open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tatiana Savitxeva

**Tatiana Nikolajevna Savitxeva** (; Gdov, 1930eko urtarrilaren 23a - Schatki, Gorki oblasta, 1944ko uztailaren 1a), jeneralean **Tania Savitxeva** deitua, nerabe bat izan zen, Bigarren Mundu Gerrako Leningradeko Setioan egunerokoa idatzi zuena.

## Historia 
Alemaniarrek 1941eko irailean setiatu zuten Leningrad hiria; blokeoak 872 egun iraun zuen. Tarte horretan milioitik gora pertsona hil ziren hirian, %90 goseak jota. Tania Savitxeva haurra, familia txirokoa izaki, hamar urte zituela hasi zen sobietar armadarentzat lanean: lubakiak zulatzen, barrikadak prestatzen eta teilatuak zaintzen, etsaiak su-bonbak jaurtitzen zituenean lehenbailehen itzaltzeko.

Egun batez, Nina ahizpa lanera joan eta ez zen itzuli. Senitartekoek hilda zegoela pentsatu zuten eta amak Ninaren ohar-liburuxka bat eman zion Tatianari, ahizpa nagusiagoa gogoan izan zezan. 1941eko abenduaren 28an, minak muntatzeko fabrikatik bueltan, Zhenia ahizpa hotzak hil zuen eta orduan erabili zuen lehenengoz Tatianak beste ahizparen liburuxka. Guztira bederatzi orritxo erabili zituen hauxe idazteko:

1. Zhenia 1941eko abenduaren 28an hil zen, 12:30ean.
2. Amona 1942ko urtarrilaren 25ean hil zen, arratsaldeko 3:00etan.
3. Leka 1942ko martxoaren 17an hil zen, goizaldeko 5:00etan.
4. Osaba Vasia 1942ko apirilaren 13an hil zen, gauerdia eta bi ordu geroago.
5. Osaba Lesha 1942ko maiatzaren 10ean, arratsaldeko 4:00etan.
6. Ama 1942ko maiatzaren 13an, goizeko 7:30ean.
7. Savitxevtarrak hil egin dira.
8. Denak hil dira.
9. Tanya besterik ez da geratu.

Tatiana 1942ko abuztuan erreskatatu zuten beste 140 haurrekin batera, eta Krasni Bor herriko ospitalera eraman zuten osa zedin. Baina ikusmena galduta eta elikadura urritasunari aurre egin ezinda, hesteetako tuberkulosiak jota hil zen 1944ko uztailaren lehenean, 14 urte zituela.

Akaso Leningradeko biztanle askok xehetasunez beteriko egunkari luzeagoak idatziko zituzten, Amsterdameko “atzeko” etxean Anne Frankek egin bezala. Baina nazien setioaren negu gogorretan, altzariekin batera, liburuak ere erre zituzten berotasun pixka bat lortzearren. Tatiana Savitxevak errusieraz idatzitako 60 hitzak ez zituzten inoiz argitaratu. Baina Nurembergeko epaiketetan froga gisa erabili zituzten.

## Ikus, gainera 
* Anne Frank
* Sadako Sasaki

## Erreferentziak
The Revenant (2015eko filma)

***The Revenant*** (euskaraz *Itzulera*) 2015eko Alejandro González Iñárritu mexikar zinema zuzendariak zuzendutako western filma da, 2002ko Michael Punke estatatubatuar idazlearen izenburu bereko *The Revenant* eleberrian oinarritua. Leonardo DiCaprio, Tom Hardy, Domhnall Gleeson eta Will Poulter aktoreek antzeztu zuten.

1971n Richard Harris eta John Hustonek antzeztutako *Man in the Wilderness* ("Gizona lurralde basatian") filmaren nolabaiteko berregokitzapena ere bada, biak ere XIX. mendearen lehen herenean Hugh Glass estatubatuar ehiztari eta mugalariari jazotako benetako gertakizunetan oinarrituta baitaude.

## Argumentua 
1823an, Mendebalde Urrunaren bihotzean, Hugh Glass (Leonardo DiCaprio) eta haren seme mestizo Hawk (Forrest Goodluck) animalien larruak biltzen dituen ehiztarien espedizio bateko partaideak dira. Glass, grizzly hartz baten eraso izugarriaren ondorioz, larriki zauritua izan da eta John Fitzgerald (Tom Hardy) taldekide ankerrak bere hartan eta bakarrik utzi du. Borondatea arma bakarra duela, Glassek aurka duen basa lurralde bati eta neguari aurre egin die, bai eta bertan bizi diren amerindiarren arteko gerra amaigabeei ere, betiere handik bizirik atera eta bakarrik laga zuenaren aurkako mendekua hartzeko.

## Aktoreak 
* Leonardo DiCaprio: Hugh Glass
* Tom Hardy: John Fitzgerald
* Domhnall Gleeson: Andrew Henry
* Will Poulter: Jim Bridger
* Forrest Goodluck: Hawk, Glassen semea
* Paul Anderson: Anderson
* Isaiah Tootoosis: Hawk gaztea
* Arthur Redcloud: Hikuc
* Grace Dove: Hugh Glassen emaztea
* Brendan Fletcher: Fryman
* Kristoffer Joner: Murphy
* Joshua Burge: Stubby Bill
* Melaw Nakehk'o: Powaqa, zuriek bahitutako amerindiarra
* Duane Howard: Elk Dog, Powaqaren aita
* Brad Carter: Johnnie
* Lukas Haas: Jones
* Tyson Wood: Weston

## Kanpo estekak 
* *The Revenant* filmaren iragarkia ikusgai. Youtube.com 
* Filmaren webgunea 
* *The Revenant* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Rumst

**Rumst** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Reet, Terhagen eta Rumst bera. 2015eko urtarrilaren 1ean 14876 biztanle zituen.

Rumst-en Rupel ibaia hasten da, Dijle eta Nete ibaien elkarketatik sortzen dena.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Beheren eta goren

thumb|300px|*A* zenbaki errealen multzoa (zirkulu berdez eta gorriz adierazita), *S* *A*-ren azpimultzo bat (zirkulu berdeak), eta *S*-ren **beherena** (*infimum* ingelesez) eta gorena (*supremum* ingelesez).

Matematikan, (P, \sup(A \cup B)= \max\{\sup(A),\sup(B)\}, aipaturiko gorenak existitzen badira
* \inf(S) = -\sup(-S) , non -S = \{ -s | s \in S \} den
* Multzo batek maximoa du, baldin eta soilik bere gorena barnean hartzen badu
* Multzo batek minimoa du, baldin eta soilik bere beherena barnean hartzen badu
* Zenbaki errealen multzoan, goi-bornatutako edozein azpimultzok (multzo hutsa izan ezik) gorena du.

## Adibideak 
### Beherena 
:\inf\, \{1, 2, 3\} = 1.
:\inf\, \{ x \in \mathbb{R} : 0 
:\inf\, \{ x \in \mathbb{Q} : x^3 > 2 \} = \sqrt[3]{2}.
:\inf\, \{ (-1)^n + 1/n : n = 1, 2, 3, \dots \} = -1.

### Gorena 
* \sup \{ 1, 2, 3 \} = 3\,
* \sup \{ x \in \mathbb{R} | 0 
* \sup \{ x \in \mathbb{Q} | x^2 
* \sup \{ (-1)^n - \frac{1}{n} | n \in \mathbb{N} \} = 1\,

## Erreferentziak 
* Supremum, *mathworld.wolfram.com* webgunean.
* Infimum, *mathworld.wolfram.com* webgunean.

## Kanpo estekak
Tom Courtenay

Sir **Thomas Daniel "Tom" Courtenay**, (Kingston upon Hull, 1937ko otsailaren 25) britainiar aktorea da, 1960ko hamarkadan ospetsu bilakatu zena.

## Filmografia
Ranst

**Ranst** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Broechem (udaletxea), Emblem, Oelegem, eta Ranst (posta bulegoa) bera. 2015eko urtarrilaren 1ean 18.463 biztanle zituen.

## Herritar ospetsuak 
* Jozef Simons, (1888-1948), idazlea eta poeta, Oelegem-en jaioa.
 

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Belatxinga

**Belatxinga** (*Pyrrhocorax*) Corvidae familiako hegazti paseriformeen genero baten kideen izen arrunta da. Korbido hauek beltzak dira.

Gure herrialdeko iparraldeko gailurrik garaienetan bizi da. Belatxinga mokohoria korbido dotore bat da, izaera fidakor eta taldekoia duena, ornogabeez elikatzen dena normalean, Alpeetako belardietan eta arroken arrailen artean lortzen direnak. Maiz erabiltzen dituen tokiak oso irisgarriak ez direnez eta egokitzeko modukoak direnez,  ez dute mehatxu handirik jasaten.

## Espezieak 
* Belatxinga mokohori (*Pyrrhocorax graculus*)
* Belatxinga mokogorri (*Pyrrhocorax pyrrhocorax*)

## Kanpo estekak
Demokrazia eta Askatasuna

**Demokrazia eta Askatasuna** (katalanez *Democràcia i Llibertat*) Kataluniako koalizio politiko bat da, 2015eko Espainiako hauteskunde orokorretarako sortua. Koalizioa Kataluniako Konbergentzia Demokratikoa (CDC), Kataluniako Demokratak (DC) eta Reagrupament alderdiek osatzen dute.
Koalizioko burua Francesc Homs Generalitateko kontseilari ohia da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Laufen barrutia

**Laufen barrutia** Basilea Herrialdea kantonamenduan dagoen Suitzako barrutia da. Bere hiriburua Laufen da. 89,55 kilometro koadroko azalera du eta 19.591 biztanle.

## Mugakideak 
## Udalerriak 
## Kanpo estekak
Niel

**Niel** (nederlanderaz ahoskatua: ; ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. 2015eko urtarrilaren 1ean 9.461 biztanle zituen.

Udalerri honetan Niel Jaarmarkt ziklo-kros lasterketa ospatzen da.
 

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Aythya

***Aythya*** Anatidae familiako generoa da. Hamabi murgilari espezie ditu barnean (tartean izen arrunta murgilari duten guztiak, murgilari urrebegi izan ezik).

## Espeziea 
* *Aythya affinis* - murgilari txiki
* *Aythya americana* - murgilari burugorri
* *Aythya australis*
* *Aythya baeri*
* *Aythya collaris* - murgilari lepokodun
* *Aythya ferina* - murgilari arrunt
* *Aythya fuligula* - murgilari mottodun
* *Aythya innotata*
* *Aythya marila* - murgilari handi
* *Aythya novaeseelandiae*
* *Aythya nyroca* - murgilari arre
* *Aythya valisineria*

## Kanpo estekak
Angiolipoma

**Angiolipoma**, tumore onbera mota bat da, ehun bigunetan agertzen dena eta gantz ehunak eta kapilarrak bateratzen dituena.

## Anatomia patologikoa  
### Histopatologia 

File:Angiolipoma (4670135502).jpg|
File:Angiolipoma (4669511063).jpg|
File:Skin Tumors-PA030897.jpg|
File:Skin Tumors-PA030898.jpg|

## Diagnosi diferentziala 
* Kaposiren sarkoma
* Angiosarkoma

## Kanpo estekak
Sienako eskola

**Sienako eskola** Italiako Siena hirian sortu eta garatu zen margolaritza-eskola izan zen. XIV. mendearen lehenengo erdian bizi izan zuen distira handieneko aldia, baina ia hiru mendez iraun zuen, XIII. mendearen erdialdetik XVI.aren hasiera arte. Eskola horren ezaugarri nagusiak bi ziren: Bizantzioko estilotik zetorren koloreetarako gustu aparta, eta aro gotikoko adierazpideak bereganatzeko kezka goiztarra, konposizioen dotoretasunean eta luxuzko apaingarrietan antzematen den bezala. Lau izan ziren eskola honetako ordezkari nagusiak: Duccio di Buoninsegna, Simone Martini, eta Lorenzetti anaiak, Pietro eta Ambrogio.
[thumb|450px|*Maestà*, [Duccio, 1308-1311, Opera del Duomoko museoa, Siena.]]

## Sienako eskolako artistak 
### 1251–1300 
* Guido da Siena

### 1301–1350 
[thumb|280px|[Simone Martini, *Deikundea*, 1333, Uffizi Galeria, Florentzia.]]
* Duccio di Buoninsegna
* Segna di Buonaventura
* Niccolò di Segna
* Simone Martini
* Lippo Memmi
* Naddo Ceccarelli
* Ambrogio Lorenzetti
* Pietro Lorenzetti
* Bartolomeo Bulgarini
* Ugolino di Nerio
* Lippo Vanni

### 1351–1400 
[thumb|280px|[Bartolo di Fredi, *Magoen adorazioa*, 1385-1388, Pinacoteca nazionale, Siena.]]
* Bartolo di Fredi
* Andrea Vanni
* Francesco di Vannuccio
* Jacopo di Mino del Pellicciaio
* Niccolò di Bonaccorso
* Niccolò di Ser Sozzo
* Luca di Tommè
* Taddeo di Bartolo
* Andrea di Bartolo
* Paolo di Giovanni Fei

### 1401–1450 
[thumb|280px|[Sano di Pietro, *San Bernardinoren predikua piazza del Campon*, 1445, Opera del Duomoko museoa, Siena.]]
* Benedetto di Bindo
* Domenico di Bartolo
* Giovanni di Paolo
* Gregorio di Cecco
* Martino di Bartolomeo
* Master of the Osservanza Triptych
* Pietro di Giovanni d'Ambrogio
* Priamo della Quercia
* Sano di Pietro
* Sassetta (Stefano di Giovanni)
* Lorenzo di Pietro (Vecchietta)

### 1451 - 1500 
* Nicola di Ulisse
* Matteo di Giovanni
* Benvenuto di Giovanni
* Carlo di Giovanni
* Francesco di Giorgio Martini
* Neroccio di Bartolomeo de' Landi
* Pietro di Francesco degli Orioli
* Guidoccio Cozzarelli
* Bernardino Fungai
* Pellegrino di Mariano
* Andrea di Niccolò
* Pietro di Domenico

### 1501–1550 
* Girolamo di Benvenuto
* Giacomo Pacchiarotti
* Girolamo del Pacchia
* Domenico Beccafumi
* Il Sodoma (Giovanni Antonio Bazzi)
* Riccio Sanese (Bartolomeo Neroni)

### 1601–1650 
* Francesco Vanni
* Ventura Salimbeni
* Rutilio Manetti

## Ikus gainera 
* Florentziako eskola

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ambrogio Lorenzetti

**Ambrogio Lorenzetti** (Siena, 1285-1290 aldean - Siena, 1348ko ekainaren 9a) italiar margolaria izan zen, Pietroren anaia gaztea. Hasieran, Florentzian egin zituen lan batzuk, baina 1332az geroztik Sienan aritu zen. Sienako eskolako margolari garrantzitsuenetako bat izan zen.

## Bizitza eta lanak 
Gorde den Ambrogioren lan zaharrena 1319an margotutako Ama Birjina bat da, Florentziatik gertuko Vico d'Abateko parrokian dagoena. Lan horretan ikusten da Ambrogiok, ziur aski, Giottoren Florentziako jarraitzaileekin ikasi zuela margotzen. Pietroren kasuan ez bezala, ez da Duccioren eraginik nabaritzen Ambrogioren margolanetan. 1326 aldera, anaia Pietrorekin aritu zen Sienako San Frantzisko komentuko freskoetan. 1332 inguruan Florentzian zegoen, eta han margotu zuen gaur Uffizi Galerian dagoen *Ama Birjina, San Nicola eta San Procolo* triptikoa eta *San Nicola di Bariren bizitzako lau pasarte*.

Handik hamar bat urtera hasi zen Sienako Jauregi Publikoko Bederatzien Aretoko freskoak pintatzen. *Hiriko eta landako gobernu onaren eta tzarraren alegoriak eta eragiteak* (*Allegoria del Buono e Cattivo Governo e dei loro Effetti*) izeneko fresko bikain eta ospetsu horiek, artearenetik ez ezik, ikonografiaren eta dokumentuen ikuspegitik ere berebiziko interesa dute. Jauregi bererako egin zuen *Maestà* bat 1340an. 1342koa da, berriz, Florentziako katedraleko San Kreszentzioren aldarerako margotu zuen *Tenpluko aurkezpena* (Uffizi Galeria). 1344 ingurukoak dira Sienako Pinakotekan dagoen *Iragarpena*, eta Massachusettseko Cambridgeko Fogg Art Museumen dagoen *Gurutziltzatze* bikaina.

Anaia Pietro bezala, 1348ko izurritean hil zela uste da.

## Iruditegia 

Irudi:Ambrogio lorenzetti, scene della vita di san nicola 01.jpg|*Storie di san Nicola*: *Miracolo del bambino risuscitato*, 1332 aldean, San Procolo eliza, Florentzia
Irudi:Ambrogio Lorenzetti - san procolo.jpg|Triptikoa, 1332, San Procolo eliza, Florentzia
Irudi:Ambrogio Lorenzetti 006.jpg| *Personificazione della Pace*, *Allegoria del Buono e Cattivo Governo e dei loro Effetti* freskoko xehetasuna, 1338-1339, Jauregi Publikoa, Siena.
Irudi:Ambrogio Lorenzetti - Presentazione di Gesù al tempio - Google Art Project.jpg|*Jesusen aurkezpena*, 1342, Uffizi Galeria, Florentzia

## Erreferentziak
Alcedo (generoa)

***Alcedo*** Alcedinidae familian hegazti generoa da.

## Espeziea 
Hurrengo Espeziea:
* *Alcedo hercules* -
* *Alcedo atthis* -
* *Alcedo semitorquata* -
* *Alcedo quadribrachys* -
* *Alcedo meninting* -
* *Alcedo azurea* -
* *Alcedo euryzona* -
* *Alcedo coerulescens* -

## Kanpo estekak
Club Balonmano Ademar León

**Club Balonmano Ademar León** Leóngo eskubaloi taldea da, ASOBAL Ligan ari dena.

## Historia 
Taldea 1956an sortu zen eta emaitzarik onenak 1990 hamarkadaren bukaeran eta XXI mendearen hasieran izan zituen, Europako Errekopa barne.

## Palmaresa 
### Estatuan: 4 
* ASOBAL Liga:
** Txapelduna (1): 2001.
** Bigarren (4): 1997, 1999, 2017, 2020.
* ASOBAL Kopa (2): 1999, 2000.
* Errege Kopa (1): 2002.
* Espainiako Superkopa (0): bi aldiz finalista, 2002 eta 2003an.

### Nazioartean: 2 
* EHF Errekopa (2): 1999, 2005.

## Kanpo estekak
Muriel Casals

**Muriel Casals i Couturier** (1945eko apirilaren 6a, Avignon, Proventza -2016ko otsailaren 14a, Bartzelona, Katalunia) kataluniar ekonomialari, unibertsitate irakasle eta politikari bat izan zen.

2010-2015 artean Òmnium Cultural erakundeko lehendakaria izan zen, eta 2015-2016 artean Kataluniako Parlamentuko legebiltzarkidea Junts pel Sí zerrenda bateratua ordezkatuz.

Kataluniako prozesu independentistaren bultzatzaile nagusienetako bat izan zen.

## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa. Directe.cat (2010eko martxoaren 17a)
Domhnall Gleeson

**Domhnall Gleeson** (1983ko maiatzaren 12a, Dublin) irlandar aktore bat da. Brendan Gleeson aktorearen semea eta Brian Gleeson aktorearen anaia da.

## Filmografia 
### Filma 
### Telebista 
## Kanpo loturak 
* Domhnall Gleeson aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
TetR

thumb|TetR homodimero moduan irudikatua.
**TetR** tetraziklinaren (tc) aurkako erresistentzia geneen erregulatzaile transkripzionala da. Tetraziklina ez dagoenean, TetR-rek kontrolatzen dituen geneen espresioa erreprimitzen du. Tetraziklina dagoenean, ordea, tc TetR-rekin bat egiten du, proteina itxuraldatuz, eta haren aktibitatea galarazten du. Horrela, geneen espresioa areagotzen da.

Biologia sintetikoan TetR zabal erabiltzen da, erregulazio sare genetikoak eraikitzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gazteok Bai

**Gazteok Bai** Nafarroako gazte erakunde politiko bat da. 2008-2011 artean Nafarroa Bai alderdiaren gazte erakundea izan zen, eta gaur egun Geroa Bai alderdiarena.

## Historia 
2008an orduko Nafarroa Bai koalizioa eratzen zuten alderdi politikoetako gazte erakundeek sortu zuten.

## Ideologia 
Bere oinarri nagusiak ezkerra, politika moderatua, bakezaletasuna, euskaltzaletasuna, aurrerakoitasuna, giza eskubideen eta eskubide sozialen defentsa, bai eta bizitza eta autodeterminazio eskubideak dira.

## Kanpo estekak 
* Gazteok Bai erakundearen webgunea
M.J.O'Neill's

'''M.J.O'Neill's''' Irlandako Errepublikako Dublin hiriburuan dagoen taberna bat da. 2 Suffolk Street kalean eta Church Lane kaleko izkinan dago, Trinity College unibertsitatetik hurbil.

## Historia 
Hiru mendeko antzinakotasuna duela baieztatu ohi da. 1875tik aurrera Hogan anaien jabetzakoa izan zen, eta 1917ko abuztuan M.J. O’Neill tabernariak erosi eta gaur egungo izena ipini zion.

1783an Church Lane kaleko aldean inprimategia zegoen, bertan William Butler-ek Irish Herald aldizkari nazionalista argitaratu zuen, 1789ean leku berean Arthur O’Connor-ek The Press aldizkaria argitaratu zuen, honetan Theobald Wolfe Tone eta irlandar errepublikanismoaren ikuspuntuak ezagutzera eman ohi ziren.

## Kanpo estekak 
* M.J.O'Neill's tabernaren webgunea
Preterintentzionalitate

Zuzenbidean, **preterintentzionalitatea** (latinezko *praeter* hitzetik, euskaraz *harago*) ekintzaren ondorioak errudunaren asmoa gainditzen duenean gertatzen da. Oro har, aringarritzat hartzen da.
   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tutorial

**Tutoriala** jakintza, bereziki praktikoa denean, transmititzeko argitalpen bat da, idatzizkoa, ahozkoa zein ikus-entzunezkoa izan daitekeena. Tutorialaren ezaugarri nagusiena didaktikoa izatea da.

Tutorial baten barruan beste testu tipo batzuk elkartu daitezke. Esate baterako azalpenak egon daitezke, edo iritzi testuak, geroago erakutsi eta irakatsiko dena ikastea zergatik den interesgarri defendatzeko argudio sorta bat.

Normalean tutorial baten corpuseko zati nagusia jarraibide sorta bat izaten da. Alde batetik zerrendatu ohi dira helburuak lortzeko behar diren tresnak eta osagaiak, eta bestetik, helburuak lortzeko behar diren prozedurak, tresna eta osagai horiek behar bezala erabiltzeko.

Askotan tutorialetan publizitatean ohikoak diren baliabideak erabiltzen dira, irakurlearen, ikuslearen edo entzulearen arreta lortzeko eta arreta hori bideratzeko. 

## Tutorialak Interneten 
Ingelesez tutorialak bilaketetan nabarmentzeko *"How To"* esamoldea erabili ohi da tutorialen izenburuetan, bi hitz horiek tutorial bat iragartzen dute ingelesez. Euskaraz, umoretsu, *"How To"* hori "**Nola Demontre**" itzuli egin da inoiz.

## Adibideak 
thumb|left|Wikipedian eztabaida orrietan idazten diren mezuak nola sinatu erakusten duen tutorial sinplea, irudi bakar bat eta testu sinple bat  *clic pour signer* (egin klik sinatzeko). Testuinguru egokian, besterik behar ez duen tutoriala

Laguntza:Tutoriala

thumb|left|Tutorial klasiko bat. Tesua + irudiak, publizitatean erabiltzen diren teknika batzuen laguntzarekin testua ulerterraza eta erakargarri bihurtzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Argibideak edo jarraibideak
* Azalpen testu.
* Errezetak.
* Testu tipologia.

## Kanpo estekak
Beñat San Jose

**Beñat San Jose** (Donostia, 1979ko irailaren 24a) Belgikako KAS Eupen futbol taldeko entrenatzailea da.

## Ibilbidea 
### Taldeak 
* 2008an Real Sociedadeko harrobiko entrenatzaile izan zen 2012a arte.
* 2012an Saudi Arabiako Al-Ittihad taldeko harrobiko entrenatzaile izan zen.
* 2013an Al-Ittihadeko lehen taldeko entrenatzaile izan zen 2014a arte.
* 2014an Al-Ettifaq taldeko entrenatzaile izan zen 2015a arte.
* 2015ean Txileko Deportes Antofagasta taldeko entrenatzaile izendatu zuten.
* 2019an Belgikako KAS Eupen taldeko entrenatzaile izendatu zuten.

## Irabazitako Txapelketak 
### Saudi Arabiako txapelketak 
* **Errege Kopa**
** 2013
San Ferminen irudia (Santo Domingoko aldapa, Iruñea)

**San Ferminen irudia** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Alde Zaharrean dagoen San Ferminen irudi bat da.

## Kokalekua 
Santo Domingoko aldapan dago, Nafarroako Museoaren azpian eta Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuaren alboan.

## Iruñeko entzierroko abestia 
Egunero-egunero San Fermin jaietan zehar eta uztailaren 7tik 14ra arte, Iruñeko entzierroak hasi aurretik lasterkariek Santo Domingoko aldapako San Fermin santuaren irudi aurrean honako usadiozko gaztelaniazko abesti hau hiru aldiz abestu ohi dute:

2009. urtetik aurrera bertan urtero-urtero ohikoak diren lasterketari talde baten ekimenez eta San Fermin jaietako une garrantzitsuenetako bat den honetan euskarak ere bere tokia izan dezan, abestia bi hizkuntzetan abesten da. Euskarazko bertsioa honako hau da, akatsak eta guzti:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maria Urcelay

**Maria Urcelay Eguia** (Legazpi, Gipuzkoa, 1977ko irailaren 28a) euskal herritar aktorea da. Bilbon bizi da, eta besteak beste ETB 1eko *Eskamak kentzen* telesailean Itziar Esnaolaren rola jokatzeagatik da ezaguna. Bilboko Totum antzerki taldearen zuzendaria da.

## Lanak 
### Telebista 
* *Eskamak kentzen*. 2016.
* *ETB 3 Jaia* (erreportari bezala). 2015.
* *El precio de la libertad* (TV movie). 2011.
* *La ventanilla*. 2010.
* *Airean*. 2010.
* *Goenkale*. 2008.

### Zinema 
* *Camera obscura*. 2011.
* *Izarren argia*. 2009.
* *Pagafantas*. 2008.

## Erreferentziak
Poecilia

***Poecilia*** Poeciliidae familiako arrain ziprinodontiformeen genero bat da.

## Espezieak 
* *Poecilia boesemani* Poeser, 2003
* *Poecilia butleri* D. S. Jordan, 1889
* *Poecilia catemaconis* R. R. Miller, 1975
* *Poecilia caucana* (Steindachner, 1880)
* *Poecilia caudofasciata* (Regan, 1913)
* *Poecilia chica* R. R. Miller, 1975
* *Poecilia dauli* M. K. Meyer & Radda, 2000
* *Poecilia dominicensis* (Evermann & H. W. Clark, 1906)
* *Poecilia elegans* (Trewavas, 1948)
* *Poecilia formosa* (Girard, 1859)
* *Poecilia gillii* (Kner, 1863)
* *Poecilia hispaniolana* Rivas, 1978
* *Poecilia hondurensis* Poeser, 2011
* *Poecilia kempkesi* Poeser, 2013
* *Poecilia koperi* Poeser, 2003
* *Poecilia kykesis* Poeser, 2002
* *Poecilia latipinna* (Lesueur, 1821)
* *Poecilia latipunctata* Meek, 1904
* *Poecilia marcellinoi* Poeser, 1995
* *Poecilia maylandi* M. K. Meyer, 1983 (Balsas molly)
* *Poecilia mechthildae* M. K. Meyer, Etzel & Bork, 2002
* *Poecilia mexicana* Steindachner, 1863
* *Poecilia nicholsi* (G. S. Myers, 1931)
* *Poecilia obscura* Schories, M. K. Meyer & Schartl, 2009
* *Poecilia orri* Fowler, 1943
* *Poecilia parae* C. H. Eigenmann, 1894
* *Poecilia petenensis* Günther, 1866
* *Poecilia reticulata* W. K. H. Peters, 1859
* *Poecilia rositae* M. K. Meyer, K. Schneider, Radda, B. Wilde & Schartl, 2004
* *Poecilia salvatoris* Regan, 1907
* *Poecilia sarrafae* Bragança & W. J. E. M. Costa, 2011
* *Poecilia sphenops* Valenciennes, 1846
* *Poecilia sulphuraria* (Álvarez, 1948)
* *Poecilia teresae* D. W. Greenfield, 1990
* *Poecilia vandepolli* van Lidth de Jeude, 1887
* *Poecilia velifera* (Regan, 1914)
* *Poecilia vivipara* Bloch & J. G. Schneider, 1801
* *Poecilia waiapi* Bragança, W. J. E. M. Costa & Gama, 2012
* *Poecilia wandae* Poeser, 2003
* *Poecilia wingei* Poeser, Kempkes & Isbrücker, 2005

## Kanpo estekak
Barreiadura (botanika)

Botanikan, **hazien eta propaguloen barreiadura** landare batek haziak eta propaguluak zabaltzeko modua da. Hainbat modu daude, besteak beste zookoria (barreiadura animalia baten laguntzaz egiten denean) eta anemokoria (haizearen laguntzaz egiten denean).

## Kanpo estekak
Malle

**Malle** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen hiria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Oostmalle eta Westmalle. 2013eko urtarrilaren 1ean 14.763 biztanle zituen.

## Herri senidetuak 
* : Saint-Savin
* : Heusenstamm
* : Zakrzówek
* : Hartley Wintney

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Micropterus

***Micropterus*** Centrarchidae familiako arrain genero bat da, Perciformes ordenakoa. Ipar Amerikan jatorria dute.

## Espezieak 
* *Micropterus cataractae*
* *Micropterus coosae*
* *Micropterus dolomieu*
* *Micropterus floridanus*
* *Micropterus notius*
* *Micropterus punctulatus*
* *Micropterus salmoides*
* *Micropterus treculii*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alsaziako Dekapolis

**Dekapolis** (; ) 1354an Alsaziako hamar Hiri Inperial Askek sortutako aliantza izan zen, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren barnean bere eskubide eta pribilegioak mantentzea helburua zuena. 1679an desegin zuten.

1354an Karlos IV.a Luxenburgokoak Haguenau, Colmar, Wissembourg, Turckheim, Obernai, Kaysersberg, Rosheim, Munster, Sélestat eta Mulhouse elkartzen zituen ituna berretsi zuen. Hagenau hiriburu bilakatu zen. Ligaren dietak Estrasburgon egin zuten arren, hau Ligatik at izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hiri Inperial Aske

thumb|XVIII. mendeko Hiri Inperial Askeak

Germaniako Erromatar Inperio Santuaren garaian, **Hiri Aske eta Inperialak** (), normalean **Hiri Inperial Aske** (*Freie Reichsstadt*, ) deituak, XV. mendetik aurrera nolabaiteko autonomia eta Dietan ordezkaritza zituzten hiriak ziren. Hiriek hurrentasun inperiala zuten, hau da, enperadorearen menpeko zuzenak ziren. Beste hiri edo herriak (*Landstadt*), berriz, tokiko printziaren menpekoak ziren, hau eklesiastiko edo sekularra izanda ere.

## Banaketa 
### Renaniar Zirkulua 

# Kolonia
# Akisgran
# Lübeck
# Worms
# Spira
# Frankfurt (am Main)
# Goslar
# Bremen
# Hamburg
# Mühlhausen
# Nordhausen
# Dortmund
# Friedberg
# Wetzlar

### Suabiar Zirkulua 

# Regensburg
# Augsburg
# Nurenberg
# Ulm
# Esslingen am Neckar
# Reutlingen
# Nördlingen
# Rothenburg
# Hall (egungo Schwäbisch Hall)
# Rottweil
# Überlingen
# Heilbronn
# (Schwäbisch) Gmünd
# Memmingen
# Lindau
# Dinkelsbühl
# Biberach an der Riss
# Ravensburg
# Schweinfurt
# Kempten
# Windsheim
# Kaufbeuren
# Weil der Stadt
# Wangen
# Isny
# Pfullendorf
# Offenburg
# Leutkirch
# Wimpfen
# Weissenburg im Nordgau
# Giengen
# Gengenbach
# Zell am Harmersbach
# Buchhorn (egungo Friedrichshafen)
# Aalen
# Bopfingen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Munster (Rhin Garaia)

**Munster** (frantsesez  ahoskatua; ) Frantziako udalerria da, Rhin Garaia departamenduan dagoena, Ekialde Handia eskualdean. 2013an  biztanle zituen.

## Herritar ezagunak 
* Michel Hausser, jazz musikaria.
* Alfred Kern, idazlea
* Marcel Haedrich, kazetari eta idazlea.

## Galeria 

Fitxategi: Ruines_1.jpg|Abadetxearen hondarrak.
Fitxategi: Mairie_5.JPG|Udaletxea (1550).
Fitxategi: Lion_1.jpg|Lehoi heraldikoa (1576).
Fitxategi: Laub_3.JPG|*Laub*
Fitxategi: Temple_de_Munster.JPG|Tenplua (1873).
Fitxategi: P1090878.JPG|Eliza katolikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Plano oskulatzaile

[thumb|300px|eskuinera|Espazioko kurba bat; **T** [Bektore (matematika)|bektore ukitzailea, **N** normala eta **B** binormala; eta **plano oskulatzailea** (**T**-k eta **N**-k zehaztutakoa)]]
Geometria diferentzialean, **plano oskulatzailea** kurba baten puntu batetik eta puntu horretatik hurbil dauden beste bi puntutatik pasatzen den planoa da. Plano oskulatzaileak p puntuko ukitzailea eta puntu horretako bektore normala barnean hartzen ditu.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak
Lint (Anberes)

**Lint** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen herria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. 2015eko urtarrilaren 1ean 8.620 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Murgilari

[thumb|[Murgilari arrunta]]
**Murgilari** anatidoen familiako zenbait hegaztiren izen arrunta da, *Bucephala* eta *Aythya* generokoak. Mokoa, burua eta gorputza ahatearen antzekoak dituzte eta 45 cm inguru luze dira. Aintziretan eta oro har leku hezeetan ibiltzen dira, Europan eta Asian, batez ere.

## Espezieak 
* *Aythya affinis* - murgilari txiki
* *Aythya americana* - murgilari burugorri
* *Aythya collaris* - murgilari lepokodun
* *Aythya ferina* - murgilari arrunt
* *Aythya fuligula* - murgilari mottodun
* *Aythya marila* - murgilari handi
* *Aythya nyroca* - murgilari arre
* *Bucephala clangula* - murgilari urrebegi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roggenburg

**Roggenburg** izan daiteke:

* Roggenburg (Bavaria), Alemaniako udalerria
* Roggenburg (Basilea Herrialdea), Suitzako udalerria
Basedow-Gravesen eritasun

**Basedow-Gravesen eritasuna** tiroide guruinaren jarioa neurriz gaindikoa denean eta odolera igarotzean sortzen den eritasuna da, jatorri autoimmune duena. Hipertiroidismoak sorturiko takikardia, dardarak, hipertentsioa, tiroide guruinaren hantura eta oftalmopatia (begietako hantura bereziki) ditu ezaugarri eritasun honek. Sendagaiak hartuz, ebakuntza baten bidez edo erradio-iodoa hartuz senda daiteke eritasun hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hippoboscidae

**Hipoboszido** (**Hippoboscidae**) dipteroen ordenako izen bereko familiako intsektuez esaten da. Ezpainetako palpoetan giltzadura bakarra dute eta antenetan, aldiz, hiru. Buruaren ezker-eskuinetako aldeak lotzen dituen giltzadura agerikoa izaten dute, eta hoa ziztatzailea eta xurgatzailea.

## Sistematika 
Hona hemen egun onarturiko sailkapena:

* Ornithomyinae subfamilia Bigot, 1853
** *Allobosca* generoa Speiser, 1899 (espezie 1)
** *Austrolfersia* generoa Bequaert, 1953 (espezie 1)
** *Crataerina* generoa von Olfers, 1816 (8 espezie)
** *Icosta* generoa Speiser, 1905 (52 espezie)
** *Microlynchia* generoa Lutz, 1915 (4 espezie)
** *Myophthiria* generoa Róndani, 1875 (13 espezie)
** *Olfersia* generoa Leach, 1817 (7 espezie)
** *Ornithoctona* generoa Speiser, 1902 (12 espezie)
** *Ornithoica* generoa Róndani, 1878 (24 espezie)
** *Ornithomya* generoa Latreille, 1802 (29 espezie)
** *Ornithophila* generoa Róndani, 1879 (2 espezie)
** *Ortholfersia* generoa Speiser, 1902 (4 espezie)
** *Phthona* generoa Maa, 1969 (3 espezie)
** *Proparabosca* generoa Theodor & Oldroyd 1965 (espezie 1)
** *Pseudolynchia* generoa Bequaert, 1926 (5 espezie)
** *Stilbometopa* generoa Coquillett, 1899 (5 espezie)
* Hippoboscinae subfamilia
** *Hippobosca* generoa Linnaeus, 1758 (7 espezie)
** *Struthibosca* generoa Maa, 1963 (1 espezie)
* Lipopteninae subfamilia
** *Lipoptena* generoa Nitzsch, 1818 (30 espezie)
** *Melophagus* generoa Latreille, 1802 (3 espezie)
** *Neolipoptena* generoa Bequaert, 1942 (espezie 1)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Propagulu

**Propagulua** ugalketarako gorputz bat da, organismo nagusitik bereizi eta organismo berri bat sortzeko ahalmena duena. Propaguluak dira haziak, erraboilak, esporak eta larbak. Bereziki, landare, onddo eta ornogabeei aplikatzen zaien terminoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Freneten formulak

[thumb|300px|eskuinera|Espazioko kurba bat; **T**, **N** eta **B** bektoreak; eta [plano oskulatzailea (**T**-k eta **N**-k zehaztutakoa)]]
Geometria diferentzialean, espazioko kurba batean, **Freneten formulak**, **T** unitate bektore ukitzailearen, **N** normalaren eta **B** binormalaren deribatuak arku-luzerarekiko hiru bektore horien eta kurbaren kurbaduraren eta bihurduraren funtzioan ematen dituzten formulak dira:

: \begin{bmatrix} \mathbf{T'} \\ \mathbf{N'} \\ \mathbf{B'} \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 0 & \kappa & 0 \\ -\kappa & 0 & \tau \\ 0 & -\tau & 0 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} \mathbf{T} \\ \mathbf{N} \\ \mathbf{B} \end{bmatrix}.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak
Iturralde Suit kalea (Iruñea)

**Iturralde Suit kalea**, ofizialki **Iturralde y Suit kalea**, Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

## Izena 
Izena Joan Iturralde Suit (1840-1909) iruindar historialaria, saiakeragilea, margolaria eta Nafarroako Euskal Elkargoaren kide sortzaileetako bat izan zenaren omenez darama.

## Kokapena 
Media Luna kalean hasi eta Rodeznoko Kondearen plazan amaitzen da. Tartean honako kaleek zeharkatzen dute: Aralar kalea, Erriberri kalea eta Amaia kalea.

Bestalde, Amaiurko Gaztelua kalea eta Pascual Madoz kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea 
* Rodeznoko Kondearen plaza
* Eroritakoen monumentua

Fitxategi:PamplonaCaidosrodezno.JPG|Rodeznoko Kondearen plaza.
Fitxategi:Monumentoeloscaidos.JPG|Eroritakoen monumentua.

## Kanpo estekak
Joan Iturralde (argipena)

**Joan Iturralde** honako pertsonak izan daitezke:

# **Joan Iturralde Suit** (1840-1909), iruindar historialaria, idazlea, saiakeragilea, margolaria eta Nafarroako Euskal Elkargoaren kide sortzaileetako bat izan zena.
# **Joan Iturralde** (1897-1981), jaiotze izenez **Juan Jose Usabiaga Irazustabarrena**, beasaindar apaiza, idazlea eta kulturgizona.

## Ikus, gainera 
* **Juan Iturralde** (1915-1999), jaiotzez izenez **José María Pérez Prat**, espainiar idazlea.
Risotto

**Risotto** (italieraz  edo  ahoskatua) iparraldeko Italiako arroz platera da, salda krematsu batean prestaturik. Risotto askok gurin, ardo eta tipulak dituzte, Italian arroza prestatzeko erarik arruntena izanik.

## Aldaera nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arroz saldatsu

**Arroz saldatsu** () Levanteko arroz platera da, salda ugarian prestatzen dena.

Hona hemen aldaera nagusi batzuk:
* *arròs amb fesols i naps* (‘arroz babarrun eta arbiekin’), Valentzian tipikoa.
* *arroz brut*, Mallorcan tipikoa.
* *arròs de putxero*, txitxirioekin
* Zenbait *arroz abakandoarekin*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arroza Kubako erara

**Arroza Kubako erara** (,  ahoskatua) Espainiako arroz platera da, arroz zuri, arrautza frijitu eta banana tomate saldaz estalita dituena.

Platera Kuban sortu zuten, kolonia garaian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio Ruiz de Alda kalea (Iruñea)

**Julio Ruiz de Alda kalea** Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale labur bat da.

## Izena 
Izena Julio Ruiz de Alda (1897-1937), lizarrar hegazkinlari, militar eta politikari falangistaren omenez darama.

## Kokapena 
Media Luna kalean hasi eta Aralar kalean amaitzen da.

Iturralde Suit kalea eta Pascual Madoz kalearekiko paraleloki doa.

## Kanpo estekak
Arroz frijitu

**Arroz frijitua** () Txinako arroz platera da, wok batean prestatzen dena.

Txinako plater herrikoi hau jada k. a. IV. milurtekoan jaten zuten eta mundu osora zabaldu da. Hainbat aldaera ditu: *Bai cha* (Kanbodian), *Htamin gyaw* (Myanmarren), *Khao pad* (Thailandia), *Bokkeumbap* (Korean), *Nasi goreng* (Indonesia, Malaysia eta Singapurren), *Sinangag* (Filipinetan), *Cha-Han* edo *Yakimeshi* (Japonian), *Cơm chiên* edo *Cơm rang* (Vietnamen), *Chaufa* (Perun) edo *Arroz mamposteao* (Puerto Ricon). Euskal Herrian **hiru gutiziako arroza** izenaz ezagunagoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hipertiroidismo

**Hipertiroidismoa** tiroide guruinaren gehiegizko jarioa da. Normalean hipertrofiarekin batera izaten da. Hainbat eritasunek sortzen dute eta takikardiak, pisu-galtzea, urduritasuna eta dardarak dira sintoma nagusiak.

## Fisiopatologia 
Tiroide guruinak bi hormona jariatzen ditu: tiroxina (T4) eta triiodotironina (T3). Biek ala biek iodo dute beren molekuletan, eta tirosina aminoazidotik sortzen dira.

Bi hormona horiek prozesu katabolikoak sustatzen dituzte, eta organismoaren hazkuntzan ere eragin nabarmena dute. Energia sortzen duten oxidazio-prozesuak aktibatzen dituzte. Horregatik, hormona horien gehiegizko ekoizpenak -hipertiroidismoan gertatzen dena- oxigenoaren kontsumo handia eta beroaren sorrera -katabolismoaren ondorioz- eragiten ditu.

## Sintomak 
Hauek dira hipertiroidimoaren sintoma nagusiak:
* Apetituaren gehikuntza eta pisu-galera.
* Beroaldiak eta beroarekiko intolerantzia (prozesu katabolikoen azkartzearen ondorioz).
* Eskuetan izerdia.
* Dardarak.
* Argiarekiko sentikortasuna.
* Nerbio-sistemaren tentsioa, antsietatea, suminkortasuna, hiperaktibitatea, insomnioa.
* Bihotzaren eta arnas-aparatuaren jardueraren aktibazioa: bihotz-maiztasuna areagotzen da eta adrenalinaren gaindosiak sortuko lituzkeen antzeko sintomak agertzen dira, orokorrean.
* Tiroide guruinaren garapen handia, lepoaren hantura eragiten duena.

## Etiologia 
* Gravesen eritasuna: Euskal Herrian hau da hipertiroidismoaren kausa nagusia. Gaixotasun autoimmunea da.
* Tiroide guruinaren tumoreak
* Tiroide guruinaren hantura, infekzio baten ondorioz edo hartutako botika batzuen ondorioz

## Diagnostikoa 
Diagnostikoa baieztatzeko odol-analisia egiten da, hormona tiroideoen kontzentrazioa aztertzeko, eta ekografia, tiroidearen tamaina, itxura eta funtzionalitatea ikusteko.

## Tratamendua 
Tratamenduari dagokionez, farmakologikoa (metimazola, propiltiouraziloa...), kirurgikoa (tiroide guruina erauzteko) edo iodo erradioaktiboaren bidezkoa (tiroide guruina deusestatzeko) aplikatu daitezke. Operazio kirurgikoan egindako ebakia ez da oso handia izaten, eta normalean gaixoa bere eguneroko bizimoduari berrekiteko moduan egongo da hamar egunen buruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gurin-opil

**Gurin-opila** edo **gurinezko opila** Bilboko azkenburuko tradizionala da. Osagai nagusiak irin, esne, gorringo, azukre eta gurina ditu.

Suitzar opil aldaera hau Bernardo Pietro Franconi eta Francesco Matossi suitzar lehengusuek ekarri zuten Bilbora. *Café Suizo* izeneko kafetegia jarri zuten Areatzan eta ospetsu bilakatu ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soconuscoko turroi

**Soconuscoko turroia** Bilboko azkenburuko tradizionala da. Osagai nagusiak almendra, esne, azukre eta txokolatea ditu. Hiru kolorekoak dira: zuri, beltz eta txigortua.

Iñigo Urrutia izan zen lehenengo ekoizlea, XVII. mendean Chiapasko Soconusco eskualdetik ekarritako kakaoarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palmera (gozogintza)

**Palmera** () Frantzian jatorria duen baina mundu osora hedatutako gozopila da, hostorez egindakoa.

Estalki goxoa dute: Bilbon txokolatezkoak tradizionalak dira baina gorringozkoak, azukre hautsezkoak eta abarrezkoak ere badira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Netta (zoologia)

***Netta*** Anatidae familiako ahate generoa da.

## Espeziea 
* Ahate gorrizta (*Netta rufina*)
* *Netta peposaca*
* *Netta erythrophthalma*
* *Netta caryophyllacea* (zalantzazkoa)

## Galeria 

Image:Red-crested-pochard.JPG|Ahate gorrizta arra
Image:Female Red-crested Pochard 800.jpg|Ahate gorrizta emea
Image:Rosy-billed Pochard (Netta peposaca) RWD.jpg|*Netta peposaca* arra
Image:Netta erythrophthalma Germany01.jpg|*Netta erythrophthalma* emea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turtur

***Turtur*** Saharaz hegoaldeko Afrikan jatorria duen uso generoa da.

## Espezieak 
Generoak bost espezie ditu barnean:
* *Turtur chalcospilos*
* *Turtur abyssinicus*
* *Turtur afer*
* *Turtur tympanistria*
* *Turtur brehmeri*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leire kalea (Iruñea)

**Leire kalea**, Nafarroako hiriburua den Iruñeko Bigarren Zabalgunean dagoen kale bat da.

## Izena 
Izena Leireko monasterioaren omenez darama.

## Kokapena 
Media Luna kalean hasi, Medialuna parkearen parean, eta Nafarroa Behereko etorbidea zeharkatu ondoren Zaragoza etorbidean amaitzen da, UGT sindikatuaren egoitzaren parean. Tartean honako kaleek zeharkatzen dute: Aralar kalea, Erriberri kalea, Amaia kalea, Karlos III.aren etorbidea, Paulino Caballero kalea, Nafarroa Behereko etorbidea, Zangoza kalea eta Aita Calatayud kalea.

Bestalde, Emilio Arrieta kalea, Teobaldoak kalea eta Navarro Villoslada kalearekiko paraleloki doa.

## Ondarea 
* Medialuna parkea
* Eskolapioen eraikina
* Huntzen eraikina

Fitxategi:Parque_Media_Luna,_Pamplona_Spain.JPG|Medialuna parkea.
Fitxategi:Escolapiospamplo.JPG|Eskolapioen eraikina.

## Kanpo estekak
Arroz-pastel

**Arroz-pastela** Bilboko azkenburuko tradizionala da. Osagai nagusia gurin, hostore, esne oso, azukre eta arrautzak ditu.

Bere jatorria ezezaguna da: batzuen ustez etxekoandreek soberazko arroz-esne krema bat bilakatzen zuten eta labean sartzen zuten tartaleta baten moduan. Besteek Filipinetan] egiten zuten arroz-irinezko pastelak Bilbon gari-irinaz egitean sortu zituzten, jatorrizko izena mantendu arren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zenaida

***Zenaida*** generoa Ameriketan bizi diren usoen talde txiki bat da.

## Espeziea 
Badira 7 espezie:
* *Zenaida asiatica*
* *Zenaida auriculata*
* *Zenaida aurita*
* *Zenaida galapagoensis*
* *Zenaida graysoni*
* *Zenaida macroura*
* *Zenaida meloda*

## Kanpo estekak
Karmele Larrinaga

**Karmele Larrinaga Cabañas** (Bilbo, Bizkaia, 1964ko irailaren 4a) euskal herritar aktore eta abeslaria da. Bilbon jaio eta bizi da, eta 2013tik 2015era *Goenkale* telesailean parte hartzeagatik da ezaguna. Ondoren, *Eskamak kentzen* grabatu zuen eskabetxera baten rola jokatzen. 2016tik 2019ra arte, Go!azen telesailean parte hartu du, garbitzaile martxosoaren papera egiten.

## Lanak 
### Telebista 
* *La caza: Irati*, 2025, Movistar+
* *Desagertuta,* 2025, Primeran eta Netflix
* *Touré detektibea,* 2024, TVE, ETB 1 eta Netflix
* *Reina Roja*. 2024, Amazon Prime.
* *Go!azen 8.0*. 2021-2022, ETB 1
* *Go!azen 7.0*. 2020-2021, ETB 1
* *Go!azen 6.0*. 2019-2020, ETB 1.
* *Go!azen 5.0*. 2018-2019, ETB 1.
* *Go!azen 4.0*. 2017-2018, ETB 1.
* *Bago!az*. 2017, ETB 1. (Lehiakideen laguntzailea)
* *Go!azen 3.0*. 2016-2017, ETB 1.
* *Eskamak kentzen*. 2016, ETB 1.
* *Goenkale*. 2012-2015, ETB 1.
* *Menú Stress*. 2011, ETB 2.

### Zinema 
* *Ane.* 2020
* *Preguntador*. 2013, film laburra.
* *Hiru gezur*. 2013, film luzea.
* *Por los camareros*. 2011, film laburra.
* *T.O.C.*. 2011, film laburra.
* *No me dejes solo*. 2009, film laburra.
* *Edén dorado park*. 2008, film laburra.
* *De compras con mi madre*. 2007, film laburra.

## Erreferentziak
Binormal

thumb|300px|eskuinera|Espazioko kurba bat; **T** ukitzailea, **N** normala eta **B** **binormala** bektoreak; eta plano oskulatzailea (**T**-k eta **N**-k zehaztutakoa)
Geometria diferentzialean, **binormala**, kurba baten puntu batean, puntu horretako plano oskulatzailearekiko perpendikularra den bektorea da. Bektore hori bektore ukitzailearekiko eta bektore normalarekiko perpendikularra da, eta sistema ortogonala eratzen dute hirurek.

## Erreferentziak eta oharrak 
## Kanpo estekak
Kalmthout

**Kalmthout** (nederlanderaz ahoskatua: ) Belgikako iparraldean dagoen udalerria da, Flandriako Anberesko probintzian dagoena. Udalerriaren barruan herri hauek daude: Kalmthout, Achterbroek eta Nieuwmoer. 2015eko urtarrilaren 1ean 18.126 biztanle zituen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Abderitidae

**Abderitidae** desagertutako martsupial familia fosil bat da. Florentino Ameghinok aurkitu zituen Patagoniako Tertziarioko formazioetan. Sailkapen batzuetan Caenolestidaeren barruan sailkatzen da, subfamilia gisa.

## Sailkapena 
* **Abderitidae** Ameghino, 1889
** *Pitheculites* Ameghino, 1902
*** *P. minimus* Ameghino, 1902
*** *P. chenche* Dumont y Bown, 1997
*** *P. torhi* Marshall, 1990
** *Abderites* Ameghino, 1887
*** *A. meridionalis* Ameghino, 1887
*** *A. crispus* Ameghino, 1902
*** *A. pristinus* Marshall, 1976 (¿*nomen dubium*?)
*** *A. aisenense*

## Kanpo estekak
Montanhes araneses

**Montanhes araneses** (euskaraz *Arandar mendiak*) Arango haraneko ereserkia ofiziala da, berez Okzitaniako ereserkitzat hartzen den Se canta abestiaren egokitzapena da.

## Hitzak 
2008ko abenduaren 15ean Arango Kontseilu Nagusiak ereserkia ofizial gisa onartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Montanhes araneses* ereserkia entzungai (araneraz)
Vicente García Castañón

**Vicente García Castañón Arraiz** (Iruñea, Nafarroa, 18?? - Madril, 1927ko azaroaren 6a) nafar meatz-ingeniari eta ongile bat izan zen. Espainiako Meatzaritza Kontseiluko idazkari karguan jardun zuen.

Nafarroako Foru Aldundia eta Iruñeko Udalari ondorengotzan jabetzak, etxebizitzak, harribitxiak eta garaiko 610.813 pezeta inguru laga zizkion, bai eta atzerriko baloreak ere, azken hauen salmentak (1973) 935.226 pezeta gehi milioi erdiko interesak sortu zituen. Vicenteren ondorengoek herentzia Iruñeko Erruki Etxeari eman zioten.

Berak eta bere emaztea zen María de la Trinidad Fernández Arenasek emandako diru laguntzari esker 1924an gaur egungo Iruñeko Erruki Etxearen eraikuntza ahalbideratu zuten, Victor Eusa iruindar arkitektoak diseinatutako eraikina.

## Kalea 
1933an Iruñeko Udalak haren omenez Bigarren Zabalgunean dagoen García Castañón kalea izendatu zuen.

Ondoren, 1936an Bigarren Zabalguneko beste kale bati emaztearen izena jarri zitzaion, hots, Trinidad Fernández Arenas kalea.

## Erreferentziak
Gipuzkoako etorbidea (Iruñea)

**Gipuzkoako etorbidea ** Nafarroako hiriburua den Iruñea hiriburuan eta Berriozar udalerrian dagoen etorbide luze bat da.

## Izena 
Izena Gipuzkoaren omenez darama, hain zuzen ere, lurralde horretatik Iruñera datorren N-240-A errepidea etorbide honetatik igarotzen baita.

## Kokapena 
Takonerako aldapa eta Erreginaren aldapa kalea biribilgunean hasi, Plazaola oinzubiaren parean, eta Trinitarioak eta Buztintxuri auzoak hego-iparraldeko norantzan igaro ondoren, Berriozar udalerriaren iparraldean amaitzen da, N-240-A errepidean amaitzen da, errepidean Renferen trenbidearen gainetik igarotzen den lekuan.

## Ondarea 
* Plazaola oinzubia
* Oblatuen zubia
* Oblatuen egoitza
* Dona Grazia zubia
* Cuatro Vientos zubia
* San Antonio Maria Claret eliza
* Refena

Fitxategi:Plazaola_zubia,_Iruñea,_Euskal_Herria.jpg|Plazaola oinzubia.
Fitxategi:Oblaten_zubia1._Iruñea,_Euskal_Herria.JPG|Oblatuen zubia eta Oblatuen egoitza.
Fitxategi:Dona_Grazia_zubia1._Iruñea,_Euskal_Herria.JPG|Dona Grazia zubia.
Fitxategi:Oblaten.JPG|Cuatro Vientos zubia.
Fitxategi:Pamplona_-_Iglesia_de_San_Antonio_María_Claret_1.jpg|San Antonio Maria Claret eliza.

## Kanpo estekak
Joan XXIII.aren plaza (Iruñea)

**Joan XXIII.aren plaza** Nafarroako Iruñea hiriburuan dagoen plaza bat da.

## Izena 
Izena Joan XXIII.a Aita Santuaren omenez darama.

## Kokalekua 
Donibane auzoa eta Zitadela-Takonera eremuaren artean dago, Antoniutti parkearen alboan. Plaza honetan biribilgune bat dago, eta bertan Erreginaren aldapa kalea, Baiona etorbidea, Gazteluko Ingurunea kalea eta Armada etorbideak bat egiten dute.

## Ondarea 
* Antoniutti parkea

Fitxategi:Antoniutti_parkea,_Iruñea,_Nafarroa,_Euskal_Herria.jpg|Antoniutti parkea.

## Kanpo estekak
Pio XII.aren etorbidea (Iruñea)

**Pio XII.aren etorbidea** Nafarroako Iruñea hiriburuko etorbide bat da. Donibane, Iturrama eta Mendebaldea auzoetan hedatzen da, haien arteko muga ere badelarik. Etorbideak izena Pio XII.a Aitasantuaren omenez darama.

Hego-mendebaldeko muturrean hasi, Arostegi etorbidearen mugan, eta ipar-mendebaldean Tres Reyes hotelaren biribilgunean amaitzen da, bertan Navas de Tolosa kalea eta Takonerako aldaparekin bat egiten du.

## Ondarea 
Etorbide honen inguruan honako eraikinak daude:

* Iruñeko zitadela
* Takonera parkea
* Civican: Kulturgune eta liburutegia.
* Basoko dorrea
* Nafarroako Klinika Unibertsitarioa

## Kanpo estekak
Normal (matematika)

[thumb|[Zuzen ukitzailea (gorriz) eta **normala**]]
Matematikan, **Normala**, kurba (edo gainazal) bat emanik, puntu bateko zuzen (edo plano) ukitzailearekiko perpendikularra den eta puntutik igarotzen den zuzena da.

## Kanpo estekak 
* 

## Erreferentziak eta oharrak
Baiona etorbidea (Iruñea)

**Baiona etorbidea** Nafarroako Iruñea hiriburuko Donibane auzoan dagoen etorbide bat da.

## Izena 
Izena Baiona euskal hiriaren omenez darama.

## Kokapena 
Joan XXIII.aren plazan hasten da, bertan Erreginaren aldapa kalea, Gazteluko Ingurunea kalea eta Armada etorbidearekin bat egiten du, eta Europa plazan amaitzen da, bertan Antso Azkarra etorbidea, Arcadio Maria Larraona kalea eta Barañaingo etorbidearekin bat egiten du.

## Kanpo estekak
Iruña merkataritza-gunea

**Eroski Iruña** Nafarroako Iruñea udalerriaren ipar-mendebaldean dagoen merkataritza-gune bat da, Berriozar udalerriaren alboan. Eroski kooperatibak Iruñerrian duen merkataritza-gune nagusi eta handiena da.

Santa Luzia-Soltxate eremuan dago.

## Historia 
1991. urtean inauguratu zen.

## Ordutegia 
* Astelehenetik larunbatera, 09:00etatik 22:00etara.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Luzia (Iruñea)

**Santa Luzia** edota **Santa Luzia-Soltxate** Nafarroako Iruñea hiriburuaren ipar-mendebaldean dagoen auzo bat da. Ia osoki industrialde eta merkataritza-guneez osaturiko auzo edo eremua da.

## Eraikinak 
* Eroski Iruña
* Iruñeko espetxea
* Mercairuña

## Garraioa 
Gaur egun, ez dago Eskualdeko Hiri Garraioarekin konexioak.

## Kanpo estekak
Emakumezkoen EHF Errekopa

**Emakumezkoen EHF Errekopa** (ingelesez ''Women's EHF Cup Winners' Cup'') Europan jokatzen zen emakumezkoen eskubaloi txapelketa da, herrialde bakoitzeko Kopa txapeldunek jokatzen zutena. 2016an EHF Koparekin bat egin zuen.

## Palmaresa 
### EHF Kopa 
* ¹ 1980an bi partidetan 16-16 emaitza izan zen eta txapelduna penalti jaurtiketetan erabaki zen, txekiarrek 3-2 irabazi zuten.
* ² 1983an eta 1992an kanpoko golen balioak erabaki zuen txapelduna.

## Garaipenak 

### Klubeka 
### Herrialdeka 

## Kanpo estekak