open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2020ko Tri Nations Series

**2020ko Tri Nations Series** The Rugby Championship txapelketaren bederatzigarren edizioa izan beharra zen (25. edizioa Hiru Nazioen Txapelketa kontuan hartuta). Baina Hegoafrikak, aurreko txapeldunak, ez zuen parte hartzerik izan, COVID-19 pandemia zela-eta herrialde hartako gobernuak bidaiatzea debekatu baitzuen.. Horregatik *Tri Nations Series* ("Hiru Nazioen txapelketa") izena hartu zuen.

## Txapelketaren egitura 
Urriaren 31n hasi eta abenduaren 5ean bukatu zen. Hiru selekzioek joan eta itzuliko ligaxka jokatu zuten eta partida bakoitza asteburu batean izan zen.. Partida guztiak Australian jokatu ziren..

## Taldeak 
## Sailkapena 
|-
!bgcolor="#efefef" width="20"|
!bgcolor="#efefef" width="195"|Taldea
!bgcolor="#efefef" width="20"|Puntuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Jokatuak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Irabaziak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Berdinduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Galduak
!bgcolor="#efefef" width="20"|Alde
!bgcolor="#efefef" width="20"|Aurka
!bgcolor="#efefef" width="20"|Diferentzia
!bgcolor="#efefef" width="20"|Eraso bonusa
!bgcolor="#efefef" width="20"|Defentsa bonusa
|- bgcolor=#D0E7FF align=center
| 1 ||align=left|  **Zeelanda Berria** ||**11**||4||2||0||2 || 118 || 54 || +64 || 2 || 1
|-
| 2 ||align=left|  Argentina||**8**||4||1||2||1 || 56 || 84 || -28 || 0 || 0
|-
| 3 ||align=left|  Australia ||**8**||4||1||2||1 || 60 || 96 || -36 || 0 || 0
|}

## Partidak 
## Sariak 
## Palmaresa 
2020 arteko txapelketak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
William Quan Judge

**William Quan Judge** (Dublin, Irlanda, 1851ko apirilaren 13a - New York, 1896ko martxoaren 21a) irlandar abokatua izan zen. Elkarte Teosofikoaren hiru sortzaile nagusietako bat izan zen.

## Bizitza 
Bere gurasoak Frederick H. Judge eta Alice Merry Quan izan ziren. New Yorken lehorreratu zen 1864ko uztailaren 14an.

Okultismoa eta espiritismoa aztertzeko gogoz, Judgek Estatu Batuetara bidaiatu zuen, eta han Helena Blavatsky bere lagun handia eta irakaslea eta Henry Olcott ezagutu zituen. 1875ean New Yorkeko Elkarte Teosofikoaren sorreran parte hartu zuen eta bertako sekzio nazionaleko presidentea izan zen 1886tik hil arte. Helena Blavatsky hil ondoren gogor eraso egin zioten Mahatmen irakaspenei leial egoteagatik eta Annie Besant Teosofia-elkarteko bere burua lider aldarrikatu berriari aurre egiteagatik, jadanik Besantek Adyarreko Brahman teosofoen eta Olcott koronelaren beraren sinpatia irabazi zuenean.

1895ean Teosofia-elkartearen Urteko Biltzarrak bere kausa onartu zuen eta Ipar Amerikan atal independente bat sortzeko baimena eman zitzaion, eta presidente bihurtu zen.

Urte horietan eta hil zen arte, Judge Mahatmengandik jasotzen jarraitu zuen argibideak idazten jarraitu zuen, berak David Lloyd ezizenarekin sinatu zituen idatziak eta urte batzuk geroago Guy Ballard-ek erabiliko zituen "Aktibitatea Ni Naiz" mugimendua sortzeko. Blavatsky hil zenean, 1891an, Judgek gatazkak izan zituen Olcott eta Besantekin, mahtamen jatorrizko irakaspenetatik aldentzen ari zirela uste baitzuen. Ondorioz, Olcott eta Besant-ekin elkartea amaitu zuen 1895ean eta Teosofia-elkarteko Amerikako Ataleko gehienekin banandu zen. Besanten jarraitzaileek eraso egin bazioten ere, erakunde berria zuzendu ahal izan zuen heriotzara arte, urtebete geroago New Yorken gertatu zena, eta Katherine Tingleyk hartu zuen ardura. Elkarte Teosofiko horrek Pasadenan (Kalifornia) sortu zuen Nazioarteko Egoitza Nagusia.
Aritz Castro

**Aritz Castro Pérez** (Gasteiz, Araba, 1998ko maiatzaren 20a-) Euskal Herriko futbolaria da. Atezain lanetan aritzen da. Alaves taldeko harrobian hazi da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Marmita ertain

alt=Haragi erregosi edo gisatuak talde ertainentzat prestatzeko ontzia.|thumb|Marmita ertaina
**Marmita ertaina**, haragi erregosi edo gisatuak talde ertainentzat prestatzeko ontzia da.
Marmita

thumb|Marmita
**Marmita** eltze handi eta altua da eta kantitate handiak kozinatzeko erabiltzen da. Normalean saldak edo egosketa handiak burutzeko. 

Behiak, ardiak edo ahuntzak jaitzi ondoren esnea gordetzeko edo eramateko ere erabiltzen da. 

## Kanpo estekak
Gozogintzako mahuka

thumb|Gozogintzako mahuka muturtxoarekin
**Gozogintzako mahuka** gozogintzako edo sukaldaritzako krema, esne gain harrotu, ore edo pure desberdinak banatu eta forma emateko tresna da.

## Kanpo estekak
Amor real

***Amor real*** Mexikoko telenovela da, Televisak 2003an ekoitzi eta emititu zuena. *Amor real* telenovela historikoa da, XIX. Mendearen erdialdeko Mexikoko independentzia osteko garaian kokatua.

## Aktoreak 
* Adela Noriega: Matilde Peñalver y Beristáin de Fuentes Guerra
* Fernando Colunga: Manuel Fuentes Guerra
* Mauricio Islas: Adolfo Solís / Felipe Santamaría
* Helena Rojo: Augusta Curiel de Peñalver y Beristáin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Corazón salvaje

***Corazón salvaje*** José Rendónek 1993an Televisarentzat ekoiztutako telenobela mexikarra da. Alean audientzia errekorrak hausteaz gain, garai guztietako telenobela gogoangarri eta arrakastatsuenetakoa da. Maria Zarattiniren hirugarren telebistako moldaketa da, Monica eta Aimée bi kondes gazteen arteko maitasun triangelu mitikoari buruzkoa, Juan del Diablo lurjabe aberats baten seme ilegitimoarekin. Telenovela honen aholkulari historikoa Jose Ruiz de Esparza izan zen. Ana Colcherok ere protagonista izan zuen *Alondra*ren produkzioa aholkatu zuen.

Edith González eta Eduardo Palomo izan ziren protagonistak, eta Ana Colchero, Ariel López Padilla, Arsenio Campos eta Claudia Islas aktore nagusia izan ziren protagonistak. César Évora, Isaura Espinoza, Yolanda Ventura, Luz María Aguilar, Queta Lavat, Queta Carrasco aktore nagusiak eta Julio Monterde eta Enrique Lizalde aktore nagusiak izan ziren protagonista.

## Aktoreak 
* Edith González: Mónica de Altamira Montero de Alcazar y Valle
* Eduardo Palomo: Juan "del Diablo" Alcázar y Valle/Francisco Alcázar y Valle
* Ana Colchero: Aimeé de Altamira Montero de Alcazar y Valle
* Ariel López Padilla: Carlos Andrés Francisco Alcázar y Valle
* Enrique Lizalde: Noel Mancera
* Claudia Islas: Sofía Molina Vda. de Alcázar y Valle
* Luz María Aguilar: Catalina Montero Vda. de Altamira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ingenio

**Ingenio** honakoa izan daiteke:

* Ingenio (Kanariak), udalerria.
* *Ingenio (satelitea)*, Espainiak sortutako satelite artifiziala.
Kloruro zianuriko

**Kloruo zianurikoa** konposatu organiko heteroziklikoa da (NCCl)3 formula duena. Solido zuria da eta 1,3,5-triazinaren deribatu kloratua. IUPACen nomenklaturan 2,4,6-trikloro-1,3,5-triazina izendatzen da.

Zianogeno kloruroaren trimeroa da, hots, zianogeno klorurozko elkarri lotutako hiru molekulaz osatuta da. Atrazina herbizida ezagun eta istilotsuaren prekurtsorea da.

## Sintesia 
Kloruo zianurikoa bi urratsetan prestatzen da. Hidrogeno zianurotik abiatuta zianogeno kloruroa lortzen da zeina karbonozko katalizatzaile baten gainean eta tenperatura handitan trimerizatzen den.

: HCN + Cl2 → ClCN + HCthumb|336x336px|none

2005. urtean 200,000 tona ekoitzi ziren.

## Erabilerak 
Ekoizten den kloruro zianurikoaren % 70a triazina oinarrizko herbizidak produzitzeko baliatzen da, bereziki, atrazina ekoizteko. Erreakzio horren oinarria da kloruroa erraz desplazatzen dela aminen moduko nukleozaleak usatuta.

: (ClCN)3 + 2 RNH2	→ (RNHCN)(ClCN)2 + RNH3+Cl−

Triazinaren familiako beste herbizida batzuk ere, hala nola, simazina, anilazina eta kiromazina, antzeko moldean sintetizatzen dira.

Klouro zianurikoa, halaber, tinduen eta saretze-agenteen prekurtsorea ere bada. Etsenplurako, paper zurietan edo detergenteetan erabiltzen diren zuritzaileak.

Sintesi organikoan ere erabiltzen da. Adibidez, alkoholak eta azido karboxilikoak alkil eta azil kloruro bihurtzeko erreaktibo espezializatua da.
thumb|500x500px|erdian

Bestetik, kloruroak oso erraz ordezkatzen dira amina taldeekin eta horrela melaminaren deribatuak sintetiza daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SEOSat-Ingenio

**SEOSat-Ingenio** (; *Lurra behatzeko Espainiako Satelitea*ren laburdura), eremu handiko irudiak (230 fotograma egunean, 60 km x 60 km) emateko gai zen satelite bat ekoizteko proiektu espainiar bat izan zen. Sateliteak 2,5 metroko ebazpen pankromatikoa zuten argazkiak 38 eguneko errepikapen-zikloarekin eta 10 metroko kolore-bereizmena ziurtatzen zituen, eguzkiaren orbita polar sinkroniko batetik. Satelitea, Lurraren behaketa sateliteen espainiar programaren zati zen. Misioa Espainiako Garapen Teknologiko Industrialerako Zentroak (CDTI) finantzatu zuen. SEOSAT-Ingenioren informazioa Espainiako hainbat erabiltzaile zibilek, instituzionalek edo gobernukoek erabiltzea zen asmoa. Hala ere, Europar Batasunaren *Koperniko Programa*ren esparruan, Europako beste erabiltzaile batzuek ere erabili ahal izango zuten, baita Lurraren Munduko Behaketa Sistemaren Taldearen barruan ere.

2020ko azaroaren 17an jaurti zen espaziora Guyana Frantsesatik, baina jaurti bezain pronto galdu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Lwoff

**André Michel Lwoff** (Ainay-le-Château, 1902ko maiatzaren 8a - Paris, 1994ko irailaren 30a) frantziar mikrobiologoa izan zen. 19 urterekin Pasteur Institutuan sartu zen eta gero beka bat jaso zuen Heidelbergen ikasteko. 1937an beste beka bat jaso zuen Cambridgeko Unibertsitatean ikasteko. 1938an Pasteur Institutuko departamentuburu izendatu zuten, eta bakteriofagoak, mikrobiota eta poliobirusa ikertu zituen. 1965ean Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen birusek (probirusak) bakterioak infektatzeko erabiltzen duten mekanismoa aurkitzeagatik. Saria Jacques Monod eta François Jacobekin partekatu zuen. Royal Societyko kidea izan zen 1958tik.
Asier Barandiaran

**Asier Barandiaran Amarika** (Galdakao, 1970eko maiatzaren 15a) euskal filologoa da.

Deustuko Unibertsitatean euskal filologian lizentziatu zen (1993). Nafarroako Unibertsitateko irakasle laguntzailea izan da (1995-2002) eta irakasle kontratatua (2002-2011). 2002an Euskal Filologian doktoretza erdietsi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean, cum laude kalifikazioarekin. 2011tik Euskal Herriko Unibertsitatean aritzen da lanean irakasle, Hezkuntza eta Kirol Fakultatean, Gasteizko campusean. Eusko Ikaskuntzako lehendakariordea izan da, Nafarroa ordezkatuz (2012-2020) eta Nafarroako Gobernuko Euskara Kontseiluko kidea aritu da 2008an hasi eta 2016ra arte. Egun LAIDA ikerketa taldeko kidea da. Euskaldunen AEBetarako emigrazioa XX. mendearen bigarren erdialdetik hona ere aritu da ikertzen, Laia ikerketa taldearen babesean.

## Kanpo estekak 
* Laida Ikerketa Taldea: https://laida.eus/eu/laida-taldea/
Nina Bouraoui

**Yasmina "Nina" Bouraoui** (; 1967) nobelagile eta konpositore frantsesa da, Rennesen jaioa, Ille-et-Vilaine, Jijel hiriko aita aljeriar bati eta ama frantses bati. Bere bizitzako lehen hamalau urteak Aljerren eman zituen, gero Zürich eta Abu Dhabi. Orain Parisen bizi da.

Bere eleberriak, batez ere, lehen pertsonan idatzita daude, *Avant les hommes* izan ezik, eta autoreak "auto-fikziozko" lanak direla aitortu du. Horixe da *Le Bal des Murènes*-en kasua ere, *Avant les hommes*-ek bezala gizonezkoen narratzaile bat baitu. 1991n bere lehen eleberria idatzi zuenetik, Bouraouik Marguerite Duras-ek bere lanean duen eragina baieztatu du, nahiz eta beste artista askoren bizitza narrazioak eta lanak ere bere eleberrietan (eta abestietan) aurkitzen diren. Hori bereziki ikus daiteke *Mes Mauvaises Pensées*-en, besteak beste, Hervé Guibert, Annie Ernaux, David Lynch, Eileen Gray eta Violette Leduc-en arrastoa baitu. Nortasun-, desira-, oroimen-, idazketa-, haurtzaro- eta pertsona ospetsuen kultura-kontuak dira bere lanaren gai nagusietako batzuk.

## Lanak 
* *La Voyeuse interdite [fr]* (1991, Prix du Livre Inter 1991), *Forbidden Vision* (1999) izenez itzulia
* *Poing mort* (1992)
* *Le Bal des murènes* (1996)
* ''L'Âge blessé* (1998)
* *Le Jour du séisme* (1999)
* *Garçon manqué* (2000), *Tomboy* (2007) izenez itzulia
* *La Vie heureuse* (2002)
* *Poupée Bella* (2004)
* *Mes mauvaises pensées* (2005, Prix Renaudot)
* *Avant les hommes* (2007)
* *Appelez-moi par mon prénom* (2008)
* *Nos baisers sont des adieux* (2010)
* *Sauvage'' (2011)

2007an, bi abesti idatzi zituen Céline Dionentzat: "Immensité" eta "Les paradis", Jacques Veneruso eta Gildas Arzelen musikarekin, hurrenez hurren. Abesti horiek Céline Dionen D'elles albumean sartu ziren, eta albuma 2007ko maiatzaren 21ean atera zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laguna Negra de Urbión

**Laguna Negra de Urbión**, arruntki **Laguna Negra** () soilik deitua, Vinuesan dagoen urmaela da. Soriako probintzian dago, 1753 metroko altueran, Urbión mendizerran. Elezaharrek diotenez, Laguna Negrak ez du hondorik, baina, errealitatean, ez du 8 metro baino gehiagoko sakonerarik (batzuetan 10 eta 12 metro esaten dute).

Urmaelen uretan amuarrainak, barboak eta katxoak bizi dira; lehorrean, berriz, mota guztietako animalia ugari daude: orkatzak, basurdeak, otsoak, oreinak eta azeriak. Karraskariak eta narrastiak ez dira falta. Hegazti-fauna ugaria da, eta bertan nabarmentzen dira, tamainagatik, labar harritsuan habia egiten duten sai arreak eta arranoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tindu erreaktibo

Tindu edo koloratzaile erreaktibo batean, kromoforo batek (konposatu baten koloreaz arduratzen den atomoak edo taldeak) substratuarekin erreakzionatzen duen ordezkatzaile bat du. Koloratzaile erreaktiboek sendotasun-propietate onak dituzte, tindatzean gertatzen den lotura kobalentea dela eta. Tindu erreaktiboak zelulosa tindatzeko erabiltzen dira batez ere; kotoia edo lihoa adibidez. Hala ere, artilea ere tindu erreaktiboekin tinda daiteke.

Tindatze erreaktiboa da zelulosa-zuntzak koloreztatzeko metodorik garrantzitsuena. Tindu erreaktiboak artilean eta nylonean ere aplika daitezke; azken kasuan, azidotasun gutxiko baldintzetan aplikatzen dira. Tindu erreaktiboak gutxi erabiltzen dira beste koloratzaile batzuekin alderatuta, funtzio-taldeak urarekin ere erreakzionatzen baitu hidrolisia gertatuaz.
alt=|erdian|thumb|520x520px|Tindu erreaktiboak substratuari lotzeko modu bi. Cell = zelulosa; R= kromoforoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laguna Negra

**Laguna Negra** (), gaztelaniazko toponimoa, izan daiteke:

* Bezasko urmaelaren Erdi Aroko toponimoa.
* Laguna Negra de Urbión, Urbión mendizerran dagoen iboia
* Laguna Negra, Argentinako Santa Cruz probintziakoa.
* Laguna Negra, Argentinako Río Negro probintziakoa.
* Laguna Negra, Argentinako Mendoza eta Neuquén probintzien artekoa.
* Laguna Negra, Txilekoa.
* Laguna Negra, Venezuelakoa.
* Laguna Negra, Uruguaikoa.
Aminolisi

**Aminolisi** esaten zaio ezein erreakzio kimikori zeinetan molekula bat zatitzen den amoniakoarekin edo amina batekin erreakzionatzean.

Honen adibide bat izan daiteke haloalkilo batean halogeno bat, kloroa adibidez, amina talde batez ordezkatzea, amina bat eta hidrogeno haluro bat lortuaz:

: R-X + R'-NH2 → R-NH-R'+ HX

## Kanpo estekak
Aramón Formigal

**Aramón Formigal** eski estazioa Aragoiko Pirinioetako Tenako ibarreko Formigalen dago. 2014an Aramón Panticosarekin bat egin zuen Aramón Formigal - Panticosa sortzeko.

## Kanpo estekak 
*  Eski estazioaren webgune ofiziala
La Covatilla

**Sierra de Béjar - La Covatilla** Erdialdeko Sistemako eski estazioa da, Salamancako probintziako La Hoya udalerrian dagoena. 2001ean inauguratu zuten eta hasieran hiru pista besterik ez zituen. Bere irekiera gatazkatsua izan zen oso, izan ere, gertuko Candelario mendizerra babestutako eremua da.

Espainiako Itzulian askotan igo dute:

## Kanpo estekak 
*  Eski estazioaren webgune ofiziala
Ezkatak kentzeko tresna

thumb|Ezkatak kentzekoa
**Ezkatak kentzeko tresna** arrainei ezkatak kentzeko erabiltzen den tresna da. Bakelitaz edo metalez egiten dute.

## Kanpo estekak
Arrabol

border|thumb|Arrabol. Oreak zabaltzeko tresna.
**Arrabola** ore desberdinak zabaltzeko edo luzatzeko tresna da. Astigar edo pago-zurarekin egin ohi dute, egur horiei esker oreak gehien irristatzen baitira. Beste material batzuk bakelita, metala, marmola edo silikona izan daitezke.

## Ezaugarriak
30 edo 40 zentimetro luze den objektu zilindrikoa da, muturretan heldulekuak (edo mahukak) izan ditzakeena. Arrabol modelo batzuek estaldura itsasgaitza dute, politetrafluoroetilenozkoa. Profesionalek polietileno zurizko arrabolak erabiltzen dituzte, edo silikonazkoak, zuriak eta tamaina askotakoak.
 ogia prestatzen, Tanzanian]]

Eskuekin orea zanpatu ondoren, hainbat joan-etorrirekin aplikatzen da arrabola. Prestakin motaren arabera, orea tolestu egin daiteke eta arrabola gainean lisatu.
Orea arrabolan itsatsi eta desitxuratu ez dadin, irinarekin hautseztatu daiteke arrabola.

## Kanpo estekak
Hagatxo

**Hagatxoa** edo **malatsa** arrautzak, esnekiak edo beste osagai desberdinak irabiatzeko eta harrotzeko erabiltzen den sukaldeko tresna da.

## Erreferentziak
Shahla Humbatova

**Shahla Humbatova** () Azerbaijango giza eskubideen abokatua da 2013tik. Kartzelaren baldintzei buruz hitz egin ondoren, abokatu izateko ezgaitu zuten. Nazioarteko protestak izan ziren, eta Mike Pompeo Estatu Batuetako estatu-idazkariak Nazioarteko Balio Emakumea izendatu zuen 2020an.

## Bizitza 
2013. urtean hasi zen abokatutza egiten Azarbaijanen. Bertan, giza eskubideen aldeko abokatuak gaitasungabetuak izan daitezke. Bere herrialdeko kultura kontserbadorean kasu horiek defendatzeko prest dauden bi emakumeetako bat da. Kritikak eta mirespena erakarri ditu LGBT bezeroak defendatzeko. Haren adibideak beste batzuk animatzen ditu jarraitzera. 

2019an jendaurrean hitz egin zuen Mehman Huseynov preso politiko eta kazetariaren egoera txarrei buruz. Mehman Huseynov bere bezeroa zen, eta geroago ohartarazi zioten Shahla Humbatovari espetxe-zerbitzuak informazio faltsua eman ziola, eta Azerbaijango Abokatuen Elkarteak prozedurak arriskuan jarri zituen. Horren ondoren, kartzelak ez zion utzi bezeroei hurbiltzen. Abokatuen elkargoak nazioarteko kritikak jaso zituen Humbatova desgaitzeko neurriak hartzeagatik. Kritikarien artean Abokatuentzako Nazioarteko Abokatuen Elkarteko Giza Eskubideen Institutua dago. . Bere karguen izaera "arbitrarioa" dela eta, erretiratzeko eskatu zitzaion abokatuen elkargoari.

2020ko martxoaren 4an, Estatu Batuetako estatu-idazkariak Nazioarteko Balio Emakumea saria eman zion. Azerbaijango lehen biztanlea izan zen saria irabazten. Gero esan zuen Estatu Batuetan sari bera jaso zuela bere herrialdean zigortu zutenagatik.

## Erreferentziak
Dama ganbito

**Dama-ganbitoa** edo **andere-ganbitoa** (xakearen literaturan ingelesezko **QG** siglekin laburtua, ''Queen's Gambit'' izenekoa), zuriek eta beltzek jokatzen duten xake irekiera da.

: 1.d4 d5
: 2.c4

Dama-ganbitoa (ECO D06-D69) irekiera itxi bat jokatzeko sistema nagusietako bat da. Xake modernoaren hastapenetatik erabili da, eta oraindik maila guztietan jokatzen da, baita munduko txapelketan ere.

Dama-ganbitoa gehien aztertzen diren irekieretako bat da. Izan ere, mugimendu horien ondoren irekiera eta aldaera ugari dago, historikoki dama-ganbito izen arruntaren barruan sartzen direnak. Ganbito guztietan bezala, irekiera honek aurkariari peoi bat eskaintzea du ezaugarri, gero nolabaiteko abantaila lortzeko.

Errege-ganbitoan ez bezala, non beltzek zuriek partida osoa peoi bat gutxiagorekin jokatzera behartu dezaketen, irekiera hau, zorrozki esanda, berez ez da ganbitoa, zuriek bezala, beltzek peoia harrapatzen duten kasuan (onartutako dama-ganbitoaren bilakaera), piezen zenbakizko berdintasuna berreskura baitezakete (adibidez, 1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. Da+ jokaldiarekin jarrai dezakete, eta horrela zuriek peoia berehala berreskuratzen dute), eta beltzek peoia kontserbatu nahi badute normalean galdutako posizioetan erortzen dira, beti ere egoera ahulago batean.

Beltzek peoia harrapatzen ez badute, ez-onartutako dama-ganbituen katalogoa irekiko da.

## Bibliografia 
* Kaspàrov, Garri; Keene, Raymond. Batsford Chess Openings 2. Henry Holt, 1989, 1994. . 
* Lalić, Bogdan. Queen's Gambit Declined: Bg5 Systems. Everyman Chess, 2000. . 
* Ward, Chris. Unusual Queen's Gambit Declined. Everyman Chess, 2002. . 
* McDonald, Neil. Starting Out: Queen's Gambit Declined. Everyman Chess, 2006. . 
* Rizzitano, James. Chess Explained: The Queen's Gambit Declined. Gambit Publications, 2007. . 
* Komarov, Dmitry; Djuric, Stefan; Pantaleoni, Claudio. Chess Opening Essentials, Vol. 2: 1.d4 d5 / 1.d4 various / Queen's Gambits. New In Chess, 2009. . 

## Kanpo estekak
Cuidado con el ángel

***Cuidado con el ángel*** Nathalie Lartilleux-ek Televisarentzat ekoitzitako telenovela mexikarra da 2008. Venezuelako telenovelaren moldaketa da, *Una muchacha llamada Milagros* 1974an Venevisión-ek ekoiztua. Atal bakoitzak ia 5 milioi ikusle biltzen zituen egunero.

2008ko ekainaren 9an Canal de las Estrellas-ek *Cuidado con el ángel* astegunetan emititzen hasi zen arratsaldeko 16: 00etan, *Al diablo con los guapos* ordezkatuz. Azken atala 2009ko martxoaren 6an eman zen *Atrévete a soñar*rekin hurrengo egunean ordezkatuz.

Maite Perroni eta William Levy izan ziren protagonistak. Ana Patricia Rojo, Arturo Carmona, Rocío Banquells, Laura Zapata, Nailea Norvind eta Michelle Vieth izan ziren antagonistak. Helena Rojo, Ricardo Blume eta Evita Muñoz "Chachita" aktore nagusiak izarreko antzezpenetan aritu ziren.

## Aktoreak 
* Maite Perroni: María de Jesus "Marichuy" Velarde Santos de San Román/Lirio/Alejandra Robles
* William Levy: Juan Miguel San Román Bustos/Pablo Cisneros
* Helena Rojo: Cecilia Santos de Velarde
* Ana Patricia Rojo: Estefania Rojas/Estefania Velarde Santos villain
* Laura Zapata: Onelia Montenegro Vda. de Mayer
* Nailea Norvind: Viviana Mayer Montenegro de San Román
* Ricardo Blume: Patricio Velarde del Bosque
* Rocio Banquells: Isabella Rojas
* Miguel Córcega: Padre Anselmo Vidal #1
* Héctor Gómez: Padre Anselmo Vidal #2
* Michelle Vieth: Ana Julia Villaseñor
* Evita Muñoz "Chachita": Candelaria Martínez
* Arturo Carmona: Amador Robles

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soy tu dueña

***Soy tu dueña*** Nicandro Díaz González-ek Televisarako ekoizten duen telenovela mexikarra da. 1995ean ekoitzitako *La dueña* telenovelaren remake bat da. Lucero eta Fernando Colunga ditu protagonista, eta Gabriela Spanic, David Zepeda, Sergio Goyri, berriz, antagonista.

## Aktoreak 
* Lucero: Valentina Villalba Rangel-Montesinos
* Fernando Colunga: José Miguel Montesinos
* Gabriela Spanic: Ivana Dorantes Rangel
* Sergio Goyri: Rosendo Gavilán
* Silvia Pinal: Isabel Rangel Vda. de Dorantes
* Jacqueline Andere: Leonor de Montesinos
* Ana Martín: Benita Garrido
* Eduardo Capetillo: Horacio Acosta
* Adriana Laffan: Amanda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mi corazón es tuyo

***Mi corazón es tuyo*** Juan Osoriok Televisarentzat ekoitzitako telenovela mexikarra da. Telenovela Espainiako *Ana y los 7* Espainiako telesailaren egokitzapena da. Mexikon Alejandro Pohlenz, Marcia del Río eta Pablo Ferrer-ek egokitu zuten.

Silvia Navarro eta Jorge Salinas dira protagonistak, Mayrín Villanueva da antagonista nagusia eta Fabiola Campomanes protagonista.

*Mi corazón es tuyo*-ren produkzioa ofizialki 2014ko apirilaren 21ean hasi zen.

## Aktoreak 
* Silvia Navarro: Ana Leal
* Jorge Salinas: Fernando Lascuráin
* Mayrín Villanueva: Isabela Vázquez De Castro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leon Huegun

**Leon Huegun Etxenagusia**, ezagunagoa **Txikito de Aia** izenarekin, (Aia, 1896ko urtarrilaren 26a - ?) aizkolaria izan zen.

Gutxi dakigu bere bizitzari buruz. Badakigu 43 urterekin lehian aritu zela eta Beizamako Santa Agedari irabazi zion. Ospe handiko aizkolaria, beste lehia bat egin zen Zarautzen, Leon Huegunen eta Jose Aranburu Aramendiren artean, bigarrenak irabazi zuena 1925eko otsailaren 22an. 1950eko hamarkadan ere jarraitu zuen aizkolari gisa.

## Herri kulturan 
Leon Huegun ezaguna da Kortatu taldearen *Kortatu* lehen diskoaren azalean agertzen delako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Theodor Körner

**Theodor Körner** (Újszőny bei Komorn, Austria-Hungariako Inperioa gaur egun Komárom, Hungaria, 1873ko apirilaren 23a - Viena, 1957ko urtarrilaren 4a) Austriako presidentea izan zen. Karrera militarra egin zuen, Italiako Frontean borrokatu zuen Lehen Mundu Gerran eta armadatik erretiratu zen 1924an jeneral graduarekin. **Edler von Siegringen**en noblezia titulua izan zuen 1919 arte. Alderdi Sozialdemokratan sartu zen eta diputatu hautatu zuten 1924an. Naziek kartzela sartu zuten Bigarren Mundu Gerra garaian. 1945ean Vienako alkate hautatu zuten eta hiria berreraikitzearen arduraduna izan zen. Karl Renner hil ondoren, Austriako presidente hautatu zuten 1950ean, eta bera hil zen agintaldia amaitu gabe.
Theodor Körner (olerkaria)

**Carl Theodor Körner** (Dresden, Saxoniako Hauteslerria, 1791ko irailaren 23a - Rosenov, Mecklenburf-Schwerin Dukerria, 1813ko abuztuaren 26a) alemaniar olerkari eta militarra izan zen. Gurasoek eta izeba Dora Stock margolaria hazi zuen. Vienan Wilhelm von Humboldt, Karl Wilhelm Friedrich von Schlegel eta beste artista eta zientzialari batzuekin adiskidetu zen. Dramak, fartsak eta olerkiak idatzi zituen eta gorteko olerkaria izendatu zuten Burgtheaterren. Garai hartan Antonie Adamberger aktorearen mutil-laguna egin zen. Seigarren Koalizioko Gerran talde paramilitar batean sartu zen eta frantsesen aurkako borrokan hil zen 1813an.

## Iruditegia 

Irudi:Theodor Körner by Emma Sophie Körner.jpg|thumb|Theodorren erretratua izeba Dora Stocken eskutik (1814)
Irudi:Kersting - Vorposten.jpg|thumb|Körner Georg Friedrich Kerstingen eskutik (1815)
Irudi:EinfDresden Theodor Körner Denkmal.jpg|thumb|right|Körnerren estatua Dresden (Ernst Julius Hähnelen eskutik)
Hegazkinlari jaka

[thumb|Gaur egungo MA-1 jaka, [nylonezkoa.]]**Hegazkinlari jaka** jaka mota bat da, hasiera batean hegazkinlarientzat sortu zena baina, gaur egun, herri kulturaren eta talde urbano askoren parte dena. Mota eta bide ezberdinak hartu ditu, eta bereziki ezaguna izan zen 1980ko hamarkadan *bomber* izeneko jaka.

## Bomber-jakak 
### Testuingurua eta historia 
*Bomber*-jakak arropa militarrean du jatorria, baina punka bezalako azpikulturetan sartu zen eta berriki bidea ireki da goi-mailako joskintzan. Bomber-jaka militarra moldakorra izateko egina izan zen, bere funtzionaltasunagatik, tripulazioak bero mantentzen zituen jaka arin bat baitzen. B-15 jakak kotoizko larruzko lepo bat zuen, beranduago, 1945etik aurrera nylonera aldatu zena, egokiago jotzen baitzen, urarekiko erresistentea delako eta transpirazioa kanpoan mantentzen duelako. Bomber jakak 1950eko hamarkadaren amaieran agertu ziren Europan, eta 1963an, jakak Europako aire-indarren artean eta, denborarekin, merkataritza-kontsumitzaileen artean zabaldu ziren.

Japoniak ere eragin handia izan zuen moda amerikarraren zentzuan Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Bereziki, 1951n, Kensuke Ishizuk bere VAN marka aurkeztu zuen, japoniar gazte kulturari, tokirik ez zuen estiloko arropa eman ziona, Oxford atorrak eta praka estuak kasu. Bomber-jaka ezaguna izaten jarraitzen du XX. mendean, grungearen eta kaleko arroparen azpikulturaren zati gisa; "Kanye efektuak", berriz, are eragin handiagoa izan zuen haren ospean.

### Koloreak 
*Bomber jakak* jatorrian, tonu urdin ilun batean agertu ziren, beranduago, salbia berde batera aldatu zena Korea eta Vietnamgo gerren ondoren, soldaduentzat errazagoa baitzen baso edo landa artean ezkutatzea horrela 1960ko hamarkadan izandako gerratan. Jakak ospetsu egin ziren militarren eremutik haratago 1960ko hamarkadaren amaieran eta 1980ko hamarkadan, batez ere punk eta skinhead ingelesen eskutik. Kolorea borgoinara aldatu zuten, militarrengandik bereizteko. Marroia ere kolore klasikoa da larruzko hegazkinlari-jakentzat.

Jakaren ospea dela eta, kaleko markek eta gama altuko markek hainbat tonutan diseinatu dute *bomber*-jaka. Itsas urdin, berde militar eta beltz estandarraz gain, *bomber*ra pastel tonuetan aurki daiteke, hala nola, arrosa, urdina, menda edo baita urrea eta zilarra ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Walt Davis

**Walter Francis "Buddy" Davis** (Beaumont, Texas, 1931ko urtarrilaren 5a - Port Arthur, Texas, 2020ko azaroaren 17a) estatubatuar atleta altuera jauzian aditua eta saskibaloi-jokalaria izan zen. 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 2,04 metroko jauziarekin. 1953 eta 1958 bitartean Philadelphia Warriors saskibaloi taldean jokatu zuen eta bi NBAko txapelketa irabazi zituen (1956 eta 1958). 1958ko denboraldian St. Louis Hawks taldean jokatu zuen.
Vordingborg gaztelua

thumb|ezkerrera|XIV. mendeko eraztun defentsiboa.
**Vordingborg gaztelua** () Danimarkako Vordingborg hirian dauden erorkinak dira. XII. mendean eraikia, hiriko turismoa erakartzeko eraikin nagusia da.

## Historia 
Gaztelua Valdemar I.a Danimarkakoaren aginduz altxatu zen, 1175an. Eraikina defentsarako prestatu zen baina baita bertatik alemaniar itsasertzean erasoak antolatzeko. Eraikina gaur egun erorita dago. Hobeto gordetzen diren aztarnak XIV. mendeko defentsa eraztuna eta Gåsetårnet dorrea. Dorreak 26 metro ditu eta hiriaren ikurra da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordezkapen aromatiko nukleozale

**Ordezkapen aromatiko nukleozalea** ordezkapen-erreakzio bat da zeinetan nukleozale batek eraztun aromatiko bateko talde bat, haluro bat adibidez, desplazatzen duen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Théon

**Max Théon** (1848ko azaroaren 17a - 1927ko martxoaren 4a) agian **Louis-Maximilian Bimstein** jaioa, poloniar kabalista eta okultista judua izan zen. Londresen, oraindik gaztea zela, Luxorreko Senidetasun Hermetikoa inspiratu zuen 1884an, baina badirudi zerikusi gutxi duela erakundearen eguneroko funtzionamenduarekin edo, hain zuzen ere, bere benetako irakaspenekin. Ondoren, 1900. urtean Mugimendu Kosmikoaren sorreraren jatorria izango da.

## Kanpo estekak
Rubí (telesaila)

***Rubí*** José Alberto Castrok Televisarako 2004an ekoiztutako telenovela mexikarra da. Yolanda Vargas Dulché-ren izen bereko komiki original batean oinarrituta dago.

Bárbara Mori protagonista du Eduardo Santamarina, Sebastián Rulli eta Jacqueline Bracamontesekin batera, Manuel Landeta eta Carlos Cámara-ren antzezpen antagonikoak; Ana Martín, Josefina Echánove eta Leonorilda Ochoa lehen aktoreen izarrez gain.

## Aktoreak 
* Bárbara Mori: Rubí Pérez Ochoa / Fernanda Martínez Pérez
* Eduardo Santamarina: Alejandro Cárdenas Ruiz
* Jacqueline Bracamontes: Maribel de la Fuente Ortiz
* Sebastián Rulli: Héctor Ferrer Garza
* Ana Martín: Refugio Ochoa Vda. de Pérez
* Yadhira Carrillo: Elena Navarro

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konposatu alifatiko

**Hidrokarburo edo konposatu alifatikoak** karbonoz eta hidrogenoz osatutako konposatuak dira egitura lineala edo ziklikoa izan dezaketenak.

## Egitura 
Konposatu alifatikoak aseak (lotura sinplez lotutako alkanoak), edo asegabeak lotura bikoitzez (alkenoak) edo hirukoitzez lotutakoak (alkinoak). Linealak edo ziklikoak izan daitezke

Konposatu alifatikorik sinpleena metanoa da (CH4).

## Adibideak 
[ezkerrera|thumb|120x120px|[Etanoa]]
[thumb|135x135px|[Zikloheptanoa]]
[erdian|thumb|120x120px|[Etileno|Etenoa]]
ezkerrera|thumb|130x130px|Kubanoa
[thumb|120x120px|[Zikohexenoa]]
erdian|thumb|182x182px|Buta-1,2-dienoa

## Kanpo estekak
Ordezkapen aromatiko elektroizale

**Ordezkapen aromatiko elektroizalea** kimika organikoaren alorreko erreakzio-mota bat da zeinetan sistema aromatikoari lotutako atomo bat, hidrogenoa eskuarki, talde elektroizale batez ordezkatzen den. Oso erreakzio inportantea da bai industriaren alorretan eta baita laborategi-sintesietan ere. Berari esker talde funtzional asko txerta daitezke konposatu aromatikoetan.

## Hainbat adibide. 
Halogenazio aromatikoak bromoa edo kloroa usatuz aril haluroak sortzen ditu katalizatzaile moduan burdin haluroak edo aluminio haluroak baliatuz.
none|thumb|316x316px|Halogenazio aromatikoa
Konposatu nitroaromatikoak ere ordezkapen aromatiko elektroizalez sintetizatzen dira aziko nitrikoa eta azido sulfurikoa baliatuz.
none|thumb|305x305px|Bentzenoaren nitrazioa
Azido sulfonikoaren sintesia bentzenoa azido sulfurikoz tratatuz egiten da.
none|thumb|305x305px|Sulfonazio aromatikoa
Friedel-Crafts erreakzio ezaguna ere adibideetako bat da.
alt=|none|thumb|299x299px|Anisolaren sintesia
[none|thumb|315x315px|[Toluenoaren sintesia]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebaldeko Saharako liskarrak (2020)

**Mendebaldeko Saharako liskarrak 2020an**, baita ere **Marokoko militar interbentzioa Guergueraten** gisa ezagutua, Marokoko Erresumaren eta Fronte Polisarioaren artean 2020ko azaroan piztutako gatazka armatua izan zen. Gertakizunak Guerguerat mugaren pasabidean bizi izan ziren, herrialde okupatuaren eta Mauritaniaren arteko mugan dagoen lekuan, alegia. Eskualdea desmilitarizatua da, baina Marokok armada hara bidaltzea erabaki zuen sahararren protesta bat desegiteko.

## Aurrekariak 
Marokoko armadak muga oztopatzen zuten 50 saharar kanporatzeko ekintza burutu zuen. Saharar hauek urriaren 21etik lurraldea Mauritaniarekin lotzen duen errepidea blokeatzen ari ziren. Protestaren helburua Nazio Batuen Erakundearen aurrean 1991tik Mendebaldeko Sahararen autodeterminazioaren erreferendum egin ez izana salatzea zen. Blokeoaren ondorioz ehunka kamioi geraraziak zeuden mugaren inguruan. 2020ko azaroaren 14an, Marokoko interbentzioaren ondoren, Fronte Polisarioak hautsitzat jo zuen Marokorekin 1991n sinatu zuten su-etena, eta, hortaz, larunbatean gerra egoera ezarri zuen. Aldi berean, Nazio Batuen Erakundeari esku hartzera eskatu zien. Polisarioak lurralde osoan gerra-egoera ezarri zuen egun bat lehenago Marokok egin zuen erasoaren erantzunez.

## Liskarrak 
Fronte Polisarioak gerra egoera ezarri zuen larunbata 14an Mendebaldeko Saharan. Polisarioaren iturrien arabera, Marokoko armadaren zazpi base militarri egin zietela eraso misilez eta tiroz; gainera, «hainbat militar» marokoar hil zituela berretsi zuten. Marokok, aldiz, gezurtatu egin zuen inor hil dutenik, Efe berri agentziaren arabera. Marokoko iturri horien esanetan, Fronte Polisarioaren indar armatuek ez diete eraso egin harresian, eta gaineratu dute soilik «istiluren bat» izan dela. Ofizialki, Marokok ez du gerra oharrik eman, eta armadak ez du adierazpenik egin ostiraletik.

## Protestak Euskal Herrian 
Mendebaldeko Saharan gerra egoera ezarri eta gatazka gogortu ondotik, Saharako herriari babesa erakusteko mobilizazio andana egin ziren Euskal Herriko hainbat tokitan, azaroaren 14an. Bilbon, Iruñean, eta Donostian, Saharan duten legez kanpoko okupazioa salatu eta autodeterminazio eskubidea gauzatu dadila eskatu zuten. Eragile askok babestu zituen protestak, eta saharar errefuxiatuek parte hartu zuten baita ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Saharako gatazka 3.000 hitz baino gutxiagotan* komikia, Mauro Entrialgoren gidoi eta marrazkiekin, CC BY-NC-ND lizentziaduna, pdf formatuan eskuragarri
Maisukari

260px|thumb|Sei maisukari dituen gabi-ardatza.
Burdinoletan, **maisukaria**, **mazukaria** edo **mazokabia** ardatz hidraulikoen hortzetako bakoitza zen, ardatza biratzerakoan gabiari edo hauspoei eragiten ziena.

Euskal Herriko burdinoletako gabi-ardatzak 4 maisukari izan ohi zituen. Era horretan, gabiak 120 kolpe inguru jotzen zituen minutuko. Gabiaren erritmoak garrantzi handia zuen, geldoegia izanez gero burdina goria hozten baitzen. 1514 aldean, Markos Zumalabe balmasedarrak gabi txikiago bat asmatu zuen, erritmo handiagoan lan egiten zuena, ardatzean sei maisukari zituelako. Denborarekin horrelako mazoen erabilpena hedatu zen burdinola txikietan, burdin totxoak lantzeko eta tiratzeko (mehartzeko).
 
## Erreferentziak
Ingeborg Breines

**Ingeborg Breines** (Sigerfjord, 1945eko abuztuaren 14a) Norvegiako bake hezitzailea da. Bakearen Nobel Saridunen Munduko Gailurreko Goi Kontseilaria da. UNESCOren Emakumeak eta Bakearen Kultura programako zuzendaria izan zen eta 2009tik 2016ra Bakearen aldeko Nazioarteko Bulegoko presidentea izan zen.   

## Hezkuntza 
Breinesek filosofia eta franses literatura ikasi zituen Nantesko Unibertsitatean eta Osloko Unibertsitatean.

## Gizonen Nazioarteko Eguna 
Breines Gizonen Nazioarteko Egunaren aitzindarietako bat izan zen UNESCOko zuzendari lanetan ari zela.     

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilia Rydberg

**Hanna Emilia Rydberg-Mitiku**, izen artistikoa **Emilia** edo **Emilia Mitiku** duena (Stockholm, Suedia, 1978ko urtarrilaren 5a) pop abeslari suediarra da. "Big Big World" abestia hainbat herrialdetako zerrendetan lehen postura iritsi zen.

## Biografia 
Etiopian abeslari ezaguna den Tèshomè Mitikuren alaba da Eurovision Abesti Lehiaketan parte hartzeko helburuaz, baina finalean bederatzigarren postuan gelditu zen. Abestiak ordea Suedian arrakasta izan zuen, hirugarren postura iristerainokoa, eta egoera aprobetxatuz laugarren diskoa atera zuen, *My World* izenekoa. Ákos Dobrády abeslari hungariarrarekin dueto bat egin zuen "Side by Side" abestian eta hungarieraz eta ingelesez grabatu zen. Rihannaren "We Found Love" abestiaren cover bat ere egin zuen eta YouTuben argitaratu zuen.

2012an jadanik *Emilia Mitiku* izen artistikoarekin "Lost Inside" eta "So Wonderful" singleak atera zituen eta 2013an iritsi zen bere bosgarren diskoa, *I Belonge to You*.

## Diskografia 
* *Big Big World* (1998)
* *Emilia* (2000)
* *Små ord av kärlek* (2007)
* *My World* (2009)
* *I Belong to You* (2013)

## Erreferentziak
Sano-jinja

**Sano-jinja** () Xintoismoren santutegia da. Japoniako Takaharu herrian dago, Miyazaki prefekturan. Jimmu enperadoreari eskainita dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NA-7319

**NA-7319** edo **Lakarko errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-7320 nafar errepidean hasi eta Lakar kontzejura arte doa. Errepidea 0.43 kilometro luze da.

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
Umar Ghalib

**Umar Arteh Ghalib** edo **Omer Carte Qalib** (, ; Somalilandia Britainiarra, 1930 &ndash; Hargeisa, Somalilandia, 2020ko azaroaren 18a) Somaliako lehen ministroa izan zen 1991 eta 1993 bitartean. Bigarren Hezkuntza amaitu ondoren, eskolako irakaslea gisa lan egin zuen, eta, ondoren, Bristolgo Unibertsitatean jaso zuen unibertsitate-prestakuntza. 1969 eta 1977 bitartean Kanpo Harremanetako ministroa izan zen Mohamed Siyad Barreren gobernuan. 1982an espetxeratu zuten Barrerekin zituen desadostasunengatik eta 1979an heriotza-zigorra ezarri zioten, baina zigorra ordeztu zioten. Barrek lehen ministro izendatu zuen 1991ko urtarrilaren 24an, herrialdetik ihes egin baino lehentxeago. Ali Mahdi Muhammad presidente berriak baieztatu egin du karguan. Lehen ministro izan zen 1993ko maiatzera arte.
Adam Musiał

**Adam Musiał** (Wieliczka, 1948ko abenduaren 18a - Krakovia, 2020ko azaroaren 18a) poloniar futbolaria izan zen. Wisła Kraków eta Arka Gdynia taldeetan jolastu zuen, baita Ingalaterran eta Estatu Batuetan ere. Poloniako futbol selekzio nazionalan 34 aldiz jolastu zuen eta brontzezko domina lortu zuen 1974ko Munduko Futbol Txapelketan.
Gaúcho

thumb|389x389px|Gaúchoak jantzi tradizionalekin

**Gaúcho** edo **gautxo** Brasilgo hegoaldeko muturreko Rio Grande do Sul estatuko biztanleak izendatzeko erabiltzen den jentilizio herrikoia da. Haientzat jentilizio hau ohikoa da, benetako jatorri gautxorik ez badu ere. "U" letraren azentua portugesak gaztelaniazko gaucho hitzari egindako ekarpena da.

Jentilizio hau idiosinkrasia komun baten adierazlea da, eta agerian uzten du Argentinako itsasertzak, Paraguaik eta Uruguaiko iparraldeak Brasilgo hegoaldean izan duten eragina, eta, era berean, Brasilgo inguru horrek ere aipatutako eskualdeetan izandakoa. Idiosinkrasia honen adibideak matea (chimarrão), musika folklorikoak (chamamé), guaranierak (batez ere Paraguaiko mugan) eta landarako zaletasuna dira. Izaera honen ezaugarriak aurki ditzakegu guarani jatorriko biztanleen artean eta baita Europako ondorengoen artean ere, hala nola Polonia, Italia, herrialde eslaviar eta Alemaniako komunitateetan (eta, noski, portugaldarretan eta espainiarretan ere). Eredu kultural garrantzitsu honek oso erregionalismo partikularra sortu du eskualdean, batzuetan baita independentziazalea ere, XIX. mendeko Rio Grande do Sul-eko iraultza federalista sorraraziz.

## Ikus, gainera 
* Brasilgo Hegoaldeko Eskualdea
* Rio Grande do Sul-eko iraultza federalista
* Parana estatua
* Rio Grande do Sul estatua
* Santa Katarina estatua
* Gautxo

## Kanpo estekak
Vanessa Kirby

**Vanessa Nuala Kirby** (Londres, 1988ko apirilaren 18a) ingeles aktorea da.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Bactromantis mexicanus

thumb|*Bactromantis mexicanus*.
***Bactromantis mexicanus*** *Thespidae* familiaren *Mantodea* intsektu espeziea da. Guatemalan eta Mexikon aurki daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thespidae

**Thespidae**ak *Mantodea* familiaren intsektu ordena da. Zazpi subfamilia, bi leinu eta 45 genero ditu.

## Azpifamiliak eta generoak 
Thespidae familian taxoi hauek ezagutzen dira:
**Bantiinae**
* *Bantia* Stal, 1877
* *Bantiella* Giglio-Tos, 1915
* *Diabantia* Giglio-Tos, 1915
* *Mantellias* Westwood, 1889
* *Mantillica* Westwood, 1889
* *Thrinaconyx* Saussure, 1892
**Miobantiinae**
* *Anamiopteryx* Giglio-Tos, 1915
* *Chloromiopteryx* Giglio-Tos, 1915 (synonym *Emboicy* Terra, 1995)
* *Eumiopteryx* Giglio-Tos, 1915
* *Miobantia* Giglio-Tos, 1915
* *Paradiabantia* Toledo Piza, 1973
**Musoniellinae**
* *Leptomiopteryx* Chopard, 1911
* *Eumusonia* Giglio-Tos, 1916
* *Musoniella* Giglio-Tos, 1916
* *Pizaia* Terra, 1982
**Pseudomiopteriginae**
* *Promiopteryx* Giglio-Tos, 1915
* *Pseudomiopteryx* Saussure, 1870
**Pseudopogonogastrinae**
* *Pseudopogonogaster * Beier, 1942
**Thespinae**
* *Bistanta* Anderson, 2018
* *Galapagia* Scudder, 1893
* *Liguanea* Rehn & Hebard, 1938
* *Oligonicella* Giglio-Tos, 1915
* *Oligonyx* Saussure, 1869
* *Piscomantis* Rivera & Vergara-Cobián
* *Thesprotia* Stal, 1877
* *Carrikerella* Hebard, 1921
* *Pogonogaster* Rehn, 1918
* *Thesprotiella* Giglio-Tos, 1915
* *Macromusonia* Hebard, 1922
* *Musonia* Stal, 1877
* *Musoniola* Giglio-Tos, 1917
* *Paramusonia* Rehn, 1904
* *Pseudomusonia* Werner, 1909
* *Thespis* Serville, 1831

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karioka (jentilizioa)

**Karioka** da Rio de Janeiro hirian, Brasilgo Rio de Janeiro estatuko hiriburuan, jaiotako pertsonei ematen zaien izena.

## Etimologia 
Jentilizio hau jatorrizko tupi hizkuntzaren *kari-oca* hitzetik sortu omen zen, euskaraz "kanpoko gizonaren etxea" edo "guaranien etxea". Horrela deitu zieten jatorrizko biztanleek garai kolonialean Riora etorritako atzerritarrei. Hala ere, azalpen hau hedatuena izan arren, eztabaidagarria ere bada, eta badira beste teoria batzuk. Haietako baten arabera, adibidez, jatorrizko hitza ''kara'i oka'' izango litzateke, hau da, tupi-an "karijo-etxea", Rio de Janeiroko jatorrizko tribua, Carioca ibaiaren inguruan, Gloria eta Flamengo auzoen artean, bizi zena.

Izena geroago Karioka ibaira hedatu zen eta azkenean Rio de Janeiron jaiotakoen izen gisa ezarri zen.  "Brasildar" zentzu orokorragoan erabiltzea, kirol hizkuntzan askotan entzuten den moduan, okerra da.   Rio de Janeiro estatuan jaiotakoei flumindar deitzen zaie, beraz, karioka guztiak flumindarrak dira, baina flumindar guztiak ez dira kariokak.

Karioka izena Brasil osoaren jentilizioarekin, hau da, brasildarra (edo "brasilero" portugaldarismoa), nahasi izan da hiru mende luzez Rio de Janeiro Brasilgo hiriburua izan delako, 1960an Brasilia izan zen arte, eta baita hiririk aberatsena eta garrantzitsuena ere. Hala ere, Brasilen inork ez dio pertsona bati "karioka" deitzen Rio de Janeiro hirian jaio ezean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Rio de Janeiroko historia

## Kanpo estekak
Komun (gela)

**Komuna** edo **garbigela** gorputza libratzeko eta gernu egiteko gela da.

## Izenak 
Sarreran emandako izenez gain, hauek dira *Euskaltzaindiaren Hiztegia*n ematen diren beste aldaera batzuk: **komoditate** (Ipar. lagunarteko euskara), batzuetan **bakartoki** (euskara jasoa) edo **kakategi** (lagunarteko euskara).

## Ikus gainera 
* Bainugela
* Komunontzi
* Ur zikin

## Kanpo estekak
Aloha Poké

**Aloha Poké** jatetxeen frankizia espainiar bat da, Hawaiiko poke plater tradizionalen espezializatuta dagoena. Egoitza nagusia Madrilen du eta beste hiri batzuetan ere baditu establezimenduak, hala nola Bartzelonan, Valentzian, Bilbon, Vigon eta Iruñean.

## Historia 
thumb|Madrilen dagoen Aloha Poké baten argazki bat
Konpainia 2016. urtean sortu zuten Carlos Ortiz de Lucas-Baquerok eta Guillermo Fuente Gilek, eta 2017an beraien lehen jatetxea ireki zuten Chuecako auzoan, Madrilen. Urte horren amaieran, konpainiak 2,4 milioi euroko fakturazioa lortu zuen, hiru frankiziekin eta Madrilen bi lokalekin.

2019an, enpresak bost lokal berri inauguratu zituen Espainiako hiriburuan, eta Bartzelonan, Valentzian, Bilbon, Ibizan eta Terrassan beraien presentzia handitu zuten; hamarkada amaitzean, 14 jatetxe eta 5,2 milioi euro fakturatu zituen. Urte horretan bertan, konpainiak azido polilaktikoa edo PLA erabiltzea ezarri zuen bere ontzi edo bowletan, material biodegradagarri bat, plastiko tradizionalaren ordez.

2020an, konpainiak bi lokal berri ireki zituen Madrilen, eta, baita ere, puntu berriak Vigon, Iruñean, Gironan, Mallorcan, Zaragozan eta Kanaria Handian. Urtea zazpi milioi euro fakturatuz amaitu zuen, 2019ko datuekin alderatuta %34ko igoera.

2021ean konpainiak bere marka-irudia berritu zuen logotipo eta kolore korporatibo berri batekin, eta ekainean enblematiko estiloko denda berri bat ireki zuen Bartzelonan, Ronda de la Universidadn kokatua. Urtean zehar markak zazpi irekiera berri ezarri zituen, urtean. Salamanca, Valladolid, Madril eta Bartzelona hiriak, eta 7,5 milioi euroko fakturazioarekin amaitu zen, aurreko urtearekin alderatuta %7 haziz.

2022ko martxorako, konpainiak bi denda ireki zituen Espainiako hiriburuan, zehazki Ciudad Lineal eta Rivas-Vaciamadrid auzoetan.

## Sariak eta aintzatespenak 
Enpresak Grupo Pelmeneko Hot Concepts saria jaso zuen 2019an, zerbitzu azkarraren kategorian, 2019ko uztailaren 4an Madrileko Goya Antzokian egindako zeremonian. 2020ko maiatzean, enpresa Marketineko Sari Nazionaletako finalisten artean iragarri zen, Startup eta ETEen kategorian.

Urte bereko abenduan, konpainiak hiru sari irabazi zituen Meraki sarietan, Iraunkortasuna, Ezarpena eta Covid-19rako Egokitzapena eta Negozio Garapena kategorietan.

2021eko apirilean jakinarazi zen enpresak berriro ere Startups eta ETEen kategorian Marketin Sari Nazionaletarako hautagaien zerrenda egin zuela, bigarren postuan geratuz. Urte berean, VI Marcas de Restauración Awards sarietan banatu zen. Jasangarritasun eta Produktu kategorian, eta PesMes saria irabazi zuen Marketing Ekintza Osoaren kategorian.

## Jatetxeak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aloha Poké webgune ofiziala