open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meza laguntzaile

thumb|300px
**Meza laguntzaile**ak, tradizioan mutilak, **eliz mutilak, akolitoak, meza-laguntzaileak, meza-mutilak, mezalagunak**, Ipar Euskal Herrian **beretter**rak, meza eta beste kristau zeremonietan liturgian laguntzen duten pertsonak dira. 

Laguntzaileak haurrak eta nerabeak direnean, **eliz neska-mutilak** edo **meza neska-mutilak** ere deitzen zaie, apaizek nesken laguntza ere onartzen hasi direnetik.

## Kanpo estekak
Azurmendi (jatetxea)

***Azurmendi*** Larrabetzun dagoen jatetxea da, 3 Michelin izar dituena. Bertoko sukaldariburua Eneko Atxa da.

2007an lehendabiziko izarra lortu zuen, 2011n bigarrena eta 2012tik aurrera 3 izarrak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Thymallus

***Thymallus*** Salmonidae familiako genero bat da, **Thymallinae** subfamilia monotipikoa osatzen duen bakarra dena. Ur gezakoak dira, Paleartiko eta Neartiko eremu ekologikoetan bizi dena.

## Espezieak 
* *Thymallus arcticus* (Pallas, 1776)
* *Thymallus baicalensis* Dybowski, 1874
* *Thymallus brevipinnis* Svetovidov, 1931
* *Thymallus brevirostris* Kessler, 1879
* *Thymallus burejensis* Antonov, 2004
* *Thymallus flavomaculatus* Knizhin, Antonov & Weiss, 2006
* *Thymallus grubii* Dybowski, 1869
* *Thymallus mertensii* Valenciennes, 1848
* *Thymallus nigrescens* Dorogostaisky, 1923
* *Thymallus pallasii* Valenciennes, 1848
* *Thymallus svetovidovi* Knizhin & Weiss, 2009
* *Thymallus thymallus* (Linnaeus, 1758)
* *Thymallus tugarinae* Knizhin, Antonov, Safronov & Weiss, 2007
* *Thymallus yaluensis* T. Mori, 1928

*Catalog of Fishes*en arabera, *Thymallus baikalolenensis* (Matveyev, Samusenok, Pronin & Telpukhovsky, 2005) espeziea ere barnean ditu. Gainera, *T. flavomaculatus* onartzen du baina ez du *T. yaluensis* espezie ezberdintzat jotzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grande école

***Grande école*** (eskola handia), Frantziako Hezkuntza nazionalaren ministerioaren arabera, "goi mailako ikasketa zentro bat da non ikasleak lehiaketa bitartez sartzen diren eta maila altuko trebakuntza bermatzen den". Ministerio jakin baten agindupean egoten dira eta ikasketak bost urtekoak izaten dira. Unibertsitateak ez bezala, jakintzaren arlo jakin batean oinarritzen dira.

## Goi funtzio publikorako trebatzen duten Eskolak 
Historian gertatu den bezala, *Grande école* tradizionalki goi mailako eskola multzo txiki bati dago lotuta. Hauen helburu nagusia estatuaren koadroak lehiaketa prozedura baten bitartez osatuko duten goi funtzionarioak trebatzea da. Hauek dira eskola nagusienak:

* École nationale supérieure de sécurité sociale (EN3S)
* École nationale d'administration (ENA)
* École nationale de l'aviation civile (ENAC)
* Institut national des études territoriales (INET)
* École des hautes études en santé publique (EHESP)
* École normale supérieure (ENS)
* École polytechnique
* École des mines de Paris
* École des mines de Douai
* École des mines de Nancy
* École des Ponts ParisTech
* École nationale supérieure des techniques avancées (ENSTA)
* École nationale de la statistique et de l'administration économique (ENSAE)
* École nationale de la statistique et de l'analyse de l'information (ENSAI)
* Agro Paris Tech ex Institut national agronomique (Agro)
* École du Louvre (EdL)
* École nationale supérieure des sciences de l'information et des bibliothèques (Enssib)
* Télécom ParisTech,
* École spéciale militaire de Saint-Cyr,
* École navale,
* École de l'Air,
* École des mines de Nantes,
* École nationale supérieure de la police (ENSP)
* École des officiers de la gendarmerie nationale
* École nationale des chartes
* École du service de santé des armées de Lyon-Bron
* École nationale de la magistrature
* École nationale du génie rural, des eaux et des forêts (ENGREF) école d'application interne à l'Agro ParisTech,
* l'École nationale des services vétérinaires (ENSV), école interne de VetAgro Sup
* ESCP Business School
* HEC Paris
* l'Institut d'études politiques (IEP)
* l'Institut polytechnique des sciences avancées (IPSA)
* l'École centrale des arts et manufactures (CentraleSupélec).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hurtado de Andatarren dorrea

**Hurtado de Andatarren dorrea** Arabako Gasteiz hiriburuan dagoen dorretxe bat da.

Gasteizko Alde Zaharran eta Gasteizko Santa Maria katedralaren alboan dago, XV. mendean eraiki zen eta hiri guztian mantendu izan den eraikin zaharrenetako bat da. Neurri handiak dituen gotiko estiloko eraikina da. Behealdeak itxura ertsia du eta harlanduz egina dago, goialdea aldiz, egur eta adreiluz.

1981ean zaharberritua izan ondoren, 1984an Arabako Kultura Ondasuna izendatu zuten. Gaur egun etxebizitza partikularra denez, jendeari itxia dago.

Fitxategi:Torre de los Anda y Catedral.JPG|Hurtado de Andatarren dorrea eta Gasteizko Santa Maria katedrala.
Fitxategi:E4422-Vitoria-cathedral.jpg|Hurtado de Andatarren dorrea.
Fitxategi:Andatarren dorretxea.JPG|Goialdea.
Fitxategi:0029 Pl. de la Burullería i Torre de los Anda.JPG|Hurtado de Andatarren dorrea.
Urbina Basabeko dorrea

thumb|140px|Dorrearen atea.
**Urbina Basabeko dorrea** Arabako Kuartango udalerriko Urbina Basabe herrian dagoen dorretxe bat da. Kuartango Haranean **Dorrea** izenez ezagutzen da. Erdi Aroan eraiki zen eta denbora igaro ahala eraikin elijioso, gotorleku militar, administrazio eraikin eta egoitza funtzioak bete izan ditu.
## Jatorria 
Antzina monasterioa eta dorretxe batez osatua zegoen. Monasterioa XII. mendearen amaieran García de Mendoza kondearen aginduz antzinagoko eraikin baten hondakinen gainean eraiki zen eta San Pedrori sagaratua zegoen, antzinagoko eraikin hori erromatar *villa* inperial bat izan zitekeen, zimenduetan topatuko aztarna hauei so eginik: erromatar jatorriko lurzoruak, zeramikak, pilotoiak eta hipokaustoko hagak, etab.

## Gaur egungo kontserbazio egoera 
Iraganean Arabako Foru Aldundiak zaharberritutako jabetza pribatuko eraikina da, gaur egun Kuartangoko Udalaren zerbitzu bat da eta Urbina Basabeko Enbor-Etxearen Adiskideen Elkarteak kudeatzen du.

Udalean edota aurrez hitzartutako bisiten bidez Andagosteko guduaren mezan dagoen interpretazio gunea nahiz Kuartangoko Haraneko ohitura eta ondarearen etnografia erakusketa bisita daitezke.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko basiliken zerrenda
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* Urbina Basabeko dorrea. Kuartangoko Udalaren webgunea
Ekozona afrotropikala

thumb|400px|Afrotropikala
**Ekozona afrotropikala** Lurrazaleko zortzi ekozona edo erreinu biogeografikoetatik bat da. Hitz hau ekologia, botanika, zoologia eta biogeografian asko erabiltzen da. Lehen **Etiopiar ekozona** izena zuen.

Ekozona afrotropikalak Saharaz hegoaldeko Afrika, Arabiar penintsulako ekialdea eta hegoaldea, Madagaskar, hegoaldeko Iran, hego-mendebaldeko Pakistan eta mendebaldeko Indiako ozeanoko uharteak hartzen ditu barnean.

Munduko Natura Funtsak bederatzi ekoeskualdetan banatzen ditu ekozona afrotropikala:
* Sahel eta Sudan
* Hegoaldeko Arabiako basoak
* Oihan tropikala
* Ekialdeko Afrikako belardi eta sabana
* Ekialdeko Afrikako goi-ordokiak
* Hegoaldeko Afrikako baso, sabana eta belardiak
* Hegoaldeko Afrikako basamortuak
* Lurmutur inguruko eskualdea
* Madagaskar eta Indiako ozeanoko uharteak

## Kanpo estekak
Indomalaysiar ekozona

thumb|400px|Indomalaysiar ekozona
**Indomalaysiar ekozona** Lurrazaleko zortzi ekozona edo erreinu biogeografikoetatik bat da. Hitz hau ekologia, botanika, zoologia eta biogeografian asko erabiltzen da.

Indomalaysiar ekozonak Afganistan, Indiako azpikontinentea, hegoaldeko Txina eta Indonesia Java, Bali eta Borneoraino hartzen ditu barnean. Wallace Lerroak Indomalaysiar eta australasiar ekozonak banatzen ditu. Eremu nagusia oihan eta baso tropikalarena da, Dipterocarpaceae familiako zuhaitzez beterik.

Munduko Natura Funtsak hiru ekoeskualdetan banatzen ditu indomalaysiar ekozona:
* Indiako azpikontinentea
* Indotxina
* Sonda eta Filipinak

## Kanpo estekak
Ozeaniarra (ekozona)

thumb|400px|Ozeaniar ekoeskualdeen mapa
**Ozeaniarra** Lurrazaleko zortzi ekozona edo erreinu biogeografikoetatik bat da. Hitz hau ekologia, botanika, zoologia eta biogeografian asko erabiltzen da.

Ozeaniar ekozonak Mikronesia, Fiji eta Polinesia gehiena (Zeelanda Berria izan ezik) hartzen ditu barnean. Ekozonarik txikiena da eta baita kontinenterik ez duen bakarra ere.

## Kanpo estekak
Antartikoa (ekozona)

thumb|400px|Antartikar ekozona
**Antartikoa** Lurrazaleko zortzi ekozona edo erreinu biogeografikoetatik bat da. Hitz hau ekologia, botanika, zoologia eta biogeografian asko erabiltzen da.

Antartikar ekozonak Antartika eta hegoaldeko Atlantikoan eta hegoaldeko Indiako ozeanoan dauden zenbait uhartedi hartzen ditu barnean.

Munduko Natura Funtsak lau tundra ekoeskualdetan banatzen ditu Antartikoa:
* Maria Lurraldeko tundra antartikoa
* Maud Lurraldeko basamortu antartikoa
* Scotia itsasoko uharteetako tundra
* Hegoaldeko Indiako ozeanoko uharteetako tundra

## Kanpo estekak
Neartikoa

thumb|400px|Nearktikoa
**Neartikoa** Lurrazaleko zortzi ekozona edo erreinu biogeografikoetatik bat da. Hitz hau ekologia, botanika, zoologia eta biogeografian asko erabiltzen da.

Neartikoak ia Ipar Amerika osoa hartzen du, tartean Groenlandia eta Mexikoko goi-ordokiak. Ekozona honek klima hotzeko eta epeleko eskualdeak hartzen ditu, baina ez klima tropikalekoak, Hegoaldeko Floridak, Ertamerikak eta Karibeko uharteek Hego Amerikarekin batera Neotropikoa osatzen baitute.

Bai fauna eta bai floraren aldetik, paleartikoak eta neartikoak antzekotasun handiak dauzkate, Beringeko itsasarteak lotuta daudelako. Bi ekozona hauek batera izendatzeko *Holartikoa* hitza erabiltzen da.

Munduko Natura Funtsak lau ekoeskualdetan banatzen ditu Neartikoa:
* Ezkutu Kanadarra
* Ekialdeko Ipar Amerika
* Mendebaldeko Ipar Amerika
* Iparraldeko Mexiko eta hego-mendebaldeko Ipar Amerika

## Kanpo estekak
Santoñako badia

**Santoñako badia** () Bizkaiko golkoko badia da, Santoña eta Laredo artean dagoena. Kantabria osoko bokalerik nagusienetariko bat da, Asón ibaiaren behe-ibilgunea itsasoak inbaditu zuenean sortua. 28&nbsp;km²-ko azalera du eta bere padurek garrantzi ekologiko handia dute.

## Migrazio-ibilbide bat (mokozabal holandarrarena) 

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [4.9, 52.38]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-3.45889, 43.4347]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    {
      "type": "Feature",
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [-6.44, 37.02]
      },
      "properties": {
        "prop0": "value0",
        "marker-size": "small",
        "marker-color": "#F90606"
      }
    },
    
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {"stroke": "#F90606","stroke-width": 2},
      "geometry": {
        "type": "LineString",
        "coordinates": [
          [4.9, 52.38], [1.626944, 50.201389], [-0.5, 49.5], [-2.8, 47.6], [-1.7728, 46.5361], [-1.0492, 45.5897], [-1.25, 44.583333], [-1.79, 43.35], [-3.45889, 43.4347],  [-4.75, 42.0667], [-5.592585, 41.853906], [-6.44, 37.02]
        ]
      }
    },    
  ]
}
Mokozabal zuria negua Doñanako erretserba naturalean ematen du, eta uda Herbeheretan. Amsterdametik Doñanara joateko egin behar dituen 2.100 kilometro egiteko (gutxi-gora behera) hamabi egun beharko ditu. Egunero sei bat orduz egiten du hegan, batez beste 50 km/h-ko abiaduran, guztira 300km egin ditzake egun bakar batean. Egun guzti horietan jan eta atseden hartu ahal izateko toki egokiak bilatu beharko ditu bidean. Kasu gehienetan Amsterdametik Doñanarainoko bidea egiteko, hauek izaten dira bidaiako 12 pausalekuak:

Amsterdam - Sommeko badia  - Senaren badia - Morbihango golkoa - Olonneko padurak - Girondako estuarioa - Arcachongo badia -  Txingudi  (Urdaibai, Mendixur edo Salburua ere izan daitezke) - Santoñako badia - La Navako aintzira - Villafáfilako Gatzaga - Peña del Aguilako aintzira - Doñana

## Erreferentziak 

## Ikus, gainera 
* Arcachon
* Txingudi
* Urdaibai
* Mendixur
* Salburua

## Kanpo estekak 
* «Spoonbills. Mokozabalaren migrazioa egunean bertan zuzenean mapan jarraitzeko webgunea.»&#x20;*maps.nioz.nl*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Home from the Hill

**Home from the Hill** (euskaraz literalki *Muinoko Bizilekua*, Ipar nahiz Hego Euskal Herrian frantses nahiz gaztelaniaz *Berarekin Eskandalua Iritsi Zen* izenburua jaso zuen) 1960ko Vincente Minnelli estatubatuar zinema zuzeendariaren drama film bat da. William Humphrey idazlearen *Home from the Hill* eleberrian oinarritua dago. Robert Mitchum, Eleanor Parker, George Peppard, George Hamilton eta Everett Sloane aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Wade Hunnicutt kapitaina (Robert Mitchum) Texas ekialdeko lurjabe boteretsu eta aberats bat da, ondorioz denen begirunea du. Denena, bere emaztearena izan ezik, Hannah (Eleanor Parker) emakume ziniko eta hotza izateaz gain, bion semea den Theron (George Hamilton) zaintzen du, hura jaiotzean burutu zuen zin baten ondorioz. Bere emaztea mindu asmoz, Wadek Theron semea Hannahren gonapetik atera eta gizon legz jokatzen irakatsiko dio. Baina Hannahk Rafe Copleyren (George Peppard) laguntza izango du.

## Aktoreak 
* Robert Mitchum: Wade Hunnicutt kapitaina
* Eleanor Parker: Hannah Hunnicutt
* George Peppard: Raphael 'Rafe' Copley
* George Hamilton: Theron Hunnicutt
* Everett Sloane: Albert Halstead
* Luana Patten: Elizabeth 'Libby' Halstead
* Anne Seymour: Sarah Halstead
* Constance Ford: Opal Bixby
* Ken Renard: Chauncey (Hunnicutt esnegilea)
* Ray Teal: Reuben Carson doktorea

## Kanpo estekak 
* *Home from the Hill* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Tonight's the Night (Neil Youngen abestia)

'''Tonight's the Night'* (euskaraz *Gaurko Gaua, Gaua Da*) Neeil Young kanadar kantautorearen abesti bat da. 1973an grabatu eta 1975eko izen berdineko *Tonight's the Night* diskoaren barnean plazaratu zuen.

## Kanpo estekak 
* *Tonight's the Night* abestia zuzenean entzungai. 1979ko *Neeil Young & Crazy Horse'' taldearen musika emanaldia. Youtube.com
Moncef Marzouki

**Mohamed Moncef Marzouki** (, *Muhammad al-Munṣif al-Marzūqī*; Grombalia, Tunisia, 1945eko uztailaren 7a - ) Tunisiako politikaria da.

## Biografia 
Bera erlijioari garrantzi handia ematen zion familia batean jaio zen. Aita Salah ben Yussefen aldekoa zuenez, Marokon erbesteratu ziren. Ondoren, Frantzian egin zituen medikuntzako, neurologiako, ikasketak.

1979an lehen erbesteari amaiera eman eta Susako unibertsitatean lana lortu zuen, eta hortik abiatuta militantzia politikoan hasi zen. Tunisiako Giza Eskubideen Ligako lehendakari aukeratu zuten 1989an eta Zine El Abidine Ben Ali presidentearen kritiko nagusienetako bat bihurtu zen orduan.

1991n, gobernuak Ennahda alderdi islamistaren kontra hasitako erasoen aurka azaldu zen eta horregatik, islamisten gertuko izatea leporatu zitzaion. 1994an presidentegai izaten saiatu zen Ben Aliren aurka, eta handik aurrera Marzoukiren aurkako presioa gogortu egin zuen gobernuak.

2001ean CPR Errepublikaren aldeko Biltzarra jaio zen, baina politikan ezin zuenez parte hartu, berriro, Frantzian erbesteratu zen. 2011n Tunisiara itzuli zen parlamentuak trantsiziorako presidente aukeratu zuen. Handik aurrera, Ben Aliren ingurukoen ezkerrekoan kritikak jaso zituen islamistekin zuen loturagatik.

## Erreferentziak
Stephan Schmidheiny

**Stephan Schmidheiny** (Balgach, St. Gallen, Suitza, 1947ko urriaren 29a -) Suitzako enpresari diruduna da.

## Biografia 
Bere familiak amiantoaren negozioa kontrolatu izan azken mendean, Eternit eraikuntza enpresaren jabe direlako eta Stephanek aitarengandik jaso zuen enpresa.

### Amianto negozio moduan 
Italian 3.000 heriotza ingururen errudun izatea leporatzen diote, izan ere, Eterniteko langileak edo fabriketatik gertu bizi zirenak bere erruz hil zirela uste da. Schmidheinyk bazekien pleurako minbizia eragiten zuela amiantoak, hainbat gaixotasunen artean, baina, hala ere, amiantoarekin lanean jarraitu zuen. 2013an Turingo epaitegiak zigorra ezarri zion, «ingurumen eta osasun hondamendia» eragiteagatik. Epaitegiak Hemezortzi urteko espetxe zigorra eskatu zuen.

Baina 2014ko azaroan, Erromako kasazio epaitegiak baliogabetu egin zuen haren aurkako zigorra. Bere ustez, leporatzen zaizkion delituek preskribatu egin zuten. Horrenbestez, borondatezko homizidioagatik zigor dezakete berriro, baina hasieratik hasi beharko lukete amiantoaren biktimek.

### Ondorengo negozioak 
1990eko hamarkadan albo batera zituen amiantoaren negozioak, Europan debekua ezartzen ari ziren momentuan. Orain, filantropoa da, eta hainbat erakunde eta argitalpen sortu ditu garapen iraunkorraren inguruan, hitzaldiak emanez, eta aholkulari lanak nazioarteko erakundeentzat eginez.

## Erreferentziak
Beji Caid Essebsi

**Beji Caid Essebsi** (edo **el-Sebsi**, , transliterazioa '''') (Sidi Bou Said, Tunisia, 1926ko azaroaren 29a - Tunis, 2019ko uztailaren 25a) Tunisiako politikaria izan zen.

## Biografia 
Izaera burgesduneko familia batekoa zen, eta, kolonietan bizitako gazte askok bezala, familiak metropolira bidali zuen goi mailako ikasketak egiteko. Horregatik, zuzenbidea ikasi zuen Parisen. Gero, politikan, independentzia aldarrikatzen zuten mugimenduetan hasi zen parte hartzen eta Neo Destour alderdi nazionalistako kideen defentsa ere aritu zen abokatu moduan jardunez.

Tunisiak 1956an independentzia lortu eta gero, Habib Bourguiba Neo Destourko buruzagia izendatu zuten presidente, alderdi bakarreko sisteman. Harez geroztik, Essebsik politikan jardun zuen Bourguibaren aholkulari gisa hasieran, eta 1971ra arte hainbat kargu edukiz: Segurtasun Nazionalerako buru, Barne eta Defentsa ministro, Frantzian enbaxadore...

Bere bizitza politikoan erregimeneko parte izan arren berarekin desadostasunak edukitzeagatik bihurtu zen ezagun. Honen ondorioz, 1970eko hamarkadan politika gorena alboratu zuen eta berriro, 1980ko hamarkadan itzuli zen, Bourguibaren azken urteetan eta Zine el-Abidine Ben Aliren lehenetan. 1990eko hamarkadan berriz politika utzi egin zuen, eta 2011ko matxinadan itzuli zen berriro, erreforma gidatu zezakeela ikusi zuelako. Islamistek eta ezkerrak, hala ere, ez zuten konfiantzarik Essebsirekin.

## Erreferentziak
Arte eder

[thumb|240px|[Rembrandten autopotreta bat.]]
Mendebaldeko Europako tradizio akademikoan, **arte ederra** (baita pluralean ere, **arte ederrak**) edo **edertia** helburu estetikoa duen adierazpide artistikoa da. Arte aplikatuari kontrajartzen zaio, azken horrek funtzio praktikoren bat baitu, estetikoaz gain.

Historikoki bost arte eder nagusi izan dira: margolaritza, eskultura, arkitektura, musika eta olerkigintza. Horiei arte eszenikoak ere gehitzen zaizkio, besteak beste antzerkigintza eta dantza. Gaur egun beste hainbat esparrutako formak ere arte ederren adigaian sartzen dira: zinemagintza, argazkigintza, arte kontzeptuala eta irarketa.

## Kanpo-estekak
Sirena (argipena)

**Sirena** hitzak adiera zenbait ditu:
* sirena, pertsonaia mitologikoa;
* sirena, alarma egoeraz ohartarazteko tresna akustikoa;
* Sirena, Venezuelako telenobela.
Raymond Boudon

**Raymond Boudon** (Paris, 1934ko urtarrilaren 27a - 2013ko apirilaren 10a) soziologo frantsesa izan zen. Alain Touraine, Michel Crozier eta Pierre Bourdieurekin batera, XX. mendeko amaiera eta XXI. mendeko hasiera bitarteko Frantziako soziologo garrantzitsuenetakoa izan da.

Ezaguna da gizarte mugikortasunaren eta aukera-desberdintasunaren inguruan egindako ikerketengatik, baita ere indibidualismo metodologikoaren alde egin zuen defentsagatik.

Frantziako Institutuko kide izan zen (Zientzia moral eta politikoen Akademia) 1990etik.

## Lanak 
* ''L'inégalité des chances*, Paris, Armand Colin, 1973 (poltsiko : Hachette, Pluriel, 1985).
* *Effets pervers et ordre social*, Paris, PUF, 1977 (poltsiko : Quadrige, 1993).
* *La logique du social*, Paris, Hachette, 1979 (poltsiko : Hachette, Pluriel, 1983).
* *Dictionnaire critique de la sociologie*, (F. Bourricaud-ekin batera]]), Paris, PUF, 1982 (poltsiko: Quadrige, 2004).
* *La place du désordre : critique des théories du changement social*, Paris, PUF, 1984 (poltsiko: Quadrige, 1991).
* *L'idéologie ou L'origine des idées reçues*. Paris, Fayard, 1986 (poltsiko: Seuil/Points, 1992).
* *L'art de se persuader, des idées douteuses, fragiles ou fausses*, Paris, Fayard, 1990 (poltsiko: Seuil/Points).
* *Traité de sociologie*, Paris, PUF, 1992 (beste zortzi egilekin).
* *Le juste et le vrai : études sur l'objectivité des valeurs et de la connaissance*, Paris, Fayard, 1995.
* *Le sens des valeurs*, Paris, PUF, Quadrige, 1999.
* *Études sur les sociologues classiques*, Paris, PUF, Quadrige, tome I, 1998, tome II, 2000.
* *L'axiomatique de l'inégalité des chances'', avec Ch.-H. Cuin et A. Massot, Québec, PUL/L'Harmattan, 2000.
* ''L'explication des normes sociales*, coéd. avec P. Demeulenaere et R. Viale, Paris, PUF, 2001.
* *Les méthodes en sociologie*, Paris, PUF, coll. « Que sais-je ? », 2002 12. edizioa, bateratua).
* *Déclin de la morale ? Déclin des valeurs ?*, Paris, PUF, 2002.
* *Y a-t-il encore une sociologie ?*, Paris, Odile Jacob, 2003 (Robert Lerouxekin elkarrizketa).
* *Raison, bonnes raisons*, Paris, PUF, 2003.
* *Pourquoi les intellectuels n'aiment pas le libéralisme*, Odile Jacob, 2004. 
* *Tocqueville aujourd'hui*, Paris, Odile Jacob, 2005.
* *Renouveler la démocratie : éloge du sens commun*, Paris, Odile Jacob, 2006.
* *Essais sur la théorie générale de la rationalité*, Paris, PUF, 2007.
* *Le relativisme*, Paris, PUF, coll. « Que sais-je ? », 2008.
* *La rationalité*, Paris, PUF, coll. « Que sais-je ? », 2009.
* *La sociologie comme science*, Paris, La Découverte, coll. « Repères », 2010.
* *Croire et savoir : penser le politique, le moral et le religieux*, Paris, PUF, coll. « Quadrige », 2012 
* *Le Rouet de Montaigne : une théorie du croire'', Paris, Hermann, 2013.
Musika akustiko

[thumb|200px|[Gitarra **akustikoa**.]]
**Musika akustikoa** musika tresna elektriko edo elektronikorik eta soinua anplifikatzeko gabe egiten den musika da, gehienetan publiko baten aurrean **kontzertu akustikoak** egiteko.

## Kanpo estekak
Probokazio (argipena)

**Probokazio** hitzak pertsona edo erakunde hasiera batena egin nahi ez duen ekintza bat egitera modu artifiazialean bultzatzen duen ekintza adierazten du. Adiera zenbait ditu:
* **agente probokatzaile** edo agente zirikatzailea;
* probokazio erlijiosoa, talde erlijioso baten gaiztespena eta aurkako erreakzioa eragitea bilatzen duen ekintza;
* sexu probokazioa, pertsona batek egin nahi ez dituen sexu ekintzak egiteko kitzikatzea.
Monokulo

thumb|200px
**Monokuloa** begi baten ikusmena zuzentzeko leiar bakarra da, begi horren aurrean soilik jartzen dena. Lente biribil bat da, normalki kate edo metal batez inguratuta, eta azken hau soka edo kate batekin gorputzera lotuta, galtzea ekidinez. Philipp von Stosch antikuarioak Erroman monokuloa jantzi zuen 1720ko hamarkadan, antzinako objetuak hobe ikertu ahal izateko, baina monokuloa ez zen modan jarri gizonen artean XIX. menderar. 1790ko hamarkadan dandyen goi-mailako moda elementu gisa sartu zen jendartean.

## Kanpo estekak
Ondasun suntsikor

**Ondasun suntsikorrak** edo **produktu suntsikorrak** horiek kontsumitzean agortzen doazen ondasun eta produktuak dira, klase bereko beste hainbesterekin ordeztu daitezkeenak, hala nola papera eta janaria.

## Kanpo estekak
Jean-Claude Passeron

**Jean-Claude Passeron** (Niza, 1930) soziologo eta epistemologo frantsesa da; *École des hautes études en sciences sociales-*eko zuzendaria, bertan hiru diziplinarteko ikerketa unitate misto bateko kide da (CNRSren barruan): SHADYC (Soziologia, Historia, dinamika kulturalen Antropologia). *Enquêtes *aldizkariko zuzendaria da.
Noranzko (argipena)

**Noranzko** hitzak adiera zenbait ditu:
* errepide-trafiko eta antzekoetan,
** noranzko bakarreko bidea eta noranzko biko bidea,
** kontrako noranzkoa;
* fisikan, ordu-noranzkoa, destrogiroa (orduaren ohiko noranzkoan) edo lebogiroa (orduaren aurkako noranzkoan) izan daitekeena.

### Ikus, gainera 
* Norabidea
Norabide (argipena)

**Norabide** hitzak zerbaitek bere ibilbidean duen norakoa edo lerroa. Erabilera zenbait ditu:
* nautikan, norabidea, ontzi bati ezartzen zaiona, maiz puntu kardinalak eta gradu sexagesimalak baliatuz;
* geometrian, 
** norabidea, puntu batek distantziari buruzko informaziorik gabe beste puntu batekin duen posizio erlatiboan dagoen informazioa.
** norabide-bektorea, zuzen baten norabidea eta noranzkoa adierazten duena;
* norabide erlatiboa, zerbait ezkerrean, eskuinean, azpian, gainean, atzean edo aurrean dagoen.

### Ikus, gainera 
* Noranzkoa
Puf

thumb|200px
**Pufa** bizkarralde gabeko ezerleku zabal eta biguna da. Sofa batean eserita hankak jartzeko ere erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Maurice Halbwachs

**Maurice Halbwachs** ( ahoskatua; Reims, Frantzia, 1877ko martxoaren 11a - Buchenwald, Alemania, 1945eko martxoaren 16a) durkheimdar eskolako soziologo frantsesa izan zen eta Buchenwald kontzentrazio-esparruan hil zen deportaturik. *La classe ouvrière et les niveaux de vie* (Langile klasea eta bizitza maila) izeneko tesiaren egilea da. Bere obrarik ezagunena *Cadres sociaux de la mémoire* (Memoriaren marko sozialak) da, eta bertan berak sortutako memoria kolektiboaren kontzeptua aztertzen du.
Immanuel Wallerstein

**Immanuel Wallerstein** (New York hiria,  - 2019ko abuztuaren 31) soziologo eta gizarte zientifiko historiko estatubatuarra izan zen. Bere obra nagusia lau ataletan banatzen den Mundu-sistema modernoaren analisian datza.

## Biografia 
Immanuel Wallerstein familia judu batean jaio zen 1930. urtean. Bere gurasoen jatorria Galitzia izanik, hauek Berlinetik iritsi ziren Estatu Batuetara. Wallersteinek Columbia Unibertsitatean burutu zituen ikasketak (gradua, masterra eta doktoregoa) eta behin hauek amaiturik, unibertsitate honetan hasi zen Soziologia irakasle bezala lanean (1958-1971). Ondoren, McGill Unibertsitatera aldatu zen eta, beraz, Kanadako Montrealera aldatu zen. Lehenengo urte hauetan, Wallersteinen lanaren zati garrantzitsuena periferiako herrialde eta eskualdeetan zentratu zen. Antikolonialismoa ardatz, bereziki India eta Afrika ikertu zituen.

1976. urtean iritsi zen Wallersteinen bizitza akademikoa aldatuko zukeen lan-aukera. Urte honetatik 2005. urtera arte Binghamton Unibertsitateko (SUNY) Ekonomien, Sistema historikoen eta Zibilizazioen Ikerketarako Fernand Braudel Zentroaren buru bezala aritu zen. Gainera, honekin batera, unibertsitate berberean aritu zen Soziologia irakasle bezala (1976-1999). Ondorioz, hemen hasi zen Wallerstein historia ekonomiko globala ikertzen mundu mailan ezaguna izan arte.

Jarduera hauetaz gain, Wallerstein askotan aritu zen irakasle bisitari bezala eta elkarte, erakunde eta zentro askotan parte hartu zuen. Agian, hauetatik aipagarriena Soziologia Elkarte Internazionalaren presidente bezala aritzea da (1994-1998). Bestalde, jasotako sarien artean Errusiako Natur Zientzien Akademiak emandako  Kondratiev Urrezko Domina gogora ekar dezakegu. Bere azken urteetan, Yale Unibertsitatean aritu zen ikerlari lanetan.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean-Claude Juncker

**Jean-Claude Juncker** (Redange-sur-Attert, Luxenburgo, 1954ko abenduaren 9a) Luxenburgoko politikaria da eta Herritarren Alderdi Kristau Sozialeko (PCS edo CSV) kide da. 2014ko azaroaren 1etik 2019ra Europar Batzordeko presidentea izan zen. Hainbat alditan izan zen Luxenburgoko lehen ministroa. Europar Batasunaren arloan, Europar Kontseiluko lehendakari bezala aritu zen 1997 eta 2005 bitarte. 2005etik 2013ra Eurotaldeko presidente izan zen.

## Kanpo estekak
Remontival pilotalekua

**Remontival pilotalekua** Lizarrako pilotaleku motza da, Remontival auzoan kokatua. 2002ko ekainaren 26an inauguratua, Lizarrako Udalaren jabetzakoa da, eta San Miguel pilota klubaren egoitza. Gainera, hasieran, kolore berde ilunez margotu zenez, udan ere argi artifiziala behar zen, eta ondorioz 2010eko abenduan urdinez margotu zuten, argitasun handiagoa izan zezan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Maté

**Daniel Francisco Maté Badenes** (Donostia, 1963 - ) gaur egun Suitzan bizi den enpresari gipuzkoarra da.

## Biografia 
Deustuko Unibertsitatean ikasi zuen eta 1988an Madrilgo Marc Rich & Co enpresan hasi zen lanean. Enpresa lehengaien salerosketan aritzen den Glencore bilakatu zen eta Maté horren akziodun nagusienetariko bat da. Higiezinenetan aritzen da ere, *Baech Bienes Inmuebles* enpresaren bitartez adibidez, zeinaren bitartez Bartzelonan dagoen Telefónicako eraikin historikoa erosi zuen 2019an, 100 milioi euroren truk. Euskal Herriko pertsonarik aberatsena bilakatu da. Gaur egun Suitzako Schwyz kantonamenduan bizi da.

### Forbes zerrendan 
2021ean, aberatsen Forbes zerrendan agertu zen, 2200 miloien jabe gisa. Horren arabera Espainiako 10. fortuna handiena eta Euskal Herriko lehenengoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Javier Ormazabal Etxebarria

**Javier Ormazabal Etxebarria** (Bilbo, 1964 - ) enpresari bizkaitarra da.

Deustuko Unibertsitatean eta London Business Schoolen ikasi zuen. Ekipamendu elektrikoen merkatuan dagoen Velatiako presidentea da, lehengo Ormazabal taldearena. Tecnaliaren presidentea ere bada. Aita Javier Ormazabal Ozerin zuen, Ormazabal taldearen sortzailea, eta 2010ean aita ordezkatu zuen familiako negozioen aurrean.

## Erreferentziak
Puf (argipena)

**Puf** hitzak adiera zenbait ditu:
* puf, eserleku biguna;
* **PUF**, Presses universitaires de France, Frantziako argitaletxea;
* **puf**, punan merah hizkuntzaren ISO 693-3 kodea.
Kanibalizazio (argipena)

**Kanibalizazio** hitzak adiera zenbait ditu:
* marketinean, kanibalizazioa, enpresa baten produktu baten salmenta eta merkatu-kuota beherakada, enpresa horren beraren produktu baten merkaturatzeagatik;
* birziklapenean, kanibalizazioa, produktu batetik interesatzen diren atal edo materialak soilik aprobetxatzea.
Académie des sciences morales et politiques

() Frantziako Institutuko bost akademietako bat da.

1795ean sortua, 1803an ezabatua eta 1832an François Guizot akademikoaren eraginez berrezarria, giza zientzia eta gizarte zientzien inguruko Frantziako erakunderik zaharrena da. Montesquieuren izpirituari jarraituz, bere zeregina, gizakiek gizartean duten bizitzaren azterketaren zientifikoaren bitartez, gizartearen gobernurako forma hobeagoak proposatzea da.

## Antolakuntza 
Akademiak kideak beren arteak aukeratzen dira, haien meritu pertsonalen arabera. Akademiak 50 kide ditu eta beren berezitasunaren arabera banatzen dira ondorengo sei ataletan:

* I : Filosofia
* II : Morala eta soziologia
* III : Legegintza, zuzenbide publikoa eta jurisprudentzia
* IV : Ekonomia politikoa, estatistika eta finantzak
* V : Historia eta geografia
* VI : Atal orokorra, aitzineko "kide libreak".

Sei atal hauei atzerriko bazkideak eta korrespontsalak gehitu behar zaizkie. 2013an, atzerriko bazkideen artea nabarmentzekoak ziren Karlos Galeskoa, Juan Karlos I.a eta Benedikto XVI.a.

Akademia diziplinarteko hausnarketarako organo bezala eratua dago.

## Egungo kideak (2014) 
** Lehendakaria: Bernard Bourgeois
** Lehendakariordea: Chantal Delsol
** Betiereko idazkaria: Xavier Darcos

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Porroi

thumb|200px
**Porroia** kono itxura eta kanporantz bi tutu luze dituen kristal edo plastikozko ontzi bat da, edaria, bereziki ardoa, bertatik edateko, ezpainek ontzia ukitu gabe, erabiltzen dena. Tutu zabala ontziaren gainaldetik ateratzen da eta edaria sartzeko erabiltzen da. Beste tutua edaria edateko erabiltzen da eta albo batetik atera eta estutzen joaten da.

## Kanpo estekak
Bahiketa (argipena)

**Bahiketa** hitzak adiera zenbait ditu:
* bahiketa, pertsona edo talde bati legez kanpo askatasuna kentzea;
* **bahiketa** edo bahia, kontratu mota bat;
* **bahiketa** edo konfiskazioa.
Sangria

**Sangria** Espainiako eta Portugalgo edari alkoholdun prestatua da. Errezeta asko dauden arren, ardoa, fruta zatiak, gaseosa, likoreren bat eta azukrea izan ohi dira.

Espainiako gastronomiako edaririk ezagunenetako bat da, eta herrialde osoko taberna, jatetxe, txosna eta jaialdietan zerbitzatzen da. Nazioartean proiekzio handiena duen edari espainiarra ere bada.

Koktel gisa hartzen ez den arren, koktel izateko baldintza guztiak betetzen ditu, alkoholik gabeko edari alkoholdunen nahasketa baita. Hala ere, IBAk ez du koktel gisa onartzen; izan ere, koktel komun bat ez bezala, ez zuen bartender batek sortu eta ez du errezeta espezifikorik; aitzitik, Espainiako etxeetan jaio zen eta aldaera ugari daude. Asturiasen, adibidez, ardo beltza erabili beharrean, ardoa erabiltzen da. Ardo zuria duten bertsioak ere badaude («koska zuria» deitua), baita apardunak ere, hala nola cava edo xanpaina. Ardoaz gain, bigarren edari alkoholdun mota bat gehitu ohi da: Jerezko brandy, sec Cointreau hirukoitza, Martini vermua, sagar-likorea, etab.

Europar Batasunaren 251/2014 Erregelamenduak arautzen duenez, Espainiako eta Portugalgo ekoizleek bakarrik dei diezaiokete «odolustea/odolustea» beren produktuari; kanpoko herrialdeek, berriz, «Ardoz aromatizatutako edaria» erabiliko dute (hala ere, «Odolustea/odolustea» izena ere erabili ahal izango dute osagarri gisa). Odolusteak, ordea, tradizio handia du Perun, Uruguain, Venezuelan eta Ekuadorren.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kalimotxoa
* Tinto de verano

## Kanpo estekak
Bonu (argipena)

**Bonu** hitzak adiera zenbait ditu:
* finantzetan, bonua, erakunde edo estatu batek jaulkitako zor-titulu bat;
* merkataritzan, bonua, fidelizazio tresna bat, bezeroei beherapenak edo produktuak merkeago edo doan eskuratzeko aukera ematen duena;
* garraio publikoan, **bonua** (autobus bonua, metro bonua, ...), hainbat alditan garraio publikoa erabiltzeko aukera ematen duen txartela (ikus garraio publikoaren tarifikazioa).
Irango programa nuklearra

**Irango programa nuklearra** Estatu Batuak eta bere aliatuen eta Iranen artean harremana garraztu izan duen gai bat da. Honako kronologia izan du.

## Kronologia 
### 2002 
Natanz eta Arak hirietan ezkutuko zentral nuklearrak zeudela erakusten zuten irudiak argitaratu ziren.

### 2003 
IAEAk bi hiri horietako zentral nuklearrak aztertu zituen lehen aldiz eta Iran uranio aberastua sortzen hasia zela esan zuen.

Urriaren 17an, azaroaren 24a hurbiltzen ari zen eta Irango programa nuklearrari buruzko negoziazioak «fase kritikoan» sartu zirela jakinarazi zuen Europako Batasunak. Teheranek eta 5+1 taldeak —AEB, Errusia, Txina, Frantzia, Erresuma Batua eta Alemania— ordurako lortu nahi zuten ituna.

Azaroaren 18an, Irango auzi nuklearrari buruzko negoziazio saio erabakigarriak hasi zituzten.

Azaroaren 21ean, 5+1 Taldearen eta Iranen ordezkariak Vienan elkartu ziren, programa nuklearrari buruz hitz egiteko eta horrenbestez, azken txanpan sartu ziren negoziazioak.

Azaroaren 22an, Iranen eta 5+1en negoziazioak blokeatu egin ziren.

Azaroaren 24an, 5+1 Taldeak eta Iranek akordiorik ez zuten lortu baina jarrerak hurbildu zituzten. Horregatik, negoziazioak beste zazpi hilabetez luzatuko ziren.

Azaroan 2015eko uztail arte luzatzea erabaki zuten.

## Erreferentziak 
## Ikus, halaber 
* Saghand uranio meategia
Marignanoko gudua

**Marignanoko gudua**, 1515eko irailaren 13 eta 14an, Marignanotik hurbil (Milandik 16 km hego-ekialdera) gertatu zena, Frantzisko I.a buru zuen Frantziako Erresumaren eta Suitzako Konfederazio Zaharraren armaden arteko borrokaldia izan zen. Milanerria kontrolatzeko helburuz, 1494an hasi ziren Italiako Gerren baitako bataila izan zen. Frantziarrak, askoz armada handiagoa zutenak, nagusitu ziren eta, horren ondorioz, Milanerria berreskuratu zuten. 1515eko azaroaren 7an Ginebrako bake ituna sinatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Araciel

**Araciel** edo **Araziel** Tuterako merindadean dagoen herri hustua da. Egungo Corellatik ipar-ekialdean zegoen, Alhama ibaiaren ibarrean.

## Historia 
Burdin Aroko kastro gotortu baten inguruan eraikia, Antzinako Erromako hiri baskoia izan zen. Merobaudesek bagaudak garaitu zituenean aipatzen den *Aracellinatorum frangit insolentiam Bacaudarum* horretako *Aracellinatorum* izango litzateke.

1119an Alfontso I.a Nafarroakoako konkistatu eta Cornagoko forua eman zion. Fortun Gartzeitz Caxal bere tenentea izan zen (1135).

Epeka-epeka biztanleria galdu zuen eta izurri beltza eta gero, 1350 inguruan, 14 familia besterik ez zituen. XV. mendearen hasieran husturik geratu zen baina gazteluak bere goarnizioa mantendu zuen. 1416an bere lurrak Corellara eman zizkioten.

## Ondarea 
* Aracielgo gaztelua
* Santa Luzia eliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hida mendiak

edo  Japoniako mendigunea da, Honshu uhartean. Japoniako mendialderik zabalena eta garaiena (3.000 metroz gorakoa askotan). “Japoniako Alpeak” izenez ere ezagutzen dira. Sumendi ugari dago. Ekialdetik, Japoniako itsasora ematen duten labar handietan amaitzen da; mendebaletik, berriz, malda leunez jaisten da itsasora.

## Tontor nagusiak 
* Shirouma mendia, 
* Kashimayari mendia, 
* Tate mendia, 
* Tsubakuro mendia, 
* Tsurugi mendia, 
* Noguchigoro mendia, 
* Yari mendia, 
* Hotaka mendia, 
* Norikura mendia, 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Japoniako geografia

## Kanpo estekak
Eurotalde

**Eurotaldea** euroguneko Finantza ministroek hilero egiten duten bilera informalari deitzen zaio eta helburu nagusia beren politika ekonomikoa koordinatzea da. Ministroez gain, Europar Banku Zentraleko lehendakariak eta Moneta eta Ekonomia gaietarako Komisario Europarrak ere parte hartzen dute Eurotaldean.

Europar Kontseiluak 1997an sortu zuen Eurotaldea eta *de facto* hustu egin ditu haren biharamunean biltzen den Ekonomia eta Finantza Ministroen Kontseiluaren (ECOFIN) edukiak; azken honek Eurotaldearen erabakiak berresten ditu. Lehendakariak bi urte eta erdiko agintaldia du, Lisboako tratatuaren arabera.

2013ko urtarrilaren 21ean Jeroen Dijsselbloem herbeheretarra aukeratu zuten Eurotaldeko lehendakari.

## Kideak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eurozone webgunea
Zuri-beltzeko argazkiak

***Zuri-beltzeko argazkiak*** Arantxa Urretabizkaiak 2014ean argitaratutako liburua da.

## Argumentua 
Liburu honetan kontatzen denak, 1947an du hasiera eta 1960aren inguruan bukaera. Kontakizunaren osagai nagusia Arantxa Urretabizkaiaren haurtzaroa da, baina ez da hori kontatu nahi duena. Are gehiago, haurtzaro zehatz horren gauza asko ez ditu kontatu nahi eta ez ditu kontatuko. Beste batzuk, berriz, ahaztu egin zaizkio, garbitu egin ditu memoriak burmuinaren bazterretatik. Azken batean, gauzak geure modura oroitzen ditugu, norberaren burmuinaren gutizien arabera. Horixe da bere asmoa: bere haurtzaroan kokatutako tresnaz, argazkiak hartu dizkio iraganari eta argazki horiekin kontatu nahi du nola izan zen hezia gaur zahartzaroaren atarian dagoen belaunaldia, nolakoa zen bizitza, sasoi hartan, urte haietan, Donostiako bazterreko auzo apal batean bizi zen familia euskaldun, euskaltzale, antifrankista, kristau eta langile baten inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kenneth Arrow

**Kenneth Joseph Arrow** (New York,  - Palo Alto, Kalifornia, 2017ko otsailaren 21a) estatubatuar ekonomialaria izan zen.

## Biografia 
1953-1968 bitartean Stanford Unibertsitatean irakasle egon zen, eta 1968-1974 bitartean Harvard-en; 1972an Ekonomiako Nobel saria jaso zuen oreka ekonomiko orokorraren teoria proposatu zuelako. Gizarte arazoak azaltzeko erabili du Arrow-ek teoria ekonomikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The National (Eskozia)

***The National*** Eskozian 2014an sortutako egunkaria da. Eskoziaren independentziaren alde egiten du. Richard Walker da bere zuzendaria eta lehen editorialean adierazi zuenez, ez da SNP Eskoziako Alderdi Nazionalaren eta gobernuaren organo bat.

## Ezaugarriak 
Egunkariak 32 orrialde ditu, tabloide formatua du, eta bere prezioa 50 zentimokoa da. Lehen egunetan 50.000 ale inguru argitaratu zituzten hasieran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The World in His Arms

**The World in His Arms** (euskaraz *Mundua Bere Eskuetan*) 1952ko Raoul Walsh estatubatuar zinema zuzendariaren abenturazko filma bat da. Rex Beach idazlearen izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Gregory Peck, Ann Blyth eta Anthony Quinn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1850. urtea. Jonathan Clark (Gregory Peck) kapitain kementsua, ezizenez *Bostongo gizona*, foka ehiztaria eta Salemgo *Pilgrim* edo *Erromesa* izeneko itssontziaren jabea da. Alaska errusiarrei erosteko asmoa ausarta du, horretarako San Frantziskoko bankari batzuekin tratua egingo du. Behin, Alaskara iritsita bere egitasmoa burutzen saiatzen ari dela, Marina Selanova (Ann Blyth) errusiar kondesaren agerpenak gauzak aldatuko ditu, Jonathanek Marina neskame arrunt bat delako ustez hartaz maiteminduko delarik.

## Aktoreak 
* Gregory Peck: Jonathan Clark kapitaina, *Bostongo gizona*
* Ann Blyth: Marina Selanova kondesa
* Anthony Quinn: "Portugee" edo *Portugaldarra*
* John McIntire: Deacon Greathouse, Jonathanen eskuineko eskua edo bigarrena agintean
* Carl Esmond: Semyon printzea
* Sig Ruman: Ivan Vorashilov jenerala
* Andrea King: Mamie
* Eugenie Leontovich: Anna Selanova
* Bill Radovitch: Ogeechuk, Jonathanen eskifaioako eskimala
* Rhys Williams: Eben Cleggett
* Bryan Forbes: William Cleggett
* Hans Conried: Eustace, hoteleko harrerako gizona

## Kanpo estekak 
* *The World in His Arms* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Blue Collar

**Blue Collar** (euskaraz *Lepoko Urdin*) 1978ko Paul Schrader estatubatuar zinema zuzendariaren drama filma bat da. Sydney A. Glass-en artikulu batean oinarritua dago. Richard Pryor, Harvey Keitel eta Yaphet Kotto aktoreek antzeztu zuten.

AEBtako Erdoilaren gerrikoa delako industria eremuan girotua dago, zehazkiago Michigan estatuan, bertako sindikatueen jardueraren kritika eta langile klasearen bizimodua erakusten ditu.

Berez, *Blue Collar* edo *Lepoko Urdin* izendapena, AEBtan industria jarduerako langileak izendatzeko erabiltzen den ezizen edo izendapena da, hortik filma honen izenburua eta gaia.

## Argumentua 
Michigango Detroit aldeko automobilgintza industriako hiru langileek heuren sindikatuko egoitzan lapurreta burutzea erabaki dute: Zeke Brown (Richard Pryor), Smokey James (Yaphet Kotto) eta Jerry Bartowski (Harvey Keitel). Baina diru-kutxan espero zuten dirua beharrean erakundea estualdian jar dezaketen agiri batzuk topatuko dituzte, hortaz, sindikatuak agiriak berreskuratzeko asmoz edozer egiteko prest azalduko da.

## Aktoreak 
* Richard Pryor: Zeke Brown
* Harvey Keitel: Jerry Bartowski
* Yaphet Kotto: Smokey James
* Ed Begley, Jr.: Bobby Joe
* Harry Bellaver: Eddie Johnson
* George Memmoli: Jenkins
* Lucy Saroyan: Arlene Bartowski
* Lane Smith: Clarence Hill
* Cliff De Young: John Burrows
* Borah Silver: Dogshit Miller
* Chip Fields: Caroline Brown
* Harry Northup: Hank
* Leonard Gaines: Bird jauna, IRSko gizona
* Milton Selzer: Sumabitch
* Sammy Warren: Barney
* Jimmy Martinez: Charlie T. Hernandez

## Kanpo estekak 
* *Blue Collar* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Bonus (argipena)

**Bonus** hitzak adiera zenbait ditu:
* **bonus** edo lan-pizgarriak, langile bati bere errendimenduagatik emandako ordainsari gehigarria;
* **bonus-malus** edo hobaria, aseguruetako tarifikazio sistema bat, aseguratuaren arriskuaren arabera;
* **bonus-malus ekologikoa** edo ingurugiro-zerga, gehien kutsatzen duenari zerga altuagoak jartzeko sistema.
Omnibus (argipena)

**Omnibus** hitza latinetik dator eta *denontzat* esan nhai du. Zenbait erabilera ditu:
* **omnibus**, antzinean garraio publikorako ibilgailuak izendatzeko hitza (hortik datoz *bus* eta autobus hitzak, besteak beste);
* **omnibus trena**, bere ibilbidean geltoki guztietan gelditzen den trena;
* omnibus inkesta, gai askori buruz galdetzen duen inkesta, enpresa batzuk agindutakoa eta abantaila moduan kostuak murriztea duena.
Txerpolari (argipena)

**Txerpolari** hitzak adiera zenbait ditu:
* akrobata, bereziki kalean jarduten duena;
* saltzaile ibiltaria;
* kaleko saltzailea.
Chicken Run

***Chicken Run*** () 2000ko Peter Lord eta Nick Park britainiar zinema zuzendarien stop-motion komedia filma bat da. Pertsonaien ahotsak Julia Sawalha, Mel Gibson, Timothy Spall, Phil Daniels, Tony Haygarth eta Miranda Richardson aktoreek ipini zituzten.

Ingalaterrako baserri batean girotua egon arren, Bigarren Mundu Gerrako alemaniar kontzentrazio-esparru batean girotutako 1963ko *The Great Escape* (*Ihesaldi Handia*) filma ospetsuan oinarrituta dagoela oso argi ikus daiteke, bien arteko antzekotasunak oso nabariak direlarik: baserria eta kontzentrazio-esparruan nahiz presoak eta oilasko eta abreen antzekotasuna, baserritar eta alemaniar zaindarien antzekotasuna, Mel Gibsonek ahotsa ipintzen dion Rocky oilarraren pertsonaiaren izaera eta ibilera harroxkoa Steve McQueen aktoreak antzeztutako pertsonaiaren berdinak dira, animazio filma honetako pertsonaia batek *Mac* ezizena du eta 1963ko filmean Gordon Jackson aktoreak antzeztutako *Mac* ezizena zeraman eskoziar ofizialaren aipamen argia da, etab.

## Argumentua 
1961, Ingalaterrako Yorkshire konderria. Tweedy senar-emazte zitalek (Miranda Richardson eta Tony Haygarth) oiloek bizitza laburra eta atsekabetua daramaten baserri bateko jabeak dira: etengabe arrautzak errutera derrigortuak daude, bestelakoan jai eta igandetako bazkari goxo gisa baserriko mahai gainean zerbitzatuta amaituko baitute.

Baina Rocky (Mel Gibson) estatubatuar oilar harroxkoa baserrira ailegatzean gauzak aldatuko dira, gainera ordura arte bizitza hobeago bati ekiteko asmoz ihesaldi ugari antolatu dituen izaera borrokalaria duen Ginger (Julia Sawalha) izeneko oilarrarekin maitasun harremana bati ekingo dio.

## Aktoreak 
* Mel Gibson - Rocky
* Julia Sawalha - Ginger
* Miranda Richardson - Tweedy andrea
* Jane Horrocks - Babs
* Benjamin Whitrow - Fowler
* Timothy Spall - Nick
* Phil Daniels - Fetcher
* Imelda Staunton - Bunty
* Lynn Ferguson - Mac
* Tony Haygarth - Tweedy jauna
* John Sharian - Zirkuko gizona

## Kanpo estekak 
* *Chicken Run* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Kaleko saltzaile

thumb|300px
**Kaleko saltzaileak** kalean, azpiegiturarik gabe eta modu informalean gehienetan, noizean behin edo jarduera iraunkor moduan eta beste saltzaileekin elkartu gabe jarduten duten saltzaileak dira. Gehienetan saltzen dituzten produktuen kalitatea urria denez eta hirietako toki publikoetan nabarmenki hedatuta daudenez, gaizki ikusiak daude gizarteko zenbait sektoreen aldetik.

## Ikus, gainera 
* Saltzaile ibiltaria

## Kanpo estekak
Konzern

**Konzern** alemanieraz enpresa, enpresa mota berezi bat da. Gehienbat Europar kontinentean dagoen enpresa mota hau, Alemaniak sortutako eredu berri bat izan zen eta izena alemanieraz da ezaguna.

Hasiera batean, Alemaniako enpresen patzuergoa edo enpresen taldea zen. Kontzentrazio modalitate bat zen: enpresen talde batek ekoizpenaren sektore bat kontrolatzen zuen edo ekoizpen-prozesu osoa hala nola, altzairuarena (meatzeak, labe garaiak, siderurgia eta metalurgia).

Talde independienteen batasunaren ondorioz, eta gidaritza baten pean, "Talde" handia eratzen da eta batzuetan finantza eta enpresa kontzentrazio prozezuari esker, botere ekonomiko (eta batzuetan politiko) handia lor lezake, Alemaniaren kasuan gertatu zen bezala.

## Kanpo estekak