open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krisaor

**Krisaor**, greziar mitologian (grezieraz Χρυσάωρ, "urrezko ezpata", χρυσός chrysos, urrea, eta ἄορ aorretik, ezpata), erraldoi bat zen, Poseidon eta Medusaren semea. Medusa, berataz haurdun geratu zen, Poseidonek, Medusa, Atenearen tenplu baten lurrean bortxatu zuenean, jainkosak, profanazioagatik haserreturik, Medusa Gorgona bat bihurtu zuen arte. Honela, Krisaor eta bere anaia, Pegaso hegodun zaldia, ez ziren Perseok Medusari burua moztu zion arte jaio. Bertsioren batzuk, odol tantetatik jaio zirela diote, eta, beste batzuk, Medusaren lepotik irten zirela, jaiotza "goragoko" bat, Atenea Zeusen burutik jaio zenean bezala.

Krisaor, Perseoren mitoan agertzen den urrezko ezpataren gerlaria da. Kalirroerekin, Gerion izan zuen.

## Ikus, gainera 
* Greziar mitologia
* Medusa
* Gerion
* Greziar tenplu

## Kanpo estekak
Juliotar egutegi

**Juliotar egutegi**a, erromatar egutegiaren erreforma, Julio Zesar enperadoreak K.a. 46an ezarritako egutegia da, K.a. 45en indarrean sartu zena (709 *ab urbe condita*). Horregatik haren izena darama. Sosigenes Alexandriakoa astronomoarekin bilera egin ostean erabaki zen. 365 eguneko urte erregularra zen, hamabi hiletan banatua. Lau urtetik behin, bisurteko otsailean egun bat gehitzen zen. Horrela, batez besteko urtearen iraupena 365,25 egun zen. Egutegi gregorianoaren aitzindaria da.

Juliotar egutegia XX. mendea arte indarrean egon zen herrialde batzuetan, egutegi nazional gisa, gregoriano zehatzagoak ordeztu zuen arte. Oraindik ere berbereek erabiltzen dute, bai eta Atos Mendian eta eliza ortodoxo askotan ere.

## Bisurtea 
K.a. 45. urteko urtarrilaren 1ean Julio Zesarrek erromatar egutegia aldatu zuen eguzki-egutegiarekin bateragarri egiteko, hilabete gehigarrien arazoa konpontzeko asmotan. Bere araua sinplea izan zen: egun bat gehitu lau urtean behin. Algoritmoa errealitatetik oso gertu zegoen: juliotar urteak 365,25 egun irauten zituen, urte tropikalak irauten dituen 365,2422 egunetik oso gertu. Horrela, Juliotar egutegiak akats txiki bat zuen, hiru eguneko aldea zuelako 400 urtean behin. 1600 urtez erabili zen egutegia, ahalik eta Eliza Katolikoak kezka izan arte martxoko ekinokzioa martxoaren 21etik urruntzen ari zelako. 

Zesarrek egindako aldaketaren aurretik otsaila zen jada hilabeterik laburrena erromatarrentzat. Numa Ponpiliok urtarrila eta otsaila sortu zituenean hilabete guztiek zituzten edo 29 egun edo 31, otsaila izan ezik, erromatarrentzat zenbaki bikoitiek zorte txarra ematen zutelako. Zesarrek juliotar egutegia sortu zuenean hilabete guztiak 30 eta 31 egunekoak egin zituen, otsaila izan ezik, oraindik ere 28koa izango zela urte arruntetan. Hala ere, juliotar egutegian otsailak 29 egun zituen, baina errepikatzen zen eguna otsailaren 24 zen, martxoaren 1 baino sei egun lehenago, hortik *bis sextus*.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Ab urbe condita*.
* Anno Domini.
* Hispaniar aro.
* Islamiar egutegia.
* Egutegi gregoriano.
* Txinatar egutegia.

## Kanpo estekak
Cramérren V

Estatistikan, **Cramerren V-a** bi aldagai kualitatiboren asoziazio maila neurtzen duen adierazlea da, 2x2 baino zabalagoak diren kontingentzia tauletarako erabiltzen dena. Khi-karratu estatistikoan oinarrituz kalkulatzen da:

:V = \sqrt{\frac{\Chi^2}{N (\min[r, c]-1)}}.

*r* errenkada kopurua, *c* zutabe kopurua, *min[r,c]* errenkada eta zutabe kopuruetatik kopuru txikiena eta *N* lagin tamaina izanik.

2x2 tauletarako erabiltzen bada, bat dator phi koefizientearekin.

Cramerren V adierazleak 0tik 1era bitarteko balioak hartzen ditu. 1 balioa hartzen duenean, asoziazioa erabatekoa dela esan daiteke. 0.6tik gorako balioetarako, asoziazioa sendoa dela baiezta daiteke, antzeko ikerketak ere kontuan hartu behar diren arren. Kontingentzia koefizientea baino txikiagoa izateko joera du.

## Kanpo estekak
Gertrude Mary Cox

**Gertrude Mary Cox** (Dayton, Iowa, 1900eko urtarrilaren 13a - Durham, Ipar Carolina, 1978ko urriaren 17a) emakumezko estatistikaria izan zen.

1925. urtean Ameseko Iowa State College delakoan matematika eta estatistika ikasten hasi zen, 1931. urtera arte. Ondoren, 1933. urtera arte Berkeleyko Californiako Unibertsitatera sartu zen, bere ikasketak sakontzearren. Ondoren Iowa State College delakora itzuli zen, bertan sortu berria zen estatistika laborategian lan egiteko. Bertan, unibertsitateko irakasle moduan ere lan egin zuen. 1940. urteaz geroztik, Ipar Carolinako Estatu Unibertsitatean irakasle eta ikerlari aritu zen.

1949. urtean International Statistical Institute estatistika erakunderako aukeratu zen lehenengo emakumea izan zen.

Ospetsua da William Gemmell Cochran estatistikariarekin batera 1950. urtean idatzi zuen estatistikan klasiko bihurtu den *Experimental Designs* liburuarengatik.

1960. urtean bere azken lanpostua izango zen horretan hasi zen, ikerlari buru moduan Ipar Carolinako Durhameko ikerketa zentro batean, 1964. urtean erretiroa hartu zuenera arte. 1978. urtean hil zen leuzemiak jota.
Azpirozko mendatea

**Azpirozko mendatea** Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen mendatea da. Betelu, Azpirotz eta Lekunberri herriak lotzen ditu eta N-130 errepidea bertatik pasatzen da, Leitzarango Autobidea 1995ean zabaldu baino lehen Tolosaldetik (Gipuzkoa) Leitzaldeara igarotzeko bide bakarra zelarik. Autobidea eraiki zenetik, errepideak jasaten duen trafikoa asko gutxitu da, eta gaur egun bigarren mailako autobidea da.

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendateak

## Kanpo estekak
Galtonen taula

[thumb|250px|**Galtonen taulak** [banaketa normala erakusten du.]]

**Galtonen taula**, **quincunx** izenez ere ezaguna dena, estatistikaren irakaskuntzan erabiltzen den gailua da, banaketa normalaren izaera azaltzeko. Francis Galton zientzialariak asmatu zuen XIX. mendean.

Aurretik beira batez estalita, goi aldean kokatzen den zulo batetik pilotatxoak poliki pasa ondoren, koska lerro paralelo batzuetatik pasatzen dira, lerroz lerro beheraka koska kopurua bat handiagoa delarik (1, 2, 3, 4, ...). Koska bat jota, pilotatxoak probabilitate berdina du ezkerretik edo eskuinetik beheraka jarraitzeko. Alde batetik jaitsi ondoren, hurrengo lerroko koska bat jo eta berdin, alde batera edo bestera egin dezake probabilitate berdinez. Honela, lerro guztietan ezkerra edo eskuinera egindako aldien kopurua binomial banatzen da: *B(n,0.5)*, *n* izanik lerro kopurua guztira. Lerro guztiak pasa ondoren, pilota bere azken kokapena erakusten duen gelaxka batera sartzen da. Saiakuntza pilota askorekin egiten bada, gelaxketan sartutako pilotek banaketa normalaren gutxi gorabeherako itxura erakutsiko dute ziur aski. Honela banaketa binomial simetrikoa, *p=0.5* duena alegia, banaketa normalerako duen joera erakusten da.

## Kanpo estekak
Merenhor

**Merenhor** Egiptoko VII. dinastiako faraoi bat izan zen, K.a. 2170 inguruan gobernatu zuena, Egiptoko lehen tarteko aroan.

Ordena Zaharra, Egiptoko VI. dinastiaren amaieran hondoratu zen eta Goi Egiptoko nomoetako gobernariek, euren lurraldeengan nagusitasuna ezarri zuten. Gobernari hau, zailtasun ekonomiko edo politikoen garai batean sortutako denbora baterako agintari kontseilu batetakoa ere izan zitekeen. Egoerak, Menfisen, kaotikoa izan behar zuen, Manetonek, Sexto Julio Afrikanoren arabera, dinastia "Menfiseko 70 erregez, 70 egunez gobernatuz" osatu zela baitio.

Bere izena, Neferkara Hendu, honako hauetan dago:

* Abidoseko Errege Zerrendan

erdian|thumb|450px|Abidoseko Errege Zerrenda. 46. kartutxoa
Charles Bronson

**Charles Bronson** –jaiotze izenaz, **Charles Dennis Buchinsky**, – (Ehrenfeld, Pennsylvania, Estatu Batuak, 1921eko azaroaren 3an - Brownsville, Vermont, Estatu Batuak, 2003ko abuztuaren 30a) aktore estatubatuarra izan zen.

## Biografia 
Charles Bronson 15 seme-alabako familia bateko azken bigarren semea zen eta guraso lituaniarrak zituen. Aktore izan aurretik, oso bizitza gogorra izan zuen. Gaztetatik ikatz-meatze batean lan egin behar izan zuen, bere familia mantentzeko.

1943an, Bigarren Mundu Gerrara bidali zuten, japoniarren aurka borrokatzera. Gerratik itzuli zenean, antzerki ikastaro batzuk egin zituen Philadelphian. Horren ondorioz, lehen aktore lanak lortu zituen Hollywooden. Lehen lana You are in the Navy now (1951) izan zuen, Gary Cooper aktorearekin batera.

[ezkerrera|thumb|180px|[1966an.]]

Run of the Arrow (1957), Roger Corman zuzendariaren filmagatik, lehen laudorioak jaso zituen. Bertan, sentimentu gabeko pertsonaia gogor bat interpretatu zuen. Horrelako pertsonaien paperengatik hasi zen ezaguna egiten. 1960an, John Sturgesen The Magnificent Seven filmean parte hartzeko aukera eman zioten: Steve McQueen, James Coburn eta Eli Wallach bezalako aktoreekin lan egiteko aukera eman zion, baita izugarrizko arrakasta eman.

1963an, John Sturgesen The Great Escape filmean parte hartu zuen.

1968an, Europara joan zen lanera eta Sergio Leone zuzendariarentzat lan batzuk egin zituen. 1971n, Michael Winner zuzendariaren bitartez, film guztietako pertsonaiarik esanguratsuena egin zuen: Paul Kersey, hain zuzen ere. Haren izenpean, Death Wish (1974), Death Wish II (1982) eta Death Wish III (1985) bezalako hainbat film egin zituen, eta akziozko aktore onenen artean sailkatu.

Harriet Tendler lehen emaztearekin bi seme izan zituen. 1958an, Jill Ireland aktore britainiarrarekin ezkondu zen. Zinean ere, sarritan bikote gisan lan egin zuten. 1990 arte ezkonduta egon ziren, urte horretan Jill hil egin baitzen.

Ondoren, hirugarren aldiz ezkondu zen 1998an, Kim Weeksekin, eta harekin lau seme-alaba izan zituen.

2003ko abuztuaren 30ean hil zen, neumonia baten ondorioz. Hala ere, urteak zeramatzan alzheimerrarekin borrokan.

Nahiz eta bere bizitza profesionalean sentimentu gabeko pertsona gogorrak interpretatu, hari buruz pertsona oso estimatua zela idatzi dute hedabide askok.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
*  www.charlesbronson.info
Tarondor Gondorrekoa

**Tarondor Gondorrekoa**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, Gondorreko hogeitazazpigarren erregea izan zen. Ez da Tarondor Arnorrekoarekin nahastu behar.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1577an jaio zen, eta Minastanen seme nagusia zen, Minardilen bigarren semearena. Tronua, 1636. urtean hartu zuen, bere osaba Telemnar eta bere aita, Izurri Handiaren ondorioz hil ondoren, Erdialdeko Lurraldea errabat kutsatu zuena urte horretan, eta Tarondor bera izan zelako errege familiatik, bizirik mantendu zen bakarra.

Bere izena quenyazkoa da eta "Harrizko Erregea" bezala itzul daiteke.

Bere erregealdia, luzeena izan zen Gondorren historian, baina ezin izan zuen askorik egin erresumagatik, Izurriaren ondoren jasan zuen hondamendi demografikoaren ondorioz.

Umbarreko Kortsarioek, Haradrimek eta Ekialdeko Gizakiek suposatzen zuten arriskua ezabatu ezin izan zuen arren, behintzat hauek ez zuten aztoratu, Izurri Handiak, herri hauengan ere eragin handia izan baitzuen.

Tarondorrek, soilik, *ordena bere mugen barnean berrezartzen saiatu zen* (PTM. I. zatia, VII. atala). Erresumako hiriburua, suntsitutako Osgiliathetik, Minas Anorrera pasa zuen. Hara, Zuhaitz Zuriaren kimu bat eraman zuen, Gotorlekuko Iturburuaren Plazan ereinez.

Bere erregealdian, eta biztanleriaren jaitsieraren ondorioz, Mordorreko mugak zaintzarik gabe utzi ziren, eta *Pasabideak zaintzen zituzten gotorlekuak, hustu egin ziren* (Ibidem). Eguzkiaren Hirugarren Aroko 1798an hil zen, 162 urteko erregealdi bat eta 221 urteko bizitza baten ondoren. Bere oinordekoa, bere seme Telumehtar-Unbardazil izan zen.
Belekthor II.a

**Belekthor II.a**, Tolkienen legendariumean eta Eraztunen Jaunaren eranskinetan, Gondorreko hogeitabatgarren seneskal erregeordea izan zen, Beregond Gondorrekoaren semea. Minas Tirithen jaio zen Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2752. urtean. Bere izena, sindarinezkoa da, eta "Arrano Handi" bezala itzul daiteke.

Bere aitaren oinordeko bihurtu zen 2811. urtean, eta Unbarreko Kortsarioen aurkako politikarekin jarraitu zuen. Belekthor II.aren agintaldian, Gandalf "Grisa"k, Kontzilio Zuriari presa sartzen dio Dol Guldur erasotzeko, Sauronen presentzia ikusten duenean, baina Sarumanek ezezkoa ematen dio, ordurako, azti zuria, Eraztun bakarra bilatzen ari baitzen.

Eguzkiaren Hirugarren Aroko 2872an hil zen, eta 100 urte baino gehiago bizi izan zen azken seneskala izan zen. Bere oinordekoa, bere seme Thorondir izan zen. Minas Tiritheko Zuhaitz Zuria berarekin hil zen.
Ammazzali tutti e torna solo

***Ammazzali tutti e torna solo***, 1968an, Enzo G. Castellari zine zuzendari italiarrak zuzendutako spaghetti western azpigeneroko film bat da. Nabarmena da Sergio Leoneren *Il buono, il brutto, il cattivo* filmaren eragina, baina ez da oso kalitate onekoa

## Istorioa 
Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilean, Clydek, ofizial sudista batek, iparraldeko armadaren gotorleku batean ezkutatuta dagoen urrez beteriko kutxa bat bereganatzeko agindua jasotzen du.

## Aktoreak 
* Chuck Connors: Clyde MacKay
* Frank Wolff: Lynch kapitaina
* Alberto Dell'Acqua: Kid
* Ken Wood: Blade
* Hercules Cortes: Bogard
* Franco Citti: Hoagy
* Leo Anchóriz: Decker
* Ugo Adinolfi: hegoaldeko soldadua
* John Bartha: iparraldeko ofiziala
* Men Fury: Buddy
* Antonio Molino Rojo:
* Alfonso Rojas: iparraldeko soldadua

## Kanpo estekak 
* Trailerra Youtuben
Tar-Ankalimon

**Tar-Ankalimon**, quenya hizkuntzan "Dizdiratsuena" esan nahi duena, Tolkienen legendariumeko fikziozko pertsonaia bat da. Numenorreko Dunadan bat da, Tar-Atanamir erregearen semea, Eguzkiaren Bigarren Aroko 1986an jaioa.

Aurreko erregeek ez bezala, Tar-Ankalimonek, ez zuen, zetrua, bere aita hil arte jaso, Eguzkiaren Bigarren Aroko 2221ean. Numenorreko hamalaugarren erregea izan zen, eta, bere erregealdian, Numenorreko herria zatitu zen Erregearen Gizonak, gehienak zirenak, eta Leialak edo Elendili deritzenen artean, Elfoekin adiskidetasuna mantendu zutena. Ondorioz, herriaren zatirik handienak, elfoen hizkuntzak hitzegiteari utzi zion, eta oso gutxitan igotzen zen Meneltarmara Iluvatar gurtzeko.

Tar-Ankalimon, Eguzkiaren Bigarren Aroko 2386an hil zen, eta, bere ondorengoa, bere seme Tar-Telemmaitë izan zen.
Rev

***Rev***, Ten Foot Pole taldearen estudioko bigarren diska da. Honez gain, Scott Radinskyk parte hartu zuen azken diska izan zen.

## Abestien zerrenda 
# Never Look Back - 2:20
# My Wall - 2:50
# Old Man - 3:44
# Fade Away - 3:11
# World's Best Dad - 2:14
# Co-Song - 1:43
# Closer To Grey - 3:08
# Final Hours - 3:35
# Muffled - 3:05
# Broken Bubble - 2:34
# Dying Duck In A Thunderstorm - 3:19
# Think Of Tomorrow - 2:22
# Pete's Farm - 0:57

## Taldekideak 
* Dennis Jagard - Gitarra
* Scott Radinsky - Ahotsa
* Pete Newbury - Bajua
* Steve Von Treetrunk - Gitarra
* Jordan Burns - Bateria

## Kanpo estekak
Bad Mother Trucker

***Bad Mother Trucker***, Ten Foot Pole taldearen estudioko diska da.

## Abestien zerrenda 
# Plastic - 2:20
# Giving Gravity A Hand - 2:33
# Do It Again - 2:25
# Happy Daze - 2:48
# Armchair Quarterback - 2:16
# Nova Scotia - 2:34
# Sarah Jones - 2:30
# One Hero - 2:15
# Shelter - 2:14
# Wanna Be Alone - 1:54
# Fall in Line - 2:20
# Riptide - 2:56

## Taldekideak 
* Kevin Ruggeri - Bateria
* John Chapman - Bajua
* Steve Carnan - Gitarra
* Dennis Jagard - Ahotsa eta Gitarra

## Kanpo estekak
Brian Boru

**Brian Boru** (antzinako irlanderaz: *Brian Bóruma mac Cennétig*; ; Thomond, c. 941 &ndash; Clontarf, 1014ko apirilaren 23a) errege bilakatu zen 978an Cashelen, Munsterreko antzinako irlandar erresuma. 984. urte aldera erresuma osoaren jabe zen, eta 1001ean Irlandako Errege Nagusia bezala onartua izan zen. Bere gaztarotik, Brianek bere herrialdea okupatzen zuten bikingoak gogorki borrokatu zituen.

Azkenik, 1014ko apirilaren 23an Clontarfeko guduan borrokatu zen, bere semeen agintean zegoen gudaroste batek bikingoak garaitu zituen. Irlandarren heroi handienetakoa da, baina bere historia errealitatea eta kondaira edo fikzioarekin nahastu egiten dira, hori dela eta, oso zaila litzateke bere benetako biografia fidagarri bat osatu ahal izatea.

## Biografia 
### Jatorria 
Brian ziur aski 941. urtean jaio zen, nahiz eta zenbait iturriek 926.an jarri bere jaiotze data. Killaloetik gertu jaio zen, bere aita Cennétig mac Lorcáin erregea zen Thomond (Tuadmumu) eskualdeko hirian.

Bere aita zendu zenean, Thomondeko Erresuma Brianen anaia zaharrena zen Mathgamainen eskuetara pasatu zen , eta 976an bikingoek azken hau erail zutenean, Brian izan zen bere ondorengoa. Aurrerago, Munster eremu osoaren errege bilakatuko zen (Irlandako Hego-Mendebaldea). Bé Binn bere ama ere bikingoek erail zuten, Brian ume bat besterik ez zenean.

## Ikus gainera 
* Clontarfeko gudua
* Brian Borus´s march
St. James jauregia

**St. James Jauregia** () Londresko jauregirik antzinako eta historikoenetako bat da. Pall Mallen dago, St. James's Parkearen iparraldean.

## Historia 
Jauregia, Henrike VIII.a Ingalaterrakoak eraiki zuen 1530ean, legenarrak jotako gaixoen ospitale bat zegoen tokian. San Jaimeri eskaini zion eta Tudor estiloan eraikia izan zen. Errege-erreginen Londresko egoitza nagusia bihurtu zen, Whitehall Jauregiak su hartu zuenean. Monarkiaren gune administratibo bihurtu zen (oraindik mantentzen duen funtzioa). Hala ere, Viktoria erreginak britainiar monarkiaren egoitza ofiziala Buckingham Jauregira pasa zuenean, hein handian galdu zuen eragina.

## Informazio praktikoa 
* Metro geltokia: 15px 15px St. James's Park

## Kanpo estekak 
* St. James Jauregiaren webgunea
Kontingentzia koefiziente

**Kontingentzia koefizientea** edo **Pearsonen C** kontingentzia taula bateko bi aldagai kualitatiboren arteko asoziazio neurri bat da. Karl Pearson estatistikariak erabili zuen lehen aldiz 1904. urtean. Honela kalkulatzen da, khi-karratu estatistikoan oinarrituz, *N* lagin-tamaina izanik:

:::C=\sqrt{\frac{\Chi^2}{\Chi^2+N}}

0-1 bitarteko balioak hartzen ditu. Hala ere, errenkada eta zutabe askotako tauletan bakarrik hurbildu daiteke 1 baliora. Hori dela eta, komeni da koefizientea *normalizatzea*, bereziki taula txikietan, hau da, har dezakeen balio maximoarekin zatitu, zatiketaren balioa maximoa 1 izan dadin, emaitzaren interpretazio egokia egite aldera:
* taula karratua bada, koefizientearen balio maximoa hau da, *r* errenkada-kopurua (edo zutabe-kopurua, berdina denez) izanik:

:::C_{max}=\sqrt{\frac{r-1}{r}}
* taula karratua ez bada, hau da balio maximoa, *r* eta *c* errenkada eta zutabe kopuruak izanik hurrenez hurren:

:::C_{max}=\Bigg(\frac{r-1}{r} \times \frac{c-1}{c}\Bigg)^\frac{1}{4}

### Interpretazioa 
C/C_{max} balioa honela interpretatzen da:

:::S=\sqrt{\frac{q\Chi^2}{(q-1)(\Chi^2+N)}}

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pall Mall

**Pall Mall**, Londresko Westminster Hiriko kale bat da, Hegomendebalde eta Battersea posta gunean dagoena (SW1 ingelesezko bere siglengatik), eta The Mall kalearekiko paraleloan, St. James bidetik hasi eta Waterloo Placetik Haymarketerantz zeharkatuz. Pall Mall Ekialdeak (East Pall Mall ingelesez), Trafalgar Squarerantz jarraitzen du. Kalea, bide publiko bihurtzen da St. James inguruan eta A4 eskualde errepidearen zatian.

## Historia 
Pall Mall, gehiago ezagutzen da XIX. mendean eta XX. mendearen hasieran eraikitako zaldun klub ugari dituelako. Horien artean, Athenaeum, Travellers, Army and Navy, Reform Club, United Services (gaur egun Zuzendarien Institutua dagoena), Oxford and Cambrdige Club eta Royal Automobile Club nabarmentzen dira.

Londresko gune artistikoa ere izan zen, 1814an, Royal Academy, National Gallery eta Christie's enkante etxea bertan aurkitzen baitziren, baina hiruretako bakar bat ere ez zen denbora askoz mantendu.

Pall Mall hegoaldeko ondasun higiezinak, denbora askoz, koroarenak izan dira, eta, oraindik ere, hala izaten jarraitzen dute. St. James Jauregia, kalearen hegoaldeko zatian dago, mendebaldeko muturrean. Malborough House, antzina errege egoitza bat izan zena, Ekialdeko Zatian dago, kalearen ekialdeko izkinan lorategi batetaranzko irekiera duelarik. War Office delakoa zegoen tokia ere izan zen, bere garaian, Erresuma Batuko gobernuaren gune administratibo bihurtu zena, gaur egun, Whitehall kaleari dagokiona. War Office delakoak Cumberland House duke jauregian oinarritutako eraikin multzo batean zetzan. Matthew Brettinghamek eta Robert Adamek diseinatu zuten.

Gainera, beste bi duke egoitza garrantzitsu zeuden kale honetan: Lehena Schomberg House eta, bigarrena, Buckingham House, Buckinghameko Dukearen egoitza izan zena, eta, ondoren, John Soanek berreraiki zuena.

## Etimologia 
Pall mall izena, pall mall izeneko jokotik dator, XVII. mendean mazo batekin eta pilota batekin jokatzen zena.
[ezkerrera|thumb|200px|St. James Jauregia eta Pall Mall kalearen ikuspegia, [Thomas Bowlesena. 1763an argitaratua]]
[ezkerrera|thumb|200px|[Charles Knightek eginiko George Dance gazteak eraikitako Boydell Shakespeare Galeriaren grabatua, 1851n, Instituzio Britainiarrak erosi ondoren.]]

## Kanpo estekak
Eritia

**Eritia**, greziar mitologiako zenbait pertsonaiaren izena da:

* Hesperideetako bat, Mendebaldean lorategi eder bat zaintzen zuten lamia ederrak. Egileen arabera, soilik Nixen alaba izan liteke, Atlas eta Hesperisena, Hesperosena, Ozeanorena, Zeus eta Temisena edo Fortzis eta Zetorena. Aresekin, Euritionen ama izan zen, Gerionen artzaia, Tartessos ibaiaren ertzean erditu zuena.
* Hermesen maitale bat, honekin, Noraxen ama izan zelarik, iberiarrak Sardiniarantz zuzendu zituena. Gerionen alaba zen, Heraklesek, bere lehen lanean, abereak lapurtu behar izan zizkion hiru gorputzeko munstroa.

## Eritia uhartea 
Eritia edo Eritia korrontez inguratua (Hesiodo, Teogonia), ustez, uharte bat ere bada, non Heraklesek hiru burudun munstroa zen Gerion hil zuen, Krisaorren (urrezko ezpata) eta Kalirroe (korronte ederrena) ozeanidearen semea, baina ez, aurretik, Eurition hil gabe.
Barkalun

thumb|"A Handbook of Ornament"eko barkalun orrialdea. Franz S. Meyer, 1898
**Barkalun** edo **balustra** zur edo harrian moldeatutako forma bat da, eta, batzuetan, metalean, balkoi edo terrazen karelaren amaiera edo eskaileren barandak eusten dituena. Balustra multzoari, *balustrada* deritzo.

Adibiderik antzinakoenak, asiriar jauregietako behe-erliebeetan agertzen dira, non leihoen balustrada gisa erabiltzen ziren, eta, beraz, itxura batean, joniar ordenako kapitelak dirudite. Ez dirudi Antzinako Grezian eta Antzinako Erroman erabili zirenik.

XV. mende amaierako adibideak, Venezia eta Veronako palazzoetako balkoietan dago. Quattrocentoko balustrada hauek, ez dute identifikaturiko aurrekaririk arkitektura gotikoan eta kolomadiak eratzen dituzte, miniaturazko arkuen alternatiba gisa. Rudolf Wittkowerren arabera, XX. mende hasierako historialaria, ezin zaio inori eman barkalunaren asmakizuna, baina Giuliano da Sangalloren aurrekaria nabarmentzen du, nork barra-barra erabili zuen Villa Mediciko terrazetan, Poggio a Caianon, 1480 inguruan, antzinako eraikinen berreraikuntzan erabili zituen, eta, motibo hau, Bramante eta Michelangelori utzi zien. Azken honekin, barkalunek ospea hartu zuten, jada XVI. mendean.

Wittkowerrek, bi mota ezberdintzen ditu: bata profil simetrikokoa, forma konkortu bat alderantzikatutako beste baten gainean duena, bi zatiak eraztun baten bidez bananduak, eta, beste bat, ontzi formakoa, lehen aldiz, Wittkowerren arabera, Michelangelok erabili zituenak.

## Datazio historikoa 
Barkaluna, sarri, antzinako haltzari edo elementu arkitektonikoak datatzeko erabiltzen den tresna da. Adibidez, Karlos II.a Espainiakoaren garaiko altzarien barkalunen diseinu torneatua, XVII. mendeko bereizgarriak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Phi (estatistika)

Estatistikan, **phi koefizientea** 2x2 kontingentzia tauletarako erabiltzen den asoziazio neurria da. Khi-karratu estatistikoak independentzia eza edo asoziazioa khi-karratu independentziarako testaren bitartez erakutsi duenean bakarrik erabili beharko litzateke.

Honela kalkulatzen da, ondorengo taulak erakusten dituen maiztasunetarako, khi-karratu estatistikotik abiatuz ere kalkula daitekeela, *N* lagin tamainaa edo barne gelaxka guztietako maiztasunen batura izanik:

\phi=\sqrt{\frac{\Chi^2}{N}}=
\frac{a \cdot d- b \cdot c}{\sqrt{(a+b)\cdot(c+d)\cdot(a+c)\cdot(b+d)}}

Phi koefizienteak har dezakeen baliorik handiena 1 da, asoziazio maximoa denean. Asoziaziorik eza dagoenean, 0 balioa hartuko du. 1etik zenbat eta gertuago, asoziazio maila hainbat eta sendoagoa da.

Phi Pearsonen korrelazio koefiziente linealaren karratua da, froga daitekeenez, aldagai balio bezala 0 eta 1 hartuz, taulan azaltzen den bezala, *a, b, c, d* izanik, *0-0, 0-1, 1-0, 1-1* datu bikotearen maiztasunak hurrenez hurren. Korrelazio koefizientearen balio absolutua 1 edo txikiago denez, phi korrelazio koefizientearen berdina edo txikiagoa izango da. Hau dela eta, phi asoziazio maila gutxiesten duela baieztatu izan da.

## Ikus, gainera 
* Korrelazio koefiziente tetrakoriko

## Kanpo estekak
Palazzo

thumb|250px|Palatino muinoa, Erroman, bere izena, palazzo hitzean eratorri zelarik
**Palazzo** ("jauregia"), Italian, tamaina errespetagarriko eraikinak identifikatzen dituen izena da, ospe handiko familia edo instituzio batentzat egoitza bezala eraikiak. Palazzo izena, Palatino muinotik dator, Erromako zazpi muino klasikoetako bat. Muinoan, Julia familia patriziarrak, bere egoitza eraiki zuen lurrak zituen. Oktabio Augusto enperadore bihurtu zenean, Julio Zesarren oinordeko bezala, bere etxea eta Palatino muinoaren izena, egoitza inperialaren sinonimo izatera pasa zen.

Bere sarrera propioak dituzten palazziak:
* Palazzo Vecchio (Florentzia)
* Palazzo Bargello (Florentzia)
* Palazzo Doria-Pamphili (Erroma)

Venezian, palazziren batzuk, modu arruntean, Ca' (etxea) deituak dira:

* Ca' d'Oro
* Ca' Rezzonico

## Udalerriak 
* Palazzo Adriano, Siziliako Palermoko probintziako udalerri bat da.
* Palazzo Canavese, Piamonteko Torinoko probintziako udalerri bat da.
* Palazzo Pignano, Cremonako probintziako udalerri bat da.
* Palazzo San Gervasio, Basilicatako Potenzako probintziako udalerri bat da.

## Ikus, gainera 
* Jauregi, italiar arkitekturaren testuingurutik kanpoko esanahi baliokidearentzat.

## Kanpo estekak
Whitehall jauregia

**Whitehall Jauregia** (*Whitehall Palace* ingelesez), errege ingelesek Londresen zuten egoitza nagusia izan zen 1530etik 1698 arte, azken urte honetan, sute batek suntsitu zuen arte. Horren aurretik, Europako jauregirik handiena bihurtu zen, 1500 gela baino gehiagorekin. Sutetik, Banqueting House delakoa salbatu zen, jaialdiak ospatzeko pentsatutako gunea, honen sabaia, Pieter Paul Rubensek apaindu zuelarik.
[thumb|ezkerrera|250px|[Banqueting House]]

Jauregiaren izena, **Whitehalletik** dator, Britainiar Gobernuaren egungo gune administratiboa dena.

## Informazio praktikoa 
* Metro geltokiak:
** 15px 15x15px 15x15px Westminster
** 15x15px 15x15px Charing Cross

## Kanpo estekak
Bargello jauregia

**Bargello jauregia** () 1255ean eraikitako Florentziako jauregia da. Hasiean udalaren egoitza izan zen eta, geroago, presondegi modura funtzionatu zuen (izan ere, 1786 arte, bertako patioan jendea exekutatu zen). Bargello izeneko kargu publiko tradizionalatik datorkio izena.

## Bargello Museoa 
1865etik, museo nazional baten egoitza da (*Museo Nazionale del Bargello*), nagusiki eskulturara eskainia. Besteak beste, San Joan bataiotegiko bigarren atearen eraikuntzarako lehiaketan (1401) Lorenzo Ghibertik eta Filippo Brunelleschik, aurkeztutako *Isaaken sakrifizioaren* diseinuak erakusten ditu.

Bargellon erakusten diren beste maisu lan batzuk, honako hauek dira:
* Bako, Michelangelorena
* David, Donatellorena
* San Jorgeren Tabernakulua, Donatellorena
* Bako, Jacopo Sansovinorena
* Arkitektura, Joan Boloniakoarena

Datu bitxi bezala, Honolulu Hale, AEBetako Honolulu hiriaren gune zibikoaren patioa eta eskailera, *Bargelloren* eredua jarraituz diseinatu ziren.
## Galeria 

Fitxategi:Ghiberticompetition.jpg|Lorenzo Ghibertiren *Isaaken sakrifizioa*.
Niccolo da Uzzano by Donatello - cast.jpg|Niccolo da Uzzanoren *Bustoa*.
Tullio lombardo, busto di cristo, 1520, donazione eredi de carlo al bargello 01.JPG|Tullio Lombardoren *Kristoren bustoa*.
Benedetto da maiano, busto di pietro mellini.JPG|Benedetto da Maianoren *Pietro Mellliniren bustoa*.
Fitxategi:St George Donatello Orsanmichele n2.jpg|Donatelloren *San Jurgi*.
Florence - David by Donatello.jpg|Donatelloren *David*.
Michelangelo Bacchus.jpg|(Michelangeloren *Bako*.

## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
Banqueting House

**Banqueting House** eraikina, antzinako Whitehall Jauregia izan zenetik mantentzen den eraikin bakarra da, 1698an sute batek suntsitu zuena. Whitehall kalearen amaieran dago, Trafalgar Squaretik gertu, Westminster Hiria barrutian, Londresen. I. Mailako Babesa duen eraikina da.

## Historia 
Mantendu diren "Banqueting House" (jai eta ospakizunetarako eraikinak) erako eraikinen artean, handi eta familiarrena da. Antzina, Whitehall Jauregiaren zati izan zen, eta Iñigo Jonesek diseinatu zuen 1619an eta 1622an amaitu John Webben laguntzarekin. 1649an, Karlos I.a Ingalaterrakoa erregea, eraikinaren parean zegoen andamio batean exekutatua izan zen.

Eraikinaren barnean, Pieter Paul Rubens margolari flandriarraren margoekin apaindutako bi solairuko gela bakarra dago. Karlos I.a Ingalaterrakoak enkargatu zituen 1635ean, eta neurrian egin ziren, sabaian sartuak izateko, fresko teknika imitatuz.

Banqueting House eraikinak, italiar pizkunde estilo fin bat sartzen du, jakoboar ingelesarekin parean joan zena, Pizkundeko irudiak, oraindik, flandriar manierismoko grabatuen bidez sartzen zirenean. Teilatua ia laua da, eta, ertzean, kalostra bat dago. Kalerantz ematen duen fatxadan, bi zutabe ordenetako elementuak, korintiarrak jonikoarren gainean, oinarri errustiko baten gainean, multzo harmoniatsu batean sartuak daude.

Banqueting House eraikina, ziuraski, Whitehall Jauregi handi berri baten zati bezala pentsatua izan zen, amaitu gabe geratu zen lana, Ingalaterrako Iraultzara eraman zuten tentsio politikoen ondorioz. 1685ean, Banqueting Housea, bere leihoetan beirazko koroak erabili zituen Ingalaterrako lehen eraikina bihurtu zen. Ondoren, Banqueting Housearen banandutako kokapenak, Whitehall Jauregia suntsitu zuen sutetik salbatu zuen.

Sotoa, jatorrian, Jakobo VI.a Eskoziakoa eta I.a Ingalaterrakoa erregearentzako edateko gela bezala, eta erregeak, bizitza publikoko tentsioetatik ihes egiteko gela bezala pentsatua izan zen. Erregea, hona, bere upategi handitik hartutako ardo kopa batetaz gozatzera etortzen zen, edo, soilik, bere denboraz gozatzera, bere gortetar gogokoenetakoren batekin.

## Informazio praktikoa 
* Metro geltokiak:
** 15px 15x15px Westminster
** 15x15px 15x15px Charing Cross

## Kanpo estekak
San Lorentzoko Sakristia Zaharra

**San Lorentzoko Sakristia Zaharra** (), 1419 eta 1422 bitartean Filippo Brunelleschik, Florentziako San Lorentzo basilikaren eranskin bezala. *Zaharra* bezala ezagutzen da, *berri*tik ezberdintzeko, urte batzuk beranduago Michelangelok eraikia, Leon X.a aita santuaren babespean.

Eraikin hau, Brunelleschiren adibiderik espresiboenetakotzat hartua da, oinplano zentraleko ondorengo beste eraikin batzuetan eragin handia izan zuelarik. Petxinen gainean nerbiotutako kupula batek estalitako gune kubiko bat da, hondoan, oinplano karratuko antzerako beste gune bat eransten zaiolarik, abside bezala funtzionatzen duena. Sakristia, bertikalki banatuta geratzen da tamaina bereko hiru guneren bidez: behealdea, konfigurazio orokor laukiluzekoa, erdikoa, petxinek eta kupula esferikoak inguratutako arku faltsuekin, bere erradioa, bi gune euskarri horietako bakoitzaren tamainaren berdina dena. Sakristia hau, Pizkundeko oinplano zentraleko lehen gunetzat hartzen da.

Arkitektoak, beste behin, bere egitasmoa, bi irudi geometriko sinpleren bidez pentsatu zuen: zirkulua, esferarekin lotutakoa, eta karratua, kuboarekin lotutakoa. Sakristia honen diseinuak, bere jatorria, martyria paleokristauetan duela ere uste da, eta, bereziki, Jerusalemgo Hilobi Santuaren oinplanoaren zati batean.
thumb|Sacristía Zaharra
Sakristia, Donatellok eginiko erliebezko eskulturaz apaindua dago.

## Kanpo estekak
Santa Sofia katedrala (Novgorod)

**Santa Sofia katedrala** () Novgorod hirian 1045 eta 1052 artean eraiki zen eta Errusia osoko katedralik antzinakoena da.

## Historia 
Bost kupulako katedrala, Vladimir Novgorodekoak eraiki zuen, bere aita Jaroslav I.a Jakintsuaren omenez, Kieveko Ruseko Jaroslaveko gatazkan eman zieten laguntzagatik novgorodtarren esker on adierazpen bezala. Honek, 989an eraikitako eliza zaharrago bat, zurezkoa eta 13 kupulatakoa ordeztu zuen.

Kupulek, euren kasko forma, 1150eko hamarkadan hartu zuten, sute baten ondoren zaharberritua izan zenean. Barnealdea, XI. mendean eta XII. mendean margotua izan zen, baina freskoak, ikusteko zailak dira, jasan dituen sute ugariengatik. 1850eko hamarkadan, barnealdeko zati batzuk, berriz margotuak izan ziren.

XII. mendetik XV. mendera arte, katedrala, Novgorodeko Errepublikako gune izpiritual eta zeremoniala izan zen.

Naziek Novgorod okupatu zutenean, Kremlina larriki kaltetua izan zen, gerra eta suntsipen naziaren ondorioz. Hala eta guztiz ere, Katedrala mantendu egin zen. Kupula nagusiko gurutze handia, Alemaniar armadako Dibisio Urdineko espainiar soldaduek kendu zuten, Bigarren Mundu Gerran. 60 urtez, Madrilgo ingeniaritzako akademia militarraren museoan sartuta egon zen, 2004ko azaroak 16an, garai hartan Espainiako gobernuko Defentsa Ministerioko ministroa zen José Bonok Eliza Ortodoxo Errusiarrari itzuli zionean.

## Ikus, gainera 
* Kieveko Santa Sofia katedrala
* Hagia Sofia

## Kanpo estekak
Terraza (arkitektura)

[thumb|300px|Casa Grande hoteleko terreza, [Santiago de Cuba.]]
**Terraza** aire librera irekitako etxearen zatia da, etxebizitza batetako kanpo gune bizigarria, lurraren mailatik gora, baranda edo karel baxuak dituena. Eraikin baten estalki lau erabilgarria ere bada.

Bere ezaugarri fisikoak aldatu egiten diren arren, terraza bat, kanpo harresirik gabeko gela baten antzerakoa da, batzuetan, baita sabairik gabe ere, eta balkoi bat baino handiagoa da. Terrazak, oso aldaberak dira funtzionaltasunari dagokionez, ekintza ezberdin ugaritarako erabil daitezke: biltzar toki bezala, aisialdirako, erlaxatzeko, eguzkia hartzeko, eta baita janleku bezala ere.

Estaldura lauko etxeen hedapen erabilgarri bezala sortua da, eskualde eguzkitsuetan, euri gutxi jasotzen dutenetan, Antzinako Egipton eta Mediterraneo Itsasoaren inguruan bezala. Berriz erabili zen barra-barra Mugimendu Modernoarekin, altuera handian, etxebizitza eraikinetan, aire librean, bertan egoteko gune bat sortzea pentsatu zenean, eguzkitsua, landareekin, familia bakarreko etxebizitzen apirikuen ezaugarriak imitatu nahian.

## Kanpo estekak
John Sheffield

**John Sheffield, Buckingham eta Normanbyko lehen dukea** (1648ko apirilak 7-1721eko otsailak 24), estatu gizon eta olerkari ingeles bat izan zen, Edmund Sheffield, Mulgraveko bigarren kondearen semea, hau hiltzean, honen tituluaren oinordeko izango zelarik. Londresen kanpoaldean, beranduago Buckingham jauregia izango zen petit hôtel bat eraikitzea agindu zuen.

Pertsonaia hau, ez da George Villiersekin nahastu behar, Jakobo VI.a Eskoziakoa eta I.a Ingalaterrakoaren babestua, errege honek, **Buckinghameko Dukea** titulua eman ziolarik.
Petit hôtel

**Petit hôtel** bezala, bereziki XVIII. mendean eta XIX. mendean, hiriko egoitza batzuk ezagutzen ziren, burgesia altuaren edo aristokraziaren jabetzakoak, euren jabeak, bertan, urte osoan bizi ez zirelarik. Bertan, lan edo gizarte beharren ondorioz, euren jabeak hirira joan behar zirenean bakarrik bizi ziren, bereziki bisita garaian. Urtearen gainontzeko zatian, jabeak, landetxe, estantzia, edo beste landa bizileku batean bizi ziren.

Hôtel hitza, ez dago gaur egun ematen zaion esanahiarekin zuzenean lotua, baizik eta bere jatorrizko ostatu orokor esanahiarekin. Grand hôtelak ziren instalakuntza ofizialak, edo noblezia altuarenak; petit hôtel edo hôtel particulier bat, familia bat eta zerbitzariak hartzeko funtzioa zuen. Baina, egungo ikuspuntutik, ez dira hain txikiak.

Petit hôtel gehienak, jabetza pribatukoak izateari utzi zioten XX. mendearen hasieran, instituzio publiko, museo, enbaxada edo antzeko erabiletarako egokituz.

## Kanpo estekak
Bandako itsasoko plaka

thumb|500px|Bandako itsasoko plakaren mapa
**Bandako itsasoko plaka**, mikroplaka tektoniko bat da, 0,01715 estereorradianeko hedadura duena. Oro har, Eurasiar plakarekin lotzen da.

Insulindian kokatzen da. Sulawesi uhartearen hegoaldea eta Bandako itsasoa hartzen ditu, Ceram uhartean.

Bandako itsasoko plakak mugakide ditu Sondako plaka, Timorreko plaka, Indoaustraliar plaka eta Txori Buru plaka.

Bandako itsasoko plaka, miloi bat urteko, 2,1250º-ko errotazio abiaduran mugitzen da, 16º 1' ipar latitudean eta 122º 44' ekialde longitudean kokatutako polo baten arabera.

## Kanpo estekak
Würtemberg

**Würtemberg** (), antzina Wirtemberg, Alemaniako lurralde historikoa da. Suabiako eskualde bat da, Alemaniako hego-mendebaldean dagoena. Bere hedadura Oihan Beltzetik Suabiako mugetarainokoa zen; gaur egun Baden-Württemberg *land*-aren barnean dago.

Hhiriburu tradizionala Stuttgart da, baina denbora laburrez, Ludwigsburg eta Urach izan ziren. Erresumaren eta dinastiaren izena Stuttgartetik gertu dagoen muino batetik datoz.
## Historia 
Suabiako konderriaren barne egon ondoren (XII-XIV mendeak), Württembergeko konderria, Suabia garaituta, dukerri egin zuen Maximiliano I.ak (1458). Hogeita Hamar Urteko Gerran protestanteen aldeko izan zen. XVIII. mendearen bukaeran, Frederiko II.a Napoleonen aldetik aliatuen aldera igaro zen, eta era horretan dukerria zabaldu zuen, errege titulua lortzeaz gain. XIX. mendean, Konfederazio Germaniarraren barnean geratu zen; Alemaniar Inperioaren barnean burujabe jarraitu zuen, eta estatu libre (*Freier Volksstaat Württemberg*, *Wurttembergeko estatu librea*) parlamentario bihurtu zen 1919. urtean. 1949an Alemaniako Errepublika Federala sortu zenean, Württemberg Baden-ekin elkartu zen eta, horrela, 1952an, Baden-Würtemberg estatu federala sortu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Elizetxe

**Jon Elizetxe Bidegarai** (Gartzain, Baztan, Nafarroa, 1984) bertsolari nafarra da. Bere kabuz ikasi zuen bertsolaritza.

## Txapelketak 
* Nafarroako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa:
** Txapelduna (1): 2002
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa:
** Finalaurreak (8): 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010 eta 2011

## Sariak 
* Mariano Izeta sariketa: 2008 ,
* Xalto Saria: 2009 

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Bertsozale.com: Jon Elizetxe
Aimar Karrika

**Aimar Karrika Iribarren** (Auritz, Nafarroa Garaia, 1988) bertsolaria eta euskara nahiz bertsolaritza irakaslea da. Hendaiako Bertso-eskolan  hezia da. Zazpi aldiz parte hartu du Nafarroako Bertsolari Txapelketan (2008, 2009, 2010, 2011, 2013, 2015 eta 2017 urteetan)..

## Txapelketak 
* Bertsolari Txapelketa Nagusia:
** finalaurrekoak (1): 2017
* Nafarroako Bertsolari Txapelketa
** laugarrena (1): 2017
** finalista (3): 2013, 2015, 2017

## Sariak 
* Xalto Saria (1): 2011
* Mariano Izeta sariketa (1): 2012

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bertsozale.com: Aimar Karrika
Korrelazio-koefiziente

Estatistikan, **Pearsonen korrelazio koefiziente linealak** edo, labur, **korrelazio koefizienteak** bi aldagai kuantitatiboren arteko korrelazio linealaren **norabidea** eta **sendotasuna** neurtzen duen adierazle bat da. Kobariantzatik eratortzen den koefizientea da: jatorrizko datuez kalkulaturiko kobariantza dimentsionatua izanik, korrelazioaren sendotasuna neurtzeko egokia ez denez, jatorrizko datuak estandarizatu eta datu estandarizatu hauekin kobariantza kalkulatuz lortzen da Pearsonen korrelazio koefizientearen formula.

Azpimarratu behar da Pearsonen korrelazio koefiziente linealak korrelazio **lineala** neurtzen duela eta ez dituela antzematen aldagaien artean izan daitezkeen bestelako erlazio motak.

## Kalkulua lagin baterako 
Honela irudikatu eta kalkulatzen da lagin batean,  (x_1, y_1), (x_2, y_2), \ldots,(x_n, y_n) datuetarako:

r_{xy}=\frac{s_{xy}}{s_xs_y},

s_{xy} bi aldagaien arteko kobariantza eta s_x, s_y *x* eta *y* aldagaien desbideratze estandarrak izanik hurrenez hurren.

## Interpretazioa 
Koefizientearen zeinuari buruz:

* positiboa bada, korrelazioa positiboa edo zuzena izango da, hau da, aldagai batek gora egitean, eskuarki besteak ere gora egingo du;
* negatiboa bada, korrelazioa negatiboa edo alderantzizkoa izango da, hau da, aldagai batek gora egitean, eskuarki besteak behera egingo du.

Koefizientearen balio absolutuari buruz:

* 0 bada, bi aldagai kuantitatiboen artean ez dago korrelazio linealik.
* 0.3 baino txikiagoa bada, korrelazioa ahula dela esan daiteke.
* 0.3-0.6 tartean bada, korrelazioa ertaina dela esan daiteke.
* 0.6 baino handiagoa bada, korrelazioa sendoa dela esan daiteke.
* 1 bada, korrelazio lineala erabatekoa da: bi aldagaiei dagozkien puntuak zuzen bati jarraituz lerrokaturik daude.

Dena den, esan behar da interpretazio egokiagoa egiteko korrelazioaren aztergai diren antzeko ikerketak ere kontuan hartu behar direla.

## Kanpo estekak
Ekonometria

**Ekonometria** ekonomiaren ikerketarako erabiltzen diren estatistika metodo eta tekniken multzoa da. Zehatzago arlo hauetan aritzen da ekonometria:
* Magnitude ekonomikoen neurketa.
* Ekonomia matematikoan eratutako ereduen egiaztapen enpirikoa.
* Aldagai ekonomikoen arteko erlazioen eraikuntza.
* Aldagai ekonomikoen aurreikuspena, iraganean izandako datuetan oinarrituz.

## Kanpo estekak 
* Ekonometria, Gizapedian.
Pskov oblasta

**Pskov oblasta** () Errusiako subjektu federal bat da, oblast bat zehazki, Ipar-mendebaldeko Barruti Federalean kokatua. 55.300 kilometro karratuko azalera du, eta 2010ean 673.423 biztanle zituen. Zentro administratiboa Pskov hiria da.

## Geografia 
Pskov oblasta ipar-mendebaldeko Errusian dago. Iparraldean Leningradoko oblastarekin du muga, Novgorod oblastarekin ekialdean, Tver eta Smolensk oblastekin hego-ekialdean, Bielorrusiako Vitsebskeko oblastarekin hegoaldean, eta Estonia zein Letoniarekin mendebaldean. Gehiena Lovat, Xelon eta Velikaia ibaien behe arroetan hedatzen da. Zohikaztegi, zingira eta aintzirek (aipagarriena Peipus da) eremu handiak hartzen dituzte, eta gainerakoan izei, pinu, haritz eta urki basoak daude.

Hiri nagusiak Pskov, hiriburua, eta Velikie Luki dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terry O'Quinn

'''Terry O'Quinn** (**Terrance Quinn'''), (Sault Ste. Marie, Michigan, 1952ko uztailaren 15a) estatubatuar aktorea da. Lost, The X-Files edota Alias bezalako telebista saioetan izandako partaidetzagatik da ezaguna Terry O'Quinn.

## Filmografia 
### Zinema 
* Heaven's Gate (1980)
* All the Right Moves (1983)
* Places in the Heart (1984)
* Silver Bullet (1985)
* Mischief (1985)
* SpaceCamp (1986)
* The Stepfather (1987)
* Black Widow (1987)
* Young Guns (1988)
* Blind Fury (1989)
* Stepfather II (1989)
* Prisoners of the Sun (1990)
* The Rocketeer (1991)
* The Cutting Edge (1992)
* My Samurai (1992)
* Tombstone (1993)
* Ghosts of Mississippi (1996)
* Primal Fear (1996)
* Breast Men (1997)
* The X-Files: Fight the Future (1998)
* American Outlaws (2001)
* Hometown Legend (2002)
* Old School (2003)

### Telebista 
* The Doctors (1981)
* Son of the Morning Star (1991)
* Star Trek: The Next Generation (1994)
* Tales From The Crypt (1994)
* The X-Files (1995-2002)
* Earth 2 (1995)
* Diagnosis Murder (1996)
* JAG (1995–2005)
* Millennium (1996–1999)
* My Stepson, My Lover (1997)
* Harsh Realm (1999)
* Roswell (2001)
* Alias (2002–2003)
* Law & Order: Criminal Intent (2004)
* NCIS (2004)
* The West Wing (2003–2004)
* Lost (2004-Gaur egun)
* Masters of Science Fiction (2007)

## Kanpo Loturak 
*  Terry O'Quinnen omenezko webgunea
*  Unofficial Fansite
Naveen Andrews

**Naveen Andrews** (Londres, 1969ko urtarrilaren 17a) ingeles aktorea da. Honez gain, bere zaletasunen artean gitarra jotzea eta abestea ere badago. Gaur egun Estatu Batuetan bizi da.

## Biografia 
Naveenek, Guildall School of Music and Drama eskolan egin zituen ikasketak. Gaztetan, arazo ugari izan zituen heroina eta alkoholarekin. 30 urte baino gutxiago zituela, bere aktore karrera arriskuan egon zen arazo hauen ondorioz. Hala ere, Londrestik Estatu Batuetarako saltua eman zuen eta bertan bere bizitza berregin zuen. Bere lehen lan garrantzitsua The English Patient (1996) filma izan zen. Honen ondoren, hainbat film edota telebista saio ezberdinetan parte hartu zuen. 2004ean, Lost telesail arrakastatsuan hasi zen lanean.

Gaur egun Barbara Hershey aktorearekin bizi da nahiz eta beraien arteko erlazioa oso mugitua den. Naveenek, haur bat izan zuen beste emakume batekin, nahiz ete Hersheyekin ibili. Honez gain, beste hainbat emakumerekin ikusia izan da ere.

## Filmografia 
### Zinea 
* London Kills Me (1991)
* Wild West (1992)
* The English Patient (1996)
* Kama Sutra: A Tale of Love (1997)
* True Love and Chaos (1997)
* Bombay Boys (1998)
* Mighty Joe Young (1998)
* Rollerball (2002)
* Bride And Prejudice (2004)
* Provoked (2007)
* Grindhouse (2007)
* Planet Terror (2007)
* The Brave One (2007)
* Animals (2008)

### Telebista 
* The Buddha of Suburbia (1993)
* The Peacock Spring (1996)
* My Own Country (1998)
* Easy (2003)
* Lost (2004-Gaur egun)
* The Ten Commandments (2006)

## Kanpo Loturak 
*  Naveen Andrews IMD-ko datu basean
Ben Nevis

**Ben Nevis** (), Eskoziako mendirik garaiena da (1.344 m) eta baita Britainia Handi guztikoa ere. Eskoziako mendebaldean dago, Fort William herriaren albo-alboan. Oso ezaguna da arroka eta izotz kirol eskaladako bideengatik (iparraldeko horma). Haren gailurra, ertz bat salbu, nahiko laua daenez, horrek jaitsiera nahiko arriskutsua egiten du, laino itxia dagoenean.

## Etimologia 
Ben Nevis eskoziar gaelerazko *Beinn Nibheis* izenaren ingelestea da. *Beinn* hitz gaelikoak "mendi" esan nahi du, baina *nibheis*ek hainbat esanahi ditu, nahiz eta "maltzur" edo "gaizto" adjektiboez itzuli. Beste itzulpen bat *beinn-neamh-bhathais*-etik etor liteke: *neamh* "zerua, odeiak" da eta *bathais* "buruko zatirik garaiena", hots, "bere burua odeietan duen mendia"; halere, "zeruko mendia" ere erabiltzen da.

## Geologia 
Devoniar aroko sumendiaren hondarra da, duela 400 milioi urte inguru sortu zena. Ordukoak dira arrokarik zaharrenak. Gailurretik gertu granito gorrixka ageri du baina basalto ilunezko ibaiak ere ikusten dira. Ondoren glaziazioek profila moldatu zioten.

## Klima 

## Historia 
James Robertson botanikari edinburghotarra Ben Nevis igo zuen lehen mendizalea izan zen, 1771ko abuztuaren 17an. 1774an, mendiaren lehen azterketa geologikoa egin zuen. 1847an izendatu zuten Bretainia Handiko mendi garaiena.

1883an behatokia ezarri zuten gailurrean eta horretarako bidea eraiki, poniekin materialak eraman ahal izateko. Horren ondoren, igoera oso ospetsua bihurtu zen. Gailuirrerainoko trenbidea eraikitzea ere pentsatu zen, baina ez zen egitasmoa aurrera eraman.

## Igoera bideak 
Ohikoena ponien bidea da, behatokia eraikitzeko erabili zena. Achintee herrixkan abiatzen da, Fort Williametik bi kilometrora, itsasoaren mailatik 20 metroko altueran. Mendiko mendebaldeko maldatik igotzen da, zeharka-meharka. Igotzeak ez du arrisku handirik, baina jaitsierak bai, mendizale zailduak ez direnentzat.

Gailurra harri soltez estalita dago eta puntu garaiena harri multzo batek adierazten du.

## Iruditegia 

Irudi:Ben Nevis and Fort William from west.jpg|Ben Nevis, Fort Williamen atzean
Irudi:Ben Nevis summit.jpg|Tontorra.
Irudi:Ben Nevis south face.jpg|Hegoaldeko aurpegia.
Irudi:The north wall of Carn Dearg (Ben Nevis, Highland Scotland) 4x3.jpg|Iparraldeko aurpegia.
Irudi:Ascend of the Ben Nevis 03.jpg|Ponien bidea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak