open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hegoi

**Hegoi**, batzuetan **Egoi** ortografiaz ere idatzia, euskal mitologiako hego haizearen jainkoa da.

Hego haizeak zurrunbiloetan jotzen du askotan mendi, baso eta herrietan, eta batzuetan bere indarragatik txikizioak egiten ditu. Hau dela eta, Hegoi eta hego haizea beste zenbait irelurekin lotua izan dira: Ehiztari beltza, Eate, Izugarri...

## Hego Haize eta Egoiren inguruko sinesmen eta elezaharrak 
* Behe Nafarroan kontatzen dute ipuintxo hau: Printzesa bat Espainiako erregearekin ezkondu zen, eta Behe Nafarroa ezkon saritzat eman zion.
Hala ere Frantziak indarrez berreskuratu zuen herrialdea, eta handik aurrera Printzesa hego haize bilakatuta mendi eta ibarren gainetik itzultzen da berea dena eskatzeko.
* Baztanen uste dute hego haizeak jotzen duenean Infernuko ateak ireki direla bekatari bat sar dadin.
* Baztanen ere, Elizondon hain justu, ipuintxo hau kontatzen dute Egoi eta pertsonifikatutako gainontzeko haizeei buruzː
*"Zehar-haizearen alabak dira Ipar-haize eta Haize-Egoaren andreak.
Ipar-haizearen andrea oso arretatsua da, eta bere senarrari baratxuri-salda egiten dio.
Eta gero gizona haserretu gabe egoten da beti.
Haize-hegoak andre lazoa du, ez dio egiten baratxuri-salda, eta gero gizona haserretzen da.
Haserretzen da senarra eta aita-arrebengana joaten da eta andrearen dotea eskatzen dio,
Lehen agindu ziolako eta ez ziola eman, gero emango ziola aginduz.
Aita-arrebak, negar iturriekin esaten dio orain ez duela, gero emango diola.
Orduan baketzen da Haize egoa".*

Ipuin honek aldaerak dauzka Garazin eta Zugarramurdin.
* Oro har haizeekiko kezka beti handia izan da landatar munduan.

Errenteria aldean hauxe sinesten duteː **Eguak** (Egoi) ez duela euririk ekartzen, eta Ernio-haizea (hego-mendebalekoa) bere aurka borrokatzera datorrela. Hala ere Ernio-haizeak kalteak egiten ditu uzta eta zuhaiztietan, bere bortizkeria dela eta. Haize honek eurite handiak dakartza bidera Mendebal-haizea irteten baldin bazion.

## Egoi izeneko jende ezaguna 
* Egoi Martinez

## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* "*Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica*". Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Barcelona 1995.

## Kanpo estekak
San Pedro baseliza (Altsasu-Urdiain)

**San Pedro baseliza** Altsasu eta Urdiain artean partekatuta dago. Izen bereko basoan dago. Baselizaren erdian dagoen ateak marra bat du eta alde batean *A* eta bestean *U* marraztuak ditu muga non dagoen adierazteko.

## Historia 
Ohiturak dio San Pedro baselizan Nafarroako lehenengo erregea, Gartzia Ximenez koroatu zutela. Hori dioen idatzi bat ere badago baselizako sarreran. Hala ere ez da oso fidagarria eta badirudi esaera bat baino ez dela. Honakoa irakurri daiteke baselizako atearen gainean:

Erdi Aroan inguru honetan izen bereko herrixka bat zegoela uste da.

### Baselizaren jabetzari buruzko auzia 
Herri kondairak dio baseliza lehen Urdiainen menpe zegoela, baina gerra garaian baseliza Altsasuri saldu zioten txokolate eta anisaren truke. Hori dela eta bi herrien arteko liskar handiak egon dira baselizaren jabegoa dela eta.

thumb|ezkerrera|**A**ltsasu eta **U**rdiain arteko muga, San Pedro baselizaren alboko (hegoaldeko) atean markatuta.
1749an santua urrez margotzeko eskaria egin zitzaion Jose Erdoziari, Deikaztelukoa. Berak adierazi zuenez, Urdiainek eta Altsasuk, biek erdibana ordaindu zuten lan hori. 1769an jasotako salaketan, Altsasuk Urdiaingo hainbat herritarrei leporatu zien bere lurretan zeuden haritzak moztea, eta hor jada jasotzen da "betidanik" ekainaren 29an Altsasuk bertan egin duela jaia eta, hurrengo igandean, Urdiainek.

## Jaiak 
[thumb|San Pedro eguneko erromerian zelaian [zortzikoa dantzatzen da.]]
Urtero San Pedro egunean, Ekainaren 29a, erromeria ospatzen du Altsasuko herriak baselizaren inguruan. Bertan meza egiteaz gain aurrean geratzen den gunean zortzikoa dantzatzen da. Egun honen hurrengo igandean eta leku berean Urdiaingo jaiak hasten dira, hauek ere San Pedroren omenez.

Urte ezberdinetan Egin egunkariak antolatutako Egin eguna eta 18/98+ plataformak antolatutako *Bat Egin Eguna* jaiak leku honetan egin dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maibelo (Altsasu)

thumb|250px|Maibelo neguan
**Maibelo** Altsasuko ekialdean dagoen baso eremua da. Bertatik Basomutur erreka pasatzen da.

Baso hau bere garaian itxi egin zen eta kuadrikulatu. Karratu bakoitzean haritzak eta pinuak landatu ziren. Honek airetiko ikuspegian kolore ezberdineko karratuak ikustea dakar.

Perretxikoak daude bai udaberrian bai eta udazkenean ere. Katagorriak eta basurdeak aurki daitezke.

## Ikus, gainera 
* Altsasuko dermioen zerrenda

## Kanpo estekak
Harpeko Saindua

**Harpeko Saindua**, edo Harpeko Saindia da, Bidarraiko Zelaiburuko hormatzarraren beheko aldean, Nafarroa Beherean, haitzulo bateko ondoan, zoko ilun batean, dagoen estalagmitari eman zaion deitura; giza itxura du eta ustez "santu" baten irudiari dagokio. Garai batean erromes-lekua izan zen, bereziki Hirutasun Santuaren egunean.

## Sinesmena 
Sinesmenaren arabera, harri berezi horretatik isuritako ura larruazalaren eta begien eritasunak osatzeko balio du. Helburu horrekin erromes asko joaten zen aipatutako haitzulora bertan oihalezko xingolez azaleko eritasunak garbitzeko. Gaur egun tradizioa asko jaitsi da.

Iritzi gehienen arabera Harpeko Sainduaren debozioa kristautasunaren aurrekoa da eta ziur aski Mari jainkosaren mitoarekin lotura zuzena izango luke. Tradizio honekin lotuta kontatzen den narrazioak beste tokitan Mariren inguruan kontatzen direnekin antza handia du.

## Narrazioa 
thumb|Harpeko saindua.
Barandiaranek jasotako tradizioaren arabera neska gazte bat artzain lanean zebilen mendi haietan. Egun batean galdutako antxume batzuk bilatzera joan zen Artzamendi ingurura. Itzultzen ez zenez herritarrak haren bila irten ziren eta haitzuloaren sarrera topatu zuten. Barruan neska aurkitu zuten, harrizkoa bihurtuta. Kobazuloaren lekua suzko bola batek markatzen du zerutik. Estalagmitatik erortzen den ura santuaren negarra da.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Arana, Anuntxi. 1985. "Bidarraiko Harpeko Saindua. Errito eta sinesta zaharrak". Antropologiaren Euskal Bilduma 8. Haranburu Editorea, Donostia.
* *Jose Miguel de Barandiaran. Obras Completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la Gran Enciclopedia Vasca, Bilbo 1976.
* *Pequeño diccionario de mitologia vasca y pirenaica*. Egilea Olivier de Marliave. Argitaletxea, Alejandria, Bartzelona 1995.

## Kanpo estekak 
* Josean Gil-García: "Harpeko zaindua", *Berria*, 2013ko martxoak 15, 44.or. http://paperekoa.berria.info/plaza/2013-03-15/044/001/harpeko_saindua.htm
Galdera-marka

eskuinera|thumb|90px|Galdera-marka

**Galdera-marka** galdera adierazten duen perpaus baten amaieran doan ***?*** ikurra da.

Zenbait hizkuntzatan, gaztelaniaz eta galizieraz adibidez, perpausaren hasieran ere adierazten da, ***¿*** alderantzizko galdera-markaz.

## Jatorria 
ezkerrera|thumb
Galdera-marka latinezko *quaestiō* (QVAESTIO) hitzetik dator, bere garaian *Qo* gisa laburbiltzen zena. Denborarekin, Q letra o-aren gainean idazten hasi zen eta hortik bide dator egungo ikurra; hala ere, beste hipotesi baten arabera, ahoskera identifikatzeko ezartzen zen irudi ondulatu batetik dator.

## Kanpo estekak
Ipestikoarri

**Ipestikoarri** Bizkaiko Arrazola mendia eta Arabako Aramaio artean dagoen hilerri baten izena, ohitura zaharrei lotua.

## Kanpo estekak
Mozorro

**Mozorroa** aurpegi bat irudikatzen duen eta begitartea estaltzeko erabiltzen den kartoizko edo oihalezko irudia da.

[thumb|250px|Mozorroak [Lantzeko inauterian.]]
Mozorro ere deitzen zaio inauterian erabiltzen diren jantziei. Jantzi honen helburua atentzioa deitzea izaten da, helburu artistikoekin, erlijiosoekin edo bestelakoekin. Mozorroetan pertsona erreal bat edo irreal bat antzeztu daiteke, baita inauteri edo antzerkiak bezalako egoera berezietan erabili ere. Txamanek, adibidez, helburu erlijiosoekin erabili izan dute. Euskal Herrian oso erabili handia egon da inauterietako pertsonaia bereziekin.

Erlijio errituetan, antzerkietan eta jaietan erabiltzen da mozorroa, eta baita babes gisa ere. Sinbolismo eta indar espiritual handia dute, eta beren esanahia zein den jakiteko herri bakoitzeko kultura ezagutu beharra dago. Bi funtzio nagusi betetzen dituzte mozorroek: beste pertsona baten edo animalia baten irudia hartzea eta mozorroa janzten duena nor den ezkutatzea.

Antzina errituetan erabiltzen ziren batez ere mozorroak; hiletetako, gizarte sarrerako eta totemismoko errituetan. Aipatzekoak dira Egiptoko apaizek janzten zituztenak, Egipton eta Amerikan hildakoei ezartzen zizkietenak eta Afrikako, Amerikako eta Melanesiako tribu batzuek bere ospakizunetan erabiltzen zituztenak. Grezian erlijio errituetan erabiltzen ziren hasieran, baina garrantzi handiagoa izan zuten Dionisos, Demeter eta Artemisaren ohorezko jaietakoek. Grezian hasi ziren antzerkian gogo aldarteak adierazten zituzten mozorroak egiten. Antzerkirako mozorro aberatsenetakoak Txinakoak dira, XIV. mendetik aurrera erabiltzen direnak; zurez eginak dira, igeltsuzko geruza fin batek estaliak eta oso landuak. Aipatzekoak dira bestalde Japoniako borrokalarienak eta Zeilango medikuenak. Gaur egun maskarek ez dute antzinako esanahi sinbolikoa, baina artelan askoren iturri dira, eta oraindik ere erabiltzen dira, jaietan eta.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maskara
Etsai (euskal mitologia)

**Etsai** irakaslea da eta leize batean ematen ditu eskolak. **Etsai** hitzak **deabru**a, eta **arerio**a esan nahi du, baina, **Lezia (**Saran) eta Zugarramurdiko kobatan irakasle lanak egiten dituen irelu bat ere bada. Lurpeko irelu honi Iraunsuge ere deitu izan diote.

Uste denez, Sarako Lezia izeneko koban zuen bere eskola, aspaldi batean. Han erakusten zituen, epe laburrean, jakintzak, arteak eta literatura, Salamanca eta beste lekuetako unibertsitateei itzala eginez. Han ikasi zuten Axularrek, bere anaiak eta beste lagun batzuek.

Ikaskuntzaren eta ostatuaren ordainetan bere ikasleei, ikaskuntzen bukaeran, eskatzen ziena, ondorengoa zen: ikasleetako bat haren gatibu gelditzea betirako.

Etsai, Euskal Herriko istorio askotan azaltzen da behin eta berriz, beste kontu batzuekin nahastuta bada ere. Hona hemen **Atarrabi**ren istorioa: Ordiziako esaeran, Marimundiko seme ona zen Atarrabi. Bere anai gazteago batekin, Etsai edo deabruaren eskolan egin zituen bere ikasketak. Ikasturteak bukatzean, ikasleetako batek deabruaren morroi gelditu behar zuen betirako. Zozketa egin ondoren, Mikelatsi, Atarrabiren anaiari atera zitzaion deabruarekin gelditzea. Baino Atarrabi bere anaiaz errukitu eta bera gelditu zen infernuko maisuaren morroi.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Portugalen banaketa administratiboa

eskuinera|thumb|250px|Portugalgo eskualdeak
eskuinera|thumb|250px|Portugalgo azpieskualdeak

Portugal **bost eskualde**tan banatuta dago zati kontinentalari dagokionez, gehi **eskualde autonomo bi**tan: (Azoreak eta Madeira). Eskualde bakoitza **azpieskualde**tan zatituta dago.

## Banaketa administratiboa 
Iparraldetik hegoaldera honako eskualde eta azpieskualdeak daude:

## Kanpo estekak
Alentejo

**Alentejo** Portugalgo zazpi NUTS 2 eskualdeetako bat da. 58 kontzeju, 5 barruti eta 5 azpieskualde barne hartzen ditu. Izenak berak dioenez, Tajo ibaiaren bestaldean (hegoaldean) daude eskualdeko lur gehienak (*além + Tejo* = Tajo ibaiaz haraindi).

## Banaketa administratiboa 
### Azpieskualdeak 
* Alentejo Central
* Alentejo Litoral
* Alto Alentejo
* Baixo Alentejo
* Lezíria do Tejo

### Barrutiak 
* Portalegre
* Evora
* Beja
* Setúbal (hegoko erdialdea)
* Santarem (hegoko erdialdea)

## Ingurune naturala 
* Serra de São Mamede Parke Naturala
* Alentejo hego-mendebaldeko eta San Bizente kostaldeko Parke Naturala
* Guadianaren haraneko Parke Naturala

## Gizateriaren Ondareak 
* Évorako erdigune historikoa
* Elvasko muga garnizoi-hiria eta gotorlekuak

## Iruditegia 

Irudi:Evora42.jpg|Évorako tenplu erromatarra.
Irudi:Karinecyril evora cathedrale1.JPG|Évorako katedrala.
Irudi:Evora-StFrancisView.jpg|San Frantzisko eliza (Évora).
Irudi:Castillo de Elvas.JPG|Elvasko gaztelua.
Irudi:Elvas aqueduct.jpg|Amoreirako akueduktoa (Elvas).
Irudi:Estremoz-FlickrCCby-PhillipC.jpg|Estremoz.
Irudi:Beja01.jpg|Bejako gaztelua.
Irudi:Aqueduct in Serpa.JPG|Serpako akueduktua.
Irudi:Santarém - Igreja do Seminário.jpg|Santaremgo katedrala.
Irudi:Viana do Alentejo - Senhora de Aires.jpg|Airetako Andre Mariaren santutegia (Viana do Alentejo).
Irudi:Anta Grande do Zambujeiro I.jpg|Zambujeiroko trikuharri handia (Évora).
Irudi:Cromeleque dos Almendres1340.JPG|Almendrondoetako harrespila (Évora).
Irudi:Grândola Vila Morena.jpg|*Grândola, Vila Morena* abestiaren monumentua (Grândola).
Irudi:Castelejo, Costa vicentina.JPG|San Bizente kostaldea.
Irudi:Alentejo Landscape.JPG|Alentejoko paisaia tipikoa.
Irudi:Waterfalls at Guadiana river - "Pulo do Lobo" (Wolf's Leap).JPG|Guadianaren haraneko Parke Naturala.

## Kanpo estekak 
*  Fundação Alentejo Terra Mãe
Erdialdeko eskualdea (Portugal)

**Erdialdeko eskualdea** Portugalgo eskualdea da eta 78 kontzeju, 7 barruti eta 12 azpieskualde barne hartzen ditu.

## Banaketa administratiboa 
### Azpieskualdeak 
* Baixo Mondego
* Baixo Vouga
* Beira Interior Norte
* Beira Interior Sul
* Cova da Beira
* Dão-Lafões
* Médio Tejo
* Oeste
* Pinhal Interior Norte
* Pinhal Interior Sul
* Pinhal Litoral
* Serra da Estrela

### Barrutiak 
* Coimbra
* Castelo Branco
* Leiria
* Aveiro (zati gehiena)
* Viseu (zati gehiena)
* Guarda (zati gehiena)
* Santarem (heren bat)

## Ingurune naturalak 
* Serra da Estrela Parke Naturala
* Serras de Aire e Candeeiros Parke Naturala
* São Jacintoko dunen Natura Erreserba
* Serra da Malcata Natura Erreserba
* Aveiroko itsasadarra

## Gizateriaren Ondarea 
* Alcobaçako monasterioa
* Batalhako monasterioa
* Coimbrako Unibertsitatea
* Kristoren Ordenaren komentua (Tomar)

## Iruditegia 

Irudi:Coimbra from River.jpg|Coimbra hiria.
Irudi:Coimbra University tower building.jpg|Coimbrako Unibertsitatea.
Irudi:Conimbriga.jpg|Conimbriga.
Irudi:Alcobaca.mosteiro.westfront.part.jpg|Alcobaçako monasterioa.
Irudi:BatalhaFacade1.jpg|Batalhako monasterioa.
Irudi:Convento Cristo December 2008-8.jpg|Kristoren Ordenaren komentua (Tomar).
Irudi:Fatima plein.jpeg|Fatimako santutegia.
Irudi:ViseuLandscape.jpg|Viseu.
Irudi:Largo Dr. Couto - Mangualde.JPG|Mangualde.
Irudi:Jardim do Paço Episcopal.jpg|Castelo Brancoko artzapezpiku-jauregiko lorategia.
Irudi:Nt-se-guarda-edited.jpg|Guardako katedrala.
Irudi:LEIRIA E CASTELO.jpg|Leiria.
Irudi:Estrela Março 2010-16b.jpg|Serra da Estrela.
Irudi:PraiaFigueiradaFoz.JPG|Figueira da Foz.
Irudi:Ria de Aveiro.jpg|Aveiroko Kanalak.
Irudi:Barcos de todos os santos (2239889343).jpg|Aveiroko txalupa tipikoak.
Irudi:Aveiro-Moliceiros-1967 08 29.jpg|Aveiroko itsasadarra.
Irudi:Farol da Barra Ílhavo.jpg|Barrako hondartza (Ílhavo).
Irudi:Nazaré February 2013-1.jpg|Nazaré.

## Kanpo estekak
Iparraldeko eskualdea (Portugal)

**Iparraldeko eskualdea** Portugalgo eskualdea da eta 86 kontzeju, 8 barruti eta 8 azpieskualde barne hartzen ditu.

## Banaketa administratiboa 
### Azpieskualdeak 
* Alto Trás-os-Montes
* Ave
* Cávado
* Douro
* Entre Douro e Vouga
* Grande Porto
* Minho-Lima
* Tâmega

### Barrutiak 
* Viana do Castelo
* Braga
* Porto
* Vila Real
* Bragança
* Aveiro (zati bat)
* Viseu (zati bat)
* Guarda (zati bat)

## Inguru naturala 
* Peneda-Gerêseko Parke Nazionala
* Montesinhoko Parke Naturala
* Alvão Parke Naturala
* Douro ibaia

## Gizateriaren Ondareak 
* Alto Douroko mahastiak
* Guimarãesko erdigune historikoa
* Portoko erdigune historikoa
* Coa Harana eta Siega Verdeko labar-arte guneak

## Iruditegia 

Irudi:O Porto (visto da Ponte Dom Luis I).jpg|Porto hiria Duero ibaiaren ertzean.
Irudi:Clerigos.jpg|Torre dos Clérigos (Porto).
Irudi:Dom Luís Bridge, Porto (10247552584).jpg|Don Luis I.a zubia (Porto).
Irudi:Castelo de Guimarães - Muralhas (2).jpg|Guimarãesko gaztelua.
Irudi:Paço dos duques de Bragança 2.jpg|Braganzako dukeen jauregia.
Irudi:Praça da Oliveira 01.jpg|Oliveira enparantza (Guimarães).
Irudi:Se Catedral de Braga.jpg|Bragako katedrala.
Irudi:Bom Jesus.jpg|Bom Jesus do Monte santutegia.
Irudi:Viana do Castelo 2.JPG|Viana do Castelo.
Irudi:Domus Municipalis 4.jpg|Domus Municipalis (Bragantza).
Irudi:Ponte Romana1.jpg|Trajanoren zubia (Chaves).
Irudi:Amarante (5574369643).jpg|Amarante.
Irudi:Edificio Transparente 2 (Porto).JPG|Matosinhos.
Irudi:DouroVallei105923 2012.jpg|Alto Douroko mahastiak terrazatan.
Irudi:Panorâmica caniçada gerês.JPG|Peneda-Gerêseko Parke Nazionala.
Irudi:Parque Natural de Montesinho Porto Furado trail (5733160672).jpg|Montesinho Natura Parkea.
Irudi:Fleuve Douro.JPG|Douro ibaia.
Irudi:Coq barcelos.jpg|Barcelosko oilarraren kondaira.

## Kanpo estekak
Lisboa (eskualdea)

**Lisboako eskualdea** Portugalgo eskualdea da eta 18 kontzeju, 2 barruti eta 2 azpieskualde barne hartzen ditu.

## Banaketa administratiboa 
### Azpieskualdeak 
* Grande Lisboa
* Península de Setúbal

### Barrutiak 
* Lisboa (hegoko erdialdea)
* Setúbal (iparreko erdialdea)

## Ingurune naturala 
* Arrábida Parke Naturala.
* Sintra-Cascais Parke Naturala.
* Tajo estuarioko Erreserba Naturala.
* Sado estuarioko Erreserba Naturala.

## Gizateriaren Ondarea 
* Sintrako paisaia kulturala.
* Belém dorrea eta Jeronimotarren monasterioa.

## Iruditegia 

Irudi:LisbonCastle.jpg|San Jurgi gaztelua.
Irudi:Lisboa May 2013-1.jpg|Lisboako katedrala.
Irudi:Torre Belém April 2009-4a.jpg|Belém dorrea.
Irudi:Jerónimos April 2009-4.jpg|Jeronimotarren monasterioa.
Irudi:Monumento a los Descubrimientos, Lisboa, Portugal, 2012-05-12, DD 08.JPG|Aurkikuntzen monumentua.
Irudi:Estatua de Don José I, Plaza del Comercio, Lisboa, Portugal, 2012-05-12, DD 05.JPG|Praça do Comércio.
Irudi:25th April Bridge and boat.JPG|Apirilak 25 zubia.
Irudi:Ponte Vasco da Gama.jpg|Vasco da Gama zubia.
Irudi:Pena-medio-cut.JPG|Pena jauregia.
Irudi:Castelo de Sintra 2.jpg|Mairuen gaztelua.
Irudi:Gaint Chimneys (305621966).jpg|Sintrako jauregi nazionala.
Irudi:Mafra May 2013-2.jpg|Mafrako jauregi nazionala.
Irudi:Cascais Capitania.JPG|Cascais.
Irudi:Setubal.Bocage.jpg|Setúbal.
Irudi:Sesimbra Beach (3619203622).jpg|Sesimbrako hondartza.
Irudi:Tejo (13985741106).jpg|Tajo ibaiaren estuarioa.
Irudi:Parque Natural da Arrábida, Setúbal, Portugal, 2012-05-11, DD 05.JPG|Arrábida Parke Naturala.
Irudi:Praia do Guincho.JPG|Sintra-Cascais Parke Naturala.

## Kanpo estekak
Erdialdeko Alentejo

**Erdialdeko Alentejo** () Portugalgo azpieskualdea da, Alentejoko eskualdean kokatuta dagoena.

7.227 km²-ko azalera dauka eta 2001ean 173.401 biztanle zituen (2005: 171.239 biz.).

## Kontzejuak 
* Alandroal
* Arraiolos
* Borba
* Estremoz
* Évora
* Montemor-o-Novo
* Mourão
* Portel
* Redondo
* Reguengos de Monsaraz
* Sousel
* Vendas Novas
* Viana do Alentejo
* Vila Viçosa

## Kanpo estekak
Kostaldeko Alentejo

**Kostaldeko Alentejo** () Portugalgo azpieskualdea da, Alentejoko eskualdean kokatuta dagoena. 5 261 km²ko azalera dauka eta 2001eko erroldaren arabera 99.976 biztanle zituen.

## Kontzejuak 
* Alcácer do Sal
* Grândola
* Odemira
* Santiago do Cacém
* Sines

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Alentejo Garaia (azpieskualdea)

**Alentejo Garaia** () Portugalgo azpieskualdea da, Alentejoko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Alter do Chão
* Arronches
* Avis
* Borba
* Campo Maior
* Castelo de Vide
* Crato
* Elvas
* Fronteira
* Gavião
* Marvão
* Monforte
* Mora
* Nisa
* Ponte de Sor
* Portalegre

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alentejo Beherea (azpieskualdea)

**Alentejo Beherea** () Portugalgo azpieskualdea da, Alentejoko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Aljustrel
* Almodôvar
* Alvito
* Barrancos
* Beja
* Castro Verde
* Cuba
* Ferreira do Alentejo
* Mértola
* Moura
* Ourique
* Serpa
* Vidigueira

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lezíria do Tejo (azpieskualdea)

**Lezíria do Tejo** Portugalgo azpieskualdea da, Alentejoko eskualdean kokatuta dagoena. 4007 km²ko azalera eta 2001eko erroldaren arabera 240.832 biztanle zituen.
 
## Kontzejuak 
* Almeirim
* Alpiarça
* Azambuja
* Benavente
* Cartaxo
* Chamusca
* Coruche
* Golegã
* Rio Maior
* Salvaterra de Magos
* Santarém

## Kanpo estekak
Península de Setúbal

thumb|250px|Peninsula de Setubal Portugalgo mapan

**Península de Setúbal** Portugalgo azpieskualdea da, Lisboako eskualdean kokatuta dagoena. 1421 km²ko zabalera du eta 2001ean 714.589 biztanle zituen. Azpieskualdea 9 kontzejutan banatzen da.

## Kontzejuak 
* Alcochete
* Almada
* Barreiro
* Moita
* Montijo
* Palmela
* Seixal
* Sesimbra
* Setúbal

## Kanpo estekak
Trás-os-Montes Garaia

**Trás-os-Montes Garaia** () Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.

Bragança eta Vila Realgo barrutiak barne hartzen ditu, 14 kontzeju ditu.

## Kontzejuak 
# Alfândega da Fé
# Boticas
# Bragança
# Chaves
# Macedo de Cavaleiros
# Miranda do Douro
# Mirandela
# Mogadouro
# Montalegre
# Murça
# Valpaços
# Vila Pouca de Aguiar
# Vimioso
# Vinhais

## Gaita minhota 
Gaita musika tresna tradizionala izan da eskualdean, *"gaita minhota"* izenekoa.

## Gizateriaren Ondarea 
* Alto Douroko mahastiak

## Kanpo estekak
Cávado (azpieskualdea)

**Cávado** Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Amares
* Barcelos
* Braga
* Esposende
* Terras de Bouro
* Vila Verde

## Ikus, gainera 
* Ardo berde
* Cávado (ibaia)

## Kanpo estekak
Duero (azpieskualdea)

**Duero** () Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Alijó
* Armamar
* Carrazeda de Ansiães
* Freixo de Espada à Cinta
* Lamego
* Mesão Frio
* Moimenta da Beira
* Penedono
* Peso da Régua
* Sabrosa
* Santa Marta de Penaguião
* São João da Pesqueira
* Sernancelhe
* Tabuaço
* Tarouca
* Torre de Moncorvo
* Vila Flor
* Vila Nova de Foz Côa
* Vila Real

## Kanpo estekak
Algarbe

**Algarbe** (portugesez *Algarve*) Portugalgo hegoaldean dagoen eskualdea, eta aldi berean azpieskualdea ere bada. 16 kontzeju, barruti 1 eta azpieskualde 1 barne hartzen ditu eskualdeak.

## Banaketa administratiboa 
* Faroko barrutia eskualde honetako bakarra, hiriburuaren izena hartzen duena.

## Kontzejuak 
* Albufeira
* Alcoutim
* Aljezur
* Castro Marim
* **Faro**
* Lagoa
* Lagos
* Loule
* Monchique
* Olhão
* Portimao
* Sao Bras de Alportel
* Silves
* Tavira
* Vila do Bispo
* Vila Real de Santo Antonio

## Inguru naturala 
* Guadiana ibaiak, Ozeano Atlantikoan itsasoratzean, Ayamonte (Huelva, Espainia) eta Vila Real de Santo Antonio banatzen ditu.
* Alentejo hego-mendebaldeko eta San Bizente kostaldeko Parke Naturala
* Ria Formosa Parke Naturala

## Iruditegia 

Irudi:FaroKesklinn.jpg|Faroko katedrala.
Irudi:Faro Igreja do Carmo Fachada-bis.jpg|Carmo eliza (Faro).
Irudi:Cidade de Silves.jpg|Silves.
Irudi:Porta e Arco de S. Gonçalo em Lagos.jpg|Lagos hiriko harresiak.
Irudi:Beach at Albufeira.JPG|Albufeirako hondartza.
Irudi:Olhao Marina.jpg|Olhão.
|Algarbeko kostaldea.
Irudi:Fortaleza - The end of the world - Sagres - The Algarve, Portugal (1388529722).jpg|San Bizente lurmuturra (Vila do Bispo).
Irudi:Praia da Luz.jpg|Praia da Luzeko itsaslabarrak.
Irudi:Ria Formosa 6.JPG|Ria Formosa aintzira.
Irudi:Beach Praia do Barril near Tavira Portugal 1.JPG|Barril hondartza.
Irudi:Praia de Faro R03.jpg|Faroko hondartza.

## Kirolak 
Algarbeko Futbol Kopa jokatzen da urtero. Emakumezkoen selekzioen arteko txapelketa garrantzitsuenetakoa da eta *Mundialito de Futebol Feminino* ezizena dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Entre Douro e Vouga

**Entre Douro e Vouga** Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Arouca
* Oliveira de Azeméis
* Santa Maria da Feira
* São João da Madeira
* Vale de Cambra

## Ikus, gainera 
* Ardo berde

## Kanpo estekak
Porto Handia

**Porto Handia** () Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Espinho
* Gondomar
* Maia
* Matosinhos
* **Porto**
* Póvoa de Varzim
* Santo Tirso
* Trofa
* Valongo
* Vila do Conde
* Vila Nova de Gaia

## Ikus, gainera 
* Ardo berde

## Kanpo estekak
Minho-Lima

thumb|Minho-Limaren kokapena Portugalen.

**Minho-Lima** Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.

Galizia mugakide ditu: iparraldean Miño ibaiak Pontevedrako probintziatik bereizten du eta ekialdean Ourense dauka.

## Kontzejuak 
* Arcos de Valdevez
* Caminha
* Melgaço
* Monção
* Paredes de Coura
* Ponte da Barca
* Ponte de Lima
* Valença
* Viana do Castelo
* Vila Nova de Cerveira

## Ikus, gainera 
* Vinho verde

## Kanpo estekak
Tâmega (azpieskualdea)

thumb|Tâmegaren kokapena Portugalen.

**Tâmega** Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Amarante
* Baião
* Cabeceiras de Basto
* Castelo de Paiva
* Celorico de Basto
* Cinfães
* Felgueiras
* Lousada
* Marco de Canaveses
* Mondim de Basto
* Paços de Ferreira
* Paredes
* Penafiel
* Resende
* Ribeira de Pena

## Ikus, gainera 
* Vinho verde

## Kanpo estekak
Ave (azpieskualdea)

**Ave** Portugalgo azpieskualdea da, Iparraldeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Fafe
* Guimarães
* Póvoa de Lanhoso
* Santo Tirso
* Trofa
* Vieira do Minho
* Vila Nova de Famalicão
* Vizela

## Ikus, gainera 
* Vinho verde

## Kanpo estekak
Drogen Aurkako Agentzia

**Drogen Aurkako Agentzia** (edo **DEA**, *Drug Enforcement Administration*), Ameriketako Estatu Batuetako agentzia bat da, Justizia Sailekoa, legez kanpoko droga trafikoaren aurka egiten duena, batez ere kokainaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoaldeko Beira Interior

**Hegoaldeko Beira Interior** () Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena. 2001eko erroldaren arabera 78.127 biztanle zituen, eta 6.617 kilometro koadroko azalera.

## Kontzejuak 
* Castelo Branco
* Idanha-a-Nova
* Penamacor
* Vila Velha de Ródão

## Kanpo estekak
Cova da Beira

**Cova de Beira** Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena. 2001eko erroldaren arabera 93.580 biztanle bizi ziren 1.373 kilometro koadroko azaleran.

## Kontzejuak 
* Belmonte
* Covilhã
* Fundão

## Kanpo estekak
Dão-Lafões

**Dão-Lafões** Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Aguiar da Beira
* Carregal do Sal
* Castro Daire
* Mangualde
* Mortágua
* Nelas
* Oliveira de Frades
* Penalva do Castelo
* Santa Comba Dão
* São Pedro do Sul
* Sátão
* Tondela
* Vila Nova de Paiva
* Viseu
* Vouzela

## Kanpo estekak
Médio Tejo (azpieskualdea)

**Médio Tejo** Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Abrantes
* Alcanena
* Constância
* Entroncamento
* Ferreira do Zêzere
* Ourém
* Sardoal
* Tomar
* Torres Novas
* Vila Nova da Barquinha

## Kanpo estekak
Mendebaldea (azpieskualdea)

thumb|Eskualdeko kokapena Portugalgo erdialdean.
**Oeste** Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Alcobaça
* Alenquer
* Arruda dos Vinhos
* Bombarral
* Cadaval
* Caldas da Rainha
* Lourinhã
* Nazaré
* Óbidos
* Peniche
* Sobral de Monte Agraço
* Torres Vedras

## Kanpo estekak
Iparraldeko Pinhal Interior

thumb|Eskualdeko kokapena Portugalgo erdialdean.
**Iparraldeko Pinhal Interior** (*Pinhal Interior Norte*) Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Alvaiázere
* Ansião
* Arganil
* Castanheira de Pêra
* Figueiró dos Vinhos
* Góis
* Lousã
* Miranda do Corvo
* Oliveira do Hospital
* Pampilhosa da Serra
* Pedrógão Grande
* Penela
* Tábua
* Vila Nova de Poiares

## Kanpo estekak
Hegoaldeko Pinhal Interior

thumb|Eskualdeko kokapena Portugalgo erdialdean.
**Hegoaldeko Pinhal Interior** (*Pinhal Interior Sul*) Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena. 1.903 kilometro koadroko azalera, eta 2001eko erroldaren arabera 44.803 biztanle zituen.

## Kontzejuak 
* Mação
* Oleiros
* Proença-a-Nova
* Sertã
* Vila de Rei

## Kanpo estekak
Kostaldeko Pinhal

eskuinera|thumb|200px|Pinhal Litoraleko kokagunea Portugalen
**Kostaldeko Pinhal** Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena. Azpieskualdeak 1.741 km²ko azalera dauka eta 2001eko datuen arabera 249.596 biztanle.

## Kontzejuak 
* Batalha
* Leiria
* Marinha Grande
* Pombal
* Porto de Mós

## Kanpo estekak
Serra da Estrela (azpieskualdea)

thumb|200px|eskuinera|Eskualdeko kokapena Portugalgo mapan.
**Serra da Estrela** Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Fornos de Algodres
* Gouveia
* Seia

## Kanpo estekak
Komatxo

thumb|Hiru komatxo mota: goitik behera, frantsesak, bikoitzak, eta bakunak.

**Komatxo**ak, halaber **aipu-marka**k, esaldi bat edo haren atal bat mugatzen duten eta binaka doazen puntuazio zeinuak dira: lehena tartea irekitzeko erabiltzen da eta bigarrena, ixteko.

Hainbat itxura dituzte:

* « frantsesez »
* »alemanez«
* »suedieraz (liburuetan)»
* ‹ frantsesez (*niché*) ›
* ›alemanez (*niché*)‹
* “ingelesez (AEBetan)”,
* „alemanez“
* ”suedieraz”
* ‘ingelesez (Erresuma Batuan)’
* ‚alemanez (*niché*)‘
* 「japonieraz」
* "informatikoa" (aipu bikoitza)
* 'informatikoa' (aipua)
* `informatikoa`
* 

Europar Batasuneko dokumentuen idazketa kodeak komatxoei buruzko hiru mailok xedatuta dauzka: («…“…‘…’…”…»):

= **Paperean**, ***«Norbaitek galdetu zuen*** “Nork oihukatu du ‘Jainko maitea!’?”***.»*** **idatzi dute.** =
* **beltzez**: aipuak dauzkan esaldi nagusia (**Paperean** [...] **idatzi dute.**),
* ***letra etzanaz eta beltzez***: 1. mailako aipua (***«Norbaitek*** [...] ***galdetu zuen».***),
* azpimarratua: 2. mailako aipua ("Nork oihukatu du [...]?"), eta
* letra biribilaz: 3. mailako aipua ('Jainko maitea!').

## Erabilpena 
Egoerotan erabiltzen dira:

* aipuetarako,
* gutxi erabilitako hitzak nabarmentzeko, adibidez, atzerriko hizkuntzetako ezohiko hitzak edo atzerriko hitz guztiak; hala ere, letra etzana hobesten da,
* bestelako adiera duten hitzak adierazteko: afektibitatea, ironia, adibidez,
* balio adierazgarriko hitz edo esamoldeak nabarmentzeko, kasu horretan letra beltza gomendatzen bada ere,
* lanen izenburuetarako, eta
* inoren hizkera adierazteko, estilo zuzeneko marraz aurkeztea hobesten den arren.

## Kanpo estekak
Sacavém

**Sacavém** Portugalgo hiria da, Loures udalerrian dagoena (Lisboako Barrutia).

2001ean ia 17.659 biztanle zituen.

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Ariège

**Ariège** (okzitanieraz *Arièja*) Frantziako hegoaldeko departamendua da, Okzitania eskualdekoa. 09 zenbakia du, eta Ariège ibaiak zeharkatua da. Hiriburua Foix. Bi azpiprefetura ditu: Pamiers eta Saint-Girons.

thumb|ezkerrera|250px|Ussat termak

## Geografia 
### Ingurune naturala 
Eskualde menditsu horren hegoaldean daude Erdialdeko Pirinioak (Estats mendia, 3.141 m). Haranak sakonak dira, eta gaizki komunikaturik daude. Departamenduko iparraldea hainbat ibaik (Ariège, Garonaren ibaiadarra, 170&nbsp;km) eta errekek zeharkatutako lurraldea da; batez ere abeltzaintzatik bizi dira, baina, jarduera ekonomikoa kaxkarra denez, jendea alde egiten ari da lurralde horietatik.

## Mugakideak 
Mugakide ditu Garona Garaia, Aude, Ekialdeko Pirinioak, Lleida eta Andorra.

thumb|ezkerrera|250px|Mirepoix herriko Kontsul Etxea

## Ikusi, gainera 
* Vernet d'Ariègeko kontzentrazio esparrua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Koma (puntuazio-zeinua)

**Koma** ( **,** ) —batzuetan *kakotxa* deitua— perpaus batean etenaldi txiki bat adierazten duen puntuazio zeinua da. Adibidez: *Etzi etorriko naiz, hau da, ostiralean.* Izena grezierazko κόμμα hitzetik dator, hitzez hitz "zatia" edo "pieza", hutsunea edo etenaldia adierazten zuena.

Koma erranaldiko etenaldi txikiak adierazteko erabiltzen da, eta azken helburua testua ulergarriago egitea da. Askotan erabilera estilistikoa du, eta erabilera zehatz batzuen kasuak aztertuak eta finkatuak badira ere, hizkuntza gehienetan arau orokorrak ez dira finkatuak: erabilerak ezberdinak dira batetik bestera. Bestalde, hizkuntza eta idazkeraren arabera, itxura ezberdinak har ditzake.

## Erabilera nagusiak 
Euskararen kasuan, Euskaltzaindiak ez du komaren erabilerari buruzko arau zabalik eman. Euskaraz, honako kasuetan erabili ohi da, batez ere:

* Enumerazioetan, mota bereko bi kontzeptu edo gehiago bereizteko: *Joxe**,** Mikel eta Anek jan**,** lan eta lo besterik ez dute egiten.*
* "Bai" edo "ez" erabiltzen duten banatzaileetan: *Bai ikatza**,** bai petrolioa**,** CO2 iturri dira.*
* Aditza elipsian: *Zuk Wikipediako bost artikulu hobetu dituzu aste honetan, eta nik**,** bederatzi.*
* Erranaldi batean, perpausak bereizteko: *Bihar berandu helduko zarela uste baldin baduzu**,** ohartarazi nazazu, otoi.*
* Deikia edo bokatiboa bereizteko: *Aizu**,** Miren**,** etor zaitez hona.*
* Aposizioetan: *Amaiak**,** taldeko bozeramaileak**,** eman digu erabakiaren berri.*
* Argipen edo azalpen bat txertatzeko: *Idazle hori**,** Wikipediaren arabera behintzat**,** irlandarra da*.
* Erranaldi batean ageri diren zenbait lokailu markatzeko: *Hori entzun diot; dena dela**,** Wikipedia begiratzea aholkatzen dizut.*

Horrez gain, anglosaxoniarrek ez beste guztiek (euskarak barne) zenbaki osoak dezimaletatik banatzeko ere erabiltzen dute. Adib: *3,141592.* Anglosaxoniarrek, ordea, milatik gorako zenbakietan, zifrak hiruko taldeetan banatzeko erabiltzen dituzte komak, eta puntua, dezimalak banatzeko*.* Adib: euskarazko *2,310* (bi mila hirurehun eta hamar) ingelesez *2**.**310* idazten da. Zenbait hizkuntzatan, dezimalak adierazteko puntua zein apostrofoa erabiltzen dira: *1**.**5* zein *1*'''*5*: euskaraz, *1**,**5*.

Azkenik, nazioarteko ISO araudiari jarraiki, Euskaltzaindiak zuriunea erabiltzea hobesten du: *2 310 256* (bi miloi hirurehun eta hamar mila berrehun eta berrogeita hamasei).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* EIZIEren Senez aldizkariko artikulua, gaiari buruz https://eizie.eus/eu/argitalpenak/senez/19900201/zabala
Puntuazio marka

**Puntuazio marka** edo **puntuazio ikur**ra Mendebaldean idazketa ulergarria egiteko erabiltzen den tresna da. Gehienetan, geldiuneak adierazteko erabiltzen dira.

Idazketa eraikuntza linealeko komunikazio era bat da: guztia aldi berean idaztea ezinezkoa denez, ideiak banatu, hierarkizatu eta ordenan jartzeko beharra dago.

Puntuazio marken egiturak testuari idazketa eta ulermena errazten diote. Honako helburuak dituzte:
* Testua egituratzea.
* Perpaus eta paragrafoak mugatzea.
* Ideia nagusiak indartzea.
* Bigarren mailako ideiak ordenatzea.
* Anbiguotasunak kentzea.

## Ohiko puntuazio markak 
Mendebaldeko idazkeretan, baita euskaraz ere, honako puntuazio markak erabiltzen dira, besteak beste:

* Puntua ( **.** )
* Koma edo kakotxa ( **,** )
* Bi puntu ( **:** )
* Hiru puntu edo etenpuntuak ( **...** )
* Puntu eta koma ( **;** )
* Galdera ikurra ( **?** )
* Harridura ikurra ( **!** ): galdera ikurra eta harridura ikurra harriduraz egindako galderetan batera ager daitezke inoiz (*Ez zenekiela azterketa noiz zen**!?*** edo *Ez zenekiela azterketa noiz zen**?!***).
* Komatxoak edo aipu-markak: horietan, soilak (**** ''''   '** ), inprimategiko soilak ( **‘   ’** ), inprimategiko bikoitzak ( **"¨  "** ), alboko soilak ( **** ) eta alboko bikoitzak ( **«   »** ) bereizten dira.
* Marra (normala) ( **–** ), marra luzea edo elkarrizketa-marra ( **—** ) eta marratxoa ( **-** ). 
* Zehar-marra edo barra etzana (**/**).
* Apostrofoa ( **''* ), *Agur t'''''*erdi* esamoldean edo silabaren bat galdu dela adierazteko (*gero **e**re* > *gero*'''*re*), bertsolaritzazko testuetan arrunt-arrunta. 
* Parentesiak ( **(   )** ), kortxeteak edo taketak ( **[   ]** ) eta giltzak ( **{   }** ).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bumioso

**Bumioso** —mirandesez— edo **Vimioso** —portugesez— Portugalgo ipar-ekialdeko kontzeju mugakidea da, Bragançako Barrutian kokatuta dagoena.

5.315 biztanle zituen 2001ean. Euretako batzuk miranderaren hiztunak dira, Angueira eta Vilar Seco-ko fregesietan bizi direnak. Caçarelhos-en ere hiztun bakan batzuk daude, azken hamarkadotan herri horretan erabilera orokorra ez bada ere.

## Geografia 
thumb|250px|Vimiosoko eliza.
Iparraldean Alcañices (Zamorako probintzia), ekialdean Miranda do Douro, hegoaldean Mogadouro, mendebaldean Macedo de Cavaleiros eta ipar-mendebaldean Bragança udalerri mugakide ditu.

Bestela, Mirandako goi-ordokian kokatuta dago, "Terra Fria transmontana" izeneko ingurunean, Miranda, Bragança eta Vinhais-ekin batera. Udalerri gorabeheratsua da, Angueira, Maçãs eta Sabor-eko ibar sakonek gurutzatua.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
# Algoso
# Angueira
# Argozelo
# Avelanoso
# Caçarelhos
# Campo de Víboras
# Carção
# Matela
# Pinelo
# Santulhão
# Uva
# Vale de Frades
# Vilar Seco
# Vimioso

## Demografia 
## Ondare arkitektonikoa 
* **Algoso**: Solar dos Távoras, gaztelua (XIII. mendea), *pelourinho* (XVI. mendea), São João eliza eta kapera (XVII. mendea).
* **Angueira**: Gago eta Cocoiako kastroak.
* **Argozelo**: S. Bartolomeu kapera, Terronha eta Cerro Grandeko kastroak.
* **Caçarelhos**: *Capela Joanina*.
* **Carção**: Sabor ibaiaren gaineko zubi erromatarra eta Carçãoko kastroa.
* **Vimioso**: Eliza (XVI.-XVII. mendekoa), pelourinho (Ertaroa), Batoqueira eta Vale de S. Migueleko kastroak.

## Ikus, gainera 
* Bragantza (barrutia)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Barcelonès

**Barcelonès** Bartzelonako eta Katalunia osoko eskualderik populatuen eta industrializatuena da. Bost udalerrik osatzen dute.

Ia 145 km2-ko azalera dauka eta 2006an 2.212.658 biztanle zituen.

Bartzelona hiri nagusi eta hiriburua da, eta eskualdeari izena ematen dio.

## Mugakideak 
Iparraldean Valles Occidental eta Valles Oriental, ekialdean Maresme eta Mediterraneo itsasoa eta mendebal eta hegoaldean Baix Llobregat mugakide ditu.

## Udalerriak 
# Badalona: 218.553 biztanle (2006).
# **Bartzelona**: 1.593.075 bz.
# L'Hospitalet de Llobregat: 252.884 bz.
# Sant Adria de Besos: 32.940 bz.
# Santa Coloma de Gramenet: 118.129 bz.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako eskualdeak

## Kanpo estekak 
* Eskualdearen webgune ofiziala
Languedoc-Roussillon

**Languedoc-Roussillon** (okzitanieraz *Lengadòc Rosselhon*, katalanez *Llenguadoc-Rosselló*) Frantziako hegoaldeko eskualdea izan zen. Okzitaniako eta Kataluniako lurraldea ere bada, hegoaldean, Ipar Kataluniako lurraldea ere hartzen baitu. 2016tik Okzitania eskualdearen zati da. Hiri nagusia Montpellier da. 27.376&nbsp;km2 ditu eta 2.565.000 biztanle (2007).

## Geografia 
### Mugakideak 
Iparraldean, Auvernia eta Rodano-Alpeak; ekialdean, Proventza-Alpeak-Kosta Urdina eta Mediterraneo itsasoa (Liongo golkoa); hegoaldean, Katalunia, eta mendebalean, Erdialdeko Pirinioak.

### Departamenduak 
Aude, Gard, Hérault, Lozère eta Ekialdeko Pirinioak dira Languedoc-Rousillon eskualdea osatzen duten bost departamenduak.

### Hiri nagusiak 
Montpellierrez gain, Carcasona, Narbona, Perpinyà, Nimes eta Mende dira hiri nagusiak.

### Orografia eta klima 
[thumb|ezkerrera|240px|[Lozèreko paisaia, Languedoc-Roussillon.]]

Lurralde guztiz desberdinak bereizten dira Languedoc-Roussillonen: Lozèren, iparraldean, zabaltzen dira Massif Centraleko mendiak (Lozère mendia, 1.702 m) eta Ekialdeko Pirinioak hegoaldean (Carlit, 2.991 m; Canigó, 2.786 m). Itsasaldea laua da eta Languedoceko goi-eremuak (Corbières, 1.200 m; Espinouse, 1.100 m) mendebalean zabaltzen dira.

Klima mediterraneo aldekoa da, eguzkitsua eta idorra, uda aldean batez ere, eta eurialdi labur baina indartsuak ekartzen ditu, udazkenean bereziki. Mistralak eta tramontanak, lehorreko haizeek, tenperatura aldaketa handiak ekarri ohi dituzte eta, oro har, alde handiak daude neguko eta udako tenperaturen artean, barnealdean bereziki.

## Ekonomia 
[thumb|240px|[Audeko paisaia, Languedoc-Roussillon.]]

Laborantza da ekonomia jarduera nagusia. Ardogintza nabarmentzen da jarduera guztien artetik (450.000 ha), baina gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da barazki eta fruituen ekoizpena, ureztatze sistema modernoei esker. Arrantza portuak txikiak dira, Sètekoa izan ezik (Frantziako zazpigarrena). Industria maila apalekoa da: ehungintzak tradizio handia du (artilea eta zeta) eta bizkortu egin da laborantzari loturiko industria (kontserbak). Kimika, elektromekanika eta elektronika industriak badu bere garrantzia Hérault aldean. Ekonomia atal garrantzitsu bat osatzen du turismoak, hala kostaldean (hondartzak 160&nbsp;km-tan zehar) nola barnealdean (Pirinioak eta Lozère, Cèvennes eta Languedoceko parkeak).

## Biztanleak 
Hizkuntzak: okzitaniera, katalana eta frantsesa.

XX. mendeko lehen erdian, biztanleen % 8,5 galdu zuen Languedoc-Roussillon lurraldeak eta 1960. urtetik aurrera hasi ziren bertan finkatzen Aljeriatik zetozen familia frantsesak (140.000 lagun guztira). 1970etik aurrerako urteetan biziki handitu dira hirialdeak (biztanleen % 70 bizi da Montpellier eta Carcasona aldean) eta areagotu egin da herri txikietako emigrazio prozesua. Montpellier da lurralde horretako administrazio, kultur eta ekonomi hiri nagusia.

## Pertsonaia ezagunak 
* Georges Brassens (1921-1981), abeslaria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Languedoc-Roussillon eskualdeko webgune ofiziala
Bi puntu (ikurra)

eskuinera|thumb|Bi puntu

**Bi puntu** deitzen zaio bertikalean lerrokatuta dauden bi puntuk osatzen duten puntuazio zeinuari.

Sintaxiaren aldetik, puntu eta koma ikurraren antzekoa da, eta biek banatzen dute perpaus bat bi zatitan. Bi puntuen ondoren ez dago letra larriz idatzi beharrik. Euskaraz, bi puntuen ondoren zuriunea utzi behar da, ez ordea aitzinean.

Bi puntuek funtzio hauek dituzte, besteak beste:

* Aipu zuzenak egiteko (normalean komatxoen aitzinean). 
* Elementu bati buruzko xehetasunak ematean. *Maialen Lujanbio: 1.630,75 puntu.*
* Azalpenak, definizioak eta adibideak emateko. *Hauxe ez dut ulertzen: zergatik falta diren bi orri liburuan.*
* Ondorio bat laburbiltzeko: *Batzuk irriz, besteak txaloka: denak pozik ziren saioaz.*
* Zerrenda baten aurretik. *Hiru ikasle falta ziren: Mikel, Arantxa eta Iraitz.*
* Gutunen eta mezuen hasieran (kakotxa ere erabil daiteke). *Bezero estimatua:*
* Orduak eta denbora zehatzak adieraztean ere erabiltzen da. *14:45ean hasi zen proba, eta 01:33:75 iraun zuen.*

Aritmetikan, zatiketa adierazteko ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Ares (Coruña)

**Ares** Galiziako Coruña probintziaren iparraldean eta kostaldean kokatutako udalerria da. 2005ean 5.265 biztanle zituen.

## Iruditegia 

Irudi:Ares - Praia da Ciscada - Playa de la Ciscada - 01.jpg|Ciscada hondartza.
Irudi:Ares - 05 - Puerto de Ares.jpg|Aresko kaia.
Irudi:Ares 2018ko Kontxako sailkapen estropadan.jpg|Aresko trainerua.

## Ikus, gainera 
* Coruñako udalerrien zerrenda
* Rias Medias

## Kanpo estekak 
* Aresko udal webgunea
Arteixo

**Arteixo** Galiziako Coruñako probintziaren erdialdean eta kostaldean kokatutako udalerria da. 2005ean bere populazioa 25.295 biztanlekoa zen.

## Parrokiak 
* Armentón
* Arteixo parrokia
* Barrañán
* Chamín
* Larín
* Lañas
* Loureda
* Monteagudo
* Morás
* Oseiro
* Pastoriza
* Sorrizo
* Suevos

## Herritar ezagunak 
* Arsenio Iglesias (1930), futbolari ohia eta entrenatzailea.

## Ikus, gainera 
* A Coruñako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Areixoko udal webgunea
Ekialdeko Pirinioak

**Ekialdeko Pirinioak** (frantsesez *Pyrénées-Orientales*, okzitanieraz *Pirenèus Orientals*, katalanez *Pirineus Orientals*) Frantziako 66. departamendua da. Okzitania eskualdean kokaturik dago. Kulturaren aldetik, Okzitaniako nahiz Katalan Herrietako lurraldeak daude departamendu honetan.

## Kultura 
Kultur bidegurutze honetan, hiztun frantsesak (ofizial bakarrak) katalandun eta okzitanieradunekin elkarbizi dira. Izan ere, departamenduaren barruan Ipar Kataluniako lurraldea dugu.

2007ko abenduaren 10ean onartu eta sinatutako *Carta en favor del català* gutunaren ondorioz, katalanak onarpen ofiziala eskuratu zuen departamenduan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ipar Katalunia
* Fenolhedés
* Katalan Herriak
* Ekialdeko Pirinioak departamenduko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Mondego Beherea

**Mondego Beherea** () Portugalgo azpieskualdea da, Erdialdeko eskualdean kokatuta dagoena.

## Kontzejuak 
* Cantanhede
* Coimbra
* Condeixa-a-Nova
* Figueira da Foz
* Mira
* Montemor-o-Velho
* Penacova
* Soure

## Kanpo estekak
Malo (argipena)

**Malo** hitzak esanahi zenbait ditu:

* Malo, VI. mendeko santu katolikoa;
* Malo, Vanuatuko uhartea;
* Malo, Euskal Herriko mitologiako gaueko jeinu bat;
* Malo, San Franciscoko musika taldea.
Inko

**Inko** Jainkoaren euskal izenetako bat da, Lapurdiko Ainhoa eskualdeko euskakian erabilia. Batez ere, harridura adierazteko formuletan erabiltzen da, izen horren *Inka* aldaera bezala: «Ala Inka!», «Ala Inkoa!». Baztan, Nafarroa Beherea, Zuberoa eta Zaraitzu aldean erabiltzen den *Jinko* formatik eratorria dela esan izan da.

Baliteke antzina *Inko* izenaren erabilera euskaldunen artean zabalduago izatea, Abadiñoko Andramari baselizako hilarri diskoideo batean (XIII. mendean baino lehenagokoa, segur aski) *Jauninco* hitza ageri baita, garai bereko antzeko inskripzioetan Jainkoaren latinezko izena ageri ohi den toki berean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Axo (euskal mitologia)

**Axo**, Euskal mitologiako jainkoa izan zen Akitania erromatarraren garaian eta Pirineo aldean.

Berari buruzko inskripzioa Castelnau-Barbarens-en azaldu zen.

Ez dugu berari buruzko ezaugarrien berri, baina Jose Migel Barandiaran eta Bernardo Estornes Lasaren arabera, baliteke dibinitate honek eskualde hartan ugari den ur termalekin zer ikusirik izatea.

Beste aldetik, gogoratu beharra dago Anxo omen dela basajaunen izenetariko bat Iratiko oihana aldean aldean. Nabarmena da Axo eta Anxo izenen arteko antzekotasuna.

## Toponimoak 
* Badago Axola izenenko leize bat Kortezubin.
* Axotarreta izeneko auzoa dugu Ziburun, labar baten gainean.
* Aixola-Aitzola Lasturreko baserri baten izena da.
* Aipagarria baita ere garai batean euskararen zabaltze eremuaren barnean egon zen Kantabriako Ajo (Axo) herria.

toponimiko hauek Axo Aitzarekin lotzen dute. Baliteke orduan Axo dibinitatea aitzarekin lotuta egotea, beste zenbait Jainko-jainkosa bezala.
* Kantabrian ere Ajo/Axo izeneko paraje eta lurmuturra dago.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Jose Miguel de Barandiaran, obras completas*. Egilea, Jose Miguel de Barandiaran. Argitaletxea, Editorial la gran enciclopedia vasca, Bilbao 1976.
* José Miguel Barandiarán, *Dictionnaire Illustré de Mythologie Basque*, traduit et annoté par Michel Duvert, Donostia, éditions Elkar, 1994. 
* Enciclopedia General Ilustrada del Pais Vasco, Historia General de Euskal Herria. Argitaletxea, Auñamendi, Zarautz 1978.
* K. Larrañaga Elorza, Euskal Herria Antzinatean. Materiale eta Agiriak, UNED-Bergara, 1988, 316 or., 176 zkia.
* Julien Sacazeren lanak:
:* *Les Anciens dieux des Pyrénées, nomenclature et distribution géographique*. Extrait de la *Revue de Comminges* (Saint-Gaudens), 28p., 1885.
:* *Inscriptions antiques des Pyrénées*. Hitzaurrea M. Albert Lebèguek eginda. Tolosa, XII-576p. (Bibliothèque méridionale. 2e série,1892. ; 2). Berrargitalpena fakzimilean, Tolosa, ESPER, 1990.
:* *Inscriptions antiques du Couserans*. Tolosa, 28p., 1892. Berrargitalpena fakzimilean, Nîmes, C. Lacour, 2001.

## Kanpoko loturak 
 Auñamendi entziklopedia

## Kanpo estekak
Redondela

**Redondela** Galiziako udalerririk populatuenetarikoa da, Pontevedrako probintziaren mendebaldean dagoen Vigoko eskualdean kokaturik dago. Randeko zubiaren bitartez Moaña udalerriarekin lotzen da.

2008ean 30.036 biztanle zituen. Herriko galiziar hiztunen kopurua %95,65koa da (2001).

## Parrokiak 
thumb|center|300px|Redondela udalerriko parrokien mapa.
* Cabeiro (San Xoán)
* Cedeira (Santo André)
* Cesantes (San Pedro)
* Chapela (San Fausto)
* Negros (Santo Estevo)
* Quintela (San Mamede)
* Reboreda (Santa María)
* Redondela (Santiago)
* Saxamonde (San Román)
* Trasmañó (San Vicente)
* Ventosela (San Martiño)
* Vilar de Infesta (San Martiño)
* O Viso (Santa María)

## Iruditegia 

Fitxategi:Cesantes, Redondela. Galiza.jpg|Cesantes parrokiako ikuspegia gauez
Fitxategi:Chapela-casco-urbano-puente-rande.jpg|Chapelako herrigunea
Fitxategi:Chapela-autopista-ap9-hacia-vigo.jpg|Chapelatik Vigora doan autobidea
Fitxategi:Chapela-puerto-deportivo.jpg|Chapelako kirol portua

## Ikus, gainera 
* Galiziako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Redondelako udal webgunea  
* Redondelako turismo bulegoaren webgunea  
* Redondela udalerriko historia