open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sorbosa

**Sorbosa** C6H12O6 formula duen monosakaridoa da, zetona taldea (C=O) bigarren karbonoan duena. Sei karbono dituenez hexosa bat da.

## Ezaugarriak 
Sorbosak naturan azaltzen duen enantiomeroa L-Sorbosa da. Berezia da, monosakaridoetan ohikoa D-isomeroa izaten baita.

Monosakarido honek sakarosaren pareko gozotasuna du.

## Erabilerak 
C bitaminaren ekoizpen industriala sorbosarekin hasten da. *Ketogulonicigenium vulgare* bakterioak ekoizten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tagatosa

**Tagatosa** C6H12O6 formula duen monosakaridoa da, zetona taldea (C=O) bigarren karbonoan duena. Sei karbono dituenez hexosa bat da.

## Ezaugarriak 
Sakarosaren gozotasunaren %92a dauka baina kalorien %38a baino ez.

## Erabilerak 
Indize gluzemiko oso txikia du. Konparazio batera sakarosaren indizea 68 da, fruktosarena 24 eta tagatosarena 3. Horrek diabetikoentzako azukre egokia bihurtzen du eta edulkoratzaile gisa erabiltzen da.

Pisua jeisteko balio izateaz gain antioxidatzaile eraginkorra dela ere frogatu da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Nicolas baseliza (Bujaruelo)

**San Nicolás de Bujaruelo baseliza** XIII. mendeko eraikin baten aztarnak dira. Arkitektura erromanikoko baseliza da, Bujaruelo haranean, Huescako probintzian, Aragoiko Pirinioetan, Torla-Ordesa udalean. Izadiaren ikuspuntutik leku interesgarria da: Bujaruelo harana-Garganta de los Navarro Batasunaren Garrantzizko Lekua baita, Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalatik hurbil. Erorkinetik gertu Bujarueloren zubia dago. Baseliza San Nikolas Barikoari eskainita zegoen. Kanpatzeko toki egokia da.

## Ezaugarriak 
Eraikin erromaniko honek ezaugarri bereziak zituen. Gavarnietik zetorren bideak hemendik igaro behar zuen derrigorrez eta eliza honek erromesentzako geldiunea zen. Danborreko absidea zuen. Lurrean lipsanoteka bat zegoen zulatuta, hau da, erlikiak gordetzeko espazioa. Habearte bakarra zuen. Eraikina harginlanez egina zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* : Informazio turistikoa.

## Ikus, gainera 
* Bujarueloko zubi erromanikoa
Heptosa

[eskuinera|thumb|300px|[Sedoheptulosa.]]

**Heptosak** zazpi karbono atomo dituzten monosakaridoak dira. Beren formula enpirikoa C7H14O7 da.

Heptosa oso gutxi agertzen dira naturan. Ohikoenak hoanko hauek dira:
* Sedoheptulosa (zetosa)
* Manoheptulosa (zetosa)
* L-glicero-D-mano-heptosa (aldosa)

## Kanpo estekak
Sedoheptulosa

**Sedoheptulosa** C6H12O6 formula duen monosakaridoa da, zetona taldea (C=O) bigarren karbonoan duena. Zazpi karbono dituenez heptosa bat da.

## Garrantzia biologikoa 
Naturan existitzen diren heptosa bakanetako bat da. Pentosa fosfato bide metabolikoan berebiziko garrantzia du.

## Kanpo estekak
Bujarueloko zubia

**Bujarueloko zubia** Arkitektura erromanikoko zubia da, Ara ibaiaren gainean eraikia, Bujaruelo haranean, Huescako probintzian, Aragoiko Pirinioetan. Izadiaren ikuspuntutik leku interesgarria da: Bujaruelo harana-Garganta de los Navarro Batasunaren Garrantzizko Lekua baita, Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalatik hurbil. Zubitik gertu San Nicolás de Bujaruelo baselizaren erorkinak daude eta kanpalekua da.

Bujaruelo orain mende batzuk Gavarnietik igarontzen ziren erromesentzako, merkatarientzako eta bidaiarientzako beharrezko pasagunea zen.

## Ezaugarriak 
Arku bakarreko zubia da, harrizkoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* :Bujaruelori buruzko argazkiak eta informazioa.

## Ikus, gainera 
* San Nicolás baseliza (Bujaruelo)
Lipsanoteka

[thumb|300px|Urbinatarren dorretxeko kapera-elizako lipsanoteka, gaur egun [Arabako Arkeologia Museoan ikusgai.]]
**Lipsanoteka** (grezieratik: “leipsianon” (jarrita) eta “teca” (kutxa)) santuen erlikiak gordetzeko espazioak edo kutxak ziren. Ohikoak izan ziren Erdi Aroan, arte erromanikoan, batez ere X. mendetik XIII. mendera.

## Ezaugarriak 
Egurrezko kutxak izaten ziren eta, normalean, aldare nagusiaren azpian kokatzen ziren, elizetan eta baselizetan. Erlikiekin batera dokumentu bat gordetzen zen; dokumentuan zeinen gorpuzkinak ziren adierazten zen. Modu batez antzinako kristauen ohitura jarraitzen zen, eukaristia martiririen hilobien gainean egiteko ohitura, alegia. Gehienetan lipsanotekak hormetan edo zoluetan gordetzeko izaten ziren eta, ondorioz, ez zituzten apaingari asko izaten. Dena dela, badira salbuespenak, oso ornituak. Ornituta egoten zirenean apaingarriak elementu geometrikoak, loreak, landareen marrazkiak izaten ziren. Batzutan idazkunak ere agertzen ziren zenbait kasutan kaligrafia kufikoaz.

## Formak 
Eredu desberdinak ezagutzen dira:
* Arrautza formakoak, aldeak tornuan landuak, zilindroko ebakeraz, estalki konikoa eta heldukeku tornuan landua.
* Laukizuzena, irristatzaile den tapakiarekin.
* Zilindrikoa, ahokatzen den tapakiarekin.

## Museoetan 
Bartzelonako Kataluniako Arte Museo Nazionala bilduma interesgarria gordetzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Bideoa Youtuben.
Josu Goia

**Josu Goia Etxeberria** (Bera,  - ) nafar politikari eta artista izan zen.

Politikagintzan eta kulturgintzan aritu zen, eta sorterrian alkate izan zen Euskal Herritarrok-ekin, 1999tik 2003ra, hiru legealditan zinegotzi aritu eta gero. Alkate zela, Udalbiltzako kide izan zen. 2003an berriro aurkeztu zen, baina Espainiako Auzitegi Gorenak ezker abertzaleko zerrenda ugari debekatu zituen; tartean, Beraginez, Goia zerrendaburu zuen hautagaitza. Beste zerrendarik aurkeztu ez, eta hauteskundeak berriro egin zituzten 2003ko urrian. EAk gobernatu zuen hurrengo lau urteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armeniar alfabeto

[thumb|300px|eskuinera|Armeniar alfabetoa, [Nikosia hiriko monumentu batean ikusgai.]]
**Armeniar alfabeto**a ( ''Hayoc' grer* edota  *Hayoc' aybowben'') armeniera idazteko alfabeto bat da. 405ean Mesrop Maxtots armeniar hizkuntzalari eta elizgizonak garatu zuen. Jatorrizko alfabetoak 36 hizki zituen; ondoren, beste bi hizki gehitu zitzaizkion.

Hasiera batean, asiriar alfabetoan oinarritu zela uste zen, baina letren ordena greziar alfabetoaren araberakoa da, 36 hizkiz osatua baitago: horietatik 21 greziar alfabetotik datoz, beste 11 hizkik greziar estiloa dute eta lau asiriar alfabetotik datoz.

## Alfabetoa 
Hona alfabetoko letren hurrenkera, euskarazko transliterazioarekin, eta zenbaki gisa armeniera zaharrean izan duten erabilpenarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Manoheptulosa

**Manoheptulosa** C7H14O7 formula duen monosakaridoa da, zetona taldea (C=O) bigarren karbonoan duena. Zazpi karbono dituenez heptosa bat da.

Naturan existitzen diren heptosa bakanetako bat da. Alpalpan, Ahuakatetan eta Sanjose-lore goiztiarretan aurkitzen da bereziki.

## Garrantzi biologikoa 
Hexokinasa eta bereziki glukokinasa entzimen inhibitzaile lehiakorra eta ez-lehiakorra da, aldi berean. Entzima hau inhibituz glukosaren fosforilazioa ekiditen du, glukolisiaren lehen urratsa hain zuzen ere.

Bestalde Pankrearen intsulina ekoizpena inhibitzen duela ere ikusi da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ares Teixidó

**Ares Teixidó i Domínguez** (Lleida, Katalunia, 1987ko urtarrilaren 19a) kataluniar telebista aurkezlea, irrati esataria eta aktorea da.

## Ibilbidea 
### Telebista saioak 
### Irratsaioak 
### Telesailak 
### Filmak 
### Antzezlanak
Rhona Mitra

**Rhona Natasha Mitra** (Hampstead, Londres, Ingalaterra, 1976ko abuztuaren 9a) britainiar aktorea, modelo ohia eta abeslaria da.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
### Bideo-jokoak 
## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Come Alive* (1998)
* *Female Icon* (1999)

### Singleak 
* *Getting Naked* (1997)
Paquita Sáenz de Urturi

**Francisca "Paquita" Sáenz de Urturi Rodríguez** (Apodaka, Araba, 1950eko urtarrilaren 29a) arkeologoa da; lehen emakume profesionala, Arabako arkeologian.

## Bizitza 
1950. urtean jaio zen Apodaka herrian (Araba). Batxilergoan iraganarekiko jakinmina piztu zioten irakasle historia eta latineko eta grekoko irakasleek. Gainera, herri batekoa izanik, bertako adineko pertsonek kontatzen zituzten istorioekin ere lehenagoko kontuetara begira hasi zen. Nafarroako Unibertsitatean ikasi zuen Filosofia eta Letrak lizentziatura. 1975ean *Cerámica a torno de la segunda Edad del Hierro en Álava* izeneko lizentziatura memoria aurkeztu zuen.

Hemeretzi urterekin joan zen lehen aldiz industera eta, harrezkero, bere bokazio eta ogibide profesionala izan da. Hori horrela, Euskal Herriko lehen emakume arkeologo profesionaletako bat da. Izan ere, 1969an arkeologiarekin izan nuen lehen kontaktua Federico Baraibar arkeologo arabarrak gidatutako ikastaro batean. Landetara eta leizeetara bisitak egiten hasi eta lehenengoko indusketa Henaioko kastroan izan zuen, Dulantzin. Induzketa-taldea Armando Llanosek, Jaime Fariñak, Jose Antonio Agorretak eta Juan Maria Apellanizek osatzen zuten. 1975-1997 bitartean Karanka (Araba) herriko Lastrako kastroan izandako indusketak zuzendu zituen. 1993an Iruña-Veleiako sailak ureztatzea oinarri zuten obra batzuk kontrolatzen egon zen. Arabako Arkeologiarako Institutuko kide eta kolaboratzaile aktiboa izan da eta 1977tik haien *Estudios de Arqueología Alavesa* aldizkarian ikerketa artikuluak idatzi ditu.

Era berean, hainbat lekutan indusi du: San Andres (Argote, Trebiñu), Arkaia (Gasteiz), Mariturri (Gasteiz), Legardagutxi herri hustua (Lermanda, Gasteiz), Gasteizko hirigune historikoko hainbat orubetan, Guardiako hiribilduan, Gaubeako hainbat lekutan, eta abarretan. Aztarnategi ugari aurkitu izan ditu obra handietako kontrol arkeologikoak eginez (ureztapen tutuenak, adibidez) eta Arkaia aztarnategia mugatzeko eta, ondorioz, ondare izendatu bihurtzeko arkeologia lanak zuzendu zituen.

Bere lanak aztertuta ikus daiteke: Brontze Arotik gaur egun arteko aztarnak aztertu dituela Araban, batez ere: aro guztietako zeramikak, epigrafia erromatarra, galtzada erromatarra, erromatar garaiko hezurrezko tresnak (orratzak), Erdi Aroko disko formako hilarriak, haitzulo artifizialak, populaketa

landa munduan eta hiribilduetan, eta beste hamaika lan aztertu ditu. Oraindik ikerketan lanean jarraitzen du: 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Estitxu : «Paquita Saenz de Urturi: "Gozamena da lokatz artean zeramika puskak aurkitzea"», *Alea*, 2018-03-18.
2010: The Year We Make Contact

**2010: The Year We Make Contact** (euskaraz *2010: Kontaktua Egin Genuen Urtea*) 1984ko Peter Hyams estatubatuar zuzendari, gidoilari eta ekoizleak zuzendu, idatzi eta ekoitzitako zientzia-fikziozko film bat da. Arthur C. Clarke britainiar idazlearen *2010: Odyssey Two* (1982, *2010: Odisea Bi*) eleberrian oinarritua dago. Roy Scheider, Helen Mirren, Bob Balaban, John Lithgow, Keir Dullea eta Douglas Rain aktoreek antzeztu zuten.

Stanley Kubricken *2001: A Space Odyssey* (1968, *2001: Espazioko Odisea*) maisu lana ospetsuaren jarraipena da.

Oscar Sarietarako 5 izendapen jaso zituen: Zuzendaritza artistiko onenaren Oscar Saria (zuzendaritza artistikoa: Albert Brenner; set dekorazioa: Rick Simpson), Makillaje onenaren Oscar Saria (Michael Westmore), Efektu berezi onenen Oscar Saria (Richard Edlund, Neil Krepela, George Jenson eta Mark Stetson), Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria (Patricia Norris) eta Soinu onenaren Oscar Saria (Michael J. Kohut, Aaron Rochin, Carlos Delarios eta Gene Cantamessa).

## Argumentua 
2010. urtea. USS Discovery espaziontzia Jupiterren galdu zenetik bederatzi urte igaro dira, ondorioz AEBetako eta Sobietar Batasuneko astronautez osatutako espedizioa Leonov espaziontzian Jupiterrera bidaliko dute, USS Discovery espaziontziari zer gertatu zaion jakiteko eta HAL 9000 konputagailua erreaktibatzeko asmoz. Helmugara iristean lehen espedizioak ikertzeko asmoa zuen monolito beltz erraldoiarekin topo egingo dute.

## Aktoreak 
* Roy Scheider: Heywood R. Floyd doktorea
* John Lithgow: Walter Curnow doktorea
* Helen Mirren: Tanya Kirbuk
* Bob Balaban: R. Chandra doktorea
* Keir Dullea: David Bowman
* Douglas Rain: HAL 9000ren ahotsa
* Candice Bergen: SAL 9000ren ahotsa (kredituetan "Olga Mallsnerd" bezala)
* Madolyn Smith: Caroline Floyd
* Saveliy Kramarov: Vladimir Rudenko doktorea
* Taliesin Jaffe: Christopher Floyd
* James McEachin: Victor Milson
* Mary Jo Deschanel: Betty Fernandez, Bowmanen alarguna
* Elya Baskin: Maxim Brailovsky
* Dana Elcar: Dimitri Moiseyevitch
* Oleg Rudnik: Vasily Orlov doktorea
* Natasha Shneider: Irina Yakunina
* Vladimir Skomarovsky: Yuri Svetlanov
* Victor Steinbach: Nikolai Ternovsky
* Herta Ware: Jessie Bowman
* Jan Triska: Aleksandr Kovalev
* Arthur C. Clarke: Etxe Zuriaren kanpoaldeko parkearen eserlekuko gizona / AEBetako presidentea (kameoa)
* Stanley Kubrick: Sobietar Batasuneko presidentea (kameoa)

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Tzotzil

**Tzotzilak** (tzotzileraz: ''Sotz'leb'') gaur egungo Mexikon bizi den herri amerindiar bat dira. Biztanle gehienak Chiapas estatuko erdialdean bizi dira. Gaur egun 220.000 inguru direla estimatu da, baina berez ez da talde homogeneoa izaten.

Mexikon daudenen jatorrizko hizkutzen artean 5 tokian kokatzen da Tzozila, Nahuatla, Yucatáneko maya, mixteco, eta zapotekoaren atzetik.

Tzotzila Chiapesko herri hauetan hitz egiten da: Zinacantán, Chamula, San Andrés Larráinzar, Chenalhó, Pantelhó, Huitiupán, Chalchihuitán, El Bosque, Simojovel, Ixtapa, Bochil, Soyaló, Huixtán, San Lucas, Acala, San Cristóbal de las Casas, Venustiano Carranza (San Bartolomé de los Llanos), Mitontic, Rayón eta Amatán. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lenzie

'***,  eta  edota **Lenyie*', Eskoziako udalerri bat da, Ekialdeko Dunbartonshire konderrian.

## Kanpo estekak
San Úrbez zubia

**San Úrbez zubia** Sobrarben dagoen zubi erromanikoa da. Bellós ibaiaren gainean eraikia dago, Añiscloko arroilatik gertu. Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionala eta Añiscloko oso inguru ezaguna da eta horregatik bigarren zubi bat eraiki behar izan zuten. Behatoki oso ona da bai Bellós ibaia baita ere Cambrasko arroila ikusteko.

## Kondaira 
San Urbezen kondairak Aragoian zera dio: Vió haraneko artzain batzuek santuari abereak ibaiaren beste aldera igarotzeko nola egin zezaketen galdetu zioten. Arroila tartean zegoen. Orduan santuak arroilan palanka bat bota zuen eta hura ibaiaren toki estuenean bi arroketan helduta gelditu zen. Horrekin zubia non egin behar zen azaldu zien.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : San Úrbez zubia.
* : San Úrbez zubiko bidea.
Modelo (lanbidea)

[thumb|[Caitlin O'Connor modeloa estudioko jarrera tipiko batean.]]
**Modeloa**, lanbideari dagokionez, merkataritzako produktuak sustatzeko, bistaratzeko edo iragartzeko zeregina duen, artelanak sortzeko ikusizko laguntza ematen duen edo argazkigintzarako paratzen den pertsona da.

Zenbait kasutan, lan horren eta aktore edo dantzari lanen arteko muga lausoa da, batez ere jantziak erakustean edo telebistarako iragarkietan modelo izatean.

Batzuetan, pertsona ospetsuek (aktoreek, abeslariek eta telebistako izarrek barne), modelo izateko kontratuak sinatzen dituzte, normalean egiten duten lanaz aparte.

## Kanpo estekak
Woodilee Village

'''''', Eskoziako Kirkintilloch udalerriaren luzapen bat da, Lenzie eremuan, eta Ekialdeko Dunbartonshire konderrian.

## Kanpo estekak
Txitximeka

250px|thumb|Txitximeken lurraldea.
**Txitximeka** () nahua herriek aro prehispanikoan egungo Bajío eskualdean bizi ziren herriei deitzeko erabiltzen zuten izena izan zen. Izena erromatarren barbaro terminoaren antzekoa izan zen: gutxiespen-hitza bat herri semi-nomadak deitzeko.

Egungo bere ondorengoek apenas ez dute bere izena aintzat hartzen, Guanajuaton bizi den Txitximeka-Jonazek herria baino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tepaneka

300px|thumb|Tepaneken lurraldea.
**Tepaneka** () amerindiar herria prehispanikoa izan zen, XII. mendean Tenochtitlán inguruko eskualdean bizi zena. Azteken antzeko kultura zuten eta nahuatlez egiten zuten.

Espainiarrak eskualdera ailegatu zirenean Aliantza Hirukoitzaren mendean zeuden eta ezin zuten herri moduan iraun.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Waterside (Ekialdeko Dunbartonshire)

**Waterside**, , Eskoziako Kirkintilloch udalerriaren ekialdean dagoen eremu bat da, Ekialdeko Dunbartonshire konderrian.

## Kanpo estekak
Jaws 2

**Jaws 2** (euskaraz *Barailak 2*) 1978ko Jeannot Szwarc frantziar zinema zuzendariak zuzendutako beldurrezko thriller film bat da. Roy Scheider, Lorraine Gary, Murray Hamilton, Joseph Mascolo, Jeffrey Kramer, Collin Wilcox, Ann Dusenberry, Mark Gruner, Susan French, Barry Coe, Donna Wilkes eta Gary Springer aktoreek antzeztu zuten.

Steven Spielbergek zuzendutako *Jaws* (1976) fil ospetsuaren jarraipena da, eran berean honako jarraipenak izan ditu: *Jaws 3-D* (1983) eta *Jaws: The Revenge* (1987).

## Argumentua 
Massachusetts estatuaren kostaldea. Marrazo zuri handi batek Amity Island herrian izuikara zabaldu zuenetik jada lau urte igaro diren arren, Martin Brody (Roy Scheider) poliziaburuak kezkaturik jarraitzen du. Halere, Larry Vaughn (Murray Hamilton) alkateak turismoa berriz ere herrira erakartzeko hainbat proiektu martxan jartzeko zalantzarik ez du izango. Bi urpekarik marrazo arriskutsua agertu zen eremua arakatuko dute eta irentsiak izango dira. Haien desagerketak Brodyren harreta berpiztuko du: udaldia hasi da eta herria turista ugariz betea dago. Bienbitartean, mutil gazte talde bat, tartean Brodyren semeak, hurbileko penintsula batera egun pasa doaz.

## Aktoreak 
* Roy Scheider: Martin Brody poliziaburua
* Lorraine Gary: Ellen Brody
* Murray Hamilton: Larry Vaughn alkatea
* Joseph Mascolo: Len Peterson
* Jeffrey Kramer: Jeff Hendricks udaltzaina
* Collin Wilcox: Elkins doktorea
* Ann Dusenberry: Tina Wilcox
* Mark Gruner: Michael "Mike" Brody
* Susan French: Andere adindua
* Barry Coe: Tom Andrews
* Gary Springer: Andy Williams
* Donna Wilkes as Jackie Peters
* Gary Dubin: Eddie Marchand
* John Dukakis: Paul 'Polo' Loman
* G. Thomas Dunlop: Timmy Weldon
* David Elliott: Larry Vaughn Jr.
* Marc Gilpin: Sean Brody
* Keith Gordon: Doug Fetterman
* Cynthia Grover: Lucy
* Ben Marley: Patrick
* Martha Swatek: Marge
* Billy Van Zandt: Bob
* Gigi Vorgan: Brooke Peters
* Fritzi Jane Courtney: Taft andrea
* Alfred Wilde: Harry Wiseman
* Cyprian R. Dube: Posner jauna
* Jerry M. Baxter: Helikoptero pilotuq
* Jean Coulter: Diane, ur-eski-ontziko gidaria
* Christine Freeman: Terri, ur-eskiatzailea
* Herb Muller: Phil Fogerty

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Transgender Europe

**Transgender Europe** (TGEU, euskaraz: *Europa Transgeneroa*) transgeneroen, transexualen eta ez-binarioen hainbat elkartek osatutako sarea da. Sare honek pertsona hauek bizi duten bereizkeriari aurre egitea eta pertsona transgeneroen eskubideei babesa ematea du helburu. 2005ean sortu zen Vienan egindako 1. Europako Transgeneroen Kontseiluan (). Gaur egun, gobernuz kanpoko erakunde bezala erregistratuta dago *Transgender Europe* izenarekin.

2009ko apiriletik, *Liminalis* sareko aldizkariarekin batera, *Trans Murder Monitoring* (TMM, euskaraz: Eraildako Pertsona Transgeneroen Behatokia) proiektua zuzentzen du munduan urtero transfobiagatik eraildako pertsonen erregistroa eginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Ride the Dragon (Manowar)

**Ride the Dragon** (euskaraz *Herensugearen Gainean Ibili*) 1992ko Manowar estatubatuar heavy metal taldearen abesti bat da.

1992ko *The Triumph of Steel* (*Altzairuaren garaipena*) eta *Manowar Kills* (*Manowarrek Akatzen Du*) disko bilduman argitaratua izan zen.

## Kanpo estekak 
* *Ride the Dragon* abestia entzungai. Youtube.com
Pablo Mosquera

**Pablo Alejandro Mosquera Mata** (Lugo, Lugoko probintzia, 1947ko ekainaren 29a) espainiar mediku eta politikari bat da.

1975ean Madrilgo Complutense Unibertsitatean Medikuntzan lizentziatu zen. Madrilen eta Bartzelona hiriko Vall d'Hebrongo Unibertsitate Ospitalean jardun zuen.

1976an Txagorritxu Ospitalean postua lortu zuen eta Gasteizen bizitzen jarri zen. Alianza Popular espainiar eskuindar alderdiaren kide egin eta alderdi horrekin 1984ko Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeetara aurkeztu zen. 1989an Unidad Alavesa alderdiaren sortzaileetako bat izan zen.

1999an Alderdi Popularrarekin burututako akordio baten ondorioz Arabako Foru Aldundiko Gazteria eta Kirol Saileko ahaldun bilakatu zen.

2002an bere kargu politiko guztiak laga eta Gasteiztik aldegitea erabaki zuen, Lugoko probintziako Burela udalerriko ospitalearen kudeaketaren arduradun izateko. Haren aldegitearekin batera, Unidad Alavesa alderdiaren gainbehera eta 2005eko desegitea etorri ziren.

## Kanpo estekak 
* Pablo Mosqueraren fitxa Eusko Jaurlaritzaren webgunean
Winchelsea

**Winchelsea** Ekialdeko Sussexko herrixka da. Egungo herriak 1287an suntsituriko Erdi Aroko herri ospetsuak ordezkatzen du.

XIII. mendean merkaritza gune nagusia izan zen: 1266-1275. urte bitartean, Hondarribitik eta Donostiatik zetozen itsasontziak sarritan ikus zitezkeen bere portuan, Gaskoiniako ardoa Ingalaterrara sartzeko atea ere bazena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enriqueta Benito

**María Enriqueta Benito Bengoa** (1960ko martxoaren 6a, Laudio, Araba) euskal herritar politikari bat da.

1989an Unidad Alavesa alderdiaren sortzaileetako bat izan zen, eta alderdi honetako lehendakari ordea.

1990tik 2005 arte Eusko Legebiltzarreko legebiltzarkidea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Biografia laburra. Auñamendi entziklopedia
Oligosakarido

[thumb|300px|[Estakiosa izeneko oligosakaridoa bi galaktosa molekulaz eta glukosa eta fruktosa banaz osaturik dago.]]
**Oligosakarido** (grezieratik *oligo*, "*gutxi"* eta *sacchar*, "*azukre*") monosakarido gutxiz osaturiko karbono hidratoak dira, zehatzago esanda bi eta hamar monosakaridoren artean dituzten kateak. Monosakaridoen antzera azukretzeko gaitasuna dute eta uretan disolbatzen dira.

## Ezaugarriak 
Lotura glukosidiko bidez elkartzen dira monosakaridoak beraien artean. Lotura hori monosakarido baten karbono anomerikoan duen hidroxilo taldeak eratzen du, batzutan beste karbono anomeriko baten hidroxiloarekin (adibidez sakarosa) eta gehienetan edozein karbonoren hidroxiloarekin (adibidez maltosa).

## Sailkapena 
Oligosakarido bakoitzak dituen monosakarido kopuruaren arabera sailkatzen dira. Ugarienak, eta biologiaren ikuspegitik garrantzitsuenak, disakaridoak dira.

### Disakaridoak 
Bi monosakaridoz osaturiko gluzidoak dira. Hona hemen garrantzitsuenak:
* maltosa eta isomaltosa: bi α-D-glukosa elkartzen dira.
* zelobiosa: bi β-D-glukosa elkartzen dira.
* laktosa: α-D-galaktosa eta α-D-glukosa elkartzen dira.
* sakarosa: α-D-glukosa eta β-D-fruktosa elkartzen dira.
* kitobiosa: bi N-azetilglukosamina elkartzen dira.

### Trisakaridoak 
* Maltotriosa: hiru α-D-glukosa elkartzen dira.
* Melezitosa: bi α-D-glukosa eta β-D-fruktosa bat elkartzen dira.
* Rafinosa: α-D-galaktosa, α-D-glukosa eta β-D-fruktosa bat elkartzen dira.

### Tetrasakaridoak 
* estakiosa: bi α-D-galaktosa, α-D-glukosa bat eta β-D-fruktosa bat elkartzen dira.

### Handiagoak 
Polisakaridoen hidrolisazioz lortzen diren monosakarido kateak dira, adibidez Destrina, Ziklodestrina eta Fruktooligosakaridoak

## Garrantzia biologikoa 
Disakarido batzuk aske egon daitezkeen arren (adibidez sakarosa eta laktosa), oligosakarido gehienek makromolekulak eratzen dituzte eta hauek hidrolizatzerakoan baino ez dira agertzen. Erreserba funtziodun polisakaridoak (almidoia, glukogenoa...) egitura funtziodunak (zelulosa, kitina...) edo zelula mintzeko glukolipido eta glikoproteinak eratzen dituzte.

## Kanpo estekak
Portugalgo naturagune babestuak

**Portugalgo naturagune babestuen zerrenda**. Rede Nacional de Áreas Protegidas-ek (RNAP) (Alde Babestuen Sare Nazionala) gaur egun nazio mailako 32 inguru, lurraldeko 14 eta 1 pribatua biltzen ditu.
[thumb|220px|Hegoekialdeko [Selvagens|Uharte Basatiak.]]
[thumb|220px|[Montesinho Parke Naturala.]]
[thumb|220px|[Peneda-Gerêsko Parke Nazionala]]
[thumb|220px|[Nazioarteko Dueroko Parke Naturala|Nazioarteko Dueroko Parkea]]
[thumb|220px|[San Mamés mendikatearen Parke Naturala]]
[thumb|220px|[Sintra-Cascais Parke Naturala]]

## Sailkapena 
Portugalgo legediak irudi legal hauek onartzen ditu:
Inicialmente, o decreto-lei que regulava os estatutos das AP é o decreto-lei 19/93 de 23 de Janeiro, definindo seis classificações de áreas protegidas. O Decreto-Lei n.º 142/2008, de 24 de julho constituiu a **Rede Nacional de Áreas Protegidas (RNAP)**, que podem ser de âmbito nacional, regional/local ou privado:

* Parke nazional
* Natura parkea
* Natura erreserba
* Monumentu natural
* Paisaia Babestua
* Interes biologikoko lekuak

## Zerrenda 
## Kokapenak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : 19/93 dekretua, urtarrilaren 23a.
* : Website oficial da Rede Nacional de Áreas Protegidasen webgune ofiziala.
Cenarbeko zubia

**Cenarbeko zubia** edo **San Juan zubia** Aragoiko Villanúa herrian dagoen burdinbide-zubia da (Huescan). 1916ko ekainaren 24an inauguratua izan zen.

## Ezaugarriak 
357 metroko luzera du, 20 metro altueraz eta 28 arku. Zaragoza-Canfranc-Paue nazioarteko trenbidean dago. 12.kilometroan dago, Jaca eta Arañones artean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cadder

'''''',  eta , Eskoziako Bishopbriggs udalerriaren barruti bat da, Ekialdeko Dunbartonshire konderrian.

## Kanpo estekak
Auchinairn

'''''', , Eskoziako auzune bat da (eta formalki udalerria), Ekialdeko Dunbartonshire konderrian. Hegoaldean, Glasgow Hiriaren barnean dauden Robroyston eta Balornock barrutiekin muga egiten du.

## Kanpo estekak
Gerard McCrea

**Gerard McCrea Clarke** (Derry, Irlanda, 1964) irlandar umorista eta ingeles irakasle bat da. 1998. urteaz geroztik Gipuzkoako Urretxu udalerrian bizi da.

Londres hirian bizi zela bere euskal herritar emaztea izango zena ezagutu zuen, handik Urretxura etorri ziren. Hasiera batean ingelesez bakarrik mintzatzeko gai zen arren, euskara eta gaztelaniaz mintzatzen ikasi zuen. Urretxun ostalaritzan lanean jardun ondoren, ingeleseko akademia bat ireki eta irakasle da.

Jon Plazaola eta Juanlu Eskudero aktoreekin batera taberna eta antzokietan umorezko bakarrizketak egiten hasi zen.

ETB2ko Carlos Soberak aurkeztutako *La gran evasion* saioan ere kolaborazioak egin zituen.

## Kanpo estekak 
* Gerard McCreari elkarrizketa irakurgai. Goiberri.eus
Cavite

**Cavite** edo **Cavite Hiria** (, ) Filipinar uharteetako iparraldeko hiria da, eta izen bereko probintziako hiriburua, Manilako badiaren mutur batean dagoena. 2010ean 101.120 biztanle zituen.

## Historia 
Militar portu garrantzitsua. Estatu Batuen esku geratu zen 1898. urtean, Espainiako Itsas Armada xehakatu ondoren.

## Barangays 
Cavitek 84 barangaytan banaturik dago:

## Demografia 
## Klima 
## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Arriaga

**Antonio Juan Arriaga Gurbista** (Lezama, Amurrio, 1727ko ekainaren 23a - Tinta, Peru, 1780ko azaroaren 10a) arabar militarra izan zen. Hainbat agintari postu izan zituen Ameriketan.

## Biografia 
Oso gaztetik hasi zen marinan, bere anaiak bezala. Buenos Airesen zegoela, 1753an, Jose Andonaegi gobernadoreak hiriaren babeserako kapitain izendatu zuen. 1756an *Nuestra Sepora de Begoña* barkuan Montevideora joan zen, tropa, armak eta elikagaiekin. 1758 eta 1760 bitartean Argentinako kostaldea bisitatu zuen eta planoak egin zituen. 1762an argentinar amerindien konpainia bat antolatu zuen ingelesen aurka borrokatzeko. Montevideo defendatu zuen ingeles eta portugesen aurka, eta lehenengoek atxilotu zuten.

Espainiak Canchisko probintziaren korregidore izendatu zuen. Bertan agintari zela Tupac Amaru II.a altxatu eta Arriaga urkatu zuen.

## Erreferentziak
Adolfo Kareaga

**Adolfo Kareaga Fontecha** (Bilbo,  - Bera, ) bizkaitar abokatu eta politikaria izan zen. Adolfo Gonzalez de Kareagaren semea, zuzenbidea ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean.

Liberalismoaren jarraitzailea, 1977an Acción Liberal Vasca alderdia inskribatu zuen. Hala ere, urte hartako hauteskundeetan senatari hautatu zuten Euskal Kristau Demokraziaren zerrendan. 1979an Zentro Demokratikoaren Batasunaren zerrendaburua izan zen Bilboko Udalerako.

1989an Alderdi Popularrera pasa zen eta 1991n Unidad Vizcaína alderdia sortu zuen. Bi urte geroago *El reto separatista* liburua argitaratu zuen.
Trisakarido

[thumb|350px|[Maltotriosa izeneko trisakaridoa hiru α-D-glukosa molekulaz osaturik dago.]]
**Trisakarido** (grezieratik *tri*, "*hiru"* eta *sacchar*, "*azukre*") hiru monosakaridoz osaturiko karbono hidratoak dira. Oligosakaridoen taldean daude.

## Ezaugarriak 
Monosakaridoak lotura glukosidiko bidez elkartzen dira. Monosakaridoen antzera azukretzeko gaitasuna dute eta uretan disolbatzen dira.

## Adibideak 
* Maltotriosa: hiru α-D-glukosa elkartzen dira.
* Melezitosa: bi α-D-glukosa eta β-D-fruktosa bat elkartzen dira.
* Rafinosa: α-D-galaktosa, α-D-glukosa eta β-D-fruktosa bat elkartzen dira.

## Kanpo estekak
Club Deportivo Ebro

280px|thumb|2008-09 denboraldiko taldea.
**Club Deportivo Ebro** Espainiako futbol taldea da, Zaragoza hirikoa hain zuzen ere. Bigarren B mailan ari da jokatzen azken urteotan.

## Historia 
Aurrez izan zen *Club Deportivo Ebro* izeneko talde amateur bat 1942an sortu zena eta 1949 arte iraun zuen.

1961 urtean izen bereko taldea birsortzea erabaki zuten, oraingoan txapelketa ofizialetan jokatzeko. Beti maila apaletan aritu izan zen eta 1990-91 urtean lortu zuen hirugarren mailan debuta egitea. 2014 urtean 3. mailako txapeldun bihurtu eta Bigarren B mailara igo zen. 2018-19 eta 2019-20 denboraldietan Errege Kopako final 1/16-tara iritsi zen baina lehenengoan Valencia CF-k eta ondoren Leganések kanporatu zuten, biak ala biak lehen mailako taldeak.

## Datuak 
2022-23 barne:
* **Denboraldiak 1. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. mailan**: 0
* **Denboraldiak 2. B mailan**: 6
* **Denboraldiak Lehen maila RFEFn**: 0
* **Denboraldiak Bigarren maila RFEFn**: 2
* **Denboraldiak 3. mailan**: 19
* **Ligako posturik onena**: 6.a Bigarren B mailan (2017-18)

### Azken urteetako ibilbidea 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Teodoro Iradier

**Teodoro Iradier Herrero** (Gasteiz, 1869 &ndash; Madril, 1940ko otsailaren 24a) arabar militarra izan zen. Manuel Iradierren iloba, Espainiako Lehorreko Armadaren teniente-koronela izan zen. 1911n boy scoutsen antzekoa zen Exploradores de España erakundea sortu zuen.

## Lanak 
* *El servicio militar obligatorio y la regeneración*, 1898;
* *El patriotismo y su influencia en la guerra*, 1901;
* *Servicios especiales de la caballería*
* *El fusil ametrallador, D.R.S.: Ideas alemanas sobre la importancia y empleo de la caballería*;
* *¿Ametralladoras o fusiles ametralladoras?*
* *La caballlería en los ejércitos modernos*
* *Nueve meses entre los jinetes franceses, organización e instrucción de la caballería francesa*, 1908;
* *Notas de un viaje a Melilla*;
* *Los Exploradores de España: (Boy scouts Españoles) Estatutos y Reglamento interior provisionales*, 1912;
* *Hacia un nuevo tipo de español: planteamiento de un problema de educación nacional*, Librería de los sucesores de Hernando, 1917;
* *Hidalgos de la Patria (Hacia ideales nacionales)*, "Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos", 1917.
* *Catecismo del ciudadano*, 1923.
Arturo Azkorra

**Arturo Azkorra Saloña** (Santurtzi, ) bizkaitar telekomunikazio ingeniaria da. Madrilgo Unibertsitate Politeknikoan ikasi eta hainbat ikerketa egin ditu telekomunikazio arloan.
Diego Martin-Etxebarria

**Diego Martin-Etxebarria** (Amurrio, 1979) arabar orkestra zuzendaria da. Jaioterrian, Gasteizen eta Bartzelonan ikasi ondoren, mundu osoko orkestrak zuzendu ditu.
Idoia Villanueva

**Idoia Villanueva Ruiz** (Iruñea, ) nafar politikaria da. Ahal Dugu alderdiaren kidea, 2015ean Nafarroako Parlamentuak senatari izendatu zuen.
Miren Gorrotxategi

**Miren Gorrotxategi** izan daiteke:

* Miren Gorrotxategi Azurmendi (1967-) bizkaitar politikaria;
* Miren Gorrotxategi Azkune (1981-) gipuzkoar idazlea.
Ignacio Gonzalez de Kareaga

**Ignacio del Sagrado Corazón de Jesús Miguel Adolfo Gonzalez de Kareaga Urkixo** (Bilbo,  - ?) bizkaitar abokatu eta politikaria izan zen.

Deustuko Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. Bere ibilbide politikoa mugimendu tradizionalista espainolarekin lotua egon zen. 1918an Junta Central Carlista-ko idazkaria zen. Vázquez de Mellak aurrera eraman zuen banaketan, Ignacio banatu zirenekin joan zen eta 1919an Bizkaiko Acción Tradicionalista-ko idazkari izendatu zuten.

1918an diputatu hautatu zuten Burgos ordezkatuz eta hurrengo urtean berriro Tolosa ordezkatuz.

## Erreferentziak
Mireia Belmonte

**Mireia Belmonte Garcia** (Badalona, Bartzelona, 1990eko azaroaren 10a) kataluniar igerilaria da. Olinpiar jokoetan, mundu txapelketetan eta txapelketa europarretan irabazi ditu sariak, tximeleta eta estilo librean batez ere.

Mireiaren aita Granadakoa zen, ama berriz Jaenekoa, baina Mireiak bere bizitza osoa Badalonan eman du.  4 urterekin hasi zen igeriketan, eta aski trebea zen, baina 2003an beka bat lortu zuen goi-mailako zentro batean sartzeko, horretan 6 urte eman zituen eta han hasi zen bere gaitasuna nabarmentzen eta lehen sariak irabazten.

Mireiak 3 olinpiar jokotan parte hartu du. Bere debuta 17 urterekin izan zen, Pekinen 2008ean. Bere bigarren olinpiadak 2012an izan ziren non zilarrezko 2 domina irabazi zituen (200 metro tximeletan eta 800 metro librean). Azkenik Rio de Janeiron, 2016ean, urrezko domina irabazi zuen 200 metro tximeletan eta brontzezkoa 400 metro estiloetan. 

Gaur egun, Murtziako Unibertsitatean Publizitateko eta erlazio publikoen gradua ikasten ari da. 

## Lorpenak 
### Dominak 
Olinpiar jokoak:

* Londres 2012: 200 metro tximeleta estiloan (zilarrezko domina)
* Londres 2012: 800 metro estilo librean (zilarrezko domina)
* Rio de Janeiro 2016: 200 metro tximeleta estiloan (urrezko domina)
* Rio de Janeiro 2016: 400 metro estiloetan (brontzezko domina)

Munduko txapelketak:

* Bartzelona 2013: 200 metro tximeleta estiloan (zilarrezko domina)
* Bartzelona 2013: 400 metro estiloetan (zilarrezko domina)
* Bartzelona 2013: 200 metro estiloetan (brontzezko domina)
* Budapest 2017: 200 metro tximeleta estiloan (urrezko domina)
* Budapest 2017: 400 metro estiloetan (zilarrezko domina)
* Budapest 2017: 1500 metro estilo librean (zilarrezko domina)

Europako txapelketak:

* 2008 Eindhoven: 200 metro estiloetan (urrezko domina)
* 2008 Eindhoven: 200 metro tximeleta estiloan (brontzezko domina)
* 2012 Debrecen: 1500 metro estilo librean (urrezko domina)
* 2012 Debrecen: 400 metro estilo librean (zilarrezko domina)
* 2014 Berlin: 200 metro tximeleta estiloan (urrezko domina)
* 2014 Berlin: 1500 metro estilo librean (urrezko domina)
* 2014 Berlin: 400 metro estiloetan (zilarrezko domina)
* 2014 Berlin: 800 metro estilo librean (zilarrezko domina)
* 2014 Berlin: 400 metro estilo librean (brontzezko domina)
* 2014 Berlin: 5 km ur zabalean (brontzezko domina)
* 2016 Londres: 4x200 estilo librean (zilarrezko domina)
* 2016 Londres: 400 estilo librean (brontzezko domina)

### Aitorpenak 
* Urrezko domina - Kirol merituren erreal agindua - 2015ean
* Zilarrezko domina - Kirol merituaren erreal agindua - 2013an
* Kirol sari nazionala - Espainiako urteko atleta onena - 2013an

### Mundu markak 
* 400 metro libreetako plusmarkista mundiala igerileku motzean 2013ko Abuztuaren 11an.
* 800 metro libreetako plusmarkista mundiala igerileku motzean 2013ko Abuztuaren 10ean.
* 1500 metro libreetako plusmarkista mundiala igerileku motzean 2014ko Abenduaren 12an.
* 200 metro tximeleta plusmarkista mundiala igerileku motzean 2014ko Abenduaren 3an.
* 400 metro estiloetan plusmarkista mundiala igerileku motzean 2017ko Abuztuaren 12an.

## Erreferentziak
Sara Lallana

**Sara Lallana del Río** (Bilbo, 1969) bizkaitar legelari eta epailea da. EHUn zuzenbidea ikasi ondoren, irakaslea ere bada bertan.

## Lanak 
* *Implementation of the Directive 96/71/EC. A balance between the freedom to provide services in the EU and the protection for posted workers.*
* *Model Contracts for Small Firms: legal guidance for doing international business*.
* *La Declaración universal de los Derechos Humanos: ayer, hoy y mañana*
* *La Carta de los Derechos Fundamentales de la Unión Europea y su reflejo en el ordenamiento jurídico español*
* *Participación financiera de los trabajadores en el Reino Unido: ¿"democracia de los accionistas" o "participación de los trabajadores"?*
* *La necesaria vinculación del derecho al descanso con otros derechos laborales, especialmente los de índole económica*
* *Libertad profesional y derecho a trabajar. El trabajo ¿un instrumento o un fin?*
Barry McGuire

**Barry McGuire** (Oklahoma City, 1935eko urriaren 15a) estatubatuar abeslaria da. *Eve of Destruction* abestiari esker ospetsu bilakatu zen.

## Diskografia hautatua 
* 1962: *Barry Here and Now*
* 1963: *The Barry McGuire Album*
* 1965: *Eve of Destruction*
* 1965: *This Precious Time*
* 1967: ''The World's Last Private Citizen*
* 1971: *McGuire and the Doctor*
* 1972: *Seeds*
* 1974: *Lighten Up*
* 1974: *Narnia*
* 1975: *Jubilation*
* 1975: *To the Bride*
* 1975: *Eve of Destruction (Star Power)*
* 1976: *C'mon Along*
* 1976: *Anyone But Jesus*
* 1976: *Jubilation Two*
* 1977: *Have You Heard*
* 1978: *Cosmic Cowboy*
* 1979: *Inside Out*
* 1980: *Best of Barry McGuire*
* 1981: *Finer Than Gold*
* 1989: *Pilgrim*
* 1991: *Let's Tend God's Earth*
* 1995: *When Dinosaurs Walked the Earth*
* 1997: *Ancient Garden*
* 1999: *Frost and Fire*
* 2000: *Eve of Destruction (20 Inspirational Classics)''
Shekere

thumb|300x300px|Shekere (sékere)
**Shekerea** (joruberaz: *sékere*) perkusio-instrumentu Afrikarra da, lehortutako kalabaza bat sare batez estalita. Sareak oskolak edota beste materialeko bihiak ditu lotuta.  Beste izen batzuk ere jasotzen ditu, **liloloa**, **axatse** besteak beste. Nigerian asko erabili ohi da hausa musikan.

## Kanpo estekak
N-Azetilglukosamina

**N-Azetilglukosamina** (C8H15NO6) glukosaminaren deribatu bat da, eta hau aldi berean glukosaren deribatua.

## Ezaugarriak 
Kimikoki aminoazukre bat da. Glukosaren bigarren karbonoko hidroxilo taldea (-OH) amina talde batek (-NH2) ordezkatu du eta ondoren honi azetil talde bat (-CO-CH3) gehitu zaio.

## Garrantzia biologikoa 
N-azetilglukosamina polimerizaturik azaldu ohi da. Disakarido bat eratzen du, kitobiosa, eta ondoren hau polimerizatu eta honako makromolekulak eratzen dira:
* Kitina: Artropodoen exoeskeletoaren osagai nagusia da. Onddoen pareta zelularraren osagaia ere bada.
* Peptidoglikanoa: bakterioen pareta zelularreko osagaia da.
* Glikosaminglukanoak sortzen ditu azido glukuronikoaren batera, eta honen polimerizazioz azido hialuronikoa eratzen da. Polisakarido hau gizakiaren larruazalean ugaria da, baita beste hainbat tokitan ere. 70 kilogramoko pisua duen gizaki batek batazbeste 15 gramo azido hialuroniko ditu.

## Erabilerak 
Gaixotasun autoimmuneen tratamenduetan erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Gorrotxategi Azurmendi

**Miren Edurne Gorrotxategi Azurmendi** (Abadiño, Bizkaia, ) bizkaitar legelari eta politikaria da. EHUn zuzenbidea ikasi ondoren, 1992 eta 2016 artean irakaslea izan zen bertan. Ahal Dugu alderdiaren kidea, 2015ean senatari hautatu zuten.

2020ko EAEko hauteskundeetarako eta 2024koetan lehendakarigai aurkeztu zuen Elkarrekin Podemos alderdiak.

## Biografia 
Abadiñon jaio zen, euskal familia tradizional baten barruan (euskalduna), euskara ama-hizkuntza izanik, eta lau senidetako handiena izanik. Zuzenbidean lizentziatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean 1991n (1987-1991) eta ondoren Ingurumen Zuzenbidean diplomatu zen Euskal Herriko Unibertsitatean ere.

1992an hasi zen unibertsitateko irakasle Euskal Herriko Unibertsitatean. 1996an, unibertsitate-eskolako irakasle titular bihurtu zen Zuzenbide Konstituzionalaren arloan. Zuzenbide konstituzionaleko unibertsitate-irakasle da, bai Zuzenbide Fakultatean, bai Gizarte eta Politika Zientzien Fakultatean, eta eskolak euskaraz eman zituen. 2016an eszedentzia hartu zuen Madrilen senatari moduan aritzeko.

Legelari gisa, gai hauetan dago espezializatuta: Ingurumen Zuzenbidean, kultur aniztasunaren kudeaketan, gutxiengoetan, kulturartekotasunean eta hizkuntzetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Miren Gorrotxategi  X-Twitter sare sozialean.
Glukosamina

**Glukosamina** (C6H13NO5) glukosaren deribatu bat den aminoazukre bat da. Existitzen den monosakarido ugarienetako bat da.

## Ezaugarriak 
Glukosaren bigarren karbonoko hidroxilo taldea (-OH) amina talde batek (-NH2) ordezkatu du.

## Garrantzia biologikoa 
Animalien hezurretan eta animalia itsastarren oskoletan oso ugaria da.

Glukosamina polimerizatzerakoan kitosanoa izeneko polisakaridoa eratzen du. Bestalde amino taldea azetilatzen zaionean N-Azetilglukosamina bihurtzen da eta hau polimerizatzean Kitina izeneko polisakaridoa eratzen da, naturan dagoen bigarren polisakarido ugariena, izan ere kitina artropodoen exoeskeletoaren eta onddoen pareta zelularraren osagaia nagusia baita.

## Erabilerak 
Artritisaren eta Artrosiaren tratamenduan erabiltzen da. Glukosamina glikosaminoglukanoen eta proteoglikanoen aurrekaria da eta honekin kartilago ehuna garatzen laguntzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natura-parke

[thumb|250px|[Somiedoko parke naturala (Asturias)]]
**Natura-parkea** edo **parke naturala** giza jarduerak nabarmenki eraldatu ez duen eta paisaien edertasunagatik, ekosistemen adierazgarritasunagatik edo flora, fauna eta formazio geomorfologikoen berezitasunagatik legez eratzen den naturagune babestua da.

Europan, Pieninyko parke nazionala 1932an Poloniak eta Eslovakiak eratu zuten eta lehenengo nazioarteko parke naturala izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Aiako Harriaren natura parkea.
* Euskal Herriko naturagune babestuak.
* Gorbeiako natura parkea.

## Kanpo estekak
Natura erreserba

[thumb|[Gallocanta aintzira (Zaragoza) natura erreserba da. ]]
**Natura erreserba** edo **erreserba ekologikoa** ekosistema, komunitate edo osagai biologiko berezi, ahul edo garrantzitsua izanik, nahiz eta gizakiak erabili, babespen neurriak dituen ingurua da. Modu batez, gizakiaren erabilera eta babespena lotzen dira, aldi berean ikerketarako eta heziketarako erabiliz. Normalean ez dute tamainu handia izaten. Herrialdez herrialde kontzeptuak balio legal desberdinak ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Biosfera
* Biosfera erreserba
* Monumentu natural
* Parke nazional
* Itsas erreserba

## Kanpo estekak
Tec

**Tec** Ipar Kataluniako ibaia da. Roca Colom mendian du iturburua eta Mediterraneo itsasora isurtzen da, Elne hiriaren hegoaldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saturnia

***Saturnia*** Saturnidae familiako lepidopteroen genero bat da. Kide gehienak Paleartikoan bizi dira, Kaliforniako txaparralen bizi diren hiru espezie (*S. mendocino*, *S. walterorum* eta *S. albofasciata*) izan ezik.

## Espezieak 
* *Saturnia atlantica* Lucas, 1848
* *Saturnia cameronensis* Lemaire, 1979
* *Saturnia centralis* Naumann & Loeffler, 2005
* *Saturnia cephalariae* (Romanoff, 1885)
* *Saturnia cidosa* Moore, 1865
* *Saturnia cognata* Jordan in Seitz, 1911
* *Saturnia koreanis* Brechlin, 2009
* *Saturnia luctifera* Jordan in Seitz, 1911
* *Saturnia mendocino* Behrens, 1876
* *Saturnia pavonia*
* *Saturnia pavoniella*
* *Saturnia pinratanai* Lampe, 1989
* *Saturnia pyretorum* Westwood, 1847
* *Saturnia pyri*
* *Saturnia spini*
* *Saturnia taibaishanis* Brechlin, 2009
* *Saturnia walterorum* Hogue & Johnson, 1958

## Kanpo estekak
Wolfgang José Bournonville eta Urselekoa

**Wolfgang José Bournonville eta Urselekoa**, **Flegnieseko II. kondea** (Mons, Hainaut, 1715eko abenduaren 4a - Madril, 1784ko apirilaren 29a, Valoniako militarra izan zen, Espainiaren zerbitzura aritu zena. Karlos III.a Espainiakoaren agindupean Gipuzkoako kapitan orokorra izan zen.

## Biografia 
Herbehereetako familia garrantzitsu batekoa zen, Sarseko markesaren semea. 1736an Corpseko guardiako kide sartu zen, Espainiako monarkiaren zerbitzura. Bertan alferez lehenengo eta teniente karguak lortu zituen, ondoren. 1743 eta 1748 artean Filipe I.a Parmakoaren alde aritu zen Austriako Ondorengotza Gerraren Italiako kanpainan. 1744an brigadier gradua eskuratu zuen, eta mariskala 1754an. 1748an Calatravako Ordenean sartu zen. 1760an teniente jeneral izendatu zuten eta 1767an Gipuzkoako kapitain orokor izendatu zuten. 1766ko matxinadaren errepresioan paper garrantzitsua izan zuen. 1768ko martxoaren 24an Aragoiko kapitain orokor izendatu zuten, eta Aragoiko Errege Audientziako presidente. 1769ko azaroaren 8an Corpseko guardiako kapitain izendatu zuten, hil arte izan zuen titulua.

## Erreferentziak
François Latournerie

**François Latournerie** (Biarritz, 1891ko uztailaren 12a — 1914ko abuztuaren 11) Paueko garnizioko 18. infanteria erregimentuko soldadua zen. Lehen mundu gerra edo gerla handiko lehen hildako euskalduna izan zen (gerra piztu eta zortzigarren egunean) antza denez bero kolpe batengatik.

Beste hainbat soldadu bezala abuztuaren 6an partitu zen trenez bere garniziotik eta Frantziako Meurthe eta Mosela departamentuko Toul herrira iritsi ziren abuztuaren 9an, bertatik oinez abiatzeko intentzioarekin. Bi egun geroago, frontera iritsi aitzin, abuztuaren 11n zendu zen.

Meurthe et Moselleko Choloy-Menillot Nécropole Nationalean ehortzirik dago.

## Kanpo estekak 
* http://mambiarritz.canalblog.com/archives/2010/07/20/18629805.html
* https://paysbasqueavant.blogspot.com/2017/03/le-premier-mort-basque-de-la-guerre.html
House of Cards (britainiar telesaila)

***House of Cards*** britainiar telesail dramatikoa da, Andrew Daviesek eta Michael Dobbsek sortua. 2013an Netflixek telesailean oinarritutako moldaketa egin zuen.

## Sinopsia 
Margaret Thatcherren aginte osteko garaian dago giroturik, eta lau atalez osaturiko hiru denboraldiek Westminsterren eskuraturiko boterea areagotu nahi duen Francis Urquhart parlamentaria dute protagonista.

## Pertsonaiak 
* Ian Richardson : Francis Urquhart
* Susannah Harker : Mattie Storin
* Miles Anderson : Roger O'Neill
* Alphonsia Emmanuel : Penny Guy
* Malcolm Tierney : Patrick Woolton
* Diane Fletcher : Elizabeth Urquhart
* Colin Jeavons : Tim Stamper
* Damien Thomas : Michael Samuels
* William Chubb : John Krajewski
* Kenneth Gilbert : Harold Earle
* Christopher Owen : McKenzie
* David Lyon : Henry Collingridge Lehen Ministroa
* Kenny Ireland : Ben Landless

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Whitburn (Mendebaldeko Lothian)

**Whitburn**, jatorriz *Whiteburn*, , Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.

## Kanpo estekak
Abercorn

''''*, , antzinako ingelesez *Æbbercurnig'', Eskoziako udalerri eta parrokia bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.

## Kanpo estekak
Bellsquarry

'''''', Eskoziako Livingston udalerriaren hegoaldean dagoen eremu bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.

## Kanpo estekak
Boghall

'''''', Eskoziako Bathgate udalerriaren ekialdean dagoen etxalde bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.

## Kanpo estekak
Burnwynd

'''''', Eskoziako Edinburgh hiriburuarekin muga egiten duen udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.

## Kanpo estekak
Ecclesmachan

''''*,  eta cumbrieraz *Eglwys Machan'', Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.

## Kanpo estekak
Harthill (Eskozia)

**Harthill**, Eskoziako udalerri bat da, Iparraldeko Lanarkshire konderrian. Mendebaldeko Lothian konderriarekin muga egiten du.

## Kanpo estekak
Bortxaketa zuzengarri

thumb|Soweto Pride 2012, non 2007an bortxatu eta erail zituzten bi lesbiana omendu zituzten.
**Bortxaketa zuzengarria** gorroto krimen bat da, zeinean biktima bere sexu-joeragatik edo genero-identitatearengatik bortxatua den. Bortxatzaileak bere biktima heterosexual bihurtzea edota bere biktimaren genero-nortasuna aldaraztea izan ohi du helburu.

Bortxaketa zuzengarria terminoa Hego Afrikan sortu zen () emakume lesbiana batzuen bortxaketa kasuak ezagutzera eman ondoren. Horien artean ezagunenak Eudy Simelaneren, bortxaketan eraila, eta Zoliswa Nkonyanaren kasuak izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Torphichen

'***,  edota **Tòrr Fhèichin*', Eskoziako udalerri txiki bat da, Bathgate udalerriaren iparraldean eta Mendebaldeko Lothian konderrian.

## Kanpo estekak
West Calder

'''''',  eta , Eskoziako udalerri bat da, Mendebaldeko Lothian konderrian.

thumb|500px|erdian|West Calder udalerriaren aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak