Arbroatheko Aldarrikapena

eskuinera|thumb|Arbroatheko Aldarrikapenaren (1320) erreprodukzioa.
**Arbroatheko Aldarrikapena** Eskoziako Erresumaren independentzia aldarrikapen bat izan zen, Arbroathen 1320ko apirilaren 6ean 51 jauntxok sinatutakoa. Aldarrikapen hori Joan XXII.a aita santuari igorritako eskutitz batean adierazi zen, eta bertan eskatu zioten aintzat har zitzala eskoziar herria zein Roberto I.ak eskoziar lurraldearen gain zuen subiranotasuna.

Testua, latinez idatzia, Eskoziako agiri ospetsuena da, eta askok eskoziar nazioaren sorrera agiritzat dauka. Historiaren aldetik, garrantzi handiko agiritzat jotzen da, gerora Eskoziako Pizkundeko erreformaren garaiko *covenanter* mugimenduaren ideologian eta Estatu Batuetako independentzia mugimendu eta testuetan izandako eraginagatik.

## Testuingurua 
Ingelesak eskoziarren kontra borrokan ziren, ingelesen erregeak herrialde horren gaineko nagusitza bilatzen zuen, eta eskoziarrek kolokan ikusten zuten beren independentzia, Ingalaterrako Eduardo II.aren erasoarengatik. Plantagenet leinuko errege ingelesak, baina, ez zuen gerrarako dohain berezirik erakutsi, eta amarru politiko bat bilatu zuen: aita santuaren babesa. Une horretan, Joan XXII.a aita santuak Europako errege guztien kristau batasuna bilatzen zuen, musulmanen kontrako Gurutzada aldarrikatzeko. Eskoziarrei zurrumurrua heldu zitzaien Eduardo II.ak aita santuari haiei buruzko irudi iluna helarazi ziola, eta haien arteko gerren errudun egin zituela; izan ere, ordurako Roberto de Bruce, bere ordezkariak, eta eskoziar apezpikuak eskumikatuta zeuden.

## Agiria 
thumb|Arbroatheko abadiaren aztarnak
Eskozian haserrea zabaldu zen, eta 1320ko apirilean zaldun mandatari bat bidali zuten Erromara, aldean hiru eskutitz zeramatzala: bata Roberto erregearena zen, beste bat apezpikuena, eta azkena eskoziar jauntxoena. Horietatik, baina, bakarra gorde da gaurdaino: jaunena. Segur aski Arbroatheko abadian idatzi zuten. Eduardo II.a erregearen azpilanari emandako erantzun bat da eta, Neil Oliverren arabera, Bernard abadeak ondu zuen, Eskoziako kantzelariak.

Agiria moldatzeko orduan, oso hizkera literarioa erabili zen, entzuteko atsegina, Baldred Bissetek aipatutako eskoziarren antzinako jatorriaren mitoak landuz eta Erromarekiko duten lotura nabarmenduz. Gero, agiriak 1309ko Elizjendearen Adierazpena ekartzen du gogora: Roberto de Brucek eskoziarrak ingelesen uztarpetik askatu zituela aipatzen da. Are, tonua igoz, adierazten da erregeak ingelesen menpe jartzeko ideia izango balu, hura bota eta gaitasuna duen norbait hautatuko luketela trukean; horren arabera, erregea ez da errege "Jainkoaren graziaz".

Agiriak argi uzten du erregea 'herria'ri zor zaiola, eta trukean, behar bezala jokatuz gero, herriak erregea babestuko zuela, hura *primus inter pares* den neurrian. Agiriak eta bere aurrekariak, Elizjendearen Adierazpenak, argi erakusten dute Joan Duns Eskotoren pentsamenduaren marka. Alde horretatik, eragin handia izan zuen Amerikako Estatu Batuetako independentziarako mugimenduan, adibidez, Independentzia Aldarrikapenean, zati batean Arbroatheko Aldarrikapenean oinarrituta, eta Konstituzioan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Ikus, gainera 
* Jakue IV.a Estuardo
* Eskoziako Eliza
* Nafarroako Foru Orokorra
* Magna Carta

## Kanpo estekak 
* Jatorrizko latinezko testua bere ingeles itzulpenean.