open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ingrid García-Jonsson

**Ingrid García Jonsson** (Skellefteå, ) hispano-suediar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Filmografia 
* 2019 *La pequeña Suiza*
* 2019 *Yo, mi mujer y mi mujer muerta*
* 2019 *Taxi a Gibraltar*
* 2019 *In love *
* 2018 *Smallfoot*
* 2018 *Ana de día*
* 2018 *En las estrellas*
* 2018 *Love Me Not*
* 2016 *Golpe maestro*
* 2016 *Zona hostil*
* 2015 *Gernika*
* 2015 *Acantilado*
* 2015 *Toro*
* 2014 *Berserker*
* 2014 *Sweet Home*
* 2014 ''Eryka's Eyes*
* 2013 *Hermosa juventud*
* 2013 *Todos tus secretos*
* 2013 *Investigación policial*
* 2011 *Okupados''

## Kanpo estekak
Shrewsbury (Vermont)

**Shrewsbury** Vermont estatubatuar estatuko Rutland konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.056 biztanle zituen eta 8 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
South Hero

**South Hero** Vermont estatubatuar estatuko Grand Isle konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.631 biztanle zituen eta 13,26 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
San Martin Tourskoaren eliza (Frómista)

**San Martin Tourskoaren eliza** () Frómistako eliza erromanikoa da, Tierra de Campos eskualdean dagoena.

XI. mendean Munia Gaztelakoa kondesak hala eskatuta eraikia, Erdi Aroan zenbait aldiz eskuz aldatu zen. 

1894an Espainiako gobernuak Bien de Interés Cultural izendatu zuen eta 2015ean UNESCOk Donejakue Bidearentzat egindako zerrendan sartu zuen.

## Historia 
XI. mendearen bigarren erdian eraiki zuten. XV. mendean dorre bat gehitu zitzaion zinborioaren gainean, kanpandorrea izateko. Beste gela batzuk ere gehitu zitzaizkion, sakristia izateko. Hurrengo mendeetan eraikina kaltetuz joan zen.

XIX. mendean itxi egin zuten, gurtzarako egokia ez zela eta. Horren ondoren, ganga eta horma zati batzuk erori zitzaizkion.

XX. mende hasieran konponketa lanak egin zizkioten, Manuel Anibal Alvarez Amoroso arkitektoaren gidaritzapean. Honek, hasierako itxura bueltatu zion, mendeetan zehar gehitutako elementuak kenduz. Kaltetutako kapitelak eta hagaburuak Palentziako Arkeologia Museora eraman zituzten, eta haien ordez erreplikak ipini zituzten. Konponketak 1904an amaitu ziren. 

## Ezaugarriak 
Nabeek altuera txikia dute. Zinborio oktogonal bat dauka gurutzaduraren gainean. Aurrealdean bi dorre zilindriko ditu, atariaren albo banatan. Hiru nabeek kanoi-gangak dituzte, eta erdikoa zabalgoa da, eta garaiagoa. Nabe bakoitzaren amaieran abside erdizirkular bana dago.

Hormetan leiho gutxi dauzka. Absideetan eta alboetan dituen leihoak erdi puntuko arkuak dira. Ateen eta teilatuaren aterpean 300 irudi baino gehiago ditu, animaliak, pertsonak edo izaki mitologikoak irudikatuz. Aipagarriak dira xake taula itxurako apaingarriak, teilatuen azpian ageri direnak. 

Horma bakoitzean ate bana dauka. Guztira, lau. Kontrahormak ere ageri dira. 

Barrualdean apaingarri gutxi dago. Aipagarriak dira zutabeetako kapiteletako irudiak (batzuk berreraikiak dira). Hauetan landareak, animaliak edo kontakizunak agertzen dira (adibidez, Adam eta Ebari buruzkoak edota azeriaren eta belearen alegiari buruzkoak).

## Argazki galeria 

Fitxategi:Fromista, Iglesia de San Martín de Tours-PM 32872.jpg|Teilatuaren azpiko xake taula itxurako irudiak eta hagaburuak
Fitxategi:Fromista, Iglesia de San Martín de Tours-PM 32918.jpg|Habeak barrutik ikusita
Fitxategi:Fromista - Iglesia San Martin 11.jpg|Zinborioa barrutik ikusita
Fitxategi:Maqueta de San Martín de Frómista antes de su restauración.jpg|Maketa honetan ikus daiteke nola zegoen eliza konponketen aurrretik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bisita birtuala
* Bisita birtuala: elizaren egoera konponketak egin aurretik
* :"Eliza bisitatzeko informazioak".
* : "San Martín de Frómista, hito del Camino de Santiago" *Patriomonio histórico de Castilla y León* aldizkarian, V. urtea, 18 zk.
* :San Martín de Frómista Consumer aldizkarian.
* :Frómistaren Udala webgunea.
* :"Terres-romanes"-San Martín de Frómista
* : San Martín de Frómistaren argazkiak.
Springfield (Vermont)

**Springfield** Vermont estatubatuar estatuko Vermont konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 9.373 biztanle zituen eta 189,35 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Cesare deve morire

***Cesare deve morire***, 2012ko Taviani anaiak italiar zinema zuzendarien film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Erromako aldirietan dagoen Rebibbia espetxean, presoek Shakespeareren *Julio Zesar* prestatzen dute.

## Aktoreak 
* Cosimo Rega: Cassio
* Salvatore Striano: Bruto
* Giovanni Arcuri: Cesare
* Antonio Frasca: Marcantonio
* Juan Dario Bonetti: Decio
* Vincenzo Gallo: Lucio
* Rosario Majorana: Metello
* Francesco De Masi: Trebonio
* Gennaro Solito: Cinna
* Vittorio Parrella: Casca
* Pasquale Crapetti: legionario
* Francesco Carusone: indovino

## Kanpo estekak
St. George (Vermont)

**St. George** Vermont estatubatuar estatuko Chittenden konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 674 biztanle zituen eta 72,47 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
St. Johnsbury

**St. Johnsbury** Vermont estatubatuar estatuko Caledonia konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 7.603 biztanle zituen eta 79,86 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Stamford (Vermont)

**Stamford** Vermont estatubatuar estatuko Bennington konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 824 biztanle zituen eta 8,03 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Starksboro

**Starksboro** Vermont estatubatuar estatuko Addison konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.777 biztanle zituen eta 15,07 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Stockbridge (Vermont)

**Stockbridge** Vermont estatubatuar estatuko Windsor konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 736 biztanle zituen eta 6 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Stowe (Vermont)

**Stowe** Vermont estatubatuar estatuko Lamoille konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 4.314 biztanle zituen eta 22,9 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Strafford (Vermont)

**Strafford** Vermont estatubatuar estatuko Orange konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 1.098 biztanle zituen eta 36,14 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Stratton (Vermont)

**Stratton** Vermont estatubatuar estatuko Windham konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 216 biztanle zituen eta 1,7 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Sudbury (Vermont)

**Sudbury** Vermont estatubatuar estatuko Rutland konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 560 biztanle zituen eta 9,7 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Swanton (Vermont)

**Swanton** Vermont estatubatuar estatuko Franklin konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 6.427 biztanle zituen eta 40,24 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
L'uomo che verrà

'''''L'uomo che verrà''''' 2009ko Giorgio Diritti italiar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Bigarren Mundu Gerran, Martina zortzi urteko neskatoa iparraldeko Italian bizi da. Filmak Marzabottoko sarraskiaren aurrekariak azaltzen ditu.

## Aktoreak 
* Maya Sansa: Lena
* Alba Rohrwacher: Beniamina
* Claudio Casadio: Armando
* Greta Zuccheri Montanari: Martina
* Maria Grazia Naldi: Vittoria
* Stefano "Vito" Bicocchi: Buganelli jauna
* Eleonora Mazzoni: Buganelli andrea
* Orfeo Orlando: merkataria
* Diego Pagotto: Pepe
* Bernardo Bolognesi: Gianni partisanoa
* Stefano Croci: Dino
* Zoello Gilli: Dante
* Timo Jacobs: SSren ofiziala
* Germano Maccioni: Ubaldo Marchioni
* Raffaele Zabban: Giovanni Fornasini
* Francesco Modugno: Antonio

## Kanpo estekak
Searsburg

**Searsburg** Vermont estatubatuar estatuko Bennington konderrian dagoen herria da. 2010. urtean 109 biztanle zituen eta 1,95 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Point of No Return (1993ko filma)

***Point of No Return*** edota ***The Assassin*** (), 1993ko John Badham ingeles-estatubatuar zinema zuzendariaren ekintza film bat da. Luc Besson frantziar zuzendari eta gidoilariaren *Nikita* (1990) filmaren berregokitzapena da. Bridget Fonda, Gabriel Byrne, Dermot Mulroney, Anne Bancroft eta Harvey Keitel aktoreek antzeztu zuten.

## Sinopsia 
Maggie (Bridget Fonda) drogazalea hilketa eta lapurreta burutzeagatik heriotza zigorrera kondenatua izan den eta injekzio bidez exekutatua izateko zain dagoen emakume gazte bat da. Baina Bob (Gabriel Byrne) estatu krimenetan espezializatutako agenteak bere lantaldean jarduteko erreklutatzea erabakitzen duenean, Maggieren patu etsigarria aldatuko egingo da. Orain bi irtenbide dauzka: heriotza ala Estatuaren zerbitzupeko makina hiltzaile batean bilakatzea. Bere eraldaketa fisiko eta morala Bob eta Amandaren (Anne Bancroft) ardura izango da, eta Maggie gazte sofistikatu bat bilakatuko dute.

## Aktoreak 
* Bridget Fonda: Maggie Hayward/Claudia Anne Doran/Nina
* Gabriel Byrne: Bob
* Dermot Mulroney: J.P.
* Anne Bancroft: Amanda
* Harvey Keitel: Victor
* Miguel Ferrer: Kaufman
* Olivia d'Abo: Angela
* Richard Romanus: Fahd Bakhtiar
* Geoffrey Lewis: Janari-dendako jabea
* Michael Rapaport: Stan Handia
* John Badham: Gela zerbitzuko zerbitzaria
* Lorraine Toussaint: Beth

## Kanpo estekak
Collateral Beauty

***Collateral Beauty*** (euskaraz *Zeharkako Edertasuna*), 2016ko David Frankel estatubatuar zinema zuzendariaren drama film bat da. Will Smith, Edward Norton, Keira Knightley, Michael Peña, Naomie Harris, Jacob Latimore, Kate Winslet eta Helen Mirren aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, New York. Howard Inlet (Will Smith) iragarkigintzako exekutibo arrakastatsua da. Ezbehar pertsonal batek indar handiz kolpatzen duenean bizitza aldapa gora jarriko zaio, bere alaba txikienaren zorigaiztoko heriotza, ondorioz depresioaren amildegian eroriz. Whit Yardsham (Edward Norton), Claire Wilson (Kate Winslet) eta Simon Scott (Michael Peña) lankideek mentalki gaizki amaituko duenaren beldurrez, animatzen eta apatiatik aterarazten saiatuko dira, eta horretarako oso ohikoa ez den plana martxan jarriko dute, bere bidez haren oinazea modu harrigarri eta sakon batean aurre egin diezaion. Plan horrek berarekin batera ezusteko ondorioak ekarriko ditu.

## Aktoreak 
* Will Smith: Howard Inlet
* Edward Norton: Whit Yardsham
* Kate Winslet: Claire Wilson
* Keira Knightley: Amy / "Amodioa"
* Michael Peña: Simon Scott
* Naomie Harris: Madeleine Inlet
* Helen Mirren: Brigitte / "Heriotza"
* Jacob Latimore: Raffi / "Denbora"
* Enrique Murciano: Stan
* Kylie Rogers: Allison Yardsham
* Ann Dowd: Sally Price
* Mary Beth Peil: Whiten ama
* Liza Colón-Zayas: Trevorren ama
* Natalie Gold: Adamen ama

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Iparraldeko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa

|label1 = Antolatzailea
|data1 = Euskal Herriko Bertsozale Elkartea
|label2 = Lehen ekitaldia
|data2 = 1989
|label3 = Azken txapelduna
|data3 = Nahia Etxeberri (2025)
}}
**Iparraldeko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa**, **Bertsulari Gazteen Xapelgoa** edo 2023tik aurrera **Gazte Xilaba**, urtero jokatzen den gazte mailako bertsolari txapelketa da.

## Egitura 
Iparraldeko Eskolartekoa Euskal Herri mailan urtero jokatzen den txapelketa handiago baten barruan dago. Izan ere, euskal probintzia bakoitzeko sailkapenak egin ondoren, txapeldun eta txapeldunordeak euren probintziaren izenean Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketan parte hartzen dute.

Euskal Herriko eskolartekoa Ikastolen Elkarteak eta Bertsozale Elkarteak elkarlanean antolatzen dute, aldiz Iparraldeko Eskolartekoa Iparraldeko Bertsularien Lagunak Elkartea antolatzen du, bai kanporaketak baita finala ere.

Eskolarteko edizio bakoitzean, bertsolari kopuru desberdinak parte hartu du eta urte askotan zehar bi mailatan jokatu izan da: gaztetxoen mailan (hamalau urte artekoa) eta gazteen mailan (hamalau eta hemezortzi urte bitartekoa), alegia. Iparraldeko Eskolartekoan Gipuzkoako Eskolartekoan bezala gaztetxoen mailako txapelketak taldean jokatzen dira, eta Euskal Herriko Eskolartekora ordezkari bakarra joaten da.

## Parekidetasuna 
Iparraldeko Eskolarteko Txapelketan emakumeen eta gizonen arteko orekari erreparatuz gero, honako datuak ikus ditzakegu:

*Kopuruaren zenbaketan txapeldunak edo txapeldun ordeen izenak txapelketa bakoitzean zenbatu dira. Hau da, Miren Artetxeren kasuan adibidez hirutan izan denez txapeldun, hirutan zenbatua izan da.

**Taldekako datuak ez dira zenbatu.

Hona hemen gainerako lurraldeetako eskolarteko txapelketen datuen taula:

*Beltzez parekideena den eskolartekoa.

*2022/06/15ean eguneratua

## Palmaresa 
Datuak falta dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Pledge (filma)

***The Pledge*** (euskaraz *Zina*), 2001eko Sean Penn estatubatuar aktore eta zinema zuzendariaren misteriozko drama film bat da. Friedrich Dürrenmatt suitzar idazlearen *1958ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Jack Nicholson, Aaron Eckhart, Helen Mirren, Robin Wright Penn, Vanessa Redgrave, Sam Shepard, Mickey Rourke eta Benicio del Toro aktoreek antzeztu zuten.

Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmaren izendapena jaso zuen.

## Argumentua 
AEB, Nevada. Bere erretiro egunean ustekabe antolatu dioten agur jaiean, Jerry Black (Jack Nicholson) poliziaren hilketa saileko detektibeak bere lankideen opari eskuzabala oso gogo onez onartu du, bere ametsetako bidaia burutzeko hegazkin txartela, Mexikon arrantza egiteko. Baina mendietan zortzi urteko neskato baten gorpua topatu berri duten albisteak jaia bertan behera etengo du, Jerryk ezingo du jazotakoari bizkarrik eman, hortaz hilketaren lekura joan eta biktimaren familiari albiste izugarriaz berri emateko ardura hartuko du. Gurasoen sufrimenduaren aurrean eta berarengan ere piztu den bizitzaren segurtasun ezaren inguruko sentipenaren ondorioz, Jerryk neskatoaren hiltzailea atzemateko zina egingo du.

## Aktoreak 
* Jack Nicholson: Jerry Black
* Patricia Clarkson: Margaret Larsen
* Benicio del Toro: Toby Jay Wadenah
* Aaron Eckhart: Stan Krolak
* Helen Mirren: Doktorea
* Tom Noonan: Gary Jackson
* Robin Wright Penn: Lori
* Vanessa Redgrave: Annalise Hansen
* Mickey Rourke: Jim Olstad
* Sam Shepard: Eric Pollack
* Harry Dean Stanton: Floyd Cage
* Dale Dickey: Strom
* Costas Mandylor: Monash Deputy
* Michael O'Keefe: Duane Larsen
* Lois Smith: Helen Jackson
* Brittany Tiplady: Becky Fiske
* Eileen Ryan: Jean

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Huancayo

**Huancayo** (gaztelaniaz  ahoskatua; bertoko   ahoskatua, 'arroka (sakratua) duen (lekua)') Peruko erdialdean dagoen hiria da, herrialde osoko seigarren populatuena dena eta izen bereko departamenduko hiriburua. K.a. 500 inguruan huanca herriak eskualdean Erresuma bat eraiki zuen, gero Inka Inperioak konkistatuko zuena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cajamarca

**Cajamarca** (gaztelaniaz  ahoskatua; bertoko ) Peruko iparraldean dagoen hiria da, herrialde osoko hamahirugarren populatuena dena eta izen bereko departamenduko hiriburua. Mashcon haranean kokaturik, eraikin kolonial, kolonaurreko aztarnategi eta iturburu asko ditu.

## Klima 
## Ondarea 
* Cajamarcako katedrala, XVIII. mendekoa.
* Belengo monumentu multzoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udal webgunea
Antigonish

**Antigonish** Eskozia Berria kanadar probintziako Antigonish konderrian dagoen herria da. 2016an 4.364 biztanle zituen eta 871,06 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Pucallpa

**Pucallpa** (; shipiboz: *May Ushin*, 'loi gorri') Peruko ekialdean dagoen hiria da, herrialde osoko hamargarren populatuena dena eta Ucayaliko departamenduko hiriburua. Kautxuaren sukarraren garaian asko hazi zen eta egun zurgintza eta turismo bere produkzio-jarduera nagusiak dira.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chimbote

**Chimbote** (gaztelaniaz  ahoskatua) Peruko erdialdean dagoen hiria da, herrialde osoko bederatzigarren populatuena dena eta izen bereko departamenduko hiriburua. Lacramarca ibaiaren bokalean, Ferrolgo badian, kokaturik, bere portua herrialdeko nagusienetariko bat da.

## Klima 
## Demografia 

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,1)

ImageSize = width:500 height:300
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:450000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:150000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:30000 start:30000
BackgroundColors = canvas:c

BarData=
  bar:1972 text:1972
  bar:1981 text:1981
  bar:1993 text:1993
  bar:2007 text:2007
  bar:2014 text:2014

PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1972 from:0 till: 160430
  bar:1981 from:0 till: 216579
  bar:1993 from:0 till: 282279
  bar:2007 from:0 till: 334568
  bar:2014 from:0 till: 367850

PlotData=

  bar:1972 at: 160430 fontsize:s text: 160.430 shift:(-9,5)
  bar:1981 at: 216579 fontsize:s text: 216.579 shift:(-19,12)
  bar:1993 at: 282279 fontsize:s text: 282.279 shift:(-19,5)
  bar:2007 at: 334568 fontsize:s text: 334.568 shift:(-19,12)
  bar:2014 at: 367850 fontsize:s text: 367.850 shift:(-19,5)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piura

**Piura** Peruko ipar-mendebaldean dagoen hiria da, herrialde osoko bostgarren populatuena dena eta izen bereko departamenduko hiriburua. Piura ibaiaren haranean, Sechurako basamortuaren iparraldean, kokaturik, 1532an Francisco Pizarrok eratu zuen eta herrialdeko hirugarren hiria izan zen.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tacna

**Tacna** Peruko hegoaldean dagoen hiria da, herrialde osoko hamargarren populatuena dena eta Tacnako departamenduko hiriburua. Ozeano Bareko Gerraren ondorioz, txiletarren eskuetan izan zen 50 urtez.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juliaca

**Juliaca** (, ) Peruko hegoaldean dagoen hiria da, herrialde osoko hamaikagarren populatuena dena eta Juliacako departamenduko hiriburua. Chacas aintziratik gertu dago eta Sillustani kolonaurreko aztarnategitik hurbil.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Herrerasauridae

**Herrerasauridae** dinosauro Saurischia ordena basal haragijaleen familia da. Ezagutzen diren dinosauro zaharrenen artean daude, duela 233,23 milioi urte inguruko fosilen erregistroan (Triasiko berantiarrean) agertuz, Triasiko aldiaren amaierako desagertzearen aurretik.
Herrerasauridoak nahiko txikiak izan ziren, normalean 4 metroko luzera baino gutxiagokoa. Talde honen ordezkari ezagunenak Hego Amerikako (Brasil, Argentina) dira, 1960ko hamarkadan lehen aldiz aurkitu zituztenak. *Herrerasaurus ischigulastensis* eskeletoa ia osorik aurkitu zuten 1988an, San Juan, Ischigualasto Erakundean.

## Kanpo estekak
Ica

**Ica** (gaztelaniaz  ahoskatua; ) Peruko hego-mendebaldean dagoen hiria da, herrialde osoko hamabigarren populatuena dena eta izen bereko departamenduko hiriburua. Ozeano Bareko basamortuaren erdian dago eta Huacachina oasi ospetsua gertu du.

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pregón Siglo XXI. Revista Navarra de Cultura

***Pregón*** Iruñean 1993tik 2013ra argitaratu zen literatura aldizkaria izan zen. Oso joera tradizionalista eta nabarrista zuen. 2016tik gaur egun arte aldizkari digitala moduan plazaratzen da. Gaztelaniaz agertzen da.

## Historia 
Aldizkari berriak gerra ondorengo *Pregón* aldizkariaren bidea jarraitu nahi zuen. Lehendabiziko bi zenbakiak ziklostilez egin ziren. Proiektuarekin aurrera jarraitzeko elkarte bezala legalizatu behar ziren, Asociación Cultural Peña PREGÓN izenarekin. Garai berri horretan separatak eta monografikoak plazaratu zituzten. Tartean *Diario de Navarra* egunkariarekin kolaborazioa bultzatu zuten. 2013an, krisialdi ekonomikoarekin eta Nafarroako Kutxaren desagerpenarekin aldizkariak diru-iturririk gabe gelditu zen eta haien aktibitateak bertan behera gelditu ziren. Ordurako 46 zenbaki plazaratuak ziren.

2016ko martxoan zuzendaritza berria izendatu zen eta aldizkari digitalaren formatoan agertu ziren

## Aurrekariak 
Antzeko taldeak bultzatuta bi saiakera izan ziren aurretik:
* *Vida Navarra*, 1940an.
* *Marzo*, 1941an.
* *Pregón*, 1943tik 1977ra.

## Kolaboratzaileak 
Hauek dira ohikoenak:
* Juan José Martinena Ruiz
* Luis Eduardo Oslé Guerendiain
* Ricardo Ollaquindia
* José Javier Viñes Rueda
* José María Muruzábal del Solar, elkartearen presidentea
* Pedro Sáez Martínez de Ubago
* Javier Álvarez Caperochipi
* Jose Maria Corella Iráizoz
* Víctor Manuel Arbeloa Muru
* Joaquín Ansorena Casaus
* Ricardo Guelbenzu Morte
* Javier Díaz Húder

## Edukiak 
Orokorrean Nafarroarekin lotura duten gai kultural eta artistikoak. Nahiz eta literatura aldizkaria izan, gai etnografikoek eta historikoek pisu gehiago dute.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Pregón*

## Kanpo estekak 
* : Aldizkariaren webgunea.
Chiclayo

**Chiclayo** (gaztelaniaz  ahoskatua) Peruko ipar-mendebaldean dagoen hiria da, herrialde osoko lauugarren populatuena dena eta Lambayequeko departamenduko hiriburua. Itsasertzetik eta ekuatoretik gertu kokaturik, Cerro Pátapo aztarnategiaren ondoan dago.

## Klima 
## Ondarea 
* Chiclayoko katedrala, 1939an amaituta.
* Udaletxea, 1919an amaituta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ozeano Bareko Gerra

**Ozeano Bareko Gerra** () edo **Kresalaren Gerra** () Txileren eta Bolivia-Peru batasunaren arteko gerra izan zen. 1879 eta 1884 artean, Txilek Atacamako basamortuko boliviar itsasertzaren jabetza aldarrikatu zuen. Txiletarrek garaipena erdietsi zutenean Peru eta Boliviako eskualde zabalak lortu zituzten. Txiletar lurreko armadak boliviarren itsasertzeko kostaldea (kresaletan aberatsa zena) hartu zuen eta itsas-armadak Perukoa menderatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Something to Talk About

***Something to Talk About*** (euskaraz *Mintzatzeko Zerbaiti Buruz*), 1995eko Lasse Hallström suediar zinema zuzendariaren drama-komedia film bat da. Julia Roberts, Robert Duvall, Gena Rowlands, Kyra Sedgwick eta Dennis Quaid aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Hans Zimmer eta Graham Preskett musikagileek konposatu zuten.

## Argumentua 
Grace King Bichon (Julia Roberts), AEBetako Hegoaldeko goi burgesiako familia tradizional bateko alaba da, bizimodu lasaia eta erosoa darama, baina behinola ezustean Eddie (Dennis Quaid) senarrak maitale ilehori batekin engainatzen duela ohartuko da. Senarrarrekin guztiz haserretua, une horretatik aurrera ezarritako heziketa oneko portaera eta usadioen aurka egingo du. Bere bizitzaren ikuspuntu berriak Georgia ama (Gena Rowlands), Wyly aita (Robert Duvall) eta inguruko guztiei aurre egitera bultzaraziko du, babesten duen bakarra Emma (Kyra Sedgwick) ahizpa da.

## Aktoreak 
* Julia Roberts: Grace King Bichon
* Robert Duvall: Wyly King
* Gena Rowlands: Georgia King
* Dennis Quaid: Eddie Bichon
* Kyra Sedgwick: Emma Rae
* Jamie Johnson: Brett Cullen
* Haley Aull: Caroline 'Jolie libellule' Bichon
* Muse Watson: Hank Corrigan
* Anne Shropshire: Izeba Rae
* Ginnie Randall: Eula

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Kentville (Eskozia Berria)

**Kentville** Eskozia Berria kanadar probintziako Kings konderrian dagoen herria da. 2016an 6.271 biztanle zituen eta 363,3 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Lunenburg (Eskozia Berria)

**Lunenburg** Eskozia Berria kanadar probintziako Lunenburg konderrian dagoen herria da. 2016an 2.263 biztanle zituen eta 560,15 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Markus Gabriel

**Markus Gabriel** (; Remagen, Renania-Palatinatua, 1980ko apirilaren 6a) alemaniar filosofo eta saiakera egilea da. Bonngo Unibertsitatean dihardu eta neorrealismoa deritzon korrontea jorratzen du.

## Erreferentziak
Shag Harbour (Eskozia Berria)

**Antigonish** Eskozia Berria kanadar probintziako Shelburne konderrian dagoen herria da.

## Kanpo estekak
Springhill (Eskozia Berria)

**Springhill** Eskozia Berria kanadar probintziako Cumberland konderrian dagoen herria da. 2016an 2.743 biztanle zituen eta 566,5 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Heroin chic

***Heroin chic*** 1990eko hamarkadaren erdialdean jendarteratu zen modako gorputz itxura bat da. Itxura honen ezaugarri dira azal zurbila, betzuloak, gorputz oso argala, ezpainetako gorri iluna eta hezur egitura angeluarra. Androginiaren erabilera ere ikus dezakegu gorputz itxura honetan. *Heroin chic*, besteak beste Cindy Crawford, Elle Macphersonek eta Claudia Schifferrek erakusten zuten modeloen itxura osasungarri eta zirraragarriarekiko erreakzioa zen.

## Testuingurua 
Itxura hau 1960ko hamarkadan jaio zen, Edie Sedgwicken eta Andy Warholen eskutik. Andy Warhol artistaren musak, estetika honi bidea ireki zion. Ez zen oraindik *heroin chic* izenez ezagutzen itxura hori, baina Warholekin egin zituen pelikuletan erabilitako estetika, *heroin chic*-eko estetikan erabilitakoaren antzekoa zen, beraz hurrengoentzako erreferente izan zezakeen. Sedgwicken gorputza oso argala zen, betzuloak ez zituen baina begiak oso ilun margotzen zituen eta aurpegiko fakzio zorrotzak zituen. Bere drogenak kontsumoak ere itxura hau betetzea emango luke.

*Heroin chic* itxura nagusitu zen garaian, heroina drogaren irudian aldaketa eman zen. Heroinaren prezioa jaitsi egin zen eta bere purutasuna izugarri igo zen. Beraz, bere kontsumoa asko igo zen. 1980ko hamarkadan izandako HIES epidemiak heroina injektatzea oso praktika arriskutsua bihurtu zuen. Honek heroina esnifatzeko praktika gailendu zuen. Aldaketa hauek heroinaren kontsumoaren inguruan zegoen estigma kendu zuten, erdi mailako eta goi mailako klaseetako publikora iritsiz. 1990eko hamarkadako pop kultura heroinaren kontsumoak markatu zuen. Filmei dagokionez, 1990eko hamarkada erdialdean ateratako Kids, Permanent Midnight eta Pulp Fiction pelikuletan, besteak beste, heroinaren kontsumoaren eta drogen kulturaren azterketa egiten da.

## Gorakada eta gainbehera 
1993an Calvin Kleinek ateratako Obsession kanpainak itxura honen garapena eta gorakada ekarri zituen. Baina korronte hau ez zen bakarrik irudian oinarritzen, jende xumeak drogen kontsumoarekiko zuen ikuspuntuan eragin zuen eta baita hainbat artistengan. Davide Sorrenti moda argazkilaria drogen eraginez hil zenean itxura honen gainbehera hasi zen. 1999.urtean Gisele Bündchen brasildar supermodeloak *Vogue* aldizkarian aro berri bat hasi zuen, modelo sexyaren itzulerarekin.

## Kritikak eta analisia 
Itxura honek kritika ugari jaso zituen, drogen aurkako taldeen partetik batez ere. Moda diseinatzaileak, modeloak eta filmak kritikatu zituzten heroina eta drogen kontsumoa bultzatzeagatik eta estigma hausteagatik. Bill Clinton Estatu Batuetako presidenteak zigortu egin zuen itxura hau. 1996an Los Angeles Times egunkariak *heroin chic* itxurak “edertasunaren ikuspuntu nihilista” zuela esan zuen. Denise Davy kazetariak Windsor Star egunkarian itxura honek emakumeari “drogazale itxura” ematen ziola esan zuen, “desegiten” ari ziren “zombieak” diruditela gehituz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Glass Key (1942ko filma)

***The Glass Key*** (euskaraz *Kristalezko Giltza*), 1942ko Stuart Heisler estatubatuar zinema zuzendariaren zinema beltzeko drama film bat da. Dashiell Hammett idazlearen *1931ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Brian Donlevy, Veronica Lake eta Alan Ladd aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Paul Madvig (Brian Donlevy) gansterrak hauteskundeetarako Ralph Henry (Moroni Olsen) hautagai erreformistari babes ematea erabako du. Madvigen konfidantzako gizona den Ed Beaumont (Alan Ladd) politikariaren alaba den Janetez (Veronica Lake) erakarria sentituko da. Hautagaiaren semea den Taylor (Richard Denning) hilda agertzean, Paul gangsterra susmagarri nagusia bilakatuko da.

## Aktoreak 
* Brian Donlevy: Paul Madvig
* Veronica Lake: Janet Henry
* Alan Ladd: Ed Beaumont
* Bonita Granville: Opal "Snip" Madvig
* Richard Denning: Taylor Henry
* Joseph Calleia: Nick Varna
* William Bendix: Jeff
* Frances Gifford: Erizaina
* Donald MacBride: Farr, barrutiko fiskala
* Margaret Hayes: Eloise Matthews
* Moroni Olsen: Ralph Henry
* Eddie Marr: Rusty
* Arthur Loft: Clyde Matthews
* George Meader: Claude Tuttle
* Dane Clark: Sloss (krediturik gabe)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
The Blue Dahlia

***The Blue Dahlia*** (euskaraz *Dalia Urdina*), 1946ko George Marshall estatubatuar zinema zuzendariaren zinema beltzeko film bat da. Gidoia Raymond Chandler idazleak idatzi zuen. Alan Ladd, Veronica Lake eta William Bendix aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles hiria. Bigarren Mundu Gerra (1939-1945) amaitu ostean, Johnny Morrison (Alan Ladd) etxera itzuli da, baina Helen (Doris Dowling) emaztea Eddie Harwood (Howard Da Silva) *Dalia Urdina* gau klubeko jabeaz maitemindu dela jabetuko da. Hasieran, zur eta lur gelditu eta mendekatzeaz pentsatuko du, baina laister asmo hori laga eta joan egingo da. Biharamunean, Helen hilda agertuko da, eta Johhny hilketaren susmagarri nagusia bilakatuko da. Hortaz, hiltzailea atzematea beste irtenbiderik ez du izango, eta Joyce (Veronica Lake), Eddien emazteak lagunduko dio.

## Aktoreak 
* Alan Ladd: Johnny Morrison
* Veronica Lake: Joyce Harwood
* William Bendix: Buzz Wanchek
* Howard Da Silva: Eddie Harwood
* Doris Dowling: Helen Morrison
* Hugh Beaumont: George Copeland
* Tom Powers: Hendrickson kapitaina
* Howard Freeman: Corelli
* Don Costello: Leo
* Will Wright: "Dad" Newell

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Criss Cross (filma)

***Criss Cross***, 1949ko Robert Siodmak alemaniar zinema zuzendariaren zinema beltzeko film bat da. Don Tracy idazlearen 1934ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Burt Lancaster, Yvonne De Carlo eta Dan Duryea aktoreek antzeztu zuten.

*The Underneath* (1995) berregokitzapena izan zuen.

## Argumentua 
AEB, Los Angeles. Steve Thompson (Burt Lancaster) gizon zintzoa Anna Dundee (Yvonne De Carlo) femme fatale eder eta arriskutsuaren eraginez gaizkileen munduan barneratuko da.

## Aktoreak 
* Burt Lancaster: Steve Thompson
* Yvonne De Carlo: Anna
* Dan Duryea: Slim Dundee
* Stephen McNally: Pete Ramirez detektibe tenientea
* Esy Morales: Orkestra burua
* Tom Pedi: Vincent
* Percy Helton: Frank
* Alan Napier: Finchley
* Griff Barnett: Pop
* Meg Randall: Helen
* Richard Long: Slade Thompson
* Joan Miller: Oparoa
* Edna Holland: Thompson andrea
* John Doucette: Walt
* Marc Krah: Mort
* James O'Rear: Waxie
* John Skins Miller: Midget

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Shock advertising

**Shock advertising** modu kontziente batean publikoaren idealak eta balore moralak urratzen dituen publizitate mota da. Publizitate mota hau atentzioa deitzeko eta fenomeno birala eragiteko helburuarekin sortzen da. Publizitate mota hau kontrobersiala, asalduratsua, esplizitua eta sorgorra izan ohi da. Baina publizitate mota honek ez du soilik iraintzeko helburua izaten, batzuetan beldurtzeko helburua ere izan ohi du. *Shock advertising* publizitatearen aitzindaria United Colors of Benetton marka dela esan daiteke.

## Motak 
*Shock advertising* motako publizitatea iraingarria edo harrigarria izan daiteke hainbat gai sozial, erlijioso eta politikoetan besteak beste. Batzuetan *shock advertising* bezala kontsidera daiteke kanpaina bat ez produktua saltzen duten moduagatik edo promozionatzen dutenean esaten dutenagatik, baizik eta produktua beragatik, tabuak kontsideratzen direlako esparru publikoan. Azken honen adibide dira zigarroak edo antisorgailuak. Aldiz, badira produktu, zerbitzu edo mezu batzuk publikoarentzat iraingarriak kontsidera daitezkeenak, adibidez argaltzeko programen publizitatea, sexuarekin erlazionatutako produktuen iragarkiak, eta abar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sydney (Eskozia Berria)

**Sydney** Eskozia Berria kanadar probintziako Cape Breton konderrian dagoen herria da. 2011n 31.597 biztanle zituen eta 1.300 pertsona/km²-ko dentsitatea.

## Kanpo estekak
Cochabambako Uraren Gerra

**Cochabambako Uraren Gerra** Cochabamban, Bolivian, eman ziren protestaldiei eman zitzaien izena da. Gertaerak 2000. urtean izan ziren, urtarriletik apirila arte. Gatazkaren eragilea hiriaren edateko uraren udal zerbitzua pribatizatzeko asmoa izan zen. Cochabamba hiria handia da, milioi erdi bat biztanle ditu, eta tradizionalki uraren eskasia arazoa izan da. Gatazkan armadak gutxienez pertsona bat hil zuen, hamazazpi urte zituen Víctor Hugo Daza, eta beste 121 zauritu zituen; 12 pertsona atxilotuak izan ziren.

## Dokumentalak 
Ugari izan dira erreportajeak eta dokumentalak. Hauek dira, agian, ezagunenak:
* *The Corporation*, Jennifer Abbott, Mark Achbar eta Joel Bakan zuzendariak. Kanadako dokumentala.
* Icíar Bollaínek zuzendutako *También la lluvia*, Espainiako dokumentala (2010).
* Carmen Castillok zuzendutako *On est vivants*, Frantziako dokumentala (2015).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Gatazkari buruzko bideoa Youtuben.
Robert Menzies

**Robert Gordon Menzies** (Jeparit, 1894ko abenduaren 20a - Melbourne, Victoria, 1978ko maiatzaren 15a) australiar politikaria izan zen. Bi aldiz Australiako lehen ministroa izan zen (1939tik 1941era eta 1949tik 1966ra), guztira hemeretzi urtetan.

Melbourne Law School lizentziaduna eta Batutako Australia Alderdiaren kidea, 1939ko Joseph Lyons hil ondoren lehen ministro bihurtu zen. 1939an Alemaniari gerra deklaratu zion. 1941ean kargua utzi zuen, eta Arthur Faddenek ordezkatu zuen. Bere alderdia utzi zuen eta 1945ean Australiako Alderdi Liberala sortu zuen. Alderdi berriarekin 1949ko hauteskundeak irabazi zituen eta Ben Chifley ordezkatu zuen lehen ministro bezala. Zazpi hauteskunde gehiago irabazi zituen (1949, 1951, 1954, 1955, 1958, 1961 eta 1963). Bere agintaldian Australiak Koreako eta Vietnamgo gerretan esku hartu zuen. 1966an kargua utzi zuen, eta Harold Holtek ordezkatu zuen.
Kakografia

**Kakografia** hitz berriak sortzeko baliabide linguistiko bat da, barregarri suertatzen den errore ortografiko bat nahita erabiltzea da bere oinarria. Adibidez, ingelesez *book* hitza *cool* adierazteko erabiltzen dute gazte milurteko batzuek ingelesez joko moduan, belaunaldiko argot gisa. Tekla gutxiko teklatuetan testu-sistema prediktiboek *cool* hitza idazterakoan *book* hitza hartzen dute, *cool* baino ohikoagoa delako. *cool* eta *book* hitzak testunimoak dira ingelesez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordu osagarri

Lan-zuzenbideak arauez antolatutako lantokietan, **ordu osagarriak**, '''ordu bereziak deitzen zaie langileek lanean ematen duten denborari, aurretik adostutako edo ezarritako oinarrizko ordutegitik kanpo.

Ohiko lan-ordutegia luzatzerakoan langileek orduko diru gehiago irabazi beharko lukete, edo beste nolabaiteko konpentsazioa jaso beharko lukete (denbora librea, ordutegi-malgutasuna...). Baina batzuetan, hainbat arrazoirengatik, langile batzuek, aparteko orduak enpresari "oparitzen" dizkiete.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Etxeko lanak

## Kanpo estekak
Absentismo

Lan-zuzenbideak arauez antolatutako lantokietan, **absentismo**a, **lanera ez agertze**a edo **lana huts egite**a,
lanera joateko konpromisoari iskin egiteari, lantokian hartutako konpromisoak saihesteari esaten zaio.

Huts egite horiek izan daitezke justifikatuak, gaixoaldiak-eta, edo asmatuak; lanera ez joateko asmatutako aitzakiak.

## Ikus, gainera 
* Eskola absentismo.

## Kanpo estekak
Yassa

***Yassa*** izeneko platera ("frijitzea", Casamanceko kreoleraz) tipula frijituz eta arrozez osatutako platera da, jatorriz senegaldarra baina Mendebaldeko Afrika osoan ezaguna. Limoiean marinaturiko eta gero frijitutako haragi edo arrainarekin laguntzen da. Plater sinplea da, bizkor prestatzekoa, eta osagai sinple eta merkeak ditu.

## Aldaerak 
* *Yassa yapp* (wolofez, "yassa haragiarekin").
* *Yassa guinaar*, oilaskoarekin.
* *Yassa dienne* arrainarekin.

## Prestaketa 
Yassa *ñaari cin* motako platera da, hau da, bi eltzetan prestatzen dena (batean arroza, eta bestean beste guztia). Osagaiak: tipula, arroza, limoia, ziapea, piperra, haragia/arraina, berakatza, gatza eta pipermina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pennsylvaniako Unibertsitateko *Africa Cookbook-* eko menu senegaldarrak
Mission to Mars

***Mission to Mars*** (euskaraz *Marterako Misioa*), 2000ko Brian De Palma estatubatuar zinema zuzendariaren zientzia-fikziozko abentura film bat da. Gary Sinise, Don Cheadle, Connie Nielsen, Jerry O'Connell, Kim Delaney eta Tim Robbins aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Ennio Morricone musikagileak konposatu zuen.

## Argumentua 
2020. urtea, Luke Graham (Don Cheadle) komandantea NASAk Martera bidali nahi duen lehenbiziko gizaki eskifaidun misiorako hautatua izan da. Behin Planeta Gorrian daudela, nolabaitzeko mugarri bat dirudien domo itxurako antzinako egitura bat topatuko dute. Domoak eskifaia hil eta Luke zaurituko du. Oraintxuki alargundutako Jim McConnell (Gary Sinise) komandanteak Marterako bigarren erreskate misioaren buru izango da.

## Aktoreak 
* Gary Sinise: Jim McConnell
* Tim Robbins: Woody Blake
* Don Cheadle: Luke Graham
* Connie Nielsen: Terri Fisher
* Jerry O'Connell: Phil Ohlmyer
* Kim Delaney: Maggie McConnell
* Peter Outerbridge: Sergei Kirov
* Kavan Smith: Nicholas Willis
* Jill Teed: Renée Coté
* Elise Neal: Debra Graham
* Robert Bailey Jr.: Bobby Graham
* Taylor Jones: Daniel Lederman
* Armin Mueller-Stahl: Ramier Beck
* Bill Timoney: Konputagailua (ahotsa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Orogenia osteko kolapso

**Orogenia osteko kolapsoa**, **grabitazio kolapsoa** edo **kolapso estentsiboa** edozein orogenia prozesuren ondoren gertatzen den fase bat da. Honetan, orogenoa sortu zuten indar tektonikoek indarra galdu ahala, grabitatearen indarra baino txikiagoa egiten dira, momentu horretan, orogenoa osatzen zuen lurrazal loditua sakabanatu egiten da.

## Motak 
Orogenia osteko kolapsoa gertatzeko aukera desberdinak daude, hedatzea muga finkoen artean edo mugarik gabe xurgatzen den kontuan hartuta eta hedatzea lurrazalaren goiko aldean edo beheko aldean xurgatzen den kontuan hartuta nagusiki.

### Muga finkodun orogenia osteko kolapsoa 
* Gainazal deformazioa. Honetan, lurrazalaren alde lodienean, faila normalak garatzen dira, eremu lodienetik eremu mehetara materiala garraiatu egiten dutenak.
* Hedatzea behe lurrazalean garatzen da, behe-lurrazaleko jarioa edo jario itsua. Kolapso mota honetan, biskositate baxuko behe lurrazala goi lurrazaletik banandu egiten da. Prozesuan zehar, jarioa behe-lurrazal moldakorrean gertatu egiten da, gainaldea gehienbat berdin utziz. Hortik datorkio izena. Biskositate baxuko zonaldearen sakabanatze horizontalak, plataforma kontinentalaren sakabanaketan parte hartzen du, honekin batera, orogeno osatzen duen azala finduz, eta inguruko plataforma lodituz.
* Hedatzea gainazal osoan xurgatzen da, Gainazal deformazioa eta behe-lurrazal jarioa. Kolapso mota honek, aurreko bi moten ezaugarriak ditu. Goi-lurrazalean faila normalek lurrazal loditua mehetzen duten bitartean, behe-lurrazalean mehetzea deformazio moldakorraren eraginez xurgatzen da. Kolapso hau gertatzeko, grabitate-indarrak, orogenoaren inguruko litosferaren kontrakzio-indarrak baina handiagoak izan behar dira.

### Mugarik gabeko orogenia osteko kolapsoa 
Mugarik gabeko orogenia osteko kolapsoa gertatzeko, kolapsoak eragindako hedatze-indarrek orogenoaren inguruko lurraldea bultzatzeko gai izan behar dute. Modu horretan, domeinu orogeniko osoa findu egiten da, faila normalen bidez gertatzen da goi-lurrazal zurrunean eta jario bidez behe-lurrazal malguagoan. Angelu baxuko faila normal batek bereizten ditu deformazio-ezaugarri desberdinak dituzten lurrazalaren bi eremu horiek.

Mota honetako kolapsoa termikoki ahuldutako orogenoetan gertatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dekkango basalto plataforma

**Dekkango basalto plataforma** munduko probintzia bolkaniko handienetarikoa da. 500.000 kilometro karratuko eremua betetzen du eta >2000m-ko lodiera dauka. Indiako mendebaldean eta erdialdean dago kokatua eta duela 60-68Mu bitartean sortu zen Kretazeoaren bukaeran.

## Sorrera 
Deccango plataformaren sorrera azaltzeko bi teoria planteatzen dira. Bien artean indar gehiena duena mantu gorakor baten ondorioz sortu denarena da. Teoria honen alde egiten duten ikertzaileek argi dituzte bi gauza:

# Dekkango basalto-plataforma Indiaren azpian zegoen luma gorakor baten ondorioz sortu zen, Kretazeoaren bukaeran.
# Gaur egun luma gorakor hori, Afrikako plakaren azpitik dago kokatuta.

Bestalde, beste ikertzaile batzuek uste dute Dekkango basalto plataforma mikroplaken mugimenduen ondorioz sortua dela.

## Osaera kimikoa 
Dekkango basalto plataformaren osatzen duen labaren %95 baino gehiago basalto tolteitikoak dira. Horretaz gain, baditu beste osagai batzuk ere:

* Basalto alkalinoak.
* Arroka igneo afanitikoak, piroxenoz eta nefelinaz osatuak.
* Lanprofidoak.
* Karbonatitak.

Plataformaren ipar-ekialdean mantuko xenolitoak ere aurkitu izan dira.

## Eragina 
Dekkango basalto-plataforma dinosauroen desagerpena eragin zuen suntsipen masiboaren eragiletzat jo izan da. Basalto-plataforma osatzen zuten basaltoak duela 65-60 Ma bitartean garatu ziren, pultsu bolkaniko desberdinetan. Erupzioetan askatutako sulfurozko gasak oso kaltegarriak izan ziren, garai hartan bizi ziren bizidun guztientzat. Horretaz gain, askatutako gas horiek aldaketa klimatikoan eragina izan zuten, aldaketa klimatiko global bat eraginez. Erregistratutako datuen arabera, tenperatura 2&nbsp;°C jaitsi zen.  

## Bibliografia 
* 
* 
* http://www.ehu.eus/ojs/index.php/ekaia/article/view/2449

## Kanpo estekak
Basalto plataforma

**Basalto plataformak** edo **trappak** munduko laba-erupzio handienak dira, 2000 metro kubiko baino gehiagoko eremuak betetzen dituztenak geologikoki epe laburrean (<1Ma). Erupzio bolkaniko handi baten edota erupzio segida batzuen ondorioz; lur estentsio handiak laba bolkanikoz estaltzen duen prozesuaren ondorioa da. Probintzia igneo handien parte da eta lurrean nahiz itsaso hondoan sortu daitezke.

Basalto plataformak, adibidez Indiako Deccan eskualdekoak, askotan trappa ere deitzen dira, hauek erakusten duten morfologia esanguratsuagatik. Trappa hitza Suediako *trappa* hitzetik dator eta “eskailera” esan nahi du. Rampinok eta Stotherek hainbat basalto-plataforma aurkitu zituzten, baina gaur egun beste hainbat ezagutu dira, Ontong Java Plateau-koa adibidez. Egitura igneo handi hauek munduko bost suntsipen nagusiekin erlazionatu izan dira.

## Sorrera 
Basalto plataformak, mantuko luma gorakor bat litosferara iristen denean sortzen dira. Ikertzaileen arabera, litosferara iristen den mantuaren zati hori, aberatsagoa da elementu arinagoetan eta beroagoetan, inguruko mantua baino. Lumako materialak gora egiten duen heinean, materialen fusio partziala ematen da. Sortu berri den magma hori, litosfera zeharkatu eta erupzioak eragiten ditu, lurrazalaren gainean laba basaltikozko jario handiak sortuz.

Basalto plataformak denbora geologiko laburrean sortzen dira, litosferara iristen diren mantuko luma gorakorren eragina laburra izaten baita.

## Plataforma motak 
Aurkitzen diren eremua, estaltzen duten moduaren arabera bi mota bereizten dira:
# Gainazal leunekoak: magmaren desgasifikazo prozesua oso erraz ematen da. Laba fluxuek erreka subterraneoak sortzen dituzte eta fluxu oso handiak gainazalera irits daitezke.
# Gainazal kaotikokoak: desgasifikazio prozesua oso zaila da emateko eta gasak harrapatuta geratzen dira. Ondorioz, fluxuak kanpora irtetean gainazala oso irregularra eta hauskorra izaten da.

## Eraginak 
Ingurunean eragina daukaten hainbat efektu planteatu dira, horien artean, berotegi efektuaren beroketa SO2 eta CO2 gasen ondorioz eta euri azidoa. Magma basaltikoak oso aberatsak izaten dira azufre disolbatuan. Hauek eragin zuzena izaten dute ozeanoen kimikan, zirkulazioan eta oxigenazioan.

## Bibliografia 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak
Superkontinenteen zikloa

**Superkontinentearen zikloak** adierazten du 400-500 milioi urtetik behin Lurreko kontinente-masa guztiak elkartzen direla, superkontinente bat osatuz.

Plaken desplazamendua azalera esferiko batean egiten da, beraz, kontinenteek talka egiten dute eta soldatzen dira, masa kontinental handi bat osatuz, superkontinente bat. Hainbat aldiz gertatu da Lurraren historian. Superkontinenteak Lurraren barneko beroa askatzea eragozten du, eta bere azpian beroa pilatu egiten denez azkenean superkontinentea apurtu egiten da eta ziklo berri bat hasten da.

## Ikus, gainera 
* Wilsonen zikloa

## Kanpo estekak
Days of Heaven

***Days of Heaven*** (euskaraz *Zerutiar Egunak*), 1978ko Terrence Malick estatubatuar zinema zuzendariaren amodiozko drama film bat da. Richard Gere, Brooke Adams, Sam Shepard eta Linda Manz aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Ennio Morricone eta Leo Kottke musikagileek konposatu zuten.

F. W. Murnau zuzendariaren *City Girl* (1930) filmean oinarritu eta haren eragina du.

Argazkigintza onenaren Oscar Saria irabazi zuen, bai eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Patricia Norris), Soinu banda onenaren Oscar Saria (Ennio Morricone) eta Soinu onenaren Oscar Sariaren (John Wilkinson, Robert W. Glass, Jr., John T. Reitz eta Barry Thomas) izendapenak jaso ere. Gainera, Cannesko Zinemaldian Urrezko Palmaren izendapena jaso.

## Argumentua 
1916. urtea, AEB. Bill (Richard Gere) eta Abby (Brooke Adams) bikote gazteak Chicago hiriko txirotasuna eta daramaten bizimodu latza abandonatu eta bizitza berri bati ekitea erabako dute, gainera Billek lan egiten zuen altzairutegiko nagusia (Stuart Margolin) kolpe batez hil du. Billen arreba Lindarekin (Linda Manz) batera Texas iparraldeko gari soro handietara bidaiatuko dute, bertan baserri bateko uzta-biltzaile lanean hasiz. Uzta bildu ondoren, beren baserritar patroi (Sam Shepard) galai eta lotsatiari lan horretan jarraitzeko hiruak anai-arrebak direla sinistuaraziko diote, hortaz, baserritarrak gelditzeko eskatuko diote, Abbyz maitemindu baita.

## Aktoreak 
* Richard Gere: Bill
* Brooke Adams: Abby
* Sam Shepard: Baserritarra
* Linda Manz: Linda
* Robert J. Wilke: Baserriko morroia
* Stuart Margolin: Errotako morroia
* Timothy Scott: Uzta-biltzailea
* Doug Kershaw: Biolin-jotzailea
* Richard Libertini: Vaudeville burua

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ezkutu (geologia)

**Ezkutu** bat kanbriarraurrean eratutako arroken bitartez osatutako eremu kontinentala da, ez dena itsasoaren bitartez estalia izan. Ezkutuak, lurrazalean dauden arroka zaharrenez daude eratuak, hauek batez ere granitoak eta arroka metamorfikoak dira. Sortu zirenetik hegonkor mantendu dira eta beren zurruntasuna kontserbatu dute.

Ezkutu bat orokorrean, azalera handiko eremu igneo eta metamorfikoa da, tektonikoki egonkorra eta aktibitate orogeniko gutxi jasan duena.

Adinari dagokionean, arroka hauek 570 milioi urte baino zaharragoak dira.

## Ezkutuen ezaugarriak 
Ezkutuak ez dira inoiz urperatuak izan transgresio itsastarretan, mugimendu bertikal tektonikoak pairatu izan dituztelako. Gainera, ez dute tolesdurarik pairatu bultzada horizontal guztiei eutsi egin dietelako.

Hien egonkortasunaren ondorioz, meteorizazioak ezkutu kontinental gehienen topografia leundu du, hala ere, normalean azalera nahiko ganbila erakusten dute eta egon daitezke plataforma deritzon eremu sedimetaxu baten bitartez inguratuak.

Ezkutuak normalean [[kontinente]en erdialdean kokatzen dira, gehienak arroka pelagiko kanbriar gerrikoez inguratuak egoten dira.

thumb|eskuinera|Irudian kolore gorriz munduan zehar agertzen diren kratoaik ageri dira
Munduan dauden ezkutu kontinentalak honakoak dira:
* Kanadako ezkutua: Ipar Amerikako erdigunea eratzen du, Superior lakutik Artiar irletaraino hedatzen da hegotik iparrera eta Kanadatik Groenlandiaraino mendebaldetik ekialdera.
* eskandinaviar eta baltikoko ezkutua: Norvegia eta Finlandia ekialdean kokatzen da eta goratzen ari da gaur egun.
* Siberia: Lena eta Yenisei ibaien artean kokatzen da iparrean berriz, Baikal lakuarekin egiten du muga
* Guyanako ezkutua: Hego Amerikako iparraldean
* Brasilgo ezkutua: Guyanatik Pernabucoraino
* Dekkangoa: India hegoaldean
* Australiako ezkutua: Australiako mendebaldeko zati handi bat okupatzen du.

## Kanpo estekak