open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vesto Melvin Slipher

**Vesto Melvin Slipher** (Mulberry, 1875eko azaroak 11- Flagstaff, 1969ko azaroak 8) estatubatuar astronomo bat izan zen. Bere ikerketen artean lehen aldiz galaxia baten abiadura erradiala neurtu izana eta izarrarteko ingurunean gas eta hautsaren existentzia aurkitu izana nabarmentzen dira. Bere anaia Earl C. Slipher ere astronomoa izan zen.

## Biografia 
Slipher Indiana estatuko Mulberry herrian jaio zen, eta Indianako Unibertsitatean ikasi zuen. Arizonako Flagstaff hirian dagoen Lowell Behatokian lan egin zuen, behatoki honetako zuzendari izatera iritsi zelarik 1916 eta 1952 artean. Espektroskopioa planeten errotazio periodoak eta planeten atmosferen konposaketak ikertzeko erabili zuen. 1912an lehen aldiz ikusi zuen espektro lerroen mugimendua galaxia batean (kasu honetan Andromeda galaxian), hala, galaxia baten abiadura erradiala lehen aldiz zehaztuz. Galaxia espiralak (garai hartan oraindik nebulosa espiraltzat hartzen zirenak) errotatu egiten zutela ere aurkitu zuen.

1909an izarrarteko gas kopuru handiaren existentzia berresten zuten datuak aportatu zituen, urte bete lehenago Jacobus Kapteynek proposatu zuen ideia. 1912an, Pleiadeetako kumulu irekiko nebulosa batek gertu zegoen Merope izarraren argia islatzen zuela aurkitzean izarrarteko hautsa aurkitu zuen. Aipaturiko nebulosa, aldi berean, nebulosa mota berri baten ordezkaria zen, erreflexio nebulosak, alegia.

1927an hasi zen Neptuno eta Urano planeten orbitetan ikusitako perturbazioak azal zitzakeen planeta baten bilaketa. 1930ean, pertsonaleko kide zen Clyde Tombaughek Pluton planeta aurkitu zuen, honen tamainak ikusitako perturbazioak azaltzen ez zituen arren.

Astronomiatik 1954an erretiratu zen, eta 1969an hil zen, Arizonako Flagstaff hirian.

## Errekonozimenduak 
**Sariak**
* Lalande domina, Frantziako Zientzien Akademiak emana, 1919
* Henry Draper domina 1932
* Royal Astronomical Societyko urrezko domina 1933
* Bruce domina 1935

**Ohorezko tituluak**
* Honoris Causa doktorea Zientzietan Arizonako Unibertsitatetik
* Honoris Causa doktorea Legeetan Indianako Unibertsitatetik.

**Eponimoak**
* Slipher kraterra Ilargian
* Slipher kraterra Marten.
* 1766 Slipher asteroidea

## Ikus, gainera 
* Hubblen legea
* Milton Humason
* Big Bangaren teoria
* Edwin Hubble
Hondarribiko Traineru Jaitsiera

**Hondarribiko Traineru Jaitsiera** Bidasoa ibaian urtero Hondarribia Arraun Elkarteak antolatzen duen traineru estropada da. Negu partean jokatzen da eta hogei bat untzik hartzen dute parte. Erlojuaren kontra jokatzen da. 1990. hamarkadan hainbat estropada jokatu ziren **Bidasoko Jaitsiera** izenarekin.

## Gizonezkoak 
### Palmaresa Bidasoko traineru jaitsiera 
### Palmaresa Hondarribiko traineru jaitsiera 
*¹ 2014ean Hondarribiak irabazi zuen Oriori bi segundu eta erdi aterata, baina buia bat istriborretik hartu izanagatik deskalifikatua izan zen.
*² Estropada bertan behera gelditu zen itsasoaren egoera txarrarengatik.

### Garaipenak 
* Orioren 1995, 1996 eta 1997ko garaipenak Bidasoko Jaitsieran izan ziren.

## Emakumezkoak 
### Palmaresa 
* 2015ean ez zen lehiarik izan, emakumezko traineru bakarrak hartu baitzuen parte, Badalonak.

### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Amerikar Ligako Mendebaldeko Dibisioa

**Amerikar Ligako Mendebaldeko Dibisioa** AEBetako Beisbol Liga Handiak banatzen diren sei dibisioetako bat da, baita Amerikar Ligako hiru dibisioetako bat ere. Dibisioa, gaur egun, lau taldek osatzen dute, Liga Nagusietako dibisioen artean talde gutxien dituena delarik, garai batean, 1994ko moldaketaren aurretik 7 talde ere izatera iritsi zen arren. Dibisio honetako taldeak AEBetako mendebaldeko kostaldekoak diren arren, Texas estatua eta Chicagoko hiria bezain ekialdeko tokietan ere izan zituen taldeak.

## Kideak 
### Egungoak 
* Los Angeles Angels of Anaheim: kide sortzailea (California Angels izenarekin)
* Oakland Athletics: kide sortzailea
* Seattle Mariners: 1977an batu zen hedapen talde bezala
* Texas Rangers: 1972an batu zen, aurretik Amerikar Ligako Ekialdeko Dibisioan (Washington Senators izenarekin).

### Antzinakoak 
* Chicago White Sox: kide sortzailea, gaur egun Amerikar Ligako Erdialdeko Dibisioan
* Kansas City Royals: kide sortzailea, gaur egun Erdialdeko Dibisioan
* Minnesota Twins: kide sortzailea, gaur egun Erdialdeko Dibisioan
* Seattle Pilots/Milwaukee Brewers: kide sortzailea (Seattle Pilots bezala), gaur egun Liga Nazionaleko Erdialdeko Dibisioan.

### Dibisioaren alineazioa 
## Dibisioko tituluak taldeka 
***** - Dibisioa en 1993an utzi zuten

## Ikus, gainera 
* Amerikar Ligako Ekialdeko Dibisioa
* Amerikar Ligako Erdialdeko Dibisioa
* Liga Nazionaleko Mendebaldeko Dibisioa
* Liga Nazionaleko Erdialdeko Dibisioa
* Liga Nazionaleko Ekialdeko Dibisioa

## Kanpo estekak
Danny Glover

**Danny Lebern Glover** (San Frantzisko (Kalifornia), Ameriketako Estatu Batuak, 1946ko uztailaren 22a) aktorea da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Danny Glover aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Sgùrr Alasdair

**Sgùrr Alasdair** Eskoziako Skye uhartean dagoen Cuillin mendilerroko gailur edo mendirik garaiena da, bai eta uharte guztikoa ere. 992 metroko garaiera du. Gabro harkaitzez osatua dago, honel mendizale eta bereziki eskalatzaileen kokaleku bilakatzen duelarik, harri mota horrek helduleku egokia eskeintzen baitu.

1873an lehenbiziko aldiz Alexander Nicolson-ek igo zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Sgurr alisdair great stone shoot arp.jpg|*The Great Stone Chute* pasabidea.
Irudi:Sgurr alasdair.jpg|Urrutira.
Irudi:Sgurr Alasdair - geograph.org.uk - 67895.jpg|Mendizalea harkaitz artean.
Irudi:Sgurr Alasdair - geograph.org.uk - 67895.jpg|Harrespila gailurretik hurbil.

## Kanpo estekak
1853 McElroy

**1853 McElroy** asteroide gerrikoan aurkitutako 1853. asteroidearen izena da. 1957ko abenduak 15ean aurkitu zuen Indiana Asteroide Programak Brooklyndik gertu dagoen Goethe Link Behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1957 XE** zen. Bere izena William David McElroy biokimikariagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Moses Kiptanui

**Moses Kiptanui** (Marakwet barrutia, 1970eko urriaren 1) kenyar atleta ohia da. Munduko iraupen lasterkari onenetako bat izan zen, 3.000 metroko oztopo-lasterketan bereziki. Lasterketa hau 8 minututik behera egin zuen lehenengo atleta izan zen.

1988ko Munduko Junior Txapelketan 1.500 metroko lasterketa irabazi zuen, eta baita, 1990ean, Afrikako Senior Txapelketan ere. 1991n, 3.000 metro oztopo-lasterketan, munduko errekorra hautsi zuen lehen aldiz (8:06.46), eta urrezko domina irabazi zuen Munduko Atletismo Txapelketan, Tokion. 1993 eta 1995eko Munduko Txapelketetan ere txapeldun atera zen. Bartzelonako Olinpiar Jokoetan ez zuen parte hartu, min hartuta zegoelako. 1996an, Atlantako Olinpiar Jokoetan, txapeldunorde izan zen. 3.000 metro, 5.000 metro eta 3.000 metro hesidunetan (bi aldiz) munduko errekorrak hautsi zituen.

## Lortutako sari nagusiak 
### Markarik hoberenak 
* 3.000 metroko lasterketa: 7:27.18 (1995, Monako)
* 3.000 metroko oztopo-lasterketa: 7:56.16 (1997, Kolonia)
* 5.000 metroko lasterketa: 12:54.85 (1996, Erroma)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Kiptanui Moses Iaaf.org
Patrick McGoohan

**Patrick Joseph McGoohan** (1928ko martxoaren 19a, Long Island, New York &ndash; 2009ko urtarrilaren 13a, Santa Monica, Kalifornia) estatubatuar aktorea izan zen.

Begirada zorrotza ezaugarrietako bat zuen. Nagusiki 1960ko hamarkadako *The Prisoner* telesaila ospetsuko protagonista izan zen; halaber, *Silver Streak* (1976), *Escape from Alcatraz* (1979) eta 1995eko Mel Gibsonen *Braveheart* filmean Eduardo I.a Ingalaterrakoa *"Hankaluzea"* errege zitala antzezteagatik ezaguna da.

Nahiz eta EEBBetan jaioa izan, irlandar etorkinen semea zen; hortaz, jaio bezain azkar, gurasoak Irlandako Leitrim konderriko Mullaghmore udalerrira itzuli eta han zazpi urtez bizi izan ondoren, Ingalaterrako Sheffield hirira aldatu ziren. Familiak diru arazoak izan zituenez, semea hainbat lanbidetan jardun zuen, azkenean, zirkuko muntaketa-langilea zela, gaixotutako aktore bat ordezkatu eta antzezten hasi zen arte. Lanbide horretan ziharduela, Joan Drummond aktorea ezagutu eta 1951ean ezkondu ziren.

2009ko urtarrilaren 13an EEBBetako Santa Monica hirian gaixotasun baten ondorioz zendu zen.

## Filmografi hautatua 
* *Hell Drivers* (1957)
* *The Three Lives of Thomasina* (1964)
* *Ice Station Zebra* (1968)
* *The Moonshine War* (1970)
* *Mary, Queen of Scots* (1971)
* *Silver Streak* (1976)
* *Man in the Iron Mask* (1977)
* *Escape from Alcatraz* (1979)
* *Scanners* (1981)
* *Kings and Desperate Men* (1981)
* *Braveheart* (1995)
* *The Phantom* (1996)
* *A Time to Kill* (1996)

## Kanpo loturak 
* Patrick McGoohan aktorearen IMDBko fitxa irakurgai 
* *The Prisoner* telesaila ikusgai 
* Patrick McGoohan aktoreari eginiriko elkarrizketa ikusgai. Youtube.com
1856 Růžena

**1856 Růžena** asteroide gerrikoan aurkitutako 1856. asteroidearen izena da. 1969ko urriak 8an aurkitu zuen Liudmila Txernikhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 TW1** zen. Bere izena Růžena Petrovičová txekiar astronomoagatik jasotzen du, Klet behatokian lan egin zuena.

## Kanpo estekak
Klet behatokia

thumb | 230px |Klet mendiaren tontorra, behatokia ezkerrean ikus daiteke
[thumb | 230px |[Jana Tichá, Miloš Tichý eta KLENOT]]
**Klet behatokia** (txekieraz Hvězdárna Kleť) Txekiako Errepublikako behatoki astronomiko bat da. Hegoaldeko Bohemian dago, Klet mendiaren tontorraren hegoaldean, České Budějovice hiritik gertu. 1957an eraikia, behatokia 1070 metroko altueran dago eta urtean zehar 150 gau garbi izaten ditu.

## Astronomoak 
Antonin Mrkos astronomoak hemen lan egin zuen 1966tik 1991 arte.

Gaur egun Klet behatokian lan egiten duten bi astronomo nagusi Jana Tichá eta bere senar Miloš Tichý dira.

## Tresnak 
Behatokiak bi teleskopio nagusi ditu:

* 1,06 metroko teleskopio bat, KLENOT (2002tik)
* 0,57 metroko teleskopio erreflektore bat f/5.2 (1993tik)

## Asteroideak 
7796 Járacimrman Klet behatokitik beraurkitu zuen 1996ko urtarrilak 16an Zdeněk Moravecek, eta 1996 BG bezala izendatu zen. 1996ko apirila arte, eta, ondoren, 1997ko ekaina eta uztailean behatu zen. Aurretik beste bi alditan, Italia iparraldeko Brera-Merateko Behatokitik 1973ko abenduak 12an lehenik eta Australiako hiriburu den Canberratik gertu dagoen Stromlo Mendiko Behatokitik 1990eko uztailak 8 eta 9an bigarren aldiz, behatu zen asteroide galdu bat dela aurkitu da.

## Kanpo estekak
Darfour poni

**Darfour ponia**, edo **Sudango mendebaldeko ponia**, Sudango bertako zaldi arraza bat da. Darfur zer Kordofanen dauka jatorria. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen da.

Darfour ponia (*Gharkawi* eta *Kordofani* izenez ere ezaguna) Darfurko hegoaldean eta Kordofanen hego mendebaldean aurkitu daiteke.

Kolerei dagokienez, Darfour poniak uher argiak, urdinzka edo gorrizta izaten dira.

## Arrazaren historia 
thumb|300 px|ezkerrera

arrazaren jatorrian berberiar zaldia dago. Gero gurutzatuz joaan ziren arabiar zaldiekin zein odol garbiko zaldiekin.

## Kanpo estekak 
*  Arrazari buruzko erreferentzia
*  Arrazari buruzko artikukuloa argazkiarekin

## Erreferentziak 
## Argazki galeria
Esperiako poni

**Esperiako ponia**,(), Italiako Lazio eskualdeko bertako zaldi arraza bat da. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sarzten da.

Arraza Italiako Frosinone probintzian hedatzen da, Lazio eskualdean, Campaniako mugan. Jatorria Ausoni mendimultzoaren inguruan kokatzen da. Kopuru urriko arraza bat da. 2013. urtean 1.000 abelburu inguru geratzen ziren.

## Arrazaren historia 
thumb|390 px|ezkerrera|Poniak  libre Frosinoneko mendietan
Uste da arraza oso aspaldikoa dela. Ambrogio Roselli di Esperia baroia arraza mantentzen aritu zen joan den mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  L'Esperiako poni elkartearen WEB 

## Argazki galeria
Araba Euskaraz Bandera

**Araba Euskaraz Bandera** Araba Euskaraz ikastolen jaien barnean antolaturiko estropadak izan ziren. 1994 eta 1999ko estropadak Arabako Errioxako Lapuebla de Labarca herrian jokatu ziren, Ebro ibaian, eta 1995koa Legutioko urtegian.

## Ekitaldiak 
### Araba Euskaraz 1994 
*Non eta mugan* goiburuarekin antolaturiko jai hartan, honako hau izan zen sailkapen orokorra:

### Araba Euskaraz 1995 
*Baietz atera!* goiburuarekin Gasteizen antolaturiko jai hartan, honako hau izan zen sailkapen orokorra:

### Araba Euskaraz 1999 
Ekainaren 20an izan zen, eta *Uztaz uzta, alez ale* goiburua zuen jaiak. Hasieran kanporaketak izan ziren eta Kaiku eta Hernani iritsi ziren finalera. 1800 metrotako distantzia egin zuten eta 6 ziaboga izan zituzten.

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Batera Ikurrina

**Batera Ikurrina** Batera elkarteak euskal presoen alde Portugaleten antolaturiko bi estropada izan ziren.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Kilometroak Bandera

**Kilometroak Bandera** Gipuzkoako ikastolen Kilometroak jaien laguntzarako antolaturiko estropadak dira.

## Kilometroak 1997: Pasaia-Lezo 
Bi jardunaldi izan zituen Banderak eta uztailaren 30ean eta 31n jokatu zen. Lehenengoan Orio nagusitu zen, Traineruen Euskal Ligara sailkatzeko ere balio izan zuen erlojupekoan. Bigarren jardunaldian berriz Donibaneko Arraunlariak izan zen garailea. Bi jardunaldietako denborak batzean ordea Trintxerpe izan zen Banderaren irabazlea. Aipatu behar da elkarte batzuek uko egin ziotela bigarren jardunaldia jokatzeari, estropada kopuru handia argudiatuz, tartean lehenengo eguneko irabazlea izan zen Oriok.

Pasaiako taldeen kolaborazioa estua izan zen, lehenengo eguna San Pedrok antolatu zuen eta bigarrena Donibanekok. Urte hartan ez ziren San Pedroko eta Pasaiako Banderak jokatu.

## Kilometroak 2000: Azpeitia 
Azpeitiako Kilometroetako estropada Zumaiako uretan jokatu zen Ekainaren 4ean. Bitxikeria bezala aipatu Mutriku Arraun Taldeak bere historian trainerua uretaratu zuen lehen estropada izan zela.

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Kyleakin

**Kyleakin** (Eskoziako gaeleraz *Caol Àcain*) Eskoziako mendebaldeko Skye uhartean dagoen udalerri bat da, Highland eskualdean. Hain zuzen ere, lur lehorrean dagoen Kyle of Lochalsh udalerriarekin parez-apre dago, bi herriak Skye Bridge zubiak elkartzen dituelarik.

## Ondarea 
* Caisteal Maol gazteluaren hondakinak.

## Iruditegia 

Irudi:Kyleakin harbour.jpg|Herriko portua eta atzealdean Skye Bridge zubia.
Irudi:Houses overlooking Kyleakin Harbour - geograph.org.uk - 315202.jpg|Etxeak.
Irudi:Kyleakin Harbour - geograph.org.uk - 315196.jpg|Portuko ontziak eta atzealdean Caisteal Maol gaztelua.

## Kanpo estekak 
* Kyleakingo webgunea
Ibilaldia Bandera

**Ibilaldia Bandera** Bizkaiko Ikastolen jaia den Ibilaldia kostaldeko herrietan ospatu den aldi batzuetan jokatu den estropada da. Gaur arte bi ekitaldi izan ditu eta bietan etxeko taldea nagusitu da.

## Ibilaldia 1995: Santurtzi 
Santurtziko *Bihotz Gaztea* ikastolak antolaturiko Ibilaldia jaiaren barnean jokaturiko estropada izan zen. Hona hemen sailkapena lehen bost postuetan:

## Ibilaldia 2013: Portugalete 
Portugaleteko *Asti Leku* ikastolak maiatzaren 26an antolaturiko Ibilaldia jaiaren barnean jokaturiko estropada izan zen. Hona hemen sailkapena lehen postuetan:

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (1995)
Korrika Bandera

**Korrika Bandera** Korrika ekitaldiaren izenean birritan jokatu den traineru estropada da.

## Donostia 1999 
1999ko martxoaren 28an Korrika Donostian bukatzearekin batera jokatu zen estropada da. Kaiku izan zen irabazlea.

## Portugalete 2013 
2013ko maiatzaren 26an Portugaleten jokatu zen eta etxeko trainerua izan zen irabazlea.

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Bilboko Bandera

**Bilboko Bandera** Bilbon TKE Ligarako antolatzen den estropada da.

## Palmaresa 
* ¹ 2010an *SEAT Bandera* jokatu zen.

## Garaipenak 
* 2010eko *Seat Bandera* estropada ez da Bilboko Banderaren palmaresean sartzen.

## Emakumezkoen Banderak 
Emakumezkoen Traineru Ligaren barnean jokatzen da.

### Garaipenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa (Gizonezkoak TKE Liga)
* Traineras.es webguneko informazioa (Emakumezkoak Euskotren Liga)
Insalus Bandera

**Insalus Bandera** Donostian 2001ean eta Lekeition 2002an jokatu ziren estropada bereziak izan ziren. Taldeek ez zituzten beren ohiko kolorek erabiltzen, esate baterako. Esan bezala ideiak ez zuen jarraipenik izan eta bi ekitaldi baino ez zituen izan.

## Sailkapena 
Gipuzkoa eta Bizkaiako bina traineruk hartzen zuten parte traineru zein trainerillatan. Traineruei dagokienez 2001eko ekitaldirako El Diario Vasco Bandera erabili zen. Bigarren bizkaitarra zen Urdaibaik uko egin zion parte hartzeari eta beraz Isuntza sartu zen. 2002ko sailkapena berriz 2001eko Gipuzkoako Txapelketaren arabera egin zen gipuzkoarren artean, eta El Corte Ingles Banderaren arabera bizkaitarren kasuan.

Trainerillei dagokienez txapelketa probintzialak izan ziren sailkatzeko erabilitako probak.

## 2001 
Donostiako uretan izan zen uztailaren 22an. Honako hauek izan ziren sailkapen orokorrak:
* **Trainerutan:**
# P. Donibane Koxtape, 20:50:39
# Orio, 20:57:82
# Santurtzi, 21:08:59
# Isuntza, 21:21:01

* **Trainerillatan**
# Orio, 11:35:57
# Zarautz, 11:52:51
# Santurtzi, 12:16:68
# Ondarroa, 12:31:45

## 2002 
Lekeition jokatu zen uztailaren 21ean. Honako hauek izan ziren sailkapen orokorrak:
* **Trainerutan:**
# Orio, 20:35:62
# Santurtzi, 20:42:61
# Ondarroa, 21:02:46
# Zumaia, 21:07:29

* **Trainerillatan**
# Zumaia, 11:39
# Orio, 12:11
# Ondarroa, 12:22
# Arkote, 12:39

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
L'Estartit

'''L'Estartit''', Kataluniako Baix Empordà eskualdean dagoen Torroella de Montgrí udalerriko kostaldeko herri bat da. 2009an 3.571 biztanle zituen. Udalerri honetatik kilometro batera Medas uharteak daude.

## Iruditegia 

Irudi:Torroella de montgri l estartit.jpg|Kirol portua.
Irudi:Kat Estartit Berg.jpg|Hondartza.
Irudi:Estartit-IglesiaSantaAnna.jpg|Santa Ana eliza eta enperantza.
Irudi:Medes estartit.jpg|Medas uharteak, L'Estartiteko hondartzatik ikusita.

## Kanpo estekak 
* L'Estartit herriko turismo bulegoaren webgunea (eleanitza)
* Torroella de Montgríko udal webgunea
Ports

**Els Ports** Valentziar Herrialdeko eskualdea da, hiriburutzat Morella duena. Iparraldean Matarranya du, ekialdean Baix Maestrat, hegoaldean Alt Maestrat eta mendebaldean Aragoiko Maestrazgo.

Eskualdeak 13 udalerri ditu, 903,90&nbsp;km²ko azalera du eta 2008an 5.266 biztanle zituen.

## Udalerriak 
## Eskualde historiko-naturalak 
[thumb|ezkerrera|120px|[Ports de Morella "eskualde naturala" Emili Beüten proposamenaren arabera.]]
Gaur egungo eskualdea Ports de Morella eskualde natural-historikoarekin bat egiten du hein handi batean. Desberdintasun bakarra Catí eta Vilafranca egungoan ez egotean datza, Alt Maestraten sartu baitzituzten.

Beste aldetik, Tinença de Benifassà azpieskualdeak (Castell de Cabres, la Pobla de Benifassà eta Rossell udalerriko Bel herria) harreman estua izan du eta du Morella eta bere eskualdearekin baina ofizialki Baix Maestraten dago gaur egun.

## Hizkuntza 
Eskualde osoan katalana da tokiko hizkuntza, Olocau del Reyn izan ezik; herri honetan aragoieraren eraginpeko espainiera da. **Ports** Valentziar Herrialdean katalan hiztun portzentajerik handiena duen eskualdea da (%90etik gora).

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Morella
* Maestrazgo

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Palinpsesto

[thumb|300px| Frantziako Liburutegi Nazionalean dagoen [Codex Ephraemi Rescriptus palinpsesto bat da.]]

**Palinpsesto** hitza grezieratik dator ("παλίμψηστον", euskaraz “berriro grabatua”). Hitzak ondoren ezabatutako beste idazkeren aztarnak erakusten dituzten eskuizkribuak definitzen ditu. Horrek esan nahi du hasiera batean testu bat idatzi zela baina, denboraz, aurrekoa kendu ondoren, eskuizkribu bera erabilia izan zen testu berri bat idazteko.

Garai batzuetan praktika hori nahiko ohikoa gertatu zen, nonbait, lehengai eskasiagatik. Esaterako, VII. mendetik hasita XII. mendera arte papiro eskasia handia izan zen, gainera, eskaera handia zegoen; Era berean, pergaminoa eskasa zen, eta papera ia ezezaguna.

Jatorrizko testuak berreskuratzeko teknika desberdinak erabili izan dira, eskuizkribuen araberakoak. Oso teknika ohikoa da, esaterako Giobert tindaketa, amoniako-sulfidratoa erabiliz. Zenbait kasutan argia eta materialaren transparentziaren bidez ahal da jatorrizko testua berreskuratzea.

Palinpsesto batzuk oso ezagunak egin dira:
* XVI. mendean San Efrengoren sermoi batzuen azpian Biblia zahar baten zatiak aurkitu zituzten (Codex Ephraemi Rescriptus).
* 1816an Nierbuch-ek Veronan Gaius jurista erromatarraren *Institutas* liburua San Jeronimoren lanen azpian aurkitu zuen.
* 1822an Angelo Mai orientalistak palinpsesto desberdinetan egile klasikoen testuak topatu zituen, besteak beste, Homero, Simako, Dion Casio, Marko Aurelioenak.
* Arkimedesen palinpsestoa: 1907an Arkimedes Sirakusakoaren lanak otoitz bilduma baten azpian aurkitu zituzten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Ángel Escobar, *El palimpsesto grecolatino como fenómeno librario y textual*, Zaragoza, 2006.

## Kanpo estekak
Requena-Utiel

**Requena-Utiel** edo '''La Plana d'Utiel-Requena** (espainieraz eta valentzieraz gehien erabiltzen diren izenak) Valentziako Erkidegoko eskualdea da; eskualdea osatzen duten herri gehienak historikoki gaztelarrak izan dira. Iparraldean eta mendebaldean Cuencako eta Albaceteko probintziak ditu (Gaztela-Mantxa), ipar-ekialdean Serranos, ekialdean Hoya de Buñol eta hegoaldean Valle de Cofrentes eskualdeak.

Eskualdeak 9 udalerri ditu, 1.725,90&nbsp;km²ko azalera du eta 2007an 39.386 biztanle zituen. Hiriburu tradizionala, eskualdearen erdialdean kokatua Utiel da baina azken hamarkadetan Requenak hartu dio aurrea biztanlerian eta hiriburutzat jotzen da. Horren ondorioz bikoiztasun honetan oinarritutako hainbat izen ematen zaio eskualdeari: espainieraz **Requena-Utiel** eta **Utiel-Requena** (geografikoki **Plana de Utiel**, **Meseta de Requena**...), valentzieraz **Plana d'Utiel**, **Plana d'Utiel-Requena** eta **Plana de Requena-Utiel**.

## Udalerriak 
## Hizkuntza eta historia 
Valentziako Erkidegoan eskualde honek aparteko berezitasunak ditu. Hizkuntza aldetik tokiko hizkuntza valentziera ez den gainontzeko eskualde gehienekiko desberdintasuna aragoieraren eragin falta da, historiaren isla den ezaugarria: gaur egungo **Requena-Utielen'* biltzen diren herri gehienak Gaztelako Erresumakoak izan ziren eta administrazioz ere Gaztelan (Gaztela Berrian, Cuencako probintzian hain zuzen) egon ziren 1851 arte.

Bi salbuespen daude: Sinarcas eta Chera, valentzierazko hiztunak izan gabe, historikoki Valentziako Erresuman egon ziren, ez Gaztelan eta Serranos eskualdearekin harreman estuak izan dituzte. Beste zazpi udalerriak Cuencako probintziatik Valentziakora pasatzea 1833ko Espainiaren banaketa administratiboari eginiko aldaketa handiena izan da.

## Ikus, gainera 
* Valentziako Erkidegoko eskualdeak
* Gaztela
* Utiel
* Requena

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca'' webgunean.
Shannon (Clare konderria)

**Shannon** edo **Shannon Udalerria** (irlanderaz *Sionainn* edo *Baile na Sionnainne*), Irlandako mendebaldean dagoen Clare konderriko udalerri bat da. Shannon ibaiaren isatsadarrean kokatua dago. Udalerri estatusa 1982ko urtarrilaren 1an jaso zuen, 2011an 9.673 biztanle zituelarik.

Udalerria Limerick eta Ennis hirien artean kokatua dago, bi hiri horiek elkarlotzan dituzten N19 eta N18/M18 errepideek zeharkatzen dutelarik. Bestalde, Shannon aireportua nahiz Newmarket-on-Fergus udalerria hurbil ditu, bai eta izen bereko industrialdea ere.

## Historia 
Shannon herri oso berria da, izan ere 1960ko hamarkadan sortu baitzen Shannon aireportuaren ondoko paduratan. Industrialde handia ere eratu zenez populazioak berehala egin zuen gora eta gaur egun konderriko bigarren hiria da Ennis hiriburuaren atzetik. Mundu mailako 110 konpainiak bertan ezarri dituzte lantegi eta bulegoak.

## Kanpo estekak 
* Shannongo udal webgunea
Artaban IV.a

**Artaban IV.a** (; ?-224) Partiar Inperioko arsazidar dinastiako azken erregea izan zen, Pertsian ohikoa zen bezala, xahanxah bezala titulatua.

Vologeso V.aren semea zen, honen oinordeko izan zelarik Partiako tronuan 213an bere anaia Vologeso VI.aren aurka borrokatu ondoren. Bere ama, Kujisuni izenekoa, Kaukasoko Iberiako printzesa bat zen.

Erromatar Inperioari aurre egin zion, Karakala eta Makrino enperadoreen tropen aurka garaipena lortuz. Baina, 224an, egungo Iran den Fars probintziako gobernadorea zen Ardaxir I.a partiar boterearen aurka matxinatu zen, eta Hormizdaghango guduan garaitu zuen, lurralde hartan laurehun urte baino gehiagoz erreinatu zuen Inperioari amaiera emanez eta Sasandar Inperioa sortuz. Artavasdes izeneko usurpatzaile bat partiarren erregealdia jarraitzen saiatu zen, baina, handik urte bete ingurura hil zen.

Tradizioak dioenez, Ziyanak izeneko bere alaba bat Ardaxir I.arekin ezkondu zen, sasandar dinastia berria legitimatuz.

## Kanpo estekak
Papag

**Papag**, **Pabhag** edo **Babak II.a** (150-222) Persiako Fars probintziako erregea izan zen III. mendearen hasieran.

Sasanen semea zen, beranduago Pertsiar Inperioa gobernatuko zuen sasaniar dinastiaren sortzailea izan zena, beste egileren batzuk Sasan Papag Artaban IV.aren *marzeban*a (izaera militarreko probintzia bateko gobernaria) zenean Papagen ordezkari militarra zela dioten arren. Bertsio honen arabera, Papagek Sasanen bekokitik irteten zela amestu zuen, eta hau Irango errege mitikoen ondorengoa zela jakitean, bere senide izan nahi izan zuen eta bere alaba eman zion emazte gisa. Ametsa bete egin zen, ezkontza honetatik sasaniar dinastia sortu izanaren zentzuan.

Rodak izeneko erreginarekin, Asdaxir I.a semea izan zuen. Asdaxir I.a izan zen Partiar Inperioko azken xahanxah edo erregeen erregea, Artaban IV.a garaitu eta Sasaniar Inperioa sortu zuena.
Merkataritza-funts

Enpresa baten ekonomian eta kontabilitatean, **merkataritza-funtsa** (edo ingelesez *"goodwill*") enpresa batek sortzen dituen irabazien balio eguneratua da. Enpresaren ibilgetu ukiezinen balioa hainbat faktorek baldintzatzen dute: bezeroak, eraginkortasun, antolakuntza, kreditua, esperientzia... Hauei esker errentagarritasun handiagoa lortu dezake entitateak, aktibo korronteak ematen dituen irabaziez gain.

## Kanpo estekak
143P/Kowal-Mrkos

**143P/Kowal-Mrkos** gure eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. 1984ko apirilak 23an aurkitu zuten Antonín Mrkos txekoslovakiar astronomoak eta Charles Thomas Kowal estatubatuarrak aurkitu zuten. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1984 JD** zen.

## Kanpo estekak
Skalnaté Pleso Behatokia

**Skalnaté Pleso Behatokia** () Eslovakiako behatoki astronomiko bat da. Behatoki meteorologiko bat ere bada. Tatranská Lomnicatik gertu dago bere Nazioarteko Astronomia Elkarteko behatoki kodea 056 da. Bere izenak "Laku Harritsua" esan nahi du.

Behatokiak Skalnate Pleso Zeruko Atlasa sortzen du, Antonín Bečvářren lana dena.

## Kanpo estekak
Pale Rider

**Pale Rider** (euskaraz *Zaldizko zurbila*)  Clint Eastwood estatubatuar zinema zuzendari eta aktorearen 1985eko filma da. Aktore hauek antzeztu zuten bertan: Clint Eastwood bera, Michael Moriarty eta Carrie Snodgress.

1980ko hamarkadan filmatu zen, hain zuzen ere Western generoaren gainbehera garaian, eta 1985an *Silverado* filmarekin batera estreinatu zen, biak ere estatubatuar herri kulturan hain sustraitua dagoen filma genero hori suspertu nahiz.

Western generoa —jada agortuta zegoen— eguneratu zuen: ondoren, 1990ko hamarkadaren hasierako *Dances with Wolves* eta *Unforgiven* filmekin batera genero horretako film nabarienetako bat bilakatu zen.

## Argumentua 
Mendebalde Urruneko leku menditsu eta isolatu batean, beren familiei jateko eman eta etorkizun oparoa lortzeko irrikaz, meatzari talde bat bertako lurretan urrea topatu asmoz lanean gogotsu dabil. Baina handik hurbil, Coy LaHood (Richard Dysart) jauntxoak haien bizimodu lasaia asaldatzeko prest dago: eskualde osoko meatzaritza industriaren jabea da, bai eta meatzari taldea hornidura bila joan ohi den herrikoa ere. Horretaz baliatuz, LaHoodek meatzariak leku hartatik aldegitera behartu nahi ditu eta haien lurrez jabetu.

Baina meatzariek LeHooden proposamenei muzin egin dietenez, LaHood mehatxu, eraso eta xantaiez baliatu da.

Halere, LaHood jauntxoak bere asmoak lortu behar dituen unean bertan, kanpotar izengabe bat iritsi eta leku hartako egoera aldatzen hasi da: predikatzailea da (Clint Eastwood) eta egoera goitik behera aldatu nahian, meatzari taldeari kemena eta talde izpiritua ematen saiatu da.

Dena den, LaHood ez da kikildu eta azken aukera bat darabil: Stockburn (John Russell) komisario beldurgarri eta gupidagabea, eta haren sei laguntzaileak, diruaren truk edozer lan zikin burutzeko gai diren soldatapeko hiltzaile profesionalak. Mehatxu horren aurrean, predikatzaileak iraganean laguntza izpirituala emateko asmoz, noizbait alboratu zituen armak berreskuratu ditu, eta arma haiekin Stockburn eta bere gizonei aurre egin die, meatzariei lagundu eta bere iragan iluneko zor zahar bat kitatzeko.

## Aktoreak 
* Clint Eastwood: Predikatzailea.
* Michael Moriarty: Hull Barret.
* Carrie Snodgress: Sarah Wheeler.
* Richard Dysart: Coy LaHood.
* Christopher Penn: Josh LaHood.
* Sydney Penny: Megan Wheeler.
* Richard Kiel: Club morroskoa.
* Doug McGrath: Spider Conway.
* Chuck LaFont: Eddie Conway.
* Jeffrey Weissman: Teddy Conway.
* John Russell: Stockburn komisaria.
* S.A. Griffin: Folke udaltzaina.
* Jack Radosta: Grissom udaltzaina.
* Robert Winley: Kobold udaltzaina.
* Billy Drago: Mather udaltzaina.
* Jeffrey Josephson: Sedge udaltzaina.
* John Dennis Johnston: Tucker udaltzaina.
* Charles Hallahan: McGill.
* Marvin J. McIntyre: Jagou.
* Allen Keller: Tyson.
* Fran Ryan: Ma Blankenship.
* Richard Hamilton: Pa Blankenship.

## Kanpo estekak 
* *Pale Rider* filmako IMDBko fitxa irakurgai 
* *Pale Rider* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com
1854 Skvortsov

**1854 Skvortsov** asteroide gerrikoan aurkitutako 1854. asteroidearen izena da. 1968ko urriak 22an aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1968 UE1** zen. Bere izena Evgeni Fjodorovitx Skvortsov errusiar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Lalaith

**Lalaith** Tolkienen legendarium ospetsuko fikziozko pertsonaia bat da.

Lalaith, jatorrizko izena Urwen zuena, Húrinen eta Morwenen bigarren alaba izan zen, eta Túrin Turambarren arreba txikia. Bere ezizena, sindarinez "ile"a esan nahi duena, bere bizitza laburrean ezagutu zuten guztiek eman zioten honako honegatik: "*Bere ilea zelaietan izan zituen belarretako lili horiak bezalakoa zen, eta bere barrea bere aitaren etxe atzeko muinoetatik kantuka igarotzen ziren errekazto alaien soinua bezalakoa zen. Nen Lalaith izena jaso zuen, eta gero, etxeko pertsona guztiek Lalaith haurra deitu zuten*".

Hurinek elfoen alaba bat zirudiela zioen, hain baitzen ederra. Baina, hiru urte zituela, Hats Beltzaren ondorioz, Melkorrek haize kirastunak jeitsiarazi zituen herrialde hartan, eta Lalaith hil egin zen, Hadorren etxeko beste gazte asko bezala. Lalaithen heriotzak bere anaiagan ezinegon handia sorrarazi zuen, dolumin kantu bat sortzeko saiakeran harpa hautsi izateraino. Ondorioz, eskua iparralderantz altxa zuen, zuzenean Melkor desafiatuz.
1857 Parchomenko

**1857 Parchomenko** asteroide gerrikoan aurkitutako 1857. asteroidearen izena da. 1971ko abuztuak 30ean aurkitu zuen Tamara Smirnovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1971 QS1** zen. Bere izena Praskovia Georgievna Parchomenko errusiar astronomoagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1858 Lobachevskij

**1858 Lobachevskij** asteroide gerrikoan aurkitutako 1858. asteroidearen izena da. 1972ko abuztuak 18an aurkitu zuen Liudmila Zhuravlyovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 QL** zen. Bere izena Nikolai Lobatxevskigatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1859 Kovalevskaya

**1859 Kovalevskaya** asteroide gerrikoan aurkitutako 1859. asteroidearen izena da. 1972ko irailak 4an aurkitu zuen Liudmila Zhuravlyovak Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1972 RS2** zen. Bere izena Sofia Kovalevskaya errusiar matematikaria gatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1860 Barbarossa

**1860 Barbarossa** asteroide gerrikoan aurkitutako 1860. asteroidearen izena da. 1973ko irailak 28an aurkitu zuen Paul Wild suitzar astronomoak Zimmerwaldetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1973 SK** zen. Bere izena Frederiko I.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoa enperadoreagatik jasotzen du, Bizargorri ezizena jasotzen zuena.

## Kanpo estekak
1855 Korolev

**1855 Korolev** asteroide gerrikoan aurkitutako 1855. asteroidearen izena da. 1969ko urriak 8an aurkitu zuen Liudmila Txernykhek Nauchnyjetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1969 TU1** zen. Bere izena Sergey Korolevgatik jasotzen du, SESBeko suziri ingeniaria izan zena.

## Kanpo estekak
Tatranská Lomnica

**Tatranská Lomnica** (, ) Tatra Garaiak mendilerroaren eslovakiar zatian dagoen herri bat da. Eskia eta zeharkaldiak egiteko moduko tokia da, Lomnický štíteko kablezko autoagatik ezagunagoa, Europako handienetako bat eta bi geltokien arteko euskarri faltagatik nabarmengarria. Tatranská Lomnica Tatra Trenbide Elektrikoaren helmugetako bat da, Starý Smokovecekin lotzen duena.

Tatranská Lomnica Vysoké Tatry udalerriaren hiru banaketa administratiboetako bat ere bada, aipaturiko Starý Smokovec eta Štrbské Plesorekin batera.

## Eski estazioa 
11 kilometro eskiagarri ditu, 2 telekabina eta 2 teleaulki. 2196 metroko altueratik eskiatu daiteke Lomnicken zehar, Tatranská Lomnicaraino 6 kilometro jeitsiz.

## Kanpo estekak
Liudmila Zhuravliova

**Liudmila Vasilievna Zhuravliova** (errusieraz Людмила Васильевна Журавлёва, eta ukraineraz Людмила Василівна Журавльова, 1946ko maiatzak 22) ukrainar astronomo bat da, aurretik sobietarra. Krimeako Astrofisika Behatokian lan egiten du. 1995eko maiatzean Berezovon sortu zen "Prince Clarissimus Aleksandr Danielovitx Menshikov" fundazioaren Krimeako adarreko presidentea ere bada.

Oso karrera oparoa izan du, berrehun asteroide baino gehiago aurkituz, horien artean 4086 Podalirius eta 2374 Vladvysotskyj troiar asteroideak. Zhuravlyova Harvard Unibertsitateak eginiko planetoideen aurkitzaileen zerrendako 45. postuan dago.
Patinete

thumb|200px|Antzinako **patinete** lasterketa.

**Patinetea** hankari eraginez mugitzen den jolaserako ibilgailua da, 2, 3 edo 4 gurpil txiki eta norabidez aldatzeko eskulekua dituena.

## Ikus, gainera 
* Skateboard

## Kanpo estekak
Ultra-Trail du Mont-Blanc

[thumb|220px|[Kílian Jornet garailea 2008ko lasterketan]]
**Ultra-Trail du Mont-Blanc** (**UTMB** siglaz ere ezaguna), Frantziatik, Italiatik eta Suitzatik zehar doan mendi lasterketa da. Urtean behin jokatzen da, eta Mont Blanceko mendiguneari bira ematean datza, hau da, 166 km eginez, 9600 m-ko igoera metatuta, itsas mailatik 2500 m-ko garaiera igotzen den eta aipatu hiru herrialdeak zeharkatzen dituen ultramaratoia da. Kokapenak (Chamonix-Mont-Blanc) ematen dion mendizale giroak, zailtasunak, historiak eta parte-hartzaileen maila altuak egiten dute garrantzitsu eta ospetsu.

*Ultra-Trail du Mont-Blanc* lasterketaren ondoan beste hiru lasterketa sortu dira, distantzia eta zailtasun ezberdinekoak.
* UTMB: *Ultra-Trail du Mont-Blanc*: 166 km / +9.600 m
* CCC: *Chamonic-Champex-Cormayeur*: 98 km / +5.60 0m
* TDS: *Sur les Traces des Ducs de Savoie*: 105 km / +6.700 m
* PTL: *La Petite Trotte à Léon*: 250 km / +18.000 m

## Emakumezkoen Palmaresa 
## Gizonezkoen Palmaresa 
## Kanpo estekak 
UTMB webgune ofiziala
Maragatería

**Maragatería** Leongo probintzian (Espainia) dagoen eskualdea da, probintziaren hego-mendebaldean kokatuta zehazki. *"País de los Maragatos"* izena ere hartzen du, eta antzinean "La Somoza". 710,41 km²-ko azalera dauka eta 2011an 14.876 biztanle zituen (20.94 bz/km²), *"maragato/-a"* deituak.
 
Iparraldean La Cepeda, hegoaldean La Valduerna, mendebaldean El Bierzo eta La Cabrera eta ekialdean La Vega del Tuerto eta berriro La Valduerna eskualde mugakideak ditu.

## Udalerriak 
Hauek dira Maragateríako udalerriak:

* Astorga (populatuena)
* Brazuelo
* Lucillo
* Luyego
* Santa Colomba de Somoza
* Santiago Millas
* Val de San Lorenzo

Hiriburu ekonomikoa Astorga da. Goi Maragateríaren hiriburua gaur egun Santa Colomba de Somoza da;, Behe Maragaterían, Santiago Millas. Gune erlijioko nagusia Luyego de Somoza da.

## Kultura 
Gaztelania hizkuntza nagusia den arren, leonesa ere hitz egin dute bertakoek historian zehar, gaur egun galbidean dagoen arren.

Kultura agerpenei dagokienez, ezkontza burutzeko modu tradizionala (*"Boda Maragata"*) aipatzekoa da. Gastronomia arloan, *"Cocido maragato"* delakoa ezaguna da, baita zerbitzatzeko modua ere: okelarekin hasi, barazkiekin segi eta zoparekin amaitu.

## Iruditegia 

Image:
20230908 092357 Astorga.jpg|Astorga.
Astorga muralla JMM.JPG|Astorgako harresi historikoa.
Ermita de San Antonio en Val de San Lorenzo.jpg|San Antonio baseliza, Val de San Lorenzon.
Casa de Santiago Alonso Cordero, Santiago Millas.jpg|Santiago Alonso Corderoren etxea, Santiago Millasen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eskualdeari buruzkoa webgunea
* Leku hauei buruzko bloga
Zentro (geometria)

eskuinera|200px|thumb|Zirkunferentzia bat (gorriz) eta haren **zentroa** (beltzez)
Geometrian, irudi geometriko baten **zentroa** (grekotik: *κέντρο*) erdigunean dagoen puntua da.

## Zirkuluak 
Zirkuluaren zentroa ertzaren (zirkunferentzia) puntuetatik distantziakidea den puntua da. Era berean, esferaren zentroa gainazalaren puntuetatik distantziakidea den puntua da, eta zuzenkiaren zentroa bi muturren erdigunea da.

## Irudi simetrikoak 
Simetriadun irudi geometrikoetan, simetria-eragiketa bat aplikatu eta gero aldatu gabe geratzen den puntua da simetria-zentroa. Beraz, karratu, laukizuzen, erronbo edo erronboide baten zentroa diagonalen ebaki-puntua da. Era berean, elipsearen zentroa ardatzen ebaki-puntua da.

## Triangeluak 
Triangeluaren kasuan, hainbat puntu dira triangeluaren zentroak: zirkunzentroa, barizentroa, intzentroa, eszentroa, ortozentroa, bederatzi puntuetako zirkunferentzia... Triangelu aldekidearen kasuan, horiek guztiak (eszentroa izan ezik) puntu bera dira: triangeluaren hiru simetria-ardatzen ebaki-puntua (oinarritik erpinerainoko distantziaren heren batera dago).

## Ikus, gainera 
* Masa-zentroa
* Txebixev-en zentroa

## Kanpo estekak
Wallmapu

thumb|Mendeen artean maputxeen presentzia historikoaren interpretazioa erakusten duen mapa Melin et al-en datuetan oinarrituta. (2015).

**Wallmapu**, **Wall Mapu** o **Wajmapu** (mapudungunez, «maputxe estatua») maputxe nazioaren lurralde eremua da. Historikoki, maputxeak Amerikako Hego Konoko hainbat lurraldetan bizi izan dira: mendebaldean, Ozeano Barearen Hego Amerikako ertzeraino eta iparraldeko Mopocho ibaitik hegoaldeko Chiloéraino; eta ekialdean, Atlantikoaren Hego Amerikako ertzeraino eta iparraldeko Buenos Airestik hegoaldeko Patagoniaraino.

Cristóbal García Huidobro historialari txiletarrak zera dio: "'Wallmapu' terminologia ez da nahiko zaharra, berriagoa baizik. Ulertu denez, mugimendu errebisionista batetik sortu da, 1990eko hamarkadaren hasieran. (...) identitatearen, hizkuntzaren, baita maputxe herria irudikatuko luketen sinboloen berrazterketa eta errebisionismoa egiten dute (...) ez da historikoa Galdera gisa, ez dator bere lurraldea bereziki zehaztutako leku gisa inoiz hauteman ez zuen maputxe herriaren arbasoen kulturatik".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2012ko irailaren 26ko Hego Euskal Herriko greba orokorra

[thumb|300px|[Eusko Langileen Alkartasuna|ELA sindikatuko kideak **2012ko irailaren 26ko Hego Euskal Herriko greba orokorraren** deialdiaren aldeko protesta-ekitaldi batean, Donostian.]]

**2012ko irailaren 26ko Hego Euskal Herriko greba orokorra** ELA, LAB, ESK, CNT, CGT, STEE-EILAS, Hiru eta EHNE sindikatuek, hainbat gizarte erakunderekin batera, Mariano Rajoy presidentearen gobernuak iragarritako murrizketen aurkako greba da. Deialdiak ez zuten Langile Komisioak eta UGT sindikatuen atxikimendua jaso.

## Kanpo estekak
Diego Vasallo

**Diego Vasallo Barruso** (Donostia, 1966ko apirilaren 2a) donostiar musikari eta konposatzaile bat da. Hain bat musika genero arakatuz joan da (tecno, rock, bossa nova, jazz...). Gainera margolari espresionista bat eta komikizaletua ere bada.

Nagusiki Mikel Erentxun eta Juan Ramon Viles musikariekin batera Duncan Dhu pop musika talde ospetsua osatzeagatik ezaguna da.
Ribera Alta (Valentzia)

**La Ribera Alta** Valentziar Herrialdeko eskualdea da. Iparraldean Hoya de Buñol, Horta Oest eta Horta Sud ditu, ekialdean Ribera Baixa, hegoaldean Costera eta mendebaldean Canal de Navarrés.

Eskualdeak 35 udalerri ditu, 1.022,30 km²ko azalera du eta 2007an 223.467 biztanle zituen. Hiriburua Alzira da; hiri honek Algemesí eta Carcaixentekin batera 100.000 biztanletik gertu dagoen metropoli eremua osatzen du.

## Udalerriak 
## Hizkuntza eta historia 
Eskualde osoko tokiko hizkuntza katalana da Tousen izan ezik.

Gaur egun ezagutzen den bezala, eskualdeak Vall dels Alcalans (Alfarb, Catadau, Llombai, Montroi, Montserrat, Montserrat eta Torís) azpieskualde historikoa ere hartzen du bere barnean, baita Tous eta Castelló de la Ribera ere, bi hauek Ribera Alta eskualde historikoan ez zeuden arren.

Aldi berean eskualde historiko honetan zeuden bi udalerri gaur egungo eskualdetik kanpo geratu ziren: Albalat de la Ribera (Ribera Baixan sartua) eta Estubeny (Costeran).

## Ikus, gainera 
* Valentziar Herrialdeko eskualdeak
* Alzira
* Ribera Baixa

## Kanpo estekak 
*  Alto Palancia *País Valencià, poble a poble, comarca a comarca* webgunean.
Vicente Amigo

**Vicente Amigo Girol** (Guadalcanal, 1967ko martxoaren 25a) espainiar gitarra-jotzaile eta musikagilea da, flamenko egiten duena.

## Biografia 
Sevillako Guadalcanal herrian jaio zen baina bere bizitza ia osoa Kordoban egin du. Zortzi urterekin oparitu zioten lehen gitarra eta *El Tomate* eta *El Merengue* bezalako musikariekin lehen urratsak eman ostean, Manolo Sanlúcar izan zen bere maisua urte askoan.

1988an ekin zion bere ibilbide profesionalari. Lehiaketa ugari irabazi zituen eta horrek eman zion artista askorekin lan egiteko aukera. Bob Dylan, Keith Richards, Paco de Lucia, Phil Manzanera, Joe Cocker, Jack Bruce, Richard Thompson eta Robert Crayrekin oholtza elkarbanatzeko aukera izan du beste hainbaten artean.

Estilo ezberdinak uztartzeko joera izan duen musikaria da eta bere konposizioek hori frogatzeko bidea ematen digute. Munduan zehar kontzertu ugari emateko aukera izan du bai bakarlari modura eta baita artista handien musikari modura ere. Bere bakarkako ibilbidean zortzi disko kaleratu ditu.

## Diskografia 
* "*De mi corazón al aire*" (1991)
* "*Vivencias imaginadas*" (1995)
* "*Poeta*" (1997)
* "*Ciudad de las ideas*" (2000)
* "*Vicente Amigo en concierto desde Córdoba. Ciudad de las ideas*" (2004, DVD)
* "*Un momento en el sonido*" (2005)
* "*Paseo de Gracia*" (2009)
* "*Vivencias La Obra Completa de un Genio*" (2010)

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Tenperatura-sentsore

**Tenperatura-sentsore** aplikazio askotan erabiltzen ditugun transduktoreak dira, batez ere labeetan. Bai labe industrialetan bai etxeko labeetan. Beroarekin lortzen den tenperatura (magnitude fisikoa) magnitude elektriko bihurtu behar dugu, tenperaturaren erregulazioa edo neurketa egin ahal izateko. Tenperatura-sentsore nagusiak termopareak eta Pt-100 platinozko erresistentziak dira.

Termopareen funtzionamendua SEEBEk edo efektu termoelektrikoan oinarritzen da eta honetan datza: Metalezko bi eroale edo aleazio desberdin (A eta B) soldaduraz baturik badaude bi muturretan, mutur horien tenperatura desberdinen arabera indar elektroeragile (i.e.e.) termoelektrikoa sortzen dute bien artean.
Pt-100 platinozko erresistentzien funtzionamendua erresistentziek tenperaturarekiko duten menpekotasunean oinarritzen da. Ondoko espresioak dioen bezala, erresistentziaren balioa, handitu egiten da tenperatura handitzen denean.

R = R0 (1 + a tº) non 'R0' eroalearen erresistentzia den 0º C-ra; 'a' eroalearen materialaren tenperatura-koefizientea den eta tº tenperatura 0º C-tik gora.
PT-100ak altzairu herdoilgaitzezko geruzarekin babestutako platinozko erresistentziak besterik ez dira.

## Kanpo estekak
Erdibideko

[eskuinera|thumb|Triangelu baten hiru **erdibidekoak** (gorriz) eta [Barizentro (geometria)|barizentroa]]
Geometrian, triangelu baten **erdibidekoa** zuzenki bat da, erpin bat eta aurkako aldearen erdiko puntua lotzen dituena. Trapezio batean, **erdibidekoa** bi alde ez-paraleloen erdiko puntuak lotzen dituen zuzenkia da.

Edozein triangeluk hiru erdibideko ditu: hiru erpinetatik aurkako aldera doazenak, eta barizentro, zentroide, grabitate-zentro edo masa-zentro —azken biak gehienbat Fisikan— deritzon puntuan ebakitzen dute elkar. triangelu isoszelearen eta triangelu aldekidearen kasuetan, erdibidekoak erdibitu egiten du luzera bereko alboko aldeak dituen angelua.

## Nola kalkulatu erdibidekoaren luzera 
250px|thumb|Triangelu baten elementuak
## Triangelua 
Erdibidekoen luzerak Apolonioren teoremaren bidez kalkula daitezke; honela:

:m_a = \sqrt {\frac{2 b^2 + 2 c^2 - a^2}{4} }, 

:m_b = \sqrt {\frac{2 a^2 + 2 c^2 - b^2}{4} }, 

:m_c = \sqrt {\frac{2 a^2 + 2 b^2 - c^2}{4} }, 

non *a*, *b* eta *c* triangeluaren aldeak diren, eta *m**a*, *m**b*, eta *m**c* haien erdibidekoak, hurrenez hurren.

250px|thumb|Trapezio baten **erdibidekoa**
## Trapezioa 
* Trapezio baten erdibidekoaren (**x**) luzera oinarrien (**a** eta **c**) luzeren baturaerdia da.
::\ x = \frac {a+c}{2}

## Ikus, gainera 
* Erdikaria
* Garaiera (geometria)

## Kanpo estekak 
*  The Medians (cut-the-knot)
*  Medians of a triangle Animazio interaktiboarekin
*  Constructing a median of a triangle with compass and straightedge Animazio interaktiboarekin
*
2012ko "Catalunya, nou estat d'Europa" manifestazioa

thumb|250px

'''"Catalunya, nou estat d'Europa" manifestazioa** (euskaraz, **Katalunia, Europako estatu berria''') 2012ko irailaren 11n (Diadan, hau da, Kataluniako Egun Nazionalean) egindako manifestazioa izan zen, Kataluniaren independentziaren aldekoa. Assemblea Nacional Catalana izeneko gizarte mugimenduak deitu zuen, eta gizarte katalanaren atxikimendu masiboa jaso zuen. Bildutako jendetzaren aldetik, "Som una nació. Nosaltres decidim" goiburuarekin egindako 2010eko manifestazioaren eta 1977ko Estatutu katalanaren aldeko manifestazioaren parekoa izan zen.

## Testuingurua 
2006an erreferendumean onartutako Autonomia-Estatutua 2010ean Konstituzio Auzitegiak izugarri murriztu zuen; hala nola Katalunia nazio bat zela zion artikulua eta konpetentzia asko. Honek manifestazio handia eta independentzia-nahiaren igoera ekarri zuen.

CiU alderdiaren Gobernuak murrizketa ekonomiko asko egin zituen, haiek esaten zuten "autonomien arteko banaketa bidegabea da, kalte egiten digu"; eta honen konponbidea Ekonomia Ituna zen.

## Ondorioak 
Bi aste barru, Artur Mas, Rajoyren ukoa Kataluniak Euskal Herriko Ekonomia Ituna bezalakoa izateari eta gero, hauteskundeetara deitu zuen, Konbergentzia alderdi independentista bat bezala aurkezten.
[thumb|[Associació de Municipis per la Independència|Independentziaren aldeko Udalerrien Elkarteko udalerriak.]]
ANC, Omnium edo AMI bezalako elkarteak igo ziren eta garrantzi handia lortu zuten; ekintza asko eginez, hala nola Bia Katalana,

## Ikus, gainera 
* Kataluniako prozesu independentista
* 2017ko Kataluniako Errepublika

## Kanpo loturak 
* Diada historikoa. 2012ko Diadari buruzko orrialdea. Berria.info
Ucayali

**Ucayali** izan daiteke:
* **Ucayali**, Peruko ibaia;
* **Ucayali**, Peruko departamendua; eta
* **Ucayali**, Loreto departamenduko probintzia (Peru).
Vitali Zholobov

**Vitali Mikhailovitx Zholobov** (; Zbujerka, Ukraina, 1937ko ekainak 18) sobietar kosmonauta bat izan zen, 1976an Soiuz 21ean hegaldi-ingeniari bezala bidaiatu zuena.

Sobietar Aire Armadara batu zen, non Koronel-ingeniari kargua izan zuen.

Espaziora egin zuen bidaian bi hilabete eman zituen Saliut 5 espazio estazioan, denbora horretan Zholobovek espazio-zorabio edo espazio gaitz bat jasan zuelarik. Honen ondorioz, misioaren iraupena laburtu egin behar izan zen. 1976ko uztailak 6tik abuztuak 24 arte egon zen orbitan.

Sekula gehiago espaziora bidaiatu ez zuen arren, espazio programan 1981era arte egon zen, geologo talde baten zuzendari bihurtzeko bertan behera utzi zuenean.

## Ikus, gainera 
* Espazio lasterketa
* Saliut programa