open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sachiro Toshima

**Sachiro Toshima** (, 1995eko irailaren 26a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Albirex Niigata.

## Kanpo estekak 
*
Sota Hamaguchi

**Sota Hamaguchi** (, 1999ko martxoaren 22a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kamatamare Sanuki.

## Kanpo estekak 
*
Haruki Izawa

**Haruki Izawa** (, 1999ko ekainaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokushima Vortis.

## Kanpo loturak 
*
Nathan Júnior

**Nathan Júnior Soares de Carvalho** (1989ko martxoaren 10a - ) Brasilgo futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokushima Vortis.

## Kanpo estekak 
*
David Barral

**David Barral Torres** (San Fernando, 1983ko maiatzaren 10a - ) Espainiako futbolaria da, aurrelari moduan aritzen dena.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Tokushima Vortis.

## Kanpo estekak 
*
Sota Watanabe

**Sota Watanabe** (, 2000ko abuztuaren 25a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Ehime FC.

## Kanpo estekak 
*
Túlio de Melo

**Túlio Vinícius Fróes de Melo** (1985eko urtarrilaren 31 - ) Brasilgo futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Avispa Fukuoka.

## Kanpo estekak 
*
Tsubasa Sano

**Tsubasa Sano** (, 1994ko urriaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Roasso Kumamoto.

## Kanpo loturak 
*
Willian Magrão

**Willian Henrique Antunes**, ***Willian Magrão*** (1987ko otsailaren 16a - ) Brasilgo futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Oita Trinita.

## Kanpo estekak 
*
Kohei Takayanagi

**Kohei Takayanagi** (, 1994ko apirilaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Grulla Morioka.

## Kanpo estekak 
*
Hayate Take

**Hayate Take** (, 1995eko uztailaren 17a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Fukushima United FC.

## Kanpo loturak 
*
Justin Toshiki Kinjo

**Justin Toshiki Kinjo** (, 1997ko otsailaren 22a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Thespakusatsu Gunma.

## Kanpo estekak 
*
Shoto Ashino

**Shoto Ashino** (, 1992ko uztailaren 24a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako YSCC Yokohama.

## Kanpo estekak 
*
Erikson Carlos Batista dos Santos

**Erikson Carlos Batista dos Santos**, ***Tiquinho*** (1995eko otsailaren 26a - ) Brasilgo futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako SC Sagamihara.

## Kanpo loturak 
*
Masato Furukawa

**Masato Furukawa** (, 1995eko irailaren 23a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako SC Sagamihara.

## Kanpo estekak 
*
Yu Doan

**Yu Doan** (, 1995eko abenduaren 14a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako AC Nagano Parceiro.

## Kanpo loturak 
*
Lucas Daubermann

**Lucas Felipe Daubermann** (1995eko martxoaren 18a - ) Brasilgo futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kataller Toyama.

## Kanpo estekak 
*
Shuto Inaba

**Shuto Inaba** (, 1993ko ekainaren 29a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kataller Toyama.

## Kanpo estekak 
*
Takuma Nakajima

**Takuma Nakajima** (, 1995eko apirilaren 3a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Azul Claro Numazu.

## Kanpo loturak 
*
Leonardo Nascimento Lopes de Souza

**Leonardo Nascimento Lopes de Souza** (1997ko maiatzaren 28a - ) Brasilgo futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gainare Tottori.

## Kanpo estekak 
*
Yo Uematsu

**Yo Uematsu** (, 1991ko irailaren 12a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Gainare Tottori.

## Kanpo loturak 
*
Wataru Noguchi

**Wataru Noguchi** (, 1996ko urtarrilaren 18a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Giravanz Kitakyushu.

## Kanpo loturak 
*
Hiroya Nodake

**Hiroya Nodake** (, 2000ko abenduaren 3a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako Kagoshima United FC.

## Kanpo loturak 
*
Shuhei Tokumoto

**Shuhei Tokumoto** (, 1995eko irailaren 12a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Ryukyu.

## Kanpo estekak 
*
Luis II.a Bavariakoa

**Luis II.a Bavariakoa** (; Nymphenburg jauregia, Munich,  – Starnberg aintzira, ) Bavariako erregea izan zen 1864-1886 urteetan Maximiliano II.aren semea zen. Gazterik hartu zuen aitaren lekua eta mezenas handia izan zen, Richard Wagner musikariarentzat batez ere, miresten baitzuen. Ministroen esku utzi zituen politika gaiak. Hasieran Austria aldera jo zuten eta Prusia aldera ondoren. 1870ean Prusiako erregea enperadore izatea onartu zuen, baina izendapen hori ontzat ematearren agindu zitzaizkion abantailak ez zitzaizkion azkenean eman. Erabaki horrek, katolikoen aldeko neurririk ez hartzeak eta konstituzioko mugek elkarren aurka jarri zituzten herria eta erregea. Azken hori Wagnerrek landutako mitologia germaniarrean oinarrituriko arkitektura obra fantasiazkoetan murgildu zen. Erregearen gastuek gora egin zuten eta Berg-eko gazteluan ixtea erabaki zuten ministroek. Itorik hil zen, sendagilearekin batean, erabat argitu ez ziren gorabeheren artean.

## Erreferentziak
Yuta Sato

**Yuta Sato** (, 1995ko maiatzaren 13a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako YSCC Yokohama.

## Kanpo loturak 
*
Fadel Karbon

**Fadel Karbon** (1992ko abenduaren 10a - ) Norvegiako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Ryukyu.

## Kanpo loturak 
*
Luis I.a (Bavariako dukea)

**Luis I.a**, **Kelheimgoa** deitua, (; Kelheim,  – *ib.*, ) Bavariako dukea izan zen 1183-1231 urteetan. Oton Wittelbaschekoaren semea zen eta Palatinatuko duke ere egin zuen Frederiko II.a enperadoreak 1214an. 1225-1228 urteetan enperadoreorde izan zen, Frederiko II.a Bosgarren Gurutzadan zegoen bitartean. Enperadorearekikoa eten zuen hura eskumikatu zutenean (1227).

## Erreferentziak
Luis II.a (Bavariako dukea)

**Luis II.a** (; Heidelberg,  – *ib.*, ) Bavariako dukea izan zen 1253-1294 urteetan. Oton II.aren semea zen eta Henrike anaiarekin banatu zuen aitaren oinordekotza. Goi Bavaria eta Palatinatua-Renania izan zituen agintepeko. Luis IV.a enperadorearen aita izan zen.

## Erreferentziak
Luis Jauzilaria

**Luis I.a**, **Jauzilaria** deitua, (; 1042 – Reinhardsbrunn, 1123) Turingiako *landgraf* edo jauna izan zen. Turingiako lehen konde handia izan zen eta Henrike IV.a enperadorearen eta Henrike V.a haren semearen aurka borrokatu zen. Preso zegoen batean zaldi gainera jauzi eginda ihes egitea lortu zuelako ezarri zioten ezizen hura.

## Erreferentziak
Luis I.a Bavariakoa

**Luis I.a Bavariakoa** (; Estrasburgo,  – Niza, ) Bavariako erregea izan zen 1825-1848 urteetan. Maximiliano I.aren semea zen. Napoleonen gudarostean jardun zuen, baina ondoren frantsesen mendekotasunaren aurka borrokatu zen. Agintaldiaren hasieran ideia liberalen alde jokatu zuen, 1831tik aurrera baina, neurri autoritarioak hartu zituen. 1833an, amore eman eta *Deutscher Zollverein* («Alemaniako aduana batua») elkartean sartu zen Bavaria. Greziako kultura klasikoa ongi ezagutzen zuen eta monumentu neoklasikoz bete zuen Europako kulturagune nagusi egin nahi izan zuen Municheko hiria. Asmo hauek guztiak, eta Lola Montez dantzariarekiko grina itsuak eragin zizkioten gastu handiek eta bere katolikotasun itxiak herriaren haserrea piztu zuten eta 1848an agintea utzi behar izan zuen, Maximiliano II.a semearen alde. Ondoko urteetan atzerrian bizi izan zen.

## Erreferentziak
Luis II.a Turingiakoa

**Luis II.a**, **Burdinazkoa** deitua, (; 1128 – Neuenburgeko gaztelua, ) Turingiako *landgraf* edo jauna izan zen 1140-1172 urteetan. Luis Jauzilariaren biloba zen eta Frederiko Bizargorriri lagundu zion gurutzadan eta Italiako kanpainetan.

## Erreferentziak
Luis III.a Turingiakoa

**Luis III.a**, **Gozoa** deitua, (; 1151/2 – Mediterraneo, ) Turingiako *landgraf* edo jauna izan zen 1172-1190 urteetan. Luis II.aren semea zen eta Frederiko Bizargorriari lagundu zion Hirugarren Gurutzadan.

## Erreferentziak
Luis IV.a Turingiakoa

**Luis IV.a**, **Santua** deitua, (; Creuzburg,  – Otranto, ) Turingiako *landgraf* edo jauna izan zen 1217-1227 urteetan. Luis III.aren iloba zen eta santa Elisabet Hungariakoarekin ezkondu zen.

## Erreferentziak
Maximiliano II.a Bavariakoa

**Maximiliano II.a Jose Bavariakoa** (; Munich,  – *ib.*, ) Bavariako erregea izan zen. Luis I.aren semea zen. 1848an iraultza mugimendu handiak izan ziren Bavarian eta urte horretan utziarazi zioten aitari erregetza. Maximiliano II.a 1848tik 1864ra arte izan zen errege. Lehen Palatinatua zapaltzeko Prusiarekin aliantza egin zuen arren ez zen beti harekin bat etorri. Prusiarrek Alemania batu eta Austria alde batera utzi nahi zuten. Maximilianok Austriarekin eta beste zenbait estatu txikirekin kontra egin zien. Austriak bere aldetik beste horrenbeste egin nahi izan zuenean, berriz, Prusiaren alde irten zuen. Beti Bavaria burujabe geratzearen alde borrokatu zen eta inguruko estatu txikiekin ere horretarako egin zituen aliantzak.

## Erreferentziak
Luisa Larraga Cacho

**Maria Luisa Larraga Cacho**, (Zaragoza, 1970ko abenduaren 10) iraupen eta erdi-iraupen lasterketetan espezializatutako atleta aragoiarra da. 1996tik 2006ra bitartean, nazioarteko txapelketetan parte hartu zuen espainiar talde nazionalaren barnean, hogeita hamaika aldiz. Atletismo arloan hainbat marka ditu, hala nola, 3.000, 5.000 eta 10.000 metro lauetan, erdi-maratoian eta maratoian. Taldeei dagokienean, talde ugaritan egon zen: CN Helios (1988-1992), New Balance AC (1994-1996), Adidas RT (1997-2003), Puma Chapín de Jerez (2004), At. Olímpo (2005-2008) eta Scorpio-71 2009a geroztik. Bere sari edo lorpen nagusien artean ditugu Valentziako maratoian garaile atera izana eta 1998ko Erdi-Maratoiko Mundu Txapelketan espainiar taldearekin lortu zuen brontzezko domina, taldekako lasterketan.

## Erreferentziak
Oton Bavariakoa

**Oton Bavariakoa** (; Munich,  – *ib.*, ) Bavariako erregea izan zen 1886-1913 urteetan. Maximiliano II.aren semea zen. Buruko eritasun larria zuenez ezin izan zuen inoiz gobernatu eta Leopoldo Bavariakoa eta Luis Bavariakoa bere lehengusuak erregeorde moduan aritu ziren.

## Erreferentziak
Estropu

thumb| Estropua banku finkoaren errenkadan.
**Estropua** txikotez eginiko eraztuna da, apareilu bati eusteko erabiltzen dena, eslingaren antzera. Bere erabilpenaren arabera izen bat edo bestea har dezake, hala nola ainguraren estropua, edo arraunaren estropua.

## Arraunean 
Espartzuzko lakainaz edo kalamuz egindako uztai estu moduko horrek arrauna toletari lotzen dio, bulkada lortzeko. Denborarekin zabaldu, eta aldatu behar izaten dira. Nylonezkoa eginez gero gehiago irauten du, baina ez da hain goxoa lanerako. Mistoak edo tartekatuak erabili ohi dira. Estuegiak badira, eskumuturrak neurriz kanpo nekarazten ditu. Sortzen duen hotsak arraunlari guztiak koordinatzen laguntzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sho Otsuka

**Sho Otsuka** (, 1995eko uztailaren 25a - ) Japoniako futbolaria da.

Hainbat futbol taldetan jokatu du, esaterako FC Ryukyu.

## Kanpo estekak 
*
Dobet Gnahoré

270px|eskuinera|thumb|Dobet Gnahorée, 2018an.
**Dobet Gnahoré** (Boli Kosta, 1982ko ekainaren 17a) Boli Kostako abeslari, musikagile, perkusionista eta dantzaria da. Gaur egun Frantzian bizi da. Afrikako zazpi hizkuntzatan abesten du (Bété, Fon, Baoulé, Lingala, Malinké, Mina eta Banbara), bai eta frantsesez eta ingelesez ere.

## Biografia 
Boni Gnahoré musikariaren alaba da. Hamabi urte zituela Dobetek aitari Hezkuntza sistema tradizionaletik ateratzeko eskatu zion, berak artista izan nahi zuela eta. Ordutik Abidjan hiriko *Le Village Ki-Yi* auzo komunal-artistikoaren giroan murgilduta bizi izan zuen gaztaroa.

2010 urtean *Djekpa La You* diskoa argitaratu zuen, Dobeten hirugarrena. "Pearls" abestiarengatik emankizun urbano/alternatibo onenaren Grammy Saria jaso zuen. 2014an *Na Drê* diskoa atera zuen.

*Miziki* da disko berriena eta bereziena, musika elektronikoarekin jolastu baitu. Lau urte behar izan ditu diskoa osatzeko eta bi gai nagusi ditu, Afrikaren aberastasuna eta batasuna alde batetik eta Afrikar emakumezkoen indarra bestetik.

## Aktibismoa 
Dobet Gnahoréren abestietako hitzek gai sozialak lantzen dituzte, bereziki familiaren garrantzian eta HIESaren arriskuetan sakonduz eta haurren esplotazioa salatuz. Afrikako emakumezkoen indarra erakustea ere helburu izaten du bere abestietan.

## Diskografia 
* *Ano Neko* (2004)
* *Na Afriki* (2007)
* *Djekpa La You* (2010)
* *Na Drê* (2014)
* *Miziki* (2018)

## Kolaborazioak 
* *Music from the Chocolate Lands* (2004) - "Kakou" abestia
* *WorldDivas* (2006) - "Youné" abestia
* *Acoustic Africa* (2006) - "Paléa" abestia

## Sariak 
* Grammy Sariak:
** 2010: "Pearls" abestiarengatik, emankizun urbano/alternatibo onenaren saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Please Stand By

***Please Stand By*** 2017ko Ben Lewin australiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da, Michael Golamcoren izen bereko antzezlan laburretan oinarrituta.

## Argumentua 
Wendy Walcott gaztea autista da, baina ahizpari erakutsi nahi dio gauza handiak egiteko gai dela. Bizi den klinikatik ihes eginen du, idazketa lehiaketa batean parte hartzeko. Aske izan daitekeela erakutsi nahi du.

## Aktoreak 
* Dakota Fanning: Wendy
* Toni Collette: Scottie
* Alice Eve: Audrey
* River Alexander: Sam
* Patton Oswalt: Frank polizia
* Marla Gibbs: Rose
* Michael Stahl-David: Jack
* Jessica Rothe: Julie

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sara Giraudeau

**Sara Giraudeau** (Boulogne-Billancourt, ) frantses antzezlea da, antzerkian, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia
Alex Lutz

**Alexandre "Alex" Lutz** (Estrasburgo, ) frantses umorista, antzerkigile eta antzezlea da.

## Filmografia 
### Aktorea 
### Zuzendaria 
* 2015 : *Le Talent de mes amis*
* 2018 : *Guy*
Welcome to Marwen

***Welcome to Marwen*** 2018ko Robert Zemeckis estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da, *Marwencol* dokumentalean oinarrituta.

## Sinopsia 
Mark Hogancamp eraso bat pairatu ostean, bederatzi egunez koma egoeran egon zen, eta esnatzean erabateko amnesia bat zuen.

## Aktoreak 
* Steve Carell : Mark Hogancamp
* Leslie Mann : Nicol
* Diane Kruger : Deja Thoris
* Falk Hentschel : *Hauptsturmführer* Ludwig Topf
* Janelle Monáe : GI Julie
* Eiza González : Caralala
* Gwendoline Christie : Anna
* Merritt Wever : Roberta
* Neil Jackson : Kurt
* Stefanie von Pfetten : Wendy
* Leslie Zemeckis : Suzette
* Siobhan Williams : Elsa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sex Education

***Sex Education*** 2019ko britainiar telesaila da, Laurie Nunnek Netflixentzat egina.

## Sinopsia 
Otis, 16 urteko mutil gaztea, birjina da, eta fobia dio masturbatzeari. Ama, berriz, sexologoa du, eta etxean du klinika. Han entzundakoekin hasiko da Otis, institutuko beste bi lagunekin, ikaskideen artean sexu gomendioak ematen.

## Aktoreak 
* Asa Butterfield: Otis Milburn
* Gillian Anderson: Dr Jean F. Milburn
* Ncuti Gatwa: Eric Effiong
* Emma Mackey: Maeve Wiley
* Connor Swindells: Adam Groff
* Kedar Williams-Stirling: Jackson Marchetti
* Alistair Petrie: Mr Groff
* Mimi Keene: Ruby
* Aimee Lou Wood: Aimee Gibbs
* Chaneil Kular: Anwar
* Simone Ashley: Olivia
* Tanya Reynolds: Lily Iglehart
* Mikael Persbrandt: Jakob Nyman
* Patricia Allison: Ola Nyman
* James Purefoy: Remi Milburn

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hapteno

**Haptenoak** pisu molekular txikiko substantzia kimikoak dira (10.000 dalton baino gutxiagokoak) antigorputzen sorrera eragiten ez dutenak bakarrik daudenean, baina beste molekula batzuekin lotzen direnean (proteinekin, esaterako) antigorputzak sortzen dituztenak.

Haptenoek ezin dute berez antigorputzen sorrera induzitu, molekula txikiak direlako, eta horrenbestez ez dira benetako antigenoak. Baina antigorputzekin erreakzionatzeko ahalmena dute. Gainera, proteina batzuei akoplatzen direnean (albuminari, esaterako) konplexuak bere aurkako antigorputzen sintesia eragiten du, hots, gaitasun immunogenikoa dauka.

Botika eta hormona batzuk haptenoak dira. Adibidez, penizilinak ez du berez antigorputzen sorrera eragiten, txikiegia delako, baina gorputzeko proteina batzuei lotuta hori egin dezake eta, ondorioz, erreakzio alergikoak induzitu 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jeanne Balibar

**Jeanne Balibar** (Paris, 1968ko apirilaren 13a) frantses abeslari eta antzezlea da. Bere ibilbide profesionalaren hasieran antzerkian aritu zen eta 1999tik aurrera kantatzeari ekin zion.

## Filmografia
Fernando Katolikoa Erakundea

**"Fernando Katolikoa" Erakundea** (gaztelaniaz eta ofizialki *Institución "Fernando el Católico"*) Zaragozako Foru Aldundiaren mendeko erakunde publiko bat da, Zientzia Ikerketen Kontseilu Nagusiaren (CSIC) eta Lekuko Ikerketen Zentroen Konfederakunde Espainiarraren partaide dena, aldi berean. 1943ko otsailaren 14an sortu zen "goi aragoiar kultura" sustatzeko eta urteen poderioz zenbait aldaketa pairatu ditu bere estatutuetan. Azken aldakuntzak, Zaragozako Probintziako Aldizkari Ofizialean argitaratuak, Foru Aldundiaren mendeko erakunde autonomo gisa definitzen du. ​

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* IFCren webgune ofiziala.
4 latas

***4 latas*** 2019ko Gerardo Olivares espainiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Jean Pierre eta Tocho Malin gaixorik dagoen Joseba bisitatzera joanen dira. Horretarako, auto zahar bat lortuko dute.

## Aktoreak 
* Jean Reno: Jean Pierre
* Hovik Keuchkerian: Tocho
* Francesc Garrido: Alain
* Arturo Valls: Soriano
* Susana Abaitua: Ely
* Morad Azzaaoui: polizia
* Enrique San Francisco: Joseba
* Boré Buika
* Juan Dos Santos: Mamadou
* Daniel Asencio: ibiltaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erakargarri turistiko

[thumb|upright|Parisko [Eiffel dorrea, erakargarri turistiko ospetsua. Urtero, ia 7 milioi bisitari ditu.]]

**Erakargarri turistiko** turismo aldetik interesgarria den leku bateko ezaugarria da, adibidez, paisaia, eguraldia, gastronomia edo toki historiko bat.

Hona hemen erakargarri turistikoen adibideak:

* Baso, parke nazional eta flora edo fauna-erreserbak.
* Mendiak, hondartzak, uharteak, eta beste forma geografikoak
* Etnia ezberdineko komunitateak.
* Eraikin eta azpiegiturak (antzinako espetxeak, liburutegiak, gazteluak, zubiak, etxe-orratzak, besteak beste) eta toki historikoak.
* Ekitaldi kultural eta kirolekoak.
* Arte-galeriak eta museoak.
* Lorategi botaniko eta zooak.
* Monumentuak.
* Jolas-parkeak.
* Trenbide historikoak.
* Begiratokiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begiratoki (turismoa)

[thumb|eskuinera|Begiratoki panoramikoa [Arizonan.]]

**Begiratokia** paisaia bati begira egoteko lekua da, normalean horretarako egokitua. Naturalak edo artifizialak izan daiteke eta bertatik mota askotako pasaiak ikus ditzakegu (hiritarrak, industrialak, baserritarrak...)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begiratoki

**Begiratoki** izan daiteke:
* Begiratoki, paisaia bati begira egoteko lekua;
* Begiratoki, paretatik kanpora ateratzen den eta beiraz itxia eta teilatutxo batez estalia dagoen balkoia.
Begiratoki (arkitektura)

[thumb|eskuinera|Begiratokiak Gasteizko [Alde Zaharra (Gasteiz)|Alde Zaharrean.]]

**Begiratokia** edo **miradorea** paretatik kanpora ateratzen den eta beiraz itxia eta teilatutxo batez estalia dagoen balkoia da. Bere helburua beroa mantentzea eta eraikuntza haizea eta hezetasunaren kontra babestea da.

Jada Mesopotamian eta Antzinako Grezian sortu zituzten baina begiratoki handiak XIX. mendean egin zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laura Uruburu

**Laura Uruburu Totorikaguena** (Gernika-Lumo, 1962) bizkaitar filologoa eta idazlea da. Euskal filologian lizentziaduna da.

## Bibliografia 
### Nobela 
* *Dalila* (1986, Labayru)
* *Katigatu ninduzun librea nintzena* (2018, Labayru). Liburua lekukotasun baten modukoa da zeinean agertzen den pertsonaia nagusiaren ibilbidea. Intimista eta ukitu erotiko agerikoa izateaz gain, azpitik bada dramatikotasun agerikoa, euskara irakurgarrian emana, nahasian dituela euskalki anitzeko ekarpenak, bizkaieraren esparru hertsitik landa, adibidez, lexiko kontuan. Euskal gizarteak azken urteotan ohitura kontuetan egin dituen urrats batzuk behinik behin gozagarri dituela, garai bateko zurruntasunen batzuei gailentzeko asmoz. Indarra du, ahalegin sendo baten fruitua, mementoz azkena.
Garagardotegi

[thumb|300px|right|[Municheko Hofbräuhaus am Platzl garagardotegia.]]
**Garagardotegia** garagardoa saltzen edo zerbitzatzen den etxea edo denda da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Dee

**John Dee** (Londres, 1527ko uztailaren 13a - Mortlake (gaur, Londresko zati bat), 1608ko abendua edo 1609ko martxoa) matematikaria, astronomoa, astrologoa, okultista, nabigatzailea, britainiar Inperioko zerbitzaria, eta Isabel I.a Ingalaterrako erreginaren aholkularia izan zen. Alkimia, igartzea eta hermetismoa ikertu zituen.

## Zientzia 
Zientzian eta magian izan zuen eragina, eta, beraz, apenas bereizten ziren. Garaiko gizon jakintsuenetako bat, Pariseko Unibertsitatean aljebra aurreratua irakastera gonbidatu zuten, hogei urte inguru besterik ez zituenean. Matematikaren defendatzaile handia eta astronomo errespetatua izan zen, baina baita nabigatzaile aditua ere, aurkikuntzen garaian Ingalaterrak egin zuen esplorazio-bidaietan biziki aktiboki parte hartu zuena. Eragin berezia izan zuen, Henry Billingsley bere lagunak 1570ean argitaratutako Euklidesen Elementuen lehen itzulpenerako idatzi zuen hitzaurreak.
Lech (ibaia)

**Lech** () Austria eta Alemania arteko ibaia da, Danubioren ibaiadarra dena. Vorarlbergen jaioa da eta bere 285 kilometroko ibilbidean Tirol eta Bavaria zeharkatzen ditu.

Zeharkatzen dituen hiri garrantzitsuenak Landsberg am Lech eta Augsburg dira.

## Kanpo estekak
Landsberg am Lech

**Landsberg am Lech** Alemaniako udalerria da. Bavariako estatuan kokatuta dago, [[]] barrutian. 2014an  biztanle zituen  kilometro koadrotan banatuta.

Bertan espetxeratu zuten Adolf Hitler Municheko Putscharen ondorioz eta bertan idatzi zuen *Mein Kampf* 1924an.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Ammiraglioaren zubia

**Ammiraglioaren zubia**, euskaraz Almirantearen zubia, Siziliako Palermon dagoen Normandiar garaiko eraikina da. Zubiak hamabi arku ditu. 2015etatik Gizateriaren ondarea da, Arabo-normandiar Palermo eta Cefalú eta Monrealeko katedralak multzoaren barruan. Garibaldiren Borboien aurkako borroka izan zuen haren inguruan 1860an.

## Historia 
Eraikina 1131an bukatu zen, Roger II.a Siziliakoaren Jurgi Antiokiakoa almirantearen aginduz. Eraikina Siziliako Erresuma sortu eta urtebetera egin zen, Palermo hiriburu berria eta Oreto ibaia aldean zeuden lorategiak lotzeko. Oraindik gaur egun *Scaffa plaza* (zubiarena) hirigunea eta Brancaccio ingurua lotzen dituen sinboloa da.

1860ko maiatzaren 27an, Alkandora Gorrien Espedizioan, Garibaldi Borboien ejerzitoari aurre egin zion zubi honetan eta gertu dagoen Porta Termini bidean. Garibaldi han kokatu zen zeren eta hegoaldetik joanda, hori baitzen hirian sartzeko bide naturala. Borroka horren ondorioz Palermoko matxinada eragin zuen.

Gaur egun zubiaren azpian ez dago ibaiarik. Ibaia 1938an desbideratua izan zen sarritan gertatzen ziren uholdeak saihesteko. Egun zubiaren azpian lorategiak daude.

## Ezaugarriak 
Zubiaren ezaugarri nagusia arku zorrotzak dira. Horri esker zubiak zamak hobeto jasan izan ditu. Bitxia da, bestetik, arku handien artean dauden arku txikiagoak, horrela egitura arinago egiteko. Berez, zubiak ibaiaren ur handiak pairatu zituen askotan.

## Iruditegia 

Image:
Nodari Giuseppe, I mille attraversano il ponte Ammiraglio di Palermo.jpg|Alkandora gorriak zubia gurutzaten. Nodari Giusepperen margolana.
Le_pont_de_l%27Amiral_(Palerme).jpg|Zubiaren arku zorrotz nagusia.
Passeggiata sul ponte, percorrendo le antiche vestigia.jpg|Zubiaren bidea.
Lo Sguardo corre, tra Passato e Futuro.jpg|Zubia beste aldetik ikusita.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Datu historikoak.
Suabiako Dukerria

**Suabiako Dukerria** (), 1079ra arte **Alamaniako Dukerria** deitua, 915. urte inguruan eratutako dukerria izan zen, Ekialdeko Frantziaren berrantolaketaren ondorioz sortua. Vosgeetatik Lech ibaia eta Chiavenna hiriraino hedatzen zen. 1268an Konradino Hohenstaufengoa ondorengorik gabe hil zenean, dukerria zenbait konderri, hiri eta abadia asketan banatu zen.

## Kanpo estekak
Dümmer

'***Dümmer** ()*' Alemaniako aintzira handia da, Saxonia Beherean dagoena. 13.5 km²-ko azalera du eta hegazti migratzaileek askotan bisitatzen dute.

File:Dammer_Berge_Duemmerblick.JPG|Ekialdetik ikusita
File:Dümmer_Lake.jpg|Panorama
File:Dümmer_Lakewater.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ludwig Sütterlin

**Ludwig SÜtterlin** ( 1865eko uztailaren 23a - 1917ko azaroaren 20a ) alemaniar diseinatzaile grafikoa eta pedagogo bat izan zen.

Sütterlin idazketaren diseinua sortu zuen, 1930. urtean Alemaniako lehen hezkuntzan derrigorrezkoa ezarri zutena.
Plauer See

**Plauer See** (eusk: 'Plauer aintzira') Alemaniako aintzira handia da, Mecklenburg-Aurrepomeranian dagoena. 38,4 km²-ko azalera du eta herrialdeko zazpigarren aintzarik handiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kummeroweko aintzira

**Kummeroweko aintzira** () Alemaniako aintzira handia da, Mecklenburg-Aurrepomeranian dagoena. 32,9 km²-ko azalera du eta herrialdeko zortzigarren aintzarik handiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Großer Plöner See

**Großer Plöner See** (eusk: 'Plön aintzira handia') Alemaniako aintzira handia da, Schleswig-Holsteinen dagoena. 29,97 km²-ko azalera du eta herrialdeko hamargarren aintzarik handiena da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paulin Talabot

**Paulin Talabot** (1799ko abuztuaren 18a - 1885eko martxoaren 21a) burdinbide eta kanal ingeniari frantses bat izan zen. Eskola Politeknikoan egin zituen ikasketak, eta bere ibilbide profesionala kanalak eraikitzen hasi zuen. George eta Robert Stephensonen Ingalaterrako lurrun burdinbideak inspirazio iturritzat hartuz, ikatza garraiatzeko linea bat eraiki zuen La Grand-Combe ikatz meatzeetatik Mediterranora, Nîmesera, 1839an irekia. Ingalaterra bisitatu zuen, eta Robert Stephensonekin adiskidetu zen; elkarrekin Suezeko kanalerako ibilbide bat aztertu zuten 1847an.

1848ko Frantses Iraultzari finantza krisiak jarraitu zion, eta Talabotek konpainia bat eratu zuen 1852an Lyon eta Mediterraneo arteko burdinbidea bere gain hartzeko; geroago, Parisetik Lyonerako Burdinbidearekin elkartu zuen hura 1857an Parisetik Lyon eta Mediterraneorako Burdinbidea Konpainia bihurtzeko. 1862an, Talabot bihurtu zen haren zuzendari nagusia.1885eko martxoaren 21ean hil zen.

## Ikus, gainera 
* Pereire anaiak
* Eugène Flachat
* Cipriano Segundo Montesino
G20

**G20** () nazioarteko foro bat da, 19 estatu burujabek eta Europar Batasunak osatua. Munduko eztabaida politiko eta ekonomikorako esparru nagusietako bat da, munduko biztanleen % 66 eta aberastasunen % 85 biltzen baititu.

Estatu kideak hauek dira (alfabetoaren hurrenkeran): Alemania, Ameriketako Estatu Batuak, Argentina, Australia, Brasil, Erresuma Batua, Errusia, Frantzia, Hegoafrika, Hego Korea, India, Indonesia, Italia, Japonia, Kanada, Mexiko, Saudi Arabia, Txina eta Turkia. Horiez gain, Europar Batasunak ordezkari bat du.

G20a bi fasetan sortu zen: lehenengoan, 1999. urtean bigarren mailako talde ekonomiko eta finantzariotzat eratu zen; geroago, 2008. urtean, gaur egun ezagutzen dugun egiturarekin.

2009ko G20ren goi-bilkuran erabaki zuten euren burua izendatzea munduko lankidetza ekonomiko eta finantzarioaren gune nagusia. Ondorioz, taldearen garrantzi ekonomiko eta politikoa hazten joan da hurrengo hamarkadan zehar, eta gaur egun munduan eragin globala duen gunetzat hartzen dute analistek; bere kidegoaren mugengatik, erabakitako politika aurrera eramateko planifikazio ezaren ondorioz eta dagoeneko martxan dauden nazioarteko erakundeen alboratzeagatik kritikak jaso ditu. G20ren bilerek protestak izan ohi dituzte aurrean, batez ere globalizazioaren aurkako mugimenduen aldetik. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erreka (liburua)

**Erreka** Rafa Ugaldek idatzitako liburu bat da.

## Sinopsia 
Uda, oporraldia, lagunak, lehenengo maitea, ura… gaztetan sarritan nahasten dira, eta nahaste horretatik betiko josita gelditzen zaizkigun esperientziak sortzen dira. Sasoi horretan esperientzia bizienak izaten dira lagunekiko harremana, eta norbere buruarekiko elkarrizketa eta sekretuak, eta jakina, lehenengo maitemina. Lehenengo neskato edo mutiko hori, lehenengo ukitu eta lehenengo musu hori; gaur egun hondartzaren bateko igerialdi artean; duela urte batzuk, ordea, edozein errekatako putzuren baten. Eta anabasa horretatik irudi eta irakaspen garbiak sortzen dira, beti gogoan eta aldean eramango ditugunak, eta neskato edo mutilo haren gomuta ahanztezina.

## Ikus, gainera 
* June eta meategiko iheslariak
* Nire aita ezin izan nuen salbatu

## Kanpo estekak
Erlijio-gerra

[thumb|[Taiping matxinadaren irudia.]]
**Erlijio-gerra** edo **gerra santua** () sorburu erlijiosoak dituen gatazka armatua da. Historiografia modernoan, eztabaida zabalak izan dira gerra baten kausa nagusiak erlijioso, ekonomiko edo etnikoak zehazteko. *Encyclopedia of Wars* arabera, ikertutako 1.763 gerretatik, 123 (%6.98a) erlijioa zuten zergati nagusia.

Zenbait adituk "erlijio gerrak" deritzona "mendebaldeko dikotomia" dela argudiatu dute, eta azken mendeetako asmakizun moderno bat dela diote, "Erlijioso" gisa sailkatzen diren gerra guztiek "arrazoi sekularrak" dituztela argudiatuz (ekonomikoak zein politikoak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Taxoareko mendilerroa

**Taxoareko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Bizkaia mendia da, 762 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Taxoare Aranguren udalerriko kontzejuak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Bizkaia, 762 m 
# Taxoareko Gaina, 672 m 
# San Salvador, 587 m 
# Santo Domingo, 574 m 
# Alto de los Cuervos, 471 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Seanbeko mendilerroa

**Seanbeko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Seanbe mendia da, 1.023 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Seanbe mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Seanbe, 1.023 m 
# Ormalabaki, 864 m 
# Iturrondo, 829 m 
# Atamendi, 769 m 
# Istildoki, 756 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
William Thomas Sampson

**William Thomas Sampson** (Palmyra, New York, 1840 &ndash; Washington, 1902) Ameriketako Estatu Batuetako amirala izan zen. 1860an Ameriketako Estatu Batuetako Gerra Zibilean hartu zuen parte. 1898an, Espainia-Estatu Batuak Gerran, San Juan de Puerto Rico bonbardatu zuen. Santiago de Cubaren aurkako blokeoa agindu zuen. Pascual Cervera militar espainiarraren ontzidia txikitu zuen, eta José Toral jeneralaren agindupean zegoen hiria hartu zuen. 1899an Boston Navy Yard basearen agindua hartu zuen. 1902ko otsailaren 9an erretreta hartu zuen, eta handik gutxira hil egin zen. Arlingtongo Hilerri Nazionalean lurperatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txina kontinental

**Txina kontinentala** (, hitzez hitz 'txinatar kontinente') Txinako Herri Errepublikaren burujabetzapean dagoen Txinako lurraldea da, hau da, Hong Kong eta Macao eskualde bereziak eta Taiwan uhartea kontuan hartu barik. Azken honek Penghu, Kinmen, Matsu uharteak eta beste uhartediak ere ditu kontrolpean.

Txinako Herri Errepublikak Hong Kong eta Macao berreskuratu zituen arte, "Txina kontinentala" terminoak Taiwan baino ez zuen kanpoan uzten. Harrezkero, Hong Kong eta Macao ere kanpoan uzten ditu, bateratzea eta "herrialde bat, bi sistema" ideia izanda ere.

Berez, "Txina kontinentala" terminoa geografikoa baino geopolitikoa da. Hainan uhartea, adibidez, Txina kontinentalaren barnean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Qajar dinastia

**Qajar dinastia** ( '''') Azerbaijandar jatorriko leinu turkiar musulmanak Persia gobernatu zuen XVIII. mendearen amaieratik XX. mendearen hasiera arte. 1789an ez ofizialki eta 1796an ofizialki koroatua izan zen Aqa Muhammad Khan, Qajar dinastiako lehen xah, Afxarid dinastiako azken monarkari tronua kendu ondoren. Halaber, 1925an Irango parlamentuak eraginda, Pahlavi dinastiak ordezkatu zuen agintean.

## Qajar monarken zerrenda 
* Aqa Muhammad Khan (1794-1797)
* Fath-Ali Xah (1797-1834)
** Adel Ali Xah (1834-1834)
** Houssein Ali Xah (1834-1835)
* Muhammad Xah Qajar (1834-1848)
* Naser al-Din Xah Qajar (1848-1896)
* Mozaffar al-Din Xah Qajar (1896-1907)
* Muhammad Ali Xah Qajar (1907-1909)
* Ahmed Xah Qajar (1909-1925)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marc Okrand

**Marc Okrand** klingon fikziozko hizkuntza asmatu zuen hizkuntzalari amerikarra da. Okrand Paramount Pictures-ek kontratatu zuen hizkuntza sortzeko eta Star Trek telesaileko aktoreei irakasteko. Bere lanik ezagunena Klingoneko hiztegia da, eta hizkuntzarekin erlazionatutako erreferentziazko liburuak.
Antoine Gizenga

**Antoine Gizenga** (Mushiko, Kongo Belgikarra 1925eko urriaren 5a - Kinshasa, 2019ko otsailaren 24a), Kongoko Errepublika Demokratikoko politikaria izan zen.

Afrikako Alderdi Solidarioaren burua eta Patrice Lumumbaren hurbilekoa, lehen ministro ordea izan zen 1960tik 1961era. Egoitza Kisanganin zuen Kongoko Errepublika Askeko lehen ministroa izan zen, Simba matxinadatik sortutako estatua. Estatu hori batez ere bloke komunistakoak ziren 21 herrialdek aintzatetsi zuten. 1962ko urtarrilean Bula-Mbemba uhartean kartzelatu zuten eta 1964ko uztailean Moïse Tshombek askatu egin zuen. 1965 eta 1992 bitartean erbestean bizi izan zen. Joseph Kabilak lehen ministro izendatu zuen 2006ko abenduan eta 2008ko irailean dimititu egin zuen.
Hegaztientzako babes bereziko eremu

thumb|right|Leixão da Gaivota.
**Hegaztientzako babes bereziko eremua** (**	HBBE**) edo **babes bereziko eremua** (**BBE**) Europar Batasunaren Hegaztien Kontserbazioari buruzko 79/409 Zuzentarauaren arabera estatu kide bakoitzak bere eskumeneko lurraldean izendatutako naturagune babestuetako bakoitza da. Babes bereziko eremuek Europako Natura 2000 sarearen parte dira. Babes-eremuetan debekatuta edo mugatuta dago hegaztiak ehizatzea, haien datetan eta tekniketan; merkaturatzeko aukera arautzen da; eta estatuek hegaztiei atseden hartzeko, ugaltzeko eta elikatzeko behar diren ingurumen-baldintzak mantentzeko jardun behar dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Justinianoren izurria

**Justinianoren izurria** 541 eta 543. urteen aldera Bizantziar Inperioak eta Europa, Asia eta Afrikako beste eskualdek jasan zuten pandemia suntsitzailea izan zen. 541 eta 750 urteen artean, munduko biztanleriak 25-50 milioi pertsona inguru galdu zituen, hau da, VI. mendeko biztanleriaren %13 eta %26 artean. Historian inoiz izandako pandemiarik gogorrenetariko bat izan zen. Adituen ustetan, izurri pneumonikoak eragin zuen,

Prokopio Zesareakoa historialariaren arabera 540. urtean lehertu zen Etiopian izurritea, Egipton agertzeko udazken aldera eta 541ean Niloren deltan, itsasorantz azkar hedatuz Mediterraneoko arroan eta Ekialde Hurbilean zehar. 542ko maiatzean Konstantinoplara iritsi zen eta lau hilabetetan 300.000 hildako eragin zituen, populazioaren %40-50, beste iturri batzuek ehuneko hau %33ra jaisten duten bitartean.

Epidemia 544an aktibo mantendu zen eta VI. mendearen bigarren erdiko berragerpenetan birulentzia galtzen joan zen (558, 573-574, 591 eta 599). VI. eta VII. mendeetan zehar Europa osan hogei bat agerraldi egon ziren azkenik desagertzeko. Bisigodoen garaiko Hispanian izurritea 542an agertu zen *calamitatis miseriae* izenpean, Toledo (573), Mediterraneoko kostaldean (588), Galiako Narbonan (693-694) eta beste eskualde askotan agerraldiak sorraraziz.

Kontinentean zehar hainbat agerraldi izan ostean, Euskal Herria ere barne, izurritea VIII. mendean desagertu zen Europatik.

Mediterraneoko portuetan pandemia errepikaria izan zen honek Izurri Beltzaren hainako eragina izan zuen. Orduko historialarien arabera, Europan ekialdeko Afrikatik sartu zen baina, azken ikerketa genetikoek anduiaren jatorrizko gordailua Txinan zegoela diote.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Narcea, Degaña eta Ibiasen iturrietako parke naturala

**Narcea, Degaña eta Ibiasen iturrietako parke naturala** (; ) Asturiasko natura parkea da, Cangas del Narcea, Degaña eta Ibias kontzejuetan kokatuta dagoena. 47.589 hektarea ditu.

2002an natura-parke izendatu zuten, batasuneko garrantzizko lekua eta hegaztientzako babes bereziko eremua ere bada. 2005ean UNESCOk Biosfera erreserbatzat hartu zuen. Bere barnean Muniellosko natura erreserba integrala du.

## Kanpo estekak
Somiedoko parke naturala

**Somiedoko parke naturala** (; ) Asturiasko natura parkea da, Kantauriar mendikatearen erdialdean eta izen bereko udalerrian, Belmonte de Mirandan eta Tevergan kokatuta dagoena. 29.122 hektareako azalera dauka.

1988an natura-parke izendatu zuten, batasuneko garrantzizko lekua eta hegaztientzako babes bereziko eremua ere bada. 2000. urtean UNESCOk Biosfera erreserbatzat hartu zuen.

## Hidrografia
Somiedo, Pigüeña, Valle eta Saliencia ibaiek Parkea zeharkatzen dituzte, lau ibar osatzen. Valle eta Saliencia lakuak dira eremu honen nagusiak.

Bestela, Sil ibaiak hemen dauka iturburua. 

## Orografia
* El Cornón. 2.194 m.
* Picos Albos: Oriental (2.108 m) eta Occidental (2.066 m). 
* Peña La Mortera. 2.027 m.

## Fauna
Animalien artean, hartzaren presentzia nabarmentzekoa da. Antza denez, Kantauriar mendietako hartzen %50a inguruan hemen bizi da.

## Argazki galeria

DSC01874_Lago_del_Valle,_Parque_natural_de_Somiedo_(Asturias).jpg|Lago del Valle.
Somiedo_Lago_Del_Valle.jpg|Lakuaren beste ikuspegi bat.

## Bibliografia
* Canga, Bernardo. "Paseos de montaña por el parque natural de Somiedo". CIUDAD: EDITORIAL. . 1995.
* Adreados, Miguel Ángel. "Parque natural de Somiedo cordillera cantábrica". Escalas 1:60000 y 1:30000. Oviedo: Adrados Ediciones. . 1999.
* Fernández Ortega, Ángel. Lagos de Saliencia y del Valle "Parque natural de Somiedo". Oviedo: Nobel Ediciones. . 2005.
* Prada, Javier. "Guía del parque natural de Somiedo". Gijón: Trea Ediciones. . 1996.
* V.V.A.A. "Parque Natural de Somiedo". Susaeta Ediciones. . 1999.

## Kanpo estekak 
*Parkearen webgune ofiziala.
Uraninita

**Uraninita**, edo honen aldaeratzat jo daitekeen **pekblenda**, mineral erradioaktibo bat da. Uranio, polonio, radio, torio, berun eta beste hainbat metal edo lur arraro izan ditzake. Izan ere, mineral hau finduz ibili ziren Pierre eta Marie Curie, polonioa eta radioa aurkitzeko.

## Kanpo estekak
Pongako parke naturala

**Pongako parke naturala** (; ) Asturiasko natura parkea da, Kantauriar mendikatearen erdialdean eta Leóngo probintziaren mugan kokatuta dagoena. 20.533 hektarea ditu.

2003an natura-parke izendatu zuten, batasuneko garrantzizko lekua eta hegaztientzako babes bereziko eremua ere bada.

Redesko Natura Parkea Pongako mendabaldean kokatuta dago.

## Flora
Pagadien artean Peloñoko erreserba (15 km2) bereziki aipagarria da. Haritz, gaztainondo, urki, lizar eta gorostiak ere nabarmentzen dira.

## Fauna
Hegaztien artean, bestela, arrano beltz, sai arre, sai zuri eta aztore arruntak daude.

Basoilar eta hartz ale batzuk topatu daitezke, baita ugariagoak diren orkatz, orein, sarrio, basurde eta igaraba arruntak ere.

## Ibaiak
Sella eta Ponga ibaiek parkea zeharkatzen dute. Ibar estuak sortzen dituzte, Ponga eta Los Beyos-eko haitzarte ikusgarriekin.

## Gailur nagusiak 
* Peña Ten (2.100 m).
* Peña Pileñes (2.012 m).
* Tiotordos (1.951 m).
* Picu'l zorru (1.845 m).
* Recuencu (1.648 m).
* Picu Pierzu (1.552 m).

## Ikus, gainera
* Riañu

## Kanpo estekak 
*Pongako natura parkea.
Parisko Ituna (1898)

thumb|300px|Itunaren sinaketa.
[thumb|300px|[John Milton Hay, Estatu Batuetako estatu-idazkaria, ituna sinatzeko unean.]]
**Parisko Ituna**, 1898ko abenduaren 10ean sinatu zen, Espainia-Estatu Batuak Gerrari amaiera emateko. Itun horrekin Espainiak Kuban zituen interesak abandonatu behar izan zituen eta, horren ondorioz, Kubak independentzia lortu zuen. Filipinak, bestetik Ameriketako Estatu Batuei saldu zizkien, 20 milioi dolarren truke. Azkenik, Guam eta Puerto Rico Estatu Batuen eskuetara pasa ziren. Ituna sinatu aurretik Espainiak zuzenketa asko aurkeztu zituen baina, azkenean, gerraren galtzailea izanik, AEBen exigentzia guztiak onartu behar izan zituen. Halaber, tentsioan jarraituez gero, Espainari gelditzen zitzaizkion azkenek kolonien galera ekar zezakeen. Ituna sinatzeko unean okupatutako lurraldeen ordezkariak ez ziren bertan egon eta horrek desadostasuna areagotu zuen, batez ere Estatu Batuen eskuetan gelditzen ziren lurraldeetan. Azkenean, Filipinak amerikarren aurka altxatu ziren Filipinak-Estatu Batuak Gerran bukatuz.

## Ondorioak 
Parisko Itun hau itsasoaz haraindiko Espainiar Inperioaren amaiera bezala aztertzen da. Halaber, Ameriketako Estatu Batuen botere kolonialaren abiapuntua bezala onartu izan da. Espainia-Estatu Batuak Gerrak oso arin bukatu zen eta amaiera ez zen aurretik horrela ikusten. Estatubatuetarren nagusitasun militarra nabarmena izan zen. Horrekin batera beste fenomeno baten hasiera ikusi zen: propagandarena arma-gerra moduan.

1898ko uztailean, gerra oraindik aktiboa zegoenean, Espainia negoziatzeko lehenengo urratsak emanak zituen. Horretarako Washington D. C. Frantziako enbaxadorea zen Jules Cambon bitartekaria erabili zuten.

Espainiaren beldurra gatazka beste lurraldetara zabaltzea zen. Horren ondorioz, Kanariar uharteak, Balear uharteak, Ginea edo Afrika iparraldeko koloniak arriskuan jar zitezkeen.

## Negoziatzaileak 
Hauek ziren negoziatzaileak:
* Ameriketako Estatu Batuak:William R. Day, William P. Frye, Cushman Kellogg Davis, George Gray eta Whitelaw Reid. Tartean hiru senatari zeuden eta hori ez da batere ohikoa zeren eta, sinatu ondoren, haren herriko Senatuan berretsi beharko baitzuten.
* Espainia: Eugenio Montero Ríos, Buenaventura Abarzuza Ferrer, José de Garnica, Wenceslao Ramírez de Villaurrutia, Rafael Cerero.
* Frantzia: Bitartekari lana egin zuen Jules Cambon enbaxadorea.

## Negoziazioak 
Bilerak Parisen egin ziren, Ministère de l'Europe et des Affaires étrangèresen egoitzan. Lehenengo saioa 1898ko urriaren 1ean egin zen. Azaroaren 30ean azken itunaren inguruan hasi ziren lanean eta abenduaren 10ean sinatu zen. Espainiak Kubaren independentiza onartu zuen eta, halaber, haren zorra nazionalaren ardura, 400 milioi dolar. Puerto Rico eta Guam Estatu Batuen eskuetan gelditzen diren. Filipinen kasuan amerikarrek lur horiek erosteko, salneurri sinbolikoa jarri zuten; lehen unean espainiarrek suminduta erantzun zuten baina, azkenik, dirua onartu behar izan zuten. Filipinak uharteek indapendentzia 1946 arte ez zuten lortuko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Itunaren testu osoa.
* :Itunaren testu osoa.
* :AEBetako Senatuan itunaren inguruan izan zen eztabaida.
Nawat

**Nawata** edo **pipilera** pipilen jatorrizko hizkuntza da, hizkuntza uto-azteken familiakoa. Mexikoko toltekek hitz egiten zuten eta egun haien ondorengoek hitz egiten duten nahuatl hizkuntzarekin lotura du. Ehunka hiztun ditu eta galzorian dago.

## Fonologia 
### Bokalak 
### Kontsonanteak 
## Kanpo estekak
Estandar ireki

**Estandar ireki**a, berariazko zeregina lortzeko publikoki eskuragarri dagoen zehaztapena edo protokoloa da. Estandar irekia edonoren eskura dagoena da, eta horrekin lotutako hainbat erabilera-eskubide ditu.

Estandar irekiekin gertatzen den arazoa, estandar bat merkatuko subjektuetako baten jabetzakoa denean gertatzen da. Subjektu pribatu batek estandarraren garapena kontrolatzeko erabiltzen badu, edo lizentzia-politiken bidez manipulatzen saiatzen bada, aktore-talde jakin batzuk baztertzeko edo sartzeko, orduan ez dago estandar irekirik.

Estandarizazioa lehia eta elkarreragingarritasuna sustatzeko helburuetarako erabiltzen da. Bezeroek sistema batetik bestera aldatzeko askatasuna izan dezaten.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Formatu irekia.
* Software librea.
* OpenDocument.
* ISO 26300.
* ECMA-OOXML, Office Open XML, OOXML edo Open XML (Microsoftek sortutako formatua).

## Kanpo estekak 
*  EAEko Eusko Jaurlaritzak zerrenda: "Onartutako dokumentu elektronikoen formatuak". (Zerrendan formatu irekia ez duten formatu bakar batzuk).
*  Jimmy Wales, *Free Knowledge requires Free Software and Free File Formats* 2004/10/21.
Abbiati saria

thumb|300px|Bergamoko Donizetti antzokia.
**“Franco Abbiati” Musika kritikaren saria** (italieraz **Premio della critica musicale “Franco Abbiati”**) 1980-1981 denboraldiatik Italiako Bergamo hirian urtero ematen den saria da. Sariak musika-kritikoa zen Franco Abbiatiren (1898–1981) izena darama. Abbiati, Bergamon jaioa, 40 urtez *Corriere della Sera* egunkariaren musika-kritikoa izan zen. Donizetti antzokian ematen dira. 2007tik Italiako Errepublikaren Kultura Ministerioak antolatzen du.

## Sariak 
Kategoria desberdinak daude:
* Espektakulu onena
* Ekimen onena
* Bakarlari onena
* Talde onena
* Zuzendari onena
* Eszenografo onena
* Abeslari onena
* Italiako konposizio berri onena
* Sari berezia

## Sarituak 
**Zuzendariak**

* 1980/81: Claudio Abbado, Riccardo Muti
* 1981/82: Leonard Bernstein
* 1981/82: Gianandrea Gavazzeni
* 1983/84: Sergiu Celibidache
* 1984/85: Carlos Kleiber
* 1985/86: Wolfgang Sawallisch
* 1986/87: Pierre Boulez
* 1987/88: Chung Myung-Whun
* 1988/89: Riccardo Muti
* 1989/90: John Eliot Gardiner
* 1990/91: Vladimir Delman
* 1991/92: Giuseppe Sinopoli
* 1992/93: Riccardo Chailly
* 1993/94: Zubin Mehta
* 1994/95: Gary Bertini
* 1995/96: Valery Gergiev
* 1996/97: Eliahu Inbal
* 1997/98: Carlo Maria Giulini
* 1998/99: Jeffrey Tate
* 1999/00: Vladimir Jurowski
* 2000/01: Claudio Abbado
* 2002: Yuri Temirkánov
* 2003: Bruno Bartoletti
* 2004: Daniele Gatti
* 2005: Antonio Pappano
* 2006: Lorin Maazel
* 2007: Yuri Temirkanow
* 2008: Roberto Abbado
* 2009: Seiji Ozawa
* 2010: Esa-Pekka Salonen
* 2011: Daniel Harding
* 2012: Fabio Luisi
* 2013: Daniel Barenboim
* 2014: Chung Myung-whun
* 2015: Daniele Gatti
* 2016: Michele Mariotti
* 2017: Juraj Valčuha
* 2018: Antonio Pappano
* 2019: Kirill Petrenko

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Premio Abbiati Associazione Nazionale Critici Musicali
Herb Elliott

**Herbert James Elliott** (Subiaco, Perth, Mendebaldeko Australia, 1938ko otsailaren 25a) australiar atleta ohia da. Bere garaian distantzia erdiko lasterkaririk onena izan zen. 1958ko abuztuan miliako errekorra ezarri zuen. 1.500 metroetako hilabete berean ezarri zuen. 1.500 metroetako urre dominak 1960ko Udako Olinpiar Jokoakean hobetu zuen. 1957 eta 1961 bitartean ez zuen inoiz galdu 1.500 metroko edo miliako lasterketa.