open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nerea Zusberro

**Nerea Zusberro Alberro** (Donostia, 1992) kirol kazetaritzako aditua eta esatari euskalduna da. Psikologia eta kazetaritzako ikasketak egin izan ditu, eta kirol prestakuntzan eta analisian lan egin izan du, bereziki futbolaren arloan. 

Futbol enternatzaile gisa, Touring klubaren emakumezkoen taldea zuzendu du.

2020ko hamarkadan ETB1eko futbol saioetan esatari izan da, eta Berrian ere idatzi du. Gazteleraz Radio Marca eta COPE irratietan agertu izan da iritzi-emaile gisa, eta Estudio Estadio saioan Teledeporte telebista espainiarrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leccinum versipelle

***Leccinum versipelle*** *Boletaceae* familiako onddoa da.

Sinonimoak: *Boletus testaceoscabrum*, *Trachipus testaceo-scabrum*, *Boletus rufescens*, *Leccinum testaceoscabrum*, *Boletus versipellis var. rufescens*, *Krombholzia aurantiaca f. rufescens*, *Leccinum aurantiacum*, *Krombholziella rufescens*, *Leccinum floccopus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 15 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikoa eta gero zabaldu samarra. Hori laranja bizi samarreko kolorekoa, uniformea. Ertza batzuetan laranja kolore gehiagorekin.

**Tutuak:** Luzeak, oinak eutsita. Zuri zikin kolorekoak edo grisaxkak.

**Poroak:** Txiki samarrak, biribilak. Grisak edo gris-oliba antzeko kolorekoak.

**Hanka:** 10 eta 15 cm bitarteko garaierakoa eta 3 eta 5 cm bitarteko diametrokoa. Luzea, oinarrira loditua, ia sabelduna. Hondo zimur zuri baten gainean ezkata beltzez estalia.

**Haragia:** Zuria, urdinez edo gorriz tindatzen da denean, trinkoa. Usaingabea eta zapore gozokoa.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Testaceo-scabrum* epitetoa latinetik dator, terrakota, adreilu esan nahi duen “testaceus” hitzetik. Bere koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Sarritan *Boletus rufus* delakoarekin nahasten da, oso antzekoak dira.

## Sasoi eta lekua 
Udan eta udazkenean. Urkien azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Mongolia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leccinum vulpinum

***Leccinum vulpinum*** *Boletaceae* familiako onddoa da.

Sinonimoak: *Boletus vulpinus*, *Leccinum aurantiacum var. vulpinum*, *Krombholziella vulpina*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 6 eta 20 cm bitarteko diametrokoa. Hemisferikotik ganbilera, erregularra, gainazal lehorra; arin belusatutik leun opakora; gorri-adreilu koloretik arrexka-gorriraino; kapelaren azala soberan eta itsatsia, zerrendekin.

**Tutuak:** Grisaxka argiak, gero gris-arrexkak arre-gorrixka kolorez lausotua, oso luzeak.

**Poroak:** Zuri-gris kolorekoak, zahartzean arrexkak, txiki samarrak, borobilduak.

**Hanka:** 6 eta 13 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa. Luzera ertainekoa, ia zilindrikoa, goian mehetua, batzuetan potxolo samarra (espezie honi dagokion taldearekiko), gris-arrexka-beltzaxka koloreko ezkata txikiz estalia; ia beti urdin ilunez lausotutako hondo baten gainean.

**Haragia:** Zurixka arrosa-gorrirantz poliki-poliki biratzeko joerarekin, batez ere hankan; usaingabea; zapore melekakoa.

**Etimologia:** *Boletus* terminoaren etimologia eztabaidagarria da. *Vulpinus* epitetoa latinetik dator, azeriena esan nahi duen, “vulpinus” hitzetik. Azeriaren larruaren antzeko kolore gorrixka duelako.

## Jangarritasuna 
Jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Egiazko *vulpinus* bada pinupean. Izan ere azkenaldia *Picea excelsa* azpian hazten denari *Boletus piceinus* izena eman zaio.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Alaska, Mexiko, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bixustiako tumulua

**Bixustiako tumulua** edo mairu baratzea Sarako monumentu megalitiko bat da.

### Tumulua, 
12 m-ko diametroa, 50 cm inguruko altueran. Lau harri periferiko harrespila bat egiteko aukera gogorarazten zuten, edo peristalito bat. 

### Eltzea 
Tumuluaren zentroan kutxa dolmenikoan atzemana izan da hileta kutxa edo hor eltzea. Barnean hil erautsa bada, hortik baditugu ddatu batzuk.

### Jacques Blot eta Bixustia 
1975 ean Jacques Blot  egin zuen indusketa arkeologikoa Bixustian.Bere indusketak eta gero *Bulletin du musée basque n 74* ean bere ikerketak argitaratu zituen.
Bernard Goity

**Bernard Goity** (Izpura, Nafarroa Beherea, 1926ko maiatzaren 15a – Kanbo, Lapurdi, 2024ko apirilaren 15a) Zuzenbide Kanonikoan doktorea (Tolosako Institutu Katolikoa), apaiza eta Baionako Andredena Maria katedraleko kapituluburua izan zen; *Herria* astekariko diruzain ohia ere bai. Euskaltzaindiak urgazle izendatu zuen 1983ko apirilaren 28an.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Stanhopea florida

***Stanhopea florida*** Amerikako orkidea espezie bat da. Ekuador eta Peru artean aurki daiteke.

## Iruditegia 

Image: Stanhopea florida Orchi 18761b.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucia Perotti

**Lucia Perotti** (Cremona, Italia, 1568ko azaroaren 18a - 1641) italiar maistra katolikoa izan zen, emaztea, familia ama, mistikoa eta, geroago, Beata Birjinaren Kongregazioaren sortzaile eta erlijiosoa.

## Biografia 
Lucia Perotti Cremonan (Italia) jaio zen 1568ko azaroaren 18an, nobleziaren familia batean. Bere gurasoak Giuliano Perotti eta Angela Tinti izan ziren. Bere lehen ikasketak angelikoak kongregaziokoen eskutik jaso zituen. Gaztetan, ama hil ondoren, Cremonako gazte batekin ezkondu zen, eta harekin Isabel izeneko alaba izan zuen. Senarra eta alaba txikia hil egin ziren eta aitaren etxera itzuli behar izan zuen. Hainbeste galera izan arren, Luzia ez zen inoiz bere zoriaz kexatu, eta beti ikusi zuen horretan Jainkoaren borondatearen asmo bat..

Bartolomeo Cambi fraide frantziskotarraren ahotik kristau fedearen funtsezko egiei buruzko sermoia entzun ondoren, bere noblezia-bizitzako harrokeriak alde batera utzi eta Jainkoari erabat bere burua eskaintzea erabaki zuen, karitate-lanen bidez. Bere bokazioa, Ama Birjinarekin izandako esperientzia mistiko batek berretsi zuen. Beste hiru emakumerekin Cremonako San Omobono elizan bizitzea erabaki zuen, 1610eko maiatzaren 6an. 1612ko otsailaren 2an, Giovanni Battista Brivio Cremonako gotzainak elkartea onartu zuen *elizbarrutiko zuzenbideko* kongregazio erlijioso gisa, eta horrekin hasi zen Beata Birjinaren Kongregazioa, neska txiroen hezkuntza eta kristau-heziketa helburu zuena. 1641ean hil zen bizitza heziketari eskaini ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanhopea pozoi

***Stanhopea pozoi*** Amerikako orkidea espezie bat da. Kolonbiako landare endemikoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Taylor

**Matthew Hillsman Taylor Jr.**, pofesionalki **Peter Taylor** bezala ezaguna (Trenton, Tennessee, 1917ko urtarrilaren 8a – Charlottesville, Virginia, 1994ko azaroaren 2a) estatubatuar idazlea izan zen.

Haurtzaroan Nashvillen bizi izan zen, 1932tik aurrera Saint Louisen eta 1935etik aurrera Memphisen. Unibertsitate ikasketak egin zituen Memphisen eta Ohion, eta garaiko idazle askoren laguna izan zen.

Askotan Hego hiritarrean kokatutako ipuinen egilea izan zen, bere historiari erreferentzia eginez. Erdi edo goi mailako pertsonaiek XX. mendeko aldaketa garaiei egin behar diete aurre.

1987an Pulitzer Saria Fikzioan irabazi zuen *A Summons to Memphis* eleberriagatik.

## Lanak 
### Ipuin bildumak 
* *A Long Fourth and Other Stories*, introduction by Robert Penn Warren, Harcourt, 1948.
* *The Widows of Thornton* (includes a play), Harcourt, 1954, reprinted, Louisiana State University Press, 1994.
* *Happy Families Are All Alike: A Collection of Stories*, Astor Honor, 1959.
* *Miss Leonora When Last Seen and Fifteen Other Stories*, Astor Honor, 1963.
* *The Collected Stories of Peter Taylor*, Farrar, Straus, 1969.
* *In the Miro District and Other Stories*, Knopf, 1977.
* *The Old Forest and Other Stories*, Dial, 1985.
* *The Oracle at Stoneleigh Court*, Knopf, 1993.

### Eleberriak 
* *A Woman of Means*, Harcourt, 1950; reprinted, Frederic C. Beil, 1983, Picador, 1996.
* *A Summons to Memphis*, Knopf, 1986.
* *In the Tennessee Country*, Knopf, 1994.

### Antzezlanak 
* *Tennessee Day in St. Louis*, Random House, 1959.
* *A Stand in the Mountains*, published in Kenyon Review, 1965; reprinted, Frederic C. Beil, 1985.
* *Presences: Seven Dramatic Pieces* (contains "Two Images," "A Father and a Son," "Missing Person," "The Whistler," "Arson," "A Voice through the Door," and "The Sweethearts"), Houghton, 1973.

## Kanpo estekak
Margie Moran

**María Margarita Morán eta Roxas de Floirendo,** ezaguna **Margie Morán** izenez (Manila, Filipinak, 1953ko irailaren 15a) filipinar modeloa da. Bakearen aldeko ekintzailea da, hala nola, Mindanaon. Ballet Philippines-eko presidentea ere bada. 1973ko Miss Unibertso lehiaketan koroa lortu zuen, Filipinak ordezkatuz.

## Biografia 
### Lehen urteak 
Margie Moran institutuan graduatu zen St. Theresa's College Maryknoll Collegen izan zen (gero Miriam College). Miss Unibertso edertasun-lehiaketarekin bat egin aurretik, Augie Cordero moda-diseinatzailearentzat lan egin zuen egun erdiko modelo gisa. Manuel Roxasen biloba da, 5. Filipinetako presidentea.

### Edertasun-lehiaketa 
1973an Miss Filipinetako lehiaketa irabazi ondoren, bere herrialdea Atenasko Grezian izatekoa zen Miss Unibertso lehiaketan ordezkatzeko eskubidea irabazi zuen. Moranek esan zuen lagun eta senitartekoek behin eta berriz errepikatzeagatik sartu zela lehiaketan. 19 urte eta 1,68 metroko edertasunak, azkenik, 1973ko Miss Unibertso titulua eman zion, Miss Fotogenia sariarekin batera. Miss Fotogenia ere irabazi duten lau Miss Unibertsoetako bat da, eta besteak Margareta Arvidsson, Janelle Commissiong eta Denise Quiñones dira.

## Miss Unibertsoren ondorengo bizitza 
Urtebeteko erreginaldia bete eta bi urtera, ezkondu eta Bostongo Unibertsitateko Maryknoll Collegen amaitu zuen Administrazio gradua, eta Londresko Unibertsitatean egin zuen masterra, Ekialdeko eta Afrikako Ikasketen Eskolak saritua. Zenbait enpresa pribatu zuzendu zituen, hala nola "Pearl Farm" resort konplexu turistiko bat Filipinetako Sámalen, Ipar Dávaon 1989tik 1994ra. "*Margie on Mindanao*" saioa aurkeztu zuen telebistan eta sari asko irabazi zituen film bat egin zuen, *Bagong Buwan*. Moran ezaguna da, halaber, bere gizarte- eta gizarte-lanengatik, batez ere bakea eta sostengua sustatzeko, Mindanao Batzordean Emakumeen Antolakuntzari buruz parte hartzeko eta, Habitat for Humanity Philippines-en enbaxadore-fideikomisario lanetan.

18 urterekin dantzari izateko grinak eta esperientziak artea eta kultura sustatzera bultzatu zuten Arte, Kultura eta Ekologiarako Filipinetako Hegoaldeko Fundazioarekin. Gero, Philippines Baleteko eragiketa orokorrak zuzentzen ditu.[ezkerrera|thumb|Miss Unibertso oroitzapenezko zigilua, [Margie Moran erdian|226x226px]]

## Bizitza pribatua 
Moranek 21 zituen Ipar Dávaoko Antonio R.  Floirendo, Jr. kongresukide filipinarrarekin ezkondu zenea, baina 30 urtez ezkonduta egon ondoren, banandu egin ziren. Bi alaba dituzte, Mónica Danielle eta Gabrielle Antoinette.

## Aintzatespenak 
* Miss Unibertsoren edertasun-lehiaketako filipinar irabazleen omenez egindako oroitzapenezko zigilua.
* 2021ean Asiako filiìnar eragilerik handiena.
* 2022an Asiako filipinar eragilerik handiena
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 1973ko Misioa
* Binibining Pilipinas Titleholders
Stanhopea stevensonii

***Stanhopea stevensonii*** Amerikako orkidea espezie bat da. Meta departamenduko Kolonbiako espezie endemikoa da.

## Ezaugarriak 
Giro beroetan, hezeetan eta, bereziki, zuzeneko argirik gabekoetan hazten da, 400 metroko altueran gutxi gorabehera. Loreak hori urre-kolorekoak dira, eta gorri iluneko puntu txikiak dituzte. 7 eta 8 cm artean neurtzen dute, bost eta zazpi arteko taldeetan infloreszentzia bakoitzean hazten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Marie Pohtamo

**Anne Marie Pohtamo**, ezaguna **Anne Pohtamo** edo **Anne Pohtamo-Hietanen** izenez (Helsinki, Finlandia, 1955eko abuztuaren 15a) Finlandiako edertasun erregina, modeloa eta aktorea da. 1975ean Finlandian Miss Unibertsoren koroa lortu zuen bigarren emakumea izan zen.

## Biografia 
Anne Marie Pohtamo, errusiar jatorriko familia bateloa da. 

### Miss Unibertso 
Pohtamok Miss Unibertsoren koroa irabazi zuen 1975ean El Salvadorren egindako edertasun-lehiaketan. Ezohiko koroatzea izan zuen. 1972ko Miss Unibertsok Kerry Anne Wells australiarrak koroatu zuen, bere aurrekoa, Amparo Muñoz espainiarrak uko egin baitzion koroari sei hilabeteko erregealdiaren ondoren, Japoniara bidaiatzeari uko egin zionean. Miss Unisertsoren titulua lortu zuen bigarren finlandiarra izan zen, Armi Kuusela baino 23 urte geroago, 1952. urtean irabazi baitzuen. Pohtamok, gero, modelo-karrera bat eta zineman jarraitu zuen, eta Anne Pohtamo edo Anne Pohtamo-Hietanen gisa akreditatu zuten. 

## Filma hautatuak 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte: 

* *Lobos humanos* (Giza otsoak) (1981) 
* *Tuntematon ystävä* (1978)
* *Kymppitonni* (1985).

## Bizitza pribatua 
1980an ezkondu zen Arto Hietanenekin, eta lau seme-alaba ditu.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miss Unibertso koroatu zutenekoa
Maite Arrate

**Maite Arrate Idueta** (Markina-Xemein, 1974) idazle euskalduna da, olerkiak idatzi eta argitaratu dituena.

Azkoitian kokatua bizitzen, bertako Maxixatzen aldizkarian hasi zen idazlanak argitaratzen. Autoedizie bitartez argitaratu ditu *Lubakiaren osteko idatziak, Oasi partikularra* eta *Ezkutuko hegalak* liburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pisauridae

thumb|Banaketa.

**Pisauridoak** (*Pisauridae*) armiarma araneomorfoen familia bat dira, mundu osoan zehar banatutakoa. 335 espezie biltzen ditu.

## Habitat 
Mundu osoan lurrean, ur geldien gainazalean eta ur-landareetan bizi dira.

## Ezaugarriak 
Armiarma handiak dira, eta otso-armiarmen (Lycosidae) antza dute, harrapakina ehizatzeko eta harrapatzeko duten moduan.
Oskola obalatua du luzetarako marrekin. Emeek ootekak daramatzate, kelizeroen barruan, gorputzean zintzilik. 
Kumeak jaiotzen direnean, karpa itxurako armiarma-sare batzuetan jartzen dituzte, eta bertan zaintzen dituzte larruzko bigarren muda egin arte.

## Generoak 
Hauek onartu dira:

**Afropisaura* Blandin, 1976
**Archipirata* Simon, 1898
**Architis* Simon, 1898
**Blandinia* Tonini *et al.*, 2016
**Bradystichus* Simon, 1884
**Caripetella* Strand, 1928
**Charminus* Thorell, 1899
**Chiasmopes* Pavesi, 1883
**Cispinilus* Roewer, 1955
**Cispius* Simon, 1898
**Cladycnis* Simon, 1898
**Conakrya* Schmidt, 1956
**Dendrolycosa* Doleschall, 1859
**Dolomedes* Latreille, 1804
**Eucamptopus* Pocock, 1900
**Euprosthenops* Pocock, 1897
**Euprosthenopsis* Blandin, 1974
**Hala* Jocqué, 1994
**Hygropoda* Thorell, 1894
**Ilipula* Simon, 1903
**Inola* Davies, 1982
**Maypacius* Simon, 1898
**Megadolomedes* Davies & Raven, 1980
**Nilus* O. Pickard-Cambridge, 1876
**Papakula* Strand, 1911
**Paracladycnis* Blandin, 1979
**Perenethis* L. Koch, 1878
**Phalaeops* Roewer, 1955
**Pisaura* Simon, 1885
**Pisaurina* Simon, 1898
**Polyboea* Thorell, 1895
**Qianlingula* Zhang, Zhu & Song, 2004
**Rothus* Simon, 1898
**Sphedanus* Thorell, 1877
**Stoliczka* O. Pickard-Cambridge, 1885
**Tallonia* Simon, 1889
**Tapinothele* Simon, 1898
**Tapinothelella* Strand, 1909
**Tapinothelops* Roewer, 1955
**Tetragonophthalma* Karsch, 1878
**Thalassiopsis* Roewer, 1955
**Thaumasia* Perty, 1833
**Tinus* F. O. Pickard-Cambridge, 1901
**Tolma* Jocqué, 1994
**Voraptipus* Roewer, 1955
**Vuattouxia* Blandin, 1979
**Walrencea* Blandin, 1979

## Iruditegia 

Image: Pisaura_mirabilis_1.jpg|*Pisaura mirabilis*.
Image: Dolomedes_aquaticus_1242472.jpg|*Dolomedes acuaticus*.
Image: Pisauridae_2012_07_29_7909.JPG|*Pisauridae sp*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eider Goenaga

**Eider Goenaga Lizaso** (Donostia, 1974) kazetari euskalduna da, Berria egunkariko zuzendariorde 2023tik. Tolosaldean bizi da.

Kazetaritzako lehen urratsak Euskaldunon Egunkarian egin zituen 1990ean, eta hura itxi ondoren, Berria egunkariko lantaldearen parte izan da hau 2003an sortu zutenetik. Martxelo Otamendik Berriako zuzendaritza utzi zuenean 2023an, ordura arteko zuzendariordea, Amagoia Mujika, izendatu zuten zuzendari eta Goenaga zuzendariorde bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Boccia

250px|thumb|Boccia partida bat 2008ko Paralinpiar Jokoetan, Pekinen.
**Boccia** desgaitasun fisikoa, garun paralisia edota eratorritako garun lesioa duten pertsonek praktikatzen duten kirol bat da adarretan erabateko urritasuna edo urritasun partziala duten kirolarientzat sortua. 1984tik aurrera Paralinpiar Jokoetako kirola da.

## Historia 
Italiako *bocce* kirolean du jatorria eta honek aldi berean Grezia Klasikoan. Erdi Aroan Europa guztian zabaldu zen eta XX. mendetik aurrera antzeko bete kirol batzuk sortu ziren; petanka, curlinga...

1970eko hamarkadan Suedian kirol hau garun paralisia zuten kirolarientzat egokitu zen eta arautegia ezarri zen. 1982an Danimarkako Greve hirian CPISRA Jokoetan jokatu zen eta 1984an Paralinpiar Jokoetan  sartu zuten New Yorken. 1991ean Coimbran (Portugal) lehenengo Munduko Boccia Txapeleta antolatu zen.

## Ezaugarriak 
Zehaztasun eta estrategia jokoa da. Hasiera batean bola zuri bat jaurtitzen da. Ondoren jokalari indibidual edo talde bakoitzak 6 bola ditu, batek gorriak eta besteak urdinak. Helburua da bakotzaren bolak bola zuritik ahalik eta gertuen kokatzea. Horrela bola zuria eta aurkariaren bolaren artean dauden bolen arabera jasoko dira puntuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* BISFed Boccia Federazioaren webgune ofiziala
Dolly Sohi

**Dolly Sohi** (; Amritsar, 1975eko irailaren 15a – Mumbai, 2024ko martxoaren 8a) indiar aktorea izan zen, *Bhabhi*, *Kalash*, *Meri Aashiqui Tum Se Hi* eta *Khoob Ladi Mardaani...Jhansi Ki Rani* telesailetan antzezteagatik ezaguna. 

## Bizitza 
1975eko irailaren 15ean jaio zen. 2001ean debuta egin zuen telebistan, *Sanskruti* telesailean. Alaba bat izan zuten, Amelie.

2024ko martxoaren 8an hil zen zerbixeko minbiziak jota, 48 urte zituela, bere ahizpa, Amandeep Sohi aktorea, ikteriziaren ondorioz hil eta biharamunean.

## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerry Anne Wells

**Kerry Anne Wells** (Perth, Australia, 1951ko irailaren 25a) australiar moda-diseinatzailea, idazlea, iruzkingilea, telediario aurkezlea eta Australiako edertasunaren erregina izan ostean, Miss Unibertso 1972 koroatu zuten.

## Miss Unibertso lehiaketa 
### Koroatu 
1972ko edertasun-lehiaketa izan zen AEBtik kanpo egin zen lehena. Urte hartan, Puerto Ricoko Dorado herrian izan zen. Wells ez zuen bere aurrekoak, Georgina Rizk libanoarrak  koroatu, Rizkek ezin baitzuen Puerto Ricora bidaiatu gobernuaren murrizketengatik, terroristek kontratatutako japoniar talde batek Tel Aviveko nazioarteko aireportuan eraso egin eta Puerto Ricoko 22 turista hil ondoren. Horregatik, Miss Unibertso 1970 izan zen Puerto Ricoko Marisol Malaretek koroatu zuen Wells.

#### Telebista beltzean 
Koroatzeko unea ez zen telebistan erakutsi, edertasun-lehiaketako argiketariek greba egin zuten eta. Bere izena Miss Unibertso berri gisa iragarri zutenean pantaila beltz jarri zen.

## Miss izan ondorengo lanak 
Urtebeteko erreginaldiaren ondoren, telesail-aurkezle gisa jarraitu zuen. Edertasun-lehiaketetan sartu aurretik, meteorologo lanean ziharduen.

Wellsen Miss Unibertso garaipena urte berean iritsi zen, Australiak Miss Mundu koroa ere irabazi zuen, Asia Pazifikoaren titulua, eta bigarren geratu ziren Nazioarteko Miss lehiaketan. Marka hori 2000. urtean hautsi zen Indian, edertasunaren lau erreinuk (Lara Dutta, Priyanka Chopra, Dia Mirza eta Aditi Gowitrikar) Miss Unibertso, Miss Mundo, Miss Asia Pazifikoa eta Mrs. Mundua irabazi zituztenean, hurrenez hurren.

2007tik aurrera, Kerry Anne Wells moda-diseinatzaile arrakastatsua da, idazlea eta iruzkingilea, eta autoestimuaz eta gorputz-irudi errealista eta positiboaz hitz egiten du. BodyThink Australiako eskolentzat diseinatutako bizimodu osasungarria duen programa da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lazarillo de Tormes (Goya)

***Lazarillo de Tormes*** (euskaraz, *Tormeseko Itsumutila*) Francisco de Goya margolari espainiarraren margolana da. Mihise gaineko olio-pintura bat da. Altueran 80 zentimetro eta zabaleran 65 zentimetro neurtzen ditu. 1908 eta 1810 artean margotua izan zen. Gaur egun norbanako madrildar baten bilduma baten parte da.

1812an, Javier Goyak, artistaren semeak, jaso zuen lan hori, Josefa Bayeu ama hil zenean. Taylor baroiak 1836an erosi zion artelana, Luis Filipe Frantziakoaren bilduma osa zezan. 1848an, Frantziako erregea tronugabetu zutenean, haren arte-bilduma enkantera atera zen, 11,10 libragatik. Eroslea Montpensierreko dukea izan zen, aurreko jabearen semea. Honek bere abokatuari, Caumartini, oparitu zion margolana. 1902an Maugeau familiaren arte-bildumaren parte zen. 1923an Bordelen saldu zuen Amurrioko markesak. Azken honek Gregorio Marañoni utzi zion oinordetzan. Gaur egun haren oinordekoen arte-bilduman jarraitzen du artelanak.

## Ikus gainera 
* *Tormeseko Itsumila*

## Kanpo estekak
Ann Trevenen Jenkin

**Ann Trevenen Jenkin**, jaiotzez **Dorothy Ann Trevenen**, ***Bryallen*** izengoitiaz ere ezaguna, (Barnet, 1930eko apirilaren 14a – Leedstown, 2024ko apirilaren 8a) kornuallestar aktibista, liburuzain, irakasle eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Richard Jenkin politikari eta idazlearen emaztea, 1951n hasi zen *New Cornwall* aldizkaria argitaratzen, kornuallestar nazionalismoaren ingurukoa. 1957an, Gorsedh Kernow erakundean sartu zen Bryallen izena erabiliz. 1997 eta 2000 artean, Bardo Handi izendatu zuten, eta titulu hori lortu duen lehen emakumea izan zen. Gainera, Mebyon Kernow alderdiaren sortzaileetako bat izan zen eta bertan aritu zen.

1997an *The Dog Who Walked to London* haurrentzako liburua argitaratu zuen, Keskerdh Kernow martxari buruzkoa, Kornuallesko matxinadaren 500. urteurrena ospatzeko. Jenkin izan zen martxa honen buru nagusietako bat. Horrez gain, *Kernow Bys Vyken/Cornwall for Eve* liburua argitaratu zuen.

2024ko apirilaren 8an hil zen, 93 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlos Rodríguez Cano

**Carlos Rodríguez Cano** (Almuñecar, 2001eko otsailaren 2a), txirrindulari espainiarra da, UCI WorldTeam mailako Ineos Grenadiers taldean ari dena.

## Kirol ibilbidea 
2020an, 19 urte besterik ez zituelarik, Ineos Grenadiers taldearekin lau urteko kontratua sinatu zuen, 23 urtez azpiko mailatik pasatu gabe. 2021eko Etorkizuneko Tourrean etapa bat irabazi zuen eta sailkapen orokorreko bigarren postuan amaitu zen.

2022an Espainiako errepideko txapelketa irabazi zuen, eta bere lehen Itzuli handian parte hartu zuen, 2022ko Espainiako Itzulian, non zazpigarren amaitu zuen sailkapen orokorrean, nahiz eta eroriko larri bat izan laugarren postuan sailkaturik zegoenean, azken etapetan bere errendimendua kaltetu zuena.

2023ko denboraldia istripu batekin hasi zen, Strade Bianchen erorikoa izan eta lepauztaia hautsi baitzuen. Uztailean, bere lehen Frantziako Tourrean parte hartu zuen, non 14. etapa irabazi zuen, Morzinen amaitu zena, faboritoak gainditu ondoren. Horretaz gain, sailkapen orokorreko bosgarren postuan amaitu zen.

## Palmaresa 
## Emaitzak lasterketa nagusietan 
### Itzuli Handiak 
### Beste Itzuliak 
### Klasikoak eta Txapelketak 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu 
X: ez zen jokatu

## Taldeak 
*  Ineos Grenadiers (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Carlos Rodríguez Cano - *FirstCycling.com*
Luigia Mandolini

**Luigia Mandolini** (Montemarciano, 1866 - Rieti, 1939) italiar maistra eta sufragista  izan zen.

XX. mendearen hasieran emakumeei botoa emateko eskubidearen borrokaren aitzindari izateagatik da ezaguna.

## Ibilbidea 
1906an, bere senarraren laguntzarekin, Montemarciano eta Senigallia udalerrietan Italiako Erresumako hauteskunde-zerrendetan izena ematea lortu zuen, beste bederatzi irakasle progresistarekin batera.

Hasiera batean, Anconako Hauteskunde Batzordeak onartu egin zuen inskripzio eskaera, baina Erregearen fiskalak berehala apelatu zuen erabakia; espedientea Anconako Apelazio Auzitegiraino heldu zen, eta erakunde horrek, azkenean, epai bat eman zuen apelazioa gaitzetsiz eta hauteskunde-zerrenden erregistroa berretsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teté Caturla

**Teté Caturla** jaiotza-izena **Regla Teresa García Rodríguez** (Remedios, Villa Clara, Kuba, 1937ko urriaren 13a - Habana, 2023ko irailaren 4a) kubatar maistra eta kantaria izan zen. 

## Biografia 
Alejandro García Caturla musikari eta instrumentista kubatarraren alaba.  Teté Eskola Normalean matrikulatu eta maistra graduatu zen, baina musikan aritu zen.

## Sariak 
Caturlak Kubako Kultura Nazionalaren Saria, Máximo Gómezen Matxetearen Erreplika eta beste hainbat aitorpen jaso zituen.

Teté Caturla 2023ko irailaren 4an hil zen 85 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Jone Arriola

**Jone Arriola** (Elgoibar, Gipuzkoa, 1998) dokumentalgilea eta gidoilaria da. 

## Bizitza 
### Formakuntza 
Euskal Herriko Unibertsitatean zinema eta bideo ikasketak egin zituen (2016-2020). Bartzelonako Bande à Part zinema eskolan Zinema Zuzendaritza Masterra burutu zuen. Norvegiako hegoaldeko Lillehammer herrian ikasten jardun zuen urte erdiko karrera 2018-2019 ikasturtean. Ikasgaiak: Video Produccion eta Scandinavian Culture in Film and Television.

2022an Azpeitiko udalaren sorkuntzarako beka lortu zuen eta horrek bultzada eta baliabideak lortzea ahalbidetu zion.

### Lan ibilbidea 
Gidoilari ari izan da Pausoka Entertainment, S.L. enpresan. Enpresa berean ekoizpen laguntzaile ere jardun du. Sare sozialetarako edukien sortzaile gisa lan egin du *Baserria* 2021 reality-an, ETB1en eman eta Prime Time Media eta Orio Produkzioak ekoiztetxeek ekoitzitakoan. ETB 1erako ekoitzitako "*Ihesaldia*" telesailaren filmaketa eta produkzio osteko praktikak egin zituen. 

Hainbat dokumental ere sortu izan ditu.

*Larrugorritan* fikziozko seriearen lehen atala grabatzeko diru-bilketa kanpaina antolatu zuen Jone Arriolak  eta haren lantaldeak (itsulapikoa.eus).

## Dokumentalak 
* *Larrugorritan* (2020)*.* Euskarazko fikziozko serie berri baten proposamena da. Tabakalerako 2DEO (2020-21) deialdiaren laguntzaz proiektua garatu eta lehen teaserra grabatu zen. Dissident House deialdiaren parte ere bada.

* *Dena asmatua dago*. 2023an estreinatu zuen Zinebin eta 2024an Laburbira film laburren zirkuituan erakutsi zen, Euskaltzaleen Topaguneko 21. edizioan eta Euskal Herriko 36 udalerritan, eta Bizkaian, zehazki, 11 herritan. Armintzan (Lemoiz), Diman, Ermuan, Jataben, Igorren, Durangon, Etxebarrin, Areatzan, Basaurin, Arteagan eta Markina-Xemeinen izango ziren ikusgai, hurrenez hurren.

* *Hor konpon*

## Sariak 
* *Larrugorritan* lanarekin 2DEO saria irabazteaz gain, Gasteizko Batea Kultur proiektuan (2021) saritua izan zen.
* *Dena asmatuta dago* lanarekin Lekeitioko Euskal Zine Bileraren lehen saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jone Arriolaren kultur proposamenak Etb.2025.01.03
Anna Pérez Pagès

**Anna Pérez Pagès** (1974ko urriaren 24a – 2024ko martxoaren 28a) kataluniar kazetaria izan zen.

## Bizitza 
Ingeles filologia ikasi zuen Bartzelonako Unibertsitatean eta kazetaritza Pompeu Fabra Unibertsitatean. Geroago arte eszenikoetan lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitate Autonomoan.

Geroago, aurkezle gisa hasi zen *A Escena* programan, Bartzelonako antzerki sektorean espezializatuan, eta lau denboraldi iraun zuen.

Beste hedabide batzuekin ere kolaboratu zuen, hala nola Catalunya Ràdio, TV3, RAC1, Ràdio 4 eta El Periódico, baita Ramon Llull Institutua edo Bartzelonako Kultura Garaikideko Zentroa bezalako erakundeekin ere. Gainera, Mipiatxe ekoiztetxea (2009-2022) sortu zuen, ikus-entzunezko eta kultur arlora bideratutako sare sozialetako edukien sorkuntzan eta kudeaketan espezializatua.

2024ko martxoaren 28an hil zen, minbizia diagnostikatu eta hilabete batzuetara.

## Sariak 
* 2022: Arc saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Djaili Amadou Amal

**Djaili Amadou Amal** (Diamaré, Kamerun, Afrika erdi-mendebaldea , 1975) kamerundar idazlea da. 

## Biografia 
Fulani kulturakoa, Diamaren jaioa, Kamerungo iparraldeko muturrean. Maroua eskualdeko hiri nagusian hazi zen. Fulani kulturari buruz idatzi du. Bere lanetan Fulani gizarteko emakumeen arazoei aurre egiten die, baita bere eskualdeko arazo sozialei ere, Saheli, bereziki emakumeen aurkako diskriminazioari. *Walaande* izeneko bere eleberrian, ezkontza-batasuna aipatzeko fula hizkuntzako hitza denak, poligamia praktikatzen duten fulandarren arteko poligamiaren gaia jorratzen du.

Walaandek lau emazteren istorioa kontatzen du: "Senar bat partekatzeko artea"z.

Beste eleberrietako beste bi *Mistiriijo* eta *La* ''Mangeuse d'âmes'' dira. 

Gehienbat frantsesez idazten du.

2012an, Kamerungo "Femmes du Sahel" elkartea sortu zuen, ezkontza goiztiarraren eta emakumeen aurkako indarkeriaren aurka borrokatzeko eta Kamerunen iparraldeko emakumeen garapena eta hezkuntza bultzatzeko helburua duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mary Emilie Holmes

**Mary Emilie Holmes** (Chester, AEB, 1850eko apirilaren 10a - Rockford, 1906ko otsailaren 13a) geologo eta irakasle estatubatuarra izan zen. Estatu Batuetako unibertsitate batean Lur Zientzietako doktoretza lortu zuen lehen emakumea izan zen, eta Estatu Batuetako Geologia Elkarteko kide aukeratu zuten lehena. Emakume beltzentzako seminario baten sortzaileetako bat izan zen, geroago Mary Holmes College bihurtu zena, bere amaren omenez horrela izendatua.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Mary Emilie Holmes 1850eko apirilaren 10ean jaio zen Chesterren, Ohion. Mead Holmes apaiz ministro eta misiolari presbiteriarrak eta Mary D. Holmesek osatutako ezkontzaren bigarren alaba izan zen. Bere neba, Mead semea, bederatzi urte zaharragoa zen. Hiru urte zituenean familia Manitowoc, Wisconsinera joan zen bizitzera, non Holmesek misiolari lana egin zuten bertako amerikar natiboen artean eta abolizionista bihurtu ziren.

Neba 1863ko apirilean hil zen lesio baskular baten ondorioz, Murfreesboron (Tennessee), Batasuneko soldadu gisa Gerra Zibilean. Geroago, bere gurasoekin bat egin zuen libertoekin lan egiteko, Gizaki Askeentzako Misioen Batzorde Presbiterianoaren babespean. Bere tesi hitzaldiaren gaia koralen morfologia izan zen eta bere azterketa-eremua Geologia eta Paleontologia izan ziren. Estatu Batuetako unibertsitate batean Lur Zientzietako doktoretza lortu zuen lehen emakumea izan zen. neurri batean «ikerketa zientifiko originala eta aurkikuntzak» ohoratzeko, eta beste zati batean landa-doktoregoko titulua lortu zuelako. 1890. urtean bere ama hil ondoren, Marie Emilie eta bere aita Mary D. Holmesen omenez gazte beltzentzako seminario berri baten sorrera prestatzen hasi ziren. Mary Holmes Seminarioak gorabehera asko gainditu zituen, bi sute katastrofiko barne, harik eta XX. mendean eboluzionatu zuen arte, eta historikoki beltza eta hezkidetzazkoa izan zen, bi urteko unibertsitate bihurtu zen arte, Mary Holmes College izenekoa. Holmesek ahalegin handia egin zuen suteen ondoren seminarioa berreraikitzeko dirua biltzeko, eta bigarrenaren ondoren lehendakaria ere izan zen.

Bere bizitzan zehar, Holmesek aktiboki parte hartu zuen Eliza Presbiterianoan, Rockfordeko Westminster Eliza Presbiterianorako organista gisa luzaroan zerbitzatuz eta elizan hainbat funtzio betez, Westminsterreko Elizako Emakumeen Elkarte Misiolariaren lehendakaritza barne (bere amak lehenago bete zuen kargu hori).

## Lanak 
### Lankidetzan 
* ''His Father's Mantle* (1895)
* *Aida Rocksbege and the White Stone'' (1897)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Axelle Kabou

**Axelle Kabou** (Duala, Kamerun,  Afrikako erdi-mendebaldea, 1955) kazetaria eta idazlea da. 

## Ibilbidea 
Kabouk ekonomia eta komunikazioa ikasi zituen. 1991n ''Et si l'Afrique refusait le developpement* liburua (*Eta Afrikak garapenari uko egiten badio?'') idatzi zuen. Bertan, afrikarren eta elite afrikarren borondate falta eta ezintasuna aztertzen dira, kontinentearen garapena beren eskuetan hartzeko, kanpoko laguntzaren mende egon gabe..

Gaur egun, zenbait intelektual afrikar, hala nola Roger Tagri, George Ayittey, Andrew Mwenda, James Shikwati eta Chika Onyeani, bat datoz Axellen analisiarekin, eta Robert Mugabe da kritikaren adibide nabarmenetako bat. Liburua alemanera ere itzuli da, Brigitte Erler-ek kanpoko laguntza alemanaren kontzeptu klasikoen aurka egindako kritika indartsua sendotuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bulletin du Musée Basque

**Bulletin du Musée Basque** edo euskaraz **Euskal Museoko buletina** Euskal Herriko edo gehiago iparraldeko historia, arkeologia eta kultur buletina bat da. 1924an sortu zen, Baionako Euskal Museoaren irekierarekin batera. 1942an gelditu zen aldi baterako, eta 1964an berriro hasi zen argitaratzea, Jean Haritxelharri esker.

Euskal Museoaren bizitzari, Euskal Herriko historiari, zibilizazioari eta kulturari buruzko 1.500 artikulu baino gehiago argitaratu ditu guztira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Buletinak numerikoki ikusteko: https://www.bilketa.eus/ark:/27020/bi00013
Stanhopea shuttleworthii

***Stanhopea shuttleworthii*** Kolonbiako Tolima departamenduan aurki daiteke orkidea endemiko bat da.

## Iruditegia 

Image: Stanhopea shuttleworthii Orchi 2012-07-13 162.jpg
Image: Stanhopea shuttleworthii Orchi 2012-08-03 031.jpg
Image: Frederick Sander - Reichenbachia I plate 35 (1888) - Stanhopea shuttleworthii.jpg|Frederick Sanderren marrazkia, *Reichenbachia* (1888)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanhopea insignis

***Stanhopea insignis*** Brasil hegoalde eta hegoekialdeko orkidea endemiko bat da.

## Iruditegia 

Image: Stanhopea_insignis_-_Edwards_vol_22_pl_1837_(1836).jpg|Lorearen marrazkia. Sydenham Edwards (1837).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanhopea platyceras

***Stanhopea platyceras*** Kolonbiako orkidea endemiko bat da.

## Iruditegia 

Image: Stanhopea_platyceras_pollinium.jpg|Lorea gertutik.
Image: Orchidaceae Stanhopea platyceras 1.2.jpg|Lorearen ikuspegi orokorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Argazkiak.
Eneko López de Munain

**Eneko López de Munain Ruiz de Argandoña** (Gasteiz, Araba, 1985eko urriaren 8a - ) euskal herritar futbolari ohia da. Erdiko atzelari gisa aritzen zen. Alavesen harrobian hezi zen.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Martin Bulíř

**Martin Bulíř** (Liberec, 1969ko apirilaren 8a) arkularia da. Txekia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barbora Horáčková

**Barbora Horáčková** (Ostrava, 1969ko urtarrilaren 15a) arkularia zen. Txekia ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Horáčková

**Marie Horáčková** (Pilsen, 1997ko abenduaren 24a) arkularia da. Txekia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berry Berenson

**Berinthia** "**Berry**" **Berenson Perkins** (Murray Hill, Manhattan, New York, AEB, 1948ko apirilaren 14a – 2001eko irailaren 11) estatubatuar modeloa, argazkilaria eta aktorea izan zen. Marisa Berenson aktore ezagunaren ahizpa eta Anthony Perkins aktorearen emaztea izan zen. American Airlinesen 11 hegaldiko bidaiari gisa hil zen irailaren 11ko erasoetan.

## Biografia 
### Familia 
Familia ospetsukoa da. Ama Wendt de Kerlorreko María Luisa Yvonne Radha kondesa zen, *Gogo Schiaparelli* izenez ezagunagoa, jatorri italiar, suitzar, frantses eta egiptoarreko dama. Aita Robert L. ontzi-jabe bihurtutako diplomazialaria zen, Berenson, jatorri lituaniarreko eta juduko diplomatiko estatubatuarra; bere familiaren benetako abizena Valvrojenski zen.  Amona Elsa Schiaparelli diseinatzailea eta Bernard Berenson arte-kritikari ezaguna osaba birraitona zen.

Amaren aldeko amona Elsa Schiaparelli moda-diseinatzaile italiarra zen, eta amaren aldeko aitona, Wendt de Kerlorreko Wilhelm kondea, teosofoa eta mediuma. Bere ahizpa nagusia, Marisa Berenson, modelo eta aktore ezaguna bihurtu zen, eta Stanley Kubrickekin (*Barry Lyndon*) lan egin zuen. Giovanni Schiaparelli astronomo italiarraren iloba ere bazen Berry. Marteren ustezko kanalak aurkitu zituela uste zuen astronomoa. Bernard Berenson arte-adituaren (1865–1959) eta Senda Berenson arrebaren (1868–1954) iloba-birbiloba. Senda atleta eta hezitzailea izan zen, *Basketball Hall of Fame* delakoan sartu zen bi emakumeetariko bat.

### Ibilbidea 
1960ko hamarkadaren amaieran modelo-ibilbide labur bat egin ondoren, Berenson argazkilari independentea izan zen. 1973 inguruan, bere argazkiak *Life*, *Glamour*, *Vogue* eta *Newsweek* aldizkarietan argitaratu ziren.

Hainbat film luzetan ere lan egin zuen, besteak beste, *Cat People* (1942)  Malcolm McDowell aktorearekin. 1978an, Anthony Perkinsekin batera, Alan Rudolph-en *Remember My Name* filmeko protagonista izan zen, eta 1979an Jeff Bridgesekin pantaila partekatu zuen *Winter Kills* lanean.

### Ezkontza 
1973ko abuztuaren 9an, Massachusettseko Cod lurmuturrean ezkondu zen Anthony Perkins aktorearekin. Bi seme-alaba izan zituzten: Oz Perkins aktore eta musikaria (1974ko otsailaren 2an jaioa) eta Elvis Perkins abeslaria (1976ko otsailaren 9an jaioa). Ezkonduta jarraitu zuten Perkins hiesak jota hil zen arte, 1992ko irailaren 12an.

[ezkerrera|thumb|253x253px|[American Airlinesen 11 hegaldia|American Airlinesen 11 hegaldiko biktima]]
thumb|Berry Berenson Perkins-en izena National September 11 Memorial & Museum-en.|230x230px
### Heriotza 
Berenson berrogeita hamahiru urte zituela hil zen, AEBko 2001eko irailaren 11ko erasoetan. American Airlinesen 11 hegaldiko bidaiarietako bat zen; Kaliforniako etxera itzultzen ari zen, Cod lurmuturrean oporretan egon ondoren. 

## Aintzatespena 
* Berry Berenson Perkins-en izena dago National September 11 Memorial & Museum-en. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Berry Berenson Allmovie-n
* CNN Showbiz Today—Kulturaren irudiak biktimen artean
* Berry Berensoni buruzko albisteak
Alexandre Falguière

**Jean Alexandre Joseph Falguière** (Tolosa Okzitania, 1831ko irailaren 7a – Paris 1900eko apirilaren 19a) frantziar eskultorea izan zen.

Okzitaniako Tolosako Arte Ederretako Eskolako ikaslea izan zen. 1859an Erromako Saria irabazi zuen eta 1868an Parisko Aretoaren urrezko domina jaso zuen. Brontzezko lehen estatua garrantzitsua *Le vainqueur au combat des coqs* izan zen. Monumentu garrantzitsuenak Abbevilleko Coubet almirantea eta Joana Arc-ekoa dira. Eskultore izateaz gain, margolari eta irakasle ere izan zen. 1882an Frantziako Institutuko kide hautatu zuten.

## Iruditegia 

Alexandre Falguière - Vainqueur au combat de coqs (1864).jpg|*Vainqueur au combat de coqs* (1864), Tolosa Okzitania, Grand Rond
Statue-Orsay-03.jpg|*Tarcisius, martyr chrétien* (1868), Paris, musée d'Orsay.
Alexandre Falguière - La Suisse accueille l'armée française - Musée des Augustins - RA 1145.jpg|''La Suisse accueille l'Armée française* (1874), musée des Augustins de Toulouse
Falguiere Asie.jpg|*L'Asie'' (1878), Paris, musée d'Orsay.
Alexandre Falguière - Pierre de Fermat - Musée des Augustins - 89 7 1.jpg|*Pierre de Fermat* (1881), musée des Augustins de Toulouse.
Alexandre Falguières - Bacchantes - 1886 - Modèle en platre - Petit Palais - Paris.jpg|*Bacchantes* (1886), Paris, Petit Palais.
Augustins - Diane - marble - Alexandre Falguière RA 959.jpg|*Diane* (1887), musée des Augustins de Toulouse
Alexandre Falguière - Nymphe chasseresse - Musée des Augustins - RA 961.jpg|*Nymphe chasseresse* (1888), musée des Augustins de Toulouse.
Alexandre Falguière - La Femme au paon - Musée des Augustins - RA 960.jpg|*La Femme au paon* (1890), musée des Augustins de Toulouse.
Lafayette-group.JPG|*Monument à Gilbert du Motier de La Fayette|La Fayette* (1891), Washington.
La Sasson - Chambéry, Savoie.JPG|*La Sasson* (1892), Chambéry.
Augustins - Henri de La Rochejaquelein - Alexandre Falguière RA 957.jpg|*Henri de La Rochejaquelein* (1895), musée des Augustins de Toulouse
Alexandre Falguière - Pèire Godolin -Toulouse.jpg|*Monument à Pierre* (1898), Tolosa Okzitania, Place Wilson 
Augustins - Le Cardinal Lavigerie - Alexandre Falguière RA 958.jpg|*Le Cardinal Charles Lavigerie* (c. 1898), musée des Augustins de Toulouse.
Beaux-Arts de Carcassonne - Buste de Jacques Gamelin - Alexandre Falguiere.jpg|*Buste de Jacques Gamelin* (1898), musée des Beaux-Arts de Carcassonne.
Balzac by Alexandre Falguière - 1.JPG|*Monument à Honoré de Balzac* (1902), Paris, place Georges-Guillaumin.
Fig258Tanzerin vonFalguiereASchuler.jpg|*La Danseuse* (1904), Paris, [ñmusée d'Orsay.
La source (A. Falguière).JPG| *La Source*
Falguiere sculpteur.jpg|*Autoerretratua* (1885)
Beaux-Arts de Carcassonne - Caïn portant le corps d'Abel 1876 - Alexandre Falguieres.jpg|''Caïn portant le corps d'Abel'' (1876)

## Kanpo estekak
Dezentzio

**Dezentzio** (*Magnus Decentius*; Amiens, ? – Senonae, 353ko abuztuaren 18a) Mendebaldeko Erromatar Inperioko zesarra izan zen 350etik 353ra.

Magnentzio anaiak boterea usurpatu zion Konstanteri 350eko urtarrilaren 18an, eta Dezentzio zesar mailara igo zuen urte berean. 352an kontsul izendatu zuten. 353an Magnentziok Mursa Majorreko gudua galdu zuen eta gerra finantzatzeko zergak igo zituen. Orduan Galia matxinatu egin zen eta Dezentzio Treveris hiriburutik bota zuten.

Alamanak probintzia inbaditzen hasi ziren, agian Konstante II.ak bultzatu zuena, eta usurpatzailearen gaineko presioa areagotu zuten. Dezentzio bere anaiaren tropen buru zen iparraldean, eta Chnodomar buruzagi alamanarrak garaitu eta Sensen setiatu zuen. Mons Seleucusko guduan Magnentziok izandako porrotaren eta ondoren bere buruaz beste egin izanaren berri jakin zuenean, Dezentziok bere burua urkatu zuen.
Maider Maraña

**Maider Maraña Saavedra** (Donostia, 1981) gizarte ekintzaile euskalduna da, Baketik erakundeko zuzendari 2023tik. 

## Ibilbidea 
Historia lizentziatura egin zuen, eta ondoren graduondo ikasketak egin ditu giza eskubideetan, kultura politiketan eta nazioarteko lankidetzan. Unesco, Nazioarteko Turismo Erakundearentzat edo Mercosurrentzat egin du lan nazioertean; eta Euskal Herrian Gipuzkoako Foru Aldundiaren aniztasuneko bizikidetza planean, Unesco Etxean, eta 2020tik, Baketik-eko zuzendaritzan, Inesa Ariztimuño ordezkatuz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Sympathizer (telesaila)

***The Sympathizer*** estatubatuar telesail laburra da, Park Chan-wookek eta Don McKellarrek HBOrentzat egina.

## Sinopsia 
AEBetara erbesteraturiko agente komunista sekretu bat da istorioko protagonista eta narratzailea, erdi vietnamdarra eta erdi frantziarra den gizonezko bat. Kontraesanez beteriko unibertso batean bizi da: Vietnamen jaio zen, baina AEBetan ikasi zuen; Ipar Vietnamgo sator bat da, eta, aldi berean, Hego Vietnamgo militarren adiskidea... pertsonaia nagusiaren munduan ezer ez da dirudiena, eta dualismo labainkor hori da kontakizunaren ardatz emankorrenetako bat.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Himalchuli

**Himalchuli** Nepalen dagoen mendi bat da, Himalaia mendikatean. Ekialdeko tontorra da garaiena (7.893 m) eta munduko 18. mendi altuena da. Manaslu zortzimilakoaren hegoaldean dago.

## Ezaugarriak 
Himalchulik hiru tontor ditu, ekialdekoa (7.893 m), mendebaldekoa (7.540 m) eta iparraldekoa (7.371 m). Malda oso bertikalak dituelako da ezaguna.

Mendebaldeko tontorra 1978an igo zuen beste espedizio japoniar batek eta iparradekoa 1985ean espedizio korear batek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stanhopea ecornuta

***Stanhopea ecornuta*** Erdialdeko Amerikako orkidea endemiko bat da. Estatu hauetan identifikatua izan da: Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nikaragua eta Panama). Ipar Amerikan Mexikoko Chiapasen identifikatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Espeziearen egoera El Naturalista webgunean.
Calvatia cyathiformis

***Calvatia cyathiformis*** *Agaricaceae* familiako onddoa da. Gaztetan kontsumi zitekeen, baina gastronomikoki ez du balio. Kontuan izan behar da “calvacín” duela, minbiziaren tumoreak inhibitzen dituen substantzia.

Sinonimoak: *Lycoperdon pseudolilacinum*, *Lycoperdon chilense*, *Calvatia pseudolilacina*, *Calvatia lilacina var. chilensis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Globo itxurakoa, 8 cm arteko diametrokoa eta garaiera handixeagoa. Exoperidioa plaka poligonaletan laurdenduta. Endoperidioa lila kolorekoa, hauskorra eta mintzezkoa, esporak ere lila kolorekoak, esporen hautsak, dozenaka miloi esporaz osatua, munduari bi aldiz eman diezaioke buelta haizeak eramanda, lurrera erori eta mizelio berria sortu aurretik.

**Hanka:** Ikusten ez dena edo oin labur eta lodi bat.

**Haragia:** Subgleba belakitsua. Gleba biguna, hasieran zuria, gero hauts purpura-more kolorekoa.

**Etimologia:** *Calvatia* hitza “calvus” hitzetik dator, burusoila, hau da: garezur baten antza duen onddoa. *Cyathiformis* epitetoak, kopa formakoa esan nahi du, frantsesezko *cyathiforme* hitzetik.

## Jangarritasuna 
Gaztetan gleba oraindik zuria dagoenean erdipurdiko jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Calvatia utriformis* antzekoa da, baina honek gleba hori-berdexka kolorekoa du.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean ohikoa. Gune irekietan, belardietan eta larre pobreetan.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, Antartikan izan ezik, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marshyangdi

**Marshyangdi ibaia** (nepaleraz  मर्स्याङ्दी, marśyāṅdī) Nepalgo mendialdeko ibai bat da, 150 kilometrotako luzera duena.

## Ibilbidea 
Khangsar Khola eta Jharsang Khola mendi ibaiak elkartzerakoan sortzen da Annapurna mendilerroaren ipar-mendebaldean 3.600 metrotara, Manang herrixkaren parean. Ekialderantz jotzen du Manang eta Lamjung barrutietan barrena eta Mugling ondoan Trishuli ibaiarekin egiten du bat.

## Turismoa 
Annapurnaren zirkuituaren hasierak Marshyangdi ibaiaren harana jarraitzen du.

## Azpiegiturak 
Hiru estazio hidroelektriko daude ibaiaren ibilbidean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Pedro López

**Juan Pedro López Pérez** (Lebrija, 1997ko uztailaren 31) txirrindulari espainiarra da, Lidl–Trek taldean dabil.

## Kirol ibilbidea 
Amateurretan, Mungia Sari Nagusia eta Bidasoko Itzulia irabazi zituen. 

2019ko abuztuan Trek-Segafredo *stagiaire* aritu ostean, bi urteko kontratu profesionala sinatu zuen talde honekin.

2022ko maiatzaren 10ean, Italiako Giroko elastiko arrosa jantzi zuen, Etnan amaitu zen etapan bigarren amaitu eta gero. Lidergoa hamar egunez mantendu bazuen ere, azkenean etsi eta hamargarren amaitu zen sailkapen orokorrean.

2024ko apirilean, profesionaletako lehenbiziko garaipena lortu zuen: Alpeetako Tourra.

## Palmaresa 
**2014**
* 2. Gipuzkoa Klasikan
**2015**
* 2. Besayako Itzulian eta etapa bat
* 3. Guadianako Zirkuituan (junior)
**2017**
* Mungia Sari Nagusia
**2018**
* Guerrita garaikurra
* Bidasoko Itzulia eta etapa bat
* 3. Aiztondo Klasikan
* 3. Espainako afizionatuen Kopan
* 4. Gorlako Igoeran
* 7. Santikutz Klasikan
* 7. Aostako Haranako Giroan
**2019**
* 9. Aostako Haranako Giroan eta etapa bat
**2022**
* 10. Italiako Giroan eta Gazteen sailkapena 20px
**2024**
* 20px Alpeetako Tourra eta etapa bat
**2025**
* 4. Espainiako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 7. Romandiako Tourrean

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Juan Pedro López – *FirstCycling.com*
* Juan Pedro López – *SitiodeCiclismo.net*
* Juanpe López, el 'niño bonito' de Australia