Serra d'Altoko kultura

'''Serra d'Altoko kultura''' () Neolitoko Italiako kultura da, K.a. V. milurtekoaren bigarren erdian garatu zena. Izena Matera eskualdetik datorkio, Italiako hegoaldetik. Horren indusketez U. Rellini eta Domenico Ridola arduratu ziren XX. mendearen hasieran.

## Datazioa eta hedadura geografikoa 
Neolitoko eta Eneolitoko kultura kasu gehienetan bezala, Serra d'Altoko kulturaren zeramikak definitzen du. Kultura hori agertu zen Italiako penintsularen erdialdean, hegoaldean eta Siziliako mendebaldean, zenbaitetan, beste eskualdetan agertzen bada ere. Datazioarik antzinena K.a. V. milurtekoren lehen erdian da, baina goren aldia mende horren bigarren erdian izan zen. Dianako kulturarekin erlazionatu zen IV. milurtekoan.

## Ekonomia eta gizarte antolaketa 
### Ekonomia 
Biztanleria gehienbat nekazaritzan eta abeltzaintzan aritzen zen. Ardiak eta ahuntzak animaliarik ohikoenak ziren eta hauen hazkuntza hainbat tokitan garatu zen, esne-ustiatzeko zenbait elementuk iradokitzen duten moduan. Artisautzazko jarduerak dokumentatu dira, hala nola kalitate handiko zeramika eta aho zorrotzeko lanabesak, garaturiko teknologiakoak.

### Elkartrukeak 
Aldi horretan, distantzia handiko merkataritza areagotu zen, honela adierazten dute hainbat objektuk eta lehengaik. Lipariko obsidiana italiar penintsulako eta Siziliako toki gehienetara heldu zen.

Garganoko sukarria, presioa eginez, bereziki aihotzak ateratzeko erabili zen, zeinak laster Po ibaiaren haranean banatu baitziren. Garai hartakoa da Laterzan (Apulia) aurkitutako jadezko aizkora Monte Visotik ekarritakoa, Alpeen hego-mendebaldean. P. Pétrequinen eta haren laguntzaileen arabera, hasieran, aizkora Bretainara bidali zen eraldatzeko (leunketa eta orpoko zuloa) eta gerora, merkataritza-sareetan sartzean, hego Italiara heldu zen.

### Kulturaren eragina 
Serra d'Altoko kulturak beste kultura batzuetan izan duen eragina handia da. Noizean behin, Serra D'altoko estiloko pitxerren imitazio zakarrak Le Moseko hilobietan (Emilia-Romagna) aurkitu dira eta La Vela tokian, Trentoren ondoan, hego Alpeetan.

## Herrixkak eta horien banaketa 
VI. eta V. milurtekoaren hasieran, Tavoliere eta Materano tokiak bereizi ziren herrixka asko eta populazio handia izateagatik. Hala ere, eskualde horietan, V. milurtekoan, Serra d'Altoko kulturan populazioa gutxitu zen, agian klima txarrak nekazaritzan izan zuen eraginez.

Beste herrixka batzuk populazio gutxiko tokietan garatu ziren, Campanian adibidez. Txabolak, gehienbat zirkularrak, erdi lurperatuta zeuden. Koba natural asko erabili ziren, beharbada transhumantziaren aldian.

## Hilobi-lekuak eta santutegiak 
Aurreko kulturekin alderatuz gero, Serra d'Altoko kulturak anitz hileta- eta gurtza-praktikak izan zituen. Garai hartan hipogeoak garatu ziren, hala nola Cala Colombo eta Santa Barbara, Bari eskualdean, Adriatiko kostaldetik gertu. Ehorzketak eta egitura erlijiosoak garatu ziren ere hainbat mendetan zehar abandonaturiko herrixketan.
Hilobiak induskatu ziren lubanarro zaharretan, herrixka hauek inguratzen dutenak, adibidez, Masseria Candelaro eta Tavolieren.

## Ekoizpena 
### Zeramika 
Serra d'Altoko zeramika anitza da: pieza lodiak grabatutako apainketekin eta zeramika finagoak sofistikatutako margoekin. Serra d'Altoko antzeko zeramika Maltan agertu da. Maltako historiaurreko Scorba grisa faseari dagokiona, K.a. 4500-4400 urteen artean. Azken mota hau kalitate handiko zeramika da. Masa oso fina da eta ondo prestatutakoa. Zeramika horren egosketaren tenperatura guztiz kontrolatuta zegoen. Azala leuna da. Ugariak diren margotutako apainketak, gehienbat motibo geometrikoak dira (meandroak, laukiak, kiribilak...). Hainbat eltze mota daude eta askotan oso ondo landuak.

250px|thumb|eskuinera|Zeramika zati bat eztenez egindako apainketaz

### Harri landutako lanabesak 
Garganoko sukarria ekoiztu zen meategietan, non tunelak eta ganbarak egin ziren, VI. milurtekoan. Alabaina, oraindik ere peninsularen erdialdean eta hegoaldean presioz egindako lehengai honen aihotzak aurkitzen dira
Siziliako hego-ekialdean, Iblei mendietako presioz landutako sukarritik ateratako aihotzak Maltaraino heldu ziren.
Serra d'Altoko kulturan lehenengo gezi-puntak agertu ziren, ondorengo kulturetan asko garatu zirenak.

### Tanpoiak eta hezur-lanabesak 
Tanpoiak buztinez eginda daude, neurria zenbait zentimetrotakoa da. Dirudienez, inprimatutako apainketak eta hezur-lanabesak aurreko kulturetan baino ugariagoak ziren; puntak eta espatulak, besteak beste.

## Ekoizpen artistikoa 
Litekeena da Porto Bardisco (Brindisi) kobako labar pinturak periodo honetakoak izatea: zenbait irudik Serra d'Altoko zeramikaren apainketak biziki gogorarazten dutelako.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
*  CAUWE, Nicolas; DOLUKHANAV, Pavel; KOZLOWSKI, Janusz; VAN BERG, Paul-Louis (2007): *Le Néolithique en Europe*, Armand Colin, coll. U Histoire, Paris
* ANGELI,Lucia: ''Lisciatoi in ceramica figulina da Serra d'Alto*I Congreso internacional sobre estudios ceràmicos, Cadiz 2010, 2019.06.06an kontsultaturik.

## Kanpo estekak 
* *Il Blog di Teri Volini: Le Bande Rosse di Serra d’Alto- pubblicazione articolo su rivista IL LUCANO magazine di aprile 2015'' - IL LUCANO aldizkarian argitaratutako artikulua, 2015ko apirilaren 15ean. 2019.06.06an kontsultatuta.
* Le tecniche di lavorazione della ceramica - Matera. Internet Archive. 2019.06.06an kontsultatuta.