Jose Maria Zabalza

**José María Zabalza Errazkin** (Irun, Gipuzkoa, 1928ko ekainaren 11 &ndash; Madril, 1985eko ekainaren 8a, ). Zinema zuzendaria, gidoigilea eta antzerkigilea izan zen, eta bere lanik ezagunenak *Entierro de un funcionario en primavera* (1958), *El vendedor de ilusiones* (1971) eta *La furia del hombre lobo* (1972) izan ziren.

Bohemioa eta polifazetikoa, 20tik gora film zuzendu eta idatzi izan zituen. José Luis López Vázquez, Tony Leblanc, Lina Morgan, Paul Naschy, Blaki, Juanjo Menéndez eta Gracita Morales zuzendu izan zituen besteak beste, garai hartako aktore espainiar ezagunak izan zirenak. Hala ere, ahaztuta eta dirurik gabe hil egin zen.

## Ibilbidea 
Bere aita, Teófilo Zabalza Murugarren, Miranda Argakoa zen eta ama, Josefa Errazquin Onsolo, Donostiakoa bazen ere, Irunen bizi zen aldez aurretik. Anai gazteago bat izan zuen, Emilio. Batxillergo ikasketak Irunen hasi zituen eta ikaskidekin batera ‘’Miga’’ izeneko aldizkaritxo bat sortu zuten. Baina zentroa itxi zuten eta Iruñean bukatu zituen ikasketak. Umorezko kutsua zuen aldizkari hori, ‘’Muga’’ berreskuratu zuten itzultzean, zenbait kolaboratzaile gehituta eta horrek Irungo komisaldegian atxiloaldia eragin zuen. 

1940ko hamarkadan Madrilgo Complutense Unibertsitatean Politika eta Ekonomia Zientziak ikasi zituen, eta "Instituto de Investigaciones y Experiencias Cinematográficas"-en diplomatu zen. Hurrengo hamarkadan, Parisen Ricardo Muñoz Suay ikaskidea topatu zuen, eta lehenengo lanak egin zituen. Bere ekoiztetxea sortu zuen, "Haz Films", eta lehenengo bi film luzeak egin zituen 1955 eta 1957an. Urte batzuk geroago beste ekoiztetxe bat ipini zuen abian, "Uranzu Films", Carlos Serrano Tellekin batera. 1960ko hamarkadan Madrilera bizitzera joan eta bertan gelditu zen, genero askotako filmak idatzi eta zuzendu zituelarik: *spaghetti western*, *musical castizo*, beldur eta fantasiazkoa, umore beltza, *destape*...

Euskal Herritik kanpo bizi arren, Irun eta inguruneetara itzuli zen hainbat pelikula filmatzera. Halaber, 1978an urte hartako Aberri Egunari buruz dokumental bat egin zuen Juan Antonio Bazo, Mikel Aldalur, Iñaki Aizpuru eta Rafael Egigurenekin batera, Franco hil ostean ekitaldia lehenengo aldiz agintariek legalizatu egin zutenez. Lan hau dela eta saria eskuratu zuen Zinebin Bilbon.

José María Zabalza zinemagile gisa ahaztuta zegoen, baina azken urteetan liburuaren argitalpenari esker ezagutzen da: *José María Zabalza: Cine, bohemia y supervivencia* (Gurutz Albisu 2011). Eta dokumentala: *Zabalza, Director Z: El vendedor de ilusiones* (Oskar Tejedor). 2018ko Sitgesko Zinemaldian estreinatu zuten.

## Filmografia 
# 1985 *El misterio de Cynthia Baird*
# 1984 *La de Troya en el Palmar*
# 1983 *Al oeste de Río Grande*
# 1978 *Aberri Eguna 78*
# 1975 *Divorcio a la andaluza*
# 1974 *Un torero para la historia*
# 1972 *La furia del hombre lobo*
# 1971 *El vendedor de ilusiones*
# 1971 *20.000 dólares por un cadáver*
# 1970 *Plomo sobre Dallas*
# 1970 *Los rebeldes de Arizona*
# 1969 *El regreso de Al Capone*
# 1969 *Homicidios en Chicago*
# 1967 *El milagro del cante*
# 1967 *Camerino sin biombo*
# 1966 *Algunas lecciones de amor*
# 1965 *Julieta engaña a Romeo*
# 1964 *Las malditas pistolas de Dallas*
# 1963 *Yo no soy un asesino*
# 1958 *Entierro de un funcionario en primavera*
# 1955 *También hay cielo sobre el mar*

## Antzerkia 
# 1962 *Ginebra para cenar*
# 1962 *Pensión Rosita*
# 1961 *Las arañas viajan de noche*
# 1960 *Autopsia de María Magdalena*
# 1959 *Camerino Sin biombo*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko zinema

## Kanpo estekak 
* Euskadiko Filmategian
* IMDb webgunean
* "Del olvido al recuerdo, de un director bohemio" (Diario Vasco)
* "Cine, bohemia y supervivencia" (La Abadía de Berzano)
* "'Zabalza. Director Z - Descartes" (Youtube)
* "'Director Z El vendedor de ilusiones', dirigido por Oskar Tejedor sobre Jose Mª Zabalza" (Youtube)
* Zabalza cazador de sueños" (Diario Vasco)
* "Zabalza personaje fascinante" (Diario Vasco)
* "Querido y denostado" (Diario Vasco)