Azazetako sarraskia

**Azazetako sarraskia** Espainiako Gerra Zibilean Azazetan (Araba) izandako erailketa kolektibo bat izan zen. 1937ko martxoaren 31etik apirilaren 1erako gauean 16 preso errepublikazale legez kanpo exekutatu zituzten, tartean Gasteizko alkatea eta hainbat zinegotzi.

## Testuingurua 
Errepublikaren aurkako altxamendu faxistaren ondoren, Arabako zatirik handiena kolpisten kontrolpean geratu zen.

Prozedura beti berdintsua izaten zen: gauerdian Gobernu Ordezkaritzatik zenbait presoren askatasun aginduak jaulkitzen ziren; izen aukeraketa informatzaileen araberakoa izaten zen, agintari arduradunen borondate ona edo txarraren eraginpean. Agindu hau betez, presoa kartzelako atarira eramaten zen; han erreketez edota falangistez osatutako exekuzio-patruilek hartzen zuten. Teoriaz patruila hauek "kontrolik gabe" ziharduten, autoritateen bizkar alegia; praktikan, ostera, haiekin koordinaturik aritzen ziren. Horregatik artxiboetan, preso hauei buruz agertu ohi den azken informazioa haiei sinarazitako askatasun agindu bat izaten da. Legez kanpoko exekuzio hauek 1938an Kondenak Epaitegi Militarren esku geratu arte iraun zuten.

Mola Gasteizera iritsi zenean, berak nahi zuen efektua lortzeko hirian 60 preso hil beharko zirela kalkulatu zuen. Martxoaren 30ean, udal agintariak, errekete eta falangisten buruzagiak Hermandad Alavesa elkarte karlistaren egoitzan bildu ziren, espetxetik atera beharreko pertsonen zerrendak egiteko. Gau horretan bertan Teodoro Bazán presoa atera eta hil zuten.

Azazetako mendatean geldituz, presoak binan loturik basora eraman zituzten. Han askatu, banaka konfesatu eta hil zituzten. Hainbat zulotan erdi-lurperatu zituzten, errepideko 16. kilometrotik 100 bat metrora. Ehorzgia aztertu zuten forentseek baieztatu zutenez, ehorzterakoan haietako batzuk oraindik bizirik ziren.
*    Francisco Díaz de Arkaia: Gasteizko zinegotzi sozialista.
*    José Luis Abaitua Pérez: erlojugilea, eta EAJko Araba Buru Batzarreko kidea.
*    Víctor Alejandre: Gaubeakoa, Partido Republicano Radical Socialista alderdikoa.
*    Eduardo Covo González: Gasteizko telegrafista.
*    Jaime Conca Amorós: Gasteizko oliba-biltzailea.
*    Jesús Estrada Ábalos: Gasteizko mekanikaria, PCEko kidea.
*    Daniel García de Albéniz Azazeta: Maeztuko nekazaria, CNTko kidea.
*    Manuel José Collel Aguilá: Gasteizko ferrobiarioa, Unión Republicana alderdikoa.
*    Manuel Hernández Ibañez de Garaio: Gasteizko ferrobiarioa.
*    Casimiro Cerrajería Zarranz: Gasteizko piroteknikoa, UGTko kidea.

Biharamunean, presoen familiei abisua pasatu zieten askatuak izan zirela, eta haiei buruz ezer gehiago ez zekitela esanez. Familiek, bistan denez, gertatutakoaren susmoa zuten; eta batzuen laguna zen Pedro Anitua apaizari laguntza eskatu zioten. Honek Rekalde apaiz jesuita kontaktatu zuen, piketeekin Azazetan egon zena. Honek erailketaren zehaztasunak eman zizkien, baita zenbait presok hari utzitako objektu pertsonalak eta agur-mezuak ere. eta Gasteizko Santa Isabel kanposantura (Zaramaga) eraman zituzten, heriotz-agiria eskuratuz. Beste zenbait familiak, ordea, uko egin zioten gorpuak berreskuratzeari, erailketaren aitorpena jaso ezean. Horretara, preso hauek ofizialki desagertutzat mantendu ziren urte askoan. 200 bat pertsona bildu ziren Gasteizko Ospitale plazan (La Paz espetxea egondako lekuan, alegia). Gasteizen gerra galdu zutenen memoria historikoa aldarrikatzeko eginiko lehen ekitaldietako bat izan zen.
* 2017an Arabako Foru Aldundiak, Batzar Nagusiak eta Gasteizko Udalak omenaldi bateratua egin zuten, Azazetako herriko plazan, sarraskiaren 80 urteurrenean,
* Urte berean, «1937-2017 Oroimenetik askatasunera!» ekimenak “Gernika-Azazeta. 1937-2017” manifestua aurkeztu zuen, 37 arabar ospetsuk sinatua. 
* 2018an EH Bildu, Ahal Dugu Podemos, Ezker Anitza eta EQUO Berdeak alderdiek omenaldia egin zuten, Azazetan eta Gasteizen, sarraskitik 81 urtera.
* 2023an EH Bildu, Podemos-Ahal Dugu, Ezker Anitza-IU eta Berdeak-Equo alderdiak bildu ziren Gasteizko Santa Barbara plazan, sarraskiaren zigorgabetasuna gogoratzeko.

Azazeta inguruan sarraskiaren lekua eta oroitarria ezagunak dira, eta bisita daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak