Narges Mohammadi

**Narges Mohammadi** (; Zanjan, Iran, 1972ko apirilaren 21a) giza eskubideen arloko ekintzaile irandarra da eta Shirin Ebadi Bakearen Nobel Saridunak  zuzentzen zuen Giza Eskubideen Defendatzaileen Zentroko lehendakariordea .

2022. urtean BBC-k urteko 100 emakume inspiratzaileetariko bat izendatu zuen. Irango emakumeen zapalkuntzaren aurka borrokatzeagatik eta guztiontzako giza eskubideak eta askatasuna sustatzeko egindako borrokagatik irabazi zuen 2023ko Bakearen Nobel Saria.

## Aurrekariak 
Mohammadi Zanjanen jaio zen, Iranen. Fisikan lizentziatu zen Imam Jomeini Nazioarteko Unibertsitatean, eta ingeniari profesionala bihurtu. Unibertsitateko karreran, emakumeen eskubideei buruzko artikuluak idatzi zituen ikasleen egunkarian, eta Tashakkol Daaneshjuyi Roshangaraan ("Ikasle Argitzaileen Taldea") ikasle politikoen bi bileratan atxilotu zuten. Mendizale talde batean ere parte hartu zuen, baina bere jarduera politikoak zirela eta, geroago debekatu egin zioten eskaladekin bat egitea.

Hainbat egunkari erreformistatan lan egin zuen kazetari, eta saiakera politikoen liburu bat argitaratu zuen, *The reforms, the Strategy and the Tactics* (Berrikuntzak, estrategia eta taktikak) izenekoa. 2003an,  Shirin Ebadi Bakearen Nobel Saria zuzentzen zuen Giza Eskubideen Defendatzaileen Zentroan sartu zen; beranduago, erakunde horretako lehendakariordea bihurtu zen.

1999. urtean, erreformen aldeko bere lankide Taghi Rahmanirekin ezkondu zen: handik gutxira lehen aldiz atxilotu zuten. 2012an Rahmani Frantziara joan zen hamalau urte espetxean eman ondoren, baina Mohammadi bere giza eskubideen lanarekin jarraitzeko bertan geratu zen. Mohammadik eta Rahmanik seme-alaba bikiak dituzte: Ali eta Kiana.

## Lege kontuak 
Mohammadi 1998an atxilotu zuten lehen aldiz, Irango gobernuari egindako kritikengatik, eta urtebete eman zuen kartzelan. 2010eko apirilean, Auzitegi Iraultzaile Islamiarrean deitu zuten, Kongoko Errepublika Demokratikokoa zelako. Fidantzapean aske utzi zuten denboraldi labur baterako, baina egun batzuk geroago atxilotu eta Evingo kartzelan sartu zuten. Mohammadiren osasunak gainbehera egin zuen zaintzapean zegoela, eta epilepsiaren antzeko gaixotasun bat garatu zuen, muskuluen kontrola aldian behin galarazteko. Hilabete baten ondoren, alta eman zioten eta ospitalera joateko baimena eman zioten.

2011ko uztailean, berriz prozesatu eta errudun deklaratu zuten Mohammadi: "segurtasun nazionalaren, RDCren kide izatearen eta erregimenaren aurkako propagandaren aurka jardutea". Irailean 11 urteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Mohammadik adierazi zuen bere abokatuen bidez bakarrik jakin zuela epaiaz, eta jaso zuela "aurrekaririk gabeko epai bat, 23 orrikoa, epaimahaiak emana, non giza eskubideen arloan egiten zituen jarduerak erregimenera botatzeko ahaleginekin behin eta berriz konparatzen baitziren". 2012ko martxoan, apelazio-auzitegi batek berretsi zuen epaia, baina sei urtera murriztu zen, atxilotu zuten apirilaren 26an kondena hasteko.

Britainia Handiko Kanpo Arazoetako Ministerioak epai hori kritikatu zuen eta "giza eskubideen defendatzaile ausartak isilarazteko Irango agintariek egindako saiakeren beste adibide triste bat" zela esan zuen. Amnistia Internazionalak kontzientzia-preso izendatu zuen eta berehala askatzeko eskatu zuen. Mugarik gabeko erreportariek dei bat egin zuten Mohammadiren izenean, Zahra Kazemi argazkilaria Evingo kartzelan hil zeneko bederatzigarren urteurrenean, Mohammadi preso bat zela eta haren bizitza "arrisku berezian" zegoela adierazi zuten. 2012ko uztailean, nazioarteko legegile-talde batek Mark Kirk senatari estatubatuarrak, Irwin Cotler fiskal ohi kanadarrak, Denis MacShane diputatu britainiarrak, Michael Danby diputatu australiarrak, Fiamma Nirenstein diputatu italiarrak eta Emanuelis Zingeris diputatu lituaniarrak egin zuten esakera.

2012ko uztailaren 31n, Mohammadi aske utzi zuten. 2014ko urriaren 31n, Mohammadik hitzaldi hunkigarria eman zuen Sattar Beheshtiren hilobian, honako hau esanez: *"Nola liteke Parlamentuko kideak bertutea sustatzeko eta bizioari aurrea hartzeko plan bat iradokitzen aritzea, baina inork ez zuen hitz egin duela bi urte, Sattar Beheshti izeneko gizaki errugabe bat hil zenean?"* 

Nahiz eta Beheshtiren aurkako indarkeria bortitza izan, eta hori nazioarteko iskanbila baten ondorio izan zen 2012an, bere kasuak zalantzak sortzen jarraitzen du, eta Evingo kartzelak torturen eta giza eskubideen defendatzaileen atxiloketa bidegabeen lekuko izaten jarraitzen du. Mohammadiren urriaren 31ko diskurtsoaren bideoa berehala zabaldu zen sare sozialetan, eta, horren ondorioz, Evingo Espetxeko Auzitegian jarri zuten.
"*2014ko azaroaren 5ean jaso nuen zitazioan* esaten da "karguz" entregatu behar dudala, baina ez dago kargu horiei buruzko azalpen gehiago", esan zuen.
2015eko maiatzaren 5ean, berriz atxilotu zuten Mohammadi, beste salaketa baten bidez.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2018 American Physical Societyren Andrei Sakharov saria.
* 2016 Weimar hiri alemanaren giza eskubideen saria.
* 2011 Per Anger saria, Suediako gobernuen giza eskubideen nazioarteko saria.
* 2010ean, Shirin Ebadi Nobel saridunak giza eskubideen saria irabazi zuenean, Felix Ermacorak Mohammadiri eskaini zion. "Emakume ausart honek nik baino gehiago merezi du sari hau", esan zuen Ebadik.
* 2009an, Alexander Langer saria, Alexander Langer bake-ekintzaileak horrela izendatua. Saria 10.000 eurokoa izan da ordainsari gisa.
* 2022ko abenduan, BBCko 100 emakumeetako bat bezala izendatua izan zen.
* 2023ko Bakearen Nobel Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak