open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inga Ruginienė

**Inga Ruginienė** (Trakai, 1981eko maiatzaren 24a) lituaniar sindikalista eta politikaria da. Lituaniako lehen ministroa da 2025eko irailetik.

2005ean Osasun Publikoko masterra lortu zuen Vilniusko Unibertsitatean, eta osasun publikoko espezialista gisa lan egin zuen Ingurumen Osasuneko Estatuko Zentroan, 2008tik 2010era.

Basogintzako langileen sindikatuko presidenteordea izan zen 2012tik 2014ra, eta 2014tik 2018ra zuzendu zuen. Lituaniako Sindikatuen Konfederazioko presidente ere izan zen 2014tik 2018ra.

2024an Lituaniako Alderdi Sozialdemokratako diputatu hautatu zuten eta Gintautas Paluckasen gobernuan Gizarte Segurantza eta Lan ministro izendatu zuten.

2025eko irailean egin zuen lehen ministro karguaren zina, Paluckasen dimisioaren ondoren.
Alaiza Paxkevitx

**Alaiza Stsiapanauna Paxkevitx** (ezkondu ondorengo abizenez **Kairys**; ; Piastxyna, 1876ko uztailaren 15agreg./uztailaren 3ajul. – Stary Dvor, 1916ko otsailaren 18agreg./otsailaren 5ajul.), ***Tsiotka*** (, ) izengoitiaz ere ezaguna, bielorrusiar poeta eta Bielorrusiako berpizkunde nazional-demokratikoaren ekintzaile politikoa izan zen.

## Bizitza 
Alaiza Paxkevitx familia noble eta aberats batean jaio zen. Vilniusen eta San Petersburgon egin zituen ikasketak.

Lehen Mundu Gerran, erizain gisa lan egin zuen Vilniusko ospitale militar batean. 1916ko hasieran, gurasoengana joan zen eta tifusaz gaixotutako herritarrei lagundu zien. 1916ko otsailean hil zen tifusaren ondorioz.

## Lanak 
* *Mora: (Rewolucja narodna)* (1905)
* *Pad xtandartam / Pad sztandaram* (1905)
* *Perxaie txytanne dlia dzetak belarusau / Pierszaje czytańnie dla dzietak biełarusoŭ* (1906)
* *Hasciniec dla małych dziaciej* (1906)
* *Skrypka belaruskaia / Skrypka biełaruskaja* (1906)
* *Khrest na svabodu / Chest na swabodu* (1906)
* *Prahrama dlia  zbirannia materyalau ab batleikakh na Belarusi* (1910)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hollie Davidson

**Hollie Davidson** (Aboyne, 1992ko irailaren 19a) eskoziar errugbi arbitroa da. Besteak beste, 2021eko eta 2025eko Emakumeen Munduko Errugbi Kopetako finalak epaitu zituen, eta baita 2025eko European Challenge Cupeko finala ere. World Rugbyk urteko epaile izendatu zuen 2025ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva Lizarralde De La Fuente

**Eva Lizarralde De La Fuente** (Iurreta, Bizkaia, 1983ko irailaren 15a) kirolaria da, lasterkaria.

## Kirol ibilbidea 
2025eko uztailean, Gipuzkoan egiten den Ehunmiliak mendiko ultratrail proban bigarren heldu zen helmugara (22:16:46 denboran). Maitane Arakarazo Gallastegi herrikidea izan zen laugarrena (23:54:37), irabazlea Maria Victoria Soler (21:52:13). Ohi baino ibilbide laburragoa izan zen, Antolatzaileek 50 bat kilometro kendu baitzizkioten normalean 171 kilometro dituen lasterketari ekaitz arriskua zela eta.

2025eko urriaren 11n, Hiru Haundiak 101 kilometroko lasterketan laugarren postuan heldu zen. Korrikalariak bezperan 00:00etan irten ziren Araiatik eta Aizkorri, Anboto eta Gorbea igo ostean, Murgian izan zuten helmuga. Lehenengo hamarretan Durangaldeko beste hiru korrikalari ere sailkatu ziren: Ainara Arkarazo Legarreta abadiñarra txapelduna izan zen, Oihane Unzalu berriztarra seigarrena eta Lur Basterretxea elorriarra zazpigarrena.

## Lasterketak 
Jarraian data, proba,  herrialde, distantzia, dsnibela, denbora, maila eta generoa:

* 2025eko Euskal Herriko ultra kopan 3.postua link=Archivo:Bronze_medal_icon.svg|15x15px

### 50 km 
* 2025 Irailaren 13an, Tolosaldea ultra trail lasterketan (77km, 10:54 denbora) 3. postua link=Archivo:Bronze_medal_icon.svg|15x15px  
* 2024ko ekainaren 15ean, Los Montes de Vitoria 2024, 62.8 KM, 2690 M+, 07:47:24, 118 / 812, 6 / 154
* 2022ko azaroaren 6an, Los Montes de Vitoria, 62.8 KM, 2690 M+, 07:49:30, 105 / 817, 4 / 144
* 2021eko azaroaren 6a, Riaño Trail Run 2021 -Riaño 3x Trail Run 88.8 KM, 6750 M+, 19:17:13, 58 / 94

### 100 km 
* 2025eko ekainaren 14an,  Trail Montan'ASpe 2025 - LA MONTAN'ASPE - le Raid Aspois (Frantzia) 60 KM. 4099 M+, 09:13:50, 43 / 204, 5 / 27
* 2025eko apirilaren 4an, Nafarroa Xtrem 2025 - Nafarroa Xtrem, 68Km, 4000 M+, 10:21:14, 102 / 250, 7 / 18
* 2024ko maiatzaren 15ean, Ultramaraton Los 10.000 del Soplao, 74 KM, 3350 M+, 12:04:23, 19 / 79, 2 / 6
* 2023ko urriaren 10ean, Hiru Haundiak, 102.6 KM, 5110 M+, 21:32:36, 488 / 674, 49 / 90,
* 2023ko urriaren 6an, Montan'Aspe 2023 - le Raid Aspois (Frantzia), 61.2 KM, 4010 M+, 10:22:29, 90 / 195, 11 / 19
* 2021eko irailaren 10ean, Hiru Haundiak 2021, 102.6 KM, 5110 M+, 18:06:11, 232 / 639, 7 / 56
* 2021eko uzatilaren 23an, Buts Gasteiz Iruñea 2021 - Buts Txiki, 7.4 KM, 3930 M+, 2:30:24, 57 / 127, 5 / 13

## Palmaresa 
* 2025eko urriaren 11n, Hiru Handiak lasterketaren laugarren postua.
* 2025eko uztailean, Ehunmiliak mendiko ultratrail proban bigarrena link=Archivo:Silver_medal_icon.svg|15x15px  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Braxton Sorensen-McGee

**Braxton Sorensen-McGee** (Auckland, 2006ko urriaren 26a) Zeelanda Berriko errugbilaria da, hegaleko eta atzelari postuetan aritzen dena. 2025ko maiatzaren 10ean egin zuen debuta Zeelanda Berriko errugbi selekzioarekin, Newcastlen (Australia), Australiaren aurka.

## Palmaresa 
### Blues 
* Super Rugby Aupiki
** irabazlea: 2025
### Zeelanda Berriko emakumezkoen errugbi selekzioa 
* Pacific Four Series
** irabazlea: 2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piazza dei Signori (Vicenza)

**Piazza dei Signori**, Italiako Vicenza udalerriaren plaza nagusia da, Veneto eskualdean. Jatorriz, erromatar foroa izan zen eta ondoren merkatua. Gaur egun eta usadioz hiri honetako merkatal nahiz atseden gune nagusia da.

## Eraikinak 
Plaza honetan udalerriko eraikin nabarmen hauek daude:

* Palladiar basilika
* Bissara dorrea
* Palazzo del Capitaniato
* Palazzo del Monte di Pietà
* San Vicenzo eliza
Palladiar basilika

**Palladiar basilika**,  edo soilik **Basilica**, Italiako Vicenza udalerrian dagoen basilika bat da, Veneto eskualdean. Erdiguneko Piazza dei Signorin dago. 

Jatorriz XV. mendean eraikia izan zen eta Palazzo della Ragione gisa erabilia izan zen. XVI. mendean eraikinaren zati bat erori eta 1549an Andrea Palladio arkitektoak logia bat eta atari ugariko bi mailadun fatxada gehitu zizkion.
Baionako Morts pour la Patrie eskultura

'*Baionako *Morts pour la Patrie* eskultura*' Lehen Mundu Gerran hildako baionarrak omentzeko eraikitako hildakoei monumentua da. Monumentuan 989 izen agertzen dira, gehienak Lehen Mundu Gerrakoak, nahiz eta badiren Bigarren Mundu Gerran, Aljeriako Gerran, Kontxintxinan eta Golkoko Gerran hildakoak ere. 2014an Monumentu Historiko izendatua zuten.

## Testuingurua 
Gerra Handiaren doluak udalerriak bultzatu zituen Frantziaren alde hildakoak omentzera, eta frantziar nazionalismoa bultzatzera. III. Errepublikak eskolaren bidez, frantsesa euskararen gainetik bultzatu eta frantziar sentimendua piztu nahi zuen horrela, batzuetan gastu osoa estaltzen zuten harpidetza publikoak bultzatuta. «Frantziarentzat Hildakoak Oroitzeko eta Goraipatzeko Legea» delakoak, besteak beste, estatuak balizko dirulaguntza emateko moduak finkatu zituen, monumentuaren kostuaren zenbateko osoaren %4 eta %25 artean, parte hartze horrek legitimazio funtzioa gehiago zuelarik. Hutsalkeria posibleari aurre egiteko, Barne Ministerioak erabaki zuen, zirkularren bidez, proiektu horiek aztertzeaz arduratuko zen saileko arte-batzordeak martxan jartzea. Udalbatzek eskualde edo nazio mailako izen-emate eta lehiaketak abiarazi zituzten artistak aukeratzeko, eta horiek maketak eman zituzten, batzordeek monumentuaren ereduak hauta zitzan.
ezkerrera|thumb|Lapurdin 3.260 pertsona baino gehiago hil ziren Lehen Mundu Gerran, horietatik asko Baionan.
Lehen Mundu Gerran hildako kopuru oso handia eragin zuen Frantzian, 1,4 milioi hildako eta 3 milioi zauritu inguru. Baionak 27.886 biztanle inguru zituen 1911n eta, gutxienez, 761 hildako izan zituen, biztanleen %2,7. Ipar Euskal Herrian 6.200 hildako inguru egon ziren. Horren ondorioz, monumentuen izaera ez da garaipen arku bat, baizik eta hildakoei omenaldi bat, "Azken Gerra" izango zenaren esperantzarekin eraikiak. Baionakoan, beste hainbatetan bezala, "Aberriaren alde hildakoak" mezua hobetsi zen, "Frantziaren alde" ere izan ohi zena. Azken urteotan "Frantziak erailak" bezalako leloak paratu dira monumentu horietako batzuetan, "Aberriaren alde" baino "Aberriaren ondorioz" hil zirela kritikatzeko.

## Deskribapena 
Monumentua Baionako harresiei atxikita eraiki zen. Pareta luze baten itxura du monumentuak, eta, bertan, hildakoen zerrenda biltzen duten bi estatua daude zaintzaile: alde batean, euskal nekazaria, bere idiarekin batera, golde bati tira egiten diona, eta bestean, Poilu soldadu bat. Guztira 989 hildako ditu, horietatik 761 Lehen Mundu Gerran hil ziren baionarrak, eta Bigarren Mundu Gerran hildako 181. 

Arkitektoak Émile Molinié, Charles Nicod eta Albert Pouthier izan ziren, Lucien Brasseur eskultorearekin batera. 1924ko azaroaren 11n mustu zen, Armistizioaren seigarren urteurrenean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Azken agurraren negarra*
* Lehen Mundu Gerra Euskal Herrian
* Intsumisioa Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
[[Fitxategi:Baionako Morts pour la patrie eskultura.mp3|thumb|Baionako *Morts pour la patrie* monumentua. Euskal Herriko historia 100 objektutan. Audioa. Podcasta.]]
Bissara dorrea

**Bissara dorrea**, , Italiako Vicenza udalerrian dagoen dorre bat da, Veneto eskualdean. Erdiguneko Piazza dei Signorin dago, Palladiar basilikaren aldamenean. 82 metroko garaiera du.

1174an Bissari familia eraikitzen hasi eta XIV. eta XV. mendeetan handitu eta gaur egungo garaierara iritsi zen. 1378an erlojua martxan jarri zen eta Andrea Pisano arkitektoaren lana da.
Palazzo del Capitaniato

**Palazzo del Capitaniato**, euskaraz **Kapitaintzaren Jauregia**, baita **Loggia del Capitaniato** edo **Loggia Bernarda** ere, Italiako Vicenza udalerrian dagoen jauregi bat da, Veneto eskualdean. Erdiguneko Piazza dei Signorin dago, Palladiar basilikaren parean.

1565ean diseinatua eta 1571-1572 artean eraikia izan zen. Lorenzo Rubini arkitektoak apaindu eta Giovanni Antonio Fasolok barnealdea margotu zuen.

1994an UNESCOk Gizateriaren ondare izendatu zuen.
San Vicenzo eliza (Vicenza)

**San Vicenzo eliza**, , Italiako Vicenza udalerrian dagoen eliza bat da, Veneto eskualdean. Erdiguneko Piazza dei Signorin dago, Palladiar basilikaren parean, eta Palazzo del Monte di Pietà eraikinaren erdian txertatua.

1707an eraikia izan zen eta gotiko eta barroko estilokoa da.
Peter Sacks

**Peter M. Sacks** (Port Elizabeth, 1950) Ameriketako Estatu Batuetan bizi den hegoafrikar margolari eta olerkaria.

Sacks Port Elizabethen jaio zen eta Durbanen, Clifton Schoolen eta Durban High Schoolen hezi zen. Medikuntza ikasten hasi zen Natal Unibertsitateko Zientzia Politikoen programara aldatu aurretik. Han hitzaldiak eman eta apartheidaren aurkako ekintzak antolatu zituen. Soldadutza egin ondoren, beka bat jaso zuen Princetongo Unibertsitaterako. Oxfordeko Unibertsitatean eta Yaleko Unibertsitatean ere ikasi zuen, eta ingeleseko irakaslea da Harvardeko Unibertsitatean.

Sacks Barbara Cassel margolariarekin ezkondu zen eta bigarren aldiz Jorie Graham olerkariarekin. 1999an, akriliko zuria erabiliz, argazkien gainean margotzen hasi zen, eta New Yorken eta mundu osoan erakutsi zuen lana.

2025ean, Txiki eta Otaegiren omenezko bere lana erakutsi zuen Olaso Dorrean.

## Olerkigintza 
Sacksek bost poesia liburu argitaratu ditu:
* In These Mountains (Macmillan 1986)
* Promised Lands (Penguin Books 1990)
* Natal Command (University of Chicago 1997)
* O Wheel (University of Georgia 2000)
* Necessity (W.W. Norton 2002)

*The English Elegy: Studies in the Genre from Spencer to Yeats* (Johns Hopkins University 1985) eta ''Woody Gwynn: An Approach to the Landscape', (Texas Tech University 1993) ere idatzi ditu.

## Erreferentziak
Palazzo del Monte di Pietà (Vicenza)

**Palazzo del Monte di Pietà**, euskaraz **Errukiaren Mendiaren Jauregia**, Italiako Vicenza udalerrian dagoen jauregi bat da, Veneto eskualdean. Erdiguneko Piazza dei Signorin dago.

San Vicenzo eliza eraikin honen erdian txertatua dago.

XV. eta XVII. mendeen artean eraikia izan zen.
Saioa Ballesteros Egiazabal

**Saioa Ballesteros Egiazabal** (Oiartzun, 1976ko irailaren 16a) Herri ekintzailea eta Oarsoaldeko AEK-ko erreferentea.

## Bizitza 
Altzibarren jaio zen. Antonio Ballesteros eta Maixabel Egiazabalen alaba gazteena da, bera baino zaharragoa baita Ainara ahizpa. Gurasoak ezkondu zirenean joan ziren Klarene-berri etxera bizitzera, senitartekoz inguraturik. *Anixetaenekoak* esanda ezagutzen dituzte herrian, amona Anixeta Agirrezabalak eraikitako tabernak ospe handia zuelako eta familia osoak parte hartu izan zuelako bertan.

Inguru horretan mamitu zituen haurtzaroko lehen oroitzapenak, auzoko ume guztiekin jolasean. Aitaren bitartez jaso zuen langile izaeraren kontzientzia eta oro har familiarekin batera bizitu zituen euskal kultura eta abertzaletasun adierazpenak, betirako bere sentimenduetan txertatuta geratuko zirenak.  

Oinarrizko ikasketak Haurtzaro ikastolan egin zituen eta bertan jarraitu zuen BUP egiten, orduan sortu zen Haurtzaroko lehenengo promozioan. COU Oreretako ikastolan  burututa, Pedagogiako lizentziatura egin zuen EHUn.

### AEKko irakasle 
thumb|236x236px|Oiartzungo AEK-ko Mintzagun programa aurkezten 2015ean. (Oarsoaldeko Hitza)
Karrera bukatu berritan hasi zen euskaltegian, 1999-2000 ikasturtean. Aitziber Arnaiz bizilaguna zenak eman zion irakasle premiaren berri eta heldu zion erronkari. Geroztik bere lan leku eta militantzia modu bihurtu da. Leku eta ardura aldaketa asko bizitu ditu. Lekuari dagokionez, 2021etik Landetxe Kultur Aretoan finkatu dute behin betiko egoitza, herriko euskalgintza osoarekin batera, hau da, UEMA, Ttur-Ttur, Udaleko euskara zerbitzua eta Oiartzun Irratiarekin batera.  

Oarsoaldeko AEKko partaide da Oiartzungoa, ikasle aldetik Hego Euskal Herriko eskualde indartsuenetarikoa. Udaletako laguntzak jasotzen dituzte, lokalaren lagapenean eta baita ikasleei ematen dizkieten diru-laguntzetan ere, B2 arte matrikula doan izateko.
ezkerrera|thumb|184x184px|Oarsoaldeko AEK euskaltegietako AEKideak 2024-2025
thumb|231x231px|19. Korrika Oiartzunen
AEK barruan eskualde mailako ardura askotan aritu da: irakasle, euskaltegiko arduradun, eskualdeko idazkari, eskualdeko arduradun eta 2024tik Euskal Herriko barne koordinatzaile da, aurreko urtean *AEK Gure Etxea* barne hausnarketa prozesuan murgildu eta gero.  bere esku-hartzea eskatzen dutenak. 

### Herrigintzan 
Herrigintzan murgilduta beste eremu askotan jarduten du. Herriko eta eskualdeko euskalgintzako kide da. Ttur-ttur Euskaltzaleon Bilguneko sortzailetakoa izan zen eta bertan jarraitzen du 2002tik talde eragilean, Oarsoarrak sari banaketako epai-mahai... Altzibarko Jai Batzordeko partaide da betidanik eta herrian antolatzen diren beste hainbat jaietan, Liburu eta Disko Azoka, Txerri Eguna edota Sagardo Eguna bezalako jaien antolaketan ere parte hartzaile aktiboa da. 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mo Chara

**Liam Óg Ó hAnnaidh** (; Belfast, 1997ko urriaren 16a),  **Mo Chara** () izen artistikoz ezaguna, irlandar rapero eta aktibista da.

Kneecap hip hop taldearen sortzaileetako bat da, irlanderaz zein ingelesez abesten du eta ezaguna da bere letra probokatzaileengatik, aktibismo politikoagatik eta irlandar hizkuntzaren aldeko bere jarreragatik. Hainbat abesti izan ditu Irlandako Singles Chart zerrendan. Gainera, hirukoteko beste kideekin batera *Kneecap* filmeko protagonista izan zen. Filmak hainbat izendapen jaso zituen 78. BAFTA sarietarako.

2024ko azaroaren 21ean Londresen emandako kontzertu batean Hezbollah talde xiitaren bandera bat erakutsi zuelakoan, «terrorismoa» leporatu zioten musikariari. Londresko Poliziak jarri zuen abian haren kontrako auzibidea, 2025eko maiatzean, batik bat hau izanik horretarako heldulekua: Erresuma Batuak talde terroristatzat dauka Hezbollah, 2019tik. Azkenerako, baina, 2025eko irailean epaileak bertan behera utzi zuen kasua, eta, hortaz, kargu guztietatik absolbitu zuen musikaria, kolpez. Epailearen esanetan, kargua aurkezteko prozeduran «akats tekniko bat» izan delako hartu zuten erabakia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Priscah Jeptoo

**Priscah Jeptoo** (1984ko ekainaren 26an jaioa) maratoian espezializatutako distantzia luzeko korrikalaria da, Kenyan. Maratoiak irabazi ditu New Yorken, Parisen, Turinen eta Londresen, eta 2:20:14ko denbora du distantzian. 2011ko Atletismoko Munduko Txapelketetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan bigarren sailkatu zen. Hirugarren postuan dago maratoi erdiko distantzian, 66 minutu eta 11 segundoko denborarekin (eta 65:45 minutu Great North Run beheranzko ibilbidean).

## Ibilbidea 
Jeptook 2008an hasi zen goi mailako lehiaketetan lasterka egiten, eta urte hartan Saint Silvester Road Race-n lehen hamar emakumezkoen artean sartu zen. 2009an bi garaipen lortu zituen Portugalen, Douro-Tal Maratoi Erdian eta gero Corrida Festas Ciudade do Porto 15K lasterketan. Hauek azaroan Porto Maratoian lasterketa errekorra hautsi aurretik etorri ziren, 2:30:40 orduko denbora lortu baitzuen bere lehen ahaleginean. Hurrengo urtearen hasieran bigarren postua lortu zuen Padua Maratoian. Jeptook hobekuntza nabarmena erakutsi zuen azaroan Turingo Maratoian, non Fate Tola gainditu zuen lasterketa irabazteko, 2:27:02 orduko denbora berri batekin.

2011ko Daeguko Atletismoko Munduko Txapelketan zilarrezko domina irabazi zuen, 2:29:00ko denborarekin amaituz eta bigarren postuan sailkatuz Edna Kiplagat herrikidearen atzetik. Kenyako domina guztiak irabazi zituen lasterketan parte hartu zuen, Sharon Cheropek brontzea lortu zuelako, eta horrela, lehen aldia zen herrialde batek Munduko Txapelketako maratoiko domina guztiak irabazi zituela. 

2012. urtearen hasieran bigarren postuan sailkatu zen, Joyce Chepkiruiren atzetik, Discovery Kenya Cross Country lasterketan. 2012ko Londresko Maratoian 2:20:14ko denbora pertsonala egin zuen, hirugarren postua lortuz. Emaitza horri esker, Kenyako Olinpiar Taldean sartu ahal izan zen, eta zilarrezko domina irabazi zuen Olinpiar Maratoian. Bere 2:23:12ko denbora aurreko Olinpiar Errekorra baino azkarragoa izan zen, baina Tiki Gelana irabazlearen atzetik bost segundora sartu zen.

2013ko Londresko Maratoia irabazi zuen 2:20:15eko denborarekin, lasterketa erdian erori zen Tiki Gelana txapeldun olinpikoa gaindituz. Uztailean Bogotako Maratoi Erdia irabazi zuen bi minutu baino gehiagoko aldearekin,eta 2013ko azaroan, New Yorkeko Maratoia irabazi zuen 2:25:07ko denborarekin.

## Bizitza pertsonala 
Jeptook Abel Kirui ezagutu zuen entrenamendu-eremu batean, eta honek gonbidatu zuen bera kide zen Zazpigarren Eguneko Eliza Adbentista bisitatzera. Bertan bataiatu zen, eta kide batekin ezkondu. Jeptook, Abel Kirui eta Amos Tirop Matuirekin batera "Bizimodu Hobearen Maratoia" sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
27 noches

***27 noches*** 2025eko Daniel Hendler uruguaitar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Mezenas xelebre eta dirutsua da Martha Hoffman, alabek psikiatriko batean barneratuko dutena. Casares perituak aztertu egin beharko du amaren dirutza kontrolatzeko plana ote den ala, aitzitik, Marthak bere segurtasuna edo familiarena arriskuan jartzen duen dementziaren bat ote duen.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doraemonen filmografia

thumb|Doraemonen logoetako bat.
**Doraemonen filmografia** Doraemon pertsonaia duten manga komikietan eta anime telesailetan oinarrituriko animaziozko film luze japoniarren multzoa da. 1980 eta 2025 urteen artean 46 film luze estreinatu zituzten; denak 2D formatukoak, 3D-n eginiko bi izan ezik. Dirudienez, 2026. urtean 47. filma kaleratuko dute: *Doraemon: Nobita and the New Castle of the Undersea Devil*, 1983ko filmaren remake bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Las corrientes

***Las corrientes*** 2025eko Milagros Mumenthaler argentinar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Lina, 34 urteko estilista argentinarra, bere karreraren gailurrean dago, eta, bat-batean, inpultso batek gain hartuko dio Suitzan sari-banaketa baten ondotik. Buenos Airesa iritsitakoan, ez du ezer esango, baina zerbait aldatuta dago jada: isilik eta ikusezin, zerbaitek ustez atzean utzita zeukan iragana ekarriko dio atzera.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deux pianos

***Deux pianos*** () 2025eko Arnaud Desplechin frantziar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Aspaldiko partez Lyonera bueltatu ondotik, Mathias Vogler piano-jotzailea berriro jarriko da harremanetan bere mentore Elenarekin, kontzertu bat prestatzeko. Parke batean, bere berdin-berdina den haur batekin topo egingo du, eta Claudengana eramango du, garai batean maite izan zuen emakumearengana, alegia.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jianyu laide mama

***Jianyu laide mama*** 2025eko Xiaoyu Qin txinatar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Hongek 10 urte eman ditu kartzelan senarra hiltzeagatik. Kartzelako arte-tailerrari egindako ekarpenari esker, zigorra murrizteko ustekabeko aukera izango du. Bere seme Lele amonak hazi du eta ez da inoiz amarekin bizitzeko prest egon. Berriro elkartu ondoren, Lelek hotz tratatzen du ama beti. Amona pertsona bakartia da eta Lele itzultzea nahi du; gainera, gizarteak ez ditu preso ohiak ondo tratatzen; hori horrela izanik, gai izango ote da Hong bere espetxe ikusezinetik ihes egin eta zoriona berreskuratzeko?

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Franz (2025eko filma)

***Franz*** 2025eko Agnieszka Holland poloniar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Filma Franz Kafka XX. mendeko idazle txekiar enblematikoaren biopic bat da. Filma mosaiko kaleidoskopiko gisa sortua da, eta Kafkak munduan utziriko urratsari jarraitzen dio, hasi XIX. mendeko Pragatik, harik eta Vienan hil zen arte, I. Mundu Gerra eta gero.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sai (telesaila)

AOI Promotion ekoiztetxeak sortutako beldurrezko telesaila da.

## Sinopsia 
Lau pertsonak bizimodu arruntak dituzte toki banatan, eta haien bideak ez dira inoiz elkarrekin gurutzatzen. Gizon misteriotsu bat agertuko da istorio bakoitzean, beti beste norbaiten itxuran: une batean haurtzaindegi bateko irakaslea, hurrengoan kamioi-gidaria, bizargina jarraian... Etengabe aldatzen da haren nortasuna. Eta, orduan, heriotza ailegatuko da. Detektibe bat egiaren bila hasi eta errebelazio batera gerturatuko da...

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thy-le-Château gaztelua

**Thy-le-Chateau gaztelua** Namur-en (Belgika) dagoen Erdi Aroko gaztelua da. Jatorriz XII. mendean eraiki zuten, eta hainbat leinu nobleren gotorleku izan zen Frantziako Iraultzara arte, hondatzen hasi arte. Gaztelua 1939an zaharberritu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaecheonjeol

**Gaecheonjeol** (; Hanja: 開天節; lit. 'zeruak ireki ziren eguna') Hego Koreako jai nazional bat da, urriaren 3an ospatzen dena. Atzerrian, "Nazioaren Sorrera Eguna" bezala ezagutzen da. Koreako Gojoseon estatuaren alegiazko sorrera ospatzen da, Hwanung zerutik jaitsi eta Dangun erregeak boterea hartu zuenean K.a. 2333. urtean. Data korear herriaren sorrera gisa hartzen da.

Ipar Korean data errespetatzen da, baina ez da jai publikoa, baizik eta Tangunen Mausoleoan egiten den zeremonia baten lekuko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reulandeko gaztelua

**Reulandeko gaztelua** (alemanez: *Burg Reuland*) Belgikako hego-ekialdean dagoen gaztelu bat da, zehazki Burg-Reuland-en, Alemaniako mugatik gertu, seguruenik 1148. urtearen ondoren von Reuland nobleek eraikia.

Gaztelua Joanes Itsua Luxenburgoko konde eta Bohemiako erregeari saldu zioten 1322an. 1384ko maiatzaren 24an, Wentzeslao IV.a Bohemiakoak Edmund von Engelsdorf izendatu zuen Luxenburgoko Ogasun Idazkari, eta Reulandeko gaztelua eta jabaria (Oberbesslang eta Niederbesslang herriak hartzen dituena) eman zizkion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Steen gaztelua (Anberes)

**Steen gaztelua** (arroka nederlanderaz) Anberes (Belgika) hiri zaharreko Erdi Aroko gotorlekua da. Anberesen harrizko lehen gotorlekua izan zen eta Erdi Aroaren hasieran bikingoen erasoen ondoren eraiki zen. Gotorlekuak Escalda ibaira iristeko bidea kontrolatzea ahalbidetu zuen. Hiriko eraikinik zaharrena da.

Gaur egun Steen gaztelua dagoen lekuan, IX. mendeko gotorleku bat egon zen. Egungo gaztelua 1220 eta 1225 urteen artean eraiki zen Anberesko Margravearen egoitza gisa. Garai hartan, Antwerpse Burcht edo "Anberesko gotorlekua" deitzen zioten eraikinari. Bere izena 1520 inguruan jaso zuen, Karlos V.a enperadoreak egindako zabalkuntzaren ondoren. Enperadoreak Keldermans eta De Waghemakere arkitekto flandestar handien esku utzi zuen bere lana. Erregearen arroka bezala ezagutzen zen ("'''s Heeren Steen*"), eta denborarekin "Het Steen" (arroka). "Steen" hitzak "harria" esan nahi du nederlanderaz. Garai hartakoa da kapera dotorea, eta sarrerako atean Karlos V.aren leloa dago: Plus Ultra. 1303 eta 1827 artean erabili zuten kartzela gisa. XVI. mendean. Hemen exekutatu zituzten heresiaz errudun aurkitutako presoak 

Gotorleku gehiena, hamarnaka etxe historiko eta hiriko elizarik zaharrena barne, XIX. mendean eraitsi zuten, Anberesko portua handitzeko. 1889 eta 1890 artean, hegal bat gehitu zitzaion gazteluari, estilo neogotikoan egina, eta 1953 eta 1958 artean egindako zaharberritze-lanetan kendu egin zen. 1952an, *Nationaal Scheepvaartmuseum'', nabigazioaren museo nazionala, erantsi zioten gazteluari. 94.000 piezako bilduma duen museoa 2008ko abenduan itxi zen, eta 2011n Museum aan de Stroom museora transferitu zen. Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuten Kanadako soldaduak oroitzeko monumentu bat ere badago.

## Bitxikeriak 
Gazteluaren sarreraren parean Lange Wapperren estatua dago, kondairaren arabera gauez Anbereseko kaleetan noraezean zebilen erraldoia, hiriko biztanleak beldurtuz. 

Gaztelura sartzeko arkua, II. mendeko gizon baten behe-erliebe desitxuratu batez koroatuta dago. Semini irudikatzen du, emankortasunaren jainko zelta. Bertako emakumeek Seminiren gurtzara jotzen zuten haurdun geratzeko. Gurtza pagano hori, Erromatar Inperioa (V. m.) erori ondoren, jende hau kristautasunera bihurtu zenean, ahaztu egin zen. Gizonaren eskultura, falo handi bat zeukana, partzialki desitxuratu zuten jesuitek XVII. mendean. 1986az geroztik, AKSIE kultura-elkarteak Gazteluaren historiaren alderdi hori eta beste batzuk ekartzen ditu gogora (AKSIE = Antwerp Komitee Semini in Ere).

## Irudien gaileria 

Fitxategi:Antwerpen_-_Schelde.jpg|link=Archivo:Antwerpen_-_Schelde.jpg|Het Steen XX. mendearen hasieran
Fitxategi:Antwerpen_kade_2.jpg|link=Archivo:Antwerpen_kade_2.jpg|Het Steen 1930eko hamarkadan
Fitxategi:0_Het_Steen_-_Antwerpen_(2).JPG|link=Archivo:0_Het_Steen_-_Antwerpen_(2).JPG| Anberesko armarria gazteluko horman

## Kanpo estekak
Mirwarteko gaztelua

**Mirwart-eko gaztelua** (Frantsesa: *Château de Mirwart*) Luxenburgoko probintziako Mirwart hiribilduan dago, Valoniako eskualdean, Belgikan.

Gaztelua harkaitz baten gainean eraiki zen, Lomme (edo L'Homme) ibaiaren haranaren ondoan. Gazteluaren zatirik zaharrenak XI. mendekoak dira. Lorrenako dukerriko bastioi bat zen. 

Mirwarteko jaunek liskar odoltsuak izan zituzten eskualdeko beste jaun feudalekin, Bouillon eta Orchimonteko jaunekin, esaterako. Saint-Hubert abadia boteretsuko monjeekin ere liskarrak izan zituzten, Liejako printze-apezpikuaren laguntzarekin, honek bere boterea handitu nahi izan baitzuen eskualde honetan Lorrenako dukeen lepotik. 1083an, Saint-Hubert abadeak Mirwarten gotorlekuak suntsitzeko agindua eman zuen. Ekitaldi hura, ordea, ez zen apezpikuaren gustukoa izan. Feudoaren gaineko kontrola berreskuratu ondoren, Otbert gotzainak 1099an Bavon Wahakoari ("Bovo de Duras" bezala ere ezaguna) eman zion gaztelua berreraikitzea agindu zuen.

1293an, apezpikuaren nahiaren kontra, gaztelua eta bere jabetzak Jean d'Avesnes-ek eskuratu zituen (1218-1257). Horrek gatazka bat sortu zuen Liejako printze-gotzainaren eta basailu berriaren artean, zeinak Hainaut, Luxenburgo, Namur eta Loongo kondeen, eta baita Brabanteko dukeen ere, laguntza eskatu baitzuen.. Gazteluaren jabetza zenbait aldiz aldatu zen, azkenean Adolfo de La Marck (1288-1344) printze-apezpikuak hartu zuen arte.

XVII. eta XVIII. mendeetan Espainia, Austria eta Frantziaren arteko hainbat gatazketan gazteluak kalteak jasan zituen. XVIII. mendearen hasieran bakarrik hasi zen barealdi luze bat, berritzeko eta edertzeko aprobetxatu zena. Garai haietan gazteluak gotorleku izaera galdu zuen pixkanaka, jauregi izateko. XIX. mendearen hasieran, Aimé-Gabriel d'Artigues-ek (1773-1848) erosi zuen, eskualdean ezaguna zen "Cristallerie de Vonêche" delakoaren sortzaileak. Ondoz ondoko jabeek -Van der Linden d'Hoogvorst, d'Arrigade eta von der Becke sendiak- are gehiago edertzen dute gaztelua, eta landa-egoitza eder bihurtzen. XIX. mendearen erdialdean Alphonse Balatek (1818-1895), Leopoldo II.a Belgikakoaren arkitektoak, zaharberritu zuen.

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, gaztelua Luxenburgoko probintziako gobernuak erosi zuen. Eraikina berriztatu egin zen, baina ez zitzaion inolako erabilerarik eman. Horren ondorioz, mantentze-lanak alde batera utzi eta lapurrek arpilatu zuten, eta altzari baliotsuak eta dekorazio-osagarriak eraman zituzten barrutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Los Tigres

***Los Tigres*** 2025eko Alberto Rodríguez Librero andaluziar zinema zuzendariaren thrillerra da.

## Sinopsia 
Antonio eta Estrella neba-arrebak dira. Haien aita urpekaria zen. Bizitza osoa daramate itsasoan. Antonio «el Tigre» da, urpekari garaiezina, segundo gutxien buruan bizia jokoan jartzen duzunean eta hori egunero egiten duzunean hor behean denek nahi duten kidea. Estrellak nebari laguntzen dio lan egiten duten gabarran. Berak mantentzen du lurrari lotuta. Uretatik kanpo, Antonio desastre hutsa da. Beti orainaldian pentsatzen bizi izan da, inoiz ez etorkizunean, eta bere egoera ekonomikoa korapilatsua da. Antoniok istripua izan du, eta esan diote bere urpean igaro egiteko egunak laster amaituko direla. Etorkizuna ilun eta korapilatsu datorkie. Alabaina, baliteke egoera hori aldatzea petrolio-ontzi baten kroskoan ezkutatuta kontrabandoko kokaina topatuko baitute. Antoniok ez du beste aukerarik ikusten, arreba Estrellak ez du argi ikusten. Beti bezala.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Redmi Note 8

**Redmi Note 8**, Xiaomi enpresak garatu eta merkaturatutako gama ertaineko telefono adimendun bat da. 2019ko irailaren 19an estreinekoz merkaturatu zen eta Android sistema eraginkorra erabiltzen du.
Nokia 1100

**Nokia 1100**, Nokia enpresak garatu eta merkaturatutako GMS telefono mugikor bat da.

2003an estreinekoz merkaturatu zenetik 250 milioi inguru unitate saldu dira, kopuru horrek historia guztiko telefono mugikor modelo salduena bilakatzen du.
IPhone 6

**iPhone 6**, Apple enpresak garatu eta merkaturatutako telefono adimendun bat da.

2014ko irailaren 19an estreinekoz merkaturatu zenetik 222 milioi inguru unitate saldu dira, beraz historiako hirugarren telefono mugikor salduena da.
Maria Fernanda (aktorea)

**Maria Fernanda Meireles Correia Dias** (Rio de Janeiro, 1925eko urriaren 27a – *ibidem*, 2022ko uztailaren 30a) brasildar aktorea izan zen, Cecília Meireles poetaren eta Fernando Correia Dias margolariaren alaba. Brasilgo antzerkiko emakumezko aktore handienetakotzat hartzen da, Tônia Carrero, Cacilda Becker eta Fernanda Montenegrorekin batera.

Antzerkian ibilbide zabala izateaz gain, telebistan ere nabarmendu zen *Gabriela* (1975), *Pai Herói* (1979) eta *Dona Beija* (1986) telenobeletan. Bakterio-pneumonia baten ondorioz hil zen 2022ko uztailaren 30ean, Rio de Janeiroko San Jose ospitalean lau egun eman ondoren.

## Lanak 
### Telebista 
### Zinema 
### Antzerkia 
## Sariak 
* 1963: Molière saria (*Uma Bonde Chamado Desejo* antzezlanarengatik)
* 1963: Estatuko Gobernadorearen Saria (*Uma Bonde Chamado Desejo* antzezlanarengatik)
* 1963: Saci saria (*Uma Bonde Chamado Desejo* antzezlanarengatik)
* 1970: Molière saria (*O Balcão* antzezlanarengatik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nokia 3210

**Nokia 1ñ3210**, Nokia enpresak garatu eta merkaturatutako GMS telefono mugikor bat da.

1999an estreinekoz merkaturatu zenetik 161 milioi inguru unitate saldu dira.
Txillardegi (eta Monzon) Bergaran

***Txillardegi (eta Monzon) Bergaran*** Jose Luis Alvarez (Txilardegi) hizkuntzalariaren eta Telesforo Monzonen bizitzetako pasarte baten narrazio grafikoa da. Egilea Kote Camacho da.  2023an Udalbiltzak antolatutako *Geuretik sortuak* ekimenaren baitan Bergaran egonaldia egin zuen eta Koteren gidoi eta marrazkiz osatutako istorio bat "Hona bostekoa" komiki bilduman jaso zen. 2025ean istorio hori grapa-formatuan argitaratu zuen bere kabuz ***Txillardegi (eta Monzon) Bergaran*** izenburupean.

Komiki Films SLek 2025ean argitaratutako edizio horretan Telesforo Monzonen ekarpena ere azpimarratzen da. *Txillardegi Liburutegia Herri Ekimenak* taldearekin elkarlanean egin zuten liburuaren zabalkuntza, eta salgai jarri zuten elkartearen eta hizkuntzalariaren familiaren laguntzarekin.

## Argumentua 
[thumb|[Baionako Euskal Idazkaritza|Baionako Euskal Idazkaritzaz (Jose Ramon Etxebarria, 2019)]]
Lehenengo orrietan euskara batzeko beharra planteatzen da, Txillardegiren ikasle garaietan, 1948 urtean Bilbon dagoela. Hurrengo orrialdeetan hamarkadek aurrera egiten dute, Txillardegik Telesforo Monzonekin erbestean dituen eztabaidak ardatz. Baionan eratutako elkarteak 1964 urtean adostutako arauak Euskaltzaindiak onartuko ditu 1968an Arantzazun. Ondoren osatuko dute, azkenean 1978an Bergaran elkartuko direlarik batzuk eta besteak, Euskaltzaindiaren VIII. biltzar historikoan.

Baionako Euskal Idazkaritza euskara batuaren sorrera bultzatzeko elkarte bat izan zen. 1963an Baionan sortu zen eta Txillardegiren gidaritzapean lan egin zuen. Lurralde guztietako euskaltzaleak zeuden bertan, eta garaiko erakunde nagusien babesa eskuratzen saiatu ziren. Euskara batuaren lehen araudiak osatu, jendaurrean aurkeztu eta eztabaidatzea zen helburua, momentu haietan Euskaltzaindiak batasunaren auzian erakusten zuen geldotasuna gainditu nahi zuten.

1964ko abuztuaren 29 eta 30ean, 40 bat lagun elkartu ziren, eta bi eguneko eztabaiden ondoren, euskara batuaren oinarritzat jo litekeen testua onartu zuten bigarren egunean. Urtebete geroago, txosten bat plazaratu zen hartutako erabakiekin. Txostenak hiru atal zituen: ortografia, deklinabidea eta aditza. Gainera, amaieran *h* letraz idatzi beharreko hitzen zerrenda luzea zekarren. Txosten hura izan zen Euskaltzaindiaren Arantzazuko Batzarrak 1968an onartu zuen txostenaren aurrekari nagusia, eta euskara batuaren sorrera-agiritzat hartu izan da geroago.

Baionako Euskal Idazkaritza elkartearen «arima» Txillardegi  izan zen. Txillardegik elkarte horretan egin zuen lana ilustratzen du komikiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Kote Camacho – FilmAffinity
* La Gran Carrera – FilmAffinity
* Don Miguel – Kimuak
* La Gran Carrera – Kimuak
* Elkartea – Banatu Filmak
* European Film Awards Talent
* *Txillardegi Gogoeta Gunea, XXI. mendeko hizkuntza politika pentsatzeko*. Aize Otaño, berria.eus, 2021-09-24)
Sheep uhartea (Antrim konderria)

**Sheep uhartea**, , Ipar Irlandako Antrim konderriaren iparraldeko populaturik gabeko uharte bat da, lur lehorrean dagoen Ballintoy udalerritik hurbil.
Six jours ce printemps-là

***Six jours ce printemps-là*** () 2025eko Joachim Lafosse belgikar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. Urteko bereko Zinemaldiko Zuzendaririk onenaren Zilarrezko Maskorra eman zioten, baita gidoi onenaren garaikurra ere.

## Sinopsia 
Zoritxarra gorabehera, Sanak bere bikiek udaberriko oporrak izan ditzatela nahi du, baina asmo guztiek porrot egingo dute. Elkarrekin, Rivierako luxuzko etxe batean –Sanaren aitaginarreba-amaginarreba ohien jabetzan– geratzea erabakiko dute, inori ezer esan gabe. Sei egun eguzkitsu, inozentziaren amaiera markatuko dutenak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisenda Solsona Margarit

**Elisenda Solsona Margarit** (Olesa de Montserrat, Baix Llobregat eskualdea, Bartzelonako probintzia, Herrialde Katalanak, 1984ko abuztuaren 14a) idazlea eta irakaslea da. 

## Bizitza 
Humanitate eta Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatua da. Bartzelonako Unibertsitate Autonomoko Idazketa Zinematografikoko Masterra du. Hainbat ikastaro egin ditu Bartzelonako Ateneoko Idazketa Eskolan eta Beckett Aretoko Obradorean.

### Lan ibilbidea 
#### Irakasle 
Elisenda Solsona Margarit bigarren hezkuntzako irakaslea da.

#### Idazle 
Bere lana beldurrezko istorioen eta autorearen nerabezaroko irakurketen nahasketa baten emaitza da, non Mercè Rodoreda eta Montserrat Roig-en liburuetan murgiltzen den. Lengoaia lauan, errazean idazten du, lorerik gabe, ekintza irakurlea harrapatzen duen motor gisa duelarik, oso estilo zinematografikoan. *Satèl·lits* ipuin-bildumarekin Biblionautaren Imperdibles saria eta Ictineu saria irabazi zituen, *Satèl·lits*  barruko *Engrenatges* ipuin onena eta narrazio-bilduma onena. Ipuin hori bera itzuli zuen Mara Faye Lethemek ingelesera eta Valancourt argitaletxearen *The Valancourt Book of World Horror* Storiesipuin konpilazioa kaleratu zen. 2024. urtean Mammalia kaleratu zuen, Malas Hierbas izeneko argitaletxearekin.

## Argitaratutako lanak 
* *Cirur­gies* (euskaraz: Kirurgiak) (Voliana  argitaletxea) 2017, mikroipuinak.
* *Satèl·lits* (euskaraz: Sateliteak) (Malas Hierbas  argitaletxea) 2019, ilargirik gabeko gau batean gertatzen diren zortzi kontakizun, unibertso sentsitibo eta oroitarazle batean.
* *Mammalia* (Malas Hierbas argitaletxea, 2024)

## Sariak eta aintzatespenak 
* Biblionautaren Imperdibles saria *Satèl·lits* ipuin-bildumarekin
* Ictineu saria irabazi zituen, *Satèl·lits*  barruko *Engrenatges* ipuin onena eta narrazio-bilduma onena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nasta Palazhanka

**Nastassia (Nasta) Uladzimirauna Palazhanka** (ezkondu ondorengo abizenez **Daxkevitx**; ; Minsk, 1990eko abuztuaren 2a) bielorrusiar ekintzaile politikoa da. 

## Bizitza 
Nasta Palazhanka 14 urterekin hasi zen oposizioko gazte mugimenduan. 2011tik Bielorrusiako Malady Front (Gazte Frontea) gobernuz kanpoko erakundeko presidenteordea da.

2011ko irailean, Gazte Fronteko beste ekintzaile bati, Zmitser Daxkevitxi, ezkon-hitza eman zion. 2012ko abenduaren 26an ezkondu ziren, Palazhankak Hrodnako espetxean bisitatu zuenean.

2022ko uztailean, Nasta eta Zmitser Daxkevitx zigortu zituzten 2020ko protestetan parte hartzeagatik. Hiru urteko etxe barruko arrastatzea eta urte bat eta erdiko espetxe zigorra ezarri zieten, hurrenez hurren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ueli Maurer

**Ulrich "Ueli" Maurer** (Wetzikon, 1950eko abenduaren 1a) suitzar politikaria da. Suitzako Konfederazioko presidentea izan zen 2013an eta 2019an.

Nekazari pobretu baten semea, Maurerrek kontabilitateko ziurtagiri federala jaso zuen, eta unibertsitate-prestakuntzarik gabeko gobernu suitzarreko kide bakarra izan zen. 1994tik 2008ra Suitzako Nekazarien Elkartea zuzendu zuen.

Suitzako Zentroko Batasun Demokratikoko kidea, Hinwileko zinegotzia eta Zürich kantonamenduko diputatua izan zen.

1996an alderdiaren presidentzia lortu zuen eta programa politiko populista batekin garaipen handia lortu zuen 2007ko hauteskundeetan. Suitzako Kontseilu Federaleko kide izan zen 2009tik 2022ra. Defentsa, Babes Zibil eta Kirol saila zuzendu zuen 2009tik 2015era, eta Finantza saila 2015etik 2022ra, eta Suitzako Konfederazioko presidente izan zen 2013an eta 2019an.

2023ko urtarrilean Nazioarteko Batzorde Olinpikoko etika batzordeko kide izendatu zuten.
Judith Tiral

**Judith Tiral** (Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1990eko azaroa) Interneteko youtuber, podcaster eta pertsonalitatea da. Nerea Pérez de las Herasekin batera *Está el horno para bollos* podcasta aurkeztu du.

## Bizitza 
## Lehen urteak 
Judith Tiral 1990. urtean jaio zen Bartzelonan. Artearen Historia ikasten hasi zen, baina ez zituen ikasketak bukatu.

### Lan ibilbidea 
Judithek 2013. urtean hasi zuen bere ibilbidea komunikazioan eta sare sozialetan, blog propioa sortu zuenean, non munduko hainbat herrialdetatik egindako bidaiak kontatzen zituen. Aldi berean, irrati-kate batean hasi zen lanean, eta bide batez dibulgatzaile gisa garatzen hasi zen.

Urte batzuk geroago, YouTubeko kanal propioa irekitzea erabaki zuenean, bere ospea handitu egin zen, bertatik LGBT pertsonen eskubideen aldeko mezuak zabaltzen eta kontzientziatzen hasi zelarik. Horren ostean, komunikazioan ere jarraitu zuen, *El Olimpo de las Diosas* podcasta Henar Álvarez Díazekin batera aurkeztuta.

2025. urteko otsailaren 8an aurkeztu zuen, berriro ere Henar Álvarezekin batera, Goya sarien XXXIX. edizioko alfonbra, Espainiako Arte eta Zientzia Zinematografikoen Akademian. Urte bereko ekainean, Nerea Pérez de las Herasekin batera, Henar Álvarez umoristak aurkeztutako *Al cielo con ella* RTVEko saiora gonbidatu zuten.

## Bizitza pertsonala 
Judith erabat lesbiana da.

## Filmografia 
* *El Olimpo de las Diosas* (2023-)
* *Está el horno para bollos* (2024-)
* *Al cielo con ella* (230em025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mónica Acosta

**Monica Silvina Acosta**, ezaguna '**La Gata**' ezizenez (Santa RosaArgentina, 1978ko otsailaren 22a), boxeolari ohia eta entrenatzailea da. 2009. urtean, Munduko Boxeo Kontseiluko (WBC) junior pisu superarineko munduko txapeldun izendatu zen, eta 2011. urtean, WBAko munduko txapeldun, kategoria berean. 

## Ibilbide profesionala 
Monica Silvina Acosta 2007. urteko irailaren 15ean egin zuen debuta profesional mailan, Aratako Club Rivadavian, La Pampa probintzian, eta Etel Cristina Aranori irabazi zion puntuetan.

2009. urteko abenduaren 7an, WBAko Latinoamerikako Federazioko titulua lortu zuen, pisu superarinean, Club Cochicó de Victorican, La Pampan, Silvia Beatriz Lescanori puntuka irabazita.

2009. urteko ekainaren 19an, WBCko pisu superarineko munduko txapeldun izendatu zen, aho batez Darys Esther Pardo garaitu baitzuen Buenos Airesko Club Sportivo Eclipse de General Villegas-en. Borroka horren ostean, 2013. urteko azarora arte, koroa zazpi aldiz defendatu zuen, horietako bi knock-out teknikorekin. 

2011. urteko otsailaren 18an, WBAko pisu superarineko munduko txapeldunaren titulua lortu zuen, aho batez Alejandra Oliverasi irabazi baitzion Santa Rosako La Pampa Ikasleen Klubean. Titulu hori 2013. urtera arte hiru aldiz defendatu zuen.

2014. urteko urtarrilaren 18an, Acostak gerrikoa galdu zuen Ana Laura Estecheren aurka, aho batez hartutako erabakiz. 2014. urteko irailaren 12an bigarren porrota jaso zuen, kasu horretan Marisa Gabriela Nuñezen aurka, gehiengoak halaxe erabakita.

### Erretiroa 
Monica “La Gata” Acosta  munduko txapeldun ohiak, 37 urte zituela, boxeoa uztea erabaki du ezustean eta bere senar Roberto “Pocho” Arrietarekin batera entrenatzaile gisa jarraituko zuela iragarri zuen Argentinako La Pampa auzoko bere gimnasioan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jackie Nava

**Jacqueline Nava Mouett** (ezizenez: '*La Princesa Azteca*';  Tijuana, Mexiko, 1980ko apirilaren 11) boxeolari ohia eta politikaria da, 2005ean Munduko Boxeo Elkarteko (AMB) emakumeen pisuko munduko txapeldun ohia; Munduko Boxeo Kontseiluko emakumezkoen superoilar titulua lortu zuen 2005ean eta 2015ean; eta AMBko superoilar pisuko titulua 2012tik 2015era.

2015. urtetik 2018. urtera, Kalifornia Behereko zortzigarren hauteskunde-barruti federalean parte hartu zuen Diputatuen Ganberan, Mexikoko Kongresuaren LXIII. Legegintzaldian.

## Lan ibilbidea 
### Boxeolari 
2004. urteko apirilean, superoilar pisuko Mexikoko Sari Nazionala irabazi zuen Ofelia Domínguez knock-out utzi ostean. Emakumezkoen Munduko Txapelketa irabazi zuen, Tijuanan (Kalifornia Beherea) Martha Leticia Arévalori irabazita.

2005. urtean, munduko bigarren titulua lortu zuen, Leona Brown garaituta, CMBko emakumezkoen superoilar pisuko inaugurazio-titulua irabazteko.

2007. urtean Donna Biggersi irabazi zion eta CMBko emakumezkoen bitarteko superoilar titulua irabazi zuen. Maria Andrea Mirandari ere irabazi zion eta titulua mantentzea lortu zuen.

Munduko txapeldun titulua galdu zuen Alejandra Oliveras argentinarraren aurka.

### Politikari 
2015. urteko ekainean, Mexikoko Kongresuaren LXIII. Legegintzaldian, Diputatuen Ganberarako PANeko hautagaitzara aurkeztu zuten. Kirol, Haurren Eskubide eta Gazteria Batzordeetako kidea izan zen.

## Telebistako agerraldiak 
* *Historias Engarzadas* (2010) - gonbidatua
* *Sale el sol* (2018) - gonbidatua
* *El minuto que cambió mi destino* (2019) - gonbidatua
* *Especial 15 Años Box Azteca* (2021) - gonbidatua berezia
* *SNSerio* (2022) - gonbidatua
* *La Isla, Desafío en Turquía* (2023) - Partehartzailea, 11. kanporatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nurhaci

**Nurhaci** (Hetu Ala, Mantxuria, 1559ko maiatzaren 14a – Aijipu, 1626ko irailaren 30a) khan eta Qing dinastiaren sortzailea izan zen.

Aisin Gioro klaneko kide izan zen eta mantxuar tribuak bateratu eta berrantolatu zituen, Zortzi Estandarteen sistema militarra sendotu zuen, eta Ming eta Joseon dinastien aurkako erasoak egin zituen.

Liaodong eskualdea konkistatu zuen Ming dinastiaren lurraldearen ipar-ekialdean, eta bere ondorengoek 1636an Qing dinastia aldarrikatzeko oinarriak jarri zituen. Mantxu hizkuntzarako idazkera berri bat sortzea ere egozten zaio.
Maria Wallenstein

**Maria do Bom Sucesso Furtado Taveira de Medeiros Franco Wallenstein** (Ribeira Grande, São Miguel uhartea, 1927ko ekainaren 17a – Lisboa, 2007ko urtarrilaren 15a) portugaldar aktore, irakasle eta itzultzailea izan zen.

## Bizitza 
1927ko ekainaren 17an jaio zen Ribeira Granden, São Miguel uhartean, António de Medeiros Francoren eta haren emazte Maria do Carmo Furtado Taveiraren alaba.

San Frantzisko Xabierkoaren ikastetxean eta Antero de Quental lizeoan ikasi zuen, eta bertan antzerkian hasi zen. Hogei urterekin, Lisboara joan zen bizitzera eta  Filologia Erromanikoan lizentziatu zen Lisboako Unibertsitatean. Bere gradu amaierako lanaren izenburua *O Teatro Popular em São Miguel* izan zen.

Unibertsitatean Carlos Wallenstein poeta eta zuzendaria ezagutu zuen, harekin ezkondu zen eta lau seme-alaba izan zituen, tartean José Wallenstein aktorea eta Pedro Wallenstein musikaria.

Jean Cocteau (*Les Parents Térribles*), Samuel Beckett (*Va-et-Vient*), Eugène Ionesco (*Le Nouveau Locataire*) eta Jean Tardieu (*Conversation-Sinfonieta*) bezalako antzerkigileen lanak itzuli zituen portugesera.

1997 eta 2000 artean, Carlos Wallensteinen lau poesia, ipuin eta antzerki bildumen argitalpena antolatu eta zuzendu zuen.

79 urterekin hil zen minbiziaren ondorioz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak