open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Emperor's New Groove

'''''The Emperor's New Groove'''* (euskaraz *Enperadorearen Pitzadura Berria*), 2000ko Mark Dindal estatubatuarrak zuzendutako marrazki bizidun komedia film bat da. Walt Disney Pictures ekoiztxeak ekoitzi zuen. David Spade, John Goodman, Eartha Kitt, Patrick Warburton eta Wendie Malick aktoreek bikoiztu zuten.

Jatorrizko abesti onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen, Sting musikariak abestutako *My Funny Friend and Me* abestiagatik.

*Kronk's New Groove* (2005, *Kronken Pitzadura Berria*) jarraipena eta *The Emperor's New School* (2006-2008, *Enperadorearen Eskola Berria'') marrazki bizidun telesaila dauzka.

## Argumentua 
Inka Inperioa, Kuzco (David Spade) enperadore harroputza traizionatua eta Ysma (Eartha Kitt) handigurak eta haren Kronk (Patrick Warburton) bizkaitzainak llama batean bilakatua izan da. Behinola denaren jabe zen enperadoreak bere burua berriz ere topatzeko Pacha (John Goodman) baserritar apal eta zintzoan konfidantza izan beharko du.

## Aktoreak 
* David Spade: Kuzco enperadorea
* John Goodman: Pacha
* Eartha Kitt: Yzma
* Patrick Warburton: Kronk Pepikrankenitz
* Wendie Malick: Chicha
* Kellyann Kelso: Chaca
* Eli Russell Linnetz: Tipo
* Bob Bergen: Bucky edo Esziuridoa
* Tom Jones: Abeslaria
* Patti Deutsch: Zerbitzaria
* John Fiedler: Agurea
* Joe Whyte: Ofiziala
* Frank Welker: Animalien ahots efektutak

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Spiderwick Chronicles (filma)

***The Spiderwick Chronicles*** (euskaraz *Spiderwick Kronikak*), 2008ko Mark Waters estatubatuarrak zuzendutako fantasia eta abenturazko film bat da. Tony DiTerlizzi eta Holly Blacken *2003-2009ko izenburu berdineko haur liburu sailean* oinarritua dago. Freddie Highmore, Sarah Bolger, Mary-Louise Parker, Martin Short, Nick Nolte, Seth Rogen, Joan Plowright eta David Strathairn aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Grace familiako senideek, Helen (Mary-Louise Parker) ama eta Jared, Simon eta Mallory (Freddie Highmore eta Sarah Bolger) seme-alabek, New York hiria utzi eta Osaba Arthur Spiderwicken (David Strathairn) etxalde zaharrean bizitzera joatean, gertaera bitxiak gertatzen hasiko dira. Familiak errua Jaredi botako dio, baina honek eta bere anai-arrebek jazotako ikertzen haastean, Spiderwick lur sailen eta bertan bizi diren izakiei buruzko egia jakingo dute.

## Aktoreak 
* Freddie Highmore:Jared Grace eta Simon Grace
* Sarah Bolger: Mallory Grace
* Mary-Louise Parker: Helen Grace
* Nick Nolte: Mulgarath/Redcap
* Andrew McCarthy: Richard Grace
* Joan Plowright: Izeba Lucinda Spiderwick
** Jordy Benattar: Lucinda Spiderwick de nena
* David Strathairn: Arthur Spiderwick
* Seth Rogen: Hogsqueal
* Martin Short: Thimbletack
* Tod Fennell: Helenen lankidea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Meet the Spartans

***Meet the Spartans*** (euskaraz *Espartarrak Topatu*), 2008ko Jason Friedberg eta Aaron Seltzer kanadar-estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. *300* (2007) filmaren parodia bat da. Carmen Electra, Nicole Parker, Kevin Sorbo, Sean Maguire, Ike Barinholtz, Diedrich Bader, Travis Van Winkle, Ken Davitian eta Jareb Dauplaise aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Antzinako Grezia, Esparta, Leonidas I.ak, kapa eta larruzko barne-arropa ez beste armarik gabe, Leónidas, 13 espartarrez osatutako taldea haien aberria pertsiar armada erraldoietik salbatzeko gidatuko du, pertsiar etsaien artean Ghost Rider, Rocky Balboa, Transformers eta Paris Hilton kondorduna daude.

## Aktoreak 
* Sean Maguire: Leonidas Espartakoa
** Zachary Dylan Smith: Leonidas gaztea
* Kevin Sorbo: Kapitaina
* Carmen Electra: Margo Espartakoa
* Ken Davitian: Xerxes Pertsiakoa
* Diedrich Bader: Traitoro aholkularia
* Travis Van Winkle: Sonio
* Jareb Dauplaise: Dilio
* Nicole Parker: Paris Hilton, Britney Spears, Ellen DeGeneres eta Paula Abdul
* Ike Barinholtz: Le Chiffre, Profeta, Dane Cook
* Hunter Clary: Leo Jr.
* Phil Morris: Mezularia
* Method Man: Pertsiar enbaxadorea
* Ryan Fraley as Brad Pitt
* Tiffany Claus: Angelina Jolie
* Nick Steele: Kevin Federline
* Tony Yalda: Sanjaya Malakar
* Christopher Lett:Randy Jackson
* Jim Piddock: Loialista eta Simon Cowell
* Nate Haden: Ryan Seacrest
* Crista Flanagan: Orakulua/Ugly Betty eta espartar emakumea
* Robin Atkin Downes (*krediturik gane*): Narratzailea
* Thomas McKenna: Tom Cruise
* Jesse Lewis IV: Jay Alexander jauna
* Jenny Costa: Tyra Banks
* Belinda Waymouth: Twiggy
* Dean Cochran: Rocky Balboa eta Rambo
* Emily Wilson: Lindsay Lohan
* John Di Domenico: Donald Trump
* Jim Nieb: George W. Bush
* Tiffany Haddish: Hiriko neska

## Ikus gainera 
* *300* (2007)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Mikel Navarro

**Mikel Endika Navarro Arantzegi** edo **Mikel Navarro** (Donostia, 1954) ekonomia katedraduna da Deustuko Unibertsitatean, eta ikertzailea Orkestra-Lehiakortasunerako Euskal Institutuan. 'Uztaro' eta 'Ekonomiaz' aldizkarien erredakzio kontseiluetan ere parte hartzen du.

Industriaren lehiakortasunari eta berrikuntza sistemei lotutako gaietan espezializatuta dago. Gai horietan, hamabost liburu inguru eta berrogeita hamar artikulu eta lankidetza zientifiko baino gehiago argitaratu ditu, nazioko eta nazioarteko aldizkarietan.

## Argitalpenak 
Besteak beste, euskarazko sei liburu plazaratu ditu, beti ere ekonomiari buruz.  Horien artean dago euskarazko hiztegi aitzindaria ekonomiari buruz, eta unibertsitaterako oinarrizko bi testuliburu.

Baita euskarazko aldizkaritan plazaratu dituen hamaika artikulu hauek ere:

## Erreferentziak
John Hasbrouck Van Vleck

**John Hasbrouck Van Vleck** (Middletown, Connecticut, 1899ko martxoaren 13a - Cambridge, Massachusetts, 1980ko urriaren 27a) estatubatuar fisikari eta matematikaria izan zen. Elektroiek solido magnetikoetan duten portaerari buruz egindako lanegatik Fisikako Nobel Saria jaso zuen 1977an. Philip Warren Andersonekin eta Nevill Francis Mottekin partekatu zuen saría.

Magnetismoaren, eremu kristalinoaren teoriaren eta aglutinatzaileen eremuaren teoriaren oinarriak ezarri zituen. Magnetismo modernoaren aitatzat hartzen da. Bigarren Mundu Gerran radarrari buruz lan egin zuen, baita Manhattan Proiektuan ere. Haren lanei esker Los Alamosko Laborategi Nazionala ezarri ahal izan zen.
Eskide

**Eskide** gaur egungo Ekora udalerrian kokaturik dagoen antzinako herri despopulatua da.

## Toponimia 
Hainbat modutan idatzita aurkitzen da agiri zaharretan; *Eschidia*, *Esquibi*, *Esquidi*, *Esquini*, *Hisquidia*, *Ischidia*.

## Kokapena 
Gaur egungo Ekora udalerriaren iparraldean kokaturik zegoen. Eremu hark *Eskide* toponimoa mantendu du.

## Historia 
1140 urteko agiri batean aipatzen da aurreneko aldiz. *San Millán de Esquide* monastegia izan zen bertan. Guardiaren menpe zegoen. 1670 urtean izurriak jota bertan behera gelditu zen herria. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maitane Arnoso

**Maitane Arnoso Martínez** (Donostia, 1981) Zientzia Politikoetan doktorea da, eta irakaslea eta ikerlaria EHUren Psikologia Sozialeko departamenduan. Gipuzkoako SOS Arrazakeria elkarteko presidentea ere bada.

Psikologia sozialean espezializatuta dago. Gai honetan, hainbat artikulu eta lankidetza zientifiko argitaratu ditu, nazioko eta nazioarteko aldizkarietan.

## Erreferentziak
Clemente Pérez Arroyo

**Clemente Pérez Arroyo**, **Arroyo I.a** edo ***Panaderito de Oyón*** (Oion, Araba, 1948ko irailaren 9a - 2014ko otsailaren 16a) esku huskako pilotari profesionala izan zen.

## Ibilbide profesionala 
Lanbidez okina zen, hortik bere ezizena. 1965ean hasi zen jokatzen eta 1971ean egin zuen debuta profesional bezala eta "batibolea" eta "atxikiengatik" egin zen ezagun. Atxikien inguruko polemika piztu zuen, aldekoak eta kontrakoak izan ziren, eta urte batzuk beranduago debekatu egin zen.

Jarraitzaile ugari zituen herrian eta "Peña Arroyo" elkartea osatu zuten. Oiongo kiroldegiak haren izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorea Flores

**Lorea Flores Compains** (Iruñea, 1985) nafar biologoa da. Greenpeaceko Hego Euskal Herriko koordinatzailea da.

Iruñean sortu eta txikitatik Lesakan bizi da. EHUn Biologia ikasi zuen. Ikerkuntzan aritu izan da lanean, lehenbizi EHUko Ibaien Ekologia Taldean eta ondoren bi urte Frantziako Nekazal Ikerkuntzarako Institutuak Senperen duen egoitzan.

## Erreferentziak
Jenofa Berhokoirigoin Hirigarai

**Jenofa Berhokoirigoin Hirigarai** (Donapaleu, 1985) baxenafar kazetaria da, hainbat euskal edabidetan aritutakoa, baita  Euskaraldiaren dinamizatzaile ere. 2025ean Rikardo Arregi Kazetaritza Saria jaso zuen. 

## Ibilbidea 
### Prestakuntza 
Bere prestakuntzak bi ardatz nagusi uztartzen ditu: ikuspegi sozial eta komunitarioa, eta genero‑ikuspegi kritikoa. Ekonomia Sozial eta Solidarioan masterduna da Grenobleko Unibertsitatean eta Ikasketa Feministetan diplomaduna.

### Kazetaritza ibilbidea 
Bereziki Argia aldizkarian, Berria egunkarian eta Pikara Magazinen egindako lanengatik ezagutzen da gehien Jenofa. Bere gaien artean ekonomia soziala eta kooperatibismoa, feminismoa eta zaintza‑ereduak edota hizkuntza politika eta euskararen transmisioa bezalakoak agertzen dira, gogoeta-artikulu eta elkarrizketen bitartez. 

2025ean, Rikardo Arregi Kazetaritza Saria irabazi zuen *Argia-*rako egindako *"*Mendez mende dabilen lanbidea garai berrietara egokitu nahian" erreportajeagatik. Bortura doazen artzainei buruzkoa da erreportajea, artzain bilakatzeko hautua egiten duten gazteen belaunaldiari buruzkoa. Gogoko gaia zuen hori; izan ere, Jenofa Berhokoirigoinek hurbiletik ezagutu zuen mundu hori, etxalde batean eta bi buraso laborarirekin handitu baitzen. 

### Bestelako lanak 
Gaztetan sartu zen feminismoan eta hainbat urtez aritu zen feminismoaren mugimenduetan. 

Hainbat hitzaldi, mahai-inguru eta bestelako ekarpenak egiten ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Gil

**María Gil Lastra** (Santander, 1991ko apirilaren 23a) traineru estropadetako emakumezko patroia izan da. 2012an galiziarren traineruan Kontxako Bandera irabazi zuen.

## Kirol ibilbidea 
Kantabriarra izanik Astilleron hasi zen arraunean eta traineru indartsua osatu zuten, Kontxako aurreneko bi ekitaldietan bigarren egin baitzuten. Emakumezkoen arraunak ez zuen ordea jarraipenik izan Kantabrian eta 2012an Rías Baixas talde galiziarra gidatzeko aukera izan zuen. Urte horretan Kontxako bandera irabazi zuen eta Emakumezkoen Ligan bigarren egin zuen.

## Palmaresa 
* Kontxako Bandera:
** Txapelduna (1): 2012
** Bigarren (2): 2008, 2009
* Emakumezkoen Ligak (0): bigarren 2012an

## Erreferentziak
Eduardo Apodaka

**Eduardo Apodaka Ostaikoetxea** (Bilbo, 1965) Filosofiako lizentziaduna eta Soziologiako doktorea da. Irakasle da EHUn, eta UEUko kide ere bada.

## Bizitza eta lanak 
Psikologia sozialean espezializatuta dago. Gai honetan, hainbat artikulu eta lankidetza zientifiko argitaratu ditu, nazioko eta nazioarteko aldizkarietan.

## Argitaratutako lanak 
### Liburuak 
* *Gizarte Psikologiaren Komunikazioa*, UEU, 2004.
* *Euskal Herria ardatz: Kultura-Identitatea-Boterea, beste autoreekin*, UEU, 2007.
* *Norberaren autonomia krisian*, Pamiela, 2012.
* *Identitatea eta Anomalia,* Pamiela*,* 2015.
* *Subjektuaren zainak eta adarrak. Subjektua mendebaldeko filosofia hegemonikoan. Modernitatetik Globalizazio ostera*, UEU, 2024.

## Erreferentziak
Nicolas Goñi

**Nicolas Goñi** (Donibane Lohizune, 1980) lapurtar ikerlaria da. 2009tik aurrera AZTIn lan egiten du. Trantsizio ekologikoaren erronka anizkoitzetan interesaturik, Bizi! mugimenduko kide da 2012tik, eta horren barruan, Euskal Herria Burujabe lantaldeko kide 2018tik.

## Erreferentziak
Paseoko bizikleta

eskuinera|thumb|225x225px| Diseinu klasikoko paseoko bizikletak
**Paseoko bizikleta** hiri-txirrindularitzarako diseinatutako bizikleta da, batez ere aisialdirako eta lehiaketarako diseinatutako bizikletak ez bezala, zikloturismorako, errepideko txirrindularitzarako eta mendiko txirrindularitzarako bizikletak kasu.

Paseoko bizikleta gehienak garapen bidean dauden herrialdeetan aurki daitezke, baita Txinan ere, eta herrialde garatu batzuetan mantendu dute ospea, Herbehereetan kasu. Bizikleta hau, oro har, roadster ingeles motakoa da, munduko leku askotan gehien erabiltzen den bizikleta estiloa. Hala, paseoko bizikletak munduko bizikleta motarik ohikoena dira, eta ibilgailu motordunek herrialde industrializatu eta postindustrial askotan garraio pertsonalerako bizikletak ordezkatu dituzten bitartean, erregaiaren kostuen gorakadak eta ingurumenarekiko kezkek pertsona asko paseoko bizikleta erabiltzera eraman dituzte, eguneroko zeregin askotarako.

## Egungo erabilera 
eskuinera|thumb|175x175px| Paseoko bizikletak modan jartzen ari dira beste behin
Paseoko bizikletak, batez ere, distantzia laburreko joan-etorrietarako, mandatuak egiteko, erosketak egiteko, aisialdirako edo ondasunak edo salgaiak garraiatzeko erabiltzen dira, eta normalean, arropa arruntean bidaiatzen duten hiriko txirrindulariek erabiltzen dituzte.

Herrialde batzuetan, zerbitzu publikoetako bizikleten flota osoak tokiko edo estatuko gobernu-erakundeek operatu edo administratu ditzakete, bizikleta publikoak partekatzeko programa baten barruan.

Paseoko bizikletek, askotan, goiko barra kurbatu bat izaten dute, erraz gainean jartzeko, abiadura bakarrarekin, edo abatzeko barne-aldagailuarekin, eta abatz-balaztak izaten dituzte mantentzeko beharra murrizteko, lohi-babesak txirrindulariaren arropa garbi mantentzeko, katearen babesle bat gona edo galtza solteak katearekin harrapatzea saihesteko, berme-astoa erraz aparkatu ahal izateko, eta objektu pertsonalak edo poltsak garraiatzeko saski edo parrilla.

## Paseoko bizikleta motak 
* Bizikleta ingelesa
* Bizikleta tolesgarria
* Cruiser bizikleta
* Kargako bizikleta
Ignacio López-Goñi

**Ignacio López-Goñi** (Iruñea, 1962) nafar mikrobiologo eta dibulgatzailea da. Nafarroako Unibertsitatean irakasle eta katedraduna. SER eta Radio Euskadiren irratsaioetan parte hartu du.
Ion Errea

**Ion Errea Lope** (Donostia, 1984) gipuzkoar fisikaria da. Materiaren Fisikako doktorea da, irakaslea EHUn, eta Materialen Fisikako Zentroan ikertzailea. DIPC Donostia International Physics Centerren ikertzaile, eta Jakiundeko kide ere bada.

Fisika aplikatuan espezializatuta dago. Gai honetan, hainbat artikulu eta lankidetza zientifiko argitaratu ditu, nazioko eta nazioarteko aldizkarietan.

## Erreferentziak
Joseba Zalakain

**Joseba Zalakain** (Donostia, 1968) gipuzkoar kazetaria da. Gizarte eta Informazio Zientzietan lizentziatua da, eta SIIS Dokumentazio eta Ikerketa zentroaren zuzendaria da 2007tik. Pobreziari, bazterketari, mendekotasunari eta beste arlo ugariri buruzko ikerketak egin ditu.

## Erreferentziak
Gela ilun (sexualitatea)

*Ez nahasi argazkigintzan erabilitako gela ilunarekin.*

**Gela iluna** zenbait toki publikotan (diskotekak, tabernak edo gay saunak...) izaten den gunea da, argiztapen oso baxukoa edo erabat iluna. Helburua bezeroak anonimoki jende ezezagunarekin harreman sexualak izatea da.

Leku hauen onarpen ofizialik ez bada ere, bere izatea *de facto* onartzen da osasun ofizialean, testu lexikografikoetan, literaturan,  edo kazetaritzan.

## Historia 
XVIII. mendean, Londresen baziren *molly house* izenekoak (homosexualen elkartze guneak), sexu harremanetarako apropos prestatutako gelekin.

Lehen gela ilun modernoak (*darkroom*, *playroom* edo *backroom*, ingelesez) Estatu Batuetan agertu ziren 1960ko hamarkadan, batez ere gay tabernetan; iraultza sexualaren adierazpenetako bat izan zen. 

Aditu batzuentzat, areto ilunek aintzinateko orgiak nolabait berreskuratzen dute, non sexua plano intimotik kolektibora igarotzen zen. HIESaren agerpenaren eraginez praktika honek atzerakada handia izan zuen, guztiz desagertu barik. Halere, gela ilunen beharra ere gutxitu da, teknologia berriek sexu-harremanak bilatzeko aukera berriak eskaini dituen neurrian.

Madrilen, *Strong* tabernaren gela iluna Europako handienetakoa izan zen.

## Gela ilunak kulturan 
*Walk on the wild side* kantuan (Lou Reed, 1972), Candy Darling trans aktoreari erreferentzia egiten zaio, "''In the backroom she was everybody's darling*" esaldiarekin (gela ilunean, denen maitalea zen).

Isaac Rosaren *La habitación oscura eleberriak'' (2013) gela ilun bati buruzkoa da, non lagun gazte talde batek beren burua desinhibitzen duten, elkarren artean sexu harremanak izanez. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rock Star (2001eko filma)

***Rock Star*** (euskaraz *Rock Izarra*), 2001eko Stephen Herek estatubatuarrak zuzendutako musikal drama-komedia film bat da. Mark Wahlberg, Jennifer Aniston, Jason Flemyng, Timothy Olyphant, Timothy Spall eta Dominic West aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1980ko hamarkadaren erdialdera, Pittsburgh, Chris Cole (Mark Wahlberg) Steel Dragon heavy metal taldearen zale porrokatua da, horrenbeste, lagun batzuekin haien "tributu talde" osatu dutela. Hainbat barne hikamiken ondorioz, Chris berak sortutako taldetik kanporatua izango da. Baina egun batez telefono dei magikoa jasoko du: Steel Dragon taldeko abeslaria taldea uztera doa eta gainontzeko taldekideak haren ordezkari baten bila dabiltz. Halabeharrez, tributu taldearen bideo bat ikusi eta Chrisekin txundituak gelditu omen dira, hortaz audizio bat egitera gonbidatu dute. Emily Poule (Jennifer Aniston) neskalagun eta managerrarekin batera, Chris Los Angeles hirira bidaiatu eta Steel Dragon taldeko abeslari berria izateko hautatua izango da. Orduan Chrisen musikari ibilbidearen berahalako igoera jazoko da, baina laister rock izar baten luxuz beteriko bizimodua ala bere bikote harremanaren artean aukeratu beharko du.

## Aktoreak 
* Mark Wahlberg: Chris Cole
* Jennifer Aniston: Emily Poule
* Jason Flemyng: Bobby Beers
* Timothy Olyphant: Rob
* Timothy Spall: Mats
* Dominic West: Kirk Cuddy
* Jason Bonham: A.C.
* Jeff Pilson: Jorgen
* Matthew Glave: Joe Cole
* Zakk Wylde: Ghode
* Blas Elias: Donny Johnson
* Nick Catanese: Xander Cummins
* Brian Vander Ark: Ricki Bell
* Dagmara Dominczyk: Tania Asher
* Michael Shamus Wiles: Cole jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Xabier E. Barandiaran

**Xabier Eugenio Barandiaran Fernández** (?) euskal herritar filosofoa da. Zientziaren filosofiako doktorea da eta zientzia kognitiboen eta sistema konplexuen, lankidetzazko berrikuntzaren eta demokrazia parte-hartzailearen diziplinaz gaindiko elkargunean lan egiten du. Egun, irakaslea da EHUn.

## Erreferentziak
Amaia Bacigalupe de la Hera

**Amaia Bacigalupe de la Hera** (Portugalete, Bizkaia, 1980) Soziologian lizentziaduna eta Osasun Publikoan doktorea da, Soziologiako irakaslea Euskal Herriko Unibertsitatean, eta ikertzailea OPIK taldean. Osasun publikoaren eta gizarte desberdintasunen arteko eraginak aztertzen ditu, OPIK Osasunaren Gizarte Determinatzaileei eta Aldaketa Demografikoari buruzko Ikerketa Taldearen barruan.

Psikologia sozialean espezializatuta dago. Gai honetan, hainbat artikulu eta lankidetza zientifiko argitaratu ditu, nazioko eta nazioarteko aldizkarietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Amaia Bacigaluperen Twitter kontua.
* Elkarrizketa: Medikuntza zientzia legez neutroa dela uste da eta ideia hori apurtu behar dugu  Anboto, 2026.02,27
Accha (Atlasa)

thumb|Accha Marokoko hegoaldean zegoen.
**Accha** berbere islamistek Atlas mendikatean printzerri independentea izan zen, Marindarren erorketatik, XV. mendean, Saadien inbasioa arte, XVI-XVII. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Igor Ahedo

**Igor Ahedo Gurrutxaga** (Errekalde, Bilbo, 1973ko abenduaren 19a) soziologoa da. Soziologia Politikoan lizentziaduna, eta Zientzia Politikoetan doktorea. Irakasle aritzen da EHUn.

Trans-hirigintzan espezializatuta dago. Gai honetan, hainbat artikulu eta lankidetza zientifiko argitaratu ditu, nazioko eta nazioarteko aldizkarietan. Horien artean *Aldiri. Arkitektura eta Abar* aldizkarian Ula Iruretagoienarekin argitaratutako hau:

* «Trans-hirigintza eta herri eraikuntza». Komunitaterako Hirigintza, 2014, 4, 18-20. Udako Euskal Unibertsitatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edem Kodjo

**Édouard Kodjovi Kodjo** (Sokodé, 1938ko maiatzaren 23a - Paris, 2020ko apirilaren 11), normalean **Edem Kodjo** deitua, Togoko lehen ministroa izan zen.

Togoar Herriaren Batasuna alderdiaren sorreran parte hartu zuen eta idazkari nagusia izendatu zuen. "Liburu berdea" ere idatzi zuen, togoar alderdi bakarraren oinari ideologikoa izan zena. Finantza ministro eta Kanpo Harremanetako ministro izan zen Gnassingbé Eyadémaren gobernuan. 1977an, Afrikako Batasuneko idazkari nagusia izendatu zuten. Aldi horretan, Arabiar Errepublika Demokratiko Sahararra Batasuna sartu zen. Agintaldian amaitu ondoren, Sorbonan irakasle izan zen. 1991n Togora itzuli zen eta oposizioko alderdi bat sortu zuen. 1994an Eyadémak lehen ministro izendatu zuen eta 1996an ordezkatu zuten. 2005 eta 2006 bitartean lehen ministro izan zen berriro.
Milly-la-Forêteko merkatua

thumb|300px|Barruko egitura.
**Milly-la-Forêteko merkatua** ) Frantziako Milly-la-Forêt hirian, Essonne departamenduan dagoen eraikina da. Erdi Arokoa da.

## Historia 
Gaur egungo merkatua XV. mendelkoa da. 1479an Luis XI.a Frantziakoak baimena eman zion Louis Malet de Gravilleri azoka bultzatzeko. Egungo eraikina 1923ko azaroaren 28tik Monumentu historikoaren izendapena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Azokari buruzko informazio turistikoa.
Eneko Axpe

**Eneko Axpe Iza** (Barakaldo, Bizkaia, 1986) fisikaria da.   

NASAko lehenengo Euskal Herriko materialen fisikaria bihurtu zen 2018. urtean, lehenengo fisikari euskalduna NASAko sari bat jasotzen 2018. urtean eta NASAko afiliazioarekin artikulu zientifiko bat publikatzen 2020an. Adimen artifizialean, materialen fisikan, modelo matematikoetan, gastrofisikan eta jasangarritasunaren eremuetan ikertzen dihardu. Zientzia dibulgazioan, Antena 3, Cuatro eta EiTB telebista eta irratietan aritzen da, kolaboratzaile gisa.

Sillicon Valley-ko hainbat teknologia start up-etan lideratu ditu talde desberdinak. NASAren kolaboratzaile zientifikoa da. Postdoctoral Fellow izan zen Stanford Unibertsitatean eta NASAn. Horren aurretik, Cambridgeko Unibertsitateko ikerlari eta irakaslea izan zen, Homerton College Research Fellow gisa (2016 - 2018). Euskal Herriko Unibertsitean lortu zuen bere Fisika doktoretza 2015. urtean. Harvard Unibertsitatearen eta Oxfordeko Unibertsitatearen bisitari akademikoa ere bada. 

Munduko gastrofisikari onenetako bat bezala jotzen da, eta Forbes Españak gastronomian eragin handieneko 25 pertsonen artean izendatu zuen, Ferran Adrià bezalako profesionalekin batera. Jasangarritasunean aditua, fisika eta gastronomia uztartzen ditu. Arlo hauetan egindako ikerlan zientifikoei esker, ''The World's 50 Best Restaurants –* *50 Next Science Innovators* nazioarteko sari prestigiotsua jaso zuen.

Barakaldoko hiriak "*Ilustre de Barakaldo''" izendatu zuen 2023. urtean, alkatesaren eskutik jaso zuelarik ohorea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xabier Barandiaran

**Xabier Barandiaran Irastortza** (Ataun, 1969ko otsailaren 20a) Zientzia Politikoetan lizentziaduna eta Soziologiako doktorea da. Irakasle eta ikertzaile aritzen da Deustuko Unibertsitatean. 2007tik 2023raino, urte askotan izan zen Gipuzkoako ahaldun nagusiaren aholkularia, Euskadi Buru Batzarreko Berrikuntza Politikoko burukidea da, eta 2024tik Legebiltzarkidea da Gasteizen Eusko Alderdi Jeltzalearekin. 

Eusko Ikaskuntzaren Kontseilu Errektoreko kidea (2020-2023), EITB-Euskal Irrati Telebista Publikoaren Administrazio Kontseiluko kidea (2012-2016) eta Tabakalera Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroaren Administrazio Kontseiluko ere bai (2015-2016).

## Bizitza 
Ataungo Amets-Kabi etxean jaio zen. Euskal Herrian, euskarak eta euskal kulturak berpizkunde garaia bizi zuten frankismoaren azken urteak ziren. Ingurune hark eta etxeko giroak oinarrizko eragina izan zuten Xabierren abertzaletasunean.

Ataungo eskolan egin zituen lehen hezkuntzako ikasketak eta 14 urterekin Gasteizko Arriagako Instituto Politeknikoan Elektronika Industrialeko ikasketak egin zituen. Bost urte eman zituen Gasteizen.Orduak eta orduak ematen zituen elektronikako liburuekin eta herrigintzari buruzko gai ezberdinetan murgilduta. Urte haietan erabaki zuen zientzia politikoetan aritu nahi zuela. Urte hartan “Euskal Gizartearen Egoera” saria (gizarte alorrean urteko tesirik onenaren saria) jaso zuen Juan Jose Ibarretxe Lehendakariaren eskutik. Gizartearen garapenean espezializatuta dago. Gai honetan, hainbat artikulu eta lankidetza zientifiko argitaratu ditu, nazioko eta nazioarteko aldizkarietan. eta egun Agirre Lehendakaria Centerreko ikerlari fellow-a da.

## Politikaria 
thumb|Xabier Barandiaran - Etorkizuna eraikiz kongresuan (2018)
Unibertsitateko ibilbidearekin batera 2005ean Eusko Jaurlaritzako Garraio eta Herrilan Departamentuko kabineteko buru izendatu zuten eta 2007an Gipuzkoako Foru Aldundiko Diputatu Nagusiaren Kabineteko buru. 

Orduz geroztik Markel Olanorekin aritu da lanean; Gipuzkoako Diputatu Nagusiaren Kabineteko buru izan da 2007-2011 eta 2015-1019 legealdietan. 2011-2015 legealdian berriz, Joseba Egibarrek zuzendutako Gipuzkoa Buru Batzarreko kidea izan zen. 

EAJren Gipuzkoako Buru Batzarreko burukidea izan zen 2012 eta 2015eko tartean.

2019ko udal hauteskundeetan EAJko zerrendaburua izan ondoren,  zinegotzia izan zen Ataungo udalean. 2019tik 2023ra arte Diputatu Nagusiaren aholkulari moduan jardun zuen, bereziki, Etorkizuna Eraikiz egitasmo estrategikoan.
[thumb|Legebiltzarkide moduan (2024-09-23) [Juan Ignacio Pérez Iglesias|Juan Ignacio Perez Iglesias kontseilarien hasierako agerpenean.]]
2024tik Legebiltzarkidea da Gasteizen Eusko Alderdi Jeltzalearekin.

## Sariak 
* 2000: “Euskal Gizartearen Egoera” saria (gizarte alorrean urteko tesirik onenaren saria).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xabier Barandiaran. Orain Gipuzkoa. Gipuzkoako Foru Aldundia. Youtube. 2019
The Beast from 20,000 Fathoms

***The Beast from 20,000 Fathoms*** Eugène Louriék 1953an zuzendutako zientzia-fikziozko filma da, Paul Christianek, Paula Raymondek, Cecil Kellawayk, eta Kenneth Tobeyk antzeztua. Filma Ray Bradburyren istorio labur batean dago oinarrituta (*The Fog Horn*). Ray Harryhausen arduratu zen animazioaz.

## Argumentua 
Dinosauro bat izozturik geratzen da leherketa atomiko baten eraginez, eta bere jatorrizko habitatera itzultzen da, orain New York hiriak okupatzen duen horretara.

## Aktoreak 
* Paul Christian: Tom Nesbitt irakaslea
* Paula Raymond: Lee Hunter
* Cecil Kellaway: Thurgood Elson doktorea
* Kenneth Tobey: Jack Evans
* Donald Woodst: Phil Jackson kapitaina
* Lee Van Cleef: Stone

## Kanpo estekak 
* *The Beast from 20,000 Fathoms* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Don't Say a Word

'''''Don't Say a Word'''* (euskaraz *Ez Esan Deus Ere*), 2001eko Gary Fleder estatubatuarrak zuzendutako thriller psikologiko film bat da. Andrew Klavan idazlearen *1991ko izenburu berdineko eleberrian'' oinarritua dago. Michael Douglas, Sean Bean, Brittany Murphy, Guy Torry, Jennifer Esposito, Famke Janssen eta Oliver Platt aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Esker emate egun bezperan, eta Louis Sachs (Oliver Platt) lankideak hala eskaturik, Nathan R. Conrad (Michael Douglas) Manhattango psikiatra prestigiotsuak Elisabeth Burrows (Brittany Murphy) azalpenik gabeko arazo mentalak eta historia bortitza duen neska gaztea bisitatuko du. Azterketa ez oso pozgarri baten ondoren, Nathan etxera bere familiarekin batera egotera itzuliko da. Baina hurrengo egunean, kasuarekin lotua mantenduko duen zeozer gertatuko da.

## Aktoreak 
* Michael Douglas: Nathan R. Conrad doktorea
* Sean Bean: Patrick Koster
* Brittany Murphy: Elisabeth Burrows
* Guy Torry: Dolen
* Jennifer Esposito: Sandra Cassidy detektibea
* Famke Janssen: Agatha "Aggie" Conrad
* Oliver Platt: Louis Sachs doktorea
* Skye McCole Bartusiak: Jessie Conrad
* Shawn Doyle: Russel Maddox
* Victor Argo: Sydney Simon
* Conrad Goode: Max Dunlevy
* Paul Schulze: Jake
* Lance Reddick: Arnie
* Aidan Devine: Leon Edward Croft
* Alex Campbell: Jonathan
* Arlene Duncan: Laguntzailea
* Judy Sinclair: Zelda Sinclair
* Larry Block: Atezaina
* David Warshofsky: Ryan
* Darren Frost: Begiralea
* Philip Williams: Polizia lodia
* Louis Vanaria: Eszenako polizia
* Daniel Kash: Garcia detektibea
* Lucie Laurier: Vanessa
* Isabella Fink: Elisabeth, 8 urterekin
* Ray Iannicelli: Itsasaldeko gizona
* Colm Magner: 1. polizia
* Cyrus Farmer: 1. ofiziala
* Martin Roach: Polizia iragaten
* Patricia Mauceri: Sofia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Azisklo eta Santa Victoria eliza

**San Azisklo eta Santa Victoriaren eliza** Lantziegon dagoen eliza nagusia da, Arabako Errioxan.

## Historia 
Juan eta Jorge Olatek eraiki zuten XVI. mendean. Habearte bakarra zuen eta kontrahormak alboetan. XVIII. mendean eraikinaren burua eta gurutze itxurako oin-planoa osatzen duten hiru abside gehitu zitzaizkion. Pedro Gumielek osatu zuen eraikina harlanduzko dorre errektangularra eraikitzean.

Erretaula nagusia Juan Fernandez Vallejok egina da. Santa Anaren XVI. Mendeko erretaula ere aipagarria da. Elizako organoa barrokoa da, eta Euskal herriko zaharrenetakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Pianiste

***La Pianiste*** edo ***The Piano Teacher*** (), 2001eko Michael Haneke austriarrak zuzendutako drama film bat da. Elfriede Jelinek austriar idazlearen *1983ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Isabelle Huppert, Annie Girardot eta Benoît Magimel aktoreek antzeztu zuten.

2001eko Cannesko Zinemaldian Epaimahaiaren Sari Nagusia irabazi zuen, eta Isabelle Huppert eta Benoît Magimelek Aktore Onaren Sari bana.

## Argumentua 
Austria, Viena, Erika Kohut (Isabelle Huppert) kontserbatorioan piano irakaslea da, menperatzen duen amaren (Annie Girardot) eraginpetik ihes egin eta bere sexu frustrazioa asetzeko zinema porno eta sexu dendetako ohia da. Bestalde, Walter Klemmer (Benoît Magimel) ikasleak Erika seduzitu nahi du.

## Aktoreak 
* Isabelle Huppert: Erika Kohut
* Annie Girardot: Erikaren ama
* Benoît Magimel: Walter Klemmer
* Susanne Lothar: Schober andrea
* Anna Sigalevitch: Anna Schober
* Udo Samel: Blonskij jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Cycle chic

[thumb|263x263px| Cycle Chic [Playa del Carmen|Playa del Carmen-en, Mexikon ]]
**Cycle chic** modan dagoen arropa janzten duen bizikletaren kultura da, "Estilodun mugikortasun iraunkorra". Orain, Amsterdam, Basilea, Berlin, Berna, Kopenhage, Bartzelona eta Valentzian, besteak beste, egiten den hiriko txirrindularitzarekin lotuta dago. Europako hiri askotan, bai eta Txinan eta Japonian ere, bizikleta eguneroko garraio-aukera da, eta txirrindulari askok beren arropa arrunta eramatea aukeratzen dute, oro har kirolarekin lotutako ekipoak ez bezala, spandexeko uniformeak edo zapata bereziak jantzita.

Bizikleten eta instalazioen azpiegituran inbertitzen ari diren hirietan gero eta joera handiagoa da cycle chic. Pariseko Vélib' eta Bartzelonako Bicing bezalako bizikleta publikoen programek apurka-apurka izan duten ospearekin, hiritarrek euren hiri edo herriaren inguruan bidaiatzeko duten erraztasuna aurkitu dute, euren arropa arrunta jantzita egindako paseoak barne, txirrindularitzako kirolaren jantziaren ordez. Agyness Deyn bezalako modako ospetsuak bizikletaz erakusten dira komunikabideetan, eta horrek beste batzuk haien eredua jarraitzera bultzatzen ditu.
[thumb|275x275px| [Bartzelonako hondartzara ]]

## Historia 
Cycle Chic esaldi modernoa da 1880ko hamarkadan bizikleta asmatu zenetik egon den zerbait deskribatzeko: hiritar normalak bizikletan. Txirrindularitza modan egon zen 1880ko hamarkadaren amaieratik 1940ko hamarkadara arte.

XIX. mendearen amaieran, cycle chic-aren gailurra poloan bizikletaz jolastea zen, kirten luzeko tenis erraketekin eta gomazko pilotekin. Emakumeen janzkera (kortseak eta azpiko gonak, esaterako) ez zen praktikoa txirrindularitzarako, eta, beraz, jantzi egokiak behar ziren. Gona zatituak, galtza bonbatxoak eta galtzamotzak probatu zituzten, modan zeuden emakumeak arazoa konpontzen saiatzen ziren bitartean, etsaitasunik, barregarritasunik edo indarkeriarik eragin gabe. Oraintsuago, 1980ko hamarkadan, bizikletan ibiltzen ziren mezulariak bista arrunt bihurtu ziren hiri nagusietako kaleetan, eta mezularien hiri-moda eta txirrindularitza jantziaren konbinazioa moda adierazpen alternatibo gisa ikusi zen.

1995ean, Vibe aldizkariak, Quincy Jonesen jabetzakoa, txirrindularitzan "infiltratu" ziren markak zerrendatu zituen, Dolce & Gabbana, DKNY eta cycle chicarekin errenkadan. Arropa horrek, ordea, ezer gutxi partekatzen du esaldiaren pertzepzio garaikidearekin, bizikletan zebiltzan mezularientzat bideratuago baitzegoen.
Edoardo Bianchi

**Edoardo Bianchi** (1865eko uztailaren 17a - 1946ko uztailaren 3a) italiar enpresaburu eta asmatzailea izan zen, Bianchi bizikletak eta Autobianchi automobilak fabrikatzeko enpresa sortu zuena 1885ean.
Kwon Sang-ha

**Kwon Sang-ha** (; Seul, 1641-1721ek irailaren 2) Koreako intelektual, idazle eta konfuzionismoaren filosofo izan zen Joseon leinuaren garaian. Song Si-yeol eta Song Jun-gil haren irakasleak eta aholkulariak izan ziren.

Idazle gisa bere izena **Hansujae** zen (한수재 ; 寒水齋), baita ere **Suam** (수암 ; 遂菴). Kortesau bezala **Chido** izena zuen (치도 ; 致道). Noron alderdiaren bigarren aitzindaria izan zen eta Song Si-yeolen ondorengoa izan zen.

## Obra 
* *Hansujae jip* (한수재집, 寒水齋集)
* *Samseojipui* (삼서집의, 三書輯疑)
* *Gibaekitaeyeonpyo* (기백이태연표, 箕伯李泰淵表)
* *Hyeongcham Kwongeukhwapyo* (형참권극화표, 刑參權克和表)
* *Busagwayisukpyo* (부사과이숙표, 副司果李塾表)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carl Friedrich Wilhelm Claus

**Carl Friedrich Wilhelm Claus** edo **Carl Klaus** (Kassel, 1835eko urtarrilaren 2–Viena, 1899ko urtarrilaren 18) zoologo alemaniarra izan zen. Ernst Haeckelen ideien aurka egon zen.

## Biografia 
Claus-ek Marburgeko Unibertsitatean eta Gießeneko Unibertsitatean ikasi zuen, Rudolf Leuckartekin. Würzburgeko unibertsitatean lan egin zuen. 1863an, zoologia irakaslea Marburgen izan zen, 1870ean Göttingenen eta 1873an Vienan. Triesteko ikerketa ozeanografikoko estazioko burua izan zen eta itsasoko zoologian espezializatu zen; han bereziki krustazeoetan interes handia garatu zuen. Zelulen biologiari buruzko ikerketetan *fagozito* hitza asmatu zuen.

Ezaguna da Sigmund Freudek aingiraren historiari buruzko ikasketak berarekin hasi zituelako, ondoren uzteko.

## Obra 
* *Die freilebenden Copepoden* (1863);
* *Beiträge zur Kenntnis der Ostracoden* (1868);
* *Grundzüge der Zoölogie* (1868) https://archive.org/details/grundzgederzoo01claus;
* *Ueber den Bau und die Entwicklung der Cumaceen* (1870);
* *Die Metamorphose der Squilliden* (1872);
* *Ueber die Entwicklung Organisation und systematische Stellung der Arguliden* (1875);
* *Lehrbuch der Zoölogie* http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/34868#/summary (6. ed., 1897)https://archive.org/details/elementarytextbo01claurich).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedalier-ardatz

eskuinera|thumb|250x250px| Kartutxo motako pedalier-ardatz zigilatua, buru karratuarekin
Bizikleta bateko **pedalier-ardatzak** pedalierraren kutxan dauden errodamenduen gainean biratzen du. Pedalier-ardatzak buru bat du, non bielak elkartzen diren eta platerak eta pedalak bielei itsasten zaizkien.
eskuinera|thumb|175x175px| Pedalier-kaxa
Pedalier-kaxa zelaren hodiari lotzen zaio, hodi zeiharra edo behekoa, eta zorroak bizikletaren koadroaren zati gisa.

Hiru pedalier mota dira ohikoenak:

* Doigarriak, pedalier-kaxan sartutako kono-kazolak dituzten kojineteak erabiltzen dituztenak.
* Kartutxo zigilatua; bertan, ardatzak eta errodamenduek pieza oso bat osatzen dute, pedalier-kaxaren barruan sartzen dena.
* Pieza bakarrekoa, altzairuzko pieza bakar batek osatzen ditu biradera besoak eta ardatz bat. Ardatza kojineteen gainean mugitzen da pedalierraren barruan. Abiadura bakarreko paseoko bizikleta gehienek pedalierra osatzen duen pieza bakarra dute.

## Ikus, gainera 
* Bizikleta-transmisioa
Raymond Duc

**Raymond Duc** (Aiziritze-Gamue-Zohazti,  - Vietnam, ) baxenafar soldadua izan zen. Bigarren Mundu Gerraren lehen zatian eraso batean borrokatu zen, baina Frantziako guduaren ondoren desmobilizatu egin zuten. 1943an Frantziatik ihes egin zuen eta Frantziako Indar Askeekin bat egin zuen Afrikako iparraldean. 2. Dibisio Blindatuko Tchad March erregimentuarekin bat egin zuen, bere kanpainetan parte hartuz Frantzian eta Alemanian, bereziki Parisen liberazioan. Gerraren ondoren, armada utzi zuen, baina bi urteren ondoren berriz hartu zuen, eta Indotxinan hiru urtez zerbitzatu zuen paraxutista bezala, hiru batailoi ezberdinekin, ekintzan hil aurretik. Bere ezizenez ezaguna zen: Ramuntcho.
Facundo Goñi

**Facundo Goñi López de Dicastillo** (Barbarin,  - Gasteiz, ) nafar abokatu eta diplomazialaria izan zen. Madrilen finkatuta, Madrilgo Abokatuen Elkargoko kide izan zen, eta Madrilgo Ateneoko Nazioarteko Zuzenbideko katedraduna.

Diputatu izan zen 1853an. 1861ean, *El Reino* egunkaria zuzendu zuen. Costa Rican enbaxadore izan zen 1855ean, Txilen 1857an eta Estatu Batuetan 1867tik 1868ra.
Juan José Martínez Escalzo

**Juan José Martínez Escalzo** (Sesma,  - Segovia, ) nafar apaiz katolikoa izan zen, Segoviako apezpikua izandakoa.

Matías Escalzo Acedoren (Astorgako gotzaina) eta José Escalzo Miguelen (Cadizko gotzaina) familia izan behar zuen, Sesmakoak ere izan baitziren.

1765ean Segoviako elizbarrutia okupatzeko izendatua, 1768an Santa Maria katedrala sagaratu zuen. 1773an San Jeroteoren kapera eraiki zuen, non hil zenean lurperatua izan zen.
Alfredo Floristán

**Alfredo Floristán** izan daiteke:
* Alfredo Floristán Samanes (1921-2009), geografia
* Alfredo Floristán Imizkotz (1955), historialaria
Javier Velaza

**Javier Velaza Frías** (Castejón, ) nafar filologo eta poeta da. 1990ean Filologia Klasikoan doktoratu zen eta 1991n Bartzelonako Unibertsitatera joan zen. 2017tik Bartzelonako Unibertsitateko Latinezko Filologiako katedraduna eta Filologia Fakultateko dekanoa da.

Erromatar epigrafian, hizkuntza paleohispanikoetan, idazkera paleohispaniarretan, literatura klasikoan eta testuen transmisioan aditua da, besteak beste. Bere ikerketa-ildo nagusiak hauek dira: latinezko epigrafia, Iberiar Penintsulako erromatarren aurreko hizkuntzak, literatura erromatarra eta testu-kritika.

Nazioarteko hainbat batzorde eta kontseilu zientifikotako kide da. 2003an, Kataluniako Generalitatearen ikerketa-saria jaso zuen, eta, 2014az geroztik, Alemaniako Institutu Arkeologikoko kide da.

Poeta gisa, sei poema-liburu idatzi ditu, nazioarteko hainbat sari jaso ditu eta hainbat antologiatan agertzen da.

## Javier Velaza eta aitzineuskararen signarioa 
Epigrafista bezala, eta idazkera paleohispanikoetan duen eskarmentua dela eta, Irulegiko eskua ikertu du Joakin Gorrotxategirekin batera. Aurretik, 2009an, Ebro erdiko inguruko hainbat  txanpon-etxeren zeinuen berezitasunari buruz ikerketa bat argitaratu zuen eta zeinu berezi horiek baskoiek erabil zezaketen hizkuntzarekin lotu zuen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Javier Velaza Frías. Departament de Filologia Llatina. Unibersitat de Barcelona
Alfredo Floristán Samanes

**Alfredo Floristán Samanes** (Arguedas,  - Madril, ) Geografiako katedraduna izan zen Granadako eta Nafarroako unibertsitateetan. Errege Bardeari buruz zuen ezagutza bere ikerketa produkzioan konstante bat izan zen bere karreraren hasieratik amaiera arte. Casiano Floristán nafar teologoaren anaia eta Alfredo Floristán Imizkotz historialariaren eta José Manuel Floristán Imizkotz helenistaren aita da.

## Lan hautatuak 
* *La Ribera Tudelana de Navarra* (1951)
* *Biganos y Marcheprime. Contribución al estudio de la vida rural en las Landas de Gascuña (Francia)* (1951)
* *Gran Atlas de Navarra. Tomo I. Geografía* (1993)
Alfredo Floristán Imizkotz

**Alfredo Floristán Imizkotz** (Iruñea, ) nafar historialaria da. Alcaláko Unibertsitatean irakaslea, Nafarroako historian aditua da. Alfredo Floristán Samanes geografoaren semea da.
Matías Escalzo

**Matías Escalzo Acedo** (Sesma,  - Columbrianos, ) nafar apaiz katolikoa izan zen, Astorgako apezpikua izandakoa.

## Biografia 
Iratxen eta Valladoliden egin zituen ikasketak. Ziortzako kolegiatako abade bezala, Mallorcako auzitegiko fiskal eta inkisidore bezala eta azken erresuma honetako kantziler nagusi bezala aritu zen. 1729ko uztailaren 29an Kordobako inkisidore eta, ondoren, Gorteko Auzitegiko kide izatera pasa zen. Bere kudeaketari esker, hamarkada hasieran hasi zen judu aurkako prozesuekin amaitu zen.

1745eko apirilaren 6an Inkisizioaren Kontseiluko fiskal izendatua izan zen, eta 1746ko maiatzean erakunde bereko kontseilari, Manuel Isidro Orozco inkisidore nagusiak proposatua izan zelarik. 1748an Astorgako gotzain izendatu zuten. Columbrianosen hil zen, gaur egungo Leongo probintziaren ipar-mendebaldean, 1749an.

## Kanpo estekak
Playa del Carmen

**Playa del Carmen** Mexikoko hiria da, Karibeko kostaldean kokatuta, Quintana Roo estatuaren ipar-ekialdean.

## Historia 
Bere lehengo izena *Xaman-Ha da* eta *iparraldeko urak jaiotzen diren lekua* esan nahi *du*. Hemendik, maiek, Ixchel ugalkortasunaren jainkosari omenaldia egiteko itsasoratu ziren, Cozumel uhartean. Solidaridad udalerriko hiriburua da.

## Gizartea 
### Bilakaera demografikoa 
Biztanleria hazkunde tasa handiena izan duen munduko lekuetako bat izanik, oso interesgarria da bere garapena behatzea. 2003an 49.000 biztanle inguru ziren, baina 2005ean jada 100.000. Urtean % 20tik gorako hazkunde-tasa izanik, 200.000 biztanle ditu orain, eta herrialde osoko mexikarrek eta munduko 40 herrialde baino gehiagoko atzerritarrek osatzen dute, eta horien artean italiar askok, ugarienak, mexikarren ondoren. Ez da harritzekoa, Il Sole d'Italia aldizkariaren erredaktoreak, Mexikon inprimatu eta argitaratu den italierazko aldizkari bakarra (gaur egun desagertutakoa), Playa del Carmen-en zegoen.

## Ekonomia 
### Turismoa 
Lan aukerek eta klima atsegina urte osoan zehar, Karibe itsasoaren edertasunaz gain, arrantzale herri hau munduan paregabeko turismo garapenaren epizentro bihurtu dute. Honekin batera azpiegitura, osasun laguntza, saltoki handiak eta bizitegi eraikuntza mota bat maiz luxuzkoak heldu ziren, batez ere *Playacar* eremuan. Hotel handi eta oso handi asko badaude ere (askotan entretenimenduarekin), dena barne deiturikoak, Playa del Carmeneko dozenaka hotel txiki eta karismatikoek herri txikiaren xarma transmititzen diote bisitariari, Bosgarren Etorbideko (oinezkoen arteria) taberna, jatetxe eta klub sorta amaigabe bat, taxi merkeetan erraz sar daitezkeen ohiko jatetxe eta takoen saltokien alternatiba moderno gisa eskaintzen den bitartean.Cancunen ez bezala, turista iparramerikarrentzako helmuga kutuna, 65 kilometro iparraldera dagoena, Playa del Carmenen ezin da 13.5 metro baino gehiagoko altuera duten eraikinak eraiki. 1994an indarrean sartu zen Merkataritza Libreko Itunak atzerritarrei erosteko edo eraikitzeko aukera ematen die.

Horregatik, Playa del Carmen da gaur egun Rivera Maya deiturikoan arrakastatsuena. Cancun Miami txiki bat eta Tulum turismo ekologikorako leku atseginagoa bada eta baliabide ekonomiko gutxiago baditu, Playa erabat konektatuta dago edozein leku arkeologikorekin edo Penintsulan barrena egindako ibilbide ekologikoarekin, eta bere gauetako estilo informalak egonaldia atseginagoa izatea eragiten du. Jakina, jada ez da iraganeko herri arrantzalea, baina ekimen kulturalen gune izaten jarraitzen du, laborategi multietnikoa, non etorkizun handiko hobekuntza iragarpen bakoitza beti gainditzen den urtetik urtera.

## Azpiegiturak eta garraioak 
Playa del Carmenetik, ferrya Cozumelerantz abiatzen da, Mexikoko uharterik handiena.
Joseph Bosquillon de Frescheville

**Joseph Bosquillon de Frescheville** (Santizpirita,  - Paris, ) frantziar jeneral eta politikaria izan zen. Flandriar familia baten ondorengoa, Krimean eta Italian borrokatu zuen. 1885ean Nordeko diputatu hautatu zuten.
José Antonio Pérez Gabarain

**José Antonio Pérez Gabarain** (Tolosa, ) gipuzkoar politikaria da, hirutan Andoaingo alkatea izandakoa. Bere bizitza politikoa Euskadiko Ezkerran hasi zuen, 1979tik 1983ra Andoaingo alkate izan zen alderdiarekin. 1993an, PSEra igaro zen, alderdi horrek EErekin bat egin zuenean. PSE-EErekin bi alditan izan zen Andoaingo alkate (1995 eta 1999 artean eta 2003 eta 2009 artean). Gero senatari moduan aritu zen.
Felix Bilbao

**Felix Bilbao** izan daiteke:
* Felix Bilbao Ugarriza (1873-1943) apaiz katoliko eta Tortosako apezpikua;
* Felix Bilbao Monasterio (1932- ) idazle eta erlijioso frantziskotarra.
Felix Bilbao Ugarriza

**Felix Bilbao Ugarriza** (Bakio,  - Tortosa, ) bizkaitar apaiz katolikoa izan zen, Tortosako apezpikua izandakoa.

Apaiz karrera egin zuen Madrilen. 1897an presbitero ordenatua izan zen eta Toledoko Pontifize-Unibertsitatean teologian doktoratu zen. Zuzenbide kanonikoko ikasketak eta Madrilgo seminarioaren irakaskuntza aldi berean egin zituen. 1925ean Tortosako apezpiku bilakatu zen eta 1935ean Acción Católicaren kontseilari.
Abiadura bakarreko bizikleta

[thumb|225x225px| [Hiri-txirrindularitza|Hiriko txirrindularia abiadura bakarreko bizikletarekin ]]
**Abiadura bakarreko bizikleta** da martxak aldatzeko sistemarik ez duena, engranaje bakarreko bizikleta. Bizikleta horiek ez dute erabiltzen aldaketa-desbideragailurik, barne-aldaragailurik edo bestelako metodorik bizikletaren transmisio-erlazioa aldatzeko.

Piñoi askeko abiadura bakarreko bizikleta, okerreko eran, **fixie** edo **fixed** deitzen dira, piñoi finkokoekin duten antzekotasunagatik ("martxa finkoa" edo "fixed gear"). Termino hori piñoi finkoa duten bizikletei baino ez zaie aplikatzen. Piñoia aske badago, "Abiadura bakarreko bizikleta" edo "single-speed" terminoak erabiliko dira.

Bizikleta mota horiek, batzuetan, atzeko gurpilaren alde banatan engranaje batekin beste abiadura bat izatea ahalbidetzen dute. Beharra izanez gero, gurpilari buelta eman eta piñoiak trukatzen dira.

Batzuek ez dute piñoi askerik, piñoi finkoa baizik. Biek eraginkortasun handiagoa dute pedalei eragiten, ez baitute katea gurutzatzen eta ibilbidea garbiagoa baita.
Caoimhghín Ó Caoláin

**Caoimhghín Ó Caoláin** (1953ko irailaren 18a, Monaghan, Monaghan konderria), irlandar politikari ohi bat da. 1997-2020 artean Dáil Éireann parlamentuan Sinn Féin alderdiaren parlamentaria izan zen, Cavan-Monaghan hautes-barrutia ordezkatuz. 1997-2011 artean Irlandako Errepublikako Parlamentuan Sinn Féin alderdiaren liderra izan zen.
Valeriano Markina

**Valeriano Basilio Markina Merino** (Galdames,  - ?) bizkaitar politikari eta miliziano komunista izan zen.

## Biografia 
Lanbidez meatzaria, beranduago Espainiako Alderdi Komunistan (PCE) afiliatu zen eta Langile eta Nekazal Milizia Antifaxistetan (MAOC) instruktore izatera iritsi zen. 1934ko Iraultza prestatzeko lanetan parte hartu zuen.

Gerra Zibila hasi zenean Madrilen zegoen, Somosierrako frontean "El Campesino" zutabeko komisario politiko bihurtuz. Handik Bizkaia aldera itzuli zen, non 3. Euskal Dibisioaren Estatu Nagusiko buru bilakatu zen, beti Juan Ibarrolaren agindupean. Iparraldeko frontea erori ondoren, Armada Errepublikanora itzuli zen. Santander eta Asturiasko borrokaldietan parte hartu zuen. 1937ko amaieran Teruelgo guduan parte hartu zuen, ondoren 6. dibisioa agindu zuen, Valsequilloko guduan parte hartu zuelarik.

Guduaren amaieran, frankistek preso hartu zuten, Albatera kontzentrazio esparruan sartuz, Alacantetik gertu. Esparrutik ihes egitea lortuko zuen, Frantziaraino iritsiz. Gurseko kontzentrazio-esparruan sartu zuten, eta handik irtetea lortu zuen bere alde egindako gestioei esker.

Geroago, Dominikar Errepublikara eraman zuen ontzi batean sartu zen, Alberdi, Larrañaga eta Asartakin batera. Handik Mexiko eta Argentinara pasa zen, non funtzionario moduan lan egin zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak