open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Antonio Eslaba

**José Antonio Eslaba Urra** (Iruñea, 1936ko irailaren 27a) nafar margolari, eskultore eta grabatzailea da. Madrilen ikasi zuen, San Fernandoko Arte Ederretako Eskolan. Eslabaren obrak mundu guztian zehar egindako erakusketetan egon dira ikusgai.

Obra nagusiak: *Leyendo*, *San Fermín*, *Músico*, *Composición*, *Paisaje* eta *Lamentación de Job*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mops trevori

***Mops trevori*** Mops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Mops trevori'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Salvador Etxaide

**Salvador Etxaide Belarra** (Senpere, 1851 - Iruñea, Nafarroa, 1921eko abenduaren 22a) Euskal Herriko idazle, euskaltzale eta abokatua izan zen.

## Biografia 
Ama, Martina Belarra, Etxalartarra zen eta aita, Vicente Etxaide, Arantzakoa. Haurtzaroa Igantzin igaro zuen familiarekin.

Pentsaera Foruzale eta euskaltzalea izanik, bertako Foruak eta hizkuntza sustatzeko asmoz *Asociación Euskara de Navarra* elkarteko sortzaileetariko bat izan zen. *Euskara* eta *Euskal-Erria* aldizkarietan eman zituen argitara bere artikulurik gehienak. Gaztelerara itzuli zuen Elizondoko 1879ko Lore Jokoetan saritutako *Jangoikua bera bakarrik da andi.*

## Lanak
* Apuntes sobre la aplicación del Código Civil en Navarra - 1891

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia Espinosa

**Amaia Espinosa** (Arteaga, 1956) bizkaitar politikaria. Euzko Alderdi Jeltzaleko kidea da. Irakasletzan diplomaduna da. EAJko batzarkidea izan da Bizkaian, Durango-Arratia barrutitik, eta Ondarroako Udal Gestiorako kidea. EAJren Euzkadi Buru Batzarreko kidea da 2007. urteaz geroztik.

## Erreferentziak
Joan Bautista Esain

**Joan Bautista Esain** (Larraintzar, Ultzama, 1800 &ndash; Baiona, 1876) nafar gerrillari karlista izan zen. Eraso jeneral karlistak gidatzen zuen gudarosteko partaidea zen eta 1834. urtean Karlos erregegaia salbatu zuen Rodil liberalaren osteetatik. Bergarako Besarkadaren ondoren Baionara jo zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Robert Sossiondo

**Jean-Robert Sossiondo** (Azkaine, XVI. mendea -) lapurtar elizgizona izan zen. Baionako apezpikua izan zen 1569-1578 bitartean, eta erlijio-gatazka larriei egin zien aurre, Nafarroa Beherean bereziki (erlijio-gerrak). Bertrand Etxauzkoa baigorriarra izan zuen ondorengo Baionako elizbarrutian. 1575ean jaioterrian Askubia jauregia eraiki zuen.

## Erreferentziak
Gurien Bai Iurretako Euskara Elkartea

**Gurien Bai Iurretako Euskara Elkartea** Iurretako (Bizkaia) euskara-elkartea, 1995eko udazkenean sortua. Iurretan euskararen normalizazioa bultzatzeko helburuarekin sortu zen. Kultura-kutsuko ekimenak, eta euskaldunen eskubideen errebindikaziokoak garatzen ditu elkarteak urtean zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramon Berraondo

**Ramon Berraondo** (Izengoitia: *Martin de Anguiozar*). Idazle gipuzkoarra (? - Donostia, ?). *Euskalerriaren Alde*, *Yakintza* eta *RIEV* aldizkarietan lan egin zuen. Oso ezagunak egin ziren *Los vascos en 1800* eta *En el Pirineo Vasco* (Ekin, 1944) artikulu bilduma. EAE-ANV alderdiko kidea izan zen.

## Erreferentziak
Pierre Eiheramendi

**Pierre Eiheramendi** (Maule, Zuberoa, 1891ko abenduaren 28a - Kanbo, Lapurdi, 1975eko abenduaren 25a) zuberotar idazlea izan zen. Apaiza eta euskaltzain urgazlea izan zen.

## Lanak 
1920. urtean eman zituen argitara lehen idazlanak. Harenak dira euskara ikasteko *Méthode practique pour aprende le Basque* (1929), *Cours Moyen* (1930) eta *Cours Supérieur* (1938) metodoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Nafarkaria: 1999ko martxoaren 26a
Gerekiz

**Gerekiz** Bizkaiko Muxika eta Morga udalerrien arteko mendatea da. Morgako Gerekiz izeneko baserriaren ondoan, San Esteban baselizaren hondakinak daude.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcelino Garde

**Marcelino Garde Villafranca** (Zarrakaztelu, Nafarroa, 1925eko urriaren 2a - Arripodas, Nafarroa, 1990eko maiatzaren 6a) euskal idazlea, apaiza eta euskaltzalea izan zen.

## Euskaltzalea 
Aita, Anastasio Garde Goñi, EAJko kidea zen eta hortik omen zetorkio euskararekiko zaletasuna. 40koen hamarkadan, apaiz-ikasketak egiten ari zelarik eta Seminarioan gerra ostean euskarazko eskolarik ez zegoenez gero, euskara ikasteari ekin zion bere kasa Intxaurrondoren Gramatikaren laguntzaz.

Apaiztu ondoren, Erronkariko Uztarrozen izan zen erretore, eta han bertako euskalkia ikasi zuen. Poesiak ere idatzi zituen erronkarieraz.
60koen hamarkadan Iruñeko Uxue Ikastolaren sorreran murgilduta egon zen.
1964an euskaltzain urgazle izendatu bazuten ere, Batuaren aurkako jarrera sutsua zeukan eta 1978ean sorturiko Euskerazaintzako kidea izan zen.

1973etik 1984ra Vianako Printzea Erakundearen aldizkariaren euskerazko gehigarriaren zuzendaria izan zen eta 1984tik bere heriotzaren unerarte Diario de Navarraren "Nafar-Izkuntza" izeneko euskarazko orriaren arduraduna izan zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Garde'tar Marzelino (Euskerazaintzako aldizkaria, 63. alea).
* Gerinda bai bloga.
* Euskaltzaindia: Marcelino Garde, Erriberako euskalduna.
* Argia: Heriotza oharra.
* Bertso eta olerkien hemeroteka.
* Zarrakaztelu.eus.
* "Los académicos de La Ribera: Peralta, Iribarren y Garde" (Joxemiel Bidador, 2002).
Jose Agustin Orbegozo

**Jose Agustin Orbegozo Jauregi** (Bidania-Goiatz, Gipuzkoa, 1937ko otsailaren 1a -) gipuzkoar idazlea da.

## Biografia 
Pasiotarra da. Teologia eta Idatzi Santuak ikasi zituen Erroman. *Olerti*, *Jakin*, *Laiaketan* eta *Redención* agerkarietan eman ditu argitara lan aipagarrienak. Orbegozorena da J. M. Escriváren *Camino* obraren itzulpena (1964, *Bidea*).

## Erreferentziak
Arnasa Euskara Elkartea

**Arnasa Euskara Elkartea** Pasai Antxoko (Gipuzkoa) euskara-elkartea da. 1994an sortu zen Pasaian, eta euskararen normalizazioa bultzatzeko helburua du. Hiru taldetan banatua dago Arnasa euskara-elkartea: kultura-taldea, aisialdi-taldea eta aldizkari-taldea. *Branka* aldizkaria argitaratzen du.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mormopterus doriae

***Mormopterus doriae*** Mormopterus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Mormopterus doriae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Pedro Jose Samper

**Pedro Jose Samper Elizari** (Jaurrieta, 1815eko apirilaren 30a - 1870eko urriaren 2a) nafar idazlea izan zen. Zaraitzun, Jaurrieta herrian egon zen apaiz. Bonaparte printzearen laguntzaileetariko bat izan zen. Haren aginduz itzuli zituen *San Mateoren ebanjelioa*, *Asteteren dotrina* eta *50. salmoa*. Lan horiek Londresen argitaratu ziren 1869an.

## Erreferentziak
Dionisio Blanco

**Dionisio Blanco Ortega** Bizkaitar pintorea izan zen (Trapagaran, 1927ko irailaren 18a - Bilbo, 2003ko apirilaren 10a). Ikasketak Bilbon eta Parisen egin zituen. Erakusketa ugaritan erakutsi ditu bere lanak. 1970. urtean Ibarrola, Larrea eta Cundínekin batera Bizkaiaren ordezkari izan zen Mexikon egin zen Euskal Artisten Erakusketan. 1966an Emen taldearen sorreran parte hartu zuen, Euskal Eskolako Mugimenduaren taldea. Aldi berean, Gipuzkoan Gaur taldea eta Araban Orain taldea sortu ziren. Nafarroan eginahalak egin baziren ere Danok taldea, azkenean, ez zen irmotasunez sortu.

Hil eta hilabetera *Dionisio Blanco 1927-2003* erakusketa inauguratu zen, Dionisio Blancok azken bi urteetan bere lagun eta erakusketaren komisario Xabier Saenz de Gorbearekin soinez soin landutako atzera begirako itzela.
## Erreferentziak
Ollin

**Ollin** Urumea ibaiaren goi-ibilguaren izena da; 14&nbsp;km ditu. Ezkurrako gainaren (Nafarroa) mendebaldeko mazelan du iturburua, eta Goizuetatik aurrera hartzen du Urumea izena. Leitza, Ezkurra, Eratsun, Labaien eta Goizueta udalerrietako lurrak ureztatzen ditu Ollin ibaiak.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Patxi Oroz

**Francisco Javier "Patxi" Oroz Arizkuren** (Beriain, Nafarroa Garaia,  - ) nafar musikagilea eta filologoa izan zen.

## Bizitza 
Erroman egin zituen ikasketak, eta ondoren Harmonia eta Konposizioa landu zituen. Organista aritu da Erroman bertan eta Münsterreko Saint Michael elizan. Tübingengo *Romania Cantat* abesbatzako zuzendaria izandakoa da.

Musikagile gisa hainbat lan egin ditu, bereziki abestiak: *Nire aitaren etxea*, *Gernika ostadarra*, *Canon pro pace* eta *Vasconia cantat* bilduma.

1960tik aurrera, filologo lanetan aritu da, eta Tübingeneko Unibertsitateko irakasle izan zen. 2005ean ohorezko euskaltzain izendatu zuen Euskaltzaindiak.

Gabriel Arestiren *Nire aitaren etxea defendituko dut* poemaren itzulpenak biltzen dihardu Orozek. Dagoeneko 740 hizkuntzatara egindako itzulpenak bildu ditu, guztira; horrenbestez, segur aski poema horixe dugu munduan hizkuntza gehienetara itzuli dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  José Antonio : «Francisco Javier Oroz Arizkuren», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.
*  *Jirones de una vida abigarrada(de la gambella a la cátedra)*, Patxi Oroz ohorezko euskaltzain izendatu zuteneko idazkia.
Ermittia

**Ermittia** koba eta historiaurreko aztarnategia da, Deban (Gipuzkoako mendebaldea) dagoena. 

Leizea 1924an aurkitu zuen Jose Migel Barandiaranek. Eneolito eta Neolitoa, eta Paleolitoren barruan, Azil aldia,  Madelein aldia, eta Solutre aldia. Bilbo-Behobia autobiderako lanek eraginda hondatu zen Ermittiako leizea 1972an.

Deba ibaiaren eskuineko ertzean. Itsas mailarekiko 125 m-ra dago eta Sasiola aldean, "Goikoetxea" baserritik 300 metro hego-ekialdera.

Jose Migel Barandiaranek aurkitu zuen 1924an, eta Telesforo Aranzadirekin batera miatu zuten 1924-1925-1926an. Ateratako materialak Donostiako San Telmo Museoko Natur Zientzien Aretoan zeuden ikusgai.

René Jeannel, entomologo frantziarrak leizea kolonizatzen zuen kakalardoa Speocharis kantauriarra identifikatu zuen, .

Gipuzkoako Foru Aldundiak, "Aranzadi" taldearen eskariz, haitzuloa ixtea erabaki zuen. Kobazuloa 1972ko azaroan hondoratu zen, eta hurbileko autobidearen trazadurarako eragindako leherketei egotzi zitzaion.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Elorza, Mikel (1993 ) «Revisión de la avifauna de Ermittia (Gipuzkoa)» M*unibe (Antropologia -Arkeologia)*  45. zk.  Donostia ISSN 1132 - 2217. 175-177  or
* CUEVA DE ERMITTIA BEKOA. Geoparkea
* Cueva de Ermittia Behekoa o Mallueta, Sala del Espeleólogo y Galería del Hurón. Deba, Guipúzcoa. SaKoN  Espeleologia Taldea, Noain Elortzibar
* Ermittia 2 = Ermittia behekoa. Gipuzkoako Katalogo Espeleologikoa. Aranzadi.
* Barandiaran Maestu, Ignacio; Utrilla Miranda, María del Pilar  (1975) «Sobre el magaleniense de Ermittia (Guipúzcoa)». *Sautuola: Revista del Instituto de Prehistoria y Arqueología Sautuola*,  ISSN 1133-2166, 1 zk., 21-47 or.
* Aranzadi, Telesforo eta Barandiaran, Jose Migel (1928) "Exploraciones prehistóricas en Guipúzcoa, los años 1924 a 1927"
* Barandiaran, Jose Migel (1946) «Catalogue des stations préhistoriques des Pyrénées Basques», Ikuska, 29. or. 
* Ermita (I-II) ko  haitzuloa. *Arkeologia Ondarea*. Euskadiko Ondarea

## Kanpo estekak
Durangaldeko Herri Komunikabideak

**Durangaldeko Herri Komunikabideak** Durangaldeko (Bizkaia) herri-komunikabideak biltzen dituen elkartea. 1992an sortu zen, eta helburua Durangaldean herri-komunikabideak bultzatzea du. *Eraz* aldizkaria argitaratzeaz arduratzen da, eta Anboto telebistaren proiektua martxan jartzen ari da.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaime del Burgo

**Jaime del Burgo Torres** (Iruñea,  - *ibidem*, ) nafar aktibista militar karlista, artikulugilea eta historialaria izan zen. Espainiako Bigarren Errepublikaren aurkako ekintza-taldeetan aritu zen haren hasieratik, eta matxinadan hartu zuen parte 1936an. Jaime Ignacio del Burgo du semea.

## Bizitza 
1936ko urriaren 16n, Nafarroako Erreketeko buru izendatu zuten. Bizkaiko kanpainan, eskuindar matxinatuekin parte hartu zuen Begoñako tertzio karlistan, Gernikara bonbardaketaren ondoren sartutakoa, baita Gernikako arbola babesteko agindu ere (1937ko maiatza), hura falangistek suntsitu ez zezaten.

Espainiako Gerra Zibilaren ondoren hainbat kargu ofizial izan zituen. Karlistaldiei eta Gerra Zibilari buruzko liburuak argitaratu zituen. Karlismoaren joera jaimistako kide izan zen luzaroan eta, nabarrismoaren barruan, ez zuen zalantzarik Nafarroaren euskaltasunaz, baita Víctor Pradera kritikatu ere euskaltasunaren kontra hartutako jarrera sutsuagatik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Iparraldeko frontea (Espainiako Gerra Zibila)
* Marcelino Oreja Elosegi
* Faxismo
* Errekete
Uluntzia

**Uluntzia** Zaro herriko auzoa da, Nafarroa Behereko Garazi eskualdean dagoena. Donejakue bideko erromesentzako ospitale eta kapera bat zeuden bertan, XII. mende hasieratik gutxienez (1119. urtekoa da hari buruzko lehen aipamena), eta Santa Maria Buruntzakoa izena zuen. Frantsesez Olhonze du izena.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Egino

**Jose Egino Treku** (Azkoitia, Gipuzkoa, 1880ko urriaren 16a - Santander, Espainia, 1961eko maiatzaren 6a) gipuzkoar apezpikua izan zen.

## Biografia 
Santanderko apezpiku izan zen. Euskal idazle eta euskararen sustatzaile izan zen eta *Koru´ko Andre Maria´ren Irakaskintza* eskola eta *Eusko-Esnalea* elkartea sortzeko lanetan parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Jon Torre Basterretxea

**Jon Torre Basterretxea** (Bilbo, Bizkaia, 1963ko martxoaren 6a) bizkaitar pala-jokalaria da.

## Biografia 
1983. urtean hasi zen profesional mailan. Bere jardueran irabazi dituen sarien artean, 1990 eta 1999ko Euskadiko Txapelketa eta 1991 eta 1997ko Bizkaiko Kopa dira nagusiak. Eusko Basque enpresako jokalaria da.

## Erreferentziak
Mormopterus loriae

***Mormopterus loriae*** Mormopterus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Mormopterus loriae'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Eustaquio Ilundain

**Eustaquio Ilundain Esteban** (Iruñea,  - Sevilla, ) nafar elizgizona izan zen. Ourenseko apezpikua izan zen 1905-1920 urteetan. Eusko Ikaskuntza elkartearen sortzaileetako bat izan zen. Sevillako artzapezpikua izan zen 1930-1937 urteetan. Erlijio-gaiak landu zituen bere idatzietan.

## Erreferentziak
Pierre Harizpe

thumb|250px

**Pierre Harizpe** (Donibane Lohizune, 1854 &ndash; Garches, 1929) Idazlea eta apaiza zen. Harenak dira *Karmela* drama (bertsotan), *Ainhoa* eleberria (frantsesez idatzia) eta *Chanson de Roland* kantuaren itzulpena. *Euskal-Esnalea* aldizkarian eman zituen argitara lanik behinenak.

## Erreferentziak
Bernardo Alcalde

***Faltzesko Ikaslea***, jaiotzako izen-deiturez **Bernardo Alcalde Merino** (Faltzes, Nafarroa, 1709 - ?) zezenketari ospetsua eta apaiza izan zen. Gaztetan izan zen zezenketari, eta grabatu bat eskaini zion Goya margolariak *La Tauromaquia* izeneko sailean. Gizon heldua zela egin zen apaiz.
## Erreferentziak
Sabino Izeta

**Sabino Izeta Amezti** (Zarautz, Gipuzkoa, 1876ko abenduaren 31 &ndash; 1918ko abuztuaren 21a) Gipuzkoako margolaria izan zen.

## Biografia 
Erroman egin zituen pinturako ikasketak. Erretratugile eta paisaiari ona bazen ere, ez zuen bere obra behar bezala aintzat hartzen jakin, eta haren ehunka koadro esku pribatuetan gelditu dira.

## Erreferentziak
Blaise Gueraçague Soules

**Blaise Gueraçague Soules** (Donapaleu, 1884 &ndash; 1918) Nafarroa Behereko abokatu eta politikaria izan zen. Errepublikazalea zen eta Donapaleuko kantonamenduko kontseilari nagusi hautatu zuten. Ibarnegarai eskuindarraren aurkari sutsua izan zen, bere anaia Pierre Gueraçague Soulesrekin batera.

## Erreferentziak
Inozentzio Munita Arizmendi

**Inozentzio Munita Arizmendi** (Leaburu, 1876 &ndash; Arama, 1958) gipuzkoar idazlea izan zen.

Aramako erretorea izan zen. Munitarena da *Gure Mendi eta Oianak* liburua (1952). Bertan zuhaitzei buruzko xehetasunak eman zituen, haien ezaugarriak eta zaintzeko moduak. Gipuzkeraz idatzita dago.

## Erreferentziak
Joseph Laduche

**Joseph Laduche** (Azkaine, Lapurdi, 1919ko urriaren 17a - ?, 1987ko abuztuaren 27a) lapurtar pilotaria izan zen, Panpi Ladutxeren aita.

## Biografia 
1935ean hasi zen jokatzen. Bost urte geroago profesional mailara igaro zen. 1944. urtean Frantziako lehen Kopa irabazi zuen. Harrezkero bost aldiz irabazi zuen Frantziako eskuzko Banakako Txapelketa Nagusia.

## Erreferentziak
Pozo Pastor

**Pozo Pastor** Nafarroako ibaia da, Zidakos ibaiaren ezkerraldeko adarra; 17 kilometroko luzera du. Uxueko mendilerroan du iturburua. Uxue, San Martin Unx, Beire, Pitillas, Santakara eta Murillo el Cuende udalerrietako lurrak ureztatzen ditu, ura Zidakos ibaian isuri baino lehen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mormopterus norfolkensis

***Mormopterus norfolkensis*** Mormopterus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Mormopterus norfolkensis'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Eusebio Igarza Akizu

**Eusebio Igarza Akizu** (Osintxu, Bergara, 1937) gipuzkoar idazlea da. Lazkaoko fraide beneditar izana. Olerkiak eta alegiak argitaratu izan ditu, *Olerti*, *Karmel* eta *Jaunaren Deia* aldizkarietan. Aipagarria da *Alegi sorta* izeneko bilduma, 1960an Olerti Saria jasotakoa.

## Erreferentziak
Juan Otxoa de Arranotegi

**Juan Otxoa de Arranotegi** (Arratzu, Bizkaia, XV. mendearen bukaera - Viana, Nafarroa, 1566) bizkaitar arkitektoa izan zen.

## Lan nabarmenak 
Vianako Santa Maria elizako ataria egin zuen 1556-1566 urteetan. Gasteizko Iñigo Ortiz de Zarraga eskultorearekin batera, Urizaharreko elizako erretaula nagusia egin zuen.

Fitxategi:Viana - Iglesia de Santa Maria 12.jpg|Vianako eliz ataria.
Fitxategi:Peñacerrada - Iglesia de Nuestra Señora de la Asunción, interior 03.jpg|Urizaharreko elizako erretaula nagusia.

## Erreferentziak
Bruno Etxenike

**Bruno Etxenike Garmendia** (Urdazubi, 1820ko uztailaren 9a - Iruñea, 1893ko martxoaren 14a) nafar idazlea eta itzultzailea izan zen. Luis Luziano Bonaparterekin egin zuen lan 1857az geroztik, eta haren aginduz, *San Mateoren Ebanjelioa*, *Apokalipsia* eta *Kantarik Ederrena* itzuli zituen Baztango euskalkira, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pagola, Rosa Miren, Bidegileak bilduma: Bruno Etxenike, euskara.euskadi.net
* Arana Martija, Jose Antonio Bruno Etxenike, euskaltzaindia.net
* Lekaroz, Gorka Bruno Etxenike, linguanavarrorum.blogariak.net
Guillaume de Pierre Godin

**Guillaume de Pierre Godin** Lapurdiko elizgizona izan zen (Baiona, 1260 &ndash; 1336ko ekainaren 4a). Kardinala izan zen eta Aita Santuaren ordezkari gisa jardun zuen Gaztelako koroaren aurrean, Alfontso XI.a erregearen garaian. Valladolideko kontzilioaren zuzendari izan zen 1322. urtean.

## Erreferentziak
Jeronimo Arbolantxa

**Jeronimo Arbolantxa** (Tutera, Nafarroa, c. 1546 &ndash; 1572ko ekainaren 13a) XVI. mendeko nafar poeta izan zen.

## Biografia 
*Los nueue Libros de las Hauidas *lanaren egilea da, inspirazio klasikoa (Tartessos erreinu erdi mitikoan kokatua) eta pasarte errealak nahasten dituen poema. Cervantesek biziki gaitzetsi zuen liburua.

## Erreferentziak
Denis Langlois

**Denis Langlois** (Étréchy, Essonne, 1940ko urtarrilaren 30a) legegizon eta idazle frantsesa da. Giza eskubideei buruzko artikulu ugari eman ditu argitara. 1984. urtean Ipar Euskal Herrian sortu zen Giza-Eskubideen Defentsarako batzordeko kidea da. Euskal Herriaren nazio eskubideen aldeko agertu da beti. Oso ekintzaile ezaguna da.

## Obra 
* *Le Cachot*, Maspero, 1967.
* *Panagoulis, le sang de la Grèce*, Maspero, 1969.
* *Les Dossiers noirs de la police française*, Le Seuil, 1971.
* *Guide du militant*, Le Seuil, 1972.
* *Les Dossiers noirs de la justice française*, Le Seuil, 1974.
* *Les Dossiers noirs du suicide*, Le Seuil, 1976.
* *Un assassin très ordinaire*, eleberria, Le Seuil, 1976.
* *Nouveau guide du militant*, Le Seuil, 1978.
* *Et vous êtes de gauche*, Galilée, 1979.
* *Guide du citoyen face à la police*, Le Seuil, 1980, La Découverte, 1989.
* *Les Diables rouges*, eleberria, Syros, 1986.
* ''L'Affaire Seznec*, Plon, 1988 et 1992 (Giza eskubideen saria, 1989).
* *Les Partageux ne meurent jamais*, Les Belles Lettres, 1992.
* *Le Mystère Saint-Aubin*, Flammarion, 1993.
* *Récit édifiant des activités d'un nommé Jésus*, eleberria, Balland, 1997.
* *L'Injustice racontée aux enfants'', F. Boudignon-en marrazkiak, L'Atelier, 1997 (Enfants du Livre saria 2003).
* ''L'Aboyeuse de Djibouti*, eleberria, Éditions Acoria-Afrique, 2001.
* *La Mort du Grand Meaulnes*, eleberria, Le Miroir, 2001.
* *La Politique expliquée aux enfants (et aux autres)'', Plantu-ren marrazkiak, L'Atelier, 2002.
* *Un Amour de Meaulnes*, eleberria, Éditions Cairn, 2002.
* *L’utopie est morte ! Vive l’utopie !*, Éditions Michalon, 2005.
* *Slogans pour les prochaines révolutions*, Éditions du Seuil, 2008.
* *Le Déplacé*, Éditions de l'Aube, 2012.
* *La Maison de Marie Belland*, eleberria, Éditions de la Différence, 2013.
* ''Pour en finir avec l'affaire Seznec*, Éditions de la Différence, 2015.
* *La Politique expliquée aux enfants (et aux autres)*, Planturen marrazkiak, SCUP, (edizio gaurkotuta), 2017.
* *Et si la révolution était possible*, SCUP, janvier 2018.
* *Panagoulis, le sang de la Grèce'', edizio berritua, SCUP, 2018.

## Erreferentziak
Orti I.a Antso

**Orti I.a Antso** Lapurdiko bigarren bizkondea izan zen 1060-1062 bitartean, 1011. urteko dokumentu baten arabera. 1040. urtean Naiara, Punicastro, Azkoien, Arlas, Faltzes eta Zangozako jauna zen. Bere semeak, Orti II.a Antsok, bete zuen aitaren lekua 1060-1062 bitartean, berak Lupo Antso bere aita ordezkatu zuen bezala.

## Erreferentziak
Mauro Ortiz de Urbina

**Mauro Ortiz de Urbina Uribarren** (Gasteiz, Araba, 1882ko urtarrilaren 15a – Donostia, Gipuzkoa, 1936ko abuztuaren 11) margolaria izan zen. Austrian eta Alemanian margolaritza-ikasketak egin ondoren, Gasteizko Arte eta Lanbide Eskolako irakaslea izan zen. Lan nagusiak: *Prometeo*, *Autorretratua*, *Nire familia* eta *Margolariaren ama*.

## Erreferentziak
Eraitze

**Eraitze** Zuberoaren eta Nafarroa Garaiaren arteko mendi lepo bat da, itsas mailatik 1.608 metro gorago dagoena. Lakhura eta Zanpori mendien artean dago, eta larre oparoak ditu. Bertatik igarotzen da Izabatik Biarnoko Aretarako errepidea, eta Erronkaritik Zuberoarako igarobide naturala izan da betidanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michel Sendrez

**Michel Sendrez** (Donibane Lohizune, Lapurdi, 1932ko urriaren 1a) musikagilea da. Parisen eta Sienan egin zituen lehenengo Musika ikasketak, Joseph Calvet eta Guido Agosti irakasleekin. 1957an, Venezuelara abiatu zen eta hortik aurrera bakarlari gisa aritu da atzerriko zenbait herritan: Amerika Latinoan, Estatu Batuetan, Espainian, Portugalen, Belgikan, Alemanian, Britain Handian eta Ekialde Ertainean.
1967an, Frantziara itzuli ondoren, ORTFn sartu zen eta 1969tik Frantziako Orkestra Nazionaleko piano jolea da. Michel Sendrez-en nortasuna errepertorio klasikoan eta musika lan garaikideetan baieztatzen da.
Musikagile lanetan ere aritzen da. Orkestra, kamara eta zenbait filmetarako musika sortu du.
* "Racines" orkestra handirako lana, Venezuelako Orkestrarako sortua. Pianorako bertsioa musikagileak berak jo zuen telebista frantziarrean.
* "Egolios" harizko orkestrarako eta errezitatzaile batentzat eginiko lana. Venezuelako Orkestra Sinfonikorako sortua. Hitzak Paul Éluard poetarenak dira.
* Green sleeves-en doinuan oinarriturik flauta, harpa eta harizko orkestrarako dei bariazio. Patrick Gallois-ek, Ghislaine Petit-ek eta Bernard Thomas Orkestrak grabatu zituzten bere zuzendaritzapean.
* Flauta eta harparako Lau musika lan (Odile Beucker eta Ghislaine Petit-ek ekoiztuak).
* Piano eta kanturako Metatesia.
* Kantu, piano, biola eta txelorako sei doinu.
* "Sur le chemins de Saint Jacques" sei ahots nahasietarako eta "Stirps Jesse" bost ahots nahasietarako lanak. Anna-Marie Deschamps-ek zuzentzen duen Venan C E Fortunat taldeak aginduak.
* "Arabesques" harparako lana.
Pompidou Zentruak, IRCAMek eta Racio France-k antolatutako "50 urteetarako" bi kontzertutan parte hartu zuen bakarlari gisa. Dallapicola, Ohana, Messiaren eta Poulenc-en lanak joz.

## Diskografia 
* **Stirp Jesse** (7 min., 35 seg.). In: *Fulbert de Chartres* (ca. 960 - 1028), Santo. Stirps Jesse. Paris, Ensemble Venace Fortunat, Studio S.M., 1989. Erref.: Quantum QM 6899
Int.: Ensemble Venace Fortunat ; zuz. Olivier Dejours
* **Quatuor pour cordes** (16 min., 52 seg.). In: ''Quatuor Sendrez. Horizons d'aujourd'hui''. [St. Quentin (France)], Triton, [2011]. Erref.: Triton, TRI 331171.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Partiturak, Eresbilen webgunean.
* Lanaren katalogoa, Euskal Herriko Musikagileen Elkartea
Kardiel

**Kardiel** Nafarroako erreka da, Odron ibaiaren ezkerraldeko adarra; 12&nbsp;km. Berrotzako eta Iguzkitzako ibarrak bereizten dituen mendialdean du iturburua, eta Arroitz eta Los Arcosko udalerrietako lurrak ureztatzen ditu, urak Odron ibaian isuri baino lehen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzisko Elizalde

**Frantzisko Elizalde** (Muskitz, Imotz, Nafarroa, 1646 - ?) Nafarroako apaiz eta idazlea izan zen.

## Biografia 
Karlos II.a Espainiako erregearen emaztea zen Neuburgeko Marianaren aitor-entzulea izan zen. Dotrina bat idatzi zuen euskaraz: *Apezendako dotrina christiana uscaras* (Iruñea, 1735).

## Erreferentziak
Nyctinomops aurispinosus

***Nyctinomops aurispinosus*** Nyctinomops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Nyctinomops aurispinosus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Martin Anso

**Martin Anso Blanco** (Donostia, 1963 - ) gipuzkoar idazle eta kazetaria da. 1984. urteaz geroztik, hurrenez hurren, *La Voz de Euskadi*n, *Egin*en eta *Gara*n lan egin du, batez ere kultura alorrean. Ekologismoan militante aktiboa, egun, Txertoa argitaletxean egiten du lan.

## Liburuak 
Bere liburuetan aspaldiko gertaerei buruzko kontakizun alegiazkoak bildu ditu batez ere. Horren adibide dira bere azken lanak:
* *Elezaharren bidetik*. Irun: Alberdania, 2004.
* *Elezaharren gordelekuak*. Astero, 2008.
* *Ele zahar, ele berri*. Irun: Alberdania, 2008.

## Itzulpenak 
* Nicolas Cuvi: *Darwin bidaiaria*. Donostia: Txertoa, 2009. ISBN: 978-84-7148-438-3
* Sara Cordón: *Marco Polo abenturazalea*. Donostia: Txertoa, 2009. ISBN: 978-84-7148-439-0
* Victor Vilardell Balasch: *Clara Campoamor. Emakumeen eskubideeen defentsan*. Donostia: Txertoa, 2009. ISBN: 978-84-7148-441-3

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  [*Ele zahar, ele berri* liburuaren Rafael Castellano(https://eu.wikipedia.org/wiki/Rafael_Castellano)ren komentarioa.]
*  [Pilar Iparragirre(https://eu.wikipedia.org/wiki/Pilar_Iparragirre)k Argia astekarian egindako elkarrizketa.]
*  Idazle Espetxeratuen Nazioarteko Eguna, 2012an.
Angel Garraza

**Angel Garraza Salanueva** (Allo, Nafarroa, 1950) eskultorea da. Zeramikari loturiko eskulturaren ildo berritzaileen artean kokatzen dira bere lanak. Irakasle da Bilboko Arte Ederretako Fakultatean. 1993an nazioarteko erakusketa batean sari nagusia eskuratu zuen Taiwanen. Hainbat erakusketa egin ditu, baita sariak irabazi ere, Euskal Herrian nahiz kanpoan.

## Erreferentziak
Martin Otxoa de Kapanaga

**Martin Otxoa de Kapanaga** edo '''Martin Otsoa Kapanaga Testua bi zutabetan dago eratua: ezkerrekoa gaztelaniaz dago, eta eskuinekoa euskaraz (bizkaieraz). Liburuaren lehen atala Ripaldaren katiximaren itzulpena da.

## Erreferentziak
Jon Suarez Barrutia

**Jon Suarez Barrutia** (Elgoibar, 1962) gipuzkoar idazle eta itzultzailea da. Maisu ikasketak egin zituen, eta Haur Literatura landu du batez ere. Haur eta gaztetxoei zuzendutako hamarnaka liburu itzuli ditu euskarara. Egun, irakasle lanetan dihardu.

## Lanak 
* *Kaixo, Mirna* (1996, Desclée de Brouwer)
* *Saguarekin klik* (1997, Desclée de Brouwer)
* *Eta alkatea?* (1998, Desclée de Brouwer)
* *Ortzadarraren kantua* (1999, Aizkorri)
* *Ilbetea dilindan* (2002, Pamiela)
* *Luzi, Fer!* (2002, Aizkorri)
* *Loa, loa* (2007, Gero-Mensajero)
## Erreferentziak
Nikolas Barrenetxea

**Nikolas Barrenetxea Uribasterra** (Izengoitiak: *Itarka*, *Motxogane*, *Igorreko Julen*); (Igorre, 1898ko abenduaren 3a - Altsasu, 1988ko martxoaren 27a) misiolari eta euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Altsasun kaputxino sartu eta Hondarribian eta Iruñean Filosofia eta Teologia ikasi ondoren, 1923an apaiztu zen. Txinako Gansuko elizbarrutian 27 urtez misiolari jardun ondoren (1927-54), bertako agintariek misiolariak egotzi zituzten eta berriz ere Altsasura itzuli zen.. Txinan zegoelarik *Irugarrengo Prantziskotarra, Zeruko Argia, Karmel, Egan, Euskal-Esnalea* eta *Herria* aldizkarietako lankide izan zen.

Euskaltzain urgazlea izan zen 1983. urteaz geroztik.

## Idazlanak 
* *Loramendi. Olerki ta idatzi guztiak* (1960).
* *Loramendi eta haren garaia* (1962).
* *Batikano batzarra, lehengo aldia* (1965).
* *Batikano batzarra, 2. 3. eta 4. aldiak* (1967).
* *Mao tse-tung* (1978).
* *Mao tse-tung, 1936-1954, kronika eta bigarren zatia* (1987).

## Erreferentziak
Jose Maria Zalbidegoitia

**Jose Maria Zalbidegoitia** (Bilbo, Bizkaia, 1951) politikaria da, Euzko Alderdi Jeltzaleko kidea. Ekonomian lizentziaduna da. Eusko Jaurlaritzako Merkataritza sailburuordea izan zen (1984), eta Euzkadi Buru Batzarreko kidea da Xabier Arzalluzen garaiaz geroztik.

## Erreferentziak
Iruraizko ermandadea

**Iruraizko ermandadea** Arabako ekialdeko ermandadea da, Aguraingo taldean. Herrigune hauek osatzen dute: Gauna, Azilu, Jauregi, Gereñu, Luzcando, Alaitza, Langarika, Ezkerekotxa, Arrieta, Dulantzi, Burgu, Erentxun, Arbulu, Argomaiz, Gazeta, Añua, Trokoniz eta Igeleta.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Dardan

**François Dardan** (Izturitze, Nafarroa Beherea, 1733ko ekainaren 3a - Paris, Frantzia, 1792ko irailaren 2a) apaiz katolikoa izan zen, eta dohatsu eta martiri izendatu du Erromatar Eliza Katolikoak. Apaiz egin zen 1762. urtean. Larresoroko apaiztegiko irakasle eta zuzendaria izan zen. Kristau fedearen beste aitorle zenbaitekin hil zen Parisko Karmeldarren espetxean.

## Erreferentziak
Nyctinomops laticaudatus

***Nyctinomops laticaudatus*** Nyctinomops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Nyctinomops laticaudatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Maite Aristegi

**Maite Aristegi Larrañaga** (Bergara, 1962ko urriaren 3a) gipuzkoar sindikalista da. Zuzenbideko ikasketak egin zituen Bergara UNEDen, eta euskarazko irakaslea izan zen, aldi batez, EHNE Euskal Herriko Nekazarien Sindikatuan lanean hasi zen arte. 1997az geroztik sindikatuko idazkari nagusia izan da.

2011 eta 2015 bitartean Madrilgo Kongresuko kide izan zen Amaiur koalizioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *Argia*n
* Elkarrizketa "Europan elikadura burujabetzaren ideia sortu zen bileran izan nintzen" Berria, 2020.10.05
Udarbe

**Udarbe** Nafarroa Garaiko mendebaldeko ibai bat da, Arakil ibaiaren eskuineko adar bat; 8&nbsp;km-ko ibilbidea du.

## Ibilgua 
Satrustegi mendialdean du iturburua, eta izen bereko harana alderik alde igaro ondoren, Arakil ibaira isurtzen du ura, Anotz herritik hurbil. Ipar-ekialderanzko norabide orokorra du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Ugarte Velsua

**Juan Ugarte Velsua** (Bermeo, Bizkaia, 1505 &ndash; 1580) arkitektoa izan zen. Bermeoko portua egin ondoren, Getariako Udalak dei egin zion bertako uhartetxoa (San Anton) herriarekin lot zezan. Lan handi hori Juan Ugarte hil zen urte berberean amaitu zen (1580).
## Erreferentziak
Luis Campoy

**Luis Campoy Zueco** (Ablitas, 1938ko abenduaren 31) nafar politikaria da, UPN alderdikoa. Bigarren Hezkuntzako irakaslea da ogibidez. Besteak beste, Nafarroako Parlamentuko kidea (1991-1995), Tuterako alkatea (1995-1999), eta Espainiako Senatuko kidea (2000-2003) izan da.

## Erreferentziak
David Hockney

thumb|260px|alt=|1995 BMW 850 CSi, lehen planoa

**David Hockney** (Bradford, Ingalaterra, 1937ko uztailaren 9a) britainiar pintorea da. Londresko Royal *College of Art*en egin zituen ikasketak, eta britainiar Pop artisten giroan ibili zen. Irudi errealistak, zorrotzak eta argiak pintatzen ditu, pop artearen eragin nabaria dutenak. Azken urteotan Kalifornian bizi da, eta hango izadia eta giza ikuspegia ditu margogai.

Pintura eta argazkigintza tartekatu izan ditu bere lanean. Hasieran, Hockney Pop Artean jardun zuen, baina pixkanaka-pixkanaka kontsumoko objektuak irudikatzeari utzi eta ikuspegia, etxeak eta batez ere igerilekuak pintatzen hasi zen, igerilekuak baitira gehien landu duen gaietako bat. Aldaketa hori Los Angelesen gorpuztu zuen, han bizi izan baitzen 1963tik 1967ra. 1970etik aurrera, Hockneyk zeharo baztertu zuen Pop Art joera. Grabatu, marrazki eta argazki autobiografikoak egin zituen batez ere. Bere koadroetako pertsonaiak antzerki gisako dekoratu batean ezartzen dira, umorez eta urruntasunez begiratuta. Erretratu asko egin du, estilo klasikoan (*Peter Schlesinger*, 1967; *Celia*, suite, 1972-73). Antzerkirako dekoratuak eta jantziak ere egin ditu ugari. Eta 1980az geroztik gogotik ari da argazkigintzan, Polaroid argazkiekin kubismoaren kutsuko collage handiak eginez.

Azken urteotan Yorkshireko basoetako zuhaitzak erakusten dituzten serie ugariak egin ditu, hainbat teknika erabiliz (bideoa, oihalaren gaineko olio-margolanak, ikatza, akuarela, iPad...).

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Larralde-Diustegi

**Larralde-Diustegi** Lapurdiko familia aberatsa da, jatorriz nafarra, Etxalarkoa. Ziburun bizi ziren eta ondasun asko zituzten Lapurdiko herri askotan. Urtubiako gaztelua erosi zuten Urruñan XIX. mendean eta politika kargu asko bete zituzten mende hartan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andoni Alonso

**Andoni Alonso Puelles** (Gasteiz, Araba, 1966ko apirilaren 4a) irakaslea da. Euskal Herriko Unibertsitateko Filosofian, *Wittgenstein eta Arte Modernoa* tesiarekin, doktore-titulua lortu zuen. Bere azkeneko azterketak telekomunikazioen arloan garatu ditu, eta horretarako Estatu Batuetara bidaiatu du. Gaur egun, Caceresko Unibertsitatean irakasle da. Haren azken lanak: *La Nueva Ciudad de Dios* (2002) eta *Carta al Homo Ciberneticus* (2003), biak Iñaki Arzozekin batera idatziak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olatz Muñoz

**Olatz Muñoz** (Hondarribia, ?) gipuzkoar kirolaria, belaontzian aritzen dena. 2002tik 2007ra bitartean, lau aldiz irabazi du «Vaurien» klaseko Espainiako Txapelketa, bi aldiz Europakoa eta lau aldiz Mundukoa, Jaione Aiastui gasteiztarrarekin batera.

## Erreferentziak
Jesus Maria Arozamena

**Jesus Maria Arozamena Berastegi** (Donostia, 1918ko urtarrilaren 19a - *ibidem*, 1972ko ekainaren 29a) euskal herritar kazetari eta gidoilaria izan zen.

## Biografia 
Madrilen Zuzenbidea ikasi zuen eta Irakasle-ikasketak Donostian. *El Día* eta *La Noticia* egunkarietan kolaboratu zuen. 1937an Bilboko *El Correo Español* egunkariko zuzendariordea izan zen eta, ondoren, *La Voz de España* egunkarikoa. 1939an *ABC* egunkariko antzerki-kritiko izendatua izan zen. Euskaraz nahiz gazteleraz idazten zuen. Idazlan gehienak Donostiari buruzko kronikak dira; zenbait olerki ere idatzi zituen.

1958an Autoreen Elkarte Orokorreko kontseilari delegatua izendatu zuten eta 1970an zuzendari nagusia. Zinema munduan gidoiak idazteaz gain, kanta-idazle gisa egin du lan hainbat komedia musikaletan.

## Obra 
### Saiakerak 
* *San Sebastián. Biografía sentimental de una ciudad*. Madril: Samarán Ediciones, 1963.
* *Viejas canciones donostiarra. Donostiko kantu zarrak*, Donostiako Udal Aurrezki-Kutxa, 1971.

### Antzerkia 
* *Mari-Dolor* (José V. Puenterekin batera)
* *Embajada*
* *La corte de los truhanes*
* *Colón*

## Erreferentziak
Otomops formosus

***Otomops formosus*** Otomops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Otomops formosus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Jose Ramon Erauskin

**Jose Ramon Erauskin Lujanbio** (Altza, Gipuzkoa, 1906ko irailaren 18a - ?) gipuzkoar bertsolari eta idazlea izan zen.

## Bizitza 
Altzako Gazteluene baserrian jaio zen. Bere osaba *Txirrita* bertsolari handiaren idazkaria izan zen 16 urtez. Euskal Herriko baserriaren kezkak, ohiturak eta festak ezagutarazi zituen *Aien munduko txanda* izeneko obran (1975).

## Erreferentziak
Portillada

**Portillada** Nafarroako ibaia da, Aragoi ibaiaren adarra; 30 km. 15 km egiten ditu Nafarroan, eta Zaragozako herrialdean gainerakoak. Xabier, Kaseda eta Zarrakazteluko udalerrietako lurrak ureztatzen ditu, ura Aragoi ibaian isuri baino lehen. Izen desberdinak ditu herrien arabera. Portillada izeneko sakana gurutzatzen du, Zarrakastelun; bertan izen bereko urtegia dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Portillada ibaia Auñamendi Entziklopedian.
Zaldua

**Zaldua** Nafarroako erreka da, Arakil ibaiaren ezkerraldeko adarra; 7&nbsp;km. Lizarragako mendatearen iparraldeko mazelan du iturburua, eta Ergoiena eta Etxarri Aranatzeko udalerrietako lurrak ureztatzen ditu, ura Arakil ibaian isuri aurretik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Badaiotz

**Badaiotz** Mendoza taldeko ermandade historikoa izan zen, Araba erdialdean. Herrigune hauek osatzen zuten ermandadea: Legarda, Andetxa, Arangiz, Artatza, Aztegieta, Foronda, Gereña, Lopida, Mandoia, Mendiguren, Otatza, Uribarri Dibiña eta Ihurre.

## Ikus, gainera 
* Foronda
* Badaiotz Sokatira Taldea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzisko Gamarrakoa

**Frantzisko Gamarrakoa** (Gamarra, Araba, 1561 &ndash; 1626) elizgizona izan zen. Avila eta Cartagenako apezpiku eta Filipe III.aren kaperau izan zen. Gamarrako Andre Mariaren Jasokundearen elizan dago haren hilobia.

## Erreferentziak
Eduardo Gancedo

**Eduardo Gancedo Ibarrondo** (Viana, 1878ko urriaren 13a - Madril, 1950) nafar elizgizona eta idazlea izan zen. Paulista zen eta Madrilen egin zituen apaiz ikasketak. Harenak dira *Recuerdos de Viana* (1933-1934), *Cuestiones de interés* (1935) eta *Teología popular *(1940) obrak.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko idazle erdaldunak

## Erreferentziak
Algarrobo (zuhaitza)

**Algarroboa** (*Ceratonia siliqua*) lekadunen familiako landare-espezie bat da. Zuhaitza da, lore zuriduna. Mediterranear kostaldean aurki daiteke, batez ere.

Hazia, algarrobo-leka izenekoa, lehortu ondoren uso, idi eta zaldientzako elikagaia da. Lekaren barruko haziek kafe kolorea dute, gozoak dira eta jateko onak.

## Ikus, gainera 
* Algarrobo-goma

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaione Aiastui

**Jaione Aiastui** (Gasteiz, Araba, ? -) arabar kirolaria da, belaontzian aritzen dena.

## Biografia 
2002tik 2007ra bitartean, lau aldiz irabazi du «Vaurien» klaseko Espainiako Txapelketa, bi aldiz Europakoa eta lau aldiz Mundukoa, Olatz Muñoz hondarribiarrarekin batera.

## Erreferentziak
Jose Antonio Ferrán

**Jose Antonio Ferrán Iglesias** (Irun, Gipuzkoa, 1930) margolaria izan zen. Granadan eta Madrilen egin zituen Margolaritza ikasketak. Ikuspegietan Artetarekin alderatua izan da. Donostiako Katalina de Erauso Arte Klubeko Marrazki eta Margolaritza irakaslea izan da.

## Erreferentziak
Axtroki Kultura Elkartea

**Axtroki Kultura Elkartea** Eskoriatzako (Gipuzkoa) elkartea da, 1991n sortua. Eskoriatzan euskararen erabilera bultzatzeko eta indartzeko helburuarekin sortu zen. Tortolis izeneko ludoteka haren esku dago, eta hainbat kultura-ekitaldi bultzatzen ditu. *Zebarri* aldizkaria ere argitaratzen du.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otomops martiensseni

***Otomops martiensseni*** Otomops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Otomops martiensseni'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Juan Domingo Goitia Garmendia

**Juan Domingo Goitia Garmendia** XIX. mendeko euskal nekazaria eta idazlea izan zen, Altzagan jaioa. 1886an nekazaritzarako esku liburu bat argitara eman zuen Tolosan: *Eusquerazco Agricultura necazari euscaldunentzat guztiz egoqui datocen ejercicioac eracusten dituana*.

## Erreferentziak
Majada

**Majada** Nafarroako ibaia, Zidakos ibaiaren eskuinaldeko adarra; 5 km. Barasoaingo udalerriaren eremuetan du sorburua, 500 m-tik gora. Barasoain eta Puiuko udalerrietako lurrak ureztatzen ditu, ura Zidakos ibaian hustu baino lehen.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karel Appel

**Karel Appel** (Amsterdam, 1921eko apirilaren 25a - Zurich, 2006ko maiatzaren 3a) herbeheretar margolaria izan zen. Figurazioaren eta informalismoaren arteko erdibidean dago bere obra; keinuaren nagusitasuna azpimarratzen zuen, kolore gordinak erabiliz. *Cobra* taldeko kide izan zen.

Bere jaioterriko Akademian ikasi zuen 1940-1943 urteen bitartean. Lehenengo erakusketa 1946an egin zuen Groningenen. Picasso, Matisse eta Dubuffeten eragina nabarmena izan zuen lehenengo lanetan. Bestalde, haur-marrazkiak eta tonu bortitzeko kontrasteak ziren Appelen ezaugarri nagusiak. 1950ean Parisa joan zen bizitzera. 1957an bidaia bat egin zuen Ameriketara, eta han ezagutu zuen *Action Painting* mugimendua. Bidaia harekin aldi berri bat hasi zuen Appelek: lan dinamikoak dira garai horretakoak (*Deux Têtes dans un paysage*, 1968). Aldi horren ondorengo lanetan elkartu egin zituen pintura kalitatea batetik, eta bestetik, interpretazio askatasuna: *Nus* (1962), *Bagarre* (1964), *Visages paysages* (1977). Appelek enkargu ofizial ugari izan zituen Holandan (Amsterdameko Stedelijk museoko kafetegia, 1951), eta baita handik kanpora ere; Parisen, esate baterako, Unescoren jatetxeko horma-irudia egin zuen (1958). Parisen eskultura polikromoen erakusketa bat antolatu zuen: Cobra taldearen izpiritura itzuli zela adierazten zuen (*Oiseau et fleur*, 1968). Bestalde, litografia ugari egin zituen. 1976an Alechinskyrekin batera hamar marrazkiko sail bat (tintaz egina) osatu zuen (*Encres à deux pinceaux*).

1981ean erakusketa bat egin zuen (Rotterdam), hiru urteko lana biltzen zuena. Erakusketa horretako lanak tinta arrasto finez eginak ziren (*Champs*, 1971, eta *Fenêtres*, 1980, sailak). Azken lanei nolabaiteko garraztasuna antzematen zaie, baita koloreetan ere (marroiak, grisak, berde ilunak). 1980ko hamarraldian espresionismo figuratibora itzultzeko joera nagusitu zen, eta Appel bera ere joera horri lotu zitzaion: garai horretan tamaina handiko oihalak egin zituen batez ere (*Nuages au-dessus du village*, 1984).

## Erreferentziak
Pierre Ibarrondo

**Pierre Ibarrondo** (Garrüze, Nafarroa Beherea, 1905eko maiatzaren 27a - Baiona, Lapurdi, 1970) Nafarroa Behereko euskaltzalea izan zen. Eskualzaleen Biltzarra elkarteko idazkaria izan zen Parisen eta Frantziako lurraldeetako hizkuntza eta kulturetarako Kontseilu Nazionaleko idazkaria izan zen.

## Erreferentziak
Aitor Alzola

**Aitor Alzola** (Gasteiz, 1965) arabar politikaria da. Euzko Alderdi Jeltzaleko kidea da. Enpresa ikasketetan lizentziaduna da. Araba Buru Batzarreko kidea, EITBko kontseilaria, eta 2007. urteaz geroztik, Euzkadi Buru Batzarreko kidea da.

## Erreferentziak
Juan Pascual Esteban

**Juan Pascual Esteban Txabarria** (Fustiñana, Nafarroa, 1864ko martxoaren 27a - Zaragoza, Espainia, 1940ko uztailaren 6a) gaztelaniazko idazlea izan zen. Zaragozan egin zituen zuzenbideko ikasketak. *El Liberal Navarro* egunkariko zuzendaria izan zen. Fustiñanako historiari buruzko liburuak eman zituen argitara batez ere.

## Biografia 
1876an bigarren mailako ikasketak hasi zituen Tuterako Castel-Ruiz akademian lehen ikasturtea eginez, eta gainerakoak Iruñeko Institutuan batxiler gradua amaitu arte, Huarte Hermanos ikastetxe ospetsuko barneko ikasle izan zelarik.

Zaragozako Unibertsitatean Zuzenbide Fakultatean ikasi zuen, eta Zuzenbide Zibil eta Kanonikoan lizentziatu zen 1885eko ekainaren 17an. Zuzenbide doktoregoko ikasketak egin zituen Unibertsitate Zentralean.

Bere bizitza osoan zehar bere idazle lana abokatutzarekin konbinatu zuen. Bere bizitza Iruñean, Madrilen, Zaragozan eta bere jaioterrian eman zuen. 1930ean jaioterriko zinegotzi hautatu zuten eta hiru egun eman zituen karguan. Adinagatik ez zuen postua onartu.

*La Avalancha* aldizkariak honela definitu zuen: alderdi politiko orotako gizon independentea, Nafarroari leiala, zentzuz erregionalista eta erabat katolikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eladio Larrañaga

**Eladio Larrañaga**, izengoitiz ***Larrañaga Eladi*** (? -), Euskal Herriko idazle eta itzultzailea da.

## Biografia 
*The Winters tale*, *The King Lear* eta Kenpisa euskaratu zituen 1950, 1951 eta 1954. urteetan, hurrenez hurren, *Neguko ipuina, Lear Erregea* eta *Kristo´ren Antz-Bidea* izenburupean.

## Erreferentziak
Otzerimendi

Bizkaiko Zeanuri udalerriko auzoa (Arratia); 90 biztanle. Euskara, bizkaiera; euskaldunak % 100. Aipagarriak dira Ozerioko dorrea eta XIII. edo XIV. mendeko Santa Marinaren irudia gordetzen duen San Lorentzo ermita.
## Erreferentziak
Garraxi Euskara Elkartea

**Garraxi Euskara Elkartea** Trapagarango (Bizkaia) euskara-elkartea da. 1995ean sortu zen, eta euskararen erabilera bultzatu eta indartzeko helburua du. Kultura-ekitaldiak antolatzen ditu, batez ere, Garraxi elkarteak: hitzaldiak, emanaldi bereziak eta abar.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isidoro Bastarrika

**Isidoro Bastarrika Munduate** (Ataun, Gipuzkoa, 1931ko uztailaren 15a - ?, 1992ko martxoaren 24a) euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Lazkaoko Beneditarren monasterioan ikasi zuen. Euskaltzain urgazlea izan zen.

Idazlanak: *Guazen Lourdes´a*, *Meza abestiak*, *Orixe, omenaldi* (artikulu-bilduma, elkarlanean egina), *Salmoak* eta *Aditza.*
## Erreferentziak
Otomops secundus

***Otomops secundus*** Otomops generoko animalia da. Chiropteraren barruko Molossinae subfamilia eta Molossidae familian sailkatuta dago

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Molossidae

## Kanpo estekak 
* 'Otomops secundus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Juan Jose Lete Oregi

**Juan Jose Lete Oregi** (Osintxu, Bergara, Gipuzkoa, 1882ko ekainaren 23a - Deba, Gipuzkoa, 1955eko martxoaren 25a) Gipuzkoako antzerki-idazlea izan zen.

## Biografia 
Juan Jose Lete Bergarako Osintxu auzoan jaio zen, 1882ko ekainaren 23an. Ezkonduta, Soraluzera joan zen bizitzera non Industria lantegi bateko arduraduna izan zen. *Gipuzkoarra* aldizkarian idatzi zituen ipuin batzuk. Soraluzeko Batzokiaren antzerki taldea eraman zuen. Gutxienez bi antzerki-lan idatzi zituen: *Gurutzepe* (1921) eta *Itxastarra*, biak galduta. Emaztea eta alabekin Iparraldean egon zen erbesteratura 1942 arte. Bitartean bere bi seme frontean zeuden eta bat frankistek fusilatu zuten. Bueltan Letetarrak Debara joan ziren bizitzera. 1955an hil zen.

## Erreferentziak
Adrien Barthe

**Adrien Barthe** (Baiona, Lapurdi, 1828ko ekainaren 7a - Asnières-sur-Seine, Frantzia, 1898ko abuztuaren 13a) musikagilea izan zen.

## Biografia 
Adrien Barthek gaztetan deskubritu zuen musika bere aitarekin, organista afizionatuarekin. Ondoren, pianoa eta konposizioa ikasi zituen eta Aimé Leborneren ikasle izan zen Parisko Kontserbatorioan. Erromako Sari Nagusia irabazi zuen 1854an, Émile Bounaureren testu bati buruzko *Francesca de Rimini* kantatarengatik.

Villa Medicisen bakarlari, abesbatza eta orkestrarako *Te Deum* bat konposatu zuen Erromako bere lehen urtetan, baita ekitaldi bateko opera erdi bat ere, *Teresa eta Claudio*. Bigarren urtean opera handi baten lehen bi ekitaldiak idatzi zituen, *Don Carlos*. 1858an, *Judith* oratorioagatik, Académie des Beaux-Artsek Édouard Rodrigues saria jaso zuen. Urte horretan bertan, Anna Banderali abeslariarekin ezkondu zen, Mme Barthe-Banderali izenpean karrera handia egingo zuena.

Frantziara itzuli zenean, nazioko eszenatoki handietako ateak ez ziren naturaltasunez ireki, eta, beraz, 1864an Prix de Romeko irabazleentzat gordetako lehiaketa batean parte hartu zuen. Lehiaketa horren obretako bat ere ez zen oraindik Operan antzeztu. Haren partitura aho batez hautatu zuten, eta horrela sortu zen ''La Fiancée d'Abydos'' opera, Jules Adenisen libreto batean oinarrituta. 1865eko abenduaren 30ean estreinatu zen Théâtre-Lyriquen.

Barthe eszenatokietatik irten zen orduan, irakaskuntzan bakarrik aritzeko. 1881ean, Harmoniako (emakume ikasleentzako) irakasle izendatu zuten Parisko Kontserbatorioan, eta ikasle ugari trebatu zituen bertan. Postu horretan egon zen 1898an hil zen arte.

Akademiako ofiziala izan zen, Palma Akademikoen Ordenan 1883tik, eta Ohorezko Legioko Zaldun izendatu zuten 1898an, Asnièresen hil baino lehentxeago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak