open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bolan pasabidea

**Bolan pasabidea** () Toba Kakar mendilerroko haran eta pasabide naturala da, Pakistanko Balutxistanen dagoena. Afganistango mugatik 120 kilometrotara dago. Quetta eta Sibi trenez eta errepidez lotzen ditu.

40 kilometroko luzera du eta 1793 imgmra dago. Bere kokapen estrategikoari esker, hegoaldeko Asiako sarrera eta irteera bihurtu zen, milaka urtetan tribu nomadak, merkatariak eta inbaditzaileak erabili zituztenak. 

1837an, britainiarrek, serioski, errusiar inbasio bat hartu zuten Asia hegoaldean, Bolan pasabidean eta Khyber atakan zehar (Bolandik 400 kilometro ipar-ekialdera), eta, beraz, tropak bidali zituzten Kabulera Dost Mohammed Khan emirraren laguntza lortzeko. 1839ko otsailean, sir John Keaneren agindupeko armada britainiarrak 12.000 soldadu eraman zituen Bolan pasabidetik eta Afganistango printzeek hustu utzitako Kandaharrera sartu zen. Handik Ghazni eraso eta gerra garaitu zuten. Hala ere, 1842ko urtarrilaren 1ean, Gandamakeko guduan, 16.000 soldadu indiar eta britainiar inguru sarraskitu zituzten ghilzai gerlariek (Afganistango paxtun triburik jendetsuena).

Tradizionalki, Kurd tribuko brahuitek legearen ardura izan zuten pasabidean. Tribu hauek Balutxistan inguruan bizi dira oraindik.

1877an armada indo-britainiarraren Quetta agentzia sortu zuten, balutx bidelapur taldeen aurkako pasabidearen barnealdea zaindu zuena.

1879an, Bigarren Anglo-afganiar Gerraren amaieran, Gandamakeko Itunaren bidez, Bolan pasabidea britainiarren kontrolpean erori zen. Garai hartan, Britainiar Koroak Sindh-Pishin trena eraikitzea agindu zuen, Kandahar eta Quetta artekoa.

Bolan pasabidea balutxen mugako pasabide garrantzitsua da, Jacobabad eta Sibi Quettarekin lotzen dituena, eta Afganistanen aurkako britainiar kanpainen historian beti tokia izan duena.

Sibitik, trenbidea hego-mendebalderantz doa, Rindli muinoak inguratuz. Jatorrian, Bolan ibaiaren bideari jarraitzen zion lautadan sartu arte. Hala ere, uholdeen ekintza suntsitzaileak lerrokatze hori bertan behera uztera behartu zuen.

Gaur egun, trenak Mashkaf harana jarraitzen du (Sibi ondoko lautadetan itsasoratzen dena), eta Mashkaf ibaiarekin lotzen da eta Machheko Pasabidean sartzen da.

Sibi eta Quetta arteko bide alternatibo bat aurkitu zen Harnai haranean (Sibi ipar-ekialdean), Nariko mendietan sartzen dena.

Harnai ibilbidea, luzeagoa bada ere, trafiko arrunta erabiltzen duena da. Bolango kurba larrialdietarako bakarrik erabiltzen da.

Khundilani haitzartean (Bolan pasabidearen barruan), sakanek 200 metro baino gehiago dituzte; Sir-i-Bolan bihurgunean, pasabideak hiru pertsona baino ez ditu pasatzen uzten zabaleran.

Udan, pasabideen tenperatura oso altua da; neguan, berriz, eremu itxienean, haize izoztuaren abiadurak eta indarkeriak erabat eragozten du igarotzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hadza hizkuntza

**Hadza** Tanzanian hitz egiten den hizkuntza bat da, gaur egun 975 pertsona (Hazda herria) inguruk hitz egiten dute.

## Kanpo loturak 
* Hazda Ethnologuen
* Hadza-en bizitzari buruzko bideoa (italieraz) etnia honetako kideen ahoko hitz eta izen berezi batzuen ahoskera originala entzun daiteke. https://web.archive.org/web/20101124003206/http://video.google.it/videoplay?docid=-423741174290993696&ei=IYydSJvJMZOi2ALd7KDBCg&q=Gli+ultimi+primitivi&hl=it
Nomcebo Zikode

**Nomcebo Nothule Zikode** (1985eko urriaren 28a jaio zen)  Hegoafrikako abeslari eta konpositorea da. Hammarsdalen jaioa, Zikode abeslaria izan zen hainbat urtez. DJ Ganyanirekin kolaboratu zuen "*Emazulwini*" (2018) single arrakastatsuan.

Master KG-ren *Jerusalema* (2019) abestian agertu zen, 1. postua lortu zuena *Billboard* eta *Apple Music* zerrendetan.

Bere lehen diskoa, *Xola Moya Wam*, 2020an argitaratu zen, bi single arrakastatsu izan zituena, *Xola Moya Wam* eta Bayabuzta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Héctor Folgar Cameán

**Héctor Folgar Cameán** (2001) galiziar matematikaria da, Funtor de Breogáneko ordezkaria (2024tik 2025ra).

## Biografia 
Matematika ikasi zuen Santiago de Compostelako Unibertsitatean. 2023ko uztailean, Unibertsitateko Ikasleentzako Matematika Olinpiada Irekian zilarrezko domina irabazi zuen USC taldean parte hartu zuen.

Liga Matemática 2023-2024, ordezkari gisa aritu zen, eta Liga Matemática 2024-2025, Funtor de Breogáneko ordezkari gisa aritu zen.

Matematikan lizentziatu ondoren, Matematika Industrialeko masterra egin zuen USCn, Modelizazio Matematikoan espezializatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Powder ibaiaren lurraldea

**Powder ibaiaren lurraldea**, AEBetan, Bighorn mendien ipar-ekialdea eta Yellowstone ibaiaren artean hedatzen da, Wyoming estatuan.

Eskualdea larre ta basabizitzari dagokionez oparoa da. Jatorriz, crow nahiz xoxone, sioux, txeiene eta arapaho herrien bizilekua zen, haien igarobide eta ehizalekua izanik.

XVIII. mendean lehen europarrak ailegatu ziren, halere 1840ko hamarkadararte ehiztagiak, merkataruak eta abenturazale gutxi batzuk besterik ez ziren ausartzen hona etortzen. 1850eko hamarkadan kolonoen etorrera areagotuz joan zen.
Oregon lurraldea

**Oregon lurraldea**, , Ipar Amerikako Pazifikoko ipar-mendebaldean  zegoen eskualde handi bat izan zen, XIX. mendearen hasieran denbora luzez haren jabetzagatik AEBak eta Erresuma Batua lehiatu ziren.

Mendi Harritsuen mendebaldea eta Ozeano Barearen artean hedatzen zen. Gaur egungo Kanadako Columbia Britainiarra probintzia eta AEBetako Oregon, Washington eta Idaho estatua barne hartzen zituen, baita Montana eta Wyoming estatuetako zatiak ere.
Katedra (argipena)

**Katedra** terminoak hainbat adiera du:

* **Katedra**, apezpikuaren eserlekua elizetan.

Unibertsitateetako kontestuan:

* **Katedra**, unibertsitate bateko azpi-erakunde edo atal bat.
* Katedra, **katedradunaren** irakaskuntza postua.
* Katedra-askatasun edo **akademia-askatasun** kontzeptua.
Tabernakulu (argipena)

**Tabernakulu** terminoal hainbat adiera du:

* **Tabernakulu** edo sagrarioa, eliza kristauetako altzari liturgikoa.
* **Tabernakulua**, juduen erlijioan Itun-Kutxa gordetzen zuen egitura. Honekin lotuta:
****Santutegia** edo *Kodesh ha-Kodashim* delakoa, Jerusalemgo tenpluko gela sakratuena.
** **Tabernakuluen** **Jaia** edo **Sukkot** delakoa.
* **Tabernakulu**, santutegi edo **Sancta sanctorum** delakoa, tenplu bateko toki gorde eta sakratua.
Mendebaldeko Pakistan

**Mendebaldeko Pakistan** (; ) 1955 eta 1971 artean existitu zen Pakistango Agindupeko Lurreko eta Pakistango Islamiar Errepublikako banaketa administratiboa izan zen. Herrialdearen ekialdeko zatia, Ekialdeko Bengala probintzia bakarra (Assamgo Sylhet barrutia barne), nahiz eta Pakistango biztanleriaren erdia baino gehiago izan, Asanblea Konstituziogilean eserleku kopuru oso txikia zuen. Uste denez, herrialdeko bi aldeen arteko desberdintasun horrek eta haien arteko distantzia geografikoak eragin zuten konstituzio berri bat onartzea. Bi eskualdeen arteko ezberdintasunak murrizteko, 1954ko azaroaren 22an gobernuak herrialdea bi probintziatan berrantolatzea erabaki zuen, Chaudhry Muhammad Ali lehen ministroak iragarritako «Batasun bat» politikaren barruan.

## Historia 
Mendebaldeko Pakistan 1955eko urriaren 14an sortu zen, Ekialde Ertaineko zenbait probintzia, estatu eta eremu tribal indiarrek bat eginda. Probintzia hamabi dibisiok osatzen zuten, eta hiriburua Lahoren ezarri zuten. Indiako Ekialdeko Bengala probintziak Ekialdeko Pakistan izena hartu zuen, hiriburua Dhaka izanik. Gobernu federala 1959an lekualdatu zuten Karatxitik Rawalpindira (behin-behineko hiriburua, Islamabad, oraindik eraikitzen ari zen hiriburu berria, amaitu arte), legegile federala Dhakara lekualdatu zen bitartean.

Mendebaldeko Pakistanek ageriko blokeo homogeneo bat osatu zuten, baina desberdintasun linguistiko eta etniko nabarmenekin, eta unitate bakar baten politika administrazioaren erreforma arrazionaltzat hartu zen, gastuak murriztu eta probintziaren aurreiritziak ezabatuko zituena. Hala ere, 1958ko kolpe militarrarekin, arazoak areagotu egiten ziren probintziatik gobernuburuaren kargua deuseztatu zenean eta presidenteak Mendebaldeko Pakistango botere exekutiboen ardura hartu zuenean. 1970eko uztailean, Yahya Khan presidenteak Mendebaldeko Pakistan probintzia desegin zuen.

1970eko abenduan egindako hauteskunde orokorretan, Awami Ligak (Mujibur Rahman buru zuena) gehiengo osoa lortu zuen parlamentuan (guztiak Ekialdeko Pakistani esleitutako 162 eserlekuetatik 2 izan ezik). Awami Ligak autonomia handiagoaren alde egin zuen Ekialdeko Pakistanentzat, baina gobernu militarrak ez zion utzi Mujibur Rahmani gobernu bat osatzen. Ekialdeko Pakistanek genozidio bat jasan zuen bengalarren artean. Ekialdeko Pakistan Bangladeshko estatu independente bihurtu zen 1971ko abenduaren 16an. Mendebaldeko Pakistan hitza erredundante bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quinim Pholsena

**Quinim Pholsena** (Pakse, 1915eko azaroaren 18a – Vientian, 1963ko apirilaren 1a) laostar politikaria izan zen. Laosko lehen ministroa izan zen 1960ko azaroan.

Aita txinatar merkatari baten eta Laosen ama baten semea izan zen. Gaztetan Souvanna Phoumaren etxean bizi izan zen, eta honek semetzat hartu zuen. Printzearen laguntzarekin, Pholsemak hainbat kargu izan zituen administrazioan eta Xam Neuako gobernadorea izan zen 1949tik 1952ra.

1960ko estatu-kolpearen ondoren, azaroaren 18an neutralisten, komunisten eta eskuindarren arteko koalizio-gobernua eratu zen, eta Pholsena Barne ministro izendatu zuten. Abenduaren 8an, militarrek Souvanna Phouma kanporatu eta Pholsena izendatu zuten lehen ministro. Phoumak, ordea, Vientiane hiriburura itzuli eta Boun Oum jarri zuen lehen ministro.

Pholsena Kanpo Arazoetako ministro izan zen ondoren. 1963ko apirilaren 1ean hil zuen bere etxea babesten ari zen soldadu batek. Hiltzaileak Pholsenari leporatu zion koalizio gobernua boteretik kentzen saiatzea.
Katyna Huberman

**Katyna Waleska Huberman Casas** (Santiago, Txile, 1971ko irailaren 11) judu jatorriko aktore, idazle, publizista eta telebista aurkezlea da.

## Bizitza 
1971n jaio zen Santiagon. Marcos Luis Huberman Bedrack publizistaren alaba da. Txileko Pacífico Unibertsitatean egin zituen publizitate ikasketak.

### Lan ibilbidea 
Ikasketak amaitu ostean, Telias & Huberman marketin eta publizitate agentzian lan egin zuen, eta bertan, retail eta telebista markentzako hainbat sormen prozesutan hartu zuen parte. 1995. urtean Fernando Gonzálezen Academia Club de Teatro delakoan sartu zen antzerkia ikasten, eta handik hiru urtera aktore gisa sartu zen. Gonzálezen eskolan sartu zen urte berean Monica Gómez idazlearen literatur tailerrean ikasi zuen, 1997an amaituz. 

90eko hamarkadaren bigarren erdian hasi zen telebistan. Chilevisioneko Lunático gaueko programan "La Tontina" pertsonaiarekin egin zen ezagun, baita 1990. urteko hamarkadaren bukaeran ja Jappening-en "DJ Revienta tu Rana" pertsonaiarekin ere. 

*Acoso textual* (2004) programako panelista izan zen. 2005eko Viña del Mar Jaialdian *Le vi en Viña*satelite-saioa gidatu zuen Julian Elfenbein eta Rocío Marengo-rekin Canal 13n. 

TVN-ko *Los treinta* (2005) gaueko ordutegiko telenobeletan egin zuen debuta, Francisco Melo, Alejandra Fosalba eta Sigrid Alegríarekin batera. Telenobelaren arrakastak ospe handia eman zion Thelmaren paperari. Gero TVNko Area Dramatikoan sartu zen zortzi urtez.

2007an, telebista-kate bereko *El baile en TVN* saioan parte hartu zuen, bigarren denboraldian, eta laugarren atalean kanporatu zuten.

2019. urtetik bere bikotekidearekin bizi da Buziosen, Brasilen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartiu du parte:

## Telebista 
### Telenobelak 
### Serieak eta unitarioak 
### Saioak 
* *Jappening con ja* (Mega, 2000-2001) - Hainbat pertsonaia
* *Oveja Negra* (TVN, 2001) - Hainbat pertsonaia
* *Acoso textual* (13. kanala, 2004) - Panelista
* *Te vi en Viña* (Canal 13, 2005) - Panelista
* *El baile en TVN* (TVN, 2007) - Parte-hartzailea

## Antzerkia 
* *A la cabeza del ganado* (2019)
* *El desmontaje de los Pereira* (2017)
* *23 centímetros*.
* *Te vas a morir de pena cuando yo no esté* (2003).
* *Entre Amigos* (2012), Raúl Llovetek zuzendua

## Podcast-a 
* *Quemar tu casa* (Spotify, 2022)

## Irratia 
2005. urtetik 2007. urtera  Radio Conciertoko *Sandia* irratsaioa gidatu zuen, Natalia del Camporekin batera.

2009. urtean, Zero Irratiko *El País de Las Maravillas* irratsaioko panelean sartu zen. Irratsaio horretan, modu ironiko eta lotsagabean aztertzen ziren Txileko gertaera nazional eta gizartearen fenomenoak.

## Bideo musikalak 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Sedani

**Sedania** irin larriz egindako eta industrialki ekoizten den pasta mota da. Forma zilindrikoa dute, gehienez 12 milimetroko luzera dute, eta leunak edo ildaskatuak izan daitezke. Salda eta prestakin lehorretan erabiltzeaz gain, labean egindako tartetarako eta itsaski plateretarako egokiak dira.  4 milimetroko tamaina dutenean, sedanini deitzen zaie.

Lehen "elefante hortzak" deitzen zitzaien. Boli merkataritza debekatu zutenean, "sedani" izena jartzea erabaki zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Philip Sulumeti

**Philip Sulumeti** (Kotur, Busia konderria, 1937ko abuztuaren 15a – Nairobi, 2025eko azaroaren 9a) kenyar elizgizon katolikoa izan zen. 1972tik 1976ra Kisumuko apezpiku laguntzailea izan zen, 1976tik 1978ra elizbarruti bereko ordinarioa eta 1978tik 2014ra Kakamegako apezpikua.

## Bizitza 
Sulumeti 1937ko abuztuaren 15ean jaio zen Kotur herrian, Teso Hegoaldean, Busia konderrian, Bungomako elizbarrutian. Bere jaioterriko eskolan graduatu ondoren, Ekialdeko Afrikako apaizgaitegietan ikasi zuen Erroman ikasketak jarraitzera joan aurretik. Erromako San Petri Pontifize Eskolan graduatu zen, Zuzenbide Kanonikoan lizentziatura eta doktoretza lortuz. 1966ko urtarrilaren 6an, Paulo VI.a aita santuak apaiz ordenatu zuen Kisumun.

1972ko maiatzaren 28an, Paulo VI.ak Kisumuko apezpiku laguntzaile eta Urciko apezpiku titular izendatu zuen Urte bereko abuztuaren 20an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Laurean Rugambwa kardinalaren eskutik, kontsakratzailekideak Maurice Michael Otunga eta Joannes de Reeper izanik. Joannes de Reeper 1976ko martxoaren 20an erretiratu ondoren, Sulumeti apezpiku izendatu zuten haren ordez, eta 1978ko otsailaren 28ra arte Kisumuko apezpiku izan zen, Kakamegako apezpiku izendatu zuten arte.

2006an konstituzioaren berrikuspen prozesua gidatu izana aitortzen zaio.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inés Mandl

**Inés Mandl** (Viena, Austria, 1917ko apirilaren 4a – 2016ko abuztuaren 5a) Austrian jaiotako estatubatuar biokimikaria izan zen, eta 1983an Garvan-Olin domina jaso zuen kolagenasa entzimari buruzko lanagatik.

## Bizitza 
Ines Hochmuth 1917an jaio zen, Vienan, eta Ernst eta Ida Hochmuthen alaba bakarra izan zen. Lehen eta bigarren mailako ikasketak Austriako eskola batean osatu zituen.  Ondoren bere aitaren kide batekin ezkondu zen, Hans Mandlekin, eta Londresera joan ziren bizitzera. Inesek, Bigarren Mundu Gerran, Kimika Teknologikoan diploma bat lortu zuen Cork-eko Unibertsitatean.

Gerra ondoren, Kimikako graduondoko ikasketak egin zituen Estatu Batuetan eta master bat lortu zuen 1947an.  1949an doktoretza aurkeztu zuen Brooklyngo Institutu Politeknikoan (orain New Yorkeko Unibertsitateko Tandon Ingeniaritza Eskola deitua).

## Ibilbidea 
Ines Mandl-ek Columbiako Unibertsitateko kirurgia sailean lan egitea onartu zuen 1949an doktoretza amaitu ondoren, eta, hain zuzen, unibertsitate horretan egin zuen bere karrera osoa. 1950ean, *Clostridium Histolyticum* bakteriotik kolagenoa atera zuen lehen pertsona izan zen. Bere beste lan batzuk jaioberrien arnas zailtasuna eta birika enfisemaren biokimika aztertzea izan ziren. Bere ibilbidean, erreferente izan da mikrobiologian, eta 140 argitalpen baino gehiagoren egilekidea izan da.

1972an, Mandl-ek *Connective Tissue Research* izeneko aldizkari akademikoa sortu zuen bere eremuan, eta aldizkari honen editorea izan zen lehen argitalpenetik 1986ko azkeneraino.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Europako Kimikari eta Farmazialarien Elkarte Amerikarraren *Carl Neuberg Domina* (1977).

* Inesek dohaintza garrantzitsu bat egin zion bere *alma* *mater*-ari, New Yorkeko unibertsitateko Tandon Ingeniaritza Eskolari, ingeniaritza kimikoko eta zientzia biologikoetako graduko eta graduondoko beketarako. Azken hamarkadetan kolagenasa medikuntzan hainbat aplikazio aurkitzen hasi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Christopher Gortonek Ines Mandlen memorialetan esandakoak.
* Ines Mandlekin elkarrizketa Leo Baeck Institutuko Artxiboetan.
Hodei Alutiz

**Hodei Alutiz Salgado** (Gasteiz, Araba, 2003ko apirilaren 26a) Euskal Herritar futbolari profesionala da. 

## Biografia 
Eskuin atzelari lanetan aritu ohi da. Alavesen harrobian hezia, bere gazte ibilbidea bukatu aurretik Mirandesek fitxatu zuen. 2022ko udan bere aro babazorroa bukatuta SD Logroñések fitxatu zuen bere bigarren taldean jokatzeko Hirugarren Federazioan. Lehen taldearekin ere egin zuen debuta Lehen Federazioan. 2022ko udan Mirandesen bigarren taldera igo zen jokatzeko Hirugarren Federazioan. 2025/26 denboaraldian lehen taldearekin egin zuen debuta Kopan.

## Ibilbidea 
*2025eko apirilaren 25ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Hilda Dresen

**Hilda Helene Dresen** (Kolga, Harjuko konderria, Errusiar Inperioa, 1896ko maiatzaren 11 – Tallinn, Estoniako Sobietar Errepublika Sozialista, 1981eko otsailaren 5a), ***Hido*** izengoitiaz ere ezaguna, estoniar esperantista, poeta, itzultzaile eta irrati-telegrafista izan zen.

## Bizitza 
thumb|Helmi, Hilda eta Agnes Dresen ahizpak 1923an.
thumb|Tallinngo esperantistak Julio Baghyrekin egindako bileran, 1935ean; eskuinetik hirugarrena da Hilda Dresen.
Hilda Dresen Kolgan jaio zen eta Helmi Dresenen ahizpa gazteagoa zen. 1913an esperantoa ikasi zuen eta *Literatura Mondo*, *La Nica Literatura Revuo*, *Norda Prismo*, *Heroldo de Esperanto*, *La Praktiko*, *La Nova Epoko*, *La Suda Stelo*, *Fonto* eta beste aldizkari batzuetan kolaboratu zuen. 1922an hasi zen itzultzen eta garai hartan esperantoz idazten zuen idazle aktiboenetakoa zen. Nazioarteko Esperanto Elkarteko ohorezko kidea zen. 1922tik aurrera, estoniar idazleen 67 poemen eta ipuinen itzulpenak argitaratu zituen nazioarteko esperantozko argitalpenetan.

## Omenaldiak 
Hilda eta Helmi Dresen ahizpak Liina Vahtrik eta Piret Simsonen *Doktor Esperanto* antzezlanaren pertsonaia nagusiak dira. Antzezlana 2020an estreinatu zen eta Tartun, Estoniako Museo Nazionaleko liburutegian.

## Lanak 

;Norberaren lanak
* *Vintra luno*; *Norda naturo*; *Printempe*; *Subite*; *Paduso*; *Betulo*; *Supren*; *Vizaĝoj*; *Surstrate*; *Ĝena penso*; *Sensenteco*... (*Dekdu poetoj* antologiaren parte gisa, 1934)
* *Adamson kaj lia verko*
* *Norda naturo* (1967)
* *Zamenhof*
;Itzulpenak
* Johannes Barbarus. *Horizontoj* (1931)
* Vladimir Beekman. *Lumo de orienta Eŭropo* (1978)
* *Estona soveta poezio* (1977)
* *Fabeloj kaj folkloro*
* Anna Haava. *Mi povas*; *Sonĝis mi*; *Ho, ne povas mi silenti*; *Ho, ni admiru!*
* Albert Kivikas. *La ovo* (1922)
* Lydia Koidula. *Efemera*; ''Estona ter' kaj estona koro*; *Kial ploras vi, floreto?*
* Friedrich Reinhold Kreutzwald. *Al libereco*
* Friedrich Reinhold Kreutzwald. *Kalevipoeg* (1975)
* Jakob Liiv. *Koro de poeto*; *Ranoj*
* Juhan Liiv. *Al abelujo ĝi flugas* (1980)
* Juhan Liiv. *Mateno*; *Falis foliar'*; *Migranto*; *Sonoro*
* Kristian Jaak Peterson. *Kantisto*; *Luno*
* Juhan Smuul. *Ŝippereo*
* Karl Eduard Sööt. *Ombro*; *Estus tempo*; *La sekalkampo*
* Enn Uibo. Nur erik-floreto (2001)
* Marie Under. *Elektitaj versaĵoj* (1929)
* Marie Under. *Sonetoj 1917* (1988)
* Debora Vaarandi. *Ventolume'' (1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacques de Vaulx

**Jacques de Vaulx** (**De Vaux** edo **Devaulx** ere idartzia, 1557 inguruan Le Havre-n jaioa eta 1597an hila), Le Havreko portuan lan egin zuen kosmografo eta nabigazio-pilotua izan zen. Ameriketara egin zuen bidaia batean apailatu zuen *Premières Œuvres de Jacques de Vaulx*  izeneko nabigazioko eskuizkribuagatik da ezaguna. 

Le Havreko Eure auzoan, "Jacques de Vaulx" kale bat badago.

## Biografia 
Jeanne Vymont eta Calvadoseko itsasontzi kapitain baten semea, familiako bosgarren haurra izan zen. 1584an Françoise Plaimpelekin ezkondu zen. 1585etik 1587ra, Amazonas ibaia esploratzera joan zen, 120 tonako *Normande* itsasontzian pilotu nagusi gisa, Guillaume Le Héricy (Pompierreko jauna)  kapitaina zela. Bidaia horretan idatzi eta ilustratu zuen *Premières Œuvres*. Jacques de Vaulx 1584ko data duen Amerikako mapa baten egilea ere bada: planisferio erdi baren forman, tamaina handiko pergaminoa (0,580m x 0,810m) da, aurreko esplorazioak kontuan hartzen dituena eta bere garaian "Amerikako kontinentearen benetako mapa politiko" bezala aurkezten zena .

Lan horietan itsas kartografian erakutsitako trebezia eta zelatasunak jarraipena izan zuen bere anaia gaztearengan, Pierre de Vaulx (batzuetan Devaux ere deitua), 1613an itsas mapa aberats baten egilea izan bairzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Premières Œuvres de Jacques de Vaulx

***Premières Œuvres de Jacques de Vaulx***. Le Havreko Jacques de Vaulx kartografo eta itsasgizonak idatzi eta ilustratutako nabigazioko liburua da, eskuizkribu argiztatua. 1585etik 1587ra, Amazonas ibaia esploratzera joan zen De Vaulx (Devaulx ere idatzi ohi da bere izena), 120 tonako *Normande* itsasontzian pilotu nagusi gisa, Guillaume Le Héricy (Pompierreko jauna)  kapitaina zela, eta Ameriketarako bidaia horretan idatzi zuen lana.

## Ezaugarriak 
Nabigazioari, hidrografiari eta itsasgizonek erabiltzeko kartografiari buruzko tratatua da obra. 31 orri ditu, modu aberatsean ilustratua eta iruzkinduak. Beste bertsio hobexeago bat 1584koa da. 

Ilustrazioetan ageri diren batzuk: Longitudearen bilaketa irudikatzen dute imanaren mikrometriaren bidez, lurraren gaineko deklinazio magnetikoaren neurketa iparrorratz batekin eta Izar Polarrari zuzendutako alidada batekin, baita astro baten altuera angeluarraren behaketa Jakoben makila erabilita. Beste batean, hiru nabigatzaile ageri dira lehorrean, iparrorratzak eta astrolabioa erabiliz, longitudea aurkitzen saiatzeko. Haize-arrosak nola antolatzen diren ere erakusten du liburuak.

Fitxategi:DeVaulx 26-Globo Amerika.png|Amerikako mapa.
Fitxategi:DeVaulx 30-Le Havre.png|Le Havreko portua.
Fitxategi:DeVaulx 29-1-Atlantikoa.png|Atlantikoa
Fitxategi:DeVaulx 7-nocturlabe.png|Nokturlabioaren erabilera.
Fitxategi:DeVaulx 28-Navigate with the wind.png|Haize-arrosaren erabilera..
Fitxategi:Premières Œuvres de Jacques de Vaulx-orria1.jpg|Jakoben makilaren erabilera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Spaghetti alla chitarra

***Spaghetti alla chitarra***, Lazion ***tonnarelli*** edo Abruzzon ***maccheroni alla chitarra*** ere deitua, Italiako sukaldaritzako arrautzadun pasta mota bat da.

## Ezaugarriak 
Ebaketaren zabalera (2-3&nbsp;mm) *tagliolini*-en berdina da, baina lodiera askoz handiagoa da. Sekzio karratua dute, hau da, lodiera ere 2-3 mm da. Al dente egosi zorrotza behar duen pasta da. Prestatzeko *gitarra* (italieraz chitarra), sukaldeko tresna bat*,* erabiltzen da, pastari lodiera karratua eta ehundura porotsua ematen dion tresna, saltsa guztiz itsasten uzten duena.

Orea gari gogorreko semolaz eta arrautzez egiten da, gatzik gabe. Ondoren, prozesatu eta, 30 minutuz estalita utzi ondoren, arrabol batekin berdindu egiten da. Ondoren, orea *chitarra* gainean jartzen da (pasta egiteko makina mota bat) eta arrabolarekin bultzatzen da, *chitarraren* hariek zerrendatan moztu dezaten.  Abruzzoko pasta-egileek moztutako orea jaisten dute hatzak gainetik pasatuz, "gitarra bat jotzen" ariko balira bezala.

Abruzzon*, maccheroni alla chitarra* normalean behi, txerri eta arkume ragù batekin egiten da. Ez dira hain tradizionalak basurde, erbi edo oreinarekin egindako saltsak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eleanor Carothers

**Estrella** **Eleanor Carothers** (Newton, Kansas, 1882ko abenduaren 4a - 1957) estatubatuar zoologo, genetista eta zitologista izan zen. Zitologia eta genetika arloan egin zuen lanik garrantzitsuena: matxinsalto enbrioiak erabili zituen kromosoma homologo heteromorfoen karaktere hereditarioen independentziaren legea aztertzeko. Horixe izan zen meiosian kromosoma homologoak independenteki bereizi izanaren lehen ebidentzia fisikoa.

## Ibilbidea 
Nicekerson Ikastetxean ikasi zuen eta Kansasko Unibertsitatean graduatu zen 1912an. Zoologiako irakasle laguntzaile gisa hasi zuen bere ibilbidea Pennsylvaniako Estatuko Unibertsitatean, 1913tik 1914ra. 1916an doktoretza lortu zuen. Irakasle laguntzailea izan zen 1936ra arte, eta, aldi berean, ikertzaile independentea izan zen Itsas Laborategi Biologikoan, 1920tik 1941era. 1936an Iowako Unibertsitatera joan zen eta bertan ikerlari izan zen 1941 arte. Bertan egindako lana Rockefeller Fundazioak finantzatu zuen.

Pennsylvaniako Unibertsitatean ikasten eta irakasten ari zela, Estatu Batuetako hego eta hego-mendebaldeko eskualdeetara bidaiatu zuen 1915 eta 1919 urteen arteko ikerketa-espedizioetan. Iowako Unibertsitatean eman zuen denboran, bere lanik garrantzitsuena osatu zuen, genetika eta zitologia arloan, matxinsalto enbrioiak erabiliz kromosoma homologoen bereizketa independentea aztertzeko. Horixe izan zen meiosian zehar kromosoma homologoak independenteki banatzen diren lehen ebidentzia fisikoa, sexualki ugaltzen diren organismoen aldakuntza genetikoaren iturri dena.

1941ean Iowako Unibertsitatetik erretiratu zen eta Kingman-era (Kansas) joan zen, non Woods Hole Itsas Armadako Laborategi Biologikoan ikertzen jarraitu zuen. 1954an, Murdock-era (Kansas) joan zen, eta han bizi eta ikertu zuen bizitza osoan.

## Lanak 
* Carothers, E. Eleanor (1917).  
thumb|Estrella Eleanor Carothers
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1921ean, Carothers-ek Naples Table Association-ek ematen duen *Ellen Richards ikerketa saria* lortu zuen.
* Matxinsalto enbrioien inguruan egindako lanagatik *American Men and Women of Science* aldizkariaren laugarren edizioan sartu zuten, 1927an argitaratua, garai hartan emakume zientifiko batentzat aitorpen atipiko eta esanguratsua.
* Filadelfiako Zientzia Akademia Nazionaleko eta Natur Zientzien Akademiako kide izateko hautatu zuten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  Shearer, Barbara; Shearer, Benjamin (1996). *Notable women in the life sciences : a biographical dictionary* (1. publ. edición). Westport, Conn. [u.a.]: Greenwood Press. .
Edward Gabriel Risi

**Edward Gabriel Risi** (Johannesburg, 1949ko urtarrilaren 6a – *ibidem*, 2025eko abenduaren 4a) hegoafrikar elizgizon katolikoa izan zen, Maria Sortzez Garbiaren Misiolari Oblatoen kongregazioko kidea. Keimoes-Upingtongo apezpikua izan zen 2000tik hil zen arte.

## Bizitza 
Edward Gabriel Risi 1949ko urtarrilaren 6an jaio zen Johannesburgen. 1967an, bigarren hezkuntza amaitu ondoren, nobiziotza hasi zuen Maria Sortzez Garbiaren Misiolari Oblatoen kongregazioan, 1968ko otsailean botoak eman zituen eta 1974ko uztailaren 12an apaiz-ordenazioa jaso zuen Peter Fanyana John Butelezi apezpikuaren eskutik.

Apaiz gisa, honako kargu hauek bete zituen: Lesothoko pastoraltza arduraduna (1974tik 1975era); Sowetoko bikarioa eta gero parrokoa (1975etik 1984ra); Maria Sortzez Garbiaren Misiolari Oblatoen probintziako nagusia (1985etik 1990era); Johannesburgeko Primvilleko parrokoa (1990etik 1992ra) eta Johannesburgeko nobizioen maisua (1990etik 2000ra).

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Club Remo do Miño

**Club Remo do Miño** Tuiko arraun kluba da, Miño ibaiaren ertzean egoitza duena. Arraunketa olinpikoan aritzen da.

## Historia 
1974. urtean sortu zen taldea. Miño ibaian entrenatzen dutenez arraunketa olinpikoa jorratzen du. 1981etik aurrera Miñoko Nazioarteko estropada antolatu izan du.

Espainiako aulki mugikorreko txapelketan emaitza onak lortu izan ditu. Scull bikoitzean eta laukoiztean hainbat garaipen lortu ditu eta 2016an eta 2017an zilarrezko dominak eskuratu zituen kategoria nagusian, zortzikoan.

## Palmaresa 
* Espainiako aulki mugikorreko txapelketa (Gizonezko absolutuak)
** Zortzikoa (0): bigarren 2016, 2017
** Lemazaindun laukoa (0): bigarren 2008, 2011, 2016
** Scull bikoitza (6)
** Scull laukoitza (3)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgunea
Tortelli

[thumb|*[Tortelli di zucca* gurinarekin eta salbiarekin.]]
**Tortelli** izena, batez ere Lombardian, Emilia-Romagnan eta Toskanan, pasta barrubete mota izendatzeko erabiltzen da, forma angeluzuzena edo karratua duena, alde bakoitzean 2 edo 3 cm inguru besterik ez duena, raviolien antzekoa, eta gurin urtuarekin, txerri-gantzarekin eta tomate edo boloniar saltsarekin onduta dagoena. Termino bera erabiltzen da marmeladaz edo esnegainez betetako frijitutako opil txikiak izendatzeko ere.

Romagnako plater tipikoenak ricotta *tortelli* belarrekin*,* gurinarekin eta salbiaz onduak dira. Era berean, tipikoak dira *tortelli verdiak*, *Tortelli di zucca* (Mantuan, Reggio Emilian, Piacenzan eta Cremonan aurkitzen dira), patata tortelli eta Parmako *tortelli* ricotta eta belarrekin (''tortelli d'erbetta*), baita espinaka, patata edo kalabaza tortelliak ere.

Toskanan, Pistoia probintziako tipikoa den sagar *tortelloa* aurkituko duzu; patata tortelloa (Arezzo, Florentzia eta Prato inguruetan aurkitzen da); eta *espinakekin egindako Maremmako tortelloa* (Maremmakoa), ricotta eta espinakak betetzeagatik eta tamaina handiagoagatik bereizten dena. Mugelloko patata *tortelliak* ere ospetsuak dira, eta azkenik, juduen eraginak dituen Pitiglianoko tortelli gozoa.

*Tortelli lucchesiak* (edo *tordelli* tokiko dialektoan) erdizirkularrak dira eta Luccako haragi eta belar tipikoekin (batez ere ezkaiarekin edo *peporinoarekin*) betetzen dira. Hasiera batean, plater hau Garizuma baino lehenagoko ostegunean bakarrik prestatzen zen, baina geroago eguneroko sukaldaritzaren parte bihurtu zen eta jaietatik kanpo jaten zen.

## Kanpo estekak 
* Mugelloko patata *tortelli* errezeta, firenzeturismo.it webgunean (ingelesez)
* *Tortelliak'' orburuekin errezeta (italieraz)
Pimpichaya Kokram

**Pimpichaya Kokram**, ezizenez **"Beem"**, () (Buriram, 1998ko ekainaren 16a) Thailandiako boleibol jokalaria da, herrialdeko selekzioan jokatzen duena. Japoniako eta Europako ligatan jokatu izan du eta Thailandiako selekzioarekin Asiako txapelduna izan zen 2023an.

## Ibilbidea 
Buriram hirian jaio zen 1998an eta 17 urte zituela egin zuen debuta Thailandiako selekzioarekin Munduko txapelketan. Bederatzigarren egin zuen selekzioak, lehenengo fasean hiru partida irabazita.

2016an Montreux Volley Masters txapelketa garrntzitsuan finalera iritsi zen Thailandia, eta Txinaren aurka galdu zuen. Hurrengo urteetan Asiako Jokoetan eta Txapelketatan finaletako ohiko selekzioa izan zen eta 2023an txapeldunak izan ziren thailandiarrak txinatarrak garaitu ondoren.

Asia hego-ekialdeko txapelketak irabazi ditu 2015, 2017 eta 2019an.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tortelli di zucca

***Tortelli di zucca*** (kalabaza *tortelliak*) Italiako iparraldean sortutako raviolien antzeko pasta betegarri mota da. Italiako nekazaritza-elikagai produktu tradizionaltzat jota, Mantuako sukaldaritzako plater sinbolikoa da, baina baita ere, aldaketa txiki batzuekin, Parma, Reggio Emilia, Piacenza eta Cremonako probintzietan. Mantua, Piacenza eta Reggio Emiliako probintzietan, Gabon gaueko afariko lehen plater gisa *tortelli di zucca* prestatzeko antzinako tradizioa bizirik dirau, egun horretan haragia kontsumitzea debekatzen duen agindu katolikotik sortutako ohitura.

## Deskribapena 
Platera arrautza-pasta oskolaz osatuta dago, normalean angeluzuzena eta gutxi gorabehera 60 x 35 mm-koa, kalabaza egosi, amaretti gaileta, mostaza, Parmako gazta eta intxaur muskatu nahasketa batez beteta. Plater honen ezaugarri nagusia kalabazaren gozotasunaren, parmesano gaztaren gazitasunaren, amaretti gaileten zapore gazi-gozoaren eta mostaza pikantearen konbinazioa da.

*Tortelli di zucca* saltsa tradizionala zartagin batean urtutako gurinaz osatuta dago, apur bat ilundu eta salbiarekin ondu, zuzenean mahaikidearen platerera bota eta parmesano gazta birrindu ugariz gaineratuta. siglo bigarren erditik aurrera, beste ongailu mota batzuk zabaldu ziren, tipula eta tomatearekin salteatutako gurinean oinarrituta, baita hirugiharran edo txerri-haragi xehatuan ere. Piacenzan, batzuetan onddo *porciniekin* egindako "saltsa gorriekin" zerbitzatzen dira.

## Historia 
*Kalabaza-tortellien* jatorria, zeinen aldaera ezagunena *tortelli mantovani* (Mantuako *tortelli* ) den, Italiako iparraldeko pasta betegarrien antzinako eta ezaguna den sukaldaritza-tradizioaren parte da. Tradizio hau gutxienez Erdi Aroaren amaierara artekoa da, eta kalabaza —osagai gisa— 1500. urtearen ondoren dator, Erdialdeko Amerikako barazki berriak lantzen hasi zirenean. Errezeta hauen helburua nekazarien ekonomiak zituen baliabide mugatuekin plater goxo eta elikagarri bat lortzea zen.

Zapore desberdinen arteko oreka egokia mantentzeko, proportzioei arreta berezia jarri behar zaie, eta agian horregatik, mendeetan zehar, betegarriaren osaeran aldaketak gutxi eta ia hutsalak izan dira. Adibidez, Piacenza eta Ferrarako errezetetan ez da *amarettirik* sartzen, Cremonakoetan, berriz, mostaza gozoa. Galdu den osagai bakarra XVIII. mendean erabiltzen zen lutxo hezia da. betegarriaren osagaiak hobeto lotzeko.

## Kanpoko estekak
Brachetto

thumb|Brachetto mahatsa erabiliz Piamonten ekoiztutako ardo beltza.

**Brachettoa** tinta italiar mahats bat da, batez ere Piemonteko eskualdean hazten dena, Italiako ipar-mendebaldean. Garai batean uste izan zen Frantziako braquet ardo-mahatsarekin zerikusia zuela, baina gaur egun bi barietate desberdin direla uste dute ampelografoek.

Italiako Piamonte eskualdean mahats hau zabalduxeago dago. Hala ere, ekoizpenak behera egin du batez ere Asti eta Alessandriako probintzian, Bormida eta Belbo ibaien artean, eta baita Cuneoko probintziako zenbait lekutan ere. Canellin, Asti eta Langhe arteko mugan, mahatsari *borgogna* esaten zaio. Hemen ardo aipagarriena Brachetto d 'Acqui ardo beltza da, Denominazione di Origine Controllata e Garantitarekin (DOCG), estilo esmuosoan egina. Piemonte Brachetto DOKa, hau ere ardo tinoz egina, gutxienez % 85 brachettoz egina dago; normala edo frizagarria da (apur bat apartsua)". DOC Ruché di Castagnole Monferrattoko ruchean oinarritutako ardorako nahasketak, gutxienez, % 10eko brachettoa du.

## Ardoak 
Brachettoak gorputz arineko ardoak ekoizten ditu, nota aromatiko biziekin, eta horien artean marrubi-notak bereizten dira. DOCG Brachetto d 'Acqui eskualdean, mahatsa lambruskoaren antzeko ardo gozo arin eta apardun bat ekoizteko erabiltzen da. Batzuetan, Asti upeltegiko ardo beltz baliokidetzat hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorenzo Cárdenas Aregullín

**Lorenzo Cárdenas Aregullín** (Ciudad Victoria, 1937ko martxoaren 23a – Teziutlán, 2025eko azaroaren 9a) mexikar elizgizon katolikoa izan zen. 1978tik 1980ra Tehuacángo apezpiku laguntzailea izan zen eta 1980tik 2012ra Papantlako ordinarioa.

## Bizitza 
Lorenzo Cárdenas Aregullin 1962ko ekainaren 29an apaiztu zen Tampicoko katedralean.

1978ko martxoaren 17an, Paulo VI.a aita santuak Tehuacángo apezpiku laguntzaile eta Crepedulako apezpiku titular izendatu zuen. Urte bereko maiatzaren 7an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Tehuacánen, Arturo Antonio Szymanski Ramírezen eskutik, kontsakratzailekideak Ernesto Corripio y Ahumada eta Rafael Ayala y Ayala izanik. *Evangelizare pauperibus* () leloa hautatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miguel Cores Mejuto

**Miguel Cores Mejuto** (Coruña, 2007ko urriaren 16a) galiziako matematika ikaslea da, eta 2025az geroztik Liga Matemática Funtor de Breogán taldeko jokalaria da.

IES Fernando Wirtzeko ikaslea, Coruñan. Urrezko domina irabazi zuen 2025eko Espainiako Matematika Olinpiadan, eta horrek 2025eko Nazioarteko Matematika Olinpiadaren parte hartzeko aukera emango dio.

Matematika ikasi zuen Santiago de Compostelako Unibertsitatean 2025eko irailetik, eta bertan jokatzen du Liga Matemática.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iban Ribeiro

**Iban Ribeiro de Aguiar Miranda** (Sopela, Bizkaia, 2000ko otsailaren 15a) Euskal Herritar futbolaria da.

## Biografia 
Aurrelari lanetan aritzen da. Armando Ribeiro atezain ohiaren semea da. Bere anai nagusia Alain futbolaria da ere. Athletic eta Danok Baten hezia, bere gazte aroa bukatuta Cultural Durangok fitxatu zuen. 2024ko udan Juventud de Torremolinosek fitxatu zuen Bigarren Federazioan jokatzeko. Denboraldi horretan Lehen Federazioarko igoera lortu zuen talde andaluziarrarrekin. 2025eko udanbere kontratua berritu zuen.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Soledad Becerril

**María Soledad Becerril Bustamante**, Aguraingo markesa ezkontidea(Madril, 1944ko abuztuaren 16a), **Soledad Becerril** izenez ezaguna, politikari eta irakasle espainiarra da. Zentro Demokratikoaren Batasunean militatu zuen eta gaur egun Alderdi Popularreko kide da. 1981ean Kultura ministro izendatu zuten, eta Bigarren Errepublikaz geroztik ministerio bat betetzen duen lehen emakumea izan zen. 1995ean Sevillako alkate lehen emakumea bihurtu zen.
Claudia Aravena

eskuinera|frameless|300x300px
**Claudia Aravena Abughosh** (Santiago, Txile, 1968ko urriaren 21a) artista bisuala, erakusketa komisarioa, eduki editorea, film laburren egilea eta katedraduna da, arte garaikidean aritua.

## Bizitza 
Diseinu Grafikoko ikasketak egin zituen ARCIS Unibertsitatean, eta, gero, Ikus-entzunezko Komunikatzaile titulua lortu zuen ARCOS Institutuan, eta Kultura Ikasketetako Masterra ARCIS Unibertsitatean. 

### Lanak 
Bere lanetako batzuk kaleko artearen eta media art delakoaren barruan kokatzen dira, instalazio, argazki eta ikus-entzunezko proposamenen bidez, non hiriak funtsezko rola hartzen duen ardatz tematiko nagusi, autobiografiaz eta kulturen bat-egite identitarioaz gain.

### Erakusketak 
Bere ibilbidean zehar hainbat erakusketatan  parte hartu du bakarrean zein taldeka, besteak beste, Habanako Arte Biurtekoan (2009),  Santiagoko VI. eta VII. Bideo eta Komunikabide Berrien Biurtekoan (2007) eta Txileko I. Hiru urtekoan (2009) Santiagoko Arte Garaikidearen Museoan, erakunde berean *Handle with Care* (2007) erakusketez gain, Salvador Allende Elkartasun Museoan egindako *La operación verdad, o la verdad de la operación talde erakusketa bat* (2010), *Circa Berlin* Kopenhageko Nikolaj Arte Garaikidearen Zentroan (2005), Seulgo Arte Garaikidearen Museoan *From the Other Site/Side* (2006), Mexiko Hiriko Tamayo Arte Garaikidearen Museoan *Video-Forum, NBK* (2006), eta beste erakusketa batzuen artean Txile, Latinoamerika, Europa eta Asian.      

Gainera, nazioarteko hainbat zinema-jaialditan hartu du parte, besteak beste, Parisko International Documentary Film Fest, Italiako Palermo International Video Art Festival, Alemaniako International Documentary Film Festival of Leipzig eta Lisboako IX. International Documentary Film Festival jaialdietan.

## Sariak 
2002. urtean, Arte Nazionalen Altazor Sarirako izendapena jaso zuen, Toki arrunta atalean, Guillermo Cifuentesekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jon Arruabarrena

**Jon Arruabarrena Jaio** (Iurreta, Bizkaia, 2001eko maiatzaren 29a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari gisa jokatzen du. Leioan bukatu zuen bere gazte ibilbidea. Abadiñon, Amurrio, Ondarruko Aurrera eta Gernikan aritu da Euskal Herrian. Laredon jokatu ondoren Bigarren Federazioan 2025eko udan Atlético Sanluqueñok fitxatu zuen Lehen Federazioan jokatzeko.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Daniela Magnetto

**Daniela Magnetto Allietta** (Italia, 1996ko otsailaren 23a) txirrindulari profesional ohia da.

## Txirrindulari ibilbidea 
Azkenekoz UCI Women's Team Conceria Zabri–Fanini taldean ibilit zen.

### Taldeak 
## Palmaresa 
Besteak beste, maitza hauexek izan ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Osborne zezen

**Osborne zezenak** ikur ikonikoa dira, zezen suhar beltz baten silueta estilizatua, errepide ondoko iragarki bezala erabiliak Espainian 20. mendearen 2. erdian. 1956an sortu zuen eredua Manolo Prieto diseinatzaile grafikoak Grupo Osborne edari alkoholdunen enpresarentzat, Jerezko brandy marka bat, Veterano, sustatzeko. 

Hamarkadetan, Espainiako errepideetako irudi ezaguna izateaz gain, denborarekin Espainiako ikurtzat hartua izan da. Honen ondorioz, espainiar sentitzen ez diren abertzaleentzat espainiar nazionalismo kulturalaren sinbolotzat hartua izan da. Zezenketa, «Festa Nazional» izendatua izan da sarritan eta Espainiako Kongresuak «Espainiako herrien kultu eta arte ondare» izendatu zuen 1997an. Euskal Herrian eta Herrialde Katalanetan, kontrako jarrerak piztu ditu giro abertzaletan, baita haien kontrako sabotajeak ekarri ere.

## Historia 
### Publizitaterako sortua 
1956an, Azor Publicidad agentziak sortu zuen lehen iragarkia Manolo Prieto artista eta publizitate agentzia horretako zuzendariak proposatuta. Egurrez egindako lehen silueta Madril-Burgos errepidean jarri zuten. 1958ko azaroan hasi ziren jartzen egurrez egindako lehen hesiak, lau metroko altuerakoak, adarrak zuriz margotuta eta edaria iragartzen zuen hitzarekin.

### Errepideetako publizitate seinalea 
Eguraldiak kaltetzen zituelakoan iragarkiak, 1961ean metalezko xafladun hesiak eraikitzea erabaki zen, eta, horri esker, zazpi metroraino handitu zen hesien tamaina. Urtebete geroago, 1962an, errepideko publizitate-kartelen araudia aldatu ondoren, ia hamalau metroko altuerako hesiak ere jarri ziren.
thumb|Osborne zezenak 2008an Espainiako probintzien arabera. Bi zeuden Euskal Herrian, Araban eta Nafarroa Garaian.
1988ko uztailean, Errepideen Lege Orokorrak Espainiako edozein errepidetatik ikus zitekeen publizitatea kentzera behartu zuen, eta, ondorioz, zezenetako errotulazioa desagertu egin zen, nahiz eta zezenek bere horretan jarraitu zuten.  

1994ko irailean, Errepideetako Araudi Orokorrak, Osborneren zezen guztiak erretiratzea agintzen zuen, baina helegiteak izan ziren, eta baita administrazio batzuen babes neurrien onarpena. 

### Espainiartasunaren sinbolo eta ondare 
Osborneren zezena espainiartasunaren sinbolo bihurtu da urteen poderioz, jada Francoren diktadura ilunaren garaian zentzu horrekin bultzatua: Espainia ar eta adoretsua, tradizionala eta, are, nazio apolitiko baten irudia, atzerriari begira.   

Berrikiago, Espainiako kirol selekzioaren nazioarteko partidetan Osborneren zezenaren irudia erdian duten Espainiako banderak ikusi ohi dira.

### Euskal Herrian 
Euskal Herrian, Osborneren bi irudi monumental zeuden: Tuteran bat (Nafarroa Garaia) eta Ribabellosan bestea (Araba). Ernai erakundeak erreibindikatutako bi ekintzatan, 2024an Tuterakoa suntsitu zuten, eta 2025ean Ribabellosakoa. "Sinbolo espainolista" izateagatik suntsitu zituen ikurrak Ernaik, erakundeak adierazi zuenez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bareen uhartea

**Bareen uhartea** (, *Jazira Rashqūn*, , *Isla de los caracoles*, ), Aljeriako kostaldean dagoen uhartetxo bat da, Rashgun herriaren aurrean.

Ez da inor bizi uhartean eta 2011etik aurrera bertako fauna Ramsarko hitzarmenak babesten du.

## Geografia 
[250px|thumb|Bareen uhartea (*I. Rachgoun*) [Rashgun hiriaren parean azaltzen duen mapa, 1889koa.]]
Bareen uhartea Rashgun herriaren parean kokatzen da, Tafna ibaiaren bokalean. Oran hiriaren eta Maroko eta Aljeria arteko mugaren erdibidean dago. Espainiak haren jabetza eskatzen badu ere Aljeriari dagokion uhartea da.

Jatorri bolkanikoa du, basaltoz osatua baitago oinarrian, eta Pleistozenoko hareharriak ditu hegoaldean.

Iparraldeko muturretik hegoladeko muturrera 4 kilometrotako luzera du. Guztira 0,66 km²-ko azalera du. 

## Historia 
Esan izan da feniziarrek asentamendu bat eraiki zutela bertan, baina tamaina txikia du eta bizitzeko baliabiderik ez du.

931. urtean al-Hasan ben Abi-l-Aysek babesa hartu zuen bertan eta Al-Andaluseko omeyatar flota setiatu zuen uhartea, baina 932an ade egin behar izan zuten.

XVIII. mendean Espainiak jabetza ugari zituen Aljeriako kostaldean, hala hiriak (Oran eta Mers el-Kebir) eta uharte ugari, tartean Bareen uhartea. XVIII. mendearen amaieran hiriak otomandarrei saldu zizikien eta uharteak bertan behera utzi zituen.

1835ean Frantziako armadak okupatu zuen Aljeriako Abdelkader emirraren aurkako borrokan zelatatzeko puntu gisa erabiltzeko eta frantsesen aurka borrokatzen zuten errebeldeen arma hornidura oztopatzeko.

XX. mendearen hasieran espainiar itsasontziak uhartearen inguruan aritu izan ziren arrantzan. Espainiarrek haien jabetzakoa dela esaten dute, baina XX. mendean zehar hori egiaztatzen duten agiriak galdu egin ziren eta Aljeriaren menpeko uhartea kontsideratzen da. Badia natural txiki bat du eta moila bat txalupak lehorreratzeko. Itsas txakur fraideak ere aurkitzen dira uhartearen inguruan. Fauna guztia babesteko Ramsar lekua bihurtu zen 2011n.

## Iruditegia 

Irudi:Leila Island.jpg
Irudi:L'ile de Rachgone Ain Témouchente 2.jpg
Irudi:Leila Lighthouse.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salazar (Buenos Aires)

**Salazar** Buenos Aires probintziako mendebalde erdialdean dagoen herri bat da, Daireaux partiduan, Argentinan. Daireaux hiritik 62 km-ra dago.

## Biztanlegoa 
2,263 biztanle ditu (Indec, 2022), hau da, % 17.62ko igoera izan zuen, 2010eko erroldaren 1,924 biztanleekin alderatuta.

## Ikus, gainera 
* Salazar geltokia

## Kanpo estekak 
* Coord.geografikoak eta NASA irudiak, Google
* Salazarren argazkiak Panoramion
Emil Welti

**Friedrich Emil Welti** (Zurzach, 1825eko apirilaren 23a – Kehrsatz, 1899ko otsailaren 24a) suitzar abokatu, epaile eta politikaria izan zen. Sei aldiz izan zen Suitzako Konfederazioko presidentea.

1844 eta 1847 artean Zuzenbidea ikasi zuen Jenako Friedrich Schiller Unibertsitatean eta Berlingo Friedrich Wilhelm Unibertsitatean. 1847an Sonderbund gerran parte hartu zuen eta 1852tik 1857ra Zurzacheko barruti auzitegia zuzendu zuen.

1856an Argovia kantonamenduko kontseilu eta gobernu kontseiluko kide hautatu zuten. Zigor kode berri bat sartu zuen eta Lenzburgeko espetxea eraikitzeko agindu zuen.

1857tik 1866ra Estatuen Kontseiluko kide izan zen, eta zeregin garrantzitsua izan zuen Frantziarekin egindako merkataritza-akordioetan eta Alpeetan zeharreko trenbidearen eraikuntzan.

Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 1867tik 1891ra. Hogeita lau urte horietan sail militarrak, politikoak, trenbideetakoak, postakoak, justiziakoak eta poliziakoak zuzendu zituen. Armada nazional bat sortzeko eta legea bateratzeko presioa egin zuen. Dimititu egin zuen, tren pribatu baten erosketari buruzko erreferendum bat galdu ondoren.

Suitzako Konfederazioko lehendakaria izan zen 1869, 1872, 1876, 1880, 1884 eta 1891n.
Sabela Eiriz

**Sabela Eiriz** (Lugo, Galizia, 1991) diziplina anitzeko artista da, argazkilaria, bideogilea, irakaslea eta ikertzailea da, irudien adierazkortasun-aukerak eta formen eta formatuen hibridazioa esploratzen dituen lengoaia poetikoa erabiliz.

## Bizitza 
Idazle edo aktore izan nahi zuen, baina txikitatik zuen pasioak Lugoko Sanxillao Institutuan Arte Batxilergoa ikastera eraman zuen. Ikus-entzunezko Komunikazioan graduatu zen Santiago de Compostelako Unibertsitatean. Gero, Sabelak Argazkigintza eta Diseinuko graduondoko ikasketak egin zituen Bartzelonako Elisava Diseinu eta Ingeniaritza Fakultatean, baita Literatura, Arte eta Pentsamenduko Ikasketa Konparatuak Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitatean eta Ikusizko Arteetako irakasleak Coruñako Unibertsitatean. Arte eta Hezkuntza doktorea da Granadako Unibertsitatean.

Ikuspegi kontzeptuala eta ikuspegi kontenplatiboa uztartzen ditu bere lanak, non esperientzia, pentsamendua eta emozioa uztartzen diren. Memoria, denbora eta identitatea bezalako gaiak, baita irudiari eta prozesu sortzaileei buruzko auto-hausnarketa ere, funtsezkoak dira bere proiektuetan.

Bere ibilbideak hainbat diziplina hartzen ditu, antzerkian hasi eta ikus-entzunezkoen eta argazkigintzaren esparrurantz eboluzionatuz. Erakusketa ugaritan hartu du parte, bai banakakoetan, bai kolektiboetan, egonaldi artistikoetan, baita ikus-entzunezko proiekzioetan ere. Bere lanak bilduma nabarmenetan daude, hala nola, Vila Casas Fundazioan eta Lugoko Rede Museistica Probintzialean.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2016an, I Hallo Artistas Novos Cidade de Lugo, Scan PhotoBooks 2016

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak