open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beñat Arginzoniz

**Beñat Arginzoniz** (Bilbo, 1973) poeta, idazle, iztultzaile eta argitaratzailea da. 2012an, Juan Manuel Uria poetarekin batera El Gallo de Oro argitaletxea sortu zuen. Gaztelaniaz idazten du. Ikasketaz psikologoa bada, bere lanbide liburu-saltzailea da. Poesiaren inguruko aktibismo handia garatu du, kaleko ekintzekin.

## Lanak 
* *Manifiesto poético y otros escritos* (1995-1998)
* *Las voces de la nada* (2002)
* *Agua para los muertos* (2012)
* *Jai Alai* (2012)
* *Pasión y muerte de Iosu Expósito* (2012)
* *Un mundo para Marina* (2014)
* *La herida iluminada (Sobre la poesía)* (2015)
* *El libro de los espantos* (2016)
* *Oscuro animal celeste* (2016)
* *El evangelio del hombre. La mirada triste del anticristo* (2017)
* *Reflejos de Andalucía (Ensayo lírico de la Andalucía trágica)* (2017)
* *Camarón de la Isla (El mundo es devorado lentamente)* (2018)
* *Extrañas flores y otros fragmentos de un diario póstumo* (2019)
* *La ciudad del fin del mundo* (2020)
* *El desorden de los últimos días* (2021)
* *Seis poetas bajo la luna* (2021)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* El Gallo de Oro

## Kanpo estekak 
* :[Patxi Irurtzun(https://eu.wikipedia.org/wiki/Patxi_Irurtzun)ek 2021ean egin zion elkarrizketa.]
* :El Gallo de Ororen webgune ofiziala.
Tokioko Nazioarteko Foroa

**Tokioko Nazioarteko Foroa** (japonieraz 東京国際フォーラム Tōkyō Kokusai Fōramu), Japoniako Tokioko erakusketa, kontzertu eta konferentzia gunea da. Bere geletako batek 5.000 lagunentzako tokia du; Beste zazpi gela ditu, eta bertan aurki ditzakezu: erakusketa gune, jatetxe, denda eta bestelako zerbitzuak. Rafael Viñoly arkitekto uruguaitarrak diseinatu, eta 1996an amaitu zen. Kurba nabarmenekin, beirazko eta altzairuzko habeak ditu; kanpoaldeak itsasontzi luzangaren forma du. Tokioko geltokia eta Yūrakuchō geltokiaren artean kokatua, hiriko metropoli-gobernuaren eraikina zegoen tokian dago.

Ekitaldi ugariren egoitza izan da, hala nola 2011n Nazioarteko Arkitektoen Batasunaren kongresua.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Tokioko Udako Olinpiar Jokoetan, COVID-19 pandemiaren ondorioz 2021ean jokatu zirenak, haltrofilia probak ospatu ziren bertan.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Tokyo International Forum
* Mapa del Foro Internacional de Tokio
* Foro Internacional de Tokio en greatbuildings.com
Tumucumaque Parke Nazionala

**Tumucumaqueko Mendietako Parke Nazionala** (edo Tumuk Humak Mendietako Parke Nazionala) naturgune babestua da, eta Brasilgo ipar-ekialdean dago, Amapá estatuko Amazonasko oihanean, Guayana Frantsesaren eta Surinamen arteko mugatik gertu. *Tumuk Humak* hitzak "xamanaren eta espirituen arteko borroka sinbolizatzen duen mendiko arroka" esan nahi du.

Mendikatea oso urruna da eta ia ez da irisgarria. Tumuk Humak mendietan kokatuta dago. Brasilgo Amapá estatuan dago, Amazonas oihanaren iparraldean. Amazonas oihan osoaren % 1 osatzen du parkeak eta ezaugarri ekologiko oso bereziak dituen eremua babesten du: ‘Guyana oihan hezea’ izenarekin ezagutzen den oihan tropikal mota, hain zuzen.
## Ezaugarriak 
Parkea Guyanetako ezkutua izeneko eskualdean dago, Amazoniako iparraldean. 38.875 km ² -ko azalera du,  Suitzaren tamainakoa gutxi gorabehera, eta Brasilgo parke nazionalik handiena da.

Parkeko landaredia oihan tropikala da. Basoa ia erabat primarioa da, oso alterazio gutxikoa edo batere ez, eta handia da. Brasilgo zuhaitz handienak direnak omen dauzka, *aingeru gorria* (*Dinizia* excelsa Ducke),.

Inor bizi ez den eta balio ekologiko handia duen eremua da: hemengo espezie asko ez daude munduko beste inon, batez ere arrainak eta uretako hegaztiak. 

Parke bilakatu duten eskualdea oso gutxi ezagutzen da, gehiena granitozko mendiek eta zeharkaezinak diren ibaiek osatzen baitute. Hori dela eta, zientzialariek ez daukate oihan horri buruzko informazio askorik oraingoz eta litekeena da oraindik ezezagunak diren hainbat espezie gordetzea bere baitan. Badira hemen Jaguarrak, primateak, ur gezako dortokak, arrano arpia eta aguti arraroa. Errekorren Guinness liburuan oihan tropikalaren erreserba handiena bezala agertzen da.

Amapari sektorean, parkera Serra do Navio hiritik (ohikoena) edo Pedra Branca do Amapari herriko komunitate batetik (gehienetan udan) sartzen da. Amapari ibaian barna egiten da bidaia, aluminiozko poteak erabiliz (Serra do Navioko 90 km) parkeko landa-oinarriraino. Bertan, Amazonasko baldintzetara egokitutako kanpamentu-egitura batean (hamakak) ostatu har daiteke, eta hainbat jarduera egin, hala nola bidezidorrak, bainuak ibaietan eta animalien eta landareen behaketa.

Oiapoque sektorean, Cachoeira do Anotaie-n kanpatu daiteke. Anotaie ibaian dago, Oyapoque ibaiaren adarra dena. Urjauzi hau Oiapoque hiritik 40 km-ra dago, aluminiozko txalupetan bidaiatuta. Vila Brasil bisitatzeko aukera ere badago, Oyapoque ibaiaren eskuinaldean dagoen eta Camopi-ko komunitate indigenaren aurrean dagoen komunitatea. Leku horretan hotel txikiak daude, eta haien testuinguru soziokulturala ezagutu daiteke. Inguru horretan, biztanleek, batez ere merkatariek, inguruko herrietako herri indigenei zerbitzuak ematen dizkiete.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Tumuk Humak mendiak

## Kanpo estekak
Pennie Smith

**Pennie Smith** (Londres, c. 1949) emakume argazkilaria da. Bere lan ezagunenak musikarekin lotuta daude: 60. hamarkadatik aurrera rock-taldeei ehundaka argazki egin zien; horietako batzuk benetako lan klasikoak bihurtu ziren. Ezagunetariko bat The Clash punk-rock taldearen *London Calling* albumaren azala izan zen; 2002an argazki hori *Q* aldizkariaren irakurleek garai guztietako rock-argazki onena gisa aukeratu zuten. 

## Biografia 
Pennie Smith Londresen jaio zen, 1949 inguruan. 60ko hamarkadan artea eta diseinu grafikoa ikasi zituen Twickenhameko Arte Eskolan. Oraindik oso gaztea zela, argazkilaritzaren alde egin zuen. 1969 eta 1972 artean Barney Bubbles diseinatzaile grafikoarekin kolaboratu zuen *Friends* underground aldizkarian. 1970ean,  Led Zeppelin birari jarraituz, bere lehen argazki-lan handia egin zuen; urte berean Pink Fairies taldearen *Never Never Land* albumaren azalan berak egindako argazki bat agertu zen. Bere lan ospetsuena, izan ere, 1979ko irailaren 21ean egin zuen, New Yorken Palladiumen. Clash taldearen “Clash Take the Fifth” bira jarraitzen ari zen eta, kontzertu amaieran, Paul Simonon baxujotzailearen irudia bere Fender Precision gitarra puskatzen egin zuen. Argazkia *London Calling* albumaren azala izan zen.

## Argazkietan jasotako taldeak 
Bere ibilbidean Pennie Smithek haren argazkietan talde garrantzitsuenak jaso ditu. Hona hemen batzuk: Led Zeppelin, The Rolling Stones, The Who, Iggy Pop, Sweet, The Clash, The Jam, The Slits, Siouxsie Sioux, Debbie Harry, U2, Morrissey, The Stone Roses, Primal Scream, Manic Street Preachers, Radiohead, Blur, Oasis, The Strokes.

## Bibliografia 
* *The Clash: before & after*, 1980.  .

## Erakusketa 
Ez da ohikoak bere lanen inguruko erakusketak antolatzea. Salbuespen bat 2009an izan zen. Urte horretan Brooklyngo Museoan *Who Shot Rock & Roll* erakusketa antolatu zen eta bertan bere argazki ospetsuenetariko batzuk jaso ahal ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erreferentziazko elipsoide

eskuinera|thumb| Esferoide kamutsa
thumb| Lurra elipsoide formakoa bada, latitude-gradu baten longitudea latitudearen arabera aldatzen da. Horrela, poloetan berdindutako elipsoide baterako (irudian kasua), graduaren luzera txikitzen da poloetatik ekuatorerantz.
**Erreferentziazko** **elipsoidea** kalkulu geodesikoetan erreferentzia-marko gisa erabiltzen den elipsoide bat da. Lurraren formarekiko ereduzko hurbilketa bat da, geoidearerekin konparatuta, lan egiteko errazagoa. Erraz samarra da erreferentzia elipsoide bat deskribatzea formula matematikoak erabiliz. Geoidearen deskribapena askoz konplexuagoa da, oso neurketa zehatzak egitea dakarrelako.

## Historia 
Lurraren formari buruzko lehen ereduetan, esfera erabiltzen zen, jadanik Antzinako Greziaz geroztik.

XVII.mendean, Lurra esfera perfektua izango zen ala ez zalantzak zeuden. 1688an, Isaac Newtonek Giovanni Domenico Cassinirekin eztabaida bat ebatzi zuen matematikoki frogatuz.  Lurraren errotazioak zapaldu egingo zuela poloen eremuan. Praktikan, hori ez zen egiaztatu mende erdi geroago arte, Frantziako Zientzien Akademiak konpontzera bidalitako bi espedizioren bidez: Pierre Louis Maupertuis (1736-1737) zuzendutako espedizio bat Torne haranera bidali zuten (Lurraren ipar polotik gertu); bigarrena, Pierre Bouguer (1735-1744) eta Alexis-Claude Clairauten agindupean, Frantziako misio geodesikoa izenez ezagutzen dena, gaur egun Ekuadorreko lurraldera bidali zuten, lurreko ekuatoretik gertu. Haren neurketek Lurra Poloetan zapalduta zegoela erakutsi zuten, 1:210eko apaltze erlazioarekin. Lurraren benetako formarekiko hurbilketa hori erreferentziazko elipsoidea bihurtu zen.

Arku meridianoaren neurketak 1791n metroa poloaren eta ekuatorearen arteko distantzia idealizatuaren 10 milioiren gisa definitzea ekarri zuen. Neurketaren hainbat akatsen ondorioz, % 0,022 laburregia izan zelarik, bi alditan birdefinitu zen, 1793an eta 1799an. 1799 balioa definizio ofiziala da oraindik, nahiz eta 0,197 ‰ laburregia den. 1983an, metroa berriro definitu zen, denbora epe jakin batean argiak hutsean egiten duen distantzia gisa.

1671n, Luis XIV.ak  Guyana Frantseseko Cayenne uhartera bidali zuen  Jean Richer (1630-1696), frantziar astronomoa, behaketa astronomiko batzuk egiteko. Bere erlojua egokitu zitzaion, bere metro 1eko luzera zuen penduluak Parisen segundoak zehaztasunez markatu zitzan. Ekuatoretik gertu dagoen Cayennera iristean, Richer-ek erlojuak egunean bi minutu eta erdi inguru galtzen zituela ikusi zuen. Newtonen grabitazio-legeak argitaratu bezain laster (1687) Cayenneko erlojuaren atzerapena Ekuatoretik gertu grabitatearen balioa murrizten zuen faktore bati egotzi zitekeela ikusi zen. Laster ondorioztatu zen grabitatearen balio baxuagoa zela, ekuatore-eskualdea Poloetakoak baino Lurraren zentrotik urrunago daudelako. Harrezkero, neurketa zehatzagoek agerian utzi dute Lurraren benetako formak ardatz polarretan konprimituta egon den eta ekuatorearen inguruan apur bat hanpatua dagoen esfera baten antza duela. Forma hori, elipsoide kamuts gisa ezagutzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Idoiako Andre Maria

[thumb|Idoiako Andre Mariaren irudia, [Idoiako Andre Mariaren baseliza|Idoiako baselizan]]
**Idoiako Andre Maria** edo **Idoiako Ama Birjina** Erromatar Eliza Katolikoaren adbokazio marianoa da, eta haren irudi nagusia Idoiako baselizan dago.

Izaba herrian adbokazio handiena duen Ama Birjina da. Urtero, herriko biztanleek erromesaldian Idoiara joateko antolatzen dira, omenaldia egiteko. Idoiarako erromeria izenez ezagutzen da, eta hainbat datetan egiten dira.

## Legenda 
Tradizioaren arabera, putzu edo zingira batean aurkitu zen, eta bertatik iturri bat geratzen da, Uztarrozeko errekara doan bidetik barreiatzen dena. Babesle gisa deitzen zaio, batez ere buruko minen aurka. Duela hamabi bat urte arte, jende prestatuaren zinopariak, makuluak, erronkariar mototsak, zintak eta beste hainbat objektu ikus zitezkeen.

Beste tradizio batek dioenez, lantzaz errematatutako burdinazko burdin hesia, presbiterioa tenpluaren gainerakotik banatzen duena, Erronkariko neskek ekarri zuten Igarieko monasterio zaharretik, Zaraitzutik. Burdin hesiari buruzko tradizioaren aldaera bat "zaraitzuar nesken bizkarretara" eraman zuten.

## Irudia 
Idoiako Ama Birjinaren irudia XIII. mende amaierakoa edo XIV. mende hasierakoa da. Hirurogei zentimetroko altuera duen tailu bat da, sedes sapientiae bat egikeraz, non Birjina eta Haurraren aurpegiak irribarretsu dauden.

## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Izaba
* Idoiako baseliza

## Kanpo estekak
Agrobacterium

**Agrobacterium** generoa bakterio Gram negatiboz osatuta dago, bazilo itxura dutenak. Aerobio hertsiak dira, eta mugikorrak. Genero honetako bakterio gehienek landareak infektatzen dituzte, eta haientzat patogenoak dira. 

Beste landare-patogenoen aldean, landareak zimeltzen dituztenak (Erwinia, Xanthomonas...), Agrobacterium tumoreak sortzen ditu. Bakterio honek zezidio izeneko egiturak eragiten ditu infektatutako landareetan.

Genero honetako espezie ugari basofiloak dira, hots, lurzoru oso alkalinoetan bizi dira. 

Agrobacterium tumefaciens da ondoen ezagutzen dugun espeziea. Bakterio honek plasmido bat dauka, Ti izenekoa, landare-tumoreak eragiten dituena. Bakterio patogenoa landarean sartzen da zauriak aprobetxatuz (batez ere erro eta zurtoinaren arteko loturan). Behin sartuta, mikrobioaren Ti plasmidoa landarearen kromosoman integratzen da, eta bakterioaren ADN zelula eukariotoaren ADNn txertatzen da, beraz . Horren ondorioz, plasmidoak zelula normala zelula tumoral bihurtzen du.

Agrobacteriumek landareen ADNn bere material genetikoa txertatzeko duen gaitasun horri etekina ateratzen zaio, eta bakterioa erabili da landareen ezaugarriak aldatzeko, ingeniaritza genetikoaren bitartez. Modu horretan genetikoki eraldatutako landareak lortzen dira, landare basatiak baino interesgarriagoak direnak ikuspuntu ekonomiko edo industrial batetik (landare transgenikoak).

## Erabilera bioteknologian 
Esan bezala, Agrobacteriumek duen plasmidoa (Ti) erabiltzen da landare transgenikoak eskuratzeko. Horretarako, baina, lehenik eta behin plasmidoari tumoreak sortzen dituen geneak kendu behar zaizkio. Gero, landarean txertatu nahi diren geneak plasmidoan sartzen dira, markadore batekin batera (antibiotiko batekiko erresistentzia, esaterako); markadore horrek genetikoki eraldatutako landareak aukeratzeko balio izango du. Azkenik, eta Ti plasmidoak landarea infektatu ondoren, landareak antibiotikoa duen ingurune batean jartzen da, plasmidoaren geneak ez dituztenak hil daitezen (eta interesatzen zaizkigunak gera daitezen) .

## Taxonomia 
Azken urteotan Agrobacterium generoak aldaketa taxonomiko sakonak ezagutu ditu. Genero honetako espezie asko Rhizobium generoan txertatu dira (esaterako, garai bateko Agrobacterium tumefaciens orain Rhizobium radiobacter da). Izan ere, Agrobacteriumek eta Rhizobiumek ezaugarri fisiologiko, ekologiko eta genetiko asko partekatzen dituzte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Farah Pahlavi

**Farah Pahlavi**, **Farah Diba** haren jaiotza-izenarekin ere ezaguna (Teheran, 1938ko urriaren 14a ) Irango azken enperatriza eta xahbanua izan zen. Farah Mohammad Reza Pahlaviren hirugarren emaztea izan zen, Fawzia Egiptoko printzesaren eta Soraya printzesaren ondoren.

## Jaiotza eta hezkuntza 
Teheranen jaio zen, Sohrab Diba kapitainaren eta emazte Farideh Ghotbiren alaba bakarra. Aita, haurtzaroan hil zitzaiona, erregimen inperialeko militar garrantzitsu bat izan zen.

Teherango Frantses Eskolan eta Parisko Arkitektura Eskola Berezian ikasi zuen 1957 eta 1959 artean: han, Albert Bessonen ikasle izan zen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Ardeshir Zahedik bere suhiaren bidez xaha ezagutu zuen*,* eta 1959ko abenduaren 21ean ezkondu ziren. Seme-alaba hauek izan zituzten:

* Reza Pahlavi printze oinordekoa (j. 1960ko urriaren 31). 
* Yasmin Farahnaz Pahlavi printzesa (j. 1963ko martxoaren 12a ). 
* Ali Reza Pahlavi printzea (1966ko apirilaren 28a &ndash; 2011ko urtarrilaren 4a). 
* Leila Pahlavi printzesa (1970eko martxoaren 27a &ndash; 2001eko ekainaren 10a).

## Parte-hartze politikoa eta soziala 
Enperatrizak *xahari* interesatzen zitzaizkion gizarte-ongizate eta kultura-gaietan parte hartu zuen eta bere mezenasgo eta eragin-zirkulua sortu. Xirazko nazioarteko jaialdiaren babeslea izan zen. Oro har, ez zuen inperioko gortearen ustelkeria eta errepresio ekintzetan parte hartu, baina bere familiak ordezkaritza zabala zuen kultur erakundeetan, bereziki lehengusu Reza Qotbik, Irango irrati-telebista nazionalaren zuzendari izendatu baitzuten.

Irmoki onartzen zuen *xaharen* modernizazio-politika, "iraultza zuria" deitua: latifundioen desjabetzea, emakumeen sufragioa, mendebalderatzea, etab. Azkenean erreforma horiek biztanleriaren zati txiki batera baino gehiagora iritsi ez baziren ere, petrolioari lotutako politika ekonomikoak botereari lotutako klasearen neurrigabeko aberastearen eta biztanleriaren geruza zabalen pobretzearen alde egin zuen.

## Iraultza eta erbestea 
1979ko Irango Iraultzaren ondoren, xaharekin batera joan zen erbestera Maroko, Bahamak, Mexiko, Estatu Batuak, Ekuador, Panama eta Egipton: han, Anwar el-Sadat presidenteak hartu zituen, Xaha 1980ko uztailaren 27an hil zen. Egun, Connecticuten (Estatu Batuak) bizi da, bilobengandik hurbilago egoteko, Noor, Iman eta Farah printzesak; era berean, tarteka Parisen bizi da, seme zaharrenaren alaba han baita. Leila printzesa, haren alaba gazteena, anorexia eta depresioa pairatzen zuena, hilik aurkitu zuten Londresko hoteleko logelan 2001ean. 2011ko urtarrilaren 4an, bere hirugarren seme Ali Rezak, maiz depresioak jota ibiltzen zena, Bostonen (Massachusetts) bere buruaz beste egin zuen alabaren jaiotzaren zain zegoela (adierazpen ofiziala).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esma Redžepova

**Esma Redžepova,** , (1943ko abuztuaren 8a &ndash; 2016ko abenduaren 11a) Mazedoniako erromaniar abeslari eta konpositorea. 500 artelan baino gehiago sortu zituen. Besteak beste, 108 abesti, 20 diska eta 6 film.

## Biografia 
1943ko abuztuaren 8an jaio zen Skopje-n, Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialistan (egungo Ipar Mazedonia). Bederatzi urte zituela, bere anaietako batek tokiko ijito musika-erakunde batean aurkeztu zuen, non erritmo konplexuak ikasi zituen. Amak bere musika dohainak bultzatu zituen eta Esma eta bere anaia laster sartu ziren euren eskolako folklore taldean.

1957an, 14 urte zituela, Skopje-ko irratian abestera gonbidatu zuten, berau irabazi eta 9.000 dinar irabazi zituen. Gurasoen baimenarekin, gerora bere senarra izango zen Stevo Teodosievski-ren musika taldearekin egin zuen bira. Senarrarekin batera berrogeita zazpi haur lagundu zituen musikaren munduan eta lan horregatik hainbat sari jaso zituen. 

*Čaje Šukarije* da bere abesti ezagunena 2006ko *Borat* filmaren soinuaren parte dena, ustez, abestia bere baimenik gabe erabili zuten.

"Alternatiba Demokratikoa" alderdiko kidea izan zen. Alderdia desegin eta gero, "Mazedoniako Batasun Nazionalerako Alderdi Demokratikoa" alderdi kontserbadorera mugitu zen. 2009ko hauteskundeen ostean, Skopjeko Udaleko zinegotzi hautatu zuten.

Vlatko Lozanoski-rekin batera Mazedonia ordezkatu zuenMalmön (Suedia) ospatu zen 2013ko Eurovision Abesti Lehiaketan , baina ez zuen lortu finalerako pasea, 16. postuan geratu baitzen.

## Diskografia 
* *Songs of a Macedonian Gypsy*, Usnija Jasarovarekin. (Monitor Records,1970 inguru)
* *Salute to Israel*, (Monitor Records)
* *Songs of the Macedonian Gypsy*, (Monitor Records, 1994)

## Filmak 
* *Krist Rakoc*. 1962
* *Zapej Makedonijo*. 1968
* *Jugovizija*. 1971
* *Im Herzen des Lichts - Die Nacht der Primadonnen*. 2002.
* *Errepidea okertzen denean: Ijito-karabana baten istorioak*. 2006
* *Romani Soul*. (Louis Mouchet, 2008)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Esma Redzepova - Caje sukarije
Delia Grigore

**Delia Grigore** edo *Deliya Grigore* (Errumania, Galaţi, 1972ko otsailaren 7a) emakume ijito idazle, filologo, akademiko eta ijitoen eskubideen aldeko aktibista.

## Biografia 
Delia Grigore Errumaniako Erregimen Komunistapean hazi zen. Garai hartan, bere familiak bere ijito identitatea ezkutatu zuen diskriminazioa saihesteko. 1989ko Errumaniako Iraultzaren ostean, bere ijito nortasuna berretsi eta hizkuntza berriro ikasi ahal izan zuen. 1990ean, Bukaresteko Zoia Kosmodemianskaia Lizeoan egin zituen bigarren hezkuntzako ikasketak, eta 1992an *Sanskrito hizkuntzan eta antzinako Indiako zibilizazioan eta kulturan* lizentziatu zen Bukaresteko Unibertsitatean. 1995ean Bukaresteko Unibertsitateko Filologia Fakultatean *errumanieraz eta ingelesez* lizentziatua zen.

2002an Ijito Kulturaren Antropologian doktoretu zen. Egun, Bukaresteko Unibertsitateko Atzerriko Hizkuntzak eta Literaturak Sailean irakasten du. Ijitoen eskubideen defentsan ere parte hartu zuen *SATRA / ASTRA* - *"Amare Rromentza"* elkarteko presidente gisa.

## Obra 
* *Siklioven i romaní chib - Ghid Limba şi de romaní*cultura (2000, Aven Amentza, Bucarest)
* *Introducere en studiul culturii tradiţionale gitana - Curs de antropologie gitana* (2001, CREDIS, de la Universidad de Bucarest)
* *Rromii: tipuri şi arhetipuri identitare* (2002, Aven Amentza, Bucarest)
* *Istoria şi tradiţiile minorităţii gitana* (2005, Sigma, Bucarest)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Trihalometano

**Trihalometano**  esaten zaie CHX3 formula duten metanoaren deribatu trihalogenatuei, hots, metanoaren lau hidrogeno atomoetako hiru halogeno batez ordezkatuta dituztenei. Hiru halogeno-atomoak klase berekoak badira ***haloformo*** esaten zaie; adibidez, HCI3 iodoformoa da, HCBr3 bromoformoa eta HCCl3 kloroformoa.

Disolbatzaile edo hozgarri gisa usatzen dira. Halaber ingurugiro-poluitzaileak dira eta asko kartzinogenotzat jotzen dira.

Trihalometaboak naturalki ere sor daitezke. Alga batzuk esaterako kloroformoa ekoizten dute. Ura edateko modukoa izateko kloratzen denean kloroak materia organikoarekin erreakzionatzen du triahalometanoak sortuaz. Kartzinogeno potentziala badira ere, Munduko Osasun Erakundeak ura tratatzeak ekar lezakeen kaltea tratatu gabea edatea ekarriko zukeena baino askoz txikiagoa dela kontsideratzen du eta ez du kaltegarritzat jotzen. MOEren arabera, ur tratatua 70 urtez jarrian kontsumitzearen ondorioz minbizia garatzeko aukera 100.000 biztanleko 1ekoa da.

## Trihalomentanorik ohikoenak (pisu molekurraren arabera ordenatuta) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Datum erreferentzia

**Datu-erreferentzia** bat edo **datum** bat objektu baten parte garrantzitsu bat da —hala nola puntu, lerro, plano, zulo, zulo-multzo edo azalera-pare bat—, objektuaren geometriaren definizioan erreferentzia gisa balio duena, eta, askotan, geometria erreala neurtzeko alderdietan, balio izendatuarekin estuki bat egiten duten ebaluatzeko; balio ideala, estandarra, ertaina edo desiragarria izan daitekeena. Adibidez, auto baten gurpilaren kasuan, torlojuen zuloek zirkulu bat definitzen dute, eta datu horretatik abiatuta zehaztu eta neur daiteke hagunaren kokapena. Horrek garrantzia du du gurpegia eta haguna elkarrengandik hurbil egon behar dutelako (edo bestela gurpila ez du leunki biratuko). Datum-en kontzeptua eremu askotan erabiltzen da, besteak beste, zurgintzan, metalugian, brodatze lanean, dimentsionamendu geometrikoan eta tolerantzian (GD&T), hegazkintzan, topografian eta beste batzuetan.

## Erabilerak 
Zurgintzan, datumaren gisa erabiltzen diren bi marka egiten dira: bat "bertikalean" (alde estua) eta beste bat azal "horizontalean" (alde zabala). Bi markak, ertzean topo egiten dute. Artisauak bi ertz zuzen aukeratzen ditu pieza batean, "datuen ertzak" bezala, eta horren arabera markatuko ditu. Ohiukeo konbentzio baten arabera, datumaren lehen ertza lerro inklinatu bakar batekin (/) markatzen da, eta bigarrena lerro bikoitzarekin (//). Lan gehienetan, piezaren datum-erreferentziak karratuak izan behar dira. Beharrezkoa bada, moztu, eskuilatu edo bete egin daitezke hori lortzeko. Ondorengo markaketan, neurketa guztiak bi datum-erreferentzietatik abiatuta egiten dira.

Hegazkintzan, aireontzi bat pisu- eta oreka-tarte jakin baten barruan jarduteko diseinatuta dago; hegazkinlariak faktore horiek zehaztu behar ditu bere agindupeko hegaldi bakoitzerako. Horretarako, aireontziaren masa aldakor bakoitzerako unea kalkulatu behar da (erregaia, bidaiariak, karga, etab. ), hegazkinaren pisua distantziaz biderkatuz, datum-erreferentzia batetik abiatuta. Hegazkin arinen datuma motorraren suebakia edo arantzaren punta izan ohi da, baina kasu guztietan aireontziaren luzera-ardatzarekiko perpendikularra den plano finkoa da, eta bere eragiketen eskuliburuan zehazten da.

Geografian, geomatikan, topografian eta kartografian, datum bat, Koordenatu-sistema baten jatorriaren kokapena, eskala eta orientazioa definitzen dituen parametroa edo parametro-multzoa. Datum geodesikoa Lurraren azalaren gaineko kokapena edo azal horren gaineko zein azpiko altitudea kalkulatzeko erabiltzen den datuma, geoide-eredu batean oinarritzen dena. Datum geodesikoak horizontalak edo bertikalak izan daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julieta Paredes

**Julieta Paredes Carvajal** (La Paz, Bolivia, 1967) poeta, abeslari, idazle, grafitigile eta feminista deskolonialeko aktibista lesbiana aimara da.  *Mujeres Creando Comunidad* feminismo komunitarioko elkartearen bultzatzailea.

## Biografia 
1967an jaio zen La Paz hirian. 1984an batxilergoa amaitu zuen .

1992an, María Galindo eta Mónica Mendozarekin batera, *Mujeres Creando mugimendua sortu zuen.* 2002an erakundea zatitu eta 2003an *Mujeres Creando Comunidad* bultzatu zuen feminismo autonomo eta anarkista nahikoa ez zelakoan.

*Hilando fino desde el feminismo comunitario* (2008) liburuaren egilea da, non kultura indigenaren testuinguruan emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna bezalako nozioetan sakontzen du. Mendebaldeko feminismoa, kolonialismoa, neoliberalismoa, gorputza eta sexualitateaz ere aritzen da. *Aimara feminista eta lesbiana* gisa definitzen du bere burua.

Paredes *feminismo komunitarioa-ren* parte da, zeinak gizon eta emakumen arteako harreman hierarkikorik gabeko komunitatearen alde egiten duen. Norbanakoari baino komunitateari erreparatzen dion ikuspegia da.

Feminismo komunitarioak patriarkatu koloniala ez ezik, kultura indigenetatik eratorritako patriarkatua ere zalantzan jartzen du, horren harira Evo Morales-ek gobernutik egin dezakeen ekarpena baino gizarte mugimenduetan jartzen du eraldaketarako indarra.

Emakume indigena, eta ez indigenen, emantzipazioaren alde egiten du. 

*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Julieta Paredes feminismo komunitarioa azaltzen (2010) 
* Feminismo Komunitaroa (Julieta Parede, 2016)
Xahbanu

thumb|223x223px| Irango xahbanuaren armarria
**Xahbanua** (persieraz : شهبانو, *Šahbānū*) Irango monarkiaren titulua da, persiar hizkuntzan 'xah-aren emaztea' esan nahi duena. Normalean, deitura hau *enperatrizarekin* nahastu egiten da Europako hizkuntzetara egindako itzulpenetan, baina tituluaren benetako persiar esanahiak ez du bere itzulpen ezberdinetan dituen gobernu edo botere konnotaziorik. Titulua Mohammad Reza Pahlavi-k berreskuratu zuen bere hirugarren emazteari, Farah Diba-ri, emateko 1967an, koroatu aurretik.

Farah Diba Irango lehen xahbanu koroatua izan zen VII. mendeko arabiar inbasioaz geroztik. Purandojt eta Azarmidojt sasanidar bi enperatrizak, K.o. 630. urtean, tituluaren azken biak izan ziren Farah baino lehen.

Xahbanu-ren sasanidar titulua *bâmbişnân bâmbişn* zen, *erreginen erregina* bezala itzultzen dena, eta xaharen emazte nagusiak erabiltzen zuen, garai hartan monarkaren beste emazteetatik bereizteko.

Gaur egun, Farah Pahlavik atzerrian jarraitzen du tratu hori jasotzen, baina 1979ko Iraultza Islamikoak kendu egin zuen tituluaren erabilera Iranen.

Iraultzaren aurretik indarrean zeuden arauei jarraituz, Yasmine Pahlavi Irango printzesa oinordekoak izango zuen titulu hori gaur.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ISEK

[thumb|*[Gela bat norberarena* edukitzea zein inportante den Virginia Woolfek ere bazekien.]]**ISEK**, **indize sozio-ekonomiko eta kultural**aren siglak dira. PISA txostena sortzeko prozesuan indize horri  ESCS (*Economic, Social and Cultural Status*) deitzen diote. Ikasleek eta haien familiek testuinguru-galdetegietan emandako erantzun batzuk oinarri hartuta kalkulatzen da. Erantzun horiek subjektiboak dira, eta, beraz, informazioa biltzeko tresnaren ondoriozko errore-osagai bat agian handia dago. Beraz, ISEKek ikasleen gizarte- eta familia-testuinguruari buruzko informazioa laburbiltzen du, eta honako datu hauen arabera egiten da:

::* Amaren eta aitaren ikasketa-maila (bietatik altuena hartzen da baliotzat).

::* Amaren eta aitaren lanbidea (bien maila handieneko balioa esleitzen da).

::* Etxeko baliabideen maila (adibidez, PIRLS-TIMSS aplikazioan, ea etxean ordenagailurik dagoen, ikaslearen norberaren erabilerarako mahaigaina edo mahaia, ikaslearen norberaren liburuak eta koadernoak, norberaren gela (eta ez  partekatua), Interneterako konexioa, CD edo DVD irakurgailua, telefono adimendun...

::* Ikasleak etxean eskura dituen liburuen kopurua.

## Korrelazioa 
Behin eta berriro ikusi ohi da, datu asko modu estatistikoetan jorratzen direnean, korrelazioa egoten dela, nolabaiteko lotura dagoela, ISEK altua eta hezkuntzako ebaluazio emaitza akademiko onak ateratzearen artean, ISEK baxua eta ebaluazio emaitza akademiko kaxkarrak ateratzearen artean. Nolabaiteko lotura antzeman izan da, behin eta berriro, ISEK eta emaitza akademikoen artean, estatistikan korrelazio deritzoten lotura.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Gallo de Oro

**El Gallo de Oro** () Bilbon 2012an sortutako argitaletxe independentea da. Sortzaileak Juan Manuel Uria eta Beñat Arginzoniz izan ziren. Gaztelaniaz idatzitako liburuak plazaratzen dituzte. Hasiera batean lehentasuna poesia lanak argitaratzea bazen, egun hitzlauak idatzitakoak ere ateratzen dituzte, saiakerak zein eleberriak; Arginzonizen hitzetan "helburua liburu onak plazaratzea da". 

## Argitaratutako liburuak 
Orokorrean Bikaiako idazleen lanak argitaratzen dituzte baina, batzutan ere, orokorrrak edo beste lurraldeekin lotutakoak. Egileen artean hauek aipa daitezke: José Fernández de la Sota, Pablo González de Langarika, Migel Unamuno, Maria Maizkurrena, Carlos Aurtenetxe Marculeta, Javier Aguirre Gandarias, Jorge G. Aranguren, Fátima Frutos, Luisa Etxenike, Beñat Arginzoniz ... 2022ko hasieran 140 titulu baino gehiago argitaratuta zuten, tartean beste hizkuntzetatik itzulitako batzuk.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Beñat Arginzoniz

## Kanpo estekak 
* :El Gallo de Ororen webgune ofiziala.
Feminismo komunitario

**Feminismo komunitarioa** komunitatearen eraikuntzan oinarritutako feminismoaren korrontea da. Boliviako indigenek egindako aldaketa prozesutik sortu zen. Julieta Paredes sortzailetzat hartzen da eta abiapuntua *Mujeres Creando Comunidad* elkartea. Mugimendu feminista honek gizarte-arazoen zergatia aztertzen du eta patriarkatua zapalkuntza eragiten duen sistema gisa identifikatzen du, hala nola indarkeria eta existitzen diren dominazio-moldeak.

## Helburua 
Feminismo komunitarioaren arabera, feminismoa patriarkatuaren aurrean matxinatu den historiako edozein emakumek egiten du. Feminismo tradizionalaren alternatiba izan nahi du, hau da, *feminismo kontrahegemoniko* deritzonaren zati bat, zeinak zalantzan jartzen baitu subjektu feministaren irudikapena emakume zuriaren, klase ertainaren eta heterosexualaren estereotipoen teoria eta praxi feministen barruan. Gainera, birkonfiguratu egin nahi du, kulturei integratutako pentsamendu- eta ekintza-tresna bihurtzeko, non komunitatearen eta komunitate hori dagoen herrialdearen historia onartzen baita, komunitate horien ikusezintasuna patriarkatuaren menderakuntzatik eta konkistatik datorrela, eskubide kolektiboak ikusarazten ditu, emakumeen eskubideak batuz eta berdintasuna eta ekitatea bilatzearen onarpena aitortuz.

Abya Yala-ko emakumeek bizi duten errealitatetik abiatzen den feminismoa eraikitzea da helburua. Ildo horretatik, feminismo komunitarioa desmitifikatu nahian dabil, chacha-warmi (gizon-emakumearen) kategorizazio horretan, nahiz eta baliagarria izan mendebaldeko feminismoarentzat (tradizionalarentzat), ez du aukerarik ematen emakume boliviarren errealitatea aztertzeko; izan ere, emakume horiek bizitzeko moduak eraikitzen dituzte, komunitate-ikuskera sendoekin. Feminismo komunitarioak, orduan, feminismo tradizionalaren barruan ez dauden emakumeak ordezkatuko lituzke, emakume nekazariak, indigenak eta, gainera, ingurune kulturaletan eta eleaniztunetan bizi direnak.

Feminismo autonomo independentearen gabeziei aurre egingo dien erantzun gisa aurkezten da, komunitateekiko elkarrekintzan oinarritzen da, zeinak bere ideiak proposatzen eta kudeatzen dituen abangoardiako elite teknokratikoari aurre eginez.

Arbasoengandik Andeetako bizimodu tradizionalaren jatorrizko zentzua berreskuratzea proposatzen du, zeinak patriarkatu kolonial eta indigenek desitxuratu duten. Adibide gisa: bikote heterosexual osagarriaren (chacha/warmi-gizon/emakume) kontzeptuak ordezkatu duela bikote osagarriaren jatorrizko nozioa, aimararen mundu-ikuskeraren oinarrizko printzipioa, gizarte, politika eta sinbolikoa modu eraginkorrean zabaltzea ahalbidetzen zuena.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* Paredes, Julieta; Guzmán, Adriana (2014). El tejido de la Rebeldía ¿Qué es el feminismo comunitario?. Comunidad Mujeres Creando Comunidad. Archivado desde el original el 28 de octubre de 2017. 

## Ikus, gainera 
* Feminismo

## Kanpo estekak 
* Feminismo Komunitarioa | Webgune ofiziala
Anina Ciuciu

**Anina Ciuciu** (Errumania, Craiova, 1990eko urtarrila ) idazle eta abokatu ijitoa.

## Biografia 
1990ean jaio zen Craiovan, buztinezko zorua zuen etxe batean. Bere aita kontularia zen eta ama atezainen laguntzailea. 7 urte zituela, bere gurasoek Frantziara emigratzea erabaki zuten.

Trafikatzaile batek Erromako periferiako auzo batean utzi zituen, beste 800 ijito zeuden kanpalekuan. Bizirik irauteko, Ciuciuk bere ama eta ahizpekin batera eskale aritu zen. Kanpamendutik irten eta 1997ko uztailean  Frantziako Bourg-en-Bresse hirira iritsi ziren. Bi emakumeren laguntzari esker ostatua aurkitu zuten. Bera eta ahizpak eskolara joan eta frantsesa ikasten hasi ziren. Bere gurasoek lana aurkitzea lortu zutenean erresidentzia baimena lortu zuten.

2012an Parisko Sorbonako Zuzenbide Masterrean onartu zuten baita diru-laguntza eman ere. Frédéric Vela kazetariak bere bidaiari buruzko testigantza bat idazteko konbentzitu zuen. Irratian, telebistan eta egunkarietan lan egin zuen, ijito gisa aldarrikatu eta Frantziako gizartean integratzen zen heinean. Ijitoei buruzko aurreiritzien kontra egin zuen lan. 2013ko udan, Frantzian finkatu eta hamabost urtera, bere nazionalitate eskaera onartu zuten. 2013ko irailean, Antoine de Caunes telebista aurkezleak Éric Ciotti-rekin eztabaidatzera bultzatu zuen Grand Journal-eko platoan.

2014ko apirilaren 3an, Ciuciu Victor Ponta Errumaniako lehen ministroaren ohorezko aholkulari izendatu zuten ijitoekin lotutako gaietan, Damian Drăghiciren ordez. 

## Obra 
* *Je suis tzigane et je le reste*, Frédéric Veillerekin - 2013, City Editions.
* «Le neuvième chapitre», in *Avava Ovava*, Marseilla, Al Dante/La Voix des Rroms, 2014, or. 91-119.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Frédéric Perruche, « La belle histoire d'Anina, des camps de Roms à la Sorbonne », *RTL*,&#x200E; 23 août 2012 (lire en ligne Archivado el 24 de diciembre de 2013 en Wayback Machine.).
* Emmanuelle Courrèges, « Anina Ciuciu : une Rom contre les clichés », *Elle*,&#x200E; 9 avril 2013 (lire en ligne).
* Florence Pitard, « Anina Ciuciu, ex-mendiante Rom et future juge », *Ouest-France*,&#x200E; 2 mai 2013 (lire en ligne).
* Thierry de Cabarrus, « Roms : face à Ciotti, la démonstration tranquille d'Anina Ciuciu au *Grand Journal* », *Le Nouvel Observateur*,&#x200E; 25 septembre 2013 (lire en ligne).
* «Orgueil et préjugés : Anina Ciuciu», *Courrier international*,&#x200E; 2 octobre 2013 (lire en ligne).
* .
* Rédaction Arte, « Anina Ciuciu : « Je suis tzigane et je le reste », *Arte*,&#x200E; 10 octobre 2013 (lire en ligne).
* Cordélia Bonal, « Rom, vie ouverte », *Libération*,&#x200E; 23 décembre 2013 (lire en ligne).

## Kanpo estekak
Maite Larrauri Gómez

**Maite Larrauri Gómez** (Valentzia, 1950) filosofo eta idazle feminista da.

## Bizitza 
Maite Larrauri Valentzian jaio zen 1950ean. Aliantza frantsesean eta irakaskuntza publikoko institutuan egin zituen lehen ikasketak. Filosofian doktoratu zen Valentziako Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultatean. Bere doktorego-tesiaren izenburua "*Egia eta arrazionaltasuna* *Michel Foucault-en"* izan zen. Filosofiako eskolak eman zituen Valentziako Bigarren Hezkuntzako institutuetan 36 urtez.

1975ean, Emakume Unibertsitarioen Elkartearen sorreran parte hartu zuen, eta Espainian desberdintasunaren feminismoa sartu zuen, Carla Lonzi Italiako lehen feministetako batek barne hartuta; Larraurik zioenez, eskubideen berdintasuna, legearen aurreko berdintasuna eta aukera-berdintasuna ulertzen eta defendatzen ditu, baina feminismoa askoz gehiago da. Hauxe esan zuen: «Nik  ez dut berdina izan nahi. Izan ere, zertaz ari gara? Noren berdina? Berdintasuna legearen eremuan baino ez da izan behar, baina ez da ahaztu behar historia desberdina dugula, desberdin sufritzen dugula eta gure esperientzia desberdina dela.»''**El País* egunkariko kolaboratzailea ere izan zen. Bertan, iritzi-artikulu batzuk argitaratu zituen, eta talde-lanetan, besteak beste, *¿Conocer o pensar la historia? en De los símbolos al orden simbólico femenino: (ss. IV-XVII)* 1998an edo *No se gana la guerra con la fuerza* en *Sobre la guerra y la violencia en el discurso femenino (1914-1989)* lanean 2006an.

Hainbat artikulu argitaratu ditu Espainiako aldizkarietan (*Archipiélago, Revista de Occidente, Cuadernos de Pedagogia, Disenso, Er*) eta atzerriko aldizkari batzuetan (*Rue Descartes*, *Via Dogana*) Foucault, Spinoza, Kierkegaard, Bergson, Nietzsche, Weil.

Filosofiaren dibulgatzailea da eta RTVEren *Para todos* La 2 programan parte hartzen du, *Irakasleentzako Filosofia* atalean, esaldi eta kontzeptu filosofikoak azalduz. Izenburu horrekin eta Max marrazkilariaren laguntzarekin, Larraurik *Filosofia para profanos* izenburuko 10  bilduma argitaratu zuen, besteak beste, Askatasuna *Hannah Arendten* *arabera*, *Adiskidetasuna* Epicuroren arabera, *Potentzia* *Nietzscheren arabera* edo *Hezkuntza John Deweyren arabera*. 

Frontera aldizkari digitalean idatzi du: *Entre la pobreza y el sol: Albert Camus*, *Un viejo maniaco de la felicidad es lo que soy, La imagen de Albert Camus*, *Albert Camusen 'El extranjero’, eta bere ondorioa' Se puede verificar una obra literaria?' ...*

## Lanak 
* *Contra el elitismo: Gramsci: Manual de uso*, 2018, Ariel Argitaletxea
* *Anarqueologia: Foucault y la verdad como campo de batalla*

* *Conocer Foucault y su obra, 1980*
* *Filosofía*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Denentzat La 2
* Indarkeria matxistari buruz El Mundo egunkarian: El machismo mata (y por qué no nos damos cuenta)
* Maite Larrauri Radio Euskadiko *Más que palabras'' saioan: Por fin las mujeres nos gustamos
Kathleen Nord

**Kathleen Nord** (Magdeburg, 1965eko abenduaren 26a - Elmshorn, 2022ko otsailaren 24a) alemaniar igerilaria izan zen.

Ekialdeko Alemaniako taldean lehiatu zen eta urrezko domina irabazi zuen 200 metroko tximeleta proban 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

Olinpiar dominaz gain, urrezko sei domina, zilarrezko bi eta brontzezko hiru lortu zituen Munduko eta Europako igeriketa txapelketetan, tximeleta 200 metroko eta estiloko 200 metroko probetan.
Suge-ziza mingots

thumb|Suge-ziza mingots.
thumb|*Hypholoma fasciculare*.

**Suge-ziza mingotsa** (*Hypholoma fasciculare*) *Strophariaceae* familiako onddo espezie bat da. Espezie toxikoa, pozoitze hilgarriak eragin dituena.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 7 cm. arteko diametrokoa. Leuna, globo itxurakoa, gero ganbil-laua; hori-sufre kolorekoa, arre-horia erdialdera; askotan gortina-hondarrak dituzte ertzari itsatsita.

**Orriak:** Oso estu, estuak, meheak eta itsatsiak; hasieran hori-sufre kolorekoak, gero oliba-berdeak eta azkenean arre-purpurak.

**Hanka:** Liraina, zilindrikoa, malgua eta horia, gortinaren zuri-horixka koloreko hondarrekin, arre-zikina esporak heltzen direnean.

**Haragia:** Horia, elastikoa, oso zapore mingotsa eta usain desatsegina ditu.

**Etimologia:** *Fasciculare* epitetoa, latinetik dator, sorta, esan nahi du, aurkezteko duen moduagatik, soropilaren antzera hasten dena.

## Toxikotasuna 
Toxikoa. Pozoitze hilgarriak eragin dituena. Okerren baten ondorioz jaten badugu, berehala ohartuko gara akatsaz, zeren haragiaren mingostasunak hor jarraitzen du egosi ondoren ere.

### Nahasketa arriskua 
Kolore argiagoko *Hypholoma capnoides*-arekin, honek orri gris-urdinxkak ditu, ez berdexkak eta haragi zuria eta ez mingotsa. Tamaina handiagoko eta kapela adreilu bizi koloreko *Hypholoma sublateritium*-arekin. *Hypholoma epixanthum*-arekin, honen hankak sustrai bat bezalakoa du, kapelaren ertza errezel zurixkaz estalita dago eta usain handia du.

## Sasoia eta lekua 
Espezie ugaria ia urte osoan. Ale ugariko taldetan ateratzen da, zuhaitz ezberdinetako motzondoen gainean.

### Banaketa eremua 
Ipar Amerika, Europa, Erdialdeko Amerika, Afrikako iparraldea, Asiako iparraldea, Australia, Zeelanda berria.

## Galeria 

Fitxategi:Hypholoma fasciculare 5.jpg
Fitxategi:Hypholoma fasciculare 7.jpg
Fitxategi:Hypholoma fasciculare 8.jpg
Fitxategi:Hypholoma fasciculare 10.jpg
Fitxategi:Hypholoma fasciculare 11.jpg
Fitxategi:Hypholoma fasciculare 12.jpg
Fitxategi:Hypholoma fasciculare 13.jpg
Fitxategi:Hypholoma fasciculare 14.jpg
Fitxategi:Hypholoma fasciculare 15.jpg
Fitxategi:Hypholoma fasciculare 16.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
MENA

[thumb|Hiru [adingabe kalean. ]]

***MENA***,  **Menores Extranjeros No Acompañados**,  **mineur non accompagné (MNA)**, hau da **Adin txikiko (atzerritar) ez-lagundua**, harrera-herrialdera bakarrik iritsi diren haurrak eta nerabeak izendatzeko hegoaldean lexikalizatu den akronimoa da. Hegoaldeko euskarara bere horretan gaztelaniatik inportatutako terminoa da. 

Argot teknikoan honela definitu dira: «*MENA*» (inoren kargura ez dauden adingabe atzerritarrak), 18 urtetik beherako neska-mutilak dira, haurrak batzuetan eta gehienetan nerabeak, migratzaileak, gurasoengandik bananduta, eta beste ezein helduren zaintzapean ez daudenak.

Gaur egun, eta esfera publikoan termino horren erabilera orokortzearen ondorioz, terminoa erabili izan da adingabe migratzaile horiek deshumanizatzeko  eta kriminalizatzeko. Egoera oso ahulean dagoen kolektibo bat da: bakarrik dauden eta bazterkeria- eta babesgabezia-arrisku larria duten haur eta nerabeak dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Novosibirskeko trenbide zubia

**Novosibirskeko trenbide zubia** bide bakarreko zubia da, Transiberiar burdinbidearen adar nagusiaren eta Ob ibaiaren bidegurutzean kokatua. 1893 eta 1897 artean eraiki zen, Nikolai Beleliubskiren diseinuarekin. Nikolai Garin-Mikhailovskik hautatu zuen zubiaren kokalekua. Uste da Krivostxekovo herritik gertu zubia eraikitzen hasteko erabakia izan zela Novosibirsk hiria sortzeko arrazoia.

## Kanpo estekak
Belagua (ibaia)

**Belagua** Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 17,5 kilometro luzerarekin, Larrako Aztaparreta mendiaren magalean jaiotzen da, 1563 metroko altueran, eta Ezka ibaian isurtzatzen da, Izaba udalerrian, 771 metroko altueran.

Ibilbidean zehar, 86 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu, eta Izabatik igarotzean 2,420 metro kubiko segundoko batez besteko emaria hartzen du segundoko. Kopuru hori, oro har, 0,479raino jaisten da abuztuan, euri gutxien egiten duenean, eta martxoaren 3,983era igotzen da, hilabete horretan euria eta elurteak ugariagoak baitira. Belabarze ibaiarekin batera Ezka ibaia osatzen du.

Bere ibilbidean, Belagua ibarra zeharkatzen du, den geografiki Erronkaribarran dagoen.

## Ibilbidea 
### Ibaiadarrak 
*Belagua ibaia* bezala:

* Aztaparretako erreka (ezkerraldea)
* Bitxitozako erreka (eskuinaldea)
* Arrakogoitiko erreka (eskuinaldea)
* Drondako erreka (ezkerraldea)
* Uturardauko erreka (ezkerraldea)
* Mazeko erreka (ezkerraldea)
* Uztarrozeko erreka (eskuinaldea)

### Zehartatutako herriak 
* Izaba

### Nabarmendutako zubiak 
* Izabako erromatar zubiak

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ezka
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak
Julia Stupak

**Julia Sergeievna Stupak** (, jaiotzez **Julia Sergeievna Belorukova**) (Sosnogorsk, 1995eko urtarrilaren 21a) eskiatzaile errusiarra da. Neguko Olinpiar Jokoetan lau domina eskuratu ditu iraupen-eskiko proban.

## Ibilbidea 
2017ko Munduko txapelketan zilarrezko domina eskuratu zuen talde sprintean eta ordutik lehiaketatako podiumetan ohikoa izan da Stupak. 

2018ko Pyeongchangeko Jokoetan brontzezko bi domina eskuratu zituen bakarka zein taldekako probatan. 2021eko Munduko Kopako sailkapen orokorrean bigarren egin zuen, bai eta Munduko txapelketan ere.

2022ko Pekingo Jokoetan txapeldun olinpikoa izan zen 4 x 5 km errelebotan eta brontzezko domina ere eskuratu zuen talde sprintean, biak ala biak Natalia Nepriaieva alboan zuela.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natalia Nepriaieva

**Natalia Mikhailovna Nepriaieva** (, Tver, 1995eko irailaren 6a) eskiatzaile errusiarra da. Neguko Olinpiar Jokoetan lau domina eskuratu ditu iraupen-eskiko proban.

## Ibilbidea 
Nazioarteko aurreneko titulua Munduko gazte mailako txapelketan irabazi zuen 5 km klasikoko proban eta 2015ean egin zuen debuta Errusiako eski selekzio nagusiarekin. 

2018ko Pyeongchangeko Olinpiar Jokoetan 4 x 5 km errelebotan brontzezko domina eskuratu zuen. 2018-19 denboraldian aurreneko emakumezko errusiarra izan zen Eski Tourrean podiuma egiten eta 2019ko Munduko Kopan sailkapen nagusian txapeldun ordea izan zen. Hurrengo urteko Munduko Kopan hirugarren egin zuen.

2022ko Pekingo Jokoetan hiru domina eskuratu zituen, urrezkoa eta brontzezkoa taldekako probetan eta zilarrezkoa 15 km klasikoan. 

2021-22 denboraldiko Eski Tourrean txapelduna izan zen, hori lortzen zuen aurreneko emakumezko errusiarra izan zen.  Denboraldi berean Munduko Kopan sailkapen nagusiko txapelduna zen 6 jardunaldiren faltan, baina Errusiak Ukraina inbaditu izanaren ondorioz herrialderi aplikatu zaizkion zigorren erruz errusiar kirolariak kanporatuak izan dira txapelketa guztietatik.

## Txapelketak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gardalar

**Gardalar** Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 9,60 kilometro luzerarekin, Erronkaribarran Garde udalerrian jaiotzen da, 1061 metroko altueran, eta Ezka ibaian isurtzatzen da, Erronkari udalerrian, 673 metroko altueran.

Ibilbidean zehar, 30 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu.

Bere ibilbidean, Erronkariko ibaxako zati bat zeharkatzen ditu.

## Ibilbidea 
### Ibaiadarrak 
* Andregiko erreka (ezkerraldea)
* Done Bitxintxiko erreka (eskuinaldea)
* Birxiñako erreka (eskuinaldea)
* Barkareko erreka (ezkerraldea)
* Texeriko erreka (eskuinaldea)
* Xirarneko erreka (eskuinaldea)

### Zehartatutako herriak 
* Garde

### Nabarmendutako zubiak 
* Gardeko zubia

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ezka
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak