open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Smetana (esnekia)

**Smetana** izeneko jaki hau Europa erdialde eta ekialdeko sukaldaritzetan oso ohikoa den esneki bat da.

Crème frâichearen oso antzeko krema garratz bat da, bere testura eta zaporeagatik bereizten dena. Eslabiar hizkuntza askotan, errusiera eta ukraineraz Сметана, polonieraz śmietanka, txekieraz *smetana* eta eslovakieraz smotana, esnegaina esan nahi du.

## Ezaugarriak 
Bakterio bidezko hartziduraren bidez lortzen da eta bere kontserbazio maila baxuagatik bereizten da. Smetana elaboratzaileen marka ezberdinak alderatzen direnean, koipe eduki maila ugari dituztela ikus daiteke, %10a (arina) eta %70 (sendoa) bitartean dagoena. Errusiar supermerkatuetan topa daitezkeen ohikoenak %20, %30 eta %42 koipe materia dutenak dira. Smetanaren konposaketan gelatina bezalako sendotzaileak ere gehitzen dira.

## Erabilera 
Oso ohikoa da eslaviar sukaldaritzetan eta ohi jaki batzuek olioztatzeko erabiltzen da, jaki horietatik ospetsuenetako bat borschta delarik, platerean smetanazko "mendixka" batekin zerbitzatzen dena. Betekin bezala ere erabiltzen da, Blinietan kasu. Olioztatze bezala erabiltzen den kasuetako bat Ovoxnoy entsaladan da, smetanarekin lagundutako tomate, pepino eta tipulaz egiten dena.

Sarri nahasten da bere izen bera daraman saltsarekin, "smetana saltsa", ordezko bezala erabiltzen dena eta yogurrarekin (edo esnegainarekin) eta bere garraztasuna simulatzen duen limoiarekin egiten dena.

Ez da abizen bereko musikariarekin nahastu behar, Bedrich Smetanarekin alegia.

## Kanpo estekak
Nuevo Baztán

**Nuevo Baztán** Madrilgo Erkidegoko ekialdeko udalerri bat da, Cuenca del Henares eskualdekoa. 2009an 6.168 biztanle zituen.

Izena Nafarroa Garaiko Baztan herriari zor dio; izan ere, Juan Goienetxe Gaston baztandarrak sortu zuen Nuevo Baztán.

## Ikus, gainera 
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Leukoplasia

**Leukoplasia** aho mukosako minbizi aurreko lesio ohikoena da. Azkeneko urteotan, testuinguru kliniko batean pean, nagusiki zuria den lesio bat bezala definitzen da, arraspatzean askatzen ez dena, beste modu batean sailkatu ezin dena eta aho minbizia garatzeko arriskua duena. Tabakoa gaitz hau garatzeko faktore garrantzitsuena da, baina beste batzuk ere ager daitezke, hala nola, alkohola eta kandidiasia. Diagnostikoa egiteko lehenik behin behineko diagnostiko kliniko bat egitea gomendatzen da eta, azkenik, aldagai etiologiko guztiak identifikatu eta ezabatu ondoren, behin betiko diagnostikoa. Era berean, lesioak aho mukosan 2-4 astez jarraitzen badu biopsia burutu beharko da, behin betiko emaitza histologikoak izateko.

## Manifestazio klinikoak 
Aho leukoplasia sailkatzerako orduan bi talde nagusi aurkitzen ditugu; leukoplasia homogeneoak eta ez homogeneoak. Azken hauen artean hiru azpitalde aurkitzen ditugu, nodularrak, exofitikoak eta eritroplasiak.

### Homogeneoak 
Leukoplasia homogeneoa nagusiki ahoan agertzen den lesio zuri bat da, uniformeki zapala dena, azal fina duena, arrailak izan ditzakeena. Sakonune eta nabarmentasunak ere izan ditzake. Hauen sintomatologia oso motela da eta diagnostikoa esplorazio arruntetan ematen da.

### Ez homogeneoak 
Leukoplasia ez homogeneoa zuria edo gorria den lesioa izaten da, azal irregularra izaten du, nodularra eta exofitikoa. Hauen artean hiru azpitalde daude, leukoplasiaren egituraren arabera sailkatzen direnak.

* Leukoplasia nodularrak
* Leuplasia exofitikoak
* Eritroleukoplasiak

### Aho leukoplasiaren sailkapena eta aldi klinikoak 
Sailkapena egiteko bi maila desberdintzen dira. Leukoplasiaren tamaina eta emaitza histologikoak, displasiaren presentziaren araberakoa. Honek aho leukoplasiaren aldi klinikoa lortzea du helburu, aho minbiziarekin egiten den moduan, baina aldagai oso aldakorrekin.

## Kanpo estekak
Valdetorres de Jarama

**Valdetorres de Jarama** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Comarca de Alcalá eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.847 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko datu estatistikoak dituen webgunea.
Kapitalismoa, maitasun istorio bat

***Kapitalismoa, maitasun istorio bat*** () 2009. urteko Michael Moore zinemagilearen dokumentala da. Argiari esker, euskaratu zuten.

Filma AEBetako 2007-2010 arteko finantza krisialdia hartzen du gai nagusitzat, eta kapitalismoaren ezaugarriak aztertzen ditu AEBetan.

## Sariak 
*Capitalism: A Love Story* dokumentalak ''Leoncino d'Oro'' saria irabazi zuen 2009ko Veneziako Zinemaldian, bai eta zinemaldi horretako Sari Irekia ere .

## Azpitituluak euskaraz 
Sarean badira film hau ikusteko euskarazko azpidatziak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Filmaren web ofiziala
*  IMDB
*  Michael Moore: My Action Plan: 15 Things Every American Can Do Right Now
*  'Capitalism is evil … you have to eliminate it' The Guardian
*  Euskarazko azpidatziak azpitituluak.com
Linaceae

**Linazeo** (**Linaceae**) landare loredunen familia bat da, barnean 250 espezie inguru dituena. Gruinalen ordenako lihoaren familiako landareez esaten da. Hosto bakunak dituzte, estipuladunak edo estipularik gabeak. Loreak aktinia itxurakoak dira, eta fruitua kuskuan edo drupan izaten dute. 14 genero inguru hartzen ditu linazeoen familiak, lurralde askotan zabalduak.

Linazeo gehienak belarkarak dira, nahiz eta zuhaixka eta zuhaitz (klima tropikaletan) bakan batzuk ere egon.

## Generoak 
Linoideae subfamilia
* *Anisadenia*
* *Cliococca*
* *Hesperolinon*
* *Linum*
* *Radiola*
* *Reinwardtia*
* *Sclerolinon*
* *Tirpitzia*

Hugonioideae subfamilia
* *Durandea*
* *Hebepetalum*
* *Hugonia*
* *Indorouchera*
* *Philbornea*
* *Roucheria*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Linaceae in Topwalks
Villanueva de la Cañada

**Villanueva de la Cañada** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Cuenca del Guadarrama eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 16.804 biztanle zituen.

## Herri eta hiri senidetuak 
* , 1995
* , 2005
* , 2006
* , 2011]

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Agavaceae

**Agavaceae** landare loredunen familia bat da 18 genero eta 600 espezie ditu.

Edari alkoholdunak egiteko erabiltzen diren espezieak daude (Pulque, Mezcal), haren zuntzagatik (Sisala), eta beste batzuk landare apaingarriak dira.

## Generoak 
* *Agave*
* *Anemarrhena*
* *Behnia*
* *Beschorneria*
* *Bravoa*
* *Camassia*
* *Chlorogalum*
* *Chlorophytum*
* *Clistoyucca*
* *Eremocrinum*
* *Furcraea*
* *Herreria*
* *Hesperaloe*
* *Hesperocallis*
* *Hesperoyucca*
* *Hosta*
* *Littaea*
* *Manfreda*
* *Polianthes*
* *Prochnyanthes*
* *Pseudobravoa*
* *Samuela*
* *Yucca*

## Kanpo estekak 
* Agavaceae Flora of North America.
*  Agavaceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). Landare loredunen.
*  Die Agaven.
Theaceae

***Theaceae*** landare loredunen familia bat da. Barnean 7-40 arteko genero ditu.

Tea (*Camelia sinensis*) eta kameliak (*Camellia*) Theacea familiako landareak dira.

## Genero nagusiak 
*Apterosperma*
*Camellia*
*Dankia*
*Eurya*
*Franklinia*
*Gordonia*
*Laplacea*
*Polyspora*
*Pyrenaria*
*Schima*
*Stewartia*
*Tutcheria*

## Erreferentziak
Corris

**Corris** Galesko ipar-mendebaldeko Gwynedd eskualdearen hegoaldean dagoen udalerria da. Nahiz eta udalerri honetako lur saila asko Snowdoniako Parke Naturalaren barnean egon, herrigunea bera kanpoan gelditzen da.

## Iruditegia 

Irudi:King George's Fields SH7507 195.jpg|Corrisko Erdi Mailako Hezkuntzako Ikastetxearen aldamenean dagoen King George's Field zelairako sarrera

## Kanpo estekak 
* Gwyl Cwrw Corris garagardo festa 
* Corrisko eskulan gunea 
* Corrisko trena 
* Corris udalerria BBCren webgunean 
* Corris udalerria eta inguruetako argazkiak
Rasidar kalifa-herria

**Rasidar kalifa-herria** (), edo **Ondo Gidatutako kalifa-herria**, lehendabiziko lau kalifek edo ondo gidatutako kalifek kalifa-herria zuzendu zuten aldia da.

Une gorenean, Arabiar penintsulatik Mediterraneoko ekialdera, Kaukasora, Iparraldeko Afrikara, Irango goi-ordokira eta Erdialdeko Asiara hedatu zen. Ordu arte izandako inperiorik zabalena izan zen.

## Lau kalifen zerrenda 
* Abu Bakr
* Umar ibn al-Jattab
* Uthman ibn Affan
* Ali ibn Abi Talib

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bahraingo Nazioarteko Zirkuitua

**Bahraingo Nazioarteko Zirkuitua**, **Sakhir** ere deitzen dena, autodromo bat da eta Manama hirian kokatzen da Bahraingo Emirerrian; gaur egun 1 Formulako Bahraingo Sari Nagusiaren egoitza da.

Zirkuitua Bahrainen eraikitzearen ideia, 1 Formularen lasterketak bertan burutzeko, Salman bin Hamad Al Khalifa printzeak bultzatu zuen. Printze oinordekoa motor-kirolen zale handi bat da.
Zirkuituaren antolatzaileek ez zuten uste zirkuitua amaituta egongo zenik 2004ko sari nagusirako, eta Bernie Ecclestoni 2005 arte denbora eskatu zioten, baina Ecclestonek ez zien denbora eman eta 1 Formularen lasterketa 2004an ospatu zen, nahiz eta zirkuitua ez zen guztiz amaitu ordurako.

Hermann Tilkek diseinatu zuen zirkuitua eta 150 milioi dolar kostatu zuen.

## Irabazleak 
## Kanpo estekak
Valdepiélagos

**Valdepiélagos** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Campiña Madrileña eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 449 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Emirerri

**Emirerria** (, plurala ) emirraren agintepean dagoen lurraldea da.

Hasieran termino zehatza bazen ere, adibidez, antzinako Kordobako emirerrian, denboraren poderioz leinu nagusiaren kide batek zuzendutako herrialde edo eskualdea izendatzeko erabili dute. Adibidez, Arabiar Emirerri Batuak herrialdeak barnean zazpi emirerri ditu, emir banak zuzenduak.

Aipatutako Arabiar Emirerri Batuez gain, Kuwait eta Qatar emirerriak ere badira. Bahrain, berriz, 2002an erresuma bilakatu zen.

## Ikus, gainera 
* Kaliferria
* Emir

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emir

[thumb|200px|[Sher Ali Khan, Afganistango emirra, 1869an.]]
**Emirra** (arabieraz: أمير; *amīr*, emakumezkoa: أميرة; *amīrah*; persieraz: *امیر*; euskaraz: "komandante", "jeneral" edo "printze") herri musulmanetan, aginte politiko edo militarra duen buruzagia da. Arabiar munduan erabilitako noblezia titulu hau normalean xeke bat baino gehiagotzat hartzen badute ere, zenbait monarkiatan printzearen baliokidetzat hartu dute, "emirerria" printzerriaren baliokidea izanik.

Bosnia-Herzegovinan eta Turkian gizonezkoen izena da, adibidez Emir Kusturica.

## Ikus, gainera 
* Emirerria
* Kalifa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estremera

**Estremera** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Comarca de Las Vegas eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.518 biztanle zituen. Udalerrian Madrid VII espetxea dago.

## Ikus, gainera 
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Kalifa-herri

[thumb|[Abdülmecid II.a, azken kalifa]]
**Kalifa-herria** (arabieraz خلافة edo *khilāfa*) kalifaren menpe dagoen lurraldea da. **Kalifatza** izan zen islamak ezarri zuen lehen gobernu sistema, musulmanen *umma*ren batasuna eta agintea adierazten zuena. Hasieran Mahomak berak ezarritako printzipioek zuzenduta zegoen, profetak ezarritako autoritate politikoaren jarraipentzat; rasidar kalifaldia izan zen hura.

Musulmanen ummaren batasun politikoa adierazten zuen, baina ez batasun teologikoa, azken hori pertsona bakoitzaren kontua zelako. Munduan izan den lehenengo ongizate estatu handia izan zen.

Sunismoaren arabera, estatuburua, kalifa, musulman guztiek edo haien ordezkariek (*shura*) aukeratu behar dute. Xiismoaren jarraitzaileek, berriz, kalifak *Ahl al-Bayt* familiakoa —profetaren familiakoa— izan behar dela uste dute.

300px|thumb|Kalifa-herria 622–750. urteetan

Hainbat aldi izan zituen kalifa-herriak, 1924 arte:

* Rasidar kalifaldia (632 - 661): hala sunitek nola xiitek onartua. Rasidar kalifen ondoren, kalifa-herria hainbat dinastiaren kontrolpean izan zen; batzuetan, bi kalifa-herri ere izan ziren aldi berean (batzuetan, benetako kalifatzak ziren; bestetan, itxurazkoak baino ez).
* Omeiatar kalifaldia (VII. - VIII. mendeak): lehenengo dinastia.
* Abbastar kalifaldia (VIII. - XIII. mendeak). Agintea galdua zuten omeiarrek Kordobako Kalifa-herria zuzendu zuten 929tik 1031 arte.
* Fatimitar kalifaldia (X. - XII. mendeak): azken dinastia.
* Itzalpeko kalifaldia (XIII. - XVI. mendeak): sultan mamelukoek, beren mende, abbastarren dinastiako kide bat ezarri zuten kalifatzat, Kairon. Aldi hartan, oro har, abbastar kalifek ez zuten benetako botererik izan, nahiz eta haietako bakarren batek egiazko agintea izan zuen.
* Otomandar kalifaldia (1517 - 1924): otomandar agintariek oso gutxitan erabili zuten «kalifa» titulua. 1924an, Turkiako Errepublikako lehenengo lehendakari Mustafa Kemal Atatürkek ezarritako eraberrikuntzen artean, Turkiako Konstituzioak kalifatza abolitu zuen.

Orduan, Arabiar Iraultzako buru Hussein ibn Alik hartu zuen kalifatza; baina Ibn Saudek haren erresuma garaitu eta anexionatu zuen. Kalifa titulua inork ez du hartu harrezkero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia edo euskaldunak VIII. mendean

***Amaia edo euskaldunak VIII. mendean*** () 1879an Francisco Navarro Villosladak gaztelaniaz idatzitako eleberri historiko erromantikoa da.

## Argumentua 
Historia eta kondaira nahastuz, eleberria euskaldun pagano eta kristauek, lehendabiziko Iruñeko erregearen zuzendaritzapean eta lehendabiziko Asturiasko erregea aliatua izanik, elkarrekin kristautasuna Islamaren aurka defenditzen dute.

Amaia noble kristaua da, Lorea euskalduna eta Ranimiro izeneko jeneral bisigodo errukigabea gurasoak dituena. Izeko, berriz, paganoen buruzagia den Amagoia du. Honek Aitorren sekretuak transmititzeko Amaia baino bere beste iloba nahiago du, Usua ahizparen eta Butroeko Lartaunen alaba. Pakomio judu matxinoa da, musulman, bisigodo eta euskaldunen artean dabilena. Bere semea den Otok, Kantabriako dukea denak, ez du bere jatorria ezagutzen. Honek, nahiz eta bisigodoen erresuman kargu ona lortu, aitak eta bere aliatuek eman diezaioketen baino kargu hobea nahi du.

Bukaeran, Aitorren sekretua ezagutarazten dute: kristautasuna gomendatzea. Buruzagi pagano gehienak kristau bihurtzen dira, Amagoia izan ezik. Amaia euskal erresistentziaren buruzagia den Gartziarekin ezkondu eta biak Nafarroako lehen errege-erreginak bilakatzen dira.

Argumentuan zehar zenbait elezahar agertzen dira: Teodosio Goñikoarena eta Aralarko San Migelena, Caba Rumíarena, Solomonen mahaiarena, eta abar.

## Eragina 
[thumb|eskuinera|225px|[Francisco Navarro Villosladaren monumentua|Navarro Villosladaren omenezko monumentua Iruñean. Alde banatan, Gartzia Semenez, Abartzuza eta Ameskoetako jauna, eta haren emazte Amaia, Lorea euskaldunaren eta Ranimiro godoaren alabaren irudiak agertzen dira. Biak ala biak *Amaia edo euskaldunak VIII. mendean* eleberriaren protagonistak dira.]]

Literatura munduan Walter Scotten eleberriek Francisco Navarro Villosladaren lanean eragin handia izan bazuten ere, politikoki karlismoak izan zuen eragin nagusia. Aitorren mitoaren sortzailea, berriz, Agosti Xaho izan zen, abertzaletasunaren aurrekaria.

Hain zen ospetsua eleberria ezen Navarro Villosladak asmaturiko izenak, Asier, Amaya eta Amagoya, "Amaia" eta "Amagoia" gaur egungo grafian, egun oraindik erabiltzen baitituzte gurasoek bere seme-alabentzat.

Txomin Agirrek antzeko gaia zuen euskarazko obra bat egitea erabaki zuen, eta 1897an *Auñemendiko lorea* argitaratu zuen.

Jesus Guridik 1920an *Amaya* izeneko opera egin zuen eleberrian oinarrituta.

1952an, Luis Marquinak liburuan oinarritutako *Amaya* filma zuzendu zuen, espainiar nazionalismoaren propaganda filma moduan.

## Edizioak 
* Iñaki Azkune Mendia; Jesús María Arrieta Sagasti (1975), *Amaia*, Ekilore bilduma, Ed. Mensajero. ISBN: **9788427128149**

* Navarro Villosladaren istorioaren **komiki bertsioa**: *Amaia. Euskaldunak VIII. mendean*. Ilustratzailea: Rafa Ramos. Itzultzailea: Ipar Alkain. Argitaletxea: Denonartean. 2013. ISBN: 978-84-15756-21-7

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Amaya ó Los Vascos en el Siglo VIII* (testu osoa), *Cervantes Virtual* webgunean.
Teutoi

**Teutoia** () Germaniako antzinako herria izan zen, jatorri ezezagunekoa, germaniarra edo zelta agian. Itsaso Baltikoaren ertzean egokitu ziren K.a. II. mendean, Jutlandian. K.a. 113. urte aldera, zinbriarrekin elkartu eta Galiako lurretan sartu ziren. Erromatarrek suntsitu zituzten Aquae Sextiaeko Guduan (K.a. 102, gaur egungo Aix-en-Provence). Erdi Aroan, gaur egun Alemania den lurraldean bizi ziren biztanleak deitzeko erabili zen izendapena; hortik datoz, *teutsch* edo *deutsch* hitzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anglo-saxoi

[thumb|250px|[Sutton Hooko kaskoaren erreplika, 625. urtea.]]
**Anglo-saxoiak** talde etnokultural bat izan ziren, Goi Erdi Aroan Britainia Handiaren hegoaldean eta ekialdean bizi izan zirenak. Antzinako ingelesaz hitz egiten zuten, eta V. mendetik aitzina uhartera iritsitako germaniar kolonoen ondorengoak ziren.

## Historia 
thumb|250px|Germaniar herrien migrazioak Britainia Handira.
Gildas eta Beda elizgizon kristauek idatzi zituzten anglo-saxoien migrazioari buruzko lehenbiziko kontakizunak. Gildas britainiarra zen, eta 500 aldean ondu zuen bere kronika, ziurrenik Britainia Handiko hego-mendebaldean. Kontakizun horren arabera, erromatar armada Britainia Handitik irten ondoren, inbaditzaile odolzaleak iritsi eta uharteko biztanleak hil edo erbestera eraman zituzten.

Tribu anglo-saxoiak Britainia Handiko hegoaldeko eta ekialdeko eskualde desberdinetan kokatu ziren. Zenbait erresuma eratu zituzten, muga aldakorrekin, etengabe elkarren aurka gerran zeudenak. 650ean zazpi erresuma zeuden:  

* Kent. Jutoek sortua. Ethelbert Kentekoa izan zen kristautasunera bihurtu zen lehenbiziko errege anglo-saxoia, 595 aldean.
* Mercia. Offak eratu zuen Galesen eta Ingalaterraren arteko mugan.
* Northumbria. 
* East Anglia. Angloek sortua.
* Essex (Ekialdeko sasoiak).
* Sussex (Hegoaldeko saxoiak).
* Wessex (Mendebaldeko saxoiak).

850ean, hiru erresuma handitan bildu ziren: Northumbria, Mercia eta Wessex.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ceoltóirí Chualann

**Ceoltóirí Chualann** (euskaraz *Cualanngo musikariak*) irlandar musika herrikoia jotzen zuen talde bat izan zen. Seán Ó Riada buru zutelarik, bertan gerora The Chieftains talde ospetsuaren kide sortzaileak izango zirenetako asko zeuden. *Ceoltóirí* hitzak irlanderaz *musikariak* esan nahi du, *Cualann* berriz garai hartan Ó Riada bizi zen Dublin hiriaren kanpoaldeko barruti baten izena da. Ó Riadan eta Ceoltóirí Chualann arteko elkarlanak zeltiar musikarako bodhrana perkusio musika-tresna gisa erabat indarberritu zedin suposatu zuen.

Bere garaian talde honek irlandar musika herrikoira iraultza ekarri zuen, garai hartako musika herrikoiaren usadiozko moldeak apurtu zituelarik, bai taldeko kideek euren artean zuten jotzeko moduagatik nahiz hainbat aintzinako musika-tresnen indarberritze lanarengatik ere. Etorkizunean irlandar folk talde gehienek euren eredua jarraitu zuten, gaur egun ezagutzen ditugun Irlandako folk eta zelta musikako taldeek talde honi asko zor diotelarik.

## Ikus gainera 
* Irlandako musika

## Kanpo estekak 
* Ceoltóirí Chualann taldea Ril Mor Bhaile an Chalaidh abesti herrikoia jotzen entzungai
* Ceoltóirí Chualann taldearen zuzeneko emanaldia ikusgai eta entzungai
Adalia

**Adalia** Valladolideko udalerria da, Montes Torozos eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 488 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Valladolideko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Valladolideko udalerrei buruzko webgunea Valladolideko aldundiaren webgunean.
Asparagaceae

**Asparagaceae** landare loredunen familia bat da. 2 genero (Asparagus et Hemiphylacus) ditu (sensu stricto).

Maiz, familia hau Liliaceae barruan integratua kontsideratzen du.

Zainzuri ( Asparagus generoa) familia hau izena ematen du

## Kanpo estekak 
* Asparagaceae [sensu stricto] in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). *Les famílies de plantes amb flor: descripcions, il•lustracions, identificació, informació.* Versió: 27 d'abril de 2006. https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/
* Liliaceae in *Flora of North America*
* NCBI Taxonomy Browser [Asparagaceae sensu stricto]
* enllaços a CSDL, Texas
Guadarrama

**Guadarrama** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, Guadarramako mendilerroa eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 14.800 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Ifrikija

**Ifrikija** (; ), Erdi Aroko islamaren historian, Iparraldeko Afrikan zegoen eskualdea, egungo Tunisia, basamortua izan ezik, eta Aljeriako ipar-ekialdeko zati batek osatuta.

## Izena 
Ifrikija latinezko Afrika prokontsularra Erromatar Inperioko probintziaren izenaren arabiartzea izan zen. Egun, arabieraz *Ifriqiya* Afrika osoa adierazteko erabiltzen da.

## Historia 
Arabiarrek *Ifriqiya* konkistatzeko gorriak ikusi zituztenez, beti autonomia administratiboa edo independentzia mantendu zuen. Hiriburua Kairuan (*Al-Qayrawān*) zuen. 800. urtean bertan aglabtar leinua sortu zen, Ibrahim I.a ibn Aglab pertsiarra bertako gobernadore edo vali izendatu zutenean. IX. mendeko bukaeran ismaeldarrek ordezkatuak izan ziren. Hauek boterea lortu eta, xiismoaz baliatuz, Fatimatar kaliferria aldarrikatu zuten. Hala ere, fatimatarrek Kairora joan eta X. mendean bertoko berbereek matxinatu ziren. *Ifriqiya* mantentzeko, fatimatarrek ziriar izeneko leinu berberea izendatu zuten. Hauek 1046an fatimatarrak utzi eta Bagdadeko abbastar kalifa onartu zuten. Fatimatarrek kontraeraso eta bere aliatuak ziren hilaliar berberek eskualdea konkistatu zuten. 1230tik aurrera hafsi leinua eta 1574an Otomandar Inperioak konkistatua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Smithsonian Institution

**Smithsonian Institution** () hezkuntza eta ikerketan jarduten duen erakundea da, gainera elkarlanean dauden museo multzo batek ere osatzen du. Ameriketako Estatu Batuetako Gobernuak kudeatu eta finantzatzen du, diru-laguntzatik at dohaintza eta laguntzak ere lortu ohi ditu. Bere saltoki, aldizkari eta argitalpenen bidez ere diru sarrerak ere lortzen ditu. Bere instalazio gehienak Washington Hirian kokaturik daude, baina bere 19 museo, 9 ikergune eta zoologiko artan batzuk New York, Virginia Panama eta beste zenbait lekuetan sakabanaturik daude. Smithsonian erakundeak bere bildumetan 136 milioi artikulu inguru ditu, bi aldizkari argitaratzen ditu (Smithsonian eta Air&Space). Bisitariak, langileak eta bere museoetako jabetzak babesteko berezko segurtasun indarra du. Bere ikurra eguzki estilizatua da.

Erakundeak bere izena James Smithson (1765-1829) mineralogialari eta kimika estatubatuarraren omenez darama.

## Iruditegia 

Irudi:SmithsonianNationalMuseumofNaturalHistory.jpg|Smithsonian Natura Zientzien Museoa
Irudi:381 days 01.jpg|Smithsonian erakundearen erakusketa ibiltaria
Irudi:Participation in the Alaska-Yukon-Pacific Exposition - message from the President of the United States, - Page 96 26.jpg|1909ko erakusketa bat
Irudi:Johns-James Smithson-1816.jpg|James Smithson

## Kanpo estekak 
* Smithsonian Institution erakundearen webgune ofiziala 
* Smithsonian hezkuntza webgunea 
* Smithsonian erakundeko museoen mapa 
* Smithsonian erakundeko artxibategiak 
* Smithsonian erakundeko liburutegiak
Gimme Shelter

**Gimme Shelter** (euskaraz "Emaidazu aterpea") The Rolling Stones rock talde ingelesak 1969an Let It Bleed bildumaren barnean kaleratu zuen abestia da.

## Kanpo estekak 
* The Rolling Stones taldearen *Gimme Shelter* abestia entzungai
We Will Rock You

***We Will Rock You*** (euskaraz literalki "Joko Zaitugu") Queen rock talde ingelesak 1977an News of the World bildumaren barnean kaleratu zuen abestia da.

## Kanpo estekak 
* Queen taldearen *We Will Rock You* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
Don't Stop Me Now

'''''Don't Stop Me Now'''* (euskaraz "Ez Nazazu Gelditu Orain") Queen rock talde ingelesak 1978an Jazz bildumaren barnean kaleratu zuen abestia da.

## Kanpo estekak 
* Queen taldearen *Don't Stop Me Now'' abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
Bohemian Rhapsody

thumb|252x252px|Freddie Mercury, «Bohemian Rhapsody» -ren egilea, 1977ko kontzertu batean.
**Bohemian Rhapsody** (euskaraz "Bohemiar Rapsodia") Queen rock talde ingelesaren abestia da. Freddie Mercuryk idatzi zuen 1975eko A Night at the Opera albumerako. Bohemian Rhapsody-k ezohiko egitura du, rapsodia klasikoarekin antzekotasun gehiago ditu pop musikarekin baino.

Abestiak sei atal ditu: a capellako sarrera bat, balada bat, gitarra solo bat, opera segmentu bat, rock sekzio bat eta sarrerako baladaren tempoari eta tonalitateari berriro ekiten dion koda bat. Abesti honen gitarra soloa garai guztietako hogeigarren onena izan da kontsideratua Erresuma Batuan.

Single gisa salgai jarri zenean, «Bohemian Rhapsody» arrakasta komertzial bihurtu zen, bederatzi astez zerrenda britainiarren gailurrean egon zena. 1991n, Freddie Mercury hil ondoren, berriro lortu zuen postua. Guztira, 2.176.000 salmenta izan zituen, eta Erresuma Batuan garai guztietako hirugarren single salduena izan zen.

## Kanpo estekak 
* Queen taldearen *Bohemian Rhapsody* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
(I Can't Get No) Satisfaction

'''(I Can't Get No) Satisfaction'* (euskaraz *(Ezin dezaket lortu ez) Gozamena) The Rolling Stones rock talde ingelesak 1965an Out of Our Heads bildumaren barnean kaleratu zuen abestia da.

## Kanpo estekak 
* The Rolling Stones taldearen ''(I'Cant Get No) Satisfaction'' abestia entzungai
Macho Man (abestia)

***Macho Man*** Village People disco talde estatubatuarrak 1977an izen bereko Macho Man bildumaren barnean kaleratu zuen abestia da.

## Kanpo estekak 
* Village People taldearen *Macho Man* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
Iruñarri

**Iruñarri** edo **Iruinarri** (antzinako izena **Elazmuino**) Nafarroako Malerreka eskualdeko Eratsun udalerriaren lursailetan kokatzen den mendia da. 1.051 metroko garaiera du. Bere gailurrean telebista eta irrati seinalea ematen duen hainbat antena daude, hauetara ailegatzeko NA-170 errepidetik desbideratu eta goruntz gailurreraino doan mendi-bide bat dago.

## Abiapuntuak 
* NA-170 errepidetik desbideratu eta goruntz gailurreraino doan mendi-bide bat dago. Oinez nahiz ibilgailuz joan daiteke.
* Ezkurrako mendatetik, oinez: ordu bat eta 45 minutu.
* Ezkurra udalerriko herrigunetik, oinez: ordu bat eta 30 minutu.

## Esanahia 
Mikel Belasco hizkuntzalariak adierazten duen bezala, izendapena euskarazko *harri* eta *Iruñea* hitzetatik dator. Honela bada, literalki itzuli ezkero "Iruñeko harria" esan nahiko luke.

## Iruñarriko zutarria edo iruinharria 
## Kanpo estekak 
* Iruinarri mendia *luberri.net* webgunean
* Iruinarri mendiari buruzko argazkiak 
* El menhir de Iruñarri, Lugares singulares. José A. Perales. Diario de Navarra egunkaria.
The Great Pretender

**The Great Pretender** (euskaraz *Ezkongai Handia*) 1955an The Platters taldeak sortutako abestia da.

## Kanpo estekak 
* The Platters taldearen *The Great Pretender* abestia entzungai 
* Freddie Mercury abeslariaren *The Great Pretender* abestiaren bideokliparen bertsioa ikusgai eta entzungai
Ukrainaren banaketa administratiboa

**Ukraina** 24 oblastetan, errepublika autonomo batean (Krimea), eta estatus bereziko bi hiritan (Kiev eta Sebastopol) banaturik dago. 2014ko martxoaren 18an, Krimeako Errepublika eta Sebastopol hiria Errusiara anexionatu ziren. *De iure* Ukrainaren parte izaten jarraitzen dute, baina *de facto* Errusiaren zati dira.

## Oblastak 
## Estatus bereziko hiriak 
Sebastopol Errusiaren administraziopean dago 2014tik, Errusia Berriko Estatu Federalaren barnean, nazioarteko komunitatearen gehiengoak Ukrainako lurraldetzat hartzen badu ere.

## Errepublika autonomoa 
Krimea Errusiaren administraziopean dago 2014tik, Errusia Berriko Estatu Federalaren barnean, nazioarteko komunitatearen gehiengoak Ukrainako lurraldetzat hartzen badu ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebaldeko punjaberazko Wikipedia

**Mendebaldeko punjaberazko Wikipedia** Wikipediaren punjaberazko edizioa da. 2008ko urriaren 24ean jarri zen abian, eta 2009ko urriaren hasieran 1.455 artikulu zituen eta Wikipedien zerrendan 168.a zen.

## Kanpo estekak 
* Punjaberazko Wikipedia
Montfort (Pirinio Atlantikoak)

**Montfort** (bearneraz *Monthòrt*) Pirinio Atlantikoak departamenduko udalerria da, Bearnokoa.

## Udalerri mugakideak 
* Laàs iparraldean
* Barraute-Camu ipar-mendebaldean
* Narp ekialdean
* Tabaila-Uzkaine eta Arriba mendebaldean
* Araujuzon hego-ekialdean
* Jeztaze hego-mendebaldean
* Azpilda hegoaldean

## Demografia 
## Alkateak 
## Kanpo estekak
Arribalda

**Arribalda** (frantsesez eta ofizialki *Rivehaute*, bearneraz: *Ribahauta*) Pirinio Atlantikoak departamenduko mendebaldeko udalerri bat da, Bearnokoa, Zuberoako mugatik kilometro gutxi batzuk ekialdera dagoena. XIV. menderaino behintzat, euskaraz egiten zen han, eta toponimian arrasto ugari utzi du euskal hizkuntzak.

## Udalerri mugakideak 
* Montfort iparraldean
* Jeztaze ipar-mendebaldean
* Araujuzon ekialdean
* Nabarzi mendebaldean
* Xarra hegoaldean.

## Demografia 
## Alkateak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clifden

**Clifden**, irlanderaz **An Clochán**, Irlandako Errepublikako Galway konderrian dagoen udalerria da. Connemara eskualdeko udalerririk handiena da, batzuetan "Connemarako hiriburua" deitu ohi zaio. Horrela Connemara Parke Nazionalerako sarrera bertan dago.

Owenglen ibaia Clifden badian itsasoratzen den lekuan kokatzen da. Udalerri hau Galway hiriarekin N59 errepidearen bidez lotzen da eta Connemara eskualdera doazen turisten helburu garrantzitsua ere bada.

## Eraikin nabarmenak 
* Clifden gaztelua

## Iruditegia 

Irudi:Clifden center.jpg|Erdigunea
Irudi:Clifden across the harbour - geograph.org.uk - 200095.jpg|Clifden badian zehar ikusita
Irudi:Clifden castle.jpg|Clifden gaztelua
Irudi:Clifden - geograph.org.uk - 48424.jpg|Herriguneko kalea

## Kanpo estekak 
* Clifden udalerriko Merkatal Ganberaren webgunea
* MarconiCalling: Marconiren Irratigunea Clifden udalerrian
* Clifden udalerriko Turismo Bulegoa: Clifdengo leku interesgarriak eta jardueren berri ematen du.
* Connemarako Herri Irratia
Edwards sindrome

**Edwards sindromea** 18. kromosoman izaten den trisomia da. Kromosomopatia hau dutenetatik %&nbsp;95 jaio aurretik hiltzen dira; gainerakoak 2-3 hilabeteen artean hilko dira. Akatsa aitarengandik zein amarengandik etor daiteke, eta %&nbsp;90 kasutan bigarren meiosian izaten da.

## Historia 
thumb|140x140px|John H. Edwards
Jatorriz John H. Edwards-ek deskribatu zuen lehen aldiz Wisconsineko Unibertsitatean 1960an.  Izena, gaixotasun hau lehen aldiz deskribatu zuenaren abizena da, Eduard. Gaur egun, jaioberrien heriotza-tasa handia denez (kasuen % 90etik gora), gaixotasun hilgarritzat hartu da.   

## Ezaugarriak 
* Utero barneko hazkuntza urritasuna.
* Adimen urritasuna.
* Garondo handia.
* Bularrezur txikia.
* Mikrognatia (hipoplasia barail hezurrean).
* Hatzak beti tolesturik.
* Haztazal hipoplasia.
* Belarri txikiak eta beherago.
* Alderantzizko oinazpi arkua.
* Bentrikulu arteko bihotz akatsak.
* Onfalozelea.

## Trasmisioa 
Eduard sindromea ez da transmititzen herentzia eredu espezifiko batekin, trismonia bat delako. Ausaz gertatzen da, eta ez da gurasoetatik seme-alabetara transmititzen. Beraz, ez da hereditarioa, eta ezin da hartu gaixotasun hau duen pertsona batekin kontaktuan egoteagatik; ez delako kutsakorra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kromosomopatia
* Trisomia
* Down sindromea
* Patau sindromea

## Kanpo estekak
Fuensaldaña

**Fuensaldaña** Valladolideko udalerria da, Montes Torozos eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.393 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Valladolideko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Valladolideko udalerrei buruzko webgunea Valladolideko aldundiaren webgunean.
Somebody to Love (Queen)

**Somebody to Love** (euskaraz "Maitatzeko Norbait") Queen rock talde ingelesak 1976an A Day at the Races bildumaren barnean kaleratu zuen abestia da.

## Ikus gainera 
* Somebody to Love (Jefferson Airplane)

## Kanpo estekak 
* Queen taldearen *Bohemian Rhapsody* abestiaren bideoklipa entzungai eta ikusgai
Patau sindrome

**Patau sindromea**, 13. kromosomaren trisomia da. Bere agerrera 1:25.000 da, eta patau sindromedun haurdunaldi gutxi gauzatzen dira guztiz. Jaiotzera heltzen direnak oso goiz hiltzen dira, 2-3 hilabeteen artean. Patauk aurkitu zuen 1960an eta amaren meioisian emandako akatsa izan ohi da. Arriskua amaren adinarekin bat igotzen da.

## Ezaugarriak 
* Adimen urritasuna.
* Holoprosentzefalia, prosentzefaloak induzitzen duenez aurpegiaren eraketa hurrengo egituretan akatsak eman daitezke: begi arazoak (ziklopia, mikroftalmia, anoftalmia); erbimuturra; ahosabai etena eta mikrozefalia.
* Polidaktilia.
* Belarri akatsak.
* Bihotz akatsak.

## Ikusi baita 
* Kromosomopatia
* Trisomia
* Down sindromea
* Edwards sindromea

## Kanpo estekak
Gorizko mendi-aterpea

**Gorizko mendi-aterpea** Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalean, Torla udalerrian (Huesca), 2.150 metroko garaieran dagoen mendi-aterpea da. Aragoiko Mendi Federakuntzan izen emana da eta Monte Perdido (3.355 m) mendiaren hego aurpegiko igoeren hasiera puntua izan ohi da.

Aterpetxera Ordesako haranean gora joanez ailegatzen da. Iparraldean dagoen Errolanen Arrailatik barrena ere iritsi daiteke. Pirinioetako aterpetxe jendetsuenetako bat da.

## Ikus, gainera
* GR 11

## Kanpo estekak 
* Gorizko mendi-aterpearen webgune ofiziala
Medina de Rioseco

**Medina de Rioseco** Espainiako iparraldeko udalerri bat da, Gaztela eta Leonen kokatua, Valladolideko probintziako iparraldean, Tierra de Campos eskualdean. 2018an, 4.716 biztanle zituen.

Gaztelako kanala bertan hasten da. 
Fitxategi:Rioseco Santa Maria-20060826-01.jpg|Santa Maria eliza
Fitxategi:Medina de Rioseco - Iglesia de Santa Cruz-Museo de Semana Santa 01.JPG|Santa Kruz eliza
Fitxategi:Medina de Rioseco - Santiago 22.JPG|Santiago eliza
Fitxategi:Medina de Rioseco - Convento de San Francisco 08.jpg|San Frantzisko eliza
Fitxategi:Puerta de Ajújar.jpg|Ajujar atea
Fitxategi:Medina Rioseco fabrica harinas San Antonio lou.jpg|Irin fabrika

## Ikus, gainera 
* Valladolideko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
*  Valladolideko udalerriei buruzko web orriak, Valladolideko Aldundiaren webgunean.
Fatimatar Kalifa-herria

**Fatimatar Kalifa-herria** ( *al-Fātimiyyūn*) Mahoma hil ondoren kalifa-herriak izandako lau aldietatik azkena izan zen, fatimatarrek kontrolatua.

Fatimatarren dinastia arabiar xiita izan zen, eta Magreb, Egipto, Sizilia, Malta eta Mediterraneoko ekialdea kontrolatu zituen 909ko urtarrilaren 5etik 1171ra. Hiriburua Kairon ezarri zuten. Bere buruzagiak politikoak ez ezik imanak ere baziren, hau benetan bitxia izan zen Islamaren historian, fatimatarrez gain, Ali kalifa eta iman aldi berean izateko bakarra izan zelako.

Fatimatarrek tolerantziaz jokatu zuten, ismaeldar ez ziren Islameko beste sektetakoekin ez ezik, judu, maltar kristau eta koptoekin ere.

## Fatimatar kalifen zerrenda 
#  (909-934), leinuaren sortzailea
#  (934-946)
#  (946-953)
#  (953-975)
#  (975-996)
#  (996-1021)
#  (1021-1036)
#  (1036-1094)
#  (1094-1101)
#  (1101-1130)
#  (1130-1149)
#  (1149-1154)
#  (1154-1160)
#  (1160-1171).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errolanen Arraila

**Errolanen Arraila** (; ; ) Pirinioetako mendi-lepo estu bat da, Monte Perdido mendilerroan. Bertako kondaira baten arabera, Orreagako guduan, Karlomagnoren iloba Errolanek bere ezpata Durandal suntsitu nahi izan zuen arrokaren kontra, eta hala ireki omen zen koska hori.

Mendizale ugarik hartzen du hara heltzeko bidea, dela Sarradets aterpetik abiatuta (Frantzian dagoen Gavarnie haranetik), dela Espainian dagoen Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionaletik abiatuta. Azken honetatik (Aragoi), Gorizko mendi-aterpetik, Carriatako zirkutik edo Cotatueroko zirkutik igo daiteke.

thumb|erdian|700px|Errolanen Arraila.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Brechaderolando.com — Pirinioak. Errolanen arraila
Marino Marini

**Marino Marini** (Seggiano, Grossetoko probintzia, 1924ko maiatzaren 11 &ndash; Milano, 1997ko martxoaren 20a) abeslari italiarra izan zen.

Hamar urteko musika ibilaldian, 1955etik 1965era, 18 disko argitaratu zituen Durium etiketarekin. Abeslari garaikideak eta herrikideak Domenico Modugno, Rocco Granata eta Renato Carosone izan zituen, besteak beste.

*"La più bella del mondo"* bere abestirik ezagunena izan zen.
Sarrazeno

[thumb|300px|*Sarrazenoak*, [XV. mendea|XV. mendeko grabatua.]]
**Sarrazeno**, Erdi Aroko Europa kristauan, musulmanak izendatzeko erabiltzen zen hitz generikoa da. Lehenago, Antzinako Erroman, idazle klasiko batzuek sarrazeno (antzinako grezieraz: Σαρακηνός, *sarakenós*; latinez: *sarraceni*) hitza, Sinaiko penintsulan bizi zen tribu arabe bat izendatzeko baliatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Los sarracenos de St. Tropez Webislam.com
Harpe

thumb|Thaurac-eko harpea
**Harpea**, halaber **haizpea**, **harkaizpea**, **harpe-zuloa** edo **lurruspea**, harkaitz batean, askotan haren oinean, dagoen sakontasun txikiko haitzuloa da. Harpeak higadura diferentzialaz eratzen dira, geruza gogor (harearria, adibidez) baten azpian errazago higatzen den beste bat dagoenean. Oso ugariak dira kareharrizko mendigune karstifikatuetan, zeinetan milaka urtez, krioklastismoz (izotzaren eraginez) edota higadura kimikoaz (karbonato kaltzikoaren disoluzioaz), zabalduz joaten baitira. Bakanago bada ere, beste harri mota batzuetan ere izaten dira, batik bat bolkanikoetan (basaltoan adibidez).

Harpeak arkeologiaren aldetik garrantzi handikoak izan daitezke. Izan ere, Historiaurreko gizakiak maiz erabili zituen horrelako babeslekuak, bai era iraunkorrean (bizilekua, hilobia), bai aldi baterako (urtaro bateko kanpamentua, ehizaldietako geldigunea, lantegia).

File:Rock shelter formation by frost weathering.svg|Krioklastismoa (Izotzaren eragina).
File:Rock shelter formation by karst gallery cutting.svg|Galeria karstiko baten ebaketa.
File:Rock shelter formation by river erosion.svg|Uraren higadura.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vatikanoko harpeak
* Leize
* Haitzulo

## Kanpo loturak
La Mudarra

**La Mudarra** Valladolideko udalerria da, Montes Torozos eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 197 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Valladolideko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Valladolideko udalerrei buruzko webgunea Valladolideko aldundiaren webgunean.
Sultan Saeed

**Sultan Saeed** (1976ko abuztuaren 1a) Maldiva Uharteetan jaiotako atleta da, 100 m-ko proban espezializatua dena. 2004ko Atenasko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen

## Erreferentziak 
* Sports Reference
Awang Usman

**Awang Usman** (1929ko uztailaren 12a - 2001eko azaroaren 29a) malaysiar idazle eta poeta ezaguna izan zen, *penyair rakyat* ezizena zuen euskaraz "herriaren poeta" esan nahi duena.

## Lanak 
Su obra tiene relación con la libertad y la justicia social como temas que lo ocupan, y un apoyo al nacionalismo malayo en sus primeras composiciones.
* *La gran ola* (1961, poesía).
* *Latido* (1963, cuentos).
* *Espina y fuego* (1967, poesía).
* *Invitado a Kenny Hill* (1968, recopilación de obras de teatro).
* *Huesos dispersos* (1976, novela).
* *Saludos al continente* (1982, poesía).

## Sariak 
* 1976 Anugerah Pejuang Sastera.
* 1983 Malaysiako Sari Nazionala.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Leenaun

**Leenaun** (irlanderaz *An Líonán*), batzuetan *Leenane* ere deitua, Irlandako Errepublikako Galway konderrian dagoen udalerria da. Connemara eskualdearen iparraldeko mugaren barnean eta Killary badia (Irlanda osoko fiordo bakarra) estuaren ertzean kokatzen da.

1990an udalerri honetan Jim Sheridan zuzendariak zuzenduriko eta John B. Keane idazlearen izen berdineko eleberrian oinarritutako The Field filma grabatu zen. Horretaz gain, Martin McDonagh antzerkigilearen The Beauty Queen of Leenane antzezlanaren kokalekua ere bada.

## Iruditegia 

Irudi:Leenaun 04.jpg|Herrigunea
Irudi:Leenaun 07.jpg|Gauez
Irudi:Leenaun 05.jpg|Killary badia Leenaun udalerrian
Irudi:Leenane and Killary 2661178180 ac6aaf4805 o.jpg|Killary badia, atzealdean Leenaun
Irudi:An Lionán - geograph.org.uk - 240638.jpg|The Field taberna
Irudi:Leenaun Bridge 2009.JPG|Leenaungo zubia
Irudi:Leenaun 02.jpg|Herrigunea
Irudi:Leenaun 06.jpg|Landa

## Kanpo estekak 
* Leenaunen webgunea
* Leenauni buruzko orrialdea
* Leenaun/Leenane udalerriari buruzko argibideak, argazkiak eta mapa
* Clifden udalerriko Turismo Bulegoa: Clifdengo leku interesgarriak eta jardueren berri ematen du.
* Connemarako Herri Irratia
Delgado Úbeda mendi-aterpea

**Delgado Úbeda mendi-aterpea** (katalanez *Refugi Delgado Úbeda*) Saldes (Berguedà) udalerrian dagoen mendi-aterpe bat da. Serra d'Ensija mendilerroan 2.200 metroko garaieran kokatzen da.

## Kanpo estekak
Kas (freskagarri konpainia)

thumb|300px|Kas botila bat.

**Kas** jatorriz Gasteizen (Euskal Herrian) sortutako freskagarri konpainiaren merkatu-izena da.

## Historia 
1870ean, Roman Knörr Streiff (Ulm, Baden-Württenberg, Alemania) garagardogile alemaniar gaztea Arabara ailegatu zen. Mariano Ortiz de Urbina gasteiztar ardo saltzailearekin batera, *La Sucursal* garagardo fabrika sortu zuen; eta haren alaba Gregoria Maria Pilarrekin ezkondu zen, 1886ko ekainaren 10ean.

1912an, Knörr Streiffek *La Esperanza* enpresa sortu zuen, "garagardo alemana, gaseosa, *sinalco* motako freskagarriak, Seltz ura eta izotza" ekoizteko. Fabrika Gasteizetik hurbil ezarri zuen. 1956ean familiaren abizenaren K hizkia gehitu eta produktuarentzat KAS marka sortu zuten, Coca-Colari eta AEBetik etortzen ziren edari berriei lehia egingo zien freskagarria. Marka honen pean, alkoholik gabeko *bitter*-ra ere asmatu zuten, Espainiar merkatuan arrakasta handia izan zuen produktua, enpresari irabazi handiak ekarri zizkiona, eta haren komertzializaziorako tokian tokiko azpienpresak sortu behar izan zituzten.

Markaren hedapena handitzeko, enpresak marketing kanpaina arrakastatsuak burutu zituen, hala hola 60-70eko hamarkadetan KAS txirrindularitza-talde garrantzitsua babestu zuenean, 1977an Frantziako Tourraren etapa bat Gasteizen amaitu zenean, enpresak fabrika zuen Gamarrako industrialdean,

2006ean, markaren sorreraren 50. urteurrena ospatzeko, hasieran erabili ziren litro bateko botilen serie bat ekoitzi zen. Gainera, Etxabarri-Ibiñako botilaratze-plantan markari omenaldia egin zitzaion, eta Gasteizen eta Donostian antzinako iragarki, botila, argazki eta bestelako material historikoen erakusketak antolatu ziren.

## Ekoizpena 
Freskagarrien ekoizpenerako, Zigoitiako "Venta Caída" urbegiaren ura erabili izan dute, Hori dela eta, kobazulo hau "Manantial de Kas" izenarekin ere ezagutzen da. Subijanako kareharrizko guneko beste askorekin batera, Arabako Espeleologia Taldeak esploratu zuen 1950eko hamarkadan. Azken urteetan lantegiak beste ur-iturri batzuk ere gehitu ditu.

## Produktuak 
Gas karbonodun edaria (freskagarri) edariak ekoizten ditu, bai laranja, limoi nahiz sagar zaporekoak. Era berean Bitter Kas, edari mingots eta alkohol gabekoa ere merkaturatzen du; iraganean, KasFruit fruta zukuak eta KasKol freskagarria ere saltzen zituen. Gainera, munduan zehar herrialde bakoitzaren gustuetara egokitutako produktuak ditu:

* Kas Cola (Espainia): Cola saborezkoa.
* Kas Naranja (Espainia): Laranjazkoa.
* Kas Limón (Espainia): Limoizkoa.
* Kas Manzana (Espainia): Sagarrezkoa.
* Kas Uva (Espainia): Mahats saborezkoa.
* Kas Fresa Explosiva (Kanariar irlak/Espainia): Marrubi "explosiboa".
* Kas Tonica
* Kas Toronja (Mexiko)
* Bitter Kas
* Kas Guaraná (Brasil)
* Kas Guaraná Maracuyá (Brasil)
* Kas Guaraná Acerola (Brasil)
* Kas Uva Acerola (Brasil)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Kas Naranjaren iragarkia youtube.com webgunean.
Organo (musika)

[thumb|320px|[Artzain Onaren katedraleko organoa|Donostiako katedraleko organoa, Organería Española Sociedad Anónima-(O.E.S.A.)-k egina]]

**Organoa** (grezieratik , *organon*, "*organoa, tresna, lanabesa*") tekla instrumentu bat da. Soinuak luzera ezberdinetako hodietatik (milimetro gutxi batzuetatik zenbait metrora arte neur dezaketenak) airea pasaraziz sortzen dira. Haizezko musika tresna bezala sailkatua dago teklatuzko musika tresnen kategorian, baita intsuflatutako haizezko azpikategorian ere, akordeoia eta armonioarekin batera.

Erregistro edo soinu ezberdinak ditu, hauen tinbrea, soinua sortzeko mekanismo, materiala, tamaina edo formaren araberakoa izango delarik. Eskuekin jotzeko teklatu bat edo gehiagorekin jotzen da, baita oinekin jotzeko beste batekin ere, pedalez osatua dagoena. Erregistro ezberdinak, jotzailearengandik gertu dauden botoi edo palanka batzuen bidez abiarazten dira.

Organoaren hodiak ilaratan antolatuak izaten dira, neurriaren arabera; haietatik haizea igaroarazten denean soinu egiten du; haizea baliabide mekanikoz edo elektrikoz eragiten da. Organoak teklak eta pedalak ditu, eskuez eta oinez jotzen direnak, eta haizearen zuloak ireki edo ixten dituzten balbulei teklen mugimendua transmititzen dien mekanismo bat ere badu. Esan bezala, hodiak sailetan edo errejistroetan antolatuak daude, eta horiei esker soinuaren tinbrea eta indarra alda daiteke.

## Ikus, gainera 
* Hammond organo
*Organo eramangarri

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Villafrechós

**Villafrechós** Valladolideko udalerria da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.

2011ko erroldaren arabera 542 biztanle zituen. Famatua da bere almendra garrapiñatuei esker. Oraingo alkatea Miguel Ángel Gómez Vaquero da.

## Eraikinak 
* Iglesia Parroquial de San Cristóbal: Harriz eraikita XV. eta XVI. mendeen artean.
* Convento de Santa Clara: Estilo gotikoa eta XV.mendean eraikita.
* Ermita de Nuestra Señora de Cabo: Adreiluz eraikita XVII.mendean.

## Festak 
* Ostegun Santua baino 15 egun eta gero: San Isidoro.
* Irailaren 8an: Virgen de Cabo

## Ikus, gainera 
* Valladolideko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Valladolideko udalerrei buruzko webgunea Valladolideko aldundiaren webgunean.
Bermibusa

**Bermibusa** Bermeoko udalak 2010eko apirilaren 6an martxan jarriko duen autobus publikoa da. Autobusak hamabi geltoki ditu. Ordutegi mugatua du, goizeko 7:15etatik eguerdiko 14:15era eta arratsaldeko 16:45etatik 20:45etara. Zerbitzua Tuñez Sanchez enpresa bermeotarrak kudeatzen du eta lehen urtean 70.000 euroko aurrekontua izan zuen.

## Geralekuak 
thumb|250px|Bermibusa, Bermeoko hiri-autobusa
* Lamera Parkea
* Txibitxiaga kalea
* Erribera enparantza
* Askatasun Bidea kalea
* San Andres Auzoa
* Zubiaur tar Kepa kalea (Udal Azoka)
* Hizkuntza Eskola Ofiziala (Arratsaldeetan bakarrik)
* Bizkaiko Jaurerria kalea
* Matxitxako Bidea kalea (Anbulatorioa)
* Talako Andra Mari kalea (Haurreskola)
* Matxitxako Bide zabala kalea (Hilerria/Institutua/Aritzatxu hondartza)
* Arana auzoa (Kiroldegia)

## Kanpo estekak 
*  *Martitzenean hasiko da martxan Bermibusa* Busturialdeko Hitza.
Villalar de los Comuneros

**Villalar de los Comuneros** Valladolideko probintziaren mendebaldean dagoen udalerria da, Tierra del Vino eskualdean dagoena.

2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 466 biztanle zituen.

## Villalarko bataila
Villalarko gudua Gaztelako Komunitateen Gerran gertatutako gatazka armatu bat izan zen, 1521eko apirilaren 23an gertatutakoa. Efemeride hura dela-eta, urtero ospatzen da egin hartan Gaztela eta Leongo eguna, Gaztelanismoak bereziki aldarrikatzen duena.

## Ikus, gainera 
* Valladolideko udalerrien zerrenda
* Gaztelako Komunitateen Gerra

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
*  Valladolideko udalerrei buruzko webgunea Valladolideko aldundiaren webgunean.
Eskortzonera

**Eskortzonera** (*Scorzonera hispanica*) Asteraceae familiakoa eta Scorzonera generokoa den landare belarra da. Sustraia jateko landatzen da. Bere lorea horia da eta zurtoina beltza du.

Ez da nahastu behar *Tragopon porrifolius*(salsifia)
## Balio nutritiboa 
## Irudiak 

Fitxategi:Scorzonera purpurea rosea0.jpg|Barietate bat
Fitxategi:Scorzonera humilis.jpg|
Fitxategi:Schwarzwurzeln.jpg|
Fitxategi:Illustration Scorzonera hispanica0.jpg|
Fitxategi:SchwarzwurzelPflanzeShispanica.jpg|
Fitxategi:SchwarzwurzelWurzelnBundware.jpg|
Fitxategi:SchwarzwurzelBestandShispanica.jpg|
Fitxategi:SchwarzwurzelMilchsaftShispanica.jpg|zurtoinaren motza

## Erreferentziak 
* Berdonces i Serra *Gran Enciclopedia de las plantas medicinales* Editorial TIKAL
* Pius Font i Quer *Plantas Medicinales. El Dioscórides renovado* Barcelona: Editorial Labor S.A.
* Pamplona Roger *Enciclopedia de las Plantas Medicinales*

## Kanpo estekak 
* http://biodiver.bio.ub.es/naturdigit/
* http://biodiver.bio.ub.es/biocat/homepage.html
* http://www.motherearthnews.com/Organic-Gardening/1994-10-01/Scrozonera-Salsify-and-Celtuce.aspx