Elvillar

**Elvillar** (ofizialki* Elvillar / Bilar*) Arabako hegoaldeko udalerri bat da, Arabako Errioxako kuadrillakoa. Gasteiztik 48 bat kilometrora dago, eta Guardiatik 6ra.

Historiaurreko aztarnaz josita dago, mahastiak, artadiak, errekak eta sakanak nagusi diren ingurune batean. Plaza nagusia, bertan dauden Jasokundeko Andre Mariaren eliza itzela eta jauregi dotoreak, eta handik hurbil dagoen "Indianoaren" etxea (XVIII. mendeko jauregi barroko dotorea) gailentzen dira herriguneko monumentuen artean.

## Geografia 
### Inguru naturala 
Galijo eta Uneba errekek zeharkatzen dute udalerria (Ebroren adar dira).

### Udalerri mugakideak 
thumb|Elvillar herria eta Lapoblacion mendia.|ezkerrera
* Iparraldean: Guardia eta Kripan.
* Hegoaldean: Guardia eta Lantziego.
* Ekialdean: Lantziego.
* Mendebaldean: Guardia.

## Historia 
### Aztarna arkeologikoak 
Elvillarren ondare nagusia herrigunetik kanpo dauden historiaurreko arrastoek osatzen dute. "Sorginaren Txabola" trikuharria, adibidez, ikusgarria da zinez. 1935ean aurkitu zuten. Inguruotan daudenen artean handienetakoa eta ondoen mantentzen denetakoa da.

Handik gertu dago "Los Husos I eta II harpeak" aztarnategi arkeologikoa. Sekulako garrantzia dauka, lehenengo etxe-abereak eta zerealaren laborantzaren aztarnak ez ezik, oso aspaldi abere-hazkuntza inguru horietan oso errotuta zegoela erakusten duten aurreneko ukuiluak aurkitu baitzituzten bertan.

1943an "El encinal" trikuharria aurkitu zen Kripanerako bidean.

### Erdi Aroa 
1474an aipatzen da judutegia bazela Bilarren. Bertako juduen 2.500 marabedi ordaindu behar izan zituzten. XVI. mendean Guardia inguruko herri handiena zen.

1667. urtera arte Guardiaren menpeko herria izan zen Elvillar (gaztelaniaz *El Villar de Laguardia* esaten ei zioten). Orduan, urtarrilaren 22an, Karlos II.a Espainiakoaren aginduz hiribildu titulua jaso zuen. Abenduaren 28an izaten zen, inuzente egunean. herriko gazteak mozorratu egiten ziren eta Errege txoria zenak izaten zuen jantzirik ikusgarriena, koroa, moko eta lumadun kapa janzten zuen honek.

#### Euskara 
· 2016an Bilarko biztanleriaren %26a gai zen euskaraz hitz egiteko eta euskararen erabilera %2,7koa zen.

## Ondasun nabarmenak 
[thumb|[Sorginaren Txabola trikuharria. Atzean, Elvillar herria.]]
* Jasokunde eliza, XVI. mendekoa, monumentu izendapenaz sailkatutako Kultura Ondasuna.
* Indianoaren etxea, XVIII. mendeko jauregi barrokoa.
* Elvillarko pikota.
* *Sorginaren Txabola*, gaztelaniaz "La Chabola de la Hechicera" delako trikuharria, Euskal Herriko handienetakoa. Sarritan "*Sorginaren txabola*" itzuli egin da, "*Hechicera*" horrek euskarazko "*Etxezarra*" izenarekin lotura argia duen arren. 1935ean aurkitu zuten. 
Fitxategi:Elvillar (Araba), elizako ataria.jpg|Elizako ataria
Fitxategi:Elvillar (Araba), elizako horma.jpg|Elizako horma
Fitxategi:Elvillar (Araba), jauregia.jpg|Jauregia
Fitxategi:Elvillar (Araba), plaza.jpg|Herriko plaza

## Elvillartar ospetsuak 
* Pedro Antonio Gainzarain (Gasteiz,1928-2006), apaiza eta EHUko filologiako irakasle doktorea.
* Ernesto Garcia Fernandez (1957-), historialari, idazle eta EHUko irakasle doktorea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba
* Arabako udalerrien zerrenda
* Arabako Errioxako kuadrilla

## Kanpo estekak 
*  Elvillar, euskadi.net webgunean.
*  Ainhoa AROZAMENA AYALA: «Elvillar/Bilar», *Auñamendi Eusko Entziklopedia*.