open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gungnir

[eskuinera|thumb|Lee Lawrie, *Odin* (1939). [John Adams eraikina|John Adams Building Kongresuko liburutegia, Washington, D.C.]]

Eskandinaviar mitologian, **Gungnir** ("dardara sortzen duena") Odin jainkoaren lantza da. Erasotzailearen jomuga beti jotzeagatik ezaguna da, erasotzailearen trebetasuna edozein dela ere.

Lantza ospetsu honek hil zuen lehen izakia Ymir izan zen, bere atzetik etorritako gauza guztien aita.

## Lekukotasuna 
### *Edda Nagusia edo poetikoa* 
*Edda Nagusiko* *Völuspá* poemaren arabera, Æsir-Vanir gerra ofizialki hasten da Odin-ek Vanir jainkoen batzar baten gainean lantza bat jaurtitzen duenean. Hala ere, ez da zehazten Gungnir ote zen. *Sigrvirgfumál*-en, Sigrdrifa walkiriak errunen aplikazio magikoei buruzko aholkuak eta ezagutzak eskaintzen dizkio Sigurdi, eta esaten dio Gungnirrek puntan runak dituela zizelkatuta.

### *Edda txikia edo prosaikoa* 
*Edda txikiko* 51. kapituluaren arabera, *Gylfaginning*, Odin Einherjarren burua izango da, Ragnarök-en bataila-eremuan aurrera egiten duen bitartean, urrezko kaskoa, kota-kapa ikusgarria eta Gungnir erabiliz. Ondoren, Fenrir otsoari eraso egingo dio.

Lantzari buruzko informazio gehiago dago *Skáldskaparmálen*. Lantza Ivaldiren Semeak izeneko ipotxek sortu zuten, Dvalin ipotx errementariaren maisutasunez. Lantza ipotxengandik lortu zuen Lokik, Sif jainkosari ilea moztu ziolako ordain partzial gisa asmatu zuen plan bat zela medio. Lantza hain ondo orekatuta dagoela esaten da, edozein itu jo dezakeela, berdin dio jaurtitzailearen trebetasuna edo indarra.

## *Nibelungoaren eraztunean* 
Richard Wagnerren opera-zikloan, *Nibelungoaren eraztuna*, Wotanen (Odinen) lantza munduko zuhaitzaren, Yggdrasil lizarraren, egurraz egina dago eta Wotanen botereak sortzen dituzten kontratuen bidez grabatua. Siegmunden ezpata hausteko erabili du lantza, eta honek Siegmunden heriotza dakar. Wotanek Siegmunden semeak, Siegfriedek, Brünnhilde bere amets magikotik esnatzea eragozten saiatzen denean, Siegfriedek bitan hautsi du lantza, eta Wotan ihes egin du. Azken operan, *Götterdämmerungen,* Wotan bere gotorlekura, Valhallara,  itzuli dela esaten da, lantza hautsita, eta mundutar kontuetatik erretiratu dela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Orchard, Andy (1997). *Dictionary of Norse Myth and Legend*. Cassell. 
* .
* 

## Kanpo estekak
Corinna Tsopei

**Kiriaki Corinna Tsopei**, grezieraz **Κυριακή Κορίνα Τσοπέη** (Grezia, 1944ko ekainaren 21a) greziar aktorea eta modeloa da, edertasun lehiaketetan parte hartu duena. 1964an, Miss Unibertso erregina-titulua irabazi zuen, bere herrialdeko lehena.

## Biografia 
Corinna klase ertaineko familia batean jaio zen eta, nagusitu zenean, edertasun handia hartu zuen. Ondorioz, hainbat modelo-lehiaketatara aurkeztu zen. 

1964an, Miss Hellas edo Miss Grezia lehiaketara aurkeztu zen, eta irabazi egin zuen. Urte horretan bertan aurkeztu zen Miss Unibertsoren lehiaketara, eta irabazi egin zuen.

Hori zela eta, bere herrialdean horrelako lehiaketak irabazi zituen lehen emakumea izan zen. Horrek fama handia eman zion, Grezian ez ezik, planetako gainerako lekuetan ere.

### Miss Unibertso 1964 
1964ko ekainaren 20an, *Miss Grezia* izendatu zuten Korinna eta bere herria ordezkatu zuen Ameriketako Estatu Batuetako Miamin (Florida) Miss Unibertso 1964 lehiaketaren hamahirugarren edizioan Finalean Miss Israel, Miss Britainia Handia eta Miss Suedia garaitu zituen, eta Greziarako titulua lortu zuen bere herrialderako lehen aldiz. 

### Miss Unibertso izan ondoren 
Erregina izan ostean, Miss Unibertso lehiaketaren epaimahaiko kide izan da behin baino gehiagotan. Miss Unibertso izan ondoren, karrera zinematografikoa egiten saiatu zen, eta Hollywoodeko film eta telesail batzuetan agertu zen: *Un hombre llamado Caballo*, *Daniel Boone* (telesaila), *Perdidos en el espacio*, *El valle de las muñecas* eta *A Guide For the Married Man*.

Bestalde, Corinna Tsopei leuzemia duten haurrentzako elkarte bateko burua ere bada. 

## Bizitza pribatua 
Tsopei Freddie Fields Hollywoodeko izarren superagentearekin ezkonduta egon zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esperança Bias

**Esperança Laurinda Francisco Nhiuane Bias** (Mozambike uhartea, 1958ko uztailaren 28a) mozambiketar politikaria da. 1999tik 2005era, Baliabide Mineralen ministrordea izan zen, eta 2005etik 2015era, Baliabide Mineralen ministroa. Mozambikeko Errepublikako Asanbladako presidentea izan zen 2020tik 2025era.

## Bizitza 
Mozambike uhartean jaio zen, Nampula probintzian. Francisco Nhiuane Bias eta Laurinda Augusto Faustinoren alaba da. Nampulan hasi zen ikasten. Dona Filipa eskolan amaitu zuen lehen hezkuntza 1970ean, eta bigarren hezkuntza Gago Coutinho lizeoan, 1978an. 

Horren ostean, Maputo hirira joan zen bizitzera, non irakaskuntza propedeutikoa egin zuen Eduardo Mondlane unibertsitateko ekonomia fakultatean, 1979an. 1990ean lizentziatu zen fakultate berean. 1976tik 1980ra Banco Standard Tottan lan egin zuen, eta 1983an Empresa Nacional de Minasen sartu zen, non Administrazio Zerbitzuen burua izan zen eta gero Sailburua, 1984ra arte. 1984tik 1987ra Gemas e Pedras Lapidadas enpresan lan egin zuen.

1987tik 1990era Lapidaria Industriako zuzendariordea izan zen eta gero GPLko zuzendari nagusi 1991ra arte. Urte hartan Mozambikeko Baliabide Mineralen eta Energiaren Ministerioan hasi zen lanean. 1999an ministrorde izendatu zuten, eta 2005ean ministro. 2015era arte egon zen kargu horretan.

2016ko otsailean, Mozambikeko FRELIMO alderdiko idazkaritzarako hautatu zuten Administrazio eta Finantza idazkari gisa.

Ezkonduta dago eta bi alaba ditu. Portugesez, ingelesez eta makhuwaz hitz egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Letra azpimarratu

thumb|Letra arrunta, azpimarratu gabea eta letra azpimarratua duen testua. Azken bi lerroak eta bigarren lerroko azken hitza daude azpimarratuta.
**Letra azpimarratu**a ortotipografian letra arruntaren azpian marra bat daroan letra mota izendatzeko erabiltzen da.

Azpimarratzea nabarmendu nahi den hitzaren (edo hitzen) azpian lerro bat marraztea da. Nabarmentzeko modu hori eskuzko idazkeran sortu zen, inprenta asmatu baino lehen. Gaur egun ere, makinaz idatzitako testuetan ere erabiltzen da batzuetan, hitz bat edo batzuk nabarmentzeko —enfasia emateko—, letra etzanaren edo lodiaren baliokide gisa. Dena dela, testu inprimatuetan azpimarratua ia ez da erabiltzen enfasia emateko, letra xeheen beheranzko trazu bertikalak ebakitzen dituelako (g, j, p, q eta y letretan) eta hori irakurgarritasunaren kalterako delako. 

## Eskuzko idazkeran 
[ezkerrera|thumb|Lerro batzuk azpitik azpimarratuak kolore berde argiko [Arkatz markatzaile|markatzaile bat erabiliz.]]
[thumb|Eskuz, [klarionaz idatzitako testu bat azpitik azpimarratua.]]
Eskuzko idazkeran azpimarratzeko, idazteko erabiltzen ari zen arkatz beraz, bolaluma beraz edo klarion beraz, marra bat erabili izan da letra guztien azpitik (eskuineko irudian bezala), normalean hitzetik hitzera zegoen tartea ere lerro bakar batekin lotuz. 
Azpimarratzeko beste era bat zera da: kolore argi biziko markatzaile bat erabiltzea. Horrelako markatzaileekin letren gainean, edo letren azpian (ezkerreko irudian bezala), kolore argi nabarmen bat ezartzen zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Letra tipo erregular, erromatar edo letra-tipo *roman*.
* Letra etzan.
* Letra lodi.
* Serif
* Sans-serif
* Letra-tipo gaelikoa

## Kanpo estekak
Maria Angelina Dique Enoque

**Maria Angelina Dique Enoque** (Manica, 1953ko apirilaren 18a) mozambiketar irakasle eta politikaria da. 1994an Mozambikeko Errepublikako Asanbladarako hautatu zuten Mozambikeko Erresistentzia Nazionala (RENAMO) alderdiko kide gisa. Gainera, Panafrikar Parlamentuko kidea izan zen.

## Bizitza 
Maria Angelina Dique Enoque 1953ko apirilaren 18an jaio zen Manica barrutian, izen bereko probintzian. Haren aita mozambiketarra zen eta amak Hego Rhodesiako nazionalitatea zuen.

Lehen hezkuntza amaitu ondoren, Dondoko eskola pedagogikoan sartu zen. 18 urterekin hasi zen irakasle lanetan. RENAMOko presidentea ere izan zen 2015era arte.

1972an ezkondu zen, 19 urte zituela. Lau seme-alaba izan zituen. 2009an alargundu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ethel Lilian Voynich

**Ethel Lilian Voynich**, sortzez **Boole** (Ballintemple, 1864ko maiatzaren 11 - New York, 1960ko uztailaren 27a), idazlea, musikaria eta sufragista hainbat mugimendu sozialistatan. Aita George Boole matematikari ospetsua zen, ama Mary Everest Boole, eta amaren aita George Everest geografoa. 1893an, Wilfrid M. Voynich iraultzaile eta bibliofiloarekin ezkondu zen, Voynich-en eskuizkribuko eponimoa zena.

## *The Gadfly* 
Batez ere *The Gadfly* (Ezpara, intsektu bat) nobelagatik da ezaguna. 1897ko ekainaren argitaratu zuten Estatu Batuetan, eta 1897ko irailean Erresuma Batuan. Italiako iraultzaile baten borroka deskribatzen zuen. Eleberri hori oso ezaguna izan zen Sobietar Batasunean, best seller bat, eta ia nahitaezko irakurketa bihurtu zen, baita Txinan ere, arrazoi ideologikoengatik literaturakoengatik baino gehiago. Kalkulatzen da 2.500.000 liburu-ale saldu zirela, Sobietar Batasunarentzat bakarrik, bera hil zen unean.

1955ean, Alexandre Feinzimmer errusiarrak izenburu berarekin egokitu zuen eleberri hori zinemara (errusieraz: *Ovod*). Dmitri Chostakovitch konpositoreak egin zuen musika (*The Gadfly* - Opus 97. zk.). Nikolaï Machtchenko zinemagile sobietarrak 1980an egokitu zuen, izenburu berarekin.

Robin Bruce Lockhart historialariaren arabera, Sidney Reilly, abenturazale eta Britainia Handiko Secret Intelligence Serviceko (Zerbitzu Sekretuak) agente sekretua, Londresen elkartu zen 1895ean Ethel Lilianekin. Maitale bihurtu ziren denboraldi labur batez, eta elkarrekin joan ziren Italiara. Bidaia hartan, Reilly "biluztu" egin ei zen, eta Errusian izan zuen gaztetasun bitxiaren historia kontatu zion. Lotura hura amaitu ondoren, Ethel Lilianek istorio hura erabili zuen *The* *Gadfly* idazteko. Hala ere, Andrew Cookek (Reillyren biografoak) baztertu egiten zuen gertaeren bertsio erromantiko hori, eta iradoki zuen Reilly emakume gaztearen ondoan egon zela, Britainia Handiko informazio-zerbitzuen kontura, Voynichen jarduera iraultzaile eta erradikalen jarraipena egiteko eta Metropolitan Police Special Branchi ko William Melville ri ematen zizkiola kontuak.

## Omenaldiak 
* (2032) Ethel, asteroidea.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *The Gadfly* (*La Mouche-cheval*), New York, Henry Holt and Co., 1897.
* *Six Lyrics From the Ruthenian of Taras Shevchenko*, *The Song of the Merchant Kalashnikov* (lehena Taras Chevtchenkorena, bigarrena Mikhail Lermontovena) Mikhail Lermontoven poemes itzulpena errusieratik; London, Elkin Mathews, 1911.
* ''Chopin's letters* ; Frédéric Chopinen *Lettres originales polonaises et françaises* lanaren itzulpena, hitzaurrea eta argitalpen-oharrak, Henryk Opienskik bilduak; New York, A. A. Knopf, 1931.
* *Put off thy shoes* (Baztertu zure oinetakoak), New York, The Macmillan company, 1945.

## Kanpo estekak 
*  Biographie et photos
*  *The Gadfly'' online
Apasra Hongsakula

**Apasra Hongsakula**, thailandieraz **อาภัสรา หงสกุล** (Bangkok, Thailandia, 1947ko urtarrilaren 17a) thailandiar modeloa da, edertasun lehiaketetan jardun duena. Uztailaren 24an Ameriketako Estatu Batuetako Miami Beachen Miss Unibertso 1965 koroatu zuten, Thailandiako lehen ordezkaria sari hori lortzen.

## Edertasun lehiaketak 
Bere amak "Pook" (Lodia) izendatu zuen nerabezaroan, haurra zela lodi samarra zen eta. Miss (Unibertso) Thailandia izendatu ondoren, 1965ean, nazioarteko Miss Unibertsoren hamalaugarren ediziora joateko bere Majestad Sirikit Thailandiako Erreginak pertsonalki prestatu zuen. 

[thumb|200px| ezkerrera|[Apasra Hongsakula, 1966]]
### Miss Unibertso 1965 
Dotoretasun naturala, portzelanazko azala eta erreginatasunezko lasaitasuna zituen ezaugarri onenak. Miamira iritsi zenetik, benetako protokolo batean bizi izan zen, jarrerarengatik, edertasunarengatik eta arropa bereziarengatik.

Lehiaketako azken txanpako Top 5etan sartu zen beltzaran bakarra izan zen. Apasrak Miss Holanda, Miss Finlandia, Miss Suedia eta Miss AEB garaitu zituen. Sari hori lortzen Asiako bigarren emakumea eta bere herrialdeko lehena izan zen. Aurretik, 1959an Akiko Kojima japoniarra izan baitzen asialdeko lehen erregina. Thailandiako erreginen edertasun exotikoarekin eta ohiturekin konkistatu zituen jendea zein epaimahaia. Miss Unibertso izatea lortu zuen, estereotipo latino edo kaukasikotik kanpo.

### Miss Unibertso izan ostean 
Ohi legez, 1966an hurrengo erregina Margareta Arvidsson suediarra koroatu zuen. Ondoren, Apasra Thailandiara itzuli eta ezkondu egin zen, Sirikit erreginaren lehengusu batekin, merkataritza-zentro baten jabe aberats batekin. Seme bat izan zuen eta dibortziatu egin zen. Geroago, Thailandiako Turismo Ministerioak kultura-enbaxadore izendatu zuen. Gaur egun, oraindik ere, bere herrialdean pertsona nabarmena da, errege-familiako kide gisa, eta ekonomikoki ahulenak diren biztanleei laguntza eskaintzen dituzten kanpainetan parte hartzen du beti.

Beste bi aldiz gutxienez izan zuen harremana Miss Unibertso lehiaketarekin, 1973ko Atenasen eta 1979ko Perth- en ( Australia) epaile lanak egin zituen eta.

Zahartzen ez dela dirudien urte hartako argazki bat zabaldu zen sarean 2014. urtean. Apasrak komunikatu batean erantzun zuen bere fisionomia bizitza osasuntsua izan duelako, elikadura ona eta eguneroko jarduera oinarri hartuta. Asparak bere spa du Bangkoken. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarah Winstedt

**Sarah Mary Josephine Winstedt**, sortzez '''O'Flynn''' (Sixmilebridge, 1886ko apirilaren 4a - Havant, Hampshire,1972ko irailaren 9a) medikua, zirujaua eta sufragista irlandarra zen. Bere bizitzaren zati bat Malaysia britainiarrean igaro zuen, 1913tik 1935era.  Testuinguru kolonialean osasunari egin zion ekarpena zela eta, Singapore Women's Hall of Fame-n (en) sartua izan zen hil ondoan. Mediku izan zen bi mundu-gerretan, eta George V.aren zilarrezko erretiroaren domina (en) jaso zuen 1935ean.

## Gaztaroa eta ibilbide-hasiera 
Sarah O'Flynn 1886an jaio zen Sixmilebridgen, Clare konderrian. James O'Flynn aitak artilea biltzen lan egiten zuen, eta Margaret (sortzez O'Halloran) haren bigarren emaztearen alaba zen Sarah. Irlandako eta Frantziako komentu-eskoletara joan zen, eta medikuntzako titulua Edinburgoko Unibertsitatean lortu zuen, 1912an. Geroago, obstetriziako alboko izendatu zuten Londresko Royal Free Ospitalean. Denboraldi hartan, emakumearen sufragismoaren aldeko kanpainan militatu zuen. Astebeteko gose-greba egin zuen Hollowayko kartzelan, manifestari-talde batekin Parlamentuan eraso egiten saiatu ondoren.

## Ibilbidea Malaysian 
1913an, *London School of Tropical Medicine*-n gaixotasun tropikalei buruzko ikastaro batean parte hartu ondoren, O'Flynn osasun kolonialeko kidegoarekin elkartu eta Malaysia britainiarrera bidali zuten. Kuala Lumpur Ospitaleko parrokiako emakume eta haurrez arduratu zen. Kuala Pilah-ko barrutian, emakume eta haurrentzako ospitale berria ezarri zuen. Ospitalea eraikitzen ari ziren bitartean, landa-eremuetan zehar ibili zen elefante baten bizkarrean eta bizikletan, zainketa-zerbitzuak emateko. Etxez etxeko bisita horiek Malaysiako landa-biztanleek mendebaldeko medikuntzan zuten konfiantza areagotzen lagundu zuten.

1916an, O'Flynn Britainia Handira itzuli zen, eta Royal Army Medical Corps-ekin bat egin zuen. Maltan, Tesalonikan eta Fort Pitt-en (Kent). Gerra amaitu ondoren, 1919an, Dame Muriel Paget lagundu zuen Errusiako misio humanitario batean. Malaysiara itzuli, eta, 1921ean, Richard Olaf Winstedt administratzaile kolonialarekin ezkondu zen. Singapurreko Ospitale Orokorreko kirurgia-unitatean hasi zen lanean. 1932an, ospitale hartan sortu berri zen pediatria-zerbitzuaren zuzendaritza hartu zuen.

Winstedt bronkopneumoniak jota hil zen 1972an Havanten, Hampshiren. 2014an, ''Singapour women's Hall of Fame'' sartu zuten, eta “Malaysiako zirujau kolonialik garrantzitsuenetariko” izendatu .

## Erreferentziak 
## Bibliografia
*  Duncan Sutherland, « Winstedt [née O'Flynn], Sarah Mary Josephine [Sara; Paddy], Lady Winstedt (1886–1972) », Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2015 (lire en ligne )

## Kanpo estekak
Jean de Lastic

**Jean de Lastic** (Lastic, 1371 – 1454ko maiatzaren 19a) Jerusalemgo San Joan Ordenaren 36. Maisu handia izan zen 1437tik hil zen arte.

1380ko hamarkadaren amaieran zaldun bezala sartu zen Jerusalemgo San Joan Ordenan. Auverniako Hizkuntzaren Prior Handia izan ondoren, 1437an Ospitale Ordena zuzentzeko aukeratu zuten.

Maisu Handi (*Grandis Magister*) titulua erabiltzen lehena izan zen. 1440an Rodasi eraso zion mamelukoen flota bat garaitu zuen eta Ordena Mediterraneoa turkiar hedapenaren aurka defendatzeko itsas potentzia bihurtu zen. 1444an Rodasko mamelukoen bigarren eraso bati uko egin zion.

## Bibliografia 
* Bertrand Galimard Flavigny, Histoire de l'ordre de Malte, Paris, Perrin, 2006 (ISBN 2262021155 et 978-2262021153)
* Edmond Giscard d'Estaing, « Jean de Lastic, grand maître des Hospitaliers (1437-1454) », Annales, vol. XII, no IV,‎ octobre-décembre 1964
* Gilles Rossignol, Pierre d'Aubusson, le "bouclier de la chrétienté". Les Hospitaliers à Rhodes, Besançon, La Manufacture, 1991, 319 p.

## Kanpo estekak
Margareta Arvidsson

**Margareta Arvidsson** (Götemborg, Suedia, 1947ko urriaren 12a) suediar aktorea eta modeloa, edertasun lehiaketetan parte hartu duena. Miss Unibertso izendatu zuten 1966an, 18 urte zituela. Koroa irabazi zuen bigarren suediarra izan zen, 1955ean Hillevi Rombin erregina izan eta 11 urte geroago.
## Edertasun lehiaketak 
[ezkerrera|thumb|200px|[Margareta Arvidsson eta June Lockhart aktorea, 1967]]
Miss Suediako edertasun-lehiaketan Vänersborg ordezkatu zuen 1966an. Irabazi eta Miss Unibertsorako hautagaitza eskuratu zuen. 

Margaretak Miss Unibertso 1965eko erregina izatea lortu zuen, eta Miss Fotogenia titulua ere irabazi zuen Miami Beach-en (Florida) egin zen urteroko Miss Unibertsoren 15. edizioan. 1966ko uztailaren 16an koroatua izan zen.

### Miss unibertso izan ostean 
Miss Universo erreginaldiaren ondoren, Modeloen Ford Agentziarentzako modelo bihurtu zen. Margaretak arrakasta handia izan zuen nazioarteko modelo gisa, eta filmetan eta antzerki-emanaldietan ere agertu zen.

## Bizitza pribatua 
Bederatzi urtez Otto Stupakoff argazkilari brasildarrarekin ezkonduta egon zen, eta harekin bi seme-alaba izan zituen.

## Aintzatespenak 
* 1999ko martxoan, Margareta Arvidsson ohorezko gonbidatua izan zen 50ean.Miss Suediako edertasun-lehiaketaren urteurrenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
* Panteoiko edertasun-eskola, 2017-09-25 sarbidea
Martha Vasconcellos

**Martha Maria Cordeiro Vasconcellas** (Salvador, Brasil, 1948ko ekainaren 18a) brasildar modeloa da, edertasun lehiaketetan parte hartu duena. Miss Unibertso 1968 izan zen, bere herrialdeko bigarrena sari hori lortzen, bost urte lehenago, 1963an Ieda Maria Vargasek lortu baitzuen.

Titulua irabazi zuen bosgarren latinoamerikarra izan zen, 1957an Gladys Zender (Peru), 1958an Luz Marina Zuluaga (Kolonbia) eta 1962an Norma Nolan (Argentina) izan ondoren. 

## Biografia 
Vasconcellos Bahia Estatukoa da. Hamabi urte zituenetik, ustez, mutil-laguna zuen Brasil ordezkatu zuenean Miss Unibertso 1968 edertasun-lehiaketaren hamazazpigarren edizioan Ameriketako Estatu Batuetako Miami Beachen (Florida). 

### Miss Unibertso 1968 
64 lehiakideak garaitu zituen. Azken txanpako bost finalisten artean lehen aldiz Suriinamgo Anne Marie Braafheid egon zen, Miss Unibertsoren historian lehen finalista beltza. 

Garaipenaren ondoren, hurrengo goizean, Brasilen zegoen familiari eta senargaiari deitu zien, eta nostalgia-sentimenduak adierazi zizkien. Vasconcello New Yorken bizi izan zen hurrengo urtean, Miss Unibertsoren antolakuntzak eskatzen zuen bezala, gero Brasilera itzuli zen 1969an eta egun batzuk geroago ezkondu egin zen. 

### Miss Unibertso izan ostean 
Vasconcellosek bizitza lasaia eta pribatua du gaur egun, begi publikotik urrun. Reinaldo Loureirorekin izandako lehen ezkontzako bi seme-alaba ditu: Leonardo eta Leilane, eta bi biloba, Felipe eta Guilherme. Gero, Boston inguruan bizi da, Massachusettsen, eta portugesez hitz egiten duen erakunde batentzat egiten du lan, biktimen eskubideen aholkulari gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vasconcellosi buruzko orria
Vampire Killer

Konami japoniar enpresak 1986an garatutako bideo-jokoa da. Castlevania sailekoa, MSX kontsolarako egin zuten.

NESen *Castlevania*ren argumentu bera zuen.

## Sinopsia 
Drakula berriro itzuli da. Transilvaniako gaztelu zahar batean gaude. Simon Belmontek, Castlevania sagako heroi ezagunenak, aurre egingo die Kondearen gaztelu handiaren bazter bakoitzean dauden arriskuei.

Antzinatik, transilvaniar jendeak "Christopher heroiaren kondairari" buruz hitz egiten zuen. Ehun urtean behin, etsaiek Drakula banpiroa berpiztera jotzen dute, Colberten Dorrean giltzapetua, non heroi legendarioak Colbert Dorrea zigilatu zuen. Eta ehun urte igaro dira Drakula Colberten dorrean zigilatu zutenetik.

Pazko gau batean, hodeiek zerua estaltzen dute ekaitza ilunpetan dabilenean... Gaizkia itzuli egin da. Espiritu txarrek eta paganoek hiria eraitsi dute. Krisi hau konpontzeko, Simon Belmont Christopherren ondorengoak, *Vampire Killer*, bere aitarengandik jasotako zigor sorgindua eskuan duela, Drakula kondearen gaztelura zuzentzen du bere bidea, izpiritu gaiztoek maiz erabiltzen duten gaztelura, mehatxuari berriro amaiera emateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metroid (bideo-jokoa)

Nintendo Research & Development 1 eta Intelligent Systems japoniar enpresek 1986an garatutako bideo-jokoa da. Hain arrakastatsua izan zen, ezen bere saila ere sortu zuen.

## Sinopsia 
Zebes izeneko fikziozko planeta batean, Samus Aranek, Federazio Galaktikoak planeta horretan ikerketa-misio bat egiteko kontratatutako sari-ehiztariak, «Metroid» izeneko organismo batzuen lagin batzuk berreskuratu behar ditu. Izaki horiek Pirata Espazialek lapurtu zituzten. Piratek bere aurka egiten zien izaki bizidun ororen aurka arma biologiko gisa erabiltzeko asmoa zuten, beta izpien bidez klonatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Final Fantasy (bideo-jokoa)

Square Co. japoniar enpresak 1987an garatutako bideo-jokoa da. Hain arrakastatsua izan zen, ezen bere saila ere sortu zuen.

Hasiera batean Nintendo Entertainment System kontsolarako sortua, Final Fantasy beste hainbat kontsolatarako berregin zuten, eta sarritan *Final Fantasy II*rekin batera jokoen bildumetan sartzen dute. Istorioa Argiaren Gerlariak izeneko lau gazterekin hasten da, lau Oinarrizko Munstroek ilundu dituzten munduko lau oinarrizko orbeetako bat daramatenak. Elkarrekin bidaiatuko dute indar gaizto hauek garaitzeko, argia berrezartzeko orbeentzat eta haien mundua salbatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Castlevania III: Dracula's Curse

Konami japoniar enpresak 1989an garatutako bideo-jokoa da. Castlevania saileko hirugarren atala, Nintendo Entertainment System (NES) kontsolarako eginda saileko azkena izan zen.

2017an Netflixek bideojokoan oinarritutako anime telesaila grabatu zuen.

## Sinopsia 
1476. urtea da, eta Drakula kondea munstro armada batekin hasi da Europa suntsitzen. Elizak Belmont klana, behin Valakiatik erbesteratutako banpiro-ehiztarien familia, ekintzara deitzen ditu. Belmontarren superboterearen beldur zen, baina Drakula Europa iluntasunean murgiltzeko mehatxua egiten ari zela, Trevor Belmonti deitzea beste aukerarik ez zitzaien geratu, *Vampire Killer* tituluaren egungo jabeari.

Trevorri Drakula garaitzeko misioan laguntzen, honako hauek daude: Sypha Belnades, apaiz emakume gaztea, ahalmen fisiko ahulekoa, baina konjuru magiko ahaltsuak dituena bere esanetara; Grant DaNasty, hormak igo eta airean norabidea aldatzeko gai den pirata bat (trebetasun bitxi bat serieko lehen jokoetan); eta Alucard, Drakularen semea, saguzar bihurtzeko eta su-bolak botatzeko trebetasuna duen banpiroa, arrazoi pertsonalengatik gurutzatuta dagoenarekin bat egiten duena.

Trevor eta bere lagunak Transilvaniako zelaiak zeharkatzen ari dira, Drakularen munstroak garaituz eta, azkenik, Drakula bere hilez. Aita hil ondoren, Alucard hibernazio egoera autoinduzituan erori zen, bere botereak gizadiarentzat mehatxu izango zirela ohartuta. Grant DaNastyk Valakiako hiriaren berreraikuntza gainbegiratzen du gudua amaitu ondoren. Trevor eta Sypha bakea iristen denean ezkontzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Final Fantasy II

Squaresoft japoniar enpresak 1988an garatutako bideo-jokoa da. *Final Fantasy* saileko bigarren atala izan zen.

## Sinopsia 
Fynn erresumako lau gazteren abenturak kontatzen ditu istorioak, Firion, Maria, Guy eta Leon izenekoak. Bere gurasoak Palameciako enperadorearen armadaren inbasioan erailak dira, zeinak infernuko munstroak deitu baititu mundua menderatzeko bere bilaketan. Enperadorearen munstroengandik ihesi, laurak erasotzen dituzte eta hiltzat jotzen dituzte. Firion, Maria eta Guy Hilda de Fynn printzesak erreskatatu ditu eta Minu magoak bere zauriak sendatu ditu. Gertu dagoen Altaira hirian Rosa Salvaje izeneko base matxino bat ezarri du. Erresistentzia-mugimendurako adorea erakusteko irrikaz, gainerako hiru gazteek Palameziaren aurkako misioak egiten dituzte, eta aliatu ugari batzen dituzte, ez bakarrik enperadorea garaitzeko, baita Mariaren anaia desagertua, Leon, aurkitzeko ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Metal Gear (bideo-jokoa)

Konami japoniar enpresak 1987an garatutako bideo-jokoa da. Hain arrakastatsua izan zen, ezen bere saila ere sortu zuen. Hideo Kojimak diseinatu zuen.

## Sinopsia 
1995. urtea, *The Phantom Pain*eko gertakarietatik 11 urtera. Hegoafrikako barnealdean, Garzburgetik 200 km iparraldera, Outer Heaven, mertzenario mitikoak sortutako nazio gotorleku armatua dago. Bere lagun eta etsaiek hainbeste beldurtzen zuten borrokan, heroi eta zorotzat baitzeukaten. Mendebaldeko nazioek aurkitu dute masa suntsitzeko arma bat eta gerraren historia berriz idazteko gai dena Outer Heavenen garatzen ari dela.

Herrialde horiek High-Tech Fox-Hound indar berezien unitatea egoeraz arduratu dadila eskatu dute. Agindu horri erantzunez, Big Bossek, Fox-Houndeko komandante buruak, Gray-Fox, unitateko kiderik onenari ematen zaion FOX klabedun gizona, bidali zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvia Hitchcock

**Sylvia Louise Hitchcock** (Haverhill, Massachussetts, AEB, 1946ko urtarrilaren 31 – Birminghan, Alabama, AEB, 2015eko abuztuaren 15a) estatubatuar aktorea eta modeloa, edertasun lehiaketetan parte hartu zuena. 1967an Miss Unibertso erregina izan zen, bere herrialdeko laugarrena.  

## Biografia 
Hitchcock Haverhillen jaio zen, Massachusetts, eta oilasko-granja batean hazi zen, Miamin, Floridan. Miamiko Palmetto Bigarren Hezkuntzako Eskolara joan zen, Bikaintasuneko Unibertsitate Juniorrera, eta artea ikasi zuen Alabamako Unibertsitatean. Unibertsitateko neska gazte batek Miss USA titulua irabazi zuenean, Hitchcockek titulua ez osatzea erabaki zuen. Chi Omegaren nagusitasuneko kidea zen. 

Miss Alabama (Estatu Batuak), Miss Estatu Batuak eta Miss Unibertsoa 1967 irabazi zituen, hurrenez hurren. 

## Ibilbidea 
[ezkerrera|thumb|340x340px|[Sylvia Hitchcock, 1967]]

### Miss Unibertso 1967 
Hitchcock lehenago Floridan lehiatu zen, eta Alabamaren ordezkari izan zen 1967ko AEBko andereñoaren lehiaketan. Hamabost hoberenetako bat izan zen bainu-jantzietan, eta Miss USA titulua irabazi zuen maiatzaren 22an. Jarraian, uztailean, Miss Unibertso saria irabazi zuen, bere herrialdeko aurrekoa Linda Bement izan zen, 1960an. 

### Miss Unibertso izan ostean 
Hitchcock 1968ko Indianapolisen ere agertu zen 1968ko maiatzaren 30ean. 

Erreginaldiaren ondoren, New Yorken modelatzen saiatu zen, baina hiriarekin ilusioa galdu zuen eta Miamira itzuli zen, non telebista-estazio baterako lan egin zuen. 1972ko Miss Unibertso lehiaketan, Kerry Anne Wellsek irabazi zuen urte horretan, hamabi epaileetako bat izan zen.  

## Bestelakoak 
2016. urtean *Beneath the Crown* dokumentalean parte hartu zuen, Susan Gallagherrekin batera.

### Bizitza pribatua 
Hitchcock William Carsonekin ezkondu zen, frutak biltzeko makina baten asmatzailearekin, 1970ean. Hiru seme-alaba zituzten, Jonathan, Christianne eta Will Carson Hitchcock, eta zazpi biloba.

### Heriotza 
2015eko abuztuaren 15ean hil zen, 69 urte zituela, Birminghamen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mecha

[thumb|300px|*[Strike Suit Zero* jokoko *mecha* bat.]]
Zientzia-fikzioan,  ibilgailu handi bat da, pilotu batek edo gehiagok kontrolatzen dutena. Besoak edo hankak bezalako zati mugikorrak ditu, eta bere erabilera aldatzen da dagokion fikziozko lanaren arabera. *Mecha* hitza zientzia fikzioaren azpigeneroa izendatzeko ere erabil daiteke. *Mecha* baten eta robot baten arteko aldea da *mecha* pilotu batek kontrolatzen duela, eta robot bat, berriz, bere kontura mugitzen dela.

1970eko eta 1980ko hamarkadetako animaziozko telesailetan dute jatorria, japoniar animean, robotikaren aurrerapen teknologikoen gailurra sinbolizatzen baitute.

Gaur egun, gizakiak eurentzat arriskutsuak diren zenbait zereginetatik (hondakin toxikoak mugitzea, adibidez) kentzeko modu gisa ikusten dira, baina kabina babestu batetik edo kontrol-gela batetik egiten dute, eta ez dute materialarekin kontakturik. Hala ere, bere eremua zabaldu egin liteke, mikromotorren, konputazioaren eta arlo militarraren aurrerapen handiak direla eta, kargadore eta beste kargatzaile gisa duela gutxi aplikatzeari esker.

Lehen animeetan, *mecha* robot edo ibilgailu mekanizatu mota bat da, eta giza pilotu batek tripulatu behar du aktibatzeko. Ezaugarri bereizgarri batzuk ditu, hala nola arma edo botere bereziak, baita fusionagarritasuna ere, eta, horrela, bere gaitasunak areagotzen ditu.

## Animeak
*Mecha* protagonista duen animerik nabarmena Mazinger Z da. Hala ere, badira beste batzuk:

## Kanpo estekak
Celestino Prieto

**Celestino Prieto Rodríguez ** (Bartzelona, 1960ko urtarrilaren 29a)  kataluniar txirrindulari ohia da, profesionala 1981etik 1990era.

Kirol lorpenik aipagarriena, 1981eko Espainiako Vueltako etapa bat izan zen.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
KON: kontrolez kanpo 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Celestino Prieto - *FirstCycling.com*
* Celestino Prieto - *SitiodeCiclismo.net*
Anne Marie Braafheid

**Anne Marie Braafheid** (Paramaribo, Surinam,  1947ko abenduaren 7a) surinamdar-herbeheretar hezitzaile ohia, aktorea eta modeloa da. Miss Unibertso 1968 lehiaketan emakume beltz bat  finalista izatera heldu zen. Bere herrialdeko lehen ordezkaria eta bakarra izan da.

## Biografia 
1947an jaio zen Surinamgo Paramaribo herrian. Gurasoak surinamdarrak ziren. Hiru urte zituela, Curazaora joan zen bizitzera. 5 neba-ahizpa ditu eta Maria Immaculata Lyceumeko ikaslea izan zen. Eskolako irakasle izateko ikasketak amaitu ondoren, 1966an ekin zion Helfrichschoolen ibilbideari. Braafheid txikitatik egon zen aktibo antzerkian, eta modelajea, dantza eta baleta atsegin zituen, batez ere jazz baleta.Aktore gisa, 1969an telebista italiarreko *Giocando a golf una mattina* Jugando al golf una mañana (Golfean goiz batean jolasten) telesaileko protagonista izan zen eta 1970ean *Le tue mani sula mio corpo* (Zure eskuak nire gorputzean) filma(. 

### Miss Unibertso finalista 1968an 
1968ko uztailaren 18an Curazao ordezkatu zuen 17. Miss Unibertsoa edizioan, Miami Beachen, Floridan, Ameriketako Estatu Batuetan. Lehen finalista izendatu zuten, eta erreginaordea izan zen lehen emakume beltza izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedrazako aintzira

**Pedrazako aintzira** Espainiako Palentziako probintzian dagoen Pedraza de Campos herriko urtaroen araberako hezegunea da. La Nava - Campos Sur hegaztientzako babes bereziko eremuko 39.000 hektareen barruan dago. Tierra de Campos eskualdeko beste aintzira batzuk bezala, XX. mendean lehortu ondoren berreskuratutako hezegunea da. Hezeguneak garrantzi handia du ingurumenean, uretako eta zangoetako zenbait hegaztiren habitat gisa. 

## Ezaugarriak 
Pedraza urmaela sakonune txiki batean dago (urmael kubeta deitzen zaio), Tierra de Campos eskualdeko lursail lau bereizgarriz inguratuta. Hezegunea bi urmael desberdinek osatzen dute: Nava de Pedraza (handiagoa eta izena ematen diona) eta Nevillas (lehenengoaren hego-ekialdean). 

Leheneratu ondoren, hezeguneak 72 hektareako azalera hartzen du neguan; hala ere, iraganean, multzo osoa elkartuta egon zenean, azalera osoa 200 hektareatik gorakoa izan zen. Urmaela urarekin egoten da hilabete euritsuetan, batez ere neguan eta udaberrian, eta osorik lehortzen da abuztuan eta irailean.

50 zentimetro inguruko sakonera du. Urmaelaren lurzoruak gatz-ezaugarriak ditu, eta xafla zurixka bat eratzen da lurra lehor dagoenean; gazitasun horrek, gainera, landaredi halofiloa nagusitzen du.

## Hegaztiak 
Urmaelean dauden hegaztiak aldatu egiten dira hilabetearen eta hezegunearen egoeraren arabera. Urmaelean agertzen diren ugalketarako hegaztirik garrantzitsuenak honako hauek dira: zikoinak (*Himantopus himantopus*), hegaberak (*Vanellus vanellus*), kopetazuri arruntak (*Fulica atra*) eta basahateak (*Anas platyrhynchos*). Neguan aintzirara milaka antzara hankagorriztak heltzen dira (*Anser anser*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Violetta Schurawlow

**Violetta Schurawlow** (Angren, Uzbekistango SES, SESB, 1986ko martxoaren 1a) alemaniar aktorea da. *Die Hölle* filman antzezteagatik ezaguna da.

## Bizitza 
Violetta 1986ko martxoaren 1an jaio zen Angrenen, Uzbekistango Sobietar Errepublika Sozialistan. 1990ean Mendebaldeko Alemaniako Kleve hirira joan zen eta bertan hazi zen. Oinarrizko hezkuntza amaitu ondoren, sukaldaritza eskolara joan zen. Gainera, nazioarteko modeloa izan zen, baina azkenean Koloniako Antzerki Akademian ikasteari ekin zion. 2014an zinemako aktore-lanetan hasi zen.

## Filmografia hautatua
## Kanpo estekak
Astigar-gurin

**Astigar-gurina** pasta erdisolida bat da, astigar-jarabetik lortzen dena eta igurzteko pasta gisa erabiltzen dena. Astigar-gurinak ez du koipekirik, jarabetik datorren azukrea baizik.

Astigar-gurinaren izena erraz igurzteko loditasunetik dator, ez da inola ere esnekia. Igurzteko edo glasatzeko pasta gisa erabiltzen da.

## Guringintza 
Astigar-gurina egiteko, astigar-jarabea 84°B-ra lurruntzen da, 112 °C-ko irakite-tenperaturari dagokiona. Tenperatura horretara iritsitakoan, jarabea berehala hozten da, 5 °C-raino, ur hotzeko bainu batean (izotzarekin edo elurrarekin), biskositatea handitu eta azukrearen kristalizazioa saihesteko. Ondoren, jarabea 15 °C-raino berotzen da; tenperatura ezin hobea da gurin bat egiteko eta gurin bihurtzeko.

Ondoren, jarabea 15 °C-ra berotzen da, garagardoa egiteko eta gurina bihurtzeko tenperatura aproposa. Nahasketa egiten da almibarretan krematsua izan arte eta kolorea zurbildu arte. Garagardoa torloju-kristalizatzaile bat erabiliz egiten da (artisau-metodoa) edo urradutako gainazaleko kristalizatzaile bat erabiliz.

Jarabea krematsua izan arte nahasten da, eta kolore argiagoa hartzen du. Nahasketa egiteko, torloju amaigabeko kristalizatzailea (artisau-metodoa) edo gainazal arraspatuko kristalizatzailea erabiltzen da.

Alderantzizko azukre maila baxuko astigarrak almibarretan (% 1 baino gutxiago) gurin egonkorragoa ematen du. Maltodextrina %4,1etik %9,1era gehitzeak, dextrosa baliokidearen arabera, gurinaren egonkortasun hobea ahalbidetzen du faseen bereizketa atzeratuz.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Astigargintza
* Astigar-ziropea
* Astigar-tira
* Astigar-azukrea
* Azukre-astigarra
* Azukre-txabola

## Kanpo estekak
Lucas Daniel

**Lucas Daniel** (Rennes, 1995eko urtarrilaren 1a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sophie Dodemont

**Sophie Dodemont** (Pont-Sainte-Maxence, 1973ko abuztuaren 30a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gerard Douis

**Gerard Douis** (1952ko otsailaren 29a) arkularia da. Frantzia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aku wa Sonzai Shinai

2023ko Ryūsuke Hamaguchi japoniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Takumi Tokiotik gertu dagoen herri batean bizi da, bere alaba gaztearekin, Hanarekin. Basoz inguratutako herria da, oreinentzako bidexka bat eta ur freskodun erreka bat dituena. Takumik herritarrentzako lan txikiak egiten igarotzen du eguna: egurra mozten du, errekatik ura hartzen du bertako jatetxekoek fideoak egos ditzaten, eta, oroitzen denean, alabaren bila joaten da eskolara. Herriko biztanleak lasai bizi dira, hiriko estres eta erritmo geldiezinetik aldenduta.

## Aktoreak 
* Hitoshi Omika: Takumi
* Ryo Nishikawa: Hana
* Ryuji Kosaka: Takahashi
* Ayaka Shibutani: Mayuzumi
* Hazuki Kikuchi
* Hiroyuki Miura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La casa (filma)

***La casa*** () 2024ko Álex Montoya espainiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da, Paco Rocaren izen bereko eleberri grafikoan oinarrituta.

## Sinopsia 
Aita hil ondoren, hiru anai-arreba haurtzaroko udak igaro zituzten familiaren etxean elkartuko dira. Etxebizitzarekin zer egin erabaki behar dute, eta uste baino zailagoa izango da.

## Aktoreak 
* David Verdaguer: José
* Óscar de la Fuente: Vicente
* Luis Callejo: Antonio
* Olivia Molina: Silvia
* María Romanillos: Ema
* Lorena López: Carla
* Marta Belenguer: Olga
* Jordi Aguilar: Cristóbal
* Miguel Rellán: Manolo
* Tosca Montoya: Laia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Nouvelle Femme

***La Nouvelle Femme*** () 2023ko Léa Todorov frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Paris, 1900. urtea. Lili d'Alency sekretu bat ezkutatzen duen gortesau ezaguna da. Haren alaba Tina ezgaitasun batekin jaio zen, eta urrun mantentzen du, bere jardunbidea eta ospea babesteko. Baina hura zaindu behar duen egunean, Lilik Erromara joatea erabakiko du, bizitza berri bat hasteko. Han, Maria Montessori ezagutuko du. Montessori urritasunen bat duten haurrekin lan egiteko hezkuntza metodo iraultzaile bat garatzen ari da, urte batzuk geroago mundu osoan baloratutako pedagogietako bat izango dena: Montessori metodoa.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entoloma excentricum

***Entoloma excentricum*** *Entolomataceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Hyporrhodius excentricus*, *Rhodophyllus excentricus*, *Entoloma excentricum var. porphyrocephalum*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1,5 eta 3 cm bitarteko diametrokoa. Mintzezko samarra, kanpai-ganbil-zabaldua, normalean titiarekin, baina ez beti, leuna, higrofanoa ez, zuria, kafesne kolore argikoa. Ertza hasieran beherantz biribildua.

**Orriak:** Ez oso estu, marjinatuak, zabalak, sabeldunak, zurixkak eta gero arrosa zurbil kolorekoak.

**Hanka:** 3 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 0,3 eta 0,5 cm bitarteko diametrokoa. Haritsu-haragitsua, betea edo barrubetea eta gero barnehutsa, luzanga, denean berdina, pixka bat loditua eta okertua oinarrian, normalean eszentrikoa.

**Haragia:** Zuria, irin usain arin batekin, eta zapore gozoarekin.

**Etimologia:** Entoloma terminoa grekotik dator: ertza barrurantz biribildua. *Excentricum* epitetoa berriz latinetik dator, eszentrikoa esan nahi duen “excentricus” hitzetik. Bere hanka eszentrikoagatik

## Jangarritasuna 
Ezezaguna.

### Nahasketa arriskua 
*Entoloma* txikia eta bitxia, oin eszentrikoagatik antzematen erraza.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Bideetako eta baso ertzetako belar guneetan. Taldeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Music (2023ko filma)

***Music*** () 2023ko Angela Schanelec alemaniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Edipo greziar mitoaren berrikuspen modernoa da.

## Sinopsia 
Ume bat Grezian hazi da, adoptatu zuten gurasoekin. 20 urterekin norbait hilko du. Zigorra betetzen ari dela, maitemindu egingo da, eta espetxean lan egiten duen emakume batekin seme bat izango du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barry Keoghan

**Barry Keoghan** (Dublin, 1992ko urriaren 18a) aktore irlandarra da.  

## Ibilbide profesionala 
Keoghan 2011n hasi zen lanean antzezpenetan, eta ospea batik bat lortu zuen 2017an *Dunkirk* eta *The Killing of a Sacred Deer* filmetan egindako lanengatik. *Calm with Horses* (2019) Irlandako polizia-filmean eta *The Green Knight* (2021) fantasiazko filmean egindakoagatik ere goraipatu izan dute. Aurrekontu handiko filmetara igaro zen *Eternals* filmean Druig-en rolean (2021). 

2022an, *The Banshees of Inisherin* filmean agertu zen eta aktorerik onenaren BAFTA saria irabazi zuen. Lan horregatik Urrezko Globorako eta Aktore Onenaren Oscarrerako izendapenak jaso zituen. 2023an Keoghan izan zen *Saltburn* drama psikologikoaren protagonista, Jacob Elordirekin batera. Aktore onenaren Urrezko Globorako izendapena lortu zuen Keoghanek horregatik. 

Telesailetan HBOren *Chernobylen* (2019) eta *Top Boy* (2023) Netflixekoan agertu izan da. Keoghan Dior etxearen enbaxadore edo sustatzaile gisa ere azaldu da-

## Bizita pertsonala 
Keoghan Summerhillen hazi zen, Dublineko iparraldean. Anaiarekin batera, zazpi urte eman zituen fharrera-familietan, 13 adopzio-etxe desberdinetan. Ama heroina-gaindosi baten ondorioz hil zitzaionn 12 urte zituela, eta harrezkero amonak eta izebak hazi zuten.

Keoghan boxeolari amateurra da.' Celtic Box Cup-en egin zuen debuta 2017ko irailean, baina erretiratzera behartu zuten lesio baten ondorioz.

2020an, ADHN diagnostikatu zioten Keoghani.

*The Banshees of Inisherin* filmatzen hasi aurretik, faszitis nekrotizatzaile kasu bat izan zuen, infekzio haragijalea ere esaten zaiona. Osasun arazo larria izan zen, eta medikuek besoetako bat moztu behar ote zitzaion pentsatu zuten infekzioa gelditzeko, gaitz horrek heriotza ere eragin baitezake. Azkenik, aktore irlandarrak lortu zuen gaixotasuna gainditzea eta besoa moztu beharrik gabe indarberritu zen.

2021eko irailean, Keoghan Alyson Sandro hortzetako erizainarekin eta ortodontzia-terapeuta batekin irteten hasi zen. Hilabete batzuk geroago, Irlandako Amaren Egunean, 2022ko martxoaren 27an, bikotekidea Brando izeneko ume baten zain zegoela iragarri zuen. Semearen jaiotza 2022ko abuztuaren 8an iragarri zen. Familia Broughty Ferryra (Dundee) joan zen bizitzera, baina haurra jaio eta gutxira 2023an banandu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pasta alla Norma

**Pasta alla Norma** Siziliako gastronomiako pasta plater tradizional bat da, jatorriz Cataniakoa. Gehienetan, *maccheroni* (makarroiak) pasta erabiltzen da, eta halaber alberjinia frijituak, tomatea, albaka freskoa eta *ricotta salata* birrindua (Siziliako ohiko ardi-gazta).

## Izena
Platera Italia osoan ezagutzen da XIX. mendetik, eta izenaren jatorria azaltzen duten teoria ugariak bat datoz *Norma* operaren emmenez dela (Vincenzo Belliniren 1831eko obra, Catania bertakoa) omenez dela. Teorietako batek aipatzen du Cataniako Nino Martoglio komediografoak plater hau dastatu zuenean esan zuela: "È una vera Norma!", osagaien kalitate eta ontasun gorena adieraziz, harrezkero platerari lotuta geratu zena.

## Aldaerak
Nahiz eta osagai gutxi erabili eta sinpleak izan, errezeta honen aldaerak oso desberdinak dira, batez ere erabilitako pasta eta ricotta gaztaren araberakoak.

Aldaera batzuek ricotta egosia erabiltzen dute, gaziaren zaporea erabat aldatzen duena; berez, leunagoa da eta hur oinarri atsegina du. Aldaera hau estimatua da Messina aldean, non ricotta egosia gazta tipikoa den.

Trapanin, aldaera, *busiati* izeneko pasta mota erabiltzen da. Pasta freskoz egindako formatu berezi eta tradizionala da, gari gogorrezko semolaz eta urez egin, lehortze geldoarekin, *buso* izeneko armaduras eginak.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Azala/Hilberriak

Hilberriak

{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?dod
{
    ?item wdt:P570 ?dod
    FILTER ( ?dod > (now()-"P20D"^^xsd:duration) && ?dod ;
}
ORDER BY DESC(?dod) ?item
LIMIT 6
|wdq=
|columns=label,P18
|thumb=300
|links=local
|row_template=Wikidata list/Hilberriak
|skip_table=1
}}
Brook Lee

**Brook Antoinette Mahealani**, ezagunagoa Brook Lee izenez (Pearl City, Hawai, AEB, 1971ko urtarrilaren 8a) estatubatuar animatzailea eta modeloa da, edertasun lehiaketetan jardun duena. Miss Unibertso 1997 titulua irabazi zuen.

## Biografia 
Aitonak Koreatik Hawaiira emigratu zuen 1950eko hamarkadan. Miss AEB eta Miss Unibertso edertasun lehiaketan irabazi baino lehentxeago, Komunikazioko graduondoko ikasketak egin zituen Hawaiiko Unibertsitatean, Manoan. Laborategiko Hezkuntza Eskolara ere joan zen urtebetez, 1987-1988. Lee Kamehaloona Eskolan graduatu zen 1989an.

### Miss AEB 
Lee Miss Hawái AEB koroatu zuten bere lehen saiakeran, eta gero Miss USA 1997an parte hartzera igaro zen, Shrevaeport Louisianatik zuzenean 1997ko otsailaren 5ean.

### Miss Unibertso 1997 
26 urte zituela, Lee Estatu Batuen ordezkaria izan zen Miss Unibertso lehiaketan. Florida estatuko Miami Beachetik zuzenean transmititu zen 1997ko maiatzaren 16an. Beste behin ere, azken 3 lehiakideetako bat izan zen, eta zerbait iskanbilatsua egin eta egun bateko arauei jarraitu beharrik ez ote zuen galdetu zitzaionean, berak erantzun zuen: "Nik dena jango nuke munduan. Ez duzu ulertzen, dena bi aldiz jango nuke", eta Miss Unibertso izan zen.

Lee, 1998ko Miss Unibertso lehiaketan Hawaiiko (Honolulu) sorterrian egin zen lehen aldiz, Trinidad eta Tobagoko Wendy Fitzwilliam Miss Unibertsoa 1998 koroatua izan zen.

### Miss Unibertso izan ostean 
Miss Unibertso erreginaldiaren ondoren, Lee-k hainbat agerraldi egin zituen filmetan eta telebista-saioetan, eta Asian eta Estatu Batuetan hainbat telebista-ikuskizun izan ditu. Bere proiektu berrienetako bat *Pacífico fusión* izeneko telebista erregionaleko programa bat da, Asiako eta Estatu Batuetako bizimodua ardatz duena. *Travel* *Channel-*eko "Cruceros Gran" saioan aritu da, non mundu osoko gurutzaldi-bidaiak nabarmentzen diren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
*
*Honolulu Star-Bulletin article from 2004. 
*Ron Hashiro's Miss Universe page with links to articles on Brook Lee
L'incredibile storia dell'Isola delle Rose

'''''L'incredibile storia dell'Isola delle Rose'''* (Arrosen uhartearen historia harrigarria) 2020an Netflixek zabaldutako umorezko film italiarra da. Zuzendaria eta gidoilaria Sydney Sibilia izan zen. Narrazioa benetako gertatutako gertakizunetan oinarrituta dago, hau da, Adriatiko itsasoan sortutako Arrosa Uharteko Errepublika utopiko independentearen historian. Errepublika hau Giorgio Rosa ingeniariak 1958an asmatu zuen eta 1967an ireki zuen. Filmaren protagonistak Elio Germano, Leonardo Lidi, Fabrizio Bentivoglio, Luca Zingaretti eta François Cluzet izan ziren. Filmak harrera ona izan zuen ikusleen eta kritikaren aldetik.

## Argumentua 
Giorgio Rosa ingeniari anarkista italiarraren istorioa kontatzen du filmak modu idealizatuan. 60ko hamarkadaren amaieran, 400 metro karratuko plataforma bat eraikitzea erabaki zuen Itsaso Adriatikoan, bere herrialdea ezartzeko, gobernuaren edozein araurik gabe.

Gabriella emazteak eta hain lagunek lagunduta, bere ametsa betetzea lortuko du, Arrosa Uharteko errepublika sortzeko. Baina jaio berriko errepublikak berehala erakartzen du Italiako agintarien arreta, eta Anarkisten printzeari Italiako legeen mende jartzeko agintzen diote.

## Aktoreak 
Hauek dira nagusiak:
* Elio Germano - Giorgio Rosa
* Leonardo Lidi - Maurizio Orlandini
* Fabrizio Bentivoglio - Franco Restivo
* Luca Zingaretti - Giovanni Leone
* François Cluzet - Jean Baptiste Toma
* Matilda De Angelis - Gabriella Chierici

## Harrera 
Filmak kritikoen kritika positiboak izan zituen gehienetan. Rotten Tomatoes web guneak %78ko puntuazioa eman zion, 9 kritika guztira. *Empire''ko Ian Freer-ek 5 izarretik  3 izarrekin kalifikatu zuen filma.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mikronazio
* Arrosa Uharteko Errepublika

## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.