open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guillermo Sevilla Sacasa

**Guillermo Sevilla Sacasa** (León, Nikaragua, 1908ko irailaren 11 &ndash; Potomac, Ameriketako Estatu Batuak, 1997ko abenduaren 16a ) Nikaraguako diplomazialari bat izan zen.

## Biografia 
Leonen jaio zen, Nikaraguan, 1908ko irailaren 11n. Ramón Sevilla Castellón eta Dolores Sacasaren semea, eta Roberto Sacasa y Sarria presidentearen biloba. Nikaraguako enbaxadorea izan zen 1943tik 1979ra Estatu Batuetan, Iraultza Sandinistak bere emaztearen familiaren gobernua garaitu eta boteretik kendu zuen arte. "Gorputz Diplomatikoko Dekano" izendatua, eta "munduko enbaxadorerik kondekoratuena" bezala ezagutua.

Washingtonen oturuntza, koktel, gala, zeremonia eta inaugurazio presidentzial gehiagotan parte hartu zuen pertsona ere bada, beste edozein diplomatiko edo presidente amerikar gaindituz.

Bere ahaide Lillian Somoza Debaylerekin ezkondu zen, bere lehengusu Salvadora Debayle Sacasaren eta garai hartan Nikaraguako presidente zen Anastasio Somoza Garcíaren alaba, 1943ko otsailaren 1ean, Managuako Katedralean. Bederatzi seme-alaba izan zituzten.
## Heriotza 
Potomacen hil zen, AEB, 1997ko abenduaren 16an, 89 urte zituela.

## Ikus, gainera 
* Somoza familia

## Kanpo estekak
Shanghaiko Jiao Tong Unibertsitatea

**Shanghaiko Jiao Tong** **Unibertsitatea** (txinera sinplifikatua: 上海 交通 大学; txinera tradizionala: 上海 交通 大學; pinyina: Shànghǎi Jiāotōng Dàxué; siglak: Jiao Da (交大) edo SJTU) Txinako goi mailako hezkuntzako erakundea da, Shanghai hirian. Bere jatorria 1896an kokatzen da Nan Yang Eskola Publikoa sortu zenean. Behin betiko izena 1959an eskuratu zuen eta Txinako unibertsitaterik zaharrenetakoa da. Zuzenean Hezkuntza Ministerioaren eta Shangai Hiriko Udalaren menpe dago.

Unibertsitate honi zientzia eta ingeniaritzan duen eginkizun nabarmena aitortzen zaio; baina mundu mailan ospea izatera iritsi da, **Mundu Osoko Unibertsitateen Zentroa** (Center for World-Class Universities) daukalako, ikastetxe eta ikerketa institutu askoren artean nazioartean oso aktiboa baita munduko unibertsitateen sailkapen akademikoa lortzeko metodologian.

## Nabarmendutako lizentziatuak 
* Jiang Zemin (江澤民) - Txinako Herri Errepublikako presidente ohia
* Lu Dingyi (陸定一) - Politikaria
* Ding Guangen (丁關根) - Politikaria
* Wang Daohan (汪道涵) - Politikaria
* Qian Xuesen (錢學森) - Zientzialaria, Txinako espazio programako buru ohia
* Wu Wenjun (吳文俊) - Matematikaria
* Zou Taofen (鄒韜奮) - Kazetaria
* Mao Yisheng (茅以升) - Irakaslea eta ingeniari zibila
* Cai Er (蔡 鍔) - Militarra
* Huang Yanpei (黃炎培) - Politikaria
* Shao Lizi (邵力子) - Idazlea eta politikaria
* An Wang (王安) - Zientzialaria, asmatzailea eta Wang Laborategien sortzailea
* Wen Tsing Chow (周文俊) - Informatikako aitzindaria eta aeroespazialean aditua
* Mao Daolin (茅道临) - sina.com-eko zuzendari nagusi ohia, Hu Jintao presidente ohiaren suhia
* Neil Shen (沈 南 鵬) - Ctrip.com-en sortzailea, Sequoia China-ko burua.
* Jiang Jianqing (姜建清) - Txinako Industria eta Merkataritza Bankuko presidentea.
*Li Xiannian (1909 - 1992), politikaria
*Hu Yaobang (1915 - 1989), politikaria
*Ma Long (1988), mahai-tenislaria
*Xu Xin (1990), mahai-tenislaria
*Chen Yunxia (1995), arraunlaria
*Sun Yingsha (2000), mahai-tenislaria

## Ikus, gainera 
* Unibertsitateen sailkapen akademikoa

## Kanpo estekak 
* SUJTen webgunea
* "Center for World-Class Universities" (CWCU) webgune ofiziala
* Sailkapenen edo "rankingen" web orria
Hankarte-sexu

**Hankarte-sexua**, **hanken arteko sexua** edo **sexu interkrurala** (latinezko *inter-* [arte] eta *crura* [hankak] hitzetatik eratua) sarpenik gabeko sexu-ekintza erotiko mota bat da. Jarduera honetan gizonezkoak zakila sexukidearen izterren artean jarri ondoren, bi partaideek koitoa simulatzen dute genitalen igurzketaren bitartez plazera lortzeko asmoz.

## Kanpo estekak
Burusera

thumb|250px|Erabilitako barruko arropa saltzeko makina.
**Burusera** () fetitxismoarekin lotutako Japoniako denda mota da. Burusera batean neska gazteek erabilitako kuleroak edo beste barruko arropa batzuk saltzen dituzte.

## Denden ezaugarriak 
Kuleroekin batera beste arropa batzuk saltzen dira: eskola-jantziak, bainu-jantziak, e.a. Askotan, jantzia gainean daraman neskaren argazkiarekin saltzen dira. Berezoak, orokorrean, gizonezkoak dira eta arropa horiek sexualki estimulatzeko erabiltzen dituzte, usainduz, jantziz, e.a. Izan dira, baita ere, horrelako arropak saltzeko makina banatzaileak. Horrelako kuleroen prezioa altua da, 5000-10 000  yen artean (30 eta 70 euro artean).

## Namasera 
Namasera (), "fresko" euskaraz, antzeko salmenta mota da, baina kasu honetan emakumeak jantzia momentuan kentzen du bezeroaren aurrean.

## Etimologia 
"Buru" edo "bloomers" (buruma-k japonenglishez) *kuleroak*, eta "sera" edo *saltzaile*.

## Adin txikikoak 
Burusera diru erraza eskuratzeko bidea izanik, askotan kuleroen salmentara neska gazteak erakartzen ditu. Hauek bai denden bidez, baita ere telefonoz saltzen dituzte. Batzutan gizonezkoek zuzenean usaintzen dituzte eta praktika hau debekatu egin zen. Ez da onartzen ere kuleroekin batera argazkiak saltzea. Dena dela, geztetxoak oso arriskutsua izan daitekeen mundu batera erakartzen ditu.

## Burusera Europan 
Buruseraren fenomenoa Europara zabaldu da baita ere azken urteotan. Dena dela, Europako salmenta ez da saltoki publikoen bidez egiten, online baizik. Web berezietan saltzaileek eta erosleek kontaktatzeko aurkera dute. Prezioa erabileraren araberakoa izaten da: zenbat eta erabiliago, garestiago. Prezioa 50 euro ingurukoa izaten da eta produktua postaz bidaltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Neville

**Ana Neville** (Warwick gaztelua, Warwickshire, 1456ko ekainaren 11 &ndash; Westminster, 1485eko martxoaren 16a) Ingalaterrako erregina ezkontidea izan zen.

Richard Neville, Warwickeko 16. kondearen eta Anne Beauchampen alaba izan zen. Nevilleko Etxe boteretsuko kide izan zen eta, beraz, paper garrantzitsua jokatu zuen Bi Arrosen Gerran. Haurra zenean Eduardo Wetminsterkoa, Galesko printzea, Henrike VI.a Ingalaterrakoaren seme nagusiarekin, ezkondu zen. Eduardo hil ondoren, Rikardo Gloucesterrekin ezkondu zen. Bere senarra 1483ko ekainean igo zen tronura, Rikardo III.a Ingalaterrakoa bezala eta bera bihurtu zen erregina ezkontide. Seme bat izan zuten, Eduardo Middlehamgoa, haiek baino lehenago hil zena. Ana 1485eko martxoan hil zen, senarra baino bost hilabete lehenago. Westminsterreko Abadian lurperatu zuten.
Lakitelek

**Lakitelek** Danubio eta Tisa ibaien artean kokatutako Hungariako herri bat da, Bács-Kiskun konderrian, Hegoaldeko Ordoki Handiaren eskualdean.

## Kokapena 
Lakitelek Budapestetik 120 km-tara dago, eta Kecskemétetik 27 km-tara. Tisa ibaia herritik 3 km-tara igarotzen da.

## Ondasun nabarmenak 
* Kontyvirág tanösvény izadi-ibilbidea
* Eliza Erreformatua, 1929an eraikia
* Jesusen Bihotza Erromatar Eliza Katolikoa, 1926an sagaratua
* Doneztebe Erromatar Kapera Katolikoa
* Tőserdő gaztelua
* Tősfürdő bainu termalak
* Goi-mailako Ikasketen Gunea, Sándor Lezsák eta bere emazteak sortua
* Pálinkaváros Museoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Joseph Lyons

**Joseph Aloysius Lyons** (Stanley, Tasmania, 1879ko irailaren 15a - Sydney, 1939ko apirilaren 7a) Australiako 10. lehen ministroa izan zen 1932tik 1939an hil zen arte.

Irlandar emigranteen familia batean jaio zen. Politikan hasi aurretik, irakasle lanetan aritu zen. Gaztetatik parte hartu zuen tokiko politikan, alderdi laboristako kide gisa. 1923tik 1928ra Tasmaniako lehen ministroa izan zen.

1929an dimisioa eman zuen Tasmaniako Parlamentuko kide gisa eta Parlamentu Federaleko kide hautatu zuten. Berehala, James Scullin lehen ministroak ministro izendatu zuen. 1931n beste kide batzuekin utzi zuen alderdi laborista eta Australia Batu Alderdia sortu zuten. Lyons oposizioko buru bihurtu zen.

1931ko hauteskundeak irabazi zituen eta 1934an eta 1937an berrautatu zuten. Bere gobernuak Australiaren susperraldia gainbegiratu zuen Depresio Handiaren ondoren eta kanpo-politika independentea egin zuen. Bigarren Mundu Gerra hastear zegoela ikusita, lasaitzeko eta berrarmatzeko politikari ekin zion.

1939ko apirilean hil zen, bihotzekoak jota.

## Kanpo estekak
Diageo

**Diageo** alkoholdun edariak ekoizten dituen enpresa britainiarra da. Bere egoitza Londresen dago. 1997an Grand Metropolitan eta Guinness Plc enpresak fusionatuz sortua, mundu mailako zortzi marka nagusien jabea da: Smirnoff, Johnnie Walker, Captain Morgan, Baileys, J&B, Tequila Don Julio, Tanqueray eta Guinness.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Teddy Tamgho

**Teddy Tamgho** (Paris, 1989ko ekainaren 15a) hirukoitz eta luzera jauzian espezializatutako atleta frantziarra da. 2021ko urtarrilararte, Hugues Fabrice Zangok kendu arte (18.07m), jauzi hirukoitzan pista estaliko munduko errekorra eduki zuen 17,92 metroko markarekin eta marka horrekin 2011ko Europako Pista Estalitako Txapelketan urrezko domina lortu zuen. Aire librean, jauzi hirukoitzeko proban munduko inoizko seigarren jauzilaririk onena da, 18.04ko marka pertsonalarekin, 2013ko Munduko Txapelketan urrezko domina irabaztean lortutako marka izanik.

Tamghoren lehen urrezko domina 2008ko Junior mailako Munduko Txapelketan izan zen eta hurrengo urtean Munduko Atletismo Txapelketako finalera iritsi zen jauzi hirukoitzean (non 11. postuan sailkatu zen). Jauzi hirukoitzean munduko pista estaliko errekorra 17,90ekoa izatera iritsi zen&nbsp;2010eko Pista Estaliko munduko txapelketan urrezko domina irabaztean. 2010eko IAAFeko Diamantezko Ligako irabazle izan zen jauzi hirukoitzean eta 2010eko Europako Txapelketako salto hirukoitzeko brontzezko domina ere lortu zuen. Tamghok 2012ko Londresko Olinpiar Jokoetan ezin izan zuen parte hartu eskuineko orkatilan ebakuntza egin ziotelako.

## Marka Pertsonalak 
* Informazio guztia IAAF profiletik hartua.

## Nazioarteko Lehiaketak 
* Frantziako Pista Estaliko Txapelketa Nazionala: senior titulua irabazi zuen 2008an, 2009an, 2011n eta 2016an.
* Frantziako Aire Libreko Txapelketa Nazionalak: 2009an, 2010ean, 2013an eta 2016an senior tituluaren irabazlea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pitxartxar burubeltz

**Pitxartxar burubeltza** (*Saxicola rubicola*) muscicapidae familiako hegazti paseriformea da, Europan eta iparraldeko Afrikan hedaturik dagoena. Taxoi eztabaidatua izan da, berriki arte *Saxicola torquatus*-en subespezietzat hartzen baitzen.

## Izena 
"Pitxartxar" izen onomatopeikoa da, txoriak egiten duen klaskada imitatuz sortutakoa. Katalanek, esate baterako, *bitxac* izenaz ezagutzen dute eta ingelesek, berriz, *chat* deitzen diote.

## Deskribapena 
13 cm-ko luzera eta 15 gramoko pisua duen hegazti intsektujalea da. Arrak buru eta bizkarralde beltza, ipurtxuntxur zuria, bular arre-gorrixka eta bi aldeetan orbain zuriz apaindutako lepoa ditu. Emeak, berriz, antzeko kolore-banaketa duen arren, kolore motelagoak ditu. Gazteak ere emearen antzekoak dira, baina lumaje pintarratuaz jantzita egoten dira. Lumaje polit horri esker erraz ezagutzeko moduko txoria da eta, nahastekotan, ziurrenik beste pitxartxar-espezie batekin nahasiko genuke, pitxartxar nabarrarekin (*Saxicola rubetra*), alegia. Azken honek, burubeltzak ez bezala, bekain zuria du eta baita buztanean orbain zuriak ere, besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pitxartxar burubeltz. Txoriak.eus
Gustav Thöni

**Gustav Thöni** (Trafoi, Hego Tirol, 1951ko otsailaren 28a) italiar eskiatzaile ohia da.

Proba teknikoetan (eslaloma eta eslalom erroldia) eskiatzaile nagusia izan zen 1970eko hamarkadaren lehen erdian. Hiru domina olinpiko irabazi zituen: 1972ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eslalom erraldoian eta zilarrezko domina eslalomean eta 1976ko Neguko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina eslalomean. Gainera, urrezko lau domina irabazi zituen munduko txapelketetan: 1972an konbinatua, 1974an eslalom eta eslalom erraldoia eta 1976an konbinatua.

Munduko Kopako lau titulu lortu zituen. Pirmin Zurbriggenek eta Hermann Maierrek ere lau titulu lortu zituzten. Marcel Hirscher eta Marc Girardelli gailendu dira bost titulurekin.
Kroaziako Subiranistak

**Kroaziako Subiranistak** () Kroaziako alderdi politiko kontserbadorea da.

## Historia 
### Sorrera 
Kroaziako Soberanistak alderdia 2019ko azaroaren 10ean sortu zuten, Kroaziako Alderdi Kontserbadoreak (HKS), Kroaziar Hazkundea - Kroazia arrakastatsurako higikundea (Hrast), elkarteetako ordezkariek eta herritarren ekimenek Istanbulen inguruko Egia eta Kroaziako Harresia, baita intelektualek eta pertsona ospetsuek ere. Ruža Tomašić Kroaziako eurolegebiltzarkidea alderdiko ohorezko lehendakari izendatu zuten.

### 2020rako Legebiltzarrerako hauteskundeak 
2020ko maiatzaren 11n, Miroslav Škoro lehendakariarekin Aberria Higikundea alderdiaren inguruan bildutako koalizioarekin bat egin zuten, eta 2020ko uztailean egin beharreko Kroaziako Legebiltzarrerako hauteskundeetan batera esku hartuko dutela iragarri zuten.

Hauteskundeetan, Aberri Higikunde zentristaren inguruan bildutako koalizioak 16 eserleku lortu zituen. Horietatik Subiranisten lau kide sartu ziren Kroaziako Batzar Nazionalean: Hrvoje Zekanović, Ruža Tomašić, Marijan Pavliček eta Željko Sačić. Ruža Tomašić geroago bere alderdikide eta laguntzaile Marko Milanović Literrek ordeztu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paul Molac

**Paul Molac** (Ploërmel, 1962ko maiatzaren 21a) bretainiar kultur aktibista eta politikari bat da. Union Démocratique Bretonne alderditik gertu dagoen ordezkari independentea da Morbihango laugarren barrutian, Frantziako Alderdi Sozialistaren eta Europe Écologie Les Verts alderdien babesarekin. Talde ekologistaren kidea izan zen, baina 2016tik aurrera talde sozialistako kidea da.

2015ean Bretainiako hauteskundetan Jean-Yves Le Drianren zerrenda aukeratu zuten. 2017an La République en Marcherekin hautatu zuten eta Libertés et territoires taldea sortu zuen 2018an.

## "*Molac legea*" 
*2021eko apirilean Frantziako Asanblea Nazipnalak eskualdeko hizkuntzentzako esparru juridikoa hobetzeko lege bat onartu zuen, neurri handi batean Paul Molac-en irmotasunaren emaitza izan zen. Horregatik legeari Molac legea deitzen hasi zen medioetan.*

*Urteak zeramatzan Paul Molacek hizkuntza gutxituei lege-babes sendoagoa eman nahian. Helburu horrekin aurkeztu zuen Hizkuntzen Ondarea Babesteari eta Sustatzeari Buruzko Legea Frantziako Asanblean, 2021ko otsailean.* Irakaskuntzan, bizitza publikoan eta bizitza sozialean hobekuntzak ekartzen zituen euskara bezalako hizkuntzentzat, esaterako, eskoletan euskara ikasteko murgiltze-eredua onartuta. Lehenik, Frantziako Asanbleak legea onartu zuen, 247 diputatuk alde bozkatuta eta 76k bakarrik kontra —nahiz eta Hezkuntza ministroa aurka egon—. Lorpen handia izan zen hori. Gero, azken unean Blanquer ministroak legea konstituzionalera eramateko 61 sinadura lortu zituen. Han, bederatzi teknikarik konstituzioaren aurkakotzat jo dute legea. 61 sinatzaileetatik 53 Pariskoak izateak izugarrizko eskandalua eragin zuen, eta osagai politiko argi bat erantsi zion printzipioz batzuek eztabaida kultural gisa soilik aurkeztu nahi zutenari. *Frantziako Konstituzio Kontseiluaren ebazpenaren ondotik, konstituzioaren 2. artikulua aldatzea da, haren ustez, sortutako egoera konpontzeko aukera bakarra.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hrast - Kroazia arrakastatsurako higikundea

**Hrast - Kroazia arrakastatsurako higikundea** (, **Hrast**) Kroaziako alderdi politikoa kontserbadorea da. Hrast *Hrvatski rast* () hitzen akronimoa da, era berean, *haritz* esan nahi duena. 2012ko azaroaren 23an sortu zuten, eta harrezkeroztik bere lehendakaria Ladislav Ilcic izan da.

Hrast Europako Kristau Higikunde Politikoaren (ECPM) kidea da, eta alderdiaren gazte-erakundea Hrast Gazteak da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuberkulina

thumb|Mantouxen tuberkulina larruazal proba
**Tuberkulina** *Mycobacterium tuberculosis* bakteriotik lortutako proteina-estraktu bat da. Tuberkulosi-infekziorik dagoen diagnostikatzeko larruazalean injektatzen dute eta azterketa mediko horri Mantouxen testa deitzen zaio.

Tuberkulina mota ezberdinak daude baina gehien erabiltzen dutena PPD (*Purified Protein Derivative*-ren siglak) direlarik. Tuberkulosia eragiten duen bakterioan (*Mycobacterium tuberculosis*) dauden antigenoez osaturik dago, kultibo mikrobiologikoaren bidez lortzen dituztelarik. Tuberkulina Osasunaren Mundu Erakundearen funtsezko sendagaien zerrendan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacques Chapou

**Jacques Chapou** (Montcuq, 1909ko apirilaren 10a -Bourganeufetik gertu, 1944ko uztailaren 16a) Vichyko gobernuak kargugabetutako irakaslea izan zen. Erresistentzian aritu zen Lot, Corrèze eta Creuse FFIko kapitain mailarekin.

1944ko maiatzean, Corrèze, Creuse, Indre eta Haute-Vienneko makisen arduraduna eta Corrèzeko FTPko burua bihurtu zen. "Klébert" izengoitiaz ezaguna zen. Uztailaren 16an segada batean erori zen. Etsaiaren eskuetan ez erortzeko, bere burua hil zuen. Jean-Jacques Chapouri hilondoko Gerra Gurutze saria eman zioten eta Ohorezko Legioko zaldun izendatu zuten.

## Erreferentziak
Mantouxen testa

**Mantouxen testa**, **Mantouxen erreakzioa** edo **tuberkulinaren proba** pertsona batek bazilo tuberkulosoaren zatiki proteikoz osaturiko aterakinei dien sentikortasun-maila adierazteko egiten den azalbarneko proba da. Aterakina izan daiteke landu gabea (tuberkulina zaharraren kasuan gertatzen zen bezala) edo araztua (PPDaren kasuan bezala). Tuberkulosiaren aurkako txertoa (BCG) jaso duten pazienteen kasuan, 15 mm baino gehiagoko erreakzioa izatea testaren emaitza anormaltzat jotzen da; GIB duten pazienteentzat, eta positibotzat jotzen da edozein tamainatako iniraupenaren aurreko erreakzioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Espainiako Futbol Errege Federakundea

**Espainiako Futbol Errege Federakundea** () Espainiako futbol federazioa da. 1913ko irailaren 29an sortu zen, eta bere aurrekari zuzena "Football Kluben Espainiako Federazioa" da, 1909an eratua. Bere egoitza Las Rozasen dago, non 2003ko maiatzak 12an Futbol Hiria inauguratu zuen.

Espainiako Futbol Federakundea FIFA eta UEFA, munduko eta Europako futbol erakunde gorenetan eta Espainiako Batzorde Olinpikoan (COE) afiliatuta dago. 2019ko maiatzean, 21.148 klubek izena osatzen zuten eta 1.063.090 futbolari federatu zituen.

## Presidenteen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Roger Ranoux

**Roger Ranoux** (Lavilledieu, Dordoina, 1921eko urriaren 26a -Saint-Astier, 2015eko uztailaren 9a) frantziar politikaria izan zen.

Bigarren Mundu Gerran, "Hercules" izenarekin erresistentzian parte hartu zuen eta Frantziako Barne Indarreko Dordoina departamenduko buru bihurtu zen.

Roger Ranoux 1936an sartu zen politikan, Paul "Apollo" eta Guy "Mickey" bezala bere bi anaiak bezala Gazteria Komunistan. 1941eko ekainaren 21ean Roger Ranoux bere familiarekin iritsi zen Corrèzera. Germain Auboirouxek eta Paul Peyraudek hala eskatuta, ardura berriak hartu zituen Bere hotel-jatetxea lur azpiko base bihurtzen da. Ezkutuko prentsaren hedapen erabakigarria izan zen, 1942an Maurice Bourdelleren, Henry eta Édouard Valéry anaien eta beste batzuen laguntzari esker, *Combat* (egunkaria) argitaratu zuen.

1943ko azaroan, Dordoinako *Francs-tireurs et partisans français* (FTPF) lehen taldearen gidaritza hartu zuen, FTP kudeatzaile nagusietako bat bihurtu zen eta, ondoren, 1944ko abuztuan, FFIko bi sailetako buruetako bat. Dordoinan, *La Voix de la Resistance* egunkaria editatu zuen.

1947tik 1952ra, Frantziako Alderdi Komunistako departamenduko idazkari federal hautatu zuten. 1956ko urtarrileko hauteskunde legegileetan diputatu hautatu zuten. 1958an, 1962an eta 1967an berriro hauteskundeetara aurkeztu baina ez zuten hautatu.

2002an Roger Ranoux-ek Ohorezko Legioaren ofizialaren intsignia jaso zuen, Yves Guéna Périgueuxko alkate eta askatzaile handiaren eskutik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskadiko Futbol Federakundea

**Euskadiko Futbol Federakundea** EAEko futbol federazioa da. Arabako, Gipuzkoako eta Bizkaiko Futbol Federakundeez osaturik dago.

Federazioak hainbat liga kudeatzen ditu, hala nola Gazteen Euskal Liga eta Emakumezkoen Euskal Futbol Liga, baita Federazioaren Kopako fase autonomikoa ere. Hirugarren Mailako IV. Taldea ere antolatzen du, baina, federazio autonomiko gehienek ez bezala, beheragoko kategorien antolaketa Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko federazio probintzialen esku uzten du.

Euskadiko Futbol Federazioa Espainiako Futbol Federazioko kidea da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Roberto Sacasa y Sarria

**Roberto Sacasa y Sarria** (El Viejo, 1840ko otsailaren 27a - Managua, 1896ko uztailaren 2a) Nikaraguako mediku eta politikari kontserbadorea izan zen. Nikaraguako presidentea bi aldiz izan zen. Lehen aldia, 1889ko abuztuak 5etik 1891ko urtarrilak 1era, "Hogeita Hamar Urte Kontserbadoreak" deritzon aldiko bederatzigarren presidentea izan zelarik. Aldi hartan Evaristo Carazo presidentea hil ondoren izendatu zuten. Bigarren aldiz presidentetza hartu zuen 1891ko martxoaren 1etik 1893ko ekainaren 1era.

## Biografia 
1840ko otsailaren 27an jaio zen El Viejo herrian, Chinandegako departamenduan.

Managua hirian hil zen 1896ko uztailaren 2an .

XX. mendean, bere semeak, Juan Bautista Sacasak, birritan hartu zuen Errepublikako Presidentetza, baina alderdi liberalaren kide gisa.

## Kanpo estekak
Nafarroako Futbol Federazioa

**Nafarroako Futbol Federazioa** Nafarroa Garaiko futbol federazioa da. 1928ko urtarrilaren 8an sortu zuten eta Iruñean du egoitza.

Federazioak hainbat liga kudeatzen ditu, hala nola Gazteen Nafarroako Liga eta Emakumezkoen Nafarroako Futbol Liga, baita Federazioaren Kopako fase autonomikoa ere. Hirugarren Mailako XV. Taldea ere antolatzen du.

Nafarroako Futbol Federazioa Espainiako Futbol Federazioko kidea da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Mars, Incorporated

**Mars, Incorporated** nekazaritzako elikagaien industria arloko enpresa multinazional estatubatuarra da. Bere egoitza Virginiako McLean hirian du. Marka askoren jabea da: Mars bar, Milky Way, M&M's, Twix, Skittles, Bounty edo Snickers. Etxe-animalientzako produktuak ere ekoizten ditu, Royal Canin, Whiskas, Chappi edota Pedigree marken bidez.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Serumaren gaixotasun

**Serumaren gaixotasun** edo **serumaren eritasuna** lehen injekzio baten ondoren sentsibilizatuta geratu den pertsona bati bigarren aldiz serum heterologoa injektatzerakoan, 6-9 egun beranduago agertzen zaizkion zeinu eta sintomen multzoa da. Larruazalean erreakzio lokala agertzen da (kolore gorrikoa, erisipelaren antzekoa) eta urtikaria-erupzio orokorra, edema, giltzaduretako minak, sukarra, agujetak eta albuminuriarekin. Egun batzuen buruan desagertzen dira sintoma horiek, beharrezko neurriak hartuz gero. Clemens Von Pirquet eta Béla Schickek 1906an deskribatu zuten lehendabizikoz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gaztela eta Leongo Itzulia

** Gaztela eta Leongo Itzulia** (), urtero Espainiako Gaztela eta Leon eskualdean jokatzen den etapakako txirrindularitza itzuli bat da.

## Historia 
1985ean sortu zen “Gaztela eta Leongo Saria” izenarekin. 1996an gaur egungo izena hartu zuen eta UCIko zirkuituyan sartu zen. 2005etik aurrera UCI Europe Tourreko proba da 2.11 mailan.
Lasterketa hau Espainiako Kopako parte da 2019tik.

Alberto Contador da garaipen gehien lortu dituena: 2007an, 2008an eta 2010ean.

2024an egun bakarreko formatuan jokatu zen "Gaztela eta Leongo Klasika" izenarekin.

## Palmaresa 
**Oharra:** 2001ean Levi Leipheimer bigarrena izan zen, baina Lance Armstrongen dopin kasuan izandako zigorren ondorioz, Leipheimerren garaipen guztiak bi denbora tarteetan deuseztatuak izan ziren: alde batetik 1999ko urtarrilaren 1etik 2006ko uztailaren 30ra eta bestetik 2007ko uztailaren 7tik 2007ko uztailaren 27ra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ruminococcus

**Ruminococcus** generoa bakterio Gram positiboz osatuta dago, koko itxurakoak. Heste-floraren partaidea da eta anaerobio hertsia.

Ruminococcus-ek polisakarido konplexu batzuk degradatzen ditu ugaztunen digestio-aparatuan, garrantzi handiko kate laburreko gantz-azidoak sortuz (butiratoa, adibidez, heste-hormaren osotasuna mantentzen duena) . Hausnarkarien errumenean Ruminococcus-ek zelulosa digeritzen du .

Ruminococcus gnavus espezieak hantura prozesuak eragiten ditu eta hainbat patologia autoimmuneekin lotu da  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Singapurreko Unibertsitate Nazionala

**Singapurreko Unibertsitate Nazionala** (ingelesez ***National University of Singapore***, **NUS** laburtua) Singapurreko unibertsitaterik handiena eta zaharrena da. International Alliance of Research Universities elkartearena da.

## Historia 
NUS 1905ean sortu zen Goi Mailako Medikuntza Eskola bezala *The Straits Settlements and Federated Malay States Government Medical School* izenarekin. 1913an, *King Edward VII Medical School* izendatu zuten eta 1921ean *King Edward VII College of Medicine*. 1928an, *Raffles College* Thomas Stamford Raffles-en nahien arabera sortu zen, kolonia kultu eta zibilizatua lortzeko helburuarekin. 1949an, *King Edward VII College of Medicine-rekin bat* egin zuen Malaya Federazioa *(University of Malaya)* lortzeko*.* Singapurreko independentzia handituz joan heinean Singapurreko Unibertsitate bihurtu zen (*University of Singapore*) eta, azkenean, 1980an, 1955ean sortutako Nanyang Unibertsitatearekin integratu ondoren, Singapurreko Unibertsitate Nazionala lortu zuen (*National University of Singapore*).

## Oraina 
NUS Asiako hego-ekialdeko unibertsitate nagusietako bat da, eta jakintzaren erakunde globala izateko helburua du. 32.000 ikasle baino gehiago ditu (2009) 14 fakultatetan banatuta, kontserbatorio bat eta ospitale bat barne.

*The Times Higher Education Supplement* eta *QS World University Rankings* unibertsitateen rankingaren arabera, NUS Asiako unibertsitaterik onena da.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europar alderdi politiko

**Europar alderdi politikoa** edo, ofizialki, **Europa mailako alderdi politikoa** Europan herrialderik herrialde eta Europar Batasuneko erakundeen barnean jarduten duen alderdi politikoen erakundea da. Europar Batasunak arautzen eta diruztatzen ditu, eta, eskuarki, alderdi nazionalek osatzen dituzte, ez banakoek. Europar alderdiek baino ez daukate eskubidea Europako hauteskundeetan kanpaina egiteko eta, euren kide diren talde politiko eta legebiltzarkideen bitartez, Europako Legebiltzarraren barruan adierazpenak egiteko. Europar alderdiek, euren kide diren estatuburu eta gobernuburuekin egindako koordinazio-topaketen bidez, Europar Kontseiluaren erabakiak hartzeko prozesuari eragiten diote. Gainera, Europako Batzordeko kide diren alderdikideekin estu eta koordinatuta lan egiten dute.

"EBko alderdi politiko" izendapena hiru erakunde motari egokitu dakieke: herrialdeetako alderdi politikoak, Europako Parlamentuko talde politikoak eta Europako alderdi politikoak.

## Gaur egungo Europar alderdi politikoak 
2020ko otsailean erroldatutako hamar europar alderdi politiko daude:

Badira Europar alderdi politikotzat aintzatetsita ez dauden Europako alderdi nazionalen aliantzak, esaterako, Europako Alderdi Komunisten eta Langileen Ekimena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Europako Parlamentuko talde politiko

## Kanpo estekak
Joseph Karl Stieler

**Joseph Karl Stieler** (Mainz, 1781eko azaroaren 1a - Munich, 1858ko apirilaren 9a) alemaniar margolaria izan zen. Gorteko margolari gisa lan egin zuen Bavariako erregeentzat.

Artista familia batean jaio zen eta bere aitaren heziketa jaso zuen. Aita hil ondoren, bere heziketa autodidakta egin eta miniaturak margotzen hasi zen. 1792an frantsesek Mainz okupatu ondoren, gortearekin ihes egin zuen. Aschaffenburgen Karl Theodor Anton Maria von Dalberg artzapezpikua ezagutu zuen, bere mezenas nagusia bihurtu zena.

Heinrich Fügerrekin Vienan eta François Gérardekin Parisen ikasi zuen. 1808an erretratugile gisa jarri zen Frankfurten eta 1810ean Italiara bidaiatu zuen. 1812tik Maximiliano I.a Josef Bavariakoaren gortean lan egin zuen. 1816an Vienara joan zen Frantzisko I.a Austriakoa enperadorearen erretratua margotzera.

1820an Beethovenen erretratuan lan egin zuen. Beharbada, bere lanik ospetsuena da. 1847an Lola Montez, erregearen maitalearen erretratua margotu zuen. 1855ean erretiratu eta hiru urte geroago hil zen.

## Iruditegia 

Joseph Karl Stieler - Portrait of Madame Mère de l'Empereur (Maria Laetitia Ramolino Bonaparte, 1750 - 1836).jpg|Letizia Ramolino, 1811
Beethoven.jpg|Ludwig van Beethoven, 1820
Joseph Karl Stieler- Nanette Kaula.jpg|Nanette Kaulla, 1829
Cornelia Vetterlein.jpg|Cornelia Vetterlein, 1828
Joseph Karl Stieler - King Ludwig I in his Coronation Robes - WGA21796.jpg|Luis I.a Bavariakoa 1826
Karl Joseph Stieler - Porträt der Helene Sedlmayr.jpg|Helene Sedlmayr
Stieler-Jane Digby.jpg|Lady Jane Elizabeth Digby
Auguste-Amélie deBavière Stieler.jpg|Augusta Bavariakoa
Stieler, Joseph Karl - Alexander von Humboldt - 1843.jpg|Alexander von Humboldt 1843
Stieler Archduchess 1832.jpg|Sofia Austriakoa, 1832
Joseph Stieler - Regina Daxenberger, 1829.JPG|Regina Daxenberger, 1829
Stieler - Marianna Marchesa Florenzi, 1831.JPG|Marianna Marchesa Florenzi, 1831
Sophie franzjoseph.jpg|Sofia Bavariakoa, 1830
Stieler Kruedener.jpg|Amalie Adlerberg, 1827
Stieler - Auguste Strobl (Schönheitengalerie).jpg|Auguste Hilber, 1827
Crescentia von Öttingen-Öttingen und Wallerstein.jpg|Crescentia Bourgin, 1833
Stieler - Marie, Kronprinzessin von Bayern (Schönheitengalerie).jpg|Maria Prusiakoa, Bavariako erregina
Joseph Karl Stieler-Lola Montez1847.jpg|Lola Montez

## Kanpo estekak
Kirol-federazio

**Kirol-federazioa** kirol-modalitate jakin bat sustatzea eta egitea helburu dituen irabazi-asmorik gabeko elkarte pribatua da, nortasun juridikoduna, kirol-elkartez, kirolariz, epailez, eta abarrez osatua. Beste funtzio batzuen artean, kirol-federazioek kirol-jarduna eta -lehiaketak sustatzen, kalifikatzen, baimentzen eta arautzen dituzte, eta diziplina-ahala dute arau-hausteak zehatzeko.

Tokiko mailaren arabera, mota askotakoak izan daitezke:
* nazioarteko kirol-federazioa (FIFA adibidez)
* kirol-federazio nazionala edo estatu-mailako kirol-federazioa (Espainiako Futbol Federazioa adibidez)
* lurralde-mailako kirol-federazioa edo erkidego-mailako kirol-federazioa (Nafarroako Futbol Federazioa adibidez)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aureliano Valle

[thumb|Aureliano Valleri eskainitako monumentua [Doña Casilda parkean, Quintin de Torreren lana.]]
**Aureliano Valle Tellaetxe** (Bilbo, 1846ko ekainaren 16a - Ibidem, 1918ko martxoaren 22a) musikagilea, abesbatzen zuzendaria eta organista ospetsua izan zen.

## Biografia 
Solfeo eta piano ikasketak hasi zituen Anakleto Intxaurberekin, Abandoko parrokiako organista zenarekin; Nikolas Ledesmarekin, Bilboko Done Jakue katedralaren kapera-maisuarekin, jarraitu zituen ikasketak: organo, harmonia eta konposizioa. Ia harmonia ezagutzarik gabe, bere dohain musikal miresgarriak ezagutzera eman zuen, *Stabat Mater*ren ahapaldi batzuk idatziz, hiru ahots eta fagotentzat. Urtebetez Teologia ikasi zuen Burgosko Seminario Conciliarren; bitarte horretan bertan behera utzi zuen musika-karrera.

Bilboko San Luis Gonzalaga Kongregazioko organoa jotzen hasi zen. Letaniak, miserere bat eta San Luis Gonzagari eskainitako ereserkia konposatu zituen, horrela Bizkaiko hiriburuan, Gasteizen eta Burgosen ezaguna eginez. Arrakasta lortu zuen, bestetik, zenbait lan profanorekin: Erromantzak, ariak, bikoteak eta lau ahotsetarako barkarola bat.

Parisera joan zen, non pianoa Antonio Marmontelekin hobetu zuen. Halaber, Dupratorekin harmonia eta Ambrosio Thomasekin konposizioa ikasi zuen. Gerra franko-prusiarra hasi zen eta musikariak Frantziako hiriburuan geratzea erabaki zuen. Fusila hartu behar izan zuen Frantziako Errepublikako boluntario gisa. Alemaniarrak Parisen sartu zirenean, presaka Bilbora itzuli zen. Ihesaldian, ekipajea, liburuak eta konposizio batzuk galdu zituen.

1881ean Bilboko Done Jakue katedralaren organista eta kapera-maisu izan zen. 1889an Cleto Zabalaren ondorengoa izan zen Bilboko Koral Elkartearen zuzendaritzan. Abesbatza horrekin behin eta berriz arrakasta lortu zuen, lehiaketetan lehiatzearen baino musika artista hezkuntzaren aldekoagoa izan arren. 1917an Jesus Guridi izan zuen oinordeko.

Musika erlijioso gehiago konposatu zuen, besteak beste, *Kredo* miresgarri batez hornitutako meza bat, hainbat zarzuela eta zortziko, non euskal folklorearen ezagutza erakutsi zuen. 1895ean Resurrección Maria Azkueren ''Vizcay 'tik Bizkai' ra* esanguratsuaren estreinaldia zuzendu zuen. 1907an Bilbon *Bide onera* euskal opera estreinatu zuen.

Bere hiriko zinegotzia ere izendatu zuten, bestetik, 1887an.

1922an, Quintín de Torrek bere omenez eraikitako monumentu bat inauguratu zen Iturrizako Casilda parkean.

## Obra 
* 1907: *Bide onera* euskal opera.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Juan Antonio Zubikarai: *Aureliano Valle. El cruce de puentes de la música de Bilbao'', Bilbo: Muelle de Uribitarte, 2007. ISBN: 978-84-9347-746-2.

## Kanpo estekak 
* :Aureliano Valle Auñamendi Entziklopedian.
Deir Yassingo sarraskia

thumb|250px|Palestinarrak ihes egiten.
**Deir Yassingo sarraskia** 1948ko apirilaren 9an, Palestinako eta Jerusalemetik gertu zegoen Deir Yassin herrixka palestinarrean talde paramilirar sionistek eragin zuten. Gertaerak Palestinako Britainiar Mandatuan izan ziren, Israel estatuaren independentzia aldarrikatu baino hilabete lehenago izan ziren. Biktimak 107-120 artean izan ziren, guztiak palestinarrak. Orokorrean Irgun eta Lehi talde paramilitarren milizianoak izan zirela onartuta dago. Une hartan lurraldea benetako gerra zibilean zegoen eta arabiarrek Jerusalemgo hiri zaharrean 2500 judu blokeatuta zeuzkaten.

## Gertaerak 
Herrixkak 1948an 750 biztanle zituen.

Apirilaren 9an 132 gizonek, Irgungo 72k eta Lehiko 60k herria eraso zuten. 107 eta 120 artean baserritar, gehienak adinekoak, emakumeak eta haurrak, erailak izan ziren. Gainera, gorpuak lurperatzea eragotzi zuten, eta 150 preso Jerusalemgo eremu judura eraman zituzten. Irgunek ere 37 zauritu eta 4 hildako izan zituen.

Agintari israeldarrek gertaerak gezurtatu zituzten eta hasiera batean Gurutze Gorriari lekuan sartzea oztopatu zuten. Gurutze Gorriko ordezkari nagusiak, Jack Rinier, adierazi zuenez "50 inguru ihes egin zuten, besteak odol hotzez hil zituzten, diziplinaz eta aginduak betez". Biktimen artean 90 urtetik gorako agureetatik hais eta 30 haur baino gehiago ere hil zituzten. Sarraskia lau haizetara zabaldu zuten, arabiarrak beldurtu eta joan zitezen.

## Errepresalia 
Geroago, apirilaren 13an, Hadassah Medikuntza Zentrorantz (Scopus mendia, Jerusalem) zihoan mediku konboiari eraso egin zioten mendeku gisa arabiarrek. Eraso horretan hirurogeita hemeretzi pertsona hil zituzten, gehienak medikuak eta erizainak. Gertaera hauek Hadassah mediku konboiaren sarraskia bezala ezagutzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Deir Yassin Gogoratzen elkartea.
* :Najaf Hirbawi, "Nire oroimenak", 1998, *The Palestine-Israel Journal*.
Espainiako Olinpiar Batzordea

**Espainiako Olinpiar Batzordea** () onura publikoko elkarte pribatu bat da, Mugimendu Olinpikoa eta bere idealak sustatu eta zabaltzen dituena eta Olinpiar Jokoetan Espainiak duen parte-hartzea kudeatzen duena.

Nahiz eta Espainiak Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen lehen aldia 1900. urtekoa izan, Espainiako Batzorde Olinpikoa 1921eko azaroaren 23an sortu ¡eta 1924ko urtarrilaren 11n Bartzelonan birsortu zuten Güelleko baroiaren lehendakaritzapean.

## Presidenteen zerrenda 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Kristina Suediakoa

**Kristina Suediakoa** (Tre Kronor gaztelua, Stockholm, 1626ko abenduaren 18aGreg./abenduaren 8aJul. - Erroma, Aita Santuen Lurraldea, 1689ko apirilaren 19a) Suediako erregina izan zen 1632tik 1654ra.

Gustavo II.a Adolfo eta Maria Eleonor Brandenburgekoaren alaba izan zen. Aita 1632an hil zen Lützengo guduan eta Kristina erregina bihurtu zen hamar urterekin.

Kristina gizon bat balitz bezala hezi zuten, eta 18 urterekin koroatu zuten. Hogeita hamar Urteko Gerra amaitzea lortu zuen. XVII. mendeko emakume ikasienetako bat izan zen. Liburuak, eskuizkribuak, margolanak eta eskulturak gustatzen zitzaizkion eta erlijioa, filosofia, matematika eta alkimiaz interesatu zen. Zientzialari asko hartu zituen Stockholmen, "Iparraldeko Atenas".
  
Eskandalu handia sortu zuen ez ezkontzea erabaki zuenean. 1654an abdikatu eta katolizismora bihurtu zen. Erromara joan zen eta han Barrokoko margolari, musikari eta konpositoreak patronizatu zituen. Vatikanoko San Petri basilikan lurperatuta dago.
Frantziako Olinpiar eta Kirol Batzorde Nazionala

**Frantziako Olinpiar eta Kirol Batzorde Nazionala** () onura publikoko elkarte pribatu bat da, Mugimendu Olinpikoa eta bere idealak sustatu eta zabaltzen dituena eta Olinpiar Jokoetan Frantziak duen parte-hartzea kudeatzen duena.

1894an sortua, Nazioarteko Olinpiar Batzordeak urte hartan aintzat hartu zuen.

## Presidenteen zerrenda 
**Frantziako Olinpiar Batzordeko presidenteak**

**Kirol-Batzorde Nazionalaren presidenteak**

**Frantziako Olinpiar eta Kirol Batzorde Nazionaleko presidenteak**

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Frantziako Futbol Federakundea

**Frantziako Futbol Federakundea** () Frantziako futbol federazioa da. 1919ko apirilaren 7an sortu zen eta bere egoitza Parisen dago.

Frantziako Futbol Federakundea FIFA eta UEFA, munduko eta Europako futbol erakunde gorenetan eta Frantziako Batzorde Olinpikoan (COE) afiliatuta dago. 2010ean, 18.000 klubek izena osatzen zuten eta 1.800.000 futbolari federatu zituen.

## Kanpo estekak 
* webgune ofiziala
Monterreyko Teknologikoa

[thumb|302x302px| ITESM campus [Guadalajara (Mexiko)|Guadalajara .]]
**Monterreyko Teknologia eta Goi-mailako Ikasketen Institutua** (gaztelaniaz: **Instituto Tecnológico y de Estudios Superiores de Monterrey**) Mexikoko Monterrey hirian dagoen goi-mailako hezkuntza erakunde bat da.

1943an sortu zuen Eugenio Garza Sadak, Montereyko MIT graduatu ospetsuak, unibertsitateak betidanik izan ditu lotura estuak Mexikoko negozio eliteekin; 2019an, *Times Higher Education-*en arabera eta rankingean agertzen den Latinoamerikako unibertsitate bakarra den munduko hamabosgarren unibertsitate gisa zerrendatu zen tituludun izugarri aberats (*billionaires*) kopuru handiena izan zuena. 

Ingeniaritza enpresek negozioan zein berrikuntza teknologikoko arloetan presentzia aktiboa izatea du ezaugarri. Mexikoko negozio eskola onenetariko bat du,  eta herrialdeko unibertsitate onenetako bat da.  Horrez gain, 5 QS izarrekin izendatutako munduko 45 unibertsitateetako bat da. 

Herrialde osoan patente gehien erregistratuta dituen unibertsitate pribatua izateagatik nabarmentzen da, batez ere bioteknologiari, osasunari, automobilgintzaren sektoreari, elikagaiei eta manufakturari zuzendutako ikerketari esker.  

Iberoamerikako goi mailako hezkuntzako lehen institutua izan zen 1986an BITNET sarera konektatzen eta lehenengoa Internet sarera 1989an,   NIC Mexikoko erakundea sortzeaz gain, herrialdeko Internet konexioaren lehen kudeaketa, eta MX azpidomeinuak (edo lurralde kodeak) administratzea eta sortzea; Latinoamerikako eta Mexikoko egungo informazioaren eta komunikazioaren teknologien aitzindari nagusietako bat da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1878ko enbata

**1878ko enbata** edo **Gloriako Larunbateko enbata** 1878ko apirilaren 20an Bizkaiko golkoa jo zuen enbata bortitza izan zen. 322 arrantzale hil ziren: 132 kantabriar eta 190 euskal herritar. Dolu handiko egunak izan ziren. Gorpuzkiak eta txalupen aztarnak kostalde osoan joan ziren agertzen hurrengo egunetan. Euskal portuetan heriotza eta atsekabea utzi zituen.

## Gertaerak 
Itsastarrak galernen beldur izan ohi dira, oso bortizkeria handiko fenomeno meteorologikoak direlako eta marinelen artean bizitza asko eraman dituztelako. Gogoratuenetako bat, 1878ko apirilaren 20an gertatu zen enbata izan zen. *El Noticiero Bilbaíno* egunkariaren arabera, enbatak hiru ordu laurden besterik ez zuen iraun, baina txikizio izugarria eragin zuen. Dirudienez, 12:45ak aldera, haizea bat-batean aldatu zen eta arrantzaleak ezustean harrapatu zituen. Arratsalde hartan, arrantzale guztiak portuetan eta kostaldean pilatzen ziren, senideak txalupa eta traineruetan kostaldea irabazten saiatzen ari zirela ikusita, eta oso garrantzitsua izango zen herrialdean sortutako zirrara. Hondamendi hartatik aurrera, nabigazioan hobekuntzak egin ziren (estalki jarraitua, informazio meteorologikoak, itsasoan galdutakoen salbamendua eta abar).

Ekaitzak kostalde osoa erasan zuen, Donostiatik Santanderra bitartean. 322 arrantzale itota hil ziren Kantauri itsasoan, 132 kantabriar eta 190 euskaldun. Bermeoko 95 arrantzale hil zituen; haietatik 30 kale berekoak ziren; 45, Elantxobekoak; 35, Colindreskoak; 15 Santanderkoak; 8 gutxienez, Lekeitiokoak eta, beste batzuk Ondarroakoak, Mutrikukoak, Donostiakoak, Algortakoak...

## 1878ko enbata literaturan 
Euskaraz ere bertsotan jaso ziren gertaerak. Egilea ezezaguna bada ere, Tolosako Facundo Adurriagaren eskuizkribuzko bilduma jorian jaso ziren.

Desgraziarik orrelakorik 
sekulan ez da aditu, 
itxaso ori asarretuta 
neurrian ezin kabitu; 
nere kristauak, aiziak eta 
urak indarrak baditu, 
aplakatutzen dan arte bera 
iñork ezin errenditu.

Ai, itxasora ez dadukagu 
edozein moduz juaterik, 
an dabiltzanak jeneralian 
daude peligroz beterik,
egiten badu emen edo an 
modu ortako kalterik 
ez dauka iñork alketeakin 
justizia egiterik.

Espainian, José María de Pereda Kantabriako idazleak gertakizunak 1885ean argitaratutako bere *Sotileza* eleberrian jaso zituen.

## Elkartasuna 
Berehala jarri zen abian hildakoen familientzat laguntza eskatzeko kanpaina. Bizkaiko Foru Aldundiak eman zion herri mailako izen emateari hasiera, mila erreal jarrita. Uste izatekoa da Gipuzkoakoak ere antzera jokatu zuela, nahiz eta probintzia hau zoritxarrak gutxiago zigortua izan. *El* *Noticiero Bilbaíno* egunkariak ere bere zerrenda ireki zuen eta erredakzioak ehun errealen ekarpena egin zuen. Espainia osoan ere doako ekintza adina laguntza emate antolatu ziren. Madrilen, urrian egin zen Price zirkuan, Alfontso XII.a eta Mercedes erregina bertan zirelarik, ikuslegoak oihuka eskatu zion Iparragirreri agertokira jaisteko, eta goialdeko eserlekutik bizkarrean ekarri eta hantxe abestu zuen *Gernikako Arbola* ereserkia, eta ondoren erregeen palkora igo zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evaristo Carazo

**Evaristo Carazo Aranda** ( Rivas, 1821eko urriaren 24a - Granada, 1889ko abuztuaren 1a ) Nikaraguako militar eta politikari kontserbadore bat izan zen, 1887ko martxoaren 1etik 1889ko abuztuaren 1era Nikaraguako presidente izan zena. "Hogeita hamar Urte Kontserbadoreak" deritzon garaiko zazpigarren presidentea izan zen.

Benetako interesa erakutsi zuen Rubén Darío gaztearen bizitza eta obran, Valparaíson Nikaraguako kontsul izendatu zuena Txilen egon zen bitartean.

1889ko abuztuaren 1ean hil zen, presidente karguan, Managuatik Granadara trenbidean zihoala.

Bere heriotzaren ondoren, David Nicolás Osorno, Gobernazio ministroa, Botere Exekutiboaren arduradun gisa geratu zen.

## Kanpo estekak
Columbia Britainiarreko Unibertsitatea

**Columbia Britainiarreko Unibertsitatea** (ingelesez: **University of British Columbia**; bere laburduretan: **UBC**) Kanadako unibertsitate publikoa da eta campus nagusia West Point Grey-n dago, Vancouverreko (British Columbia) mendebaldean. Gainera, hiru campus txikiago ditu Vancouver hiriaren barruan eta bat Kelowna hirian, Okanagan Columbia Britainiarreko Unibertsitatea (UBCO) izenarekin ezagutzen dena.

UBCk, Vancouverreko zentrotik 30 minutura edo, ospe bikaina lortu du nazioartean ikerketa aurreratuan eta ikasketa-zentro gisa. 2013-2014 ikasturtean UBCk 141 herrialde desberdinetako nazioarteko 10.181 ikasle zituen.  Orokorrean, UBC munduko 40 unibertsitate onenen artean dago eta Kanadako onenen artean dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Delhiko Unibertsitatea

**Delhiko Unibertsitatea** (ingelesez **University of Delhi**, hindiz : दिल्ली विश्वविद्यालय) India iparraldean dagoen Delhiko unibertsitate publikoa da. 200.000 ikasle baino gehiagorekin munduko unibertsitate handienetako bat da. Delhiko Unibertsitateak entzute handia du ikerketaren eta Indiako musika klasikoaren irakaskuntzaren, Natur Zientzien, Hizkuntzen eta Ekonomiaren arloetan. Unibertsitateko errektore Mohammad Hamid Ansari herrialdeko presidenteordea da, eta errektoreordea Deepak Pantel.

## Historia 
Unibertsitatea 1922an sortu zuen gobernu india-britainiarrak.

## Fakultateak 
# Zientzia Aplikatua.
# Ayurveda eta Unani Medikuntza.
# FMS Delhi - Administrazio ikasketak.
# Artea.
# Matematika.
# Medikuntza.
# Musika eta Arte Ederrak.
# Natur Zientziak.
# Pedagogia.
# Zuzenbide Zientziak.
# Gizarte Zientziak.
# Teknologia.
# Zientzia Ekonomikoak.
# Unibertsitate nagusia.
# Gradu aurreko ikastaroak.

Gainera, unibertsitateak 80 hezkuntza instalazio osagarri ditu.

## Kanpo estekak
Sagrario Aranburu

**Sagrario Aranburu Olasagarre** (Iruñea, Nafarroa Garaia, 1930eko apirilaren 17a - *Ibidem* 2021eko apirilaren 8a) dantzaria, abeslaria eta piano-jotzailea izan zen.

## Biografia 
Odolean zeraman Sagrariok dantzarako grina, musika entzun orduko hasten zen dantzan. Sarasate pasealekuko udako txistu eta gaita dantzaldietan zaildutako dantzaria zen. Gerora, Iruñeko Orfeoiaren itzalean sortutako Duguna dantza taldean hasi zen dantzan. Taldean ezagutu zuen gerora bere senarra izan zen Javier Garaikoetxea Urriza. Elkarrekin dantzatu zuten taldeak egindako hainbat irteeratan -Palman, Bartzelonan, Madrilen, Pauen... baita *Duguna* izeneko ikuskizunean ere. Kantari solista lanak ere egin zituen Sagrariok Duguna taldean.

Dantzaria izateaz gain, kantari jardun zuen. Iruñeko Karmeliten abesbatzan hasi zen kantuan eta ondoren, Iruñeko Orfeoian, kontralto solista izan zen. Orfeoiko ohorezko bazkide ere izendatu zuten.

#### Musikaria eta kantaria 
Iruñeako Akademia Musikalean ikasi zuen "Paulino Caballero" saria lortuz. Gazte-gaztetatik Iruñeko Orfeoian (Orfeón Pamplonés delakoan) kantatzeko gogoa zuen, baina gazteegia izateagatik, 14 urte bete arte itxaron behar izan zuen.

15 urte bete gabe, orfeoiarekin izan zuen lehen ekitaldia 1945 urtean. Beethovenen Bederatzigarren *Sinfoniaz gain,* egile beraren Meza *Re-n*, kantatu zuen, Pich Santasusana eta Arambarri zuzendari izan zituela ekitaldi bakoitzean, Bartzelonako Palau de la Música delakoan.
alt=1945eko Martxoaren 21ean Remigio Múgica eta J. Pich Santasusana zuzendarien eskaintza "Festivales SINFONICO-VOCALES" delakoaren programan|thumb|Remigio Múgica orfeoiko zuzendariak eta J. Pich Santasusana orkestrako zuzendariaren eskaintza Sagrariori
Orfeoiarekin zenbait ekitalditan parte hartu zuen, hala nola, Valladolideko Calderón Antzokian (1951). Orfeoiak 60ko hamarkadako errepertorioan Mozart, Mendelssohn, Rossiniren *Stabat Mater* eta Weberren *Misa Sancta* eta abarren piezarik onenak abesten zituen.

Orfeoia bere etxea bezala hartzen zuen, 2.011n Nafarroako egunkari batean adierazi zuen bezala: "Nire 10 seme-alabetako bi Orfeoian daude, eta bederatzi urtetako biloba bat ere haurren abesbatzan". Familia ugari hori zaintzeko aldi baterako utzi bazuen ere, 60 urte egin zituen abesbatzan. "1980an itzuli nintzen, kantatzeko grina nuelako, 72 urtekin guztiz utzi arte".

## Aitortzak 
* Paulino Caballero" saria, ikasi zuen Iruñeako Akademia Musikalean
* 2014ko Sanblas egunean omenaldia egin zioten Sagrario Aranburu eta Javier Garaikoetxea haren senarrari, Duguna dantza taldearen bi sortzaileei, soka-dantzaren ostean dantza bat eta esker-on opariak eskainiz.
* 2019an El Bronce Peñak Sanfermin festetan aitzindari izan diren emakumeei ematen dien "Festa" saria eman zion, besteak beste, festa berdinzaleak lortzeko bidean egindako ekarpen handiarengatik. Sari honi lotutako Pioneras IV izeneko dokumentaleko protagonistetako bat ere izan zen Sagrario.

## Erreferentziak