open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cortinarius pseudosalor

***Cortinarius pseudosalor*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Interes gastronomiko gabea. Toxikotasuna aztertzen ari dira.

Sinonimoak: *Myxacium pseudosalor*, *Cortinarius elatior var. pseudosalor*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3,5 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, ganbila edo oso konkorduna erdian, ertzak hasieran oso biribilduak dituela eta, ondoren beherantz bihurgunetsuak. Azala oso likatsua, leuna erdian eta oso tolesduna, ia ildaskatua ertzean. Marroi ilun ederrekoa, datil-marroi kolorea eta ertzetara argitu egiten da, larru kolore argia, gamuza kolorea, hartzen du.

**Orriak:** Kapelaren azpian sendoak eta nahikoa zabal, eskotatuak, zeharkako zainekin *Cortinarius elatior* delakoak bezala, lila antzeko kolorekoak hasieran eta, ondoren, okre antzeko kolorekoak edo okre-buztin kolorekoak esporengatik, ertz zuriarekin.

Orri eskotatuak: Oinera iritsi baino lehentxeago, eskote txiki bat duten orriak.

**Hanka:** Nahiko laburra eta sendoa, 4 eta 6,5 cm bitarteko garaierakoa eta 10 eta 18 mm bitarteko diametrokoa, pixka bat sabelduna erdian eta oinarri aldera mehetuaz, beheko 2/3etan, ezkatetan  hausten  ez den geruza likatsu jarraitu batez estalia, zuri zikin kolorekoa goialdean,  gortina haritsuaren gainetik, eta, lila antzeko kolorekoa gainerakoan.

**Haragia:** Trinkoa, zuria, zapore eta usain berezirik gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Zalantzazkoa. Toxikoa izan daiteke.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius collinitus* eta beste *Cortinarius* likatsu eta marroi-okre edo marroi-gorrixken antza du. *Cortinarius elatior* delakoak, lila antzeko koloreko orriak ditu eta oinaren biskositatea elkarren gainean jarritako ezkatetan apurtzen da.

## Sasoia eta lekua 
Abuztutik urrira. Goroldioaren azpian atera daiteke. Baso mistoetan: pagoa, urkia, artelatza, koniferoak. Pagadietako orbeletan. Lurzoru azidoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius purpureobadius

***Cortinarius purpureobadius*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Zenbait autoreren iritziz, onddo hau pozoitsua da.

Sinonimoa: *Cortinarius anthracinus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 3 eta 6 cm bitarteko diametrokoa, zetadun fibrilosua, erdigunea ia leuna, arre-purpura ilun kolorekoa eta ertza arrosa-karmin kolorekoa.

**Orriak:** Laranja-karmin kolorekoak.

**Hanka:** 6 cm inguruko garaierakoa eta 0,5 cm inguruko diametrokoa, ia zilindrikoa, karmin koloreko fibrilaz inguratua, hondo arrosa-laranja kolorekoaren gainean, oinarria arrexka kolorekoa.

**Haragia:** Antzeko kolorekoa. Espora-jalkina marroi-herdoil kolorekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Anthracinus* epitetoa grekotik dator, rubi harri preziatu gisa koloreztatua, esan nahi duen "anthrákinos" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius hemitrichus* itxuraz antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Batez ere urkien azpian.

### Banaketa eremua 
Bretainia, Suedia, Austria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Levani Botia

**Levani Botia** (Suva, 1989ko martxoaren 14a) fijiar errugbilaria da, erdiko, hegaleko eta hirugarren lerroko hegal postuetan aritzen dena. Frantziako Top 14ko Stade Rochelaisen jokatzen du 2014tik. 2013ko azaroaren 9an egin zuen debuta Fijiko hamabosteko selekzioarekin, Lisboan, Portugalen aurka. 2015eko, 2019ko eta 2023ko Munduko Errugbi Kopetan parte hartu du; zazpiko selekzioarekin, berriz, 2013ko Munduko Kopan jokatu zuen.

## Palmaresa 
### Stade Rochelais 
* Top 14 
** finalista: 2021, 2023
* Europako Errugbi Txapeldunen Kopa
** irabazlea: 2022, 2023
** finalista: 2021
* European Challenge Cup
** finalista: 2019

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierre Agostini

**Pierre Agostini** (Tunis, 1941eko uztailaren 23a) frantziar fisikaria da. 2023ko Fisikako Nobel Saria jaso zuen Ferenc Krausz eta Anne L'Huillierrekin batera

Hiru sarituek atomoen eta molekulen barruko elektroiak ikertzeko «tresna berriak» sortu dituzte. Horien mugimendua eta energia aldaketak atzemateko metodo esperimental bat garatu dute: attosegundoak —segundo baten trilioirena— irauten duten argi pultsuak erabili dituzte. Prozesu horiek denbora eskala oso txikian gertatzen dira, eta, metodo horren bidez, prozesuen irudiak lor daitezke.

Pierre Agostinik Aix-Marseillako Unibertsitatean ikasi zuen. CEA Saclayko ikertzailea eta Ohioko Estatu Unibertsitateko irakaslea izan zen.

Ionizazioa atalasearen gainetik behatzen espezializatu zen eta 2001ean, lortu zuen 205 attosegundo irauten zuen argi pultsu bat sortzea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shakespeare Birthplace Trust

**Shakespeare Birthplace Trust** edo **SBT** (euskaraz: William Shakespeareren jaiotetxearen fundazioa) Ingalaterrako kultura fundazio bat da. Haren helburua da Stratford-upon-Avonen, Warwickshiren, William Shakespearekin lotura duten tokiak babestea. 1847an sortu zuten.

## Historia 
Erakundea 1847an sortu zuten idazlearen ondarea babesteko asmoz. Kultura helburuekin batera, helburu pedagogikoak ditu ere bai. Dagoeneko, zazpi etxe edo jabego ditu eta liburutegi zein artxibo garrantzitsua.

## Iruditegia 

Fitxategi:Shakespeare's Birthplace.jpg|Shakespeareren jaiotetxea
Fitxategi:Mary Ardens House -Wilmcote3.jpg|Mary Ardenen etxea, Shakespeareren amaren etxea.
Fitxategi:Anne Hathaways Cottage and gardens 15g2006.jpg|Anne Hathawayren, Shakespearen emaztearen etxea.
Fitxategi:Nash's House, Stratford-upon-Avon2.jpg|Nashen etxea, Shakespeareren alabak izan zuen etxea.
Fitxategi:Knot Garden at New Place -Stratford-upon-Avon.jpg|New Place etxea, idazlearen azken etxea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Erakundearen webgunea.
Thomas & Friends

***Thomas & Friends*** Britainia Handiko haurrentzako telesaila da, 1984tik 2021era 24 serietan emititu zena. Rev. W. Awdry eta bere seme Christopher ren *The Railway Series* liburuetan oinarrituta, Britt Allcroft-ek telebistarako garatu zuen seriea. Serieak Thomasen, Sodor uhartean fikziozko North Western Railway-n dagoen lurrun-makina urdin antropomorfizatu baten eta North Western Railway-ko beste hainbat lokomotora antropomorfizatuen abenturak jarraitzen ditu, Edward, Henry, Gordon, James, Percy eta Toby barne. Fat Controllerrentzat lan egiten dute.

Estatu Batuetan, ''Shining Time Station' serie spin-offarekin batera emititu zen lehen aldiz PBSko PTV Park blokean 1989an.

Gaur egun seriearen eskubideak HIT Entertainment (Mattelen filiala) jabea dira, eta Gullane Entertainment erosi zuen 2002ko uztailean.

2Dko animaziozko serie berria, *Thomas & Friends: All Engines Go*, 2021eko irailaren 13an estreinatu zen Cartoon Network-en.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eva García Magriñá

**Eva García Magriñá** (Donostia, 1966) ikertzaile, idazle eta hizlaria. Gipuzkoako haur abandonatuen problematikari buruzko bi liburu idatzi ditu.

## Biografia 
Eva García Magriñák Magisteritza ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatean. Ondoren,  Gizarte eta Hezkuntza Eremuen Ikerketa Masterra lortu zuen, hau ere EHUn.

Elkar eta Aiurriren bitartez argitaletxeen mundura hurbildu zen eta bere lehenengo ikerketak Orio eta inguruko historiari buruzkoak izan ziren. 

2008an, Manuel Larramendi Kultur Bazkunak deitutako ikerketa-bekan parte hartu zuen, eta horren emaitza izan zen bere bakarkako lehen ikerlana, *Fraisoroko amak, Fraisoroko haurrak* (2011), euskaraz argitaratua. Fraisoroko sehaska-etxearen historiari buruzkoa.

*2020an, Mujeres de barro, infancias de cristal* argitaratu zuen, bere bigarren liburua, kasu honetan gaztelaniaz eta Andoaingo Manuel Larramendi Kultur Elkarteak argitaratua. Tabakaleran aurkeztutako lan honetan, haur abandonatuak eta haien amek jasandako gaitzespen soziala nabarmentzen da.

## Argitaratutako lanak 
* *Fraisoroko amak, Fraisoroko haurrak* (2011)
* *Mujeres de barro, infancias de cristal* (2020)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fraisoroko sorlekua
* Lola Valverde Lamfus
* Serapio Muxika

## Kanpo estekak 
* *Mujeres de barro, infancias de cristal (seaska-etxearen irudiak)*
Maria Dolors Bargalló

**Maria Dolors Bargalló i Serra** (Bartzelona, Katalunia,  1902ko abuztuaren 31 – Mexiko Hiria, 1980ko abuztuaren 2a) Kataluniako politikaria eta feminista izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Gelidako Josep Bargalló i Cruces eta Vilacolumeko Dolors Serra i Basas izan ziren. «Institut de la Dona que Treballa»n ikasi zuen, eta lehenbizi jostun jardun zuen eta ondoren Bartzelonako Udaleko funtzionario postua lortu zuen.

## Politikari 
Primo de Riveraren diktaduran Estat Català alderdian militatu zuen. Gai feministei buruzko artikuluak idazten lagundu zuen La Humanitat eta L'Opcionen, eta 1931n Esquerra Republicana de Catalunyan sartu zen. 1932an, «Joventut Nacionalista La Falç»ko emakumeen saileko idazkari izendatu zuten, orduan ERCri atxikia.

Urte horretan bertan, ERCko emakumeen antolaketa sustatu zuen Kataluniako Emakumeen Fronte Bakarreko Batzorde Nagusiko idazkari izendatu zuten. Modu oso aktiboan hartu zuen parte Kataluniako Autonomia Estatutuaren aldeko sinadura-bilketan eta emakumeen botoaren alde 1932ko Kataluniako Parlamenturako hauteskundeetan, Anna Murià eta Nuria Montserrat Oromírekin batera. 1934. urtean ere parte hartu zuen Gerraren eta Faxismoaren aurkako Emakumeen Mundu Biltzarrean.

Kataluniako Emakumeen Batasuneko presidente hautatu zuten 1937ko Emakumearen Lehen Kongresu Nazionalaren esparruan, eta urte bereko Emakume Antifaxistaren Nazioarteko Egunaren mitinean hizlari dohainak erakutsi zituen. Emakumeen Batasunak emakumeen lan-berdintasunaren alde, prostituzioa kentzearen alde, amen eta haurren osasuna babestearen alde, eta hezkuntza, lanbide-heziketa eta emakumeen gizarte-laguntza hobetzearen alde borrokatzea proposatu zuen. 1938an, Sobietar Batasuna bisitatu zuen batzorde bateko kide izan zen. 

## Erbestea 
Espainiako gerra zibila amaitzean, Frantzian erbesteratu zen eta gero Mexikon. Han mekanografo lana aurkitu zuen «La Alpina» ehun-fabrikan, eta gero salmenta-agente lan egin zuen Pueblako «La Hormiga» irute-fabrikan. Mexikoko Kataluniar Komunitateko kide aktibo eta Mexikoko Kataluniako Orfeoiko kide izan zen 1945etik, eta La hora catalana en la radio pública mexicana irratsaioaren arduraduna izan zen, eta 1962 arte XESM irratian. 1953ko irailean, Mexikoko Kataluniar Konferentzia Nazionalaren batzorde antolatzaileko idazkaritzako kide izan zen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
## Kanpo estekak
Taiarapu-Ouest

**Tai’arapu-Ouest** (hitzez hitz, "Tai"arapu West") Polinesia Frantseseko udalerria da, Ozeano Bareko Frantziako itsasoz haraindiko lurraldea. Tai«Arapu-Ouest» komuna Tahiti uhartean dago, Haizealdeko uharteetako administrazio-azpidibisioan, Sozietate Uharteen barruan. 2017. urteko erroldan 8.078 biztanle zituen.

Tahiti Iti penintsularen erdia baino gehiagon zabaltzen da ("Tahiti txikia", a.ka.). Tai`arapu).

Tai`arapu-Ouest udalerri hauek osatzen dute:

* Teahupo'o
* Toahotu
* Vairao

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Teahupo'o

'''Teahupo'o''' () Tahiti uharteko hego-mendebaldeko kostaldeko herri bat da, Polinesia Frantsesa, Ozeano Bareko hegoldean.

Surfeko haustura eta itsas zabaleko olatuak dira ezagunak; sarritan 2-3 m (6,6 9 oin) eta, batzuetan, 7m (23 oin). Billabong Pro Tahiti urteroko surf-lehiaketaren gunea da, World Championship Tour (WCT) World Tour Surfeko Profesionalen Elkarteko surf-zirkuitutik hartua, eta International Bodyboarding Associationeko World Tour-ean gelditu ohi zen. Thierry Vernaudon tahitiarra eta bertako beste batzuk Teahupo’otik sortu ziren 1985ean lehen aldiz. Mike Stewart eta Ben Severson Bodyboardingeko aitzindariek 1986an erakutsi zuten lekua, eta laster lur azpiko leku bihurtu zen emozioa maite dutenentzat. Surflari profesional gutxi filmatu zituen Teahupo'ok laurogeita hamarreko hamarkadaren hasieran, eta 1998an bakarrik filmatu zen, Tahiti Pro tantatxoan. Teahupo'ok munduko olaturik astunenetako batzuk dituela esan izan da. 2000ko abuztuaren 17an, Laird Hamiltonek inoiz inbaditu ez den olaturik astunenaren surfeko lana eman zion, Equitazio Giants filmean dokumentatua. 2003an, Malik Joyeux zenduak inoiz izan den olaturik handienetako bat filmatu zuen.

## WSL teahupo txapelketako ekitaldi turistikoko txapeldunak 
eskuinera|thumb|300x300px
Billabong Pro Teahupoo

* 1999 - Mark Occhilupo
* 2000 - Kelly Slater
* 2001 - Cory López
* 2002 - Andy Irons
* 2003 - Kelly Slater
* 2004 - BM Hobgood
* 2005 - Kelly Slater
* 2006 - Bobby Martinez
* 2007 - Damien Hobgood
* 2008 - Bruno Santos
* 2009 - Bobby Martinez
* 2010 - Andy Irons
* 2011 - Kelly Slater
* 2012 - Mick Fanning
* 2013 Adrian Buchan
* 2014 - Gabriel Medina
* 2015 - Jeremy Flores
* 2016 - Kelly Slater
* 2017 - Julian Wilson
* 2018 - Gabriel Medina
* 2019 - Owen Wright
* 2022 - Miguel Pupo

## Egoitza olinpikoa 
Teahupo’o Paris 2024ko Udako Olinpiar Jokoetarako surf-lehiaketa hartzeko programatuta dago. Paristik 15.800 km-ra, aukera hori izan zen jokoak prestatzen hautsitako lehen errekorra. Hiri anfitrioi baten eta lehiaketa-egoitza baten arteko distantzia luzeenaren errekorra 1956ko Melbourneko jokoetan ezarri zen, Australiako koarentena-erregulazioak zirela eta, zaldi-txapelketa Stockholmera joan zenean, Melbournetik 15.600km-ra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magdalena Antonelli Moreno

**Magdalena Antonelli Moreno** (San Carlos, Maldonado, Uruguai, 1877ko maiatzaren 9a &ndash; 1955) Uruguaiko irakasle eta politikaria izan zen. Aktiboki borrokatu zuen emakumearen eskubide zibilen alde.  

## Biografia 
1942ko hauteskunde orokorretan hamaikagarren jarri zuten Montevideoko Colorado alderdiko zerrendan, eta Diputatuen Ganbararako hautagaia izan zen, alderdiak 13 eserleku lortu bait zituen. Horrela alderdi horretako lehen emakumezko diputatu hautetsia izan zen, bai eta herrialdeko eta kontinenteko lehen emakumezko diputatuetako bat ere, Julia Arévalo de Roche komunistarekin eta Sofía Álvarez Vignoli eta Isabel Pinto de Vidal bere alderdiko senatariekin batera. 1946ko hauteskundeetan bere eserlekua galdu zuen, baina, ondoren, ordezkoa izan zen hainbat alditan.

## Aintzatespenak 
Montevideoko  Saileko Batzordeak Ramón Anador eta Gral. Las Heras etorbideen artean dagoen espazio librea  Magdalena Antonelli Moreno izenarekin izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Atletismoa 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Gizonezkoak 100 metro

**Gizonezkoak 100 metro** 2024ko Udako Olinpiar Jokoetako atletismo probetako bat izan zen. 2024ko abuztuaren 3tik abuztuaren 4ra bitarte jokatu zen Stade de Francen. 30. aldia izan zen proba hau jokatzen zela.

## Txapelketa eredua 
Probak 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan sartutako eredua jarraitu zuen. Sailkapen estandarra betetzen ez duten kirolariak eta, beraz, plaza unibertsalen bidez sartu direnak, aurre-sailkapen proban korrika egin zuten. Besteak lehen errondak sartzen ziren.

## Emaitzak 
### Atarikoak 
Erronda bakoitzeko lehenengo hiruak (Q) eta, horien ondotik, denborarik azkarrena egin duena (q) sailkatzen dira. 

### 1. erronda 
Lehenengo hiruak eta hurrengo hiru azkarrenak (q) finalerdietan lehiatzen dira. 

### Finalerdiak 
Lasterketa bakoitzeko lehenengo biak eta denborarik onena egin duten hurrengo biak sailkatzen dira finalerako.

### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Freixo de Espada à Cinta

**Freixo de Espada à Cinta** Duero azpieskualdean dagoen Portugalgo mugako herri eta udalerri bat da, Iparraldeko eskualdean eta Bragantza barrutian dagoena.

Freixo de Espada à Cinta udalerriaren egoitza da. 2021ean 244,14 km 2 , 3.215 biztanle  zituen, hots,  13 biztanle km 2ko. 4 freguesietan banatzen da. Iparraldean Mogadouro udalerriarekin muga egiten du, ekialdean eta hegoaldean Gaztela eta Leon Espainiako erkidegoarekin, hego-mendebaldean Figueira de Castelo Rodrigo eta Vila Nova de Foz Côarekin eta mendebaldean eta ipar-mendebaldean Torre de Moncorvorekin .

1930eko hamarkadan, Reynaldo dos Santos historialariak Freixo de Espada à Cinta "Portugaleko hiririk manuelinoena" gisa sailkatu zuen, izatez, 101 marko manuelino inbentariatu, irudikatu eta katalogatu baitzituen, pertsianak eta leihoak barne. 

## Geografia 
Duero ibaiak zeharkatzen du udalerri guztia, Urbiónen sortu eta Porto / Vila Nova de Gaiara itsasoratzen dena, eta fraguesia guztiak, erabat ala zati batean, Nazioarteko Dueroko Parke Naturalaren parte dira.

Ribeira de Mós ibaia, Mosen du sorburua eta Duero ibaira isurtzen du, hegoaldeko freguesiak zeharkatuz (Ligares, Poiares eta Freixo).

Dagoen presa bakarra Saucelleko presa da, Espainiak ustiatzen duena.

Lagoaça mendiak 884 metro ditu eta udalerriko handiena da.

## Freguesiak 
thumb|300x300px| Freixo de Espada à Cinta udalerriko parrokiak
Freixo de Espada à Cinta udalerria 4 freguesietan banatzen da:

## Udalerriko Biztanleriaren bilakaera 
*(Oharra: 1900. urtetik 1950. urtera bitarteko datuek udalerrian bertan zegoen biztanleriari dagozkio egin ziren egunean. Hortaz, desberdintasun batzuk daude biztanleria egoiliarra deitzen denarekiko)*

## Ekonomia 
Freixo de Espada à Cinta Ganberak ehule batzuen eta serikulturaren sustapenaren alde egin du udalerri barruko zein kanpoko zenbait azokatan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ferenc Krausz

**Ferenc Krausz** (Mór, 1962ko maiatzaren 17a) hungariar austriar fisikaria da. 2023ko Fisikako Nobel Saria jaso zuen Pierre Agostini eta Anne L'Huillierrekin batera

Hiru sarituek atomoen eta molekulen barruko elektroiak ikertzeko «tresna berriak» sortu dituzte. Horien mugimendua eta energia aldaketak atzemateko metodo esperimental bat garatu dute: attosegundoak —segundo baten trilioirena— irauten duten argi pultsuak erabili dituzte. Prozesu horiek denbora eskala oso txikian gertatzen dira, eta, metodo horren bidez, prozesuen irudiak lor daitezke.

Krauszek fisika teorikoa ikasi zuen 1981 eta 1985 artean Eötvös Lorád Unibertsitatean eta Budapesteko Unibertsitate Teknikoan. 1987tik 1991ra Vienako Unibertsitate Teknikoan graduatu zen. Max Planck Optika Kuantikoko Institutuko zuzendaria da eta fisika esperimentaleko irakaslea Municheko Ludwig Maximilian Unibertsitatean.

Bere taldearekin, attosegundo lehen argiaren pultsua sortu eta neurtu zuen, eta atomoen barruan elektroien mugimendua atzemateko erabili zuen; horrek attofisikaren sorrera ekarri zuen.

## Erreferentziak
Teti Tela

**Teti Tela** (Levuka, 1991ko martxoaren 7a) fijiar errugbilaria da, zabaltzaile, erdiko eta atzelari postuetan aritzen dena. 2016-2017 denboraldian, Getxo Rugby Taldean jokatu zuen. 2022tik Super Rugbyko Fijian Drua taldeko jokalaria da. 2021eko uztailaren 17an egin zuen debuta Fijiko selekzioarekin, Hamiltonen, Zeelanda Berriaren aurka.

## Palmaresa 
### Souths Rugby 
* Queensland Premier Rugby
** irabazlea: 2015
### Queensland Country 
* National Rugby Championship
** irabazlea: 2017

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Egun bat Petre Romanescuren bizitzan

***Egun bat Petre Romanescuren bizitzan*** Xabier Mendiguren Elizegik idatzitako haurrentzako liburua da. Lehen argitaraldia 2009an egin zuen Erein argitaletxeak, Donostian, Manu Ortega ilustratzaileak egindako marrazkiekin.

## Argumentua 
Petre Romanescu izeneko mutilari bere egun bat idazlanean kontatzeko agindu dio irakasleak. Petre errumaniar etorkinen semea da eta oraindik ere zailtasunak ditu euskaraz idazteko. Gainera, zinema-zuzendari izan nahi du eta nahiago du film dokumental bat egitea. Gurasoek oparitutako bideo-kamerarekin bere bizitza grabatzen du, batez ere mendian egin duen egun-pasa, gurasoekin, osaba-izebekin eta beste lagun batzuekin. Egun hori konplikatu egingo da, eta uste ez zuen bezala amaituko da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Admiral Scheer

''''''''* *Deutschland''-klaseko gurutzaontzi astuna izan zen, Bigarren Mundu Gerran Alemania Naziko '**an zerbitzatu zuena. Reinhard Scheer almirantearen omenez zuen izena, Jutlandeko guduko komandante alemaniarra. **' ontziolan eraiki zuten, Wilhelmshavenen, 1931ko ekainean, eta 1934ko azaroan amaitu. Hasieran, Reichsmarinek blindatutako ontzi gisa ('**) sailkatu zuen; 1940ko otsailean, alemanek mota horretako beste bi ontziak gurutzaontzi astun gisa birsailkatu zituzten.

Ontzia Versaillesko Itunak ezarritako alemaniar gerraontzietarako gehienezko neurria zuen nominalki, hau da, 10.000 tona luze baina, berez,  15.420 tona luze kargako desplazamendua nabarmen gainditzen zuen. 28 cm-ko sei kanoirekin zegoen armatuta bi arma-dorretxo hirukoitzetan.  eta haren ahizpak edozein gurutzaontzi erraz gainditzeko diseinatu ziren. 28 lokarriko (53 km/h) gehienezko abiadura zuen, eta beraz Erresuma Batuak eta Frantziak zituzten ontzia ia guztiak baino azkarragoa eta indartsuagoa zen.

**'rek zerbitzu luzea izan zuen Alemaniako itsas armadan, hasiera batean Espainiako Gerra Zibilean. Bertan, Almeriako bonbardaketan hartu zuen parte. Bigarren Mundu Gerrako lehen operazioak itsasontzi komertzialen ehiza izan zen Ozeano Atlantikoan. Tarte batez Indiako Ozeanoan ere aritu zen. Guztira 113.233 tona merkantzia hondoratu zituen, gerra osoko ontzi kapitalik arrakastatsuena. Alemaniara itzuli zenean, Norvegiara bideratu zuten, Sobietar Batasuneko itsasontziak geldiarazteko. PQ 17 Konboia gelditzeko erasoan hartu zuen parte eta Wunderland operazioa zuzendu zuen, Kara itsasora egindako esplorazio bidaia. 1942an Alemaniara itzuli zen eta entrenamendurako erabili zen 1944ra arte, Sobietar Armadaren aurkako operazioak laguntzeko erabili zenean. Ondoren, Kielera eraman zuten konponketak egiteko 1945eko martxona, baina bertan kalteak izan zituen Erresuma Batuko bonbaketariek hiria bonbardatu zutenean, 1945eko apirilaren 9an. Partzialki hondoratuta, beste zatiak estali ziren Kieleko portua gerraren ostean lurrez bete zenean. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urki Txoperena

**Urki Txoperena Elosegi** (Lesaka, Nafarroa Garaia, ) euskal herritar futbolaria da.

## Biografia 
Puntaerdi moduan jokatzen du. Bere jaioterriko Beti Gazte eta Antiguokon hezia, 2022ko urtarrilean talde nafarra utzi eta Barakaldora joan zen. Barakaldorekin igoera bikoitza lortu zuen bi denboralditan, 3.federazioan hasi, 2.federaziora igo eta hurrengo denboraldian 1.federaziora. Mailari eutsi egin ondoren, 2025eko udan talde horibeltzak ez zuen bere kontratua berritu.

## Kirol ibilbidea 
*2025eko Ekainaren 8an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Profila
Margarida Minguillón

**Margarida Minguillón Aran** (Bartzelona, Katalunia,  1947ko otsailaren 24a) antzerki, zinema eta telebistako aktore kataluniarra da. Bikoizketa lanetan ere aritu da. Oso ezaguna da Katalunian TV3 kanal autonomikoko telenobela batzuetan egindako lanengatik, hala nola, *Poblenou*, *La Rosa* edo *El cor de la ciutat*.

## Biografia 
Antzerkian eta telebistan ibilbide luzea egin duen aktorea da. Zinemari dagokionez, 2002an Antonio Chavarríasek zuzendutako *Volverás* filmean parte hartu bazuen ere, bikoizketako aktore egin du lan batez ere, eta aktore ospetsu askori jarri dio ahotsa.

## Lan ibilbidea 
Antzerkian hasi zen, 1970. urtean, *¿Quiere ser polígamo?* lanean parte hartu zuenean. Hurrengo urtean, “*Napoleon soy yo*” eta “*Cuando el diablo tiene faldas*”.

Harrezkero, lan eta muntaketa ugari egin ditu agertokien gainean, eta horien artean, adibide gisa, “*Berenàveu a les fosques*”, “*Superboeing*”, “*La cambrera és perillosa*” edo “''Les arrels d'Arnold Wesker*” nabarmentzen dira.

## Lanak 
**Antzerkia**

* 1970ko abendua, *¿Quiere ser polígamo?*  Xavier Lafleurrena. Bartzelonako Gaslight Kafe Antzokian estrenatua.
* 1971ko uztaila. *Napoleón soy yo,'' J.A. de la Iglesiarena. Bartzelonako Martin'sKafe Antzokian estreinatua .
* 1971ko azaroa. *Cuando el diablo lleva faldas*, Rafael Richartena. Bartzelonako Talia Antzokian estreinatua.
* 1973ko apirila. *Berenàveu a les fosques*, Josep Maria Benet i Jornetena.
* 1973ko uztaila. *Superboeing,* Marc Camolettirena. Zuzendaria Albert Closas. Bartzelonako Barcelona Antzokian estreinatua.
* 1977. *La cambrera és perillosa*, Serge Véberrena. Bartzelonako Romea Antzokian estreinatua.
* 1979ko maiatza. *Les arrels,* Arnold Weskerrena. Bartzelonako Romea Antzokian estreinatua.
* 1982. *Baal*, Bertolt Brechtena. Zuzendaria: Joan Ollé. Estrenada en el de Bartzelonako Teatre Lliuren estreinatua.

**Telebista**

* 1984. *Misterioa* (Atala: *Historia* negra). TVE-2
* 1985. *Ocúpate de Amelia*, Georges Feydeaurena. Zuzendaria: Angel Alonso. Espainiako telebista.
* 1986. *Irudimenezko planeta*. Espainiako telebista.
* 1994. *Poblenou*, Rosa Miró pertsonaia. TV3
* 1995-1996. La Rosa, Rosa Miró pertsonaia. TV3
* 2000-2007. *El cor de la ciutat*, Cinta Noguera pertsonaia. TB3

**Zinema**

* 2002. *Volverás*, Antonio Chavarríasena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Margarida Minguillón, 25 anys de 'Poblenou': "Va ser escola, feina i promoció"
Roger Swerts

**Roger Swerts** (Heusden, 1942ko abenduaren 28a) belgikar txirrindulari ohia da, profesionala 1965etik 1978ra.

## Palmaresa 
**1965**
* 3. 16px Munduko errepideko txapelketan 
* 3. Fourmiesko Sari Nagusian
**1966**
* 3. Flèche Hesbignonnen
* 5. Flèche Wallonnen
* 10. Lieja-Bastogne-Liejan
**1967**
* 4. Dunkerqueko Lau Egunetan
**1968**
* Kataluniako Voltako etapa bat
**1969**
* Züricheko txapelketa
* 5. Munduko errepideko txapelketan
* 6. Lieja-Bastogne-Liejan
**1971**
* Nationale Sluitingsprijs
* 2. Brusela-Ingooigemen
* 6. Paris-Toursen
* 10. Munduko errepideko txapelketan
**1972**
* Italiako Giroko etapa bat
* Belgikako Itzulia eta bi etapa
* Gante-Wevelgem
* Baracchi Saria (Eddy Merckxekin)
* Nazioen Sari Nagusia
* 3. Flèche Brabançonnen
* 4. Lieja-Bastogne-Liejan
* 6. Flandriako Tourrean
* 10. Flèche Wallonnen
**1973**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* Belgikako Itzuliko etapa bat
* Italiako Giroko etapa bat 
* Druivenkoers Overijse
* 3. Camaioreko Sari Nagusian
* 7. Setmana Catalanan
* 9. Espainiako Vueltan eta etapa bat
**1974**
* 20px 16px Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketa
* Belgikako Itzulia
* 10. Espainiako Vueltan eta hiru etapa
**1975**
* Espainiako Vueltako etapa bat 
* 3. Flandrian Zeharrean
* 7. Paris-Roubaixen
**1976**
* 2. Brusela-Biévène
* 3. Hannuteko Sari Nagusian 
* 7. Amstel Gold Racen

## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Roger Swerts - *FirstCycling.com*
Dolors Oller

**Dolors Oller Rovira** (Girona, Katalunia, 1942) kataluniar idazlea, literatura-kritikaria eta espainiar literaturako irakaslea da. 

## Biografia 
Filosofia eta letretako lizentziaduna da, eta filologia erromanikoko doktoretza du.

## Lan ibilbidea 
Pompeu Fabra Unibertsitatean irakasle lan egin zuen. Kataluniako PENeko presidentea izan zen (2001-2010). 

Bere lanen artean daude: ''Deu poetes d'ara/Egungo h*amar poeta1996) eta miszelaneoak, *Josep Carner, vint-i-cinc anys després/* J*osep Carner, hogeita bost urte geroago* (1995) eta *Gabriel Ferrater, 'in memoriam'* (2001). Gainera, literaturaren eta literaturaren teoriaren zenbait liburuki kolektibotan parte hartu zuen, eta literaturaren kritika egin zuen *El País* egunkariko (1987-1990) "*Línea de sombra*" eta "*Círculo de tiza*" ataletan.

## Argitaratutako lanak 
Hauexek dira bere lan batzuk:
* *1980an Rafael Masóren poesia* 
* *1986an La construcció del sentit* 
* *1991n Virtuts textuals*
* *2011n Accions i intencions*
*2012an *Aprendre de la lletra. La construcció del sentit seguida de noves lectures* 
## Sariak 
* 1987. urtean Literatura katalana, Kataluniako Generalitateari  eta literatura katalanari buruzkoa, *La construcción del sentido'' lanagatik
* 1987. urtean Serra d'Or Kritika Saria, Literatura eta Saiakera Saria, *La construcción del sentido* lanarekin
* 1990ean Josep Vallverdú, saiakera *Virtudes textuales* saiakerarekin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Portal de Producción Científica de la UPF
Jac Morgan

**Jac Morgan** (Carmarthen, 2000ko urtarrilaren 21) galestar errugbilaria da, hirugarren lerroko hegal eta hirugarren lerroko erdiko postuetan aritzen dena. United Rugby Championshipeko Ospreys Rugbyn jokatzen du 2021etik. 2022ko otsailaren 12an egin zuen debuta Galesko selekzioarekin, Cardiffen, Eskoziaren aurka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moungi Bawendi

**Moungi Gabriel Bawendi** (Paris, 1961eko martxoaren 15a) tunisiar-frantziar-estatubatuar kimikaria da. 2023ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen Louis E. Brus eta Aleksei Jekimovekin batera, puntu kuantikoak aurkitzeagatik  .

Bawendi Mohammed Salah Baouendi tunisiar matematikariaren semea da eta Parisen jaio zen. Frantzian eta Tunisian bizi ondoren, umetan Estatu Batuetara emigratu zuen familiarekin. Harvard eta Chicagoko unibertsitateetan ikasi zuen eta Louis E. Brusekin lan egin zuen Bell Laborategietan. Massachusetts Institute of Technologyko irakaslea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lentinula guarapiensis

***Lentinula guarapiensis*** Paraguain aurki daitekeen *Omphalotaceae* familiako onddo agarikoa da. Carlo Luigi Spegazzini italo-argentinar botanista eta mikologoak deskribatu zuen lehen aldiz 1883an eta *Agaricus guarapiensis* izena eman zion. Hala ere, David Peglerrek zuzenketa egin zion eta *Lentinula* generoaren baitan sailkatu zuen 1983an.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Cortinarius rapaceus

***Cortinarius rapaceus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Toxikoa den susmoa dago. Usain txarra du. 

Sinonimoak: *Cortinarius multiformis subsp. rapaceus*, *Cortinarius multiformis var. rapaceus*, *Phlegmacium rapaceum*, *Gomphos rapaceus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** Sendoa, 15 cm arteko diametrokoa, ganbiletik laura, eta diskoa zertxobait deprimitua, ertza grabatua. Kapelaren azala bereizgarria, likatsua hezetasunarekin, zuri-buztin kolorekoa orban okre-laranja kolorekoekin.

**Orriak:** Trinkoak, bihurriak, krema-more zurbil kolorekoak, gorrixka-lehoi koloreko orbanekin. Gortina zuri eta iheskorrarekin.

**Hanka:** 4 eta 8 cm bitarteko garaietakoa, zetaduna, zuria, okre koloreko malutekin eta erraboil marjinatu txiki batekin, distiratsua, okre-laranja kolorekoa.

**Haragia:** Zurixka (horixka oinaren azpian), lurraren edo errefauaren usainarekin, batzuetan desatsegina eta zapore gozokoa, eztiarena.

Etimologia: *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius aleuriosmus* delakoarekin nahas daiteke, honek more-herdoil koloreko orriak ditu eta haragiak irin usaina izaten du.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Taldekoia, taldeka. Mediterraneo aldean. Zur gogorra duten zuhaitzen basoetan (artea, haritza).

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Louis E. Brus

**Louis Eugene Brus** (Cleveland, Ohio, 1943ko abuztuaren 10a – Hastings-on-Hudson, New York, 2026ko urtarrilaren 11) estatubatuar kimikaria izan zen. 2023ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen Moungi Bawendi eta Aleksei Jekimovekin batera, puntu kuantikoak aurkitzeagatik.

1961ean Rice Unibertsitatean sartu zen Itsas Armadako ofizialentzako beka batekin. 1965ean graduatu zen eta Columbiako Unibertsitatean ikasi zuen. 1965ean Itsas Armada itzuli zen dibisio zientifikoan lan egiteko eta 1973an Bell Laborategietan sartu zen puntu kuantikoen aurkitzaileetako bat izan zelarik. 1996an Columbiako Unibertsitateko kimika sailera batu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paleobotanika

[thumb|Lycopod axis adar ba [Devoniar|Devoniar aldikoa. Wisconsinen aurkitua.]]
**Paleobotanika** da Kuaternarioko paleoingurumenaren eta paleoklimaren bilakaerari buruzko datuak ematen dituen diziplinetako bat (Iriarte, Zapata 2004). Paleontologiaren adar bat da, baina arkeologian ere erabiltzen da.

Tradizionalki, xafla mehe formako arroka fosilak  eta koloratzaile organikoak erabilera aztertu izan ditu. Arroka kanbriaurreen azterketa sistematikoak zelulen aurreko bizitza formen azterketara zabaldu du diziplina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María José Iriarte Chiapusso

**María José Iriarte Chiapusso**  Euskal Herriko Unibertsitateko Geografia, Historiaurrea eta Arkeologia Saileko Ikerbasqueko ikertzaile-irakaslea da. Ikerketa-ildoa Arkeologia, Paleobotanika eta Paleopalinologia dira. 20 urte baino gehiagoko esperientzia du ikerketan. Historian doktoretza lortu zuen 1994an Euskal Herriko Unibertsitatean.

2002az geroztik, Euskal Herriko Unibertsitateko Historiaurreko Errendimendu Handiko Ikerketa Taldeak (Gasteiz) kontratatu du, eta biltegi arkeologiko eta naturalei lotutako sekuentzia palinologikoak aztertzen ditu, bai pleistozenikoak, bai holozenikoak. Horrez gain, Euskal Herriko aztarnategi paleolitiko eta mesolitikoak zuzendu, koordinatu eta aztertzen ditu, hala nola Jaizkibelgo multzo arkeologikoa edo Bolinkobakoa.

Doktorego tesiak zuzendu ditu, bost, bi tesietako epaimahikide izan da, publikazioak eta hainbat proiektuetan parte hartu du. Hauetako bat indarrean dagoena, Historiaurreko talde egonkortuko ikerkuntzan: *Giza garapena, aldaketa klimatikoa eta kultur egokitzapena industri-aurreko gizartean* .

2019an, Gasteizko Bibat museoko urteurrenaren harira, Alvaro Arrizabalagarekin batera erakusketa osatu zuen: "Jatorria, Bibatek hamar urte: Inguru aldakorrean bizirauten.

## Argitalpenak 
ikerketa argitalpen ugari idatzi ditu aldizkari zientifikoetan zein talde lanean egindako liburuetan. Hauek lagin bat da:

* 2022. Chiapuso, Maria José eta beste. "La cueva de Los Azules (Cangas de Onís, Asturias), 50 años después". In: *Descendiendo el río Sella. Una (re)visión de la Arqueología Prehistórica del valle del Sella (Asturias, España)*.
* 2020. Alvaro Arrizabalaga Valbuena eta María José Iriarte-Chiapusso. "De ayer y de hoy. Documentación, salvaguarda digital y actualización de los trabajos arqueológicos de J.M. de Barandiarán en la cueva de Lezetxiki (Arrasate), a la luz de las excavaciones más recientes y la documentación original" ( 2018ko Barandiaren bekako laburpena). *Anuario de Eusko Folklore,* 54. zenbakia, 93-106 or. Jose Miguel Barandiaran Fundazioa. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.ikerbasque.net/eu/maria-jose-iriarte-chiapusso
Aleksei Jekimov

**Aleksei Ivanovitx Jekimov** (; 1945eko otsailaren 28a) errusiar fisikaria da. 2023ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen Moungi Bawendi eta Louis E. Brusekin batera, puntu kuantikoak aurkitzeagatik.

1967an fisikan graduatu zen Leningradeko Estatu Unibertsitatean eta 1975ean Sobietar Batasunaren Zientzia eta Ingeniaritza Saria jaso zuen. Puntu kuantikoen aurkitzaileetako bat izan zen Vavilov Estatuko Institutu Optikoan lan egiten zuen bitartean. 1999tik Estatu Batuetan nanokristalen teknologian lan egiten du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paola Villarreal

**Paola Villarreal** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1984ko urriaren 5a) mexikar informatikaria da. Datuak aztertuz eta bistaratuz, 20.000 zigor baino gehiago bertan behera uzten lagundu zuen, eta *Data for Justice* garatu zuen, mapa interaktiboa duen tresna bat, zuriek eta gutxiengo etnikoek populatutako auzoetan polizia-jarduera konparatzen duena. 2019ko urrian, BBCk munduan eragin handiena izan zuten 100 emakumetako bat izendatu zuen.

## Bizitza 
12 urte zituela, hasi zen programatzen modu autodidaktikoan, eta hiru urte geroago web orriak diseinatzen. 2013an Mexiko Hiriko Berrikuntza Laborategian, Berrikuntza Teknologikoko zuzendaria izan zen.

2015ean, Ford Fundazioaren eta Mozilla Fundazioaren beka lortu zuen Massachusettseko American Civil Liberties Unionen parte izateko. Erakunde horrek eskubide zibilak babesten ditu. 2017ko ekainetik 2018ko abendura, Creative Commonseko Produktu Ingeniaritzako zuzendaria izan zen. 2018ko abenduaz geroztik, Conacyteko Datu Zientzien koordinatzailea da.

2019ko abuztuan, desagertutako pertsonak bilatzeko ekosistema informatiko nazionala aurkeztu zuen. Tresna hau Conacyt eta Bilaketa Batzorde Nazionalaren arteko lankidetza-hitzarmenaren parte da.

2019an, Villarreal BBCk munduan eragin handiena izan zuten 100 emakumeren zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius rufo-olivaceus

***Cortinarius rufoolivaceus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Usain desatsegina du eta ez da kontsumitu behar.

Sinonimoak: *Myxacium rufo-olivaceum*, *Phlegmacium rufo-olivaceum*, *Gomphos rufo-olivaceus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 7 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ganbila gero laua, likatsua hezetasunarekin, opakua lehorrarekin, arre-purpura kolorekoa edo ardo kolorekoa, ertzera moreagoa, ertza beherantz biribildua.

**Orriak:** Horixkak edo oliba kolore argikoak, gero herdoil-kanela kolorekoak; zabalak, meheak, nahikoa estu, itsatsiak.

**Hanka:** 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1,1 eta 1,2 cm bitarteko lodierakoa, erraboil marjinatu garbiarekin; lila-more antzeko kolorearekin, erraboil okre-marroi kolorekoarekin, edo arre-ardo ilun kolorekoarekin.

**Haragia:** Morea, horixkagoa kapelan; usaingabea, zapore mikatz samarrekoa.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Rufoolivaceus* epitetoa, kolore berdexkengatik du.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius odorifer* delakoarekin nahas daiteke, honek hanka hori-limoi kolorekoa du eta anis usaina.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Ez da ohikoa. Taldeetan ateratzen da. Hostozabalen azpian, batez ere pagoen (edo xarmen) basoetan. Lurzoru karetsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Mexiko, Europa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arkularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak taldeka

2024ko Udako Olinpiar Jokoetako **arkularitzako** **emakumezkoen taldekako proba** 2024ko uztailaren 25ean eta 28an egin zen, Parisko Hôtel des Invalidesen

## Egutegia 
## Emaitzak 
### Sailkapen txanda 
Banakako probako sailkapen-txandak ere taldekako proba egiteko balio du: banakako emaitzak taldekako emaitzak lortzeko batzen dira. 4 talde onenak zuzenean sailkatzen dira final-laurdenetarako (Q). Gainerakoak final-zortzirenetara doaz.

### Norgehiagokak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 2024ko Udako Olinpiar Jokoak
* Arkularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan
Arkularitza 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan – Emakumezkoak bakarka

2024ko Udako Olinpiar Jokoetako **arkularitzako** **emakumezkoen banakako proba** 2024ko abuztuaren 25etik 3ra izango da, Parisko Esplanade de los Inválidos-en.

## Egutegia 
## Emaitzak 
### Sailkapen txanda 
### Buruz-burukoak 
#### 1. sekzioa 
#### 2. sekzioa 
#### 3. sekzioa 
#### 4. sekzioa 
### Finalak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montse Amenós

**Montse Amenós García** (Bartzelona, Katalunia, 1954) eszenografoa eta jantzi-diseinatzailea da, antzerki institutuan irakasle aritu dena. 

## Biografia 
Arte Dramatikoan lizentziatua, Bartzelonako Antzerki Institutuan ikasi zuen. 

## Lan ibilbidea 
1975ean hasi zen lanean, eta 1995era arte Isidre Prunesekin osatu zuen taldea, eta harekin sinatu zituen bi hamarkada horretako lan guztiak. Batez ere antzerkian aritu da, baina filmetan, erakusketen eta museoen diseinuan eta publizitatean ere parte hartu du. Irakasle izan da Antzerkiaren Institutuan, Erremintan, ESDIn eta IDEPen, muntaia iragankorretan eta ikuskizunerako jantzien diseinuan. Herrialdeko zuzendari gehienekin lan egin du, eta sari ugari jaso ditu.

## Lanak 
* 1978 *- Antaviana*, Dagoll Dagom konpainia (eszenografia eta jantziak)
* 1982 - *La nit de sant Joan,* Dagoll Dagom konpainia (eszenografia eta jantziak) 
* 1982 - *Marat Sade.* direcció: Pere Planella (eszenografia eta jantziak)
* 1983 - *Glups!*,Dagoll Dagom konpainia  (eszenografia eta jantziak)
* 1986 - *El Mikado,* Dagoll Dagom konpainia  (eszenografia eta jantziak)
* 1986 - *El tango de Don Joan*. Zuzendaria: Jerome Savary (Jantziak)
* 1988 - *Mar i Cel*, Dagoll Dagom konpainia eszenografia eta jantziak) 
* 2007 - *El Llibertí*. Zuzendaria: Joan Lluís Bozzo (eszenografia eta jantziak)
* 2012 - *My Fair Lady*. Zuzendaria: Jaime Azpilicueta (eszenografia)
* 2016 - *Scaramouch*e, Dagoll Dagom konpainia (jantziak)

## Sariak 
* 1986ko Eszenografia Sari Nazionala
* 1988ko teknikari onenaren Kataluniako Generalitateko Zinemako Sari Nazionala eman zion *Daniya* lanarengatik
* 1990an jantzien diseinurik onenaen Goya saria, *El Niño de la Luna* lanagatik, 
* Tarragonako udal eszenatokietako 1997ko eszenografiarik onenaren saria, *La Auca del Señor Esteve*  lanarengatik
* ADEren (Espainiako eszenografia zuzendarien Elkartea) 2001eko eszenografia onenaren Joseph Caudí saria, *Solness , el Constructor* lanarengatik.
* ADEren 2004ko eszenografiarik onenaren Joseph Caudí saria, *Noche de Reyes sin Shakespeare* lanarengatik
* 2006ko eszenografia onenaren Max saria, *Mar i Cel* lanarengatik
* 2007ko jantzi onenaren Butaca saria *El Llibertí* lanarengatik
* 2011ko jantzi onenaren Butaca saria, *Nit de Sant Joan* lanarengatik 
* Eszenografia onenaren saria *Gijongo Feten 2012* Jaialdiarengatik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
German Urteaga

**German Urteaga Garmendia** (Beasain, Gipuzkoa, 1995eko urtarrilaren 24a) psikologoa, entrenatzaile pertsonala, bertsolaria eta trans aktibista da. Jaiotzez emakumezko generoa esleitu zioten, baina 3 urte zituela, konturatu zen mutila zela. 22 urterekin armairutik irten zen gizon trans gisa. 2013an txapeldun izan zen Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketako 15 eta 18 urte bitartekoen taldean. 2013tik 2019ra irakasle izan zen Goierriko bertso eskolan. 

Ordiziako Urdaneta ikastetxean eta Oianguren eta Txindoki institutuetan ikasi zuen. Psikologia gradua egin ostean, kirol psikologiako masterra egin zuen.

Kirolean, futbol entrenatzaile jardun zuen aldi batez,

Trans pertsonei buruzko ekitaldietan parte hartzen du eta hitzaldiak ematen ditu.

## Bertsolaritzako lorpenak 
### Euskal Herriko Eskolarteko Bertsolari Txapelketa 
* 2012 - Bigarrena
* 2013 - **Txapelduna**

### Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa 
* 2015 - Final zortzirenak
* 2024 - Final zortzirenak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agdangan

**Agdangan** () Filipinetako Quezon probintziaren udalerria da. 2020. urtean egindako zentsuaren arabera 12.764 biztanle zituen.

## Etimologia 
Udalerri honen izena "Hagdan-Hagdan" hitzetik dator, "eskailerak" esan nahi duen tagaloren hitza. Garai hartan Agdangan Tayabas probintzia zegoen Unisan inguruko hiriko auzo bat zen.

## Barangayeak 
Agdanganek administratiboki 12 barangay edo auzo ditu:

* Binagbag
* Dayap
* Ibabang Kinagunan
* Ilayang Kinagunan
* Kanlurang Calutan
* Kanlurang Maligaya
* Salvación
* Silangang Calutan
* Silangang Maligaya
* Sildora
* Población I
* Población II

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Philippine Standard Geographic Code
* :2000 Philippine Census Information
Nesticus cellulanus

***Nesticus cellulanus***, aldamio motako amarauna egiten duen armiarma espeziea da. Europa osoan eta Turkian aurki daiteke, eta Ipar Ameriketara ere hedatu da.

## Deskribapena 
thumb|*Nesticus* generoko armiarmen begien antolakuntza
Espezie hau Theridiidae familiako armiarmen antzekoa da, eta orrazi bat ere badute laugarren tartsoan. Ar helduen gorputzaren luzera 3–5 mm-takoa da (0,12–0,20), eta emeena, berriz, 3,5–6 mm-takoa (0,14–0,24). Tamaina-diferentzia txiki horretaz gain, sexuak oso antzekoak dira itxuraz. Oskola hori argi kolorekoa du, erdian zerrenda marroi ilunarekin, erdirantz estutzen dena, eta marra marjinal mehe eta ilunak ditu. Abdomena ere hori argia du, eta erdiko banda irregular baten bi aldeetan hiru edo lau eraztun ilun ditu. Hankak oskola bezala koloreztatuta ditu, eta batzuetan eraztun ilunak izaten dituzte. Marken kolorea aldatu egin daiteke habitataren argi-mailaren arabera (zenbat eta habitata ilunago, markak arinago).

## Hedapena eta habitata 
*Nesticus cellulanusek* banaketa holartikoa du, eta Europa osoan eta Turkian dago. Ameriketako Estatu Batuetako ipar-ekialdean eta Kanadan ere sartu da.

Espezie hau batez ere habitat heze eta ilunetan aurkitzen da, hala nola haitzuloetan, meategietan, sotoetan, estoldetan eta zuhaitz hutsetan, non esteatodoen antzeko sarea eraikitzen baitute. Amaraunak arrastatutako intsektuak harrapatzen dituen hari itsaskorrezko plataforma zoro bat sortzen du.

Euskal Herrian, zenbait kobazulotan aurkitu izan da:

* Gipuzkoan: Eula (Oiartzun) eta Landarbaso (Errenteria).
* Bizkaian: Mandoiako mendilerroa, Bilbo, Basauri.
* Nafarroa: Zugarramurdi.

Eme gazteek ez dute erreakzionatzen arren segizioari, eta eme intseminatuek, berriz, bortizki erreakzionatzen dute arraren aurka.

## Taxonomia 
*Nesticus cellulanus* espezieak bi subespezie ditu: *N. c. cellulans* (azpiespezie izendatua) eta *N. c. affinis*.

## Erreferentziak  
## Kanpo estekak
J. B. M. Hertzog

**James Barry Munnik Hertzog** jenerala (1866ko apirilaren 3a – 1942ko azaroaren 21a), ezagunagoa **Barry Hertzog** edo **J. B. M. Hertzog** izenekin, Hego Afrikako politikaria eta militarra izan zen. Boerren jeneral izan zen Boerren Bigarren Gerran, eta Hegoafrikar Batasuneko hirugarren lehen ministro izan zen 1924tik 1939ra. Bizitza osoan afrikaner kulturaren garapena bultzatu zuen, afrikanerrak kultura britainiarraren eraginpean egon ez zitezen. 

## Kanpo estekak
Torre de Moncorvo

**Torre de Moncorvo** Duero azpieskualdean dagoen Portugalgo udalerri bat da, Iparraldeko eskualdean eta Bragantza barrutian.

2021ean guztira 531,56 km 2,  6.826 biztanle   zituen, hau da, 13 biztanle km 2ko biztanle dentsitatea. 13 freguesietan banatua badago.  Udalerria iparraldean Vila Flor, Alfândega da Fé eta Mogadouro udalerriek mugatzen dute, hego-ekialdean Freixo de Espada à Cinta, hego-mendebaldean Vila Nova de Foz Côa eta mendebaldean Carrazeda de Ansiães.

Udalak Antso II.aren Dinis foru gutuna jaso zuen 1285ean.

Kristoren Ordenaren enkomienda izan zen zuen  .

Hiria Frantziako Gournay-sur-Marne hiriarekin senidetuta dago, Paristik gertu dagoena.

2013an, Torre de Moncorvo, mila biztanleko 2,5 jaiotzekin, Portugalen jaiotza-tasa gordina txikiena izan zuen udalerria izan zen. 

## Freguesiak 
eskuinera|thumb|400x400px| Torre de Moncorvo udalerriko freguesiak.

#### Egungo freguesiak 
Torre de Moncorvo udalerria 13 freguesiatan banatzen da:

* Açoreira
* Adeganha e Cardanha
* Cabeça Boa
* Carviçais
* Castedo
* Felgar e Souto da Velha
* Felgueiras e Maçores
* Horta da Vilariça
* Larinho
* Lousa
* Mós
* Torre de Moncorvo
* Urros e Peredo dos Castelhanos

#### Erantsitako freguesiak 
* Adeganha
* Cardanha
* Felgar
* Felgueiras
* Maçores
* Peredo dos Castelhanos
* Souto da Velha
* Urros

#### Freguesia ezberdinetako beste herrixka batzuk 
* Bairro das Ferrominas (Felgar)
* Cabanas de Baixo (Cabeça Boa)
* Cabanas de Baixo (Cabeça Boa)
* Cabeça de Mouro (Cabeça Boa)
* Carvalhal (Felgar)
* Estevais (Adeganha)
* Foz do Sabor (Cabeça Boa)
* Junqueira (Adeganha)
* Póvoa (Adeganha)
* Nozelos (Adeganha)
* Quinta da Estrada (Carviçais)
* Quinta da Macieirinha (Carviçais)
* Quinta das Centeeiras (Mós)
* Quinta das Pereiras (Carviçais)
* Quintas de Martim Tirado (Carviçais)
* Quintas do Corisco (Felgueiras)
* Rego da Barca (Torre de Moncorvo)
* Sequeiros (Açoreira)
* Vide (Horta da Vilariça)

## Udalerriko biztanleriaren bilakaera 
*(Oharra: biztanle “egoiliarren” kopurua, hau da, erroldak egin zirenean udalerri honetan egoitza ofiziala zutenena.)*

*(Oharra: 1900tik 1950era bitarteko datuek "de facto" biztanleriari egiten diote erreferentzia, hau da, erroldak egin ziren unean udalerrian zegoen biztanleria. Horregatik, desberdintasun batzuk daude so- biztanleria egoiliarra izenekoa)*

## Ekonomia 
Torre de Moncorvo meatze eremua da. Aethel Partnersek 2020ko otsailaren 5ean egin zuen akordioa  eta Moncorvoko meategietan burdin mineralaren esplorazioari berriro ekin zioten 2020ko martxoaren 1ean.   Konpainia britainiar horrek 300.000 tona burdin kontzentratu ateratzea espero zuen 2020 amaierarako  .

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak 
*