Liet International

**Liet International** Europako hizkuntza gutxituetan abestutako kantentzako nazioarteko leihaketa da. Leihaketa 2002an sortu zen, mendebaldeko frisierazko Liet musika-leihaketaren nazioarteko segida bezala. Azkeneko hau 1991tik urtero Leeuwarden hirian ospatu izan da, eta 2002tik 2006ra, Liet Internationalen ospalekua ere izan da. Orduz geroztik, herrialde ezberdinetan ospatu izan da. 2020tik, leihaketa bi urtez behin ospatzen da. Aurretik, maiztasun irregularra mantentzen zuen, hainbat urtetan bertan behera utzi zelarik. Gainera, 2008tik, Europar Kontseiluaren babespena du.

Hizkuntza gutxitu heinean, euskarak bere ordezkapenak izan ditu hainbat ediziotan. Izan ere, lau aldiz leihatu da Euskal Herria, 2002, 2006, 2011 eta 2012an zehazki. Posturik hoberena 5.a izan zen, 2011an Siroka taldea "Hi, vascofona!" kantarekin leihatu zenean.

## Edizioen laburpena 
Liet International 14 aldiz ospatu izan da 2002an eratu zenetik. Edizio bakoitzeko irabazlea hainbat musikari eta abeslariz osatutako epaimahai batek aukeratzen du, eta honetaz gain, publikoaren saria ere ematen da. Irabazpen gehien lortu dituen eskualdea Sápmi da, 5ekin.

## Edizioak 
### 2002 
Lehen Liet International leihaketa Leeuwardenen (Herbehereak) ospatu zen 2002ko apirilaren 28an, frisiar Liet leihaketa baino egun bat geroago. 10 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten.

Epaimahai zein publikoaren saria Kataluniak irabazi zituen, Pomada taldea eta haien kanta "En pere gallerí"-k ordezkatuta. Gainera, lehen hiru postuak baino ez ziren argitaratu.

### 2003 
Bigarren Liet International leihaketa Leeuwardenen (Herbehereak) ospatu zen 2003ko azaroaren 23an. 10 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten. Edizio honetan, Friulik, Galiziak, Kornuallesek eta Lusaziak parte hartu zuten lehen aldiz. Bestalde, aurreko urtean ez bezala, Bretainia, Euskal Herria, Ipar Frisia eta Kaxubiak ez zuten kantarik bidali.

Leihaketako epaimahaiaren saria Sápmik irabazi zuen, Transjoik taldea eta haien "Mijjajaa" abestiarekin. Publikoaren saria Kornuallesek irabazi zuen, Gwennok ordezkatuta "Vodya" abestiarekin.

### 2004 
Hirugarren Liet International leihaketa Leeuwardenen (Herbehereak) ospatu zen 2004ko urriaren 22an. 10 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten. Eskozia eta Limburg lehen aldiz ageri ziren eta Bretainia leihaketara itzuli zenz, Irlanda, Katalunia eta Kornualles erretiratu zirelarik.

Epaimahaiaren zein publikoaren sariak Sápmik irabazi zituen, Niko Valkeapääk ordezkatuta "Rabas mielain" abestiarekin. Honek eskualdearen bigarren irabazpena suposatu zuen.

### 2006 
Laugarren Liet International leihaketa Östersunden (Suedia) ospatu zen, beraz lehen aldiz Leeuwardenetik irteten. 11 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten, hasiera batean aurkeztutako 60tik aukeratuta. Lehen aldiz Man Irla, Erromaniera, Torne Ibarra eta Votiarrek parte hartu zuten, eta Euskal Herria leihaketara bueltatu zen. Bestalde, Bretainia, Gales, Limburg eta Lusaziak ez zuten ordezkapenik lortu.

Epaimahaiaren saria hirugarren aldiz Sápmik irabazi zuen, Johan Kitti eta Ellen Sara Bæhrek osatutako bikoteak "Luđiin muitalan" kantarekin ordezkatzen zuela. Publikoaren saria, baina, Okzitaniak irabazi zuen, Liza Pannetierren "Solèu roge" kantarekin.

### 2008 
Bosgarren Liet International leihaketa 2008ko urriaren 18an ospatu zen Luleån (Suedia). 11 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten. Arbëreshë Herria, Asturias, Korsika eta Mordoviak lehen aldiz parte hartu zuten, eta Bretainia eta Gales leihaketara itzuli ziren. Aldiz, Erromani Herria, Eskozia, Euskal Herria, Man Irla, Okzitania eta Votiarrek ez zuten abestirik bidali.

Epaimahaiaren zein publikoaren sariak Korsikak irabazi zituen, Jacques Culioliren "Hosanna in excelsis" kantak ordezkatuta. Hau eskualde bat bere lehen saiakeran irabaztea lortzen zuen lehen aldia izan zen, lehenengo edizioa kenduta.

### 2009 
Seigarren Liet International leihaketa 2009ko urriaren 31an ospatu zen, berriz ere Leeuwardenera (Herbehereak) itzuliz. 11 eskualde/hizkuntzak hartu zuten parte, haien artean Behe-aleman hiztunak, Karelia, Latgalia eta Sardiniak lehen aldiz ordezkapena lortuz. Eskozia, Irlanda eta Okzitania berriz ageri ziren leihaketan, eta aldiz Arbëreshë Herria, Bretainia, Galizia, Gales, Korsika, Mordovia eta Torne ibarrak ez zuten ordezkapenik bidali. Beraz, lehen aldiz aurreko edizioko eskualde irabazleak ez zuen ordezkapenik izan.

Epaimahaiaren saria Sápmik irabazi zuen laugarren aldiz, kasu honetan Somby taldearen eta haien kanta "Ii iđit vel"-en eskutik. Aldiz, publikoaren saria Sardiniak eraman zuen Dr. Drer & CRC Posse eta haien kanta "Apu biu"-ri esker.

### 2010 
Zazpigarren Liet International leihaketa 2010eko azaroaren 27an ospatu zen Lorienten (Frantzia). 11 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten. Leihaketan Faroeak eta [Vepsiak parte hartu zuten lehen aldiz, eta [Bretainia, Galizia eta Korsika bueltatu ziren. Aldiz, Behe-aleman hiztunak, Karelia, Latgalia, Okzitania eta Sardiniak ez zuten ordezkapenik bidali.

Epaimahaiaren saria Orka talde faroearrak irabazi zuen "Rúmdardrongurin" kantarekin, eta publikoaren saria aldiz Friulik, R.esistence in Dub taldeak ordezkatuta "Fieste" kantarekin.

### 2011 
Zortzigarren Liet International leihaketa 2011ko azaroaren 19an ospatu zen Udinen (Italia). 12 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten, ordura arteko kopururik handiena. Edizio honetan Burgenlandeko kroaziarrak, Erromantxe hiztunak, Ladinia eta Udmurtia agertu ziren lehen aldiz, eta Euskal Herria leihaketara bueltatu zen. Aldiz, Bretainia, Faroeak, Galizia eta Korsika ez zuten ordezkaririk bidali.

Epaimahaiaren saria Frisiak irabazi zuen, Janna Eijer eta "Ien klap" kantak ordezkatuta. Publikoaren saria, aldiz, Burgenlandeko kroaziarrek eraman zuten, Coffeeshock Company taldea eta "Gusla mi se je znicila" kantari esker.

Edizio honetan, Euskal Herriak bere saiakera guztien arteko posturik hoberena lortu zuen, 5. hain zuzen.

### 2012 
Bederatzigarren Liet International leihaketa 2012ko abenduaren 1ean ospatu zen Gijónen (Espainia). 11 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten. Lehen aldiz Alguer eta Ekialdeko Frisia leihatu ziren, eta Bretainia eta Korsika bueltatu egin ziren. Bestetik, Burgenlandeko kroaziarrak, Erromantxe hiztunak, Irlanda, Ladinia eta Vepsiak ez zuten ordezkapenik bidali.

Epaimahaiaren saria Bretainiak irabazi zuen, Lleuwenek ordezkatuta "Ar gouloù bev" kantarekin. Publikoaren saria aldiz Asturiasek eraman zuen, Asturiana Mining Company taldea eta "Si nun conoces Vaḷḷouta" kantak ordezkatuta.

### 2014 
Hamargarren Liet International leihaketa 2014ko abenduaren 12an ospatu zen Oldenburgen (Alemania). 10 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten. Lehen aldiz Mari El eta Minde leihatu ziren, eta Behe-aleman hiztunak, Ladinia eta Sardinia bueltatu ziren. Bestetik, Alguer, Ekialdeko Frisia, Euskal Herria, Friuli, Korsika eta Udmurtiak ez zuten ordezkaririk bidali.

Epaimahaiaren saria Ladiniak irabazi zuen, Martina Iorik ordezkatuta "Via con mia mùsega" kantarekin. Publikoaren sariaren ordez, urte honetan musikarien saria ezarri zen, zeinetan leihakideek haien artean bozkatzen zuten. Hau Sápmik irabazi zuen, Aila-duo taldea eta "Naharij kandâ" kantak ordezkatuta.

Gainera, edizio honetan soziolekto bat leihakide bezala aurkeztu zen lehen aldiz. Zehazki, Minde herriak Mindericoz egin zuen kanta, herriko oihal langileek historikoki erabilitako argotean, alegia.

### 2017 
Hamaikagarren Liet International leihaketa 2017ko apirilaren 13an ospatu zen Kautokeinon (Norvegia), 2016ko bukaeratik atzeratuta izan ondoren. 8 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten, inoiz izandako gutxiena. Lehen aldiz Baxkortostan, Luxenburgo eta Surinamek hartu zuten parte, eta Udmurtia leihaketara bueltatu zen. Aldiz, Asturias, Behe-aleman hiztunak, Ladinia, Mari El, Minde eta Sardiniak ez zuten ordezkaririk bidali.

Edizio honetan lehen leihakide ez-europarra ageri zen, Surinam alegia. Herrialde honen komunitate garrantzitsu bat bizi da Herbehereetan, eta ingeles zein nederlanderan oinarritutako kreole hizkuntza (Sranan Tongo) ordezkatzeko aukera hartu zuten.

Epaimahaiaren saria eta musikarien saria historian bigarren aldiz kanta berdinak irabazi zituen, kasu honetan Sápmi ordezkatzen zuen Ella Marie Hætta Isaksen, "Luoddaearru" kantarekin. Hau Sápmiren bosgarren eta momentuz azken irabazpena izan zen.

### 2018 
Hamabigarren Liet International leihaketa 2018ko maiatzaren 23an ospatu zen Leeuwardenen (Herbehereak). Leihaketa eratu zen hirira bueltatu zen Europako kultura-hiriburuaren programaren parte bezala, urte horretan Leeuwardenek lortutako titulua. 14 eskualde/hizkuntzak parte hartu zuten, ordura arteko kopururik altuena. Lehen aldiz leihatu ziren Anberes, Aromaniar Herria, Eskoziera hiztunak, Frankoproventzera hiztunak eta Komi, bestalde, Galizia eta Kornualles leihaketara bueltatu ziren. Aldiz, Bretainia, Luxenburgo eta Udmurtia ez ziren leihatu.

Edizio honek hizkuntza beraren bi ordezkaritza ikusi zituen lehen aldiz. Hau bi eskualderen partez eman zen, bereziki Frisia eta Galiziaren eskutik. Bestalde, Eskoziak ere bi ordezkaritza izan zituen, baina bat eskozieraz (hizkuntza germanikoa) leihatu zen, eta bestea, aldiz, eskoziako gaeleraz (hizkuntza zelta).

Epaimahaiaren saria Kornuallesek irabazi zuen, The Rowan Tree taldea eta haien abesti "Tresor"-ekin. Bestetik, musikarien saria Galiziak eraman zuen, Nastasia Zürcherrek "Espertos" kantarekin ordezkatu zuena.

### 2020 
Hamahirugarren Liet International leihaketa 2020ko apirilaren 3an ospatu izango zen Aabenraan (Danimarka), baina bertan behera utzi behar izan zen COVID-19 pandemiaren harira. Hala ere, partaideen zerrenda aurretik argitaratua izan zen. Geroago, Liet International 2020+1 deituriko ospakizun-edizioa antolatzea erabaki zen, guztiz online, 2021eko urriaren 8an. 2020ko partaide originaletatik, 10ek hartu zuten parte 2020+1-ean.

20 eskualde/hizkuntza zeuden 2020ko zerrenda originalean, historiako kopururik altuena izango zena. Alsazia, Hego Schleswigeko daniarrak, Hego Tirol, Helgoland, Ipar Schleswigeko alemaniarrak, Karintiako esloveniarrak eta Tatarstan lehen aldiz leihatu izango ziren. Bestalde, Asturias, Behe-aleman hiztunak, Burgenlandeko kroaziarrak, Erromantxe hiztunak, Katalunia, Man Irla eta Sardinia bueltatu izango ziren. Aldiz, Anberes, Aromaniar Herria, Frankoproventzera hiztunak, Komi eta Surinam ez zuten ordezkaririk bidaltzeko planik. Azken edizioan ez bezala, ez zegoen ordezkapen bikoitzik egongo, ezta Eskoziaren kasuan bezalakorik (lurralde bat bi hizkuntzekin leihatzea) ere.

### 2022 
Hamahirugarren Liet International leihaketa 2022ko maiatzaren 13an ospatu zen Tønderren (Danimarka). 13 eskualde/hizkuntzak hartu zuten parte, hauetatik bi aldatu zirelarik. Alde batetik, Tatarstan leihatu behar izango zen Juna taldearekin, baina 2022ko Ukrainiako inbasioaren harira erretiratu eta haren ordez Israel leihatu zen, hebreeraren Samariar aldaera liturgikoan abestu zuena . Hau inoiz egondako Ekialde Hurbileko lehen leihakidea izan zen, eta Europatik kanpoko bigarrena. Bestetik, hasieran Kornualles argitaratu zen partaide-zerrendan, Brother Sea taldeak eta "Trodhydhyek" kantak ordezkatuta; hala ere, azkenean Frankoproventzera hiztunengatik aldatu zen.

Hego Schleswigeko daniarrak eta Ipar Schleswigeko alemaniarrek lehen aldiz hartu zuten fisikoki parte, aurretik online ospakizun ez-leihakorrean bakarrik egon zirenak, eta esan bezala, Israel leihatu zen lehen aldiz. Bestetik, Frankoproventzera hiztunak online edizioaren ondoren bueltatu ziren, eta Korsika eta Ipar Frisia bueltatu ziren, azkeneko hau lehen edizioan soilik leihatu eta gero. Aldiz, online edizioan parte hartu zuten Alsazia, Baxkortostan, Burgenlandeko kroaziarrak, Erromantxe hiztunak, Eskozia, Helgoland, Karintiako esloveniarrak, Kornualles, Man Irla eta Tatarstanek ez zuten ordezkaririk bidali.

Epaimahaiaren saria Korsikak irabazi zuen bigarren aldiz, Doria eta haren kanta "Roma"-ri esker. Bestetik, publikoaren saria Sardiniak eraman zuen, Emanuele Pintusek ordezkatuta "Genia" abestiarekin.

### 2024 
Hamalaugarren Liet International leihaketa 2024ko azaroaren 22an ospatu zen Bastian (Frantzia). 11 lurralde/hizkuntzak hartu zuten parte, hasiera batean 13 argitaratu izan arren. Izan ere, Aromaniar herria, Hego Tirol eta Kornualles jauso ziren azken zerrendatik.

Edizio honetan Sefardi herriak lehen aldiz parte hartu zuen, leihaketa ere irabaziz. Katalanaren kasuan leihakidea Valentziar Herria bezala aurkeztu zen, Valentziera erabiliz leihatu baitzen; era berean, behe-aleman hiztunen kasuan lehen aldiz mendebaldeko behe-alemanaren aldaeraz kantatu zuten, eta Saxonia Beherea bezala aurkeztuak izan ziren.

Bretainia, Lusazia, Okzitania eta Sardinia bueltatu ziren leihaketara, Lusaziaren kasuan  2004ean azken aldiz leihatu izanik. Beste aldetik, frankoproventzera hiztunak, Israel eta Sápmik ez zuten ordezkaririk bidali. Hortaz, hau historiako lehen leihaketa izango da Sápmi ordezkaririk gabe.

## Leihatutako hizkuntzak 
Liet Internationalen historian, 58 hizkuntza, dialekto eta soziolekto egon dira ordezkatuta. Haien agerpen-orden kronologikoa, agerpen-kopurua eta beste estatistikak ondorengo taulan ikus daitezke:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak