open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
El Loa probintzia

**El Loa probintzia** Antofagasta eskualdearen ekialdean dago, Txilen . 42.934.1 km² azalera du eta 177.048 biztanle ditu.  Bere hiriburua Calama hiria da. Kobrea hortik ateratzen da, herrialdeko mineral garrantzitsuenetako bat. Basamortuko klima eta paisaia ere ezaugarri ditu. San Pedro de Atacama erakargarri turistiko bikaina da.

## Komunak 
Probintzia 3 komunek osatzen dute

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Washingtongo Unibertsitatea

**Washingtongo Unibertsitatea** () Seattleko unibertsitate publikoa da. 1861ean  sortua, munduko hamar unibertsitate onenen artean dago. Bere medikuntza, erizaintza, ingeniaritza, zuzenbidea eta ozeanografia fakultateak nabarmentzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Unibertsitatearen webgunea
Aztarnak

***Aztarnak*** 2021eko Maru Solores euskal zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Argumentua 
Dokumentalaren jomuga nagusia «galderak egitea» da. Bide horretan, guraso izatear diren eta izan berri diren bikoteen lekukotzek, ur nahiz geruza askoko paisaien irudiek eta adituei egindako elkarrizketek osatzen dute Aztarnak, langai guztiak off-eko ahotsarekin jantziaz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Limarí probintzia

**Limarí** **probintzia** Txileko Coquimbo eskualdea banatzen den hiru probintzietako bat da. Probintziako hiriburua Ovalle hiria da.

Probintziako ibai nagusiaren izena du: Limarí ibaia .

## Geografia 
Limarí probintziak 13.553,2 km²azalera ditu; Coquimbo eskualdeko hiru probintzien tamainako bigarrena da. 

Iparraldetik Elqui probintziak mugatzen du, ekialdetik Argentinak, hegoaldetik Choapa probintziak eta mendebaldetik Ozeano Bareak edo Txileko itsasoak.

Probintziako ibai nagusia Limarí da, 64 km-ko luzerarekin. 

## Biztanleria 
Azken erroldan (2017), probintziako biztanleak 170.579 ziren, 12,59 biztanle/km²-ko biztanle-dentsitatearekin. 

Probintziako hiri handiena Ovalle da, bere hiriburua, 2017an 111.275 biztanle zituen.

## Galeria 

Plaza Ovalle1.jpg|Ovalleko plaza nagusia.
Embalse Recoleta.jpg|Hurtado ibaia Recoleta urtegian.
Plantaciones-Monte Patria.jpg|Mahats landaketak Monte Patrian.
Municipalidad de Punitaqui.jpg|Punitaquiko udalerria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txileko lurralde banaketa
* Coquimboko Aldundia
* Limarí gobernazioa
The Last Duel (2021eko filma)

***The Last Duel*** 2021eko Ridley Scott ingeles zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Argumentua 
Jainkoaren epaiketa gisa ezagutzen dena Frantziako azken duelu judiziala izan zen, behinola lagun izandako eta etsai bihurtutako Jean de Carrouges eta Jacques Le Grisen artekoa. Hiltzerainoko dueluaren arrazoia Carrougesen emazte Margueritek egindako salaketa izan zen: Les Grisek eraso egin ziola adierazi zuen, ustezko erasotzaileak leporatutako guztia ukatu arren.

## Aktoreak
* Matt Damon: Jean de Carrouges
* Adam Driver: Jacques Le Gris
* Jodie Comer: Marguerite de Carrouges
* Ben Affleck: Pierre d'Alençon
* Harriet Walter: Nicole de Buchard
* Nathaniel Parker: Sir Robert de Thibouville
* Sam Hazeldine: Thomin du Bois
* Michael McElhatton: Bernard Latour
* Alex Lawther: Karlos VI.a
* Marton Csokas: Crespin
* Željko Ivanek: Le Coq
* Clive Russell: Erregearen osaba
* Adam Nagaitis: Adam Louvel
* Bosco Hogan: Priest
* Clare Dunne: Ceila

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abdulrazak Gurnah

**Abdulrazak Gurmah** (Zanzibar, 1948ko abenduaren 20a) tanzaniar eleberrigilea da. 2021eko Literaturako Nobel saria jaso zuen. Kontinente honetako bosgarren idazlea horrelako sari handia irabazten, Soyinka, Gordimer, Coetzee eta Lessing ostean.

## Bizitza 
Abdulrazak Gurmah Zanzibarko Sultanerrian jaio zen 1948ko abenduaren 20an. Zanzibarko Iraultzaren ondoren, Ingalaterrara alde egin zuen, sorterrian bizi zuen jazarpenetik ihesi. (2023ko Itzulpengintzako Euskadi saria).
* *Admiring Silence* (1996).
* *By the Sea*, (2001).
* *Desertion*, (2005).
* *The Last Gift*, (2011).
* *Gravel Heart*, (2017).
* *Afterlives*, (2020).

### Istorio laburrak 
* "Cages" (1984), in African Short Stories. Ed. by Chinua Achebe and Catherine Lynette Innes. Heinemann Educational Books. ISBN 9780435902704
* "Bossy" (1994), in African Rhapsody: Short Stories of the Contemporary African Experience. Ed. by Nadežda Obradović. Anchor Books. ISBN 9780385468169
* "Escort" (1996), in Wasafiri, vol. 11, no. 23, 44–48. doi:10.1080/02690059608589487
* "The Photograph of the Prince" (2012), in Road Stories: New Writing Inspired by Exhibition Road. Ed. by Mary Morris. Royal Borough of Kensington & Chelsea, London. ISBN 9780954984847
* "My Mother Lived on a Farm in Africa" (2006)
* "The Arriver's Tale", Refugee Tales (2016)
* "The Stateless Person’s Tale", Refugee Tales III (2019)

### Saiakerak, kritikak eta ez-fikziozkoak 
* "Matigari: A Tract of Resistance." In: Research in African Literatures, vol. 22, no. 4, Indiana University Press, 1991, pp. 169–72. JSTOR 3820366.
* "Imagining the Postcolonial Writer." In: Reading the 'New' Literatures in a Postcolonial Era. Ed. by Susheila Nasta. D. S. Brewer, Cambridge 2000. ISBN 9780859916011.
* "The Wood of the Moon." In: Transition, no. 88, Indiana University Press, Hutchins Center for African and African American Research at Harvard University, 2001, pp. 88–113. JSTOR 3137495.
* "Themes and Structures in Midnight’s Children." In: The Cambridge Companion to Salman Rushdie. Ed. by Abdulrazak Gurnah. University Press, Cambridge 2007. ISBN 9780521609951.
* "Mid Morning Moon". In: Wasafiri, vol. 26, no. 2, pp. 25–29 doi:10.1080/02690055.2011.557532.Abdulrazak Gurnah (July 2011).
* "The Urge to Nowhere: Wicomb and Cosmopolitanism". Safundi. 12 (3–4): 261–275. doi:10.1080/17533171.2011.586828. ISSN 1543-1304. Wikidata Q108824246.
* "Learning to Read." In: Matatu, no. 46, 2015, pp. 23–32, 268.

### Argitaratzailea 
* Essays on African Writing (Pearson Education Limited, 1995)
* A Companion to Salman Rushdie (Cambridge University Press, 2007)

## Ikus, gainera 
* Afrikar literatura

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gurnah Nobel Sariaren webgunean.
Le Loup et le lion

***Le Loup et le lion*** 2021eko Gilles de Maistre eta Prune de Maistre frantziar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Argumentua 
Aitonaren heriotzaren ondoren, Alma, 20 urteko piano jotzaile gaztea, Kanadako irla galdu batean dagoen bere umetako etxera itzultzen da. Han, otsokume eta lehoikume bat aurkitzen ditu, eta haiek salbatzea erabakitzen du. Anaien gisara hazten dira, baina beren mundu ideala goitik behera eraldatuko zaie, ustekabean.

## Aktoreak
* Molly Kunz: Alma
* Graham Greene: Joe
* Charlie Carrick: Ellick
* Derek Johns: Charles

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huasco probintzia

**Huasoko probintzia** Txileko Atacama eskualdea banatzen den probintzietako bat da, hegoalderago dagoena izanik. 19.066 km²-ko azalera du eta 73.133 biztanle ditu. Probintziako hiriburua Vallenar hiria da.

## Komunak 
## Kanpo estekak
Azido sukziniko

**Azido sukzinikoa** (IUPAC: **azido butanodioikoa**) C4H6O4 formulako azido dikarboxilikoa da. Solido kristalino zuri bat da, uretan disolbatzean ionizatu egiten dena sukzinato ioiak sortuz. Latinezko *succinum* hitzetik datorkio izena, anbar esan nahi duena, eta hortik atera daiteke.

Propietateak

Anioi sukzinato moduan, Krebsen zikloan esku hartzen du, flabina adenina dinukleotido (FAD) koentzima erreduzituz eta, horrela, fosforilazio oxidatibo bidez energia sortzea ahalbidetuz, honako erreakzio honen arabera elektroien garraio katearen bitartekariei elektroiak laga ondoren:

:Sukzinato + FAD → fumarato + FADH2

Azido hori naturan aurki daiteke oraindik heldu ez diren fruta askotan, eta ardoaren eta garagardoaren hartziduran ere agertzen da. Muskuluetan, onddoetan, anbarean eta beste erretxina batzuetan aurkitzen da batez ere, eta destilazio bidez ateratzen dute bertatik. Azido maleikoak eta fumarikoak hidrogenatuz lortzen dute, eta industrian azetilenotik eta formaldehidotik abiatuta sintetizatzen dute.

## Erabilerak 
Lakak, koloratzaileak, lurringintzan, medikuntzan, elikagai-gehigarri gisa (E-363) eta plastiko biodegradagarriak fabrikatzeko erreaktibo gisa erabiltzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrixacako Ama Birjina

**Arrixacako Ama Birjina** () Espainiako Murtziako probintzian XIII. mendetik gurtzen den Andre Maria da. Historikoki Murtziako Erresumaren zaindaria izan zen; 1796an izendapen hori Fuensantaren Ama Birjinari eman zioten. Izenaren etimologia ez dago garbi baina ikertzaile batzuen ustez euskaratik eratorria izan daiteke. Birjinaren irudia XII. mendekoa da, erromaniko estilokoa. Eskultura Murtziako San Andrés elizan gordetzen da.

## Etimologia 
Izena Arrixacako errebaletik dator, egun San Esteban aztarnategi arkeologikoa; inguru horretan Al-Andalusen aztarnak aurkitu dira. Teoria desberdinak daude toponimo hori argitzeko:
* Arabieratik: arabieraz *Al-Rasc* hitzak "dotore" esan nahi du.
* Herriaren etimologia: nekazari batek behor batekin, gaztelaniaz "jaca", lurra lantzen ari zen eta irudia aurkitu zuen. Nekazari horrek behorrari zera esaten zion:  *arri* ("arre") eta *xaca* ("jaca"); biek batera Arrixaca sortu zuten. 
* Euskal jatorria: beste toponimoekin lotuta ("Arriyaga", "Arrillaga", "Arrixaga" edo ""Arrixaca") jatorrizko hitzak *harri* eta *-aga* izango lirateke, hau da, "harrien ugaritasuna".

## Irudiaren jatorria 
Horretan ere hipotesi desbedinak daude:
* Arrixaca errebalean italiar merkatariei kristautasuna praktikatzea uzten zieten arabiarrek. Urte haietan Murtzia zetaren ekoizle handia zen eta merkatariak horren bila joaten ziren. Horren arabera inguru horretan mozarabiar bazeliza zegoen eta bertan irudi hau. Horren arabera, irudia Murtzian Gaztelako armada sartu aurretik zegoen.
* Alfontso X.a Gaztelakoak eraman zuen Murtziara. Errege horrek bere Cantigas de Santa Maria lan ospetsua Birjin horri eskaini zion, bereziki 169. zenbakia duen "cantiga".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Choapa ibaia

**Choapa ibaia** Choapa probintziaren hegoaldea zeharkatzen duen ur bide naturala da, Txileko Coquimbo eskualdean .

Bere arroa Andeetako mendietako banalerroetatik Ozeano Barearen bokaleraino hedatzen da. Iparraldetik Limarí ibaiaren arroak mugatzen du, ekialdetik San Juan ibaiaren arroak eta hegoaldetik Petorca eta Quilimarí ibaien arroek. Azken horren eta Choaparen artean Pupío ibaiaren ondoan dauden kostaldeko hainbat arro daude.

Hans Niemeyerren arabera, Choapa Totoral eta Valle ibaien elkargunetik jaiotzen da. Luis Risopatronek, 1924an argitaratutako *Diccionario Jeográfico de Chile* (Txileko Hiztegi Geografikoa) hiztegian, Chicharra ibaiaren sarreran (Leiva ibaia ere deitua) argudiatzen du Choapa Chicharra Totoralarekin bat egitetik jaiotzen dela.

## Kanpo estekak
Miranda Lurraldeko museoa

**Miranda Lurraldearen Museoa** - ;  - Portugalgo Miranda do Douro ( Braganza barrutia , Trás-os-Montes Garaiko azpieskualdea) herrian dagoen museoa da.

## Historia 
Miranda Lurraldearen Museoa 1982an sortu zen, António Maria Mourinho (1917-1996) apaiz katoliko ohia, poeta, folk taldeen animatzailea eta historia eta etnologiako ikerlariaren gidaritzapean. 

Miranda do Douro herriaren erdigune historikoan dago, Joan III.a plazan (Praça D. João III), garai bateko *Domus Municipalis zegoen lekuan,* XVII . mendeko eraikin handi batean, ordura arte udaletxe  *(  )* izan zena, baina 1970eko hamarkadara arte bertako atxilotze zentroa ere izan zena.

## Bildumak 
Museoak Mirandako Lurraldeko kulturari, arteei eta etnografiari buruzko bilduma museografiko anitza biltzen du, historiaurretik egungo garaietaraino. Bildumek bereziki Mirandes hizkuntza, musika, dantzak, antzerki herrikoiaren era desberdinak eta jantzi tradizionalak dituzte hizpide. Tokiko erlijiotasun herrikoiari, gastronomiari eta landa eta nekazaritza bizitzari buruzko piezak ere erakusten ditu, adibidez, nekazaritza ekoizpen lanetan erabilitako tresna bilduma baten bidez.

## Kanpo estekak
Azido fumariko

**Azido fumarikoa** edo **azido** '''*trans*-butenodioikoa'* konposatu organikoa da, HOOC—CH=CH—COOH formula duena azido dikarboxilikoen klasekoa. Azido maleikoa bere *cis* isomeroa da. Solido kristalino kolorgea da. Alkoholetan disolbagarria da. Narritagarria da.

Fumarato ioia azido fumarikoaren forma ionizatua da. Azido fumarikoaren esterrak eta gatzak furmarato ere deitzen dira, adibidez dimetil fumaratoa.

## Biokimika 
Azido fumarikoa naturalki sortzen da organismo eukariotoetan. Halaber, azido fumarikoa *Fumaria* generoko landareetan, hainbat onddotan (zehazki *Boletus fomentarius var. pseudo-igniarius* delakoan), likenetan eta Islandiako goroldioan (*Cetraria islandica*) aurkitzen da. 

Fumarato ioia tarteko produktua da Krebsen zikloan, zein zelulek elikagaietatik adenosina trifosfato moduan (ATP) energia ekoizteko erabiltzen duten. Ioia sortzen da sukzinato deshidrogenasa entzimaren bidez suzinatoaren oxidazioaren ondorioz. Fumaratoa fumarasa entzimak malato bihurtzen du. 

Giza larruazalak modu naturalean azido fumarikoa sortzen du eguzkiaren argia jartzen duenean.

Bestetik fumarato ioia urearen zikloaren produktua ere bada.

## Sintesia 
Erabilera komertzialetarako azido fumarikoa presta daiteke glukosa  *Rhizopus nigricans'' onddoaren eraginaren bidez azido maleikoaren eta anhidrido ftalikoaren prestakuntzaren albo-produktu moduan. Dena dela, ohikoagoa da azido maleikoa isomerizatzea beroa edo katalizatzaile egoki bat usatuz azido klorhidrikoa edo bromo/peroxido nahasteak esaterako.

## Erabilera 
Azido fumarikoa elikagai-gehigarri gisa erabiltzeko onartuta dago Europar Batasunean eta hainbat estatutan. Elikagai-gehigarri gisa, azidotasun-erregulatzaile moduan usatzen da eta E297 zenbakiarekin adierazten da. Edarietan eta gozogintzako hauts altxagarrietan usatzen da bereziki.

Azido fumariko ardogintzan ere erabiltzen da: Ardoei gehitzen zaienean, azido fumarikoak hartzidura areagotzea eragozten, pH baxua mantentzen eta elementu metalikoen arrastoak ezabatzen laguntzen du. Modu honetan, ardoaren zaporea egonkortzen laguntzen du.

Farmakologian, dimetil fumaratoa psoriasia tratatzeko usatzen da.

Azido fumarikoa sintesi organikoan baliatzen da poliester-erretxinak eta aldiolak sintetizatzeko. Halaber tindu-finkatzaile moduan ere usatzen da.

## Erreferentziak
Choapa probintzia

**Choapa probintzia** Txileko Coquimbo eskualdea osatzen duten hiruen artean hegoaldekoena da. Probintziako hiriburua Illapel hiria da.

Izena probintziako ibai nagusiari zor dio: Choapa ibaiari .

## Geografia 
Choapako probintziak 10.131.6 km² azalera ditu; Coquimbo eskualdeko probintzietako txikiena da. 

Iparraldetik Limarí probintziak mugatzen du, ekialdetik Argentinak, hegoaldetik Petorca eta San Felipe probintziek - biak Valparaíso eskualdekoak dira - eta mendebaldetik Ozeano Bareak edo Txileko itsasoak.

Probintziako ibai nagusia Choapa da 140 km-ko luzerarekin. 

## Ekonomia 
2018an, Choapako probintzian erregistratutako enpresa kopurua 1.548 izan zen. Ekonomia Konplexutasunaren Indizea (EKI) urte berean -0,13 izan zen, eta Abantaila Konparatibo Ezagutaraziaren (AKE) indizerik handiena duten jarduera ekonomikoak, berriz, Baloreen Garraioa (492,03), Topografia Zerbitzuen Enpresak eta Lur-neurketa (143,29) eta Mahats laborantza Pisco eta Pattarraren ekoizpenerako (97,2). 

## Biztanleria 
Azken erroldarako (2002), probintziako biztanleria 81.681 biztanle zen, 8,06 biztanle-dentsitatea zuen. 

Probintziako hiririk handiena Illapel da, bere hiriburua, 2002an 30.355 biztanle zituen.

## Komunak 
Choapa probintzia lau komunetan banatuta dago.

## Galeria 

Panoramica de Illapel.JPG|Illapeleko panoramika.
Plaza de canela.jpg|Canela Baja plaza nagusia.
Los Vilos Nocturno 3.jpg|Los Vilos gaueko ikuspegia.
Noche de Plaza de Armas, Salamanca.jpg|Salamancako Plaza Nagusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egiptora ihesa (Herp)

**Egiptora ihesa** 1674 eta 1676 artean Willem van Herp margolari flandiarrak egin zuen lana da. Askoren ustez Herp Rubensen ikaslea izan zen. Ez da ezagutzen nola helsu zen margolan hau Lekeitiora.

## Datu batzuk 
Herpek batez ere lan erlijiosoak egin zituen. Lan gehienak Anberesen egin zituen baina batzuk Europan zehar zabaldu ziren. Horietako batzuk enkarguz egiten zituen, bestetik. Egiptora ihesa hau Lekeitioko Andre Mariaren Jasokundearen elizan ikus daiteke, bertako Kapera Santuan.

## Bibliografia 
* Muñiz Petralanda, Jesús. *Guía del Patrimonio Religioso de Lekeitio*. Bilbo-Lekeitio: Elizbarrutiko Arte Sakratuaren Museoa, Lekeitioko Udala, 2008. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Madison Wilson

**Madison Maree "Madi" Wilson** (Roma, Queensland (Australia), 1994ko maiatzaren 31) igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), bi domina eskuratu zituen: *4x100 m errelebo libre*an, urrezko domina eskuratu, eta Munduko errekorra **ME**) ezarri zuten Australiako taldearekin, 3.30,65 minutuko denborarekin, AEBko taldearen (zilarrezkoa 3.31,89koarekin) eta Kanadakoaren aurretik sailkatuz (brontzezkoa, 3.32,89koarekin). Honako hauek osatzen zuten Australiako taldea: Bronte Campbell, Cate Campbell, Emma McKeon, Madi Wilson eta Brittany Elmslie-k.*4x100 lau-estiloko errelebo*an, zilarrezkoa lortu zuen Australiak 3.55,00ko denborarekin, AEBren atzetik (urrezkoa, 3.53,13koarekin) eta Danimarkari aurre hartuz (brontzezkoa 3.55,01). Australiako taldekideak hauek izan ziren: Cate Campbell, Emily Seebohm, Brittany Elmslie, Emma McKeon, Madeline Groves, Madi Wilson eta Taylor McKeown.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), berriro, bi domina eskuratu zituen; *4x100 m errelebo libre*an, urrezko domina eskuratu zuen Australiako taldeak 3.29,69 minutuko denborarekin, eta Munduko errekorra **(ME)**) ezarri, Kanadako taldea (zilarrezkoa, 3.32,78koarekin) eta AEBkoa gaindituz (brontzezkoa, 3.32,81ekoarekin). Hauek osatzen zuten Australiako taldea: Bronte Campbell, Meg Harris, Emma McKeon eta Cate Campbell-ek. Mollie O'Callaghan eta Madison Wilson ere taldeko partaide ziren, baina ez zuten finaleko lasterketan parte hartu.*4x200 m estilo libre*an,  brontzezkoa eskuratu zuen Australiako taldeak 7.41,29ko denborarekin), Txinako taldearen (urrezkoa 7.40,33koarekin **ME**) eta AEBkoaren atzetik geratuz (zilarrezkoa 7.40,73koarekin). Taldea hauek osatzen zuten: Madison Wilson, Ariarne Titmus, Emma McKeon, Leah Neale, Tamsin Cook, Mollie O'Callaghan, Brianna Throssell eta Meg Harris-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Klaudia Frantziakoa

**Klaudia Frantziakoa** (Romorantin-Lanthenay, 1499ko urriaren 13a - Blois, 1524ko uztailaren 20a) Frantziako erregina ezkontidea eta Bretainiko dukesa izan zen.

Luis XII.a Frantziakoa eta Ana Bretainiakoaren alaba izan zen. 1514an Bretainiako dukerria jarauntsi zuen, ama hil ondoren eta hilabete batzuk geroago Frantzisko I.a Frantziakoarekin ezkondu zen. 1517an koroatu zuten. Bretainiako gobernua bere senarrari utzi zion.

Frantziskorekin batera zazpi seme-alaba izan zituzten, horien artean Henrike II.a Frantziakoa.
Mary Kingsley

**Mary Henrietta Kingsley** (Londres, 1862ko urriaren 13a - Simon's Town, Hego Afrika, 1900eko ekainaren 3a) ingeles etnografo, idazle zientifiko eta esploratzailea izan zen.

George Kingsley idazlearen alaba eta Charles eta Henry Kingsley idazleen iloba izan zen. Etxean ikasi zuen eta aitaren bidaia-istorioetara zaletu zen.

Mendebaldeko Afrikara bidaiatzea erabaki zuen eta 1893an Sierra Leonara iritsi zen. Handik Luandara bidaiatu zuen. 
1894ko abenduan bigarren bidaia egin zuen. Gabon zeharkatu eta Kamerun mendia eskalatu zuen.

Hurrengo urteetan bere bidaiei buruzko hitzaldiak eman zituen. Misiolari anglikanoei kritika egin zien afrikarrak bihurtzen saiatzeagatik.

1900ean Hegoafrikara bidaiatu zuen Bigarren Boerren Gerran. Erizain boluntarioa izan zen gerrako presoen ospitale batean, eta sukar tifoideak jota hil zen.

## Lanak 
* "Travels on the western coast of equatorial Africa". Scottish Geographical Magazine. 12 (3): 113–124. 1896. doi:10.1080/00369229608732860. ISSN 0036-9225. Zenodo: 1430411.
* Travels in West Africa. BookRix. 2015 [1897]. .
* Travels in West Africa. Washington DC: National Geographic. 2002 [1897]. . with an Introduction by Anthony Brandt
* West African Studies (Second, expanded ed.). London: MacMillan. 1901 [1899].

## Kanpo estekak
Minarkismo

**Minarkismoa** filosofia politiko bat da, eta proposatzen du Estatuaren parte hartzea gizarte libre batean ahalik eta eragin gutxienekoa izan behar lukeela, nazio baten lurraldeko, aireko eta itsasoko espazioa babesteko behar bezain handia besterik ez (ikus: Estatu-nazioa). Minarkia estatu baten eredua da, eta bere eginkizun bakarrak herritarrei polizia eta auzitegiak ematea da, erasoetatik eta lapurretatik babestuz eta jabetza-legeak betez. Charles Townshend (1945- ) historialariak XIX. mendeko Britainia Handia Europako herrialdeen arteko gobernu-modu horren aitzindari gisa deskribatu zuen. Ferdinand Lassallek ere erabili zuen terminoa.

Minarkismo terminoa sarriago erabiltzen da, beharbada, askatasun indibiduala bera bortxatu gabe babesten duen Estatua bilatzen eta defendatzen duten libertarioei buruz hitz egiten denean, bai eta alde batetik libertarioak eta bestetik libertario anarkistetatik bereizteko ere, azken hauek Estatua berez gizabanakoaren askatasunaren bortxaketa dela uste baitute. Minarkistek, ordea, diote gutxieneko gobernua beharrezkoa dela askatasun batzuk zaintzeko (legeen neutraltasuna eta minarkistak ez diren kanpoko estatuen armaden inbasioarengandik babesteko). Teoria politiko hau anti-estatismoaren tradizioari lotuta dago, zeinak sustatzen baitu Estatua indargabetzea, estatu-funtzio gehienak indargabetzea.

Samuel Konkin merkatu-anarkistak ere erabili zuen omen terminoa 1971n.

## Filosofia 
Minarkistek, oro har, Estatua justifikatzen dute, erasorik ezaren printzipioari atxikitzearen ondorio logikoan oinarrituta. Anarkokapitalismoa ez dela praktikoa argudiatzen dute, ez baita nahikoa erasorik ezaren printzipioa betearazteko, zeren eta legeak anarkismoaren pean aplikatzea lehiari irekita baitago. Beste justifikazio ohiko bat da defentsarako sinadura pribatuek eta auzitegiek behar adina ordainduko luketenen interesak ordezkatzea. 

Minarkista batzuek diote egoera bat saihestezina dela eta anarkia alferrikakoa dela. Robert Nozick-ek, *Anarchy, State and Utopia*n (1974) gutxieneko Estatu baten ideia ezagutarazi zuenak, argudiatu zuen gaueko zaintzaile lanak betetzen dituen Estatu batek eta oinarrizko banakako eskubideak errespetatzen dituen Estatu batek zentzua izan dezakeela.

## Erreferentziak
Dési Bouterse

**Desiré Delano "Dési" Bouterse** (Domburg, 1945eko urriaren 13a - Surinam, 2024ko abenduaren 23a) surinamdar militar eta politikaria izan zen. Surinamgo diktadore eta presidentea izan zen.

Surinamen jaio zen eta hemezortzi urterekin Herbehereetara joan zen. Han armadan sartu zen, eta bertan egon zen 1975 arte, Surinamera itzuli zen arte, herrialdearen independentziaren ondoren. Surinamgo armada osatzen lagundu zuen.

1980ko otsailaren 25ean Bouterse eta beste sarjentu batzuk estatu kolpe bortitz bat zuzendu zuten Henck Arron lehen ministroaren aurka ("Sarjentuen kolpea"). 1980tik 1987ra diktadura militar bat zuzendu zuen herrialdean. 1987an Alderdi Nazional Demokratikoa sortu zuen.

Bere alderdiak legebiltzarrerako hauteskundeak irabazi zituen eta 2010eko abuztuaren 12an parlamentuak presidente hautatu zuen. 2015ean berriro hautatu zuten bost urteko beste aldi baterako.

Oposiziogileen hainbat sarraskirengatik epaitu eta zigortu dute, baina amnistiatu egin dute. Herbehereek droga-trafikoagatik epaitu nahi dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Illapel ibaia

**Illapel ibaia** Coquimbo eskualdean isurtzen den ur-ibilgua da, Choapa ibaiaren arroaren iparraldea drainatzen duena, eta garrantziaz, arroaren bigarren ur iturria da.

## Ibilbidea 
Illapel ibaia Cenicero eta Tres Quebradas ibaien elkargunean jaiotzen da. Jaio ondoren malda handiko eta lur malkartsuko haran estu batetik igarotzen da. Ezkerreko ertzean Tres Quebradas ibaia hartu ondoren bakarrik irekitzen da paisaia haran zabaletara. Huintil herriarekin muga egiten du, bere urek El Bato urtegian atsedena hartzen dute, Illapel hiriko iparraldeko ertzak bainatzen ditu eta, 11 kilometro ibaian behera, urak Choapa ibaira isurtzen ditu.

## Kanpo estekak
Jesusen Bihotza (argipena)

**Jesusen Bihotza** izenak adiera zenbait ditu:

* Jesusen bihotz guztiz santu  eraspen katoliko bat;

Eta baita lekuak ereː
* Jesusen Bihotza (Urgull), Donostiako Urgull mendiko gailurrean dagoen monumentu erlijiosoa.
* Jesusen Bihotza plaza (Bilbo) Bilboko plaza bat.
* Jesusen Bihotza eliza (Bilbo)  Bilboko Abando auzoan dagoen eliza.
* Jesusen Bihotza (Bilboko monumentua),  Bilboko izen bereko plazan dagoen monumentua.
* Jesusen Bihotzaren eliza (Villabona), Gipuzkoako Villabona-Amasa udalerriko eliza nagusia.
* Jesusen Bihotz Sakratuaren parrokia-eliza (Melilla),  Melillako tenplu katoliko neorromanikoa.

Eta kongragazioak ereː
* Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren Misionistak,  kongregazio erlijioso katolikoa.
* Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren Ahizpa Ostalariak, Jesusen Bihotz Guztiz Santuaren Ahizpa Ostalariak.
* Jesusen Bihotzeko apaizak, kongregazio erlijioso katolikoa.
San Juan ibaia (Argentina)

**San Juan ibaia** ur-ibilgu iraunkorra da, Andeetako mendien urtzearen emaitza. San Juan probintziako ibairik garrantzitsuena da, eta bertako iparraldean eta Argentinako mendebaldeko erdialdean dago.

San Juanek San Joan Handia hornitzen du, milioi erdi biztanle inguru dituen Argentinako hamargarren hirigune garrantzitsuena. Gainera, Tulum, Ullum eta Zonda haranetan dauden nekazaritzako oasiak ura biltzeko eta kanalizatzeko obren bidez ureztatzeko ardura du.

Argentinako itsasoan isurtzen duten Cuyo eskualdeko eta Desaguadero ibaia/Colorado ibaiaren arroko ibairik garrantzitsuena ere bada.

## Kanpo estekak
Petorca ibaia

**Petorca ibaia** Sobrante eta Pedernal ibaien elkargunetik sortzen den ur kanal naturala da, Valparaíso eskualdea ekialdetik mendebaldera zeharkatu eta Ozeano Barean isurtzen da.

## Ibilbidea 
Petorca ibaia Valparaíso eskualdearen iparraldean dago. Andeen magalean jaiotzen da, zehatzago Chincolcoko sektorean, Pedernal eta Sobrante ibaien elkargunean, azken hau Chalaco ere deitua. Bere arroak gutxi gorabehera 2.669 km²-ko azalera du. Bere malda % 3,22 da norabide orokorrarekin hego-mendebalderantz eta La Liguako badian itsasoratzen da.

## Kanpo estekak
Chelsea Hodges

**Chelsea Hodges** (Queensland (Australia), 2001eko ekainaren 27a) igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.
 
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), dmina bat eskuratu zuen:*4x100 m lau-estiloko errelebo*an, urrezkoa eskuratu, eta Olinpiar Jokoetako errekorra **(OE)** ezarri zuen Australiako taldeak 3.51,60 denborarekin, AEBko (zilarrezkoa, 3.51,73ko denboarekin) eta Kanadako taldeak gaindituz (brontzezkoa, 3:52.60koarekin). Hauek osatu zuten taldea: Kaylee McKeown, Chelsea Hodges, Emma McKeon, Cate Campbell, Emily Seebohm, Brianna Throssell eta Mollie O'Callaghan-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Nazioarteko Dueroko Parke Naturala

**Nazioarteko Duero Parke Naturala** Duero ibaiak Portugal eta Espainiaren arteko muga osatzen duen eremua estaltzen duen parke naturala da, baita Águeda ibaia ere, Dueroaren adarra. Mogadouro, Miranda do Douro, Freixo de Espada à Cinta eta Figueira de Castelo Rodrigo udalerrietako eremuak biltzen ditu. Maiatzaren 11ko 8/98 Lege Dekretuaren bidez sailkatua dago 

## Fauna 

Fitxategi:Schmutzgeier (Neophron) 01.jpg|Sai zuria
Fitxategi:Monticola solitarius -rocky ground-8c.jpg|Harkaitz-zozo urdina
Fitxategi:Gyps fulvus LC0197.jpg|Griffin
Fitxategi:Podiceps cristatus-Cropped.jpg|Murgil handia
Fitxategi:Sus scrofa in Brno (3).jpg|Basurdea
Fitxategi:Microtus miurus crop.jpg|Cabrera lursagua
Fitxategi:Lataste's viper.jpg|Lataste sugegorria
Fitxategi:Barbel.jpg|Barbela

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arribas del Duero Parke Naturala

## Kanpo estekak 
* Douroko ibailabarrak
* Parkeari buruzko ICN orria
* Hegaztien behaketa Douro Internacional-en (Miranda do Douro)
* Turismo birtuala: parkean sartutako eskualdeetako interesgune turistikoen georeferentziazioa.
* Douro Harana - Douroko Nazioarteko Parke Naturala
* Douro nazioarteko parke naturala, espezieen zerrenda (fenologia, kontserbazio egoera, ugaritasuna)
Bárcena de Carriedo

**Bárcena de Carriedo** Villacarriedo herriko pedania da (Kantabriako autonomia erkidegoa, Espainia). 199 biztanle ditu (2008). Itsasoaren mailatik 168 metrora dago. Parrokiako elizaren ondoan haritz handi eta zaharra nabarmentzen da.

1821ean udalerri bihurtu zen, baina 1835ean Santibañez-ekin elkartu zen Villacarriedoko udala osatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bruno Ledoux

**Bruno Ledoux** (Paris, 1964ko urriaren 1 - ) frantziar enpresari, zinema ekoizle eta bildumazalea da. Ezaguna da, batez ere, *Libération* egunkariaren akzioak erosiz erreskatatu zuelako. 2011 eta 2014 artean akziodun nagusia izan zen, eta 2014an egunkariaren ikuskapen kontseiluaren presidente bilakatu zen. 

2015etik Altice Media Group taldearen sortzaile eta akziodun minoritarioa da. Enpresa honek *Libération*, ''L'Express*, *L'Expansion*, *L'Étudiant*, I24news telebista katea eta beste hainbat komunikabideren kudeatzailea da. *Le Nouvel Économiste*ren eta *Agate Météo* komunikabideen akzioduna ere bada. Biarritz Olympiqueren kontrol akzioduna izan zen 2017ko uztailetik 2018ko maiatzera bitarte. France Vià telebista kate lokalen sarearen sortzailea izan zen 2017an. 2014an Ilbarritz jauregia erosi zuen, hotel bat eraikitzeko asmoz.

## Familia 
Charles Ledouxen hereniloba da, 1881an *Société Minière et Metallurgique Peñarroya'' enpresa sortu zuena. Albert Ledoux ere bere aitona da, de Gaullen ordezkaria izan zena Hego Amerikan Bigarren Mundu Gerran. Familiak erroak ditu Biarritzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biobío probintzia

**Biobío probintzia** Txileko probintzia bat da, Biobío eskualdekoa. Bere hiriburua Los Angeles hiria da. 394.802 biztanle ditu 2017ko erroldaren arabera eta 14.987,9km²-ko azalera.

## Geografia eta klima 
Biobío probintzia izen bereko eskualdearen hego-ekialdean dago, klma mediterraneoa du, Ozeano Barean kostarik ez duelako. Alderdi geomorfologikoan, altuera gutxitzen jarraitzen duen Andeetako mendikatea aurkitzen dugu, gailur maximoak Sierra Velluda (3.585 m), Callaqui sumendia (3.160 m) eta Antuco sumendia (2985 m) dira. Tarteko depresioak garapen zabala du. Probintziaren iparraldean, bere azaleraren zati handi bat Lajako duna-zelaiek hartzen dute eta basoko  landaketa zabalek estaltzen dute. Kostako mendikateak probintziaren mendebaldeko muga markatzen du. Biobío ibaiaren hegoaldean Nahuelbuta deitzen da eta bertan 1000 m baino gehiagoko mendiak daude.

Biobío probintziako klima tipologia mediterraniar kontinentalizatuarekin bat dator, tenperaturak neguaren eta udaren artean kontraste handia baitute kostaldeko mendikateak ozeanoaren eragin moderatua iristea eragozten duelako, prezipitazioak 1000 mm baino gehiago dira urtean eta Andeetako mendilerroan 3000 mm baino gehiago izan daitezke, neguko hilabeteetan batez ere elurrezko izaera izanik.

## Historia 
1970eko hamarkadako Eskualde Prozesazioarekin, Biobioko VIII Eskualdea sortu zen. 1975eko urriaren 27ko 1.213 Lege Dekretuaren bidez (1975eko azaroaren 4an argitaratua) herrialdeko eskualdeak probintziatan banatzen dira: Horrela, Biobío eskualdea Arauco, Biobío eta Concepción probintziek osatzen dute. Departamenduak ezabatu egiten dira.

## Ekonomia 
2018an, Biobío probintzian erregistratutako enpresa kopurua 8.201 izan zen. Urte berean Ekonomiaren Konplexutasun Indizea (EKI) 0,64 izan zen, eta Abantaila Konparatu Ezagutarazikoaren (AKE) indize handiena izan zuten jarduera ekonomikoak, berriz, erremolatxa-nekazaritza (74,75), Bazka mozteko eta paketatzeko zerbitzua (39,46) eta Egurra zerratzeko eta leuntzeko zerbitzua (21,29). 

## Komunak 
Hauek dira probintzia hau osatzen duten udalerriak:

# Alto Biobío
# Antuco
# Ahuntz
# Laja
# Los Angeles (probintziako hiriburua)
# Mulchén
# Jaiotza
# Negrete
# Quilaco
# Quilleco
# San Rosendo
# Santa Barbara
# Tucapel
# Yumbel

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Midnight Mass (telesaila)

***Midnight Mass*** estatubatuar beldurrezko telesaila da, Mike Flanaganek Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Uharte txiki bakartu bat, itsasoari loturiko komunitatea. Orain, Flanaganek etxe sorginduetako istorioak alboratu eta bestelako paisaia bat besarkatu du, kostaldeari, portuari eta erlijioari hertsiki loturikoa. Pauso horren bidez, Flanaganek atea ireki dio bestelako izu bati, txakur baten zaunkak edo itsasertzean hilik agerturiko ehunka katuk bizilagunen artean eragin dezaketen mesfidantzari.

## Aktoreak 
* Kate Siegel: Erin Greene
* Zach Gilford: Riley Flynn
* Kristin Lehman: Annie Flynn
* Samantha Sloyan: Bev Keane 
* Igby Rigney: Warren Flynn
* Rahul Kohli: Omar Hassan
* Annarah Cymone: Leeza Scarborough
* Annabeth Gish: Sarah Gunning
* Alex Essoe: Mildred Gunning 
* Rahul Abburi: Ali Hassan 
* Matt Biedel: Sturge 
* Michael Trucco: Wade Scarborough 
* Crystal Balint: Dolly Scarborough 
* Louis Oliver: Ooker 
* Henry Thomas: Ed Flynn
* Hamish Linklater: Paul Hill 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moonshine (telesaila)

***Moonshine*** kanadar telesail dramatikoa da, Sheri Elwoodek CBC Televisionerako sortua.

## Sinopsia 
Kanadako Eskozia Berrian oporleku bat gidatzen duen familia disfuntzional bat da komedia jostalari honetako protagonista. 1970eko hamarkadan arrakasta izan zuten, baina egun maldan behera amildu zaie negozioa. Senide baten heriotzak elkartuko ditu aspaldi elkar ikusi ez zuten anai-arrebak, eta eztabaida piztuko da haien artean, negozioaren oinordekotzaren harira.

## Aktoreak 
* Jennifer Finnigan: Lidia Bennet
* Peter MacNeill: Ken Finley-Cullen
* Corrine Koslo : Bea Finley-Cullen
* Anastasia Phillips
* Emma Hunter
* Tom Stevens
* Alexander Nunez
* Erin Darke
* Farid Yazdani
* Allegra Fulton
* Jonathan Silverman

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Las Angustias sakanako paisaia babestua

**Las Angustias sakana** La Palma uhartean dagoen amildegi bat da, El Paso, Tijarafe, Los Llanos de Aridane eta Tazacorte udalerrien artean dagoena. Amildegiaren ibilgua Tijarafe udalerriaren eta Tazacorte eta Los Llanos de Aridane udalerrien arteko muga da.

1987an, Las Angustias sakana parke natural izendatu zuten, eta 1994an, paisaia babestu gisa birsailkatu zuten.

Caldera de Taburienteko ur iraunkorrak Dos Aguas izeneko eremuan elkartzen dira, Las Angustias sakana hasten den tokian. Amildegiaren bokalea Tazacorte portuan dago. Las Angustias sakanaren ezaugarri nagusiak horma harritsu eta malkartsuak eta landaretza harkaiztarra dira. Goialdean, zedroak eta pinuak ere badaude.

2020an aztarnategi paleontologiko bat aurkitu zen, iraganean uhartean laku erraldoi bat zegoela frogatu zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miranda do Douroko eliza

**Miranda do Douroko eliza,** lehen **Miranda do Douroko Katedrala** edo **Miranda do Douroko Konkatedrala,** eliza katoliko bat da,  Miranda do Douro herrian dagoena,  Portugalgo ipar-mendebaldean. 

Elizaren eraikuntza 1552an hasi zen eta XVI . mendeko azken hamarkadan amaitu zen. Gonçalo de Torralvak eta Miguel de Arrudak egin zuten proiektua. 1566an, D. António Pinheiro apezpikuak aldare nagusia sagaratu zuen eta 1609an, D. Diogo de Sousak Aita Santuari jakinarazi zion eraikuntza amaituta zegoela.

Barruan, aldare nagusiko erretaula nabarmentzen da, eta Gregorio Fernándezen bi eskultura multzo ikus daitezke. Horrez gain, beste estatua ospetsu bat dago eliza honetan: Jesus Haur kapela luzeduna. 

Katedrala Trás-os-Montes eskualdeko tenplu erlijioso handiena da, eta 1910eko ekainaren 23ko 136 zenbakidun Dekretuaren bidez "Portugaleko Monumentu Nazionala" gisa sailkatu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katedralaren Ibilbidea
* Iparraldeko Kulturako Zuzendaritza Nagusia - Miranda do Douroko katedrala
* "Bisita gidatua - Miranda do Douroko Katedrala", 27. atala, 2018ko abenduaren 17a, 8. denboraldia, Paula Moura Pinheiroren programa, RTPn
Acapulco (telesaila)

***Acapulco*** estatubatuar telesail komikoa da. Austin Winsberg, Eduardo Cisneros eta Jason Shumanek Apple TV+erako sortua, *How to Be a Latin Lover* filmean oinarrituta dago.

## Sinopsia 
Maximo Gallardo gaztearen ametsa errealitate bihurtuko da Acapulcon zerbitzari lana eskuratzean. Baina berehala ohartuko da ogibidea uste zuen baino askoz konplexuagoa dela eta, arrakasta lortzeko, bere burua zaintzen ikasi beharko duela bezero zorrotz, mentore aldakor eta familia gorabeheren artean.

## Aktoreak 
* Eugenio Derbez: Maximo (egun)
* Enrique Arrizon: Maximo (1984an)
* Raphael Alejandro: Hugo
* Damián Alcázar: Don Pablo
* Camila Perez: Julia
* Jessica Collins: Diane
* Chord Overstreet: Chad
* Vanessa Bauche: Nora
* Rafael Cebrián: Hector
* Fernando Carsa: Memo
* Regina Reynoso: Sara
* Gala Komori: Nora (gaztea)
* Rossana De León: Adriana
* Bruno Gutiérrez: Víctor (7 urte)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pisco

**Pisco** mahats-pattar baten izena da, Txilen eta Perun ekoiztua, batez ere mahatsondoaren produktua destilatuz egina, hala nola *brandya* eta koñaka, baina egurrezko upeletan luzaro ondu gabe.  Normalean pattarren familian edo kategorian sartzen da, eta ekoizteko bi estandar desberdin ditu —Txileko piscoa eta Peruko piscoa—, beraz, teknikoki produktu desberdinak dira, baina edari alkoholdunen taldean.

## Kanpo estekak
Petorca probintzia

**Petorca** Txileko probintzia bat da, Valparaiso eskualdeko handiena, iparraldekoena izateaz gain. Iparraldean Choapa probintziarekin du muga, hegoaldean Valparaiso probintziarekin eta Quillota probintziarekin, ekialdean San Felipe de Aconcagua probintziarekin eta mendebaldean Ozeano Barearekin. 4.588,9 km ²-ko azalera eta 78.299 biztanle ditu. Hiriburua La Ligua da.

## Komunak 
Probintzia 5 komunek osatzen dute:

* La Ligua
* Kontseilua
* Zapallar
* aitatxo
* Petorca

## Kanpo estekak
Los Andes probintzia (Txile)

**Los Andes** probintzia Txileko erdialdean dagoen probintzia da. Valparaíso eskualdeko ekialdeko sektorean dago eta 3.054 km²-ko azalera du.  110.602 biztanle ditu eta bere probintziako hiriburua Los Andes hiria da.

## Komunak 
Probintzia 4 komunek osatzen dute: 

* Andeak
* San Esteban
* Kale luzea
* Rinconada

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brianna Throssell

**Brianna Throssell** (Subiaco (Australia), 1996ko otsailaren 10)a igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), hiru domina eskuratu zituen:*4x200 m estilo libre*an,  brontzezkoa eskuratu zuen Australiako taldeak 7.41,29ko denborarekin), Txinako taldearen (urrezkoa 7.40,33koarekin **ME**) eta AEBkoaren atzetik geratuz (zilarrezkoa 7.40,73koarekin). Taldea hauek osatzen zuten: Madison Wilson, Ariarne Titmus, Emma McKeon, Leah Neale, Tamsin Cook, Mollie O'Callaghan, Brianna Throssell eta Meg Harris-ek.*4x100 m lau-estiloko errelebo*an, urrezkoa eskuratu, eta Olinpiar Jokoetako errekorra **(OE)** ezarri zuen Australiako taldeak 3.51,60 denborarekin, AEBko (zilarrezkoa, 3.51,73ko denboarekin) eta Kanadako taldeak gaindituz (brontzezkoa, 3:52.60koarekin). Hauek osatu zuten taldea: Kaylee McKeown, Chelsea Hodges, Emma McKeon, Cate Campbell, Emily Seebohm, Brianna Throssell eta Mollie O'Callaghan-ek.*4x100 m lau-estiloko errelebo misto*an, brontzezkoa irabazi zuen 3.38,95 denborarekin, Erresuma Batuko taldearen (urrezkoa 3.37,58 denborarekin **ME**) eta Txinakoaren atzetik sailkatuz (zilarrezkoa, 3.38,86); hauek osatzen zuten taldea: Kaylee McKeown, Zac Stubblety-Cook, Matthew Temple, Emma McKeon, Bronte Campbell, Isaac Cooper eta Brianna Throssell-ek.

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, urrezko domina eskuratu zuen 4x200 m errelebotan.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Willem van Herp

thumb|250px|*Biolin-jotzaile itsua*. Genero-eszena.
**Willen van Herp** (Anberes, c. 1614–1677) Barrokoko margolari flandriarra izan zen. Gai erlijiosoak landu zituen bere lanetan, bereziki tamainu txikiko margoak. Nahiz eta bere jaioerritik ez mugitu bere obrak Europan zabaldu ziren, askotan enkarguz egindakoak. Beste lan askok ere beste gaiak jorratu zituen, bereziki genero-eszenak eta mitologikoak.

## Euskal Herrian 
* Lekeitioko Andre Mariaren Jasokundearen elizan bere lan bat ikus daiteke: *Egiptora ihesa*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Willem van Herpen biografia Ecured webgunean.
San Felipe de Aconcagua probintzia

**San Felipe de Aconcagua probintzia** Valparaíso eskualdeko ekialdean dago, Txilen. 2.659,2 km²-ko azalera eta 154.718 biztanle ditu.  Probintziako hiriburua San Felipe da.

## Komunak 
Probintzia 6 komunek osatzen dute:

* San Felipe
* Llaillay
* Izorratzen
* Santa Maria
* Catemu
* Panquehue

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zac Stubblety-Cook

**Zac Stubblety-Cook** (Brisbane (Australia), 1999ko urtarrilaren 4)a igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:*4x100 m lau-estiloko errelebo misto*an, brontzezkoa irabazi zuen 3.38,95 denborarekin, Erresuma Batuko taldearen (urrezkoa 3.37,58 denborarekin **ME**) eta Txinakoaren atzetik sailkatuz (zilarrezkoa, 3.38,86); hauek osatzen zuten taldea: Kaylee McKeown, Zac Stubblety-Cook, Matthew Temple, Emma McKeon, Bronte Campbell, Isaac Cooper eta Brianna Throssell-ek. *200 m bular* proban, urrezkoa eskuratu zuen 2.36,08ko denborarekin, eta Olinpiar Jokoetako errekorra **(OE)**) ezarri zuen; Arno Kamminga herbeheretarrari (zilarrezkoa 2.07,01ekoarekin) eta Matti Mattsson finlandiarrari gaina hartuz (brontzezkoa, 2.07,13koarekin).

2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen, bi domina lortu zituen, zilarrezkoa 200 m bularrean eta brontzezkoa 4x100 m medley mistoan.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
George Grenville

**George Grenville** (Wotton Underwood, Buckinghamshire, 1712ko urriaren 14a - Mayfair, Middlesex, 1770eko azaroaren 13a) britainiar Whig politikaria izan zen. Britainia Handiko lehen ministroa izan zen 1763tik 1765era.

Lau anaia izan zituen, denak parlamentuko kideak izan ziren, eta arreba bat William Pittekin ezkondu zen. Oxfordeko Unibertsitatean ikasi zuen eta 1736an abokatutzan sartu zen.

1741ean aukeratu zuten lehen aldiz Legebiltzarreko kide. 1754tik 1761era Itsas Armadako Diruzaina izan zen. 1761ean gobernuan jarraitzea erabaki zuen, William Pitt aliatuaren iritziaren aurka eta Komunen Ganberako buruzagi izendatu zuten. Lord Bute lehen ministroak Iparraldeko Idazkari eta Almirantegiko Lord izendatu zuen.

Lord Butek 1763ko apirilaren 7an dimisioa eman ondoren, Grenville lehen ministro bihurtu zen. Gastu publikoa kontrolatzen saiatu zen, eta kanpo-politika positiboa egin zuen. Zigiluaren gaineko zerga koloniei zabaldu zien, baina kendu egin behar izan zuen, Ipar Amerikan oposizioa zegoelako.

1765ean, Jurgi III.a erregeak Lord Rockinghamengatik ordezkatu zuen.

Bere bizitzako azken bost urteetan oposizioko talde baten buru izan zen eta Pittekin adiskidetu zen.
Iñaki Esparza

**Iñaki Esparza Leibar** (1963) Euskal Herriko Unibertsitateko Zuzenbide Prozesaleko katedraduna eta Eusko Jaurlaritzako Datuak Babesteko Agentziako kidea da. 

## Biografia 
Zuzenbidean lizentziatu zen Nafarroako Unibertsitatean 1986an eta Zuzenbidean doktoratu zen Castellóko Jaume I Unibertsitatean 1994an.
Irakasle titularra izan da Jaume I Unibertsitatean eta Euskal Herriko Unibertsitatean, eta 2009tik Zuzenbide Prozesaleko katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean. 

Gaur egun, Datuak Babesteko Euskal Bulegoko sei kideetako bat da, Oinarrizko Eskubideetan aditua baita. Euskal Herriko Unibertsitateko errektoreak eta Bergarako Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Urrutiko Hezkuntzarako Unibertsitate Nazionaleko zuzendariak izendatua. 

## Argitalpenak 
Besteak beste, hauek dira bere argitalpenak: 

* Zuzenbide penalaren eta zuzenbide prozesal penalaren sarrera, 2000. ISBN 84-7585-497-4
* El proceso de ejecución, 2016, ISBN 978-84-9143-086-5
* El estatus de la víctima del delito en el ordenamiento francés: el origen, las tendencias y las reformas procesales más recientes, 2015, ISBN 978-84-16356-06-5
* El ADN en la investigación criminal del S. XXI: implicaciones y exigencias: conceptos que ncesariamente deben ser tenidos en cuenta a la hora de su regulación, 2015, ISBN 978-958-46-6075-6
* Introducción al derecho penal y al derecho procesal, 2000. ISBN 84-7585-456-7
* El dictamen de peritos en la Ley 1/2000, de enjuiciamiento civil, 2000. ISBN 84-8442-213-5
* Comentarios a la Ley del Jurado, ISBN 84-8410-302-1
* El presupuesto procesal del procedimiento adecuado, 1996. ISBN 84-8151-314-8
* El principio del proceso debido, 1995. ISBN 84-7698-366-2
*Justizia eta burujabetza: III. Naizoarteko zenbait eredu; Suitzako eredua. 2001. ELERIA
*Justizia eta burujabetza: III. Nazioarteko zenbait eredu; Alemaniako eredua. 2001. Patxi Etxeberria Guridirekin batera. ELERIA
*"Impeachment" edo zentsura politikoa Iparramerikako Estatu Batuetan. 1999. ELERIA
*Bortzirietarako blasoia. 1999. BIDASOA IKERKETA ZENTROAREN KOADERNOAK.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matthew Temple

**Matthew Temple** (Victoria (Australia), 1999ko ekainaren 20)a igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), bi domina eskuratu zituen:*4x100 m errelebo libre*an, brontzezko domina eskuratu zuen Australiako taldearekin, 3.10,22ko denboraz, AEBko taldearen (urrezkoa, 3.08,97ko denboraz eta Italiakoaren atzetk sailkatuta (brontzezkoa, 3.10,11koaz). Taldea honako hauek osatzen zuten: Matthew Temple, Zac Incerti, Alexander Graham, Kyle Chalmers eta Cameron McEvoy.
*4x100 m lau-estiloko errelebo misto*an, brontzezkoa irabazi zuen 3.38,95 denborarekin, Erresuma Batuko taldearen (urrezkoa 3.37,58 denborarekin **ME**) eta Txinakoaren atzetik sailkatuz (zilarrezkoa, 3.38,86); hauek osatzen zuten taldea: Kaylee McKeown, Zac Stubblety-Cook, Matthew Temple, Emma McKeon, Bronte Campbell, Isaac Cooper eta Brianna Throssell-ek. 

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Leah Neale

**Leah Neale** (Ipswich, (Australia), 1995eko abuztuaren 1a) igeriketan aritzen den kirolari australiarra da.

## Olinpiar Jokoak
2016ko Udako Olinpiar Jokoetan, Rio 2016an (Rio de Janeiro), domina bat eskuratu zuen:*4x200 errelebo libre*an, zilarrezkoa eskuratu zuen Australiak (7.44,87koarekin), AEBren atzetik (urrezkoa 7.43,03) eta Kanada gaindituz (brontzezkoa 7.45,39). Hauek osatu zuten Australiako taldea: Bronte Barratt, Jessica Ashwood, Emma McKeon, Leah Neale, eta Tamsin Cook-ek.

2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), domina bat eskuratu zuen berriro: *4x200 m estilo libre*an,  brontzezkoa eskuratu zuen Australiako taldeak 7.41,29ko denborarekin), Txinako taldearen (urrezkoa 7.40,33koarekin **ME**) eta AEBkoaren atzetik geratuz (zilarrezkoa 7.40,73koarekin). Taldea hauek osatzen zuten: Madison Wilson, Ariarne Titmus, Emma McKeon, Leah Neale, Tamsin Cook, Mollie O'Callaghan, Brianna Throssell eta Meg Harris-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak