open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joan II.a Gaztelakoa

**Joan II.a** (Toro, 1405eko martxoaren 6a -Valladolid, 1454ko uztailaren 22a), Gaztela eta Leongo erregea (1406 &ndash; 1454) izan zen.

## Biografia 
Henrike III.a Gaztelakoa eta Katalina Lancasterrekoa zituen gurasoak. Aita hiltzean urtebete eta hamar hilabete besterik ez zituenez, ama eta Fernando aitona izan zituen erregeordeak, aitona 1416an eta ama 1418an hil arte.

Joan ez zegoen gobernatzeko gai, ehiza, bertsoak edo torneoak nahiago zituelako. Gobernatzeko Álvaro de Luna izan zuen kantziler Elisabet Portugalgoa haren kontra egin eta 1454an Valladoliden erail arte.

Juduen aurkako legeak atera zituen eta 1431an Iusuf IV.a jarri zuen errege Granadako Erresuman.

## Arbasoak 
## Ezkontza eta seme-alabak 
1418an Fernando I.a Aragoikoaren alaba eta bere lehengusina zen Maria ezkondu eta lau seme-alaba izan zituzten:
* Katalina (1422 &ndash; 1424);
* Leonor (1423 &ndash; 1425);
* Henrike (1425 &ndash; 1474)
* Maria (1428 &ndash; 1429).

1445ean alargundu eta Elisabet Portugalgoa ezkondu zuen. Seme eta alaba bana izan zituzten:
* Elisabet (1451 &ndash; 1504);
* Alfontso (1453 &ndash; 1468), Asturiasko printzea.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako erregeen zerrenda
Camerosko Jaurerria

**Camerosko Jaurerria** Erdi Aroan sortutako Tierra de Cameros eskualde errioxarrean garatutako aginte sistema izan zen.

## Historia 
1040an Iruñeko erregea zen Gartzia III.a Santxez "Naiarakoa" eta Estefania Foixekoa, bere emazteak sortu zuten. Lehendabiziko jauna Viguerako gobernadorea zen Orti Otsoitz izan zen. Hau Furtun leinukoa izan zen, hau da Cassius kondea eta Aritza leinuarekin lotuta eta Tuterako Banu Qasikoak senideak zituztela.

Familiak Jaurerria mantendu zuen 1334an Alfontso XI.a Gaztelakoak Joan Alfontso Harokoa Agoncillon lantzaz erail eta jaurerria kendu zienean. Harokoek Bizkaiko Jaurerriarekin lotura estua zuten.

1366an Henrike II.a Trastamarakoak Jaurerria (bere berrogeita lau herriak barne) Joanes Ramirez Arellanokoari eman zion Naiarako gudua galdu ondoren ihes egitera laguntzeagatik. Ramirez Arellanokoak 1812 arte mantendu zuten jaurerria, urte hartako Espainiako Konstituzioak jaurerriak kendu zituelako.

## Jaunen zerrenda 
* Orti Otsoitz, (980 inguru - 1057), lehendabiziko jauna.
* Antso Ortitz, (1057-?), bigarren jauna.
* Semeno Ortitz, hirugarren jauna.
* Eneko Ximenez, laugarren jauna.
* Semeno Enekoitz, (1090-?), bostgarren jauna.
* Petri Ximenez, seigarren jauna.
* (...)
* Joan Alfontso Harokoa
* Joan Ramirez Arellanokoa Zaharra
* Alonso Ramirez Arellanokoa, lehendabiziko Aguilarreko kondea
* Karlos Ramirez Arellanokoa, bigarren Aguilarreko kondea
* Alonso Ramirez Arellanokoa, hirugarren Aguilarreko kondea
* Ana Ramirez Arellanokoa, laugarren Aguilarreko kondesa
* Filipe Ramirez Arellanokoa, bostgarren Aguilarreko kondea
* Filipe Ramirez Arellanokoa, zazpigarren Aguilarreko kondea
* Joan Ramirez Arellanokoa, zortzigarren Aguilarreko kondea

## Bibliografia 
* Julio Caro Baroja. *"Los pueblos de España"*. II. Liburukia. Madril, 1981.
* Angel Casimiro de Govantes. *"Diccionario Geográfico-Histórico de España"*. II. Atala. Madril, 1846.
* Bernardo Ibáñez Etxabarri. *"Vida de S. Prudencio, obispo de Tarazona"*. Gasteiz, 1754.
* Jesús de Leza. *"Los López de Díaz de Haro, señores de Vizcaya y los señores de Cameros"*. Logroño, 1954.
* Miguel A. Moreno Ramirez de Arellano. *"Señorío de Cameros y Condado de Aguilar. Cuatro siglos de régimen señorial en La Rioja (1366-1733)"*, Logroño, Instituto de Estudios Riojanos, 1992.
* Ildefonso Rodríguez R. de Lama. *"Colección Diplomática Medieval de La Rioja"*. I eta II. Liburukiak. Logroño, 1976-1979.
* Antonio Ubieto Arteta. *"San Millán de la Cogolla"*, 759 - 1076. orr. Valentzia, 1976.

## Kanpo estekak
John Constable

**John Constable** (Suffolk, Ingalaterra, 1776ko ekainaren 11 – Londres, Ingalaterra, 1837ko martxoaren 31) margolari erromantiko bat izan zen. Suffolken jaioa, bere etxearen inguruan dagoen Dedham Vale eremuko paisaiak margotzeagatik da ezaguna batik bat. Gaur egun, Constableren lana oso balioetsia eta ezaguna da Britainia Handian; baina bere garaian ez zuen arrakasta ekonomikorik lortu, harik eta 52 urte zituelarik Errege Akademian onartu zuten arte.

## Galeria 

Image:Constable John - Das Stour Tal und Dedham village.jpg|*Stour ibarra eta Dedham herria*
Image:Constable DeadhamVale.jpg|*Deadham Vale*, 1802
Image:John Constable - Wivenhoe Park, Essex, 1816.jpg|*Wivenhoe Park*, 1816
Image:John Constable - Weymouth Bay, c. 1816.jpg|*Weymouth badia*, 1816 i.
Image:John Constable The Hay Wain.jpg|*Belar-gurdia*, 1821, National Gallery
Image:John Constable - Salisbury Cathedral from the Bishop's Grounds.jpg|*Salisburyko katedrala*, 1820, Victoria and Albert museoa
Image:John Constable - The Cornfield.jpg|*Arto soroak*, 1826
Image:Constable Salisbury meadows.jpg|*Salisburyko katedrala zelaietatik ikusia*
Albeldako gudua

**Albeldako gudua** errekonkistaren bi gudu izan daiteke:
* Albeldako gudua (851), gaskoniarrek eta Banu Qasikoek egina.
* Laturce mendiko gudua (859), asturiarrek eta Banu Qasikoek egina.
Mohammed Omar

**Mullah Mohammed Omar** (, *Mullā Muḥammad ‘Umar*; 1960 &ndash; 2013ko apirilaren 23a), askotan **Mullah Omar** deitua, afganistandar mujahidina izan zen, Taliban mugimenduaren buruzagia 1994-2013 bitartean. 1996an Afganistango Emirerri Islamikoa sortu zuen, eta 1996-2001 bitartean Kontseilu Goreneko Presidentea izan zen, alegia, herrialdeko agintari nagusia. Afganistango gerran parte hartzen zuten NATOko indarrek gehien bilatzen zuten gizonetako bat izan zen, Osama bin Ladenekin izandako harremanak eta Afganistango agintari izan zen urteetan egindako giza eskubideen aurkako gehiegikeriak zirela-eta. 2015ean talibanek baieztatu zuten 2013tik hilda zegoela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
789 Lena

**789 Lena** asteroide gerrikoan aurkitutako 789. asteroidearen izena da. 1914ko ekainak 24an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1914 UU** zen. X motako asteroide bat da, Eunomia familiako asteroideetatik gertatu orbitatzen duena.

## Kanpo estekak
790 Pretoria

**790 Pretoria** asteroide gerrikoan aurkitutako 790. asteroidearen izena da. 1912ko urtarrilak 16an aurkitu zuen H. E. Wood astronomoak Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1912 NW** zen. Bere izena Hego Afrikako Pretoria hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
793 Arizona

**793 Arizona** asteroide gerrikoan aurkitutako 793. asteroidearen izena da. 1907ko apirilak 9an aurkitu zuen Percival Lowellek Flagstaffetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1907 ZD** zen. Bere izena AEBetako Arizona estatuagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
794 Irenaea

**794 Irenaea** asteroide gerrikoan aurkitutako 794. asteroidearen izena da. 1914ko abuztuak 27an aurkitu zuen Johann Palisa astronomo austriarrak Vienako behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1914 VB** zen.

## Kanpo estekak
796 Sarita

**796 Sarita** asteroide gerrikoan aurkitutako 796. asteroidearen izena da. 1914ko urriak 15ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1914 VH** zen.

## Kanpo estekak
791 Ani

**791 Ani** asteroide gerrikoan aurkitutako 791. asteroidearen izena da. 1914ko ekainak 29an aurkitu zuen Grigory Neujminek Simeizetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1914 UV** zen. Bere izena Armeniako Bagratidar Erresumako hiriburua izan zen Anigatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
792 Metcalfia

**792 Metcalfia** asteroide gerrikoan aurkitutako 792. asteroidearen izena da. 1907ko martxoak 20an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomoak Massachusettseko Taunton herritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1907 ZC** zen. Bere izena aurkitzaileagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
797 Montana

**797 Montana** asteroide gerrikoan aurkitutako 797. asteroidearen izena da. 1914ko azaroak 17an aurkitu zuen Holger Thielek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1914 VR** zen. Bere izena AEBetako Montana estatuagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Thorvald Nicolai Thiele

**Thorvald Nicolai Thiele** (1838ko abenduak 24-1910eko irailak 26) aktuario, astronomo eta matematikari daniar bat izan zen, estatistika, interpolazio eta hiru gorputzen problemari buruz eginiko lanengatik nabarmendu zena. Mugimendu Browndarraren teoria proposatu zuen lehena izan zen. Thielek kumulanteak eta (danieraz) sinesgarritasun funtzioa sartu zituen; Thieleren ekarpen hauei ez zien sinesgarritasunik eman Ronald A. Fisherrek, sekula Thiele aipatu ez zuena garai guztietako bere estatistikari zerrenda laburrean.

Thiele, gainera, Hafnia Insurance Companyren sortzailea eta Matematika zuzendaria izan zen, baita Daniar Aktuarioen Elkartearen sortzaileetako bat ere. Bere aseguru lana Jørgen Pedersen Gram matematikariarekin elkarlanean egin zuen.

Holger Thiele izan zen bere semea.

## Ikus, gainera 
* Edgeworth sailak
* Kalmanen iragazkia
* Thieleren interpolazio formula
Henrike III.a Gaztelakoa

'*Henrike III.a Gaztelakoa *Gaixotia''''' (Burgos, 1379ko urriaren 4a -Toledo, 1406ko abenduaren 25a) Gaztela eta Leongo erregea (1390 &ndash; 1406) izan zen.

## Biografia 
Joan I.a Gaztelakoa eta Leonor Aragoikoa zituen gurasoak.

Errege izendatua izan baino lehen, Asturiasko printze zuen titulua, 14 urte zituela erregea izanik. Bere ezizena kontroakoa izanda ere, tinko gobernatu zuen XV. mendeko hasieran batez ere kanpoko harremanak. Nobleteria gelditu ez ezik bere itsas-armada Ingalaterraren aurka zenbait garaipen izan zituen; 1400 Tetouango piratak mendean hartu zituen; 1402an Kanariak kolonizatzeari ekin zion Jean de Béthencourt esploratzaile frantziarrari esker. Portugaldarrak mendean hartu zituen Badajozen eta Granadako Erresuma konkistatzeari ekin zion. Tamerlan buruzagiari enbaxadoreak ere bidali zituen bitan.

## Arbasoak 
## Ezkontza eta seme-alabak 
1388an Lancasterreko Dukearen alaba Katalina ezkondu zuen. Hiru seme-alabak izan zituzten:
* Katalina (1402-1439)
* Joanes
* Maria, Alfontso V.a Aragoikoa ezkondu zuena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gaztelako erregeen zerrenda
Cambozola

**Cambozola** krema hirukoitzeko gazta bat da, behi esnez egindakoa, leunki heldutako krema hirukoitzeko frantziar gaztaren eta gorgonzola italiarraren arteko konbinaketa bat dena. Champignon izeneko enpresa alemaniarrak patentatu eta ekoitzi zuen mundu mailan 1970eko hamarkadan. Gazta, (jatorrian Bavaria blu deitua), 1900 inguruan sortua izan zen, eta oraindik ere ekoizten du Bergader familiak Bavariako Chiemgau eskualdean.

Gorgonzola, roquefort edo stilton gaztak egiteko erabiltzen den lizun bera erabiltzen da, penicillium roqueforti. Esneari esnegaina gehitzen zaio, cambozola gaztari trinkotasun gozo bat ematen diona. Gazta honen azala camembert gaztarenaren antzerakoa da. Orea leuna baina trinkoa da, trinkotasun leun eta homogeneoduna, kolore hori arinekoa. Cambozolak, gorgonzolarena edo camembertarena baino leunagoa den zapore bereizgarri bat du. Gazta honen izena, dirudienez, camembert eta gorgonzolaren arteko akronimo bat da, bere zaporeak camembertaren krematasun gozo eta hezea gorgonzola urdinaren garraztasunarekin uztartzen baititu. Mahai gazta bezala edo kanapeetan jaten da.

## Kanpo estekak
Carreña

**Carreña** Asturiaseko Cabrales udalerriko herri bat eta hiriburua da.

19,95 kilometro karratuko azalera du, non 2011eko errolda nazionalaren arabera 412 biztanle bizi diren, Asiego, Carreña eta Pandellana herrien artean banatuak.

Carreña herria, 306 biztanlerekin, 200 metroko altueran dago. Asturiaseko hiriburua den Oviedotik 106 kilometroko distantziara dago.

Cabrales udalerriko hiriburua izateaz gain, Carreñak kontzejuko administrazio zerbitzu nagusiak ditu, Cabraleseko Gaztaren Kontseilu Arautzailea edo kontzejuko abeltzaintza eta arrantza kontseilaritzako egoitzak, Cabraleseko Goardia Zibilaren kuartelaren egoitza izateaz gain.

Herriko auzorik ezagunenen artean La Llosa, El Pamentar, La Bolera eta La Llana daude.

## Kanpo estekak
Alberto Camargo

**Alberto Camargo** (Duitama, Kolonbia, 1967ko otsailaren 28a) txirrindulari kolonbiar bat izan zen, profesional mailan 1987 eta 1996 bitartean aritu zena, eta bere arrakastarik handienak Espainiako Itzulian lortu zituena, non 2 etapa garaipen lortu zituen.

## Palmaresa 
**1988**
* 2. Clásico RCNean
**1989**
* Etapa 1 Espainiako Vueltan
**1990**
* Etapa 1 Espainiako Vueltan
**1991**
* Etapa 1 Kolonbiako Itzulian
**1992**
* Meatze Haranetako Itzulia eta etapa 1
* Clásico RCN eta etapa 1
* Etapa 1 Café de Colombia Sari Nagusian.
**1994**
* Etapa 1 Asturiasko Itzulian

## Kanpo loturak 
* Palmares osoa
Asturiasko Itzulia

**Asturiasko Itzulia** () Asturiasen aste betez maiatza eta ekaina bitartean ospatzen den etapatan banatutako txirrindularitza itzuli profesional bat da.

Gaur egun, bost egunetan ospatzen da, beti Oviedon amaituz. Ohikoak dira baita ere Avilés, Llanes eta Gijóneko etapa amaierak. Beste etapa aipagarri batzuk Acebo mendatean amaitzen dena da, klasiko bat itzuli honetan azken urteetan.

Itzuli honetan zehar, txirrindulariren batzuk kolore berezietako maillotak daramatzate sailkapen ezberdinetako lider bezala ezberdintzeko. Honakoak dira:

:25px (2011 arte) eta 25px (2011tik aurrera): Sailkapen Nagusiko Liderra
:25px: Puntukako Sailkapenaren Liderra
:25px: Mendiko Sailkapenaren Liderra
:25px: Tarteko Helmugetako Sailkapenaren Liderra

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Asturiasko Itzuliaren webgunea
Cipactli

Azteka mitologian **Cipactli** munstrozko itsas izaki primitibo eta jatuna zen, erdi arraina eta erdi krokodilo. Beti zegoen gosez, eta bere hamazortzi gorputzak elkartzen zituen lotura bakoitzean, aho batek apaintzen zuen.

Tezcatlipocak oin bat sakrifikatu zuen erakartzeko amu gisa erabili zuenean.

Bere izena, azteken egutegi sakratua den Tonalpohualliko lehen egunaren izena ere bada.

## Munduaren sorrera 
Cipactliren gorputzarekin jainkoek Lurra sortu zuten. Honela, munduari forma emateko beharra ikusi zutenean, toki bat, zoru bat, Cipactli erdibitu egingo zela erabaki zen: erdi bat bestearen gainean, lurra eta zerua lortuz. Arazoa, gizakiarentzat lekurik ez zegoela zen. Orduan, bi zuhaitzekin, bi erdiak banatzen zituen toki bat sortu zen. Honela, goitik zeuden bederatzi gorputzen, "gure gainean dauden bederatziak" (chicnauhtopa) eta behetik zeuden beste bederatziren artean, "hildakoen bederatzi munduak" edo chicnauhmictlan, mitologiak ezartzen zuen gizakiaren bizitza.

Beste kontu bat izan zen denboraren sorrera, horretaz Oxcomoc eta bere emazte Cipactonal arduratu zirelarik, honela Quetzalcoatlen aholkuarekin, izakiaren omenez hogei eguneko 18 "hilabete"z (360 egun orotara) osatua zegoen osatua zegoen egutegi azteka sortu zuten, hilabete horietatik lehena berari eskainia zelarik, eta bere izena zeramana

## Antzeko jainkosak beste mitologia batzuetan 
* Tiamat mesopotamiar mitologian
* Jörmungandr eskandinaviar mitologian
* Sedna inuiten mitologian.

## Kanpo estekak
Tiamat

**Tiamat** mesopotamiar mitologiako jainkosa-munstro primitibo bat zen, Enuma Elish olerkian nabarmentzen dena.

Tiamat printzipio femeninoa izango litzateke, itsasoa, jatorrizko kaosaren potentzialtasunen irudikapena. Emakumezko munstroa, gaiztoa babiloniar elezaharretan, ur gazia, Apsurekin elkartuz (printzipio maskulinoa, ur geza) jainkoak sortu zituztenak, baita animaliak ere, Lahmu eta Lahamugandik hasiz (mangladiak), baina sortu eta gutxira hauek enbarazu egiten hasi zitzaizkien euren zaratarekin, magiaren jainkoak, Eak, Apsu menperatzea lortu zuen, lozorro luze batean utziz (horregatik dago ur geza geldi) baina ezin izan zuen ezer egin, Tiamaten aurka, honek, bere senarraren heriotzagatik subizitua, Kingu buru zuten deabru legio bat sortu zuelarik, bere maitalea eta semea zena.

Jainkoek euren botere guztiak Enkiren seme zen Marduki ematea erabaki zuten. Honek Kingu garaitu zuen, beldurrez izoztuta geratu zena Marduk iristen ikusi zuenean, eta ondoren Tiamat, haize bolada batekin ahoa zabalik uztea eragin ziona eta gezi bat jaurti zuen jainkosaren urdailerantz. Honen ondoren, Kinguren odoletik gizakiak sortu ziren, eta Tiamaten gorputzetik, Mardukek amildegiko putzuetan kateatu eta erdibitu zuena, bere goialdeko erditik zerua eta behealdekotik lurra sortu ziren. Bere malkoak Tigris eta Eufrates ibaien iturriak bihurtu ziren.

Elezahar hau, hindu mitologiako Vitrarena, azteka mitologiako Cipactlirena eta greziar mitologiako Tifonenaren parekoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kingu

Mesopotamiako mitologian **Kingu** Apsu hil ondoren Tiamaten bigarren ezkontide bihurtu zen deabru bat izan zen. Tiamatek, Apsuren heriotza mendekatu behar zuela konbentziturik, Kinguri "patuaren taulatxoak" eman zizkion. Hauek zuten boterea eta honela bihurtu zen Kingu Jainkoen printze. Baina guduan Tiamat Marduken esku hil zen, eta Kingu, matxinadaren buruzagia izateagatik, hiltzera eta bere odoletik giza arraza sortua izatera zigortua izan zen, jainkoak zerbitzatzeko. Enuma Elish olerki epikoko protagonistetako bat da.

## Kanpo estekak
Holger Thiele

**Holger Thiele** (1878ko irailak 25-1946ko ekainak 5) astronomo dano-estatubatuarra izan zen.

## Bizitza 
Holger Thiele Thorvald Nicolai Thieleren semea zen, daniar astronomo eta matematikari nabarmena, 1586 Thiele asteroideak astronomo eta matematikari honen izena jaso zuelarik.

## Karrera 
Holger Thielek lau asteroide aurkitu zituen. C/1906 V1 kometa ere aurkitu zuen, baita beste kometa batzuen orbitak kalkulatu ere. Alemaniako Hamburgo hiriko Bergedorf auzoko Hamburgo-Bergedorf Behatokian lan egin zuen. 1912an AEBetara joan zen. 1917an, Kaliforniako Unibertsitateko Lick behatokian hasi zen lanean, Kaliforniako San Jose herritik gertu. 1946an Holger Thiele Alameda konderrian hil zen, Kalifornian.

## Hautatutako lanak 
* *Corrected elements and ephemeris of minor planet 1924 TD (Baade)* (University of California Press. 1925)
* *Elements and ephemeris of Comet d 1927 (Stearns)* (University of California Press. 1927)
Arraitza

thumb|Arraitza 21-6-12
thumb|Arraitza 21-6-12
**Arraitza** (gaztelaniaz eta ofizialki *Arraiza*) Zabaltzako kontzejua da, Etxauribar eskualdean. 1939 arte berezko udalerria izan zuen.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 93 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
Udalerri gisa agertzen den azken erroldan (1930ekoan) 242 biztanle eta 49 etxe zituen.

## Azpiegitura eta garraioak 
La Pamplonesa autobus konpainiak herria Iruñearekin batzen du. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:

* Beraskoain - **Arraitza** - Zabaltza - Baternain - Zizur Nagusia eta Iruñea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arraitz

## Kanpo estekak 
*  Arraitza 1842tik aurrera izandako biztanleria datuak aurkitzeko webgunean.
Medikuntza eta Zientzia Historiaren Euskal Museoa

**Medikuntza eta Zientzia Historiaren Euskal Museoa** Jose Luis Gotik 1982. urtean eratu zuen. Euskal Herriko medikuntzaren memoria historikoa zaindu eta bere ondare zientifikoa gorde nahi izan ditu. Euskal Herriko Unibertsitatean (Leioako campusa) kokaturik dagoen Museoa, Medikuntza eta Odontologiako Fakultateko eta beste hainbat fakultate eta eskolako ikasleen prestakuntzarako baliagarria da. Egungo zuzendaria Anton Erkoreka Barrena doktorea da.

1.520 metro karratuko azalera du, 21 areto ditu eta 5.000 liburu inguru daude barruan. Museoko erakusketa iraunkorrak XIX eta XX. mendeko sei mila objektu mediku inguru ditu. Hauek 24 geletan banatzen dira eta espezialitate mediku desberdinetara eskainita daude: herritar medikuntza, medikuntza paraleloak, farmazia, pisuak eta neurriak, asepsia eta antisepsia, mikroskopioak, laborategiko materiala, X-izpiak, obstetrizia eta ginekologia, kirurgia, anestesia, endoskopia, odontologia, kardiologia, oftalmologia, elektroterapia, anatomia patologikoa, natur zientziak eta Cid Gela. Irakaskuntza eta ikerkuntza Museoko bi zutabe dira, eta bi hauek argitalpenekin eta hitzaldi, ikasketa eta beste jardueren antolakuntzarekin osatzen dira.

File:1.- Academic Event (SFHM, may 2007).JPG|Ekitaldi akademikoa museoan (SFHM, 2007 maiatza)
File:2.- Pharmacy Room.JPG|Farmazia aretoa
File:3.- Labor chair (18th Century).jpg|Erditze aulkia (XVIII. mendea)
File:4.- Wimshurst Electrostatic Generator (circa 1900).JPG|Wimshurst eragile elektrostatikoa (1900 inguru)
File:5.- Brevet+ SGDG Electrocardiographe - G. Boulitte (Paris) (circa 1918).JPG|Brevet SGDG elektrokardiografoa - G. Boulitte (Paris) (1918 inguru)
File:6.- Steel lung (mid 20th Century).jpg|Altzairuzko birika (XX. mendearen erdialdea)
File:7.- Pathological Anatomy Room.jpg|Anatomia patologikoko aretoa
File:8.- Miner's lung with silicosis and tuberculosis.jpg|Meatzari baten birika silikosia eta tuberkulosiak jota
File:9.- Breast cancer.jpg|Bularreko minbizia
File:10.- Amulets against the evil eye.JPG|Begizkoaren aurkako kutunak

## Ikus, gainera 
* Euskal Herriko museoen zerrenda

## Kanpo estekak 
* "Zientzien Historiaren euskal museoa"
Cellorigoko gudua

**Cellorigoko gudua** jadanik desagertutako Cellorigoko gaztelua kontrolatzeko 882 eta 883 urteetan .

## Lehendabiziko gudua 
882an Banu Qasitarren Mohamed ibn Lope, Lope ibn Musa aita bezala betidanik kristauekin harreman ezin hobeak zituena, Al Mundir Kordobakoa emirrarekin bat egin zuen. Honek Zaragoza hartzeko espedizioa prestatu zuen Ebro haranean. Bidean Errioxa konkistatu zuten Zaragozako wali Ismail ibn Musa eta Tuterako wali Fortun ibn Musa (Mohamed ibn Loperen osabak zirenak) jabeak zituela. Cellorigo heltzean gaztelua hartu nahi zuten, gertuko Obarenes mendiak zeharkatzeko pasabideetako bat defendatzen zuelako. Gaztelua Bela Ximenez Arabako kondeak defenditua izan zen. Guduan armada biek erori asko bazituzten ere, musulmanek ez zuten gaztelua hartu. Hori zela eta Al-Mundirrek amore eman eta Pancorborantz jo zuen, beste pasabide baten bila. Bertan beste gudua izan eta berriro erori asko izan ondoren, amore egin behar izan zuen.

Bi porrota izan ondoren, Alfontso III.a Asturiaskoak Diego Porcelos eta Belari Mohamed ibn Lope jazartzea eskatu zien. Banu Qasirenak gorriak ikusi ondoren, Alfontsori bake-akordioa eskatu zion, hala ere, ez zuen lortu.

## Bigarren gudua 
883an Al Mundir Kordobakoaren Almonder eta Abuhalitek zuzendutako armadak Zaragozako harresiak bota eta Monjardin eta Lizarrako merindadearen beste herri arpilatu eta gero, aurreko urtean egindako bidai bera egin zuen. Berriro Cellorigoko gazteluan beste gudua izan zuten, nahiz eta Mohamed ibn Loperen laguntzarik gabe. Emaitza aurrekoa baino txarragoa izan zen, berriro arbuitatuak izan zirelako. Musulmanek Pancorbon eta Castrojerizen saiatu arren, emaitza bera lortu zuen. Etsita Asturiasko Erresumatik irteteko enbaxadoreak bidali zizkioten Alfontso III.a Asturiaskoari.

## Bibliografia 
* Juan Antonio Llorente, *"Noticias históricas de las tres Provincias Vascongadas"*, 1806 online
* Espainiako Historiako Erret-Akademia, *"Diccionario geográfico-histórico de España"* online

## Kanpo estekak
Lupus eritematoso sistemiko

**Lupus eritematoso sistemikoa** (LES) hainbat organo kaltetu dezakeen gaixotasun autoimmune kronikoa da, nagusiki azal, artikulazio, giltzurrun, bihotz, birika eta nerbio-sistema.

## Irizpide klinikoak 
American College of Rheumatology elkarteak 1982an gaixotasun hau definitzeko irizpideak zehaztu zituen, 1997an berrikusi zituztenak. Hauen arabera, 11 osagaietatik 4 edo gehiago edukitzeak Lupusen diagnostikora bideratzen du:

# Masailetako azaleko gorritasuna.
# Diskoetan agertutako azaleko gorritasuna.
# Fotosentikortasuna.
# Ahoko ultzerak.
# Artritisa.
# Serositisa: Pleuritisa edo perikarditisa.
# Giltzurruneko asaldura: Proteinuria batez ere.
# Asaldura neurologikoa: Konbultsioak edo psikosia.
# Asaldura hematologikoak: Anemia hematologikoa, tronbopenia, leukopenia edo linfopenia.
# Asaldura immunologikoak: Sm, DNA eta fosfolipidoen aurkako antigorputzak.
# ANA antigorputzak kontzentrazio handian.

## Kanpo estekak 
* "Alliance for Lupus Research"
Carl David Anderson

**Carl David Anderson** (New York, 1905eko irailak 3-San Marino, 1991ko urtarrilak 11) fisikari estatubatuar bat izan zen.

Kaliforniako Teknologia Institutuan ikasi zuen, non doktoretza lortu zuen 1930ean. Beranduago, 1939an, Unibertsitate horretako Fisika departamenduko katedraduna izan zen.

Laster nabarmendu zen X izpiek, erradiazio kosmikoak (Robert Andrews Millikanekin elkarlanean, gamma izpiek eta eragindako erradiaktibateak sortutako fotoelektroiei buruzko bere ikerketa lanengatik. Ionizazio kameran izpi kosmikoen arrastoei argazkia atereaz, 1932an positroi deitu zuen partikula bat aurkitu zuen, elektroi positibo ere deitua, protoi baten karga positibo bera eta elektroiaren masa bera izateagatik, honen existentzia, urte batzuk lehenago Paul Diracek iragarri zuelarik.

1938an izpi kosmikoekin lotutako beste funtsezko partikula bat aurkitu zuen, mesoi izena eman ziona (gaur egun ý mesoia deitua), 1935ean Hideki Yukawak jada iragarri zuena. 1950ean kargatuak zeuden eta neutruak ziren V partikulen existentzien frogak aurkeztu zituen.

Positroiaren bere aurkikuntzagatik, Fisikako Nobel Saria jaso zuen 1936an, Victor Franz Hessekin bantua.
San Francisco (filma)

***San Francisco*** Woody Van Dykek zuzendutako 1936ko filma da, eta San Frantzisko hirian hamarkada batzuk lehenago egondako lurrikarak eragindako kalteak kontatzen ditu.

Filmak arrakasta handia lortu zuen Ameriketako Estatu Batuetan eta 1906ko apirilaren 18an hirian gertatutako lurrikara hilgarria gogoratzen du.

## Sariak 
Filmeak oskar bat irabazi zuen eta beste bost nominazio jaso zituen.

## Ikus, gainera 
* Hondamendi filmen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Filmearen fitxa IMDB.com webgunean.
Covadongako gudua

**Covadongako gudua** 722an jazo zen Covadongan, Cangues d'Onís udalerritik hurbil; bertan, Pelaio buruzagi zuen asturiarren talde bat musulmanen gudaroste baten kontra borrokatu zen, azkenak galtzaile suertatu zirelarik. Gudu honen tamaina ez da ezagutzen benetan, baina beste bataila garrantzitsu batzuk ez bezala, ez da haren berririk ematen inongo testutan garai berean.

## Gudua iturri arabiar eta andalustarren ikuspuntutik 
Ez da gorde garai bereko arabiar iturriren berririk gertaera honen gainean. Bestalde, *754ko mozarabiar kronika* kristaua da garai horretako lekuko gertukoena eta nagusia, Toledon edo Kordoban idatzia, eta ez du ezer aipatzen gertaerari buruz. Al-Maqqarik, bizpahiru mende geroago hauxe dio:

## Gudua europarren ikuspuntutik 
Ez da gertaera honen garai bereko berririk gorde. Hari buruzko albisteak mende eta erdi geroagokoak dira: *Alfontso III.aren kronika*. Asturiasko Erresumaren goraldi bete-betean idatzi zen, eta hauxe dio (Rodako bertsioa):

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lituaniako Sobietar Errepublika Sozialista

**Lituaniako Sobietar Errepublika Sozialista**, (lituanieraz: *Lietuvos tarybu socialistine respublika*), **Lituaniako SES** bezala ezagutua, Lituaniari emandako izendapena izan zen, 1940ko uztailaren 21ean SESBk inbaditu, eta independentzia jaso bitartean (1991ko irailaren 6a).

Boltxebikeek iraultza saiakera bat egin zuten 1918an, Lituaniako Sobietar Errepublika Sozialista aldarrikatu baitzuten, armada sobietarraren laguntzaz. Hala, Lituaniako SES Bielorrusiakoari gehitu zitzaion 1919an, baina 1920an, Lituaniaren independentzia onartu zuen SESBk.

Molotov-Ribbentrop itunaren arabera, Lituania, Alemaniaren eraginpean zegoen. Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, ordea, Hirugarren Reichak onartu egin zuen Lituania sobietarren menpe jartzea. 1940ko ekainaren 15ean Sobietar Batasunak Errepublika Baltikoak inbaditu, eta gobernuak indarrez ezarri zituen. Abuztuaren 3tik aurrera, SESBen 14. errepublika izatera pasatu zen Lituania.

Alemaniak 1941ean inbaditu zuen lurraldea, Bizargorri Operazioa aintzat hartuta, baina lurraldea berriro konkistatu zuen SESBk. 1990eko martxoaren 1ean aldarrikatu zuen independentzia, baina 1991ko irailaren 6an onartu zuen SESBk).

## Ikus, gainera 
* Lituania
* Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna
* Lituaniako historia

## Kanpo estekak
Krakatoa, East of Java

***Krakatoa, East of Java*** Bernard L. Kowalskik zuzendutako 1969ko filma da, eta Krakatoan sumendiaren 1883 erupzioaren inguruko hondamendia kontatzen du. Filmeko protagonistek sumenditik gertu dagoen ontzi bateko ondasunak atera behar dituzte.

Filmak 1969ko maiatzaren 14an estreinatu zen Ameriketako Estatu Batuetan.

## Aktoreak 
* Maximilian Schell: Chris Hanson kapitaina
* Diane Baker: Laura Travis
* Brian Keith: Harry Connerly
* Sal Mineo: Leoncavallo Borghese
* Rossano Brazzi: Giovanni Borghese
* John Leyton: Douglas Rigby
* J.D. Cannon: Lester Danzig
* Barbara Werle: Charley Adams
* Jacqui Chan: Toshi
* Sumi Haru: Sumi

## Ikus, gainera 
* Hondamendi filmen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Filmaren fitxa IMDB.com webgunean.
Nihon Chinbotsu (1973ko filma)

Shiro Moritanik zuzendutako 1973ko filma da, eta Ozeano Barean egondako lurrikara batek sortutako tsunamiaren hondamendia kontatzen du.

Filma 1973ko abenduaren 29an estreinatu zen Japoniako zinemetan, eta hilabete batzuk beranduago munduko beste herrialde batzuetan, AEBetan filma "Tidal Wave" izenburuarekin estreinatu zen.

2006an, filmaren bertsio berria estreinatu zen *Nihon Chinbotsu*.

## Aktoreak 
* Keiju Kobayashi - Dr. Tadokoro
* Hiroshi Fujioka - Onodera Toshio
* Ayumi Ishida - Abe Reiko
* Rhonda Leigh Hopkins - Fran
* Lorne Greene - Warren Richards enbaxadorea
* Tetsuro Tamba - Yamamoto Lehen Ministroa
* Shogo Shimada - Watari
* John Fujioka - Narita
* Andrew Hughes - Australiako Lehen Ministroa
* Nobuo Nakamura - japoniar enbaxadorea
* Haruo Nakajima - Lehen Ministroaren txoferra
* Hideaki Nitani - Dr. Nakata
* Isao Natsuyagi - Yuki
* Yusuke Takita - Yukinaga irakaslea

## Ikus, gainera 
* Hondamendi filmen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Filmearen fitxa IMDB.com webgunean.
The Devil at 4 O'Clock

'''''The Devil at 4 O'Clock''''' Mervyn LeRoyk zuzendutako 1961eko filma da, eta Ozeano Pazifikoan sumendi batek eragindako kalteak kontatzen ditu. Urte batzuk beranduago Hollywooden hasitako hondamendi filme oldearen aitzindaria izan zen.

Filmak 1961eko urriaren 18an estreinatu zen Ameriketako Estatu Batuetan eta Max Cattok idatzitako eleberrian dago oinarriturik.

## Aktoreak 
* Spencer Tracy : Matthew Doonan
* Frank Sinatra : Harry
* Kerwin Mathews : Joseph Perreau
* Jean-Pierre Aumont : Jacques
* Grégoire Aslan : Marcel
* Alexander Scourby : gobernadorea
* Barbara Luna : Camille
* Cathy Lewis : erizaina
* Bernie Hamilton : Charlie
* Martin Brandt : Wexler doktorea
* Lou Merrill : Aristide Giraud
* Marcel Dalio : Gaston
* Tom Middleton : Paul
* Ann Duggan : Clarisse
* Louis Mercier : kaboa
* Michèle Montau : Margot
* Eugene Borden : auzokoa
* Jean Del Val (kredituetan agertu barik) : Louis

## Ikus, gainera 
* Hondamendi filmen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Filmearen fitxa IMDB.com webgunean.
Nihon Chinbotsu (2006ko filma)

Shinji Higuchik zuzendutako 2006ko filma da, eta Japoniak jasandako hainbat hondamendi naturalek eragindako hondamendia kontatzen du.

Filma 2006ko apirilaren 15ean estreinatu zen Japoniako zinemetan.

1973an, filmaren jatorrizko bertsioa estreinatu zen *Nihon Chinbotsu*.

## Aktoreak 
* Tsuyoshi Kusanagi - Toshio Onodera
* Kou Shibasaki - Reiko Abe
* Etsushi Toyokawa - Yusuke Tadokoro
* Mao Daichi - Saori Takamori
* Mitsuhiro Oikawa - Yuki Tatsuya
* Mayuko Fukuda - Misaki Kuraki
* Jun Kunimura - Kyosuke Nozaki Lehen Ministroa
* Koji Ishizaka - Yamamoto Lehen Ministroa
* Aiko Nagayama - Toshio Onoderaren ama

## Ikus, gainera 
* Hondamendi filmen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Filmaren fitxa IMDB.com webgunean.
Micah Giett

**Micah Giett** Star Warsen unibertsoko pertsonaia bat da.

Micah Giett Nabooko gudua gertatu baino urte batzuk lehenago Yinchorrien aurkako gatazkan hil zen Jedi maisu gizaki bat zen. Jedi Kontseilu Goreneko kidea zen. Hil zenean, bere eserlekua Ki-Adi-Mundi Jediak bete zuen. Micah Giett Plo Koon eta Qui-Gon Jinn Jedi Maisuen oso laguna zen.

## Ikus, gainera 
* Star Wars

## Kanpo estekak
Meis

**Meis** Galiziako Pontevedrako probintzian dagoen Pontevedrako eskualdean kokatzen den udalerria da. 2008an 4.977 biztanle zituen.

## Parrokiak 
* A Armenteira (Santa María)
* Meis (San Salvador)
* Nogueira (San Vicente)
* Paradela (Santa María)
* San Lourenzo de Nogueira (San Lourenzo)
* San Martiño de Meis (San Martiño)
* San Tomé de Nogueira (San Tomé)

## Kanpo estekak 
* Meisko webgune ez ofiziala 
* Meisko monasterioaren webgunea 
* Meisko golf-zelaiaren webgunea
Stairway to Heaven

*"**Stairway to Heaven**"* (euskaraz *Zerurako Eskailera*) Led Zeppelin britainiar rock taldearen abesti ospetsua da, Jimmy Page gitarrajoleak eta Robert Plant abeslariak sortu eta idatzi zuten, abesti hau talde honen estudio grabaketako *Led Zeppelin IV* bildumaren barneko 4. abestia da. Askorentzat rocka eta heavy metalaren historiako gailur gorenetako bat isladatzen du, genero honetako abesti ezagunetakoa ere bada.

## Hitzak 
Euskaraz
**Starway to Heaven**
(Zerurako Eskailera)

Ziur agertzen den andere bat dago
Dizdira egiten duen guztia urrea da
Eta zerurako eskailera bat erosten ari da.
Bera hara ailegatzean badaki
Denda guztiak itxiak dauden
Hitz batekin bila zetorrena lor dezake.
Ooh, ooh, eta zerurako eskailera bat erosten ari da.

Horman seinale bat dago
Baina desio duenaz ziur dago
batzuetan hitzek bi esanahi dituztela badakizulako.
Errekaren ertzean dagoen zuhaitzean
Abesten duen txori abeslari bat dago,
Batzuetan gure pentsamendu guztiak mesfidatiak dira.
Ooh, nere buruari galdetzen diot,
Ooh, nere buruari galdetzen diot.

Sentimendu bat badut
Mendebaldera begiratzen dudanean,
eta nere espiritua ateratzeko negarrez dago.
eta nere pentsamenduetan ikusi egin ditut
Ekezko eraztunak zuhaitzen artean,
Eta zutik begira dauden horien ahotsak.
Ooh, nere buruari galdetzen diot,
Ooh, benetan nere buruari galdetzen diot.

Eta laister xuxurlatuz dio
Denok doinua deitu ezkero
Orduan txistulariak arrazoira zuzenduko gaituela.
Eta egun berri bat argitu da
Luzaroan egon diren horientzat
Eta basoak algaraz ohiartzun egingo dute.

Zure hesian harat-honata bat badago
Ez larritu orain,
Maiatzaren erreginarentzako udaberriko garbiketa bakarrik baita.
Bai, joan zaitezken bi bidezidor daude
Baina denboraldi luzean
Oraindik zoazen bidea aldatzeko aukera badago.
Eta nere buruari galdetzen diot.

Zure burua burrunbaka dago eta ezin duzu joan
Ez baldin badakizun kasuan,
Txistularia berarekin elkar zaitezen deitzen dizu,
Andere maitea, entzun al dezakezu haizearen ibilia,
Eta ba al zenekien
Zure eskailera haize xuxurlakarian datzala.

Eta haizea bidean beheruntz datorren eran
Gure itzalak gure arimak baino luzeagoak dira.
Denok ezagutzen dugun andere bat oinez dabil
Argi zuri bat bezala dirdiraz eta erakutsi nahiaz
Nola dena oraindik urre bilakatzen den.
Eta harretaz entzuten baduzu
Doinuak amaierara eramango zaitu.
Dena bat eta bata dena denean
Haitz bat izan eta biraka ez ibiltzeko.

Eta zerurako eskailera bat erosten ari da.

## Kanpo estekak 
* "Stairway to Heaven" abestia entzungai youtube.com webguneko bideo honetan
Gerra da leku honen izena

***Gerra da leku honen izena*** (jatorrizko izenburua *En un lugar llamado guerra*), 2002an Jordi Sierra i Fabra idazle katalanak argitaraturiko eleberria da.

## Pertsonaiak 
* Nestor Pujalte Sanchez. 24 urte, Bartzelonakoa, seme bakarra
* Nestorren aita. 56 urtekoa.
* Lula, Nestorren emaztegaia.
* Fernando Argiles (Trumoi kapitaina). Egunkariko zuzendaria.
* Mahler. Gustav Mahler. 40 urte. Alemana (Hamburg), ezkondurik dago eta bost seme-alaba dauzka.
* Milo. Nestorren itzultzailea.
* Yaruza. Miloren 17 urteko lehengusina

## Ikus, gainera 
* Jordi Sierra i Fabra

## Kanpo estekak
Kortxea

**Kortxea** musikan, biribil baten zortzirena irauten duen musika irudi bat da.

Italian *croma* izena jasotzen du (antzina fusa), Erresuma Batua eta Kanadan *quaver* (soinu dardaragilea) eta AEBetan *eighth note* (nota zortzirena).

thumb|**1. irudia** Plika gorantz duen kortxea bat, beherantz duen beste bat eta kortxea isiltasun bat.

Kortxea izena frantsesezko *crochet*etik dator, "kakotxoa" (*croche*ren txikigarria, kakoa edo okertua, vikingoerazko *krôkr*etik, kakoa) halakoa baita musika irudi honen isatsa.

Kortxea obalo txiki bete bat bezala marrazten da (notaren burua) plika izeneko gorantz edo beherantz zuzendutako lerro bertikal batekin, lerro honen muturretik eskuinalderantz isats bakar bat irtetzen delarik (ikus 1. irudia). Plikaren luzera, zehazki zortzidun batekoa izan behar da. Honekin lotutako irudi bat kortxea isiltasuna da, kortxea baten iraupen berekoa.

Plikak dituzten nota guztiak bezala (biribila ezik guztiak), arau orokorra, kortxearen altuera adierazten duen obaloa pentagramaren erdialdeko lerrotik behera dagoenean, plika obaloaren eskuinaldean marraztea da, gorantz begira, erdiko lerrotik gora dagoenean, obaloaren ezkerrean eta beherantz begira marrazten den bitartean.

thumb|**2. irudia** Lotutako lau kortxea.

Isatsa, berez *neuma* deitua, beti plikaren eskuinalderantz doa, eskuinerantz kurbaturik. Plika gorantz begira dagoenean, isatsa goikaldeko muturrean abiatzen da eta beherantz kurbatzen da; plika beherantz begira dagoenean, berriz, isatsa behealdeko muturretik abiatzen da eta gorantz kurbatzen da.

Zenbait kortxea (edo kortxeaerdi, fusa edo fusaerdi) bata bestearengandik oso gertu eta pultsu unitate berean daudenean, plikak lerro sendo batekin lotzen dira, orokorrean horizontala dena (lotu behar diren nota ezberdinen norantza orokorraren arabera), 2. irudian agertzen diren notetan bezala.

## Kanpo estekak
Supervolcano (filma)

***Supervolcano*** Tony Mitchellek zuzendutako 2005eko telebistarako filma da, eta Yellowstone Parke Nazionalean lehertutako sumendi erraldoi batek eragindako hondamendia kontatzen ditu.

Filma 2005eko apirilean estreinatu zen Discovery Channel telebista katean eta jatorriz bi zatitan igorri zuten. Zati bakoitzak ordu eta erdiko iraupena izan zuen iragarkiak kontuan hartuta.

## Aktoreak 
## Ikus, gainera 
* Hondamendi filmen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Filmaren fitxa IMDB.com webgunean.
*  Supervolcano BBCren webgunean.
Mithrim

Tolkienen legendarium ospetsuan **Mithrim** Hithlumeko eskualde bat da, Ered Wethrin mendilerroak mendebalderanzko kurba egiten duen tokian kokatua, horregatik mendilerro hau hegoaldeko eta mendebaldeko muga bezala du. Mendebaldeko mugak Mithrimeko mendiek adierazten dituzte, Ered Wethrin mendilerroaren beso luze bat direnak, bertan bizitzeko nahiko toki segurua bihurtzen dutenak, Angbandetik gertu egon arren. Mendietan bertan jaiotzen diren ibai ugarik bustitako eskualde bat da.

Han, Noldor elfoak iritsi aurretik Sindar elfoak bizi ziren, Mithrim Elfoak bezala ezagutuak, Fëanorren elfoen adiskide egin ziren hauek Mithrim lakura iritsi eta bertan kanpamendua ezarri zutenean. Mithrimeko zelaietan gertatu zen, zati batean, Beleriandeko Gerretako bigarren gudua, "Izarpeko gudua" edo Dagor-nuin-Giliath izenekoa non Fëanor erregea Balrogen jauna zen Gothmogen esku hila izan zen.

## Mithrimeko toki batzuk 
### Mithrim Lakua 
Mithrim eskualdeko laku zabal bat Mithrimeko mendietatik ekialderantz hedatzen da, Ered Wethrin mendilerroarekiko paraleloan baina eskualdearen iparraldean kokatua. Laku hau ibai ugarik elikatzen dute, eta Silmarillioneko mapan lau ibai garrantzitsu ikusten dira, baina izenik gabeak, horietatik hiru Ered Wethrin mendilerroan jaiotzen direlarik. Han, Fëanorren elfoek euren kanpamendua ezarri zuten Losgarretik igaro ondoren.

### Androth 
Androth Turgonen Noldorrek Mithrimeko Muinoetan eraikitako leizezuloei deitu zitzaien. Mendien erdi-iparraldean kokatuak zeuden eta Mithrim eta Dor-Lomin lotzen zituzten. Han babestu ziren elfo grisak Dagor Bragollach guduan Hithlum hartua izan ondoren eta Tuor **Annael** elfo grisak hazi zuen; han ezkutatu zen Tuor bera denbora batez eta ekialdetarrak eraso zituen.

## Kanpo estekak
Zhongyuan Barrutia

**Zhongyuan Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 中原区; pinyineraz: Zhōngyuán Qū), Zhengzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 540.000 biztanle bizi ziren 97,10 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Zhengzhouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Zhongyuan barrutiko gobernuaren webgunea.
Besahezur

**Humeroa** edo **besahezurra** (latinez, humerus) goiko gorputz adarreko hezurrik luzeena da, sorbaldatik ukondora joaten dena.

Humeroaren goiko epifisia eskapularekin giltzatzen da, sorbaldako giltzaduraren bitartez eta beheko epifisia, ordea, kubitu eta erradioarekin ukondoaren giltzaduraren bitartez.

## Deskribapen anatomikoa 
### Hurbileko epifisia 
* **Burua**: forma erdi-esferikoa duen aurpegi artikularra dauka, zeina eskapularen barrunbe glenoideoarekin giltzatzen dena.
* **Lepo anatomikoa**: tuberkulu nagusiaren eta txikiaren artean kokatzen da.
* **Lepo kirurgikoa**: muskulu eskapulahumeralen ezarpen tokia da.
* **Tuberkulu nagusia**: muskulu desberdinak ezartzen dira: arantza gaineko muskulua, arantza azpiko muskulua eta muskulu biribil txikia.
* **Tuberkulu txikia**: eskapula azpiko muskuluaren ezarpen tokia da.
* **Tuberkulu arteko ildoa**: bi tuberkuluen arteko espazioa da.

### Diafisia 
* **Humeroaren gorputza**: hezurraren bi epifisien artean kokatzen da. Aurre-erdiko, aurre-alboko eta atzeko aurpegiak dauzka. Aurre-erdiko eta aurre-alboko aurpegiak batzen diren tokian, aurreko ertza dago. Aurre-erdiko eta atzeko aurpegiak batzen diren tokian, erdiko ertza dago. Aurre-alboko eta atzeko aurpegiak batzen diren tokian, alboko ertza dago.
* **Nerbio erradialaren ildoa**: atzeko aurpegian dago, eta bertatik nerbio erradial komuna eta barneko arteria brakiala igarotzen dira.
* **Alboko ertza**: hezurraren alboko aldean kokatzen da eta bere hurbileko herenean deltoide tuberositatea dago, deltoide muskuluaren ezarpen tokia dena.

### Urruneko epifisia 
* **Kondiloa**: humeroaren alde distaleko gunea da, non kapitulua, troklea eta hobi koronoide, oleokraneal eta erradialak aurkitzen diren.
* **Kapitulua**: hezurraren alboko aldean kokatuta dago eta erradioaren hobitxo artikularrarekin lotzen da.
* **Troklea**: erdiko aldean dago eta kubitoaren troklea muxarradurarekin lotzen da.
* **Hobi koronoideoa:** kubitoaren irtengune koronoidearekin lotzen da.
* **Hobi olekraneala**: kubitoaren olekraneoarekin lotzen da.
* **Hobi erradiala**: erradioaren buruarekin lotzen da.
* **Erdiko epikondiloa**: troklearen goialdean kokatzen den luzapena da.
* **Alboko epikondiloa:** kapituluaren goialdean kokatzen den luzapena da.

## Giltzadurak 
### Sorbaldaren giltzadurak 
Humeroaren burua eskapularen barrunbe glenoideoarekin giltzatzen da, sorbaldaren giltzadura sortuz. Giltzadura hau sendotzeko lotailu glenohumerala, lotailu korakohumerala eta zeharkako lotailu humerala daude.
### Ukondoaren giltzadurak 
Humeroaren kondiloa erradioaren buruarekin giltzatzen da eta troklea, ordea, kubitoaren muxarradura troklearrarekin giltzatzen da, ukondoaren giltzadura osatuz. Ukondoaren giltzaduraren barruan bi giltzadura desberdin dauzkagu:
#### Giltzadura humerokubitala 
Troklea motakoa da, bai morfologikoki eta anatomikoki.
#### Giltzadura humerorradiala 
Morfologikoki kondileoa da eta funtzionalki troklea.
  
## Lotutako giharrak 
Goiko atalean deltoidea eta gihar pektorala eta erdikoan bizepsa aurrealdean eta trizepsa atzealdean lotuta ditu humeroak, besteak beste.

## Kanpo estekak
Xingyang

**Xingyang Hiria** (txinera sinplifikatuz: 荥阳市; pinyineraz: Xíngyáng shi), Zhengzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 650.000 biztanle bizi ziren 955,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Zhengzhouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Xingyang hiriko gobernuaren webgunea.
Zhongmu konderria

**Zhongmu Konderria** (txinera sinplifikatuz: 中牟县; pinyineraz: Zhōngmù Xiàn), Zhengzhou osatzen duten konderrietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 680.000 biztanle bizi ziren 1.393,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Zhengzhouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Zhongmu konderriko gobernuaren webgunea.
Lushan

**Lushan** Txinako Herri Errepublikako hainbat tokiren izena izan daiteke:

* Lushan Barrutia: Jiangxi probintzian dagoen Jiujiang hiriko barrutia.
* Lushan konderria: Henan probintzian dagoen Pingdingshan hiriko konderria.
* Lushan konderria: Sichuan probintzian dagoen Ya'an hiriko konderria.
* Lu mendia: Jiangxi probintzian dagoen mendia.
Ukondo (gorputza)

**Ukondo** edo ukalondoa goiko gorputz-adarren erdian dagoen atala da, besoa eta besaurrearen artean dagoen izen bereko artikulazio edo giltzadura inguratzen duena.

Zehazki, goian humeroa eta behean erradioa eta kubitoa lotzen ditu artikulazio honek.

## Irudiak 

 Irudi:Gray329.png|Ukondoaren giltzadura. 
 Irudi:Coude fp.PNG|Ukalondo normal baten erradiografia.

## Kanpo estekak
Fernando II.a Leongoa

**Fernando II.a Leongoa** —— (Toledo, 1137 -Benavente, 1188ko urtarrilaren 21a) Galizia eta Leongo erregea (1157 &ndash; 1188) izan zen.

## Biografia 
Alfontso VII.a Gaztelakoa eta Berenguela Bartzelonakoaren bigarren semea izan zen. Anaia Antso III.a Gaztelakoa zuen, baita Gaztelako Erresuma kontrolatzeko etsaia.

Badajoz almohadeei kendu ostean, 1184an almorabideen aurka egin zuen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1165ean Alfontso I.a Portugalgoaren alaba Urraka ezkondu eta seme bakarra izan zuten:
* Alfontso.

Alexandro VII.a aita santuak ezkontza indargabetu ondoren, Teresa Fernández Trabakoa ezagutu eta hasieran maitale eta 1179an emazte bihurtu zuen:
* Fernando (1178-1187)
* 1180an jaiotako semea, erditzean biak hil ziren

Berriro Lope Diaz I.a Harokoaren alaba Urraka izan zuen maitalea eta 1187an emaztea. Hiru seme izan zituzten:
* Gartzia (1182-1184)
* Alfontso, (1184-1188 baino lehen)
* Antso (1186-1220)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leongo erregeen zerrenda

## Kanpo estekak
Alfontso IX.a Leongoa

**Alfontso IX.a Leongoa** (Zamora, 1171ko abuztuaren 15a -Sarria, 1230ko irailaren 24a) Galizia eta Leongo erregea (1188 &ndash; 1230) izan zen.

## Biografia 
Fernando II.a Leongoa eta Urraka Portugalgoaren seme bakarra izan zen.

Navas de Tolosako guduan parte hartu ez bazuen ere errekonkista lan handia egin zuen, Extremadura konkistatuz. Salamancako Unibertsitatea sortu zuen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Berengaria Gaztelakoa ezkondu eta Fernando izan zuten semea. Ezkontza indargabetu bazuten ere, Henrike I.a Gaztelakoa 1217an hil ondoren semea Gaztelako errege bihurtu zuen. Hala ere semearekin tirabirak izan eta Teresa Portugalgoa lehenengo emaztearekin izandako Antsa eta Dulze alabei utzi zien Erresuma. Fernandok Teresarekin negoziatu eta Erresuma bereganatzea lortu zuen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leongo erregeen zerrenda

## Kanpo estekak
Kolmogorov-Smirnov proba

Estatistikan, **Kolmogorov-Smirnov proba**, laburtuta **K-S proba**, lagin bat dimentsio bakarreko probabilitate banaketa jakin bati jarraitzen dion (lagin bakarreko K-S proba) edota bi lagin homogeneoak edo populazio berekoak diren (bi lagineko K-S proba) erabakitzeko proba edo kontraste estatistiko bat da. K-S proba egokitzapenaren doitasunerako proba ez parametriko bat da.

K-S probak erabiltzen duen estatistikoa da banaketa funtzioen arteko distantzia maximoa da:
:* probabilitate banaketaren banaketa funtzioaren eta laginaren banaketa-funtzio enpirikoaren arteko distantzia maximoa, lagin bakarreko K-S probaren kasuan, edota
:* bi lagineko K-S probaren kasuan, dagozkien banaketa funtzio enpirikoen arteko distantzia maximoa.

Hipotesi nulupean, laginak emandako probabilitate banaketari jarraitzen dio (lagin bakarreko K-S proba) edota bi laginak populazio berekoak dira (bi lagineko K-S proba). Horrela, kalkulaturiko distantzia maximoa erreferentziazko balio bat baino handiagoa bada, hipotesi nulua baztertu eta laginak ezarritako banaketari jarraitzen ez diola (lagin bakarreko K-S proba) edota bi laginak populazio ezberdinekoak direla (bi lagineko K-S proba) erabaki behar da, erreferentziazko balioak datu kopuruaren eta aurrez ezarritako errore maila baterako. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erqi Barrutia

**Erqi Barrutia** (txinera sinplifikatuz: 二七区; pinyineraz: Èrqī Qū), Zhengzhou osatzen duten barrutietako bat da. 2005eko erroldaren arabera, 490.000 biztanle bizi ziren 159,0 kilometro koadroko azaleran.

## Ikus, gainera 
* Zhengzhouren banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Erqi barrutiko gobernuaren webgunea.