open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Santa Eduvigis katedrala

**Santa Eduvigis katedrala** (alemanez *St. Hedwigs-Kathedrale*) Alemaniako Berlin hiriburuaeren erdigunean dagoen katedral katoliko bat da. Bebelplatz enparantzan kokatua dago.

thumb|ezkerrera|200px|Catheral barrualdea, Ekaina 2014
XVIII. mendean Frederiko II.a Handiaren erregealdian eraikia eta 1773an ofizialki irekia izan zen. 1938ko Kristal hautsien gauaren ondorengo egunean katedral honetako Bernhard Lichtenberg dean katolikoak juduen alde publikoki otoi egin eta naziek espetxeratua izan zen, Dachauko kontzetrazio-esparruan hil zelarik.

1943ko Berlingo bonbardeaketen ondorioz katedrala erabat suntsitua gelditu zen, 1952-1963 bitartean berreraikia izan zelarik.

## Bertan ehortziak 
* Konrad von Preysing
* Alfred Bengsch
* Lorenz Adlon
* Bernhard Lichtenberg

## Iruditegia 

Irudi:Berlin Hedwigskirche 1786.jpg|1786an.
|Barnealdea.
Irudi:Bundesarchiv Bild 146-1998-011-02, Berlin, Deutsche Staatsoper.jpg|1936an.
Irudi:Bundesarchiv Bild 183-1985-1108-514, Berlin, beschädigte St. Hedwigs-Kathedrale.jpg|1946an.

## Kanpo estekak 
* San Hedwig katedralaren webgunea
Staatsoper Unter den Linden

**Staatsoper Unter den Linden** edota **Berliner Staatsoper Unter den Linden** (euskaraz *Berlindar Unter den Linden Estatu Opera*) Alemaniako Berlin hiriburuaren erdigunean dagoen antzoki bat da. Berlin-Mitte barrutian dago, Bebelplatz enparantza eta Unter den Linden etorbidean (hortik datorkio izena). Berlingo Estatu Orkestraren egotza da.

## Historia 
Frederiko II.a Handiak jatorrizko eraikina Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff arkitektoari jatorrizko eraikinaren eraikuntzaren ardura eman zion, 1741eko uztailean eraikitzen hasi zen, *Forum Fredericianum* izeneko multzo baten zati bezala. 1742ko abenduaren 7an amaitu eta Carl Heinrich Graun musikariaren *Cleopatra e Cesare* operarekin inauguratu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Berlin, Mitte, Unter den Linden, Staatsoper 02.jpg|Staatsoper Unter den Linden antzokiaren irudia.
Irudi:Berlin State Opera asv2021-11 img2.jpg|
Irudi:BerlinStaatsoper.JPG|Eszenatokia.
Irudi:Berlin Staatsoper Zuschauerraum.jpg|Harmaila.

## Kanpo estekak 
* Staatsoper Unter den Linden antzokiaren webgunea
Ambleside

**Ambleside** Ingalaterrako ipar-mendebaldeko Cumbria konderriko udalerri bat da. Historikoki Westmorland konderrian dago. Windermere aintziaren bihotzean kokatua dago, Ingalaterra osoko aintzirarik handiena, Lake District Parke Nazionalan.

[thumb|600px|erdian|Ambleside eta [Waterhead (Cumbria)|Waterhead udalerrietako ikuspegi panoramikoa.]]

## Iruditegia 

Irudi:Street scene, Ambleside - geograph.org.uk - 949492.jpg|Kalea.
Irudi:Windermere, Waterhead - geograph.org.uk - 1732940.jpg|Waterhead herriko portua.
Irudi:Ambleside parish church.jpg|Santa Maria eliza.
Irudi:Wray Castle - geograph.org.uk - 129530.jpg|Wray gaztelua.

## Kanpo estekak 
* Anbleside udalerriari buruzko webgunea
Marble Arch leizeak

**Marble Arch leizeak** Ipar Irlandako hego-mendebaldean dagoen Fermanagheko konderriko leize famatuak dira. Florencecourt herrixkaren ondoan daude, Irlandako Errepublikarekiko mugatik hurbil.

## Egitura 
Cladagh ibaiak zeharkatzen ditu barrutik eta *Marble Arch* izena (euskaraz "Marmolezko arkua") kareharrizko arku handi batek ematen dio. Irlandako leize luzeenak ere badira eta Britainiar uharteetako politenak izatearen fama dute.

Hiru errekak bat egiten dute leizeen barnean Cladagh ibaia eratuz eta Irlandako iturri karstiko handienetik ateratzen da ura. Leizeen barnean ibaia nabigagarria da eta bisita turistikoak egiten dira txalupetan.

## Historia 
Antzinatik ezagunak izan dira leizeak eta XIX mendean dagoeneko turismogune ziren. Lehenengo esplorazio serioak ordea XX mendearen hasieran egin ziren, Ingalaterrako ''Yorkshire Ramblers' Club'' taldeak gidatuta. Egitura hidrologikoa aztertu zuten, besteak beste fluoreszeina isuri eta ibaien norabideak aztertu eta kartografiatu zituzten 1907-08an. 30 eta 60. hamarkadetan ere izan ziren esplorazio berriak.

1982an turismoarentzako egokitu zuten, pasabideak eta argi indarra ezarriz. Interpretazio zentru bat ere eraiki zen laizeen ondoan. 1985 eta 2008 artean milioi bat turistak bisitatu dutela uste da.

## Kontserbazioa 
Leizearen gaineko zohikatzaren ustiaketak ia erabat kaltetu zituen leizeak, izan ere zohikatzik gabe ura filtratu eta leizeak urez betetzen baitziren sarritan uholdeak eratuz, 1989an esate baterako. Honen ondorioz zohikatzaren esplotazioa debekatu da eta berria hazteko neurriak hartu dira.

## Bisita turistikoak 
Leizea martxotik irailera dago zabalik. Ibilaldiak 75 minutu irauten ditu eta pasabideetan barrena Marble Arch arkua, estalaktita eta estalagmitak eta kaltzitazko urjauziak ikus daitezke. Tartean ibaian zehar txalupan ere ibiltzen da.

## Iruditegia 

Irudi:Underground River at Marble Arch, Ireland by E. A. Martel.jpg|E. A. Martelen marrazkia (1895).
Irudi:Marble Arch Survey (Brodrick, H., 1908).png|1908an eginiko mapa.
Irudi:Marble Arch Caves - cave passage and walkway.jpg|Barnealdeko pasabidea.
Irudi:Marble Arch Caves - Édouard-Alfréd Martel and Lyster Jameson stalactites.jpg|Estalaktita.

## Kanpo estekak 
* Marble Arch leizeen webgunea
Leipziger Platz

**Leipziger Platz** (euskaraz *Leipzigar plaza*) Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen erdiguneko plaza bat da, Berlin-Mitte barrutian eta Potsdamer Platz plazatik hurbil. Bertan Bundesrat edota Alemaniarko Kontseilu Federala kokatzen da.

Oktogono diseinuko oinplanoa du, 1732-1738 bitartean eraiki zelarik. Bigarren Mundu Gerra hasi arte plaza hau Alemaniako administrazio gune nagusia izan zen.

## Kanpo estekak 
* Leipziger Platzeko 360ºko ikuspegi panoramikoa
Sublimazio (psikologia)

Psikologian, **sublimazioa** pertsonek moralki gaitzesgarriak diren desirak, bereziki sexualitatearekin loturikoak, baztertu eta gizarteak modu positiboan baloratzen dituen jardueretara bideratzeko defentsa-mekanismoa da. Sigmund Freudek garatu zuen sublimazio kontzeptua 1905 urtean, jarduera intelektual eta artistikoak sublimazioaren ondoriotzat joaz.

## Kanpo estekak
Theater am Schiffbauerdamm

**Theater am Schiffbauerdamm** Alemaniako Berlin hiriburuaren erdigunean dagoen antzoki ezagun bat da, Berlin-Mitte barrutian. Spree ibaiaren iparraldeko ertzean dago.

1892ko azaroaren 19an inauguratua izan zen. Nazionalsozialismoaren garaian Kraft durch Freude erakundearen egoitza izan zen. Aldiz, 1954. urtetik aurrera, 1949an Bertolt Brecht olerkari eta dramagileak eta bere emaztea zen Helene Weigel aktoreak elkarrekin sortu zuten Berliner Ensemble antzerki konpainia ospetsuaren egoitza bilakatu zen.

## Iruditegia 

Irudi:Bundesarchiv Bild 183-24300-0049, Bertolt Brecht und Helene Weigel am 1. Mai.jpg|Bertold Brecht eta Helene Weigel emaztea Berliner Emseble antzokian 1949an.
Irudi:Fotothek df pk 0000172 a 071 Porträt, Ernst.jpg|1946an.
Irudi:Berliner Ensemble 2009 nachts.jpg|Gauez 2009an.
Irudi:Bertolt Brecht Berliner Ensemble december 2004.jpg|Theater am Schiffbauerdamm antzokia eta Bertold Brechten estatua 2004an.

## Kanpo estekak 
* Theater am Schiffbauerdamm antzokia eta Berliner Ensemble antzerki konpainairen webgunea
Josu Zubiaur

**Josu Zubiaur Bilbao** (Algorta, 1935 &ndash; Gasteiz, 2015eko abenduaren 1a) kultura-sailburuordea eta 1982an ETBko lehenbiziko zuzendaria izan zen, urte berean Andoni Arizagak ordezkatu zuelarik. 1990ean *Las ideas lingüísticas vascas en el s. XVI* idatzi zuen.

## Erreferentziak
Berliner Ensemble

**Berliner Ensemble** Alemaniako Berlin hiriburuko antzerki-konpainia ospetsu bat da. 1954 urtea ezkeroztik Theater am Schiffbauerdamm antzokian egoitza du.

1949an Ekialdeko Berlinen Bertolt Brecht olerkari eta dramagileak eta bere emaztea zen Helene Weigel aktoreak elkarrekin sortu zuten.

## Antzerki konpainiako kide nabarmenak 

* Curt Bois
* Ernst Busch
* Angelica Domröse
* Erwin Geschonneck
* Therese Giehse
* Gisela May
* Ekkehard Schall
* Heinz Schubert
* Helene Weigel
* Ingrid Pitt

## Zuzendariak 
* 1949-1971: Helene Weigel.
* 1971-1977: Ruth Berghaus.
* 1977-1991: Manfred Wekwerth.
* 1993-1995: Heiner Müller.
* 1995-1996 Martin Wuttke
* 2000- gaur egun arte: Claus Peymann.

## Egoitza 
* Theater am Schiffbauerdamm

## Iruditegia 

Irudi:Bundesarchiv Bild 183-24300-0049, Bertolt Brecht und Helene Weigel am 1. Mai.jpg|Bertold Brecht eta Helene Weigel emaztea Theater am Schiffbauerdamm antzokian 1949an.
Irudi:Fotothek df pk 0000172 a 071 Porträt, Ernst.jpg|1946an.
Irudi:Berliner Ensemble 2009 nachts.jpg|Gauez 2009an.
Irudi:Bertolt Brecht Berliner Ensemble december 2004.jpg|Theater am Schiffbauerdamm antzokia eta Bertold Brechten estatua 2004an.

## Kanpo estekak 
* Berliner Ensemble konapiniaren webgunea
Andoni Arizaga

**Andoni Arizaga** 1982an ETBko lehenbiziko zuzendaria izan zen, 1985an Jose Maria Gorordok ordezkatu zuelarik.
Alberto Surio

**Alberto Surio de Carlos** (1963, Donostia) Euskal Herriko kazetari bat da. Bere ibilbide gehiena Diario Vasco egunkarian eman du. 2009ko ekainaren 18an PSE-PSOEek proposatuta eta Eusko Legebiltzarran bozketaren ondoren EITBko zuzendaria aukeratu zen, 2013ko martxoan Maite Iturbek ordezkatu zuen.
EITB Iurreta

**EITB Iurreta** 1982-2007 bitartean EITBren egoitza nagusia izan zen, Bizkaiko Iurreta udalerrian, A-8 autobidearen ordainlekuen alboan. Gaur egun, eraikinak oraindik bertan dirau.

2007ko udan egoitza nagusia Bilboko Bami eraikinera lekualdatu zen.

## Kanpo estekak
EITB Donostia

**EITB Donostia** (batzutan **EITB Miramon** ere deitua) Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen EITBren egoitza da. Hain zuzen ere, Miramon-Zorroaga auzoko Miramongo Parke Teknologikoan kokatua dado.

Gaur egun bertan nagusiki ETB1, Gaztea eta Euskadi Irratiko saioak burutzen dira.

## Kanpo estekak 
* EITBren webgunea
Ispilu magiko

**Ispilu magikoa** Edurnezuriren ipuinean paper nagusia daukan objektua da. Ispiluak giza jakintza dauka, munduan gertatzen denaren orojakintasuna du ezaugarri eta beregan islatzen den pertsonak egin ditzakeen galderen erantzun zuzena ematen du. Edurnezuriren istorioan amaordeak erabiltzen du, magia eskura daukan pertsonaiak, eta bere edertasunak parerik ez duela konfirmatzeko erabiltzen du batik-bat.

Ispilu magikoa otzana da amaordearen aurrean, preso balego bezala azaltzen da gehienetan eta nahiz eta bere izaera ontasunarekin lotua dagoen, bere erabilera besteren baten menpe egonda, bere gogoen aurka jokatu behar du maiz, ongia ez dakarten erantzunak emateko derrigortasuna izanik.

## Telebistan edo filmetan 
Izaerari lotua, maiz azaldu da ispilutxoa barnean aurpegi bat definituz. Hau presoaren metafora da nolabait. Disney-ren proposamenean Veneziako inauterietako maskaren berrulerketa erabiltzen da pertsonai honen itxura azaltzeko.

## Kanpo estekak
Eraildako Europako Juduen aldeko monumentua

**Eraildako Europako Juduen aldeko monumentua** edota **Holokaustoaren Oroigarria** (alemanez *Denkmal für die ermordeten Juden Europas* edota *Holocaust-Mahnmal*, eta hebreeraz האנדרטה ליהודי אירופה שנרצחו) Alemaniako Berlin hiriburuko Berlin-Mitte barrutian dagoen monumentu bat da. Holokaustoaren biktimak izan ziren judu guztien omenezko monumentua da.

Brandeburgoko Atearen hegoaldean eta

2003ko apirilaren 1an eraikitzen hasi eta 2004ko abenduaren 15a amaitu zen. Peter Eisenman alemaniar arkitektoak eta Buro Happold ingeles ingeniaritza konpainiak diseinatua izan zen.

## Iruditegia 

Irudi:Holocaust Mahnmal Berlin 2009 PD 20090321 001.JPG|Monumentuaren ikuspegia.
Irudi:Holocaust Memorial Berlin visitors.jpg|Bisitariak eta turistak.
Irudi:
Irudi:

## Kanpo estekak 
* Holokaustoaren oroigarriaren webgunea
Juan de Escobedo

**Juan de Escobedo** (Colindres, Kantabria, 1530 – Madril, 1578ko martxoaren 31) espainiar politikaria izan zen. Ruy Gómez de Silva Eboliko printzearen laguntzailea izan zen. Hura hil zenean, Filipe II.aren zerbitzupean jarri zen, Joan Austriakoa, Herbehereetako gobernadorearen idazkari gisa. Antonio Perez, erregearen idazkariaren aurkakoa zelako, Madrilen hil zuten 48 urte zituela.

## Erreferentziak
Ulster American Folk Park

**Ulster American Folk Park** Omagh ondoko Castletown herrian dagoen Ipar Irlandako aire libreko museoa da. Parkeak Ulster eta Ipar Amerika arteko loturak erakusten ditu XVIII eta XIX mendeetako emigranteen bizimoduaren bidez. Ipar Irlandako hiru museo nazionaletako bat da.

## Egitura 
30 eraikin ditu eta bolondresek garai hartako bizimodua antzezten dute. Ulster zein Estatu Batuetako jaiak ospatzen dituzte eta kultur ekintza ugari ere izaten da. Bi zatitan banatzen da, *Mundu zaharra* eta *Mundu berria*, eta bien artean kaia eta *Brig Union* emigranteen itsasontziaren maketa daude.
* **Mundu zaharra:** Benetako etxeek osatzen dute, besteak beste inprenta, banketxea, polizia etxea, eskola eta bi eliza daude. Auzoaren erdian Thomas Mellonen jaiotetxea dago, hau izan zen lehenengo irlandar-amerikar bankaria.
* **Mundu berria:** Amerikako kale bat islatzen du, burdin ola bat, Virginia General Store biltegia, baina bereziki Ameriketatik ekarritako hainbat eraikin; Fulton Stone House, Appalachian Log House eta Francis Roganen Plantation Brick House.

## Iruditegia 

Irudi:Mountjoy Post Office, Ulster American Folk-park - geograph.org.uk - 543686.jpg|Postetxea
Irudi:Mellon Homestead, Ulster American Folkpark - geograph.org.uk - 1303721.jpg|Mellon House
Irudi:Mellon Homestead, Ulster American Folkpark - geograph.org.uk - 289283.jpg|Mellon House, barnealdea
Irudi:Dockside, Ulster American Folkpark - geograph.org.uk - 289292.jpg|Kaia eta *Brig Union* itsasuntzia*Testu etzana*
Irudi:Ulster Street, Ulster American Folkpark - geograph.org.uk - 284100.jpg|Ulster Street

## Kanpo estekak 
*  National Museum of Northern Ireland
Eskisto-petrolio

250px|eskuinera
**Eskisto-petrolioa**, **eskisto-olioa** edo **arbel-petrolioa**  eskisto bituminosoetatik pirolisiz, hidrogenazioz edo disoluzio termalez erauzten den petrolio ez-konbentzionala da. Prozesu hauek harriak duen materia organikoa (kerogenoa) petrolio eta gas sintetiko bihurtzen dute. Horrela ekoitzitako petrolioa bere hartan erabil daiteke erregai gisa, edo moldatu egin daiteke, hidrogenoa erantsiz eta ezpurutasunak kenduz, findegietako petrolioaren espezifikazioak betetzeko eta petrolio gordinetik eratorritakoak dituen erabilera beretarako.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Eskisto-gas
* Vaca Muerta petrolio-hobia

## Kanpo estekak
Lou Olangua

**Lourdes Olangua** —**Lou Olangua** izen-deiturez ezagunagoa— (Zarautz, Gipuzkoa, 1960ko abenduaren 15a - 2013ko urtarrilaren 12a) rock abeslaria izan zen, euskal rockean lehenengo emakumetakoa. Los Humedecidos (1982-1985) OK Korral (1985-1989) eta Las Lagartas taldeetan aritu zen. Gainera, Lusty Men taldekoekin "Lusty Men & Lou" izena erabilita single bat argitaratu zuen eta The Covers taldearekin ere egin zituen koroak.

2005eko maiatzaren 20an Zarauzko Putzuzulo gaztetxean OK Korral taldea berriro elkartu zen, Arraio Irratiaren aldeko kontzertu baterako.

2019ko urtarrilaren 9an "LOU. Dantzan jo ta ke, oinak lehertu nahian" dokumentala estreinatu zen Donostiako Dock Of The Bay musika dokumentalaren jaialdian. Lou Olanguaren ibilbide artistikoa errepasatzen da bertan.

## Kanpo estekak 
* Gotzon HERMOSILLA: «Lou Olangua: "Berez sorturiko mugimendua zena marketin bihurtu zen RRVren garaian"», *Igandea* gehigarria, 2012-10-07, 8. orrialdea, in *Berria*, 2012-10-07.
Korrelograma

thumb|450px|Maiz agertzen diren **korrelograma** motak.

Estatistikan eta bereziki denbora serieen azterketan, **korrelograma** serie batek aldi edo puntu bateko balioak atzeragoko *l* aldi edo puntuko balioekin dituen korrelazioa agertzen duen kartesiar diagrama da, abzisetan *l* balioak eta ordenatuetan korrelazio mailak agertzen direlarik. Denbora serie baterako egokienak izan daitezkeen ereduak identifikatzeko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Berlingo Estatu Liburutegia

**Berlingo Estatu Liburutegia** (alemanez *Staatsbibliothek zu Berlin*) Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen liburutegi nazional bat da. Prusiako Kultur Ondarearen Elkargoaren jabetzakoa da. Berlin-Mitte barrutian dago, hiru eraikinetan banatua: hain zuzen ere, Unter den Linden 8, Potsdamer Straße 33 eta Westhafenstraße 1 kaleetan.

1661an sortua izan zen.

## Ondarea 
Bertan hainbat eskuizkribu garrantsitsu daude, esate baterako: Gutenbergen Bibliaren ale bat, Goetheren sinadura bilduma garrantzitsuena, mundu osoko Johann Sebastian Bach eta Wolfgang Amadeus Mozart musikagileen eskuizkribu bilduma handienak, bai eta Ludwig van Beethoven musikagilearen Bederatzigarren Sinfoniaren jatorrizko zirriborro edo eskuizkribua ere.

## Iruditegia 

Irudi:Berlin State Library.jpg|Potsdamer Straße kaleko eraikina.
Irudi:Berlin-Mitte Bebelplatz2 05-2014.jpg|1914. urterarte liburutegia kokatu zen eraikina, Bebelplatz enparantzan, Unter den Linden etorbidean.

## Kanpo estekak 
* Belingo Estatu Liburutegiaren webgunea
Karlos Austriakoa (Asturiasko printzea)

**Karlos Austriakoa** (Valladolid, Espainia, 1545eko uztailaren 8a - Madrid, Espainia, 1568ko uztailaren 24a) 1560-1568 bitartean Asturiasko printzea izan zen.

Filipe II.a Espainiakoaren eta María Manuela Portugalgoaren semea zen, eta Espainiako erregetzarako oinordekoa. Gaztelako gorteek oinordekotzat ezagutu zuten 1560an, baina aitak oinordekotza kendu zion. Aitari zion gorrotoak Herbehereetako matxinatuekin haren kontrako azpijokoan aritzera bultzatu zuen. Preso harturik, kartzelan hil zen. Ez da jakin aitak aginduta hil zuten.

Friedrich Schillerek tragedia bat idatzi zuten haren bizitzaz, eta Giuseppe Verdik opera bat: *Don Carlo*.

## Zuhaitz genealogikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bann ibaia

**Bann ibaia** (gaeleraz *an Bhanna*, "ibai zuria"), Ipar Irlandako ibai luzeena da, denera 129 kilometro baiditu. Hegoaldean jaio eta Neagh aintzira zeharkatu ondoren Castlerocken itsasoratzen dena. Ekialde protestantea eta mendebalde katolikoaren arteko muga gisa hartzen da.

## Ibilbidea 
Hiru zati bereizten dira Bann ibaiaren ibilbidean, *Upper Bann* ("Goiko Bann"), Neagh aintzira eta *Lower Bann* ("Beheko Bann").
* **Upper Bann:** Downeko konderriaren hegoaldean dauden Mourne mendietan sortzen da ibaia. Berehala Armagheko konderrian sartzen da eta Portadown zeharkatu ondoren Neagh aintziran isurtzen ditu urak.
* **Neagh aintzira:** Britainiar uharteetako aintzirarik handiena da 392 km²-ko azalerarekin.
* **Lower Bann:** Neaghen ipar-mendebaldetik atera eta Beg aintzira txikia eratzen du. Iparralderako bidean Derry eta Antrimeko konderriaren arteko muga finkatzen du. Ibilbidean daukan herririk handiena Coleraine da, berau da nabigaziorako kai nagusia, eta bertatik 8 kilometrotara dagoen Castlerocken itsasoratzen da.

## Historia 
Irlandan populatua izan zen lehenengotako eremua izan omen zen Bann ibaiaren arroa. XVIII eta XIX mendeetan Ipar Irlandaren industrializazioan eragin handia izan zuen, batez ere lihoaren ekoizpenean.

## Ekonomia 
Gaur egun Bann ibaiko arrantza jarduera ekonomiko garrantzitsua da. Izokin eta aingira hartzen da.

## Kanpo estekak
2012ko Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia

**Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia, 2012koa** 2012an Esku Pilota Enpresen Ligak antolatutako Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia da. Asegarce eta Aspe enpresetako pilotariek parte hartu zuten.

Hemeretzi pilotarik, bi taldetan banatuta, final laurdenetan sailkatutakoak bi taldetan guztiak guztien kontra ligatxoa jokatu zuten, eta bi onenak finalera igaro ziren.

Finala, berriro, Gasteizen izan zen 2012ko abenduaren 16an, noiz Olaizola II.ak Bengoetxea VI.a 22-9 irabazi zuen.

## Pilotariak 
(Letra lodiz, taldeburuak)

## Emaitzak 
### Lehen erronda 

### Final hamaseigarrenak 

### Final zortzirenak 

### Final laurdenak 
#### Ligaxka - A Taldea 
##### Sailkapena 

#### Ligaxka - B Taldea 
##### Sailkapena 

### Final-aurrekoa 

### Finala 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki Zarraoa

**Iñaki Zarraoa Zabala** (Bizkaia) euskal herritar politikari jeltzale bat da. 1991-1999 bitartean EITBko zuzendaria izan zen, karguan Andoni Ortuzarrek ordezkatu zuen.

Ondoren, 1999-2007 biartean Getxoko alkatea izan zen, 1999an EAJ ordezkatuz eta 2003an EAJ-EA ordezkatuz, 2007an alkatetzan EAJko Imanol Landak ordezkatu zuelarik.

## Kanpo estekak 
* Iñaki Zarraoaren biografia irakurgai. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org
Ramón Andrés

**Ramon Andres** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1955eko martxoaren 27a) idazlea, poeta eta literaturari nahiz musikari buruzko hainbat idatziren egilea da.

## Biografia 
1988tik Ramon Andresek idazketan eta argitalpenen munduan oinarritu du bere lana. 1974 eta 1983 artean abestea izan zuen lanbide, nagusiki Erdi Aroko eta Errenazimenduko errepertorioa kantatuz, musika-tresna zaharrekin. 1983an antzinako musikari eskainitako departamentu aitzindaria sortu zuen Bartzelonan. Napoliko unibertsitatean lektore izan zen 1988 eta 1989an. 2002an Paidós argitaletxeko *De música* bilduma zuzentzen hasi zen. 2004 eta 2007 artean antzinako musikari buruzko *Goldberg* aldizkariaren editore kontseiluaren arduradun izan zen. *El País*, *La Vanguardia*, *El Periódico de Cataluña* eta *El Mundo* egunkarietan eta *Humanitas*, *Nexus*, *Ínsula* edo *Pasajes* bezalako aldizkarietan idatzi du.

## Idazlanen zerrenda 
* *Diccionario de instrumentos musicales. Desde la Antigüedad a J. S. Bach* [John Eliot Gardiner-en hitzaurrea] (1995/2001/2009), Ed. Península
* *W. A. Mozart* (2003/2006), Ed. Robinbook
* *Johann Sebastian Bach. Los días, las ideas y los libros* (2005), Ed. Acantilado
* *El oyente infinito. Reflexiones y sentencias sobre música* (De Nietzsche a nuestros días) (2007), Ed. DVD Ediciones
* *El mundo en el oído. El nacimiento de la música en la cultura* (2008), Ed. Acantilado
* *Tiempo y caída. Temas de la poesía barroca* [2 vols.] (1994), Ed. Sirmio [Quaderns Crema]
* *Historia del suicidio en Occidente* (2003), Ed. Península
* *No sufrir compañía. Escritos místicos sobre el silencio (siglos XVI y XVII)* (2010), Ed. Acantilado
* *Diccionario de música, mitología, magia y religión* (2012), Ed. Acantilado
* *La línea de las cosas* (1994), Ed. Hiperión
* *La amplitud del límite* (2000), Ed. DVD Ediciones
* *Los extremos* (2011), Ed. Lumen
* *Filosofía y consuelo de la música* (2020), Ed. Acantilado

## Sariak 
* 2021 Espainiako Saiakera Sari Nazionala *Filosofía y consuelo de la música* liburuarengatik
* 2006 Bartzelona hiria saria *Johann Sebastian Bach. Los días, las ideas y los libros* liburuarengatik.
* 1994 Córdoba hiria saria *La línea de las cosas* liburuarengatik.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Ramón Adrés Acantilado argitaletxean
Gilen Kaiserraren Oroimenezko Eliza

**Gilen Kaiserraren Oroimenezko Eliza** edota soilik **Oroimenezko Eliza** gisa ere ezaguna () Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen eliza luterano bat da. Breitscheidplatz enparantzan dago, Kurfürstendamm etorbidea eta Charlottenburg-Wilmersdorf barrutiaren barnean, Tiergarten parkeko hego-mendebaldeko muturretik hurbil.

## Histori 
Gilen II.a Alemaniakoak bere aitona zen Gilen I.a Alemaniakoa goresteko asmoz monumentu erlijiotsu hau dohaintzan eman zuen.

1891-1895 bitartean Franz Schwechten arkitektoaren planoen arabera eraiki zen. Dorre nagusiak 133 metroko garaiera duelarik. Bigarren Mundu Gerraren amaieran Berlingo guduan zehar Aliatuek bonbardatu eta bertan behera txikitu zuten.

Ondoren eraikinaren hondakinen barnean kristalezko eliza bat eraikitzea ere pentsatu zen. Azkenik, Egon Eiermann arkitektoaren proiektua aukeratua izan zen, honek antzinako eliza eta eraikuntza berriaren arteko elkarketa bat proposatu zuelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Emperor Wilhelm's Memorial Church (Berlin, Germany).jpg|1900an.
Irudi:Berlin gedaechtniskirche innen.jpg|Barnealdea.
|Barnealdea.
Irudi:The war damaged Kaiser Wilhelm Memorial Church.jpg|1945eko uztailaren 7an guztiz kaltetua.
Irudi:Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche at night.JPG|Gauez.

## Kanpo estekak 
* Gilen Kaiserraren Oroimenezko Elizaren webgunea
Emari (likidoa)

**Emaria** denbora jakin batean isurtzen duen likido-kantitatea da. Hidrologian erabiltzen denean ibai edo beste ur-ibilgu bati buruz esaten da sarri. Fluidoen dinamikan erabiltzen denean dukto baten sekziotik (hodia, oleoduktoa, ibaia, kanala...) denbora-unitate batean igarotzen den fluido kopurua da. Normalki fluxu bolumetrikoarekin identifikatzen da, edo denbora-unitate batean azalera batetik igarotzen den bolumenarekin. Gutxiagotan fluxu masikoarekin lotzen da, hau da, denbora-unitate batean azalera batetik igarotzen den masa.

## Definizio matematikoa 
Emaria aztertzen den sekzio edo azalarerakiko normala bada emaria eta batazbesteko abiaduraren artean honako harremana ematen da:
:Q=A\,\bar{v}
non
* Q emaria den ([L3T−1]; m3/s)
* A azalera den ([L2]; m2)
* \bar{v} batazbesteko abiadura den. ([LT−1]; m/s)

Emariak *A* azaleraren sekzioaren elkartzutarekiko *θ* angelua osatzen badu, orduan honela kalkulatzen da:
: Q = A\,  v \cos \theta.  

Fluxua A azalarekiko elkartzuta bada (eta beraz θ = 0 eta  \cos \theta = 1 ) orduan fluxuak honako balioa du:
: Q = A\, v. 

Emariaren abiadura ez bada uniformea edo azalera ez bada laua, emaria integral baten bidez kalkulatu behar da:

: Q = \iint_{S} \mathbf{v} \cdot d \mathbf{S} 

non *d***S** azaleraren bektorea den, hau da:
: d\mathbf{S} = \mathbf{n} \, dS, 

non **n** azalerarekiko bektore unitario normala den eta *dS* azaleraren elementu diferentziala.

*S* azalera baldin badu *V* bolumen bat barruan ixten duena, orduan dibergentziaren teoremak dio gainazalan zehar igarotzen den fluxua *v* abiaduraren dibergentziaren integrala dela bolumen horretan:

:\iint_S\mathbf{v}\cdot d\mathbf{S}=\iiint_V\left(\nabla\cdot\mathbf{v}\right)dV.

## Kanpo estekak
2013ko urtarrileko uholdeak Euskal Herrian

**2013ko urtarrileko uholdeak Euskal Herrian** 2013ko urtarrilaren 15 eta 16an zehar Euskal Herrian izandako uholdeak dira, iparmendebaldeko denborale batek ekarritako eurite ugari eta iraunkorrak sorrarazitakoak. Denboralea aldez aurretik iragarrita zegoen eta Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Sailak alerta laranja ezarri zuen. Uholdeek errepide mozketak eta puntu batzuetan hainbat ibaiek gainezka egin zuten, horien eragina oso mugatua izan zen arren.

Ekainean ere uholdeak izan ziren Iruñerrian.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Uholde historikoak Euskal Herrian
* Atarrabiako San Andres errota

## Kanpo estekak
Emari (argipena)

**Emari** hitzak adiera zenbait ditu:
* **emaria**, dohaintza edo oparia;
* **emaria**, hidrologian eta jariakinen mekanikan, denbora-tarte batean puntu batetik igarotzen den jariakin-kantitatea.
* **Emari**, Sestaoko talde feminista.
Diedrich Diederichsen

**Diedrich Diederichsen** (Hanburgo, 1957ko abuztuaren 15a) idazle, musika kazetari and kultur kritikari alemaniarra da. Artea, politika eta pop kultura zeharkatzen dituen pentsamenduaren alorrean, Alemaniako idazle intelektual nabarmenetakoa da.

Diedrich Diederichsen Hanburgon jaio eta hazi zen, eta bertan egin zuen lan lehen aldiz musika kazetari gisara, *Sounds* izeneko aldizkarian, hain zuzen 1979tik 1983ra gertatu ziren Punk eta *New wave* musika mugimenduen leherketen garaian. 1990ko hamarkada arte, Koloniako eragin handiko *Spex* aldizkarian editore nagusi lanak bete zituen. Behin behineko irakasle lanak ere egin izan ditu, besteak beste Frankfurt am Main, Stuttgart, Pasadena, Offenbach am Main, Gießen, Weimar, Bremen, Viena, St. Louis, Kolonia, Los Angeles edo Gainesville bezalako lekuetan. Zenbait urtez Stuttgart-go *Merz* akademian irakasten ibili ondotik, 2006an Vienako Arte Ederren Akademiako Arte garaikidearen Teoria, Praktika eta Komunikazio irakasle bihurtu zen.

Diedrich Diederichsenen idatziak argitalpen ugaritan azaldu izan dira, horien artean *Texte zur Kunst*, *Die Zeit*, *Die Tageszeitung*, *Der Tagesspiegel*, *Süddeutsche Zeitung*, *Theater heute*, *Artscribe*, *Artforum* edo *Frieze* bezalako egunkari eta aldizkariak.
Bere pentsamolde eta jarreran eragin asko topa daitezke. Bere idatziek Post-estrukturalismoaren, Marxismoaren, Kultur ikasketen, Kazetaritza berriaren, Beat literaturaren, psikoanalisiaren eta situazionismoaren arrastoak erakusten dituzte. Gizarte post-fordistaren subjektibitatearen, identitate politiken eta kultur industrien arteko tentsioak maiz ageri dira bere idatzietan.

## Bibliografia aukeratua 
* *Sexbeat* (1985), 2002an berrargitaratua
* *1500 Schallplatten. 1979–1989* (1989), *2000 Schallplatten. 1979–1999* izenburuarekin berrargitaratua (2000)
* *Freiheit macht arm. Das Leben nach Rock’n’Roll* (1993)
* *Politische Korrekturen* (1996)
* *Der lange Weg nach Mitte. Der Sound und die Stadt* (1999)
* *Musikzimmer. Avantgarde und Alltag* (2005)
* *Eigenblutdoping. Selbstverwertung, Künstlerromantik, Partizipation* (2008)
* *Kritik des Auges. Texte zur Kunst* (2008)
* *On (Surplus) Value in Art. Mehrwert und Kunst. Meerwarde En Kunst* (2008)
* *The Sopranos* (2012)

Gaztelerara itzulitako zenbait bilduma lan:
* *Personas en Loop* (2005)
* *Psicodelia y Ready-Made* (2011)

## Kanpo loturak 
* Diedrich Diederichsenen orria, Vienako Arte Ederren Akademiaren webgunean
Erlategi

thumb|300px|**Erlategia**.

**Erlategia** hainbat erlauntza biltzen dituen lekua da. Miaz, erlategia dagoen lur sailaren ez da erlezaina bera, inguruko landare eta zuhaitzak polinizatzea nahi duen nekazaria baizik. Erlategi bateko ohiko erlauntza kopurua 25-40 bitartekoa da.

## Kanpo estekak
Donostia International Physics Center

**Donostia International Physics Center** Gipuzkoako Donostia hiriburuan dagoen zientzia fundazio edo elkargo bat da, DIPC siglekin ezaguna. Ibaeta auzoko Manuel Lardizabal pasealekuan kokatua dago, EHUko kanpusaren atzealdean eta Nafarroako Unibertsitateko Campus Teknologikoa edo Tecnum delakoaren alboan. Sorreratik fundazioaren zuzendaria Pedro Migel Etxenike zientzialaria da.

## Historia 
1999an sortu zen, Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza eta Industria Saila, Euskal Herriko Unibertsitatea, Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Donostiako Udalaren, Gipuzkoako Kutxa, Naturgas, CAFen ekimenez, bai eta Iberdrolaren arteko instituzio laguntzaren ondorio gisa, azken horrek ere 2000-2003 aldian zehar proiektuan hartu zuen parte. 2004an, Naturcorp sartu zen, eta 2005ean Telefónica eta 2008an Mapfreek jarraitu zioten.

## Zentrua 
DIPC zentro intelektual gisa sortu zen, eta horren helburu nagusia materialen zientzian garapena oinarrizko ikerketaren eta ikerketa oinarrizko-bideratuaren mailarik altuenera sustatu eta katalizatzea da. Sortu zenetik, DIPC instituzio irekia izateaz gain, Euskal Herriko Unibertsitateari lotuta egon da; azken horrek Euskadin, materialen eremuan, oinarrizko zientziaren nazioartekotze-plataforma gisa balio du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostia International Physics Centerren webgunea
Liga Santua (1571)

**1571ko Liga Santua** Espainia buru zuen estatuen liga izan zen. Berarekin batera Aita Santuen Lurraldea, Veneziako Errepublika, Maltako Ordena, Genoako Errepublika eta Saboiako Dukerria zeuden. Helburu nagusia Otomandar Inperioaren aurkako gerrari ekitea zen. Espainiak gara horretan Sizilia eta Napoli ere kontrolpean zituen.

Euren lorpenik handiena Lepantoko guduan garaipena lortzea izan zen. Ligaren sortzailea Pio V.a aita santua izan zen, katolikoak batze aldera, eta 1571tik 1573ra iraun zuen.

## Kanpo estekak
Luizi

[thumb|eskuinera|250px|Lurrikarak eragindako luizia, [El Salvador (2001).]]
**Luizia** edo **lurtadura** lur malkarren goitik beherako higidura da, harrien erorketa eta lurzoruaren irristaketarekin batera, inguruko dinamikak edo urak sorrarazitako bigunketak eraginda. Historian zehar milaka hildako eragin dituzten luiziak gertatu dira. Hondamen natural larriak izan daitezkeela eta, prebentzioa garrantzitsua da horien arriskua mugatzeko, hala nola gune arriskutsuetan eraikuntza baztertuz, higaduraren aurkako neurriak hartuz, beharrezkoak diren azpiegitura lanak burutuz eta luiziak izan daitezkeen guneak identifikatuz eta horien jarraipena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NanoGUNE

**CIC nanoGUNE** irabazi-asmorik gabeko ikerketa-zentro bat da, Donostiako (Gipuzkoa) Tolosa hiribidean kokatua, nanozientziaren eta nanoteknologiaren ezagutzaren mugan jarduten duena. 2009an sortu zen, ikerketa-zentro kooperatibo gisa, Eusko Jaurlaritzaren laguntzarekin, eta zentro kontsolidatu izendatu zuen Espainiako Hezkuntza eta Zientzia Ministerioak 2010ean.
[thumb|421x421px|[Mark Miodownik|M. Miodownik-en 'Ekaiak badu garrantzia' liburua J. R. Etxebarriak itzuli zuen UEUk eta CIC Nanogunek eskatuta. Egunero etxean edo kalean erabiltzen ditugun material (ekai) arruntak aztertzen dira liburuan (2022)]]
"Txikitasunaren erronka handia" esaldiarekin laburbiltzen du Jose Maria Pitarke ikerketa-zentroko zuzendariak nanoGUNEren filosofia. Ikerketa-zentroaren helburua da nanozientziaren eta nanoteknologiaren alorreko ikerketa sustatzea eta koordinatzea, nanoteknologian oinarritutako industria garatzeko eta teknologia-transferentzia sustatzeko.

Hainbat arlotako ikerketa-taldeak ditu: nanomagnetismoa, nanooptika, automihiztadura, nanobiomekanika, nanogailuak, mikroskopia elektronikoa, nanomaterialak, teoria eta nanoirudia.

Punta-puntako azpiegiturak ditu 6.200 m2-ko eraikinean. Besteak beste, 300 m2-ko areto zuria du, eta 15 laborategi ultrasentikor.

Hauek dira CIC nanoGUNEren gaur egungo bazkideak: DIPC, UPV/EHU, Tecnalia, IK4, Gipuzkoako Foru Aldundia, CAF, Petronor eta IKOR.

2014ko abenduaren 13an jakin zenez, CTECHnano enpresa sortu zuen CIC nanoGUNEk.

## Erreferentziak 
# «CAF, Petronor eta IKOR, CIC nanoGUNEko bazkide gaurdanik», *Euskadi+innova*, 2015-16-18
# «CTECHnano enpresa sortu du CIC Nanogunek», *Berria*, 2014-12-13

## Ikus, gainera 
* Ikerbasque

## Kanpo estekak 
* nanoGUNEren webgunea 
* nanoGUNE ezagutu. Teknopolis. EITB.com 
* ETPN (Nanomedicine European Technology Platform) 
* Nanozientzia-masterra 
* nfo12 nazioarteko konferentzia 
* imagineNano 2015 nazioarteko konferentzia 
* CIC Network
* Innobasque
Islamiar insurjentzia Ipar Afrikan (2002- )

**2002 urtetik aurrera Ipar Afrikan** indarrean dagoen **islamdar insurjentzia** zenbait islamdar erakunde eta talde erradikalek Argeliako Islamiar Talde Armatuaren jardueraren gainbeherarekin batera abiarazitako borroka armatua da, bereziki Argelian, Malin, Mauritania eta Marokon eta bereziki herrialde horietako Saharako eskualdeetan. Hasiera batean, GSPC (*Groupe Salafiste pour la Prédication et le Combat*) erakundearen eskutik antolatutako insurjentzia izan zen, gerora Islamiar Magrebeko Al Kaida bilakatuko zena. Erakunde horren inguruan, beste zenbait talde bildu ziren insurjentziara (MUJAO eta Ansar Dine, esaterako). Insurjentzia horren ohiko ekintzak izan dira Mendebaldeko herrialdeetako atzerritarren bahiketak eta Magreb eta Sahelgo herrialdeetako segurtasun-indarren aurkako atentatuak. Bahituak aske uztearen trukean eskuraturiko dirutzak eta droga eta pertsonen trafikoa izan dira talde horien finantza-iturriak. 2012 urtean, talde horiek Mali iparraldeko eskualde osoa bereganatu eta xaria inposatu zuten. 2013ko urtarrilean, Frantziak talde horien aurkako operazio militar zabala burutu zuen.

## Ikus, gainera 
* Maliko gatazka (2012-2013)

## Kanpo estekak
Kilker Hiztuna

[thumb|250px|Kilker Hiztunaren irudia. Irudigilea: [Enrico Mazzati. Carlo Collodi idazlearen *Le avventure di Pinocchio. Storia di un burattino* liburuko irudia.]]

Italieraz idazten zuen Carlo Collodi egilearen Pinotxoren abenturak liburuko pertsonaia, 1883 urteko haur eta gazte literatura bezala sailkatu den eta mundu zabalean hedatu den literatur klasikoa. **Kilker Hiztuna** pertsonaia nagusiari, Pinotxori, hitz egiten dion pertsonaia da, bere kontzientziaren funtzioa beteko duena.

## Deskripzioa 
Kilker Hiztuna bertute askotariko pertsonaia da, edukazio onekoa, eskuzabala, jakintsua, arduratsua, azkarra, mesfidatia... Protagonistari, Pinotxori, aholku zuhurrak emango dizkio beti, protagonistak normalean aholkurik eskatzen ez badu ere.

## Film *Pinocchio*, Disney 1940 
thumb|250px|**Kilker Hiztuna**ren irudi bat Disney enpresako film ospetsuaren fotograma batetik. Jatorrizko bertsioan, Disneyko gidoigileek *Jiminy Cricket* izenarekin bataiatu zuten pertsonaia.
Pinotxori buruzko 20 filmetik gora egin dira, haien artean, Walt Disneyk 1940an egindako marrazki bizidunetako filma izan da, ziur aski, historian pertsonaia honi buruz arrakasta handiena izan duena. Luigi Comencini-ren 1972ko filma eta arrakasta handiegirik izan ez zuen 2002ko Roberto Benigni-rena ere aipagarriak dira.

Disneyren filma (1940ko otsailaren 7an estreinatua) moldaketa askea den arren, animazio maisulantzat jotzen da gaur egun eta Estatu Batuetako Kongresuko Liburutegiak "kulturalki garrantzitsu" izendatu zuen. Horregatik, herrialde honetako Film Erregistroan babesteko aukeratua izan zen.

## Ikus, gainera 
* Carlo Collodi
* Pinotxo

## Kanpo estekak
Euskalerriaren alde

***Euskalerriaren Alde*** 1911-1931 bitartean Gipuzkoako Donostia hiriburuan argitaratzen zen kultur aldizkari eta erakunde euskaltzale bat izan zen. Euskaraz nahiz gaztelaniazko artikuluak zituen.

## Historia 
1911an sortua izan zen eta Gipuzkoako Foru Aldundia diru laguntzaz argitaratu ohi zen, bai eta Gregorio Muxikaren ahalegina eta haren laguntzaile nekagaitzak ziren Domingo Agirre (*Garoa* eta *Kresala* eleberrien egilea) eta Karmelo Etxegarairi esker (azken hau Euskal Herriko kronikaria).

Aldizkariaren zuzendaritza Arturo Kanpion eta Julio Urkixo jaunek osatu zuten, adliz Gregorio Muxikak lehenbiziko unetik zuzendaritza lanak burutu zituen. Aldizkari hau euskal kulturaren hedapena eta garai hartako balore gazte euskaltzaleen topaketan urrats garrantzitsua izan zen.

1931an Gregorio Muxika hil zenean, aldizkaria argitaratzetik laga zen, honek *Yakintza* izeneko aldizkari berria argiratu zuen gazte talde bati bide eman ziolarik.

*Euskalerriaren Alde* aldizkariaren hogei urtetako ibilbidea ekintza eta fruituetan oparoa izan zen, bere ekintzak hiru multzotan sailka daitezkelarik:

# Euskal jaiak
# Artikulu lehiaketak
# Literatur eta Historia lehiaketak

Euskal jaiak aurretik Antoine Abadiek ospatutako Euskal Lore Jokoen jarraipena izan ziren. Haien artean nabarmenenak Segura (1911), Zarautz (1912), Tolosa (1913) eta Hondarribiakoak (1914) izan zirelarik. Jai guzti hauetan ospatutako lehiaketetan 172 artikulu aurkeztu zirelarik. Euskarazko artikulu lehiaketek urteko bataz besteko 50 artikuluen kopurua lortu zuten. Literatur-Historia lehiaketek Foru Aldundi eta Udalek eskeinitako diru-sariei esker arrakasta handia izan zuten.

1913-1930 bitartean gaztelaniazko lehiaketetara 405 lehiakide aurkeztu ziren eta euskarazko lehiaketetara 495 lehiakide. Los certámenes histórico-literarios tuvieron éxito gracias al concurso económico de las Diputaciones y Ayuntamientos. Sarituen zerredan Euskal Pizkundeko kide nabarmen gehienak sailkatuak agertzen dira. Bestalde, *Euskalerriaren Alde* aldizkariak euskarazko euskal kulturari buruzko bilduma bat ere argitaratu zuen, 11 liburukietara iritsi zelarik.

## Ikus gainera 
* Euskal-Erria aldizkaria.
* Euskal-Esnalea aldizkaria.
* Yakintza aldizkaria.

## Kanpo estekak 
* *Euskalerriaren Alde* aldizkariari buruzko artikulua. Auñamendi Entziklopedia. Euskomedia.org 
* Euskalerriaren alde aldizkariaren ale guztiak Atzoko Prentsa Digitalean irakurgai
Kurfürstendamm

**Kurfürstendamm** (bertakoek maiz '''Ku'damm'* gisa laburtua) Alemaniako Berlin hiriburuko etorbide ospetsuenetako bat da. 3,5 kilometro luze ditu. Charlottenburg-Wilmersdorf barrutian dago.

## Historia 
Izena Germaniako Erromatar Inperio Santuko *Kurfürsten'' (printze-hautazaile) zirelakoei zor die.

1873an Otto von Bismarck Alemaniako kantzilerrak z agintaritzako idazkariari mezu bat igorri zion, berta kale honetan boulevard bat egiteko asmoa agertu zen. Azkenik, 1875ean Bismarckek 53 metro zabal zituen etorbide baten ideia inposatzea lortu zuen. 1886an eraikuntza lanei ekin zitzaien.

Berlingo Harresiaren bidez hiria Ekialdeko Berlin eta Mendebaldeko Berlingo eremuetan banatuta gelditzean Kurfürstendamm etorbidea Mendebaldeko Berlingo etorbide nagusia bilakatu zen, bertan Kempinski hotela, antzokiak, dendak eta zapata-dendak zeudelarik.

1989an Kurfürstendamm etorbide honetan bertan Love Parade ospetsuaren lehenbiziko ekitaldia ospatu zen.

United Buddy Bears nazioarteko proiektua 2011ko udan guztian zehar Berlingo Kurfürstendamm etorbidean ikusgai egon zen.

## Leku interesgarriak 
* Gilen Kaiserraren Oroimenezko Eliza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sigmaringen gaztelua

**Sigmaringen gaztelua** (alemanez *Schloss Sigmaringen*) Alemaniako Baden-Württemberg estatuko Sigmaringen hirian dagoen gaztelu bat da. Gaztelu hau Hohenzollern-Sigmaringen konderria edo estatuko printzeen egoitza izan zen.

## Historia 
Lehenbiziko gaztelua Erdi Aroan XI. mendean eraiki zen, jada 1077an Rudolf Rheinfeldengoak Henrike IV.a Germaniako Erromatar Inperio Santukoaren aurka zeraman borrokan zehar setio bat jasan zuela aipatzen delarik. Hohenzollern dinastiaren bi adarretako baten jabetzara iragan zen.

XIX. mendearen hasieran Napoleon Bonapartek Europako mapa berdiseinatu zuenean Hohenzollerndarrak printze bilakatu ziren, baina haien loriak denbora gutxi iraun zuen, 1849an Prusiak heuren printzerria bereganatu baitzuen.

Bigarren Mundu Gerra amaitzear zegoela hiria eta gaztelua bera Frantziako Vichyko gobernuko kolaborazionesten babesleku bilakatu zen, haien artean Philippe Pétain bera eta bere emaztea zeudelarik.

1945eko apirilean estatubatuarrek gaztelua bereganatu eta bertan zeuden frantziar kolaborazionistak Frantziara itzuli zituen, bertan epaituak eta naziei laguntza emateagatik zigortuak izan zirelarik.

## Iruditegia 

Irudi:Sigmaringen Schloss BW 2015-04-28 17-37-14.jpg|Ipar-ekialdeko ikuspegia.
Irudi:Schloss Sigmaringen.jpg|Hegoaldeko ikuspegia.
Irudi:Sigmaringen Schloss BW 2015-04-28 16-48-23.jpg|Ataria.
Irudi:Schloss Sigmaringen Innenhof1.jpg|Barnealdeko patioa.
Irudi:Neptune Portuguese Gallery Schloss Sigmaringen.jpg|Portugaldar aretoko iturria.
Irudi:Sigmaringen-schloss-2004.jpg|Frantziar aretoa, jangela gisa erabilia.
Irudi:Klippeneck 22.09.2006 Schloss Sigmaringen.jpg|Gaztelua eta Sigmaringen hiriko etxebizitzen aireko ikuspegia.
Irudi:Hohenzollern State Coach panoramic.jpg|Ukuluetako zalgurdia.

## Kanpo estekak 
* Sigmaringen gazteluaren webgunea
Hohenzollern gaztelua

**Hohenzollern gaztelua** () Alemaniako Baden-Württemberg estatuko Hechingen udalerriaren inguruan dagoen gaztelu bat da, Stuttgart hiritik 50 kilometro hegoaldera. Berez, gaztelua Hohenzollern mendiaren gailurrean dago, 855 metroko garaieran.

Eraikin hau historikoko Hohenzollern dinastiari lotua egon zaio, jatorria bertan baitzuen, dinastia hau Erdi Aroan boterera iritsi eta Lehen Mundu Gerraren amaierarte Prusia eta Brandenburgon agindu zuelarik.

## Historia 
Gazteluaren lehenbiziko zatia XI. mendean eraiki zen, baina 1423an Suabiako hiri inperialen aliantza baten eginiriko hamar hilabetetako setio baten ondoren erabat suntsitua izan zen.

1454-1461 bitartean bigarren gaztelu sendoago bat eraiki zen, Hogeita Hamar Urteko Gerran Hohenzollern dinastiari aterpe eman ziolarik. XVIII. mendean jada gaztelua erabat utzia zegoen, bertako elementu ugari erautsiak izan zirelarik, ondorioz garai hartatik gaurdaino iritsi den elementu bakarra San Migelen kapera izan da.

1846-1867 bitartean Federiko Gilen IV.a Prusiakoaren aginduz eta Friedrich August Stühler arkitektoaren gidaritzapean hirugarren gaztelu bat eraiki zen, eraikin hau ingeles arkitektura neogotikoa eta Frantziako Loira eskualdeko gazteluetan oinarritu zelarik. Nahiz eta gaztelua Hohenzollern sendiaren omenez eraikia izan, 1945. urtera arte ez zen bertan senitartekorik bizi izan, data honetan Gilen Prusiakoa eta haren emaztea zen Zezilia Mecklenburg-Schweringoa bertan bizitzen jarri zirelarik. Senar-emazteak gazteluan lurperatuak daude.

Gaur egun gaztelua gordetako altxorren artean honako objektu hauek daude:Gilen II.a Alemaniakoa koroa, Frederiko II.a Handiaren objektu pertsonalak eta George Washingtonek Friedrich Wilhelm von Steuben baroiari Hohenzollern Etxeak Ameriketako Estatu Batuen Independentzia Gerran zehar emandako aldeko laguntzaren eskerron gutuna edo mezua.

Gaur egun gaztelua turismogune oso ezaguna da.

## Iruditegia 

Irudi:BurgHohenz-Turm.jpg|Dorreetako bat.
Irudi:Hohenzollern32.JPG|Barnealdeko patioa.
Irudi:Corona Prusia2.jpg|Prusiako erregeen koroa.
Irudi:BurgHohenzollernInnenhof02.jpg|Gazteluaren barnealdea eta San Migelen kapera.
Irudi:Adlertor Hohenzollern Castle 2.JPG|Ataria.
Irudi:BurgHohenzollern2.JPG|Aireko ikuspegia.

## Kanpo estekak 
* Hohenzollern gazteluaren webgunea
Estremismo

**Estremismoa** sistema soziopolitiko batean, bereziki mendebaldeko demokrazietan, nagusi edo oro har onartzen diren diren ideologia eta ekintzetatik nabarmen aldendu eta haien kritika zorrotza egiten duten jarrera eta praktika soziopolitikoen multzoa da. Maiz autoritarismoarekin, fundamentalismoarekin eta totalitarismoarekin lotzen da.

## Kanpo estekak
Muturreko (argipena)

**Muturreko** hitza esanahi zenbaitekin erabiltzen da:

* estremismoarekin loturiko zerbait izendatzeko, hala nola
** eskuin-muturra,
** ezker-muturra;
* estatistikan, muturreko datua,
** muturreko tenperaturak Euskal Herrian;
* abeltzaintzan, muturrekoa, abere zenbaiti ahoan jartzen zaien tresna.
Gargoris

**Gargoris** Tartessosko errege mitikoa izan zen. Ponpeio Trogo historiagilearen arabera, kuneteen erregea. Eztia erleengandik jasotzeko modua asmatu zuen. Bere alabarekiko intzestuaren ondorioa izan zen bere seme-biloba hiltzen saiatu zen behin eta berriro, intzestuaren lotsarengatik, baina nola hura (Habis) beti ere bizirik ateratzen zen, azkenean, bilobatzat hartu eta bere oinorde izendatu zuen.

## Erreferentziak
Erradikalismo (argipena)

**Erradikalismo** terminoak esanahi zenbait ditu:

* erradikalismoa, sistema soziopolitikoan aldaketa sakonak aldezten dituen muturreko joera politikoa;
* erradikalismoa, Frantziako Iraultzan sortutako joera politikoa, egun liberalismoarekin identifikatzen dena.
Erradikal (argipena)

**Erradikal** hitzak erabilera zenbait ditu:

* kimikan, erradikal askea;
* politikan, erradikalismoa;
* Euskal Rock Erradikala, 1980ko hamarkadan Euskal herrian sortutako musika-joera.
Millennium Dome

**Millennium Dome** edota **The Dome** (euskaraz *Milurtekoaren Domoa* edota **Domoa**) Ingalaterrako Londres hiribuaren hego-ekialdean kokatutako Greenwich penintsulan dagoen kupula edo domo itxurako eraikin bat da, Tamesis ibaiaren alboan. Berez hasiera batean **Millennium Experience** ("Milurtekoaren Esperientzia'') izena jaso zuen, bertan 3. milurtekoaren hasierako mundu osoko ikuskizun handiena ospatu baitzen.

Eraikina Richard Rogers arkitektoak diseinatu eta Sir Robert McAlpine eraikuntza konpainiak eraiki zuen, aldiz egitura Buro Happold ingeniaritza konpainiak eraiki zuen. Estalkia beira-zuntzez egina da. 2000ko urtarrilaren 1a eta abenduaren 31a bitartean eraikina jendeari ireki eta ikuskizuna martxan egon zen, bere garaian proiektua eta ikuskizun berak eztabaida politiko bizia piztu zutelarik. Gaur egun eraikin honetan The O₂ delakoa kokatzen da.

## Ikuspegia 

Irudi:UK Londen Millennium Dome 20040921 30701.jpg|Aireko ikuspegia.
Irudi:MillenniumDomeAtNight(ChristineMatthews)Sep2000.jpg|Gauez 2000ko irailean.
Irudi:Basket Ball at the O2 Arena.jpg|Saskibaloi partidua barnealdean.

## Kanpo estekak 
* The O₂ eraikinaren webgunea 
* Millennium Dome eraikina Structurae.de webgunean ikusgai
Alexandro Farnese (1545-1592)

**Alexandro Farnese** (; Erroma, Aita Santuen Lurraldea, gaur egun Italia, 1545eko abuztuaren 27a - Arras, Espainiar Herbehereak, gaur egun Frantzia, 1592ko abenduaren 3a) 1586-1592 bitartean Parma eta Piacenzako dukea, eta 1578-1592 bitartean Espainiar Herbehereetako gobernaria izan zen.

Italiar arma gizona eta bere garaiko kapitainik ospetsuenetakoa izan zen, Espainiako koroaren zerbitzuan aritu zena. 1578an, Joan Austriakoa hil ondoan, Herbehereetako gobernari nagusi izendatu zuten. Arras eta Anberes hartu ondoan (1583-1585), Frantzian barneratu zen Henrike IV.a menderatu nahiz, lortu ez bazuen ere (1590). Filipe II.ak ordezkatu berria zen, zauri baten ondorioz hil zenean.

## Erreferentziak
Vrahovice

**Vrahovice** Txekiar Errepublikako herrixka bat da, Prostějov udalerriaren barnean dagoena. 1337an eratua, 2001eko erroldaren arabera, 3.402 biztanle inguru zituen.

## Vrahovicetar ezagunak 
* František Kopečný
* Bedřich Tylšar
* Zdeněk Tylšar
* Rostislav Václavíček

## Kanpo estekak