Fernando Rosas

**Fernando José Mendes Rosas** (Lisboa, 1946ko apirilaren 18a) historialari, irakasle eta politikari portugaldar bat da, eta Ezkerreko Blokearen sortzaileetako bat .

## Biografia 
### Ibilbide akademiko eta profesionala 
Lisboan hazi zen. Lisboako Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean lizentziatu zen.

Lizentziatura amaitu ondoren, Lehorreko Garraioen Azterketa eta Plangintza Bulegoko abokatu egin zen 1969an. 1972an, ordea, bere jarduera politikoagatik kartzela zigorra bete ostean, kargu publikoetara itzultzea galarazi zioten.

1982an kazetari lanean hasi zen *Diário de Notícias*-en. Historia orria koordinatzen zuen eta gehigarri kulturala idazten parte hartu zuen 1992ra arte. Urte horretatik aurrera zutabeak idazten hasi zen *Público* egunkarian. TVI24ko *Prova dos Nove* programako iritzi-emailea ere izan zen.

1986an XIX. eta XX. mendeetako historiari buruzko masterra egin zuen Lisboako Unibertsitate Novan .

Gizarte Zientzien eta Humanitateen Fakultateko Historia Saileko laguntzaile izatera gonbidatu zuten, eta karrera akademikoa egin zuen bertan, ikertzaile eta irakasle gisa, 1990ean Historia Garaikidean doktoretza lortuz. Bere ikerketak Estado Novo-aren eta Salazarismoaren historian zentratzen dira, ehundik gora testu argitaratu baititu alor horietan.

Aldi berean, Fakultate bereko Historia Garaikidearen Institutuko buru izan zen 1990 eta 2013 urteen artean, Mário Soares Fundazioko aholkularia izan zen eta *História* aldizkariaren zuzendaria ere bai 1994 eta 2007 urteen artean. 

2003an irakasle katedratiko bihurtu zen Lisboako Unibertsitateko Zientzia Sozialen fakultatean . 2016ko apirilean azken ikasgaia eman zuen, baina orduan Faxismoaren Historia irakasten jarraitzera gonbidatu zuten irakasle gonbidatu gisa.  2019an Rosasek Irakasle Emeritu titulua jaso zuen, ohore hau jaso zuen fakultateko lehen irakaslea izan zen. 

Rosas Erresistentzia eta Askatasunaren Museo Nazionaleko Batzorde Exekutiboko kidea izan zen. Museoa Peniche Gotorlekuan kokatua dago, Rosas preso egon zen kartzela politiko ohian.

### Ibilbide politikoa 
Errepublikarren semea eta biloba da Rosas, eta gaztetatik jardun politikoan sartu zen, bereziki Salazarren diktaduraren aurkako aktibismoan.

1960an, Comissão Pró-Associação dos Liceus (CPA-L) elkartearen sorreran parte hartu zuen. Urtebete geroago, 1961ean, Portugalgo Alderdi Komunistan sartu zen. 1962an, jada Zuzenbideko ikaslea zela, urte hartako borroka akademikoetan sartu zen (1962ko Krisi Akademikoa deiturikoa) eta CPA-Lko presidenteorde hautatu zuten. Jarduera horiengatik 1965eko urtarrilean atxilotu eta urtebete eta hiru hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten.

1968an PCP utzi zuen, baina ezkerreko aktibismoan jarraitu zuen —Vietnamgo Gerraren aurka Portugalen egin zen lehen manifestazioan parte hartu zuen—. 1969an Hauteskunde Batzorde Demokratikoa babestu zuen. 1971ko abuztuan bigarren aldiz atxilotu zuten eta torturak jasan zituzten. Ondoren 14 hilabeteko espetxe zigorra ezarri zioten. 1973an Amílcar Cabral-en hilketa publikoki salatzeko kanpaina bat zuzendu zuen, atxiloketa saiakera berri bati ihes egitea lortuz. Momentu horretatik 1974ko apirilaren 25era arte ezkutuan bizi izan zen.

Bitartean, PCPtik behin betiko kaleratuta, MRPPren sorreran parte hartu zuen 1970ean. 1974ko Iraultzaren ostean MRPPren *Luta Popular* egunkari ofiziala zuzentzen hasi zen, 1979ra arte  Rosas Lisboako Udaleko MRPPko hautagaia ere izan zen 1976ko hauteskunde lokaletan,  4000 boto pasatxo eta botoen %0,9 lortuz. Ramalho Eanesen presidentetzarako hautagaien alde egin zuen 1976 eta 1980an .
[thumb| Fernando Rosas [Ezkerreko Blokea (Portugal)|Ezkerreko Blokearen agerraldi batean 2022ko hauteskunde legegileetarako kanpainan.]]
MRPP utzita, parlamenturako Alderdi Sozialista Iraultzailearen (PSR) zerrendetan aurkeztu zen, independente gisa, 1985etik aurrera. 1996an, Jorge Sampaioren presidentetzarako hautagaitzaren Batzorde Politikoko kidea izan zen.

1999an, Ezkerreko Blokearen (BE) sortzaileetako bat izan zen (PSRko Francisco Louçã, UDPko Luís Fazenda eta Política XXIko Miguel Portasekin batera). 1999ko hauteskunde legegileen ostean Ezkerreko Blokeak bi eserleku lortu zituen Portugalgo Parlamentuan, eta Rosas diputatu bihurtu zen.

2001eko presidentetzarako hauteskundeetan Rosas Errepublikako presidente izateko hautagaia izan zen, EBren laguntzarekin, laugarren postua lortuz, 130 mila boto ingururekin eta botoen %3,0rekin.

2002an Setúbal Barrutiko Ezkerreko Blokearen zerrendaburu izan zen, baina ez zituen hauteskundeak irabazi. 2005eanberriro ere zerrendaburu izan zen Setúbalen, eta oraingoan hautatu egin zuten. 2009an berriro hautatu zuten. Rosasek 2010ean utzi zuen Parlamentua, agintaldiaren erdian, ikerketara eta irakaskuntzara dedikatzeko asmoz. 

## Argitaratutako lanak (hautaketa) 
* *As primeiras eleições legislativas sob o Estado Novo: as eleições de 16 de Dezembro de 1934* (1985)
* *O Estado Novo nos Anos 30* (1986)
* *O salazarismo e a Aliança Luso-Britânica: estudos sobre a política externa do Estado Novo nos anos 30 a 40* (1988)
* *Salazar e o Salazarismo* (co-autor) (1989)
* *Portugal Entre a Paz e a Guerra (1939/45)* (1990)
* *Portugal e o Estado Novo (1930/60)* (co-autor) (1992)
* *O Estado Novo* (1926/74) (co-autor) (1994)
* *Dicionário de História do Estado Novo* (dir.) (1995)
* *Portugal e a Guerra Civil de Espanha* (coord.) (1996)
* *Armindo Monteiro e Oliveira Salazar: correspondência política, 1926-1955* (coord.) (1996)
* *Salazarismo e Fomento Económico* (2000)
* *Portugal Século XX: Pensamento e Acção Política* (2004)
* *Lisboa Revolucionária* (2007)
* *História da Primeira República Portuguesa* (coord.) (2009)
* *Salazar e o Poder: A Arte de Saber Durar* (2012)
* *A Primeira República , 1910-1926: Como Venceu e Porque se Perdeu* (2018)
* *Salazar e os Fascismos* (2019)
* *Direitas Velhas, Direitas Novas* (2025)

## Erreferentziak