Maria Wörth

**Maria Wörth** () Austria hegoaldeko udalerri bat da, Karintia eskualdean kokaturik dagoena, Esloveniarekiko mugatik gertu. 2022ko erroldaren arabera 1.609 biztanle ditu. Wörthersee aintziraren ertzean dago eta Austriako turismoguneetako bat da.

## Izena 
IX. mendean jadanik existitzen zen Maria Werd izeneko eliza bat toki honetan. *Werd* hitzak goi alemanieraz "uhartea" esan nahi du, izan ere herria aintziraren ertzeko penintsula batean eraikita baitago, 1770 artean uhartea izan zena. Gerora Maria Wörth bilakatu zen eta Wörthersee aintzirari ere izena eman zion.

Esloveniako mugatik gertu dagoenez eslovenierazko izena ere badu, **Otok**. *Otok* hitzak ere uhartea esan nahi du.

## Geografia 
Eskualdeko hiriburua den Klagenfurt hiritik 14 kilometro mendebaldera dago, Wörthersee aintziraren hegoaldeko ertzean. Eremua malkartsua da eta basoz estalita dago. Maria Wörtheko mendi ezagunena Pyramidenkogel (851m) da, eslovenieraz *Jedvovca*. Karl Baedekerren *Ekialdeko Alpeak* liburuan (1879) tontorretik dagoen ikuspegia goraipatzen da.

Udalerria bi barrutitan banaturik dago, Maria Wörth eta Reifnitz, eta guztira zortzi herrik osatzen dute: Maiernigg, **Maria Wörth**, Oberdellach, Raunach, **Reifnitz**, St. Anna, Sekim eta Unterdellach.

## Historia 
250px|thumb|Maria Wörth, Markus Pernharten margolana (1824-1871)
Eslaviarrek bavariarren laguntzarekin abaroak kanporatu zituzten lurralde hauetatik eta haien esku gelditu zen Wörthersee aintziraren inguruko eremua. *Carantaniar* leinu eslaviarra kokatu zen eskualde honetan eta ordutik aurrera Karintia izena du eskualdeak. 

Karintiarrak kristautzeko asmoarekin Freisingo apezpikuek misiolariak bidali zituzten IX. mendean zehar. Wörthersee aintziraren ertzeko uharte txiki bateko puntu gorenean Primus eta Felicianus santuen erlikiak lurperatu zituzten eta eliza bat eraiki zuten 830. urtean. Ondorengo urteetan eliza gehiago eraiki ziren inguruan eta 894. urteko agiri batean aipatzen da aurreneko aldiz *Maria Werd*, "uharteko Andre Maria". 

1146 eta 1150 artean Oto I.a Freisingo gotzainak Karintia eskualdeko bigarren kolegiata-monasterioa Maria Wörthen eraiki zuen. 1399an suak eliza eta monasterioa erre zituen eta hurrengo mendean gotiko berantiar estiloan berreraiki ziren. 1598an Jesusen Lagundiak eskuratu zuen kolegiataren ardura.

1770. urtean aintzirari ur irteera berri bat eraiki zitzaion. Horren ondorioz aintziraren ur-maila jeitsi egin zen eta Maria Wörth dagoen uhartea penintsula bihurtu zen. 1773an Jesusen Lagundia desegin zenean Lavanttaleko San Paul abadia beneditarraren esku gelditu zen kolegiata.

Maria Wörth udalerria 1903an eratu zen.

## Ekonomia 
Maria Wörtheko jarduera ekonomiko nagusia turismoa da. Urtero 300.000 bisitari jasotzen ditu hango paisaia erromantikoak erakarrita, udan bereziki. Primus eta Felicianus kolegiatara erromesaldiak antolatzen dira eta ezkontza argazkietarako Austriako paisaia ikonikoetako bat bihurtu da Maria Wörth. 

## Demografia 
### Bevölkerungsentwicklung 

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo  value:rgb(1,1,1)
ImageSize  = width:800 height:auto barincrement:20
PlotArea   = left:40 bottom:40 top:20 right:20
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:1700
TimeAxis   = orientation:horizontal
AlignBars  = late
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey  increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
PlotData=
    color:skyblue width:14 shift:(-50,-5) fontsize:M anchor:till
   bar:1869 from:0 till:513 text:513
   bar:1880 from:0 till:570 text:570
   bar:1890 from:0 till:605 text:605
   bar:1900 from:0 till:602 text:602
   bar:1910 from:0 till:619 text:619
   bar:1923 from:0 till:679 text:679
   bar:1934 from:0 till:800 text:800
   bar:1939 from:0 till:818 text:818
   bar:1951 from:0 till:1234 text:1.234
   bar:1961 from:0 till:920 text:920
   bar:1971 from:0 till:1092 text:1.092
   bar:1981 from:0 till:1042 text:1.042
   bar:1991 from:0 till:1067 text:1.067
   bar:2001 from:0 till:1258 text:1.258
   bar:2011 from:0 till:1492 text:1.492
   bar:2021 from:0 till:1616 text:1.616
TextData=
  fontsize:S pos:(35,20)
  text:"Iturria: Einwohner; Quelle: Statistik Austria"

## Kultura 
1900 eta 1907 artean Gustav Mahler musikagileak etxola bat eraiki zuen Maria Wörthen eta han egindako erretiroetan musika lanak konposatu zituen; 4., 5., 6., 7. sinfoniak eta 8. sinfoniaren atal batzuk hain zuzen ere. 1907an alaba hil zitzaion eta Schluderbach-era aldatu zen. 

Alma Mahler emaztearen laguna zen Alban Berg musikagileak ere erabiliko zuen etxola musika konposatzeko. Mahlerren etxola elitezko artista vienarrentzat leku garrantzitsua bihurtu zen. Gaur egun Mahlerren etxola museoa da.

## Ondasun nabarmenak 
* Primus eta Felicianus kolegiata
* Neguko eliza
* Reifnitz gaztelua (“Klein Miramar”)
* Schwarzenfels etxaldea
* Pyramidenkogel mendia
* Gustav Mahlerren etxola

## Iruditegia 

Irudi:Kärnten Maria Wörth Kirchen 2010 06.jpg|Primus eta Felicianus kolegiata.
Irudi:Maria Woerth Rosenkranzkirche N-Ansicht 24092013 4958.jpg|Neguko eliza.
Irudi:Maria Wörth Pfarrkirche hll. Primus und Felizian und Rosenkranzkirche ONO-Ansicht 06052019 6767.jpg|Eliza biak, aurrean kolegiata eta atzean negukoa.
Irudi:Maria Woerth 01.jpg|Eliza bien atzean Pyramidenkogel mendia.
Irudi:Maria Wörth Reifnitz Schloss Klein-Miramar SO-Ansicht 17052021 8914.jpg|Reifnitz gaztelua.
Irudi:Maria Wörth Maiernigg Wörthersee-Süduferstraße 18 Villa Schwarzenfels 19082020 7649.jpg|Schwarzenfels etxaldea.
Irudi:Maria Wörth Sekirn Mahler Komponierhäuschen 27062006 01.jpg|Gustav Mahlerren etxola.

## Herri senidetuak 
1990ean harremana sortu zen Maria Wörth eta Gipuzkoako Aretxabaleta herriaren artean. Senidetzeko proposamena aurkeztu bazen ere Gipuzkoako Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak ez zuten oniritzirik eman. Herri bien arteko harremana hainbat urtez luzatu zen.
* 
* 
*  (harremana soilik)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Maria Wörth udalerriko webgune ofiziala