Irom Chanu Sharmila

**Irom Chanu Sharmila** (India, 1972ko martxoaren 14a), "Manipurko Burdinazko Dama" edo "Mengoubi" (justua) bezala ere ezaguna, eskubide zibilen aldeko ekintzailea, aktibista politikoa eta Indiako ipar-ekialdean dagoen Manipur estatuko poeta da.

## Biografia 
Sharmila Manipurren hazi eta bizi da, Indiako ipar-ekialdeko zazpi estatu anaietako batean, hamarkada askotan matxinada jasan duena;      2005 eta 2015 artean, 5.500 pertsona inguru hil ziren indarkeria politikoaren ondorioz. 1958an, Indiako Gobernuak Indar Armatuen Legea (Botere Bereziak) onartu zuen. Lege hori Indiako ipar-ekialdeko zazpi estatuei bakarrik aplikatzen zaie, eta segurtasun-indarrei ahalmena ematen die agindu judizialik gabe jabetzak erregistratzeko, pertsonak atxilotzeko eta indar hilgarria erabiltzeko, baldin eta pertsona bat Estatuaren aurka jarduten ari dela "zentzuzko susmoa" badago. Antzeko lege bat aplikatzen zaie Jammu eta Kaxmirreri.

Manipurren giza eskubideen urraketen harira bakearen aldeko herri mugimenduetan parte hartu zuen 2000ko azaroaren 2an, Malomen, Manipurko Imphal haraneko hiri batean, hamar zibil tiroz hil zituztenean autobus geltoki batean zain zeudela. "Malomeko sarraskia" bezala ezagutzen den gertakaria ustez Assam Riflesek egin zuen, estatuan jarduten duten Indiako indar paramilitarretako batek. Biktimen artean, Leisangbam Ibetombi (62 urteko emakumea) eta Sinam Chandramani (18 urtekoa) zeuden, azken horrek Ausardia edo balorearen Sari Nazionala irabazi zuena 1988an.

## Aurrekariak 
2000ko azaroaren 5ean, gose-greba hasi zuen, 1958ko Indar Armatuen (Botere Bereziak) Legea indargabetzearen alde. Lege hori zazpi estatuei aplikatzen zaie, eta segurtasun-indarrei ahalmena ematen die agindu judizialik gabe jabetzak erregistratzeko, pertsonak atxilotzeko eta indar hilgarria erabiltzeko, pertsona bat estatuaren kontra ari delaren "arrazoizko susmoa" badago. 2016ko abuztuaren 9an amaitu zuen baraualdia, 16 urte luzez baraurik egon ondoren. Janaria eta ura 500 aste baino gehiagoz errefusatu ondoren (indarrez, sudurretik elikatu zuten kartzelan), "munduko gose grebalari luzeena" deitua izan da.  2014ko Emakumearen Nazioarteko Egunean, MSN Poll-ek Indiako emakumearen ikono onena bezala bozkatu zuen.

2014an, bi alderdik eskatu zioten hauteskunde nazionaletara aurkezteko, baina berak uko egin zion. Gero botoa emateko eskubidea ukatu zitzaion, kartzelan dagoen pertsona batek ezin duelako legearen arabera bozkatu. 2014ko abuztuaren 19an, auzitegi batek hura askatzeko agindu zuen, atxilotzeko beste arrazoirik ez dagoen bitartean. 2014ko abuztuaren 22an atxilotu zuten berriro, absolbitu zutenen antzeko karguekin, eta behin-behineko espetxealdian egon zen 15 egunez. Amnistia Internazionalak kontzientzia presoa deklaratu du.

## Baraua eta erantzunak 
Sharmilak 28 urte zituen Malomgo sarraskiaren unean, eta protesta gisa baraua egiten hasi zen. Azaroaren 5ean hasi zuen baraualdia Malomen, eta AFSPA indargabetu arte ez jateko, ez edateko, ez orrazteko, ez ispilura begiratzeko konpromisoa hartu zuen.

Greba hasi eta hiru egunera atxilotu zuen poliziak eta "suizidio saiakera" eta Hazarek bi ordezkari bidali zituen berarekin elkartzera.

2011ko irailean, Indiako Alderdi Komunistak (marxista-leninista) (CPI ML) argi eta garbi adierazi zuen bere alde eta AFSPAren indargabetzearen alde zegoela, protesta nazionala eskatzen zuen bitartean.

Jarraian, 2011ko urrian, Manipur Pradesh All Indiako Trinamool Kongresuak Sharmilari babesa emango ziola iragarri zuen eta alderdiko buruari, Mamata Banerjee-ri, AFSPA indargabetzen laguntzeko eskatu zion. Azaroan, bere baraualdiaren hamaikagarren urtearen amaieran, Sharmilak berriz eskatu zion Manmohan Singh lehen ministroari legea indargabetzeko. Azaroaren 3an, 100 emakumek giza katea osatu zuten Anbarin, Sharmilari babesa adierazteko; gizarte zibileko beste talde batzuek, berriz, 24 orduko baraualdia antolatu zuten, elkartasun erakustaldi gisa.

2011n "Save Sharmila (SSSC) Elkartasun Kanpaina" abiatu zen Sharmilaren borroka nabarmentzeko eta 2011ko abenduan, Puneko Unibertsitateak beka programa bat iragarri zuen Manipuriko 39 emakume ikaslerentzat, Irom Sharmila Chanuren 39 urteko ohorezko gradu-ikastaroak hartzeko.

Behin bakarrik ikusi zuen ama baraua hasi zenetik, amaren larritasuna ikusteak bere erabakia hautsi dezakeelako. Hala esan zuen: "AFSPA indargabetzen den egunean, arroza jango dut amaren eskutik".

2016ko martxoaren 28an, zaintza judizialetik askatu zuten, Imphaleko tokiko auzitegi batek atzera bota zituelako bere aurkako karguak.     Sharmilak bere etxean ez sartzeko eta bere amarekin ez biltzeko botoari eutsi zion gobernuak AFSPA indargabetu arte, eta barauarekin jarraitu zuen Shahid Minarren, Imphalen, askatu zuten egunera arte. Poliziak berriro atxilotu zuen, bere buruaz beste egiten saiatzeagatik.

### Barauaren amaiera 
2016ko uztailaren 26an, 2000tik gose greban egondako Irom Sharmilak, 2016ko abuztuaren 9an bere baraualdiari amaiera emango ziola iragarri zuen. Manipurren egingo ziren Estatuko hauteskundeetan parte hartuko zuela ere iragarri zuen.

Politikan azkar sartzearen helburua AFSPAren kargugabetzearen alde borrokatzeagatik izan zen, "Politikara batuko naiz eta nire borrokak jarraitu egingo du", adierazi zuelarik.

### Nazioarteko arreta 
Sharmilak 2007ko Giza Eskubideen "Gwangju Saria" jaso zuen, pertsona edo talde nabarmen bati ematen zaiona, bakearen, demokraziaren eta giza eskubideen sustapenean eta defentsan aritzeagatik. Lenin Raghuvanshirekin partekatu zuen saria, Giza Eskubideen aldeko Herriaren Zaintza Batzordekoa, Indiako ipar-ekialdeko giza eskubideen aldeko erakunde batekin.

2009an, Mayilamma Fundazioaren Mayillama lehen saria jaso zuen, "Manipurren indarkeriarik gabeko borroka lortzeagatik".

2010ean, Giza Eskubideen Asiako Batzordearen ibilbideari saria eman zioten. Urte horretan, Indiako Planifikazio eta Kudeaketa Institutuko Rabindranath Tagore Bakearen Saria irabazi zuen (5.100.000 rupia), eta *Signature Training Center*-eko *Sarva Gunah Sampannah* "Bakearen eta Harmoniaren Saria".

2013an, Amnesty Internationalek kontzientzia-presotzat jo zuen, "bere sinesmenen adierazpen baketsuagatik bakarrik atxilotuta" dagoela esanez. Irom Sharmilaren eragina iraganeko eta orainaldiko pertsona ezagunen eraginak bezain boteretsua dela uste da askotan.

## Geroko lana 
2016ko urrian, ''Peoples 'Resurgence and Justice Alliance* izeneko alderdi politiko bat abiarazi zuen, Khurai eta Khangabokeko Biltzarreko bi hauteskunde-barrutitan lehiatzeko. Khangabok, Okram Ibobi Singh lehen ministroaren tokiko barrutia da. 2017ko hauteskundeetan, Thoubaleko irabazleak, Ibobi Singhek, 18.649 boto jaso zituen eta Sharmillak 90; bost hautagaietatik boto gutxien jaso zituena.

2019an, Gauri Lankesh hil ondoren, Sharmilak NDAren gobernua kritikatu zuen, erabaki politikoak hartzean jendearen sentimenduei jaramonik ez egitea leporatuz. *The Economic Times* egunkariari eskainitako elkarrizketa batean, politika ez zitzaiola interesatzen esan zuen, hauteskunde-politika eta prozesuak dakarren zikinkeria bizi izan zituelako.

## Herri kulturan 
*Deepti Priya Mehrotra 's Burning Bright: Irom Sharmila and the Struggle for Peace in Manipur* filmak Sharmilaren bizitza eta bere barauaren aurrekari politikoak zehazten ditu. IronIrom: Bi bidaia: *Where the Annormal is Normal'' (2012, Minnie Vaid eta Tayenjam Bijoykumar Singh)

Ojas S V.ak, Puneko antzerkigileak, Le Mashale (Hartu zuzia) izeneko obra bat antzeztu zuen, Irom Sharmilaren bizitzan eta borrokan oinarritua. Meira Paibiren (Women bearing torches) egokitzapena da, Civic Chandran malayalam antzerkigileak idatzitako drama. Indiako hainbat estatutan antzeztu zuten. 

## Bizitza pertsonala 
2017ko abuztuaren 17an, osteguna, Irom Sharmila Chanu Desmond Anthony Bellarnine Coutinho bikotekide britainiarrarekin ezkondu zen Kodaikanalen, Tamil Naduko mendi-estazio batean. 2019ko maiatzaren 12an, igandean, 47 urte zituela, bi alaba biki izan zituen Bengaluruko Karnatakan, Nix Shakhi eta Autumn Tara izenekoak.

## Ikus, halaber 
* 2014ko Indiako hauteskunde orokorrak (Manipur)
* Matxinada Manipurren
* Indar Armatuen Legea (Botere Bereziak)

## Bibliografia 
* Bakearen lurrina (2010)
* IronIrom: Two Journeys: Non anormala normala den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sharmilaren poesiaren azterketa
* Save Sharmila elkartasun kanpaina
* Amnistia Internazionalaren kanpainaren webgunea. AEB.