open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorka Ortiz de Urbina

**Gorka Ortiz de Urbina** (Gasteiz, Araba, 1971ko urriaren 7a) Gasteizko jaiei hasiera ematen dien Zeledon izan zen 2001. urtetik, Iñaki Landa Mesanza ordezkatuta. Laugarren Zeledon da; aurrekoak Jose Luis Isasi Montalban 'Isasi', Enrique Orive Galindo eta Iñaki Landa izan ziren.

2023an eginkizuna utzi zuen. Bere tokia Iñaki Kerejazu Gonzalez de Aspuruk hartu zuen 2024an.

Bereziak eta Los Txismes blusa taldeen kidea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amaia Castorene

**Amaia Castorene Luro** (Baigorri, Nafarroa Beherea, 1988ko abuztuaren 12a) baxenabartar sukaldaritza-blogaria, telebistako kolaboratzailea eta bertsolaritzako gai-jartzailea da. *Apetitu-on* izeneko sukaldaritza-blogean idazten du eta 2018az geroztik ETB 1 telebista-kateko *Txoriene* saioan aritzen da kolaboratzaile.

Horrez aparte, hainbat bertso-saiotan egon da gai-jartzaile.

## Bizitza 
1988ko abuztuaren 12an Baigorrin sortua, Geografia eta Historian masterduna da. Geografia eta Historiako irakasle dabil, baina tartean sukaldaritzari buruz idazten du bere blogean. 2018az geroztik telebistan dabil kolaboratzaile ETB1eko *Txoriene* sukaldaritza saioan.

## Erreferentziak
Night of the Creeps

**Night of the Creeps** (euskaraz *Nazkagarrien Gaua*) 1986ko Fred Dekker estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako umore beltzezko zientzia-fikzio eta beldurrezko film bat da. Jason Lively, Steve Marshall, Jill Whitlow eta Tom Atkins aktoreek antzeztu zuten.

Estreinatu zen unean ez zuen zinema aretoetan arrakasta gehiegirik izan, baina denboraren poderioz beldurrezko zinemaren generoko zaletuen artean kultuzko filma bilakatu da. B filmeen omenaldi argia da.

Bitxikeria gisa, Fred Dekkerrek zuzendutako lehenbiziko filma izan zen, eta pertsonaien abizenek beldurrezko zinemaren zuzendari ospetsuen abizenak nahitan ipiniak dauzkate, omenaldi gisa: Chris Romer (George A. Romero), Cynthia Cronenber (David Cronenberg), Ray Cameron (James Cameron), James Carpenter "J.C." Hooper (John Carpenter eta Tobe Hooper), Landis (John Landis), Raimi (Sam Raimi) eta Miner jauna (Steve Miner).

## Argumentua 
Estralurtar parasito batzuk Lurrera iritsi berri dira, beren biktimen ahoetatik sartu eta haien garun eta gogoaz jabe eginez, benetazko zonbi bilakatzen dituzte. Honela, estralurtar parasito hauek izua zabalduko dute, baina nerabe batzuk honetaz ohartu eta haien aurka borrokatzen hasiko dira.

## Aktoreak 
* Jason Lively: Chris Romero
* Jill Whitlow: Cynthia Cronenberg
* Tom Atkins: Ray Cameron
* Steve Marshall: James Carpenter "J.C." Hooper
* Wally Taylor: Landis
* Bruce Solomon: Raimi sarjentua
* Robert Kino: Miner jauna

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Lourdes Munitxa

**Lourdes Munitxa Goxenola** (Euba, Zornotza, Bizkaia, 1948ko ekainaren 1a - *ib.*, 2010eko uztailaren 9a ) abertzale eta euskaltzale ezaguna izan zen. Mitin askotako hizlaria eta euskara bultzatzailea.

## Biografia 
​Lourdes Munitxa Zornotzako Euba auzoan jaio zen, Munitxene baserrian, eta jaiotetxean bertan hil zen 62 urte zituela. Emakume egilea eta eragilea izan zen. Hainbat alorretan jardun zuen.
​
### Auzoan 
​Gaztetan Orueko Lagundi dantza taldearen bultzatzailea izan zen, baita Anaidi taldeko txistularia eta Orueko koruko abeslaria ere. Martzel Andrinuak sortutako euskarazko antzezlanetan ere parte hartu zuen. Eubako jai-batzordean urteetan jardun zuen euskal giroko jaiak antolatzen.

### Euskara arloan 
​ Gaztetatik murgildu zen euskararen biziberritze lanetan.
​ *­Agur*­ aldizkarian Josu Arenazaren laguntzailea izan zen.
​ Jose Antonio Retolazak sustaturiko Kili-Kili umeentzako komiki-aldizkaria bultzatzen eta banatzen jardun zuen.
​ *­Euskerazaleak* elkarteko Zuzendari Batzordeko kide izan zen (1970-1972).

### Politikan 
​Politika munduan militante eta hizlari jardun zuen EAJ-PNVko mitinetan, batez ere 1976-1977 urteetan, Carlos Garaikoetxea, Iñaki Anasagasti, Manuel Irujo zein Balendin Enbeita bertsolariarekin, besteak beste.

Bizkaiko ordezkaria izan zen EAJ-PNVren Aberri batzarrean.
Udal Erakundeko batzarkidea izan zen kultura batzordeko arduradun gisa, Begoñako barrutitik.

1985an (EA) Eusko Alkartasunan afiliatu zen. 1994an Eusko Alkartasunako hautagaien zerrendan egon zen Europako Parlamenturako Diputatuen hauteskundeetan.

## Omenaldiak 
* 2017an Itxaso Atutxak *Emakume abertzaleei omenaldia* izeneko hitzaldian Lourdes Munitxa gogoratu zuen eta haren nortasuna.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus/eu/munitxa-goxenola-lourdes/ar-82999/
* Lourdes Munitxa. Argazkiak https://ianasagasti.blogs.com/files/173.12-fotos-glosadas-n%C2%BA-131-19.03.pdf
* https://web.archive.org/web/20220409032533/https://www.ondarebideak.eus/erakutsi_item?id=708132
Blue Sky (filma)

***Blue Sky*** 1994ko Tony Richardson ingeles zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Jessica Lange, Tommy Lee Jones, Powers Boothe, Carrie Snodgress, Amy Locane eta Chris O'Donnell aktoreek antzeztu zuten.

1990ean filmatu zuten, eta 1991an amaituta zegoen filma, baina Orion Pictures ekoiztetxearen porrota zela eta, ez zuten estreinatu 1994 arte, Richardson zuzendaria hil baino hiru urte beranduago. Hala ere, kritikak harrera ona eman zion filmari eta Emakumezko aktore onenaren Oscar Saria (Jessica Lange) irabazi zuen.

## Argumentua 
Hank Marshall ofizial oso aditua da AEBko ikerketa nuklearrean, baina arazo bat da bere buruzagientzako bi arrazoigatik. Lehenik, bere emazte Carlyren portaera nolabait aldakorra, izan ere, egokitzen zaien base bakoitzean eskandalua sortzen baitu; bigarrenik, bere zorroztasun nabarmena saio nuklearren segurtasunari dagokionez. Hankek bere egoera kolokan ikusten duenean, bere emaztearen maitasunak emango dio irtenbidea.

## Aktoreak 
* Tommy Lee Jones: Hank Marshall
* Jessica Lange: Carly Marshall
* Powers Boothe: Vince Johnson
* Carrie Snodgress: Vera Johnson
* Amy Locane: Alex Marshall
* Chris O'Donnell: Glenn Johnson
* Mitchell Ryan: Ray Stevens
* Dale Dye: Mike Anwalt koronela
* Timothy Scott: Ned Owens
* Annie Ross: Lydia
* Anna Klemp: Becky Marshall
* Gary Bullock: Vankay doktorea
* Anthony Rene Jones: helikoptero pilotua
* Jay H. Seidl: irlako soldadua
* David Bradford: soldadua
* Rene Rokk: Yves, NATOko ofizial frantsesa
* Matt Battaglia: NATOko soldadua
* Rod Masterson: kazetaria

## Kanpo estekak 
* *Blue Sky* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Nafud

**Nafud** (, ''ṣaẖrā' al-nefūd'') Saudi Arabiaren iparraldeko basamortua da, 103.600 kilometro koadro inguru dituena. Karabanetarako bidea egina dago ipar-mendebaldetik hego-ekialdera. Belarra eta ura ditu alderdi batzuetan, eta haietan nekazaritza eta abere hazkuntza egiten da. Askotan izaten dira hondar ekaitzak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeleneč

**Zeleneč** ondorengo lekuen izena da:
* **Zeleneč**: Eslovakiako udalerria.
* **Zeleneč**: Txekiako udalerria.
Mandiraja

**Mandiraja** () Indonesiako barrutia da, Erdialdeko Java probintzian dagoena. 52.61 kilometro koadroko eremua du, eta 2010ean 63679 biztanle zituen.

## Herriak 
Barrutiak 16 desa edo herri ditu:
* Mandiraja Kulon
* Mandiraja Wetan
* Panggisari
* Banjengan
* Kebakalan
* Blimbing
* Kertayasa
* Candiwulan
* Simbang
* Purwasaba
* Glempang
* Salamerta
* Kebanaran
* Somawangi
* Kaliwungu
* Jalatunda

## Kanpo estekak
Alokairuko ibilgailu gidariduna

[alt=Taxi kolektiboa (ezkerrean) Txileko Penco hirian.|thumb|**Ibilgailu Gidariduna (IG)** [Errusia|Errusiako Tomsk hirian, Uber enpresarena.]]
**Alokairuko Ibilgailu Gidaridunak** (AIG), **VTC** edo **Ibilgailu Gidaridunak (IG)** bidaiariak leku batetik bestera eramaten dituztenak dira. Hau da, alokairuan dagoen autoa, gidaridun batekin joaten dena. Garai batean limusinak edo luxuzko beste zerbitzu batzuk emateko ziren, baina azken urteetan taxien alternatiba gisa zabaldu dira, Uber, Cabify eta antzeko enpresen bitartez. Auto gidaridun bat bizkor alokatzeko aplikazio digital gisa aurkezten dute bere burua, baina Europako Auzitegiak dio garraio enpresak direla.

Taxia ere alokairuko ibilgailu gidariduna da berez (zaharrena eta munduan hedatuena); halere, AIG izena taxiak ez diren beste zerbitzuei eman ohi zaio.

AIG-en ezaugarriak eta arautzea asko aldatzen dira herrialdearen arabera.

## Remis 
Argentinan, Paraguayen, Uruguayen eta Bolivian hedatua dago. Remisak (“*voiture de remise*” esaeraren elipsia) 1940. hamarkadan Buenos Aireseko gau giroan sortu ziren, gidari partikularren ekimenez, taxiak bete ezin zuten eskariari erantzuteko. Denborarekin, gidari hauek elkartu eta koordinatu ziren, taxien aldean ezaugarri propioak dituen zerbitzua emanez.

## Taxi kolektiboak 
Taxiaren eta autobusaren arteko hibridoak, munduko leku askotan erabiltzen direnak.

## Taxi busak 
[alt=Taxi bus ibilgailua Herbehereetako herri batean.|thumb|Taxi bus ibilgailua [Herbehereak|Herbehereetako herri batean.]]
Garraio publikoaren bertsio aurreratua, biztanle gutxiko eskualdeetan ibilbide malguak ezartzen dituena erabiltzaileen neurrira.

## P2P sareak 
Azken urteetan P2P ereduko sareak hedatu dira; hauetan, telefono mugikorren aplikazioak erabiliz, bezeroak eta gidariak ados jartzen dira bitartekaririk gabe. Sistema honi esker nazioarteko konpainia handiak (Cabify, Uber, Didi Chuxing, Grab...) IG-en negozioan sartu dira, ohiko taxi zerbitzuari konpetentzia handia eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zapatari kalea (Gasteiz)

Gasteizko **Zapatari kalea** Alde Zaharrean dago, mendebaldeko mendi-magalean. Herri hizkeran Zapa kalea moduan ezaguna da.

70., 80. eta 90. hamarkadetan gau giroko taberna ugari zeuden, gaur egun ordea eguneko hostalaritza indartzen ari da.

## Kokapena 
Andre Mari Zuriaren plazan hasten da eta Arriagako Atean amaitzen da, Santo Domingo kalearen parean. San Roke, Bakardade, Anorbin, Harategi eta Apaizgaitegiko kantoiak zeharkatzen ditu.

## Luzera 
600 metro inguruko luzera du. Ezkerreko espaloian 101 zenbakiraino iristen da eta eskuinekoan 110eraino.

## Historia 
Henrike Knörr eta Elena Martínez de Madina Salazarrek idatzitako “Toponimia de Vitoria I – Gasteizko toponimia I” (Euskaltzaindia, 2009) liburuaren arabera, Alfontso VIII erregearen garaietan eman zitzaion Zapatari izena kaleari.
### Trafikoa 
Oinezkoentzako kalea den arren ibilgailu ugari ibiltzen da, gehienbat banaketa kamioiak.

## Bitxikeriak 
Kale hau aipatzen da Potato taldearen La gente rula abestian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarako Izarra Rugby

**Sarako Izarra Rugby** Sarako (Lapurdi) errugbi kluba da. Emakumezkoen taldeak Euskal Errugbi Txapelketan jokatzen du, eta gizonezkoenak Frantziako Regionale 3n.

## Historia 
Sarako Izarra Rugby kluba 1972an sortu zen. Garai hartan, Pierrot Etxeberriak Lastiry ostatua zuen Saran, eta gazte anitz etortzen ziren bertara. Pentsatu zuen gazte horiekin behar zuela errugbi talde bat egin. Herriko etxearekin solas egin, eta horra nola sortu zen Sarako Basurde taldea. Oraingo Jean Fagoaga errebote eta igerilekua dauden lekuan, Duponek soro bat zuen, eta jokatzeko moduan antolatu zuten. Nekez aritzen ziren, eremua malda baitzen, baina hala ere kontent ziren gazte horiek, errugbian jokatu eta elkarrekin jostetan aritzen baitziren partidaren ondotik. Egurrezko etxola bat zuten beztimentak aldatzeko, eta anitzetan herriko komunetan garbitzen ziren, ostatura joan aitzinean.

1974an, galdera egin zuten herriko etxean bertze zelai bat lortzeko, eta kontseiluak antolamendua egin zuen Sain Esteben familiarekin: zelaia hartu eta leizeetako herriko lurretan ordaina ematea adostu zuten. Geroztik zelaia beti leku berean da, Animainean. 

1991n, Côte-Basque Landes txapelketa irabazi zuen. 1995ean, bi titulu lortu zituen: laugarren mailan Frantziako txapeldun, Saint-André-de-Roquelongueko taldearen kontra eta baita Côte-Basque Landes txapelketako irabazle. Orduan Andre Belloc zen entrenatzaile, eta Pierrot Etxeberria lehendakari. Côte-Basque Landes txapelketan,  hirutan izan zen txapeldunorde: 2003an hirugarren mailan; 2004an bigarren mailan eta 2011n laugarren mailan.

## Azken denboraldiak 
## Emakumezkoen taldea 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Klubaren webgunea, sarako-izarra.com
Satelitik

**Satelitik** Beran sortutako folk musika taldea da.

## Diskografia 
* *Baratzin* (2018, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henrike III.a (argipena)

Henrike III.a Europako zenbait erregeren izena da:

* Henrike III.a Borboi, Nafarroako erregea (1572-1610), Frantziako Henrike IV.a bihurtutakoa
* Henrike III.a Valoiskoa, Frantziako erregea (1574-1589)
* Henrike III.a Plantagenet, Ingalaterrako erregea (1216-1272)
Ray (filma)

***Ray*** 2004ko Taylor Hackford estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako film biografiko-musikal bat da. Ray Charles rhythm and blues musikariaren bizitzan oinarritzen da. Jamie Foxx eta Kerry Washington aktoreek antzeztu zuten.

Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Jamie Foxx) irabazi zuen.

## Argumentua 
Ray Charles abeslari estatubatuarra da. Itsu geratzen da zazpi urte dauzkala, eta bere amak suharki bultzatzen du Charles bere bide propio eta burujabea aurki dezan. Amak eskola espezializatu batera bidaltzen du Charles, eta urte batzuk geroago ikusten dugu berriro, Seattle-era dijoala piano-jole ibilbide bat hastera. Lehenik talde txikietako kide bat da, baina laister nabarmentzen da bere talentuagatik, eta bere lehen diskak gabratzen ditu bere izenpean. Arrakasta gero eta handiagoa da, baina bere ibilbidea oztopoz betea dago: itsutasuna, heroinarekiko menpekotasuna, bere anaia txikia gaztetan hil zelako daraman erruduntasuna, eta gonazaletasuna.

## Aktoreak 
* Jamie Foxx: Ray Charles
** C. J. Sanders: Ray Robinson gaztea
* Kerry Washington: Della Bea Robinson
* Sharon Warren: Ray Charlesen ama, Aretha Robinson
* Regina King: Margie Hendricks
* Renee Wilson: Pat Lyle
* Larenz Tate: Quincy Jones
* Harry Lennix: Joe Adams
* Clifton Powell: Jeff Brown
* Curtis Armstrong: Ahmet Ertegun
* Richard Schiff: Jerry Wexler
* Kurt Fuller: Sam Clark
* Richard A. Smith: Til
* Patrick Bauchau: Dr. Hacker
* Terrence Dashon Howard: Gossie McKee
* Chris Thomas King: Lowell Fulson
* Wendell Pierce: Wilbur Brassfield
* Tequan Richmond: Ray Charles, Jr
* Bokeem Woodbine: David "Fathead" Newman
* Aunjanue Ellis: Mary Ann Fisher
* Denise Dowse: Marlene Andres
* Warwick Davis: Oberon
* David Krumholtz: Milt Shaw
* Johnny O'Neal: Art Tatum
* Rick Gomez: Tom Dowd

## Kanpo estekak 
* *Ray* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Asto tolesgarri

**Asto tolesgarria** zurezko pieza horizontal bat da, elkarrengandik urruntzen diren lau hanka tolesgarriak dituena, eta mota bereko beste batekin batera, zurezko taula (edo beste material bat) eusteko erabiltzen dena. Astoen muntaiak taulak edo mahaiak bat-batekoak edo iraunkorrak izatea ahalbidetzen du.

## Kanpo estekak
Billar-mahai

thumb|260x260px|Billar-mahaia
**Billar-mahaia** mahai mota bat da non billar jokoa praktikatzen den. Aro modernoan, mahaiak oihalez estalitako azal leuna du kautxuzko kuxin bulkanizatuekin inguratuta, guztia solairutik altxatuta. Mahaiaren neurriei dagokionez, zabalean halako bi izan behar du luzean.

## Kanpo estekak
Samora Machel

**Samora Moisés Machel** (Madragoa, 1933ko irailaren 29a – Mbuzini, Lebombo Mendiak, Hego Afrika, 1986ko urriaren 19a) mozambiketar politikari eta iraultzailea izan zen. Lehen Mozambikeko presidentea, hegazkin istripuan hil zen.
Marrazketa-mahai

[thumb|[Teknigrafoarekin hornitutako Marrazketa-mahaia]]
**Marrazketa-mahaia** zurezko taula edo kontratxapatua (metalezkoa edo plastikozkoa ere) da, dimentsio ezberdinak izan ditzakeena, beti angeluzuzena, non marrazketa tekniko edo artistikoa egiteko paper-orri bat finkatzen den.

## Ikus, gainera 
* Marrazketa-taula.

## Kanpo estekak
Crazy Heart

***Crazy Heart*** 2009ko Scott Cooper estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako drama film bat da. Thomas Cobb idazlearen 1987ko *izenburu berdineko* eleberrian oinarritua dago. Jeff Bridges eta Maggie Gyllenhaal aktoreek antzeztu zuten.

Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Jeff Bridges) eta Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria ("The Weary Kind") irabazi zituen.

## Argumentua 
"Bad Blake" country musikaren izar ohia da, eta AEBko hego-mendebaldeko herri txikietako tabernetan abesten eta gitarra jotzen bizirauten du. Gau batean Jean Craddock kazetari gaztea ezagutzen du.

## Aktoreak 
* Jeff Bridges: Otis "Bad" Blake
* Maggie Gyllenhaal: Jean Craddock
* Colin Farrell: Tommy Sweet
* Robert Duvall: Wayne Kramer
* Paul Herman: Jack Greene
* Jack Nation: Buddy, Jeanen semea
* Ryan Bingham: "Tony and the Renegades" taldeko Tony
* Rick Dial: Wesley Barnes, Jeanen osaba, Santa Feko piano-jolea

## Kanpo estekak 
* *Crazy Heart* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Capote (filma)

***Capote*** 2005eko Bennett Miller estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako biografia-drama film bat da. Truman Capotek *Odol hotzean* lana idazteko egin zuen ikerketan oinarritzen da. Philip Seymour Hoffman, Catherine Keener, Clifton Collins Jr., eta Chris Cooper aktoreek antzeztu zuten.

2005eko irailaren 2an Tellurideko Zinemaldian estreinatu zen. Gizonezko aktore onenaren Oscar Saria (Philip Seymour Hoffman) irabazi zuen.

## Argumentua 
Clutter-tarren kasua, Kansasko nekazari familia baten hilketa, ikertzea eta aztertzea erabakitzen du Truman Capote idazle eta kazetariak, eta bere lan ospetsuenetariko bat argitaratzen du: *Odol hotzean*.

## Aktoreak 
* Philip Seymour Hoffman: Truman Capote
* Catherine Keener: Harper Lee
* Clifton Collins Jr.: Perry Smith
* Chris Cooper: Alvin Dewey
* Bob Balaban: William Shawn
* Bruce Greenwood: Jack Dunphy
* Amy Ryan: Marie Dewey
* Mark Pellegrino: Richard Hickock
* Allie Mickelson: Laura Kinney
* Marshall Bell: Marshall Krutch, espetxeko zuzendaria
* Araby Lockhart: Dorothy Sanderson
* Robert Huculak: New Yorkeko kazetaria
* R.D. Reid: Roy Church
* Rob McLaughlin: Harold Nye
* Harry Nelken: Walter Sanderson aguazila
* C. Ernst Harth: Lowell Lee Andrews
* George Dangerfield: Jury Foreman

## Kanpo estekak 
* *Capote* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Nîmes Olympique

**Nîmes Olympique** Frantziako futbol taldea da, 1937 urtean Nîmes hirian sortua. Etxeko partiduak Stade des Costières estadioan jokatu ohi ditu.

## Historia 
Garairik onena 1958 eta 1961 artean ezagutu zuen, lau urtetan hiru aldiz ligan bigarren eta kopako bi final jokatu baitzituen. Ez zuen ordea titulurik lortu.

## Palmaresa 
### Frantzian: 0 
* Ligue 1 (0): bigarren 1958, 1959, 1960 eta 1972an.
* Frantziako Kopa (0): finalista 1958, 1961 eta 1996an.
* Trophée des champions (Superkopa) (0): finalista 1971n.

### Europan: 0 
* Alpeetako Kopa (0): finalista 1971n.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Silesiar

**Silesiarrak** (; Silesiako alemanez: *Schläsinger*; ; ; ) mendebaldeko eslaviarren etnia bat dira, batez ere Polonia, Alemania eta Txekia artean banaturiko Silesia eskualdean bizi direnak.

Talde etnolinguistiko hau ez da Silesiako alemaniarrekin nahasi behar, hauek 1945 eta 1947 artean Silesia Garaitik eta Behetik egotziak izan baitziren. Hala ere, alemaniar kulturaren eraginez, silesiar kultura alemaniar ezaugarri asko mantentzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juanita Ibaibarriaga

**Juanita Ibaibarriaga Uriarte** (Ermua, Bizkaia, 1934ko martxoaren 30a – Ermua, Bizkaia, 1992ko otsailaren 28a) euskaltzalea eta gizarte-ekintzailea izan zen. Haren omenez, Ermuko Euskal Birusa Elkarte Kulturalak Juanita Ibaibarriaga Literatur Saria sortu zuen 1992 urtean.

## Bizitza 
Juanita Ibaibarriaga Ermuko Iturriaganeko etxean jaio zen. Autodidakta eta irakurle amorratua, bere inguruan gertatzen zenaz jantzita egotea gustatzen zitzaion emakumea izan zen. Euskalzalea, Ermuzalea eta baita mendizalea ere: bere ibilbideetan, "Mendi" txakurtxoa lagun, basoko belarrak batzea zuen gustuko, haien sendatze ezaugarriak ondo ezagutzen zituelako.

### Lanak 
Beste zenbait gurasorekin batera, Ermuko familia elkartean, Anaitasuna ikastola aurrera ateratzeko borroka egin zuen. Bere seme-alabei etxerako lanak egiten lagunduz, euskaraz irakurtzen eta idazten zaletu zen; eta, haiek koskortu zirenean, lan sozialak egiten ere hasi zen. Juanitak herriko Euskal Birusa Elkarte Kulturalaren sorreran hartu zuen parte, Ermuko ohiturak eta abestiak berreskuratze kontuetan buru-belarri arituz.

Ermuko eta Mallabiko *Drogetenitturri* herri aldizkariaren hasierako zenbakietan kolaboratzaile gisa jardun zuen ere. Gauzak aurrera ataratzailea eta beti berbako, "Emon dot berbia, bai, eta egin bihar dot" zen bere lema.

### Literatur lehiaketa 
Ermuko Euskal Birusa Elkarte Kulturalak, ikasleen artean euskaraz idazteko zaletasuna sustatzeko asmoz, literatur lehiaketa bat antolatzea erabaki zuen. Lehiaketari izena jartzeko hainbat proposamen egon ziren; denen artean, Juanita Ibaibarriagarena nagusitu zen. Hortaz, 1992. urtean, Juanita Ibaibarriaga Literatur Saria sortu zuen. Gerora Ermuko Udaleko Euskara Sailak hartu zuen lehiaketa antolatzeko ardura, urtero-urtero deialdia eginez. Sari banaketa Ermua Antzokian egiten da, Euskararen Nazioarteko Eguna ospatzeko antolatzen den ekitaldian. 

Herrian euskararen alde lan handia egin zuen Juanita Ibaibarriagak. Bere omenez gazte zein helduen artean euskaraz idazteko zaletasuna piztea helburu duen literatur sariak, modalitate bi ditu: bata Lehen Hezkuntzako 3., 4., 5.eta 6. mailetako ikasleentzat; bestea, 16 urtetik gorakoentzat.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Juanita Ibaibarriaga lehiaketaren oinarriak
* Juanita Ermuko argazki albumean 
* Auñamendi 40057-124338/

## Ikus gainera 
* Juanita Ibaibarriaren argazkia familian, Oiz mendian
Rusiniar

**Rusiniarrak** edo **ruteniarrak** (, *Rusynŷ*) ekialdeko eslaviarren etnia bat dira. XX. mendearen hasieran, Karpatoetan bizi ziren ruteniarren arbasoek ez zuten "ukrainar" etnonimoa onartu. Gobernu batzuek, berriz, ez zuten "ruteniar" endonimoa aintzat hartu.

Gehienak Behe Karpatoetako Rutenian bizi dira: sartaldeko Ukraina, ipar-ekialdeko Eslovakia eta hego-ekialdeko Polonia artean dagoen eskualde menditsuan. Egun, Eslovakiak, Poloniak, Hungariak, Txekiar Errepublikak, Serbiak eta Kroaziak rusiniarrak gutxiengo etniko ofizial moduan aintzat hartzen dituzte.

## Iruditegia 

Flag of Rusyns 2007.svg|Bandera
Rusyn coat of arms.svg|Armarria
Greater coat of arms of Rusyns.png|Armarri handia

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Rusiniera

**Rusiniera** edo **ruteniera** () ekialdeko eslaviar hizkuntza da. 600.000 hiztun baino gehiago ditu: rusiniarrak.

Bere izaera zalantzazkoa da: aditu batzuek hizkunetzat eta besteek ukrainerazko hego-mendebaldeko dialektotzat hartzen dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Pjotrrofitze

**Pjotrrofitze** (polonieraz: *Piotrowice*,  ahoskatua) Poloniako erdialdean, Vistula ibaiaren ertzean dago, Itsaso Baltikotik 360 kilometrora eta Karpatoetatik 300 kilometrora. 2013ko ekainan 352 biztanle zituen.

300px|thumb|Aintzira Pjotrrofitzen
## Erreferentziak
Marraluma

**Marraluma** marrazkigintzako tresna bat da, tintaz edo beste marrazki likido batez lerroak marrazteko erabiltzen dena, delineazioan eta marrazketa linealean erabilia izan zen, eta, gero, estilografoak ordezkatu zuen.

Marralumak zabalera desberdineko lerroak marraztea ahalbidetzen du erantsita daukan doikuntza-torlojuaren bidez, eskuarekin luma bezala erregela batean lerro zuzenak marrazteko edo konpasean zirkunferentziak edo zirkunferentzia arkuak marrazteko erabil daiteke.

## Kanpo estekak
Espeleoabentura

[alt=Espeleoturismo jarduera Eginoko Lezean (Araba).|thumb|520x520px|Espeleoabentura jarduera [Eginoko Lezean (Araba).]]
**Espeleoabentura** kobazuloetan egiten den aktibitateari esaten zaio, helburua aisia edo kirola denean. Helburu hori da, hain zuzen ere, espeleologiarekin desberdintzen duena (azken honen helburua zientifikoa delarik).

## Bereizketa 
Espeleoabentura eta espeleologia bereiztearena (ingelesez *caver* eta *speleologist* desberdintzen diren bezala) aspaldiko kontua da, gutxienez XIX gizaldi amaierakoa. Sasoi horretan, esploratzaile zientifikoak turistengandik bereizi beharra izan zuten, gizartean betetzen zuten papera aldarrikatze aldera. Azken aldian bereizketaren kontu honek indarra hartu du berriz, batez ere lege kontuak direla eta; adibidez, aseguruen estaldura, lurpeko erreskateen kobraketa edo naturgune babestuen araudiak.

## Harremana 
Ez da ahaztu behar espeleoabentura eta espeleologia kontzeptuekin aktibitateei buruz ari garela, ez haiek egiten dituzten pertsonei buruz. Hain zuzen ere, espeleoabentura hutsa egiten duten taldeak egon badaude (adibidez abentura kirol enpresak); baina espeleologia elkarteetako kide askok ere –nahiz eta berez esplorazio zientifikora zuzendutako taldeak izan- batzuetan turismoa egiten dute, kobazulo ikusgarriak ezagutzeko. Horretara, askotan, jende bera da batzuetan espeleoabentura, eta besteetan espeleologia egiten duena.

Esan beharra dago, espeleoabenturak paper garrantzitsua betetzen duela: askotan jendearen lehen kontaktua da lurpeko munduarekin. Horretara, interesa duten pertsonek espeleologiaren teknika ikasi dezakete (progresio bertikala, etabar), baita karstaren zientzien oinarriak ere. Izan ere, espeleologia talde gehienek ezin izaten dute hau eskaini, arrazoi praktikoengatik eta erantzukizun zibil kontuengatik. Horrela beraz, oinarri hauek jaso eta gero, nahi dutenek tokian tokiko espeleologia taldeekin kontaktatzeko aukera dute lurpeko munduaren ezagupenean sakontzeko.

## Bisita kopuruaren igoera 
Arrisku kirolen gorakada dela eta, enpresa asko haitzuloetara irteerak eskaintzen hasi dira eta zenbait argitalpenetan mendizaleei lurpea ezagutzeko gonbitea egiten zaie. Honen ondorioz zenbait kobazulotan bisita kopurua handitu da, lurpeko ekosistema hauskorra kolokan jartzeraino. Egoera honetan, Administraziotik kobazuloak badaezpada ixteko ekimenak ugaltzen ari dira, eta agerian geratu da abentura turismoaren arloaren araudia berrikusi beharra dagoela, lurpeko aktibitateei dagokionez behintzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moraviar

**Moraviarrak** (, hizkera arruntean ) mendebaldeko eslaviarren etnia bat dira, batez ere Txekiako Moravia eskualdean bizi direnak.

Txekierazko moraviar dialektoez egiten dute eta 2011ko erroldaren arabera, herrialdeko biztanleriaren %4,9a osatzen zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Espainiako Traineru Txapelketa

**2018ko Espainiako Traineru Txapelketa** (txapelketaren 71. ekitaldia) urte honetako abuztuaren 4an jokatu zen Castro Urdialesen, eta Zierbenak bere bigarren garaipena lortu zuen, 1949koa irabazi eta handik 69 urtetara.

## Historia 
Aurreko urteetan bezala arazo handiak izan ziren Espainiako Txapelketa jokatzeko. Denboraldia estropadaz beteta dago eta Espainiako txapelketak ez du saririk ez eta dietarik ere eskeintzen. 2018an Coruñan jokatzekoa zen baina partaidetza txikia izango zela ikusita berriz ere Castro Urdialesen jokatzea erabaki zen.

Lau traineruk baino ez zuten eman parte hartzeko izena; Bermeok, Hondarribiak, Oriok eta Zierbenak. Aresek ere parte hartzeko asmoa zuen baina azkenean uko egin zion. Hori horrela izanik egun bakarrean jokatu zen, txanda bakarra gainera. Emakumezkoen estropadarik ez zen izan, sanjuandarrek bakarrik erakutsi baitzuten parte hartzeko asmoa.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Zierbena
** Entrenatzailea: Juan Zunzunegi
** Patroia: Borja Gómez
** Arraunlariak:

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako Traineru Txapelketa

## Kanpo estekak 
*  (LXIX Campeonato de España de Traineras)
Ataun-Burundako mendilerroa

**Ataun-Burundako mendilerroa** Nafarroako ipar-mendebalde eta Gipuzkoako probintzien artean dago.

## Mendiak 
Hauek dira mendilerroaren hiru tontor altuenak:
# Txaradigorri, 994 m  (Nafarroa Garaia)
# Balankaleku, 985 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Atxu, 979 m  (Gipuzkoa)

# Txaradigorri, 994 m  (Nafarroa Garaia)
# Balankaleku, 985 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Atxu, 979 m  (Gipuzkoa)
# Irumugeta edo Hirumugarrieta, 965 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Txaradigorri Occidental, 963 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Zelatamuño, 952 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Intsusburu, 945 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Izozkogañe, 937 m  (Gipuzkoa)
# Argonitz, 936 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Beitzeta, 924 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Bentatxargañe, 923 m  (Nafarroa Garaia)
# Beturtzin, 916 m  (Gipuzkoa)
# Muñaan, 911 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Egiroeta, 893 m  (Gipuzkoa)
# Igartza, 882 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Intzetako Gaña, 873 m  (Nafarroa Garaia)
# Aasko, 835 m  (Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia)
# Fagamendi, 814 m  (Nafarroa Garaia)
# Arbotonaundi, 807 m  (Nafarroa Garaia)
# Arbotontxiki, 796 m  (Nafarroa Garaia)
# Aizkaiako haitza, 788 m  (Nafarroa Garaia)
# Atxurbide, 782 m  (Gipuzkoa)
# Maitzegur, 782 m  (Nafarroa Garaia)
# Musarrako haitza, 779 m  (Nafarroa Garaia)
# Gañaundi, 767 m  (Nafarroa Garaia)
# Dorrontsorogaina edo Dorrontsorogaña, 765 m  (Gipuzkoa)
# Auntzetako harri, 756 m  (Nafarroa Garaia)
# Atxartiko Gaina edo Atxartiko Gaña, 735 m  (Gipuzkoa)
# Sarabeko Haitza, 734 m  (Nafarroa Garaia)
# Eguberako harri, 732 m  (Nafarroa Garaia)
# Andrelorriaga, 725 m  (Gipuzkoa)
# Lizarrabea, 724 m  (Gipuzkoa)
# Irumugateko Gaña, 702 m  (Gipuzkoa)
# Ikalabeta, 692 m  (Nafarroa Garaia)
# Laieneko Haitza, 685 m  (Nafarroa Garaia)
# Otsagiko Punta, 661 m  (Nafarroa Garaia)
# Galartza, 645 m  (Nafarroa Garaia)
# Murgil, 587 m  (Nafarroa Garaia)
# Gaintingana, 351 m  (Gipuzkoa)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
* Nafarroako mendiak
* Gipuzkoako mendiak

## Kanpo estekak
2018ko Getxoko Zirkuitua

**LVXXIII. Getxoko Zirkuitua- XVIII. Ricardo Otxoaren Memoriala** 2018ko uztailaren 31n egin zuten. 17&nbsp;km luzera zuen zirkuituak Getxo, Berango eta Leioa zeharkatu zituen eta pelotoiak, 10 bira egin ondoren, guztira 185&nbsp;km osatu zuen. 1.1. maila zuen.

10 taldek eta 72 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 50 amaitu zirenak. Garailea Alex Aranburu gipuzkoarra izan zen.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Ordiziako Klasika

**XCV. Ordiziako Klasika- Ordiziako Udala Sari Nagusia** 2018ko uztailaren 25ean egin zuten. Hasiera eta bukaera Ordizian, Abaltzisketa eta Altzo zeharkatu zituen, 165,7&nbsp;km ibilbidean. 1.1 maila zuen.

## Lasterketa 
13 taldek eta 90 txirrindularik hartu zuten parte, horietatik 58k bukatu zutenak. Garailea Robert Power australiarra izan zen.

Robert Power eta Simon Yates taldekideek erakustaldia batera ospatzeko astia izan zuten Ordiziako kaleetan. Yatesek 2016an irabazi zuen klasikoa, eta 2018koan 23 urteko taldekideari oparitu zion garaipena.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2018ko Donostia Klasikoa

**XXXVIII. Donostia Klasikoaren ekitaldia** 2018ko abuztuaren 4an egin zuten. UCI WorldTourreko hogeita zortzigarren txapelketa izan zen.

## Lasterketa 
22 taldek hartu zuten parte, horietatik 18 UCI WorldTour mailakoak. Lau kontinental mailakoak izan ziren: Burgos-BH, Caja Rural, Cofidis eta Euskadi Murias hain zuzen ere. 153 txirrindularitik 82k amaitu zuten. Julian Alaphilippe frantziarrak irabazi eta lehenengo euskalduna Ion Izagirre (7.a) izan zen.

Alaphilippek Bauke Mollema (Trek) menderatu zuen Bulebarreko esprintean. Aise menderatu ere. Murgil tontorrean gora biak izan ziren indartsuenak. Azken mendatean, ordea, hautagai nagusi batzuk falta ziren. Helmugatik hemeretzi kilometrora, Mirakruzen behera, eroriko larria egon zen tropelean. Benjamin Kingen (Dimension Data) hanka-sartze batek eragin zuen ezbeharra. Atzera begira zela, Lotto Jumboko txirrindulari batekin trabatu, eta lurrera erori zen. Ondorioz, hankaz gora joan ziren, besteak beste, Mikel Landa (Movistar), Gorka Izagirre (Bahrain), Primož Roglič (Lotto Jumbo) eta Egan Bernal (Sky). Lauek utzi zuten lasterketa.

## Parte-hartzaileak 
## Sailkapen orokorra 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dissostichus

***Dissostichus*** Nototheniidae familiako arrain-genero bat da, Perciformes ordenakoa. Bakailao zuriak ere deituak, jateko onak dira. 2 metroko luzera eta 200 kg-ko pisua izan ditzakete.

## Espezieak 
Generoak bi espezie ditu:
* *Dissostichus eleginoides* Smitt, 1898
* *Dissostichus mawsoni* Norman, 1937

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tiburcio Arraztoa

**Tiburcio Arraztoa Urrutia** (Irurita, 1952) nafar irakaslea da, laxo pilota-jokoaren alde egindako lanarengatik ezaguna. Malerreka eta Baztan eskualdeetan jokatzen den laxo joko hori berreskuratzeko sustatzaile nagusietakoa da.

Iruritarra sortzez baina 38 urtez irakasle izan zen Donezteben. Gaur egun erretiratuta dago. Bere garaian guantelaria izan zen (bi txapel irabazi zituen Donezteberekin) eta 1980an Laxoa Elkarteko sortzaileetako bat. Zenbait liburu ere idatzi ditu laxoaren inguruan, eta 2015ean Nafarroako Kirol Merituari eskainitako Domina ere jaso zuen.

## Pilota elkarteetako kidea 
**Arraztoa** beti egon da lotuta pilota jokoarekin: jokalari, irakasle, antolatzaile, elkarteetako zuzendaritzako kide, idazle dibulgatzaile... Elkarte hauen zuzendaritzaren partaidea izan da

* 1980an sortu zen Laxoa Elkarteko kide fundatzailea da, bertako presidente izan da urteetan. Urtero antolatzen dute laxo txapelketa.
* Pilotarien Batzarra elkarteko zuzendaritzako bokala ere izan da Nafarroako ordezkari moduan.

## Sariak 
* 2002: Iparraldeko Pilotarien Biltzarraren saria (Hasparne)
* 2014: Pilotarien Batzarraren saria (Bartzelona)
* 2015: Nafarroako Gobernuaren Kirol merituaren Domina.
* 2017: Doneztebeko bestetako txupinazoa. Herri-bozketan aukeratua, Laxoa elkartearen izenean piztu du lehen suziria.

## Liburuak 
Liburu hauek idatzi ditu laxoaren inguruan:

* Arraztoa, Tiburcio, (2004), *Guante-Laxoa : la modalidad más antigua de la pelota vasca*, T. Arraztoa, ISBN 8460916391
* Arraztoa, Tiburcio, (2010), Laxoa la pelota en la plaza, Cénlit, 
* Arraztoa, Tiburcio, (2014), Entre Dios y La Pelota. ISBN: 978-84-15756-52-1
* Arraztoa, Tiburcio, (2017), Doneztebe Pelotari. ISBN: 978-84-16791-45-3

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Bidasoan gora* liburua

## Kanpo estekak 
* KTX: Laxoa, pilota modalitate zaharrena. La modalidad más antigua de pelota bideoa. Joko irudiak eta arauen azalpenak (Tiburcio Arraztoa, Jokin Apebetxie, Juan Telletxea eta Jabier Almandoz).
* Laxoa-Guante bloga.
* Kintzea eta esperantza, jaunak!Nerea Aranburu Urretabizkaia. 2013
Sebastes

***Sebastes*** Sebastidae familiako arrain-genero bat da, Scorpaeniformes ordenakoa. Itsas-perkak ere deituak, jateko onak dira.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karpa (arraina)

[thumb|300px|eskuinera|[Karpa arrunta, *Cyprinus carpio*]]

**Karpa** ur gezako zenbait arrain espezieen izen arrunta da, Cyprinidae familiakoak. Europan eta Asian bizi dira eta jateko onak dira.

## Espezieak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karpa

**Karpa** izan daiteke:

## Tresna 
* Karpa, denda, tela edo larruzko etxola modukoa.

## Biologia 
* Karpa, zenbait arrain ziprinidoen izen arrunta.

## Abizena 
* Dave Karpa (1971-), kanadiar hockey jokalaria
* Irena Karpa (1980-), ukrainar kazetaria

## Toponimoa 
* Karpa (Pisz), Poloniako herrixka
* Karpa (Bargłów Kościelny), Poloniako herrixka
Tilapia

[thumb|300px|eskuinera|Niloko tilapia, *[Oreochromis niloticus*]]
**Tilapia** Cichlidae familiako arrain espezie batzuen izen arrunta da. Ur gezakoak dira, baina batzuk ur gazikaran ere bizi dira. Afrikan dute jatorria eta jateko onak dira.

## Espezie komertzialak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zona demertsal

**Eremu demertsala** itsasoaren partea da, itsas hondo inguruko eremua hartzen duena. Justi, eremu bentikoaren gainean dago eta bere sakonera aldakorra da.

Zaila da arrain demertsal eta pelagikoak bereiztea. Bakailaoa (*Gadus morhua*) arrain demertsal tipikoa bada ere, ur zutabe osoan bizi da. Sardinzar arrunta (*Clupea harengus*), berriz, berez pelagikoa dena, sardak osatzen ditu itsas hondo inguruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edemera

**Edemera** (*Oedemera nobilis*) edemeridoen familiako intsektua da, metal kolore berde urdinxkakoa. Egituraz luzexka eta estua izaten da. Arrak oso sendoak ditu atzeko hankak. Kakalardorik arruntenetariko bat da mendebaldeko Europan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Okin

thumb|260px|Bi okin lanean.
**Okin**a esaten zaio ogia ekoizten duen langileari. Hedaduraz ogi-saltzaileei, edo ogidunei ere okin esaten zaie.

## Kanpo estekak
Ogi-saltzaile

[thumb|260px|Ogi-saltzaile edo ogidun bat [Oslon.]]
**Ogi-saltzaile** edo **ogidun** esaten zaio ogia saltzen duen langileari. Okina esaten zaio ogia ekoizten duenari. Bi ofizioak bateratu diren heinean, okin hitza hedatu da ogi-saltzaile adierazteko ere.

## Kanpo estekak
Kontramaisu

thumb|240px|Kontramaisu bat marinelen lana gainbegiratzen.
**Kontramaisu** esaten zaio itsasontzietako kargu edo lanbide bati. Ontziko maisuaren bigarrena izaten da, honen laguntzailea. Kontramaisua arduratzen da gaur egun marinelak gidatzeaz. Marinelen burua, maisua bezala hau ere, kapitainaren agindupean egoten da. Maisutzako langilea izaten da, eta erantzukizun hauek gauzatzeko ardura zuzena du:

* ontziko aparailuen kontserbazioaz arduratzea eta kapitainari beharrezko diren konponketak proposatzea.
* kargamentua txukun kokatzea
* ontzia nabigazioak eskatzen dituen maniobrak egiteko prest egotea 
* tripulazioaren ordenari, diziplinari eta zerbitzu onari eustea, eta kapitainari eskatzea komenigarritzat jotzen dituen aginduak eta jarraibideak, baita berehala eta garaiz kapitainari jakinaraztea agintarien esku-hartzea beharrezkoa duen edozein gertaeraren berri.
* marinel bakoitzari ontzian egin behar duen lana zehaztea, eta behar bezala egiten duela ziurtatzea.
* ontzia desarmatzen denean, bere aparailu eta trepetxu guztien inbentarioaz arduratzea, eta haien kontserbazioaz eta zaintzaz arduratzea, ontzi-jabeak agindu horretatik salbuesten ez badu.
* kapitaina eta pilotua ezindu edo ezgaitu geratzen badira, ontziaren agintean eta erantzukizunean jartzea.

Ontzietako kontramaisuei deitzen diete "lostramo".

Juan Akurio XVI. mendeko itsastar bermeotarra izan zen. Kontramaisua izan zen Conpcepción ontzian munduari bira osoa eman zion Magallaes-Elkano espedizioan. Bidaia bukatu zutenen itsastarren zerrendan, Juan Akurio pilotu gisa agertzen zen.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* *Cala Kontramaisu. Igeldo..* &#x20;Donosti City TV - Youtube
La Source des femmes

***La Source des femmes*** (euskaraz 'Emakumeen iturria') 2011n Radu Mihăileanu zinema zuzendariak zuzendutako komedia dramatikoa da.

## Sinopsia 
Leila iturritik itzultzean berezko abortu baten lekukoa da. Honek emakumeen egoeraz hausnartzera bultzatuko dio eta Leilak herrixkako beste emakumeak batzeari ekingo dio. Bere helburua lortzeko maitasun-greba egingo dute.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manuel Joaquín Álvarez de Toledo

**Manuel Joaquín Álvarez de Toledo Portugal y Córdoba Monroy y Ayala** (Iruñea,  - † Bartzelona, ), Oropesako kondea, nafar noble eta politikaria izan zen. Bitan izan zen Karlos II.a Espainiakoaren balidoa: 1685-1689 artea eta 1698-1699 artean.
Ibrahima Dieng

**Ibrahima Dieng** (Thiaroye, Senegal, 1997ko irailaren 18a) Euskal Herrian hezitako futbolaria da. 

## Estatistikak 
*2024ko maiatzak 18an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak
Germán Sánchez Espeso

**Germán Sánchez Espeso** (Iruñea, ) nafar eleberrigilea da, gaztelaniaz egiten duena. 1978an Nadal saria irabazi zuen.

## Lanak 
* *Experimento en génesis* (1967).
* *Síntomas de éxodo* (1968).
* *Laberinto levítico* (1972).
* *De entre los números* (1978).
* *Narciso* (1978). Nadal saria
* *Viva el pueblo* (1981).
* *Paraíso* (1982).
* *La reliquia* (1983).
* *Baile de disfraces* (1984).
* *Pollo frío en la nevera* (1985).
* *En las alas de las mariposas* (1986).
* *El corazón del sapo (1987).
* *La mujer a la que había que matar* (1991).
* *No dejéis el cuchillo sobre el piano* (2001).
* *New York Shitty* (2004).
* *La raja en el nenúfar* (2016).
* *Clítoris* (2017).
* *Si volvemos a vernos, llámame Gwen* (2019).
* *Estudio para una apoteosis de los ángeles caídos* (2020).
* *Niñez, dulce veneno* (2022).
* *Jesuitas, exquisita fantasmagoría* (2023).
* *Todo un hombre: !vaya mierda¡'' (2024).
Leroy Sanchez

**Leroy Sanchez** (Abetxuku, ) arabar kantautorea da. YouTuben agertu ondoren, Jim Jonsin ekoizleak Miamira eraman zuen eta AEBtan egin du bere ibilbidea. 2014an "By My Side" eta "Little Dancer" singleak argitaratu zituen.
Zim (softwarea)

**Zim** edo **Zim wiki** lokalean gordetako wiki-orrien bilduma gordetzeko diseinatutako testu editorea da. Orri bakoitzak eduki dezake formatu sinpleko testuaz gain: beste orriekiko estekak, Interneteko estekak, lokaleko dokumentuekiko estekak eta irudiak.

Bere funtzio nagusia testuak bildu eta etiketa, lotura, antolaketa eta beste trenen bidez informazio hori errez berreskuratzea eta informazio berria sortzeko aukerak emate Ezagutza Pertsonalaren Kudeaketa (PKM) tekniken bidez.

Oinarrizko tresnaz gain pluginen bidez erantsi daitezke ekuazio editorea, taulak, zuzentzaile ortografikoa...

Wiki-orriak .txt testu lauko fitxategietan eta karpetetan gordetzen dira wiki formatuan.

*Zim* aplikazioa Python lengoaian idatzita dago eta GTK+ libreriak erabiltzen ditu. GNU General Public License (GPL) software libreko lizentzia du.

## Ezaugarriak 
Horra ezaugarri interesgarri batzuk:
* Testua wiki testu editore arinean formaturik gabeko testu lau bezala gordetzen da, .txt luzapenarekin, baina editatzeko eta ikusteko formatu aberatsaren ezaugarri batzuk ditu: letra lodiekin, letra etzana, nabarmendua, azpimarratua, tituluak, ezabatze marra horizontala, buletak, numerazioa, estekak, taulak...
* Eduki multimedia: irudiak, fitxategi erantsiak, egutegia...
* Beste orriekiko estekak.
* Bilaketa sistema eraginkorra du: termino edo hitz kate bat wiki orri guztietan istant batean topatzen du.
* Aplikazioa orriak automatikoki gordetzen ditu karaktere bakoitzean.
* Etiketatze sistema du.
* Zereginen zerrenda kalifikatua, ataza garrantzitsuenak-eta nabarmentzeko.
* Esportatzen ahal da hainbat formatutara: HTML, diapositiba aurkezpen, Markdown, RST, LaTeX formatura...

## Pluginak 
*Zim*en ezaugarriei funtzionalitate gehiago erantsi diezaioke pluginen bidez:
* Ekuazio editorea (LaTex eta dvipng bidez),
* Plotak (GNU R edo Gnuplot bidez),
* Zuzenketa ortografikoa (euskaraz),
* Zereginen kudeaketa,
* Taula editorea,
* Egunkaria,
* Interneteko nabigatzailearen bidez inprimatzeko aukera,
* eta beste hainbat.

## Eskuragarritasuna 
**Zim** instala daiteke hainbat Linux banaketatan, macOS sistema eragilean eta Windowsen.

Androiderako bertsiorik ez du une honetan.

## Euskaraz 
Zim euskarazko interfazearekin erabil daiteke Linux sistema eragilea darabilten hainbat banaketarekin. Windows sistemarekin oraingoz ez.

## Ikus, gainera 
* Joplin (softwarea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Alex Gabilondo: "Zim wikia. Oharrak hartu eta egitekoen zerrendak".
* Webgune ofiziala: https://www.zim-wiki.org/
Antonio Marañón

**Antonio Marañón** (Marañón,  - † Vilanova d'Almassà, 1826), *el Trapense* deitua, nafar gerrillari absolutista eta zistertar monjea izan zen. Konbentzio Gerran eta Iberiar Penintsulako Gerran armadan ibilitakoa, Hirurteko Liberalean Katalunian eta Aragoin matxinatu zen.
Carmen y Lola

***Carmen y Lola*** 2018n Arantxa Echevarría bilbotar zinema zuzendariak zuzendutako film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Carmen eta Lola nerabe ijitoak bere arteko maitasun harremana aurrera eramatea saiatuko dira, gizarte eta familia tradizionaletan bizi arren.

## Aktoreak 
* Rosy Rodriguez : Carmen
* Zaira Morales : Lola
* Moreno Borja : Paco
* Carolina Yuste : Paqui
* Rafaela León : Flor

## Kanpo estekak
Oedemeridae

**Oedemeridae** edo **edemerido** kakalardoen familia bat da. Metal kolore bizikoak izaten dira gehienak. Torax aurrea abdomen aldea baino estuagoa dute. Hego gogorrekoak izaten dira. Mota batzuetako arrek atzeko hankak oso sendoak dituzte.

## Generoak 
* Azpifamilia: **Calopodinae
** Leinua: **Calopodini
*** Generoak: *Calopus - Sparedrus
* Azpifamilia: **Nacerdinae
** Leinua: **Ditylini
*** Generoak: *Agasma - Ascleranoncodes - Chrysanthia - Diasclera - Diplectrus - Ditylus - Falsonerdanus - Heliocis - Nerdanus - Pseudonerdanus - Sisenes
** Leinua: '*Nacerdini
*** Generoak: *Anogcodes - Nacerdes - Opsimea - Xanthochroa
* Azpifamilia: **Oedemerinae
** Leinua: **Asclerini
*** Generoak: *Afrochitona&nbsp;- Alloxacis - Alloxantha - Alloxanthoides - Alloxoides - Anacerda - Anacerdochroa - Ananca - Anisochroa - Anisochrodes - Anisomallus - Apterosessinia - Ascleropsis - Asclernacerdes - Asclerosibutia - Asessinia - Baculipalpus - Chitona - Colobostomoides - Colobostomus - Copidita - Dainsclera - Danerces - Dentostomus - Ditylomorphula - Ditylomorphus - Dohrnia - Eobia - Eopselaphus - Falsonerdanus - Gilotia - Ganglbaueria - Heliocis - Hypasclera - Hypascleroides - Hyperopselaphus - Idgiomimula - Indasclera - Ischnomera - Janhorakius - Koniaphassa - Melananthia - Lycopodita - Matusinhosa - Mecopselaphus - Melananthia - Melananthoides - Meloeditylus - Micronacerdes - Microsessinia - Mimodiplectrus - Mimoselenopalpus - Monosigynes - Nacatrorus - Nacerdochroa - Nacerdochroides - Nerdanus - Oschaninia - Oxacis - Oxycopis - Parasessinia - Parisopalpus - Paroxacis - Piras - Probosca - Platylytra - Pseudohypasclera - Pseudolycus - Pseudonerdanus - Rhinoplatia - Schellia - Schinomera - Schistopselaphus - Selenopalpus - Sessinia - Sisenecantharis - Sisenes - Sisenopiras - Sparedriola - Thelyphassa - Uroplatosisenes - Vasaces - Vodomarus - Xanthochroina - Zabriola*
** Leinua: '*Oedemerini
*** Generoak: *Oedemera - Oncomera - Dryopomera
** Leinua: '*Stenostomatini
*** Generoa: *Stenostoma

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julen Gabirondo

**Julen Gabirondo Izeta** (Urnieta, 1989) gipuzkoar kirolaria da, sega-jokoan nabarmendu dena. Azken urteotan Euskal Pentatloian eta aizkora-proban ere maila onean lehiatzen ari da.

## Palmaresa 
Hona hemen lorturiko garaipenak
:
* Euskal Herriko Sega Txapelketa (7):
** Ohiko eran (7): 2015, 2017, 2018, 2021, 2022, 2023, 2024
* Gipuzkoako Sega Txapelketa (14):
** Ohiko eran (5): 2017, 2019, 2021, 2022, 2023
** Azkartasunezko eran (6): 2016, 2017, 2019, 2021, 2024, 2025
** Sega-Sail (3): 2021, 2024, 2025
* Euskal Pentatloi Saria (0): 
** Bigarren sailkatua (2): 2020, 2022.
** Hirugarren sailkatua (1): 2021.
* Binakako Euskal Pentatloi Sariketa (1):
** Txapelduna (1): 2023 (Beñat Telleria "Telleria IV.a"rekin)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Euskal Herriko txapelduna Urnietan bertan ikusteko aukera, igandean*, Aiurri, 452 zenbakia, 2015eko irailaren 18a, aiurri.eus
Arkatz gainmarratzaile

thumb|Hainbat koloretako arkatz gainmarratzaileak
**Arkatz gainmarratzailea** tinta fluoreszente duen errotuladore mota bat da, emandako testu baten zati garrantzitsuenak seinalatzeko erabiltzen dena. Ohikoenak horiak dira, baina laranja kolorekoa, berdea, urdina, arrosa eta morea ere badira. Kolore hauek piraninaz egiten dira horia kolorearen kasuan. Beste kolore batzuetarako, hala nola, rodamina bezalako substantzia desberdinak erabiltzen dira (6GD rodamina, B rodamina).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak