open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plovdiv probintzia

**Plovdiv probintzia** (, *Oblast Plovdiv*) erdi-hegoaldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Lovetx probintziarekin dauka muga, ipar-ekialdean Gabrovo probintziarekin, ekialdean Stara Zagora eta Haskovo probintziekin, hegoaldean Kardzhali eta Smolian probintziekin, eta mendebaldean Pazardzhik eta Sofia probintziekin. 5.972 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 683.027 biztanle zituen. Hiriburua Plovdiv da.

## Banaketa administratiboa 
Hemezortzi udalerri daude Plovdiv probintzian:
* Asenovgrad.
* Brezovo.
* Hisarya.
* Kaloianovo.
* Karlovo.
* Kritxim.
* Kuklen.
* Laki.
* Maritsa.
* Parvomai.
* Peruxtitsa.
* Plovdiv.
* Rakovski.
* Rodopi.
* Sadovo.
* Saedinenie.
* Sopot.
* Stamboliski.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziaren webgune ofiziala, pd.government.bg
Xumen probintzia

**Xumen probintzia** (, *Oblast Shumen*) ekialdeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Silistra eta Dobritx probintziekin du muga, ekialdean Varnarekin, hegoaldean Burgasekin, eta mendebaldean Targovixte eta Razgradekin. 3.389 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 180.528 biztanle zituen. Hiriburua Xumen da.

## Banaketa administratiboa 
Xumen probintzian hamar udalerri daude:
* Hitrino
* Kaolinovo
* Kaspitxan
* Nikola Kozlevo
* Novi Pazar
* Xumen
* Smiadovo
* Varbitsa
* Veliki Preslav
* Venets

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziako webgune ofiziala, oblastshumen.icon.bg
Pasifae (satelitea)

**Pasifae** (grekoa: Πασιφάη), edo **Jupiter VIII**, Jupiter planetaren satelite natural bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Pasifae satelite irregularra da. Jupiterren satelite erretrogradorik handiena da. Espektroskopia bidez egindako neurketek adierazten dute Pasifae, jatorriz, asteroide bat dela.

Orbita erretrogradoa, oso inklinatua eta oso eszentrikoa du.

## Aurkikuntza 
Pasifae 1908ko otsailaren 28an aurkitu zuen Philibert jacques Melottek Greenwicheko behatokian, argazkiak aztertuta.

## Izendapena 
Pasifae satelite-izena mitologia grekoko Pasifae pertsonaian du jatorria; Pasifae Kretako erregina zen, Minosen emaztea eta Minotauroren ama.

Pasifaek ez zuen izendapen ofizialik izan 1975 arte, Jupiterren beste zortzi sateliterekin batera (Nazioarteko Astronomia Batasunak ofizialki izendatutako lehenengo satelite-multzoa izan zen).

## Kanpo estekak 
* Pasifaeren profila
* IAU - MPC NSES
Pest konderria

**Pest konderria** Hungariako 19 konderrietako (*megye*) bat da. Herrialdearen erdialdean dago, Erdialdeko Hungaria eskualdean, Budapest, herrialdeko hiriburua, erabat inguratuz. Horrez gain, Eslovakia eta Hungariako Nógrád, Heves, Jász-Nagykun-Szolnok, Bács-Kiskun, Fejér eta Komárom-Esztergom konderriak ere mugakide ditu. 6.393 km²ko azalera du, eta 2011n 1.237.561 biztanle zituen.

Nekazaritza askotarikoa eta, besteak beste, fuituak (sagarrak, batez ere), azukre erremolatxa eta tomatea egiten dira. Konderriko industriagune nagusiak Vác (zementua, industria arina eta kimikoa), Gödöllő (nekazaritza ikerketa, automobilgintza) eta Szászhalombatta (petrolio-findegia) dira. Lekurik turistikoena Danubioren Bihurgunea da, Esztergom eta Szentendre artean)

### Hiri eta herri handiak 
(2015eko biztanleria)

* Dunakeszi (41.846)
* Cegléd (35.885)
* Szigetszentmiklós (35.656)
* Vác (33.169)
* Gödöllő (32.720)
* Budaörs (28.045)
* Szentendre (25.542)
* Nagykőrös (23.694)
* Gyál (22.920)
* Dunaharaszti (20.767)

* Vecsés (20.463)
* Fót (19.121)
* Százhalombatta (18.617)
* Göd (18.194)
* Monor (17.853)
* Veresegyház (17.025)
* Szigethalom (16.964)
* Gyömrő (16.937)
* Pomáz (16.624)
* Dabas (16.623)

* Pécel (15.358)
* Abony (14.563)
* Pilisvörösvár (13.895)
* Budakeszi (13.863)
* Törökbálint (13.207)
* Biatorbágy (12.767)
* Nagykáta (12.432)
* Albertirsa (12.212)
* Kistarcsa (12.212)
* Maglód (11.896)

* Üllő (11.701)
* Pilis (11.489)
* Isaszeg (11.250)
* Budakalász (10.660)
* Tököl (10.050)
* Ráckeve (9.960)
* Halásztelek (9.506)
* Ócsa (9.256)
* Tura (7.694)
* Dunavarsány (7.517)

* Aszód (6.162)
* Tápiószele (5.911)
* Zsámbék (5.276)
* Örkény (4.810)
* Nagymaros (4.721)
* Szob (2.730)
* Visegrád (1.832)

## Iruditegia 

File:Nagybörzsöny,_Hungary_-_panoramio_-_Kaszás_Tibor_(1).jpg|Börzsöny mendigunea.
File:Szentendre2FotoThalerTamas.JPG|Szentendre.
File:Premontrei_prépostsági_templom_romja_(7623._számú_műemlék)_5.jpg|Zsámbékeko monasterioa.
File:Fellegvár_(7612._számú_műemlék)_6.jpg|Danubio ibaia eta Visegrádeko muinoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkila-lore

**Ezkila lorea**, **txilin-belarra** edo **txirin-lorea** (*Campanula*) kanpanulazeoen familiako landare fanerogamoen genero bat da. Izena latinetik dator (latinez *Campanula*: ezkila txikia).

Generoak 473 espezie eta hainbat azpiespezie hartzen ditu barnean, eta Ipar hemisferioko eskualde epeletan hazten dira.
Gehienak urterokoak dira, baina badira bi urtez behingoak eta iraunkorrak ere.
Tamainari dagokionez, 5 cm-ko garaiera (eskualde artikoetan) edo tenperatura altuagoko eskualdeetan 2 m-ko garaiera izan dezakete.

Loreek ezkila-formako korola dute, eta urdinak, zuriak edo arrosak dira. Espezie batzuk apaingarri modura landatzen dira. Fruitua barnean hazi ugari dituen kapsula bat da. *Campanula* generoko espezie zenbait lepidoptero batzuen larben elikagai dira.

Neguaren bukaeran izaten du lorea. Basoetan eta belardietan hazten da.

## Espezie hautatuak 
Generoak 473 espezie ditu, tartean:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suceava konderria

**Suceava** Errumania erdialdeko barrutia (*judeţ-a*) da, Moldavia eskualdean. Azaleraz 8.553 km² da. Barrutiko hiriburua izen bereko Suceava da, 105.865 biztanlekoa.

## Biztanleria 
2002. urtean 688.435 biztanle zeuden Suceava barrutian. Barrutiko biztanleriaren %96,3 errumaniarrak dira; ijitoak %1,3 dira; eta besteak osterantzeko jatorrikoak (ukrainarrak, poloniarrak, eslovakiarrak eta abar).

## Mugako barrutiak 
* Botoşani konderria eta Iaşi konderria ekialdera.
* Maramureş konderria eta Bistriţa-Năsăud konderria mendebaldera.
* Ukraina iparraldera.
* Mureş konderria, Harghita konderria eta Neamţ konderria hegoaldera.

## Banaketa administratiboa 
### Hiriak 
(2007ko biztanleria)
* Suceava ()
* Câmpulung Moldovenesc ()
* Fălticeni ()
* Rădăuți ()
* Vatra Dornei ()

### Udalerriak 
(2007ko biztanleria)
* Broșteni ()
* Cajvana ()
* Dolhasca ()
* Frasin ()
* Gura Humorului ()
* Liteni ()
* Milișăuți ()
* Salcea ()
* Siret ()
* Solca ()
* Vicovu de Sus ()

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Al-Anbar probintzia

**Al-Anbar probintzia** (; *muḥāfaẓat al-’Anbār*), **Anbar probintzia** ere deitua, Irakeko mendebaldeko muhafazah edo probintzia da, azaleraz herrialdeko handiena. 138.501 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 1.483.359 biztanle zituen 2009an. Hiriburua Ramadi da. Al-Anbar Hiruki sunita deritzon eremuaren barruan dago.

## Geografia 
Iparraldean Ninive probintzia dauka, ipar-ekialdean Saladin, ekialdean Bagdad, Babilonia eta Kerbala, hego-ekialdean Najaf, hegoaldean Saudi Arabia, mendebaldean Jordania (181 kilometro, baina ez da muga garbia), eta ipar-mendebaldean Siria. Eufrates ibaiak zeharkatzen du lurraldea.

## Hiri nagusiak 
* Abu Ghurayb
* Akashat
* Al-Qaim
* Al-Jazira
* An Nukhayb
* Ramadi
* Arab Husain
* As Salmaniyat
* Hadithah edo Hadiza
* Hatim as-Sultan
* Khais as-Shahin
* Falluja
* Rummana
* Shayk abd al-Jabbar

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sibiu konderria

**Sibiu** Errumania erdialdeko barrutia (*judeţ-a*) da, Transilvania eskualdean. Azaleraz 5.432 km² da. Barrutiko hiriburua izen bereko Sibiu da, 171.535 biztanlekoa.

## Biztanleria 
2002. urtean 421.724 biztanle zeuden Sibiu barrutian. Barrutiko biztanleriaren %90,6 errumaniarrak dira; hungariarrak %3,6 dira; ijitoak, %4,1; alemanak, %1,6; eta %0,1 bestelako jatorrikoak. Biztanle gehienak (%88,9) ortodoxoak dira.

## Mugako barrutiak 
* Braşov konderria ekialdera.
* Alba konderria mendebaldera.
* Mureş konderria iparraldera.
* Vâlcea konderria eta Argeş konderria hegoaldera.

## Ekonomia 
Errumaniako ekonomia bizienetarikoa da Sibiu barrutikoa. Beste batzuen artean, industria hauek daude: makineria, automobilen osagaiak, elikagaiak, ehungintza, egurra. Aginte komunista egon zen sasoian ikatza, metal astun eta osagai kimikoen industriak ere egon ziren, baina pixkaka ixten joan dira. Turismoak ere indar handia dauka.

## Banaketa administratiboa 
Sibiu konderriak 2 hiri, 9 udalerri eta 53 herri ditu
;Hiriak
* Mediaş
* Sibiu

;Udalerriak
* Agnita
* Avrig
* Cisnădie
* Copșa Mică
* Dumbrăveni
* Miercurea Sibiului
* Ocna Sibiului
* Săliște
* Tălmaciu

;Herriak
* Alma
* Alțâna
* Apoldu de Jos
* Arpaşu de Jos
* Ațel
* Axente Sever
* Bazna
* Bârghiș
* Biertan
* Blăjel
* Boița
* Brateiu
* Brădeni
* Bruiu
* Chirpăr
* Cârţa
* Cârțișoara
* Cristian
* Dârlos
* Gura Râului
* Hoghilag
* Iacobeni
* Jina
* Laslea
* Loamneș
* Ludoș
* Marpod
* Merghindeal
* Micăsasa
* Mihăileni
* Moşna
* Nocrich
* Orlat
* Păuca
* Poiana Sibiului
* Poplaca
* Porumbacu de Jos
* Racoviţa
* Rășinari
* Râu Sadului
* Roşia
* Sadu
* Slimnic
* Șeica Mare
* Șeica Mică
* Șelimbăr
* Șura Mare
* Șura Mică
* Tilișca
* Târnava
* Turnu Roșu
* Valea Viilor
* Vurpăr

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Febe (satelitea)

**Febe** edo **Saturno IX** Saturno planetaren sateliteetariko bat da.

## Ezaugarri fisikoak 
Febe Saturnoren satelite irregularretan handiena da. Saturnoren inguruan orbitatzen du 18 hilabete (Lurreko hilabete) baino gehiagoko periodoarekin, eta orbitaren erradioa 11 milioi eta 15 milioi kilometro artean aldatzen da.

Feberen orbita oso inklinatua dago, 175° baino gehiago, eguzki-sistemaren ekliptikarekiko. Orbita erretrogradoa du, hau da, Saturnoren inguruan duen biraketa-noranzkoa planetak bere buruarekiko (errotazio-biraketarekiko) duenaren kontrakoa da. Hori dela eta, uste izatekoa da Febe ez zela sortu Saturnorekin batera, baizik eta geroago planetaren erakarpen grabitatorioaren bidez harrapatutako objektu bat dela.

Saturnoren barne-sateliteek gainazal oso distiratsua dute, baina Feberen albedoa 0,08 baino ez da; hau da, jasotzen duen argiaren % 8 besterik ez du islatzen.

Ziur asko, Feberen gainazala izotzez, hidratoz, silikatoz eta konposatu kimiko organikoz osatuta dago. Izotzez eta arrokaz osatuta dago, Pluton bezala. Gainazala oso hotza da (batez besteko tenperatura -163&nbsp;°C da, hau da, 110&nbsp;°C zero absolutuaren gainetik), eta kraterrez josita dago. 50 km-ko diametroko krater handi bat dauka. Litekeena da inpaktu erraldoiaren ondorioz materiala kanporatu izana; horrek azalduko luke Saturnoren inguruan orbitatzen duten satelite txikien jatorria.

Saturnoren eraztun handi baten barnean dago.

## Sorrera 
Dirudienez, Febe duela 4.500 milioi urte sortu zen eguzki-sistemaren bazterrik urrunenean, nebulosa batean. Hasieran, Kuiperren gerrikoan kokatu zen. Geroago, eguzki-sisteman gehiago barneratu zenean, Saturnoren grabitateak harrapatuko zuen.

## Esplorazioa 
Voyager 2 zundak, 1981ean, satelitearen gainazala arakatu zuen 2,2 milioi kilometroko distantziatik, eta ikusi zuen nahiko gorria dela, eta forma esferikoa eta zimurtsua duela.

2004ko ekainaren 11n Cassini-Huygens zundak 2.068 km-ko distantziatik arakatu zuen, hau da, Voyager 2 baino mila aldiz gertuago, eta oso informazio garrantzitsua lortu zuen irudiei eta neurketei esker. Feberen masa eta izaera zehaztu ahal izan zen, eta ikusi zen Saturnoren gainerako sateliteen aldean oso desberdina dela eta Plutonekin kidetasun handia duela.

## Aurkikuntza 
William Henry Pickering-ek aurkitu zuen 1899ko martxoaren 17an, Peruko Arequipako behatoki astronomikoan egindako argazkietan oinarriturik. Saturnori aurkitutako 9. satelitea izan zen, eta aurkikuntzak oihartzun handia lortu zuen, astrofotografiaren bidez aurkitutako eguzki-sistemako lehenengo objektua izan baitzen.

## Izendapena 
William Henry Pickering-ek proposatu zuen Febe izena. Haren aurretik aurkitutako Saturnoren beste 5 sateliteek mitologia grekoko Kronos jainkoaren anai-arreben izenak dituzte (erromatarrek Saturno deitu zioten Kronosi), eta Febe ere Kronosen ahizpa bat da.

## Kanpo estekak
Mezzosoprano

**Mezzosoprano** edo **mezzo-soprano**, emakumezkoaren ahotsa, soprano eta kontraltoaren artekoa; ahots hori duen emakumezkoa.

Italierako terminoa da, *altuago* adierazten duena. Mezzosoprano ahotsak soprano ahotsa barruan hartzen du, eta ahots oso altua izateak ahots-apaingarri konplexuak egitea ahalbidetzen du. Tinbre zorrotzeko ahotsa da, sopranoarena baino baxuagoa.

## Tesitura 
thumb|250px|Mezzosopranoen tesitura
*Harvard Dictionary of Music*en arabera, mezzosopranoaren tesitura *mi3* notatik *fa5* notarainokoa da. Hala ere, tesitura asko alda daiteke paper bakoitzaren ñabardura gizabanakoarenaren araberakoa baita. Mezzosoprano batek, soprano edo kontralto baten paperak abes ditzake, baina mezzosopranoak ahots-kolore ezberdina du, eta tarteko notak hobeto eusten ditu.

## Mezzosoprano motak 
### Mezzosoprano arina 
*Mezzosoprano arina* *soprano dramatiko*aren ia parekoa da, baina arintasun handiagoarekin; frantziar errepertorioaren *Falcon sopranoa*rekin ere parekatzen da. Ahots honek musika-apaingarri benetan birtuosoak egiteko gaitasuna izan behar du.

### Mezzosoprano lirikoa 
*Mezzosoprano lirikoa* indartutako grabeak dituen ahotsa da, *soprano liriko*arekin parekagarria, vibrato azkarra eta kontrolatua, eta eskalak eta arpegioak zalutasunez egiteko gaitasunarekin. Gioacchino Rossiniren obretan espezializatutako mezzosopranoak *mezzosoprano rossinianoak* bezala ere ezagutzen dira. Mezzosoprano lirikoen adibide batzuk dira: Elīna Garanča, Conchita Supervía, Teresa Berganza, Frederica von Stade eta Marilyn Horne.

### Mezzosoprano dramatikoa 
*Mezzosoprano dramatikoa* ahots indartsuagoa da, eta *Falcon soprano* ahotsetik gertuago dago. Mezzosoprano dramatikoaren adibideak dira: Grace Bumbry, Fiorenza Cossotto, Shirley Verrett, Rita Gorr, Giulietta Simionato, Dolora Zajick, Olga Borodina, Waltraud Meier, Christa Ludwig eta Stephanie Blythe.

## Errepertorioa 
Mezzosopranoen errepertorioa hurrengo paper dramatikoetan daude:
* Amneris, *Aida* (Verdi)
* Santuzza, *Cavalleria rusticana* (Mascagni)
* Carmen, *Carmen* (Bizet)
* Dalila, *Samson et Dalila* (Saint-Saëns)
* Venus, *Tannhäuser* (Wagner)
* Ortrud, *Lohengrin* (Wagner)
* Octavian, *Der Rosenkavalier* (R. Strauss)

## Ikus, gainera 
* Ahots tipologia.
* Soprano
* Kontralto
* Kontratenor
* Tenor
* Baritono
* Baxu

## Kanpo estekak
Kanfor

**Kanforra** C10H16O formulako substantzia organiko zuria, solidoa, kristalinoa, lurrunkorra da. Usain sarkorra eta zapore berezia ditu. Monoterpenoide bat da, lipido saponifikaezina beraz.

## Jatorria 
Kanfor arrunta kanforrondotik (*Cinnamomum camphora*) lortzen da. Kanforrondoa Asian eta Brasilen hazten da. Kanforra zuhaitzaren sustraia, zurtoina edo azala lurrunetan egosiz destilatzen da.

Erromero hostoetako oliotan ere asko dago, lipidoen %10-20a hartzeraino.

## Historia eta etimologia 
ezkerrera|180px|thumb|Kanfor gatza.
*Kanfor* (gazteleraz *alcanfor*) izena arabierazko *al-kāfūr* hitzetik dator eta hau aldi berean malaysierazko *Kapur* hitzetik, honek "zuria" esan nahi du. Sumatra uhartearen mendebaldean zegoen *Barus* itsasportutik esportatzen zen eta *Kapur Barus* izena erabiltzen zen sarritan produktua identifikatzeko.

XIX mendean zientzilari askok aztertu zuten eta Théophile-Jules Pelouze kimikari frantsesak 1840 urtean kanfor artifiziala lortu zuen. Erabateko sintesi artifiziala Gustaf Komppak lortu zuen 1903an Finlandian eta 1907an komertzializatu zuen.

## Erabilerak 
Hainbat erabilera ditu kanforrak:
* Zeluloidearen eta lehergaien fabrikazioan erabiltzen da.
* Medikuntzan, linimentu eta bestelako prestakinetan, ezaugarri antiseptiko eta anestesikoak dituelako. Orokorrean takikardia eragiten du (bihotza azkartzea), odol hodiak dilatatzea, arnasketa geldotzea eta diuretikoa da.
* Intsektuentzako toxikoa da eta ondorioz intsektizida gisa erabiltzen da. Bestalde kanfor bolak armairutan ezartzen dira sitsak arropa jan ez dezan.
* Sukaldaritza tradizionala: Arabiar tradizioan hamaika sukaldatze liburutan agertzen da jaki gozoen osagaien artean, hala X. mendeko *al-Kitab al-Ṭabikh* bilduman, nola XIII. mendeko sukalde liburu andaluziar anonimo batean ere.
* Zeremonia hinduetan asko erabiltzen da.

## Toxikologia 
Behar baino dosi handiagoan hartzen bada pozoitsua da. Bi gramoren ingestioak kalteak eragiten ditu gorputzean eta lau gramoko dosia hilkorra izan daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Betulaceae

**Betulazeoak** (**Betulaceae**) Fagales ordenako landare loredunen familia bat dira. Zuhaitz edo zuhaixka hostoerorkorreko landareak dira, eskualde epeletan eta eskualde tropikaletako mendialdeetan bizi direnak. Familia honetakoak dira, besteak beste, haltzak, hurritzak eta urkiak. Espezie gehienak Ipar hemisferiokoak dira.

Duela gutxi arte, familia hau bitan banatuta zegoen: Betulaceae (*Alnus* eta *Betula*) eta Corylaceae (gainerakoak); azken azterketen ondorioz, lehengo Corylaceae familia Betulaceae familiaren barnean sailkatu da.

## Generoak 
130 bat espezie ditu familiak, 6 generotan banatuak. Hauek dira generoak:
* *Alnus
* *Betula
* *Carpinus
* *Corylus
* *Ostrya
* *Ostryopsis
* ''Palaeocarpinus

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txukotka penintsula

thumb|Txuktxien penintsularen kokapena Siberian
**Txukotka penintsula** edo **Txuktxien penintsula** (errusieraz: Чукотский полуостров), Siberia, Errusia eta Asiako ipar-ekialderengo lurraldea da. Geografikoki, Ipar Amerikako Seward penintsularen aurrean dago, eta bien artean Bering itsasartea dago. Administrazioari dagokionez, Txukotka barrutikoa da Txuktxien penintsula.

## Geografia 
thumb|Txuktxien penintsularen kokapena
Txuktxi penintsularen iparraldera Txuktxien itsasoa dago; hegoaldera, Bering itsasoa eta ekialdera, Beringeko itsasartea. Gehieneko luzera, hego-ekialdetik ipar-mendebaldera, 960 km-koa da; istmoa 500 km zabal da.

Penintsulako ekialdeko muturrean Dezhniov lurmuturra dago, Uelen ondoan: Asiako ekialdeko muturra da.

## Biztanleria 
Bertako txuktxi herria bizi da penintsulan, beste etnia batzuekin batera: Siberiako yupik-ak, sireniki eskimalak, koryak-ak, txuvanoak, even-ak (lamutak), yukaghir-ak eta kolono errusiarrak.

## Ekonomia 
Jarduera ekonomiko nagusia meatzaritza da: zinka, urrea eta ikatza ustiatzen dute. Ehiza (elur-oreinak bereziki), arrantza eta turismoa ere garrantzitsuak dira.

## Historia 
1648. urtean Semion Dezhniov eta Fedot Alekseiev Popov buru ziren espedizio bat joan zen lurralde hartara: hamar aste behar izan zituzten penintsula osoa ontziz inguratzeko. Orduan aurkitu zuten Asia eta Alaska ez daudela lurrez lotuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mustafa II.a

**Mustafa II.a** (1664ko otsailaren 6a – 1703ko abenduaren 28a) Otomandar Inperioaren sultana 1695etik 1703ra.

Mehmed IV.a sultanaren semea zen, eta bere anaiaren (Ahmed III.a) mesederako abdikatu zuen 1703an.

Mustafa helburu gisa hartu zuen bere Inperioan austriarren aurregitea eragoztea, eta 1697an berak hartu zuen agintea Hungaria berriz konkistatzeko. Zentan, ordea, Eugenio Saboiakoak garaitua zuen, eta otomandarrek bake-hitzarmena adostu behar izan zuten. 1699ko Karlowitzeko Itunari jarraiki, Mustafak Hungaria eta Transilvania Austriari eman zizkion, Morea Veneziako Errepublikari eta destakamendu militar turkiarrak Podoliatik kendu zituen.

Mustafaren erregealdian, Petri Handia tsarak turkiarren Azoveko gotorlekua ere (Itsaso Beltzean) hartu zuen (1697).

## Genealogia 
## Erreferentziak
Vrancea

**Vrancea** izan daiteke:

* Vrancea konderria, Errumania
* Vrancea mendiak, Errumania
* Vrancea, Burila Mare udalerriko herrixka, Mehedinţi konderria
Murad V.a

**Murad V.a** (1840ko irailaren 21a – 1904ko abuztuaren 29a), Otomandar Inperioko sultana, 1876ko maiatzaren 30etik abuztuaren 31ra.

Abdulmezid I.a sultanaren semea, tronua hartu zuen bere osaba (Abdulaziz I.a) agintetik kendu ondoren. Kultura frantsesaren eragin handia izan zuen. 93 eguneko erregealdiaren ondoren, tronutik kendu zuten buruko gaitza batek eraginda. Bere anaiak Abdulhamid II.ak oinordetu zuen.

Murad V.a ez zen gai izan bere jarraitzaileek nahi zuten konstituzioa adosteko, eta bere erregealdian Errusiar Inperioarekin harremanak okerrera joan ziren. Horrek hurrengo urtean hasiko zen gerra eragin zuen.

## Genealogia 
## Bibliografia 
* Keratry, ''Mourad V, prince, sultan, prisonner d'Etat, 1840-1876'', Paris 1878.

## Erreferentziak
Juliana I.a Herbehereetakoa

**Juliana I.a Herbehereetakoa** (izen osoz *Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina van Oranje-Nassau*) (1909ko apirilaren 30a - 2004ko martxoaren 20a), Herbehereetako erregina bere amak abdikatu zuenetik (1948), berak abdikatu zuen arte (1980).

Hagan jaioa, Henrike printzearen (Meckleburg-Schweringo dukea), eta Gilemina I.a Herbehereetakoaren alaba zen. Aitaren aldetik Frederiko Frantzisko II.a Mecklemburgo-Schweringoaren eta Maria Karolina Schwarzburg-Rudolstaden iloba zen. Amaren aldetik,
Gilen III.aren eta Emma Gilermina Waldeck-Pyrmontekoaren iloba zen. Juliana Herbehereetako printzesa izendatua izan zen jaio zenetik.

1937ko urtarrilaren 7an Bernardo Lippe-Biesterfeldekoarekin ezkondu zen, Hagako udaletxean, eta Baarneko jauregian kokatu ziren.

Lau alaba izan zituzten:

* Beatriz I.a Herbehereetakoa, erregina, 1938ko urtarrilaren 31n jaioa Soestdijk jauregian. Claus von Amsberg alemaniarrarekin ezkondu zen (gerora, 2002an hil zena).
* Irene Herbehereetakoa, printzesa, 1939ko abuztuaren 5ean jaioa Soestdijk jauregian. 1964an ezkondu zen, Erroman, Karlos Hugo I.a Parmakoarekin, eta 1981ean dibortziatu ziren.
* Margarita Herbehereetakoa, printzesa, 1943ko urtarrilaren 19an jaioa Ottawan (Ontario, Kanada). Pieter van Vollenhovenekin ezkondua dago.
* Maria Kristina Herbehereetakoa, printzesa, 1947ko otsailaren 18an jaioa Soestdijk jauregian. 1975ean ezkondu zen Utrechten Jorge Guillermo kubatarrarekin, eta 1996an dibortziatu ziren. 2019ko abuztuaren 16an hil zen Noordeinde jauregian, Hagan.

Bigarren Mundu Gerran Erresuma Batura, lehenengo, eta Ottawara (Kanada), ondoren, erbesteratu ziren Juliana eta bere familia.

1945ean Juliana printzesa bere familia guztiarekin elkartu zen holandar lurretan.

1948an Herbehereetako erregina izendatu zuten Amsterdamen.

1980an (71 urtekin) abdikatu zuen, eta bere alaba Beatriz izan zen bere oinordeko.

1990tik aurrera, Alzheimerren gaixotasunaren eraginez, agerpen publiko gutxi egin zituen, eta 2004an hil zen pneumonia baten ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Errege-etxe holandarraren webgune ofiziala
Gilemina I.a Herbehereetakoa

thumb|260px|Gilemina I.a Herbehereetakoa

**Gilemina I.a Herbehereetakoa** (Wilhelmina Helena Pauline Maria van Oranje-Nassau) (Haga, 1880ko abuztuaren 31 &ndash; Het Loo jauregia, 1962ko azaroaren 28a), Herbehereetako erregina 1890etik 1948ra; 1948an abdikatu eta bere alabak Julianak oinordetu zuen.

## Bizitza 
Hagan jaio zen 1880ko abuztuaren 31n, eta Gilen III.a erregearen eta Emma Waldeck eta Pyrmontekoa printzesaren alaba zen. Aitaren aldetik, Gilemina Gilen II.a erregearen eta Ana Errusiakoa dukesaren iloba zen; eta amaren aldetik, Jurgi Viktor I.a Waldeck-Pyrmontekoaren eta Maria Luisa Schleswig-Holsteinekoaren iloba.

1901eko otsailaren 7an Hagan ezkondu zen Henrike Mecklenburg-Schweringoa dukearekin, Frederiko Frantzisko II.a Mecklenburg-Schweringoaren eta Maria Karolina Schwarzburg-Rudolstaden semea. Bikoteak arazo ugari izan zituen, eta hainbat aborturen ondoren, bikoteak alaba bakarra izan zuen:

* Juliana I.a, (Haga, 1909 &ndash; Soestdijk jauregia, 2004) Herbehereetako erregina 1948tik 1980ra. 1937an Hagan ezkondu zen Bernardo Lippe-Biesterfeldekoarekin.

Gileminaren erregealdian zuhurtasuna eta errespetua dira aipagarriak.

Bestalde, Gileminak trebetasun handia zuen negozioetan, eta hori dela eta, munduko emakume aberatsenen artean egon zen.

1948an, holandar kolonietako matxinadek eragindako kritiken ondorioz, abdikatzea erabaki zuen, eta bere alabak hartu zuen tronua. Bizitzako azkeneko urteak Het Loo jauregian igaro zituen. 1962ko azaroaren 28an hil zen.

## Kanpo estekak 
*  Holandar errege-etxearen webgunea
Trebizondako Inperioa

**Trebizondako Inperioa** () Erdi Aroko estatu kristau bat izan zen; kulturaz, grekoa zen: hizkuntza ofiziala Pontoko greziera zen. 1204. urtean sortu zen, Bizantziar Inperioa desegin zenean, Konstantinopla Laugarren Gurutzadan hartu baino lehentxeago.

Itsaso Beltzaren hego-ekialdeko kostaldean zegoen; hiriburua Trebizonda hiria zen. Estatu beregaina izan zen, 1461ean Otomandar Inperioak eskuratu zuen arte.

Trebizondako erregeek "Komneno Handia" (*Megas Komnenos*) eta enperadore tituluak zituzten. Izan ere, estatuari "Komneno Inperioa" ere esaten zitzaion, enperadoreak Alexio I.a Komnenoren ondorengoak zirelako.

## Historia 
Androniko I.a Komneno enperadore bizantziarra kargutik kendu eta hil ostean, bere bilobetatik bik (Trebizondako Alexio I.a Komneno eta David Komneno) Georgiako Thamar erreginaren armadak lagunduta, Trebizonda eskuratu zuten, eta kostaldeko lurralde gehiago ere menperatu zituzten, Nizeako Inperioaren mugetara arte. Alexiok bere burua enperadore izendatu, Konstantinoplako tronua aldarrikatu, eta hiriburua Trebizondan jarri zuen.

Harrezkero, Trebizondako Inperioa beste estatu grekoetatik bereizita egon zen. Ekonomia-hazkunde handiena XIII. mende amaieran eta XIV. mende hasieran izan zuen, Alexio II.a Trebizondakoaren agintepean (1297-1330), besteak beste zetaren ibilbidean kokapen garrantzitsua zeukalako.

XV. mendean otomandarrek behin baino gehiagotan eraso egin zioten herrialdeari. Azkenean, Mehmed II.a sultanak 1461. urtean eskualdea menperatu egin zuen urte bateko setio baten ondoren: Trebizondako David Komneno (Joan IV.a Trebizondakoaren ondorengoa) errenditu egin zen, eta otomandarrekin hitzarmenak egin arren (tributuen truke, inor ez hiltzeko eta hiritik sartu-irten nahi bezala egiteko baimena), ez zuten bete, eta hiria arpilatu egin zuten, baita hiritarrak esklabo moduan saldu ere. Azkenean, David bera eta bere zortzi semeetatik zazpi hiltzeko agindu zuen Mehmed II.a sultanak, baita biloba batzuk ere, konspirazioren bat asmatzen zihardutelakoan.

## Trebizondako enperadoreen zerrenda 
* Alexio I.a Trebizondakoa (1204-1222)
* Androniko I.a Trebizondakoa (1222-1235)
* Joan I.a Axouchos (1235-1238)
* Emanuel I.a Trebizondakoa (1238-1263)
* Androniko II.a Trebizondakoa (1263-1266)
* Jurgi Trebizondakoa (1266-1280)
* Joan II.a Trebizondakoa (1280-1284)
* Teodora Trebizondakoa (1284-1285)
* Joan II.a Trebizondakoa (1285-1297, bigarrenez)
* Alexio II.a Trebizondakoa (1297-1330)
* Androniko III.a Trebizondakoa (1330-1332)
* Emanuel II.a Trebizondakoa (1332)
* Basilio Trebizondakoa (1332-1340)
* Irene Paleologina Komneno (1340-1341)
* Ana Trebizondakoa (1341)
* Mikel Trebizondakoa (1341)
* Ana Trebizondakoa (1341-1342, bigarrenez)
* Joan III.a Trebizondakoa (1342-1344)
* Mikel Trebizondakoa (1344-1349, bigarrenez)
* Alexio III.a Trebizondakoa (1349-1390)
* Emanuel III.a Trebizondakoa (1390-1416)
* Alexio IV.a Trebizondakoa (1416-1429)
* Joan IV.a Trebizondakoa (1429-1459)
* David Trebizondakoa (1459-1461)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montana probintzia

**Montana probintzia** (, *Oblast Montana*) ipar-mendebaldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Errumaniarekin du muga (Danubio ibaia), ekialdean Vratsa probintziarekin, hegoaldean Sofia probintziarekin, eta mendebaldean Serbia eta Vidin probintziarekin. 3.635 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 148.098 biztanle zituen. Hiriburua Montana da.

## Banaketa administratiboa 
Hamaika udalerri daude Montana probintzian:
* Berkovitsa.
* Boitxinovtsi.
* Brusartsi.
* Txiprovtsi.
* Georgi Damianovo.
* Lom.
* Medkovets.
* Montana.
* Varshets.
* Jakimovo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Probintziaren webgune ofiziala, montanabg.org
Selim III.a

270px|thumb|Selim III.a

**Selim III.a** (turkiera otomandarrean, سليم ثالث *Selīm-i sālis*; 1761ko abenduaren 24a - 1808ko uztailaren 28a) Otomandar Inperioko sultana izan zen 1789tik 1807ra arte. Mustafa III.aren semea zen, eta osaba zuen Abdulhamid I.aren (1774-1789) ondorengoa.

## Lehen urteak 
Talentu eta indar handiko pertsona zen, eta horregatik herriak, hura erregetzearen alde eginda, harengan jarri zuen itxaropena. Estatuak erreforma-beharra zuela konbentzitu zuten, baina Austriak eta Errusiak ez zioten erreformari ekiteko aukerarik eman, estatua defendatzen izan zuen eta nahiko lan, eta Iaşiko Bakea (1792) sinatu arte, ezin izan zuen Europan arnasarik hartu.

Handik gutxira, Napoleonek Egipto eta Siria inbaditu zituen, eta horrek Turkia beste ahalegin batzuk egitera bultzatu zuen, Frantziarekin zuen aliantza denbora batez apurtuta geratu baitzen.

Selim III.ak administrazioan, batez ere zergen sailean, berrikuntza onuragarriak egin zituen; hezkuntza hedatzeko plan egokiak bultzatu zituen, eta atzerriko ofizialak kontratatu zituen *Nizam-ı Cedid* izeneko tropa-mota berri bati irakasteko. Tropa hauek, hain ongi antolatuta zeudelako, gai izan ziren probintzia europarretako janizari matxinoen aurrean defendatzeko.

## Gainbehera 
Izandako arrakastarekin adoretsu, Selim III.ak, bere armadetan aritzeko, handik aurrera urtero janizarien artetik gizon-kopuru jakin bat hautatu behar zela agindu zuen. Ondorioz, janizariek eta erreformen kontrakoek indarra hartu zuten Hadrianopolisen, eta oposizioaren indarkeria ikusita, erreformak bertan behera uztea erabaki zen. Serbian, Egipton eta beste herrialde batzuetan hainbat borroka izan ziren, eta borroka horietan Turkiak ez zuen arrakastarik izan.
 
1807an, flota britainiar bat agertu zen Konstantinoplan, Errusiak lehenago egindako eskaera baten alde egiteko, Napoleonen enbaxadorea kargutik kentzearen alde, hain zuzen ere. Selim III.ak enbaxadore horren (Horace Sebastiani-ren) eragin handia zuen, eta hori horrela izanik, flota erretiratzera behartu zen, eskaera beteta ikusterik izan gabe. Hala ere, janizariak berriz ere altxatu egin ziren, Selim III.a tronutik kendu eta atxilotu egin zuten, eta haren iloba Mustafa jarri zuten boterean; gerora Mustafa IV.a izena hartuko zuen (1807-1808).

Ruseko (Bulgariako hiria) pasha zen Mustafa Bayrakdar, erreformen aldeko sutsua, 40.000 gizon baino gehiagoko armada osatu eta Konstantinoplara abiatu ziren, Selim III.a boterean jartzeko asmoarekin. Baina, beranduegi iritsi ziren nonbait, ordurako Selim III.a sastakatu izan baitzen, eta Bayrakdar-i geratzen zitzaion bide bakarra bere mendekua Mustafa IV.aren kontra egin eta tronuan Mahmut II.a (1808-1839) jartzea izan zen, horixe baitzen Osman etxean bizirik geratzen zen bakarra.

## Genealogia
Bentos

thumb|240px|Itsas izarra itsas hondoari atxikia bizi da
Ekologian, **bentosa** (grekoa: βένθος, "itsas hondoa") ur-ekosistemetan (itsasoan, ibaian edo aintziran) hondoari atxikiak eta hondoarekin harremanetan bizi diren organismoen multzoa da. Planktonak eta nektonak, berriz, uretan baina hondoari atxiki gabe bizi diren organismoak dira.

Baldin eta argia hondora iristen bada, bentoseko komunitatean ekoizle primarioak ere egongo dira, fotosintesia gauzatzen dutenak. Baina argirik ez badago (zona afotikoa), organismo guztiak kontsumitzaileak izango dira.

Komunitate bentoniko ekoizleenak eta dibertsitaterik handienekoak, baita mehatxatuenak ere, koral-arrezifeak dira. Bestalde, komunitate bentonikoen etsairik handienetako bat arraste-sareak dira.

Animalia-espezie asko zona bentikoan bizitzeko espezializatuta daude. Adibidez, ekinodermatuen filum osoa (itsas izarrak eta itsas trikuak) espezie bentonikoek osatzen dute. Pleuronectiformes ordenako arrainak ere (mihi-arrainak, platuxak eta kidekoak) bentosean bizitzeko moldatuta daude. Zefalopodoen artean, olagarroak eta txibiak ere bentonikoak dira, eta bibalbioen klasea ere bai. Bentoseko organismo asko, hala nola txirlak eta itsas anemonak, oso gutxi mugitzen dira; beste batzuk, berriz, guztiz finkoak dira, hala nola ostrak, koralak edo koral-algak.

Zenbait organismo bentoniko, hala nola itsas izarrak, ostrak, txirlak, itsas anemonak, ofiuroideoak eta holoturoideoak, janari-iturri dira arrainentzat eta gizakientzat.

## Kanpo estekak
Turkmenistango Sobietar Errepublika Sozialista

**Turkmenistango Sobietar Errepublika Sozialista** (laburtuz, "Turkmenistango SES") (turkmeneraz: Түркменистан Совет Социалистик Республикасы, *Turkmienistan Soviet Sozialistik Riespublikasi*) Sobietar Batasuneko hamabost errepubliketako bat izan zen, gaur egun Turkmenistango herrialdeari dagokiona. Hiriburua Ashgabat zen. Hizkuntza nagusiak turkmenera eta errusiera ziren. Dirua: sobietar errubloa.

1989. urteko datuen arabera, lurraldeak 488.100 km²-ko azalera zeukan, eta 3.522.700 biztanle zeuden.

## Historia 
Turkmenistango Sobietar Errepublika Sozialista 1921-1991 bitarteko entitatea izan zen. Errusiar Iraultzaren ondorik, 1921. urteko abuztuaren 7an, britainiarrak erretiratu ostean, Turkmenistango lurraldea oblast turkomano bihurtu zen, Errusiako Sobietar Errepublika Sozialista Federatiboaren barrukoa. 1925. urteko maiatzaren 13an Turkmenistan Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna (Sobietar Batasuna) zelakoan sartu zen, eta orduan ezarri zituzten gaur egungo Turkmenistango mugak.

Azkenik, 1991. urteko urriaren 27an izena aldatu zuten, "Turkmenistango Errepublika" izendatuz; eta 1991. urteko abenduaren 26an independentzia aldarrikatu zuten, gaur egungo Turkmenistan herrialdea sortuz.

## Ekonomia 
1950. urtean, 1.375 km luze den Karakumgo kanala eraiki zuten: Amu Daria ibaiko urak erabili zituzten lurralde handiak ureztatzeko, kotoi-ekoizpena sustatuz. Baina era berean basoak suntsitu zituzten, eta Aral itsasoko urak ere gelditu zituztenez, hondamendi ekologikoa jasan behar izan zuten.

## Banaketa politiko eta administratiboa 
Turkmenistango Sobietar Errepublika Sozialistan bost oblast edo probintzia zeuden: Ashgabat, Krasnovodsk, Mary, Tashauz eta Txradzhou.

## Kanpo estekak
Nizeako Inperioa

**Nizeako Inperioa** (grezieraz: Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων) estatu greko bizantziarra izan zen, Bizantziar Inperioko aristokraziak 1204. urtean sortutakoa, Konstantinopla gurutzatuen esku geratu zenean. Hiriburua Nizea zen.

## Historia 
1204an, guratzatuek Konstantinopla hartu zutelarik, Teodoro I.a Laskaris enperadoreak Nizeara ihes egin zuen bere jarraitzaile batzuekin; han estatu berri bat sortu zuen, Bizantziar Inperio berria eratzeko eskaerari erantzunez. Inperioa Asia Txikiko eta Greziako lurretara zabaldu zen, baita Epiro Despoterrira ere. Berez, inperio- eta erlijio-boterez Bizantziar Inperioaren ondorengo zuzena zenez, eskualdeko bizantziarrak erakarri zituen, ekonomia-, biztanleria- eta kultura-garapen handia lortuz.

1261. urtean Mikel VIII.a Paleologo enperadoreak eta Alexis Estrategopoulos jeneralak Konstantinopla berriz konkistatu zutenean amaitu zen Nizeako Inperioaren aldia, Bizantziar Inperioa berrezarri egin zutelako.

## Nizeako Inperioko enperadoreak 
Nizeako Inperioko enperadoreak Laskaris dinastiakoak izan ziren:

* Konstantino Laskaris (1204)
* Teodoro I.a Laskaris (1204-1222)
* Joan III.a Dukas Vatatzes (1222-1254)
* Teodoro II.a Laskaris (1254-1258)
* Joan IV.a Dukas Laskaris (1258-1261)
* Mikel VIII.a Paleologo (enperadorekidea, 1259-1261)

## Kanpo estekak
Sirteko golkoa

**Sirteko golkoa** (), batzuetan **Sidrako golkoa** ere deitua, Mediterraneo itsasoan, Libiako kostan dagoen sargune bat da, Misratahetik mendebaldera, Bengazira zabaltzen dena. Antzina *Syrtis Maior* (‘Sirte Handia’) deitzen zen, *Syrtis Minor*ren (‘Sirte Txikia’), hau da, Gabesko golkoatik bereizteko.

Itsasertzak basamortu-itxura du, nagusiki, eta aintzira gaziak ditu. Sirte da badiaren inguruko portu nagusia. Bertatik karabana-ibilbideak egiten ziren Saharako basamorturantz. Sidrako golkoa da Mediterraneo itsasoko gune beroena (abuztuan 31 °C-raino iristen da)

Ekonomiari dagokionez, atunaren eta belakiaren arrantzak garrantzi handia du golkoan.

## Jurisdikziopeko uren inguruko errebindikazioak 
Libiak, 1973ko urriaren 19ko adierazpenarekin, eta arrazoi historikoak argudiatuz, golko osoa lurralde nazionala zela esan zuen. Hala ere, beste herrialde batzuek mugak jarri dizkiote Libiaren eskaerei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Razgrad probintzia

**Razgrad probintzia** (, *Oblast Razgrad*) iparraldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Silistra probintziarekin du muga, ekialdean Xumen probintziarekin, hegoaldean Targovixte probintziarekin, eta mendebaldean Ruse probintziarekin. 2.637 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 125.190 biztanle zituen. Hiriburua Razgrad da.

## Banaketa administratiboa 
Zazpi udalerri daude probintzian:
* Isperih.
* Kubrat.
* Loznitsa.
* Razgrad.
* Samuil.
* Tsar Kaloian.
* Zavet.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala, rz.government.bg
Stara Zagora probintzia

**Stara Zagora probintzia** (, *Oblast Stara Zagora*) erdialdeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Gabrovo probintzia dauka muga, ekialdean Sliven eta Jambol probintziekin, hegoaldean Haskovo probintziarekin, eta mendebaldean Plovdiv eta Lovetx probintziekin. 5.152 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 333.265 biztanle zituen. Hiriburua Stara Zagora da.

## Banaketa administratiboa 
Hamaika udalerri daude Stara Zagora probintzian:
* Bratia Daskalovi.
* Txirpan.
* Galabovo.
* Gurkovo.
* Kazanlak.
* Maglizh.
* Nikolaevo.
* Opan.
* Pavel Bania.
* Radnevo.
* Xipka.
* Stara Zagora, hiriburua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziaren webgune ofiziala, sz.government.bg
Rhea

***Rhea*** rheiformes ordenako hegazti paleognatoen generoa da, eta ñanduak izen arruntarekin dira ezagun.

## Ezaugarriak 
Ostruka afrikarraren antzekoak dira, baina, harekin alderatuta, alde nabarmenak dituzte. Haiek baino tamaina txikiagoa dute, 1,50 eta 1,80 metro bitarteko garaiera dute, eta emea arra baino zertxobait txikiagoa da. Hiru behatz ditu oin bakoitzean, eta ostrukak, berriz, bi baino ez ditu. Arrek eta emeek ezaugarri morfologiko diferenteak dituzte, baina alde hori ez da oso nabarmena.

## Biologia 
Ñandua ez da hegan egiteko gauza; hala ere, bere burua arriskuan ikusiz gero, abiadura handian korrika egiteko gai da (orduko 80 km-ko abiadura har dezake); jauzi egiteko traketsa da, baina, ibai baten ibilgua gurutzatu behar izanez gero, oso igerilari ona da.
 
Animalia taldekoiak dira; udazkenean eta neguan talde handiak osatzen dituzte, 50 aleko taldeak ere ikusi izan dira, baina, ugaltzeko garaia iristean, talde horiek desegiten joaten dira, estaltze-eskubidea dela medio arrek beren arteko liskarretan hasten direlako. Ugaltze-garaian ar bat eta hainbat emez osatutako taldeak ikus daitezke, edo baita ale gaztez eta ugaltzeko emerik aurkitzerik izan ez zuten arrez osatukoak ere.

Ñanduek belarra, haziak, fruituak, intsektuak, narrastiak eta ugaztun txikiak jaten dituzte. Sugeak gustuko izateak bereziki baliagarri egiten ditu. Oso entzima indartsuak ditu urdailean; hori dela eta, haren jatun-izaera oso ezaguna da.

Arreske-aldia uztailean eta abuztuan izaten dute. Habia egiteko eremu irekiak eta landaredi gutxikoak aukeratzen dituzte; emeak 40 arrautza inguru jartzen ditu 6 egunez, lurzoruko sakonune txikietan. Txitaldiak 37-38 egun inguru irauten du, eta arra soilik arduratzen da hartaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hegaztien bideoak, argazkiak eta soinuak Internet Bird Collection-en.
Kardzhali probintzia

**Kardzhali probintzia** (, *Oblast Kardzhali*) hegoaldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Plovdiv probintziarekin dauka muga, ekialdean Haskovo probintziarekin, hegoaldean Greziarekin eta mendebaldean Smolian probintziarekin. 3.216 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 152.808 biztanle zituen. Hiriburua Kardzhali da.

## Banaketa administratiboa 
Kardzhali probintzian zazpi udalerri daude:
* Ardino.
* Txernootxene.
* Dzhebel.
* Kardzhali.
* Kirkovo.
* Krumovgrad.
* Momtxilgrad.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziako webgune ofiziala
Libiako basamortua

**Libiako basamortua** (arabieraz: الصحراء الليبية) Saharako basamortuaren ipar-ekialdean dago. Niloren (Egipto) mendebaldeko alderdia, Libiaren ekialdeko alderdia eta Sudanen ipar-ekialdea, Nubiako basamortuaren ondoan, hartzen ditu. 1.100.000 km² ditu, eta aski laukizuzuzena da: 1.100 kilometro zabal da ekialdetik mendebaldera, eta 1.000 iparraldetik hegoaldera.

Basamortu hau, Saharakoaren zatirik handiena bezala, hareaz eta lautada arrokatsuz osatuta dago, nagusiki.

Hareazko lautadek, dunek eta hainbat sakonunek osatzen dute basamortua, eta ez dago urik duen ibairik ez basamortuaren barnean ez kanpoan. Gilf Kebir goi-ordokiak 1.000 metroko garaiera du, salbuespena basamortuko gainerako lurraldearen ondoan.

Zortzi sakonune nagusi daude. Oasitzat jo daitezke denak, txikiena izan ezik, Qattara, haren urak gaziak baitira. Gainerako sakonuneetan nekazaritza-ekoizpen mugatua, zenbait baliabide natural eta egonleku iraunkorrak daude, baita Nilo ibaitik edo putzuetatik lortutako ur edangarria ere.

Siwa oasia, Libiako mugatik gertu eta Qattararen mendebaldean, gainerako Egiptotik bakanduta dago, baina jendea bertan bizi da antzinatik.

Beste oasi nagusiak Dakhla eta Kharga dira Egipton, eta Jaghbub eta Kufra Libian. Siwarekin batera, oasi-kate bat osatzen dute.

## Ezaugarri geografikoak 
### Qattara sakonunea 
Qattara sakonunea Afrikako bigarren punturik baxuena da. 15.000 km²-ko hedadura du, gutxi gorabehera, eta gunerik garaiena itsas mailan dago (punturik baxuena itsas mailatik 133 metro azpitik dago). Sakonunea hutsik dago, jenderik gabe, eta gatz-aintziraz beteta dago.

### Gilf Kebir 
Gilf Kebir goi-ordokiak 1.000 metroko garaiera du, eta Egipton dago. Haren ezaugarriak Sahara erdialdeko beste goi-ordoki batzuen parekoak dira. Iparraldea malkartsuagoa da, eta hiru uadi ditu. Landaredia urria da.

### Hareazko itsasoak 
Basamortuak hareazko hiru itsaso ditu, eta bertan 512 metro garai diren dunak daude. Hirurek lurralde osoaren laurden bat osatzen dute:

* Hareazko itsaso egiptoarra
* Kalansho hareazko itsasoa
* Ribiana hareazko itsasoa

## Kanpo estekak
Haskovo probintzia

**Haskovo probintzia** ( - *Oblast Haskovo*) hegoaldeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Stara Zagora probintziarekin dauka muga, ekialdean Jambol probintziarekin, hegoaldean Turkia eta Greziarekin, eta mendebaldean Kardzhali eta Plovdiv probintziekin. 5.543 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 246.238 biztanle zituen. Hiriburua Haskovo da.

## Banaketa administratiboa 
Haskovo probintzian hamaika udalerri daude:
* Dimitrovgrad
* Harmanli
* Haskovo
* Ivailovgrad
* Liubimets
* Madzharovo
* Mineralni Bani
* Simeonovgrad
* Stambolovo
* Svilengrad
* Topolovgrad

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Webgune ofiziala, hs.government.bg
Silistra probintzia

**Silistra probintzia** (, *Oblast Silistra*) ipar-ekialdeko Bulgariako oblasta da. Iparraldean Errumaniarekin du muga (Danubio ibaia da muga naturala), ekialdean Dobritx probintziarekin, hegoaldean Xumen eta Razgrad probintziekin, eta mendebaldean Ruse probintziarekin. 2.846 kilometro koadroko eremua du, eta 2011n 119.474 biztanle zituen. Hiriburua Silistra da.

## Banaketa administratiboa 
Zazpi udalerri daude Silistra probintzian:
* Alfatar.
* Dulovo.
* Glavinitsa.
* Kainardzha.
* Silistra.
* Sitovo.
* Tutrakan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*   Probintziaren webgune ofiziala, ss.government.bg
Mehmed V.a

**Mehmed V.a** (1844ko azaroaren 2a – 1918ko uztailaren 3a) Otomandar Inperioko sultana izan zen. *Mohammed V.a*, *Mehmed V.a Reşad* (*Reşat*) edo *Reshid Effendi* izenez ere ezaguna.

39. sultan otomandarra izan zen, Abd-ul-Mejid I.aren eta Gulcemal Kadin Efandiren semea.

1909ko apirilaren 27an hartu zuen tronua, baina Enver Pasha, Mehmet Talat eta Ahmet Cemal bezalako politikarien eragina izan zuenez, bere erregealdian botere politiko gutxi izan zuen.

Mehmed V.ak, Otomandar Inperioa Lehen Mundu Gerran sartu zenean, Jihada edo gerra santua aldarrikatu zuen Britainiar Inperioaaren kontra 1914ko azaroan.

73 urterekin hil zen, 1918an.

## Genealogia 
## Erreferentziak
Carpentaria golkoa

**Carpentaria golkoa** () Australiako iparraldeko kostaldeko sargune bat da, ez oso sakona, Arafura itsasoan. Australia eta Ginea Berria artean dago. Administrazioari dagokionez, golkoko kostaldea Australiako Ipar Lurraldeari eta Queensland lurraldeari dagokie.

Mendeetan ez zaio batere jaramonik egin, baina XX. mendean garrantzi handia hartu du han bauxita eta manganeso mea ugari aurkitu delako, eta mixera arrantzak indar handia hartu duelako.

## Geografia 
Carpentariako golkoaren ahoa 590 km zabal da; hegoalderago, 675 km-ko zabalera dauka. Iparraldetik hegoaldera, 700 km-ko luzera dauka. Uraren sakonera 55-66 metro bitartekoa da orokorrean; leku sakonenetan ere, ez dago 82 metro baino sakonera handiagorik.

Golkoaren ertzeko lurra ere laua eta altuera gutxikoa da. Mendebaldera Arnhemgo Lurra eta Iparraldeko Lurraldeko ipar-partea dago; ekialdera, Queenslandeko York lurmuturreko penintsula; eta hegoaldera, *golkoko lurraldea* edo *golkoa* deritzon eremua, hau ere Queenslandekoa.

## Klima 
Klima beroa eta hezea da, urtean bi sasoirekin. Urtaro lehorra apirila-azaroa bitartean da, eta urtaro hezea abendutik martxora artekoa izaten da.

Irailean eta urrian *Morning Glory* deritzen lainoak sortzen dira: batzuetan 1.000 km luze izaten dira.

## Carpentaria golkoko ibaiak 
* **Top End**
** Roper ibaia, eta Wilton ibaiadarra
* **Gulf Country**
** Cox ibaia
** Calvert ibaia
** Leichhardt ibaia
** MacArthur ibaia
** Flinders ibaia (840 km)
** Norman ibaia (420 km)
** Gilbert ibaia (610 km )
* **York lurmuturreko penintsula**
** Smithburne ibaia
** Mitchell ibaia (750 km), eta Alice ibaiadarra
** Staaten ibaia
** Mission ibaia
** Wenlock ibaia
** Archer ibaia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tajikistango Sobietar Errepublika Sozialista

**Tajikistango Sobietar Errepublika Sozialista** (tajikeraz: Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон; errusieraz: Таджикская Советская Социалистическая Республика), gaur egungo Tajikistango Errepublikaren izena zen Sobietar Batasuneko hamabost errepubliketako bat zenean.

## Historia 
XIX. mendean tsarrek Errusiarako eskuratu zuten herrialdea, eta Errusiako Iraultzen eta Gerra Zibilaren ostean sobietarren menpe geratu zen.

1924. urtean Uzbekistango Sobietar Errepublika Sozialistaren barruan, Tajikistango Sobietar Errepublika Sozialista Autonomoa sortu zuten. 1929. urtean Uzbekistandik banandu egin zen, Tajikistango Sobietar Errepublika Sozialista izateko aurrerantzean, Sobietar Batasunaren barruan.

1991. urteko irailean izena aldatu zuten: Tajikistango Errepublika izena hartu zuen, eta urte bereko abenduaren 26an independentzia aldarrikatu zuten.

## Kanpo estekak
Mustafa III.a

**Mustafa III.a** (1717ko urtarrilaren 17 – 1774ko urtarrilaren 21a) Otomandar Inperioko sultana 1757tik 1774a.

Ahmed III.aren semea zen, eta bere anaiak Abd-ul-Hamid I.ak oinordetu zuen 1774an.

Gobernari gisa, adoretsua eta zorrotza izan zen, eta armada eta estatuko aginte-sistema modernizatzen saiatu zen bere inperioa Mendebaldeko Europako arauetara egokitzeko. Jeneral atzerritarrak erabili zituen inperioko infanteria eta artilleria aldatzeko. Sultanak Matematika-, Nabigazio- eta Zientzia-akademiak ere fundatu zituen.

Hala ere, Mustafa III.ak ez zuen arrakasta handirik izan bere modernizazio-helburuetan; batetik, Otomandar Inperioa gainbehera zihoalako, eta bestetik, jenizaroek eta imanek ez zituztelako begi onez ikusten sultanak administrazioan egin nahi zituen aldaketak.

Bere armada ahula zela bazekienez, Mustafak Katalina Nagusiak bultzatutako Krimeako gerra eragotzi zuen, eta ahalmenik gabe ikusi zuen Krimeak nola beretzen zuen Otomandar Inperioa. Hala ere, ekintza honek eta Polonian izandako errusiar agresioak, eragin zuen Mustafa III.ak Errusiari gerra deklaratzea. Handik gutxira Konstantinoplan hil zen, 1774ko urtarrilaren 21ean.

## Genealogia 
## Erreferentziak