open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marianne Fatton

**Marianne Fatton** (Neuchâtel, 1995eko abenduaren 16a) eskiatzaile eta mendi lasterkari suitzarra da. 

2026ko Olinpiar Jokoetan bi domina eskuratu zituen mendiko eskian, lehenengoa urrezkoa sprint proban eta bigarrena zilarrezkoa errelebo mixtoetan.

## Txapelketak 
### Mendiko eskia 
### Mendi lasterketak 
* 2017:
**  Tromsdalstind SkyRace
* 2021:
** 6.a, Mont Blanceko maratioian 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Melangell

**Santa Melangell** (, hitzez hitz 'moja txikia') galestar eremutar eta abadesa izan zen. VII. mendean bizi izan zela uste da, nahiz eta data zehatzak ez diren argi.

## Bizitza 
Santa Melangell Irlandako edo Eskoziako errege baten alaba zen. Galesko erdialdeko Powysko Erresumara joan zen, eta han ermitau gisa bizitzen hasi zen.

Kondairak dioenez, Penant inguruan erbiak ehizatzen ari zela, Powysko printze Brochfael Ysgithrogekzuhaixka arantzatsuen artetik pasa ondoren, emakume eder bat ikusi zuen –Santa Melangell–, erbia bere jantziaren ertzean etzanda zuela. Ordutik, erbi-ehiza bertan behera utzi da eskualde horretan. Printzeak lurrak eman zizkion Melangelli, eta bertan, iturri batzuen arabera, komentu bat sortu eta hogeita hamazazpi urtez bertako abadesa izan zen. Beste iturri batzuen arabera, eremutar izaten jarraitu zuen, harri hutsetan lo eginez.

Bere santutegia Pennant Melangellen dago, eta bere eguna maiatzaren 27an ospatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bohemiako oihaneko parke nazionala

**Bohemiako oihaneko parke nazionala**  () Txekiar Errepublikako Pilsen eta Hego Bohemia eskualdeen artean hedatzen den parke nazionala da. Alemaniako (parke txiki bat ere badago, Bavariako Basoaren Parke Nazionala) eta Austriako mugetan zehar hedatzen da. Jende gutxi bizi den leku bat babesten du, izen bereko mendikatearena, Bohemiako oihana.

Bohemiako oihaneko mendikatea erdialdeko Europako basorik zabalenak estaltzen du. Basoaren osaera naturala, ordea, aldatu egin zen, eta gaur egun izei gorriak dira nagusi eremu gehienetan. Leku askotan, bertakoak ez diren izeiak landatu zituzten. Ez daude tokiko klima gogorrera ondo egokituta eta, beraz, elementuekiko sentikorragoak dira, hala nola haize gogorrak (adibidez, 1980ko hamarkadako ekaitzetakoak edo 2007ko hasierakoak) eta eskolitinoen (*Ips typographus*) izurriteak. Zohikaztegi isolatuak, aintzira glaziarrak eta oihan primarioen hondarrak (Boubingoa, adibidez) dituzten goi-lautada handi ugarik osatzen dute habitaten mosaiko bat. Habitat horiek ez daude oso asaldatuta giza asentamenduekin; izan ere, bertoko alemaniar hiztunak Bigarren Mundu Gerraren ondoren kanporatu zituzten, eta eremua basamortuaren zati bihurtu zen ekialdeko blokearen mugan zehar. 1970eko hamarkadatik, katamotz populazio egonkorra dago.

Hasiera batean, paisaia babestuko eremu zabal bat izendatu zuten 1963ko abenduaren 27an, Bohemiako oihaneko mendikatearen zatirik handiena hartzen zuena. 1991ko martxoaren 20an, eremuko zatirik baliotsuena parke nazional izendatu zuten, eta gainerako paraje babestua, berriz, babes-perimetro.

Punturik garaiena Plechý mendia da, 1378 metrokoa. Punturik baxuena Otava ibaia da (Rejštejn parean); 570 metrokoa. 100 km luze da, ipar-mendebaldetik hego-ekialdera, eta 20 km zabal ipar-ekialdetik hego-mendebaldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marjorie Lajoie

**Marjorie Lajoie** (Boucherville, Kanada, 2000ko azaroaren 6a) kanadar izotz gaineko patinatzaile artistikoan lehiatzen den kirolari olinpikoa da, bikoteka dantza modalitatean. 

## Kirol ibilbidea 
2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, izotz gaineko dantzan eta 13. postua lortu zuen.

2023an eta 2025ean brontzezko bi domina irabazi zituen Izotz gaineko Patinaje Artistikoko Lau Kontinenteetako Txapelketan.

Italiako Milan-Cortina d'Ampezzon 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, bikoteka patinaje artistikokoan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bea Porqueres

[thumb|[Bea Porqueres hitzaldi bat ematen Pradoko Museoan.jpg]]
**Bea Porqueres Giménez**, (Lleida, Herrialde Katalanak, 1953) kataluniar feminista da, artearen historialaria, ikertzailea, irakaslea eta idazlea. 2012an, MAV saria jaso zuen, Mujeres en las Artes Visuales, bere lan teoriko eta ikertzaileagatik.

## Ibilbidea 
Filosofia eta Letretan lizentziatua eta Emakumeen Ikasketetan Masterra Bartzelonako Unibertsitatean. 1975etik irakaskuntzan dihardu, aktibismoarekin, emakumeen historiaren ikerketarekin eta zabalkundearekin eta emakumeen artearekin batera. Sofonisba Anguissola XVI. mendeko margolariaren espezialista da, margolari horri buruzko monografia bat argitaratu zuen eta 2019ko abenduan hitzaldi bat eman zuen Prado Museoan  artistari buruz.

Bere lanaren helburuetako bat emakumeak artearen historian sartzea da, benetako historia unibertsala eraikitzeko.

## Argitalpenak 
Artearen historia kritikoari buruzko hainbat lan argitaratu ditu ikuspegi feminista batetik, eta horien artean azpimarratzekoa da.

* "*Reconstruir una tradición. Las artistas en el mundo occidental"* ("*Tradizio bat berreraikitzea. Artistak mendebaldeko munduan"*) (Arg. Orduak eta orduak); ISBN 9788487715334
* *"Diez Siglos de creatividad femenina"  ("Emakumeen sormenezko hamar mende")*; ISBN 8489489009
* *"Otra historia del arte"  ("Artearen beste historia bat"* (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko HEZI).
* *"La ciudad de las damas: ciudad y ciudadanía"*  ("*Damen hiria: hiria eta hiritartasuna*") (Arg. CCCB) .
* *"Las políticas de mujeres en el ámbito de la cultura"  ("Emakumeen politikak kulturaren eremuan")* (Arg. Kataluniako Emakumeen Institutua).
* *"Embarazadas. Hacer visible una experiencia femenin*a"  (*"Haurdunak. Emakumeen esperientzia ikusgai egitea")*.

[thumb|[Sofonisba Anguissola|Sofonisba Anguissolari buruzko hitzaldia Pradoko Museoan ]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://ca.wikipedia.org/wiki/Bea_Porqueres
Charlène Guignard

**Charlène Edith Magali Guignard** (Brest, Frantzia, 1989ko abuztuaren 12a) italiar izotz gaineko patinatzaile artistikoa da. 2009. urtera arte Frantziako banderapean lehiatu zen. Dominadun olinpikoa da.

## Kirol ibilbidea 
Bi domina irabazi zituen Izotz gaineko Patinaje Artistikoko Munduko Txapelketan, 2023an eta 2024an, eta sei domina Izotz gaineko Patinaje Artistikoko Europako Txapelketan, 2019tik 2026ra bitartean.

### Neguko Olinpiar Jokoak 
2014 eta 2026 urteen artean, lau Neguko Olinpiar Jokotan hartu zuen parte,  eta brontzezko domina bat lortu zuen Milan-Cortina d'Ampezzo 2026an, taldekako proban, laugarren postua Errusiako Sotxin 2014ko Neguko Olinpiar Jokoetan (taldea) eta bosgarrena Txinako Pekinen 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan (izotz gaineko dantza modalitatean).

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tineke den Dulk

**Tineke den Dulk** (Leeuwarden, Herbehereak, 1997ko ekainaren 5a) Belgikako nazionalitatea duen kirolari holandarra da, pista laburreko abiadurako patinajean lehiatzen dena. Dominadun olinpikoa da.

## Kirol ibilbidea 
2019tik 2024ra bitartean, hiru domina irabazi zituen Pista Laburreko Abiadurako Patinajeko Europako Txapelketan.

### Neguko Olinpiar Jokoak 
Italiako Milan-Cortina d'Ampezzno 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, eta brontzezko domina bat lortu zuen errelebo proba mistoan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piper Gilles

[250px|thumb|Piper Gilles eta [Paul Poirier, 2019an.]]
**Piper Gilles** (Rockford, Ameriketako Estatu Batuak, 1992ko urtarrilaren 16a) izotz gaineko patinaje artistikoan lehiatzen den kirolari kanadarra da, izotz gaineko dantza modalitatean. 

2023. urtean, etapa goiztiarrean detektatu zioten obulutegiko minbizia gainditu eta 2026an brontzezko domina olinpikoa eskuratu zuen.

## Kirol ibilbidea 
2021 eta 2025 urteen artean, lau domina irabazi zituen Izotz gaineko Patinaje Artistikoko Munduko Txapelketan, eta 2014 eta 2025 urteen artean, bost domina Izotz gaineko Patinaje Artistikoko Lau Kontinenteetako Txapelketan.

### Neguko Olinpiar Jokoak 
2018 eta 2026 urteen artean, hiru Neguko Olinpiar Jokotan parte hartu zuen. Italiako Milan-Cortina d'Ampezzon 2026an brontzezko domina bat lortu zuen izotz gaineko dantza proban (Paul Poirierrekin batera). Hego Koreako Pyeongchangen 2018an zortzigarren postua lortu zuen eta  Txinako Pekinen 2022an zazpigarrena proba berean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josef Hoop

**Franz Josef Hoop** (Eschen, 1895eko abenduaren 14a – Chur, 1959ko urriaren 19a) liechtensteindar diplomazialari eta politikaria izan zen. Liechtensteingo lehen ministroa izan zen 1928tik 1945era.

Innsbruckeko Unibertsitatean ekialdeko hizkuntzak ikasi zituen eta 1920an Filosofiako doktoretza lortu zuen. 1920tik 1923ra diplomazialaria izan zen Vienako Liechtensteingo enbaxadan eta 1924tik 1928ra Suitzako aduanen administrazioan lan egin zuen.

1928an Herritarren Alderdi Aurrerakoiak hauteskundeak irabazi zituen eta Hoop lehen ministro izendatu zuten. Depresio Handiari aurre egiteko neurri ekonomikoak, obra publikoen proiektuak eta babes sozialeko neurriak ezarri zituen. Bigarren Mundu Gerran, probokaziorik gabeko politika bat mantendu zuen Alemaniarekiko eta Suitzarekiko hurbilketa politika bat, eta printzerriaren neutraltasuna mantentzea lortu zuen.

Gerra amaitzean, Frantzisko Josef printzeak dimititzeko presioa egin zion. Hoopek Zuzenbidea ikasi zuen orduan, eta abokatu lanetan aritu zen 1948tik 1957ra. Politikara itzuli eta diputatu hautatu zuten, eta Parlamentuko presidente izan zen 1958tik 1959ra.
Ami Nakai

**Ami Nakai** —japonieraz: 中井亜美—  (Niigata, Japonia, 2008ko apirilaren 27a) izotz gaineko patinaje artistikoan lehiatzen den kirolari japoniarra da, banakako modalitatean. Dominadun olinpikoa da.

## Kirol ibilbidea 
2026ko Izotz gaineko Patinaje Artistikoko Lau Kontinenteetako Txapelketan zilarrezko domina bat irabazi zuen.

### Neguko Olinpiar Jokoak 
Italiako Milan-Cortina d'Ampezzon parte hartu zuen 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan eta brontzezko domina lortu zuen banakako proban. 

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekka
Alazne Irigoien Domínguez

**Alazne Irigoien Domínguez** (Uharte, Nafarroa, 1992ko abuztuaren 1a) Zuzenbidean eta Zientzia Politikoetan graduatua da (Madrilgo Unibertsitate Autonomoa) eta doktorea Ikerketa Feminista eta Generokoetan.  Egun EHUko irakasle laguntzaile-doktorea da Zuzenbidearen filosofiaren jakintza-arloan. Diskriminazio-zuzenbidean ikertu izan du epistemologia feministetatik.  

## Ibilbide akademikoa 
Zuzenbidea eta Zientzia Politikoak ikasi zituen Madrilen (Madrilgo Unibertsitate Autonomoa) eta Genero Berdintasuneko masterra egin zuen gero;  Egun EHUko irakasle laguntzaile-doktorea da Zuzenbidearen filosofiaren jakintza-arloan.

## Ikerketa 
Doktorea da Ikerketa Feminista eta Generokoetan. Doktore tesia egiten hasi baino lehen, Bruselan zegoela hango mugimendu feministan murgildu eta beste lagun feminista batzuekin batera Young Feminist Europe gobernuz kanpoko erakundea sortu eta Gender Five Plus ‘Think tank’ feministan ikertzen jardun zuen. , Ikergazte kongesuan zein Ikerl(h)ari bideopostcastean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lara Naki Gutmann

**Lara Naki Gutmann** (Trento, Italia, 2002ko azaroaren 6a) izotz gaineko patinaje artistikoan lehiatzen den kirolari italiarra da, banakako modalitatean eta taldean.

## Kirol ibilbidea 
Brontzezko domina bat irabazi zuen 2026ko Izotz gaineko Patinaje Artistikoko Europako Txapelketan.

### Neguko Olinpiar Jokoak 
2022eta 2026 urteen artean bi Neguko Olinpiar Jokotan parte hartu zuen. Italian Milan-Cortina d'Ampezzon 2026ko Neguko Olinpiar jokoetan brontzezko domina bat lortu zuen, taldekako proban, eta Txinako Pekinen 2022ko Neguko Olinpiar Jokoetan zazpigarren postua, proba berean.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patinaje artistikoa 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak bakarka

**Emakumezkoen bakarkako patinaje artistikoa** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan Forum di Milanon egin zen, Italian, otsailaren 17tik 19ra. Alysa Liu estatubatuarrak irabazi zuen urrea, Kaori Sakamoto japoniarrak zilarra eta bere herrikide Ami Nakaik brontzea.

## Beharrezko elementuak 
Patinatzaileek otsailaren 17an egin zituzten saio laburrak. Gehienez 2 minutu eta 40 segundoko iraupenarekin, programa motzak honako elementu hauek barne hartu behar zituen: Axel bikoitza edo hirukoitza; jauzi hirukoitza; jauzi bikoitzaren eta jauzi hirukoitzaren arteko konbinazioa; itzul-inguru hegalaria, bizkarreko itzul-inguru bat, goranzko itzul-inguru bat, gamelu itzul-ingurua edo eseriko itzul-ingurua, oin aldaketarik gabe; itzul-inguru konbinatua, oin-aldaketa eta guzti; eta urrats sekuentzia bat pista osoa erabiliz.

Programa laburraren ondoren puntuaziorik altuenak lortu zituzten hogeita lau patinatzaileak otsailaren 13an egin zen patinaje libreko probara pasa ziren. Programa libreak ezin zuen 4 minutu baino gehiago iraun, eta honako hau jaso behar zuen: zazpi jauzi-elementu, horietako bat Axel motako jauzia izan behar zuena; hiru itzul-inguru, horietako bat biren konbinazioa izan behar zuena, beste bat itzul-inguru bat airean eta beste bat itzul-inguru bat posizio bakarrarekin; urrats sekuentzia bat; eta sekuentzia koreografiko bat.

## Emaitzak 
### Programa laburra 
### Patinaje librea 
### Azken emaitza 
## Kanpo estekak
Utana Yoshida

**Utana Yoshida** —japonieraz: 吉田唄菜 —  (Kyoto, Japonia, 2003ko irailaren 6a) izotz gaineko patinaje artistikoan lehiatzen den kirolari japoniarra da, izotz gaineko dantza modalitatean. Dominadun olinpikoa da.

## Kirol ibilbidea 
Italiako Milan-Cortina d'Ampezzon 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta zilarrezko domina lortu zuen taldeko proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alba Dora Nina Schreiber

**Alba Dora Nina Schreiber** (Lanús, Argentina, 1918ko apirilaren 10a - San Juan, 2008ko urtarrilaren 28a) Argentinako lehen doktorea astronomian izan zen.

## Bizitza 
Schreiber Lanusen jaio zen 1918ko apirilaren 10ean. Bere ama Albina Ritzluft izan zen, eta aita Enrique Schreiber.

Schreiber 1935ean La Platako Unibertsitate Nazionaleko Behatoki Astronomikoan sortu zen Astronomia Zientzien Goi Eskolako lehen taldean izena eman zuten 25 pertsonetako bat izan zen. Han Jorge Sahade astronomo ezagunaren ikaskide izan zen. 1942ko apirilean graduazio tesia aurkeztu zuen, “*Observaciones fotográficas de Ceres*” (*Zeresen argazki behaketak*) izenekoa. Lan horretan, Zeres planeta nanoaren posizioak ezarri zituen Bernhard Dawson astronomo argentinarrak 1941eko maiatza eta urria bitartean erregistratutako 15 argazki-plaketan. Tesi zuzendaria Virginio Manganiello ingeniaria izan zen.  Lan horretan, Schreiberrek erreferentziazko izarrak identifikatu, neurtu eta datuak murrizteko kalkuluak egin zituen eskuragarri zeuden 15 plaken 72 irudietan.

## Ibilbidea 
Graduatu ondoren, Schreiber Argentinako Behatoki Nazionalean (gaur egun Córdobako Behatoki Astronomikoan) hasi zen lanean, Enrique Gaviola zuzendari zegoela. Behatoki horrek kontratatutako bigarren astronomoa izan zen, Anna Estelle Glancy estatubatuarrak 1918an kargua utzi ondoren. 1942ko urriaren 19an hasi zen lanean eta azaroaren 1ean jaso zuen izendapena. José M. Granillok utzitako hutsunea bete zuen 8va-ko Laguntzaile karguan.  

Jarduera nagusi gisa, Saegmüller-Brashear kamerarekin Magallaesen Hodeien argazkiak ateratzea izan zen, noba eta izar aldakorrak bilatzeko. Zeregin hori Martín Dartayetek egindako lanarekin lotu zuen.  Argazkiak 1942ko abenduaren 2tik 1944ko urtarrilaren 28ra bitartean lortu zituen, lehen hirurak Ricardo Platzeckekin batera. Lan honekin, 1943an zehar 149 aldagai aurkitu ziren Magallaesen Hodei Txikian. 1943ko maiatzaren 10etik aurrera, «Córdoba D» Katalogorako Meridiano Zirkuluarekin egindako behaketak murrizteko kalkuluen zati batez arduratu zen. Argentinako Behatoki Nazionalaren Emaitzetan (38. liburukia, 1954) argitaratu zen hori. Beste lan bat teleskopio astrografikoarekin argazkiak ateratzea izan zen, *469 Argentina* eta *51 Nemausa* asteroideen jarraipena egiteko. Andereñoen Lizeo Nazionalean eta San Juan Kolegio Nazionalean izendatu zuten, 1957ko otsailean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lourdes Urzuriaga Bollar

**Lourdes Urzuriaga Bollar** (Eibar, Gipuzkoa, 1957ko otsailaren 3a –  ibidem, 2025eko urriaren 11) gipuzkoar ekintzailea, aseguru etxe bateko langilea,  zinegotzia eta Andirao baserritarren elkarteko presidentea izan zen.

## Ibilbidea 
Lourdes Urzuriaga Bollar Eibarko Arrate bailarako Sumendixa Goikua baserriko alaba izan zen. Eibarko baserritarren premiak asetzeko lan handia egin zuen: Andirao elkartearen izenean Udalarekin bost urteko akordioa sinatu zuen 2022ko azaroan. Horrela, baserritarren eskaerei arantzuteko 1.750.000 euroko partida jasotzea ziurtatu zen.

Andirao elkarteko baserritarrek pozik hartu zuten euren bizitzak errazten zituzten bideekin. Baserrietako bideak oso egoera txarrean zeuden: batzuk hormigoituak baziren, baina hormigoia hondatuta zegoen eta asfaltatzearen beharra zegoen. "Bideak ez zituen Udalak egin, baserritarrrk beren kabuz baizik, beren diruarekin" esaten zuen Lourdes Urzuriagak. Are gehiago, bideak, normala denez, estuak ziren, 3 metro ingurukoak, eta hortik pasatzeko tokia egin behar zen. Gero, bide ertzeko areka (zanga) gehienak ere hormigoitu egin ziren.

Hortik kanpora ere, Eibarren eta inguruan oso ezaguna zen Lourdes Urzuriaga, urtetan zehar Mapfre aseguru-etxearen Eibarko bulegoan jardun baitzuen lanean erretiroa hartu zuen arte.

1987ko ekainaren 10eko hauteskundeetan Eusko Alkartasuna (EA) alderdiko zinegotzi hautatua izan zen Eibarko Udalean.

### Andirao elkartea 
Baserritarra herritar ahaztua da. Igandetik igandera behar du lan, atseden barik. Baserri batean belaunaldi bat baino gehiago edo lagun asko bizi bada, txandaka atseden har daiteke, baino baserriko lanak ez du etenik. Bestetik, baserrian nahiko ohikoa da bizimodu indibidualista izatea. Hau da, beste inorekin harremanik ez baduzu, zeure kontuetan sartzen zara, gero eta indibidualistagoa bihurtuz.

Lehen, baserritar bakoitza bere aldetik joaten zen Udalera bere kexak edo eskaerak egitera, baina horrela zailagoa zen ezer lortzea. Beraz, onena elkartzea zela ikusi zuten, elkarrekin indar gehiago eduki zezaketelako eta Udalarekin hartu-emana errazagoa izan zitekeelako.

Eibarko baserritarrek Andirao elkartea sortu zuten 2002an, euren berbek herrian oihartzuna izan zezaten eta ahaztuak izan ez zitezen. Etengabe aurrera egiten duen munduak bezala, baserri giroan ere gauzak aldatzen ari dira egunetik egunera, kezka berriak sortuz. Angel Gisasolak Andiraoko presidente kargua laga ondoren, Lourdes Urzuriaga eta Enrique Atxak lekukoa hartu zuten 2021ean, Andiraoko presidente eta presidente orde, hurrenez hurren.

Eibarko bost bailarek (Kitarra, Mandiola, Gorosta, Arrate eta Agiña) dute ordezkaritza Andiraon (bailara bakoitzeko kide bi) eta zuzendaritzakoez gain idazkaria eta kontularia dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atxoste

**Atxoste** Arraia-Maeztu udalerriko Birgara auzoan dagoen harpea eta aztarnategia da, Kristo aurreko 10500 eta 1500 urte tarteko Historiaurreko giza-okupazio aztarnak kontserbatzen dituena. Hamar mila urteko etenik gabeko bizitzaren testigantzak gorde dira sei metroko lodierako estratigrafian. Lehenengo giza taldeak izotz-aroak amaitzera zihoazenean agertu ziren, Goi-Paleolitoaren edo Madeleine aldiaren bukaeran. Gaur egungo klima iristean, Holozenoan, giza-presentzia trinkoagoa egin zen. Horiek azken ehiztari-biltzaileak ziren, K.a. 7500etik 4300era bitartean, Mesolitoan. 

Garai horretatik aurrera, Neolitoa hasten da, lehenengo abeltzaintza eta nekazaritzaren adierazpenak agertu ziren unea. Tokia denbora luzez hustu ondoren bisitaldi berriak jasoko ditu: orain ehorzketa toki bezala.

Neolito garaia iristean, eta ekoizle bihurtu zirenean, harpe gehienak alde batera utzi zituzten gizakiek. Beste bizimodu-mota batera pasatzeak espazioa okupatzeko beste modu bat eskatu zien: lurra lantzen hasi ziren, etxekotutako animaliak zaindu behar zituzten eta abar. Zehazki, Atxosteren inguru horretan, 10-12 harpe aurkitu dira Mesolitoko okupazioekin, eta, "Neolitoa zonalde horretan ondo finkatuta eta hedatuta zegoenean ere Atxosteri eutsi zioten. Kokaleku garrantzitsua, edo errentagarria, izan zela adierazten du horrek".

### Kokapen estrategikoa 
Atxoste  ibaitik 12 metrora dago, eta haranaren beheko aldean dago, baina oso hurbil arroaren erdi-menditik. "Kokapen estrategiko horri esker, askotariko baliabideak ustiatzeko aukera zuten bertako gizakiek Mesolitoan, hau da, ehiztari-biltzaile izan ziren garaian".

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Alday Ruiz, Alfonso *et alii* (2011 ) “Los yacimientos de Atxoste (Vírgala, Álava) y Mendandia (Sáseta, C. de Treviño)”. *Saguntum: Papeles del Laboratorio de Arqueología de Valencia-Extra*,  2253-7295,  2254-0512, Extra, 12, *(Ejemplar dedicado a: Las primeras producciones cerámicas. el VI milenio cal AC en la Península Ibércia)*. 131-134 or.
* Alday, A.; Maciá, L.; Portillo, M.; Albert, R.M.; Perales, U. (2014). "Agricultura neolítica: a propósito de un molino del yacimiento de Atxoste (Álava, País Vasco)". *Munibe (Antropologia-Arkeologia)*, 65.
* Alday, A.; Castaños, P.; Perales, U. (2012b). "Quand ils ne vivaient pas seulement de la chasse: preuves de domestication ancienne dans les gisements néolithiques d´Atxoste et de Mendandia (Pays Basque)". L´anthropologie, 116, 127‐147.
* Perales, U.; Ibáñez, J.J.; Alday, A. (2014). "The use of flint artifacts from Early Neolithic levels at Atxoste (Basque Country). an interpretation of site function through use-wear analyses". En, Marreiros, J.; Bicho, N. y Gibaja, J.F. (eds.). International Conference on Use-Wear Analysis, Use-Wear 2012, Faro, Cambridge Scholars Publishing, 592-60.
* Soto, A.; Alday, A.; Montes, L.; Utrilla, P.; Perales, U.; Domingo, R. (2015). "Epipalaeolithic assemblages on the Ebro Basin (Spain). The difficult identification of cultural entities". *Quaternary International,* 364, 144-152.

## Konpo estekak
Ma bei shang de fa ting

***Ma bei shang de fa ting***, txineraz 马背上的法庭, , 2006ko Liu Jie txinatarrak zuzendutako drama film bat da. Li Baotian, Yang Yaning, Lu Yulai eta Li Tingliang aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Txinako hego-mendebaldeko Yunnan probintzia. Hiru kidez osatutako auzitegi ibiltari batek beren ekipaia zaldi batez daramatela urtero landa eremuko bidezidorrak zeharkatuz baserri giroko herri txiki isolatuak igarotzen ditu, bertan beren epai eta bitartekaritzaren bidez justizia egiten saiatuz: Feng (Li Baotian) eskarmentudun epailea, unibertsitate titulurik ez izateagatik erretiroa hartu aurretik bere azken bidaia egitera doan Izeba Yang (Yang Yaning) idazkaria eta unibertsitatetik tituluarekin atera berri den baina bertako hizkuntza ezagutzen ez duen eta oraindik ikasteko asko duen Ah-Luo gaztea (Lu Yulai). Ez ohiko bidaia bat baserri giroko eta etnia gutxituen bizilekua den Txinako eskualde honetatik, bere biztanleen eguneroko liskarrak bidez antzinako lege eta usadioak nahiz Txinako Herri Errepublikaren Justiziak eta usadiozko lehen arteko talka erakusten da.

## Aktoreak 
* Li Baotian: Feng epailea
* Yang Yaning: Izeba Yang
* Lu Yulai: Ah-Luo epailea
* Li Tingliang: Yao Ge

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Laura Nolte

**Laura Nolte** (Unna, Alemania, 1998ko azaroaren 23a) *bobsleigh* modalitatean lehiatzen den kirolari alemaniarra da. 

## Kirol ibilbidea 
2021 eta 2025 urteen artean, Munduko Bobsleigh Txapelketan zazpi domina irabazi zituen eta 2021 eta 2026 urteen artean, Europako Bobsleigh Txapelketan hamaika domina.

#### Neguko Olinpiar Jokoak 
2022 eta 2026 urteen artean, bi Neguko Olinpiar Jokotan parte hartu zuen eta bi domina lortu. Urrea Txinako Pekinen 2022an, proba bikoitzean (Deborah Levirekin batera), eta zilarra Italiako  Milan-Cortina d'Ampezzo 2026an, banakako proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Taubitz

**Julia Taubitz-ek** (Annaberg-Buchholz, Alemania, 1996ko martxoaren 1a) kirolari alemaniarra da eta luge-n lehiatzen da bakarkako  zein talde modalitatean. Dominadun olinpikoa da.

## Kirol ibilbidea 
### Neguko Olinpiar Jokoak 
2022tik 2026ra bi Neguko Olinpiar Jokotan hartu zuen parte. Italiako Milan-Cortina d'Ampezzon 2026 probetan urrezko bi domina lortu zituen, bakarkakoan eta taldekako proban (Tobias Wendl, Tobias Arlt, Max Langenhan, Dajana Eitberger eta Magdalena Matschinarekin batera). Txinako  Pekinen 2022ko Jokoetan zazpigarren postua lortu zuen bakarkako proban.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bestuzhev ikastaroak

**Bestuzhev ikastaroak** () Errusiar Inperioko San Petersburgo hiriburuko emakumeen goi-mailako hezkuntza-erakunde handiena eta nabarmenena izan ziren.

1878an sortu ziren eta Konstantin Bestuzhev-Riumin lehen zuzendariaren omenez izendatu zituzuten. Hala ere, benetako antolatzaile nagusiak emakumeak izan ziren: Nadezhda Stasova, Anna Filosofova eta beste batzuk.

Beste irakasle batzuk Jan Baudouin de Courtenay, Aleksandr Borodin, Tadeusz Stefan Zieliński, Dmitri Mendeleiev, Ivan Setxenov eta Sergei Platonov izan ziren. Irakasle laguntzaileen artean Vera Popova zegoen, bere ikerketaren ondorioz hil zen lehen emakume kimikaria.

Errusiar Iraultzaren ondoren, Bestuzhev ikastaroak Petrogradeko Hirugarren Unibertsitate gisa berrantolatu ziren, eta 1919ko irailean Petrogradeko Unibertsitatearekin bat egin ziren.

## Ikasle nabarmenak 
* Anna Ulianova (1864-1935), militante boltxebikea.
* Vera Popova (1867-1896), kimikaria.
* Nadezhda Krupskaia (1869-1939), militante boltxebikea.
* Ariadna Tyrkova (1869-1962), politikari eta kazetaria.
* Konkordia Samoilova (1876-1921), militante boltxebikea.
* Nina Subbotina (1877-1961), astronomoa.
* Nina Vedeneieva (1882-1955), fisikaria.
* Aleksandra Bruxtein (1884-1968), idazlea.
* Sofia Parnok (1885-1933), idazlea.
* Jelizaveta Tarakhovskaia (1891-1968), idazlea.
* Pelageia Xain (1894-1956), astronomoa.
* Pelageia Polubarinova-Kotxina (1899-1999), matematikaria.

## Iruditegia 

Fitxategi:Initiators of Bestuzhev courses.jpg|Programaren antolatzaileak eta sustatzaileak.
Fitxategi:Laboratory of Bestuzhev courses.jpg|Ikasleak laborategian.
Fitxategi:Hostel of Bestuzhev courses.jpg|Ikasleen logela.
Fitxategi:Card of Bestuzhev courses.jpg|Ikasle-txartela (1911-1912).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arxaluak

thumb|Arxaluak.

**Arxaluak**, baita ere **Txalamelak**, ez-zuzenki kolpaturiko idiofonoak dira. Zurezkoak direnean Txaramela izena hartzen dute. Gaur egun euskal dantzetan gutxi erabiltzen dira. 

Haurrek jolasteko erabiltzen zituzten ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biatloia 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak irteera masiboa

**Gizonezkoen irteera masiboa** 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan otsailaren 20an jokatu zen Rasen-Antholzen, Italia. Johannes Dale-Skjevdal norvegiarrak irabazi zuen urrea, Sturla Holm Lægreid herrikideak zilarra eta Quentin Fillon Maillet frantziarrak brontzea.

## Emaitzak 
## Kanpo estekak
Kris Alaniz

**Kris Alaniz** (Catamarca probintzia, Argentina, 1989) argentinar rap-abeslaria, abeslaria, *beatmakerra* eta ekoizlea da, eta generoaren erreferente handienetakotzat jotzen dute hedabide espezializatuek. Hamasei urte zituenetik egiten du rapa eta musika. Bere musika-prestakuntza eta proiekzioa Kordobako hip-hop eszenan garatu zen, nahiz eta gero Buenos Airesera joan zen.

Catamarcako probintzian jaio zen, eta Argentinako hainbat probintziatan bizi izan zen. Buenos Airesen errotu zen. Bertan, hainbat musika-ekoizpenetan lan egin zuen.

Bere diskoek hainbat musika estilo biltzen dituzte, eta letrek bere herrialdeko errealitate soziala kritikatzen dute. Gainera, Alaniz "Derrape" irratsaioko (FM Oktubre, P/12 taldearena) esataria izan zen.

## Diskoak 
* 2017. *Vagabunda Original*

* 2016. *Malas Lenguas*

* 2015. *Conexión Natural*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kris Alaniz Instagramen
* Kris Alaniz Spotifyn
* Kris Alaniz Soundclouden
Vine

**Vine** interneten bidez bideo digitalak partekatzeko aukera ematen zuen webgunea izan zen. Vine formatu laburreko bideoak ostatatzeko zerbitzu bat, non erabiltzaileek bideoklipak partekatu zitzaketen sei segundoko iraupeneko begiztan, eta muga hori 140 segundora luzatu zen 2016ko ekainaren 20an. Bideoak Vine sare sozialaren bidez edo Facebook, Twitter eta abarren bidez partekatu zitezkeen.

Mikrobideoen plataformak iragarri zuen mugikorretarako aplikazioa garatzeari utzi ziola eta Vine sare sozialera bideoak berriro igotzea eragozten zuela 2016ko urriaren 27an, baina deskargatzeko aukera ematen jarraitu zuen plataforma partzialki itxi arte, 2017ko urtarrilaren 17an. 

2025eko azaroaren 13an, Jack Dorsey Twitterreko CEO ohiak, Vine jatorrizko erosketan Twitter zuzendu zuenak, diVine izeneko bere ondorengoaren kaleratzea iragarri zuen. diVinek Vine plataformara igotako jatorrizko bideo asko artxibatzen ditu, erabiltzaileei bideo berriak argitaratzeko aukera emateaz gain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gwen Watkins

**Gwendoline Mary Watkins** (West Bromwich, 1923ko abenduaren 31a - 2025eko urtarrilaren 14a) kode-deszifratzaile eta britainiar idazlea  izan zen. Bigarren Mundu Gerran, Bletchley Parken lan egin zuen, alemaniar  aerodromoen arteko trafikoa deszifratzen.

## Bizitza 
Watkins West Bromwich-en jaio zen, West Midlands-en. Bere aitak, Alfred Daviesek, Britainiar Legioarentzat lan egiten zuen, eta bere ama, Harriet, etxekoandrea zen. Gero, familia Bournemouthera joan zen bizitzera, eta han Talbot Heath eskolara joan zen. Han, oroimen handia eta alemanarekin kidetasun naturala erakutsi zituen. Oso azkar lortu zuen maila altua, Goethe eta Schiller luze irakurriz, Robert Schumannen "*Dichterliebe*" buruz ikasiz eta alemaniar abestien errepertorio zabala buruz ikasiz. 1944an ezkondu ziren, San Bartolome Handiaren elizan, eta bost seme-alaba izan zituzten. Bizitza idilikoa izan zuten, BBCren 1966ko "*Under a Bright Heaven*" dokumental batean islatua.

Hainbat liburu idatzi zituen, tartean *Dylan Thomas: Portrait of a Friend* (1983), *Dickens in Search of Himself* (1987) eta *Cracking the Luftwaffe Codes: The Secrets of Bletchley Park* (2006).
* 1983. *Dylan Thomas and Vernon Watkins: Portrait of a Friendship.*
* 1987. *Dickens in Search of Himself: Recent Themes and Characters in the Work of Charles Dickens.* (1987).
* 1990. *Sounds From the Bell Jar: Ten Psychotic Authors* by Gordon Claridge, Ruth Pryor, Gwen Watkins.
* 2003. *Angel Food: Spiritual Recipes to Share.*
* 2003. *E.F. Benson and His Family and Friends.*
* 2006. *Cracking the Luftwaffe Codes: The Secrets of Bletchley Park.*
* 2013. *Vernon Watkins on Dylan Thomas and Other Poets and Poetry* by Vernon Watkins, Gwen Watkins (Editorea), Jeff Towns (Editorea).
* 2015. *The Ultimate Port*.
* 2017. *The Trip*.
* 2019. *The house on wheels and the girl from across the street: A story of true friendship*.
* 2019. *Jesse And Friends Book 2*.

## Erreferentziak
Aleksandra Bruxtein

**Aleksandra Jakovlevna Bruxtein** (jaiotzez **Vygodskaia**; ; Vilnius, 1884ko abuztuaren 23agreg./abuztuaren 11jul. – Mosku, 1968ko irailaren 20a) sobietar-errusiar idazlea izan zen. Hirurogei antzezlan baino gehiago idatzi zituen, gehienak haur eta gazteentzat, baina *Doroga ukhodit v dal...* trilogia autobiografikoarengatik egin zen ezaguna, batez ere.

## Bizitza 
thumb|Aleksandra Bruxteinen hilobia.
Aleksandra Vygodskaia 1884an jaio zen Vilniusen, Jakov Vygodski mediku, ekintzaile eta yiddishezko idazlearen eta haren emazte Jelena Jadlovkinaren alaba, eta Semion izeneko neba gazteago bat zuen.

Bestuzhev ikastaroetan graduatu zen eta 1903an Serbei Bruxtein medikuarekin ezkondu zen. Bi seme-alaba izan zituen: Mikhail Bruxtein ingeniaria eta Nadezhda Nadezhdina koreografoa. Mugimendu iraultzailean parte hartu zuen eta 1907tik 1916ra Gurutze Gorri Politikoan jardun zuen preso politikoei eta erbesteratutako iraultzaileei laguntzeko. Urriko Iraultzaren ondoren, analfabetismoa desagerrarazteko kanpainan parte hartu zuen, alfabetatze-eskolak antolatu zituen Petrograden eta haurrentzako antzezlanak idatzi zituen. Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako kide izan zen 1941etik.

60 antzezlan baino gehiago sortu zituen, batez ere haur eta gazteentzat, baita *Stranitsy proxlogo* (1952) oroitzapen liburua ere. Bere idazlanik ospetsuena *Doroga ukhodit v dal...* (1956-1961) trilogia autobiografikoa da.

Bruxtein 1968ko irailaren 20an hil zen Moskun, eta Novodevitxie hilerrian dago hobiratuta.

## Lan hautatuak 
* *Sovetski teatr dlia detei* (1946)
* *Stranitsy proxlogo* (1952)
* *Piesy* (1956)
* *Doroga ukhodit v dal...* (1956)
* *V rassvetny txas* (1958)
* *Vesna* (1961)
* *Vetxernie ogni* (1963)
* *Tsvety Xlisselburga*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gameloft

**Gameloft SE** Frantziako bideo-joko enpresa bat da, 1999an Michel Guillemot Ubisoft fundatzaileak sortua. Egungo egoitza Parisen dago. Gameloftek 4.000 langile zituen 2007. urtearen amaieran, 2006. urtearen amaieran baino % 50 gehiago, eta 92 milioi estatubatuar dolarreko irabaziak izan zituen 2006an, eta 140 milioikoak 2007an. Enpresak telefono mugikorretarako bideojokoak garatzen ditu, baita Nintendo DS, PlayStation Portable, iOS, PlayStation 3, Symbian, Android eta Windows Phone bideo-kontsola eramangarrietarako ere.

2016ko ekainaren 29tik aurrera, Vivendik Gameloften kontrol osoa du.

Honako filialak ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Alonso Rodríguez

**Ana Alonso Rodríguez** (Granada, 1994ko abenduaren 7a) mendiko eskian lehiatzen den kirolari espainiarra da. Dominadun olinpikoa da.

## Kirol ibilbidea 
2025eko Mendiko Eskiko Munduko Txapelketan zilarrezko domina bat irabazi zuen eta 2024ko Mendiko Eskiko Europako Txapelketan bi domina.

2025eko urriaren 5ean auto batek harrapatu zuen Sierra Nevadan errepideko bizikletan entrenatzen ari zela, Milan-Cortina d'Ampezzo 2026ko Olinpiar Jokoetan parte hartzeko lau hilabete besterik falta ez zirela. Aurreko lotailu gurutzatuan eta belauneko alboko lotailuan zaintiratua izan zuen, haustura maleolarra eta artikulazio akromioklabikularraren luxazioa. Hala eta guztiz ere, Jokoetan lehiatzeko asmoa erakutsi zuen, gimnasio eta fisioterapia lan gogor batekin sasoi fisikoa berreskuratu zuen, kirofanotik pasatu barik.

### Neguko Olinpiar Jokoak 
Milan-Cortina d'Ampezzo 2026ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, brontzezko domina bat lortuz abiadura proban.
## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
BenQ

**BenQ Corporation** () Taiwango enpresa multinazionala da, informazioaren eta komunikazioaren teknologien ekipamendu eta zerbitzuen arloan dabilena. Egoitza nagusia Taipein du eta 1.700 langile inguru ditu. BenQren produktu nagusiak monitoreak, proiektoreak, pantaila interaktiboak, argiak, e--kirolentzako materialak, urrutiko lana eta ikaskuntzako dispositiboak eta beste periferiko batzuk dira. BenQ 1984an hasi zen azpimarka gisa Taiwango Acer taldearen barruan, baina ordutik independizatu egin da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ashley Farquharson

**Ashley Farquharson** (Sacramento, AEB,1999ko martxoaren 16a) estatubatuar kirolaria, luge modalitatean lehiatzen dena.

## Kirol ibilbidea 
### Neguko Olinpiar Jokoak 
2022tik 2026ra bi Neguko Olinpiar Jokotan parte hartu zuen. Italian Milan-Cortina d'Ampezzo 2026ko Jokoetan brontzezko domina bat lortu zuen banakako proban. Txinako Pekinen 2022koetan zazpigarren postua, errelebo mistoan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emily Harrop

**Emily Harrop** (Bourg-Saint Maurice, Frantzia, 1997ko irailaren 27a) mendiko eskian lehiatzen den kirolari frantziarra da. Txapeldun olinpikoa da.

## Kirol ibilbidea 
2021 eta 2025 urteen artean Mendiko Eskiko Munduko Txapelketan zazpi domina irabazi zituen eta 2022ko Mendiko Eskiko Europako Txapelketan bi domina.

### Neguko Olinpiar Jokoak 
Italiako Milan-Cortina d'Ampezzo 2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta zilarrezko domina lortu zuen abiadura proban eta ondoren urrezkoa errelebo mistoetan.

## Nazioarteko palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alluitsoq

**Alluitsoq** Groenlandiako hegoaldean dagoen kokaleku bat da. Alluitsoq edo Lichtenau fiordoan dago, Farewell lurmuturretik gertu. Ammassiviketik 13 kilometrora dago, fiordoaren beste aldean.

**Lichtenau** izenarekin sortu zuen Gottfried Gillich misiolari moraviarrak, bost familiarekin batera. Misioa Danimarkako eliza luterotarrari entregatu zitzaion 1900ean.

Hilerri handi bat dago, eta 1942tik 1980ra Gertrud Rask institutuko haurren ostatu gisa erabili zen. Gertu dago Qorlortorsuaq, Groenlandiako ur-jauzirik handiena, amuarrain etxaldea eta antzinako norvegiarren etxaldeen hondakinak.
Symbian

**Symbian** Nokiak garatutako mugikorrentzako sistema eragilea izan zen. Iraganean, telefonia mugikorreko hainbat enpresaren arteko aliantzaren emaitza izan zen. Enpresa horien artean Nokia ez ezik Sony Mobile Communications, Psion, Samsung, Siemens, Arima, Benq, Fujitsu, Lenovo, LG, Motorola, Mitsubishi Electric, Panasonic edota Sharp ere zeuden. EPOC32ean oinarrituta zegoen, PSIONen PDA eta Handheldetan erabiltzen zena. 1997tik 2013ra egon zen indarrean.

Symbianen helburua terminal mugikorretarako sistema eragile bat sortzea zen, Palm eta ondoren Googleren Android, Appleren iOS eta Blackberryren BlackBerry OS zerbitzuekin lehiatu ahal izateko.

## Historia 
2003an, Motorolak bere partaidetzaren % 13 saldu zion Nokiari, eta, ondorioz, konpainiaren % 32,2rekin geratu zen. Geroago, ordea, bere "Linux-Like" terminalekin espero zen arrakasta izan ez zuenez, Symbianen mundura itzuli zen, Sony Mobile Communicationsi % 50 erosiz. 2008ko ekainaren 24an, Nokiak Symbian erostea erabaki zuen, konpainiaren akzioen gainerako % 52 erosiz, gainerako bazkideekin akordio bat lortu ondoren. Helburua zen Symbian Fundazioa ezartzea eta sistema eragile hori plataforma ireki bihurtzea. 2009 eta 2010 artean, Nokiak Symbian sistema eragilearen euskarria eta garapena Accenture aholkularitza-enpresari transferitzea erabaki zuen, eta 2011ko irailaren amaieran amaitu zuen eragiketa, Symbian Belle bertsio berriaren garapena amaitu ondoren. Hala, Nokiak modu esklusiboan parte hartu zuen Symbianen azken bertsioa bihurtu zen. 2011ko urrian, ofizialki baieztatu zen Symbianek euskarria izango zuela 2016ra arte, ezin baitzuen hura jasaten jarraitu, ez zelako lehiakide bat azken belaunaldiko sistema eragileak dituzten telefono adimendunen bertsio berrirako, hala nola Android, iOS edo Windows Phone.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ning Zhongyan

**Ning Zhongyan** (, Mudanjiang, 1999ko azaroaren 3a), patinatzaile txinatarra da.

2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen 1.500 metrotako errekor olinpikoa ezarriz, 1:41.98.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Compaq

**Compaq Computer Corporation** estatubatuar informatika-enpresa izan zen, 1982an Rod Canionek, Jim Harrisek eta Bill Murtok sortua. 1980ko hamarkadan, Compaqek IBM PCrekin bateragarriak ziren lehen ordenagailu batzuk ekoitzi zituen, kostu baxuan. Enpresa ordenagailu fabrikatzaile handiena izatera iritsi zen 1990eko urteetan. "COMPAQ" terminoa ingelesezko akronimo bat da  hitzarentzat (). Enpresa independente gisa existitu zen 2002ra arte, Hewlett Packardekin fusionatu zen arte. Bere erabateko desagerpena, Hewlett Packarden eskutik, 2013. urtearen amaieran gertatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Packard Bell

**Packard Bell** herbeheretar enpresa multinazionala da, informazioaren eta komunikazioaren teknologien ekipamendu eta zerbitzuen arloan dabilena. 2008tik aurrera Acer Inc. taiwandar taldearen parte da.

## Historia 
Hasieran Packard Bell Electronics, Inc. irrati ekoizle estatubatuarra izan zen, 1933an Los Angelesen sortua. Geroago, Estatu Batuetako armadarako ekipamendu-hornitzaile eta beste aparatu batzuen fabrikatzaile bihurtu zen, hala nola telebisten fabrikatzaile. 1968an Teledynek erosi zuen konpainia.

1986an, Beny Alagemek eta inbertitzaile talde batek "Packard Bell" marka erosi zioten Teledyneri, eta ordenagailu pertsonal merkeen fabrikatzaile gisa berpiztu zuten. Supermerkatu handiak eta Sears bezalako merkataritza-guneak aukeratu zituzten salmenta-kanal gisa, eta, beraz, nahiko ezaguna bihurtu zen.

1996an, Groupe Bullen Zenith Data Systemsek ( % 80) eta NECek (Nippon Electric Corporation) ( % 20) erosi zuten kapital soziala. Konpainiaren izen ofiziala Packard Bell NEC bihurtu zen orduan, nahiz eta bere produktuak bi marka komertzialetan saltzen zituen: NEC (batez ere, eramangarriak eta zerbitzariak) eta Packard Bell (etxeko merkatura zuzendutako mahai gaineko ordenagailuak). Estatu Batuetako salmentek, ordea, behera egin zuten, eta marka 2000. urtean amaitu zen, Estatu Batuetako merkatua utzita.

Ondoren, konpainiaren kapitalean NECen partaidetza nabarmen handitu zen, eta honek berriro ere izena aldatu zuen, oraingoan NEC Computers Internationalera. Konpainia honek NEC ordenagailuen fabrikazioaz eta banaketaz arduratzen da mundu osoan, Japonian eta Txinan izan ezik, eta Packard Bell marka mantendu du bere aktibo gisa, beti etxeko merkatura bideratua. Hori dela eta, Europan oso ezaguna izaten jarraitzen du bere PCengatik, baita ordenagailu eramangarriak ere bere produktuen artean. MP3 erreproduzitzaileen, disko gogorren eta monitoreen merkatuan ere sartu da.

2006ko irailean John Huik erosi zuen, eMachinesen aurreko jabeak. Honek Gateway, Inc.i eMachines saldu zion. 2004ko urtarrilaren 30ean. Packard Bell BV bezala ezagutzen den unean, Nijmegenen birlokalizatu zuten.

2007ko abuztuan, Lenovo enpresa txinatarrak Packard Bell erosteko interesa berretsi zuen, bere merkatua Europan hedatzeko mugimendu batean. Horren ondoren, 2007ko irailean, Acer/Gatewayk Packard Bell erosteko interesa agertu zuen. Interesa 2008ko urtarrilean berretsi zen, Acerrek iragarri zuenean Packard Bellen kontrola hartu zuela konpainiaren % 75 erosita 30 milioi euroren truke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hattie Elizabeth Alexander

**Hattie Elizabeth Alexander** (Baltimore, 1901eko apirilaren 5a – New York, 1968ko ekainaren 24a) estatubatuar pediatra eta mikrobiologoa izan zen. Haemophilus influenzae infekzioaren aurkako lehen erremedio eraginkorrak garatzeagatik da ezaguna, baita antibiotikoen erresistentzia identifikatu eta aztertu zuen lehen zientzialarietako bat izateagatik ere.

## Bizitza 
Alexander Baltimoren (Maryland) jaio zen, eta 1923an Goucher Collegen graduatu zen. Estatu Batuetako Osasun Publikoko Zerbitzuan eta Marylandeko Osasun Publikoko Zerbitzuan lan egin zuen, eta, gero, Johns Hopkins Unibertsitateko medikuntza-fakultatean matrikulatu zen, eta 1930ean doktoratu zen.

## Ibilbide profesionala 
1932an, Columbiako Unibertsitateko Pediatria Saileko irakasle eta ikertzaile bihurtu zen, eta bertan igaro zuen bere ibilbide profesional guztia.

1940ko hamarkadaren hasieran, Alexander *Haemophilus influenzae* (Hib) gaitza ikertzen hasi zen. Gaixotasun hori oso hilgarria zen sasoi hartan jaioberrientzat eta haur txikientzat. 1941-1945 bitartean Henry L. Stimson gerra-idazkariaren aholkularia izan zen Gripearen Batzordean. Serumaren aurkako terapia eta sulfamidak konbinatuz, gaixotasunaren aurkako antiserum hobetu bat garatu zuen, eta teknika estandarizatuak garatu zituen diagnostikorako eta tratamendurako. Grace Leidy elkartuarekin Hib bidezko heriotza-tasa ia % 100etik % 25era jaisten lagundu zuten. Gero, Alexander eta Leidyk antibiotikoek Hib-an duten eragina aztertu zuten, eta estreptomizina oso eraginkorra zela ikusi zuten.

Antibiotikoei buruzko ikerketan, Alexanderrek adierazi eta jakinarazi zuen antibiotikoekiko erresistenteak diren Hib anduiak agertu zirela. Zuzen ondorioztatu zuen eboluzioaren bidez positiboki hautatu ziren DNAko ausazko mutazio genetikoek eragiten zutela. Berak eta Leidyk frogatu zuten Hib baziloan eraldaketak agertu zirela, eta horrek erresistentzia eragiten zuela.

Gibeleko minbiziak jota hil zen New York hirian, 1968an.
thumb|Haemophilus influenzae B motako bakterioaren kultiboa, haur eta ume askotan meningitisa eragiten duena.
## Sariak eta aintzatespenak 
Alexanderrek hainbat sari eta aitorpen jaso zituen bere lanagatik, tartean

* *E. Mead Johnson saria* (1942).
* *Elizabeth Blackwell saria* (1956). 
* *Oscar B. Hunter Memorial saria* (1962). 
* 1964an American Pediatric Society-ko presidente hautatu zuten. Kargu horretarako aukeratutako lehen emakumea izan zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
*  Aydelotte, Allison (2000). *Alexander, Hattie Elizabeth (1901-1968), microbiologist and pediatrician* (ingelesez). vol. 1. American National Biography. p. 270–271. 
* 
*  Shearer, Benjamin F. (1996). *Notable women in the life sciences : a biographical dictionary* (1. publ. edición). Westport, Conn. [u.a.]: Greenwood Press. . OCLC 832549823. 

## Kanpo estekak
Osmoerregulazio

**Osmorregulazioa** organismo baten gorputzeko fluidoen presio osmotikoaren erregulazio aktiboa da, osmoerrezeptoreek detektatua, organismoaren ur-edukiaren homeostasiari eusteko; hau da, likidoen orekari eta elektrolitoen kontzentrazioari eusten die (kasu horretan, gorputzeko fluidoek adierazten dituzte disoluzioan dauden gatzak), gorputzeko fluidoak gehiegi dilui edo kontzentra ez daitezen. Osmosi bidez urak disoluzio batetik bestera pasatzeko duen joeraren neurria da presio osmotikoa. Disoluzio baten presio osmotikoa zenbat eta handiagoa izan, orduan eta ur gehiago pasatzen da disoluziora. Selektiboki iragazkorra den mintz baten alde hipertonikoan presioa egin behar da, ur purua duen aldetik osmosi bidez urik ez barreiatzeko.

Oreka osmotikoan ordu- eta egun-aldaketak egon daitezkeen arren, animalia bat egoera osmotiko egonkorrean egon ohi da epe luzera. Ur- eta lur-inguruneetako organismoek solutuen kontzentrazio egokiari eta haien gorputzeko fluidoen ur-kantitateari eutsi behar diote; horrek esan nahi du larruazala eta giltzurrunak bezalako organoen bidez iraizten direla (hondakin nitrogenatu metabolikoak eta beste substantzia batzuk, hala nola hormonak, toxikoak izango bailirateke odolean metatuko balira).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak