Artistaren gaztetako portreta

thumb|1917ko edizioa
**Artistaren gaztetako portreta** James Joyce idazle irlandarraren lehen nobela da. Estilo modernistan idatzita dagoen Künstlerroman bat da (artista baten bizitzari, lanari eta sormenari buruzko eleberria). Stephen Dedalusen, Joyceren alter ego fikzionalaren, iratzartze erlijioso eta intelektuala kontatzen du. Joyceren alter egoaren abizenak erreferentzia egiten dio greziar mitologiako Dedalo artisau bikainari. Stephenek zalantzan jartzen ditu berak bizitako konbentzio katoliko eta irlandarrak eta horien aurka matxinatzen da. Azkenean, Europa kontinentean bere burua erbesteratzen bukatzen du. Ondorioz, Joycek bere lehen liburu honetan erabiliko ditu etorkizunean *Ulises* (1922) eta *Finnegans Wake* (1939) lanetan garatuko dituen teknika batzuk.

1904an hasi zen liburua idazten. Garai hartan, *Stephen Hero* izena jarri nahi zion, eta hasieran 63 kapituluko nobela autobiografikoa izango zen, estilo errealistan idatzita. Baina, 25 kapitulu idatzi eta gero, Joycek alde batera utzi zuen ordura arte egindakoa, eta 1907an lana berridazten hasi zen. Liburuko gaiak eta protagonista moldatu zituen bost kapituluko nobela trinkoa izan zedin. Errealismo zorrotza alde batera utzi eta zeharkako estilo librea maiz erabili zuen, irakurleak Stephen garatzen ari zen kontzientzia ikus zezan. Ezra Pound poeta amerikar modernistak serie moduan argitaratzea lortu zuen *The Egoist* literaturazko aldizkari ingelesean 1914an eta 1915ean. Azkenik, 1916an B.W. Huebschek New Yorken liburu moduan argitaratu zuen. Artistaren gaztetako portreta nobelari eta *Dublindarrak* (1914) istorio bildumari esker lortu zuen Joycek bere burua modernismo literarioaren abangoardian kokatzea.
## Historia 
James Joyce (1882 – 1941) Dublinen, Irlandan, jaio zen, erdi-mailako klaseko familia batean. Ikasle aparta izan zen, eta 1902 urtean Dublingo University College unibertsitatean graduatu zen. Hurren, Parisera joan zen medikuntza ikastera, baina denbora laburrean utzi egin zuen. Haren familiak eskatuta, Irlandara bueltatu zen, ama hiltzen ari baitzen minbiziak jota. Amak hala erregutu arren, Joyce eta bere anaia Stanislaus-ek konfesioa egiteari edo jaunartzea egiteari uko egin zioten, fedegabeak baitziren. Era berean, ama koman sartu zenean ere, ez ziren belauniko jarri errezatzeko. Bere liburuak argitaratzen saiatu ondoren, bai eta (arrakastarik gabe) egunkari propioa sortzen saiatu ondoren ere, Joycek irakasle, abeslari eta kritikari moduan egin zuen lan., eta 1914an Joycek liburuaren lehen kapitulua eman zion Poundi. Horrenbeste gustatu zitzaion, non Londresko *The Egoist* aldizkari literarioan serie moduan argitaratzeko presioa egin baitzion. Joycek presaka bukatu zuen nobela, eta 25 ataletan agertu zen 1914ko otsailaren 2tik 1915eko irailaren 1era arte.

Ezin zuten argitaletxe britainiarrik aurkitu obra bukatua argitaratzeko, eta, beraz, Poundek B.W Huebsch argitaletxe amerikarrarekin adostu zuen argitalpena. 1916aren abenduaren 29an argitaratu zuten. 2004an, testu hori bera erabili zuten Everyman´s Libraryren laugarren edizioak, Bedforden edizioak, bai eta Oxford World's Classicsen edizioak ere. Garland argitaletxeak edizio kritiko bat argitaratu zuen 1993an, Hans Walter Gabler-ek editatua. Stephenek mundua deskubritu eta ulertuko du, eta, bitartean, irakurleak pertsonaia nagusiaren beldurrak eta nahasmenduak biziko ditu. Stephen protagonista Clongowes Wood College ikastetxe jesuitara joango da ikastera, non haur beldurti eta adimentsuak gelakideen isekak jasango baititu. Bitartean, jokabide arauak ikasiko ditu. Gabonetako afari batean ezagutuko ditu Stephenek Irlandako tirabira politiko, sozial eta erlijiosoak, Charles Stewart Parnell politikariaren ingurukoak. Tirabirek gaztakak sortuko dituzte familiako kideen artean, eta Stephenek ez du jakingo zer instituzio politikoetan izan dezakeen konfidantza Clongowes ikastetxera itzultzean, diziplina zorroztuko da, eta jesuitek zigor fisikoak areagotuko dituzte. Hori gertatuko da bost ikasle heldu harrapatuko dituztelako joku homosexualetan. Irakasle batek uste izango du Stephenek betaurrekoak apurtu dituela ez ikasteko, baina ikaskideen laguntzarekin Stephenek adorea bilduko du zuzentzailearengana joateko eta kexatzeko. Aita Conmee zuzendariak ziurtatuko dio ez dela berriro halakorik gertatuko, eta Stephenek garaipen sentsazioa biziko du.

Stephenen aita zorpetu egingo da, eta familiak bere kanpoaldeko etxebizitza atsegina utzi behar izango du Dublinera bizitzera joateko. Stephen ohartuko da ez dela Clongowesera itzuliko. Hala ere, Aita Conmeeren beka baten bidez nerabea Belvedere College institutora joango da. Bertan, arrakasta handia izango du akademikoki, eta klaseko buru bilakatuko da. Stephenek diru asko lortuko du eskolak emandako sari batzuei esker, eta prostitutengana joaten hasiko da. Stephenen aita mozkorti galanta da, eta elkarrengandik urrutiratzen hasten dira.[thumb|Stephen Dedalusek epifania estetiko bat izango du [Dollymount|Dollymount Strand hondartzan.]]Stephenek amore emango du plazer sentsualen aurrean, hain justu haren klasea erretiro erlijioso batera eramaten dutenean, non mutilek sermoiak jasoko dituzten. Stephenek arreta berezia jarriko du harrotasunaren, kulparen eta zigorketaren inguruko sermoietan, eta baita Azkenkietan ere (heriotza, judizioa, infernua eta paradisua). Sermoiek infernuko zigorketa amaigabea eta beldurgarria deskribatuko dute, eta Stephenek uste izango du hitz horiek beregana zuzenduta daudela. Horrela, larritu egingo da, eta barkamena desiratzen hasiko da. Gustura itzuliko da elizara, eta damutasun aszetikoaren mesedean lanean hasiko da, baina egunerokotasunak eragingo du Stephenen burua beste nonbaitera joatea. Bere debozioak jesuiten atentzioa deituko du, eta Stephen animatuko dute apaiz bilakatzeko. Stephenek denbora hartuko du pentsatzeko, baina fede krisi bat izango du pentsamendu espiritualen eta anbizio estetikoen arteko gatazkak eraginda. Dollymount Strand hondartzaren ondoan, neska bat ikusiko du uraren gainean ibiltzen. Une horretan, epifania bat izango du, eta neskaren edertasuna paperean islatu nahi izango du.

Dublingo University Collegeko ikasle delarik, Stephen gero eta gehiago nekatzen da bere inguruko instituzioez: Eliza, eskola, politika eta familia. Bere familiaren aberastasuna desagertzen den heinean, aitak errieta egiten dio eta amak elizara bueltatzera bultzatzen du. Stephenek, gero eta lehorragoa eta umorerik gabe, Elizarekiko sentitzen duen alienazioa eta garatu duen teoria estetikoa azaltzen die bere lagunei. Horiek, ordea, ez dute onartzen ez bata ez bestea. Stephenek ondorioztatzen du Irlanda hertsiegia dela bere burua artista moduan guztiz garatzeko, eta joatea erabakitzen du. Bere burua erbesteratzea erabakitzen du, beraz, baina ez aldez aurretik bere egunerokoan bere jaioterriarekiko dituen loturak azaldu baino lehen:

“… Banoa milioigarren aldiz esperientziaren errealitatearen enkontrura eta arimako tailerrean nire arrazaren kontzientzia sortugabea forjatzera.”

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak