Sileno (mitologia)

**Sileno** (Σειληνός /Seilēnós) edo **Papposileno**, Greziako mitologian, satiro bat da, etengabe laguntzen dion Dioniso jainkoaren aitatzakoa eta irakaslea. Izan ere, jakintsu, profeta eta filosofotzat zeukan bere burua. Sileno, edo baita pluralean ere: Silenoak, basoko jainko landatarra da, horditasunaren eta ardoaren elaborazioaren jainkoa greziar mitologian.       

Gainera, hordia pertsonalizatzen duen jainkoa da eta zentzu horretan, Dionisoren segizioaren kide diren beste bi jainko txikirengandik nahiko hurbil dago. Beste bi jainko horiek dira, Comos (mahai oparoa) eta Coros (Asetasuna) eta Herodotoren esanetan Hibrisarengandik jaio zirenak.

Antzinaroko iturrietan, Sileno irudi kontraesankor gisa irudikatzen da. Alde batetik, arte grekoan mozkor bat bezala irudikatzen da, neurrigabekeriako bizitza bat gozatzen duena; beste aldetik, berriz, oso jakintsu bat bezala kontsideratzen da, edonoren etorkizuna eta iragana ikus dezakeena. Bere izaera eta mozkor-itxura gorabehera, Antzinaroan oso estimatua zen.

Gigantomakian parte hartu zuela uste da. Martsiasen eskutik, txirula asmatu zuela esaten da, baita dantza berezi batere, bere omenez, Silenoren dantza deritzona.thumb|Siziliako zilarrezko Litra, Sileno irudikatzen duena.Hainbat burla ipuinetako protagonista ere bada, non ardoarekiko zaletasunak hilkorren artean noraezean ibiltzera eramaten duen, mozkortuta. Horrela, gehiegi edan duen egun batean, Frigian galdu eta Midas erregeak jasotzen du. Handik egun batzuetara, Dionisok, kezkatuta, Midasen etxean aurkitu du, eta, esker onez, desio bat betetzeko eskaini dio erregeari. Orduan, Midasek ukitzen duen guztia urre bihurtzea aukeratzen du. Arkadiatik itzultzea, asto gainean jarri eta mozkortuta zegoela iraindu zutenean, Zeusi deitu zion, eta honek bere iruzurtiak asto bihurtzeko baimena eman zion.

Batzuetan, agure atsegin eta alai gisa pertsonifikatzen da, sudur motza eta sabel izugarria dituena. Sileno, mozkor-mozkor eginda bazegoen ere, Dionisioren segizioari jarraitu eta, asto gainean, barrez eta kantari aritzen zen etengabe.

Zenbaitetan *sileno* izena ematen zaie satiroei, eta erromatarren artean, Faunori eta Silvanori.

*Sileno mozkorra*, II. mendearen hasierako marmolezko eskultura da, 110 cm-ko garaierakoa eta Narbonako Museo Arkeologikoan gordetzen dena, 1856an aurkitu zen geltokiaren zimenduak egiteko lanetan. Gaur egun galduta dagoen brontzezko obra baten kopia da, IV  sortua. K.a. Lisipo eskultore greziarraren eskutik.
Fitxategi:Anfora attica tirrenica con orgia di sileni, dalla tomba 207 del monte abatone, 560 ac ca. 02.jpg|Silenoak iirudi beltzetako zeramika (K.a. VII-VI. mendeak) batean
Fitxategi:Clevelandart 1992.352.1.jpg|Satiroa edo Sileno itifalikoa dantzan. Terracota. K.a. 500. urte ingurua. Clevalandeko arte museoa
Fitxategi:(Venice) Ancient Roman busts in the Museo archeologico nazionale - Head of Silenus.jpg|link=Fichier:(Venice)_Ancient_Roman_busts_in_the_Museo_archeologico_nazionale_-_Head_of_Silenus.jpg|Silenoren burua, K.a. IV. mendea Veneziako arkeologia museoa
Fitxategi:(Agen) Silène à l'outre - IIe siècle - Musée des Beaux-Arts d'Agen.jpg|link=Fichier:(Agen)_Silène_à_l'outre_-_IIe_siècle_-_Musée_des_Beaux-Arts_d'Agen.jpg|K.a. III. mendea Ageneko Arte ederretako museoa
Fitxategi:Phaler Silenus CdM.jpg|Urrezko "phaler" bat, Silenoren irudiarekin. objektu mota hauek, antza, zaldiak apaintzeko erabiltzen ziren.
Fitxategi:Pompeii - Hermaphroditus and Silenus.jpg|Hermaphrodito eta Sileno. Eskuinean, menade bat tirsoa eskuan duela. Ponpeiako fresko greko-erromatarra, M. Epidus Sabinusen etxea, IX.1.22.

### Antzinatearen ondoren 
Pizkundetik aurrera, *Silenoren* gaia maiz irudikatu zen. Sileno, tradizioz, agure trauskil eta alai, itsusi, lizun gisa irudikatzen da, bere mozkorraldiak grutesko bihurtua. Bereziki artista eta artelan hauetan:  Andrea Mantegna (Bakaanala Silenorekin, 1481), Piero di Cosimo (Silenoren zoritxarrak, 1505 – 1507), Peter Paul Rubensen (Sileno mozkorra, 1616 – 1618 eta Silenoren martxa, 1616 – 1617), Antoon Van Dyck (Sileno mozkorra eta Sileno mozkorra, fauno eta bakante batek sostengatua, 1617 – 1618 inguruan), Jusepe de Ribera (Sileno mozkorra, 1626), Gerard van Thonhorst (Silenoren garaipena, 1623 – 1630 inguruan), Charles-André van Loo (Silenoren mozkorra, 1747), Honoré Daumier-en (Silenoren mozkorra, marrazkia, 1850) edo Jules Dalou eskultorea (Silenoren garaipena, multzo eskultorikoa, 1885) 
Fitxategi:Piero di Cosimo - Disavventure di Sileno.jpg|link=Fichier:Piero_di_Cosimo_-_Disavventure_di_Sileno.jpg|Piero di Cosimo, *Silenoren zoritxarrak* (1500 inguru), Cambridge, Fogg arte museoa
Fitxategi:Peter Paul Rubens - The Drunken Silenus - WGA20297.jpg|link=Fichier:Peter_Paul_Rubens_-_The_Drunken_Silenus_-_WGA20297.jpg|Pierre Paul Rubens, *Sileno mozkorra* (1616–1617), Munich, Alte Pinakothek.
Fitxategi:Anthonis van Dyck 054.jpg|link=Fichier:Anthonis_van_Dyck_054.jpg|Antoine Van Dyck, *Sileno mozkorra, fauno batek eta bakante batek helduta* (1620 inguru), Londres, National Gallery.
Fitxategi:Sileno ebrio, por José de Ribera.jpg|link=Fichier:Sileno_ebrio,_por_José_de_Ribera.jpg|José de Ribera, *Sileno mozkorra* (1626), Napoliko Capodimonte museoa
Fitxategi:Lille PdBA van Hondhorst triomphe de silene.JPG|link=Fichier:Lille_PdBA_van_Hondhorst_triomphe_de_silene.JPG|Gerrit van Honthorst, *Silenoren garaipena* (1623–1630 inguru), Lilleko arte ederren jauregia
Fitxategi:Alfred Philippe Roll - The Feast of Silenus - 1880-I - Museum of Fine Arts Ghent (MSK).jpg|link=Fichier:Alfred_Philippe_Roll_-_The_Feast_of_Silenus_-_1880-I_-_Museum_of_Fine_Arts_Ghent_(MSK).jpg|Alfred Philippe Roll. Silenoren jaia. 1880. Ganteko arte ederretako Museoa
Fitxategi:Triomphe de Silène, Jardin du Luxembourg 11 October 2012.jpg|link=Fichier:Triomphe_de_Silène,_Jardin_du_Luxembourg_11_October_2012.jpg|Jules Dalou, *Silenoren garaipena* (1898), Paris, Luxenburgoko lorategia
Fitxategi:L0376 - Musée d'Orsay - Silène par José de Charmoy.JPG|link=Fichier:L0376_-_Musée_d'Orsay_-_Silène_par_José_de_Charmoy.JPG|José de Charmoy, *Silène* (1913), Orsay museoa
Fitxategi:Ker-Xavier Roussel - Vieux Silène sur un âne (détail).jpg|link=Fichier:Ker-Xavier_Roussel_-_Vieux_Silène_sur_un_âne_(détail).jpg|Ker-Xavier Roussel, Sileno zaharra *asto gainean* (1925–1927), Orsay museoa

## Silenoak, izen generikoa 
Silenorekin batera, Dionisioren irakaslearekin batera, *sileno* ere "zahar bilakatutako satiroen izen generikoa" da. Sileno horien artean, Terpon, greziar pitxerrei buruz behin baino gehiagotan irudikatzen zena, eta bere Terpes bikoitza daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* “Seilenos” *Theoi, greek mythology*
* Parada, Carlos Silenus. Σιληνός. *Greek Mythology Link*