open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irisgarritasun

thumb|250px|Irisgarritasunaren ikurra.
thumb|250px|Iturri modaltua, irisgarria.
**Irisgarritasun** edo **Irisgarritasun unibertsal** edozein baliabide (weba, kutxazain automatikoa, etab.) pertsona guztientzat eskuragarri egotea ziurtatzeko bidea da, modu bateko edo besteko urritasunen bat eduki ala ez. Irisgarritasuna lehen mailako eskubide kontsideratzen da, urritasun fisikoren bat duten pertsonek aukera berdintasuna izan dezaten, eta mendekotasunik bateko bizitza egin ahal izateko.

## Arloak 
Kontzeptua arlo askotan erabiltzen da: arkitekturan, hirigintzan, medikuntzan, administrazioan, garraioetan... Kasu guztietan eskubide demokratiko gisa ulertzen da, zerbitzuak edo aukerak guztientzat izateko bidea. Erreibindikazio horren oinarria 2006an onartu zen Desgaitasuna duten Pertsonen Eskubideei buruzko Nazioarteko Hitzarmena da. Hitzarmen hori aktiboa izateko hogei herrialdeen sinadura behar ziren; hori 2008ko maiatzaren 3an lortu zen.

## Arkitektura oztopoak 
Irisgarritasun-hesi mota asko daude baina arkitektura oztopoa edo oztopo arkitektonikoa ezagunena da, ingurune fisikoan baitago eta gizartean agerikoena baita. Gainera, gizakiak eraikitako elementuez osaturik dagoenez, gizakiek konponbidea eskain lezakete. Oztopo arkitektonikoek gizaki guztien mugikortasuna zailtzeaz edo galarazteaz gain, talde jakin batzuei bereziki kalte eragiten diete, hala nola adinekoei, eriondoei, haurdun dauden emakumeei, arazo fisiko jakin batzuk dituztenei, gurpildun aulkiak behar dituztenei... Irisgarritasunaren bidez oztopo horiek guztiak ezabatzea bilatzen da.

## Webgune irisgarriak 
Webguneetan irisgarritasuna hau da: urritasun, ezintasun edo elbarritasunen bat dutenek ere inolako mugarik gabe eskuratu ahal izatea informazioa. Pertsona ugari oso bestelako testuinguruetatik heltzen dira web orrietara:
* entzuteko, ikusteko edo mugitzeko arazoekin
* irakurtzeko edo ulertzeko zailtasunekin
* ez baitira gauza, beharbada, teklatua edo sagua erabiltzeko
* testua bakarrik irakurtzen duen irakurgailua, pantaila txikia edo konexio motela eduki baititzakete;

Irisgarritasuna ezinduen onerako izateaz gain, web gunerako sarrera errazten du oro har.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Irisgarritasun Unibertsalaren Euskadiko Estrategia*, 2019. Txostena Gipuzkoa, Bizkaia eta Araba hartzen du kontutan nahiz eta Euskadiko izenburua izan.
* Irigarritasuna eta jabego horizontalari buruzko bideoa.
* *Accesibilidad para todos* bideoa.
Unai Rementeria Castro

**Unai Rementeria Castro** (Bilbo, Bizkaia, 1999ko abuztuaren 10a) Euskal Herriko futbolaria da. 

## Biografia 
Erdilari lanetan aritzen da. Danok Bat, Athletic eta Errealaren harrobietan hezia, bere ibilbidea talde ugaritatik burutu du. 2021ean Bigarren mailan jokatu zuen Mirandesekin, Bilbao Athleticera denbroaldi erdian joan zen arren. Talde zuriogorritik Talaverara mugitu zen. Erakutsitako maila onaren bidez 2024an Numanciak fitxatu zuen, baina ez zuen zorterik izan eta Tudelanon bukatu zuen denboraldia. 2025ean 1.federaziora igoberria zen Cacereñorekin sinatu zuen.

## Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 29an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Saul Steinberg

**Saul Steinberg** (Râmnicu Sărat, Errumania, 1914ko ekainaren 15a - New York, 1999ko maiatzaren 12a) errumaniar-estatubatuar ilustratzailea izan zen.

Errumanian jaio zen jatorri juduko familia batean. 1933tik 1940ra arkitektura ikasi zuen Milango Unibertsitate Politeknikoan. Lege antisemitengatik Italiatik alde egin zuen. Dominikar Errepublikan urtebetez egon ondoren, 1942an New Yorkera iristea lortu zuen.

*The New Yorker* aldizkarirako marrazkiak eta ilustrazioak egin zituen. Hori izan zen bere lanik ezagunena, baina *Vogue*, *Fortune*, *Mademoiselle* eta ''Harper's Bazaar* aldizkarientzat ere lan egin zuen.
Bere lanen erakustaldiak ere egin zituen galeria eta museoetan. Publizitatean, argazkigintzan, ehungintzan, antzerkian eta muraletan ere lan egin zuen.

## Bibliografia 
* The Saul Steinberg Foundation website, “Selected Bibliography."
* Joel Smith, with an introduction by Ian Frazier, *Steinberg at The New Yorker*. New York: Harry N. Abrams, 2005.
* Iain Topliss, *The Comic Worlds of Peter Arno, William Steig, Charles Addams, and Saul Steinberg*. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2005.
* Joel Smith, with an introduction by Charles Simic, *Saul Steinberg: Illuminations*. New Haven and London: Yale University Press, 2006.
* *Saul Steinberg: L'Écriture visuelle''. Strasbourg: Musée Tomi Ungerer, 2009.
* Mario Tedeschini Lalli, "Descent from Paradise: Saul Steinberg's Italian Years, 1933-1941.
* Bair, Deidre. *Saul Steinberg: A Biography*. Nan A. Talese/Doubleday (2012)
* Corrections to Deirdre Bair, Saul Steinberg: A Biography
* Melissa Renn, Andreas Prinzing, Iain Topliss, et al., *Saul Steinberg: The Americans*. Cologne: Museum Ludwig, 2013
* Will Norman, *Transatlantic Aliens: Modernism, Exile, and Culture in Midcentury America*. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2016. Chapter 5, "Saul Steinberg's Vanishing Trick."

## Kanpo estekak
Sigfrid Edström

**Johannes Sigfrid Edström** (Morlanda, 1870eko azaroaren 11 &ndash; Stockholm, 1964ko martxoaren 18a) suediar industrialaria izan zen. Nazioarteko Batzorde Olinpikoko 4. presidentea izan zen 1942tik 1952ra.

Göteborgen, Zurichen eta Estatu Batuetan ikasi zuen. Gaztetan atletismoko esprinterra izan zen. 1900etik 1903ra Göteborgeko tranbien zuzendaria izan zen eta hauek elektrifikatzeaz arduratu zen.

1912ko Udako Olinpiar Jokoak Stockholmen antolatzen lagundu zuen. Jokoetan zehar Atletismoko Nazioarteko Amateur Federazioa sortu zen eta Edström aukeratu zuten presidente. 1946ra arte egon zen karguan.

1920an NOBko kide bihurtu zen, eta 1931n presidenteorde. Henri de Baillet-Latourren oinordekoa izan zen, 1942an hil ondoren. Mundu Gerraren ondoren, olinpismoa berpiztu eta 1952an erretiratu zen.

1931n, Paavo Nurmiri 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan parte hartzea debekatu ziotenetako bat izan zen.

## Kanpo estekak
Araniella cucurbitina

***Araniella cucurbitina*** Araneidae familiako armiarma bat da. Arren abdomena udaberrian berde distiratsua izan ohi da.

## Ezaugarriak 
Armiarma hauek eskualde paleartikoan ugaltzen dira, nahiz eta Ipar eta Hego Amerikako toki batzuetan aurki daitezkeen.

Emeak 8 mm-raino hazten dira, soilik 5 mm-rainoko arrak. Basoko ostarteetan aurki daitezke, non bere oihal biribila hosto eta loreen artean ehotzen duen, 10 zentimetro arteko tamainarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pintura akriliko

**Pintura akrilikoa** pigmentuak polimero akrilikozko emultsio batean dituen pintura da. Uretan disolbagarriak badira ere, lehortu ondoren erresistenteak dira. Lehortzearen azkartasunagatik nabarmentzen da bereziki. Halaber, lehortzean tonua zertxobait aldatzen da, olioan baino gehiago. Pintura akrilikoa XX. mendearen lehen erdikoa da, eta Italian eta Estatu Batuetan garatu zuten aldi berean.

"Latex" emultsioko polimerizazio bidez lortutako polimeroen izen arrunta da, eta ingurune jarraitu batean polimero partikula oso txikien dispertsio koloidalak dira. Latexa arkitekturako pinturen fabrikazioan aplika daiteke, baina baita zurerako itsasgarrietan (kola binilikoa), papererako pinturetan edo zementu eta hormigoirako gehigarri gisa ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hermannstein gaztelua

**Hermannstein gaztelua** Alemaniako Erdi Aroko gotorleku baten aztarnategi arkeologikoa da.

## Kokapen geografikoa 
Gazteluaren aztarnak Waltershausen udalerrian daude (Turingia, Gotha barrutia), Schnepfenthal auzoan, Wachkopf izeneko mendixkan (456 m.). Aztarnategia Turingiako Oihanaren iparraldeko ertzean dago, Schnepfenthaletik km 1 hegoaldera.

Gazteluaren oinetan Erdi Aroan Friedrichrodatik Gothara zihoan bidea pasatzen da.

## Deskribapena 
Gotorlekuaren hondarrak 100 m inguruko luzera duen eremu batean hedatzen dira, Wachkopf gailurreraino. Mendebaldean lau lubaki estu ikus daitezke, harresiaren aztarnetatik distantzia gutxira. Zorua mailakatua dago, antzina bertan izandako eraikinen arrastoak izanik. Monumentu gune babestua da, gaur egunean basogintzarako erabiltzen dena.

## Historia 
thumb| Gazteluaren aztarnategiaren planoa
Bere eraikuntza, erabilera eta suntsipena Turingiako Ondorengotza Gerraren (1247–1263) testuinguruan ulertu behar dira. Tradizioaren arabera, gaztelua 1260an suntsitua izan zen, bertako guarnizioak Reinhardsbrunn monasteriora sartzeko bideak blokeatu zituenean.

1419ko kronika batean gaztelua Steinfirst izenarekin aipatzen da, Döllstädt-eko Jaunen gotorleku gisa.

Bere kokapena dela eta, talaia militar bezala hainbat alditan erabilia izan da; azkenengotz Hogeita Hamar Urteko Gerran, Gothako Ernst dukearen ekimenez.

## Toponimia 
*Wachkopf* izena ("Talaia burua") 1512. urtetik dokumentatua dago, eta gaur arte erabiltzen da.

*Herrmannstein* izena, berriz, ("Hermann-en haitza") eraikitzaile posible baten izena dirudi.

*Steinfirst* ("Mendi bizkarreko haitza") eta *Steinfurt* ("Mendateko haitza") gazteluaren hurbileko basoetako parajeen izenak dira, kronika zaharretan jasoak eta oraindik ere erabiltzen direnak.

## Bestelako jakingarriak 
Reinhardsbrunn jauregiko parkeko harrizko lauza bat Hermannstein gaztelutik jasoa omen da.

1988an, Waltershausen-eko Michael Thiem margolariak gazteluaren errekreazioa irudikatzen zuen horma-irudia margotu zuen Hermannstein jatetxean (gaur egun desagertua dago).

## Erreferentziak
Akriliko

Akriliko''' izan daiteke:
* Azido akrilikoa, CH2=CHCO2H (C3H4O2) formula duen molekula;
* Pintura akrilikoa, pigmentuak polimero akrilikozko emultsio batean dituen pintura;
* Polimetilmetakrilatoa, ingeniaritza-plastikoa.
Real Unión 2021-2022

Entrenatzailea:  Aitor Zulaika (14-16,20-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa
*  23 baino handiagoa den zenbakia duten joklariak Real Unión B taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, lehen taldeko jokalariek 1-etik 23-erako zenbakiak eraman beharko dituzte, eta 3.atezaina egongo balitz 24 zenbakia eraman beharko du

### Neguko merkatua 2022 
### Udako merkatua 2021 
## Kanpo estekak
Rafael del Amo Arizu

**Rafael del Amo Arizu** (Tafalla, 1960ko ekainaren 9a) Nafarroa Garaiko kirolari eta entrenatzailea, gaur egun lanpostu desberdinak betetzen ditu kirolaren munduan.

## Biografia 
Rafael del Amok bi zaletasun handiak izan ditu bizitzan: musika eta kirola. Musika munduan urtetako ikasketak egin ditu. Kirol munduan bere lotura nagusia futbolarekin izan du. Joan den mendeko 80. urtetan Tafallan boleibol eta atletismo entrenatzailea izan zen. Tafallan ere futbolean lehen urratsak eman zituen, hasieran herriko haurren ekipoko entzenatzaile gisa. 2005 eta 2015 artean Peña Sport FC taldea entrenatu zuen; halaber, Nafarroako Futbol Federazioaren zuzendaritzan lanean hasi zen. 2016an aipatutako federazioaren Presidente izendatu zuten eta, egun, karguan jarraitzen du.

Halaber, beste postu batzuk bete ditu: Espainiako Futbol Errege Federakundea Presidenteordea 2018ko maiatzatik eta, 2017tik, Emakumezkoen Futbolaren Batzorde Nazionalaren Presidentea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Rafael del Amoren curriculuma.
Azido akriliko

**Azido akrilikoa** edo **azido propenoikoa** CH2=CHCO2H formula duen konposatu organikoa da. Azido karboxiliko asegabe sinpleena da. Bere egoera puruan, likido korrosibo, koloregabe eta usain sarkorrekoa da. Uretan, alkoholetan, eterretan eta kloroformon disolbagarria da.

Alkoholekin esterrak eratzen ditu, *akrilato* izena hartzen dutenak

## Sintesia 
Azido akrilikoa propilenoaren oxidazioaz lortzen da,

:CH2=CHCH3 + 1.5 O2 → CH2=CHCO2H + H2O

## Erabilera 
Azido akrilikoak eta bere esterrek beren buruarekin edo beste monomero batzuekin, estirenoarekin esaterako, erreakzionatzeko joera dute lotura bikotza baliatuz eta ondorioz, polimeroak eta kopolimeroak eratzen dituzte erabilera zabala dutenak polimeroen industrian.

Azido akrilikoa erabilera asko ditu esaterako pixohialen fabrikazioan, uren tratamenduan edo ehungitzan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cazzu

**Julieta Emilia Cazzuchelli** (Libertador General San Martín, Jujuyko probintzia, Argentina, 1993ko abenduaren 16a), ezagunagoa **Cazzu** izen artistikoaz, argentinar abeslaria, rapeatzailea eta trap abestigilea da.

Bere hastapenetan argentinar cumbia, rock, reggaeton eta musika urbanoa landu zuen, baina 2017an lehen diskoa *Maldade$* argitaratu zuen arte ez zen oso ezaguna. Khea eta Duki abeslariekin batera *Loca* izeneko abestian parte hartu zuenean ospetsu egin zen.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
* 2019: *Error 93*

### Nahasketak 
* 2017: *Maldade$*

### EPak 
* 2020: *Bonus Trap*
*2020: *Una niña inútil*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gabai (komikia)

***Gabai*** Euskal Herriko historia kontatzen duen komiki sorta bat da, Rafael Castellanok idatzia eta *Steso* taldeak marraztua. Lur argitaletxeak argitaratu zuen, 1988tik 1990era, hiruna atal biltzen dituzten zortzi liburukitan. Atalak kronologikoki daude ordenaturik.

*Gabai* komikiek Euskal Herriko historia lantzen dute, beti metodo berberarekin: Gabai eta Kurtis gazteak amets batean sartzen dira eta Euskal Herriaren pasarte bat bisitatzen dute, bertako protagonista bilakatuz. Lehenbiziko atala historiaurrean kokatzen da eta, azkena, Espainiako Gerra Zibilean.

*Steso* marrazkilari talde baten pseudonimoa da, bertzeak bertze, Juan Luis Landa, Jose Angel Lopetegi, Pedro Sestelo, Carlos Varela, Juan Carlos Nazabal eta Gastón Majarenas marrazkilariak biltzen dituena. Parte-hartzaileetako batzuk *Kalabaza tripontzia* filmaren sorreran izan ziren, eta *Ipurbeltz* argitalpenaren oinarria zuten.

## Atalen laburpena 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Gure herriaren historia, Gabai, Kurtis eta PokemonGo* artikulua ZuZeu agerkarian (Beñat Hach Embarek Irizar)
Jose Angel Lopetegi

**Jose Angel Lopetegi Brit** euskal ilustratzaile eta animatzailea da. 16 urte zituela hasi zen *Ipurbeltz*en komikiak argitaratzen eta oraindik ere horretan dihardu. Geroago, Juan Bautista Berasategirekin hasi zen lanean eta *Kalabaza Tripontzia* film luzean parte hartu zuen. Telebistarako egin diren marrazki bizidunen hainbat saiotarako ere egin ditu marrazkiak; *Lazkao Txiki* edo *Txirritarenak*, kasu. *Gabai* komikia Steso izengoitiarekin marraztu zuenetako bat izan zen.

Goya saria jaso zuen *Karramarro Uhartea* filmaren story boarda eta diseinua ere berak eginak dira. *Pirata* izeneko sailaren marrazkilaria ere bada. Irrien Lagunak sailerako komikiak eta hainbat pertsonai sortu ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicki Nicole

**Nicole Denise Cucco** (Rosario, Argentina, 2000ko abuztuaren 25a), ezagunagoa **Nicki Nicole** izen artistikoaz, argentinar abeslaria eta musikagilea da. 2019an egin zen ezaguna *Wapo traketero* abestiarengatik.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Recuerdos* (2019)

## Kanpo estekak
Poli(metil metakrilato)

**Poli(metil metakrilato)a** edo **PMMA**, polimero termoplastiko gardena da. Metil metakrilatoaren polimerizazioz produzitzen da. Izen komertzial asko ditu produzitzen duen enpresaren araberakoa delarik. Batzuk aipatzearren: *Crylux, Plexiglas, Acrylite, Astariglas, Lucite, Perclax*, and *Perspex*. 

PMMA industrialki aletan edo xaflatan saltzen da. Aleak injekzio- edo estrusio-prozesuetan eta xaflak mekanizatzeko edo moldaketa termikorako usatzen dira. Polikarbonatoarekin eta poliestirenoarekin lehian ibiltzen da, baina PMMAk beste plastiko gardenak baino egokiagoa da eguratsarekiko erresistentzian, gardentasunean eta arraiatzearekiko erresistentzian.

## Historia 
1877an Wilhelm Rudolph Fittig-ek kimikari alemana deskubritu zuen metil metakrilatoa polimerizatu egiten zela. 1933an beste kimikari aleman batek, Otto Rohm-ek, polimeroa patentatu zuen *Plexiglas* markarekin. Hiru urte geroago, 1936a, Imperial Chemical Industries enpresa britainiarrak ekin zion produkzio industrialari, segurtasun-beirenari hain justu. Bigarren Mundu Gerran bi aldeak baliatu zuten poli(metil metakrilato)a hegazkinen eta urpekoen beirak fabrikatzeko.

## Sintesia 
PMMA emultsio-polimerizazioz, disoluzio-polimerizazioz eta masa-polimerizazioz produzitzen da. Erradikal askeen bidezko hasiera usatzen da orokorrean, baina polimerizazio anionikoak ere baliatzen dira.

## Ezaugarriak 
Polo(metil metakrilato)aren ezaugarri nagusiak ondokoak dira:

* Gardentasuna % 93 inguru. Polimeroetan gardenena.
* Inpaktuarekiko erresistentzia. Beirak baino 10 bider handiagoa.
* Egurats zabalarekiko eta izpi ultramorekiko erresistentzia.
* Isolatzaile akustiko eta termiko egokia.
* Arina.Beiraren erdia pisatzen du m2-ko
* Gogorra. Erraz arraiatzen da, baina erraz konpontzen da.
* Mekanizatzeko eta moldatzeko erraztasuna.
* Erraz erretzen da, baina ez du gas toxikorik sortzen.
* Konposatu arrunt askok erasotzen diote: azetonak, azido azetikoak, etanolak, toluenoak eta azido sulfurikoak besteak beste.

## Erabilera 
Poli(metil metakrilato)ak askotariko erabilerak ditu: erakusmahaiak, makinak babesteko pantailak, seinalektika, manparak, akuarioak, kutxa gardenak,... 

Beiraren aurrean dituen abantailak hauek dira: arintasuna, gardentasun handiagoa eta haukortasun txikiagoa. 

Gainerako polimero gardenen aurrean abantailak hauek ditu: gardentasun hobea, moldatzeko erraztasuna eta arraiak konpontzeko gaitasuna.

PMMA ez da toxikoa guztiz polimerizatuta dagoenean, izan ere, metil metakrilatoa bada.

## Ikus, halaber 
* azido metakriliko
* metil metakrilato
* etil metakrilato
* butil metakrilato

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Orlandini

**Luis Orlandini Robert** (Santiago, 1964) Txileko gitarra-jotzaile bat da, kontzertista gisa buru-belarri jarduteaz gain, Txileko Unibertsitatean eta Txileko Unibertsitate Katolikoan irakasle ere badena, biak ere herrialdeko ospetsuenak.

2018 eta 2020ko urtarrila bitartean Txileko Unibertsitateko Arte Fakultateko dekano izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Biografia Orellana Orlandini
* Altazor Sariak
Nylon 6

**Nylon 6** edo **polikaprolaktama** Paul Schlackek IG Farbenen garatutako polimero bat da, bere produkzioaren patentea urratu gabe nylon 6,6aren propietateak erreproduzitzeko asmoa zuena (Ia aldi berean, Kohei Hoshinok Torayn ere lortu zuen nylon 6 sintetizatzea). Poliamida erdikristalinoa da. Beste nylon gehienak ez bezala, nylon 6 ez da kondentsazio polimero bat, baizik eta eraztun irekieraren polimerizazio bidez eratutakoa; honek, kasu berezi bat bihurtzen du kondentsazio eta gehitze polimeroen arteko konparaketan. 6,6 nylonarekin zuen konpetentziak eta ezarri zuen adibideak ere forma eman diote zuntz sintetikoaren industriaren ekonomiari. Izen komertzial ugarirekin saltzen dute, Perlon (Alemania), Dederon (Ekialdeko Alemania zaharra,), Nylatron, Capron, Ultramid, Akulon, Kapron (Sobietar Batasun ohia eta estatu sateliteak) eta Durethan barne.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nylon 66

**Nylon 66** (batzuetan **nylon 6-6**, **nylon 6/6**, **nylon 6,6** edo **nylon 6:6** idatzia) poliamida edo nylon mota bat da. Nylon 6arekin batera, poliamidarik ohikoena da ehungintza eta plastiko industrietan. Nylon 66 6 karbono atomo dituzten bi monomeroz egina dago- hexametilendiamina eta azido adipikoa- nylon 66ari bere izena ematen diotenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Araniella

***Araniella*** Araneidae familiaren barruko armiarma genero bat da. Bere espezie tipoa *Araniella displicata* da.

## Espezieak 
Hamabi espezie ezagutzen dira:
* *Araniella alpica* (L. Koch, 1869)
* *Araniella coreana* Namkung, 2002
* *Araniella cucurbitina* (Clerck, 1757)
* *Araniella displicata* (Hentz, 1847)
* *Araniella inconspicua* (Simon, 1874)
* *Araniella jilinensis* Yin & Zhu, 1994
* *Araniella maderiana* (Kulczyński, 1905)
* *Araniella opisthographa* (Kulczyński, 1905)
* *Araniella plicata* Mi & Peng, 2016
* *Araniella proxima* (Kulczyński, 1885)
* *Araniella tbilisiensis* (Mcheidze, 1997)
* *Araniella yaginumai* Tanikawa, 1995

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hexametilendiamina

**Hexametilendiamina** edo **1,6-hexanodiamina** C6H16N2 formula duen diamina da. 1,6-hexanodiamina kristal edo hauts horixka gisa agertzen da. Konposatu egonkorra, higroskopikoa eta sukoia da. Bateraezina da agente oxidatzaile indartsuekin, azido indartsuekin eta material organikoekin. Lehen aldiz Theodor Curtiusek deskribatu zuen. Konposatu hori lortzeko, adiponitriloa hidrogenatzen dute, honako erreakzioaren arabera:

:NC(CH2)4CN + 4 H2 → H2N(CH2)6NH2

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido adipiko

**Azido adipikoa** edo **azido hexanodioikoa** CH2=CHCO2H (CH2)4(CO2H)2 formula duen molekula organiko bat da. Industriaren ikuspegitik, azido dikarboxilikorik garrantzitsuena da: urtero hauts zuri kristalino horren 2.500 milioi kilogramo ekoizten dira, batez ere nylonaren ekoizpenaren aitzindari gisa. Azido adipikoa oso gutxitan agertzen da naturan. Dieterlek lortu zen, errizino-olioa azido nitrikoarekin oxidatuz. 1902an sintetizatu zuten tetrametileno bromurotik abiatuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hondalea

**Hondalea** Cristina Iglesias eskultore donostiarraren arte instalazio eskultorikoa da, Donostiako Santa Klara uharteko itsasargiaren barrualdea okupatzen duena. Eraikinaren hormen barruan, azpialdean eraikitako brontzezko egitura bat da, itsaslabar batzuk irudikatzen dituena, eta bisita-orduetan aktibo dagoenean, ur korronte batek gora eta behera egiten du hondo horretan, olatu eta itsasaldien efektu moduko bat eginez. Euskarazko izenburua du lanak, *hondalea*, ez oso termino erabilia baina lekukotasunak dituena, itsas ondoa, itsas barne barnea adierazten du.

## Eraikuntza prozesua 
2019ko irailean hasi ziren Hondaleraren lanak, eta ia bi urte beranduago amaitu ziren, atzerapen nabarmenarekin. Obraren brontzezko parte handienak eraikin barruan sartzeko, sabaia kendu behar izan zioten itsasargiaren eraikinari, eta goitik sartu pieza horiek. Eraikinaren barruko hormetan, eskilarak eta ibilbide bat dago bisitarientzako.

4,5 milioi euroko aurrekontua izan zuen artelana sortzeak (mantentze sistema kontuan hartu gabe), baina egilearen tarifarik ez da tartean, artistak opari eman dio artelana Donostiako hiriari.

Eraikuntza prozesua dokumental bat egiteko grabatu zuen Asier Altuna zinegileak. Ingeniaritza lanetan zenbait enpresak hartu zuten parte: fundizioa Eibarko Alfa Arte enpresak egin zuen, eta 54 pieza desberdin dira elkarrekin osatuak.

## Sinbolismoa 
Egilearen esanetan, "Naturaren zein itsasoen eta haren kosten defentsarekin bat egiten duen proiektu bat da. (...) Gogoetarako espazio bat da, non ura itsasaldien aldaketetan eta olatuei itsas barrunbeetan eragindako indarrean inspiratutako erritmo batean jariatzen den".

Eskulturaren azpian bederatzi metroko sakoneran dagoen deposito batetik, 20 minutuero egiten du gora eta behera ur gezak.

Elkartu taldeak (Gipuzkoako Desgaitasun Fisikoa duten Pertsonen Federazio Koordinatzaileak) kritikatu zuen obra egin dela irisgarritasun baldintzarik bete gabe. Talde honen arabera, 2018an jada eskatu zioten Donostiako Udalari alda zezan proiektua, baina horri kasu egin gabe egin zen azkenean, mugikortasun mugatua duten pertsonentzat bisita ezinezkoa delarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hondalearen webgune ofiziala.
María Becerra

**María de los Ángeles Becerra** (Quilmes, Argentina, 2000ko otsailaren 12a), ezagunagoa **María Becerra** izenez, argentinar abeslaria, youtuber ohia eta influencerra da. 2015ean egin zen ezaguna YouTube plataforma digitalean entretenimenduzko hainbat bideo egin ondoren. 2019an ekin zion abeslari ibilbideari.

## Diskografia 
### EPak 
* *222* (2020)
* *Animal, Pt. 1* (2021)

## Kanpo estekak
Kartusiar baten erretratua

**Kartusiar baten erretratua** Petrus Christusek 1446an haritzezko ohol gainean egin olio-pintura bat da, izenik gabeko fraide kartusiar bat islatzen duena. Jules Bacheren bildumaren parte da, eta New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten dago ikusgai. Petrus Christusek sinatu eta datatu zuen testu batekin ("PETRVS·XPI·ME·FECIT·Ao·1446"), behealdean, simulatutako markoan.

Primitibo flandestarren obra inportanteenetakoa da (perspektiba linealaz baliatzeagatik nabarmena), Jan van Eycken eragintza erakusten duena, eta, halaber, trompe-l'oeil-en erabilera goiztiarrenetakoa da, euli bat paratu baitzuen behealdeko markoaren gainean.

## Kanpo estekak
Enrique Bolaños

**Enrique José Bolaños Geyer** (Nindirí, 1928ko maiatzaren 13a - *ibidem*, 2021eko ekainaren 14a) nikaraguar politikaria izan zen. 2002tik 2007ra Nikaraguako presidentea izan zen.

Industria ingeniaritza ikasi zuen Saint Louisko Unibertsitatean. Erdialdeko Amerikako kotoi-ekoizlerik handienetako bat bihurtu zen nekazaritza-konpainia bat sortu zuen.

Daniel Ortega sandinistaren aurkaria izan zen eta 1980ko hamarkadan espetxeratu zuten eta zure enpresa konfiskatu egin zuten.

Alderdi Liberal Konstituzionalistan afiliatu zen eta Arnoldo Alemánekin Ortega garaitu zuten 1996ko hauteskunde presidentzialetan. Alemán presidente izan zen 1997-2002 aldian eta Bolaños presidenteorde.

2001ean, Bolañosek berriro irabazi zion Ortegari hauteskundeetan, eta presidente karguaren zina egin zuen 2002ko urtarrilaren 10ean. Bere aurreko Alemánen ustelkeriaren aurkako kanpaina bat zuzendu zuen.

2007an boterea Daniel Ortegari eman zion eta politikatik erretiratu zen.

## Kanpo estekak
Patxi Morentin

**Patxi Morentin Otxoa de Alda** (Zizur Nagusia, 1963 &ndash; Iruñea, 2020ko otsailaren 16a) Nafarroa Garaiko kirolari eta atleta ezaguna, Ardoi Kirol Elkartearen sortzaile bat izan zen; sortu zenetik entrenatzailea izan zen bertan. 2020ko otsailean minbiziak jota hil zen.

## Lortutako sariak 
Atleta gisa, Morentin sari hauek lortu zituen:
* 2016an: Nafarroako Gobernuak kirol-meritoaren zilarrezko domina eskuratu zuen.
* 2018oan: Nafarroako kirol-entrenatzaile onenari emandako saria.

## Oroigarria 
Zizur Nagusiko atletismo pista nagusiak bere izena darama, hau da, Patxi Morentin Atletismo Pista. Pista hau Nafarroako handienetakoa da, sei kale eta 100 metro ditu lerro zuzenean. Izen horrekin bizitza osoan egindako lana omendu nahi zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Latsazur

[thumb|Emakume bat latsazur bat erabiltzen [bokata egiteko.]]
**Latsazur** edo **ikuztohol**  bat eskuz bokata egiteko erabiltzen den tresna da. XX. mendean garbiketa mekanizatua ohikoa bilakatu zen heinean, latsazurrak gehiago erabiltzen hasi ziren musika tresna gisa.

## Deskribapena eta erabilera 
Latsazurrik ohikoenak egurrezko egitura laukizuzen bat dira, gainean ildaskatutako egitura bat dutenak garbitu nahi den arropa igurtzi ahal izateko. XIX. mendean ildaska hauek zurezkoak izan ohi ziren, baina XX. mendetik aurrera metalezkoak ere sortzen hasi ziren. AEBn zinkezko latsazurrak XIX. mendean hasi ziren, eta beranduago altzairu galbanizatuzkoak edo beirazkoak.

Latsagietan erabiltzen zen latsarriaren gainean jarrita.

Munduko leku askotan oraindik erabiltzen dira latsazurrak garbitzeko. Arropak xaboi eta urarekin bustitzen dira harraska batean eta, ondoren, latsazurrak dituen ildasken aurka igurzten da, garbitzeko erabilitako likidoa arropako txoko guztiak busti ditzan. Latsazurrak ere erreka alboan erabili daitezke, xaboiarekin edo ez. Honela, antzina erabiltzen ziren lixiba-palak baino metodo hobea lortzen da, arropa gutxiago kaltetuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Acamarachi sumedia

**Acamarachi sumendia** (aimaraz: 'harrizko barraskilo'), **Pili** izenaz ere ezaguna (aimaraz eta kitxueraz: pili, 'ahate'), Antofagasta eskualdean (Txile) dago, San Pedro de Atacamatik 80 kilometro hego-ekialdera.

Geologia eta Meatze Zerbitzu Nazionalak prestatutako Txileko sumendi aktiboen arriskutsuen rankingeko 84. postua du. 

## Geologia 
[ezkerrera|thumb| [Pujsa gatz-lautada Acamarachi eta Colachi sumendien ondoan.]]
Acamarachi-ren osaera andesitikoa eta dazitikoa da batez ere, eta inklinazio 45 °-ra iristen eta gainditzen duten malda simetrikoak ditu ezaugarri. Laba domo handi bat sumendiaren ipar hegalean altxatzen da, eta Pili sakana hego-ekialdera hedatzen da, izen bereko ibaia Aguas Calientes gatz-lautadara bideratzen duena .  

Horrez gain, krater laku bat du gailurrean, 10 eta 15 metroko diametroa duena. Acaramachi kraterrean, itsas mailatik 5950 metrora, munduko aintzirarik altuenetako bat dago. 

Bere jarduera, Andeetako sumendi gerrikoaren Erdialdeko Sumendi Zonako gainerako mendiguneen antzera, Hego Amerikako plaka azpian dagoen Nazca plakaren subdukzio prozesuari zor zaio.

## Historia 
Duela 500 urte baino gehiago, Inkek Acamarachi beren altuera handiko santutegietako bat bihurtu zuten eta zeremonia sakratu ugariren eszenatoki, eta hori baieztatu zen 1971ko urrian, Pedro Rosende eta Sergio Kunstmann mendizaleek Inka aldare bat aurkitu zutenean sumendiaren goialdea.

Acamarachira lehen kirol igoera 1939ko otsailaren 19an egin zen, Aldo Bonacossa kondeak Atacamako Puna-ra antolatu zuen Italiako espedizioaren ondorioz eta Bonacossa bera eta Remigio Gerard sumendiaren gailurrera eraman zituen. 

## Flora eta fauna 
Acamarachi-ren eragin eremuan Pujsa gatz-lautada dago, Los Flamencos erreserba nazionalaren ertzen barruan babestuta dagoena eta hegazti-fauna oparoa du. Anatidae familiako hainbat espezie biltzen ditu, hala nola juarjual ahatea, jergón ahatea edo guallata, eta horrek, neurri batean, sumendiaren *pili* izendapenaren jatorria azal dezake.

Urteko sasoi batzuetan, gatz-lautadan flamenkoen koloniak eta bikuina taldeak ere bizi dira. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ascenso al volcán Pili por Cara Norte, de Andes Handbook.
* Acceso, rutas y recomendaciones de ascenso/descenso del volcán Pili, de Los 6000 de Chile.
Johannes Tauler

**Johannes Tauler** (Estrasburgo,  - *ibidem*, 1361eko ekainaren 16a) alemaniar mistiko, apaiz katoliko eta teologoa izan zen.

Hemezortzi urterekin Predikarien Ordenan sartu zen eta ordenaren komentuan aritu zen Estrasburgon. Eckhart Maisuaren ikasle izan zen. Estrasburgotik Koloniako ikastetxe domingotarrera joan zen.

1330 inguruan Estrasburgon predikatzen hasi zen. 1338an, domingotarrak Estrasburgotik bota zituzten eta Tauler Basilean kokatu zen (1339-1343). Han Jainkoaren lagunak () talde mistikoarekin harremanetan jarri zen. Mechthild von Magdeburgen lana ere ezagutu zuen. Irakatsi zuen arimari gehiago eragiten ziola Jainkoarekiko harreman pertsonalak kanpoko praktikak baino.

1343 inguruan Estrasburgora itzuli zen. Hurrengo urteetan, hiriak lurrikara bat eta sute bat jasan zituen, eta izurri beltzak suntsitu zuen. Hurrengo hamarkadetan etengabe bidaiatu zuen. Bere sermoietako asko Kolonian eman zituen.

Laurogei sermoi inguru gordetzen dira, alemanez. 1498an inprimatu ziren lehen aldiz. Latinezko lehen itzulpena Kolonian inprimatu zen 1548an.

## Kanpo estekak
Lixiba-pala

[thumb|[Norvegiako lixiba-pala bat.]]
**Lixiba-pala** bat egurrez egindako pala bat da, okin batek ogia labean sartzeko erabiltzen duenaren antzekoa, baina oraleku txikiagoarekin. Lixiba-palaren helburua arropa garbitzea zen bokata egiterakoan, arropa jotzen zikinkeria erauzteko. Normalean, latsagian erabiltzen zen latsarriaren aurka, edo errekan edo harraskan erabiliz gero, bertako arroka baten edo latsazur baten aurka.

Leku publikoetan egiten zenez, garbitzaile bakoitzak (normalki, emakumezkoak) bere lixiba-pala erabili ohi zuen, behin xaboia erabilita arropa garbitu ahal izateko. Arropa ontzi batean erabili ohi zen, eta bertan ere garbi zitekeen. Lixiba-palarekin batera bankutxo bat erabiltzen zen, belaunetan min gutxiago egiteko.

## Kanpo estekak
Podometro (urratsak)

**Podometroa** gailu bat da, normalean eramangarria eta elektronikoa edo elektromekanikoa, pertsona batek zenbat urrats egiten dituen kontatzen dituena; ibilaldien neurgailu bat alegia. Pertsonaren esku edo aldaken mugimendua detektatuz pertsona batek emandako urrats bakoitza zenbatzen du podometroak ohikoan.

GPS hargailuarekin konbinatutako funtzioa ere izan daiteke, baita telefono mugikorreko aplikazio batean aplikazio edo gaitasun bat, ibilbide zehatz baten luzera eta denboraren lotu daitekeelarik urrats kopurua.

## Historia 
Leonardo da Vincik podometro mekanikoa aurreikusi zuen aplikazio militarrak zituen gailu gisa. 1780an Abraham-Louis Perrelet suitzarrak lehenengo podometroa sortu zuen, oinezko pausoak eta distantzia neurtuz; 1770eko berak sortutako erloju automatikoa hobetuz.

1965ean *manpo-ke*i izeneko podometroa ("10.000 urrats neurgailua"  ) Japonian merkaturatu zuen Y. Hatanok, eguneko 10.000 pauso ezin hobeak zirela esanez. 2015ean Japoniako Osasun, Lan eta Ongizate Ministerioak egunean 10.000 pauso ere gomendatu zituen. Hala ere, gomendio hau ez dago froga sendoetan oinarrituta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Podometro (argipena)

**Podometro** terminoak, grezierazko etimologian *oin-neurgailua*, gailu desberdinak adieraz ditzake:

* **Podometroa**, urratsak eta ibilaldiak neurtzeko gailua.
* **Pedimetro** edo **podometroa**, oinen eta zapaten neurriak neurtzeko gailua.
Podometro (oinaren neurria)

**Podometro** edo **pedimetroa** oin eta oinetakoen neurriak neurtzeko gailu mekanikoa da.

Oina zein oinetakoa neurtzeko gaitasuna duten gailuak izan ohi dira podometroak. 20. mendean, herrialde bakoitzeko oinetako neurketa sistemaren araberakoak egin izan ziren. Estatu Batuetan ekoiztu eta patentaturiko Brannock Device delakoak zabalkunde handia izan zuen, adibidez. Euskal Herrian, MAM enpresak egin izan zituen 20. mendean. Euskal produktu honek *pedímetro* eta *podómetro* terminoak erabil zituen gailua izendatzeko.

21. mendean, nazioarteko merkataritzak neurri zaharren zehaztasuna nahastu egin du, eta, adibidez, Euskal Herriko europar neurrietara egokitutako podometro batek ez du jada baliagarritasun bera izango zapatadenda batera joanez gero.

## Iruditegia 

Fitxategi:Foot measurement using a MAM foot measurement tool.jpg|Oina neurtu daiteke, edo beheko luzapenean zapata sartuta, oinetakoa.
Fitxategi:Shoe_gauges_for_MAM_feet_and_shoes_measurement_tool.jpg|MAM neurgailura (Gasteizen egina) oinetako desberdinak egokitzeko luzapenak.
Fitxategi:Zlín, muzeum, Princip Baťa, Brannock měřidlo pánského chodidla.jpg|Brannock podometro bat.
Fitxategi:The_Brannock_Device_(AM_1996.111.7-4).jpg|Brannock-aren jarraibideak.

## Erreferentziak
Sabah Al-Salim Al-Sabah

**Sabah Al-Salim Al-Sabah** (; Kuwait Hiria, 1913ko apirilaren 12a - *ibidem*, 1977ko abenduaren 31) Kuwaiteko emirra izan zen 1965etik 1977ra.

Salim Al-Mubarak Al-Sabahren seme gazteena izan zen. Barne ministro (1953-59), Osasun publikoko saileko presidente (1959-61), Lehen ministrorde eta Kanpo Harremanetako ministro (1962-63), eta Lehen ministro (1963-65) izan zen. 1962an Abdullah Al-Salim Al-Sabah emirrak printze oinordeko izendatu zuen.

Sabah emir bihurtu zen bere anaia Abdullah hil zenean, 1965eko azaroaren 24an. 1976ko abuztuan Legebiltzarraren lana bertan behera utzi zuen eta nazioaren interesen aurka egitea leporatu zion.

## Kanpo estekak
Sorki

[thumb|[Zarautzen erabilitako burukote bat.]]
**Sorkia** (mendebaldean), **burukote** edo **burutea** (erdi-ekialdean) buruaren gainean pisua eramateko jarri ohi den oihalezko elementua da, maiz suil bat garraiatzeko. Bereziki emakumeek jantzi ohi zuten bokata egitera latsagiara joaten zirenean, arropa erosoago eraman ahal izateko. Elementu funtzionala izanagatik ere, batzuetan diseinu erakargarriekin osatzen ziren, loreen irudiekin dekoratuta edo oihal koloretsuekin.

Besterik ezean, batzuetan mantala erabiltzen zen tresna hau egiteko, eta hortik dator *mantalaz sorkia egin* esamoldea, egoera zail batetik nola edo hala ateratzeko eskura dagoenarekin konpontzea.

## Sinonimoak 
Tolosalde, Goierri eta Leitzaldeko herri askotan **burukote** deitzen zaio, Urola inguruko herri batzuetan **solki**, Ergoienen **bulken**, Lapurdi ekialde eta Nafarroa Behere mendebaldean **burutin**, eta Nafarroa Behere ekialdean eta Zuberoan **k(h)apete** eta horren aldaerak (Zuberoan batik bat *khapetü*).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mantal batekin sorki bat nola egin azaltzen duen bideoa
Jorge Astaburuaga Vergara

**Jorge Astaburuaga** **Vergara** (La Serena, 1855 &ndash; Santiago, 1924ko azaroaren 10a) abokatu, diputatu, intendente eta diplomatiko txiletarra izan zen.

## Familia 
Francisco Solano Astaburuaga Cienfuegos eta María del Rosario Vergara Rencoreten semea zen. Rosalia Lyon Pérez-Rosalesekin ezkondu zen eta sei seme-alaba izan zituzten: Jorge, Luz, Ricardo, Arturo, María eta Luisa.

## Ikasketak 
Institutu Nazionalean ikasi zuen. Abokatu graduatu zen Txileko Unibertsitatean 1885ean.

## Diplomatikoa, intendentea eta diputatua 
Txileko legazioko idazkaria izan zen Mexikon eta Erdialdeko Amerikan, eta Txileko legazioko langileen ondokoa Estatu Batuetan (1879).

1884an Santiago udalerriko idazkari izendatu zuten. Ideal kontserbadoreei atxikia, Coelemu eta Talcahuanoko diputatu hautatu zuten 1885ean, eta 1888an San Carlos departamentuaren izenean aukeratu zuten.

Aconcaguako probintziako intendentea 1890ean. Diru Etxeko superintendente izendatu zuten 1891n, Txileko legazioko idazkari gisa Washingtonera joan zen urte berean, Jorge Montt Álvarezen gobernu berriak izendatua, 1891n arrakasta izan zuen iraultzaren ondoren.

## Kanpo estekak
Gauerdiko Iparrorratza

**Gauerdiko Iparrorratza** Cristina Iglesias artista donostiarraren eskultura da, Eusko Legebiltzarraren eraikinaren atarian kokatua 2008tik Gasteizen Indarkeriaren biktimen omenez sortu zen.

Urtero, Eusko Jaurlaritzak eta Eusko Legebiltzarrak egiten duten indarkeriaren biktimen aldeko Memoriaren Eguneko ekitaldi bat eskulturaren parean egin ohi da.

Eskultura zenbait panel bertikalek osatzen dute, terrakota gorrizkoak, eta sareta baten eran hizkiak ageri dira beraietan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guggenheim

**Guggenheim** izenak adiera zenbait ditu:

Museoakː
* Guggenheim Bilbao Museoa arte moderno eta garaikideko museoa;
* Solomon R. Guggenheim Museoa Ameriketako Estatu Batuetako museoa.
* Veneziako Peggy Guggenheim Museoa Italiako museorik garrantzitsuena.

Abizenakː
* Peggy Guggenheim bildumazale eta mezenas estatubatuarra.
* Simon Guggenheim Estatu Batuetako negozio-gizona.

Leku-izenakː
* Guggenheim geltokia, Bilboko tranbiaren geltokia.
* Bilbo–Parke/Guggenheim geltokia Euskal Herriko Bizkaiko tren geltoki zahar bat.

Beste batzukː
* Bilbo efektua edo "Guggenheim efektua". Krisialdiaren ostean hiria garatu eta indartu duen fenomenoaren izena.
* John Simon Guggenheim Memorial Foundation beka John Simon Guggenheim Memorial Foundationek sortutako dirulaguntza.
* Squatina guggenheim Squatina generoko animalia.
* Ama (Bilbo) edo "Guggenheimeko armiarma". Louise Bourgeois artistaren eskultura.
Iñaki Elejalde

**Iñaki Elejalde Rodríguez** (Madril, ) futbolari profesionala da.

## Biografia 
Aurrelari  moduan jokatzen du. Ama madrildarra eta aita portugaletearra ditu. 

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko ekainaren 5ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Paris Handia

**Paris Handiko metropolia** ( edo *MGP*;  ahoskatua) Paris eta inguruan dituen aldiri hurbilenak biltzen dituen lankidetzarako egitura administratibo bat da. Metropolia 2016ko urtarrilaren 1ean jaio zen eta 131 komuna ditu. Paris hiria barne hartzen du, 123 komunak aldirietako departamenduetan (Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis eta Val-de-Marne)), eta zazpi komuna aldirietako kanpoko bi departamentutan, Val-d'Oiseko Argenteuil eta Essonneko Paray-Vieille-Poste, azken hauek Paris-Orly aireportua dagoen lekua direlako.

Paris Handiak 814 kilometro koadro ditu eta 7 milioiko biztanleria.

210 kideko Metropolitar Kontseiluak metropolia administratzen du. Hiritarrek ez dute zuzenean aukeratzen, udal-biltzarreko kideek aukeratuak baitira. Metropolitar Kontseiluren erantzukizunak hiri-plangintza, ostatua eta ingurunearen babesa dira.

## Udalerriak 
## Établissements Publics Territoriaux 
Paris Handiko 131 udalerriak 12 Établissements Publics Territoriaux-tan (EPT) banaturik daude.

thumb|350px|Paris Handiko lurraldeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joinville-le-Pont

**Joinville-le-Pont** ( ahoskatua) Frantziako udalerria da, Marne Harana departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2018an 19.516 biztanle zituen. Parisetik gertu dago eta 1929an hiriburuak Bois de Vincennes bereganatu zuenean bere lurraldearen heren bat galdu zuen.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Charenton-le-Pont

**Charenton-le-Pont** ( ahoskatua) Frantziako udalerria da, Marne Harana departamenduan dagoena, Île-de-France eskualdean. 2018an 30.053 biztanle zituen. Parisetik gertu dago eta biztanle-dentsitaterik handiena duen Europako udalerrietako bat da.

## Demografia 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Charenton–Écoles (Parisko metroa)
* Liberté (Parisko metroa)

## Kanpo estekak
Ricardo Uztarroz

**Ricardo Uztarroz** (Maule-Lextarre, 1944) idazle eta kazetaria da Latinomerikaren prentsan ezaguna.

## Biografia 
Ricardo Uztarroz zuberotar euskaldunak bigarren mailako ikasketak Saint-Nazaire-ko Artistide Briand lizeoan amaitu zituen eta Bordelen kazetaritza, literatura eta soziologia ikasketak egin zituen. Hedabide desberdinetan lan egin zuen: *Presse Océan*, *Liberation* eta Agence France-Pressean. 25 urtez, Brasilen eta Perun, berriemaile gisa ibili zen. Beste lanen artean El Salvadorreko azken gerrillaren ofentsibaz, Kolonbiako FARCen aurkako erasoaldiaz eta Bolivian behin eta berriro eragindako krisietaz informatu zuen. Liman bizi zen denbora luzean. Erretreta hartu zuenetik Parisen bizi da eta gerra ez diren gaiei buruz idazten du.

## Obra 
* *La Véritable histoire de Robinson Crusoë*, Flammarion, 2006, 274 or. .
* ''Amazonie, mangeuse d'hommes*, Flammarion, 2008, 265 or.  eta 2-08-124631-7.
* *Tour du monde épicurien des vins insolites'' (Claude Giloisekin batera idatzita), Arthaud, 2010, . Liburu honek Prix de l’oenotouriste saria 2010ean jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edorta Arana

**Edorta Arana Arrieta** (Arrasate, 1960ko abuztuaren 7a) Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta kazetaria da. EHUko Ikus-entzunezko Komunikazio eta Publizitate Saileko irakaslea eta NOR Ikerketa Taldeko partaidea da. EMAN ikerketa taldeko kidea izanik, talde horren *Tirabirak* egitasmoan hartu du parte. Bere ikerketa lerro nagusiak honako hauek dira: komunikabideak eta nortasuna, hizkuntza gutxituak, irrati-telebista programazioa eta transmedia produkzioa.

Euskarazko komunikabideen bultzatzaile gisa eta telebistako gaiak euskaraz ezagutarazteko testuak egiteko lanean nabarmendu da. Horren adibidea da 1994an defendatu zuen bere doktorego tesia, “*Gizarte eta nazio errepresentazioa telebista-albistegietan. Euskal Herria Teleberri, Telenavarra eta Telenorte albistegietan*” izenekoa, Emilio Prado zuzendaritzapean. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 75etik gora lan agertzen dira.

Berria egunkarian, Euskaldunon Egunkarian, Jakin, Uztaro eta hainbat komunikabidetan parte hartzen du.

Udako Euskal Unibertsitateko Kazetaritzako saileko kidea izan da hainbat urtetan.

Urteetan euskal gatazkaz komunikabideetan argitaratu izan diren binetak era masiboan batu zituen "Tirabirak" egitasmo transmedia sortu zuen EMAN Taldearekin (Josu Amezaga, Edorta Arana, Tania Arriaga, Patxi Azpillaga, Iñaki Barcena, Estitxu Garai, Sahatsa Jauregi, Libe Mimenza, Bea Narbaiza eta Mario Zubiaga). Egitasmoaren barruan hainbat elementu sartu ziren: ikerketa, erakusketa ibiltaria, artxibo interaktiboa, elkarrizketak, webdoka, ikastaroa, ekitaldiak…

## Liburuak 
Besteak beste, liburu hauek argitaratu ditu,  gehienak euskarazko hedabideei buruz:

* *Euskal Herriko gizarte-mugimenduak pandemia garaian. Egoeraren ondorioak, egokitzapenak eta eszenatoki berriak*.  Marta Barba Gassó, Miren Guillo Arakistain, Julen Zabalo Bilbao, Marta Luxan Serrano eta Iñaki Barcena Hinojal-ekin (UPV/EHU, 2022)
* *Transmedia Komunikazio Estrategiak: Gaurkotasun-edukiak diseinatzeko eta hedatzeko bide berriak*   Agurtzane Elorduirekin (UEU, 2015)
* Multimedia komunikazioa: gaur egungo erronkak eta estrategia berriak Agurtzane Elordui eta Txema Ramirez de la Piscinarekin   (UPV/EHU, 2013)
* Euskarazko hedabideak Josu Amezaga eta Josu Azpillagarekin (UPV/EHU, 2011)
* *Programaziogintza irrati-telebistan* (UEU, 2004)
* Hedabideak eta Euskal Herria Josu Amezaga, Patxi Azpillaga, Jose Inazio Basterretxea , Ander Iturriotz Lauzirika, eta Juan Carlos Miguel de Bustos, Nor Ikerketa Taldea (UEU, 2000)
* *Gizarte eta nazio errepresentazioa telebista-albistegietan* (UPV/EHU, 1995)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa. «Gure hizkuntza eta kulturala gutxituari aitzindaritza ematea da gure helburua eta gero gerokoak»  Alzugarai Etxeberri, Xalbat. (Berria, 2024-11-01)
Çalıkuşu

**Çalıkuşu** 2013ko Turkiako telesaila da, Tims Productions-ek ekoiztua eta Kanal D.-k emana. Reşat Nuri Güntekin idazle turkiarraren liburu homonimoaren moldaketa da, 1922an argitaratua eta Burak Özçivit eta Fahriye Evcen aktore turkiarrak ditu protagonista. Hainbat herrialdetara saldu da, hala nola, Israel, Iran, Serbia, Bulgaria, Errusia, Ukraina eta Kazakhstan.

## Trama 
Feride (Fahriye Evcen), oso umezurtz, bere osaben babesetik txikitatik egon den neska umezurra, bere inozentzia eta pozaren artean mundua ez da beti bera bezain xaloa. Aparteko maitasuna bizi nahi duen arren, ez du sekula imajinatzen txikitan bere abenturak partekatu zituen pertsonarekin maiteminduko denik, Kamran (Burak Özçivit) bere lehengusua, sendiaren harrotasuna duen mediku errespetatua. Maitasun errugabea baina aldi berean ederra.

## Nazioarteko proiekzioa 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Josu Amezaga

**Josu Amezaga Albizu** (Caracas, 1960ko uztailaren 1a) Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea eta kazetaria da. EHUko Ikus-entzunezko Komunikazio eta Publizitate Saileko zuzendaria eta NOR Ikerketa Taldeko burua da.

Euskarazko komunikabideen bultzatzaile gisa eta kazetaritzako gaiak euskaraz ezagutarazteko testuak egiteko lanean nabarmendu da. Horren adibidea da 1994an defendatu zuen bere doktorego tesia, “*Herri kultura: euskal kultura eta kultura popularrak*” izenekoa, Paulo Iztuetaren zuzendaritzapean. Euskal komunitate zientifikoaren Inguma datu-basean, berak idatzitako 50 lan baino gehiago dira.

Ikerketa-egonaldiak egin ditu Australiako Victoria University of Technology, Charles Sturt  Unibertsitateetan, eta Eskoziako Glasgowko Unibertsitatean.

Bere ikerketa ildo nagusiak kultura, komunikazio eta nortasunaren arteko harremanak dira, bereziki hizkuntza gutxituen kasuan, eta hainbat argitalpen ditu gai horiei buruz. Eskozia eta Australiako zenbait unibertsitatetan ibilia da ikerketa lanetan. Euskaldunon Egunkarian, Jakin, Argia, eta hainbat komunikabidetan parte hartzen du.

Udako Euskal Unibertsitateko Kazetaritzako saileko kidea izan da hainbat urtetan. 2015, 2017, 2019 eta 2021ean Ikergazte kongresuko batzorde akademikoko kide izan da *Gizarte zientziak* arloan.

Urteetan euskal gatazkaz komunikabideetan argitaratu izan diren binetak era masiboan batu zituen "Tirabirak" egitasmo transmedia sortu zuen EMAN Taldearekin (Josu Amezaga, Edorta Arana, Tania Arriaga, Patxi Azpillaga, Iñaki Barcena, Estitxu Garai, Sahatsa Jauregi, Libe Mimenza, Bea Narbaiza eta Mario Zubiaga). Egitasmoaren barruan hainbat elementu sartu ziren: ikerketa, erakusketa ibiltaria, artxibo interaktiboa, elkarrizketak, webdoka, ikastaroa, ekitaldiak…

## Liburuak 
* 2012, Herritartasuna gogoeta eta praktika feministan.
* *Euskarazko hedabideak*  Edorta Arana eta Josu Azpillagarekin (2011, UPV/EHU)  
* *Satelite bidezko nortasunak (Latinoamerikan Canal Vasco ikusten)* J (2004, UTRIUSQUE VASCONIAE)
* *Hedabideak eta Euskal Herria*  Edorta Arana, Patxi Azpillaga, Jose Inazio Basterretxea, Ander Iturriotz, eta Juan Carlos Miguel de Bustos-ekin. Nor Ikerketa Taldea (2000, UEU)
* Komunikazioa eta gizartea (1998, ARABERA)
* *Herri kultura: euskal kultura eta kultura popularrak* Josu Amezaga Albizu (1995, UPV/EHU )

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
## Kanpo estekak 
* "Inmaculada Arostegi, Josu Amezaga eta Aitziber Mendiguren, 'irakasle bikainak', Docentiaz programak erakusten du irakaskuntza baloratzen hasi dela". Faktoria. (Euskadi Irratia, 2019/06/24)
* (Bideoa) Amelia Barquin eta Josu Amezaga mintzatu ziren Euskal Kulturgintzaren Transmisioa ikastaroan