.

## Ikerketa-ildoak 
Hominidoen paleobiologia, eragin taxonomiko eta filogenetikoak dituen hortz-aparatuaren bilakaera, eboluzio-egoerak eta paleopatologia aztertzen ditu. Bere lana Atapuercan eta Dmanisin (Georgia) zentratu da, eta Frantzia, Txina, Hego Afrika eta Erresuma Batuarekin nazioarteko hainbat ikerketa-proiektutan parte hartu du. Dmanisin Afrikatik kanpoko 1,8 milioi urteko giza hondakin zaharrenak aurkitu zituzten, eta horrek froga lezake lehen europarren jatorria asiarra dela afrikarraren ordez.

## Argitalpenak 
Hamar liburu edo liburu-kapitulu baino gehiago argitaratu ditu giza eboluzioaren arloan, eta 100 artikulu baino gehiago nazioarteko zientzia-aldizkarietan. Thomson Reuters agentziaren arabera, bere arloan gehien aipatzen diren egileen %1 topean sartu zuen bere lana.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Galiziako Medikuntza eta Kirurgia Akademiaren saria.
* Caixa Galicia Fundazioaren saria, Medikuntzako lizentziaturako espedienterik onenari.
* Club Gallegos del Año (2019).
* Rivers Medal 2019, Royal Anthropological Institute (Erresuma Batua).
* 2022an, Zientziaren Abangoardia Sarirako finalista hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizkea: Bizidunei buruz gehiago jakiteko haien iraganari buruz jakin behar da Berria, 2024ko maiatza
Harold James

**Harold James** (1868ko urtarrilaren 31 - 1948ko urriaren 19a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stewart Littlefair

**Stewart Littlefair** (Edmonton, 1946ko uztailaren 9a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anna Cruz

**Anna Cruz Lebrato** (Bartzelona, Bartzelonako probintzia, Katalunia, 1986ko urriaren 27a) kataluniar saskibaloi-jokalaria da, Emakumezkoen Ligako Barça CBS (F.C.Barcelona) taldekoa. Espainiako selekzioarekin 158 partida jokatu zituen, 8 domina lortuta nazioarteko lehiaketetan.

## Ibilbidea 
Lehenago Fenerbahçe de la Premier League turkiarrean ere aritu zen. AEBn, New York Liberty taldean, Connecticut Sun-en aurrean egin zuen debuta, bi puntu lortu zuela.

2015. urtean Minnesota Lynx-era joan zen, eta talde horrexekin lortu zuen WNBAren eraztuna. Espainiako saskibaloiko bigarren jokalaria izan zen (Amaya Valdemororen atzetik).

### Europa 
### WNBA 
## Estatistikak 
### WNBA 
### Euroliga 
*(Legenda: JP= jokatutako partidak; MP= minutuak partidako ; PP=  puntuak partidako; EP= erreboteak partidako; AP= asistentziak partidako)*

## Palmaresa 
### Espainiako selekzioa 
* link=Archivo:Silver_medal_europe.svg|15x15px 2004ko Europako Juniorren Zilarra – Bratislava (Eslovakia)
* link=Archivo:Bronze_medal_europe.svg|15x15px Europako Brontzea 2009 - Letonia
* link=Archivo:Bronze_medal_world_centered-2.svg|15x15px 2010eko Munduko Brontzea – Txekiar Errepublika
* link=Archivo:Silver_medal_world_centered-2.svg|15x15px Munduko Zilarra 2014 – Turkia
* link=Archivo:Bronze_medal_europe.svg|15x15px Brontze Europarra 2015 - Hungaria eta Errumania
* link=Archivo:Silver_medal_olympic.svg|15x15px Zilarra Olinpiar Jokoak 2016 – Rio de Janeiro (Brasil)
* link=Archivo:Gold_medal_europe.svg|15x15px Europako Urrea 2013 (Frantzia)
* link=Archivo:Gold_medal_europe.svg|15x15px Europako Urrea 2017 (Txekiar Errepublika)
* link=Archivo:Bronze_medal_world_centered-2.svg|15x15px Munduko Brontzea 2018 Tenerife (Espainia)
* link=Archivo:Gold_medal_europe.svg|15x15px Europako Urrea 2019 (Let-Serbia)

### Klubak 
* WNBA (**1**): 2015
* Erregina Kopa (**2**): 2011, 2013

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Datuak FEBn
* Fitxa WNBA.com
Mercè Arànega

**Mercè Arànega** (Buenos Aires, Argentina, 1957ko maiatzaren 10a) Argentinan jaiotako antzerki, telebista eta zinema katalaneko aktorea da. Karrera zabala egin du telebistan, zineman eta antzerkian. Bereziki ezaguna da Katalunian Televisión de Catalunyako telesailen paperengatik: *Estación de enlace*, *Grande Norte* edo *El cor de la ciutat* telesailean egin zuen *Paquita Mirallesen* interpretazioarengatik. 

## Biografia 
Arte dramatikoa ikasi zuen Bartzelonako Antzerki Institutuan, eta, ondoren, pantomima, ''Commedia dell'Arte* Carlo Bosorekin eta Stanislavski metodoa ikasi zituen Carlos Gandolforekin. 

## Filmografia 
### Zinema 
* 1992 - *Cucarachas*. Zuzendaria: Toni Mora.
* 1993 - *Rosita, please*. Zuzendaria: Ventura Pons.
* 1994 - *El porqué de las cosas*. Zuzendaria: Ventura Pons.
* 1998 - *El pianista*. Zuzendaria: Mario Gas.
* 2001 - *Anita no pierde el tren*. Zuzendaria: Ventura Pons.
* 2004 - *Beatriz/Barcelona*. Zuzendaria: Claudio Zulián.
* 2010 - *Pa negre*. Zuzendaria: Agustí Villaronga.
* 2011 - *Terra baixa*. Zuzendaria: Isidro Ortiz.
* 2014: *Born*. Zuzendaria: Claudio Zulian.

### Telebista 
* 1989 - *La prueba*. Zuzendaria: Enric Galcerán. Film laburra.
* 1990 - *Qui?*. TV3 kateko seriea.
* 1994/98 - *Estació d'enllaç*. TV3 kateko seriea.
* 1994 - *Dones i homes*. Zuzendaria: Antoni Verdaguer. Telefilmea. TV3 katea.
* 1995 - *La sucursal*. Zuzendaria: Jesús Font. Telefilme. TV3.
* 1999 - *Junts*. Zuzendaria: Mireia Ros. Telefilmea. TV3.
* 2000 - *Valèria*. Zuzendaria: Sílvia Quer. Telefilmea. TV3.
* 2000/04 - *El cor de la ciutat*. TV3 kateko seriea.
* 2010/12 - *Cuéntame cómo pasó*. Drama historikoa,  TVE 1.
* 2017- *La Riera.* TV3 katea.
* 2019: *Benvinguts a la família*. Sèrie de televisió.
* 2024: *Jo mai mai*. Sèrie de televisió.

### Antzerkia 
## Sariak 
* 1994: Kataluniako Generalitatearen Zinematografiako Sari Nazionala, Rosita, please lanean egindako interpretazioarengatik.
* 1997: Margarida Xirgu saria, *L'Amant* lanarengatik.
* 2009: Butaca saria, Mortde *dama* aktorerik onenarentzat.
* 2010: Kataluniako Generalitatearen Antzerki Sari Nazionala, Obdúlia de Montcadak Mortde *daman'' egindako interpretazioagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* TV3 - El Cor de la Ciutat
* Beatriz/Bartzelonako web-a
* Gauzen zergatia webgunea
Marina Geli

**Marina Geli Fàbrega** (San Gregorio, Girona, Katalunia, 1958ko irailaren 12a) gironar medikua eta politikaria da, Kataluniako Sozialisten Alderdiarena (PSC) izan zena eta bere ibilbide politikoa oso-osorik Katalunian eman zuena. Kataluniako Generalitateko Osasun sailburua izan zen 2003tik 2010era, Pasqual Maragallen eta José Montillaren gobernuan. Carla Nieto aktorearen ama da.

## Biografia 
Bartzelonako Unibertsitateko Medikuntzako lizentziaduna eta barne-medikuntzako espezialista da, eta Gironako Medikuen Elkargo Ofizialeko kide ere bada.

### Lan ibilbidea 
#### Mediku 
Gironako Josep Trueta ospitale entzutetsuan (1981-1989) mediku laguntzaile gisa lan egin ostean, gaixotasun infekziosoetan espezializatzea lortu zuen, hala nola hiesean, prebentzio komunitarioan eta baita urritze psikikoan ere. Joan Riu–San Gregorio Partzuergoa (1981-1990), Asociación Pro Personas con Disminución (1990-1995) eta Gironako (1991-1995) Hiesaren aurkako elkarte komunitariokoa izan zen.

#### Politikari 
PSCko militantea da 1996tik. Sant Gregoriko Udaleko zinegotzi gisa (1984 eta 1992) hasi zen politikan. PSCren hegal katalanistaren zatitzat hartzen da. Kataluniako Parlamentuko diputatua (1995-1999) izan zen. 2000tik 2008ra, Gironako PSC federazioko lehen idazkaria izan zen. 2008an, *Gironako eskualdeetako* PSCren lehendakaritza hartu zuen, ordura arte Joaquim Nadal presidentea izan zena ordezkatuz, lehen idazkaritzaren ardura hartu baitzuen.

2010eko ekainean, irain larriak izan zituen Intereconomía TV *El gato al agua* saioan. Solaskide batek, Eduardo García Serranok, "guarra", "puerca" eta "zorra" deitu zion, Gelik zuzentzen zuen Sailaren sexu-hezkuntzako kanpaina aztertzean. Egun batzuk geroago, eta sailburuak zigorren bidez ekintzak hasiko zituela jakinarazi ondoren, García Serranok publikoki eskatu zuen barkamena, esandako irainak zirela-eta, atzera eginez. Hala ere, azkenean, Madrileko 20. zigor-epaitegiak zigortu egin zuen —telebista katea ere bai— Marina Geliri 21 000 eurotik gorako kalte-ordaina ematera, publizitateko irain larriak egiteagatik.

2014ko azarotik, Marina Geli ez da PSCko kide, militantzia utzita. Orduan MÉS (Moviment d'Esquerres)  sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chefa Alonso

**Chefa Alonso** (Coruña, Galizia, 1955) coruñar medikua, konpositorea, saxofoi-jotzailea eta perkusionista da, eta inprobisazioan jartzen du arreta.  Inprobisazio horretan aitzindaria da.«*“La improvisación es el lenguaje de la libertad”* (Inprobisazioa askatasunaren hizkuntza da.)» 

Chefa Alonso – TAM-TAM PRESS (tamtampress.es) 2014.08.02

## Biografia 
Chefa Alonso Performing Arts-en doktorea da eta Medikuntzan lizentziaduna. Saxofoi-jotzailea eta perkusionista, antzerki, poetika (Matar a Platón de Chantal Maillard), dantza (Juana Inspiraciones), zirku (Circo Interior Bruto, Al Filo 2011 eta 2012) eta ikus-entzunezko (Tangram) ikuskizunetarako musika konposatzen du, eta inprobisatzaileen diziplina arteko orkestrak zuzentzen ditu (Orkestra Carnal funtzionala). Liburuen egilea da: Inprobisazio librearen irakaskuntza eta ikaskuntza. Proposamenak eta gogoetak (Al Puerto, 2014) eta Inprobisazio librea. Mugimenduzko konposizioa (bi akorde. 2008).

### Inprobisazioa 
Inprobisazio librean eta konposizioan doktoratu zen Brunel Unibertsitatean (2007). Free jazz eta inprobisazio jaialdietan parte hartu du Alemanian, Austrian, Brasilen, Frantzian, Espainian, Ingalaterran, Mexikon eta Suitzan. Hainbat talderen partaide da, hala nola, Sin Red inprobisazio libreko laukotea, *Uz*, haize-hirukotea, *Akafree* eta Alberto Kaul pianistarekin duoa. Inprobisazio-orkestretako kide ere bada, esaterako, LIO (London Improvisers Orchestra), FOCOKO (Madrilgo Inprobisatzaileen Orkestra) eta OMEGA (Galiziako Bat-bateko Musikaren Orkestra).

Chefa Alonso inprobisatzaile ezagunak musikaren eta inprobisazioaren garrantzia azaldu zuen 'Inprobisazio librea'-ren (Kanttikoa, 2023) edizio berri zabalduan, bere funtsa eta gizartean duen eragina defendatuz, Pablo Patiño musikariarekin egiten duen hitzaldian bezala.
* *Enseñanza y aprendizaje de la improvisación libre*. *Propuestas y reflexiones* (Al Puerto, 2014) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Chefa Alonso TV2ko *La aventura del saber* saioan.  2023.11.02
* Chefa Alonsoren bloga
John Keyworth

**John Keyworth** (1859ko maiatzaren 9a - 1954ko apirilaren 24a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leucopaxillus mirabilis

***Leucopaxillus mirabilis*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Giacomia mirabilis*, *Tricholoma mirabile*, *Leucopaxillus gentianeus var. phaeopus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, hasieran ganbila, gero laua ertzak biribilduta eta uhinduak. Marroi kolorekoa da edo beltzaxka, pixka bat zurbilagoa diskoan, higrofanoa eta tomentudun ertzekin.

**Orriak:** Eskotatuak edo dekurrente samarrak, estu, meheak, ugari, zurixkak krema koloreko tindu batzuekin kontrastea eginez hanka ilunarekin.

Orri eskotatuak: Oinera hurbiltzen diren orriak baina ukitzen ez diotenak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Marroi ilun samar kolorekoa oinarrian izan ezik, hor zurixka da eta goian orrien dekurrentzia txikiagatik ildaskatua bezala egoten da.

**Haragia:** Zuria, kapelaren azalaren azpian gris-marroia. Usain arinekoa eta zapore garratz samarrekoa. Espora-jalkina zuria.

**Etimologia:** *Leucopaxillus* terminoa grekozko “leucos” hitzetik dator eta zuria esan nahi du. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria da.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Batez ere mendiko pinuen azpian.

### Banaketa eremua 
Ameriketako Estatu Batuak, Suitza, Austria, Italia, Alemania, Eslovenia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Leonard

**Sarah Henrietta Leonard**, iturri batzuetan **Everett "Eve" Leonard** izenez aipatua, (1862ko martxoaren 21a - 1951ko ekainaren 5a) arkularia izan zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lyophyllum transforme

***Lyophyllum transforme*** *Agaricaceae* familiako onddo espezie bat da. Normalean ez da biltzen, biltzaileen ezjakintasunagatik.

Sinonimoak: *Clitocybe semitalis*, *Collybia semitalis var. trigonospora*, *Tricholoma transforme* (Basionimoa), *Collybia trigonospora*, *Clitocybe transformis*, *Tricholoma trigonosporum*, *Clitocybe trigonospora*, *Caesposus trigonosporus*, *Lyophyllum trigonosporum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, hasieran erdiesferikoa, gero ganbila titi txiki batekin eta amaieran laua; ertza biribildua gaztetan, gero inkurbatua eta pixka bat uhindua ale zaharretan. Kapelaren azala hezea, matea, leuna fibrila erradialekin, marroi-grisaxka ilun kolorekoa eguraldi hezean. Erdian ilunagoa.

**Orriak:** Estu, lamelulekin, itsatsiak, zuri-grisaxkak, atzamarraz ukitzean beltzez zikintzen dira.

**Hanka:** Zilindrikoa, fibrilosoa, oinarrian loditua gaztetan, soropildua jaiotzen denean bata besteari soldatuta, zurixkatik gris-arrexkara doan kolorekoa.

**Haragia:** Biguna, zurixka, ebakitzean poliki-poliki belztu egiten da, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Lyophyllum* terminoa grekotik dator eta anastomosi gabe esan nahi du. *Trigonosporum* epitetoa ere grekotik dator, triangeluarra esan nahi duen “trigonos” hitzetik. Esporen formagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Lyophyllum decastes* delakoak, kapelaren azala zertxobait argiagoa du, orriak ez dira belzten igurtziz gero. *Lyophyllum infumatum* espeziari ere haragia belztu egiten zaio ebakitzean.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta neguaren hasieran. Ugaria Extremaduran. Soropildua hazten da, oinak elkartuak. Sastraketan eta baso mediterraneoan (estrepa, txilarra, otabera, artelatza, koniferoak)

### Banaketa eremua 
Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dante eta Virgilio infernuetan (Gérôme)

***Dante eta Virgilio infernuetan*** () Jean-Léon Gérôme margolari frantsesak egin zuen olio mihise gaineko zirriborroa da. Egin zuen urtea ez da ezagutzen. Frantziako Vesoulgo Georges-Garret museoan erakusten da gaur egun.

## Deskribapena 
Margolan bertikala da, 20 × 35 zm.koa. Gaia, *Jainkotiar Komedia* liburua, oso ohikoa izan zen XIX. mendeko margolaritzan. Lan honetan, ilunpean, izenburuko bi pertsonaiak ikusten ditugu, Dante eta Virgilio. Aingeru talde bat hegan doa eskuineko izkinan, ke laino handi bat atzean utziz. Irudiek irrealitatea, amesgaiztoen zentzazioak trasmitzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ioannis Paraskevopoulos

**Ioannis Paraskevopoulos** (; Lavda, Elide, 1900eko abenduaren 25a – Grezia, 1984ko apirilaren 8a) greziar politikaria eta bankaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1963tik 1964ra eta 1966tik 1967ra.

1963ko abenduaren 30ean jarduneko lehen ministro izendatu zuten, Georgios Papandreu ordezteko. 1964ko otsailaren 18ra arte zuzendu zuen gobernua, Papandreuk botereari berriro ekin zionean. 1966ko abenduaren 22an lehen ministroaren kargua bete zuen berriz ere, Stefanos Stefanopoulosek konfiantza-mozio bat galdu zuenean. 1967ko apirilaren 3an, Panagiotis Kanellopoulosek ordezkatu zuen, Greziako militarrek estatu-kolpe bat eman baino egun batzuk lehenago. Defentsa Nazionaleko ministro ere izan zen aldi horretan.
Lynne Boyer

**Lynne Boyer** (Allentown, Pennsylvania, 1956ko apirilaren 20) estatubatuar surflari ohi eta margolaria da.

Munduko surf txapelketa irabazi zuen 1978 eta 1979an. Bi aldiz lortu zuen lehen emakumea izan zen. 2008an Huntington Beacheko Surf Ospearen Pasealekuko kide izendatu zuten. Surfetik erretiratu ondoren, margolaritzari ekin zion.

## Kanpo estekak 
*Lynne Boyerren biografia
Andrés Isasi

**Andrés Isasi** hauetako bat izan daiteke:
* Andrés Isasi Zulueta, Bilboko negozio-gizona, Baranbioko markesa.
* Andrés Isasi Linares, aurrekoaren biloba, musikaria.
Andrés Isasi Zulueta

**Andrés Isasi Zulueta** (Baranbio, 1822 - 1890ko hamarkada inguru), **Baranbioko markesa**, arabar jatorriko bilbotar negozio-gizona izan zen. Bilboko Burtsako lehen administrazio kontseiluko kidea izan zen, 1889ko azaroaren 20an sortu zenean. 

Markes titulua erosi zuen eta Bergondan (gaur egun Lantaron, Araba) bere izena zeraman koñak ezaguna sortu zuen.

## Familia 
Bere biloba Andrés Isasi Linares musikari ezaguna izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isabel Wilkerson

**Isabel Wilkerson** (Washingtonen 1961), estatubatuar kazetari eta idazlea da, saiakera hauen egilea, besteak beste: ''The Warmth of Other Suns: The Epic Story of America's Great Migration (2010)* eta *Caste: The Origins of Our Discontents*. Kazetaritzako Pulitzer saria irabazi duen jatorri afroamerikarreko lehen emakumea da ** .

## Ibilbidea 
Wilkerson Howard Unibertsitateko unibertsitateko egunkariko editore gisa aritu zen, eta gero lan egin zuen *Los Angeles Times* eta *Washington Post* egunkarietan. Ardura postuetan, *New York Times* -eko Chicagoko bulegoko buru izan zen. Emory, Princeton, Northwestern eta Bostongo unibertsitateetan irakasle izan da.

Wilkersonek mila pertsona baino gehiago elkarrizketatu zituen *The Warmth of Other Suns* idazteko, Afro-amerikar Migrazio Handia dokumentatzeko helburuz. 2020ko *Caste* liburuan, berriz Estatu Batuetako arraza hierarkia eta arrazismoa kasta sistema baten gisa deskribatzen du. Bi liburuak oso best-seller zerrendetan egonak dira, eta bigarrenaren gainean *Origin'' filma egin zen 2023an, ez bakarrik liburuko tesiak eta pasarteak ilustratuz, baizik eta Wilkersonen beraren bizi-esperientzia eta idazketa prozesua ere gidoian sartuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Manuela Portugalgoa

**María Manuela Portugalgoa** (Coimbra, 1527ko urriaren 15-Valladolid, 1545eko uztailaren 12) Portugalgo infanta izan zen jaiotzagatik, eta Asturiasko printzesa ezkontidea izan zen, orduan Filipe Austriakoa printzearekin ezkondu baitzen, bere lehengusua. Joan III.a Errukitsua erregearen eta Katalina Austriakoaren alaba zen (Karlos V.aren arreba).

Ezkondu eta gutxira hil zen, 17 urte zituela, Karlos Austriakoa (Asturiasko printzea) erditu eta gero.

## Genealogia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terrore (argipena)

**Terrore** terminoak hainbat adiera du:

* **Terrore** edo **izua**, beldur sentipen handia.
* **Terrorea** edo **Izu Garaia** Frantziako Iraultzako fase historiko bat.
* **Terrorea**, fikziozko genero zabal bat, honen parte direlarik, adibidez:
** **Beldurrezko eleberria**, literatur generoa.
** **Terrorezko zinema**, ikus-entzunezko generoa.
* **Terrore atakea** edo **izu-atakea**, antsietate gertakaria.
* **Terrore politikoa** edo **terrorismoa** helburu politikoz eragindako indarkeria mota batzuei esaten zaie.