open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Louis Barthas

**Louis Barthas** frantziar infanteriako kaporal bat izan zen, Lehen Mundu Gerrako Mendebaldeko Frontean aritu zena gatazkaren ia iraupen osoan, denbora luzez frontean kokatuta egonik. Sozialista politikoki aktiboa, antimilitarista eta upelgile profesionala izan zen.

Barthasek gerra garaiko esperientziak sakonki dokumentatu zituen. Gerra ostean, koaderno sorta batean biltzeari ekin zion, eskuizkribu oso bakar bat osatuz. Ez zuen argitaratuko zituenik pentsatu, eta koadernoak tiradera baten atzealdean gorde zituen hurrengo bi hamarkadetan.

Bere bilobak, Carcassonneko bigarren hezkuntzako eskola bateko irakasleak, koadernoak historia irakasle lankide bati eman zizkion, eta honek bere curriculumean erabili zituen. Ahoz ahokoari esker, Barthasen eskuizkribuak berriro ere arreta piztu zuen, eta 1978an, gerraren ondoren hirurogei urtera, Poilu izenburupean argitaratu zen: *Poilu: the World War I notebooks of Corporal Louis Barthas, barrelmaker, 1914–1918*.

## Biografia 
Louis Barthas 1879ko uztailaren 14an jaio zen —Bastillaren Eguna — Homps herrian, Aude-n . Bere aita, Jean, upelgilea zen eta bere ama, Louise, jostuna.

Lehen Mundu Gerra hasi zenean, Barthas upelgilea zen Peyriac-Minervoisen, eta 1918ko azaroaren 11ko Armistizioaren ondoren itzuli zen lanera. Sozialista-ekintzaile gisa, nekazaritzako langileen sindikatuaren sorreran parte hartu zuen eta Jean Jaurèsen ideia baketsuak partekatu zituen.

### Lehen Mundu Gerra 
Barthas Narbonako 280. Infanteria Erregimentura mobilizatu zuten 1914ko abuztuan, kaporal mailarekin– gatazka osoan mantendu zuen maila. 1915eko abenduan, 296. Infanteria Erregimentuan sartu zen. 1917ko azaroan, 248. Infanteria Erregimentuan sartu zen.

Lau urtez fronteko sektore arriskutsuenetan borrokatu zen: Notre-Dame-de-Lorette, Verdun, Somme eta Chemin des Dames. 1917ko Frantziako Armadaren matxinadetan parte hartu zuen. Gerra garaiko bere memoriak eguneroko gisa hasi zirela dirudi, eta urteetan zehar liburuki asko bete zituen.

### Azken urteak 
[thumb|Barthasen hilobia [Peyriac-Minervois|Peyriac-Minervoisen]]
Barthas 1919ko otsailean baja eman zioten, eta laster gerra garaiko urteen kontakizun osoa osatzen hasi zen. Bere egunerokoak eta gutunak 19 koadernotan transkribatu zituen, postal ilustratuak, ilustrazioak eta egunkari eta aldizkarietatik moztutako mapak itsatsiz.

Ez zuen argitaratuko zituenik pentsatu, beraz, koadernoak familiako armairuan argitaratu gabe egon ziren hirurogei urte baino gehiagoz. Azkenean, Tolosako Unibertsitateko Rémy Cazals irakasleak aurkitu zituen, eta 1978an argitaratu ziren.

## Legatua 
Isère departamenduko Pontcharra-sur-Bréda hirian dagoen Lehen Mundu Gerran hildakoen omenezko monumentu batean, Barthasen egunerokoaren aipu bat grabatuta dago, honela dioena:

## Kanpo estekak
2023–24ko futbol ligako lehen mailako denboraldia

**Espainiako futbol ligako lehen mailako 2023/2024ko denboraldia**k EA Sports Ligako edo Espainiako futbol ligako lehen mailako 2023 eta 2024 urte bitartean jokatzen ari den denboraldia aztertzen du. Hain zuzen, txapelketaren 93. denboraldia da, eta 2023ko abuztuaren 11n hasi zen eta 2024ko maiatzen 26an bukatu zen. LFP (Liga de Fútbol Profesional) erakundeak antolatu zuen EA Sports Liga eta aurreko denboraldiko garaikurra defendatzen ari zen taldea Bartzelona zen.

## 2022/2023ko igoerak eta jaitsierak 

|}

## Taldeak 

|}

### Entrenatzaile aldaketak 
## Epaileak 
## Sailkapena 

6.sailkatuak Europa League eta 7.sailkatuak Conference League jokatu zuten Kopako txapelduna (**Athletic**) Europa League jokatzeko sailkatu zelako 5.sailkatua izanik.

### Sailkapena jardunaldiz jardunaldi 

## Emaitzak 
|}

## Denboraldiko estatistikak 
### Goleatzaile nagusiak 
Denboraldi osoan gol gehien sartzen dituen jokalariak Pichichi saria irabazten du, Marca kirol egunkariak banatzen duena.

### Hat-trickak 
### Asistentzia emaile nagusiak 
### Gol gutxien jaso dituzten atezainak 
Zamora saria Marca kirol egunkariak gol gutxien jasotzen dituen atezainari ematen dion saria da. Saria lortzeko eskubidea izateko, gutxienez, atezainek 28 partidutan 60 minutu baino gehiago jokatu behar dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Athletic 2023-2024
* Real Sociedad 2023-24
* Osasuna 2023-24
* Alavés 2023-24

## Kanpo estekak 
* https://www.laliga.com/es-GB - Webgune ofiziala (LFP) 
* Real Federación Española - Webgune ofiziala
Claudia González Caparrós

**Claudia González Caparrós** (Coruña, 1993) galiziar poeta, irakaslea eta itzultzailea da. 2015ean *Si la carne es hierba* (Sully Morland) poema-liburuak akzesita lortu zuen Pablo Garcia Baena Poesia Gaztearen VIII. Sarian. Bartzelonako *crisi* pentsamendu gunearen sortzaileetako bat da., eta bere jatorria objektu desiragarriaren meditazio sakonenean eta sakontasunean goraipatu da.

*Los augurios se rechazan* (La Bella Versovia, 2023) liburutik, Caparrosen hirugarren poemategitik, Lola Nieto poeta ere badenak esango luke poema bihurtutako *augurioa* dela; *irudimenaren logika* inskribatzen den eta *gorputzaren* memoria haztatzen den espazioa.

Haren poesiatik, fintasuna eta pentsamenduaren sakontasuna haztatu dira.

*Amics imaginaris* haurrentzako liburuaren egilea ere bada, 2023an Joan Miró Fundazioak argitaratua, eta izenburu bereko erakusketa-proiektutik abiatuta egina. Fundazioan bertan egin zen, eta Martina Millà eta Patrick Ronse izan ziren komisarioak.

Bere testuetako batzuk aldizkari eta magazin kulturaletan aurki daitezke, hala nola *Quiasmo* (Arteak, Letrak eta Ciência),*Tr3sreinos* (portugesezko itzulpenarekin) edo *Thalamus. Arte & poesia aldizkaria*.

### Itzulpena 
González Caparrosek itzultzaile karrera ere egin du, ingelesetik eta galegotik gaztelaniara hainbat lan itzuliz, hala nola Valzhyna Mort-en *Música para los vivos y los resucidos* (La Bella Varsovia, 2024) *Tal vez sí* (Kriller 71, 2024) Emilio Araúxorena ; *Fuerzas de la imaginación. Escritos sobre escritura* Barbara Guestenena  (Anibal Cristoborekin batera itzulia; Kriller 71, 2022) edo Mary Jo Bang-en *El presente ahora* (Anibal Cristoborekin batera itzulia; Kriller 71, 2022), besteak beste.  

### Kultura 
2019an, Raquel Miralles eta Nemrod Carrasco filosofoekin batera, crisi pentsamendu kritikoaren gunea sortu zuen, Bartzelonan kokatua. Honek liburudenda gisa eta akademiaren ordezko formakuntza gune gisa jarduten du. Caparrosek liburu-saltzaile eta irakasle lanak egiten ditu bertan.

Horrez gain, hainbat kultura-jardueratan parte hartu eta antolatu du; besteak beste, Joan Miró Fundazioan *Les metamorfosis* familia-tailerra eman du, *Amics imaginaris* lanean oinarrituta.

## Aintzatespenak 
2015ean *Si la carne es hierba* (Sully Morland) poema-liburuak akzesita lortu zuen Pablo Garcia Baena Poesia Gaztearen VIII. Sariketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Crisi gunearen webgune ofiziala
Aunt Judy's Magazine

'''''Aunt Judy's Magazine''''' Erresuma Batuko haurrentzako aldizkaria izan zen, Margaret Scott Gattyk 1866an sortutakoa. Gatty 1873an hil ondoren, bere alaba Juliana Horatia Ewingek jarraitu zuen aldizkaria argitaratzen 1885era arte. Aldizkariaren izena Ewingen haurtzaroko Judy ezizenetik zetorren.

Editore gisa, Gattyk haurren heziketa morala zuen helburu, baina helduei ere poza emango zieten istorioak hautatu zituen. Gattyk espero zuen irakurleei aldizkaria bizitza osoan gustatuko zitzaiela, eta belaunaldiz belaunaldi transmitituko zutela. Aldizkarian zer ekarpen sartu aukeratzerakoan, beti kontuan izan zuen testu bakoitzak irakurlearentzako moral bat izan behar zuela.

1868ko azaroan, Gattyk Unopened Parcels izeneko idazlan bat bat argitaratu zuen zuen. Istorioa oso moralista zen, non neska gazte batek bere aitarengandik damuari buruz ikasten zuen., eta George Cruikshankek, John Gilbertek, Charles Keenek eta Randolph Caldecottek ilustrazioak egin zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Buck Rogers

**Buck Rogers**, fikziozko pertsonaia eta zientzia fikzio eta abenturazko heroi bat da, Philip Francis Nowlan estatubatuar idazleak sortua. 1929ko urtarrilaren 7an Amazing Stories aldizkarian lehenbizikoz agertua. Komiki-banda gisa ere argitaratu zen.

1932tik aurrera beste formatuetan ere agertu da, tartean film saila, irratsaioa eta telesaila.

1934an sortutako Flash Gordon zientzia-fikziozko heroiaren aurrekaria dela ere esan daiteke, bien antzekotasuna dela eta.

## Pertsonaia 
1898an Anthony Rogers izenez jaioa eta Lehen Mundu Gerrako beteranoa, 1927an American Radioactive Gas Corporation enpresan Pennsylvania estatuko Wyoming Valley ikatz meatzetako ez ohiko fenomenoak ikertzen ditu.

Abenduaren 15ean meatze horietako beheko mailan dagoen bitartean eztanda bat jazo eta gas erradiaktibo bat harnastu ondoren animazio esekian gelditu eta bere baldintza mental eta fisikoak osoko mantenduko ditu. Rogers 492 urtez animazio esekian egongo da.

Rogers 2419 urtean esnatuko da.

## Telesaila 
* Buck Rogers XXV. mendean (1979), Gil Gerard eta Erin Gray aktoreek antzeztua eta 1980ko hamarkadan ETB1n euskaraz aireratua.
Randal Willars

**Randal Willars Valdez** (Mexiko Hiria, 2002ko apirilaren 30a) mexikar tranpolin jauzilaria da. Munduko txapelketatan hainbat domina lortu ditu eta 2024ko Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte.

## Ibilbidea 
Oso gaztetatik hasi zen jauziak egiten. 

Lehenengo nazioarteko emaitza bikainak gazte mailan izan zituen. 2016ko Munduko txapelketan zilarrezko bi domina eskuratu zituen, 14 urte zituen orduan. 2018an Gazte Mailako Olinpiar Jokoak izan ziren Buenos Airesen eta 10 metroko plataforman urrezko domina lortu zuen. 2021eko Gazte Mailako Panamerikar jokoetan ere txapelduna izan zen.

2024ko Parisko Olinpiar Jokoetan bi probatan hartu zuen parte. 10 metroko plataforma sinkronizatuan laugarren gelditu zen, podiumetik oso puntu gutxira. Kevin Berlin Reyes zuen bikote. Bakarkako proban bosgarrena izan zen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ràdio Flaixbac

**Flaixbac** musika-gaiei buruzko Espainiako irrati-kate bat da, eta katalanez emititzen du. *Grup Flaixen* jabetzakoa da eta 1994ko azaroaren 1ean inauguratu zen. Kataluniako Autonomia Erkidegoan, Andorran eta Frantziako Rosselló eskualdean emititzen du.

Irrati anaia Flaix FM da, batez ere gazteei zuzenduta.

Ia programazio guztia irrati formula da, non berrikuntza komertzialak eta azken urteetako arrakasta musikalak nahasten dira. Horrez gain, programa propioak daude, hala nola La *Llista*, *El matí i la mare que el va parir*, *Feedbac* eta Bacstage. Programa guztiak 18-35 urte bitarteko entzuleei zuzenduta daude gehienbat. 

2015etik 2018ko hasierara arte Kataluniako musika irratirik entzunetariko izan zen eta bere egungo eslogana "Kataluniako irrati musikala" da. Egun, Espainiako irrati tematikoen artean hamahirugarrena da 250.000 entzulerekin, EGMren 2022ko 3. boladaren arabera. FM irratian, Interneten eta gailu mugikorretarako aplikazioaren bidez sintonizatu daiteke.
2018tik Frantzian ere emititzen du, zehazki Perpinyà-n, 103.6 FM-n.

## Rádio Flaixbac-en frekuentziak 
### FM 
**Bartzelonako probintzia**

* Bartzelona: 106.1 FM
* Manresa: 99.8 FM
* Vic: 93.2 FM

**Gironako probintzia**

* Girona: 100.7 FM
* Palafrugell: 90.8 FM
* Puigcerdá: 96.1 FM

**Lleidako probintzia**

* Lleida: 105.2 FM

**Tarragonako probintzia**

* Tarragona: 90.4 FM
* Amposta 89.1 FM

**Andorra**

* Andorra la Vella: 96.0 FM

**Rosselló**

* Perpinyà: 103.6 FM

## Argitalpenak 
* *Només èxits* (2007): 2007an arrakasta handia izan zuten 28 abestiak biltzen dituen CD bikoitza.
* *El recopilatori* (2009): CD bikoitza, gaur egungo 20 kanta arrakastatsurekin eta 80ko, 90eko eta 2000ko hamarkadetako 20 abesti gehiagorekin.
* *Només èxits* (2012): 2012. urtea markatu duten 30 abesti arrakastatsu biltzen dituen CD bikoitza.
* Només èxits (2013) : urteko 34 kanta ezinbestekoenak biltzen dituen CD bikoitza.
* *Només èxits* (2015): CD bikoitza urteko 36 kanta ezinbestekoenekin.
* *Només èxits* (2016): CD bikoitza urteko 36 kanta ezinbestekoenekin.
* *Només èxits* (2017): CD hirukoitza, urteko 48 abesti ezinbestekoenekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ràdio Flaixbac-en webgunea
* Flaix Fm-ren webgunea
* Flaixbac Andorra   .
Errege Kristauen alkazarra

**Errege Kristauen alkazarra**, Espainiako Kordoba hirian dagoen alkazar bat da, Andaluziako Kordobako probintzian. Guadalquivir ibaiaren bazterrean dago.

Aurrez, Antzinaroan castellum bat zegoen, gerora, Kordobako Kalifa-herriaren garaian alkazar batek ordezkatu zuen, eta ondoren, Almohade dinastiaten garaian alkazaba batez.

1328an Alfontso XI.a Gaztelakoaren garaian, zaharberritua izan zen. Errege-erregina Katolikoak bertan bizitako azken monarkak izan ziren, bereziki Granadako gerraren ondorioz, izan ere, Boabdil bera bertan preso egon zen, azkenean gaztelarrekiko menpekotasuna onartu eta askatu zuten arte.
Torrente, presidente

***Torrente, presidente***, 2026ko Santiago Segura Silva espainiarrak zuzendu, idatzi, ekoitzi eta antzeztutako komedia film bat da. 

*Torrente, el brazo tonto de la ley* (1998) filmarekin hasitako saila osatzen du.

## Argumentua 
Azken abenturarik urte asko igaro dira, baina José Luis Torrente (Santiago Segura), Espainiako polizia ohi politikoki ez zuzenak bere burua heroi nazional gisa ikusten segitzen du.

## Aktoreak 
* Santiago Segura Silva: José Luis Torrente

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Gilda Casanova

**Gilda Casanova** (1995eko abenduaren 19a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Beatriz Castillo

**Beatriz Castillo** (1954ko otsailaren 17a) atleta da. Kuba ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pilar Bonet

**Pilar Bonet Cardona** (Eivissa, 1952) kazetaria eta saiakeragilea da. Ibilbide profesionalaren zatirik handiena *El País* egunkariko korrespontsal moduan eman du Moskun.

## Bizitza 
Filologia Hispanikoan (Bartzelonako Unibertsitatea) eta Informazio Zientzietan (Bartzelonako Unibertsitate Autonomoa) lizentziatu zen, eta ingelesaren, alemanaren eta errusieraren ikasketekin osatu zuen bere prestakuntza.

### Lan ibilbidea 
Kazetari lanetan hasi zen Balearretako hainbat komunikabidetan, gero *El Periódico de Catalunyara* pasatzeko. Geroago, EFE Agentziak Vienan zuen egoitzan korrespontsal gisa kontratatu zuen, 1970eko eta 1980ko hamarkadetan Europako Ekialdeko herrialdeen informazioa leku hartatik jasotzen baitzen. EFEn bi urte eman ostean, 1982. urtean *El País* egunkariak Moskun egoitza zuen Sobietar Errepublika Sozilisten Batasuneko korrespontsalia berria zuzentzeko kontratatu zuen.

Hurrengo hamabost urteetan, bertan egon zen, Solidarnoşic Poloniako sindikatu librearen agerpen eta gorakadatik hasi eta Berlingo harresia bota eta Alemania bateratu arte, Mijail Gorbachov Sobietar Batasunean boterera heldu zenetik, Gorbachoven aurkako 1991ko estatu-kolpea, Boris Yeltsin-ek zuzendutako Errusia zein Ekialdeko herrialdeetan erregimen komunisten beherakadaren berri eman zuen. 1997. urtean Alemaniara bidali zuten korrespontsal gisa (lehenengo Bonnen eta gero Berlinen), eta 2001ean *Moskura* itzuli zen, berriz ere korrespontsal gisa Errusian eta Estatu Independenteen Komunitatea deiturikoa osatzen duten herrialde askotan, *sobietar* inguruko herrialde sateliteak izandakoak. Errusiari buruzko hiru liburu kaleratu ditu: *Mosku* (1988), *Imágenes sobre fondo rojo. Estampas de la crisis soviética* (1992) eta *La Rusia imposible: Borís Yeltsin, un provinciano en el Kremlin* (1994).

Barcelona Centre for International Affairs *think tank* espainiarreko ikertzaile elkartua eta aditua izan da.

## Lanak 
* *Mosku* (1988) 
* *Imágenes sobre fondo rojo. Estampas de la crisis soviética* (1992)
* *La Rusia imposible: Borís Yeltsin, un provinciano en el Kremlin* (1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eileen Walsh

**Eileen Walsh** (Cork, Irlanda, 1977ko apirilaren 16a) irlandar aktorea da.

## Bizitza 
Irlandako Cork hirian jaio eta hazi zen, familia katoliko batean. Ez zuen aktore izateko inolako asmorik, aktorea zen ahizpa zaharrenaren, Catherine Walshen, bideari jarraitu eta antzerkira joaten hasi zen arte.

### Lan ibilbidea 
Runtek Disco Pigs lanean hasi zen nabarmentzen. Kritikak harrera ona egin zion. Geroko filmak *When Brendan Met Trudy*, *Las hermanas de la Magdalena*, eta *The End* izan ziren, besteak beste.

2008. urtean, Walshek Emakumezko Aktore Onenaren saria irabazi zuen Tribeca Film Festivalen, *Eden* filmean egindako Breda pertsonaiaren antzezpenarengatik.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2008. urtean, Emakumezko Aktore Onenaren saria Tribeca Film Festivalen, *Eden* filmean egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Consuelo Sanz Pastor Fernández de Piérola

**Consuelo Sanz Pastor**  **Fernández de Piérola** (Madril, 1916 – ibidem, 2014ko maiatzaren 30a) historialaria, museoen kontserbatzailea, ikertzailea eta aitzindaria izan zen. Bere ekarpenik handiena *Espainiako Museo eta Bildumak* liburua izan zen (1. edizioa, 1969), «liburu gorria» izenaz ezagutzen dena, Espainiako museo eta bilduma guztiak biltzen dituena.

Museologia irakaskuntzarako ikasgai gisa irakatsi zuen lehen profesionaletako bat izan zen Espainian.

## Bizitza 
### Ikasketak 
1933. urtean Geografia eta Historian lizentziatu zen Zaragozako Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultatean. 1940. urtean Historian doktoratu zen Madrilgo Unibertsitatean, Eloy Bullonek zuzendutako Katon Zaharrari buruzko tesi batekin. 

### Familia 
Neba, César Sanz Pastor y Fernández de Piérola (1911-2005), Espainian ordainpeko autobideak sartu eta Guadarramako tunela eraiki zuen bide ingeniaria izan zen 1963. urtean.

### Lan ibilbidea 
Oposizio bidez sartu zen Museoetako Kontserbatzaileen Fakultatiboen Kidegoan, 1941. urtean. Hurrengo urtean, 1942an, Cerralbo Museoko zuzendari izendatu zuten eta lan hori bete zuen 1986. urtera arte.

1956. urtean Unibertsitateko Adiskidetasuna sortu zuen, Teresiar Erakundeko Angeles Galino Carrillo eta Espainiako Unibertsitateko lehen katedradunarekin eta Maria Salas Larrazábalekin batera.

Museologia eskolak eman zituen 1958. urtean, eta Kultur Ondasunen Kontserbazio eta Zaharberritze Eskola Ofizialeko irakaslea izan zen 1966 eta 1977 urteen artean. 1963. urtetik 1969. urtera Arte Ederren Museoen Inspektorea izan zen. Artxibo, Liburutegi eta Museoen Batzorde Teknikoko Museoen Batzordean eta Kultura eta Arte Ederren Kontseilu Nagusian ere parte hartu zuen. Museoen Goi Batzordeko presidentea izan zen.

## Lanak (hautaketa) 
* *Museos y colecciones de España,* Consuelo Sanz-Pastor y Fernández de Piérola (1969). Kultura Ministerioa. 
* *Museo Cerralbo: catálogo de dibujos*, Consuelo Sanz-Pastor y Fernández de Piérola (1976). Museo eta Erakusketa Nazionalen komisarioa. ISBN 978-84-369-0521-2. 

## Aintzatespenak 
Kultura Ministerioaren *Mujeres Investigadoras en los Archivos Estatales* (1900-1970) proiektuaren parte da. 1900 eta 1970 urteen artean ministerio horren eskumeneko bederatzi artxiboetako batean lan egin duten ikertzaileak ikusarazi nahi ditu: Artxibo Historiko Nazionala, Aragoiko Koroaren Artxiboa, Simancaseko Artxibo Orokorra, Indietako Artxibo Orokorra, Valladolideko Errege Kantzelaritzako Artxiboa, Administrazioaren Artxibo Orokorra eta Artxiboetako Informazio Dokumentalaren Zentroa. 

## Sariak 
* Alfontso X.a Jakitunaren Ordenaren enkomienda (1951)
* Isabel Katolikoaren Ordenaren mandatua (1976)
* Arte Ederretako Mereituaren Zilarrezko Domina (1982)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Rosa Coccia

**Maria Rosa Coccia** (Erroma, 1759ko urtarrilaren 4a – ibidem, 1833ko azaroaren 21a) italiar klabizenbalo jolea, konpositorea eta maistra aitzindaria izan zen, Erromako Accademia Nazionale di Santa Cecilia delakoan maisu di cappella titulua lortu zuen lehen emakumea.

## Bizitza 
Maria Rosa Coccia haur prodijioa izan zen. 10 urterekin, jendaurrean jotzen zuen klabizenbaloa entzuleen harridurrarako. Konposizio ikasketak hasi zituen Sante Pesci (1720-1786) konpositorearekin Erromako Santa Maria Basilika Nagusian 1772an, eta urte horretan, 13 urterekin, klabezinbalorako sei sonata eta *Daniello* oratorioa osatu zituen. Lan hori urte bereko abenduaren 20an estreinatu zen Erromako Oratorio di San Filippo Nerin, salbuespen gisa, emakumeek antzezpenetara joaterik ere ez zuten tradizioari desafio eginez.

1780. urtean, Narniko katedraleko Francesco Capalti maisu di cappellak zalantzan jarri zituen Cocciaren azterketak eta onarpena. Michele Mallio bere alde atera zen *Elogio storico della signora Maria Rosa Coccia romana* (Erroma, 1780) lanean, Pietro Metastasio, Carlo Broschi (Farinelli) eta Giovanni Battista Martiniren aldeko gutunak zituena. Pasquale Antonio Basilik 1784an eskutitz ireki bat kaleratu zuen Cocciaren defentsan eta Capaltiren kritiken aurka ere.

Hasiera oparoa izan arren, Cocciaren karrerak zailtasun ugari izan zituen. Emakume gisa, nahiz eta titulua izan, ez zioten kaperako maistra gisa jarduten utzi eta konpositore gisa lanpostu bat aurkitzeko saiakerek porrot egin zuten. Cocciak, bere konposizioez gain, bizirauteko irakaskuntza pribatuan aritzea beste erremediorik ez zuen izan. Are gehiago, 1832an, Accademia Nazionale di Santa Cecilia elkarteari pentsio txiki bat eskatu zion, eta eman egin zioten.

## Lanak 
30 lan inguru dira ezagunak, erlijiosoak eta profanoak, nahiz eta asko galdu diren. 

* Klaberako sei sonata
* *Daniello nel lago dei leoni*, oratorioa bi zatitan, Erroma, Chiesa Nuova, 1772 [galdua]
* ''L'isola disabitata* (P. Metastasioren libretoa), 1772 [galdua]
* *Hic vir despiciens mundum*, fuga 4 ahotsetan, Erroma, 1774 (Santa Zeziliako Kongregazioan kapera-maisu titulua lortzeko azterketa-saiakera)
* *Magnificat*, soprano, kontralto eta organorako (1774)
* *Dixit Dominus*, 8 ahots, organoa (1775)
* *Il trionfo d'Enea*, kantata bi zatitan (1779)
* *Arsinoe*, kantata, 4 ahots eta orkestra (1783)
* *Confitebor*, soprano eta organorako
* *‘Qualche lagrime spargete’ from Semiramide* [galdua]
* *Salve Regina*, bi ahots eta organorako
* *Veni Creator Spiritus*, 4 ahotsetarako eta organorako
* Lau salmo [galdua]
* *Ifigenia'', opera (kantata deitua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskuordetzazko gerra

[thumb|[Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna|Sobietar militarrak, operazio bat prestatzen, Ameriketako Estatu Batuen eta SESBen arteko eskuordetzazko gerra batean: Angolako gerra zibilean.]]

**Eskuordetzazko gerra —gerra subsidiario** edo (ingelesezko *proxy war* izenetik) ***proxy*** **gerra** izenez ere ezaguna— gerra mota bat da, bi potentziak edo gehiagok, liskarretan zuzenean aurrez aurre aritu beharrean, hirugarrenak ordezko gisa erabiltzen dituztenean gertatzen dena.

Superpotentziek, batzuetan, estatu burujabeak eta gobernuak erabili dituzte eskuorde gisa; hala ere, oro har, gerrillak, partisanoak, mertzenarioak, talde armatuak, sabotatzaileak edo espioiak erabiltzeko joera dago, aurkariari zeharka eraso egiteko. Helburua beste potentzia kaltetzea edo ahultzea da, gatazka ireki batean sartu gabe.

Askotan, eskuordetzazko gerrak eskala handiko gatazka bortitzen edo estalien testuinguruan gertatzen dira. Oso gutxitan izaten da huts-hutsik eskuordetzazkoa den gerrarik; izan ere, eskuordetzat erabilitako bandoek beren interesak dituzte, eta interes horietako batzuk ez datoz bat eskuordetzaileen interesekin.

Eskuordetze-osagai nabarmena izan duten gerren artean daude Espainiako gerra zibila, Greziako gerra zibila, Koreako, Vietnamgo edo Afganistango gerrak, Libanoko gerra zibila, Angolako gerra, India-Pakistan gerra, El Salvadorko gerra zibila; eta, oro har, Gerra Hotzak eta geroztikoek eragindako gatazkak, hala nola 2003ko Irakeko inbasioa, Siriako gerra zibila edo Errusia-Ukraina gerra.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gerra hibridoa

## Kanpo estekak
Fanconiren anemia

**Fanconiren anemia** herentziazko gaixotasun arraroa da, 350.000 jaiotzako 1 maiztasuna duena. Herentzia autosomiko errezesiboaren patroi bat du. Gaixotasun hori gaur egun deskribatutako 15 FANC geneetako baten mutazioei lotuta dago. Gene horiek DNA konpontzeaz arduratzen diren proteina batzuk kodetzen dituzte. Ondorioz, pazienteen % 20k minbizia garatzen dute, batez ere leuzemia mieloide akutua, eta % 90ek akatsak hezur-muinean. Pazienteen % 60-75ek akats koenitoak dituzte, normalean atzerapen ponderoestaturala, anormaltasunak larruazalean, besoetan, buruan, begietan, giltzurrunetan eta belarrietan, baita garapenaren alterazioak ere. Bizi-itxaropena 30 urte ingurukoa da. Guido Fanconi pediatra suitzarrak deskribatu zuen 1927an.

Normalean, patroi autosomiko errezesibo batekin heredatzen da, baina X. kromosomari lotutako patroi autosomiko dominatzaile edo errezesibo batekin ere heredatu daiteke.

## Sintomak 
Gaixotasun hematologikoa da, eta pixkanaka garatzen da hiru odol-serie zelularrak (panzitopenia) eritrozitoak (globulu gorriak), leukozitoak (zuriak) eta plaketak murriztuz haurtzaroan. 1,3:1eko erlazioa duten gizonezkoetan ohikoagoa da. Sortzetiko beste anomalia batzuekin lotzen da maiz: eskeletoaren, bihotzaren eta giltzurrunen anomaliak, nerbio-sistema zentralaren malformazioak adimen-atzerapenarekin eta larruazalaren pigmentazio anormalarekin. AF duten pazienteek tumoreak garatzeko nolabaiteko jarrera dute, batez ere hematologikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángeles Espinosa

**Ángeles Espinosa** (Logroño, 1962) Espainiako prentsako kazetari, saiakeragile, eta analista ezagunenetakoa da Ekialde Hurbileko gatazken estalduran. 
## Bizitza 
Nazioarteko Harremanetan Masterra egin zuen Washington Hiriko Johns Hopkins Unibertsitateko School of Advanced International Studies-en (SAIS), eta Kazetaritzan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean (UCM). Espinosa mundu arabiarrean eta islamiarrean espezializatu zen.

### Lan ibilbidea 
*La Rioja* egunkarian praktikak egin ostean, *El país* egunkarian garatu du bere ibilbide profesional guztia, eta Dubai, Teheran, Bagdad, Kairo eta Beiruten korrespontsal lanetan jardun du, Ekialde Hurbileko gatazka eta gertakari politiko nagusiak estali ditu: Libanoko gerra zibila, Afganistango talibanen boterera itzultzea, Iran eta Iraken arteko gerra, Saddam Husseinen aurkako AEBk egindako bi gerrak, Afganistanen AEBk egindako bonbardaketa, Libanoko, Palestinako eta Yemengo gatazkak, Irango erreforma mugimendua eta Arabiar Penintsulako Udaberri Arabiarraren oihartzunak barne. Inguruko buruzagi gehienak ere elkarrizketatu ditu, besteak beste, Saudi Arabiako Abdullah bin Abdulaziz erregea, Jordaniako Abdullah II.a erregea, Mahmoud Ahmadinejad eta Mohammad Khatami Irango presidenteak, Hamid Karzai Afganistango presidentea, Bashar al-Assad Siriako presidentea, eta kargutik kendutako Hosni Mubarak Egiptoko presidentea eta Ali Abdullah Saleh Yemengo presidentea.  

2011n, aurreko urtean Ahmad Montazeriri egindako elkarrizketa baten ondorioz, Iranek bere lurraldetik kanporatu zuen, Teheranen bost urte eman ostean.

Bizi izan dituen esperientziak unibertsitate eta *think-tanks* hitzaldi eta mahai-inguruetan ere partekatzen du, baita libuuretan ere, hala nola, *El tiempo de las mujeres* (Ekialde Hurbileko *emakumeen* egoerari buruzko kroniken aukeraketa), *El Reino del Desierto* (Saudi Arabiari buruzkoa) edo *Días de Guerra* (2003ko Irakeko inbasioari buruzkoa).

## Lanak 
* 1994 – *The US and Japan: Uncertain Prospects*. SAIS.
* 2003 – *Días de guerra. Diario de Bagdad*. XXI. mendea. ISBN 978-84-323-1142 0.
* 2006 – *El reino del desierto*. Aguilarra. ISBN 9788403011755.
* 2018 – *El tiempo de las mujeres: crónicas asiáticas*. La Línea del Horizonte. ISBN 9788415958741.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2002an, Ortega y Gasset Kazetaritza saria
* 2003an, Ortega y Gasset Kazetaritza saria
* 2003an, Nazioarteko Prentsa Klubak Espainiako kazetaritza lan onenaren saria 
* 2003an, Urteko Errioxarra izendatu zuten.
* 2006an, Ciriloko finalista izan zen. 
* 2009an, Carmen Goes saria, berdintasunaren eta gizarte-balioen defentsan egindako lanarengatik
* 2011n, Madrilgo Prentsaren Elkarteak ematen duen Víctor de la Serna saria
* 2012an, Onda Cero La Rioja saria
* 2014an, Ciriloko finalista izan zen.
* 2021ean, Julio Anguita Parrado Nazioarteko Kazetaritzako XIV. Saria
* 2022an, Periplo saria
* 2023an, Alicia Izaguirre eta Meninas
* Meritu Zibilaren Ordenaren enkomienda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ángeles Espinosaren artikuluak *El País* egunkarian.
Džemal Bijedić

**Džemal Bijedić** (*Џемал Биједић*; Mostar, 1917ko apirilaren 12a – Inač mendia, Kreševotik hurbil, 1977ko urtarrilaren 18a) bosniar politikaria izan zen. Jugoslaviako lehen ministroa izan zen 1971tik hil zen arte.

Belgradeko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultatean graduatu zen eta 1939an Jugoslaviako Alderdi Komunistara batu zen. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, Bosnia eta Herzegovinako Errepublika Sozialistako Barne ministrorde izendatu zuten. Errepublikako Herri Batzarreko presidente ere izan zen 1967 eta 1971 artean.

Jugoslaviako lehen mimistroa izan zen 1971tik 1977an hegazkin-istripu batean hil zen arte.
Luis Miguel Sánchez Cerro

**Luis Miguel Sánchez Cerro** (Piura, 1889ko abuztuaren 12a – Lima, 1933ko apirilaren 30a) Peruko militar eta politikari bat izan zen.

Sánchez Peruko presidente birritan izan zen: lehena, de facto, 1930eko abuztuaren 27tik 1931ko martxoaren 1era, Augusto B. Leguía presidenteari estatu-kolpea eman ondoren ezarritako Gobernu Batzorde Militar bateko buru gisa; eta bigarrena, presidente konstituzional gisa, 1931ko abenduaren 8tik 1933ko apirilaren 30era, hauteskunde orokor liskartsuak irabazi ondoren, bere alderdiaren buru, Batasun Iraultzailea, alegia. Ez zuen sei urteko konstituzio-aldia bete, alderdi apristako militante gazte batek, Abelardo Mendoza Leyvak, hil baitzuen. Erakunde hori Sánchezen gobernua debekatua zegoen. Ez da zehaztu presidentea banakako ekintza baten edo konplot baten biktima izan zen.

XX. mendeko Peruko historiako garairik zurrunbilotsuenaren erdian izan zuen jardun politikoa dela eta, Sánchez Cerro oso pertsonalitate eztabaidagarria da zalantzarik gabe, eta oraindik ere Perun aurkari sutsuak ditu, baita defendatzaile sutsuak ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Perxako lepoa

**La Perxako lepoa** (**Coll de la Perxa,** eta antzina, ***Coll de Jardó***) 1.579 m-ko altueran dagoen pasabidea da. Pla de la Perxara (~1.600 m) erekitzen den, Cabanassa herri-barrutitik, Conflent eskualdean, Cerdaña Garaiko mugatik gertu. Lepoa Tet eta Segre ibaien arroak lotzen ditu. Bertan dago La Perxa herria.

La Perxa (1.579 metro) lepoak izen bereko lautada zabalean dago. Lautadoa horrek historikoki Cerdaña eskualdea Rosselloko lautadarekin eta Mediterraneoarekin lotu du Conflent ibaiaren bidez . Latinetik datorkio izena, "Portus de Pertica", eta horren jatoria, Maties Delcor (1919-1992) Cerdanya eskualden aditu handienetako bat, lurrean landatutako perxak (pertika, makil lueak) ziren, bidaiaria elurragatik bidean gal ez zitezen jartzen zirenak.

Frantsesak Cerdanyara iritsi zirenean muga birkonfiguratu eta Montlluís gotorlekua eraiki zuten. Gotorleku hori eraikitzeak gertuen zegoen lurraldea berregituratzea ekarri zuen, eta komunikazioen zati handi bati ere eragin zion. Vauban ingeniariak eraiki zuen Europako potentzia handia zen Frantziarentzarentzat. Urte haietan, Luis XIV.a zen erregea, Frantziakoa eta Nafarroakoa, baita Andorrako printzekidea ere. Haren armak, lis-loreak eta Nafarroako kateak ikusgai daude hiriko hainbat lekutan. Erromatarren garaian, lepoak Elne hiritik zetorren Confluentana eta Cerdanya bidearen arteko igarobidea zen Cerdanyeko ordokirantz abiatzen zena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Molins Jony: “Coll de la Perxa-Bolquère - Coll de la Perxa”, *Wikiloc*
* Tot Cerdanya “[https://es.wikiloc.com/rutas-senderismo/tc330-coll-de-la-perxa-bolquera-dolmen-de-pasquerets-125595766 ],” *Wikiloc*
* “Per les comarques del Coll de la Perxa: Cerdanya, Conflent, Capcir.” *Font Camí*
* jordicerdanya “Coll de la Perxa - gener 2010” *Youtube*
Garazi Garrido Marcos

**Garazi Garrido Marcos** (Beasain, Gipuzkoa, 2000ko urriaren 9a) antropologoa eta bigarren hezkuntzako irakaslea da*.*  

## Ibilbidea 
Gizarte antropologian graduatua da, eta bere ikerketa-lanak, batez ere, etnografiaren eta gizarte arloan kokatzen dira. Bere gradu amaierako lana Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) egin zuen. Ezgaitasunaren inguruko gizarte eta kultura azterketak, hezkuntza testuinguruak, eta gizarte inklusioa  ikuspegi etnografiko batetik aztertu zituen. Pertsona eta komunitateak zuzenean behatu eta elkarrizketak egin zituen. ASPACE Gipuzkoak bultzatutako Euskarri programaren azterketa bat izan zen.

## Gizakari 
Garazi Garrido eta bere ahizpa, Onintzek, Gizakari deituriko proiektua sortu dute gizartean antropologia ezagutzera emateko helburuarekin, batez ere nerabeen artean.  Euskal Herriko hezkuntza sistema begirada antropologiko kritiko batetik ikertzea eta eraldatzea du helburu proiektuak. Ekitaldiak antolatzen  dituzte eta sare antropologiko bat sortzeko proiektua garatzen ari dira, antropologian interesa dutenen artean talde ireki bat osatzeko, antropologo sare bat alegia. 

## Dibulgazioa eta irakaskuntza 
Garazik irakasle eta dibulgatzaile gisa jarduten du, antropologia ikuspuntu praktikoarekin eta komunitateko testuinguruetan aplikatuz.

## Ikus, gainera 
Ikasketa graduaren amaierako lana,**"Euskarri programaren inguruko azterketa etnografikoa"**

## Kanpoko estekak
Legacy Russell

**Legacy Russell** (Manhattan, New York, AEB, 1986) estatubatuar erakusketa komisarioa eta idazlea  da, Verso Books-ek 2020an argitaratutako *Glitch Feminism: A Manifesto* saiakeraren egilea.

2018tik 2021era Harlemgo Studio Museum-eko erakusketa komisarioa izan zen. 2021ean, The Kitchen kultur zentroak Russell izendatu zuen zuzendari exekutibo eta komisario nagusi; 1971n sortu zenetik kargu hori betetzen duen lehen pertsona beltza izan da.

## Ibilbidea 
Russell New York hirian jaio zen eta East Village auzoan hazi zen. Harlemen jaiotako Ernest Russell argazkilari eta teknologoaren eta Kamala Mottl gerontologo komunitarioaren alaba da. Nolle Smithen birbiloba da, Hawaiiko behizain beltz, ingeniari eta estadista. Friends Seminaryn ikasi zuen, Manhattango eskola kuakero batean. Russellek Macalester College-ko lizentziatura bikoitza du Artearen Historian eta Filologia eta Idazkera Sortzailean. Bere graduondoko tesia *re-performing reality* nozioan oinarritu zen, Devin Kenny, Ann Hirsch, Awol Erizku eta beste artista batzuei buruzko ikerketatik abiatuta.

Russellek arteari buruzko *Artsy* webgunean lan egin zuen. *Bomb* aldizkariko editore laguntzailea ere izan da. Artea, generoa, arraza eta teknologiaren arteko intersekzioei buruz idazten du ziberkulturaren esparruan. 2012an, *glitch feminism* terminoa sortu zuen, «akatsa genero bitarraren etenaldi gisa, normatibitatearekiko erresistentzia gisa irudikatzen duena», nahiz eta «bizi garen munduan kontrolik gabe dabiltzan zapalkuntza-sistema berberak hedatu diren esfera digitalera ere».

Bere bigarren liburuak, *Black Meme* izenekoak, «Blackness, Black Life eta Black social death-ek interneten aroari eman zitzaizkion biralitatearen ikuskera garaikideetan izan zuten eragina aztertzen du». *Black Memek* Creative Capital Award saria jaso zuen 2021ean.

Besteak beste, New Yorkeko Arte Modernoko Museum-an, MoMA PS1-n eta Londresko Institute of Contemporary Arte-an hainbat erakusketa eta proiektuen komisario izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Foramen magnum

**Foramen magnuma** edo **zulo okzipitala** garezurraren eskualde okzipitaleko zuloa da, nondik zehar bizkarrezur-muina igarotzen baita.

Zulo okzipitaletik honako hauek igaroko dira: bizkarrezur-erraboila, meningeak, ornoetako arteriak eta meninge-sortak, eta baita nerbio espinalak ere.

Gaur egungo gizakiak gainerako hominidoekin duen desberdintasun anatomiko handienetako bat atlasak foramen magnum-arekin duen artikulazioaren angelua da; hominidoetan atlasak plano zeihar batean artikulatzen du foramen magnum-arekin; gizakiarengan, berriz, artikulazio horren planoa lurrarekiko paraleloa da. Gizakiaren bilakaeran, foramen magnum zenbat eta beherago egon, orduan eta tenteagoa zen espeziearen posizioa, eta horrek bipedismo handiagoa eskatzen zuen.

Adibidez, *Australopithecus afarensis*-en foramen magnoa tarteko posizio batean agertzen da, gizakiarengan baino pixka bat atzerago, baina ez txinpantzearenean bezainbeste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amal Tamimi

**Amal Tamimi** (Jerusalem, 1960ko urtarrilaren 7a) Palestinan jaiotako feminista, islandiar ekintzaile sozial eta politikoa da. Atzerrian jaiotako bigarren pertsona izan zen (Paul Fontaine Nikoloven ondoren) eta atzerrian jaiotako lehen emakumea Islandiako parlamentuan eserleku bat betetzen (2011n Luð Geirsson-en eta 2012an Katrin Jíusdóttir-en ordezkoa).

## Jordaniako bizitza, Palestina okupatua, 1960 &#x2013; 95 
Amal 1960an jaio zen eta Wadi al-Jozen hazi zen, Jerusalem ekialdean. Nazima abu Rajabb al Tamimiren eta Salim Abu Khaled al Tamimiren alaba, aita negozio gizon eta aktibista sutsua izan zen; eta Salmann Taminiren arreba da.

Amalek Sei Eguneko Gerra (1967) bizi izan zuen; politikoki aktiboa izan zen Palestinan egon zen bitartean. 13 urterekin bi astez kartzelaratu zuten Israelgo soldaduei harriak botatzeagatik epaiketaren zain, eta sei hilabeteko baldintzapeko zigorra jaso zuen. 16 urterekin ezkondu zen lehen aldiz, eta bost seme-alaba izan zituen. 1995ean senarra utzi zuen, tratu txarrak eragiten zizkiolako, eta seme-alabekin Islandiara ihes egin zuen, Salmann nebaren etxera. Sharia legearen arabera emakume gisa eskubiderik ez zuela sentitzen zuela adierazi zuen Amalek.

1987an, diploma bat lortu zuen enpresa-ikasketetan,  Emakume Gazteen Kristau Elkartearen bidez, eta GKE batentzat lan egin zuen.

## Islandiako bizitza, 1995 &#x2013; 
Amal 1983-84an bizi izan zen lehen aldiz Islandian, senarrarengandik banandu ondoren, Noi Siriusentzat lanean.

Salmann nebak lagunduta, Amal Islandiara joan zen 1995eko urtarrilean, bere bost seme-alabekin. Han garbitzaile lanetan aritu zen, gero okindegi batean eta arrain eraldaketan, eta islandiera ikasi zuen. Bere bigarren bikotea ezagutu zuen, Heiðar, arabiarra ez zen gizona, eta haustura handia eragin zuen bere familian, baita Salmann anaiarekin ere, honek arbuiatu egin baitzuen.

2001ean, 41 urte zituela, Islandiako Unibertsitatean sartu zen Amal, eta Gizarte Zientzietan lizentziatu zen 2004an, *Terrorism in Palestine: Religion or Colonial Imperialism?* izeneko tesiarekin (Terrorismoa Palestinan: Erlijioa ala inperialismo koloniala?). 2002an Islandiako hiritartasuna jaso zuen (Palestinako hiritartasunari uko egin behar izan zion) eta 2003ko urriaren 24an W.O.M.E.N sortu zuen. (*Women of Multikultural Ethnicity Network*).

2004az geroztik, Alþjóðahús-eko kontseilaria izan da. 2008an, Islandiako Immigrazio Kontseiluko burutza zuen lehen emakume etorkina izan zen, Jafnréttishús (Berdintasunerako Zentroa) sortu zuen eta Hafnarfjörð-ko zinegotzi gisa hautatutako lehen etorkina izan zen. Bere alaba, Falasteen Abu Libdeh, Reykjavík-eko zinegotzi hautatu zuten lehen etorkina izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.althingi.is/altext/cv/is/?nfaerslunr=1138
* http://www.womeniniceland.is
* http://jafn.is/
Fernando Ónega

**Fernando Ónega López** (Mosteiro, Pol, 1947ko ekainaren 16a - Madril, 2026ko martxoaren 3a) espainiar kazetaria izan zen. Sonsoles Ónega eta Cristina Ónega kazetarien aita zen.

Prentsa falangistan hasi zen lanean. FET y de las JONS alderdi frankistaren *Arriba* egunkariaren zuzendariordea izan zen, 1977an Adolfo Suárez Espainiako presidentearen prentsaburu izendatu zuten arte. Hurrengo urteetan Cadena SER, Ya, eta COPEko albistegietako zuzendaria izan zen. Geroago, bi alditan zuzendu zuen Onda Cero irrati katea eta Telecinco eta Antena 3 telebista kateetako albistegiak aurkeztu zituen, hainbat telebista saiotan, irratsaiotan eta idatzizko hedabidetan kolaboratzeaz gain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Belostikaleko Euzko Ikastola

alt=Bilboko alde zaharreko Euzko Ikastolan matrikula egiteko azalpenak|thumb|Belostikaleko matrikula itxiko delaren abisua
**Belostikaleko Euzko Ikastola** 1932ko Urriaren 9an inaguratu zen. Bere andereñoen artean izen hauek azaltzen dira: Angeles de Arriaga, Mercedes de Herran, Margarita de Murgizu, Maria F. de Subiñas, Encarnación de Ugalde.

EUZKADI egunkarian azaldu zen martikulatzeko informazioa inagurazioa Azaroaren 3an izango zalakoan:Belostikalle kaleko Euzko Ikastolaren matrikula laster itxiko da. Eskolako inaugurazioa azaroaren 3an izango da.
Guraso guztiei eskatzen diegu izena emateko orriak lehenbailehen bete ditzatela. Orriak eta gainerako xehetasunak Gran Via, 8, bigarrenean emango dira.
## Jatorrizko testua Euzkadi egunkarian 1932.09.15 
Próximo el cierre de matricula de la escuela vasca de la calle Belostikalle, cuya inauguración tendrá lugar ol día 3 del próximo mes de noviembre, se ruega a todos los padres de familia se apresuren a cumplimentar las hojas de inscripción. Hojas y demás detalles se facilitarán en Gran Vía, 8, segundo. 

## Erreferentziak
Andoni Txasko

**Andoni Txasko**, (Gasteiz, 1955- ), Arabako ekintzaile ospetsua da, gehienbat memoria demokratikoaren alde egindako lanagatik. 

Gasteizko 1976ko martxoaren 3ko gertakizunetan, non, besteak beste, polizia postfrankistak Gasteizen bost langile hil zituen, eta geroagoko protestetan beste pare bat, Gasteiztik kanpo, Andoni izan zen jipoituetako bat. Jipoiaren ondoriorik txarrena, ziur aski, ia erabat itsu utzi zutela. Hurrengo hamarkadetan, Andonik gertakizun haiek kontatu, salatu, eta gertakizunek izan zuten inpunitatea ere salatzeko hainbat taldetan ibilitakoa da.

## Erreferentziak
Giovanni Franzoni (eskiatzailea)

**Giovanni Franzoni** (Manerba del Garda, 2001eko martxoaren 30a) italiar alpetar eski lasterkaria da. Jaitsieran eta Super-Gn espezialitatuta dago.

2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eskuratu zuen jaitsiera proban.
Pillion (filma)

***Pillion*** () 2025eko Harry Lighton ingeles zinema zuzendariaren komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Colin, gazte homosexual herabe bat, liluratuta geldituko da Rayrekin, karisma handiko motozale batekin, eta bien artean menderatze eta sumisio elementu ugari dituen harreman bat hasiko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Maison des femmes (filma)

***La Maison des femmes*** () 2025eko Mélisa Godet frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Indarkeria pairatzen duten emakumeak artatzen dituzte Emakumeen Etxean. Dianek, Manonek, Inesek, Awak eta etxean lan egiten duten gainerakoek entzun egiten diete emakumeei, baita lagundu ere. Talde lana da denentzat, baina, batzuetan, bakoitzaren barne oreka kolokan jartzen da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Onintze Garrido Marcos

**Onintze Garrido Marcos** (Beasain, Gipuzkoa, 2000ko urriaren 19a) gizarte antropologoa eta bigarren hezkuntzako filosofiako irakaslea da batxilergoan. Horrez gain, panderojolea ere bada, hainbat herri ekimen eta jardueratan parte hartuz.

## Ibilbidea 
Gizarte Antropologian graduatua da eta hainbat ikerketa etnografiko gauzatu ditu bere ikerketa-ildo nagusiak euskal kultura eta hezkuntza izanik. Gradu Amaierako Lana Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU) egin zuen, euskal kulturaren auzia genero-sistemen ikuspegitik aztertuz Pio Perez Aldasoro antropologiako katedradunaren zuzendaritzapean.

Gainera, bere ibilbidean zehar hainbat ikerketa eta proiektu pedagogiko garatu ditu, bereziki bere diziplinaren eta hezkuntzaren arteko loturak aztertuz. Master Amaierako lana Beasaingo Ikastolan gauzatu zuen, antropologia hezkuntza-esparruan nola eta zer modutan txerta daitekeen ikertzeko helburuarekin.  Hezkuntza Zientzietan eta Filosofian doktorea eta Zuzenbidean doktorea den Miguela Domingoren gidaritzapean egin zuen master amaierako lana .

## Gizakari 
Garazi Garridok eta haren ahizpa Onintzek Gizakari proiektua sortu dute, gizartean antropologia ezagutzera emateko helburuarekin, batez ere nerabeen artean. Euskal Herriko hezkuntza sistema begirada antropologiko kritiko batetik ikertzea eta eraldatzea du Gizakarik helburu. Ekitaldiak antolatzen eta sare antropologiko bat sortzeko proiektua garatzen ari dira, antropologian eta hezkuntzan interesa dutenen artean talde ireki bat osatzeko, antropologo sare bat alegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
IRIS Dena

'*IRIS *Dena'''* 75 () Irango Errepublika Islamikoko Itsas Armadaren Hegoaldeko Flotako «Moudge» klaseko fragata izan zen, Dena mendiaren omenez horrela deitua. 2026ko martxoaren 4an, Irango krisian zehar, nazioarteko uretan hondoratu zuten Sri Lankako hegoaldeko kostaldetik gertu.

Pete Hegseth Pentagonoko buruak zehaztu zuen Bigarren Mundu Gerraz geroztik urpeko jaurtigai batek kolpatuta hondoratu zen lehenbiziko gerraontzia zela IRIS Dena. Baina hori gezurra zen, Erresuma Batuaren urpekari batek Argentinaren General Belgrano gerraontzia hondoratu baitzuen 1982an, Malvinetako gerran; eta Pakistango urpekari batek Indiaren INS Khukri fragata hondoratu baitzuen 1971n, bi herrialde horien arteko urte horretako gerran. Beranduago, Dan Caine AEBetako Aire Armadako jeneralak zuzendu egin zituen Pentagonoko buruaren akatsa: 1945az geroztik Washingtonek torpedoekin hondoratu zuen lehenbiziko gerraontzia zela Iranena.

2026ko martxoaren 4an, *Dena'' Galleko kostaldetik 74 km-ra (40 itsas milia) hondoratzen ari zela jakinarazi zen. Abisua jaso eta hara joan zirenean salbamendu txalupak besterik ez zituzten ikusi. Sri Lankako Itsas Armadak erreskate-operazio bat hasi zuen, 32 marinel Karapitiya Ospitalera bidaliz. Herrialde horretako Defentsa idazkariaren arabera, 32 pertsona erreskatatu zituzten, eta, 87 gorpu berreskuratu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mirari Azula Aurrekoetxea

**Mirari Azula Aurrekoetxea** (Lekeitio, Bizkaia, 1973) erizaina da lanbidez eta bertso epailea.

### Bertsolari 
Lekeitioko Resurrección Maria Azkue ikastolan izan zuen bertsoarekin lehen harremana "Natxi"ren eskutik eta gerora Jon Lopategi Lauzirikaren bertsolariaren ikasle gisa. Bilbon ikasten ari zela, Santutxuko bertso eskolan jarraitu zuen.

Lehen plaza Bizkaiko Eskolarteko Txapelketan izan zuen 1986-87 bertsolari gisa. Ondoren, eskolartekoan, BBK sariketa zein Bizkaiko Bertsolari Txapelketan hainbat aldiz bertsolari lehiatu izan da.

### Gai jartzaile 
1997ko Bertsolari Txapelketa Nagusian gai jartzaile taldean parte hartu zuen.

### Bertso epaile 
Bertsolari Gazteen BBK sariketan, 1996an, jardun zuen bertso epaile lehen aldiz. 1998ko Araba eta Bizkaiko Txapelketaren inguruan jarraitu zuen epaile-lanetan. Geroztik hainbat txapelketa eta sariketetan aritu izan da epaile. Besteak beste:

* 2018ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan.
* 2025eko Bizkaiko Bertsolari Txapelketan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caminando con el diablo

***Caminando con el diablo*** () 2026ko Rubén Pérez Barrena espainiar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Miguelek eta Aliciak semea galdu dute, eta horren ondorioak daramatzate bizkar gainean. Miguelek bere buruari egozten dio semearen heriotza, eta Aliciak, berriz, semea ez ezik senarra ere galdu duela sentitzen du. 10 urteko haur frantziar bat ezagutuko dute, eta enkontru horrek gizakiaren alde ilunenera eramango ditu guztiak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Bride!

***The Bride!*** () 2026ko Maggie Gyllenhaal estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko filma da, 1935eko *Bride of Frankenstein* beldurrezko filmean oinarrituta.

## Sinopsia 
Chicagon, 1930eko hamarkadan. Han, Frankek —kreaturak— laguntza eskatuko dio Euphronius doktoreari eta emakumezko lagun bat sortzea galdegin. Emaztegaia ezizeneko emakume hildako bati bizitza emango diote bien artean. Hortik aurrera, gizakien eskuetatik jaiotako bi izakiek Poliziaren jazarpenari aurre egin beharko diote, beren maitasun istorioa aurrera doan bitartean. 

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak