open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fijiko emakumezkoen errugbi selekzioa

**Fijiko emakumezkoen errugbi selekzioa** Fijiren ordezkaria da errugbi partida ofizialetan. 2006an jokatu zuen bere lehenbiziko partida, eta 2022an egin zuen debuta Munduko Errugbi Kopan. Zazpiko errugbiari dagokionez, brontzezko domina eskuratu zuen Japoniako Olinpiar Jokoetan.

## Palmaresa 
### Munduko Errugbi Kopa 
### Olinpiar Jokoak 
Zazpiko errugbia 2016an sartu zen Olinpiar Jokoetako egitarauan.
* Hirugarrena: 2020

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andoni Errasti

**Andoni Errasti Zabaleta** (Eibar, Gipuzkoa, 1994ko apirilaren 1a- ) gipuzkoar futbolaria da, Eibarren harrobian hazitakoa. Atezain lanetan aritzen da. Bere anai nagusia Jon Errasti futbolari ohia da.

## Ibilbidea 
*2024ko maiatzak 24an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Marcela Tinayre

[thumb|260px||Hernán Lombardi, [Susana Giménez eta Marcela Tinayre, "Pablo C. Ducrós Hicken" Zinemaren Museoan Maryri buruzko erakusketa bat irekitzean, 2014.10,20]]
**Marcela Tinayre Martínez** (Buenos Aires, Argentina, 1950eko urriaren 31) argentinar irrati eta telebistako enpresaburua eta irrati eta telebistako aurkezlea da.

## Ibilbidea 
Telebistako aurkezle izateko bokazioa zela eta, interes orokorreko zikloak gidatu zituen, hala nola *Utilísima*, *Cosas de la vida* eta *Nominados*. 

2002an *Las cortesanas* programa gidatu zuen, Lita de Lazzari, China Zorrilla, Mónica de Alzaga (*El bar Celeste Montanar*i reality showeko parte-hartzaile ohiak lagunduta)., Nazarena Vélez eta Amalia "Yuyito" González 

Enpresa- eta moda-arloan ere aritu zen, eta arrakasta handia izan zuen. Christian Diorren ordezkaria izan zen zazpi urtez.

Irratian Oscar Gómez Castañónek kontratatutako zutabegile gisa hasi zen, eta gero Rolando Hanglin-ekin. 2004an, irrati-esatari gisa hasi zen FMn (89.9) eta AM 15.40an (*Aló Tinayre* programa gidatu zuen).

## Bizitza pribatua 
Artista familia bateko kidea da. Ama Mirtha Legrand aktore ohia eta gidaria da, eta aita, berriz, Daniel Tinayre zuzendari frantsesa, izeba Silvia Legrand aktorea, osaba José Martínez Suárez aktore eta zuzendaria, eta haren seme-alabak Juana Viale aktorea eta Ignacio Viale produktorea. Bere neba zaharrena, Daniel Tinayre, 1999an hil zen.

Bi aldiz ezkonduta egon zen: Ignacio Viale diplomatikoarekin (1973ko irailetik ezkonduak). Harekin bi seme-alaba izan zituen, Juana eta Ignacio. Ondoren, Marcos Gastaldi enpresaburuarekin harremanetan hasi zen, eta Rocco semea izan zuen 2001eko abuztuaren 24an, 50 urte zituela. Bere bigarren senarra, Marcos Gastaldi, 2020ko uztailean hil zen, Parkinsonen gaixotasunaren aurkako borroka luze baten ondoren. Hurbileko harremana zuen harekin, bananduta egon arren.

Marcela Tinayre katolikoa da. 2014. urtean Vatikanoko hirira joan zen Aita Frantzisko ikustera.

## Ibilbidea 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Dutrem i Domínguez

**Marta Dutrem Domínguez** (Lés ​, Lérida ,1914ko ekainaren 24a - 1996ko otsailaren 4a ) kataluniar abokatu eta erbesteratua izan zen.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Marta_en_el_Valle_de_Aran.jpg/288px-Marta_en_el_Valle_de_Aran.jpg|thumb|288x288px|Marta Vall de Aranen, 30en hamarkadaren erdialdean (*Dutrem familia-liburutegia*)

## Biografia 
Espainiako abokatua. Wenceslao Dutrem Solanich farmazialariaren eta Ángela Domínguezen alaba da, eta bi anaia ditu: Wenceslao eta Eliseo.

Giro intelektual eta zientifikoan hezi zen, anai-arrebek bezala, eta unibertsitate-ikasketak egin zituen, Zuzenbidean lizentziatuz Bartzelonako Unibertsitatean. 

## Erbesteratzea 
Gerra Zibilaren hasierak Marta eta haren gurasoak Mallorcan harrapatu zituen, eta handik Parisa erbesteratu gisa abiatuko dira. Handik, hilabete batzuk geroago anai-arrebekin elkartu ondoren, Flandre lurrunean abiatu ziren Mexikon behin betiko erbestera. 

## Bizitza pertsonala 
Albert Coromines eta Vigneauxekin (Joan Corominas filosofoaren anaiarekin) ezkondu zen, eta hark Mexikoko erbesteratu egin zuen, eta banandu egin zen, besteak beste, ezin zuelako seme-alabarik izan. Martak, orduan, Pietro Brigneti Ravano ezagutu du, bere bigarren senarra. Harekin hiru seme-alaba izan zituen: Piero, Wenceslau (Lau) eta Marta Angela (neskatoa). Minbizia zela eta, adin txikian hilko da.

Martak idazkari gisa lan egin zuen Kataluniako Generalitateko Etxebizitza Sailean.

1996ko otsailaren 4an hil zen Bartzelonan.

## Kanpo estekak
Jax (abeslaria)

**Jackie Miskanic**   hiriko kantautore estatubatuarra da. Hirugarren amaitu zuen American Id

ol-en hamalaugarren denboraldian, AEB-etako kantu lehiaketa sorta batean.

Billboard Hot 100 grafikoan bere lehen sarrera "Victoria 's Secret" abestiarentzat izan zen. 

## Bizitza goiztiarra 
Jax Atlantic Beachen (New York) hazi zen, eta 2005ean bere familiarekin East Brunswickera New Jersey joan zen bizitzera. 5 urterekin abesten hasi zen. Bere aita, John, suhiltzailea da, irailaren 11ko erasoetan zauritu zuten, eta bere ama, Jill, New York hiriko eskolako irakaslea da. East Brunswick eskola publikoetara joan eta gero, Jamesolx, suhiltzailea da.  Jax zortzigarren mailan hasi zen ikasten, ahots-eskolak, emanaldiak eta grabazioak egiteko behar zuen denbora izan zezan.

2014 erdialdean, Londresko New Yorkeko Unibertsitatean ikasi zuen, non John Lennon Beka irabazi zuen IMC Fundazioaren bitartez. 

## Ikasketak 
### American Idol 
Ikus gainera: American Idol (14. denboraldia)

Jaxek entzungai izan zuen American Idolen hamalaugarren denboraldia, The Beatlesen "I Want to Hold Your Hand" abestiarekin.  Britney Spearsen "Toxic" abestu zuen Hollywoodeko astean bere bakarkako lehen entzunaldirako. 

Jaxek The Beatlesen "Let It Be" abestu zuen bere bakarkako azken emanaldirako.  Bera izan zen 80 lehiakideetatik bakarra, emanaldia amaitu eta berehala segurutzat deklaratua izan zan. 2015eko apirilean, Jax New Jerseyko amerikar idoloen lehiakide arrakastatsuena bihurtu zen.  2015eko martxoan, Detroiteko Filmoren jo zuen, #thedress jantzian. Janis Joplinen "Piece of My Heart" antzeztu zuen, Steven Tylerrekin batera, denboraldiko finalean.  Jaxek hirugarren postuan amaitu zuen. Lehen aldiz estreinatu zen Janis Joplinen "Piece of My Heart" antzezlanean.  2015eko uztailean, Jaxek eta AEBetako beste bost lehiakide onenek American Idols LIVE! 2015eko Turra.Bira Clearwaterren hasi zen, Floridan, eta 2015eko abuztuaren 28an amaitu Riversiden, Kalifornian. Hiru onenek bakoitzak bat askatu zuten, lau onenek obra bana estreinatu zuten, American Idol Season 14: Best of Jax - EP, eta 14 Top 9, 8, 7, 6 eta 5 denboraldian bakoitzak ekarpen bat egin zuen.

#### Antzezpenak 
##### Post-idol 
Jaxen idoloaren osteko lehen grabazioa, "La La Land", 2016ko urtarrilaren 6an estreinatu zen. Abestiak lirikoki kontatzen du, American Idol-i buruz duen esperientzia.

2016ko abuztuan, Jaxek tiroideko minbizia zuela jakinarazi zuen 

2021eko urtarrilean, kontratu diskografiko bat sinatu zuen Atlantic Recordsekin. 2021eko urrian, bere "Like My Father" abestiak debuta egin zuen 38. zenbakian Billboard Adult Pop Airplay, bere lehen abestia Billboardeko grafikoetan agertzen da.

2021eko azaroan, Jaxek TikTok dramatiko bat argitaratu zuen bere mutil-lagun ohiaren desenkusa mezuak irakurtzen, engainatu ondoren.  Bideoan irakurketa egiten zuen bitartean  Lindsey Stirlingen biolin-musika tristea izan zen lagun.Jaxek eta Stirlingek diotenez, antzeko ehunka mezu jaso zituzten zaleengandik, eta TikTok telesail bihurtzeko asmoa dute.

## Diskografia 
### Singelak 
## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* https://www.imdb.com/name/nm3518658/ IMDb
Ekaitz Molina

**Ekaitz Molina Jaén** (Abadiño, Bizkaia, 1990eko irailaren 25a) euskal herritar futbolaria da, 

## Biografia 
Cultural Durangoko harrobian hezia, hasiera batean erdilari gisa jokatzen zuen, baina azken urtetan erdiko atzelari lanetan jokatzen du. Amorebietarekin Bigarren mailarako igoera lortu zuen 2021ean, baina ez zuen zlarrezko mailan jokatzeko aukerarik izan. Barakaldorekin igoera bikoitza lortu zuen bi denboralditan, 3.federazioan hasi, 2.federaziora igo eta hurrengo denboraldian 1.federaziora. Mailari eutsi egin ondoren, 2025eko udan talde horibeltzak bere kapitaina berritu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Sakura loreak

thumb|Sakura|230x230px
**Sakura,** Japoniar gereziondoa esanahi dau. Udaberrian hasten dira eta dana lorez beteta usten dabe. Hau gertatzen da zuhaitzetan loreak erortzen diralako udaberritik ere bai. Zimeltzen ez direla iruditzen daualako, antzinako samuraien ikurra zan holan irudikatzen ebelako ez dirala zimeltzen eta sendoak dirala.

## Sakuraren loreak 
Koindaira batek dino, loreak lehen zuriak zirala baina seppuku edo harakiri, samuraiek bere buruez beste egiten eben desondrak ez gertatzeko. gerezeiondoen aurrean egiten ziran eta hori dala eta zuhaitzaren sustraiak odola hartu eben eta horregaitik larrosa kolore hori.

Erreinua:	Plantae
Filima:	Magnoliophyta
Klasea:	Magnoliopsida
Ordena:	Rosales
Familia:	Rosaceae
Generoa:	Prunus
Ezpeziea: P. serrulata}}

**Kikusakura** aurkitzeko lore zailena da. Altxor natural bat da eta bakarrik Kanazawan aurkitu ahal dozuz.

Urtean zehar, sakurak, hostos beteta dagoz eta neguan hosto gabe. Baina udaberrian loreak hasten dira herrialdearen hegoaldetik iparraldera. 
thumb
Lehenego sakurak otsailaren amaieran hasten dira loreekaz Okinawan eta azkenengoak maiatzaren hasieran hasten dira Hokkaidon.

## Errefentziak
Géraldine Albaniakoa

**Géraldine Margit Virginia Olga Mária Apponyi de Nagy-Appony** kondesa (Budapest, 1915eko abuztuaren 6a - Tirana, 2002ko urriaren 22a) Albaniako erregina ezkontidea izan zen 1938tik 1939ra.

Hungariako Apponyi familia nobleko kidea izan zen. 1918an Suitzara ihes egin zuten Austria-Hungariako monarkia deuseztatu ondoren, eta 1921ean Hungariara itzuli ziren. 1924an aita hil egin zen eta familia Frantziako hegoaldera aldatu zen.

1938an Albaniako errege Zog I.a ezagutu zuen eta apirilaren 27an ezkondu ziren. Seme bat izan zuten, Leka Zogu. Italiar inbasioak amaiera eman zion Albaniako erresumari 1939ko apirilean. Errege familia erbesteratuta bizi izan zen ordutik Europako eta Afrikako hainbat herrialdetan. Geraldine 2002an itzuli zen Albaniara eta hilabete batzuk geroago hil zen.
Álvaro Morte

**Alvaro Antonio Morte Garcia Perez**  (Algeciras, Cadiz, 1975eko otsailaren 23a), Alvaro Morte ezizenez ezaguna, aktore espainiarra da, telesailetan egindako lanagatik ezaguna. Gabriel Aretaren papera egin zuen Amar es para siempre filmean, Lucas Moliner-ena El secreto de Puente Viejo-n (biak Antena3ren ekoizpenak) eta Sergio Marquía-rena Vancouver Media ekoiztetxearen La casa de papel(2017-2021), Atresmedia Telebistagazalkarlanean. Telesaila Netflixen eman ondoren, eta arrakasta globala izan zuen, aktoreari ospe handia emanez Espainiako mugetatik kanpo.

## Biografia 
Alvaro Morte Algecirasen jaiotako aktore espainiarra da, eta telesailetan egindako interpretazioengatik da ezaguna. 1999an Kordobako Arte Dramatikoko goi-mailako eskolan graduatu zan. 2012an "300 Pistolas" izeneko antzerki konpainia sortu zuen eta “El lazarillo de Tormes”, “Tres sombreros de copa”, “La casa de Bernarda Alba” eta “El perro del hortelano” antzezlanak zuzentzen hasi zan.

Telebistako bere ibilbideko rol garrantzitsuenak Bandolera, Amar es para siempre, El secreto de Puente Viejo eta La casa de papel telesailetan izan dira, guztiak Antena 3en emanak. Telesail horietako azkenak, Netflix plataforman ere emana, hainbat saritarako izendapena ekarri dio: telesailbateko aktore protagonista onenaren Feroz saria, aktore nagusi onenaren Aktoreen Batasunaren saria, aktore onenaren Zapping Award saria eta aktore onenaren Iris saria.

2018an, Oriol Paulo zuzendariaren Durante la tormenta film luzea egin zuen, Adriana Ugarterekin batera, eta arrakasta handia izan zuen nazioartean. Urte bat geroago, Movistar+ El embarcadero fikzioko protagonista izan zen, Irene Arcos eta Verónica Sánchezegaz batera. Bigarren denboraldia amaitu arte iraun zuen. 2020an, Orange TV Espainian emandako The Head nazioarteko fikzioaren banatzailearekin bat egin zuen. 2021ean Amazon Prime Videon estreinatu zuen “La rueda del tiempo” superprodukzio estatubatuarra, Logain Ablar bezalako paper nagusiagaz. Gainera, Sin límites telesailerako protagonistaren papera iragarri zen, Prime Video eta Telebista Española kateen arteko koprodukzioa.

## Ibilbidea 
Telekomunikazio ikasketak egiten hasi zen, baina laster ezagutu zuen interpretazioaren munduarekiko bokazioa, eta Kordobara eta, ondoren, Finlandiara joan zen Arte Dramatikoa ikastera, beka bati esker.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
[[Kategoria:Espainiako telebista aktoreak]
James Joyce Dorrea eta Museoa

**James Joyce Dorrea eta Museoa**, ingelesez *James Joyce Tower and Museum*, Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuko kostaldean dagoen Sandycove auzuneko Martello dorre bat da. Berta, 1904an, James Joyce idazleak sei gau igaro zituen.

1922an Joycek idatzitako *Ulysses* eleberri ospetsuaren hasierako atala dorre honetan gertatzen da, horregatik dorrea idazlea eta eleberriaren zaleen helmuga da, bereziki urtero burutzen den Bloomsday jaiegunean. Sarrera doakoa da.

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Dooagh

'***, irlanderaz **Dumha Acha*', Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian eta Achill uhartean dagoena. Bertan, Keem badia eta bandera urdindun hondartza egoteagatik ezaguna da.

## Kanpo estekak
Dugort

'*** edo **Dugoort**, irlanderaz **Dumha Goirt*', Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian dagoena, Achill uhartean.

Slievemore mendiaren alboan dago eta bandera urdindun bi hondartza ditu.

## Kanpo estekak
Slievemore

**Slievemore**, irlanderaz **An Sliabh Mór**, "Mendi Handia", Irlandako mendebaldeko Mayo konderrian dagoen mendi bat da, Achill uhartearen kostaldean. 671 metroko garaiera du.
Croaghaun

**Croaghaun**, irlanderaz **Cruachán**, Irlandako mendebaldeko Mayo konderrian dagoen mendi bat da, Achill uharteko mendirik garaiena. 688 metroko garaiera du.

Bertan, Irlandako itsaslabar altuenak daude eta Europako hirugarren altuenak, Faroe Uharteetako Enniberg lurmuturra eta Norvegiako Hornelen mendiaren ondoren.
Oleg Sentsov

**Oleg Gennadyevitx Sentsov** (; Simferopol, 1976ko uztailaren 13a) ukrainar zinemagile, idazle eta ekintzailea da.

Krimean jaio zen, Sobietar Batasunean, eta errusiar etniakoa da. Ekonomia ikasi zuen Kieven. 2008an eta 2009an filmatu zituen lehen bi film laburrak. 2012an egin zuen lehen film luzea.

2014an Errusiak Krimea anexionatzearen aurka agertu zen eta ez zuen ezagutu. Errusiarrek 2014ko maiatzean atxilotu zuten eta terrorismoa leporatu zioten. Espetxean torturatu ondoren, hogei urteko espetxe-zigorra ezarri zioten 2015ean. 2018an 145 eguneko gose-greba egin zuen.

Hainbat herrialdek eta erakundek Sentsov kontzientzia preso hartu zuten, eta 2018an Europako Parlamentuak Sakharov Saria eman zion.

Sentsov 2019ko irailean askatu zuten, Ukrainarekin egindako presoen truke batean. 2022an Errusiak Ukraina inbaditu ondoren, Kieveko defentsarako lurralde-indarrekin bat egin zuen.

## Filmografia 
## Idazlanak 
; Ez-fikziozkoak
* *Купите книгу — она смешная* ("Erosi liburua, dibertigarria da", 2014)
* *Рассказы* ("Ipuinak". Kyiv: Laurus, 2015)
* *Bizirza joan egin da* (2019)
; Antzezlanak
* *Номера* ("Zenbakiak")

## Kanpo estekak
Enniberg lurmuturra

**Enniberg lurmuturra**, Faroeetako Viðoy uhartean dauden itsaslabarrak dira. 754 metroko altuera dute, horrek Europako itsaslabar altuenak eta munduko altuenetakoak bilakatzen ditu.

Faroe Uharteetako punturik iparraldekoenean daude.
Hornelen

**Hornelen**, Norvegiako Vestland konderriko Bremanger udalerrian dagoen mendi bat da. 860 metroko garaiera du eta Europako itsaslabar altuena da.

Bremangerlandet uhartearen ekialdeko muturrean dago, Frøysjøen fiordoan, Nordfjord lurraldean.
Keem badia

**Keem badia**, irlanderaz **Cuan na Cuime** eta ingelesez **Keem Bay**, Irlandako mendebaldeko Mayo konderrian dagoen badia bat da, Achill uharteko Dooagh udalerrian.

## Zinema 
*The Banshees of Inisherin* (2022) filmaren eszenak badia honetan filmatu ziren.
Qui vol el Panglòs?

***Qui vol el panglòs?***  (euskaraz ***Nork nahi du Panglòs?*** edo ***Zeinek behar du panglosa?***) Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan Informatikako  katedraduna den Antoni Olivéren eleberri laburra da, zientzia fikziozkoa, Etorkizun hurbilean girotutako istorioa da, XXI. mendeko laugarren hamarkadan, Kataluniako Unibertsitate Politeknikoan bertan.

## Argumentua 
Eleberri espekulatiboa da, soziala, narrazioaren ildoa markatuko duen argumentu oso egituratua ez du baina. Argumentuko osagai nagusia Panglos izeneko gailu bat da 2040. urtean denbora errealean hiztunaren ahots berarekin itzultzen duen aparatu eramangarria. beraz, asmakuntza hori baliatuz nahi den hizkuntzan entzun eta hitz egin daiteke. Aldi berean, emititzen den ahots originala ezkutatzen du gailuak, bi ahots ez emititzeko. Hartzaileak ere nahi duen hizkuntzan jaso dezake mezua. Itzulpena nahiko kalitate onekoa da, baina munduko 42 hizkuntzatan bakarrik da posible artean, 2040an.

Kontakizunaren gaia hizkuntza ofizial bat baino gehiago duten gizarteetako hizkuntza-normalizazioa da, hala nola, Katalunia, non katalana hizkuntza ofizial gisa, gaztelania estatu-hizkuntza gisa, ingelesa europar hizkuntza gisa, eta arabiera hainbat biztanleren ama-hizkuntza bizi baitira. Lau hizkuntzak nahitaezkoak dira. Panglosaren asmakuntzak, itxuraz, alferrikakoa egiten du amakoak ez diren hizkuntzak ikasi beharra; izan ere, itzultzailearen bidez, erabiltzaileak itzultzailearen barruan dagoen edozein hizkuntza oso zuzen hitz egiten du.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* «HDEH2022: Teknologia eta gizartea. Panglosa problematizatzen hackathoia.Udako Euskal Unibertsitatea»&#x20;*(errenteria, 2022-11-24 www.ueu.eus*
Magharee uharteak

**Magharee uharteak**, irlanderaz *Na Machairí*, euskaraz "Zazpi Zerriak" esan nahi du, eta ingelesez *Magharee Islands* edo *The Seven Hogs*, Irlandako hego-mendebaldeko Kerry konderrian dagoen populatu gabeko hainbat uharte txikiz osatutako uhartedi bat da, Magharee penintsularen muturrean eta Tralee badiaren sarbidean, eta Castlegregory parrokian. Urpekaritza zaleen ohiko helmuga dira.

## Uharteak 
* Gurrig Island – *Gorach*
* Illaunboe – *Oileán Bó*
* Illaunimmil – *Oileán Imill*
* Illauntannig – *Oileán tSeanaigh* (uharte nagusia)
* Illaunturlogh – *Oileán Traolaigh*
* Inishtooskert – *Inis Tuaisceart*
* Mucklaghbeg Island – *An Mhuclach Bheag*

## Kanpo estekak
Kasserineko igarobideko gudua

[alt=504. Tanke Astunetako Batailoiko Tiger I, Tunisiako borroketan.|thumb|504. [Tanke Astunetako Batailoa|Tanke Astunetako Batailoiko Tiger I, Tunisiako borroketan.]]

**Kasserine igarobideko gudua** 1942ko abenduaren 25ean hasi zen, Eisenhower jeneralak, Afrikako iparraldeko indar aliatuen komandanteak, bere tropei iparralderako aurrerapena eteteko agindu zienean, eta Jurgen von Arnim teniente jeneralak bere lehen erasoa mendebalderantz egin zuenean,

Arnimek bere gain hartu zuen alemanek eta italiarrek tunisiar zubi-buru deitzen zioten sektorearen agintea abenduaren hasieran, eta denbora zehaztugabean mantentzea espero zuen, lehen Mundu Gerran Salonikarekin gertatu zen bezala. Bere defentsak sendotzeko, Arnim altuera-kate baten nagusitasuna ziurtatzera prestatu zen, adibidez, ekialdeko dortsala, Tunisiaren hegoaldean hedatzen dena eta itsasoaren ondoko lautada menderatzen duena, mendi-pasabideak okupatuz, bere indarren eta erretiratzen ari den Rommel mariskalaren artean kontaktu sendoa ezar zezakeelako. Arnimek helburu horrekin hasitako lehen ekintza 1942ko abenduaren 25ean amaitu zen, frantziarrek Picho pasabidea utzi ondoren, Tunisiatik 120 km hegoaldera baitago.

Otsailaren 4an, Rommelek proposatu zuen Arnimek ekialdeko dortsalean egindako erasoak handiagoak izatea; izan ere, Arnimek 32 kilometrotan mendebalderantz, Faid eta Sbeitla artean, aurrera egingo zuen bitartean, Rommelek Gaísa erasoko zuen. Operazio hauek, arrakasta izanez gero, Tébessarantz egin litezke, duela gutxi bertara bidalitako Ipar Amerikako banaketa korazatua suntsitzeko, ingelesei Tunisia eta Bizertarantz aurrera egitea eragozteko eta iparraldeko kostaldean Bona konkistatzea ahalbidetzeko. Afrikako iparraldean lortutako garaipen handi batek, beharbada, partzialki konpentsatuko luke von Paulusen eta bere armadaren kapitulazioa.

Andersonek, Sbiba gauean eroriko zela uste baitzuen, neurri zorrotzak hartzen jarraitu zuen. Nicholsoni agindu zion Irwingeko artilleria El Kefera atzerarazteko, eta Koeltzi, esan bezala, Sbiba uzteko. Baina Nicholsonek Irwingeko kanoiak martxan jartzeko astia izan baino lehen, Ernest Harmon dibisioko jenerala iritsi zen Marokotik, Eisenhowerrek bidalia, Fredendall jeneralarekin lehen laguntzaile gisa lankidetzan aritzeko. Harmonek berehala hartu zuen bere gain Kasserineko batailaren zuzendaritza, eta Andersonen agindua ezeztatu zuen, artilleriaren erretiratzeari buruzkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florencia Raggi

**Florencia Raggi**, jaiotzaz **María Florencia Marinovich** (Buenos Aires, 1972ko urriaren 29a) argentinar modeloa eta aktorea da. Nilda Raggi aktore eta zuzendariaren alaba da.

## Ibilbidea 
### Modelo ibilbidea 
Ikuskizunen munduan hasi zuen bere ibilbidea, bigarren mailako ikastetxean zegoela. Hogei urte zituenean, Argentinako top modeloa zen, Ricardo Piñeiroren agentziaren parte. 23 urterekin pasabideak utzi zituen eta bete-betean interpretazio munduan sartu zen. Besteak beste, Julio Chávez, Raúl Serrano, Cristina Moriera eta Bob Andewrekin ikasi zuen.

1994an, Nicolas Reittok bere *Nico* programarako elkarrizketa egin ondoren, gidariaren deia jaso zuen, gau horretan bertan ateratzera gonbidatzeko. Hortik aurrera ez ziren gehiago banandu, elkarrekin bizi eta ezkondu egin ziren. Bi seme-alaba izan zituzten: Renata eta Frantzisko.

### Aktore ibilbidea 
Hasieran, *Poliladron* telesailean parte hartu zuen, eta gero, Pol-kak *Carola Casini* protagonistakide izateko deitu zuen. Gero *Milady* nobelan lehen aldiz protagonista izan zen. Horren ondoren, *Primicias*, *Tiempo final*, *Mujeres asesinas*, *Mitos*, *Un año para recordar* eta *Mujeres de nadie,* *Malparida*, *Ciega a citas* eta antzeko programetan parte hartu zuen.

Antzerkian, artearen komedia-obra batekin hasi zen, *Pailazo inperialak* lanarekin, eta, ondoren, *La señorita de Tacna* (Norma Aleandro, *Cinco mujeres con el mismo vestido* eta *El regreso del tigre* (Luis Brandoni eta Patricio Contrerasekin batera).

Zineman *La antena* (Esteban Sarpir-en sari askoduna) filmean parte hartu zuen, eta gero *Hunabkú* (Pablo Césarrena), *Cómplices del silencio* (Stefano Incertirena) eta *Tres deseos* (Vivian Imar eta Marcelo Trottarena) filmetan parte hartu zuen.

Italiako eta Argentinako *Cómplices del silencio* koprodukzioan egindako lanagatik, aktore onenaren saria jaso zuen Cinema dello Strettoko Mostran (Sizilia), eta Arte Zinematografikoen Akademiak Errebelazio izendatu zuen, Tres deseosen egindako lanagatik.

## Telebista 
thumb|260px|Florencia Raggi *Dejámelo pensar* saioa, Sandra Russok eta Boy Olmik aurkeztua, 2017 

## Cine 
## Antzerkia 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heyselgo hondamena

**Heyselgo hondamena** (; ; ) 1985eko maiatzaren 29an Bruselako Heysel estadioan izandako gertakaria izan zen. 39 futbolzale hil ziren (32 italiar- gehienak Juventus FCeko jarraitzaileak-, lau belgikar, bi frantziar eta britainiar bat) Liverpool FCen eta Turingo Juventusen arteko Europako Futbol Koparen (gaur egun UEFAko Txapeldunen Liga) finalaren atarian izandako zale jende-oldearen ondorioz, talde ingeleseko *hooligan*en eta italiar *tiffosso* gehienen arteko istilu batek eraginda. Gertakariek, gainera, 600 zauritu eragin zituzten. Tragedia 56 hildako utzi zituen Valley Paradekoa gertatu eta bi astera gertatu zen.

Johan Mahieu Belgikako poliziaburuaren eta Hervé Brouhon Bruselako alkatearen erabakiz, «gerra zibil bat saihesteko»,

UEFAk aurrekaririk gabeko zigorra ezarri zuen futbolaren munduan tragediaren ondorioz: ingeles futbol-talde guztiei bost urteko betoa ezarri zien Europako lehia orori, Liverpoolentzat zigorraren bikoitza ezarrita, nahiz eta azkenean klubari sei urtera jaitsi zioten zigorra; gainera, Heyselgo estadioa futbol-partidetarako itxi egin zuten, ondoren eraitsi eta berreraiki zuten arte.

## Hildakoak 
Hona hemen hildakoen zerrenda:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gibraltarko lorategi botanikoa

**Gibraltarko lorategi botanikoa**, Gibraltar hirian dagoen 6 hektareako lorategi botanikoa da.

## Kokapena 
Alameda, Red Sands Road, PO Box 843. Gibraltar

* Latitudea: 36 7' N
* Longitudea: 5 21'W
* Altuera: 35 m-tik 60 m-ra

Administrazio/Harrera Telefonoa +350 41235

## Historia 
*Alameda lorategia* 1816an sortu zen, George Don jeneralaren gobernadorearen ekimenez, Gibraltarko hiritarrei aisialdirako eremu bat eskaintzeko.

Urte askotan helburu hori bete zuen baina 1970eko hamarkadan utzikeria egoeran erori zen. Gibraltar Gardens Botanic Project 1991ko ekainean hasi zen Gibraltarko Gobernuak Gibraltar Wilderness Environmental Managers enpresa batekin kontratatu zuenean lorategiak zaharberritzeko eta lorategi botaniko bihurtzeko. Urte horretan bertan, John Cortes doktorea erakundeko zuzendari izendatu zuten.

## Bildumak 
Lorategietako landareak espezie autoktonoen eta atzerritik ekarritako beste espezie batzuen konbinazioa dira, askotan antzinako lurralde britainiarretatik ekarritakoak, Australia eta Hegoafrika kasu, zeinekin Gibraltarrek itsas harremanak zituen Britainiar Inperioaren garaian.

1991az geroztik espezie ugari sartu dira Gibraltarrera, kasu batzuetan lehen aldiz.

Aloe eta krasulaceae landareetan espezializatua dago, baita Gibraltarren eta inguruetan aurkitzen diren landare endemikoetan ere.

## Kanpo estekak 
* Lorategi Botanikoaren orri ofiziala
* Lorategi Botanikoaren orrialdea
Konstantino Paulovitx Errusiakoa

**Konstantino Paulovitx** edo **Konstantino I.a Errusiakoa** (; Tsarskoie Selo, San Petersburgoko Gobernatura Orokorra, 1779ko maiatzaren 8aGreg./apirilaren 27aJul. - Vitebsk, 1831ko ekainaren 27aGreg./apirilaren 15aJul.) errusiar duke handia izan zen. 1825eko abenduaren 1etik 26ra Konstantino I.a, Errusiako enperadorea bezala ezagutua izan zen.

Paulo I.a enperadorearen eta Maria Dorotea Württembergekoaren bigarren semea izan zen. Bere anaia Alexandro I.aren erregealdi gehienean oinordekoa izan zen. 1796an, Juliana Saxonia-Coburg-Saalfeldekoarekin ezkondu zen, eta gogor tratatu zuen.

Napoleondar Gerretan parte hartu zuen, eta Tilsiteko Hitzarmenaren ondoren Napoleonen miresle bihurtu zen.

Alexandro Anaiak Poloniako gobernadore izendatu zuen. eta han politika errepresiboa egin zuen.

1820ko martxoan Julianarekiko ezkontza deuseztatzea lortu zuen eta bi hilabete geroago Joanna Grudzińska kondesarekin ezkondu zen eta tronurako eskubideei uko egin zien.

Alexandro 1825eko abenduaren 1ean hil zen eta Konstantino enperadore izendatu zuten San Petersburgon. Konstantinok, ordea, abdikatu egin zuen Varsovian. Hori ezagutu zenean iraultza dekenbrista gertatu zen.

Konstantino Polonian geratu zen eta desadostasunak izan zituen bere anaia Nikolas I.arekin, enperadore berriarekin. 1830ean hilketa saiakera bat jasan zuen eta ondoren Azaroko altxamendua gertatu zen. Konstantino 1831n hil zen, koleraren ondorioz, Vitebsken, eta ezin izan zuen matxinadaren zapalketa ikusi.

## Iruditegia  

Anna Fedorovna by unknown.jpg|Juliana of Saxonia-Coburg-Saalfeldekoa printzesa edo Ana Fedorovna
Joanna Grudzińska 1.JPG|Joanna Grudzińska
Const.jpg|Konstantinoren errubloa, 1825

## Kanpo estekak
Maria Amatriain

**Maria Amatriain Castillo** (Azkoien, Nafarroa Garaia, 1867 &ndash; Azagra, Nafarroa Garaia, 1955ko martxoaren 5a) hezitzailea izan zen.

## Biografia 
Irakaskuntzarekin konprometitua, bizi zen Azagra herriko baliabide urriei etekina ateratzen jakin zuen, eta, bere kontura, herriko lehen haurtzaindegia martxan jartzea erabaki zuen 1920an, agian, haurrak zaintzeko asmoarekin edo, beharbada, nekazaritza-herri batean gogor lan egiten zuten emakumeei laguntzeko helburuarekin, non inoiz ez baitzen lanik falta izaten.

Bizi izan zen bere etxeko sarreran kartel bat zintzilik dago oraindik: *Hemen egon zen Maria Amatriain eskola.* Lehen haurtzaindegi publiko hartan irakurtzen irakasten zuen. Ordain zezaketen familiek, ordaindu egiten zuten eta ordaintzerik ez zutenei Mariak inoiz ez zien ezer erreklamatu. Hori zen bere konpromisoa.

Bigarren Errepublika garaian haurtzaindegia lokal instituzional bihurtu zuen Udalak, eta hura mantentzeaz arduratu zen.

Maria Amatriain 88 urte zituela hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ipar Koreako Lorategi Botaniko Nagusia

**Ipar Koreako Lorategi Botaniko Nagusia** (koreeraz: 조선 중앙 식물원) lorategi botanikoa da, 20 hektareakoa, Pyongyangen, Ipar Korean, dagoena. Erakunde botaniko gisa nazioarteko aitorpen-kodea eta bere herbarioaren siglak **KCBG** dira. 

## Kokapena 
Piongiangeko Daecheng mendiaren magalean dago, Koreako Herri Errepublika Demokratikoaren hiriburuan.

Ipar Koreako Lorategi Botaniko Nagusia Daesong-Dong-en dago, Daesong barrutian, Pyongyang-en, Ipar Korean . 

## Historia 
1959ko apirilean eraiki zen, eta Ipar Koreako Zoo Nagisiaren urte berean amaitu zen, bloke batek elkarrengandik bereizita. 

2007an Korea arteko goi bileraren ostean, Roh Moo-hyun Hego Koreako presidentea zenean eta Kim Yong Nam Herriaren Asanblada Goreneko presidenteak Ipar Koreako lorategi botaniko nagisian Hego Koreako pinu ale bat landatu zuten.  

Ren Lujae (임 록재) Ipar Koreako botanikari Ipar Koreako Lorategi Botaniko Nagusiko zuzendaria izan zen.

[link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Laika_ac_Kimilsungia-Kimjongilia_Exhibition_House_%287984386129%29.jpg/250px-Laika_ac_Kimilsungia-Kimjongilia_Exhibition_House_%287984386129%29.jpg|eskuinera|thumb|375x375px| Indonesiako Dendrobium '[kimilsungia|Kimilsungia' orkidea Ipar Koreako Lorategi Botaniko Nagusiko ikurra]]

## Bildumak 
Landatutako 6.500 espezie bizi dira, horietatik 2.500 Koreako Herri Errepublika Demokratikoko jatorrizko espezieak eta 4.000 beste herrialde batzuetakoak.  Parkea 14 eremutan banatuta dago, besteak beste:

* Baratza landareen eremua,
* Interes ekonomikoko landareak,
* landareak sailkatzeko eremua,
* Arrosa lorategia,
* Jinrichheng loreak eta Jinjong Il loreak hazten diren berotegia,
* Sendabelarrak,
* 2,4 hektareako baratza, eta bertan fruta-arbolak txertatzeko ikerketak egiten dira,
* Probako lorategi eremua,
* Mintegia
* Estazio meteorologikoa etab. ,

"Nazioarteko Adiskidetasunaren Lorategi Botanikoa" ere badago parkean, nazioarteko lagunek emandako landareak erakusten dituena.

Museoa eta herbarioa ere badaude, 200.000 ale inguru erakusten dituena.

## Nazioarteko harremanak 
Ipar Korea Erdialdeko Lorategi Botanikoak harremanak eta informazioa partekatu du 30 herrialdetako lorategi botanikoekin.

## Argitalpenak 
Lorategiak Ipar Koreako Florako bi liburuki argitaratu ditu, Ipar Korean ekoitzitako landare ekonomikoak jasotzen dituena, eta Ipar Koreako landareak jasotzen dituen liburu ilustratu bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mikel Goiria

**Mikel Goiria Vázquez** (Gernika-Lumo, 1999ko martxoaren 5a) Euskal Herritar futbolaria da. Atezain lanetan aritzen da. Amorebietarekin 2.mailarako igoera lortu zuen 2021ean.

## Ibilbidea 
*2022ko ekainaren 29 eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak
Nephin

**Nephin** edo **Nefin**, irlanderaz *Néifinn*, Irlandako Mayo konderrian dagoen mendi bat da. 806 metroko garaiera du eta Connacht probintziako bigarren mendirik garaiena da, Mweelrea mendiaren ondoren.

Conn aintziraren mendebaldean dago.
Conn aintzira

**Conn aintzira**, irlanderaz *Loch Con* eta ingelesez *Lough Conn*, Irlandako Mayo konderrian dagoen aintzira bat da. 416.48 kilometro karratuko azalera du eta Irlandako zazpigarren aintzira handiena da.

Nephin mendiaren alboan dago eta hegoaldean Cullin aintzira du.
Koi

**Koi karpa** *Cyprinus rubrofuscus* karparen barietate bat da, arrain apaingarritzat erabilia eta lehen aldiz Txinan, Korean, Japonian eta Vietnamen lortu zena. Ur gezako arrain hau hibridazioz lortu zen, berariaz aukeratutako banakoen artean, eta jatorrian arroz-soroetan erabiltzen ziren ur-biltegietan bizi zirenak. Belarjalea batez ere, karpa hau ez da harrapari bat, tamaina handikoa izan arren. Arrain hauek kolore ugari dituzte: gorria, zuria, horia, beltza, etab. Barietate koloretsu batzuk oso estimatuak dira bildumagileentzat eta oso garestiak izan daitezke bi urte baino ez izan arren. Hego-ekialdeko Asian, koiak maitasunaren eta gizontasunaren sinbolotzat hartzen dira.

## Izena
Japonierazko *koi* (鯉, koi) hitzaren esanahia “karpa” da soilik. Karpa apaingarriei, japoniar lorategietako urmaeletan erabilitakoei, *nishiki-goi* (錦鯉, berez “brokatu-karpa”) esaten zaie, txinerazko *jinli* (锦鲤, jǐn lǐ) terminotik eratorria.

## Historia
249x249px|thumb|right|Hainbat koi barietate.
249x249px|thumb|right|Alboko ikuspegia.

Koi karpen jatorrizko garapena Txinan gertatu zela esan ohi da, mutazio genetiko espontaneoak zituzten karpa espezieetatik abiatuta, zeinak arroz-soroetako ur-biltegietan bizi ziren. Karpa horiek elkarren artean gurutzatu eta ongi definitutako kolore-lerroak finkatzeko aukeratu ziren .

Beste hipotesi bat da askotariko jatorria izan zutela, Japoniako basakarpen leinuan oinarrituta . Jakina da gaur egungo koien barietateek jatorri kontinentaleko 3 edo 4 azpikladoko leinua dutela beren ondare genetikoan, baita barietate askok Europako karparen ekarpenak jaso zituztela ere, Alemaniatik Japoniara inportatu baitzen 1904an ispilu-karpa metal ukitua garatzeko . Beste hipotesi bat da koien garapen osoa Japonian gertatu izana, baina Asia erdialdeko karparen ale kontinental mutanteetatik abiatuta .

Inork ez du ukatzen Japonian lortu zutela koi karpek hobekuntza eta dibertsifikazio handiena , batez ere bi mende ingurutan (XIX eta XX. mendetan), eta horregatik dira ezagunak mundu guztian japonierazko izenarekin . 

Japonian bertan ospe handia lortu zuten 1914ko Tokioko urteroko erakusketan erakutsi ondoren, eta horren ondorioz Hirohito enperadoreak Jauregi Inperialeko urmaelean koiak sartzea erabaki zuen. 1950eko hamarkadan, ekoizpen intentsiboak eta barietate berrien aukeraketak indar handia hartu zuten eta, gero, Japoniatik mundu osoan zehar barreiatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carmen Cascante

**Carmen Cascante Fernández** (Abaigar, Nafarroa Garaia, 1885eko irailaren 13a &ndash; Madril, 1982ko ekainaren 10a) maistra izan zen.Irakasle berritzailea. Ikasleen artean literatura eta antzerkia ere sustatzen saiatu zen.

## Biografia 
Nafarroan jaio zen, Abaigar herrian, familia apal batean hazi zen. Valentín Cascante Arayaren alaba zen, Iruñeko denda txiki bateko langilea. Hiri horretan bertan eman zuen Carmenek haurtzaroa. 1905 eta 1907 bitartean, maistraren oinarrizko maila ikasi zuen Nafarroako Eskola Normal femeninoan, eta ohorezko matrikula eta aparteko saria jaso zituen amaieran. Ondoren, Zaragozako Eskola Normalean hasi zituen goi-mailako irakasle ikasketak, eta nota altuenarekin lortu zuen goi-mailako irakasle titulua. Goi-mailako maistra ikasketak amaitu eta gero, espediente bikainarekin, doako laguntzaile gisa aritu zen Nafarroako Eskola Normal femeninoan 1910eko martxotik ekainera bitartean. Urte horretako urrian Magisteritza Goi Eskolan sartu zen eta Madrilera joan zen.

1955ean jubilatu zen eta omenaldia egin zioten. Madrilen hil zen 97 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zinologia

**Zinologia** kanidoen eta etxeko txakurren gaineko ezagutza alorra da, zoologiaren zein albaitaritzaren parte izan daitekeena. Ingelesezko erabilpenean, ikuspegi zoologiko da nagusi, baita txakurren inguruko zaletuek, txakurren hazleek, entrenatzaileek eta txakurra modu informalean aztertzen duten zale sutsuek ere zinologia egin ohi dute.

Zinologia antzinako grezieratik eratortzen da, , *kyōn* txakur hitzetik.

Txakur arrazen sailkapena ere zinologia kontua dela esan daiteke, Nazioarteko Federazio Zinologikoa delarik hauen sailkapena egiten duen erakunde nagusia, auzia gehienbat administratiboa delarik, biologikoa baino gehiago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Celentano

**Ana Celentano** (La Plata, Buenos Aires probintzia, 1969ko abuztuaren 1a) argentinar zinemako eta telebistako aktorea da.

## Filmografia 
[thumb|260px|[Ana Celentano Liburu azoka, Malicia 2015.05.04]]
[thumb|260px|[Ana Celentano Liburu azoka, Malicia 2015.05.04]]

## Telebista 
### Bideoklipak 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordezkapen Handia

**Ordezkapen Handia** (), **ordezkapen-teoria** edo **ordezte-teoria handi** gisa ere ezaguna, eskuin muturreko konspirazio teoria nazionalista zuri bat da, Renaud Camus autore frantziarrak zabaldutakoa. Jatorrizko teoriaren arabera, elite "ordezkazaleen" konplizitate edo lankidetzarekin, Frantziako eta Europako populazio etnikoki zuriak, oro har, herri ez-zuriekin ordezten ari dira demografiaren eta kulturaren aldetik —batez ere musulmanak gehiengo diren herrietatik—, migrazio masiboaren, hazkunde demografikoaren eta europar zurien jaiotza-tasaren beherakadaren bidez. Harrezkero, antzeko ideiak aurkeztu dira beste estatu batzuetan, bereziki Estatu Batuetan. Ikerlarien gehiengoak baztertu egin dituzte baieztapen horiek, demografia-estatistiken gaizki-ulertu batean eta mundu mailako ikuspegi ez zientifiko eta arrazistan oinarri dutela argudiatuta. *Encyclopædia Britannica*ren arabera, Ordezkapen Handia "oso barregarri geratu da bere zentzugabekeriagatik". Mekanismoaren aldaketa hau, lelo oso sinpleak erabiltzearekin batera, testuinguru europarrean duen erakargarritasun zabalagoaren arrazoi gisa aipatu da, nazionalista zuri askoren kontzeptuak antisemitismoan errotuta jarraitzen duen arren, batez ere (baina ez soilik) Estatu Batuetan.

Camusek publikoki gaitzetsi du indarkeria nazionalista zuria, baina adituek argudiatu dute indarkeriarako deiak inplizituki daudela migratzaile ez-zurien irudikapenean, populazio zurientzako mehatxu existentzial gisa. Eskuin muturreko zenbait terroristak, 2019ko Christchurcheko meskitaren tiroketa, 2019ko El Pasoko tiroketa eta 2022ko Buffaloko tiroketa barne, "Ordezkapen Handiaren" konspirazioaren teoria aipatu dute. Tucker Carlson eta Laura Ingraham komunikabideetako esatari kontserbadore estatubatuarrek ordezkapenaren ideiak bultzatu dituzte. AEBko zenbait politikari errepublikanok teoria babestu dute, Alderdi Errepublikanoko eskuin-muturreko kideei dei egiteko eta Donald Trumpekiko leialtasuna adierazteko modu gisa.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nilda Raggi

**Nilda Raggi**, jaiotzaz **Nilda Matilde** **Marinovich** (Buenos Aires, Argentina, 1938ko urtarrilaren 4a) argentinar antzerki-aktore eta -zuzendaria da, eta film, telesail eta telenobela askotan lan egin du. Florencia Raggi aktorearen ama da, eta Nicolás Repetto aurkezlearen amaginarreba.

## Biografia 
Buenos Airesko Unibertsitatean ikasi zuen, eta hantxe graduatu eta diplomak lortu zituen unibertsitateko urteak bukatzean. 1972an María Florencia Raggi aktorea izan zuen.

Hainbat filmetan lan egin zuen, hala nola *La ciudad oculta*, *El caso María Soledad* eta *Comodines* filmetan.

## Zinema 
## Telebista 
## Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
An Ascaill

''''* (ingelesez *Askill'') Irlandako herri txiki bat da, Mayo konderrian eta Achill uhartean dagoena. Gaeltacht eremuan dago, irlandera hiztunen eremuan. 

Dún Ibhir eta Bun an Churraigh udalerrien artean dago. 

## Kanpo estekak
Achillbeg

''''* (ingelesez *Acaill Bheag'') Irlandako herri hustu eta uharte bat da, Mayo konderrian eta Achill uhartean dagoena. 1960ko hamarkadan bertako jatorrizko biztanleak joan zirenetik ez da inor bertan modu egonkorrean bizi.

## Kanpo estekak
Tóin an tSeanbhaile

'''** , usadioz **Tóin a'tSean-bhaile'*, ingelesez *Tonatanvally*, kolokialki *The Valley'' ("Harana"), Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian eta Achill uhartean dagoena. Gaeltacht eremuan dago, irlandera hiztunen eremuan.

## Kanpo estekak
Baurtregaum

'***, irlanderaz **Sliabh Mis*', Irlandako Kerry konderrian dagoen mendi bat da, Dingle penintsularen ekialdean eta Slieve Mish mendietan. 851 metroko garaiera du.
Mullaghcleevaun

**Mullaghcleevaun**, irlanderaz **Mullach Cliabháin**, Irlandako Wicklow konderrian dagoen mendi bat da. 849 metroko garaiera du.
ERAP2

**Aminopeptidasaren erretikulu endoplasmatikoa 2** aminopeptidasa bat da, antigenoen aurkezpenean parte hartzen duena gizakietan. **ERAP2** geneak kodetzen du. 2022an argitaratutako ikerketa baten arabera, Heriotza Beltzak Europako dibertsitate genetikoa modelatu zuela erakusten duen ebidentzia enpiriko sendoa dago; izan ere, ERAP2ren bi bertsio zituzten pertsonak bizirauteko askoz joera handiagoa zuten.

## Deskribapena 
ERAP1 eta ERAP2 aminopeptidasak gai dira erretikulu endoplasmatikoan peptido antigenikoen aitzindariak ebakitzeko. N-terminaleko proteinen aminoazidoak edo peptidoen substratuak hidrolizatzen dituzte, I. motako histobateragarritasun-konplexu nagusiak (MHC) CD8+ T zeluletara aurkez ditzan.

## Eginkizuna 
ERAP2 funtsezkoa da antigenoaren aurkezpenean, eta eragina du gutxienez 4 zitokinen erantzunean: korrelazio positiboa du CCL3rekin, zeinak infekzioan neutrofiloak biltzen baititu; aldiz, alderantzizko korrelazioa du granulozitoen kolonia-estimulatzaileen faktorearekin, interleukina-1β eta IL-10rekin.

## Genetika 
Londresko hiru hilerritan (East Smithfieldeko barne) Danimarkako izurrite-hilerri batean aurkitutako eskeletoetan ERAP2 genearen mutazioak aurkitu ziren, 1348. urteko Izurri Beltza baino lehentxeago, bitartean edo handik gutxira hil ziren pertsonen eskeletoetatik ateratako DNAn. Azterketa horren bidez, ERAP2-ren bi bertsio babesgarri eramateak *Yersinia pestis*-ek eragindako infekzio bat gainditzeko joera handiagoa eragin zien pertsonei. edo artritis erreumatoidearen arriskua ere handitzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aminopeptidasa

**Aminopeptidasak** entzima proteolitikoak (peptidasak) dira, oligopeptidoen N-terminalaren hondakina degradatzen dutenak, peptido txikiagoak eta aminoazido askeak sortuz. Entzima hauek animalien eta landareen erreinuan oso hedatuta daude eta bai zelula barneko organuluen barruan aurkitzen dira, adibidez, zitoplasman, bai zelula-mintzen zati gisa. Horietako askok zinka dute, horregatik metaloproteinasak dira. 

Aminopeptidasek funtsezko funtzio zelularrak betetzen dituzte, giza metabolismoan, hormona peptidoen maila eta hesteetako proteinen digestioa erregulatzen dute, baita proteinen heltzean, peptido hormonalen eta ez-hormonalen degradazioan eta, beharbada, proteinen egonkortasuna zehazteko gaitasuna ere badute. Gaixotasun-egoera asko funtzio proteolitikoaren nahasmenduekin lotuta daude. 

Aminopeptidasek ubikitina-proteasoma bidearen pean funtzionatzen dute eta proteina zelula barneko degradazioaren azken urratsean parte hartzen dute, bai proteasomak sortutako peptidoen zatiketaz, bai antigenoa aurkezteko edo birziklatzeko aminoazido askeetan hidrolisi osoa eginez, proteinen sintesian. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Blasa Morales

**Blasa Morales** (Lizarra, Nafarroa Garaia, XIX-XX mendea) maistra izan zen.

## Biografia 
Blasa eskola pribatu bateko maistra izan zen, eta udal dirulaguntza jasotzen zuen bere lanagatik. Nesken hezitzaile aritu zen XIX. mendearen azken urteetan. Bildutako datuen arabera, 1884ko urtarrilaren 3an Lizarrako Udalak Blasak gobernatutako eskolari 75 pezetako dirulaguntza eman zion. Hala ere, kopuru hori gutxiegitzat jo zuen maistrak, eskolak jasaten zituen kalteak, gabeziak eta beharrak nahiko nabarmenak eta bistakoak baitziren. Blasa kexu zen herriko beste eskolari, San Andres izeneko mutikoen eskolari, 500 pezetako dirulaguntza ematen ziotelako. Protesta gogorra egin zuen, diskriminazio hori ulertzen ez zuelako. 

Udala bildu egin zen protesta aztertzeko, baina eskaera ez zela bidezkoa erabaki zuen, besteak beste, mutikoen eskola neskatoena baino garrantzitsuagoa zelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brian Robinson

**Brian Robinson** (Mirfield, Mendebaldeko Yorkshire, 1930eko azaroaren 3a - 2022ko urriaren 26a) ingeles txirrindularia izan zen.

1950eko eta 1960ko hamarkadetan lehiatu zen, eta Frantziako Tourra amaitu eta etapa bat irabazi zuen lehen britainiarra izan zen. 1961ean Dofinerriko Kriteriuma irabazi zuen.
Concha Andreu

**Concepción Andreu Rodríguez**, **Concha Andreu** izenez ezaguna (Calahorra, Espainia, 1967ko martxoaren 10a) enologo eta politikari espainiarra da, 2019ko abuztutik Errioxako presidentea, eta kargua betetzen duen lehen emakumea. PSOEko diputatua da Errioxako Parlamentuan 2011tik, eta haren bozeramailea 2015etik 2019ra. 2017tik 2021era PSOEko Zuzendaritza Federaleko kide izan zen Landa Munduko idazkari gisa. Urte bereko urritik, Errioxako PSOEko idazkari nagusia da.
Bakterio sulfato-erreduktore

**Bakterio sulfato-erreduktoreak** sulfatoa () elektroein azken hartzaile gisa erabiltzen duten bakterio anaerobioak dira, hidrogeno sulfuro (H2S) sortuz. Esan liteke bakterio hauek oxigenoaren ordez sulfatoa "arnastu" egiten dutela.

SO42- → SH2

Bakterio hauek materia organikoa erabili ohi dute energia-iturri gisa, baina ordezkari gutxi batzuek hidrogeno molekularra ere (H2) oxidatu dezakete . Sulfatoez gain, bakterio hauetako batzuek sulfitoak, tiosulfato edo sufre elementala ere (S) erabil ditzakete elektroein azken hartzaile gisa .

right|thumb|250px|Urmael baten lohiak; kolore iluna **bakterio sulfato-erreduktoreek** sortu duten burdin sulfuroari dagokio

Hidrogeno sulfuroak (H2S) duen arrautz ustelduaren berezko usainak sarritan bakterio sulfato-erreduktoreen presentzia ingurune batean adierazten du.

Talde honetako bakterioak oso zaharrak dira, eta aspaldian agertu ziren gure planetan, atmosfera oxigenorik ez zuenean, duela 3.500 milioi urte .

Bakterio hauek ingurugiro anaerobioetan bizi ohi dira: itsas edo lakuen sedimentuetan, animalia hausnarkarien digestio-aparatuan, usteltzen ari den materia organiko ugari eta oxigeno gutxi duten uretan, etab. Baita sulfato asko duten meategi azidoen ureetan ere (non Thiobacillus generoko bakterioek bertako urak azidotzen dituen). Toki horietan guztietan H2S sortzen dute, askotan uretako ioi metalikoekin  konbinatzen dena sulfuro metalikoak sortuz (esaterako, burdinarekin konbinatzen denean FeS disolbaezina sortzen da, inguruneari kolore iluna ematen diona (ikus irudia)

Bakterio sulfato-erreduktoreak dira, besteak beste, honako genero hauek: Desulfobacter, Desulfococcus, Desulfovibrio eta Desulfotomaculum.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nazioarteko Federazio Zinologikoa

**Nazioarteko Federazio Zinologikoa** (NFZ, frantsesez ofizialki *Fédération Cynologique Internationale, FCI*) munduko txakur-arrazen zaletuen nazioarteko federaziorik handiena da. Zinologia (edo kanofilia) eta zakurrak hazteko arauak zuzendu eta sustatzeaz arduratzen da. Kide diren 95 herrialdek osatzen dute, non bakoitzak pedigri zerrendak dituzten, eta arrazen sailkapenerako estandarrak proposatzen dituzten. 

Erakundeak Thuinen (Belgika) du egoitza.

## Arrazen sailkapena 
NFZren lanaren alderdi agerikoena arraza-txakurren sailkapena da. NFZk 349 arraza onartzen zituen 2021 amaieran, baina kriterioetako bat da horietako bakoitza herrialde jakin batena dela, oro har, estatu subiranoei lotutako kontzeptua alegia. Arraza horien *jabe* diren herrialdeek arrazaren estandarra ezartzen dute, eta NFZ-k halaber, 10 talde nagusitako sailkapen batean sartzen ditu, honako kategorietan banatua:

* 1. taldea. Artzain-txakurrak eta behi-azienda zaintzen dutenak.
* 2. taldea. Pinscher eta schnauzer txakurrak, molosoak, mendiko txakurrak, eta Suitzako unai-txakurrak.
* 3. taldea. Terrierrak
* 4. taldea. Teckel motakoak.
* 5. taldea. Spitz motako zakurrak eta *primitibo* deritzenak.
* 6. taldea. Untxariak.
* 7. taldea. Pointer eta setterrak.
* 8. taldea. Ehiza-txakurrak (mota zehatz batzuk) eta ur zakurrak.
* 9. taldea. Konpainia-txakurrak.
* 10. taldea. Xarlangoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pollagh (Achill)

**Pollagh**, irlanderaz **An Pollach**, Irlandako udalerri bat da, Mayo konderrian eta Achill uhartean dagoena. Keel eta Dooagh udalerrien artean dago.

## Kanpo estekak