open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
San Lorenzo de Carboeiro monasterioa

thumb|Carboeiro monasterioa
**San Lorenzo de Carboeiro monasterioa**, Pontevedra probintziako Silleda herriko Santa Maria de Carboeiro parrokian dagoen antzinako monasterio beneditarra da. Abandonatuta dago eta gaur egun errestaurazio lanetan ari dira. Eliza Galiziako arkitektura erromanikoaren eraikin nabarmenetakoa da.

Monasterioa X. mendean eraiki zen eta garairik oparoenak XI. eta XIII. mendeen artean izan zituen. Hortik aurrera gainbera izan zuen eta eragina eta estatusa galtzen joan zen, eta azkenean, Mendizabalen desamortizazioaren ondoren, abandonatua geratu zen. XX. mendearen bigarren erdian, errestaurazio lanak egin dira eta tenpluaren arkitektura eta zenbait gune berreskuratu dira.

## Iruditegia 

Fitxategi:Mosteiro de Carboeiro, lado sur.JPG|Monasterioaren hegoaldea.
Fitxategi:Mosteiro de Carboeiro, concello de Silleda. 04 Ene 09.jpg|Monastegia Deza ibaitik.
Fitxategi:Carboeiro ext3.JPG|Kanpoaldea eta beste guneak
Fitxategi:Carboeiro ext5.JPG|Gaur egungo sarrera atea
Fitxategi:Carboeiro ext4.JPG|Kanpoaldeko bista, arrosetoia epistolaren ondoan.
Fitxategi:Carboeiro port1.JPG|Ganga nagusiko atea.
Fitxategi:Carboeiro crip3.JPG|Barruko kripta
Fitxategi:Carboeiro int3.JPG|Ganba nagusia epistolaren aldetik.
Fitxategi:Carboeiro int7.JPG|Erretaurazioreko teilatua eta barrualdea.
Fitxategi:Carboeiro col1.JPG|Kapitela irudi begetalekin.
Fitxategi:Carboeiro escudo.JPG|Armarria kriptara jaisten de eskaileren dintelean.
Fitxategi:Carboeiro int1.JPG|Deambulategia.

## Kanpo estekak
Nazioarteko zuzenbide publiko

thumb|250px|Alberico Gentili Nazioarteko Zuzenbidearen aitatzat jotzen da.
**Nazioarteko zuzenbide publikoa**. “Zuzenbide-inperioaz” hitz egiten dugunean, ezinbestekoa da nazioarteko zuzenbidea aipatzea, hau baita azken urteotan garrantzi handia lortu duen zuzenbidaren adar bat. Honi buruzko definizio bat lortzea ez da kontu erraza, izan ere, diziplina honek denbora eta testuinguruaren arabera aldatzen da; hori dela eta, definizio ugari aurki ditzakegu, erabilitako perspektiba zein den; hala nola, positibista, naturalista, feminista, etab.

Hala eta guztiz ere, Shearer irakaslearena da aditu gehienen onespena izan duena eta ideia hau zabaltzen du: nazioarteko zuzenbideak herrialdeek euren artean harremanetan jartzean, ezagutuena errespetatu behar dituzten printzipio eta jokabide arauak biltzen dituen gorputza.

Komenigarria da “publiko” hitzak aditzera ematen duen xehetasuna azaltzea. **Nazioz barruko zuzenbide publiko**a, ezartzean eta behartzean oinarritzen bada, **Nazioarteko**ak herrialde burujabe, independente eta berdinen arteko erlazioak erregulatzen dituena da. Ondorioz, bere printziopiorik oinarrizkoenaren inguruan garatu da: onarpenarena, hain zuzen ere. Honekin adierazi nahi dena da printzipio edo arau guztiak aplika daitezen, herrialdeen onespena behar dela. Honen adibide adierazgarri bat izan daiteke NBE-n sartzea, hori dela medio, nazioarteko ohiturak kideentzat lotesle bihurtzen dira eta.

Gai honen barruan eztabaida sutsuak sortzen dituen kontua da zuzenbide honen "izaera", edo bestela esanda, benetan “zuzenbidea” al den. Maila praktikoan, jendeak uste du estatuek ez dutela zuzenbide publikoa betetzen eta gaizki-ulertu hori, ustezko zigorgabetasunetik dator. Gertatzen dena zera da; hedabideek bakarrik salatzen eta telebistaz ematen dute kooperazioa lortzen ez diren kasuak. Maila teorikoan, positibismoak auzitan jarri du nazioarteko zuzenbidea. John Austin positibista famatuaren esanetan, gizabanakoen obedientzia jasotzen duen pertsona "subiranoa" da, baina obedientzia hori ez dio inori zor; eta nazioartean ez dago horrelako autoritaterik. Gakoa da, ez dagoela sistema legal bakar bat hori baieztatzen duena. Esate baterako, Ingalaterran, botere legegilea ez da legeak sortzeko gaitasuna duen bakarra. Horrez gain, beste argudio bat da sistema primitiboa dela, hau da, bere erakudeen mugek eragozten baitiote bigarren mailako legeak sortzea.

Bukatzeko, argi utzi nahiko nuke zeintzuk diren diziplina honek osatzen duten iturriak: itunak, ohiturak, nazioarteko zuzenbidearen printzipio orokorrak, epaileen erabakiak eta adituen idatziak, alegia. Hierarkia finko bat ez dagoen arren, auzitegiak behartuta daude orden hori errespetatzera. Gainera, zerrendatze horretatik at daude “jus cogens” deritzoten arauak, hauek, itunek ez bezala, ez dute baimena eskatzen, denontzat derrigorrezkoak dira; nazio zibilizatuen printzipioak omen dira.

## Kanpo estekak
Domžale

**Domžale** ( ahoskatua, ), Esloveniako hiria da, Erdialdeko Esloveniako hirugarrena tamainaren arabera. 2012ko erroldaren arabera 12.588 biztanle ditu.

## Geografia 
Kamnik Alpeek inguraturik dago herria eta Ljubljanatik 19 kilometro ipar-ekialdera.

## Historia 
Lehenengo aipamena 1200-1230 inguruko agiri batean agertzen da *Domsselsdorf* izenarekin.

1925 arte ordea ez zen herri bihurtu eta 1952an hiri estatusa lortu zuen. Hurrengo urteetan ehungintza eta industria kimikoa asko garatu zen baina 1980tik aurrera Ljubljanako lo-hiria bihurtu da.

## Kirolak 
NK Domžale futbol taldeak Esloveniako bi liga, kopa bat eta bi superkopa irabazi ditu. KK Domžale saskibaloi taldeak liga eta kopa bana eta bi superkopa lortu ditu.

## Ondasun nabarmenak 
* Krumperk gaztelua, hiritik gertu.

## Iruditegia 

Irudi:Grad Krumperk.JPG|Krumperk gaztelua.
Irudi:Domžale - Menačenkova domačija (Cankarjeva 9).jpg|Menačenk etxea.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Sava Bohinjka ibaia

**Sava Bohinjka** Esloveniako ibai bat da, Sava ibaiaren adarra.

## Ibilbidea 
Trigalvko aintziren haraneko urek eratzen dute Komarča inguruan. Hasieran Savica izena dauka eta 60 metrotako ur-jauzia eratzen du (). Ondoren pagadi artean Ukanc arroila zeharkatu eta Bohinj aintzirara iristen da. Ondoren Bohinjska Bistrica zeharkatu eta Bled aintziratik gertu Sava Dolinka ibaiarekin egiten du bat, Radovljica herrian, Sava ibaia eratuz.

## Iruditegia 

Irudi:Slap Savica.jpg|Savica ur-jauzia.
Irudi:Lake Bohinj (9624960781).jpg|Bohinj aintzira.
Irudi:Bohinjsko jezero Oberkrain Slowenien 20092009 67.jpg|Bohinj aintzira.

## Kanpo estekak
Durmitor mendigunea

**Durmitor** Montenegroko mendia izen bereko Durmitor natura parkean dago. Bobotov Kuken 2.522 metroko garaia du.

## Izena 
*Durmitor* izena Balkanetan hitz egiten zen erromantze hizkuntza batetik etor daiteke eta "lotia" edo "lo egiten duena" esan nahi du. Garaiko Yugoslavian bazeuden antzeko esanahi zuten beste mendiak: Visitor mendia (< *visător*, "ameslari") eta Cipitor (< *aţipitor*, "lotan").

## Flora eta fauna 
Parkean aurkitu daitekeen fauna aberatsa da, bereziki jatorriz glaziazio garaikoa. Flora eta intsektu endemikoek ere garrantzi handia dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, baita ere 
* Durmitorko Parke Nazionala

## Kanpo estekak 
* SummitPost: Intereseko informazio praktiko ugari.
* http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=100
* http://www.summitpost.org/durmitor/152176
Krumperk gaztelua

**Krumperk gaztelua** (, ) Domžale hiritik gertu dagoen gaztelua da, Gorjuša herrixkan dagoena.

## Historia 
Koprivnik-eko Rabensbergs nobleak eraiki omen zuen XIII mendearen bukaeran, baina 1338an aipatzen da lehen aldiz. XIV eta XV mendeetan hainbat eskutatik pasa zen eta XVI mendean Rauber etxearen atal zaharrenak eskuratu zuen. Raubertarrek gaztelu zaharra bota eta berria eraiki zuten 1580an.

Hurrengo mendeetan berriz ere hainbat jabe izan zituen eta 1928an Stanka Pogačnik-ek erosi zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren nazionalizatu egin zuen Jugoslaviako gobernuak.

## Inguruak 
Gazteluaren zelaiak Krumperk zalditegiak erabiltzen du eta bi leize ere badaude inguruan; Burdin leizea (*Železna jama*) eta Sorgin leizea (*Babja jama*).

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Tina Maze

**Tina Maze** (Slovenj Gradec,  -) Esloveniako alpetar eskiatzailea arrakastatsua da. Olinpiar Joetako bi urrezko domina irabazi zituen 2014an, Sochin, eta Munduko lau txapelketa ere irabazi ditu.

## Ibilbidea 
Kirol bizitza *Slalom erraldoia* eginez hasi zuen baina dagoeneko alpetar eskiaren bost modalitateetan irabazi ditu lasterketak Munduko Kopan. Guztira 26 lasterketa irabazi ditu eta 81 aldiz egin du podiuma.

## Palmaresa 
Garaipenak bakarrik:
* Munduko Kopa:
** Munduko Kopa (orokorra): 2013.
** Super-G: 2013.
** Konbinatua: 2013.
* Olinpiar Jokoak:
** Slalom erraldoia: 2014.
** Jeitsiera: 2014.
* Munduko txapelketak:
** Slalom erraldoia: 2011.
** Super-G: 2013.
** Jeitsiera: 2015.
** Konbinatua: 2015.

## Sariak 
Sarritan aukeratu dute Esloveniako emakumezko kirolari onena (2005, 2010, 2011, 2013 eta 2014) eta 2012an Asturiasko Printzesa Sarietarako hautagaia ere izan zen.

## Kanpo loturak 
*    Webgune ofiziala
Israeldar (antzinako herria)

thumb|Israelgo hamabi tribuen mosaikoa

**Israeldar** ( eusk. "Israelen semeak") antzinako Ekialde Hurbilean bizi zen herri semita izan zen, Kanaango eremu batzuetan  zehazki. Bibliaren arabera, Jakob patriarkaren ondorengo zuzenak izan ziren eta, historialarien arabera, Israelgo Erresumako biztanleak. Erbestealdiaren ondorioz, bi tributan zatitu ziren: juduak eta samariarrak, Judea, Galilea eta Samaria populatu zituztenak.

Beraz, ez dira egungo israeldarrekin (gaur egungo Israelgo herritarrak) edota juduekin (judaismoaren fededunak) nahasi behar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anže Kopitar

**Anže Kopitar** (Jesenice,  -) Esloveniako izotz hockey jokalari arrakastatsua da, munduko onenetakoa kontsideraturik dagoena.

## Kirol ibilbidea 
Jeseniceko taldean hasi zen jokatzen eta berehala HK Kranjska Gora taldeak fitxatu zuen. 2004an Esloveniako selekzio nazionalean jokazen hasi zen.

2004an Södertälje SK talde suediarrak fitxatu zuen eta 2006 urtetik aurrera Estatu Batuetako ligan jokatzen du, Los Angeles Kings taldean. Kapitaina da bertan.

## Palmaresa 
* National Hockey League:
** Stanley Cup: 2012, 2014.
** All-Star Game: 2008, 2011, 2015.
Eromenaren mendietan

***Eromenaren mendietan*** () H. P. Lovecraftek 1931ean idatzitako eleberria da. Beldurrezko eleberri hau 2010ean Ainara Ruizek euskaratu zuen.. Lovecraftek *Weird Tales*-eko editore Farnsworth Wrighti bidali zion, baina honek baztertu zuena bere luzeragatik. *Astounding Stories*-en 1936ko otsail, martxo eta apirileko zenbakietan argitaratu zen. Bilduma askotan erreproduzitu da.

Istorioak 1930eko irailean Antartikara egindako espedizio tamalgarri baten gertaerak zehazten ditu, eta han aurkitzen duena esploratzaile talde bat da, William Dyer doktoreak kontatua, Miskatoniceko Unibertsitatekoa. Historian zehar, Dyerrek aurretik kontatu gabeko gertakari batzuk zehazten ditu, kontinentera itzuli nahi duten beste esploratzaile talde bat uxatzeko itxaropenarekin. Gertaera horien artean daude giza arraza baino zaharragoa den antzinako zibilizazio baten aurkikuntza eta Lurraren iragana hainbat eskultura eta muralen bidez ulertzea.

Istorioa Lovecraftek Antartikako esplorazioari buruz zuen interesean oinarritzen da; kontinentea oraindik ez zegoen erabat arakatuta 1930eko hamarkadan. Lovecraft esplizituki inspiratzen da Edgar Allan Poeren *The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket* eleberrian, eta litekeena da beste kontakizun batzuk inspirazio gisa erabili izana. Kontakizunaren elementu asko, formarik gabeko "shoggoth"ak adibidez, Lovecraften beste lan batzuetan errepikatzen dira. Nobela grafikoetarako, bideojokoetarako eta musika-lanetarako egokitu eta erabili da kontakizuna.

## Argumentua 
Istorioa Miskatonic Unibertsitateko geologo baten txostena da. Txostena lehen pertsonan idatzia da eta azken zorigaiztokoa izan zuen Antartidarako espedizio baten berri ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grunwald zubia

**Grunwald zubia** () Poloniako Wrocław hirian dagoen zubi esekia da, Oder ibaia zeharkatzen duena.

1908 eta 1910 urteen artean eraiki zen, Wrocław () Alemaniar Inperioaren esku zegoenean. Richard Plüddemann udal-arkitektoak diseinatu zuen eta Zielona Górako Beuchelt & Co. enpresak burutu zuen eraikuntza. Grunwald zubia 1910eko urriaren 10ean ireki zuten Gilen II.a Alemaniakoa bertan zela. Zubiaren jatorrizko izena *Kaiserraren zubia* () zen. Ondoren, Hirugarren Reichan *Askatasunaren zubia* () izena jaso zuen.

1945ean, Bigarren Mundu Gerra zela-eta, zubiak oso kalte handiak jasan zituen. Gerra amaitu ondoren, Wrocław Polonia izatera pasa zenean, zubia berreraiki zuten Dobrosław Czajka arkitektoaren proiektua oinarri izanik.

Gaur egun, 2005eko azken zaharberritzearen ondoren, Poloniako 98. errepide nazionala eta hiriko tranbiaren bi burdinbide igarotzen dira bertatik. Horrez gain, zubiaren bi alboetan oinezkoentzako espaloiak ere badaude.

## Kanpo estekak
Xabier Galan

**Xabier Galan Garamendi** (Bilbo, Bizkaia, 1989ko azaroaren 23a - ) bizkaitar futbolari ohia da, Athleticeko harrobian hezia. Ezker atzelari moduan aritzen zen. Batzutan ezker hegaleko erdialritzat ere jokatu du.

## Estatistikak 
*2024ko maiatzak 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Txinako futbol selekzio nazionala

thumb|300px|2011ko taldea.

**Txinako futbol selekzio nazionala** () herrialde hartako ordezkaria da. XX mendearen hasieran Asiako selekzio indartsuena izan zen, Ekialde Urruneko Txapelketa guztiak irabazi baitzituen bat izan ezik. Gaur egun talde oso apala da.

## Palmaresa 
### Munduko Futbol Txapelketa 
* 2002an bakarrik aritu zen eta 31. postuan gelditu zen.

### Asiako Futbol Kopa 
* Finalista 1984 eta 2004an.

### Asiako Jokoak 
* Finalista (1): 1994.
* hirugarrena 1978 eta 1998an.

### Asia ekialdeko Kopa 
* Txapelduna (2): 2005, 2010.
* Finalista (1): 2013.

### Ekialde Urruneko Txapelketa (1913-1934) 
* Txapelduna (9): 1915, 1917, 1919, 1921, 1923, 1925, 1927, 1930, 1934.
* Finalista (1): 1913.

## Ibilbidea 
|valign="top"|

|}

## Uniformea 
## Jokalari aipagarrienak 
2018ko ekainaren 2an eguneratua.

|valign="top"|
### Goleatzaileak 
|}

## Emakumezkoen selekzioa 
|}
thumb|300px|2015eko taldea.
Emakumezkoen futbolean Txinak selekzio indartsua du, Asian Japoniarekin batera palmaresik onena duena.

### Palmaresa 
* Munduko Futbol Txapelketa:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 1999.
* Olinpiar Jokoak:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 1996.
* Asiako Futbol Kopa:
** Txapelduna (8): 1986, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1999, 2006.
** Finalista (2): 2003, 2008.
* Asiako Jokoak:
** Txapelduna (3): 1990, 1994, 1998
** Finalista (1): 2002
* Algarveko Futbol Kopa (2): 1999, 2002.

### Jokalari onenak 
2015eko martxoko datuak.
* Golegile nagusiak:

* Partehartze gehien:

## Kanpo estekak 
*  Txinako futbol federazioaren webgune ofiziala
Israeldar

**Israeldarrak** ( *Yiśraʾelim*,  *al-ʾIsrāʾīliyyin*) Israelgo herritarrak dira. Hainbat etnia ditu barnean, nagusiena mizrahi juduena izanik.

Egungo Israelgo herritarrak izanik, ez dugu israeldarrekin (antzinako Israelgo herria) edota juduekin (termino erlijioso) nahasi behar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fritz Pregl

**Fritz Pregl** (), (Ljubljana, 1869ko irailaren 3a - Graz, Austria, 1930eko abenduaren 13a), analisi mikroelementala garatu zuen kimikari esloveniarra izan zen. Albuminoideen eta azido dibasikoen osaera aztertu zuen.

## Biografia 
Fritz Pregl Ljubljanan jaio zen, Austria-Hungariako Inperioaren barnean. Aita esloveniarra zuen eta ama alemaniarra. Grazeko Unibertsitatean medikuntza ikasketak egin zituen eta fisiologia kimikoan zentratu zen. 1910ean Innsbruckeko irakasle izendatu zuten baina 1913an Grazera itzuli zen Medikuntza Kimikoko zuzendari izatera.

## Lorpen zientifikoak 
Behazun azidoen osaketa kimikoa aztertu zuen. Horretarako mikroanalisi kuantitatiborako metodoak garatu zituen eta horregatik 1923an Kimikako Nobel Saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Nobelprize.org webgunean Fritz Pregl-en biografia
Oton Župančič

**Oton Župančič** (Vinica, 1878ko urtarrilaren 23a - Ljubljana, 1949ko ekainaren 11a) Esloveniako poeta eta itzultzailea izan zen.

## Biografia 
Oton Župančič Vinican jaio zen, Kroaziarekin mugan. Novo Mesto eta Ljubljanan egin zituen ikasketak. Hasieran katolikoen artean ibili zen baina ideia liberalak hartu zituen eta Ivan Cankar, Dragotin Kette eta Josip Murnekin ibili zen. 1896 eta 1900 artean Vienako Unibertsitatean historia eta geografiako ikasketak egin zituen.

Ljubljanako Gimnasio Klasikoan irakasle sartu zen eta *Ljubljanski zvon* aldizkari literarioan hasi zen bere lanak argitaratzen. 1905ean Parisera joan zen eta ondoren Alemanian izan zen. 1912an Ivan Tavčar Ljubljanako alkateak Hiri Artxiboko zuzendari postua eman zion.

Italiar faxisten eta Alemaniar nazien okupazioan Župančiček Esloveniako fronte askatzailearekin egin zuen bat kazetari antifaxistetan poesiak argitaratuz. 1945ean Alderdi komunistak hainbat sari eta postu eman zizkion horregatik. 1949an hil zen Ljubljanan.

## Bibliografia 
### Poesia liburuak 
* *Čaša opojnosti* (1899)
* *Pesem mladine* (1900)
* *Duma* (1908)
* *Kovaška* (1910)
* *Žebljarska* (1912)
* *Ciciban* (1915)
### Antzerkiak 
* *Noč za verne duše* (1904)
* *Veronika Deseniška* (1924)
### Dokumentalak 
* *O, Vrba* (1940), France Prešerenen omenezko dokumentala.
Erabelar

**Erabelar**ra edo **erabelar beltz**a (*Hyoscyamus niger*) *Solanaceae* familiako landarea da.  

## Deskribapena 
Patataren familiako landarea da, baina hari kirats handia dario. 

70 cm-ko altuera hartzen du zurtoinak. Hostoak handiak dira, 35 x 15 cm-koak, eta oso iletsuak. Loreak zurtoinaren puntan irteten dira eta gainetik horiak eta azpitik gorriak dira; zain more ilunak nabaritzen zaizkio. 2-4 cm erradiodun korola osatzen dute bost petaloek.

## Bizitokia 
Zabor gainetan eta bide ertzetan hazten da, batez ere, Europan eta Siberian. Sustraietan gai sorgortzaile bat du.

## Erabilera 
Historikoki, mandragora, belaiki eta estramoniorekin batera erabili izan da edabe anestesiko bat sortzeko, ezaugarri psikoaktiboak baititu.. Bere konposatu aktiboa hiosziamina da. Haren erabilera Europa kontinentalean, Asian eta arabiar munduan hasi zen.  izendapenean, Apoloren emakume apaizek erabiltzen zuten orakuluetan.

## *Hyoscyamus albus* 
*Hyoscyamus albus* da eta eskualde beroetan hazten da: Europa hegoaldea, Afrika iparraldea, Asia mendebaldea eta Makaronesia.

## Galeria 

File:Hyoscyamus niger MHNT.BOT.2009.17.15.jpg|*Hyoscyamus niger* - Muséum de Toulouse
File:Hyoscyamus niger seeds.jpg|Haziak
File:Henbane1.JPG|Loreak
File:Hyosciamus niger fruits.jpg|Fruituak
File:Henbane2.jpg|Erabelar bat loretan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Beleño blanco, Flor de la muerte, Adormidera de zorra. *Inter Natura. Guía de plantas*
Ita Rina

**Ita Rina** (izen osoa, *Italina Lida Kravanja*) (Divača, 1907ko uztailaren 7a - Budva, Montenegro, 1979ko maiatzaren 10a) Esloveniako aktorea izan zen, bere edertasunagatik ezaguna.

## Biografia 
Ita Rina Divača herrian jaio zen, Austria-Hungariako Inperioan. Lehen Mundu Gerra hasi zenean familia Ljubljanara aldatu zen. Ikasketak bertan egiten ari zela 1926an Miss Esloveniarako hautagai izendatu zuten eta irabazi ez zuen arren bere argazkiak Peter Ostermayer zinegile alemaniarrak eskuratu zituen eta ondorioz 1920 eta 1930 hamarkadetan Alemania eta Txekoslovakiako filmetan aritu zen. 1931an ezkondu egin zen. 1941ean Belgradera mugitu zirenean aktore lana utzi egin zuen. Erlijioa ere aldatu zuen, katoliko izatetik serbiar ortodoxo izatera eta ondoren izena bera ere aldatu zuen, **Tamara Đorđević**.

## Filmografia 
* *Was die Kinder ihren Eltern verschweigen* (1927)
* *Zwei unterm Himmelszelt* (1927)
* *Der Tanzstudent* (1928)
* *Das letzte Souper* (1928)
* *Wilde Ehen* (1929)
* *Erotikon* (1929)
* *Frühlingserwachen* (1929), Udaberriko esnatzea
* *Hanba* (1929)
* *Die Galgentonitonischka* (1930)
* *Tonka Šibenice* (1930)
* *Der Walzerkönig* (1930)
* *Život teče dalje* (1933)
* *Das Lied der Schwarzen Berge* (1933)
* *A zivot jde dál* (1935)
* *Die Korallenprinzessin* (1937)
* *Zentrale Rio* (1939)
* *Atomic War Bride* (1960), Gerra atomikoaren zubia
1936ko Galiziako autonomia estatutua

**1936ko Galiziako Autonomia Estatutu Proiektua** () Espainiako Bigarren Errepublikaren garaian Galiziarako idatzi zen autonomia estatutua da. 1936ko ekainaren 28an erreferendumean bozkatua izan zen baina ez zen indarrean sartzera iritsi, izan ere, Gerra Zibilaren eztandarekin, Galizia hasieratik matxinatuen esku geratu baitzen.

## Aurrekariak 
Nahiz eta Bigarren Errepublikaren aldarrikapenaren garaian zenbait korronte galiziazaleak existitu, batez ere inguru intelektualetan, ez zeuden gaur egun ezagutzen ditugun bezalako alderdi politiko abertzalerik.

1929an Galiziar Erakunde Errepublikar Autonomoa sortu zen, jatorrian A Coruñako *Irmandades da Fala*ri lotuak eta Santiago Casares Quirogaren eta Antón Villar Ponteren lidergopean. Haren programa federalista zen eta Lestroveko itunean mamitu zen *Federación Republicana Gallega*-ren sorkuntzarekin. 1931ko abenduan sortzen da lehen alderdi abertzalea Galizian, Alderdi Gallegista, Castelaok gidatua.

## 1936ko Estatutuaren Aurreproiektua 
[thumb|*Estatuto de Galicia* ([pdf formatuan).]]
Autonomiarako bidea 1931ko maiatzean abiatu zen *Seminario de Estudios Gallegos*-ek estatutu proiektua bat garatu zuenean. Proiektu horretan Galizia “Espainiako Errepublika Federalaren barruan dagoen Estatu Libre” bezala definitzen zen, baina Galizian gehiengoa zuten indarrek ez zuten onartu. Gauza bera gertatu zen galiziar parlamentariek garatutako ondorengo bi proiektuekin.

Azkenean, 1932ko apirilean, Raimundo López Pol-ek, Santiago de Compostelako alkateak, autonomiaren aldeko udalerrien mugimendua bultzatu zuen. Uztailean udalerrien biltzarra egin zen eta bertan Estatutua idazteko batzorde bat eratu zen. Batzordeak eratu zuen dokumentua udalerrian %77ak onartu zuten eta populazioaren %84,7 ordezkatzen zuten. Hala ere, testuak eskatzen zuen erreferenduma ez zen burutu, batetik, galiziar alderdien arteko desadostasunengatik, eta bestetik, CEDAk botera hartu zuelako.

1936ko ekainaren 28an egin zen azkenik erreferenduma. Momentu horretan Santiago Casares Quiroga zen Bigarren Errepublikako presidentea. Baiezkoaren aldeko kanpaina ikusgarria izan zen. Galizia osoa Castelao, Luís Seoane, Isaac Díaz Pardoren irudiez bete zen. . Zentsua osatzen zutenen %74,56ak bozkatu zuen: 993.351 alde; 6.161 kontra eta 1.451 txuri. Aldea horren handia izan zen “iruzur santua”ren izena jarri ziotela batzuk .

1936ko uztailaren 15ean, Gómez Románek eta Castelaok onartutako estatutuaren testua Espainiako Gorteen Presidenteari entregatu zioten onarpen prozedura martxan jar zezan. Alta, 1936ko estatutua ez zen sekula indarren sartu Gerra Zibilaren eztanda dela eta. Hala ere, Espainiako Gorteek estatutua tramitatzea onartu zuten 1938ko otsailean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 1936ko Euskadiren Autonomia Estatutua.

## Kanpo estekak
Milan Vidmar

**Milan Vidmar** (Ljubljana, 1885eko ekainaren 22a - Ljubljana, 1962ko urriaren 9a), ingeniari elektriko esloveniarra izan zen. Honetaz gain xake jokalaria, filosofoa eta idazlea ere izan zen.

## Ingeniari elektrikoa 
1902an hasi zen ingeniaritza elektrikoa ikasten eta 1907an graduatu zen Vienako Unibertsitatean. Ljubljanako Unibertsitateko irakaslea ere izan zen eta bertako Ingeniaritza elektrikoaren fakultatea sortu zuen.

## Xake jokalaria 
Honetaz gain xake jokalari famatua izan zen, diotenez garai hartan munduko hamabi onenen artean zegoen. Hala ere beti amateur gisa jokatu zuen. Europa guztian jokatu zuen, tartean Donostian ere bai, 1911n, bigarren egin zuen orduan. 1948ko munduko txapelketan epailea izan zen.

## Idazlea 
Xakearen inguruko hainbat liburu idatzi zituen eslovenieraz eta alemanez. Ingeniaritza elektrikoaren inguruko idatziak ere argitaratu zituen.

## Kanpo estekak 
*  Chessgames
Estatu unitario

**Estatu unitarioa** gobernua botere bakar bezala kudeatzen den estatua da, non gobernu zentrala den estatuko botere exekutiboaren erakunde nagusi. Horren azpitik egon daitezken administrazio guztiak (udalak, lurraldeak, eskualdeak) gobernu zentral horrek emandako eskumenak exekutatu ditzakete bakarrik.

Munduko estatu gehienek, egitura politiko hau dute. Beste aldean, estatu federalak ditugu.

## Kanpo estekak
Errabia-belar

**Errabia-belarra** edo **sagu-belarra** (*Hieracium pilosella*) Asteraceae familiako landarea da, Europan eta iparraldeko Asian jatorria duena. Konposatuen familiako belar landarea hau aski arrunta da.

## Deskribapena 
Hostoen erroseta batetik 30 cm inguruko zurtoina ateratzen da eta puntan infloreszentzia hori bat du. Hostoak eta zurtoina ile zurixkaz estalita daude. Loreak 1,8-2,2 cm diametroa du eta udan agertzen da, maiatza eta iraila artean.

Oinarritik estoloi luze finak ateratzen ditu eta landare berriak sortzen dira horrela.

## Bizitokia 
Europa osoan zabaldurik dago larre, txilardi, arroka eta harrizko hormetan.

## Erabilera 
Eguzki-lozioetan erabilia, diuretiko sendoa ere bada.

## Izen arruntak 
* 
* 
* 
* , ''Piloselle, Oreille de souris, Piloselle de rat, Herbe à l'épervier, Veluette*.
* 
* 
* , *Pelusilla, Hierba de la Salud, Carrillejo''.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Iruditegia 

Irudi:Hieracium pilosella 12.jpg|Landarea.
Irudi:Hieracium pilosella 2015 G1.jpg|Loreak.
Irudi:Pilosella officinarum 114128026.jpg|Hostoen errosetak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Algarbeko Futbol Kopa

**Algarbeko Futbol Kopa** () Emakumezkoen futbol selekzioen arteko txapelketa da, mundu mailako prestigiotsuenetakoa, urtero Portugalgo Algarbe eskualdean jokatzen dena. Estatu Batuetako selekzioa da garaipen gehien lortu dituena, 10 hain zuzen ere.

## Palmaresa 
* (luz), luzapenaren ondoren.
* (pen), penalti jaurtiketak.
* ¹ 2018ko finala ez zen jokatu ekaitzarengatik. Urte horretan finalista biak txapeldun izan ziren beraz.
* ² 2020ko finalik ez zen izan Italiak uko egin ziolako jokatzeari COVID-19 pandemia zela eta.

## Garaipenak 
## Kanpo estekak
Akonitina

**Akonitina** irabelarraren hostoetan eta sustraietan dagoen alkaloide oso pozoitsua da, antzinatik ezaguna. Arnas giharrak geldiarazten ditu, eta heriotza ekartzen oso denbora gutxian.

Lehen antipiretiko eta analgesiko moduan erabiltzen zuten, dosia ondo neurtzea zaila zen arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alma Karlin

**Alma Karlin** (izen osoa, *Alma Vilibalda Maximiliana Karlin*), (Celje, 1889ko urriaren 12a - Pečovnik, 1950eko urtarrilaren 15a) Esloveniako idazlea, poeta, bidaiaria, etnologoa eta poliglota izan zen.

## Biografia 
Alma Karlin Celjen jaio zen, Austria-Hungariako Inperioaren barnean. Familia austriazalea zuen eta hala hazi zen bera ere. Ikasketak Grazen (Austria) eta Londresen egin zituen. Han hizkuntza ugari ikasi zituen, hala nola, ingelesa, frantsesa, latina, italiera, norvegiera, daniera, finlandiera, errusiera eta espainiera. Beranduago pertsiera, txinera eta japoniera ere ikasi zituen.

Parisen sei hilabetez ere bizi izan zen eta Sorbonan hainbat hizkuntzen klaseak eman zituen. Garai hartan hamar hizkuntzetako hiztegiak egin zituen, tartean esloveniera ere bai.

Lehen Mundu Gerrarekin batera Ingalaterratik alde egin behar izan zuen, austriarra izanik  izendatu baitzuten, eta Suedia eta Norvegiara egin zuen alde. Han Selma Lagerlöf idazle suediarra ezagutu zuen eta honek Nobel Sarirako proposatu zuen.

1919an gerra bukatu zenean etxera itzuli zen eta dirua biltzen hasi zen Celjen hizkuntza eskola bat sortzeko. Urte hartako azaroaren 24an bederatzi urtetako bidaiari ekin zion Ipar eta Hego Amerika, Ozeania eta Asiako hainbat herrialdetan egon zen. Azken herrialdea India izan zen. 1928ko urtarrilean amaitu zuen bidaia, hiltzear zeukan amarengana etorri baitzen.

Ordutik aurrera ez zuen gehiago bidaiatu eta idazteari ekin zion. 1934 aldean teosofia ikasten hasi zen eta katolizismoan murgildu zen. Alemanez idatzi zuen, harik eta naziek boterea eskuratu zuten arte. Ordutik aurrera ez zuen alemanez idatziko, protesta gisa, eta Alemanian bere liburuak erre egin zituzten.

Alemaniarrek Eslovenia okupatzerakoan Alma Karlin atxilotu eta Mariborrera eraman zuten. Thea Gamelin lagunak askatu egin zuen eta Almak Eslovenia hegoaldera egin zuen ihes, esloveniar partisanoek kontrolpean zuten eremura. Dalmazian egon zen Gerra amaitu arte. 1950an tuberkulosiaren erruz hil zen Celje ondoko Pečovnik herrian.
Azido saliziliko

**Azido salizilikoa** konposatu organiko aromatikoa da, C7H6O3 formula duena azido karboxilikoen familiakoa. Solido zuri gisa agertzen da, baina kolorea galduz joaten da argiaren eraginez. Disolbagarria da eterretan, azetonatan, alkoholetan eta bentzenotan, baina nekez uretan. Sukoia da. 

Izena latinezko , sahats, hitzari sor dio arbola horren azaletik eta hostoetarik erauzi izan baita aintzinatetik.

Bestetik, fitohormona bat da.

## Sintesia 
Azido salizilikoa sodio fenolatotik abiatuz prestatzen da bi urratsetan. Aurrenekoan, presio eta tenperatura handitan, 100 atm eta 115 C hurrenez hurren, karbono(IV) oxidoz tratatzen da. Sortzen den *sodio salizilatoa* azido sulfurikoz tratatzen da azido lortzeko.
 542x542px
Azido azetilsalizilikoaren hidrolisiaz ere erdietsi daiteke.

## Erabilera 
Azido salizilikoa aintzinatik erabii izan da botika gisa. Egun azaleko gaixotasunak tratatzeko usatzen da, hala nola, psoriasia, garatxoak, aknea, ezkabia eta Iktiosia

Industrian gehienbat azido azetilsalizilikoa sintetizatzeko erabiltzen da.

C7H6O3 + (CH3CO)2O -> C9H8O4

Bakterizida, kontsebatzaile eta antiseptiko gisa ere baliatzen da azido saliziliikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskopolamina

**Eskopolamina** edo **burundanga**, (C17H21N1O4) belaikitik, estramoniotik eta beste landare solanazeo batzuetatik ateratzen den alkaloide pozoitsua da.

Lehendabizikoz Albert Ladenburg alemaniarrak 1880an isolatua, droga moduan erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kontzejupetik

***Kontzejupetik*** Oñatiko udalaren eskutik argitaratzen den hilabetekaria da. Herriko albisteak, erreportajeak, historia, kirolak... jasotzen dira bertan. 90. hamarkadatik argitaratzen da, eta hileko lehen ostegunetan banatzen da (abuztuan izan ezik). 300 zenbaki baino gehiago argitaratu dira, eta hilabetero 5.500 aleko tirada du aldizkariak. Euskara hutsean argitaratzen da, euskara batua zein herriko euskalkia uztartuz.

## Historia 
Sorrera Oñatiko Udal euskara departamentuaren ardurapean izan zen 1988ko urtarrilean, hasieran maiztasun finkorik gabe, 1991ko abendura bitartean. 1992ko irailetik aurrera, berriz, egonkortasuna bereganatu zuen, eta hilabeteroko maiztasuna finkatu. Ordutik, hilabeteko lehenengo ostegunetan kaleratzen da aldizkaria, abuztuan izan ezik. Urtean 11 zenbaki. Herriko etxe, denda, elkarte eta bestelako erakunde guztietara banatzen da, dohain. 1998 urtetik gazteei zuzendutako osagarria argitaratzen da, **Etxagok ama begira** izenburuarekin, eduki ludikoak dituena. 2015. urteko maiatzean zenbait aldaketa egin ziren aldizkariaren diseinu eta edukietan.

## Gaiak 
Oñatiko udaletxean hartzen diren erabakiak eta herri mailako gizarte, kultura, kirol, politika nahiz ekonomia arloko gaiak euskara hutsean jorratzen ditu.

## Ikus, gainera 
* Idoia Etxeberria Elortza
*

## Kanpo estekak 
* Kontzejupetik, Oñatiko udal aldizkaria
* Kontzejupetik Issuu zerbitzuan
Oñati irratia

**Oñati Irratia** Gipuzkoako Oñati herriko irratia da, herriko udalaren ekiminez emititzen duen irratia. 1991. urteko maiatzean jaio zen, herritarrak informatzearekin batera euskara sustatzeko asmoz. Herriko albisteak, agenda deialdiak, kirolak, lehiaketak, elkarrizketak, erreportajeak... emititzen ditu, FMko 107,4 frekuentzian zein interneten.

Astelehenetik ostiralera bitarteko emisioak eskaintzen ditu, eguerdian eta arratsaldean (eta gauean bi saioen errepikapena). 2016ko maiatzean, 25. urteurrena dela eta, saio bereziak antolatu zituzten herrian zehar.

## Ikus, gainera 
* Euskarazko irrati kateak

## Kanpo estekak 
* www.oñati.eus irratiaren webgunea.

]
Hiosziamina

**Hiosziamina** (C17H23NO3) belladonatik, estramoniotik eta beste landare solanazeo batzuetatik ateratzen den alkaloide pozoitsua da. Azido tropikoak eta tropinak osatutako esterea da. Begi-ninia zabaltzeko erabiltzen da batez ere. Naturalki erabelarrean edo asma-belarrean aurki daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tinkara Kovač

**Tinkara Kovač** (Koper, Eslovenia, 1978ko irailaren 3a -), abeslari esloveniarra da.

## Bizitza eta obra 
Koper hirian jaio zen 1978an eta bere ibilbide profesionala 1997an hasi zuen. 2004an flauta jotzen hasi zen eta Jethro Tull taldeak Europan zehar egin zuen biran hartu zuen parte. 2014 urtean Eurovision Abesti Lehiaketan Eslovenia ordezkatu zuen Kopenhagen baina azken aurreko postuan gelditu zen.

## Diskografia 
* *Ne odhaja poletje* (1997)
* *Košček neba* (1999)
* *Na robu kroga* (2001)
* *O-range* (2003)
* *Enigma* (2004)
* *aQa* (2007)
* *The Best of Tinkara* (2009)
* *Rastemo* (2012)
* *Zazibanke* (2013)
* *Round and Round/Spet* (2014)
* *Dober dan, življenje* (2016)
* *Cuori di ossigeno* (2017)

## Kanpo-loturak 
*  Abeslariaren webgune ofiziala.
Fran Miklošič

**Fran Miklošič** (Radomerščak, 1813ko azaroaren 20a - Viena, 1891ko martxoaren 7a) Esloveniako hizkuntzalari ezaguna izan zen.

## Biografia 
Fran Miklošič Radomerščak herrian jaio zen, Austria-Hungariako Inperioan eta Grazeko Unibertsitatean filosofia eta Vienako Unibertsitatean zuzenbidea atera zituen. Bere ikasketetan zehar Jernej Kopitarren filologia esloveniarrari buruzko lanaren inguruan interesa azaldu zuen.

1844 eta 1862 artea Austriako Liburutegi Nazionalean egin zuen lan eta 1849 eta 1886 artean Vienako Unibertsitateko filologia eslaviarraren departamentuan ere aritu zen.

Bere lanek eslaviar hizkuntzaz gain beste hizkuntza batzuk ere aztertu zituzten, hala nola, errumaniera, arumaniera, albaniera, grekera eta erromaniera.

1848ko iraultzan parte hartu zuen mugimendu eslaviar nazionalaren alde.
France Prešeren

**France Prešeren** (Vrba, 1800ko abenduaren 3a - Kranj, 1849ko otsailaren 8a) Esloveniako poeta erromantiko handiena izan zen, XIX mendearen lehen aldian bizi izan zena. Eslovenierazko literaturaren aitzindaria izan zen eta hil ondoren herrialdeko kanon literarioa bihurtu zen. Batez ere eslovenieraz idazten zuen, baina alemanez ere bai.

## Biografia 
Vrba herrixkan jaio zen Austria-Hungariako Inperioaren barnean, Karniola Garaia eskualdean. Filosofia ikasi zuen eta ondoren Vienan zuzenbidea. 1828an doktoratu zen eta abokatu izaten saiatu zen baina bere ideia liberalen erruz ez zuen aukerarik izan eta Ljubljanako abokatu talde batetako laguntzaile izatea baino ez zuen lortu. 1846an azkenean Kranjn lortu zuen abokatua izatea baina bi urte beranduago hil zen.

Karniolan bizi zenez, hasieran batez ere karniolartzat hartu zuen bere burua, baina pixkanaka-pixkanaka esloveniar nortasun zabalagoa garatu zuen.

## Bibliografia 
Bere lehenengo poesia Iliriar orria aldizkarian agertu zen 1827an, "Neskatilei" izenburua zuena, (*Dekletom / An die Mädchen*).

Poesia gehienak *Karniolako erletxoa* aldizkariak argitaratu zituen eta 1843tik aurrera "Nekazal eta Artisau egunkaria"-n. 1846an bertan *France Prešeren doktorearen poesiak* (*Poezije Doktora Franceta Prešerna*) argitaratu zuen.

Bere lanik ezagunena *Sonetni Venec* soneto liburua izan zen.

## Onarpena 
Ljubljanako enparantza nagusiak bere izena darama, Prešeren enparantza. 1.000 tolaretako billetetan bere aurpegia agertzen zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atropina

**Atropina** (C17H23NO3) hainbat landare solanazeoren sustrai eta hostoetan, belaikiarenetan batez ere, azaltzen den alkaloide pozoitsua da. 118° C-an urtzen da eta berehala lurrintzen da beroarekin. Alkoholetan eta eterrean ondo urtzen da eta ez hain ondo uretan. Medikuntzan hainbat erabilera ditu: begi azterketetan begi-ninia zabaltzeko; urdail giharrak baretzeko, bihotz taupadak azkartzeko; morfinaren antidoto bezala.

Herri sendagintzan betidanik erabili izan dira atropina duten landareak, belaikia eta asma-belarra batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santorio Santorio

**Santorio Santorio** () (Capodistria, 1561ko martxoaren 29a - Venezia, 1636ko otsailaren 22a), XVI mendeko mediku veneziarra izan zen.

## Biografia 
1582an Paduan graduatu zen eta 1587an noble kroaziar bat hartatu zuen. Hurrengo 12 urtetan eslaviarren artean aritu zen baina Paduako lagunekin harremanetan jarraitu zuen, hala Galileo Galilei eta Hieronymus Fabriciusekin.

Eskola Iatrofisikoaren erakusle handiena izan zen. Honek animalien gorputzaren funtzionamendua prozesu mekanikoekin soilik azal zitekeela zioen eta Galileoren asmakizunak aplikatu zituen medikuntza jardueretan, esate baterako termometroa eta pultsazioen erlojua. 1614an *Statica De Medicina* (Medikuntzako neurketei buruz") liburua argitaratu zuen.

30 urtetan zehar bere burua neurtu zuen, jan eta edaten zuena eta pixa eta gorotzak ere bai. Egunero 1'25 kilogramo ur galtzen dituela zehazten zuen. Bere aurkikuntzek balio zientifiko handirik ez duten arren bere metodo enpirikoa haintzat hartzen da.
Jacobus Gallus

**Jacobus Gallus** (Ribnica, 1550ko uztailaren 3a - Praga, 1591eko uztailaren 18a) Esloveniako musikagilea izan zen.

## Biografia 
*Jakob Petelin* izenarekin jaio zen. Petelin hitzak "oilarra" esan nahi du eta hortik hartu zuen izena. Eslovenian jaio bazen ere (garai hartan Germaniako Erromatar Inperio Santuaren parte) Moravia eta Bohemian bizi izan zen eta horregatik txekiar konpositoretzat hartu izan da. 1574an Vienako gorteko koroan aritu zen eta 1585etik aurrera Pragako San Juan Balustrada elizako organista izan zen.
Abulkasis

**Abulkasis** edo **Abu al-Qasim** (jaiotzez Abu al-Qasim Khalaf ibn al-Abbas Al-Zahrawi, ; Medina Azahara, 936 &ndash; 1013) andalustar medikua izan zen.

Kordoban ikasi zuen, non Al Hakan II.aren gorteko mediku bilakatu zen. Bere *Tasrif* entziklopedia medikoa Europako zirujau gehienek erabili zuten, Gerardo Cremonakoak latinera egindako itzulpenari esker.

## Erreferentziak
Anton Ažbe

**Anton Ažbe** (Škofja Loka, 1862ko maiatzaren 30a – Munich, 1905eko abuztuaren 5a) Esloveniako margolari errealista izan zen, Austria-Hungariako Inperioaren garaian, XIX. mendean herrialde honetako garrantzitsuena.

## Biografia 
Anton Ažbe Škofja Lokan jaio zen, Dolenčice herrixkan, 1862ko maiatzaren 30ean. Alois eta Anton Ažbe nekazari familia batean jaio ziren Austria-Hungariako Inperioan, gaurko Eslovenian. Tuberkulosiak hil zuen aita 40 urte besterik ez zituenean eta 7 urteko umezurtzak geratu ziren ezinean zegoen amarekin. Zaintza-etxeetan hazi behar izan zuten eta Aloisek garapen arrunta izan bazuen ere, Antonek osasun arazo larriak izan zituen: ahultasun kronikoa, bizkarrezur deformatua, hazteko atzerapen orokorra... Tutoreak Antonek ezin ziola nekazari lanari heldu erabaki zuen eta ikastera bidali zuen Klagenfurtera.

Bost urte eman zituen han eta Ažbe Ljubljanara joan zen. Noizbait, Janez Wolf esloveniar margolaria ezagutzeko aukera izan zuen. Ez dakigu asko harreman hartaz, baina 1880an, Ažbe Wolfi lagundu zion Zagorje ob Saviko elizako freskoak konpontzen eta, 1882an, berriz, Deikundeko eliza frantziskotarra (Ljubljana).

1882an Vienako Arte Ederren Akademian hasi zituen ikasketak eta, 1884an, Munichera joan zen, aurrekoa baino liberalagoa eta modernogoa jotzen zena.

1892an bertako Arte Ederren Akademian eskolak eman zituen eta, ikasleen artean, Vasili Kandinski ere izan zuen, beste askoren artean: Alexei Jawlensky, Matija Jama, Rihard Jakopič, Nadežda Petrović, Matej Sternen... 150 bat badira.

Mundu akademikotik estiloa garatzen joan zen pintura errealista baterantz eta bera eta Yuri Shubitsem Esloveniako errealismoaren ordezkari izan ziren. *Beltzezko emakumea* bere printzipio artistikoen isla da, iluminazioak duen kolorea aldatzeko ahalmena azaltzen baitu.

Irakasteko metodologiak, berriz, ikaslearen gaitasun indibidualak garatzeko helburua zuen, bakoitzak bere estilo propioa aurki zezan.

1904an, eztarriko minbiziak eraso zuen betidanik erretzaile izan zen Ažbe eta, 1905eko udaberrirako, ezin janik irentsi utzi zuen.
1905eko abuztuaren 5ean hil zen Munichen.

## Kanpo estekak 
*  Biografia
Primož Peterka

**Primož Peterka** ( ahokstua; Ljubljana,  -) Esloveniako eskiatzailea arrakastatsua izan da, jauzietan espezializatu zena.

## Ibilbidea 
Primož Peterka Ljubljana ondoko Prikrnica herrian jaio zen. Kranjko Triglav eski klubean hasi zen. 1996an egin zuen debuta Munduko Kopan. 1996-97 denboraldian zazpi txapelketa irabazi zituen eta baina Lau tranpolinen txapelketa garrantzitsua ere. 1997an 200 metrotik gorako jauzia egin zuen lehen eskiatzaile esloveniarra izan zen.

Bere herrialdeko inoizko kirolaririk hoberenen artean dago.

## Palmaresa 
* Munduko Kopa:
** Irabazi: 1996-97, 1997-98.
* Irabazitako txapelketak:
**  Zakopane: 1995-96, 1997-98
**  Falun: 1995-96, 1996-97, 1997-98
**  Kuusamo: 1996-97, 2002-03
**  Harrachov: 1996-97
**  Garmisch-Partenkirchen: 1996-97, 2002-03
**  Engelberg: 1996-97 (2 txapelketa)
**  Bad Mitterndorf: 1996-97
**  Lahti: 1996-97
**  Oslo: 1997-98
* Olinpiar Jokoak:
** Brontzezko domina 2002an.

## Filmak 
Bi filma egin dira Primož Peterkaren bizitzari buruz, *Vleci, Primož* (Hegan egin, Primož) eta *Peterka: leto odločitve* (Peterka, erabakiaren urtea).

## Kanpo loturak 
* Kirolariaren fitxa (International Ski Federation).
Dioskorides

**Dioskorides** (, ; Anazarbus,  - ) Ziliziako medikua izan zen.

Erromatar armadan lan egin zuen eta Neron enperadorearen agintaldian baita Erroman ere. 50 eta 70. urteen artean Dioskoridesek  (Gai medikoaz) izeneko bost liburukiko eskuliburua idatzi zuen, egungo farmakologia guztien arbaso bilakatu zena. Izan ere, Erdi Aroan Hasdai ben Xaprut mediku eta diplomatiko juduak, 949an, Kordobako_Kalifa-herriko enbaxadore gisa, Abd ar-Rahman III.aren agintaldian, Bizantzioko Konstantino VII.aren gortean,  Dioskoridesen lana ezagutu eta itzuli zuen grezieratik; horrela XVIII. mende arte erreferentziazko lana bilakatu zen farmakologia alorrean.

## Erreferentziak
Dioscoreaceae

**Dioscoreaceae** landare monokotiledoneoen familia bat da, barnean 750 espezie dituena.

Belarkarak edo zurezkoak dira eta zurtoin kiribilduak, hosto distiko eta palmatinerbioak, lore txiki eta dioikoak, eta sarritan, erraboila mamitsuak dituzte. Eskualde epel edo beroetan hazten dira eta bere baitan apomahatsa hartzen du.

## Generoak 
;Dioscoreaceae (*sensu stricto*)
* *Borderea*
* *Dioscorea*
* *Epipetrum*
* *Rajania*
* *Stenomeris*
* *Tamus* (batzutan *Dioscorea*-ren barnean)
;(Taccaceae)
* *Tacca*
;(Trichopodaceae)
* *Avetra*
* *Trichopus*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victor Monteiro

**Victor Monteiro Oliveira** (Guimarães, Portugal, 1994ko ekainaren 16a) futbolari portugaldarra da. 

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Athleticen harrobian hezia 2006tik, Baskonian jokatzera heldu zen. bere aro zurigorria bukatuta talde ugaritan ibili izan da.

## Estatistikak 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Victor Monteiro
Hystricidae

**Hystricidae** ugaztunen familia bat da, karraskarien barruan sailkatuta dagoena. Mundu Zaharreko espezieak dira.

## Espezieen zerrenda 
* **Hystricidae** familia
** *Hystrix* generoa
*** *Acanthion* azpigeneroa
**** *Hystrix brachyura*
**** Hystrix javanica*
*** *Hystrix* azpigeneroa
**** *Hystrix africaeaustralis*
**** *Hystrix cristata*
**** *Hystrix indica*
*** *Thecurus* azpigeneroa
**** *Hystrix crassispinis*
**** *Hystrix pumila*
**** *Hystrix sumatrae*
** †*Miohystrix*
** †*Xenohystrix*
** †*Sivacanthion*
** *Atherurus*
*** *Atherurus africanus*
*** *Atherurus macrourus*
** *Trichys*
*** *Trichys fasciculata''

## Kanpo estekak
Thaylor Lubanzadio

**Brian Thaylor Lubanzadio Aldama** (Bilbo, Bizkaia, 1994ko otsailaren 27a) futbolari bizkaitarra da. 

## Biografia 
Aurrelari gisa aritzen da. Danok Baten harrobian hezia, 2015ean Eibarrek fitxatu zuen bere bigarren taldea zen Vitorian jokatzeko. 2016an Real Unionera joan zen lagatua.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Bojan Adamič

**Bojan Adamič** (Ribnica, 1912ko abuztuaren 9a - Ljubljana, 1995eko azaroaren 3a) Esloveniako musikagilea izan zen, jazz konposatzailea hain zuzen ere.

## Biografia 
Bojan Adamič Ribnican jaio zen eta 1941ean piano ikasketak egin zituen Ljubljanako Musika Akademian.

Bigarren Mundu Gerran Esloveniako erresistentzia antifaxistaren alde egin zuen eta 1943an esloveniako partisanoen parte izan zen. Alemaniarren eraso batean zauritu egin zuten eta basera eraman zuten Askatasun Frontearen irratian musika jartzeko lana emanez.

## Lana 
*RTV Slovenia Big Band*-eko lehenengo zuzendaria izan zen eta Postojnako leizearen birirekitze kontzertuan izan zen 1945ean.

Hasieratik jazz musika gogoko zuen arren flmetako musika bandak egitear ekin zion. 200 filme baina gehiagotan konposatu zuen musika, Elovenian ezezik, Estatu Batuetan, Hungarian, Suitzan, Alemanian, Frantzian eta Britainia Handian.
Katarina Srebotnik

**Katarina Srebotnik** (Slovenj Gradec, Eslovenia, 1981eko martxoaren 12a) tenislari esloveniarra da.

## Kirol Ibilbidea 
Gazte mailan 1998ko Wimbledoneko txapelketa irabazi zuen eta urte berean AEBetako Irekian finalera iritsi zen.

1995ean egin zuen debuta profesional mailan eta lehenengo urteetan ITF-ko hainbat txapelketa irabazi zituen, Ismailia (1996), Zadar (1997), Šibenik (1998) eta Dubai (1999).

Ondorengo urteetan lau WTA txapelketa irabazi zituen, Estoril (1999), Acapulco (2002), Auckland (2005), Estokolmo (2005), eta hainbat urtetan 30 aurrenekoetan egon zen. Dena dela emaitzarik onenak binakako txapelketatan izan ditu garaipenik handiena 2011 Wimbledongo txapelketa izan zen. Urte horretan WTAko bikoteen zerrendaburu izatera iritsi zen uztailaren 4ean. Gaur egun Dubaien bizi da.

## Palmaresa 
### Bakarkako emaitzak 
* **WTA txapelketak** (4): Estoril (1999), Acapulco (2002), Auckland (2005), Estokolmo (2005)

### Grand Slam: Binakako finalak 
* Wimbledongo txapelketa
** Txapelduna (1): 2011
** Finalista (1): 2007
* Roland Garros txapelketa
** Txapelketa (0)
** Finalista (2): 2007, 2010
* AEBetako Irekia:
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 2006
### Grand Slam: Binaka mixtoak 
* Roland Garros txapelketa
** Txapelketa (3): 1999, 2006, 2010
** Finalista (3): 2007, 2008, 2011
* AEBetako Irekia:
** Txapelduna (1): 2003
** Finalista (2): 2002, 2005
* Australiako Irekia:
** Txapelduna (1): 2011
** Finalista (0)
* Wimbledongo txapelketa
** Txapelduna (0)
** Finalista (1): 2008
Beldurrezko eleberri

[thumb|[Gustave Doréren "The Raven".]]
**Beldurrezko eleberria** eleberriaren azpigeneroa da. Eleberria, bestetik, epikaren edo narratibaren azpigeneroa da. Literatura mota honen ezaugarri nagusia beldurra helburu literario nagusia bezala azaltzea. Eleberri mota honen aurrekariak eleberri gotikoa eta beldurrezko ipuina izan dira.

## Ezaugarriak 
Beldurrezko eleberria bereziki herrialde anglosaxoietan landu da, baita ere Frantziako literaturan. Hona hemen ezaugarri batzuk:
* sarritan ipuin eta kondaira tradizionaletan oinarritzen da
* pertsonai asko ez dira gizaki arruntak, naturaz gaindikoak baizik: mitologiatik hartutakoak (banpiroa, sorgina, deabrua, gizotsoa, mamuak, zonbiak...)
* XX. mendetik gai berriak aurkitzen ditugu: estralurtarrak, mehatxu nuklearra, hondamendi ekologikoak... Zentzu horretan zientzia-fikzioarekin eta fantasiarekin nahastu daiteke.

## Beldurrezko eleberrien idazle ezagunak 
### Ingelesezko idazleak 
### Frantsesezko idazleak 
## Izenburu ezagun batzuk 
* 1764, Horace Walpole: *The Castle of Otranto*
* 1797, Matthew Lewis: *The Monk*
* 1818, Mary Shelley: *Frankenstein*
* 1838, Edgar Allan Poe: *The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket*
* 1886, Robert Louis Stevenson: *Jekyll doktorearen eta Hyde jaunaren kasu bitxia*
* 1890, Oscar Wilde: *Dorian Grayren erretratua*
* 1897, Bram Stoker: *Drakula*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eleberri gotikoa
* Mamuen ipuin
* Beldurrezko ipuina
* Beldurrezko zinema

## Kanpo estekak
Simon Špilak

**Simon Špilak** (Tišina, 1986ko ekainaren 23a) Esloveniako txirrindulari profesionala da. Garaipenik handiena 2010ko Romandiako Tourra izan zuen.

Euskal Herriko Itzulian ere aritu izan da eta 2013 eta 2014an laugarren postuak lortu zituen.

## Kirol ibilbidea 
**2004**
* 3. Munduko Junior txapelketan
**2010**
* Romandiako Tourra
**2012**
* 10. Euskal Herriko Itzulian
**2013**
* Nafarroako Sari Nagusia
* Eschborn-Frankfurt
* 2. Romandiako Tourrean eta etapa bat
* 4. Euskal Herriko Itzulian.
* 4. Andaluziako Itzulian.
**2014**
* Dauphiné Libéréko etapa bat
* 2. Romandiako Tourrean eta etapa bat
* Norvegiako lasterketa Artikoko etapa bat
* 4. Euskal Herriko Itzulian
**2015**
* 2. Romandiako Tourrean.
* 3. Paris-Nizan
**2016**
* 7. Romandiako Tourrean
* 8. Euskal Herriko Itzulian
* 9. Suitzako Itzulian
**2017**
* Suitzako Itzulia
* 10. Euskal Herriko Itzulian

## Itzuli handiak 
-: Ez zuen parte hartu
Ut.: Utzi zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak