open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Txakarrenkoa

**Txakarrenkoa** edo **txotxongiloa** Durangaldeko dantza da, txistu eta danbolinaren doinuak jarraituz egiten da. Lapur bat atxilotu eta hil zutenekoa gogoratzen omen du. Abadiñon apur bat ezberdin egiten dute dantzari bat igo beharrean bi igotzen baitituzte.
Dantzari-dantza dantza sortako azkena da. Agintariena edo ikurrin-dantzarekin hasten da, agintarien aurrean haiei egiten zaien begirunezko dantza da, talde bakoitzak bere bandera astintzen duela. Ondoren, Zortzikoa, Banangoa, Binangoa, Launangoa, Ezpata-jokoa (txikia eta handia), Makil-jokoa eta Txotxongiloa egiten dira jarraian. Banangoa, Binangoa, Launangoa eta Zortzinangian, dantzari-kopuruen arabera txandaka egiten dute, bakoitzak bere trebezia erakutsirik. Ezpata-jokoan eta Makil-dantzan tresnak erabiltzen dira. Eta bukaeran Txakarrenkoa.

Durangoko Merinaldea, Bizkaian, ohituretan aberatsa eta tradiziotan ugaria da. Tradizio horietariko bat Dantzari-dantza izenez ezagutzen den dantza-sorta dugu.

Humdboldt alemaniarrak 1881ean argitaratutako liburuan ematen du dantzaren berri. Euskal Herrian zehar egindako bidaian, Durangon ikusi zuen dantzaldiaren zehaztasunak ematen ditu: dantza-zatiak, doinuak, etab.

Ordutik hona tradizioak etenik gabe jarraitu du bizirik, eta zabaldu ere egin da Euskal Herriko bazter guztietara. Txelu Etxebarria begoñatarrak, dantzari eta zuzendari artistiko gisa 28 urtez aritu ondoren, Ikasitako guztiarekin 1969an bere lehen liburua argitaratuko zuen Bizkaiko dantzei buruz.  Hasierako bertsioan dena gaztelaniaz eta Dantzari-dantzaz bakarrik, geroko bertsioetan euskarazko zatiak eta beste dantza batzuk joan zen gehitzen. 1984an Bilbao Bizkaia Kutxaren *Temas vizcaínos* bilduman (Bizkaiko gaiak) Bizkaiko dantzak izenburuko liburuxka atera zuen, euskaraz eta 112 orrialderekin (ISBN: 978-84-505-0236-7). 1990an, denbora horretan aurkitutako aldaketak kontuan izanik, berrikuste sakona egin ondoren “Bizkaiko dantzak – 1990 urtea” bere bigarren liburua plazaratu zuen.

## Kokapena 
Durangaldean kokatu dugu Dantzari-dantza. Abadiño, Berriz, Garai, Iurreta, Izurtza eta Mañaria ez ezik, Durango, Elorrio eta Otxandio ere aitatzen dira halako dantzen agertoki.

Herriko talde batek izaten zuen herriko jaietan ***Dantzari-dantza*** dantzatzeko ardura. Orain urte gutxi arte, *txistulariak* edo alkateak aukeratzen zuen taldea, banderadunaren laguntzaz. Eta *txistulariak* berak egiten zuen jaien aurreko trebatze-lana. Txistularia pertsonaia garrantzitsua izaten zen udalerrietan. Aurretik, egun batzuk lehenago, elizateko auzoetako edo kofradietako gazteak toki jakin batean biltzen ziren, aukeraketara makurtzeko. Horrela, *dantzari-*talde ofizialeko kide izateko ohorea lortzen zen.
[thumb|[Tio Teronen Semeak|Tio Teronen semeak taldeak Txakarrenkoa dantzatzen Haurreskolari ikuskizunean Donostiako Plaza Berrian.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Larrinaga, Josu. «Dantzari-dantza - Auñamendi Eusko Entziklopedia» *Aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus*
Oihane Uribeetxebarria Garmendia

**Oihane Uribeetxebarria Garmendia** (Lakuntza, Nafarroa Garaia, 1979ko martxoaren 21a) kultura teknikaria eta politikaria da eta Lakuntzako alkate 2023tik.

2023ko ekainaren 17an Lakuntzako alkate bilakatu zen 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza, gehiengo osoz, gailentzearen ondorioz.

## Biografia 
Oihane Huarteko udalean kultura teknikaria da.

2023 apirilaren 25ean EH Bildu hautagaien artean Oihane Uribeetxebarria aurkeztu zuen Lakuntzako udalerako zerrenda buru, maiatzaren 28ko hauteskundetarako. Aurreko legegintzaldian zinegotzi jardun zuen udal berean.

Maiatzaren 28an udalak berritzeko egin ziren hauteskundeetara hautagaitza bakarra aurkeztu zen. 2023ko ekainaren 17an Lakuntzako alkate bilakatu zen Oihane Uribeetxebarria Euskal Herria Bilduk 383 boto eta 9 eserleku lortu ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Xaloa Telebistan
Dead Ringers (telesaila)

***Dead Ringers*** estatubatuar telesaila da, Alice Birchek Amazon Prime Videorako sortua. David Cronenbergen izen bereko filmean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Ginekologo lanak amaituta, biki protagonistak kafetegian bildu dira atseden une lasai bat pasatzeko, eta gizonezko batek galdetu die ea sexu harremanetan hirukoteen zaleak ote diren. Segidan, gau giroko gehiegikeriak, haragi gose aseezina eta drogen espiral eroa iruditan islatzen dituzten pasarteak txandakatuko dira, abiada biziko muntaketaren bidez, telesaila lurralde ilunetara garraiatuz.

## Aktoreak 
* Rachel Weisz : Elliot eta Beverly Mantle
* Michael Chernus : Tom
* Poppy Liu : Greta
* Britne Oldford : Genevieve
* Jeremy Shamos : Joseph
* Jennifer Ehle : Rebecca
* Emily Meade : Susan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ospitalepeko sarekada

**Ospitalepeko sarekada** 1944ko ekainaren 27an, naziek Zuberoan egin zuten Ospitalepeko herritarren aurka egin zuten zigor-ekintza izan zen. Zortzi biztanle hil zituzten operazioan.

## Gertaerak 
Frantzia naziengandik askatzea gertu zegoen, eta makiek alemaniarren aurkako ekintza eta sabotaje andana burutu zuten Zuberoan. Ordainetan, 500 soldadu nazik Ospitalepeko hainbat etxe arpilatu, erre, eta makiak laguntzeaz susmagarri zen oro atxilotu zuten, mendeku operazioan. Hemeretzi izan ziren atxilotuak, eta bederatzi deportatu eta zortzi hil zituzten. Deportatuetako batzuk ere hil egin ziren kontzentrazio-esparruetan.

1944ko ekainaren 29an, Naziak Ospitalepera itzuli ziren eta etxaldeak arpilatu zituzten. Bi egun lehenago Zuberoako herri horretan egindako sarekadarekin izua zabaldu zuten herritarren artean. Ofizialek eta interpreteak 80 biztanleko herrian jende ugari galdekatu zuten eta ondasunak errekisatu zizkieten. Bigarren Mundu Gerra amaierara heltzen ari zen eta Zuberoan bertako herritar batzuek, erresistentziarekin bat eginik, zenbait sabotaje ekintza egin zituzten alemaniarren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.argia.eus/argia-astekaria/2697/robert-elissondo-zuberoako-makiaren-jakilegoei-tiraka Miel Anjel Elustondoren elkarrizketa Robert Elissondorekin, *Argia*, 2020ko abuztuak 2an.
Joseph James Cheeseman

**Joseph James Cheeseman** (Edina, 1843ko martxoaren 7a - Monrovia, 1896ko azaroaren 12a) liberiar politikaria izan zen. Liberiako presidentea izan zen 1892tik hil zen arte.

Liberia Kolegioan hezi zen eta Benetako Whig alderdiko kidea izan zen. 1892an presidente hautatu zuten eta nagusiki nekazaritzan oinarritutako liberiar ekonomia modernizatzeko eta Frantziaren eta Erresuma Batuaren anbizio espantsionistek mehatxatutako liberiar mugak defendatzeko lanean jarraitu zuen. Herrialdearen barnealdeko etnien borrokei ere aurre egin zien. Karguan hil zen 1896ko azaroan.
The Last Thing He Told Me (telesaila)

***The Last Thing He Told Me*** estatubatuar telesaila da, Laura Davek eta Josh Singerrek Apple TV+erako sortua.

## Sinopsia 
Emakume batek harreman berri bat eraiki beharko du 16 urteko alabaordearekin, modu misteriotsuan desagertu den senarra topatzeko.

## Aktoreak 
* Jennifer Garner : Hannah Hall
* Angourie Rice : Bailey Michaels / Kristin
* Aisha Tyler : Jules Nichols
* Augusto Aguilera : Grady Bradford
* Nikolaj Coster-Waldau : Owen Michaels / Ethan
* Geoff Stults : Jake Davis
* John Harlan Kim : Bobby Park
* David Morse : Nicholas Bell
* Victor Garber : Tobias Cookman

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lukas Plaut

**Lukas Plaut** (Kumamoto, Japonia; 1910eko ekainaren 5a – Haren, 1984ko urriaren 4a) Groningengo Unibertsitateko astronomo eta irakaslea izan zen. Astronomo gisa, izar aldakorretan oinarrizko ikerketak egin zituen eta Esne Bidea galaxiaren egitura hobeto ulertzen lagundu zuen.
Sisu (filma)

***Sisu*** 2022ko Jalmari Helander finlandiar zinema zuzendariaren thrillerra da. Jorma Tommila, Aksel Hennie, Jack Doolan, Mimosa Willamo eta Onni Tommila aktoreek antzeztu zuten.

*Sisu* finlandiar kontzeptu eta eraikuntza kulturala da.

## Sinopsia 
Aatami soldadu ohia urre bila dabil Laponian. 1944. urtea da, eta Bigarren Mundu Gerra amaierara iristen ari da. Aatamik urre mordoa aurkituko du, eta, bere zorteaz harrituta, gertuen duen herrirantz abiatuko da, urrea saltzeko asmoz. Bidean, ordea, nazien pelotoi batekin egingo du topo. Gerrako galtzaileak dira, erretiratzeko unea iritsi zaie, eta Finlandiako lurrak utzi behar dituzte. Buru dituzte Bruno eta haren laguntzaile Wolf, eta atzean dituzte tanke bat, soldadu multzoa eta gerrako presoak: dozena erdi emakume finlandiar.

## Aktoreak 
* Jorma Tommila: Aatami Korpi
* Aksel Hennie: Bruno Helldorf
* Jack Doolan: Wolf
* Mimosa Willamo: Aino
* Onni Tommila: Schütze

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Joseba Fernandez Daguer

**Joseba Fernandez Daguer** (Pasai Donibane, 1974ko uztailaren 8a) traineru estropadetako arraunlari eta entrenatzaile bat da, Kontxako Bandera bi eta hiru TKE Liga irabazi dituena, besteak beste.

## Kirol ibilbidea 
Sanjuandarra izanik, herriko taldean hasi zen arraunean 1988n, eta 1992an banaketa gertatu zenean Donibaneko Arraunlariak taldean ibili zen. 1995ean Kontxako Bandera irabazi zuen talde sanjuandarrarekin.

2002an, Galiziara joan zen, Mecos taldean bi urtez arraunlari gisa aritzeko. Ondoren, Kantabria aldean ibili zen, Pedreñan eta Castron. Pedreñarekin 2005eko Kontxako bandera irabazi bazuen ere, taldea kanporatua izan zen epaile nagusien erabaki batengatik. Pedreñan hiru urte igaro ondoren, Castrorekin aritu zen Juan Mari Etxabe oiartzuarrarekin batera entrenatzaile gisa. Castro Urdialesekin bigarren Kontxako Bandera eskuratu zuen 2008n. Hurrengo urtean, Castrok TKE Liga irabazi zuen, denboraldi batean inoiz lortutako marka onenaz: 17 estropadetatik 13 garaipen. 

2011n, Pasai Donibanera itzuli zen, bost urtez ontzi arrosaren agindua hartuta, emaitza bikainak lortuz.

2017an, Urdaibai taldearekin hiru urterako fitxa eginik, bi TKE Liga irabazi zituen, 2017an eta 2018an, lidergoan etengabe gorde eta gero bi denboralditan zehar. 2017ko Kontxako Banderaren lehen jardunaldian estropada eremuko marka ezarri zuen Urdaibaik, 18:53:52.. 2018n Kontxako Banderan denbora onena egin eta gero Bermeo Urdaibai taldea kanporatuta izan zen, epaileen erabakiz. 2019n, denboraldi erdian Urdaibai taldea utzi behar izan zuen, emaitza txarren ondorioz. 

2020an, Pedreñara itzuli zen, TKE Ligaren maila berreskuratzeko helburuaz. Ez zuen xedea bete ahal izan, nahiz eta bi aldiz igoerako kanporaketa jokatu. 2023an, Lapurdi Arraun Taldea zuzendu zuelarik, lehen aldiz historian TKE Ligarako kanporaketa igoerarako sailkatu zuen Iparraldeko taldea. Han bi segundo eskasengatik ez ziren lapurtarrak goi mailako taldea izan. 

2024n Pasai Donibanera itzuli zelarik, taldea TKE Ligara itzultzea lortu zuen 2025eko denboraldirako. Taldea ligaren sailkapenaren erdi aldean sailkatuta denboraldian zehar, Kontxako Banderarako sailkatzea lortu zuen. 

### Taldeak 
Hona hemen arraunean eta entrenatzen ibili izan den taldeen hurrenkera.

## Palmaresa 
* Kontxako Bandera (2): 
** Donibaneko: 1995.
** Castro Urdiales: 2008.
* Txapelketak:
** Espainiako Traineru Txapelketa (1): 2017.
** Euskadiko Traineru Txapelketa (1):  2017.
** Galiziako Traineru Txapelketa (1): 2004.
** Kantabriako Traineru Txapelketa (6): 2005, 2008, 2009, 2020, 2021, 2022.
* Ligak: 
** Euskal Ligak (1): 1995.
** TKE Liga (3): 2009, 2017, 2018.
** KAE Liga (1): 2020.
* Trainerilak: 
** Espainiako txapelketa (4): 1999, 2002, 2008, 2009,
** Euskadiko txapelketa (1): 1999
** Kantabriako txapelketa (2): 2008, 2009
** Galiziako txapelketa (2): 2002, 2004
* Jarleku mugikorra:
** Espainiako txapelketa 8+ (2) 1992, 1993

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pasai Donibane Koxtape Arraun Elkartea
* Juan Mari Lujanbio
* Juan Mari Etxabe

## Kanpo estekak 
*  Joseba Fernandez Daguer, traineras.es
Sur talons rouges

**Sur talons rouges, contes** Éric Allatini idazle frantziarraren ipuin bilduma bat da, Gerda Wegener margolari daniarraren akuarela bilduma batekin ilustratua (12 margolan), zeinetan irudi erotikoak nabarmentzen diren. Georges Briffaut argitaletxeak 1929an argitaratu zuen, 449 aleko edizio batean.

## Irudiak 

Fitxategi:Allatini - Sur talons rouges, contes, 1929 - Image-185.jpg|
Fitxategi:Allatini - Sur talons rouges, contes, 1929 - Image-175.jpg|
Fitxategi:Allatini - Sur talons rouges, contes, 1929 - Image-061.jpg|
Fitxategi:Allatini - Sur talons rouges, contes, 1929 - Image-157.jpg|
Fitxategi:Allatini - Sur talons rouges, contes, 1929 - Image-067.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Testuak Wikitekan.
Un cel de plom

***Un cel de plom*** 2023ko Miquel Romans bartzelonar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Neus Català errepublikano feminista gaztea Frantziara itzuli da 1945ean, nazien kontzentrazio esparruetan preso egon eta gero. Askatasuna berreskuratzen duen bitartean, urtebete lehenago gertatutakoa gogoratu du: Txekoslovakian bala fabrika batean lan egiten zuen emakume talde batek sabotatu egin zuen lantegia.

## Aktoreak 
* Nausicaa Bonnín: Neus Català
* Raquel Lascar: Frau Koch
* Roger Batalla: Albert
* Iria del Río: Noemí
* Natàlia Barrientos: Ángela
* Nuria Campbell: Titi
* Adriana Galo: Marianne
* Natascha Wiese: Simone

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Harka (filma)

***Harka*** 2022ko Lotfy Nathan zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Alik, bizitza hobe batekin amets egiten duen tunisiar gazteak, bizitza bakartia du, kontrabandoko gasolina saltzen. Aita hiltzean, bi ahizpa txikiez arduratu beharko du, laster etxegabetuko baitituzte. Bat-bateko erantzukizun horren eta aurre egin behar dien bidegabekerien aurrean, Aliren barnean belaunaldi oso baten haserrea eta amorrua piztuko dira.

## Aktoreak 
* Adam Bessa : Ali Hamdi
* Najib Allagui : Omar
* Salima Maatoug : Alyssa Hamdi
* Ikbal Harbi : Sarra Hamdi
* Khaled Brahem : Skander Hamdi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kurak Günler

***Kurak Günler*** 2023ko Emin Alper turkiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Emre, fiskal gazte zorrotz bat, Turkiako herri txiki bateko fiskal izendatu berri dute. Bertako jauntxoen ustelkeria amaitzeko heldu da, baina iritsi bezain laster topo egingo du jauntxoekin eta haien jokabideekin. Beren pribilegioak defendatu nahi dituzte, eta bide guztiak erabiliko dituzte helburua lortzeko, baita muturrekoenak ere.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Álvarez Álvarez

**Cristina Álvarez Álvarez** (Vigo, Pontevedra, Galizia, 1969) telekomunikazioetako ingeniaria da, eta Banco Santander-eko T&O-ren Europa eta Espainiarako zuzendaria da.

## Biografia 
Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan Telekomunikazio Ingeniaritza ikasi eta 1992an lizentziatura lortu zuen. PDD IESAn (2001), "*Leading strategy, growth and change*" gaiari buruzko hainbat ikastaro Columbia Business School-en (2006) eta Digital Transformation Groupe INSEECen egin zituen, besteak beste.

## Lan ibilbidea 
1993an Alcatelen (Nokia) hasi zen. Ondoren, Vodafonera joan zen, hainbat zuzendaritza-postutan lan eginez. Urte batzuetan Telefónican ere egin zuen lan, eta teknologia-sistemen (CIO) arduraduna eta zerbitzuak garatzeko kudeatzaile nagusia izan zen. Zuzendaritza Batzordeko kidea izan zen. 2019an Puerto Ricoko Banco Santanderren lan egiten hasi zen, Global Chief Technology Officer (CTO) gisa, eta T&O-ko zuzendaria izan zen Europa eta Espainiarako.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016 CIONETen Lidergo Digitalaren saria, Enpresa Handia kategorian.
* 2016 Ingeniarien urteko saria, COITek emana.
* 2022 UPM Steam Emakume Saria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Cristina Álvarez, CAST Highlight
Salammbô (1960ko filma)

***Salammbô*** 1960ko Sergio Grieco italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
K. a. III. mendean Kartago hiri feniziarrak barbaroen horda bat kontratatzen du erromatarren aurka borrokatzeko. Hiriko gobernariak mertzenarioei agindutako ordainketa bete ezin duenean, barbaroek hiria erasotzen dute. Orduan, Salammbô, erregearen alaba eta Kartagoko tenpluko apaiz nagusia, hartaz maitemindu den buruzagi barbaroak tenpluko Kartagoko belo sakratua lapurtzen duenean, arazoa konpontzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Jeanne Valérie: Salammbô
* Jacques Sernas: Mathos
* Edmund Purdom: Narr Havas
* Riccardo Garrone: Hamilcar
* Arnoldo Foà: Spendius
* Ivano Staccioli: Gell

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Un divan à Tunis

***Un divan à Tunis*** 2019ko Manele Labidi franko-tunisiar zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bere bizitzaren zati bat Frantzian igaro ondoren, Selma psikoanalista gaztea, bere jatorrizko herrialdera, Tunisiara, itzultzen da eta Ezzahra izeneko hiriburuko aldirian kontsulta irekitzen du. Iraultzaren ondoren, tunisiarrek beren herrialdearen etorkizun politiko eta ekonomikoaz galdetzen dute, diktadura garai luze baten ondoren berreraikitzearen erdian. Selma orientatzen hasten denean, herrialdeko administrazio ezegonkorrarekin topo egiten du eta bere lanbidean jarduteko administrazio-baimenik ez duela jakiten du.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Cuerno

**Cristina Cuerno Rejado** (Espainia, XX. mendea) ingeniari aeronautikoa eta irakaslea da, unibertsitateko katedraduna. 1992an, Ingeniaritza Aeronautikoko eta Espazioko Goi Eskola Teknikoan doktoregoa lortu zuen lehen emakumea izan zen.

## Biografia 
Aeronautikako ingeniaritza ikasi zuen Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan. 1992an, Ingeniaritza Aeronautikoko eta Espazioko Goi Eskola Teknikoan doktoratu zen lehen emakumea izan zen, “*Estudio Experimental de la Dinámica de Estructuras Coherentes en Chorros Axilsimétricos Reactantes y No Reactantes*” izeneko tesiarekin.

Urte batzuetan nazioarteko harremanetarako zuzendariordea izan zen bere ikastetxean. 2019an, Ingeniaritza Aeronautikoko eta Espazioko Goi Eskola Teknikoko zuzendaria izateko aukera izan zuen. 2017az geroztik, pilotu gabeko Droneen Aire Segurtasunerako Estatu Agentziako Aholku Batzordeko kidea da, eta CTN 28/SC 2 Tripulaziorik gabeko Aireko Sistemen NUko Batzordeko kidea.

## Lanak 
* *Descubrir La Investigación De Accidentes De Aviación Civil/ Abiazio Zibileko Istripuen Ikerketa aurkitu*,  egilekidea (AENA Aireportuak, 2013).

* *Aeronavegabilidad Y Certificación De Aeronaves/ Aireontzien nabigagarritasuna eta ziurtapena.  Paraninfo argitaletxea.  1. edizioa. 2008.*''*
* *El Planeta Eris Y El Calentamiento Global/ Eris planeta eta berotze globala''. Infaron edizioa. .

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2019an  Aeronautikaren Merezimendu Gurutzea, bereizgarri zuriarekin. Defentsa Ministerioa.
* 2022an Emakume eta Aeronautika sariak 2022, edizio horretan GISA eta Boeing-ek babestutakoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Young Lions

***The Young Lions*** 1958ko Edward Dmytryk estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerran ohorezko bi militarren bizipen kontrajarriek, bata estatubatuarra eta bestea alemaniarra (nazia), bakoitza bere aldetik, filmaren ardatza osatzen dute. Bi horiei hirugarren gizon bat gehitzen zaie, bere fedeak jazarritako soldadu estatubatuar judu bat. Ofizial estatubatuarrak eta juduak euren destinoak zeharkatuko dituzte ofizial alemaniarrak zuzentzen duen kontzentrazio-esparruan.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tatiana Delgado Yunquera

**Tatiana Delgado Yunquera** (Madril, Madril Erkidegoa, 1978) telekomunikazio-ingeniaria, ilustratzailea eta bideo-joko garatzailea da. 

2025eko abenduaren 16an, Espainiako Gobernuak Merezimenduaren Urrezko Domina eman zion kulturaren munduko 35 pertsona ospetsurekin batera. 

## Bizitza 
Txikitatik, bideo-jokoak familiako aisialdiaren parte ziren. Unibertsitatean espezialitatea aukeratu behar izan zuenean, marrazten zekienez, programatzen ikasita bere jolasak egin zitzakeela pentsatu zuen. Ikasketek pentsatzeko eta arazoei aurre egiteko modua egituratzen lagundu zioten, baita ordenagailuekin lotutako ezagutza teknikoak izaten ere. Hogei urtetik gorako esperientzia du sektore horretako hainbat enpresatan, hala nola Tequila Works, Gameloft edo King. Hainbat bideojoko garatzen hartu du parte, baita Red *Matter* bideojokoa kaleratu zuen Vertikal Robot enpresa, edo Out of the Blue estudioa sortzen ere. Azken horrek 2020an, *Call of the Sea* bideo-jokoa kaleratu zuen. 2021ean, Delgado Espainiako bideo-jokoen eta STEM talentudun munduko pertsona erreferenteetako bat zen. Tatianak zera esan zuen gaiari buruz:*"Zaila da bideojoko baten atzean dagoen lan guztia ulertaraztea. Orain dela gutxira arte, gurasoek uste zuten marrazkiak besterik ez nituela egiten".*                  

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2017an Diseinatzaile onenaren saria.
* 2020an BAFTA baterako izendatua.'''
* 2025ean, Espainiako Gobernuak Merezimenduaren Urrezko Domina eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bachelor of Arts

thumb|Bachelor of Arts titulua.
**Bachelor of Arts** ()  herrialde anglosaxoietan eta Goi Mailako Hezkuntzaren Europako Esparruko zenbait herrialdetan ematen duten graduko titulua da. Hiru urtez Hegoafrikan, Alemanian, Australian, Austrian, Hong Kongen, Indian, Ingalaterran, Zeelanda Berrian, Singapurren eta lau urtez Eskozian, Estatu Batuetan, Guatemalan eta Herbehereetan ikasi ondoren lortu da. Galesko hezkuntza-erakundeetan lortzen den gradua ere bada. Kanadan eta Estatu Batuetan letretako batxilergoa eta zientzietako batxilerra dira graduko titulurik tradizionalenak.

Letretako batxilergoa giza eta arte ederretako karreretan edo, jatorriz, «letretako» goi-mailako irakaskuntzako erakundeetan hedatuago dagoen titulazioa da. Bitartean, zientzietako batxilergoa karrera teknikoetan edo natur zientzietan edo matematikan espezializatutako unibertsitateetan ematen da. Praktikan, titulazio baliokideak dira.

## Kanpo estekak
Bachelor of Science

thumb|Bachelor of Science titulua.
**Bachelor of Science** (; **BS**, **BSc**, **SB**, edo **ScB**; latinezko '** edo **' esapidetik ekarria))  herrialde anglosaxoietan ematen duten graduko titulua da. Hiru eta bost urte artean ikasi ondoren lortzen dute. Kanadan eta Estatu Batuetan letretako batxilergoa eta zientzietako batxilerra dira graduko titulurik tradizionalenak.

Letretako batxilergoa giza eta arte ederretako karreretan edo, jatorriz, «letretako» goi-mailako irakaskuntzako erakundeetan hedatuago dagoen titulazioa da. Bitartean, zientzietako batxilergoa karrera teknikoetan edo natur zientzietan edo matematikan espezializatutako unibertsitateetan ematen da. Praktikan, titulazio baliokideak dira.

Zientzietako lizentziatura edo arteetako lizentziatura ematea desberdina da unibertsitateen artean. Adibidez, Ekonomiako ikasle bat Arteetako lizentziatu gisa graduatu daiteke unibertsitate batean, baina Zientzietako lizentziatu gisa beste batean, eta, noizbehinka, bi aukerak eskaintzen dira. Unibertsitate batzuek Oxfordeko eta Cambridgeko tradizioari jarraitzen diote, matematika eta zientzietako graduatuak ere arteetako lizentziadun bihurtzen direla, beste erakunde batzuek zientzietako lizentziatura bakarrik eskaintzen duten bitartean, baita arlo ez-zientifikoetan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angloesfera

**Angloesfera** (,  ahoskatua), **mundu anglosaxoi**a, **herrialde anglosaxoi**ak edo **anglofono**ak Ipar Amerikako eta Australasiako kolonia britainiar ohietan jatorria duten eta biztanleriari, legezko erabilerei, sistema ekonomikoari eta interes geopolitikoei dagokienez Erresuma Batuarekin eta Irlandarekin ezaugarri komunak dituzten ingelesezko hizkuntzako herrialdeen multzoari dagokio. Termino horrek ez ditu barne hartzen ingelesez hitz egiten duten beste herrialde batzuk, hala nola Commonwealtha edo Nazioen Mankomunitateko kide diren edo izan ziren gainerako herrialdeak.

## Parte-hartzaileak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lewis Swift

**Lewis A. Swift** (Clarkson, New York, 1820ko otsailaren 29a – Marathon, New York, 1913ko urtarrilaren 5a) astronomo estatubatuarra izan zen, hainbat kometa aurkitu zituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-François Portaels

**Jean-François Portaels** edo **Jan Portaels** (Vilvoorde, Herbehereetako Erresuma Batua; 1818ko apirilaren 3a – Schaerbeek, Belgika; 1895eko otsailaren 8a) generoa, historia biblikoak, paisaiak, erretratuak eta gai orientalistak jorratzen zituen margolari belgikarra izan zen. Ganteko Arte Ederren Akademiako eta Bruselako Académie Royale des Beaux-Arts akademiako irakasle eta zuzendari ere izan zen. Eskola orientalista belgikarraren fundatzailetzat jotzen da. Bere garaian, "emakumeen eguneroko dotoreziaren eta graziaren" pintore nagusia izan zen. Bere artearen, irakaskuntzaren eta Bruselako Académie Royaleko lidergoaren bidez eragin handia izan zuen artista beltzen hurrengo belaunaldian, bere ikasle izandako Théo van Rysselberghe barne.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karl Topia

**Karl Topia** (Durrës, Albaniako Printzerria; 1331 – Elbasan, Albaniako Printzerria; 1386) printze feudal albaniar bat izan zen, gerragizona ere, Albania gobernatu zuena XIV. mendearen erdialdetik Albaniaren lehen konkista otomanoraino. Topiak, oro har, harreman onak izan zituen Erromako Kuriarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Díez Napal

**Marta Díez Napal** (Antsoain, Nafarroa Garaia, 1975ko azaroaren 15a) politikaria da. 

2023ko ekainaren 17an Antsoaingo alkate bilakatu zen  2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

## Biografia 
Marta, Gloria eta Antonioren alaba da, Erriberan jaioak, Caparroson. Bi semeren ama da, bere bizi-proiektu nagusia eta garrantzitsuena. Euskalduna da, bere ahizpa bezala. Martaren familiak D ereduan matrikulatzeko apustua egin zuen, eta, beraz, oso eskertuta dago egin zioten opariagatik. Saltzaile eta Sortzen-eko koordinatzaile gisa lan egin du.  Antsoaingo kultur koordinakundeko kide izan zen eta 2015/2019 legealdian Antsoaingo Udaleko kultura zinegotzia ere izan zen.

2023ko ekainaren 17tik alkatea da Marta, Antsoaingo bigarren emakume alkatea, orain 32 urte Rosalia Etxeberria izan baitzen lehena. Euskal Herria Bildu bere taldearen, Contigo Navarra/Zurekin Antsoainen eta Geroa Bairen babesa jaso zuen alkate izendapenerako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erika Letamendi Hurtado

**Erika Letamendi Hurtado** (Gasteiz, Araba, 1985eko abenduaren 17a) erizain laguntzailea eta politikaria da. 

2023ko ekainaren 17an Donemiliagako alkate bilakatu zen, bigarren aldiz, 2023ko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizioaren hautagaitza gailentzearen ondorioz.

## Biografia 
Erika Letamendi Hurtado, hiru haurren ama. Erizain laguntzaile teknikari gisa egiten du lan San Prudentzioko egoitzan, Gasteizen. Jatorriz gasteiztarra izan arren, Arabako Lautadako Axpuru herrian ditu arbasoak, eta Narbaizako herrian kokatu zaigu bere famiarekin, herriko bizitzaz gozatuz. Donemiliagako alkate bilaketu zen 2019. urtean.

2022ko azaroaren 2023ko udal hauteskundeetako zerrendaburu izango ziren pertsonak hautatzeko prozesua amaitu zen eta Erika Letamendiren haugaitza berritsu zuten.

2023ko ekaikaren 17an, Donemiliagako alkate bilakatu zen, bigarren aldiz Euskal Herria Bilduk lau eserleku lortu ondoren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joana Durazzokoa

**Joana Durazzokoa** (Conches-en-Ouche, Frantziako Erresuma; 1344 – Napoli, Napoliko Erresuma; 1387ko uztailaren 20a) Karlos Durazzokoaren eta Maria Kalabriakoaren, bere emaztearen, bizirik iraun zuen alabarik zaharrena izan zen. Lau urteko neskatoa besterik ez zela, aita hil zitzaion, 1348an; hala, Durazzoko dukesa bilakatu zen. Joana Anjou-Siziliako Etxeko kidea zen.

1368rarte Durazzoko dukesa izan zen. Bi aldiz ezkondu zen; lehenbizi Luis Nafarroakoarekin eta, gero, Roberto IV.a Artoisekoarekin, garaiko Euko kondearekin.

## Errefefentziak 
## Kanpo estekak
Victoria Fonseca González

**Victoria Fonseca González** (Espainia, XX. mendea) Espainiako fisikaria da, Madrilgo Complutense Unibertsitateko katedraduna Fisika Atomikoan, Molekularrean eta Nuklearrean. 

## Biografia 
Fisika Zientzietako lizentziatura eta Fisikako doktoretza egin zituen Madrilgo Complutense Unibertsitatean. Victoria Fonsecak doktoratu ondoko ikerketa-lanak egin zituen Municheko Fisika eta Astrofisikako Max Planck Institutuan, Eckart Lorentz-en zuzendaritzapean.

## Lan ibilbidea 
Energia Handien Fisikan lan egin du Cornellgo Unibertsitateko (AEB) CESR talka elektroi-positroiaren biltegiratze-eraztunean, quarks b egoera lotuen egoerak aurkitzen lan eginez. Ondoren, 1984an Madrilgo Complutense Unibertsitatera itzuli zen irakasle titular gisa, eta 1987an Espainian Goi Mailako Energien Astrofisikan lehen ikerketa-taldea sortu zuen, lurreko detektagailuekin energia handiko gamma erradiazio kosmikoa neurtzeko. 

*High Energy Gamma Ray Astronomy* (HEGRA) proiektuan parte hartu zuen, lehen talde espainiarra izan zen, eta, gero, MAGIC lankidetzan parte hartzen jarraitu zuen. Taldearen instrumentazioa La Palma, Tenerife, Roque de los Muchachos behatokian dago. 1987tik Espainiako Fisikako Errege Elkarteko kidea da. Fisika Teorikoaren eta Energia Handien talde espezializatuko lehendakaria da. 

Bederatzi urtez Fisika Puruaren eta Aplikatuaren Nazioarteko Batasuneko (IUPAP) Astrofisikako Cl9 batzordeko kide izan da. Hiru urtez IUPAPeko izpi kosmikoen C4 batzordeko kidea izan da. MAGIC nazioarteko lankidetzaren "Collaboration Board"eko lehendakaria izan da, zeinek 17 m-ko diametroko Cherenkov argi atmosferikoaren bi teleskopio ditu operazioan. Cherenkov Telescope Array (CTA) nazioarteko partzuergoko kidea ere bada.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Haikouichthys

***Haikouichthys*** (grezieraz: *Haikouko arraina*; Ιχθυο, arraina) duela 535 eta 520 milioi urte inguru, Kanbriarreko eztandan, bizi izan zen kraniatu-genero desagertua da. Garezur definitu bat eta beste ezaugarri batzuk zituen, zeinei esker benetako garezurdun ornodun gisa sailkatu ahal izan da; lehen, arrain gisa ere ezagun egin zen, baina ez ditu ezaugarri guztiak arrainen taldean sartzeko.

Behe Kanbriarrean bizi izan zen eta Maotianshaneko eskistoetan aurkitu zuten Qiongzhusi Formazioan, *Eoredlichia* eremuan, Haikoutik gertu, Ercaicunen, Kunmingen (Yunnan, Txina).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richard Clayderman

thumb|250px|Richard Clayderman Marc Minier musikagilearekin.
**Philippe Robert Louis Pagès**, **Richard Clayderman** gisa artistikoki ezaguna, (Paris, 1953ko abenduaren 28a), piano-jotzaile frantziar ezaguna da. Musika arinean eta melodikoan espezializatuta, Richard Clayderman munduko salmenta errekorrik handiena lortu duen artista frantziarra da. Izan ere, 100 milioi disko saldu dira 57 herrialde ezberdinetan, urrezko 290 disko eta platinozko 90 irabazi ditu. Bere pieza ezagunetariko bat Paul de Sennevillek idatzitako *Ballade pour Adeline* (1977) da.

## Biografia 
Piano-ikasketak oso gaztetan hasi zituen, Phillippe Pages musika-irakaslea zen aitari esker. 12 urterekin Parisko Musika Kontserbatorioan sartu zen eta lau urte geroago Merezimenduaren Lehen Lekua lortu zuen. Musikari profesional gisa egindako lehen urratsak grabazio-saioetan eman zituen, bere trebakuntza- eta hobekuntza-ikasketak ordaintzen jarraitu ahal izateko. Horren eta bere talentu bereziaren arabera, Michel Sardou, Thierry LeLuron eta Johnny Hallidayren grabazioetan jo zuen.

1976an, beste hogeita hamar piano-jotzailerekin batera, Olivier Toussaint disko-ekoizle frantziarrak eta haren bazkide Paul de Senneville konpositoreak Disques Delphine diskoetxe frantziarrarentzat proba bat egiteko deialdia egin zuten, balada batzuk grabatzeko. Clayderman aukeratu zuten eta grabazio-estudioetan sartuko zen bere izena zuen lehen albuma egiteko. Album honetan pianoa eta teklatu elektronikoak egin zituen. Mundu osoan ezaguna den "Ballade pour Adeline", Paul de Sennevillek garai hartan jaio berria zen bere alabaren omenez konposatua, album honetako piezetako bat izan zen, mundu mailako arrakasta izan zena. Single honek 22 milioi kopia inguru saldu zituen 30 herrialde baino gehiagotan.

Gaur egun 1.500 musika pieza baino gehiago grabatu ditu, horien artean Marcelo Boassoren «Vals Del Recuerdo», The Beatlesen «Yesterday», «The Sound of Silence» eta «Strangers in the night». Bi disko grabatu ditu James Last musikari alemaniarraren orkestrak lagunduta. Ray Conniffen estilorik onenean, beste artista batzuen musika-piezen interpretazioan oinarritutako lanak mundu mailako ospea eman dio.

## Jatorrizko diskografia 
Hona hemen jatorrizko guztiak. Hauekin batera bigarren bertsioak eta bildumak egin ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Paul de Senneville

## Kanpo estekak 
* :http://www.clayderman.co.uk Richard Claydermanen webgune ofiziala.
* https://www.youtube.com/watch?v=TpRjpM_VB7I «Ballade pour Adeline» Youtuben.
* https://web.archive.org/web/20051201093854/http://www.clayderman.co.uk/my_collection.htm Claydermanen album guztiak.
* :https://www.discogs.com/es/artist/168684-Richard-Clayderman Richard Clayderman Discogs webgunena.
La Fontaine (argipena)

**La Fontaine** izenak hainbat adiera du:

* **Jean de La Fontaine**, 17. mendeko idazle frantziarra. Haren lanik ezagunenak direlarik:
** Ipuinak (hona 1928ko edizioa Gerda Wegenerrek ilustratu bat)
** Fabula edo alegiak.
* **La Fontaine (Indiana)**, AEBetako herria.
* **La Fontaine-Saint-Martin**, Loirerriko herria, Frantzian.

Ikus, habaler:

* Lafontaine (argipena)
* Fontaine (argipena)
Bjerkandera adusta

***Bjerkandera adusta*** *Meruliaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da jangarria, larrukara da.

Sinonimoak: *Boletus suberosus var. ß conchiformis*, *Boletus pelloporus*, *Boletus nigricans*, *Boletus concentricus*, *Polyporus adustus*, *Polyporus tristis*, *Polyporus murinus*, *Polyporus subcinereus*, *Polyporus secernibilis*, *Polyporus halesiae*, *Polyporus digitalis*, *Polyporus scanicus*, *Polyporus dissitus*, *Polyporus fumosogriseus*, *Bjerkandera scanica*, *Daedalea oudemansii var. fennica*, *Myriadoporus adustus*, *Polyporus amorphus var. halesiae*, *Polyporus curreyanus*, *Leptoporus adustus*, *Polystictus tristis*, *Polystictus adustus*, *Polyporus macrosporus*, *Polyporus ochraceocinereus*, *Polyporus burtii*, *Microporus tristis*, *Leptoporus nigrellus*, *Polyporus nigrellus*, *Daedalea fennica*, *Coriolus alabamensis*, *Poria luteogrisea*, *Polystictus murinus*, *Polystictus alabamensis*, *Polyporus amesii*, *Polystictus ochraceostuppeus*, *Polystictus puberulus*, *Polyporus cinerascens*, *Polyporus excavatus*, *Polyporus atropileus*, *Gloeoporus adustus f. excavatus*, *Gloeoporus adustus f. atropileus*, *Gloeoporus adustus*, *Poria curreyana*, *Tyromyces adustus*, *Grifola adusta*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Eskuarki inbrikatua, proiektatua, efuso-erreflexua edo erresupinatua. Goiko zatia tomentuduna, eremu zirkularrekin, hasieran zurixka, gero gutxi-asko grisaxka edo zertxobait lehoi kolorekoa. Ertza hasieran zuria, zahartzean beltzaxka.

**Tutuak:** Oso motzak, lerro ilun batek bilbe zurixkatik bereiziak.

**Poroak:** Txikiak, 4 eta 6 bitartean milimetroko, grisaxkak, biribilduak edo zertxobait angelutsuak.

**Etimologia:** *Bjerkandera* terminoa, Bjerkander-tik dator, Clas Bjerkander (1735-1795) botaniko eta mikologoari eskainia.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Bjerkandera fumosa* delakoarekin nahas daiteke, antzekoa, baina goiko aldea, normalean eremu zirkularrik gabea, poro handiagoak ditu (2 - 4 mm bakoitzeko), bilbea eta tutuak arre argi kolorekoak. Urria.

## Sasoia eta lekua 
Urte osoan hostozabalen gainean. Ugaria.

### Banaketa eremua 
Mundu osoan barreiatzen da, kontinente guztietan zehar, eta habitat ugaritan garatzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Bjerkandera adusta 1.jpg
Fitxategi:Bjerkandera adusta 2.jpg
Fitxategi:Bjerkandera adusta 3.jpg
Fitxategi:Bjerkandera adusta lau.jpg
Fitxategi:Bjerkandera adusta bost.jpg
Fitxategi:Bjerkandera adusta sei.jpg
Fitxategi:Bjerkandera adusta zazpi.jpg
Fitxategi:Bjerkandera adusta zortzi.jpg
Fitxategi:Bjerkandera adusta bederatzi.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Climacocystis borealis

***Climacocystis borealis*** *Fomitopsidaceae* familiako onddo espezie bat da. Ezin da erabili sukaldean larrukara delako.

Sinonimoak: *Boletus borealis*, *Postia borealis*, *Bjerkandera borealis*, *Daedalea borealis*, *Polystictus borealis*, *Spongipellis borealis*, *Bjerkandera irpicoides*, *Spongipellis ambiens*, *Inonotus irpicoides*, *Polyporus irpicoides*, *Polyporus ambiens*, *Polyporus piceus*, *Grifola pacifica*, *Polyporus pacificus*, *Leptoporus borealis*, *Heteroporus borealis*, *Tyromyces borealis*, *Abortiporus borealis*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Kontsola formako fruktifikazioa, substratuari  ongi finkatua, 5 eta 20 cm bitarteko zabalerakoa, 1,5 eta 3 cm bitarteko lodierakoa eta 3 eta 12 cm bitarteko proiekzioarekin. Azalera desorekatua, fibriloso-ezkatatsua, bilo itxi eta tentearekin, substratuaren inguruan nabarmenagoa. Hasieran zurixka, gero hori-lasto kolorekoa, ertza izurtua, eta, askotan , alea heldua denean, kapelaren gainazala baino horiagoa.

**Tutuak:** 2 eta 6 mm bitarteko luzerakoak.

**Poroak:** Hasieran beheko aldea geruza zuri batez estalia, ondoren horiz koloreztatzen dira, biribil irregularretatik angelutsuetara, labirintiko samarrak zahartzean, 1-3 mm bakoitzeko.

**Haragia:** Elastikoa, haritsua, larrukara, zukutsua, egitura bikoitzekoa: goikoa ez da lodia, zuria eta arroa; behekoa zurbila, larrukara samarra. Usain atseginekoa eta zapore garratz eta mikatzekoa.

**Etimologia:** *Borealis* epitetoa grekotik dator, iparraldetik, borealetik esan nahi duen "boreios" hitzetik. Hasten den eremuagatik.

## Jangarritasuna 
Ez du sukaldaritzarako balio.

### Nahasketa arriskua 
*Postia stiptica* delakoarekin nahas daiteke, honek haragi oso mingotsa du. *Tyromyces chioneus* espeziearekin ere bai, honek haragi urtsua eta hauskorra du.

## Sasoia eta lekua 
Uda hasieratik udazken bukaera arte, hildako egurretan, *Picea*, *Pinus* eta *Abies*, hostozabalen egurretan gutxitan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Guyana Frantsesa, Brasil, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua, Kazakhstan, Uzbekistan, Hego Korea, Japonia, Txina, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morné Steyn

**Morné Steyn** (Lurmutur Hiria, 1984ko uztailak 11) hegoafrikar errugbilaria da, zabaltzaile postuan aritzen dena. Bullsen (2005-2013 eta 2020tik aitzina) eta Stade Français Parisen (2013-2020) jokatu du. 2009ko ekainaren 20an egin zuen debuta Hegoafrikako selekzioarekin, Durbanen, British and Irish Lionsen aurka.

## Palmaresa 
### Blue Bulls 
* Currie Cup
** irabazlea: 2003, 2004, 2006, 2009
** finalista: 2005, 2008
### Bulls 
* Super 14
** irabazlea:  2007, 2009, 2010
### Stade Français Paris 
* Frantziako errugbi txapelketa
** irabazlea: 2015
* European Challenge Cup
** irabazlea: 2017
### Hegoafrikako selekzioa 
* Hiru Nazioen Txapelketa
** irabazlea: 2009

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edgar Tekere

**Edgar Zivanai Tekere** (Nyang’ombe, Hego Rhodesia; 1937ko apirilaren 1a – Mutare, Zimbabwe; 2011ko ekainaren 7a), "**2 Boy**" ezizenarekin ezaguna, Zimbabweko politikari bat izan zen. Zimbabweko Batasun Nazional Afrikarreko (ZANU) bigarren eta azken idazkari nagusia izan zen, Lancaster Houseko eztabaiden testuinguruan alderdia antolatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
August Kopff

**August Kopff** (Heidelberg, Alemaniar Inperioa; 1882ko otsailaren 5a – Heidelberg, Mendebaldeko Alemania; 1960ko apirilaren 25a) astronomo alemaniarra izan zen, zenbait kometa eta asteroide aurkitu zituena.

Kopffek Heidelbergen ikasi eta lan egin zuen, 1906an doktoretza lortuz. Gero, Berlingo Humboldt Unibertsitatean sartu zen, non Kalkulu Astronomikoaren Institutuko zuzendari bihurtu zen.

Hainbat kometa aurkitu zituen; besteak beste, 22P/Kopff kometa periodikoa eta C/1906 E1 kometa ez-periodikoa. Asteroide batzuk aurkitu zituen ere; besteak beste, 617 Patrokio eta  624 Hektor asteroide troiatarrak.

*Kopff* ilargi-kraterrak bere izena darama, 1631 Kopff asteroideak bezala. 805 Hormuthia izeneko planeta txikiak ere bere emazteren, Hormuthen, izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lehengo lepotikan burua

***Lehengo lepotikan burua*** Olaia Inziarte musikari nafarraren lehenengo bakarkako diskoa izan da. 2022an, Erviti Studion grabatua eta ekoitzia. Musika eta hitzak Olaia berarenak dira.  

## Partaideak 
* Olaia Inziarte, ahotsa
* Eric Deza, gitarra
* Joseba San Sebastian, baxua
* Ander Unzaga, teklatua
* Josu Erviti, bateria

## Kantuen zerrenda 
# LLB
# Behe klasekoa
# Gereziak
# Zerua gorriz
# Zure mina
# M.J.
# Martzianoak
# Xagua eta katua Vol.II
# Berak badaki
# Lagun

## Erreferentziak
Henri Harpignies

**Henri-Joseph Harpignies** (Valenciennes, 1819ko ekainaren 28a - Saint-Privé, 1916ko abuztuaren 28a) frantziar Barbizongo eskolako paisaien margolaria izan zen.

27 urterekin Jean Acharden tailerrean sartu zen pintura ikasteko eta bi urteren ondoren Italiara joan zen ikaskuntza zabaltzera. Hurrengo urteetan Camille Coroten lagun egin zen eta Barbizongo eskolan parte hartu zuen. Borboierria eskualdean margotu zituen bere obra gehienak, baina Parisko operarako dekorazio-lanak ere egin zituen.

## Iruditegia 

A View of Moulins MET DT3284.jpg|*Vue de Moulins* (1850-1860), aquarelle, New York, Metropolitan Museum of Art.
Brooklyn Museum - A Meadow in the Bourbonnais Morning (Une Prairie du Bourbonnais par un effet de matin) - Henri-Joseph Harpignies.jpg|*Une prairie du Bourbonnais, par un effet de matin* (1876), New York, Brooklyn Museum.
Harpignies Denain.jpg|*Paysage* (1880), Paris, musée d'Orsay.
Henri-Joseph Harpignies - The Railroad Bridge at Briare - Google Art Project.jpg|*Pont ferroviaire sur la Briare* (1888), Oklahoma, Tulsa, Philbrook Museum of Art.
Paysage par Henri Harpignies.jpg|*Paysage* (1891), huile sur toile, palais des Beaux-Arts de Lille.
Henri-Joseph Harpignies - Paysage en Auvergne.jpg|*Paysage en Auvergne* (1898), Washington, National Gallery of Art.
Harpignies--Haggin--The-Mill-Stream.jpg|*Le Moulin* (1900), Stockton
Landscape LACMA M.85.183.2.jpg|*Paysage* (1900), lavis, musée d'Art du comté de Los Angeles.
Henri Harpignies - Los robles, 1905.jpg|*Les Chênes* (1905), Cuba, Musée national des Beaux-Arts.

## Kanpo estekak
Sabena

**Sabena** (IATA: SN, OACI: SAB), Société *Anonyme Belge d’Exploitation de la Navigation Aérienne* Belgikako airelinea nazionala izan zen 1923an sortu zenetik 2001. urtean porrot ekonomikoa izan zuen arte. Hurrengo urtean, SN Brussels Airlines konpainiak erosi zituen Sabenaren aktiboak eta Brussels Airlines izena hartu zuen. Airelineak Brusela-Zaventem aireportuan zuen egoitza.

## Historia 
Sabena 1923ko maiatzaren 23an hasi zen lanean, eta Belgikako airelinea nazionala bihurtu zen. Belgikako gobernuak sortu zuen, 1919an sortutako SNETA (''Syndicat national pour l'étude des transports aériens'') aurreko enpresa itxi eta gero. Sabenaren lehen hegaldi komertziala Bruselaren eta Londresen (Erresuma Batua) artean egin zen 1923ko uztailaren 1ean, Ostenden geldialdia eginez. Hurrengo urtean Rotterdamera (Herbehereak), Basileara (Suitza, Estrasburgotik) eta Amsterdamera bidaiak egiten zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saurornithoides mongoliensis

***Saurornithoides mongoliensis*** *Saurornithoides* dinosauro teropodo troodontidoen generoko espezie ezagun bakarra da. Kretazeoaren amaieran bizi ziren, orain dela 75 milioi urte inguru, Campaniar garaian, gaur egungo Asian. Harrapakariak ziren eta oso azkar korrika egiteko gai ziren euren atzeko hanken gainean. Ikusmen eta entzumen oso ona zutela uste da. 

Generoaren izenak *hegazti narrasti* esan nahi du, eta *mongoliensis* atalak 1923ko uztailaren 9an Djadochta Formazioan aurkitu zelako eman zitzaion, Mongolian. 

## Kanpo estekak
Paraguaiko Gerra Zibila

**Paraguaiko Gerra Zibila** izenarekin honako bi gertakari ezagutzen dira:

* 1922-1923ko Paraguaiko Gerra Zibila
* 1947ko Paraguaiko Gerra Zibila
V&A Dundee

**V&A Dundee** Eskoziako Dundee hiriko diseinu museoa da. Victoria and Albert Museum Dundee du izen ofizial osoa, era Londrestik kanpo dagoen Victoria and Albert Museum delakoaren lehen adarra da.

## Arkitektura 
Kengo Kuma arkitektoak diseinatutako eraikin bat da, 2018an eraikia. Zurez estalitako paretak nabarmentzen dira barrualdean, eta kanpotik itxura bertsuko plakak, baina kasu  

honetan prezeski prozesatutako porlan grisezkoak dira plakok (2.500 ale guztira). 
erdian|thumb|320x320px|Porlanezko plakek ematen diote labar forma kanpoaldeari.
Dundeeko kaian kokatua, formak itsasontzi bat ekar dezake gogora, baina Kumak esana da Eskoziako ekialdeko itsaslabarrek inspiratutako labar artifiziala bat egin nahi izan zuela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Philippe Vassal

**Jean-Philippe Vassal** (Casablanca, 1954ko otsailaren 22a) frantziar arkitekto eta irakaslea da.

1980an Bordeleko arkitektura eta paisaiako goi-mailako eskola nazionalean graduatu ondoren, bost urte eman zituen Nigerren arkitekto eta hiri-planifikatzaile lanetan. 1987tik Lacaton & Vassal Arkitektura estudioa zuzentzen du Anne Lacatonekin, lehenik Bordelen eta 2000. urtetik Parisen. Estudioaren lana kostu txikiko eraikuntzan oinarritzen da.

Vassal irakasle bisitaria izan da Versaillesko Arkitektura Eskolan, Lausanako Eskola Politekniko Federalean, Berlingo Unibertsitate Teknikoan eta Berlingo Arteen Unibertsitatean.

2019an Europar Batasunak emandako Mies Van der Rohe arkitektura-sariaren irabazlea izan zen, eta 2021ean Pritzker Saria irabazi zuen Anne Lacaton lankidearekin batera.

## Lanak (Lacaton & Vassal) 
* Maison de la Culture  du Japon ,1990, Quai Branly, Parísen
* Floriacen Maison Latapie, 1993an
* Musee Archeologique la Saintes, 1995 
* Bordelen Lieu AUROC, 1996a
* Arkitekturzentrumen Vienan kafea, Austria, 2001a
* Arkitekturako Eskola Nantesen 2009ko 
* Pierre Mendes-France Unibertsitatea, UFR Arteak eta Giza Zientzietan Grenoblen, 1995a eta 2001a
* 2006ko Bordelen Pôle Universitaire des Sciences de Gestion.

## Kanpo estekak
1922-1923ko Paraguaiko Gerra Zibila

**Paraguaiko gerra zibila** gatazka politiko eta militarra izan zen, Paraguain 1922ko maiatzetik 1923ko uztailaren 10era bitartean. Gatazka herrialdearen barruko buruzagi militar batzuen matxinadarekin hasi zen, Alderdi Liberalaren fakzio batek lagunduta, orduan gobernuan. Erreboltari horiei "saco mbyky" (zaku motzak guaraniz) deitu zitzaien, eta Eduardo Schaerer errepublikarraren aldekoak ziren. Bestalde, gobernu-alderdiko militanteei "saco puku" (zaku luzeak guaraniz) deitu zieten, eta leialak ziren Manuel Gondra eta José P. Guggiari. Gobernuaren aldekoak gailendu ziren. 1922ko irailaren 5ean bi hegazkinen arteko borroka izan zen, Hego Amerika osoko historiako lehenengoa. 

## Kanpo estekak
Simon Alapin

**Semyon Zinovievich Alapin**, (Simon Alapin), (, 1856–1923), xake-jokalaria, xake-irekiera analista eta xake-puzzle diseinatzailea izan zen. San Petersburgon jaioa (beste iturri batzuen arabera, Vilniusen), errusiarra zen eta bere garaiko Errusiako jokalari indartsuenetako bat. Bere izena daraman defentsaren eta irekieraren asmatzailea da. 1911n Municheko Nazioarteko Txapelketa irabazi zuen, eta horixe izan zen bere lorpen nagusia.

Attakinsky eta Defarov izeneko irudimenezko bi jokalariren arteko partida batzuk argitaratu zituen, beren fantasien fruitu hutsa. Partiden hasierako fasean bere ideien originaltasuna izan zuen ezaugarri.
Bere jokoaren ezaugarri nagusia ideien originaltasuna izan zen, eta horrek batzuetan kalte egin zion garaipenak lortzeko orduan. Irudimenezko bi xakelariek (Attakinsky eta Defendárov) jokatutako partidak zituzten artikuluak argitaratu zituen.

## Kanpo estekak
Siziliar defentsa, Alapin bariazioa

Xakean, **Siziliar defentsa**ren **Alapin bariazioa** Siziliar defentsari egin dakiokeen erantzunetako bat da, honako mugimenduekin:

# e4 c5
# c3

Simon Alapin errusiar xakelariaren izena darama. Urte luzez, ez zen hartu erantzun on gisa, 2...d5 eginez gero beltzek aurre hartzen zela uste baitzen. gaur egun Alapin bariazioa da Siziliar defentsaren aurrean har daitekeen erantzunik onenetako bat, eta hainbat xake-maisuk erabili dute, besteak beste Evgeni Svexnikov, Eduardas Rozentalis, Sergei Tiviakov, Duško Pavasovič, eta Dražen Sermekek. Viswanathan Anand, Garry Kasparov, Anatoli Karpov, Veselin Topalov eta Vladimir Kramnik munduko txapeldunek erabili dute eta Deep Bluek ere baliatu zuen Kasparoven aurkako 1996ko partidan.

Alapin mugimendua ere 3. txandan erabili daiteke, beltzek mugimendu ez-ohiko bat egiten badute, adibidez 2. Zf3 a6 edo 2. Zf3 Dc7. Izan ere, 3. c3 eginez gero ...a6 edo ...Dc7 ez dira mugimendu bereziki indartsuak.

## Kanpo estekak