open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magdalena Koleśnik

**Magdalena Koleśnik** (Białystok, Polonia, 1990eko otsailaren 27a) poloniar aktorea da. Gdyniako Poloniar Filmen Zinemaldian emakumezko aktore onenaren saria lortu zuen *Sweat* (2020) filman egindako antzezpenagatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Beñat Turrientes

**Beñat Turrientes Imatz** (Beasain, Gipuzkoa, 2002ko urtarrilaren 31-) euskal herritar futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari moduan jokatzen du. Beasainen harrobian hazi zen. Errealera heldu zen 2014an, eta behe mailetatik jarraituz lehen taldera heldu zen. 2024ko azaroan bere kontratua berritu zuen Errealarekin 2030erarte.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Unfaithful (2002ko filma)

***Unfaithful*** (euskaraz *Desleial*), 2002ko Adrian Lyne ingelesak zuzendutako drama thriller film bat da. *La Femme infidèle* (1969) frantziar filmaren berregokitzapena da. Richard Gere, Diane Lane, Olivier Martinez, Erik Per Sullivan, Chad Lowe eta Dominic Chianese aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York hiriko auzune batean, Edward (Richard Gere) eta Connie Sumner (Diane Lane) senar-emazteen ezkontz bizitza ongi doakiela dirudi: seme bat dute, bizimodu ekonomiko erosoa eta maila ekonomiko oneko auzo batean etxebizitza. Baina egun batez, Connie halabeharrez Paul (Olivier Martinez) frantziar jatorriko eta lanbidez liburu bildumatzailea den gizon gazte eta erakargarria ezagutuko du, Connie Paulekin Edwardi desleial izango zaio, eta biek ezkontzaz kanpoko harreman bati ekingo diote.

## Aktoreak 
* Richard Gere: Edward Sumner
* Diane Lane: Constance "Connie" Sumner
* Olivier Martinez: Paul Martel
* Erik Per Sullivan: Charlie Sumner
* Chad Lowe: Bill Stone
* Dominic Chianese: Frank Wilson
* Erich Anderson: Bob Gaylord
* Michelle Monaghan: Lindsay
* Kate Burton: Tracy
* Margaret Colin: Sally
* Željko Ivanek: Dean aktorea
* Michael Emerson: Josh
* Damon Gupton: Beste negoziogizona
* Joseph Badalucco Jr.: Tren gidaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ekaitz Jiménez

**Ekaitz Jiménez Astigarraga** (Donostia, Gipuzkoa, 1996ko martxoaren 15a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Ezker atzelari moduan aritzen da. Antiguokon hezi ondoren Real Unionek sinatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko. Lehen talde txuribeltzean debuta egin ondoren Errealak fitxatu zuen bere hirugarren taldean jokatzeko. Sanse Bigarren mailarako igoera lortu zuen 2021eko ekainean. Córdoban jokatzen zegoela belauneko lesio larria sufritu zuen.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Vicente Anastasio Echevarría

**Vicente Anastasio de Echevarría** (Rosario, 1768 &ndash; Buenos Aires, 1857) Argentinako Independentziaren hamarkadan funtzio nabarmena izan zuen politikari argentinarra izan zen.

## Biografia 
Fermin Etxebarria bizkaitarraren eta Tomasa de Acevedo rosariotarraren semea, Buenos Airesko San Carlos ikastetxean ikasi zuen, eta Charcaseko Unibertsitatean abokatu gisa lizentziatu zen 1793an. 1804tik abokatu gisa aritu zen Buenos Airesen. 1805eko ekainaren 4an, Maria Antonina de Echevarría lehengusinarekin ezkondu zen, Benito Lué gotzainak beharrezko dispentsa eman ondoren.

Ingelesen inbasioetan, Pueyrredónen laguntzaile gisa jardun zuen, eta anekdota bitxi baten protagonista izan zen, non kanoi bat eraman zuen San Nicolás de los Arroyosetik Buenos Airesera.

## Kanpo estekak
Cumbia villera

**Cumbia villera** cumbia musika-estiloaren azpigenero bat da, *villa miseria* deritzen Argentinako bazterreko kokalekuetan sortua 1997 aldera. 2000ko hamarkadan sendoago bihurtu zen eta Amerikako beste herrialde batzuetara hedatu zen.

Cumbia villerako abestien hitzak Buenos Aires inguruko behe-klaseen jargoian idatziak dira, baita *lunfardoa* ere erabiliz. Abesti gehienak bazterreko auzoen eguneroko bizitzari buruzkoak dira. Alkohola, drogak, delinkuentzia, espetxealdia, sexua eta indarkeria bezalako gaiak ukitzeaz gain, poliziak, politikariek eta goi-klaseak bertakoengan ernarazten duten ezinikusia ere aipatzen dute.

Cumbia villerak ez du soinu zehatz bat, jotzen duen taldearen arabera aldatu ohi da. Hala ere sintetizadoreen, soinu-efektuen, teklatuen, keytarsen, bateria elektronikoen eta beste musika tresnen erabilerarengatik bereizten da. Kolonbiar cumbiaren eta chicharen eragina du.

## Kanpo estekak
Erromanizazioaren museoa

**Erromanizazioaren museoa** () Errioxako Calahorra hirian dagoen museoa da, Errioxaren erromanizazioa erakusten duena. K.a. II. mendearen eta k.o. V. mendearen artean erromatar kulturaren arrastoen ibilbidea egiten du.

## Historia 
Calahorrako artxiberoa eta liburuzaina zen Gutiérrez Achútegui izan zen Calahorrako erromatarren garaiko hainbat objetu eta agiriren bilduma egin zuena 1924an. Eskulturak, kerakimazko elementuak, arktitekturazko materialak, txanponak eta beste hainbat osagai zituen bilduma hark. Hiru espaziotan banaturik zegoen multzoa; udaletxean, katedralean eta Quintiliano ikastetxean.

1956. urtean udaletxeko eta katedraleko Udal liburutegian ezarri zen eta *Museo Calagurritano* izena eman zitzaion. 1973rako hamar erakuslehio zituen, horietako batean Calahorrako dama zegoen. 1984an Museoa inauguratu zuten Espainiako errege-erreginek. 1993an Quintiliano ikastetxeko elementuak gehitu zitzaizkion eta 1994 eta 1995 artean Errioxako Museoan zeuden hainbat objetu ere ekarri ziren.

2009an Erromanizazioaren museoa Logroñon dagoen Errioxako Museoaren atal bihurtu zen.

## Egoitza 
"Casa del Millonario" izenaz ezagutzen den jauregian dago museoa, Calahorrako alde zaharrean. 1930. hamarkadan eraiki zuen jabeak Loterian 3 milioi pezeta irabazi zuenean, hortik jauregiaren ezizena. Guztira 414 m2-ko azalera hartzen du hiru solairutan banatuta.

## Museoa 
280px|thumb|Museoa "Casa del Millonario" jauregian kokaturik dago.
Calahorran eta inguruko aztarnategietan (Tirgo, Vareia, Tricio) egindako indusketetan aurkituriko osaiagaik erakusten ditu, eta hauen bidez garai hartako bizimodua azaltzen du.
* Beheko solairuan:
** I gela: zeltiberiar kultura azaltzen da. Keramikazko ontziak ikusten dira eta etxeko beste hainbat tresna. Bereziki aipagarria da zaldi baten irudia duen hilarria, Hormillejan aurkiturikoa.
** II gela: erromatarren konkista azaltzen da. Calagurris-ek Sertorioren gerran izan zuen garrantzia erakusten da, hiriaren setioa eta suntsipena K.a. 72. urtean. Arma erromatar ugari daude, bi hilarri, soldadu erromatar baten bustoa eta miliario bat.
* Lehenengo solairuan:
** III gela: Erromanizazio prozesuaren barnean eguneroko bizitza azaltzen da. Etxe erromatar bat dago, "domus"-a, eta eraikuntza tresnak, ur hornidura, berogailu sistema, adreiluak, teilak eta arkitektura apaingarriak ikusten dira. Domusaren maketak ere badaude.
* Bigarren solairuan:
** IV gela: Erromatar garaiko merkatua eta jarduera ekonomikoak azaltzen dira; nekazaritza, abeltzaintza eta artisautza. ardoa eta olioa garraiatzeko tina eta anforak ikusten dira, eta pisua neurtzeko erabiltzen zituzten tresnak, besteak beste. Tricioko "terra sigilata"-zko objetu ugari ere badaude.
** V gela: Bizimodu publikoa agertzen da; aisialdia, jolasak eta erlijioa. Gela honetan dago eskultura ezagunena den Calahorrako dama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Errioxako Museoaren webgunea
Xabier Navarro

**Xabier Navarro Etxeberria**, ***Jota*** ezizenez ezaguna (Alegia, 1963) euskal soinu teknikaria da.

## Hastapenak 
1980an elektronika munduan barneratzen hasi zen, eta orduantxe eman zituen soinuaren munduan lehen urratsak: 5 mikrotarako nahaste-mahai bat fabrikatuz, hain zuzen ere. Urte berean, lehen sonorizazioa ere egin zuen: artean oso ezaguna ez zen Jotakie taldearen kontzertu batean izan zen. Gero zuzeneko emanaldietan aritu zen, zenbait enpresatan laguntzaile gisa. 1986ean bere lehen grabazio-ikasketak egin zituen Madrilen, eta handik bueltan bere lehen estudioa prestatu zuen Tolosako Amarotz auzoan, 8 pistatako grabagailu batekin.

## Egin Irratiko garaia 
thumb|Irrati tailarra Lekeitioko jaietan, hondartzako Uribarren parkeko gunean
90. hamarkadan Egin Irratian aritu zen soinu teknikari; bertan esatari ere aritu zen, "Triki not dead" saioa eramanez ("Igande eguerdiko erromeria", 1996-98 artean); garai hartan izan zen trikitixaren gorakadaren bultzatzaile nagusietako bat izan zelarik. Euskarri analogikoetatik digitalerako trantsizioaren hastapenak ziren, eta bertan ezagutu zituen lehen CD erreproduktoreak; baita gerora bere bikotea izango zen Maribi Ugarteburu ere.

## Amorototik 
Jotak ezin konta ahalako musika taldeak sonorizatu eta grabatu ditu. Bestalde, Bilboko Kafe Antzokia 1995ean ireki zenetik bera izan da zuzeneko emanaldietako soinu-arduraduna. Modu bolondresean ere sarri aritu da, hala nola Arrakala Irratiko (Lekeitio) gailuen konponketa eta mantenuan, edo interesa duen jendeari "zuk zeuk egin" metodoaren tailerrak emanez.

Egun Amoroton bizi da, Goiogane baserrian; etxeko kortan, 1999 urtean, Musikorta soinu estudioa muntatu zuen 2016ean Xoxoa diskoetxe historikoan Jean Phocasek erabilitako mahai analogikoa berreskuratu eta konpondu zuen, bere grabazio tresna nagusi bihurtuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Musikorta
Alfred Hershey

**Alfred Day Hershey** (Owosso, Michigan, 1908ko abenduaren 4a - Syosset (New York), New York, 1997ko maiatzaren 22a) estatubatuar bakteriologo eta genetista izan zen. 1969ko Medikuntzako Nobel Saria jaso zuen Salvador Luria eta Max Delbrückekin batera birusen erreplika mekanismoa eta egitura genetikoa aurkitzeagatik.

Kimikan lizentziatu zen Michigango Estatu Unibertsitatean eta bakteriologian espezializatu zen.

Delbrück eta Luriarekin batera bakteriofagoekin esperimentuak egin zituen. Bi birus bakteriofago ezberdinek informazio genetikoa trukatzen dutela ikusi zuten bakterio bera infektatzen dutenean.

1950ean Washingtongo Carnegie Institutuan sartu zen eta geroago bertako zuzendari bihurtu zen. 1981ean World Cultural Council-en sortzaileetako bat izan zen.
Jaume Giró i Ribas

**Jaume Giró i Ribas** (Badalona, 1964) Kataluniako enpresa-kudeatzaile, politikari eta kazetari katalana da. *La Caixa* fundazioaren zuzendari nagusi izandakoa, postu ezberdinak eduki izan ditu ere Gas Naturalen, komunikazio-zuzendari nagusi modura zein presidentzia-kabinetean, Repsolen, korporazio-zuzendari nagusi modura, Petrocat-en, presidente modura, eta Petronor-en, kontseilari modura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Algeciras Club de Fútbol

**Algeciras Club de Fútbol** futbol talde andaluziarra da, 1912an Algeciras hirian (Cádizko probintzia) sortutakoa.

## Historia 
1963an bigarren mailara igotzea lortu zuen aurreneko aldiz eta 1965-66 denboraldian hirugarren egin zuen. Hurrengo denboraldian ordea maila galdu zuen. Erregional mailetaraino jeitsi zen hurrengo urteetan baina 1978an berriz bigarren mailara igotzea lortu zuen.

2003-04an urtebete egin zuen berriz ere bigarren mailan.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* **Denboraldiak Lehenengo Mailan**: 0
* **Denboraldiak Bigarren Mailan**: 9
* **Denboraldiak Bigarren B Mailan**: 18
* **Denboraldiak 1. maila RFEFn**: 4
* **Denboraldiak 2. maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Hirugarren Mailan**: 43
* **Emaitzarik onena**: 3. (Bigarren Maila, 1965-66 denboraldia)

### Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak 
*  Algeciras CF-ren webgune ofiziala
Francesc Arnau

**Francesc Xavier Arnau i Grabulosa** (Les Planes d'Hostoles, Katalunia, 1975eko martxoaren 23a - Uvieu, Asturias, 2021eko maiatzaren 22a) kataluniar futbol-atezaina izan zen.

## Taldeak 
## Palmaresa 
### Txapelketa nazionalak 
### Nazioarteko txapelketak 
### Sari indibidualak 
## Kanpo estekak
Aseaströmmen

***Aseaströmmen*** edo ***Txirrindularien Eskultura*** Bengt-Göran Broström eskultoreak egindako lana da. Stora Torgeten, Västeråsen (Suedia)n, ikus daiteke. Irudietan langileak bizikletaz lanera joaten irudikatzen dira. Garai batean bertako lantegi batera langile asko horrela joaten ziren eta haien oroimenez egin zen eskultura multzo hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Giuseppe Fagnano Vero

**Giuseppe Fagnano Vero** (Rocchetta Tanaro, Asti probintzia, Piamonte, Italia, 1844ko martxoaren 9a - Santiago, Santiagoko metropolitar eskualdea, 1916ko irailaren 18a) apaiz misiolari salestarra izan zen, eta bere bizitzaren zatirik handiena Joan Boscoren misio ebanjelizatzaileari eskaini zion, batez ere Patagonian.

Hamabi urte zituela sartu zen seminarioan. Aldi batean, Gurutze Gorriaren boluntarioa izan zen Giuseppe Garibaldiren tropetan, baina nahiago izan zuen bere erlijio-ikasketekin jarraitu. 1868an apaiz ordenatu zuten. Turingo Unibertsitateko irakaslea eta Lanzo eta Varese ikastetxeetako prefektua izan zen.

## Kanpo estekak
Errioxako Museoa

**Errioxako Museoa** () Logroñon dagoen museo bat da, 1971an ireki zena. Esparteroren jauregian kokaturik dago, XVIII. mendeko eraikin barrokoan.

XII. eta XIX. mendeen arteko margolan eta eskulturak erakusten ditu, baina etnografiaren atala eta arte garaikidearen atala ere baditu. Elementu aipagarriena ordea XIV. mendeko *Domemiliagako taulak* dira. UNESCOk 1993. urtean Gizateriaren ondare izendatu zuen Donejakue bidea eta multzo berean Logroñoko hainbat eraikin historiko sartu zituen, tartean aipaturiko eraikin biak.

## Jauregiaren historia 
### Sorrera 
Esparteroren jauregia Logroñoko alde zaharrean kokaturik dago. 1752. urtean eraiki zuen Pedro Ruiz de la Porta erregidoreak estilo barrokoan. Ruiz de la Porta hil zenean martinez de Sicilia familiaren eskutan gelditu zen.

280px|thumb|Esparteroren jauregiaren xilografia, 1879.
**Esparteroren jauregia** izenaz ezagutzen da, izan ere Baldomero espartero jenerala bertan bizi izan baitzen Jacinta Martinez de Sicilia emaztearekin, 1856an politikagintza utzi eta 1879an hil zen arte. Etxe hartan Estatu mailako bilkura eta tertulia politiko eta sozialak izan ziren, tartean erregeen bisitak ere izan zituen gainera, Amadeo I.a Saboiakoa eta Alfontso XII.a izan baitziren bertan.

Ondorengorik ez zuten izan eta Gobernu Militarraren egoitza bihurtu zen 1881ean. 1882an ordea apezpikutzen egoitzak probintzietako hiriburuan egon behar zirela agintzen zuen dekretua atera zuen Espainiako Gobernuak eta Calahorrako apezpikua Logroñora etorri zen. Calahorrako eta La Calzada-Logroñoko elizbarrutiak Esparteroren jauregia aukeratu zuen apezpikuaren jauregi izateko. 1884an 110.000 pezetatan erosi zuen eta berriztatze lanak egin zituen. Apezpikua ordea ez zen bertara bizitzera etorri eta eraikina berriztu ondoren hutsik gelditu zen.

Irudi:Tablas de San Millán 1 (Museo de La Rioja).jpg
Irudi:Tablas de San Millán 2 (Museo de La Rioja).jpg
Irudi:Tablas de San Millán 3 (Museo de La Rioja).jpg
Irudi:Tablas de San Millán 4 (Museo de La Rioja).jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* www.museodelarioja.es
Sabin Foruria Oroimenezkoa

**Sabin Foruria Oroimenezkoa** (edota *Sabin Foruria-Haitzasko Oroimenezkoa*) urtero Maiatzan Markina-Xemeinen jokaturiko tzirrindularitza lasterketa da. Proba hau 23 urtetik beherako txirrindularientzat da eta Lehendakari Txapelketaren barruan dago.

## Palmaresa 1999tik aurrera 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victor Segalen

**Victor Segalen** (Brest, 1878ko urtarrilaren 14a - Huelgoat, 1919ko maiatzaren 21a) frantziar itsas armadako mediku, eleberrigile, olerkari, etnografo, sinologo, esploratzaile eta arkeologoa izan zen.

Bordeleko Itsas Medikuntzako eskolan ikasi zuen. Polinesian eta Txinan lan egin eta bizi izan zen. Hiru espedizio arkeologiko egin zituen Txinara 1910eko hamarkadan.

## Lanak 
* ''L'observation médicale chez les écrivains naturalistes*, tesis, Bordele, 1902 (document électronique).
* *Les Synesthésies et l'école symboliste*, 1902.
* *Vers les sinistrés*, 1903.
* *Gauguin dans son dernier décor*, 1904.
* *Le Double Rimbaud*, 1906.
* *Dans un monde sonore*, 1907.
* *Voix mortes : musique maori*, 1907.
* *Les Immémoriaux* (Max Anély izengoitiarekin), 1907.
* *Stèles*, 1912.
* *Peintures*, Chez Georges Crès et Cie, 1916.
* *Hommage à Gauguin*, 1918.
* *Dossier pour une Fondation Sinologique, *Rougerie, 1986.
* *Essai sur l'exotisme*, Fata Morgana, 1978 ; nouvelle édition, Livre de poche, coll. biblio-essais, 1986.
* *Dans un monde sonore*, Fata Morgana, 2010 ; nouvelle édition.
### Hil osteko argitalpenak 
* *Thibet* (Partzialki 1923an eta integralki 1979an argitaratua).
* *Le Siège de l'Âme*, 1921.
* *Orphée-Roi*, 1921.
* *René Leys*, 1922.
* *Mission archéologique en Chine* (Gilbert de Voisins eta Jean Lartiguerekin), 1923–1924.
* *Odes*, 1926.
* *Équipée. De Pékin aux marches tibétaines…*, 1929.
* *Voyage au pays du réel*, 1929.
* *Lettres de Chine*, 1967.
* *La Grande Statuaire chinoise*, suivi de *Les origines de la grande statuaire en Chine* 1972.
* *A Dreuz an Arvor*, 1973.
* *Siddharta*, 1974.
* *Briques et Tuiles*, Fata Morgana, 1975.
* *Journal des îles*, 1978.
* *Le Fils du ciel : chronique des jours souverains*, 1985.
* *Essai sur soi-même*, 1986.
* *Le Fils du Ciel*, 1995.
* *Journal de voyage*, 1995.
* *Le Maître-du-Jouir*, 1995.
* *La marche du feu*, 1995.
* *Pensers païens*, 1995.
* *Hommage à Saint-Pol-Roux*, 1995.
* *Entretiens avec Debussy*, 1995.
* *Gustave Moreau, maître imagier de l'orphisme*, 1995.
* *Quelques musées par le monde*, 1995.
* *Essai sur l'exotisme*, 1995.
* *Essai sur le mystérieux*, 1995.
* *Imaginaires*, 1995.
* *Un grand fleuve*, 1995.
* *Briques et tuiles*, 1995.
* *Feuilles de route*, 1995.
* *Correspondance*, 2004 (compilation dirigée par Henry Bouillier et Annie Joly-Segalen)
* *Un grand fleuve'', préface de Jean Esponde, éd. Atelier de l'agneau, 2006.
* *Les Marquises*, extrait de *Journal des Îles*, suivi de *Cyclone dans les îles Tuamotu*, préface de Jean Esponde, éd. Atelier de l'agneau, 2011.
### Espedizio arkeologikoak 
* *Rapport de la Mission archéologique Victor Segalen*, 1917
* *Le tombeau du fils du roi de Wou – Ve siècle avant notre ère*, 1922
* *Rapport de la Mission archéologique en Lartigue, Segalen et de Voisins*, 1923–1924
* *Chine, la grande statuaire, suivi de Les origines de la statuaire de Chine* (publiée en 1972an argitaratua)

## Kanpo estekak
Fagnano aintzira

**Fagnano aintzira** (selknamez **Cami**, **Kami** edo **Khami** ere deitua), Suaren Lurraldeko Uharte Handiaren erdialdean dagoen aintzira bat da, Hego Amerikako hegoaldean. Bere azalera 590 kilometro karratukoa da, % 93 Argentinako uharte sektorean dago eta gainontzekoa Txileko Errepublikan, bere bokalea dagoen tokian.

## Historia 
Selknamek, Suaren Lurraldeko Uharte Handian XIV. mendeaz geroztik bizi zen herri indigena, Patagonia kontinentaletik sartu ondoren, Kakenchow (ur handia) edo Kami (luzanga) deitu zuten.

Kolonizatzaileek 1892an ikusi zuten lehen aldiz, Vicente Montes argentinar armadako tenienteak gertuko mendi batetik ikusi zuenean. Fagnano aintzira bezala berrizendatua izan zen Giuseppe Fagnano apaiz katoliko salesiarraren omenez, Hegoaldeko Patagoniako, Suaren Lurraldeko eta Malvinetako lehen administratzaile apostolikoa izan zena, Punta Arenasen egoitza zuena.

1893an Argentinak eta Txilek 1881eko Ituna argitzeko protokolo mugakide bat sinatu zuten, non muga mendebaldera eramaten den, horrela, aintziraren Argentinako sektorea handituz.

Laku hau, selknamek, "Zerumugaren atsedena" ere deitzen zuten, mendilerroa osatzen duen horizontearen irudizko lerroa, lakuak eteten baitu, ondoren, beste aldetik jarraitzeko.

## Flora eta fauna 
Jatorrizko landareak mantentzen dira aintziraren ertzean, *Berberis microphylla*, *Gunnera magellanica* eta *Senecio smithii* esate baterako.

*Salvelinus fontinalis* amuarraina aurkitzen da uretan eta hegazti espezie ugari biri dira inguruan, ahateak, arranoak, belatzak eta txori ugari.

## Turismoa 
thumb|300x300px| Fagnano aintziraren (edo Kami) ekialdeko kostaldearen ikuspegia Argentinako ertzetatik (Ruta nacional 3; Suaren Lurraldean 40. Ibilbide Nazionalaren (Argentina) jarraipena dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eren Keskin

**Eren Keskin** (Bursa, Turkia, 1959ko apirilaren 24a) turkiar abokatua eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da.

Turkiako Giza Eskubideen Elkarteko zuzendariordea da. *Özgür Gündem* egunkariko zuzendaria izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lumoko dorretxea

**Lumoko dorretxea** (**Lumotorre**, **Torrekua**, **Mezeta** edo **Allendesalazar** dorretxea izenekin ere ezaguna) Lumo elizatean (Gernika-Lumo udalerria) kokatutako eraikin historikoa da.

## Historia 
XIX. mendean Mezeta eta Allendesalazar familien jabetzakoa izan zen, elizateko patronatua izan zutenak.

## Egitura 
thumb|Lumoko dorretxea eta iturria
Egitura tradizionala jarraitzen du: oinplano karratua, lau isurialdeko estalkiarekin, bakoitza alde batera. Alde nagusia hegoaldera begira dagoena da. Hiru solairu ditu, ganbara bat eta bi ate ditu, haietako bat handiagoa zalditegira sartzeko. Eraikinaren perimetro osoan zehar leihateak ditu, garrantzitsuenak hirugarren pisuan (bao irekiekin). Bao txikiak kanpoaldetik gurutz formako forja-sarez babestuta daude.

Aurrealdean burdinazko balkoi txikia dago (atxiki berria). Iparraldeko fatxadan beste balkoi txiki bat dago, kuku-leihoan, gingil itxurako harrizko hiru haberen gainean. Puntu erdiko arkudun leiho txiki luze bik argia barnera sartzea baimentzen dute. Estalki legez jarritako harlauzak leiho biak, babesten ditu euritik. Bestalde, etxeak jatorrian zuen balkoi korritua ere (helburu militarrarekin) errekuperatu egin da lehengo zuloak erabiliz.

## Armarria 
Lumoko dorretxeko armarriaren xehetasuna herri-arkitektura mota honetako dekorazioaren pieza gakoa da; zatikatutako kartelaren gainean kasko bat, lumak eta apaingarria daude irudikatuta; kartelean bueltatutako ilargia, otso bat eta hiru giltza bertikal daude marraztuta; erdiko giltza da hiruretan handiena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aragonès gobernua

**2021eko Kataluniako Gobernua** Pere Aragonès (ERC) lehendakari deneko Kataluniako Gobernua da, 2021eko maiatzaren 21etik, Katalunia autonomikoaren XIII. Legegintzaldiari dagokiona.

## Kronologia 
### Testuinguru eta inbestidura 
### *Conseller*en izendatzea 
## Osaera 
### Kontseilaritzak (*Conselleries*) 
### Gobernuaren Bozeramailea 
### Gobernuaren Idazkaria 
### Idazkari nagusiak 
## Erreferentziak
Juri Dolgoruki

**Juri I.a Vladimirovitx** (), **Juri Dolgoruki** edo **Juri Beso Luze** ( bezala ezaguna (1099 &ndash; 1157ko maiatzaren 15a) Rurik leinuko lehen printzea, Vladimir-Suzdal lurraldean gobernatu zuena.

Vladimir II.a Monomakoren semea izan zen. 1108an bere aitak Vladimir-Suzdal lurraldea gobernatzera bidali zuen. 1121ean Rostoven boiardoekin borrokatu zen eta hiriburua Suzdalen ezarri zuen eta eskualdeko gotorleku eta hiri asko sortu zituen.

1156an, egurrezko harresiekin eta lubaki batekin gotortu zuen Mosku izeneko toki bat. Dolgoruki Moskuko sortzailetzat jotzen da.

Behin baino gehiagotan saiatu zen Kieveko tronua bereganatzen. 1149an konkistatu zuen, baina 1151ean bere iloba Iziaslavek handik botatzea lortu zuen. 1155ean Kiev berriro harrapatu zuen, baina 1157an hil zen, beharbada pozoituta.

## Familia 
## Kanpo estekak
Luxenburgoko Museoa

**Luxenburgoko Museoa** () (/myze dy lyksɑ̃buːʁ/ ahoskatuta) Parisko 6. barrutian kokatuta dagoen erakundea da,19 rue de Vaugirarden. 1750ean sortua, hasiera batean arte-museoa zen, Luxenburgoko Jauregiaren ekialdeko aldean. 1818an arte garaikidearen lehen museoa bihurtu zen. 1884an gaur egungo eraikinera eraman zuten, jauregiaren antzinako negutegira alegia. 2000. urtean Kultura Ministerioak eta Frantziako Senatuak hartu zuten haren ardura. Geroztik bolada baterako erakusketak antolatzen ditu. 2010. urtetik Réunion des Musées Nationaux sarean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
Emilio Bello Codesido

**Emilio Bello Codesido** (1868ko uztailaren 13a, Santiago - 1963ko martxoaren 3a) Txileko 1925ean gobernatu zuen abokatu, diplomatiko, diputatu eta Gobernuko Juntako presidentea izan zen.

## Biografia 
Andrés Ricardo Belloren semea zen, eta Andres Belloren biloba, Txileko Kode Zibilaren egilea. Hasierako ikasketak Colegio inglés, Instituto Nacional eta Txileko Unibertsitatean egin zituen, abokatu gisa lizentziatuz 1889an. 1891ko Txileko Gerra Zibilean José Manuel Balmaceda presidenteari laguntzeagatik, bere burua erbesteratzera behartu zuten. Geroago itzultzeko baimena eman zioten eta Alderdi Liberal Demokratikoa antolatu zuen Valparaison. Hainbat aldiz ministro eta enbaxadore izan zen Bolivian eta Mexikon .

1925eko estatu kolpe militarraren ondoren, Pedro Dartnell jeneralak eta Carlos Ward almiranteordeak osatutako Gobernuko Juntako presidente aukeratu zuten, Arturo Alessandri Palma konstituzio presidentearen itzulera espero zuen bitartean. Oso karrera politiko aktiboa jarraitu zuen hil arte.

## Kanpo estekak 
* Bolivian enbaxadore gisa duen eginkizunaren azterketa
Kenneth Clark

**Kenneth Mackenzie Clark, Clark Baroia** (Londres, 1903ko uztailaren 13a - Hythe, Kent, 1983ko maiatzaren 21a) britainiar artearen historialaria izan zen.

Guraso aberatsen semea zen, eta txikitatik artearen alde egin zuen. Bere lehen eraginetako bat John Ruskinen idatziak izan ziren. Historia modernoa ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean.

Hogeita zazpi urterekin Oxfordeko Ashmolean Museoko zuzendari izendatu zuten. National Gallery ere zuzendu zuen hamabi urtez. Oxforden hiru urtez irakasle izan ondoren, arteari buruzko saioak idaztea eta aurkeztea telebistan onartu zuen. Bere telebista-saiorik ospetsuena *Civilisation* izan zen, 1966 eta 1969 artean emandakoa.

XX. mendeko britainiar artearen pertsona garrantzitsuenetakotzat hartzen da.

Hil baino lehentxeago katolizismora bihurtu zen.

## Lanak 
* *The Gothic Revival* (1928)
* *Catalogue of Drawings of Leonardo da Vinci in the collection of His Majesty the King at Windsor Castle* (1935, 2 vols)
* *One Hundred Details in the National Gallery* (1938)
* *Last Lectures by Roger Fry*, edited with an introduction (1939)
* *Leonardo da Vinci: An Account of his development as an Artist* (1939, rev. ed. 1952 and 1967)
* *Constable’s Hay Wain* (1944)
* *L. B. Alberti on Painting* (1944)
* *Florentine Painting: The Fifteenth Century* (1945)
* Introduction to *Praeterita* (1949)
* *Landscape into Art* (1949, adapted from his Slade Lectures)
* *Piero della Francesca* (1951)
* *Moments of Vision* (1954, the Romanes Lecture for 1954)
* *The Nude: a study in ideal form* (1956 A. W. Mellon Lectures in the Fine Arts, delivered in 1953)
* *Looking at Pictures* (1960 and 1972)
* *Ruskin Today* (1964)
* *Rembrandt and the Italian Renaissance* (1966)
* *A Failure of Nerve* (1967)
* *The Drawings by Leonardo da Vinci in the Collection of Her Majesty the Queen at Windsor Castle* (1968–1969, with Carlo Pedretti, 3 vols)
* *Civilisation: A Personal View* (1969, book version of the television series)
* *The Artist Grows Old* – Rede Lecture (1972)
* *Westminster Abbey* (1972)
* *Blake and Visionary Art* (1973)
* *Romantic versus Classic Art* (1973)
* *The Romantic Rebellion* (1973, book version of the television series)
* *Another Part of the Wood: A Self-Portrait* (1974 )
* *Henry Moore Drawings* (1974)
* *The Drawings by Sandro Botticelli for Dante’s Divine Comedy* (1976)
* *The Other Half: A Self-Portrait* (1977)
* *Animals and Men* (1977)
* *The Best of Aubrey Beardsley* (1978)
* *An Introduction to Rembrandt* (1979)
* *What is a Masterpiece?* (1979)
* *Feminine Beauty* (1980)
* *The Art of Humanism* (1983)

## Kanpo estekak
Andrés Bello

**Andrés de Jesús María y José Bello López** (Caracas, 1781eko azaroaren 29a - Santiago, 1865eko urriaren 15a) Venezuelako humanista, diplomatikoa, poeta, legegilea, filosofoa, hezitzailea eta filologoa izan zen, eta bere obra kultura hispanoamerikarraren zati garrantzitsua da.  Bello Venezuelako 2.000 bolívar zaharretan eta Txileko 20.000 pesoko billeteetan agertzen da.

## Biografia 
Caracasen jaioa, Andrés Bello Simón Bolívar-eko irakaslea izan zen aldi labur batez eta Venezuelaren independentziarekin amaitu zen prozesuan parte hartu zuen. Ezartzen lagundu zuen gobernu independente berriaren diplomatiko gisa, Luis López Méndez eta Simón Bolívarrekin batera joan zen Londresen egin zuten lehen misio diplomatikoan, bertan bizi izan zen 1810 eta 1829 artean.

1829an, Bello bere familiarekin Txilera joan zen. Txileko gobernuak kontratatu zuen eta zuzenbide eta humanitate arloan lan handia egin zuen. Santiagon senatari eta irakasle karguak bete zituen, bertako hainbat egunkari zuzentzeaz gain. Legegile gisa, Txileko Kode Zibilaren sustatzaile eta editorea izan zen, bere garaiko Amerikako legezko lanik berritzaile eta eragin handienetako bat. 1842an, bere inspirazioarekin eta bere laguntza erabakigarriarekin, Txileko Unibertsitatea sortu zen, erakunde horren lehen errektorea bihurtu zen, karguan bi hamarkada baino gehiagoz egon zelarik.  Bere ekarpen handiak zirela eta, 1832ko urriaren 17an Txileko nazionalitatea jaso zuen Kongresuak onartutako lege baten bidez. 

## Ondorengoak 

Fitxategi:EmilioBelloCodesido.jpg|Emilio Bello Codesido, Txileko diplomatikoa, diputatua eta gobernu batzordeko presidentea (1868 - 1963)
Fitxategi:Grigorev, Boris - Joaquin Edwards Bello.jpg|Joaquín Edwards Bello, txiletar idazlea (1887 - 1968)
Fitxategi:ErnestoBalmaceda.jpg|Ernesto Balmaceda Bello, txiletar diplomatikoa (1887 - 1906)
Fitxategi:Clarisa Bello de Vargas.jpg|Clarisa Bello Guzmán, biloba
Fitxategi:Inés Echeverría Bello (1868-1949).jpeg|Inés Echeverría idazle txiletarra (1868-1949)
Fitxategi:Rebeca Matte.jpg|Rebeca Matte Bello txiletar eskultorea (1875 - 1929)
Fitxategi:María Emilia Vargas Bello (1896-1978).jpg|Maria Emilia Vargas Bello (1896-1978), birbiloba
Fitxategi:Eugenio Cruz Vargas.jpg|Eugenio Cruz Vargas, txiletar margolaria eta poeta (1923-2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pepe Beúnza

**Pepe Beúnza** (Beas de Segura, Jaéngo probintzia, Espainia, 1947) espainiar estatuko derrigorrezko soldadutzari arrazoi politikoengatik egindako lehen kontzientzia eragozlea izan zen. Aurretik, arrazoi erlijiosoengatik, Jehovaren ehunka lekukok kontzientzia eragozleak izan ziren, batez ere 1960ko hamarkadan. Hori dela eta, Pepe Beúnzaren intsumisioaren motibazio politikoa bereizten da; izan ere, Espainiako Mugimendu Intsumisoaren aitzindaria izan zen, eta "Garapenerako Boluntariotza" sustatu zuen.

## Biografia 
Baeas de Seguran (Jaen) jaio zen, baina bere haurtzaroan Tolosan, Reusen eta Valentzian bizi izan zen, bere aita notarioa zelako. Valentziako Unibertsitatean ikasi zuen nekazaritzako ingeniaritza teknikoa eta mugimendu antifrankistan parte hartu zuen. Bere ikasle garaian Europan zehar autoestopean bidaiatu zuen eta El Arca komunitatea ezagutu zuen, non Lanza del Vastorekin harremanetan egon zen. Horrela, anti-militarismoa eta desobedientzia zibila ezagutu zituen.

1971ko urtarrilean, kuartelera joan zen eta ez zuen taldean sartu nahi izan. Apirilaren 23an, gerra kontseilu batean, desobedientziagatik epaitu zuten eta hamabost hilabeteko kartzela-zigorra ezarri zioten. Zigorra amaituta, kuartelera itzultzeko agindua jaso zuen, baina, hala egin beharrean, zerbitzu zibil bat antolatu zuen Valentziako Orriols auzoan. Orduan, gerra kontseilu berri batean epaitu eta zigortu zuten desertzioagatik. Saharako legioaren diziplina-batailoi batean bete zuen zigorra.

Ondoren, jornalero eta Okupa aritu zen Bartzelonako "Els Gallecs"en, 18 urtez Caldes de Montbuiko Granja escuela de la Torre Marimon eta Montnegre y el Corredor parkeko teknikari.

2012an, Pepe Beúnzak Institut Catalá Internacional per la Pauren *Bakearen eraikitzaileak* saria jaso zuen, Espainiako derrigorrezko soldaduskako intsumiso eta kontzientzia-eragozleen kolektiboaren izenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hodikof uhartea

**Hodikof uhartea** Near artxipelagoan, Alaskan dagoen uharte txikia da; bere luzera 150 metrokoa da. Estatu Batuetako menpe dago. Sarana badian dago, Attu uhartearen aurrez aurre.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malik ibn Dinar meskita

**Malik ibn Dinar meskita** Indiako Kovalam hirian dagoen eraikina da. Tamil Nadu estatuan dago. Meskitan santu musulman bat dago lurperatuta: Thameemul Ansari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cheng Hong (margolaria)

**Chen Hong**, '''Ch'ên Hun** edo **Th'eng Hong''' (), Kuaijin jaio zen (Zhejiang probintzian). Tang dinastian Txinako Inperioko Gortearen margolaria izan zen. Oso datu gutxi daude haren biografiaren inguruan.

## Lanak 
Chen Hong, animalien margolaria, batez ere zaldiak eta bufaloak, erretratuen margolaria izan zen, errege familiaren zerbitzura. Gutxi batzuk ezagutzen dira:
* Ehiza eszenak.
* Tang Xuanzong enperadorearen erretratua.
* Tang Suzong enperadorearen erretratua.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jesús Davoz

**Jesús Davoz Gorrotxategi** (Errenteria, 1931ko abenduaren 19a - Lezo, 2021eko maiatzaren 20a) euskal txirrindularia izan zen, 1956tik 1962ra profesionaletan aritu zena. Semea Joxean eta biloba Ibai ere txirrindulariak izan dira.

Espainiako Vueltan bitan hartu zuen parte, 1958an eta 1959an. Garaipenarik nabarmenena 1958ko Andaluziako Itzulian lorturiko etapa bat izan zen.

## Palmaresa 
**1954**
* Gervais Memoriala
**1956**
* 2. Altsasuko Sarian
**1957**
* 7. Euskal-Nafar mendiko txapelketan
**1958**
* Zumarraga
* Loinaz Proba
* Andaluziako Itzuliko etapa 1
* 3. Udaberriko Klasikoan
* 9. Espainiako errepideko mendiko txapelketan
**1959**
* 3. Balmasedako Kriteriumean
* 10. Eibarko Bizikletan
**1960**
* 3. Muxikako Sari Nagusian
**1961**
* 3. Arrasateko Sari Nagusian
* 9. Laudioko Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jesús Davozen palmaresa Sitiodeciclismo.net weborrian
* Jesús Davozen palmaresa Procyclingstats.com weborrian
* Jesús Davozen palmaresa Museociclismo.it weborrian
Eustaquio Berriotxoa

**Eustaquio Berriotxoa Elgarresta** (Urretxu,Gipuzkoa, 1899ko irailaren 20a - 1987) gerra argazkilari eta ingeniari gipuzkoarra izan zen.

## Gerra argazkilaritzan ibilbidea 
1923an Rifeko gerran egon zen soldadu bezala eta bertan zela soldaduen eguneroko bizitza eta Rif-eko biztanleen argazkiak ere atera zituen. Gerrako argazkiak atera zituen lehen euskal herritarra dela uste da.

## Ingeniaritzan ibilbidea 
1958an Espainiako Ingeniaritza Sari Nazionala irabazi zuen, Valentzia hirian Turia ibaia desbideratzeko egindako planifikazioa zela eta.

## Argitalpenak 
* *Organización nacional de saneamiento*, artikulua. Revista de Obras públicas aldizkaria, 1943.
* *El futuro de Valencia*. Askoren artean. 1959

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unai Veiga

**Unai Veiga González** (Portugalete, Bizkaia, 1998ko urriaren 9a) Euskal Herritar futbolaria da, Athletic, Danok Bat eta Errealaren harrobietan hazia da. Puntaerdi moduan aritzen da.

## Kirol ibilbidea 
*2023ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
* Fitxa - www.realsociedad.eus
Vori vori

**Vori vori** Paraguaiko sukaldaritzako plater tipikoa da. Arto-irinez eta gaztaz egindako bolatxoak dituen salda lodi bat da. Frantziskotarren erredukzioen eta jesuiten guarani misioen ondoko platera da.

Hainbat vori vori aldaera daude. Dena dela, errezetarik zabalduena oilo vori voria da, zeinean platerari etxean hazitako oilo puskak gehitzen zaizkion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonis Samaras

**Antonis Samaras** (; Atenas, 1951ko maiatzaren 23a) Greziari politikaria da. Greziako lehen ministroa izan zen 2012tik 2015era.

Harvardeko Unibertsitatean ikasi zuen. Demokrazia Berria alderdiko kidea da, eta lehen aldiz 1977an aukeratu zuten Legebiltzarreko kide. Finantza ministro (1989) eta Atzerri ministro (1990-93) izan zen.

1993an, Demokrazia Berria baino eskuinerago dagoen Udaberri Politikoa alderdia sortu zuen. 2004an alderdia desegin eta Demokrazia Berrian sartu zen berriro. Urte horretan Europako Parlamentuko kide aukeratu zuten.

2007an Greziako Parlamentura itzuli zen eta 2009an Kultura ministro izendatu zuten.

2012ko hauteskundeak Demokrazia Berria irabazi ostean, lehen ministro izendatu zuten. Gobernuak murrizketak egin zituen defizita murrizteko. 2015ean ez zuen lortu Greziako presidente izateko bere hautagaia parlamentuak aukeratzea. Syrizak irabazi zituen hauteskundeak deitu behar zituen.

## Kanpo estekak
Alexander A. Cameron

**Alexander Allan Cameron** (Dunedin, Zeelanda Berria, 1868 - Hurlingham, Argentina, 1950) selknam herriaren genozida eta Zeelanda Berriko administratzailea izan zen, Argentinan eta Txilen Alejandro Cameron bezala ere ezaguna.

## Familia 
Alexander Cameron 1868an jaio zen Dunedinen (Zeelanda Berria), Mary Ann Reid (Tapanui, Otago, Zeelanda Berria) eta John Cameron (Ardnamurchan, Argyllshire, Eskozia) etorkin eskoziarraren arteko lehen ezkontzaren lehen umea izan zen.

1892an Cameronek Txilera emigratu zuen. 1896ko apirilaren 9an Emma Victoria Crawfordekin ezkondu zen Punta Arenasen, 1887ko otsailaren 17an Caleta Josefina estantzian, erditze batean hil zena. Emma Victoria, Anna Maria Sheward eta James Field Crawforden senar-emazteen alaba zen. Bere hondakinak, Onaisin hilerri txikian lurperatuak daude, Suaren Lurraldean.

## Lana 
1894ko otsailean, Alexander Cameron Caleta Josefina estantziaren administratzaile izendatu zuten, Sociedad Explotadora de Tierra del Fuegoren lehen estantzia izan zena.

## Kanpo estekak
Pedro Pablo Dartnell

**Pedro Pablo Dartnell Encina** (Linares, 1874ko abenduaren 24a - 1944ko irailaren 26a) Txileko militarra izan zen, 1925eko Gobernuko Juntako kidea. 1924 eta 1925 bitartean, Txileko Armadako ikuskatzaile nagusi izan zen.

## Biografia 
Linares hirian jaio zen 1874an. Robert Loder Dartnell irlandarraren eta Carmen Encina Ibáñezen semea. 1885ean kadete gisa onartu zuten Eskola Militarrean. 1891ko Gerra Zibilean, bigarren teniente gisa aritu zen Ingeniarien armada-gorputzean, eta Kongresuko Armadan sartu zen. Concón eta Placillako borroketan parte hartu zuen. Urte berean, teniente izatera igo zen eta gero kapitain . Gerra amaitu ondoren, Ingeniaritza Zibila ikasi zuen Txileko Unibertsitatean . Txileko Armadaren erreforma handiarekin, Europan espezializatzera bidali zuten.

1900eko urtarrilean, Major izendatu zuten eta Ingeniari Militarren komandante. Hiru urte geroago, jada komandante zen. 1905ean Itsas Armadara bidali zuten Talcahuanoko portuko gotorleku militarrak diseinatzen laguntzeko.

1910ean Europara bidali zuten berriro, oraingoan Parisko École de Guerre ikastetxeko ikasle gisa. Frantzian egon zen bitartean, Frantziako Aire Zerbitzuan interes aktiboa hartu zuen, eta txosten bat prestatu zuen, Aeronautika Militarra sortzeko oinarri bihurtu zena, 1913an Aeronautika Militarreko Eskola sortu zenean, hau da, gaitasun aeronautikoekin batera. Txileko Armada Nazionala sortu zuen 1930ean, geroago Txileko Aire Armada izenarekin ezagutzen dena.

Jadanik koronel gisa, 1914an, Telekomunikazioetako komandante eta Aeronautikako ikuskatzailea izan zen. 1919an Aeronautika Militarreko Zuzendari Nagusi bihurtu zen, eta urte berean brigadier nagusi izatera igo zen eta, hala, II, III eta IV Armadako dibisioetako komandante postuak izan zituen 1920 eta 1924 artean.

1924ko azaroaren 28an, Armadako Ikuskari Nagusi izatera igo zen, 1925eko urtarrilaren 23ra arte mantendu zuen titulua. Data horretan, ofizial gazte talde batek iraileko Batzordea kargutik kendu zuen botere betearazlea eman zion, baina ez zuen onartu. boterearekin bakarrik jarraituz, egun batzuk geroago nazioaren boterea hartu zuen urtarrileko Batzordeko kideetako bat izatea aukeratuz.

1926ko ekainaren 15ean Armadatik erretiratu zen. "Talca, Linares y Maule" Seigarren Probintzia Taldeak senatari izendatu zuen Kongresu Termalaren inguruan, 1930-1938 aldirako; Armadako eta Armadako Batzorde Iraunkorreko kide eta buru izan zen eta ordezko senatari izan zen Higiene eta Laguntza Publikoko Batzorde Iraunkorrean. Kargua izan zuen 1932ko estatu kolpea arte, eta ondoren Kongresu Nazionala desegin zen.

Josefina Matte Amunáteguirekin ezkondu zen (Ricardo Matte Pérez politikari kontserbadorearen alaba), harekin seme bat eta hiru alaba izan zituen.

## Kanpo estekak
Carlos Iturra

**Carlos Abelardo Iturra Herrera** (Santiago, 1956) idazle txiletarra da, batez ere bere ipuinengatik nabarmena.

## Biografia 
Zuzenbidea ikasi zuen Txileko Unibertsitatean eta filosofia Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean; azkenik, literaturari eskaini zion bere burua, prentsan kritika literarioa eta lantegietako eta unibertsitateetako irakaskuntza barne.

Enrique Lafourcaderen, José Donosoren literatura tailerretara eta Mariana Callejas idazlearen literatura topaketetara joan zen. Idazle polemikoaren etxean egindako elkarretaratzeei buruz, "Caída en desgracia" ipuina idatzi zuen, bere *Crimen y perdón* liburuan sartuta.

Instituzio formatibo horietan parte hartu zuten beste kontalari batzuk bezala (Gonzalo Contreras, Carlos Franz*), Txileko narratiba berriaren* belaunaldikoa da. Sortzeko sinposioan parte hartu zuen "Sociedad, literatura, narrativa y NN" saiakerarekin. beste parte-hartzaile batzuekin batera *Nueva narrativa chilena* (1997) liburukian argitaratua. 

Callejasen adiskidetasuna eta abegikortasuna ukatzen ez zuen idazle bakanetakoa izan zen, idazle handitzat jotzen zuela esanez. Ezkerrekoa ez izatea, liberala eta independentea dela aitortzen duen Txileko idazle bakanetakoa da, hala ere, hori hiritar gisa duen jarrera da, idazle gisa ez dituelako gai politikoak jorratzen. Hala ere, hainbat eta hainbat kritika positibo eta gogotsu jaso ditu hainbat espazio literariotan: «Literatur bitxi bat, egile txiletarraren ipuin berri hau, bere artearen betetasunean erakusten duena eta posizio bikaina ziurtatu beharko liokeena, ipuin tradizioa hispanoamerikarrean ”(E. Weitzdörfer).

*El Apocalipsis-ekin, Santiagoren arabera,* 1983an "lehen sari garrantzitsua" (*Paula* aldizkariaren lehiaketakoa) irabazi zuen, ipuina, gogoratzen duenez, "Donosoren tailerrean irakurria". 

Bere ipuin laburreko liburu biek gai homosexualaren ingurukoak dira, *Paisaje masculino* (1998) eta *El discípulo amado* (2012), eta beste batek, *Cuentos fantásticos* (2013), istorio fantastikoek osatzen dute. Gainerakoan, bere liburu guztietan istorio bat baino gehiago dago gai horietako edozeinetan.  Bere ipuinak ingelesera ("One More Stripe to the Tiger", The University of Arkansas Press, 1989), frantsesera ("Nouvelles du Chili", L'instant même, 2009) eta nederlandera ("De Nieuwe Wereld") itzuli dira. Meulenhoff, 1992), errusierarako beste bat prestatzen ari den bitartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Arteche

**Miguel Arteche Salinas** (Miguel Salinas Arteche jaioa; Nueva Imperial, 1926ko ekainaren 4a - Santiago, 2012ko uztailaren 22a ) idazle txiletarra izan zen, *1950eko literatura belaunaldikoa*, eta bereziki poesian nabarmendu zen. Txileko Literaturako Sari Nazionala jaso zuen 1996an.

## Biografia 
Luis Osvaldo Salinas Adrián eta Isabel Arteche Bahílloren semea, bere haurtzaroa "aitaren heriotza goiztiarra eta Gonzalo Arteche Bahíllo osaba apaizaren marka ezabaezina izan zen. Osabak liburutegi garrantzitsu baten jabea zen, non Miguel gazteak bere lehen irakurketa poetikoak hasi zituen., argi eta garbi Espainiako Urrezko Mendeko literaturak eta, geroago, " 27ko belaunaldiko poesiak" eraginda. 

Los Ángeles Liceoan ikasi zuen eta geroago Santiago Institutu Nazionalean. Zuzenbidean hasi zen Txileko Unibertsitatean (1945-1946), baina bertan behera utzi eta gero beka batekin Madrilgo Unibertsitatera joan zen Espainiako literatura ikasteko (1951-1953).

Miguel Arteche eta ez Miguel Salinas izenarekin izenpetzen zuen idazleak bere abizenak alderantzikatzea legeztatu zuen 1972an.

Arteche idazketa irakaslea izan zen Txileko Unibertsitate Katolikoko Kazetaritza Eskolan (1983-1993) eta Liburutegi, Artxibo eta Museoen Zuzendaritzako zuzendariordea 1990 eta 1991 artean.

1996an Txileko Literaturako Sari Nazionala eman zioten.

*2002an Jardín de relojes* liburua argitaratu ondoren, Artechek literaturatik alde egin zuen. 

Azken urteetan zehar arteritis tenporala izan zuen. Ximena Cortés emaztearekin bizi zen La Reinan. 86 urterekin hil zen arnas gutxiegitasunaren ondorioz;  Santiagoko hilerri nagusian lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alkuin

**Alkuin Yorkekoa** (; Northumbria, c. 735 - Tous, 804ko maiatzaren 19a) **Ealhwine**, **Alhwin** edo **Alchoin** ere deitua, ingeles jakintsu, elizgizon, olerkari eta idazlea izan zen.

Oso gutxi ezagutzen da familiaz, jaiotzaz edo haurtzaroaz. Ecgbert artzapezpiku zenean eta Eadberht Northumbriako errege zenean iritsi zen Yorkera. Ecgbert Beda Agurgarriaren ikasle izana zen. Alkuinek Ecgbert artzapezpikuarekin parte hartu zuen Ingalaterrako elizaren eta kleroaren berrantolaketan eta arte liberalen, literaturaren eta zientziaren azterlanaren sarreran. 767. urtean elizako diakono izendatu zuten.

781ean Elfwald erregeak Erromara bidali zuen aita santuaren onespena lortzeko Yorkeko artzapezpiku berriari.

Alkuin Karlomagnoren gortean sartu zen. Petri Pisakoa, Paulino Aquileiakoa eta Fulra Abadearekin Karolingiar Pizkundearen parte izan zen. 782an Akisgraneko Jauregi Eskolako zuzendari izendatu zuten.782tik 790era Karlomagno eta bere seme Pepino Konkorra eta Luis I.a Errukitsuari irakatsi zuen.

790ean Ingalaterrara itzuli zen, baina Karlomagnok berriro eskatu zuen. Bere laguntza behar zuen Adopzionisten heresiaren aurka borrokatzeko. 796an Tourseko Marmoutier Abadiaren buru jarri zuten. Han hil zen 804an.

Tratatu teologiko eta dogmatikoak, gramatika lanak eta olerkiak idatzi zituen.

## Lanak 
### Olerkiak 
* *Carmina*
* *Versus de patribus, regibus et sanctis Euboricensis ecclesiae*
* *De clade Lindisfarnensis monasterii*
### Gutunak 
* *Epistolae*
### Lan didaktikoak 
* *Ars grammatica*.
* *De orthographia*.
* *Disputatio regalis et nobilissimi juvenis Pippini cum Albino scholastico*, *Altercatio Hadriani Augusti et Epicteti Philosophi*, "Disputatio regalis et nobilissimi juvenis Pippini cum Albino scholastico".
* *Disputatio de rhetorica et de virtutibus sapientissimi regis Carli et Albini magistri*
* *De virtutibus et vitiis*
* *De animae ratione (ad Eulaliam virginem)*
* *De Cursu et Saltu Lunae ac Bissexto*
* (?) *Propositiones ad Acuendos Juvenes*
### Teologia 
* *Compendium in Canticum Canticorum*
* *Quaestiones in Genesim*
* *De Fide Sanctae Trinitatis et de Incarnatione Christi; Quaestiones de Sancta Trinitate*
### Hagiografia 
* *Vita II Vedastis episcopi Atrebatensis*
* *Vita Richarii confessoris Centulensis*
* *Vita Willibrordi archiepiscopi Traiectensis*, ed. W. Levison, *Passiones vitaeque sanctorum aevi Merovingici*.

## Kanpo estekak
Savage uhartea

**Savage uhartea** Near artxipelagoan, Alaskan dagoen uhartea da; Attu uhartearen jarraipena da, haren hegoaldean, Temnac badian. Estatu Batuetako menpe dago. Savage izena Bigarren Mundu Gerran armada estatubatuarrak jarri zion

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Selardi

**Selardi** edo **Sielardi** Urartu erresuman ilargiko jainkosa zen.

## Ezaugarriak 
Sin babiloniarraren antzekoa zen. Nicholas Adontzen ustez Sielardi "Siela" hitzatik etor daiteke. Horren arabera haren esanahia *siela* "emakumea" edo "arreba" eta *ardi* "eguzkia" izango lirateke, beraz "eguzkiaren arreba". Dirudienez, Ekialdean, aintzinean, Ilargia Eguzkiaren arreba omen zen, eta ez bere emaztea.
 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ayelén Beker

**Ayelén Beker** (Barrancas, Santa Feko probintzia, Argentina, 1989ko urriaren 5a) argentinar cumbia abeslaria eta pertsona transgeneroen aldeko ekintzailea da.

## Bizitza 
Barrancasen jaio zen 1989ko urriaren 5ean. Ayelén Beker emakume transa da. 14 urte zituenean emakumerako trantsizioa hasi zuen.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Furia* (2020, Productrolas MGMT)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etnonimo

**Etnonimo** bat (grekozko ethnos: ‘leinu/talde etnikoa/herria’, + onoma: ‘izen’) talde etniko baten izena da. Izen hori beste talde batek eman dionean "exonimo" bat da, eta taldeak bere buruari esleitu dionean, "autonimoa". Adibidez, Alemaniako talde etniko nagusia alemanena da, latinetik gaztelaniara eramandako exonimoa; alemanak beren buruaz ari direnean "deutsch" autonomoa erabiltzen dute

Gizarteak aldatzen direnez, noizbait onargarriak izan ziren etnonimoak iraingarriak izan daitezke beste garai batean. Historiako etnonimo difamagarrien adibideak hauek dira: bandaloa, barbaroa, feniziar, lapoi, gringo, eta filistiar.

Euskarazko antzinako etnonimoak, 215ean arautu zituen Euskaltzaindiak, 174.- Antzinateko herriak. Ekialdeko eta Europako herriak. deitutako arauan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak