Kopa menstrual

thumb|Bi tamaina desberdinetako kopa menstrualak
**Kopa menstruala** edo **hileko-kopa**  hilekoan odola biltzeko baginan sartzen den ontzia da. Hilekoa kudeatzeko beste metodo batzuek ez bezala, tanpoiak eta konpresa higienikoak adibidez, ez du likidorik xurgatzen, baina barruan metatzen du atera eta bota aurretik. Produktu berrerabilgarria da eta latexez, silikonaz edo elastomero termoplastikoz eginda dago. Erabilera segurua bermatzeko, erabiltzaileak eskuak desinfektatu behar ditu sartu eta kentzerakoan, ez utzi kopa barruan egoten hamabi ordu jarraitu baino gehiagotan eta hilekoaren hasieran eta amaieran kopa desinfektatu behar du. Kopa menstrualak 99 herrialde baino gehiagotan eros daitezke, nahiz eta erabilera-tasa baxua izaten jarraitzen duen. 

## Historia 
### XIX. mendea 
thumb|"Zaku katameniala"ren lehen patente ezaguna
Kopa menstrual baten antzeko lehen gailu "zaku katameniala" da, 1867an, Chicagon, S. L. Hockertek patentatua. Barne eta kanpoko erabilerarako bost egitura elkartuz osatuta zegoen. Baginaren barruan gomazko poltsa edo zaku leun moduko bat jartzen zen. Gomaz, urrez, zilarrez edo Hockertek egokitzat jotako beste materialez egindako eraztunak zerbixa inguratzen zuen eta zakua lekuan eusten zuen. Azken honi hari bat lotzen zitzaion. Haria baginako kanaletik irten, gorantz okertu eta sabelaldean erabilitako kuxin batean amaitzen zen. Gailu osoa aldaka gainean loturiko gerriko baten bidez eusten zitzaion gorputzari. Poltsaren barruan belakiak jartzen ziren odola xurgatzeko. 

### XX. mendea 
XIX. mendean zehar, barne bildumagileen patenteak aurkezten jarraitu zuten. 1876an George E. Johnstonek, Chicagokoa ere, kanpoko zaku bati atxikitako kopa bat asmatu zuen. 1884an, Hiram G. Farrek metalezko kopa bat deskribatu zuen. Gailu honen iragarkia *American Druggist* aldizkari estatubatuarran agertu zen "umetoki-euskarri" izenarekin. 1892an, Julius J. Wernierek hodi teleskopikoen bidez luzera erregula zezakeen biltzaile bat asmatu zuen. Hiru urte beranduago Philip W. Dautrichek sarrera bikoitzeko poltsa bat asmatu zuen. Gailu honek, baginako kanalean sartuta, umetokiari eusten zion eraztun formako mutur lodiarekin. Jarioa isur ez zedin, beste muturrean erabiltzaileak ireki zezakeen euskarria zegoen edukia husteko. 1898an, Seth Beachek esfera formako gailu bat proposatu zuen. 

XX. mendearen lehen hamarkadetan, diseinu gehienek gerrikoak edo kanpoko euskarriak erabiltzeari utzi zioten, eta barne erabilerarako egituran berritzera mugatu ziren. 1903an, Lee H. Mallaleiuk eraztun uzkurtua, tunel itxurako gailua eta isuriak saihesteko balbulaz osatutako kopa bat deskribatu zuen. 1907an, Louise Nelsonek mutur irmoa zuen pesario bat patentatu zuen hilekoa kudeatzeko gailu gisa. 1917an, John Jorgensonek metalez egindako kopa baten maketa proposatu zuen. Urtebete beranduago, Lester E. Norquistek kopa luze baten formako gailu katameniala patentatu zuen, alboko irekidura batzuekin eta eraztun formako eranskin leun batekin. Gailuaren barruan material xurgatzaile bat erabiltzea gomendatu zuen egileak, esaterako belaki bat. 1928an, Emil Spardelek plegatzeko gai zen kopa bat deskribatu zuen. 1932an, Lester J. Goddardek  "ontzi baginala" erregistratu zuen. Aurrekoetan ez bezala, asmatu zuen gailuan ez zuen zulorik, kalitate oneko kautxu sintetiko biguneko pieza bakar batez egina zegoen eta Goddardek zehazten zuen ez zuela umetokiarekin kontaktuan jarri behar. Arthur F. Hagedornen 1935eko patentea Goddarden asmakizunean oinarrituta zegoen. Botoi formako kopa bat erregistratu zen urte hartan John Robert Manegolden izenean. 

#### Lehen modelo komertzialak 
1930eko hamarkadan, kopa menstrualen lehen modelo komertzialen ekoizpena hasi zen. Lehenengoak *The Dainty Maid Inc*-ek fabrikatutako *Daintette Cup* (Middlefield, Connecticut) eta *Foldene Inc*-ek fabrikatutako *Foldene Cup* (Cleveland, Ohio) izan ziren. Biek oso molde antzekoa zuten baina kolorez eta tamainaz desberdinak ziren. 1937an, Leona Chalmers asmatzaile eta aktore estatubatuarrak, kautxu bulkanizatuz egindako kopa bat patentatu zuen. *Tassette* markarekin kaleratu zuen produktua, baina Bigarren Mundu Gerran kautxu faltak kopen ekoizpena oztopatu zuen. Gainera, medikuntzaren sektoreen kezka zegoen gailu horien segurtasunaren eta "himena haustea, (emakumea) sexualki estimulatzea eta promiskuitatea bultzatzea"-ren inguruan. 950ean Chalmersek bigarren modeloa dokumentatu zuen, materialaren konposizioan aldaketak eginez. Garai hartako beste modelo bat Adele Gordonek 1952an asmatutako "tranpa katameniala" izan zen.

Robert Oreck enpresaburuak *Tassette Inc.* enpresa sortu zuen Chalmersek asmatutako kopa *Tassette* izenarekin merkaturatzeko. Kopak merkatuan sartzea lortu zuen arren, publikoak erresistentzia erakutsi zuen gailu genital bat garbitu eta berrerabiltzearen ideiari eta botatzeko eta tanpoiak erabiltzearen aldeko apustua egin zuen. 1963. urtearen amaieran, *Tasette* enpresak finantza-zailtasunak izan zituen eta kopa berrerabilgarria merkatutik kendu zuen eta bigarrena berrerabilgarria zen. 1974an, hileko periodo osoan etenik gabe erabiltzeko modelo bat patentatu zen.

#### Merkatuan ezartzea 
1970eko hamarkadan, tanpoien salmentak behera egin zuen AEBetan shock toxikoaren sindromearen kasuengatik. Horrek irtenbide alternatiboen bila zebiltzan kontsumitzaileen sektorea sortu zuen, kopa menstruala barne. Beste faktore batzuk hilekoarekin lotutako ekologiari eta espiritualtasunari buruzko ideiak izan ziren. 1987an Lou Crawford *The Keeper* latexezko kopa fabrikatzen hasi zen, gaur egun ere salgai dagoen modeloa. Gaur egun, 200 marka inguru daude 99 herrialdetan. 10 eta 38 zentimetro kubiko arteko biltegiratzeko ahalmena du. Kopa bat 10 urtera arte berrerabil daiteke.

Kopa bat sartzeko, erabiltzaileak eskuak higienizatu behar ditu. Tolestu behar da, eta puntatik sartu lehenik, ezargailurik gabeko tanpoi baten antzera. Sartzea erraztu daiteke urarekin bustiz edo uretan oinarritutako labaingarri bat erabiliz. Kopa zerbixetik zentimetro gutxira egon behar da.

Odoljarioaren hasieran eta amaieran kopa desinfektatu behar da. Prozesu hori materialaren eta fabrikatzailearen argibideen araberakoa da. Hala eta guztiz ere, kalitate oneko materialak erabiltzearen inguruko nolabaiteko adostasuna dago industrian. 

2019an, *The Lancet* medikuntza aldizkariak argitaratu zuen kopa menstrualei berrogeita hiru azterlanen berrikuspena eta ez zuen erlazio zuzenik aurkitu honen erabileraren eta gaixotasunen garapenaren artean.

Ziberaktibismoan, kopa menstrualen irudi grafikoak erabiltzen dira ekintza ekologistak eta ekofeministak sustatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak