open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mary Lambert

**Mary Lambert** **Gary** (Helena, AEB, 1951ko urriaren 13a) estatubatuar zinema-zuzendaria eta idazlea da, batez ere beldurrezko filmetan espezializatua. Ezaguna da Madonna abeslariarekin egindako hasierako bideoengatik, abeslari ospetsua egiten lagundu baitzioten eta Lamberty zinerako pausua ematen. 

## Lan ibilbidea 
Bideo musikalak, telesailetako pasarteak eta filmak zuzendu ditu, batez ere beldurrezko generoan.

Bereziki gogoratua da Madonna abeslariarekin izan zuen elkarlana, 1980. urteko hamarkadan izar izatera katapultatu zuten hainbat bideo musikaletan zuzendu baitzion, hala nola «Borderline», «Like a Virgin», «Material Girl», «La isla bonita» eta «Like a Prayer» bideoetan. Besteak beste, Janet Jackson, Mick Jagger, Annie Lennox, Whitney Houston eta Chris Isaaken bideoak ere zuzendu zituen. Lan horietako asko bere lehen etapan egin zituen eta zinemaren industriara jauzia ematen lagundu zioten.

### Zineman 
*Siesta* (1987) filmarekin egin zuen debuta pantaila handian, Ellen Barkin, Gabriel Byrne, Isabella Rossellini, Jodie Foster eta Julian Sands aktoreek Espainian filmatu zuten filmarekin. Miles Davisek parte hartu zuen musikan, eta heriotzari eta sexuari buruzko film «esperimental» gisa etiketatu zuten. Ez zuen oso kritika onik jaso, baina horrek ez zion Mary Lamberti beste hainbat film zuzentzea eragotzi.

## Filmografia 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2023ko urriaren 11n, 56. edizioan Temps Màquina Saria jaso zuen Sitgesen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mary Lambert Imdb-n
Baguioko elizbarrutia

**Baguioko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1932ko uztailaren 15ean ezarri zen Mountain probintziako prefetura apostoliko gisa, 1948ko ekainaren 10ean bikariotza apostoliko mailara igo zen, 1992ko uztailaren 6an Baguioko bikariotza apostolikoa izena hartu zuen eta 2004ko ekainaren 24an elizbarruti egin zen. Apezpikuaren egoitza Baguion dago. Egun apezpikua Rafael T. Cruz da.

## Ordinarioak 
### Mountain probintziako prefektu apostolikoa 
* Jozef Billiet (1935-1947)

### Mountain probintziako bikario apostolikoak 
* William Brasseur (1948-1981)
* Emiliano Kulhi Madangeng (1981-1987)
* Ernesto Salgado (1987-1992)

### Baguioko bikario apostolikoak 
* Ernesto Salgado (1992-2000)
* Carlito Joaquin Cenzon (2002-2004)

### Baguioko apezpikuak 
* Carlito Joaquin Cenzon (2004-2016)
* Victor Bendico (2016-2023)
* Rafael T. Cruz (2024-)

## Bikario apostoliko lagunkideak 
* Emiliano Kulhi Madangeng (1979-1981)
* Ernesto Salgado (1986-1987)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Emiliano Kulhi Madangeng (1971-1979)
* Sebastian Acol Dalis (1987-2000)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Samantha Eggar

**Victoria Louise Samantha Marie Elizabeth Therese Eggar** (Hampstead, 1939ko martxoaren 5a – Sherman Oaks, Los Angeles, 2025eko urriaren 15a) ingeles aktorea izan zen.

Shakespeareren antzerkian hasi zen, eta *The Collector* filmean egindako lanagatik lortu zuen ospea. Urrezko Globo eta Cannesko Zinemaldiko Saria irabazi zituen, baita Oscar sarirako izendapena ere.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Groove metal

**Groove metal**, **neo-thrash** edo **post-thrash**, heavy metal musikaren azpigenero bat da.

1990eko hamarkadaren sortu zen eta nagusiki thras metal azpigeneroaren eragina du, baina hark baina tenpo geldiagoa eta abestietan gitarra erritmiko doinu atal gehiago erabiliaz. 

1980ko hamarkadaren amaieraldera Exhorder, Prong eta Bad Brains taldea aintzidariak izan ziren, eta Pantera, White Zombie, Machine Head eta Sepultura taldeen arrakasta komertzialari esker munduan hedatu eta ezaguna egin.

Bestalde, ondorengo estatubatuar heavy metal olatu berria, nu metal eta metalcore azpigeneroetan eragina izan du.

## Talde nabarmenak 
* Bad Brains
* Biohazard
* DevilDriver
* Exhorder
* Five Finger Death Punch
* Grip Inc.
* Lamb of God
* Machine Head
* Pantera
* Prong
* Sepultura
* White Zombie

## Kanpo estekak
Las Ermitas aztarnategia

**Las Ermitas/Barkabao**, Arabako Gaubea udalerriko Espejo kontzejuan dagoen aztarnategia da, erromatar garaiko egiturak eta materialak eman dituena. 

Arabako hego-mendebaldean dago, Espejoko herriaren kanpoaldean, Gaubea udalerriaren barruan. Omecillo ibaiaren ertzetik 6 km dago.

## Aztarnategiaren ezaugarriak 
Ermitak Euskal Herriko erromatar garaiko kokaleku garrantzitsuenetako bat da, Ebroko harana eta Kantauriko kostaldea lotzen zituen zeharkako ibilbide baten trazaduran kokatzen zena. Horrela, Iter XXXIV De Hispania in Aquitania ab Asturica Burdigalam bidetik eta Arabako Lautadan, bere trazadura,  gutxi gorabehera, gaur egungo N-I errepidearekin bat etorriko litzateke. Bide hori, zehazki Deobrigako (Kabriana) mansiotik Omecillo eta Tumecillo haranetan barrena jarraitzen zuen, Las Ermitas (Espejo) zeharkatuz. Handik hainbat aukera zeuden, bai Nerbioi harana bilatzea -Artomaña edo Aloria bezalako kokalekuetatik pasata-, bai Losako haranetik barrena -San Martin Losakoa bezalako kokagune garrantzitsuekin-. Kostaldean, Kantauri aldeko gune garrantzitsuena Flaviobriga (Castro Urdiales) kolonia zen. Las Ermitas, beraz, leku estrategikoan zegoen, ibai-haranetan zehar Iberiar Penintsulako ipar-ekialdeko koadrantearen eremu menditsua zeharkatzen zuten zeharkako bideetako baten erdigunean, eta Iberiar penintsulak goi ordokia kostaldearekin komunikatzen zuten. 

Kokalekua Julio-klaudiotar dinastiaren garaian sortu zen, K.o. I. mendearen erdialdean. Ziur aski, Lastrako kastroen inguruko oppidum indigenatik etorritako biztanleen ekarpenarekin. Horrela, babeserako baldintza onak zituen eta harresiak zituen kokaleku batetik irten eta lur lauan kokatu ziren (Erromatartze garaiaren hasieran Europa Mendebaldean oso ohikoa izan zen prozesua), Ebroren adarra den Omecillo ibaiaren ibai-terrazetan. Eta K.o. VI. mendearen hasierara arte egongo zen okupatuta..

Elementu arkeologiko ugarien artean atu pertsonalei dagokien metalezko elementu mota berezi bat topatu zuten arkeologoek: trapezio itxurako burua duen orratzak.  Zehazki, brontzezko bi orratz dira, ondo definitutako ezaugarriak dituen mota oso berezia osatzen dutenak. Ordura arte, Los Castros de Lastra herrixkan baino  aurkitu ez zena, kronologia protohistorikoaren mailan. Las Ermitas kokaguneari dagokionez, orratz horiek kronologia goi-inperialeko mailetan erregistratu ziren, eta, zehazki, Julio-klaudiotar garaian sortu ziren lur azalei dagozkienetan. Horrek guztiak ahalbideratu zuen Las Ermitas bizigunea eta hurbil den Los Castros de Lastrakoa harremanetan jartzea. Oppiduma K.o. I. mendean bertan behera utzi zuten, Las Ermitasen aurkitu den hasierako okupazio-aldiarekin bat datorrena, berau mende horretako erdialdean gertatu baitzen. Aurreko guztiak bizigune hori oppidum protohistoriko hartatik zetorren biztanleriaren ekarpenarekin sortu zela iradokitzen digu.

Bestalde, 2024ean, erromatar garaiko putzu bat aurkitu zuten, eta indusketa abiatu zen egituran Barruan, abere hondakinak eta bost  zeramika pieza aurkitu zituzten arkeologoek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iratxe Reparaz

**Iratxe Reparaz Escala** (Arbizu, Nafarroa Garaia, 1995eko ekainaren 5a) sortzailea eta arte zuzendaria da. Club de Creativosek antolatutako Jóvenes Creativos de España 2018 lehiaketa irabazi zuen. 

## Bizitza 
### Ikasketak 
Iratxe Reparaz arte zuzendari arbizuarrak Publizitatea eta Harreman Publikoak ikasi zituen Leioako Euskal Herriko Unibertsatean eta horri lotutako Arte Zuzendaritza masterra egin zuen Bartzelonan, hala ere, bere sen artistikoa ere landu nahi izan du. 

Grafikoko Masterra egin du ELISAVAn, eta bertan adierazpen modu berriak esploratzen jarraitu du. 

### Lan ibilbidea 
Madrilen bizi den arte zuzendaria da. Señora Rushmore-ren sorkuntza-taldeko kidea da. Aurretik, Ogilvy Madridetik (2022-2023) igaro zen, Arte Freelanceko zuzendari gisa lan egin zuen hiru urtez (2019-2022), eta &Rosàs-en (2018-2019) hasi zuen ibilbidea. Etapa bakoitza aukera bat izan da irizpidea fintzeko, ikus-hizkuntza zabaltzeko eta ideiak pertsonekin nola konektatu ulertzeko.

Nazioarteko hainbat markaren publizitate kanpainen zuzendari izan da. Euskal Herrian, nagusiki, Zetak eta ETS taldeekin egindako lanengatik da ezagun.

Industria musikal eta zinematografikoaren barruko proiektuetan ere lan egin du, eta horrek briefingetik harago atmosferetan, erritmoan eta emozioan pentsatzen irakatsi dio. Azaroaren 12an aurkeztu zen 60. Durangoko Azokaren spota. Iratxe Reparaz arduratu zen zuzendaritza kreatiboaz; bideoko ahotsak ere Reparazenak dira. DAB dantza konpainiako kideak agertzen ziren Landako gunean grabaturiko bideoan, eta musika eta soinua Pello Reparazenak. 

Eskuz marraztutako *60* baten aurkikuntzatik sortu zen, "zenbaki bat baino gehiago zen, ibilbide bat, mugimendu bat, egindako bidea eta oraindik egiteko dagoena irudikatzen duena". Kartel bakoitza euskal kultura bizitzeko modu bat dela gaineratu zuen. Gerediaga Elkartekoen enkargua jaso bezain pronto zenbakia irudikatzen hasi zela kontatu zuen artistak, eta berehala ikusi zuela zer bide hartu.
*Ez zen zenbaki soil bat: ibilbide bat zuen forma bat zen, mugimendu bat, egin dugun bidea eta oraindik egiteko duguna irudikatzen zuena*.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Club de Creativosek antolatutako Jóvenes Creativos de España 2018 lehiaketaren irabazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Michel Aglietta

**Michel Aglietta** (Chambéry, 1938ko otsailaren 18a – Paris, 2025eko apirilaren 24a) frantziar ekonomialaria izan zen.

Frantziako ekonomiako irakaslea izan zen Paris-Nanterreko Unibertsitatean eta makroekonomiako irakaslea HEC Parisen. Aglietta *Institut Universitaire de France* kidea izan zen eta ''Centre d'Études Prospectives et d'Informations Internationales* (CEPII) eta Groupama aseguru-etxeko aholkularia.

Agliettak École polytechnique-n ikasi zuen. 1965etik aurrera, administratzaile gisa lan egin zuen Estatistika eta Ekonomia Ikasketetako Institutu Nazionalean. Aldi berean, doktorego-tesia egiten aritu zen eta ikerketa-bidaiak egin zituen Harvardera eta Sorbonnera. Raymond Barre izan zuen zuzendaria.

1976ko "*Régulation et crises du capitalisme. L'expériences des Etats-Unis*" lanarekin, araudi-teoriaren sortzaileetako bat bihurtu zen. 1972tik aurrera, Paris-Nanterreko Unibertsitateko irakaslea eta makroekonomiako irakaslea izan zen HEC Parisko Jasangarritasun eta Gizarte Berrikuntzako Masterrean. 1998tik 2006ra, *Cercle des économistes* (Ekonomisten Zirkulua) kide izan zen, eta 1997tik 2003ra, Lehen Ministroaren Ekonomia Analisirako Kontseilukoa. 2013an, *Haut Conseil des Finances Publiques'' (Finantza Publikoen Goi Kontseilua) kide bihurtu zen. Bere ikerketak makroekonomia instituzional eta historikoan oinarritu ziren. Aglietta nazioarteko finantza merkatuen aditu aitortua zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Borongango elizbarrutia

**Borongango elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1960ko urriaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Boronganen dago. Egun apezpikua Crispin Varquez da.

## Ordinarioak 
* Vicente P. Reyes (1961-1967)
* Godofredo Pisig Pedernal (1968-1976)
* Sincero Barcenilla Lucero (1977-1979)
* Nestor Celestial Cariño (1980-1986)
* Leonardo Yuzon Medroso (1986-2006)
* Crispin Varquez (2007-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paloko artxidiozesia

**Paloko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar artxidiozesia da. 1937ko azaroaren 28an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1982ko azaroaren 15ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Palon dago. Egun artzapezpikua John F. Du da.

## Ordinarioak 
### Paloko apezpikuak 
* Manuel Mascariñas y Morgia (1937-1951)
* Lino Rasdesales Gonzaga (1951-1966)
* Teotimo Pacis (1966-1969)
* Manuel Sandalo Salvador (1969-1972)
* Cipriano Urgel Villahermosa (1973-1982)

### Paloko artzapezpikuak 
* Cipriano Urgel Villahermosa (1982-1985)
* Pedro Dean (1985-2006)
* José S. Palma (2006-2010)
* John F. Du (2012-)

## Apezpiku laguntzailea 
* Filomeno Gonzales Bactol (1981-1988)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Calbayogeko elizbarrutia

**Calbayogeko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1910eko apirilaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Calbayogen dago. Egun apezpikua Isabelo Caiban Abarquez da.

## Ordinarioak 
* Pablo Singzon y Baeza (1910-1920)
* Sofronio Hacbang y Gaborni (1923-1937)
* Miguel Acebedo y Flores (1937-1958)
* Manuel del Rosario (1958-1961)
* Cipriano Urgel Villahermosa (1962-1973)
* Ricardo Pido Tancinco (1974-1979)
* Sincero Barcenilla Lucero (1979-1984)
* Maximiano Tuazon Cruz (1994-1999)
* José S. Palma (1999-2006)
* Isabelo Caiban Abarquez (2007-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Manuel del Rosario (1955-1958)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Sofronio Hacbang y Gaborni (1918-1923)
* Maximiano Tuazon Cruz (1987-1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catarmango elizbarrutia

**Catarmango elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1974ko abenduaren 5ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Catarmanen dago. Egun apezpikua Nolly C. Buco da.

## Ordinarioak 
* Angel Hobayan (1975-2005)
* Emmanuel Trance (2005-2023)
* Nolly C. Buco (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Emmanuel Trance (2004-2005)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Faidherbe zubia

**Faidherbe zubia** () Senegalgo Saint-Louis hirian dagoen zubi bat da, Saint Louis uhartea eta kontinentean dagoen hiriaren alde berria lotzen dituena. Senegal ibaia zeharkatzen du.

## Historia 
XIX. mendera arte txalupa bidez soilik iritsi zitekeen kontinentetik Saint Louis uhartera. 1958an mendean ferry sistema bat ezarri zen eta Senegalgo administrari koloniala zen Louis Faidherbek inauguratu zuen.

## Egitura 
Errepidea igarotzen den metaleko zubia da. 507 metrotako luzera du eta errepideak 10, 5 metrotako zabalera. Zortzi zubibegi ditu, bakoitzak arku bana du alboetan. Zortzi zubibegietatik bost handienek 78,26 metrotako luzera dute, bi zubibegik 36,55m eta zubibegi batek 42,95m. 

Uhartetik hasita bigarren zubibegia mugitu egiten da 45º inguru zabalduz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
June San Sebastian Sein

**June San Sebastian Sein** (Oiartzun, Gipuzkoa, 2002ko otsailaren 14a) ilustratzailea eta 3D artista da. Arte digitalaren eta tradizionalaren teknikak uztartuz istorioak sortzen nabarmendu da, bereziki animazio, argitalpen eta arte aplikatuaren alorretan. 

## Ibilbidea 
Oinarrizko ikasketak Haurtzaro ikastolan eta Oiartzo Batxilergo ikastolan burutu zituen. 18 urterekin, goi mailako ikasketak egiten hasi aurretik ustekabeko lana sortu zitzaion, 2020ko Zinemaldiko estreinaldian galetako marrazkilari lanetan aritzeko. (Viggo Mortensenen erretratua tartean). Lan honek marrazki mundura sartzeko bultzada eman zion. Lan honek 2025eko urrian Haur eta Gazte Literatura Sari Nazionala irabazi zuen. Lana *Tabarca Llibres, S.l* argitaletxeak argitaratu du gazteleraz 2025ean, "Tiza" izenburuarekin. 

Horrez gain, hainbat proiektutan parte hartu du ilustratzaile gisa, tartean: 

* 2020 eta 2021eko Donostiako Zinemaldiko Galetan proiektatutako ilustrazioak sortu zituen. 
* 'Passion For Knowledge' erretratuak (2023ko martxoa-urria). 
* Benito Lertxundiri egindako omenaldirako ilustrazioak (2025). Hunkidura kuttunak. 

### Arte Grafiko Aplikatuak 
Hainbat ekitalditarako kartelak eta irudiak sortu ditu, baita musika taldeentzako merchandising eta diseinu lanak ere. Hauen artean daude:

* 2022an Kukai Dantzaren “Eta Orain Zer?” ikuskizunaren kartela. 
* 2022an "Betidanik" ekoiztutako HAMABI albumeko ilustrazioak. 
* 2023an. 1. saria Xanistebanetako kartel lehiaketan.
* 2023an Kukai Dantzaren “Txalaparta” ikuskizunaren kartela. 
* 2024ean “Astelehen Goizak”entzat diseinuak.
* 2025ean Accesita Xanistebanetako kartel lehiaketan.  
* 2025ean “Autobus Magikoa”rentzat diseinuak.

### Animazioa eta 3D Ekoizpena  
3D artistaren esparruan, *Dibulitoon Studio* enpresan lan egiten du 2024ko urritik.
## Erreferentziak 
## Bizialdia
Navalgo elizbarrutia

**Navalgo elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1988ko azaroaren 29an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Navalen dago. Egun apezpikua Rex Ramirez da.

## Ordinarioak 
* Filomeno Gonzales Bactol (1988-2017)
* Rex Ramirez (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Fernandoko artxidiozesia

**San Fernandoko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar artxidiozesia da. 1948ko abenduaren 11n ezarri zen elizbarruti gisa eta 1975eko martxoaren 17an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza San Fernandon dago. Egun artzapezpikua Florentino Lavarias da.

## Ordinarioak 
### San Fernandoko apezpikuak 
* Cesar Maria Guerrero (1949-1957)
* Emilio Cinense y Abera (1957-1975)

### San Fernandoko artzapezpikuak 
* Emilio Cinense y Abera (1975-1978)
* Oscar Cruz (1978-1988)
* Paciano Aniceto (1989-2014)
* Florentino Lavarias (2014-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Celso Nogoy Guevarra (1972-1975)
* Jesus Castro Galang (1987-1991)
* Roberto Mallari (2006-2012)
* Pablo Virgilio David (2006-2015)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Glitch arte

[thumb|*Glitch art* bideoaren adibide biziduna. Sortzailea: [Michael Betancourt. Pantailako modeloa:Mae Murray.]]
thumb|left|*Glitch art* bideoa.

**Glitch artea** (ingelesetik /ˈglɪtʃ/ «akats», aldi berean yiddishetik, גליטש) sormen-praktika bat da, errore digitalak (glitcheak) helburu artistiko eta estetikoekin baliatzean edo eragitean datzana. Aro digitalean sortutako genero artistikoa da, eta ikusizko edo soinuzko (edo ikus-entzunezko) artetzat hartzen da. Datuak digitalki ustelduz edo gailu elektronikoak fisikoki manipulatuz lor daiteke *glitch*-a. 

Zentzu tekniko batean, *glitch* bat funtzionamendu txar baten ustekabeko emaitza da, bereziki software, bideojoko, irudi, bideo, audio edota beste gailu digital batzuetan. 

## Historia 
*Glitch*aren definizioa John Glenn astronautari egozten zaio, 1962an "korronte elektriko baten gailur edo tentsio-aldaketa" bezala definitu zuena.
[thumb|*Clitch* artearen adibidea, [Rosa Menkmanen lana.]]
XXI. mendearen hasieran, Benjamin Gaulon artista, hacker eta hezitzaile frantziarrak artxibo bat ezabatu zuen ustekabean, eta oso irudi nahasiarekin egin zuen topo. Gauloni atentzioa eman zion artxibo bat objektu fisiko bat bezala suntsitu, hondatu eta zikindu zitekeela pentsatzeak. Ideia honetan sakontzeko asmoz, Gaulonek kaltetutako fitxategien irudien banku bat sortu zuen.​ Hedabideen artean erabiltzen diren arazo teknikoen lehen adibideak Jamie Fentonek eta Raul Zaritskyk sortutako *Digital TV Dinner* (1978) dira, Dick Ainsworthek egindako falta-audioarekin. Bideo hau Bally bideo-kontsola manipulatuz eta emaitzak bideoan grabatuz egin zen.

*Glitch* terminoa, bestetik, 90eko hamarkadaren erdialdean lotu zen musikarekin, clicks and cuts edo musika glitch izeneko genero esperimental/noise/elektroniko bat deskribatzeko. Handik gutxira, artista bisualak glitch-a Aro Digitalaren estetika gisa hartzen hasi zirenean, *glitch art* arte bisualen multzo oso bati erreferentzia egiten hasi zitzaion.

2002ko urtarrilean, Motherboardek, teknologiari eta arteari buruzko kolektibo batek, *glitch*ari buruzko sinposio bat egin zuen Oslon (Norvegia), «nazioarteko artistak, akademikoak eta *glitch*ean aritzen diren beste batzuk denbora labur batez biltzeko, beren lana eta ideiak publikoarekin eta elkarrekin partekatzeko».

2010eko irailaren 29tik urriaren 3ra, Chicagon (AEB), Nick Briz, Evan Meaney, Rosa Menkman eta Jon Satromek antolatutako *GLI.TC/H* lehen konferentziaren egoitza izan zen. Bertan tailerrak, hitzaldiak, emanaldiak, instalazioak eta proiekzioak egin ziren. 2011ko azaroan, bigarren *GLI.TC/H* ekitaldia Amsterdamen (Herbehereak) kokatu zen, eta, azkena, Birminghamen (Erresuma Batua).

## Interpretazioa 
*Glitching*-a kapitalismoaren aurkako kritika gisa interpretatzen da. Aldez aurretik existitzen den lan bat berrikusteko modu gisa ere ikus daiteke, hasierako forma aldatuz, eta horrek informazio digital guztiaren alderdi modularrari buruzko hausnarketa eragiten du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Wabi-sabi

## Kanpo estekak 
* :Eugenio Mangia Guerrero: "El arte "glitch" como arte pop", *Inmaterial. Diseño, Arte y Sociedad* aldizkaria, 5. liburuki, 10. zk., (2020)
Balangako elizbarrutia

**Balangako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1975eko martxoaren 17an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Balangan dago. Egun apezpikua Rufino Sescon da.

## Ordinarioak 
* Celso Nogoy Guevarra (1975-1998)
* Honesto Ongtioco (1998-2003)
* Socrates Villegas (2004-2009)
* Ruperto Santos (2010-2023)
* Rufino Sescon (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gary Whetton

**Gary William Whetton** (Auckland, 1959ko abenduaren 15a) zeelandaberritar hamabosteko errugbilari ohia da, bigarren lerroko postuan aritzen zena.

Auckland Rugby Union taldean jokatu zituen 180 partida 1980 eta 1992 artean. Hurrengo denboraldian Frantzian jokatu zuen Castres Olympiquen eta Frantziako errugbi txapelketa lortu zuen.

1981 eta 1991 artean 58 partida jokatu zituen, horietako 15 kapitain gisa, Zeelanda Berriko errugbi selekzioan. Aucklanden eta All Blacksekin Alan anaia bikiarekin taldea partekatu zuen.

Auckland Blueseko zuzendaritza-organoko kidea da eta 1992ko apirilean presidente hautatu zuten.
Ibako elizbarrutia

**Ibako elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1955eko ekainaren 12an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1982ko azaroaren 15ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Iban dago. Egun apezpikua Bartolome G. Santos da.

## Ordinarioak 
### Ibako prelatua 
* Henry Charles Byrne (1956-1982)

### Ibako apezpikuak 
* Henry Charles Byrne (1982-1983)
* Paciano Aniceto (1983-1989)
* Deogracias Iñiguez (1989-2003)
* Florentino Lavarias (2004-2014)
* Bartolome G. Santos (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Richmond zubia (Tasmania)

**Richmond zubia** () Tasmaniako Richmond hiruan dagoen arku-zubi bat da. Australian oraindik zutik dirauen harrizko arku-zubi zaharrena da eta 2005ean Australiako ondare nazionalen zerrendan sartu zuten. Zubia presoek lan behartuetan eraiki zuten. Butchers Hill harrobiko hareharrizko blokeak erabili ziren. Lanak 1823an hasi ziren eta 1825eko abenduaren 11n inauguratu zen, 1823an eraiki zela dioen plaka bat ikusten bada ere. ''Bigge's Bridge'' izena eman zioten hasieran, gaur egun hiriaren izena erabiltzen da zubia izendatzeko.

## Egitura 
Harrizko zubia da, sei arku dituena. Erdiko lau arkuek 8 eta 8,5 metro arteko begia dute, alboetako biek 4,3 ea 4,1 soilik. Zubiak 41 merotako luzera du eta 7,2 metrotako zabalera. Autoak, oinezkoak eta txirrindulariak igarotzen dira gainetik.

## George Goverren mamua 
George Grover presoen zaindari krudela zen. Presoek erail egin zuten eta gorpua zubitik behera bota zuten. Ez zen errudunik aurkitu. Kondairak dio gauetan George Groverren mamua azaltzen dela zubiaren inguruan.

## Iruditegia 

Irudi:Richmond 01.jpg|Zubia.
Irudi:Richmond Bridge 4.jpg|Erdiko arkuak.
Irudi:Richmond Bridge Year Stone.JPG|"1823" data ageri duen plaka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarlaceko elizbarrutia

**Tarlaceko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1963ko otsailaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Tarlac Hirian dago. Egun apezpikua Roberto Mallari da.

## Ordinarioak 
* Jesus J. Sison (1963-1988)
* Florentino Ferrer Cinense (1988-2016)
* Enrique Macaraeg (2016-2023)
* Roberto Mallari (2024-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Florentino Ferrer Cinense (1985-1988)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfred Gonti Pius Datubara

**Alfred Gonti Pius Datubara** (Lawe Bekung, Atjeh, 1934ko otsailaren 12a – Medan, 2025eko urriaren 17a) indonesiar elizgizon kaputxinoa izan zen. 1975etik 1976ra Medango apezpiku laguntzailea izan zen eta 1976tik 2009ra artxidiozesi bereko ordinarioa.

## Bizitza 
Datubara Lawe Bekungen jaio zen, Atjehen, Ekialdeko Herbeheretar Indietan (gaur egungo Aceh, Indonesia), eta 1964ko otsailaren 22an apaiztu zen Anaia Txiki Kaputxinoen Ordenako kide gisa. 1975eko apirilaren 5ean, Paulo VI.a aita santuak Medango apezpiku laguntzaile eta Herceg Noviko apezpiku titular izendatu zuen. Urte bereko ekainaren 29an apezpiku ordenatu zuten Medango Kirol Jauregian. Batak jatorriko lehen apezpiku bihurtu zen.

1976ko maiatzaren 24an, Medango artzapezpiku izendatu zuten, Antoine Henri van den Hurken ordez. 2009ko otsailaren 12an erretiratu zen, 75 urte bete baitzituen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katedralaren plaza (Habana)

**Katedralaren plaza** Habana Zaharreko (Kuba) lau plaza nagusietako bat da. Bertan dago Habanako katedrala, eta hortik hartu du izena. Jatorrian zingira bat zen, drenatua izan zen, itsas apostatoki bezala erabilia izateko. 1727an katedrala eraiki ondoren, hiriko etxe garrantzitsuenen tokia bihurtu zen. Katedralaz gain, Arte Kolonialeko Museoa (Casa Bayona etxea zena) eta jatetxe ugari daude bere parean.

Plazaren jatorria . mendean dago, Habanako lehenengo biztanleek etxeak inguruan eraiki eta espazioa libre utzi zutenean, hirian zehar zihoan Errege Zanga izeneko ura urtegia osatuz desegiten den lekua baitzen. Hori dela eta, hasiera batean Plaza de la Ciénaga izenez ezagutzen zen. Hiria fundatu zutenean garrantzi gutxiko eremua bazen ere, Espainiako agintariek eraikitako ur-kanalarekin, uraren eskuragarritasuna aprobetxatu nahi zutenentzako egoitza-eremua izatera pasa zen. Diego Evelino de Compostela apezpiku jesuitak 1700ean Ignazio Loiolakoari eskainitako ermita eraikitzeko inguruko lursaila erosteko agindua eman zuen. Denborarekin, jesuitak leku hartan ermita soila baino ikusgarriagoa zen ikastetxe eta eliza bat proiektatzen hasi ziren, 1776an jesuitak Espainiako lurraldeetatik kanporatu zituztenean ezerezean geratu zena. 

Utzikeria egoeran, elizaren eraikuntza osatu zen eta Ama Birjinaren Eliza eta ikastetxea mintegi bihurtu ziren. Harrezkero, «Zingira Plaza» izena aldatu eta «Katedraleko Plaza» izena hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Cesário Palma

**Pedro Cesário Palma** (Pinhalão, 1961eko abuztuaren 15a) brasildar elizgizon kaputxinoa da, 2025etik aurrera Jardimgo apezpikua dena.

## Bizitza 
Filosofia ikasketak Ponta Grossako Kaputxinoen Institutuan burutu zituen eta teologia ikasketak Florianópolisko Santa Catarinako Teologia Institutuan. Parapsikologia ere ikasi zuen eta oinarrizko teologiako masterra egin zuen Erromako Unibertsitate Gregoriano Pontifizean. Filosofiako graduondoko ikasketak Minas Geraisko Unibertsitate Katoliko Pontifizean egin zituen.

1977an Uraíko apaizgaitegian sartu zen; 1987ko otsailaren 2an kaputxinoen abitua jantzi zuen Almirante Tamandarén; 1987ko otsailaren 2an lehen botoak eman zituen eta 1991ko apirilaren 7an betiko botoak. 1991ko abuztuaren 10ean diakono ordenatu zuten. 1992ko otsailaren 22an apaiz-ordenazioa jaso zuen Conrado Walter Jacarezinhoko apezpikuaren eskutik, eta elizbarruti horretan inkardinatuta geratu zen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ernst Brenner

**Ernst Brenner** (Basilea, 1856ko abenduaren 9a – Menton, 1911ko martxoaren 11) suitzar politikaria izan zen. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 1901an eta 1908an.

Basilea, Munich eta Leipzig unibertsitateetan zuzenbidea ikasi ondoren, abokatu lanetan aritu zen osabaren bulegoan 1879tik 1884ra.

Alderdi Erradikal Demokratikoko kide izan zen eta 1881ean Basilea Hiriko kontseiluko kide hautatu zuten. 1887an Suitzako Kontseilu Nazionaleko kide hautatu zuten eta Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1897tik hil zen arte. Justizia eta Polizia saila zuzendu zuen, eta funtsezko zeregina izan zuen Suitzako kode zibila egiteko orduan. Bi aldiz izan zen Suitzako Konfederazioko presidentea, 1901. eta 1908. urteetan.
Koror–Babeldaob zubia

**Koror–Babeldaob zubia** () edo **Japonia-Palau Anaitasunaren zubia** () Palauko zubi bat da,Koror eta Babeldaob uharteak lotzen dituena, herrialdeko bi uharte handienak hain zuzen ere.. Hormigoi armatuz eraikitako tirante-zubia da, aurrez erori zen beste zubi bat ordezkatu zuena.

## Historia 
1978an Hego Koreako Socio Construction Co. konpainiak eraiki zuen Koror eta Babeldaob uharteen arteko zubia. 385,6 metrotako luzera zuen eta trafikoaz gain edateko ura eta argindarra eramaten zitue uharte batetik bestera. Zutabeen artean 240,8 metrotako zabalera zuen eta munduko zubibegi handena izan zen eraiki zen garaian. Zubia indartzeko lan batzuk egin ondoren 1996ko irailaren 26an behera erori zen. Bi pertsona hil ziren eta ur eta argindar gabe gelditu ziren uharteak.

Palauko gobernuak ez zuen nahikoa diru tamaina hartako zubi berri bat eraikitzeko eta pontoi-zubi probisional bat eraiki zuen. Japoniako Kajima Corporation konpainiak hartu zuen zubia eraikitzeko ardura. Lanak 1997an hasi zituzten eta 2002ko urtarrilaren 11n inauguratu zuten. "Japonia-Palau Anaitasunaren zubia" izena eman zioten.

## Egitura 
Tirante-zubia da, uharrien gainean eraikita dagoena. Bi dorre ditu alboetan. 413 metrotako luzera duen zubia da.

Uharrien pasabidea zeharkatzen du. Autoentzako zubia izateaz gain, honek ere edateko ura garraiatzen duten hodiak dauzka eta argindarra ere garraiatzen du kable bidez.

## Iruditegia 

Irudi:Former Koror-Babeldaob Bridge1.jpg|Zubi zaharra.
Irudi:Original Koror-Babeldaob Bridge collapse.png|Zubi zaharra erorita.
Irudi:Japan Palau Friendship Bridge.jpg|Zubi berriaren dorrea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Esther Zarraluki

**Esther Zarraluki** (Bartzelona, Katalunia, 1956) kataluniar idazlea eta poeta da.

## Biografia 
Esther Zarralukik Magisteritza ikasi zuen eta Hizkuntza eta Literatura espainiarrean lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean. Lan poetiko deskribatzailea, hiritarra, sentimentala eta zehatza izateagatik da ezaguna, eta, gainera, Bartzelonan poesiaren sustapen kulturalean egindako lanagatik. Poesiaren irakaskuntzan eta sustapenean aritu da, Gironako Kultur Etxean ikastaroak zuzenduz, Bartzelonako L´Ateneu-ren Escola d´Escriptura-n poesia tailerrak emanez.

Kultura-kudeaketaren eta poesia-sustapenaren arloan, Bartzelonako Poesia Setmana koordinatu du zenbait urtez. Poesia 080 eta Bauma taldeko erredakzioan parte hartu du, eta *Traversie o Por vivir aquí* (2003) antologia nazional eta internazionaletan ere agertu da.

1987an *Fin de Amor* karpeta egin zuen Martín Cleis margolariarekin batera, Miró Fundazioan erakusgai jarri zutena. 

## Hautatutako obra 
Su obra poética ha sido descrita como descriptiva, urbana, sentimental y concisa con temas recurrentes como el mar, la soledad y el amor. Mantiene en marcha un proyecto denominado *Abecedario particula*r, del que se han editado al menos los cuatro primeros números.

### Poesia 
1982 *Ahora, quizás, el juego*

1996 *Cobalto*

2006 *Dónde*

2012 *Peces que duermen*

2017 *Cerca*

2022 *Araña*

### Antologiak 
1997 *Ellas tienen la palabra*

2003 *Traversie*

2003 *Por vivir aquí*

## Ikus, gainera 
* Elena Medel
* Elvira Sastre
* Luna Miguel
* Raquel Lanseros
* Miriam Reyes

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Howard Shore

**Howard David Shore** (Toronto, 1946ko urriaren 18a) kanadar musikagile eta orkestra-zuzendaria da.

Judutar jatorriko familia batean jaio zen eta bederatzi urterekin hasi zen musika ikasten eta hainbat musika tresna jotzen ikasi zuen. Musika ikasi zuen Bostongo Berklee College of Music-en. 1969tik 1972ra *The Lighthouse* jazz fusioko taldeko kidea izan zen.

1978tik filmetarako soinu-bandak konposatzen ditu. 80 film baino gehiagoren musika konposatu du, eta horien artean Eraztunen Jaunaren eta Hobbitten trilogiak nabarmentzen dira. Lehenengoan egindako lanagatik hiru Oscar sari irabazi zituen. David Cronenberg eta Martin Scorsese zuzendariekin lan egin ohi du.

## Soinu-bandak 
* *The Brood* (1979)
* *Scanners* (1981)
* *Videodrome* (1983)
* *Places in the Heart* (1984)
* *After Hours* (1985)
* *The Fly* (1986)
* *Big* (1988)
* *Dead Ringers* (1988)
* *The Silence of the Lambs* (1991)
* *Naked Lunch* (1991)
* *Mrs. Doubtfire* (1993)
* *Philadelphia* (1993)
* *The Client* (1994)
* *Ed Wood* (1994)
* *Seven* (1995)
* *Crash* (1996)
* *That Thing You Do!* (1996)
* *Cop Land* (1997)
* *The Game* (1997)
* *Analyze This* (1999)
* *Dogma* (1999)
* *High Fidelity* (2000)
**The Cell* (2000)
* *The Score* (2001)
* *The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring* (2001)
* *Panic Room* (2002)
* *The Lord of the Rings: The Two Towers* (2002)
* *Gangs of New York* (2002)
* *The Lord of the Rings: The Return of the King* (2003)
* *The Aviator* (2004)
* *A History of Violence* (2005)
* *The Departed* (2006)
* *Eastern Promises* (2007)
* *The Last Mimzy* (2007)
* *Doubt* (2008)
* *Edge of Darkness* (2010)
* *The Twilight Saga: Eclipse* (2010)
* *A Dangerous Method* (2011)
* *Hugo* (2011)
* *Cosmopolis* (2012)
* *The Hobbit: An Unexpected Journey* (2012)
* *The Hobbit: The Desolation of Smaug* (2013)
* *Maps to the Stars* (2014)
* *Rosewater* (2014)
* *The Hobbit: The Battle of the Five Armies* (2014)
* *Spotlight* (2015)
* *Denial* (2016)
* *The Song of Names* (2019)
* *Pieces of a Woman* (2020)
* *Crimes of the Future* (2022)
* *The Pale Blue Eye* (2022)
* *The Shrouds* (2025)
Alderdi Sozialdemokrata (Errumania)

**Alderdi Sozialdemokrata**, , Errumaniako alderdi politiko nagusia da, bai eta herrialde honetako alderdi sozialdemokrata nagusia ete.

1993ko uztailaren 10ean Ion Iliescu politikariaksortua izan zen eta Salbazio Nazionalaren Fronte Demokratikoa alderdian jatorria du.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Errumaniarren Batasunerako Aliantza

**Errumaniarren Batasunerako Aliantza**, , Errumania eta Moldaviako alderdi politiko bat da. Eskuin muturreko ideologia ultrakontserbadorea, ultranazionalista eta kristaua du.

2019an sortua izan zen.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Pregabalina

**Pregabalina** konposatu organikoa da, C8H17NO2 formula duena aminoazidoen klasekoa. Karbono-atomo kirala duenez, formula bereko bi enantiomero dago; pregabalina (*S*)-(+)-enantiomeroa da. Solido kristalino zuria da. Uretan disolbagarria da. Korrosiboa da.

## Sintesia 
Pregabalinaren hainbat sintesi deskribatu dira literaturan. Biderik eraginkorrena kostuei dagokienez, dietil malonatoaren eta isobutanalaren kondentsazioarekin abiatzen da diisobutil aminaren presentzian azido azetikotan. Emaitza diester etiliko asegabe bat da. 

(CH3)2CHCHO + EtCOOCH2COOEt -> (CH3)2CHCH2CH=C(COOEt)2

Hau potasio zianuroz erreakzonaraziz lotura bikoitza desagertzen da ziano diester bat emanez.

(CH3)2CHCH2CH=C(COOEt)2 ->[KCN] (CH3)2CHCH2CH(CN)CH(COOEt)2

Segidan nitriloa hidrolizatzen da amina emateko eta ondoren, deskarboxilatzen da bi enantiomero lortzen direlarik. 

(CH3)2CHCH2CH(CN)CH(COOEt)2->[i KOH/ ii H2](CH3)2CHCH2CH(CH2NH2)CH2COOH

Enantiomeroak separatzeko azido (S)-(+)-mandelikoa erabitzen da. Enatiomero purua, pregabalina, lortzeko sintesi honek % 25-29 bitarteko etekina du.

## Erabilera 
Pregabalina epilepsia, min neuropatikoa, fibromialgia, atsedenik gabeko zangoen sindromea, opioideen abstinentzia, antsietate-nahasmendu orokortua eta herpes zosterra tratatzeko erabiltzen den antikonbultsibo, analgesiko eta antsiolitikoa da. Espainian *Aciryl, Agavan, Apregia, Gatica, Lyrica, Pramep* eta *Pregalix* markekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Frantzian *Lyrica* markarekin eta botika generiko gisa merkaturatzen da. Pilula gisa hartzen da.

### Albo-ondorioak 
Pregabalinaren albo-ondorio arruntak honakoak izan daitezke: buruko mina, zorabioak, logura, euforia, memoriarekin arazoak, koordinazio eskasa, aho lehorra, ikusmenarekin arazoak eta pisua hartzea. Albo-ondorio larriak angioedema eta giltzurrunetako kalteak izan daitezke

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alderdi Nazional Liberala (Errumania)

**Alderdi Nazional Liberala**,  edo *PNL*, Errumaniako alderdi politiko bat da. Ideologia liberala, kontserbadore eta europeista du.

1875ean sortua izan zen baina komunismoren garaian debekatua. 1989ko Errumaniako Iraultzaren ondoren 1990an bersortua izan zen.

## Kanpo lortua 
* Webgunea
Santa Maria Retuertako monasterioa

**Santa Maria Retuertako monasterioa**, , Espainiako Sardón de Duero udalerrian dagoen premontretar ordenaren monasterio bat da, Gaztela eta Leon erkidegoko Valladolideko probintzian. Duero ibaiaren bazterrean dago.

1145ean Mayor Pérezek, Pedro Ansúrez kondearek alabak, sortu zuen. Gaur egun hotela da.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Babeldaob

**Babeldaob** edo **Babelthuap** Palauko uharte handiena da, Karolina uhartediko mendebaldean aurkitzen dena. Palauko hiriburua den Ngerulmud uharte honetako ekialdeko kostaldean kokaturik dago eta uharteak guztira 5.500 biztanle inguru ditu, 2020ko erroldaren arabera.

## Geografia 
Filipinetako itsasoan aurkitzen da eta Mikronesiako bigarren uharte handiena da, Guamen ondoren. Itxuraz borobildua da eta lurmutur estu bat luzatzen da iparralderantz. Uharteak luzetara 45,8 km neurtzen ditu eta zabaletara 15,4 km. Guztira 331 km²-ko azalera du, Palau guztiaren %70a, eta herrialdearen populazioaren %30a du. Datu horiek erakusten dute uharteak populazio dentsitate txikia duela, hiriburua bertan dagoen arren.

Uhartea menditsua da. Punturik altuena Ngerchelchuus mendia (242 m) da. Uhartearen ekialdean hondartza ugari daude eta ekialdean mangladiak hartzen du itsasertza.

## Historia 
Palauko lehenengo biztanleak Asia ekialdetik eta Filipinetatik iritsi ziren K.a. 4000-3000 urteetan. Aurkitu diren aztarna zaharrenak K.a. 1000 urte inguruko zeramika zatiak eta hileta errituak izan dira. K.a. 100-200 urteetako harrizko monolitoak ere badaude Badrulchau arkeologia eremuan.

Ruy López de Villalobos espainiar esploratzailea izan zen lehen europarra Palauko uharte nagusiak ikusten, Babeldaob, Koror eta Peleliu. 1543ko urtarrilean izan zen eta *Los Arrecifes* ("uharriak") izena eman zien. 1710an Francisco Padilla espainiarrak ikusi zituen eta 1712an Bernardo de Egoyk esploratu zituen. 1689 eta 1899 artean Espainiar Ekialdeko Indiak barnean kokaturik egon ziren.

1899an Espainia-Estatu Batuak Gerra galdu ondoren Palau, Karolinak eta Ipar Marianak Alemaniari saldu zizkion 17 milioi markoren truke. Sokehs leinuak altxamendua ein zuen alemaniarren aurka eta alemaniako agintariek 426 sokehs hil zituzten.

Lehen Mundu Gerran japoniarrek okupatu zituzten uharteak eta Bigarren Mundu Gerran 21.449 soldadu japoniar bizi izan ziren Babeldaob uhartean. 1944ko Peleliuko borroka latzaren ondoren Estatu Batuek eskuratu zuten Palau guztia eta 1947an Nazio Batuen Erakundeak Estatu Batuen esku utzi zuten agintea.

## Ekonomia 
Palauko ekonomia jarduera nagusia turismoa da gaur egun. Turistak uharriak ikustera joaten dira, baita Bigarren Mundu Gerran urperaturiko itsasontziak ere.

## Azpiegitura 
Uhartearen hegoaldean Koror uhartearekin lotzen duen Koror–Babeldaob zubia dago, "Japonia-Palau Anaitasunaren zubia" izenaz ezagutzen dena, Japoniaren laguntarekin eraiki baitzen.

Uhartearen hegoaldeko muturrean Roman Tmetuchl Nazioarteko Aireportua aurkitzen da. Manila, Tokio, Hong Kong, Taipei eta Australiako hainbat hiritarako hegaldiak kudeatzen ditu.

## Iruditegia 

Irudi:Mangrove - panoramio (5).jpg|Mendebaldeko mangladiak.
Irudi:Mount Ngerchelchuus.JPG|Ngerchelchuus mendia.
Irudi:Badrulchau Stone Monoliths 3.JPG|Badrulchau eremuko harrizko monolitoak.
Irudi:Japan-Palau Friendship Bridge 2.JPG|Koror–Babeldaob zubia.
Irudi:FAT Boeing 757 Palau Airport Spijkers.jpg|Roman Tmetuchl Nazioarteko Aireportua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bayombongeko elizbarrutia

**Bayombongeko elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1966ko azaroaren 7an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1982ko azaroaren 15ean elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Bayombongen dago. Egun apezpikua Jose Elmer Mangalinao da.

## Ordinarioak 
### Bayombongeko prelatua 
* Albert Van Overbeke (1966-1982)

### Bayombongeko apezpikuak 
* Albert Van Overbeke (1982-1986)
* Ramon Villena (1986-2016)
* Jose Elmer Mangalinao (2018-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Ramon Villena (1985-1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuguegaraoko artxidiozesia

**Tuguegaraoko artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar artxidiozesia da. 1910eko apirilaren 10ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1974ko irailaren 21ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Tuguegaraon dago. Egun artzapezpikua Ricardo Baccay da.

## Ordinarioak 
### Tuguegaraoko apezpikuak 
* Maurice Patrick Foley (1910-1916)
* Santiago Caragnan Sancho (1917-1927)
* Constant Jurgens (1928-1950)
* Alejandro Ayson Olalia (1950-1953)
* Teodulfo Domingo (1957-1974)

### Tuguegaraoko artzapezpikuak 
* Teodulfo Domingo (1974-1986)
* Diosdado Talamayan (1986-2011)
* Sergio Utleg (2011-2019)
* Ricardo Baccay (2019-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Alejandro Ayson Olalia (1949-1950)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Salvador Lazo (1969-1977)
* Paciano Aniceto (1979-1983)
* Diosdado Talamayan (1983-1986)
* Ricardo Baccay (2007-2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aliy Zirkle

**Aliy Zirkle** (New Hampshire, 1970) estatubatuar kirolaria da, mushing kirola egiten duena. Lera-txakurren *Yukon Quest* lasterketa irabazi zuen lehen emakumezkoa izan zen.

## Kirol ibilbidea 
20 urte zituela Bettles (Alaska) herrira joan zen bizitzera eta mushing kirola ezagutu zuen. Sei txakur hartu zituen eta entrenatzen hasi zen.

1998an hartu zuen parte lehen aldiz *Yukon Quest* lasterketan eta 2000 urtean lasterketa hori irabazten duen lehen emakumea izan zen. 10 egun 22 ordu eta 57 minutu behar izan zituen. *Iditarod lasterketa* da mushingeko beste lasterketa handia eta hiru aldiz jarraian izan zen bigarrena, 2012an, 2013an eta 2014an.

Guztira 14 aldiz amaitu du *Iditarod* lasterketa eta hirutan *Yukon Quest*. 

## Palmaresa 
* Yukon Quest (1): 2000
* Iditarod (0): bigarren 2012an, 2013an eta 2014an.
* Sariak:
** Spirit of the North (1): 1999
** Leonhard Seppala Humanitarian (5): 2005, 2011, 2016, 2018, 2019
** Alaska Gold Coast (2): 2012, 2014
** Spirit of Alaska (1): 2012
** Fish First (1): 2014
** GCI Dorothy G. Page Halfway (1): 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paulina Crusat Martino

**Paulina Crusat Martino** (Bartzelona, Katalunia, 1900eko otsailaren 17a - Sevilla, 1981eko maiatzaren 28a) katalanez idazten zuen idazlea, itzultzailea eta literatur kritikaria izan zen.

## Biografia 
Bartzelonan jaio zen 1900. urtean. Josefa Martino Arroyoren (Andaluziarra jatorriz) eta Manuel Crusat Decreyren (Suitzan sortua) alaba, Bartzelonako familia aberats batean hazi zen, non kultura zabala eta hainbat hizkuntzaren ezagutza bereganatu zituen: gaztelania eta katalanaz gain, frantsesa, ingelesa eta alemana ere.

### Ibilbide literarioa 
1950ean Jean Moréasen olerkien antologia itzulpen bat argitaratu zuen, Adonais bilduman. Bilduma berean bere *Antología de poetas catalanes contemporáneos* (1952) agertzen da, Espainiako gerra zibilaren osteko lehena. Eta 1953tik Ínsula aldizkariaren kolaboratzaile izan zen, non *Letras Catalanas* atalaren arduraduna zen, eta *Destino*, non literatur aipamenak argitaratzen zituen eta Kataluniako literaturaren argitalpen berriak komentatzen zituen.''''*

Bere lehen eleberria *Mundo pequeño y fingido* izan zen, XIX. mende hasieran kokatutako eleberri psikologiko luzea. *Aprendiz de persona* (1956) eta *Las ocas blancas* (1959) lanek batera osatzen dute *Historia de un viaje*, non Monserrat Suredaren haurtzaroa eta gaztaroa gogora azaltzen diren, XX. *mende* hasierako Bartzelonako burgesiako emakumea. 1965ean *Relaciones solitarias* argitaratu zuen, azken lana, XVIII. mendeko Frantzian kokatutako eleberri epistolarra.

1979an Sevillan omenaldia egin zioten. Kritika garaikideak eta gerokoak ere ez diote jaramonik egin, eta ez dute baloratu bere garaiko literaturari egin zion ekarpena. Ikerketa berriagoek, XXI. mende hasierakoek, haren irudia aztertu eta berreskuratu dute.

## Lanak 
### Obra propioa 
* *Mundo pequeño y fingido* (novela). José Janés, 1953.
* *Aprendiz de persona* (novela). Destino, 1956.
* *Las ocas blancas* (novela). Destino, 1959.
* *Relaciones solitarias* (novela). Plaza & Janés, 1965.

### Itzulpenak 
* Jean Moréas, *Poemas y estancias*. Rialp, "Serie Adonais", Madril 1950.
* *Antología de poetas catalanes contemporáneos*. Rialp, "Serie Adonais", Madril 1952.
* *Voces que te han cantado. Selección de poesia religiosa''. Juventud, Barcelona, 1970.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ilagango elizbarrutia

**Ilagango elizbarrutia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar elizbarrutia da. 1970eko urtarrilaren 31n ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Gamun dago.

## Ordinarioak 
* Francisco Raval Cruces (1970-1973)
* Miguel Purugganan (1974-1999)
* Sergio Utleg (1999-2006)
* Joseph Nacua (2008-2017)
* David William Antonio (2018-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Apezpiku lagunkidea 
* Sergio Utleg (1997-1999)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zamboangako artxidiozesia

**Zamboangako artxidiozesia** (, , ) Erromatar Eliza Katolikoaren filipinar artxidiozesia da. 1910eko apirilaren 10ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1958ko maiatzaren 19an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Zamboangan dago. Egun artzapezpikua Julius Tonel da.

## Ordinarioak 
### Zamboangako apezpikuak 
* Michael J. O'Doherty (1911-1916)
* James Paul McCloskey (1917-1920)
* José Clos y Pagés (1920-1931)
* Luis del Rosario (1933-1958)

### Zamboangako artzapezpikuak 
* Luis del Rosario (1958-1966)
* Lino Rasdesales Gonzaga (1966-1973)
* Francisco Raval Cruces (1973-1994)
* Carmelo Morelos (1994-2006)
* Romulo Valles (2006-2012)
* Romulo T. de la Cruz (2014-2021)
* Julius Tonel (2023-)

## Apezpiku laguntzaileak 
* Leopoldo Arayata Arcaira (1961-1966)
* Jesus Varela (1967-1971)
* Antonio Tobias (1982-1983)
* Moises Cuevas (2020-2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María José Poncell

**María José Poncell**, ezizenez **"Coté"**, (Santiago (Txile), 1995eko irailaren 3a), Belan lehiatzen den kirolari txiletarra da. 2024ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta 12 aldiz izan da Txileko txapelduna. Ikasketaz abokatua da.

## Biografia 
Aita eta ama belan kirolean aritzen ziren eta María José oso gaztetatik hasi zen kirol hau egiten. Zuzenbide ikasketak egin zituen Txileko Unibertsitate Katoliko Pontifikalean.

Belaren hainbat modalitatetan hartu du parte baina Laser Radial (ILCA 6) kategorian espezializatu da. 12 aldiz izan da Txileko txapelduna eta Nazioarteko hainbat txapelketatan dominak lortu ditu. Bolivartar Jokoetan txapelduna izan zen 2016an eta Panamerikar Jokoetan brontzezko domina eskuratu zuen 2023an.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte, ILCA 6 kategorian hori lortzen zuen lehen estropalari txiletarra izan zen.

## Nazioarteko emaitzak 
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Christchurcheko katedrala

**Christchurcheko katedrala** edo **Kristoren Elizaren katedrala**, , *ChristChurch Cathedral* edo *Cathedral Church of Christ*, Zeelanda Berriko Christchurch hirian dagoen katedral anglikano bat da.

1864-1904 artean George Gilbert Scott eta Benjamin Mountfort arkitektoek eraiki arazi zuten.
Trinitate Santuaren katedrala (San Petersburgo)

**Trinitate Santuaren katedrala**, , Errusiako San Petersburgo hirian dagoen katedral ortodoxo bat da. Neoklasiko estiloa du.

1828-1835 artean Vasili Stásov arkitektoak eraiki arazi zuten.