open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amalia Schleswig-Holsteingoa

**Amalia Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburgekoa** (Augustenburg, Danimarka, 1826ko urtarrilaren 15a – Kairo, 1901eko maiatzaren 3a) printzesa alemaniarra izan zen, Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg etxekoa.

## Bizitza 
Gurasoak Christian Augusto II.a Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenborgeko dukea eta  Danimarkako Louise Sophie Danneskiold-Samsøeko kondesa izan ziren. Bikotearen zazpi seme-alabetatik hirugarrena izan zen. Lau alabetatik bigarrena zen.

ezkerrera|thumb|269x269px|Amaliaren erretratua (esk.) ahizpa Luisarekin batera (ezkerrean), *C*arlos Hartmannek egina (c. 1840)Sei haurrideetatik, lau baino ez ziren   heldutasunera heldu:

* Luisa Augusta Schleswig-Holsteingoa  (1824-1872), ezkongabe hil zen.
* Frederiko VIII.a Schleswig-Holsteingoa, duque de Schleswig-Holstein-Sonderburg-Augustenburg (1829-1880)
* Cristian Schleswig-Holsteingoa (1831-1917), Elena Erresuma Batuko printzesarekin ezkondua, Victoria erreginaren alaba.
* Enriqueta Schleswig-Holsteingoa (1833-1917), 1872an Juan Frederiko von Esmarch mediku militar eta akademikoarekin morganatikoki ezkondua.
Schleswig-Holsteingo Gerraren ostean, eta Vienako Itunaren arabera (1864), Danimarkak bere diru-kopurua ordaintzea onartu zuen, Schleswig-Holsteingo beste printzesa batzuenarekin batera.

1870. urteko hamarkadaren bigarren erdialdean Frantziako Paue hirian bizi izan zen, bertako bizitza sozialean aktiboki parte hartuz. Denboraldi horretan, Frantzian, printzesa nahiko ezaguna egin zen, bereziki aipagarria 1870eko gerra Frantzia-Prusia gerraren ostean. 1878-1879ko neguan iloba Augusta Victoriaren (Alemaniako Gilermo II.a izan zenaren emaztea izan zena) eta Paueko Fiodoraren bisita jaso zuen. Iloba Gilermo II.a Alemaniakoa izan zenarekin ezkondu baino lehen, bidaia ezberdinak egin zituen berarekin, Prusiako Gilen printze gaztearen familia bisitatzeko bidaiak barne.

Bere bizitzaren amaieran, 1901ean gertatutako eskandalu batean murgildu zen eta 1907. urtean judizializatu zen. Anne Milewsky neskameari konfiantzaren gehiegikeria eta printzesaren bitxiak lapurtzea leporatu zioten. Ernesto Gunter II.a Schleswig-Holsteingo dukearen iloba-biloba izan zen akusatzailea. Printzesa eta bere zerbitzaria Egiptora zihoazela, Ernesto Gunterrek bere landa-laguntzailea bidali zuen Anne Milewsky printzesarengandik aldentzeko. Anne printzesarengandik banatzera behartu ostean, landa-laguntzaileak Amaliaren bitxi batzuk aurkitu zituen Anne Milewskyren ekipajean. Amalia printzesa handik gutxira hil zen Egipton, eta ezin izan zuen gertaeren ondorengo prozesu judizialean egon. Prozesu judizialaren emaitzak frogatutzat jo zuen konfiantza-abusua, baina ez lapurreta.

Ez zen sekula ezkondu. Familian "*Izeba Malio*" izenez izan zen ezaguna.

### Heriotza 
Kairon hil zen 1901. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekka
Bota edo Vexiga gazta

**Bota edo Vexiga gazta** Asturiasko Printzerrian (Espainia) egiten den gazta da.

## Elaborazioa 
Ekoizteko, ardi edo ahuntz larruzko ardo-zahagi bat erabiltzen da eta behi-esnearekin betetzen da. Hartzitzen utzi behar da, egur-suaren gainean zintzilik, gogortu eta edukia erdira baino gehiago murriztu arte. Gero, hiru hilabete inguru igaro ondoren, gazta hainbat ontzitan sartzen da eta jateko prest dago. Bota gazta normalean neguan egiten da, behiak bazkatzen ez daudenean, eta behi erditu berrien lehen esnea erabiltzen da, hau da, indartsuena.

## Ezaugarriak 
Pasta krematsua da eta zabaltzeko bikaina. Zuri-horixka da, usain bereizgarria du eta zapore oso sendo, mingots eta pikantea, beraz, kantitate txikietan eta ogiarekin kontsumitzea gomendatzen da.

## Prozesatzeko eremua 
Gazta hau Quirós Asturiasko kontzejuko ohikoa da, nahiz eta ia existitu ez den, bere ekoizpen prozesua ezagutzen duten bizilagunak urriak direlako eta, gainera, bere ekoizpena etxean egiten da, merkaturatu ahal izateko, lehenik osasun erregistroa duen metodo modernoago bat aurkitu behar baita.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak
Caja (Andeetako musika tresna)

**Caja**, baita ere **caja coplera** edo **caja chayera**, danbolinaren itxura duen musika tresna bat da, menbranofonoen multzokoa. Andeetako musika tresna da, Hego Amerikan.

Caja gizonezkoek edota emakumezkoek jotzen duten musika tresna bat da.

## Hedapen geografikoa eta historia 
Kitxua kulturako eskualdetan erabiltzen da, Perun, Bolivian eta Argentinaren ipar-mendebaldeko probintziatan, hala nola, Jujuy, Salta, Tucumán, Catamarca eta La Rioja.

## Deskribapena 
Larruzko bi mintz dituen danbor zilindrikoa da. Nahiko txikia da, 45 cm inguruko diametroduna eta 10-15 cm arteko altuera duena. Uztai tradizionala zurezkoa da (askotan kardoi kaktusarena), baina beste material batzutakoak ere aurkitu daitezke, latorrizkoa adibidez.

Azpiko mitzean "chirlera" izeneko lokarri batzuk daude, animalien tripak tiratuz egiten direnak, eta mintzaren kontra errebotatzean soinu berezia ateratzen dute.

Dunbalaren makilaren antzekoa erabiltzen da caja jotzeko, ehunez estalitako buru bat duena. Cajari heltzeko larruzko lazo bat dauka.

## Teknika 
[280px|thumb|[Peruko caja.]]
Normalean makila bakarra erabiltzen da caja jotzeko, baina ez da arraroa bi makilaz jotzea ere. "Cajistoak" (Caja jotzaileak) esku batekin caja eusten du, horretarako dagoen lazoan eskua sartuz, eta beste eskuan makila duela jotzen du caja. Bi makila erabiltzen diren kasuetan esku batek caja eutsi eta bigarren makila erabiltzen du.

Makilarekin gaineko mintza jotzen da eta goiko mintzak eragindako bibrazioak mugiarazten du azpikoa. Azpiko mintzean dauden "chirlerek" errebotez kolpetxo txiki ugari eragiten dituzte. "Chirlerak" izatea hautazkoa da, ipini eta kendu egin daitezke, baina "chirlera" gabe soinua leorragoa da. 

## Erabilera 
Gehienetan erke izeneko klarinete andetarraz batera jotzen da. Erkea behiaren adarraz egindako musika trensa da eta musikari berak jotzen ditu tresna biak aldi berean. Kasu horretan caja eta makila bakarra ezkerreko eskuarekin jotzen dira eta eskumakoa libre gelditzen da erkea jotzeko.

Argentinan *bagualak*, *vidalak*, *vidalitak*, *chayak* eta inauterietako koplak kantatzeko eta dantzatzeko erritmoak markatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Soinueneako fitxa
Tatiana Álamos

**Tatiana Álamos Adriasola** (Taltal, 1935eko urtarrilaren 6a) Txileko margolari eta artista bisuala da. Bere obra «naïf artearen eta espresionismoaren artean sailka daiteke». Bere pinturaren kontzeptu ekologikoa teknika piktoriko eta materialtasun ezberdinak erabiliz —ehunak, lumak, harriak, dominak eta estanak, besteak beste— bideratzen du, eta, batzuetan, literaturarekin nahastuz.

## Ikasketak 
Álamosek Txileko Unibertsitatean arte lizentziatura egin zuen. Bertan, Francisco Brugnoli, José Balmes, Gracia Barrios eta Sergio Mallol artista bisualak izan ziren, beste batzuen artean, bere irakasleak. Parisen ere ikasi zuen, eta han, Jagoda Buić eta Grau-Garrida izan zituen irakasle. Arte ikasketez gain, antropologia, arkeologia, literatura eta fisika ikasketak ere egin zituen.

Bere prestakuntzan aipatu diziplina desberdinetan jardun izanak eragina izan du Álamosen lanean, Latinoamerikako sustrai kulturalekin lotura handia baitu, bereziki kolonaurreko zibilizazioetakoekin. Sustrai horiek ulertu nahian, Álamosek hainbat bidaia egin zituen Hego Amerikan zehar, eskualdeko ondare artistiko aberatsa arakatuz eta tradizio horretako elementuak hartuz bere lanetan txertatzeko., *Pachamama* eta *Conexión*. Lan horiek artistak sinbologia prehispanikoarekiko duen interes sakona islatzen dute, baita poesia eta arte bisuala uztartzeko duen gaitasuna ere. Ilustrazio hauek, edertasunagatik ez ezik, artistak bertan karga kultural eta espiritual sakona transmititzeko duen gaitasunagatik ere nabarmentzen dira. Artistak «objektu poetiko» gisa deskribatzen dituen kutxa horiek kontu handiz aukeratutako poemak gordetzen dituzte barruan, jainkozkoarekin eta lurrekoarekin lotura sakona iradokitzen duten irudi eta dekorazioekin batera.:

* Mexikoko Tapizen Munduko Biurtekoan (1980) 
* Tokioko Tapizeriaren Nazioarteko Galerian (1980) 
* São Pauloko Biurtekoan (1980)
* *Imágenes Recuperadas= Images Regained: Contemporary Chilean* erakusketa Washington-eko Inter-American Development Bank Cultural Center-en (1992)
* *En Torno al Cuadro* erakusketa Valdiviako (Txile) Arte Garaikidearen Museoan (2000)
* *CowParade* nazioarteko erakustaldi publikoan (2005)
* *Obra Útil* erakusketa, Santiagoko Palacio de La Moneda Zentro Kulturalean (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MCN Biografías, 2025. "*Tatiana Álamos (1938-VVVV): La artista chilena que fusionó lo ancestral y lo contemporáneo*".
* Exposición virtual: Tatiana Álamos, obras presentes en el Museo Virtual de Artes Visuales MAV+. YouTubeko *Extensión Utalca* kanalean.
Ramon Apraiz Saenz de Elburgo

**Ramon Apraiz Saenz de Elburgo** (Gasteiz, 1845-Gasteiz, 1926) Gasteizko mediku bat izan zen, Julian Apraiz Saenz de Elburgo idazle eta irakaslearen anaia zaharra.

## Biografia 
Medikuntza ikasketak Valladolideko Unibertsitatean egin zituen eta 1866an doktoratu zen.

Baztanga gaixotasunaren inguruko kezkak eraginda 1891eko txertaketa kanpainaren alde egin zuen *Resumen histórico del Centro de Vacunación y Revacunación de la provincia de Álava* txostena argitaratuz. 1894an baztangari buruzko bigarren txosten bat atera zuen.

Hainbat medikuntza aldizkari zuzendu zituen; *Anales de Ginecología* eta *Revista Médica Vasco-Navarra*.Madrid: Imprenta y litografía de J. Palacios. Gasteizen bertan inprimatzen ziren, Domingo Sarren inprimategian.

## Lanak 
* *Resumen histórico del Centro de Vacunación y Revacunación de la provincia de Álava* (1891)
* *La vivienda del pobre* (1892)
* *La provincia de Alava y la ciudad de Vitoria ante la higiene pública* (1895)
* *Estadística demográfico-sanitaria de la provincia de Álava y cada uno de sus Ayuntamientos en el decenio de 1900 y 1909* (1910)

## Errerefentziak 
## Kanpo estekak
Bizitzaren sentimendu tragikoaz

***Bizitzaren sentimendu tragikoaz*** () Miguel Unamunok Salamancan 1912an idatzi zuen gaztelaniazko saiakera da. Egilearen saiakera filosofiko nabarmenetakoa da hau. 1913an plazaratu zuen. 

## Edukia 
Søren Kierkegaard eta San Ignazio Loiolakoaren eraginpean, besteak beste, Salamancako Unibertsitateko errektore ohia izan zenak gogoeta sakona egiten du gaur egungo gizakiaren problematika existentzialari buruz. Unamunorentzat jarduera espiritualak bere indar sortzailea ateratzen dueneko iturburua "sentimendu tragikoa" da. Giza bizitzaren egitura erremediogabeki duala da eta egitura bitar horrek taxukera ezberdinak hartzen ditu, pentsamendua eta fedearena nagusiena delarik. Batak eraikitzen duena besteak suntsitu egiten du. Horretaz jabeturik dagoen bizitza ezinbestean da tragikoa. Horregatik deitzen dio Unamunok gaixotasun kontzientziari.

## Euskarazko bertsioa 
*Bizitzaren sentimendu tragikoaz* izenburuaz Xabier Kintanak plazaratu zuen 1994ko otsailaren 18an, Klasikoak, Pentsamendu unibertsala bilduman.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Xabier Kintanak prestatutako euskarazko edizioa.
* :Liburutegi Digital Hispaniarrean jatorrizko fasimila.
Consuelo Martínez López

**Consuelo Martínez López** (Ferrol, 1955) matematika galiziarra eta aljebrako katedraduna da Oviedoko Unibertsitatekoa.

## Biografia 
1977an Zaragozako Unibertsitatean Matematikan lizentziatu zen eta unibertsitate berean doktoregoa lortu zuen 1980an "Formazio aseak talde lokalki finituen PI-ebazgarrien klase batean" izeneko tesiarekin, Javier Otalek gainbegiratuta. Oviedoko Unibertsitateko Zientzien Fakultateko irakaslea da.

Bere ikerketak aljebra abstraktuan oinarritzen dira, informazioaren teorian, kriptografian eta erroreak zuzentzeko kodeetan aplikatzeko helburuarekin, enkriptazio-sistemen diseinurako egitura aljebraiko sendoak erabiliz. Aljebra eta superaljebra ez-asoziatiboak eta taldeen teoriarekin dituzten harremanak ikertzen ditu. 

## Sariak 
* 2018: Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adolfo Quirós

**Adolfo Quirós Gracián** espainiar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Algebra katedraduna da, eta bere ikerketa lanak batez ere Zenbakien teoriaren eta Geometria aljebraikoaren esparruan garatu ditu.

## Ibilbide akademikoa 
Quirósek Madrilgo Unibertsitate Autonomoan burutu zituen ikasketak eta doktoretza. Ondoren, Ameriketako Estatu Batuetako hainbat zentrotan sakondu zuen bere prestakuntza. Bere karreran zehar, irakaskuntza eta ikerketa uztartu ditu, eta funtsezko kidea izan da Espainiako matematika komunitatean.

Espainiako Matematikako Errege Elkartearekin lotura estua izan du urte askotan zehar. Elkarteko presidenteordea izan zen eta *La Gaceta de la RSME* aldizkariko zuzendari lanetan ere aritu zen, dibulgazioari garrantzi handia emanez.

## Sariak 
* 2017an, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina jaso zuen. Sari honek bere ibilbide profesional osoa eta Espainiako matematikaren alde egindako lana aitortzen du, bai ikerkuntzan, bai kudeaketan eta baita nazioarteko harremanetan ere.

## Dibulgazioa 
Matematikaren dibulgatzaile gisa, El País egunkariarekin lankidetzan aritu da. 2025ean, Espainiako Matematikako Errege Elkartearekin batera, egunkari horretako erronka matematikoaren proposatzailea izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Luis Vázquez

**Juan Luis Vázquez Suárez** (Oviedo, 1946ko uztailaren 26a) matematika aplikatuko katedraduna espainiarra da eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoko Zientzia Fakultateko Matematika Departamentuan 2016ra arte, eta orain irakasle emeritua da unibertsitate berean. Lider da deribatu partzialetako ekuazio diferentzialen eta haien aplikazioen arloan.

## Biografia 
1964tik 1969ra urteen artean Telekomunikazio ikasketak egin zituen Madrilgo Telekomunikazio Ingeniarien Goi Eskola Teknikoan. Matematikan lizentziatua Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean, eta 1979an lortu zuen doktoretza. Bi urtez, 1996tik 1998ra, Matematika Aplikatuaren Espainiako Elkarteko presidentea izan zen. Matematikaren arlo zehatzetan ikertzaile nabarmena da, hala nola deribatu ez linealetako ekuazioak eta haien aplikazioak.

2006an Matematikarien Nazioarteko Biltzarran hizlari gisa parte hartu zuen Nonlinear difusión, from analysis to physics and geometry izeneko hitzaldiarekin.

## Sariak 
* 2008: Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Matematika Aplikatuen Elkartea

**Espainiako Matematika Aplikatuen Elkartea** 1991n sortu zen, unibertsitateko irakasle talde baten ekimenez, matematika garatzen laguntzeko, zientziaren eta industriaren arlo guztietan dituzten aplikazioei dagokienez.

1978an lehen edizioa egin zuenetik, Elkarteak bi urteriketako kongresuak antolatzen ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pedro Alegría

**Pedro Pablo Alegría Ezkerra** euskal matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Euskal Herriko Unibertsitateako Analisi Matematikoko irakasle titularra da. Bere ikerketa lanak Analisi funtzionalaren esparruan kokatzen diren arren, nazioartean oso ezaguna da matematikaren dibulgazioan egindako ekarpenengatik.

## Ibilbide akademikoa 
Madrilgo Unibertsitate Konplutensean lizentziatu zen eta Euskal Herriko Unibertsitatean lortu zuen doktoretza. Bilboko Zientzia eta Teknologia Fakultatean irakasten du duela hamarkada asko. Irakaskuntzaz gain, kudeaketa lanetan ere aritu da, beti ere matematikaren irakaskuntza hobetzeko helburuarekin.

## Dibulgazioa 
Dibulgatzaile gisa, Espainiako garrantzitsuenetako bat dela esan daiteke. Espainiako Matematikako Errege Elkartearen webgunean *El rincón de las matemáticas* atala kudeatu zuen urte askotan, oihartzun handiko materiala sortuz.

Bere berezitasun nagusietako bat "matemagia" da, hau da, matematika eta ilusionismoa uztartzea. Gai honi buruzko liburuak eta artikuluak idatzi ditu, eta hitzaldi-ikuskizun ugari ematen ditu kontzeptu matematikoak modu dibertigarri eta harrigarrian azaltzeko. 2025ean ere aktiboki jarraitzen du matematika gizarteari hurbiltzen, bai sare sozialen bidez, bai RSMEren ekimenen bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eleanor Tomlinson

**Eleanor May Tomlinson** (Londres, Ingalaterra, 1992ko maiatzaren 19a)  britainiar aktorea da, *Jack the Giant Slayer* filmean Isabelle printzesaren papera egiteagatik ezaguna, eta geroago Demelza Poldark *Poldark* telesailean antzezteagatik ezaguna.

## Bizitza 
Judith Hibbert abeslariaren eta Malcolm Tomlinson aktorearen alaba da; bere neba Ross Tomlinson aktorea da. 

Txikitan, familiarekin Beverleyra joan zen bizitzera, East Ridingera (Yorkshire, Ingalaterra), eta Beverley Bigarren Hezkuntzara joan zen.

## Ibilbidea 
2006an Sophieren papera egin zuen gaztetan "*El Ilusionista"* filmean.

2008an "*Angus, Thongs and Perfect Snogging"* filmean agertu zen, non Georgia Nicolsonen (Georgia Groome) lagun minaren, Jas ulerkorra interpretatu zuen.

2009an Eve atzerritarraren papera egin zuen  "*The Sarah Jane Adventures"* telesailaren hirugarren denboraldiko bi ataletan.

2010ean "*Alizia herrialde miresgarrian"* filmean agertu zen,eta Fiona Chatawayren papera egin zuen; geroago Kirsten Schwarzena egin zuen "*Hepzibah - Sie holt dich im Schlaf"*  filmean, non David Bamber aktorearekin lan egin zuen Robert Sigl-en zuzendaritzapean.

2013an Xenyaren papera egin zuen Gabriele Salvatoresen "*Educazione Siberiana"* filmean. Urte horretan bertan "*Jack the Giant Slayer"*  filmean agertu zen, Isabelle printzesaren papera eginez, Bryan Singerrek zuzendu zuena.  

Urte horretan bertan, "*The White Queen"* telesailean sartu zen, eta Lady Isabel Neville, Clarenceko dukesa, Jorgeren emaztea, Clarenceko dukea (David Oakes) interpretatu zuen. "*Death Comes to Pemberley"* telesail britainiarrean agertu zen, eta bertan, Georgiana Darcy, Fitzwilliam Darcyren (Matthew Rhys) ahizpa gazteenaren papera egin zuen.

2015ean "*Poldark"* telesaileko talde nagusiarekin bat egin zuen, Demelza Haragi-Poldark, Ross Poldark-en emaztea (Aidan Turner) interpretatu zuelarik.

2019an protagonista izan zen, Rafe Spall-ekin batera, H. G. Wells-en izen bereko eleberrian oinarritutako "*La guerra de los mundos"*  BBCren ekoizpenean.

*"Squadron 42 espazio-simulazioko"*  bideojokoan ere agertuko da Tomlinson, Rebecca Trejo agentea interpretatuz.  

## Bizitza pertsonala 
2014an Luke Pasqualino aktorearekin atera zen laburki.

Tomlinsonek Ben Atkinson zine espezialistarekin harremana izan zuen 2015eko hasieratik 2017ko ekainera arte. 

Ilehori naturala da, baina ilea gorriz tindatu zuen "*Poldark"* telesailean egin zuen papererako, bere pertsonaiari hobeto geratzen zitzaiola pentsatu zuelako.

2022ko uztailean, Tomlinson Will Owen errugbi jokalariarekin ezkondu zen.

## Filmografia 
### Telebistako seriea 
### Filmak 
### Bideojokoak 
## Sariak eta izendapenak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Home - Eleanor-Tomlinson.com 
* Digital Spy > Celebrity News > Eleanor Tomlinson
* Eleanor Tomlinson on TV.com 
* Eleanor Tomlinson - Zimbio
Andanzas y visiones españolas

**Andanzas y visiones españolas** (Espainiako ibilerak eta ikuspegiak) Miguel Unamunok 1922an plazaratutako bidaia liburua da. Lan horren kapituluak aurretik *La Nación* eta *El Imparcial* egunkarietan argitaratutakoak ziren.

## Gaia 
Testu horietan, gogora ekarritako edo benetako paisaiaren aurrean sentitzen dituen emozio sakonak adierazten ditu egileak; hau 98ko belaunaldiko oso gai ohikoa izan zen. Jasotako paisaiak Gaztela, León, Extremadura, Galizia, Balear uharteak, Portugalgoak dira.

Euskal Herriarekin lotuta hiru artikulu daude: "La frontera lingüística" (214 or.) non euskara aipatzen da, "Las estradas de Albia" (259 or.), Bilbori buruzkoa, eta "Al Nervión" (262 or.) poema luzea. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :*Andanzas y visiones españolas* Internet Archiven.
Jesús Ait Idir

**Jesús Ait Idir Lahuerta** (2004) espainiar matematikaria da. Oviedoko Unibertsitatean hasi zituen ikasketak, eta gaur egun Oxfordeko Unibertsitatean jarraitzen du bere prestakuntza akademikoa. Asturiasko Matematika Ikasleen Elkartea lehen presidente da 2024tik.

## Ibilbidea 
2020ko unibertsitatera sartzeko hautaprobatan Espainiako nota altuenetako bat lortzeagatik nabarmendu zen. Harrezkero, matematikaren munduan ibilbide azkarra eta arrakastatua garatu du.

2024an, modelizazio matematikoko lehiaketa garrantzitsuetan parte hartu zuen. 2025ean, pisu handiko ardura hartu zuen bere gain: Liga Matemática 2024-2025 Amaierako Faseko Antolakuntza Batzordeko presidentea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clara Torres Latorre

**Clara Torres Latorre** (Alginet, 1997) matematikari espainiarra da. Nazioarteko 16 titulu ditu, horietatik hamar urrezko dominak. Lorpen honek unibertsitate mailako matematikako lehiaketetan historiako emaitzarik onenak lortu dituen ikasle valentziarra bihurtu du.

2025ean, Vicent Caselles Saria jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enriqueta María Palatinatukoa

**Enriqueta María Palatinatukoa** (Haga, 1626ko uztailaren 17a - Herbehereak, 1651ko irailaren 18a) Palatinatuko printzesa bat izan zen, Palatinatuko Federiko V.a ospetsuaren eta Ingalaterrako Elisabelen alaba (Ingalaterrako Jakobo I.aren eta Eskoziako VI.aren eta Danimarkako Anaren alaba)

## Lehen urteak 
Enriqueta Hagan jaio zen. Gurasoak erbestean bizi ziren, aitak Mendi Zuriko bataila galdu eta Bohemiako eta Palatinatuko tronuetatik bota zutenetik. 

Federiko V.a Palatinatukoa hautesle palatinoaren eta haren emazte Isabel Ingalaterrakoaren bederatzigarren alaba izan zen. Bere aita, kalbinista, 1632ko azaroaren 29an hil zen, Luisak sei urte zituenean. Karlos I.a Luis Palatinatukoa eta Eduardo Palatinatukoa kondearen arreba.

## Ezkontza 
1651ko apirilaren 4an Segismundo Rákóczi-rekin (1622-1652) ezkondu zen, Jorge Rákóczi I.a eta Susana Lorántffy-ren semea. Enriquetak irmoki egin zion aurka ezkontza horri, eta gutun ugari bidali zizkion Carlos nebari laguntza eske, eta hark konpromisoa hartu zuen ahal zuen guztia egiteko hari laguntzeko, baita bere anai-arrebei ere.

## Heriotza 
Enriqueta 1651ko irailaren 18an hil zen ustekabean, senarrak hilobira jarraitu zion pare bat hilabete geroago, eta biak St. Michael Gyulafehérvárko elizan lurperatu zituzten.
## Kanpo estekak
María González García

**María González García** (Madril, 2003ko azaroaren 25a) espainiar matematikaria da. 2025eko uztailetik Matematika Ikasleen Elkarte Nazionaleko Jarduera Arduraduna da eta 2024tik Vaya Primoseko presidentea.

## Biografia 
2003an Madrilen jaioa, Matematika ikasten hasi zen Errioxako Unibertsitatean. 2024ko Matematika Ikasleen Biltzar Nazionalean egindako Matematika Ikasleen Elkarte Nazionaleko Batzar Nagusian, Matematika Ikasleen Elkarte Nazionaleko Kideen Kudeaketa Arduradun izendatu zuten, Marina Díazen presidentetzapean. 2025eko Matematika Ikasleen Biltzar Nazionalean egindako Matematika Ikasleen Elkarte Nazionaleko Batzar Nagusian, Matematika Ikasleen Elkarte Nazionaleko Jarduera Arduradun izendatu zuten, Javier Poloren presidentetzapean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido 2-metilbutiriko

**Azido 2-metilbutirikoa** edo **azido 2-metilbutanoikoa** konposatu organikoa da CH3CH2CH(CH3)COOH, formula duena, azido karboxilikoen klasekoa eta kate motzeko gantz-azidoen taldekoa. Azido 2-metilbutirikoak kirialitatea du eta bi enantiomero ditu: azido (*S*)-2-metilbutirikoa eta azido (*R*)-2-metilbutirikoa.. Likido kolorgea da. Disolbagarria da etanoletan. Narritagarria eta korrosiboa da.

Azido 2-metilbutirikoaren bi enantiomeroak  produktu naturalak dira eta, esaterako, sagarretan, kokoan eta abrikotetan ageri dira.

## Erreakzioak 
Azido 2-metilbutirikoak ohiko azido karboxilikoen moduan erreakzionatzen du amidak, esterrak, anhidridoa eta kloruroa eratuz.

## Sintesia 
Azido 2-metilbutiriko errazemikoa Grignarden erreakzio baten bidez sintetizatzen da 2-klorobutanoa, magnesioa eta karbono dioxidoa erreaktiboak direlarik. 

CH3CH2CHClCH3 + Mg ->[Et2O]CH3CH2CHMg(Cl)CH3

CH3CH2CHMg(Cl)CH3 + CO2 ->[H2SO4] CH3CH2CH(CH3)COOH

Enantiomero puruak lortzeko azido tiglikoa asimetrikoki hidrogenatzen da rutenio-BINAP katalizatzaile moduan usatuz.

## Erabilera 
Azido 2-metilbutirikoa eta bere esterrak aromatizatzaile gisa erabiltzen dira.

## Erreferentziak
Pedro Miana

**Pedro José Miana Sanz** espainiar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Zaragozako Unibertsitateko Analisi Matematikoko katedraduna da eta Zaragozako Unibertsitateko Matematika eta Aplikazioen Institutua erakundeko kidea. Bere ikerketa-ildo nagusiak analisi funtzionala, operadoreen teoria eta hurbilketa teoria dira.

## Ibilbide akademikoa 
Miana Zaragozako Unibertsitatean lizentziatu eta doktoratu zen. Bere ibilbidean zehar, hainbat ikerketa-proiektu zuzendu ditu eta nazioarteko aldizkari espezializatuetan artikulu ugari argitaratu ditu. Irakaskuntzan duen esperientzia zabalagatik eta ikerketan duen rigoarengatik ezaguna da komunitate zientifikoan.

## Dibulgazioa 
Matematikaren dibulgazioan oso aktiboa da. Aragoi Irratia bezalako hedabideetan kolaboratu du eta *El rincón de las matemáticas* bezalako ekimenetan parte hartu du. Horrez gain, Zaragozako Unibertsitateko Matematika Sailaren zuzendaritzan eta beste kudeaketa-kargu batzuetan aritu da, matematikaren irakaskuntza eta zabalkundea sustatuz.

2024 eta 2025 urteetan zehar, Espainiako Matematikako Errege Elkartearekin batera, hainbat erronka eta lehiaketa matematikotan epaimahai gisa edo antolatzaile gisa parte hartu du, gazteen artean zientziarako zaletasuna pizteko asmoz.

## Sariak 
* 2023: Prisma sarien proiektu berezia: María Andresa Casamayor lanarengatik, Julio Bernuések, Pedro Mianak, Raquel Villacampak eta Zaragozako Unibertsitateko Matematika eta Aplikazioen Unibertsitate Institutuak aurkeztua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa profesionala Zaragozako Unibertsitatean
* Zaragozako Unibertsitateko Matematika eta Aplikazioen Institutua (IUMA)
Unibertsitateko kirol talde

thumb|Unibertsitateko atleta bat 1906an
**Unibertsitateko kirol taldea** kirol jakin bateko kirol taldea da, beren unibertsitatea edo unibertsitateko kideek osatutakoa. Talde horiek goi-mailako hezkuntza-erakundeen arteko txapelketetan parte hartzen dute, eta askotan unibertsitateko bizitza sozialaren eta identitatearen osagai garrantzitsuak dira.

## Ezaugarri nagusiak 
Unibertsitateko kirolak (askotan *inter-unibertsitateko kirola* deitua) hainbat berezitasun ditu:

* Ikasle-atletak: Parte-hartzaileak, funtsean, ikasleak dira. Horrek esan nahi du akademian emaitza minimo batzuk lortu behar dituztela lehiatu ahal izateko.
* Ordezkaritza: Taldeak unibertsitatearen izena, koloreak eta maskota daramatza, ikasle ohien (alumni) eta egungo ikasleen arteko lotura indartuz.
* Finantzaketa: Gehienetan unibertsitateak berak, babesle pribatuek edo sarreren salmentek finantzatzen dituzte talde hauek.

## Ereduak munduan 
Eredu desberdinak daude unibertsitateko kirola ulertzeko:

### Ameriketako Estatu Batuak 
AEBetan unibertsitateko kirolak garrantzi handia du, ia maila profesionalean. NCAA (National Collegiate Athletic Association) erakundeak antolatzen ditu lehiaketa nagusiak. Amerikar futbola eta saskibaloia dira ikusle gehien erakartzen dituzten kirolak, eta askotan unibertsitateko taldeak kirolari profesional bihurtzeko pauso nagusia dira.

### Europa eta Euskal Herria 
Europan eredu akademikoagoa gailentzen da. Kirola aisialdiari eta osasunari lotuago dago lehiaketa profesionalari baino.

Espainian, Matematika Ikasleen Elkarte Nazionalaren Liga Matemáticakoa matematika kirol bihurtzen duten unibertsitateko kirol taldeek osatzen dute.

Euskal Herrian: Euskal Herriko Unibertsitateak, Deustuko Unibertsitateak eta Mondragon Unibertsitateak beren taldeak dituzte. Urtero Euskadiko Unibertsitate Arteko Txapelketa antolatzen da, non hainbat modalitatetan (futbola, saskibaloia, rugbya, tenisa, etab.) neurtzen diren indarrak.

## Kirol mota ohikoenak 
Unibertsitate-taldeak ia edozein kirol-disziplinatan sor daitezke, baina ohikoenak hauek dira:

* Saskibaloia
* Futbola
* Rugbya (tradizio handikoa Erresuma Batuan eta Frantzian)
* Arrauna (ezaguna da Oxford eta Cambridge arteko estropada)
* Eskubaloia

## Ikus, gainera 
* NCAA

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Plasentzia baserria

**Plasentzia baserria** Donostia Loiola auzoan dago, Ubako bidean. 

## Izena
Garai bateko agirietan hainbat formetan agertu izan da: 1635 Plazencia; 1719 Placencia; 1737 Plasencia; 1746 Plasencia; 1764 Plasencia; 1782 Placencia; 1860 Placenciya; 1863 Plaséncia, Placéncia; 1862 Plasencia; 1894 Placencia.

## Deskribapen arkitektonikoa
Familia bakarreko baserri ertaina, oinplano errektangularra eta bi isurialdeko teilatua dituena, eta bi solairuk eta ganbarak osatzen dutena.

Itxitura hormak harlangaitzezkoak dira, entokatuak eta zurituak, kantoietan eta zenbait baoren ertzetan harlanduak dituztela. Fatxada nagusiaren goiko zatia agerian dagoen zurezko bilbaduraz ixten da. Fatxadaren eskuinaldean arkupe txiki bat dauka, hareharrizko harlanduekin eginiko oin karratuko bi zutabe motzekin. Orain itxita dago arkupe hori. Haize-babesak, kontrako izkinan dagoenak, harlanduak ditu. Barnealdean, jatorrizko zurezko egitura dauka oraindik.

2000 urtean estalkia birgaitu zioten, Foru Aldundiak lagunduta.

2009 urteko Eraikitako Ondasun Urbanistikoa Babesteko Plan Bereziak (*Plan Especial de Protección del Patrimonio Urbanístico Construido*) Plasentzia baserria babesten zuen, nolabait. Dena dela, 2013 urteko Planean desagertu da, Altzako beste hainbat eraikinekin.

## Baserriaren inguruko kontuak
Hiru agiri zaharrek Plasentzia baserria aipatzen dute:
* 1737/12/24. Errenteriako aguazila den Ignacio de Lopeola-ren kontu-idazpena, non Altzako Akular eta Plasentzia baserrietara joateko behar izan dituen bi egunak zehazten duen. Plasentzia baserrira on Juan de Larreta-rentzako gutun batekin joan zen.
* 1746/08/31. Errenteriako udalak Donostiako auzokidea eta Altzako Ubegi eta Plasentzia baserrietako jabea den Joaquin Sanchez-i Perratxaleku izeneko barrutian garoa mozteko baimena ematen dio. Urteko kapoi edo oilo bat ordainduko du. Garoa Bordazar eta Artxipi-ren arteko lurretan moztuko du, Altzako Juan de Ierobi zenak egiten zuen lekuan.
* 1746/08/31. Donostiako auzokidea eta Altzako Ubegi eta Plasentzia baserrietako jabea den Joaquin Sanchez-ek Errenteriako udalari Perratxaleku izeneko barrutian garoa mozteko baimena eskatzen dio. Garoa Bordazar eta Artxipi-ren artean moztuko du.
 
Ramiro Larrañagak Placencia de las Armas. Monografía liburuan dioenez: *Zazok esaten zuenez, Donostiako portua ikusten den mendi batean Archiguinolaza de Placencia izeneko etxea zegoela*.

Donostiako Plasentzia baserri hau Atziolatza Zar baserritik baletor, armarria hau izango zuen: Lau zatitan; 1. eta 4. urdinak, urrez koroatutako urrezko lehoiarekin; 2. eta 3. urdinak ere, urrezko banda batekin ertzetan suge buruak dituela, berdeak eta urrezko ertzekin; armarriaren inguru osoa urrezkoa ere.

## Bertako familia
Garai batean, Ibarburu familia bizi zen bertan.

## Erreferentziak
* Artikulua hau osorik [Sorapediatik](https://www.sorapedia.eus/wiki/Donostiako_Plasentzia_baserria_(eu)) hartu dago eta Jcao izan da haren egile nagusia.
Nuria Balagué Gómez

**Nuria Balagué Gómez** (Bartzelona, 1969ko abenduaren 5a) alpinista kataluniarra da. Kirolarekiko duen dedikazioaz gain, Psikologian lizentziatua da eta profesionalki psikologo kliniko gisa lan egiten du Bergan eta Martorellen.

Gaztetatik Unió Excursionista de Catalunyan (UEC) izena emanda, mendizalea izan zen 1988 eta 1990 artean. Laster hasi zen mendizaletasuna praktikatzen eta irakasle izan zen Escola Catalana d'Alta Muntanya-n (ECAM) eta baita Escola Españolan (ENAM) ere. 1992tik aurrera kirol irakaskuntzan aritu zen, Oinarrizko Kirol Teknikari gisa.

1989 eta 1994 artean Kataluniako Generalitateko Mendizaletasun eta Eskalada Kirol Udalekuen irakasle eta zuzendaria izan zen. 2008tik Mountain Wilderness de Catalunyako zuzendaritzako kidea da.
thumb|Everest mendia
Kirol lorpenei dagokienez, 1997an Nun (7.135 m) igo zuen Indian. 2001ean "Women in Shisha" espedizio bateko kide izan zen, Shisha Pangma igo zuena, eskalatzaileek, zamaketariek, oinarrizko kanpalekuko langileek eta harremanetarako ofizialek emakumeak soilik osatua. 2004an, Everesterako emakumezkoen espedizio katalan bateko kide izan zen, iparraldeko aurpegiko igoeran, eta gailurrera iristea lortu zuen, Maite Hernándezekin batera, maiatzaren 19ko goizean. 1999an Annapurnarako (8.035 m) Mountain Wilderness garbiketa espedizioan parte hartu zuen, eta 2001ean Muztagh Atarako (7.546 m) espedizioan. 2011n Nevado Sajama (6.546 m) igoera osatu zuen, Boliviako Andeetan.

## Erreferentziak
Luisa Danimarkakoa (1726-1756)

**Luisa Danimarkakoa eta Norvegiakoa** (Kopenhage, 1726ko urriaren 19a - Hildburghausen, 1756ko abuztuaren 8a) Danimarkako printzesa bat izan zen, Kristian VI.a Danimarkako erregearen eta bere emazte Sofia Magdalena Brandeburgo-Kulmbachekoaren alaba gazteena. Saxonia-Hildburghausengo Ernesto Federico III.arekin ezkondu ondoren, Sajonia-Hildburghausengo dukesa bihurtu zen.

## Biografia 
Atzerriko Diplomatikoek Luisa, gurasoen gorte zorrotz eta erlijiosoarekin bat ez zetorren  pertsona animatu gisa deskribatu zuten. Bere gurasoekin ez zen ondo konpontzen, nortasun ezberdinak zituztelako. Luisari ez zitzaizkion gustatzen gorteko protokolo zorrotzak; aitari ez zitzaion gustatzen bere "izaera menderakaitza". 

### Eskandalua eta ezkontza 
Hasiera batean, Luisa Jurgi II.a Erresuma Batukoaren seme gaztearekin, Cumberlandeko dukearekin, ezkontzeko asmoa zegoen, baina plan hori bertan behera utzi zen Kristian VI.ak bere alaba Suediako erregina bihurtzeko saiakeraren ondoren, 1742an Suediako tronurako oinordekoa hautatu zenean,Frantziako hautagaiarekin, hartutako konpromiso baten bidez, edo Klemkenburg printzearekin. Plan horietako bat ere ez zen aurrera eraman Danimarkako erresumaren eta Norvegiaren eta Suediaren arteko tentsioaren ondorioz. Adolfo Federico Holstein-Gottorpen hautagaia 1743an aukeratu zuen errege Suediako Legebiltzarrean. Luisa eta Adolfo Federicoren arteko ezkontzak bi erresumen arteko aliantza bat sortuko zuen, baina ez zen gauzatu, Kristian VI.ak ez zuelako nahi bere alaba Holstein-Gottorp-eko printze batekin ezkonduta ikusi.

Bere anaia Federiko V.aren erregealdian, 1749an, Luisak maite afera bat izan zuen —eta agian seme bat ere bai—  geroago Munkholm-eko gotorlekuan bere ausardiagatik espetxeratua izango zen Ahlefeldt daniar familia nobleko mirabe batekin. Urte horretan, Luisa Saxonia-Hildburghausen-eko Ernesto Federiko III.arekin ezkondu zen, ezkontza lehenbailehen burutu eta eskandalua baretzeko ezkonsari handi batekin. Hirschholm jauregian ezkondu ziren, Kopenhageko iparraldean, 1749ko urriaren 1ean.

### Saxonia-Hildburghausengo dukesa 
thumb|319x319px|Luisa printzesa txikitan.
Saxonia-Hildburghausengo dukesa bezala, Luisaren gortea ezaguna izan zen bere protokolo formalengatik, kostu handiengatik eta festa ugariengatik; bera harroa eta "gastu bitxiak" zituena bezala deskribatua izan zen, ballet obrekin, maskara festekin, dantzekin, ehizarekin eta jolasarekin dibertituz, kaleetan zehar urrez eta zilarrez egindako gurdian (edo, neguan, leran) gidatuz.

1755eko abenduan, Luisak jaio eta hilabetera hil zen alaba bat erditu zuen: Federica Sofia Juliana Carolina (1755-1756ko urtarrilak 10). 

Luisa 1756ko abuztuaren 8an hil zen, 29 urte zituela, Hildburghausenen.

## Erreferentziak
Sebastià Xambó

**Sebastià Xambó Descamps** (Vilallonga de Ter, 1945) kataluniar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Kataluniako Unibertsitate Politeknikoako katedradun emeritua da. Bere ikerketa lanak Geometria aljebraikoan, informazioaren teorian eta fisika matematikoan zentratu dira, bereziki Clifford algebretan.

## Ibilbidea 
Bartzelonako Unibertsitatean lizentziatu eta doktoratu zen. Kataluniako Matematika Elkarteko presidentea izan zen eta matematika konputazionalean laguntza handia eman du. Bere karreran zehar, irakaskuntza eta software matematikoaren garapena uztartu ditu.

Matematika Dekanoen Konferentziako presidentea izan zen eta Matematika eta Estatistika Fakultatea dekanoen.

## Sariak 
* 2019: Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Sebastià Xambóren webgune pertsonala
Mirko Mijušković

**Mirko M. Mijušković** (serbieraz: *Мирко M. Мијушковић)* Lehen Mundu Gerran zehar Montenegroko politikari aktiboa eta irakaslea izan zen, batez ere Nikolas I.a erregearen agintepean Montenegroko Erresumako gobernuan.

## Biografia 
### Lehen urteak eta formazioa 
1875eko abuztuaren 29an jaio zen Povijan, Pješivcin (Nikšić, Montenegro). Belgradeko Unibertsitatean ikasi zuen eta hasieran Cetinjeko Gimnasioan irakasle gisa lan egin zuen.

### Ibilbide politikoa 
Montenegroko *Knjaževina* (Printzerria) Estatu Kontseiluko idazkari izan zen 1905etik aurrera, eta geroago Montenegroko Batzar Nazionaleko kide.

1915ean, Lehen Mundu Gerran, Montenegroko gobernuko ministro (Finantza eta Eraikuntza ministro) izan zen, bere aurrekoa ordezkatuz, 1915eko irailetik 1916ko urtarrilara arte.

Gobernuaren ordezkari gisa ere jardun zuen; adibidez, Kanpo Arazoetarako Ministerioko agente izendatu zuten eta ministroa, Janko Vukotić zela, ordezkatu zuen Montenegro gerran zegoenean.

### Heriotza 
1948an hil zen Belgraden, Jugoslavian.

## Testuinguru historikoa 
Mirko M. Mijuškovićek kargu politikoa izan zuen garaia oso nahasia izan zen Montenegrorentzat: herrialdea Lehen Mundu Gerran nahastuta zegoen Serbiarekin eta bere aliatuekin batera, eta bere gobernu-erantzukizunak kanpaina militarretan eta Montenegroko estatua Erdialdeko Inperioen aurrean ahultzean izandako betebehar diplomatiko eta ordezkariekin nahastuta zeuden.

## Kanpo estekak
Funtor de Breogán

**Funtor de Breogán** Santiago de Compostelako Unibertsitatearen taldea Liga Matemátican.

## Historia 
Urtero parte hartzen duen taldeak gure fakultatean urtero irailaren erdialdean unibertsitateko ikasleentzat irekita dauden matematika-borroketan parte hartzen du. Nelas-ek, problema sorta bat konpontzen dute taldeka, "borroka" bat egiteko, non, txandaka problema bakoitzeko, bi taldek beren soluzioaren zuzentasuna defendatzen saiatzen diren, besteak baliozkoa ez dela justifikatzen saiatzen den bitartean. Talde bakoitzak amaitzen duen konbentzimendu-mailaren arabera, puntuazio handiagoa lortzen du, puntu gehiago lortzen dituen taldeak irabaziz.

Liga Matemática 2023-2024 Azken Faserako sailkatu ziren, finalaurrekoan 3-2 galduz Almeriako Unibertsitateko GalUALs taldearen aurka. Aurretik, delegatua Javier Polo zen eta Ibai Otero eta Pedro Vidal jokalariak ziren.

Liga Matemática 2024-2025 delegatua Héctor Folgar izan zen. Fernando J. Álvarez, Iván Castro, Ada Domínguez, Carla Dopazo, Diego Fernández, Antón Figueroa, Raquel Freire, Martín García, Francisco Morales, Ángel Rey Rodríguez, Laura Salgueiro, Yago Sánchez, Pablo Soutullo, Inácio Suárezek osatzen dute taldea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Jesús Carro Rossell

**María Jesús Carro Rossell** (Tanger, 1961) espainiar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Madrilgo Unibertsitate Konplutenseako Analisi Matematikoko katedraduna da. Bere ikerketa Analisi matematikoaren esparruan kokatzen da, bereziki analisi harmonikoan eta operadoreen teorian.

## Ibilbide akademikoa 
Extremadurako Unibertsitatean lizentziatu ondoren, Bartzelonako Unibertsitatean lortu zuen doktoretza. 2020an, Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina jaso zuen, bere ikerketa lanagatik eta matematika komunitatean egindako kudeaketa lan bikainagatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Ros Mulero

**Antonio Ros Mulero** espainiar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Granadako Unibertsitateako Geometria eta Topologia katedraduna da. Mundu mailako erreferentea da Geometria diferentzialaren esparruan, bereziki gainazal minimoen azterketan.

## Ibilbide akademikoa 
Granadako Unibertsitatean burutu zituen ikasketak eta bertan garatu du bere ibilbide gehiena. 2004an, Espainiako Ikerketa Sari Nazionala jaso zuen (Julio Rey Pastor saria), geometria diferentzialean egindako ekarpen garrantzitsuengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonio Córdoba Barba

**Antonio Córdoba Barba** (Murtzia, 1949) espainiar matematikaria da. Madrilgo Unibertsitate Autonomoako Analisi Matematikoko katedraduna da eta Matematika Zientzien Institutuako kidea izan zen.

## Ibilbidea 
Chicagoko Unibertsitatean doktoratu zen Charles Feffermanen zuzendaritzapean. Analisi harmonikoan, zenbakien teorian eta fisika matematikoan aditua da. 2011n, Julio Rey Pastor Ikerketa Sari Nazionala jaso zuen. Bere lana nazioartean oso ezaguna da eta hainbat dibulgazio liburu idatzi ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa profesionala ICMATen
Luis Narváez Macarro

**Luis Narváez Macarro** (Huelva, 1957) espainiar matematikaria eta unibertsitateko irakaslea da. Sevillako Unibertsitateako Algebra katedraduna da eta Sevillako Unibertsitateko Matematika Institutua erakundeko kidea.

## Ibilbidea 
Bere ikerketa Geometria aljebraikoan eta singularitateen teorian zentratu da, D-moduluak sakonki aztertuz. Sevillako Unibertsitateko Matematika Institutuko zuzendaria izan da eta matematikaren kudeaketan lan handia egin du Espainian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa profesionala Sevillako Unibertsitatean
DerUVAda

**DerUVAda** Valladolideko Unibertsitatearen taldea Liga Matemátican.

## Historia 
Liga Matemática 2023-2024 Azken Faserako sailkatu ziren, bigarren postua lortuz, GalUALsen aurka 3-2 galduz.

Liga Matemática 2024-2025 lehen postua lortu zuten, Bartzelonako Unibertsitateko GaUB taldeari 2-0 irabazita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María del Carmen Romero Fuster

**María del Carmen Romero Fuster** espainiar matematikaria da. Valentziako Unibertsitateako Geometria eta Topologia katedraduna da. Bere ikerketa nagusia geometria diferentziala da, bereziki singularitateen teoria eta kurben eta gainazalen geometria.

## Ibilbidea 
Southamptoneko Unibertsitatean doktoratu zen. Bere karreran zehar, nazioarteko hainbat zentrotan ikertu du, Brasilen adibidez, eta geometria diferentzialaren arloan ekarpen garrantzitsuak egin ditu. Espainiako Matematikako Errege Elkartearekin lankidetza estua izan du bere ibilbide osoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa profesionala Valentziako Unibertsitatean
Luis Vega González

**Luis Vega González** (Madril, 1960) espainiar matematikaria da. Euskal Herriko Unibertsitateako Analisi Matematikoko irakaslea da eta BCAMeko zuzendari zientifikoa izan da.

## Ibilbide akademikoa 
Madrilgo Unibertsitate Autonomoan doktoratu zen 1988an. Bere ikerketa ekuazio diferentzial partzialetan eta analisi harmonikoan oinarritzen da. 2012an, Blaise Pascal Domina jaso zuen eta 2015ean Julio Rey Pastor Ikerketa Sari Nazionala eta 2023an Espainiako Matematikako Errege Elkartearen Domina. Nazioarteko oihartzun handiko matematikaria da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Natale Serón Arizmendi

**Natale Serón Arizmendi** (Donostia, Gipuzkoa, 1996) nazioarteko zuzenbidean doktorea da, Deustuko Unibertsitatean irakasle dihardu Donostiako kanpusean.
Aipua:*Herrialde batek ezin du bere kabuz erabaki nazioarteko zuzenbidea urratzea* Haur migratzaileak direla eta, 2025eko azaroan *Diario vasco egunkarian* zera aipatu zuen: «Nazioarteko auzitegiek mutil hauen errealitate konplexua alda dezakete»

## Argitalpenak 
* 2025ean, «*Unaccompanied Migrant Children and International Law: The Role of Strategic Litigation in Advancing Human Rights»* (*Inoren Kargura ez dauden Adingabe Migratzaileak eta Nazioarteko Zuzenbidea: Auzi Estrategikoaren Zeregina Giza Eskubideen Sustapenean)* liburua argitaratu zuen Routledge argitaletxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bea Asurmendi Garcia

**Bea Asurmendi Garcia** (Aramaio, Araba, 1991) musikagilea eta abeslaria da.

## Bizitza 
Bea Asurmendi musikagile eta abeslaria da. Txikitatik izan zuen musikarekiko lotura: "Amak asko kantatzen zigun eta aitak kontzertuetara eramaten gintuen. Berarekin, AC/DC eta Bruce Springsteen bezalako artistak ikusi ditut ". Bere etxean musika asko entzuten zen eta sei urterekin Aramaioko koruan sartu zen, ondoren Papargorri Abesbatza bihurtu zena. Arrasate Musikal Eskolatik eta Gasteizko Luis Aramburu Musika Eskolatik ere igaro zen.

Idoia Asurmendi, Izaro Andres, Maren eta Olatz Salvador artistekin batera ere parte hartu du Judit Neddermannen Artean izeneko diskoan.

2023an Bea Asurmendi Quintet eratu zuten bai berak eta baita  Gianluca Corona (gitarra), Giovanni Cresseri (baxua), Milena Granci (piano) and Filippo Galli (bateria).  Konposizio originalen bilduma intimo, indartsu eta oroigarria aurkeztu zuten (euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez), non munduko musikak, jazz garaikideak eta folkak topo egin zuten.  Bere letren bidez, Beak bere abestiak entzulearentzako gonbidapena izatea ere nahi du, bere usteetatik atera eta gure gizartean emakume izatearen esanahiaz eta emakumeen ahalduntzearen garrantziaz hausnartzeko. euskarazko, ingelesezko eta gaztelaniazko konposizioen konpilazio oroigarri bat da, non jazz garaikideak folkarekin bat egiten duen . Emakumeentzako terapia talde batean izandako esperientzia aberasgarrian oinarrituta daude abestiak, eta horrek asko markatuko du haien bizitza. Bearen ahots nahastezinak eta bere letra hunkigarriek zaurgarritasunaren adierazpen paregabea adierazten dute disko honetan, soinu paisaia bat sortuz, entzuleak doluari, barkamenari, familiari, norberaren maitasunari, sororitateari eta osasun mentalaren inguruko kontzientziazioaren garrantziari buruz hausnartzera gonbidatzen dituena.

## Diskografia 
* *Otsomeak. S*inglea.  2025ko maiatzaren 27a,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bea Asurmendi, Asteartea in High-Resolution Audio
* Bea Asurmendi - OTSEMEAK (Bideo ofiziala) 
* Bea Asurmendi, diskoak, abestiak eta kontzertuak
2-klorobutano

**2-Klorobutanoa** edo '''*sec*-butil kloruroa'* konposatu organikoa da C4H9Cl formula duena haluroen klasekoa. 2-klorobutanoak kirialitatea du eta bi enantiomero ditu: (*S*)-2-klorobutanoa eta azido (*R'')-2-butanoa. Likido kolorge lurrunkorra da. Uretan disolbaezina da. Sukoia, narritagarria eta korrosiboa da.

## Sintesia 
2-Klorobutanoa sintetiza daiteke 2-butenola zein 2-butanola azido klorhidrikoz tratatuta.

358x358px|Synthesis 2-chlorobutane

376x376px|2 chlorobutane synthesis substituion

## Erabilera 
2-Klorobutanoa sintesi kimikoan disolbatzaile ez-polar eta erreaktibo gisa baliatzen da, adibidez azido 2-metilbutirikoaren sintesian.

## Erreferentizak
Jasokundeko Gure Amaren eliza (Panticosa)

**Jasokundeko Gure Amaren eliza**, , Espainiako Panticosa udalerriko eliza katoliko bat da, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian.

XVIII. mendean aurreko eliza erromanikoaren gainean eraiki zen, hartatik mendebaldeko horma pikoa mantendu da.
Lanuzako urtegia

**Lanuzako urtegia**, Espainiako Pirinioetan dagoen urtegi bat da, Tenako ibarran, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian. Sallent de Gallego udalerrian dago.

Gállego ibaiaren urak biltzen ditu.
Helena Alemán i Sobrino

**Helena Alemán y Sobrino** (Bartzelona, 1985eko urtarrilaren 28a) eskalatzaile kataluniarra da eta Sant Llorenç Terrassa Mendizaletasun Zentroko kidea.

## Ibilbidea 
Benasqueko Mendi Eskolan hasi zen arroilen-jaitsiera, eskia eta mendi-ibiliak praktikatzen. Geroago, FEECeko Kirol Eskalada Teknologia Zentroan entrenatu zen. 2004an 8a horma bat eskalatu zuen. Geroago, Salvador Serranorekin, bere bigarren 8a eta bere lehen 8a+ lortu zituen (*Macho men* Sant Llorenç del Munt-en). 2007an bere lehen 8b eskalatu zuen (Santa Linya), 7c+ bat bistatik, eta bere lehen 8b+ 2008an.

Espainiako Kopako txapeldunorde juniorra (2002), Espainiako Kopako 20 urtez azpiko txapelduna (2003) eta Espainiako Kopako txapelduna (2012, 2016, 2018) eta brontzezko domina (2013, 2014, 2015) senior mailan izan zen. Kirol eskaladako Kataluniako Txapelketa ere irabazi zuen (2006, 2007, 2017). 2008 eta 2010 artean Munduko Kopako hainbat probetan parte hartu zuen. Emaitza onak lortu zituen 2009ko Munduko Kopan eta munduko sailkapeneko 50 eskalatzaile onenen artean sailkatu zen.

## Erreferentziak
Tebarrai iboia

**Tebarrai iboia**, Espainiako Pirinioetan dagoen iboi bat da, Tenako ibarran, Aragoi erkidegoko Huescako probintzian. Sallent de Gallego udalerriaren lursailetan dago.

Izena Terrabai mendiaren pean egoteari zor dio eta 2.710 metroko garaieran dago.