Alto de la Cruz

**Alto de la Cruz** Cortes udalerrian dagoen Historiaurreko aztarnategia da. Aztarnategia Brontze Aroaren amaierako eta Burdin Aroko aztarnak ditu eta gari hartako Europako garrantzitsuenetakoa da. Izan ere, Nafarroako Kultura Intereseko Ondasun izendatu zuten. 

Kanpotik muino baxu bat bezala ikusten da eta lur lauan eraikitako herrixka gisa klasifikatu zuen Javier Armendarizek. 

## Historia 
Aztarnategia 1946an aurkitu zuen herriko herritar batek eta bere lehen ikerlaria Blas Taracena izan zen. 1953. urtetik aurrera, Joan Maluquerrek hartu zuen ikerketen ardura.

Urtetan egin ziren ikerketak, eta hiru garai (fase) bereizi ziren, kronologia honekin, berrienetik zaharrenera: III. herria, K.a. 850-700 urtetakoa;  II. herria, K.a.700-500 urte eta  I. herria, K.a. 550-350 urte. Indusketa-kanpainei esker, aztertu diren eraikuntza-hondakinak eta materialak ugariak dira, batez ere II. herrixkan topatutakoak, non zeramikazko zenbait pieza nabarmentzen baitira.

Fitxategi:Pico (45891303972).jpg

Lehen emaitzak Historiaurreko eta Protohistoriako Zientzien Nazioarteko IV. Biltzarrean aurkeztu ziren, Madrilen, 1954an, eta, ondoren, 1958an Hanburgon egindako V. Kongresuan. Brontze aurreratuaren Arotik Burdinaren Lehen Arora bitarteko sekuentzia estratigrafiko zabalak Nafarroako Gorteetako aztarnategia ezinbesteko erreferentzia bihurtu du Europako historiaurrearen azterketetan.

## Margotutako etxea 
Eskematizazio geometriko zorro­tzak dira. Marra zuzen eta triangelu alderako joera nabari zaie. Ez-figuratiboak diren apaingarri geometriko marraz­koen ondoan, garbi igar daiteke giza irudi bat, bi triangelu soilez osaturikoa. Ia esan daiteke XX. mendeko arte abstraktu geometrikoaren ereilea dela, 2.500 urtetarako distan­tzian, Burdin Aroko jende haien urrutiko kimuak.

Armando Llanos ez zen ausartu Cortesko eta Solacuevako gizakiari buruz­ko pinturen kronologia Az­ken Bron­tze aldira baino atzerago eramaten; hain justu, aldi horretako zeramiken an­tza aur­kitu zielako, eta hildakoen gurtzan erabiliak zirenak direla dio.

Apellaniz hain beranduko kronologiarekin ez dago ados, Llanosen tipologia bera ere ez du onargarria ikusten, garapen-iriz­pidea erasten bazaio, kobazulo-santutegi bateko –Solacuevako– pinturak, Levanteko artearekin zerikusi handiagoa dutenak, eta aire libreko –Nafarroako, Cortesko– herri baten arteko desberdintasunak argudiatuz. Bestalde, ez dago pintura hauek Burdin Arokoak direla ziurta dezakeen aur­kikun­tza estatigrafi­korik. Hala ere, bat dator A. Llano­sekin hildakoen gurtzan erabiliak direla esatean.

## Gizarteratzea 
Egun  aztarnategiaren erakusketa Iraunkorra dago Cortesko gazteluan. 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Maluquer de Motes, J. (1958) *El yacimiento hallstáttico de Cortes de Navarra. Estudio crítico II.* Excavaciones en Navarra bilduma. VI. liburukia. Iruñea : Vianako printzea erakundea eta Nafarroako Gobernua.
* Maluquer, Jua; Gracia, Francisco eta Munilla, Gloria. "Alto de la Curz – Cortes de Navarra",  *Trabajos de Arqueología Navarra*, 9.

## Ikusi, gainera 
* Euskal Herriko historiaurreko zeramika

## Kanpo estekak 
*  Alto de la Cruz-eko museo birtuala

*  Jornadas Europeas de Patrimonio 2020 ‘Educación y Patrimonio’ UOC.
*