Manuel Uribe Ángel

**Manuel Uribe Angel** mediku, idazle zientifiko, politikari eta geografo kolonbiarra izan zen, eta "Antioquiako medikuntzaren aita" deitu izan diote, Kolonbian eta Antioquian medikuntzaren praktikaren aurrerapenei egindako ekarpenengatik. Medikuntzaren eremutik kanpo ere ezaguna izan zen, Kolonbiako geografiari eta historiari buruz egindako ikerketa eta lanengatik. Halaber, Antioquiako Estatu Subiranoaren presidente izan zen (1877), eta gero Kolonbiako senatari. Bere garaiko intelektual antioquiar garrantzitsuena omen da. Antioquia probintziako (Kolonbia Handia) Envigado udalerrian jaio zen 1822ko irailaren 4an eta Medellin hirian hil zen, Antioquia departamenduko hiriburuan (Kolonbia), 1904ko ekainaren 16an.

## Biografia 
Manuel María Uribe Ángel 1822ko irailaren 4an jaio zen La *Magnolian*, José María Uribe Arango eta María Josefa Ángel Uriberen etxaldean. Biak Envigado udalerriko familia aberats eta hezi batekoak ziren, garai hartan Antioquiako probintzia zena, orain Antioquia departamentua. Garai haietan ohikoa zenez, hurrengo egunean bataiatu zuen Envigadoko Santa Gertrudis elizan Felipe de Restrepok, eta urte batzuk geroago fede katolikoan berretsi zuen Antioquiako lehen Apezpiku Mariano Garnica Dorjuelak.

### Hezkuntza 
Bere hezkuntza bere jaioterrian hasi zen eta Alejo Escobarrek irakatsi zion lehenengo, eta gaztaroan Nicolas de Villa Tirado medikuaren idazkari lanetan aritu zen; Antioquian heziketa egokirik ez zuenez, Uribek herrialdeko hiriburura, Bogotara, joan behar izan zuen. Han, 1836ko urriaren 18an, Nuestra Señora del Rosario Ikastetxe Nagusian hasi zituen ikasketak, eta Wenceslao anaia eta Pedro Uribe Arangoren ikaslea izan zen. Rosarion graduatu ondoren, Errepublikako Unibertsitate Zentralera joan zen medikuntza ikastera, eta han graduatu zen 1844ko abenduaren 9an, Medikuntza eta Kirurgiako Doktore gisa.

Graduatu ondoren, denboraldi labur batez Antioquiara joan zen berriro, baina laster bidaiatzen hasi zen, Quiton (Ekuador) biziz, non Ekuadorreko Unibertsitate Zentralean Medikuntzako honoris causa doktoretza bat jaso zuen, handik Perura, Ameriketako Estatu Batuetara, eta azkenik Parisera (Frantzia), non bi urtez bizi izan zen bere prestakuntza medikoa espezializatuz. Antioquiara itzuli zenean, Magdalena Urreta Saldarriagarekin ezkondu zen 1854an, eta denbora luzez medikuntza praktikatzen egon zen bertan, une horretan bere esparruan gizon ospetsua izanik.

Manuel Uribe Angelek ospe aitortua garatu zuen, mediku gisa ez ezik, gizon gizartekoi, intelektual eta moldakor gisa ere. 1871n, Antioquiako Unibertsitateko Medikuntza Saila sortu ondoren, medikuntza, frantses, giza anatomia, fisika eta egoiliar irakasle gisa hasi zen lanean, besteak beste. Medellingo Medikuntza Akademiaren sortzaileetako bat izan zen, baita lehen eta hirugarren presidenteak ere, eta Kolonbiako Medikuntzako lehen Kongresu Nazionalean kongregazioko ohorezko presidente izendatu zuten. Era berean, Kolonbiako Hizkuntzaren Akademiako eta Kolonbiako Historiako Akademiako kide izan zen, eta 1903ko abenduaren 2an Antiokiako Historia Akademiako lehen presidente izendatu zuten.

Hala ere, ez zituen inoiz alde batera utzi bere beste interes zientifikoak, batez ere geografiari buruzkoak, horietan bere denboraren zati handi bat inbertitu baitzuen. Historiazale amorratua zen, eta ikerketa eta idazki ugari utzi zituen bere garaiko intelektualen artean. Gai hauekiko zuen interesak *Compendio de historia y geografía de Antioquia* Bilduma (1885) Frantzian idatzi eta argitaratzeko aukera eman zion, *Antioquiako* Historia Akademian bere oinordeko intelektualentzat erreferente historiografiko bihurtu zen liburua.

### Politika 
1875ean Ameriketako Estatu Batuetara bidaiatu zuen berriro, oraingoan ez bakarrik turista soil gisa, baizik eta bere gobernuaren ordezkari gisa, Estatu Batuetakoaren aurrean, Miguel de Cervantes Saavedraren heriotzaren mendeurrena ospatzeko. Oraingo honetan, Mexiko eta Antilletara ere bidaiatu zuen, eta 1876ko Kolonbiako gerra zibileko gertaerak eta ordutik aurrera izandako antzeko gerrak zirela eta, Kolonbiako Alderdi Liberaleko kide gisa politikan abenturatzen hasi zen.

1877an Uribek Antiokiako diputatu bezala parte hartu zuen Biltzar Konstituziogilean, bertako presidente bihurtuz, eta urte horretako apirilaren 10ean Antioquiako Estatu Subiranoaren presidente hautatua izan zen, Kolonbiako Estatu Batuek osatzen zutenetako bat. Liberalen eta kontserbadoreen arteko tirabira gero eta handiagoak zirela eta, bere administrazioa desafiatua izan zen, Antiokia estatu kontserbadorea izanik, gobernu federal liberalak erasotzen zuelako, eta Julian Trujillo Largacharen gidaritzapean, 1877ko urriaren 31n Uriberen lekua hartu zuena boterean, indar kontserbadoreak garaitu ondoren.

Uribe Angel Panamako Estatu Subiranora bidali zuten 1880ko urtarrilaren 1ean Panamako kanaleko lanen inaugurazio ekitaldian Antioquia ordezkatzera. 1882an, Alderdi liberaleko kide gisa, Kolonbiako senatari hautatu zuten Uribe Ángel.

### Heriotza 
Manuel Uribe Angel 1904ko ekainaren 16an hil zen Medellinen 81 urte zituela. Itsu egona zen azken zazpi urteetan, eta Magdalena alargunak bakarrik iraun zion bizirik, ez baitzuten inoiz seme-alabarik izan. Hil ondoren, bere gorpua San Pedro hilerrian lurperatu zuten. Bere mausoleoak Antioquiako departamenduko mapa dauka, Antioquiako lurraldearen kartografia egin zuen lehen pertsonetako bat izan baitzen.
thumb|Manuel Uribe Ángelen hilobia, San Pedro hilerria.
Uribe Ángelen irudiak garaiko aldizkariak ilustratu zituen askotan; bere adats zuria zahartzaroaren ideal bihurtu zen, eta bere kosmopolitismoak, bere garaikideengandik lortu zuen errespetu intelektualari lotuta, eskualdeko idazleei arnasa eman zien izenburu hau duen liburua argitaratzeko: *Manuel Uribe Ángel y los literatos antioqueños de su época* (1937).

Bere oroimena jakinduriako eta zientziako gizon bat bezala mantentzen da bizirik; Kolonbiako Kongresuak bere heriotza oroitzeko lege bat onartu zuen eta bere irudia sagaratzeko bi olio-pintura egiteko dotazio berezi bat esleitu zuen, bata alargunarentzat eta bestea Zeako Liburutegian jarri zena. bere jaioterrian, Envigadon, bere izena daramaten ospitale bat eta bigarren hezkuntzarako ikastetxe bat daude.

Antioquiako Historia Akademiak bere ekarpena ohoratu zuen *Orden del Centenario de Manuel Uribe Ángel* dominaren sorrerarekin. Domina hori Antioquiaren historiari ekarpena egiten dioten pertsonei haren ikasketa edo kontserbazioagatik ematen zaie.

## Zenbait kargu 
* Antioquiako Unibertsitatearen sortzaileetako bat.
* Antioquiako gobernadorea.
* Errepublikako senataria.
* Antioquiako Medikuntza Akademiaren sortzaileetako bat eta lehen lehendakaria.
* Antioquiako Historia Akademiaren sortzailea 1903an.
* Medellingo Medikuntza Akademiaren sortzailea.
* Zea Museoaren sortzailea, gaur egun Antioquiako Museoa dena.

## Argitaratutako lanak 
Bizirik zegoela eta hil ondoren argitaratu zituen bere lan batzuk hauek izan ziren:

* Reflexiones en viaje: la cruz de Barbacoa (1875).
* Las empresas del señor Cisneros (1880).
* La medicina en Antioquia (1881).
* Colón - América - Medellín (1892).
* Un episodio colombiano (1883).
* Compendio de geografía general del estado de Antioquia (1887).
* Biografía del Dr. Alejandro Eduardo Restrepo y Callejas (1899).
* Monumento al salvador del mundo (1901).
* Recuerdo de mi viaje de Medellín a Bogotá (1904).
* Medicina en Antioquia (1936).
* Discursos y páginas históricas (1973).
* Antología del temprano relato antioqueño (1995).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Manuel Uribe Ángel: el médico y geógrafo que amó a su país (liburu osoa)