Adolf Hitler

**Adolf Hitler** (ahoskatuz: /adɔlf ˈhɪtlɐ/) (Braunau am Inn, Austria Garaia, Austria-Hungaria, 1889ko apirilaren 20a - Berlin, Hirugarren Reicha, 1945eko apirilaren 30a) austriar jatorriko politikari, militar eta diktadore alemaniarra izan zen, nazionalsozialismo izeneko ideologiaren sortzaile eta bultzatzaile nagusia. 1933tik Alemaniako kantziler inperiala eta *Der Führer*-a -buruzagia edo gidaria- 1934tik 1945ean hil zen arte, Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista, Alderdi Nazi gisa ezagunagoa, boterera eraman zuen eta erregimen totalitarioa ezarri zuen Hirugarren Reich edo Alemania nazi gisa ezagutzen den aldian. 
ezkerrera|thumb|333x333px|Adolf Hitler 1938an
Hitler 1913an Alemaniara joan zen bizitzera. Lehen Mundu Gerran Alemaniako armadan egindako zerbitzuagatik kondekoratu zuten, Burdinezko Gurutzea jasoz. 1919an Alemaniako Langileen Alderdian (DAP) sartu zen, Alderdi Naziaren aitzindaria, eta 1921ean Alderdi Naziaren buruzagi izendatu zuten. 1923an, Munichen estatu-kolpe huts batean gobernuaren boterea hartzen saiatu zen, eta bost urteko espetxe zigorra ezarri zioten, urtebete baino gehiago emanez. Han zegoela, bere autobiografiaren eta Mein Kampf (literalki, "Nire Borroka") manifestu politikoaren lehen liburukia diktatu zuen. 1924an askatu ondoren, herriaren babesa lortu zuen Versaillesko Ituna erasotuz eta pangermanismoa, antisemitismoa eta antikomunismoa sustatuz, zuen oratoria karismatikoa baliatuz eta propaganda naziarekin. Maiz salatu zuen komunismoa nazioarteko juduen konspirazio baten parte zela. 1932ko azarorako, Alderdi Naziak zituen eserleku gehien Reichstagen, baina ez gehiengoa. Franz von Papen kantziler ohiak eta beste buruzagi kontserbadore batzuek Paul von Hindenburg presidentea konbentzitu zuten Hitler kantziler izendatzeko 1933ko urtarrilaren 30ean. Handik gutxira, Reichstag-ek 1933ko Gaitze Legea onartu zuen, eta horrek Weimarko Errepublika Alemania Nazi bihurtzeko prozesua hasi zuen, nazismoaren ideologia totalitario, autokratiko eta faxistan oinarritutako alderdi bakarreko diktadura bat.

Hindenburg 1934ko abuztuan hil zenean, Hitler estatu eta gobernuburu bihurtu zen aldi berean, botere absolutua zuela. Barne mailan, Hitlerrek politika arrazista ugari ezarri zituen eta judu alemaniarrak deportatzen edo hiltzen saiatu zen. Boterean eman zituen lehen sei urteetan Depresio Handiaren ondorengo susperraldi ekonomiko azkarra lortu zen, Lehen Mundu Gerraren ondoren Alemaniari ezarritako murrizketak indargabetu ziren eta milioika alemaniar etniako bizilagunek bizi ziren lurraldeak anexionatu zituen, eta horrek hasieran herriaren babes handia eman zion. Hitlerren helburu nagusietako bat Ekialdeko Europan alemaniar herriarentzako "bizitzeko espazioa" (*Lebensraum*) lortzea zen, eta bere kanpo politika oldarkor eta hedatzailea Bigarren Mundu Gerraren kausa nagusitzat hartzen da Europan. Berarmatze masiboa zuzendu zuen eta, 1939ko irailaren 1ean, Polonia inbaditu zuen, Britainia Handiak eta Frantziak Alemaniari gerra deklaratzera behartuz. 1941eko ekainean Hitlerrek Sobietar Batasunaren inbasioa agindu zuen. 1941eko abenduan, Estatu Batuei gerra deklaratu zien. 1941eko amaierarako, Alemaniako indarrek eta Europako Ardatzeko potentziek Europako zatirik handiena eta Ipar Afrika okupatu zuten. Irabazi horiek pixkanaka alderantzikatu ziren 1941etik aurrera, eta 1945ean Aliatuen armadek Alemaniako armada garaitu zuten. 1945eko apirilaren 29an, bere bikotekide Eva Braunekin ezkondu zen Berlingo Führerbunker-ean. Bikoteak hurrengo egunean bere buruaz beste egin zuen Sobietar Armada Gorriak harrapa ez zitzaten.

Ian Kershaw historialari eta biografoak Hitler "gaizki politiko modernoaren gorpuzkera" gisa deskribatu zuen. Hitlerren gidaritzapean eta ideologia arrazistapean, nazien erregimena sei milioi judu eta beste milioika biktimaren genozidioaren erantzule izan zen, berak eta bere jarraitzaileek “Azpi-gizaki” (*Untermenschen*) edo sozialki desiraezintzat jotzen zituztelako. Hitler eta nazien erregimena 19,3 milioi zibil eta gerra-preso nahita hiltzearen erantzule ere izan ziren. Horrez gain, 28,7 milioi soldadu eta zibil hil ziren Europako eszenatokian egindako ekintza militarren ondorioz. Bigarren Mundu Gerran hildako zibilen kopurua gerra bateko aurrekaririk gabekoa izan zen, eta hildakoek historiako gatazka hilgarriena osatzen dute. Gizadiaren aurkako krimen gisa gogoratzen den Holokaustoaren erruduntzat jo izan da, 11 milioi pertsona ingururen genozidioa, tartean juduak, ezinduak, homosexualak, Jehovaren lekukoak, sozialistak, komunistak eta ijitoak.

Hitler gutxienez bi libururen idazlea izan zen; *Mein Kampf* eta *Zweites Buch*. Lehena, neurri batean, bere autobiografia eta gobernu-programa da, non bere oinarri ideologikoak erakusten dituen, bere ondare historikoa markatuko zutenak. Bigarrenak gehiago sakontzen du lehen liburuan planteatutako idei dagokienez. Bi liburuak filosofia politikokotzat hartzen dira, nahiz eta normalean Hitlerri ez zaion filosofo izendapena ematen, bere oinarri filosofikoak beste filosofo batzuek garatu zituztelako eta ariosofiaren eragina jaso zuelako.

## Bizitzaren lehen urteak 
### Haurtzaroa eta hezkuntza 
ezkerrera|thumb|348x348px|Klara Pölzl Hitler, Hitlerren ama (1860–1907).
Adolf Hitler 1889ko apirilaren 20an jaio zen Braunau am Inn-en, Austria-Hungariako (gaur egungo Austria) herrian, Alemaniar Inperioaren mugatik gertu. Alois Hitlerren eta bere hirugarren emazte Klara Pölzlen sei seme-alabetatik laugarrena zen. Hitlerren hiru anai-arreba —Gustav, Ida eta Otto— haurtzaroan hil ziren. Etxean bizi ziren Aloisen bigarren ezkontzako seme-alabak ere: Alois Jr. eta Angela. 1892an, familia Passau-ra (Alemania) joan zen bizitzera, Alois bertako aduana administrazioan lanean hasi ondoren. Adolfek hiru urte zituen garai hartan. Ondoren Alois Linz-era (Austria) eraman zuten 1893ko apirilean, baina familiako gainerakoak Passaun geratu ziren. Han, Adolfek Bavariako behe-dialekto bereizgarria ikasi zuen, Austriako alemana baino, eta horrek markatu zuen bere hizkera bizitza osoan. Familia Austriara itzuli eta Leondingen kokatu zen 1894ko maiatzean, eta 1895eko ekainean Alois Hafeldera erretiratu zen, non baserri baten erleak hazten hasi zen. Adolf Volksschule-ra (estatuak finantzatutako lehen hezkuntzako eskola) joan zen gertuko Fischlham-en.

Hafeldera joan zirenean, Adolf eskolako diziplina zorrotzari men egiteari uko egin zion, eta aita-semeen arteko gatazka biziak hasi ziren. Alois semea obeditzera behartzen saiatu zen, eta Adolf, berriz, aitak nahi zuenaren aurkakoa egiten saiatzen zen. Aloisek semea jotzen zuen, nahiz eta ama aldizkako jipoietatik babesten saiatu.

Klara Hitler.jp

Alois Hitlerren Hafeldeko nekazaritza ahaleginak ez ziren arrakastatsuak izan, eta 1897an familia Lambachera joan zen bizitzera. Zortzi urteko Adolfek abesteko eskolak hartu zituen, elizako abesbatzan abestu zuen eta apaiz izatea ere pentsatu zuen. 1898an, familia betiko itzuli zen Leondingera. Adolf sakonki hunkitu zen bere anaia gaztea Edmund 1900ean elgorriaren ondorioz hil zenean. Adolf ikasle seguru, irtenkor eta kontzientziatsu bat izatetik, bere aita eta irakasleekin etengabe borrokan ari zen mutil triste eta urrun batera aldatu zen.
ezkerrera|thumb|391x391px|Alois Hitler, Hitlerren aita (1837–1903).
Austriako alemaniar asko bezala, Adolf gaztetatik hasi zen ideia nazionalista alemaniarrak garatzen. Alemaniarekiko leialtasuna besterik ez zuen adierazi, Habsburgeko monarkia gainbeherakorra eta inperio etnikoki ezberdin baten gaineko bere agintea gutxietsiz. Adolfek eta bere lagunek "Heil" agurra erabiltzen zuten, eta (Alemaniaren abestia)  "*Deutschlandlied*" abestu Austriako ereserki inperialaren ordez. Alois 1903ko urtarrilaren 3an bat-batean hil ondoren, Adolfen errendimenduak okerrera egin zuen eskolan, eta amak alde egiteko baimena eman zion. 1904ko irailean Steyrreko Realschulen eskolan matrikulatu zen, non bere portaera eta errendimendua hobetu egin ziren. 1905ean, azken azterketa errepikatu ondoren, Adolfek eskola utzi zuen inolako asmorik gabe ikasketak jarraitzeko edo karrera bat egiteko.
### Gaztaroa Vienan eta Munichen 
1905ean Vienara joan zen artea ikasteko asmotan. Vienako Arte Ederretako Akademian bi aldiz porrot egin zuen, (1907-1908), eta zuzendariak Arkitektura Eskolan sartzeko eskaera egin behar zuela iradoki zion Hitlerri, baina ez zituen beharrezko kredentzial akademikoak, bigarren hezkuntza amaitu ez zuelako. Ama bularreko minbiziaz hil ondoren 1908ko abenduan, bost urte eman zituen lan xumeak eginez eta Vienako toki ikusgarriak margotzen zein saltzen bizimodua ateratzeko. Vienan egon zen bitartean, arkitektura eta musikarekiko grina gero eta handiagoa izan zuen. Horrela, Richard Wagnerren opera gogokoena zuen Lohengrin-en hamar emanaldi ikusi zituen.

Vienan, Hitler lehen aldiz erretorika arrazistaren eraginpean egon zen. Karl Lueger alkatea bezalako populistek hiriko sentimendu antisemita nagusia ustiatu zuten, noizean behin alemaniar nazionalismoaren ideiak ere bultzatuz onura politikoetarako. Alemaniar nazionalismoa are zabalduagoa zegoen Mariahilf barrutian, orduan Hitler bizi zen tokian. Georg Ritter von Schönerek eragin handia izan zuen Hitlerrengan, eta Martin Luteeroekiko miresmena garatu zuen. Hitlerrek aurreiritziak sustatzen zituzten tokiko egunkariak irakurtzen zituen, eta Ekialdeko Europako juduen etorrerak gainezka egiteko kristauen beldurrak erabiltzen zituen, baita Houston Stewart Chamberlain, Charles Darwin, Friedrich Nietzsche, Gustave Le Bon eta Arthur Schopenhauer bezalako filosofo eta teorikoen pentsamenduak argitaratzen zituzten liburuxkak ere. Vienan bizi zela, Hitlerrek eslaviarren aurkako sentimendu sutsuak ere garatu zituen.thumb|Municheko Alter Hof, Hitlerrek 1914an egindako akuarela bat.

Hitlerren antisemitismoaren jatorria eta garapena eztabaidagai dira oraindik. August Kubizek adiskideak esan zuen Linz utzi aurretik Hitler "antisemita baieztatua" zela. Hala ere, Brigitte Hamann historialariak dio Kubizeken baieztapena "problematikoa" dela. Hitlerrek Mein Kampf liburuan Vienan antisemita bihurtu zela zioen bitartean, bere margolanak saltzen lagundu zion Reinhold Hanischek ez zegoen ados, Hitlerrek juduekin harremanak izan zituelako Vienan bizi zen bitartean. Richard J. Evans historialariak dioenez, "historialariak oro har ados daude bere antisemitismo hiltzaile ospetsua Lehen Mundu Gerrako Alemaniaren porrotaren ondoren sortu zela, hondamendiaren azalpen paranoikoaren Compiègneko Armistizioko "bizkarreko labankada"ren ondorioz.

Hitlerrek aitaren ondarearen azken zatia 1913ko maiatzean jaso zuen, eta Munichera (Alemania) joan zen bizitzera. Austria-Hungariako Inperioko armadan sartu zutenean, 1914ko otsailean Salzburgora joan zen azterketa medikoa egitera. Zerbitzurako gai ez zela erabaki zutenean, Munichera itzuli zen. Hitlerrek geroago adierazi zuen ez zuela Habsburgoko Inperioari zerbitzatu nahi, armadan arraza nahasketa zegoelako eta Austria-Hungariako kolapsoa hurbil zegoela uste zuelako.
thumb|Hitler (eskuineko muturrean, eserita) Bavariako Armadako 16. Erregimentuko (1914–18) kideekin.

### Lehen Mundu Gerra 
1914ko abuztuan, Lehen Mundu Gerra hasi zenean, Hitler Munichen bizi zen eta borondatez sartu zen Bavariako Armadan. Bavariako agintariek 1924an egindako txosten baten arabera, Hitlerri zerbitzatzen uztea akats administratiboa izan zen ziurrenik, Austriako herritarra izanik, Austriara itzuli behar baitzuten. Bavariako Erreserba Infanteriako 16. Erregimentura (Zerrenda Erregimentuko 1. Konpainia) bidali zuten, eta Mendebaldeko Frontean aritu zen mezulari gisa Frantzian eta Belgikan, denboraren ia erdia Fournes-en-Weppes-eko erregimentuko bulego nagusian emanez, frontearen atzean. 1914an, Ypreseko Lehen Guduan egon zen, eta urte hartan ausardiagatik kondekoratu zuten, Bigarren Mailako Burdin Gurutzea jasoz. Gerran zehar, bere komandante Fritz Wiedemannek salbatu zuen, Hitler eraikin erori baten hondakinetatik atera zuela su biziaren pean zegoela.

Bulego nagusian lanean ari zela, Hitlerrek artelanak egiten jarraitu zuen, karikaturak eta armadako egunkari baterako argibideak marraztuz. 1916ko urrian Sommeko guduan, ezkerreko izterrean zauritu zen bidalketa-bidaiarien babeslekuan obus bat lehertu zenean. Hitlerrek ia bi hilabete eman zituen Beelitz-eko ospitalean sendatzen, eta 1917ko martxoan itzuli zen bere erregimentura. 1917ko Arrasko guduan eta Passchendaeleko guduan zuzenean parte hartu zuen. 1918ko maiatzean Zauri Beltzaren Intsignia jaso zuen. Hiru hilabete geroago, 1918ko abuztuan, bere nagusia zen Hugo Gutmann teniente juduak gomendatuta Hitlerrek Lehen Mailako Burdin Gurutzea jaso zuen, Hitler bezalako "*Gefreiter*" mailakoei gutxitan ematen zitzaien kondekorazio hura. 1918ko urrian mostaza gas eraso batean aldi baterako itsutu zen eta Pasewalken ospitaleratu zuten. Han zegoela, Hitlerrek Alemaniaren porrotaren berri izan zuen, eta berak kontatu zuenez, bigarren itsutasun aldi bat jasan zuen berria jaso ondoren.

Hitlerrek Lehen Mundu Gerran izandako papera "esperientzia guztien artean handiena" bezala deskribatu zuen, eta erakutsitako ausardia bere komandanteek goraipatu egin zuten. Gerra garaiko esperientziak bere alemaniar abertzaletasuna indartu zuen, eta 1918ko azaroan Alemaniaren kapitulazioak Versaillesko Itunarekin harritu egin zuen. Gerra ahaleginaren porrotarekiko zuen atsekabeak bere ideologia moldatzen hasi zen. Beste alemaniar nazionalistek bezala, “bizkarreko labankada mitoan” (*Dolchstoßlegenden*) sinesten zuen, zeinak zioen "zelaian garaitu gabe" alemaniar armada etxeko frontean "bizkarrean labankadaz" jo zutela buruzagi zibilek, juduek, marxistek eta borrokak amaitu zituen armistizioa sinatu zutenek, geroago "azaroko kriminalak" deitu zituztenak”.

Versaillesko Itunak Alemaniak bere hainbat lurralde utzi eta Renania desmilitarizatu behar zuela xedatzen zuen. Itunak zigor ekonomikoak eta kalte-ordain handiak ezarri zizkion herrialdeari. Alemaniar askok umiliazio bidegabetzat hartu zuten ituna, eta bereziki 231. artikuluaren aurka agertu ziren, gerraren erantzule Alemania zela interpretatzen zuelako. Versaillesko Ituna eta gerraosteko Alemaniako egoera ekonomiko, sozial eta politikoa, Hitlerrek geroago erabili zituen abantaila politikoak lortzeko. Frontean alderrai zebilen txakur bat hartu zuen lagun, Fuchsl, eta oso begikoa izan zuen, leial zitzaiolako. Harrezkero, bizitzan hainbat txakur izan zituen aldean lagun zintzo. Gerra amaiturik, armadaren politika hezitzaile gisa jardun zuen.

### Nazismoaren hasiera 
Gerraren ondoren, Hitler Munichera itzuli zen. Heziketa formalik eta karrera publikorik gabe, armadan jarraitu zuen. 1919ko uztailean, “inteligentziako agente” (*Verbindungsmann*) izendatu zuten, Reichswehr-eko “errekonozimendu unitate” baten beste soldadu batzuengan eragiteko eta Alemaniako Langileen Alderdian (DAP) infiltratzeko. 1919ko irailean DAPek egindako bilera batean, Anton Drexler alderdiko presidentea txundituta geratu zen Hitlerren hizlari trebeziekin. “Nire Esnatze Politikoa” bere liburuxkaren kopia bat eman zion, ideia nazionalistak, antikapitalistak, antisemitak eta antimarxistak zituena. Bere armadako nagusien aginduz, Hitlerrek alderdian sartzea eskatu zuen, eta astebeteren buruan 555 alderdikide bezala onartua izan zen (alderdia 500 kiderekin zenbatzen hasi zen, askoz handiagoa zela irudikatzeko). 
thumb|Hitler kamerarentzat posatzen 1930eko irailean.
Hitlerrek 1919ko irailean Adolf Gemlichi (gaur egun "Gemlichen gutuna" bezala ezagutzen dena) bidalitako gutun batean egin zuen juduei buruzko lehen adierazpen idatzia. Idatzian,Hitlerrek argudiatzen du gobernuaren helburua "juduak erabat kentzea izan behar dela, zalantzarik gabe". DAPen, Hitlerrek Dietrich Eckart ezagutu zuen, alderdiaren sortzaileetako bat eta Thule elkarte ezkutuko kidea. Eckart Hitlerren tutore bihurtu zen, harekin ideiak trukatuz eta Municheko gizarte zabal bati aurkeztuz. Erakargarritasuna handitzeko DAPek bere izena aldatu zuen “Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista” (*Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei- NSDAP*), gaur egun "Alderdi Nazia" bezala ezagutzen dena. Hitlerrek alderdiaren bandera diseinatu zuen, esbastika bat zirkulu zuri batean atzealde gorri batean.

Hitler 1920ko martxoan armadan baja eman zioten eta alderdian lanean hasi zen denbora osoz. Alderdiaren egoitza Munichen zegoen, marxismoa ezabatzeko eta Weimarko Errepublika ahultzeko erabakitako gobernuaren aurkako alemaniar nazionalisten gune batean. 1921eko otsailean —hitzaldiak ematen oso eraginkorra zen jada—, 6.000 pertsona baino gehiagoko jendetza bati hitz egin zion. Bilera ezagutarazteko, alderdiko jarraitzailez betetako bi kamioi Munichen zehar ibili ziren esbastika banderak astinduz eta liburuxkak banatuz. Hitlerrek laster lortu zuen ospea Versaillesko Ituneko politikoen aurka, eta batez ere marxisten eta juduen aurkako bere diskurtso polemikoengatik.

1921eko ekainean, Hitler eta Eckart Berlinera dirua biltzeko bidaia batean zeudela, matxinada bat piztu zen Municheko Alderdi Naziaren barruan. Batzorde exekutiboko kideek Nurenbergen egoitza zuen Alemaniako Alderdi Sozialistarekin (DSP) batu nahi zuten. Hitler uztailaren 11an itzuli zen Munichera eta dimisioa aurkeztu zuen haserre. Batzordeko kideek konturatu ziren beren pertsonaia publiko eta hizlari nagusiaren dimisioak alderdiaren amaiera ekarriko zuela. Hitlerrek iragarri zuen berriro sartuko zela Drexler ordezkatuko bazuen alderdiko presidente gisa, eta alderdiaren egoitza Munichen mantentzearen baldintzapean. Batzordeak baiezkoa eman zuen, eta uztailaren 26an itzuli zen alderdira, 3.680. kide gisa. Baina Hitlerrek aurkari batzuk izaten jarraitu zuen Alderdi Naziaren barruan. Horrela, buruzagitzan zeudenek Hermann Esser alderditik kanporatu zuten, eta Hitler alderdiaren traidore gisa erasotzen zuen panfleto baten 3.000 kopia inprimatu zituzten. Hurrengo egunetan, Hitlerrek hainbat entzuleren aurrean hitz egin zuen eta bere burua eta Esser defendatu zituen, txalo zaparrada artean. Bere estrategia arrakastatsua izan zen, eta uztailaren 29an egindako alderdiko kongresu berezi batean, alderdiko presidente gisa botere absolutua eman zioten, Drexlerren ondorengo gisa, 533ko boto alde eta bat kontra jaso zituela.

Hitlerren garagardotegietako hitzaldi bortitzek publiko erregularra erakartzen hasi ziren. Demagogoa izanik, gai populistak erabiltzen trebea bihurtu zen, besteak beste, entzuleen arazo ekonomikoen errudunak ziren biktima-ahuntzak erabiliz. Hitlerrek magnetismo pertsonala eta jendetzaren psikologiaren ulermena erabili zituen bere alde jendaurrean hitz egiten zuenean. Historialariek bere erretorikak publiko handietan zuen eragin hipnotikoa zuten eragina aipatu dute, eta bere begiek talde txikietan. Alfons Heck-ek, Hitlerren Gazteriaren kide ohiak, honakoa gogoratu zuen: “*Histeriara hurbiltzen zen harrotasun nazionalistaren sukar batean lehertzen ginen. Minutu luzez, biriken ozen oihu egin genuen, malkoak aurpegitik behera zerizkigula: “Garaipena Agur, Garaipena Agur Garaipena Agur!” (Sieg Heil, Sieg Heil, Sieg Heil!) Une hartatik aurrera, Adolf Hitlerrena izan nintzen gorputz eta arimaz*.”

Alderdi Naziaren 25 puntuko programa 1920ko otsailean aurkeztu zen. Honek ez zuen ideologia koherente bat ordezkatzen, baizik eta völkisch mugimendu pangermanikoan indarrean zeuden ideia jasoen multzo bat zen, hala nola ultranazionalismoa, Versaillesko Itunaren aurkakotasuna, kapitalismoarekiko mesfidantza eta ideia sozialista batzuk. Hitlerrentzat, alderdirik garrantzitsuena jarrera antisemita sendoa zen. Programa propaganda egiteko eta jendea alderdira erakartzeko oinarri gisa ere ikusten zuen.
thumb|Hitlerrek 1925ean idatzi zuen Mein Kampf-en 1926-28ko edizioaren azala.

### Garagardotegiko kolpea eta Landsbergeko espetxea 
Mussoliniren ereduari jarraituz eta Ludendorff jeneralaren laguntzaz, Weimarko Errepublikaren kontrako altxamendu bat antolatu zuen Munichen  *Bürgerbräukeller* garagardotegitik (1923ko azaroaren 8 eta 9rako). Bavariako gobernuaz jabetzeko saio horrek huts eginik, 5 urteko kondena jaso zuen Hitlerrek. Landsberg kartzelan emandako urtebetean, gerora nazionalsozialismoaren ideologiaren adierazle nagusia izango zen *Mein Kampf* (*Nire borroka*) obra idatzi zuen. 

Kartzelatik irten ondoren, alderdia antolatzeari ekin zion eta itxuraz politika moderatuagoa egin zuen. Aldi berean, zenbait industria gizonekin harremanetan hasi zen. Izan ere, 1924-1929 bitarteko urte oparoetan Alemanian ez zen Hitlerrenak ziren bezalako muturreko ideietarako leku handirik izan. 1929ko krisi ekonomikoak eragindako milioika langabetu etsiek, ordea, indar berria eman zioten alderdiari: 1928an 12 diputatu izatetik 107 izatera pasa zen 1930ean.

### Hirugarren Reich-a 
thumb|1934an, Hitler Alemaniako estatuburu bihurtu zen "Lider eta Kantziler" (*Führer und Reichskanzler*) tituluarekin.
1932ko urtarrilean Hitler lehendakaritzarako hautagai izan zen, Paul von Hindenburg berriro garaile irten zen hauteskundeetan. 1932ko martxoan Franz von Papenek eskuratu zuen kantzelergoa, eta SA eta SS (*Schutz und Staffel*, Hitlerren zaintza) legeztatu zituen, naziak beren probetxurako erabili ahal izango zituela uste baitzuen. Abenduan Hitlerren etsai politikoa zen Kurt von Schleicher jenerala kantziler izendatu zuten, baina, alderdien arteko azpilan eta negoziazioen ondoren, 1933ko urtarrilaren 30ean Hitlerri eman zitzaion kantzelergoa.

Harrez gero diktadura aldia abiatu zen: alderdi komunista legez kanpo utzi zuen; 1933ko martxoan, muga gabeko aginpidea jaso zuen diputatuengandik; apirilean, Gestapo izeneko polizia politikoa sortu zuen; arraza-garbiketa programari ekin zion, juduak kontzentrazio-esparruetan sartu zituen; ekainean, alderdi nazionalsozialista alderdi bakartzat aldarrikatua izan zen. 1934ko ekainaren 30an, Labana luzeen gaua deiturikoan, eskuineko aurkariak hilarazi zituen: alderdikoak (Ernst Röhm eta gainerako SAko buruzagiak, Gregor Strasser) eta alderdikoak ez zirenak (Kurt von Schleicher, Gustav von Kahr, etab.). 1934ko abuztuan, Hindenburgen heriotzaren ondorengo hauteskundeetan, alemaniarren % 90ek baietza eman zioten Hitler lehendakari eta kantzeler izendatzeari. Harrezkero Führer (buruzagi, aitzindari) deitura harturik, bere *Ordena Berria* ezartzeari ekin zion, gazteria, irakaskuntza, kultura eta langileria, guztiak bere mende zeuden erakundeetan antolaturik. Langabeziaren auzia armagintza eta lan publikoen bidez konpondurik, alemaniar herria bere alde jarri zuen.

1936ko martxoan Versaillesko Itunean erabakitakoaren aurka, Renanian armada sartu zuen. Handik gutxira, Franco diktadoreari lagundu zion Espainiako gerran eta bere agindupeko hegazkinek Gernikako bonbardaketa burutu zuten. Ekintza hura probalekua izan zen Mundu Gerrarako. Ondoren, Versaillesko Itunari muzin eginez, arma ekoizpenari ekin zion.

*Bizi-eremuaren* dotrinari jarraiki, Hitlerrek alemanez mintzo ziren herrialde guztiak batu nahi izan zituen. Horretarako, bai gobernuan eta bai armadan ideia horren aldeko ez zirenak kanpora bota zituen, eta armadaren aginte gorena ere bere gain hartu zuen. 1938ko martxoaren 15ean, Alemaniako tropak Austrian sartu ziren, eta Anschluss delakoa (*atxikitzea*, Alemaniarekin bat egitea, alegia) aldarrikatu zuten. 1938ko irailaren 30ean, Txekoslovakiako alemaniar minoria aitzakiatzat harturik, herrialde haren laurdena eman zitzaion Municheko Konferentziaren arabera. Gero, 1939ko martxoaren 15ean, Bohemia eta Moravia inbaditu zituen.

## Alemania Nazia 
[thumb|Hitler, [Heinrich Himmler eta Viktor Lutze SAko buruak nazien agurra egiten 1934ko Nurenbergeko Rallyan.]]

### Ekonomia eta kultura 
1934ko abuztuan, Hitlerrek Reichsbank-eko presidente Hjalmar Schacht Ekonomia Ministro izendatu zuen, eta hurrengo urtean, Gerra Ekonomiako Plenipotentziario, ekonomia gerrarako prestatzeaz arduratuz. Berreraikuntza eta berrarmatzea Mefo fakturen, dirua inprimatzearen eta estatuaren etsai gisa atxilotutako pertsonen ondasunak bahitzearen bidez finantzatu ziren, juduak barne. Langabetuen kopurua sei milioitik 1932an milioi bat baino gutxiagora jaitsi zen 1936an. Hitlerrek Alemaniako historiako azpiegiturak hobetzeko kanpaina handienetako bat gainbegiratu zuen, eta horrek presak, autobideak, trenbideak eta bestelako lan zibilak eraikitzea ekarri zuen. Soldatak apur bat baxuagoak ziren 1930eko hamarkadaren erdialdean eta amaieran Weimar Errepublikako soldatekin alderatuta, eta bizitzaren kostua % 25 igo zen. Asteko batez besteko lanaldia handitu zen gerra ekonomiara igarotzean; 1939rako, batez besteko alemaniarrak astean 47 eta 50 ordu artean lan egiten zuen.

Hitlerren gobernuak neurri handiko arkitektura izugarri babestu zuen. Albert Speer, Hitlerren kultura alemaniarraren berrirakurketa klasizista ezartzeko funtsezkoa izan zena, Berlinen proposatutako arkitektura-berrikuntzen arduradun izendatu zuen. Bestalde, nazio askoren boikot mehatxua izan arren, Alemaniak 1936ko Olinpiar Jokoak antolatu zituen. Hitlerrek irekiera ekitaldietan parte hartu zuen bai Garmisch-Partenkircheneko Neguko Jokoetan zein Berlingo Udako Jokoetan.

### Berrarmatzea eta itun berriak 
1933ko otsailean Alemaniako buruzagi militarrekin izandako bilera batean, Hitlerrek "Lebensraumen konkista Ekialdean eta bere germanizazio gupidagabea" aipatu zituen atzerri politikaren azken helburu gisa. Martxoan, Bernhard Wilhelm von Bülow printzeak, Atzerri Ministerioko idazkariak, atzerri-politika handiko adierazpen bat egin zuen: Anschluss Austriarekin, 1914ko Alemaniako muga nazionalak berrezartzea, Versaillesko Itunaren araberako murrizketa militarrak errefusatzea, Afrikako antzinako kolonia alemaniarrak itzultzea eta Ekialdeko Europan eragin-eremu alemaniar bat sortzea. Hitlerri Bülowen helburuak apalegiak iruditu zitzaizkion. Hitzaldietan, bere politiken helburu baketsuak eta nazioarteko akordioen barruan lan egiteko borondatea azpimarratu zituen. 1933ko bere kabinetearen lehen bileran, Hitlerrek gastu militarra lehenetsi zuen langabezia arintzearen aurretik.
thumb|Ost-eko plan orokorra: jatorri eslaviarreko biztanleriaren deportazioa edo suntsipena.
Alemania 1933ko urrian erretiratu zen Nazioen Ligatik eta Armagabetzearen Mundu Konferentziatik. 1935eko urtarrilean, Saarlandeko herritarren % 90ek baino gehiagok, orduan Nazioen Ligaren administraziopean, Alemaniarekin bat egitea bozkatu zuten. Martxoan, Hitlerrek Wehrmacht-a 600.000 kidera zabalduko zela iragarri zuen — Versaillesko Itunak baimentzen zuen kopurua baino sei aldiz gehiago —, aireko indar baten garapena (*Luftwaffe*) eta itsas armadaren tamaina handitzea (*Kriegsmarine*) barne. Britainia Handiak, Frantziak, Italiak eta Nazioen Ligak gaitzetsi egin zituzten Itunaren bortxaketa haiek, baina ez zuten ezer egin hura geldiarazteko. Ekainaren 18ko Anglo-alemaniar Itsas Akordioak (*AGNA*) Alemaniako tonajea Errege Itsas Armadarenaren % 35era igotzea ahalbidetu zuen. Hitlerrek "bere bizitzako egunik zoriontsuena" izendatu zuen AGNA sinatzean, akordioak *Mein Kampf*-en iragarri zuen aliantza anglo-alemaniarraren hasiera ekartzen zuelakoan. Sinadura baino lehen, Frantziari eta Italiari ez zitzaien kontsultarik egin, Nazioen Liga zuzenean ahulduz  eta Versaillesko Ituna garrantzi ezaren bidean utziz. 

Alemaniak berriz okupatu zuen Renaniako eremu desmilitarizatua 1936ko martxoan, Versaillesko Ituna hautsiz. Era berean, 1936ko uztailean laguntza eskaera bat jaso ondoren, Hitlerrek tropak bidali zituen Espainiara Francisco Franco eta bere talde nazionalista babesteko Espainiako Gerra Zibilean. Bestalde, Hitlerrek aliantza anglo-alemaniarra sortzeko ahaleginetan jarraitu zuen. 1936ko abuztuan bere berrarmatze saioek eragindako krisi ekonomiko gero eta handiagoari erantzunez, Hitlerrek Alemania hurrengo lau urteetan gerrarako prestatzeko Lau Urteko Plana abian jartzeko agindu zion Hermann Göringi. "Judeo-Boltxevismoaren" eta nazismo alemaniarraren arteko borroka bat aurreikusten zuen planak, eta horrek, Hitlerren iritziz, berrarmatzeko ahalegin konprometitua eskatzen zuen, kostu ekonomikoak kontuan hartu gabe.

1936ko urrian, Galeazzo Ciano kondeak, Mussoliniren gobernuko Kanpo Arazoetako ministroak, Alemania bisitatu zuen. Bertan, Bederatzi Puntuko Protokolo bat sinatu zuen hurbiltzearen adierazpen gisa, eta Azaroan Mussolinik "ardatz" izendatu zuen Alemania eta Italiaren arteko harremana.  Azaroaren 25ean, Alemaniak Japoniarekin Itun Antikomunista sinatu zuen. Britainia Handia, Txina, Italia eta Polonia ere gonbidatu zituzten Antikomunisten Itunera, baina Italiak bakarrik sinatu zuen 1937an. Hitlerrek aliantza anglo-alemaniarraren plana bertan behera utzi zuen, britainiarren buruzagitza "desegokiari" errua egotziz. Ekialdeko gerra prestatzeko agindu zuen, 1938an hasi eta 1943an beranduenez. Uste zuen Alemanian, krisi ekonomikoaren ondorioz, bizi-maila asko jaitsi zela, eta arintzeko Austria eta Txekoslovakia indarrez hartzeko helburu zuen eraso militar bat antolatu zuen. Hitlerrek ekintza azkarrak bultzatu nahi zituen, Britainia Handiak eta Frantziak arma-lasterketetan abantaila iraunkorra lortu baino lehen. 1938ko hasieran, Blomberg-Fritsch auzia zela eta, Hitlerrek politika militarraren eta atzerrikoaren aparatuaren kontrola hartu zuen, Neurath Atzerri ministroa kargutik kenduz eta bere burua Gerra ministro izendatuz. Horrela, 1938. urtetik aurrera, Hitlerrek gerrara zuzendutako kanpo politikaren erantzukizuna hartu zuen.

## Bigarren Mundu Gerra 
### Lehen arrakasta diplomatikoak 
[thumb|Hitler eta Japoniako kanpo harremanetarako ministroa, Yōsuke Matsuoka, 1941eko martxoan Berlinen egindako bileran. Atzealdean [Joachim von Ribbentrop ageri da..]]

#### Aliantza Japoniarekin 
1938ko otsailean, Joachim von Ribbentrop Atzerri ministro izendatu berriaren gomendioz, Hitlerrek Sino-Alemaniako aliantza amaitu zuen Txinako Errepublikarekin, Japoniar Inperio moderno eta indartsuagoarekin aliantza bat egiteko. Hitlerrek Manchukuoko, Mantxuriako estatu txotxongilo japoniarra, alemaniarren errekonozimendua iragarri zuen, eta uko egin zien Japoniak Ozeano Barean zituen kolonia ohiei. Hitlerrek Txinara armak bidaltzeari uzteko agindu zuen, eta Txinako armadarekin lan egiten zuten ofizial alemaniar guztiak erretiratu zituen. Errepresalia gisa, Chiang Kai-shek jeneral txinatarrak Sino-Alemaniako akordio ekonomiko guztiak baliogabetu zituen, alemaniarrei Txinako material gordin asko kenduz.

#### Austria eta Txekoslovakia 
ezkerrera|thumb|1938ko urria: Hitler jendetza artean autoz pasatzen Cheben, Sudetenlanden.
1938ko martxoan, Hitlerrek Austria eta Anschluss nazia bateratuko zirela iragarri zuen. Hitlerrek Sudetenland eskualdeko (Txekoslovakia) alemaniar etniari zuzendu zion bere arreta, eta bilera sekretu batzuk egin zituen Berlinen Sudeten Alderdi Alemaniarreko Konrad Henleinekin. Gizonak ados zeuden Henleinek Sudeten alemaniarrentzako autonomia handiagoa eskatuko ziola Txekoslovakiako gobernuari, aitzaki gisa alemaniarrek Txekoslovakiaren aurka egin zezaten. 1938ko apirilean, Henleinek Hungariako Kanpo Arazoetako ministroari esan zion "gobernu txekiarrak eskaintzen zuena eskaintzen zuela ere, beti eskaera handiagoak mahaigaineratuko zituela... edozein modutara saboteatu nahi zuen elkar ulertzea, hori zelako Txekoslovakia azkar leherrarazteko metodo bakarra". Pribatuan, Hitlerrek garrantzirik gabekotzat jo zuen Sudeten auzia; bere benetako asmoa Txekoslovakiaren aurkako konkista gerra bat zen.

Alemania inportatutako petrolioaren menpe zegoen; Txekoslovakiako auzia zela eta Britainia Handiarekin izandako liskar batek Alemaniaren petrolio-hornidura murriztu zezakeen. Irailean Hitler, Neville Chamberlain, Édouard Daladier eta Benito Mussolini Munichen egun bateko konferentzia baten elkartu ziren, eta “Municheko Akordioa” sinatu zuten, Sudetenland barrutiak Alemaniaren esku utzi zituena. Chamberlain pozik zegoen Municheko konferentziarekin, emaitzari "bakea gure garairako" deituz, eta Hitler, berriz, haserre zegoen 1938ko gerrarako aukera galduagatik. Bere ustez, britainiarrek behartutako bakea, itxurazko alemaniar eskaeren aldekoa izan arren, porrot diplomatikoa izan zen, eta horrek bultzatu zuen britainiar boterea mugatzeko asmoa, Alemaniaren ekialdeko hedapenari bidea egiteko. Goi-bileraren ondorioz, Hitler Time aldizkariak 1938ko Urteko Gizona izendatu zuen.

1939ko martxoan, Hungariaren mehatxupean, Eslovakiak independentzia aldarrikatu zuen Alemaniaren babesa jasoz. Hurrengo egunean, Municheko Akordioa urratuz eta, agian, krisi ekonomikoaren sakontzearen ondorioz baliabide gehigarriak behar zirelako, Hitlerrek Wehrmacht-i Txekiako estatua inbaditzeko agindu zion, eta Pragako gaztelutik lurraldea alemaniar protektoratutzat aldarrikatu zuen.

### Bigarren Mundu Gerraren hasiera 
thumb
1939ko eztabaida pribatuetan, Hitlerrek Britainia Handia garaitua izateko etsai nagusitzat jo zuen, eta Polonia ezabatzea helburu horretarako ezinbesteko preludioa zela. Ekialdeko hegala segurtatua izango zen, eta lurrak Alemaniako Lebensraumari erantsiko zitzaizkion. Britainiarrek 1939ko martxoaren 31n Poloniako independentziari emandako "bermeak" minduta, esan zuen: “Deabruaren edari bat prestatuko diet". Apirilaren 1ean Tirpitz korazatua uretaratzean Wilhelmshavenen egindako hitzaldi batean, mehatxu egin zuen Anglo-Alemaniako Itsas Akordioa salatuko zuela, britainiarrek poloniarren independentzia bermatzen jarraitzen bazuten, eta hori "inguratze" politika gisa ikusten zuen. Polonia satelite alemaniar bihurtu behar zen edo neutralizatu, Reichen ekialdeko hegala bermatzeko eta britainiarren balizko blokeoa eragozteko.

Hitlerrek hasieran estatu satelite baten ideiaren alde egin zuen, baina Poloniako gobernuak uko egin zionean, inbaditzea erabaki zuen eta 1939ko kanpo politikaren helburu nagusia bihurtu zuen. Apirilaren 3an, Hitlerrek armadari “Kasu Zuria” (*Fall Weiss*) prestatzeko agindu zien, abuztuaren 25ean Polonia inbaditzeko plana. Apirilaren 28an Reichstagen egindako hitzaldi batean, Anglo-Alemaniako Itsas Akordioa eta Alemania-Poloniako Ez Erasotzeko Ituna ukatu zituen. William Carr, Gerhard Weinberg eta Ian Kershaw bezalako historialariek argudiatu dute Hitlerren gerrarako presaren arrazoietako bat heriotza goiztiarra izatearen beldurra zela. Behin eta berriz esan zuen Alemania gerrara eraman behar zuela zahartu baino lehen, bere ondorengoek ez baitzuten horretarako borondate sendorik. Hitler kezkatuta zegoen Poloniaren aurkako eraso militar batek Britainia Handiarekin gerra goiztiarra eragin zezakeelako. Hitlerren kanpo ministro eta Londresko enbaxadore ohia Joachim von Ribbentropek, ziurtatu zion ez Britainia Handiak ez Frantziak ez zituztela Poloniarekiko hartutako konpromisoak beteko. Horrenbestez, 1939ko abuztuaren 22an Hitlerrek Poloniaren aurkako mobilizazio militarra agindu zuen.
thumb|Hitler eta Benito Mussolini elkarrekin zutik daude berrikuspen-estalki batean, Mussoliniren Municheko bisita ofizialean.
Plan honek Sobietarren isilpeko babesa behar zuen, eta Alemaniaren eta Sobietar Batasunaren arteko ez-eraso itunak (Molotov-Ribbentrop Ituna), Joseph Stalinek zuzenduta, Polonia bi herrialdeen artean banatzeko akordio sekretu bat barne hartzen zuen. Ribbentropek Britainia Handiak anglo-poloniar harremanak hautsiko zituela iragarri zuenaren aurka, Britainia Handiak eta Poloniak anglo-poloniar aliantza sinatu zuten 1939ko abuztuaren 25ean. Honek, Italiatik Mussolinik “Altzairuzko Ituna” ez zuela beteko esan zuenez, Hitlerrek Poloniaren aurkako erasoa abuztuaren 25etik irailaren 1era atzeratzera bultzatu zuen. Hitlerrek, alferrik, britainiarrak neutraltasunera eramaten saiatu zen abuztuaren 25ean eraso ez egiteko bermea eskainiz; ondoren, Ribbentropi agindu zion azken orduko bake plan bat aurkezteko, denbora-muga izugarri labur batekin, gerra hurbilaren errua britainiar eta poloniar ekintzarik ezari egozteko ahaleginean.

1939ko irailaren 1ean, Alemaniak mendebaldeko Polonia inbaditu zuen, Danzigeko Hiri Askeari eta Poloniako Korridorea zeharkatzen zuten lurraldez kanpoko bideetarako eskubideari uko egin izanaren aitzakian, Alemaniak Versaillesko Itunaren arabera laga baitzuen. Horren aurrean, Britainia Handiak eta Frantziak gerra deklaratu zioten Alemaniari irailaren 3an, Hitler harrituz eta Ribbentropi haserre galdetzera bultzatuz: "Eta orain zer?". Frantziak eta Britainia Handiak ez zituzten berehala bete adierazpenak, eta irailaren 17an, Sobietar indarrek ekialdeko Polonia inbaditu zuten.

Franco espainiar agintari faxistarekin elkarrizketa bat izan zuen Hendaiako tren geltokian. Inoiz ez zen ondo argitu bilera hartan zer eztabaidatu zuten eta, gerra amaitutakoan, erregimen frankistak beti esan izan zuen Francok ezezko biribila eman ziola Hitlerren gerran sartzeko gonbitari. Aurrerago jakin da, Espainiako Ramón Serrano Súñer (batzarrean bertan izan zen) politikari frankistak berriki argitua, Francoren eskakizunak gehiegizkoak izan zirela (batez ere, Afrikako iparraldeko zenbait lurralde eskatu baitzituen laguntzaren ordainetan) eta, gainera, ordu erdiz itxaronarazi ziotela Alemaniako buruzagiari. Hura guztia, antza, gehiegi izan zen Hitlerrentzat, eta oihuka hasi omen zitzaion Espainiako diktadore berriari. Francok gutxieneko kolaborazioa agindu zion; eta esku hutsik irten batzarretik.

Poloniaren erorketaren ondoren, garaiko kazetariek "Gerra Faltsua" deitu zutena etorri zen. Hitlerrek ipar-mendebaldeko Poloniako bi Gauleiter berriei, Albert Forster “Reichsgau Danzig-West Prusiakoa” eta Arthur Greiser “Reichsgau Wartheland”-ekoari, beren eremuak germanizatzeko agindu zien, nola lortuko zen "galderarik egin gabe". Forsterren eremuan, poloniar etniakoek alemaniar odola zutela adierazten zuten formularioak sinatu besterik ez zuten egin behar. Aitzitik, Greiserrek Himmlerrekin bat egin zuen eta poloniarren aurkako garbiketa etnikoaren kanpaina bat egin zuen. Greiser laster kexatu zen Forsterrek milaka poloniar "arraza" alemaniar gisa onartzen zituela eta, horrela Alemaniako "arraza garbitasuna" arriskuan jartzen zuela. Hitlerrek ez zuen parte hartu eztabaidetan. Ekintzarik eza "Führerrarekiko lan egitea" teoriaren adibide gisa aurkeztu da, non Hitlerrek jarraibide lausoak eman zituen eta menpekoek beren kabuz politikak lantzea espero zuen.
thumb|Hitler Poloniaren aurkako kanpainan zehar martxan dauden tropak berrikusten (1939ko iraila).
Beste gatazka batek Heinrich Himmler eta Greiserrek ordezkatutako alde bat, Polonian garbiketa etnikoa defendatzen zutenak, Hermann Göring eta Hans Frankek (okupatutako Poloniako gobernadore nagusia) ordezkatutako bestearen aurka jarri , Polonia Reich-eko "biltegi" bihurtzea eskatzen zutelako. 1940ko otsailaren 12an, gatazka hasieran Göring-Franken ikuspegiaren alde konpondu zen, eta horrek ekonomian eragin zuen, kanporatze masiboei amaiera eman az. 1940ko maiatzaren 15ean, Himmlerrek "Ekialdeko atzerritarren tratamenduari buruzko gogoeta batzuk" izeneko memorandum bat argitaratu zuen, Europako judu biztanleria osoa Afrikara kanporatzeko eta Poloniako biztanleria "liderrik gabeko langile klase" bihurtzeko eskatuz. Hitlerrek Himmlerren memoranduma "ona eta zuzena" zela esan zuen, eta, Göring eta Frank alde batera utzita, Himmler-Greiser politika ezarri zuen Polonian.

Apirilaren 9an, Alemaniako indarrek Danimarka eta Norvegia inbaditu zituzten. Egun berean, Hitlerrek Reich Germaniko Handiaren jaiotza aldarrikatu zuen, Europako nazio germanikoen inperio batu baten ikuspegia, non holandarrak, flandriarrak eta eskandinaviarrak "arraza puruko" politika batean elkartuko ziren Alemaniaren gidaritzapean. 1940ko maiatzean, Alemaniak Frantzia erasotu eta Luxenburgo, Herbehereak eta Belgika konkistatu zituen. Bost astean Frantzia menderatu zuen Alemaniak, *tximista-gerra* izenez ezagutu zen taktika militarraz baliatuz. Estrategia hartan, tankeen eta hegazkinen egitekoa giltzarri gertatu zen. Hitlerrek Lehen Mundu Gerrako errendizio ituna izenpetu zeneko tren bagoi berberean izenpearazi zien kapitulazioa frantesei eta, jarraian, bagoia lehertzeko agindu zuen. Okupazioak iraun zuen bitartean, besteak beste, Lapurdiko kostalde guztian bunker ugari altxarazi zituen, aliatuak hortik lehorreratuko zirelakoan. Garaipen hauek Benito Mussolinik Italia Hitlerrekin bat egitera bultzatu zuten ekainaren 10ean. Frantziak eta Alemaniak armistizioa sinatu zuten ekainaren 22an. Kershaw historialariak dio Hitlerren ospea Alemanian —eta gerrarentzako Alemaniaren laguntza— gorenera iritsi zela uztailaren 6an Parisko bira baten ondoren Berlinera itzuli zenean. Garaipen azkar eta ustekabekoaren ondoren, Hitlerrek 12 jeneral mariskal mailara igo zituen 1940ko Mariskal Ekitaldian.

Britainia Handiko tropak Dunkerquetik itsasoz Frantzia ebakuatzera behartuta zeuden, eta beste britainiar lurraldeekin batera borrokan jarraitu zuen Atlantikoko Guduan. Hitlerrek bake proposamenak egin zizkion Winston Churchilli britainiar lehen ministro berriari, eta honek ezezkoa eman ondoren, Hitlerrek hainbat aire eraso agindu zituen Ingalaterrako hego-ekialdeko Royal Air Force-ko aire baseen eta radar estazioen aurka. Irailaren 7an hasi zen Londresko gaueko bonbardaketa sistematikoa. Baina Alemaniako Luftwaffe-k ez zuen lortu Royal Air Force garaitzea Britainia Handiko Gudua bezala ezagutu zen horretan. Irailaren amaierarako, Hitler konturatu zen Britainia Handia inbaditzeko (Itsas Lehoi Operazioan) aire nagusitasuna ezin zela lortu, eta operazioa atzeratzea agindu zuen. Britainiar hirien aurkako gaueko aire erasoak areagotu eta hilabetez jarraitu zuten, besteak beste Londresen, Plymouthen eta Coventryn.

1940ko irailaren 27an, Hiru Alderdiko Ituna sinatu zuten Berlinen, Japoniako Inperioko Saburō Kurusuk, Hitlerrek eta Italiako kanpo ministro Cianok, eta geroago zabaldu egin zen Hungaria, Errumania eta Bulgaria barne hartzeko, horrela Ardatzeko potentziak amore emanez. Hitlerrek Sobietar Batasuna britainiarren aurkako blokean integratzeko egindako ahaleginak huts egin zuen azaroan, Berlinen Hitlerren eta Viatxeslav Molotoven arteko elkarrizketek ez zutelako arrakastarik izan, eta Sobietar Batasunaren inbasioa prestatzeko agindua eman zuen.

1941eko hasieran, alemaniar indarrak Ipar Afrikan, Balkanetan eta Ekialde Hurbilean zabaldu ziren. Otsailean, alemaniar indarrak Libiara iritsi ziren Italiako presentzia indartzeko. Apirilean, Hitlerrek Jugoslaviaren inbasioa hasi zuen, eta ondoren Greziarena. Maiatzean, alemaniar indarrak bidali zituzten britainiarren aurka borrokan ari ziren Irakeko indarrei laguntzeko Kreta inbaditzen.

### Porroterako bidea 
1940an, bere aspaldiko iragarpena betez (ekialdea da alemaniarrek hedatzeko duten *Lebensraum* edo espazio naturala), Hitlerrek Sobietar Batasunari eraso egitea erabaki zuen. Beraz, 1941ko ekainaren 22an Alemaniako armadak Sobietar Batasunaren inbasioa (Bizargorri Operazioa) hasi zuen. Dena dela, historialari askoren aburuz, hura izan zen haren hondamendi eta gainbeheraren hasiera.
[thumb|Adolf Hitler eta [Carl Gustaf Emil Mannerheim Finlandian, 1942ko ekainean,]]
Hitlerrek Sobietar Batasuna denbora gutxian mendean hartzea espero zuen, eta lehenbiziko asteetan oso eremu zabalaz jabetu ziren: 1941eko iraila amaieran Leningradoren atarian zeuden. Smolensk eta Dnipropetrovsk hartu zituzten, eta abenduan Mosku ingurura iritsi ziren 

1941eko abenduaren 7an, Japoniak Hawaiko Pearl Harborren basea zuen amerikar flota erasotu zuen. Lau egun geroago, Hitlerrek gerra deklaratu zion Estatu Batuei. 1941eko abenduaren 18an, Himmlerrek Hitlerri galdetu zion: "Zer egin Errusiako juduekin?", eta Hitlerrek erantzun zion: "Partisano gisa suntsitu" (*als Partisanen auszurotten*) Yehuda Bauer historialari israeldarrak adierazi duenez, ohar hori da historialariek Holokaustoan egindako genozidiorako Hitlerren agindu zehatz bat izatetik hurbilen dagoena. 

1942ko amaieran, alemaniar indarrak garaitu zituzten El Alameingo Bigarren Guduan, eta horrek Hitlerren Suezko Kanala eta Ekialde Hurbila bereganatzeko planak zapuztu zituen. 1940ko aurreko garaipenen ondoren bere trebetasun militarrean gehiegi fidatuta, Hitlerrek bere Armadako Goi Agintearekiko mesfidati bihurtu zen eta plangintza militar eta taktikoan esku hartzen hasi zen, ondorio kaltegarriak izan zituena. 1942ko abenduan eta 1943ko urtarrilean, Hitlerrek Stalingradeko Guduatik erretiratzea baimentzea behin eta berriz ukatu izanak 6. Armada ia erabat suntsitu zuen. 200.000 soldadu baino gehiago hil ziren eta 235.000 preso hartu zituzten. Ondoren, porrot estrategiko erabakigarria etorri zen Kurskeko Guduan. Hitlerren erabaki militarrak gero eta irregularrago bihurtu ziren, eta Alemaniaren egoera militarra eta ekonomikoa okerrera egin zuen, baita Hitlerren osasuna ere. 

1943an Siziliako aliatuen inbasioaren ondoren, Viktor Emmanuel III.a erregeak Mussolini kendu zuen boteretik, Faxismoaren Kontseilu Handiak konfiantza ukatu ondoren. Pietro Badoglio mariskala, gobernuaren arduradun izendatua, laster eman zien amore Aliatuei. 1943 eta 1944 bitartean, Sobietar Batasunak etengabe behartu zituen Hitlerren armadak Ekialdeko Frontean atzera egitera. 1944ko ekainaren 6an, Mendebaldeko Aliatuen armadak Frantzia iparraldean lehorreratu ziren historiako anfibio operazio handienetako batean, Overlord Operazioan. Alemaniar ofizial askok ondorioztatu zuten porrota saihestezina zela eta Hitlerren gidaritzapean jarraitzeak herrialdea erabat suntsituko zuela.

Bestalde, 1939 eta 1945 artean, Hitler hiltzeko hainbat plan egon ziren, eta horietako batzuk maila esanguratsuetara iritsi ziren. Ezagunena 1944ko uztailaren 20ko konspirazioa, Alemania barrutik etorri zen eta gutxienez neurri batean gerran alemaniarren porrotaren gero eta handiagoa zen itxaropenak bultzatuta zegoen. Valkiria Operazioaren parte izanik, Claus von Stauffenbergek bonba bat jarri zuen Hitlerren egoitza batean, Rastenburgeko Otsoaren Gordelekuan. Hitler ozta-ozta bizirik atera zen, Heinz Brandt ofizial nagusiak bonba zuen maleta mahai astunaren hanka baten atzera mugitu zuelako, eta horrek leherketaren zati handi bat desbideratu zuelako. Geroago, Hitlerrek mendekuak agindu zituen, eta ondorioz 4.900 pertsona baino gehiago exekutatu zituzten. Hitler Nazio Batuen Gerra Krimenen Batzordearen gerra kriminalaren lehen zerrendan sartu zuten 1944ko abenduan, naziek okupatutako herrialdeetan egindako ekintzen erantzule penala izan zitekeela zehaztu ondoren. 1945eko martxorako, gutxienez zazpi salaketa aurkeztu ziren haren aurka.

### Porrota eta heriotza 
Handik aurrera, Hitlerren gudarosteek atzeraka egin zuten etengabe eta urtebete geroago, 1944ko ekainaren 6an, britainiar, kanadar eta estatubatuarrek Normandian lehorreratzea lortu zuten.
thumb|Mühldorfeko kontzentrazio-esparrutik bizirik atera ziren 1945ean askapenean. Mühldorf-ek esklabo langileak hornitu zituen Weingut I proiekturako.
1944ko amaierarako, Armada Gorria eta Mendebaldeko Aliatuak Alemaniara sartzen ari ziren. Armada Gorriaren indarra eta determinazioa aitortuz, Hitlerrek bere erreserba mugikorrak erabiltzea erabaki zuen Amerikako eta Britainia Handiko armaden aurka, askoz ahulagoak zirela uste baitzuen. Abenduaren 16an, Ardenetako Gudua abiarazi zuen Mendebaldeko Aliatuen artean desadostasuna pizteko eta, agian, Sobietarren aurkako borrokan bat egitera konbentzitzeko. Aldi baterako arrakasta batzuen ondoren, ofentsibak huts egin zuen. Alemaniaren zati handi bat hondatuta zegoela 1945eko urtarrilean, Hitlerrek irratian esan zuen: "Une honetan krisia larria izan arren, dena gorabehera, gure borondate aldaezinak menderatuko du". Alemaniaren porrot militarrek nazio gisa bizirauteko eskubidea galdu zuela esan nahi zuelako iritziz, Hitlerrek Alemaniako industria-azpiegitura guztiak suntsitzea agindu zuen, Aliatuen eskuetan erori aurretik. Albert Speer Armamentu ministroari eman zioten lur errearen politika hau gauzatzeko agindua, baina isilpean desobeditu egin zuen. Hitlerrek Estatu Batuekin eta Britainia Handiarekin bakea negoziatzeko zuen itxaropena indartu zuen Franklin Delano Roosevelt AEBetako presidentearen heriotzak 1945eko apirilaren 12an, baina bere itxaropenen aurka, horrek ez zuen Aliatuen artean zatiketarik eragin.

Apirilaren 20an, bere 56. eta azken urtebetetzean, Hitlerrek Führerbunkerretik gainazalera egindako azken bidaia egin zuen. Reicheko Kantzelaritzako lorategi hondatuan, Burdinazko Gurutzeak eman zizkien Hitler Gazteriaren mutil soldaduei, Berlin ondoko frontean Armada Gorriaren aurka borrokatzen ari zirenak. Apirilaren 21erako, Georgy Zhukoven 1. Bielorrusiako Fronteak Gotthard Heinrici jeneralaren Vistulako Armada Taldearen defentsak hautsi zituen, Seelow Gailurren Guduan eta Berlingo kanpoaldera aurreratu zen. Egoera larria ukatuz, Hitlerrek bere itxaropenak Felix Steinerrek zuzendutako Steiner Armada Destakamenduan jarri zituen, gizon gutxi eta hornitu gabeak izan arren. Hitlerrek Steinerri irtengunearen iparraldeko hegala erasotzeko agindu zion, eta Alemaniako Bederatzigarren Armadari iparralderantz erasotzeko agindua eman zioten pintza eraso batean.

Apirilaren 22ko konferentzia militar batean, Hitlerrek Steinerren ofentsibari buruz galdetu zuen. Erasoa ez zela abiarazi eta sobietarrak Berlinen sartu zirela jakinarazi zioten. Hitlerrek Wilhelm Keitel, Alfred Jodl, Hans Krebs eta Wilhelm Burgdorf izan ezik, guztiei gela uzteko agindu zien, eta ondoren, bere jeneralen ustezko traizio eta ezgaitasunaren aurkako tirada bati ekin zion, lehen aldiz "dena galduta" zegoela adieraziz amaituz. Berlinen amaierara arte geratuko zela, eta gero bere buruari tiro egingo ziola iragarri zuen.

Apirilaren 23rako, Armada Gorriak Berlin inguratuta zuen, eta Goebbelsek aldarrikapen bat egin zuen, herritarrak hiria defendatzeko eskatuz. Egun berean, Hermann Göringek telegrama bat bidali zuen Berchtesgadenetik, Hitler Berlinen isolatuta zegoenez, Göringek Alemaniaren lidergoa hartu behar zuela argudiatuz. Göringek epea ezarri zuen, eta ondoren Hitler ezgaituta utziko zuela kontsideratuko zuen. Hitlerrek Göring atxilotuaraziz erantzun zuen, eta apirilaren 29ko bere azken testamentuan, Göring gobernuko kargu guztietatik kendu zuen. Apirilaren 28an, Hitlerrek jakin zuen Himmlerrek, apirilaren 20an Berlin utzi zuenak, Mendebaldeko Aliatuekin errendizio bat negoziatzen saiatzen ari zela. Traizio hori kontuan hartuta, Himmler atxilotzeko agindua eman zuen. Hermann Fegelein, Himmlerren SS ordezkaria Berlingo egoitzan, desertzioagatik exekutatzeko agindua ere eman zuen.[thumb|Hitler 1945eko apirilaren 20an, bere azken filmazio-agerraldian, Volkssturm-eko Hitler Gazteriako kideak omentzen [Reicheko Kantzelaritzako lorategian.]]Hitlerrek azken egunak bere jauregiaren azpian berariaz eraiki zioten bunker erraldoian eman zituen, alemaniarrek bonbardaketa amaigabeak pairatu behar zituzten bitartean (Dresden egin zuten odoltsuena). Hitlerrek ez zuen inolako kapitulaziorik onartu. Horren ordez *lur errearen* estrategia agindu zuen (esana zuen "hondora gaitezke, baina mundu osoa eramango dugu gurekin"). Apirilaren 28tik 29ra bitarteko gauerdiaren ondoren, Hitlerrek Eva Braunekin ezkondu zen Führerbunker-en egindako zeremonia zibil txiki batean. Arratsalde hartan bertan, Hitlerri jakinarazi zioten Mussolini aurreko egunean Italiako erresistentzia mugimenduak exekutatu zuela; uste da horrek areagotu egin zuela harrapatzea saihesteko zuen erabakia. Apirilaren 30ean, Sobietar tropak Reicheko Kantzeleriatik bostehun metrora zeuden Hitlerrek buruan tiro egin eta Eva Braunek zianuro kapsula bati hozka egin zionean. Hil aurretik, agindu zorrotzak eman zizkien hurbileko menpekoei hilotza erabat errauts zezaten. Hitlerren nahiei jarraituz, haien gorpuak kanpora eraman zituzten Reicheko Kantzelaritzaren atzean zegoen lorategira, non bonba krater batean sartu, gasolinaz busti eta su eman zieten Armada Gorriaren bonbardaketak jarraitzen zuten bitartean. Karl Dönitz almirante handiak eta Joseph Goebbelsek Hitlerren estatuburu eta kantziler karguak hartu zituzten, hurrenez hurren. Maiatzaren 1eko arratsaldean, Goebbelsek eta bere emazte Magdak bere buruaz beste egin zuten Reicheko Kantzelaritzaren lorategian, sei seme-alabak zianuroarekin pozoitu ondoren.

Berlin maiatzaren 2an errenditu zen. Goebbels familiaren, Hans Krebs jeneralaren (egun hartan bere buruaz beste egin zuena) eta Hitlerren txakurra zen Blondiren gorpuzkiak sobietarrek behin eta berriz lurperatu eta lurpetik atera zituzten. Hitlerren eta Braunen gorpuzkiak ere mugitu zituztela esaten da, baina ziurrenik Sobietarren desinformazioa da. Ez dago Hitlerren edo Braunen identifikagarri diren gorpuzkirik, inoiz aurkitu zutenik frogatzen duen ebidentziarik. Hitlerren heriotzaren berria azkar zabaldu zen arren, heriotza-ziurtagiria ez zen 1956ra arte eman, 42 lekukoren testigantzak biltzeko ikerketa luze baten ondoren. Hitlerren heriotza testigantza horretan oinarritutako heriotza-uste gisa eman zen.thumb|Identifikatu gabeko unitate bateko gizonek hilobi komun baten ondoan belaunikatuta zeuden sobietar zibil talde bat exekutatzen .

## Holokaustoa 
Holokaustoa eta Alemaniaren gerra Ekialdean Hitlerrek juduak Alemaniako herriaren etsaiak zirela eta Lebensraum Alemaniaren hedapenerako beharrezkoa zela esan zuenean oinarritu ziren. Ekialdeko Europan zentratu zen hedapen horretarako, Polonia eta Sobietar Batasuna garaitzeko asmoz, gero juduak eta eslaviarrak desagerrarazteko edo hiltzeko. Plan Orokorra Ekialdean garatu zuen, eta Ekialdeko Europako eta Sobiet Batasuneko biztanleria okupatua Mendebaldeko Siberiara deportatzea eskatuz, esklabo gisa erabiltzeko edo hiltzeko. Konkistatutako lurraldeak kolono alemaniarrek edo "germanizatuek" kolonizatuko zituzten. Helburua zen plan hori gauzatzea Sobietar Batasuna konkistatu ondoren, baina honek huts egin arren, Hitlerrek planak aurrera atera zituen. Horrela, 1942ko urtarrilean juduak, eslaviarrak eta beste deportatu batzuk hiltzea erabaki zuen.

Genozidioa Heinrich Himmlerrek eta Reinhard Heydrichek antolatu eta gauzatu zuten. 1942ko urtarrilaren 20an Heydrichek zuzendutako Wannseeko Konferentziaren erregistroek, 15 goi-mailako nazien parte-hartzearekin, Holokaustoaren plangintza sistematikoaren froga argienak eskaintzen dituzte. Otsailaren 22an, Hitlerrek esan zuen: "gure osasuna berreskuratuko dugu juduak ezabatuz bakarrik". Era berean, 1941eko uztailean ekialdeko lurraldeetako funtzionario nagusiekin egindako bileran, Hitlerrek esan zuen eremuak azkar baketzeko modurik errazena "arraro itxura duen edonori tiro egitea" zela. Hitlerrek hilketa masiboak baimentzen zituen agindu zuzenik ez den arren agertu, bere hitzaldi publikoek, jeneralei emandako aginduek eta nazien funtzionarioen egunkariek erakusten dute Europako juduen suntsipena pentsatu eta baimendu zuela. Gerran zehar, Hitlerrek behin eta berriz adierazi zuen 1939ko bere profezia betetzen ari zela, hau da, mundu gerra batek judu arraza suntsitzea ekarriko zuela. Hitlerrek “Misio taldeak” (*Einsatzgruppen*) onartu zituen —Polonian, Baltikoan eta Sobietar Batasunean zehar hilketa eskuadroiak alemaniar armadari jarraitzen zioten — eta ondo informatuta zegoen haien jardueren inguruan. 1942ko udarako, Auschwitz kontzentrazio-esparrua handitu egin zen hilketa edo esklabotzarako deportatu gehiago hartu ahal izateko. Halaber, kontzentrazio-esparru eta satelite-esparru ugari ezarri ziren Europan zehar, hainbat soilik esterminaziora bideratu zirenak.thumb|Bergen-Belsen-eko hobi komuna, esparrua askatu ondoren, 1945eko apirilean1939 eta 1945 artean, Schutzstaffel-ek (SS), gobernu kolaborazionisten eta herrialde okupatuetako errekrutatuen laguntzarekin, gutxienez 11 milioi ez-borrokalarien heriotzaren erantzule izan ziren, sei milioi judu inguru (Europako juduen biztanleriaren bi heren ziren) eta 200.000 eta 1.500.000 ijito artean hil zituzten. Biktimak kontzentrazio eta sarraski-esparruetan zein ghettoetan hil zituzten, eta tiroketa masiboen bidez. Holokaustoaren biktima asko gas-ganberetan erail edo tirokatu zituzten, eta beste batzuk gosez edo gaixotasunez edo esklabo gisa lanean ari zirela hil ziren. Juduak ezabatzeaz gain, naziek konkistatutako lurraldeetako biztanleria gosez 30 milioi pertsonatan murriztea planifikatu zuten, “Gose Plana” izeneko ekintzan. Janari hornidurak alemaniar armadari eta alemaniar zibilei bideratuko zitzaizkien. Hiriak suntsitu egingo ziren, eta lurra baso bihurtzen utziko zen edo kolono alemaniarrek berriro populatuko zuten. Gose Planak eta Generalplan Ost-ek batera, 80 milioi pertsona gosez hiltzea eragingo zuten Sobietar Batasunean. Plan hauek, partzialki beteta, heriotza gehiago eragin zituzten, eta “demozidioan” hil ziren zibil eta gerrako presoen kopurua 19,3 milioi pertsonara iritsi zen.

Hitlerren politikek ia bi milioi poloniar zibil ez-judu, hiru milioi gerra-preso sobietar baino gehiago, komunistak eta beste aurkari politiko batzuk, homosexualak, desgaitasun fisiko eta mentala zutenak, Jehobaren lekukoak, adbentistak eta sindikalistak hiltzea ekarri zuten. Hitlerrek ez zuen inoiz publikoki hitz egin hilketei buruz eta badirudi ez zela inoiz kontzentrazio-esparruetara joan. Naziek arraza-higienearen kontzeptua bereganatu zuten. 1935eko irailaren 15ean, Hitlerrek bi lege aurkeztu zizkion Reichstag-i —Nurembergeko Legeak bezala ezagutzen direnak—. Legeek debekatu egin zituzten arioen eta juduen arteko sexu-harremanak eta ezkontzak, eta geroago zabaldu egin ziren "ijitoak, beltzak edo haien sasiko ondorengoak" barne hartzeko. Legeek ario ez-guztiei Alemaniako herritartasuna kendu zieten eta 45 urtetik beherako emakume ez-juduak etxe juduetan enplegatzea debekatu zuten. Hitlerren lehen eugenesia-politikek desgaitasun fisiko eta garapen-urritasuna zuten haurrak izan zituzten jomugan "Action Brandt" izeneko programa batean, eta geroago desgaitasun mental eta fisiko larriak zituzten helduentzako eutanasia-programa bat baimendu zuen, gaur egun "Aktion T4" izenekoa.thumb|Hitler Hegoaldeko Armada Taldearen egoitzan egindako bileran, 1942ko ekainean.

## Lidergo-estiloa 
Hitlerrek Alderdi Nazia autokratikoki gobernatu zuen Führerprinzip (buruzagi printzipioa) baieztatuz. Printzipioaren oinarria nagusien menpeko guztien erabateko obedientzian oinarritzen zen; horrela, gobernu-egitura piramide bat bezala ikusten zuen, eta bere burua — buruzagi hutsezina — erpinean. Alderdiko pertsonen maila ez zen hauteskunde bidez zehazten; berak zuzenean izendatuz betetzen ziren goi-karguak, eta buruzagiaren borondateari men egitea eskatzen zuen. Hitlerren aginte-estiloa bere menpekoei agindu kontraesankorrak ematea zen, eta eginbeharrak eta erantzukizunak besteenekin bat egiten zuten lekuetan kokatzea, "indartsuenak lana egin zezan". Horrela, Hitlerrek mesfidantza, lehia eta barne-borrokak sustatzen zituen menpekoen artean, bere boterea sendotzeko eta maximizatzeko. Kabinetea ez zuen 1938az geroztik bildu, eta  ministroak beraien kabuz biltzeari uko egin zion. Hitlerrek, normalean, ez zuen idatzizko agindurik ematen; aldiz, ahoz komunikatzen zuen, edo Martin Bormann bere hurbileko lagunaren bitartez helarazten zituen. Bormannen esku utzi zituen baita bere paperak, izendapenak eta finantza pertsonalak; Bormannek bere kargua erabili zuen informazio fluxua kontrolatzeko eta Hitlerrengana iristeko.

Hitlerrek beste edozein buruzagi nazionalek baino neurri handiagoan menderatu zuen bere herrialdea Bigarren Mundu Gerran. 1938an indar armatuen kontrola sendotu zuen, eta ondoren, Alemaniaren estrategia militarrari buruzko erabaki garrantzitsu guztiak hartu zituen. 1940an Norvegia, Herbehereak eta Frantziaren aurka erasoaldi arriskutsu batzuk egiteko erabakia hartu zuen, militarren aholkuen aurka, eta arrakastatsuak izan ziren. Baina Erresuma Batua gerratik ateratzeko erabili zituen estrategia diplomatiko eta militarrek porrot egin zuten. Hitlerrek gerra ahaleginean sakondu zuen bere burua Armadako komandante nagusia izendatuz 1941eko abenduan; hortik aurrera, Sobietar Batasunaren aurkako gerra pertsonalki zuzendu zuen, mendebaldeko aliatuei aurre egiten zieten agintari militarrek autonomia maila bat mantentzen zuten bitartean. Hitlerren lidergoa gero eta gehiago deskonektatu zen errealitatetik, gerra Alemaniaren aurka bihurtu zen heinean, defentsarako estrategia militarrak askotan bere erabaki geldoek eta jarrera jasangaitzak hartzeko ohitura oztopatzen zutela. Hala ere, uste zuen bere lidergoak soilik lor zezakeela garaipena. Gerraren azken hilabeteetan, Hitlerrek uko egin zion bake negoziazioei, Alemaniaren suntsipenari amore ematea hobe zela pentsatuz. Militarrek ez zuten zalantzan jarri Hitlerren nagusitasuna, eta goi ofizialek, oro har, babestu eta aldarrikatu egiten zituzten haren erabakiak.

## Bizitza pertsonala 
thumb|Hitler eta Eva Braun 1942an.

### Familia 
Hitlerrek etxeko bizitzarik gabeko gizon ezkongabe baten irudi publikoa sortu zuen, bere misio politikoari eta nazioari erabat eskainia. 1929an ezagutu zuen bere maitalea, Eva Braun, eta 1945eko apirilaren 29an ezkondu zen berarekin, biek bere buruaz beste egin baino egun bat lehenago. 1931ko irailean, bere iloba erdiak, Geli Raubalek, bere buruaz beste egin zuen Hitlerren pistolarekin Municheko bere apartamentuan. Garaikideen artean zurrumurrua zabaldu zen Gelik harreman erromantikoa zuela berarekin, eta heriotza min sakon eta iraunkor baten iturri izan zela. Paula Hitler, Hitlerren arreba gazteena eta bere gertuko familiako azken kidea, 1960ko ekainean hil zen.

### Erlijioari buruzko iritziak 
thumb|Hitlerrek Ludwig Müller gotzainari eskua ematen 1930eko hamarkadan..
Hitlerrek ama katoliko praktikatzaile zen eta aita antiklerikal. Etxetik irten ondoren, Hitler ez zen berriro mezetara joan eta ez zituen sakramentuak jaso. Albert Speerrek zioen Hitler elizaren aurka kexatu zela bere kide politikoen aurrean, eta ofizialki elizatik atera ez bazen ere, ez zuela harekiko atxikimendurik izan. Gehitu zuenez, Hitlerrek uste zuen erlijio antolaturik ezean jendeak mistizismora joko zuela, eta hori atzerakoitzat irudikatzen zitzaion. Speerren arabera, Hitlerrek uste zuen Japoniako erlijio sinesmenak edo Islama erlijio egokiagoak izango zirela alemaniarrentzat kristautasuna baino, bere " apaltasun eta biguntasunagatik".

Hitlerrentzat elizak eragin politiko kontserbadore garrantzitsua zuen gizartean, eta harreman estrategiko bat hartu zuen harekin, "bere berehalako helburu politikoetarako egokia" zelako. Jendaurrean, Hitlerrek sarri goraipatzen zituen ondare eta kultura kristau alemaniarra, nahiz eta juduen aurka borrokatu zuen "Jesus Ario" batengan sinesmena izan. Erretorika publiko kristau horrek bere adierazpen pribatuak gezurtatzen zituen, kristautasuna "zentzugabekeria" eta gezurretan oinarritutakoa jotzen zuelako. 

### Osasuna 
Ikerlariek iradoki dute Hitlerrek heste narritagarriaren sindromea, azaleko lesioak, taupada irregularrak, esklerosi koronarioa, Parkinsonen gaixotasuna, sifilisa, artritis zelularra, tinnitus, eta monorkitismoa izan zituela.

1930eko hamarkadan, Hitlerrek dieta begetarianoa hartu zuen batez ere, haragi eta arrain guztiak saihestuz 1942tik aurrera, ekitaldi sozialetan batzuetan animalien hilketen berri ematen zuen, gonbidatuek haragia saihesteko asmoz. Martin Bormannek negutegi bat eraikiarazi zuen Berghof ondoan, Hitlerrentzat fruta eta barazki freskoen hornidura etengabea bermatzeko. Alkohola edateari utzi zion begetariano bihurtu zen garaian eta ondoren, oso noizean behin bakarrik edan zuen garagardoa edo ardoa ekitaldi sozialetan. Helduaro gehienean ez zen erretzailea izan, baina asko erre zuen gaztaroan (25-40 zigarro egunean); azkenean utzi egin zuen, ohitura "diru xahutzea" zela esanez. Bere lankide hurbilak uzteko animatu zituen, ohitura hausteko gai zen edonori urrezko erloju bat eskainiz. Hitler anfetamina erabiltzen hasi zen noizean behin 1937tik aurrera, eta mendeko bihurtu zen 1942 amaieran. Speerrek anfetaminaren erabilera hau Hitlerren portaera gero eta irregularragoa eta erabakiak hartzeko gaitasun zurrunarekin lotu zuen (adibidez, erretiro militarrak gutxitan baimentzea).

## Ondarea 
thumb|Weimarreko (Alemania) kontzentrazio-esparru alemaniarreko krematorioan eraildako presoen hezurrak, 1945eko apirilaren 14an AEBetako 3. Armadak ateratako argazki batean.
Joachim Fest historialariaren arabera, garaikide askok Hitlerren suizidioa "sorginkeria" hausten zuen gertaera batekin lotu zuten. Era berean, Albert Speerrek “Hirugarren Reich-en barruan” (*Inside the Third Reich*) liburuan Hitlerren suizidioaren biharamunean izandako emozioei buruz hitz egin zuen: "Orduan soilik hautsi zen sorginkeria, itzali zen magia". Hitlerrekiko jendaurreko babesa eroria zen hil zenerako, eta alemaniar gutxik dolu egin zion; Kershaw-ek dio zibil eta militar gehienak lanpetuegi zeudela herrialdearen kolapsora egokitzen edo borroketatik ihes egiten inolako interesik hartzeko. John Toland historialariaren arabera, nazismoa "burbuila bat bezala lehertu" zen bere buruzagirik gabe.

Kershaw-ek Hitler "gaizkiaren politiko modernoaren gorpuzte" gisa deskribatzen du. "Historian inoiz ez da halako hondamendia —fisikoa eta morala— gizon bakar baten izenarekin lotu", gaineratzen du. Hitlerren programa politikoak mundu gerra bat ekarri zuen, Ekialdeko eta Erdialdeko Europa suntsituta eta pobretuta utziz. Alemaniak suntsipen handia jasan zuen, “Zero Ordua” (*Stunde Null*) bezala bereizia. Hitlerren politikek giza sufrimendua eragin zuten aurrekaririk gabeko eskalan. R. J. Rummelen arabera, erregimen Nazia izan zen genozidioan 19,3 milioi zibil eta gerrako preso hiltzearen erantzule. Horrez gain, 28,7 milioi soldadu eta zibil hil ziren Bigarren Mundu Gerrako Europako eszenatokian egindako ekintza militarren ondorioz. Bigarren Mundu Gerran hildako zibilen kopurua aurrekaririk gabekoa izan zen gerren historian. Historialariek, filosofoek eta politikariek askotan erabiltzen dute "gaizkiaren” hitza erregimen Nazia deskribatzeko. Europako herrialde askok Nazismoaren sustapena eta Holokaustoaren ukazioa kriminalizatu dituzte.

Friedrich Meinecke historialariak Hitler honela deskribatu zuen "nortasunaren botere bakar eta kalkulaezinaren adibide bikainenetako bat historian zehar". Hugh Trevor-Roper historialari ingelesak "historiaren 'sinplifikatzaile izugarrien' artean, sistematikoena, historikoena, filosofikoena, eta hala ere munduak inoiz ezagutu duen konkistatzaile zakarrena, krudelena eta eskuzabaltasun gutxienekoa" bezala ikusi zuen. John M. Roberts historialariarentzat, Hitlerren porrotak Alemaniak menderatutako Europako historiaren fase baten amaiera markatu zuen. Horren ordez “Gerra Hotza” sortu zen, Estatu Batuek eta NATOko beste nazio batzuek menderatutako Mendebaldeko Blokearen eta Sobietar Batasunak menderatutako Ekialdeko Blokearen arteko konfrontazio globala. Sebastian Haffner historialariak baieztatu zuen Hitlerrik eta juduen lekualdatzerik gabe, Israelgo nazio-estatu modernoa ez litzatekeela existituko. Hitlerrik gabe, Europako eragin-esparru ohien deskolonizazioa atzeratu egingo zela dio. Gainera, Haffnerrek Alexandro Handiaz gain, Hitlerrek beste edozein pertsonaia historikok baino eragin handiagoa izan zuela aldarrikatu zuen, mundu osoko aldaketa ugari sustatu zuelako denbora-tarte nahiko laburrean.
[thumb|280x280px|Hitlerren [profezia-hitzaldia, 1939ko urtarrilaren 30ean.]]

### Propagandan 
Hitlerrek dokumentalak eta albistegiak erabili zituen nortasunaren kultua inspiratzeko. Propaganda film sorta batean parte hartu eta agertu zen bere ibilbide politikoan zehar, asko zinemagintza modernoaren aitzindaritzat hartzen den Leni Riefenstahl-ek zuzenduta. Besteak beste Hitlerren propaganda filmetan agertu ziren:

* “Fedearen garaipena” (Der Sieg des Glaubens, 1933)
* “Borondatearen garaipena” (Triumph des Willens, 1935)
* “Askatasunaren eguna. Gure Indar Armatuak” (Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht, 1935)
* Olympia (1938)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nazismoa
* Adolf Hitlerren heriotza
* *Reductio ad Hitlerum*

## Kanpo estekak 
*  Adolf Hitlerri buruzko argazkiak.
*  Adolf Hitlerren Bigarren Mundu Gerrate garaiko argazkiak.
*  *Mein Kampf* Adolf Hitlerrek idatziriko liburuaren bertsio osoa.