open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Esperanza Grases

**Esperanza Grases** (Bartzelona, Katalunia, 1920ko uztailaren 21a  – ibidem, 1995eko azaroaren 22a) bartzelonar aktorea izan zen. Ospea izan zuen *Farmacia de guardia* telesailean Doña Paquita pertsonaia egitean.

## Bizitza 
### Antzerkia 
Aktore familia batean jaio zenez, laster hasi zen familiaren ohiko lanean. Gurasoen Antzerki Taldean parte hartzen hasi zen. Geroago, *Compañía de Los Cuatro Ases* taldean sartu zen, eta harekin Espainian eta Amerikako hainbat eszenatokitan ibili zen. Azkenik, Arte Ederren Antzokietako Konpainietako eta María Guerrero Antzokiaren parte izan zen. Besteak beste, interpretatu zituen: *Y amargaba*, Jacinto Benaventerena; *Rómulo el grande*, Friedrich Dürrenmattenena, *Historia de una escalera*, *Casi un cuento de hadas*, *Madrugada* (hirurak Buero Vallejorenak); *Veinte y cuarenta*, José López Rubiorena; *El caso de la dama estupenda*, Miguel Mihurarena; *La boda de la chica* eta *No hay novedad, Doña Adela*, biak Alfonso Pasorenak; *El caballero de las espuelas de oro* eta *Corona de amor y muerte*(1966), biak Alejandro Casonarenak; *La importancia de llamarse Ernesto* (1953), Oscar Wilderena; *Doña Rosita, la soltera*, García Lorcarena; *Doña Clarines*, Álvarez Quintero anaiena; *El gran minué*, Víctor Ruiz Iriarterena; *Los cuernos de don Friolera*, Ramón María Valle-Inclánena; edo *El hombre, la bestia y la virtud*, Luigi Pirandellorena.

### Zinea 
Zineman, 1948an egin zuen debuta, Eduardo Garcia Marotoren *La otra sombra* filmarekin, eta, ondoren, Arturo Ruiz Castilloren *Catalina de Inglaterra* (1951) filmarekin. Beste bost titulutan baino ez zuen parte hartu: *Una tal Dulcinea* (1963), Rafael J. Salvia, *La chica del gato* (1964), Clemente Pamplonarena, *Isidro, el labrador* (1964), *La cesta* (1965), (azken biak Rafael J. Salviarenak berriro), eta ia hogeita hamar urte geroago, eta une horretan ospe betean, Vicente Arandaren *El amante doble (*1993).

### Telebista 
Ospea bere egunen amaieran iritsi zitzaion, Antonio Merceroren Antena 3 kateko *Farmacia de guardia* (1991-1995) telesail arrakastatsuan bigarren mailako aktore gisa parte hartu zuenean, Doña Paquitaren papera eginez, Lourdes Canoren botikan (Concha Cuetosek antzeztutako papera) bezerorik ohikoena, despistatuena eta maitagarriena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius fulminoides

***Cortinarius fulminoides*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 10 cm bitarteko diametrokoa. Irregularki ganbila, ertza hasieran errekurbatua barrurantz, gero zuzena; likatsua eguraldi hezearekin, opakua lehorrarekin; laranja lehoi kolore  bizia, trazu ilunago edo argiagoekin, errezel unibertsalaren hondarrak direla eta; geruza banangarriarekin.

**Orriak:** Hasieran zurbil-buztin kolorekoak, gero kafesne kolorekoak, estu, zabalak, pixka bat unziforme-itsatsiak, koskadun ertza.

**Hanka:** 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 1,5 eta 2,5 cm bitarteko diametrokoa. Betea, solidoa, hasieran zuria, gero okre antzekoa; erraboil marjinatua (3,5 cm)

**Haragia:** Zenbait puntutan horixka, eta tonu hori-berdexkak batez ere oinaren goiko aldean; usaingabea eta zapore gozoarekin.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Fulminoides* epitetoa *Cortinarius fulmineus* espeziearen antzekoa delako du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa artiskua 
*Cortinarius fulmineus* delakoaren oso antzekoa da, zurtoin oso argia eta ez horia izateagatik eta *Picea excelsa* azpian hazten delako eta ez artadietan bereizten da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen basoetan (*Picea excelsa* hurritzekin eta haltzekin nahasita) 

### Banaketa eremua 
Espainia, Alpeak, Austria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thaxterogaster fulvo-ochrascens

***Thaxterogaster fulvo-ochrascens*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Agaricus riederi*, *Cortinarius riederi*, *Gomphos riederi*, *Phlegmacium riederi*, *Cortinarius fulvo-ochrascens* (Basionimoa), *Phlegmacium fulvo-ochrascens*, *Cortinarius fuscomaculatus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, Hemisferikoa, itxia, gero ganbil-laua edo erdian deprimitu samarra; eguraldi hezean likatsua, opakua lehorrean; okre-lehoi kolorekoa, ertzean zurixkagoa, orban argiagoekin. Ertza luzaroan barrurantz biribildua.

**Orriak:** Hasieran gris-more edo lila kolorekoak, gero arreak; itsatsi-unziformeak edo itsatsiak, nahiko estu.

**Hanka:** 5 eta 9 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa. Erraboilarekin, batzuetan marjinatua edo arbi-formakoa (3 cm); zurixka-okre antzekoa, inoiz lila antzekoz goialdean. Errezela eta gortina zuritik okre antzerako kolorekoak.

**Haragia:** Zurixkatik okre zurbilera doan kolorekoak, eremuetan lehoi kolorekoa; zapore gozokoa; usaingabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Fulvoochrascens* epitetoa latinetik dator, arrosakara, horia, ilehoria esan nahi duen “fulvus” hitzetik eta gorrirako joerarekin, esan nahi duen, “ochrascens” hitzetik. Kapelaren koloreagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Koniferoen eta hostozabalen basoetan lurzoru karetsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pepita Serrador

**Josefina Serrador Marí**, ezagunagoa **Pepita Serrador** izenez (Buenos Aires, Argentina, 1913ko martxoaren 2a  –  Madril, 1964ko maiatzaren 24a) argentinar aktorea izan zen.

## Bizitza 
Jatorri espainiarrekoen alaba, aita katalana, Esteban Serrador, eta ama valentziarra, Josefina Marí.Teresa Serrador aktorea ahizpa zuen. Esteban eta Juan Serrador aktoreen arreba zen. Beste ahizpa bat ere izan zuen, Nora. 

1934an Buenos Airesen ezkondu zen Narciso Ibañez Menta aktore espainiarrarekin, eta seme bakarra izan zuen harekin: Chicho Ibañez Serrador (1935-2019) telebista saio zuzendaria.

### Lan ibilbidea 
Bere bizitza pertsonal eta familiarrari dagokionez, 1940an banandu egin zen eta ondoren Ali Salem de Baraja izenez ezaguna zen aktore komiko argentinarrarekin bat egin zuen. 

Lehenengo, arrakasta batzuk lortu zituen, gerora klasiko bihurtu ziren lanekin, hala nola, *Bodas de sangre, La salvaje* edo, handik denbora batera, "Chicho" bere semeak, Luis Peñafiel izengoitiarekin, *Aprobado en inocencia* idatzitako lanean. Paper handiak egin zituen *Mujeres que trabajan* eta *Muchachas que estudian* filmetan, besteak beste.

### Heriotza 
51 urterekin hil zen, minbiziak jota. Azken asmo gisa, Granadan ehortzia izateko nahia adierazi zuen. Bere gorpuzkiak bertako San Joseko Hilerrian daude. Semea ere (1935-2019) bere ondoan dago.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte: 

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Recuerdo y presencia de Pepita Serrador*. Barcelona: Aedos, 1966, or. 123

## Kanpo estekak 
* http://www.famouslikeme.com/11619/article.html
* http://www.cinenacional.com/personas/index.php?persona=10587
* http://www.imdb.com/name/nm0785460/
Teresa Serrador

**Teresa Serrador** (Bolivia, 1899  –  Buenos Aires, Argentina, 1982ko uztailaren 19a) boliviar aktorea izan zen, antzerkian, zineman eta telebistan jardun zuena. 

## Bizitza 
Serrador antzerki-familiako kidea. Ahizpa zituen  Nora eta Pepita Serrador aktorea. Juan eta Esteban Serrador aktoreen arreba zen. Ahots berezia zuen eta *Martin Fierro* izenburuko filmean petrikiloaren papera eginez nabarmendu zen. 

Antzerkian ibilbide luzea izan zuen, besteak beste, Gloria Guzman eta Lola Membrives buru zituzten antzezleekin lan eginda, eta *La casa de Bernarda Alba* lanaren mundu mailako estreinaldian parte hartu zuen, Buenos Aires Etorbidean, 1945ean, Margarita Xirgú handiarekin batera.

Pastor Serrador aktorearen ama zen.

## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu zuen parte:

### Zinea 
* *Lo prohibido está de moda* (1968)
* *Martín Fierro* (1968) .... Curandera
* *De profesión, sospechosos* (1966)
* *Pecadora* (1955)
* *Mi viudo y yo* (1954)
* *Como tú lo soñaste* (1947)
* *Concierto de almas* (1942)
* *Una novia en apuros* (1942)
* *Un bebé de París* (1941) .... La madre
* *Medio millón por una mujer* (1940)
* *Las de Barranco* (1938)
* *Lo que le pasó a Reynoso* (1937)
* *¡Goal!* (1936)

### Telebista 
* *El mundo del espectáculo*. Atal: «El genio alegre» (1968)
* *Candilejas* (serie, 1965) .... Leonarda
* *Yerma* (1963)
* *Mañana puede ser verdad*. Atala: «El hombre que perdió su risa» (1962)

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Manrupe, Raúl; Portela, María Alejandra (2001). Un diccionario de films argentinos (1930-1995). Buenos Aires, Editorial Corregidor.                   

* Blanco Pazos, Roberto; Raúl Clemente (1997). Diccionario de actrices del cine argentino 1933-1997 (1. edizioa). Buenos Aires Ediciones Corregidor. p. 222.        

## Kanpo estekak 
* 
* Teresa Serradorri buruzko informazioa zinema nazionalaren gunean.
Amparo Martí

**Amparo Martí** **Martínez** (Valentzia, 1903ko irailaren 9a – Madril, Madrilgo Erkidegoa, 1973ko maiatzaren 3a) valentziar aktorea izan zen.

## Aktore ibilbidea 
Aktore familia batean jaio zen, eta hamaika urte besterik ez zituela igo zen lehen aldiz oholtza gainera, *La alondra y el milan*o antzezlana taularatzeko. Valentziako Princesa antzokian egin zuen debuta.

Helduaroan, Pedro Zorrilla eta María Mayor eta Ricardo Calvoren konpainietan lan egin zuen, Madrilgo Infanta Isabel Antzokian lan egiteko kontratatu zuten arte. Bertan, Pedro Muñoz Seca, Carlos Arniches, Álvarez Quintero anaiak eta abarren hainbat lan taularatu ahal izan zituen.

Geroago, bere konpainia sortu zuen senarrarekin, Francisco Pierrá Gómezekin, eta hogei urte inguru eman zituen interpretatzen harekin; besteak beste, *Atrévete, Susana* (1941), Ladislas Fodorrena.

Ondoren, Madrilgo Lara Antzokira joan zen, eta bertan *Al amor hay que mandarlo al colegio* interpretatu zuen, Mary Carrillo eta Rafael Rivellesekin batera, 1950ean. Bere interpretazioari esker, Valladolideko Urrezko domina lortu zuen. Aktoreak hamahiru denboraldi eman zituen antzoki horretan eta, besteak beste, Joaquin Calvo Soteloren *Criminal de guerra* (1951), José María Pemánen *Callados como muertos* (1952), Jacinto Benaventeren *Señora Ama* (1953), Joaquín Calvo Soteloren *La muralla* (1954) eta Josep Maria de Sagarraren *La herida luminosa* (1955). 1960ko hamarkadara arte luzatu zen bere presentzia tauletan, eta garai horretako lan hauexek nabarmendu daitezke: *¿Dónde vas, Alfonso XII*? (1957), Juan Ignacio Luca de Tenarena; *Aurelia y sus hombres*, Alfonso Pasorena; *Su amante mujer* (1966), Jacinto Benaventerena eta, batez ere, *El tragaluz* (1967), Antonio Buero Vallejorena.

Zineman egindako ibilbideari dagokionez, *La tonta del bote* (1939), *Currito de la Cruz* (1949), *Tarde de toros* (1956) edo *Cuarenta años de novios* (1963) bezalako izenburuak nabarmendu behar dira.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1950ean Valladolideko Urrezko domina, *Al amor hay que mandarlo al colegio* lanean egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
* Obituarioa *La Vanguardia* egunkarian
*
María Mayor

**María Mayor** ( ? – Madril, 1939ko otsailaren 13a) espainiar aktorea izan zen, antzerkian jardun zuena.

Daniel Dicentarekin konpainia propioa osatu zuen, eta 1936. urtetik Juan Espantaleonekin.

### Heriotza 
Espainiako Gerra Zibila amaitu eta egun gutxira hil zen aktorea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Way (telesaila)

***The Way*** () britainiar telesail laburra da, James Grahamek, Michael Sheenek eta Adam Curtisek BBC Onerako sortua.

## Sinopsia 
Gales hegoaldeko Port Talbot udalerria munduko siderurgia lantegi handienetako bat izateagatik da ezaguna, eta azken egunotan albiste da berriz ere, berrogei urte geroago bertako beharginek greba mugagabea iragarri dutelako uztailean hasita. Discroll familia da protagonista; senar-emazteak lantegiko sindikatuko kideak dira, baina dibortzio prozesuan daude. Txanponaren beste aldean polizia agente den alaba eta buru osasun eta droga mendekotasun arazoei buelta eman nahian dabilen semea daude. Familia desegituratuak bat egingo du eztanda egin eta gutxira arreta nazionala bereganatuko duen lan gatazkatik osorik irteteko.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Díaz

**Carmen Diaz** (Sevilla, 1896 – ibidem, 1979ko otsailaren 12a) sevillar antzerkigilea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak
Mari Paz Molinero

**María Paz Molinero Ríos** (Santiago, Txile, 1917ko abuztuaren 4a - Madril, 2004ko ekainaren 12a) txiletar-espainiar aktorea izan zen.

## Ibilbidea 
Sei urterekin hasi zen profesionalki, eta Santiago Artigas eta Josefina Díazen konpainian sartu zen, Madrilgo Teatro Españolen Jacinto Benaventeren*Lecciones de buen amor* interpretatzeko. Konpainia horretan egon zen 1931ra arte, eta Carmen Díaz eta Lola Membrivesen konpainietan sartu zen.

Espainiako Gerra Zibilaren ostean Madrilgo Teatros Español, Alcázar eta María Guerrero-n lan egin zuen *La losa de los sueños* (1941), *El hombre que murió en la guerra* (1941), *Ventolera* (1944), *La costumbre* (1946), *Delito en la Isla de las Cabras* (1954), *La fierecilla domada* (1954), *Noches de San Juan* (1965), *Hedda Gabler* (1971), *La más hermosa niña del mundo* (1974) edo *Tío Vania* (1978) lanetan.

1934an estreinatu zen zineman, Florián Reyk zuzendu eta Imperio Argentina protagonista zuen *La hermana San Sulpicio* filmarekin. Hogei filmetan baino gehiagotan parte hartu zuen, besteak beste, Florián Reyren *La canción de Aixa* (1939); *Obsesión* (1947) eta *Las inquietudes de Shanti Andía* (1947), biak Arturo Ruiz Castillorenak; Jorge Grauren *El secreto inconfesable de un chico bien* (1976); Miguel Picazoren *Extramuros* (1985), eta *El disputado voto del señor Cayo* (1986), Antonio Giménez Ricorena.

Telebistan, TVEko *Crónicas de un pueblo* (1971-1972) telesail ezagunean parte hartu zuen.

Sei urtez bizi izan zen Venezuelan, herrialdeko telebistan lanean.

Luis Porredón aktorearekin ezkonduta, harreman sentimentala izan zuen Samuel Ros idazle eta politikariarekin, eta seme bat izan zuen harekin.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa *ABC egunkarian*, 1933ko martxoaren 19an
* IMDb-ko fitxa
* Fitxa *Findagraven*
Ana Adamuz

**Ana Adamuz** (Escañuela, Jaén, 1886ko abenduaren 24a - Madril, 1971ko martxoaren 26a) jaendar aktorea izan zen.

## Bizitza 
ezkerrera|thumb|230x230px|Manuel Tovar Silesek karikaturizatua (1917)
Jaéneko Escañuela herrian jaio zen 1886an, eta Malaga hirian eman zuen gaztaroa. Oso gazterik hasi zen interpretazioaren munduan. Madrilen kokatu zenean, eszenan jardun zuen bete-betean, batez ere paper dramatikoak interpretatuz, genero komikoan ere aritu zen arren. Hasieran, Maria Guerrero eta Fernando Diaz de Mendozaren konpainian egin zuen lan, eta haiekin Francisco Villaespesaren *El alcázar de las perlas* (1911) estreinatu zuen.

Bere osotasun artistikoa XX. mendearen lehen herenean zabaldu zen eta, besteak beste, Jacinto Benaventeren lanak interpretatu zituen. Oscar Wilderen *Un marido ideal* eta *Una mujer sin importancia* lanak estreinatu zituen Espainian, biak 1917an. Eszenatokietan izandako beste garaipenen artean, *La hija de la Dolores* (1927), *Prostitución* (1933), biak Luis Fernández Ardavínenak (1929), *El juicio de Mary Dugan* (1929) Bayard Veillerrena; *Cuando el trigo es verde*(1949) Emlyn Williamena; Joaquín Dicentaren *Madre Paz*; Benaventeren *La malquerida* (1933), *La infanzona* (1948) eta *Cuando los hijos de Eva no son los hijos de Adá*; edo Álvarez Quintero anaien *La calumniada* (1919) eta *El genio alegre* ( 1954), azkena Pepita Serrador konpainiarekin.

Zineman oso ibilbide laburra egin zuen, bost filmetan baino ez zuen parte hartu eta: *Currito de la Cruz* (1926), La hermana *San Sulpicio* (1934) Florián Reyrena Imperio Argentinarekin, *Currito de la Cruz* lanaren (1936) soinu-bertsio berri bat, *La Dolores* (1940), Concha Piquerrekin eta *Brindis a Manolete* (1948).

### Heriotza 
1971ko martxoaren 26an hil zen, Madrilen, etAnita Adamuz, 1912 ingurukoa. a Almudenako hilerrian lurperatu zuten.

## Iruditegia 

Fitxategi:Anita Adamuz.png|Anita Adamuz, 1912 ingurukoa. Kaulak argazkilariak *Mundo Grafico*-rako egina 
Fitxategi:Anita Adamuz 1913.png|Ana Adamuz, 1913 ingurukoa
Fitxategi:Anita Adamuz por Kaulak.png|Anita Adamuz, 1913ko azaroa, Kaula argazkilariak Mundo Grafikorako egina
Fitxategi:Anita Adamuz, en La Esfera.jpg|Ana Adamuz, 1914 aurrekoa. Kaula argazkilariak *La Esfera*-rako egina.
Fitxategi:Ana Adamuz 1914.png|Ana Adamuz, 1914
Fitxategi:1919-06-04, Mundo Gráfico, Anita Adamuz, Kaulak.jpg|Ana Adamuz, 1916.06.04, Kaulak egina *Mundo Grafiko*-rako
Fitxategi:1928-05-12, La Esfera, Anita Adamuz y Manolo González se presentan en el Teatro de la Reina Victoria, Walken.jpg|Ana Adamuz eta Manolo Gónzalez, 1928
Fitxategi:Ana Adamuz - Doña Inés.JPG|Ana Adamuz, Doña Ines pertsonaia, 1929

## Erreferentziak 
## Kanpo  estekak 
* 
* Fitxa Find-en Grave
Mohamed Osman Jawari

**Mohamed Osman Jawari** (Afgooye, 1945eko abenduaren 7a – Muqdisho, 2024ko ekainaren 28a) Somalia politikaria izan zen. Somaliako bitarteko presidentea izan zen 2012ko abuztutik irailera.

Zuzenbidean lizentziatu zen Somaliako Unibertsitate Nazionalean, Muqdishon. Garraio eta Lan eta Kirol ministroa izan zen Siad Barre presidentearen gobernuetan. Norvegian erbesteratu zen 1991n, Somaliako gerra zibila hasi zenean, eta 2000ko hamarkadan itzuli zen bere herrialdera. Herrialdearentzat konstituzio berri bat idazteko ardura zuen batzordeko presidente izendatu zuten. Konstituzioa, azkenean, 2012an onartu zen.

2012an parlamentuko presidente hautatu zuten, eta 2018ra arte egon zen karguan. 2012ko abuztutik irailera herrialdeko behin-behineko presidente izan zen presidente berria hautatu arte.
Laida Arbizu Agirre

**Laida Arbizu Agirre** (Ordizia, Gipuzkoa, 2000) ikerlaria da, filosofiako graduduna, masterduna eta doktoregaia Euskal Herriko Unibertsitatean.

## Bizitza 
### Formakuntza 
* Euskal Herriko Unibertsitatean Filosofiako gradua egin zuen 2018tik 2022ra, Karrera Amaierako Sari Berezia jasoz. 2022-2023 ikasturtean masterra egin zuen unibertsitate berean eta doktoradutza egiten hasi zen. 2024an  "Negazionismo zientifikoaren inguruko doktore tesia egiten ari zen EHUn.

### Hitzaldiak 
* *Zientziaren balioak egia-ostearen garaietan* jardunaldian hitzaldia eman zuen, Iruñean, 2022ko ekainaren 27an.- Hitzaldiaren izenburua: "*Negazionismoa, pandemia berria?*"

### Argitalpenak 
* *Negazionismoa: pandemia berria?* Elhuyar Aldizkaria. 2021.12.20

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Negazionismo batzuetan, pisu handia du talde baten parte izatearen sentimenduak Berria, 2024.06.26
Guba (zaldia)

**Guba**, (azerbaijaneraz:Quba yorğası),  edo **Azerbaijango zaldia**, Kaukaso Handiko etza zehazko Azerbaijango bertako zaldi arraza bat da . Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien zailkapen taldean sartzen da.

Zaldi arraza landatarra da eta mendiko parajetan, altuera handitan, ibiltzeko ondo moldatuta. Zela zalditzat erabiltzan da bereziki.

Arrazaren egoerari buruzko datu gutxi dago.

## Etimologia 
Arrazaren izena Guba zaldia edo Ajerbaijango zaldia da. Azerbaijaneraz "Quba yorğası" edo  "yorga".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Analektak

thumb|250px|Konfuzioren irudia ikasgai bat emanez.

***Analektak*** () Konfuzio pentsalariaren ezagutzen den liburu bakarra da. Haren irakaspenak *Konfuzioren Analektak* liburuan bildu ziren bera hil eta urte andana igaro zirenean. Konfuziok bere ikasleei eman zizkien hitzaldi batzuen bertsio idatzia da: hauek idatzi eta bildu zituzten. Egungo historialariek uste dute Konfuziok berak idatzitako dokumenturik ez dagoenik, baina 2.000 urtean bost libururen idazletzat jo zuten. Txinerazko jatorrizko izenburuak "hitzen inguruko eztabaidak" esan nahi du. Berez *analekta* hitza aukeraketa edo antologia esan nahi du.

Udaberri eta Udazkenen garaian idatziak, *Analektak* dira konfuzianismoaren lanik handiena. Txinatarren artean eragina izaten jarraitzen dute, baita Asiako beste herrialde batzuetan ere, gaur egun oraindik.

## Egitura eta edukia 
*Analektetan*, kapituluak banakako gaien arabera multzokatuta daude. Hala ere, ez dute ordena berezirik jarraitzen. Izan ere, kapituluek erabat ausazkoak dirudite, beren artean inolako loturarik ez duten kapitulu korrelatiboetako gaiekin. 
Konfuzionismoa filosofia praktiko bat da, bizitzara bideratutako pentsamendu-sistema bat, norbere burua hobetzera bideratua. 
Konfuzioren helburua, azken batean, ez da salbazioa, jakituria eta autoezagutza baizik.

## Garrantzia 
Kultur heroiaren lekua du txinatar zibilizazioan Konfuziok, eta halakotzat ohoratzen dute errito tradizionaletan. Bi mila urte baino gehiagoz, *Analektak* Txinako eskoletako ikasketen parte izan dira, izan ere, Konfuzioren obra ezagutu gabe gizon bakar bat ere ezin zela maila moral eta adimen-maila egokira iritsi uste zen. *Analektak* liburuaren ezagutza ere ezinbestekoa bihurtu zen gorte inperialeko funtzionario orok egin behar zituen azterketa inperialak gainditzeko.

## Konfuzio euskaraz 
2008an *Analektak* (*Lun Yu*) liburua plazaratu zen Ibaizabal argitaletxearen eskutik, Erlijioen Jakinduria bilduman.  Konfuziok bere ikasleei eman zizkien hitzaldi batzuen bertsio idatzia da; ikasleek idatzi eta bildu zituzten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Frantsesezko bertsioa Wikisourcen.
* :Konfuzioren esaldiak.
Maite Etxeberria

**Maite Exeberria**  (Biarritz, Lapurdi, 1956) Ozazeko (Zuberoa) auzapeza da, horrez gain, beste hainbat kasketa jantzi ditu bere bizian: Donapaleuko (Nafarroa Beherea) Seaskan, ikastolako irakaslea, Gurutze Gorriko laguntzailea eta OIP Presondegien Nazioarteko Behatokiko kidea da, besteak beste. Bi aldiz preso izan da; bertan presoen tratamendu txarren lekuko izan ondoren, presoen eskubideen alde borrokatzea erabaki zuen..

## Bizitza 
Biarritzen sortu eta Arrangoitzen (Lapurdi) hazi zen Maite. Aita lapurtarra zuen, eta ama baztandarra, Elbetekoa. Haurtzaroa oso uros oroitzen du. Aberasgarria izan zen; haurtzaro euskalduna eta abertzalea izan zuen. Euskalkien aldetik ere denetarik entzuten zuen..

Frantziako Estatuan  67.000 preso inguru daude. Maiteren ustez presondegian 3.000 bat pertsonak egon behar lukete gehienez, beste guztientzat balirateke zigor alternatiboak, baina ez dira aplikatzen. Alta legeak pentsatuak dira: brazeletea, lan egitea… baina auzitegiek ez dituzte aplikatzen. Beste guztiak preso sartzen dituzte, eta noizbait ateratzen dira,!Bake Bideak bultzatutako adierazpena bost legebiltzarkidek sinatu zuten haien artean Maite Etxeberriak.
* 2023an Gazatarren aurkako sarraskia salatzeko eta palestinarrentzat bakea eta konponbidea eskatzeko manifestazioan parte hartu zuen Maitek ehunka eta ehunka herritarrekin batera Baionan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jaione Anzola

**Jaione Anzola** (Santurtzi, Bizkaia, 1996ko urriaren 10a) euskal diseinatzailea da.

## Bizitza 
Santurtzin jaioa 1996ko urriaren 10ean. Asti Leku Ikastolan ikasia. Arkitektura ikasketak egin zituen Euskal Herriko Unibertsitatean. Ondoren diseinu eta moda ikasketak egin zituen Inedi Design School zentroan.

Diseinatzaile moduan, Tabakalera bezalako erakustokietan jardun izan du.

## Moda esposizioak 
* Fashion Revolution Week 2024. BBK Kuna. Bilbao.
* Tabakalera. Espacio Artistas-Artisten Gunea. 2023ko abendua. Donostia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.tabakalera.eus/es/jaione-anzola/
Aidez l'Espagne

'''''Aidez l'Espagne'''* (Lagundu Espainiari) Joan Miró 1937an *pochoir* edo txantiloiz pintatuko lana da. Christian Zervosek egindako eskaera bat izan zen. Posta-zigilu gisa argitara zitekeen lan bat egiteko eskatu zion, dirua biltzeko helburuarekin, horrela Espainiako errepublikako gobernua finantzatzeko. 1937ko Parisko nazioarteko erakusketaren testuinguruan prestatu zen. Erakusketa horretan Mirok *El segador* murala aurkeztu zuen baita ere. Sofia Erregina Museoan ikus daiteke.

## Deskribapena 
29,3 x 21 zm. ditu. *Pochoir*raren protagonista *payes* edo nekazari katalan bat da, barretina bat jantzita eta eskuineko ukabila altxatuta duela. Goiburua osatzen duten bi hitzak Frantziako herritarrei Espainiako errepublikako gobernuari babesa ematera egiten zaien eskaera dira, Gerra Zibilean bete-betean murgildurik baitzegoen.

Protagonista nekazari baten ordezkari izatea intelektual baten ordezkari izatea baino hobea zela uste zuen. Nekazaria egiazkoagoa zen ikusleen aurrean.

Lana kolore bizikoa da. Errepublikaren bandera espainiarraren koloreak dira.

*Pochoir'' horretatik inpresioen tirada mugatu bat egin zen, franko kostatzen zirenak, salmentaren etekinak Espainiako gobernu errepublikarra finantzatzeko erabiltzeko. Gainera, tamaina handiko kartel serigrafiatuen tirada mugatu bat ere egin zen, eta Miroren frantsesezko aipamen bat gehitu zitzaien, honako hau zioena: «Gaur egungo borrokan indar zaharkituak alde faxistan ikusten ditut; bestean, berriz, herria dago, eta bere baliabide sortzaile itzelek mundua harrituko duen bultzada emango diote Espainiari».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu Meabe

**Josu Meabe Mintegi** (Santutxu, Begoña, Bilbo, 1934) Karmelo Ikastolaren sortzailetako bat izan zen, eta geroago Kirikiño Ikastolako zuzendaria ere izan zen. 

Bederatzi urtez izan zen Bizkaiko Ikastolen Federazioko presidentea.
* 2004: Bilbotar ilustrea.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Karmelo Ikastola
* Kirikiño ikastola
* Gaztedi Dantzari Taldea
## Kanpo estekak 
* Karmelo ikastola, Santutxu, 1964-1989 Wikiteka. 25. urteurreneko liburuxkaren atal batzuk (Ikastolaren sortzaileen Iritziak eta asmoak. Auzoa euskalduntzeko etxez etxe sortutako proiektua. Karmelo ikastolaren kulturaren alde. Ikastolaren eragina Santutxu auzategian).
Thriller judizial

**Thriller judiziala** edo **thriller legala** thriller eta fikzio kriminaleko kontakizunen azpigenero bat da, non pertsonaia nagusiak abokatuak eta zuzenbidearen praktikarekin zerikusia duten langileak diren. Justizia-sistema bera izaten da lan horietako zati garrantzitsu bat, eta, batzuetan, ia pertsonaietako bat izaten da. Ildo horretan, lege-sistemak lege-*thriller*-erako esparrua ematen du, eta polizia modernoaen lan-sistemak polizia prozesalaren generorako ematen du.

Oro har, abokatuek beren kasuen defentsan parte hartzen dute (normalean, beren bezeroaren errugabetasuna leporatzen zaien krimenean, edo orain arte bidegabe erabili duten erakunde ustel baten erruduntasuna), eta, ondorioz, beren harreman pertsonalak eta, askotan, beren bizitzak arriskuan jartzen dituzte.

Genero gisa, «lege-drama» terminoa telebistako eta filmetako programei aplikatzen zaie, eta «lege-thriller» terminoak, berriz, eleberriei eta antzezlanei.

## Autore nabarmenak 
Genero hau landu duten autoreen artean, William Bernhardt, Michael Connelly, William J Coughlin, Kenneth G. Eade, Linda Fairstein, Erle Stanley Gardner, Mark Giménez, James Grippando, John Grisham, David Kessler, Lowell B. Komie, William Lashner, John Lescroart, Paul Levine, Phillip Margolin, Steve Martini, Brad Meltzer, John Mortimer, Michael Nava, Perri O'Shaughnessy, Richard North Patterson, Nancy Taylor Rosenberg, Lisa Scottoline, Gianluca Arrighi, Sheldon Siegel, Arthur Train, Scott Turow, Kate Wilhelm edota Steve Cavanagh nabarmentzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noeren ontzia (web ataria)

**Noeren ontzia** Euskaltzaindiak Asun Garikanoren koordinaziopean abian jarritako atari digital bat da, memoria literario komun bat osatzeko helburuarekin, hainbat generotako testu hautatuak eskaintzen dituena, literarioak eta ez literarioak (elkarrizketak, testigantzak, gutunak, bando, panfleto edo mitin zatiak eta prentsa artikuluak), estilo, erregistro, eta tonu desberdinetakoak. Testuak euskaraz sortuak eta euskarara itzulitakoak dira, garai eta euskalki guztietakoak, egungo ortografiara eta morfologiara ekarriak, baina lexikoa eta sintaxia ukitu gabe. Jatorrizko testuak ikusteko aukera ere ematen da. Sei alorretan banatuta daude: Historia, Herri-kultura, Hizkuntza, Literatura, Ahozko Literatura, Gaurko Gizartea eta Abestiak. Testuen lagungarri, atariak baditu bideoak, audioak eta argazki-bildumak ere, ikusentzunezko piezaren batera (bideoklipak, audioak, dokumentalak) eramaten duten estekekin, bai eta etiketak ere testuak gaika aurkitzen laguntzeko. Gainera, irakurketa errazten duten hiperestekak ere badaude, hitz edo esamolde batzuen esanahia Euskaltzaindiaren Hiztegiaren bitartez argitzeko, eta, orobat, testuetan aipatzen diren erreferentziei buruzko euskarazko Wikipediako artikuluetara nabigatzeko. 

Atariaren bigarren izenak berak (*Hezkuntzarako euskal testuak*) dioen bezala, baliabide honek helburu pedagogikoa du, DBHko eta Batxilergoko ikasleentzat pentsatuta baitago nagusiki, baina unibertsitate, euskaltegi eta hizkuntza eskoletako ikasleentzat, irakurketa bultzatu nahi duten ekimenentzat, argitaletxe eta abarrentzat ere izan daiteke baliagarria. Helburu pedagogiko horri jarraituz, atariko testuak hainbat ikasgaitan erabil daitezke klaseko gaiak ilustratzeko; bultzatzaileek diotenez, "Historia irakasle batek Bigarren Mundu Gerrari buruzko testu bat" behar badu, Jean Elizalde "Zerbitzari" idazle azkaindarrak idatzitako "*Verdungo infernua*" deritzan testua aurkituko du atari honetan, hainbat ilustrazio, grabazio eta argazkirekin, bai eta dagozkion erreferentzia bibliografikoekin ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Noeren ontzia*.
Atticus Finch

**Atticus Finch** Harper Leeren *To Kill a Mockingbird* eleberrian sortutako fikziozko pertsonaia da. Pertsonaiaren atariko bertsio bat agertzen da *Go Set a Watchman* eleberrian, hau ere Leerena, nahiz eta 1950eko hamarkadaren erdialdean idatzia izan, 2015ean argitaratu zen lehen aldiz.

Atticus Finch arrazakeriaren aurkako abokatu alargun bat da. Lasai asko bizi da fikziozko Maycomb konderrian (Alabamako Monroevillen oinarrituta), Jeremy "Jem" Finch eta Jean Louise "Scout" Finch seme-alabekin, eta moraltasun eta tolerantzia printzipioen arabera hezten ditu. Leek bere aita izan zuen inspirazio iturri, Amasa Coleman Lee, Alabamako abokatu bat, zeinak, Finch bezala, pertsona beltzak defendatu baitzituen presentzia mediatiko handiko hainbat kasu kriminaletan. 1900etik Book Magazinek argitaratutako fikziozko 100 pertsonaiarik onenen zerrendaren arabera, Finch XX. mendeko literaturako fikziozko zazpigarren pertsonaiarik onena da.

Finchek gazte beltz bat defendatzen du, Tom Robinson, nekazari mozkor eta bortitz batek bere alaba bortxatu izana egotzita. Gizonak bere burua errugabetzat jotzen du, eta Atticusek akusazioa funtsik gabea dela frogatzen du, baina prozesu judizialak erruduntasun-epaia ere ematen du, akusatua heriotzara kondenatuz. Inputatuak ihes egin du eta zaindari batek hil du.

Eleberrian oinarritutako izen bereko filmean, Gregory Peckek antzeztutako Atticus Finch pertsonaia estatubatuar zinemako heroi handientzat jotzen da, American Film Instituteren zerrendaren arabera. Alabaman, oraindik ere segregionisten eta arrazakeriaren kontrakoen artean biziki banatua, Finch abokatua justiziaren eta arraza-berdintasunaren paladin bihurtzen da, ezjakintasunaren eta jendeak besteei irekitzeko eta hurkoa epaitzeko duen zailtasunaren aurrean, aurreiritzi errazetan erori gabe.

## Erreferentziak 
## Bibliografia
*Johnson, Claudia. *To Kill a Mockingbird: Threatening Boundaries.* Twayne Publishers: 1994. ISBN 0-8057-8068-8
*Johnson, Claudia. *Understanding To Kill a Mockingbird: A Student Casebook to Issues, Sources, and Historic Documents.* Greenwood Press: 1994. ISBN 0-313-29193-4
*Lee, Harper. *To Kill a Mockingbird*. HarperCollins: 1960 (Perennial Classics edition: 2002). ISBN 0-06-093546-4
*Mancini, Candice, ed. (2008). ''Racism in Harper Lee's *To Kill a Mockingbird*&nbsp;*, The Gale Group. ISBN 978-0-7377-3904-6
*Petry, Alice. "Introduction" in *On Harper Lee: Essays and Reflections.* University of Tennessee Press: 1994. ISBN 1-57233-578-5
*Shields, Charles. *Mockingbird: A Portrait of Harper Lee.'' Henry Holt and Co.: 2006. ISBN 0-8050-7919-X
*Michiko Kakutain. "Review: Harper Lee’s ‘Go Set a Watchman’ Gives Atticus Finch a Dark Side" nytimes.com: 2015.

## Kanpo estekak
Bilbotar ospetsu

**Bilbotar ospetsu (**edo **Bilboko Ilustre**) titulua Bilboko udalak 2001. urteaz geroztik urtero banatzen duen saria da. Guztira 100 baino gehiago dira aitortza hau jaso dutenak (119 ziren 2023an).

Hauek dira titulua jaso duten pertsonak:
* 2023: Javier Barroeta, Daniel Garcia, Marta Ubieta eta Radio Bilbao.
* 2022: Daniel Innerarity Grau, Iraia Iturregi Sustatxa, Adolfo Arejita Oñarte-Etxebarria eta Susana Rodriguez Vicente. Hiriko enbaxadorea 2022: Bilbao Orkestra Sinfonikoa
* 2021: Boni Garcia de Loma-Osorio, Miren Agur Meabe, Fernando Querejeta eta Alicia Rueda.
* 2020: Estibaliz Barron Pardo, Fernando Canales Etxanobe, Itziar Lazkano Setién, Arantza Matías Gurrea.
* 2019: Mari Puri Herrero Martínez de Nanclares, Jaime A. Gil Lozano, Marta Macho Stadler, Javier Salgado Martín.
* 2018: Félix Linares Jaca, Victoria Cañas Cenea, Isidro Elezgarai Esteban.
* 2017: Bizkaisida Comision Ciudadana Antisida de Bizkaia, Javier Viar Olloqui, Jon Ortuzar Bilbao, María Dolores de Damborenea González, TeleBilbao. Hiriko enbaxadorea 2017: Guggenheim Bilbao Museoa.
* 2016: Jose Angel Iribar, Sara Estévez, Xabier Kintana, Jose Antonio Garrido, Begoña Rueda.
* 2015: Pastelerías Martina de Zuricalday Bilbao, Txetxu Rojo, Alfonso Santiago, Emilio Sagi, Gorabide, Karmele Goñi.
* 2014: Eneko Atxa, Ramón Barea, Txomin Bereciartua, Jon Kortajarena, Carmen Mijangos.
* 2013: Vicinay Cadenas SA, Igualatorio Médico Quirúrgico (IMQ), Cine Club FAS, Centro Formativo Otxarkoaga.
* 2012: Escuela Universitaria Estudios Empresariales, Siervas de Jesús de la Caridad, Olmo eta Don Celes, Abao-Olbe, Idom, Txikiteros del Casco Viejo. Hiriko enbaxadorea 2012 Athletic Club.
* 2011: Adela Asua Batarrita, Virginia Berasategi Luna, Ricardo Diez Hochleitner, Mario Fernández Pelaz, Ángel María Villar Llona, Iberdrola.
* 2010: Academia de Ciencias Médicas de Bilbao, Alex de la Iglesia, Luis de Pablo, El Correo Español-El Pueblo Vasco, Hipólito Suarez, Pedro Luis Uriarte, Igor Yebra.
* 2009: Josu Bergara Etxebarria, Mª Jesús Cava Mesa, Colegio Presentación de María Hijas de la Cruz, Cuerpo Consular de Bilbao, Xabier de Irala Estevez, Alejandro Echevarria Busquet, Jesús Llona Larrauri eta Garbiñe Badiola Fariña, Asier Polo Bilbao.
* 2008: Yolanda Aberasturi Basabe, Adolfo Cabrales Mato «Fito», Mercedes de Miguel Heras, José Luis Marcaida Onaindia, Miriam Ocariz Miguel.
* 2007: Farmacia Caballero, Farmacia Pariza, Farmacia Unceta, Javier de Bengoechea eta Niebla, José María Orue Aranguren, José Miguel de Azaola Uriguen, Rafael Iriondo Aurtenetxea.
* 2006: Félix Iñiguez de Onzoño, Juan Sabas Olabarria, Miguel Álvarez Villota, Oskorri, Raimundo Pérez Lezama, Restaurante Rimbombin, Sombrerería Gorostiaga.
* 2005: Beti Jai Alai, Orquesta Sinfónica de Acordeones de Bilbao, Casa Lopez Oleaga, El Consorcio, Galería Aritza.
* 2004: Iñaki Garcia-Erguin, Víctor Montes, Kepa Junkera, Mariví Bilbao, Caritas Diocesana.
* 2003: Carmen Orueta, Enma Jimenez, Antonio Foraster, Vicente Larrea, Josu Meabe.
* 2002: Jose Zuazagoitia, Rafael Ossa Echaburu, Pedro Olea, Sabina de la Cruz.
* 2001: Elías Amezaga, Carmelo Bernaola, Angel Ortiz Alfau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1937ko Parisko nazioarteko erakusketa

**1937ko Parisko Nazioarteko Erakusketa**, ofizialki **Bizitza modernoari aplikatutako arteen eta tekniken nazioarteko erakusketa** (), Nazioarteko Erakusketa Bulegoak arautu zuen eta 1937ko maiatzaren 25etik azaroaren 25era bitartean egin zen, Parisen, Frantziako hiriburuan. Trocadéro jauregia eraitsi eta bertan Chaillot jauregia eraiki zuten, erakusketaren zati bat kokatzeko. Pablo Picassoren *Gernika* margolana hemen erakutsi zen lehen aldiz. Espainiako Pabiloiaren barruan Euzkadiko Pabiloia kokatu zen.

## Ezaugarriak 
* Hedadura: 105 hektarea.
* Parte hartu zuten estatuak: 44.
* Bisitariak: 31.040.955 pertsona.
* Kostea: 1.443.288.391 frantziar libera.

## Erakusketa 
Erakusketa une hartan nagusi zen nazioarteko tentsio latzak mendean hartu zuen. Hau oso garbi ikusi zen Alemania Naziaren eta Sobietar Batasunaren pabiloietan; biak ala biak une hartako aurkakotasun ideologiko handiak erakutsi zituen. Bi pabiloiak Varsovia plazan zeuden. Erakusketa ezagutza zientifiko berrien lagin handi bat ere izan zen, Palais de la Découvertek erakusten zuen bezala.

Chaillot jauregi berria erakusketaren ondoren mantendu zen. Sobietar Pabiloian zegoen Vera Mukhinaren *Langilea eta kolkhoztarra* eskultura ospetsua Moskuko VDNJ (Errusia) erakundean gordetzen da gaur egun.

## Euzkadiko Pabiloia 
Euskal pabiloia, Josep Maria Sert eta Lacasa arkitektoek eraikitakoa, Espainiako eraikinaren ezkerraldean zegoen. Pabiloi horretan, lehen solairuan, euskal margolaritzaren (48 margolari) eta eskulturaren (8 eskultore) erakusketa handia zegoen ikusgai.

Pabiloiko bigarren solairuan, Eibarko Armeria Eskolako lanen bilduma jarri zen erakusgai, euskal herri-jokoen eta tresnen bilduma; bertan, beste hiru atal egokitu ziren: lehenengoa, nekazaritzari buruzkoa, Luis Eleizaldek koordinatutakoa eta paisaia-mota guztietako argazkiz, nekazaritzako lanabesez, mapez eta abarrez osaturikoa; bigarrena, industriari buruzkoa, Alonsok eta Chaussonek koordinatutakoa; hirugarrenean, berriz, Euzkadiko Gobernuak gauzatutako gizarte-ekintzako lanak erakutsi ziren eta Bustosek koordinatu zuen.

## Iruditegia 

Image:
Paris-expo-1937-pavillon de l'Allemagne-02.jpg|Alemania naziren pabiloia (Procédé Gorsky anaiak)
Paris-expo-1937-pavillon de l'URSS-13 (colorized).jpg|Pabiloi sobietikoa
Paris-expo-1937-pavillon de la Suisse-12.jpg|Suitzako pabiloia
Paris-expo-1937-pavillon de la Roumanie-10.jpg|Errumaniako pabiloia
Paris_expo_1937.jpg|Varsoviako plaza Parisen erakusketa bitartean.
Devambez - Exposition 1937.jpg|Panoramika 
Paris-expo-1937-pavillon_de_l'Italie-07.jpg|Italiako Pabiloia
Pabellon_de_la_Republica_-_Exposition_Internationale_des_Arts_et_Techniques_dans_la_Vie_Moderne_18_(cropped).jpg|Espainiar Errepublikaren pabiloia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vera Mukhinaren *Langilea eta kolkhoztarra* eskultura.
* Chaillot jauregia

## Kanpo estekak 
* :Bureau International des Expositions.
* Euzkadiko Pabiloia.
American Film Institute

**American Film Institute** (**AFI**; ) erakunde zinematografiko estatubatuarra da, independentea eta irabazi-asmorik gabea. Bere eginkizuna zinemagileak heztea eta Estatu Batuetako arte zinematografikoen ondarea ohoratzea da. Finantzaketa pribatuak eta publikoak babesten dute. National Endowment for the Arts erakundeak sortu zuen, 1967an Lyndon B. Johnson Estatu Batuetako presidenteak *National Foundation on the Arts and the Humanities Act* izeneko ituna sinatu zuenean.

AFIa bi arrazoirengatik ezagutzen da mundu osoan bereziki: 1998tik, sortu zenetik, urtero zinemaren onenari buruz argitaratzen diren zerrendak, eta zinema estatubatuarraren munduko pertsonaia nabarmenenei ematen dizkien ohorezko sariak. 2008an AFI's 10 Top 10 argitaratu zuen, 10 genero ezberdinetako 10 film estatubatuar onenak. Film zaharrak ere gordetzen ditu, bereziki filma filmatzeko eta proiektatzeko erabilitako argazki-euskarria degradatzeko arriskuan daudenak.

## Ohorezko sariak 
Garrantzi berezia dute 1973tik zinemako pertsona ospetsuenei eskaintzen zaizkien karrera oso baten ohorezko sariek, zinegile eta aktore ospetsu gisa, beren talentu handiari esker zazpigarren artearen munduan nabarmendu direnak. Saria telebista bidezko zeremonietan ematen da, eta garai bakoitzeko Hollywoodeko ospetsuen zati handi bat bertan dago. Hauek izan dira sarituak:

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Arraza segregazio

[thumb|right| ("Bidaiari alemanentzat bakarrik"), [Krakoviako bus baten zeinua nazien okupazioan.]] 
**Arraza segregazioa** arraza talde desberdinen eguneroko bizitzan bereizketa sistemikoa egitean datza, dela jatetxeetan, zinemetan, komunetan, ikastetxeetan edo etxeak erosi edo alokatzerakoan. Segregazioa legeak eman dezake, edo arau sozialen bidez ere egon daiteke. Hainbat modutan mantentzen da: diskriminazioa pertsona bat lanpostu baterako kontratatzean edo etnia jakin bateko jendeari etxebizitza bat alokatzean, baita indarkeria ere (lintxamenduak, adibidez). Eskuarki, etnia desberdinetako kideek, ados jarrita, beren etniako pertsonekin elkartzea eta salerostea nahiago duten egoera bat sortzen denean, eta hori *de facto* segregazio edo banantze gisa deskriba daitekeenean, segregazio gisa baino gehiago.

Hala ere, segregazioak, sarritan, gertuko kontaktua ahalbidetzen zuen hierarkia-egoeretan, hala nola arraza bateko pertsona batek beste arraza bateko pertsona batentzat zerbitzari gisa lan egin ahal izatea. Segregazioak arrazen banaketa espaziala ekar dezake, edo arraza desberdinetako pertsonek erakunde desberdinak nahitaez erabiltzea, hala nola ikastetxeak eta ospitaleak.

Arraza segregazioa legezko sistemen adibide batzuk izan ziren Alemania naziko Nurenbergeko Legeak, Estatu Batuetako Jim Crow legeak eta *apartheid* sistema Hegoafrikan eta Namibian (Hegoafrikako okupazio pean, Hego-mendebaldeko Afrika izeneko probintzia bat bezala). Lehen aipatutako sistemak jada existitzen ez baziren ere, oraindik ere arrazakeria kasuak eta arrazakeriaren aldeko sistemak daude munduko hainbat lekutan.

## Historia 
Historikoki, zenbait konkistatzailek (horien artean, mongolak, Afrikako bantuak eta Ameriketako aztekak) herri menderatuen segregazioa zekarren diskriminazioa praktikatu izan dute. Arraza anitzeko komunitateak izan diren munduko leku guztietan gertatu da arraza-segregazioa. Denborak aurrera egin ahala eta XIX. mendetik aurrera giza eskubideen kontzeptua garatu ahala, arrazen arteko bereizketa intentsitatean eta maiztasunean murrizten hasi zen.

Historiako beste garai batzuetan bezain ohikoa eta nabarmena ez izan arren, XX. mendean arraza-bereizketaren kasu enblematikoenetako batzuk erregistratu ziren, Alemania naziaren politikak, afroamerikarren aurkako segregazio arrazista Estatu Batuetan, batez ere 1960ko hamarkadara arte, eta Hegoafrikako *apartheid*-a.

1948an onartutako Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren 2. atalak adierazten du:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Speed

***Speed*** () ingelesezko hitza izan daiteke
* *Speed*, anfetamina edo metanfetamina izendatzeko kaleko hitza;
* Toponimia:
** Speed, Ipar Carolinako herria
** Speed, Kansasko herria
* Artea:
** *Speed*, Edwin L. Marinek zuzendua
** *Speed*,  Jan de Bontek zuzendua
** Speed, australiar hardcore punk taldea
** *Speed metal*, heavy metalen azpigeneroa
* Biografiak:
** Gary Speed, galestar futbolaria
** Scott Speed, estatubatuar gidaria
Orava gaztelua

**Orava gaztelua**, eslovakieraz *Oravský hrad*,  eta , Eslovakian, Orava ibaiaren gain kokatutako harkaitzezko muino batean dagoen gaztelu bat da, Oravský Podzámok udalerrian.

XII-XVII. mendeen artean aurrez egurrezko gotorlekua zegoen tokian eraiki zen.

*Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens* (1922) filmeko Orlok kondearen Transilvaniako gazteluaren eszenak bertan girotu eta filmatu zirelako ezaguna da
The Contract (2006ko filma)

***The Contract*** (euskaraz *Kontratua*), 2006ko Bruce Beresford australiarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Morgan Freeman, John Cusack, Jamie Anderson, Alice Krige, Megan Dodds, Bill Smitrovich, Ian Shaw eta Ned Bellamy aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Ray Keene (John Cusack) institutuko gimnasia irakasle alarguna ta haren seme nerabea den Chris (Jamie Anderson) bere aita-seme harremana berrosatzen ahalegintzen ari dira, baina ezusteko egoera batekin topo egingo dute: Frank Carden (Morgan Freeman) soldatapeko hiltzailea ta daraman FBIko agentea doazen istripua izandako autoa erreskatatu beharko dute. Nahiz eta aita-semeek soldatapeko hiltzailea poliziara eraman nahi izan, beste FBIko agente batzuk ta hiltzaile talde batek hori gerta ez dadin haiek hiltzen saiatuko direla jabetuko dira.

## Aktoreak 
* Morgan Freeman: Frank Carden
* John Cusack: Ray Keene
* Jamie Anderson: Chris Keene
* Bill Smitrovich: Ed Wainwright buruzagia
* Ned Bellamy: Evans udaltzaina
* Megan Dodds: Sandra
* Jonathan Hyde: Turner
* Corey Johnson: Davis
* Alice Krige: Miles
* Ian Shaw: Michaels
* Jonas Talkington: Paramedikua
* Ryan Spike Dauner: Helikoptero pilotua
* Mike Diamente: Reyes agentea
* Atanas Srebrev: Rodriguez agentea
* Maynard Eziashi: Chuck Robbins agentea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Orava ibaia

**Orava**, ,  eta , Eslovakiako ipar-mendebaldeko ibai bat da. 403 kilometro luze ditu.

Orava urtegian jaio eta bere urak Váh ibaian isurtzen ditu.
Nosferatu (2024ko filma)

***Nosferatu***, 2024ko Robert Eggers estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. *Nosferatu – Eine Symphonie des Grauens* (1922) kultuzko alemaniar filmearen berregokitzapena da, biak ere, Bram Stoker Irlandar idazlearen  *Drakula* eleberrian oinarrituak.

Bill Skarsgård, Nicholas Hoult, Lily-Rose Depp, Aaron Taylor-Johnson, Emma Corrin, Ralph Ineson, Simon McBurney eta Willem Dafoe aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1838, Thomas Hutter (Nicholas Hoult) gizon gazteak bere bezero den Orlok kondearekin (Bill Skarsgård) tratu bat itxitzeko hura bizi den Europa erdialdeko Transilvania eskualdera bidaiatu du. Gorabeherez beteriko bidai ilun baten ondoren toki hartara ailegatu eta bere bizipen beldurgarri jarraipena izango dute. Hitlerrek bere lepoan haginkadaren marka duela jabetu eta laister kondea Nosferatu banpiroaren garaitzea dela ulertuko du. 

## Aktoreak 
* Bill Skarsgård: Orlok kondea
* Nicholas Hoult: Thomas Hutter
* Lily-Rose Depp: Ellen Hutter
* Aaron Taylor-Johnson: Friedrich Harding
* Emma Corrin: Anna Harding
* Ralph Ineson: Wilhelm Sievers doktorea
* Simon McBurney: Herr Knock
* Willem Dafoe: Albin Eberhart Von Franz irakaslea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ardoi Nafarroako Saskibaloi Fundazioa

**Ardoi Nafarroako Saskibaloi Fundazioa** Zizur Nagusian sorturiko saskibaloi taldea da.

## Ibilbidea 
* 2021-22 denboraldian Challenge Liga bigarren maila bihurtu zen eta Liga 2 hirugarren maila.

## Kanpo estekak 
*  Taldearen webgunea
David van Royen

**David van Royen** (1727 - 1799) Holandako sendagilea eta botanikaria izan zen.

1752an Medikuntzan doktoregoa lortu zuen Leideneko Unibertsitatean. *Oratio de hortis publicis præstantissimis scientiae botanicae adminiculis, etc argitaratu zuen.* 1754an. Bere osaba Adriaan van Royen (1704-1779) ordezkatu zuen Leidengo Unibertsitateko Botanika katedran eta bertako Lorategi Botanikoko zuzendaria ere izan zen.

1759ko abenduaren 6an Royal Societyko kide hautatu zuten.

Etengabeko korrespondentzia mantendu zuen Carl Linnaeus garaikidearekin. http://linnaeus.c18.net/Letters/display_bio.php?id_person=1244

Bere herbario ugariak ikerketak eragiten jarraitzen du, hala nola:

* Thijsse; G; JF Veldkamp. *The Van Royen Herbarium, so Important for Nomenclature and Typification*. *The Van Royen Herbarium-en* berrikuspena. Ed. IDC. Taxon, 48. liburukia, zk. 3.a (1999), orr. 629-631

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Emakumezkoen Challenge Liga

**Espainiako Emakumezkoen Challenge Liga** () Espainiako emakumezkoen saskibaloi txapelketa da. 2021ean sortu zen eta Liga sistemako bigarren maila da.

## Egitura 
16 talde dituen multzo bakar batez osaturik dago eta bi itzulitara jokatzen da. Fase erregularreko txapelduna zuzenean igotzen da Endesa Ligara eta 2. eta 9. postuen artean gelditzen direnek igoera play-offak jokatzen dituzte igoko den bigarren taldea zein den erabakitzeko.

## Palmaresa 
## Euskal taldeak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala