Tona

Metrologian, **tona** edo **megagramoa** masa neurri-unitate bat da sistema metriko hamartarrean, eta gaur egun Nazioarteko Unitate Sisteman (SI) 1000 kg-ren baliokidea den masa-unitatea da. Tonaren ikurra **t** da, letra xehez, nahiz eta erabileran beste forma batzuk ere maiz ikusi (SIak onartzen ez dituenak), adibidez T edo Tm. SIaren parte ez den arren, Pisu eta Neurrien Nazioarteko Batzordeak onartzen du tonaren erabilera SIko unitate eta aurrizkiekin batera, beste unitate batzuekin gertatzen den bezala (adibidez, bar, litro edo egun).

Nazioarteko Unitate Sistemak ezarritako izena *tona* da, besterik gabe, nahiz eta herrialde anglosaxoietan unitate honi *tona metriko* deitu ohi zaion.

## Etimologia 
*Tona* hitza frantsesezko *tonel* («upel») hitzetik dator, eta hura, berriz, *tonne* («upel handia») hitzaren txikigarria da.

## Nazioarteko Unitate Sistema (SI)
Tona kilogramoaren hirugarren multiploa da, eta gramoaren seigarrena. Teknikoki **megagramo** ere deitzen zaio. Batzuetan tn laburduraz aipatzen da, baina hori ez da SIaren edo ISOren arauek onartutako forma.

**Baliokidetzak**: tona bat edo megagramo bat honako hauen berdina da:

### Tona metrikoari buruzko zehaztapena 
Tona (t) jatorriz metro kubiko bat ur gezaren masaren baliokidea zen unitatea zen, baina gaur egun kilogramoaren multiplo bat besterik ez da. Izena mila litro ur gezaren pisuaren baliokidea delako ematen zaio; horregatik, tona metrikoak beste tona mota batzuetara bihurtzeko, kasuan kasuko bihurgailua erabili behar da, erreferentzia gisa hartzen den tona motaren arabera.

## Unitate eratorriak 
 Unitate baliokideen zutabeak eskala laburreko izendapen-sistema eta zenbaki handiak erabiltzen ditu, gaur egun herrialde anglosaxoietan erabiltzen dena. Adibidez: 1 billioi = 1.000 milioi = 1.000.000.000 (euskaraz ez bezala, gurean bilioi bat = 1.000.000 milioi = 1.000.000.000.000 baita).

† Tona laburren eta tona luzeen baliokidetza-zutabeetako balioak bost zifra esanguratsuetara biribildu dira.

ǂ Arauzkoa ez den arren, kt ikurra batzuetan korapiloa (ingelesez *knot*) adierazteko erabiltzen da (ikur estandarra kn den arren), batez ere hegazkintzan eta itsas nabigazioan; ez da kilotonarekin nahastu behar.

## Beste erabilera batzuk 
Metalaren merkataritzan (adibidez: wolframa, manganesoa), batez ere AEBetan, tona metriko unitate batek (mtu) 10 kg esan nahi dezake. Tradizioz, %&nbsp;1eko metal edukia duen mineralaren tona metrikoari egiten dio erreferentzia. Meatzaritza-geologiako *Economic Geology: Principles and Practices* liburuak wolframaren kasu berezi bat azaltzen du:

Uranioaren kasuan, batzuetan MTU erabiltzen da «uranio tona metrikoa (1000 kg)» adierazteko.

Gigatona ikatzaren meatzaritza-industrian maiz erabiltzen den masa-unitatea da, ikatz-erreserba baten tamaina ebaluatzeko eta definitzeko.

## Neurri-unitate anglosaxoia 
Neurri-unitate anglosaxoian, *tona* hitzak jatorriz 252 galoiko edukiera zuen upel handi bati egiten zion erreferentzia, gutxi gorabehera 2016 libra ur zituena. Upel horri *tun* deitzen zaio oraindik britainiar ingelesez.

Avoirdupois sistema horretan, tona izeneko bi masa-unitate daude:

* Tona laburra: 907,18474 kg-ren baliokidea da. Ingelesez *short ton* deitzen zaio, nahiz eta Ameriketako Estatu Batuetako ohiko erabileran *tona (ton)* deitu eta *t* gisa ere laburtu. Baliokidetza hauek ditu:
** 14.000.000 grano
** 512 000 avoirdupois drakma
** 32 000 avoirdupois ontza
** 2 000 avoirdupois libra
** 80 arroa
** 20 kintal labur
** 4 laurden labur

* Tona luzea: asko erabiltzen zen Erresuma Batuan, baina zaharkituta geratu zen tona metrikoa onartu zenetik. Tona luzea 1016,0469088 kg-ren berdina zen, eta ingelesez *long ton* edo *weight ton* deitzen zaio. Bere baliokidetzak honako hauek dira:
** 15 680 000 grano
** 573 400 avoirdupois drakma
** 35 840 avoirdupois ontza
** 2 240 avoirdupois libra
** 160 stone
** 20 kintal luze
** 4 laurden luze

## Kanpo estekak