Susan B. Anthony

**Susan Brownell Anthony** (Adams, 1820ko otsailak 15a &ndash; Rochester, 1906ko martxoak 13a) feminista eta sufragista estatubatuarra izan zen. Zuzenbide zibilen defendatzailea zen, emakumeen eskubideen eta sufragio unibertsalaren aldeko borrokan pertsonai garrantzitsua izan zelarik XIX. mendeko Estatu Batuetan. 

Emakumeen Sufragioaren aldeko Elkarte Nazionaleko lehendakaria izan zen; erakundea Elizabeth Cady Stantonekin batera sortu zuen. Haren helburua zen frogatzea emakumeak gai zirela *womanhooden* (hitzez hitz "emakumearen adin heldua") edo emakume izatearen oinarri bakarraren gainean elkartuta egoteko. Hain arrakastatsua izan zen proposamena, 1925 urtean herrialde guztietako elkarte feministetako hogeita hamasei milioi emakume elkartu zituela erakundeak.

Susan B. Anthonyk eta beste 14 emakumek lortu zuten 1872ko presidentetzarako  hauteskundeetan izena ematea eta botoa ematea ere. Astebete geroago atxilotuta izan ziren legez kontra bozkatzeagatik.

Milaka kilometro egin zituen Estatu Batuetan eta Europan zehar,  45 urtetan zehar: urte bakoitzean 75etik 100era bitarteko diskurtsoak eman ohi zituen, emakumeen sufragioari eta eskubideari buruz. Gurdi, bagoi, tren, mandoa, bizikleta, diligentzia, transbordadore eta, batzuetan, leratan ere bai.

Gaur egun, gorpuzkiak Mount Hope hilerrian ehortzita daude.

## Biografia 
### Umetan 
Susan Anthony *QUAKERA ez jainkotua* zen familia liberal batean jaio zen 1820ko Otsailaren 15ean. Massachusettseko Adams herrian Daniel  Anthony eta Lucy Read senar-emazteek euki zituzten zazpi seme-alabetatik bigarrena izan zen Susan: familiak beste lau neska eta bi mutil zituen. Anthonyren gurasoak nahiko liberalak ziren arren, zorrotzak izan ziren seme-alaben hazkuntzan. Familiako haurrei ez zitzaien uzten jostailuekin edo jolasekin jolasten. Txiki-txikitatik, ordea, erlijio kuakarraren "barne-argia" bilatu behar izan zuten, argiztapen moduko bat. Anthonyk hiru urte zituenetik bazekien irakurtzen eta idazten.

1826an, familia Battenvillera (New York) joan zen bizitzera. Han, Anthony, sei urtekoa, ikasten hasi zen. Ikasketez gain, kotoi-fabrika batean lan egin zuen aitarekin. Etxean, Anthonyren gurasoek seme-alabak berdin tratatzen zituzten, Anthonyren genero-berdintasunarekiko sinesmena  indartuz. Adibidez, aitak uste zuen garrantzitsua zela bi sexuentzat ahalik eta hezkuntza onena jasotzea. Baina eskolan, Anthony arazoak zituen, barruti hartako maisu batek uko egin baitzion zatiketa-puntua erakusteari: irakasleak neskentzat egokia zenik ez baitzuen uste. Daniel Anthony alabaren heziketa faltaren berri izan zuenean, eskola pribatu bat sortu zuen seme-alabentzat, eta Mary Perkins maistra gaztea kontratatu zuen irakats ziezaien. Mary Perkinsek feminitate-eredu bat eskaini zion Anthonyri, eta emakumeen eta gizonen arteko berdintasunean sinestea bultzatu zuen.

### Irakaskuntzan 
1837an, Pennsylvania estatuko ikasleentzako barnetegi batera bidali zuten Anthony. Urte berean, ikasketak eten behar izan zituen, familiako finantza arazoak zirela eta. 1837ko atzeraldiaren ondorioz, Anthonyk ia jabetza osoa galdu zuen eta zorretan zegoen. Bi urte geroago, irakasle kargua hartu eta familiaren zorrak ordaintzen lagundu behar izan zuen.

Lehendabizi, Eunice Kenyonen Lagunen seminarioan lan egin zuen Anthonyk, baina 1846an Canajohari Akademiara joan zen bizitzera. Canajohari-n, emakumeen dibisioko errektore izan zen. Irakasle lanbideak gizonen eta emakumeen arteko soldata-aldea erakutsi zion Anthonyri. Irakasle maskulinoak maistra honek baino bost aldiz gehiago irabazten zuen gutxi gorabehera, eta horrek genero-soldaten arrakalaren aurka borrokatzera bultzatu zuen eta Akademiaren soldatan hobekuntzak eskatzen hasi zen. Berak jarritako eragozpenen ondorioz, 1849an bota zuten akademiatik, eta, ondoren, irakasle-karrera amaitu zuen.

## Aktibismoa 
### Aktibismo goiztiarra 
Anthony hainbat erakunderekin elkartu zen esklabotzaren eta abstinentziaren aurka 1850eko hamarkadan. 1849an irakasle lana utzi ondoren, "abstinentzia-alabak" izeneko erakunde bateko idazkaritzara joan zen (ingelesez, Hijas de la templanza). Alkohol-abusuaren aurka hitz egiten hasi zen, eta jendearen arreta erakarri zuen antolaketari buruz. Bi urte geroago, Elizabeth Cady Stanton ezagutu zuen, emakumeen eskubideen aldeko beste ekintzaile bat. Abstinentzia-mugimenduan aritu ziren elkarrekin, baina Stantonek emakumeen eskubideen ikuspegi zabalagoa eta erradikalagoa nahi zuen. Anthony ez zen ados egon, baina, hala ere, Estatu Batuetan zehar bidaiatu zuten genero-berdintasunari buruz hitz egiteko. Stanton ezkonduta zegoenez eta zazpi seme-alabaren ama zenez, ezin zuen Anthony baino gehiago bidaiatu, sarritan bakarrik bidaiatzen zuen familiako kidea. Stantonek, berriz, emakumeen estatusari buruzko hitzaldiak eta artikuluak idatzi zituen etxean.

1848an, emakumeen eskubideei buruzko hitzaldia egin zen Seneca Fallsen, New Yorken, Elizabeth Stanton buru zela. Lehena izan zen, eta sarritan feminismoaren sorlekua deitzen zaio. 1852an, Anthony bera beste bilera batera joan zen, oraingoan Sirakusara, New Yorkera. Sirakusako konferentzian, Anthonyk jendea sentsibilizatu zuen emakumeen mugimenduaren defendatzaile eta ordezkari gisa.

### Emakumeen mugimenduarekiko dedikazioa 
Siracusan bilera egin eta lau urtera, Anthony esklabotzaren aurkako erakunde batean sartu zen. Afroondorengo esklabotasunaren eta emakumearen egoeraren arteko antzekotasunak ikusi zituen, eta bi erakundeek elkarrekin lan egin zezaten saiatu zen. Emakumeen Bederatzigarren Konbentzio Nazionalean hitz eginez, Anthonyk zalantzan jarri zuen gizon zuriak gizartean duen posizio gorena, Estatu Batuetako Konstituzioari buruz hitz egitean. Horren ondorioz, "baldintza-berdintasuna" eskubideen elkartea sortu zen (ingelesez, *Berdintasunerako Eskubideen Elkartea*), eta emakume beltzak hainbeste bultzatu zituen. 1869an, elkarteak Konstituzioaren hamabosgarren Zuzenketaren alde egin zuen, boto eskubideak bermatzen baitzituen azalaren kolorea edozein izanda ere. Hala ere, gehitzeak boto eskubideak ekarriko lituzke, adibidez, gizon beltzentzat bakarrik, baina ez emakumeentzat. Anthonyk ez zuen nahi emakumeen eskubideak sustatuko ez zituen elkarte bat babestea, eta, hemendik aurrera, emakumeen mugimenduan aritu zen buru-belarri. Estatu Batuetako Konstituzioaren hamabosgarren zuzenketa 1870aren hasieran jarri zen indarrean.

### Iraultza 
1868an, *The Revolution* asteroko aldizkaria argitaratu zuten Anthonyk eta Elizabeth Stantonek. New Yorken agertu zen eta George Francis Train enpresaburu aberatsak babestu zuen. Iraultzaren lema *Benetako errepublika* zen: eskubideak zituzten gizonak, ez gehiago; eskubideak zituzten emakumeak, ez gutxiago. Anthonyk emakumeak sustatzeko modua zen aldizkaria. Bere helburu nagusia emakumeen eta beltzen boto-eskubideak babestea zen, baina soldaten berdintzea, dibortzio-eskubide libreagoak eta Elizaren jarrera emakumeen eskubideetan ere lantzen zituen.

Noizean behin, Anthonyk aurka egiten zion abortuari buruz idazten zuen, eta, horregatik, zuzenbidezko eta estandarismo bikoitzeko gizonak salatu zituen. Berak esan zuen abortu bat izan zuela beste aukerarik ez zegoelako. Anthonyren arabera, abortua erabili zuen emakumea kaltetua izan zen.

## Boto eskubideen jarduerak 
thumb|Susan B. Anthonyk emakumeari botoa emateko eskubideen alde idatzitako gutuna
1869an, Anthonyk eta Stantonek *National Woman Suffrage Association* edo NWSA fundatu zuten. Haren helburu nagusia, izenak adierazten zuen bezala, emakumeen sufragioa sustatzea zen. Anthony elkarteko lehendakariorde bihurtu zen. 1892 arte egon zen karguan, elkarteko lehendakari hautatu zutenean. Elkartearen lehen urteetan, Lanaren Mugimendu Nazionaleko emakumeak erakartzen saiatu zen, NWSArekin bat egiteko, baina ez zuen arrakasta handirik izan. Emakumeentzako boto-eskubiderik eza batez ere arazo gisa sumatu zuten emakumeen klase ertainek, eta, gainera, Anthonyk lortu zuen Lanaren Mugimendu Nazionaleko emakumeak industria grafikoan lan egitera bultzatzea. Erakarpena arazo gisa hartu zen, garai hartan gizonezkoak greban zeudelako. Emakumeak gizonen jarrerak hartzera bultzatzean, Anthonyk desadostasunak sortu zituen mugimenduaren barruan, eta, azkenik, lanetik bota zuten.

### *American Woman Suffrage Association* 
Urte askoan negoziatzen aritu ondoren, 1890ean NWSAk bat egin zuen *American Woman Suffrage* Associationekin edo AWSArekin. Bi elkarte horiek Emakumeen Sufragioaren Amerikako Elkarte Nazionala, Emakumeen Sufragioaren Amerikako Elkarte Nazionala edo NAWSA osatu zuten. Bi elkarteren bategiteak desberdintasunak ekarri zituen bi mugimenduetan. Biak gauza beraren alde zeuden arren, emakumeen posizio onena ez zen berdina: AWSA kontserbadoreagoa zen, NWSA liberalagoa. Gainera, AWSAk emakumeen sufragioa sustatu zuen batez ere, eta NWSAk beste emakume batzuen eskubideak ere sustatu zituen. Elkarteak desberdinak ziren, halaber, AWSAko kideek gizonak zein emakumeak hartzen zituztenean. Gizonak ere NWSArekin elkartu ziren, baina gehienak emakumeak ziren.

Anthonyk paper garrantzitsua jokatu zuen NAWSAren sorreran. AWSA bezala, bitarteko ertainen alde zegoen, erradikalak baino gehiago egin zutela esan baitzuen. AWSAren eta NWSAren bat-egitea bermatzeko, batzorde berezi bat sortu zuen bat-egitearen alde bozkatzeko, nahiz eta sortu eta kide guztien boto-eskubideak saihestu, NWSAren arauak hautsi zituen. Batzordea sindikatuen aldeko kideez beteta zegoen, eta horiek, noski, alde bozkatu zuten. Bat-egitearen aurka jarri ziren kide guztiei uko egiteko eskatu zitzaien. Anthonyren betiko lagun eta lagunak, Elizabeth Cady Stantonek, argi eta garbi kritikatzen du hori. Haren arabera, Anthony eta Lucy Stone, AWSAko zuzendaria, emakumeen sufragioan zentratu zen, eta emakumeen beste eskubide batzuk alde batera utzi zituen. Anthonyk kritikak erantzun zituen, eta adierazi zuen NAWSAko kide askok beren iritziak zituztela emakumeek baliatu beharko lituzketen eskubideei buruz. Bestalde, kide guztiek erabaki zuten bozkatzeko eskubidea. Anthonyren arabera, elkarteak bat egingo luke iritzi polemikoak bakean utziz gero.

Bateratzearen ondoren, NAWSAk jarrera moderatua hartu zuen. Stanton ere lasaitu egin zen eta, Anthonyren laguntzarekin, elkarteko lehen presidente hautatu zuten. Neurri erradikalen aldekoak mugimenduaren barruan zeuden oraindik, eta askatasuna hartu zuten presidente berria gutxiesteko. Karguan bi urte eman ondoren, Stanton 1892an erretiratu zen eta Anthony NAWSAko lider izateko hautatu zuten. Zortzi urtez presidente izan zen eta 1900ean uko egin zion arte, erretiratu zenean.

#### Susan Anthonyren aurkako epaiketa 
1872ko AEBetako lehendakaritza-hauteskundeen garaian, emakumeek oraindik ez zuten bozkatzeko eskubiderik, baina urriaren 1ean, hauteskundeak baino lau egun lehenago, Anthony eta beste 49 emakume Rochesterren jaioterrira joan ziren eta boto-emaile gisa erregistratzeko eskatu zuten. Estatu Batuetako Konstituzioaren hamalaugarren zuzenketa eskatu zuten, duela gutxi indarrean sartu zena. Eranskinak adierazi zuen Estatu Batuetan jaiotako guztiak herrialdeko herritarrak zirela eta herritarrek eskubide batzuk zituztela. Anthonyren arabera, eskubide horiek boto eskubidea barne hartzen zuten eta, beraz, Estatu Batuetako emakumeek botoa emateko eskubidea zuten.

Hasieran, inkestako moderatzaileek uko egin zioten, baina Anthonyk ez zuen alde egin. Estatu Batuetako Konstituzioan gizonezkoak aipatu zituen eta emakumeen eskaera onartzeko konbentzitzen saiatu zen. Azkenik, gizonak auzitara eramateko mehatxua egin zuen, emakumeak boto-emaile gisa erregistratzeari uko egiten bazioten. Ikuskatzaileek ezin izan zuten saihestu ados egotea, eta hamabost emakume izan ziren boto-emaile. Hauteskunde egunean, urriaren 5ean, beste zazpi edo zortzi emakumerekin bozkatu zuen Anthonyk. Arrakastaz bozkatu zuten denek. Anthonyk Ulysses S. Grant hautagai errepublikanoaren aldeko botoa eman zuen, alderdiak emakumeen eskariak entzungo zituela agindu ondoren.

Rochesterren emakumeen aldeko botoa ematea gai garrantzitsua bihurtu zen. Handik egun batzuetara, Rochesterren negozio-gizon batek (Sylvester Lewis) auzitara eraman zituen. Azaroaren 14an atxilotzeko agindua eman zen Anthonyren aurka. Kargua legez kanpoko bozketa izan zen. Rochesterreko diputatu mariskala zena, Anthonyren etxera joan zen azaroaren 18an, eta poliziara joateko eskatu zion kortesiaz. Bere txostenaren arabera, Anthonyk "gizon gisa atxilotua" izatea eskatu zuen, eta eskumuturra luzatu zuen kateatua izan ahal izateko.

Azaroaren 29an hasi ziren kasuaren atariko ikerketak. Anthonyz gain, akusatuak beste 14 emakume ziren, boto-emaile eta gainbegirale gisa erregistratuak, beren botoak jaso zituztenak. Bi aldeak galdekatu zituzten, eta, ondoren, ia hilabeteko atsedenaldia izan zuten. Abenduan, epaiketaren aurreko ikerketen zuzendariak jakin zuen Anthonyk eta haren kideek legea bortxatu zutela ziur aski, eta auzitegietara eraman zutela kasua. Epaiketa urtarrilean hasteko programatuta zegoen eta akusatuak fidantzapean askatuak izan ziren.. Ordaintzeari uko egin zion bakarra Anthony izan zen, atxiloketa Gorte Gorenerako bide gisa ikusi baitzuen. Urtarrilera arte egon zen kartzelan, baina azkenean Henry R. Selden abokatuak fidantza ordaintzea erabaki zuen, Anthonyren borondatearen kontra. Urtarrilaren 29an, epaimahaiak legez kanpoko bozketaren errudun den Anthony aurkitu zuen eta bigarren epaiketa bat antolatu zen maiatzerako.

Hurrengo hilabeteetan, Anthonyk Rochester eta haren inguruko eremuak zeharkatu zituen emakumeen sufragioari ekiteko. Bere diskurtsoan bere legezko prozedurak ere aipatu zituen. Bere fiskala kezkatuta zegoen Anthonyk aldez aurretik eragin zielako epaimahaikide izan zitezkeenen iritzietan. Epaiketa berriro atzeratu zen. Oraingoan, ekainean ospatzeko programatu zen, eta Monroe konderritik Ontario konderrira pasatu zen. Epaiketaren emaitza, azken finean, Anthonyk 100 dolarreko isuna ordaintzeko agindua jaso zuela izan zen. Anthonyk ez zuen inoiz isuna ordaindu. Epailea ez zen ordainketa eskatzera ausartu, Anthonyri beste epaiketa bat egiteko aukera emango ziolaren beldur.

148 urte igaro ondoren, 2020ko abuztuan, Donald Trump AEBetako presidenteak hil osteko indultua iragarri zion Anthonyri, eta barkamen osoa izango zuen horrezkero.

### Azken urteak 
1900etik aurrera, Anthonyk, adin handia zuenez, ezin zuen aktiboki parte hartu emakumeen erakundeetan. Hala ere, noizbehinka hitzaldi batzuetara joan ohi zen eta oraindik ere hitzaldiren bat eman ere. 1881 eta 1885 artean, sei liburu idatzi zituen, *Historia del sufragio de la mujer* izenekoak, Stanton, Matilda Joslyn Gage eta Ida Husted Harper-ekin. Lanak 1881etik 1922ra argitaratu ziren. Anthony bere argitalpenean sartu zen hil zen arte, eta serieko lehen lau liburuetan lagundu zuen. Gainerako biak Ida Harper Anthony hil ondoren idatzi ziren.

Bere azken urteetan hala ere , Anthonyk Ingalaterra bisitatu zuen, 1902an, adibidez. Mánchesterren egon zenean, Christabel Pankhurst sufragista ingelesarekin bizi izan zen. Esaten da Anthonyk Pankhur inspiratu zuela emakumeen eskubideen aldeko borroka areagotzera. 1906ko otsailean aurkezpena egin zuen Baltimoreko Emakumeen Konferentzian. Gainera, New Yorken bere urtebetetzea ospatzeko urtebetetze-festa batera joatea espero zen. Baina, New Yorkerako bidean, gaixotu egin zen eta Rochesterren etxera itzuli behar izan zuen. Etxeratzean pneumonia bat izan zuen. Anthonyk sendatu egin zen, baina pneumonia berriro agertu zen eta ondorio larriak izan zituen. Hiru egunez iraun zuen eta azkenean 1906ko martxoaren 13an hil zen. Hil zenean, Anthonyk 86 urte zituen. Mount Hope hilerrian, Rochesterren, lurperatu zuten.

### Ondarea 
#### Eragina 
Susan B. Anthony urteetan zehar emakumeen sufragioaren aldeko mugimenduaren eredu bihurtu zen, eta bere belaunaldiko sufragista ospetsu bat da, ez bada ospetsuena. Estatu Batuetako Konstituzioari eginiko 19. zuzenketa, azkenean emakumezkoei bozkatzeko eskubidea eman ziona, *Susan B*. Anthony Emendakina deitu zitzaion.  Askotan uste da Anthonyk emakumeen eskubideen alde egindako lanak Estatu Batuetan botoa emateko behin betiko eskubideari lagundu diola.

#### Susan B. Anthonyren txanpona 
Moneta estatubatuar batean bere irudia lortu zuen lehen emakume ez-alegorikoa izan zen. 1978ko urrian, Jimmy Carter presidente estatubatuarrak Dolar Susan B. Anthony 1978ko Txanponei buruzko Legea sinatu zuen, Anthonyren sena aurreikusten zuena. Presidentearen adierazpenaren arabera, Anthonyren txanponek Estatu Batuetako emakumeen boto-eskubidea sinbolizatuko lukete, eta berdintasunaren alde egiten ari den borroka gogoratuko lukete. Monetak, halaber, Anthonyren lanari omenaldia egiteko asmoa zuen boto eskubideen aldeko mugimenduan. Filadelfian, Denverren eta San Frantziskon txanponak egin ziren lau aldiz, 1979-1981 bitartean, eta berriago 1999an. Lehen aldiz, Frank Gaslangabeziak dolar bateko txanponak diseinatu zituen. Rochesterren (New York) eman zituzten, 1979ko uztailean, Anthonyren jaioterrian. Txanponaren beste aldean *arranoa* agertzen da, ilargian lurreratzen den Apolo 11 hegaldiaren modulu espazialaren ikurra.

#### Anthonyren etxeak 
Rochesterreko Anthonyren etxe zaharra Gune Historiko Nazional izendatu zuten 1965eko ekainaren 23an. Anthony Rochesterrera joan zen 1849an, eta bere etxea oinarrizkoa izan zen handik aurrera.

Besteak beste, Ganberako boto-eskubideen mugimenduaren beste lider eta jarraitzaile batzuekin bildu zen. 1872ko lehendakaritzarako hauteskundeetan emakume gisa legez kanpo bozkatu ondoren atxilotu zuten lekua ere ezaguna da. Anthony etxean hil zen 1906an. 17 Madison Streeten dago etxea. Gaur egun, museo gisa balio du, eta Anthonyren bizitzarekin eta karrerarekin lotutako artikuluak eta ikerketa-materiala biltzen ditu, adibidez. Anthony bizi zen garaikoa berrituko du museoak. Anthony's eta Anthony's ere Rochesterren daude. Frederick Douglass izena daraman zubia Frederick Douglass - Susan B. Anthony Memorial Bridge da.

2006ko abuztuan, Carol Crossidek Anthonyren jaioterria erosi zuen Adamsen. Etxea 1818an eraiki zuten, eta Anthony bi urte geroago jaio zen eta bertan bizi izan zen sei urte bete arte, Battenvillera (New York) bizitzera joan ziren arte. Anthonyren jaioterriak emakumeen eskubideen aldeko lana ohoratuko du eta abortuaren aurkako jarduerak erakutsiko ditu. Hala ere, New Yorkeko bizitza hautatzen duten feministek, etxea administratzen duenak, oraindik ez dute erabaki etxea nola erabili. Adibidez, etxerako ehun-museo bat proposatu da, Anthony gogotsu baitzegoen emakumeen eskubideen alde, eta horietako askok ehungintzan lan egiten zuten. Gainera, Anthonyren aita bera kotoi-fabrika baten jabea izan zen. Etxea 67 East Roaden dago.

#### Capitol Hill-en eskultura 
1921ean, Anthonyk eskultura bat jaso zuen Capitol Hill-en Estatu Batuetan. Adelaide Johnson eskultoreak diseinatutako eskulturak, Anthonyz gain, Elizabeth Cady Stanton lagun ona eta Triunetia Mott feminista ditu. Konstituzioaren 19. batuketaren ohorez Emakumearen Alderdi Nazionalaren Kapitolioari emandako eskulturak boto-eskubidea eman die emakumeei. Anthony, Stanton eta Motten lorpenak ospatzera ere bideratuta zegoen. Anthonyren urtebetetze-egunean, 1921eko otsailaren 15ean, eskultura Kapitolioaren bildumei gehitu zitzaien. Bizirik egon izan balitz, 101 urte beteko zituen egun horretan. Hasieran, eskultura Kapitolioko biribilgunean jarri zen, baina bi egun geroago Kapitolioko Kripta deiturikora eraman zuten. 1997ko ekainean, kriptara eraman eta 76 urtera, eskultura biribilgunera itzuli zen Emakumearen Historiaren Museo Nazionalaren kanpaina baten ondorioz. Eskultura marmol italiarrez egina da eta guztira zazpi tona pisatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak