open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sylvester McCoy

**Sylvester McCoy**, benetako izenez **Percy James Patrick Kent-Smith**, (Dunoon, Argyll eta Bute, 1943ko abuztuaren 20a) Eskoziako aktore bat da, *Doctor Who* telesailean Zazpigarren Doktorea izateagatik ezaguna dena, 1987 eta 1989 artean interpretatu zuena. 2012 eta 2014 artean egin ziren The Hobbit hiru filmeetan Radagast aztia ere izan zen.

## Biografia 
### Hastapenak 
Percy James Patrick Kent-Smith Eskoziako Cowal penintsulako Dunoon herrixkan jaio zen. Ama irlandar katolikoa zuen eta aita ingelesa, baina Kent-Smith jaio baino bi hilabete lehenago hil zuten Bigarren Mundu Gerran. Eskola amaitu ondoren Londresera joan zen aseguru etxe batean lan egitera. Bost urte egin zituen lan horretan Ken Campbell antzerki zuzendariak aurkitu zuen arte.

"The Ken Campbell Roadshow" antzerki taldea sona handia hartu zuen "Sylveste McCoy" pertsonaia eginez eta ordutik aurrera izen artistiko bihurtu zuen. Telebistan ere arrakasta izan zuen "Vision On" programan Pepe/Epep pertsonaiarekin, ispilu baten barnean bizi zena. O-Man izan zen Jigsaw saioan, 1979an Dracula filmean Laurence Olivierren antagonista izan zen eta Galesko Opera Nazionalean ere abestu zuen.

### Doctor Who 
1987an Zazpigarren Doktorea bihurtu zen Colin Bakerri erreleboa hartuta. 1989 artean aritu zen Doktore lanetan eta 1990an BBCk egindako inkestan historiako Doktore onena aukeratu zuten. 1996ko *Doctor Who* filmean ere agertu zen Paul McGann zortzigarren Doktoreari erreleboa emateko.

Hasieran umorearen bidetik hartu zuen pertsonaia baina telesailaren zaleak kexatu egin ziren eta ordutik aurrera pertsonaia nabarmen ilundu zen. Zerabilen eskoziar doinuak harrera ona izan zuen. 

1999tik aurrera Zazpigarren Doktorea antzezten jarraitu izan du audio dramatan. 2013an telesailaren 50. urteurreneko atal berezian ere agertu zen eta baita 2022ko "The Power of the Doctor" atalean ere. Gandalfen laguna da, basoetako aztia hain zuzen ere.

## Bizitza pertsonala 
Agnes Verkaik emaztearekin bi seme izan ditu, Sam eta Joe. Katolizismoan hazi bazen ere gaur egun ateotzat du bere burua.

## Filmografia 
[250px|thumb|Sylvester McCoy [Doktorea (Doctor Who)|Zazpigarren Doktorearen paperean.]]
### Zinema 
### Telebista
### Antzerkia
### Audio dramak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
TL;DR

**TL;DR**, *too long;didn´t read* laburdura ingelesez (euskaraz, "luzeegia; ez dut irakurri"), Interneteko jargoi bat da, eta esan nahi du testuren bat ez dela kontuan hartu luzera handia duelako. 

Batzuetan, *too lazy* laburdura gisa ere erabiltzen da "nagikeria; ez dut irakurri". Idatzi baten laburpena izendatzeko ere erabiltzen da.

Esaldia gutxienez 2003koa da.

## Erreferentziak
Cellnex Telecom

**Cellnex Telecom** haririk gabeko telekomunikazio-zerbitzu eta -azpiegituren espainiar enpresada, Europa osoan 135.000 kokagune dituena. Bere jarduera lau eremu handitan banatzen da: telekomunikazio-azpiegituretarako zerbitzuak; ikus-entzunezko hedapen-sareak; segurtasun- eta larrialdi-sareen zerbitzuak, eta hiri-azpiegituren eta -zerbitzuen kudeaketa adimendunerako irtenbideak (smart cities eta Gauzen Internet, -IoT-).

## Sorrera 
2000. urtean, Acesa Telecomek Tradiaren akzioen % 52 erosi zuen. Une horretan hasi zen Abertis Telecom ikus-entzunezko sektorean eta segurtasun eta larrialdietako kidegoetarako irrati-komunikazio mugikorretan. Hiru urte geroago, Aunaren zatiketa prozesua amaitu ondoren, Retevision-en ikus-entzunezko negozioa Abertis Telecom-en parte izatera pasa zen. 2005ean, Lurreko Telebista Digitala zabaltzen hasi zen Espainian, biztanleriaren % 80ra iristen den sare batekin, eta LTDko lehen probak egin zituen telefono mugikorretan, Madrilen, Bartzelonan, Valentzian, Zaragozan eta Gijonen. Urtebete geroago, 2006an, konpainia LTD seinaleen operadore bihurtzeko kontratua esleitu zitzaion estaldura nazionaleko irrati-hedagailu espainiarrei. 2010ean "Itzalaldi analogikoa" gertatu zen Espainian, Abertis Telecom-en zentroen sarea erabat digitalizatu ondoren. 2012 eta 2013 artean, konpainiak 2.500 telekomunikazio-dorre baino gehiago erosi zizkien Telefónica eta Yoigori, eta belaunaldi berriko sareen garapenean operadore neutroa izateko oinarriak ezarri zituen. 2014an, TowerCo erosi zuen, Italiako telekomunikazio-operadorea, herrialde horretako autobide-sare osoan kokatutako telefonia mugikorreko dorreak kudeatzen dituena, eta, horrela, nazioartekotze-prozesuari ekin zion. Urte horretan zabaldu zuen Gauzen Interneteko lehen sarea Espainian, Sigfox teknologiarekin. Cellnex Telecom izena jarri zioten Abertis Telecom enpresari burtsara ateratzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galerina pumila

***Galerina pumila*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoa: *Galerina mycenopsis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 1 eta 2 cm bitarteko diametrokoa, ganbila, sakon ildaskatua, okre-horixka kolorekoa erdigunea arre-orein kolorekoarekin, zimeltzean krema-okre antzeko kolorea hartzen du.

**Orriak:** Oso zabal, erdian zabalagoak eta ia libreak.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** 5 cm inguruko garaierakoa eta 0,2 cm inguruko diametrokoa, kolore berekoa, zetaduna, errezelaren hondarrekin (zurixka).

**Haragia:** Zurbila, usaingabea.

**Etimologia:** *Galerina* terminoa, galeraren txikigarria da, latinezko "galerus" delakoarena. *Galerina* hitzak, kupula gisa, erabiltzen den larruzko burukoa esan nahi du. Kapelaren formagatik. *Pumilus* epitetoa, nanoa, txikia, pigmeoa, esan nahi duen "pumilus" hitzetik. Beste espezie batzuekin alderatuta txikia delako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Zelai eta larre goroldiotsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Groenlandia, Islandia, Europa, Errusia , Hegoaldeko Georgiak, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Peter Huyghe

**Peter Huyghe** (1965eko uztailaren 29a) belgikar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**1986**
* 2. Omloop van de Westhoeken
**1988**
* 2. Getxoko Zirkuituan
* 7. Isberguesko Sari Nagusian
**1989**
* 2. Benego Omloop
**1990**
* Bavariako Itzuliko etapa bat
**1991**
* 2. Flandriako txapelketan
* 2. Vilvoordeko Sari Nagusian
* 3. Omloop Mandel-Leie-Schelden
* 4. Het Volken
**1992**
* 8. Belgikako errepide txirrindularitzako txapelketan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lurdes Lekuona Laburu

**Lurdes Lekuona Laburu** (Gasteiz, 1958ko otsailaren 4a) Arabako Zalduondo herriko alkatea da. 

## Biografia 
Geografia eta Historiako lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean (EHU). Irakasle izan da AEKn (Euskalduntze eta Alfabetatze Koordinatzailea), eta 1990etik 2021era Euskal Autonomia Erkidegoko Arartekoan aritu zen lanean. 2021eko ekainetik jubilatuta dago. Oso gaztetatik parte hartu du Adurtzako auzo-mugimenduan, eta azken 30 urteetan Zalduondoko kultura- eta gizarte-mugimenduetan ere parte hartu du.

### Elkarte-ibilbidea 
1995 eta 2009 artean hainbat guraso-elkartetakoa izan zen, eta 2005etik 2009ra *Denon Eskolako* (Arabako eskola publikoko gurasoen elkarteen federazioa) lehendakaria izan zen. *Geu Elkarteko* Batzarreko kide izan zen eta *Zalduondoko Marisoro euskara taldean* parte hartu zuen. Gainera, Zalduondoko Kultur Elkarteko Batzarreko kide da 1996az geroztik. Besteak beste, Zalduondoko Etnografia Museoa kudeatzen du, eta Arabako Aratusteetako Kultur Elkarteak (AHIK) Arabako landa-aratusteak ikusarazten eta balioesten lagundu du. Izan ere, lehen agerpen hori Euskadin ondare ez-material gisa katalogatu zen 2015erako.

### Ibilbide politikoa 
EH Bilduren oinarriek Lekuonarengan jarri zuten konfiantza, 2023ko udal-hauteskundeetan Zalduondorako hautagai-zerrendaren buru izateko.

2023ko ekainaren 17an Zalduondoko Udalean egindako osoko bilkuran, Lurdes Lekuona Laburu Zalduondoko alkate izendatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* XI. MASKARADAK - Zalduondoko inauteriak (Lurdes Lekuonarekin)
* Elkarrizketa: Berreskuratu eta mantenduko diren inauteriak herriak sortutakoak dira Berria, 2023.10.27
Club de Remo La Unión de Medal

**Club de Remo La Unión de Medal** Asturiasko Cuaña udalerriko arraunketa taldea da, Medal auzokoa.

## Historia 
1972. urtean sortu zen elkartea Navia ibaiaren ertzean. Trainerua ateratzera ere iritsi zen eta 1974an Asturiasko txapelketa irabazi zuen Naviaren aurkako estropadan. 2008an Asturiasko bi estropada jokatu zituen. Berriz trainerua ateratzeko asmoa azaldu dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galerina sideroides

***Galerina sideroides*** *Hymenogastraceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 30 mm arteko diametrokoa, hasieran kanpai itxurakoa edo hemisferikoa, gero ganbiletik lau-ganbilera, titi antzeko batekin, lehenengo ertza inflexua, gero zuzena, arin ildaskatua, errezelaren hondakin zuriekin. Kapelaren azala glabroa, eguraldi hezean pixka bat likatsua, higrofanoa, marroi-okre kolorekoa, marroi-gaztaina kolorekoa edo marroi-gorrixka disko aldera, oro har, zuriagoa ertzerantz, okre-hori kolorekoa eguraldi lehorrean.

**Orriak:** Estu, bihurgunetsuak edo sabeldunak, adnatuak, lehenengo okre-marroi kolorekoak, helduaroan marroiak, ertz osoa edo krenulatua, zurbilagoa.

**Hanka:** 80 mm arteko garaierakoa eta 5 mm arteko diametrokoa; zilindrikoa, oinarrirantz loditua, goialdean pruinaduna, ale heldugabeetan eraztun eremu batekin goialdean, ondoren, errezel zurixkaren hondarrekin beheko bi herenetan, okre-hori kolorekoa edo krema kolorekoa goiko aldean, marroi-gorrixka ilun kolorekoa oinarrirantz.

**Haragia:** Okre-marroi kolorekoa, marroi-gorrixka oinarrian, irin usain eta zapore ahulak.

**Etimologia:** *Galerina* terminoa, galeraren txikigarria da, latinezko "galerus" delakoarena. *Galerina* hitzak, kupula gisa, erabiltzen den larruzko burukoa esan nahi du. Kapelaren formagatik.

## Jangarritasuna 
Ezezaguna edo susmagarria.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean. Egur hondarretan, koniferoen pinu-luma hiletan (*Picea*, *Pinus*). Urria.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Kaukasia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Takashi Miyazawa

**Takashi Miyazawa** (1978ko otsailaren 27a) japoniar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
### 2006 
Siam Itzuliko etapa bat

Hokkaido Itzuliko etapa bat

Okinawako Itzulia

### 2007 
Asiako Txapelduna 

Okinawako Itzulia

Japoniako Itzuliko etapa bat

2. Getxoko Zirkuituan

### 2008 
Hokaidoko Itzulia

### 2009 
Hokaidoko Itzulia eta bi etapa 

### 2010 
Japoniako Txapelduna

Taiwan Itzuliko bi etapa

Kumano Itzuliko etapa bat

Leongo Itzuliko etapa bat 

Kumamoto Internacional Road Race 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Llyn Celyn

**Llyn Celyn** 1960 eta 1965 artean Gwyneddeko (Gales) Tryweryn ibaiaren haranean eraikitako urtegia da. Horrek Capel Celyn herria, 70 biztanleko herria, den-denak galestar hiztunak, bortxaz desagerraraztea ekarri zuen, biztanleen protestak eta Galesko parlamentarien oposizioa gorabehera.

## Historia 
Urtegia 1965eko urriaren 28an sortu zen, Liverpool hiria, 100 kilometrora, eta Ingalaterrako Wirral penintsula edateko urez hornitzeko. Bere sorkuntzak Capel Celyn galestar herrixka suntsitzera eraman zuen. Galesen oposizio gogorra piztu zuen, galestar nazionalismoaren sorrera sustatuz, Cofiwch Dryweryn ("Gogoratu Tryweryn") esloganean sinbolizatua.

Protesta artean, Galesen Llyn Celyn urtegia inauguratu zuen Liverpoolgo Udalak. Proiektuak aurkako mugimendu indartsua eragin zuen Galesen, eta besteren artean, hiru minutura ere iritsi ez zen inaugurazio ekitaldia boikotatu zuten megafoniaren kableak moztuta. 2005ean Liverpoolgo Udalak barkamen formalak eskatu zizkion Galesko herriari publikoki, urtegiarekin sortutako kalte eta minagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armindo Fonseca

**Armindo Fonseca** (Rennes, 1989ko maiatzaren 1a) frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2013**
* 2. Getxoko Zirkuituan
* 3. Boucles de l'Aulnen
**2014**
* Boucles de la Mayenneko etapa bat
* Vendéeko Tourra
* 3. Plumelec-Morbihango Sari Nagusian
**2015**
* 5. Fourmiesko Sari Nagusian
* 7. Bretagne Classicean
**2017**
* 4. Paris-Camemberten
* 6. Paris-Bourgesen
**2018**
* 3. Loire-Atlantique Klasikoan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luca Chirico

**Luca Chirico** (Varese, 1992ko uztailaren 16a) italiar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2013**
* 2. Ruota d'Oron
**2014**
* 2. Getxoko Zirkuituan
**2017**
* Serbiako Itzuliko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brigid

**Brigid, Brigit** edo **Bríg**, Kristautasun aurreko Irlandako jainkosa da. Irlandako mitologian Tuatha Dé Danann-etako kide gisa agertzen da, Dagdaren (jainko-jainkosen aita) alaba eta Bresen emaztea. Harekin Ruadan izeneko semea izan zuen. 

Erromatar garaiko galiarren eta britoien artean agertzen den, Brigantia eta Brigindo izena duen jainkosa zelto-erromatarra irlandar literaturako pertsonaiarekin identifikatu ohi da.

Jakinduriarekin, poesiarekin, sendaketarekin, babesarekin, errementeriekin, etxeko abereekin eta erditzearekin lotuta dago. Sehasken alboan egoten dela esaten zen. Suaren, eta etxeko-suaren zzuentzailea da bai eta gerra gurdiarena. Beste izen hauekin ere ezagutzen da: Brigantia, Brid, Bride, Briginda eta Brigdu.

IX. mendean monje kristauek idatzitako *Cormac-en glosarioak* dio Brigid "poetek apaintzen zuten jainkosa" zela eta bi ahizpa zituela: Brigid sendatzailea eta Brigid errementaria. Horrek esan nahi du jainkosa hirutarra izan zitezkeela, indoeuropar mitologian ohikoa dena. 

Santa Brigida (Kildareko Brigida) ezaugarri asko partekatzen ditu aurreko garaiko jainkosarekin, eta otsailaren 1ean, Kildareko Santa Brigida ospatzen den eguna, Imbolc izeneko jaialdi paganoa ere ospatzen zen. Beraz, argudiatu da santa jainkosaren kristautzearen emaitza dela, edo jainkosaren tradizioa santa horrengana transferitu zela.

Eskoziako Saint Bride-rekin ere lotu da mitologiako Brigid hau.

## Irlandako sagetan 
Brigid lau ziklo irlandarretan agertzen da: Mitologikoa, Ulsterrekoa, Feniarra eta Historikoan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia osagarria 
* Bitel, Lisa M. 2001. *Irlandako St. Brigit: Ama Birjina Santutik Emankortasunaren Jainkosa arte*
* Kathin, Semamak O. “Brigit-en bihotzeko perpausak eta beste tradizio batzuk: Diosa Celta eta Mujer Santa”. The Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland, 122, 1992, or. 12-34. JSTOR www.jstor.org/stable/25509020. Sarbidea: 2020ko maiatzaren 7an.

## Kanpo estekak 
* Brighid Goddess and Saint
* Mary Jonesen sarrera Brigiden
* Carmina Gadelicaren *Sloinntireachd Bhride* (Neska-lagunaren genealogia)
Reem Frainah

**Reem Omar Frainah**, ,(Palestina, ?) Palestinako psikologoa eta giza eskubideen aktibista. Emakumea eta Haurra Babesteko Aisha Elkarteko zuzendari exekutiboa ere bada.

## Ibilbidea 
1993tik Reem Frainahk Palestinako emakumeen eta haurren babesaren arloan lan egin zuen. Aktibismoaz gain, matematika ikasi zuen unibertsitatean. Lizentziatura amaitu ondoren, irakasle aritu zen Lehen Hezkuntzan. Eiad al-Sarrajekin harremanetan jarri zen, Gaza Community Mental Health Program-en (GCMHP, euskaraz, Gazako Osasun Mentaleko Programa) urtebeteko prestakuntza-ikastaroaren bidez. Haren bidez, psikologian interesatu zen, eta 2011n amaitu zuen Psikologia Maisutza Gazako Al-Azhar Unibertsitatean. *"Erlijio-konpromisorako joerak eta Gazako bikote-lagin baten ezkontza-doikuntzarekin duen lotura"* izan zuen mintzagai.

GCMHP programaren barruko programetako bat Emakumearen eta Haurraren Babeserako Bakha Elkartea (AISHA) bihurtu zen. Emakume palestinarren erakunde independentea da, eta genero-integrazioa lortzeko lan egiten du, Gazako Zerrendan baztertutako taldeei laguntza ekonomiko eta psikosozialaren bidez, Gazako hirian eta iparraldean. 2013an AISHA erakunde independentea bihurtu zenean 2009an, Frainah programaren koordinatzaile izendatu zuten. AISHAko zuzendari exekutiboa izan zen.

Bere lan gehienetan irakaskuntza sartzen da, eta Gazako emakume eta haur baztertu gehienei zerbitzu batzuk ematea. Artikuluak, azterlanak eta lan-dokumentuak ere idatzi zituen, gaiari buruzko mintegietan parte hartu zuen, eta hainbat erakunderekin taillerrak antolatu zituen, besteak beste, Palestinako Gobernuaren ordezkariekin, Palestinako Bankuaren ordezkariekin eta Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeitekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Sorrigieta

**Pedro Sorrigieta**, ezagunagoa **Perico Sorrigieta** izenez, Euskal Herriko txirrindularia izan zen. Honek, Lorenzo Okaren erario nagusia izan zen eta, horrez aparte, Okak ireki zuen bizikleta denda eta gero Bilboko Foru Aldundia kalean bizikleta denda bat ireki zuen 1911. urtean.

## Palmaresa 
### 1909 
Castro Urdiales

Gijon

2. Zilarrezko Kopan

3. Bizkaiko Txapelketan

3. Bilboko Txirrindularitza Elkarteko Txapelketan

### 1910 
2. Bizkaiko Txapelketan 

4. Espainiako Txapelketan 

5. Ribadesellan 

### 1911 
3. Donostia-Ormaiztegi-Donostia 

3. Bizkaiko Txapelketan 

### 1924 
Bilboko Txirrindulari Elkarteko txapelketa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Andres Unibertsitate Nagusia

**San Andres Unibertsitate Nagusia** edo **UMSA** () Boliviako unibertsitate publiko nagusia da, 1830az geroztik La Paz hirian ezarria. UMSA Boliviako bigarren unibertsitate zaharrena da, Chuquisacako San Frantzisko Xavier Unibertsitatearen ondoren (1624).

## Historia 
Unibertsitatea Andrés de Santa Cruzek sortu zuen 1830eko urriaren 25ean Dekretu Goren bidez  Nazioko gobernuaren egoitzan dagoenez, La Pazen, San Andreseko Goi Unibertsitateak bere sorreratik eragin du Boliviako bizitza sozialean eta historian. Unibertsitatearen historia ondo zehaztutako hiru aldi ditu. 1830ean sortu zenetik 1930eko ekaineko iraultzara arte unibertsitatea ofiziala izan zen.  1930etik 1936ra Unibertsitate Errektoregoaren etorrera arte, Héctor Ormachea Zallesek betetako kargua, unibertsitatea erdi-autonomoa edo udal unibertsitatea izan zen, unibertsitatea erdi-autonomoa edo udal unibertsitatea izan zen.  Ordutik gaur egunera arte, unibertsitatea autonomoa izan da . 

## Egoitza 
Gaur egun unibertsitateko bulego nagusiak hartzen dituen eraikina, Monoblock izenez ezagutzen dena, Villazón etorbidean dago. 1942an Emilio Villanueva arkitektoak diseinatu zuen eta Boliviako arkitekturaren adibide ikonikotzat hartzen da. Eraikina kolonaurreko arkitekturan inspiratutako unibertsitate-multzo baten parte da, inoiz guztiz gauzatu ez zena. Eraikuntza 1942an hasi eta 1947ko uztailaren 4an amaitu zen. Hiriko lehen etxe orratza izateagatik kritikatu zuten.

Gizarte mugimenduen epizentroa ere bada eta asko biltzen dira bertan, erdigunera joan ostean.

13 solairu ditu, eta horietatik 11 ikasgeletarako erabiltzen dira. Bertan, herrialdeko liburutegirik osatuena dago, hainbat ekitalditarako publikoari irekita dagoen auditorio bat eta erdi-lurrazpiko lorategi bat erdiko atriorako sarbidea duena. Liburutegia 1930ean sortu zen.

Ikasgelen eskaera handia zela eta, hainbat pabilioi eta bi eraikin eraiki ziren inguruetan. Monobloketik bereizten dira eremu irekiak eta Villanuevak diseinatutako kolegio militarraren aztarnak.

## Unibertsitateak 
Unibertsitateak honako institutu hauek ditu

* Zuzenbidea eta Politika Zientziak
* Medikuntza webgunea
* Arkitektura, Arteak, Diseinua eta Plangintza webgunea
* Gizarte Zientzien webgunea
* Ekonomia eta Finantza
* Humanitate eta Hezkuntzaren webgunea
* Farmazia eta Biokimiko Zientzien webgunea
* Ingeniaritza webgunea
* Mekanika
* Zientzia puruak eta naturalak webgunea ( Max Schreier Planetarioa eta Patacamayako Behatoki Astronomikoa mantentzen dituena)
* Odontologia
* Agronomia
* Lurraren Zientziak

## Ikasle ohi aipagarriak 
* Ana Teresa Morales, ekonomialaria, irakaslea eta politikaria
* Eduardo del Castillo, abokatua eta politikaria

## Honoris causa doktorea 
* Gregorio Baro, argentinar zientzialaria
* Jaime Escalante, Hezitzailea
* Eduardo Bayro, boliviar zientzialaria, aljebra geometrikoan aditua
* Takaaki Kajita, 2015eko Fisikako Nobel Saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* San Andreseko Unibertsitate Nagusiko orrialde ofiziala
* Unibertsitate eta ikastegien zerrenda
* Liburutegi Nagusia
Stéphane Poulhiès

**Stephanie Poulhies** (Albi, 1985eko ekainaren 26a) frantziar txirrindulari ohia da.

## Palmaresa 
**2005**
* Ronde de l'Isardeko etapa bat
**2007**
* Etorkizuneko Tourreko etapa bat 
**2010**
* Aingo Tourreko etapa bat 
**2011**
* Étoile de Bessègeseko etapa bat
* 2. Getxoko Zirkuituan
**2012**
* Route du Sudeko etapa bat

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bushra al-Tawil

**Bushra al-Tawil** (Al Bireh, Zisjordania, Palestina,1993ko apirilaren 25a) palestinar kazetaria da, preso palestinarra eta Ramallahko presoen eskubideen aldeko aktibista. 

## Ibilbidea 
Al-Tawil 2013an  Modern University College-n graduatu zenRamallahn , eta kazetaritza eta argazkia ikasi zuen. Ikasketak egin ondoren, Aneen Al-Qaid Media Network komunikabide-sarean hasi zen lanean, eta haren bozeramailea da. Aneen Al-Qaid Media Network komunikabide-sarearen bozeramailea da, atxilotu eta preso politiko palestinarrei buruzko albisteak ematen espezializatutako tokiko albiste-agentzia. 14 urte eman zituen okupazioko kartzeletan. 2014ko uztailaren 1ean berriro atxilotu zuten, eta auzitegi militar batek aurreko kondena ezarri zion berriro; hasieran egin ez zituen gainerako hamaika hilabeteak bete zituen espetxean.

2019ko abenduaren 11n berriro atxilotu zuten eta administrazio atxiloketa batera kondenatu zuten abenduaren 16an. Hasharongo espetxean egon zen, Israelgo iparraldean.

2020ko azaroaren 8an berriro atxilotu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bushra al-Taweel  artxibatuta, . 2005eko azaroaren 20an artxibatu zuten, Wayback Machine-n, 2018ko otsailaren 20an. Addameer.
San Frantzisko Xabierko Unibertsitatea

**Chuquisacako San Frantzisko Xabierko Errege eta Goi Unibertsitate Pontifikala** (**USFX**; ) Boliviako Sucreko unibertsitate publikoa da. Mundu Berriko unibertsitate zaharrenetako bat da. Testu historiko askotan, **Charcaseko Unibertsitatea** ere aipatzen da.

1624an sortu zen Felipe IV.a Espainiako erregearen aginduz, eta Inozentzio XII.a Aita Santuaren laguntzarekin, unibertsitateak Zuzenbidean eta Teologian heziketa eskaintzeko asmoa zuen Hego Amerikako gentry aberatsen familiei eta ondorengoei.

XIX. mendearen hasieran, Chuquisaca eta bere unibertsitatea Bolivian gogo iraultzailearen gune bat izatera iritsi ziren. Unibertsitateak ongi landutako elite frankofiloari eutsi zion intelektualki, zeinaren idealak Boliviako Independentzia Gerra ekarri zuen eta, azken finean, espainiar kolonia guztien independentzia. Simón Bolívar-ek Errepublika aldarrikatu ondoren, unibertsitatea herrialde berriko unibertsitate nagusia bihurtu zen.

## Kanpo estekak 
* Fundacion de la Universidad San Francisco Xavier de Chuquisaca https://web.archive.org/web/20091026223958/http://www.geocities.com/HotSprings/Falls/4737/Universidad/univ_fund.html
Salma Khadra Jayyusi

**Salma Khadra Jayyusi** (Acre, Jordania, 1925eko apirilaren 16a - 2023ko apirilaren 20a) idazle, kritikari eta historialari palestinarra izan zen, PROTA (1980) proiektuaren sortzailea, literatura arabiarraren itzulpena sustatzeko.

## Biografia 
Ama jordaniarra zen eta aita Subhi al-Khadra ekintzaile palestinarra. Bigarren Hezkuntza ikasi zuen Jerusalemen eta arabiera eta ingelesa Beiruteko Unibertsitate Amerikarrean. Jordaniako diplomatiko batekin ezkondu zen eta hiru seme-alaba izan dituzte.

1960an bere lehen poesia bilduma argitaratu zuen,*Return from the Dreamy Fountain*.
1970ean literatura arabiarrari buruzko doktoretza jaso zuen Londresko Unibertsitatetik. Khartumgo Unibertsitatean irakatsi zuen 1970etik 1973ra eta Aljerko eta Konstantinoko unibertsitateetan 1973tik 1975era.

1973an, The Middle East Studies Association of North America (MESA) elkarteak gonbidatu zuen Kanadan eta AEBetan hitzaldi bira bat egitera, Ford Foundation Fellowshipean. Gainera, Estatu Batuetako hainbat unibertsitaterekin lankidetzan aritu zen.

Arabierazko literatura eta kulturaren hedapen zabalagoa bultzatzeko, Jayyusik Arabierazko Itzulpenaren Proiektua sortu zuen 1980an, eta geroago East-West Nexus sortu zuen, ingelesez arabierazko idazlan ikasiak eskuragarri jartzeko proiektua.

Jayyusi 2023ko apirilaren 20an hil zen 98 urte zituela Jordanian.

## Lanak 
* *Trends and Movements in Modern Arabic Poetry*, (2 atal), 1977
* *Modern Arabic poetry: an anthology*, 1987
* *The Literature of modern Arabia: an anthology*, 1988
* *Anthology of Modern Palestinian Literature*, 1992
* *The Legacy of Muslim Spain*, (2 atal), 1992
* *Modern Arabic drama: an anthology*, 1995
* *The Secret Life of Saeed: The Pessoptimist*, 2002.
* *Short Arabic plays: an anthology*, 2003.
* *Modern Arabic fiction: an anthology*, 2004.
* *Beyond the dunes: an anthology of modern Saudi literature*, 2005
* *Human rights in Arab thought: a reader*, 2009
* *Classical Arabic stories: an anthology*, 2010.

## Sariak
* 2006 Al Owais Saria: Kultura eta zientzia-lorpenak
* 2020 Sheikh Zayed Book Saria: Urteko Kultura-nortasuna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1965-1966ko Indonesiako sarraskia

**1965-1966ko Indonesiako sarraskiak**, **Indonesiako genozidioa**, **Indonesiako purga komunista** edo **1965eko tragedia** bezala ere ezagunak, Indonesiako Alderdi Komunistaren (PKI) eta bere jarraitzaileen aurka Nahdlatul Ulama alderdi islamistako eta Indonesiako Alderdi Nazionaleko miliziek piztutako errepresioaren emaitza izan ziren. Uste da Alderdi Komunista herrialde barruko indar politiko gisa ezabatzea bilatzen zutela, Gerra Hotzaren testuinguruan.

Iturrien arabera, 500.000 eta milioi bat pertsona artean hil zituzten genozidioan. Beste batzuek bi edo hiru milioi biktimaz hitz egiten dute sarraskietan. Sarraskiak Jakartan, Balin eta ondoren Indonesiako beste uharte batzuetan izan ziren. Masa-hilketek, alderdi komunistako kideak ez ezik, ezkerreko jarraitzaileak eta txinatar etniako pertsonak ere izan ziren. 2017an desklasifikatutako dokumentuek agerian utzi zuten AEBetako gobernuak hilketa masiboei buruzko ezagutza zehatza zuela hasieratik, eta Indonesiako Indar Armatuen ekintzak babestu zituztela. Estatu Batuetako sarraskien konplizitateak Indonesiako Armadako eskuadroiei Alderdi Komunistako kide ofizialen izenak ematea ekarri zuen.

Garaiko asaldurak Sukarno presidentearen gobernuaren erorketa eta Indonesiako Suharto buruzagi politiko eta militarraren hiru hamarkadako agintaldi autoritarioaren hasiera ekarri zituen. 

Lehenengo hilketak 1965eko irailaren 30an, Indonesian estatu kolpea ematen saiatu ziren Suhartoren gobernuan goi kargua zuten sei militar hilez. Suharto jeneralak, propaganda faltsuaren bitartez komunistei egotzi zizkien hilketak, haien aurkako sarraskia abiatuz. 500.000tik gora ezkertiar militante hil zituzten. Suhartok armada, itsas armada eta poliziaren kontrola hartu zuen urriaren lehen goizean. Irratirako hitzaldi batean, kolpea mugimendu kontrairaultzailea zela deskribatu zuen, eta indar armatuek Estatuaren ardura hartu beharko zutela ziurtatu zuen.

## Errekonozimendu falta 
30 urtez Suhartoren boterean egon ondoren 1998ra arte, ondorengo urteetan, Indonesiako gobernuak ukatu egin zuen 1960ko hamarkadan gertaturikoa. 2016an, Indonesiako agintariek sarraskiak onartu zituzten, baina eraginak eta inpaktuak herritarrengan minimizatu zituzten. Hori zenbait aditurentzat urrats txikia izan bazen Indonesiako gobernuak genozidioa aitortzeko urrats zehatz bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amanirenas

***Amnirense qore li kdwe li*** (*ca.* K. a. 57 - *ca.* K. a. 10) **Amanirenas**, **Amanirenes** edo **Amanirena** ere idatzia, Kux Erresumako *Qore (gobernadore) eta Kandake* (erregina) izan zen.

Nahirqo Nubiako lehenengo erregina izan zen, Amanishajeto ezagunena eta Amanirenas erreginarik nabarmena.

Naqa-ko Leoiaren Tenpluan Aminarenas agertzen da irudikaturik, etsaien burua moztu aurretik hauen ilea ebatuz eskumako eskuarekin, bahitutakoen ilara bat ageri da ukondoak lepoan ebaturik eta Horus jainkoaren babespean. 

### Erromako Inperioaren aurkako borroka 
Kuxeko Erresumak, Aminarenas eta bere semearen agintaritzapean, Ptolomeotar Egipto eta Nubia Behea erasotu zituztelaren zantzuak omen daude. Estrabonen arabera Syene, egungo Aswan, Elefantina eta Filae erasotu zituzten, Kux eta Egiptoren arteko ohiko mugan zeuden lurraldeak. Ama eta semea Meroera itzuli ziren, bahitu ugarirekin eta lapurtutako aberastasunekin, Augusto enperadorearen brontzezko estatua bat barne, sinbolikoki behin eta berriro zapaltzeko lurperatu zutena. Hurrengo urtean, Publio Petroniok, Aelius Gallusen ondorengoak Syenetik bota zituen. Horrez gain, eta beti ere Estrabonen arabera,  Pselchis-era arte mugiarazi zituen, egungo El-Dakka.

### Bake akordioa 
Semea hil eta gero, K.a. 24ean, Aminarenas beste hamalau urtez aritu zen erregina eta bake akordioari ekin zion. K.a. 21 eta 20 urte artean sinatutako akordioaren arabera, Kux-eko herritarrek Erromako zergak ordaintzetik salbu zeuden eta erromatarrek lur guztiak bueltatzeko konpromisoa adierazi zuten, baita Premnis-ko gotorlekua.

Aminarenasek lortutako akordioa III. mendearen amaiera arte egon zen indarrean, hau da, Kuxeko Erresuma desagertu zen arte.

## Ikus, gainera 
* Nzinga Mbande
* Tassin Hangbè
* Shanakdakhete

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Memento Mori (telesaila)

***Memento Mori*** espainiar polizia-telesaila da, Zebra Produccionesek Amazon Prime Videorako sortua.

## Sinopsia 
«Urteak igaro litezke lehen hilketa gauzatu arte, baina behin pauso hori emanda, ezin dute gelditu». Psikologia kriminala aztertzen duen poliziaburu baten azalpenak dira, telesailaren lehen eszenan. Indarkeria berezkoa ala borondatezkoa da? Eta zer gertatzen da gizabanako baten garunean, hilketak sistematikoki egiten hasten denean?.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fear the Walking Dead

***Fear the Walking Dead*** estatubatuar beldurrezko telesaila da, Andrew Chambisek eta Ian B. Goldbergek AMCrako sortua. *The Walking Dead* unibertsoan girotuta dago.

## Sinopsia 
Telesailak agurreko sei atalen emanaldia abiatu du, Morganen eta Madisonen erreskate planek porrot egin ostean. Protagonistak uharte batean gatibu daude, lur jota. Ondorengo belaunaldientzako mundu berri eta hobe bat eraikitzeko itxaropenak apaltzen ari dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángel Bilbao

'*Angel Bilbao, "*Gorritxu*"*' (Plentzia, 1934ko abenduaren 12a) bizkaitar txirrindularia izan zen. Bilboko Txirrindularitza Elkarteko taldean izan zen 1940ko hamarkadan.

## Palmaresa 
### 1940 
Burzeñako Itzulia

Barakaldoko Zirkuitua

Retuertoko Zirkuitua

3. Getxoko Zirkuituan

### 1941 
Gamizko Zirkuitua

2. Soietxesko Zirkuituan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
I leoni di Sicilia (telesaila)

***I leoni di Sicilia*** italiar telesail dramatikoa da, Paolo Genovesek Disney+erako sortua.

## Sinopsia 
XIX. mende hasierako Sizilian, Paolo eta Ignazio anaiak espeziak saltzen dituzten bi merkatari dira. Iraganean iltzaturik dagoen Calabriatik ihesean, denda txiki bat ireki eta inperio ekonomiko bilakatuko dute. Giulia izeneko emakume indartsu eta adimentsua iristeak, ordea, hankaz gora jarriko ditu garai horretako gizarteko arau zurrunak.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Retratos Fantasmas

***Retratos Fantasmas*** 2023ko Kleber Mendonça Filho brasildar zinema zuzendariaren film dokumentala da.

## Sinopsia 
Dimentsio anitzeko bidaia da *Retratos fantasmas*; denbora, soinua, arkitektura eta zinema zeharkatzen ditu. Recifen dago girotua kontakizuna, Pernambucoko kostaldeko hiriburuan, Brasilen. Lurralde historikoa eta gizatiarra ditu abiapuntu, XX. mendean elkarbizitzarako gune izan ziren zinema areto handien bidez aztertuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Diana Hacıyeva

**Diana Hacıyeva** (Mariupol, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1989ko ekainaren 13a) azerbaijandar abeslari eta abestigilea da da. Dihaj musika taldeko abeslaria da. Azerbaijan herrialdea ordezkatu zuen 2017ko Eurovision Abesti Lehiaketan *Skeletons* izeneko abestiarekin.

## Bizitza 
Ukrainako Mariupol hirian jaio zen, Sobietar Errepublika Sozialisten Batasunaren zati zenean. Bakuko Musika Akademian graduatu zen Abesbatza Zuzendaritzan. Ikasle garaian, jazz musika egiteari ekin zion. Gaur egun Bakuko Jazz Zentroan egiten du lan.

2017ko Eurovision Abesti Lehiaketan Azerbaijanen ordezkaria izan zen *Skeletons* izeneko abestiarekin.

## Kanpo estekak
Juniper (filma)

***Juniper*** 2021eko Matthew J. Saville zeelandaberritar zinema zuzendariaren film dramatikoa da.

## Sinopsia 
Pentsamendu ilunak dituen nerabe galdu bat bere barnetegitik kanporatu dute. Etxera itzultzean, haren amona, zeina ez baitu ezagutzen, hara joan dela konturatu da, eta, zigor gisa, berak zaindu beharko duela. Hasieran, haserre egongo da gaztea: baina laster ohartuko da emakume dibertigarria, zakarra eta ausarta dela.

## Aktoreak
* Charlotte Rampling: Ruth
* George Ferrier: Sam
* Marton Csokas: Robert
* Edith Poor: Sarah

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fluidra

**Fluidra S.A.** igerilekuetarako eta *wellness*erako ekipamendua egiten duen kataluniar enpresa da.

1969an Bartzelonan, lau familiak (Planes, Serra, Corbera eta Garrigós) Astral Construcciones Metálicas izeneko konpainia  sortu zuten. Urteetan zehar, Fluidra nazioarteko enpresa bihurtu zen, eta 6.000 langile inguru ditu, Europan, Ipar Amerikan, Australian, Asian eta Afrikan 45 herrialde baino gehiagotan kokatutako ekoizpen-zentroetan eta merkataritza-ordezkaritzetan lan egiten dutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Merlin Properties

**Merlin Properties SOCIMI SA**  higiezinen inbertsioko fideikomisoen negozioan (REIT) aritzen den espainiar enpresa da, 2014an Deutsche Bankeko exekutibo ohiek sortua. Enpresak Iberiar penintsulan, batez ere Espainian, kokatutako merkataritza-higiezinak erosi, kudeatu eta alokatzen ditu. Enpresaren jarduerak sei segmentutan banatzen dira: bulego-eraikinak; txikizkako merkataritza-lokalak, txikizkako saltokien errentamendua; merkataritza-guneak, saltoki handien kudeaketa; logistika, logistika-biltegiak eta banaketa-zentroak; hotelak; eta bestelakoak, bizitegi-higiezinen jabetzak alokatuz.

Enpresak hainbat filial kontrolatzen ditu, hala nola Tree Inversiones Inmobiliarias SOCIMI SAU, MPEP - Properties Escritorios Portugal SA, Testa Inmuebles en Renta SOCIMI SA eta Obraser SA. Hasieran, BlackRock, Principal Financial Group, Marketfield edota Invesco bezalako nazioarteko inbestimendu funtsen laguntzari esker, BBVAri 1000 bulego erosi zituen. Gero Sacyrren higiezinen dibiosoa (Testa) eta Metrovacesa erosi zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lily Afshar

**Lily Afshar** (; Teheran, Iran, 1960ko martxoaren 9a – Tonekabon, Mazandaran, Iran, 2023ko urriaren 24a) irandar-estatubatuar gitarra-jotzaile eta musika-irakaslea izan zen.

## Bizitza 
1960ko martxoaren 9an jaio zen Teheranen. 10 urte zituela, hasi zen gitarra jotzen. 

1977an Ameriketako Estatu Batuetara joan zen Bostongo Musika Kontserbatorioan ikastera. 1989an doktoretza lortu zuen Floridako Unibertsitatean Mario Castelnuovo-Tedescoren *24 Caprichos de Goya*ri buruzko tesiarekin. Gitarra klasikoan doktoretza lortu zuen munduko lehen emakumea izan zen.

Hego Kaliforniako Unibertsitatean egindako klaseetan Andrés Segoviarekin jotzeko hautatutako hamabi gitarristaren artean izan zen
* 1996: Distinguished Research Award
* 2000: Orville H. Gibson saria
* 2000: Eminent Faculty Award
* 2008: Distinguished Teaching Award

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solaria Energía y Medio Ambiente

**Solaria Energía y Medio Ambiente, S.A.**  eguzki-energiaren industrian aritzen den espainiar enpresa da, 2002an Madrilen sortua. Hasi zenetik, energia berriztagarrietan espezializatu da eta, zehazkiago, eguzki-teknologia fotovoltaikoa ezartzen eta garatzen, panel fotovoltaikoak fabrikatzetik hasi eta eguzki-plantak garatu eta kudeatzeraino. Espainian, Italian, Portugalen, Alemanian, Uruguain eta Grezian kudeatzen ditu lantegiak, eta 14.200 MWtik gorako *pipeline*a du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tabacalera

**Tabacalera S.A.** tabakoa eta tinbreak ekoiztu eta saltzen zituen espainiar enpresa izan zen, frankismo garaian monopolio gisa sortua.

## Historia 
Enpresa garai bateko Compañía Arrendataria de Tabacos enpresaren oinordekoa izan zen, 1887tik Espainian tabakoaren monopolioa kudeatu zuena. Tabacalera SA merkataritza-sozietate batzuen enpresa-sarea zen, batzuk publikoak, beste batzuk emakidadunak eta beste batzuk pribatuak, eta tabako- eta tinbre-saltokietan ekoizten, eraldatzen, fabrikatzen, banatzen eta saltzen zituzten.

1999an, Estatuak Tabacalera S.A. sozietate monopolistikoa saldu zuen. Salmenta horren ondorioz, besteak beste, Altadis merkataritza-sozietate pribatua sortu zen, lehendik zegoen tabako-sektorearen zati bat kontrolatzeko eta, ondoren, pribatizatzeko. Ondoren, sozietate horrek bat egin zuen Seita frantsesarekin.

2008an, Imperial Tobacco talde britainiarrak konpainia hispano-frantsesa erosi zuen akzioen % 100 erosteko eskaintza publiko baten bidez.

## Markak 
* Ducados.
* Fortuna.
* Nobel.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Logista

**Compañía de Distribución Integral Logista Holdings, S.A.** edo **Grupo Logista** txikizkarien arloan lan egiten duen espainiar enpresa da. Taldeak- garai bateko Tabacalera (gero Altadis izango zena) konapiniaren oinordekoa- tabakoa, produktu farmazeutikoak, liburuak eta aldizkako argitalpenak banatzen ditu, baita transakzio elektronikoak ere, besteak beste. Logistak distantzia luzeko eta karga osoko garraio-zerbitzuak, tenperatura kontrolatuko garraio-zerbitzuak, paketeria industriala eta premiazko mezularitza-zerbitzuak ere eskaintzen ditu.

300.000 banaketa-puntu inguru ditu Espainian, Frantzian, Italian, Portugalen eta Polonian, eta 45.000 salmenta-terminal inguru. Europako banaketa-konpainia garrantzitsuenetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Compañía Arrendataria de Tabacos

**Compañía Arrendataria de Tabacos** tabakoa ekoiztu eta saltzen zuen espainiar enpresa izan zen, hasieran monopolio gisa sortua. 1887ko apirilaren 22an sortu zen, Joaquín López Puigcerver Ogasun ministroak hala eskatuta. 1945ean Tabacalerak ordezkatu zuen.

Bere kapital soziala 60 milioi pezetakoa zen, akziodun nagusiak Espainiako Bankua (%20,5) eta Banco Urquijo (%7,6) zirelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imperial Brands

**Imperial Brands plc** (lehen **Imperial Tobacco Group plc** deitua) tabakoa ekoiztu eta saltzen duen britainiar enpresa da, Londresen eta Bristolen egoitzak dituena. Bere arloko laugarren enpresarik nagusiena da, aurretik Philip Morris International, British American Tobacco eta Japan Tobacco izanda.

1901ean sortua, 2007an Altadis erosi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noche de chicas

***Noche de chicas*** mexikar thriller-telesail laburra da, Javier Nayak eta Sergio Cánovasek ViXerako sortua.

## Sinopsia 
Lau emakume Madrilgo mendialdeko herrixka batera itzuliko dira, nerabezaroko udako oporraldietako abenturak oroitzera. Asteburu lasai bat igarotzea eta lagun bati etxe-aldaketarekin laguntzea da asmoa, baina plana goitik behera aldatuko da haurtzaroko beste ezagun batek hiru pertsona bahituta dauzkala jakitean. Adin txikiko neskato bat bortxatu zuten hiru gizonezko dira.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Société d'exploitation industrielle des tabacs et des allumettes

'''Société d'exploitation industrielle des tabacs et des allumettes**, **Seita'* akronimoz ezaguna, tabakoa ekoiztu eta saltzen zituen frantziar enpresa izan zen, hasieran monopolio gisa sortua.

## Historia 
1926an sortu zuten, Raymond Poincaréren agintaldian eta "Service Exploitation Industriel du Tabac" (SEIT) izena zuen. Napoleon I.ak 1811n berrezarri zuen tabakoaren monopolioaren eskuduntzak berreskuratu zituen. 1935ean, pospoloen monopolioa bereganatu zuen, ordura arte enpresa nazional batek ustiatu zuena, eta horrela Seita bihurtu zen. Harrezkero, 22 tabako-manufaktura kontrolatu zituen herrialde osoan.

1959 eta 1961eko erreformek *Établissement public à caractère industriel et commercial'' lanaren kalitatea eman zioten. 1995ean, Seita pribatizatu egin zuten eta 1999an, Seitak Tabacalera espainiarrarekin bat egin zuen, Altadis izena hartuz.

## Markak 
* Gauloises
* Gitanes
* Royale
* News
* Bastos
* Fine 120
* Django
* Amsterdamer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pollyana

***Pollyana*** Brasilgo haur eta gazteentzako telenobela da, Rede Tupik ekoitzitakoa eta Eleanor H. Porterren *Pollyanna* eleberrian oinarritua. 1956ko urriaren 9tik 1957ko urtarrilaren 17ra estreinatu zen eta 30 atal ditu. Brasilen ekoitzitako haurrentzako lehen telenobela izan zen.

## Argumentua 
Liburuan ez bezala, ekintza Ingalaterran gertatzen da eta ez Ameriketako Estatu Batuetan. Pollyana hamaika urteko neska jatorra da. Bere aita, misiolari xumea, hil ondoren, Pollyana Beldingsville herrira doa aberats eta zorrotza den izeba Pollyrekin bizitzera. Besteei edozein egoeratan zerbait ona bilatzen irakasten hasten da, aitak bizitzako zailtasunak gainditzen irakatsi zion bezala. Baina neskaren baikortasun guztia kolokan jartzen da, ibiltzeko gaitasuna galtzen duenean...

## Aktoreak 
## Ekoizpena 
1956an, Tatiana Belinkyk *Sítio do Picapau Amarelo*ren telebistako egokitzapenarekiko interes handia nabaritu zuen, eta haur eta gazteei zuzendutako lehen telenobela ekoiztea proposatu zion Rede Tupiri. Garai hartan, ez zegoen bideo grabatzeko metodorik, eta telenobela zuzenean emititzen zen eta astean bitan bakarrik, astearte eta ostegunero 19:30etik aurrera. Denbora gutxian, Rede Tupiren produkturik ezagunena bihurtu zen.

Hasierako abestia Wilma Bentivegnak interpretatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morvandar zaldi

Morvandar zaldia, edo Morvango bideta, (frantsesez: *Morvandiau, cheval du Morvan edo bidet du Morvan*), Frantziako Borgoina aldeko zaldi arraza bat izan zen. Bere tamaina zein gainontzeko ezaugarriengatik ponien sailkapen taldean sartzen zen.

Bere jatorria Morvango mendimultzoan dago.

Frantziako Iraultzaren aurretik oso hedatua izan zen, baita inguruko eskualdetan ere.

Zaldi gogorra da eta estimatua zen zela zaldia bezala, baita zalgurdietatik tiratzeko ere. Haietako asko erdi basatiak bizi ziren basoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Japan Tobacco

(**JT**) tabakoa ekoiztu eta saltzen duen japoniar enpresa da, Tokion egoitza duena. Bere arloko hirugarren enpresarik nagusiena da, aurretik Philip Morris International eta British American Tobacco izanda.

1945ean sortu zuten eta 1985ean  bilakatu zen, hau da, monopolioa zuen baina Japoniako Gobernuak bere akzioen %50, gutxienez, mantendu behar zuen. 2011ko Sendaiko lurrikara eta tsunamiaren ondorioz, heren bat izatera pasa zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Novica Cerović

**Novica Cerović** (serbieraz zirilikoan: *Новица Цepoвић*) Drobnjak klaneko *voivoda* (duke) montenegroar bat zen, eta bertako tirano otomandar bat, Smail-aga Čengić, garaitu eta hil zuela nabarmendu da, Petri II.a Petrović-Njegoš Montenegroko printze-apezpikuaren babespean. Geroago Montenegroko gobernuko senatari izan zen.

## Bizitza 
Cerović Tušinan jaio zen, Drobnjaci klaneko Šavnik ondoan zegoen herri batean, orduan Otomandar Inperioaren parte zen (gaur egun Montenegron). Bere ekintzarik nabarmenena Smail-aga Čengić otomandar tiranoa hiltzeko eraso arrakastatsua burutzea izan zen, Petri II.a Petrović-Njegoš-en babespean, Herzegovinako zatiak Otomandar Inperiotik askatu eta Montenegroko Printzerrira elkartuz.

## Legatua 
Bere heroitasuna eta Smail-aga Čengić-en heriotza izan ziren Ivan Mažuranić-en Smrt Smail-age Čengića poemaren gaia, askatasunaren aldeko borroka ospatzen zuen poema epiko bat.

Tušinan bere izena daraman dorre bat dago (Novica Cerović dukearen dorrea).

## Kanpo estekak
Jon Gisasola (Begoñes VII.a)

**Jon Gisasola** (Zabalbide, Begoña, Bilbo, 1935eko apirilaren 4a - *ib.*, 2000) pilota arloan **Begoñes VII.a** deituraz ezaguna, bizkaitar palista izan zen. 

## Garai historikoa: frontoiaren eta pala-jokoaren sorrera eta arrakasta 
Antzina, pilotalekuak belar soroak (*soropil* edo *pilota soro* izenekoak) ziren, hormarik gabe. Orduan joko bakarra errebotea izaten zen, luzeko pilota jokoa; hau da, luzean jokatzen zen beti, plaza batean bi talde aurrez aurre jarrita eta pilota alde batetik bestera jaurtiz. Pilota xisteraz jotzen zen; geroago herriko "plazak" erabili ziren, oraindik hormarik gabe; eta, gaur egun, pilotaleku gehienek horma bat, bi edo hiru dituzte (gutxienez alde bat paretarik gabe dutela). Bi horma dituen frontoia (ezker pareta) XIX. mende bukaerako berrikuntza izan zen. Orduan sortu zen, esate baterako, Jai Alai Izena hartu zuen lehenengo frontoia, Donostian. Orduan sortu zen Zabalbideko frontoia, eta orduan asmatu ziren eskuz nola palaz, xisteraz (zestaz) edo erremontean jolasteko modalitateak. Arau sinpleagoak asmatu ziren jolasteko modu berrietarako. Bilbo inguruan pala-jokoak arrakasta handia lortu zuen, errazago zen-eta ikusle asko jokalariengatik gertu biltzea, eta Begoñako pilotari-dinastia honek ekarpen handiak egin zituen jokoaren garapenean.

Zabalbideko frontoirako joera handia eduki zuten hala *matzorriek* (mahatsorriek, begoñarrek) nola *txinbo*ek (bilbotarrek). Azken horiek Zazpikaleetatik igotzen ziren pilotan edo bolotan olgatzera eta Anton Gisasolaren txakolina eta sagardoa edatera. XX. mendearen lehenengo herenean hamaika mitin egin zituzten bertan, batez ere ezkerreko indarrek (sozialistek eta komunistek). Frontoia Gerra Zibilaren ostean eraitsi zuten. Iñaki (Begoñés VI) eta Jon (**Begoñés VII**).  Denak palan aritu ziren palari profesional gisa Euskaldunan, Deportivon, Madrilen…  Euskadiko Pilota Federazioak ‘Urrezko Intsignia’ ezarri zion 1992an.

## Sariak eta omenaldiak 
* 1992: Bilboko Deportivon ospatu zen Pilota egunean, partiden arteko atsedenaldian omenaldia jaso zuten lau pilotari ohiek. Begoñes VII palista, Jesus Abrego erremontista, Arriaran II esku hutsezko pilotari eta Alex Sorozabal zestapuntistari Euskadiko Pilota Federazioaren ‘Urrezko Intsignia’ ezarri zieten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* AROCENA, A: El frontón de Zabalbide y los Begoñés. Vida Vasca aldizkaria. Bilbo. 1954. 31 zkia. 194-195; ALVAREZ, M: Bizkaitar entzutetsuen galeria. Kirolariak, artistak, idazleak. Euskal Museoa. Bilbo. 2013. 

## Ikus, gainera 
* Juan Gisasola
* Pala (pilota jokoaren aldaera)
* Begoñako errepublika

## Kanpo estekak 
*  Pelota-vasca.  CAPITULO I: Breve-historia de la pala dedicado a los amantes del "leño",  Blog de José Javier Albisu Pérez. (Noiz kontsultatua: 2023-10-29).
Patricia Bullrich

**Patricia Bullrich** (Buenos Aires, 1956ko ekainaren 11) argentinar politologoa eta politikaria da. *Elkarrekin Aldaketarako* ( — *JxC*) koalizio politikoko buruetako bat da. 2015 eta 2019 bitartean Argentinako Nazioko Segurtasun ministroa izan zen Mauricio Macri presidentea agintean zela. 2020ko otsailaren 5az geroztik Proposamen Errepublikazalea ( — *PRO*) alderdi politikoko presidentea da.

2023ko Argentinako presidentetzarako hauteskundeetan bere burua presidentegaitzat aurkeztu zuen *Elkarrekin Aldaketarako* koalizio politikoaren zerrendaburu gisa, baina ez zuen behar beste boto lortu hauteskundeen bigarren itzulira aurrera egiteko.

## Kanpo estekak
Roger Baens

**Roger Baens** (Molenstede, 1933ko abuztuaren 18a - Aarschot, 2020ko martxoaren 28a), belgikako txirrindularia izan zen.

## Palmaresa 
**1957**
* Espainiako Vueltako etapa bat
**1958**
* Zottegem Hiriko Sari Nagusia
* Limburgoko Itzulia
* Belgikako Itzuliko etapa bat
**1959**
* Flandrian Zehar
**1960**
* 2. Herbehereetako Itzulian eta etapa bat
**1961**
* Herbeereetako Itzuliko etapa bat
* 2. Denaingo Sari Nagusian
**1963**
* Espainiako Vueltako bi etapa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak