open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Izozte (egutegia)

thumb|200px|Izozte

**Izozte** (orduko grafiaz *Içozte*, frantsesez *frimaire*) egutegi errepublikanoko hirugarren hila da.

Gregoriotar egutegira ekarrita, azaroaren 21tik abenduaren 20ra irauten du gutxi gorabehera, urtearen arabera. Sagittarius zeinuaren aldiarekin ia bat dator.

Jatorrian «hotz eta izotz lehor eta hezeetatik dator, azarotik abendura izaten baitira», egutegia taxutzeko batzordearen izenean biltzar nazionalari Fabre d'Églantinek aurkeztutako txostenean ageri denez. Hotz garai hori, ordea, Ipar Hemisferioan baino ez da izaten urte sasoi horretan, eta errepublikar egutegia unibertsala izatea lortzeko asmoaren aurka doa hori.

## Kanpo estekak
Lilidun

thumb|200px|Lilidun
**Lilidun** (frantsesez *Floréal*) errepublikar egutegiko zortzigarren hila da.

Gregoriotar egutegira ekarrita, apirilaren 20tik maiatzaren 19ra irauten du gutxi gorabehera, urtearen arabera. Taurus zeinuaren aldiarekin ia bat dator.

Jatorrian «lili edo loreen irekitzetik dator, apiriletik maiatzera izaten baita», egutegia taxutzeko batzordearen izenean biltzar nazionalari Fabre d'Églantinek aurkeztutako txostenean ageri denez. Loratze garai hori, ordea, Ipar Hemisferioan eta, batez ere, Frantzian izaten da urte sasoi horretan; eta errepublikar egutegia unibertsala izatea lortzeko asmoaren aurka doa hori.

## Kanpo estekak
Belardun

thumb|200px|Belardun
**Belardun** (orduko grafiaz *Belhardun*, frantsesez *Prairial*) errepublikar egutegiko bederatzigarren hila da.

Gregoriotar egutegira ekarrita, maiatzaren 20tik ekainaren 18ra irauten du gutxi gorabehera, urtearen arabera. Gemini zeinuaren aldiarekin ia bat dator.

Jatorrian «belardien emankortasun irribarretsutik eta belar biltzetik dator, maiatzaren ekainera izaten baitira», egutegia taxutzeko batzordearen izenean biltzar nazionalari Fabre d'Églantinek aurkeztutako txostenean ageri denez. Belar biltze hori, ordea, Frantziako landa lurretan izaten da urte sasoi horretan, eta errepublikar egutegia unibertsala izatea lortzeko asmoaren aurka doa hori.

## Kanpo estekak
Bihilis

thumb|200px|Bihilis
**Bihilis** (frantsesez *Messidor*) errepublikar egutegiko hamargarren hila da.

Gregoriotar egutegira ekarrita, ekainaren 19tik uztailaren 18ra irauten du gutxi gorabehera, urtearen arabera. Cancer zeinuaren aldiarekin ia bat dator.

Jatorrian «galburu edo bihi uhinkarietatik eta uzta urrekaretatik dator, ekainetik uztailera zelaiak estaltzen baitituzte», egutegia taxutzeko batzordearen izenean biltzar nazionalari Fabre d'Églantinek aurkeztutako txostenean ageri denez. Uzta garai hori, ordea, Ipar Hemisferioan izaten da urte sasoi horretan, eta errepublikar egutegia unibertsala izatea lortzeko asmoaren aurka doa hori.

## Kanpo estekak
Berolis

thumb|200px|Berolis
**Berolis** (frantsesez *Thermidor*) errepublikar egutegiko hamaikagarren hila da.

Gregoriotar egutegira ekarrita, uztailaren 19tik abuztuaren 17ra irauten du gutxi gorabehera, urtearen arabera. Leo zeinuaren aldiarekin ia bat dator.

Jatorrian «hala eguzkikoa eta lurrekoa den eta airea besarkatzen duen berotik dator, uztailetik abuztura izaten baita», egutegia taxutzeko batzordearen izenean biltzar nazionalari Fabre d'Églantinek aurkeztutako txostenean ageri denez. Bero garai hori, ordea, Ipar Hemisferioan izaten da urte sasoi horretan, eta errepublikar egutegia unibertsala izatea lortzeko asmoaren aurka doa hori.

## Ikus, gainera 
* Berolisko Konbentzioa

## Kanpo estekak
Unión Liberal

[thumb|[Leopoldo O'Donnell izan zen Unión Liberal alderdiaren lehen buruzagia.]]
**Unión Liberal** moderantismoaren sektore progresistenak eta progresismoaren sektore kontserbadoreenak bildu zituen alderdi zentrista zen. Moderatu eta progresisten arteko sintesiaren eredua izan zen, eta 1858tik (O'Donnellek fundatu zuenetik) 1863ra izan zen gobernuan O'Donnell buru zuelarik. Goi mailako burgesiako sektoreak eta funtzionarioek osatzen zuten. Esparru politikoan kontserbadoreak ziren; ekonomian, berriz, progresistak.

Ezagunak izan ziren partaide ezberdinen artean honakoak aurki ditzakegu: Francisco Serrano Domínguez, Juan Manuel de Manzanedo, Joan Prim, Manuel Silvela eta Antonio Cánovas del Castillo. Hauen jatorria oso ezberdina zen: nobleak, abokatuak, enpresa gizonak, merkatariak, banku jabeak, militarrak eta funtzionarioak. Iritzi publikoaren kontrola mantendu ahal izateko *El Diario Español*, *Correspondencia de España* eta *La Época* egunkariak babesten zituzten.

## Kanpo estekak
Euskal Herriko arkua

thumb|Euskal Herriko arkuaren mapa topografikoa

**Euskal Herriko arkua** edo **Euskal Herriko atalasea** edo (nahiz eta berez euskarari loturiko izena ez izan) *Euskal Mendiak* izenez ere ezaguna— Euskal Herriko geografia eremu bat da, muga hauen artean dagoena: Pirinioen (arkuaren ekialdeko muga), Kantauriar mendikatearen (mendebaldekoa), Bizkaiko golkoaren (iparraldekoa) eta Ebroko sakonunearen (hegoaldekoa) artean, alegia. Horrenbestez, Bizkai osoa, Gipuzkoa osoa, Araba gehiena (Arabako Errioxa izan ezik)
 
* Barnealdetik, honako mendilerro hauek ditu:
** Gorobel
** Gasteiz mendiak (Kapildui, 1.177 metro)
** Urbasa (1.000 metro inguruko goi-ordokia)
** Andimendi (Beriain, 1.493 metro).
* Kostaldetik, berriz, mendilerro hauek ditu:
** Gorbeiako mendilerroa (Gorbeia, 1.481m)
** Anbotoko mendilerroa (Anboto, 1.331m)
** Elgeako mendilerroa
** Aralar (Intzako Dorrea, 1.431m)
** Oizko mendilerroa (Oiz)
** Ganekogorta

## Klima 
Euskal Herriko arkuak kantauriar eta mediterraniar isurialdeen arteko muga egiten du. Iparraldeko urak Bizkaiko golkora doaz, eta hegoaldekoak berriz, Ebrora. Hain zuzen, bi isurialde horien eraginak zehazten du mendi horietako klima: kantauriar isurialdean klima ozeanikoa da nagusi, eta beste aldean klima mediterraneoaren eragina nabaritzen da. Orokorrean, hala ere, hezetasuna handia da: euri asko egiten du eta bailaretan ohikoak dira lanbro edo laino itxiak.

Neguan elurra irregularki agertzen da, tenperatura epelek eta prezipitazio ugariek desagertarazi ohi dute. Hala ere, noizbehinka kantauri aldetik etortzen diren aire masa hotz edo hezeen segidak elurteak uzten ditu. Edonola ere, azarotik apirilera izaten dira elurra egoteko aukerak, 700 metrotik gora.

## Biodibertsitatea eta parke naturalak 
Zuhaitzetan, ohikoak dira haritzak, pagoak, haginak, urkiak, gaztainondoak, arteak... baita gizakiak bere ustiapenerako sartu duen intsinis pinua ere. Bestalde, orografia dela eta sai ugari dago, beste animalia askoren artean.

### Natura Parkeak 
Ingurune babestuei dagokienez, honako hauek daude Euskal Herriko arkuan:

* Pagoetako natura Parkea
* Urkiolako natura Parkea
* Gorbeiako natura Parkea
* Aizkorri-Arazko natura parkea
* Aralarko natura Parkea
* Urbasa-Andia natura Parkea
* Izkiko natura Parkea
* Aiako Harriaren natura Parkea
* Bertizgo jaurerria

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendiak
* Bizkaiko mendien zerrenda
* Nafarroa Garaiko mendien zerrenda
* Arabako mendien zerrenda
* Gipuzkoako mendien zerrenda

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
1979ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**1979ko Espainiar Hauteskunde Orokorrak** martxoaren 1an izan ziren. Emaitzak hauek dira:

Adolfo Suarez gobernuburua hautatuta izan zen, eta haren 3. gobernua osatu zuen, Konstituzio berriari jarraituz.

Geroago, ezegonkortasuna zela-eta, kargua utzi zuen.

## Calvo-Soteloren gobernua 
Bigarren buelta otsailaren 23an izango zen, baina, 23-O estatu-kolpea zela eta otsailaren 26an egin zen.

Tentsio larriak zirela eta Leopoldo Calvo-Sotelok parlamentua desegin eta hauteskundeetarako deialdia egitea erabaki zuen 1982ko urrirako.
## Ikus, gainera 
* Espainiako Kongresua
* Espainiako Trantsizio Demokratikoa

## Kanpo estekak 
* Emaitzak webgune ofizialean
Ukan (argipena)

**Ukan** izenak adiera hauek ditu:

* **Ukan**, euskararen aditz erabilienetako bat.
* **Ukan kanpaina**, Eusko Jaurlaritzak egina, euskarari bultzada ematearren.
Unax Ugalde

**Unax Ugalde Gutiérrez** (Gasteiz, 1978ko azaroaren 27a) aktore euskalduna da. Hainbat lan egin ditu, bai telebista bai zinemarako, nagusiki gaztelaniaz.

## Telebista 
### Paperak 
Hurrengo telesailetan parte hartu du:

* *Goenkale*
* *Periodistas*
* *A las once en casa*
* *El grupo*
* *LEX*
* *Cuéntame cómo pasó*
* *El asesinato de Carrero Blanco*
* *Bajo sospecha*
* *La valla*
* *Touré detektibea*
* *Romi*

### Kolaborazioak 
Telesailotan agertu da:

* *7 vidas* (kapitulu bat).
* *Compañeros* (kapitulu bat).
* *Gran Reserva*

## Filmografia 
### Film luzeak 
Taulan datozen film luzeetan parte hartu du.

### Film laburrak 
## Sariak eta izendapenak 
Hainbat dira bere lanagatik jaso dituen sari eta izendapenak.
* 2004ean *Héctor* filmagatik Goya Sarietarako izendapena jaso zuen bigarren mailako aktore onenaren kategorian.
* 2008an aktore onenaren saria jaso zuen Valladolideko zinema jaialdian, *La buena nuevan* egindako lanagatik.
* 2010ean Malagako zinema jaialdiko aktore onenaren saria jaso zuen, *Bon appetit* filmagatik.

## Kanpo estekak 
*  Unax Ugalde
*  Unax Ugalderen profila IMDbn
1977ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**1977ko Espainiako hauteskunde orokorrak** Frankismoaren ondoren egin ziren lehen hauteskunde libreak izan ziren; eta Konstituzio berri bat egiteko deitu izan ziren. Hau dela eta, konstituziogileak ere esaten zaie. 1977ko ekainaren 15ean bozkatu zen.

Zentro Demokratikoaren Batasuna gehiengo osoa lortu ez zuen arren, Adolfo Suárez izan zen izendatuta gobernuburu gisa; lege elektorala irabazten zuena gobernuburu izango zen; gehiengoa ez bazuen ere.

## Emaitzak 
thumb|erdian|450px|

## Ikus, gainera 
* Espainiako Diputatuen Kongresua
* Espainiako Trantsizio Demokratikoa

## Kanpo estekak 
*  Kongresuko emaitzak Historiaelectoral.com
*  Senatuko emaitzak Historiaelectoral.com
1982ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**1982ko Espainiar Hauteskunde Orokorrak** urriaren 28an egin ziren. Hauteskunde hauek aldaketa sakona ekarri zuten. Lehen aldiz aro demokratiko berri honetan PSOEk gehiengo gehiengo osoa lortu zuen eta ondorioz Felipe González gobernuburu bilakatu zen. Zentro Demokratikoaren Batasunak beherakada handia izan zuen eta Alianza Popularrak bere lekua hartu zuen alderdi eskuindar nagusi bezala.

Emaitzak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Kongresua
* Espainiako Trantsizio Demokratikoa

## Kanpo estekak 
* Emaitzak, webgune ofizialean
Uharteetako eskualdea (Kolonbia)

thumb|250px

**Uharteetako eskualdeak** Kolonbiako uharteak hartzen ditu bere baitan:
* San Andrés eta Providencia departamendua (San Andres hiriburua): Karibe itsasoan dagoen uhartedia da.
* Valle del Cauca departamenduko Gorgona, Gorgonilla eta beste hiru uhartexka, Ozeano Barean daudenak.
* Valle del Cauca departamenduko Malpelo uharte bolkanikoa, Ozeano Barean dagoena.
* Sucre departamenduko San Bernardo uhartedia, Karibe itsasoan dagoena.

## Kanpo estekak 
*  Todacolombia.com: Regiones naturales
1986ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**1986ko Espainiar Hauteskunde Orokorrak** ekainaren 22an egin ziren.

Espainiako Langile Alderdi Sozialistak bere gehiengo osoa mantendu zuen eserleku asko galdu arren. Zentro Demokratikoaren Batasuna eta alderdi komunista(orain IU) 1982an galdutako eserleku batzuk berreskuratu zuten.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Kongresua

## Kanpo estekak 
* Emaitzak, webgune ofizialean
Beriain (argipena)

**Beriain** izenak adiera hauek ditu:

## Toponimoa 
* Beriain, Nafarroa Garaiko udalerria.
* Beriain, Andimendiko tontorrik altuena.

## Deitura 
* Juan Beriain (1566-1633), euskal idazlea, Nafarroa Garaikoa.
* Demetrio Beriain (1911-1981), anarkista, Nafarroa Garaikoa.
* Néstor Beriain (1949-1993), naïf estiloko artista, Argentinakoa.
Beriain (mendia)

**Beriain** (gaztelaniaz *San Donato*) Nafarroa Garaiko mendebaldeko mendi bat da, Andimendi mendilerrokoa. Sakana haranean dago, Euskal Herriko erdigunean, eta duen garaieragatik oso irudi ezaguna da ingurumarietan.

1.493 metro garai da. Goian dagoen San Donato baseliza Nafarroa Garaikoetan altuen dagoena da, eta bertan San Donato eta San Kaiet gurtu ohi dira.

## Izenaren auzia 
Badirudi mendiaren izen bakarra, oraintsu arte, *Berain* zela. *Beriain* formaren lehenengo agerpena 1920koa da, Espainiako *Instituto Geográfico y Catastral* erakundearen mapa batean. Batzuek mendiaren tontorrean dagoen San Donato baselizaren izena ematen diote mendiari, baina inguru hori ondo ezagutzen duenak biak bereizi ohi ditu.

## Igotzeko abiapuntuak 
* Lizarragako mendatea (4 ordu).
* Uharte Arakil (3 ordu).
* Goñerri (3 h 30 m).
* Unanu (2 h 30 m).
* Senosiain (2 h 30 m).
* Dorrao (2 h 30 m) .

## Iruditegia 

Fitxategi:Beriain-San Donato. Euskal Herria..jpg|Beriain mendia Etxarri Aranazko soroetatik ikusita.
Fitxategi:San Donato, Beriain.jpg|San Donato baseliza.
Fitxategi:Beriain, Unanu eta Dorrao.jpg|Beriain mendia, Unanu eta Dorrao herrien ikuspegi panoramikoa.
Fitxategi:Beriain eta Unanu.jpg|Beriain mendia eta Unanu herria.
Fitxategi:Torrealdai Arrizabalaga Beriainen.jpg|Torrealdai eta Arrizabalaga, tontorreko ermitan, Sakana osoa lainopean dagoela.
Fitxategi:Beriain Zamartzetik.jpg|Beriain Zamartzetik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Nafarroako mendien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Beriain inguruko hainbat ibilbide, *Argia* aldizkarian.
1989ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**1989ko Espainiar Hauteskunde Orokorrak** urriaren 29an egin ziren.

Espainiako Langileen Alderdi Sozialista eserlekuak galdu zituen behin ere eta gehiengo osoa (176) galdu zuten, 175 eserleku lortzen. Herri Batasunaren gorteetarako diputatuak ez ziren kongresura joan hurrengo lau urteetan eta ondorioz PSOEk arazorik gabe gobernatu zuen. Eusko Alkartasuna lehenengo aldiz aurkeztu zen kongresurako, 2 eserleku lortzen.

Emaitzak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Kongresua

## Kanpo estekak 
*  Emaitzak, webgune ofizialean
Vitruvio

[thumb|200px|*[Leonardo da Vinci italiarraren Vitruviar Gizona. 1492.]]
**Marko Vitruvio Polio**, latinez *Marcus Vitruvius Pollio*, (K.a. 80/70 inguru - K.a. 25) arkitekto, ingeniari eta idazle erromatarra izan zen, *De architectura libri decem* idatzi zuen liburuagatik ezaguna.

## Biografia 
Zesarren ingeniaria izan zen gaztaroan, eta zerbitzu hau utzi zuenenan, arkitektura zibilean aritu zen. Garai honetakoa da bere lan ezagun bakarra, Fanumgo basilika, Italian. Ezagutzen den arkitektura tratatu zaharrenaren egilea da, antzinako garai klasikoko bakarra, *De architectura libri decem*, euskaraz *Arkitekturaz* gisa itzulia izan dena.

Haren bizitzari buruz ezer gutxi gehiago dakigu. Hortaz, pertsonai misteriotsua dugu, eta badago Vitruvio Marko Agripa bera izan zela ziurtatu duenik.

## Arkitekturaz 
Liburu hori oso garrantzi handikoa da: izan ere, garai hartan arkitekturari buruz idatzi ziren liburuen artean, gaur arte heldu den bakarra da. XV. mendea arte ez zen antzekorik idatzi, eta XX. mendean arkitektura modernoa abiatu zen arte baliagarria izan dira aipatzen dituen neurri eta aholku teknikoak.

Liburuan dioenez, arkitektura hiru printzipio nagusitan oinarritzen da: *Firmitas, Utilitas, Venustas* (Sendotasuna, Erabilgarritasuna, Edertasuna). Arkitektura, beraz, hiru osagai horien orekan aurki daiteke eta oreka hortatik kanpo, ez dago benetako arkitekturarik.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Busto di Vitruvio.jpg|alt=
Fitxategi:Vitruvius bust at Technical University of Munich.jpeg|alt=
Fitxategi:Vitruvius, Loggia del Consiglio, Piazza dei Signori, Verona (37108421733).jpg|alt=
Fitxategi:Vitruvio Pollione portrait.jpg|alt=
Fitxategi:Marcus Vitruvius Roman. portrait.jpg|alt=
Fitxategi:Vitruvius.jpg|alt=
Fitxategi:Vitruvius iterum et Frontinus à Iocundo revisi repurgatique quantum ex collatione licvit MET DP247878.jpg|alt=
Fitxategi:Roda de Vitruvi.jpg|alt=

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Vitruvioren gizona

## Kanpo estekak 
* "*Arkitekturaz*" euskaraz
* *De Architectura'' ingelesez
Aker

**Aker** hurrengo gauzak izan daitezke:

# Akerra, ahuntzaren arra.
# Aker, Saski Baskoniaren maskota.
# Akerbeltz, Euskal Herriko mitologiako piztia.
Babazorro

**Babazorro** hurrengo gauzak izan daitezke:

# Babazorro, Deportivo Alavesen maskota, azeri forma duena.
# Arabakoak direnei Babazorroak deitzen zaie.
1993ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**1993ko espainiar hauteskunde orokorrak** ekainaren 6an egin ziren.

Hauteskunde hauetan eskuinak gorakada izugarria izan zuen, Espainiako Langileen Alderdi Sozialista mehatxatzen. PSOEk, gehiengo osotik urrun, beste alderdi txikien laguntza behar izan zuen hiru urte hauetan.

Emaitzak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Kongresua

## Kanpo estekak 
* Emaitzak, webgune ofizialean
Bedaio

**Bedaio**, Balerdi (Aralar) mendiaren magalean dagoen Gipuzkoako herri txiki bat da. Tolosako udalerriaren hego-ekialdean dago, herrigunetik 27.km-tara, Leitzaldeko mugan (Nafarroa).

XVI. mendea arte Berastegiren barruan egon zen. Gaur egun, administratiboki Tolosako auzoa da. Hezkuntza Sailak Amezketako eskolara bideratzen ditu bedaiotarrak; eta Osasun Sailak, Alegiako osasun zentrora.

## Geografia 
### Mugakideak 
Iparraldean Lizartza, Altzo eta Alegia, ekialdean Gaztelu eta Araitz (Nafarroa), mendebaldean Amezketa eta hegoaldean Amezketa eta Araitz.

### Ingurune naturala 
Aralarko Malloak herriaren goiko aldean daude, horra gora igotzeko abiapuntua izanik herria. Bestela, Oriaren ibaiadarra den Bedaio erreka bertatik pasatzen da.

## Demografia 
## Kultura 
### Festak 
* Herriko jaiak: irailaren 8an. Egun hartan, **ingurutxoa** dantzatu ohi da. Arratsaldeko zazpietan egin ohi dute, eta Amezketako Ugarte auzoko ingurutxoaren oso antzekoa da. *Maiordomo*ek gidatzen dute dantza, eta haien atzetik hamar bikote inguruk jarduten dute.
* Harri Jaia: Axintxio egunaren zortziurrenean ospatzen da.

### Euskara 
[thumb|263x263px|Bedaioko Karlos Beloki ([Euskal Herriko Ahotsak|Ahotsak proiekturako)]]
Bedaion Tolosaldeko euskara egiten da, erdialdeko euskalkiaren aldaera.

### Tolosako himnoa 
Tolosako udalak urteetan baztertuta eduki ditu bere landa auzoak, baina himnoa egiterakoan Bedaioz gogoratu ziren.

*Tolosa eta bere auzo, mendi eta inguru*
*parerik gabeak;*
*euren altzoan dira, San Joanen zaintzapean,*
*zazpi mende luze loratu;*
*oi, zenbat gudu!*
*oi, zenbat gudu!*
*harresi sendo-gotor hauen zainetan;*
*oi, zenbat musu!*
*oi, zenbat kezka!*
*Oria emaroaren ur-ertzetan.*
*Zure handitasunak eman zizun izena*
*eta ohorea, bai, Tolosa!*
*oi, zein bizia!*
*oi, zein alaia!*
*oi, zein ausarta!*

*Bedaio eta Aldaba, Izaskun eta Auzo Txikia,*
*Bedaio eta Aldaba, Izaskun eta Auzo Txikia,*
*San Blas eta Urkizu,*
*Monteskue eta Usabal,*
*San Esteban eta Santa Luzia,*
*Olarrain eta Amarotz,*
*eta Aldaba Txiki:*
*hamairu alaba gure erreginak.*

*Armarrian gaztelu, ikurrinean urdin sakona,*
*armarrian gaztelu, ikurrinean urdin sakona,*
*artisten sehaska,*
*euri-abaraska,*
*egitandi itzelen lekuko isil,*
*iñaute-babesle,*
*euskara-maitale,*
*kanpotar guztien hartzaile.*

## Ondarea 
Natibitate eliza eta Gurbil-txikia, Gurbil-aundia, Zumisketa, Zugasti-barrena, Larrañeta, Jazkue-bekoa, Jazkue-goikoa eta Bedayo-Bidarte baserriak aipatzekoak dira.

## Bedaiotar ospetsuak 
* Jose Ramon Zubillaga, emigrantea Argentinan, euskal idazlea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bedaiotik mundura!!!
*  Bedaio ezagutzen al duzu? Orain dezu aukera!!!
*  Bedaioko wikia, kontu kontari.
*  Bedaioko giza sarea, herria eta diaspora batzen!!!
* Auñamendi entziklopedian.
Calgary

**Calgary** Kanadako bosgarren hiririk handiena eta Albertako probintziaren nagusia, hiriburua Edmonton den arren.

991.759 biztanle zituen 2006an, eta metropoli-gune osoak 1.060.300 (2005).

## Auzoak 
2010ean Calgary hiriak 196 auzo eta 41 industrialde zituen.

## Historia 
* 1884an udalerri gisa ofizialki izendatu zuten.
* 1988 hiriak antolatu zituen orduko Neguko Joko Olinpikoak.

## Klima 

## Hiri senidetuak 
Calgary ondorengo hiriekin senidetuta dago:

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Calgary hiriko webgune ofiziala
Jacques-Germain Soufflot

thumb|320px|Parisko Panteoia
[thumb|320px|Menars jauregia, [Loir-et-Cher|Loir-eta-Cher]]
**Jacques Germain Soufflot** (Irancy, Frantzia, 1713, uztailaren 22 &ndash; 1780 abuztuaren 28) arkitekto frantziarra zen, arkitektura neoklasikoan eragin handia izan zuena.

## Biografia 
Soufflot, Erroman jaso zuen formakuntza, eta Frantziara itzuli zenean Lyonen ezarri egin zen arkitekto bezala lan egiten hasteko. Bere lana ez zen oso deigarria Madame Pompadouren laguntza jaso zuen arte. Pompadourek Soufflot aukeratu egin zuen Marignyko Markesarekin Italiara bidaian joateko. Bidaia honek aparteko garrantzia izan zuen, Frantzian gustu klasikoa ezar zedin.
Marignyko Markesarekin zuen adiskidetasunari esker, Soufflotek Parisko *Sainte Geneviève eliza* eraikitzeko enkargua jaso zuen. Horrela, eliza eraikia izan zen arkitektura klasikoaren printzipio garbienen arabera. Soufflotek ez zen bizi izan bere proiektu hau amaiturik ikusteko, eta bera hil ostean bere ikaslea zen Jean Baptiste Rondeletek bukatu zuen lana.

## Lan nagusiak 
* 1747-1750 : *Temple du Change*, Lyon
* 1754-1756 : Saint-Clair auzoko Antzokia, Lyon
* 1741-1761 : *Hôtel-Dieu* ospitalearen fatxada, Lyon
* 1764 : Menars jauregiaren eraldaketa, (Loir-eta-Cher) Marignyko markesarentzat.
* 1766-1775 : *Hôtel de la Marine* delakoaren zatia, *place de la Concorde*, Paris
* 1757-1790 : *Sainte-Geneviève* eliza, orain Panteoia, Paris (lanak amaitu baino lehen hil zen)
Belarraren ahoa

***Belarraren Ahoa*** Harkaitz Canok idatzitako eleberri bat da, 2004an Alberdania argitaletxeak plazaratua. Liburu honetan, ukronia bat proposatzen da. Narrazioak alegia moral baten forma hartzen du. Argitaratu eta hurrengo urtean, urte hartako Euskadi Saria irabazi zuen.

## Haria 
Adolf Hitlerrek II. Mundu Gerra irabazi du eta Europa osoaren jabe izatea lortu du. "*Gizon Txikia*" -nobelan izendatzen den bezala- bere itsas armadarekin AEBtara bidean da. Beste pertsonaia bat, Charles Chaplin, *The Great Dictator* filmaren egilea, itsasontziko ziega batean torturatzen ari dira. Filma estreinatu zenetik, Charles Chaplin da Hitlerrek munduan gehien gorroto duen gizakia. Gizon Txikiak "Marko Polo kodea" aplika diezaioten agindua eman du: bere eskuekin torturatuko du zinemagilea.

New Yorken lehorreratzen dira tropa naziak, lau aste itsasoan eman ondoren. Hitlerrek plan osoa buruan dauka: Liberty Islanden erresistentzia gutxi izango dute, eta hiria osorik bereganatzen dutenean, AEBtako armada ez da hiria bonbardatzera ausartuko. Denak lasai dirau eta tropek aurrera egiten dute hirian barna, musika banda batek, Hitlerrek hala aginduta, Richard Wagneren musika jotzen duen bitartean. Komedianteak, bien bitartean, ziegako leihotxo biribila puskatu eta uretara salto egiten du. Ur koipetsuetan barrena igeri eginez, lurrera ailegatzen da, zeharo akiturik. Jatorri frantseseko agure konkordun batek etxean ezkutatuko du...

Urte asko lehenago, 1886. urtean, frantziarrek estatubatuarrei estatua bat oparitu zieten: *Lady Liberty*, Askatasunaren Estatua. Estatuaren altzairuzko atal guztiak Frantziatik AEBtara ontzi handi batean eraman zituzten. Lady Libertyren koroan berriz, polizoi bat zihoan gorderik: Olivier Legrand. Behin, portuko zamalari honi, estatuaren barnean ezkutatuta AEBtara alde egitea gogotu zitzaion. Bere lagunak utzita, *Lady Liberty*ren koroako kiribilduretan moldatu zuen ohea, eta lau asteren buruan ikusi zuen, berriro ere, lurra. Bidai haren bizitza guztirako oroigarri bezala, bizkarrean konkor handi bat gelditu zitzaion.

## Itzulpenak 
Harkaitz Canok berak egin zuen *Belarraren ahoa*ren gaztelaniazko bertsioa eta 2006an Alberdania argitaletxeak argitaratu zuen *El filo de la hierba* izenburuarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Argitaletxearen fitxa osoa
* Harkaitz Canoren webgunea
* Belarraren ahoa Kritiken hemerotekan
Kantzer tropikoa

**Kantzer tropikoa** ekuatoretik iparraldera 23º27' dagoen paraleloa da. Eguzkia iparraldeenen modu zenitalean jo dezakeen paraleloa da. Ekaineko solstizioan eguzki izpiak elkartzutak dira latitude honetan. Kantzer tropikoak, era berean, zonalde tropikalaren iparraldeko muga zehazten du.

Izenaren jatorria egun horretan antzina Eguzkia Cancer konstelazioan zegoelako eman zitzaion. Gaur egun, hala ere, Gemini konstelazioak hartzen du leku hori.

Lurraren esferako paraleloa, latitude zirkuluetan bosgarren handiena.

## Zeharkatzen dituen herrialdeak 
Tropiko honek herrialde eta eskualde hauetatik igarotzen da, Ozeano Atlantikotik ekialdera: Mendebaldeko Saharako, Mauritania,Mali, Aljeria, Niger, Libia, Txad, Egipto,  Saudi Arabia, Arabiar Emirerri Batuak, Oman, India, Bangladesh, Myanmar eta Txina.Taiwan, Hawaii (Estatu Batuak), Mexiko eta Bahamak.

## Klima 
Kantzer Tropikoko klima, oro har, beroa eta lehorra da, Txinako eskualde menditsu hotzenetan eta ekialdeko kostaldeetan izan ezik, non prezipitazio orografikoak oso astunak izan baitaitezke, leku batzuetan urtean 4 metro. Kantzer Tropikoko eskualde gehienek bi estazio dituzte: uda oso beroa, 45 °C-ra iristen dena, eta negu epela, 22 °C inguruko maximoekin. Kantzer Tropikotik hurbil edo bertan dagoen lurraren eremu handi bat Saharako basamortuaren barruan dago; ekialdean, berriz, Montzoiaren araberako klima da, hau da, ekainetik irailera bitarteko denboraldi heze baten ondoren euri gutxi urtearen gainerako hilabeteetan.

Kantzer Tropikoko inguruko mendirik altuena Taiwanen dagoen Yu Shan da. Mendi horrek azken Maximo Glaziarrean 2.800 metroraino jaisten ziren glaziarrak bazituen ere, bakar bat ere ez du iraun, eta gaur egun ez dago glaziarrik Kantzer tropikorik 470 kilometroan, Gertuenak, Himalaiako Minyong et Baishui dira iparraldean eta Iztaccíhuatl hegoaldean.

## Kulturan 
Henry Miller estatubatuar idazleak  *Tropic of Cancer* nobela idatzi zuen 1934an.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kaprikornio tropikoa

## Kanpo estekak
Kaprikornio tropikoa

**Kaprikornio tropikoa** ekuatoretik hegoaldera 23º27' dagoen paraleloa da. Eguzkia hegoaldeenen modu zenitalean jo dezakeen paraleloa da. Abenduko solstizioan eguzki izpiak elkarzutak dira latitude honetan. Kaprikornio tropikoak, era berean, zonalde tropikalaren hegoaldeko muga zehazten du.

Izenaren jatorria egun horretan antzina Eguzkia Kaprikornio konstelazioan zegoelako eman zitzaion. Gaur egun, hala ere, Ofiuko konstelazioak hartzen du leku hori.

## Iruditegia 

Fitxategi:Tropic of Capricorn marker, Longreach, September 2020.jpg
Fitxategi:Tropic of capricorn Australia.jpg
Fitxategi:Tropique du Capricorne-Namibie.jpg
Fitxategi:Tropicoestrada.JPG
Fitxategi:TROPIC OF CAPRICORN021106.jpeg
Fitxategi:Cruzando Trópico de Capricornio R40 - panoramio.jpg

## Ikus, gainera 
* Kantzer tropikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nadir

thumb|Zeniten eta nadirren kokapen erlatiboa.
**Nadir**, (arabieratik, *kontrakoa*), astronomian ikusle baten eta lurraren zentroaren arteko lerro imajinario batean ikuslearen gainean dagoen puntuaren (zenitaren) zeruko kontrako puntua da.

Beraz, zenitaren kontrakoa da.

## Beste alorretan 
* Medikuntzan, **nadir** hematologiaren kontaketari egiten dio erreferentzia (leukozitoak, globulu gorriak eta plaketak) Nadir kontaketa tarte batean baxuena izango litzateke. Esaterako kimioterapia jasotzen duen gaixo batek neutrofiloen nadir kontaketa baxuena bizkarrezur-muinaren tratamendu hasi eta handik aste betera izango du.
* Literaturan, **nadir** heroia moralki une garaienera ailegatzen den unea da.
* Ikus-entzunezkoen hizkuntzan, **nadir planoa** behetik gorako plano bertikala da, muturreko kontrapikatua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Zenit

## Kanpo estekak
Ukan birusa

**Ukan birusa** Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza Politikako Sailburuordetzak 2006an abian jarri zuen kanpaina bateko pertsonaia da, *Kutsatu! Ekin, UKAN, ekin!* goiburuduna. Kanpaina aurrera eramateko 600.000 euro erabili zituzten.

## Ukanen izaera 
Kanpainian esaten zen bezala, Ukan Euskal Herrian hedatzen ari zen birus "onuragarria" zen. Birusak "elkarbizitza suspertzen laguntzen du" eta "euskararen aldeko jarrera baikorrak" elebakarrengan sustatu nahi zituen euskara ikas zezaten.

## Erreferentziak
Industrializazio

**Industrializazioa** herrialde nahiz eskualde bateko industria bertako jarduera nabarmen eta nagusia bilakatzeko prozesua da, gehienetan nekazaritzan eta abeltzaintzan oinarritutako ekonomia batetik. Industrializazioak hazkunde ekonomikoa ekarri eta herritarren ekonomia maila hobetzen duela iritzi izan da, baina prozesu horretan sortzen diren ingurumen arazoak eta gizarte ondorioak ere nabarmenak dira.

## Ikus, gainera 
* Industria Iraultza

## Kanpo estekak
Australiaren banaketa administratiboa

**Australia** bi lurralde eta sei estatutan banatzen da:

{{Image label begin|image=Australia location map recolored.png|width={}|float={}}}
{{Image label small|x=0.26|y=0.345|scale={}|text=MendebaldekoAustralia}}
{{Image label small|x=0.48|y=0.20|scale={}|text=IparraldekoLurraldea}}
{{Image label small|x=0.505|y=0.4025|scale={}|text=HegoaldekoAustralia}}
{{Image label small|x=0.6525|y=0.2775|scale={}|text=Queensland}}
{{Image label small|x=0.715|y=0.4575|scale={}|text=HegoaldekoGalesBerria}}
{{Image label small|x=0.82|y=0.5475|scale={}|text=AustraliakoHiriburuarenLurraldea}}
{{Image label small|x=0.6775|y=0.575|scale={}|text=Victoria}}
{{Image label small|x=0.715|y=0.685|scale={}|text=Tasmania}}
{{Image label small|x=0.19|y=0.4875|scale={}|text=●}}
{{Image label small|x=0.61|y=0.5425|scale={}|text=●}}
{{Image label small|x=0.725|y=0.595|scale={}|text=●}}
{{Image label small|x=0.8|y=0.55|scale={}|text=●}}
{{Image label small|x=0.8375|y=0.5225|scale={}|text=●}}
{{Image label small|x=0.8775|y=0.385|scale={}|text=●}}
{{Image label small|x=0.775|y=0.705|scale={}|text=●}}
{{Image label small|x=0.455|y=0.09|scale={}|text=●}}

Hauetaz gain, "Kanpoaldeko lurraldeak" edo *"External territories"* ditugu, hauexek direnak:

* Ashmore eta Cartier uharteak
* Australiar Lurralde Antartikoa
* Christmas uhartea
* Cocos (Keeling) uharteak
* Koral itsasoko uharteak
* Heard eta McDonald uharteak
* Norfolk uhartea

## Kanpo estekak
Jousilouli

**Jousilouli** Lezon (Gipuzkoan) sortutako euskal musika taldea da. Jousiloulik jotzen zuenaren oinarria rap-metal zen, baina mutilak eklektikoak izaki eta, musikaren bidezidorrak ibili zituzten, zirikatzea zutela helburu bakarra. Rock taldearen osaera tipikoari disc-jockey bat erantsi zioten, beren grabazioetan entzuten ziren skratx eta sekuentziak zuzeneko emanaldietan jotzen zituena. Beren sormena eta absurduarekiko grinaren lekuko, bi diska utzi zizkiguten. Haien kantari Iñaki Altolagirre *Matxet* izan da, seguraski ere, inoizko lasterrena kantatu duen euskal kantaria.

2004 urtean taldea desegin zen eta bi talde sortu ziren, Dirua eta Naizroxa.

## Taldekideak 
* *Matxet* edo *Gil Scott Heroin* (abeslaria)
* *Sandra Bulldog* (gitarra)
* *Jennifar Lopa* (teklatua)
* *Alf Pacino* (baxua)
* *El Capo* (DJ)
* *Iñaki Chan* (bateria)

## Diskografia 
* *Prest* (2000, GOR Diskak)
* *Terrorista* (2002, GOR Diskak)
* *1995-2004* (2006, Oihuka) DVD

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gor diskak-en taldeari buruz
1996ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**1996ko Espainiar Hauteskunde Orokorrak** martxoaren 3an egin ziren.

Hauteskunde hauek garrantzi berezia daukate, lehenengo aldiz 1982tik Felipe Gonzalez ez zuen gehiengoa lortu. Alderdi Popularra garaipena lortu zuen baina CiU eta EAJren laguntza behar izan zuen hurrengo lau urteetan. Horrela, Jose Maria Aznar gobernuburua bilakatu zen.

Emaitzak:

## Ikus, gainera 
* Espainiako Kongresua

## Kanpo estekak 
* Emaitzak, webgune ofizialean
2000ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**2000ko Espainiar Hauteskunde Orokorrak** Martxoaren 12an izan ziren.

Alderdi Popularrak gehiengo osoa lortu zuen eta ezkerrak orokorrean beherakada handia izan zuen. Hauteskundeen egun berean Joaquín Almuniak, sozialisten hautagaiak, kargua utzi zuen. Alderdi Popularrak erosoki gobernatu zuen 2004ra arte.

Emaitzak:

Ezker abertzaleak abstentziorako deia egin zuen.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Kongresua

## Kanpo estekak 
* emaitzak, webgune ofizialean
Desoreka (diskoa)

**Desoreka** izen bereko musika taldearen lehen diskoa da, 2005. urtean Gaztelupeko Hotsak diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa.

## Kantuen zerrenda 
# 626 lerro paralelo
# Hitza
# Bost ero
# Emakume galdua
# Sineskeriak
# Begirada
# Tik-tak
# Remite x
# Ciao

## Kanpo estekak
Desoreka (musika taldea)

**Desoreka** 2000. urtean Lezon (Gipuzkoa) sortutako euskal musika taldea da. Garai artan, Iker Alzola, Ibon Salaberria, Asier Suspe eta Iker Martix elkartu ziren proiektu berri bat sortzeko. Beranduago Urko Txitu (ahotsa) elkartu zitzaien.

Aurretik beste esperientzia batzuetatik datoz eta influentzia oso zabalak dituzte. Musika mota konkretu batetik baino, askotatik edaten duen taldea da Desoreka.

2005eko azaroan argitaratu zuten euren lehen lan luzea. Iraupen luzeko lehen disko honetan metal eta rock gogorra, 70. hamarkadako erritmo funky-ekin uztartzen ziren. 2008an bigarren diska bat atera zuten Oihuka disketxearekin. Ordurako baxu berria zuten, Iraitz Montalban.

## Taldekideak 
* Ibon Salaberria (gitarra).
* Iker Alzola (gitarra)
* Iker “Martix” (bateria)
* Urko “Txitu” (ahotsa)
* Asier “Suspe” (baxua).
* Iraitz Montalban (baxua).

## Diskografia 
* *Desoreka* - (2005, Gaztelupeko Hotsak)
* *Funanbulista* - (2008, Oihuka)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  |  Taldearen webgune ofiziala
Uribe

thumb|250px|Uribe historikoaren kokapena (gorriz).

**Uribe** edo **Uribealdea** Bizkaiko administrazio banaketa historiko bat da, eta antzinako ibar-jaurerri bat. Bere barnean eskualde hauek ditu:

* Bilbo
* Uribe Kosta
* Txorierri
* Hego Uribe
* Mungialdea

## Ikus, gainera 
* Uribe (Zeanuri)

## Kanpo estekak 
* Uriberen inguruko web gunea
Lur laua (zuzenbidea)

thumb|Bizkaiko lur laua.**Lur laua**, **Lur zabala** edo **Lur edegia** Bizkaiko foru zuzenbide zibilaren arabera, herrialde horretako lur eremu bat da: Bizkaia jaurerri zenetik Bizkaiko forua aplikatu beharrekoa den eremua, hain zuzen. Lur laua merindadetan antolatutako elizateez osatua zegoen.

Lur lautik at zeuden (bestelako foruekin) Bizkaiko hiribilduak, Urduñako hiria, Durangaldea eta Enkarterri. Laudio eta Aramaio ere Bizkaiko lur lauaren zati dira, nahiz eta Arabako udalerriak izan.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak 
* Gregorio Bañales: *Foru eta Aduanen ibilbidea*, Bizkaiko Foru Aldundia. .
Udala (argipena)

**Udala** izenak zenbait adiera ditu:
* **udala:** udalerri baten administrazioaz arduratzen den erakundea;

## Lekuak 
* **Udala:** Arrasateko auzoa;
* **Udala:** Aguraingo udalaren barruan dagoen herri hustua.
Anplitude Modulatu

thumb|250px| Seinale bat bi modutara modulatu daiteke irrati bidez eroateko: anplitudez (AM) edo maiztasunez (FM).|alt=Audio-animazioa, AM eta FM seinaleak
thumb|300px| Seinale modulatzailea, seinale eramailea, eta seinale modulatua (anplitudean, AM).

**AM** akronimoa **Anplitude Modulatua**ri dagokio. Seinale elektrikoak uhin elektromagnetiko bidez igortzeko irrati frekuentzian modulatzeko era bat da. Irrati programak AM modulazioaz igortzeko erreserbatua dagoen banda (frekuentzia tartea) ere AM deitu ohi da: 560-1200 kHz tartea. SW eta LW bandak ere AM bidez igortzen dute. Gaur egun kalitate hobea lortzen duen FM modulazioa erabiltzen da gehiago.

## Ikus, gainera 
* AM irrati

## Kanpo estekak
AM

**Am** letrek esanahi ezberdinak izan ditzakete:
* **am** latinetiko ante meridiem (eguerdi aurretik) terminoaren akronimoa da.
* Kimikan, **Am** amerizioaren ikur kimikoa da.
* Ingeniaritza elektronikoan, **Anplitude Modulatua**ren laburdura da **AM**.
** **AM irratia**, anplitudearen modulazioarekin transmititzen den irrati-difusioa.
* **am** attometro neurri unitatearen laburdura da.
* **am** Armeniari dagokion 2 karakteretako ISO 3166-1 kode estandarra da.

## Kanpo estekak
Abarka

thumb|150px
thumb|150px
**Abarka** Pirinioen inguruko herrietan tradizionala den oinetako mota bat da. Abarkek behatzak eta oinazpiak besterik ez dituzte estaltzen. Lehen, txahal-larruz egiten ziren; eta artilezko lokarriak zituzten, galtzerdien gainetik lotzeko. Gaur egun, berriz, kautxuz egindako abarkak ere badira. Abarkak egiten dituen pertsonari *abarkagin* deritzo.

Aspaldi, nekazaritza lanetarako, artzaintzarako eta dantza egiteko erabiltzen ziren. Abarketa eta sandaliak erosoagoak zirenez, baina, abarken erabilera gutxituz joan zen. Gaur egun, nagusiki, dantzarako erabiltzen dira.

Ez dira nahasi behar abarka lotzeko erabiltzen diren sokak (abarka-hari, abarka-soka) abarka-hedeekin. Sokak abarkari eusteko abarkan bertan jartzen zaizkion belarri edo luzakinak dira abarka-hedeak, haietatik abarka sokak pasatzeko balio dutenak. Abarkaren larruan zuloak egiteko erabiltzen den tresnari abarka-ezten, abarka-iltze edo abarka-ziri deitzen zaio. Abarka osatuko duen larrua mozteko erabiltzen den tresnari, aldiz, abarka-labana deitzen zaio, eta abarkari forma eman eta oinera moldatzeko erabiltzen den larru xingola edo larru-zerrendari joskuhala.

## Abarkak erabiltzen dituzten pertsonaiak 
* Zeledon
* Mari Domingi
* Olentzero
* Argitxu

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Espartinak
* Kirol-oinetako, zapatilak, tenisak, tenis-oinetakoak
* Txankletak, tongak edo hondartzako espartinak
* Txapinak
* Txinalak
* Zapata, Oski
## Kanpo estekak
2004ko Espainiako hauteskunde orokorrak

**2004ko Espainiar Hauteskunde Orokorrak** martxoaren 14an izan ziren.
   
Mariano Rajoy (PP) eta Jose Luis Rodriguez Zapatero (PSOE) ziren bi hautagai nagusiak. Espainiako Langileen Alderdi Sozialistak garaipena lortu zuen, baina gehiengo osorik gabe. Alderdi Popularraren ustez 3 egun lehenago gertatutako atentatuek Zapateroren garaipena eragin zuten.

Ezker Batuak aurretik zituen ia eserlekuen erdiak galdu zituen. Esquerra Republicana de Catalunyak eserleku kopurua zortzira igo zuen, eta Nafarroa Baik kongresuan bere lehen eserlekua lortu zuen. Euzko Alderdi Jeltzaleak eta Eusko Alkartasunak ez zuten aldaketarik izan eserleku kopuruan, eta Ezker abertzaleak baliogabeko botoarekin bozkatzeko deia egin zuen bere hautagaitzak legez kanporatu eta gero.

## Emaitzak 
Euskal Herrian baliogabeko botoak ugariak izan ziren, 150.000 inguru. Ezker abertzaleak, bere hautes zerrendak legez kanporatuko zirela ikusirik eta 2000ko hauteskundeetan hartutako jarrera abstentzionistari uko eginez, *Autodeterminazioari bai* zioten hautesorriekin bozkatzeko deia egin zuen, zeinak baliogabe hartu baitziren.

## Ikus, gainera 
* Espainiako Kongresua
* 2004ko martxoaren 11ko atentatuak

## Kanpo estekak 
* Emaitzak, webgune ofizialean
Chusé Inazio Nabarro

**Chusé Inazio Nabarro** (Deustia, Zaragoza, 1962ko azaroaren 30a -) aragoieraz idazten duen idazle eta itzultzailea da. Consello d'a Fabla Aragonesako presidentea da ere.

Bere artikuluen artean ondorengoak nabarmen daitezke: *As rebindicazions lingüísticas en a poesía en aragonés* (1989), *Sobre la sufijación apreciativa en A Lueca, de Juana Coscujuela* (1990), *Construzions y chiros con o verbo "fer"* (1999), ''Biello idioma de loiras e paxarelas, de tu que se fayó? (arredol d'a koiné aragonesa)* (2000), *El Aragonés residual de Tauste* (2003), *O rechimen preposizional d'o verbo e altras peculiaridaz sintauticas en a luenga de Acordanzas de San Pelegrín* (2004), *O caso de bels femeninos irregulars u poco frecuens en a onomastica aragonesa* (2005) eta *Encara más afinidaz entre l'aragonés e o gascón: cualques añadienzas feitas á radiz de a leutura d'a obra "Dictionnaire bilingue des proverbes gascons" d'André Hourcade* (2021).

## Idatzitako liburuak 
### Poesia 
* *O mirallo de chelo* (1985)
* *En esfensa d'as tabiernas y atros poemas* (1998)
* *Sonetos d'amor e guambra* (2001).
* *O trunfo d’o tiempo* (2018).

### Eleberriak 
* *Astí en do l'aire sofla ta sobater as fuellas d'os árbols* (1989)
* *Tiempo de fabas* (1997)
* *Chuan Galé -o cuaderno de tapas royas-* (2003).
* *Reloch de pocha* (2006).
* *Mesaches* (2012)
* *Niedo de barucas* (2014).
* *Fuellas d'Abisinia'' (2025).

## Sariak 
## Ikus, gainera 
* Aragoierazko literatura
Iñaki Perurena

**Iñaki Perurena Gartziarena** (Leitza, 1956ko urriaren 25a) nafar harri-jasotzailea da, historiako handienetakoa. Horretaz gainera, aktore, olerkari, bertsolari, eskultore eta historiazalea ere bada.

## Bizitza 
Martin Garziarena aizkolariaren iloba da. Haurtzarotik harri-jasotzeko zaletasuna zuen arren, etxean ez zuten nahi, eta hasieran ezkutuka ibiltzen zen. Aizkoran ere hasi zen, eta 16 urterekin gazte mailako txapela irabazi zuen.

Erakustaldiak ere, ugari egin ditu, bai Euskal Herrian, bai Euskal Herritik kanpo (Japonian eta Estatu Batuetan, esate baterako). Hizlari bikaina izanik, plazagizon aparta, lan handia egin du harriaren mundua ezagutarazten. Asmo horrekin, 2009an Leitzako Gorrittenea baserrian, Peru Harri museoa, harriari, herri kirolari eta Euskal Herriko kultura eta historiari eskainitako museoa ireki zuen.

1999an Nafarroako Gobernuak Nafarroako Kirol Merituaren Urrezko Domina eman zion. 2011n Lizarrako Irujo Etxea Elkarteak emandako Manuel Irujo saria jaso zuen.

Ezkonduta dago eta hiru seme-alaba ditu. Inaxio semea ere harri-jasotzailea da; Xabier, aktorea; eta Maite, txaleko egilea (harriak jasotzeko kirol txalekoak eta haietan oinarritutako kale jantziak josten ditu).

## Harri-jasotze markak 
* Bi eskuekin kilo gehien jaso dituen bigarren harri-jasotzailea da, Mieltxo Saralegiren ondotik: 320 kilo. Marka hori 1994ko otsailaren 5ean lortu zuen, Euskadiko Sei Orduen barnean, harria 17 segundutan bizkarreratuz.
* Esku batekin berea da markarik onena, 267 kilorekin.
* Harri esferikoa dagokionez, 211 kilokoa jasoa du. 2003ko otsailaren 8an, Euskadiko Sei Orduetan, 1700 altxaldi eman zizkion harri horri.

## Telebistan 
thumb|Inaxio semearekin 2008an.
Telebistan ere aritu da, aktore eta aurkezle, baina batez ere Goenkalen Imanolen papera egiteagatik da ezaguna. Ondorengo saio hauetan parte hartu du:

* *Don don, Kilikikon*
* *Euskal Herrian Barrena*
* *Goenkale*
* *Herriko Plaza*
* *Piratak*
* *Itxi Liburuak*
* *Harri Herri*

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Peru Harri museoa

## Kanpo estekak 
*  Iñaki Perurena, Goenkaleko aktore
*  Beñat DOXANDABARATZ: Euskonewsen argitaratutako elkarrizketa (2003/11/07)
*  Sustrai COLINA: Argia astekarian argitaratutako elkarrizketa (2007-10-28)
*  Josemari VELEZ DE MENDIZABAL AZKARRAGA: Euskonewsen argitaratutako elkarrizketa (2011/12/23)
*  Bertsozale.com: Iñaki Perurena
Xulio Vixil

**Xulio Vixil Castañón** (Bimenes, Oviedoko eskualdea, 1964ko uztailaren 30a) asturieraz idazten duen idazlea eta asturierako irakaslea da. Gainera, *Lletres asturianes* eta *Lliteratura* aldizkarietan parte hartzen du eta Radio Selen irratsaio bat ere badu. Hispaniar Filologian lizentziatu zen Oviedoko Unibertsitatean.

## Idatzitako liburuak 
* ''A la gueta l'alba* (1987)
* *El paraísu blancu* (1992)
* *Silvia la negra* (1993)
* *La patria de la piel* (1993)
* *El suañu de los vivos* (1994)
* *L'inmoral* (2005)

## Sariak 
1986an, Academia de la Llingua Asturianako poesia lehiaketa irabazi zuen. 1992an, Lorenzo Novo Mier literatura saria jaso zuen, Academia de la Llingua Asturianak ere ematen duena. 1993an, *Silvia la negra'' argitaratu zuen, eta Azulcel argitaletxeko Premiu Xardón eman zioten.

## Ikus, gainera 
* Asturierazko literatura
* Surdimientu

## Kanpo estekak 
*  Xulio Vixili buruzko informazioa
Baluarte jauregia

**Baluarte**, ofizialki **Baluarte Batzar Jauregia eta Nafarroako Auditorioa**, Iruñeko musika gune eta biltzar jauregia da.

## Kokalekua 
Iruñeko Lehen Zabalgunean dago, Baluarte plazan, eta Iruñeko zitadela, El Corte Inglés Iruñea merkataritza-gunea eta Nafarroako Rural Kutxaren eraikinaren alboan.

## Eraikina 
2003ko urriaren 30ean inauguratu zen eta Patxi Mangado arkitekto lizarratarrak diseinatu zuen. Inaugurazioa Juan Carlos I.a erregearen alabak, Elena Borboikoak eta bere senar Jaime Marichalarrek egin zuten ofizialki, orduan Lugoko Dukeak zirenek. Guztira 63.000 bat metro koadro eraikiak ditu, lanaren obra 77 miloi euro inguruko kostura igo zela.

Aipatu beharra dago polemika handia dagoela arkitekto egileak ez duelako eraikinaren errotulazioa euskaraz jarri nahi, haren *estetika hondatuko lukeelako*.

## Punto de Vista Zinemaldia 
2015etik aurrera bertan Punto de Vista Zinemaldia edota Nafarroako Dokumentaleko Nazioarteko Jaialdia ospatzen da.

## Iruditegia 

Irudi:4Balupamii.JPG|Kanpoaldea.
Irudi:Hall Baluarte.jpg|Harrera aretoa.
Irudi:Sala principal.jpg|Areto nagusia.
Irudi:Plaza del baluarte.JPG|Gauez.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Iruñeko Kultura Ondasun zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Baluarte webgune ofiziala
*  Arkitektura xehetasunak webgune berean
Selektah Kolektiboa (diskoa)

**Selektah Kolektiboa** izen bereko rap musika talde euskaldunaren lehen diskoa da, 2000an argitaratutakoa.

## Kantu zerrenda 
# Boulevard Street
# UPN West edo Unionisten Harropuzkeria
# Belarriak Bero Ukan
# Hip Hop Cabrón
# Koktel Molotoff
# Gorroto Dut
# Kazetariak
# Apurtu!
# Hitzak I
# Beti Eske-k
# Sargoria
# DJ DZ Sesion
# Día tras Día
# Bilaketa Sakona
# Hitz Gutxitan
# Hip-Hoparen Erresumak Defendatuz
# Elkartasun Giroa (Freestyle)
# Hitzak II (Hebe De Bonafini)

## Kanpo estekak 
*  Selektah Kolektiboa, Musika Metak
Esperientzien etorbidetik

**Selektah Kolektiboa** Selektah Kolektiboa rap musika talde euskaldunaren bigarren diskoa da, 2002an argitaratutakoa. Disko hau, nahiz eta nagusiki euskaraz izan, gaztelaniaz eta katalanaz dauden abestiak baditu ere.

## Kantu zerrenda 
# Intro zuentzako
# Orkestraren orena
# Esperientzien etorbidetik
# UPN West 2 (¡pa venceros, navarreros!)
# Intro Festa... zu ongi presta
# Festa... zu ongi presta
# Impunitat
# Nere eskutik
# Conexión
# Intro Gora gaileta
# Gora gaileta
# Hitzek min hartzen duten tokia
# Conciencia de un sentir
# Hip-hop bizitza
# Hiru kilo
# Iraina
# Outro

## Beste artisten kolaborazioak 
## Kanpo estekak 
*  Selektah Kolektiboa, Musika Metak
Bagdad Rap

***Bagdad Rap*** Arturo Cisneros iruindarrak zuzendu zuen dokumentala da, 2003ko Irakeko Inbasioari buruzkoa eta hainbat hiritan eta lekutan grabatutakoa: Bagdad eta Basora (Irak), Amman (Jordania), New York(AEB), Hanburgo (Alemania), Paris (Frantzia), Iruñea, Bartzelona, Pasaia eta Kantabria (Espainia). Muntaketa Aritz Gorostiagak egin zuen.

Rap musikak lan honen soinu bandaren oinarria da, izenburuak iradokitzen duen moduan.

## Soinu banda 
# El Sr. Rojo: *Llora por tus miserias*
# Frank-T : *La palabra como arma de guerra*
# Arianna Puello: *Mal Panorama*
# Selektah Kolektiboa: *Gernika*
# Zénit: *Psicosis Securitaria*
# Kase-O / Kamel: *Mienten*
# Mikel Salas": *Marcha 271005*
# Mikel Salas": *Grafittis*
# Mikel Salas": *Victimas Civiles*
# Mikel Salas": *Saliendo de Bagdad*

## Ikus, gainera 
* Dokumentalak Euskal Herrian

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Baluarte

thumb|right|250px|Baluarte edo bastioia
**Baluarte** edo **bastioia** gotorleku bateko hormaren zati bat da, kanporantz irtena dagoena. Pentagono formakoa izaten da, eta honako zati hauek osatzen dute: angelu irtena egiten duten bi alde, hormari atxikitzeko bi albo eta sartzeko gola bat. 

Italian garatua XVI. mendean, Europa osora zabaldu zen XVI.ean. Izan ere, Erdi Aroko dorre eta gazteluak ez ziren eraginkorrak kanoien aurka. Bastioiak era egokian banatuz gero, elkarren alboak babesteko aukera ematen zuten, angelu itsurik utzi gabe. Etsaia hurbiltzen zelarik, bai adarbetik, bai alboetako kasamatetatik, tiro egin zitzaiokeen.  XIX. mendearen erdialdera arte erabili ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terapia (diskoa)

**Terapia** Anestesia musika taldearen 5. diskoa da, 2006. urtean Bonberenea Ekintzak diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Bost urteko geldialdia eta gero, berriro ere, badator talde zarauztarra egurra emateko prest. Estilo aldetik argi dago entzun bezain laster Anestesia dela. Agian abiadura handiko abesti gutxiago dago, eta abesti oso sinpleak direla esan genezake, apainketa gabekoak, soinuari dagokionez bloke sendo bat lortzeko eta jotzerakoan ere gozatu ahal izateko

## Kantuen zerrenda 
# Parasitoak
# Ez gara ezer
# Oihartzuna
# Itxu
# Ixiltasun hitzarmena
# Terapia
# Odola beti gorri
# Pozoi gozoa
# Mina
# Inertzia
# Tantaka
# 2000 urte
# Ertzean

## Taldekideak 
* Mikel Kazalis - Gitarra eta ahotsa
* Beloki - Bateria
* Dani - Bajua
* Ibon - Ahotsa

## Kanpo estekak
Teklatu (argipena)

**Teklatu**, **klabier** edo **giltzadi** hitzek adiera zenbait ditu:

* informatikan, teklatua, klabiera edo giltzadia karaktere motako datuak edo aginduak sartzeko periferikoa.
* musikan, teklatua, klabiera edo giltzadia musika-tresna mota bat.