open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jerzy Józef Henryk Potocki

**Jerzy Józef Henryk Potocki** kondea (batzuetan, **Jerzy Antoni Potocki** gisa agertzen da; 1889ko urtarrilaren 29 &ndash; 1961ko irailaren 10) poloniar noblea, zalditeriako kapitaina eta diplomatikoa izan zen. 

1919ko urtarrilaren 8an Austria-Hungaria desegin zenean, Poloniako Armadarekin bat egin zuen. Budapesten kargu militar bat eman zioten. 1933an zerbitzu diplomatikoan sartu zen, lehenengo Italian enbaxadore karguarekin, baina uko egin zion Lau Potentzien Itunaren aurka protesta gisa. 1933tik 1936ra bitarte enbaxadore izan zen Ankaran eta 1936tik 1940ra bitarte Washingtonen.

## Genealogia 
## Kanpo estekak
Gerra Bulegoa

**Gerra Bulegoa** Erresuma Batuko gobernuak bere historian zehar izan dituen hainbat erakunderen izena da, guztiak indar militarrarekin lotuta. 1857 eta 1964 bitartean Britainiar Armadaren kudeaketaren ardura izan zuen departamentua izan zen, ahalik eta bere jarduera Defentsa Ministeriora iragan zen arte. Denbora horretan Almirantazgoaren parekoa zen, Royal Navyaren eta, beranduago, Royal Air Forceren ardurarekin. Hedapenez, *Gerra Bulegoa* erabiltzen da departamentuaren eraikinari buruz hitz egiteko, Londresko Horse Guards Avenuen, Whitehallen. Gobernuak eraikina 2016ko martxoaren 1ean 250 urterako saldu zuen apartamentuak eta hotel bat egiteko, 350 liberaren truke. 

1885 baino lehen, *Gerra Bulegoa*k Gerra Idazkariaren bulegoaren sinonimoa zen. XVII. eta XVIII. mendeetan Armadaren kudeaketaren ardura hainbat bulego eta gunetan sakabanatuta zegoen. Garrantzitsuenak, Commander-in-Chief of the Forces, Gerra Idazkaria eta bi Estatu Idazkarirenak ziren. 1794an ardura gehienak Gerrarako Estatu Idazkariaren esku geratu ziren. Hala ere, beste kargu batzuk oraindik mantendu ziren, batez ere kudeaketa ekonomikoari lotuta.

1855an Gerra Idazkariaren eta Gerrarako Estatu Idazkariaren bulegoak batu ziren, eta hortik aurrera Gerra Bulegoa eta Gerra Departamentua terminoak sinonimo gisa erabili ziren. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexander Comstock Kirk

**Alexander Comstock Kirk** (1888ko azaroaren 26 &ndash; 1979ko martxoaren 23) estatubatuar abokatu eta diplomatikoa izan zen. Xaboiak egiten zituen enpresa baten oinordekoa, Yale Unibertsitatean ikasi zuen fisika eta, ondoren, Sciences Pon zientzia-politikoak eta Harvard Unibertsitatean zuzenbidea. 1915ean zerbitzu diplomatikoan sartu zen, Lehen Mundu Gerran Estatu Idazkariaren laguntzaile gisa. Parisko Bake Biltzarrean izan zen, Pekinera bidali aurretik.

1932an AEBen Erromako enbaxadan kontseilari aritu zen, eta 1938an Moskura eraman zuten, bi enbaxadoreren arteko hutsunea betetzeko. 1939an Berlinen negozio-arduradun izendatu zuten, baina Hugh R. Wilson enbaxadorea erretiratu zutenean Kristal hautsien gauaren aurkako protesta gisa, arduradun gisa geratu zen. Bigarren Mundu Gerra hasi baino lehen Danzig Hiri Askearen egoeraren inguruan negoziatzen saiatu zen, emaitzarik gabe. Ondoren, Erromara lehenengo eta Kairora ondoren mugitu zuten, non Egiptorako enbaxadore izan zen. Bertan Radio Berlinen arabierazko albistegiak itzultzen zituen, estatu judu bat ezartzeko zailtasunez jakitun. Egipton zegoela Kairoko Konferentziaren antolakuntzan jardun zuen. Tarte horretan Grezia eta Saudi Arabiarako enbaxadore ere izan zen, eta Bigarren Mundu Gerra amaitu ostean, tarte batez, Italian izan zen enbaxadore.

Erretiratu ostean, Joseph McCarthyk ikerketa abiatu zuen homosexuala izateagatik. Izu lilaren baitan, Carmel Offie eta Charles W. Thayer estatu-idazkaritzako karguak jazarri zituzten, Kirken lagunak izateagatik.

## Kanpo estekak
Galesko Printzearen uhartea (Australia)

**Galesko Printzearen uhartea**, edo **Muralag**, Torres itsasarteko uharteetako  bat da ,York lurmutarraren penintsularen puntan kokatua, Queensland -en, Australian.  Uharte 20 km ingurura dago Muttee Heads-etik, Bamaga ta Thursday Island uharteak gertu dituela. Torresko Konderriaren barruan dago eta 2016ko erroldan 109 biztanle zituen.  azalerarekin, Galesko Printzearen uhartea Torres itsasarteko uharteetako handiena da. 

## Jatorrizko biztanleak 
Lur gehiena Kaurareg herriari itzuli zaie, uharteko ohiko bizilagunak baitira, Torres iitsasarteko uhartetarren talde bat. Haien hizkuntzan **Muralag** deritzo uharteari, eta haren iparraldean dagoen herrixka edo gune populutuari ere bai.

Uhartearen jatorrizko izena *Muralag* da. Uharte hauetako hizkuntza indigena Kaiwaligau Ya da.. Mintzaira hau Kala Lagaw Ya hizkuntzaren lau dialektoetako bat da, Torres itsasarte osoan hitz egiten dena ekialdeko uharteetan izan ezik, non Meriam Mìr hitz egiten den. Uhartetar gehienek 21. mendean Brokan hizkuntzan ere hitz egiten dute, Torres Uharteetako kreolera, eguneroko komunikaziorako, nahiz eta uharteko hizkuntzak oraindik bizirik dirauen.

## Historia 
Galesko Printzearen uhartea europarrek lehen aldiz ikusi zuyen Luis Vaez de Torresen espedizio espainiarraren bidaian, 1606ko urriaren 3an 

*Sperwer* ontzia 1869an naufragatu zen bertan eta azaroan, Frank Jardine polizia-magistratuak *Sperwer-eko* kapitainaren eta tripulazioaren gorpuak zuhaitzetan zintzilik zeudela ikusi zuen, "izugarriki mutilatuta".  Buruak moztuta eta arropa kenduta biktimak identifikatzea ezinezkoa izan zen zuen.  Ondorioz, zuri koilonialistek Kaurareg jendearen kontrako sarraskiak hasi zituzten, zeinak urteetan iraun zuten Muralag eta Wednesday uhartean. Ondorioz, Kaurareg biztanleria erabat gutxitu zen etnozidioan.   

2019an, Torres Konderriko Kontseiluak uhartean portu bat eraikitzea erabaki zuen, baina Kuarareg-ek berebiziko garrantzia historikoa zuen toki bat zela protestatu zuten, eta lur natiboen jabetza legeetan oinarrituta, plana geldiaraztea lortu zuten. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Lebeau

**Jean Louis Joseph Lebeau** (Huy, 1794ko urtarrilaren 3a - *ibidem*, 1865eko martxoaren 19a) belgikar politikaria izan zen. Belgikako lehen ministroa izan zen 1831an eta 1840tik 1841era.

Zuzenbidea ikasi zuen Liejako Unibertsitatean eta abokatu gisa lan egin zuen. Charles Rogier eta Paul Devaux lagunekin *Mathieu Laensbergh* egunkaria sortu zuen 1824an, ondoren *Le politique* izenekoa, Alderdi Katolikoa eta gobernuaren aurkako liberalak batzea lortu zuena.

Hasieran ez zen Belgikaren independentziaren aldekoa, baina 1830eko Belgikako Iraultzaren ondoren iritziz aldatu zuen. Kongresu Nazionaleko kide izendatu zuten eta 1831n Kanpo Arazoetako ministro bihurtu zen. Leopoldo I.a Belgikakoa proposatu zuen errege, eta Erresuma Batuaren onespena lortu zuen. Traizioa leporatu zioten 1839ko Londresko Itunaren bidez Linburgoko eta Luxenburgoko dukerriak Herbehereetara itzuli ondoren.

Diputatua (1833-1848), Justizia ministroa, Namurreko probintziako gobernadorea eta Frankfurteko Parlamentuan enbaxadorea izan zen.
Gainera, bi aldiz izan zen lehen ministro: 1831ko martxotik uztailera eta 1840tik 1841era.

## Lanak 
* *La Belgique depuis* 1847 (Brusela, 4 lib., 1852)
* *Lettres aux électeurs belges* (8 lib., Brusela, 1853–1856).
* *Souvenirs personnels et correspondance diplomatique 1824–1841* (Brusel, 1883)  A. Freson argitaratzailea.

## Kanpo estekak
Europa bezain zaharra

***Europa bezain zaharra*** Joxe Azurmendi filosofoak idatzitako saiakera liburua da.

Liburu honetan Azurmendik Aro Modernoa baino lehenagoko Erdi Arora eta Errenazimentura joko du Europaren historia kulturala aztertzera. Ikerketa horretatik Europako nazio-estatuen sortze eta bilakaeran azaldu izan diren hainbat topiko azaleratuko ditu. Liburuaren editore Haritz Azurmendiren arabera topiko horiek lantzeak garrantzi berezia du egungo Nazionalismo Ikerketek hartu duten ildoan. Izan ere, Ernest Gellner buru, XX.mendearen erdialdean gailendu zen modernismoa bezala ezagututako nazionalismoaren ikuskerak aldeztu zituen globalizazioa bezalako fenomenoak auzitan daudelarik topiko horiek indarberrituta datoz. Horrek nazionalismoa XIX.mendeko fenomenoa deneko ikuspegia zalantzan ipintzen du.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Isidoro Sibiliakoa
* Dante
* Shakespeare
* Tazito
Juana Aranguren Rica

**Juana Aranguren Rica** (Bilbo, 1952) emakumeen eskubideen defentsan aditua den abokatua, Donostiako Udaleko alkatetzarako hautagaia izan zen, Plazandreok emakumeen plataformaren izenean .

## Biografia 
Juana Aranguren Rica Bilbon jaio zen 1952an. Donostian bizi da, 1978an Euskal Herriko Unibertsitatean Zuzenbideko karrera amaitu zuenetik.''''*2004an, familia-bitartekaritzako unibertsitate-espezialistari buruzko prestakuntza egin zuen EHUn.             

### Ibilbide profesionala 
1978tik, abokatutzan dihardu, familiaren eta indarkeria sexistaren gaietan emakumeen eskubideen defentsan espezialista gisa. 1991. urtean Emakunden lan egin zuen Emakunde/Emakumearen Euskal Erakundeko Aholkularitza Juridikoko buru. 2004az geroztik, familia-bitartekaria ere bada.

### Jarduera aktibista (feminista eta politikaria) 
Aktibismo feministan 1980ko hamarkadan hasi zen Donostiako Emakumeen Asanbladan eta Donostiako Talde Feminista Independentean.1995ean Plazandreok emakumeen plataformaren sortzaileetako bat izan zen.1995, 1999 eta 2011n Donostiako Udaleko Alkatetzarako hautagai izan zen Plazandreok-eko zerrendaburu gisa..

1997az geroztik, "Emakumeak eta Hiria" Foroaren sustatzaile eta dinamizatzailea da, eta Donostiako hirigintzaren plangintzan generoaren ikuspuntua sartu nahi du. 

Themis emakume juristen elkarteko kidea da. 2011tik, Donostiako Emakumeen Etxea elkarteko lehendakaria da. Eta 2014az geroztik GUNEA Gipuzkoako Berdintasunerako Foru Kontseiluko kidea.

### Ibilbide akademikoa 
2001ean, Zuzenbide eta Generoari buruzko ikastaro bateko irakasle izan zen Nafarroako Unibertsitate Publikoan emakumeei eragiten dien legeriari buruz emandako Aukera Berdintasunerako Prestakuntza Programan. 2002tik Euskal Herriko Unibertsitateko Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako Masterreko irakaslea da.

## Lanak 
* "Emakunderen esku-hartzea sexuagatiko lan-bereizkeria dela-eta jarraitutako prozesuetan" *Sexuagatiko Laneko Bereizkeriaren Ikuspegi Juridiko eta Sozialari buruzko Jardunaldietan* (1993, Gasteiz).
* Loiolako (Donostia) Jardin Hiriko Plan Berezira (2014) genero ikuspegia sartzeko lanaren egilekidea.
* "Feminismoa. 8M: el día que paramos el mundo"  *Galden*, 21. zk., 2018.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Urtzi Urkizuk egindako elkarrizketa *Berria''n, 2024/10/13.
* Mary Wollstonecraftetik Juana Arangurenera, Arantxa Elizondo Lopetegik, 2014ko martxoaren 7an, Pikara Magazinen.
* "Korapilatuz" jardunaldiak. Juana ArangurenCalcuta Ondoan GGKEk, 2012ko azaroaren 20an.
* Elkarrizketa: Pazandreok-ek onurak ekarri zizkien beste alderdietako emakumeei Berria, 2024.10.13
Nevile Henderson

Sir **Nevile Meyrick Henderson** (1882ko ekainaren 10 &ndash; 1942ko abenduaren 30) britainiar diplomatikoa izan zen. Ezaguna da Erresuma Batuko enbaxadorea izan zelako Alemanian 1937tik 1939ra. Garai horretan pentsatzen zuen posible zela Adolf Hitler bakerantz eramatea.

Lehenago enbaxadore izan zen Turkian, Frantzian Jugoslavian eta Argentinan.

1940an bere kargutik kendu zuten eta Londresera itzuli zen. Tarte labur batean minbizia zuela jakin zuen eta 1942an hil zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre de Corneillan

**Pierre de Corneillan** (? - Rodas, 1355eko abuztuaren 24a) Jerusalemgo San Joanen Ordenako 28. maisu handia izan zen 1353tik hil zen arte.

Hemezortzi hilabeteko gobernu labur bat izan zuen, Inozentzio VI.a Aita Santuaren presioei aurre egiten, Ordenaren egoitza Rodasetik turkiarrek sustatutako Pslestinatik hurbilago zegoen toki batera eramateko. Bere marmolezko hilobia Rodasko Arkeologia Museoan dago.
thumb|Pierre de Corneillanen hilobia, Cluny Museoa, Paris.

## Bibliografia 
* Jean-Christian Poutiers, "Rhodes et ses Chevaliers, 1306-1523", Imprimerie Catholique, ahmed gayre 1989
* Lt. Col. G. R. Gayre of Gaure and Nigg., "The Heraldry of the Knights of St. John", India 1956
* Vangelis Pavlidis, "Rhodes 1306 - 1522, a Story", Kasseris Publications, Rhodes 1999
Samuel Hoare

**Samuel John Gurney Hoare**, **Templewoodeko 1. bizkondea** (1880ko otsailaren 24-1959ko maiatzaren 7), Sir **Samuel Hoare** izenez ezagunagoa, maila handiko politikari kontserbadore britainiarra zen. 1920ko eta 1930ko hamarkadetan hainbat ardura izan zituen gobernu kontserbadore eta nazionaletan.

Hoare Airerako estatu-idazkaria izan zen 1920ko hamarkadan zehar. 1930eko hamarkadako lehen urteetan Indiarako estatu-idazkari gisa, 1935eko Indiako Gobernua Legearen egilea izan zen. Lege horren bidez, autogobernua eman zitzaion Indiako probintziei. Ospetsuagoa izan zen 1935ean Kanpo Harremanetarako idazkari izateagatik, Frantziako Pierre Laval lehen ministroarekin Hoare-Laval Ituna egin zuenean. Horrek Abisiniaren konkista italiarra (Etiopia modernoa) hein batean onartu zuen, eta Hoarek dimititu egin behar izan zuen, protesta publikoa zela eta. 1936an Kabinetera itzuli zen Almirantazgoko Lehen Lord gisa, gero Barne Idazkari gisa aritu zen 1937tik 1939ra, eta berriro ere Airerako Estatu Idazkari izan zen 1940an. Bigarren Mundu Gerran baketzearen aldezle nagusietako bat zela ikusita, kargutik kentzea eskatu zuten hitzarmenerako baldintza gisa 1940an laboristek, Sir John Simonekin eta Neville Chamberlain lehen ministro gisa erretiratzearekin batera.

Hoare enbaxadore britainiarra izan zen Espainian 1940tik 1944ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Moreno

**María Cristina Forero** (Buenos Aires, 1947), **María Moreno** izenez ezaguna, argentinar kazetaria, idazlea eta kritikari kulturala da.Duela hogeita hamar urte baino gehiago, kazetaritza-lanetan aritu zen, eta emakumeei buruzko gaiekin lotutako idazki ugari sortu zituen. Horrez gain, fikzioa ere landu zuen. Bere idatzi batzuk autofikziozkoak dira, eta autorearen autofigaziorako hainbat modu aurkezten ditu.

## Ibilbidea 
María Cristina Forero 1947an jaio zen Buenos Airesen, Argentinan. *La Opinión* egunkarian ekin zion kazetari lanari. *Babel* eta *Fin de Siglo* aldizkarietan eta *Sur* egunkarian parte hartu zuen. Gainera, «Suplemento Mujer» («Emakumearen gehigarria») sortu zuen *Tiempo Argentinon*, eta erredakzio-idazkaria izan zen. 1984an, *Alfonsina* aldizkari feminista sortu zuen, Argentinako azken diktadura zibiko-militarraren ondoren demokraziara itzuli ostean.

2005ean hasi zen Moreno Portarretros telebista-programa Ciudad Abierta kanalean. Gainera, Ricardo Rojas Kultur Etxeko Komunikazio Arloa koordinatu zuen 2010. urtera arte. 2020tik, Argentinako Liburutegi Nazionalaren eranskin den Liburu eta Hizkuntza Museoko zuzendaria da. 

## Lanak 
### Fikzioa 
* 1992: *El affair Skeffington*
* 2016: *Black out*

### Ez-fikzioa 
* 1994: *El petiso orejudo*
* 2001: *A tontas y a locas*
* 2002: *El fin del sexo y otras mentiras*
* 2005: *Vida de vivos*
* 2007: *Banco a la sombra*
* 2011: *La comuna de Buenos Aires, relatos al pie del 2001*
* 2011: *Teoría de la noche*
* 2013: *Subrayados, leer hasta que la muerte nos separe*
* 2018: *Oración, carta a Vicki y otras elegías políticas*
* 2018: *Panfleto, erótica y feminismo*
* 2019: *Loquibambia*

### Bestelakoak 
* 2019: *Y que se rompa todo corazón*
* 2020: *Contramarcha*

## Sariak eta bekak 
* 1999: Nexo saria, «genero-identitateagatiko bereizkeriaren aurka egindako lanagatik»
* 2002: Guggenheim beka, «hirurogeita hamarreko hamarkadako militantzien politika eta sexualitateari buruz ikertzeko»
* 2007: TEA saria «Al maestro con cariño»
* 2010: Emakumeen Agendaren saria
* 2011: Lola Mora saria
* 2017: Literatura Sorkuntzako Argentinako Liburu Onenaren Kritika Saria, *Black out*
* 2019: Manuel Rojas Narratibaren Iberoamerikako Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan María Balier

**Juan María Balier Elorriaga** (Durango, 1941 &ndash; Durango, 2012ko abenduaren 12a) txirrindulari bizkaitarra izan zen, profesionala 1961 eta 1964 artean. 

Erretiratu ostean, Cafés Baqué talde amateurra sortu zuen eta geroago Durango-Bizkaia emakumezkoen taldea zuzendu zuen.

Bere omenez, Durango-Durango Emakumeen Saria probak "Juan María Balier Memoriala" izena hartu zuen.

## Palmaresa 
**1960**
* 3. Santikutz Klasikan
**1962**
* Laudioko Sari Nagusia
**1963**
* 3. Altsasuko Sarian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Juan María Balier *sitiodeciclismo.net*
* Juan María Balier *cyclebase.nl*
* Juan María Balier *museociclismo.it*
Félix González Gorostizaga

**Félix González Gorostizaga**, (Arrigorriaga, 1945eko urriaren 25a) bizkaitar txirrindulari ohia da, profesionala 1969tik 1975era.

## Palmaresa 
**1965**
* 2. Altsasuko Sarian
**1966**
* Santikutz Klasika
**1967**
* 3. Altsasuko Sarian
**1970**
* Toledoko Itzulia
**1971**
* 7. Udaberriko Klasikan
**1974**
* 5. Laudioko Sari Nagusian
**1975**
* 4. Bizkaiko Sari Nagusian

## Sailkapen orokorra Itzulia handietan 
-: Ez zuen parte hartu
Err.: Erretiratu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Félix González Gorostizaga - *SitiodeCiclismo.net*
* FélixGonzálezGorostizaga - *FirstCycling.com*
Pirkko Viljanen

**Pirkko Viljanen** (Helsinki, Finlandia, 1930ko abenduaren 13a) Aktibista boluntarioa izandakoa Finlandian nahiz Amerika Erdialdeko hainbat herrialdetan. Ogibidez, ingeleseko irakaslea. 1975.urtetik Oiartzunen bizi da. Ramon Zulaika idazle donostiarrarekin ezkondu zen.  

## Biografia 
Pirkko, Tapanila herrian (Helsinkitik 12 km.ra zegoen herrian) bizitu zen, Bigarren Mundu Gerra arte.  Helsinkin jaio bazen, halabeharrez izan zen, garai haietan bertara joan behar izaten zelako erditzera. Katri eta Arvo izan ziren ama-aitak. Anaia bat izan zuen: Pentti.

### Eskola garaia 
Tapanilan hasi zen eskolan 6 urte zituela eta bertan jarraitu zuen, hirugarren ikasturtean zegoela, gerra hasi zen arte. Bere lehenengo irakaslea Selma Johansson izan zen, irakasle ona eta horrelaxe, *irakasle* deitu behar izaten zioten gela barruan. 30 ikasle inguruko gela zen, denak adin berekoak.

Helsinkiko eskolan jarraitu zuen 15 urte bete zituen arte.

### Ezkontza 
thumb|Pirkko eta Ramon ezkontza egunean. Helsinkin,1960ko abenduaren 3a.
Kanpamenduetan ezagutuko zuen, gerora senar izango zen Ramon Zulaika. Hark gazteleraz zekien norbaiten laguntza eskatuta izan zuen Pirkkok ezagutzeko aukera. Boluntario modura joana zen kanpamenduetara eta bertan ezagutu zuten elkar. Handik gutxira ezkondu ziren baina gorabehera franko pasata. Arrazoi desberdinengatik bi familiak zeuden penatuak edo kezkatuak, Ramonen familiak Espainiako enbaxadoreari esku-hartzea eskatu arteraino. 1960ko abenduaren 3an zibilez ezkondu ziren eta geroago eliza luteranoan, baina eliza katolikoaren baimenarekin. Bigarrenez, ordea, Irunen ezkondu behar izan zuten, Finlandian egindakoa ez baitzuen hemengo elizak onartzen. Pirkkok bere izaera luteranoa ez du inoiz baztertu.

### Euskal Herria bizileku 
ezkerrera|thumb|Pirkkoren 80. urtebetetzea ospatzen, Finlandia eta Donostiako senideekin.
Senarrak suomiera ikasteko zailtasun handia zuen eta emazteak gazteleraz zekienez, Finlandia utzi eta senarraren herrira etortzea erabaki zuten. Donostian Ramonen gurasoen etxean jarri ziren bizitzen. Pirkkok *Berlitzen* lan egiten zuen, ingeleseko eskolak ematen eta horrela jarraitu zuen Irunera bizitzera joan zirenean eta baita Oiartzunera aldatu zirenean ere. 1975. urtetik Oiartzunen bizi da.

Euskara ikasten aritu zen Oreretako euskaltegian eta, trebetasun handiegia lortu ez bazuen ere, beti saiatu da euskaraz mintzatzen herritarrekin. Irakurle ona eta egunkari kontsumitzaile handia izan da beti eta senarrak hainbeste maite zituen kale-katuen janari prestatzailea. Afizioz jostuna eta oro har eskulan zalea. 2014. urtetik Petra Lekuona, Oiartzungo zaharren egoitzan bizi da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andorra 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan

Andorrak 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen. Hau herrialdearen 12. olinpiar agerpena izan zen.

## Leihakideak 
Honakoa Andorraren leihakideen zerrenda da, kirolen arabera.

## Atletismoa 
Andorrak World Athleticsen partez unibertsalitate-plaza bat jaso zuen, gizonezko korrikalari bat bidal zezan.

## Kanoa 
Andorrak kanoarako leihakide bat sailkatu zuen minimo olinpikoak betez. Zehazki, 2019ko munduko kanoa-slalom txapelketari esker lortu zuen, La Seu d'Urgellen ospatutakoa. Honek herrialdearen itzulera markatu zuen 12 urte kanoa olinpikoan parte hartu gabe.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
SS Athenia (1922)

'*SS *Athenia'''* bidaiari-transatlantiko bat izan zen, lurrun-turbina zuena. Glasgowen (Eskozia) eraiki zen 1923an Anchor-Donaldson Linerentzat, geroago Donaldson Atlantic Line bihurtu zena. Erresuma Batuaren eta Kanadako ekialdeko kostaren artean lan egin zuen 1939ko irailaren 3ra arte, *U-30* itsaspeko alemanaren torpedo batek Mendebaldeko Hurbilketetan hondoratu zuenean.

Bigarren Mundu Gerran, Alemaniak hondoratu zuen lehen ontzi britainiarra izan zen *Athenia*, 117 bidaiari zibil eta tripulazio hil ziren. Hondoratzea gerra-krimen gisa kondenatu zuten. Hildakoen artean 28 estatubatuar zeuden, eta horrek Alemaniari beldurra eman zion Estatu Batuak Erresuma Batuaren eta Frantziaren aldeko gerrarekin bat egingo ote zuen. Gerra garaian, Alemaniako agintariek ukatu egin zuten itsaspeko batek ontzia hondoratu zuenik. Alemaniako agintariek ez zuten erantzukizunik onartu 1946 arte.

Izen horretako bigarren Donaldsonen ontzia izan zen Inishtrahulen parean urpeko aleman batek torpedo batek erasoa jaso eta hondoratu zuena. Aurreko *Athenia''ri ere (1903) eraso eta hondoratu egin zioten 1917an.

## Kanpo estekak
Lamiya Aji Bashar

**Lamiya Aji Bashar** edo **Lamiya Aji Baxar**.

## Bizitza 
Irakeko Sinjartik gertu dagoen Kocho herrikoa da. 2014ko abuztuan, Nadia Muradekin batera, Estatu Islamikoak bahitu eta sexu-esklabotzara behartu zuen. Gerriko lehergarriak egitera ere behartu zuten. Ekitaldia abenduaren 13an egin zen Estrasburgon.

2019an, Amish Srivastavak zuzendutako *Hell and Hope* film dokumentalean parte hartu zuen.

2023ko urtarrilaren 18an, Lamiya Aji Basharri eskainitako hitzaldia egin zen Estrasburgon.

Gaur egun Stuttgartetik gertu bizi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebaldeko Hurbilketak

thumb|Mendebaldeko ikuspegiak
**Mendebaldeko Hurbilketak** () Ozeano Atlantikoko eremu gutxi gorabehera angeluzuzena dira,  Irlandako eta Britainia Handiko mendebaldean. Iparraldeko eta hegoaldeko mugak Britainia Handiko gorputz-adarrek zehazten dituzte. Kosta kontinentalak ekialdea osatzen du eta mendebaldeko muga 30 graduko meridianoa da, Islandiatik igarotzen dena. Eskualdea bereziki garrantzitsua da Erresuma Batuarentzat, haren itsas portu handi asko eremu horren barruan baitaude.

Terminoa maizago erabiltzen da itsasoko gerraz hitz egiten denean, batez ere Napoleondar Gerretan, Lehen Mundu Gerran eta Atlantikoko Batailan, Bigarren Mundu Gerran, non Alemania naziko *Kriegsmarina* Erresuma Batua blokeatzen saiatu baitzen eremu horretan diharduten itsaspekoak (U-boatak) erabiliz. Erresuma Batutik eta Erresuma Baturako bidalketa gehienak inguru horretatik igaro zirenez, gerra-eremu nabarmena izan zen, eta gogor defendatu behar izan zen.

## Kanpo estekak
SS Athenia

'*SS *Athenia*** bi britainiar itsasontziren izena izan zen:
* **SS *Athenia*** (1903), 1903an sortua eta 1917an hondoratua.
* **SS *Athenia''''' (1922), 1922an sortua eta 1939an hondoratua.
U-30 (1936)

***U-30*** edo ***Unterseeboot 30*** itsaspeko alemaniarra izan zen. Kriegsmarineren zerbitzura egon zen Bigarren Mundu Gerran. VII Motakoa zen. 

## Eraikuntza 
Itsas-gila Bremengo AG Weser ontzioletako harmailetan jarri zuten 1936ko urtarrilaren 24an, 1936ko abuztuaren 4an uretaratu zuten, eta 1936ko urriaren 8an Kriegsmarineri eman zioten.

## Historia 
Bere ibilbidean zehar, U-30ak 8 patruilatan parte hartu zuen. Guztira 17 ontzi hondoratu zituen eta 86.490 tonako erregistro gordina lortu zuen, 325 tonako desplazamenduko HMS Barbara Robertson itsas kontrako arraste-ontzia barne. Beren itsas-minekin, merkataritza-lurrun bat eta korazatu britainiar bat ere kaltetu zituzten.

1939ko irailaren 3an, Erresuma Batuak Alemaniari gerra deklaratu zion egunean, U-30a Irlandako ipar-mendebaldeko kostaldearen parean zegoen. 16:30ean, ontzi handi bat jazartzen hasi ziren. Ikusitako ontzia SS Athenia zen, 581 tonako transatlantikoa, 1418 tripulatzaile eta bidaiari zituena, horietatik 300 estatubatuar hiritarrak zirelarik, hau da, nazio neutral batekoak. Alemanek torpedeatuta, Bigarren Mundu Gerran hondoratutako lehen ontzia izan zen. Guztira, 118 bidaiari hil ziren. Alemaniako gobernuak ukatu egin zuen Athenia urpekari aleman batek hondoratu zuenik.

## Urperatze taula 

## Komandanteak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :U-30 uboat.net webgunean.
Santa Kruz baseliza (Berriatua)

**Santa Kruz baseliza** edo **Santa Kurutze baseliza**, Bizkaiko Berriatua udalerrian dagoen baseliza bat da, Magdalena auzoan eta Lea-Artibai eskualdean. Tontorramendi mendiaren iparraldeko magalean eta gailurretik hurbil dago.
Filipiko

**Filipiko** ( ; ? - 714ko urtarrilaren 20a) Bizantzioko enperadorea izan zen 711tik 713ra. Justiniano II.a enperadore ezezagunaren aurkako estatu-kolpe batean hartu zuen boterea, eta beste kolpe batean galdu zuen hemeretzi urte geroago.

Jatorri armeniarra izan zezakeen eta **Bardanes** zuen izena. Monotelismoaren alde egin zuen eta alderdi honen laguntzarekin Justiniano II.aren aurkako lehen matxinadan parte hartu zuen. Porrot egin ondoren, Khersonesora bota zuten eta han Filipiko izena hartu eta biztanleak matxinatu zituen. Jazaroen laguntzarekin Konstantinopla hartu zuten eta Filipiko tronura igo zen. Justiniano burua moztu zioten, eta semea eta gobernuko kide batzuk exekutatu egin zituzten.

Ziro Konstantinoplakoa patriarka kargutik kendu eta haren ordez Joan VI.a Konstantinoplakoa izendatu zuen. Seigarren Kontzilio Ekumenikoan onartutako xedapenak indargabetu zituen, eta Eliza Erromatarrak uko egin zion enperadoretzat aitortzeari.

Bitartean, Tervel agintari bulgariarrak Konstantinoplako harresiei eraso zien 713an, eta Filipikok soldaduak Balkanetara bidali zituenean, Kalifa-herriaren armadak Asia Txikia inbaditu zuen.

713ko maiatzean matxinada militar bat izan zen. Ofizial batzuek Filipiko hipodromoan zegoela itsutu eta kargutik kendu zuten. Hurrengo urtean hil zen.
Galesko Printzearen uhartea (Alaska)

**Galesko Printzearen uhartea** (ingelesez, *Prince of Wales Island)* Alexander artxipelagoko uharteetako bat da, Alaskako hego-ekialdean. 6.674 km ² -rekin, Estatu Batuetako hirugarren uharterik handiena da, Hawaii eta Kodiak uharteen ondoren.

## Geografia 
Uharteak 217 kilometro luze eta 72 km zabal egiten ditu, eta 6.674 km ² ditu. 6.000 pertsona inguru bizi dira uhartean, eta Craig da komunitate garrantzitsuena, 20. mendearen hasieran sortua, 1.300 biztanle inguru dituelarik . 750 pertsona inguru bizi dira Klawock herrian, arrantza-tradizio handiko herrian.

Uhartean fiordo eta baso trinko asko daude. Hedadura karstiko handiak daude, besteak beste, 200 metroko sakonerako El Capitan Pit putzua, Estatu Batuetako putzu karstiko sakonena. Tongass baso nazionalak estaltzen du uhartearen zatirik handiena. Klima hezea da.

## Historia 
Uharteko herri indigenak dira Tlingit herria uhartearen iparraldean, eta Haida herria hegoaldean. Tlingiterazko Taan izenarekin ere ezaguna da uhartea.

1741ean, Aleksei Txírikovek, Vitus Beringen bigarren bidaian, uharteko lehen lehorreratze europarra egin zuen. Espainiarrek 1775ean erreklamatu zuten. 1778ko espedizio britainiar batek, James Cooken agindupean, lurraldea kartografiatu zuen, eta La Perouseko kondearen espedizio frantsesak bisita egin zuen 1786an. Urrezko meatzeak ustiatu ziren xix. mendean eta, 20. mendean, uranioa.

21. mendean, izokinen arrantza komertziala eta turismoa dira oinarri ekonomikoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
André Rosseel

**André Rosseel** (Menen, 1924ko azaroaren 23a - Roeselare, 1965eko abenduaren 8a) belgikar txirrindularia izan zen.

Rosseel 1965eko abenduaren 8an hil zen, 41 urte zituela, trafiko istripu batean.

## Palmaresa 
**1947**
* Flandriako Zirkuitua
* 2. Kuurne-Brusela-Kuurnen
**1948**
* Flandrian Zehar
**1949**
* Wervik Sari Nagusia 
**1950**
* Flandrian Zehar eta etapa bat
**1951**
* Gante-Wevelgem
* Algeriako Itzulia eta bi etapa
* Frantziako Tourreko bi etapa
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* 3. Flandrian Zeharrean
* 5. Paris-Bruselan
**1952**
* Frantziako Tourreko bi etapa
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* 3. Iparraldeko Tourrean
**1953**
* Aalst
* Emelgem
* Ruiselede
* Algeriako Itzuliko etapa bat
**1954**
* Koksijde
* Moorsele
* Heule
**1955**
* Wervik Sari Nagusia
* 2. Het Volken
**1956**
* Heule
* Roeselare
* Zonnebeke
* Waarschoot
* Ruddervoorde Koerse
* 2. Flandriako txapelketan
* 3. Flandrian Zeharrean
* 7. Flèche Wallonnen
**1957**
* Oedelem
* Dentergem

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miina Sillanpää

**Miina Sillanpää**, jaiotzez **Vilhelmiina Riktig**, (Jokioinen, Errusiako Inperioa, 1866ko ekainaren 4a – Helsinki, Finlandia, 1952ko apirilaren 3a) finlandiar politikaria izan zen. 1926-1927 urteetan, Gizarte Gaietako ministroorde izan zen. Langile mugimenduko funtsezko pertsonaia eta Finlandiako lehen emakume ministroa izan zen.

## Bizitza 
Jokioinen jaio zen gosete garaian. Gurasoak Juho Riktig eta Leena Roth nekazariak izan ziren. Bederatzi seme-alabetatik zazpigarrena zen.
thumb|left|Miina Sillanpää 1907an diputatu hautatutako emakume batzuen artean (goiko ilaran, bosgarrena ezkerretik hasita)
12 urte zituela, hasi zuen lan-ibilbidea Forssako kotoi fabrikan. 

1900etik 1915era Helsinkiko Etxeko Langileen Elkarteko Zerbitzarien Etxeko eta Enplegu Agentzian lan egin zuen. Garai horretan, 1906an, Finlandia emakume guztiei botoa emateko eskubidea eman zien Europako lehen herrialde eta emakumeak kargurako hautagai izateko aukera eman zuen munduko lehen herrialde bihurtu zen. 1907an, Miina Sillanpää parlamenturako hautatutako munduko lehen 19 emakumeetako bat izan zen.

Hainbat aldizkari sindikalista edo sozialdemokratan lan egin zuen, hala nola, *Palvelijatar* aldizkarian 1905etik 1906ra, *Työläisnainen* aldizkarian 1907tik 1916ra eta *Toveritar* aldizkarian 1922tik 1943ra.

1926ko legebiltzarrerako hauteskundeen ondoren, Väinö Tanner sozialdemokrata lehen ministro bihurtu zen. Miina Sillanpää Gizarte Gaietako ministroorde izendatu zuen, eta herrialdeko historiako lehen emakume ministroa bihurtu zen.

Helsinkin hil zen, 85 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armstrong Whitworth Whitley

**Armstrong Whitworth A.W.38 Whitley** 1930ko hamarkadako britainiar hegazkin bonbaketari ertaina izan zen. Royal Air Forceren motor bikiko aurreko lerroko hiru bonbaketari ertainetako bat izan zen Bigarren Mundu Gerraren lehertu zenean. Vickers Wellingtonekin eta Handley Page Hampdenekin batera, Whitley 1930eko hamarkadaren erdialdean garatu zen, Aire Ministerioaren B.3/34 zehaztapenaren arabera. 1937an, Whitley RAFen eskuadroi zerbitzuan sartu zen formalki; hiru bonbaketari ertainetan lehena.

Gerra 1939ko irailean lehertu ondoren, Whitley hegazkinek RAFen lehen bonbardaketan parte hartu zuten Alemanian, eta Britainia Handiko lehen bonbardaketa-ofentsiboaren parte izaten jarraitu zuten. 1942an, Avro Lancaster bezalako lau motordun hegazkin handienek ordezkatu zituzten. British Overseas Airways Corporationek ere erosi zuen, garraiorako aireontzi zibil gisa. Hegazkinari Whitley deitu zioten, Coventryko auzo bat, Armstrong Whitworth enpresaren fabrika hor baitzegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valère Ollivier

**Valère Ollivier** (Roeselare, 1921eko irailaren 28a - *ibidem*, 1958ko otsailaren 10a) belgikar txirrindularia izan zen, profesionala 1942tik 1955era.

Enbolia baten ondorioz hil zen 1958an, 36 urte besterik ez zituelarik, txirrindulari ibilbidea amaitu eta hiru urtera.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Magon (flotaren almirantea)

**Magon** (punikoa: 𐤌𐤂𐤍, MNG; grezieraz : Μάγων, *Mágōn* ) Himilkonen menpeko kartagotar flotaren buruzagia izan zen Dionisio I.a Sirakusakoaren aurkako gerran, K.a. 396.

Himilkonek, kartagotar flotaren komandante gisa, Cataniako itsas guduan, Magonek Sirakusako flota erabat garaitu zuen Leptines, Dionisoren anaia, haien 100 ontzi baino gehiago hondoratu edo suntsitu zituen, baita beste asko harrapatu ere.

Ez dago informaziorik Sirakusaren kontrako operazioetan izan zuen zereginari buruz. Hala ere, kartagotar espedizioaren amaiera tamalgarriaren eta Himilkon Afrikara itzultzearen ondoren, badirudi Magoni Siziliako aginte nagusia eman ziotela, eta ahaleginak egin zituela hango greziar hiriekin adiskidetzeko, eta siziliar tribuekin aliantzak egin zituela uhartean kartagotarren boterea berrezartzeko.

K.a. 393an, Messanaren aurka joan zen, baina Abazenoren ondoan Dionisiok eraso eta garaitu zuen, denbora batez beligerantzia galtzera eraman ziona. Hurrengo urtean, ordea, Sardiniatik eta Ipar Afrikatik errefortzu indartsuak jaso zituenez, 80.000 gizonezko armada batu zuen, eta harekin Siziliaren bihotzean zehar Krisa ibaira iritsi zen. Alabaina, han Dionisiorekin topo egin zuen, Agirisekin (Agiriumeko tiranoa) aliatu ondoren, Magonen hornidura moztea lortu zuena. Ondoriozko kartagotarren larritasunak Magoni bake-itun bat egitera behartu zion, eta horren arabera, Kartagok Siziliako aliatuak Dionisioren esku utzi zituen.

K.a. 393an, Messanaren aurka joan zen, baina Abazenoren ondoan Dionisiok eraso eta garaitu zuen, denbora batez beligerantzia galtzera eraman ziona. Hurrengo urtean, ordea, Sardiniatik eta Ipar Afrikatik errefortzu indartsuak jaso zituenez, 80.000 gizonezko armada batu zuen, eta harekin Siziliaren bihotzean zehar Krisa ibaira iritsi zen, baina han Dionisiorekin topo egin zuen, Agirisekin (Agiriumeko tiranoa) aliatu ondoren, etsaien hornidura moztea lortu zuena. Ondoriozko kartagotarren larritasunak Magoni bake-itun bat egitera behartu zion, non Kartagoren Siziliako aliatuak, Dionisioren esku utzi baitzituen.

Horren ostean, Magon Kartagora itzuli zen, eta han sufete kargura igo zuten K.a. 383an, Dionisoren anbizioak eta azpikeriak Kartago eta Sirakusaren arteko borrokak berpiztu ekarri zutenean. Magon Sizilian lehorreratu zen armada handi batekin eta, borroka txiki ugariren ondoren, borroka gogor bat gertatu zen, non kartagotarrak garaituak izan ziren eta Magon hil zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Huss, Werner (1985), *Geschichte der Karthager,* Munich: C.H. Beck, . (alemanez)  
* Artikulu honek orain domeinu publikoan dagoen argitalpen bateko testua biltzen du: Smith, William, ed. (1870). "Magon". *Greziar eta Erromatar Biografia eta Mitologia Hiztegia.*

## Ikus, gainera 
* Beste Magon batzuk kartagotar historian

## Kanpo estekak
José Miguel de Velasco

**José Miguel de Velasco Franco** (1795eko irailaren 29a - 1859ko urriaren 13a) Boliviako ofizial militar eta estatu-gizona izan zen, lau alditan Boliviako laugarren presidente izan zena: 1828, 1829, 1839-1841 eta 1848. Velasco bigarren presidenteorde izan zen 1829tik 1835era Andrés de Santa Cruzen menpe, nahiz eta bere lehen bi agintaldietan presidenteorde izendatu zuten, Santa Cruz herrialdera iritsi bitartean.

Velasco bere bizitza osoan zehar Boliviako hasierako politikan parte hartu zuen eta herrialdeko ezegonkortasun handienetako bi momenturen protagonista izan zen. Lehendakaritzako sistemaren jarraipenean funtsezkoa izan zen, zeinetan jarduneko presidentearen papera birritan jokatu baitzuen, hainbat altxamendutan parte hartu zuen eta José Ballivián eta Manuel Isidoro Belzu bezalako pertsonaiak izan zituen arerio politiko gisa. 1839an, Santa Cruz, garai batean zerbitzatzen zuen presidentea, kendu ondoren, bere hirugarren gobernua hasi zuen (lau agintaldietatik luzeena), eta 1835ean idatzitakoa ordezkatu zuen Estatuaren Konstituzio Politiko berria aldarrikatu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marie Noe

**Marie Noe**, jaiotzez **Marie Lyddy**, (Filadelfia, Pennsylvania, Ameriketako Estatu Batuak, 1928ko abuztuaren 23a – *ibidem*, 2016ko maiatzaren 5a) estatubatuar serieko hiltzailea izan zen. 1949 eta 1968 artean, bere hamar seme-alabetatik zortzi hil ziren orduan bularreko haurraren bat-bateko heriotzaren sindromeari egozten zitzaizkion arrazoi misteriotsuengatik. Zortzi haur osasuntsu zeuden jaiotzean eta normal garatzen ari ziren. Beste bi haur kausa naturalengatik hil ziren. 1999ko ekainean erruduntzat jo zuten, eta 20 urteko zaintzapeko askatasuna eta azterketa psikiatrikoa ezarri zioten.

## Bizitza 
Filadelfiako Kensington auzoan jaio zen. Gurasoak Ella (jaiotzez Ackler) and James Lyddy izan ziren. Bost urte zituela, eskarlatinaz kutsatu zen eta gerora ikasteko zailtasunak izan zituen. Nerabezaroan eskola utzi zuen lan egiteko eta iloba zaintzen laguntzeko.

Filadelfiako West Kensington auzoko klub pribatu batean Arthur Allen Noe (1921–2009) ezagutu zuen. 1948ko ekainaren 1ean ezkondu ziren.

1997an *The Death of Innocents* Waneta Hoyt New Yorkeko serie-hiltzaileari buruzko liburua argitaratu ondoren, auziarekiko interesa berritu egin zen. 1998ko apirilean, Stephen Friedek *Cradle to Grave* ikerketa-artikulua *Philadelphia* aldizkarian argitaratu zuen.

1999ko ekainean 20 urteko zaintzapeko askatasuna ezarri zioten, lehen bost urteak etxean atxilotuta. Noek azterketa psikiatrikoa onartu zuen bere seme-alabak hiltzea zerk eragin zion jakiteko asmoz, eta 2001eko irailean, nortasun-nahasmen mistoa zuela aitortu zuten.

2016ko maiatzaren 5ean hil zen Cheltenhameko Erizaintza eta Errehabilitazio Zentroan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elias Xitavhudzi

**Elias Xitavhudzi** "Pangaman" XX. mendearen 50. hamarkadako Hegoafrikako serieko hiltzailea izan zen. 

## Biografia 
Bere helburuak emakume zuriak baino ez ziren, segregazioak erabat markatutako komunitate batenan. Izua eragin zuen herrialdean. 16 emakume hil zituen Atteridgevillen. Harrapatu aurretik, "Pangaman" izena jarri zioten (panga aihotza esan nahi duen hitza da, biktimei lepoa mozteko erabiltzen zuen tresna, alegia). Atxilotu ondoren, heriotza-zigorra ezarri zioten eta 1960ko azaroaren 4an urkatuta exekutatu zuten.

Xitavhudzi Atteridgeville hiria ikaratu duten serieko dozena erdi hiltzaileren bigarrena izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius hemitrichus

***Cortinarius hemitrichus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. 

Sinonimoak: *Telamonia hemitricha*, *Cortinarius rigidus var. hemitrichus*, *Gomphos hemitrichus*, *Hydrocybe hemitricha*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 4,5 cm arteko diametrokoa, ganbila titi lau edo puntazorrotz batekin (batzuetan titirik gabe), marroi urtsua, higrofanoa. Eguraldi hezean, kapelaren azala ia marroi-gaztaina kolorekoa da ale gazteetan, lehorrarekin, marroi-grisaxkatik marroi-txigortura doan kolorekoa. Gainazala laster zetaduna bihurtzen da eta ertza ia zuria, fibrila flokoso zuriengatik (erraz garbitzen da euriarekin), gainerakoan, fibrilosoak baino ez, azkenean biluzik ere bai. Zurtoinaren goialdea barnehutsa denean, kapelak mami fina du eta nahiko gogorra.

**Orriak:** Zabal, grisaxka-lur kolorekoak, gero okre burdin kolorekoak, ondoren ia kanela kolorekoak, enmarjinatuak (koskaduna), 5 eta 8 mm bitarteko zabalerarekin, pixka bat sabeldunak, ertza zertxobait oxkarratua.

**Hanka:** Zilindrikoa, nahiko mehea, gehienetan pixka bat okertua, 5 eta 8 cm bitarteko garaierakoa eta 3 eta 6 mm bitarteko diametrokoa, barrutik marroi argia, zuntz mehe eta bihurriekin, eta, azkenik barnehutsa. Zuria da, gainazalean zetadun fibrilaz estalia, erdigunean gutxi garatuta egon daitekeen eremu zuri galkor bat izaten du, bestela, gris zikin zurbil kolorekoa da eta goialdean gris-altzairu-more koloreko tinduekin.

**Haragia:** Marroi-urtsu kolorekoa da eguraldi hezean, lehorrarekin, askoz argiagoa, zurixka tindu arrexkekin. Zapore leuna du eta ia ez du usainik. Espora-jalkina marroi-herdoil kolorekoa da.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakinakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hostogalkorren eta koniferoen basoetan hazten da, sarritan urkien azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Islandia, Europa, Kaukasia, Errusia, Txina, Japonia, Australia, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizan Kawakami

**Bizan Kawakami** () (Osaka, 1869ko martxoaren 5a–1908ko ekainaren 15a) Japoniako Meiji Aroaren eleberrigile eta poeta izan zen.

## Biografia 
Haren benetako izena Akira Kawakami zen. Tokioko Unibertsitate Inperialean ikasi zuen eta Kenyūsha talde literarioaren partaidea izan zen; talde horretan Ozaki Kōyō zen idazle nagusia. Kawakamik arrakasta handia izan zuen. Lan ugari prestatu zituen: olerkiak, bidaia-liburuak, eleberriak. Émile Zola obra ezagutzeaz, bere literaturak joera naturalista hartu zuen. 1908an bere buruaz beste egin zuen.

Gaur egun Aozora Bunko proiektuak bere lanen aukeraketa zabala digitalizatu du.

## Bibliografia 
* Frédéric, Louis: *Japan encyclopedia*. Traducción al inglés: Käthe Roth. Harvard University Press, 2005.
* Scott Miller, John: *Historical dictionary of modern Japanese literature and theater*. Scarecrow Press, 2009.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zibilen ebakuazio britainiarra Bigarren Mundu Gerran

Bigarren Mundu Gerran **Britainia Handian zibilen ebakuazio** mugimendu handiak egin ziren. Helburua zen biztanleria, bereziki haurrak, babestea hirietako aireko bonbardaketekin lotutako arriskuetatik, eta arrisku txikiagoko eremuetara eramatea.

"**Operation Pied Piper**" izenarekin, 1939ko irailaren 1ean hasi zen ahalegina, eta 1,5 milioi pertsona birkokatu zituzten ofizialki. 1940ko ekainean, itsas inbasioa espero zenean, beste ebakuazio eta ofizial batzuk gertatu ziren hegoaldeko eta ekialdeko kostetatik, eta The Blitz 1940ko irailean hasi zenean, kaltetutako hirietatik. Erresuma Batutik Britainiar Inperioko beste leku batzuetara ere egin ziren ebakuazio ofizialak, eta ofizialak ez ziren ebakuazio asko egin ziren Erresuma Batuan zehar. Zibilen beste mugimendu masibo batzuk ere izan ziren: Kanaleko Uharteetatik etorritako herritar britainiarrak eta Europa kontinentaletik etorritako pertsona desplazatuak.

## Ebakuazioa 
Ia 3,75 milioi pertsona lekualdatu zituzten, eta biztanleriaren heren batek, gutxi gorabehera, ebakuazioaren ondorioak jasan zituen. Ebakuazio ofizialeko lehen hiru egunetan, 1,5 milioi pertsona joan ziren: 827.000 haur eskola-adinean; 524.000 ama eta haur txiki (5 urtetik beherakoak); 13.000 emakume haurdun; 7.000 ezgaitu eta 103.000 irakasle eta beste "laguntzaile" batzuk. Haurrak gurasoengandik banandu ziren.

Ondasunak eta pertsonak ebakuatu ziren; erakundeek edo sailek hiriak utzi zituzten. Altxor artistikoak urruneko lekuetan gorde zituzten: National Galleryren bildumak gerra igaro zuen Manodeko harrobian, Ffestiniogetik gertu, Gales iparraldean. Ingalaterrako Bankua Hampshireko Overton herri txikira joan zen, eta 1939-40an 2.154 tona urre eraman zituzten Ottawako Kanadako Bankuaren ganbera korazatuetara. BBCk barietate-ekoizpena Bristol eta Bedfordera eraman zuen, eta zuzendaritzako langileak Wood Nortonera, Eveshametik gertu (Worcestershire). Postako goi-kargu asko Harrogatera joan ziren. Enpresa pribatu batzuek beren bulego nagusiak edo artxiboak leku seguruagoetara eraman zituzten, hiri handietatik urrun.

Gobernuaren eginkizunak ere lekuz aldatu ziren. *Plan Horia* jarraituz, 23.000 funtzionario inguru eta haien paperak kostaldeko turismo-zentro eta bainuetxe onenetako hoteletara bidali ziren. Beste hotel batzuk konfiskatu eta hustu egin zituzten azken aukerako "Mugimendu Beltz" baterako, inbasio batek Londres suntsitu edo mehatxatuko balu. Plan horren arabera, gobernuaren gunea West Midlandsera eramango litzateke: Gerrako Kabinetea eta ministroak Hindlip Hall, Bevere House eta Malvern Collegera, Worcesterretik gertu, eta Legebiltzarra Stratford-upon-Avonera. Winston Churchill Spetchley Parkera joango litzateke, eta Jurgi VI.a erregea eta errege-familiako beste kide batzuk Madresfield Courten biziko lirateke, Malvernetik gertu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Enrique Carrera

**José Enrique Carrera Álvarez** (Ponferrada, 1965eko azaroaren 27a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1986 eta 1991 artean.

Kirol bilibidea Reynolds taldearekin lotuta egon zen, profesionaletako azken urtean ezezik, non Wigarma taldean aritu zen.

## Palmaresa 
**1985**
* Alcobendasko Klasika
* Nafarroako Itzuliko etapa 1
* Santikutz Klasika
* 2. Altsasuko Sarian
**1986**
* Etorkizuneko Tourreko etapa 1
**1987**
* 2. Caboalles de Abajo Sari Nagusian
* 2. Laudioko Sari Nagusian
**1988**
* 6. Andaluziako Itzulian eta etapa 1
* 6. Valentzia Sari Nagusian
* Espainiako Vueltako Esprint berezien sailkapena 20px
**1990**
* 3. Samianigoko Klasikoan

## Sailkapen orokorra Itzuli handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Reynolds (1986 - 1989)
* Banesto (1990)
* Wigarma (1991)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* José Enrique Carrera *sitiodeciclismo.net*
Tomoya Hosoda

japoniar politikari eta giza eskubideen aldeko ekintzailea da. Bere genero-identitateari buruz irekita egonez kargu politikorako hautatua izan den munduko lehen gizon transa da.

## Bizitza 
Saitama prefekturako Hannō hirian jaio eta prefektura bereko Iruma hirian hazi zen (beste iturri batzuen arabera, ebaketa 2014an egin zioten eta urte berean izena aldatu zuen).

LGBTI+ pertsonen (batez ere adingabeen), pertsona desgaituen eta adineko pertsonen eskubideen alde borrokatzen du.

2020ko ekainean, One Young World irabazteko asmorik gabeko erakunde britainiarrak One Young World Politician of the Year sarirako izendatu zuen 15 hautagaien artean.

2021eko udal hauteskundeetarako hautagai independente gisa aurkeztu zen eta bigarren aldiz hautatu zuten.

2023an Saitama Prefeturako Batzar Nagusirako hauteskundeetarako hautagai independente gisa aurkeztu zen, baina ez zen hautatua izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius herbarum

***Cortinarius herbarum*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 8 cm bitarteko diametrokoa. Trinkoa, esfera-erdi formakoa, hori-okre kolorekoa arrosa kolorez lausotua eta ertzean gortina zuri baten presentzia nabarmenarekin.

**Orriak:** Zuri-krema kolorekoak, gero okre zurbil kolorekoak ertz argiagoarekin.

**Hanka:** 8 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 3,5 cm bitarteko lodierakoa. Borra forman, oinarrian loditua, zuria errezelaren hondarrekin.

**Haragia:** Zurixka, zilar-nitratoarekin kontaktuan jartzen bada, arre kolorekoa bihurtzen da. Usain eta zapore gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Herbarum* epitetoa latinetik dator, belarretakoa, esan nahi duen "herbarum" hitzetik. Bere habitatagatik.

## Jangarritasuna 
*Multiformis* taldeko *Cortinarius* denak bezala, jangarria da.

### Nahasketa arriskua 
Ia, *Cortinarius multiformis* delakoaren aldaera bat da, hori-okre-arrosa koloreko kapelarekin eta gortina zuriaren presentzia nabarmenarekin.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. *Picea excelsa* zuhaitzen azpian, leku belartsuetan.

### Banaketa eremua 
Quebec, Frantzia, Alemania. Alpeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frans Aerenhouts

**Frans Aerenhouts** (Wilrijk, 1937ko uztailaren 4a - Wilrijk, 2022ko urtarrilaren 30a) belgikar txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1957**
* Berlingo Tourra
**1958**
* Mendebaldeko Tourreko etapa bat
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
* 3. Omloop Mandel-Leie-Schelden
**1959**
* Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa intratalde
* Omloop Mandel-Leie-Schelde
* Stadsprijs Geraardsbergen
* 3. Dunkerqueko Lau Egunetan
* 3. Flèche Hesbignonnen
**1960**
* Gante-Wevelgem 
* 2. Limburgoko Itzulian
**1961**
* Gante-Wevelgem 
**1963**
* Espainiako Vueltako etapa bat
* 2. Schaal Selsean
* 3. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan
**1964**
* 3. Scheldeprijsean
**1965**
* Zottegem Hiriko Sari Nagusia
**1966**
* 2. Schaal Selsean
**1967**
* Antibes Sari Nagusia
* 2. Maiatzaren Lehena Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*