Abaltzisketa

**Abaltzisketa** () Gipuzkoako hego-ekialdeko udalerri bat da, Tolosaldekoa. 11,18 kilometro koadro ditu, eta 318 biztanle zituen 2020an. Donostiatik 39 kilometro hegoaldera dago, eta Tolosatik 14 kilometro hegoaldera.

## Izena 
*Abaltzis-* zatia ez dago garbi nondik datorren; Mitxelenak *Apellidos vascos* liburuan dioenez, baliteke *abaritz* izenaren eratorria izatea, baina ziurtasunik gabe adierazten du hori. Amaierako *-keta*, berriz, leku ugaritasunezko *-eta* atzizkiaren txistukari ondoko aldaera da, ondoko *Amezketa* herriaren izenean ageri den bera.

## Geografia 
[thumb | ezkerrera | Abaltzisketako herrigunea eta [Larrunarri, 1943. urtean.]]

[thumb | ezkerrera | [Larraitz.]]

Abaltzisketa Larrunarri (Txindoki izenaz ere ezaguna, 1.346 metro) mendiaren ipar magalean kokatuta dago, Aralar mendilerroan, itsas mailatik 370 metro gorago. Errepidez, herrira iristeko bideak hiru dira: Orendaindik zehar, Amezketatik zehar edota Zaldibiatik zehar.

Aralarko natura parkearen parte dira Abaltzisketako udalerriaren zati bat; hegoaldeko lurrak, hain zuzen ere.

### Mugakideak 
Abaltzisketak mugakide ditu iparraldean Orendain, ekialdean Amezketa, hegoaldean Enirio-Aralarko Mankomunitatea, eta mendebaldean Zaldibia eta Gaintza

### Auzoak 
Abaltzisketak auzo hauek ditu:

* herrigunea, auzo nagusia
* Larraitz, garrantziaren aldetik bigarrena
* Aranguren
* Azaldegi
* Ipentza
* Iturgoien
* Kareaga
* Olano
* Otamendi
* Pildain
* Sasiain

## Historia 
1379an, Abaltzisketako bizilagunak Tolosaren menpe geratu ziren, eta jauntxoen eta foruen abantailaz gozatzen hasi ziren.

1615ean, jauntxoen arteko lehiak bukatuta zeudela, Abaltzisketako bizilagunek eskatuta, Filipe III.a Espainiakoarengandik hiribildu titulua jaso zuen herriak. Hartara, Tolosarekin bat egitean galdua zuen autonomia berreskuratu zuen. Horren ondoren, Abaltzisketak hiribilduen bilkuretan parte hartu zuen, Gipuzkoako Batzar Nagusietan ordezkaritza lortuta.

1983an udalerriak izen ofiziala aldatu zuen: *Abalcisqueta* zen ordu arte, eta *Abaltzisketa* da geroztik.

## Ekonomia 
Lehen sektorekoa izan da mende askoan ekonomia jarduera nagusia, eta gaur egun ere 65 nekazaritza eta abeltzaintza ustiategi daude Abaltzisketan. Abaltzisketako babarrunek ospe handia dute Euskal Herri osoan.

2017an, honela banatuta zegoen herriko ekonomia jarduera sektore ekonomikoen arabera: lehen sektorea %&nbsp;7; bigarren sektorea %&nbsp;5,9, sektore horretako jarduera nagusia eraikuntza izanik (%&nbsp;4,4); hirugarren sektorea %&nbsp;87,1. Nahiz eta azken urte hauetan herritar kopurua handitu den, oraindik ere urrun dabil XIX. mendean zituen 800 bat biztanleetatik.

2019an, biztanleen %&nbsp;17,07k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %&nbsp;1,83 ziren.

2015eko udal hauteskundeetan talde independenteak 140 boto lortu zituen, eta PPk 1.

2023ko udal hauteskundeetan Herrigintza talde independentea aurkeztu zen bakarrik, eta 132 boto lortu zituen. 

## Kultura 
### Euskara 
[thumb|Abaltzisketako Ana Artolaren testigantza, herriko bizimoduaren ingurukoa. [Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Abaltzisketako euskara gipuzkeraren aldaera bat da, erdiguneko azpieuskalkian topa daitekeen Tolosaldeko euskara, hain zuzen. Herriko euskaldunak %&nbsp;93,66 dira, eta euskararen erabilera %&nbsp;84,2 da.

### Jaiak 
[thumb | eskuinera | [Larraitzeko baseliza.]]

* Erromeria bat antolatzen da Larraitzeko ermitara Pentekostes egunean.
* Maiatzaren 15ean San Isidro eguna ospatzen da hamaiketako herrikoiarekin.
* Ekainaren 24an San Juan Bautistaren festa ospatzen da eta bezperan soka-dantza dantzatzen da herriko plazan.
* Larraitzeko festak ekainaren 29an ospatzen dira.
* Azaroaren lehenengo egunean meza herrikoia ospatzen da Santa Cruz edo Txutxurrumendi ermitetan.

### Kirolak 
Herri txikia denez, bertan ez dago kirol azpiegitura handirik, pilotaleku bat izan ezik. Kirol elkarte bakarra dago herrian, ehizakoa: Larrunarri Elkartea.

Migel Irazusta *Polipaso* aizkolaria izan da Abaltzisketako kirolaririk ospetsuena.

Abaltzisketako festetan, Amezketatik abiatuta Abaltzisketako zaldi lasterketa ospetsua antolatzen da urtero.

## Ondasun nabarmenak 
thumb|San Juan eliza
Abaltzisketako alde zaharra euskal mendialdeko nekazaritza herrien eredu ona da. Bertan udaletxea nabarmentzen da, San Joan Bataiatzailearen elizaren ondoan kokatua. Eliza XVI. mendekoa da XIII. mendeko aurrealde erromanikoa mantentzen duen arren. Kanpandorrea ere aipagarria da, 1493. urtean Abaltzisketan egindako kanpai ikusgarria daukalako.

Oso interesgarria da Nahera-Haundi baserria, euskal eraikuntza zaharren eredu delako. Sasiain auzoan dago, eta herrira iritsi baino lehenago dagoen desbideraketa bat hartuz iritsi daiteke hara.
thumb|San Juan eliza
Udalerri honetan, zalantzarik gabe, ospe gehien daukana Larraitz baserri-auzoko paisaia da. Larrunarriren mangalean kokatuta dagoen auzoan, ermita bat dago, baserritar eta artzainen artean oso ospetsua den Andre Maria daukana. Udan eta aste bukaeretan oso bisitatua da, Larraitzen diren jatetxe eta askaltokiengatik. Izan ere, Larraitzeko aparkalekutik hasten da Larrunarri (1341 m), Ganboa (1451 m), Pardarri (1399 m) eta Ausa Gaztelu (899 m) mendien igoera ibilbidea.

thumb | Pilotalekua

thumb | Pilotalekua

### Eraikinak 
* **Larraitzeko Ama Birjinaren baseliza**
* **San Joan Bataiatzailearen eliza,** XII. mendeko aurrealde erromanikoa duen eraikina
* **Naera Haundi baserria,** 1706koa. Sagardoaren dolare-etxe bat izan eta eguzki-erloju bat dauka.

## Abaltzisketar ospetsuak 
* Migel Irazusta *Polipaso* (1925-), aizkolaria eta segalaria.
* José María Ibarbia Garmendia (1928-), apaiza, organo-jotzailea eta koru-zuzendaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abaltzisketako Udalaren webgunea