Eraikuntza Euskal Herrian

**Eraikuntza Euskal Herrian** Euskal Herriako jarduera ekonomiko eta sozial garrantzitsuenetako bat izan da historian zehar. Etxebizitza-parkea, azpiegitura nagusiak eta espazio publikoak garatzeaz gain, azken hamarkadetan sektoreak gero eta pisu handiagoa hartu du birgaitze energetikoan, digitalizazioan eta industrializazioan.  oai_citation:0‡eustat.eus

## Historia 
Euskal Herriko eraikuntza-jarduerak sustrai sakonak ditu: harrizko eraikuntza, baserrien tipologia, zubiak eta kostaldeko eta barnealdeko azpiegiturak. XIX. mendeko industrializazioarekin hiri-hazkunde azkarra eta industria-eraikinen hedapena etorri ziren; XX. mendetik aurrera, berriz, etxebizitzaren eraikuntza masiboak eta obra publikoek sektorearen eskala handitu zuten.

XXI. mendean, sektorea berrantolatzen ari da: energia-eraginkortasuna, emisioen murrizketa, obra-prozesuen industrializazioa eta talentuaren berritze beharra (lanbide-kualifikazioa eta segurtasuna) lehen lerroan daude.  oai_citation:1‡El País

## Jarduera motak 
Eraikuntza Euskal Herrian hainbat jarduera-arlotan banatzen da:

* **Edifikazioa**: etxebizitzak, ekipamendu publikoak eta eraikin pribatuak.
* **Obra zibila**: errepideak, urbanizazioak, zubiak, drainatzeak eta bestelako azpiegiturak.
* **Birgaitze eta eraberritze lanak**: bereziki parke eraikiaren zahartzearekin eta efizientzia energetikoarekin lotuta.
* **Eraikuntza industrializatua**: prozesuaren zati handi bat tailer/fabrikan eginez (moduluak, panelak, etab.), epeak eta kalitatea hobetzeko.  oai_citation:2‡El País

Euskadiko datu egiturazkoetan, 2023an fakturazioaren zati esanguratsu bat **eraberritze/berreskuratze residencial**ari lotu zitzaion (adibidez, etxebizitza-eraikinen zaharberritzea), sektorearen egiturazko aldaketa islatuz.  oai_citation:3‡eustat.net

## Dimentsio ekonomikoa eta enplegua 
### Euskadi (EAE) 
EAEko “eraikuntzaren industria”ren inpaktu-txosten baten arabera, 2023an sektoreak **10.700 milioi euroko** negozio-bolumena izan zuen, eta horrek **EAEko PIBaren %13** ingurura iritsi zuen ekarpena.  oai_citation:4‡europapress.es

Eustaten “Eraikuntzaren Inkesta”ren arabera, 2023an eraikuntza-sektoreko enplegua **65.068** lanpostura iritsi zen EAEn.  oai_citation:5‡eustat.eus

### Nafarroa 
Nafarroako estatistika-iturri publikoen arabera, eraikuntza-sektoreak **18.104** pertsona enplegatzen zituen (egiturazko datuetan), eta enpleguaren zati handiena enpresa txikietan kontzentratzen zen.  oai_citation:6‡Navarra.es

## Erakundeak, elkarteak eta klusterrak 
Euskal Herriko eraikuntza-sektorean ohikoa da enpresen arteko lankidetza eta ordezkaritza-egiturak erabiltzea (prestakuntza, araudia, berrikuntza eta kontratazio publiko/pribatuaren jarraipena).

### BUILD:INN (Euskadi) 
**BUILD:INN Basque Construction Cluster** (lehen **Eraikune**) Euskadiko eraikuntzaren klusterra da, sektoreko enpresak eta erakundeak biltzen dituena eta **digitalizazioa, jasangarritasuna eta industrializazioa** bezalako lerroak bultzatzen dituena. 2023ko itxieraren inguruan klusterrak **146 bazkide** zituela adierazi zen, eta 2024an identitate berriarekin (BUILD:INN) etapa berria sendotu zuela jaso zen.  oai_citation:7‡europapress.es

### iCONS (Nafarroa) 
**iCONS** Nafarroako **eraikuntzaren industrializazioaren klusterra** da, sektorearen eraldaketa bultzatzeko (industrializazioa, digitalizazioa, deskarbonizazioa, birgaitzea eta talentua). Zenbait informaziotan **60 bazkide baino gehiago** eta kate osoaren presentzia azpimarratzen dira.  oai_citation:8‡iCONS

### ASCONGI (Gipuzkoa) 
**ASCONGI** Gipuzkoako eraikuntza-enpresak biltzen dituen elkartea da, sektorearen ordezkaritza eta zerbitzuak (informazioa, jardunaldiak, eta abar) eskaintzen dituena. Iturri instituzionaletan jasotzen denez, elkarteak ibilbide luzea du eta **1980ko hamarkadaren hasieran ADEGIrekin integratzeko** urratsa eman zuen.  oai_citation:9‡ASCONGI

## Berrikuntza-ekosistema eta zentroak 
### BAI (Nafarroa) 
Nafarroan **Building & Architecture Institute (BAI)** izeneko zentroa bultzatzen ari da, Iruñako Arrosadia inguruan kokatutako industrial-nabeen birgaitzean oinarrituta. Gobernu-oharretan, zentroaren helburuen artean daude **robotika, 3D inprimaketa eta eraikuntza modularra** bezalako soluzioak ezartzea, kalitatea hobetzeko, material jasangarriak sustatzeko eta lan-arriskuak murrizteko.  oai_citation:10‡Navarra.es

### Zentro teknologikoak (EAE) 
EAEko berrikuntza-sarean, zentro teknologikoek eraikuntzaren arloan jarduten dute (adibidez, birgaitze energetiko industrializatua eta prozesu digitalen hedapena), parke eraikiaren deskarbonizazioari lotuta.  oai_citation:11‡Tecnalia

## Politika publikoak eta joerak 
Etxebizitzaren prezioen eta eskaeraren presioak, administrazio-prozeduren iraupena eta parke eraikiaren zahartzea direla eta, erakunde publikoek neurriak eta estrategiak iragarri dituzte. Adibidez, Eusko Jaurlaritzak 2025ean etxebizitza eta hirigintzaren arloan “neurri urgenteen” lege-ibilbidea iragarri zuen, izapideak arintzea eta eskaintza handitzea helburu.  oai_citation:12‡Euskadi

Bestalde, industrializazioak (prozesuaren zati handiagoa fabrikara eramatea) gero eta protagonismo handiagoa hartzen du, epeak laburtu eta kalitatea estandarizatzeko; hedabideek eta politika publikoek “hub” edo lankidetza-guneen sorrera ere jaso dute.  oai_citation:13‡Cadena SER

## Erronkak 
Sektoreak hainbat erronka nagusi ditu:

* Jasangarritasuna eta emisioen murrizketa (materialak, energia eta hondakinak).
* Digitalizazioa (proiektuaren kudeaketa, obra-kontrola, datuen trazabilitatea).
* Industrializazioa (produktibitatea, epeak, kalitatea eta segurtasuna).
* Laneko segurtasun eta osasuna eta talentuaren erreleboa.  oai_citation:14‡Fundación Laboral de la Construcción

## Ikus, gainera 
* Eraikuntza Gipuzkoan
* Obra zibila
* Edifikazioa
* Birgaitze
* Energia-eraginkortasun
* Eusko Jaurlaritza
* Nafarroako Gobernua

## Erreferentziak