open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txorrotxarria

**Txorrotxarria** edo **Ferniando**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Atuzkarrazko mendilerroko erdiko adarrean dago Txorrotxarria eta Kakuetarekin batera, inguruko mendirik garaiena da.

Malda handiak izan arren, eta bere izena gorabehera, profil leun eta borobilekoa da Txorrotxarria.
Mikel Belaskok bere Hiztegi Toponimikoan "Zorrozteko harria"  adiera hobesten du, "Harri zorrotza"ren ordez.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Txorrotxarria, *http://www.euskal-herria.org/*.
Txulato

**Txulato**, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Txulato mendia, 946 altuera duen eta Araba probintzian topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 42.667026 eta -2.821736 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Ozio, Portilla.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Txulato, *http://www.euskal-herria.org/*.
Tangorri

**Tangorri**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Aranguren aldeko bailara inguratzen duen mendi zerrendako bat da Tangorri, eta beste inguruko asko bezala pinudiaren mendean gelditu da.
Ez dauka tontor nabarmenik; gainaldea IM-HE zentzuan luzatzen de bizkar luze batek osatzen du.
Bizkar hori harrizko pista zabal batek erdibitzen du, pinudia ebakiz, eta pista hori bera da Ardanatz herritik abiatu eta mendia goraino igotzen duena.
Ez dago beraz galtzerik.
Gainaldea gora-behera gutxikoa izanik ordea, ez da erraz atzematen punturik altuena zein den.
Bazen lehen buzoi bat bide bazterrean, tontorra seinalatzen zuena, baina gaur egun (2007-5-21) ez dago halakorik (andamioz altxatako ehiza postu bat dago bere lekuan).
Bista askorik ere ez da, pinuz inguratuta baitago.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Tangorri, *http://www.euskal-herria.org/*.
Txutxu

**Txutxu** Nafarroa Garaiko erdi-ekialdeko mendia da, San Martin Unx, Lerga eta Uxue artean dagoena; gailurra (932 metro) azken herri horretako dermioan dago.

Gaur egun haize-errotaz josita dagoen arren, ingurua oso da aberatsa landareei dagokionez, eta leku ezin hobea hegaztiak behatzeko ere. Gari-soro, erkametz, arte eta ezpel artean igotzen da mendi honetara. Gailurreraino iristeko ibilbideak ez dauka galbiderik, Uxue herrira iritsi aurretik, kilometro bat lehenago irteten den bidexka hartu eta gailurrera jarraitzea besterik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txutxurru

**Txutxurru** Nafarroa Garaiko mendia da, Odietako Gaskue eta Ziaurritz kontzejuak bereizten dituena. 805 metroko garaiera dauka.

## Igoera 
Mendi txikia bada ere, ez da erraza tontorrera iristea. Izan ere, haren inguruak sastrakez (ezpel, elorri, ipuru...) estalirik daude eta horrek, pasabidea ez ezik, gailurra non den atzematea ere zailtzen du. Errezagoa da hegoaldeko isurialdetik, beheraxeagotik ibiliz eta tarteka gora eginez, ertzera jo eta tontorra bilatzea. Bidean aipatzekoak dira tarteka ikusten diren haritz zahar mardulak, basoberaren barnean nabarmentzen direnak.

Mendebaldeko lepoan, berriz, San Urbano ermita dago, ingurune ederrean, alboan ibiltarientzako aterpea duena, beheko sua eta guzti.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ulizar

**Ulizar**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Ez da tontor nabarmeneko mendia: borobila eta soila da bere gaina, eta bera adinako beste muino batzuek inguratzen dute.
HMan Olamuño?, 861 m., izeneko muinoa dago, izeien artean, horietako asko ihartuta, eta iparraldean Altzegi, 853 m., hura ere pinudiaren mendean.
Pista ugarik urratzen dute ingurua eta ibiltzeko leku garbia eta polita da.
Gailurrean erpin geodesikoa eta txartelontzia topatuko dituzue.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ulizar, *http://www.euskal-herria.org/*.
Ukerdi

**Ukerdi**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da. 
Larra-Belagoako mendikatea Nafarroa eta Zuberoaren arteko mugaren bi aldeetan hedatzen den kareharrizko masa erraldoi bat da.
Gainaldea nolabaiteko ordokia karstikoa da, baina hautsita eta arrakalaturik dago, lapiaz zabal (eta deseroso) bat osatuz.

Azpialdea, aldiz, zuloz josita dago. Izan ere, munduko leizerik sakonena hementxe dago, San Martingo harpea, 125 kmko korridore sistema erraldoi bat.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ukerdi, *http://www.euskal-herria.org/*.
Leuneta

**Leuneta**, **Unamuno** edo **Unamune**, Nafarroa eta Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da.

Inon gutxi izango da mendi honen inguruan bezainbeste mairubaratz edo cromlech.

Arano aldeko bizkar luzean daude gehienak, baina badira gehiago Azketa aldeko lepoan eta baita Iparraldera luzatzen den bizkar luzean.

Dozena pare bat baino gehiago behintzat bai.

Ez dira horren nabarmen edo ikusgarriak, baina zer pentsatu ematen du ugaritasun horrek.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Leuneta / Unamuno, *http://www.euskal-herria.org/*.
Recuenco

**Recuenco** edo **Lerón**, Araba eta Burgosko probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 

Valderejo Parkeko tontorrik garaiena da eta Lalastra eta Boveda artean luzatzen den mendikatearen ertz batean dago,  Karria eta Arrayuelas-en kate berean.

Urtarrilaren 1etik abuztuaren 15era bitarte ezin daiteke Recuencora igo, putreen ugalketarako sasoia dela-eta.

Hegoekialdeko amildegietan luzatzen den muturra da bere alderdirik ikusgarriena, Leron mendateko igoeratik ikusita. Gainaldea gorabehera gutxiko karst zabal baten osatzen du, pago eta pinu bakan batzuekin atonduta. Parkeko ibilbide batek zeharkatzen du mendia, La Sierra izenekoak, eta hortik puntu horidun posteak.

Ibilbide honi jarraituz itzuli ederra egin daiteke, Lalastran abiatu, Lahoz-etik pasa, Recuencora igo, bailara inguratuz San Lorenzo ermitatik pasata Vallegrul-era igo eta handik behera Villamardones-era jaitsi, Lalastrara joateko gero. Ibilbide luzea karstean zehar, baina polita eta atsegina, lainorik ezean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Recuenco, *http://www.euskal-herria.org/*.
Unboto

**Unboto**, Nafarroa Garaian, Baztanen dagoen mendia da, Alkurruntz / Legate mendilerroan eta 802 metroko garaiera duena. Beste izen hauke ere ematen zaizkio: Unboto, Unbotoko Kaskoa, Omboto, Onboto eta Anboto.

Euskal Herriko mendien katalogoan jasota dago, nahiz eta aldamenean, hura baino altuagoak diren tontorrak egon, Eskitz, 831 metro dituena, eta Larrondo, 812 metrokoa, besteak beste.

Iparraldeko aldea pagadiak betetzen du eta hegoaldean larreak daude.

Igotzeko, Lekarotzetik edo Elizondotik egin daiteke.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Unboto, *http://www.euskal-herria.org/*.
Moscadero

**Moscadero**, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Moscadero mendia, Urieta bezala ere ezagutua, 1133 altuera duen eta Araba probintzian topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 43.023346 eta -3.144605 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Angulo. 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Moscadero, *http://www.euskal-herria.org/*.
Urizarmendi

**Urizarmendi**, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Urizarmendi mendia, 295 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 43.416940 eta -2.885300 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Armintza, Jatabe, Lemoiz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Urizarmendi, *http://www.euskal-herria.org/*.
Urdelar

**Urdelar**, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Tontorra inguratzen duen pinudi trinkoa da mendi honetara joaten denari gogoan gelditzen zaion oroitzapen nabarmenena, izan ere mendia IM-HE norabidean zeharkatzen duen bidezidorrak lawson pinuz osatutako sail zabaletan barrena urratzen du bidea.
Eguzkia pinudiaren azpira heltzen ez denez, ez da landarerik ikusten eta udako bero handienetan ere fresko egiten du ilunpe horretan.
Pinudia bera da tontorraren inguruan dagoen zer ikusi bakarra, beste deus ikustea galerazi egiten baitu berak.
Urrutixeago begiratuz gero historiaurreko zenbait lekuko ikusteko parada izango duzue; bai baitira hiru trikuharri IMko bizkarrean (Loa, Basaburu eta Belabieta Txiki).
HEan Larre mendia nahiko gertu gelditzen da, ibilbidea luzatu nahi izanez gero.
Ibilbide luzeak egiteko aproposa da, bestalde, Uzturre aldean hasi eta Ipuliñoraino luzatzen den mendikate luze hau, gorabehera txikiak baitaude tontorren artean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Urdelar, *http://www.euskal-herria.org/*.
Ukua

**Ukua**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Gandorraren ertza doi-doi ageri da basoaren gainean iparraldeko isurialdean.
Ez dirudi mendizaleen arreta gehiegi erakartzen duenik, ez da nabari behintzat arrasto nabarmenik tontorraren bila.
Tontorrean ezpela da nagusi lapiaz hautsiaren gainean eta arreta jarri beharra dago tontorra aurkitzeko, nahiko eremu laua baita.
Handik Elkeren ikuspegi polita ezagutu daiteke.
Larrogain eta Aintzioaren soslai bihurria ere ikusgarria da, zeharka ikusita ere, iparraldean, mendi kate berean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ukua, *http://www.euskal-herria.org/*.
Urnobieta

**Urnobieta**, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Bada hainbat kontu mendi honen inguruan, bere izena eta kokapena dela eta.
 Nahasketa baten ondorioz Urnobitza izenaz ezagutu izan da Azkarateko mendatearen iparraldean gailentzen den mendia (izen berarekin, Azkarate alegia, ageri da zenbait mapatan: x552139, y4784700, 666 m), eta bertara jo dute, ohi denez, mendizale guztiek, eta han dago bai erpin geodesikoa eta bai buzoia.
Urnobitza / Urnobieta izena ordea iparralderagoko beste muino bati dagokio antza denez, eta hortaz jabetuta hari dagozkion koordenatuak eta altuera egokitu zaizkio orain Katalogoko sarrerari (2007).
Baina kontua da gain hartan ez dagoela hura Katalogoko mendia dela adierazten duen arrastorik: erdia larre guri eta erdia lur gorri den muino bat besterik ez dago han.
Hura gainera hegoalderagoko muinoa baino apalagoa da, bada 20 metroko aldea bien artean.
Horiek argitu bitartean, biak igotzea gomendatzen dizuet; erraza da gainera bien arteko bidea egitea, basogintzako pista zabaletan aurrera.
Bista hobeak ditu orain (basoa oraintsu -2007- bota dute tontorraren inguruan) Urnobietak, Azkarateko tontorra basoz inguratuta dago eta ez dago deus ikusterik.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Urnobieta, *http://www.euskal-herria.org/*.
Usako atxa

**Usako atxa**, Gipuzkoa eta Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Izenak hala esanagatik ez da haitza ageri Usakoatxaren gainean, erpin geodesikoa, buzoia eta mugarri pare bat baizik ez da han.
Gainontzean pinudi, pagadi, larre eta iratzeak osatzen dute inguruko paisaia.
Ibilbidea luzatzekotan, Albiturri nahiko gertu gelditzen da, HEan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Usako atxa, *http://www.euskal-herria.org/*.
Ütziagaina

**Ütziagaina**, Iparraldea probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Ütziagaina mendia, Utzigaina bezala ere ezagutua, 1618 altuera duen eta Iparraldea probintzian topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 42.971056 eta -0.804322 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Belagua, Santa Grazi.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ütziagaina, *http://www.euskal-herria.org/*.
Urdanatz

**Urdanatz** edo **Erbilarreta**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Burdindogi eta Baratxueta mendien arteko bizkar luzean nabarmentzen den tontorra da Urdanatz, irispide errazak eskainiz, H.tik nahiz I.tik, gandorrari jarraituz.

Basoa urriagoa da Urdanatzen inguruan, nahiz eta tontorra pagoak hartuta egon. Abereak ez dira ugari antza denez eta txilarra eta iratzea gailentzen ari dira pixkanaka pixkanaka, larrea estaliz.

Aipatutako mendiekin batera igo daiteke, neke handirik gabe, ibilbide berean lotuz, Iragi edo Egozkuetik abiatuta.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Urdanatz / Erbilarreta, *http://www.euskal-herria.org/*.
Ventoso

**Ventoso**, Bizkaia eta Cantabria probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Ventoso mendia, 727 altuera duen eta Bizkaia eta Cantabria probintzietan topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 43.309598 eta -3.223232 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: llsogana/pto. Las Muñecas, Otañes.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ventoso, *http://www.euskal-herria.org/*.
Zaboze

**Zaboze**, Iparraldea probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Zabozeko dorrea Arbailako mendimultzoaren gainean zutitzen da talaia bakarti baten antzera.
Hor ez duzue biderik ez ibilbide erosorik aurkituko.
Pistek eta errepideek ezin izan dute karst eta lapiaz gotorrak urratu.
Ustiatu ezinezko pagadiek harrizko kaos bat ezkutatzen dute, non ongi pentsatu behar baita urrats bakoitza.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Zaboze, *http://www.euskal-herria.org/*.
Virgen de Peña

**Virgen de Peña**, Nafarroa eta Zaragoza probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Erronkariko ibarraren sarrera estutzen duten bi mendi malkartsuetako bat da Virgen de Peña; Belbún/Borregil da bestea.
Bien artean estu hartzen dute Eska ibaia, Burgi (Nafarroa) eta Salvatierra de Esca (Zaragoza) artean.
Erronkarira Esa aldetik joaten bazarete, Salvatierra jasotzen duen muinotik pasa bezain pronto ikusiko duzue, errepidearen eskubi aldean, aldapa luze baten buruan harrotzen den karaitzezko horma tente bat.
Huraxe da mendia.
Harretaz begiratuz gero tontorrean eraikin batzuen itzala atzemango duzue: huraxe da ermita, mendia izendatzeko aitzakia jarri duena.
Badira haren inguruan beste eraikin batzuk, pribatuak ematen dutenak (horietako bat aterpea dela uste dut).
Nolanahi ere txukun mantenduta dago dena.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Virgen de Peña, *http://www.euskal-herria.org/*.
Urkieta

**Urkieta**, **Pagota** edo **Urdangarate** Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Ez dirudi mendizale askorik akordatzen denik mendi honekin; bide guztietatik bereizita gelditzen da eta tontorraren bila igotzen diren bideak ere nahiko arinak dira, erraz galtzeko modukoak.

Aldapa handiak ditu isurialde guztietan eta gailurrean haitza nagusitzen da tarte batean, bere bi gainak lotzen dituen bizkar luzean.
Kontu pixka bat ere eskatzen du ipar-mendebaldeko bizkarrean behera jaisterakoan, ez baita erraza norabide zuzenari eustea basoan barrena; arrastoa ez da nabarmena eta basoak ez du urrutira ikusten uzten.

Itzuli ederra egin daiteke Orexa aldetik abiatu eta Ulizarretik paseaz joanda, bailara osoa inguratuz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Urkieta, *http://www.euskal-herria.org/*.
Xoldoko gaina

**Xoldoko gaina**, Lapurdi probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Mendi apala da, iratze eta otadiz jantzia, gain zabalekoa.
Bidasoa aldekoa du isurialde zakarrena eta Biriatu aldera luzatzen den harri-gorrizko gandor luzeak atontzen du alde hartako ikuspegia.
Manttale eta bien artean urtegi txiki bat dago, hesiz inguratua.
Markatutako hainbat ibilbidek zeharkatzen dituzte bere isurialdeak, GR10a horietako bat, Biriatura jaisteko.
Historiaurreko hilarri ugari aurkitu da bere IEko hegietan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Xoldoko gaina, *http://www.euskal-herria.org/*.
Zanburu

**Zanburu**, Bizkaiko probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 789 metrotako altuera du eta kokapen zehatza 43.074032 eta -2.768038 da. Mendi honetara igotzeko lekurik errazena 

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Zanburu, *http://www.euskal-herria.org/*.
Bordas Viejas, Alto de las

**Bordas Viejas, Alto de las**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Alto de las Bordas Viejas mendia gitzarri baten moduan kokatzen da alde batetik Ollaran eta Ergoiena ibarren artean, eta besterik Beriain-Satrustegi katearen eta Andiako larre eta gain zabalen artean.
Bordas Viejas gaina berez bizkar belartsu bat besterik ez da, non harria noizbehinka azaltzen baita.
Nolanahi ere, bere kokapena da mendi honi benetako xarma ematen diona, talaia paregabea baita inguruko ibar, larre eta mendien gainetik.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Bordas Viejas, Alto de las, *http://www.euskal-herria.org/*.
Xuriain

**Xuriain** edo **Zuriain**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Metro gutxiko aldea dago Saioa eta Xuriainen altueraren artean, baina Saioa da alde horri esker mendizaleen arreta gehien erakartzen duena, Xuriain bigarren mailan gelditzen delarik.
Xuriaingo gaina ordea, Saioakoa baino politagoa da.

Harri gorrizko harlauza pila batek osatzen du gaina, inguruko beste askotan bezala eta basoa ia goraino heltzen da HMko bizkarrean gora.

Ikuspegi zabala eskaintzen du Anue, Erregerena eta Kintoako baso eremu zabalen gainean.
Tontorrean erpin geodesikoa eta buzoi zahar bat dago.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Xuriain, *http://www.euskal-herria.org/*.
Santamariñezar

**Santamariñezar**, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Santamariñezar mendia, Santamañe, Santamarinazar bezala ere ezagutua, 675 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 43.155137 eta -2.526163 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Zaldibar, Elorrio, Berriz, Aixola urtegia

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Santamariñezar, *http://www.euskal-herria.org/*.
Makatz Gain

**Makatz Gain**, Gipuzkoa eta Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Makatz Gain mendia, 999 altuera duen eta Gipuzkoa eta Araba probintzietan topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 42.976804 eta -2.535414 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Eskoriatza, Gatzaga, Elgea

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Makatz Gain, *http://www.euskal-herria.org/*.
Mostatxa

**Mostatxa**, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Mostatxa mendia, 667 altuera duen eta Araba probintzian topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 43.125520 eta -2.998750 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Luiando, Laudio, Murga

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Mostatxa, *http://www.euskal-herria.org/*.
Beoain

**Beoain**, Nafarroa eta Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Ez dago mendi hau EHMFaren zerrenda ofizialean, baina nik uste merezi duela Malloetan bildutako gainontzekoekin batera azaltzea, Aldaon eta Uakorriren artean.
Buzoi parea ere badu bere tontorrean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Beoain, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aretxua

**Aretxua** edo **Arietzu**, Berriz eta Mallabia (Bizkaia) arteko mugan kokaturiko mendia da.
Ariatsu izenarekin ere ezagutua, 487 altuera eta harrizko gurutzea du tontorrean, aipatutako udalerrien arteko mugarria ere badena. Osmagain tontor altuagoarekin osatzen du mendilerroa. Mallabiko Arietzu Mendi Taldeak, mendiaren omenez darama izena. 1992an, mendi taldearen urteurrenean, hiru haritz landatu zituzten tontorrean.

Mendi honetara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Berriz, Mallabia eta Zaldibar.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Arietzu, *http://www.euskal-herria.org/*
Argintzo

**Argintzo**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Argintzo ez da inguruko mendirik garaiena -ohore hau Okorok du- baina nolanahi pilaturiko harrizko kaskoak xarma berezia ematen dio oro har muino belartsuz osaturiko katean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Argintzo, *http://www.euskal-herria.org/*.
Maroto

**Maroto**, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Maroto mendia, 864 altuera duen eta Gipuzkoa probintzian topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 42.983967 eta -2.592946 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Gatzaga Gain

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Maroto, *http://www.euskal-herria.org/*.
Naparbasoko punta

**Naparbasoko punta**, Gipuzkoa eta Araba probintzien mugan topa dezakegun euskal mendia da. 
Naparbasoko punta Urkila mendikatean kokatuta dago Zurkuntz (1.214 m.) eta Oburu (1.278 m.) artean.
Mendikate honetako mendi gehienetatik bezala kantauriar eta mediterraniar isurialdeen banalerroa bertatik pasatzen da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Naparbasoko punta, *http://www.euskal-herria.org/*.
Kopakarri

**Kopakarri**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Ez da mendi handia Kopakarri, oso gertu ditu gainera bera baino handiagoak direnak, Aiako Harria batez ere.
Hori izango da EH Mendien Katalogo ofizialean ez egotearen arrazoia, zaila baita halako baten itzalean nabarmentzea.
Baina haren ezpal bereko mendia da, granitozkoa, eta ikusgarriak dira Endara aldera erakusten dituen burkailak.
Haitz zut horietan eskalada eremu bat dago, nahikoa berezia, granitoa dela eta.
Abiapuntu erabiliena, berriz, Endarako urtegiaren ertzean dagoen San Anton ermita ederra: abiatzeko nahiz bertan gelditzeko leku aproposa.
Irundik Berara doan GR11 ibilbidea ere bertatik pasatzen da, eta hortaz baliatzen de ohiko igoerabidea ere, Telleriako leporaino heltzeko.
Handik aurrera bizkarrari jarraitzea aski da tontorra zapaltzeko.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Kopakarri, *http://www.euskal-herria.org/*.
Txanburu

**Txanburu**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Iruñerritik gorabeherarik gabeko bizkar luze baten antzera ikusten da Txanburu.
Begi guztiak hurbileko Elomendik erakarrita, batek batek pentsa lezake mendi honek ez duela arreta handirik ematen.
Hala ere, mendizale dezente ikusten da ezpelen arteko bideetan barrena.
Nafarroako hiriburuaren hurbilak zerikusirik izanen du seguruenik arrakasta horrekin.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Txanburu, *http://www.euskal-herria.org/*.
Zaburu

**Zaburu**, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Zaburu Adarran hasi eta bere gainik altuena Mandoegin duen kate luzeko gainetako bat da, tontorrean jasotzen dituen haitzek bereizten dutena.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Zaburu, *http://www.euskal-herria.org/*.
Zengotitagana

**Zengotitagana**, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Zengotitagana mendia, Zengoitxagana bezala ere ezagutua, 812 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 43.211022 eta -2.562416 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Zaldibar, Berriz, Mallabia

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Zengotitagana, *http://www.euskal-herria.org/*.
Argonitz

**Argonitz**, Nafarroa eta Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Altzaniako mendilerro luzeak Nafarroa eta Gipuzkoa arteko muga egiten du, Lizarrusti eta Etxegarateko mendateen artean.
Muga administratiboa izateaz gain, kate honek muga geografikoa ere egiten du, atlantiko eta mediterranear isurialdeen artean.
Inguruko ibarretatik abiaturik mendi hauen hegiak piku samarrak izan arren, gorabehera handirik gabeko mendilerroa dugu hau, eta altuerak 850 eta 980 metroen artekoak dira.
Mendi oihantsuak dira hauek, pagadi zabalez estaliak, eta horrek gehienetan paisaia zabalez gozatzea eragozten du.
Trukean, baso zabalen bakeaz gain, gain eta lepoak hartzen dituzten monumentu megalitiko ugariez goza dezakegu.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Argonitz, *http://www.euskal-herria.org/*.
Añabaso

**Añabaso**, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Aizkorri-Arazko mendigunean zulatzen duen San Adriango tunelaren inguruetatik beste kate apalago bat zabaltzen da hego-ekialderantz, Aratz-Allaitz-Umandia harroagoaren paraleloan.
Kate honek Añarri erreka estutzen du ekialdetik, gero Altzania bihurtu eta Urdalurko urtegian atseden egin ondoren, Sakana osoa Arakil izenaz zeharkatu eta Argarekin eginen du topo Iruñerrian, Mediterraneo urrunaren bila joan baino lehen.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Añabaso, *http://www.euskal-herria.org/*.
Ganboralde

**Ganboralde**, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Oharkabean bazterrean uzteko moduko muino bat baino ez da, baina badu honek ere bere buzoia eta hortik datorkio seguraski aipamena.
Asensiomenditik Durakogainerako bidean dagoenez, erraza da bere gainetik pasatzea.
Oraintsu bere hegoaldeko isurialdeko pinudia urratu dute eta ez dago oso itxuroso alderdi hura (2007-03).
Tontorrean buzoia, pinuz inguratuta eta zakartzen hasita dagoen larre eremu baten erdian.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Ganboralde, *http://www.euskal-herria.org/*.
Asensiomendi

**Asensiomendi**, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Durakogainen gailentzen den bizkar luzeko ekialdeko muturra da Asensiomendi eta soildutako muino batean ezarritako burdinazko gurutze handi batek bereizten du gainontzekoetatik.
Badira tartean muino altuagoak, baina pinuz josita daudenez honi egokitu zaio mendizaleen arreta.
Gora-behera gutxiko bide errazak eta garbiak dira handik Durakogain aldera doazenak, pinudiaren itzalean barrena.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Asensiomendi, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aspaltza

**Aspaltza** edo **Peña Negra**, Araba probintzian topa dezakegun euskal mendia da.

Aspaltza mendia, 684 altuera duen eta Araba probintzian topatzen den mendi bat da.

Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Amurrio, Zubiaur

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Aspaltza, *http://www.euskal-herria.org/*.
Lerdengibel

**Lerdengibel**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Corona-Erratzu menditik adar apalago batzuk hedatzen dira: Mendiburu, Apezanberro (Xuritze)eta Lerdengibel, besteak beste.
Azken hau izaten da ezagunena, eta askotan Corona-Erratzurekin batera igotzen da, txangoa luzatu eta aberasteko.
Mendi honek duen hoberena paisaiak dira, bai Artzibarren gainetik, bai Corona aldetik.
Ortxolako belardietan barrena paseatzea eta bertako zelai tumularrak bilatzea ere ederra da.
Ohiko abiapuntuak Artzibarko Hiriberri eta Arrieta herriak dira.
Hiriberrin lurrezko pista bat hartu behar da ipar-mendebalderantz hasi eta berehala iparrerantz zuzen igotzen dena.
Saihesbideei kasurik egin gabe, pista honek Ortxolako lepoko zelaietan jarriko gaitu.
Hemendik zuzenean mendebalderantz joz iritsiko gara tontorrera.
Bertan pagadi zabala hasten denez, ez dugu paisaia handirik ikusiko, baina bide osoan zeharreko ikuspegiak ezin ederragoak dira.
Igotzeko beste aukera zakarrago bat da Agoitz eta Auritz arteko errepidearen 27.
(mapa zaharretan, 26.
km zen) kilometroa pasata autoa utzi eta, Iru errekaren ondotik igotzen hasi eta gero, zuzenean ekitea Lerdengibelgo gailurrari.
Lerdengibeletik Corona-Erratzura jarraitzeko bide garbirik ez badago ere, ez dago inolako zailtasunik, belardietan gora egitea besterik ez, punturik garaiena aurkitu arte.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Lerdengibel, *http://www.euskal-herria.org/*.
Baines

**Baines**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Gehienentzat, Ezkaurre mendilerroa Ezkaurreko gailurrean amaitzen da.
Bi milakoen madarikazioa da, inguruko tontorrak itzalean uztea.
Ezkaurre mendilerroan, hala ere, badira beste gailur eta txoko eder asko, eta Baines da horietako bat.
Haren bakardadeari beste hainbat puntu gehitu behar zaizkio: bide ederrak, paisaia paregabeak, fauna ugaria, Nafarroako ibon bakarra, nafarron lehenbiziko errege Iñigo Aritza koroatu omen zuten harpea...

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Baines, *http://www.euskal-herria.org/*.
Monterria

**Monterria**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Monterria Atuzkarrazko mendilerroko azken mendi garrantzitsua dugu mendebalderantz.

Larraitze sakanak bereizten du Migoleta-Urrua katetik eta borda ugari aurki ditzakegu haren maldetan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Monterria, *http://www.euskal-herria.org/*.
Latxaga

**Latxaga**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Latxaga Orbaizeta eta Orbara herrien mendebaldean hasten den mendikate txiki baten punturik gorenena dugu.
Mendialde hau soroz eta bordaz jositako goi ordoki bat bada ere, horma ikusgarriak amiltzen ditu inguruko ibarren gainera.
Latxagaz (1208m) gain, mendialde honetan beste mendi aipagarri batzuk ditugu.
Haien artean Aitxa (1051m) eta Mutria (1191)dira seguruenik interesgarrienak.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Latxaga, *http://www.euskal-herria.org/*.
Peña del Abrigo

**Peña del Abrigo**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Alaitz mendialdearen HMan harrotutako gandor harritsu bat da Peña del Abrigo izenarekin goititzen dena, Untzueko Haitzaren parean, Untzue eta Muruarte herrien artean.
HMko hegi aldapatsuan artadia eta ezpela dira nagusi; IEan amildegi batek ebakitzen du mendia, ikuspegi zabala eskainiz Alaitz osatzen duten gainontzeko mendietara.
Gandorrak IM-HE norabidea jarraitzen du, eta beste bi tontor nabarmentzen dira: Urraun izenarekin ageri da bat IMan, 816 metro eta oso horma ikusgarriekin bere Eko amildegian, eta San Bernabe HEan, ermita txiki bat jasoz 822 metrora.
Biderik errazena Untzue herritik abiatu eta gari soroen artetik pasata San Bernabe eta Peña del Abrigoren arteko lepora igotzen da, tontor batera nahiz bestera igotzeko aukera emanez, aparteko zailtasunik gabe.
Peña del Abrigoren HMko hegian gora egiten duen bidezidorra nahiko arina da; harripila eta zintaz markatuta dago, baina arreta jarri beharra dago arrastoa jarraitzeko, jaitsieran batez ere.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Peña del Abrigo, *http://www.euskal-herria.org/*.
Iburtu

**Iburtu**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Iburtu haitza Itzalle inguratzen duten mendietatik ikusgarrienetakoa da.
Zaraitzuko errepidetik ikusita labana baten moduan gailentzen da inguruko pinudien gainetik, haidor eta bakarti.
Gutxi dira, hala ere, haren gailurra bisitatzera ausartzen direnak.
Geografia eta landaretza ere ez dira lagungarri: metroz metro irabazi beharko dugu tontorra.
Sariak, baina, merezi du: paisaia paregabeaz gain, mendi honen bakardadeaz gozatuko dugu.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Iburtu, *http://www.euskal-herria.org/*.
Zarranzmendi

**Zarranzmendi**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Altzoan jasotzen duen herritik datorkio izena mendiari, baina ez dirudi inguruetan asko akordatzen direnik tontor honekin, ez da behintzat bide nabarmenik heltzen hara.
Basoak estaltzen du gehiena, pagoa, haritza, elorria...
baina eremu askotan sasia ere nagusituta dago eta halakoetan ibilbidea asko zailtzen da.
Bidea ondo ikasita joatea komeni da.
Tontorrean perretxiko baten itxurako buzoia luzatutako belar artean eta basoaz inguratuta: zer ikusi gutxi dago handik.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
*Zarranzmendi, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aritzarte

**Aritzarte**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Sorogaingo sakana eta Mezkiritzeko mendatearen artean garaiera apaleko mendi batzuk lerrokatzen dira: Errebelu, Zobeta, Mendibitarte...
Horien artean, Aritzarte da altuera handienekoa eta seguruenik itxura ederrena daukana.
Mendi apal eta lau samarrak izanik ere, gailur garbikoak dira, eta haietataik ikuspegi zabalez gozatzeko aukera izanen dugu, baita pagadi ederretan barrena ibiltzekoa ere.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Aritzarte, *http://www.euskal-herria.org/*.
Arripuia

**Arripuia**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Urbasako goi-lautadaren Hegoaldeko ertzeko amildegian nabarmentzen den irtengune batek osatzen du mendi honen gain aldea, han-hemenka azaleratutako karaitz muturrak, pagadia eta zakartutako larreak osatutako paisaiaz.
Amildegiak ebakitzen du ia bere inguru guztia; IE basoan barrena datorren bidea, ordea, zailtasunik gabe heltzen da tontorrera.
Ez da hori halere aukera onena seguraski, izan ere Urbasako errepidea urruti gelditzen da handik, Lizarragakoa bezain urruti.
Errazago helduko zarete Urrako etxaldetik edo Artazatik abiatuta, mendiaren Mendebaldean zabaldutako zirkoan gora, pagadi azpia zeharkatzen duten pista ugarien arrastoari jarraituz.
Ertzari Mendebaldera jarrituz gero, berriz, Urederrako amildegietara helduko zarete ordubete inguruko bidea eginez, eta Ekialdera joz gero, Kerezmendira, karaitza eta pagadiak osatutako ingurune ikusgarrian barrena.
Ertzetik aldenduz gero berriz, Urbasako baso eremu amaigabe hori besterik ez dago.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Arripuia, *http://www.euskal-herria.org/*.
Zuraun

**Zuraun**, **Kaskuntxaga**, **Arrizuri**, **Zuregi** edo  **Bustanberro**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da.

Zuraun eta Enekorri iparraldean Lohiluzeko puntan hasi eta Argintzu, Okoro eta Artsalen barrena luzatzen den katearen azken begiak ditugu.

Mendilerro horren azken gainak izanik, eta mendi nagusien bidetik apur bat aldendurik, mendi hauek ez dute mendizale askoren arreta erakartzen. Hala ere, zoragarriak dira Enekorriko larreak baita Zuraungo baso itzalsuak ere.
Ikuspegiak ere zabalak dira.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Zuraun, *http://www.euskal-herria.org/*.
Artxuba

**Artxuba**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Artxuba mendilerroa Zarikietaren iparraldean hedatzen da, ekialdetik mendebalderako norabidean.
Zarikieta mendialde nahiko ahaztua bada, Artxuba guztiz ezezaguna da.
Itoitz ur azpian utzi baino lehenago, ohiko igoera Rala herrixkaren inguruetan hasten zen.
Orain, ordea, askoz ere bide luzeagoa egin beharko dugu tontorreraino iristeko.
Bestalde, nahasmen handia izaten da gailurraren kokapenari dagokionean: mendilerroko gainaldean ez dago gorabehera handirik eta altuera desberdinak azaltzen dira begiratzen dugun maparen arabera.
Hala ere, Diputazioaren tako geodesikoa 1046 metroko kota batean dago.
Gainera, kota hau dorre moduko talaia airoso bat da, eta paisaia eder batez gozatuko dugu.
Inon izatekotan, hemen dago Artxubako gailurra.
On egin!

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Artxuba, *http://www.euskal-herria.org/*.
Angarillones

**Angarillones**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Bardeako mendiak ez dira Piskerran amaitzen.
Beste hainbat txoko eta gain ditugu inguru berezi honetaz gozatzeko.
Angarillones da horietako bat.
Nafarroa eta Aragoi arteko mugan kokaturik, mendikate apal bat zabaltzen da iparretik hegoalderantz.
Angarillones da gain altuena, baina Gorra izeneko gailurra da seguruenik ikusgarriena.
Bien arteko gandorrean barrena ibiltzea plazer hutsa da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Angarillones, *http://www.euskal-herria.org/*.
Menditxusia

**Menditxusia**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Izenak bestelako irudia ematen duen arren, Menditxusia bisitatzea merezi duen gaina da.
Aretako zonaldean ongi nabarmenduriko mendia da eta Erremendiako inguru ezin ederragoetan barrena paseatzea plazer hutsa da.
Hegoalderago, Continen atakak berezirik, garaiera berdintsuko Araxamendi edo Zarkindegi dugu, bere gailur bitxi eta iritsiezinarekin: hainbat metrotako monolito zorrotz bat da punturik garaiena.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Menditxusia, *http://www.euskal-herria.org/*.
Erregerena

**Erregerena**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Garai batean Nafarroako erregeena zen mendi hau, baina konkistaren ondotik Espainiako koroak bereganatu zuen.
Zorionez, egun jabetza Eugiko kontzejuarena da.
Mendi honen malda luzeak pagadi zabalek hartuta daude, zuhaitzak ia gailurreraino bertaraino iristen direlarik.
Erregerenak gailur bikoitza du.

Iparraldekoa, Arteko Gaina izenekoa, garbia eta garaiena da SITNAren arabera.
Bertan izanik, ordea, hegoaldekoak ematen du altuen.
Azken gailur hau, hegoaldekoa, basoak harturik dago, baina piramide itxurako harkaitz batzuk daude mendebaldean, ikuspegi mugatu baina eder bat eskaintzen dutenak.

Beste izenak: Alkozarko gaina, Erregeren Hartsua, Elikadoreko gaina.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Erregerena, *http://www.euskal-herria.org/*.
Leizadi

**Leizadi**, Gipuzkoa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Aralarko Mendebaldera luzatzen den karaitzezko mendi-adar luze bateko azken tontorra da Leizadi.
Adean ditu beste bi gain aipagarri: Agaotz eta Sarastarri, Ekialdean; Mendebaldean bizkarra Ataun aldera jaisten da, haitz mutur ikusgarriak agerian utziaz.
Amildegiak ebakitzen du mendia Iparraldetik, eta haren ertzean dago tontorra, pagadiaz inguratua eta buzoi batez markatua.
Tontorrera heltzeko biderik errazena Agaotz aldetik datorrena da, Lareoko urtegitik.
Aia aldeko Urkillagako lepotik abiatu eta HMko hegian gora datorren GR20 bidea ere egokia da tontorrera urreratzeko; ondo seinaleztatuta dago.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Leizadi, *http://www.euskal-herria.org/*.
Kurkuxulo

**Kurkuxulo**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Nafarroako herri gutxi izanen dira Adoain bezain isolaturik.
Urraul Goiti ibar bakartitik 12 kilometroko errepide gorabeheratsu batek eramaten du herriraino.
Ez da harritzekoa beraz inguru honetan herri despopulatuak ugaritzea.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Kurkuxulo, *http://www.euskal-herria.org/*.
Bardoitza

**Bardoitza**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da.

Zaila da Bardoitza mendiko gailurra kokatzea.
Alde batetik, Urbasako zonalde honetan ez dago gorabehera handirik eta ez da erraza punturik gorenak zehaztea.

Bestetik, badirudi Bardoitza zonalde handi bateko toki-izena dela, Limitaciones, Dulantz eta Otsoportillo arteko baso eta belardiak barnean hartzen dituena.

Batzuetan Bardoitzako putzuen ondoko muinoa hartu izan da. Beste batzuetan Eraul izeneko kota harritsua agertzen da Bardoitza izendapean.

Edozein delarik ere, Bardoitza ingurune ederra da, Historiaurreko monumentuz, baso trinkoz, eta soro zabalez josia.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Bardoitza, *http://www.euskal-herria.org/*.
Arain

**Arain**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Atuzkarratz mendilerroaren ekialdean, Kakueta-Peñablanca erraldoiak garaiera galdu eta adar oihantsu bat luzatzen du hegoalderantz, Biniés eta Ezka ibaien erroak bereiziz.

Adar horretan noizbehinka harkaitza azaldu eta mendi ederrak sortzen dira: Argible, Elizarena, Gaztuluzarra...

Arain da horietako bat: ez garaiena, ez interesgarriena, ezta errazena ere.

Arain mendi literaturan hainbatetan agertzen bada ere, egun erabat itxita dago, eta sasiekin borrokatu behar izanen dugu haren gailur harritsura iristeko.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Arain, *http://www.euskal-herria.org/*.
Betzuenburu

**Betzuenburu**, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Asko dira Legarmendi aldean harrotzen diren karaitz muturrak (eta ezarritako buzoiak).
Ezin aipatu daiteke bereiziki nabarmentzen den bakar bat, baina ezin aipatu gabe utzi, aldi berean, inguru berezi hura ezagutzeko aukera emango digun aitzakiaren bat edo beste.
Betzuenburu da mutur horietako bat.
Leku polita da, baina ingurune karstikoa dela kontutan hartu beharra dago: ibilbidea ez da larre gainean bezain erosoa, bide aztarnarik ez da harri gainean, eta zapaldu beharreko harri guztiak ez daude haitzari lotuta.
Tontor honen inguruan bereziki zorrotzak dira meteoroek higatutako haitzak.
Pagadiak atontzen du Mko isurialdea eta karst eremuaren ikuspegi zabala eskaintzen du Era begiratuz gero.
Iparraldean, 250 m eskasera, Bernagoitiburu izeneko beste muino bat bere buzoiarekin.
Ez dago EHMKan jasota, baina erraz igo daiteke zerrendako beste bi mendiren batera, ibilbide polita osatuz: Gantxorrotz eta Urtemondo, Ean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Betzuenburu, *http://www.euskal-herria.org/*.
Betaio

**Betaio**, Bizkaia probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Betaio mendia, 753 altuera duen eta Bizkaia probintzian topatzen den mendi bat da.
Kokapen zehatza 43.286799 eta -3.218905 da.
Mendi hontara ondorengo igoera puntuetatik igo daiteke: Santa Cruz

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Betaio, *http://www.euskal-herria.org/*.
Eskisun

**Eskisun**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Otsa mendilerroko azken gorunea dugu Eskisun, baina ez da Elke edo Korona-Erratzu bezain ospetsua.
Txintxurrenea eta Iñarbe arroilen artean zabaltzen den mendilerro hau penintsula bihurtu zen Itoitzko urtegia eraiki zenean.
Gorabehera handirik gabeko mendilerroa izanik ere, ikuspegi oso zabalak eskaintzen dituen mendia dugu Eskisun, batez ere hurbileko urtegi erraldoiaren gainean.
Txangoa osatzeko, Otsa herri despopulatua bisita dezakegu.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Eskisun, *http://www.euskal-herria.org/*.
Atsagarbia

**Atsagarbia**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Txorrotxarria erraldoiak hegoaldera egin ahala, pinuz jantzi eta garaiera galtzen du.
Igari mendatera iritsi baino lehenago, harkaitz zorrotz bat gailentzen da inguruko sakan bakarti eta pinudi sarrien gainetik.
Atsagarbia da, behatoki ezin ederragoa inguruko mendi eta ibarren gainetik.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Atsagarbia, *http://www.euskal-herria.org/*.
Irugain Haitza

**Irugain Haitza**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Aretako mendiek adar bat luzatzen dute Aietxu herriaren gainera, Jakoisti herrixka despopulatutik bereiziz.
Mendi horiek hurbileko Aritzgaina, Borrotxulo edo Aldaxur baino apalagoak izanik ere, interes handikoak dira: harrizko gainak dituzte eta inguruko mendien panoramika ezin ederragoak ahalbidetzen dituzte.
Besteak beste, Jakoistigaña, Txitxurrondo eta Irugain haitz ikusgarria aurkituko ditugu mendialde honetan.
Irugain Haitza Jakoistigaña mendiaren mutur batean dago, eta mendiko punturik altuena ez izanik ere, behatoki ikusgarria da.
Jakoistigañako gailurra, ordea, itxiagoa da, baina ipar-ekialdean taiaia zorabiagarria dauka, zonalde bakarti honen gaineko ikuspegiaz gozatzea ahalbidetzen duena.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Irugain Haitza, *http://www.euskal-herria.org/*.
Artasoeta

**Artasoeta**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Galotze eta Itzalle arteko errepidetik hegoaldean gailentzen den haitz zorrotza da Artasoeta.
Inguru horretan ohikoak diren haitz bakartietako bat da, ezezaguna mendizale gehienentzat, baina interesgarria bai gailurretik izanen dugun paisaia zabalarengatik, bai bidean ezagutuko ditugun txoko ederrengatik.
Bazter horietako bat Artasoetatik hegoaldera aurki dezakegu: Oihanburua mendia, 1002 metrokoa, Artasoeta baino garaixeagoa, baina ikuspegi mugatuagokoa.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Artasoeta, *http://www.euskal-herria.org/*.
Oso

**Oso**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Leire mendilerroa ez da Arangoitin amaitzen.
Mendikate ezezagun samarra da, eta sekretu ugari gordetzen ditu bere bazterretan.
Besteak beste, Peñagujereada edo Paso del Oso izeneko harrizko zubi ikusgarria (UTM 30T X652273, Y4723452), Oso gailur ia antzemangaitzaren bidean aurkituko duguna.
Harrizko begi haundi hori Hegoaldeko amildegiaren horman zulatuta dago, eta mendiak haren gainean eratutako inbutu-antzeko zulo baten irteera da.
Kontu pixka batekin ibili beharra dago, aldapa handia da-eta zulo horretan.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Oso, *http://www.euskal-herria.org/*.
Aldapaburu

**Aldapaburu**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Mendi ezezaguna Zuntzarren herriaren gainean.
Pinudiz estalitako punturik gorenak ez du interes handirik, Arriasgoiti ibarreko bazter hauek hobeki ezagutzeaz aparte.
Nolanahi ere, iparralderago badago 838 metroko kota bat, balkoi ederra eskaintzen duena ibar ia ezezagun honen gainean.
Bertan tako geodesikoa aurki dezakegu.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Aldapaburu, *http://www.euskal-herria.org/*.
Larrakarte

**Larrakarte**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 

Saioa eta Xuriain bezalako erraldoien itzalpean, mendizale gutxi oroitzen dira Artesiagako mendatearen inguruan beste mendirik dagoenik: Egurtegi, Zagua, Larrakarte.

Mendi ederrak dira, hala ere, eta Artesiagatik txango politak egin daitezke belardi goxoz estalitako gain horietan barrena, Baztan eta Kintoko bazterrik urrunenak ezagutuz.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Larrakarte, *http://www.euskal-herria.org/*.
Azkarregia

**Azkarregia** edo **Zokoa**, Nafarroa Garaian dagoen euskal mendia da.

Igari herrixkatik iparraldera, Migoletako ospeak bazter utzita, mendialde basati eta ezezagun bat zabaltzen da, Larraitze eta Jabros sakanen artean.

Mendi horietako asko haitz ikusgarriek koroatuak izaten dira, eta Migoleta ez bezala, paisaia zabalak eskaintzen dizkiete haraino ausartzen diren mendizale urriei.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
* Azkarregia, *http://www.euskal-herria.org/*.
Las Roscas

**Las Roscas**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Bere apalean ere, Nafarroako Erriberako mendirik ikusgarrienetako bat dira Las Roscas.
Buztinak, hareazkoak eta konglomeratuen higadurak paisaia harrigarri bat sortu du Fiteroko inguru hauetan.
Ibilbidea luzatu nahi izanez gero, hurbil ditugu Tudejen, bere gazteluko hondarrekin, edo Peña Roya mendia.
Inguru hauetan hegazti harraparien habi ugari daudenez, debekaturik dago otsailetik uztailera arteko hilabeteetan Las Roscaseko gailurrera igotzea.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Las Roscas, *http://www.euskal-herria.org/*.
Sanguein

**Sanguein**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Sangueingo gailurra ez dago mendiko punturik altuenean, Larginburu izenekoan, branka ikusgarrian baizik, nahiz eta hau hainbat metro apalagoa izan.
Mendi honen inguruan, hala nola Andia osoan, monumentu megalitiko ugari aurki dezakegu, mendilerro hau aspaldiaren aspaldietatik populaturik egon dela frogagarri.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Sanguein, *http://www.euskal-herria.org/*.
Salbatori

**Salbatori**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Urraul Goiti Nafarroako ibarrik despopulatuena da, eta seguruenik ezezagunena ere.
Bada, ibar isolatu horretatik hamabi kilometroko errepide bat hartu behar da Adoain herrira iristeko.
Kontuak badu interesik, seguruenik Euskal Herriko herririk isolatuena izanen baita.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Salbatori, *http://www.euskal-herria.org/*.
Arregia

**Arregia**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Garraldako ortzemuga iparraldetik ixten duten mendiak ez dira ez garaiak ez ezagunak mendizale gehienentzat: Erodoa, Zelaia, Zurtzeta, Hirupagoeta...
Gehienbat mendi lau samarrak dira eta gatz-piperrik gabeak.
Horregatik, seguruenik, hurbileko Corona-Errazuk erakartzen ditu bisita gehienak.
Hala ere, mendi hauek bisitatzea merezi dute, batez ere haietatik gozatuko ditugun paisaiengatik eta, zergatik ez, inguru ez oso ibili bat ezagutzeko plazerragatik.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Arregia, *http://www.euskal-herria.org/*.
Betatugaña

**Betatugaña**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Zaraitzuko eta Aretako mendien artean bada harbitxi ezkutu bat, Laurentzeko  iturburua.
Zaldaña eta Arraztegia sakanek bat egiten duten puntuan iturburu oparo bat eta antzinako errota bat daude, mendiz inguraturik, txoko ezin ederragoa osatuz.
Bertako landaretza eta fauna ere balio handikoak omen dira, inguru horietako isolamendu handiaren eraginez.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Betatugaña, *http://www.euskal-herria.org/*.
Leizateka

**Leizateka**, Iparraldea probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Arnostegiko lepoan hasi eta iparralderantz luzatzen den mendikateko gailur nagusietakoa dugu Leizateka.
Donejakue bidea mendi honen ekialdeko saihetsetik igaro eta Bentarteko lepoaren bila igotzen da.
Inguru hauetaz ari garelarik, ezinbestekoa izaten da Orreagako gudaldia aipatzea, euskaldunek Europako armadarik indartsuenetako bat garaitu zuten borroka mitikoa.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Leizateka, *http://www.euskal-herria.org/*.
Erodoa

**Erodoa**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Garralda eta Aribe herrien gainean gailentzen den harri lerdena dugu Erodoa.
Labar ikusgarriak amiltzen ditu Ariberen gainean, eta apalago agertzen da Garralda aldetik.
Igoera ez da erraza, landaretzak bidea jaten baitu batzuetan.
Hala ere, balkoi eder honetaz gozatzea plazer hutsa da.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Erodoa, *http://www.euskal-herria.org/*.
Leziñera

**Leziñera**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Illon mendilerroa mendebaldean San Kirikon hasi eta ekialderantz luzatzen da gorabehera handirik gabeko gandor harritsu eta ezpelez josi batean Ollateko harrateraino.
Bertatik igarotzen da Nafarroako ardibiderik garrantzitsuena eta hala izan da aurrehistoriako garaietatik, inguruan aurki daitezkeen monumentu megalitiko ugariak lekuko.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Leziñera, *http://www.euskal-herria.org/*.
Boluntza

**Boluntza**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 

Peñaskarekin batera, Boluntza-Petrina Ugarrako goi-lautada hegoaldetik mugatzen duen mendia da. Mendi apal samarrak dira, mediterranear landaretzaz estaliak. 

Megalito ugari aurki ditzakegu haien inguruetan, zonalde honek historiaurrean izan zuen garrantziaren lekuko.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Boluntza, *http://www.euskal-herria.org/*.
Otsarte

**Otsarte**, Nafarroa probintzian topa dezakegun euskal mendia da. 
Uren banalerroko mendi nagusietatik aldendurik, badira hainbat gain Ultzama eta Basaburua ibarren artean altxatzen direnak: Otsartez gain, Arburuko Kaskoa, Zamategi eta Aitzarbil bera ere sartuko lirateke oihanak hartutako gailur hauen artean.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Otsarte, *http://www.euskal-herria.org/*.