open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zaballa (Araba)

**Zaballa** Arabako Iruña Oka udaleko Langraiz Oka kontzejuan dagoen herri hustua da. Egun, lur horietan Araba espetxea dago.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen baina ikerketak egin dira. Ikerketen emaitzen arabera, Zaballako lehenengo okupazioa VI. eta VII. mendeen artekoa da, baina intentsitate txikikotzat jotzen da. 700 urtera arte ez zen nabarmena izan herri gisa sortuta zegoela, ia 9.000 metro karratuko azalera hartu zuen eta espezializazio handiegiak eragindako arriskuak murrizteko ekoizpen-jarduera dibertsifikatua garatu zuen landa-biztanleriaren dentsitate handiagoarekin.

Herriak gorabeherak izan zituen zenbait mendetan eta hustu egin zen XV. mendean.

1025ean dokumentatuta dago, ***Zavalla**, Langrares* eskualdean, gaurko Langraiz eskualdian. *Quintaniella de Sursum* eta *Zavalla* artean "rega" bat eman zioen Donemiliaga Kukulako monosterioari uler daiteke. Noiz hustu zen ez dakigu. 
Becerro Galicano kodexean, 1089. urteko datarekin, Zaballa bat aipatzen da, monasterio bati lotuta: 

Becerro Galicano horretan, Zavalla/Zaballa guztira sei aldiz aipatzen da, eta beste bi aldiz aipatzen da Zaballako monasterio hori:

Zaballa toponimoa Jeronimo Aznar gotzain kalagurritarraren *Gutun*ean (1257) aipatzen da: ***Çavala***.

Zaballa toponimoa Euskal Herriko mendebaldean behin baino gehiagotan agertzen da, esaterako Barakaldoko auzo baten izenean, Trapagaraneko auzo baten izenean, Arabako mendi eta mendilerroaren izenean... 

Badago beste Zaballa bat Villalba de Losan, Arabatik oso hurbil, egungo Burgosko probintziako ipar-ekialdean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Araba espetxea. (Zaballako espetxea).
* Langraiz Okako espetxea.
* Araba espetxea.
Touretteren sindrome

**Touretteren sindromea** (TS) edo **Gilles de la Touretteren sindromea**, haurtzaro edo nerabezaroan hastapena duen gaixotasun neuropsikiatriko bat da. Bere ezaugarri nagusiak nerbio tikak dira, bai mugimenduei nahiz ahotsari dagokionez (hitz eta hotsak). Tik hauek denboraldika areagotu edo murriztu egin daitezke. Nahigabean egiten dira, eta denboraldi batez desagertu arazi daitezkeen arren, aurretiko inpultso iragarle bat izan oi dute, doministikuetan bezala.

Izendapena Georges Gilles de la Tourette (1857-1904) frantziar neurologo aitzindariari zor dio, 1885ean nahigabeko erreflexuak zituzten bederatzi pertsonen kasuak argitaratu baitzituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arku tertzelete

[thumb| San Juan eliza ([Malpartida de Plasencia|Malapartida de Plasencia). ]]
[thumb| [Ely-ko katedrala. ]]

**Arku tertzeletea** gurutze-ganga konplexu bateko nerbioak sortzen duen arku mota bat da. Gurutze-ganga baten nerbio nagusietako lotura gunetatik, bigarren mailako giltzarri banara ateratzen diren nerbio edo arku batzuk ditu, arkitektura gotiko berantiarrean erabiltzen hasi zen.

Apaingarri funtzioa izateaz gain, plementeriako tinpanoak eusteko balio dute; izan ere, ganga hauetan plementeria tarteak luzera handikoak izan daitezke. 

**Tertzelete-gangak** erdi mailako konplexutasun gangak dira. Hasierako gotikoko gangak baino konplexuagoak eta palma-gangaren edo ganga zintzilikarien konplexutasunaren arteko ganga da . 
Fitxategi:VaultsSanAnton.jpg|Bilboko San Anton elizako gangako trezeletea
Fitxategi:Le Mesnil-Aubry (95), église de la Nativité de la Vierge, bas-côté sud, 1ère voûte.jpg|Le Mesnil-Aubryko *Ama Birjinaren jaiotza* eliza.
Fitxategi:Le Mesnil-Aubry (95), église de la Nativité de la Vierge, nef, 4e et 5e voûte.jpg|Le Mesnil-Aubryko 4. eta 5. ganga tarteak.
Fitxategi:Batalha37.jpg|Sortzailearen kapera, Batalhako monasterioan.
Fitxategi:Amiens Cathédrale.jpg|Amiensko katedrala
Fitxategi:Abbeville, Église Saint-Vulfran 19.JPG|San Vulfran eliza (Abbeville)
Fitxategi:Utrecht - Domkerk - Dom Church - 35973 -8.jpg|San Martin katedrala (Utrecht) .
Fitxategi:Voltes, nervis, tercelets, de l'església de sant Jaume Apòstol d'oriola.JPG|Santiago eliza (Orihuela)
Fitxategi:Seu santcalze.jpg|Valentziako Katedraleko *Sant Calze* kapera (" *Kaliz* Santua")
Fitxategi:Hokovce, gotická klenba svätyne.jpg|Hokovce eliza (Eslovakia).
Fitxategi:Augsburg. Afra 3.jpg|Saints Ulrico eta Afra basilika (Augsburg).
Fitxategi:Malerei Hinte9.jpg|Hinter eliza
Fitxategi:Iglesia de San Miguel. Bóvedas del crucero.jpg|San Miguel eliza, Jerez de la Frontera
Fitxategi:Chester cathedral nave Joopercoopers crop.JPG|Chesterko katedrala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucy in the Sky

***Lucy in the Sky*** (euskaraz *Lucy Zeruetan*), 2019ko Noah Hawley estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako drama film bat da. Natalie Portman, Jon Hamm, Zazie Beetz, Dan Stevens, Colman Domingo eta Ellen Burstyn aktoreek antzeztu zuten.

2019ko irailaren 11an Torontoko Zinemaldian estreinatu zen.

Izenburua nahiz The Beatles britainiar rock taldearen *Lucy in the Sky with Diamonds* abestiaren tituluari aipamen egiten dio.

## Argumentua 
Lucy Cola (Natalie Portman) espazioan zela bizipen transzendental bat izan ondoren Lurrera itzuli berri den emakumezko astronauta bat da, eta bapatean txiki gelditzen zaion mundu batean errealitatearekin lotura galtzen hasiko da.

## Aktoreak 
* Natalie Portman: Lucy Cola
* Jon Hamm: Mark Goodwin
* Zazie Beetz: Erin Eccles
* Dan Stevens: Drew Cola
* Colman Domingo: Frank Paxton
* Ellen Burstyn: Nana Holbrook
* Pearl Amanda Dickson: Blue Iris
* Jeremiah Birkett: Hank Lynch
* Joe Williamson: Mayer Hines
* Nick Offerman: Plimpton doktorea
* Tig Notaro: Kate Mounier
* Jeffrey Donovan: Jim Hunt

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Longwood (Santa Helena)

**Longwood** Santa Helena uharteko hiri eta barrutia da, hegoaldeko Atlantikoan dagoelarik. 2011n 802 biztanle zituen. 1815etik 1821ean hil zen arte Napoleonen bertan erbesteratu zen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Luisa Senar

**Maria Luisa Senar Marichalar** (Pasaia, Gipuzkoa, 1925 &ndash; Zarautz, 2016ko irailaren 26a) erraketista profesionala izan zen 41 urtez. Bartzelonan jokatu zuen 12 urtez eta gainontzeko urteetan Mexikon jardun zuen..**Senar** izenaz kantxaratu zen.
thumb|280x280px|Erraketistak
## Biografia 
### Lehen urratsak 
Gerra Zibila baino lehenago ahizpa nagusia pilotan jokatzen hasi zen Pasaian eta gurasoek erraketa erosi zioten. Gerra hasi zenean ordea, Senar familia Bilbora joan zen, ondoren Frantziara. Gerraostean Pasaiara itzuli ziren. Ahizpak ez zuen jadanik erraketan jarduteko gogorik, orduan, Maria Luisa erraketa hartu eta entrenatzen hasi zen Javier de Andonegirekin. Gero, Donostiako Grosen jarraitu zuen entrenatzen eta ikasten.
1939an debutatu zuen Bartzelonako Chiqui frontoian eta bertan jokatu zuen 12 urtez, handik Mexikora joan zen eta han jarraitu zuen pilotan.

### Urrezko garaia 
Mexikon jokatu zuen saioan oihartzun handia izan zuen emakumeen pilota jokoak. Ondo tratatu zituzten erraketistak eta ondo ordaintzen zieten.Garai hartan 100 bat erraketista zebiltzan frontoietan jokatzen; Metropolitanon, Colonen, Tijuanan eta Acapulcon. Giro ona zuten haien artean, lagun giroa. Mari Luisak Metropolitano frontoian jokatu zuen eta agur ere hantxe esan zion erraketari. Ospe handiko atzelaria izan zen. Mexikoko pilotalekuan urte askoz aritu zen irakasle lanetan ere.  .

## Omenaldiak 
* Zarauzko Udalak, 2010ean, Jose Mari Urrutia ondarroarrak landutako Euskal Pilota lanean oinarritutako erakusketan antolatu zuen. ‘Erraketista’ zarauztarrak sailean Maria Luisa Senar gogoan izan zuten.

* 2013an Irurako frontoian VII. Emakumea Pilotari egunean omenaldia jaso zuen beste hainbat erraketista ohirekin batera. 

## Dokumentala 
2015ean Maria Luisa Senar azaltzen den *Erraketistak lehen eta orain* dokumentala erakutsi zuten Pasaian eta omenaldia egin zitzaien Senar eta beste zenbait pasaitar erraketistari.,, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Auñamendi. Maria Luisa Senar

* Apostando por ellas. Historia de las raquetistas

* Erraketistak lehen eta orain. Dokumentala

* Emakume erraketistak. Erakusketa

* Erraketistak, aitzindariak pilotaren munduan
Georgetown (Ascension)

**Georgetown** Ascension uharteko hiri nagusi eta hiriburua da, hegoaldeko Atlantikoan dagoelarik. 2008an 450 biztanle zituen. Jurgi III.aren omenez jarri zioten izena herriari, 1815. urtean.

## Klima 
## Galeria 

File:Georgetown in the distance.jpg|Georgetown Green Mountaindik ikusita.
File:ST. MARY'S CHURCH - ASCENSION ISLAND.jpg|Santa Mariaren eliza
File:Georgetown_Old_Barracks.jpg|Old Barracks
File:Georgetown Ascension3.JPG|Posta-etxea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Regina Tota

**Regina Tota** Lapurdiko laugarren bizkondea izan zen, 1100-1122 bitartean. Orti II.a Antso ren alaba, Antso Gartzia Arberoakoa ezkondu zuen. Gartzia Antso bere semeak bizkonderria jarauntsi zuen.
Oria Garaiko mendiak

**Oria Garaiko mendiak** Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Aztiomendi mendia da, 893 metrorekin. Mendilerroan dagoen Oria ibaiak ematen dio izena mendilerroari.

Zegama, Idiazabal, Zerain, Segura eta Mutiloa dira inguruko herririk gertuenak.

## Mendiak 
# Aztio edo Aztiomendi, 893 m 
# Gazteluberri, 862 m 
# Trikumuñoeta, 806 m 
# Aitzabal II, 794 m 
# Burnikurutz, 793 m 
# Mariñamendi, 786 m 
# Mendiurkillo, 784 m 
# Naizpe, 779 m 
# Gazbide, 757 m 
# Aizleor edo Unamendi, 723 m 
# Pelotaleku, 685 m 
# Amezti, 611 m 
# Mote, 581 m 
# Garaio, 552 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
J'accuse (2019ko filma)

'''''J'accuse'''* 2019ko Roman Polański poloniar-frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Dreyfus aferari buruzko Robert Harris idazlearen *An Officer and a Spy'' eleberrian oinarritzen da. Jean Dujardin, Louis Garrel eta Emmanuelle Seigner aktoreek antzeztu zuten.

2019ko Veneziako Mostran estreinatu zen eta Epaimahaiaren Sari Nagusia irabazi zuen.

## Argumentua 
1895ean Alfred Dreyfus Frantziako armadako kapitainari gradua kentzen diote, Alemaniaren espioia omen delako, eta biziarteko kartzela-zigorra ezartzen diote Deabruaren Uhartean, Guyana Frantsesaren kostaldean. Beheramendua ikusten dutenen artean Georges Picquart dago, espioien aurkako unitatearen buru izendatuko dutena. Picquartek alemaniarrek oraindik ere sekretuak eskuratzen dituztela ezagutzen duenean, iruzur eta ustelkeria labirinto batean murgiltzen da, ohoreaz gain bizia ere arriskuan jarriz.

## Aktoreak 
* Jean Dujardin: Georges Picquart
* Louis Garrel: Alfred Dreyfus kapitaina
* Emmanuelle Seigner: Pauline Monnier
* Mathieu Amalric: Bertillon
* Melvil Poupaud: Labori
* Eric Ruf: Sandherr
* Laurent Stocker: De Pellieux jenerala
* Michel Vuillermoz: Du Paty de Clam
* Denis Podalydès: Demange
* Wladimir Yordanoff: Mercier jenerala
* Didier Sandre: Boisdeffre jenerala
* Grégory Gadebois: Henry maiorra
* Vincent Grass: Billot jenerala
* Hervé Pierre: Gonse jenerala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le Lamentin

**Le Lamentin (Lanmantin)** Frantziar Karibeko itsasoz haraindiko Martinika lurraldeko hiria da. Halaber, Karibeko hiririk garrantzitsuenetariko bat da.

Hiria Fort-de-France - Aimé Césaire aireportuak zerbitzatzen du.

## Klima 
## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Schoelcher

**Schoelcher** edo **Schœlcher** Frantziar Karibeko itsasoz haraindiko Martinika lurraldeko hiri eta udalerria da. Halaber, Karibeko hiririk garrantzitsuenetariko bat da.

Victor Schœlcher frantziar abolizionistaren omenez jarri zioten izena herriari, 1889. urtean. Ordura arte, **Case-Navire** izena zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Rivière-Salée

**Rivière-Salée** Frantziar Karibeko itsasoz haraindiko Martinika lurraldeko hiri eta udalerria da. Halaber, Karibeko hiririk garrantzitsuenetariko bat da.

1716ra arte, *Cul-de-Sac-à-Vaches* izena zuen. Bi parrokiatan banaturik zegoen: *Trois-Ilets* eta *Rivière-Salée* hain zuzen ere. 1837 eta 1849 artean, *Trois-Ilets* eta *Rivière-Salée* berriro elkartu ziren *Les Trois-Bourgs* izenpean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Porfiria

**Porfiria** metabolismoaren trastorno-multzo baten izena da. Gaixotasun genetikoak dira, arraroak. Bertan, gernuan eta eginkarietan porfirina-mota eta kopuru anormalak kanporatzen dira, uroporfirina bereziki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nortasunaren nahasmendu obsesibo-konpultsibo

**Nortasunaren nahasmendu obsesibo-konpultsiboa** ideia obsesiboek eta konpultsioek ezaugarritzen duten nortasunaren nahasmendua da. Ideia eta konpultsioekin batera, perfekzionismoa, malgutasunik eza eta ordena eta arau jakin batzuk betetzeko kezkaz bizitzeko joera agertzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Menea

**Menea** gaur egun Arabako Nafarrate udalean, Urrunaga-Nafarrate kontzejuan dagoen herri hustua da.

## Historia 
Ez dira datu asko ezagutzen. Beste hiru herrien artean zegoen: Zestafe, Eribe eta Nafarrate. Noiztik hustu zen ez dakigu. Desagertu zen azken eraikina, XIX. mendean, San Joan baseliza izan zen. Gaur egun, herri hustu horren lur gehienak Urrunagako urtegiaren uren azpian daude.

## Erreferentziak
Concepción atea

**Concepción atea** Oion udalerriko Labraza hiribildu harresidunean dago. Historikoki harresien parte zen. XIII. mendean ireki zen. Gotiko estilokoa da. 2008tik Kultuta Ondasunaren izendapena du.

## Deskribapena 
Gotiko estilokoa, Concepción atea hiribilduaren harresien gordetzen den ate bakarra da. Barruko aldean burdinsarearen hutsunea ikus daiteke. XVIII. mendean alboetako arkuak eraiki ziren udaletxe zaharrarekin lotzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Labrazako harresiak

## Kanpo loturak 
* :Castillos.net webgunearen informazioa.
Amalia López Cabrera

**Amelia López Cabrera** (Almería, 1837 &ndash; Madril, 1899) dagerrotipista eta argazkilari profesionala izan zen. "Amalia L. de López" bezala sinatzen zituen bere lanak eta Espainiako lehen argazki estudio propioa ireki zuen emakumea izan zen.

## Biografia 
Merkatari aberatsen alaba zen eta gaztetan ezagutu zuen, laster bere senar bihurtu zen, Francisco López Vizcaíno, Jaengo inprimatzaile alarguna. Harekin 1857an ezkondu eta Jaenera joan zen bizitzera.

Argazkilaritzara hurbildu zen Ludwik Tarszeński Konarzenski, Lipako kondea, ezagutu zuenean. Lipako kondea Poloniako armadako kapitaina zen, Frantzian atzerriratua eta Louis Daguerre, argazkigintzaren sortzailearen laguna. Lipako kondea argazkiak ateratzen bidaiatzen zen eta hirian zegoela jakin zuenean Amaliak, haren bila joan zen eta bere lehen ikasle bihurtu zen. Argazkilari ona izaki eta dirua zuenez, 1860an bere estudio propioa ireki zuen. Ez zen lehen estudioa Espainian eta baziren senarraren estudioan ari ziren argazkilariak, baina bere balentria izan zen, garai hartan eta emakumea izanik, bere estudioa irekitzea La Merced auzoan (Obispo Arquellada kalea, 2) eta bere senarraren inprentaren ondoan. 1868an Zaragozan Argazki Sari Nazionalean aipamena lortu zuen.

1869an Madrilera joan zen bizitzera, bere senarrak *La Gaceta Agrícola* inprimatzeko kontzesioa lortu baitzuen: bere estudioa itxi zuen Amaliak eta argazkilari profesional moduan egindako ibilbidea amaitu zen, ez baitakigu Madrilen bizi izan zeneko ezer: ezta noiz hil zen ere (senarra 1899an hil zela dakigu).

## Erreferentziak
2019ko Kontxako Bandera

**2019ko Kontxako Bandera** gizonezkoentzat Banderaren 124. ekitaldia izan zen, eta emakumezkoentzat Banderaren 12.a. Urte honetako irailaren 1 eta 8an jokatu zen, eta Hondarribiak gizonezkoetan bere 13. bandera irabazi zuen, bigarrena jarraian, eta Oriok emakumezkoetan bere aurrenekoa.

## Lehiaketa 
Gizonezkoetan sorpresa Ondarroak eman zuen, sailkapen estropada irabazi baitzuen. Honi esker 23 urte pasa ondoren berriro sailkatu zen Kontxako Banderara. Bost traineru bizkaitar izan ziren guztira.

Lehenengo jardunaldian Hondarribia nagusitu zen bigarren txanda irabazita eta gertu izan zituen lehen txandako onenak, Orio (5 segundura) eta Santurtzi (9 segundutara).

Bigarren jardunaldian, Orio lehen luzearen erdialdean aurreratu zitzaion Hondarribiari 4 segundu ateratzeraino, baina balizara iritsi orduko denbora berean ziren. Itzulerako luzea oso parekoa izan zen eta helmugan Hondarribia izan zen berriz aurrena, segundu bakarraren aldeaz. Santurtzi hasieratik gelditu zen atzean. Aurreko txanda irabazi zuen Donostiarrak ere estropada bikaina egin zuen, Hondarribiarengandik bi segundu eskasera geldituz.

Emakumezkoen estropadan Oriok ez zuen aurkaririk izan. Lehenengo jardunaldian sei segundu atera zizkion Arraun Lagunaki baina bigarren jardunaldian hogeitik gora. Aipatzekoa da ETE Ligako Hibaika eta San Juanek ohorezko txanda jokatu zutela.

## Gizonezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Emaitza 
### Tripulazio irabazlea 
* Hondarribia Arraun Elkartea
** Entrenatzailea: Mikel Orbañanos
** Patroia: Joseba Amunarriz
** Arraunlariak: Alexander Udabe, Julen Castrillon, Manex Alday, Beñat Egiazu, Xabier Etxebeste, Galder Ezponda, Gonzalo Carrion, Iñigo Jokin Sagarzazu, Bikendi Alza, Iker Marizkurrena, Iñigo Vertiz, Adrián Gonzalez eta Urko Redondo.

### Sailkapen estropada 
## Emakumezkoak 
### Parte-hartzaileak 
### Emaitzak 
### Tripulazio irabazlea 
* Orio
** Entrenatzailea: Xanti Zabaleta
** Patroia: Nadeth Agirre
** Arraunlariak: Itziar Olasagasti, Garazi Oliden, Leire Arriola, Olatz Agirregabiria, Maialen Aizpuru, Oihane Iraola, Victoria Piñeiro, Olatz Ortega, Sandra Piñeiro, Nerea Badiola, Itxaso Azkonobieta, Leire Alcala eta Leire Garate

### Sailkapen estropada 
## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera
* Emakumezkoen Kontxako Bandera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* donostiakultura.com
Nahasmendu eskizofreniforme

**Nahasmendu eskizofreniformea** eskizofreniaren sintomatologia bereko nahasmendu psikotikoa da, sei hilabete baino gutxiago irauten duena. Eskizofreniaren tratamendu bera du. Prgnosia aldakorra da baina gaixoen bi herenak eskizofrenia garatuko dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nahasmendu eskizoafektibo

**Nahasmendu eskizoafektiboa** aldi berean edo egun gutxi batzuetako tartean sintoma psikotikoak depresio nagusiarekin, gertakari maniakoarekin edo gertakari misto batekin konbinatzen dituen nahasmendua da. Sintomak heldutasun goiztiarrean hasten dira, batzuetan baita haurtzaroan ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskizofrenia sinple

**Eskizofrenia sinplea** eskizofrenia mota bat da: portaera bitxia, gizartean bizitzeko eskakizunak betetzeko ezintasuna eta errendimenduaren galera dira sintoma bereizgarriak. Ez dago haluzinaziorik, ezta deliriozko ideiarik ere, eta ez da beste eskizofrenia-motak bezain psikotikoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskizofrenia katatoniko

**Eskizofrenia katatonikoa** eskizofrenia mota bat da: psikomotrizitatearekin lotutako sintomak nagusitzen dira; nagusiki, estupore katatonikoa eta agitazio psikomotorra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eskizofrenia paranoide

**Eskizofrenia paranoide** eskizofrenia mota ba da: delirioak, haluzinazioak eta pertzepzioaren bestelako nahasmenduak nagusitzen dira, baina ez da mintzamenaren desorganizaziorik, ez eta katatoniarik edo afektuen lausotzerik ere. Hori da munduko eskualderik gehienetako eskizofrenia-motarik ohikoena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Estupore

**Estuporea** kontzientzia-galera partzial nahiz totaleko egoera da: ez dago mugimendurik, ezta estimuluekiko erreakziorik ere. Estuporea komaren aurre-aurreko aitzindaritzat jotzen da, eta berari dagokio moteltze psikomotorraren mailarik gorena. Hitza latinezko  hitzetik ekarria da, euskaraz "sentikortasunik eza" esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ano Doliana

**Ano Doliana** (Ano "goiko" esan nahi du, ) edo, besterik gabe, **Doliana**, Ipar Kynouria udalerrian ( Greziako Arcadia ekialdean) dagoen harriz eraikitako menditsua da.  2011n 90 biztanle zituen. Babestutako asentamendu tradizionala da.  

Biztanleen bizileku nagusia zen, baina gaur egun gutxi batzuk baino ez dira geratzen urtean zehar, gehienek udako egoitza gisa erabiltzen dute eta ordez Kato Dolianan egiten dute gainetik, klima epela delako. Azken urteetan nahiko ezaguna den helmuga turistiko gisa sortu da, bisitari asko izan baititu, batez ere neguko denboraldiko asteburuetan.

## Kokapena 
Ezarpena lautada Tripoli hegoaldeko kanpoaldean dago. 950 eta 1.050 metroko altueran hedatzen da, anfiteatroan eraikia Parnon mendiaren iparraldeko maldetan, izeia, gaztainak, platano eta gereza zuhaitzak, errekak eta ur ur-jauzia inguratuta. Bi auzotan dago hedatuta herria, eta Tripoli lautada begira dago, horizonte bisuala Mainalo, Artemisio, Helmos eta Erymanthos mendietara.

## Greziako iraultza 
Greziako Independentzia Gerran, turkiarren aurkako gudua 1821eko maiatzaren 18an ospatu zen herrian, Greziarentzat garaile izan zen Dolianako Gudua.

Gudu honetan, Nikitarasek 300 gizonekin lortu zuen artilleriaz herria eraso zuten 2.000 turkiar uxatzea. Egun horretan *Turkophagos* goitizena hartu zuen eta gero lagundu egin zuen, izan ere, tradizioaren arabera aurkari asko bere eskuetatik hil ziren. Doliana sarreran eta, zehazki, *Tsakonas errekan* izenarekin egindako borroka nagusia, puntuan, Nikitarasen ohorezko bustoa altxatu da.

## Kirolak 
ezkerrera|thumb|upright=0.75|Argazkia Doliana mendiko maratoi erditik
2015. urteaz geroztik, urteroko mendi maratoia egiten da, normalean maiatza bukaera eta ekainaren erdialdera bitartean, esperientzia gutxiago duten korrikalarientzako 5 km-ko lasterketarekin eta 1000m-ko haurrentzako. 2017. urteaz geroztik berritutako gertaera da eta SEGAS-en babespean dago, Greziako kirol amateurren gobernu organoa. 

## Jarduerak 
thumb|E4 Europako bide-saioa Ano Dolianan
Distantzia luzeko E4 Europako bidea Dolianatik zeharkatzen da eta horrela mendi-ibiliak egiteko leku aproposa da.   

Parnon mendiaren iparraldeko muturrean kokatuta, Dolnon *Parnon Trail* abiapuntu ere izan ohi da, eskualdeko bide zaharretan oinarritzen den 200 kilometroko ibilbidea, tokian tokiko boluntarioen lanak berritzen ari baita. Parnon barruti osoa zeharkatzen du Zinuriako eremu zabal osoan zehar, eta mendia eta itsasoa uztartzen ditu bere bidearekin batera. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Parnon Trail webgunea
* Run Doliana - Mendiko maratoi erdia (grezieraz)
* Doliana Elkarte Abertzalea (grezieraz)
Eskizofrenia hebefreniko

**Eskizofrenia hebefreniko** edo **desorganizatua** eskizofrenia mota bat da: mintzamena eta portaera ez dira era organizatuan garatzen, eta afektuak lausoak eta desegokiak izaten dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katatonia

**Katatonia** asaldu motor ugari dituen sindromea da, kasu batzuetan mugiezintasuna (estupore katatonikoa) eta beste batzuetan hiperaktibitatea (eszitazio katatonikoa) erakusten duena; bi kasuetan, asalduak muturrekoak izaten dira. Lehendabizikoz 1874an Karl Ludwig Kahlbaumek deskribatu zuen,  bere liburuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Surya Bonaly

**Surya Bonaly** (Niza, 1973ko abenduaren 15a) izotz gaineko frantziar patinatzaile ohia da. Bost aldiz izan zen Europako txapelduna (1991, 1992, 1993, 1994 eta 1995ean), eta hiru aldiz irabazi zuen zilarrezko domina Munduko txapelketan (1993, 1994 eta 1995ean). 1992ko, 1994ko eta 1998ko Neguko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Dominarik kolkoratu ez arren, ospe handia lortu zuen 1998koetan, *backflip* izeneko jauzia egin baitzuen, hanka bakarraren gainean lurreratuz. Patinatzaile bakarra da Olinpiar Jokoetan jauzi mota hori egitera ausartu dena. Estatubatuar herritartasuna lortu zuen 2004an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libe Goñi

**Libe Goñi Garate** (Oteitza, Nafarroa Garaia, 1947ko ekainaren 7a) maistra ohia da. Seaska, Iparraldeko ikastolen federazioko lehen irakaslea izan zen. 2006an Reiki irakasle bilakatu zen.

## Biografia 
Libe Oteitzan jaio zen, baina 3 urte zituela Lazkaora joan zen bizitzera, bere amak bertako eskola publikoko irakasle lana lortu baitzuen 1950ean.

1953tik 1957ra Lazkaoko eskola publikoan ibili zen ikasle. Bigarren mailako ikasketak ostera, urrunago egin zituen, lehenik Ordizian (1957-1961), ondoren, Donostiako Montpellierreko seroran barnetegian 4garren urtea eta errebalida egin zuen, toki hortan urte pare bat gehiago gelditu zen, harik eta andereñoen residentzia zabaldu eta bertara joan zen arte, Pakita Arregi  buru zelarik.

1962an, Donostiako Irakasleen Unibertsitate Eskolan hasi zen magisteritza ikasten.

## Irakasle ibilbidea 
Ikasketak amaitu eta irakasle praktikak Elbira Zipitriaren ikastolan eta, batez ere, Karmele Esnalenean egin zituen. Handik, Andoaingo ikastolako zuzendari lana betetzera joan zen. 

1969ko otsailean, Ipar Euskal Herrira heldu zen, Lapurdira Donibane Loitzunera, ihesean.Seaskako lehen irakaslea izan zen. Lehenengo Argitxu Nobliaren etxean, ondoren, Arrangoitzeko ikastolara pasatu zen 1970ean.

Baionakora itzuli zen 1980an; Angelun egin zituen azken irakasle urteak, 2001etik 2007ra bitartekoak.

Bere bizitza profesional osoa ikastolen zerbitzuan eman ondoren, 2002an Reiki munduan sartu zen, depresio handi baten ondotik, eta 2006an Reiki irakasle bilakatu zen eta ikastola eta Reikia elkarrekin eraman zituen ikastolan erretiroa hartu arte.

## Olentzeroren mezulari 
Libe lan asko egindakoka da kultura arloan, bai irakaskuntzan baita euskal ohituren berpiztzaile gisa ere, bereziki ikastolen bidez, olentzeroren ohitura iparraldean gizarteratzen lagunduz. Arragoitzeko ikastolan 1971- 72 Abenduan herriko enparantzan Elizaren aintzinean, haur bat jantzi zuen olentzero, eta hor hasi Olentzereroren ibilaldia ikastolaren bidez Ipar Euskal Herri guztian..

## Argitalpenak 
* *Har 3 minutu zuretzako.* (Zortziko, 2021).

## Sariak 
* 2009an Argizaiola saria jaso zuen Durangaldeko Gerediaga Elkartearen eskutik. Euskaraz irakasten hasi ziren lehenbiziko ikastoletako andereñoen izenean jaso zuen saria. Hasierako andereñoen kemena eta guraso askoren ekina eta ahalegina funtsezkoak izan baitziren euskalduntze prozesuan.

* 2010ean Alkartasuna Fundazioak "Ohorezko lauburua" eman zion "Euskal Kultura eta euskara sustatzeagatik eta defendatzeagatik" Iparraldeko ikastoletako lehen andereñoa eta euskal eskola publikoaren andereño aitzindarien kolektiboaren kide nabaria izateagatik.
* 2021ean I. Monzon-Ganuza saria Olaso Dorrea Fundazioa eta Bergarako Udalaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/seaska/ar-107792/
Maru Díaz

**María Eugenia Díaz Calvo** (Tarazona, Aragoi, 1990eko apirilaren 30a), **Maru Díaz** gisa ezaguna, Podemos alderdiko politikari aragoitarra da.

Filosofian graduatua, 2015etik Aragoiko Gorteetako diputatua da. 2019ko hauteskunde autonomikoetarako, Podemoseko Aragoiko zerrendaburu izateko primarioetan lehen postua lortu zuen, baina oso tarte txikiagatik.

2019an sortutako koalizio gobernuan (PSOE, Podemos, Chunta eta PAR) Podemosi egokitutako sailburu postu bat hartu zuen Díazek: Zientzia, Unibertsitate eta Ezagutzaren Gizartearen Kontseilaritzaren buru izendatu zuten. Bere saileko taldea antolatzen ari zela, Administrazio Elektronikorako eta Informazioaren Gizarterako zuzendari nagusi bat izendatu zuen, Bruno Pérez Juncà, baina kargu-hartze ofiziala gertatu baino lehen kargugabetu zuen Diazek, zabaldu zenean Kataluniako independentzia erreferendumaren alde azaldu zela.

## Erreferentziak
Murgia jauregia

Murgia jauregia Astigarragako etxe aberats bat da, bertako aberatsen leinu bati (Murgia sendia) lotua 16. mendetik. Hasieran dorretxea izan zen (erraustua izan zen 1457. urtean Henrike IV.a Gaztelakoaren aginduz.

## Ezaugarriak 
Oinplano errektangeluarra duen eraikin bikaina da, Markesmendi deritzon muinoan kokatua. Lau isurkiko estalkiak dituzten hiru solairuk osatzen dute. Berdindutako harlanduz eginiko zenbait horma mantentzen ditu. 20. mendeko azken berrikuntzan egin zituzten eskalinata inperiala eta aurrealdean dauden lorategiak. Barruan agiritegi historiko bat eta liburutegia ditu. 21. mendean ezteiak eta beste gertakari batzuk antolatzeko alokatzen da.

Eraikinak bat egin du bere gainaldean Astigarragako parrokia elizarekin: Jauregiko sendiak etxetik sarbide zuzena zuen elizara, eta eliza ezaguna den izenetako bat Murgiako Andre Maria eliza da.

### Iruditegia 

Fitxategi:Sarrera nagusira bidea.jpg|Eskalinata inperiala.
Fitxategi:Astigarraga - Murgia Jauregia 2.jpg|Kaleko sarbidea, jauregiaren atzean ikusten den dorrea, gainean dagoen Parrokiarena da.
Fitxategi:Murgia sendiaren zuhaitz genealogikoa.jpg|Murgia sendiaren zuhaitz genealogikoa.
Fitxategi:Eskilarak.jpg|Barnealdea, eskilarak.
Fitxategi:Olambrillak 2.jpg|Olambrillak lehen solairuko zoru batean.
Fitxategi:Beheko_sua,_tximinia.jpg|Beheko sua.
Fitxategi:Leihoa (cortejador gaztelaniaz).jpg|Lorategi nagusira ematen duen leiho bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaitzen teoria mikrobiarra

[thumb|eskuinera|240px|[Karbunkoaren bakterioak mikroskopio elektronikoan ikusita. Robert Koch-ek aurkitu zuen bakterio hau 1876an]]

**Gaitzen teoria mikrobiarra** XIX. mendean agertu zen teoria da, mikroorganismoak gaixotasun askoren eragileak direla proposatzen duena. Louis Pasteur frantziarra eta Robert Koch alemaniarra izan ziren teoria honen sustatzaile nagusiak . Teoria honek medikuntzaren oinarri batzuk errotik aldatu eta gaixotasun infekziosoen tratamenduan mugarri garrantzitsu bat jarri zuen.

Gaixotasunak sortzen dituzten mikrobioei patogeno deritze. Eta mikrobio horiek sortzen dituzten gaixotasunak gaixotasun infekzioso deritzonak dira. Gaitz horien eragile nagusiak birusak, bakterioak, onddoak, prioiak eta protozooak ohi dira.

## Historia 
Gaixotasun infekziosoen jatorria ezezaguna izan zen mende luzeetan. Iraganean izurrite latzak sortu arren (gogoratu, esate baterako, izurri beltzak Erdi Aroan milioika pertsona hil zituela Europan) garai hartako medikuek ez zekiten zein zen gaitz horien iturburua . Zientzia baino gehiago, superstizioa gailendu zen mende luzeetan gaitz horien zergatia azaltzeko orduan: eflubio ikusezinak, zeruko zigorrak, humoreen desorekak...jotzen ziren gaitzaren eragiletzat.

Historian zehar hainbat medikuk gaitz infekziosoen kutsapenean oinarrituta gaitz horien eragileak agente biologikoak zirela proposatu zuten (Ibn Jatima, Girolamo Fracastoro, Agostino Bassi…) , baina ezin izan zuten beren teoria frogatu metodo esperimentalaren bidez.

Teoria miasmatikoak zutik iraun zuen luzaroan gaixotasun infekziosoak azaltzeko. Teoria honen arabera, gaitz horien jatorria miasmak ziren, lur eta ur lohitsu eta zikinen jarioak, hain zuzen ere. Gaitzen kutsapena gaixoek jario horiek (airean zeudenak) harrapatzerakoan gertatuko litzateke .

Louis Pasteur handiak, mikrobiologiaren aitak, mikrobioen garrantzia agerian jarri zuen lehenengo zientzialaria izan zen. Haibat esperimentu zorrotzen bidez mikrobioek hartzidurak burutzen zituztela frogatu zuen, eta baita berezko sorkuntzaren teoria desegin ere (teoria horren arabera mikrobioak "berez" agertzen ziren substantzia organikoen deskonposaketatik; Pasteurrek, aitzitik, mikrobioak substantzia horien deskonposatzaileak zirela frogatu zuen). Geroago, gaitzen teoria mikrobiarraren oinarriak jarri zituen: hartzidurak eta materia organikoaren deskonposizioa eragiten zituzten agente biologiko txiki horiek (mikrobioak) gaixotasun infekziosoen atzean ere egon zitezkeen. Horretan oinarriturik, lehenengo txertoak asmatu zituen Pasteurrek.

Pasteurren lanak Robert Koch-ek garatu zituen. Mikrobiologo aleman honek gaitz infekziosoak mikrobioak sortzen zituztela ez ezik, mikrobio espezifikoek gaitz espezifikoak sortzen zituztela ere egiaztatu zuen . Karbunko gaitza ikertuz, Kochek frogatu zuen gaitz horren eragilea bakterio bat zela, eta hori oinarritzat hartuta Koch-en postulatuak plazaratu zituen, gaur egun hein handi batean oraindik aintzakotzat hartzen direnak gaixotasun infekzioso bat mikrobio batek sortzen duela frogatu ahal izateko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Loiolatarren Oinetxea

**Loiolatarren Oinetxea** edo **Loiolako Dorre Etxea** San Inazio Loiolakoaren jaiotetxea da, Azpeitian kokatzen dena, erdi aroan eraikia. Jesusen Lagundiaren fundatzailea bertan jaio zen 1491an eta 1556. urtean Erroman hil zenean, haren jaiotetxearen entzutea piztu zen, 1567an barnealdean mezak egitea onartzeraino. 1609an, santu egiteko prozesua amaitu zenean, benetako Santutegi bihurtu zen. Tokiaren garrantzia handitu egin zen eta 1681. urtean Jesusen Lagundiak Carlo Fontanari eskatu zion arkitektura multzo berriaren proiektua. Horrela, Loiolako Santutegia eraiki zen Dorre Etxearen inguruan.
## Ezaugarriak 
### Etxe-aurrea 
Beheko erdia, harrizkoa, ia leihorik gabea. Enekoren erenaitonak, Bertran Ibañitz Loiolakoak, XIV.mende amaiera aldera eraikia. Goiko erdia, adreiluzkoa, leiho asko eta ertzetan apaintzeko lau zaitxol dituena, mudejar estilokoa. 1460an Enekoren aitonak, Joan Perez Loiolakoak, eraiki zuen herbestetik itzuli zenean. Zazpi kainoi-zulo ditu -haietako baten aurrean kanoi zahar bat dago kokatuta- eta harrian oinartutako egurrezko lau zutabe sendo diru erdian.

Bertan aurki daiteke ere *Azkoitiko Erronka* margolana.

#### Lehenengo solairua 
Solairu hau behe erdiaren azken solairua da, honekin amaitzen da harrizko zatia. Etxeko eguneroko bizitzako guneak agertzen dira, hala nola, nagusi eta morroiak elkarrekin etxeko sutondoan biltzen ziren sukaldea. Morroi-neskame egonlekuak ere bertan aurkitzen dira.

Gaur egun bertan aurkitzen dira Iruña 1521an irudikatzen duen maketa eta Iñigoren ezpata, Montserrateko ama birginari eskainia.

## Iruditegia 

Fitxategi:Wohnturm Loyola.JPG|Loiolatarren Oinetxea, santutegi barruan.
Fitxategi:Santuario de loyola. Casa Santa 3.JPG|Ataria.
Fitxategi:Santuario de loyola. Casa Santa 1.JPG|Goiko aldeko adreiluak.

Barrualdea:

Fitxategi:Santuario de loyola. Casa Santa 5.JPG|Behe solairua
Fitxategi:Casa de los Loyola. Interior.jpg|Eskailerak
Fitxategi:Santuario de Loyola. Casa Santa (Salón de Honor).jpg|Ohorezko aretoa
Fitxategi:Casa Loyola (interior - lugar de nacimiento), Azpeitia.jpg|Loiolako Iñigoren jaiogela
Fitxategi:Santa Casa (Santuario de Loyola). Capilla de la Coversión.jpg|Konbertsio Kapera

Irudikapen artistikoak:

Fitxategi:Modeloa Miramon Loiolatarren oinetxea.jpg|Dorretxearen modelo bat, Miramongo parkean, Donostian.
Fitxategi:La Santa Casa de Loyola, 1891, cover by Mariano Pedrero.jpg|Antzuna zuen itxuraren irudikapena.
Fitxategi:Casa Torre de los Oñaz y Loyola.jpg|Antzinako irudikapenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Inazio Loiolakoa
* Loiolako Santutegia
* Jesusen Lagundia

## Kanpo estekak 
* Loiolako Santutegia, Jesuiten webgunean.
Milt Jackson

thumb|260px| *Village Jazz Lounge-n* Bubba Kolb hirukotearekin, 70eko hamarkadaren bukaeran.

**Milt Jackson** ( Detroit, 1923ko urtarrilaren 1a - 1999ko urriaren 9a ), *Bags* goitizena zuena, estatubatuar jazz bibrafono-jolea zan zen. Instrumentuaren bi musikari nagusiak, Lionel Hampton eta Red Norvo, gainditu zituen. Berrogeita hamar urte eman zituen ospearen gailurrean, Bobby Hutcherson eta Gary Burton bezalako izar berrien gainetik ere. Estilo pila bat jotzen zituen, bop, blues eta balada tradizionalak barne.

## Biografia 
**Milt Jackson** zazpi urterekin hasi zen gitarra jotzen eta hamaikarekin pianoa. Urte batzuk geroago, bibrafonoarekin hasi zen. Debut profesionala gospel talde batean abestuz egin zuen.

Dizzy Gillespie-k Detroiten deskubritu zuen eta lana eskaini zion bere seikotean eta, beranduago, 1946an, orkestra batean. Jacksonek tronpeta-jolearekin grabatu eta ospe handia bereganatu zuen; laster beste musikari batzuek berarekin jo nahi izan zuten.1948an eta 1949an Charlie Parker, Thelonious Monk, Howard McGhee eta Woody Herman-en orkestrarekin lan egin zuen. 1950-1952 urteetan Gillespieren seikotearekin jo ondoren (John Coltrane ere bertan aritu zen), Jacksonek laukote batekin grabatu zuen, John Lewis, Percy Heath eta Kenny Clarke taldekide izanik (1952). Laster, talde egonkor bihurtu zen, Modern Jazz Quartet izenekoa.

Normalean lider gisa grabatu bazuen ere (berrogeita hamarreko hamarkadan Miles Davis eta Thelonious Monk, Coleman Hawkins, John Coltrane eta Ray Charles-ekin egindako saioak barne), Milt Jackson MJQ-n egon zen 1974 arte, eta taldearen soinuaren ezaugarri bihurtu zen. Berrogeita hamarreko hamarkadaren erdialdean, Lewis musika-zuzendari bihurtu zen; hark ezarritako formatuak, agian, Jacksonen talentu musikala mugatu zuen.

Hala ere, 1974an, funtsean diru-arrazoiengatik, Jackson taldea utzi zuen. Une horretatik aurrera, Pablo disketxearekin grabatu zuen hirurogeita hamarreko hamarkadan, jazz figura ugarirekin. Zazpi urteren ostean, MJQ-ra itzuli zen, 1981ean.

Taldearekin egindako grabazioez gain, Milt Jacksonek bere ibilbidean zehar grabaketa gehiago egin zituen konpainia ugaritan, besteak beste, Savoy, Blue Note (1952), Prestige, Atlantic, United Artists, Impulse, Riverside, Limelight., Verve, CTI, Pablo, Music Masters eta Qwest.

Minbiziak jota hil zen, 76 urte zituela.

## Diskografia hautatua 
* 1951 Milt Jackson [Dee Gee] (Dee Gee)
* 1951 	The Quartet 	(Savoy)
* 1952 	All Star Bags 	(Blue Note)
* 1956 	Second Nature 	(Savoy)
* 1956 	Ballads & Blues	(Atlantic)
* 1956	Jackson' Ville	(Savoy)
* 1957	Plenty, Plenty Soul	(Atlantic)
* 1957 	Soul Brothers 	(Atlantic)
* 1958		Bags' Opus	(Blue Note)
* 1959	Bags and Trane	(Atlantic)
* 1961	Bags Meets Wes! (Riverside)
* 1962 Statements (Impulse Records)
* 1972		Sunflower	(Columbia/Legacy)
* 1975 	The Milt Jackson Big Four [zuzenean] 	Pablo
* 1975	The Big 3	(Pablo/OJC)
* 1977		Soul Fusion	(Pablo/OJC)
* 1980	Night Mist	(Pablo/OJC)
* 1982 	A London Bridge [zuzenean]	(Pablo)
* 1982	Mostly Duke [zuzenean]	(Pablo/OJC)
* 1982	Memories of Thelonious Sphere Monk	(Pablo/OJC)
* 1993		Reverence and Compassion	(Warner Bros.)
* 1994	The Prophet Speaks	(Qwest)
A Rainy Day in New York

***A Rainy Day in New York*** 2019ko Woody Allen estatubatuar zinema zuzendariaren komedia erromantiko film bat da. Timothée Chalamet, Elle Fanning, Selena Gomez, Jude Law, Diego Luna eta Liev Schreiber aktoreek antzeztu zuten.

Filma 2017an amaitua zegoen, baina Amazon Studios banatzaileak estreinua eten zuen, Allen eta Me Too mugimenduaren arteko polemika zela eta. Filma 2019an estrenaitu zen lehen aldiz Europa, Latinoamerika eta Asiako hainbat herrialdetan.

## Argumentua 
Bi gazte New Yorkera heltzen dira asteburu baterako, eta eguraldi txarra eta hainbat gorabehera aurkitzen dituzte bertan.

## Aktoreak 
* Timothée Chalamet: Gatsby Welles
* Elle Fanning: Ashleigh Enright
* Selena Gomez: Shannon
* Jude Law: Ted Davidoff
* Diego Luna: Francisco Vega
* Liev Schreiber: Roland Pollard
* Kelly Rohrbach: Terry
* Annaleigh Ashford: Lily
* Rebecca Hall: Connie
* Cherry Jones: Mrs. Welles
* Will Rogers: Hunter
* Suki Waterhouse
* Ben Warheit
* Griffin Newman
* Kathryn Leigh Scott: Wanda
* Taylor Black: Dana
* Don Stephenson
* Tre Summers: Gripper James

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neil Harbisson

**Neil Harbisson** (Londres, 1984ko uztailaren 27) Matarón hazitako eta ipar-irlandar jatorria duen artista da. Musika, argazkigintza, margolaritza eta artearen beste alderdi batzuk jorratu ditu. Modu ofizialean ziborgtzat jo izan zen lehen izakia da, Erresuma Batuko justizia sisteman bere eskaerak ontzat hartutakoan.

*Cyborg Foundation*eko fundatzailea da, gizakiei ziborg bilakatzen laguntzen dien eta ziborgen eskubideak defendatzen dituen nazioarteko erakundea. *Transpecies Society*ren kofundatzailea ere bada, identitate ez gizatiarrak dituzten pertsonak defendatzen dituen erakundea. Auto-diseinua defendatzen du eta zentzu eta organo berrien sorkuntza eskaintzen du.

## Erreferentziak
Pasazaite

**Pasazaite inportazioko liburuak** Euskal Herriko argitaletxe bat da, eta Donostian du egoitza. Xabier Queirugak (Vilagarcía de Arousa, 1979) sortu zuen, 2012an. 2022ko ekainean hamar urte bete eta gero, Queirugak iragarri du argitaletxearen ibilbidea amaitu egingo dela.

## Lanak 
* Andrej Longo: *Hamar*. Itzultzailea: Josu Zabaleta, 2012. ISBN: 978-84-940331-0-0.
* Birgit Vanderbeke: *Muskuiluak afaltzeko*. Itzultzailea: Ainhoa Irazustabarrena, 2012. ISBN: 978-84-940331-1-7.
* Grégoire Bouillier: *Txostena niri buruz*. Itzultzailea: Angel Erro, 2013. ISBN: 978-84-940331-2-4.
* Etgar Keret: *Jainkoa izan nahi zuen autobus-gidariaren istorioa eta beste batzuk*. Itzultzailea: Itziar Otegi, 2013. ISBN: 978-84-940331-3-1.
* David Albahari: *Götz eta Meyer*. Itzultzailea: Koro Navarro, 2013. ISBN: 978-84-940331-4-8.
* Hainbat egile: *Hobe kontatzen ez badidazu*. Quim Monzó, Imma Monsó, Sergi Pàmies, Empar Moliner eta Francesc Serés ipuingileen zenbait lanen bilduma. Itzultzailea: Gerardo Markuleta, 2014. ISBN: 978-84-940331-5-5.
* Iolanda Zúñiga: *Post-it bizitzak*. Itzultzailea: Iñigo Roque, 2014. ISBN: 978-84-940331-6-2.
* Wladimir Kaminer: *Errusiar diskoteka*. Itzultzailea: Mari Jose Kerejeta, 2015. ISBN: 978-84-940331-7-9.
* Sjón: *Argoren ezpala*. Itzultzailea: Juan Mari Mendizabal, 2015. ISBN: 978-84-940331-8-6.
* David Foster Wallace: *Sekula gehiago egingo ez dudan gauza ustez dibertigarri bat*. Itzultzailea: Danele Sarriugarte, 2016. ISBN: 978-84-940331-9-3.
* Hassan Blasim: *Kristo irakiarra*. Itzultzailea: Ana Morales, 2017. ISBN: 978-84-946218-0-2.
* Cynthia Ozick: *Xala*. Itzultzailea: Koro Navarro, 2017. ISBN: 978-84-946218-1-9.
* Jack Kerouac: *Errepidean*. Itzultzailea: Iñigo Roque, 2018. ISBN: 978-84-946218-2-6.
* Slavenka Drakulić: *Han ez banengo bezala*. Itzultzailea: Amaia Apalauza, 2018. ISBN: 978-84-946218-3-3.
* Carson McCullers: *Kafe tristearen balada*. Itzultzailea: Asun Garikano Iruretagoiena, 2020. ISBN: 978-84-946218-4-0.
* Ludmila Ulitskaya: *Soniexka*. Itzultzailea: Josu Zabaleta, 2022. ISBN: 978-84-946218-5-7.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pasazaite argitaletxearen gunea
*  Pasazaite argitaletxearen katalogoa
*  Xabier Queirugarekin solasean
Haur-eskizofrenia

**Haur-eskizofrenia** umeak erasaten dituen eskizofrenia-mota da, normalean ez 3-4 urte egin baino lehen. Erreakzio emozional pobreak eta norbere identitateaganako sinesmen eskasa dira bere ezaugarri nagusiak. Haur eskizofrenikoak gehiegizko antsietatea, akutua eta ez-logikoa, mintzairaren galera, ikus edo entzuteko moduaren distortsioak, mugimendu arraroak eta ingurunea aldarazteko erresistentzia jakin bat erakuts ditzake. Lehendabizikoz Howard Potter estatubatuarrak deskribatu zuen 1933an New Yorkeko Institutu Psikiatrikorentzat.

Askotan autismorekin nahasi dutelako, adituek terminoa geroz eta gutxiago erabiltzen dute eta «eskizofrenia goiztiar» hobesten dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louise-Félicité de Keralio

**Louise-Félicité de Keralio** (Paris 1756 - Brusela 1822), **Louise Robert** ezkontza izenez ere ezaguna, feminista aitzindaria eta kazetaria izan zen Frantziako Iraultzaren garaian.

1789 eta 1790 artean zenbait agerkari editatu eta zuzendu zituen, horien artean inportanteena *Mercure Nationale* delakoa. Klub iraultzaileen artean, *ociété fraternelle de l’un et l’autre sexe* zeritzona eta *Société des amis des Noirs*, zeina esklabotzaren kontra zegoen.

## Erreferentziak
Etta Palm d'Aelders

'''Etta Lubina Johanna Palm d'Aelders** (1743 - 1799), **Etta Palm d'Aelders'* gisa ezaguna, Frantziako Iraultzaren garaiko feminista bat izan zen.

Parisen bizi zelarik, Iraultzaren politiketan inplikatu zenbait klubetan parte hartuz, eta bereziki zirkulu feministetan, batez ere *Société fraternelle de l’un et l’autre sexe* zeritzonean. Emakumezkoentzako botoa aldarrikatu zuen, eta hitzaldi inportante bat egin zuen 1790ko abenduaren 30ean Frantziako Konbentzio Nazionalean: *Gizonen aldeko eta emakumeen kalterako lege bidagebeen inguruan.''

Holandarra izatez, politika iraultzailean parte hartu zuen bitartean, espioitza lanak ere egin zituen bere herrialdearentzat, orduko Zazpi Herbehere Batuen Errepublikarentzat.

## Erreferentziak
Hustlers

***Hustlers*** 2019ko Lorene Scafaria estatubatuar zinema zuzendariaren komedia dramatiko film bat da. *New York* aldizkariko Jessica Pressler kazetariaren "The Hustlers at Scores" artikuluan oinarritzen da. Constance Wu, Jennifer Lopez, Julia Stiles, Keke Palmer, Lili Reinhart, Lizzo eta Cardi B aktoreek antzeztu zuten.

2019ko Torontoko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
New Yorkeko estriptilari talde bat jarraitzen du filmak, ama bakar baten gidaritzapean Wall Streeteko hainbat gizon aberatsei iruzur egin eta dirua lapurtzen dabiltzala, 2000ko hamarkada amaierako Atzeraldi Handiaren garaian.

## Aktoreak 
* Constance Wu: Dorothy / Destiny
* Jennifer Lopez: Ramona Vega
* Cardi B: Diamond
* Keke Palmer: Mercedes
* Julia Stiles: Elizabeth
* Lili Reinhart: Annabelle
* Lizzo: Liz
* Mercedes Ruehl: Mama
* Trace Lysette: Tracey
* Usher: bere burua
* Mette Towley: Justice
* Madeline Brewer: Dawn
* Stormi Maya: Angel
* Frank Whaley: Reese
* Brandon Keener: Alpha
* Steven Boyer as Doug
* Jovanni Ortiz
* Jon Glaser: Mark
* Paul A Nielsen: Hunter detektibea
* Kersti Bryan: Amy

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sidekar

**Sidekarra** (alboko ibilgailua edo  ingelesez) gurpil bateko ibilgailu bat da, motozikleta baten alboan egon ohi dena (normalean eskuinaldean). Lotuta egoten den egitura da, eta ondorioz gurpileko hiru gurpileko ibilgailua bat bilakatzen da motozikleta: osotasunari ere sidekarra esaten zaio ondorioz.

Normalean pertsona bat garraiatzeko ahalmena du baina egoten dira bi pertsonarentzakoak. Sidekarraren gurpila kokatzen da motorraren atzeko gurpilaren apur bat aurretik, baina ez du osatzen hiruki ekilateralik gurpilen artean trizikloarengandik bereizten delarik horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie-Thérèse-Louise de Savoie-Carignan, Lamballeko printzesa

**Marie-Thérèse-Louise de Savoie-Carignan** (Turin 1749 - Paris 1792) Frantziako aristrokrata bat izan zen, **Lamballeko printzesa**, **Mademoiselle de Carignan** edo **Madame de Lamballe** izenekin ezagun izan zena.

## Biografia 
Savoiako Etxean jaiotako aristokrata, 17 urterekin, 1767an, Louis-Alexandre de Bourbon, Lamballeko printzearekin ezkondu zen. Senarraren Borboi etxeko adarra oso lotua zegoen Frantziako errege-etxearekin (Luis XIV.aren iloba bat zen).

Ezkondu eta gutxira alargundu zelarik, 19 urtekin, Lamballeko printzesa tituluari eutsiz, Versaillesko bizitza politikoan oso inplikatuta jarraitu zuen, eta Marie-Antoinette erreginaren faboritoa izan zen, harik eta jardun horretan Yolande de Polignac-ek ordezkatu zuen. Hala ere, Frantziako Iraultzaren garaian, Marie-Antoniette eta errege-familia arriskuan egon zirenean, oso estuki jarraitu zuen lotuta. Abuztuaren 19an, Lamballeko printzesa, Tourzeloko markesa eta haren alaba Pauline, familia errealetik banandu eta La Forceko kartzelara eraman zituzten han zelda bat partekatzeko.

thumb|250px|ezkerrera|Lamballeko printzesaren heriotza, panfleto monarkiko batean kontatua.

Atxilotu eta gutxira, Iraileko Sarraskia gertatu zen Parisko espetxeetan, non monarkiaren aldeko preso asko hil zituzten bizpahiru eguneko egoera anarkiko batean, 1792ko iraileko lehen astean. Biktimetako bat Lamballeko printzesa izan zen, zeina halamoduzko epaiketa batera behartu zuten. Atxilo hartu zutenek behartu nahi izan zuten "askatasun eta berdintasunaren alde eta errege-erreginari gorroto ziela zin egitera": lehen zatiari baietz esan zion Lamballek, ez ordea bigarrenari. Espetxetik kalera jaurti zuten, non pika eta metalezko beste arma batzuekin minutu gutxian sastakaturik hil zuten. Gorputzari burua moztu zioten, eta pika batean erakutsi zuten Parisko kaleetan. Gorputzaren beste zati batzuk ere (bihotza, ematokia...), biluztu ondoren, zatikatu eta erakutsi zituztela kontatu zuten beste kontaketa batzuek, ezin baieztatzeko modukoek.

## Erreferentziak
Paul (argipena)

**Paul** izenak hainbat adiera du:

Leku-izen gisa:

* Paul (Erriberagoitia), Arabako lekua
* Paul (Amurrio), Arabako herri hustua.
* Paul (Idaho), Amerikako Estatu Batuetako herria.
* Paul (Kornualles), Erresuma Batuko herria.

Pertsona izen gisa:

* Paul Euskaltzaindiaren izendegian ontzat emandako izena da, baina Paulo da hobesten den forma.

Sormenezko lanak:

* *Paul*, 2011ko filma.

## Ikus, gainera 
* Padul, Arabako herria, gaztelaniaz *Paul* deitua.
Nortasunaren nahasmendu eskizotipiko

**Nortasunaren nahasmendu eskizotipikoa** eskizofreniaren ezaugarri, zeinu eta sintoma antzekoak baina ez hain larriak dituen nortasunaren nahasmendua da. Afektibitate desegokia, portaera eszentrikoa, uzkurtze sozialerako joera, gaitzikortasuna, pertzepzioaren alterazio arinak edo deliriozko ideiak agertzen dira, eta gerta liteke eboluzioak eskizofrenia-koadro bat ematea azkenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak