open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dzungaria

**Dzungaria** (; ; ; ) edo **Beijiang** () Txinako lurraldea eta ordoki zabala da, Tian Shan mendien eta Altai mendialdearen artean dagoena.

Mendebaldeko muturrean Dzungariako Atea (Chun-ka-erk-men) zabaltzen da, Erdialdeko Asiako mendi hesiak uzten duen sarrera bakarra, hain zuzen. Hango biztanleria mongoliarrek, turkiarrek eta txinatarrek osatzen dute, musulmanak batzuk eta budistak besteak.

## Historia 
XVII. mendean, dzungariar talde mongolek Dzungariako khanerria erreinu burujabea sortu zuten, baina txinatarrek suntsitu zuten 1759an.

## Ekonomia 
Ekonomia-jarduera nagusiak nekazaritza eta artzaintza dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jun'ichirō Tanizaki

'''Jun'ichirō Tanizaki'*, japonieraz 谷崎 潤一郎, *Tanizaki Jun'ichirō* (Tokio, Japonia, 1886ko uztailaren 24a - Yugawara, Japonia, 1965eko uztailaren 30a) Japoniako eleberrigilea izan zen.

## Biografia 
Literatura klasikoko irakasle izan zen Tokion urtebetez, baina irakaskuntzari utzi zion literatura-lanetan jarduteko bete-betean. Japoniako eleberrigile moderno nagusia da.

Haren eleberrien ezaugarri nagusiak japoniar tradizionalismoa eta erotismoa dira. Eleberri klasiko batzuk literatura zaharretik japoniera modernora itzuli zituen.

## Obra nagusiak 
* *Irezumi* (1910, "Tatuajea")
* *Otsuyagoroshi* (1915, "Otsuyaren erailketa")
* *Shunkinsho* (1933, "Shunkinen historia")
* *Kagi'' (1956, "Giltza")

## Erreferentziak
Jesus Gartzia Leoz

Jesus Gartzia Leoz (Erriberri, 1904ko urtarrilaren 10a - Madril, 1953ko otsailaren 23a) Nafarroako musikagilea izan zen.

Iruñean eta Madrilen egin zituen piano-, harmonia- eta konposizio-ikasketak. Obra nagusiak: *Cuarteto en Fa sostenido menor*, *Cuarteto en La menor*, *La duquesa del candil* (zarzuela), *Sinfonia en La bemol mayor, La zapatera y el embozado* (balleta), etab. Zinemarako lan asko egin ditu; ehunen bat film daude Jesús García Leozen musika dutenak: *Abel Sánchez*, *Esa pareja feliz*, *Bienvenido, Mister Marshall*, *El Abanderado*, *Eugenia de Montijo*, *Inquietudes de Shanti Andia *horien artean.

## Erreferentziak
Söseki Natsume

**Söseki Natsume** (Edo, 1867ko otsailaren 9a - Tokio, 1916ko abenduaren 9a) japoniar idazlea izan zen.

Ingeleseko irakaslea izan zen Tokioko unibertsitatean. 1900ean Japoniako gobernuaren laguntzaz Ingalaterrara joan zen ingeles literatura ikastera. 1907an irakaskuntza utzi eta aldizkari batean hasi zen lanean. *Haiku*ak, saiakerak, eta batez ere, eleberriak idatzi zituen, estilo umoretsu eta berritzaileaz. Arrakasta handia izan zuen bere garaian. Idazlan nagusiak: *Katu bat naiz* (1905), *Haurra* (1906), *Meatzaria* (1908), *Atea* (1910), *Gizonen bihotz gaixoa *(1914), *Argia eta ilunbea *(1916).

## Erreferentziak
Hipposideros coronatus

***Hipposideros coronatus*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros coronatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Federico Errázuriz Zañartu

**Federico Errázuriz Zañartu** (Santiago, Txile, 1825eko apirilaren 25a - 1877ko uztailaren 20a) politikaria izan zen, txiletarra, familiaz euskaldun jatorrikoa. Txileko lehendakari izan zen.

Liberala zen, eta 1851. urteko matxinadan hartu zuen parte *(Motín de Urriola)*. Haren ondorioz, Perura jo behar izan zuen ihesi. José Joaquín Pérezen garaian ministro izan zen, eta, 1871. urtean, liberalak eta kontserbadoreak elkartu ondoren, Txileko lehendakari hautatu zuten. Karguan egon zen garaian (1871-1876), lehendakariaren ahalmenak murriztu zituen, bide eman zien parlamentuan talde politiko txikiei eta hezkuntza laikoa antolatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roman Oiartzabal

**Roman Oihartzabal Iruretagoyena** (Ataun, 1883ko otsailaren 28a - Bergara, 1971) gipuzkoar abesbatza-zuzendaria izan zen.

*Bergarako Orfeoiaren* zuzendaria izan zen sortu zenetik (1923). Abesbatza eta orkestrarako, nahiz soilik abesbatzarako obrak zuzendu ditu abesbatza honekin: Verdi, Berlioz, Fauré, Mozart eta Brahmsen *Requiem*ak, Haendelen *Mesias*, Mendelssohnen *Elias*, Haydnen *Sorkuntza*, Mozarten *Koroatze-Meza*, Beethovenen *IX. Sinfonia*, Pergolessiren *Stabat Mater*, Usandizagaren *Mendi-Mendiyan*, Escuderoren *Illeta* eta Guridi, Sorozabal, Esnaola, nahiz Mokoroaren musika-lanak.

## Erreferentziak
Liepāja

**Liepāja (Liepaya)** (letonieraz:  ahoskatua; alemanez: *Libau*, polonieraz: *Lipawa*) Letoniako hiria eta portua da, Baltikoko itsasoaren eta Liepājako aintziraren artean. 82.000 biztanle inguru ditu. Industriagune garrantzitsua: janari-industria, nekazaritzarako makineria, ehungintza, altzairugintza, ontzigintza eta zapatagintza.

## Historia 
Lehen Mundu Gerran, alemaniarren esku geratu zen, hiria suntsitu ondoren (1914-1915). 1941-1944 urteetan, Alemaniaren mende geratu zen, berriro ere. Azkenik, Letoniak burujabetasuna eskatu zuen arte (1991), Sobietar Batasunaren mende egon zen.

## Klima 

### Barrutiak 
## Herri eta hiri senidetuak 
Liepājak honako hiri senidetuak ditu:

## Galeria 

File:Liepaja market.JPG|Pētertirgus
File:karosta1.jpg|San Nikolas katedral ortodoxoa
File:Church of St. Ana in Liepaja.jpg|Santa Anako eliza
File:Station Liepaja 2010.JPG|Liepāja tren geltokia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udaleko webgune ofiziala
Junio Valerio Borghese

**Junio Valerio Borghese** (Artena, Italia, 1906ko ekainaren 6a - Cadiz, Espainia, 1974ko abuztuaren 26a) militarra eta politikaria izan zen.

Bigarren Mundu Gerran esku hartu zuen Italiako Errege Itsas Armadako ofizial gisa, eta 12 urterako espetxeratu zuten gerra amaitzean. Amnistia jaso ondoren, talde faxista batean sartu zen. 1967an NATOrekin eta Ameriketako Estatu Batuekin zerikusia zuten militar eskuindarrekin batera estatu-kolpea prestatu zuen. Kolpeak huts egin zuen, eta bigarren saio bat egin zuen 1973an; haren ondorioz, Espainian erbesteratzera behartu zuten. Espainian, Junio Valerio *Príncipe Nero* deituak espainiar talde neofaxistekin harremanak egin zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pau Claris

**Pau Claris i Casademunt** (Bartzelona, 1585 &ndash; 1641eko otsailaren 27a) katalan elizgizon eta politikari abertzalea zan zen. 1638. urtean Kataluniako Generalitateko presidente hautatu zuten. 1640. urtean, Kataluniako independentziaren aldeko gerran, Kataluniaren burujabetasuna aldarrikatu zuen. Frantziako koroak begi onez ikusi zuen Kataluniako matxinada hura eta Luis XIII.a erregeak Bartzelonako konde izendatu zuen. Pau Claris gaixotu eta hil egin zen 1641eko otsailean, Kataluniako abertzaleek Espainiako armada Montjuïcen menderatu eta handik oso gutxira.

## Ikus, gainera 
* Kataluniako Generalitateko presidenteen zerrenda

## Erreferentziak
Max Delbruck

**Max Delbruck** Estatubatuar biologoa (Berlin, 1906ko irailaren 4a - Pasadena, 1981eko martxoaren 9a). Alemanian jaio zen, baina 1945ean estatubatuar herritartasuna lortu zuen. Gottingengo Unibertsitatean ikasi zuen, eta hogeita hamar urte zituela, Estatu Batuetara alde egin zuen. 1969an Medikuntzako Nobel Saria irabazi zuen, Alfred Hershey eta Salvador Luriarekin batera, bakteriofagoei buruz egindako lanengatik. Bere lanetan bakteriofagoen funtzio genetikoaz arduratu zen gehienbat, eta gainerako zientzialariei DNAren egitura eta garrantzia aurkitzeko bideak ireki zizkien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José María Heredia

**José María Heredia y Heredia** (Santiago, Kuba, 1803ko abenduaren 31 &ndash; Toluca, Mexiko, 1839ko maiatzaren 7a) kubatar idazlea izan zen.

## Biografia 
Zuzenbide-ikasketak egin zituen. Estatu Batuetara erbesteratu behar izan zuen Espainiako gobernuaren aurka konspiratzeagatik (1823). Handik bi urtera, Mexikon hartu zuen bizilekua.

Herediaren poesia erromantizismo aurreko eskolan sailkatu izan da. Haren poema liriko ezagunak dira: *Al Niágara* (1824) eta *En el Teocalli de Cholula*. Independentzia-gogoarekin batera, izadiari buruzko gogoeta dira haren gai nagusiak. Halaber, kazetari-, antzerkigile- eta itzultzaile-lanak egin zituen.

## Erreferentziak
Oreka mekaniko

[thumb|[Pendulu bat egoera egonkorrean (ezkerrean) eta egoera ezegonkorrean (eskuinean).]]

**Oreka mekanikoa** elkarren aurka ari diren bi gauza edo gehiagoren arteko indar-berdintasuna da; horrelako indarren eraginpean dagoen gauzaren egoera. Oreka mekanikoa da egoera egonkor bat, bi baldintza hauetako bat betetzen duena:

# sistema bat oreka mekanikoan dago sistemako partikula bakoitzaren gainean eragiten duten indarren eta momentuen batura zero denean.
# sistema bat oreka mekanikoan dago baldin eta espazioan duen posizioa energia potentzialaren gradientea zero den puntu bat bada.

Mekanikaren legeen ondorioa da orekan dagoen partikula batek ez duela azeleraziorik, ez linealik ezta biraketazkorik, jasaten, baina gerta daitekeela abiadura uniformean higitzea edo abiadura angeluar uniformean biratzea.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicholas Ridley

**Nicholas Ridley** (Hegoaldeko Tynedale, Northumberland, c. 1500 &ndash; Oxford, 1555eko urriaren 16a) martiri protestantea izan zen. Apaiz anglikanoa eta ingeles Erreformako lehen belaunaldiko buruzagi nabarmenetarikoa izan zen. 1524 inguruan apaiztu zen, eta 1534an Erreformaren ideietara hurbiltzen hasi zen. Thomas Cranmerren laguntzailea izan zen, Rochesterreko (1547) eta Londresko apezpikua (1550). Maria Tudor katolikoak erregetza beretu zuenean atxilotu zuten Hugh Latimer buruzagi protestantearekin batera. Bere ideiei ez zien uko egin, eta sutan hiltzera kondenatu zuten.
## Erreferentziak
Karl Zeiss

**Karl Zeiss** (Weimar, 1816ko irailaren 11 &ndash; Jena, 1888ko abenduaren 3a) alemaniar optiko eta mekanikoa izan zen. Stuttgarten egin zituen ikasketak. Jenan kokatu zen lanerako, eta bertan sortu zituen, 1846an, mundu guztian sona handia lortu duten optika-lantegiak. Haietan egiten ziren mikroskopioak eta bestelako optikako tresneria berriak, eta, haiei esker, optikaren teoriak aurrerapen handia izan zuen. Bertan laguntzaile izan zituen Ernst Abbe fisikaria eta Otto Schott kimikaria. Karl Zeiss hil ondoren, Abbek Zeiss fundazioa sortu zuen, eta haren esku utzi zuen Zeiss zigilua.

## Erreferentziak
Aries

**Aries** izan daiteke:

* **Aries**, konstelazioa.
* **Aries (astrologia)**, zeinukoa.
* **Aries Puntua**, ekliptikarena.
* ***Ovis aries***, ardiaren izen zientifikoa.
Fluoreszeina

**Fluoreszeina** (C20H12O5) ftaleinaren familiako koloratzailea da. Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer (1835-1917) kimikariak sintetizatu zuen 1871n.

Erresortzina azido ftalikoarekin 200&nbsp;°C-an berotuz lortzen da. Kolore hori-laranja duen hautsa da, uretan eta alkoholetan disolbagarria. Soluzio alkalinoetan ongi disolbatzen da, eta disoluzio horrek fluoreszentzia berde nabaria du. Hidrografoek askotan erabiltzen dute fluoreszeina-disoluzioen fluoreszentzia lurpeko ibaien nondik norakoak aztertzeko. Eosinak eta eritrosinak lortzeko lehengaitzat erabiltzen da, eta antiseptiko gisa erabiltzen den merkurokromoa ere fluoreszeinatik lortzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapitain alkaide

**Kapitain** **alkaide** edo** kapitaina** Nafarroa Behereko eta Zuberoako erregeordea zen. Donibane-Garazin bizi zen erregeak Nafarroa Behererako izendaturiko kapitaina edo gobernaria zen, eta erregeari zegozkion funtzio guztiak betetzen zituen. Maulen bizi zen Zuberoako kapitaina. Errege-aginduak betearazteaz eta zergak biltzeaz gainera, manupeko zituen *degan* eta *messager* zirelakoak eta Ordenuzko Gorteko eta Lixarreko Gorteko buru nagusia zen. *Kapitain* edo *kapitain-alkate* izenez deitzen zen alkatea Hego Euskal Herriko kontzeju eta udal askotan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Siluru

**Silurua** (*Silurus glanis*) siluridoen familiako arraina da, ur gezatan ibiltzen den Europako handiena, 3 m inguru luzea eta 200 kg har ditzakeena. Gorputz sendo luzarana du, eta buru handia. Azala soila eta lirdinga-guruin askokoa du, beltzarana bizkarraldean eta arrea edo oliba-kolorekoa sabelaldean. Animalia hauek oso indartsuak dira eta erraz bota dezakete pertsona bat uretara.

## Habitat 
Europako eta Asiako ibai eta aintziretan bizi da, Europan erdiko eta ekialdekoetan eta Asian mendebaldekoetan. Kirol arrantza dela eta arrantzale askok beste ibaietan bota dituzte siluruak, kasu batzuetan beste espezie bat dagoelako ez dute ibaia superpopulatzen baina beste kasu batzuetan super harrapari bilakatzen dira. Espainian 1974. urtean Mequinenza urtegian sartu zen eta Ebro ibai osoan zehar zabaldu dira. Siluruentzat egoera ona egon denez arazorik gabe tamaina ikaragarriak izatera heldu dira espezie nagusia bilakatuaz. 1880an Erresuma Batuan aske utzi zituzten, baina ez ziren zabaldu egoera klimatiko traketsaren erruz. Alpeetan eta Suedian siluru kopurua ikaragarri jaitsi da. Grezian ere bizi izan zirela jakin da baina gaur egun ez da aurkitzen espezimenik.

## Fisikoa 
Arrain hauek oso luzeak izan ohi dira eta gutxi gora-behera 2 metroko luzera daukate. Aho handia daukate eta jaten dituzten arrain gehienak irentsi egiten dituzte, barnean hortz oso txikiak baina asko dauzkate. Ahoarekin egin dezaketen indarra oso handia da eta erraz txikitu dezakete pertsona baten hanka. Begi txikiak dauzkate eta gainera ez dute ondo ikusten. Ahoaren inguruan bibote antzekoak dauzkate eta beraien inguruan mugitzen diren gauzak detektatu ditzakete, adibidez arrainak.
Emeak bere pisu kilo bakoitzeko 30000 arrautza jartzen ditu, arrak arrautzak zaintzen ditu eta beste arrainez defendatzen ditu. Arraina arrautzetatik ateratzeko 3 edo 10 egun igaro behar dira, egunak tenperatura erabakitzen du.

## Elikadura 
Zeinahi animalia jaten du, arrainak, uretako hegaztiak eta anfibioak batez ere. Ikusmen oso txarra daukatenez batzuetan ez dakite zer jaten ari diren, beraien aurrean zerbait dagoela bakarrik. Harrapatutako siluru batzuen tripen barruan latak aurkitu dira.

## Kalte ekologikoa 
Silurua beste habitat batera sartzean bertako arrainak jan ditu eta balantza biologikoaren oreka suntsitu egin du bertako ekosistema desagerraraziz.

## Banaketa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moshe Safdie

**Moshe Safdie** (Haifa, Palestina, 1938ko uztailaren 14a) kanadar arkitektoa da. Etxe aurrefabrikatuen eraikuntzan espezializatua da.

## Biografia 
McGill Unibertsitatean egin zituen ikasketak, Montrealen. Lanean hasi zen gero, Filadelfian, eta estudioak zabaldu zituen Montrealen, Jerusalemen eta Bostonen.

Puerto Rico, Israel, Kanada, Estatu Batuak, Senegal, Iran, Boli Kosta, Mexiko eta Australian egin ditu arkitektura-proiektuak. Gainera, eskolak eman ditu McGill, Yale eta Ben Gurion unibertsitateetan. 1978an, Harvard Unibertsitateko hiri-diseinuko irakasle hartu zuten. 1990eko hamarkadatik aurrera, arkitektura-praktikari heldu dio, irakaskuntza bigarren mailan utzita.

## Erreferentziak
Nikolas Martínez Ortiz de Zarate

[thumb|350px|Nikolas Martínez Ortiz de Zaratek egindako diru-billetea, 1937an, [Eusko Jaurlaritzarentzat.]]
**Nikolas Martínez Ortiz de Zarate** (Bilbo, Bizkaia, 1907ko otsailaren 3a - Madril, 1990eko abenduaren 23a) bizkaitar pintorea, kartel-egile eta grabatzailea izan zen.

## Biografia 
Bilboko eta Parisko Arte Ederretako Eskoletan egin zituen ikasketak. Kartel ugari egin eta saritu zioten 1930-1936 urteetan (Euskal Herriko itzuliak, Aberri Egunak, azokak...). Eusko Jaurlaritzak izan zituen diru-paperak (Euskal pezetak) diseinatu zituen Espainiako Gerra Zibilean. Gerra amaitutakoan Labe Garaietako horma-pintura eta Bilboko Carlton Hoteleko sarrerakoa egin zituen. 1960 ondoko urteetan kubismorantz lerratu zen. 1986. urtean omenaldi bat egin zion Euskal Artisten Elkarteak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pawnee

**Pawnee** Nebraskako estatuan, Platte ibaiaren arroan, bizi zen herri amerindiarra da. XVIII. mendean lau taldek osatzen zuten pawnee herria, skidi (iparraldean bizi zirenak) eta hegoaldean bizi ziren chaui, kitkehaxki eta pitahawirata izenekoek. Bufalo-ehiza zuten ekonomia-jarduera nagusia. Pawnee herriak borroka gogorrak izan zituen dakota herriaren aurka. Estatu Batuetako gobernuarekin harreman onak izan zituen, kolonoei laguntza eman baitzien Britainia Handiaren aurkako independentziako gerran. Oklahoma estatuko erreserba batean kokatu ziren 1876. urtean. Gaur egun, 2.000-3.000 inguru dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipposideros coxi

***Hipposideros coxi*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros coxi'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Barbara Hendricks

**Barbara Hendricks** (Stephens, Arkansas, 1948ko azaroaren 20a) estatubatuar sopranoa da. 1969-1971 urteen bitartean, Juilliard School of Music-eko ikasle izan zen. 1976an egin zuen debuta, San Franciscon, Monteverdiren *L´incoronazione di Poppea* lanean. Urte horretan, Europara joan zen eta Herbehereetako eta Glyndebourneko jaialdietan parte hartu zuen. Berlingo Operan aipagarria da 1978an Mozarten *Figaroren ezteiak* laneko Suzanne interpretatzen egin zuen lana. Europako antzoki nagusietan, Ipar Amerikan eta Errusian aritzen da. 2006an, EMI diskoetxea utzi eta Arte Verum sortu zuen, eta, geroztik, diskoetxe horretan grabatu ditu bere lanak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Kasandro

**Kasandro** (; K.a. 358 - 297) Mazedoniako erregea izan zen K.a. 305-297 bitartean.

## Biografia 
Alexandro Handia hil ondoren, haren inperioa Mazedoniako jeneralen artean banatu zenean, Mazedoniako erregetza hartu zuen Antipater jeneralaren semeak. Antipater hil zenean, Kasandrok ez zuen onartu errege berria, Poliperkon. Antigono I.a Frigiako erregearen laguntzaz, Kasandrok Mazedonia eta Greziaren zati bat menderatu zituen. Antigonok Alexandroren inperioa berriro batu nahi izan zuenean, Kasandrok ez zuen onartu. Alexandroren semea eta alarguna hil zituen.

## Erreferentziak
Pentano

**Pentane** bost karbono atomo dituen hidrokarburo asea da (formula kimikoa: C5H12). Petrolioaren eta gas naturalaren osagaia da. Airean oso erraz su hartzen duen fluido kolorgea da. Pisu espezifikoa 0,62 g/cm3 du, eta 36&nbsp;°C-an irakiten du. Ez da ongi disolbatzen uretan eta alkoholean, baina oso ongi bentzenoan eta eterrean. Petrolioaren destilazioz lortzen da. Disolbatzaile gisa erabiltzen da industrian, tenperatura oso txikiak neurtu behar dituzten termometroak egiteko, botikak ekoizteko bitarteko gisa, anestesiko gisa eta abar. Bera da pentanola lortzeko erabiltzen den lehengaia. Hiru isomero ditu: pentano lineala, isopentanoa eta neopentanoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Max Reger

**Johann Baptist Joseph Maximilian Reger** (Brand, Alemania, 1873ko martxoaren 19a - Leipzig, Alemania, 1916ko maiatzaren 11) alemaniar musikagile, organista eta musika-irakaslea izan zen.

## Biografia 
1907. urtean Leipzigeko unibertsitateko musika-zuzendari izendatu zuten, eta kontserbatorioko konposizio-irakaslea. Meiningeneko orkestrako zuzendari izan zen, eta lan bikainak idatzi zituen harentzat. Bachen mireslea zen, eta, haren antzera, kontrapuntuan eta polifonian maisu.

Lan aipagarriak ditu, besteak beste: *Fantasia eta Fuga do minorren* (1898); *Bachi buruzko Fantasia eta Fuga*; *Mozarten gai baten inguruko Bariazioak eta Fuga* (1906).

## Erreferentziak
Renaud Séchan

**Renaud Séchan** (Paris, Frantzia, 1952) musikagilea da. Renaudek kafe-antzokietan hasi zuen musikagile karrera, herri-errepertorioarekin *(Amoureux de Paname)* batez ere. *Laisse béton *(1978) lanarekin iritsi zitzaion ospea, eta orduan finkatu zuen jendaurrean izango zuen irudia (jeansak, alkandora beltza, foulard gorria). Renaudek gizarte gaiak dotoretzen ditu eta bikain bateratzen ahozko indarkeria (''Marche à l'ombre*, 1980) eta samurtasuna (*Ma gonzesse*, 1979; *Mistral gagnant*, 1985; *Halte à tout'', 1995).

## Erreferentziak
Sierra Madre

**Sierra Madre**, Mexikon **Sierra Madre de Chiapas** deitua, Erdialdeko Amerikako mendikatea da, 600 kilometroz Mexiko hego-mendebaldea, Guatemala, El Salvador eta Honduras zeharkatzen dituena.

## Geografia 
Sierra Madre ipar-mendebalde hego-ekialde norabidean hedaturik dago, Mexikoko Chiapas estatutik Guatemala, El Salvador eta Honduraseraino. Mexikon Tehuantepec-eko kostaldeko zabaldia eta Chiapasko goi-ordokia bereizten ditu. 600 kilometro luze da eta, batez beste, 1.500 metroko garaiera du. Mendirik garaiena Tajumulco sumendia da, 4.220 metrokoa. Kostaldeko isurialdea hezea da eta, besteak beste, kakaoa eta kafea lantzen dira alderdi horretan.

## Historia 
300. urte inguruan, maiak finkatu ziren mendi horien ibarretan. 1400. urtean, aztekak jabetu ziren lurraldeaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilio Gebara

**Emilio Gebara Saleta** (Gasteiz, 1941eko irailaren 14a) arabar politikaria da, Arabako Ahaldun Nagusi izandakoa. Hainbat urtez EAJko kidea izan zen baina 2000ko hamarkadan alderdiaren ildoarekin eta Xabier Arzalluzekin jarrera oso kritikoa azaldu zuen eta azkenik kanporatua izan zen.

2000. urtean alderdi horrek ezker abertzalearekin harremana zuela-eta EAJren barruan oso kritiko agertu zen. Besteak beste, EAJk burujabetzaren eskaria baztertu beharko zukeela adierazi zuen, eta adierazpen horien ondorioz, hainbat alderdikidek zigor-espedientea eskatu zuten bere kontra, Alderdiarekiko leialtasun eza salatuz. Jose Angel Cuerda Gasteizko alkate ohiarekin batera, 2001. urtearen hasieran ¡Basta Ya! plataformarekin bat egin zuen.

## Erreferentziak
Meindert Hobbema

thumb|300px|"Middelharniseko bidea" (1689, National Gallery, Londres).
**Meindert Hobbema** (Amsterdam, Herbehereak, 1638ko urriaren 31 - *ib.*, 1709ko abenduaren 7a) holandar margolari eta marrazkilaria izan zen. Jacob van Ruysdaelen ikaslea eta laguna zen.

## Biografia 
Hobbemaren margolari-formazioari buruz gauza gutxi ezagutzen da. 1668an zerbitzari batekin ezkondu zen, eta handik urtebetera administrazioan hasi zen lanean. Hortaz, 1669. urtetik aurrera, asko jaitsi zen bere lan-kopurua.

Paisaia bikainak margotzen zituen; gazteluak, errotak, eraikuntza hondakinak eta izadi-ikuspegiak zehaztasunez pintatu zituen argi finez eta tonu leunetan. XVIII. mendeko ikuspegi-margotzaile britainiarrek haren eragin handia izan zuten. Hobbemaren paisaiek, salbuespenak salbuespen, ez dituzte leku jakinak erakusten. 1658koa da Hobbemaren lan zaharrena: "Ibaiko paisaia" (Detroit, Inst. of Arts). Gai horixe izan zen Hobbemaren gaztaroko lanetan nagusi. 1660tik aurrera baso-paisaia ikusgarriak marraztu zituen, Ruisdaelen lanetan oinarri hartuta: "Bide zuhaiztua baserriekin" (1962, Philadelphia Museum of Art), "Basoa edo Zuhaitz atzeko herria" (1665, New York, Frick Collection). Lan hauetan xehetasun handiz marraztu zituen zuhaitzetako hostoak.

Hobbemaren heldutasun garaiko paisaiek, ordea, ez zioten jarraitu Ruisdaelen bideari: gero eta zehatzagoak ziren, eta marrazki-gaiak fideltasun handiz erakusten zituen. "Ur-errota" (Paris, Louvre museoa), adibidez, maisulana da xehetasun analitikoari dagokionez. Paisaietako atzeko planoek xehetasun gehiegikoak dira. Naturalismoa eta izadiaren poesia intimoa indar handiz adierazi zituen lan hauetan: "Paisaia eguzkitan" (Rotterdam, B.V.B.), "Etxea ibai baten ertzean" (Amsterdam, Rijksmuseum), "Deventerren ikuspegia" (Mauritshuis), "Baso-bidea" (Londres, National Gallery). Lan horiek guztiak 1669. urtea baino lehenagokoak direla dirudi. Urte horren ondoren, egin zituen lanak: "Brederode gazteluaren hondakinak" (1671, Londres, National Gallery); "Middelharniseko bidea" (1689, Londres, National Gallery), Holandako paisaien artean maisulantzat hartzen dira.

Aipatzekoa da, bestalde, "Middelharniseko bidea", Hobbemaren koadro ezaguna, XIX. mendean pintore frantsesek geroztik asko erabili zuten bidearen gaiaren lehen agerpenetakoa da.

## Erreferentziak
Pantografo

thumb|300px|alt=|Pantografoaren bidez irudi berdea eskalan handitua marrazten da

**Pantografoa** jatorrizko marrazki edo irudi bat beste eskala batean kopiatzeko erabiltzen den tresna da, paralelogramoen ezaugarrietan oinarritua. Beso edo erregela giltzatu batzuek osatzen dute, paralelogramo baten gisan giltzaturik. Beso bat finko mantentzen da, eta beste bat abiapuntuko irudiaren gainean higitzen da; hala, hirugarren beso batean dagoen lapitz batek irudi hori bera handiago edo txikiago egiten du.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lester Bowles Pearson

**Lester Bowles Pearson** (Toronto, Kanada, 1897ko apirilaren 23a - Ottawa, Kanada, 1972ko abenduaren 27a) Kanadako politikaria izan zen.

## Biografia 
Kanadako enbaxadore izan zen Estatu Batuetan (1945-1946), Kanpo Arazoetarako ministroa (1948-1957), eta oposizio liberalaren buruzagia (1958-1963). 1957an Bakearen Nobel Saria eman zioten 1956. urteko Suezko krisialdia konpontzeko egin zuen ahaleginagatik.

Alderdi Liberalak 1963. urteko hauteskundeak irabazi zituenean, Kanadako Lehen Ministro izendatu zuten. 1967. urtean Quebeceko politika-arazoei aurre egin behar izan zien, eta urte hartako abenduan kargua utzi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipposideros crumeniferus

***Hipposideros crumeniferus*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros crumeniferus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Esaias Tegner

**Esaias Tegner** (Kyrllerud, Suedia, 1782ko azaroaren 13a - Östrabo, Växjö, Suedia, 1846ko azaroaren 2a) suedierazko poeta izan zen. Bere garaiko poeta liriko ospetsuena izan zen. Apaiz protestante baten semea zen. Ikasketak Lundeko unibertsitatean egin zituen. Apaiz egin zen, eta Växjöko apezpiku izendatu zuten (1824). Eskandinaviako alegia zaharrak aztertu zituen, eta, bestalde, oso ezagun egin zen hizlari gisa. Poema abertzaleak idatzi zituen, batez ere. *Frithiofssage* (1825, *Frithiofen Saga*) izan zen Tegnerren obra nagusia. Beste obra batzuk: *Svea* (1811), *Axel* (1822), *Hipokondria* (1826).

## Erreferentziak
Telemetro

thumb||alt=|Soldadu bat telemetroa erabiltzen

**Telemetroa** behatzailea dagoen tokitik puntu baterainoko distantzia neurtzeko tresna da, optikoa, akustikoa (ultrasonikoa) edo erradioelektrikoa (laser bidezkoa) izan daitekeena. Hasieran, telemetro optikoa erabiltzen zen, baina geroago akustikoa (radarra) erabili izan da; gaur egun, erradioelektrikoa (laserra) erabiltzen da, batez ere. Laser-telemetroa da arinena eta neurketa zehatzenak egiteko aukera ematen duena; laser-izpi bat igortzen zaio objektuari eta izpia objektuan islatu ondoren behatzaileak jaso dezan behar den denboraren arabera egiten da distantziaren kalkulua.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Konstantin Tsiolkovski

thumb|Konstantin Tsiolkovskik egin zuen espazio-ontzi baten proiektua lehenbiziko aldiz (1883)

**Konstantin Eduardovitx Tsiolkovski** (Izhevskoie, Errusiar Inperioa, 1857ko irailaren 17agreg./irailaren 5ajul. - Kaluga, Errusiako SESF, Sobietar Batasuna, 1935eko irailaren 19a) zientzialaria eta asmatzailea izan zen. Aerodinamikari buruzko ikerketa sakonak egin ondoren, astronautikaren inguruko arazoak aztertu zituen. 1898. urtean frogatu zuen espazio ontzien propultsiorako isurkari karburatuak egokiagoak direla solidoak baino. 1903. urtean, Moskuko *Teknika* aldizkarian, espazio-ontzi baten hegaldiari buruzko lan bat aurkeztu zuen. Ikerlan hau 20 urte geroago argitaratu bazuten ere, espazio-ontzien propultsioari buruzko aurrenetako lan garrantzitsua izan zen.

## Erreferentziak
Louis Barthou

**Louis Barthou** (Oloroe-Donamaria, 1862ko abuztuaren 25a - Marseilla, 1934ko urriaren 9a) frantses legegizon eta politikaria izan zen. Politikan sartu aurretik, legegizon-lana egin zuen Pauen. 1889an diputatu hautatu zuten; kontseiluko lehendakari izatera iritsi zen 1913an. Lehen Mundu Gerran ministeriorik gabeko ministroa izan zen, Gerra ministroa 1920 eta 1921 artean, senataria eta Justizia ministroa 1922an eta Gobernuko lehendakari orde izendatu zuten 1926an. Kanpo ministro zela, Jugoslaviako errege Alexandro I.arekin zegoela hil zuten haren aurkako atentatu batean (1934).

## Erreferentziak
Friedensreich Hundertwasser

**Friedensreich Regentag Dunkelbunt Hundertwasser**, jaiotza-izenez **Friedrich Stowasser** (Viena, Austria, 1928ko abenduaren 15a - Ozeano Barea, 2000ko otsailaren 19a) austriar margolari eta artista grafikoa izan zen.

## Biografia 
Haren dekorazio-estilo abstraktuak Gustav Klimten eta sezesioaren (Austriako Art Nouveauren) tradizioari jarraitzen dio. Haren lana hipnotikoa eta enigmatikoa da, espiralak obsesiboki erabiltzen zituen: eraikinak, paisaiak, giza-irudiak, guztiak bihurtzen dira espiral abstraktu. Erabiltzen zituen koloreetan persiarren eta asiarren eragina nabari da, urre eta zilar kolorea, eta bereziki, gorri eta berde biziak.

Vienan Hundertwasserhaus eraikin ospetsua diseinatu zuen.

## Erreferentziak
Jean Larrasket

**Jean Larrasket** (Eskiula, Zuberoa, 1885 &ndash; 1953) euskalaria izan zen, Erromatar Eliza Katolikoko apaiza eta euskaltzain urgazlea. Zubererari buruzko ikerketa sakonak egin zituen, eta ikerlan horiek *RIEV, Bulletin de la Societé Lingüistique de Paris* eta *Gure Herria* aldizkarietan argitaratu ziren. Larrasketenak dira  *Beñat, Larrajako belhagilli* (1931) eta *Le basque de la Basse-Soule orientale *(1939) *Le basque bulletin Nord-Oriental * eta *Le poète Pierre Topet dit Etchahun et ses oeuvres*. Azken hori Pierre Lhanderekin batera egina da, 1946an. Hiztegi garrantzizkoak ere egin zituen.

## Erreferentziak
Beatriz Arzamendi

**Beatriz Arzamendi Zeziaga** (Arrasate, 1961eko urtarrilaren 24a) gipuzkoar musikagilea da.

Arrasate Musical Akademian hasi zituen Musika ikasketak, eta biolina landu zuen bereziki. Ondoren, Donostiako Goi Kontserbatorioan eta Madrilgo Goi Errege Kontserbatorioan jarraitu zituen bere ikasketak. Harmonia, Kontrapuntu eta Konposizioko goi-mailako irakasle titulua eta Abesbatza eta Orkestren Zuzendaritza titulua eskuratu zituen Madrilen. 1985ean, Madrilgo Udaleko Musika Liburutegiko Ganbera Orkestra sortzeko lanean ibili ondoren, bertan dihardu, eta lehendabiziko biolina da. 2006. urtetik aurrera emakume konpositoreen musikaren zabalkunde-proiektuan lanean dihardu.

2021ean SGAE Fundazioak eta AEOSek Beatriz Arzamendi aukeratu zuten estatu mailako orkestren errepertorio sinfoniko garaikidea handitzeko, Nafarroako Orkestra Sinfonikoak egindako proposamenari jarraituz aukeratu zuten eta S*orginen soinua* izenburua jarri zion obra sortu zuen.

## Erreferentziak
Leonard Nimoy

**Leonard Nimoy** (Boston, Massachusetts, AEB, 1931ko martxoaren 26a - 2015eko otsailaren 27a, Bel Air, Los Angeles) estatubatuar aktore eta zinema-zuzendaria izan zen.

## Biografia 
1960ko hamarkadan, ospetsu bihurtu zen *Star Trek* telesailean Mr. Spock pertsonaia egin zuenean. Antzerkian esperientzia zabala izan du. Hainbat urte eman zituen berak idatzitako *Vincent: The Story of a Hero* lanean Vincent van Gogh pertsonaia antzezten. Film batzuk zuzendu ere egin ditu: *Three Men and a Baby*, *The Good Mother* eta *Funny About Love*. Autobiografia bat ere idatzi du: *I Am Not Spock*.

thumb|ezkerrera|200px|Leonard Nimoy 1980an.

## Erreferentziak
Hipposideros curtus

***Hipposideros curtus*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros curtus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Charles Mingus

**Charles Mingus** (Nogales, Arizona, 1922ko apirilaren 22a - Cuernavaca, Mexiko, 1979ko urtarrilaren 5a) Estatu Batuetako jazz-musikagilea eta kontrabaxu-jotzailea izan zen.

1940 ondoko urteetan Lionel Hamptonen *big band*arentzat musika idatzi eta jo zuen, eta 1950 ondoko urteetan Red Norvo, Stan Getz, J.J. Johnson eta beste batzuentzat. Mingusek berezko estiloa sortu zuen, musika beltzaren, tradizionalaren eta herritarraren elementuekin, eta abangoardiako jazzaren aitzindari bihurtu zen. Lan nagusiak: *Pithecanthropus erectus* (1956) eta *Fables of Faubus* (1959, *Feboren fabulak*).

Musikaria jazz espirituala eta bluesa jokatzen zuen.

## Erreferentziak
Belsasar

**Belsasar** (Bibliako ; akadieraz: *Bel-Sarra-usur*; antzinako grezieraz: *Balthazar*), **Baltasar** eta **Belshazzar** ere deitua, Babiloniako azken erregea izan zen Bibliaren arabera (Danielen Liburua, 5).

## Bibliako kontakizuna 
Gau batez, oturuntza egiten ari zirelarik, Nabukodonosorrek Jerusalemgo tenplutik harrapatutako ontzi sakratuak ekarrarazi zituen Baltasarrek. Orduan ikusi zuten esku misteriotsu batek horman idatzitakoa: *Mane*, *Tekel*, *Peres*. Erregeak deiturik, Daniel igarleak adierazi zion hura Jainkoak idatzia zela, laster hil behar zuela eta bere erresuma mediarren eta persiarren artean zatituko zutela. Gau hartan bertan hil zuten Baltasar, eta Dario mediarra erregetzaz jabetu zen.

## Erreferentziak
Antonio Cancelo

**Antonio Cancelo Alonso** (Puebla de Sanabria, Zamorako probintzia, 1936) Zamoran jaiotako euskal enpresaburua da.

## Lan ibilbidea 
1967an, Eibarren sortutako Juan XXIII Kontsumo Kooperatibako kudeaketa hartu zuen bere gain. Handik bi urtera, Eroski Kooperatibaren sorkuntza-prozesuan parte hartu zuen. Bertako zuzendari nagusi lanetan ibili zen 1990 bitartean, eta ondoren Eroski Taldeko presidente izendatu zuten. 1992an, Mondragón Corporación Cooperativa (MCC) delakoaren lehendakariorde aukeratu zuten, eta 1995-2001 bitartean Kooperatiba bereko Kontseilu Orokorreko presidente izan zen.

Ekonomia eta enpresari buruzko artikulu asko plazaratu ditu.

## Sariak 
* 2015eko azaroaren 12an Debabarrenaren Gure Balioak saria eman zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Eizagirre Manterola

**Jon Eizagirre Manterola** (Zarautz, Gipuzkoa, 1966ko otsailaren 22a) gipuzkoar erremontari ohia da.

1985ean estreinatu zen profesional mailan Uharteko Euskal Jai Berri pilotalekuan. 1992, 1994 eta 1995eko binakako txapelketak irabazi zituen, erremontean betiere, eta txapeldunorde izan zen 1993 eta 1996an. Banakako Txapelketan hirutan izan da txapeldunorde, 1996, 1997 eta 1999an, eta txapeldun 2003an. Koteto Ezkurrak eta Eizagirrek jokatu zituzten urte horietako banakako finalak. Urte horietan euskal erremonteak eman zuen jokalaririk onenetakoa izan zen atzelari zarauztarra. 2008an erretiratu zen.

## Erreferentziak
Comtat Venaissin

thumb|Armarria

**Comtat Venaissin** (euskaraz: Venasqueko konderria) Frantzia hegoaldeko antzinako lurraldea da, egungo Vaucluse departamenduan sartua. Rodano ibaiaren, Durance berorren adarraren eta Ventoux mendiaren artean dago. Venasque izan zen Erdi Aroko konderri horretako hiriburua. Hiri nagusiak Apt, Avignon, Carpentras, Cavaillon eta Orange dira.

## Historia 
Tolosako kondeen eta Frantziako koroaren esku egon ondoren, Filipe III.a Ausartak, Frantziako erregeak, Gregorio X.a Aita Santuari eman zion lurraldea (1274). Aitasantutzaren mende egon zen 1791n Frantziari lotu zitzaion arte.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grotesko

[thumb|300px|Mural groteskoa Villa Foscarin, [Venezian.]]
**Groteskoa** (italieratik, *grottesco*, "leizeetakoa"), arkitekturan eta dekorazioan, animalien, gizonen edo landareen irudiez egindako horma-irudi edo eskultura bitxiak dira. Izaki bizien irudiez gainera, sinboloak azaltzen dira lan grotesko batzuetan apaingarri.

Erromako haitzuloetan aurkitutako irudiei esan zitzaien hasieran grotesko, baina Rafael estilo hori berriro erabiltzen hasi zen Pizkundean. XVI. mendean indar handia izan zuen arte groteskoak Italian eta beste lurralde askotan. XIX. mendea arte erabili izan zen estilo hau, freskoetan batez ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jakob Frank

**Jakob Frank** (Korołówka, Polonia —egungo Ukraina—, 1726 &ndash; Offenbach, 1791ko abenduaren 10a), judu-poloniar heretikoa izan zen.

## Biografia 
Sabbatiarren sektako buru zelarik (Sabbati Zevi, 1626-1676), eztabaida ugari izan zituen judu ortodoxoekin. Agintari katolikoek aginduta Talmuda erre zuen (1757), eta itxuraz kristautu egin zen (Lviv, 1759); bere burua mesiastzat eta S. Zeviren gorpuzte berritzat zuen. Atxilotuta hartu zuten (1760-1772); hala ere, Europa erdialdeko politika-auzietan parte hartu zuen. Frankzaleak (edo zoharistak) Alemania, Polonia eta Hungariara zabaldu ziren.

## Erreferentziak
Heinrich Gustav Magnus

**Heinrich Gustav Magnus** (Berlin, Alemania, 1802ko maiatzaren 2a - 1870eko apirilaren 4a) alemaniar fisikaria izan zen.

## Biografia 
Gasak eta isurkari-lurrun sistema aztertu zituen. Azido periodikoa aurkitu zuen, eta isurkari-korronte batek errotazioan higitzen ari den gai solido batean duen eragina zehaztu zuen bere izena daraman legearen bidez. Selenioaz eta platinoaz ere zenbait ikerketa egin zituen. Bere lanaren ondorioa da egun *Magnus efektua* bezala ezagutzen dena: bere ardatzaren inguruko errotazioan ari den zilindro edo esfera bat isurkari batean higitzen denean, errotazio-ardatzarekiko elkarzuta den indar bat sortzen da.

## Erreferentziak
Guido de Labezares

**Guido de Labezares** (Bilbo, Bizkaia, 1510 &ndash; Manila, Filipinak, 1590) bizkaitar itsasgizona izan zen.

## Biografia 
Oso gazte zela, Mexikon hartu zuen bizilekua eta han egin zituen matematika- eta astronomia-ikasketak. 1558. urtean Floridarantz abiatu zen eta *Filipina* izenaz bataiatu zuen badia aurkitu zuen. Migel Lopez Legazpikoa buru zen espedizioan itsasoratu zen 1564. urtean, eta Legazpikoaren ordezkari eta espedizioko buruzagi izendatu zuten Filipinetako uharteetara iritsi zirenean. Legazpikoa hil zenean (1572), Filipe II.a Espainiako erregeak haren ordezkari izendatu zuen Labezares lurralde haietan.

## Erreferentziak
Minimal art

thumb|alt=|Donald Judden eskultura bat (“Objektu izenburugabea”), Hagan
**Minimal art** Amerikako pintura- eta eskultura-mugimendua, 1960 inguruan New Yorken sortua. Espresionismo abstraktuaren subjektibotasunaren eta erromantizismoaren aurka sortu zen, eta artearen izaera anonimoa azpimarratu zuen, sarritan forma erraldoi, geometriko eta kolore soilez, obraz kanpoko erreferentziak deuseztatzeko asmoz. Arte-mugimendu honetako eskulturari dagokionez, Carl Andre, Donald Judd, eta Tony Smith izan ziren artista nagusiak, eta margolariak, berriz, Ellsworth Kelly, Kenneth Noland eta Frank Stella.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eduardo Pondal

**Eduardo Pondal** (Ponteceso, Coruñako probintzia, Galizia, 1835eko otsailaren 8a - Coruña, Galizia, 1917ko martxoaren 8a) idazlea izan zen. Galegoz eta gaztelaniaz idatzi zuen. Bi poema-liburu eman zituen argitara: *Rumores de los pinos* (1877, *Pinuen zurrumurruak*) eta *Queixumes dos pinos* (1886, *Pinuen negarrak*). Ezin izan zuen bukatu, ordea, Galiziako poema epiko handia izan behar zuena: *Os eoas (Eguzkiaren semak).* 1961. urtean kaleratu ziren aldez aurretik argitara eman ez ziren egilearen hainbat poema: *Versos iñorados ou esquecidos de Eduardo Pondal* (*Eduardo Pondalen bertso ezezagunak edo ahaztuak*).

## Bibliografia 
* "Pondal Abente, Eduardo María". *Diccionario enciclopédico galego universal* 50. La Voz de Galicia. 2003-2004. p. 10-11. .
* "Pondal Abente, Eduardo María González". *Dicionario biográfico de Galicia* 3. Ir Indo. 2010-2011. pp. 120–123.
* "Pondal Abente, Eduardo María". *Diciopedia do século 21* 3. Do Cumio, Galaxia e do Castro. 2006. p. 1662. .
* "Pondal Abente, Eduardo María González". *Enciclopedia Galega Universal* 14. Ir Indo. 1999-2002. p. 34-35. .
* Angueira, A. (1995). *De Rosalía a Dieste 33 anos das letras*. Xerais. pp. 29–34. . Prólogo de Fernández del Riego.
* Carballo, R. (1975) [1963]. *Historia da Literatura Galega Contemporánea*. Galaxia. pp. 235–333. .
* Fernández del Riego, F. (1971) [1951]. *Historia da Literatura Galega* (2ª ed.). Vigo: Editorial Galaxia. pp. 101–106.
* Forcadela, Manuel (1988). *A harpa e a terra. Unha visión da poesía lírica de Eduardo Pondal*. Universitaria. Xerais. .
* Forcadela, Manuel (2005). "Pondal, Eduardo". *Gran Enciclopedia Galega* (DVD). El Progreso. .
* Freixeiro Mato, X. R.; Gómez Sánchez, A. (1998). *Historia da lingua galega*. A Nosa Terra. .
* Gómez, A.; Queixas, M. (2001). *Historia xeral da literatura galega*. A Nosa Terra. p. 148-158. .
* Martínez Murguía, Manuel (1886). *Los precursores*. A Coruña, Biblioteca Gallega, La Voz de Galicia.
* Méndez Ferrín, Xosé Luis (1984). *De Pondal a Novoneyra*. Edicións Xerais de Galicia. .
* Pena, X. R. e Forcadela, Manuel (2005). *Estudos sobre Os Eoas*, Santiago de Compostela, Sotelo Blanco.
* Pena, X. R. (2014). *Historia da Literatura Galega II. De 1853 a 1916. O Rexurdimento*. Xerais. pp. 251–295. .
* Queizán, María Xosé (1998). *Misoxinia e racismo na poesía de Pondal*. Edicións Laiovento. .
* Ricón Virulegio, Amado (1981). *Eduardo Pondal*. Vigo: Editorial Galaxia. .
* Ricón Virulegio, Amado (1985). *Estética poética de Eduardo Pondal*. Ediciós do Castro.
* Vilavedra, D., ed. (1995). "Pondal Abente, Eduardo". *Diccionario da Literatura Galega* I. Galaxia. p. 475-480. .

## Erreferentziak
Royal Geographical Society

**Royal Geographical Society** —euskaraz, Erregeren Geografia Elkartea— 1830ean Londresen sorturiko geografia-elkartea da. Ezagutza geografikoak sakontzea eta zabaltzea da elkartearen helburua. Hori lortzeko, espedizioak finantzatzen ditu, eta aldizkariak argitaratzen *(The Geographic Journal, The Geographical Magazine)*.

## Historia 
XIX. mendean hainbat espedizio antolatu zituen Amerikan, Australian, Afrikan (David Livingstone, Richard Francis Burton) eta Iparburuan. XX. mendean, R. F. Scotten Hegobururako espedizioa eta Edmund Hillaryren Everest mendirakoa, esaterako, Royal Geographic Societyk babestuta egin ziren.

## Informazio praktikoa 
* Metro geltokiak:
** 15px 15px 15px South Kensington
** 15px 15px 15px Gloucester Road

## Ikus, gainera 
* Albertopolis
* South Kensington

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipposideros cyclops

***Hipposideros cyclops*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros cyclops'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Senakerib

[thumb|250px|alt=|Senakerib (ezkerrean) bere aita Sargon II.arekin, [Dur Sharrukingo behe-erliebe batean (Louvre Museoa)]]
**Senakerib** Asiriako erregea izan zen K.a. 705-681 urteetan, Sargon II.aren semea eta ondorengoa (K.a. 681. urtean hila). Arazo handiak izan zituen Siriako buruzagiekin, haiek Egiptoren laguntza baitzuten Asiriari erasotzeko.

689. urtean Babilonia hustu zuen. Elamiten aurka borrokatu zen eta Egipto konkistatu nahi izan zuen baina, Herodotoren arabera, arratoi andana handi batek gerarazi zuen Pelusan. Niniveko hiria berreraiki zuen, eta jauregi berri bat eta harresi sendoak altxatu zituen. Bere semeetako batek hil zuen.
## Erreferentziak
Tadeusz Baird

**Tadeusz Baird** (Grodzisk Mazowiecki, Polonia, 1928 &ndash; Varsovia, Polonia, 1981) musikagilea izan zen. Bi joerak markatu dute haren musika: alde batetik, Poloniako folklore musikak, eta bestetik, musika berriak. Lehenengo joerakoak ditu *Piano kontzertua* (1949), *Obertura antzinako estiloan *(1950). Ondorengo lanetan, berriz, bere idazkera erabat aldatu zuen, eta dodekafonismoan oinarriturik, bestelako musika-adierazpide baten bila ibili zen. *Lau Saio *(1958), *Adierazpideak* (1960) eta beste hainbat obra musika-adierazpide berri baten bilaketaren fruituak dira.

## Erreferentziak
Dragonnades

thumb|Frantziako *dragonnades*en irudikapena

***Dragonnades*** Nantesko ediktua indarrik gabe utzi aurretik eta ondotik (1685) Frantziako protestanteen aurka egin ziren jazarraldiei eman zitzaien izena da.

Protestanteen etxeetan, *dragon* edo errege-soldaduak sartzen ziren bizitzera, eta zernahi bortxakeria egin zezaketen etxekoen aurka. Hilabete batzuen buruan, misiolari berezi horiek 38.000 *konbertsio* lortu zituzten. *Dragonnades*ak Poitou lurraldean hasi ziren eta Frantzia osora zabaldu ziren gero. Languedoceko eta Biarnoko jazarraldiak bereziki gogorrak izan ziren.

## Ikus, gainera 
* Higanot
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis Jouvet

**Louis Jouvet** (Crozon, Frantzia, 1887ko abenduaren 24a - Paris, Frantzia, 1951ko abuztuaren 16a) frantses antzezlea eta antzerki-zuzendaria izan zen.

## Biografia 
XX. mendeko Frantziako antzerkigintzako pertsonaia ezagunenetako bat izan zen. Parisko kontserbatorioan onar zezaten behin eta berriz eskatu zuen, baina ez zuten onartu. *Comédie Française*ren zuzendaria izan zen. Egile klasikoen eta modernoen lanak antzeztu zituen (Giraudoux, Romains, etab.). Zinemako filmetan ere parte hartu zuen.

## Lan aipagarrienak 
* *Sigfrid *(1928)
* *Dr. Knock *(1923)
* Molièreren *Don Juan* (1947)
* *Tartuffe* (1950)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolas Kaldor

**Nicolas Kaldor** (Budapest, 1908ko maiatzaren 12a - Londres, 1986ko irailaren 30a) britainiar ekonomialaria izan zen, hungariarra jatorriz.

Cambridgeko Unibertsitateko London Schooleko eta King´s Collegeko irakasle, eta Erresuma Batuko Finantza Ministerioko aholkulari izan zen. Sozialdemokrata zen, eta ekonomia hazkuntzari eta errenta eta politika fiskalari buruzko azterketak egin zituen. Haren obren artean aipatzekoak dira: *Alternative Theories of Distribution *(1955-1956, *Banaketaren teoria alternatiboak*); *A Model of Economic Growth* (1957, *Ekonomia hazkundearen eredu bat*).

## Erreferentziak
John Kennedy Toole

**John Kennedy Toole** (New Orleans, 1937ko abenduaren 17a - 1969ko martxoaren 26a) Estatu Batuetako idazlea izan zen.

Tulane_Unibertsitatean graduatu ondoren, Columbiako Unibertsitatean goi mailako gradua egin zuen ingeles hizkuntzan, eta Lousianan eta New Orleansen egon zen irakasle. *Ergelen batzarra* (1980) izan zen idatzi zuen eleberri bakarra, eta argitaletxez argitaletxe ibili ondoren, inork ez ziola argitaratu nahi eta bere buruaz beste egin zuen. Handik hamar urtera, Thelma D. Toolek, Johnen amak, Walker Percy idazlearen bidez, lortu zuen argitaratzea, eta arrakasta itzela izan zuen. 1981ean Pulitzer saria eman zioten.

## Erreferentziak
Richard Laurence Millington Synge

**Richard Laurence Millington Synge** (Liverpool,  - Norwich, ) britainiar kimikaria izan zen. Cambridgen egin zituen ikasketak. Unibertsitate horretako laborategian hasi zen lanean, eta gero Leedsko artile-industriako laborategietan jardun zen. 1944an paper gaineko kromatografia-azterketa sortu zuen, Archer Martinekin batera. Kromatografia-azterketari esker aminoazidoak gai bizidunen proteinetatik bereiz daitezke. Teknika horren bidez, gramizidinaren egitura zehaztu zuen. Kromatografiaren aurkikuntzagatik Kimikako Nobel Saria jaso zuten bi zientzialariek 1952an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valerio Adami

**Valerio Adami** (Bolonia, Italia, 1935eko martxoaren 17a) margolaria da. Figurazio Berria izeneko mugimenduko kidea da. 1955ean Parisa jo zuen eta han ezagutu zituen Matta eta Lam. Obra ezagunak ditu, besteak beste, *Sandwicharen ordua* (1963), *Alizia indarkeriaren herrian* izeneko saila, eta *Alpinista* (1973). Théâtre du Châteleteko galeria margotu zuen 1989an. 1970eko hamarraldiaren amaieran, bere pintura urbanoen erakusketa handia egin zuen Parisko Arte Modernoko Museoan, eta 1985ean Pompidou Zentroak Adamiren obraren atzera begirako erakusketa eskaini zuen.

## Erreferentziak
Alano

**Alanoak** () Kaspiar itsasoaren inguruetan finkaturik zegoen talde etniko irandarra izan zen.

Artzain nomadak ziren, borroka askotan parte hartu zutenak. Partiarren eta erromatarren aurka aritu ondoan, hunoen inbasioa pairatu behar izan zuten IV. mendearen bukaeran.

Ondorioz, alanoen zati batek beren lurraldeetatik egotzirik, Galia inbaditu (406) eta batzuk, sueboekin eta bandaloekin batera, Iberiar penintsulako lurretara igaro ziren, baina Walia errege bisigodoaren armadak suntsitu zituen. Bizirik iraun zutenek Afrika iparraldera jo zuten. Galian geratu zirenek, bestalde, herri gisa mende bat gehiago baizik ez zuten iraun.

Beste batzuk iparkaukasiarantz abiatu ziren, gaurko Ipar Osetia-Alaniara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  López Quiroga, Jorge (2008-2011) «Los bárbaros entre el mito y la realidad», *Revista Antigüedad y Cristianismo*, 25. Universiadad de Murcia
Hipposideros demissus

***Hipposideros demissus*** Hipposideros generoko animalia da. Chiropteraren barruko Hipposideridae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Hipposideridae

## Kanpo estekak 
* 'Hipposideros demissus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean