Zelula kanpoko matrize

[alt=|thumb|1: Epitelio zelulak. 2: [Xafla basal|Oinaldeko xafla. 3: Hodi kapilarra. 4: **Matrize extrazelularra**. 5: Fibroblastoa (zelula).]]

**Zelula kanpoko matrizea** edo **matrize extrazelularra**, zelulek jariatutako makromolekulaz osatutako sare urtsua da. Zelulekin batera ehunak osatzen dituzte, baina matrizearen egitura, funtzioa eta proportzioa oso aldakorrak izan daitezke ehun ezberdinetan. Ehun konektiboan matrizea ugaria da (hezurretan edo kartilagoan adibidez); epitelioan eta nerbio-ehunean, aldiz, urria (larruazalean edo bizkarrezur-muinean adibidez).

## Osagaiak 
Zelula kanpoko matrizearen egitura osatzen duen ehunaren funtzioaren araberakoa da.

### Oinarrizko Substantzia 
#### Glikosaminoglikanoak (GAG) 
Disakaridoen errepikapenez eratutako kate polisakarido ez adarkatuak dira. Disakaridoak, amino-azukre batez (*N*-azetilglikosamina edo *N*-azetilgalaktosamina) eta azido uroniko batez osatuta daude. Polisakarido hauek negatiboki kargaturik daude sulfato eta karboxilo taldeei esker (-OSO3- eta -COO-). Karga negatibo hauen eraginez sodio ioiak erakartzen dituzte (Na+) eta sodio ioiek ur molekulak erakartzen dituzte osmosi bidez. Lau talde nagusitan banatzen dira: azido hialuronikoa, kondroitin sulfatoa eta dermatan sulfatoa, heparan sulfatoa eta keratan sulfatoa.

Modu honetan zelulek eta zelula kanpoko matrizeak elkarrekiko erlazioa dute. Zelulek kanpo matrizea sortu, jariatu eta mantentzen dute eta matrizeak zelulen ezaugarrietan eta jardueran eragiten du.

## Oinaldeko Xafla 
Epitelioen oinaldean eta muskulu zelulen, Schwann zelulen (nerbio ehunean) eta adipozitoen inguruan topatzen den 40nm-120nm arteko xafla proteikoa da. Lodiera ezberdinekoa izan daiteke, 20nm eta 5μm bitartean. Gehien bat IV motako kolagenoz eta lamininaz (GPA) osatuta dago, nahiz eta konposizioa aldakorra izan. Proteina nagusi hauek bi dimentsiotako sare bat eratzen dute eta gehien bat entaktinak (GPA) eta perlekanoak (heparan sulfatoa duen proteoglikano bat) ahalbidetzen dute proteina hauen arteko atxikidura. Gainera, xaflaren porositatea zehazten dute, makromolekula batzuekiko iragazgaitza eginez (barrera honek garrantzia du giltzurrunean, gernuaren osaketan).

Hemizelulosa eta pektina Golgiren aparatuan sintetizatzen dira eta eta besikulen bidez jariatzen dira zelula kanpoko matrizera. Hemizelulosak zelulosazko mikrozuntzak estaltzen ditu, hidrogeno zubien bidez elkartuz. Pektinak, karga negatiboa ematen dion azido galaktouronikoan aberatsa denez, katioiak (Ca^2+) erakartzen ditu, eta honekin batera, ura. Honi esker, pektinak mikrozuntzen artean gel egitura bat eratzen du (pektina, mermeladak egiteko erabiltzen da).

Landare zelulak hazten ari direla, hauen zelula pareta zabaltzen doa. Zabalkuntza horretan laguntzen duen proteina bat identifikatu da, espansina, zelulosazko mikrozuntzak berrantolatzen parte hartzen baitu.

### Funtzioak 
* Presio osmotikoari aurre egitea. Animalietan ez bezala, landareetan zelula kanpoko matrizearen eta zitosolaren oreka osmotikoak ez dira berdinak, eta landare zelulek osmosi bidez ura jaso eta puztutzeko joera dute. Zelula paretari esker, presio osmotiko hau ekiditen da.
* Barrera fisiko gisa jardutea. Bakterio, onddo eta birusetatik babesten ditu zelulak; beraz, hauek zelula infektatzeko, zelula pareta degradatuko duten entzimak jariatu behar dituzte.
* Karbohidrato erreserba moduan erabiltzea. Landare askoren hazietako zelula paretak aberatsak dira xiloglukanoan (hemizelulosa mota bat) eta hazteko energia behar duenean, zelulak, polisakarido horiek hidrolizatu eta monosakaridoak lortzeko entzimak jariatzen ditu.

## Onddoen Zelula Pareta 
Onddo zelulek, landareen moduan, zelula pareta bat dute (matrize extrazelular berezia). Onddoen kasuan, zelulosan ugaria izan ordez, kitina polisakaridoan da ugaria. Kitina *N*-azetilglukosaminaren polimero ez adarkatua da (β(1→4) lotura).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak