open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abdallahi Mahmoud

**Abdallahi Mohamed Mahmoud** (; Dar-Naim, Mauritania, 2000ko maiatzaren 4a) mauritaniar futbolaria da, erdilari edo atzelari moduan aritzen dena. Alaves taldeko jokalaria izandakoa da.

## Kirol Ibilbidea 
*2023ko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Ice Age

**Ice Age** (euskaraz: «Izotz Aroa») Chris Wedge-k zuzendutako komedia eta abentura generoetako 2002ko animazio digitaleko film bat da, Carlos Saldanha animatzaile brasildarrak zuzendua eta Michael J. Wilson-en istorio batean oinarritua. Blue Sky Studios-en lehen animazio luzea da, 20th Century Fox-ek Estatu Batuetan 2002an martxoaren 15ean kaleratua. Film honen euskarazko bertsioa 2007ko irailaren 20an estreinatu zen ETB1en, eta DVDan ere estreinatu zen 2010eko hamarkadan.

## Ingelesezko bikoiztaileak 
* Ray Romano: Manny (mamut iletsua)
* John Leguizamo: Sid (nagi lurtarra)
* Denis Leary: Diego (Sable horzdun tigrea)
* Chris Wedge: Scrat (fikziozko urtxinta sable horzduna)
* Goran Visnjic: Soto (Sable horzdun tigrea)
* Jack Black: Zeke (Sable horzdun tigrea)
* Cedric the Entertainer: Carl (*Embolotherium*)
* Stephen Root: Frank (*Palaeotherium*)
* Diedrich Bader: Lenny (*Homotherium*)
* Jane Krakowski: Rachel (nagi lurtarra)
* Lorri Bagley: Jennifer (nagi lurtarra)

## Euskal bikoizleak 
* Jexux Izeta: Manny
* Pello Artetxe: Sid
* Iñaki Beraetxe: Diego
* Jose Manuel Goikoetxea: Soto
* Martin Mendizabal: Zeke
* Felipe Barandiaran: Oscar
* Kiko Jauregi: Carl
* Josu Mitxelena: Frank
* Aintzane Gamiz: Rachel
* Arantxa Moñux: Jennifer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Angie Harmon

[250px|thumb|*[Rizzoli & Isles* telesaileko kideak, eskena bat bukatu berritan.]]
**Angela Michelle Harmon** (Highland Park (Texas), 1972ko abuztuaren 10a) aktore eta modelo estatubatuarra da. *Baywatch Nights*, *Law & Order* eta *Rizzoli & Isles* telesailetan agertzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Aitak jatorri alemaniarra eta irlandarra ditu eta amak jatorri greziarra. *Who Do You Think You Are?* programan jakin zuen alemaniar jatorriko arbaso batek AEB-tako Independentzia Gerran George Washingtonen armadan egin zuela borroka.

### Modelo lanak 
Guraso biak modeloak izanak ziren eta Angie bera ere haurra zela hasi zen modelo lanetan. 1987an *Seventeen* modelo lehiaketa irabazi zuen eta 1990an *Spectrum Model Search* lehiaketa irabazi zuen. Honen ondorioz 1990. hamarkadaren hasieran Calvin Klein, Giorgio Armani eta Donna Karan konpainientzako egin zuen lan. ELLE, Cosmopolitan eta Esquire aldizkarien portadetan agertu zen. Azkenik New York hiriko *IMG Models* agentziarekin kontratua sinatu zuen.

### Aktore lanak 
David Hasselhoff aktoreak 1995ean hegazkin batean aurkitu zuen eta *Baywatch* telesailaren jarraipena izan zen *Baywatch Nights* telesailean protagonista paperean ezarri zuen. Horrela hasi zuen aktore ibilbidea Angie Harmonek. 1998an *Law & Order* telesailean A.D.A. Abbie Carmichael-en rola bete zuen hiru denboralditan zehar. Telesailak arrakasta handia izan zuen eta urtero izendapenak jaso zituen *Screen Actors Guild Awards* sarietan. Hurrengo urteetan filmeak egitea hobetsi nahi izan zuen teleseilen aurrean, eta hainbat filme egin zituen baina ez zuten esperotako arrakastarik izan.

2010 urtean *Rizzoli & Isles* telesailean Jane Rizzoli detektibearen papera betetzeko aukeratua izan zen. Sei denboraldi egin zituen telesailak eta Emakumezko Telebista aktore onenaren hainbat sari irabazi zituen, *Golden Allen Award*, ''People's Choice Award* eta *Gracies Award'' hain zuzen ere.

## Bizitza pertsonala 
2001 urtean NFL ligako Jason Sehorn jokalariarekin ezkondu zen eta hiru alaba izan dituzte, Finley, Avery eta Emery. 2016an banandu egin zen bikotea. 2019an Greg Vaughan aktorearekin ezkon-hitza eman zuen.

Angie Harmon Errepublikanoa da. 2004an George W. Bush presidentegaiaren aldeko botoa eskatu zuen eta 2008an John McCainen aldekoa.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
John Buchan (Tweedsmuireko 1. baroia)

**John Buchan, Tweedsmuireko 1. Baroia** (Perth, 1875eko abuztuaren 26a - Montreal, 1940ko otsailaren 11) eskoziar eleberrigile, historialari eta politikaria izan zen. Kanadako 15. Gobernadore Orokorra izan zen. Britainia Handiko administrazio kolonialeko funtzionarioa izan zen Hego Afrikan. Londresera itzuli zenean, *Spectator* egunkariaren editorea izan zen. 1910ean idatzi zuen bere lehen eleberria, Afrikan oinarritua. 1911n Eskoziako Alderdi Unionistaren hautagaia izan zen hauteskundeetan. Lehen Mundu Gerran *The Times* egunkariko berriemailea izan zen Frantzian. 1915ean *The Thirty-Nine Steps* argitaratu zuen, bere lanik ospetsuena. 1916an Mendebaldeko Frontera bidali zuten inteligentzia zerbitzuko kide gisa. 1927an parlamentuko kide hautatu zuten. 1935ean Kanadako Gobernadore Orokorra izendatu zuten.

## Lanak 
### Eleberriak 
### Ez-fikziozkoak 
### Biografiak 
### Poesia bildumak 
### Ipuin bildumak 
## Bibliografia 
* Bell, John. "John Buchan: Adventurer on the Borderland". (Introduction to) John Buchan, *The Far Islands and Other Tales of Fantasy*. West Kingston, RI: Donald M. Grant, 1984, pp7–18
* Brinckman, John, *Down North: John Buchan and Margaret-Bourke on the Mackenzie* 
* Buchan, Ursula. *Beyond the Thirty-Nine Steps: A Life of John Buchan* (Bloomsbury, 2019) 
* Daniell, David, ''The Interpreter's House: A Critical Assessment of John Buchan* (Nelson, 1975) 
* Galbraith, J. William, "John Buchan: Model Governor General" (Dundurn, Toronto, 2013) 
* Lownie, Andrew, *John Buchan: The Presbyterian Cavalier* (David R. Godine Publisher, 2003) 
* Macdonald, Kate, *John Buchan: A Companion to the Mystery Fiction* (McFarland & Company, 2009) 
* Macdonald, Kate (ed.), *Reassessing John Buchan: Beyond 'The Thirty-Nine Steps'* (Pickering & Chatto, 2009) 
* Smith, Janet Adam, *John Buchan: A Biography* (1965) (Oxford University Press, reissue 1985) 
* Waddell, Nathan, *Modern John Buchan: A Critical Introduction'' (Cambridge Scholars Publishing, 2009) 

## Kanpo estekak
Ale hirukoitz eta arina

***Ale hirukoitz eta arina*** Jorge Oteizaren eskultura bat da. 1950ean sortu zuen, hutsaren kontzeptuaren lehen ikerketa abstraktuekin hasi zenean.

## Azalpena 
Hutsaren tratamenduan espazio-elementu aktibo gisa sortu zuen. Oteizaren eskultura ulertzeko funtsezko alderdietako bat da. 1940. hamarkadan azterlan batzuk egin ondoren, non artistak eskulturari masa kentzen dion, arinago eta dinamikoago bihurtuz, eskultore gisa bere teoria formal eta estetikoen oinarria eratzen hasi zen..

Horrela, 1950ean, *Ale hirukoitz eta arina* (*Unidad triple y liviana*) eratu zuen eta horrekin hiperboloideari buruzko ikerketa hasi zuen. Zilindroaren iruditik abiatuz kanpotik masa kenduz doa barneko ardatzeraino (Oteizak sagar baten adibidea jartzen du, kanpoaldetik hozka egiten zaioenean barnealdea agertzen da), irudi dinamikoago bat sortu arte, kanpoaldera energia askatzen duen eskultura bat.

Hiperboloide bakoitzak ale bat irudikatzen du, artistak espazio-eskultura bat sortu arte konbinatzen duena, etengabeko mugimenduan.

Eskultura espazio huts bat betetzen duen masa gisa ageri ohi aigu, baina azterlan honekin Oteizak erakusten digu hutsa eskultura bihur daitekeela. Aleen bat-egiteak espazio huts bat eratzen du, benetako eskultura bat bihurtzen dena.

Emilio Varela ikertzaileak paralelismoak aurkitu ditu eskultura honen eta Venusen errepresentazioen artean. Oteizak, antzinako eredu estetikoak berritu eta mitologiaren berrinterpretazioa egiten jarraitu zuela uste du, irudiak itxura antropomorfikoa izateaz gain, emakume itxura ere baduelako.

## Hiperboloidea edo zilindroaren laugarren dimentsioa 
Oteizak hutsaren edo hutsunearen inguruko teorizazio handia egin zuen, eta horren bilaketan zentratu zuen bere ibilbide eskultorikoa. 1950ean hiperboloidea definitu zuen, egitura arin gisa. Hala ere, 1947an *Cabalgata* aldizkarian jada aipatu zuen soluzio hau, *ordena guztietan, gaur gauza baten soluzioa berarengandik kanpo dago*. Garai horretan Henry Mooren eskulturaren inpaktua jaso zuen, eta bide hori aztertzea erabaki zuen. Eskultura egin ondoren argitaratutako hainbat lanetan ere ideia berdinaren inguruan idatzi zuen:

1950ean *Ale hirukoitz eta arina* sortzen du, non hiperboloidearen ideia hau eskultorikoki garatzen duen. Bere eskulturan obra funtsezkoa da, hazkuntza garaia itxi eta murrizte garaiari ekiten baitio. Oraindik ere eskulturak itxura antropomorfikoa du, baina egitura minimoa eta abstraktoa dauka, hiru atalez osatutako ale bakarra irudikatuz, hutsaren ikerketan:

Eskultura honetan garatutako ideia *Heriotzetik itzulera* eta *Heriotzetik itzulererako figura* eskulturetan garatu zuen gehiago.

Pamplona - Plaza del Castillo, 'Unidad Triple y Liviana' (Jorge Oteiza).jpg
Oteiza Gazteluko plaza.jpg
Oteiza Iruñea 2.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lara van Ruijven

**Lara Victoria van Ruijven** (; Naaldwijk, Herbehereak, 1992ko abenduaren 28a - Perpinyà, Frantzia, 2020ko uztailaren 10a) herbehereetar pista laburreko abiadura-patinatzailea izan zen.

## Ibilbidea 
2018ko Neguko Olinpiar Jokoetan emakumezkoen taldekako 3000 metro errelebok pista laburreko abiadura-patinajean brontzezko domina lortu zuen Herbehereerako taldearekin. Hurrengo urtean urrezko domina lortu zuen 2019ko Pista Laburreko Abiadura Patinaje Munduko Txapelketako emakumezkoen bakarkako 500 metro lasterketan.

## Heriotza 
Frantzian hil zen (talde nazionalaren kontzentrazioan zegoen bitartean) 2020ko uztailaren 10ean, 27 urte zituela, gaixotasun autoimmune baten konplikazioengatik, lehenago ekainaren 25ean Perpinyango ospitalean ingresatzera behartu zuena.

## Erreferentziak
Oteiza (argipena)

**Oteiza** honakoa izan daiteke:

## Lekuak 
* Oteitza (udalerria), Nafarroan.
* Oteitza (Berriobeiti), Berriobeitiko kontzejua.

## Abizena 
* Bruno Oteiza, sukaldaria.
* Faustino Oteitza, apaiz eskolapioa.
* Jorge Oteiza, euskal eskultorea.
* Marie Oteiza, pentatleta modernoa.

## Gertaerak 
* Oteitzako gudua

## Biologia 
* *Oteiza*, ertamerikako loreeen generoa.
Mainilako istilua

**Mainilako istilua** (), 1939ko azaroak 26an gertatu zen, sobietar artilleriak San Petersburgotik iparraldera zegoen Mainila herri sobietarraren aurka tiro egin zuenean. Sobietar buruzagiek Finlandiari egotzi zioten erasoa eragin izanaren errua, zibilez gain, militarrak izan zirela argudiatuz. Sobietar Batasunak, gertakari hau, Finlandia inbaditzeko aitzakia bezala erabili zuen, lau egun beranduago.

Finlandiarrek erabat ukatu zuten herriaren aurka tiro egin zutenik; beren artilleria mugatik kendu zutela esaten zuten, hain zuzen ere, ustekabeko eraso bat saihesteko helburuarekin, eta, beraz, Mainila erabat irismenetik kanpo geratu zela. Hala ere, honek ez zuen Sobietar Batasuna baretu, Finlandiarekin sinatutako ez erasotzeko itunari uko egin ziona eta 1939ko azaroak 30ean Neguko Gerra hasi zuena.

1998an, ia 60 urte beranduago, Boris Jeltsin Errusiako presidenteak ofizialki onartu zuen Finlandiarekiko gerra ez zela defentsiboa izan, eraso bat baizik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sasha Alexander

[250px|thumb|*[Rizzoli & Isles* telesaileko kideak, eskena bat bukatu berritan.]]
**Suzana Drobnjaković** edo izen artistikoz **Sasha Alexander** (Los Angeles, 1973ko maiatzaren 17a) aktore estatubatuarra da. *NCIS* telesailean Caitlin Todd agentea eta *Rizzoli & Isles* telesailetan Maura Isles doktorearen papera betetzeagatik da ezaguna.

## Biografia 
Suzana Drobnjaković Los Angelesen jaio zen serbiar jatorriko familia batean. Eskolan antzezlanak egitearekin batera izotz patinatzailea izan zen, baina belauneko zauri baten ondorioz kirola utzi behar izan zuen. Aktore lanarekin jarraitu asmoz New Yorkera joan zen udako Shakespeare jaialdietan parte hartzera. 2003an *NCIS* telesailean Caitlin Todd agente berezia bihurtu zen, atal pilotuan aritu zen Vivian Blackadderren tokia hartu ondoren. Telesaileko aurreneko bi denboraldietan protagonista taldean izan zen. Telesaileko arduradunen hitzetan aktoreak telesaila utzi eta aukera berrien bila hasteko asmoa azaldu zuenez pertsonaia hil egin behar izan zuten. Aktoreak esan zuen gehiegizko esfortzua eskatzen zion lana zela eta horregatik erabaki zuela NCIS telesaila uztea. Telesailak 2016 artean iraun zuen eta ''People's Choice Awards* sarietan emakumezko telebista-aktore onenaren saria jaso zuen. Azken denboraldian *Shameless'' telesailean ere parte hartzen hasi zen ohiko aktore gisa.

## Bizitza pertsonala 
1999 urtean Luka Pecelekin ezkondu zen baina beranduago ezkontza hura baliogabetu zuen. 2007an Edoardo Ponti italiar zuzendariarekin ezkondu zen eta Lucia Sofia alaba eta Leonardo semea izan dituzte. Edoardo Ponti Sophia Loren aktorearen semea da.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sasha Alexanderren webgune ofiziala 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Matías Sagardoy

**Matías Sagardoy Allo ** (Pitillas, 1901eko abuztuaren 3a - Iruñea, 1990eko uztailaren 11) nafar militarra izan zen. Dibisio Jenerala izatea lortu zuen. Espainiako Gerra Zibilan frankisten alde borrokatu zuen. Gerra ondoren Bigarren Mundu Gerran ere hartu zuen parte, Dibisio Urdinarekin.

## Biografia 
Gurasoak Casimiro Sagardoy eta Vicenta Alló ziren. 1922ko abenduaren 29an Infanteria Akademian sartu zen. Hiru urte geroago lotinantorde zen. Afrikara destinatua izan zen eta 1927an lotinant gradua zuen. Espainiako Gerra Zibilean kolpisten alde jarri zen. Asturiasen destinatua hasieran, ondoren Teruelen, Maestrazgon, Castellóko probintzian eta Valentzian ibili zen. Gerra bukatuez gero, 1940an, gerra-merituak zirela eta, komandante gradua eman zioten. Dibisio Urdinarekin, nazien alde borrokatzera joan zen. Espainian bueltan, kargu desberdinak izan zituen. 1967an dibisio jeneralaren karguarekin erretreta hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Sagardoy Alloren biografia.
Registan

thumb|300px|Registan, gaueko ikuspegia.
**Registan** (uzbekeraz **Registon**) Uzbekistango Samarkanda hiriko erdigune historikoa zen, Timurtarren dinastiaren agintaldian. Registan (ریگستان) izenak persieraz "hondar lekua" esan nahi du. Plaza Timurtarren Errenazimenduaren ardatzat hartu zen. 

## Historia 
Jatorriz, Registan jendea biltzeko plaza bat zen, *dzhartxi* zeritzoten kobrezko tutu batzuez eginiriko leherketen bidez plaza bildutako pertsonei errege aldarrikapenak jakinarazten zitzaizkien, bai eta jendaurreko exekuzioak burutu ere. Islamdar arkitektura estiloko hiru madrasez (islamdar eskolak) inguratua dago. Madrazak Timur errege turkiar-mongoliarrak Samarkanda hirian utzitako ondarearen parte dira. Timurren monumentuetako batek esaera hau darama: "Guri buruz jakin nahi baduzu, azter itzazu gure eraikinak". Mende batzuk geroago, 1888an, George Curzon bidaiari eta Indiako erregeorde izango zenak Registani munduko plaza publikorik nobleena deitu zion.

Registan IX. mendeko Muhammad ibn Djafar iman santuaren hilobiaren inguruan hazi zen (hilobia Sher Dorren madrazaren parean dago), baina XIV. mendean hiriaren merkataritza-bihotza ere bazen. Sei bidek zeharkatzen zuten plaza, eta Timur gotorlekuarekin zuzenean lotuta zegoen. Dekretu inperialak teilatuetatik oihukatzen ziren, eta jendea hemen bilduko zen desfile militarrak eta beste ikuskizun mota batzuk ikusteko. Gaur egun ikusten diren hiru eraikin bikainak Erdi Aroko pieza honen ondorengoak dira.

## Eragina 
Eraikin hauek, Registan eta Samarkandako beste eraikin eder batzuk, XIV. mendearen amaieran inperio osoko artisau eta eraikitzaileen batasunaren emaitza izan ziren. Bere eragina urrutira ere iritsiko zen eta urrutiko hirien izaera moldatuko zuen. Persiako monumentu sakratuak eta mogol arkitektura, gaur egun Pakistan eta India dena, hemen inspiratu ziren. Isfahango Meskita Nagusian, Agrako Taj Mahalen eta San Petersburgoko XX. mende hasierako meskitan, Registanen arrastoak ikus daitezke.

## Ezaugarriak 
Gutxi gorabehera 110 m x 60 m neurtzen duen plaza hiriko plaza nagusia izan zen behin, azokaz betea eta karabasarrez inguratua (errepide ondoko ostatuak). Samarkandak bi mila urte eta erdi ditu gutxienez, eta urte horietako gehienetan posizio estrategiokoan egon zen Europa eta Asia lotzen zituzten merkataritza-bideen sarean; horrek hiriaren oparotasuna eta kosmopolitismoa argitzen du. Zoritxarrez, horrek ere inbaditzaileak erakartzeko zuen joera azaltzen du.

## Madrasak 
Madrasak herri islamdarretako goi-mailako irakaskuntzarako guneak dira, goi-eskolak. Madrasa eskolek Koranean oinarritutako teologia- eta zuzenbide-eskola gisa iraun dute gaur egun arte. Registanen hiru daude gaur egun: 
* Ulugh Beg Madrasa (1417-1420)
* Sher-Dor Madrasa (1619-1636) 
* Tilya-Kori Madrasa (1646-1660)

## Iruditegia 

Image:
Rajasthan3.jpg|Ulugh Beg Madrasa.
Rajasthan.jpg|Sher-Dor Madrasa.
Registan Tillya-Kari madrasah2014.JPG|Tilya Kori Madrasa.
Ulugh-beg Madrassa courtyard.JPG|Ulugh Beg Madrasa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bibi-Khanim meskita
* Gur-e Amir
* Chorsu

## Kanpo estekak
Seán Ó hEinirí

**Seán Ó hEinirí**, jaiotzez eta antzinako irlanderazko idazketa araudian **Seán Ó hInnéirghe** (Cill Ghallagáin, Mayo konderria, 1915eko martxoaren 26a - Cill Ghallagáin, Mayo konderria, 1998ko uztailaren 26a), ingelesez **John Henry** bezala ezaguna. uste denez irlanderazko azken hiztun elebakarra izan zen. Lanbidez arrantzalea, zaletasunez usadiozko seanchaí (irlandar mitologiako ipuinen kontalaria) bat izan zen.

## Testuingurua 
Whitley Stokes hizkuntzalariaren arabera, 1800 aldera 800.000 irlandera hiztun elebakar omen zeuden. Irlandako Gosete Handiaren amaieraldera kopurua 320.000ra jaitsi zen eta 1911 jada 17.000 irlandera hiztun elebar baina gutxiago zeuden. 1950eko hamarkadan oraindik ere irlandera hiztun elebakarrak bazeuden, baina 1980ko hamarkada eta 1990eko hamarkadan gelditzen ziren bakanak hil egin ziren. Gaur egun uste denez, 1998an zendutako Séan Ó hEinirí azken irlandera hiztun elebakarra izan zen.

## Kanpo estekak 
* Seán Ó hEinirí irlanderaz hizketan entzungai eta ikusgai, "In Search of the Trojan War". BBC, 1985, Youtube.com
Morgete

**Morgeteak** (antzinako grezieraz: Μόργητες; latinez: *Morgetes*) antzinako herri italiko mitiko bat da, Calabria eta Siziliako eremuak hartu omen zituena.

## Historia 
Morgeteak, herri italiko bat zen, Calabriako Jonikoaren kostaldea eta Tirreniar itsasoa hartzen zituenak. Antzinako historialari batzuen arabera, enotriarren hiru adarretako bat zen, italoak eta sikuloekin batera. Beste batzuek diote morgeteak enotriarrak baino lehenago bizi izan zirela Italian eta haiek kanporatu egin zituztela, Siziliara ihesi. Hala ere, beste batzuek italoen taldearekin identifikatzen dituzte, Izan ere, Italo aita hil ondoren, Morges errege bilakatu zen. Horren ostean, sikuloak, Morges erregearen buruzagitzapean Siziliara aldatu ziren. Bertsio honetan, Morges, Italoren anaia eta Sikuloren semea zen, baita Erromaren sortzailea ere.

Proklo, Plinio Zaharra eta Estrabonaren arabera, morgeteak eta Morges erregea Calabriako barnealdeko eskualdean bizi ziren. Morgesek, San Giorgio Morgetoren tokia sortu omen zuen, IX. eta X. mendeetan gaztelu gisa gotortua izan zena.

Sizilian, morgeteak barnealdean ere ezarri behar ziren, sikanoak urrunduz eta Morgantina hiria eta beste komunitate batzuk K.a. X. mendean ezarriz.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* AMENDOLEA, Marcello (1961): *San Giorgio Morgeto*, in Calabria Letteraria, uztaila-abuztua-iraila, (IX. urtea, 7-8-9 zbk.), 27–28 orr.
* AMENDOLIA, Nicolino (1842): *La notte Morgezia*, Napoli.
* CANGEMI, Domenico (1886): *Monografia di San Giorgio Morgeto.*
* DE JULIIS, Ettore M. (1996). ''Magna Grecia: l'Italia meridionale dalle origini leggendarie alla conquista romana.* Santo Spirito (Bari): Edipuglia. .
* FLOCCARI, Antonio: *Storia di Cinquefrondi.*
* MARAFIOTI, Girolamo: *Croniche et antichità di Calabria*. *Conforme all'ordine de' testi greco, & latino, raccolte da' più famosi scrittori antichi, & moderni ...'', Padova, Ad instanza de gl'Uniti, 1601. Ristampa anastatica: editore Arnaldo Forni, 1975 e 1981. Kontsultagarria on line Google Libri-n.
* SCAGLIONE, Pasquale (1808-1880): *Storie di Locri e Gerace.*
* TUSA, Sebastiano (1999): *La Sicilia nella preistoria*. Palermo: Sellerio. .
* VALENSISE, Domenico (1863): *Monografia di Polistena.*

## Kanpo estekak
Konstantinoplako Patriarkatza Ekumenikoa

**Konstantinoplako Patriarkatza Ekumenikoa** (,  ahoskatua; ; ) komunio ortodoxoko eliza autozefaloetako bat da. Konstantinoplako patriarka du buru, Eliza ortodoxoaren patriarka ekumenikoa ere badena. Ekumeniko titulua, soilik ohorezkoa da, ez baitu berezko eskumenik beste Eliza ortodoxoen gaietan, baina Eliza ortodoxoen hierarkian ohorezko nagusitasuna (*primus inter pares*) onartzen zaio. Gaur egun, diasporan sakabanatuta dauden 3,5 milioi fededunen gaineko jurisdikzioa du, baita Turkiako eta Egeo itsasoko ortodoxoen gainekoa ere. Egoitza patriarkala Fanar auzoan dago, Istanbulgo Fatih barrutian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Petri eliza (Antakya)

**San Petri eliza** (; ) edo **San Petri haitzuloa** Antiokiatik gertu dagoen Starius mendiko harkaitz-eliza da. 13 metroko sakonera eta 7 metroko altuera ditu. Kristautasun primitiboan biltoki bezala erabilia zuten, eta lehen elizetako bat bezala hartzen dute. Apostoluen Eginetan (), Antiokian San Paulo eta San Bernaberen predikazioa deskribatzen dute, hiri horretan erabili zela lehen aldiz "kristau" izendapena adieraziz. Tradizioak San Petri Antiokiako elizaren sortzailetzat jotzen du, eta haitzulo hau gurtzarako lehen lekutzat.

Eraikuntzaren zatirik antzinakoenak IV. edo V. mendekoak dira (mosaikozko zoruak eta freskoen aztarnak aldarearen eskuinaldean). Tunel bat du eta, behar izanez gero, larrialdietarako irteera gisa erabil zitekeela uste dute. Gertuko iturburuetatik, bataioa egiteko balio zuen ur-hodi bat egin zen, mirarigarritzat jotzen dena. Duela gutxiko lurrikarek ur-hodiak hondatu dituzte.

Gurutzatuek Antiokia hartu zutenean (Lehen Gurutzada, 1098), eliza metro batzuk handitu eta fatxada eraiki zituzten. 1863an, kaputxinoek fatxada zaharberritu zuten, Pio IX.a Aita Santuaren aginduz eta Napoleon III.a enperadorearen ekarpenei ezker. Elizaren ezkerraldean, aurretik fatxadan zegoen kolomadiaren hondakinak jarri zituzten.

San Petriren jaialdia Antiokian otsailaren 21ean ospatzen dute. 1932an, bertan, marmolean zizelkatutako santuaren irudia kokatu zuten.

Elizaren ataria hilerri bezala erabili zuten mendeetan zehar. Eliza barruan ere ehorzketak egin zituzten, batez ere aldarearen inguruan.

Gaur egun, agintariek museo bezala kudeatzen dute, noizbehinka, baimenarekin gurtza zeremoniak ospatzea baimentzen duten arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
46. Oscar Sariak

**46. Oscar Sarien ekitaldia** 1974ko apirilaren 2an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1973. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Burt Reynolds, Diana Ross, John Huston eta David Niven izan ziren eta Estatu Batuetan NBC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Groucho Marx**
* **Henri Langlois**

### Irving G. Thalberg oroigarrizko Saria 
* **Lawrence Weingarten**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Félix Malloum

**Félix Malloum** edo **Félix Malloum Ngakoutou Bey-Ndi** (Sarh, 1932ko irailaren 10a - Paris, 2009ko ekainaren 12a) Txadeko 2. presidentea izan zen. Frantziako armadarekin Aljeriako eta Indotxinako gerretan parte hartu zuen. Independentziaren ondoren, Txadeko armadako eta Txadeko Alderdi Aurrerakoiko kide izan zen, eta 1972an indar armatuetako buru izendatu zuten. 1973an François Tombalbaye presidenteak espetxeratu zuen eta 1975eko apirilaren 13ko estatu-kolpe militarren ondoren askatu zuten. Bi egun geroago presidente eta lehen ministro izendatu zuten. 1979ko martxoaren 23an dimisioa eman zuen, Kanoko Bake Akordioa sinatu ondoren eta iparraldeko matxinoek behin-behineko gobernua osatu zuten.
Funts-desbideratze

Zuzenbidean, **funts-desbideratzea** edo **fondo-desbideratzea** pertsona batek edo gehiagok beren esku utzitako balore edo funtsez bidegabeki jabetzen diren egintza da. Finantza-iruzur mota bat da. Ondasun pribatuei (enplegatu baten eta haren patroiaren artean edo enpresa bereko bazkideen artean) zein publikoei (ondare-kaltea deritzona) buruzkoak izan daitezke.

Langile batek bere enplegatzaileari lapurtzean egiten dituen ekintza kriminalei buruzkoa da funts-desbideratzea; ondasun publikoen bidegabeko eralgitzea, ordea, funts publikoak bidegabe erabiltzea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ongi

thumb|Ongia eta gaizkia.
Filosofian, **ongi** edo **ona** munduko gertaerak eta ekintzak kategorizatzeko erabilitako hitza da. Definizio anitz eta eztabaidatsua duen kontzeptua da: moralaren aldetik on den guztiak osatzen duen ideia edo izaki abstraktua da. Erlijio batzuek, hala nola judaismoak eta kristautasunak, munduaren historia eta gizaki bakoitzaren historia ongiaren eta gaizkiaren arteko borroka historikotzat hartzen dute. Horregatik, bertutea ongiaren bide gisa sustatzen da, eta bekatua gaizkiaren bide gisa zigortzen da.

Platonismoaren ikuspuntutik Gaizkia ez da Ongia ideiaren parte. Platonen ustez ideiak perfektoak eta positiboak dira, beraz, txarra den guztia mundu sentiberaren parte da.

Kanten aurrekari izan diren filosofoen antzera, Platon, Aristoteles, Tomas... besteak beste, ongi bakarraren kontzeptuaren inguruan pentsatzen du, baina bere kasuan, lege hitza darabil, ongia definitzerakoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ondasun publikoen bidegabeko eralgitze

Zuzenbidean, **ondasun publikoen bidegabeko eralgitzea** edo **ondasun publikoak bidegabe eralgitzea** agintari edo funtzionario publiko batek egiten duen delitua da: irabaziak lortzeko asmoz, bere funtzioen zioz dituen ondasun edo efektu publikoak ostea edo asmo bera duen beste norbaitek ondasun horiek ostu ditzan onartzea. Zigor Kodean jasotako delitua da.

Langile batek bere enplegatzaileari lapurtzean egiten dituen ekintza kriminalei buruzkoa da funts-desbideratzea; ondasun publikoen bidegabeko eralgitzea, ordea, funts publikoak bidegabe erabiltzea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maula

Zuzenbidean, **maula** Ondarearen aurkako delitua: irabaziak lortzeko asmoz beste bati okerra eragiteko engainu nahikoa erabiltzea, bere buruaren edo beste baten kaltean xedatze-egintzak gauzatzera induzituz. Oro har, maula delituak beste batzuk baino larritasun txikiagokotzat jotzen dira (hala nola homizidioa edo sexu-abusua), baina iruzur-mota asko daudenez, beste batzuei halako maila bat eman dakieke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Barnabe (apostolua)

**Barnabe** (, Barnabas), **Josef** jaioa, lehen kristau apostoluetako bat izan zen, Zipren jaioa (tradizioaren arabera, Kristoren lehen hamabi apostoluetakoa, I. mendea). San Paulo eta San Joanen laguna. Eliza bat sortu zuen Zipren. Apostoluen Eginek () Bernabek bere etxaldea saldu zuela, eta bertatik lortutako dirua pobreen artean banatzeko apostoluei eman ziela diote. Jaieguna, ekainaren 11 du.

## Erreferentziak
South East Athletic FC

**South East Athletic FC** edo **SEA** Londres hiriaren hego ekialdean kokaturiko futbol talde apal bat da.

## Historia 
Hiru familia irlandar elkartu eta George Ellulek taldea sortu zuen 2004. urtean. Hasieran lagunartean jokatzeko futbol talde bat zena barrutiko ligan jokatzen hasi zen. Gaur egun Kent konderriko mendebaldeko ligan jokatzen du.

## Armarria 
2012an Osasuna futbol taldearen armarria aurkitu zuten eta beraien armarria honetan oinarritu zuten. Desberdintasun bakarra taldeak berea duen kolore urdina baino ez duela SEAren armarriak.

Lehoia da armarriak duen irudi adierazgarriena. Tamesis ibaiaren ibilbidea ere ikusten da eta haren azpian hirusta hosto bat, jatorri irlandarraren lekuko. Armarriaren azpian **"Futbolaren familia"** leloa euskaraz idatzita dauka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Pseudoniphargus guernicae

***Pseudoniphargus guernicae*** Allocrangonyctidae familiako anfipodo espeziea da. 

## Deskribapena 
Espezie hau Jos Notenboom espeleologo neerlandarrak deskribatu zuen 1986ean, hiru kobazulotan jasotako laginetatik. Haietako bat Iturgoien ubegia (Busturia).

Notenboom 1985etik 1987ra Espainia osoko kobazuloetako fauna laginak hartzen aritu zen Ines Meijers-ek lagunduta, doktore tesirako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tolosaldeako Ikurrina

**Tolosaldeako Ikurrina**, Tolosaldeko Arraun Klubak Pasaian ETE Ligarako antolatzen duen estropada da. 2020an izan du aurreneko ekitaldia.

## Kanpo estekak 
* Traineras.es webguneko informazioa
Bidegabeko jabetze

Zuzenbidean, **bidegabeko jabetzea** ondarearen aurkako delitua da. Bidegabeko jabetzea inoren ondasunak jabetzean datza, ondasun horiek legez (adibidez, gordailu-kontratu baten bidez) edukitzapean zeudenean jabetza ez den beste edukitza-titulu batzuen bidez irabaziak lortzeko asmoarekin.

Bidegabeko jabetzea lapurretatik eta ebasketatik bereizten da delitua egiten duenak ondasunak jabetzan hartzeko duen moduagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nadorreko urmaela

**Nadorreko urmaela** (; ; ) iparraldeko Marokoko itsasertzeko urmaela da. 115 km²-ko azalera du eta Nadorretik gertu dago, Melillako hegoaldean. Gehienez, 8 metroko sakonera du.

Zirkuluerdi-formakoa, bi irtengune hareatsuk Mediterraneo itsasotik banatzen dute: iparraldean Boukana (10 kilometroko luzera duena) eta hegoaldean Aljazeera (12,5eko luzera duena). Bien artean 120 metroko zabalera duen aho bat du, nondik Nadorreko urmaela Mediterraneoarekin lotzen den. Bere ertzetan Nador (barnealdean), Beni Ansar (iparraldean) eta Kariat (hegoaldean) daude.

Espainiar Protektoratuaren garaian, Nadorreko urmaela espainiar armadaren ur-hegazkin base baten kokapena izan zen, Atalayón Ur-hegazkinen basearena hain zuzen ere.

Uretako hegaztientzat duen garrantzia dela eta, 2005ean Nadorreko urmaela Ramsar leku izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onuste

Zuzenbidean, **fede ona** edo **onustea** () zuzenbidearen printzipio orokor bat da, hau da, gai, egitate edo iritzi, jabetza-titulu edo jokabide baten zuzentasunari buruzko uste sendoa. Epaiketa, kontratu edo egintza juridiko batean interesa duten alderdiei jokabide zuzena eta zintzoa izatea eskatzen die.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gordailu-kontratu

Zuzenbidean, **gordailu-kontratua** Espainiako Kode Zibileko 1758. artikuluan eta hurrengoetan araututako kontratu-mota da: alderdi batek beste alderdiaren ondasun higigarria jasotzen du, ondasun hori zaindu eta itzultzeko betebeharrarekin. Kontratu erreala da, aldebikoa, doakoa, *ius gentium*ekoa, fede onekoa, eta jabetza edo edukitza eskualdatzen ez duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enewetak

thumb|320px|*Ivy Mike* hidrogeno bonbaren leherketa.
**Enewetak** (edo **Eniwetok**) Marshall Uhartetako atoloia da, Ozeano Barean. Berrogei uhartetxo dira, 60 km², eta erdian 30 km-ko diametro duen aintzira du. Bertan Ameriketako Estatu Batuek saio nuklearrak egin zituen XX. mendearen erdialdean, bertako bizitza guztia ezabatuz.

## Historia 
Nabigatzaile espainiar batek aurkitu zuen atoloia, 1529an, Álvaro de Saavedra Cerón. Saavedrak lurra zapaldu zuen, hori egiten zuen lehen europar izanik. Los Jardines izena eman zion.

1944ko otsailaren 17tik otsailaren 23 arte inguru honetan Enewitokeko gudua gertatu zen, Bigarren Mundu Gerraren barruan, Ozeano Barearen kanpainan. XX. mendean ere, 1948ko apirilaren 14tik 1958ko abuztuaren 18 artean, Ameriketako Estatu Batuek saio nuklear batzuk egin zituzten uharteetan, atoloia erabat suntsituz. 1952an lehen bonba termonuklear leher arazi zuten.

1977-1980 artean, hormigoizko kupula (Runit kupula) Runit uhartean eraiki zen lurzoru erradioaktiboak eta hondakinak gordetzeko. Runit kupula ondatzen ari da eta tifoi batek urratu lezake, aintziraren sedimentuak jasotakoak baino erradioaktiboagoak badira ere.

2010ean 664 pertsona bizi ziren inguru horretan.

## Nuklear probak 
Gerra Hotzaren testuinguruan, hamar urtetan, estatubatuarrek 44 bonba nuklear eztanda arazi egin zuten atoloian. Bonba proiektu desberdinetakoak ziren:
* Sandstone operazioa
* Greenhouse operazioa
* Ivy operazioa
* Castle operazioa
* Redwing operazioa
* Hardtack operazioa

Bonba horien artean hauek izan ziren ezagunenak:
* *X-Ray* (37 kilotona), historia unibertsalaren seigarren bonba atomikoa. Eztanda 1948ko apirilaren 14an eragin zuten, Engebi uhartean, atoloiaren iparraldean.
* *Yoke* (49 kt): 1948ko apirilaren 30ean, Aomon uhartean, atoloiaren ipar-ekialdean.
* *Zebra* (18 kt): 1948ko maiatzaren 14an, Runit uhartean, atoloiaren ekialdean.

## Ondorioak 
Ekosistema guztiak suntsitu zituzten eta urtetan ezinezkoa izan zen atoloian bizitzea. 1952an bonba termonaklurrearekin, eztandaren erdigunean, 15.000.000 gradu heldu ziren; tenperatura hori Eguzkiren erdian omen dago. Tenperatura horrek segundu gutxi batzuk iraundu zuen baina dena desager arazi egin zuen.

## Iruditegia 

File:AbombOperationSandstoneApril1948.png|Sandstone operazioa, 1948an.
File:Ivy Mike (Eniwetok-Atoll - 31. Oktober 1952).jpg|Ivy Mike, 1952ko urriaren 31n.
File:Atombombentest Greenhouse-George.jpg|Greenhouse operazioa
File:Ivy King - mushroom cloud.jpg|Ivy King saioa, 1952ko azaroan.
File:Hardtack Umbrella nuke.jpg|Hardtack Umbrella saioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Michael B. Gerrard-en "A Pacific Isle, Radioactive and Forgotten" artikulua *The New York Times* egunkarian.
Espainiako Ornitologia Elkartea

**Espainiako Ornitologia Elkartea** ( edo *SEO*; egun **SEO/BirdLife**) gobernuz kanpoko erakunde bat da, onura publikokoa, eta helburu nagusiak hegaztiak eta haien habitatak kontserbatzea eta aztertzea dituena. Gaur egun 12.000 bazkide baino gehiago eta 5.000 boluntario inguru ditu. Bazkide aktiboenak Tokiko Taldeak izenekoetan biltzen dira, eta gaur egun 32 daude Espainia osoan banatuta. Egoitza nagusia Madrilen dago, eta, gainera, ordezkaritzak ditu Aragoin, Andaluzian, Kanarietan, Kantabrian, Katalunian, Extremaduran eta Valentziako Erkidegoan, bai eta Doñanan eta Ebroko deltan ere. Nazioarteko Birdlife erakundeko kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Thomas Francis Meagher

**Thomas Francis Meagher** (1823ko abuztuaren 3a, Waterford, Waterford konderria &ndash; 1867ko uztailaren 1a, Missouri ibaia, Montana), irlandar nazionalista bat izan zen, 1848an Irlandako bandera diseinatu eta aurkeztu zuen: egun, Irlandako Errepublikako bandera ofiziala da.

## Biografia 
1848ko martxoan, Waterford hiriko The Mall kaleko 33. zenbakiko Tone Confederate Club delakoan, Irlandako hiru koloreko bandera, Meagherrek berak diseinatua, erakuts izuen lehen aldiz, eta handik gertu omenezko estatua du 20. mendetik. Urte bereko geroagoko Irlandako matxinadan Irlandako Gaztedia erakundearen buruzagia izan zen. Britainiarrek atxilotu, espetxeratu eta heriotza zigorra ezarri zioten, baina horren ordez, Australiako Tasmania uharterako erbesteratu zuten.

1852an ihes egin, AEBetara emigratu eta New York hirian finkatu zen. Bertan, Zuzenbidea ikasi, kazetari gisan lan egin eta irlandar askatasunaren aldeko hitzaldiak eman zituen. AEBetako Gerra Zibila hasitakoan, Batasuneko Armadara brigadier jenerala gisan elkartu zen, eta Irlandar Brigadaren buruzagia izan zen.

Gerra Zibilaren ondoren, Andrew Johnson estatubatuar presidenteak Montanako gobernadore izendatu zuen; bertan, lurrunontzi batean zela, Missouri ibaira erori eta itota hil zen.
Joseba Arzak

**Joseba Arzak Iriondo**, ezizenez ***Pela*** (Donostia, 1943ko urtarrilaren 12a - 2020ko uztailaren 8a), gipuzkoar futbolaria izan zen. Erdilari gisa jokatu zuen Real Sociedadean 60 eta 70ko hamarkadetan.

340 partida jokatu zituen Errealean, eta 70 gol sartu zituen.

## Ibilbidea 
18 urtekin Real Sociedad Bn hasi zen jokatzen. 1962an, erreala bigarren mailara jaitsi zenean, Arzakek lehen taldeko jokalaria bilakatzeko aukera izan zuen. Bigarren mailan hanbait urtez jokatu ondoren, azkenik, 1967an Errealak lehenengo mailara igotzea lortu zuen. Errealeko lehen taldean jokatu zuen 1975ean erretiroa hartu arte.
2020ko uztailaren 8an hil zen, Donostian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Puertollanoko heroiak

## Kanpo estekak 
* "Joseba 'Pela' Arzak Zeruko ARGIArako Saizarbitoria'tar Erramon'ek elkarrizketatu zuenekoa" (Argia).
* Arzac-i buruzko informazioa, Bdfutbol-en.
Baburreko lorategiak

**Baburreko lorategiak**, lokalki **Bagh-e Babur** deitua, persieraz باغ بابر‎ / *bāġ-e bābur*, Afganistango Kabul hiriburuan dauden lorategi batzuk dira.

1528an eraikiak izan ziren eta Babur lehenbiziko mogol enperadorearen atsedenlekua izan ziren.
Jenna Coleman

**Jenna-Louise Coleman** (Blackpool, Lancashire, 1986ko apirilaren 27a) Ingalaterrako aktorea da, *Emmerdale* telesailean Jasmine Thomas-en papera betetzeagatik eta *Doctor Who* telesailean Clara Oswalden papera betez 11. eta 12. doktoreen bidaia-laguna izateagatik ezagun egin dena.

*Doctor Who*, *Victoria* eta *The Cry* telesailetan egindako lanarengatik hainbat sari jaso ditu.

## Biografia 
Lancashireko Arnold Schoolen hasi zen antzezlanak egiten. Edinburgheko Jaialdian *In Yer Space* antzerki konpainiak egindako *Crystal Clear* antzezlanean berak egindako lanarengatik saria jaso zuen.

2005ean *Emmerdale* telesaileko protagonista bihurtu zen eta 2006an aktore debutari gisa hainbat sari jaso zituen; *British Soap Awards* eta *National Television Awards*. 2009ko *British Soap Awards* sarietan hainbat kategoariatan jaso zitueen izendapenak; emakumezko aktore onena, emakumezko sexiena, aktore-lan onena. 2009an *Waterloo Road* telesaileko Lindsay James pertsonai surrealista izan zen 9 ataletan. 2011ean filme batean egin zuen debuta, *Captain America: The First Avenger* filmean hain zuzen ere.

2019an antzerki mundura itzuli zen *All My Sons* antzezlanarekin. Old Vic antzoki famatuan aritu zen.

## Bizitza pertsonala 
*Victoria* telesaileko Tom Hughes aktorearekin harreman batean dago. Aurretik Richard Madden eta Karl Davies aktoreekin ibili zen.

## Aktibismoa 
''One To One Children's Fund* elkartearen enbaxadorea izanik Hegoafrikan GIB birusaren inguruko kontzientziazioan lanean dihardu. *Place2Be'' elkarteko enbaxadorea ere bada, ikastetxetan zerbitzu emozional eta terapeutikoak bultzatzen dituen elkartea da hau.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telesailak 
## Antzerkia 
## Webguneak 
## Bideo-jokoak 
## Audioak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Bibi-Khanim meskita

**Bibi-Khanim meskita**, persieraz مسجد بی بی خانم‎, uzbekieraz *Bibi-Xonim masjidi*, errusieraz Мечеть Бибиханым, baita *Khanum / Khanom / Hanum / Chanym / Hanim* ere, Uzbekistango Samarkanda hirian dagoen Timurtar estiloko meskita bat da.

1404an eraiki zen, Tamerlanen agintaldian.

## Kanpo estekak
Chorsu (Samarkanda)

**Chorsu** edo **Charsu**, persieraz: چارسو‎, uzbekeraz: Chorsu eta errusieraz: Чорсу,Uzbekistango Samarkanda hirian dagoen antzinako bazar baten ganga bat da. Chorsu hitzak persieraz "bidegurutzea" esan nahi du.

XIV. mendean eraikia eta XVII. mendean zaharberritua izan zen. Bazar nagusia Siyobeko bazarrera lekualdatu zen, Bibi-Khanim meskitatik hurbil. Oraintxuki arte galeria bilakatu da.
Jeremiah O'Donovan Rossa

'''Jeremiah O'Donovan Rossa'*, irlanderaz *Diarmaid Ó Donnabháin Rosa'' (Rosscarbery, Cork konderria, 1831ko irailaren 4a - Staten Island, New York estatua, 1915eko ekainaren 29a), irlandar nazionalista bat izan zen. Fenian irlandar talde independentistaren buruzagia eta Irlandar Anaitasun Errepublikarreko kidea izan zen.

Irlandako Gosete Handiaren garaian Cork konderriko Rosscaberry udalerrian jaio eta hazi zen. O'Donovanek Fenix Elkarte Nazional eta Literarioa sortu eta Irlandar Errepublika independiente bat lortzeko burubelarri jardun zuen.
Politikoki ulertzen ari den irudia

***Politikoki ulertzen ari den irudia*** () Jorge Oteizak 1935ean egindako eskultura da. Bere lehenengo eskulturetako bat da, Amerikan zegoen garaian egindakoa, eta bertako estiloan eginda.

## Azalpena 
Amerikara egin zuen bidaiarekin bat etorriz, 1930eko hamarkadan burututako eskultura gehienak, eskultura masaren kontzeptutik abiatuz landu ziren. Eskultura hau 1935ean egin zuen.

Irudian dagoen pieza gorputz oso baten irudia da eta bere atalak modu eskematizatuan adierazten dira. Oteizak gorputza bloke trinko batean konprimitzen du oso eskultura konpaktua eratu arte, kuboaren barruan geratzen dena.

Aurpegiko, hanketako eta besoetako ezaugarri sintetizatuek eta oinarrizko lerroek, antzinako zibilizazioetako eta kolonaurreko eskulturaren zinoparien eragina islatzen dute, garai hartan bere erreferente estetiko bihurtuko dena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eragimen-trafiko

**Eragimen-trafikoa** edo **influentzia-trafikoa** legez kanpoko jarduera da, edo etikoki behintzat objektiboa, hau da, gobernu-esparruetan edo enpresa-esparruetan eragin pertsonala erabiltzea da, pertsonekiko loturen bidez, eta mesedeak edo lehentasunezko tratamendua lortzeko. Lobbying jarduera hauek herrialde batzuetan - Espainian, Frantzian, Kanadan, Mexikon, Panaman, Portugalen, Perun, Belgikan, Paraguain, Brasilen, Argentinan, Errumanian, Guatemalan, Kuban, Costa Rican, Uruguain edota Venezuelan- legearen kontrakoak dira.

## Erreferentziak
Jack Charlton

**John "Jack" Charlton** OBE DL (Ashington, 1935eko maiatzaren 8a - Northumberland, 2020ko uztailaren 10a) ingeles futbolari eta entrenatzailea izan zen. Atzelari postuan jolastu zuen. Bere ibilbide osoa Leeds United taldean jolastu zuen 1950 eta 1973 bitartean, guztira 762 partida. Ingalaterrako futbol selekzio nazionalan 35 aldiz jolastu zuen eta 6 gol sartu zituen. Munduko txapelduna izan zen 1966an eta brontzezko dominaduna 1968an Ingalaterrarekin. Middlesbrough Football Club, Sheffield Wednesday eta Newcastle United taldeak entrenatu zituen. Irlandako futbol selekzio nazionala ere zuzendu zuen eta lehen aldiz mundialerako sailkatu zuen. Bobby Charltonen anaia zaharrena zen.

## Palmaresa 
**Leeds United**
* Football League First Division: 1968–69
* Football League Second Division: 1963–64
* FA Cup: 1971–72
* Ingalaterrako Futbol Ligako Kopa1967–68
* FA Charity Shield: 1969
* Hirietako Ferien Kopa: 1967–68, 1970–71

**Ingalaterra**
* British Home Championship: 1964–65, 1965–66, 1967–68, 1968–69
* Munduko Futbol Txapelketa: 1966
* Europako Futbol Txapelketa brontzezko domina: 1968
Portalea (Eibar)

thumb|AYA eraikineko lehoia.
**Portalea** Eibarko eraikina da, herriko udal kultura etxea, zenbait zerbitzuren egoitza, 1996an irekia. Erakina lehenagokoa da, ordea, Aguirre y Aranzabal (AYA) arma lantegia izan baitzen 20. mendearen zati handi batean.

Areto desberdinez gain, bertan daude Juan San Martin udal liburutegi publikoa, Juan Bautista Gisasola Herriko Musika Eskola, Udal Euskaltegia eta Armagintzaren Museoa.

## Historia 
Eraikina Bista-eder kalean dago, baina inguru hartan zen herriko Portale edo sarrera-ataritik hartu zuen izena, 1990eko hamarkadan bertan kultura etxea eraiki behar zela erabakitzean.

1936an proiektatu zuen eraikina Raimundo Alberdi Abaunz arkitektoak, eta AYA lantegia bertan ezarri zen 1938an. 1951etik hamar urtez zenbait luzapen egin zitzaizkion, zeinetan 21. mendean dituen forma eta bolumenak finkatu ziren. AYA enpresaren ikur nagusia, lehoi bat, eraikinaren puntu gorenean dago orain ere Bista-Eder kalera begira.

1986an lantegia hustu egin zen, eraikina Eibarko Udalak erosi zuen, eta 1990eko hamarkadan kultura etxea bertan eraikitzeko proiektua gauzatu zen, José Manuel Muñagorri, Javier Marquet eta Luis M. Zulaika arkitektoen eskutik. 1996an inaguratu zen kultura etxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fangataufa

**Fangataufa** Tuamotu artxipelagoko atoloi bat da, Polinesia Frantseseko Tureia udalerrian dagoena. 1964an Lurraldeko Batzarrak (Assemblée territoriale polynésienne), Mururoarekin batera, Frantziar estatuari ema zion bertan arma nuklearrak frogatzeko saioak egiteko. Artxipelagoren hego-ekialdean dago, Mururoatik 40 kilometrotara.

## Geografia 
Atoloiak errektangelu itxura du, 8,5 km-ko luzeraz eta 7,5 km-ko zabaleraz. Hedapen guztia 5 km² da. Erdian dagoen aintzira 45 km² ditu. Aintzira, jatorriz, itsasoarekin pasabiderik ez zuen baina Armada frantziarrak bat ireki zuen, horretarako 400 metroko kostalde zatia txikituz. Inguru militarra da, inor ez da bizi eta bertan sartzea debekatuta dago.

## Historia 
Frederick William Beecheyk, Royal Navyren marinela eta geografoa, 1826an aurkitu zuen. Beechey espedizio baten agintean zegoen. Guztira 23 atoloi aztertu zituen artxipelagoan eta *Cockburn Island* izena jarri zion.

XX. mendean bertan kopra biltzaileak bizi ziren. 1964tik Frantziako nuklear saioak egiteko lekua bihurtu zen. 1966tik 1996ra atmosferan lau eztanda eragin ziren eta lur-azpiko beste hamar, 500 eta 700 metro artean.

## Gaur egun 
Uhartean gaur egun ez da inor bizi eta Armadaren aginpean da. 1998. urtetik jarraipen erradiologikoa egin da: Defentsako langileek urtero egiten duten ingurumen laginketaren kanpaina bat. 2006ko urriaren 15ean, Polinesiako Batzarrak azterketa nuklearren ondorioei buruzko txostena onartu zuen, eta ondorioztatu zuen "azterketa nuklearrek eragin handia izan dutela osasunean, ingurumenean, gizartean eta polinesiako ekonomian". Txosten honen atzean dagoen Ekonomia, Gizarte eta Kultura Kontseiluak gomendatzen du "Estatuak egitate nuklearra aitortu eta, beraz, bere erantzukizun osoa bere gain hartzea". Mururoa eta Fangataufa lur-azpiek ia 500 kg plutonio dituzte.

Mururoa eta Fangataufa Estatu frantsesaren jabetza osoa dute 1964. urteaz geroztik. Senatuak onartu zuen 2012an Polinesia Frantsesaren erkidegoari bere atzeraegitea proposatu zion legea, baina Frantziako Gobernuak ez du aurrera egin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Mururoa
* Rainbow Warrior

## Kanpo estekak 
* :Mururoaren eta Fangataufaren egoera erradiologikoari buruzko txostena.
Posizio gailenaz abusatze

**Posizio gailenaz abusatzea** lehiaren zuzenbideak aurreikusitako arau-hauste bat da, eta horren emaitza menderatze-egoeran dagoen enpresa bat zigortzea izan daiteke. Bere posizio komertzialaz baliatzen den enpresak merkatuak ezartzen dioten baldintzetatik askatzea lortzen du. Europan, enpresek bere posizio gailenaz abusatzeagatik zigor bat jaso dezakete, Europar Batasunaren Funtzionamenduari buruzko Tratatuaren 102. artikuluan oinarrituta.
Iruzurrezko porrot

**Iruzurrezko porrota** iruzurrak erabiliz egindako porrota da, hau da, bere onurarako eta/edo beste pertsona batzuen onurarako aktiboen zati bat ezkutatzen duen bitartean, edo batuketen zordun gisa aitortzen den, hala izan gabe. Iruzurrezko porrotarekin batera, beste iruzur batzuk (aseguruen iruzurra, adibidez) edo informazio pribilegiatua egon daitezke.
SwissLeaks

thumb|upright=1.5|HSBC bankuaren kontuen mapa, *Swiss Leaks*en arabera.
**SwissLeaks** edo **Swiss Leaks** , ustez HSBC multinazional britainiarrak Suitzako subsidiarioa den HSBC Private Banken bidez emandako baimen eta ezagutzarekin operatutako zerga ihes erraldoi baten kazetaritza ikerketa baten izena da.

Ikerketa 2015eko otsailean argitaratu zuen Ikerketa Kazetarien Nazioarteko Partzuergoak (ICIJ) Suitzako banku-kontuei buruzko bere webgunean, *Swiss Leaks: Murky Cash Sheltered by Bank Secrecy* izenburuarekin. Ikerketa 130 kazetarik baino gehiagok egin zuten Parisen, Washingtonen, Genevan eta beste 46 herrialdetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galder Perez

**Galder Perez Gonzalez** (Bilbo,  -) bizkaitar aktore eta antzerkigilea da. 1993an Gilkitxaro antzerki konpainia sortu zuen, non oraindik aktore eta egile bezala parte hartzen duen. Arte Dramatikoko ikasketak egin zituen Artebin, Bilbon. Ondoren, Ramon Barea eta Itziar Lazkanorekin formakuntza jarraitu zuen. Ia hogei urtez aritu da Radio Euskadin lanean eta lankidetzan. Gainera, ETBn gidoilari gisa lan egin du hainbat saiotan.

## Erreferentziak
SønderjyskE Fodbold

**SønderjyskE Fodbold** Danimarkako futbol talde bat da, Haderslev hirikoa.

2004an sortu zen eta dagoeneko Kopa bat irabazi du.

## Palmaresa 
* Liga (0): bigarren 2015-16 denboraldian
* Kopa (1): 2020

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala