Ohitura-eleberri

[thumb|[Txomin Agirreren *Kresala* eleberri baten edizio zahar baten azala.]]
[thumb|[Txomin Agirreren *Garoa* eleberriaren edizio zahar bateko liburuaren azala.]]
**Ohituren nobela** mundu sozial bat birsortzen duen fikziozko obra bat da, gizarte estratifikatu baten ohiturak, balioak eta arau moralen multzoa xehetasunez erakusten duena. Gizartearen jokabide-ohiturek menderatzen dute istorioaren bilbea, eta pertsonaiak bereizten dira gizarte-portaera idealaren estandar uniformea betetzen duten edo betetzen ez duten mailagatik. Gizarteak ezartzen ditu arau moralak eta portaera egokien ereduak eta eleberriak horiek jaso egiten ditu, kontra egiteko ahaleginik egin gabe.

Ohitura nobela edo eleberri ohitura-zalea literatura-genero bat da, genero narratiboaren baitan, non herrialde, eskualde edo herri jakin  bateko ohiturak eta ohiko jokaerak erretratatzea eta deskribatzea helburu nagusi ematen duen.

## Erromantizismoaren adarra? 
Erromantizismoarekin batera lekuan lekuko nazionalismoak sortu ziren, industria-iraultzaren gizartea degradatzen eta galtzen ari zen, eta ohitura zahar eta kosmobisio zaharrekiko nostalgiarekin, genero hau nabarmen garatu zen XIX. mendean, Frantzian eta Espainian, esate baterako. Gero, errealismoaren egile batzuek indar handiagoz jokamolde hau bere egin zuten. Horrela, Frantzian, esate baterako, Honoré de Balzacek herrialdeko herri txikietako ohiturak eta hirietako bizimodua eta ohiturak margotzeko proiektuari ekin zion *Giza komedia* nobela-ziklo zabalean, gehienbat eleberri kostunbristez osatua. Genero paraleloak dira ohituren artikulua edo koadroa eta ohituren komedia, oro har kostunbrismo literarioa deritzonaren barruan.   

Eleberri ohitura-zaleetan herri txiki eta hiri handietako ohiturak deskribatzen ziren, eta alor publikoko ohitura ezagunenak deskribatzen ziren baina baita alor pribatuko batzuk ere bai.

## Auzoko erdara batzuetan 
### Frantsesez 
[thumb|160px|*[Madame Bovary* eleberri bateko irudia non  Emma Bovary eta Rodolphe elkarrekin irudikatzen diren.]]
Mendebaldeko kanonean, azpigenero honetan, kritikari askoren ustez frantziar idazle batzuek maila altua erakutsi zuten.

Honoré de Balzacekin batera, Frantziako errealismoko izen handiak aipatzen dira, ohitura publiko-pribatuen erretratuetan gailendu zirelako: Antoine François Prévost jotzen da aitzindaritzat, bere *Manon Lescaut* (1731) harekin, eta Gustave Flaubert, bere *Madame Bovary*rekin (1857), jotzen da gailurtzat. Hiruzpalau aipatzen direnean, Guy de Maupassant eta bere *Bel-Ami* (1885) izan ohi da horietako bat. Hogeigarren mendean, oraindik ere, genero honetan kokatzen dute François Mauriacen *Thérèse Desqueyroux* (1927).

### Ingelesez 
Ingelesezko wikipedian hauek nabarmendu zituzten:
thumb
;XVIII. mendean.
* Henry Mackenzie *The Man of Feeling* (1771). 
* Fanny Burney *Evelina* (1778), eta *Camilla* (1796).
;XIX. mendean.
* Jane Austen *Sense and Sensibility* (1811), *Pride and Prejudice* (1813), *Mansfield Park* (1814), *Emma* (1816), eta *Persuasion* (1818).
*' William Makepeace Thackeray *Vanity Fair: A Novel Without a Hero* (1848).
* Elizabeth Cleghorn Gaskell *North and South* (1855) eta *Wives and Daughters* (1864).
* George Eliot *The Mill on the Floss* (1860), *Silas Marner* (1861), eta *Middlemarch* (1871–72).
* Henry James *The Portrait of a Lady* (1881). 
;XX. mendean.
* Edith Wharton *The House of Mirth* (1905) eta *The Age of Innocence* (1920). 
* Evelyn Waugh *A Handful of Dust* (1937).

### Gaztelaniaz 
thumb|100px|Juan Valera. *Pepita Jiménez*. 1875.
Gaztelaniazko literaturako eskuliburuetan José María Pereda eta Juan Valera jotzen dituzte maisu nagusitzat. Lehenengoaren aipatuenak: (*Sotileza* eta *Peñas arriba*), bigarrenaren *Pepita Jiménez* Espainiako literaturako testurik ezagunenetakoa izan zen garai batean.
Bi horiekin batera aipatzen diren beste batzuk:  Fernán Caballero *La gaviota*, Pedro Antonio de Alarcón *El sombrero de tres picos*.

### Euskaraz 
thumb|Ikusgela – Txomin Agirre eta XIX. mendeko literatura.
Txomin Agirreren *Kresala* eta *Garoa* eleberriak azpigenero honetan etiketatzen dira. Batean kostaldeko herri txiki bateko ohiturak eta bestean barnealdeko baserri giro eredugarria, (industrialdeetan sortzen ari zen giroaren ifrentzua), deskribatzen zituen Txomin Agirrek.