open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1921eko lehortea

**1921eko lehortea** Ipar Hemisferioko lurralde epelak jasan zuten lehorte bat izan zen, 1920ko udazkenetik 1922ko udaberrira iraun zuena. Errusian, lehorteak 1921-1922ko sobietar gosetea eragin zuen. Europak (Ingalaterrak, Frantziak...) eta Estatu Batuek lehortea ere jasan zuen. Paris inguruan eta Dofinerrian prezipitazioak ohikoen erdia baino baxuagoak izan ziren. Parisen, 1921ean 267 mm baino ez zuen egin, XX. mendeko urterik lehorrena izanik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1921-1922ko sobietar gosetea

**1921-1922ko sobietar gosetea** () edo **Volgako eskualdeko gosetea** (), Sobietar Batasuneko mendebaldean izandako gosetea izan zen. 1921eko udaberrian hasi eta urtebete iraun zuen. 20 milioi lagunek jasan zuten eta guztira 5-10 milioi hildako inguru gertatu ziren, batez ere, Volgan, Iparraldeko Kaukason eta ekialdeko Ukrainian.

Jatorri hirukoitza izan zuen: alde batetik ekonomikoa (Prodrazviorstka produkzio-sistema eta banaketaren anabasa), klimatikoak (1921eko lehortea) eta, azkenekoz, politikoak (langile-estatu batek ezin izan zion estatu inperialista bati laguntza eskatu)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 1931-1933ko sobietar goseteak
* Holodomor

## Kanpo estekak
Maria Konopnicka

**Maria Stanisława Konopnicka** (), , **Maria Wasiłowska** ezkongabe-izenaz, (Suwałki, Poloniar Tsarerria, 1842ko maiatzaren 23a - Lviv, Austria-Hungariako Inperioa, 1910eko urriaren 8a) poloniar poeta, eleberrigile, haur literaturako idazle, kazetari eta literatura-kritikari eta emakumeen eskubideen zein Poloniaren independentziaren aldeko ekintzailea zen. Ezizenak erabili zituen idazteko, besteak beste *Jan Sawa*, *Marko* eta *Jan Waręż*. Poloniako garai positibistako idazlerik garrantzitsuenetako bat da.

## Lanak 
### Eleberriak 
* *Cztery nowele* (1888)
* *Moi znajomi* (1890)
* *Na drodze* (1893)
* *Nowele* (1897)
* *Ludzie i rzeczy* (1898)
* *Na normandzkim brzegu*

### Haur literatura 
* *Śpiewnik dla dzieci*
* *O Janku Wędrowniczku* (1893)
* *O krasnoludkach i o sierotce Marysi* (1896)
* *Na jagody* (1903)
* *Szkolne przygody Pimpusia Sadełko* (1905)
* *Co słonko widziało*
* *Dym*
* *Nasza szkapa*

### Olerkiak 
* * Z mojej Biblii* (1896)
* * Linie i dźwięki* (1987)
* *Italia* (1901)
* *Drobiazgi z podróżnej teki* (1903)
* *Śpiewnik historyczny* (1904)
* *Ludziom i chwilom* (1905)
* *Nowe pieśni* (1905)
* *Głosy ciszy* (1906)
Volgako eskualdea

[thumb|300px|[Volgako arroa.]]
**Volgako eskualdea** (, *Povolzhie*) Volga ibaiaren ibilbidearen ondoan dagoen eskualde ekonomiko eta geografikoa da, Errusian. Eskuinaldean Volgako ordokia edo Volgako muinoak ditu eta ezkerraldean, berriz, Transvolga edo *Zavolzhie*, izeneko eskualdea. Historian zehar, Volgako Bulgaria, Kumandarrak, Urrezko Horda eta Kieveko Rusa izan dira bertoko potentzia hegemonikoak. Geografia eta historiaren ikuspuntutik, honako eskualdetan banaturik dago:
* *Pokamie* ("Kamako eskualdea").
* *Vérjneye Povolzhie*("Volga Garaia"): Volgaren iturritik Okaraino, Jaroslavl oblasta, Kostroma oblasta‎, Ivanovo oblasta‎, Nizhni Novgorod oblasta‎ eta Txuvaxia.
* *Srédneye Povolzhie* ("Volga Ertaina"): Ulianovsk oblasta‎, Penza oblasta‎, Samara oblasta‎ eta Tatarstan.
* *Nizhneye Povolzhie* ("Volga Beherea"): Saratov oblasta‎, Volgograd oblasta‎, Astrakhan oblasta‎ eta Kalmukia.

Orografia laua da oso, lautada handiak izanik. Udak beroak dira (uztailean bataz besteko tenperatura 22-25&nbsp;°C-koa da) eta neguak hotzak (urtarrilean eta otsailean bataz besteko tenperatura -10&nbsp;°C eta -15&nbsp;°C artekoa da). Iparraldean urtero 500-600 mm-ko prezipitazioak dituzte eta 200-300 mm-koak hegoaldean.

Lau eskualde natural ditu: baso mistoa (Tatarstan), baso-estepa (Samara, Penza eta Ulianovsk), estepa (Saratov eta Volgograd) eta erdi-basamortua (Astrakhan eta Kalmukia).

## Ikus, gainera 
* Volgako Barruti Federala

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1976ko lehortea

[thumb|left|[Lyme Regisko hondartza, Dorset, 1976ko abuztua]]
**1976ko lehortea** mendebaldeko Europako eskualde epelak jasan zuten lehorte bat izan zen, 1975eko udazkenetik hurrengo urteko udazkenera iraun zuena. Maiatzaren hasieran tenperaturak errekorrenak ziren: Biarritzek, adibidez, 27&nbsp;°C izan zituen. Uztak galdu egin ziren: ekainaren 16an eta astebetean kilo bat tomate 4,30 liberetatik 7,20 liberatara pasa zen. Erresuma Batuan ere, urte beroa izan zen: Glasgowek 1868tik aurrera izandako udarik beroena jasan zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tokioko maratoia

thumb|250px|2019ko ekitaldiko helmuga.
 42,195 kilometroko maratoi bat da, urtero ospatzen dena, otsailean. World Marathon Majorseko kide da, munduko sei maratoirik garrantzitsuenak biltzen dituena.

## Historia 
World Marathon Majors taldean sarturik dagoen Tokioko maratoia 2007an abiatu bazen ere aurrez bi maratoi jokatu izan ziren Tokion, bata gizonezkoena (1981-2006) eta bestea emakumezkoena (1979-2008)

## Palmaresa 
### Tokioko Nazioarteko maratoia (1979-2008) 
* ¹ 1981 urtean abiatu zen Tokioko Nazioarteko gizonezkoen maratoia eta bi lasterketa izan ziren, lehena otsailean eta bigarrena martxoan.

### Tokioko maratoia (2007- ) 
* ¹ 2020. urtean COVID-19 pandemiaren eraginez eliteko korrikalariek bakarrik hartu zuten parte.
* ² 2021. urteko ekitaldia bertan behera gelditu zen COVID-19 pandemiaren eraginez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Tokioko maratoiaren webgune ofiziala
Heriotzaren hegaldiak

**Heriotzaren hegaldiak**, , hainbat diktadurek jendea akatzeko erabilitako heriotz metodo baten izendatzen da, honetan pertsonak hegaldian doan hegazkin batetik itsasora botatzen dira. 1976-1983 artean, Argentinako diktadura militarrean, Berrantolaketa Prozesu Nazionala zeritzon aldian zehar, etengabe erabilia izan zen. Honela, aurrez bahitu eta diktadurarentzat desatseginak ziren milaka eta milaka pertsonak arrastorik utzi gabe desagertuaraziak izan ziren.

Militarrek metodo honi "garraiotze" kode izena ipini zioten. Aurrez fusilamenduei ere kode izen berberaz deituak, bahituei hegaldiak beste atxiloketa-esparruetara garraiatzeko zirela sinistarazten zietelako.

Bahituei txertoa zelako aitzakian pentotal sodiko injekzioa ipintzen zieten, honen eraginez hegazkinetan sartu eta hegaldietan zehar lozorroan edota erdi lokarturik Río de la Platara ala itsaso barrenera botatzen zituzten.

Argentina eta Uruguaiko kostaldeetan itsasoko olatuek itzulitako gorpuak agertzen hastean, eta gorpuak hauek militarren esku desagertutako jendearenak zirela egiaztatzean, estatu terrorismo guztia agerian gelditu zen.

## Kanpo estekak
Antartikako posta zigiluak

[thumb|[Zeelanda Berriak, Australiak, Frantziak, Norvegiak, Erresuma Batuak, Txilek eta Argentinak erreibindikatutako lurralde antartikoaren sektoreak.]]
**Antartikako posta zigiluak** ofizialki jaulkitzen dira, normalean Antartika kontinenteko lurralde jakin baten jabetza aldarrikatzearren.

## Deskribapena 
Erreklamazioen artean, adibidez, Argentinako, Txileko eta Britainia Handiko gobernuek (hasieran Falkland uharteen bidez) euren eskakizunak Antartikako penintsularen gainean gainjartzen dituzte. 

Britainiar Lurralde Antartikoa (ingelesez: *British Antarctic Territory* edo *BAT*) Britainia Handiko lurralde-erreklamazioen eremua da 1908. urteaz geroztik. Graham Lurraldeaz gain (ingelesez, Graham Land), BAT-ek Hego Orkada uharteak eta Hego Shetlandak barne hartzen ditu. 1962ra arte hiru kolonia bereiz ziren eta, Hegoaldeko Georgiak eta Hegoaldeko Sandwichak uharteekin batera, Falkland uharteen menpe zeuden, eta konglomerazio horretako administrazio bakoitzeko 1944an posta zigiluak jaulki zituzten eta, 1946tik aurrera, Falkland uharteetako (Falkland uharteen dependentziak) lurralde guztietarako jarri ziren abian.
Gai hauek Antartikako esplorazioak, bertako animaliak edo atmosferako fenomenoak, hala nola, aurora polarra edo Inlandsisak oroitzen dituzten zigiluak barne hartzen dituzte. Berriro ere balio nominala, beste filatelia-bildumetan gertatzen den bezala, komertzialetik ezberdina da. Zigiluak serie gisa iragartzen dira, balio nominal ezberdinetako zigiluak dituztenak. 

## Antartikako mapak erakusten dituzten posta zigiluak 

Fitxategi:Chile.Ant.Claim.jpeg|Txile, 1947
Fitxategi:Arg1951-0594.jpeg|Argentina, 1951
Fitxategi:Soviet Antarctic Bases stamp 1956.jpg|Sobietar base antartikoak. SESB, lau batera, 1956
Fitxategi:Cover AAT 1959.jpg|Australiar aldarrikapena, 1959
Fitxategi:1966 CPA 3318-3320 triangle.png|Sobietar ikerketa antartikoaren 10 urte. SESB, se-tenant, 1966

## Oroitzapenezko posta zigiluak eta beste batzuk 

Fitxategi:King-Edward-VII-Land-Stamp.gif|1908ko zigilua Eduardo VII.a Erregearen penintsulan erabiltzeko. zigilu zeelandaberritarra, Guido Bach-ek diseinatua
Fitxategi:Soviet Union-1965-Stamp-0.10. 145 Years of Discovery of Antarctica.jpg|Bellingshausen-ek eta Lazarev-ek egindako Antartikako aurkikuntzaren 145 urte. SESB, 1965

Fitxategi:Souvenir-Sheet.jpg|Bulgariar kartografia antartikoa. Oroitzapenezko zigulu-multzo orria, Todor Vardjiev-ek diseinatua, 2006

## Kanpo estekak 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Bentaberriko geltokia

**Bentaberri** Euskotren Trena eragilearen E1, 1K eta E2 lineen barruan egongo den lurpeko geltokia da, Donostiako udalerriko Benta Berri auzoan kokatuko dena.

Donostiako pasantea martxan jartzearekin batera inauguratuko da, lanak 2017ko udazkenean hasi zirela eta 2022ko hasierarako amaituta egotea aurreikusten delarik, eta Mugi sistemaren 2. tarifa-gunearen parte izango da.

Donostiako pasantea 4,2 kilometro luzedun trenbide saihesbide bat da, Lugarizko geltokian hasi eta Antigua auzotik igaroko dena, bertan Bentaberriko geltokia eraikiko delarik. Ondoren Mirakontxa gurutzatu eta Erdialdera helduko da, Kontxako geltokia gaineratuz. Handik Amarara helduko da, Easoko lurpeko geltoki berriak gaur egungo Amara-Donostia geltokia ordeztuko duelarik. Lurpeko geltoki berri hau eta gero trenbide zaharrari lotuko zaio, Anoetako geltokirantz.

Geltokiak bi trenbide eta bi alboko nasa izango ditu, eta nasa aldaketa trenbideen gaineko bestibulutik egingo da.

## Sarbideak 
Geltokiak hiru sarbide izango ditu:

*  Xalbador bertsolariaren kalea, 2; Pedro Manuel Ugartemendia kalearekin elkargunean
*  Bentaberri plaza
*  Zarautz hiribidea, 35

## Historia 
2017ko irailaren 7an Euskal Trenbide Sareak Lugaritz-Mirakontxa tartearen lanak esleitu zizkion Moyua, Viuda de Sainz eta Comsa enpresek osatutako aldi baterako enpresa-elkarteari (ABEE), 38,1 milioiren truke. Urte horretako udazkenean lanak hasi ziren eta 46 hilabeteko epean amaitzekoak dira.

Lugaritz-Mirakontxa tartea 2,1 kilometroko luzera duen trenbide bikoitzeko tunela da, zeinak Bentaberriko lurpeko geltokia barne hartzen duen. Tartea Lugaritz eta Amarako geltokien arteko tunelean hasten da, Lugarizko geltokitik 100 metrora. Lotune horren ondoren, trenbide berria Benta Berri auzoan sartuko da, kurban eta kontrakurban egongo den beheranzko trazatu baten ondoren geltokiko leizera helduko dena.

Leize motatako geltokiak bi alboko nasa izango ditu, 81 metro luzedunak, eta horien gainean mezzanina edo bestibulua kokatuko da. Leizea Seminarioko mendi-hegalaren behean kokatuko da, eta gainazalarekiko sakonera 21 metrokoa izango da.

Lugaritz-Mirakontxa tartea gauzatzeko bi eraso-arrapala proiektatu dira, haietatik makineria sartzeko. Lehenak Zarautz hiribidean du sarbidea, geltokiaren hegoaldean. Bigarrenak Sanserreka pasealekuaren azpiko ezpondan du ahokatzea, Pio Baroja pasealekuaren 47. zenbakiaren aurrean. Azken hori izango da, behin lanak amaitutakoan, larrialdietarako irteera eta haizeztatzeko galeria.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Benta Berri
* Donostia
* Topo
* Euskotren Trena
* Eusko Trenbideak

## Kanpo estekak 
* Euskotrenen webgunea
* Topo proiektuaren webgunea
The Wealth of Nations

***Nazioen Aberastasunaren izaera eta iturriei buruzko saiakera*** edo laburtuz ***Nazioen aberastasuna*** () 1776an Adam Smithek argitaratutako liburua da. Lan honengatik ekonomia politikoaren aitzindaritzat du Smith aditu askok. Obra honek ekonomia politikoa zientzia politiko, etika eta jurisprudentziatik bereizteko ahalegin garbia erakusten digu. Bereizketa honetarako funtsezkoa da merkantilismoari (inperio kolonialei gehiago lotua iraultza industrialari baino) eginiko kritika.

Nazioen aberastasunaren tesi nagusia (ongizate sozialaren gakoa hazkunde ekonomikoan datza) lanaren banaketaren bidez indartzen da. Lanaren banaketa, bere aldetik, merkatuen zabalpenaren eta espezializazioaren bidez sakontzen da.

Obra honen berezitasunetako bat norberekoikeriaren bidez ongizate orokorra lortzen denaren aldarrikapena da. Hau askotan era okerrean ulertzen da, ordea, bekaizkeria hutsak ongizatea ekarriko balu bezala. Argi dago ordea, Smithentzat nork bere beharrak asetzeko modu onena bestearen beharrak aintzatetsi eta onartzea dela.

Obrak historiaren filosofia bat ere badarama bere barnean, gizakiarena soilik den elkartrukatzeko joera giza garapenaren motore bihurtzen baita. Gainera, gobernuen politika ekonomikoarentzako erreferente izatea bilatzen du lan honek, Esku Ikusezinaren eraginak ongi gobernaturiko gizartean soilik antzemango baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Las chicas del cable

***Las chicas del cable*** Netflix plataformak ekoitzitako lehenengo telesail espainiarra da. Blanca Suárez, Maggie Civantos, Ana Fernández eta Nadia de Santiago aktoreak dira 2017ko apirilaren 28an estreinatu zen telesail honetako protagonistak. Urte bereko abenduaren 25ean estreinatu zen bigarren denboraldia. Hirugarrena, berriz, 2018ko irailaren 7an atera zuten, eta 2019ko abuztuaren 9an laugarrena. Telesaila 2020an amaitu zen betiko, bi zatitan banatu zuten bosgarren denboraldiarekin: lehen zatiko atalak otsailaren 14an publikatu zituzten, eta, bigarren zatikoak, uztailaren 3an.

## Argumentua 
Telesaila Madrilen dago girotuta, 1928. urtean, eta telekomunikazio enpresa moderno batean lanean ari diren lau emakumeren gorabeherak kontatzen ditu. Lau emakumeak beren familiei, bikoteei edo oroitzapenei lotuak sentitzen dira.

## Telesailaren oinarria 
Telesailaren bilbea, nagusiki, Espainiako Konpainia Telefoniko Nazionaleko lau emakume teleoperadoreren bizitzan zentratzen da, eta, hasiera batean, telefono operadore ofizioa gizonentzat izan arren. Lehengo langileak ez ziren berri-berrira egokitu. Operadoreak deiak eskuz konektatzeaz arduratzen ziren (seriean ikusten den bezala), solaskideak harremanetan jartzeko, eta telesaila 1920ko hamarkadan girotuta egon arren, Espainian telefono operadoreak bazeuden 1886az geroztik, eta Kuban baita lehenago ere, 1877an. XX. mende osoan, 1988ra arte, Espainiak eskuzko zentralak izan zituen, azkenean telefono-zerbitzua erabat automatizatu zuen arte. Espainiako azken eskuzko zentrala Polopos izan zen, Granadako probintziako herri bat.

Telefono operadore bezala lan egiteko, emakumeek baldintza jakin batzuk bete behar zituzten: 18 eta 27 urte bitartean izatea, betaurrekorik ez eramatea, ezkongabe egotea eta besoak gutxienez 155 zentimetroraino luzatzeko gai izatea. Baldintza hauetaz gain, gaitasun proba batzuk ere gainditu behar zituzten.

Eta telesailean telefonistak erreferente feminista gisa irudikatzen diren bezala, hori ere errealitate bat izan zen, telefono-operadore gisa lan egiten zuten lehen emakumeek lan-merkatuan lehenagoko eta ondorengo bat markatu zuten emakumeentzat, ordura arte ezarri zitzaizkien estandarretatik atera eta lan-munduan leku bat egiten zutelako, urte haietan gizonak nagusi baitziren erabat. Hala ere, bere lan ibilbidea, telefonista bezala, nahiko laburra izaten zen, ezkondu ondoren, emakumeek ezin baitzuten telefonista bezala lan egiten jarraitu.

## Aktoreak 
## Denboraldiak eta atalak 
### Lehen denboraldia 
### Bigarren denboraldia 
### Hirugarren denboraldia 
### Laugarren denboraldia 
### Bosgarren denboraldia 
## Sariak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* 
*
World Marathon Majors

[thumb|250px|[New Yorkeko maratoia 2005eko edizioan.]]
[thumb|250px|[Berlingo maratoia 2015eko edizioan.]]
**World Marathon Majors** (**WMM**) munduko maratoi lasterketa nagusiek osatzen duten lasterketa multzoa da.

Zortzi frogek osatzen dute, hauetatik sei urtero jokatzen dira munduko hiri esanguratsuetan. Gainerako biak Munduko Atletismo Txapelketako eta Olinpiar Jokoetako maratoi probak dira.

## Maratoiak 
* ¹ Tokioko maratoia 1979 urtean abiatu zen baina 2007an izan zen onartua *World Marathon Majors* multzoan.

## World Marathon Majors Series 
2006tik aurrera bi denboralditan jokaturiko sei proben arteko sailkapena egiten da (Tokiokoa 2013tik aurrera) eta Olinpiar Jokoak edo Munduko txapelketa jokatzen denetan ere hauek sartzen dira. 2020. urtean hainbat maratoi bertan behera gelditu ziren COVID-19 pandemiaren erruz eta 2019-2021 arteko probak sartzea erabaki zen. Kenyarrak izan dira nagusi hala gizonezkoetan nola emakumezkoetan. Aipatzekoa da Eliud Kipchogek bost aldiz irabazi duela.

Hasiera batean bi urtetako lau emaitzarik onenak hartzen ziren kontutan baina 2015etik aurrera bi emaitzarik onenak hartzen dira koktutan. Sailkapenean sartzeko atleta bakotzak bi urteetan gutxienez maratoi bate egina izan behar du. Irabazleak 25 puntu jasotzen ditu, bigarrenak 16p, hirugarrenak 9p, laugarrenak 4p eta bosgarrenak puntu bakarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
2015 Ukrainan

Jarraian, **2015. urtean Ukrainan** izandako gertaerak azaltzen dira.

## Urtarrila 
* Urtarrilaren 6an, Eskuin Sektoreak baztertu egin zuen Ukrainako Defentsa Ministerioaren agintea.

* Urtarrilaren 12an, Interpolek Viktor Janukovitx Ukrainako presidente ohiaren eta haren lantaldea bilatu eta atxilotzeko agindua eman zuen.

* Urtarrilaren 15ean, 100.000 pertsona sartuko zirerla Ukrainako armadan aurreikusi zen.

* Urtarrilaren 30ean, Ukraina zorra negoziatzeko prest agertu zen hartzekodunekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Batzarreko Polonia

**Poloniako Erresuma** (  ahoskatua; , *Tsarstvo Polskoye*,  ahoskatua, , eusk: **Poloniako Tsarerria**) edo, era informal batean, **Batzarreko Polonia** ( ; ) edo **Errusiar Polonia**, 1815ean Vienako Batzarrak sortutako estatu subiranoa izan zen. Poloniaren errusiar zatian sortua, hasieran Errusiar Inperioarekin batasun pertsonala izan zen eta gero, 1867an Errusiar Inperioaren zati bat bilakatu zen. Lehen Mundu Gerran Erdialdeko Inperioek inbaditu eta 1915ean Poloniako Erregeordetza sortu zuten.

Berez errusiar txotxongilo besterik ez zenez, zenbait matxinada nazionalista izan zituen. Orduko Poloniako Erresumaren lurraldeak egungo Kaliskie, Lublin, Łódź, Mazovia, Podlasia eta Gurutze Santuko voivoderriak, hego-mendebaldeko Lituania eta Bielorrusiako Grodno barrutiaren zati bat zituen bere barnean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galitzia eta Lodomeriako Erresuma

**Galitzia eta Lodomeriako Erresuma**, **Galitzia** edo **Austriar Polonia**, 1772an Bi Nazioen Errepublika zatitu zutenean habsburgotarren eskuetan geratu zen errege-eremua izan zen. 1804 eta 1918 artean Austriar Inperioaren zati bat izan zen. 1867ko erreformen ondorioz, austriar koroaren agindupean poloniar lurralde autonomo bilakatu zen.

"Galitzia" Halytx toponimoaren latinizazioa da, Kieveko Rusaren barnean zegoena. "Lodomeria", berriz, Volodimir-Volinskyiren latinizazioa da. Andres II.a Hungariakoak eskualdea inbaditu zuenean, bere burua Galitzia eta Lodomeriako errege izendatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mogwai (txinatar kultura)

**Mogwai** (kantoneraz 魔鬼; Jyutping: mo1 gwaai3; txinera estandarrez: 魔鬼; pinyin: móguǐ) txinatar mitologiako izaki bat da, izenak "espiritu gaizto" edota "deabru" están nahi du. Folklorearen arabera, uraz bustitzean birsortzen dira, maiz baita beren artean larrua jotzean ere, gainera euriak beren lizunkeria areagotzen du.

Uztek beharrezkoa duten euri uraren "oparotasunaren" irudikapena dira, kontrolik gabe kaltegarriak ere izan daitezkenak.

1984an Steven Spielbergek ekoitzi eta Joe Dantek zuzendutako *Gremlins* filmean agertzen ospea bereganatu zuten. Hau urez bustitzean, europar mitologiako gremlin izaki gaiztoan bilakatzen zen. Berez, elkarren artean zerikusirik ez duten izaki mitologikoak dira.

## Ikus gainera 
* *Gremlin* (1984)

## Kanpo estekak
Eroritako astronauta

***Eroriratako astronauta*** () Paul Van Hoeydonck eskultoreak sortutako 8,5 zentimetroko aluminiozko eskultura bat da. Ilargian dagoen artelan bakarra da. Astronauta baten irudikapena da, bere jantziarekin, espazioaren esplorazioan hil diren astronautak gogora ekartzeko sortua. Mons Hadleyn jarri zuten *Apollo 15*eko astronautek 1971ko abuztuaren 1ean, momentu horretara arte hil ziren hamalau astronauten izenen zerrendarekin batera.

Misioa bukatu zen arte astronautek ez zuten horren berririk eman, eta sekretupean mantendu zuten.

## Kanpo estekak
Kafesne kosmiko

**Kafesne kosmikoa** () Unibertsoaren batezbesteko koloreari ematen zaion izena da, Johns Hopkins Unibertsitatearen ikerlari talde batek aurkitua. 2001ean Karl Glazebrook eta Ivan Baldryk kalkulatu zuten Unibertsoaren kolorea berdexka oso argi bat zela, baina 2002ko argitalpen batean euren kalkulua zuzendu zuten, kolorea beigetik gertuago zegoela adieraziz. Kalkulua egiteko 200.000 galaxien argiaren espektro elektromagnetikoa aztertu zen, Unibertsoaren bolumenaren zati bat. Kolorearen RGB balioa #FFF8E7 da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Londresko maratoia

thumb|250px|Victoria Embankment inguruan lasterkariak.
**Londresko maratoia** () 42,195 kilometroko maratoi bat da, urtero ospatzen dena, apirilean. World Marathon Majorseko kide da, munduko sei maratoirik garrantzitsuenak biltzen dituena.

## Historia 
Londresko maratoia ez da Erresuma Batuko hiriburuan jokatzen den lasterketa zaharrena. Londresen izan ziren 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan maratoian arrakasta itzela izan zuen eta 1909an Unibertsitate politeknikoak *Polytechnic Marathon* maratoia abiatu zuen, *Poly* ezizenaz ezagutzen dena, eta urtero jokatu zen 1996 artean.

1979ko New Yorkeko maratoian korri egin eta hango giroaz liluratuta Londresen antzeko maratoi berri bat sortu behar zela erabaki zuten Chris Brasher eta John Disley atletek. 1981ko martxoaren 29an izan zuen lehenengo ekitaldia eta 20.000 lasterkarik parte hartzea eskatu zuten arren 6.747 korrikalarik lortu zuten inskribatzea. Lehenengo ekitaldi hartan gainera aurreneko biak eskutik helduta sartu ziren, biak txapeldun izendatu zituzten beraz, Inge Simonsen norvegiarra eta Dick Beardsley estatubatuarra.

1983an gurpildun aulkien lasterketa jarri zen martxan.

## Ibilbidea 
Tamesis ibaiaren bi ertzetan jokatzen da maratoia. Greenwich parkean du abiapuntua eta hegoaldeko ertzetik aurrera egin ondoren Tower Bridgen gurutzatzen dute ibaia eta handik Canary Wharf eremura. Handik mendebalderantz jotzen dute St. James jauregiaren inguruan amaitu arte.

## Palmaresa 
### Korrikalariak 
* ¹ 1981eko gizonezkoen ekitaldian lehenengo biak eskutik helduta sartu ziren helmugan.

### Gurpildun aulkiak 
## Garaipenak 
### Gizonezkoak 
### Emakumezkoak 
### Gurpildun aulkiak 
* **Gizonezkoak:**

* **Emakumezkoak:**

## Kanpo estekak 
*  Londresko maratoiaren webgune ofiziala
Mikhail Lazarev

**Mikhail Petrovitx Lazarev** almirantea (, 1788ko azaroaren 3a - 1851ko apirilaren 11) Errusiako flotaren komandante eta esploratzailea izan zen. 

## Biografia 
### Hezkuntza eta karrera hasiera 
Lazarev Vladimir-en jaio zen, Vladimir probintziako errusiar noblezia zaharraren ondorengoa. 1800. urtean Errusiako Itsas Eskolan sartu zen. Hiru urte geroago britainiar flotara bidali zuten, bost urteko nabigazio jarraitua eginez. 1808tik 1813ra, Lazarev Baltikoko flotaren zerbitzuan zegoen. 1808-1809ko Finlandiako Gerran eta 1812ko Gerra Abertzalean parte hartu zuen. 

### Karrera esploratzaile bezala 
Lazarev-ek lehenbizikoz zirkumnabigatu zuen mundua 1813-1816an, *Suvorov* itsasontzian; Kronstadten hasi zen espedizioa eta Alaskara iritsi zen. Bidaian zehar, Lazarevek Suvorov Atoloia aurkitu zuen. 

*Mirny* itsasontziaren buru eta Fabian Gottlieb von Bellingshausen-en laguntzailea 1819-1821eko munduan zeharreko itsas bidaian (Bellingshausen Vostok itsasontziaren buru zen), Lazarev Antartika eta uharte ugari aurkitzean parte hartu zuen. 1820ko urtarrilaren 28an, espedizioak Antartikako kontinentea aurkitu zuen, Antartikako kostaldera hurbilduz  koordenatuetara eta izotz-zelaiak ikusiz.

1822-1825 urteetan, Lazarev-ek hirugarren aldiz zirkumnabigatu zuen mundua *Kreyser* fragatan, ikerketa zabala eginez meteorologiaren eta etnografiaren arloetan. 

### Aginteak gerra garaian 
1825. urtean, Lazarev *Azov* itsasontziaren komandante bihurtu zen, Mediterraneoko Lehen Eskuadroiko bandera-ontzi bezala Mediterraneo Itsasora nabigatzen zena Login Petrovitx Geiden almirantearen agindupean eta 1857an Navarinoko guduan parte hartu zuena. Lazarevek almirante maila lortu zuen borroka bikainagatik. 

1828-1829an, Dardaneloen blokeoaz arduratu zen. 1830. urtean, Lazarev Kronstadtera itzuli zen eta Baltikoko ontzidiaren komandante bihurtu zen. Bi urte geroago, Itsaso Beltzeko ontzidiko langileen burua bihurtu zen. 1833ko otsailean eta ekainaren 18an, Lazarevek tropak Errusiara eraman zituen Bosfororaino eta Hünkâr İskelesi Ituna sinatu zuten Otomandar Inperioarekin. 1833. urtean, Lazarev Itsaso Beltzeko ontzidiaren eta Itsaso Beltzeko portuen komandantea izendatu zuten, baita Sebastopoleko eta Mykolaiveko gobernadore militarra ere.
Gustavo de Maeztu Museoa

**Gustavo de Maeztu Museoa** Lizarrako San Nikolas kalean Gustavo Maeztu Whitney-ri (Gasteiz, 1887-1947) eskainitako museoa da. Bertan bere bizitzan zehar eginiko lan plastiko zein grafikoak ikus daitezke. Bertan jorratzen diren gaiak anitzak dira: erretratuak, bodegonak eta paisaiak nagusiki.

## Historia 
Gustavo de Maeztu 1887ko abuztuaren 30ean jaio zen Gasteizen. 1894ean Bilbora lekualdatuko da familiarekin batera, non bere amak irakaskuntzan jardungo duen. 1905 eta 1906ean bere lehen lanak ikusgai jarriko ditu Bilboko Arte Ederren Erakusketan. 1907ko apiriletik ekainera Parisera joango da bertako kulturan murgiltzeko. Bertan Paco Durrio, Ignacio Zuloaga eta Tomás Meaberekin elkartuko da. Parisen izango du Zurbaran, Greco, Velazquez ,Ribera eta Picasso bezalako artisten lanak ezagutzeko. Itzultzean Jose Arruerekin elkartuko da eta idazteko grina azalduko du. Horrela, 1910ean *Andanzas y episodios del Sr. Doro* eta 1911n *El gato azul. Novela de acción* nobelak idatziko ditu. Madril, Bartzelona, Bilbo Londres eta beste hainbat geldialdi egin ondoren Lizarran jarriko da bizitzen, Lizarrako bere etxean hilko da 1949ko otsailaren 7an. Nafarroako erregeen jauregia 1991n berrituko da eta bertan erakusten da ordutik berak utzitako ondarea.

## Eraikina eta museoa 
Museoa San Nikolas kaleko lehenengo zenbakian dago kokatua, Nafarroako Erregeen jauregia deritzona. Eraikina hiru zatitan banatua dago. Batetik Gustavo Maezturen lanak erakusten diren espazioa eraikinaren lehen eta bigarren solairuan. Espazio hau bederatzi geletan banatua dago. Bigarren espazioa 'Lizarrako barrokoko izar eta lirioak erakusketa' hartzen du . Bertan, Lizarrako Udalaren jabetzako Borboi dinastiako errege-erreginen erretratu multzo bat erakusten da. Hirugarren espazioa, berriz, behe solairuan kokaturik, aldi baterako erakusketa espazio moduan erabiltzen da. Bertan bi hilabetez behin aldatzen da erakusketaz.

## Kanpo estekak 
* www.museogustavodemaeztu.com
Momo (2017ko filma)

***Momo*** 2017ko Sébastien Thiéry eta Vincent Lobelle frantziar zinema zuzendarien filma da, Sébastien Thieryen izen bereko antzezlanetan oinarrituta.

## Sinopsia 
Gau batean, etxera itzultzean, Prioux familiakoek Patrick izeneko gazte bat topatu dute bertan, eta ohartu dira euren etxean bizi dela. Patrickek uste du gurasoen etxera itzuli dela emaztea aurkezteko, baina Prioux senar-emazteek ez dute seme-alabarik, eta harriturik daude etxean sartu zaien mutilarekin.

## Aktoreak 
* Christian Clavier : André Prioux
* Catherine Frot : Prioux andrea
* Sébastien Thiéry : Momo
* Pascale Arbillot : Sarah
* Charles Campignion

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pascale Arbillot

**Pascale Arbillot** ( - ) frantziar aktorea da, antzerkian, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia hautatua 
### Zinema 
* 1999: *Le Sourire du clown*
* 1999: ''L'Extraterrestre*
* 2001: *Grégoire Moulin contre l'humanité*
* 2002: *Plus haut*
* 2004: *Clara et moi*
* 2006: *Un printemps à Paris*
* 2008: *Parlez-moi de la pluie*
* 2008: *Notre univers impitoyable*
* 2009: *Coco*
* 2009: *Gino Story*
* 2010: *Les Petits Mouchoirs*
* 2010: *Les Meilleurs Amis du monde*
* 2011: *L'Art d'aimer*
* 2011: *Toutes nos envies*
* 2015: *Pension complète*
* 2016: *La Folle histoire de Max et Léon*
* 2017: *Maryline*
* 2017: *Momo*

### Telebista 
* 2004: *Maigret*
* 2005–2008: *Merci, les enfants vont bien*
* 2014: *Résistance''
Merci, les enfants vont bien

frantziar umorezko telesaila da. 2005 eta 2009 artean ematen zuten M6 katean.

## Sinopsia 
Herentzia bat jarauntsi ondoren, Isabelle eta Jean-Pierre Blanchet Parisko aldirietatik Marseillara joango dira.

## Pertsonaiak 
* Pascale Arbillot : Isabelle
* Bernard Yerlès : Jean-Pierre
* Virginie Lanoue : Emma
* Mélanie Thierry : Isis (1. denboraldia)
* Nicolas Gob : Benjamin
* Marie Denarnaud : Isis (2-3. denboraldiak)
* Anthony Martin : Erwan
* Valérie Leroy : Rose
* Amélie Lerma : Heloïse
* Rebecca Faura : Violette
* Tilly Mandelbrot : Pénélope
* Michèle Moretti : Madeleine
* Annie Grégorio : Babette
* Cyril Lecomte: Christophe

## Kanpo estekak
Tilly Mandelbrot

**Tilly Mandelbrot** (Paris,  - ) frantziar aktore eta dantzaria da, telebistan eta zineman aritutakoa.

## Filmografia hautatua 
### Zinema 
* 2000 : *La Commune (Paris, 1871)*
* 2003 : *Le Bison (et sa voisine Dorine)*
* 2003 : *Ça fait mal à mon cœur*
* 2004 : ''Je préfère qu'on reste amis...*
* 2006 : *Automne*
* 2006 : *Essaye-moi*
* 2007 : *Persépolis*
* 2007 : *L'Heure zéro*
* 2007 : *Le Club Peter Pan*
* 2007 : *La désunion fait la force*
* 2007 : *Les Enfants de Timpelbach*
* 2008 : *Ça fait bientôt quinze ans, que j'ai dix ans*
* 2009 : *Un autre été au printemps de nos vies*

### Telebista 
* 2003 : *La Bastide bleue*
* 2004 : *Les Embûches de Noël*
* 2005-2008 : *Merci, les enfants vont bien*
* 2006 : *La Fille du chef*
* 2010-2012 : *Trop potes*
* 2010 : *Alice Nevers, le juge est une femme*
* 2011 : *Famille d'accueil*
* 2015 : *Section de recherches''
Anne Murray

**Morna Anne Murray**, ezagunagoa **Anne Murray** izenaz, (Springhill, Eskozia Berria, Kanada, 1945eko ekainaren 20a) kanadar abeslaria da.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *What About Me* (1968, Arc Records)
* *This Way Is My Way* (1969, Capitol Records)
* *Honey, Wheat and Laughter* (1970, Capitol Records)
* *Straight, Clean and Simple* (1971, Capitol Records)
* *Talk It Over in the Morning* (1971, Capitol Records)
* *Anne Murray / Glen Campbell* (1971, Capitol Records)
* *Annie* (1972, Capitol Records)
* ''Danny's Song* (1973, Capitol Records)
* *Love Song* (1974, Capitol Records)
* *Highly Prized Possession* (1974, Capitol Records)
* *Together* (1975, Capitol Records)
* *Keeping in Touch* (1976, Capitol Records)
* *There's a Hippo in My Tub* (1977, Capitol Records)
* *Let's Keep It That Way* (1978, Capitol Records)
* *New Kind of Feeling* (1979, Capitol Records)
* *I'll Always Love You* (1979, Capitol Records)
* *Somebody's Waiting* (1980, Capitol Records)
* *Where Do You Go When You Dream* (1981, Capitol Records)
* *The Hottest Night of the Year* (1982, Capitol Records)
* *A Little Good News* (1983, Capitol Records)
* *Heart over Mind* (1984, Capitol Records)
* *Something to Talk About* (1986, Capitol Records)
* *Harmony* (1987, Capitol Records)
* *As I Am* (1988, Capitol Records)
* *You Will* (1990, Capitol Records)
* *Yes I Do* (1991, Liberty Records)
* *Croonin'* (1993, Capitol Records/SBK)
* *Anne Murray* (1996, Capitol Records/SBK)
* *What a Wonderful World* (1999, Straightway Records/EMI)
* *Country Croonin'* (2002, Straightway Records/EMI)
* *I'll Be Seeing You* (2004, Straightway Records/EMI)
* *Duets: Friends & Legends'' (2007, Manhattan Records/EMI)
Zenbaki ilegal

[thumb|[PlayStation 3aren softwarea apurtzeko aukera ematen duen kodeak dituen zenbakiekin (46 DC EA D3 17 FE 45 D8 09 23 EB 97 E4 95 64 10 D4 CD B2 C2) egindako kolore kalkulu hamaseitarrarekin osatutako bandera, adierazpen askatasuna adierazteko erabilia.]]
**Zenbaki ilegal** bat jurisdikzio batean edukitzea, transmititzea edo nolabait iragartzea ilegala den zenbaki bat da. Edozein informazio digital zenbaki batekin adierazi daiteke eta, beraz, informazioren bat komunikatzea ilegala izango balitz, adierazpen horren zenbakia komunikatzea ere ilegala da lege berdinaren pean.

Edozein irudi edo programa exekutagarri zenbaki bitar erraldoi baten gisa adierazi daiteke. Jurisdikzio batzuetan irudi hauek izatea ilegala da, sekretupeko direlako edo likiskeria dela eta. Beraz, zenbaki horiek adieraztea ere lege berdinaren babespean daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dihidrogeno monoxido

thumb
thumb|Urak hidrogeno asko duela adierazten duen kartela, kalean
**Dihidrogeno monoxidoa** edo **DHMO** urari izen kimiko ez ohiko bat ematen sortu ohi den txantxa da, uraren propietate batzuen irakurketa kezka sortzeko moduan emanez. Adibidez, dihidrogeno monoxidoak korrosioa sortzen duela edo itotzea ekar dezakeela esatea txantxa horietako bat izango litzateke. Txantxa honen bertsio batzuetan dihidrogeno monoxidoa debekatzea eskatzen da, erregulatzea edo arriskutsua dela adieraztea. Zientziaren inguruko informazio ezak sor ditzakeen efektuak adierazteko erabili ohi da.

1983ko Apirileko arrainean *Durand Express* astekariak "dihidrogeno oxidoa" hiriaren hoditerian aurkitu zela argitaratu zuten, eta arnastuz gero heriotza ekar zezakeela adierazi. Era berean, bere baporeak erretzen zuela argiratu zuten. 1990an lehen aldiz agertu zen amen-omen hau Interneten, bere debekua eskatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fabian Gottlieb von Bellingshausen

**Fabian Gottlieb Thaddeus von Bellingshausen** (; **Faddey Faddeyevitx Bellinsgauzen**) (Saaremaa, 1778ko irailaren 20agreg./irailaren 9ajul. - Kronstadt, 1852ko urtarrilaren 25agreg./urtarrilaren 13ajul.) Errusiar Inperioko marinel gisa jardun zuen eta Lurraren inguruan nabigatzeko bigarren espedizio-buru izan zen. 

## Biografia 
Baltikoko alemaniar familia batean jaioa, 10 urte zituela kadete gisa lan egin zuen. Kronstdadteko Itsas Akademian graduatu zen 18 urte zituela. 1819an, Alexandro I.a Errusiako Tsarrak Ipar polora espedizio zientifikoa bidali zuen. Bellingshausen, Mikhail Lazarev kapitania zuen *Mirny* korbetarekin lagunduta, *Vostok* bandera-ontzian espedizio-buru izan zen. 1820. urtean, zuzentzen zuen flotak Zirkulu polar antartikoa zeharkatu zuen. 1820ko urtarrilaren 27an, Antartikako lur kontinentala ikusi zuen, gutxi gorabehera  koordenatuetan, eta horregatik, iturri askok kontinentearen aurkitzailea dela uste dute. Ia 3 urte iraun zuen kanpainan, 1821. urtean, Petri I.a uhartea eta Alexandro I.a uhartea aurkitu zituen, bakoitza bere tsar errusiarren ohoretan horrela izendatua, eta Hegoaldeko Georgiak uharteak esploratu zituen. 

1828-29ko Errusia-Turkia Gerran nabaritu zen, batez ere Itsaso Beltzean. Kronstadteko gobernadorea izan zen, non estatua bat eraiki zuten bere oroimenean. *Bi espedizio ozeano glaziarrera eta Lurraren inguruko bidaia* (San Petersburgo, 1831), eta *itsasoan punteria egiteko modua* idatzi zituen. Kronstadtean hil zen 1852an, almiranteorde maila izanez. 

## Aintzatespenak 
ezkerrera|thumb|370x370px|Antartika inguruko Bellingshausen espedizioaren ibilbidearen mapa.
Bere omenez, Antartikako hainbat elementu geografiko izendatu dira, hala nola:
* Bellingshausen uhartea Hego Ozeano Atlantikoan;
* Bellingshausen itsasoa, Ozeano Antartikoaren itsasoetako bat;
* Bellingshausen plaka, plaka tektoniko zahar bat;
* Bellingshausen basea, Jurgi Erregea uharteko base errusiar bat, Hego Shetlandak uhartedian;
* Bellingshausen ere erabiltzen da Motu One atoloia izendatzeko Polinesia Frantseseko Sozietate uharteetan. 
Halaber, Bellinsgauzen ilargiko kraterra bere omenez izendatzen da. 

## Erreferentziak 
## Kanpoko loturak 
*  70South.com - Informations sur Fabian von Bellingshausen
* (errusieraz) Двукратные изыскания в Южном Ледовитом океане и плавание вокруг света... Bellingshausen-en liburua, Antartikako bere espedizioari buruzko xehetasunekin.
* (errusieraz) Biografia.
* (errusieraz) espedizioaren mapa bat, (adi egon! datek Juliotar egutegia jarraitzen dute).
Robert Shearman

**Robert Charles Shearman** edo *Rob Shearman* (Horsham, Sussex, Ingalaterra,1970eko otsailaren 10) Ingalaterrako fantasiazko literaturaren egile ezaguna da. Bereziki ezaguna bere ipuinei esker da. World Fantasy Award sariaren irabazlea da. Oso ezaguna da baita ere irratirako egin dituen moldaketeei esker.

## Lan aukeratuak 
### Antzerki lanak 
* *Dented Crowns* (1991)
* *Couplings* (1991)
* *Easy Laughter* (1992)*
* *Breaking Bread Together* (1993)
* *The Mayor of Casterbridge* (Hardy-ren moldaketa) (1993)
* *The Magical Tales of the Brothers Grimm* (1993)
* *White Lies* (1994)*
* *Great Expectations* (Dickens-en moldaketa) (1994)
* *Fool to Yourself* (1995)*
* *Binary Dreamers* (1996)*
* *Mercy Killings* (1997)
* *About Colin* (1998)
* *Desperate Remedies* (Hardy-ren moldaketa) (1998)
* *Jekyll and Hyde* (Stevenson-en moldaketa) (1998)
* *Knights in Plastic Armour* (1999)*
* *Inappropriate Behaviour* (2000)*
* *Pride and Prejudice* (Austen-en moldaketa) (2000)
* *Shaw Cornered* (2001)*

### Fikzio liburuak 
* *Tiny Deaths* (2007)
* *Love Songs for the Shy and Cynical* (2009)
* ''Everyone's Just So So Special* (2011)
* *Remember Why You Fear Me* (ChiZine Publications, 2012)
* *They Do the Same Things different There* (2014)

### Kritika liburuak 
* *Wanting to Believe: A Critical Guide to The X-Files, Millennium and The Lone Gunmen* (2009)
* *Running Through Corridors: Rob and Toby's Marathon Watch of Doctor Who (Volume 1: The 60s)'' (Toby Hadokekin batera) (2010)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Rob Shearmanen bloga.
Josu Tellabide

**Josu Tellabide Azkolain** (Donostia, 1943) Donostiako Ibaeta aldeko Lugaritz auzokoa da, Teresatxo izeneko etxean jaioa, aurretik Luixiaenea deiturikoan. Bizimodu guztia egin izan du auzoan bertan. Etnologoa da lanbidez. Eusko Ikaskuntza eta Aranzadi Zientzia Elkarteko partaide ere bada. Idazlea eta ikerlaria, toponimia bilketa egin ditu, baita ondare historiko-artistiko eta etnografikoaren berreskuratze eta katalogatze lan garrantzitsuak ere. Donostiako hedabide desberdinetan idatzi du, batez ere euskaraz. Ekologismo munduan ere murgildu da, bereziki Gipuzkoan eraikitzen ari den erraustegiaren aurka. Urtetan Donostia Bizirik elkartearen presidentea izan zen.

Donostiako Antigua auzoko *plaza nagusiari* (Gaskonia plaza) Txillardegi plaza deitzeko eskatu du, dagoen tokian aspaldian Txillardegi etxea zegoen eta.
[thumb|1995an [Larraulen (Aiurri aldizkaria)]]

## Liburuak 
* *101 bazter Donostiako*, Asier Agirresarobe Azkuerekin batera. Alberdania, Bertako Saila, 2007. ISBN-10: 8498680034.
* *Usurbilgo baserriak eta baserritarrak* Usurbil : Noaua Kultur Elkartea, 2004. 
* *Usurbilgo ondarea ezagutzen*, Asier Agirresarobe Azkuerekin batera. Noaua Kultur Elkartea, 2009.
* *Donostiako toponimi erregistroa: gaurkoa, historikoa, geografikoa, deskribatzailea: ekarpen etnografiko, mitologiko eta herrikoiez osatua. Registro toponímico donostiarra : actual, histórico, geográfico, descriptivo: completado con aportaciones etnográficas, mitológicas y popular*. Donostia: Dr. Camino Institutua, 1995. .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Donostiako kale izendegiari buruzko elkarrizketa, 2016/09/02/.
* [Josu Tellabide "Ahotsak(https://eu.wikipedia.org/wiki/Euskal_Herriko_Ahotsak)" proiektuko filmazioetan, Donostiako historiari buruz hitz egiten.]
Tuterako museoa

**Tuterako Museoa** Tuterako Decanal jauregian kokatutako Tuterako eta Erriberako ondarearen museoa da. 2000. urteko ekainaren 26an inauguratu zen, 1997 eta 2001 artean eraikinaren zaharberritze lanak egin ondoren eliz barrutiko etxe eta museo bilakaturik. Museoa Decanal jauregiak, Apezpiku jauregiak eta katedraleko klaustroak osatzen dute.

## Eraikina 
XV. mende amaieran gotiko-mudejar estiloan eraikitako adreiluzko eraikuntza da. Eraikinaren fatxada nagusiak erdi puntuko arkuz osaturiko ate bat du. Lehen pisuan, berriz, italiar estiloko leiho errektangular bat du. Nahiz eta XV. mendeko eraikinak gaur egungo tamaina izan, XVIII. eta XIX. mendeetan hainbat birmoldaketa egin zitzaizkion eraikinari. Merced kaleko fatxadaren ertzean dekorazio mudejarraren zati bat mantentzen du. 1883 arte dorre mudejar bat zuen eraikinak.

Eraikinaren barrualdean aipagarria da igeltsuzko nerbioak dituen gangadun otoitz-kapera, baita gela pribatuetan kontserbatu diren egurrezko zola eta kasetoidurak.

## Museoa 
Museoa gaien eta teknika artistikoen arabera banatua dago :
* San Diónisen kapera
* Ataria
* Klaustro erromanikoa
* Urregintza gela
* Arkeologia gela
* Ornamentuen gela
* Eskulturen gela
* Margoen gela
* Erretaulen gela

## Artelan esanguratsuak 
* Tuterako katedraleko klaustroa
* Urre-koloredun toskazko ataifora islamiarra
* San Lukasen Taula gotikoa
* Jeronimo Boschi egozten zaion XVI. mendeko azken judizioaren margoa
* Vicente Berdusánen oihal gaineko olio-pintura
* Rafael Juan de Monzonek eginiko Tornamirako Erretaula
* Domingo de Segura Otazolak eginiko Don Martin de Susmaren Erretaula

## Kanpo loturak 
* www.palaciodecanaldetudela.com
Tolosako Ekinbide Etxea

**Tolosako Ekinbide Etxea (TEE)** 1967ko apirilaren 8an, elkarte pribatu modura sortu zen. Irabazirik gabeko elkarte honen asmoa, hiribilduko ezagutza eta kultura sustatzea zen. 1994.urtean erabilera publikoa duen elkarte modura izendatua izan zen.

## Egitasmoak 
* **Tolosako Nazioarteko Abesbatza Leihaketa**.Urtero Nazioarteko Abesbatza Lehiaketa Tolosan ospatzen da 1969 urtetik aurrera, Santu Guztien jaiaren inguruan, hau da, azaroaren 1a inguruan. Bere helburua munduko abesbatza onenak biltzea da, herrialde bakoitzeko estilo, interpretazio, abesbatza literatura, ahots heziketa trukea egiteko asmoz, eta aldi berean, Euskal Herriko musika tradizioa eta kultura ezagutzera ematea. Urteen joanarekin, munduko abesbatza lehiaketa garrantzitsuenetako batean bihurtu da.
* **Titirijai, Tolosako Nazioarteko Txotxongilo Jaialdia**. Nagusiki haur ikuslegoari zuzendutako jaialdia da baina ez soilik, txikienengan antzerkiarekiko irrika sortzeko eta euren izaera kritikoa garatzeko asmoa ere baitu.
* **Eskultur Astea**. Udaletxearekin elkarlanean eta 25.urtemuga zela eta, TEEk eta Eskulturastea komisioaren bidez, abian jarri zuen behin-betirako aire zabalean jarritako eskultura museo-erakusketa eta hau TEEk Tolosako herriari egindako oparia izan zen. Gaur egun, 6 artista ospetsuren sei lanek osatzen dute ondare urbano hau: Jorge Oteiza (Triangulo plaza), Ricardo Ugarte (Probintziako artxiboa), Nestor Basterretxea (Emeterio Arrese) , Anta (Arrameleko zubia), Tomas Hernandez Mendizabal (Zezen plaza) eta Manuel Uranga ( Corazonistas plaza).
* **Amalur Jardunaldiak**. Mundua ezagutu eta ulertzeko grina bat eginez, sortu ziren Tolosan Amalur Jardunaldiak. Bidaia abiapuntu harturik, munduko herrialde desberdinetara hurbiltzea da jomuga. Elkarrizketak, hitzaldiak, erakusketak, edo taillerren bitartez, milaka sentimendu, emozioak, ametsak eta proiektuak trukatu eta konpartitzen dira. Mundua jendearengana gerturatzeko asmoz jaio zen 2006. urtean Amalur.

## Kanpo estekak 
* www.cittolosa.com
Gehitu Magazine

**Gehitu Magazine** Gehitu LGTBI Elkarteak lauhilabeteaz behin argitaratzen duen Euskal Herriko LGTBI aldizkaria da. Aldizkari monografikoa da, gai nagusi bat landuz, nahiz eta arlo ezberdinetaz hitz egiten den aldizkarian. Gehitu Magazine 100. zenbakiraino iritsi zen 2017 abenduan, zenbaki honetan familia eredua gaitzat harturik.

Aldizkaria formatu digitalean zein paperean argitaratzen da, azken honetan 2.500 ale banatzen direlarik Hego Euskal Herriko hiribru zein herrietan. Sortu zenean denetariko gaiak lantzen ziren aldizkarian, nahiz eta 83/84. zenbakitik aurrera zenbaki monografikoak egitea erabaki zen. Aldizkari hau Gehituko kideek egiten dute, eta ale bakoitzaren gai nagusiaren arabera, pertsona ezberdinei eskatzen dizkiegun ekarpenek gero eta aberatsagoa izatea ahalbideratzen dute. Pertsona hauek haien jakintza eremuan eredu dira, hala nola, haien aktibitate profesionalengatik, ekarpen sozialengatik, lan artistikoengatik, ikerkuntza lanengatik edo iritzi artikuluengatik; edota haien LGTBI kolektiboaren aurkako edozein indarkeria egoeraren edo ekintzaren salaketarengatik, edo aipatutako oinarrizko eskubideen aldeko ekimenak

## Ale monografikoak 
* **83/84. zk**.LGTBI pertsonen Giza Eskubideak munduan: homofobiaren aurkako eta berdintasunaren aldeko ekimenak.
* **85. zk.** Sebastiane eta Sebastiane Latino Sariak.
* **87/88. zk**..XXI. mendeko lesbianismoa: Ahalduntzea eta adeigabetasuna.
* **89.zk.** Sebastiane Sariaren 15. urteurrena.
* **90. zk**. Hiesik gabeko belaunaldi bat.
* **91/92. zk**. Zahartzaroak nahitaez armairura itzultzera behartzen du?
* **93.zk**.Maitasunagatik inmigratu, maitatzeko alde egin. 16. Sebastiane Saria.
* **94. zk**. GIB/Hiesaren inguruko laderdi sozial eta juridikoak.
* **95,zk**. Intolerantziaren aurkako doinuak. Musika eta aniztasuna afektibo-sexuala.
* **96. zk**. Bisexualitatea, ikusezinak diren hizkiak. 2016ko Sebastiane Saria.
* **97.zk.** Osasun perfektuaren mitoa.
* **98.zk.** Harrotasuna eta LGTBfobia kirolean: armairutik ateratzeko entrenatzen.
* **100. zk.** Askotariko maitasunak, askotariko familiak.
* **101. zk.** Harrotasunezko binetak.
* **102. zk.** Premio Sebastiane. Sebastiane Latino 2018. GIB-a eta Gai-ekintzailetza, minutuko 120 taupadetan.
* **103. zk.** Trans* errealitateak.
* **104. zk.** 50 Harrotasun urte. Armairu gabeko nagusiak! Historia, memoria eta borroka!
* **105. zk**. Sebastiane 20. Saria

## Kanpo Loturak 
* www.gehitu.org
* Gehitu Magzine kontsultatzeko

## Kanpo estekak
Decanal jauregia

**Decanal jauregia** Nafarroako Tutera udalerrian dagoen XVIII. mendeko jauregi gotiko-mudejarra da. Tuterako Alde Zaharrean dago, Mesedeetako kalean hain zuzen ere. Gaur egun Tuterako museoaren egoitza da.

1477 eta 1500 artean eraikia, katedraleko deanen egoitza zen. 1883an dorre mudejarra eraitsi zuten.

## Kanpo estekak
Muñoz Sola Arte Modernoaren Museoa

**Muñoz Sola Museoa** Tuteran kokatutako margoen museoa da. Bertan César Muñoz Sola (1921-2000) tuterarrak bere bizitzan zehar bereganatu zituen XIX. mendeko pintura frantsesen bilduma erakusten da.

## Eraikina 
Muñoz Sola Arte Modernoaren Museoa Tuterako Veraiztarren jauregian kokatua dago. Nahiz eta eraikin honek jatorri gotiko izan, lehen solairuko arkuteriko arkuarte batean eta harlanduzko bi bodegetan bakarrik kontserbatzen ditu jatorrizko elementuak. Barroko garaian eraberritua izan zen, gaur egungo itxura hartuz. Eraikinak hiru solairu ditu: beheko solairua zerbitzugune gisa erabiltzen da eta lehen eta bigarren solairuetan XIX. mendeko pinturak daude erakusgai, aldi baterako erakusketaz gain.

## Bilduma 
Mota guztietako gaiak jorratzen diren margoak daude bertan: erretratuak, bodegoiak, paisaiak, baita genero eszenak, besteak beste.

Garaiko estilo ezberdinek osatzen dute bilduma azken barrokotik hasita (J.A. Vallinen "Cristo eta emakume adulterogilea"), neoklasizismotik (Girodet de Roucyren "Venus, Adonis eta Kupido"), Erromantizismotik (Emile Renoufen "Ametsa" edo Caminaderen "Lizzieren erretratu malenkoniatsuak"), Naturalismotik (Bergeret, Couty, Laurent edo Bouleten bodegoietan bezala) edo tradizio holandar barrokoaren aztarnak (Hugart de la Tour, Selmy, Eschbach, Maihad edo Isabey) dituztenetatik pasaz, non natura hiletan eta paisaietan pintura tradizionalaren kutsu bat izanda ere desberdintasun bat nabaritzen den.

Bereziki aipagarria inpresionismoaren presentzia, hau erabakigarria izanik Muñoz Solaren margotzeko eran. Horrela, Cahours, Foubert, L'hermite, Clary, Nozal edo Montagne izango dira horren adibide.

## Aldi baterako erakusketak 
* 2004: Inocencio Garcia Asarta
* 2005: Aureliano de Beruete y Moret
* 2006: Ramón Casas i Carbó
* 2007: Santiago Rusiñol i Prats
* 2008: Ignacio Pinazo Camarlench
* 2008: Pintura Andaluza de la colección Thyssen Bornemisza
* 2009: La mirada encontrada. Paralelismos entre pintura y fotografía en el siglo XIX

## Kanpo estekak 
* www.castelruiz.es