open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trish Stratus

**Trish Stratus**, jaiotzez **Patricia Anne Stratigeas** (Ontario, Kanada, 1975eko abuztuaren 18a), borrokalari profesional ohia, fitness modelo eta aktorea da. WWEren historian emakumezko borrokalarien ikono nagusietako bat da eta emakumezkoen borroka modernoaren aitzindarietako bat izan da. WWE Hall of Fame-ko kidea da eta zazpi aldiz emakumezkoen txapelduna izandakoa.

## Hasierako bizitza eta ibilbidea 
Trish Stratusek Kinesiologian ikasi zuen York Unibertsitatean, eta fitness munduan hasi zen lan egiten modelo eta irakasle gisa. Bere irudia ezaguna bihurtu zen fitness aldizkarietan agertu ondoren. Horrela WWEren arreta erakarri zuen, eta 2000. urtean promozioarekin kontratua sinatu zuen.

## WWEko hasierako urteak (2000–2002) 
Bere lehen urteetan WWEko emakumezkoen saila oso desberdina zen: garrantzi handiagoa ematen zitzaion itxurari borroka teknikari baino. Trish Val Venis eta Test & Albert taldeko kudeatzaile bezala hasi zen, baina laster hasi zen ringean borrokan, bere trebetasun fisiko eta borrokalaria garatuz.

2001 eta 2002 artean emakumezkoen arteko storyline ugaritan parte hartu zuen, bereziki Lita eta Stephanie McMahon bezalako borrokalariekin.

## Lorpenak eta goi-mailako ibilbidea (2003–2006) 
Trish Stratus WWEko emakumezko borrokalarien aurpegi bihurtu zen 2000ko hamarkadaren hasieran. Bere talentuak gora egin zuen eta gero eta borrokaldi hobeak eskaini zituen. 2001ean bere lehen emakumezkoen txapelketa irabazi zuen. Geroztik beste **sei aldiz** txapeldun izan zen, 2006an erretiroa hartu zuen arte.

Bere aurkaririk ezagun eta gogorrenetakoa **Lita** izan zen, eta bien arteko norgehiagokak emakumezkoen borroka modernorako bidea ireki zuten. WrestleMania eta Raw saioetan protagonismo handia izan zuten.

## Erretiroa eta itzulera puntualak 
2006ko irailaren 17an, bere jaioterrian ospatutako Unforgiven ekitaldian, bere azken borroka ofiziala egin zuen **Lita**ren aurka eta zazpigarren aldiz emakumezkoen txapeldun bihurtu zen. Horren ondoren erretiroa hartu zuen, baina WWErekin harremanak mantendu zituen.

Urteak pasa ahala, zenbait unetan itzuli da: WrestleMania, Royal Rumble eta Raw saio berezietan. 2013an **WWE Hall of Fame**-ra sartu zuten, eta 2019an SummerSlam ekitaldian Charlotte Flair-en aurka borrokatu zen, zaleen txalo beroa jasoz.

## Ondarea eta eragina 
Trish Stratus askorentzat da WWEko emakumezko borrokalaririk handiena. Bere garaian emakumezkoen borroka ikusgarri eta lehiakor bihurtzeko lan handia egin zuen, eta beste borrokalari askoren inspirazio izan da, hala nola Sasha Banks, Bayley edo Alexa Bliss.

Borrokaz gain, fitness arloan eta aktore gisa ere lan egin du. Kanada osoan pertsona ezaguna da, eta sare sozialetan jarraitzaile ugari ditu.

## Kanpo estekak
Rhea Ripley

**Rhea Ripley**, jaiotzez **Demi Bennett** (Adelaida, Australia, 1996ko urtarrilaren 11), australiar borrokalari profesionala da, eta WWEn borrokatzen du Raw markaren barruan, **Judgment Day** taldeko kide nagusi gisa. Bere estiloa bortitza eta oldarkorra da, eta emakumezkoen borrokan aldaketa bat ekarri duen borrokalari gisa ezaguna da. Emakumezkoen historian Grand Slam txapeldun bihurtu den lehen australiarra da.

## Hasierako bizitza eta ibilbide profesionala 
Demi Bennett Adelaidan jaio zen eta txikitatik kirolari lotuta egon zen: igeriketa, karate, errugbia eta futbol australiarra praktikatzen zituen. 2013an hasi zen borroka profesionalarekin, eta Australian hainbat promoziotan parte hartu zuen, batez ere Riot City Wrestling (RCW) izenekoan.

Handik gutxira, beste herrialde batzuetan ere borrokatu zuen, eta 2017an WWEk kontratatu zuen. Hasieran NXT UK programan aritu zen, eta bertan izan zuen bere lehen arrakasta handia.

## WWEko ibilbidea 
#### NXT UK (2018–2019) 
Rhea Ripley izan zen **lehen NXT UK emakumezkoen txapelduna**, eta horrek izugarrizko proiekzioa eman zion. Bere estiloa eta presentzia oso indartsuak ziren eta zaleek azkar gogoko zuten.

#### NXT eta WrestleMania (2019–2021) 
Gero NXT nagusira pasa zen, eta **Shayna Baszler** garaituz **NXTko emakumezkoen txapelduna** bihurtu zen. 2020ko **WrestleMania 36**-n **Charlotte Flair**-en aurka borrokatu zuen, NXT txapelketa jokoan zela, WWEren historian lehen aldiz WrestleManian NXT titulua defendatu zenean.

#### Raw eta SmackDown (2021–gaur egun) 
2021ean, **WrestleMania 37**-n **Asuka** garaitu eta **Raw-eko emakumezkoen txapeldun** bihurtu zen. Ondoren, **Judgment Day** talde ilun eta boteretsuan sartu zen. 2023an, **Royal Rumble emakumezkoa irabazi** zuen, lehena sartu eta azkena geldituz. Horrela, WrestleMania 39ra joan zen eta **Charlotte Flair**-i irabazita **SmackDown-eko emakumezkoen txapeldun** bihurtu zen.

Bere defentsak sendoak izan dira, eta WWEren emakumezko borrokalarien artean nagusitasuna erakutsi du.

## Estiloa eta nortasuna 
Rhea Ripleyren irudia punk eta gotikoaren artekoa da. Ilea beltz eta motzez, makillaje ilunekin eta larruzko jantziekin agertzen da. Ringean indar handikoa da eta aurkariari erasokor jokatzen dio. Mugimendu sinbolikoak ditu: "Riptide" (powerbomb modukoa) eta "Prism Trap" (submission teknika bat).

Bere nortasuna independentea eta desafiatzailea da, eta zaleen artean karisma handia du.

## Ondarea 
Rhea Ripley emakumezkoen borroka modernoaren ikurretako bat bihurtu da. Australia ordezkatu duen lehen txapeldun handia da eta WWEren historiako emakumezko borrokalari garrantzitsuenen artean kokatzen da.
Luis Antonio Tagle

**Luis Antonio Gokim Tagle**, ***Chito*** (1957ko ekainaren 21 - ) Eliza Katolikoaren filipinar prelatu bat da, gaur egun Ebanjelizaziorako Dikasterioaren Lehen Ebanjelizazio Ataleko Pro-Prefektu gisa diharduena 2022ko ekainaren 5etik, eta Konsakratutako Erlijiosoentzako Komisio Interdikasterialaren Presidente gisa 2019ko abenduaren 8tik. Aurretik Manilako 32. artzapezpikua izan zen 2011tik 2020ra. Gaur egun, Tagle San Felice da Cantalice a Centocelle (*pro hac vice*) Gotzain Kardinala da, eta Federazio Bibliko Katolikoko Presidentea, Urbaniar Unibertsitate Ponfitifioko Kantziler Handia eta Kuria Erromatarreko hainbat departamentu eta dikasteriotako kidea ere bada.

«Frantzisko asiarra» ezizenez ezaguna, Eliza katolikoaren hegal aurrerakoiaren ordezkaritzat hartzen da sarritan. Tagle dibortziatutako eta berriro ezkondutako katolikoei kasuz kasu Komunio Sakratua jasotzen uztearen alde dago, katoliko homosexualak onartzeko deia egin du eta Vatikanoaren eta Txinaren arteko 2018ko akordioa babesten du, Aita Santuari Txinako Alderdi Komunistak onartutako apezpikuak izendatzea eta betoa jartzea ahalbidetzen diona. Etorkinen babesaren alde egin du Taglek, eta errefuxiatuak mendebaldeko nazioen barruan birkokatzeko programetan kristauei lehentasunezko tratua ematea kritikatu du, diskriminazioaren parekoa dela argudiatuta. Frantzisko hil zenetik, Tagle *papabile* gisa hartzen zen, 2025eko aita santuaren konklabean Aita Santu izateko hautagai nagusietako bat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elisa Gabbert

**Elisa Gabbert** Estatu Batuetako poeta, saiakera-idazle eta literatur kritikaria da. Bere lanetan pentsamendu filosofikoa, psikologia eta eguneroko bizitzako xehetasunak uztartzen ditu. Estilo berezia eta ironikoa du, eta pentsamenduaren eta hizkuntzaren arteko harremana aztertzea du ardatz.

## Biografia 
Elisa Gabbert Houston hirian jaio zen, Texasen, eta gaur egun Denver hirian bizi da. University of Houston eta Emerson College ikastetxeetan ikasi zuen, literaturan eta idazketa sortzailean espezializatuz.

Literatur munduan lana eta iritzia uztartzen ditu: idazle izateaz gain, iruzkinak eta artikulu literarioak argitaratzen ditu aldizkari espezializatuetan, hala nola *The New York Times*, *The Paris Review* eta *Poetry Foundation*.

## Literatura lana 
Gabberten idazkera poesiaren eta saiakeraren arteko mugan kokatzen da. Bere testuak sarritan zatikatuak, aforistikoak eta kontenplatiboak dira. Gai nagusiak hauek izaten dira:
* Kontzientziaren funtzionamendua  
* Emakume izatearen esperientzia  
* Hizkuntzaren mugak eta potentziala  
* Egunerokotasunaren eta filosofiaren arteko lotura  
* Gertaera historikoek eta naturalek nola eragiten duten pentsamenduan

### Liburu nabarmenak 
* *The Self Unstable* (2013): Poesia eta aforismoaren artean dabilen lana; hausnarketa pertsonalez josia.
* *The Word Pretty* (2018): Saiakera liburua, irakurtzeari, idazteari eta hizkuntzaren edertasunari buruzkoa.
* *The Unreality of Memory* (2020): Gogoeta bilduma bat da, katastrofe naturalak, atentatuak eta beldur kolektiboak ardatz hartuta. Pandemia garaian oso irakurria izan zen.
* *Normal Distance* (2022): Bere azken poesia liburua, distantzia emozionalaren eta pertzepzioaren inguruan.

## Estiloa eta eragina 
Elisa Gabberten lanak zailak dira genero bakarrean kokatzeko. Bere pentsamendu zorrotzak eta ironiak erakarri dituzte irakurle eta kritikariak. Maggie Nelson, Jenny Offill edo Joan Didion bezalako idazleekin alderatu izan dute.

Haren saiakeretan, hizkuntza zehatza eta estetika intelektuala nabarmentzen dira. Ez du erantzun zuzenik bilatzen; galdera irekiekin eta konexio ezustekoekin jokatzen du.

## Harrera 
*The Unreality of Memory* lana hautatua izan zen urteko liburu onenen artean *The New York Times*, *NPR* eta *Buzzfeed* bezalako hedabideetan. Haren lana gero eta gehiago ezagutzen da poesia eta saiakera garaikidearen esparruan.

## Erreferentziak 
* The New York Times, "The Unreality of Memory" iruzkina  
* Poetry Foundation – Elisa Gabbert  
* The Paris Review Blog

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala  
* Goodreads
Anastasios Charalambis

**Anastasios Charalambis** (; Kalavryta, 1862ko irailaren 22a – Atenas, 1949ko martxoaren 11) greziar militar eta politikaria izan zen. Greziako lehen ministroa izan zen 1922an.

Akademia Militar Helenikoan ikasi ondoren, kapitain izatera igo zen 1895ean, eta 1897ko Grezia eta Turkia gerran borrokatu zuen. Balkanetako Gerretan koronel graduarekin parte hartu zuen 1912-1913an. Lehen Mundu Gerran kargu militar garrantzitsuak izan zituen. 1918an teniente jeneral mailara igo zen eta urte horretan bertan armadatik erretiratu zen.

1922an Turkiaren aurkako gerran Greziak izandako porrotaren ondorengo krisian, Alexandros Zaimis lehen ministro izendatu zuten irailean. Zaimis herrialdetik kanpo zegoenez, Sotirios Krokidas behin-behineko lehen ministro izendatu zuten. Charalambis lehen ministro izan zen egun batez, 1922ko irailaren 16an, Krokidas Atenasera iritsi eta karguaz jabetu zen arte.
Médard Makanga

**Médard Makanga** (1967ko maiatzaren 8a) atleta da. Kongoko Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stokes Prickett

**Stokes Prickett** Estatu Batuetako idazle eta ipuinlari garaikidea da. Bere lanak ikuspegi esperimental eta introspektiboagatik nabarmentzen dira, eta maiz jorratzen ditu identitatearen, memoria kolektiboaren eta bakardadearen inguruko gaiak. Prickett ez da autore komertzial bat, baina bere lanak kritikarien eta idazle garaikideen artean kultuzko estatus txiki bat lortu du.

## Biografia 
Stokes Prickett Estatu Batuetako hego-ekialdean jaio zen, baina ez dago informazio asko bere bizitza pribatiboari buruz. Literaturarekin lotura gaztetatik izan zuen, eta idazketa esperimentala landu zuen bere lehen urteetatik. Literatura eta arte garaikidea uztartzen dituen ikuspegi batekin hurbildu da beti fikziora.

Idazlearen pribatutasuna eta diskrezioa lanen parte gisa ulertzen dira. Ez du sare sozialetan parte hartzen eta apenas ematen du elkarrizketarik. Hala ere, zenbait aldizkari literariotan —bereziki independenteetan— argitaratu izan du.

## Literatura lana 
Prickett-en fikzioa zaila da genero bakar batean sailkatzea. Narrazioak fragmentarioak izan ohi dira, eta kontzientzia-fluxua, testu poetikoak eta hizkera apurtua erabiltzen ditu. Askotan ez dago istorio klasiko baten egiturarik, baizik eta egoeren edo barruko emozioen bidez sortzen du tentsioa eta interesa.

Bere kontakizunetan agertzen diren gai ohikoenak hauek dira:
* Isolamendua eta komunikazioaren ezintasun emozionala  
* Memoria hautsia eta oroimen kolektiboaren eraikuntza  
* Ingurune urbanoaren eta naturaren arteko talka  
* Identitatearen galera eta bilaketa

### Lan ezagunak 
* *Every House is Haunted* (2016): Narrazio laburrez osatutako bilduma. Etxe abandonatuak eta haien barnean dauden bizipen psikologikoak aztertzen dira.  
* *The Lattice of Echoes* (2019): Eleberri labur honek hiriko bizitza modernoa eta hutsune existentziala uztartzen ditu.
* *An Index of Disappearances* (2023): Testu esperimental honek memoria kolektiboari buruzko hausnarketa poetiko eta politikoki konprometitua eskaintzen du.

## Estiloa eta eragina 
Stokes Prickett autore kontenplatibo eta ez-konbentzionala da. Lydia Davis, David Markson edo Anne Carson bezalako autoreekin parekatu izan da, bere estilo poetiko eta zatituarengatik. Bere idazkiek irakurlearen arreta eta parte-hartze aktiboa eskatzen dute.

Kritikari askok bere lanak "labirintiko", "hipnotiko" edo "irudimentsu eta deseroso" gisa deskribatu dituzte. Literaturaren mugak zalantzan jartzeko duen ausardiak egin du bere lanak testuinguru independenteetan goraipatua izatea.

## Harrera 
Lan gutxi batzuk argitaratu dituen arren, Prickett-en ipuinak eta testuak hainbat aldizkari literariotan agertu dira, hala nola:
* *Conjunctions*
* *The Collagist*
* *The Believer*
* *Fence Magazine*

Zenbait literatur sariren finalista ere izan da, nahiz eta askotan autoargitalpenaren eta editorial txikien bidez zabaldu duen bere lana.

## Erreferentziak 
* Fence Magazine – Literatura esperimentalaren aldizkaria  
* Conjunctions – Narrazio garaikidearen biltegia  
* Literary Hub – Autore berrien inguruko artikuluak

## Kanpo estekak 
* Stokes Prickett, Goodreads
* The Collagist – Prickett-en ipuin bat
Manuel Anzuela Montoya

**Manuel Anzuela Montoya** (Fontecha, 1892ko ekainaren 17a - Haro, 1961eko martxoaren 27a) eskultore eta maisu espainiarra izan zen.

## Biografia 
Aita hargina zuen eta Fontechan jaio zen. Hala ere, bere lehen urteetatik Haron bizi izan zen, non bere lehen mailako ikasketak egin baitzituen. Ondoren, Gasteizko Arte eta Lanbide Eskolan ikasi zuen, bere kezka artistikoak zirela eta.

Geroago, Madrilera joan zen bizitzera, eta han Mariano Beinllureren (Lucrecia Arana senarra) tailerrean ikasle gisa trebatu zen 1912tik 1918ra, eta harremana jarraitu zuten Manuel bere ikasketak bukatzerakoan. 

Haroko Lan Eskolako "Cultural Harense -n irakaskuntza artistikoetako irakasle izan zen. Ikasleen artean José María Tubía Rosales margolaria, Antonio Bueno Bueno eskultorea eta José Manuel Rodríguez Arnáez pintore, grabatzaile eta zeramikagilea nabarmentzen dira.

## Obrak 
thumb
Haren obra nagusia Haroko udal hilerrian dago, monumentu eta hileta-multzo ugariz osatua, inguruko hilerrietan (Ezkarai, Miranda de Ebro eta Zarraton) egindako enkargu jakin batzuekin batera.

Aipagarriak dira Haroko Bakearen plazako lau lehoi akuiferoak lehen kokalekuan eta haurren iturria gaur egungo Manuel Anzuela Eskultore Parkean, 1998tik Haron bere irudiari eskainia. 

Errioxan, Logroñoko Sortzez Garbiaren plazan dagoen La Inmaculada nabarmentzen da, Martín Ballesteros auzune zaharra eta Errioxako Santurtziko Bihotz Sakratuaren estatua bat.
thumb
Aldi berean, buztinez modelatzeko eta eskaiolaz husteko hainbat obra daude, eta marmolezko beste zizelkatu batzuk, Nire aitaren bustoa, erakusketa desberdinetarako eginak.

Eraikitzaile gisa duen alderdiari dagokionez, alde zaharreko San Martin kaleko 2. zenbakiko etxea eta gaur egun desagertuta dagoen Vega kaleko Guardia Zibilaren kuartel zaharra aipatu behar dira.

## Bibliografia 
Rodríguez Arnáez, José Manuel (1994). Haro. Katalogo Artistikoa eta Bibliografikoa. Haro: Manuel Bartolome Cossío. Kultur Elkartea, 346. or. ISBN 8460509613.

Martínez Moreno, Silvia (2009). Logroñoko eskultura publikoa. Logroño: Errioxako Ikasketa Institutua. or. 89-92. ISBN 978849637757.

## Erreferentziak 
# Tubia Rosales: Errioxako Arte Ederren Saria 1999. Logroño: Errioxako Gobernua. 1999, 12. or.
# «Beno , Antonio». 2013an kontsultatua.
# «José Manuel Rodríguez Arnáez, Errioxako Arteen Saria. Gaztetan gaueko marrazki- eta pintura-akademia batera joan zen Arnaez, eta Anzuela eta Tubia Rosalesen ikasle izan zen». 2013an kontsultatua.
# San Martin, Zuria (1998ko urtarrilaren 18a). «Haren irudi eta antzera: La Vega parkeak Manuel Anzuela eskultorearen izena izango du birmoldaketaren ondoren». Errioxa.
# Rivera, Roberto (1998ko apirilaren 18a). «Arrastoa uzten duten jendeak: Anzuelaren alabek Florida parkeak eskaintzen dion plaka aurkitzen dute». El Correo.

* Rivera, Roberto (1997ko maiatzaren 22a). «Hogeita hamar artistek beren lana bildu dute Manuel Anzuelari omenaldia egiteko». El Correo.
* Casado Ruiz, José Ignacio (1981eko abuztuaren 23a). «Gure artistek gehiago erosi behar dituzte bertako arte-erakusketak. Beste erakusketa batzuk gogoratuz. 27ko erakusketa». El Correo Español.
Valencia de Don Juango gaztelua

**Valencia de Don Juango gaztelua**, Espainiako Leongo probintziako Valencia de Don Juan herrian dagoen gaztelu bat da, Gaztela eta Leon erkidegoan.

XIV. mendearen amaieran Joan Portugalgoa, Valencia de Camposko I. dukeak eraikiarazi zuen.
Paolo Iashvili

**Paolo Iashvili** (Kutaisi, 1894ko ekainaren 29a – Tbilisi, 1937ko uztailaren 22a) georgiar poeta izan zen, eta mugimendu sinbolistaren lider nagusietako bat. Sobietar Batasunean, bere konformismo behartuak eta Iosif Stalinen Purga Handiaren gorakadan bere lagunak galtzeak eragin handia izan zuen bere bizitza intimoan, eta, ondorioz, bere buruaz beste egin zuen Georgiako Idazleen Sindikatuaren aurrean.

## Lehenengo urteak 
Iashvilli Kutaisi inguruan jaio zen, Georgiaren mendebaldean (garai hartan Errusiar Inperioaren zati bat). Kutaisi (Anapa) eta Paris (Frantzia) hirietan hezi zuten. 1915ean Georgiara itzuli ondoren, Tsisperi Qantsebi ("Adar Urdinak") talde sinbolistaren sortzaileetako eta ideologoetako bat izan zen, eta izen bereko literatur aldizkariaren editorea izan zen. 1920ko hamarkadaren hasieran, Iashvili, bere itzultzaile eta lagun min Boris Pasternakek "hiztun dibertigarri, europar, eder, distiratsu, fin eta kultu" gisa deskribatu zuena, poesia esperimental eta post-sinbolistaren lider gisa agertu zen. Mistizismoarekiko eta "arte garbiarekiko" zuen debozioa Sobietar Batasunaren presio ideologikoaren pean desagertu zen 20ko hamarkadaren amaieran, georgiar literaturako klasikoak zentsuratu zituztenean, eta dogma sozialisten mende jartzera behartu zuten. Idazle asko birtualki isilduak izan ziren, non Iashvili Valodia Jikia ingeniari hidroelektrikoarentzat publizitate agente gisa lan egitera pasa zen. Lavrenty Beriak Georgiako Sobietar Errepublika Sozialistako Lehen Idazkari bezala hartu ondoren, georgiar idazle asko berrartu zituen sobietar eremu ideologikoan oinarrituta idaztearen truke. Korronte sinbolista sozialistagatik ordezkatzea prozesu mingarria izan zen Iashvilirentzat, baina azkenean doktrina sobietarretara egokitu behar izan zuen, bere lan poetikoak funtsean ideologikoagoak izan zitezen. Beriak berak Transkaukasiako Batzorde Zentraleko kide izendatu zuen.

## Purga Handia 
1930eko hamarkadan Purga Handiaren goraldian, Iashvili etsi-etsian saiatu zen bere "epaiketa akatsak" aitortuz eta Stalin eta Beriarekiko debozioa berretsiz. Idazleen Sindikatuko zenbait kideren aurkako epaiketa publikoak ikusi behar izan zituen, baita horietan parte hartu ere, eta hiltzera kondenatu zituzten. Beriaren presiopean, bere lagun eta idazle André Gide "zital traidoretzat" jo zuen, "trotskista maskararekin". Bere idealen traizioak zeharo desmoralizatu zuen.

1937ko uztailaren 22an, Beriak Titsian Tabidze lagun poeta sinbolista salatzeko deitu ondoren, eta NKVDk atxilotu eta torturatuko zuen beldurrez, Iashvili Idazleen Sindikatuaren egoitzara joan zen, eta han bere buruaz beste egin zuen tiro batez. Hil ondoren, sindikatuak ebazpen bat onartu zuen, esanez Iashvili literato bat zela, espioitza eta traizio ekintzetan parte hartzen zuen bitartean, eta ondorioztatu zuen bileran zehar bere buruaz beste egitea "probokazio ekintza bat izan zela, sobietar idazleen bilera duin guztien gorrotoa eta haserrea pizten duena.
Malatxa (talde antimilitarista)

**Malatxa talde antimilitarista** 1990eko hamarkadaren amaieran sortu zen Euskal Herrian, Donsotia inguruan, militarismoaren aurkako borrokan parte hartzeko asmoz. Taldearen helburu nagusia gizartea militarismotik askatzeko bidea aldarrikatzea zen, indarkeriarik gabeko ekintzen bidez.

Malatxaren filosofia desobedientzia zibilaren eta armagabetzearen aldekoa zen. Bakearen kultura eta militarismoaren aurkako ikuspegi zibil eta soziala lantzen zuten. Nahiz eta gaur egun talde horren jarduera etenik egon, Malatxak utzitako arrastoa Euskal Herriko antimilitarismoaren historian kokatzen da.

1999an, komunikabideetan agertu zen Malatxaren izena, Espainiako agintariek talde hori Jarrai gazte erakundearekin lotu nahi izan zutenean. Hala ere, Malatxako kideek argi adierazi zuten beraien jarduera ez zela alderdi politiko zehatz batekin lotzen eta, are gehiago, ez zutela inolako harremanik erakunde politiko armatu edo ez-legalekin.

Gaur egun, beste hainbat talde antimilitarista daude aktibo Euskal Herrian, hala nola Gasteizkoak, KEM-MOC, Bake Ekintza eta Kakitzat. Haien jarduera Malatxaren ildotik doa: gizarte zibilaren kontzientziazioa, armagintza industriaren salaketa eta gastu militarraren aurkako ekintza zuzenak. 

## Erreferentziak
Tore Lokoloko

**Tore Lokoloko** (Iokea, 1930eko irailaren 21a – Port Moresby, 2013ko martxoaren 13a) papua-gineaberriar politikaria izan zen. Papua Ginea Berriko gobernadore orokorra izan zen 1977tik 1983ra.

Lokoloko Tore tribu-buruaren semea izan zen eta australiarrek 1944an sortutako Sogeri ikastetxean hezi zen. Papua Ginea Berriko Batzar Etxeko kide izan zen autogobernuaren aurretik 1968tik 1972ra. 1977ko otsailean aukeratu zuten herrialdeko gobernadore orokor izateko, eta 1983ra arte egon zen karguan. Ondoren, banku bateko presidente izendatu zuten 1989ra arte. 1983an hil zen asma eraso gogor baten ondoren.
Kashkaval gazta

**Kashkaval gazta** (bulgarieraz eta mazedonieraz: Kашкавал) ardi edo behi esnearekin egindako hori koloreko gazta espezifikoa da; Oso ezaguna da Bulgariako eta Ipar Mazedoniako sukaldaritzan; Terminoa batzuetan mami horiko gaztetarako erabiltzen da, oro har. Era berean, Errumanian, *Cașcaval* gazta horiak izendatzeko erabiltzen da. Kashkaval hitza Caciocavallo-tik dator, provolone gaztaren antzeko italiar gazta bat.

## Kanpo estekak
Campo Maiorreko elizbarrutia

**Campo Maiorreko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1975eko ekainaren 12an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Campo Maiorren dago. Egun apezpikua Benedito Araújo da.

## Ordinarioak 
* Abel Alonso Núñez (1976-2000)
* Eduardo Zielski (2000-2016)
* Francisco de Assis Gabriel dos Santos (2017-2025)
* Benedito Araújo (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sindoor Operazioa

**Indiak Pakistan bonbardatu zuen**, eta Pakistanek era berean erantzun zuen 2025eko maiatzaren 6an. Indiak adierazi zuen gune terroristak jo zituela, ez Pakistango armadarenak; Pakistanen arabera, gune zibilei ere egin die eraso Indiak. Horiei erantzunez, Pakistanek ere hainbat eraso egin zituen. Bi aldeen erasoetan, gutxienez 40 herritar hil ziren. Indiako erasoak ofizialki **Sindoor Operazioa** (, ) izena eman zioten.

## Aurrekariak 
Bi herrialdeek independentzia lortu zutenetik, Kaxmir bien arteko gatazka iturri izan da. Hiru estaturen artean banatuta dago lurraldea: Pakistanen, Indiaren eta Txinaren artean. Kaxmirko gatazka 1947tik dago indarrean, eta gerra eta liskar ugari sortu ditu India eta Pakistanen artean, eskualdea kontrolatu nahian.

Pakistango iturri militarrek azpimarratu zutenez, Indiak bonbardaketak egin zituenean nazioarteko 57 hegazkin komertzial ari ziren Pakistango aire eremua zeharkatzen. Bizitzak arrisku larrian jarri dira, salatu zue Ahmed Sharif tenienteak, agerraldi batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florianoko elizbarrutia

**Florianoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 2008ko otsailaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Florianon dago. Egun apezpikua Júlio César Souza de Jesus da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Augusto Alves da Rocha (2008-2010)
* Valdemir Ferreira dos Santos (2010-2016)
* Edivalter Andrade (2017-2023)
* Júlio César Souza de Jesus (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Porreroak

**Porreroak** Arabako hainbat herritan ospatzen diren herri inauterien pertsonaiak dira. Mozorratzeko ohitura Gerra Zibila hasi zenean baztertu zen, baina 2007. urtean inguruko herritarrek jaia berreskuratzea lortu zuten. Pertsonaia guztiak desberdinak badira ere, landa-eremuarekin lotuta daude denak.

## Ezaugarriak 
Inauterietan janzten diren pertsonaia guztiei "Porrero" deitzen zaie, bereizketarik egin gabe. Pertsonaia ugari izan daitezke Porrero, baina bakoitzak bere ezaugarri eta elementu propioak ditu. Udalerrietako bakoitzean Porrero nagusi bat izendatzen da, eta agintea hartzen du dagokion herrian.

### Deskribapena 
"Porrero" hitzak Arabako herri inauterien pertsonaia guztiak hartzen ditu bere baitan, eta itxuraz guztiz desberdinak diren arren, bat egiten dute ezaugarri batzuetan.
thumb|200x200px|Hautsariak
### Pertsonaiak 
Banakako eta taldekako Porreroak daude.

### Historia 
ILEGANeko herri inatuteria Arabako hainbat herrietan ospatzen zen 1936an eten zen arte. 2007an, herritar batzuek iraganeko ohiturak aztertu eta gero, berriro jarri ziren martxan. Gerra Zibilaren aurretik hiru herriek inauteri independenteak zituzten, baina bere antzekotasunak zirela eta, berreskuratze-prozesuan batera ospatzea erabaki zen.  1936a baino lehen, larunbatetik asteartera ospatzen ziren, baina egun garrantzitsuenak igandea eta asteartea ziren.  Porreroak arratsaldean ateratzen dira, eta umeak beldurtu eta era guztietako bihurrikeriak egiten dituzte. Haiek erasotzeko edo beldurtzeko, esaterako, puxikak erabiltzen dira.

Umeek, Porreroetatik ihes dabiltzatenean, honako abesti hau abesten dute, tradizioa jarraituz:
thumb|278x278px|Porreroak Ilarduian
*“Porrero!*

*saca las habas del puchero.*

*Saca una, saca dos, saca tres,*

*saca cuatro, saca cinco…*

*y echa un buen brinco!”* 

Porreroek umeren bat harrapatzekotan, hura zikindu edo bustitzen dute. Hori ekiditeko, iheslariak elizako aterpean babestu daitezke, pertsonaientzat debekaturik baitago bertan sartzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "ILEGAN" web-orri ofiziala
Oeirasko elizbarrutia

**Oeirasko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1944ko abenduaren 16an ezarri zen Oeirasko elizbarruti gisa, 1977ko abenduaren 8an Oeiras-Florianoko elizbarrutia izena hartu zuen eta 2008ko otsailaren 27an izen historikoa berreskuratu zuen. Apezpikuaren egoitza Oeirasen dago. Egun apezpikua Edilson Soares Nobre da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Francisco Expedito Lopes (1948-1954)
* Raimundo de Castro e Silva (1954-1957)
* Edilberto Dinkelborg (1959-1991)
* Fernando Panico (1993-2001)
* Augusto Alves da Rocha (2001-2008)
* Juarez Sousa da Silva (2008-2016)
* Edilson Soares Nobre (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donato Zampini

**Donato Zampini** (Saronno, 1926ko abenduaren 10a - Fagnano Olona, 2007ko martxoaren 20a) txirrindulari italiarra izan zen, profesionala 1949tik 1957ra.

Garaipenik aipagarrienak, 1950eko Siziliako Giroa, 1953ko Kataluniako Voltako etapa bat eta 1954ko Suitzako Itzuliko baita urte bereko Eibarko Bizikletako etapa bana.

Horretaz gain,  1952an bigarren sailkatu zen Paris-Nizan eta laugarren Italiako Giroan.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Bom Jesus do Gurgueiako elizbarrutia

**Bom Jesus do Gurgueiako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1920ko ekainaren 18an ezarri zen Bom Jesus do Piauíko lurralde prelatutza gisa eta 1981eko urriaren 3an elizbarruti mailara igo zen, gaur egungo izena hartuz. Apezpikuaren egoitza Bom Jesusen dago. Egun apezpikua Marcos Antônio Tavoni da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Pedro Pascual Miguel y Martínez (1924-1926)
* Ramón Harrison Abello (1926-1928)
* Inocêncio López Santamaría (1930-1958)
* José Vázquez Díaz (1958-1989)
* Ramón López Carrozas (1989-2014)
* Marcos Antônio Tavoni (2014-)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Abel Alonso Núñez (1971-1976)
* Ramón López Carrozas (1979-1989)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teresinako artxidiozesia

**Teresinako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1902ko otsailaren 20an ezarri zen Piauíko elizbarruti gisa, 1944ko abenduaren 16an Teresinako elizbarrutia izena hartu zuen eta 1952ko abuztuaren 9an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Teresinan dago. Egun artzapezpikua Juarez Sousa da Silva da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
#### Piauíko apezpikuak 
* Joaquim Antônio de Almeida (1905-1910)
* Otaviano Pereira de Albuquerque (1914-1922)
* Severino Vieira de Melo (1923-1944)

#### Teresinako apezpikua 
* Severino Vieira de Melo (1944-1952)

#### Teresinako artzapezpikuak 
* Severino Vieira de Melo (1952-1955)
* Avelar Brandão Vilela (1955-1971)
* José Freire Falcão (1971-1984)
* Miguel Fenelon Câmara Filho (1984-2001)
* Celso José Pinto da Silva (2001-2008)
* Sérgio da Rocha (2008-2011)
* Jacinto Furtado de Brito Sobrinho (2012-2023)
* Juarez Sousa da Silva (2023-)

### Artzapezpiku lagunkidea 
* Sérgio da Rocha (2007-2008)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Raimundo de Castro e Silva (1950-1954)
* José Gonzalez Alonso (1994-2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Randy Couture

**Randy Duane Couture** (1963ko ekainaren 22a, Everett, Washington, AEB) estatubatuar arte martzial mistoetako (MMA) borrokalari ohia, greziar-erromatar estiloko borrokalaria eta aktorea da. Ultimate Fighting Championship (UFC) txapelketako ikur historikoa bihurtu da eta MMAren hastapen garaiko kirolaririk esanguratsuenetakoa da. UFCko hiru pisu-kategoriatan txapeldun izan den lehen pertsona izan zen, eta bere diziplina taktiko eta borroka-gaitasunak oinarri sendo bihurtu ziren MMAren garapenerako.

## Lehen urteak eta kirol ibilbidea 
Randy Couture Everett hirian jaio zen eta gazte-gaztetatik kirolarekiko grina erakutsi zuen. Greziar-erromatar borrokan nabarmendu zen, eta AEBetako armadan ere parte hartu zuen, bertan diziplina eta trebetasun gehiago eskuratuz. Oklahoma State University-n borrokalari gisa aritu zen unibertsitate garaian, eta hainbat domina lortu zituen Estatu Batuetako borroka txapelketetan.

## UFCn izandako arrakasta 
1997an debutatu zuen UFCn, eta berehala agerian utzi zuen bere estrategia eta kontrol-gaitasuna. UFCko **pisu astuneko** eta **pisu arin astuneko** txapeldun izan zen, eta 40 urtetik gorako borrokalarien belaunaldi oso bati inspirazioa eman zion. Bere ibilbidean sei aldiz irabazi zuen UFCren txapela eta **hiru aldiz irabazi zuen pisu desberdinetan**, marka hori denbora luzez inork gainditu ez zuena.

Couturek estilo militar eta taktikoa zuen oktagonoan: lurreko kontrola, clinch posizioa eta defentsa-teknikak ezin hobeto maneiatzen zituen. Gainera, beti zuen gaitasuna aurkari fisikoki indartsuak neutralizatzeko.

## Erretiroa eta zinemagintza 
2011n UFCko borroketatik erretiratu zen, eta **aktore** gisa hasi zen lanean. Ezagunenak dira *The Expendables* film-saga, non Sylvester Stallonerekin batera agertzen den. Geroztik, hainbat borroka-ikuskizun eta ekitalditan parte hartu du, eta MMAren inguruko dokumentaletan edo irakasle gisa agertzen da.

## Ondarea eta eragina 
Randy Coutureren kirol ibilbidea funtsezkoa izan da MMA kirolaren ospea handitzeko. Borrokalari gazte askorentzat eredua izan da, bai oktagono barruko tekniken aldetik eta baita diziplina eta lidergoarengatik ere. UFCren historian garrantzi handiko izena da, eta askok **"The Natural"** goitizenez ezagutzen dute.

## Bizitza pertsonala 
Bere kirol ibilbidea amaitu ondoren, Couture hainbat enpresa- eta kirol-proiektutan murgildu da. Kirol guneak eta MMA akademiak ere sortu ditu Estatu Batuetan. Familiari dagokionez, seme bat (Ryan Couture) ere MMAko borrokalaria da eta UFCn parte hartu izan du.
Kathleen Tankersley Young

**Kathleen Tankersley Young** (1902ko abuztuaren 15a – 1933ko apirilaren 9a) Estatu Batuetako poeta, editore eta literatura sustatzailea izan zen. 1920ko eta 1930eko hamarkadetan aktiboa, bere lana aldizkari literarioetan eta argitalpen independenteetan zabaldu zuen, nahiz eta bere izena gaur egun ia ezezaguna izan. Bere poesia eta ekarpen editorialak Harlemgo Pizkundea eta Ameriketako emakumeen poesiaren testuinguruan kokatzen dira.

## Biografia 
Young Texaseko herri batean jaio zen eta 1921ean Henry Coulter Youngekin ezkondu zen. Bere senarra 1925ean hil zen tuberkulosiaren ondorioz. 1929an David Jerome Ellinger Air Forceko tenientearekin ezkondu zen.

1929an, Youngek *Blues: A Magazine of New Rhythms* aldizkaria editatu zuen, Charles Henri Ford eta Parker Tylerrekin batera. Aldizkari honek hainbat idazle eta poeta ospetsuren lanak argitaratu zituen, hala nola E. E. Cummings, Ezra Pound eta Gertrude Stein. Aldizkaria finantza arazoengatik itxi zen hamar ale argitaratu ondoren.

*Blues* aldizkaria amaitu ondoren, Youngek *Modern Editions Press* sortu zuen, eta bertan bi liburuxka sorta argitaratu zituen 1932 eta 1933an. Liburuxka hauek poesia, ipuinak eta arte grafikoak uztartzen zituzten, eta hainbat idazle eta artistaren lanak biltzen zituzten.

1933an, Young Mexikora bidaiatu zuen eta han hil zen ustekabean. Bere heriotzaren ondoren, *Modern Editions Press* proiektua amaitu zen.

## Lanak 
* *Ten Poems* (1930): Poesia bilduma.
* *The Dark Land: Poems* (1932): Poesia liburua.
* *The Pepper Trees: A Cycle of Three Stories* (1932): Hiru ipuinez osatutako bilduma.
* *Apology for Love* (1933): Hiru orrialdeko poema liburuxka batean.

## Herentzia eta berrargitalpenak 
Youngen lana ia ahaztuta egon da urte luzez, baina azkenaldian berriz argitaratu eta aztertu da. 2022an, bere lanen bilduma osoa argitaratu zen: *The Collected Works of Kathleen Tankersley Young* (Sublunary Editions). Gainera, bere poemak hainbat antologiatan agertu dira, hala nola *Writing Red: An Anthology of American Women Writers, 1930-1940* eta ''Shadowed Dreams: Women's Poetry of the Harlem Renaissance''.

## Erreferentziak 
* Poetry Foundation – "Because I Have Not Existed" artikulua  
* Princeton University Library – Kathleen Tankersley Youngen korrespondentzia  
* Sublunary Editions – Argitaletxea

## Kanpo estekak 
* Poetry Foundation – Kathleen Tankersley Young  
* Goodreads – Egilearen orria
Matraka (musika tresna)

**Matraka** edo **mailuak** perkusio-tresna bat da (normalean zurez egina), Erdi Aroan kanpaiak ordezkatu zituena, eta Aste Santuan ere erabili izan dena. Ez da nahastu behar antzekoa den karrakarekin.

## Jatorria 
alt=Matraka|thumb|288x288px|Matraka - mailuak
**Matraka** oso zaharra da. Erdi Arotik datoz, eskuz egiten ziren garaitik. Musika-tresna honek konnotazio erlijiosoa izan du, elizetan erabiltzen zelako mezetako kanpaien ordez. Era berean, herriari zerbait garrantzitsua iragartzeko erabiltzen zen, adibidez, ekitaldi bat emateko, mezu bat, sute bat dagoela abisatzeko edo etxeratze ukituak adierazteko. Eguneko denbora bat markatzeko ere erabiltzen zen, adibidez, gauaren etorrera. Honekin esan dezakegu, garai horretan hasi zen instrumentu komunitarioagoa izaten. Gainera, antzinean, matraka ahal zuen izan lau mailu.

Aste Santuan erabiltzen zen kanpaien ordezkapen bezela, ostegun eta ostiral santuan kanpaiak erabiltzea debekatuta zegoelako.

Konnotazio erlijiosoa dauzkaten gain, matraka oso tresna herrikoia izan zela ere esan daiteke. Jendeak, beste perkusio instrumentu batzuk egin beharrean, danborrak edo kanpaiak bezalakoak, egur asko biltzea erabaki zuen mailuak egiteko, batez ere eraikitzeko oso erraza zelako..

## Gaur egun 
thumb|283x283px|Asturiaseko museoaren matraka
Matrakaren erabilera asko murriztu bada ere, gaur egun Aste Santuan entzun dezakegu, adibidez, Isabenako Rodako katedralean, Zaragozako San Pablo elizan edo Alacanteko San Bartolome elizan. Bertan, oso egoera onean dagoen matraka bat aurki dezakegu, gaur egun Aste Santuko egunetan bakarrik erabiltzen dena.

Jai herrikoietan, Euskal Herrian, matrakak ere entzun daitezke. Euskal kulturan nortasun tresnatzat hartzen delako.

Musika tresna honek musika eskoletan ere ikus daiteke, eta haur askok erabiltzen ikasten dute, nahiz eta haur-matraka ez izan hain astuna, txikiagoa delako eta egur arinagoarekin eginda dagoelako.

Bere eraikuntzan oinarrituta, egurrezkoa izaten jarraitzen du eta eraikitzeko erraza da. Horrez gain, jende askok jaialdietarako material birziklatuekin matrakak eraikitzen dute, inauterietan batez ere. 

## Erreferentziak
São Raimundo Nonatoko elizbarrutia

**São Raimundo Nonatoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1960ko abenduaren 17an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1981eko urriaren 3an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza São Raimundo Nonaton dago. Egun apezpikua Ronilton Souza de Araújo da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Amadeu González Ferreiros (1961-1967)
* Cândido Lorenzo González (1969-2002)
* Pedro Brito Guimarães (2002-2010)
* João Santos Cardoso (2011-2015)
* Eduardo Zielski (2016-2023)
* Ronilton Souza de Araújo (2023-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jelena Visiulina

**Jelena Dmitrievna Visiulina** (Zirilikoko translitera: Zikloturikoa: **Елена Дмитриевна Висюлина**; ukraineraz Olena; Kiev, 1898ko maiatzaren 17a  - *ibidem*,  1972ko urriaren 19a) errusiar zientzialaria, botanikaria, esploratzailea eta ikertzailea izan zen.

## Lan ibilbidea 
### Botanikari 
Makina bat espedizio botaniko egin zituen, horien artean, Karpatoetara egindakoak daude.

### Ikertzaile 
Bere ikerketa-ildo nagusia landareen morfologia, anatomia eta sistematikaren arazoei eskainia izan zen. 13 espezie berri deskribatu zituen, hala nola *Aconitum rogoviczii* Wissjul, *Althaea bordzilovskii* Wissjul, *Medicago kotovii* Wissjul eta beste batzuk, landare-formen 10 azpiespezie. 75 artikulu zientifiko idatzi zituen. Ukrainako sasi-zerrenden egilea izan zen.

"SESBeko Floraren" 12 libururen argitalpenaren egile nagusia eta editore elkartua. Lan horietan 30 familiarekin egin zuen lan, Fabaceae (Lekadun) Lindl familiekin barne, Ranunculaceae Juss, Solanaceae Juss Campanulaceae Juss eta beste batzuk. "Ukrainako Landareen Gakoa" eskuliburuaren egilekidea. Sei lan zientifiko eta dibulgaziokoak argitaratu zituen liburuxka moduan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Olena Dmytrievna Wissjulina». Índice Internacional de Nombres de las Plantas (IPNI). Real Jardín Botánico de Kew, Herbario de la Universidad de Harvard y Herbario nacional Australiano (eds.).
Iparra-Hegoa

**Iparra-Hegoa** urtero Segurako (Gipuzkoa) herrian, martxoaren azken astean ospatzen den mugaz gaindiko aste kulturala da. Baina horrez gain, Euskal Herriko txoko guztietatik bildutako borondatezko lanetan oinarritzen den dinamika bat da; Euskal Herria batzeko dinamika, zazpi probintzien kultur topaketa batena. Honen guztiaren jatorrian, jendea batzen duten bi alderdi daude: musika eta hizkuntza. Eta bi lagun: Xabier Albizu Apaolaza eta Beñat Elizondo.

## Ekimenaren garrantzia 
Antolatzaileen ustez Iparra-Hegoak bultzada handia ematen dio euskararen erabilerari eta euskal kulturaren transmisioari, muga administratiboak ahulduta. Euskal Herriko kultur aniztasuna erakusten duela diote, nazio-kontzientzia eraikiz, eta turismoa, tokiko ekonomia, gazte enpresak eta ostalaritza sektorea bultzatuz. Honi esker, Segurako ostatu, jatetxe eta artisau denden bezero-fluxua handitu egiten da martxo bukaeran.

## Jatorria eta Antolatzaileak 
Iparra-Hegoa 1993an sortu zen Elizondon, Xabier Albizu Apaolaza eta Beñat Elizondoren eskutik, Euskal Herrian lurralde-mugarik gabeko kultur topagune bat sortzeko asmoz. Harrezkero, urtero antolatzen da.
* **Transfronterizitatea**: Iparralde eta Hegoalde arteko loturak estutzea, muga geografikoetatik haratago.

## Ekintzak 
Egitaraua zazpi egun ingurukoa izaten da, eta nabarmentzeko ekintzak honakoak izan ohi dira:

* **Kale-animazioa**: Txistulari, trikitilari eta dultzainero kalejirak herrigunean.
* **Dantza eta musika**, hala nola, euskal dantza taldeak, erromeriak, txaranga/elektrotxarangak, DJ-ak eta bestelako kontzertuak.
* **Hizkuntza-tailerrak**: Euskara lantzeko saio interaktiboak.
* **Sukalki lehiaketa**: Herri-bazkaria prestatzeko sukalki erakustaldi eta lehiaketak, tokiko produktuak nabarmenduz.
* **Gastronomia-guneak**: Taloak, txakolina, gaztak eta bestelako produktu bereziak dastatzeko karpak.

### Kutxa Bira 
**Kutxa Bira** Iparra-Hegoa Kultur Elkarteak 2021ean sortu zuen proiektu bat da, non egurrezko kutxa bat Argentinatik abiatu eta bi hilabetez Euskal Herria eta diasporako herri eta hirietan zehar eramaten den, bertako euskaldunen amets, aldarri eta mezuak bildu eta elkartrukatze aldera. Egitasmoak “galera sentimentalak” deitutako hutsune emozionala betetzea du helburu, COVID-19 pandemiaren ondorioz bertan behera geratutako euskarazko kultur ekitaldiak ordezkatzeko. Kutxa Birak 2021eko maiatzaren 30ean izan zuen bere itxiera Seguran (Gipuzkoa), eta ordutik mezuak Lazkaoko beneditarren artxibategian gordetzen dira, kutxa bera aldiz Segurako Turismo Bulegoan ikusgai egonik.

## Edizio bereziak 
* **Diaspora ardatz:** 2007an, Segurako jaialdian Argentinako euskaldunei begirada berezia eskaini zitzaien, erakusketa eta hitzaldi ugari antolatuz diaspora indartu nahian.
* **Nafarroako Konkista:** XVII. edizioan, Nafarroako konkistaren 500. urteurrena oinarri hartuta, ikuskizun, hitzaldi eta ikus-entzunezkoak eskaini zituzten Martxoaren 26tik apirilaren 1era bitartean.

## Erreferentziak
Dana White

**Dana Frederick White Jr.** (1969ko uztailaren 28a, Manchester, Connecticut, AEB) Ultimate Fighting Championship (UFC) arte martzial mistoen (MMA) antolakuntzako presidente eta aurpegi ezagunena da. UFCko zabalkundea eta profesionalizazioa zuzenean lotuta daude bere jardunarekin, eta gaur egun kirol-industriaren figurarik eraginkorrenetako bat da.

## Hasierako bizitza eta ibilbidea 
Dana White Manchester hirian jaio zen, Connecticut estatuan, eta Las Vegasera aldatu zen gaztetan. Kirolarekiko interes handia zuen txikitatik, eta boxeoan eta beste kirol batzuetan aritu zen. Gazte zela, egonezina eta ausarta zen, eta hainbat lanpostutan aritu ondoren, kirolarekin lotutako negozioetan murgildu zen. Hain zuzen ere, boxeo entrenatzaile eta kudeatzaile gisa aritu zen lehenik.

## UFCra iritsiera eta Zuffa LLCren sorrera 
1990eko hamarkadan, Dana White Las Vegasen borrokalari eta entrenatzaile zen, eta lagun-minak ziren Lorenzo eta Frank Fertitta anaiekin harreman komertziala sortu zuen. 2001ean UFC egoera ekonomiko larrian zegoen eta Whitek proposatu zien Fertitta anaiei antolaketa erostea. Haiek onartu zuten eta **Zuffa LLC** izeneko enpresa sortu zuten UFCren jabe bihurtzeko. Dana White presidente izendatu zuten, eta geroztik kirolaren hazkunde itzelean funtsezko papera izan du.

## UFCren hazkundea eta estrategiak 
Whitek kirolaren ikusgarritasuna handitu zuen estrategiaren bidez. PPV (ordainpeko telebista) kanaletan borrokaldiak eskaini zituen, *The Ultimate Fighter* reality saioa abiarazi zuen eta borrokalariei marka pertsonalak eraikitzen lagundu zien. UFC mundu mailako enpresa bilakatu zen, eta Dana White aurkezle eta antolatzaile gisa agertzen da askotan.

2016an, UFC **4.2 mila milioi dolarren** truke saldu zuten, eta Dana Whitek bere postuan jarraitu zuen zuzendaritzan, Endevavor enpresaren barruan. Orduz geroztik, UFCk nazioarteko presentzia handitu du, Abu Dabi, Australia, Brasil eta Europako hainbat herrialdetan ekitaldi erraldoiak eginez.

## Estilo pertsonala 
Dana White ezaguna da bere hizkera zuzenagatik eta batzuetan polemikoagatik. Borrokalariekin harreman estua izaten du, baina aldi berean ez du zalantzarik kontratu eta erabaki gogorrak hartzeko. Bere helburua UFCren nagusitasuna munduko kirol-industrian sendotzea da, eta horretan lortu du arrakasta handia.

## Kritika eta eztabaidak 
Whitek kritika ugari jaso ditu kirolarien soldaten inguruan, antolaketa barneko botere dinamikengatik eta COVID-19 garaian borrokaldiak egiteagatik. Hala ere, askok aitortzen dute UFCk ez lukeela gaur egungo ospea izango Dana White gabe.

## Bizitza pertsonala 
Dana Whitek familia dauka eta Las Vegasen bizi da. Publikoki gutxitan hitz egiten du bere bizitza pertsonalaz, baina kirolarekin eta UFCrekin lotutako edukietan oso aktiboa da.
Picosko elizbarrutia

**Picosko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1974ko urriaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Picosen dago. Egun apezpikua Plínio José Luz da Silva da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Augusto Alves da Rocha (1975-2001)
* Plínio José Luz da Silva (2003-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Parnaíbako elizbarrutia

**Parnaíbako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1944ko abenduaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Parnaíban dago. Egun apezpikua Edivalter Andrade da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Felipe Benito Condurú Pacheco (1946-1959)
* Paulo Hipólito de Souza Libório (1959-1980)
* Edvaldo Gonçalves Amaral (1980-1985)
* Joaquim Rufino do Rêgo (1986-2001)
* Alfredo Schäffler (2001-2016)
* Juarez Sousa da Silva (2016-2023)
* Edivalter Andrade (2023-)

### Apezpiku lagunkideak 
* Alfredo Schäffler (2000-2001)
* Juarez Sousa da Silva (2016)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caxias do Maranhãoko elizbarrutia

**Caxias do Maranhãoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1939ko uztailaren 22an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Caxiasen dago. Egun apezpikua Sebastião Lima Duarte da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Luís Gonzaga da Cunha Marelim (1941-1981)
* Jorge Tobias de Freitas (1981-1986)
* Luís d’Andrea (1987-2010)
* Vilson Basso (2010-2017)
* Sebastião Lima Duarte (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Coroatáko elizbarrutia

**Coroatáko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1977ko abuztuaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Coroatán dago. Egun apezpikua Sebastião Bandeira Coelho da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Reinhard Pünder (1978-2011)
* Sebastião Bandeira Coelho (2011-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Sebastião Bandeira Coelho (2010-2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierbattista Pizzaballa

**Pierbattista Pizzaballa** (1965eko apirilaren 21 - ) Italiako prelatu katoliko bat da, Jerusalemgo Patriarka Latinoa dena 2020ko azaroaren 6tik aurrera.

Ikasketa klasikoak egin zituen Ferrarako seminarioan. Teologia Biblikoa ikasi zuen Jerusalemen 1993an, bai eta bertan hebreera biblikoa irakatsi. Frantziskotarra da, Lur Santuaren Jagole izan zen 2004tik 2016ra, eta Patriarkatu Latinoko Administratzaile Apostolikoa 2016tik 2020ra bitarte. Frantziskok kardinal izendatu zuen 2023an.

Arabiar–israeldar gatazkan katolikoen ikuspuntua babesten du Pizzaballak, Gazako gerraren amaiera eta Palestinaren okupazioaren amaiera eskatzen du, eta 2023ko Gabonetako Betleemeko ospakizunetan palestinar kufija bat eraman zuen. Kristau, musulman eta juduen arteko elkarrizketa eskatzen du. 2025eko konklabean,  Frantzisko hil berriaren ordezko gisa aipatu zuten hainbat komunikabidek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Renato Ponzini

**Renato Ponzini**, (Compiano, Emilia-Romagna, 1932ko irailaren 13a - Borgo Val di Taro, 2014ko urria), txirrindulari italiarra izan zen, profesionala 1954tik 1959ra.

Gurean, 1957ko Eibarko Bizikletako bi etapa irabazi zituen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1951**
* Attilio Strazzi Garaikurra
* Martini del Turchino Kopa
**1952**
* Giro di Puglia e Lucania
* Primavera Rapallese Kopa
**1953**
* Milan-Rapallo
* Giacomo Silvio Guelpa Kopa
* Collecchio Kopa
### Profesionaletan 
**1954**
* 3. Romagnako Giroan
**1955**
* Bernocchi Kopa
**1956**
* Paris-Nizako etapa 1
**1957**
* 7. Eibarko Bizikletan eta 2 etapa

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko txapelketan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Carolinako elizbarrutia

**Carolinako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1958ko urtarrilaren 14an ezarri zen lurralde prelatutza gisa eta 1979ko urriaren 16an elizbarruti mailara igo zen. Apezpikuaren egoitza Carolinan dago. Egun apezpikua Francisco Lima Soares da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Cesário Alexandre Minali (1958-1969)
* Marcelino Sérgio Bicego (1971-1980)
* Evangelista Alcimar Caldas Magalhães (1981-1990)
* Marcelino Correr (1991-2003)
* José Soares Filho (2003-2017)
* Francisco Lima Soares (2018-)

### Apezpiku lagunkidea 
* José Soares Filho (2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak