open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Raúl Corriveau

**Raúl Corriveau** (Notre-Dame-Auxiliatrice-de-Buckland, 1930eko ekainaren 27a – Montreal, 2025eko abenduaren 30a) kanadar elizgizon katolikoa izan zen, Parisko Atzerri-Misioen Elkarteko kidea, Hondurasen jardun zuena. 1980tik 1984ra Cholutecako apezpiku lagunkidea izan zen eta 1984tik 2005era elizbarruti bereko ordinarioa.

## Bizitza 
Raúl Corriveau Notre-Dame-Auxiliatrice-de-Bucklanden jaio zen, Quebecen, 1930eko ekainaren 27an. Atzerri-Misioen Elkartean sartu zen, 1956ko maiatzaren 9an betiko botoak eman zituen, eta urte bereko uztailaren 1ean Lionel Audet apezpikuak apaiz ordenatu zuen. Urte hartako abenduaren 8an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Cholutecan, Héctor Enrique Santos Hernández artzapezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Marcelo Gérin y Boulay eta Óscar Andrés Rodríguez Maradiaga izanik. 1984ko apirilaren 14an Gérin y Boulays ordezkatu zuen Cholutecako apezpiku gisa, hura erretiratu ondoren.

2005eko abenduaren 17an, Benedikto XVI.a aita santuak bere dimisioa onartu zuen. Corriveau Hondurasen egon zen 2021era arte, eta gero Kanadara itzuli zen. Montrealen hil zen 2025eko abenduaren 30ean, 95 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katsuhito Ishii

**Katsuhito Ishii**, , *Ishii Katsuhito* (1966ko abenduaren 31a, Niigata prefektura, Japonia), japoniar zinema zuzendari bat da, *The Taste of Tea* (2004) eta *Funky Forest* (2005) filmeak eta *Smuggler* (2011) manga telesaila zuzentzeagatik ezaguna.

## Filmografia 
## Kanpo loturak 
* IMDBko gitxa irakurgai
Onacook

**Onacook** elikagaien salmenta online egiten duen enpresa bat da, produktu izoztuak, freskoak eta giro-tenperaturan gordetzeko modukoak banatzen dituena. Egoitza Urruñan du, Lapurdin. 
## Historikoa 
2021ean sortu zen,COVID-19 pandemiak ostalaritza-sektorean eragindako aldaketen ondorioz. Enpresaren sorrera Basco Restauration taldearekin lotuta dago, eta helburua izan da profesionalek erabiltzen dituzten produktuak edonorentzat eskuragarri jartzea.

## Jarduera 
Enpresak hainbat elikagai mota merkaturatzen ditu, besteak beste haragiak, arrainak eta itsaskiak, izoztutako fruta eta barazkiak, produktu nazioartekoak, txarkuteria, postreak eta bestelako elikagaiak. Era berean, sukaldaritzarako eta gozogintzarako tresnak eta materialak ere eskaintzen ditu.

Banaketa Europako hainbat herrialdetan egiten da, eta produktuen arabera antolatzen da; behar denean hotz-katea mantentzen da. Euskal Herrian, banaketa zati bat enpresaren ibilgailu propioekin egiten da, baina urruneko eremuetan garraiolari espezializatuak ere erabil daitezke.

Onacooken katalogoan dieta berezietara egokitutako produktuak ere badaude, hala nola glutenik gabeko edo begetarianoentzako aukerak. Webgunean errezetak eta sukaldaritza-aholkuak eskaintzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  /
Friday the 13th Part III

***Friday the 13th Part III***, , 1982ko Steve Miner estatubatuarrak zuzendutako slasher film bat da. Dana Kimmell, Paul Kratka eta Richard Brooker aktoreek antzeztu zuten.

Friday the 13th'' sailaren hirugarren filma da.

## Argumentua 
Uda idiliko zirudiena oporretan dauden gazte arduragabe talde batentzat amesgaiztoa bilakatzera doa. Crystal Lake kanpalekuan jazotako gertaera odoltsuen berri ez jakitun direlarik, uneoro beraiek zelatatzen ari den Jason Voorhees (Richard Brooker) manikoaren biktimak bilakatuko dira.

## Aktoreak 
* Dana Kimmell: Chris Higgins
* Paul Kratka: Rick Bombay
* Tracie Savage: Debbie Klein
* Jeffrey Rogers: Andy Beltrami
* Catherine Parks: Vera Sanchez
* Larry Zerner: Shelly
* David Katims: Chuck Garth
* Rachel Howard: Chili Jachson
* Richard Brooker: Jason Voorhees
* Nick Savage: Ali
* Gloria Charles: Fox
* Kevin O'Brien: Loco
* Terry Ballard: Estatuko soldadua
* Anne Gaybis: Cashier
* Cheri Maugans: Edna Hockett
* Terrence McCorry: Estatuko soldadua
* Charlie Messenger: Estatuko soldadua
* Gianni Standaart" Newswoman
* Steve Susskind: Harold Hockett
* Perla Walter: Sanchez andrea
* David Wiley: Abel

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Toyota Auris

**Toyota Auris**, , *Toyota Ōrisu*, Toyota japoniar enpresaren automobil modelo bat da. 2006-2020 artean ekoitzi zen.
Logan Akta

**Logan Akta** edo **Logan Legea**, AEBetako lege federal bat da, zeinetan estatubatuar herritar orori AEBekin gatazkan dagoen herrialde batekin negoziatzea debekatzen dio. Bere helburua AEBetako Gobernua kaltetu dezaketen baimenik gabeko negoziaketak ekiditea da.

Izena George Logan estatubatuar politikariari zor dio, 1798an Frantziako Erresumarekin baimenik gabeko negoziaketak burutu zituen. 1799ko urtarrilaren 30ean John Adams estatubatuar presidenteak legea sartu eta indarrean sartu arazi zuen.
Toyota RAV4

**Toyota RAV4**, , *Toyota Ravufō*, Toyota japoniar enpresaren automobil modelo bat da. 1994tik ekoitzitzen da.
El Mercadillo (Liérganes)

**El Mercadillo**, Espainiako Liérganes udalerrian dagoen herri bat da, Kantabria erkidegoan.

2020ean 23 biztanle zituen.
Hoste uhartea

**Hoste uhartea**, Txileko hegoldeko muturrean eta Suaren Lurraldean dagoen uharte bat da, Cabo de Hornos komunan.

4.117 kilometro karratuko azalera du, 139 kilometro luze eta 92 kilometro zabal ditu.
Tanta-jariozko ureztatze

[thumb|right|Tanta-jariozko ureztatzea, [Israelen.]]
**Tanta jariozko-ureztatzea** edo **tanta-jario bidezko ureztatzea**, lursail lehorretan erabili ohi den eta ur eta ongarriren erabilpen onuragarria ahalbideratzen duen ureztatze sistema bat da.

1965ean Israelen asmatua izan zen.

Ureztatze metodo honetan erabilitako ura landareen sustraietan filtratzen da, tutu.era tanta-jariatzaileen bidez sustraien eragin eremua zuzenean ureztatuz, honek azalera unitatearen produktibitatea eta nekazal errendimendua hobetzen du.

Teknika hau 1930eko hamarkadan ihinztagailuak asmatu zirenetik nekazaritzaren berrikuntza nabarmenena izan zen.
El pasado que vuelve

***El pasado que vuelve*** (Itzultzen den iragana) 1910ean, Miguel Unamunok idatzitako antzezlana da. Salamancako Liceo antzokian taularatu zen lehen aldiz 1923an. Paperean, ordea, oso berandu plazaratu zen: 1959an.

## Argumentua 
Lanak Rodero familia-sagaren istorioa kontatzen du, lau belaunaldiren bidez, Don Matias patriarkarekin hasten da; Matiasek bere buruari egindako gizon bat da, bere ahaleginei esker dirutza bat oratzea lortu duena. Ondoren bere seme Victor eta biloba ditugu, biak kazetariak. Ondoriozta daitekeen ideia bizitzaren gorabeherak eta aurreko giza egoerak eta erreakzioak beti errepikatzen direla, nahiz eta denborak aurrera egin. 

Protagonistak 25 urte ditu lehen ekitaldian, 50 bigarrenean eta 70 hirugarrenean. 70 urte betetzean, 25 urteko biloba batek erreproduzitzen du bere burua. Unamunok gizon bat bere iraganeko niaren aurrean jartzen du, bere buruarekin duela 45 urte zen bezala jardunaraziz. Lau belaunaldiren drama da.

Lanak 16 pertsonaia jasotzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richelieuko sastakatzea (Surinam)

**Richelieuko sastakatzea** Richelieu herrian (Commewijne barrutia, Surinam) gertatu zen sastada masiboa, 2025eko abenduaren 28ko goizean. Bederatzi pertsona hil ziren erasoan, tartean bost adingabe, eta beste bi zaurituak izan ziren. *De Ware Tijd*-en arabera, biktimen semeari elkarrizketa egin ziona, Aroma ezaguna zen bere buruko arazoengatik erasoaren aurreko asteetan. Beste pertsona batzuekiko jarrera oldarkorra erakusten zuen, batez ere bere seme-alabekiko.

Biktimen artean erasotzailearen seme-alabak eta bizilagunak zeuden. 43 urteko Dennis Aroma izeneko erasotzailea atxilotu egin zuten, poliziaren tiroak jaso ondoren. Hurrengo egunean hil zen espetxean, ustez bere buruaz beste eginda. Bertan zeuden bizilagunek adierazi zutenez, erasotzaileak emaztearekin telefonoz eztabaidatu ondoren hasi zen erasoa.

*The Times of Surinam* egunkariak sastakatzea, hildakoen kopurua zela eta, «Surinamen azken aldiko historiako krimenik larrienetakotzat» jo zuen.

Richelieu Meerzorgetik gertu dago, Paramaribo hiriburutik 25 kilometro ekialdera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Numa Droz

**Numa Droz** (La Chaux-de-Fonds, 1844ko urtarrilaren 27a – Berna, 1899ko abenduaren 13a) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1881ean eta 1887an.

Drozek, sei urte zituela, aita galdu zuen. 1858-1859an erloju-grabatzailearen ikasle izan zen. Misiolari izateko prestatu eta hizkuntzak ikasi ondoren, misioen batzordeak atzera bota zuen haren eskaera. Lehen hezkuntzako irakasle izateko lizentzia lortu zuen orduan.

1864an, hogei urterekin, politikan sartu zen Alderdi Erradikal Demokratikoan eta 1871ra arte alderdiko egunkariko erredaktorea izan zen. 1869an Neuchâtel kantonamenduko Kontseilu Handiko kide hautatu zuten, eta 1871n kantonamenduko Estatukl Kontseiluko kide, eta eliza eta estatua bereiztea lortu zuen.

1872an Suitzako Estatuen Kontseiluko kide hautatu zuten eta 1875etik 1892ra Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen. Herrizaingo saila, Merkataritza eta Nekazaritza saila eta Kanpo Arazoetako saila zuzendu zituen. Nazioarteko Elkarte Literario eta Artistikoaren buru izan zen, eta literatura- eta arte-lanen babesari buruzko Bernako Konbentzioan parte hartu zuen.

Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1881ean eta 1887an. 1897an Kretako gobernadore izateko proposatu zuten, baina Alemaniak eta Errusiak aurka egin zioten.

## Lanak 
* Numa Droz, Souvenirs d'un vieux montagnard. Histoire d'un proscrit de 1793. Nouvelle neuchâteloise, La Chaux-de-Fonds, Imprimerie du National suisse, 1869
* Numa Droz, Instruction civique : manuel à l'usage des écoles primaires supérieures, des écoles secondaires, des écoles complémentaires et des jeunes citoyens, Lausana, D. Lebet, 1884
* Numa Droz, Études et portraits politiques, C. Eggimann (Geneva), F. Alcan (Paris), 1895
* Numa Droz, Le rachat des chemins de fer suisses, Basilea eta Geneva, Georg, 1898
* Numa Droz, Essais économiques, Geneva, C. Eggimann, 1906
Sutea Cras Montanan (Suitza)

**Crans-Montana herriko taberna batean izandako leherketa** batek gutxienez 40 hildako eta zauritu ugari eragin zituen, Suitzako Valais kantonamenduan, 2026ko urtarrilaren 1ean. Leherketa goizeko 1: 30ak aldera gertatu zen Le Constellation tabernan.

## Gertakizunak 
Ezbeharra gertatu zen gaueko ordu batean Suitzako Crans Montana eski estazioan. Urte berriko 01:30 aldera, sute bat piztu zen Le Constellation tabernan, eta «dozenaka lagun» hil ziren han, Frederic Gisler Valaisko kantoiko Poliziako komandanteak jakinarazi zuenez. Zauritutakoak ehundik gora, bestetik, eta horietako asko larri liteke, Poliziaren arabera. Besteak beste, 40 anbulantzia eta hamar helikoptero joan ziren ingurura, barruan zeudenak sorostera.

Oraindik ez dago informazio asko gertatutakoaren inguruan, eta zenbat lagun hil ziren ere lehen orduetan zehazterik ez zegoen; iturri batzuen arabera 40 ingurukoak izan zitezkeen. Suteak «jatorri ezezaguna» du oraingoz, Baina Poliziak baztertu egin du jada sutea atentatu baten ondorioz piztu izanaren hipotesia. Hasiera batean zabaldu bazen ere eztanda batek piztu zuela sutea, gero argitu zuten suaren jatorrian ez zela leherketarik egon, eta suak berak eragin zuela taberna barruan zegoen material piroteknikoak eztanda egitea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esti Sarrionandia Areitio

**Esti Sarrionandia Areitio** (Zornotza, Bizkaia, 1973ko martxoaren 13a) mikologoa da. Euskal Herriko Unibertsitatean irakasle dihardu. Farmazia fakultatean lan egiten du, Landareen Biologia eta Ekologia gaia lantzen du.

## Bizitza 
Euskal Herriko Unibertsitatean doktorea, *Estudio de las micocenosis de los mromicetos de los encinares del País Vasco 2006* tesiarekin. Tesiaren zuzendaria Isabel Salcedo Larralde doktorea.

### Lan ibilbidea 
#### Irakasle 
Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da. Landareen Biologia eta Ekologia gaia lantzen du Farmazia fakultatean. Arabako Farmazia fakultateko dekanorde jardun du. 

#### Hizlari 
2025eko abenduaren 15ean, Arantzazun (Oñati) '*Mikologiaren sustraietara: Mikopoteoa argitzen Mikorrizen itzaletik*' hitzaldian jardun zuen, euskaraz, onddoek ekosistemetan eta, oro har, biodibertsitatean duen garrantzia azaltzen. 

Lanak helburu hauexek izan zituen:batetik, lurraldeko artadien onddo-komunitatea ezaugarritzea, landare-komunitatearen eta mikozenosiaren arteko erlazioa zehaztea, onddo-komunitateak baldintzatzen dituzten faktore abiotikoak ezartzea, eta, azkenik, klima-aldagaiak espezie fungikoen ekoizpenarekin lotzea. 

Espezie fungikoen inbentario kualitatiboak eta kuantitatiboak egin ziren eta386 makromizeto-espezie erregistratu dira, 86 generotan eta 43 familiatan sailkatuta. Espezie ugari izan dira, tartean Hygrophorus persoonii, Leccinum lepida, Cortinarius calochrous, Hygrophoru asko.

## Argitalpenak 
* *Azpeitiko ingurune naturalen katalogoa: ibaiak, basoak, zuhaitzak, paisaiak*. Azpeitia (Gipuzkoa): Azpeitiko Udala, 2005.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baturitéko elizbarrutia

**Baturitéko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 2026ko urtarrilaren 1ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Baturitén dago. Egun apezpikua Luís Gonzaga Silva Pepeu da, artzapezpiku titulu pertsonala duena.

## Ordinarioak 
* Luís Gonzaga Silva Pepeu (2026-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido tigliko

**Azido tiglikoa** konposatu organikoa da C5H8O2 formula duena azido karboxiliko asegabeen klasekoa. Ázido 2-metilbut-2-enoikoaren *trans* isomeroa da, *cis* isomeroa azido angelikoa delarik. Solido kristalino lurrunkor zuria da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria etanoletan eta dietil eterretan. Narritagarria da

Azido tiglikoa produktu naturala da hainbat landaretan aurkitzen dena, esaterako *Croton tiglium* landarean Txinako medikuntza tradizionalen erabilera zabalekoa.

## Sintesia 
Azido tiglikoa *Croton tiglium-*en hazien oliotik lortzen da.

Sintetikoki 2-hidroxi-2-metilbutironitrilotik lor daiteke lehenik azido sulfurikoz deshidratatuz eta segidan hidrolizatuz.

CH3CH2C(CH3)(OH)CN ->[H2SO4]CH3CH=C(CH3)CONH2

CH3CH=C(CH3)CONH2 + H2O-> CH3CH=C(CH3)COOH

## Erabilera 
Azido tiglikoa emultsioetako osagarriak bereizteko usatzen da, hots, emultsioa desegiteko. Bere esterrak aromatizatzaile gisa usatzen dira.

## Erreferentziak
Azido angeliko

**Azido angelikoa** konposatu organikoa da C5H8O2 formula duena azido karboxiliko asegabeen klasekoa. Ázido 2-metilbut-2-enoikoaren *cis* isomeroa da, *trans* isomeroa azido tiglikoa delarik. Azido angelikoa berotzean erraz bihurtzen da azido tigliko. Kontrako erreakzioa ordea ez da erraz gertatzen. Solido kristalino usain desatseginekoa da. Uretan ia disolbaezina da, baina disolbagarria etanoletan. Korrosiboa da.

Azido angelikoa produktu naturala da hainbat landaretan aurkitzen dena, bereziki *Apiaceae* familikoetan, esaterako mendi-apioan eta aingeru-belar landatuan (*Angelica archangelica)*. Landare horri zor dio izena

## Sintesia 
Azido angelikoa azido tiglikotik lortzen da hiru urratsetako prozesu bati jarraiki. Lehenik azido tiglikoaren lotura bikoitza bromoz bromatzen da. Segidan potasio hidroxidoz tratatuz azido 3-bromoangelikoa eratzen da zein sodio-amalgamaz azido angelikora erreduzitzen den.

CH3CH=C(CH3)COOH + Br2 -> CH3CHBrCBr(CH3)COOH

CH3CHBrCBr(CH3)COOH + KOH -> CH3CBr=C(CH3)COOH

CH3CBr=C(CH3)COOH ->[Na-amal]CH3CH=C(CH3)COOH

## Erabilera 
Azido angelikoaren esterrak aromatizatzaile gisa baliatzen dira. Halaber, medikuntza tradizionalean erabili izan den erromatar kamamilan aurkitzen baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marianna Dionigi Candidi

**Marianna Dionigi Candidi** (Erroma, 1756ko otsailaren 3a – Lanuvio, 1826ko ekainaren 10a) italiar margolari eta idazlea izan zen.

## Lan ibilbidea 
Alatri, Anagni, Ferentino, Arpino eta Atina hiriak - Saturnia hiria izenez ezagutzen diren hirien multzoa - betikotu zituen Italiako Lazio eskualdean zehar egin zituen bidaietan jasotako grabatuetan eta idatzietan, Viaggi in alcune città del Lazio che disconsi fondate dal Re Saturno obran. Bere lanetan Zioziariako lurraldearen eszenatokia agertzen da, non natura eta gizakiaren obra harmoniaz nahasten diren. 

### Kidetasunak 
Zenbait akademiatako kide izan zen, eta horien artean Erromako San Lucas Akademia nabarmendu zen. 

## Lanak 
* *Viaggi in alcune città del Lazio che diconsi fondate dal Re Saturno*, Erroma, 1809.
* *Paesaggio con figura e dama a cavallo*, Tinta i acuarela sobre papel, San lucas akademia, Erroma.
* Paesaggio Roma, Arte Modernoaren Galeria Nazionala, 1798 inguruan)
* *Autoritratto a pastello* (Dionigi-Lazzarini bilduma)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Viaggi in alcune città del Lazio che diconsi fondate dal Re Saturno* *2016ko martxoaren 4an* ''* *Wayback Machine-n''. Centro dipartimentale di ricerca sul viaggio delakoaren liburutegi digitala. Università degli Studi della Tuscia - Istituto nazionale di studi romani.
Slow Flowers

**Slow Flowers**  (hitzez hitz, ) Amerikako Estatu Batuetako lore ekoizle batzuek sorturiko mugimendua da, oinarri filosofikoa *Slow Food* mugimendutik hartzen duena. 

Kontsumitzaileak animatzen ditu tokian tokiko loreak erosi ditzala, sasoiaren arabera ebakiak, eta hazteko pestizidarik eta konposatu kimiko gehigarririk izan ez dutenak.

## Historia 
2007an Amy Stewartek *The Good, the Bad and the Beautiful* liburua atera zuen eta loregintza industriaren begirada sakona egin zuen.

Liburuan esaten direnak kontutan hartuta Debra Prinzing-ek Slow Flowers mugimendua sortu zuen 2014an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Canal de Ciercos gazta

**Canal de Ciercos gazta** Espainiako Asturiasko Printzerrian egiten den gazta da.

## Elaborazioa 
Gazta behi-esne pasteurizatuarekin egiten da, nahiz eta ahuntz eta ardi-esnearekin ere egin daitekeen. Hartzidura laktikoak gehitzen zaizkio esne pasteurizatuari. 30 °C-ko tenperaturara iristen denean, gatzagia gehitzen da eta ordubetean mamia lortzen da. Txitxirioen tamainara mozten da eta gazuraren zati bat kentzen zaio, gatza gehitzen zaio eta masa zuloak dituzten plastikozko moldeetan jartzen da gainerako gazura kentzeko. Ondoren, heltze-ganberara eramaten da 10 °C-ko tenperaturan eta % 80ko hezetasunean, astebetez bertan mantenduz, eta bitartean gaztak egunero irauli egiten dira uniformeki hel daitezen.

## Ezaugarriak 
Gazta krematsu hau zilindrikoa eta txikia da, kilo erdi inguruko pisua duen pieza bakoitzak. Barrualdea, edo pasta, hori argia da, eta azala horia.

## Prozesatzeko eremua 
Gazta hau San Esteban de Cuñaba herrian egiten da, Peñamellera Baja Asturiasko kontseiluan.

## Erreferentziak
BINAP

**BINAPa** edo **2,2′-bis(difenilfosfino)-1,1′-binaftiloa** konposatu organikoa da C44H32P2 formula duena, organofosforo konposatuen taldekoa. Solidoa da. Narritagarria da.

BINAPa bi hortzeko estekatzailea da, kiralitate axiala duena. Bere (*R*)- edo (*S*)-enantiomero puruak enantioselektibitate eta jarduera bikaina erakusten du trantsizio-metalek katalizatutako erreakzio askotan, batez ere hidrogenazio asimetrikoetan.

BINAPa lehen aldiz Noyori eta bere lankideek prestath zuten 1980an. Gaur egun, BINAPa garrantzi industriala duten estekatzaile gutxietako bat da.

BINAPa BINOLetik abiatuta prestatzen da.

## Erreferentziak
BINOL

**BINOLa** edo **1,1′-Bi-2-naftola** a konposatu organiko aromatikoa da C20H14O2 formula duena, alkoholen klasekoa. BINOLak kiralitate axiala du eta ondorioz, bi enantiomero ditu: (*S*)-BINOLa eta (*R*)-BINOLa. Solidoa da. Narritagarria eta toxikoa da.

BINOLa estekatzaile gisa usatzen da eta enantioselektibitate  bikaina erakusten du trantsizio-metalek katalizatutako erreakzio askotan, adibidez hidrogenazio asimetrikoetan.

## Erreferentziak
Carballo gazta

**Carballo gazta** Espainiako Asturiasko Printzerrian, Taramundi eskualdean, egiten den gazta mota da.

## Elaborazioa 
Gazta hau behi-esne gordinarekin egiten da. Esnea 31 °C-ra berotzen da, eta une horretan gatzagia eta hartzigarria gehitzen zaizkio. Denbora gutxi igaro ondoren, gatzagia fin-fin txikitzen da. Moztu ondoren, nahasketa oratu eta moldeetan jartzen da, eta bertan prentsatzen da gazura kentzeko. Xukatu ondoren, gatzarekin igurtzi eta gutxienez bi hilabetez ontzen uzten da.

## Ezaugarriak 
Gazta zilindriko bat da, bi tamainatan eskuragarri, 600 gramokoa eta kilogramo batekoa. Barrualdea, edo pasta, erdi biguna eta krema kolorekoa da, eta azala kolore eta ehundura berekoa da. Naturala edo hur edo intxaurrekin eskuragarri dago, eta horregatik da Espainian ekoizten den fruitu lehorrak dituen gazta bakarra.

## Prozesatzeko eremua 
Vega de Llan herrian ekoitzi zen, Taramundiko kontzejuan 2006ra arte eta gaur egun Taramundiko enpresa parkean.

## Kanpo estekak 
* Asturiasko Gazten Lagunen Anaitasuna

## Erreferentziak
Atropisomeria

**Atropoisomeria** isomeria optiko mota bat da, molekula osatzen duten taldeen errotazio askearen murrizketak eragindakoa. Atropoisomeria duten molekulei *atropoisòmero* deritze.

Atropoisomeria gerta daiteke, adibidez, eraztunen *orto*-posizioan talde handiekin ordezkatutako bifeniloen kasuan (edo beste konposatu bisaromatiko batzuen kasuan). Konformazioen arteko hesi energetiko handien ondorioz atropoisomeroak nahiko poliki bihurtzen bata bestea eta erraz isolatu daitezke.

## Erreferentziak
Isobutiraldehido

**Isobutiraldehidoa** konposatu organikoa da (CH3)2CHCHO formula duena, aldehidoen klasekoa. Butiraldehidoaren isomeroa da. Likido kolorgea da. Disolbagarria da etanoletan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Sukoia eta narritagarria da.

Isobutiraldehidoa produktu naturala da eta landareetan eta frutetan aurki daiteke bananatan eta piperretan esaterako.

## Sintesia 
Propenoaren hidroformilazioz sintetizatzen da industrialki butiraldehidoarekin batera.

329x329px|Industrielle Synthese von Isobutanal

## Erabilera 
Isobutiraldehidoa sintesi organikoan usatzen da erreaktibo gisa adibidez perfumeak, aromatizatzaileak eta erretxinak sintetizatzeko.

## Erreferentziak
Amanda Ramalho

**Amanda Ramalho** (São Paulo, 1986ko martxoaren 15a) brasildar kazetari, telebista aurkezle eta irrati esataria da.

## Bizitza 
*Pânico* irratsaioko parte-hartzaile gisa egin zen ospetsu, geroago telebistarako egokitu zena *Pânico na TV* eta ondoren *Pânico na Band* izenburupean. Irratian egindako lanaz gain, *Vírgula* webgunearen arduraduna ere izan da.

2018an, *Esquizofrenoias* podcasta abiarazi zuen, osasun mentalaren gaia jorratzen duena. Hurrengo urtean podcast hori São Pauloko Arte Kritikarien Elkartearen irrati-katearen sarirako izendatu zuten.

2018ko urrian, Biel abeslariarekin eztabaida batean sartu zen. Abeslariari eraso kasu bati eta haren emazte ohi Duda Castrorekin zuen ezkontzari buruz galdetu zion. Bielek ukatu egin zituen akusazioak eta adierazi zuen Ramalhok esan zuela abeslaria hiltzea nahi zuela 2016an New Yorkera joan zenean. Biak haserretu egin ziren, eta abeslariak saioa utzi zuen. Eztabaidaren ondoren, Ramalhok dimisioa aurkeztu zuen. Emílio Suritak, *Pânico* saioaren buruak, kaleratzeari betoa jarri zion, baina aldi berean saiora itzultzea baztertu zion. Geroago, elkarrizketa batean, Ramalhok esan zuen gertaera hori izan zela saioa uztera eraman zuen azken arrazoia.

## Lanak 
### Irratia 
* 2003-2018: *Pânico*

### Telebista 
* 2011-2012: *Pânico na TV* (RedeTV!)
* 2012-2017: *Pânico na Band* (Rede Bandeirantes)

### Podcastak 
* 2018tik aurrera: *Esquizofrenoias*
* 2021etik aurrera: *Chá das 4:00 e 20 músicas*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kiralitate axial

Kimikan, **kiralitate axiala** kiralitatearen kasu berezi bat da, non molekula batek bi talde kimiko bikote dituen, kiralitate-ardatz baten inguruko antolaketa ez-planar batean, zeinetan molekula bere ispilu-irudiarekin gainjarri ezin daitekeen. Kiralitate-ardatza lotura kimiko baten bidez zehaztu ohi da. Lotura horrek errotazio askearen aurka egiten du, bai taldeen eragozpen esterikoaren bidez, ordezkatutako biariloetan legez (BINAPean adibidez), edo loturen zurruntasun tortsionalaren bidez, alenoen C=C lotura bikoitzetan bezala (azido glutinikoan, etsenplurako). Kiralitate axiala, gehienetan, biariloetan ikusten da, non arilo-arilo lotuaren inguruko biraketa murrizten den. Atropisomero kiralak sortzen dira, hainbat bifenilo orto-ordezkatutan bezala.

Kiralitate axiala kiralitate zentraletik bereizten da, kiralitate axialak ez baitu karbono-atomo asimetriko baten moduko zentro kiralik behar, konposatu organikoetan kiralitate formarik ohikoena bidenabar.

## Erreferentziak
Butiraldehido

**Butiraldehidoa** edo **butanala** konposatu organikoa da CH3CH2CH2CHO formula duena, aldehidoen klasekoa. Isibutiraldehidoaren isomeroa da. Likido kolorgea da. Disolbagarria da uretan, etanoletan eta ohiko disolbatzaile organikoetan. Sukoia da.

Butiraldehidoa produktu naturala da landareetan eta frutatan aurki daitekeena adibidez sagarretan eta geranioetan.

## Sintesia 
Butiraldehidoa propenoaren hidroformilazioz sintetizatzen da industrialki isobutiraldehidoarekin batera.

335x335px|Synthese von Butanal

## Erabilera 
Butiraldehidoa sintesi organikoan usatzen da erreaktibo gisa adibidez plastifikatzaileak, erretxinak eta beste konposatu batzuk sintetizatzeko. Aromatizatzaile gisa ere baliatzen da.

## Erreferentziak
Ángel Ferrández Izquierdo

**Ángel Ferrández Izquierdo** espainiar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Murtziako Unibertsitateako Geometria eta Topologia katedraduna da. Bere ikerketa esparru nagusia geometria diferentziala da.

## Ibilbidea 
Valentziako Unibertsitatean doktoratu zen eta kargu garrantzitsuak izan ditu unibertsitateko kudeaketan. Espainiako Matematikako Errege Elkartean hainbat ardura izan ditu, eta matematikaren dibulgazioan ere parte hartu du. Bere ekarpenak funtsezkoak izan dira Murtziako geometria eskola indartzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa profesionala Murtziako Unibertsitatean
Los Carrilesko gazta

**Los Carriles edo Injestuko gazta** Asturiasko Printzerrian (Espainia) artisau-lanetan egindako gazta da.

## Elaborazioa 
Behi-esne osoa, bere esnegainarekin, hartu eta gatzagia gehitzen zaio; 30-40°C-tan berotzen da, ordu erdiz irabiatuz. Prozesu hau amaitutakoan, sortutako mamia hartu eta oso fin-fin mozten da. Gazura xukatu eta moldeetan jartzen da. Gazuraren drainatze prozesuak moldeetan jarraitzen du, mamia hamabi orduro irauliz. 48 ordu igaro ondoren, gatzunetan murgilduz gatzatzen da eta astebetez heltzen uzten da.

## Ezaugarriak 
Gazta hau biguna, angeluzuzena eta 400 gramo ingurukoa da; Carrilesko barietatea Injestuko barietatea baino zertxobait txikiagoa da. Barrualdea, edo pasta, biguna, krematsua eta zuria da. Azala hori argia da.

## Prozesatzeko eremua 
Gazta hau Los Carriles eta Injiestu herrietan egiten da, biak Llanesko Asturiasko kontseilukoak.

## Kanpo estekak 
* Asturiasko Gazten Lagunen Anaitasuna  -n   
* Ekoizle Txikien Artisau Produktuak: Gaztak, Oliba Olioa, Ardoak.
Eugenio Hernández

**Eugenio Hernández Rodríguez** (Aldeatejada, Salamanca, 1954ko irailaren 4a) espainiar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Madrilgo Unibertsitate Autonomoako Analisi Matematikoko katedraduna da. Bere ikerketa lanak analisi harmonikoaren eta uhinkatxoen teorian zentratu dira.

## Ibilbidea 
Chicagoko Unibertsitatean lortu zuen doktoretza. Ikerketa zientifikoaz gain, hezkuntzan eta dibulgazioan lan eskerga egin du. Estalmat proiektuko zuzendaria izan da Madrilen, gazteen artean talentu matematikoa sustatuz. RSMErekin lotura estua du eta hainbat testu-liburu garrantzitsu idatzi ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pellegrino Matarazzo

**Pellegrino Matarazzo**, ezizenez **Rino** (1977ko azaroaren 28a, Wayne, New Jersey) estatubatuar futbolari ohia eta entrenatzailea da. Gaur egun Erreala entrenatzen du.

Italiar jatorria du, gurasoak Italiako etorkinak baiditu.

Aurrez, 1. FC Nürnberg eta 1899 Hoffenheim taldeen gazte mailetako entrenatzailea izan zen. 2019ko abenduan, Matarazzo VfB Stuttgart taldearen entrenatzailea izendatua izan zen.

## Biografia 
Fair Lawn udalerrien italian jatorriko familia batean hazi zen. Hiru anai txikiago ditu: Leo, Frank eta Antonio. Leo eta Antoniok ere Columbian jokatu zuten. Hazten ari zela hainbat kiroletan jardun zuen, tartean, bere garaierari esker saskibaloia eta boleibolean, baina futbolean arrakasta gehien izan zuen, Fair Lawn High School unibertsitatearen taldeko titularra izanez, hogei urtetan lehen aldiz taldearekin estatu txapelketan lehiatuz. Ondoren Columbiako Unibertsitatearen taldean jokatu zuen (Columbia Lions men's soccer), honetan, 1999an matematika aplikatuetan lizentziatu zen.

## Futbolarik 
## Entrenatzailea 
## Ibilbidea 
### Jokalaria 
* 2000-2001, Eintracht Bad Kreuznach
* 2001-2003, SV Wehen
* 2003-2004, Preußen Münster
* 2004-2005, SV Wehen
* 2005-2006, SG Wattenscheid
* 2006-2010, 1. FC Nürnberg II

### Entrenatzailea 
* 2011, 1. FC Nürnberg II
* 2019-2022, VfB Stuttgart
* 2023-2024, TSG 1899 Hoffenheim
* 2025, Erreala

## Kanpo estekak 
* Worldfootball.net
Búbalgo urtegia

**Búbalgo urtegia**, Espainiako Pirinioetan dagoen urtegi bat da, Tenako ibarran, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

Gállego ibaiaren urak biltzen ditu.
Lisa Sparxxx

**Lisa Sparks** (Bowling Green, Kentucky, 1977ko urriaren 6a), **Lisa Sparxxx** ezizenaz ezaguna, estatubatuar aktore pornografikoa da.

## Bizitza 
Lisa Kentuckyko Bowling Green hirian jaio zen 1977ko urriaren 6an. Unibertsitate ikasketak egiteari ekin zion, baina utzi zituen 2003an aktore pornografiko lanetan aritzeko. Urte batzuk geroago unibertsitate-ikasketei berrekin zien Mendebaldeko Kentuckyko Unibertsitatean eta Kirol Marketinean graduatu zen.

Bere ibilbide pornografikoko lorpenik nabarmenena 2004ko urriaren 16an gang bang kategoriako munduko errekorra eskuratzea izan zen egun bakar batean 919 gizonekin sexu harremanak izan eta gero. Delako errekorra Poloniako Varsovia hiriburuan egin zen Eroticon 2004 erakusketa erotikoan lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heriotz zigorra Ameriketako Estatu Batuetan

thumb|Heriotz zigorra AEBetan:
Heriotz zigorra AEBetan 27 estatuetan legezkoa da, eta herrialde osoan zehar nahiz Samoa Estatubatuarrean maila federalean ere bai. Zenbait delitu militarretan ere legala da. Ameriketako Estatu Batuetako Zortzingarren Zuzenketak mentalki gaituak dauden pertsona helduek egindako erailketa larrietarako arautzen du.

2021ean AEBetako 50 estatuetatik 23etan ezeztatua zegoen, aldiz, beste 27etan indarrean, nahiz eta horietatik 11etan luzapena egon edo duela 10 urtetatik gauzatua izan ez arren.
Jasmin St. Claire

**Rhea Alessandra Calaveras** (Saint Croix, Birjina Uharte Estatubatuarrak, 1970eko urriaren 23a), ezagunagoa **Jasmin St. Claire** izenaz, estatubatuar aktore pornografiko ohia da. Horrez gain, borroka profesionalean ere ibilbide laburra izan zuen Extreme Championship Wrestling txapelketan lehiatuz. 

St. Claire ezaguna da 1996ko ''World's Biggest Gang Bang 2* film pornografikoan agertzeagatik, *World's Biggest Gang Bang'' filmaren jarraipenean. Film horretan iragartzen zen St. Clairek egun bakar batean 300 gizonekin sexu harremanak izan ondoren munduko errekor berria ezarri zuela 
.

2011ko urtarrilean AVNren Ospearen Aretoan sartu zuten.

## Sariak 
* AVNren Ospearen Aretoa (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victor Wong (aktorea)

**Victor Gee Keung Wong**, txinera tradizionalez 黃自強, txineraz 黄自強, pinyineraz *Huáng Zìqiáng* (1927ko uztailaren 30a, San Frantzisko - 2001eko irailaren 12a, Locke, Kalifornia), estatubatuar zinema era telebistako aktore bat izan zen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Milosav R. Raičević

**Milosav R. Raičević** XX. mendearen hasierako montenegroar politikaria izan zen, Montenegroko Printzerriko lehen gobernu konstituzionaletan gobernu-kargua izan zuena.

## Biografia 
Raičevićek Justizia ministro eta Hezkuntza eta Eliza Gaietarako ministro izan zen Marko Radulovićen gobernuan 1906ko azaroaren 24tik 1907ko otsailaren 1era.

Bere agintaldia 1905eko Konstituzioa onartu ondorengo trantsizio politikoarekin bat etorri zen, eta horrek parlamentu bat eta Montenegroko lehen gobernu konstituzionalak ezarri zituen.

Alderdi Popularrarekin edo printzearen botere absolutista izan arren ordezkaritza-eskubide handiagoak sustatzen zituzten joera parlamentarioekin lotutako politikarien talde batekoa zen. Testuinguru honetan, Mihailo Ivanovic, Marko Radulovic eta Andrija Radovic bezalako pertsonaiak izan ziren garai hartako mugimendu parlamentarioaren buruzagiak, eta Raičević lehen gobernu horietan programa politikoak idatzi edo karguak izan zituztenen artean zegoen.

## Testuinguru historikoa 
1906an, Montenegrok bere lehen hauteskunde parlamentarioak egin zituen konstituzio berriaren arabera, eta une garrantzitsua izan zen herrialdearen garapen politikorako. Emaitzak parlamentuko kide zibilek zuzendutako gobernuak eratzea ekarri zuen.

Raičević kabinete aitzindari horietako bateko kide izan zen, nahiz eta bere agintaldia nahiko laburra izan garai hartako ezegonkortasun politiko biziaren erdian.

## Kanpo estekak
BBVA estadioa

**BBVA estadioa**, Mexikoko Guadalupe udalerrian dagoen futbol estadio bat da, Nuevo León estatuan. CF Monterrey, Club de Fútbol Monterrey Femenil eta Raya2 Expansión taldeen jokalekua da.

2015eko abuztuaren 2an inauguratu zen eta 53.200 ikusleentzako edukiera du.
Movimento Orgulho Autista Brasil

**Movimento Orgulho Autista Brasil** gobernuz kanpoko erakunde brasildarra da, 2005ean Brasilian sortua. Pertsona autisten eskubideen aldeko elkarte handienetako bat da Brasilen.

Fernando Cottak 2005eko Autisten Harrotasunaren Egunean antolatutako informazio-emanaldi batetik sortu zen, eta hasieran neuroaniztasuna bezalako gaiei buruz sentsibilizatzen zuen, nahiz eta pertsona autisten senideak bildu. 2006tik aurrera, erakunde gisa hasi zen funtzionatzen, autismoaren aldeko aktibismoan parte hartuz. 2012ko Autismoaren Espektroko Nahasmena duten Pertsonen Eskubideak Babesteko Politika Nazionala (Berenice Piana Legea bezala ezagutzen dena) sortzen parte hartu zuen erakunde nagusietako bat izan zen.

Urteetan zehar, elkarteak Orgulho Autista saria ere sustatu du, autismoaren arloan egindako ekarpen garrantzitsuak aitortzen dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfredo Bermúdez de Castro

**Alfredo Bermúdez de Castro** (Coruña, 1950eko irailaren 9a) galiziar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Santiago de Compostelako Unibertsitateako Matematika Aplikatuko katedraduna da. Bere ikerketa nagusia zenbakizko analisia eta matematika aplikatua da, bereziki ingeniaritzako arazoak ebazteko simulazio matematikoan.

## Ibilbidea 
Santiago de Compostelako Unibertsitatean lortu zuen doktoretza eta bertan garatu du bere karrera gehiena. 2024an, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa profesionala Santiago de Compostelako Unibertsitatean
Westporteko tren geltokia (Irlanda)

**Westport**, Irlandako mendebaldeko Westport hirian dagoen tren geltoki bat da, Mayo konderrian. Geltokia Dublin hiriburutik Westportera doan linearen azken geralekua da.

1866ko urtarrilaren 28an inauguratu zen.
Xavier Tolsa

**Xavier Tolsa** (Bartzelona, 1966) matematikari kataluniarra da, analisi matematikoan espezializatua.

Tolsa Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko irakaslea da eta Institució Catalana de Recerca i Estudis Avançats Ikasketa Zientifiko Aurreratuen Kataluniako Institutuan.

Tolsak analisi harmonikoari (Calderón-Zygmunden teoria), analisi konplexuei, neurri geometrikoen teoria eta potentzialen teoriari buruzko ikerketak egiten ditu. Zehazki, gaitasun analitikoari eta multzo aldagarriei buruzko ikerketengatik da ezaguna. A. G. Vitushkin-en arazoa ebatzi zuen gaitasun analitikoaren erdi-gehigarritasunari buruzkoa.

2026an, 2026ko Matematikarien Nazioarteko Biltzarran osoko bilkuraren hizlaria izango zela iragarri zuten.

## Erreferentziak
Soledad (antzezlana)

**Soledad**  Miguel Unamunoren antzezlana da. 1921ean idatzita, 1953ko azaroaren 16 arte ez zen taularatu, Madrilgo María Guerrero Antzokian.
## Argumentua 
Agustín Soledad emaztearekin eta Sofia amarekin bizi den antzerkigilea da. Bikotea atsekabetuta dago bere seme txikiaren heriotzagatik, eta Agustinek bere idazlanean babesten da. Bere lagun Pabloren eta bere emaztearen presioagatik, ordea, politikaren munduan sartzen da. Hala ere, laster konturatuko da mundu antzerkia bezain faltsua dela, gezurtiz eta traidorez gainezka dagoela. Agustinek esperientzia politiko traumatiko bat ezagutu ondoren, poliziak atxilotu egin zuen. Indarrik gabe, ia burua galduta, bere emaztearen besoetan bilatuko du babesa.

## Lehen antzezpena 
Bartzelonako Tívoli antzokian izan zen, Matilde Rivera eta Enrique De Rosas argentinarren konpainiaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* RTVEk 1969an egindako bertsioa, Estudio 1 telebista saioan.
Carlos Cordón Núñez

**Carlos Cordon Núñez** (Sabadell, 1984ko urriaren 1a) politikari eta arkitekto espainiarra da, Cerdanyola del Vallèseko egungo alkatea.

## Biografia 
Sabadellen jaio zen, Vallès eskualdean, 1984an, nahiz eta bere familia Cerdanyolan bizi zen. 6 urte bete arte Les Fontetes auzoan bizi izan zen, eta ondoren Serraparerara aldatu zen bere familiarekin. Ezkonduta dago eta bi alaba ditu. Arkitektura ikasi zuen Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan eta Komunikazio eta Lidergoan graduondokoa egin zuen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan (UAB).
PSC alderdiko hautagaia izan zen 2019ko udal hauteskundeetan, eta bere herriko alkate hautatzea lortu zuen PSCk hauteskundeetan lortutako 9 zinegotzien babesarekin. 2023ko udal hauteskundeen ostean, karguan berretsi zuten gehiengo osoz (25 zinegotzitik 14 lortuta).
Bere ibilbide politikoari dagokionez, 2015etik udaleko zinegotzia da eta 2017tik PSCko tokiko taldeko lehen idazkaria. 2006an alderdian afiliatu zen eta Kataluniako Gazteria Sozialistako (JSC) tokiko sekzioko antolakuntza idazkari izendatu zuten 2009tik 2012ra. JSC Vallès Occidentaleko ekintza politikoko idazkaria izan zen 2012tik 2015era, eta PSCko antolakuntza idazkaria 2012tik 2017ra.
Ibilbide profesionalari dagokionez, 2006tik 2012ra arkitektura estudioetan lan egin zuen Terrassan eta Bartzelonan. Horrez gain, barne diseinuan aritu da IKEA enpresan eta proiektu buru gisa GCG CerdanyolArquitectura arkitektura estudioan.
Carlos Cordón Cerdanyola del Vallèsko seigarren alkatea da demokrazia berrezarri zenetik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Élisabeth Laville-Leroux

**Marie-Élisabeth Laville-Leroux** (Paris, Frantzia, 1769ko martxoaren 27a – Bièvres, Frantzia, 1842ko uztailaren 23a) margolaria, Jacques-Louis David margolariaren ikaslea 1787. urtean. 

## Bizitza 
### Familia 
Ama, Marguerite-Marie Lombard, Okzitaniako Tolosakoa zen eta aita, René Laville-Leroux, Bretainiakoa. Marie-Guillemine Benoist margolariaren ahizpa zen. Ahizparekin batera, hainbat erakusketatan hartu zuen parte, hala nola Dauphine plazakoa 1786. urtean *Dame en satin blanc, garnie de marte*, 1788. urtean ''Artémise serre sur son cœur l'urne continant les cendres de Mausole*, 1789. urtean *Une Vestale infidèle*. 1791. urtean Artémise izeneko Akademia aretoan erakutsi zuen. 

1794. urtean, Dominique Larrey baroiarekin ezkondu zen.

### Heriotza 
Frantziako Bièvres herrian 1842ko uztailaren 23an, 73 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Bulletin de la Société de l'Histoire de l'Art français'', 1967, 244. orrialdea.
* Astrid Reuter, Marie-Guilhelmine Benoist, Gestaltungsraüme einer Künstlerin um 1800, Lukas Verlag, Berlin, 2002, 109-111 orrialdeak.
## Kanpo estekak
Gabriel Maria Laffitte

**Gabriel Maria Laffitte** (Donostia, 1881ko apirilaren 12 - 1945ko irailaren 20) donostiar kazetari, abokatu, politikari eta alkatea izan zen. Gipuzkoako Motorren Errege Klubeko lehendakaria izan zen, Administrazio Zibileko nagusia eta 1912an Hezkuntzako Delegatua izan zen probintzian. 1909an zinegotzi aukeratu zuen eta, 1917an, Donostiako alkate. *El Pueblo Vasco de Donostia-San Sebastián* egunkarian "Gil Baré" gisa sinatzen zituen artikuluak. Bere artxibo pertsonala Hendaian gordetzen da.

Idazle gisa hainbat liburu argitaratu zituen, tartean *Andanzas y correrías* (1914), *La Venus del Antiguo* (1936) eta *Aspaldiko gauzak* (1936). Urte hartan beste bi liburu zituen prest (*El coktail de mis coktails* eta *Diccionario del Humorismo*), baina Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz ez ziren argitaratu. Pertsona txantxazalea zen, eta horregatik oso ezaguna hirian. Berak egindako txantxetako batzuk belaunaldiz belaunaldi igaro dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miklós Kállay

**Miklós Kállay** (Nyíregyháza, 1887ko urtarrilaren 23a – New York, 1967ko urtarrilaren 14a) hungariar politikaria izan zen. Hungariako lehen ministroa izan zen 1942tik 1944ra.

Eragin handiko familia bateko kidea, Kállay bere konderriko gobernadorea izan zen 1921 eta 1929 artean eta ondoren kargu nazionalak izan zituen. 1929tik 1931ra Merkataritza ministerioko idazkariordea izan zen eta 1931tik 1935era Nekazaritza ministroa izan zen. 1935ean dimisioa eman zuen Gyula Gömbösen politika eskuindarren aurka protesta egiteko eta hamarkada bat politikatik urrun egon zen.

Miklós Horthy almiranteak Kallay izendatu zuen lehen ministro 1942ko martxoan, László Bárdossyren politikak nazien alde aldatzeko. Kállayk Alemaniak Sobietar Batasunaren aurka zuen gerra babestu zuen, baina Aliatuei ere bake proposamenak egin zizkien. 1944an Alemaniak Hungaria inbaditu zuen eta Kállay ordezkatu zuten karguan.

Naziek Kállay harrapatu eta Dachaura bidali zuten, eta gero Mauthausenera. 1946ko apirilean Tirolera transferitu zuten eta han estatubatuarrek askatu zuten. 1946an erbesteratu egin zen eta 1951tik Amerikako Estatu Batuetan bizi izan zen.
CNRSko brontzezko domina

**CNRSren Brontzezko Dominak** "bere arloko ikertzaile edo irakasle-ikertzaile itxaropentsu baten lehen lana saritzen du", "eta horrek bere arloko talentu handiko espezialista bihurtzen du.

Sari honek CNRSren bultzada bat adierazten du, ondo bideratuta dauden eta fruituak ematen hasi diren ikerketekin jarraitzeko». Brontzezko domina Ikerketa Zientifikoko Batzorde Nazionaleko atal batek proposatuta ematen da; batzorde hori CNRSko ikertzaileek, unibertsitateko irakasle-ikertzaileek eta ingeniariek osatzen dute. Urtero, Frantziako izaera zientifiko eta teknologikoko establezimendu publikoetako berrogei bat ikertzaile edo irakasle-ikertzaileri ematen zaie, orokorrean domina bat Ikerketa Zientifikoko Batzorde Nazionaleko atal bakoitzeko. 2008az geroztik, CNRSk emakume zientzialarien ikusgarritasuna areagotzea erabaki zuen, eta parekidetasun printzipioa aplikatzen du brontzezko eta zilarrezko dominak esleitzeko orduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   CNRSren webgunea
Cuevas del Mar gazta

**Cuevas de Mar gazta** Asturiasko Printzerrian (Espainia) ekoizten den gazta da. Izena Cuevas del Mar hondartzatik hartzen du, Pría parrokiatik gertu, Llanes udalerrian, gaztandegia dagoen tokian.

## Elaborazioa 
Gazta hau ahuntz-esnearekin egiten da. Ahuntz-esne pasteurizatua hartu, mamitzen uzten da eta gero gatzunean murgilduz gatzatzen da. Gatzatu ondoren, gazta bost astez ontzen uzten da.

## Ezaugarriak 
thumb|288x288px|Gazta zatiak.

* Gazta zilindrikoa da, tamaina txikikoa, piezek ez baitute 600 gramo baino gehiago pisatzen.
* Azala gorria da eta barrualdea edo pasta zuria.
* Gurina gogorarazten duten usainak.
* Ahoan urtzen da. Oso disolbagarria da, oro har trinkoa eta batzuetan hareatsua den sentsazioa ematen du, eta ondoren nahiko iraunkorra eta orekatua den zaporea du.
* Bakarrik egokia da, intxaur edo hurrekin lagunduta.
* Asturiasko sagardo naturalarentzat eta ardo beltz sendo eta onekin batera bikaina.

## Prozesatzeko eremua 
Gazta hau Pría parrokian egiten da, Llanesen, Asturiasen. Juan Inés Grandaren oinordekoen esnetegian ekoizten da.

## Kanpo estekak 
* Asturiasko Gazten Lagunen Anaitasuna-n Archivado  

## Erreferentziak 
Gaztaz dena - Mundoquesos-n
Jagoda Buić

**Jagoda Buić** (Split, Kroazia, 1930eko martxoaren 14a - Venezia, Italia, 2022ko urriaren 17a) ehungintza-artista jugoslaviarra eta gero kroaziarra izan zen. Lehengaiez baliatzen zen bere tapiz monumentalak egiteko.  

## Biografia 
Jagoin Buić 1918-1941 bitartean iraun zuen Jugoslaviako Erresuman jaio zen, intelektualez eta militante politikoez osaturiko familia batean. Artearen Historia ikasi zuen Zagreb-eko Arte Aplikatuen Eskolan eta hiri bereko Unibertsitatean. 1952an Erromara joan zen eszenografia ikastera Cinecitta estudioetan. Geroago, Venezian, jantziaren historia eta sorkuntza ikasi zituen. 1954an Split-eko Antzoki Nazionalean lan egin zuen. Han, jantziak eta dekoratuak egiten zituen.

1959an, Jagoin Buićek tapizgintzan aritzea eta artista independente bihurtzea erabaki zuen. Buićen tapizak eskulturak izaten ziren. Bere instalazioek bat egiten zuten arkitekturarekin, eta antzerki-dekoratuen eta tapizeriaren arteko topaketa izaten ziren. 

1969an, New Yorkeko MOMAn *Wall Hangings* erakusketa aurkeztu zuen. 1976an Nantesko Arte Apaingarrien Museoak bere azken lanak aurkeztu zituen. bere lanak aurkeztu ziren beste ehun emakume artista baino gehiagoren lanen artean, Parisko Pompidou Zentroan.
* Vladimir-Nazor saria bere obra osoagatik, Kroaziako Kultura Ministerioa, 2014.

## Oharrak eta erreferentziak 
### Oharra
### Erreferentziak
## Kanpo estekak 
* Jagoda Buić: textile artist, scenographer, and costume designer. Ikon Arts Foundation
* Jagoda Buić deconstructed Balkan weaving traditions, turning threads into sensuous textile environments. New East Digital Archive
La Collada gazta

**La Collada gazta** Espainiako Asturiasko Printzerrian egiten den gazta da.

## Elaborazioa 
Gazta hau ahuntz esne pasteurizatuarekin egiten da.

## Ezaugarriak 
Gazta zilindriko txikia da. Orea edo barrualdea zuria da, eta azala zakarra, zuri-horixka edo orban marroiekin zuria.

## Prozesatzeko eremua 
Amieva kontzejuko Cirieño herrian ekoizten da.

## Kanpo estekak 
Asturiasko Gazten Lagunen Anaitasuna-n   

## Erreferentziak
Caxigón gazta

**Caxigón gazta** Asturiasko Printzerrian (Espainia) egiten den gazta mota da.

## Elaborazioa 
Behi-esne pasteurizatuarekin egindako gazta da.

## Ezaugarriak 
Gazta zilindrikoa da, tamaina txikikoa, normalean 300 edo 400 g inguru pisatzen baitu. Barrualdea edo pasta boli kolorekoa da eta kanpoko azala horia, gogorra eta itxura irregularrekoa.

## Prozesatzeko Eremua 
Gazta hau Cabrales udalerriko Berodia herrian egiten da.

## Kanpo estekak 
* Asturiasko Gazten Lagunen Anaitasuna
Serafim Shyngo-Ya-Hombo

**Serafim Shyngo-Ya-Hombo** (Quibala, 1945eko otsailaren 6a – Windhoek, 2026ko urtarrilaren 1a) angolar elizgizon kaputxinoa izan zen. 1990etik 1992ra Luandako apezpiku laguntzailea izan zen eta 1992tik 2008ra Mbanza Congoko apezpikua.

## Bizitza 
Serafim Shyngo-Ya-Hombo 1945eko otsailaren 6an jaio zen Quibalan. Anaia Txiki Kaputxinoen Ordenan sartu zen eta 1971ko abuztuaren 1ean apaiztu zen.

1990eko martxoaren 26an, Joan Paulo II.a aita santuak Luandako apezpiku laguntzaile eta Daziako Aquaeko apezpiku titular izendatu zuen. Urte bereko ekainaren 24an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Luandako Fátimako Ama Birjinaren elizan, Alexandre do Nascimento kardinalaren eskutik, kontsakratzailekideak Fortunato Baldelli eta Zacarias Kamwenho izanik. 1992ko maiatzaren 29an, Mbanza Congoko apezpiku izatera iritsi zen.

Shyngo-Ya-Hombo Namibiako Windhoek hiriburuan hil zen gaixotasun baten ondorioz, 2026ko urtarrilaren 1ean, 80 urte zituela.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espartzu (zuntza)

**Espartzua** lastodun taldeko hainbat landare basatietatik lortutako zuntzei zein landareei berai ematen zaien izena da.
eskuinera|thumb|250x250px|Espartzu-zerrenda, espartzu ehunduarekin egindako manufaktura bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Espartzua: Espartzu belar fineko eskulanak
* Espartzua Cava Baja
* Blanca, espartzuaren artisautzari omenaldia
* "Espartopedia", espartzuari buruzko ezagutza gordetzeko orrialdea.