open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1930eko Kontxako Bandera

thumb|270px|San Pedroko trainerua, 1930.

**1930eko Kontxako Bandera** (Banderaren 38. ekitaldia) urte honetako irailaren 7 eta 16an jokatu zen, eta San Pedrok bere 8. Kontxako Bandera eskuratu zuen, laugarrena jarraian.

Sei traineruk gipuzkoarrek hartu zuten parte estropadan. San Pedrok jardunaldi biak irabaziz lortu zuen Bandera eskuratzea. Bigarren jardunaldian pasaitarrek elkarren artean trukatu zituzten traineruak eta Oriok Getariarekin ordezkatu zuen.

Kontsolazio txandan Donostiak Oikia gainditu zuen.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* San Pedro
** Patroia: Manuel Arrillaga "Aita Manuel"
** Arraunlariak: Manuel Arrillaga, Saturnino Arrillaga, Paulino Arrillaga, Dionisio Arrillaga, Antonio Arrillaga, Migel Arrillaga, Gabino Otazo, Felipe Otazo, Francisco Betialde, Antonio Isasa, Santiago Korta, Sabin Egurrola eta Bixente Etxeberria.

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Filmoteca Vasca:Regatas de San Sebastián 1930. Gorka Reizabalen narrazioa eta J.M. Azkuek Youtubera igoa
Peter Fonda

**Peter Henry Fonda** (New York, 1940ko otsailaren 23a - Los Angeles, 2019ko abuztuaren 16a) estatubatuar aktore, gidoigile, ekoizle eta zinema zuzendari bat izan zen. Henry Fonda aktorearen semea, Jane Fondaren anaia eta Bridget Fondaren aita izan zen. 1969ko *Easy Rider* filman antzeztu ondoren ospetsu bilakatu zen.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Peter Fonda aktorearen IMDBko fitxa irakurgai.
Devanagari

[thumb|XIX. mendeko *[Rig-veda*ren eskuizkribua, devanagariz idatzita.]]

**Devanagari** hizkuntza vedikoak eta sanskritoak eta gaur egun indiar hizkuntza moderno batzuek (hindiak, maratherak eta beste batzuek) erabilitako idazkera da, abugida motakoa. *Devanagari* hitza sanskritozko देवनागरी *devanāgarī —/*/ ahoskatua— hitzetik dator eta «jainkotiar hirikoa» esan nahi du.

## Alderdi formalak 
Alfabeto horrek ez du letra xehe eta larrien arteko bereizketarik. Ezkerretik eskuinera idazten da, alfabeto latinoa bezala.

Forma biribilduak dituzte letra gehienek, luzapen lerrozuzenekin konbinatuta. Letra guztiek goialdean *shirorekhā* deritzon marra horizontal bat dute, letra batuketan luzatua: itxura berezia ematen dio devaganariz idatzitako hitzei, marra zuzen horizontal luze batetik zintzilik daudela ematen baitu.
erdian|thumb|230x230px|Devanagariz idatzitako hitz batean, *shirorekhā* lerro zuzena nabarmen, bertatik letrak zintzilik baleude bezala.
Abugida alfabeto bat da, hau da, kontsonante eta bokalak bereizten ditu, baina konbinazio bereziak osatzen dituzte silabak osatzerakoan.

## Hizkuntzak 
Devanagari idazketa erabili izan da pali, prakrito eta sanskrito hizkuntza klasikoekin, eta egun, Nepalgo eta Indiako hizkuntza hauekin: marathia, hindia, boroa, nepalera, xerpa, apabhramsha, awadhia, bhojpuria, braj bhasha, chhattisgarhia, haryanvia, magahia, nagpuria, rajasthanera, bhilia, dogria, kashmirrera, konkania, sindhia, newarra, mundaria eta santalia.

## Ikurrak 

## Unicode 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Transkripzio (hizkuntzalaritza)

**Transkripzioa**, hizkuntzalaritzan, hizkuntza bat idatziz modu sistematiko batean irudikatzea da. Jatorrizko hotsa errespetatzen du, transliterazioak grafia errespetatzen duen moduan. Esaterako, suedierazko "Fucking Åmål" horrela transkribitzen da: "ˈfakɪŋ ˈoːmoːl", ahoskatua; euskaraz 'Maitasuna agerian'.

## Motak 
Bi transkripzio mota daude:
* transkripzio fonologikoa, fonemak adierazten dituena.
* transkripzio fonetikoa, hizkerazko hots eta ahoskatze-ñabardurak adierazte ahalbideratzen dutena.

## Transkripzioa eta trasliterazioa 
Bi kontzeptu hauek sarritan nahastu egiten dira. Biak hizkuntza baten idazkera, alfabetoa edo zeinuak , beste idazkera-sistema batean emateaz arduratzen dira. Bi kontzeptu hauen arteko muga argia da itxuraz. Transkripzioa hotsa, ahozkatzen dena alegia, hartzen du kontutan. Trasliterazioak zeinuak, idatzitako testuak. Praktikan, ordea, desberdintasuna ez da horren zehatza. Transkripzioak jatorrizko zeinuak hartu behar izaten ditu kontuan bi sistemen arteko erlazioa ezartzeko unean eta transliterazioak helburu-sistemaren zeinuen ahoskera ez dauka ahazterik.  

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ahotsaren ezagupena
* Azpidatzi
* Transkripzio fonetiko
* Transliterazio

## Kanpo estekak 
* https://www.uztaro.eus/artikulua/15/alfabeto-latinoz-idazten-ez-diren-hizkuntzen-transkripzioa-eta-transliterazioa/590 Inaki Irazabalbeitia Fernandez: «Alfabeto latinoz idazten ez diren hizkuntzen transkripzioa eta transliterazioa», Uztaro, 14, 1995.
Transliterazio

**Transliterazio** idazkera sistema bateko zeinuak beste idazkera sistema bateko zeinuen bidez irudikatzea da. Transliterazioan jatorrizko ortografia errespetatzen dute. Bestetik, transkripzioan ortografia baino jatorrizko hotsa errespetatzen dute, grafia ezberdina izanda ere.

Adibidez, Menkaura izen egiptoarra zuen faraoia (edo Mizerino, Herodotok antzinako grezieraz *Mykerinos* izena eman baitzion) honela idatziko genuke:

* Tronu izena: -N5-mn:n-D28:Z2ss-
* Transliterazioa: mn k3u rˁ 
* Transkripzioa: Menkaura 
* Itzulpena: Raren *ka* (bizi indarra) bezain betiereko

## Transkripzioa eta trasliterazioa 
Bi kontzeptu hauek sarritan nahastu egiten dira. Biak hizkuntza baten idazkera, alfabetoa edo zeinuak , beste idazkera-sistema batean emateaz arduratzen dira. Bi kontzeptu hauen arteko muga argia da itxuraz. Transkripzioa hotsa, ahozkatzen dena alegia, hartzen du kontutan. Trasliterazioak zeinuak, idatzitako testuak. Praktikan, ordea, desberdintasuna ez da horren zehatza. Transkripzioak jatorrizko zeinuak hartu behar izaten ditu kontuan bi sistemen arteko erlazioa ezartzeko unean eta transliterazioak helburu-sistemaren zeinuen ahoskera ez dauka ahazterik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ahotsaren ezagupena
* Azpidatzi
* Transkripzio fonetiko
* Transkripzio (hizkuntzalaritza)

## Kanpo estekak 
* https://www.uztaro.eus/artikulua/15/alfabeto-latinoz-idazten-ez-diren-hizkuntzen-transkripzioa-eta-transliterazioa/590 Inaki Irazabalbeitia Fernandez: «Alfabeto latinoz idazten ez diren hizkuntzen transkripzioa eta transliterazioa», Uztaro, 14, 1995.
Elbereth (taldea)

**Elbereth** 2002an Legazpin (Gipuzkoa, ) sorturiko heavy metaleko musika taldea da.

## Historia 
Elbereth 2002. urtean sortu zen Legazpin, herriko bost gazte batera entseatzen hasi zirenean. Lehen taldekideak, Iker Manso (Ahotsa eta Gitarra), Xabier Urkia (Gitarra), Ruben Sanchez (Gitarra), Aritz Legorburu (baxua) eta Eneko Maiz (bateria). Lehen diskoa grabatu eta geroxeago, Enekok taldea laga behar izan zuen familia zela kausa, eta haren hutsunea betetzeko Xabier Etxeberria (bateria) sartu zen taldean. Ondoren, bigarren diskoa grabatua zutenean, familiarengatik baita ere, Xabier Urkiak taldea laga behar izan zuen, eta hark utzitako hutsunea Iker Otegik (gitarra) bete zuen.

Entseguak hasi zituztenean, Legazpiko Gaztetxean gela bat zuten eta bertan egiten zituzten. Abesti propioak zituen maketa bat egin zuten, eta horrekin maketa txapelketa batean parte hartu zuten, txapelketa hura irabaziz. Aurrerago, entsegu lokal batzuk egin zituzten herrian eta taldea bertan gela bat lortu zuen, beraien lana bertan jarraituz.

2007. urtean iritsi zen haien lehen diskoaren grabaketa: *Gaueko Ilargia*. Disko hori 10 abestiz osaturik dago. Herriko bi musikari izan zituzten lagun: Yerco (gitarra) eta Abel (ahotsa). Yercok *Arimaren Islada* abesti instrumentalean parte hartu zuen bertan, solo bat eginez, eta Abelek aldiz *Mendeku Garaia* abestiari ahotsa eman zion.

2009. urtean haien bigarren diskoa grabatu zuten, *Arimak Pizturik Dirau*. Disko hori 11 abestiz osaturik dago. Koma taldeko Brigi abeslariaren laguntza izan zuten, *Itzalak Lehioetan* abestiari ahotsa eman baitzion. Abelen laguntza ere izan zuten, *Sinismen Galdua* abestiari ahotsa eman baitzion.

2007 eta 2009. urteetan, haien bi lehen diskak grabatzerakoan, Ortots diskografikaren laguntza izan zuten.

2012. urtean hirugarren diskoa grabatu zuten, "Itzalitako Izarren Lurraldea" izenpean. Disko hori 10 abestiz osatua dago. Diska hau grabatzerako orduan, Gaueko Arimak diskografika izan zuten lagun.

Lehen diskoaren grabaketatik, Elbereth Euskal Herri osoan ezaguna egiten joan zen, Legazpitik abiatuta noski, non bertan hasi ziren lehen kontzertuak ematen, bai jaietan eta nola ez, Gaztetxean (bertan diskoak aurkezten joan ziren). Herrian taldea oso harrera ona izan zuen eta denbora pasa ahala, arrakasta handiagoa zuten. Gutxinaka, herri ezberdinetan hasi ziren kontzertuak ematen, adibidez Donostiako Doka-n, non bertan zenbait aldiz jo duten. Haien arrakasta hainbestekoa izan zen, Bartzelonara joan ziren kontzertu bat ematera.

## Taldekideak 
### Gaur Egun 
* Iker Manso: ahotsa eta gitarra.
* Julen Albizu: gitarra.
* Ruben Sanchez: gitarra.
* Aritz Legorburu: baxua.
* Xabier Etxeberria: bateria.

### Lehenagokoak 
* Xabier Urkia: gitarra
* Eneko Maiz: bateria
* Iker Otegi
* Xabier Castaño

## Diskografia 
### Albumak 
* *Gaueko Ilargia* (Ortots Burdin Hotsak, 2007)
* *Arimak Pizturik Dirau* (Ortots Burdin Hotsak, 2009)
* *Itzalitako Izarren Lurraldea* (Gaueko Arimak, 2012)
* *Karma* (Basque Metal Country, 2017)
* *Omen* (2024)  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elbereth taldearen webgunea
Walker, Texas Ranger

***Walker, Texas Ranger*** AEBko Texas Rangers polizia eta bere kideen kasuetan oinarritua dagoen telesaila bat da. 1993-2001 bitartean CBS katean aireratua izan zen, sortzaileak Christopher Canaan, Leslie Greif, Paul Haggis eta Albert S. Ruddy izan zirelarik.

Euskal Herrian ETB2 telebista katean aireratu zen.

## Argumentua 
Cordell Walker (Chuck Norris) izeneko Texas Rangers poliziako kideak Mendebalde Urruneko jokamol. de eta baloreetan irmoki sinisten duen pertsona zuzena da, balore hauek modu zorrotzean defendatzen dituelarik. Kasuak argitzerakoan bere adiskideen laguntza izan ohi du, Jimmy Trivette (Clarence Gilyard), Baltimore hiriko amerikar futboleko jokalari-ohia, C.D. Parker (Noble Willingham) Texas Rangers poliziako kide-ohia eta taberna baten jabea, eta fiskalaren laguntzailea den Alex Cahill (Sheree J. Wilson).

## Pertsonaiak 
* Chuck Norris : Cordell Walker
* Clarence Gilyard : Jimmy Trivette
* Sheree J. Wilson : Alex Cahill
* Noble Willingham: C.D. Parker (1-8 denboraldiak)
* Floyd Red Crow Westerman : Oncle Ray (1-2 denboraldiak)
* Nia Peeples: Sydney Cooke (8-9 denboraldiak)
* Judson Mills : Francis Gage (8-9 denboraldiak)
* Ely Pouget : Rhonda Guthrie

## Ikus gainera 
* Texas Rangers

## Kanpo estekak 
* Walker, Texas Ranger telesaileko IMDBko fitxa irakurgai 
* Walker, Texas Rangers telesaileko fitxa, Tv.com 
* Sony Pictures Television webguneko fitxa irakurgai
Herri harresi

[thumb|Herri harresia, [Donostiako gazte auziperatuak (Espainiako Auzitegi Nazionalaren 86/2008 sumarioa)|Donostiako askegunean. 86/2008 sumarioan auziperatutako gazteak atxilotzea eragozteko helburua zuen.]]

**Herri harresia** edo **giza harresia** herritarrek toki batean elkarren ondoan bilduta (elkarri helduta edo ez) egiten duten erresistentzia zibileko ekintza da. Horrela, toki horretan egonda (zutik, eserita, etzanda...), bidegabetzat jotzen duten zerbait gertatzea eragotzi nahi dute. Adibidez, herri harresia egin da 2013ko askeguneetan, Espainiako justizia administrazioak ETAren laguntzailetzat jotako talde politikoetako zenbait kide atxilotzea eragozteko; eta herri harresia egin zuten Irurtzungo (Nafarroa Garaia) Inasa enpresako langileek eta Sakanako herritarrek, 2013ko maiatzean, fabrika hartako makineria eraman ez zezaten.

Herri harresia oso erabilia izan da LIBRE! egitasmoaren barruan, ezker abertzalean egindako jardun politikoarengatik kondenatutakoei babesa emateko, eta haiek atxilotzearen bidegabekeria salatzeko.

## Ikus, gainera 
* Eserialdi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zunda (argipena)

**Zunda** hitzak esanahi zenbait ditu:

* nautikan, zunda, uretako sakonera aztertzeko erabiltzen den soka tenkatua;
* medikuntzan, zunda, gorputz barnera azterketak egiteko sartzen den tresna;
* astronautikan, espazio-zunda, Lurretik kanpora bidaltzen den edonolako tresna;
* meteorologian, zunda, atmosferako fenomeno meteorologikoak aztertzeko bidaltzen zen tresna, gehienetan puxika baten bitartez.
Bridget Fonda

** Bridget Jane Fonda** (Los Angeles, Kalifornia, 1964ko urtarrilaren 27a) estatubatuar aktore bat da. Peter Fonda aktorearen alaba, Jane Fondaren iloba eta Henry Fondaren biloba da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak 
* Bridget Fonda aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
Amarcord

***Amarcord*** ()  Federico Fellini italiar zinema zuzendariaren 1973ko film bat da. Aktore hauek antzeztu zuten: Pupella Maggio, Armando Brancia, Magali Nöel, Ciccio Ingrassia, Nando Orfei, Luigi Rossi, Bruno Zanin eta Gianfilippo Carcano. Nino Rota eta Carlo Rota konposatzaileen musika banda du.

1974ko Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria irabazi zuen.

## Sinopsia 
1930eko hamarkadako Italia faxista garaian Borgo izeneko herrian bizi diren hainbat pertsonaiaren bizimodua agertzen da, tartean nerabe talde bat. Borgo herria, berez, Federico Felliniren Rimini hirian oinarritzen da.

Hasieran itxuraz usadiozko italiar filma dirudien arren, ironia, fartsa eta esperpentuz beteta dago.

Izenburua Emilia-Romagna eskualdeko emiliano-romagnolo hizkeraren ''a m'arcòrd* ("Oroitzen naiz") esaldiaren laburdura da, Rimini kokatzen den eskualdeko hizkera, hain zuzen.

## Aktoreak 
* Bruno Zanin: Titta
* Pupella Maggio: Miranda, Tittaren ama
* Armando Brancia: Aurelio, Tittaren aita
* Stefano Proietti: Oliva, Tittaren anaia
* Giuseppe Ianigro: Tittaren aitona
* Nandino Orfei: Tittaren osaba, "Il Pataca"
* Ciccio Ingrassia: Teo, Tittaren osaba
* Carla Mora: Gina, neskatoa
* Magali Noël: Gradisca
* Maria Anotietta Beluzzi: Estankuko dendaria
* Josiane Tanzelli: *Volpina*
* Domenico Pertica: Akordeoijole itsua
* Gennaro Ombra: Biscein
* Luigi Rossi: *Abokatua''
* Gianfilippo Carcano: apaiza, On Balosa
* Dina Adorni: Matematika irakaslea

## Kanpo estekak 
* Amarcord filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Zenbaki poligonal

[thumb|[Zenbaki pentagonalak **zenbaki poligonalen** kasu berezi bat dira.]]

**Zenbaki poligonala** zenbakiak adierazten duen adina puntu saretuz poligono erregular osatzen duten zenbakiak dira.

## Adibideak 
9 zenbaki poligonala da, 9 punturekin karratu bat osa daitekeelako.
:

10 zenbaki triangeluarra da:
:

## Kanpo estekak
1933ko Kontxako Bandera

thumb|270px|1933ko estropadako une bat
**1933ko Kontxako Bandera** (Banderaren 41. ekitaldia) urte honetako irailaren 10 eta 17an jokatu zen, eta Oriok bere 8. Kontxako Bandera eskuratu zuen, San Pedroren hurrenkera hautsiz.

## Kontakizuna 
Zortzi traineruk hartu zuten parte estropadan, bost gipuzkoarrek eta hiru bizkaitarrek. Lehenengo jardunaldian alde izugarriak atera zituen Oriok, ia minutu erdi bigarrenari, eta San Pedrok ezustean seigarren denbora baino ez zuen lortu, ohorezko txandatik kanpo gelditu zen beraz. Bigarren igandean bere maila erakustera irten ziren pasaitarrak eta Oriogandik hiru segundu eskasera gelditu ziren.

Ohorezko txanda Oriok, Hondarribiak, Amaikak Batek eta Santurtzik jokatu zuten. Garai hartan ohitura zen bezala Oriok Hondarribiarekin trukatu zuen trainerua eta donostiarrek santurtziarrekin. Kontsolazio txandan San Pedrok Lutxanarena erabili zuen eta Kaikuk Empujerena.

Urtearen hasieran Orion Emen Gatoxti arraun kluba sortu zen. Izen honekin lorturiko lehenengo Kontxako Bandera da 1933koa, eta 1964ean desagertu zen arte 12 aldiz nagusituko zen Donostiako estropadetan.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* Emen Gatoxti
** Patroia: Domingo Mitxelena
** Arraunlariak: Tiburtzio Etxeberria, Ramon Solabarrieta, Francisco Abaurrea, Joakin Azkue, Juan Jose Solabarrieta, Inazio Manterola, Inazio Sarasua, Agustin Arrillaga, Jose Mari Zumeta, Pedro Goikoetxea, Jose Kruz Lopetegi, Jose Zumeta (Salmasti) eta Jose Zumeta (Txantxa).

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
Azad Kaxmir

**Azad Kaxmir** (, *Azad Jammu o Kashmir*, "Kaxmir Askea") Pakistango ipar-ekialdeko eskualde autonomo bat da. Mugakide ditu ekialdean Indiako Jammu eta Kaxmir, mendebaldean Khyber Pakhtunkhwa, iparraldean Gilgit-Baltistan eta hegoaldean Punjab. Hiriburua Muzaffarabad den arren, hiri nagusia Mirpur du.

## Banaketa administratiboa 
## Ikus, gainera 
* Pakistanen banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Administrazio Federalpeko Tribuen Eremua

**Administrazio Federalpeko Tribuen Eremua** edo **Tribuen Eremua** (paxtuneraz: وسطي قبایلي سیمې، منځنۍ پښتونخوا; urduz:قبائلی علاقہ جات) Pakistango eskualde ia autonomoa da, barnean zazpi agentzia dituena. Hiriburua Peshawar den arren, hiri nagusia Parachinar du.

## Banaketa administratiboa 
## Gizartea 
Afganistango mugan dago lurraldea, eta autonomia berezi bat du. Biztanleen gehiengoa paxtun etniakoa da, eta paxtunen tradizioei jarraitzen diete. Paxtunak dira, bestalde, Afganistango etnia nagusia, eta mugaren alde banatako herritarrek harreman estua daukate.

## Historia 
Gizartea oso erlijiosoa da, eta islamaren adar fundamentalista oso zabaldua dago. Horregatik eta Afganistanekiko loturagatik, talibanen mugimendua bertara azkar zabaldu zen. Ondorioz hainbat talde sortu ziren, gero 2007an TTP erakunde bateratua sortu zutena. Batura baino askoz lehenago bazeramaten Pakistango armadaren aurka gerran sartuta.

AEBek Afganistan hartzean talibanen kentzeko (2001), Pakistanen Pervez Musharraf jenerala zegoen buruzagitzan. AEBen estrategiarekin bat egin eta Etxe Zuriaren finantzazioa jaso zuen, batez ere, armadarentzat eremu tribalean erasoaldiak hasi zituen, izan ere, AEBek Afganistango talibanen gune estrategikoa zela uste zuten.

Musharrafek, gainera, aukera ikusi zuen eremu tribal horietan botere zentrala sendotzeko. Musharrafen estrategiak porrot egin eta barne gerra odoltsua hasi zen. 2001-2011 artean, borroketan eta atentatuetan 30.000 lagun inguru hil zirela uste da.

Ondoren, gobernu zibila ezarri zen eta AEBetan Barack Obama hasi zen agintzen.. Bi herrialdeen arteko harremanak gaiztotu egin ziren; AEBk adierazi zutelako Pakistango zerbitzu sekretuek Afganistango talibanak eta beste talde matxinoak laguntzen zituztela.

Islamabadi eremu tribalean presio militar handiagoa jartzeko eskatu zitzaion. Gainera, AEB erasoak egiten hasi zen 2014an bertan droneekin, TTPko eta Al-Kaidako ustezko kideen aurka. 2014ko ekainean armadak beste bi erasoaldi hasi zituen.

## Ikus, gainera 
* Pakistanen banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karakumgo kanala

**Karakumgo kanala** (, *Karakumsky Kanal*; ) Turkmenistango ubidea da, munduko luzeenetariko bat dena. 1954an hasi zuten lanak eta 1988an bukatu. Nabigagarria da bere 1.375&nbsp;kilometroko ibilbide gehienean. Urtero 13&nbsp;km³ ur ekartzen du Amu Dariatik Karakum basamortuan zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarygamyş

**Sarygamyş** edo **Sariqamish** aintzira (turkmeneraz: *Sarygamyş köli*; uzbekeraz: *Sariqamish ko‘li*; errusieraz: Сарыкамы́шское озеро), iparraldeko Turkmenistango aintzira da, Kaspiar eta Aral itsasoen erdigunean dagoena, Ustiurt ordokian. Ipar-mendebaldeko laurdena Uzbekistangoa da, bestea Turkmenistangoa izanik.

XVII. mendera arte Uzboy ibaia zuen hustubidea, baina egun ibaia agorturik dago. Bere ur gehiena Amu Daria ibaiaren alboko kanal batetik dator, eta noizbehinka dauden irrigazio soberakinetatik. Lakua, beraz, oso kutsatuta dago, erabiltzen diren pestizida eta bestelako produktu kimikoen ondorioz.

## Etimologia 
Izena turkmenierazko *sarykamysh* hitzetik dator, 'kanabera' esan nahi duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roma città aperta

***Roma, città aperta*** (euskaraz "Erroma, hiri irekia") 1945eko Roberto Rossellini italiar zinema zuzendariaren filma bat da. *Ladri di biciclette* ("Bizikleten lapurra") filmarekin batera italiar neorrealismoaren maisulantzat jo ohi da.

## Sariak 
1946ko Canneseko Zinemaldian Urrezko Palma saria irabazi zuen.

## Argumentua 
1943-1944, Erroma hiria Bigarren Mundu Gerra garaia, nazien aurkako erresistentziarekin lotutako hainbat pertsona agertzen dira. Okupazioan zehar, Aita Pietrok partisanoei babes eman die, tartean ingeniari komunista bat: Manfredi. Pina, herriko emakume bat, erresistentziaren alde borrokatzen ari den tipografo baten neska-laguna da. Poliziak mutil-laguna atxilotzean, Pinak atsekabeturik tipografoa daraman kamioiari jarraitzen dio, baina metrailadoreen tiroen ondorioz bere seme txikiaren aurrean hiltzen da. Handik gutxira, Aita Pietro eta ingeniaria ere -azken hau bere maitale ohiak traizionatua- atxilotzen dituzte. Manfredi, alemaniarrek bere erresistentziako kideak salatu ditzan egindako torturen ondorioz hiltzen da. Aita Pietrok ere patu berbera du: parrokiako haurren begiradapean fusilatzen dute, tartean Pinaren mutiko umezurtza dagoelarik.

## Pertsonaiak 
* Aldo Fabrizi: Aita Pietro Pellegrini.
* Anna Magnani: Pina.
* Marcello Pagliero: Giorgio Manfredi, ezizenez Luigi Ferraris.
* Vito Annicchiarico: Marcello, Pinaren semea.
* Nando Bruno: Agostino, sakristua.
* Harry Feist: Bergmann maiorra.
* Giovanna Galletti: Ingrid.
* Francesco Grandjacquet: Francesco.
* Eduardo Passarelli: auzoko poliziaren sarjentua.
* Maria Michi: Marina Mari.
* Carla Rovere: Lauretta, Pinaren ahizpa.
* Carlo Sindici: poliziako buruzagia.
* Joop van Hulzen: Hartmann, alemaniar jenerala.
* Ákos Tolnay: austriar desertorea.

## Kanpo estekak 
* "Roma, città aperta" filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Turkestan mendiak

**Turkestan mendiak** Tian Shan mendikatearen mendebaldeko hedapena da. Guztira 340 kilometroko luzera du Kirgizistango eta Tadjikistango Alai mendietatik Uzbekistango Samarkandako oasietara. Mendikateko mendirik altuena 5.621 metroko Pik Skalisty da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lambert glaziarra

**Lambert glaziarra** Ekialdeko Antartikan dagoen glaziar erraldoi bat da. Bere zabalera 100km ingurukoa da, luzera 400km-koa eta sakontasuna 2.500 metrokoa gutxi gorabehera. Munduko glaziarrik handiena da Munduko Guinness marken arabera.

## Kanpo estekak
Türkmenbaşy

**Türkmenbaşy** mendebaldeko Turkmenistango hiria da. Balkan probintziako hiri hau Kaspiar Itsasoaren ertzean dago. 2004an 86.800 biztanle inguru zituen, gehienak errusiar, armeniar eta azeriarrak.

Errusiarrak lehenengo biztanleak izan ziren, 1869an bigarrenez kokalekua eratu zutenean. 1993ra arte **Krasnovodsk** (errusieraz: Красноводск) zuen izena, baina Saparmurat Nijazovek bere burua *Türkmenbaşy* edo "turkmeniar guztien buruzagi" izendatu zuenean, egungo izena eman zioten.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txakalaldi

Erresistentzia-kiroletan, hala nola txirrindularitza eta lasterkan, **txakalaldia** da bat-bateko ahulaldi edo energia-galera bat zeina gertatzen baita gibeleko eta giharretako glukogenoaren erresalbua ahitzean. Txakalaldi arinari aurre egiten ahal zaio atsedena hartuz nahiz gluzemia-indize gora duten edari eta osagarriak kontsumituz, adibidez dextrosa, maltodextrina edo eztia.

## Mekanismoa 
 thumb|240px| Nekatutako gizon baten estatua. Txakalaldiaren adierazgarri.

Ariketa fisikoa egiten denbora luze pasatzen dutenek bi bide metabolikotatik eskuratzen dute indarra: gantz-azido bidetik nahiz glukogenolisi bidetik.Ariketa fisikoaren intentsitatearen arabera, bide metaboliko batetik edo bestetik ekoizten da indar gehiena. Honela, ariketa bizia egitean, indar gehiena glukogenolisiaren bidez lortzen da.

Pertsona arrunt batek dieta normal batekin eta aktibitate fisiko arinarekin 350-380 glukogeno-gramo gorde ahal du giharretan. Korrika egiteko, bizikletaz joateko edo eskiatzeko behar dira batez beste 600-800 orduko kilokaloria. Horrela, glukogenozko erreserbak bi ordu baino lehenago bukatzen dira. Entrenamendu egokiak eta lehiaketa edo proba fisikoak baino lehen, karbohidratoz betetzeak glukogeno erreserba 880 gramotaraino igotzen du. Modu honetan, denbora luzeago ariketa egiten jarraitu ahalko litzateke.

## Sintomak 
Glukogenoa bukatzean, ahulaldi orokorra, gihar-ahulaldia, zorabioak, hipogluzemia eta haluzinazioak ager daitezke.

## Prebentzioa 
Sintomak saihesteko edo geldiarazteko, badaude jarraibide batzuk:

* karbohidratoz berriz betetzea; proba fisikoa egin baino bi egun lehenago karbohidrato gehiago hartuz, glukogenozko maila gorena lortzeko;
* erresistentzia-handiko ariketa fisikoa egitean karbohidratotan aberatsak diren edari edo jakiak hartzea;
* ariketa fisikoaren intentsitatea gutxiagotzeak gantz-azido bidea aktibatzen du, kontsumo energetikoa murrizten du eta glukogeno erreserbak agortzea saihesten du.

## Ikus, gainera 
* Nekea

## Kanpo estekak
Espektro (argipena)

[thumb|120px|[Ostadar|Ortzadarrak sorrarazitako **espektroa**.]]

Zientzian, **espektroa** magnitude jarraitu baten arabera ordenaturiko propietateen bilduma da. Terminoak adiera eta erabilera zenbait ditu:

* espektro elektromagnetikoa; uhin elektromagnetikoen banaketa;
** espektro ikusgai; begiz ikus daiteen espektroaren zatia.
* politikan, espektro politikoa, ezaugarri batzuen arabera ordenaturiko joera politikoen multzoa; adibidez, eskuin politikotik ezker politikorako espektro politikoa.
La Dolce Vita

***La Dolce Vita*** (euskaraz "Bizitza Goxoa") 1960ko Federico Fellini italiar zinema zuzendariaren filma bat da. 1960ko Canneseko Zinemaldian Urrezko Palma eta Jantzi-diseinu onenaren Oscar Saria irabazi zituen.

## Argumentua 
Filmak usadiozko ziorik gabea edota ezohiko atalez osatutako egitura duelarik, bertan Marcello Rubini (Marcello Mastroianni) kazetariari jazotako gertakizunak azaltzen dira, gizarte eta maitasun albisteen inguruan lan egiten duen kazetaria da, goi mailako erromatar gizarteko eta izar ospetsuen gau giroan buru belarri murgildua, haien inguruko albisteei buruz berri eman nahian, izar horien artean Sylvia (Anita Ekberg) emakumezko aktore ederra dagoelarik. Erromatar aberatsen festa eta parrandek Ama Birjinaren agerpenaren mirariarekin bat egiten dute, euren ezjakintasuna eta miraria trikimailu bat dela ohartu gabe, maila xume eta apaleko jende andana bat ustezko agerpenaren lekura Ama Birjinari mesedeak eskatzeko asmoz bertaratzen delarik.

Filma ezkorra oso, zinemaren historiako hainbat eszena ahaztezinez osatua dago, tartean Anita Ekberg suediar aktorea Fontana di Trevi iturrian bainatzen denekoa, gainera satira bat izateaz gain, garai hartako erromatar gizarteari gupidarik gabe eginiko kritika bat ere bada.

Bitxikeri gisa, gaur egun nazioartean eskrupulurik gabeko argazkilari pisuak aipatzeko aski hedatua dagoen *paparazzi* izendapena, filma honetan agertu eta Paparazzo abizena duen pertsonaiarengandik eratorria da, hau Marcelloren laguna eta argazkilari-kazetaria da.

## Aktoreak 
* Marcello Mastroianni: Marcello Rubini
* Anita Ekberg: Sylvia
* Anouk Aimée: Maddalena
* Yvonne Furneaux: Emma
* Magali Noël: Fanny
* Alain Cuny: Steiner
* Nadia Gray: Nadia
* Annibale Ninchi: Marcelloren aita
* Lex Barker: Robert¡
* Walter Santesso: Paparazzo
* Valeria Ciangottini: Paola
* Riccardo Garrone: Riccardo
* Ida Galli: hasiberria
* Audrey McDonald: Jane
* Polidor: pailazo
* Gloria Jones: Gloria
* Alain Dijon: Frankie Stout
* Enzo Cerusico: argazkilaria
* Nico: Nico

## Kanpo estekak 
* "Dolce Vita" filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Quid pro quo

***Quid pro quo*** erabilera bikoitza duen latinezko esaldia da: alde batetik, esaldiaren hitzez hitzeko esanahia harturik *quid* izenordea *quo* izenordearen ordez jartzearen akatsa adierazten du, eta hedaduraz hitz bat beste baten ordez jartzearen gramatika-errorea; beste alde batetik, *gauza bat beste baten trukean* adierazteko lokuzio moduan ere erabiltzen da, bereziki gizarte harremanetan eta pertsonen arteko negoziazioetan.

## Kanpo estekak
Ladri di biciclette

***Ladri di biciclette*** (euskaraz *Bizikleta lapurra*) 1948ko Vittorio De Sica italiar zinema zuzendariaren film bat da.*Roma città aperta* filmarekin batera italiar neoerrealismoaren film nagusitzat jo ohi da.

= Argumentua =

Bigarren Mundu Gerraren ondorengo Erroman, langabezian dagoen langile batek (Lamberto Maggiorani) bizikleta baten jabea izatearen baldintzaz kaleetako hormetan kartelak itsasteko lan xumea lortzen du. Hala ere, bere bizikleta desjabetu diotenez, bere lehenbiziko soldata hura berreskuratzeko izango da.

Behin bizikleta berreskuratuta, lanean hasiko da, baina lanean egun bakar bat besterik ez daramala, txirrina lapurtuko diote, eta harekin batera bere etorkizuna eta familia elikatzeko bidea ere bai. Une hartatik filmaren amaiera arte, protagonista, haren semea (Enzo Staiola) eta lagun batzuk bizikleta nola edo hala topatzen saiatuko dira. Amaieran, protagonista bera bizikleta lapur bilakatzeko abagune edo kinka moralean izango da.

## Pertsonaiak 
* Lamberto Maggiorani: Antonio Ricci.
* Enzo Staiola: Bruno Ricci, Antonioren semea.
* Lianella Carell: Maria Ricci, Antonioren emaztea.
* Gino Saltamerenda: Baiocco, Antonioren laguna.
* Vittorio Antonucci: bizikleta lapurra.
* Giulio Chiari: Beggar.

## Sariak eta izendapenak 
* 1949: Izendapenak, Oscar Sariak: Egokitutako gidoi onenaren Oscar Saria eta Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar Saria
* 1949: Urrezko Globoa: atzerritar film onenaren saria.
* 1949: BAFTA saria: film onenarena.
* 1949: Italiar Kazetarien Sindikatu Nazionaleko 6 sari, film eta zuzendari onenarenak barne.
* 1949: National Board of Review, 2 sari: film eta zuzendari onenarenak.
* 1949: New Yorkeko Kritikoen Zirkulua: atzerritar film onenaren saria.

## Kanpo estekak 
* "Ladri di biciclette" filmaren IMDBko fitxa irakurgai
1932ko Kontxako Bandera

[thumb|270px|[Pasealeku Berria (Donostia)|Pasealeku Berrian estropadak ikusten (1932)]]
**1932ko Kontxako Bandera** (Banderaren 40. ekitaldia) urte honetako irailaren 11 eta 18an jokatu zen, eta San Pedrok bere 10. Kontxako Bandera eskuratu zuen, seigarrena jarraian.

## Kontakizuna 
Zortzi traineruk hartu zuten parte estropadan, sei gipuzkoarrek, bizkaitar batek eta kantabriar batek. San Pedro eta Amaikak Baten arteko lehia izan zen. Lehenengo jardunaldiak sanpedrotarrak 23 segunduren aldeaz nagusitu ziren baina bigarren igandean donostiarrek 14 segundu errekuperatu zituzten. Ohorezko txanda Hondarribiak eta Empujek osatu zuten, maila ona emanez gainera. San Pedrok Hondarribiaren trukatu zuen trainerua eta donostiarrek beraien artean.

Kontsolazio txanda Castro Urdialesek irabazi zuen eguneko denborarik onena markatuz. Kontsolazio txandako traineruek ez zuten bandera lortzeko aukerarik. Honetaz gain aurreko igandeko denborek ez zuten balio eta horregatik Castro jabetu zen estropadako bosgarren postuaz Kaikuren aurretik.

## Parte-hartzaileak 
## Emaitzak 
## Tripulazio irabazlea 
* San Pedro
** Patroia: Manuel Arrillaga "Aita Manuel"
** Arraunlariak: Felipe Otazo, Gabino Otazo, Paulino Arrillaga, Saturnino Arrillaga, Antonio Arrillaga, Manuel Arrillaga (semea), Antonio Isasa, Santiago Korta, Franzisko Betialde, Sabino Egurrola, Franzisko Mendizabal, Karlos Mendizabal, Jose Mari Urrestarazu eta Blas Korta

## Ikus, gainera 
* Kontxako Bandera

## Kanpo estekak
ARASAAC

**ARASAAC** komunikatzeko arazoak dituzten pertsoneei laguntzeko Interneteko atari aragoiarra da. Izenak horri egiten dio erreferentzia, alegia: "Ara", Aragoikoa, eta SAAC, Komunikazio sistema handigarriak eta alternatiboak. Zentzu zabalean ARASAAC piktogramak izenarekin ere talde horrek sortutako piktograma bildumak ezagutzen dira. Helburua komunikatzeko arazoak dituzten pertsoneei laguntzea eta irakaskuntzako materialak guztion eskuetan jartzea dira.

## Proiektua 
Proiektuak Aragoiko Gobernuaren diru-laguntza du eta bertako Hezkuntza Sailaren agindupean dago. Helburu nagusia komunikazioan erabil daitezkeen elementuen ekoizpena da. Horren arabera bost katalogo sortu dituzte:
* Kolorez egindako piktogramak
* Zuri-beltzez egindako piktogramak
* Argazkiak
* Espainiako zeinu hizkuntzan oinarritutako bideoak
* Espainiako Zeinu Hizkuntzan oinarritutako kolorez egindako argazkiak.
Piktograma eta elementu grafiko horiek erabiliz software propioa landu dute.

## Azalpen grafikoak 
Material hauek orokorrean komunikatzeko ezintasun handiak dituzten pertsonei (pertsona autistak, buru-atzerapena duten pertsonak, e.a.) hori egiteko beste bidea eskaintzen diete. Piktogramak eguneroko kontzeptuak era adierazgarriaz aurkezten dituzte. Bestetik ere, zeinu hizkuntzaren zeinuen moldaketak egiten dituzte sistema bimodaletan erabiltzeko. Planteamendu hauek ez dira berriak baina orain arte Kanadan, Ameriketako Estatu Batuetan edo Britania Handian egindakoak ziren eta, ondorioz, moldatu eta itzuli egin behar ziren eta, gainera, ez zuten erabilera librea.

## Creative Commons Lizentzia 
Beste sistemen aldean, esaterako Komunikazio Piktogramen Sistema edo PIC, ARASAAC atariak zabaltzen dituen materialak Creative Commons Lizentziapean daude, hau da, iturriak azalduez gero libreki erabil daitezke. Horrek abantail handi bat suposatzen du ezen hauetako sistema asko nahiko garestiak baitira. Halaber, edozeinek bere proposamenak eta piktogramak igo ditzake.

ARASAAC piktogramen hasierako egilea Segio Palao izan da. Piktograma hauek ezagutzeko ezaugarri bat zera da: pertsonen buruak biribil perfektuak dira; bestela Mayer-Jhonsonen KPS piktogramekin antza handia gordetzen dute.

## Sariak 
Atariak eta han sortutako materialek sari desberdinak jaso dituzte:
* 2010: Vianako Printzea Saria, dependentzia alorreko finalista.
* 2013: Autismo Madrid Federazioaren Saria.
* 2013: Asturiasko Printzea Sariak jasotzeko kandidatura.

## IMFAR 2013 
2013ko maiatzaren hasieran Donostian egin zen International Meeting for Autism Research (IMFAR) batzarrean ARASAAC atariak presentzia handia izan zuen. Lehenengo aldiz batzar hori ingeles hizkuntzakoa ez zen herrialde batean; Europan bakarrik 2008an Londresen egin zen. Batzarra Gautenak bultzatua izan zen eta ARASAAC atariak lan horretan kolaboratzailea izan zen. Beste lanen artean, komunikazio mugan handien pertsonentzako Donostiako gida turistikoaren prestakuntzan hartu zuten parte (D-SS INFO-PIKTO).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Piktograma bildumak euskaraz.
*  ARASAAC atariaren hasera.
*  ARASAAC atariaren bloga.
*  ARASAAC Facebooken.
Xevtxenko

thumb|Шевченко (Xevtxenko) izenarekin hasten da plaka eta dio: Xevtxenko Volodymyr Dmytrovytx, Ukrainako Zirku Nazionaleko zuzendaria (2007-2012)**Xevtxenko** (; ohiko transliterazioak Shevchenko, Chevchenko, eta errusieratik edo ukraineratik euskarara transliteratzeko berdin Xevtxenko), jatorri ukrainarreko abizena da, oso ohikoa Ukrainan, eta baita Sobietar Batasuna izan zeneko beste herrialde batzuetan eta diaspora ukrainarrean. Ukrainako *Xvets* hitzetik eratortzen da (ukraineraz, швець, zapataria), *-enko* atzizkia gehiturik, ondorengotza adierazten duen atzizki antroponimikoa.

## Pertsonak 
Deitura hau duten pertsonen artean

* Andrii Xevtxenko (1976an jaioa), futbolari ukrainarra.
* Arkadii Xevtxenko (1930-1998), diplomatikoa eta Sobietar Ukrainako desertorea.
* Artem Xevtxenko (1977an jaioa), kazetaria eta Ukrainako telebistako exekutiboa.
* Ihor Xevtxenko (1971n jaioa), politikari ukrainarra.
* Inna Xevtxenko (1990ean jaioa), feminista ukrainarra, Femen taldekoa.
* Liudmyla Xevtxenko (1970ean jaioa), eskubaloiko jokalari ukrainarra.
* Mykyta Xevtxenko (1993an jaioa), Ukrainako futboleko atezaina.
* Oleksandra Xevtxenko (1988an jaioa), feminista ukrainarra, Femen taldekoa.
* Sofia Xevtxenko (2001ean jaioa), izotzetako dantzari errusiarra.
* Taras Xevtxenko (1814-1861), poeta eta artista ukrainarra.
* Taras Xevtxenko, Go_A elektrofolk taldeko musikaria.
* Valentina Shevchenko, Peru eta Kirgizistango nazionalitate bikoitza duen borrokalari kirolaria.
* Vladislav Xevtxenko (1940an jaioa), astronomo errusiarra.

## Tokiak 
1964 eta 1991 artean urteen artean Xevtxenko (errusieraz: Шевченко) izena izan zuen Kazakhstango Aktau hiriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaisan aintzira

**Zaisan** (kazakheraz *Зайсан көлі*; errusieraz *озеро Зайсан*) ekialdeko Kazakhstango aintzira da, Altai eta Tarbagatai mendien artean dagoena. Irtyx ibaiak zeharkatzen du. Kretazeon sortua, munduko aintzirarik zaharrenetariko bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zeravxan

**Zeravxan** (, *Daryoyi Zarafşon*; , Зеравшон, زېرەۋشان; persierazko *Zar-afšān*, , eusk: "urre-hedatzailea", hitzetik ekarria) Erdialdeko Asiako ibai nagusienetako bat da. Pamir mendietan jaioa, Qorako‘l hiritik haratago dagoen basamortuan bukatzen da, Amu Dariaraino ailegatu baino lehen (lehen honen ibaiadarra zen). Greziarrek *Polytimetus* zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il Gattopardo (filma)

***Il Gattopardo*** (euskaraz serbal) 1963ko Luchino Visconti italiar zinema zuzendariaren filma bat da. Giuseppe Tomasi di Lampedusa idazlearen izen berdineko *Il Gattopardo* eleberrian oinarritua dago Italiaren Bateratzea jazo zen garaian girotua dago. Canneseko Zinemaldian Urrezko Palma irabazi zuen.

Film honetan, nazioartean aski ospetsuak ziren aktore ugarik parte hartu zuten, tartean Burt Lancaster estatubatuarra, Alain Delon frantsesa baita Claudia Cardinale eta Mario Girotti (Terence Hill) iitaliarrak.

Film luze hau hainbat bertsiotan banatu da. Lehen bertsioak 205 minutu irauten zuen, baina luzeegitzat hartu zen eta Viscontik 185 minutura murriztu zuen. Bertsio hori hartu ohi da erreferentzia gisa. Ingelesezko bertsioak (20th Century Fox-ek argitaratua) 161 minutu irauten du, eta Espainiakoak 151 minutu.

Film hau hirurogeiko hamarkadako Europako zinemaren lan garrantzitsuenetakotzat hartu da, baita Luchino Visconti zuzendariaren lan garrantzitsuenetakotzat ere. 1963ko martxoaren 28an estreinatu zen Italian.

## Argumentua 
Garibaldi eta bere gudarostearen Siziliako inbasioak Fabrizio Salina printzea eta bere familia ustekabean harrapatzen ditu. Ondorioz, Donnafugatta herrian dagoen familiaren udaldeko etxaldean babes hartzen dute.

## Iruzkina 
Berreraketa historiko zehatz, estetiko eta freskoaren bidez, Viscontik alferrikako nostalgiarik gabe aztertzen du mundu feudalaren eta landa-munduaren mutazioa gizarte moderno eta errepublikano baterantz.

Viscontik hauxe dio: «Lampedusa idazlearen ikuspuntua gehitzen dut, eta esan dezagun haren pertsonaiarena ere, Fabrizio printzearena. Salina printzearen ezkortasunak ordena baten erorketa deitoratzera eramaten du pertsonaia; izan ere, geldirik egon arren, ordena zen beti. Baina gure ezkortasunak, borondateaz kargatu egiten da, eta ordena feudal eta borboitarra deitoratu beharrean, ordena berri bat ezartzera darama.»

## Sariak 
* 1963: Urrezko palma Cannesko Zinemaldian

## Filmaren inguruan 
* Italiar aristokraziaren erorketa deskribatzen du filmak, eta dantzaren eszenak (45 minutu irauten du) ematen du horren gakoa. Palazzo Valguarnera-Gangi, Palermo. Film honen koreografia Alberto Testa-k egin zuen. IV. or. 1053/54. ()
* Fabrizio printzearen pertsonaiaren idazketan buru-belarri sartuta, Viscontik Burt Lancaster aktore amerikarra aukeratu zuen hura irudikatzeko. Harrituta utzi zituen lankideak, baina ondo atera zitzaion apustua. Osmosia Viscontiren beste paper batean errepikatuko da: *Konfidentziak*.
* Italiako bertsioan beste aktore batek itzuli du italierara Burt Lancaster (ingelesez grabatzen zuen). Ingelesezko bertsioak, aldi berean sortua, Lancaster-en jatorrizko ahotsa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Il Gattopardo" filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Lasta

thumb|300px|Marinelak bere gorputzaren pisua **lasta** moduan erabiltzen.

Nautikan, **lasta** ontziari egonkortasuna eta nahi duen sakoneraino murgiltzeko ahalmena ematen dion zama gehigarria da, behar den pisuarekin eta leku egokian jarrita. Era askotan egin daiteke: Euskal Herriko baleazaleek teilak eramaten zituzten baleontzietan lasta moduan erabiltzeko eta bela-ontzi txikietan marinelak maiz ateratzen dira kareletik kanpora haien pisuz ontziari egonkortasuna emateko.

## Kanpo estekak
Beltzezko gizonak (ufologia)

thumb|Beltzezko gizon baten errepresentazio eskematikoa.
**Beltzezko gizonak** (**Men in Black**, MIB, ingelesez) ufologia eta hiri kondaira ikuspuntutik Objektu Hegalari Ezezagun inguruan edo sekretupean gordetako gaietan aritzen diren pertsonai misteriotsu eta beldurgarriak. Literatura eta zinemari esker pertsonai hauen inguruko gertaerak dezente zabaldu dira. Haien izaera azaltzeko teoria desberdinak aipatu dira, guztiak oinarri handirik gabe:
* Beltzezko gizonak gubernuekin lotura dute eta haien lana estralurtarren presentzia Lurrean ezkutatzea izango litzateke.
* Estralurtarrak beraiek dira eta haien lagunek utzitako aztarnak eta testigu ez-erosoak ezkutatzen ibiltzen dira.
* Orokorrean, pertsonaia arraroak dira.

Askotan, hiri kondaireen arabera, hirunaka agertzen dira. Ixilak dira eta, izenak esaten duen moduan, goitik behera jantzi beltzez jantzita joaten dira. Egin behar duten lan egin ondoren aztarnarik utzi gabe desagertzen dira eta ofizialki inork ez daki haietaz ezer.

Bill Moore ikerlariaren ustez beltzezko gizon horiek oso errealak dira: AFOSI edo "U.S. Air Force Office of Special Investigations" erakundearen partaideak dira. Departamentu hori Ameriketako Estatu Batuetan 1948an segurtasunearko sortutakoa da, Aireko Indar barruan ekintza kriminalak ikertzeko. AFOSIren lan batzuk teknologia berriak zaintzea eta indarrak kanpotik etor daitekeen mehatxu global baten aurrean babestea izango lirateke.

## Itxura fisikoa 
Deskribapenak aldakorrak izaten dira baina, orokorrean, badira elementu amankomun batzuk:
* Haien jantzi beltzak dotoreak dira.
* Automobil nahiko zaharra eramaten dute, normalean Cadillac markakoa, eta, jakina, beltz kolorekoa.
* Azala beltzarana ala oso zuria.
* Aurpegiera ekialdeko kutsua.
* Ahots metalikoa.
* Adeitasunezko trataera baina, aldi berean, mehatxu modukoa.
* Batzutan testiguekin telepatikoki komunikatzen dira.

## Lehenengo agerpena 
Beltzezko gizonei buruzko lehenengo aipamenaz teoria desberdinak daude. Ohikoena 1953ko irailean kokatzen da. Urte horretan Albert K. Bender, ufologiaz espezialista eta IFSB - International Flying Saucer Bureauren presidenteak publikoki Objektu Hegalari Ezezagunen misterioa argitua zuela esan zuen eta bere aldizkariaren hurrengo zenbakian guztia argituko zuela. Aldizkari hori inoiz ez zen argitaratu. Benderren arabera hiru gizonen bisita jaso zuen; gizon haiek bere iritzi guztiak baieztatu omen zituzten baina publikoki ezer ez agertzeko esan zioten. Benderrek haren hitza gorde zuen baina, urteak aurrera joan ahala, bisita haren inguruko eta bere aurkikutzen inguruko zehaztasun gehiago joan da ematen, bereziki *Flying Saucers and the Three Men* liburuaren bidez (1962).

## Zinema 
* *Men in Black* (1997)
* *Men in Black: The Series* (1997-2001)
* *Men in Black II* (2002)
* *Men in Black 3* (2012).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Beltzezko gizonen inguruko erreferentziak.
*  Ufologiaren ikuspuntua.
Chillongo gaztelua

**Chillongo gaztelua** (frantsesez "Château de Chillon eta alemanez "Schloss Chillon") Léman aintziraren ekialdeko ertzean dagoen uharte bat da, Suitzako Veyteaux barrutian, Montreux udalerritik 3 kilometrora.

## Iruditegia 

Fitxategi:Swiss Castle Chillon Robbie Conceptuel.png|Ikuspegi orokorra.
Fitxategi:Chillon Castle from South Garden by Robbie Conceptuel.png
Fitxategi:Chillon Castle Front Side by Robbie Conceptuel.png
Fitxategi:Bridge of Chillon Castle by Robbie Conceptuel.jpg

## Kanpo estekak 
* Chillongo gazteluaren webgunea
Aktau

**Aktau** (; ) mendebaldeko Kazakhstango hiria da, Kaspiar Itsasoaren ertzean dagoena. 1961ean sobietarrek sortua, 1964 eta 1991 artean **Xevtxenko** (errusieraz: Шевченко) zuen izena

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nukus

**Nukus** (uzbekeraz: *Nukus* / Нукус; karapalkakeraz: *No‘kis* / Нөкис; errusieraz: Нукус) Uzbekistango hiria da. Karakalpakstango Errepublikako hiriburua, Amu Dariaren ertzean dago.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Neke

**Nekea** pertsona edo animalia bat indarrik gabe eta ahul izateko egoera da, jardun fisiko edo intelektuala egin ondoren edo gaixotasun baten sintoma moduan sortzen dena. Jardun fisiko edo intelektualaren emaitza denean, atsedena hartuz (lo eginez, ...) gainditzen da.

## Ikus, gainera 
* Ahulaldi

## Kanpo estekak
2013ko Stockholmeko istiluak

**2013ko Stockholmeko istiluak** hiri horretako aldirietan 2013ko maiatzaren 19an hasi eta egun batzuetan zehar luzatu ziren istiluak izan ziren, Stockholmeko auzo batean poliziak tiro eginda gizon heldu baten heriotzak eragindakoa. Immigrante kopuru handiko auzoetan piztu ziren bereziki istiluak. Auto eta instalakuntza-erreketak eta poliziaren eta suhiltzaileen aurkako erasoak gutxienez maiatzaren 22ra arte luzatu ziren.

## Ikus, gainera 
* 2005eko Frantziako istiluak

## Kanpo estekak
Korkostegi (argipena)

**Korkostegi** izenak adiera zenbait ditu:

* Korkostegi, Legazpiko baserria;
* Korkostegi, euskal abizena, pertsonaia hauek dutena:
** Ángel Corcóstegui, bankaria.
2013ko Woolwicheko erasoa

220px|thumb|eskuinera|Lee Rigbyri eginiko homenaldia, Manchesterren.

**2013ko Woolwicheko erasoa** Londresko Whoolwich auzoan maiatzaren 22an bi gizonezkoek britainiar soldadu baten aurka buruturiko atentatua eta hilketa izan zen. Bi gizonezkoek **Lee Rigby** britainiar soldadua autoz harrapatu eta lurrean zegoelarik labanez erasotu eta hil zuten. Ondoren, eskuak odoleztatuta, inguruan zeuden pertsonekin hitz egiten hasi ziren, hilketarako arrazoiak azalduz. Musulmanak ziren eta Erresuma Batuak herrialde musulmanetan aurrera zeramaten gerraren aurkako mezuak zabaldu zuten, hilketa mendekutzat hartuz. Horrekin batera, argazkiak ateratzeko esan zieten. Poliziak heldu eta bi gizonezkoek ihesari ematean tiro egin zieten, biak larri zaurituz.

## Kanpo estekak
Darkhan

**Darkhan** (mongolieraz: Дархан, "errementari") iparraldeko Mongoliako hiria da, Darkhan-Uul probintziaren hiriburua dena.

## Klima 

## Herri eta hiri senidetuak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khangai mendiak

**Khangai mendiak** (mongolieraz: Хангайн нуруу) Mongoliako mendikatea da. Mendilerroko mendirik altuena 4.008 metroko Otgontenger da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kherlen

**Kherlen** edo **Kerulen** (mongolieraz: Хэрлэн гол; txineraz: 克鲁伦河, *Kèlǔlún hé*), erdialdeko Asiako ibai luzea da, Mongoliatik eta Txinatik igarotzen dena.

Khentii mendietan jaiotzen da, Mongoliako ipar-ekialdean, 2.484 m-ko garaieran. Gobi basamortuaren iparraldeko ertzetik, Txinan sartzen da, eta Hailar ibaiarekin bat egiten du, Argun ibaia eratuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Khövsgöl

**Khövsgöl** (mongolieraz: Хөвсгөл нуур, *Khövsgöl nuur*, idazkera klasikoan:17px *köbsügül naɣur*) Mongoliako aintzira da, handiena bolumenean eta bigarrena eremuan. Khövsgölek "aintzira-ahizpen gazteena (Khövsgöl eta Baikal)" du ezizena. Herrialdeko ipar-mendebaldean, Errusiako mugatik gertu, Saian mendien ondoan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orkhon ibaia

**Orkhon ibaia** (mongolieraz: Орхон гол), Mongoliako ibai luzea da, Selengeren ibaiadarra dena.

Khangai mendietan du iturburua, eta 1.124 kilometroko ibilbidearen ondoren Selengen du ahoa. Ibaiadar nagusiak Tuul eta Tamir ibaiak ditu. UNESCOk bere harana Gizateriaren Ondare izendatu zuen, Uigur khanerriko eta Mongolen Inperioko hiriburuen aztarnategiak bertan baitaude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tuul ibaia

**Tuul ibaia** (mongolieraz: Туул гол), Mongoliako ibai luzea da, Orkhon ibaiaren ibaiadarra dena.

Khentii mendietan du iturburua, eta 704 kilometroko ibilbidearen ondoren, tartean Ulan Bator zeharkatuz, Orkhon ibaian du ahoa. Mongolentzat, "Tuul erregina" izenpean, ibai sakratua da, Genghis Khanek askotan bisitatzen zuen eta Ong Khanek bertan ezarri zuen bere jauregia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tübingengo Unibertsitatea

**Tübingengo Unibertsitatea** () Alemaniako Baden-Württemberg estatuko Tübingen hiriko unibertsitate publiko bat da. Hau, nazioarteko unibertsitate bat da, oso ezaguna.

## Historia 
Eberhard I. (*Eberhard im Bart*) ak Kolegiata eta Unibertsitatea fundatu zituen XV mendean. Unibertsitatea bereziki garrantzitsua izan zen, Germaniako Erromatar Inperio Santuko ikastetxe ezagunenetakoa bihurtu baitzen. Bertan egon ziren adibidez Hölderlin idazlea, Hegel filosofoa eta Kepler astronomoa.

## Bibliografia 
* Walter Jens: *Eine deutsche Universität. 500 Jahre Tübinger Gelehrtenrepublik.* München: Kindler, 1977. 

## Kanpo estekak 
*   Tübingeneko Unibertsitatearen webgunea
Txoibalsan

**Txoibalsan** (mongolieraz: Чойбалсан) ekialdeko Mongoliako hiria da, Dornod probintziaren hiriburua dena. Hiriak Khorloogiin Txoibalsan buruzagi komunistaren izena du.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uvs aintzira

**Uvs** (,  ahoskatua; ; ) Mongoliako ur gaziko aintzira da, handiena eremuan kontuan harturik. Iparraldeko muturra Errusiako Tuvan dago. UNESCOk bere arroa Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak