open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koloreztatutako ke

thumb|*Red Arrows* taldea kolorezko kea jaurtitzen erakustaldi batean.
**Koloreztatutako kea** pigmentu edo tindatze zehatz bat duten aerosolek sortutako ke mota bat da.

Koloreztatutako kea ke-seinaleetarako erabil daiteke, askotan testuinguru militarrean. Ke-granadek edo beste gailu pirotekniko batzuek eragin dezakete. Ke koloreztatua sortzeko erabiltzen den nahasketa errekuntza-formula hotzagoa izaten da, potasio klorato oxidatzailean, laktosa edo dextrinan oinarritzen dena erregai gisa, eta tindu bat edo gehiago, koloratzailearen % 40-50 inguruko edukiarekin. Sodio-bikarbonatoaren % 2 inguru hozgarri gisa gehi daiteke, errekuntza-tenperatura jaisteko. Koloreztatutako kea 1967an erabili zuen lehen aldiz lehiakide Ameriketako Estatu Batuetan.

Hegazkinek askatutako kea, jatorrian, % 10-15 koloratzailean, % 60-65 trikloroetileno edo tetrakloroetilenoan eta % 25 diesel olioan oinarritzen zen, hegazkinetako motorren ihes-gasetan injektatua. Ohikoena da ekipamenduek orain berariaz prestatutako tindu likidoak erabiltzea, eta soilik gasolioa, olio mineral arina edo elikadura-graduko olio zuri bat, klorato kaltegarririk gabekoa.

## Nahasketak 
### Gorria 
* Disperse Gorria 9 (zaharra, M18 granadan erabiltzen zena)
* Solvent Gorria 1 eta Disperse Gorria 11
* Solvent Gorria 27 (C.I. 26125)
* Solvent Gorria 24

### Laranja 
* Solvent Horia 14 (C.I. 12055)

### Horia 
* Vat Horia 4 benzantronarekin (zaharra)
* Solvent Horia 33
* Solvent Horia 16 (C.I. 12700)
* Solvent Horia 56
* Oil Horia R

### Berdea 
* Vat Horia 4 bezantronarekin eta Solvent Berdea 3 (zaharra)
* Solvent Horia 33 eta Solvent Berdea 3
* Solvent Berdea 3
* Oil Berdea BG
* Oil Berdea G

### Urdina 
* Solvent Urdina 35 (C.I. 26125)
* Solvent Urdina 36
* Solvent Urdina 5

### Morea 
* Disperse Red 9 eta 1,4-diamino-2,3-dihidroantrakinona
* Solvent Morea 13

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlos III.a Osasun Institutua

**Karlos III.a Osasun Institutua** ( edo *ISCIII*) Espainiako erakunde autonomoa da. 1986an, Ernest Lluch Osasun eta Kontsumo ministroaren agintaldian, Osasunari buruzko Lege Orokorraren aldarrikapenaren ondorioz sortua. Institutuaren helburuen artean daude Osasun Sistema Nazionalari eta gizarte osoari laguntza zientifiko-teknikoa ematea, bai eta osasun-zientzien arloko prestakuntza, osasun-kontrola eta ikerketa ere.

ISCIIIk zentro eta eskola nazional ugari bildu zituen, eta horien jatorria XX. mendean zehar sortutako ekimenetan kokatzen da. Horien artean, Osasun Eskola Nazionala (1922) eta Lan Medikuntzako Eskola Nazionala (1948) dira gaur egungo zaharrenak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Out of Rosenheim

***Out of Rosenheim***, ***Bagdad Cafe*** edo ***Bagdad Café*** bezala ere ezaguna, 1987ko Percy Adlon alemaniar zinema zuzendariaren komedia dramatiko film bat da.

## Argumentua 
Jasmin Münchgstettner turista alemaniarra senarrarekin haserretzen da, Mojaveko basamortuaren erdian bakarrik geratuz. Banatu berri den Brendaren kafe/gasolindegira ailegatzen da eta, hasieran mesfidantza nagusi bada ere, poliki-poliki, Jasminek bertan biltzen den jende guztia aldatuko du eta bi emakumeen artean adiskidetasuna loratuko da.

## Aktoreak 
* Marianne Sägebrecht: Jasmin Münchgstettner
* CCH Pounder: Brenda
* Jack Palance: Rudi Cox
* Christine Kaufmann: Debby
* Monica Calhoun: Phyllis
* Darron Flagg: Salomo
* George Aguilar: Cahuenga
* G. Smokey Campbell: Sal
* Hans Stadlbauer: Herr Münchgstettner
* Alan S. Craig: Eric
* Apesanahkwat: Sheriff Arnie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eguneko Hilkortasuna Monitorizatzeko Sistema

**Eguneko Hilkortasuna Monitorizatzeko Sistema** (), arruntean **MoMo** edo **MoMo sistema** gisa ere ezagutzen dena, Karlos III.a Osasun Institutuko Epidemiologia Zentro Nazionalak kudeatzen duen sistema bat da. Sistema horren helburua da kausa guztien ondoriozko eguneroko hilkortasun-desbideratzeak identifikatzea, hilkortasun-serie historikoen arabera, eta Espainiako Osasun Ministerioari ikusitako hilkortasun-desbideratze esanguratsuak jakinaraztea, espero den hilkortasunari dagokionez, espero diren neurriak hartu ahal izateko.

Behatutako hilkortasuna egunero lortzen dute Espainiako Justizia Ministerioaren 3929 erregistro zibil informatizatuetatik datozen heriotza guztietatik. MoMo sistema 2004an sortu zen, Espainiako bero-boladek osasunean duten eragina monitorizatzeko hasierako helburuarekin. MoMo EuroMOMO Europako sarearen parte da. Europako 26 herrialdetako 29 bazkidek osatzen dute sarea, eta Europako herrialdeetan gripearekin eta osasun publikorako beste mehatxu batzuekin lotutako gehiegizko hilkortasuna neurtzeko eta antzemateko sistema bat diseinatzea du helburu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Osasun Ministerioa

**Espainiako Osasun Ministerioa** (ofizialki ) Estatuko Administrazio Orokorraren saila da, eta bere gain hartzen du Espainiako Gobernuak osasunaren, plangintzaren eta osasun-laguntzaren arloan duen politika proposatzea eta betearaztea, bai eta Estatuko Administrazio Orokorrak herritarrei osasuna babesteko eskubidea bermatzeko dituen eskumenak baliatzea ere. Egungo Osasun Ministroa Salvador Illa sozialista da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Gobernua

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
La Chacarita hilerria

**La Chacarita hilerria**, **Mendebaldeko hilerria** ere deitua, Argentinako Buenos Aires hirian dagoen hilerria da, eta 95 hektarea dituela, hiriko handiena da; Guzmán, Jorge Newbery, Garmendia, Del Campo eta Elcano kaleek eta San Martín trebideak mugatuta.

## Historia 
### Jatorria 
1871an, sukar horiaren epidemiak Buenos Aires hiria hartu zuen, beraz, hilerri batzuk eraiki behar ziren, lehendik zeudenak (bereziki Hego Hilerria, gaur egun Ameghino Parkea ) ez baitzioten eskaerari erantzun nahikorik ematen eta Ipar Hilerria (gaur egun La Recoleta hilerria) epidemiaren ondorioz hildakoei bertan lurperatzea debekatu zien.

Hilerriari izena ematen dion auzoaren izena Chácara edo Chacra txikigarritik, "baserria" edo "landetxea" esan nahi duen kitxuaren ahotsetik, dator. Kasu honetan, Jesusen Lagundiak Buenos Aires hiriaren kanpoaldean XVIII. mendearen erdialdera zuen ikastetxeko landetxea izan zen. Horregatik, "la chacrita" edo "chacarita de los colegiales" izenarekin ezagutzen zen.

*Tranvía Fúnebre (Hileta Tranbia)* sortu zuten, hilerrira iristeko erabiltzen zena, eta *Estación Fúnebre* (*Hileta Geltokia)* deiturikoa Bermejo kalearen (gaur egun Jean Jaurès) eta Corrientes Etorbidearen elkargunean inauguratu zen, bertan hilkutxak jasotzen ziren.

Hilerriak higiene baldintza minimoak zituen eta, epidemiak eragindako biktima kopuru handiari gehituta, 564 gorpu erraustu zituzten egun batean eta, lekukotasunen arabera, 14 langile hil ziren egun batean. Usainek eta saneamendu faltak auzoko bizilagunak kezkatu zituzten. Hori dela eta, hilerria 1875ean itxi zuten, baina funtzionatzen jarraitu zuen 1886ko abenduaren 9ra arte, behin betiko itxi zuten arte.

### Chacarita La Nueva 
1887. urtetik aurrera, lurperatzeak *Chacarita la Nueva* hilerrian egiten hasi ziren. Horregatik, gorpuak hilerri zaharretik atera eta berriaren hezurtegi nagusira eraman zituzten. 1896ko abenduaren 30ean, hilerri honi Mendebaldeko hilerria deitu zioten, baina oraindik *Chacarita hilerria* bezala ezagutzen zenez, 1949ko martxoaren 5eko ordenantzak horrela izena aldatu zuen. 1903ko azaroaren 13tik Buenos Aires Hiriko errausketa-labea dago hilerrian.
Angelo de Mojana di Cologna

Fra' **Angelo de Mojana di Cologna** (Milan, 1905eko abuztuaren 13a - Erroma, 1988ko urtarrilaren 18a) Maltako Ordenako 77. Printze eta Maisu Nagusia izan zen. Maisu Nagusia aukeratu zuten 1962an Ludovico Chigi Albani della Rovere hil ondoren. Joan Paulo II.a Aita Santuak Kristoren Ordena Gorena eman zion 1987an eta ordenan sartu den azken pertsona da.
thumb|260px|Fra' Angelo de Mojana di Colognaren armarria

## Kanpo estekak
Mitka Grbtxeva

**Mitka Grbtxeva** (bulgarieraz: Митка Гръбчева) –Radomirtsi, Bulgaria; 1916-Sofia, Bulgaria; 1993- bulgariar politikari komunista izan zen, bulgariar partisanoen talka-ekintza taldeko kide.

## Gazte-aroa 
**Mitka Ogniana** (bulgarieraz: Митка Огняна) izenez jaio zen Bulgariako Radomirtsi herrian, 1916an, oso familia pobre batean. Haurra zela bere ama hil egin zitzaion, eta aitak, bera mantentzeko aukera ezean, beste senide batzuei eman zien Mitka txikia. Hala ere honek ihes egitea eta etxera bueltatzea lortu zuen. Hala ere, lan falta zela eta, Sofiara joan behar izan zen bizitzera, non oihalgintzan lan egin zuen, 1943 arte oso kide gutxi izan zituen.. Alde batetik, bai Bulgariak (Grezian eta Jugoslavian, Mazedonia eskualdean izandako irredentismoaz kanpo) gudan oso ekintza gutxitan parte hartzeak (SESBi ez zion gudarik deklaratu, eta AEBk eta Britainia Handiak soilik 1942an deklaratu zioten guda) zein alemaniar inbasio handirik ez egoteak (tropa batzuen estazionatzea, soilik) bulgariar nekazarien artean partisanoen aldeko errekrutatzeko arrazoiak oso bistakoak ez izatea ekarri zuten, baserritarrentzat “guda ez zen oraindik etxera iritsi”. Hori zela eta, Bulgariako komunistek horietan borroka armatua egingo zuen talde bat sortzea komenigarri ikusten zuten,

Halako talde batean sartu zen Grbtxeva, Sofia hirian. Taldeko burua Slavtxo Botxev “Radomirski” izan zen. eta kide batzu, Grbtxevaz gain, Violeta Jakova, Staniu Vasiliev, Nikola Draganov, Ivan Burudzhiev, Kiril Hlebarov.

Talde honen helburuak bai sabotaia egiteko, bai propaganda armatua egiteko, eta bai Alemaniaren eta Ardatzaren aldeko politika egiten zuen jendea paretik kentzeko. Adibidez, horietako bat Hristo Lukov jeneral eta politikari faxista (Bulgariar Legioen Batasun Nazionala alderdiaren burua), zeinak Alemaniaren alde gudan gehiago inplikatzeko –eta juduak gehiago jazartzearen aldeko- joera zuen: Grbitxeva beraren ustez Lukovek alemaniarren eskupekoak jasotzen zituen, 75 milioi marko guztira. Guztira, 1944an (Grbtxevak bat egin zuenean), 131 borrokalari ziren brigada horretan. 1944ko ekainaren 26an, Brusen herritik gertu, brigada honek borrokaldi bat borrokatu zuen kopuruz eta armaz indar handiagoa zuen etsaiaren aurka (350 jendarme 31 partisanoren kontra). Poliziak brigadako bi komandanteak hil zituen, eta Grbtxevak hartu beharizan zuen geratzen ziren partisanoen burutza, granada bi bota zituen erretiratzea errazteko. Borrokaldiaren emaitza moduan, poliziak brigada horretako 19 partisano hil zituen eta Grbtxevak ozta-ozta salbatu zuen bere bizia, ukondoan zauritua izan ostean. Basoan gau osoan ezkutatzeari esker salbatu zuen bere bizitza.

## Guda ostekoa eta bizitza pribatua 
Bigarren Mundu Gudaren ostean, 1944tik 1960ra Bulgariako zerbitzu sekretuen kide izan zen. Bere oroimenen liburu bat idatzi zuen 1962an: “Herriaren izenean” izenburua zuena.

Dimitar Grbtxev partisanoarekin ezkondu zen, eta bi seme-alaba izan zituzten, Ivanka Grbtxeva zinemagilea eta Sokol Grbtxev diplomatikoa.

1993an bere buruaz beste egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ann lurmuturra

**Ann lurmuturra**, AEBetako Massachusetts estatuko ipar-ekialdean dagoen lurmutur bat da. Lurmuturrak bere barnean Gloucester, Essex, Manchester-by-the-Sea eta Rockport udalerriak barne hartzen ditu.
Itsu bikoitzeko saiakuntza

thumb|200px|Lau plazebo
**Itsu bikoitzeko saiakuntza** plazebo-efektua eta behatzailearen isuria saihesteko egiten den saiakuntza kliniko mota da; halakoetan, parte-hartzaileek eta ikertzaileek ez dakite zein parte-hartzaile dagokion ikerketako zein talderi (kontrol-taldeari ala talde esperimentalari). Itsu bikoitzeko saiakuntza tresna garrantzitsua da ikerketa-arlo askotan, medikuntzatik psikologiara, eta gizarte zientzietatik auzitegi-zientziara.

Itsu bikoitzeko saiakuntza esperimentatzaileek gertakari guztiak jakin behar dituztenean erabiltzen dugu. Adibidez, kirurgia faltsu bat benetako kirurgia batekin alderatzean. Bestela, esperimentatzaileak ez du isuri gehigarririk sartuko. Hala ere, subjektuek ikertzaileekiko elkarreraginaren eragina izateko arriskua dago, isuri kognitiboa deritzona. Itsu bikoitzeko saiakuntzak bereziki arriskutsuak dira ikerketa psikologikoan eta soziologian, non esperimentatzaileak emaitzak izan beharko lukeenaren itxaropena izan dezakeen eta, kontzienteki edo inkontzienteki, subjektuen portaeran eragin dezakeen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Zodiac (filma)

***The Zodiac***, 2004ko Alexander Bulkley estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. 1970eko hamarkadan Kalifornian jardun zuen Zodiakoaren hiltzailean oinarritua dago. Justin Chambers, Robin Tunney, Rory Culkin, Philip Baker Hall, Brad Henke, Marty Lindsey, Rex Linn eta William Mapother aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1960ko hamarkadaren amaiera eta 1970eko hamarkadan, AEBetako Kalifornia estatuanre iparraldean jardun zuen Zodiakoaren hiltzailea atzemateko ikerketa agertzen da.

## Aktoreak 
* Justin Chambers: Matt Parish detektibea
* Robin Tunney: Laura Parish, Matt Parishen emaztea
* Rory Culkin: Johnny Parish, Matt eta Laura Parishen semea
* Shelby Alexis Irey: Bobbie, Johnnyren neskalaguna
* Philip Baker Hall: Frank Perkin poliziaburua
* Brian Bloom: Zodiakoaren hiltzailea (ahotsa)
* Brad Henke: Bill Gregory
* Rex Linn: Jim Martinez
* William Mapother: Dale Coverling

## Ikus, gainera 
* Zodiakoaren hiltzailea
* *Zodiac* (2007, David Fincher)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Plum uhartea (Massachusetts)

**Plum uhartea**, , AEBetako Massachusetts estatuaren kostaldeko ipar-ekialdean dagoen uharte bat da, Ann lurmuturraren iparraldean.

Essex konderriko laur udalerrien artean banatua dago, Newburyport, Newbury, Rowley eta Ipswich.
Newbury (Massachusetts)

**Newbury** Massachusettseko udalerri bat da. Essex konderrian kokatua dago. 2018an  biztanle zituen,  kilometro koadrotan banatuta.

## Ikus, gainera 
* Essex konderria

## Kanpo estekak
Charles Moore

**Charles Hewes Moore Jr.** (Coatesville, Pennsylvania, 1929ko abuztuaren 12a - Laporte, Pennsylvania, 2020ko urriaren 8a) estatubatuar atleta izan zen. 1952ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 400 metro hesietan eta zilarrezko domina 4 x 400 errelebo lasterketan AEBetako taldearekin.
Isuri (psikologia)

[thumb|Ilargiaren aurpegia. [Pareidoliak sortutako isuri arrunta. ]]
**Isuri**, **lerrabide** edo **alderakarga** gauza, pertsona edo talde baten alde edo kontra beste baten aldean pisu neurrigabea izatea da, normalean bidegabetzat jotzen den modu batean.

Isuriak testuinguru kulturalak behatuz ikas daitezke. Pertsonek gizabanako, talde etniko, sexu- edo genero-identitate, nazio, erlijio, gizarte-maila, alderdi politiko, paradigma eta ideologia teoriko baten alde edo kontrako joerak gara ditzakete. Isuria modu askotan etor daiteke, eta aurreiritziarekin eta intuizioarekin lotuta dago.

Zientzia eta ingeniaritzan, alborapen bat akats sistematiko bat da. Alborapen estatistikoa populazio baten laginketa bidegabe baten ondorio da, edo batez besteko emaitza zehatzik ematen ez duen estimazio-prozesu baten ondorio.

## Ikus, gainera 
* Isuri kognitibo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Auzitegi-medikuntza

[thumb|eskuinera|[Enrique Simoneten 'Autopsia' (1890).]]
**Auzitegi-medikuntza**, **medikuntza forentse** edo **lege-medikuntza** zuzenbideak planteatzen dituen arazoak konpontzeko beharrezkoak diren ezagutza mediko eta biologiko guztiak aplikatzen dituen medikuntzaren adarra da. Auzitegiko medikuak epaileei eta auzitegiei laguntzen die justizia-administrazioan, eta zaurituak jasandako lesioen jatorria edo heriotzaren arrazoia zehazten du, gorpu bat aztertuta. Justizia-auzitegien eguneroko jardunetik eratorritako alderdi medikoak aztertzen ditu, non peritu gisa jarduten duten. Auzitegi-medikuntzako arazoei buruzko irizpena ematen duen medikuak **mediku forentse**, **auzitegi-mediku** edo, soilik, **forentse** du izena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SpaceX Starship

**SpaceX Starship**, kapital pribatuarekin kudeatutako jaurtitze-ibilgailu eta espaziontzi berrerabilgarri bat da. SpaceX estatubatuar airespazio enpresak sortu eta garatzen ari den kontzeptua da, espazio bidai pribatuei bultzada emateko. Iraupen handiko zama eta bidaiarien garraiorako espaziontzi gisa diseinatua dago. Berez, hasiera batean bere kaxa probatzen ari den arren, jaurtitze orbitaletan **Super Heavy** deritzaion errefortzu etapa gehigarri bat izango du, eta Starship bera ere jaurtitze-ibilgailu nagisago baten orbitaratzearen bigarren etapa izango da. Espaziontzi eta errrefortzu etaparen arteko konbinaketak ere Starship izena jasotzen du.
Poti

**Poti** () mendebaldeko Georgiako hiria da, Samegrelo-Zemo Svaneti eskualdekoa.

## Biztanleria 
## Klima 
## Hiri senidetuak 
*  LaGrange (Georgia), AEB
*  Burgas, Bulgaria
*  Larnaka, Zipre (1987)
*  Nauplio, Grezia (1990)
*  Aktau, Kazakhstan (2005)

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
* Udalaren webgunea
Per Gessle

**Per Håkan Gessle** (Halmstad, Suedia, 1959ko urtarrilaren 12a), suediar gitarra-jotzaile, musikari, kantautore eta musikagile bat da. Mundu mailan eta batez ere 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadan Marie Fredriksson abeslariarekin batera Roxette pop-rock taldea osatzeagatik ezaguna egin zen.

## Diskografia 
* Per Gessle (1983)
* Scener (1985)
* Demos 1982-86 (1992)
* På väg, 1982-86 (1992)
* Hjärtats trakt (1993)
* The world according to Gssle (1997)
* Hjartats trakt – em samling (1997)
* Mazarin (2003)
* Son of a plumber (2005)
* En händig man (2007)
* Kung av sand – en liten samlig 1983-2007 (2007)
* The world according to Gssle (reedit.) (2008)
* Party Crasher (2008)
* The Per Gessle Archives (2014)
* En vacker natt eta En vacker dag (2017)
* Small Town Talk (2018)
* Mind Control (as Mono Mind) (2019)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Yehoshua Kenaz

**Yehoshua Kenaz** (; Petah Tikva, Palestinako Britainiar Mandatua, 1937ko martxoaren 2a - Israel, 2020ko urriaren 12a) Israelgo eleberrigilea izan zen.

## Biografia 
Filosofia eta hizkuntza erromanikoak ikasi zituen Jerusalengo Unibertsitate Hebrearrean eta literatura frantsesa Sorbonan. Klasiko frantsesak hebreerara itzuli ditu eta Haaretz egunkariko zuzendari gisa lan egiten zuen. Sari ugari jaso ditu: Newman, Agnon, Acum, Bialik sariak, etab.

2020ko urriaren 12an hil zen 83 urte zituela, COVID-19ren biktima.
Andre Mariaren Jasokundearen eliza (Artziniega)

**Igokundeko Ama Birjinaren eliza** Arabako Artziniega herriko eliza nagusia da. XVII. mendean eraikia Barroko estiloan eraiki zen. Egun, 1996tik, Artziniegako Hirigune Historikoaren multzoan sartuta, Kultura Ondasunaren izendapena du.

## Deskribapena 
Eliza herriaren harresiek osatutako barrutian kokatuta dago.

Ataria eta atxikitako bi solairuko eraikin bat ditu. 1887an, gurutzaduraren besoetako kaperak gehituta, oinplanoa aldatu egin zen eta gaur egun gurutze latindarraren eskema eta arku tertzeleteek itxitako burualde zuzena dauka. Eliz portada gustu errenazentistaren arabera dago eraikia, eta halaber dorreko jaunak ziren fundatzaileen armak ageri dira atarian.

Elementurik garrantzitsuenak ataria eta dorrea dira. Atariak hiru tarte eta dekoratu gabeko zutabe gaineko hiru arku ditu. Erdikoak frontoi triangeluarrean horma konkarekin errematatzen du. Erdiko arkuan hiru armarri ikus daitezke: gotzaiari dagokion bat, laurdenetan zatikatutako bat eta herriarena. Elizaren aurrean kanpai horma dago, isurbide poligonalarekin. Harri hormazko almenadun dorrea da, oina harlanduzkoa duena. Erdi puntuko arkua duen sarrera eta ia karratuak diren molduradun leihoak gorde ditu, XVI. mendeko estilokoak. Kanpaialdeak zortzi bao dauzka eta lau isurkirekin errematatzen da. Baorik garrantzitsuena burualdean zabaltzen den hutsunea da, erretaula kokatzean barnealdetik ezkutuan geratu zena.

Eliz atarian ikus daitezkeen margolanak berriak dira, Artziniegako bertako margolariek eginak. Txantxa moduan gaur egungo objektu anakronikoak ikus daitezke.

## Iruditegia 

Image:
Arceniega - Iglesia de Nuestra Señora de la Asuncion 01.jpg|Elizaren dorrea.
Arceniega - Iglesia de Nuestra Señora de la Asuncion 08.jpg|Arkupetako margolanak.
Arceniega - Iglesia de Nuestra Señora de la Asuncion 04.jpg|Sarrera nagusia.
Arceniega - Iglesia de Nuestra Señora de la Asuncion 29.jpg|Barruko ikuspegia, aldare nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mestizaje

[thumb|eskuinera|[Modesto Brocosen *A Redenção de Cam* (1895). Bertan agertzen den familia Brasilgo mestizajearen adibidea da.]]
**Mestizajea** arrazen arteko gurutzaketa da. Mestizajea etnia ezberdinen gurutzaketa biologiko eta kulturala da, non etnia horiek nahasten diren, etnia eta genotipo berriak sortuz. Sarri, termino hau Amerikan gertatutako prozesu historikoa deskribatzeko erabiltzen dute, gaur egungo egoera etniko eta kulturalera eraman zuena.

Herrialde modernoen historian, hainbat faktorek mestizajean eragina izan dute, hala nola klimak, komunitate bakoitzaren ezaugarri kulturalek edo beste alderdi batzuek. Latinoamerika mestizajearen adibidea nabarmena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tanya Roberts

**Victoria Leigh Blum** (New York 1955eko urriaren 15a - Los Angeles, 2021eko urtarrilaren 4a), izen artistikoa **Tanya Roberts**, estatubatuar antzezlea izan zen. ''Charlie's Angels* telesailean parte hartzeagatik da ospetsua, eta baita Sheena andre heroia gorpuzteagatik ere. Midge, Donna Pinciottiren ama, izan zen *That '70s Show* telesailean.

## Bizitza 
Tanya Roberts 1955ean jaio zen New Yorken, Victoria Leigh Blum izenarekin. Aita judua zen, eta ama irlandar jatorrikoa, eta Barbara izeneko ahizpa nagusi bat zuen. New Yorkeko Bronx auzoan hazi zen. Hamabost urte zituela, ikasketak utzi zituen, ezkontzeko eta Estatu Batuak autostop eginez zeharkatzeko. Senar-emazteak New Yorkera itzuli ondoren, Actors Studio-n eman zuen izena interpretazioa ikasteko.

Ondoren, telebistako publizitate modelo gisa lan egin zuen eta, horrekin batera, *Picnic* eta *Antigona* antzezlanetan parte hartu zuen. 1975ean hasi zen lanean zineman, *Forced Entry* thrillerrean zehazki. Urtebete geroago, *The Yum-Yum Girls* komedian parte hartu zuen.

1977an, Hollywoodera joan zebere bigarren senarrarekin, Barry Roberts gidoilariarekin. Bertan, *Fingersm*, *Tourist Trap* (1979), *Racket* eta *California Dreaming* filmetan parte hartu zuen. 1980an, ospe handia lortu zuen, Shelley Hack ordezkatzeko hautatu baitzuten, 2.000 hautagairen artean, *Charlie's Angels* telesailaren azken denboraldian. Julie Rogersen rola interpretatu zuen, kalean hezitako gaztea.

1981eko irailaren 8an *People* aldizkariaren azalean agertu ondoren, *The Beastmaster*filmean parte hartu zuen, Marc Singerrekin batera. 1984an, berriz ere arrakasta handia lortu zuen, *Sheena: Queen of the jungle* filmeko protagonista izan baitzen. Urtebete geroago, Bond neska bihurtu zen *A View to a Kill* filmean, Roger Moorerekin batera.

1990eko hamarkadan, kable bidezko telebistarako filmaturiko thriller erotikoetan lan egin ondoren, berriro ere ospe handiko garaia izan zuen, 1998 eta 2001 bitartean *That '70s Show'' telesailean Midge Pinciotti-ren rola antzeztu baitzuen. Bere adierazpenen arabera, senarra gaixotu zela-eta utzi zuen telesaila. Senarra 2006ko ekainaren 15ean hil zen, 32 urtez ezkonduta egon ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazionalismo zuri

[eskuinera|upright=0.85|thumb|*[The Birth of a Nation* filmaren afixa (1915), nazionalismo zuria bultzatu zuen filma.]]
**Nazionalismo zuria**, zuriak arraza bat direlako ustea sostengatzen duen nazionalismo edo pannazionalismo mota bat da, nortasun nazional zuri bat garatu eta mantendu nahi duena. Nazionalista zuriek arraza zuriaren eta historikoki zuriak izan diren estatuen kulturen biziraupena bermatu nahi dutela diote. Nazionalista zuri askok mestizajea, multikulturalismoa, ez-zurien immigrazioa eta zurien jaiotza-tasa baxuak arraza zuria mehatxatzen ari direla uste dute, eta batzuek argudiatzen dute ustezko genozidio zuri baten baliokidea dela.

Nazionalismo zuria, batzuetan, supremazismo zuriaren eufemismo edo azpimultzo bezala deskribatzen dute, kazetariek eta beste analista batzuek termino biak berdin erabili baitituzte. Talde nazionalista zuriek separatismo zuria eta supremazismo zuria bultzatzen dituzte. Separatismo zuriak "zurien estatu" baten sorrera bultzatzen du, darwinismo sozialari eta nazismoari buruzko ideiak hartuz. Nazionalista zuriek, oro har, "supremazismo" terminoa saihesten dute, konnotazio negatiboak dituelako.

Kritikoen ustez, "nazionalismo zuria" terminoa eta harrotasun zuria bezalako ideiak supremazismo zuriari itxura publikoa emateko baino ez dira existitzen, talde nazionalista zuri gehienek arraza-indarkeria sustatzen baitute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Recoleta hilerria

**Recoleta hilerria** Argentinako Buenos Aires hiriko hilerri ospetsua da. Recoleta auzo ospetsuan dago eta herrialdeko pertsonaia ospetsu askoren hilobiak daude. 1822ko azaroaren 17an inauguratu zen, Martín Rodríguez brigadier jeneralaren gobernuan, Bernardino Rivadavia Gobernuko ministro zela. Horrela, hiriko lehen hilerri publikoa bihurtu zen. Prospero Catelin-ek diseinatu zuen, eta gobernuak lursailak gorde zituen estatu nazionalaren eraketan pertsonaia ospetsuentzat. 1880an, Torcuato de Alvear — Buenos Aires hiriko lehen intendentea — Juan Antonio Buschiazzo arkitektoari enkargatu zion hilerria eraberritzea. Adreiluzko hormaz inguratu, bere kaleak zolatu eta sarrera neoklasikoa eraiki zuten.

Hiriko erakargarritasun turistiko ezagunenetakoa da, famatua bere marmolez eta eskulturaz apaindutako mausoleo eta sekulako ganga ugariengatik. Bere balio arkitektonikoa Argentina XIX. mendearen amaieran potentzia ekonomikoa sortzen ari zen garaiko lagina da, eta hiriko familia aberatsenak Recoleta eremura joaten eta hilerrian panteoi bikainak eraikitzen hasi ziren. Bertako mausoleo eta ganga asko arkitekto garrantzitsuen lanak dira eta 90 baino gehiago Monumentu Historiko Nazional izendatu dituzte. Hilerria bera Museo Historiko Nazionaltzat jotzen da 1946az geroztik.

## Historia 
Frantziskotar errekoleto oinutsien ordenako fraideak, gaur egun La Recoleta hilerria dagoen lekura iritsi ziren, orduan Buenos Aires kanpoaldean, XVIII. mendearen hasieran. Bertan komentu bat eta eliza bat eraiki zituzten 1732an, Pilarreko Ama Birjinaren izenean. Gaur egun, Pilarreko Andre Mariaren Basilika monumentu historiko nazional bat da. Bertakoek, azkenik, La Recoleta besterik ez zioten deitu errekoletoen elizari, eta izen hori eremu osora hedatu zen.

1822an ordena desegin zenean, urte hartako azaroaren 17an, komentuko lorategia Buenos Aires hiriko lehen hilerrian bihurtu zen. Sortzeaz arduratu zirenak Martín Rodríguez Buenos Aires probintziako orduko gobernadorea (hilerrian daude bere gorpuzkiak) eta Bernardino Rivadavia gobernuko ministroa.

Bere lehenengo bi auzokideak Juan Benito haur beltz libertoa eta María Dolores Maciel gaztea izan ziren.

1870eko hamarkadan, hiria suntsitu zuen sukar horiaren epidemiaren ondorioz, goi mailako buenosairestar askok San Telmo eta Montserrat auzoak utzi eta hiriaren iparraldera joan ziren, Recoletara. Goi mailako auzo bihurtu zenean, hilerria Buenos Airesko familia ospetsu eta boteretsuenen azken atsedenlekua bihurtu zen. Aldi berean, La Chacarita hilerria edo Mendebaldeko hilerria inauguratu zen, Iparraldeko hilerriaren aurka, Recoletak jasotzen duen izen ez hain arrunta.

Hilerriaren sarreran hiru data daude lurrean grabatuta: 1822 (sortu zeneko urtea), 1881 (lehen birmoldaketaren data) eta 2003 (bigarren birmoldaketa).

## Kanpo estekak
Zuri (arraza)

thumb|upright=1.35|"Europar jatorria duenen kopurua". Erroldak, artikuluak... deskripzioan.
**Zuria** terminoa (**pertsona zuria** edo **europar etnia** ere bai), oro har, europar jatorriko populazioekin lotzen den larruazal-tonalitate argia duten pertsonak izendatzeko erabili izan dute. Hitzez hitz, larruazal argia, ilea eta begien forma eta koloreak bezalako kanpoko ezaugarriak barne hartzen dituen arren, modu ezberdinetan erabili dute garai historiko eta toki ezberdinetan. Beste termino konplexu batzuekin gertatzen den bezala, haien definizio zehatza nahasgarria izan daiteke.

"Zuria" kontzeptua, arraza gisa, Johann Friedrich Blumenbachek proposatu zuen 1781ean. Blumenbachek arraza kaukasoar edo kaukasoide izendapena proposatu zuen Europako biztanleentzat, eta larru argiko jendea Kaukasoko mendietako eskualde hotzetan sortu edo sakabanatu zela dioen hipotesia garatu zuen. 1855 inguruan, Joseph Arthur de Gobineauk, ''Essai sur l'inégalité des races humaines'' bere saiakeran, arraza nordikoa denetan onena zela zioen; arraza zuriaren existentzia ukatu zuen, eta beste talde batzuekin nahastea kaltegarria zela esan zuen, honek "arraza garbitasuna" degeneratuko edo endekatuko baitzuen. Gobineauk arrazen garbitasunari buruz zituen ideiak talde arrazista eta supremazistek bereganatu zituzten, hala nola nazismoak Alemanian, edo Ku Klux Klanak Estatu Batuetan. Hala ere, eztabaida dago gai honen inguruan, eta oraindik ez dago giza arrazen definizioa egiaztatzen duen froga zientifikorik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alabama Moon (filma)

***Alabama Moon***, , 2009ko Tim McCanlies estatubatuarrak zuzendutako abenturazko drama film bat da. Watt Key gidoilari eta idazlearen *2006ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Jimmy Bennett, John Goodman, Gabriel Basso, Uriah Shelton eta Clint Howard aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1980ko hamarkada, AEB, Alabama, Moon Blake (Jimmy Bennett) eta bere aita Mike (Mark Adam Miller) basoetan eta bere buruz modu basatian eta isolaturik bizirauten dute, baina aitak istripua izan eta hiltzorian dela Mooni Alaskara joateko esango dio, bertan beraiek bezala bizi den jendea izanik orduko bizimoduarekin jarraitzeko. Orduan Moonek bere kaxa bizian aurrera egin beharko du, bidean pertsona onak nahiz zitalak topatuz.

## Aktoreak 
* Jimmy Bennett: Moon Blake
* John Goodman: Wellington jauna
* Uriah Shelton: Kit
* Gabriel Basso: Hal Mitchell
* Clint Howard: Davy Sanders udaltzaina
* J. D. Evermore: Oliver Blake
* Elizabeth Jackson: Rachael Gene
* Michael P. Sullivan: Gene jauna
* Walter Breaux:. Carter jauna
* Gary Grubbs: Mackin epailea
* John McConnell: Mitchell jauna
* Peter Gabb: Albroscotto jauna
* Mark Adam Miller: Mike Blake
* Colin Ford: Moon Blake (narratzailea)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Alcántarako zubia (Toledo)

**Alcántarako zubia** () Tajo ibaia gainean Espainiako Toledoko harrizko zubi historikoa da. Erromatarren garaian altxatu zen.

## Historia 
Zubia erromatarren garaikoa da, Toletum sortu zenean. San Servando gazteluaren azpian eta Alcántarako atearen ondoan kokatuta. Kalte handiak pairatu zituen eta X. mendean berreraikia izan zen; egitura berriak aldaketa batzuk zituen, besteak beste, jatorrizko hiru arkuen ordez bi egin ziren eta hirugarrenaren ordez ferra arkua erakusten duen atetila bat egin zen.

Hirian sartzeko zubietariko bat zen eta, Erdi Aroan, derrigorrezkoa erromesenetzat. Alfontso X.a Gaztelakoaren garaian berriro ere kalte handiak izan zituen eta beharrezkoa izan zen berreraikitzea. Orduan egin zen ekialdeko dorre handia. Errege Katolikoek zubia apaindu zuten; horregatik orman beren armarria ikus daiteke; armarri horrek bitxikeri bat du: granada falta da zeren eta izen bereko erresuma oraindik independentea zen.

Zubiak beste aldaketak ezagutu zituen geroago. Ekialdeko dorre handia desagertu zen eta haren ordez barroko estiloko garaipen arkua egin zen 1721ean. 1921ean estatuko monumentua izendatua izan zen.

## Iruditegia 

Image:
Alcantara bridge - Toledo - 2.jpg|thumb|Zubiaren ferra arkua.
Alcantara bridge in the night.jpg|thumb|Zubia gaueko argiekin..
Alcantara´s Bridge (Toledo, Spain) - panoramio.jpg|Zubiaren zolua.
WLM14ES_-_11072005_122753_7889_-_.jpg|Lehen planoan garaipen arku barrokoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Alcántarako zubiaren historia, kondairak eta argazkiak.
Haaretz

**Haaretz** (, , Israelgo Lurraldea aipatuz) Israelgo egunkaria da 1919an sortua. Hebreeraz argitaratzen da, ingelesez egindako bertsio laburtua duena, *International Herald Tribune-*ren Israelgo edizioaren eranskin gisa banatuta. Interneten hebreerazko eta ingelesezko bertsioak daude.

Egunkariaren ildo editoriala Gershom Schocken-ek definitu zuen, bere zuzendari nagusia 1939 eta 1990 artean. Haaretz Schocken familiakoa da. Gaur egun, 2004ko apirilean Janoj Marmari eta Yoel Esterón ordezkatu zituzten Dov Alfon-ek eta Tami Litani-k egunkaria zuzentzen dute.

Hebreerazko bi egunkari handienekin (*Maariv* eta *Yedioth Ahronoth)* alderatuta, Haaretz-ek artikulu luzeagoak ditu, tipografia txikiagoa, argazki gutxiago, eta zientziari eta literaturari eskainitako leku gehiago. Arabo-israeldar gatazkari buruz duen ikuspegia Israelgo ezker politikotik gertu dago, batez ere Amira Hass-ek eta Gideon Levy-k egindako erreportajei dagokienez. Haaretz-ek OLPrekiko Osloko Itunak ausarki lagundu zituen. Egunkariak Israelgo espektro erlijiosoarekiko duen jarrera laikoa da nabarmen. Nahiz eta askotan justizia sozialaren gaiei lekua ematen zaien (Ruth Sinai-ren gai horiei buruzko zutabeak bezala).

## Kanpoko estekak
Frédéric Soulié

**Frédéric Soulié** (Foix, 1800eko abenduaren 23a - Bièvres, 1847ko irailaren 23a) frantziar eleberrigile, antzerkigile, kritikari eta kazetaria izan zen. Uztaileko monarkiaren garaiko folletoi-idazle nagusietako bat izan zen, Honoré de Balzac, Eugène Sue eta Alexandre Dumasekin batera. Besteak beste, *Les Mémoires du Diable* eleberria eta *La Closerie des genêts* antzerki lana idatzi zituen.

## Kanpo estekak
Ozurgeti

**Ozurgeti** (), 1934 eta 1989 artean **Makharadze** () deitua, mendebaldeko Georgiako hiria da, Guria eskualdeko hiriburua.

2139 Makharadze asteroideak bere izena Ozurgetigatik jaso zuen.

## Biztanleria 
## Klima 
## Hiri senidetuak 
*  Henitxesk, Ukraina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joaquin Maya

**Joaquin Maya Ezenarro** (Iruñea, 1838ko urtarrilaren 11 – Iruñea, 1926ko apirilaren 15a) nafar organo-jotzaile, musikagile eta musika irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Joaquin Maya Iruñeko Kuria kalean jaio zen 1838ko urtarrilaren 11n. Antonio Maya aranztarraren eta Angela Ezenarro donostiarraren bost seme-alabetatik laugarrena izan zen. Haien etxean apopilo zegoen Antonio Astiz kapilauak garrantzi handia izan zuen umearen musika heziketan. 1844an, oso denbora tarte txikian, bi gurasoak hil ziren. Urte hartan Iruñeko katedraleko haur kantarien taldean sartu zen. Hamalau urte besterik ez zituelarik, San Joan Bataiatzaile parrokiako organo-jotzailea zen.

1859an piano irakasten hasi zen Iruñeko Musika Akademian, eta solfeo eta harmonia geroago. 1865ean Iruñeko Orfeoiaren zuzendari izendatu zuten, eta Santa Zezilia Kontzertu eta Elkar-Laguntza Elkartekoa 1879an. Orkestra horrekin eman zituen kontzertuetan Julian Gaiarrek, Pablo Sarasatek, Juan María Gelbentzuk, Damaso Zabaltzak edota Joaquin Larreglak parte hartu zuten. 1881tik aurrera, musika irakatsi zuen Iruñeko Maisu-maistren Eskolan, eta Iruñeko Musika Akademiako zuzendaria izan zen 1893-1914 bitartean. 1919an, San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiako akademiko izendatua izan zen.

Iruñean hil zen, 1926ko apirilaren 15ean. Haren izena darama 1986an sortu zen Iruñeko udal musika eskolak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Albret Bibliotekonomia Mintegia

**Joana Albret Bibliotekonomia Mintegia** (Donostia, 1997ko urria) bibliotekonomia lantzen duen euskal bibliotekari talde bat da. XX. mende bukaeran oraindik bideratu gabe zegoela, Euskal Herriko liburutegi, dokumentazio zentro eta mediateketan euskaraz aritzeko beharra eta eskubidea aldarrikatu eta lantzen hasi ziren, maila guztietan baina bereziki katalogazioan. Hori lortzeko eskas zitzaizkien legeak, arauak, eta tresnak eurek eskatu eta bideratzea deliberatu zuten.
[thumb|[Joana III.a Nafarroakoa|Joana Albret. liburu bat euskarara itzultzeko eskatu zuen lehen monarka.]]
Mintegiaren izena Joana III.a Albretekoaren (1528- 1572) omenez hartu zuten. Nafarroako erregina izan zen 1555. urtetik 1572ra eta bera izan zen Joanes Leizarragari Itun Berriaren euskarara itzultzeko eskatu ziona: hura euskararako lehen itzulpena izan zen.

Euskal Herri guztiko profesionalak eta liburutegi mota guztietakoak bildu ziren Mintegiaren inguruan (herri liburutegiak, dokumentazio zentro, eskola, unibertsitate, e. a.).

Liburuzain eta dokumentalista euskaldunen "Joana Albret" posta zerrenda sortu zuten (joana-albret@yahoogroups.com) iritziak eta galderak plazaratzeko eta besteek eginikoei erantzuteko gunea.

Euskaraz katalogatzeko terminologia Joana Albret mintegikideen ahaleginez egindako lana da. 2000 urtean argitaratu zen Eusko Jaurlaritzako Itzultzaile Zerbitzu Ofizialaren (IZO) gainbegiratuarekin eta Iametza enpresaren laguntzarekin Internet datu-base bezala eskaintzen zuten.

## Euskal Biblioteka Nazionalaren beharra 
[thumb|[Joan Mari Torrealdai, Euskal Biblioteka Nazionala sortzeko eragilea.]]
Mintegiak hainbat lan eta proposamen egin die erakundeei Euskal Biblioteka Nazionalari sortzearren, beti arrakasta handirik gabe. 1998ko ekainean Uztaritzen honako hau adierazten zuten: "[...] c) Euskal Biblioteka Nazionala eskatzen dugu, alegia, Euskal Herri osoko biblioteken arteko lotura eta koordinazioa bideratuko lukeen biblioteka. d) Bereziki, euskarak pairatzen duen bazterkeriari konponbidea emateak lehentasun osoa behar luke izan. Euskal Agentzia Katalografiko bat eskatzen dugu alor honetako arazoak bideratzeko."

Gerardo Luzuriaga eta Agurtzane Juanena kideak pertsonalki azaldu dira eskaera honen alde eta Pruden Gar­tzia mintegikidearentzat (Azkue Bibliotekako zuzendaria) eite honetako biblioteka baten garrantzia hil ala bizikoa da eite honetako biblioteka baten garrantzia. Euskal kulturaren ikuspuntutik, biblioteka nazional bat hil ala biziko arazoa dela dio. Mundu osoan biblioteka sistema guztien buruan biblioteka nagusi bat jartzen bada, euskararen kasuan ere ezinbestekoa dela defenditzen zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskaltzaindia
* Azkue biblioteka

## Kanpo estekak 
* Joan Albret Mntegia Eibar.org gunean
Bearnoko autobusak

**Bearnoko autobusak** (frantsesez: *Transports 64*) Okzitaniako Bearnoko dagoen hiriarteko autobus sarea da. Sarea hamar lineak osatzen du.

Sarea 2013ko uztailaren 1an inauguratu zen.

Ipar Euskal Herriko lineak Euskal Hirigune Elkargoari eman ondoren, sare hori Bearnok bakarrik banatzen du, eta hortik dator "Bearnoko autobusak" izena.

## Historia 
Hasiera batean, Conseil Genéral des Pyrénées-Atlantiquesk eramaten zuen errepide bidezko hiriarteko garraioa. 34 lerro zeuden, 801etik 880ra artekoak, zenbakiak tartekatzen. Lineak hainbat enpresak ustiatzen zituzten.

2013an, errepide bidezko hiriarteko garraio sarea ezarri zuen Pirinio Atlantikoetako Departamenduko Kontseiluak Pirinio Atlantikoetako departamenduarentzat. Bi sektoretan banatzen zen: Bearno (Paue zentrotzat hartuta) eta Iparraldea (Baiona zentrotzat hartuta). *Réseau interurbain des Pyrénées-Atlantiques* sare zaharretik dator.

2017ko urtarrilean hirigune guztiak Euskal Hirigune Elkargoan batu zirenean, Iparraldeko garraio publikoko sare guztiak (*Chronoplus*, *Hegobus*, etab.) haien eskuetara pasatu ziren, hiriarteko lineak izan ezik (*Transports 64*), horiek departamenduaren esku jarraitzen baitzuten. 2019ko uztailera arte ez zuen lortu Akitania Berria eskualdeak hiriarteko garraioaren emakida (lehenago departamenduen esku), eta bere lurraldetik osorik elkargoari igarotzen diren lineen titulartasuna ematea erabaki zuen. Horrela sortu zen garraio publikoaren irudi bateratu berria, sare berri batek lagunduta.

Hala ere, Euskal Herrian osorik ez dauden lineak, hau da, atzerritarra jatorri edo helmuga dutenak, Akitania Berriaren esku geratu ziren. Horrela, Maule-Lextarre eta Donapaleu jatorria duten  eta  lineak, hurrenez hurren, ez dira euskal titulartasunekoak, nahiz eta lurralde horretatik igaro.

## Egungo lineak 
## Line zaharrak 
### Lehen sarea (2013ra) 
### Azken sarea Euskal Herrian (2019ra) 
## Irudiak 

Fitxategi:Transports64 Ligne 807 01-18.jpg| linearen Eretan
Fitxategi:Transports 64 ligne 812 Bayonne Place des Basques.JPG|**&nbsp;&nbsp;812&nbsp;&nbsp;** linearen autobusak Baionan
Fitxategi:Bus STIPA Cambo.jpg|**&nbsp;&nbsp;814&nbsp;&nbsp;** linearen autobusa Kanbon

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Car Express
* Landetako autobusak
* Akitania Berriko autobusak
Kuniwo Nakamura

**Kuniwo Nakamura** (Peleliu, 1943ko azaroaren 24a - Koror, 2020ko urriaren 14a) Palauko presidentea izan zen 1993tik 2001era. Japoniar emigrante baten eta Palauko buruzagia baten alaba baten semea izan zen. Hawaiiko Unibertsitatean ikasi zuen. 28 urterekin, Mikronesiako Kongresuko diputatu gazteena bihurtu zen. Presidenteordea izan zen 1988 eta 1993 bitartean, Ngiratkel Etpison agintaldian. 1992ko eta 1996ko hauteskundeak irabazi zituen.
Eusebio Ollo

**Eusebio Ollo Miranda** (1838-1917) nafar farmazialaria izan zen.

## Lehen urteak eta formakuntza 
Francisco Javier Ollo Errazkin (1791-1869) eta María Micaela Miranda Elizalderen semea zen. Eusebio Altsasun jaio zen 1838ko abuztuaren 11n. Gaztelaniaz ez zekienez, askotan burdinazko eraztuna janztera behartu zuten eskolan gazteleraz hitz egin zezan.

Aitak bezala, farmazian lizentziatu zen.

1866ko otsailaren 4an Carolina Elordi Lipuzkoarekin (1842-1871) ezkondu zen Iruñeko San Juan parrokian. Carolina Gaspar Elordiren alaba zen, Filipinetan erbesteratu eta Manilako audientziako presidente izan zen Lizarrako liberala. Bikoteak Aniana (1866-1950) alaba izan zuen, Daniel Irujo Urrarekin ezkondu eta 1936ko uztaileko altxamenduaren ondoren Buenos Airesen erbesteratuta hil zena.

## Jarduera politikoa eta laborala Lizarraldean 
Eusebio Ollok bere aitak Francisco Javier Ollo Errazkinek (1791-1869) Lizarrako Inmaculada pasealekuan 1850eko abuztuaren 3an jarri zuen botika oinordetzan jaso zuen. Beste zenbait negozioetan ere aritu zen. 1914ko ekainean, Urederra ibaiko urak aprobetxatuz, Lizarraldean energia elektrikoa ekoizteko baimena eman zioten.

Hogeita hamar urte zituela politikan esku hartu zuen lehenengo aldiz eta Lizarrako zinegotzi hautatua izan zen 1866ko azaroan eta 1868ko abenduan; azken hauteskunde hauen ondoren alkateordea izendatu zuten. Garai hartako bi alderdiekin, karlistekin eta liberalekin, bat egiten ez bazuen ere, adiskide zen Antonio Dorregaray jeneral karlistarekin. Azken honek hainbat argazki bidali zizkion bai eta egun Ormaiztegiko Zumalakarregi museoan gordeta dagoen txapela eta zauritu zutenean beso-euskarriaren gerrikoa. Bestalde, 1868ko hauteskundeetan udaletxeko sei hautagaiak aukeratu ondoren, gobernadore zibilak kargu publikoak eten zituen 1869ko uztailean, konstituzioa zin egiteari uko egiteagatik. Honek adierazten du Ollo eta udaletxeko beste ordezkarien karlismoarekiko kidetasuna.

Lizarran hil zen Carolina Elordi 1871eko abuztuaren 8an.

Bigarren Karlistaldian ez zuen Ollok aktiboki parte hartu gerran baina, 1873ko abuztuaren 24an hiria karlistek okupatu zutenean, Dorregaray jenerala Ollorekin bildu zen. Botikari gisa, Gurutze Gorriarekin kolaboratu zuen eta hiria defendatzen zuten tropa karlistek sendagaiak eta bestelako beharrak hornitzen parte hartu zuen.

1882ko foru hauteskundeetan Estanislao Aranzadi Izkueren hautagaitzaren aurka egin zuen batzordeko kide izan zen, eta horrek adierazten du garai hartan ez zela Nafarroako Euskal Elkargoaren aldekoa.

1904an Ollo Lizarrako Círculo Católico de Obreros elkarteko kide zen, Lizarrako laurogeiko hamarkadako kontserbadoreekin lotutako elkartea.

Eusebio Ollo Lizarran hil zen 1917ko urtarrilaren 27an 79 urte zituela.
Germoplasma

thumb|INTA - Germoplasma bankua
**Germoplasma** baliabide genetiko biziak dira, hala nola haziak edo ehunak, eta animalien eta landareen hazkuntza, zainketa eta ikerketaren beste erabilera batzuetarako mantentzen dira. Baliabide horiek hazi-bankuetan gorde eta haztegietan hazten dira. Zuhaitzak, mota guztietako landareak eta hainbat animalia hazteko programetan edo gene-bankuetan gordetzen diren animalien hazkuntza-lerroetan eta abarretan gordetako hazi-bildumen forma har dezakete. Germoplasma-bildumak edo germoplasma-bankuak espezie basatien bildumen eta giza hautespen zabala izan duten eliteko ugalketa-lerro etxekotuen artean egon daitezke. Germoplasma-bilduma garrantzitsua da, dibertsitate biologikoari eta elikagaien segurtasunari eusteko.

Germoplasma gametoen edo ugal-zelulen bidez ondorengoei ugalketaren bidez transmititzen zaien gene-multzoa da. Germoplasmaren kontzeptua nekazaritzarako eta abeltzaintzarako interesgarriak diren landare-espezieen, basoko espezieen eta espezie etxekotuen dibertsitate genetikoa izendatzeko erabili ohi da.

## Kanpo estekak
Body Heat

**Body Heat** 1981eko Lawrence Kasdan estatubatuar zinema zuzendariaren thriller erotikoa bat da.

## Argumentua 
Floridako kostaldeko herri bero batean, Ned Racine abokatu kaskarra Matty Walkerrekin harremanetan hasiko da. Matty Walker negozio gizon nagusi baten emaztea da. Walkerrek Racine konbentzitzen du senarra erditik kentzeko, eta biek hilketa bat egiten dute. Hala ere, Racineren zoria aurreikusitako planen oso bestelakoa izango da.

## Aktoreak 
* William Hurt: Ned Racine
* Kathleen Turner: Matty Tyler Walker
* Richard Crenna: Edmund Walker
* Ted Danson: Peter Lowenstein
* J. A. Preston: Oscar Grace
* Mickey Rourke: Teddy Lewis
* Kim Zimmer: Mary Ann Simpson
* Jane Hallaren: Stella
* Lanna Saunders: Roz Kraft
* Carola McGuinness: Heather Kraft
* Michael Ryan: Miles Hardin

## Kanpo estekak
Femme Fatale (2002ko filma)

**Femme Fatale** 2002ko Brian De Palma estatubatuar zinema zuzendariaren thriller erotikoa bat da.

## Sinopsia 
Emakume eder batek hotel bateko gelan film bat ikusten du. Bere izena Laure Ash da, eta emakume limurtzaile bezain arriskutsua da: benetako *femme fatale* bat. Black Tie maitalearekin batera, Cannesko Zinemaldian kolpe bat prestatzen ari da.

## Aktoreak 
* Rebecca Romijn: Laure Ash / Lily Watts
* Antonio Banderas: Nicolas Bardo
* Peter Coyote: Bruce Hewitt Watts
* Eriq Ebouaney: Black Tie
* Édouard Montoute: Racine
* Rie Rasmussen: Veronica
* Thierry Frémont: Serra inspektorea
* Gregg Henry: Shiff
* Éva Darlan: Irma
* Fiona Curzon: Stanfield Phillips

## Kanpo estekak
Folletoi

[thumb|eskuinera|280px|[Charles Dickensen *Great Expectations* eleberria folletoi gisa argitaratu zen *All the Year Round* aldizkarian 1860ko abendutik 1861eko abuztura]]
**Folletoia** () idazlan literarioa da, egunkari batean atalka argitaratzen dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dinas Rock

**Dinas Rock**, galeseraz **Craig y Ddinas**, "Harrizko Gotorleku", Galesko Afon Mellte ibaia eta bere ezkerraldeko ibarreko Afon Sychryd ibaiadarraren artean dagoen muino bat da, Powys eta Neath Port Talbot autoritate unitarioen artean.

Bertan Burdin Aroko kokaleku eta aztarnategia daude.

Bestalde, kokaleku honetan eskalada eremua, oinezkoentzako mendi ibilbidea eta usadioz Arturiar kondairarekin lotura duen Arthur's Cave edo Dinas Rock Cave leizeak daude.
Yangon ibaia

**Yangon ibaia**, **Rangoon ibaia** edo **Hlaing ibaia**, Pegu ibaia eta Myitmaka ibaiaren elkartzetik sortutako ibai bat da, Myanmarren. Yangon hirian itsas estuario bat osatzen du, bere urak Andamango itsasoko Martabango golkoan isuriz.
Serendipia

[thumb|300px|El [Shoemaker-Levy 9 kometa, 1993an serendipia bati esker aurkitua.]]
**Serendipia** beste zerbaiten bila aritzean, nahi gabe edo kasualitatez egiten den ustekabeko aurkikuntza da. Zientziaren historian ohikoak dira serendipiak. Adibidez, 1922an, Alexander Fleming bakterio hazkuntza aztertzen ari zela, bakterio plaka bat onddo batekin kutsatu zitzaion. Geroago ohartuko zen onddo horren inguruan ez zirela bakterioak hazten, eta imajinatu zuen hor bazela zerbait bakterioak hiltzen zituena. Bera isolatzeko gai izan ez zen arren, gertaerak penizilinaren aurkikuntzari hasiera eman zion. Literatura-lanetan serendipien kasuak ere badira: autore batek bere garaian imajinatu duen eta ezagutzen ez den zerbaiti buruz idazten duenean, eta gero frogatzen da hori idazleak definitu zuen bezala existitzen dela, xehetasun berberekin. Serendipia hauek ez dira aurrerapenekin edo zientzia-fikzioarekin nahastu behar.

Serendipia hitza, ingelesezko  hitzetik dator, Horace Walpolek 1754an sortutako neologismo bat, "Serendipeko hiru printzeak" izeneko persiar ipuin tradizional batetik sortua, non, protagonistek, Serendip (Zeilan uharteko persierazko izena) printze batzuk, euren arazoak, kasualitate sinestezinen bidez konpontzen zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak