open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katulo 3

***Katulo 3*** Gaio Valerio Katulo poeta erromatarraren poema bat da (K.a. 84 - Ka. 54.) izenik gabeko *puella* baten ("neska", beharbada Katuloren maitalea zen Lesbia) eta bere maskota txolarreearen arteko harreman maitekorra deskribatzen duena. John Swinnerton Phillimore aditu eta poetak adierazi duenez, "poema honen xarmak, eskuizkribu tradizio ustel batek desitxuratua bada ere, Katuloren liburuko ospetsuenetako bat bihurtu du". Poema honen metrika hendekasilaboa da, Katuloren poesian ohikoa den forma bat. Latinezko poesiaren artean ezagunenetako bat da. 

Poema hau, Katuloren beste poema batzuekin batera, antzinatik biziraun zuen Veronan 1300 inguruan aurkitutako eskuizkribu bakar batean. Eskuizkribu horren hiru kopia kontserbatzen dira. XIV. mendeko kopiek – lehen aipatutako "eskuizkribu ustelen tradizioa" – zenbait lekutan olerkiaren jatorrizko idazketari buruzko zalantzekin utzi zituzten adituak, nahiz eta mendeetako erudizioak bertsio kritiko adostua ekarri duen. Katulori buruzko ikerketa izan zen testu kritikaren metodo genealogikoaren lehen aplikazioa.

Jatorrizko eskuizkribuan, *Katulo 2* eta *Katulo 3* testu beraren parte ziren, baina XVI. mendean biak bereizi ziren.

## Testua
Jatorrizko testua eta euskarazko itzulpen posible bat aurkezten dira hemen:

## Interpretazioa 
Katuloren lanak 1472an inprimatu ondoren, 2. eta 3. poemek eragin berria hartu zuten, eta *passer* hitzaren esanahiari buruzko eztabaida piztu zuten. Zenbait adituk iradoki zuten hitzak ez zuela txolarre bat esan nahi, zakil bat baizik, bereziki *Katulo 2*ren 2. lerroan "magal" bezala itzultzen bada "bular" hitza. Beste aditu batzuek, ordea, uko egin diote iradokizun horri. Pomeroyk iradokitzen du "aldeko" argudiorik argienak Giangranderenak direla, eta "kontrakoenak", Jocelynenak. *Katulo 3*ren irakurketa honek maitasunezko abentura baten amaieraren deskribapena iradokitzen du, eta *Katulo 2*k, berriz, sexu-jardueren xehetasunak ematen ditu. Hooperren interpretazioan, *Katulo 3* atsekabea da aldi baterako ezintasun bati buruz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Gómez

**Fernando Javier Gómez Rodríguez** (Abanto, Bizkaia, 1949ko azaroaren 18a) bizkaitar futbolari ohia da. Atzelari lanetan aritzen zen. Burgosen aritu zen gehienbat.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
José Manuel Sertutxa

**José Manuel Sertutxa Ereñozaga** (Gatika,  – Coruña, ) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena. Anaiak Angel Sertutxa eta Secundino Sertutxa futbolariak izan ziren ere.

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Vicente Elorriaga

**Vicente Elorriaga De la Fuente** (Basauri, Bizkaia, 1931ko martxoaren 23a - Basauri, Bizkaia, 2014ko maiatzaren 8a) bizkaitar futbolaria izan zen.
 
## Kirol ibilbidea 
* Barakaldo (1952-1955)
* Alaves (1955-1956)
* Indautxu (1956-1957)
* San Fernando (1957-1962)
* Baskonia (1962-1963)

## Kanpo estekak
Katamita

[thumb|[Warren kopa, Britainiar Museoan. Katamita baten eta bere pederastaren arteko harreman sexuala irudiatzen du.]]
Antzinako Grezian eta Erroman **katamita** ( gizonezko heldu baten sexu bikotea den mutil nerabeari ematen zitzaion izena da, maiz harreman pederasta baten barruan. Latinez erabiltzen zenean, afektuzko termino bat zen gaztearentzat, baina irain bat gizonezko heldu bati buruz esaten bazen. Hitza *Catamitus* terminotik dator, Ganimedes greziar terminoaren latinezko baliokidea. Ganimedes Zeusek bahitutako Troiako gazte ederra zen, bere bikotea eta kopa-eramalea izan zedin. 

Gaur egungo erabileran, katamita bat gizonezko heldu baten uzki-sexua jasotzen duen mutil bati egiten dio erreferentzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose María Busto

**José María Busto Llano** (Portugalete, 1923ko azaroaren 12a - Sevilla, 2012ko maiatzaren 27a) bizkaitar futbolaria izan zen. Atezain lanetan aritzen zen. Sevillarekin Liga irabazi zuen.
 
## Kirol ibilbidea 
* Barakaldo (1941-1942)
* Sevilla (1942-1958)

## Kanpo estekak
Katulo 16

***Katulo 16*** edo ***Karmen 16*** Gaio Valerio Katuloren latinezko poema bat da. Neurri hendekasilaboan idatzita (11 silabako metrika), sexualki hain esplizitoa zela ikusi zen, ezen ez ziren itzulpenak argitaratu hainbat hizkuntzatan harik eta XX. mendea iritsi arte. Lehenengo ahapaldia, *incipit* gisa ere erabiltzen dena, **Pēdīcābo ego vōs et irrumābō** da ("Ipurtzulotik sartuko dizuet eta zakila janaraziko dizuet"), "inoiz Latinez edo, agian, beste edozein hizkuntzan idatzitako espresiorik iraingarriena". 

*Katulo 16* garrantzitsua da literaturaren historian bere lizunkeriagatik zentsuratutako obra artistiko gisa, baina baita olerkiak poetaren edo bere bizitzaren eta obraren arteko harreman egokiari buruzko galderak planteatzen dituelako ere. Geroagoko poeta latindarrek poema ez zuten bere inbektibagatik aipatu, baizik eta adierazpen askatasunaren eta gai lizunen ereduzko lan gisa, kulturalki nagusi zen apaintasuna edo garaiko ortodoxia morala desafiatzen zuena. Ovidiok, Plinio Gazteak, Martzialek eta Apuleiok Katuloren autoritatea aldarrikatu zuten, poeta pertsona errespetagarria izan behar bazen ere, poesia ez zela mugatu behar esateko.

## Testuingurua 
Olerkiak poetaren edo bere bizitzaren eta obraren arteko harreman egokiari buruzko galderak planteatzen ditu. Katulok bi gizoni zuzentzen die poema, Furiori eta Aureliori. Furio Marko Furio Bibakulo da, K.a. I. mendeko poeta. Furiok abentura bat izan zuen Juvenziorekin, Katuloren maitalearekin. Aureliok Marko Aurelio Kotta Maximo Mesalino I. mendeko kontsul edo senatariari egiten dio erreferentzia, Julio-klaudiotar dinastiaren garaikoa.

Bi gizon hauek, batera edo bakoitza bere aldetik, Furiori eta Aureliori buruzko Katuloren "ziklo" delakoan ere agertzen dira, 11., 15., 21., 23., 24. eta 26. poemetan. Zikloak gai sexualak jorratzen ditu eta, *Katulo 11*ren salbuespenarekin, biekiko abusuzko hizkera erabiltzen du. Beste leku batzuetan Katuloren lagunen kohorteko kide gisa deskribatzen dira biak: *comites Catulli*. *Katulo 16*ren arabera, Furio eta Aurelioren ustez, Katuloren bertsoak *molliculi*ak ("samurrak" edo "delikatuak") dira, eta horrek esan nahi du egilea poeta afeminatua dela. T. P. Wisemanen arabera, Katulok bere buruaz hitz egiten du, baita maitasunezko poesian ere. Katuloren jarrera delikatuak ahuldu egiten zuen Erromako goi-gizartearen inguru ziniko eta krudelean. Furio eta Aurelioren kritika *Katulo 5* poemari zuzendu zitzaion, antza 13. ahapaldiko "milaka musu" esamoldeagatik.

## Testua 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Alconero

**Pedro Alconero Arzagoitia** (Barakaldo, Bizkaia, 1919ko irailaren 3a - Sevilla, 1963ko irailaren 20a) bizkaitar futbolaria izan zen. Erdilari lanetan aritzen zen. Sevillarekin Liga irabazi zuen.
 
## Kirol ibilbidea 
* Barakaldo (1939-1941)
* Sevilla (1941-1952)

## Kanpo estekak
Juan María Duñabeitia

**Juan María Duñabeitia Larrea** (Elorrio, ) bizkaitar futbolaria izan zen, erdilari moduan aritzen zena. 

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Juan José Mencía

**Juan José Mencía Angulo** (Sestao, Bizkaia,  - Bilbo, ) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena. 

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Hinduismoa Espainian

Hinduismoa erlijio minoritarioa da Espainian.

Gaur egun Espainian 50.000 hindu inguru daude, Indiatik 25.000 inguru, Ekialdeko Europa eta Latinoamerikatik 5.000 eta 10.000 espainiar.  Nepaleko (200 inguru) eta Bangladesheko (500 inguru) hinduen komunitate txikiak ere badaude.  [3] Indiako komunitatearen kopurua 30.000 ingurukoa da, hau da, biztanleriaren % 0,04 inguru.

Espainian ere 40 tenplu/gurtza-leku hindu inguru daude.  Ceuta hiriko lehen tenplu hindua 2007an amaitu zen. Bartzelonan, Madrilen, Malagan, Tenerifen eta Brihuegan ISKCON Krishna tenpluak daude Bartzelonan Krishna jatetxe batekin batera.  [19]

* Espainiako Hindu Federazioa (FHE)

FHE 2017an sortu zen. Bere helburuen artean hinduak batzea eta hinduismoa sustatzea eta defendatzea daude.  Era berean, hinduismoaren irudikapen akademikoa zalantzan jarri eta zuzendu nahi du.

## Kanpo estekak
Anton Martínez

**Antonio Manuel Martínez Morales** (Bilbo, Bizkaia, ) bizkaitar futbolari ohia da, ezker atzelari moduan aritzen zena. 

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Tricholoma squarrulosum

***Tricholoma squarrulosum*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Pixka bat toxikoa gerta daiteke.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, ganbila hasieran, baina berehala laua. Kolore grisekoa pixka bat arrexka, ezkata beltzaxkez estalia. Ertz iletsua.

**Orriak:** Zuriak, batzuetan puntu beltzekin ertzean. Eskotatuak, estu, lodiak.

Orri eskotatuak: Oinera Iritsi baino lehentxeago eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa, haritsua, trinkoa, zuntz ezkatatsuez estalia. Kapelaren kolore berekoa.

**Haragia:** Zuri grisaxka kolorekoa, fruta usain atseginekoa.

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek dituzten iledun kapelak. *Squarrulosum* epitetoa latin arruntetik dator, ezkata txiki, esan nahi duen "squarrula" hitzetik. Kapelaren eta oinaren dekorazioagatik.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako interesik gabea. Susmagarri samarra.

### Nahasketa arriskua 
*Tricholoma atrosquamosum* jangarriarekin, hau oso antzekoa da, baina ez da hain ezkataduna. *Tricholoma pardinum* pozoitsuarekin ere bai, honek mendialdeko koniferoen azpian irteten du (Pirinioak), nahasketa arriskutsua, ezkatak indibidualizatuagoak ditu, eta ertza lobulatua du normalean. *Tricholoma terreum* jangarriarekin ere bai, hau txikiagoa da, kapela leunagoa du eta gris-sagu kolorea du. *Tricholoma scalpturatum* delakoarekin ere bai, honek irin usaina du eta horitzeko joera du.

## Sasoia eta lekua 
Uda amaieran eta udazkenean, gehienetan hostozabalen azpian, batez ere arteen (*Quercus ilex*) azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Japonia.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Katulo 5

***Katulo 5*** Katulo poetaren lan bat da, Lesbia maitaleari idatzitako oda apasionatua. Poemak maitaleak besteen iruzkin sarkastikoak arbuiatzera bultzatzen ditu, eta bata bestearentzat bakarrik bizitzera, bizitza laburra baita eta heriotzak betiko loaldia baitakar. Poema hau askotan itzuli eta imitatu izan da.

Poema metrika hendekasilabo falazikoan idatzita dago (), hamaika silabako bertsoekin, ohiko forma Katuloren poesian. Poema honetako esaldi bat *Katulo 16* lanean aipatzen da, *milaka musuen* inguruko kritika egin zituztenak irainduz.

## Testua 

1 Vivāmus, mea Lesbia, atque amemus,
2 rumoresque senum severiorum
3 omnes unius aestimemus assis!
4 soles occidere et redire possunt;
5 nobis, cum semel occidit brevis lux,
6 nox est perpetua una dormienda.
7 da mi basia mille, deinde centum,
8 dein mille altera, dein secunda centum,
9 deinde usque altera mille, deinde centum;
10 dein, cum milia multa fecerimus,
11 conturbabimus illa, ne sciamus,
12 aut ne quis malus invidere possit,
13 cum tantum sciat esse basiorum.

Bizi gaitezen, Lesbia, eta maita dezagun,
eta zaharren zurrumurru latz guztiak
penike bakar batean baloratuko dugu!
Eguzkiak jar eta sor daitezke berriro;
guretzat, behin argi laburra jarri denean,
betiereko gau batean lo egin behar da.
Emaizkidazu mila musu, gero ehun,
gero beste mila, gero beste ehun,
are beste mila, gero ehun;
orduan, milaka egin ditugunean,
nahastu arte astinduko ditugu, jakin ez dezagun,
inongo pertsona gaiztok inbidia izan ez dezan,
dakienean guk emandako hainbeste musu badirela.

## Kanpo estekak
Domenico Fetti

**Domenico Fetti** (Erroma, 1589 &ndash; Venezia, 1623ko apirilaren 16a) italiar margolaria izan zen.

1604 eta 1613 bitartean Erroman margotzen ikasi zuen, eta gero Paduara joan zen Fernando I.a Gonzagaren babesarekin. Dukearen jauregian Testamentu Berriaren eszenak margotu zituen. 1622an Veneziara joan zen, eta han sartu zituen barroko erromatarraren lehen eraginak. Estilo koloretsuago batera aldatu zen, eta genero-eszena txikiak margotzen hasi zen.

## Iruditegia 

Accademia - La Meditazione by Domenico Fetti 1618.jpg|*Madalena hausnartzen*
Domenico Fetti (Italian - Portrait of a Man with a Sheet of Music - Google Art Project.jpg|*Musika-orri bat duen gizon baten erretratua*
Portrait of an Actor - Domenico Fetti - Hermitage ГЭ-153 (3736 x 2859 px).jpg| *Aktore baten erretratua* 
Domenico Fetti 008.jpg|*Gonzagaren erretratu ideala* (c. 1620)
Domenico Fetti - Christ and the Tribute Money - Walters 37582.jpg|*Kristoa eta diruaren zerga* 
Domenico Fetti - Peter's vision of a sheet with animals - Kunsthistorisches Museum Wien.jpg|*San Petriren izara animaliekin irudipena * (c. 1619)
Domenico Fetti (attrib.) - Davide con la testa di Golia.jpg |*David Goliaten buruarekin* 
Veronicas Svetteduk av Domenico Fetti.jpg|*Veronikaren beloa* (1618 or 1622)
The Young David Gathering Stones for his Slingshot is the only work by Domenico Fetti.jpg|*David gaztea bere habailarako harriak biltzen*
Domenico Fetti - The Repentant St Mary Magdalene - WGA07851.jpg|*Madalena damitua* 
Domenico Fetti - Sleeping Girl - WGA7863.jpg|*Neska lokartua* 

## Kanpo estekak
Samaniego (argipena)

**Samaniego** hitzak adiera zenbait ditu:
## Toponimia 
### Euskal Herrian 
* Samaniego, Arabako hegoaldeko herri eta udalerria.

### Kolonbian 
* Samaniego, Nariño departamenduko udalerria.

## Antroponimia 
* Félix María Samaniego Arabako hegoaldeko XVIII. mendeko gaztelaniazko idazlea.

## Beste 
* Samaniego ikastetxea, Gasteizko ikastetxe publikoa.
* Samaniego abesbatza
* Samaniego Aurrera 2003ko hauteskundeetara aurkeztu zen alderdi politikoa.
Olha (argipena)

**Olha** izenak hainbat adiera du:

* **Olha (Senpere)**, Senpereko auzoa, Lapurdin.
* **Olha (Bidarrai)**, Bidarraiko auzoa, Nafarroa Beherean.
* **Olha (Manitoba)**, Kanadako herri bat, Manitoba probintzian.
* **Olha**, emakumezko izena, Olga izen eslaviarraren forma ukrainiarra.
Ikus, halaber:

* **Ola (argipena)**
Samaniego ikastetxea

**Samaniego ikastetxea**, gaur egun **Samaniego IPI** edo** Samaniego Eskola taldea**, Gasteizen kokatuta dagoen Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailaren barneko Ikastetxe Publiko Integrala da. Ikastetxe honetan Haur Hezkuntza, Lehen Hezkuntza eta Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza ikas daiteke, **B** eta **D** eredutan.

Ikastetxearen izenak ohore egiten dio Felix Maria Samaniegori, XVIII. mendeko alegia-idazle arabarrari.

## Historia 
1857. urteko Moyano Legearen bidez, 6 urtetik 9 urterainoko hezkuntza derrigorrezkoa izatea agindu zen. Eta 1901. urtean Romanonesko kondeak denbora tarte hori 12 urteraino luzatu zuen. Hala ere, lege horiek eraginkorrak bihurtzeko ahaleginak geroxeago etorri ziren. Samaniego ikastetxea XX. mendeko 30. hamarkadan jaio zen, bere lehendabiziko ikasturtea eskola graduatua bezala 1931-32koa izanda. Monsinore Estenaga kaleko eraikuntza 1935.eko apirilaren 28an inauguratu zen. Hau da ziur aski Gasteizko zaharrena.
 
Gerra zibilaren garaian, beste askorekin gertatu zen bezala, odol ospitale izateko prestatu zuten.
 
Gerra bukatutakoan, kolegio bezala funtzionatzen segitu zuen, 1949. urtera arte. Orduan, Jesus Obrero eskoletan sartu zen, Samaniego Eskola-Taldea bezala. Garai hartan neska eta mutilentzako hezkuntza eta zuzendaritza banatuak ziren. 1960-61 ikasturtean 734 mutil eta 324 neska zituen.

1966. urtean Jesus Obrerotik banatu zen berriro, eta Aurrezki Kutxek, Diputazioak eta Udalak osatutako patronatu batek gidatzen zuen. Consejo Escolar Primario Samaniego zuen izena patronatu horrek, zuzendaritza bakarrekoa. Hala ere, neskak eta mutilak banatutako klaseetan jarraitu zuten, 1975. urte arte.

1968. Samaniego eskolak eta Adurtzako ikastetxe batek babesa eman ziteon Izaskun Arruek gidatzen zuen proiektu pedagogikoari, Olabide Ikastolari.
 
70 eta 80. hamarkadetan, Villar Palasíren Hezkutzaren Lege Orokorrarekin, derrigorrezko hezkuntza 14 urte arte luzatu zen, eta ikastetxea itunpekoa bihurtu zen. Garai horretan OHOko 32 talde eta haur-hezkuntzako 8 talde zituen.
 
1990. urtean LOGSEk 16 urte arte luzatu zuen derrigorrezko hezkuntza, eta gaur egun, Euskal Eskola Publikoaren Legearen bidez Samaniego Eslola Taldean eraldatu da, bi zentro berezituez osatuta: haur-hezkuntza eta lehen hezkuntzakoa bata eta bigarren hezkuntzakoa bestea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Samaniego IPI - webgune ofiziala
Intsentsu-kopa

**Intsentsu-kopa** edo **nabeta** (latinez *Navicula* edo *Naviculum*) edo Eliza Katoliko eta Anglikanoetan intsentsua gordetzeko erabiltzen den ontzi bat da, liturgian erabiltzeko. Intsentsu-ontzia *vasa sacra* edo ontzi sakratu kontsideratzen da eta, beraz, bedeinkatu egiten da lehen aldiz erabili baino lehen.

Metalezko kopa edo ontziak izan ohi dira, tapa eta oinarri dute, eta itsasontzi baten forma izaten du sarri, hortik bere izena latinez eta hizkuntza erromantzeetan (*naveta, navette*). Ontzia koilara txiki batekin dator, eta horrekin intsentsu-aleak jartzen dira.

Elizaren historian zehar, nabetak, beste tresna liturgiko batzuk bezala, sarritan artistikoki diseinatu ziren, material noblez eginak eta era aberatsean apainduak.

[thumb|500px|center|17. mendeko zilarrezko nabeta, [Nafarroako Museoan erakusgai.]]

## Kanpo estekak
Nabeta (argipena)

**Nabeta** izenak hainbat adiera du:

* **Nabeta** edo **intsentsu-kopa**, intsentsua gordetzeko ontzia eliza katoliko eta anglikanoetan.
* **Nabeta**, hilobi megalitikoa, Menorca uharteko tipikoa.

Deitura japoniarra ere bada Nabeta, adibidez pertsona hauena:

* **Atomu Nabeta**, futbolaria.
* **Gyokuei Nabeta**, margolaria.
Nysø Manor

**Nysø Manor**, Danimarkako Sealand uhartearen hego-ekialdean dagoen Præstø ondoan, 1673an eraiki zen Jens Lauridsen bertako funtzionarioarentzat. Gaur egun **Thorvaldsen Bilduma** dago, bere azken urteetan bertan bizi eta lan egin zuen Bertel Thorvaldsen eskultore daniarrak egindako lan multzoa.

## Arkitektura 
Estilo barrokoan diseinatutako Danimarkako lehen jauregia, adreilu gorriz eta hareharriz eraikia dago teila gorriko teilatua eta granitozko zokaloa oinarri gisa. Ewert Janssen eraikuntza maisuaren lana dela uste da, eta ziurrenik Charlottenborg jauregia ere eraiki zuen Kopenhage-n handik gutxira. 

Etxea 11 bao dituen hegal nagusi batez osatuta dago eta iparralderantz alboko hegalak tartean sarrera batekin. Iparraldeko eta hegoaldeko alboetako erdiko proiektuak frontoi triangeluarrak eusten dituzten lau pilastra jonikoz apainduta daude. Iparraldean, kanpaiak ordua jotzen duten bi irudi dituen erloju bat dago.

## Egoera 
Lubanarro batek hasiera batean eraikin osoa inguratzen zuen baina 1780an iparraldeko lubanarroa bete zuten finka eraikinak hartzeko. Thorvaldsen Bilduma ekialdeko adreilu gorriko eraikinetako batean dago.

Nysø Estate 1.041 hektareatan hedatzen da, Jungshovedgaard, Christinelund, Henriklund eta Mariannelund barne hartzen dituena.

## Urrezko Aroko lokala 
[ezkerrera|thumb|250x250px| Nysø Manor Thorvaldsen estudioarekin, [Heinrich Buntzen|Heinrich Buntzenek 1843an margotua (Thorvaldsens Museoa)]]
Nysø bereziki ezaguna da Danimarkako Urrezko Aro kulturalean izan zuen paperagatik, XIX. mendearen hasieratik erdialdera, Henrik Stampe baroiak eta Christine emazteak idazle eta artista ospetsu askoren harrera egin zutelako, Hans Christian Andersen eta Thorvaldsen eskultorea barne. Azken honek azken sei urteetako zati handi bat hemen eman zuen (1838–44), eta bertan estudio bat zuen etxean eta lorategian (goiko irudiko egitura zuria).  Etxean estudio bat zuen Thorvaldsenek bertan eman zituen bere azken sei urteetako zati handi bat. Gaur egun, Nysø-k Thorvaldsen Bilduma dauka, udako hilabeteetan publikoarentzat zabalik dagoena. 

## Bildumari buruz 
Thorvaldsen Bilduma bisitarientzat zabalik dago 12:00etatik 16:00etara maiatzaren 1etik abuztuaren 31ra, larunbat eta igandeetan. Bildumak Thorvaldsenen buztinezko modeloak, eskulturak eta marrazkiak ditu, baita beste bisitari ospetsu batzuen artelanak ere. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juanita Frances

**Juanita Frances Lemont**, (Adelaide, Australia,1901eko urriaren 5a &ndash; Camden Town, Erresuma Batua, 1992ko azaroaren 25a), Australiako aktibista feminista eta ''Married Women 's Association* (*MWA, Emakume Ezkonduen Elkartea*) elkartearen sortzailea izan zen.

## Biografia 
Australian jaio zen. Ez zuen inoiz bere aita ezagutu, Timothy Lemont, eta bere amak hazi zuen, dendako laguntzailea baitzen. Bere aita Itsas Armadan zegoen. Erizain izateko prestatu zen eta 1920ko hamarkadan Erresuma Batura joan zen bizitzera. North Kensingtonen emakumeei laguntzen ari zela, Flora Drummond sufragista beteranoa ezagutu zuen, "La General" ezizenez ezaguna, inspirazio iturri izan zitzaiona.

Ingalaterrara iritsi ondoren, *Six Point Group* talde feministarekin inplikatu zen. Taldeak emakumeen berdintasuna Nazioen Ligaren lanean sar zedin lan egiten zuen. "Eskubideen Berdintasunerako Nazioarteko Taldea" sortu zen, eta Frances Genevara bidali zuten. Han, hiru bilera egin zituzten, baina ez ziren ezertara iritsi. Ama eta emakume ezkonduak ahaldundu nahi zituen.

Paper erabakigarria jokatu zuen Emakume Ezkonduen Elkartearen sorreran 1938an, eta gero bertako lehendakari izan zen. MWAko lehen presidentea Edith Summerskill izan zen, eta beste kide nabarmen batzuk Vera Brittain, Helena Normanton abokatua 

1947an, bi seme-alaba izan ondoren, bere senarrarengandik dibortziatu zen, Gerald Leonard Schlesinger izeneko bankari batengandik. Eraiki zuen Londresko etxea MWAren egoitza ofiziala bihurtu zen.

1952. urtean zatiketa handia izan zen. Helena Normanton presidentea zen eta ildo independente bat hartu zuen *Royal Commission on Marriage and Divorce-''ri (Ezkontza eta Dibortzioaren Errege Batzordea) frogak aurkeztean. Eragozpenak jarri ziren ikuspegiak emakume pribilegiatuen alde egiten zuelako, eta hori ez zetorren bat elkartearen helburuarekin.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
Zenvo

**Zenvo** 2007an sortutako Daniar auto fabrikatzailea da. Kirol-ibilgailuak ekoizten ditu.

## Modeloak 
## Kanpo estekak
Sydney, Lady Morgan

**Sydney, Lady Morgan** (Dublin edo Irlandako itsasoa, 1781eko? abenduaren 25a - Londres, 1859ko apirilaren 14a) irlandar eleberrigilea izan zen.

Lehen lana olerki liburu bat izan zen eta irlandar abestiak ere bildu zituen. Bi eleberri idatzi ondoren, 1806an bere lanik ospetsuena argitaratu zuen, *The Wild Irish Girl*. Eleberri proto-feminista da, gai politiko eta aberkoiekin.

1812an Charles Thomas Morganekin ezkondu zen.

## Lanak 
* 1804 *St. Clair*
* 1806 *The Novice of St. Dominick*
* 1806 *The Wild Irish Girl*
* 1807 *Patriotic Sketches and Metrical Fragments*
* 1811 *The Missionary. An Indian Tale*
* 1814 *O’Donnell*
* 1817 *France*
* 1818 *Florence Macarthy. An Irish Tale. In Four Volumes*
* 1821 *Italy. In Three Volumes*
* 1823 *Life and Times of Salvator Rosa. In Two Volumes*
* 1825 *Absenteeism*
* 1827 *The O’Briens and the O’Flaherties*
* 1829 *The Book of the Boudoir*
* 1830 *France in 1829–30. In Two Volumes*
* 1833 *Dramatic Scenes from Real Life*
* 1835 *The Princess*
* 1840 *Woman and her Master*
* 1841 *The Book without a Name*
* 1859 *Passages from my autobiography*

## Kanpo estekak
Iñigo Martín Coto

**Iñigo Martín Coto** (Portugalete, Bizkaia, 1996ko otsailaren 10a) bizkaitar ingeniari eta dantzari ohia da.

Euskal dantzari moduan Portugaleteko Elai-Alai dantza taldeko kide da, aurresku dantza modalitatean trebatua batez ere.

## Biografia 
Portugaleten jaio zen 1996 urtean. Portugaleteko Asti Leku Ikastolan egin zituen lehen hezkuntza, bigarren hezkuntza eta Batxilergoko ikasketak. Ohorezko Matrikula Saria lortu zuen Batxilergoan. Ingeniaritza gradua ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU), baita ingeniaritza industrialean masterra ere. Ondoren, Ingalaterrako Cranfield Unibertsitatean egin zituen master eta graduondoko ikasketak, energia berriztagarrien ingeniaritza alorrean.

Dantzari moduan, Portugaleteko Elai-Alai Kultur Elkartea dantza taldearen kide izan da txikitatik. Hainbat euskal dantza emanaldietan eta lehiaketetan parte hartu izan du, besteak beste, Ibabe Beristain edo Asier Alcedo dantzariekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Elai-Alai Kultur Elkartea
* Ibabe Beristain

## Kanpo estekak 
* Iñigo Martin Coto Linkedin
Novosibirskeko Antzaldatzearen elizbarrutia

**Novosibirskeko Antzaldatzearen elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren errusiar elizbarrutia da. 1991ko apirilaren 13an ezarri zen Siberiako administrazio apostoliko gisa, 1999ko maiatzaren 18an Mendebaldeko Siberiako administrazio apostolikoa izena hartu zuen eta 2002ko otsailaren 11n elizbarruti mailara igo zen.  Apezpikuaren egoitza Novosibirsken dago. Egun apezpikua Joseph Werth da.

## Ordinarioak 
* Joseph Werth (1991-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Jerzy Mazur (1998-1999)
* Stephan Lipke (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pixide (zeramika)

**Pixidea** ( latinez *pyxis, -ĭdis*, 'kutxa txikia', eta hau grezieratik *πυξίς, -ίδος*, *pyxís-ídos* ) oin gabeko zeramikazko ontzi bat da, ukenduak, kosmetikoak, beira-aleak edo bitxiak edukitzeko erabiltzen zena.  Morfologikoki, ontzi edo kutxa zilindriko bat da, estalkia duena baina heldulekurik gabea, eta oso tamaina, forma eta apaingarri ezberdinekoak izan arren, apainduran eszena femeninoak dira nagusi, hala nola ezkongaien prozesioa. 

Antzinako Greziako kulturan agertu ziren, eta Erroma klasikoak ere erabili zituen. Baliteke haien aurrekaria korintoar kutxak izatea, haiek ere estalkia zutelarik, Atenasko garai protogeometrikoak lirateke haiek. Atenasko pixideek bi barietate dituzte: hondo konikoa dutenak, k.a. IX. mendekoak, eta hondo laua dutenak, estilo geometrikoa jarraitu zutenak, eta tamainaz handitu zirenak. 

## Kanpo estekak
Pixide (argipena)

**Pixide** terminoal hainbat adiera du:

* **Pixideak**, eliza kristauetako ontzi eukaristiko batzuk.
* **Pixide zeramikoak**, Antzinako Grezian erabiltzen ziren ontzi batzuk.
Anglo-Errusiar Gerra (1807–1812)

Napoleondar Gerretan, **Anglo-Errusiar Gerra** (1807ko irailaren 2a - 1812ko uztailaren 18a) Britainia Handiaren eta Errusiaren arteko etsaitasunen fasea izan zen, azken horrek Frantziarekin zuen gerra amaitu zuen Tilsiteko Hitzarmena sinatu ondoren. Anglo-errusiako etsaitasunak itsaso Baltikoko eta Barents itsasoko itsas ekintza txikietara mugatu ziren batez ere. 

## Tilsiteko Hitzarmena 
Napoleon Bonapartek Friedland-eko guduan (1807ko ekainaren 14an) errusiarrak garaitu ondoren, Alexandro I.a Errusiakoa tsarrak bake-ituna sinatu zuen, Tilsiteko Hitzarmena deritzona. Nahiz eta ituna nahiko ezezaguna izan Errusiako gortean, Errusiak ez zuen alternatibarik Napoleonek Neman ibaia (orduan Errusiako muga) erraz gurutzatu eta Errusia inbaditu zezakeen.

Itunaren baldintzek Errusia Britainia Handiarekin zuen itsas merkataritza uztera behartu zuten. Itxiera hau Napoleonek Sistema Kontinentala ezartzeko etengabeko ahaleginaren parte izan zen, Frantziaren menpeko Europako hainbat herrialderen arteko harreman ekonomikoak sendotuz. Napoleonen helburua Britainia Handiko merkatu garrantzitsuenetako bat ixtea zen eta, horrela, ekonomikoki men egitera behartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kopenhageko gudua (1807)

**Kopenhageko Bigarren Gudua** (edo **Kopenhageko Bonbardaketa**) ( 1807ko abuztuaren 16a - 1807ko irailaren 7a) Danimarkako hiriburuaren britainiar bonbardaketa bat izan zen, Napoleondar Gerretan Danimarka-Norvegiako flota harrapatzeko edo suntsitzeko. Gertakariak 1807ko Anglo-Errusiar Gerra piztu zuen, Örebroko Itunarekin amaitu zena 1812an. Danimarkaren aurkako erasoa, herrialde neutrala, gogor kritikatua izan zen nazioartean eta Danimarkan, oro har, Europako hiriburu baten aurkako lehen bonbardaketa terroristatzat hartzen da. 

Britainia Handiak Napoleonen Sistema Kontinentalari emandako lehen erantzuna Danimarkaren aurkako itsas eraso handi bat egitea izan zen. Neutrala izan arren, Danimarka Frantziako presioaren menpe zegoen bere flota Napoleoni konprometitzeko. 1807ko irailean, Errege Armadak Kopenhage bonbardatu zuen, Danimarkako flota hartu eta Ipar Itsasoko eta Itsaso Baltikoko itsas bideak erabiltzea ziurtatu zuen Britainia Handiko merkataritza flotarentzat. Erasoaren ondorioa izan zen Danimarkak Sistema Kontinentalarekin bat egin zuela eta Frantziaren alde gerrarekin, baina flotarik gabe ez zuen ezer eskaintzeko. 

Erasoak *Kopenhagenizazio* terminoa sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* 
* Major Francis Duncan, *History of the Royal Regiment of Artillery, Volume I*, 1879 London John Murray.
* Major Francis Duncan, *History of the Royal Regiment of Artillery, Volume II*, 1873 London John Murray.
* 
* 
* 
*  cites:
** 
** 
* 
* 
* 
* J Marcussen for a private website listing **all Danish merchant ships** from the year dot. Listed alphabetically (nb: Æ, Ø and Å come at the end of the Danish alphabet)
* Individual record cards in Danish for ships of the Danish Royal Navy can often be found on the internet at Orlogmuseet Skibregister
* The Royal Danish Naval Museum website listing for ships is available here linking to a page of ships' names for which there is data.
Fátima Diame

**Fátima Diame Diame** (Valentzia, 1996ko irailaren 22a) luzera-jauzian eta jauzi hirukoitzean espezializatutako valentziar atleta da. 2022an luzera jauziko txapelduna izan zen Iberikoamerikako txapelketan. Espainia ordezkatu zuen Munduko Atletismo Txapelketan (2022), eta 16. postua lortu zuen.

## Biografia 
Familiak Senegalgo jatorria du. Erizaintza ikasi du. 2013. urtean egin zuen nazioarteko debuta.

## Kirolari ibilbidea 
Brontzezko domina bat irabazi zuen 2015eko Europako Atletismo Txapelketan, luzera-jauziaren kategorian. 2018an, brontzezko bi domina lortu zituen Tarragonako 2018ko Mediterraneoko Jokoetan, jauzi hirukoitzeko eta luzera-jauziko kategorietan. 2017an Espainia ordezkatu zuen Munduko Atletismo Txapelketan eta ezin izan zuen finalera iritsi, 25. postuan gelditu baitzen. 

Besteak beste, honako txapelketetan parte hartu du:

## Nazioarteko lehiaketak 
## Marka pertsonalak 
| valign="top" width="50%" |

|}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fátima Diame Artxibatuaren atletismo-fitxa,  artxibatua, . RFEAn
Tionilo

Kimika ez-organikoan, **tionilo** taldea (=S=O) sufre-atomo tetrabalente batek eta lotura bikoitzez lotutako oxigeno-atomo batek osatzen dute. Kimika organikoko sulfinilo taldearen baliokidea da.
thumb|170x170px|Tioniilo taldearen egitura
Tioniloa bi atomori edo bi multzo elektronegatibo monobalenteri lotuta egoten da. Eskuarki halogenoak izaten dira, etsenplurako tionil fluoruroa  (SOF2) edo tionil klorofluoruroa (SOClF).

Tionil kloruroa (SOCl2)  erreaktibo gisa usatzen da sintesi organikoan azido karboxilikoak azidoen kloruro bihurtzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu Juste

**Josu Juste Bidaurrazaga** (Leioa, Bizkaia, 2000ko apirilaren 12a) Euskal Herritar futbolari ohi eta entrenatzailea da. 

## Biografia 
Aurrelari gisa aritzen zen. Bere jaioterriko Leioan hezia, bere lehen taldean eta Sestao Riverren jokatu ditu urte gehienak. Behin erretiratuta, entrenatzaile lanetari ekin zion.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Friedlandeko gudua

**Friedlandeko gudua** (1807ko ekainaren 14a) Napoleon I.ak agindutako Frantziako Inperioko armaden eta von Bennigsen kondeak zuzendutako Errusiako Inperioko armaden arteko Napoleondar Gerren gudu garrantzitsu bat izan zen. Napoleonek eta frantsesek Errusiar armadaren zati handi bat suntsitu zuen garaipen erabakigarria lortu zuten, eta borrokaren amaieran Alle ibaiaren gainean kaotikoki atzera egin zuena. Gudu zelaia gaur egungo Kaliningrado oblastan dago, Errusiako Pravdinsk herritik gertu.

Friedland-eko gudua behar estrategikoa izan zen, 1807an lehenago Eylauko guduak alde bientzako epai erabakigarririk eman ez eta gero. Gudua hasi zen Bennigsen-ek Lannes mariskalaren erreserba-gorputza itxuraz isolatua ikusi zuenean, Friedland herrian. Bennigsen-ek, Wehlau- ra iparralderantz martxa ziurtatzeko asmoa zuen eta inoiz Napoleonen zenbakizko goi mailako indarren aurka borrokatzeko arriskurik izan nahi zuenak, uste zuen Frantziako unitate isolatu hauek suntsitzeko aukera ona zuela Napoleonek salbatu aurretik, eta bere armada osoa agindu zuen. Alle ibaia.  Lannesek trebetasunez eutsi zion errusiar erasoen aurka, Napoleonek indar gehigarriak zelaira eraman zituen arte. Bennigsenek Errusiar indarrak gogora ekarri zezakeen, 50.000-60.000 gizon inguru ibaiaren kontrako ertzean, eta ibaian zehar erretiratu zen Napoleonen armada osoa iritsi baino lehen, baina, osasun txarrean zegoela, Friedlanden geratzea erabaki zuen eta ez zuen neurririk hartu. bere armada agerian eta agortua babesteko.  Errusiako armadak hildako izugarriak jasan zituen Friedlanden - bere soldaduen % 40 baino gehiago gudu zelaian galduz. 

Napoleonen garaipen izugarria nahikoa izan zen Errusiako establezimendu politikoari bakea beharrezkoa zela sinestarazteko. Friedlandek Laugarren Koalizioaren Gerra eraginkortasunez amaitu zuen, Alexandro I.a enperadoreak gogoz kontra Napoleonekin bake negoziazioetan sartu baitzituen. Eztabaida horiek Tilsiteko Hitzarmenean amaitu ziren, zeinen bidez Errusiak Britainia Handiaren aurkako Sistema Kontinentalean sartzea onartu zuen eta horren bidez Prusiak bere lurraldeen ia erdia galdu zuen. Prusiak galdutako lurrak Westfaliako Erresuma berrian bihurtu ziren, Napoleonen anaia Jérômek gobernatzen zuena. Tilsit-ek Frantziari ere eman zion Joniako Uharteen kontrola, Mediterraneo itsasorako sarrera ezinbesteko eta estrategikoa. Historialari batzuek Tilsit-eko asentamendu politikoak Napoleonen inperioaren gorentzat jotzen dituzte, jada ez zegoen botere kontinentalik Frantziako Europaren menderakuntza zalantzan jartzen zuenik. 

## Preludioa 
Friedlanden aurretik, Europa Hirugarren Koalizioko Gerran sartuta zegoen 1805ean. 1805eko abenduan Austerlitzeko guduan Frantziako garaipenaren ostean, Prusiak gerrara joan zen 1806an, Erdialdeko Europako potentzia nagusi gisa zuen posizioa berreskuratzeko. ff gg hh jj kk ll ññ vv cc xx zz aa ss

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* La bataille de Friedland Marbot jeneralak bere oroitzapenetan dioenez: Mémoires, Plon, Nourrit et Cie - Paris 1891
Marlène Schiappa

**Marlène Schiappa** (Paris, 1982ko azaroaren 18a) frantziar politikaria, idazlea eta emakumeen eskubideen aldeko aktibista da. Bere herrialdeko hainbat gobernutako kide izan da, Emmanuel Macron presidente zela.

## Biografia 
Aita historialaria da, Trotskiren sentsibilitatekoa, eta ama institutuko zuzendaria, sindikalista, feminista. Bi ahizpa eta neba bat ditu. Aitak maiz egin dio aurka alabari komunikabideetan, Luc Mélenchon babesten duela eta, Macron presidentearen aurka.

Geografia ikasten hasi zen, baina urtebete igaro ondoren, ikasketak utzi eta komunikazio-agentzia batean lan egiten hasi zen. Ondoren, Grenobleko Unibertsitatean komunikazioan lizentziatura lortu zuen.

2008an, *Maman* travaille ("Ama lanean") bloga sortu zuen, familiako bizitza eta bizitza profesionala uztartzeari buruzkoa, eta 2017ra arte aritu zen.

## Ibilbide politikoa 
2001ean, Parisko XIV. Barrutiko udal-hauteskundeetan aurkeztutako zerrenda batekoa da. 2014. urtean, Le Manseko zinegotzi hautatu zuten, urte batzuk baitzeramatzan bertan bizitzen.

2016. urtean, Berdintasunerako Ministroaren Kabineteko kide izan zen epe labur batean.

Hurrengo urtean, Emmanuel Macron, Frantziako lehendakaritza-hauteskundeetarako hautagaiaren ehun lurralde-ordezkarietako bat bihurtu zen, eta bere konfiantza-taldean sartu zen.

### Gizonen eta emakumeen arteko berdintasunaz arduratzen den estatu-idazkaria 
2017ko maiatzaren 17an, Édouard Philipperen lehen gobernuan sartu zen, Emmanuel Macron presidente zela. Urte bereko urrian, kale-jazarpenaren aurkako lege bat sustatu zuen, baimen sexualaren adina handitu eta sexu-krimenen preskripzio-epeak luzatzen zituena. Lege horri kalean "*Schiappa Legea*" deitzen zaio.

### Herritartasunerako ministro delegatua 
2020ko uztailaren 6an, beste kargu bat hartu zuen Gérald Darmanin Barne Ministroarekin, Macron presidentearen lehen agintaldia amaitu arte.

### Ekonomia sozial eta solidarioaz eta elkarte-bizitzaz arduratzen den estatu-idazkaria 
2022ko uztailaren 4an, estatu-idazkari izendatu zuten lehen ministroaren gobernu berrian, Élisabeth Borne.

## Iruditegia 

Fitxategi:G7 Gender Equality Turin.jpg|G7ko ministro-bilera Turinen, genero-berdintasunari buruz, 2017.11.15
Fitxategi:Tour de France de l'égalité femmes-hommes - rapports 3.jpg|Frantziako Tourreko emakumeen eta gizonen arteko berdintasunaren aldeko tailerrak, Pernes les Fontainesen, 2018.01.12
Fitxategi:Olivia Gazalé & Marlène Schiappa (27049475608).jpg|Olivia Gazalé eta Marlène Schiappa, Parisko 2018ko Liburu Aretoan.
Fitxategi:Alexandra Louis Marlène Schiappa.jpg| Marlène Schiappak Alexandra Louisi bidalitako eskutitza eman zuen, sexu- eta genero-indarkeriaren aurkako borroka indartzen duen legea ebaluatzeko, 2020.01.27
Fitxategi:Diaryatou Bah Ordre du Mérite.jpg|Diaryatou Bahek Marlène Schiapparen Merituaren Agindua jaso zuen, 2022.03.20

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ola (argipena)

**Ola** izenak hainbat adiera du:

* **Ola** edo **burdinola**, lantegi mota bat.

Lekuak:

* **Ola** edo **Olha**, Senpereko auzoa, Lapurdin.
* **Ola (Basaburua)**, Orokietako auzoa, Nafarroa Garaian.
* **Ola (Donamaria)**, Donamariako auzoa, Nafarroa Garaian.
* **Ola (Sondika)**, Sondikako auzoa, Bizkaian.
* **Ola (Aragoi)**, Huescako herri bat.
* **Ola (Arkansas)**, AEBetako herri bat.

Ikus, halaber:

* **Olha (argipena)**
* **Olaibar**.
Aritz Huete

**Aritz Huete Beloki** (Donostia, Gipuzkoa, 1996ko ekainaren 27a) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdiko atzelari postuan jokatzen du. Antiguokon hezi eta gero Pasaian jokatu zuen bere lehen denboraldia senior mailan. 2018ko udan Sestao Riverrek fitxatu zuen. Ezkerraldeko taldearekin Bigarren Federaziorako igoera lortu zuen 2021ean. 2025eko udan igoberria zen Beasainek fitxatu zuen Bigarren Federazioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko maiatzaren 9ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Pravdinsk

**Pravdinsk** (errusieraz: Пра́вдинск, 1946 baino lehen bere izen alemanez ezaguna, ''*, , ), Errusiako Kaliningradeko oblasteko Pravdinski barrutiko hiri bat eta administrazio-zentroa da. Laba ibaian dago eta Bagrationovsketik 30 kilometro ekialdera eta 53 kilometrora Kaliningradoren hego-ekialdean. Biztanleria kopurua: 4.323 (2010eko Errolda)      

## Historia 
[ezkerrera|thumb| 1807ko [Friedlandeko gudua, Ernest Meissonierren XIX. mendeko margolan batean.]]
Pravdinsk 1312. urtean sortu zen Laba ibaian zehar dagoen ibi batean, Prusiako bertako natangiar tribua zaldun teutoniarrek menperatu ondoren, eta 1335ean hiriko pribilegioak jaso zituen Luther von Braunschweig maisu handiaren menpe.   *Friedland'' ("lur baketsua") izen alemanarekin ezagutzen zen. 1440an hiria Teutoniako Prusiar Konfederazioan sartu zen, eta horren eskariz Kasimiro IV.a Jagellon poloniar erregeak eskualdea Poloniako Erresuman sartzeko akta sinatu zuen 1454an  Hiria ondorengo Hamahiru Urteko Gerran suntsituta egon zen, Polonia-Teutoniko gerra guztietan luzeena izan zena. Gerra ostean, 1466an Torunen sinatutako bake itunaren arabera, Poloniaren zati bihurtu zen, zaldun teutoniarrek zuten feudo gisa.  1525ean, hiria Prusiako Dukerriaren parte bihurtu zen, Poloniako dukerria basailu bat, ordena teutonikoaren Estatua sekularizatu ondoren. 1618tik aurrera, Hohenzollern dinastiako Brandenburgoko dukeek gobernatu zuten, Poloniaren mendean geratuz. Suediako tropek berriro kaltetu zuten Iparraldeko Bigarren Gerran 1655-1660 bitartean.

Friedland Prusiako Erresumakoa izan zen 1701etik, eta Napoleonen Gerrak 1807ko ekainaren 14an, Napoleonen armada frantsesak poloniarrek eta saxoiek lagunduta Friedland-eko gudua irabazi zuen Errusiar eta Prusiar armada konbinatuaren aurka. Herria Alemaniako Inperioaren parte bihurtu zen 1871n, Prusiarrek zuzendutako Alemaniaren bateratzearen garaian.

Bigarren Mundu Gerran, Friedland Armada Gorriak konkistatu zuen 1945eko urtarrilaren 31n, Alemaniaren inbasio sobietikoaren baitan. Garai hartan Friedland Ekialdeko Prusiako probintziako Landkreis Bartensteinekoa zen, Alemania nazitik Sobietar Batasunera 1945eko Potsdameko Hitzarmenaren arabera transferitu zutena. Alemaniako populazioak ihes egin zuen edo kanporatua izan zen, eta Ekialdeko Prusia Sobietar Batasunaren eta Poloniako Herri Errepublikaren artean banatu zen, Friedland Errusiako SESFeko Kaliningradeko Oblastan antolatutako zatia izanik. Hiria Fridlyandsky Barrutiko administrazio-zentro bihurtu zen Fridlyand izenarekin, baina Pravdinsk eta Pravdinski Barrutia izena hartu zuten 1946an 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jorge Sola

**Jorge Sola Ruiz** (Erriberri, Nafarroa Garaia  - ) nafar futbolari ohi eta entrenatzailea da, aurrelari moduan aritzen zena. Bere semea Xabier Sola futbolean aritzen da ere.

## Ibilbidea 
### Jokalari 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

### Entrenatzaile 
* Erriberri (2013)
* Azkarrena (2017-2018)
* Subiza (2021)
* River Ega (2021-2022)
* Alfaro (2023-Egun)

## Kanpo estekak
Natangiarrak

**Natangiarrak** edo **Notangiarrak** (prusieraz: *Notangi*; ; ; ) Prusiar klan bat zen, **Natangia** eskualdean bizi zena, gaur egun Kaliningradeko Oblast errusiar eremuaren parte den eremua, hegoaldeko zatia Poloniako Warmia-Masuriar voivoderrian dagoen bitartean.

XIII. mendean zaldun teutoniarrek prusiarren aurkako gurutzada hasi zutenean, 15.000 pertsona inguru bizi zitezkeen Pregolia eta Łyna ibaien artean.  Natangiako lurrak iparraldean Sambiarekin, mendebaldean eta hegoaldean Warmiarekin eta hego-ekialdean Bartiarekin egiten zuten muga.  Ziurrenik Mendebaldeko Baltikoko hizkuntza bat hitz egiten zuten, gaur egun desagertua, prusiera zaharreko hizkuntzaren antzekoa.

## Historia 
Natangiarrak Zaldunen eta Świętopełk II.a Pomeraniako Dukearen arteko 1238ko itun batean aipatzen dira lehen aldiz.  Zaldun teutoniarrek konkistatu zituzten 1239-1240 inguruan.  Natangiarrek aginte teutonikotik askatzea eragozteko, ordena teutonikoak Kreuzburg gaztelua altxatu zuen Natangian. 1249. urte hasierako Christburgeko Itunak, kristau bihurtu berriei askatasun pertsonala bermatzen zien, natangiarrak barne hartzen zituen. Hala ere, itunak ez zituen gatazkaren azpiko arrazoiei aurre egin, eta natangiarrek 54 zaldun sarraskatu zituzten Krückeneko guduan 1249ko azaroan  Baina garaipena laburra izan zen, Zaldunek indarrak berreskuratu zituzten bi urte eskasean eta gurutzada jarraitu zuten. 1255ean Königsberg (gaur egun Kaliningrad) eraiki zuten Pregolia ibaiaren bokalean, Natangia eta Sambia arteko mugan.

Prusiako matxinada handian (1260-1274), natangiarrek Herkus Monte aukeratu zuten buruzagi gisa Alemanian ikasia. Hasieran arrakasta izan zuen eta Zaldunak garaitu zituen Pokarwiseko guduan eta Löbauko guduan. Hala ere, matxinoek ezin izan zituzten Zaldunek eraikitako adreiluzko gazteluak hartu eta garaituak izan ziren. Herkus, prusiarren buruzagi nabarmenetako bat izan zena, harrapatu eta urkatu zuten 1273an. Natangiako nobleak alemaniarren men egin zieten, haiek pribilegioak eta beren ondasunen jabetza eragozpenik agintzen zuten. Natangiarrak, Sabynas eta Stantak zuzenduta, 1295ean matxinatu ziren azken aldiz  1454an, Casimiro IV.a Jagellon erregeak Poloniako Erresuman sartu zuen eskualdea.  Ondorengo Hamahiru Urteko Gerraren ondoren, Poloniako-Teutoniko gerra guztietan luzeena, 1466az geroztik, Poloniaren parte izan zen Orden teutonikoaren feudo gisa , eta 1525etik aurrera Prusia Dukal sekularra.

Kolono alemaniarrak inguru horretan kokatu zirenean, natangiarrek bertako hizkuntza eta ohiturak mantendu zituzten XVII. menderaino. Geroago, haien identitatea desagertu egin zen XVII. mendearen amaieran edo XVIII. mendearen hasieran Alemaniako biztanleekin bat egin ahala, baina bertako biztanleak oraindik ere "natangiar" gisa definitzen zuten haien burua 1945era arte eta baita Landsbergeko tokiko egunkaria ere (Górowo Iławeckie) "Natanger Zeitung" deitzen zen 1919tik aurrera 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tricholoma sulphurescens

***Tricholoma sulphurescens*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 10 (18) cm bitarteko diametrokoa; lehorra, ale helduetan zerbait arrakalatua edo ezkatatsua erdian, hasieran kolore zurixka du, berez edo igurtziz okre-horixkaz zikintzen da. Ertza uhindu samarra du.

**Orriak:** Zuriak, zabal, horitzeko joera dute.

**Hanka:** 6 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm  bitarteko lodierakoa, haritsua, zuria, okre-antzeko  kolorekoa oinarrian, geroago horixka.

**Haragia:** Ia gozoa, moztutakoan kolore hori-arrosakara hartzen du eta fruta usain samarreko lurrina botatzen du.

**Etimologia:** *Tricholoma* terminoa grekotik dator, ilea, txirikorda, lumatxarekin tolesturan zehar, nahiz eta espezie gutxi batzuek baino ez dituzten iledun kapelak. *Sulphurescens* epitetoa latinetik dator, sufre kolorea hartzen dut, esan nahi duen "sulphuresko" hitzetik. Hartzen duen koloreagatik.

## Jangarrirtasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Erraz nahas daiteke genero bereko antzeko beste batzuekin

**Oharra:** Tamaina oneko espeziea da, horiztatzeko joera, fruta usaina , eta arrosa samarreko kolorea du haragiak.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, multzokatuta koniferoen, hostozabalen eta baso mistoetan ager daiteke. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Europa eta Errusia.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Karlos Barrutia

**Karlos Barrutia Bereziartua** (Durango, Bizkaia, 1970eko otsailaren 7a) futbolari ohia eta futbol entrenatzailea da. Aurrelari lanetan aritzen zen. Entrenatzaile moduan, Iñaki Alonsoren laguntzaile lanetan aritu da batik bat.
 
## Kirol ibilbidea 
### Jokalari 
* Cultural Durango (1988-1989)

### Entrenatzaile 
* Cultural Durango Harrobiko taldeak
* Berriz 2.entrenatzaile 
* Eibar B 2.entrenatzaile 
* Athletic Harrobiko taldeak
* Lemoa 2.entrenatzaile 
* Real Union 2.entrenatzaile 
* Real Murcia 2.entrenatzaile 
* Huracán Valencia 2.entrenatzaile

## Kanpo estekak
Alejandro Sagardui

**Alejandro Sagardui Sarriá** (Erandio, Bizkaia, 1961eko maiatzaren 7a - Cartagena, 2018ko azaroaren 30a) euskal herritar futbolaria izan zen.

## Ibilbidea 
* 1978–1981: Erandio
* 1981–1989: Cartagena
* 1989–1991: Orihuela
* 1991–1999: Cartagena

## Kanpo estekak
Francisco Javier Izkoa

**Francisco Javier Izkoa Buruaga** (Getxo, Bizkaia, 1946ko ekainaren 7a) bizkaitar futbolari ohia da. Atezain lanetan aritzen zen. Bere semea Jon Ander Izkoa futbolaria izan zen ere.
 
## Kirol ibilbidea 
* Zaragoza (1969-1971)
* Granada (1971-1982)

## Kanpo estekak
Bolao

**Ángel Gómez Benito** edo futbolean ezaguna **Bolao** moduan (Bilbo, Bizkaia,  -  Mallorca, ) bizkaitar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena. 

## Ibilbidea 
## Kanpo estekak
Jon Ander Izkoa

**Jon Ander Izkoa Bilbao** (Granada, 1976ko urriaren 16a) bizkaitar futbolari ohia da. Atezain lanetan aritzen zen. Bere aita Francisco Javier Izkoa Granada taldeko futbolaria zela jaio zen Granadan.
 
## Kirol Ibilbidea 
*2015eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus