open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ilargi Gorostegi Andueza

**Ilargi Gorostegi Andueza** Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta ikertzailea da  

## Bizitza 
### Formakuntza 
Doktorea Cum Laude nazioarteko aipamenarekin eta doktoretza sari bereziarekin (2019), eta Gorputz Hezkuntzaren eta Kirolaren Zientzietan (CCAFyD, EHU) lizentziatua sari bereziarekin (2012). Nutrizio eta Osasuneko Masterra (2013, EHU) eta Bigarren Hezkuntzako, Batxilergoko eta Lanbide Heziketako Irakasleen Prestakuntzako Unibertsitate Masterra (2018, Valentziako Unibertsitate Internazionala - VIU) ditu. Doktore-tesia: “Efectos de diferentes programas de ejercicio físico en personas con hipertensión primaria y sobrepeso/obesidad: EXERDDIET-HTA”. Ikerketa-egonaldiak Gloucestershireko Unibertsitatean (2016, Erresuma Batua) eta Birminghamgo Unibertsitatean (2017, Erresuma Batua) .
* *Independent and combined influence of the FTO rs9939609 and MC4R rs17782313 polymorphisms on hypocaloric diet induced changes in body mass and composition and energy metabolism in non-morbid obese premenopausal women*. Idoia Labayen Goñi, J. Margareto, Sara Maldonado Martín, Ilargi Gorostegi Anduaga, Maitane Illera, María Medrano Echeverría, Lurdes Barrenechea, E. Larrarte. *Nutrición hospitalaria: Órgano oficial de la Sociedad Española de Nutrición Clínica y Metabolismo (SENPE)*, Liburukia 31,  5 zk. (2015ko maiatza), 2015, or. 2025-2032
* *Efectos de diferentes tipos de ejercicio físico aeróbico con intervención nutricional en la tensión arterial, masa y composición corporal y condición cardiorespiratoria en personas con sobrepeso e hipertensión primaria*. Aurre azterketa. Ilargi Gorostegi Anduaga, Idoia Labayen Goñi, Javier Pérez Asenjo, M. Illera-Villas, Sara Maldonado Martín. *Revista andaluza de medicina del deporte*,  1888-7546, Liburukia 8, 1 zk., 2015, or70

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Menopausia ostean ariketa fisikoak osasun sexualean lagun dezake Berria, 2026.03,14
Geruza fineko kromatografia

**Geruza fineko kromatografia** (**TLC**) nahaste ez-lurrunkorretan osagaiak bereizten dituen kromatografia-teknika da.

Solido ez-erreaktibo batez osatutako TLC xafla baten gainean egiten da, material adsorbatzailearen geruza fin batez estalia. Horri f*ase geldikorra* deitzen zaio.] Lagina xaflan jartzen da, eta xafla hori *fase mugikor* (edo eluitzaile) deritzon disolbatzaile edo disolbatzaile-nahaste batekin eluitzen da. Ondoren, disolbatzaile hori xalfan gora mugitzen da,  kapilaritatez. Kromatografia guztiarekin gertatzen den bezala, konposatu batzuk gehiago erakartzen ditu fase mugikorrak; beste batzuk, berriz, gehiago erakartzen ditu fase geldikorrak. Beraz, konposatu diferenteek TLC xaflan gora abiadura desberdinetan mugitzen dira eta separatu egiten dira. Kolorerik gabeko konposatuak ikusteko, plaka UV argipean behatzen da. Fase geldikor eta mugikor desberdinak probatzea beharrezkoa izaten da ondo definitutako eta bereizitako orbanak lortzeko.

TLC azkarra eta sinplea da, eta sentikortasun handia ematen du nahiko kostu txikiarekin. Erreakzioaren aurrerapena monitorizatu, nahaste bateko konposatuak identifikatu, purutasuna zehaztu edo konposatu kantitate txikiak araztu ditzake.

TLCaren prozesua paper-kromatografiaren antzekoa da baina saio azkarragoak, banaketa hobeak eta fase geldikor desberdinen arteko aukeraketa eskaintzen ditu.
thumb|350x350px|Tintaren osagaien banaketa geruza fineko kromatografiaz

## Prozedura 
Xafla in situ presta daiteke zurgatzaile inerte bat, igeltsua esaterako, beirazko edo plastikozko lamina baten gainean paratuta. Dena den, xafla komertzialen eskaintza ugaria dago.

Hodi kapilar bat usatuz, laginaren disoluzio kontzentratu baten kantitate txiki bat kokatzen da TLC xafla baten beheko ertzetik gertu. Disolbatzailea lurruntzen uzten da, aurrera segitu baino lehen.

Bien bitartean errebelatze-ontzia prestatzen da, hots, disolbatzaile edo disolbatzaile-nahaste egoki batez 1 cm-ko altueraraino betetako ontzi tapaduna.

TLC xafla ontzian sartzen da. Ontzia estali egiten da disolbatzailea ez lurruntzeko. Disolbatzaileak xaflatik gora migratzen du kapilaritatez, laginarekin topo egiten du , eta plakan gora garraiatzen du (lagina eluitzea esaten zaio). Disolbatzailea plakaren goiko aldera iritsi aurretik, plaka ontzitik ateratzen da.

Xaflako disolbatzailea lurrintzen uzten da eta hainbat moldez analizatzen da: orbanen koloreak begiratuz, errebelatzailea erabiliz, argi ultramorez eta beste teknika batzuen bidez.

Analizatu behar den laginaren izaeraren arabera aukeratzen da baliatuko den eluitzailea: petrolio eterra, dietil eterra, kloroformoa, etil azetatoa, ziklohexanoa, piridina edo besteren bat. 

## Erreferentziak
The Testament of Ann Lee

***The Testament of Ann Lee*** () 2025eko Mona Fastvold norvegiar zinema zuzendariaren film dramatiko musikala da.

## Sinopsia 
1736. urtean jaio zen Ann Lee, Manchesterren. Gorroto handia zien sexuari, alkoholari, desberdintasunari eta bizitza urbanoari. Hala, 22 urte zituela, Wardley elkarte kuakeroa ezagutu zuen; elkarte horretako kideek uste zuten Jaungoikoa maskulinoa zein femeninoa izan zitekeela. Gainera, Mesiasek bigarren etorrera modu femeninoan gorpuztuko zuela ere bazioten.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
L'Inconnu de la Grande Arche

'''''L'Inconnu de la Grande Arche''''' 2025eko Stéphane Demoustier frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
1983. urtean dago girotuta filma. Frantziako Gobernuak historiako arkitektura txapelketarik handiena antolatu du. Irabazlea gizon ezezagun bat da: Johan Otto von Spreckelsen, Kopenhageko arkitekturako irakasle bat. Ordura arte, arkitekto horrek lau eraikin besterik ez zituen eraiki: bere etxea eta hiru kapera txiki.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eagles of the Republic

***Eagles of the Republic*** 2025eko Tarik Saleh suediar zinema zuzendariaren thriller politikoa da.

## Sinopsia 
George Fahmy Egiptoko aktorerik maitatuena da. Orain, presiopean ikusten du bere burua; izan ere, herrialde hartako goi kargudunek eskatutako film bateko protagonista izateko eskatu diote. Gogoz kontra, baina onartu du rola, eta herrialdeko pertsona boteretsuenen parte izaten lagunduko dio.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victor comme tout le monde

***Victor comme tout le monde*** 2026ko Pascal Bonitzer frantziar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Oholtza gainean ez dagoenean, triste pasatzen du eguna Robert Zucchini aktoreak. Hitzei dien maitasuna transmitituz, gauero-gauero antzokia betetzen du. Une batean, baina, haren alaba berriz agertu da bere bizitzan; ez du hazten ikusi.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirinalak

**Kirinalak** edo **Kirinaliak (Quirinales)** Antzinako Erroman ospatzen ziren jaiak ziren, martxoko Kalenden hamahirugarren egunean, hau da, otsailaren 17an, erromatar jainko zaharrenetako bati, Kirinori, eskainiak. Numa Pompiliok sortu zituen festak.

Jai horiek, nolabait, Curiaren jurisdikziotik ihes egiten zuten, hau da, klanen edo gentes ordenamendutik kanpo zeuden. Horien garapenak, pixkanaka erromatarrak kurien batzarretatik (*comitia curiata)* herri-batzarretara (*comitia tributa*) eraman zituen prozesuaren parte izan zen. Izan ere, herriaren babeslea zen Kirino jainko zen.n.

Jainko honi eskainitako egunean, "zereal alearen lehen txigortzearen" erritua ospatzea zilegi zen, aurretik egin ez zutenentzat. Besteek bere kuriak agindutako egunean egiten zuten. Horrela, zabarkeriagatik edo beren borondatez, edozein arrazoirengatik, kuriaren ordenaren kontra joan zirenek (zorotzat joak ordenaren beraren arabera) erlijioaren alorrean erremediatu zezaketen, Kirino jainkoarengan "babeza hartuta".

"Zoroen (edo ergelen) festa" (*stultorum feriae*) ere izena eman zioten jaiari, Fornacalia jaien (labeen jaia) azken egunean ospatzen zena, eta denborarekin kristau inauterietan eraldatua izango zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fornacalia

thumb|Gari ogiak labean erretzen.
**Fornakaliak** erromatarrek ospatzen zituzten "labeen jaiak" ziren. Erromatarrek garia, eho aurretik labeetan lehortutakoa, eskaintzen zuten sakrifizioetan. Plinio Zaharraren idatziaren arabera Numa Pompilio errege sabinarrak (753-673 BC) sortu zituen, eta otsailaren 18an ospatzen ziren, Fornace edo Fronax delako jainkosaren omenez, gizakiei labeen erabilera irakasteagatik eskerrak emateko. 

Garia eho aurretik, labearen beroarekin lehortu eta txigortzen zuten. Prozesu hori ondo ateratzea garrantzitsua zen eta lehen garaietan, labe primitiboagoekin, ez zen kontu erraza. Sarritan alea erreta edo txigortu gabe geratzen zen, eta hori hondamendia zen. Hori dela eta, jaialdiak alea babestea eskatzen zion jainkosari.

### Egutegia 
[thumb|Labe batean ogia egiten. Birsortzea aktoreen bidez [Augusta Raurica|Augusta Rauricanko jaialdi erromatarrean, 2013ko abuztuan.]]
Egutegian jai aldakorra zen eta urterokoa, data zehatzik ez bazuen ere. Apaiz berezi batek, *curio máximus* *(kurien apaiza)* ezartzen zuen data urtero, betiere otsaileko lehen hamabostaldian. Hiritarrak  kuriatan banatuta zeuden, eta kuria  bakoitzak bere apaiza zuen, -*flamen* *curiales* – aipatu dugun *curio máximus* apaizaren agindupean zegoen "*curio*" txikiagoa.

*Kurien apaiz nagusiak* kuria bakoitzerako data eta ordua ere izendatzen zituen, eta ez ziren berdinak kuria guztientzat. Erromako foroan, zurezko oholtxo batzuen bidez, kuria bakoitzari esleitutako datak erakusten ziren, eta denak otsailaren lehen hamabostaldian eginten ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Flude, Kevin (2026ko otsailaren 17a) The Festival of Fools, Fornacalia and Fornication February 17th, *And Did Those Feet The Past brought to Life*
Desgarrada

**Desgarrada**, baita ere **Cantares ao Desafio** zein **Cantigas à Desgarrada** deituak, Portugalgo abesti mota ezaguna da, non abeslariek inprobisatzen duten, elkarri erronka eginez eta erantzunez, normalean kontzertina baten soinuarekin lagunduta. 

Hitza baita fadoaren interpretazio modu bat definitzeko ere erabiltzen da, kasu honetan biola eta gitarra portugesarekin lagunduta. Fado horien interprete ospetsuak dira Fernando Maurício eta Vicente da Câmara. Desgarradak grabatu zituzten artisten artean, bestetik, Quim Barreiros, Augusto Canário edota Jorge Ferreira bezalako izenak aurki ditzakegu.

## Historia 
Jai-ospakizunekin lotuta, hala nola erromeriekin, azokekin, artoa zuritzearekin, arratsaldeko bilketekin, eta abar, edo abeslarien bilkurekin, desgarradak herrialde osoan entzun daitezke azkenean, nahiz eta tradizioak sakonagoak izan Trás-os-Montes, Minho probintzietan, Douro Litoral eta Beira Alta antzinako probintzietan.

Erronkek minutu asko irauten duten. Iseka eta madarikazioak, maitasuna eta gorrotoa, fedea eta karitatea bezalako gaiak jorratzen dira, errimak inprobisatuz eta beste abeslariari txantxetan erantzunez.

2005ean, "Cantares ao desafio" edo "Galegas regueifas" izeneko doinuak "Galiziako-Portugaldar Ahozko Tradizioa" kontzeptuan Gizateriaren Ondare Kultural Ukiezin gisa aitortzeko eskaeraren parte izan ziren. UNESCOk eskaera hau baztertu zuen, zabalegia zela uste baitzuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bertsolaritza

## Kanpo estekak 
* :Tatiana Oliveira eta Joao Oliveiraren desgarrada Youtuben.
Iracema Guimarães Vilela

**Iracema Guimarães Vilela** (Florentzia, 1875eko azaroaren 1a – Rio de Janeiro, 1941eko apirilaren 8a), ***Abel Juruá*** izengoitiaz ere ezaguna, brasildar idazle, kronikagile eta teatrologoa izan zen.

## Bizitza 
Iracema Guimarães Vilela Florentzian jaio zen 1875eko azaroaren 1ean. Bere aita Luís Guimarães Júnior poeta zen, Brasilgo Letren Akademiaren sortzaileetako bat, eta ama, Cecília Canongia Guimarães, 1882an hil zen, 30 urte baino ez zituela. Luís Guimarães Filho poetaren arreba zen. Amaren heriotzaren ondoren, Iracema eta familiako beste seme-alabak amonaren zaintzapean utzi zituzten Portugalen, eta uste da egileak bere gaztaroaren zati bat han eman zuela. 

Brasilera itzuli zenean, Iracemak –José de Alencarren pertsonaia ospetsuaren izenkideak– idazleekin harremanetan jarraitu zuen. Machado de Assisen biografian, Lúcia Miguel Pereirak aipatu zuen «Abel Juruá idazlea» izan zela Machadok izan zituen azken bisitarietako bat, bere etxetik jada irteten ez zenean. 

Gastão de Azevedo Vilela ingeniariarekin ezkondu zen 1901eko ekainaren 26an. 

## Lanak 
Iracema Guimarães Vilela egile oparoa izan zen eta eleberri luzeak zein laburrak, ipuinak, kronikak eta antzezlanak idatzi zituen, gehienak Abel Juruá izengoitipean. *O Paiz*, *O Globo*, *O Malho*, *Correio da Manhã*, *Fon Fon* eta *Revista da Semana* egunkari eta aldizkarietan ere kolaboratu zuen.
* *Nhonhô Rezende* (1918, eleberria)
* *Uma aventura* (1925, eleberria)
* *A veranista* (1920 eta 1921, eleberri laburra)
* *A hora do chá* (1926 eta 1933, antzezlana)
* *Asas partidas* (1928, eleberria)
* *Luiz Guimarães Júnior* (1943, biografia)
* *A senhora condessa* (1939, eleberria)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Fabry

**Jean Fabry** politikari eta militar frantziarra izan zen. 

## Biografia 
Lehen Mundu Gerran Frantziako Armadan aritu zen, eta Ohorezko Legioko ofizial bihurtu zen bere zerbitzuagatik. Diputatuen Ganberako kide izan zen 1919tik 1936ra, Seine konderrian. Ondoren, Frantziako Senatuan kide izan zen 1936tik 1945era, Doubs konderrian. Kolonietako ministroa ere izan zen 1924ko martxoaren 29tik ekainaren 14ra, eta Defentsa Nazionaleko eta Gerrako ministroa 1934ko urtarrilaren 30etik otsailaren 4ra, eta 1935eko ekainaren 7tik 1936ko urtarrilaren 24ra Ohorezko Legioko ofizial nagusi bihurtu zen 1939an.

1940ko uztailaren 10ean, Philippe Pétain mariskalak zuzendutako kabineteari konstituzio berri bat idazteko baimena ematearen alde bozkatu zuen, horrela Frantziako Hirugarren Errepublika amaituz eta Vichyko Frantzia ezarriz. 1941eko urtarrilean, Vichyko Frantziako Kontseilu Nazionaleko kide izendatu zuten.

## Kanpo estekak
Dave (filma)

***Dave***, 1993ko Ivan Reitman kanadarrak zuzendutako komedia film bat da. Kevin Kline, Sigourney Weaver. Frank Langella, Kevin Dunn, Laura Linney, Ving Rhames, Charles Grodin eta Ben Kingsley aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Dave Kovic (Kevin Kline) izaera jatorreko estatubatuar herritar arruntak Bill Mitchell AEBetako presidentearekin antza fisiko handia du. Hark presidente karguan jarraitzeko erabat desgaitua eta koman uzten duen odoljario bat jasatean, haren Bob Alexander (Frank Langella) eta Alan Reed (Kevin Dunn) aholkulari zitalak karguaz jabetzeko konspirazio politikoa burutu eta Dave Kovicen antzetasuna baliatuz berau presidentea ordezkatzeko aukeratuko dute, kontrolpean izan eta hura maneiatuatzeki gizaseme erraza izango delako ustez. Bestalde, AEBetako presidentearen emaztea eta Lehen Anderea den Ellen Mitchell (Sigourney Weaver) hasiera batez egoera honi buruz ezjakitun izan arren bere senarraren bapateko izaera aldaketaren ondorioz susmatzen hasiko da.

## Aktoreak 
* Kevin Kline: Dave Kovic / William Harrison Mitchell, AEBetako presidentea
* Sigourney Weaver: Ellen Mitchell
* Frank Langella: Bob Alexander
* Kevin Dunn: Alan Reed
* Ving Rhames: Duane Stevenson
* Ben Kingsley: Gary Nance, AEBetako presidenteordea
* Charles Grodin: Murray Blum
* Faith Prince: Alice
* Laura Linney: Randi
* Tom Dugan: Jerry
* Stephen Root: Don Durenberger
* Ralph Manza: Etxe Zuriko bizargilea
* Bonnie Hunt: Etxe Zuriko bira-gidaria
* Anna Deavere Smith: Travis andrea
* Charles Hallahan: Polizia
* Stefan Gierasch: Ordezkarien Ganberako gehiengoaren burua

### Kameoak 
;Politikariak
* Chris Dodd senataria
* Tom Harkin senataria
* Howard Metzenbaum senataria
* Abner Mikva epailea
* Tip O'Neill, Ordezkarien Ganberako bozeramailea
* Paul Simon senataria
* Alan K. Simpson senataria

;Hedabideetako jende ezaguna
* Fred Barnes
* Eleanor Clift
* Bernard Kalb
* Larry King
* Michael Kinsley
* Morton Kondracke
* Jay Leno
* Frank Mankiewicz
* Chris Matthews
* John McLaughlin
* Robert Novak
* Richard Reeves
* Arnold Schwarzenegger
* Ben Stein
* Oliver Stone
* Kathleen Sullivan
* Jeff Tackett
* Helen Thomas
* Nina Totenberg
* Sander Vanocur
* John Yang

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Luciana de Abreu

**Luciana Maria de Abreu** (Porto Alegre, 1847ko uztailaren 11 – *ibidem*, 1880ko ekainaren 13a) brasildar poeta eta irakaslea izan zen. Emakumearen emantzipazioaren aldeko borrokalari aitzindaria ere izan zen Hegoaldeko Rio Granden.

## Bizitza 
Jaio eta gutxira Porto Alegreko Errukiaren Etxeko haurrentzako tornuan abandonatua izan eta gutxira, Gaspar Pereira Vianak eta haren emazteak adoptatu zuten. Haien familian hazi zen eta 1867an João José Gomes de Abreurekin ezkondu zen. Bi seme-alaba izan zituen, Maria Pia eta Teófilo. Ondoren, 1869an sortutako Eskola Normalean sartu zen, eta graduatu ondoren probintziako irakasle lanbidean sartu ahal izan zen.

Idazle gisa, kultur zirkulu eta literatura topaketetan nabarmendu zen, Partenon Literário elkartean sartzeko gonbidapena jaso baitzuten. Literatura elkarte batean sartu zen lehen emakumea izan zen Brasilen, baita bere ideiak –emakumeen emantzipazioarena barne– adierazteko tribunara igo zen lehen emakumea ere. Hogeita hamabi urte zituela hil zen, tuberkulosiak jota.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Minabeko ikastetxeko sarraskia

**Minabeko ikastetxeko sarraskia** AEBk bonbardaketaz zibilen kontra eginiko hilketa izan zen, 2026ko otsailaren 28an gertatua. Erasoak lehen hezkuntzako Xajareh Tayyebeh ikastetxea suntsitu zuen, Minab-en kokatua, Iran hegoaldeko Hormozgan probintzian. 2026ko Irango krisiaren hasieran jazo zen, misilez Ali Khamenei erail egun berean.   

Lekukoen arabera, ikastetxeak hiru ukaldi jasan zituen, eta ikastetxeko sabaia gainera etorri zitzaien. Ondorioz, bertako 180 pertsona inguru hil ziren, gehienak emakumezko eskolaumeak. Analistek egiaztatu zuten AEBk egin zuela, Tomahawk misilak baliatuz. Aste batzuen ondotik, gutxienez 168 hildakoren datua eman zen. AEBko armadak berak zabaldu zuen «erantzukizuna izan dezaketela».   

Gerra horretan zibilen kontra egin eraso larrienetako bat izan da. Martxoaren hondarrean, NBEk adierazi zuen Minabeko hilketa «gerra krimen bat» izan zitekeela, eta AEBri eskatu zion plazaratu zitzala bonbardaketa horri buruzko bere ikerketaren emaitzak. Adituen arabera, adimen artifizialaren oker bat izan daiteke erasoaldi horren eragilea, AEBk bitarteko hori erabili baitzuen bere erasoen jomugak hautatzeko.    

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Israel-Palestina gatazka (2023-2026)
* Jabaliako azokako sarraskia (2023)

## Kanpo estekak 
* Minabeko ikastetxeko erasoa iruzurtzat jotzeko ahalegina (RTVEren informazioa)
Eye of the Needle (filma)

***Eye of the Needle***, , 1981eko Richard Marquand galestarrak zuzendutako thriller eta espioitza film bat da. Ken Follett galestar idazlearen *1978ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Donald Sutherland, Kate Nelligan, Ian Bannen eta Christopher Cazenove aktoreek antzeztu zuten. Miklós Rózsa hungariar-estatubatuar musikagileak soinu banda konposatu zuen.

## Argumentua 
1940, Londres, Bigarren Mundu Gerra garaian, Londres, año 1940, Henry Faber (Donald Sutherland) gizasemea hiriko ostatu-etxe batean bizi da. Gau batez, Garden andrea (Barbara Ewing) ostatuaren jabeak Faberren gelara igo eta irrati-trasmisore bat maneiatuz harrapatuko du, honela alemaniarrek Ingalaterra inbaditu ahal izateko Hirugarren Reichera informazioa igortzen duen "Orratza" ezizena eta izaera hotz, kalkulatzaile eta ankerradun espioi nazi bat dela jabetuz.

## Aktoreak 
* Donald Sutherland: Henry Faber
* Kate Nelligan: Lucy Rose
* Ian Bannen: Godliman inspektorea
* Christopher Cazenove: David Rose
* Stephen MacKenna: Tenientea
* Philip Martin Brown: Billy Parkin
* George Belbin: Lucyren sita
* Faith Brook: Lucyren ama
* Barbara Graley: Daviden ama
* Arthur Lovegrove: Peterson 
* Barbara Ewing: Garden andrea
* Patrick Connor: Harris inspektorea
* David Hayman: Canter 
* Alex McCrindle: Tom
* John Bennett: Kleinmann
* Sam Kydd: Itxitura zaindaria
* John Paul: Etxe Zaintza kapitaina
* Bill Nighy: Blenkinsop, eskuadroi burua
* Jonathan Halley eta Nicholas Haley (bikiak): Jo (David eta Lucyren semea)
* Allan Surtees: Terry kolonela
* Rik Mayall: Treneko marinela
* Rupert Frazer: Muller

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Rudyard Kipling's Jungle Book

'''''Rudyard Kipling's Jungle Book'''*, 1942ko Zoltan Korda hungariarrak zuzendutako abentura eta ekintza film bat da. Rudyard Kipling angloindiar idazlearen *Oihaneko liburua'' (1894) liburuan oinarritua dago. Sabu, Joseph Calleia, John Qualen, Frank Puglia, Rosemary De Camp, Patricia O'Rourke eta Ralph Byrd aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
XIX. mendearen amaieraldera, Britainiar Raja, Mowgli, oihanean abandonatutako ume bat da, bertako animalia artean hazia.

thumb|center|thumbtime=10|upright=1.5|*Oihaneko liburua* filmaren hasiera ikusgai.

## Aktoreak 
* Sabu: Mowgli
** Daniel Valdez eta David Valdez: Mowgli kumea
* Joseph Calleia: Buldeo
* John Qualen: Bizargina
* Frank Puglia: Aditua
* Rosemary DeCamp: Messua
* Patricia O'Rourke: Mahala
* Ralph Byrd: Durga
* Jack Mather: Rao
* Faith Brook: Britainiar magistratuaren alaba
* Noble Johnson: Sikh
* Mel Blanc: Kaa, Anai Grisa
* Martha Wentworth: Txano Txuri

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Giuseppina Projetto

**Giuseppina Projetto**, **Frau** alarguna (La Maddalena, Italia, 1902ko maiatzaren 30a – Montelupo Fiorentino, Italia, 2018ko uztailaren 6a) italiar ehun urtedun emakumea, 116 urte eta 37 egun bizi izan zena. 1902. urtean jaiotako azken pertsona izan zen hiltzen.

Hil zen unean, munduan bizi zen bigarren pertsona zaharrena zen Chiyo Miyako japoniarraren atzetik, 16 egun geroago hil zena, eta Italian jaiotako hirugarren pertsona zaharrena (seigarrena Europan), Emma Morano eta Marie-Josephine Gaudetteren ondoren. Italiako zaharrena izan zen 2017ko uztailaren 13an, Marie-Josephine Gaudette hil ostean eta Europako zaharrena 2017ko abenduaren 15ean, Ana María Vela Rubio espainiar jostuna hil ostean. 

## Bizitza 
### Familia 
La Maddalena udalerrian jaio zen, baina jatorriz siziliarra zen: bere amaren aldeko aitona Siziliatik etorria zen Giuseppe Garibaldiren espedizioarekin bizitzera. Aita, Cicillo Projetto, jatorriz Sciacca-koa zen, eta Sardinian soldadukan egon zen garaian ezagutu zuen ama.

Gurasoak hil ostean, barnetegi batean sartu zuten, eta bertan bizi izan zen lau ahizpekin, adina bete zuen arte. 1946. urtean Giuseppe Frau-rekin ezkondu zen, hiru seme-alaba zituen alargun batekin. Semeetako batek Montelupo Fiorentinora jarraitu zion, lan-kontuengatik lekuz aldatu zen eta. Bere semea 39 urterekin hil zen Donoratico hondartzan, igerilari batzuk itotzetik salbatzen saiatu zenean. Giuseppina Projetto, errainarekin eta bilobekin batera, Montelupoko etxean bizitzen jarraitu zuen.

## Adin errekorrak 
* 1902. urtean jaiotako azken pertsona izan zen hiltzen.
* 2017ko uztailaren 13an, Italiako pertsona zaharrena
* 2017ko abenduaren 15ean, Europak pertsona zaharrena
* 2018ko uztailaren 6an hil zenean, Italian jaiotako hirugarren pertsona zaharrena.
* 2018ko uztailaren 6an hil zenean, Europan jaiotako seigarrena pertsona zaharrena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Bizirik dauden munduko pertsonarik zaharrenak
Marie Louise Meilleur

**María Luisa Febronia Meilleur**, sortzez **Chassé** (Kamouraska, Quebec, Kanada, 1880ko abuztuaren 29a – East Ferris, Ontario, Kanada, 1998ko apirilaren 16a) kanadar ehun urteduna izan zen, 117 urte bizi izan zena. 1997ko abuztuaren 4an, Jeanne Calment frantziarra hil ostean, une horretan munduan bizi zen pertsona egiaztatu zaharrena bihurtu zen. Meilleur egiaztatutako kanadarrik zaharrena eta historiako seigarren pertsonarik zaharrena izan zen, Jeanne Calment, Sarah Knauss, Kane Tanaka, Nabi Tajima eta Lucile Randonen atzetik.

## Bizitza 
### Familia 
Kamouraska konderrian jaio zen, Quebecen, eta bertan ezkondu zen bere lehen senarrarekin, Etienne Leclercekin, 1900ean. Senarra eta gurasoak 1911n eta 1912an hil ostean, Meilleurrek lau seme-alabetako bi bizirik utzi zituen 1913an eta Ontarioko mugara joan zen. Behin baino ez zen itzuli, 1939an, itzuli zen Quebec ingurura. 1915ean ezkondu zen Hector Meilleurrekin eta sei seme-alaba izan zituen. Bigarren senarra 1972an hil ostean, alaba batekin bizi izan zen lehenik, eta gero Corbeil-eko zaharren etxe batean. Izan zituen 12 seme-alabetatik, bera hiltzean lau baino ez ziren bizi. 85 biloba izan zituen, 80 birbiloba, 57 hereniloba eta lau hereniloben ume. Meilleurrek tabakoa erretzen zuen laurogeita hamar urterekin.

1997ko abuztuan, 122 urteko Jeanne Calment frantziarra hil ostean bizirik zegoen pertsonarik zaharrena bihurtu zen. 

### Heriotza 
1998ko apirilean East Ferrisen, Ontario, 117 urterekin odol-koagulu baten ondorioz hil zenean, bere haurretako bat ere zaharren etxe berean bizi zen, eta bere alaba zaharrenak, Gabrielle Vaughanek, 90 urte zituen. Bere bigarren senarrarekin batera lurperatu zuten Swishan, lehenago han bizi izan baitzen. Bera hiltzean Sarah Knauss estatubatuarra izan zen munduko pertsona zaharrena.

## Adin errekorrak 
* 1997ko abuztuaren 4an,  munduan bizi zen pertsona egiaztatu zaharrena.
* Kanadako egiazattutako pertsonarik zaharrena.
* Historiako seigarren pertsonarik zaharrena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zerrenda: Bizirik dauden munduko pertsonarik zaharrenak

## Kanpo estekak
Ana Aurora do Amaral Lisboa

**Ana Aurora do Amaral Lisboa** (Rio Pardo, 1860ko irailaren 24a – *ibidem*, 1951ko martxoaren 22a), ***José Anselmo*** eta ***Aura Lys*** izengoitiez ere ezaguna, brasildar irakasle, idazle eta aktibista izan zen.

## Bizitza 
Joaquim Pedro da Silva Lisboa merkatariaren eta Maria Carlota do Amaralen alaba, irakasle izateko amestu zuen gaztetatik. Bi urtez ikasi zuen Porto Alegreko Eskola Normalean eta 1883an graduatu zen, ikasgai guztietan nota onenak lortuz. Eskola publikoko irakasle gisa kontratatu zuten, baina geroago, Iraultza Federalistaren ondorioz, Júlio de Castilhosera lekualdatu zen. Hala ere, haserre, gutun bat idatzi zion probintziako presidenteari protestan. Harrezkero, bera eta bere haurrideak jazarri zituzten, *A Federação* egunkarian barne, eta ez ziren inoiz irakaskuntza publikora itzuli.

Helduentzako hezkuntza osagarriaren aitzindaria zen, eta Amaral Lisboa ikastetxea sortu zuen, Zamira eta Carlota ahizpekin batera. Berrogeita hamabost urte eman zituen irakaskuntzan, askotan ikasleak doan hartuz. Irakaskuntza adin aurreratuan utzi zuen, Zamira ahizparekin batera; ia itsu geratu zen eta ongintzaz bizitzen hasi zen. 1937an estatuko gobernuak bizitza osorako pentsioa eman zien, eta horri esker bizirauteko gai izan ziren. 1944an, ikasle ohi talde batek omendu zituen, plaza publiko batean busto bat jarriz.

*A Reforma* eta *Correio do Povo* bezalako egunkari eta aldizkarietarako artikuluak argitaratu zituen, baita *Minha Defesa*, *Preitos à Liberdade* eta *A culpa dos pais* liburuak ere, besteak beste. Bere ikasleentzako hainbat antzezlan ere idatzi zituen: *Não saber ler!*, *A culpa dos pais*, *As vítimas do jogo*, *Quem tudo quer…* etab. Benetako izenaz gain, José Anselmo eta Aura Lys izengoitiak erabili zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wilhelm Matthias Naeff

**Wilhelm Matthias Naeff** (Altstätten, 1802ko otsailaren 19a – Muri bei Bern, 1881eko urtarrilaren 21a) suitzar politikaria izan zen. Suitzsko Konfederazioko presidentea izan zen 1853an.

Zuzenbidea ikasi zuen Heidelbergeko Unibertsitatean eta Suitzara itzuli ondoren Sankt Gallen kantonamenduko gobernuko kide aukeratu zuten. Ez zuen esku hartu liberalen eta kontserbadoreen arteko gatazkan, garai hartan. 1848an hautatutako Suitzako lehen Kontseilu Federaleko zazpi kideetako bat izan zen, eta 27 urte eman zituen karguan. Posta, Merkataritza eta Aduanak, Trenbideak eta Finantza sailak zuzendu zituen.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1853an.
Iron Savior

thumb|300px|Iron Savior 2014ko Rock Hard Festivalean.

**Iron Savior** Hanburgon 1996an sortutako power metal banda alemaniarra da. Produkzioko eszenen atzean lanean hainbat urtez aritu ondoren, Piet Sielk multinstrumentista eta produktore/ingeniaria Kai Hansen bere taldekide ohiarekin eta Thomen Stauch orduko Blind Guardianeko bateria-jotzailearekin elkartu zen power metala zientzia fikziozko istorio baten kontzeptu aurreratu batekin lotuko zuen proiektu berri batean.

Iron Savior taldearen estreinako albumak hainbat disken bidez kontatuko zen istorioa sartu zuen, Iron Savior izeneko espaziontzi autokontzientea eta Atlantidako zibilizazio galduarekin zuen harremana aurkeztuz.

Kritikoek Iron Saviorren soinua eta Judas Priest, Iron Maiden edo Queensrÿche bezalako heavy metaleko talde klasikoetara egindako hurbilketa musikala alderatu dituzte.

## Gaiak 
Taldeak zientzia-fikziozko gaiak erabiltzen ditu bere letretarako inspirazio gisa. Abesti gehienek Atlantidako kontinente galduari lotutako espaziontzi bati ('Iron Savior') buruzko istorio landu bat kontatzen dute. Duela gutxi, gaien artean norberaren pertzepzioari eta askatasun-espirituari buruzko azterketak daude.

## Taldekideak 
Hauek dira:
* Piet Sielck - Ahotsa eta gitarra
* Jan-Sören Eckert - Baxua
* Joachim "Piesel" Küstner - Gitarra
* Patrick Klose - Bateria

### Kideohiak 
* Kai Hansen - Ahotsa eta gitarra (1996-2001)
* Jan-Sören Eckert - Baxua (1997-2003)
* Thomen Stauch - Bateria (1996-1998)
* Dan Zimmermann - Bateria (1997-1999)
* Andreas Kuck - Teklatuak (1998-2003)
* Yenz Leonhardt - Baxua
* Thomas Nack - Bateria

## Diskografia 
Hasieratik, Iron Saviorrek estudioko 15 album, hiru EP, hiru single eta zuzeneko album bat kaleratu ditu.

### Estudioko albumak 
* Iron Savior (1997)
* Unification (1999)
* Dark Assault (2001)
* Condition Red (2002)
* Battering Ram (2004)
* Megatropolis (2007)
* The Landing (2011)
* Rise of the Hero (2014)
* Megatropolis 2.0 (2015) birgrabazioa
* Live At The Final Frontier (2015) 
* Titancraft (2016)
* Reforged: Riding on Fire (2017)
* Kill or Get Killed (2019)
* Skycrest (2020)
* Reforged – Ironbound (2022)
* Firestar (2023)

### EPak 
* Coming Home (1998) (EP)
* Interlude (1999) (EP)
* I've Been To Hell (2000) (EP)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Iron Savior Youtuben.
Natalia Kaptelinina

**Natalia Olegovna Kaptelinina** (; Krasnoiarsk, 1984ko ekainaren 15a) errusiar politikaria da, Errusia Batua alderdiko kidea. 2024tik aurrera, Estatu-Dumako diputatua da.

## Bizitza 
Natalia Kaptelinina 1984ko ekainaren 15ean jaio zen Krasnoiarsken. 2006an, Krasnoiarskeko Metal Ez-Burdinazkoen eta Urrearen Estatu Unibertsitatean graduatu zen, Administrazio Publikoan espezializatuz. Krasnoiarskeko Administrazioko Finantza Sailean (2006), Step erakundean (2006tik 2007ra) eta SBS erakundean (2015etik) lan egin zuen. 2018an, Krasnoiarskeko Udal Kontseiluko diputatu eta Federazio Kontseiluko Legegile Gazteen Ganberako kide bihurtu zen. 2023an berriro hautatu zuten Udal Kontseilurako. Istripu baten ondorioz, gurpil-aulkia erabiltzen du. Pausoz Pauso Ametserantz proiektua sortu du, Krasnoiarskeko gimnasioak pertsona desgaituen beharretara egokitzea helburu duena.

2021ean, Estatu-Dumarako hauteskundeetan parte hartu zuen, Errusia Batuaren eskualdeko zerrendetako batean hirugarren postua lortuz. 2024ko ekainean, Estatu-Dumako diputatu kargua jaso zuen, Artur Txilingaroven heriotzaren ondoren hutsik geratu zena. Aurretik, txostenak zabaldu ziren eserleku hori Jelena Penzinari, Krasnoiarsk kraiko Legegintzako Batzarreko diputatuari, emango zitzaiola.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Temps

***Le Temps*** () Suitzako egunkari nagusienetariko bat da. Frantsesez argitaratzen dute eta Genevan du egoitza. Lausanan, Bernan eta Zurichen ere baditu bulegoak. Formatu ertaineko egunkaria da, eta egunean 35.667 aleko tirada du (2025).

Lehenengo alea 1998ko martxoaren 18an argitaratu zuten, antzinako *Journal de Genève et Gazette de Lausanne* eta *Nouveau Quotidien* bilduz. "Le Temps SA" editoreak argitaratzen du, 2021az geroztik Fondation Aventinusen jabetza nagusia dena. 2025ean, Fondation Aventinusek *Le Temps*en akzioen % 99,55 ditu, eta gainerakoa Le Monderena ( % 0,21) eta *Le Temps*en erredaktoreen eta langileen sozietatearena ( % 0,24) da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tove Linnea Brandvik

**Tove Linnea Brandvik** (Levanger, 1968ko azaroaren 15a) norvegiar politikaria da, Alderdi Laboristako kidea.

## Bizitza 
Tove Linnea Brandvik Levanger udalerrian jaio zen, Birger Bach zurginaren eta Olaug Langdal irakaslearen alaba. Bigarren hezkuntza Leirfjorden (1981etik 1984ra) eta Sandnessjøenen (1984tik 1987ra) egin zuen. Ondoren, 1987tik 1990era eta 1994tik 1997ra, Norvegiako Kudeaketa Eskolan ikasi zuen, Bergenen eta Trondheimen.

2002tik 2004ra bere tokiko alderdiko kapitulua zuzendu zuen, eta 2007tik Alderdi Laboristako batzorde zentraleko kidea da. Lindås udalerriko alkatea izan zen 2003tik 2007ra, eta ondoren batzorde exekutiboko udal kontseiluko kidea 2007tik 2011ra. 2005etik 2009ra eta 2009tik 2013ra Hordalandeko ordezkariorde gisa aritu zen Stortingen. Bigarren agintaldian ohiko eserlekua izan zuen, Anne-Grete Strøm-Erichsen Jens Stoltenbergen bigarren kabineteko kidea baitzen. Lan eta Gizarte Gaietarako Batzorde Iraunkorreko kidea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Las autonosuyas

***Las autonosuyas***, , 1983ko Rafael Gil espainiarrak zuzendutako komedia film bat da. Alfredo Landa, María Casanova, Manolo Codeso, Antonio Garisa, José Bódalo eta Ismael Merlo aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Egun batez, Rebollar de la Mata udalerriko Austrasigildo (Alfredo Landa) alkateak Serrano Autonomia Erkidegoa sortzea erabakiko du. Inguruko udalerrietako alkateek ideia hori begi onez ikusiko dute, autonomietako kontseilariek soldata onak, luxuzko auto ofizialak eta mota guztietako dietak izango baidituzte. Erkidego nagusienen berezko hizkuntza ere ezarriko du: "farfullo" delakoa.

## Aktoreak 
*Alfredo Landa: Austrasigildo, Rebollar de la Matako alkatea
*María Casanova: Inés, irakaslea eta Austrasigildoren emaztea
*Manolo Codeso: Cojoncio, Udaletxeko langilea
*Fernando Sancho: Bernardo, Gobernazio aholkularia
*Ángel de Andrés: Telesforo 
*Alfonso del Real: Mambrú, udaltzainen burua
*José Bódalo: On Luciano, Rebollar de la Matako Udaleko idazkaria
*Antonio Garisa: Kataluniako Generalitateko kontseilaria
*Ismael Merlo: On Ángel, erretiratutako kolonela
*María Paz Pondal: Nuria, Kataluniako Generalitateko kontseilariaren idazkaria 
*Elvira Quintillá: Faustina, supermerkatuaren jabea Paco el Ciruelo senarrarekin batera. 
*Ramón Lillo: Paco el Ciruelo, Faustinaren senarra
*Adrián Ortega: On Benigno, botikaria
*Tomás Blanco: Euskal enbaxadorea
*Pepe Ruiz: On Marceliano, herriko apaiza
*Rafael Hernández: José, kolonelaren laguntzailea
*Félix Dafauce: Marciano, estankoaren jabea
*Ricardo Palacios: Rafa, polizia lodia
*Carlos Lucas: Poli, polizia mehea
*Luis Barbero: Nicomedes padre, abeltzaina
*Juan José Otegui: Nicomedes hijo, abeltzaina
*Lola Lemos: Amona
*Ángel Ter: Bizilaguna, karabinero ohia
*Jesús Mostaza: Hautesmahai burua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hondarribiko San Gabriel ospitalea

**Hondarribiko San Gabriel ospitalea** 1849ko urriaren 20an Hondarribiko Udalean Ongintza Batzordea sortzeko erabakiaren ondorioz sortu zen. Aurretik, 1586. urtearen inguruan, ba omen zegoen, herri harresiz kanpo, San Bartolomeren babespean ezarritako ospitalea.

1849ko urriaren 20an, Leandro Souza eta Ladron de Gebara alkatearekin batera, Jose Joaquin Ollo (erretorea), Francisco Javier Zufiria, Angel Laborda, Sebastian Ayestaran, Jose Joaquin Casadevante eta Pablo Urrutiak, Espainiako erreginaren 1849ko ekainaren 20ko Dekretuan agindutakoa jarraituz, lehenengo Ongintza Herri Batzordea osatu zuten. 

1849ko abenduaren 24an, batzordea bildu zen Espainiako Gobernuari ospitalea jartzeko Kaputxinoen komentua eskatzea erabakitzeko.

Gipuzkoako Aldunditik hartutako idazki bati erantzunez, 1851ko otsailaren 12an Ongintza Batzordeak erabaki zuen ospitalean Herriko Ongintza Etxea sortzea, zeinak herriko behartsuei laguntza emango zien.

1866an, Karitatearen Alabaren kongregazioa, Ongintza Batzordearen gainbegiradaz, ospitaleko behartsuen zaintzaz arduratu zen.

1866an egindako arautegiaren 1. eta 2. arauek diote: 
1. araua, Hondarribiko San Gabriel Ospitaleak, aurrerantzean, hiri honetako behartsuei arreta eta ongintza-zerbitzuak emateko baliatuko da, beti ere, arautegi honetan ezarritako baldintzapean.
2. araua, San Gabriel Ospitale honen gobernu eta ardura, , 1849ko ekainaren 20ko Legearen arabera, Herri Ongintza Batzordeari dagokio, zeinaren arduradun nagusia hiri honetako Udala den.

## Erreferentziak
Pantaleon Gaztelumendi

**Pantaleon Inocencio Gaztelumendi Lekuona** (Hondarribia, 18885eko uztailaren 27a - Donostia, 1961eko abenduaren 21a) musikari eta musikagilea izan zen.

Pantaleon, 1912ko maiatzaren 15ean, Paulina Fernanda Feliciana Tebas Garmendiarekin ezkondu zen.

1927an, Donostiako Santa Zezilia abesbatza sortu zuen, eta, 1955eko urtera arte, bertako zuzendari izan zen.

## Erreferentziak
Ilberri (musika taldea)

thumb|Taldearen logoa.

**Ilberri** *Punk* eta Oi! estiloko musika-taldea da, Algortan (Getxo, Bizkaia) sortua. 2020ko hamarkadaren erdialdean eratu zen, 2024an edo, eta ordutik Euskal Herriko punk eszenaren erreferente nabarmenetako bat bilakatu da. Taldeak euskaraz sortutako musikaren bidez bere ahotsa plazaratzen du, eta bere jarduna estuki lotzen du herri-kulturarekin, tokian tokiko ohiturekin eta jai giroarekin.

## Historia 
### Hasiera eta lehen kontzertua (2024-2025) 
Taldeak Uribe Kostako kontzertu-zirkuituan eman zituen lehen urratsak, bereziki Algorta inguruko agertokietan. 2025eko uztailean San Ignazio Algorta jaietan parte hartu zuten, non Txosnak aretoan beste hainbat talderekin batera aritu baitziren. Udak aurrera egin ahala, taldearen presentzia gero eta nabarmenagoa bihurtu zen, bereziki Algortako Portu Zaharreko  jaietan (2025eko abuztua); bertan, Noran bezalako taldeekin batera agertu ziren karteldegian, tokiko punk eszenan oihartzun gero eta handiagoa eskuratuz.

### *Bizi Hil Arte* (2026) 
2026ko urtarrilean, Ilberrik beren lehen luzeko diskografikoa aurkeztu zuten, Bizi Hil Arte izenekoa (Bizi hil arte). Aurrerapena gisa, urtarrilaren 23an "Azken Guda" (Azken gerra) abestia argitaratu zuten, taldeak plataforma digitaletan eta sare sozialetan egindako promozioaren hasiera markatuz.

Albumak taldeak bere ingurua nola ulertzen duen islatzen duten abestiak ditu, Algorta auzoan egindakoa bezala, baita Oi! generoan ohikoak diren gai sozialen eta borrokalarien abestiak ere.

## Musika estiloa eta eragina 
Ilberriren estiloa *Street punk* eta Oi! generoen barruan kokatzen da, erritmo zuzenak, koreableak diren erreferaina eta gaia soziala, politikoa eta tokiko identitatea dituzte. Beren konposizioak osoa euskaraz egiten dituzte, euskal punk tradizioari jarraiki (Euskal Rock Radikala eta geroagoko mugimenduak). Taldea Algorta eszenarekin loturik dago, garai bereko taldeekin (adibidez **Arene 6**) eragina eta espazioak partekatuz.

## Diskografia 
### Estudio albumak 
* Bizi Hil Arte (2026)

### Single eta abestia nabarmenak 
* "Intro"
* "Azken Guda" (2026)
* "Odola Odol Truk"
* "Algorta"
* "Infernua"
* "Barne Barnetik"
* "Bizi Hil Arte"

## Kontzertuak 
2025eko abuztuaren 10a — Algortako Portu Zaharreko jaiak, Ilberri + Noran kontzertua, agertoki nagusian.

2026ko urtarrilaren 24a — Urdulizko Txiberri tabernako frontoian egindako elkartasun kontzertu batean parte hartu zuten, besteak beste Txapelpunk, Konorte eta Etsaiakeroak taldeekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Oi!
* *Street punk*.
* Euskal Herriko musika.
Lenago il (musika taldea)

thumb|Jendaurrekoa.

**Lenago il** Euskal Herrian sortutako punk rock eta hardcore punk musika taldea da. 2024. urtearen inguruan eratu zen Algortan (Getxo, Bizkaia), eta 2025ean kaleratu zuen bere lehen lan diskografikoa, *Ez Gara Isilduko*. Taldea bost kidek osatzen dute, haien abestiak euskaraz sortuak dira eta, oro har, gai sozial eta politikoak jorratzen dituzte, euskal punk musikaren tradizioarekin bat eginez.

## Historia 
### Sorrera 
Lenago Il taldea Euskal Herriko punk eszenaren baitan sortu zen 2024. urtearen inguruan. Gaur egungo gazte mugimenduarekin eta euskal kulturaren defentsarekin lotura estua izanik. Hasierako urteetan, taldeak kontzertu zirkuituan jardun zuen, bereziki Bizkaiko eta Uribe Kostako punk rock eszenari lotutako agertoki eta ekitaldietan.

### *Ez Gara Isilduko* (2025) 
2025ean taldeak bere lehen diskoa kaleratu zuen, *Ez Gara Isilduko* izenekoa. Lana **Rocking Loud Studio** estudioan grabatu zuten eta 2025eko ekainean argitaratu zuten plataforma digitalen bidez.

Diskoak zortzi abesti biltzen ditu, guztiak euskaraz idatziak eta punk musikaren tradizio kritikoarekin lotutako edukiekin.

Lan honek zortzi abesti biltzen ditu, guztiak euskaraz idatziak. Testuek izaera sozial eta politikoa dute, punk musikaren tradizio kritikoarekin bat eginez.

Diskoak honako abesti hauek jasotzen ditu:

* «Ez Gara Isilduko»
* «Basurde Rapatuak»
* «Gudari»
* «Lenago Il»
* «Gartxot Skins»
* «Ikasleon Barne Garrasia»
* «UK Tinko»
* «FCK SPN»

Diskoa 9744114 Records DK etxeak argitaratu zuen.

## Musika estiloa eta gaia 
Lenago Il taldearen musika punk rock eta hardcore punk generoetan kokatzen da. Bi estilo horiek erritmo azkarrak, gitarra distortsionatuak eta energia handiko interpretazioa uztartzen dituzte.

Taldearen abestiek, oro har, gai sozialak eta politikoak jorratzen dituzte, hala nola gazte mugimendua, erresistentzia soziala edo identitate kolektiboa. Letrak erresistentziaren, gazte mugimenduaren, klase borrokaren eta Euskal Herriaren askapena buruz hitz egiten dute.

Taldeak *Ez Gara Isilduko* izenburua hautatu zuen, isilaraziak ez izateko eta erresistentziaren aldarrikapena adierazteko.

## Diskografia 
### Estudio albumak 
* *Ez Gara Isilduko* (2025)

### Abestiak 
* "Ez Gara Isilduko"
* "Basurde Rapatuak"
* "Gudari"
* "Lenago Il"
* "Gartxot Skins"
* "Ikasleon Barne Garrasia"
* "UK Tinko"
* "FCK SPN"

## Kontzertuak eta jarduera 
Sortu zenetik, Lenago Il taldeak hainbat kontzertu eskaini ditu Euskal Herriko punk eszenan, batez ere Bizkaiko gaztetxe, areto eta jaialdietan.

* 2024ko uztailaren 27a — Algortako San Inazio jaiak, txosna-gunean emandako kontzertua.

* 2024ko irailaren 6a — kontzertua Bilboko Kafe Antzokian, Nazka taldearekin batera.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* "Lenago il!" (Sabin Aranaren olerkia).
* Lenago il, batailoia.
* Punk rock
* Hardcore punk
* Euskal Herriko musika
* Oi!
* *Punk*.
* Euskal Herriko musika.

## Kanpo estekak 
* Lenago Il -* Ez gara isilduko* (Master Osoa). YouTube. 2025eko ekaina.
* Lenago Il. Spotify. 2025.
* Lenago Il. Instagram (@lenago_il).
* Lenago Il - Gudari (Bagauda UK). YouTube. 2025eko ekaina.
Ron Delany

**Ronald Michael Delany** (Arklow, 1935eko martxoaren 6a – Dublin, 2026ko martxoaren 11) irlandar lasterkaria izan zen.

Sei urterekin, bere jaioterritik Sandymountera joan zen bizitzera familiarekin. Christian Brothers' O'Connell School-en eta Catholic University School-en hezi zen. Unibertsitatean Jack Sweeneyk entrenatu zuen. Ondoren, Vilanova Unibertsitatean ikasi zuen, Estatu Batuetan, eta Jumbo Elliottek entrenatu zuen.

Bere lehen lorpena 800 metroko lasterketaren finalera iristea izan zen 1954ko Europako Atletismo Txapelketan. 1956ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina irabazi zuen 1500 metroko proban, John Landy faboritoaren aurka. 1932tik Irlandako lehen txapeldun olinpikoa izan zen. Irlandak 1992 arte itxaron behar izan zuen urrezko beste domina olinpiko bat lortzeko.
Ondoren brontzezko domina irabazi zuen 1500 metroko lasterketan 1958ko Europako Atletismo Txapelketan. 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan 800 metroko proban final-laurdenetara iritsi zen.

1962an lehiaketatik erretiratu zen. Estatu Batuetan lan egin zuen Air Lingus konpainian. Bi hamarkadaren ondoren, Irlandan lan egin zuen Irish Ferriesen, eta 1988an marketin eta kirol aholkularitzako enpresa bat sortu zuen.

## Erreferentziak
Elorrioko Euzko Ikastola

alt=1933an Elorrion Euzko Ikastola Batzako txostgenean agertzen da|thumb|Elorrioko Ikastolaren inagurazioa eta bedeinkapena 1933.02.02
alt=Hermoso patio para el recreo para los escolares de la Escuela Vasca de Elorrio|thumb|Escuela Vasca de Elorrio inagurada en 1933

**Elorrioko Euzko ikastola** EIB  erakundearen eskola *agregatu* bat bezala izan zen "*Escuela Agregada de Elorrio*" izenarekin aurkitzen da izendatuta orduko egunkarietan.

1933ko otsailaren 1ean inaguratu zen eta *Beŕi-Otxoa antzokia*ren areto zabaletan kokatu zen.

Sabino Arana Fundazioan aurkitu daitezkeen Euzko-Ikastola-Batza erakundearenn dokumentuetan honela azaltzen dute irekierea ekitaldia: Bedeinkapen ekimenean **Jesus Zabala** jauna azaldu zen Bizkai-Buru-Batzaŕaren izenean eta **Cristobal Zenitagoya** herriko erakunde abertzaleen izenean. Amabitxia **Brigida Gonzalez Lasa de Lund** izan zen eta aitabitxia **Julian de Ariño**. Bedeinkapena apaiz lagunkidea zen Laŕanaga jaunak egin zuen.Irakaslea izan Federico Iturriaga Abadiñokoa eta Antoni Zenitagoya izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*Euzkadi Egunkariaren berria 1933ko Otsailaren 2an argitaratuta: https://liburutegibiltegi.bizkaia.eus/bitstream/id/81128/b11272144_1933_02_02.pdf
Dekagramo

**Dekagramoa** SI-aren masa-unitate bat da, kilogramo baten ehunena eta hamar gramoren baliokidea. Gramoaren lehen multiploa eta kilogramoaren bigarren azpimultiploa da.

Haren ikurra **dag** da.

## Baliokidetasunak 
D*ekagramoa* honek parekoa da:

* 10.000 mg
* 1.000 cg
* 100 dg
* 10 g
* 0,1 hg
* 0,01 kg

## Ikus 
* Nazioarteko Unitate Sistema
* Masa-unitateak
Miriagramo

**Miriagramoa** kilogramoaren lehen multiploa eta gramoaren laugarrena da. Miria edo *myria* multiploa SI-ak onartzen ez duenez, egokiagoa da **zentitona** deitzea, eta izen horrekin tona metrikoaren bigarren azpimultiplotzat hartzen da.

Zentitonaren ikurra **ct** da, eta miriagramoarena, berriz, **mag** (letra xehez).

## Baliokidetasunak 
1 *miriagramoa* edo *zentitona* honakoa da:

* 10.000 g
* 1.000 dag
* 100 hg
* 10 kg
* 1 mag
* 0,1 q
* 0,01 t

"Miriagramo" (mag) terminoa, "zentitona" (ct) baino erabiliagoa izan ohi da.

## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Unitate Sistema
* Masa-unitateak

## Kanpo estekak
Zoltan Korda

**Zoltan Korda**, jaiotze izenez **Zoltán Kellner** (1895eko maiatzaren 3a, Túrkeve, Austria-Hungariako Inperioa - 1961eko urriaren 3a, Hollywood, Kalifornia), jatorri hungariar eta juduko ingeles zinema gidoigile, zuzendari eta ekoizle bat izan zen.

Alexander Korda zinema zuzendari, ekoizle eta gidoigilearen anaia zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Hektogramo

**Hektogramoa** SI-ko masa-unitate bat da, kilogramo baten hamarrenaren baliokidea, baita ehun gramoren baliokidea ere. Gramoaren bigarren multiploa eta kilogramoaren lehen azpimultiploa da. Bere laburdura **hg** da.

## Baliokidetasunak 
*hektogramo bat honakoa* da:

* 100.000 mg
* 10.000 cg
* 1.000 dg
* 100 g
* 10 dag
* 0,1 kg

## Ikus, gainera 
* Nazioarteko Unitate Sistema
* Masa-unitateak

## Kanpo estekak
Bordon dantzaria (erraldoia)

Tolosako erraldoi eta buruhandien konpartsako erraldoia da. Tolosako euskal dantza tradizionaleko Bordon dantzako dantzaria irudikatzen du.
Hans Knappertsbusch

**Hans Knappertsbusch** (Elberfeld, 1888ko martxoaren 12a – Munich, 1965eko urriaren 25a) alemaniar orkestra-zuzendaria izan zen.

Umetan biolina eta gero korneta jotzen hasi zen eta hamabi urterekin institutuko orkestra zuzentzen zuen. Gurasoek Bonngo Unibertsitatera bidali zuten filosofia ikastera eta, aldi berean, orkestra-zuzendaritza ikasi zuen Koloniako Kontserbatorioan.

Elberfeld, Leipzig eta Dessauko orkesten zuzendari izan zen eta 1922an Bruno Walterren lekua hartu zuen Bavariako Estatu Orkestraren eta Bavariako Estatu Operaren musika zuzendaritzan. Richard Wagner, Anton Bruckner eta Richard Straussen lanen zuzendaritzagatik nabarmendu zen eta Walter Braunfels, Ermanno Wolf-Ferrari, Albert Coates, Jaromír Weinberger, Vittorio Giannini eta Hans Pfitznerren operak estreinatu zituen.

1933an naziek Knappertsbusch-en kontratua eten zuten, honek ez baitzuen Alderdi Naziarekin bat egin eta maiz kritikatu zuen erregimena. Bederatzi urte eman zituen Austrian, [[Vienako Estatu Opera]), Salzburg Mausikaldia eta Vienako Orkestra Filarmonika zuzentzen. Bigarren Mundu Gerraren amaieraren ondoren, Bayreutheko Musikaldian nabarmendu zen bereziki zuzendaritzan.