Maiatzaren 31

**Maiatzaren 31** gregoriotar egutegiaren urteko ehun eta berrogeita hamaikagarren eguna da, 152garrena bisurteetan. 214 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1937 &ndash; Ertzaintzak eta Eusko Itsas Gudarosteak Espainiako bi ontzi konfiskatu zituzten. José Luis Díez eta Císcar destruktoreak ziren, eta agintari errepublikarrek eskatuta bereganatu zituzten.
* 1986 &ndash; ETB 2 telebista katea lehenbizikoz aireratu zen.
* 2008 &ndash; ETAk Zarauzko Amenabar enpresaren aurka motxila-lehergailua ipini zuen, AHTko obretan parte hartzeagatik.

### Mundua 
* 1905 &ndash; Émile Loubet lehendakaria eta Alfontso XIII.a Espainiako erregea, Parisen bisitan zegoela, Rohan eta Rivoli kaleen kantoian egindako atentatu batetik onik atera ziren.
* 1906 &ndash; Madrilen Mateu Morral anarkistak errege-erreginaren aurkako atentatua burutu zuen, 25 pertsona hiltzen.
* 1910 &ndash; Hegoafrikar Batasuna sortu zen Lurmutur, Natal, Orange eta Transvaalen baturarekin.
* 1913 &ndash; Balkanetako Lehen Gerraren behin-behineko amaiera.
* 1921 &ndash; Tulsan supremazista zuriek Greenwood barrutiko herritar eta negozio beltzak eraso zituzten
* 1924 &ndash; Sobietar Batasunak Txinarekin egindako akordioan Mongoliako zati bat bigarren honi eman zion.
* 1961 &ndash; Hegoafrikar Batasunak independentzia aldarrikatu eta Hegoafrikar Errepublika bilakatu zen.
* 1962 &ndash; Adolf Eichmann SSetako koronela exekutatu zuten Tel Aviven.
* 1970 &ndash; 50.000 hildako Perun egondako lurrikara baten ondoren.
* 1974 &ndash; Siriak eta Israelek Yom Kippurreko Gerra amaitzeko ituna sinatu zuten.
* 2000  &ndash; Ekintzaile bat Espainiako telebistako programarik ikusienetakoa zen Gran Hermanon sartu zen, euskal presoen Euskal Herriratzea eskatuz.
* 2005 &ndash; Dominique de Villepin aukeratu zuten Frantziako lehen ministro gisa.
* 2010 &ndash;  Israelgo armadak eraso egin zion Gazara laguntza humanitarioa zeraman zortzi itsasontziko Askatasunaren ontzidiari, nazioarteko uretan. Hamar pertsona hil ziztuzten.
* 2013 &ndash; Taksim Gezi parkeko protestaldiak garatzen joan ziren, hamarnaka atxilotu eta zaurituekin.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1910 &ndash; *Mirentxu*, Jesus Guridiren musika eta Alfredo Etxaberen libretoa duen opera estreinatu zen Bilboko Campos Eliseos antzokian.
* 1985 &ndash; 4. Korrikari hasiera eman zitzaion Atharratzen, ekainaren 9an Iruñean amaitu zelarik.
* 1986 &ndash; Euskal Telebistak ETB2ren lehen froga emisioa egin zuen.
* 2008 &ndash; Sagrario Aleman euskaltzain oso izendatu zuten Etxalekun.

### Mundua 
* 1759 &ndash; Pensilvaniako Probintziak antzerki obra guztiak debekatu zituen.
* 1969 &ndash; John Lennon eta Yoko Onok *Give Peace a Chance* grabatu zuten hotel bateko ohean.
* 1990 &ndash; *Seinfeld* telesailaren lehen saioa eman zuten.
* 1996 &ndash; *Dragonheart* filma estreinatu zen, Rob Cohenek zuzendu eta Dennis Quaid, Sean Connery, David Thewlis, Pete Postlethwaite, Dina Meyer, Jason Isaacs, Brian Thompson eta Julie Christie aktoreek antzeztu zuten.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
* 1891 &ndash; Transiberiarraren eraikuntza hasi zen.
* 1975 &ndash; Europako Espazio Agentzia sortu zen.
* 2013 &ndash; (285263) 1998 QE2 asteroidea eta bere ilargia Lurretik gertu pasa zen. Horren gertu egongo den hurrengo aldia hemendik bi mendera izango da.

## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 1980 &ndash; Aviron Bayonnais errugbi taldeak **Yves du Manoir txapelketa** irabazi zuen A.S.Béziers taldea 16-10 finalean menderatuz.

### Mundua 
* 1972 &ndash; AFC Ajaxek Europako Txapeldunen Kopa irabazi zuen bi urtez jarraian.

## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1606 &ndash; Urban Vargas, nafar musikagile eta kapera-maisua (h. 1656).
* 1845 &ndash; Ama Kandida, euskal lekaimea, Jesusen Alabak ordenaren sortzailea (h. 1912).
* 1898 &ndash; Vicente Cobreros, gipuzkoar pintore eta arte-kritikaria (h. 1976).
* 1902 &#x2013; Josefa Martiarena Lekuona, *Pepita serora* Harreman zuzena izan zuen Oiartzungo EAJ eta Emakume Abertzale Batzarekin. (h. 1984)
* 1910 &ndash; José Ignacio Alkorta, bizkaitar apaiza eta filosofoa (h. 1983).
* 1924 &ndash; Guy d'Arcangues, lapurtar poeta, Parisen (h. 2004).
* 1938 &ndash; Vera Hernáez, bizkaitar moda-diseinatzailea.
* 1942 &ndash; Jesus Mari Ilundain, nafar futbolari ohia.
* 1950 &ndash; Rafael González Tercero, gipuzkoar ziklo-kros txirrindulari ohia.
* 1959 &ndash;
** Jose Luis González, nafar idazle eta poeta (h. 1996).
** Itziar Iñarra Oiarzabal, oiartzuar mendizale eta herri ekintzailea.
* 1960 &ndash; Orreaga Ibarra, nafar hizkuntzalaria.
* 1973 &ndash; Pablo Suberbiola, gipuzkoar bertsolaria eta soziologoa.
* 1975 &ndash; Óscar de Paula, bizkaitar futbolaria.
* 1976 &ndash; Nahia Urrutxua, bizkaitar irakaslea, ekintzailea eta politikaria.
* 1977 &ndash; Gorka Urbizu, Berri Txarrak taldeko abeslari eta gitarra-jotzailea.
* 1978 &ndash; Saroi Jauregi, gipuzkoar telebista aurkezlea, euskarazko hizkuntza zuzentzailea eta bertsolaritzako gai-jartzailea.
* 1980 &ndash;
** David Asensio, gipuzkoar futbolari ohia.
** Maider Luengo, gipuzkoar belar hockey jokalari ohia.
* 1994 &ndash; Maitane Salinas, nafar errugbilaria.
* 1997 &ndash; Luken Iturrino, bizkaitar futbolaria.

### Mundua 
* 1243 &ndash; Jakue II.a Mallorcakoa, Mallorcako erregea (h. 1311).
* 1469 &ndash; Manuel I.a Portugalgoa, Portugalgo erregea (h. 1521).
* 1535 &ndash; Alessandro Allori, italiar margolari manierista (h. 1607).
* 1557 &ndash; 
** Teodoro I.a Errusiakoa, Errusiako tsarra (h. 1598).
** Nur Jehan, mongolen enperatriza ezkontzaz eta poeta (h. 1645)
* 1640 &ndash; Mikel I.a Poloniakoa, Poloniako errege eta Lituaniako Dukerri Handiko duke handia (h. 1673).
* 1656 &ndash; Marin Marais, frantziar viola da gamba jotzailea eta konpositorea (h. 1728).
* 1754 &ndash; Andrea Appiani, italiar margolaria (h. 1817).
* 1773 &ndash; Johann Ludwig Tieck, alemaniar idazlea (h. 1853).
* 1793 &ndash; Charles Vignoles, burdinbideetako ingeles ingeniaria (h. 1875).
* 1817 &ndash;
** Georg Herwegh, alemaniar olerkaria (h. 1875).
** Carl Wilhelm Tölcke, alemaniar politikaria, "Westfaliako Gizarte Demokraziaren aita" (h. 1893).
* 1819 &ndash; Walt Whitman, estatubatuar olerkaria (h. 1892).
* 1835 &ndash; Alphonse de Neuville, frantziar margolaria (h. 1885).
* 1836 &ndash; Jules Chéret, frantziar margolari eta litografoa (h. 1932).
* 1857 &ndash; Pio XI.a, aita santua (h. 1939).
* 1860 &ndash; Walter Sickert, ingeles margolaria (h. 1942).
* 1862 &ndash; Mikhail Nesterov, errusiar margolari sinbolista (h. 1942).
* 1863 &ndash; Francis Younghusband, britainiar militar, esploratzaile eta idazlea (h. 1942).
* 1877 &ndash; Gabrielle Renaudot, frantziar astronomoa (h. 1962).
* 1883 &ndash; Lauri Kristian Relander, Finlandiako presidentea (h. 1942).
* 1887 &ndash; Saint-John Perse, frantziar olerkari eta diplomatikoa, 1960ko Literaturako Nobel saria (h. 1975).
* 1892 &ndash; Gregor Strasser, alemaniar politikari nazia (h. 1934).
* 1894 &#x2013; Jane Joseph, britainiar konpositorea, moldatzailea eta musika irakaslea (h. 1929)
* 1899 &ndash; Leonid Leonov, sobietar eleberrigilea (h. 1994).
* 1908 &ndash; Don Ameche, estatubatuar aktore eta bikoiztailea (h. 1993).
* 1910 &ndash; Luis Rosales, espainiar olerkaria (h. 1992).
* 1911 &ndash; Maurice Allais, frantziar ekonomista eta ingeniaria, 1988ko Ekonomiako Nobel Saria (h. 2010).
* 1912 &ndash; Chien-Shiung Wu, txinatar-estatubatuar fisikaria, fisika esperimentalean eta erradiaktibitatean aditua (h. 1997).
* 1915 &ndash;
** Carmen Herrera, kubatar margolari eta eskultorea  (h. 2022).
** Judith Wright, australiar poeta, ekologista eta aborigenen lurralde eskubideen defendatzailea (h. 2000).
* 1917 &ndash; Jean Rouc.h, frantziar etnografoa eta zinemagilea (h. 2004).
* 1921 &ndash; Alida Valli, italiar antzezlea (h. 2006).
* 1922 &ndash; Denholm Elliott, ingeles aktorea (h. 1992).
* 1923 &ndash;
** Ellsworth Kelly, estatubatuar pintore eta eskultorea (h. 2015).
** Rainiero III.a, Monakoko Printzea (h. 2005).
* 1924 &ndash; 
** Olga Albizu, espresionismo abstraktuko margolaria (h. 2005).
** Gisela May, alemaniar antzerki garaikideko aktore garrantzitsuenetako bat (h. 2016).
** Patsy Adam-Smith, australiar idazlea eta historialaria (h. 2001)
* 1925 &ndash;
** Francesc Candel, valentziar idazle eta kazetaria (h. 2007).
** Frei Otto, alemaniar arkitektoa (h. 2015).
* 1926 &ndash; John George Kemeny, hungariar-estatubatuar matematikari, informatikari eta hezitzailea, BASIC lengoaiaren garatzaileetako bat (h. 1992).
* 1930 &ndash;
** Clint Eastwood, estatubatuar aktorea, zuzendaria eta film-ekoizlea.
** Juan Genovés, espainiar margolaria eta artista grafikoa (h. 2020).
* 1931 &ndash; John Robert Schrieffer, estatubatuar fisikaria, 1972ko Fisikako Nobel Saria (h. 2019).
* 1932 &ndash; William Thoresson, suediar gimnasta (h. 2026).
* 1935 &ndash;
** Jim Bolger, Zeelanda Berriko lehen ministroa (h. 2025).
** María Galiana, andaluziar aktorea.
* 1938 &ndash; Peter Yarrow, estatubatuar abeslari eta egile abeslaria, *Peter, Paul and Mary* taldeko kidea (h. 2025).
* 1940 &ndash;
** Anatoli Bondartxuk, sobietar eta ukrainar atleta eta entrenatzailea (h. 2025).
** Alfonso Guerra, espainiar politikaria.
* 1941 &ndash;
** Sean Flynn, estatubatuar aktore eta fotokazetaria (1970ean desagertua).
** Louis Ignarro, estatubatuar farmakologoa, 1998ko Medikuntzako Nobel Saria.
** William Nordhaus, estatubatuar ekonomilaria , 2018ko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1944 &ndash; Camille Cabral, franko-brasildar politikari eta dermatologoa, Frantzian ordezkari politiko hautatutako lehenengo emakumezko transexuala.
* 1945 &ndash;
** Henri Emmanuelli, frantziar politikari ezkertiarra, Alderdi Sozialistaren partaide historikoa (h. 2017).
** Rainer Werner Fassbinder, alemaniar idazlea eta antzerki- eta zinema-zuzendaria (h. 1982).
** Helen Fisher, estatubatuar antropologoa eta biologoa (h. 2024).
** Laurent Gbagbo, Boli Kostako presidente ohia.
* 1946 &ndash; Peter Howitt, kanadar ekonomialaria, 2025eko Ekonomiako Nobel Saria.
* 1948 &ndash;
** Svetlana Aleksievitx, bielorrusiar idazlea eta kazetaria, 2015eko Literaturako Nobel Saria.
** John Bonham, ingeles rock musikalari eta bateria-jolea, *Led Zeppelin* taldeko kidea (h. 1980).
* 1949 &ndash; Tom Berenger, estatubatuar aktorea.
* 1950 &ndash; Edgar Savisaar, Estoniako lehen ministroa (h. 2022).
* 1952 &ndash; Karl Bartos, alemaniar perkusionista elektronikoa, Kraftwerk bandako kidea.
* 1955 &ndash; Susie Essman, estatubatuar aktorea.
* 1959 &ndash;
** Andrea de Cesaris, italiar 1 Formulako gidaria (h. 2014).
** Marisa Linton, britainiar historiagilea, Frantziako Iraultzan espezializatua.
* 1960 &ndash; Chris Elliott, estatubatuar aktore, gidoigile eta umorista.
* 1962 &ndash; Dina Boluarte, Peruko presidentea.
* 1963 &ndash;
** Laudelino Cubino, espainiar txirrindulari ohia.
** Viktor Orbán, Hungariako lehen ministroa.
** Roxa Zabaleta Aiestaran Sendalari, petrikilo edota sasimediku lanetan  aditu eta aritua (j. 1904)
* 1964 &ndash; José Ángel Arcega, espainiar saskibaloi jokalari ohia.
* 1965 &ndash; Brooke Shields, estatubatuar aktorea.
* 1967 &ndash; Sandrine Bonnaire, frantziar aktore eta zuzendaria.
* 1968 &ndash;
** John Connolly, irlandar idazlea.
** Angelina Rodriguez, heriotza-zigorra duen estatubatuar emakumea.
* 1969 &ndash; Benedikt Erlingsson, islandiar aktore eta antzerki eta zinema zuzendaria.
* 1970 &ndash; Paolo Sorrentino, italiar zine zuzendaria eta gidoigilea.
* 1973 &ndash;
** Pedro Díaz Lobato, espainiar txirrindulari ohia.
** Natasha Koroleva, ukrainar abeslaria, aktorea eta diseinatzailea.
* 1975 &ndash; Miyuki Izumi, japoniar futbolari ohia.
* 1976 &ndash;
** Colin Farrell, irlandar aktorea.
** Tonka Tomicic, txiletar modeloa eta telebistako aurkezlea.
* 1977 &ndash; Eric Christian Olsen, estatubatuar aktorea.
* 1978 &ndash; Roberto Núñez, espainiar saskibaloi jokalari ohia.
* 1984 &ndash;
** Sho Naruoka, japoniar futbolaria.
** Oswaldo Vizcarrondo, venezuelar futbolaria.
** Daniela Samulski, alemaniar igerilaria (h. 2018)
* 1985 &ndash; Justas Sinica, lituaniar saskibaloi jokalaria.
* 1989 &ndash;
** Pablo Alborán, espainiar kantautore eta musikaria.
** Marco Reus, alemaniar futbolaria.
* 1991 &ndash;
** Azealia Banks, estatubatuar raperoa, abeslaria eta abestigilea.
** Brodie Retallick, zeelandaberritar errugbi jokalaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1826 &ndash; José Agustín Ibáñez de la Rentería, bizkaitar idazle eta politikaria (j. 1751).
* 1928 &ndash; Pepita Sanz, nafar abeslari lirikoa, Bartzelonan  (j. 1881).
* 1963 &ndash;
** Georges Forsans, Baionako alkatea.
** Roxa Zabaleta Aiestaran, gipuzkoar sendalaria (j. 1904).
* 1969 &ndash; Silvestre Igoa, *Igoa*, Errealeko jokalaria (j. 1920).
* 1975 &ndash; Marcelino Agirrezabala, *Txirri I.a*, bizkaitar futbolaria (j. 1902).
* 1982 &ndash; Juan Antonio Zunzunegi, gaztelaniazko bizkaitar idazlea, Madrilen (j. 1901).
* 1992 &ndash; Iosu Exposito, Eskorbuto punk taldeko gitarra-jotzaile eta abeslaria (j. 1960).
* 1993 &ndash; Eusebio Erkiaga, euskal idazle bizkaitarra eta euskaltzaina (j. 1912).
* 2014 - Jose Mari Madariaga Zugadi, bizkaitar apaiza, politikaria eta aktibista, Zamorako konkordatu-espetxean egondako euskal apaiz historikoetako bat (j. 1937).
* 2015 &ndash; Juan Ignacio Uria, gipuzkoar politikaria, Azkoitiako alkatea (j. 1929).
* 2018 &ndash; Ildefonso Olaberria, gipuzkoar idazle eta itzultzailea, frantziskotarra (j. 1940).
* 2021 &ndash; Iñaki Aginaga Beristain, gipuzkoar intelektual, ikertzaile eta politikaria (j. 1929).

### Mundua 
* 455 &ndash;
** Paladio, erromatar zesarra.
** Petronio Maximo, erromatar enperadorea.
* 1162 &ndash; Géza II.a Hungariakoa, Hungaria eta Kroaziako erregea (j. 1130).
* 1408 &ndash; Ashikaga Yoshimitsu, Ashikaga shogunerriko hirugarren shoguna (j. 1358).
* 1410 &ndash; Martin I.a Aragoikoa, Sardinia, Korsika, Aragoi eta Valentziako errege eta Bartzelonako kondea (j. 1356).
* 1594 &ndash; Tintoretto, veneziar margolaria (j. 1518).
* 1665 &ndash; Pieter Jansz Saenredam, herbeheretar margolaria (j. 1597).
* 1740 &ndash; Frederiko Gilen I.a Prusiakoa, Prusian errege eta Brandenburgeko printze hauteslea (j. 1688).
* 1809 &ndash;
** Joseph Haydn, austriar musikagilea (j. 1732).
** Jean Lannes, frantziar mariskala (j. 1769).
* 1827 &ndash; Pierre Louis Prieur, frantziar politikaria, ezker muturreko iraultzailea (j. 1756).
* 1832 &ndash; Évariste Galois, frantziar matematikaria (j. 1811).
* 1841 &ndash; George Green, ingeles fisikari eta matematikaria (j. 1793).
* 1875 &ndash; Éliphas Lévi, frantziar idazlea (j. 1810).
* 1877 &ndash; Nikolai Ogariov, errusiar iraultzaile, filosofo, olerkari eta kazetaria, populismoaren sortzaileetako bat (j. 1813).
* 1905 &ndash; Theodoros Diligiannis, Greziako lehen ministroa (j. 1820 edo 1824).
* 1908 &ndash; Louis-Honoré Fréchette, kanadiar idazlea eta politikaria (j. 1839).
* 1910 &ndash; Elizabeth Blackwell, mediku lanbidean sartzea lortu zuen munduko lehen emakumea (j. 1821).
* 1916 &ndash; Harry Pennell, britainiar militar eta esploratzailea (j. 1882).
* 1941 &ndash; Francis Meadow Sutcliffe, ingeles argazkilaria (j. 1853).
* 1945 &ndash;
** Odilo Globocnik, austriar gerra-kriminala, holokausto Juduaren egile exekutibo garrantzitsuenetako bat (j. 1904).
** Leonid Pasternak, errusiar margolaria (j. 1862).
* 1953 &ndash;
** François Dussaud, suitzar zientzialaria (j. 1870).
** Vladimir Tatlin, sobietar eskultore eta margolari konstruktibista (j. 1885).
* 1955 &ndash; Henni Forchhammer, daniar hezitzailea eta emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea (j. 1863).
* 1960 &ndash; Walther Funk, alemaniar ekonomialari eta politikari nazia (j. 1890).
* 1962 &ndash; Adolf Eichmann, alemania Naziko SSetako goi-mailako ofiziala, Holokaustoaren arduradunetako bat (j. 1906).
* 1964 &ndash; Duvvuri Subbamma, indiar independentista (j. 1881).
* 1969 &ndash; Tom Naudé, Hegoafrikako jarduneko presidentea (j. 1889).
* 1970 &ndash; Clare Sheridan, ingeles eskultore, kazetari eta idazlea (j. 1885).
* 1971 &ndash; Massimo Campigli, italiar margolaria (j. 1895).
* 1976 &ndash; Jacques Monod, frantziar biologoa, 1965eko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1910).
* 1978 &ndash; Hannah Höch, alemaniar dada artista (j. 1889).
* 1981 &ndash; Giuseppe Pella, Italiako lehen ministroa (j. 1902).
* 1983 &ndash; Jack Dempsey, estatubatuar boxeolaria (j. 1895).
* 1986 &ndash; Leo James Rainwater, estatubatuar fisikaria, 1975eko Fisikako Nobel Saria (j. 1914).
* 1990 &ndash; Willy Spühler, Suitzako Konfederazioko presidentea (j. 1902).
* 1995 &ndash;
** Antonio Flores, espainiar kantautore eta abeslari ijitoa (j. 1961).
** Emilio García Gómez, espainiar idazle, filologo, historialari eta arabista (j. 1905).
* 1996 &ndash; Timothy Leary, estatubatuar psikologo eta idazlea (j. 1920).
* 1997 &ndash; Bernard Lavielle, frantsesezko baxenafar idazlea (j. 1912).
* 2000 &ndash;
** Petar Mladenov, Bulgariako presidentea (j. 1936).
** Tito Puente, estatubatuar musikagile eta perkusio-jotzailea (j. 1923).
* 2006 &ndash;
** Raymond Davis, estatubatuar kimikari eta fisikaria, 2002ko Fisikako Nobel Saria (j. 1914).
** Miguel Ortiz Berrocal, espainiar eskultorea (j. 1933).
* 2010 &ndash; Louise Bourgeois, frantziar eskultorea (j. 1911).
* 2011 &ndash; Eulália Maria Lahmeyer Lobo, brasildar historialaria (j. 1924).
* 2013 &ndash; Jairo Mora, costarricar ekintzaile ekologista, dortoka-habiak babesten ari zela eraila (j. 1987).
* 2017 &ndash; Tino Insana, estatubatuar aktorea eta gidoigilea (j. 1948).
* 2020 &ndash; Christo, bulgariar-estatubatuar artista (j. 1935).
* 2023 &ndash;
** Ama Ata Aidoo, ghanar idazlea eta Afrikako emakume autoreen aldeko ekintzailea (j. 1942).
** Amitai Etzioni, israeldar-estatubatuar soziologoa (j. 1929).
* 2024 &ndash; 
** João Justino Amaral dos Santos, *Amaral*, brasildar futbolaria (j. 1954).
** Berthé Aïssata Bengaly, maliar nutrizionista eta politikaria (j. 1957).
** Ron Morris, estatubatuar atleta (j. 1935).
* 2025 &ndash; Stanley Fischer, israeldar ekonomialaria (j. 1943).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Iker/Ikerne.
* Tabakorik Gabeko Mundu Eguna

## Kanpo estekak 
Maiatzaren 30 | Urteko egutegi | Ekainaren 1