open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francis Lorenzo

**Francisco Javier Lorenzo Torres**, ezagunagoa **Francis Lorenzo** izenez (Pontevedra, 1960ko irailaren 24a) galiziar aktore eta telebista aurkezle bat da.

## Filmografia 
* *Las cosas del querer* (1989)
* *Terranova* (1990; telefilm)
* *Un paraguas para tres* (1992)
* *Huidos* (1993)
* *Tocando fondo* (1993)
* *Tirano Banderas* (1993)
* *El detective y la muerte* (1994)
* *Cómo ser infeliz y disfrutarlo* (1994)
* *La pasión turca* (1994)
* *Nadie hablará de nosotras cuando hayamos muerto* (1995)
* *Mar de luna* (1995)
* *El rey del río* (1995)
* *El seductor* (1995)
* *Antártida* (1995)
* *Sabor latino* (1996)
* *Corsarios del chip* (1996)
* *Gran Slalom* (1996)
* *Black* (1998)
* *El florido pensil* (2002)
* *El año del diluvio* (2004)
* *Tiovivo c. 1950* (2004)
* *Águila Roja: la película* (2011)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Innellan

'''''', , Eskoziako udalerri bat da, Cowal penintsulan eta Argyll eta Bute konderrian.

## Kanpo estekak
Ainara Ruiz

**Ainara Ruiz Benito** (Gasteiz, 1968) itzultzailea da; lehenago euskara irakaslea izan da. Pertsona transexualen defentsarako eta gizarteratzearen aldeko *Errespetuz* elkarteko ekintzailea izan da, 2012. urtera arte.

Ikasketez Biologian lizentziaduna da. 2010ean Howard Phillips Lovecraften *Eromenaren mendietan* () eleberria euskaratu zuen..

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
António Mascarenhas Monteiro

**António Manuel Mascarenhas Gomes Monteiro** (Ribeira da Barca, 1944ko otsailaren 16a - Praia, 2016ko irailaren 16a) Cabo Verdeko bigarren presidentea izan zen. 1991ko hauteskunde presidentzialetan Aristides Pereira garaitu zuen eta demokratikoki hautatutako herrialdeko lehen presidentea izan zen.
Iurretako Kirol Taldea

**Iurretako Kirol Taldea** Iurretan 1980 urtean sorturiko kirol talde nagusia da. Bizkaiko Ohorezko futbol mailan jokatzen du.

## Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak
Jose Antonio Agote Saria

**Jose Antonio Agote Saria** osasun arloko zientzia-saria da, Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak (OEE) antolatzen du LKS eta Mondragon Health enpresa kooperatiben babes ekonomikoarekin. 2 urterik behin antolatu zen 2004tik 2014ra bitarte, osasunarekin lotutako hainbat gaietan, euskarazko testuen sormena eta argitalpena bultzatzeko.

Hauek dira saridunetako batzuk:

* 2014: Amaia Muñoz Lopetegi eta Maite Martinez Zabaleta. Ictusari buruz.

* 2012: Iker Badiola Etxaburu eta Edurne Alonso Arana. "Giza histologia" lantzeagatik.
* 2010: Jon Zarate Sesma, Monica Gallego Muñoz, eta Enrique Etxebarria Orella Euskal Herriko Unibertsitateko Farmazia Fakultateko irakasleak. '*Giza Fisiologia Farmazialarientzat*' lanarekin.
* 2006: Angel Bidaurrazaga, Inmaculada Gerrikagoitia eta Rafael Sarria EHUko Medikuntza eta Odontologiako Fakultateko irakasleak Neurozientzien Sailekoak.
* 2004: Xabier Zupiria Gorostidi. "Psikologiako gaiak osasun profesionalentzat"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aristides Pereira

**Aristides Maria Pereira** (Boa Vista, 1923ko azaroaren 17- Coimbra, Portugal, 2011ko irailaren 22a) lehenbiziko Cabo Verdeko presidentea izan zen 1975etik 1991ra. 1940ko hamarkadaz geroztik jarduera antikolonialetan eta greba-antolaketan inplikatu zen. PAIGC alderdiko kidea izan zen. Bere presidentziaren hasieran, nazio demokratiko eta sozialista baten buru izango zela agindu zuen, baina, 1980ko Ginea-Bissauko estatu kolpearen ondoren, Luis Cabral bere aliatua boteretik kendu zutenetik, oposizioa erreprimitu zuen. Kolpearen ondoren bi herrialdeak batzeko plana ere bertan behera utzi zuen. Kanpoko politikan Txinarekin eta Libiarekin lerrokatu zen. Erregimen komunistak erori ondoren, hauteskunde askeak deitu zituen 1991n eta António Mascarenhas Monteirok garaitu zuen.
The Nutcracker and the Four Realms

***The Nutcracker and the Four Realms*** 2018ko Lasse Hallström suediar eta Joe Johnston estatubatuar zinema zuzendarien fantasiazko filma da, E. T. A. Hoffmannen *Nussknacker und Mausekönig* ipuinean eta *Intxaur-hauskailua* balletean oinarrituta.

## Sinopsia 
Hildako amak utzi zion kutxa irekitzeko giltzaren bila ari da Clara. Drosselmeyertarrek antolatutako festa batean, arrasto bat aurkitu, eta horrek mundu paralelo batera eramanen du.

## Aktoreak 
* Keira Knightley: Sugar Plum Fairy
* Mackenzie Foy: Clara
* Eugenio Derbez: Flower Realm King
* Matthew Macfadyen: Mr. Stahlbaum
* Richard E. Grant: Snow Realm King
* Misty Copeland: The Ballerina
* Helen Mirren: Mother Ginger
* Morgan Freeman: Drosselmeyer
* Jayden Fowora-Knight: Philip, the Nutcracker
* Miranda Hart: Dew Drop Fairy
* Jack Whitehall: Harlequin
* Ellie Bamber: Louise
* Lil Buck: The Mouse King

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karmelo Ayesta

**Karmelo Ayesta Sagardui**, (Zeberio, Bizkaia, 1963 - ). Bilboko Ingeniaritzako Goi Eskola Teknikoan ikasi zuen. Automobilgintzako zenbait enpresatan egin du lan, Euskal Herrian, AEBn, Frantzian, Alemanian eta Erresuma Batuan. Gaur egun enpresa-aholkularia da.

Euskararen erabilpenari buruzko liburu bat argitaratu zuen 2014. urtean. Garapen pertsonal edo autolaguntza estilokoa. Hurrengo urtean liburua katalanez ere argitaratu zen:

* Karmelo Ayesta: *Goza daiteke gehiago. Euskaldun baten hizkuntza bidaia*. Utrisque Vasconiae. 2014. ISBN: 978-84-941044-3-5
*  Karmelo Ayesta Sagarduy (egilea), Gemma Sanginés Saiz (itzultzailea): ''Gaudir de la llengua: El viatge lingüístic d'un parlant basc* (La Nau. Sèrie Minor), 2015.

## Kanpoko loturak 
* *Goza daiteke gehiago. Euskaldun baten hizkuntza bidaia''. Utrisque Vasconiae. 2014. ISBN: 978-84-941044-3-5 (Liburua osorik, pdf formatuan).
Jose Antonio Agote

**Jose Antonio Agote Jemein** (1953 &ndash; 1999) mediku traumatologo euskalduna izan zen, osasun-arloan euskara bultzatzeko eta garatzeko ahaleginak egin zituena, besteak beste pazienteekin erabiliz eta zenbait dokumentu kliniko idatziz. Aitzindaria izan zen horretan.

Donostiako Arantzazuko Andra Mari ospitalean plaza lortu zuen 1985ean "Traumatologia eta zirugia ortopedikoa" espezialitatean.

Lan handia egin zuen eskualde-erietxea den Zumarragako Ospitalea sortzeko prozesuan. 1984an inauguratu zuten.

Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeko bazkide aktiboa izan zen bere sorreratik. Elkarteko ekintza guztien antolakuntzan laguntzen zuen eta arloko profesionalak erakartzen nabaritu zen. 1990an *Haurrak, Medikuntza, Terminologia* izenburuko hiztegia argitaratu zuen UZEIn beste egile hauekin: Jabier Agirre Lasarte, Iñaki Laboa, Jabier Lasarte, Patxi Letamendi Urresti, Xabier Txakartegi Etxebarria.

1999an Donostian "Genetika eta Osasuna" izenburuarekin antolatu ziren jardunaldietan antolatzaile lanetan ere ibili ziren, nahiz eta ordurako gaixo egon.

Bere kemen hori omentzearren Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak (OEE) sari bat sortu zuen, Agoteri egin ahal zitzaion omenaldirik onena osasungoa euskalduntzeko ahalegin nabarmenak saritzea izango zelakoan.

Jose Antonio Agote Saria OEEk antolatzen du LKS eta Mondragon Health enpresa kooperatiben babes ekonomikoarekin.

## Erreferentziak
Rajiv Gandhi

**Rajiv Ratna Gandhi** (; Bombay, Britainiar India,  – Sriperumbudur, Tamil Nadu, India, ) indiar politikaria izan zen. Indiako estatu burujabea sortu zenean Lehen Ministro izandako Jawaharlal Nehruren iloba da, eta haren ondorengo Indira Gandhi Lehen Ministroaren semea. Rajiv Gandhik Indian egin zituen hasierako ikasketak, eta Cambridgeko Unibertsitatean eta Londresko Imperial Collegen osatu zituen. Gaztetan ez zuen erakutsi politikako arazoekiko halako kezkarik, eta hegazkintzan hasi zen lanean. Amaren ondorengotzarako prestatzen ari zen Sanjay anaia gaztea hil zitzaiolarik, ordea, bere lanbidea utzi eta haren lekua bete zuen 1980an Rajivek, amaren nahiari jaramon eginez. Denbora gutxian amaren aholkulari eta politikari ospetsu bihurtu zen, eta 1983. urtean Kongresuaren I Alderdiko lau idazkari karguetatik bat betetzeko izendatu zuen amak. 1984. urterako Indiako politikaririk ospetsuenaren maila iritsi zuen, bere amaren ondoren. Urte hartan ama hil zuten atentatu batean, eta alderdiko buruek Rajiv hautatu zuten Lehen Ministro eta Kongresuaren I Alderdiko lehendakari. Indiako hauteskundeetan garaipena lortu ondoren, demografia kontrolatzen, heziketan eta gizartean hainbat berrikuntza egiten eta etnien arteko liskarrak baretzen saiatu zen, baina ez zuen halakorik lortu; bestalde, kanpo politika kaskarra eraman zuen aurrera (Indiak hainbat liskar izan zituen inguruko herrialdeekin) eta ustelkeria salaketei aurre egin behar izan zien. Horrela, 1989ko hauteskundeetan irabazle atera zen, baina ez zuen gehiengorik lortu, eta Gandhik bertan behera utzi zuen lehendakari kargua. 1991n berriro aurkeztu zen hauteskundeetara, baina kanpainako mitin bat ematen ari zela hil zuten gerrilla tamileko kideek.

## Erreferentziak
Jéssica Silva

**Jéssica Lisandra Manjenje Nogueira Silva** (Vila Nova de Milfontes, Portugal; 1994ko abenduaren 11) futbolari portugaldarra da. Aurrelari gisa jolasten du Espainiako emakumezkoen Futbol ligan Levante U.D taldean.

## Taldea 
## Kanpo estekak 
* Jokalariaren Womenen fitxa. Soccerwaytzen du. Cometroa
* Jokalariaren Aupaathleticen fitxa. Cometroa
* Jéssica Silva en Twitter
* [//www.instagram.com/jessiicasilva10/ Jéssica Silva] en Instagram

]
Ezetzaren eguna

230px|thumb|Ezetzaren eguna Greziako ospakizun abertzalea da. Irudian Greziako banderak plaza batean.
**Ezetzaren eguna** (, ) Grezian urtero urriaren 28an ospatu egiten da. Egun horretan 1940ko urriaren 28a gogorarazi nahi dute; egun horretan Ioannis Metaxás generalak Italiako Atenasen enbaxadorari bere "Ez!" ospetsua eman zion, Bigarren Mundu Gerrako testuinguruan. Horrek Greko-italiar Gerrari hasiera eman zion.

## Historia 
Mussolinik ultimatuma eman zion Greziako gobernuari. Mezua Emanuele Grazzik, enbaxadore italiarrak Grezian, 28an entregatu zuen, Alemaniako Enbaxadan ospatutako festa baten ondoren. Eskaintzen zena zera zen: edo Greziak haren lurraldean posizio batzuk okupatzeko Italiako Armadari baimena ematen zion edo, bestela, bi herrien arteko gerra Italiak aldarrikatuko luke. Metaxás presidenteak "Ez!" erantzun zuen (« Όχι! »). Erantzun moduan Italiako Armadak goizeko bost t´erdietan, Albanian zituen indarrekin Greziako muga eraso egin zuen, horrela gerra aldarrikatuz. Greko-italiar Gerraren hasiera izan zen.

Aurreiritzi guztien aurka Greziako Armadak Italiako kolpea gera arazi egin zuen eta horrek gerrari bat-bateko aldaketa ekarri zion. Hitlerrek fronte errusiarretik indarrak kendu behar izan zituen, horiekin Albaniako frontea indartzeko, eta horrek Armada Gorriari indarrak berrantolatzeko aukera eman zion; horren ondorioz Wehrmachtek gerraren lehenengo porrota jasan zuen.

## Ospakizunak 
Urtero urriaren 28a baino hiru egun lehenago Greziako banderak etxeetan, kaleetan eta eraikin publikoetan jartzen dira. Irratiek kanta abertzaleak zabaltzen dituzte, batez ere Sofia Vemborenak, hau da, gerra garaian, 1940-1941an, soldadu greziarrek Albaniako frontean entzuten zituztenak. Lurralde osoan militar desfileak egiten dira; ikasleek ere desfile horietan parte hartzen dute, horretarako zuri-urdinez jantzita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imanol Epelde

**Imanol Epelde Pagola** (Zarautz, Gipuzkoa, 1977ko otsailaren 21a - ) irakaslea, idazlea, blogari, musikagile eta youtuberra da. Zarautzen bertan bizi izan da beti. Ama usurbildarra eta aita zarauztarra, lau senidetik zaharrena da bera.

Irakasle lanetan ibili da urtetan Antoniano Ikastetxean DBHko ikasleei Hizkuntza eta Literatura erakusten eta aldi berean ikastetxeko Hizkuntza Normalkuntza Arduradun lanetan. 

Imanol *27zapata* ezizenarekin da ezaguna sarean, izen bereko bloga baitauka. Bertsotan ibilia da, antzerkia du gustuko, eta musika grabazioak eta emanaldiak egin ditu. Etxepare Rap proiektuan buru-belarri murgilduta ibili da denbora batean. SKT Sekuentzia taldeko ahotsa da, talde hori 2002an sortu zenetik.

Ahotsak proiektuaren baitan egindako grabaketatetan hizkuntza eta hezkuntza kontuez, koadrilaz, DBHko nerabeez, bere proiektuez eta kontu horien guztien artean sortu ziren beste hainbat gairi buruz hitz egiten du

## Sorkuntza 
### Liburuak 
* *50 urte mila pauso* (2009, Pagoeta mendizale elkartea).
**Komuneko paperean* (2009, Egaroa).

### Musika 
* SKT Sekuentzia
* Etxepare Rap proiektua.

### Sareko ikus-entzunezkoak 
* 27zapata bideo kanala.
* Ikusgelako literatura unibertsaleko bildumaren aurkezlea da Itziar Orbegozorekin batera.

## Liburuak 
## Liburuak 
## Erreferentziak 
thumb|247x247px|Imanol Epelde Pagola - *Etxepare Rap* proiektuko argazki bat.

## Kanpo estekak 
* *Ahotsak.com *Elkarrizketak: Imanol Epelde.
* Imanol Epelderen bloga: *27zapata*.
* Imanol Epelderen proiektu bat: *Etxepare Rap*.
* Imanol Epelderen grabazio batzuk.
* Youtubeko kanala: 27zapata.
Melloko mendilerroa

**Melloko mendilerroa** Bizkaia eta Kantabria artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Mello mendia da, 629 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Mello mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Mello, 629 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# Llangón, 572 m  (Bizkaia)
# Tojo, 555 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# Paderones, 524 m  (Bizkaia)
# Zartzaga, 465 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# Haro, 388 m  (Kantabria) (Campo Ezquerra)
# Perredillo, 387 m  (Kantabria) (Campo Ezquerra)
# Cerro Poza edo Pitón, 374 m  (Bizkaia eta Kantabria arteko mugan)
# Los Picos edo Peña del Gato, 373 m  (Bizkaia)
# Peña Amarilla, 369 m  (Kantabria)
# Pico de la Helguera, 366 m  (Kantabria) (Campo Ezquerra)
# Corbera, 358 m  (Bizkaia)
# Robollinar edo Posadero, 356 m  (Bizkaia)
# Peña del Carrasco, 348 m  (Kantabria)
# Pico del Águila, 340 m  (Kantabria)
# La Gracera, 298 m  (Kantabria) (Campo Ezquerra)
# Ramos Haizpunta edo Pico Ramos, 229 m  (Bizkaia)
# Peñaguda, 227 m  (Bizkaia)
# Cueto, 213 m  (Kantabria)
# El Haba, 206 m  (Bizkaia)
# Janeo, 204 m  (Bizkaia)
# Saltacaballo, 157 m  (Kantabria) (Campo Ezquerra)
# Alto de Campomar, 79 m  (Bizkaia)
# La Glorieta, 40 m  (Bizkaia)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Kanak

**Kanak** Kaledonia Berriko etnia indigena da. 2014ko erroldaren arabera, kolektibitatearen %39,1a osatzen dute, guztira, 104.000 lagun.

Ozeaniako parte batzuetako biztanleei eman zitzaien izena izan zen, desegokia berez. Kanaka hitzetik dator, “gizon” hawaieraz. Frantsesek Kaledonia Berriko biztanleak izendatzeko erabili zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Papuar

**Papuarrak** Ginea Berriko eta inguruko uharteetako etnia indigena da, papuar hizkuntzez egiten duena. Melanesiako austronesiarrak ez bezalakoak dira, bai etnikoki bai linguistikoki.

Ikerketa baten arabera, papuarrak eta melanesiarrak Denisovako gizakiekin lotura duten gizaki moderno bakarrak dira, izan ere, bere genomaren %4-6 artean dute.

## Talde etniko nagusiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manddale-Xoldokogainako mendilerroa

**Manddale-Xoldokogainako mendilerroa** Lapurdi eta Nafarroa Behera artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Manddale mendia da, 573 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Manddale mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Manddale, 573 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan) (Manddale)
# Zigorriaga, 549 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan) (Manddale)
# Xoldokogaina, 486 m  (Lapurdi) (Xoldokogaina)
# Faalegi, 484 m  (Lapurdi) (Manddale)
# Arranoko Harria, 475 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan) (Manddale)
# Erentzazu, 422 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan) (Manddale)
# Lartxin, 406 m  (Nafarroa Garaia) (Manddale)
# Osingo Zelaia, 392 m  (Lapurdi) (Xoldokogaina)
# Akozpe, 384 m  (Lapurdi eta Nafarroa Garaia arteko mugan) (Manddale)
# Oneaga, 382 m  (Lapurdi) (Manddale)
# Mokoa, 362 m  (Lapurdi) (Manddale)
# Munhoa, 353 m  (Lapurdi) (Manddale)
# Kalbario edo Galbario, 276 m  (Lapurdi) (Xoldokogaina)
# Lumaberde, 226 m  (Lapurdi) (Xoldokogaina)
# Gaztelu Zahar, 198 m  (Lapurdi) (Xoldokogaina)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Gibijo

**Gibijo** —zenbaitetan, *Gibillo* euskarazko izen zahar hipotetikoarekin aipatua— Arabako mendebaleko mendilerro bat da. Punturik altuena Marinda mendia du, 986 metroko altitudearekin. Kuartango udalerrikoa da mendilerroaren hegoaldeko zatia (Marinda mendia barne), eta Urkabustaiz udalerrikoa iparraldekoa. Mendilerroaren mendebaldeko mugan Delikako ur-jauzia dago: Euskal Herriko eta Iberiar penintsulako luzeena, 222 metroko jauzia baita.

Aipagarriak dira, orobat, mendilerroko trikuharriak eta tumuluak; bai eta Txiripi leizeko aztarnategi arkeologikoa ere, non leize-hartzaren eta hainbat uroen hondakinak aurkitu diren. 

## Izena 
Aspaldiko mendeetan euskaraz nahiz gaztelaniaz izena *Gibijo* badu ere, antzina euskaraz **Gibillo* izena zuela proposatu da, mendilerro horretan dagoen Gillarte herriarentzat 1257. urteko dokumentu batean ageri den *Guiuigio arrate* izenetik abiatuta. Herri hori bera, ordea, *Guibijo arrate* formarekin aipatzen da 1472. urtean (oraindik han euskara hizkuntza nagusia zelarik).

[thumb|[Marinda mendia, Kuartangon bertan hegoalderago dagoen Villamanca herritik ikusia.]]

## Mendiak 
# Marinda, 986 m 
# Telleta, Telletagaina edo Labazar, 920 m 
# Los Cotorricos, 899 m 
# Alto Somo, 879 m 
# Garagarza, 873 m 
# Alto de las Carboneras, 867 m 
# Lejazar, 861 m 
# Alto del Corral, 841 m 
# Alto de la Lobera, 841 m 
# Castillo, 836 m 
# Alto del Lordondo, 828 m 
# Artekobatza, 826 m 
# Bertzeta, 823 m 
# Larraluzea, 811 m 
# Undiagan, 768 m 
# Alto de los Caminos, 742 m 
# San Martin, 729 m  (Urkabustaiz Mendiak)
# Bagate, 724 m 
# Beluntzagana, 723 m 
# Ermitagana, 711 m  (Urkabustaiz Mendiak)
# Askuren, Beratza edo Urkabustaiz mendia 710 m  (Araba eta Bizkaia arteko mugan) (Urkabustaiz Mendiak)
# Zorrobarro, 709 m  (Urkabustaiz Mendiak)
# Pico Redondo, 707 m  (Araba eta Bizkaia arteko mugan) (Urkabustaiz Mendiak)
# Txibiarte, 697 m  (Urkabustaiz Mendiak)
# Cuetos, 624 m  (Urkabustaiz Mendiak)
# Garbika, 615 m  (Urkabustaiz Mendiak)
# Garate, 589 m  (Urkabustaiz Mendiak)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak 
* «Gibillo», *Mendiak.eus*.
Jenarizko mendilerroa

**Jenarizko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Jenariz mendia da, 551 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Jenariz mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Jenariz, 551 m 
# Montealto, 548 m 
# Cruzate, 546 m 
# El Ángel, 545 m 
# Mendiuso edo Mondiuso, 516 m 
# Sierra, 512 m 
# Altocabezón, 446 m 
# Altomedios, 439 m 
# Cotilla, 419 m 
# Torreón, 401 m 
# Cahués, 385 m 
# Cabezaguarín, 372 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Charles Allan Gilbert

**Charles Allan Gilbert** (Hartford, Connecticut, 1873ko irailaren 3a - New York, 1929ko apirilaren 20a) Amerikako Estatu Batuetako artista eta ilustratzailea izan zen.
[thumb|*[All is Vanity*, 1902an.]]
[thumb|Allan Gilberten [silueta, 1916an argitaratua.]]
## Biografia 
Hartford, Connecticuten jaio zen. Hiru semeen hirugarrena zen. Gurasoak Charles Edwin Gilbert eta Virginia Ewing Crane ziren. Oso garbi ez dagoen arazoengatik haurtzaroan elbarrituaz bezala tratatua izan zen eta, denbora-pasa moduan, marrazkiak egiten hasi zen. 16 urte zituelarik Charles Noel Flagg margolariarekin artea ikasten hasi zen. Flagg Connecticut estatuko erretratuen margolari ofiziala zen eta berak Connecticuteko Arte-ikasleen Liga sortu zuen. 1892an Gilbertek ere New Yorkeko Ikasleen Ligan apuntatu zen; etxe horretan bi denboraldi egon zen. 1894an, ikasturtea egiteko, Frantziara joan zen; han Parisko Académie Julianen ikasi zuen, Jean-Paul Laurens eta Jean-Joseph Benjamin-Constant irakasleekin.

Berriro Estatu Batuetan, Gilbert New Yorkera joan zen bizitzera. Han ezaguna egin zen hedabide desberdinetan (''Scribener's*, *Harper's Magazine*, *The Atlantic Monthly*) argitaratutako marrazkiei esker; baita ere egutegiak eta afixak prestatu zituen. Oraindik New Yorkeko Ligaren ikaslea zenean *All is Vanity* (*Dena banitatea da*) lana osatu zuen, egilearen ezagunena; marrazki hau, heriotzaren alegoria, oso ezaguna egin zen 1902an *Life* aldizkarian agertu zenean.

Bere bizialdian Gilbertek liburu asko ilustratu zituen, besteak beste, Ellen Glasgowren *Life and Gabriella* (1916), H. G. Wellsen *The Soul of a Bishop* (1917), Gouverneur Morrisen *His Daughter* (1919), Edith Whartonen *The Age of Innocence* (1920) eta Booth Tarkingtonen *Gentle Julia* (1922). Film animatuetan ere oso goiz hasi zen lanean. Azken arlo horretan, 1915 eta 1916an, John R. Brayentzat lan egin zuen. Lan horiek, *Silhouette Fantasies*, mugitzen ziren itzalak ziren. Filmak Art Nouveau estilokoak ziren eta asko mitologia greziarraren interpretazioak izan ziren.

Lehen Mundu Gerran Gilbertek Armadarekin kolaboratu zuen. Artista bezala U.S Shipping Borrad erakunderako militar-kamuflajeak prestatu zituen. Lan horretan beste artistak ere ibili ziren: McClelland Barclay, William MacKay eta Henry Reuterdahl. Halaber, Gilbertek, Liberty Bonds programa barruan, gerrarako afixak prestatu zituen.

Gerra ondoren Gilbert New Yorken jarraitu zuen, 55 urte zituelarik pneumoniak jota hil arte.

## Lanak 
Haren lan ezagunena *All is Vanity* (*Dena banitatea da*, 1892) ilusio optiko batez oinarritzen da: gertutik emakumea ispilu batean aurrean ikusten den bitartez, hurrutitik burezur batez bihurtzen da. Lan hau 18 urte zituelarik egin zuen.

Gilberten beste lanak hauek dira:
* *Emakumea pianoa jotzen* (1901), ikatzez egina.
* *Emakumea larrosarekin*, (1910), pastel oihal gainean egina.
* *Losintxa''

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Gilberten lanak Gutenberg proiektuan.
Txamorro (herria)

**Txamorro** (; gaztelaniaz eta ) Marianetako etnia indigena da, administratiboki Guam eta Ipar Marianak banaturik dagoena. Batez ere, austronesiar jatorria dute baina baita europarra (espainiarra) eta ekialdeko asiarra ere. Diaspora zabala dute Estatu Batuetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nafarroako Lehen Autonomikoa

**Nafarroako Lehen Autonomikoa** Espainiar Estatuko futbol liga sistemako bosgarren maila izan zena eta 2021-22 denboralditik aurrera seigarren maila dena. Nafarroa Garaian jokatzen da.

## Palmaresa 
### Nafarroako Lehen Erregionala (1965-1967) 
### Nafarroa-Errioxako Lehen Erregionala (1967-1986) 
### Nafarroako Erregional Preferentea (1986-2015) 
1986-87 denboralditik aurrera nafar taldeek baino ez dute jokatu maila honetan. 2004-05etik aurrera bi multzo osatu ziren eta bi irabazle izan ziren beraz.

### Nafarroako Lehen Autonomikoa (2015- ) 
## Garaipenak 
## Ikus, gainera 
* Espainiako futbol ligako erregional mailak

## Kanpo estekak 
*  Antonio Valencia Ruiz-en Erregionaleko datu historikoen bilduma
Petillako mendilerroa

**Petillako mendilerroa** Aragoia (Zaragozako probintzia) eta Nafarroa Garaia (Petilla Aragoiko Petilla eta Bastanes barrendegiak) artean dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Selva mendia da, 1.158 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Petilla Aragoi udalerriak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Selva, 1.158 m  (Petilla Aragoi eta Zaragoza arteko mugan)
# La Cruz, 1.145 m  (Petilla Aragoi eta Zaragoza arteko mugan)
# Bañón, 1.129 m  (Zaragoza) (Uncastillo-Petilla)
# Rincón de la Iglesia, 1.127 m  (Petilla Aragoi eta Zaragoza arteko mugan)
# Fayanás, 1.127 m  (Zaragoza) (Lurientes)
# Rincón de la Iglesia, 1.094 m  (Zaragoza) (Uncastillo-Petilla)
# Portolés, 1.089 m  (Zaragoza)
# Las Valecillas, 1.073 m  (Petilla Aragoi eta Zaragoza arteko mugan)
# Sabituero, 1.047 m  (Petilla Aragoi eta Zaragoza arteko mugan)
# Piquera, 1.031 m  (Zaragoza) (Roita)
# Roita, 1.024 m  (Zaragoza) (Roita)
# Peña Cervera, 1.016 m  (Petilla Aragoi)
# Pueyo del Contadero, 1.016 m  (Zaragoza) (Uncastillo-Petilla)
# La Esmochada, 1.014 m (Petilla Aragoi)
# Peñalarga, 964 m (Petilla Aragoi)
# Castillón, 961 m (Petilla Aragoi)
# Puiladrones, 952 m  (Baztanés eta Zaragoza arteko mugan)
# El Poyo, 941 m (Petilla Aragoi)
# Valdearagón, 930 m  (Baztanés eta Zaragoza arteko mugan)
# Puig Perero, 928 m  (Baztanés eta Zaragoza arteko mugan)
# Pueyo d'el Ferrero edo Poyo del Ferrero, 924 m  (Petilla Aragoi eta Zaragoza arteko mugan)
# Castillo de Roita, 916 m  (Zaragoza) (Roita)
# Monsanjuán, 913 m  (Zaragoza) (Monsanjuán)
# La Torreta, 883 m (Petilla Aragoi)
# Zamal, 800 m  (Zaragoza) (Uncastillo-Petilla)
# El Peñazo, 759 m  (Zaragoza) (Uncastillo-Petilla)
# Pamplonés, 753 m  (Zaragoza) (Roita)
# San Adrián, 719 m  (Zaragoza) (Roita)
# Castillo de Barués, 688 m  (Zaragoza) (Monsanjuán)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Jon Azkargorta

**Jon Azkargorta Aretxabala**, ezizenez **Azkar** (Algorta, Getxo, Bizkaia, 1963ko maiatzaren 3a) euskal fisikari eta errugbilari ohi bat da. Erdilari eta atzelari postuetan jokatzen zuena.

1981-2003 artean Getxo Rugby Taldean jokatu zuen, eta 1982-1994 artean Euskadiko errugbi selekzioa eta Espainiako errugbi selekzioarekin ere jokatu du.

Fisikan doktorea da eta Euskal Herriko Unibertsitateko Fisika irakaslea da Bilboko Ingeniaritza Eskolan.

## Kanpo estekak 
* ESPNko fitxa irakurgai
Haitz (uharte)

[eskuinera|thumb|250px|Haitza [Norvegiako Harstad udalerriko kostaldean.]]
**Haitza**, gizakiek populatzeko txikiegia den harkaitzezko uhartetxoa da.

Gainontzeko hizkuntza askotako izendapenek antzinako eskandinavierazko *sker* hitzan jatorria dute, hortik ingelesezko *skerry* hitzera eratorri zen. Beste hizkuntza ugarietara ere pasa da, tartean, eskozieraz *skerrie* edota *skerry*, islandieraz eta feroeraz *sker*, danieraz *skær*, suedieraz *skär*, norvegieraz *skjær* edota *skjer*, alemanez *Schäre*, suomieraz eta estonieraz *kari*, Eskoziako gaeleraz *Sula Sgeir*, irlanderaz *sceir*, manxeraz *skeyr*, italieraz *scoglio*, gaztelaniaz *escollo*, portugesez *escolho* eta frantsesez *écueil*.

## Kanpo estekak
Soja-esne

**Soja-esnea** (edo, hobeki, **soja edaria**) izeneko likido elikagarria soja aleak uretan beratu, ehotu eta iragaziz egiten da. Prestaketa hauek nork bere etxean egin ditzake, berariazko aparatuekin lagunduta, edo dendan eros daiteke esne hori.

Kontsumitzaileak “esnea” esaten dio edari hau itxuraz eta osakeraz behi-esnearen antzekoa da, aspektu askotan. Sukaldean eta mahaian ere egiazko esnearen ordezko bilakatu da, begetariano eta beganoen artean, batik bat, organismoarentzat animalia-esneak baino aproposagoa delakoan. Soja-edariarekin beste elikagai batzuk egiten dira: hartzidura laktikoari esker, **jogurta,** berotu eta (koagulatzaile baten laguntzaz) mamituta, **tofu,** esne kontzentratu azukretsua, gazta, etab. 

## Prozesu industriala 
Edari hau era industrialean prestatzeko, soja haziak uretan beratu, azala kendu, ehotu, urarekin nahasi eta egosi egiten dira. Zopa moduko hori homogeneizatuko da eta atmosfera kontrolatuan ontziratuko da. Hizkera teknikoan, **koloide-esekidura egonkorra** da. 

Soja-esneen osakera aldatu egiten da, fabrikatzaile batetik bestera, produktua estandarizatu gabe dagoelako oraindik. Ekoizle batzuek edariari gatz pittin bat, **lodigarri** bat eta, menturaz, edarian kaltzioa sartzen duen *Lithothamnium calcareum* izeneko alga (soja esneak kaltzio gutxi daukalako, berez), behi esnearen antzeko zerbait lortzeko. Soja esne batzuek kakaoa, banilla-aroma edo fruta-zuku kontzentratua daukate, haurrentzako esne zaporedunak imitatzeko. 

Soja esneak behiarenak baino gantz saturatu gutxiago ditu eta ez du trans azidorik ez duenez, gaitz kardiobaskularrik nozi dezaketen pertsonentzat egokiagoa da. Azkenik, sojatik etorritako produktu guztiek bezala, flabonoideak dauzka, antioxidatzaile eraginkorrak.

## Kutsaduraz 
Herrialde gehienetan ez da egiten haurrentzako sojadun produktuen aurkako prebentziorik, ikerkuntzak ez baitu frogatu sojadunak arriskutsuak direnik. Polemika iturri dira, era berean, plagizida-hondakinen eta soja transgenikoaren existentzia; beste muturrean, ordea, soja-edari biologiko edo organikoak daude, genetikoki eraldatu gabeko soja aleez eginak, pestizida sintetikorik gabeak.

## Animalia esneen ordezko 
Soja-esnea da gure artean kontsumitzen diren animalia-esneen antzekoena eta, horregatik, errezeta gehienetan behi esnearen ordez erabil daiteke. Nabarmentzekoa da koagulatzaile batekin (nigari, ozpina) mamitu egiten dela, irakiten denean harrotu eta aparra egiten duela, gaina osatzen duela azalean, hautsak ondo diluitzen dituela, hartzi egiten dela, mamitzen bada laktobaktiloen substratu gisa balio duela, etab. 

Animalia-jatorriko esneak bezala, bularreko haurren kasuan ezin du ordezkatu ama-esnea: soja-esneak proteina ugariegi ditu eta karbohidrato gutxiegi baina, batez ere, ez ditu beharrezkoak diren mantenugaiak (mineralak, bitaminak).

Ez animalia-esneak, ez begetalak, bularreko haurrentzat egokiak ez direnez, ama-esneak eta deribatuak bakarrik eman daitezke edoskitzeko. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El intermedio

**El intermedio**, Espainiako La Sexta katean aireratu eta Globomediak ekoitzitako telebista saio bat da. Miguel Sánchez Romerok sortu zuen. Astelehenetik ostegunera gaueko 21:35-22:45 artean aireratzen da. Espainiako politika eta egunerokotasuna umorez eta ironiaz ikuskatzen du.

El Gran Wyoming eta Sandra Sabatés aurkezleek aurkezten dute.

Aurkezleez gain, hainbat kolaboratzaile ere baditu, tartean Thais Villas, Gonzo, Dani Mateo, Joaquín Reyes, Guillermo Fesser, Santi Villas, Álvaro Carmona, Iván Lagarto eta Manuel Burque.

## Aurkezleak 
* El Gran Wyoming - (presentador) – (2006-presente).
* Sandra Sabatés - (copresentadora) – (2012-presente).

### Colaboradores actuales 
* Thais Villas – (2006-gaur egun).
* Dani Mateo – (2011-gaur egun).
* Fernando González (Gonzo) – (2010-gaur egun).
* Joaquín Reyes – (2014-2015; 2016-gaur egun).
* Guillermo Fesser – (2016-gaur egun).
* Manuel Burque – (2011; 2017-gaur egun).
* Santi Villas - (2017-gaur egun).

### Iraganeko kolabortzaileak 
* Usun Yoon – (2006-2013).
* Yolanda Ramos – (2006-2008).
* Cristina Peña – (2006-2008).
* Lara Ruiz – (2008-2009).
* África Luca de Tena – (2008-2009).
* Tania Llasera – (2009-2010).
* Jianyang Huang "Chayanne – (2013). - (edizio normala eta *International Edition)*.

### Iraganeko aurkezleak 
* Juanra Bonet – (ordezko aurkezlea eta ostiraletan).
* Pablo Carbonell – (ostiraletako aurkezlea).
* Andreu Buenafuente – (2009ko ordezko aurkezlea).
* Beatriz Montañez – (2006 eta 2011ko bigarren aurkezlea).
* Dani Mateo – (2013) - (International Editioneko aurkezlea).

## Kanpo estekak 
* El Intermedio saioa. La Sexta katearen webgunea 
* IMDBko fitxa irakurgai
Amaia Larrañaga

**Amaia Miren Maddalen Larrañaga Galdos** (Arrasate, 1957ko uztailaren 22a - Iruñea, 2018ko urriaren 25a) gipuzkoar irakasle eta politikaria izan zen.

## Biografia 
Irakasle eta Pedagogia Ikasketak egin zituen, eta Arrasateko Mesedeetako Amen Ikastetxean irakasle bezala lan egin zuen hainbat urtean, eta zuzendari-lanak ere egin zituen.

1999tik 2003ra Eusko Alkartasuneko zinegotzi jardun zuen Arrasateko udalean, eta 2003tik 2007ra Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkide izan zen. Gainera, Bildu koalizioaren baitan 2011-2015 legealdian Arrasateko udaleko zinegotzi eta Gipuzkoako Batzar Nagusietako batzarkide izan zen, Arrasateko alkateorde gisa, eta Gizarte-ongizatea eta Berdintasuna sailetako arduradun politiko moduan, besteak beste. Azkenik, 2015etik Euskal Herria Bilduko zinegotzia izan zen Arrasateko udalean.

Gaixotasun larri bat izan arren, politikagintzan jarraitu zuen azken urteetan, Arrasateko Udaleko EH Bilduko zinegotzi moduan. 2018ko urriaren 25an zendu zen Iruñean.

## Erreferentziak
Leap Year (2010eko filma)

**Leap Year** (euskaraz *Birurte*) 2010eko Anand Tucker thailandiar-britainiar zinema zuzendariak zuzendutako amodiozko komedia film bat da. Amy Adams, Matthew Goode, Adam Scott eta John Lithgow aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Anna Brady (Amy Adams), duela lau urtetik bere senargaiaeta lanbidez kardiologoa den Jeremyri (Adam Scott) ezkon dadin eskatzeko Dublin hirira doan estatubatuar neska gazte maitemindu bat da. Eskaera irlandar usadioa jarraituz egingo du, honen arabera lau urtetan egun batez bakarrik -otsailaren 29an-, bere senargaiari ezkontzea proposatzen dion emakume orok ezezkoa ez duela jasoko ziurra omen da. Halere, Bostondik Dublinerako hegaldian ekaitz handi bat jazo eta hegazkinak Galesen lurratu beharko du. Ekaitzaren ondorioz aireportu guztiak itxiak daudenez, Annak ontzi bat alokatu eta Cork hirira nabigatuko du, baina berriz ere ekaitzaren ondorioz Dingle udalerriko portuan amaituko du. Bertan, Declan O'Callaghan (Matthew Goode) irlandar ostalari zakarrari laguntza eskatu beharko dio, harekin batera Irlandako landan barna joan eta beranduegi izan bainoi lehen Dublinera iritsi eta bere senargaiari ezkontza proposatzen saiatuko da.

## Aktoreak 
* Amy Adams: Anna Brady
* Matthew Goode: Declan O'Callaghan
* Adam Scott: Jeremy Sloane
* John Lithgow: Jack Brady, Annaren aita
* Kaitlin Olson: Libby
* Noel O'Donovan: Seamus
* Tony Rohr as Frank
* Pat Laffan as Donal
* Alan Devlin: Joe
* Ian McElhinney: Apaiza
* Peter O'Meara: Ron

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Uzturreko mendilerroa

**Uzturre-Ipuliñoko mendilerroa** Gipuzkoan kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Ipuliño mendia da, 934 metrorekin.

Mendilerroan dauden Uzturre eta Ipuliño mendiek ematen diote izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Ipuliño, 934 m  (Uzturre-Ipuliño)
# Urdelar, 859 m  (Uzturre-Ipuliño)
# Larre, 808 m  (Uzturre-Ipuliño)
# Arnabar, 790 m  (Uzturre-Ipuliño)
# Uzturre, 730 m  (Uzturre)
# Belabieta, 699 m  (Uzturre-Ipuliño)
# Arrizurieta, 642 m  (Uzturre-Ipuliño)
# Loatzo, 636 m  (Uzturre)
# Arizmendi, 483 m  (Uzturre)
# Muñobil, 483 m  (Uzturre)
# Onddolar, 435 m  (Uzturre-Ipuliño)
# Bildotseta, 378 m  (Uzturre)
# Lasturmendi, 279 m  (Uzturre-Ipuliño)
# Larranburu, 265 m  (Uzturre-Ipuliño)
# Murkulluts, 203 m  (Uzturre)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda
## Kanpo estekak
Aldaxurko mendilerroa

**Aldaxurreko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Santa Cruz mendia da, 1.232 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Aldaxur mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Santa Cruz, 1.232 m 
# Carrascal, 1.193 m 
# Aldaxur, 1.190 m 
# Urizabe, 1.182 m 
# Berroeta, 1.143 m 
# Oianburu, 1.123 m 
# Zipuru, 1.019 m 
# Zorokieta, 1.116 m 
# Ezkarai, 918 m 
# Narbaiza, 911 m 
# Ekuren, 863 m 
# Salvatori, 858 m 
# Amalazoki, 809 m 
# Santa Lucia, 761 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Mercedes McCambridge

**Carlotta Mercedes Agnes McCambridge** (Joliet, Illinois, 1916ko martxoaren 16a - La Jolla, Kalifornia, 2004ko martxoaren 2a) estatubatuar aktorea izan zen.

## Filmografia
Swazi

**Swazia** () Eswatiniko eta Hegoafrikako Ngwane edo Swazi estatuko etnia bantua. Swaziak nekazariak eta abeltzainak dira gehienbat. 1980 inguruan 1.200.000 ziren. Beren hizkuntza, bantua, benue-kongo sailekoa da. Swaziak kokatzen diren ordokia, itsasbazterreko beheko eta goiko lurren artean dago. Swazien oinarrizko gizarte egitura sendia da: buruzagia, haren ama eta emazteak eta seme-alabak beren sendiarekin. Lanaren banaketa sexuaren araberakoa da: gizonek gerra egiten dute, ehizara joaten dira, eta abereez arduratzen dira; emakumeak, ordea, etxeaz eta urketaz arduratzen dira, eta aleak ehotzen dituzte. Ohiko egitura politikoak gorde dira, erregea eta bere ama hierarkiaren gailurra baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Tswana

**Tswana** (, sg. *Motswana*) Hegoaldeko Afrikako etnia bantua da, Botswana eta Hegoafrikan bizi dena. XIX. mendean, orduan Bechuanalandia izena zuen eskualdeko nekazariak eta abeltzainak dira gehienbat. Haien hizkuntza, bantua, benue-kongo sailekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tsonga

**Tsonga** () Hegoaldeko Afrikako bantu-etnia da, hegoaldeko Mozambike eta Hegoafrikan bizi dena. Nekazariak eta abeltzainak dira gehienbat. Beren hizkuntza, bantua, benue-kongo sailekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedi

**Pedi** izan daiteke:
* Pedi (Peren), Indiako hiria
* Pedi (herria), hegoaldeko Afrikako etnia
* Pedi (ardia), hegoaldeko Afrikako aberea
Beti Onak Kirol Elkartea

**Beti Onak Kirol Elkartea** Atarrabiako kirol taldea da, 1951n sortua. Futbol taldea Hirugarren Mailan dabil. Eskubaloi taldea berriz ASOBAL Ligako fundatzaileetako bat izan zen eta emakumezkoen taldea Ohorezko Mailan egin zuen debuta 2022-23 denboraldian. Pilota ere lantzen dute.

2019ra arte Atarrabian jolastu zuen Lysa Tchaptchet-ek (Kamerun, 2001) eskubaloiko EHF Champions Leagueko txapelduna izan zen 2022an, Norvegiako Vipers taldearekin jolastuta. Ekipo berean jolasten zuen Nerea Pena jokalari iruindarrak.

## Datuak 
2024-25 denboraldia barne.
* Denboraldiak Lehenengo Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren Mailan: 0
* Denboraldiak Bigarren B Mailan: 0
* Denboraldiak Lehen Federazioan: 0
* Denboraldiak Bigarren Federazioan: 0
* Denboraldiak Hirugarren Mailan: 19
* Denboraldiak Hirugarren Federazioan: 4
* **Emaitzarik onena**: 3.a (Hirugarren Mailan 2004-05ean)

### Azken denboraldiak 
## Palmaresa 
* Nafarroako Preferentea (4): 1989, 1991, 2013, 2018

## Eskubaloia 
Beti Onak elkarteak gizonezkoen eta emakumezkoen eskubaloi taldeak ditu. Emakumezkoak 2022-23 denboraldian Ohorezko Mailan arituko dira.

## Ikus, gainera 
* Lysa Tchaptchet

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Chewa

**Chewa** hegoaldeko Afrikako etnia bantua da, Malawiko talde etniko nagusia dena. Nekazariak eta abeltzainak dira gehienbat. Beren hizkuntza, bantua, benue-kongo sailekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malgaxe

**Malgaxe** izan daiteke:
* Malgaxe (herria), Madagaskarko etnia.
* Malgaxe (hizkuntza), Madagaskarko hizkuntza.
Malgaxe (herria)

**Malgaxea** (; ) Madagaskarko jatorrizko etnia da, austronesiar eta hego-ekialdeko afrikar jatorria duena. Berez, bi taldetan (menditarrak eta kostaldekoak) banaturik zenbait etnia dira. Beren hizkuntza, austronesiar sailekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elvira Arias de Apraiz

**Elvira Arias de Apraiz** (Madril, 1856 &ndash; Gasteiz, 1922) poeta eta sukaldaritzari buruzko idazlea izan zen.

Gasteiza bizitzera joandako katedratiko baten alaba zen. Umezurztu zenean, Agustín de La Llave amaldeko aitonarekin bizitzera joan zen, *Elogio a Nuestra Señora Doña Amalia de Sajonia y Fernando VII* laudorioa idatzi zuena. 1871n Julian Apraiz Saenz de Elburgo katedratiko eta cervanteszalearekin ezkondu zen, zeinarekin bost seme-alaba izan zituen. Harekin Espainiako eta Europako zenbait hiriburutara bidaiatu zuen, Parisko eta Bartzelonako Erakusketa Unibertsalak zirela ta.

Aldizkarietan eta egunkarietan argitaratutako poemez gain, 1912. urtean euskal sukaldaritzari buruzko liburu bat argitaratu zuen.
Merk

thumb|Alde batean Eskoziako armak eta bestean gurutzea ikus daitezke.
**Merk** antzinako zilarrezko txanpon eskoziarra zen. Jatorriz hitza "mark" (Marka euskaraz) zen eta zilarrezko neurri-unitate bat izendatzen zuen. Txanpon hau XVI. mende amaieratik XVII. mendean zehar erabili izan zen. Merk osoarekin batera, merk erdia eta merk laurdena erabili ziren.

Mark hitzatik "Markland" edo "Merkland" sortu zen Eskozian ere bai: dokumentuetan lur kantitate jakin bat adierazteko.

## Kanpo estekak
Eltxumendiko mendilerroa

**Eltxumendiko mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Eltxumendi mendia da, 851 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Eltxumendi mendiak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Eltxumendi, 851 m 
# Agua, 752 m 
# Andibarro, 742 m 
# Oiargun, 734 m 
# Ezkidi, 656 m 
# Cerro de la Fuente, 534 m 
# Arrondoa, 505 m 
# Santa Cruz, 505 m 
# Lakidainbularra, 504 m 
# Alto de los Pinos, 468 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Jan Czekanowski

**Jan Czekanowski**, (1882ko urriaren 6a, Gluchów - 1965eko uztailaren 20a, Szczecin) poloniar antropologoa eta etnografoa izan zen.

## Biografia 
Jan Czekanowski Parisko Bake Biltzarrean (1919) Poloniako ordezkaritzako aditua izan zen gai geografiko eta etnografikoetarako. Koperniko poloniar naturalisten elkarteko presidentea izan zen (1923-1924). Lwóweko Unibertsitateko errektorea ere izan zen, gaur egun Lviveko Unibertsitatea (1934-1936).

Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Poznanera joan zen, non Poznaneko Adam Mickiewicz Unibertsitateko antropologia saileko burua izan zen.

## Bere espedizioak Afrikan 
Erdialdeko Afrikara egindako bi urteko antropologia-espedizio famatuan parte hartu zuen (1906-1907).

## Bibliografia 
Liburu asko idatzi ditu:

* *Forschungen im Nil-Kongo. Zwischengebiet* (1911–17)
* *Zarys metod statystycznych w zastosowaniu do antropologii*. Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie (1913)
* *Zarys antropologii Polski* (1930)
* *Człowiek w czasie i przestrzeni* (1934)
* *Polska - Słowiańszczyzna. Perspektywy antropologiczne* (1948)
* *Wstęp do historii Słowian, Poznań 1957*
* *Człowiek w czasie i przestrzeni (third edition)* (1967)
Lantaron Kirol Elkartea

**Lantaron Kirol Elkartea** () Lantarongo futbol taldea da. Arabako Erregional Preferentean aritzen da.

## Historia 
Talde 1976 urtean sortu zen *Club Deportivo Gobeo* izenarekin. Iru-Bide zelaian jokatzen zituen partidak. 1980an hartu zuen gaur egungo izena. 1984an Komunion zelaia inauguratu zen. Emaitzarik onena 2004-05 urteko hirugarren postua izan zuen eta Hirugarren mailara igotzeko play-offak jokatu zituen.

## Azken urteak 
## Kanpo estekak
Karyanda

**Karyanda** () Karya kostaldeko antzinako hiria izan zen, Anatoliako penintsularen hegomendebaldean.
thumb|Lurraldearen mapa.
Skilax, antzinako garaietako nabegatzaile eta esploratzaile ezagunetariko bat, Karyndakoa zen eta horrela deskribatu zuen: "uhartea, hiria eta portua". Estrabonek, geografo greziarrak, Karia kostaldearen hiri bat bezala aipatu zuen. Haien informazioen arabera Mindo eta Bargilia artean zegoen. Karyanda Delosko Ligaren parte izan zen eta horrela agertzen da aipatua Atenasen zergen erregistroetan, K.a. 452 eta 415. urteetan.

Literaturan iradoki izan da, agian, garai helenistikoan Kayanda uhartetik kontinentera eraman izan zela, zehatz-mehatz Bodrumgo penintsularen iparraldeko badia batera, gaur egun Turkbuku hiri turistiko turkiarra dagoen tokira. Garai haietan Halikarnaso doriarra penintsularen hiri nagusia zen eta portu horretatik 19 kilometrotara zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cephalophus

***Cephalophus*** Afrikako antilope txikien generoa da.

## Espezieak 
Generoak hamabost espezie ditu bere barnean:
* *Cephalophus adersi*
* *Cephalophus brookei*
* *Cephalophus callipygus*
* *Cephalophus dorsalis*
* *Cephalophus jentinki*
* *Cephalophus leucogaster*
* *Cephalophus natalensis*
* *Cephalophus niger*
* *Cephalophus nigrifrons*
* *Cephalophus ogilbyi*
* *Cephalophus rufilatus*
* *Cephalophus silvicultor*
* *Cephalophus spadix*
* *Cephalophus weynsi*
* *Cephalophus zebra*

## Kanpo estekak
Airidh a' Bhruaich

'''''', , Eskoziako Lewis uhartean dagoen baserriz osatutako etxalde bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak
Breivig

'''''', , Eskoziako Lewis uhartean dagoen ekialdeko kostaldeko udalerri bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak
Brenish

'*** edota **Breanish*', , Eskoziako Lewis uhartean dagoen herri bat da, Kanpoko Hebridetan.

## Kanpo estekak
Azkoiengo mendilerroa

**Azkoiengo mendilerroa** edo **Peraltako mendilerroa** Nafarroa Garaian kokatuta dagoen mendilerro bat da. Bere punturik altuena Cabizgordo mendia da, 475 metrorekin.

Mendilerroan dagoen Azkoien udalerriak ematen dio izena mendilerroari.

## Mendiak 
# Cabizgordo, 475 m 
# Casanueva, 469 m 
# Gurugú, 468 m 
# Caluengo, 467 m 
# Caluengo NW, 467 m 
# Arretxea, 462 m 
# Los Valles, 462 m 
# Los Quemados, 461 m 
# El Espartal,442 m 
# El Montecillo,442 m 
# El Ontinar,441 m 
# Cogote del Águila,432 m 
# Royuela, 437 m 
# Vallacuera, 412 m 
# Dehesa Nueva,411 m 
# Portildelobos, 406 m 
# Peñalén, 392 m 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko mendilerroen zerrenda

## Kanpo estekak
Rungrado Maiatzaren Lehena Estadioa

**Rungrado Maiatzaren Lehena Estadioa** Munduko futboleko estadiorik handiena da. Piongiang, Ipar Korea, hirian kokatua dago eta 150 000 pertsonentzako edukiera dauka.  Atletismoko pista eta futbol-zelaia dauzka. Estadio honetan Ipar Koreako futbol selekzioak jokatzen du.

## Ekipamendua 
Munduko edukiera handiena daukan estadioa da  207 000 m² eta 114.000 pertsonentzako eserlekuekin. Estadioa zortzi pisu dauzka. 60m-ko pabiloi erantsi bat dauka, euskarrietako sekzioa estaltzeko nahikoa dena.

16 arku formako teilatuak gurutzatzen dira  Taedongen ibaiaren gainean flotatuko litzatekeen lore bateko petaloaren itxura egiten.

80 irteera eta 10 altxatze dauzka. Bi urte eta erditan eraiki zen Rungraren uharteko Taedong ibaian, eta 1989ko maiatzaren 1-an inauguratu zen. Ezaugarri hauek jolas nazioartekoentzat baldintza ezin hobe bat proportzionatzen dute. Futbol-zelaia soropil naturaletik estalita dago eta atletismoko pista eta gainerako kiroletako espazioak gomaz. Estadioa entrenamenduko zenbait pasalekuak , barruko igerilekua, saunak eta oheak beste instalazio batzuen artean dauzka, entrenamenduarentzat eta jokalarien egokitasunarentzat.

Estadioa urteko Arirangen ospakizunetan, irekitzearen zeremonietan  eta Koreako Langileen Alderdiaren erakusketetan erabiltzen da.
Fitxategi:May-day Stadium at night.jpg
Fitxategi:North Korea-Rungrado May Day Stadium-01.jpg
Fitxategi:Getting ready for Arirang.jpg
Fitxategi:Laika ac Arirang Mass Games (7934591480).jpg

## Kanpo estekak
Javier Coronas

**Javier Coronas Aguilar** (Bartzelona, 1969ko ekainaren 27a) kataluniar umorista, idazle, irrati esatari eta telebista aurkezle bat da.

Gaur egun, Movistar+ telebista katean *Ilustres ignorantes* saioaren aurkezlea du.

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Sergio Pazos

**Luis Sergio Pazos Huete** (Ourense, 1965eko apirilaren 4a) espainiar aktore, telebista aurkezle eta erreportari bat da.

Espainia mailan nagusiki Telecinco kateko ''Caiga quien caiga saioaren kolaboratzaileetako bat izateagatik ezagun egin zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Raúl Cimas

**Raúl Cimas Navarro** (Albacete, 1976ko azaroaren 5a) espainiar aktore eta umorista bat da.

*Buenafuente*, *La hora chanante,* *Noche sin tregua* eta *La resistencia* telebista saioetan parte hartu zuen, bai eta *Tapas* (2005) filmean antzeztu ere. ETB2ko *La Gran Evasión *saioan *El Terrat *ekoiztetxeko gidoilaria eta ekoizlea izan zen. *Canal+ *katean Óxido nitroso* (2011-2015) *saioa aurkeztu du. Gaur egun* Movistar+ *kateanCero en Historia saioa aurkezten du*.*

Joaquín Reyes, Pablo Chiapella eta Ernesto Sevilla aktore eta umoristekin batera *Albaceteko Laukotea* deritzona osatzen du, lauak bertan jaioak baitira.

## Kanpo estekak 
* Raúl Cimasen bloga 
* IMDBko fitxa irakurgai
Paubrasilia echinata

***Paubrasilia echinata*** Fabaceae familiako zuhaitz loreduna da, *Paubrasilia* generoko espezie bakarra.. Brasilen oso zuhaitz ohikoa da, eta *Pau de Pernambuco*, **Pau-Brasil** eta *Tupi Ibirapitanga* izenak hartzen ditu. Zuhaitzak zur dentso eta laranja-gorrixka du, distira handikoa. Askotan erabiltzen da hari instrumentuetako arkuak egiteko. Brasilina izeneko tindu gorria ere ekoizten du.

Pau-brasil izena *Caesalpinia* generoko landare batzuei eman zitzaien Erdi Aroan, eta *Caesalpinia echinata* espezieari egokitu zitzaion XVI. mendean. Ikerketa taxonomikoak genero bereizia izatea merezi duela erakutsi du, eta horregatik *Paubrasilia* generoa sortu zen 2016an. Brasil herrialdearen izena landare honetatik dator, portugesez *su-txingar* esan nahi baitu.

## Argazki-galeria 

Image:Paubrasil6.jpg
Image:Caesalpinia echinata - Paubrasil.jpg
Image:Brazilwoodspinylegumens.JPG
File:ClosedeflordePaubrasil.jpg
File:PAUBRASILjbsp.jpg
File:Brazilwood Paubrasilia echinata square blank.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rohingya

**Rohingyak** (rohingyeraz: *Ruáingga*  ahoskatua,  *rui hang gya*  ahoskatua,  *Rohingga*  ahoskatua) estaturik gabeko indo-ariar talde etniko bat da, Myanmarreko Rakhine estatuan bizi zena.

Rakhinetarrak eta rohingyak elkarrekin bizi izan dira Myanmarko lurretan. Baina etnia arteko gatazka isila erlijio gatazka ere bihurtu zelarik, rohingyei inork ez zien naziotasun osoa aitortzen, eta Myanmarko Gobernuak kanporatu egin nahi zituen. Nazio Batuen Erakundearen arabera, «munduan gehien jazarritako» etnia da. Hori zela eta, Bangladeshek ia 900.000 errefuxiatu hartu ditu, krisi humanitario larria eraginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak