open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serial Mom

***Serial Mom*** (euskaraz *Serieko Ama*), 1994ko John Waters estatubatuar zinema zuzendariaren umore beltzeko thriller film bat da. Kathleen Turner, Sam Waterston, Ricki Lake eta Suzanne Somers aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Baltimore. Beverly Sutphin (Kathleen Turner) aurrean jartzen zaion edonor inongo ikusmirarik gabe hiltzeko gai den serieko hiltzailea da, baina ama denetik bizitzan egonkortasun perfektua topatu duela dirudi: familiaren eta bere beharren arteko oreka nola edo hala mantenduz, modu miragarriz denak funtzionatzea lortzen du.

## Aktoreak 
* Kathleen Turner: Beverly Sutphin
* Sam Waterston: Eugene Sutphin
* Ricki Lake: Misty Sutphin
* Matthew Lillard: Chip Sutphin
* Scott Wesley Morgan: Pike detektibea
* Walt MacPherson: Gracey detektibea
* Patricia Dunnock: Birdie
* Mink Stole: Dottie Hinkle
* Mary Jo Catlett: Rosemary Ackerman
* Justin Whalin: Scotty Barnhill
* Beau James: Timothy Nazlerod
* Patty Hearst: 8. epaimahaikidea
* Lonnie Horsey: Carl Pageant
* Traci Lords: Carlen zita
* Tim Caggiano: Marvin A. Pickles
* Jeff Mandon: Howell Hawkins
* Kim Swann: Luann Hodges
* Kathy Fannon: Betty Sterner
* Patsy Grady Abrams: Jenson andrea
* Mary Vivian Pearce: Liburu eroslea
* Rosemary Knower eta Susan Lowe: Epaitegiko grupiak
* Suzanne Somers: Bere burua antzetuz
* Joan Rivers: Bere burua antzeztuz
* L7: Camel Lips
* Bess Armstrong (*krediturik gabe*): Eugenen hortz idazkaria
* John Waters (*krediturik gabe*): Ted Bundyren ahotsa

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Frantzisko Xabier Agirre

thumb|Montehermoso jauregia Gasteizen.
**Frantzisko Xabier Matias Agirre Ortés de Belasko** (Gasteiz,  – Madril, ) Montehermosoko IV. markesa, arabar aitoren seme ospetsua eta Espainiako Itsas Armadaren tenientea izan zen. Ilustratua, garaiko erakunde askoren partaidea izan zen.

## Biografia 
Frantzizko Xabier Agirreren familia oso ezaguna zen. Aita Frantzisco Tomas Agirre Ayanz, Montehermosoko III. markesa, eta ama Ignazia Ortés de Velasco Munive izan ziren. Ama Peñafloridako kondearen familiakoa zen. Agirretaren zerbitzuak Gaztelako Koroaren alde XV. mendetik ezagutzen dira. Haien arrakasta Maria Antonia Salcedo Txabarriri esker handitu zen, hala ere; Maria Antonia Filipe V.a Espainiakoaren infanteen haur-hezitzailea izan zen eta urte askoan Espainiako erregen semeen heziketaz arduratu zen, batez ere Luis I.a Espainiakoarena. Familia hau Argien Mendean Ilustrazioaren mugimenduarekin oso inplikatuta egon zen.

Frantzisko Xabier hiru anaien zaharrena izan zen. Jaiotzez oso osasun ahula izan zuen. Familiak zuen diruari esker, ikasketa onak izan zituen, batez ere hizkuntzak eta matematika, eta Europan zeharreko bidaiak egin zituen. Ziur aski, familiako harremanak zirela eta, 1750eko irailaren 20an, gero Karlos III.a Espainiakoa izango zenaren Ganberako Erregeren Zaldun titulua eskuratu zuen. Urte berean Historiaren Errege Akademiaren partaidea izendatu zuten. 1752an Espainiako Itsas Armadan sartu zen eta urte pare bat geroago fragata-teniente bilakatu zen. Urte berean Cartagenako eskuadran destinatu zuten. Baina bere osasun txarra zela eta, apenas ez zuen nabigatu eta bere karrera Armadan lasten bukatu zen. 1760ko otsailean Guardia de Corps konpainiara pasatzea eskatu zuen; martxoaren 11an aldaketa eman zioten. 1754an Real Academia Españolaren Ignacio Luzanek hiltzerakoan utzi zuen aulkia, E letrakoa, eskuratu zuen. 1762ko ekainaren 13an San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademiaren partaidea izendatu zuten. Erakunde horietan sartzeko, bere merituak baino gehiago, garrantzitsuago izan zen bere gizarte-posizioa eta ezagunak.

1759ko maiatzaren 20an aita hil zen eta markes titulua eskuratu zuen. Zuzenean haren aitona zen Frantzizko Antonio Agirre Salzedok zituen Bizkaiko patronatuak jaso zituen. Nafarroan, 1760ko martxoaren 26an, Juan Etxabarri, Purroyko baroia, hil zenean,Lizarrako merioren kargua jaso zuen ere bai.

Ezkongabea, 1763ko otsailaren 6an hil zen.

## Erretratua 
Frantzizko Xabier Agirreren erretratua 1756an Antonio González Ruiz (1711-1788) margolari nafarrak egin zuen. Gaur egun Nafarroako Museoan erakusten. Margolanean Frantzisko Xabier Agirre Espainiako Armadaren fragatako tenientearen uniformearekin agertzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maria Antonia Salcedo Txabarri
* Montehermoso jauregia

## Kanpo loturak 
* :Frantzizko Xabier Agirreren biografia Espainiako Historiaren Errege Akademiaren webgunean.
The Accidental Tourist

***The Accidental Tourist*** (euskaraz *Halabeharrezko Turista*), 1988ko Lawrence Kasdan estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. Anne Tyler idazlearen *1985eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. William Hurt, Kathleen Turner, Geena Davis eta Bill Pullman aktoreek antzeztu zuten.

Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Saria (Geena Davis) irabazi zuen, eta Film onenaren Oscar Saria (Warner Bros. - Lawrence Kasdan, Charles Okun eta Michael Grillo), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Frank Galati eta Lawrence Kasdaneta), Soinu banda onenaren Oscar Sariaren (John Williams) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
Macon Leary (William Hurt), negoziogizonentzako bidai gida idazleak Ethan hamabi urteko semea istripu batean hil izanaren kolpe latza jaso berri du. Gainbeheran eta ezertarako gogorik gabe, bere inguru pertsonala eta familiarrak lurjo du, eta Sarah (Kathleen Turner) emazteak abandonatzea erabaki du.

Egun batez, Muriel Pritchett (Geena Davis) neska gaztea ezagutuko du, lehen bistadizoan, bere heziketa eta bizipenei dagokionez, elkarren artean ezin ezberdinagoa dirudien pertsona. Halere, Murielen alboan, Maconek piskanaka bizipoza berreskuratzen hasiko da.

## Aktoreak 
* William Hurt: Macon Leary
* Kathleen Turner: Sarah Leary
* Geena Davis: Muriel Pritchett
* Bill Pullman: Julian
* Amy Wright: Rose Leary
* David Ogden Stiers: Porter Leary
* Ed Begley Jr.: Charles Leary

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The War of the Roses

***The War of the Roses*** (euskaraz *Rosetarren Gerra*), 1989ko Danny DeVito estatubatuar zinema zuzendariaren umore beltzeko komedia film bat da. Warren Adler idazlearen *1981eko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Michael Douglas, Kathleen Turner, Danny DeVito eta G. D. Spradlin aktoreek antzeztu zuten.

Michael Douglas, Kathleen Turner eta Danny DeVito aktoeek elkarrekin antzeztutako hirugarren filma izan zen, aurrez, *Romancing the Stone* (1984) eta *The Jewel of the Nile* (1985) filmak antzeztu baizituzten.

Izena Ingalaterran, Erdi Aroan egondako Bi Arrosen Gerratik hartuta dago.

## Argumentua 
Oliver (Michael Douglas) eta Barbara Rose (Kathleen Turner), senar-emazteen ezkontza haustear da, itxuraz bikote perfektua eta eredugarria, baina bizimodu eroso bezain hutsak dituztenak. Beren gainbehera emazteak bizitzarengandik zeozer gehiago espero duela jabetzean etorriko da: bere berezko nortasuna berreskuratzea.

## Aktoreak 
* Michael Douglas: Oliver Rose
* Kathleen Turner: Barbara Rose
* Danny DeVito: Gavin D'Amato
* Marianne Sägebrecht: Susan
* Dan Castellaneta: Gavin's client
* Sean Astin: Josh Rose, 17 urterekin
* Trenton Teigen: Josh Rose, 10 urterekin
* Heather Fairfield: Carolyn Rose, 17 urterekin
* G.D. Spradlin: Harry Thurmont
* Peter Donat: Jason Larrabee
* David Wohl: Gordon doktorea
* Shirley Mitchell: Dewitt andrea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Frantzisko Antonio Agirre

**Frantzisko Antonio Agirre Saltzedo** (Gasteiz,  – *ib.*, ) Montehermosoko II. markesa, arabar aitoren seme eta politikaria izan zen.

Espainiako Ondorengotza Gerran agirretarrek borboien alde egin zuen baita errege-familia Gasteizen ere babestuz. Horri esker, Montehermoso markeserri eta postu asko lortu zituzten. Frantzisko Antonio Indietako kontseilari, Gasteizko alkate (1708an eta 1725ean) eta Arabako ahaldun nagusia (1711-1714) izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ignazio Luis Agirre

**Ignazio Luis Agapito Agirre Ortés de Belasko** (Gasteiz,  – *ib.*, ) arabar legelari eta antzerkigilea izan zen.

Montehermosoko markesaren semea, Salamancako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. Gaspar Melchor de Jovellanosen laguna, honen eragina nabarmena izan zen bere ibilbidean. Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen sorreran parte hartu zuen eta 1765ean *Casilda* izeneko komedia bat argitaratu zuen.
Frantzisko Tomas Agirre

**Frantzisko Tomas Agirre Aiantz de Arbizu** (Gasteiz,  – *ib.*, ) Montehermosoko III. markesa, arabar aitoren seme eta politikaria izan zen.

Gasteizko alkatea (1737an eta 1756an) eta Arabako ahaldun nagusia (1741ean) izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atilano presidente

***Atilano presidente***, 1998ko La Cuadrillak zuzendutako komedia film bat da. Manuel Manquiña, Ramon Barea eta Laura Conejero aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Atilano Bermejo bere bizitzako iruzur handiena burutzera doan erdipurdiko bazter nahastaile bat da: Espainiako Gobernuko presidentea izatea. Bere karisma eta gai sozialekiko interes ezak bankari talde baten hautagai egokia izatea ekarriko dio, jendaurrean beren buruak zuritu eta haien diruzalekeria ezkutatzeko irudi publiko ona emango dietelako ustez.

## Aktoreak 
* Manuel Manquiña (Atilano),
* Ramón Barea (Ortega),
* Laura Conejero (Sol),
* Carlos Lucas (Marcelino),
* Paco Maestre (“Maisua”),
* Saturnino García (“Urkatua”),
* José Alias (“Mutikoa”),
* Luis Prendes (On Aníbal),
* Fernando Vivanco (Antúnez),
* María Isbert (Eloisa),
* Florentino Soria (León),
* Txema Blasco (Esteve),
* Nacho Leonardi (Mingarro),
* Luis Tosar (Cazorla),
* Enrique Villén (Inocencio),
* Alicia Sánchez (Akupunturalaria),
* Jesús Alcaide (Apaiza),
* Carlos de Gabriel (Kazeta salatzailea),
* Manuel Millán (Charly),
* Fausto Talón (Fausto),
* Juana Cordero (Simoneta),
* Camilo Barbé (Espainiako Gobernuko presidentea),
* Víctor Villate y Javier Jiménez (Aholkatzaileak),
* O Padriño (Oposizio burua),
* Antonio Durán “Morris” (Poliziaren bozeramailea),
* Carmen Segarra (Hauteskunde mahai burua),
* Bruto Pomeroy (Alkatea),
* Marta Fernández-Muro (TBko moderatzailea),
* Concha Salinas (Margarita),
* Nuria Sanz (Mercedes),
* Popotxo Ayestarán (Arrain sailtzailea),
* Ana Sáez (Lore saltzailea),
* Antonio Costafreda (Bapateko hirurogeitamar urteko gizona),
* Víctor Coyote (Istiluen aurkako polizia),
* José Luis Torrijo (Udaltzaina),
* Miguel Vidal (Kuriosoa),
* Lydia Ortiz (Neskatoa),
* El Pájaro (Iruzurgilea).

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tiburtzio Agirre

**Tiburtzio Filipe Agirre Aiantz de Arbizu** (Gasteiz,  – Madril, ) arabar aitoren seme eta elizgizona izan zen.

Zuzenbidea ikasi zuen Salamancako Unibertsitatean. Nafarroako Kontseiluaren gorteko alkatea, auzitegiko epailea eta Tabakoaren Batzordeko ministroa izan zen. Gero, 1740ko hamarkadaren amaieran, Madrilera joan zen betiko bizitzera. 1748an apaiz ordenatu zen, eta Descalzas Reales komentu ospetsuko kapilau egin. Tiburtzio Aguirrek aktiboki hartu zuen parte lehen borboitarren akademizismo ilustratuan, Espainiako Errege Akademian eta San Fernandoko Arte Ederren Errege Akademian.

## Erreferentziak
Jose Maria Agirre Ortés de Belasko

**Jose Maria Luis Agirre Ortés de Belasko** (Gasteiz,  – *ib.*, ) Montehermosoko V. markesa, arabar aitoren seme eta militarra izan zen. Arabako ilustrazioaren pertsona garrantzitsuetako bat izan zen.

Gaztea zela, Espainiako Lurreko Armadan sartu zen eta hainbat gudu eta kanpaina parte hartu eta gero teniente jeneral ere izan zen. Historia natural eta arte ederren jarraitzailea Gasteizko bere etxean benetako museo bat bildu zuen. Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen sorreran parte hartu zuen.

## Erreferentziak
Contagion (filma)

***Contagion*** (euskaraz *Kutsadura*), 2011ko Steven Soderbergh estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza eta thriller film bat da. Marion Cotillard, Bryan Cranston, Matt Damon, Laurence Fishburne, Jude Law, Gwyneth Paltrow, Kate Winslet eta Jennifer Ehle aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bapatean, inork bere jatorria zein den jakin gabe, mundu osoan birus hilkor bat hedatzen hasiko da, pandemia arriskutsu batean. Egun gutxiren buruan, gaixotasunak gizateriaren biztanleria murriztuko du. Kutsadura gizakien arteko kontaktu soilaz burutzen da.

Lehen biktimetako bat da Beth Emhoff estatubatuar emakumea, Hong Kongera burututako negozio bidaia batetik bueltan. Haren semea ere hil egiten du ordu gutxiren buruan, eta senarra ere gaixotzen zaio, baina gainditu egiten du egoera. Kutsatutako familia honen istorioa arakatzea funtsezkoa zaie zientzialariei birusaren jatorria argitzeko.

### COVID-19 pandemiarekin antzekotasunak 
2020ko martxoan, COVID-19 gaitzaren pandemia munduan hedatu zelarik, film hau munduko ikusienetekoa bihurtu zen streaming plataformetan, eta jaitsienetakoa ere bai BitTorrenteko p2p sareetan, bere gaiagatik.

Filmaren argumentuko puntu batzuek hantz handia dute 2020an gertaturikoarekin:

* Txinan du jatorria pandemiak, eta habitat ohiko galdu duten saguzar batzuengandik giza-elikaduraren katera iritsi zela iradokitzen da.
* Airezko eta ukimenezko transmisioaren garrantzia azpimarratzen da, eta R0 faktorea aipatzen.
* Internet bidezko *fake* albiste eta zurrumurruen zabalkundeak garrantzia du traman.

Beste puntu batzuetan asmatzen ote duten ez dago argi 2020ko udaberrian:

* Txerto baten garapena nahiko azkarra da.
* Etiketa sistema bat garatzen dute, gaixotasuna gainditu izanagatik immunitatea dutenak eta txetoa jaso dutenak markatzeko.

## Aktoreak 
* Marion Cotillard: Leonora Orantes doktorea
* Matt Damon: Mitch Emhoff
* Laurence Fishburne: Ellis Cheever doktorea
* Jude Law: Alan Krumwiede
* Gwyneth Paltrow: Elizabeth "Beth" Emhoff
* Kate Winslet: Erin Mears doktorea
* Bryan Cranston: Lyle Haggerty
* Jennifer Ehle: Ally Hextall doktorea
* Elliott Gould: Ian Sussman doktorea
* Chin Han: Sun Feng
* John Hawkes: Roger
* Anna Jacoby-Heron: Jory Emhoff
* Josie Ho: Li Fairen ahizpa
* Sanaa Lathan: Aubrey Cheever doktorea
* Demetri Martin: David Eisenberg
* Armin Rohde: Damian Leopold
* Armin Rohde: Damian Leopold
* Enrico Colantoni: Dennis French
* Larry Clarke: Dave, Minnesota Osasun Saileko langilea
* Monique Gabriela Curnen: Lorraine Vasquez
* Amr Waked: Rafik
* Matt Motyka: Minnesota Ehorzketa Saileko langilea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Nothing but Trouble (1991ko filma)

***Nothing but Trouble*** (euskaraz *Arazoak Besterik Ez*), 1991ko Dan Aykroyd estatubatuar zinema zuzendari eta aktoreak zuzendu eta antzeztutako komedia film bat da. Aykrodez gain, Chevy Chase, John Candy eta Demi Moore aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New Jerseyko autobide batean autoz irteera okerra hartu ondoren, Chris Thorne (Chevy Chase) finantza gizonak eta Diane Lightson (Demi Moore) inbertsio abokatuak Valkenvania etxean amaituko dute. Stop seinale bat gelditu gabe igaro ostean, Dennis Valkenheiser (John Candy) poliziak atxilotu eta Alvin Valkenheiser (Dan Aykroyd) 106 urteko epailearen aurrera eramango ditu.

## Aktoreak 
* Chevy Chase: Chris Thorne
* Dan Aykroyd: Alvin 'J.P' Valkenheiser epailea / Bobo
* John Candy: Dennis / Eldona
* Demi Moore: Diane Lightson
* Valri Bromfield: Purdah andereinoa
* Taylor Negron: Fausto Squiriniszu
* Bertila Damas: Renalda Squiriniszu

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Putzubeltz ur-jauzia

**Putzubeltz ur-jauzia** Nafarroa Garaian dagoen ur-jauzia da izen bereko errekan kokatuta dagoena, Bortziriak eskualdeko Arantza udalerriko lurretan, Aientsa eta Azkilarrea auzoen artean. 10-15 metroko jauzia egiten du urak harrizko horma beltz baten aurrean eta behean putzua eratzen da.

## Inguruko mendiak 
Ur-jauzi hau Mendaurko mendilerroko mendi garaiez inguratuta dago. Horrela zirku-erdi baten zentroa da ur-jauzia, zirku horrek 800 metroko desnibela du eta 2,5 kilometroko diametroa. Inguruko mendiak honako hauek dira:

* Mairubaratzeta, 851m
* Mendaur, 1.131 m[1][2]
* Mendieder, 1.071 m
* Arainburu, 1.054 m
* Loitzate, 1.048 m
* Ekaitza, 1.046 m
* Komizko Gaina, 1.037 m
* Negusoro, 857 m

## Putzubeltz erreka eta bere adarrak 
**Putzubeltz** errekak beste errekatxo hauen urak jasotzen ditu ur-jauzia baino lehen: Imintzako erreka, Txinurtiko erreka eta Munierko erreka.

Ur-jauzia pasa eta metro batzuetara Beraskun errekarekin batzen da, eta beste errekatxo hauen urak ere jasotzen ditu ur-jauzia pasa ondoren: Bordaberriko erreka, Egusuetako erreka, Bidartxoetako erreka, eta Arribeltzeko erreka.

Putzubeltz erreka Latsako errekara eramaten ditu urak, eta horrek Bidasoara, Igantzi herriak beheko aldean duen Berrizaun auzoan.

## Bertara nola iritsi 
Arantza herritik bi bide daude ur-jauzira heltzeko, bat Aientsa auzotik eta bestea Azkilarrea auzotik. Bide biak konbinatuz 9 km-ko ibilaldi zirkular egin ohi da ur-jauzia bisitatzeko.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aitzondoko ur-jauzia (Gipuzkoa)
* Bisusta ur-jauzia (Nafarroa)
* Delikako ur-jauzia (Araba)
* Goiuriko ur-jauzia (Araba)
* Xorroxin ur-jauzia (Nafarroa)

## Kanpo estekak 
* Arantzako zirkutik txango zirkularra Vasco de Camping.
* Putzubeltz_ur-jauzia.
Banderola

[thumb| Alemaniako [supermerkatu bateko banderolak. ]]
**Banderola** bandera mota bat da.

Bere jatorria Erdi Aroko zutoihalak dira. Garai hartan gertaera edo ekintza nabarmenak egiten zirenean, esaterako, torneoak, txapelketak, koroatzeak, inaugurazioak edo bestelakoak, apaingarri gisa erabiltzen ziren.

Gaur egun haren erabilera antzekoa da, hots, erakusketak, azokak, kultura-topaketak eta antzekoetan maiz erabiltzen dira.

## Kanpoko komunikazio elementua 
[ezkerrera|thumb| [Vancouverreko *Point Grey Villageeko* saltoki-guneko banderolak.]]
Kanpoko iragarkietan asko erabiltzen da. Olana luzeak izan ohi dira, eta sarri publizitate-mezuak dituzte inprimatuta; jendaurreko lekuetan jartzen dira, eta masta edo kale-argietan erantsita egon ohi dira.

Askotan saltoki-gune baten edo beste saltoki baten sarreran pankartak ikus daitezke urrunetik arreta erakartzeko.

Pankartak inprimatutako mezuak derrigorrean laburrak dira; beraz, gomendagarria da iragarriko ekitaldia zuzenean aipatzea. Eskuragarri dagoen espazioaren ondorioz, oso gutxitan erreproduzitzen dituzte irudiak, hortaz, zuzenean gertaeraren izena edo marka edo zuzeneko publizitate-leloak inprimatzen dituzte.

## Kanpo estekak
Domizianoren Estadioa

Izen bereko enperadoreak Marteko Eremuaren gainean eraikia da **Domizianoren Estadioa**. Piazza Navona estadioaren tokia hartzen du eta haren tamaina, formak eta neurriak mantentzen ditu.

Antzinako Erroman kirol lehiaketak egiteko estadio bat izan zen.

## Kanpo estekak 
* Lacus Curtius, Samuel Ball Platnerren artikulua, Antzinako Erromako hiztegi topografikoa 
* Unicaen.fr Domiziar estadioaren eredua
Berlingo Biltzarra

**Berlingo Biltzarra** Berlinen, 1878ko ekainaren 13tik uztailaren 13ra izandako biltzar diplomatikoa izan zen. Bertan orduko europar sei potentzia nagusiek (Errusiar Inperioa, Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua, Frantzia, Austria-Hungaria, Italia eta Inperioa), Otomandar Inperioak eta Balkanetako lau estatuek (Grezia, Serbia, Errumania eta Montenegro) parte hartu zuten. Bere helburua Balkanetako penintsulan Errusia-Turkia Gerraren ondorengo estatu eta mugak ezartzea zen. Batzarrean adostutakoak Berlingo Itunean berrestu zuten, britainiarren eta austro-hungariarren gustukoa ez zen San Stefanoko Ituna baliogabetu zuena.

Otto von Bismarck alemaniar kantzelariaren asmoa, Biltzarra zuzendu zuena, Balkanak egonkortzea, Otomandar Inperioaren botere txikia aintzatestea eta Erresuma Batua, Errusia eta Austro-Hungariaren interesak orekatzea zen. Era berean, eskualdean errusiar eragina urritzeko eta Bulgaria Handia baten jaiotza oztopatzeko asmoak zituen. Biltzarraren ondorioz, otomandar eragina Europan gainbeheran izan zen: Bulgaria printzerri independente bilakatu zen, Ekialdeko Rumelia turkiar eskuetara itzuli zen eta baita Mazedonia ere. Turkiarrek erreformak egitea zin egin zuten.

Errumaniak erabateko independentzia bereganatu zuen: Besarabiaren zati bat Errusiari eman zion eta, horren truke, Iparraldeko Dobruja bereganatu zuen. Serbiak eta Montenegrok independentzia ere lortu zuten baina bere lurraldeak txikiagoak ziren, izan ere, Austria-Hungariak Sandžak okupatu zuen. Austria-Hungariak Bosnia-Herzegovina ere bereganatu zuen eta Erresuma Batuak Zipre.

Bakea eta oreka lortzeko pausu handi bat zirudien arren, parte-hartzaile gehienak ez zeuden kontent. Bere arrangurek Balkanetako Lehen eta Bigarren Gerrak (1912–1913) eta baita Lehen Mundu Gerra (1914) eragin zituzten. Serbiak, Bulgariak eta Greziak mozkinak atera zituzten baina ez nahi zuten beste.

Otomandar Inperioa, garai haietan "Europako gaixoa" deitua, makurrarazita eta ahulduta geratu zen, bere barneko arazoen preso.

Errusiak, gerra irabazi arren, ez zuen nahi zuena lortu. Austriak lurralde asko bereganatu zituen, hegoaldeko eslaviarren atsekaberako, eta honek Bosnia-Herzegovinan tirabirak sortu zituen hamarkadetan zehar.

Bismarck errusiar nazionalisten eta paneslavisten gorrotoaren itu bilakatu zen eta Alemaniaren patua Austria-Hungaria eta Balkanekin lotu zituen. Luzaroan, Errusia eta Austria-Hungaria arteko tirabirak biziagotu egin ziren, Balkanetan auzi nazionala egin zuen heinean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edward Hicks

thumb|260px| Edward Hicks, *"Erreinu baketsua"* (1834).
**Edward Hicks** ( 1780ko apirilaren 4a - 1849ko abuztuaren 23a) folklore margolari amerikarra izan zen, *Friends of Society*ko kristau ministro ospetsua eta, gainera, bere margolanengatik Quakkerren ikono bihurtu zen.

## Bizitza eta ibilbidea 
[thumb|260px|[Noeren ontzian sartu aurretik animaliak bikoteka errenkadan. ]]

## Obra nagusien galeria 

Fitxategi:Edward Hicks 001.jpg|*David anaiaren egoitza* (1845-1848)
Fitxategi:Edward Hicks - Penn's Treaty.jpeg|*Penn Tratatua* (1847)
Fitxategi:Edward Hicks - The Cornell Farm.jpg|*Cornell Granja* (1848)

* *David 1785. anaiaren egoitza* (1846), New Yorkeko Folk Art Museum museoa
* *Batasun baketsua*, c. 1833, Worcester Art Museum Worcester-en, Massachusetts-en
* *Niagarren erorketak*, c. 1825 eta *Peaceful Kingdom*, ca. 1830-1832, New Yorkeko Metropolitan Museum of Art- en
* *Pennek indiarrekin egindako ituna*, c. 1830-1840, Arte Ederren Museoa Houstonen, Texasen
* *Arca Noé*, 1846 eta *Pazifikoko Batua*, c. 1844-1846, Philadelphia Art Museum, Philadelphia
* *William Pennen hilobia*, 1847, Newark- eko Newark- eko museoan, New Jersey-n
* *Cornell Granja*, 1848; *William Penn-en hilobia*, c. 1847-1848: *Kolon lurreratzea*, c. 1837; Pazifikoko Batua, c. 1834; *Pennek indiarrekin egindako ituna*, c. 1840-1844: eta *haurraren erretratua*, c. 1840, Washingtoneko Arte Galeria Nazionalean
* *Pacific Kingdom*, 1830-1832, Montgomery Arte Ederren Museoa, Montgomery, Alabama

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  The Abby Aldrich Rockefeller Folk Art Museum
*  Hicks Quotes
*  American Folk Art Museum- New Yorken
* , Worcester Art Museum- en , Massachusetts, Worcester
*  Philadelphia Museum of Art Philadelphia, Pennsylvania
* Newark Museum-en : American Art Newark-en, New Jersey
*  Washingtoneko Arte Galeria Nazionala , DC
*  Edward Hicksen hilobia
Hay Day

***Hay Day*** Supercell-ek garatu eta argitaratutako nekazaritza eta abeltzaintzari buruzko joko bat da. iOS-en 2012ko ekainaren 21ean argitaratu zen, eta Android-en, hurrengo urteko azaroaren 20an. 2013ko txosten baten arabera, Supercell-ek hilero 30 milioi dolar irabazten zituen Hay Day eta Clash of Clans-en etekinak batuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dark Phoenix (filma)

***Dark Phoenix*** edota ***X-Men: Dark Phoenix*** (euskaraz *Fenix Iluna* edota *X-Gizonak Fenix Iluna*), 2019ko Simon Kinberg britainiar-estatubatuar superheroi film bat da. Marvel Comics argitaletxearen X-Men superheroien komikietan oinarritua dago. James McAvoy, Michael Fassbender, Jennifer Lawrence, Nicholas Hoult, Sophie Turner, Tye Sheridan, Alexandra Shipp, Kodi Smit-McPhee, Evan Peters eta Jessica Chastain aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
X-Men superheroi taldeak bere etsai handi eta handienari aurre egin beharko dio: bere kideetako bati, Jean Grey / Fenixa (Sophie Turner). Espazioan burututako misio batean, indar kosmiko batek Jean jo eta gutxigatik ez du hilko. Etxera itzultzean, indar hori arras boteretsua bilakatzeaz gain oso ezegonkorra dela ohartzen dira. Bere barnean dagoen izakiarekin borrokatzen den bitartean, Jeanek bere ahalmenak kontrolatu eta ulertu ezin ditzakeen moduan kanporatuko ditu. Jean kontrolik gabeko galbidean erori da, gehin maite duena kaltetuz eta X-Men taldearekin dituen loturak apurtzen hasiko dira. Bere familia desegiten den bitartean, berrrelkartzeko modua topatu beharko dute, ez bakarrik Jeanen bizia salbatzeko, baita Lurra osoa estralurtarrengandik salbatzeko ere, indar hori arma bilakatu eta hartaz baliatuz galaxia osoa bereganatu nahi baitute.

## Aktoreak 
* James McAvoy: Charles Xavier / X irakaslea
* Michael Fassbender: Erik Lehnsherr / Magneto
* Jennifer Lawrence: Raven Darkholme / Mystika
* Sophie Turner: Jean Grey / Fenixa
* Jessica Chastain: Smith
* Tye Sheridan: Scott Summers / Ziklope
* Nicholas Hoult: Hank McCoy / Piztia
* Alexandra Shipp: Ororo Munroe / Ekaitz
* Kodi Smit-McPhee: Kurt Wagner / Deabru
* Evan Peters: Peter Maximoff / Quicksilver
* Jessica Chastain: Fenix bereganatu eta manipulatzen duen estralurtar izakia

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
The New Mutants (filma)

***The New Mutants*** (euskaraz *Mutante Berriak*), 2020ko John Boone estatubatuar superheroi film bat da. Marvel Comics argitaletxearen X-Men superheroien komikietan oinarritua dago. Anya Taylor-Joy, Maisie Williams, Charlie Heaton, Henry Zaga, Blu Hunt eta Alice Braga aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Mutante Berriak, beren borondateen aurka instalakuntza sekretu batean daudenean euren ahalmen bereziez jabetzen diren bost mutante gazte dira, une horretatik aurrera beren iraganeko bekatuetatik ihes egin eta beren buruak salbatzeko borrokatuko dira.

## Aktoreak 
* Anya Taylor-Joy: Illyana Rasputin / Magik
* Maisie Williams: Rahne Sinclair / Wolfsbane
* Charlie Heaton: Sam Guthrie / Cannonball
* Henry Zaga: Roberto da Costa / Sunspot
* Blu Hunt: Danielle Moonstar / Mirage
* Alice Braga: Cecilia Reyes

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Aljerren inbasioa (1775)

**Aljerren espainiar inbasioa** 1775eko uztailean Ipar Afrikako Aljer hiria hartzea helburua zuen lehorreratze militarra izan zen. Karlos III.a Espainiakoak Alejandro O'Reillyri eskatu zion konkista egitea, eta O'Reillyk berrogeita hamar itsasontzi eta hogei mila soldadu baino gehiago zituen plana betetzeko. Aljer pirata berbereen "hiriburua" zen, eta hiria jakinaren gainean zegoen. Hori zela eta, segada bat prestatu zuten, eta espainiar erasoa erabateko porrot bilakatu zen. Kolpea iraingarria izan zen espainiarrentzat, eta haien berpizte militarra geldiarazi zuen.

## Kanpo estekak
Orango inbasioa (1732)

**Orango espainiar inbasioa** 1732ko ekainaren 15etik uztailaren 2ra artean Oran eta Mers el-Kebir hiriak berreskuratzea helburua zuen lehorreratze militarra izan zen. 1708tik aurrera, Espainiako Ondorengotza Gerra aprobetxatuz, Otomandar Inperioak hiri biak hartu zituen. Blas Lezok Genovan bi milioi peso bereganatzea lortu ondoren, espedizioa finantzatu eta itsas-armada José Carrillo de Albornoz eta Francisco Cornejoren eskuetan utzi zuten. Espainiarrek hiri biak berreskuratu zituzten eta 1792ra arte bere jabetza mantendu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Navarinoko gudua

**Navarinoko gudua** Greziako Independentzia Gerrako itsas-bataila bat izan zen, 1827ko urriaren 20an gertatu zena Navarinoko badian, Peloponesoko kostaldearen mendebaldean. Ingalaterra, Frantzia eta Errusiako armadak egiptoar-turkiar gudarosteen kontra aritu ziren borrokan. Europarrak izan ziren garaile.. Belaontziz egindako azken itsas-gudu nagusia izan zen, nahiz eta itsasontzi gehienak ainguraturik zeuden. Aliatuek beren artilleria hobeari esker irabazi zuten.

## Erreferentziak 
alt=Navarino gudua. artea.Vladimir Kosov|thumb|343x343px|Navarino gudua. artea.Vladimir Kosov

## Kanpo estekak
Spider-Man: Far From Home

***Spider-Man: Far From Home*** (euskaraz *Spider-Man: Etxetik Urruti*), 2019ko Jon Watts estatubatuar zinema zuzendariaren supeheroi film bat da. Marvel Comics argitaletxearen Spider-Man superheroiaren komikietan oinarritua dago. Tom Holland, Samuel L. Jackson, Zendaya, Cobie Smulders, Jon Favreau, J. B. Smoove, Jacob Batalon, Martin Starr, Marisa Tomei eta Jake Gyllenhaal aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Peter Parkerrek (Tom Holland), MJ (Zendaya), Ned (Jacob Batalon) eta gainontzeko adiskideak Europara ikas bidaian joan dira. Halere, Parkerrek atseden hartu eta bere ahalmenak aste batzuz alde batera lagatzeko asmoak zapuztuak izango dira, Nick Furyk (Samuel L. Jackson) berarekin kontaktatu eta kontinentean kaosa hedatzen ari diren izaki elemental batzuen erasoak geldiarazteko laguntza eskatuko baidio. Une horretantxe, Parkerrek Spider-Man superheroiaren jantzia jarri eta bere betebeharra gauzatzeari ekingo dio.

## Aktoreak 
* Tom Holland: Peter Parker / Spider-Man
* Samuel L. Jackson: Nick Fury
* Zendaya: Michelle "MJ" Jones
* Cobie Smulders: Maria Hill
* Jon Favreau: Harold "Happy" Hogan
* Jake Gyllenhaal:Quentin Beck / Mysterio
* J. B. Smoove
* Jacob Batalon: Ned, Peterren lagunik onena
* Martin Starr: Harrigton jauna
* Marisa Tomei: May Parker, Peterren izeba

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ksar el-Kebirreko gudua

**Ksar el-Kebirreko gudua** () edo **Hiru erregeen gudua** () iparraldeko Marokon, Ksar el-Kebir eta Larachetik gertu, 1578ko abuztuaren 4an egindako gudua izan zen. Kargutik kendu zuten
Abu Abdallah Mohammed II.a sultanak Sebastian I.a Portugalgoaren laguntza eskatu zion Abu Marwan Abd al-Malik I.a sultan berriaren kontra. Sebastianek gurutzada bat prestatu zuen Abu Abdallah laguntza eskatu zion ondoren. Abu Abdallahren osabak, Abd Al-Malikek, otomandar laguntzari esker lortu zuen boterea. Portugaldarren porrota eta erregea oinordekorik gabe hil zenean, izugarrizko ezbehar politikoa izan zen: Aviz leinua amaitu zen eta 60 urtez Espainiarekin bat egin zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fantastic Four (2015eko filma)

***Fantastic Four*** edota ***FANT4STIC*** (euskaraz *Lau Miragarriak*), 2015eko Josh Trank estatubatuar zinema zuzendariaren superheroi film bat da. Marvel Comics argitaletxearen Fantastic Four superheroi taldearen komikietan oinarritua dago. Miles Teller, Michael B. Jordan, Kate Mara, Jamie Bell, Toby Kebbell, Reg E. Cathey eta Tim Blake Nelson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Reed Richards (Miles Teller), Ben Grimm (Jamie Bell), Sue Storm (Kate Mara) eta Johnny Storm (Michael B. Jordan) gazte ezegokituak unibertso alternatibo arriskutsu batera telegarraiatuak izango dira, ondorioz ahalmen miragarriak bereganatuko dituzte. Bere bizitzak modu drastiko eta saiestezin batez aldatzean, bere ahalmen berriak kontrolatzen ikasi eta mundua aspaldiko ezaguna duten etsai beldurgarri batetik defendatu beharko dute: Victor Von Doom (Toby Kebbell).

## Aktoreak 
* Miles Teller: Reed Richards / Mister Fantastic
* Michael B. Jordan: Johnny Storm / Human Torch
* Kate Mara: Sue Storm / Invisible Woman
* Jamie Bell: Ben Grimm / The Thing
* Toby Kebbell: Victor Von Doom / Doctor Doom
* Tim Blake Nelson: Harvey Allen
* Reg E. Cathey: Franklin Storm
* Dan Castellaneta: Kenny jauna, Reeden irakaslea
* Tim Heidecker: Richards jauna, Reeden aita ordea

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai 
* IMDBko fitxa irakurgai
Konstante kosmologiko

Erlatibitate orokorraren teorian, **konstante kosmologikoa** (Lambda, {\displaystyle \Lambda } , hizkiaren bidez adierazi ohi da) konstante bat da, Albert Einsteinek, 1917. urtean, eremu grabitatorioaren jatorrizko ekuazioaren aldaketa gisa, unibertso estatiko bat lortzeko proposatu zuen konponbidea, hain zuzen. Einsteinek ideia hori arbuiatu zuen 1931n, Edwin Hubblek behatutako galaxien gorriranzko lerrakuntzak unibertso ez estatikoaren ideia indartu zuelako eta 1930ean, Eddingtonek, konstante kosmologikodun Erlatibitate Orokorrak aurreikusitako unibertso estatikoa ezegonkorra zela frogatu zuelako. Hala ere, 1998an aurkitu zen azelerazio kosmikoak (2011an, Fisikako Nobel Sariaren erantzule izan zen) konstante kosmologikoarekiko jakin-min eta interesa berpiztu du.

## Ekuazioa 
Einsteinen ekuazioetan konstante kosmologikoa era honetan ageri da:{\displaystyle R_{\mu \nu }-{\frac {1}{2}}Rg_{\mu \nu }+\Lambda g_{\mu \nu }={\frac {8\pi G}{c^{4}}}T_{\mu \nu }}Konstantea, hau da, {\displaystyle \Lambda } , zero denean ekuazioa erlatibitate orokorraren jatorrizko ekuazioa bihurtzen da. Behaketa astronomikoen arabera, haren balioa hurrena da:{\displaystyle \Lambda \leq 10^{-46}\ {\textrm {km}}^{-2}}Einsteinek konstante kosmologikoa eremu grabitatorioaren ekuazioetan termino independente bat bezala txertatu zuen arren, konstante hau hutsaren energia edo presio negatibo bat bezala uler daiteke. Hutsa energia-bulkada tenkatzaile bat bezala adierazita datorrela suposatzen bada, honela adierazi genezake: {\displaystyle T_{\mu \nu }^{\mathrm {(huts)} }=-{\frac {\Lambda c^{4}}{8\pi G}}g_{\mu \nu }}Era horretan, konstante kosmologikoa hutsaren energia intrintsekoaren dentsitatearekiko baliokidea izango litzateke: {\displaystyle \displaystyle \rho _{huts}={\frac {\Lambda c^{2}}{8\pi G}}}Dagokion presioa egoera-ekuazioaren bidez kalkulatzen da: {\displaystyle \displaystyle p_{huts}=w\cdot \rho _{huts}c^{2}}

Ekuazio honetan *W* konstantearen balioa -1 da. Horrenbestez, konstante kosmologikoari atxikitzen zaion presioa negatiboa da, horregatik bere eragina alboratzailea da eta ez, grabitatearena bezala, erakarlea:{\displaystyle \displaystyle p_{huts}=-\rho _{huts}c^{2}}

{\displaystyle \displaystyle p_{huts}=-{\frac {\Lambda \ c^{4}}{8\pi G}}}Konstante kosmologiko positibo batek energia-dentsitate positibo bat dakarrela ikus dezakegu, baina presio negatibo batean. Konstante kosmologikoa hutsaren energia baten ondorio gisa har dezakegu, baldin eta hau zeroz bestelakoa bada. Energia honen existentzia gaur egun bolo-bolo dabil zientzialarien artean, energia iluna deitzen zaio ustezko energia honi eta ezer gutxi dakigu hari buruz. Dakigun gauza apurretako bat unibertsoaren hedatze azeleratuaren erantzulea dela da. Azelerazio hau lehen 7.600 milioi urtetan negatiboa izan zen, duela 6.200 milioi urte ordea, positibo izatera igaro zen, egun ikus ditzakegun ondorioak eraginez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Unibertsoa eta haren hedapena
* Materia iluna eta unibertsoaren amaiera
* Fisika eta haren historia
* Astronomia eta haren historia

## Kanpo estekak
Catwoman (filma)

***Catwoman*** (euskaraz *Andrakatu*), 2005eko Pitof frantziar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. DC Comics argitaletxearen Catwoman superheroian oinarritua dago. Halle Berry, Benjamin Bratt, Lambert Wilson, Frances Conroy, Alex Borstein eta Sharon Stone aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Patience Philipsek (Halle Berry) kosmetiko enpresa batean diseinatzaile grafiko gisa lan egiten du, George Hedare (Lambert Wilson) zuzendari despotikoa eta haren emaztea den Laurel (Sharon Stone) supermodeloaren zuzendaritzapean. Kasualitatez, salgai jartzera doan edertasun produktu iraultzaile bati buruzko sekretu ikaragarriaz ohartuko da, horregatik enpresaren soldatapeko sikario batzuek hil egingo dute. Halere, misteriotsuki, ahalmen berri eta indar harrigarriz berpiztuko da. Orduan Catwoman superheroia bilakatuko da, eta Ophelia Powers (Frances Conroy) enigmatikoaren laguntzaz mendekuari ekingo dio. Baina Tom Lone (Benjamin Bratt) detektibe erakargarriaren agerpenak bere bizitza bikoitza nahastuko du.

## Aktoreak 
* Halle Berry: Patience Phillips / Catwoman
* Benjamin Bratt: Tom Lone
* Lambert Wilson: George Hedare
* Frances Conroy: Ophelia Powers
* Alex Borstein: Sally
* Sharon Stone: Laurel Hedare
* Kim Smith: Drina
* Michael Massee: Armando
* Byron Mann: Wesley
* Peter Wingfield: Ivan Slavicky doktorea
* Berend McKenzie: Lance
* Ona Grauer: Sandy
* Landy Cannon: Randy
* Benita Ha: Teknikari forensea
* Jill Krop: Kazetari berriemailea
* Dagmar Midcap: Telebista erreportaria
* Peter Williams: Detektibea
* Janet Varney: Festako neska

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Koloragarri

thumb|200x200px| 2G horia koloratzailearen konposizio kimikoa
**Koloragarria** termino orokorra da eta kolorea emateko edozein sustantzia kimikoari deritzo, bai ehungintzan, bai industria kosmetikoan, bai elikagaienindustrian ere . https://web.archive.org/web/20190422062406/https://www.ird.fr/la-mediatheque/videos-en-ligne-canal-ird/des-couleurs-et-des-medicaments/des-couleurs-et-des-medicaments

Koloragarriak antzinatik erabiliak izan dira eta horretarako landareetatik, mineraletatik eta animalietatik eratorriko hainbat materia erabili izan dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mendebaldeko tuia

**Mendebaldeko tuia** (*Thuja occidentalis*) Cupressaceae familiako zuhaitz espeziea da. Jatorriz Kanadako hego-ekialdeko eta AEBetako ipar-ekialdekoa da.

Ipar Amerikan **Zedro zuria** esaten diote frantsesez edo ingelesez.

## Deskribapena 
Tuia erraldoirekin lotura estua izan arren, 10-20 m altu eta 40 cm-ko diametroa duen zuhaitz txiki bat besterik *ez* da. Enborraren azala gorri-arrea du, luzetarako zirrikitu estuekin markatuta. Hostoak edo orratzak 3-5 mm luzedun adartxo lauez osatuta daude.

Europan 1540an sartu zen eta oso hedatua dago, batez ere parke eta hilerrietan eta zuhaitz apaingarri moduan asko erabiltzen da.
  
## Erabilera 
Ipar Amerikako indiar tribu ugarik botika gisa asko erabiltzen zuten sukarra, eztula, buruko mina, esku puztutak eta arazo erreumatikoak tratatzeko.

Landareak antibiral jarduera du eta belarismo modernoan erabiltzen da, gehienetan berruakak eta polipoak tratatzeko. Landarea erabil daiteke hilekoen eragiteko, beraz, ez da gomendagarria haurdun dauden emakumeei.

Lehortutako hosto-adar gazteak aldakorrak, anthelmintikoak, antiinflamatorioak, antiseptikoak, usaintsuak, astringenteak, diaforetikoak, diuretikoa eta emenagogoak dira. Landarea erabiltzen ari da minbizia tratatzeko, batez ere umetokiko minbiziaren aurka.

Hostoekin egindako te bat erabiltzen da bronkitisa eta beste arnas arazoa, eztula, buruko mina tratatzeko eta eztularen almibarretan.

Hostoetatik "Zedro zuriaren olioa" egiten dute, antiseptikoa, expektorantea eta errubefakzioa den olio esentziala da.

## Taxonomiari 
Carlos Linneo- k deskribatu zuen *Thuja occidentalis-* ek *Species Plantarum* 2: 1002 1753. urtean 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dionisio I.a Portugalgoa

'*Dionisio I.a Portugalgoa *Nekazaria* edo *Errege Poeta''''' (Lisboa,  - Santarém, ) 1279-1325 bitartean Portugalgo erregea izan zen. Alfontso III.aren semea zen. Elisabet Portugalgoa ezkondu zuen eta bere agintaldian herrialdeko ekonomia garatu zuen.

## Erreferentziak
Erika urakana (2003)

**Erika** urakana Mexikoko ipar-ekialdea jo zuen 2003ko Atlantikoaren urakan denboraldian abuztuaren erdialdean.

Erika zortzigarren zikloi tropikala izan zen, bosgarren ekaitz tropikala eta denboraldiko hirugarren urakana. Hasiera batean, Urakanen Zentro Nazionalak (NHC) ez zuen urakan mailan sailkatu, izan ere, 115 km/h maximoko indarra aurreikusten zutelako; baina, ondoren, informazioa aztertu ostean, Saffir-Simpson urakanaren eskalan 1 kategoria eman zioten.

Ekaitza presio txikiko eremu ez tropikal batetik sortu zen, eta, Mexikoko Golkoan garatu zen bost egunean, abuztuaren 14an. Presio handiko sistema baten eraginpean, Erikak azkar jo zuen mendebaldeko norabidean, eta indar handiagoa lortu zuen horretarako baldintzak eman zirelako. Mexikoko ipar-ekialdean urakan gisa jo zuen, azkar lurreratu zenean, abuztuaren 16an.

## Kanpo estekak 
* Babes Zibilak "Erika" urakan iristeko alerta horia jarri zuen abian.
* Erika ekaitza Mexikora heltzen da
A Man for All Seasons (1966ko filma)

***A Man for All Seasons*** (euskaraz *Denboraldi Guztietarako Gizona*), 1966ko Fred Zinnemann austriar-estatubatuar zinema zuzendariaren biografia eta drama film bat da. Robert Bolt idazlearen 1960ko izenburu berdineko antzezlanean oinarritua dago. Paul Scofield, Wendy Hiller, Leo McKern, Orson Welles, Robert Shaw eta Susannah York aktoreek antzeztu zuten.

Sei Oscar Sari irabazi zituen: Film onenaren Oscar Saria (Fred Zinnemann), Zuzendari onenaren Oscar Saria (Fred Zinnemann), Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Paul Scofield), Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria (Robert Bolt), Argazkigintza onenaren Oscar Saria (Ted Moore) eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Elizabeth Haffenden eta Joan Bridge). Gainera, Taldeko gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Robert Shaw) eta Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar Sariaren (Wendy Hiller) izendapenak jaso zituen.

## Argumentua 
Henrike VIII.a Ingalaterrakoak (Robert Shaw) Katalina Aragoikoaz dibortziatu eta Anne Boleynekin (Vanessa Redgrave) ezkontzeko asmoz ingeles aristrokrazia eta elizgizonen babesa bereganatzen saiatuko da. Sir Thomas More (Paul Scofield), Europako humanista nabarmenetakoa, katolikoa eta erregearen konfidantzazko gizona, ataka latzean dago: Bere kontzientziaren arabera jardun behar al luke, besteek traidorea gisa adierazi eta bere burua exekutatua izateko arriskuan jarriz, ala legeak bere beharrei egokitzeko inongo erreparorik ez duen erregeari men egin eta burua markutuko beharko al luke?

## Aktoreak 
* Paul Scofield: Sir Thomas More
* Wendy Hiller: Alice More
* Leo McKern: Thomas Cromwell
* Orson Welles: Wolsey kardinala
* Robert Shaw: Henrike VIII.a Ingalaterrakoa
* Susannah York: Margaret More
* Nigel Davenport: Norfolko dukea
* John Hurt: Richard Rich
* Corin Redgrave: William Roper (gaztea)
* Colin Blakely: Matthew
* Cyril Luckham: Thomas Cranmer artzapezpikua
* Vanessa Redgrave: Anne Boleyn
* Jack Gwillim: Justizia Burua
* Michael Latimer: Norfolken laguntzailea
* Thomas Heathcote: Ontzilaria
* Yootha Joyce: Averil Machin
* Anthony Nicholls: Erregearen ordezkaria
* John Nettleton: Kartzelazaina
* Eira Heath: Matthewen emaztea
* Molly Urquhart: Anderea
* Paul Hardwick: Gortesaua
* Philip Brack: Zaindarien kapitaina
* Martin Boddey: Dorrearen gobernatzailea
* Eric Mason: Exekutatzailea
* Matt Zimmerman: Mezularia

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Eduardo I.a Portugalgoa

'*Eduardo I.a Portugalgoa *Ele-ederra''''' (; Viseu,  - Tomar, ) Portugalgo erregea 1433-1438 bitartean izan zen. Joan I.aren ondorengoa eta Henrike Nabigatzailearen anaia. Lur banaketari buruzko legeez eta lur berrien aurkikundeez arduratu zen. Bere gudarostea galdu zuen Tanger hiriaren aurkako erasoaldian. Letra gizona ere bazen, eta literatura lan batzuk ondu zituen ('Aholkulari leiala'; 'Zaldiak hezteko antzea').

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak
Cambio-Aldaketa

**Cambio-Aldaketa** Espainiako Senaturako hautagaitza bateratu nafarra da, Uxue Barkosen gobernua babesten duten alderdi politikoek osatua. Aliantzaren helburua Nafarroak dituen lau senatarietatik hiru eskuratzea zen eta lehen aldiz 2015eko hauteskunde orokorretara aurkeztu zen, baina senatari bakarra eskuratu zuen. 2016ko hauteskunde orokorretan alderdi bakoitza bere aldetik aurkeztu ondoren, hautagaitza berriz martxan jarri zen 2019ko hauteskunde orokorretarako.

## Kanpo estekak
Mikel I.a Portugalgoa

'*Mikel I.a Portugalgoa *Absolutista* edo *Tradizionalista''''' (; Lisboa,  - Esselbach, ) Portugalgo erregea 1828-1834 bitartean izan zen. Joan I.aren ondorengoa, Abriladaren ondorioz, erregeorde moduan itzuli zen Portugalera eta bere eskubidea aldarrikatu zuen. Gerra Liberalen ondorioz, berriro erbesteratu zen.

## Erreferentziak
Errege Magoen autoa

***Errege Magoen autoa*** (), ***Errege Magoen misterioa*** ere deitua, XII. mende inguruko antzezlan erlijiosoa da. Felipe Fernández Vallejo apaizak Toledoko katedraleko kapituluaren liburutegian aurkitu zuen kodexa, eta egun Espainiako Liburutegi Nazionalean gordetzen da. Izenburua Ramón Menéndez Pidal filologoak jarri zion 1900. urtean. Gaztelako eta Espainiako lehenbiziko antzezlantzat onarturik dago. Urtero, urtarrilaren 6an, bertsio sinplikatua antzezten da Albaceteko Vianos herrian.

## Testua 
Antzezlan osoa ez da gordetzen, 147 bertso inguru bakarrik. Metrika aldetik polimetrikoak dira. Testua jarraian idatzia dago, hitz laua izango balitz bezala; ondorioz, ez da erraza errege bakoitzak esaten duena bereizi egitea zeren eta grafikoki ez dira markatzen. Testu berean beste motatako Bibliaren inguruko komentarioak jaso ziren.

## Egilea 
Lana idatzi zuen egilearei buruzko informazioa ez dago. Bakarrik testutik beretik atera daitekeen informazioa dago. Horren arabera eta hizkuntzaren ezaugarrien arabera, Frantziatik Toledora joan zen idazle batez pentsatu da. Garai hartan elizgizon asko joan ziren hiri horretara eta hau horietako bat izan zitekeen. Dena dela, nabaria da jende guztiarentzat ulergarria izango zen testua egiteko asmoa. 

## Argumentua 
Testuan jasotzen den gertaera Errege Magoek Herodesi egin zioten bisita da. Tradizionalki, nahiz eta horrelako markak ez izan, bost eszena bereizten dira:
* Lehenengoan errege bakoitzak bere bakarrizketa egiten du. Hirurak simetrikoak dira. Aurkitu duten izar berriaz eta haren balizko esanahiaz aritzen dira.
* Bigarrenean zer opari eraman erabakitzen dute, haien bitartez haurraren benetako izaera ezagutzeko.
* Hirugarrenean Herodesen jauregira doaz. Herodesek ere haurra bisitatu behar duela dio.
* Laugarrenean Herodesen bakarrizketa jasotzen da. Hark jakintsuak deitzen ditu haurrari buruz informazio gehiago biltzeko.
* Bosgarrenean Herodesek jakintsuekin eztabaidatzen du. Han eteten da antzezlana.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :de los Reyes Magos*, Espainiako Liburutegi Nazionaleko Liburutegi Digitaleko bertsioa.
Highlander III: The Sorcerer

***Highlander III: The Sorcerer***, baita ***Highlander III***, ***Highlander III: The Magician***, ***Highlander III: The Final Dimension***, ***Highlander: The Final Dimension*** eta ***Highlander 3: The Final Conflict*** (euskaraz *Goierritarra III: Aztia*, *Goierritarra III: Azken Dimentsioa* eta *Goierritarra 3: Azken Gatazka*), 1994ko Andy Morahan britainiar zinema zuzendariaren fantasiazko abentura eta ekintza film bat da. Christopher Lambert, Mario Van Peebles, Deborah Unger eta Mako aktoreek antzeztu zuten.

*Highlander* (1986) eta *Highlander II: The Quickening* (1991) aurrekariak izan zituen, eta *Highlander: Endgame* (2000), *Highlander: The Source* (2007) eta *Highlander: The Search for Vengeance* (2007) jarraipenak.

## Argumentua 
XVI. mendea, Japonia, MacLeod (Christopher Lambert) herrialde honetara iritsi berri da, bertan Nakano (Mako Iwamatsu) aztia topatzeko asmoz, hark bere ezagutzak irakatsi diezaizkion. Gainera, Kane (Mario Van Peebles) izeneko beste hilezkor bati ere aurre egin beharko dio. Denboran aurreranzko jauzia eginez, 1990eko hamarkadan biak berriz borrokatu beharko dira.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
National Lampoon's Vacation

''''''National Lampoon's Vacation''''', 1983ko Harold Ramis estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako road movie komedia film bat da. National Lampoon umorezko aldizkarian argitaratutako John Hughes gidoigilearen "Vacation '58" kontakizun laburrean oinarritua dago. Chevy Chase, Beverly D'Angelo, Randy Quaid, Dana Barron, Anthony Michael Hall, John Candy, Imogene Coca, Christie Brinkley eta Jane Krakowski aktoreek antzeztu zuten.

Izandako arrakastaren ondorioz lau jarraipen izan zituen: ''National Lampoon's European Vacation* (1984), *Christmas Vacation* (1989), *Vegas Vacation* (1997) eta *Vacation'' (2015).

Denboraren poderioz, eta batez ere AEBetan, umorezko zinemazaleen artean kultuzko filma bilakatu zen.

## Argumentua 
AEB, Chicago hiriko auzune batean Griswoldarrak bizi dira, ohiko estatubatuar familia: Clark aita (Chevy Chase), Ellen ama (Beverly D'Angelo), eta bi seme-alabak Rusty (Anthony Michael Hall) eta Audrey (Dana Barron). Kaliforniako Walley World parke tematikoan atseden hartzea erabaki dute, hortaz beren oporraldia ongi prestatu dute, azken uneko ezustekorik egon ez dadin. Halere, heuren helmugara iristean, mota guztietako arazoak izango dituzte, beraz amestutako oporrak benetako amesgaiztoa bilakatuko dira.

## Aktoreak 
* Chevy Chase: Clark W. Griswold
* Beverly D'Angelo: Ellen Griswold
* Imogene Coca: Izeba Edna
* Anthony Michael Hall: Russell "Rusty" Griswold
* Dana Barron: Audrey Griswold
* Randy Quaid: Lehengusin Eddie
* Miriam Flynn: Ellenen lehengusu Catherine
* Christie Brinkley: Ferrari gorriko neska
* John Candy: Russ Lasky
* Eddie Bracken: Roy Walley
* Brian Doyle-Murray: Kamp Komforteko harreragilea
* James Keach: Motozikletadun polizia
* Eugene Levy: Ed, auto saltzailea
* Frank McRae: Grover
* Jane Krakowski: Lehengusin Vicki
* John P. Navin Jr.: Lehengusu Dale

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai