Butxako gudua

**Butxako gudua**, 2022ko Ukrainako inbasioaren barruan, Butxa hiria kontrolatzeko helburua izan zuen Kieveko erasoaldiaren parte izan zen gudua da., Errusiako Indar Armatuen eta Ukrainako Lurreko Indarretako elementuen artekoa. Guduak 2022ko otsailaren 27tik urte bereko martxoaren 31ra arte iraun zuen, eta Errusiako Indarren erretiratzearekin amaitu zen. Gudua, gainera, Kiev, Ukrainako hiriburua, inguratzeko taktika handiago baten parte izan zen ere.

Ukrainako Indar Armatuek Errusiaren aurrerapenari eutsi zioten hiriburuko mendebaldeko Irpin, Butxa eta Hostomel aldirietan; Errusiako Indarrek Butxatik erretiratu ondoren, Errusiako Armadak eginiko "ageriko ankerkerien" informazioak nazioarteko arreta erakarri zuten gudurantz.

## Aurrekariak 
Otsailaren 25ean, Errusiako Indarrek Hostomelgo aldirietatik eta bere aireportutik, ipar-mendebaldetik, aurrera egin zuten, Ivankiven ukrainar defentsak partzialki hautsi ondoren. Aurrera egitean, aireportua bereganatu eta herrian base militar bat ezarri zuten ere. Hostomelen ukrainar erresistentzia etengabea izan bazen ere, Errusiako Indarrak hegoalderantz aurrera egiten hasi ziren, ondoko Irpin eta Butxa hiriak harrapatzeko, Kiev inguratzeko helburuarekin. paraxutistak, tankeak, ingeniaritza militarreko unitateak eta Arma Konbinatuen 36. Armadaren erreserbak osaturiko indarrarekin. Errusiaren artilleriak hiria bonbardatu zuen ere, hainbat eraikin eta azpiegitura kaltetuz. Bizilagun batzuek ur-, gas- eta elektrizitate-eskuratzea galdu zuten, bonbardaketen ondorioz. Errusiako unitate blindatu bat Butxan kokaturiko Afganistango Gerrarako memorial bati eraso egiten ari zela grabatu zuten, APC-itxura zuena. Andrii Tsaplienko kazetari ukrainarrak, gero, jakinarazi zuen Errusiako Indarrek ibilgailu zibil bati eraso ziotela, gizon bat hil eta beste bat zaurituz.
[thumb| [Butxa|Butxako Vokzalna kaleko errusiar konboi bat, suntsiturik.]]
[thumb| [Butxa ondoko Txaiky herrian dagoen industria-eraikin bat, espray-aparra zuena, errusiar misil batek jo zuen.]]
Ukrainako Indarrek misil- eta artilleria-bonbardaketak zein aire-erasoak erabili zituzten Errusiaren Butxarako aurrerapenak geldiarazteko. Ukrainako Estatuko Komunikazio Berezien Zerbitzuak jakinarazi zuenez, Ukrainako artilleriak Errusiako ibilgailu blindatuen konboi bat bonbardatu zuen; Ukrainako Gobernuaren arabera, erasoan Errusiaren ekipamenduko 100 unitate baino gehiago suntsitu zirela esan zuen. Ukrainako Indarrek Butxa eta Irpin lotzen zituen zubi bat suntsitu zuten ere, OMON-ofizial bat hil eta Errusiako Indarrek Irpinera aurreratzea eragotziz. 

Otsailaren 28an, Anatolii Fedoruk-ek, Butxako alkateak, Errusiaren ibilgailu erreak erakusten dituen bideo bat argitaratu zuen. Fedorukek esan zuenez, ukrainarrek ez zuten biktimarik jasan borrokan zehar.

#### 2022ko martxoa 
Martxoaren 1ean, suntsitutako eta abandonatutako Errusiaren ekipamenduen argazkiak Ukrainako komunikabideen bitartez zirkulatzen hasi ziren; horietako batzuek, Butxa "suntsitutako ekipamendu errusiarraren hilerri" gisa deskribatu zuten. 

Martxoaren 2an, Ukrainako Gobernuak laguntza humanitarioa bidaltzen hasi zen Bucha ingurura. Hurrengo egunean, Kiev Oblast Estatuko Administrazioak Butxa eta Irpinen ebakuazioak iragarri zituen. Egun hartan 1,500 emakume eta haur baino gehiago trenez ebakuatu zirela jakinarazi zuten ere, beste 250 bat autobusez ebakuatu zituzten bezala. Ukrainako funtzionarioek jakinarazi zutenez, ebakuazioak konplikatuak izan ziren, borroketan trenbide batzuk suntsitu baitziren.

Beranduago, martxoaren 3an oraindik, Ukrainako Lurreko Indarrek iragarri zuten ukrainar indarrek Errusiak bereganatutako hiri-eskualdeak berreskuratu zutela; hala, bideo bat argitaratu zen, non ukrainar soldaduek Ukrainako bandera altxatzen zuten udaletxearen ondoan. Ukrainako larrialdi-taldeek elektrizitatea berreskuratu zuten ere hirian.

Martxoaren 4an, Fedorukek baieztatu zuen hiria ukrainar kontrolpean jarraitzen zuela, errusiar indarrek etengabe erasoak egiten zituzten arren. Errusiako Indarrek armarik gabeko hiru zibil ukrainar hil zituzten, txakur-janaria txakur-aterpe batera eraman berri eta auto batean etxera bueltan zihoazenean.

Martxoaren 5erako, Errusiako Indarrek Butxa erasotzen jarraiatzen zuten. Geroago, egun hartan, Arestovytxek adierazi zuen Errusiako Indarrek Butxa eta Hostomel bereganatu zituztela, eta ez zietela utzi zibilei hiritik ateratzen. Egun horretako goizeko 07:15ak aldera, bi familia zeramatzaten kotxe-pare bat ikusi zuten soldadu errusiarrek, eta konboiari tiro egiten hasi ziren; ondorioz, bigarren ibilgailuan zihoan gizon bat hil zuten. Aurrealdeko autoa ere tiroz jo zuten, autoari su eman eta bi haur eta haien ama hil zituzten.

Martxoaren 6an, Errusiak hiriaren aurkako bonbardaketak areagotu zituen, hildako zibil batzuk eraginez. Butxako Udalak jakinarazi zuen zibilak sotoetan aterpea hartzen ari zirela, eta hiriak ezin izan zuela laguntza humanitarioa jaso etengabeko bonbardaketen ondorioz. Svoboda Irratiak jakinarazi zuenez, hiri okupatua hornidurarik gabe zegoen, bai eta soldadu errusiarrak zibilak hiltzen ari zirela. Hurrengo egunean, Errusiako Indarrek hiru unitate blindatu zabaldu zituzten Butxan, Irpinerako aurrerapena prestatzeko helburuarekin. Geroago, Irpingo alkate-ohiak –– Errusiako Indarrek Butxako Beira Plastikoen eta Zuntzaren Ikerketa Institutua suntsitu zutela adierazi zuen, azetona eta beste produktu kimiko batzuen keak askatuz.

Martxoaren 8an, Fedorukek adierazi zuen ukrainar indarrek Butxan borrokan jarraitzen zutela, bai eta lurraldea berreskuratzea lortu zutela ere. Era berean, Errusiako Indarrek hiriko errepide nagusi guztien kontrola zuten; halaber, bonbardaketak areagotu zituzten eta ez zieten Buyxako bizilagunei beren etxetik irteten uzten. Geroago, martxoaren 8an oraindik, indar okupatzaileek kalera irteteko baimena eman zien zibilei denbora-tarte mugatu batez, gorpuak kaletik kendu eta janaria prestatzeko. Hala ere, hiriak oraindik ez zuen elektrizitaterik, Errusiako Indarrek azpiestazio elektriko guztien kontrola zutelako.

Martxoaren 9an, ukrainar indarrek eskala handiko ebakuazio bat egin zuten Kiev Oblast osoan, Butxan barne; ondorioz, Kieveko Oblastean zehar 20,000 zibil ebakuatu zituzten. Kiev Oblasteko Estatuko Administrazioaren arabera, Butxako egoera "tentsiotsutzat" jo zuen, azkenaldian gertatutako borroken eta ebakuazio-prozesuen ondorioz.

Martxoaren 12an, Butxako Udalak jakinarazi zuen Errusiako Indarrek hiria guztiz okupatu zutela. Udalak adierazi zuenez, Errusiako indarrek ez zieten bizilagunei beren etxetik irteten uzten eta, batzuetan, zibilei tiro egiten zietela. Hiri-kontrola bereganatu arren, zibil batzuk 20 autobusez osatutako konboi batean hiritik ateratzea lortu zuten.

### Hiriaren errusiar kontrola 
[thumb| [Butxa|Butxako eliza baten zegoen hobi komunetik gorpuak atera ziren apirilaren 8an.]]
Martxoaren 13an, bizilagunek 67 pertsona lurperatu zituzten Butxako eliza baten ondoan zegoen hobi komun batean. Ehortzitakoetako horietatik, Errusiako artilleriak hildakoak, batzuk ezin izan ziren identifikatu. Geroago, Errusiako soldadu batzuk hiri-etxeak arpilatzen ikusi zituzten. 

Martxoaren 15erako, Errusiako Indarrak udaletxea okupatzen hasi ziren, eraikin barruan langileak harrapatuz; halere, biharamunean askatu zituzten barruko zibilak. Bien bitartean, *Obozrevatel*ek bideo bat argitaratu zuen, non etxebizitza-bideetan eta garajeetan aparkatuta zeuden errusiar ibilgailu blindatu abandonatuak ikus zitekeen.

Martxoaren 16an, Ukrainako Armadaren arabera, bere indarrek kontraerasoa hasi zuten Errusiak bereganatutako Kiev inguruko eremuen aurka, Butxa barne.
Martxoaren 22an, Kieveko Eskualdeko Administrazio Militarreko buruak, Oleksandr Pavlyuk, Butxa eta Hostomel Errusiako Armadaren kontrolpean zeudela adierazi zuen eta, beraz, momentu hartan, Ukrainako erasoaldirik bertan ezin zela egin. Ukrainako Armadaren zeregin nagusia, momentu horretan, Errusiako Indarrek Irpin ibaia zeharkatzea eragoztea zen.

### Ukrainaren kontrol-berreskuratzea 
[thumb|250x250px| [Ukraina|Ukrainako polizia apirilaren 2an sartu zen Butxan.]]
Martxoaren 29an, Errusiako Defentsa Ministroorde Aleksandr Fomin-ek iragarri zuen Errusiako Armadak bere jarduera militarra murriztuko zuela Kiev eta Txernihivetik gertu. Martxoaren 31rako, Ukrainako Indarrak Butxarantz mugitzen ari ziren eremuan errusiarren erretiratze orokor baten testuinguruan; ondorioz, bertako errusiar tropekin borroka gogorrak piztu ziren. 

Biharamunean, Oleksandr Pavliuk-ek, Kieve Eskualdeko Ukrainako Administrazio Militarreko buruak, Butxa Barrutia gehienbat berreskuraturik zegoela jakinarazi zuen. Haren arabera, Errusiar tropak atzera egiten saiatzen ari ziren, ukrainarrak erasotzen jarraitzen zuten bitartean; gauzak horrela, borrokak Butxa iparraldean eta Hostomel–Butxa–Vorzel ardatzean jarraitzen zuen. Bien bitartean, Anatolii Fedoruk alkateak zein Gerraren Azterketarako Institutuak jakinarazi zuten Butxa erabat berreskuratu zutela Errusiako indarrengandik martxoaren 31rako. 

## Butxako masa-hilketak 
2022ko apirilaren 1ean, indar errusiarrak hiritik erretiratu ondoren, Butxa hirian gertatutako ustezko "sarraski" baten argazki- eta bideo-materiala agertu zen.

Hiri-alkatearen arabera, hiriko 400 biztanle baino gehiago hilda aurkitu zituzten. Argazki-frogek erakusten zuten zibilen gorpuak, eskuak bizkarrean lotuta zituztenak lerrokaturik, gertutik tirokatu zituztela, itxuraz, prozedura sumarioak gertatu zirela frogatzen zuena. *Radio Free Europe*ren ikerketa batek baieztatu zuen kanpamentu baten azpian soto bat erabili zela ere tortura-kamera gisa. Gorpu asko aurkitu zituzten mutilaturik eta erreta, eta hamalau urte arteko neskek salatu zuten soldadu errusiarrek bortxatu egin zituztela.

Ukrainak Butxan gertatutakoa ikertzeko eskatu dio Nazioarteko Zigor Auzitegiari, inbasioari buruz egiten ari den ikerketaren esparruan, Errusiak gerra-krimenak edo/eta gizadiaren aurkako krimenak egin dituen argitzeko. Errusiako agintariek, bestalde, ukatu egin dute erantzukizuna, eta Ukrainak erakutsitako gertakariaren irudiak faltsuak zirela esan eta sarraskia bera bandera faltsuko operazio gisa deskribatu dute. Hilotzen bideo eta argazkiak Mendebaldeko albiste faltsutzat jo dituzte, bai eta Ukrainako agintarien probokazio edo muntaia gisa. Hainbat talde eta komunikabideren arabera, gezurtatze horiek faltsuak dira. Era berean, egoiliarren testigantza ezberdinek Errusiako Indar Armatuei egozten diete hilketen errua.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak