open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hondakin toxiko

thumb|Hondakin arriskutsuen tangak
**Hondakin arriskutsua** hondakin arrikutsu birziklagarriari edo ez birziklagarriari dagokio, hau da, arriskutsutzat hartzen dena, osasuna eta ingurumena arriskuan jartzen dituzten berezko propietateak dituelako. Propietate arriskutsuak toxikotasuna, sukoitasuna, erreaktibotasun kimikoa, korrosibitatea, lehergaitasuna, erreaktibitatea, erradioaktibitatea edo giza osasuna eta ingurumena kaltetzen dituzten beste edozein izaera dira.

Hondakinak (edo hondakin-korronte jakin bat) arriskutsuak diren ala ez erabaki behar dutenak legegileak eta aginte publikoak dira. Hondakin arriskutsu bihurtzen duten propietateak definitzeko erabilitako kontzeptu komun bat dago, esaterako, sukoia, korrosiboa, toxikoa, minbizi-sortzailea, infekziosoa, eko-toxikoa, eta abar. Hala ere, zenbait industria-praktiketan sortutako hondakinak edo zenbait propietate erakuste dutenak hondakinen kudeaketa erregimenaren esparrutik kanpo egon daitezke. Hondakinen kudeaketaren esparrutik kapo ere industria-isuri batzuk aurki daitezke, baina beste erregimenek (hondakin-urak, hondakin-uren legeriaren bidez; gas-emisio industrialak, emisioen kontrolerako legeriaren bidez; hondakin erradioaktiboak, erradioaktibitateari buruzko legeriaren bidez, etab.) arautzen dituzte, hondakin arriskutsu industrialak hondakin arriskutsuen inguruko legediaren menpean izan daitezkeen bitartean, adibidez, EBren kasuan, modu solidoan, likidoan edo lohian ekoitzita ere.

3 milioi tona hondakin sortzen dira urtero Europar Batasunean (sei tona baino gehiago Europar herritar bakoitzeko), 40 milioi tona hondakin arriskutsu barne (10 kg baino gehiago pertsona bakoitzeko urtean).

Hondakin arriskutsuen adibideak honakoak dira: meatzaritzako hondakinak, tximiniaren aireko isuriak, industria-isurketen gainazaleko ibilgutan, eta fruta eta barazkietan dauden pestizida hondarrak oraindik ere kontsumitzeko garaian, esate baterako, kalean aurkitzen diren baimenik gabeko azoketan erosten diren letxugetan.

Laburbilduz, hondakin arriskutsuak hauetatik datozenak dira:
* Ospitaleko hondakinak (hondakin biologikoak).
* Industria kimikoko eta farmazia-industriako hondakinak.
* Nekazaritzako edo basoko jardueretako hondakinak, esate baterako, fungizidak, plagizidak, biozidak.
* Meatzaritzako hondakinak, tximiniaren aireko isuriak.
* Energia-sektoreko hondakinak, esate baterako, poliklorobifeniloak dituzten transformadore elektrikoen olioak.
* Petrolioaren industriako hondakinak, hala nola, bituminosoak, mundruna, emultsio urtsuak.
* Ehungintzako hondakinak, hala nola, kromo oxidatua, tindagaiak, azidoak.
* Industria militarraren edo erlazionatutako industriaren hondakinak.
* Zientzia ikerketa-zentroetako hondakinak, adibidez, erabiliako disolbatzaileak eta erreaktiboak, eta abar.
* Plastikoaren industriako hondakinak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskotrenen 900 seriea

**Euskotrenen 900 seriea** edo **EMU-900** tren serie bat da, Eusko Trenbideak konpainiak aldiriko zerbitzuetarako zein metro zerbitzuetarako egiteko erabilia. 30 unitate aniztun elektrikoz (EMU) osatuta dago serie hau. Lehenengo hirurak 2011ko uztailean jarri ziren zerbitzuan, eta azkenak 2014ko hasieran entregatu ziren. 900 eta 950 serieek 3500 ,300 eta 200 serieetako trenak ordezkatu dituzte; 1977/1989 eta 1983/1985 urteen artean fabrikatuak, hurrenez hurren.

## Historia 
2009ko urtarrilean Eusko Trenbideak CAF enpresari 27 EMUren eraikuntza esleitu zion, M-R-M osaerarekin 160 eserleku eta guztira 330 pertsonentzako edukierarekin, 129 milioi euroko kostuaz, BEZa kanpo. Geroago, kontratua 30 tren unitatera handitu zen, M-R-R-M osaketarekin, 201 milioi euroren truke.

Lehenengo tren unitatea 2011ko martxoaren 16an entregatu zen. Durangon frogatu ondoren frogetako lehen bidaia martxoaren 21ean egin zuen, Donostia-Amara eta Hendaiako geltokiaren artean, Topo linean. Uztailaren 22an linea horretan hasi zuen zerbitzu ematen, Euskotrenen sareko linearik erabiliena, alegia.

Gaur egun serie honetako trenak E1 (Bilbo-Donostia), 1D (Durangaldea), E2 eta E5 (Topo), E3 (Txorierri) eta E4 (Urdaibai) lineetan ibiltzen dira, eta baita Bilboko metroaren 3. linean zehar ere.

## Ezaugarriak 
Tren unitate bakoitza lau kotxez osatzen da, bi kotxe motore (Mc) eta bi atoi kotxe (R), Mc-R-R-Mc osaeran, eta erdian bosgarren kotxe bat gaineratzeko prestatuta dago. Serie honek irisgarritasunaren aldeko hainbat neurri ditu:
* Ateen identifikazio kromatikoa, ikusmen arazoak dituzten pertsonentzako.
* Arrapala automatikoak ateetan, ikus-entzunezko seinaleekin, mugikortasun arazoak dituzten pertsonentzako.
* "T" erako megafonia eta interfono sistemak, entzumen arazoak dituzten pertsonen audifonoekin bateragarriak.
* Seinale akustikoak eta argi-seinaleak, entzumen zein ikusmen arazoak dituzten pertsonentzako.
* Barruko espazio jarraituak.

## Izendapena 
Serieak *Bidaide* izena du. Tren unitate bakoitzak Euskotrenek zerbitzu ematen duen udalerri baten izena du. Hala, 901 tren unitatetik 930ra Lasarte Oria, Donostia San Sebastián, Pasaia, Errenteria, Oiartzun, Irun, Hendaia, Usurbil, Orio, Zarautz, Zumaia, Deba, Mendaro, Elgoibar, Eibar, Ermua, Abadiño, Berriz, Durango, Amorebieta, Gernika, Busturia, Mundaka, Bermeo, Galdakao, Basauri, Bilbao, Sondika, Derio eta Zamudio izena daramatzate.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Bilbao - Estación de Atxuri 03.jpg|EMU-919 eta 921 Atxuriko geltokian
Fitxategi:Bilboraino doan tren bat, Barroeta auzotik pasatzen.jpeg|EMU-924 Bediako Barroeta auzotik
Fitxategi:Euskotren EMU 900 barrutik.jpg|EMU-900 baten barrualdea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskotrenen 3500 seriea
* Euskotrenen 200 seriea
* Euskotrenen 300 seriea
* Euskotrenen 950 seriea

## Kanpo estekak 
* Euskotren
* CAF
Talas eskualdea

**Talas** (; ) Kirgizistango zazpi eskualde edo oblastetako bat da. 11.446 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 2021ean 270.994 biztanle zituen. Hiriburua Talas da. 

## Banaketa administratiboa 
Talas eskualdea lau barruti (*raion*) eta hiri batean banaturik dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Aretxe

**Jose Antonio Aretxe Zornotza** (Balmaseda, 1731 &ndash; Bilbo, ) bizkaitar funtzionarioa izan zen. Alcaláko Unibertsitatean zuzenbide kanoniko ikasi ondoren, administrazioan lan egin zuen Filipinetan eta Amerikan. Indietako Biltzarraren kidea, Perun Tupac Amaru II.aren matxinada geldiarazi zuen.
Diego Ahedo

**Diego Ahedo** izan daiteke:
* Diego Ahedo (artzapezpikua), Palermoko artzapezpikua, osaba;
* Diego Ahedo (abadea), Frómistako abadea, iloba;
Santi Vila

**Santiago Vila i Vicente**, ezagunagoa **Santi Vila** izenaz (Granollers, Katalunia, 1973ko martxoaren 15a) historialaria eta politikaria da. Kataluniako Europar Alderdi Demokrata eta Junts pel Sí koalizioaren kide da.

Gironako Unibertsitatean Letretan lizentziatua eta Historia espezializatua, Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan doktoretza egin zuen. Figueresko La Salle ikastetxean eta Gironako Unibertsitatean irakasle izana da.

Gaur egun, Kataluniako Generalitatearen Lan eta Industria kontseilaria da (2017). Oinarri aurrerakoiko liberalismoaren aldekoa da.

Aurrez, beste hainbat kargu izan ditu: Kataluniako Parlamentuan diputatua (2006-2013), Figueresko alkatea (2007-2012), Lurralde eta Sentsibilitate kontseilaria (2012-2016) eta Kultura kontseilaria (2016-2017).

## Kanpo estekak 
*  Blogga
Diego Ahedo (abadea)

Frai **Diego Ahedo** XVI. mendeko bizkaitar monje beneditarra izan zen. Bere izen bereko osabaren laguntzailea, Palermon kristau gatibuak lagundu zituen eta Berberiara joan zen bere egoera ondo ezagutzeko. Frómistako abadea zela, *Topografía e historia general de Argel* izeneko liburua argitaratu zuen.
Diego Ahedo (artzapezpikua)

**Diego Ahedo** (Ahedo, Karrantza, 1527- Palermo, ) bizkaitar apaiz katolikoa izan zen. Agrigentoko apezpikua (1585-1589) eta Palermoko artzapezpikua (1589-1608) izan zen.
Ricardo García Mercet

**Ricardo García Mercet** (Bilbo, 1860ko abuztuaren 16a - ) bizkaitar militar eta naturalista izan zen. Farmazia eta zientziak ikasi zituen. Osasun Militarrerako oposizioak egin zituen eta Melillara igorri zuten eta gerora Chafarinetara koronel modura. Entomologian nabarmendu zen.

## Lan nabarmenak 
* *Los enemigos de los parásitos de las plantas. Los Afelínidos* (1912)
* *La lucha contra los insectos perjudiciales, Fauna ibérica. Himenópteros. Fam. Encírtidos* (1921)
* *Encírtidos de Europa Central nuevos o poco conocidos*
Kultu askatasun

[eskuinera|200px|thumb|[Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalak pentsamendu, kontzientzia eta erlijio askatasuna bermatzen du.]]
**Kultu askatasuna** edota **erlijio askatasuna**, norbanakoak bere erlijioa askatasunez hautatzeko oinarrizko eskubidean datza, bai eta inongo erlijiorik ez hautatu (erlijio eza), Jainko baten izatea zalantzan ipini (agnostizismoa) ala bere izatean ez sinistea (ateismoa), eta sinismen hori jendaurrean ezagutzera emateko eskubidean, betiere horregatik diskriminazioa jasan edo sinismena indarrez aldatu gabe.

## Kanpo estekak
Erlijio eza

**Erlijio eza** ala **erlijio gabezia**, erlijio antolatu baten jarraitzailea edo sinislea ez izatean datza. Izendapen honen barnean pentsakera ezberdinak daude: ateismoa, agnostizismoa, deismoa, erlijio eszeptizismoa eta librepentsamendua. Halere, erlijio ezak ez du esan nahi derrigorrean Jainko baten edo gehiagotan ez sinistea, izendapen honen barnean erlijio antolatu baten barnean egon ez edo jarraitzaileak ez izan arren, humanismo sekularra eta laizismoa ere barne sartzen baitira.

## Kanpo estekak
Luis Antón del Olmet

**Luis Antón del Olmet** (Bilbo,  - Madril, ) galiziar kazetari eta politikaria izan zen. Fernando de Antón del Olmeten anaia, agrarismoaren bultzatzaileetako bat izan zen.

## Lanak 
* *El libro de la vida bohemia* (1909)
* *Lo que han visto mis ojos* (1909)
* *El encanto de sus manos* (1910)
* *Hieles* (1910)
* *El veneno de la víbora* (1910)
* *Mi risa* (1911)
* *Su señoría* (1911)
* *Como la Luna, blanca*
* *Corazón de leona*
* *Nuestro abrazo a Portugal* (1912)
* *Espejo de los humildes. Historias de asesinos, tahúres, daifas, borrachos, neuróticas y poetas zurcidas para estímulo de probos y castigo de bellacos*, (1913)
* *Al correr de la política* (1914)
* *Política de fandango y gobierno de castañuelas* (1914)
* *Tierra de promisión. Catecismo de la raza* (1914)
* *El triunfo de Alemania. Impresiones de la guerra actual* (1915)
* *Aula española. Escenas de la vida pedagógica nacional, escrita para escarmiento de malos estudiantes y beneficio de aplicados*. (1915)
* *Cuestiones sociales. Aquelarre. Narraciones íntimas y novelescas.* (1915)
* *Los bocheros (la propaganda teutona en España)* (1917)
* *Robarás, matarás*. (1918)
* *Gobernación, Sánchez Mínguez* (1921)
* *Cruz Verde, 8* (1921)
* *El 98* (1922)
* *El príncipe suicida* (1922)
Pedro Alberto Cano

**Pedro Alberto Cano Arenas** (Bilbo,  - Novelda, ) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritu zena. Entrenatzen ari zela, garuneko edema bat jasan eta bertan hil zen.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
John Browning

**John Moses Browning** (Ogden, Utah, 1855eko urtarrilaren 23a - Lieja, Belgika, 1926ko azaroaren 26a) estatubatuar arma diseinatzaile bat izan zen.

Gaur egun oraindik erabiltzen diren arma, kartutxo eta arma mekanismo ugari diseinatu zituen. Arma automatiko eta erdi-automatikoen garapenean paper garrantzitsua jokatu zuen, denera 128 arma patente sortuz. Bere lehenbiziko arma 13 urterekin eta bere aitaren arma-dendan sortu zuen. Ondoren, 1879ko urriaren 7an, 24 urterekin bere lehenbiziko patentea lortu zuen.

## Ikus, gainera 
* Browning Automatic Rifle
Tomas Zumarraga

**Tomas Zumarraga Lazkano** (Gasteiz,  - Nagasaki, ) arabar domingotarra izan zen. Japoniara joan zen misiolari. Nagasaki eta Ōmura inguruko mendietan ezkutatu zen 1617an atxilotu arte. Bost urte geroago erre zuten. 1867an Pio IX.ak dohatsu izendatu zuen.

## Kanpo estekak
Rubin Carter

**Rubin "Hurricane" Carter** (Clifton, New Jersey, 1937ko maiatzaren 6a - Toronto, Ontario, 2014ko apirilaren 20a) estatubatuar boxeolari profesional bat izan zen.

1961-1966 artean pisu ertaineko boxeolari gisa borrokatu zen. Baina 1966an, Paterson hiriko Lafayette Bar and Grill jatetxean jazotako hilketa hirukoitzarengatik poliziak bera eta John Artis adiskidea atxilotu zituen.

Hilketa leporatuta eta errugabea izan arren, bizialdi osorako hiru espetxe zigor jaso zituzten eta azkenean 20 urteko espetxealdia betearazi zioten. AEBetako afroamerikar komunitatea eta artisten babesa eta jende ugariren kanpainaren ondoren, 1985eko azaroaren 7an aske utzi zuten. Ondoren, Kanadako Toronton bizitzen ezarri, hitzaldi motibazionalak eskaini eta AIDWYC (Association in Defence of the Wrongly Convicted, "Oker Zigortutakoen Defentsarako Elkartea") erakundea sortu zuen, honetan injustuki espetxeratutako presoei babesa eman eta beren eskubideak defendatzen dira.

1975ean Bob Dylan kantautoreak Carter espetxean zela *Hurricane* abestia eskaini zion. 1999an bere bizitzan oinarritutako *The Hurricane* filma estreinatu zen, Rubin Carter boxeolaria Denzel Washington aktoreak antzeztu zuen.
Bidean ikasia (1993-2016)

***Bidean ikasia (1993-2016)*** Arantxa Urretabizkaiak 2016an argitaratutako liburua da. 2017an Euskadi Literatura Saria jaso zuen, euskarazko saiakera kategorian.

## Eduki nagusiak 
Liburu honetan egileak azaltzen diguna 1993tik 2016 arte Hondarribian bizi izan den alardearen inguruko gatazka da, hau da, emakumeen aldarrikapena alardearen festan era aktiboagoan parte hartzeko eskaera. Arantxa Urretabizkaiak gertaera horietaz itxuraz kronika bat idatzi du, batzuetan lehen pertsonan, bestetan herriko pertsona desberdinen ikuspuntutik. Baina idazlea ez da kronika hutsean gelditu: gertaera horietatik hausnarketa desberdinak garatu ditu. Beldurraren mekanismoak, gehiengoen presio-mekanismoak gutxiengo gainean, gorrotoaren sortzea, zurrumurruen oinarriak eta aldaketak, tradizioaren moldaketak... Orokorrean, liburua alardetik haratago doa, gizakiei eta gizarte bati buruzko erradiografia azaltzeko.

Irizpide horiekin, maila pertsonaleko bizipenak eta biografia herriaren historiarekin nahasten da. Esaterako, idazleak azalduko digu zergatik erabaki zuen Jaizkibel konpainian sartzea eta horren ondorioz ze arazo pertsonalak jasan behar izan zituen erabaki hori hartzeagatik, nola bizi izan zituen alarde tradizionalaren aldeko jendetzak haien aurka jotzen zuenean edota kalean iraindua izatearen sentimenduak eta horren aurrean garatutako defentsa-mekanismoak. Baina baita ere kantinera baten iritziak, beste bizilagunen iritziak edo gertaeren aurrean kanpotik etorritako kazetari baten harridura ezagutaraziko dizkigu. Hau guztia oso estilo gertuan eta zuzena, kapitulu laburren bitartez.

Orokorrean, Hondarribiko historia txikiaren gertaera batzuk ezagutuko ditugu, gehienetan idazle feminista baten ikuspuntutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ***kritikak**.armiarma.eus*
* Liburuaren aurkezpena *YouTube*n.
Kandido Arregi

**Candido Arregi Fernandez** (Bilbo, 1904 &ndash; Larresoro, 1952) euskal abertzale bat izan zen. 1932. urtetik aurrera Jagi-Jagi astekari independentistaren zuzendaria izan zen, bai eta Euzko Mendigoxale Batzaren lehendakaria ere.

Jagi-Jagi (garaiko euskarazko grafian *Yagi-Yagi)* Bizkaia Mendigoxale Batza erakundearen prentsa-organo ofiziala zen, baina praktikan aldizkari independentista bat eta izen bereko EAJ alderditik bereizitako talde abertzale independentista zen. Buruzagi ezagunenak Trifon Etxebarria "Etarte" eta bereziki Eli Gallastegi "Gudari" izan ziren.

Candido Arregiren gidaritzapean, Jagi-Jagikoak, Espainiako Gerra Zibila hasi zenean, Luis Aranaren jarreraren alde agertu ziren, alegia, atzerriko gerra bat izanik, bertan parte ez hartzeko jarrera. Nolanahi ere, azkenean parte hartzea beste erremediorik ez zuten izan, eta Jagi-Jagi taldeak ere Eusko Gudarostean bi batailoi izan zituen: *Lehenago Il* eta *Zergaitik ez?*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kandido Arregi. Auñamendi Entziklopedia
Baldomer Lostau

**Baldomer Lostau i Prats** (Bartzelona, 1846 - *ib.*, 1896) kataluniar politikari errepublikar eta federalista bat izan zen.

Federalisten Elkarteko kide zen, 1869ko azaroaren 27an Bartzelona Probintziako Errepublika Federalaren Batzordearen agiriaren sinatzaileetako bat izan zen, honetan Kataluniar Herriari armak hartzeko deia egiten zen, eta berak pertsonalki Igualadan matxinada fedaral bat zuzendu zuen. Okzitaniako Aix-en-Provence hirian erbesteratu eta 1872an Lehen Internazionalaren Espainia Eskualdeko Sailaren Kontseilu Federaleko kide izan zen, honi ebatu zitzaion aurreneko kataluniarretakoa izanik.

1871an Espainiako Diputatuen Kongresuan diputatua izan zen, Gràcia ordezkatuz.
Palacio (Madril)

**Palacio**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Centro barrutian. Hiriko 11. auzoa da eta Centro barrutiko hedadura handiena duena.

## Ondarea 
* Madrilgo Errege Jauregia
* Madrilgo Errege Antzokia
* Sortaldeko plaza
* La Almudena katedrala
* Espainiako Senatua
* La Villako plaza
* Lujándarren etxea eta dorrea

## Kanpo estekak
Embajadores

**Embajadores**, Espainiako Madril hiriburuko auzo bat da, Centro barrutian. Hiriko 12. auzoa da, Lavapiés eremuan. Hirian etorkin gehien dituen auzoetako bat da.

## Ondarea 
* Lavapiés
* Calderón antzokia
* Tirso de Molina plaza

## Kanpo estekak
Lavapiés

**Lavapiés**, Espainiako Madril hiriburuan dagoen auzo bat da, Centro barrutian. Berez, hedaduraz handiagoa den Embajadores auzoaren barnean dago. XVIII. mendean **Avapiés** izenez ezaguna zen.

Auzoaren erdigunea Lavapies plazak adieratzen du, eta kale nagusia Lavapiés kalea da. Ofizialki eremu administratiboa izan ez arren, Madrilgo rastroa, Tirso de Molina plaza eta Sofia Erregina Museoaren artean hedatzen den eremuari deritzo.

## Kanpo estekak
Isipu

thumb|Mendebaldeko estiloko isipua
**Isipua** edo **ihinztailua** ur bedeinkatua ihinztatzeko erabiltzen den tresna liturgikoa da, zenbait kristau zeremoniatan erabiltzen dena. Isipua bedeinkapen tresna bat da, apaiz batek objetuak, tokiak, animaliak zein pertsonak ur bedeinkatuz ihinztatu eta horrela bedeinkatzea da erremintaren xedea.

Izena latinetik hartua da, eta hebraieran du jatorria (hebraieraz, אזוב‎; latinez, *hissopum*).

## Erabilpena 
Ertzean zilarrezko bola duen makila izan ohi da, eta ur bedeinkatuzko ontzi edo ponte batean sartzean, bola urez betetzen da (batzuetan belakia dago bola barruan, laguntzeko). Ondoren, apaizak makila astindu eta bedeinatu nahi duen objetu, animalia edo gizabanakoa bustitzen du. Jatorriz landare usaintsu bat erabiltzen zen, isipu-belarra hain zuzen, erreminta honek ordeztu zuen arte.

Isipua kristau katoliko eta anglikanoen zeremonietan erabiltzen da, bereziki bataioan eta Bazkoko erritu batzuetan. Apaizak erabil dezake kandelak bedeinkatzeko Kandelario ospakizunean edo Erramu igandean palmondoak bedeinkatzeko. Baita hileta edo requiem batean hilkutxaren gainera ur bedeinkatua botatzeko ere. Inaugurazioetara ordezkari klerikal katoliko bat deitzen dutenean, ohikoa da halaber isipuarekin eta ur bedeinkatuarekin egitea zeremonia, inauguratuko den zernolako hori bedeinkatuz.

Ekialdeko Eliza Ortodoxoan ontzi baten forma izan ohi du isipuak eta *rantistirion* esaten diote.

## Jatorria 
thumb|Lebitarrenean deskribaturiko isipuaren erabilera.
Isipuaren erabilerari buruzko erreferentzia zaharrena Biblian topa daiteke, *Lebitarrenean*, Itun Zaharrean:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Isipu-belarra

## Kanpo estekak
Literatura Unibertsala bilduma

**Literatura Unibertsala bilduma** euskarara itzulitako literatur lanen bilduma bat da. 1989an jarri zen abian EIZIEk (Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea) eta Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak sinatutako lankidetza-hitzarmen bati esker, eta urtez urte zabalduz joan da. Bilduma honen xedea euskal irakurleei literatura unibertsaleko lan adierazgarrienak euskaraz irakurtzeko aukera ematea da, eta era berean, itzultzaileei egiten duten lana aitortzea. Lan horien itzulpena zein itzultzaileren esku utziko den erabakitzeko, EIZIEk lehiaketa bat antolatzen du. Proiektua martxan jarri zenetik, argitaletxe ezberdinek hartu dute obrak argitaratzeko ardura: lehen fasean (1990-2002) Ibaizabal argitaletxeak; bigarren fasean (2002-2010), berriz, Elkar eta Alberdaniak; eta gaur egun, Erein eta Igela argitaletxeek. 

## Kanpo estekak 
* EIZIEren webgunea
* Euskadi.eus webgunea
Denonartean Argitaletxea

**Denonartean argitaletxea** 2008an sortu zen, eta Berriozarren (Nafarroa) du egoitza. Euskarazko testuak argitaratzen ditu, bai sorkuntzaz euskarazkoak direnak bai eta euskararako itzulpenak ere. Gaur egun, Cénlit-ekin elkartuta daude. 1976tik testu liburu eta liburu teknikoak (gaztelaniaz gehienbat) argitaratu izan dituen argitaletxea da Cénlit.

Denonartean argitaletxearen helburua liburu munduan sortutako genero eta formatu berriei eta euskal sortzaileei aukera ematea da. Gainera, munduan egindako liburuak eta nazioarte mailan ospea lortu duten egileak euskarara ekartzen dituzte, hala nola, album ilustratuak, eleberri grafikoak, kartoizko liburuak… Horretarako, ahalik eta irakurle-kopuru handienarengana hel daitezkeen literatur proposamen eta edukiak aukeratzen ari dira. Euren ibilbidean zehar, arlo askotako profesionalak bildu dira: itzulpengintza, diseinua, argazkigintza…

Gaur egun, bi lankidek osatzen dute Denonartean argitaletxea. Urtero hogei bat liburu argitaratzen dituzte eta, horietatik, hiru edo lau itzulpenak izan ohi dira.

## Bildumak 
Bazein behin…

Udazkeneko jolasak

## Liburuak 
### Haur Literatura 
*Non zaude, Ilargi?* (E: Émile Jadoul; I: Inma Errea)

*Enara ttipia* (E: Mikel Mendibil Ainzua)

*Tip tapa tip ilunabarrean* (E: Miren Agur Meabe)

*Ur: euriaren liburua* (Juan Kruz Igerabide)

*Itsasoa maleta batean* (Yurre Ugarte)

### Gazte Literatura 
*Zenbat lur behar ditu gizon batek?* (E: Lev Tolstói; I: Mikel Vilches)

*Maitasunezko oihua, munduaren erdian* (E: Kyoichi Katayama; I: Keiko Suzuki eta Imma Errea)

*Haren zati bat* (Josu Penades)

### Saiakera 
*Ekonomialari harrituen manifestua* (E: Philippe Askenazy, Th. Coutrot, André Orléan, Henri Sterdyniak; I: Imma Errea)

*Haserretu zaitezte!* (E: Stéphane Hessel; I: Imma Errea)

*Ez duzu deus ikusi Fukushiman* (E: Daniel de Roulet; I: Imma Errea)

*Denontzako makrobiotika* (E:Egoitz Garro)

*Filosofia alabari azaldua* (E: Roger-Pol Droit; I: Imma Errea)

### Eleberria 
*Kondesa esku-guria* (E: Miren Agus; I: Fernando Rey)

*Giltzurrun harriak* (E: Miren Agus; I: Fernando Rey)
### Poesia 
*Marta maitea* (E: Miquel Marti i Pol; I: Joxemari Sestorian)

*Poemak pluralean* (E: Fernando Pessoa; I: Iñigo Roque Eguzkitza)

### Komikia 
*Amaia, euskaldunak VIII. Mendean* (E: Rafael Ramos, F. Navarro Villoslada)

*Nafarroako historia* (E: Rafael Ramos)

*CHERCH’PAS À COMPRENDRE ! Ez da konprenitzen ahal gerra!* (E: Begoña Durruty)

### Hiztegiak 
*Euskolatinus*

## Kanpo estekak 
* Cénlit argitaletxea

* Katalogoa
* Katalogoa
Angel Agirretxe

**Angel Agirretxe Goikoetxea** (Bilbo, 1905eko irailaren 20a - Donibane Lohizune, 1958ko azaroaren 11a) euskal abertzale, jeltzale eta mediku bat izan zen.

Gaztarotik EAJ alderdiko kide, Bilboko Eusko Gaztediko idazkaria, Aberri aldizkariaren argitaratzailea eta Bizkai Buru Batzarreko kidea iza zen. Jagi-Jagi erakundeko kidea ere izan zen.

1936ko Gerra Zibila hastean, Euskal Gudarosteko kide izan zen, ondoren *Lenago Il* bataloiaren lehenbiziko komandantea izateko. Bilbo frankisten esku erortzean, La Roseraieko ospitaleko mediku taldeko kidea izan zen.

Bigarren Mundu Gerran, Frantzia Askearen gudarostean izen eman eta gerra komandante mediku gisa amaitu zuen.

1952an Bidarte udalerrian, Jose Antonio Agirre lehendakaria buru zela, omenaldi bat eskeini zitzaion.

## Kanpo estekak 
* Angel Agirretxe. Auñamendi Entziklopedia
Anton Garikano

**Anton Garikano** (Tolosa, Gipuzkoa, 1967) irakasle eta itzultzailea da. Hizkuntzalaria da ikasketaz. Euskal Filologia ikasten hasi zen Donostian, baina Ingeles Filologia hautatu zuen gero. Deustun ikasketak burutzen ari zen bitartean ekin zion alemana ikasteari, eta urte bertsuetan hasi zen Deustuko Hizkuntza Eskola Ofizialean errusiera ikasten. Ingeleseko irakasle da gaur egun lanbidez.

2004an Euskarazko Literatur Itzulpenaren Euskadi Saria eskuratu zuen Leo Perutzen *Bederatzietatik bederatzietara* itzultzeagatik.

## Itzulpenak 
* *Ipuin fantastikoak*; Erns Theodor Amadeus Hoffman, (1992, Ibaizabal)
* *Jokalaria*; Fiodor Dostoievski, (1993, Ibaizabal)
* *Farorantz*; Virginia Woolf, (1993, Ibaizabal)
* *Prozesua*; Franz Kafka, (1993, Elkar)
* *Hizkuntzaren jatorriari buruzko tratatua*; Johann Gottfried Herder (1995, Klasikoak SA)
* *Peter Schlemihl-en istorio miresgarria*; Adelbert von Chamisso (1995, Ibaizabal)
* *Lorategiko festa eta beste kontakizun batzuk*; Katherine Mansfield (1998, Ibaizabal)
* *Berlin Alexanderplatz*; Alfred Döblin (2000, Ibaizabal)
* *Bederatzietatik bederatzietara*; Leo Perutz (2003, Elkar, Alberdania)
* *Maitea*; Toni Morrison (2004, Elkar, Alberdania)
* *Txerrikume pirate*; Cornelia Funke, (2007, Elkar)
* *Lorategiko festa*; Katherine Mansfield (2011, Elkar), 1998ko edizioa eguneratua.
* *Krimenak*; Ferdinand von Schirach (2012, Erein)
* *Poesia kaiera* [antologia]; Georg Trakl, (2014, Susa)
* *Erromatarrak*; komikia, Katie Daynes (historialaria) eta Adam Larkum irudigilea, (2015, Ttarttalo) **ISBN:** 978-84-9843-640-2
* *Collini auzia*; Ferdinand von Schirach,  (2015, Erein).
* *Bizi ondorengo heriotza: Nevadako kontakizunak*; William A. Douglass,  (2015, Pamiela)
* *Farorantz*; Virginia Woolf, (2015, Elkar)
* *Peter Schlemilhl-en istorio miresgarria*; Adelbert von Chamisso,  (2016, eLiburutegia, Euskadiko Liburutegi Digitala)
* *Jokalaria*; Fiodor Dostoievski, (2016, eLiburutegia, Euskadiko Liburutegi Digitala) (1993ko edizioaren eguneraketa).
* *Ipuin fantastikoak* [Antologia]; E. T. A. Hoffmann,  (2016, eLiburutegia, Euskadiko Liburutegi Digitala)
* *Metamorfosia*; Franz Kafka, (2016, Erein)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.eizie.eus/Argitalpenak/Senez/20001001/garikano
* https://www.youtube.com/watch?v=BAKXRMbvucY
* http://nordanor.eus/nor?id=29
* http://www.euskara.euskadi.eus/r59-738/es/contenidos/informacion/euskadi_litera_2004/es_literatu/autor_itzulpena.html
Matías Múgica

**Matías Múgica Franco De Medinaceli** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1961) itzultzailea eta editorea da. Filologia Klasikoko ikasketak amaitu ondoren, Itzulpen Masterra egin zuen. Gaur egun, itzulpen- eta edizio-lanak egiten ditu Nafarroako administrazioarentzat.

Literatura-arloan ere lan esanguratsuak egindakoa da Múgica. Frantsesetik, ingelesetik, alemanetik eta italieratik zenbait literatura-lan itzuli ditu euskarara. Beste egile batzuen artean, aipagarriak dira ondorengo hauek: Louis-Ferdinand Céline, Joseph Roth, Goethe, Boccaccio, Maupassant. François Villon idazlearen *Testamentua*k aipamen berezia merezi du: Erein eta Igela argitaletxeek  Literatura Unibertsalaren bilduman argitaratu zuten 2016an, eta horri esker Euskadi Literatura Saria jaso zuen 2017an, itzulpengintza arloan.

## Itzulpenak 
* *Odisea*; Homero (2025), Balea Zuria.
* *Testamentua*; François Villon (2016), Erein/Igela.
* *Gauaren muturrerainoko bidaia*; Louis-Ferdinand Céline (2016), Igela.
* *Werther gaztearen arrangurak*; Johann Wolfgang von Goethe (2013), Igela.
* *Dekameron. Hamar ipuin*; Giovanni Boccaccio (2011), Igela.
* *Hiltzaile baten aitormena gau batean kontatua*; Joseph Roth (2003), Igela.
* *Edale santuaren kondaira*; Joseph Roth (2001), Igela.
* *Mari Gizen: eta beste zenbait ipuin* [antologia]; Guy de Maupassant (1998), Igela.
* *Ikustezinak!*; R. L. Stine (1998), Ediciones B.
* *Irribarrez hil*; R. L.Stine (1998), Ediciones B.
* *Luburu [sic] arteko munstroa;* R. L. Stine (1998), Ediciones B.
* *Munstro odola*; R. L. Stine (1998), Ediciones B.
* *Ez jaitsi sotora!*;  R. L. Stine (1997), Ediciones B.
* *Hildakoen etxea*; R. L. Stine (1997), Ediciones B.
* *Sakoneko izua*; R. L. Stine (1997), Ediciones B.
* *Txorimaloa ibiltzen hasten da gauerdian;*  R. L. Stine (1997), Ediciones B.
* *Gauaren muturrerainoko bidaia*; Louis-Ferdinand Celine (1992), Igela.

## Sariak 
* 2017 Euskadi Saria, *Testamentua* itzulpenagatik. Jatorrizkoa François Villonek idatzi zuen, XV. mendean, frantsesez.

## Erreferentziak
Indiar (argipena)

**Indiar** hitzak adiera zenbait ditu:
* Amerindiar, Amerikako jatorrizko biztanle edo herriak.
* Indiar, Indiako herritarrak edo bere ondorengoak.
Galizismo

**Galizismo**a frantsesetik euskarara edo beste hizkuntza batera igaro den hitza da: adibidez, *charmant* > "xarmant"; *vite* > "fite" edo *arriver* > "arribatu".

Ez da frantseskadakekin nahasi behar, horiek frantsesaren eraginez, euskara mordoiloa sortzen dutelako: esate baterako *En 2005, je suis allée à Rome* > "2005ean, Erromarat joan *naiz", "2005ean, Erromara joan nintzen" zuzenaren ordez, edo *Le Gouvernement vous paye* > "Gobernuak ordaintzen *zaitu", *Gobernuak ordaintzen dizu"" esan beharrean.

## Kanpo estekak
Jose Morales

**Jose Morales Belda** (Bilbo, 1960) euskal itzultzaile bat da, batez ere errusieratik euskarara egin dituen itzulpenengatik ezaguna.

## Bizitza 
Jose Morales Belda 1960. urtean jaio zen, Bilbon, familia erdaldun batean. Hemezortzi urte zituenean hasi zen euskara ikasten eta kazetaritzan lizentziatu zen arren, ez da inoiz kazetaritza lanetan aritu. AEKn irakasle lanetan jardun zuen hamar bat urtez, eta garai hartan izan zituen lehen harremanak itzulpengintzarekin, hain zuzen ere, AEKren itzulpen-zerbitzuan lanetan. Harrezkeroztik, buru-belarri sartu zen itzulpengintzaren munduan, eta gaur egun horixe du ogibide, bere konturako itzultzaile gisa.

Berak azaldutakoaren arabera, arrazoi ideologiko eta kulturalak zirela medio hasi zen errusiera ikasten, eta hasieran asmo apalak izan arren, Literatura Unibertsala bildumaren berri izatean murgildu zen errusierazko itzulpenean. Gainera, EIZIE elkarteko lehendakariorde izan da zenbait urtez eta elkarte horretan bertan itzulpen prozesuei buruzko hainbat gogoeta plazaratu ditu.

## Sariak 
Lehenengo lanak Literatura Unibertsala bildumarako egin zituen eta 1997. urtean Euskadi Saria irabazi zuen bilduma bererako egindako itzulpen batekin: Mikhail Jurievitx Lermontoven *Gure garaiko heroia* (Ibaizabal. Literatura Unibertsala. 1996).

## Lanak 
Besteak beste, errusiar literatura itzultzeagatik da ezaguna Jose Morales; errusieratik euskarara itzultzen aitzindaria izan zen eta egun hizkuntza horretatik euskarara ekarri diren liburu gehienak berak itzuliak dira. Hemen daude berak errusieratik euskaratutako literatur liburuak:
* *Zazpi urkatuak* [Antologia]  Andreiev, Leonid Nikolaievitx (2006)
* *Rothschild-en biolina*  Txekhov, Anton (2004)
* *Txakur-bihotza*  Bulgakov, Mikhail (2001)
* *Aita-semeak*  Turgenev, Ivan Sergeievitx (1999)
* *Arima hilak*  Gogol, Nikolai Vasilievitx (1998)
* *Gure garaiko heroia*  Lermontov, Mikhail Jurievitxch (1996)
* *Kapitainaren alaba*  Puxkin, Aleksandr (1996)
* *Ama*  Gorki, Maksim (1995)
* Saltan erregea, haren seme Gidon Saltanovitx printzea, heroi ahaltsua eta ospe handikoa, eta Beltxarga printzesa ederra  Puxkin, Aleksandr (1995) [ru - eu]

## Bibliografia 
* http://www.eizie.eus/Argitalpenak/Senez/19980101/biguri
* http://nordanor.eus/nor?id=102
Edo! Argitaletxea

**Edo!** 2012ko ekainaren 21ean Allende Arnaiz, Oier Guillan eta Idoia Beratarbideren eskutik sortu zen argitaletxea da. Euskarazko lanak argitaratzen zituen, batez ere, poesia liburuak, saiakerak eta artearekin lotutako obrak. Lan hauek errentagarriak ez ziren arren, euskal literaturan alor honetan zegoen hutsunea ikusita, hauek sustatzeko beharra ikusten zuen argitaletxeak. Ez-ohiko argitaletxea zen, bazkideen borondatezko lanean oinarritua, eta zabalkundea harpidedun bidez egingo zuena.

## Historia 
Nahiz eta argitaletxea 2012an sortu, ideia 2010ean jarri zen martxan; garai hartan hirukotea hilabetero elkartzen hasi baitzen proiektua aurrera eraman ahal izateko. Proiektu honen oinarri bazkideak ziren, eta argitaletxeak bi taldetan bereizten zituen: batetik, EDO!kideak (bazkideak), proiektua sustengatzen zutenak eta partaide izan zitezkeenak, eta bestetik, EDO!nistak (harpidedunak), lanak jasotzen zituztenak. Hasiera batean 85 bazkideko muga jarri zuten, baina kopuru hau finkatu ostean, hazi egin zen.

## Bildumak 
Hiru bilduma nagusi sortu ditu EDO!-k:
* **Xortak:** orrialde gutxiko testuak: hitzaldiak, saiakera laburrak, iritzi artikulu luzeak eta abar.
* **Begikoak:** askotariko ilustrazioak oinarri zituzten sormen lanak: album ilustratua, nobela grafikoa, argazkia, artea…
* **Literola:** Askotariko lanak argitaratu ziren bilduma honetan: saiakerak, narrazioa, nobela, poesia, antzerkia…

Liburu hauek irakurlearen eskuetara heltzeko modurik gordinena baliatzen zuten, esaterako, sare sozialak (Twitter, Facebook) eta beraien web-orria. Horrez gain, liburuak haien filosofiarekin bat zetozen liburu-denda txikietara helarazten zituzten.

Oraindik ere eskuragarri daude beraien web-orrialdean lan batzuk, adibidez: *Eta Karmele*, *Txalorik, ez arren* eta *Hain gutun luzea*. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argitaletxearen webgunea.
*
Igela (argitaletxea)

**Igela argitaletxea** 1989. urtean sortutako Euskal Herriko argitaletxe bat da, eta Iruñean (Nafarroa) du egoitza nagusia. Xabier Olarrak, Joseba Urteagak eta Jose Manuel Gonzalezek jarri zuten martxan. Euskarara itzulitako lanak argitaratzen ditu, batik bat.

Zortzi sailetan banatzen da bere bilduma:

* Klis-klasikoak (6 argitalpen)
* EIZIEren Literatura Unibertsala (17 argitalpen)
* Bidelagun saila (4 argitalpen)
* Literatura saila (56 argitalpen)
* Enigma saila (15 argitalpen)
* Mintaka saila (12 argitalpen)
* Sail beltza (24 argitalpen)
* Gabonetako ipuinak saila (4 argitalpen)
2023ko uztailaren 10ean, arazo ekonomikoak medio, argitaletxeak bere ibilbidearen amaiera iragarri zuen.  Erein argitaletxeak, Igelaren jabeak, itxiera gezurtatu zuen argitaratutako ohar baten bidez egun berean.

## Ikus gainera 
Europako Batzordeak 1997an abiatutako Ariane Programaren (Culture 2000 eta Culture 2007-2013) bitartez diru laguntzak jaso ditu argitaletxeak literatur lanak itzultzeko, hamar urteko epean. Programa horren helburua zen Europako herrien literatur sorkuntzaren eta historiaren ezagutza eta zabalkundea areagotzea; eta Europako herritarrei haiek irizpidean jartzea, literatur, antzerki eta erreferentzia lanen itzulpenaren bitartez. Lan horien artean dago, besteak beste, Xabier Olarrak 2015. urtean itzuli zuen *Ulises* liburua, zeinak 2016ean Euskadi Saria irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Igela argitaletxearen gunea
Monika Etxebarria

**Monika Etxebarria Ariznabarreta** (Arbizu, Nafarroa, 1963) euskal itzultzailea, interpretea eta zuzentzailea da. Euskal Filologia ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Gaur egun, Nafarroako Gobernuan aritzen da itzultzaile lanetan eta zenbait argitaletxerentzako itzulpenak egiten ditu. EIZIEko bazkidea ere bada.

2010. urtean zinpeko itzultzaile lanetarako izendapena eskuratu zuen bai euskaratik gaztelaniarako eta bai gaztelaniatik euskararako, meritu bidez, lege-, administrazio-eta ekonomia-arloetan itzulpenak edota interpretazio-lanak eginda izateagatik.

## Lanak 
**Itzulpenak**
* Modiano, Patrick: *Dora Bruder* (2015). Iruñea, Igela. [fr - eu]
* Fournier, Alain: *Meaulnes handia* (2012). Donostia, Alberdania, Erein, Igela. [fr-eu]
* Pamuk, Orhan: *Elurra* (2007). Donostia, Elkar. [tr-eu]
* Kiš, Danilo: *Hildakoen entziklopedia* (2005). Donostia, Elkar, Alberdania. [sr-eu]
* Sartre, Jean-Paul: *Goragalea* (2003). Donostia, Alberdania, Elkar. [fr-eu]
Skopos teoria

**Skopos teoria** itzulpen-ikasketen arloko kontzeptu bat da. *Skopos* jatorri greziarreko hitza da (σκοπός) eta xedea edo helburua esan nahi du.

Hans Vermeer hizkuntzalari alemaniarrak formulatu zuen teoria hau XX. mendeko 70eko hamarkadan (*Skopostheorie*). Itzulpengintzan eta interpretazioan sorburu eta xede testuen funtzioa kontuan hartu beharraren ideia biltzen du.

Paul Kussmaul ere teoria honen inguruan mintzatu zen: ‘’ikuspuntu funtzionalak harreman handia dauka Skopos teoriarekin. Itzulpen baten funtzioa, haren irakurlearen ezagutza, itxaropen, balio eta arauen araberakoa da. Aldi berean, irakurleak testuinguruaren eta kulturaren eraginpean daude. Faktore horiek dira sorburu testuak izango duen funtzioarekin batera, testua —osorik edo pasarteren bat— nola itzuli behar den zehazten dutenak.’’

Christiane Norden arabera, xede testuaren helburua da edozein itzulpen-prozesu baldintzatzen duen funtsa. Ekintza translatiboa bere asmoak ezaugarritzen du.

## Arauak 
1984. urtean Vermeerrek eta Reißek arau batzuk aurkeztu zituzten:

1.  *Traslatum* (edo xede testu) bakoitzak *skopos* bat du.

2.   Xede testu batek sorburu kultura bateko informazioa eskaintzen du.

3.  Itzulpen prozesua ez da beti alderantzikagarria; testu batek itzulpen desberdin ugari izan ditzake.

4.   Xede testu batek barne-koherentzia izan behar du,

5.   Xede testuak koherentea izan behar du sorburu testuarekiko.

6.   Aurreko bost arauak hierarkikoki ordenatuta daude, eta haien artean *skopos*arena gailentzen da.
Koherentziaren arauak (4) esan nahi du xede testuak hizkuntza horretako irakurlearen testuinguruarekiko koherentziaz idatzita egon behar duela. Fideltasunaren arauak (5) sorburu eta xede testuaren artean koherentzia maila bat egon behar duela defendatzen du.
Hala ere, arauen ordena hierarkikoak esan nahi du koherentzia intratestuala garrantzitsuagoa dela intertestuala baino, eta hori, aldi berean, skoposaren legearen mendekoa dela.

Skoposaren teoriak daukan abantailetako bat da, sorburu testu batek itzulpen desberdin ugari izan ditzakeela, xede testuaren helburuaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itziar Diez de Ultzurrun

**Itziar Diez de Ultzurrun Sagalà** (Iruñea, 1967) itzultzaile, filologo eta antropologoa da. Itzultzailea da Nafarroako Gobernuan 1995az geroztik eta EIZIEko lehendakaria da 2019tik (Euskal Itzultzaile, Zuzentzaile eta Interpreteen Elkartea).

Euskal Herriko Unibertsitatean Euskal Filologia lizentziatura egin zuen, baita Gizarte eta Kultur Antropologia ere. Horretaz gain, itzulpengintzako masterra burutu zuen.

Gaur egun, itzultzaile dihardu Nafarroako Gobernuan 1995eko urriaz geroztik. Bere ikaszaletasuna ez du ordea itzulpengintzak mugatzen; aditua da, baita ere, Bakearen Kulturan, Gizarte Kohesioan, Kultura arteko Elkarrizketan nahiz Genero Berdintasunean.

2010ean, *Linh jaunaren biloba* lanarekin, Vitoria-Gasteiz Itzulpen Saria jaso zuen Gazte Literatura sailean. 2011. Urtean, berriz, Euskadi Literatura Sariko itzulpen arloan finalista gelditu zen, Philippe Claudelen *Brodecken Txostena* itzulpen-lanari esker.

Bestalde, Diez de Ultzurrun ezaguna da euskarara ekarri dituen hainbat literatura-lani esker. Euskara, gaztelania, ingelesa eta frantsesa ditu sorburu-hizkuntzak , eta euskara eta gaztelania xede-hizkuntzak. *31 eskutik* talde-blogean hainbat testu argitaratu ditu itzulpengintzari eta euskarari buruz eta *Berria* egunkarian ere aritu da artikulugile.

Itzulpenak egiteaz gain, zuzentzaile moduan ere aritzen da.

EIZIEko lehendakaria da 2019az geroztik.

Pedro Diez de Ultzurrun Etxarte euskal idazlearen alaba da. 

## Itzulpenak 
* *Indarkeriaz*, Hannah Arendt (2021)
*Munduko Poesia Kaierak , *Louis Aragon* (2019)
**King Kong teoria*  Despentes, Virginie (2017)
* *Dalloway Andrea*, Virginia Woolf (2014)
* *Gauzak*  Perec, Georges (2014)
* *Tunisian girl: udaberri arabiarraren aldeko blogaria*  Mhenni, Lina ben (2012)
* *Brodecken txostena*  Claudel, Philippe (2011)
* *Linh jaunaren biloba*  Claudel, Philippe (2010)
* *Bikarioetxeko hilketa*  Christie, Agatha (2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Datu-base eta datu-banku terminologikoak

**Datu-base eta datu-banku terminologikoak** terminologiako informazioa antolatzeko egiturak dira biak, baina oso desberdinak dira beren helburuan, antolamenduan eta tamainan.

Datu-base terminologiko batek gai jakin bati lotutako terminoak jasotzen ditu, eta orokorrean, elebidunak izaten dira, baita eleanitzak ere.

Datu-base terminologikoen helburua hiztegi tekniko bat lantzea izaten da. Hau da, arlo konkretu bateko terminoak, hizkuntza batean edo gehiagotan, bildu, sistematizatu eta txukun-txukun ordenatuta prestatu. Hiztegi terminologiko bat lantzeko prozesuan eraikitzen dira, eta hiztegia amaitu ondoren, normalean, datu-base hauek ez dira sistematikoki eguneratzen.

Datu-banku terminologikoek helburu zabalagoak dituzte:

# Arlo askotako terminoak bildu eta sistematizatzea.
# Termino horiek garaian garaiko normalizazio-irizpideen arabera eguneratuta mantentzea.
# Zientzia edo teknikako arlo landu berrietako terminoak bankuan gehitzea.
# Bankuaren edukia kontsulta-sistema irekien bidez kanpora eskaintzea.
  
Iraunkortasuna eta publikotasuna dira datu-base eta datu-banku terminologikoen ezaugarri garrantzizkoak.

## Azaldu beharreko informazioa 
### Espainian 
* BD TERMINESP
* PORTAL CiT
* CERCATERM
* EUSKALTERM
* TERMINOTECA
* BACUS
* RECURSOS
* RECURSOS TECNOLETTRA
* TERMOTECA
* UPFTERM

### Nazioartekoak 
* IATE
* UNTERM
* ELECTROPEDIA
* FAOTERM
* ITU Terms
* METEOTERM
* TEDDI
* FMI-ko terminologia

### Beste herrialde batzuetan 
* BELTERME (Service de Langue Française de la Fédération Wallonie-Bruxelles, Belgika)
* FRANCETERME (Comission générale de terminologie et néologie, Frantzia)
* Le Grand Dictionnaire Terminologique (Office québécois de la langue française, Kanada)
* TEPA (The Finnish Terminology Centre TSK, Finlandia)
* TERMIUM (Translation Bureau, Gobierno Federal, Kanada)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meettok

**Meettok** 2005. urtean sortu zen argitaletxe independentea da.

### Historia 
Meettok argitaletxea 2005. urtean sortu zen Donostian; eta, gaur egun ere, bertan dauka egoitza. Ramón Etxebeste Otegi da argitaletxearen arduradun eta sortzailea, edizio lanetan diharduena, baina itzultzaile eta idazle ugariren laguntza jaso izan du.

Argitaletxearen izena editorearen izen-deiturekin sortutako hitz-jolasa da.

### Lanak 
Lan gehienak narratiba literario garaikidekoak dira, bai euskarakoak eta baita gaztelaniakoak ere. Itzulpenak lantzen dituzte, gehien bat, baina, produkzio propioren bat edo beste ere izan dute.

Ondorengoak dira Meettok-ek argitaratu dituen liburuetako batzuk:

#### Euskarara itzuliak: 
* *Groucho eta ni* – Groucho Marx (2006)

* *Anarkia hutsa* – Woody Allen (2007)

* *Zorion handiegia* – Alice Munro (2012)

* *Jesusen Haurtzaroa* – J. M. Coetzee (2013)

* *Zer da artea* – Lev Tolstoi (2013)

* *Sumisioa* - Michel Houellebecq (2015)

#### Gaztelerara Itzuliak: 
* *100% Basque* – Itxaro Borda (2012)

* *El corazón  de  las tinieblas*  – Joseph Conrad (2013)

* *Yevgueni Oneguin* – Alexandr Pushkin (2017) *Edizio berritua, ez zentsuratua eta elebiduna (Rus/Esp)

## Kanpo estekak
Trados

**Trados Studio** ordenagailuz lagundutako itzulpenerako (OLI) software bat da. Trados GmbH enpresa alemanak sortu eta garatu zuen. 2005ean, SDL International enpresak Trados enpresa erosi zuen; eta 2020an, Erresuma Batuko RWS enpresak SDL enpresa erosi zuen.

Trados softwarea itzulpen-memoriak sortzeaz eta kudeatzeaz arduratzen da, testua segmentutan banatuta eta segmentu horien itzulpena gordeta. Gainera, itzulpen-memoriak hizkuntzen arabera, erabiltzailearen arabera eta beste hainbat eratara sailkatzea ahalbidetzen du.

## Historia 
Jochen Hummel eta Iko Knyphausen izan ziren enpresa horren sortzaile 2004ean Stuttgarten. Hasieran Trados GmbH enpresak itzulpen zerbitzuak eskaintzen zituen, baina 80eko hamarkadaren amaieran, ordenagailu bidezko itzulpen automatikoa ematen zuten programak garatzen hasi ziren.

Tradosek MultiTerm izeneko terminologia kudeatzaile bat garatu zuen 1992an, Windows 3.1ekin lan egiten zuena. Bestalde, Translator's Workbench izeneko itzulpen memoria bat ere sortu zuten MS-DOSentzako. 1994rako bazebilen jada Workbench eta fuzzy match (kointzidentzia partzial) kontzeptua sartu zuten. Itzulpen-memorien, kudeatzaile terminologikoen eta sortu berria zen testu prosezadorearen itengrazioa zela eta, oso aldaketa garrantzitsua gertatu zen eta Tradosek IBM enpresak sortutako Translation Manager ordezkatu zuen. 1997an enpresak bere lekua egin zuen Microsoftek haren %20a erosi zuenean Tradosek zituen lokalizaziorako barne beharrak asetzeko. Jarraian etorri ziren urteak etengabeko lasterketa izan zen merkatua nork menderatuko zuen ikusteko eta baita globalizazioak ekarritako zergen aldaketetara ohitzeko.

2005ean, Trados enpresa bereganatu zuen SDL International enpresak. SDL enpresak lehenagotik beste OLI bat garatzen zuen: SDLX.

2020an, Erresuma Batuko RWS enpresak SDL enpresa erosi zuen.

## Kanpo estekak
Fulvia

**Fulvia Flaka Banbalia** (K.a. 77 &ndash; K.a. 40) I. mendean bizitako emakume erromatarra izan zen. Lehen emakumea izan zen txanpon erromatarretan azaltzen.

## Biografia 
K.a. 77. urtean, Erroman edo Tusculumen, hurbil dauden bi hirietako batean jaio zen Fulvia Flaka Banbalia. Aita Marko Fulvio Banbalio senataria zuen eta ama Senpronia Graka, Grakoen familia boteretsukoa. Ondasunak amaren aldetik zetozkion, beraz, baina ez dirudi anbizio politikoa aitarengandik jaso zuenik, Banbalio izena zalantzatia eta ilauna izateagatik jarri baitzioten.

Fulviari buruz Plutarkok esan zuen, “*iruteko, josteko edo beste emakumeekin foroan berriketan aritzeko inolako interesik*” ez zeukala. Baina, emakumea izanik, boterera iristeko senar bat behar zen. Senarrek politikarako sarbidea jarriko zuten eta Fulviak, sestertzioak.

### Ezkontza Publio Klodio Pulkerrekin 
Lehenengo, Publio Klodio Pulker politikari demagogo eta populistarekin ezkondu zen. Julio Zesarren aldean lerratuta, hura Galiara joan zenean hiriburuko boterea Klodioren eskuetan utzi zuen. Errepublikaren azken urte nahasi haietan erromatar boteretsuak oso zatituta zeuden eta Klodiok indarkeria erruz erabili zuen etsaien aurka, nagusiki Marko Tulio Zizeron eta haren jarraitzaileen aurka. Azkenean, indarrez hil zuten K.a. 57. urtean.

### Ezkontza Kaio Eskribonio Kurionekin 
Alarguna Kaio Eskribonio Kurionekin ezkondu zen orduan. Eta haren karrera politikoak nabarmen gora egin zuen handik aurrera. Berriro ere Julio Zesarren aldeko jarrera senar-emazteen mesederako izan zen eta Afrikako espedizioaren komandanteburu izendatu zuten Kurion. Parrandan iaioagoa omen zen estrategia militarrean baino, eta Utikan lehorreratu eta berehala hil zuten Fulviaren bigarren senarra.

### Ezkontza Marko Antoniorekin 
Marko Antonio hirugarren senarraren eskutik lortu zuen Fulviak eragin politikorik handiena, Oktavio –gerora Augusto enperadorea izango zena– eta Lepidorekin batera triunbiro izendatu baitzuten ezkondu eta urte gutxira. Bien etsai nagusietako bat, Zizeron, hiltzeko agindua eman zuten Triunbiratua osatu eta berehala, K.a. 43. urtean. Diotenez, Fulviak hizlariaren buru moztuari tu egin zion, eta mihia ilean zeraman urezko urkila batez zulatu.

Baina senarra Egiptora –Kleopatra VII.aren albora– joan zenean, Erroman tirabirak piztu ziren eta Fulviak Oktavioren aurkako kanpaina abiatu zuen. Lau hilabete eskasean Oktaviok mendean hartu zuen eta Sizionera erbesteratu zuen. Han hil zen K.a. 40. urtean, itxuraz, bat-bateko gaixotasun batek jota.

Plutarkok zioen Kleopatrak Fulviari eskertu behar ziola Marko Antoniok emakumeei obeditzen ikasi izana. Baina ez Plutarkok ez Fulvia hil eta gero hari buruz idatzi zutenek, ez zuten hura laudorio moduan bota. Fulvia *impotentia muliebris* zelakoaren paradigma zen: bere burua kontrolatzen ez zuen emakumea, neurririk ez zuena, pasioek menderatua, eta ez gizonezkoek, beharko lukeen bezala, moralki ahula eta makurra.

Eta, hala ere, haren eragina metalean grabatuta geratu zen betiko. Fulvia izan zen erromatar txanponetan agertu zen lehen emakume ez mitologikoa.

## Erreferentziak
Prezesio

thumb|Giroskopioaren prezesioa.
**Prezesioa** biraka dagoen gorputz baten biraketa-ardatzaren orientazio aldaketari deritzo. Erreferentzia sistema egoki batetik ikusita, Eulerren lehen angeluaren aldaketa bezala definitu daiteke, non Eulerren hirugarren angelua izango litzatekeen. Beste hitzetan, gorputzaren errotazio-ardatza bigarren ardatz baten inguruan biraka badabil, orduan gorputz horrek bigarren angeluaren inguruan prezesio-mugimendua egiten du.

## Ikus, gainera 
* Nutazio

## Kanpo estekak