open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
OGLE-2016-BLG-1190Lb

**OGLE-2016-BLG-1190Lb** masa ikaragarria duen exoplaneta bat da, Jupiterren masa 13,4 aldiz  biderkatuta lor dezakegu objektu honen masa. Astronomoek oraindik ez dakite seguru nolako objektua den OGLE-2016-BLG-1190Lb, planeta bat izateko masiboegia baita eta nano marroi bat izateko txikiegia, azken objektu hauen ezaugarririk ere ez zaizkio atzeman. Nano hori motako izar baten inguruan biraka dabil, Lur planetatik 22 arg- urtera, Sagittarius konstelazioan, Esne Bidearen barnealdean.

Bestalde, gorputz arraro honek beste berezitasun bat gehiago gorde digu, astronomoek egin dituzten ikerketek erakutsi baitute, biraka dabilen izarretik, OGLE-2016-BLG-1190L, hurbilegi dagoela. Izar nagusitik daukan hurbiltasun handiak ezinezko bilakatzen du planeta bat izatea, edozein planeta gune honetan ezingo litzakeelako mantendu, grabitatearen ondorioz izar nagusiak irentsiko lukeelako.

## Aurkikuntza 
Izar nagusia 2016ko ekainean aurkitu zen, *Optical Gravitational Lensing Experiment*-en (OGLE) laguntzarekin. Handik egun gutxira, Spitzer espazio teleskopioak mikrolente gertakizunen bitartez izar hau behatu zuen. Spitzerrek metodo honen bidez aurkitu duen lehen gorputza da OGLE-2016-BLG-1190Lb, baina garrantzitsuena da, aiptautako gorputza lehenengo gorputza dela nano marroi eta planeta baten masaren artean dagoena. Hainbat astronomoen ustez, objektu hau aurkitu den mota berri bateko lehen objektua da, ezin delako ez planeta gisa sailkatu eta ezta nano marroi gisa ere, lehen aipatutako arrazoiez gain, ez duelako argirik sortzen.
[erdian|thumb|311x311px|Alderaketa: [nano marroi gehienek Jupiterren tamainaren antzekoa dute, bakarrik %10-15 handiagoa. Bestalde, masari dagokionez, Jupiterren masa baino 80 aldiz handiagoa eduki ohi dute,dentsitate handiaren ondorioz. Eguzkia ez dago eskala, berez askoz handiagoa da. ]]

## Ikus, gainera 
* Jupiter
* Spitzer espazio-teleskopioa
* Exoplaneta

## Kanpo estekak 
* MOAren parte-hartzea 
* OGLEren parte-hartzea 
* Gorputz honen aurkikuntzaren inguruko bideoa (minutu batekoa)
Kulun-kuttunak

***Kulun-kuttunak***, Yolanda Arrieta Malaxetxebarriak idatzitako liburua da, Haur eta Gazte Literaturaren alorrean sailkatua. Lehenengo edizioa 2016. urtean argitaratu zen Denonartean argitaletxearen bidez eta edizioaren ilustratzailea Aitziber Alonso Pikabea izan zen.

## Argumentua 
Lo-kanta liburu ilustratua da. Bertan aipatzen denez, Labayru fundazioko Ahozko Artxibotik jasotako material originaletatik abiatuta sortu dira testu berriak.

Batzuetan, ama da narratzailea, eta, beste batzuetan, etxekoak (gu). Amak haurrari abesten dio, naturako elementuei aipamena eginez, errimak lagunduta eta konparazioak eginez.

## Gaia 
Tradiziozko haur kantak hartzen dira erreferentzia gisa, gaur egungo gurasoentzako adaptazio egiten, tradizo eta modernitatearekin zubia eraikitzen.

## Itzulpenak 
Gaztelaniaz: *Luna-cuna* (itzultzailea: Aitziber Alonso Pikabea) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Yolanda Arrietaren web orri ofiziala
* Kulun-kuttunak Euskadiko Liburutegien Bilgunean
* Lehen letren lilura (Berria egunkarian)
Konkordia Samoilova

**Konkordia Nikolaievna Samoilova** (; neskazahar izena, **Gromova**, Грóмова; Irkutsk, 1876 &ndash; Astrakhan, 1921eko ekainaren 2a) errusiar militante boltxebikea izan zen.

## Biografia 
Lehen aldiz, 1901ean atxilotu zuten, eta hiru urtetako kartzela-zigorrarekin zigortu zuten. 1902an, Parisera egin zuen ihes, erbesteko zirkulu marxistekin bat eginez. 1903an, boltxebikeekin lerratu eta Errusiara itzuli zen, Tver eskualdera eta hango komite boltxebikea eratu zuen. Ordutik, 1917 urtera arte beste lau aldiz atxilotu zuten eta berak bere bizilekua askotan aldatu behar izan zuen.

1907an, Langileen Alderdi Sozialdemokrataren V. Biltzar Nagusirako ordezkari aukeratu zuten, eta 1909an, alderdiaren Petrogradeko Komiteko kide izan zen. Petrogradeko sindikalgintzan, batez ere, ehungintza langileen artean nabarmendu zen, hizlari bikaina izatearen ospea baitzuen. 1912an, boltxebikeen *Pravda* egunkariaren sortzaileetako bat izan zen.

1913ko otsailaren 23an, Errusian lehen aldiz Emakumeen Nazioarteko Eguna publikoki ospatzeko mitina berak antolatu zuen (orduko errusiar egutegia 13 egun atzerago zebilen, beraz, beste herrialdeetan martxoaren 8a zena, Errusian otsailaren 23a zen); ospakizun hori emakume langileei zuzendutako mitin bat izan zen eta mitinak arrakasta handia izan zuen.

1914tik aurrera, *Rabotnitsa* (“Emakume Langilea”) egunkaria ateratzen lagundu zuenetako bat izan zen. Aldizkari hori 1914ko otsailaren 23an, – atera zen, baina ekainean Gobernuak itxi egin zuen. 1917an berriz atera zen, eta Samoilova ere aldizkariaren edizio-taldean egon zen.

Urriko Iraultzaren ostean, Alderdi Boltxebikeak hezkuntza politikorako departamendura bidali zuen Samoilova. 1917an, Petrogradeko Emakume Langileen Lehen Biltzar Nagusia antolatu zuen. *Kommunistka* (“Emakume Komunista”) eta *Krasnaia Zvezda* (“Izar Gorria”) aldizkarientzat lan egin zuen. 1918an, Errusia Osoko Emakume Langileen Lehen Biltzar Nagusiaren antolatzaileetako bat izan zen. 1919an, Zhetnotdel erakundearen (boltxebikeen genero-askapenerako erakundea) Ukrainarako buru izan zen. 1921an hil zen, kolera-gaixotasunak jota.

## Bitxikariak 
Hain boltxebike sutsua zen, ezen bere ezizentzat “Nataxa Bolxevikova” hartu baitzuen.

## Erreferentziak
Hiru sektoreen hipotesia

**Hiru sektoreen hipotesia** ekonomia hiru jarduera sektoretan banatzen duen teoria ekonomikoa da: lehengaiak erauztea (lehen sektorea), fabrikazioa (bigarren sektorea) eta zerbitzuak (hirugarrena). Colin Clark, Jean Fourastié eta A.G.B. Fisher-ek garatu zuten. Ekonomia sistema modernoaren logikan oinarritu zuten beren hipotesia: 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lehen sektorea
* Bigarren sektorea
* Hirugarren sektorea

## Kanpo estekak
Pottokoren usainak

***Pottokoren usainak*** Pello Añorga idazle oiartzuarrak idatzitako liburua da. Liburuaren ilustratzailea Jokin Mitxelena da. 1985ean argitaratu zen liburua Elkarlanean argitaletxearen bidez.

## Argumentua 
Pottoko potokoa da, eta baserrian bizi da mendi artean. Baina haur guztiak bezala, Pottokok eskolara joan beharko du kontatzen ikastera, eta berak ez du nahi, eskolako maixtrak belauniko jartzera behartu eta ostikoz jotzen duelako. Baina Pottokok bere lagunen eta baserriko animalien laguntza izango du.

## Pertsonai nagusiak 
Pottoko, pertsonai nagusia, baserritarra.

Errape, Xordo, Xurdo, Arrio eta Beltxa behiak

Maistra belarrimotza

Maisu belarrihandi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pello Añorga idazlearen web orrialdea http://pelloanorga.weborria.com/
* https://web.archive.org/web/20171201182647/https://www.elkarargitaletxea.eus/liburuak/default.cfm?atala=artikulua_ikusi&hizkuntza=1&id_produktua=G81.75041
Muhammad V.a Kelantangoa

**Sultan Muhammad Faris Petra ibni Sultan Ismail Petra**, **Muhammad V.a Kelantangoa** (Kota Bharu, 1969ko urriaren 6a) Kelantango sultana da 2010ko irailaren 13tik. Ismail Petra Kelantangoa bere aita gaixoaren ondorengoa izan zen. 2016an Malaysiako hamabosgarren erregea (Yang di-Pertuan Agong) aukeratu zen. 2019ko urtarrialaren 6an dimititu zuen.
Jayda Fransen

**Jayda Kaleigh Fransen** (Erresuma Batua, 1986ko martxoaren 3a) britainiar politikaria da. Gaur egun Britain First eskuin-muturreko alderdiko buruzagia da.
Kelly Preston

**Kelly Preston**, jaiotza-izenaz, **Kelly Kamalelehua Smith**, (Honolulu, Hawaii, Ameriketako Estatu Batuak, 1962ko urriaren 13a - Houston, Texas, 2020ko uztailaren 12a) estatubatuar aktorea eta modeloa izan zen.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista
Bidebarrieta Abokatuak

**Bidebarrieta Abokatuak** () Euskal Herriko abokatu bulego bat da.

## Historia 
1997. urtean sortu zuten Kepa Landa eta Jone Goirizelaia abokatuek eta Luis Altuna zerga-aholkulariak. Geroago Ana Tudanca abokatua batu zen.

Abokatu bulego honek ezker abertzalearen eta euskal ezkerraren defentsa eraman du askotan (Arnaldo Otegi, Arkaitz Rodriguez, Rafa Díez, Patxi Zabaleta...). Bulego honi errespetu profesional handia dio Espainiako Nazio-Entzutegiak, bere lan txukun eta errespetuzkoa dela eta.

Urteetan zehar hamar kide inguru aritu izan dira bulegoan.

## Defendatutako kasu ezagunak 
*Bidebarrieta Abokatuak* abokatu bulegoak defendatu dituen kasuen artean:
* Arnaldo Otegiren auzia (2011)
* KutxaBanken presidente ohia Mario Fernandezen kontrako auzia (2014)

* Sandra Barrenetxearen tortura eta sexu-erasoen kasua (2015)
* Iñigo Cabacasen kausa, Ertzaintzak pilotazo bidez erailda (2015)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Jone Goirizelaia

## Kanpo estekak
The Killing of a Sacred Deer

***The Killing of a Sacred Deer*** 2017ko Yorgos Lanthimos greziar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko filma da.

## Argumentua 
Steven zirujau trebe bat da. Zoriontsu bizi da familiarekin. Baina nerabe umezurtz bat ezagutuko du, eta hura babestea erabakiko du. Orduan, mundu ilun batean sartuko da zirujaua.

## Aktoreak 
* Colin Farrell: Steven Murphy
* Nicole Kidman: Anna Murphy
* Barry Keoghan: Martin
* Raffey Cassidy: Kim Murphy
* Sunny Suljic: Bob Murphy
* Alicia Silverstone: Martinen ama
* Bill Camp: Matthew

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santanderko elizbarrutia

**Santanderko elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren espainiar elizbarrutietako bat da, Kantabria (Villaverde Turtzioz izan ezik) eta Mena Harana barne hartzen dituena. Apezpikuaren egoitza Santanderren dago. Egun apezpiku nagusia Manuel Sánchez Monge da. Santanderko elizbarrutia Oviedoko eliz probintziaren parte da.

## Apezpikuen zerrenda 
* Francisco Javier de Arriaza (1754-1761)
* Francisco Laso Santos de San Pedro (1762-1783)
* Rafael Tomás Menéndez de Luarca y Queipo de Llano (1784-1819)
* Juan Nepomuceno Gómez Durán (1820-1829)
* Felipe González Abarca (1829-1842)
* Manuel Ramón Arias Teijeiro de Castro (1848-1860)
* José López Crespo (1860-1875)
* Vicente Calvo y Valero (1876-1884)
* Vicente Santiago Sánchez de Castro (1884-1920)
* Juan Plaza y García (1920-1927)
* Jose Egino Treku (1929-1961)
* Eugenio Beitia Aldazabal (1962-1965)
* Vicente Puchol Montis (1965-1967)
* Jose Maria Zirarda Latxiondo (1968-1972)
* Juan Antonio del Val Gallo (1972-1991)
* José Vilaplana Blasco (1991-2006)
* Vicente Jiménez Zamora (2007-2014)
* Manuel Sánchez Monge (2015-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Elizbarrutiaren webgunea
*  Catholic Hierarchy
Eugenio Beitia

**Eugenio Beitia Aldazabal** (Solokoetxe, Bilbo,  - Santander, ) bizkaitar apaiz katolikoa izan zen.

Comillasko Pontifize-Unibertsitatean filosofia ikasi eta 1927an apaiz bihurtu zen. Gasteizko elizbarrutiaren bikario orokorra izandakoa, 1962an Santanderko apezpiku izendatu zuten.
Calahorrako eta La Calzada-Logroñoko elizbarrutia

**Calahorrako eta La Calzada-Logroñoko elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren espainiar elizbarrutietako bat da, Errioxa barne hartzen duena. Apezpikuaren egoitza Logroñon dago. Egun apezpiku nagusia Carlos Manuel Escribano Subías da. Kalagorriko eta La Calzada-Logroñoko elizbarrutia Iruñeko eta Tuterako eliz probintziaren parte da.

## Kanpo estekak 
*  Elizbarrutiaren webgunea
*  Catholic Hierarchy
Swahili (etnia)

**Swahiliak** Afrikako ekialdeko etnia eta kultura da. Gehien batean Kenya eta Tanzaniako kostaldean eta uharteetan eta Mozambikeko iparraldean bizi dira. Diaspora handia duela ere esan behar da, bereziki Saudi Arabian. JoshuaProjecten arabera 1.328.000 pertsona inguru dira; swahili hizkuntzaren hiztunak, aldiz, askoz gehiago dira: 90 milioi pertsona. Swahili herriarekin beste etniak ere lotuta daude, besteak beste, kikuyuak, makondeak eta shiraziak. Gehienak musulmanak dira baina badira kristauak ere.

## Hitzaren etimologia 
Swahili hitza arabieratik dator, *sawāḥil* , *sāḥil*  hitzaren plurala. Euskaraz "kostaldea" esan nahi du. Izen horrekin marinel arabiarrek kostaldeko biztanleak izendatzen zituzten; kostaldetar horiekin tratuan aritzen ziren, alegia.

## Historia 
Swahili etniak garrantzi handia izan du Afrikako historian zehar, bereziki merkataritzan eta esklaboen merkataritzan. Afrika ekialdeko kostaldean merkataritza-hiri askoren erorkinak ikus daitezke oraindik-orain. Halaber, 1880ko hamarkadaren hasieran, Europako zenbait estatuen kolonizazio baino urte batzuk lehenago, estatu askoren funtzionamenduan sartu ziren. Ondoren, kolonizazioa martxan zegoenean administrazio-erakunde horietako batzuetan jarraitu zuten.

## Populazio nagusiak 
* Kenya: 110.614 pertsona (2009. urtean)
* Tanzania: 657.000 pertsona
* Somalia: 7.000 pertsona
* Kongoko Errepublika Demokratikoa: 39.000 pertsona
* Saudi Arabia: 205.000 pertsona

## Hizkuntzak 
Swahiliek, swahili hizkuntzarekin batera, dauden estatuen hizkuntza nagusiak erabiltzen dituzte: Kenian eta Tanzanian ingelesa, Mozanbiken portugesa, somaliera Somalian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Swahili hizkuntza

## Kanpo estekak 
* :Swahiliak Afrikako historian.
Salvador Sánchez Cerén

**Salvador Sánchez Cerén** (Quezaltepeque, 1944ko ekainaren 18a) salvadortar irakasle eta politikaria da. El Salvadorko Errepublikako presidentea da 2014ko ekainetik. Nazio Askapenerako Farabundo Martí Fronteko kidea, gerrillako komandante izan zen El Salvadorko Gerra Zibilean (1980-1992).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaragozako artxidiozesia

**Zaragozako artxidiozesia** () Erromatar Eliza Katolikoaren espainiar artxidiozesietako bat da, Zaragozako probintzia barne hartzen duena. Artzapezpikuaren egoitza Zaragozan dago. Egun artzapezpikua Vicente Jiménez Zamora. Honako sufragiodunak ditu:

## Kanpo estekak 
*  Artxidiozesiaren webgunea
*  Catholic Hierarchy
Chakacha

**Chakacha** Tanzania eta Kenyako swahili etniaren musika eta dantza tradizionala da, lehen ezkontzen ospakizunekin lotuta. Emakumeek dantzatzen dute danborren erritmoen laguntzaz; emakumeok jantzi gardenak eramaten diztuzte eta gerriaren mugimendua errazteko gerriko bat daramate. Lotura handia du Kongoko rumbarekin eta Kongoko, Zaireko soukousekin eta Erdialdeko Ekialdeko sabel dantzekin.

XX. mendearen amaieran talde batzuk chakacha musika afropopekin lotu dute. Hauek dira ezagunenak: *Mombasa Roots*, *Safari Sound Band* eta *Them Mushrooms*.

## kanpo lotura 
* :Chakacha musika.
* :Afrikako musikaren eskuliburua.

## Kanpo estekak
Jakako elizbarrutia

**Jakako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren espainiar elizbarrutietako bat da, Zaragozako eta Huescako probintzietako mendebaldea barne hartzen duena. Apezpikuaren egoitza Jakan dago. Egun apezpikua Julián Ruiz Martorell da. Jakako elizbarrutia Iruñeko eliz probintziaren parte da.

## Kanpo estekak 
*  Elizbarrutiaren webgunea
*  Catholic Hierarchy
Virginia Imaz

**Virginia Imaz Quijera** (Donostia, Gipuzkoa, 1962ko apirilaren 27a) pailazo profesionala da; Jose Carmelo Muñozekin batera, Oihulari Klown taldearen sortzailea. Antzerki zuzendari eta ipuin kontalari lanetan ere aritzen da.
## Bizitza 
Virginia Imaz Donostiako Egia auzoan jaio zen. Magisteritza eta hispaniar filologia ikasketak egin zituen. Herrietan haurren zein helduen irakasle aritu ondoren, ezaguna egin da egun antzerkigintzan garatu duen lanagatik.

### Ibilbide artistikoa 
Oihulari Klown antzerki taldea sortu zuen 1979an eta pailazo profesional bezala ari da 1988tik. Maskaren antzerkian lan egin du hark maisutzat hartzen dituen artista ezagunekin, besteak beste, Bataclowneko JB. Bonange, Anne-Marie Bernard eta Bertil Sylvanderekin. Norbere komikotasuna garatzeko hainbat eta hainbat ikastaro asko eman ditu. Zuzendari eta aholkulari lanetan aritu da ere 38 maskara ikuskizun baino gehiagotan eta 15 antzerki konpainia desberdinekin.

1998ko ekainetik 2000ko abendura Cirque du Soleil kanadiar taldearen *La Nouba* ikuskizunean aritu zen pertsona komiko gisa Kanadan eta Estatu Batuetan barrena.

Gaur egun irakasle ari da clown lanaren, antzerkiaren eta ipuin kontagintzaren arloetan. Ezaguna da *clownclusiones* delako performanceagatik, berezkotzat erregistratua duena, eta kongresu, enpresa bilkuretan eta abarretan erabiltzen duena bilkurak amaitzerakoan umorearen bidezko berreziketa emozionala bultzatzeko.

2017an Emakunde Saria jaso zuen "kontzientzia feminista duen ipuin kontalari eta pailazo bezala duen ibilbide luze eta ausartarengatik, eta emakume eta gizonen berdintasun eza ikustarazteko egindako lanarengatik". Epaimahaiaren aburuz, berdintasuna "ideien mundutik emozioen mundura" eramateko gai izatea da bere ekarpenik handienetariko bat.

## Lanak 
### Antzerkia (egile eta lankide) 
;Haurrentzat

*
* *Bigarren Printzesa*
* *Zu jaio zinen egunean*
* *Monstruoak bizi diren lekuan*
* *Alfonbra Majikoa*

;Gazteentzat

* Las mil y una noches
* El hilo de Ariadna
* Mari
* El portador de besos

;Helduentzat

### Liburuak 
* *Las abuelas y otros cuentos* (2007).

## Sariak eta errekonozimenduak 
* 2009an pregoilaria Gasteizko inauterietan.
* 2017an Emakunde Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2018-Emakunde sariaren emate ekitaldi osoa (elebiduna) 
* 2017-Virginia Imaz: Klownklusioak (Orain Gipuzkoa-Bideoa) 
* 2014-Virginia Imaz: "Munduarekiko kezka guztiak kanporatzen ditugu antzerkiaren bitartez" (Goiena)
Lempa

**Lempa** () Erdialdeko Amerikako ibaia da, Guatemala, Honduras eta El Salvador zeharkatzen dituena. 422 kilometro luze da, eta 18.240 kilometro koadroko arroa drainatzen du.

## Geografia 
Sierra Madren du iturburua, 1.200 metroko garaieran, Guatemalako Esquipulas hiritik hurbil. Honduras ipar-mendebaldeko Ocotepeque departamendua zeharkaturik, El Salvadorren sartu eta 360 kilometroko ibilbidea egiten du bertan. Ozeano Barera isurtzen da Tecoluca udalerrian. Arroak 18.240 kilometro koadroko eremua hartzen du %56 El Salvadorren, %30 Hondurasen, eta %14 Guatemalan.

## Hidrometria 
Lempa ibaiaren emaria 12 urtez (1969-1980 bitartean) neurtu zen San Marcosko estazioan (El Salvador), ahotik oso hurbil. Ibaiak 18.240 kilometro koadroko eremua drainatua du gune horretan, arroaren %&nbsp;100. Urteko batez besteko emaria segundoko 435 m³ da. Emari handiena irailean du (1.284 m³/s), eta txikiena martxoan (87,1 m³/s).

 
**Lempa ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), San Marcosko estazioan neurtuak****Datuak: 1969 eta 1980 artean**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.3)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.9)

ImageSize = width:600 height:280
PlotArea = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1300
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:Jan text:Urta
  bar:Fév text:Otsa
  bar:Mar text:Mart
  bar:Avr text:Apir
  bar:Mai text:Maia
  bar:Jun text:Ekai
  bar:Jul text:Uzta
  bar:Aoû text:Abuz
  bar:Sep text:Irai
  bar:Oct text:Urri
  bar:Nov text:Azar
  bar:Déc text:Aben

PlotData=
  color:barra width:30 align:left

  bar:Jan from:0 till: 103 
  bar:Fév from:0 till: 93.9 
  bar:Mar from:0 till: 87.1 
  bar:Avr from:0 till: 89.5 
  bar:Mai from:0 till: 181 
  bar:Jun from:0 till: 560 
  bar:Jul from:0 till: 602 
  bar:Aoû from:0 till: 863 
  bar:Sep from:0 till: 1284 
  bar:Oct from:0 till: 969 
  bar:Nov from:0 till: 254 
  bar:Déc from:0 till: 138 
  

PlotData=
  bar:Jan at: 103 fontsize:S text: 103 shift:(-10,5)
  bar:Fév at: 93.9 fontsize:S text: 93,9 shift:(-10,5)
  bar:Mar at: 87.1 fontsize:S text: 87,1 shift:(-10,5)
  bar:Avr at: 89.5 fontsize:S text: 89,5 shift:(-10,5)
  bar:Mai at: 181 fontsize:S text: 181 shift:(-10,5)
  bar:Jun at: 560 fontsize:S text: 560 shift:(-10,5)
  bar:Jul at: 602 fontsize:S text: 602 shift:(-10,5)
  bar:Aoû at: 863 fontsize:S text: 863 shift:(-10,5)
  bar:Sep at: 1284 fontsize:S text: 1.284 shift:(-10,5)
  bar:Oct at: 969 fontsize:S text: 969 shift:(-10,5)
  bar:Nov at: 254 fontsize:S text: 254 shift:(-10,5)
  bar:Déc at: 138 fontsize:S text: 138 shift:(-10,5)
  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Agirregabiria

**Martin Agirregabiria Padilla** (Gasteiz, Araba, 1996ko maiatzaren 10a) Gasteiztar futbolaria da.

## Biografia 
Eskuin atzelari lanetan aritzen da. Alaves harrobian hazi eta gero, lehen talde babazorroarekin egin zuen debuta lehen mailan 2017/18 denboraldian. Bere joko onaren ondorioz, bere kontratua berritzea lortu zuen. Bere mailarik onenean Euskal selekzioarekin aritu zen 2020an. Talde gasteiztarrak maila galdu eta gero ez zioten kontratua berritu eta Portugalera joan zen jokatzera. 2024an Bigarren mailako Cartagenak fitxatu zuen, baina ez zuen maila mantentzea lortu.

## Kirol Ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa
Aldaxka

[thumb|[Magnolia baten aldaxka sustraitua, adar batetik.]]
thumb|*Kalanchoe pinnata* baten berezko aldaxketa, hosto batetik.
**Aldaxka** landare bati moztu eta kentzen zaion zatia da, bertatik landare berri bat lortzeko. Horretarako lurrean sartu edo uretan ipini behar da, bertan sustraiak bota eta itsasteko. Ohikoena adar zati bat bada ere, zenbaitetan hosto bat izan daiteke. Horrela, lehenik landarearen organoa banandu egiten da eta gero sustraitu, belauntzean ez bezala, lehenik sustraitu eta gero banandu egiten baita.

Ugalketa asexual teknika hau, **aldaxkatzea** deritzona, klonazio mota bat da: aldaxka eta landare ama genetikoki berdin-berdinak dira. Aldaxkatzea zelula desbereizte bidez egiten da, meristemoaren mailan.

## Espezieak 
Espezie batzuk errazago aldaxkatzen dira besteak baino. Urterokoak aldaxkaerrazak dira eta zuhaitz batzuk ere bai, hala nola:
* Sahatsak dira espezie errazenak aldaxkatzeko. Arazorik gabe aldaxkatu daiteke zentimetrotako adartxo bat. Sahats ura erabiltzen da auxina naturaltzat.
* Olibondoa ere erraz aldaxkatzen da motzondotik.
* Kaktusak *hostoetatik* oso erraz aldaxkatzen dira.
* Fruitarboletan, pikondoak, andere-mahatsak eta mahatsondoak errazak dira oso.
* Beste batzuk: arrosa, isipu-belarra, fikusa.

## Ikus, gainera 
* Belaunketa
* Txertaketa
* Inausketa

## Kanpo estekak
Aitor Osuna

**Aitor Osuna** (Donostia, ) gipuzkoar abeslari eta musikagilea da, Oñatin bizi dena.

## Biografia 
2014an *The Edge of Glory*, *Angels*, *Baby One More Time* eta beste pop abesti ezagunen bertsioak egiten hasi zen tabernatan eta azaroaren amaieran lehen diska propioa plazaratu zuen, *Unfit*. 2016an iritsi zen bigarren diska, *Thrill*, urte hartako Espainiako 13. diskarik onena kontsideratua izan zena. Eurovison lehiaketarako proposamenak ere egin izan ditu, 2017an Espainia ordezkatzeko eta 2018an Suitza ordezkatzeko.

## Diskografia 
* *Unfit* (2014, autoekoizpena)
* *Thrill* (2016, autoekoizpena)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Anita Parker

**Anita Parker** 2017an Arrasaten sortutako elektroswing taldea da. Partaideak Arrasate, Bilbo eta Lakuntzakoak dira.

## Diskografia 
* *Anita Parker* (2017, Mauka Musikagintza) - 6 abesti
**Anita Parker!!* (2018, Mauka Musikagintza)
**Reset* (2021, Mauka Musikagintza)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Juan Carlos Irizar

**Juan Carlos Irizar Ortuzar** (Oñati, Gipuzkoa, 1951ko azaroaren 8a - Aizarnazabal, Gipuzkoa, 2021eko apirilaren 22a) euskal musikagile eta musikaria zen.

## Ibilbidea 
Musika ikasketak Donostiako, Madrilgo, Pabeko eta Erromako Santa Zezilia Goi-Eskolatan egin zituen.

Bere ibilbide profesionalean hainbat orketratako zuzendaria izan zen, hala nola, Bartzelonako Lizeoko Orkestra Sinfonikoa, Pabeko Kontserbatorioko Orkestra, Erromako Santa Zezilia Akademiako Orkestra, Donostiako Schola Cantorum abesbatza, Galdakaoko Zaletasuna abestatza, eta azken aldian Arrasateko Aita Menni Ospitaleko abesbatzako zuzendaria zen, bertan musikoterapia saioak egiten baitzituen pazienteekin estimu handiz. Hainbat udal bandatako zuzendaria ere izan zen, Gasteiz, Zestoa, Getaria eta Galdakaokoa besteak beste.

Bere lanen artean aipatzekoak dira atera dituen 30 inguru diska, partituren liburuak, filme eta dokumentaletako soinu bandak, antzerkietarako musika piezak, Donostiko Iradier balleta eta Gasteizko Samaniego balletetako musika eta koreografiak...
Donostiako Zinemaldiaren ereserkia eta Bilboko Mari Jaia martxa ere berak eginak dira. Euskararen aldeko hainbat jaialdiren abestiak ere konposatu izan zituen; Kilometroak, Eskola Txikiak, Ibilaldia, Euskera Pausoak...

XX mende hasierako dokumental mutuei ere musika jarri izan zien, Irun 1912, Bergara 1925, Zestoa 1928 esate baterako.

## Diskografia 
### Diskak 
### Beste grabaketa batzuk 
## Liburuak (partiturak) 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
La Banda del Abuelo

**La Banda del Abuelo** 2002an Arrasaten sortutako rock taldea da.

## Diskografia 
* *Spaghetti rock* (2006, autoekoizpena) - demo CD
* ''So 'ik' so Libre & Salvaje* (2008, autoekoizpena) - CD
* *Malpaso* (2010, autoekoizpena) - CD
* *Las moscas lo devorarán todo* (2011, autoekoizpena) - DVD
* *La sed de fuego* (2012, autoekoizpena) - CD (bilduma)
* *Rockanrolla mailu bat da* (2017, autoekoizpena) - CD-liburua

## Kolaborazioak 
* *Musikagida* (2009)
* *Aleación* (2010)
* *Revoluciones por minuto'' (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tarazonako katedrala

**Tarazonako Baratzeko Ama Birjinaren katedrala** (; ) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Tarazona hirian kokatzen den katedrala da, Tarazonako elizbarrutiaren egoitza dena.

Aragoiko arkitektura mudejarra estilokoa, ez zuten Gizateriaren Ondare sailkatu baina 1931n Espainiako Gobernuak kultura ondasun izendatu zuen.

XII. eta XIII. mendeetan eraikia, Bi Petrien Gerran kalte handiak izan zituen eta hasierako eraikin gotikoa zaharberritu behar izan zuten.

## Kanpo estekak
Carmelo Borobia

**Joaquín Carmelo Borobia Isasa** (Cortes,  - Zaragoza, 2022ko apirilaren 23a) nafar apaiza izan zen. 1959an ordenatua, Erroman lan egin zuen. 1990ean Joan Paulo II.ak Zaragozako apezpiku laguntzaile hautatu zuen. 1996an Tarazonako apezpiku izendatu zuten eta 2004an kargua utzi zuen.
Isidro Gomá

**Isidro Gomá Tomás** (La Riba,  - Toledo, ) kataluniar apaiza izan zen, Gerra Zibil garaian Espainiako kardenal primatua izandakoa. 1895an ordenatua, 1927an Tarazonako apezpiku izendatu zuten eta 1933an Toledoko artzapezpiku bilakatu zen.

1936an Aulki Santuak Francoaren gobernua onartzeko lanak egin zituen eta "gurutzada" terminoa bultzatu zuen. 1939an Serrano Suñerren gobernuak euskarazko predikuen aurkako arauak kritikatu zituen.

## Lanak 
* *El Evangelio explicado*, 1955
* *La familia según el Derecho natural y cristiano*, 1952.
* *Jesucristo Redentor*. 1931.
* *Santo Tomás de Aquino, Época, personalidad, espíritu*. 1924.
* *El matrimonio cristiano y la «Casti connubii»*. 1951.
* *La Biblia y la predicación*. 1950.
* *La Eucaristía y la vida cristiana*. 1934.
* *El Nuevo Salterio del Breviario Romano*. 1949.
* *Las modas y el lujo*. 1912.
* *Pastorales de la guerra de España*. 1955.
* *María. Madre y Señora; María Santísima* (hilondokoa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artxidiozesi

**Artxidiozesia** diozesi ohikoak baino maila goreneko eliz administrazio-eremua da. Titulua ohorezkoa da eta artzapezpiku baten agintepean daude. Bere barnean elizbarruti sufragiodunak dituzte, Kristau eliza batzuen antolaketa modua da, Eliza Katolikoa kasu. Ekialdeko Eliza Katolikoetan artxiheparkia diete.

## Kanpo estekak
Terra Nova espedizioa

**Terra Nova espedizioa** (1910-1913), **Britainiar Antartikarako Espedizioa 1910** () ofizialki izendatua izan zen, Antartikako hirugarren esplorazio britainiarra XX. mendean eta kontinente horretako esplorazioaren garai heroikoaren garrantzitsuenetakoa. Espedizioaren izen ezaguna Scottek eta bere gizonek Antartikako kontinentera iristeko erabili zuten itsasontziaren izena da.

Robert Falcon Scott, eskarmentuko esploratzailea, espedizioaren buru izan zen. Britainiar Royal Navyko kapitaina zen, eta aurrez antzeko espedizio bat gidatu zuen izoztutako lur horretan, Discovery izeneko espedizioa, 1901 eta 1904. urteen artean. Espedizioaren helburu nagusia, Scottek esan zuenez, "Hego Polora iristea eta egitandiaren ohorea Britainiar Inperiorako ziurtatzea" zen. Hala ere, espedizioak polar konkistaren gaineko beste helburu batzuk zituen, esate baterako ikerketa zientifikoa eta esplorazio geografikoa.

Ekimen pribatua izan zen arren, Terra Nova espedizioak gobernu britainiarraren laguntza ez ofiziala izan zuen (kostuak erdietsi zituen), baita almirantegoarena eta Errege Geografia Elkartearena, herrialde horretako Errege Geografia Elkarte ospetsuarena ere. Bidaian zehar, ikerketa zientifikoaren programa konplexu bat egin zen, baita Victoria lurraren eta Mendi Transantartikoen esplorazioa ere, nahiz eta Eduardo VII.aren penintsularen azterketa ezin izan zuten burutu. Hala eta guztiz ere, 1911ko ekainaren eta uztailaren hilabeteen artean, Crozier lurmuturrera egin zuten bidaia, lerak erabiliz negu antartikoaren sakoneraraino iristen zen lehen zeharkaldia izan zen.

Roald Amundsen esploratzailearen norvegiar espedizioaren agerpenak inguruan Scott-en espedizioari eginarazi zion Hegoburura iristeko lehenengoa izatearen erronkari aurre egitea. Scott kapitainaren esploratzaileen talde nagusia bost gizonez osatuta zegoen, eta 1912ko urtarrilaren 17an polora iritsi zirenean, Amundsen taldea aurretik iritsia zela konturatu ziren.

Amundsenen egitandiaren arrakasta txiki geratu zen mundu anglosaxoian, Scott eta bere lagunen heriotzaren ondorioz, itzulerako bidean. Scotten bidaia-oharrak berreskuratzeak, bilaketa-espedizio batek egin zuena zortzi hilabete geroago, Scotten espedizioaren xehetasun ugari ezagutzea eta zabaltzea ahalbidetu zuen.

Scotten espedizioaren azken hondamendian lagundutako kausen inguruko iritzi ezberdinak daude, baita bere antolaketari buruzko eztabaidak ere, horietako bat Scott kapitainaren erantzukizuna bere zoritxarreko bukaeran izanik.

## Kanpo estekak
Tolosako artxidiozesia

**Tolosako artxidiozesia** (; ; ) Erromatar Eliza Katolikoaren frantziar artxidiozesietako bat da, Garona Garaia barne hartzen duena. Artzapezpikuaren egoitza Tolosa Okzitanian dago. Egun artzapezpikua Robert Le Gall. Honako sufragiodunak ditu: Albiko artxidiozesia, Aucheko artxidiozesia, Cahorsko elizbarrutia, Montaubango elizbarrutia, Pamiersko elizbarrutia, Rodezko elizbarrutia eta Tarbe-Lurdako elizbarrutia

## Kanpo estekak 
*  Artxidiozesiaren webgunea
*  Catholic Hierarchy
Suburbicon

***Suburbicon*** 2017ko George Clooney estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako thrillerra da. Matt Damon, Julianne Moore eta Oscar Isaac aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1950eko hamarkadan Meyers familia afro-amerikarra auzune lasai batera joango da bizitzera, AEBetako gobernuak indarrean jarri dituen abantailak lagunduta. Laster batean ohartuko dira gainerako auzokideen aldetik ez direla ongietorriak.

## Aktoreak 
* Matt Damon: Gardner Lodge
* Julianne Moore: Rose/Margaret
* Oscar Isaac: Bud Cooper
* Noah Jupe: Nicky Lodge
* Glenn Fleshler: Ira Sloan
* Megan Ferguson: June
* Jack Conley: Hightower
* Gary Basaraba: Uncle Mitch
* Michael D. Cohen: Stretch
* Karimah Westbrook: Mrs. Mayers
* Leith Burke: Mr. Mayers
* Tony Espinosa: Andy Mayers

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Lady Bird (filma)

***Lady Bird***, 2017ko Greta Gerwig estatubatuar zinema zuzendari eta gidoilariak zuzendu eta idatzitako drama-komedia film bat da. Saoirse Ronan, Laurie Metcalf, Tracy Letts, Lucas Hedges, Timothée Chalamet, Beanie Feldstein, Stephen McKinley Henderson eta Lois Smith aktoreak antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bere burua Lady Bird (Saoirse Ronan) deituraz izendatzen duen ikasle nerabe bat, institutuko bere azken ikasturtea burutzeko asmoz Kaliforniako iparraldera lekualdatu da. Neska gazteak arteetarako joera du, eta Ekialdeko Kostaldera bizitzera joatea ere amesten du. Modu honetan bizitzan bere bidea nahiz nortasuna topatu eta amaren (Laurie Metcalf) itzal babeslearengandik ateratzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Saoirse Ronan: Christine "Lady Bird"
* Laurie Metcalf: Marion McPherson
* Tracy Letts: Larry McPherson
* Lucas Hedges: Danny O'Neill
* Timothée Chalamet: Kyle Scheible
* Beanie Feldstein: Julianne "Julie" Steffans
* Stephen McKinley Henderson: Aita Leviatch
* Lois Smith: Sarah Joan ahizpa
* Jordan Rodrigues: Miguel McPherson
* Marielle Scott: Shelly Yuhan
* Odeya Rush: Jenna Walton
* Jake McDorman: Mr. Bruno
* Laura Marano: Diana Greenway
* Kathryn Newton: Darlene Bell
* John Karna: Greg Anrue

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bostak Bat (lantaldea)

**Bostak Bat** euskarazko hainbat hiztegi sortu dituen lantaldea da. 1981ean sortu zuten, lehengo bost kide hauek izanik: Patxi Uribarren, Luis Baraiazarra, Txomin Solabarrieta, Rikardo Badiola, Gotzon Aurrekoetxea eta Juan Luis Goikoetxea.

Taldeak Adorez hiztegi-sorta sortu izan du gero, horien artean hauek daudela:
* *5000 Hiztegia* (2006, Interneten erabilgarri)
* *Euskal Aditza* (hiztegi eran antolatua) (2006).
* *3000 hiztegia* (1996).
* *Europa hiztegia* (1993).
* *Eskola hiztegia* (1991).
* *Euskarazko hiztegia* (1986-1990).
* *Sinonimoen hiztegia* (1983)

2017an, taldearen laguntzaileak 40 baino gehiago ziren. 25 urte ospatzearekin batera zeharo berriztatutako *3000 hiztegia* kaleratzeko asmoa adierazi zuen, baina bere lanarekin jarraitzeko zailtasunak ikusi zituen taldeak, Internet bidezko hiztegien erabilerak hiztegien komertzializazioa zaildu du eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean de Liège (eskultorea)

[thumb|260px|[Karlos I.a Nafarroakoa eta Joana Evreuxekoaen hilobiak, Maubuissongo abadetxetik Parisko Louvre Museora eramanak.]]
**Jean de Liège** jatorri flandiar zuen eskultore gotiko frantsesa izan zen. 1361tik bere heriotz arte, 1381an, Parisen lan egin zuen tailer propioa izanik. Bere obra nagusia ehorzte-artearekin dago lotuta.  Bere estiloa gotiko flamigero barruan kokatzen da.

## Obra 
### Obra ezagunak 
* Philippa de Heinaut erreginaren hilobia. Westminster abadia, 1366
* Karlos V.a Frantziakoaren hilobia, *Tombeau du cœur* (bihotzaren hilobia). Rouengo katedrala, 1368
* Karlos I.a Nafarroakoaren eta Joana Evreuxekoaren hilobiak. Maubuisson abadia, 1372. Lan hau gaur egun Parisko Louvre Museoan erakusten da.
* Karlos V.a Frantziakoaren eta Joana Borboikoaren erretratuak. Parisko Louvre Museoan erakusten dira.
* Blanche de France (1328-1394). Saint-Denis basilika.
* Maria Frantziakoa, Blanchere ahizpa. Bere eskultura txikitu zuten eta bakarrik bustoa gordetzen da, New Yorkeko Metropolitan Museum of Arten.

### Egotzitako beste eskulturak 
Batzuk bere tailerrean eginak dira:
* Maria Espainakoaren hilobia (1319-1379). Saint Denisen.
* Jesusen aurkezpena tenpluan. Parisko Clunyko museoan.
* Joan Ebanjelariaren eskultura. Parisko Clunyko museoan.
...
thumb|Maria Borboikoa, Louvre museoan.
## Izen bereko arquitektoa 
XIV. mendearen amaieran, Saboyako Amadeo VII.enaren gortea izen bereko arkitektoa aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Jean de Liège Web Gallery of Art-en.
* Jean de Liège Artcyclopedian.
Tarazonako elizbarrutia

**Tarazonako elizbarrutia** () Erromatar Eliza Katolikoaren espainiar elizbarrutietako bat da, Zaragozako probintziako mendebaldea barne hartzen duena. Apezpikuaren egoitza Tarazonan dago. Egun apezpikua Eusebio Hernández Sola da. Tarazonako elizbarrutia Zaragozako eliz probintziaren parte da.

## Kanpo estekak 
*  Elizbarrutiaren webgunea
*  Catholic Hierarchy
Quark garaia

**Quark garaia** kontzeptuarekin honakoak adieraz daitezke:
* Quark-aroa, Big Banga eta pikosegundu batera gertatu zen aroa
* Tontor quark, oinarrizko partikula
Sia

**Sia Kate Isobelle Furler** (Adelaide, Hego Australia, Australia, 1975eko abenduaren 18a) australiar abeslaria da.

## Diskografia 
* *OnlySee* (1997)
* *Healing Is Difficult* (2001)
* *Colour the Small One* (2004)
* *Some People Have Real Problems* (2008)
* *We Are Born* (2010)
* *1000 Forms of Fear* (2014)
* *This Is Acting* (2016)
* *Everyday Is Christmas* (2017)
* *Music* (2021)
* *Reasonable Woman* (2024)
Santa Ana (El Salvador)

**Santa Ana** El Salvador mendebaldeko hiria da, Santa Ana departamenduko hiriburua. San Salvadortik 64 kilometro ipar-mendebaldera dago. 2015ean 245.421 biztanle zituen, eta herrialdeko hiri handienetan bigarrena zen.

## Geografia 
### Klima 
Sabanako klima dauka, *Aw* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Quark-aroa

**Quark-aroa** deitzen zaio Unibertsoaren hasierako eboluzioaren denbora tarte bati. Grabitazioa, elektromagnetismoa, elkarrekintza nuklear ahula eta elkarrekintza nuklear bortitzak bere gaur egungo itxura hartu zuten, baina tenperatura hain zen altua quarkak oraindik ezin zirela batu hadroiak egiteko. Quark-aroa gutxi gorabehera Big Bangetik 10−12 segundora hasi zen, elkarrekintza nuklear ahularen aroa amaitu zenean eta indar hau elektromagnetismotik bereiztu zenean.

Quark-aroan Unibertsoa quark-gluoi plasma bero batez betea zegoen, quark, leptoi eta antipartikulaz osatua. Partikulen arteko talka hain zen energetikoa quarkak ezin zirela mesoi edo barioiak osatzkeo elkartu. Unibertsoak 10−6 segundu zituenean aro hau amaitu zen, hadroiak sortzeko energiatik behera erori zehean partikuluen arteko interakzioen batezbesteko energia. Hurrengo aroari hadroi-aroa deitzen zaio, beraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zarauzko Kopla Txapelketa

[thumb|300px|[Putzuzulo gaztetxean jokatu zen *Zarauzko Kopla Txapelketa* hura eriatsi artean.]]
300px|thumb|2017ko kopla txapelketa.
**Zarauzko Kopla Txapelketa** Zarautzen jokatzen den bertsolari txapelketa bat da. Abenduan jokatu ohi zen Putzuzulo gaztetxean, hura eraitsi zuten arte. 2023an Hiruputzu gaztetxe berrian jokatu zen.

2023an, gainera, Zarauzko Kopla Txapelketa Herrikoia antolatu zen, 2023ko Zarauzko Kopla Txapelketan jokatuko zuten Motxian-Etxebeltz bertsoguneko bi kideak hautatzeko.

## Palmaresa 
*¹ 2020ko ekitaldia ez zen jokatu COVID-19 pandemiaren eraginez
*² 2022ko ekitaldia ez zen jokatu Putzuzulo Gaztetxearen eraisketaren eraginez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Miguel (El Salvador)

**San Miguel** El Salvador hego-ekialdeko hiria da, San Miguel departamenduko hiriburua. 2015ean 218.410 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa

**Gipuzkoako Eskolarteko Bertsolari Txapelketa** 1981etik aurrera jokatzen den gazte mailako bertsolari txapelketa da.

## Egitura eta Historia 
Gipuzkoako Eskolartekoa Euskal Herriko probintzietako eskolartekorik zaharrena da. Lehenengo aldiz 1981.urtean jokatu zen, bai bat-batekoan baita paperezko edizioan ere.

Egitura aldetik aldaketak izan ditu urteak joan urteak etorri. 1981 eta 1989 artean bi mailatan jokatu zen txapelketa, 14 urte bitartekoa eta 14-18 artekoa. 1990tik aurrera txikien mailakoa taldeka jokatu zen. 2014an ordea maila bakarra hasi zen jokatzen.

Eskolartekoa Gipuzkoako Ikastolen Elkarteak eta Gipuzkoako Bertsozale Elkarteak elkarlanean antolatu izan dute.

## Eskolarteko txapelketak 
Txapelketa hau urtero antolatzen den txapelketa handiago baten barruan dago sartuta, Euskal Herriko Eskolartekoan alegia. Urtero probintzia bakoitzeko eskolartekoa jolastu ostean, herrialde bakoitzak bere ordezkariak bidaltzen ditu txapelketa handira.

## Parekidetasuna 
Gipuzkoako Eskolarteko Txapelketan emakumeen eta gizonen arteko orekari erreparatuz gero, honako datuak ikus ditzakegu:

*Kopuruaren zenbaketan txapeldunak edo txapeldun ordeen izenak txapelketa bakoitzean zenbatu dira. Hau da, Maialen Lujanbioren kasuan adibidez bitan izan denez txapeldun, bitan zenbatua izan da.

**Taldekako datuak ez dira zenbatu.

Hona hemen gainerako probintzien eskolarteko txapelketen datuen taula:

*Beltzez parekideena den eskolartekoa.

*2022/06/15ean eguneratua

## Palmaresa 
* Datu batzuk falta dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bizkaiko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa

**Bizkaiko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa** 1984tik aurrera jokatzen den gazte mailako bertsolari txapelketa da.

## Egitura 
Bizkaiko Eskolartekoa Euskal Herri mailako txapelketa handiago baten barruan sartzen da, urtero jokatzen dena. Herrialde bakoitzeko eskolartekoetatik bertsolari ordezkariak aukeratzen dira Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketan parte hartzeko.

Euskal Herriko txapelketa Ikastolen Elkarteak eta Bertsozale Elkarteak antolatzen dute. Bizkaiko edizioa aldiz, Bizkaiko Ikastolen Elkarteak eta Bizkaiko Bertsozale Elkarteak antolatzen dute.

## Historia 
Xenpelar Dokumentazio Zentroan agertzen den informazioaren arabera Jon Lopategik antolatu zuen lehenengo aldiz txapelketa 1984.urtean Getxoko Ibilaldia dela eta. Gipuzkoako bertsolarien eredua moldatu nahian zenbait bertsolari gazte hartu eta erdi presaka txapelketa antolatu zen. Lehenengo edizio horretan kategoria bakarra egon zen, urte batzuk geroago txapelketa moldatuz joan zelarik.1987 eta 2012 artean bi mailatan jokatu zen, 14 urte artekoa eta 14-18 urte tartekoa. Inoiz maila gehiago ere izan dira, 1999an adibidez hiru kategoriatan jokatu zen txapelketa; gaztexoak, 15-16 urte artekoak eta 17-18 urte artekoak. 2013ko edizioan txikien mailako gazteak taldeka jokatu zuten txapelketa Gipuzkoako Eskolarteko eta Iparraldeko Eskolartekoen antzera. 1991.urtetik aurrera Eskolartekoak bertso-paper lehiaketa ere barneratu du bat-bateko edizioaz gain.

Azkenengo edizioan, 2019 urtean, bat-bateko edizioan 38 parte hartzaile egon dira eta lau kanporaketa gauzatu ostean zortzi bertsolari jokatu dute finala: Bittor Altube, Maider Altuna, Janire Arrizabalaga, Amaiur Atxa, Peru Irastorza, Peio Lago, Maite Sarasola eta Ander Sarriugarte. Buruz-burukora sailkatu diren gazteak Maite Sarasola eta Bittor Altube izan dira, lehenengoa izan delarik txapelduna.

## Parekidetasuna 
Bizkaiko Eskolarteko Txapelketan emakumeen eta gizonen arteko orekari erreparatuz gero, honako datuak ikus ditzakegu:

*Kopuruaren zenbaketan txapeldunak edo txapeldun ordeen izenak txapelketa bakoitzean zenbatu dira. Hau da, Oihane Enbeitaren kasuan adibidez hirutan izan denez txapeldun, hirutan zenbatua izan da.

Hona hemen gainerako probintzien eskolarteko txapelketen datuen taula:

*Beltzez parekideena den eskolartekoa.

*2022/06/15ean eguneratua
## Palmaresa 
* Datu batzuk falta dira.

*Tarteko maila 1987an, 1995ean, 1999tik-2002ra eta 2004an jokatu zen soilik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terra Nova (itsasontzia)

**Terra Nova** (euskaraz "Lur Berria") Robert Falcon Scott-ek 1910 eta 1913 artean Antartikara egindako espedizioan erabili zuen ontzia izan zen. Dundee-n (Eskozia) 1884an eraiki zen itsasontzia eta 1943ko irailaren 13an hondoratu zen Groenlandian. 

## Historia 
Itsasontzia polar eskualdeetarako bereziki diseinatuta dago. Bere lehen lan zientifikoa Artikoko 1894-1897ko Jackson-Harmsworth espedizioaren erreserba-ontzi gisa izan zen. 1898. urtean, Bowring Brothers armadoreak erosi zuen eta Arthur Jackman-en agindupean nabigatu zen. Urte batzuk geroago, Abram Kean kapitainak gidatu zuen.

1903an, SY Morning baleontziaren konpainiarekin nabigatu zen, Robert Falcon Scott-en RRS Discovery itsasontzia izotzetik askatzeko izen bereko espedizioan, McMurdo itsasartean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
My Little Pony: The Movie (2017ko filma)

***My Little Pony: The Movie*** 2017ko Jayson Thiessen kanadar zinema zuzendariak zuzendutako animazio filma da, *My Little Pony: Friendship Is Magic* telesailean onarrituta.

## Argumentua 
Indar ilun eta misteriotsu batek Ponyville mehatxatuko du, eta bertako biztanleek bidaia bat hasiko dute, euren etxea salbatzeko asmoz. Abentura horretan, lagun berriak egingo dituzte, besteak beste, Capper eta Skystar, Gelaeno kapitaina...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Napoliko Palazzo Reale

**Napoliko Errege Jauregia** () eraikin historiko bat da, Napolin dagoena, Italian. Multzoaren barruan sarturik daude jauregiko eraikina, lorategiak eta San Carlo antzokia. Piazza del Plebiscito izeneko plaza zabalean kokaturik dago, hiriaren erdialdean.

Borboi etxeko erregeek Bi Sizilietako Erresumako tronuan egon bitartean (1734-1860) erabili zituzten Napoli eta inguruko lau egoitzetako bat da; besteak, Casertako jauregia, Capodimonte jauregia eta Porticiko jauregia izan ziren, Vesuvio sumendi ondoan. Karlos III.a izan zen jauregia okupatu zuen lehen erregea, eta Frantzisko II.a azkena, 1861ean Bi Sizilietako erresuma Italiar Errepublikan integratu eta tronua galdu zuen arte.

## Historia 
Jauregiaren eraikuntza 1601ean hasi zen, Lemosko VI. Konde eta Napoliko Erregeorde zenak, Fernando Ruíz de Castrok, aginduta, Espainiako Felipe III.ak Napolira joateko bidaia egiten zuenerako, baina Erregeak inoiz ez zuen bidaia hori egin. Hasierako proiektua Domenico Fontanari enkargatu zioten, Sixto V.a Aita Santuarentzat Erroman hainbat lan garrantzitsu egin zituen arkitektoari. Fontanak eraikin errenazentista-berantiar bat proiektatu zuen, Castel Nuovoko lorategien eta Palazzo Vicereale (geroago eraitsia izango zena) delakoaren eta Largo di Palazzo izena zuen (gaurko Piazza del Plebiscito) zabalgunearen artean.

Jauregi berria berehala bihurtu zen Napoliko bizitza politiko eta sozialaren erdigunea.

1734tik aurrera, gortea behin betiko Napolin kokatu zenetik aurrera alegia, hainbat zaharberritza-lan egin ziren jauregian, nahiko kontserbazio-egoera eskasean zegoelako; horrela, estilo barrokoagoa eman zioten zenbait lan egin ziren. Geroago, Fernando II.a Bi Sizilietakoaren erregealdian, jauregian kontzentratu ziren Estatuaren botereak, eta, hartara, Napoliko Errege-Jauregia Bi Sizilietako Erresumako botere absolutuaren erdigunea izatera iritsi zen.

## Kanpo estekak 
* Napoliko Errege-Jauregia / Palazzo Reale di Napoli - Webgune ofiziala
Josef Orabuena

**Josef Orabuena** (Tutera, XIV. mendea - ?, XV. mendea) nafar medikua izan zen, erresumako rabbi nagusia izandakoa.

Talmud ikasi ondoren, Lizarran lan egin zuen. Karlos II.a eta Karlos III.a erregeentzat lan egin zuen. Juda Levirekin batera aritu zen, zerga biltzaile moduan. 1401ean, bere lanari esker, Karlos III.ak Tuterako juduei 120 libera barkatu zizkien, haiek Sinagoga Nagusia zaharberritu zezaten. 1408an Frantziako Erresumara joan zen erregearekin batera, honek bertan zituen feudoetara ikuskatzera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kristen Bell

**Kristen Anne Bell** (Huntington Woods, Michigan,  - ) estatubatuar aktorea da, antzerkian, zineman eta telebistan aritutakoa. *Veronica Mars* (2004–07) telesailean egindakoa lanagatik ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Santa Tecla (El Salvador)

**Santa Tecla** El Salvador hego-mendebaldeko hiri eta udalerria da, La Libertad departamenduko hiriburua. Udalerriak 108,6 kilometro koadroko eremua hartzen du, eta 135.483 biztanle zituen 2014an.

## Hiri senidetuak 
Santa Tecla ondorengo hiriekin ditu sinatuta senidetza-hitzarmenak:
* 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
A Bad Moms Christmas

***A Bad Moms Christmas*** 2017ko Jon Lucas eta Scott Moore estatubatuar zinema zuzendariek zuzendutako umorezko filma da. *Bad Moms* 2016ko filmaren segida da.

## Argumentua 
Amyk, Kikik eta Carlak gaizki daramate Gabonek ekartzen dieten gainkarga, eta are okerrago euren amen bisitaldiak.

## Aktoreak 
* Mila Kunis: Amy Mitchell
* Kristen Bell: Kiki
* Kathryn Hahn: Carla Dunkler
* Christine Baranski: Ruth
* Cheryl Hines: Sandy
* Susan Sarandon: Isis Dunkler
* Jay Hernandez: Jesse Harkness
* Justin Hartley: Ty Swindle
* Peter Gallagher: Hank
* Oona Laurence: Jane Mitchell
* Emjay Anthony: Dylan Mitchell
* Kenny G: bera
* Wanda Sykes: Elizabeth Karl doktorea
* Christina Applegate: Gwendolyn James
* Lyle Brocato: Kent
* Cade Cooksey: Jaxon
* Ariana Greenblatt: Lori
* Jacks Dean: Bernard
* Madison Muffley: Clare
* Kurt Yue: Sushi sukaldaria
* Patrick R. Walker: Santa Claus stripperraren aurkezlea
* Matthew Warzel: Santa Claus stripperra
* Phil Pierce: Supermerkatuko Santa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Abelardo Fernández

**Abelardo Fernández Antuña** (Gijón, ) espainiar futbolari ohi eta entrenatzailea da, egun Deportivo Alavésen entrenatzailea dena.

## Ibilbidea 
### Futbolaria 
### Entrenatzailea 
## Kanpo estekak
Devin Thomas

**Devin Robert Thomas** (Harrisburg, Pennsylvania,  -) estatubatuar saskibaloi jokalaria da. Pibot postuan jokatzen du.

## Taldeak 
* TED Ankara Kolejliler (2016-2017)
* Bilbao Basket (2017- )
Idoia Sagastizabal

**Idoia Sagastizabal Untzetabarrenetxea** (Eibar, ) bizkaitar politikaria da. EAJko kidea, Euskal Herriko Unibertsitatean ikasi zuen. Lekeitioko zinegotzia izandakoa, 2016tik aurrera diputatua da.