open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Véronique Anger

**Véronique Anger** (Fougères, Ille-et-Vilaine, 1963ko uztailaren 5a) kazetari, editore eta idazle frantsesa da. Patrick de Friberg idazlearekin ezkonduta dago. 

## Biografia 
### Ibilbide profesionala: kazetaria eta editorea 
2000n, *Les Di@logues Stratégiques* saioaren online argitalpena sortu zuen.

Percy Kemp idazlearekin batera, Caron literatur zirkulua sortu zuen. 

2006an, *Des idées et de hommes* argitaletxea sortu zuen, 2011n desagertu zena, eta haren kudeatzailea izan zen. Hogeita hamar lan inguru argitaratu zituen, horien artean *2020*: *Les Scénarios du futur : Comprendre le monde qui vient*, Joël de Rosnayren lana, euskarri anitzeko ikuspegiarekin zabaldua, bai paperean, bai webgunean, estekekin eta infografiekin.

2009an, *La Dernière croisade* argitaratu zuen. Bertan defendatutako tesiak direla eta, jende bat haserretu zitzaion. Claude Allègre ministro ohiak, 2010eko martxoan ''L'Imposture Climatique* argitaratu zuenak, behin baino gehiagotan aipatzen du bere lanean, besteak beste bere bibliografian.

2013ko ekainean, Forum Changer d’Ère (Aroa Aldatu Foroa) sortu zuen. Foro hori da *Forum Changer d’Ère'' liburuaren erreferentzia, Jacques Robinen (1919-2007) lana, 'Groupe des 10' taldearen sortzailea.

Arte eta Letren zaldun izendatu zuen 2021ean, Roselyne Bachelotek.

### Familia 
Véronique Marie Claude Anger Patrick de Friberg idazlearekin ezkondu zen, eta hortik datorkio Véronique Anger-de Friberg izena.

## Argitalpenak 
### Lanak 
* *Le Secret du Papyrus*, Carpe Diem, 1994 (ISBN 978-2-9510126-0-8)
* ''Scandales à l'Élysée* (Robert Montoyarekin), Paris, JM Laffont, 2004, 254 or. (ISBN 2-84928-050-X)
* *Les Dialogues stratégiques. Mieux comprendre la complexité et l'évolution du monde* (Joël de Rosnayren hitzaurrea), Des Idées & des Hommes, Coll. « Convictions croisées », 2007 (ISBN 978-2-35369-003-9 et 2-35369-003-3)
* *La Dernière Croisade. Des écolos aux écolomaniaques'', Chatou, L'Arganier, Coll. « Pertinences », 2009ko azaroa, 173 or. (ISBN 978-2-912728-96-8)
* ''Journal d'un médecin en temps de guerre. Libya Hurra!* de Pierre Marie Vincent avec Véronique Anger, Paris, Les Nouveaux Auteurs, avril 2012, 251 p. (ISBN 978-2-8195-0271-5)
* *Billets d'humeur et petits dialogues entre amis...,* Forum Changer d’Ère, 2015eko iraila (ISBN 978-2-9548984-6-9)
* *Les Di@logues Stratégiques : Les idées sont faites pour essaimer, résonner et faire raisonner.* Joël de Rosnayren hitzaurrea, Forum Changer d’Ère, 2016 (ISBN 978-2-9548984-9-0)
* *Cancer, un traitement simple et non toxique. Les premiers succès du traitement métabolique du Docteur Laurent Schwartz avec Véronique Anger*, Vergèze, Thierry Souccar, 2016ko azaroa, 126 or. (ISBN 978-2-36549-177-8)
* *Au bout des doigts le monde entier'', Les éditions du Forum Changer d’Ère, 2016 (ISBN 979-10-96140-00-8)

### Artikuluak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Goraipamenak 
Arte eta Letren Ordenako zaldun izendatu zuten 2021eko urriaren 29ko Aginduaren bidez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Son blog
* Les Di@logues Stratégiques
* Forum Changer d’Ère
* Du lien et du sens
Monzóngo Erresuma

**Monzóngo Erresuma** *regnum* deituriko tenentzia izan zen (errege-kontzesioa muga-markako egoeran, normalean Aragoiko eta Iruñeko infante batek gobernatua). 1089an sortu zuen Antso Ramiritzek seme nagusi Petri Santxitzentzat, Aragoiko eta Iruñeko tronura igo aurretik, eta 1104an hil zenean Remiro Santxitz Iruñekoak (1104-1125/26) gobernatuko zuen, eta ondoren (musulmanek bost urte inguruz berreskuratu ondoren) haren seme Gartzia Berrezarleak (1130-1136).

Petri infanteak Estada (1087), Monzón eta Estadillako (1089) errekonkistan parte hartu ondoren ezarri zuen. 1093an Almenar konkistatu zuten, gaur egungo Lleida probintzian. Lurraldea "*clamor*"reraino (muga) iristen zen: Almacelles ekialdetik, eta ia Fragaraino (Zaidín) hegoaldetik.

1104an Petri Santxitzerregea hil zenean, monzondar konderriko tenentzia Remiro Santxitz infanteak hartu zuen, Kristina Rodriguez Ciden alabaren senarrak eta Gartzia Naiarakoaren bilobak. 1125 edo 1126an, Nafarroako dinastiaren berrezarlea zen Gartzia Ramiritz semeak hartu zuen Monzon jaurerriaren agintea.

1126an musulmanek berreskuratu zuten, baina lau urte geroago eta 1136ra arte kristau agintea berrezarri zen, Gartzia Ramiritz Iruñeko erregeak berriro gobernatuz. Musulmanekiko borrokaren gora-beherek urte horretan galera berria ekarri zuten, 1141ean behin betiko konkistatua izan zelarik. Azkenean, Zaldun Tenplarioen eskuetan utzi zuten.

## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Pub grub

'''*Pub* grub'* Erresuma Batuko eta Irlandako pubetan ("*public houses''") zerbitzatzen den janaria da. Hauek dira lokal horietako plater ohikoenak: xerra eta giltzurrun pastela (steak and kidney pie), artzain pastela (shepherd's pie), arraina patata frijituekin (fish and chips), saltxitxak patata purearekin (bangers and mash), Lancashire lapikoa (hot pot), ploughman's lunch, pasties eta antzekoak.

## Ezaugarriak 
Eskuarki, janaria aldez aurretik ordaintzen da eta ez da eskupekorik espero. Normalean, bezeroek zenbakika edo mahaiko identifikatzaile baten bidez eskatzen dituzte platerak, zerbitzariei behar bezala zerbitzatzen laguntzeko. 
Askotan, "*pub grub*" terminoa erabiltzen da zenbait elikagai arrunt mespretxuz aipatzeko. Terminoa bidaia gidetan agertzen da bereziki. 

## Kanpo estekak
Extremadurako literatura

[197px|right|thumb|[Carolina Coronado da Extremadurako gaztelaniazko literaturako idazle nabarmenenetako bat.]]
[197px|right|thumb|[Elisa Herrero Uceda da Extremadurako extremenierazko literaturako idazle nabarmenenetako bat.]]
**Extremadurako literatura** Extremaduran hitz egiten diren hizkuntza ezberdinetan idatzitako literatura da: gaztelaniaz, extremadureraz, castúoz, falaz eta portugesez.

Esan daiteke Extremadurako literatura latinez idatzitako testuekin hasten dela. Gaur egun ditugun lehen lekukotzetako bat *De vita et miraculis Patrum Emeritensium* (635) da, Paulo Diáconori egozten zaiona.

Denboraren poderioz, extremadurako idazle gehienek gaztelaniaz idatzi dute, eta azken mendeetan baino ez dira agertu Extremadurako beste hizkuntzetan —hala nola extremenieraz eta castúoz— idatzitako lanak.

## Extremenierazko literatura 
Vicente Barrantes Moreno da extremeniera erabili zuen lehenengo egilea ezagutzen dugunaren arabera. Hizkuntza hau erabili zuen *Idilio de última moda* izeneko sainete komikoan, *Días sin sol* (1875) lanean barne hartuta.

Extremadurako hizkuntza XIII. mendetik aurrera hasi zen agertzen dokumentazioan. XVII. mendean, berriz, testuak agertzen dira Talaverako azpidialektoan (1638). Extremenierak presentzia handiagoa izaten hasten da literaturan Vicente Barrantesen bidez eta bere *Días sin sol* (1875) lanarekin.

1984an, José María Alcón Oliverak *Requilorios* argitaratu zuen, extremenieraz idatzitako lehenengo eleberria. 2000ko hamarkadara arte itxaron behar izan zen extremenierazko argitalpen berriak ikusteko, oraingoan El Rebollar eskualdeko aldaeran. Hala, José Benito Mateos Pascualen *El corral los mis agüelus* argitaratu zen. Hori jarraitu zuen *Primera Antología de Poesía Extremeña* bildumak 2005ean. 2011n *La nueva literatura en estremeñu* argitaratu zen, eta 2012an haren bigarren zatia.

2012an, Ismael Carmona Garcíak *Pan i verea* poemarioa argitaratu zuen. Miguel Herrero Uceda eta Elisa Herrero Uceda anai-arrebek bi ipuin-liburu argitaratu zituzten extremenieraz: bata 2012an, *Ceborrincho, relatos extremeños* izenburupean, eta bestea 2015ean, *Mamaeña, relatos extremeños*. Ondorengo urteetan beste lan batzuk ere argitaratu ziren, hala nola Marcos Cruz Díazen *La huélliga* eta Aníbal Martínen *El sol del lobu*. 2025ean, Vicente Costalagok *Euris estremeñus i sotras poemas* argitaratu zuen, hiru zatitan banatuta: lehena hainbat heroien inguruko poema epikoekin; bigarrena poesia erlijiosoekin; eta azkena poesia solteekin.

## Kanpo estekak
Oiva Kallio

**Oiva Sakari Kallio** (Nedervetil, Finlandia, 1884ko uztailaren 23a - Helsinki, 1964ko abuztuaren 13a) finlandiar arkitektoa zen.

## Ibilbidea 
Oiva Kalliok 1904an jaso zuen Institutu Politeknikoko arkitekto titulua, eta, ondoren, ikasketa-bidaiak egin zituen Europako iparraldeko beste herrialdeetara eta Erdialdeko Europara. 1912an bere arkitektura-estudioa sortu aurretik, Karkkuko Eliza diseinatu zuen, zeinaren eraikuntza 1913an amaitu zen. Oiva Kalliok bere anaia Kauno Kallio arkitektoarekin ere kolaboratu zuen. Arkitektura-lehiaketa ugaritan parte hartu zuten elkarrekin, eta Imatrako Zentral Elektrikoaren hegal bat diseinatu zuten, besteak beste.

## Oiva Kallioren lanak 
* Karkkuko eliza, Vammala – 1913
* Durchman eraikina, Pyynikinrinne auzoa, Tampere – 1915
* Ouluko Udala, eraldaketa lanak – 1920
* SOK eraikina, Helsinki – 1921 (Kauno Kallio anaiarekin batera)
* Oivala Etxeberria, Villinki, Helsinki – 1924
* Pohja aseguru-etxearen eraikina, Kaisaniemenkatu, Helsinki – 1929
* Finlandiako Aurrezki Kutxaren eraikina (Suomen Säästöpankki), Hämeenlinna – 1929
* Iparraldeko Ostrobothniako Museoa, Oulu – 1931
* Töölöko antolamendu-planoa – 1927 (egin gabe)
* Äyräpääko eliza, Äyräpää – 1934 (Neguko Gerran suntsitua)
* Aurejärviko eliza

## Iruditegia 

Fitxategi:Tampereen_Teatteri.JPG|link=Fichier:Tampereen_Teatteri.JPG| Tampereko antzokia
Fitxategi:Karstuntie_5,_Lohja.jpg|link=Fichier:Karstuntie_5,_Lohja.jpg| Karstuntie kalea 5, Lohja
Fitxategi:Vilhonkatu_5.jpg|link=Fichier:Vilhonkatu_5.jpg| Vilhonkatu kalea 5, Helsinki
Fitxategi:Ainola_museum_oulu_20051028.jpg|link=Fichier:Ainola_museum_oulu_20051028.jpg|  Iparraldeko Ostrobothniako Museoa

##  Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aisling Reilly

**Aisling Reilly** () Sinn Féin alderdiko politikari irlandarra da, eta 2024az geroztik Ipar Irlandako 7. Batzarreko Zuzendaritzako Ministro Junior gisa aritu da. 2021az geroztik Ipar Irlandako Batzarreko (MLA) kidea da Belfast Mendebaldeko probintzian.

## Ibilbidea 
Reilly Coláiste Feirsten hezi zen eta ondo hitz egiten du irlanderaz. Reilly 2021eko urrian hautatu zuten Ipar Irlandako Batzarreko kide gisa, Fra McCann MLA beteranoa ordezkatuz, Belfast Mendebaldeko probintzian.

2022ko hauteskundeetan berriro hautatu zuten Batzarrerako.

2022ko maiatzaren 13an, Reilly Ipar Irlandako Batzarreko lehen kidea bihurtu zen irlanderaz hitzaldi oso bat eman zuena.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Kanawha ibaia

**Kanawha ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Mendebaldeko Virginia estatuan. 156 kilometro luze ditu.

New River eta Gauley ibaiaren elkarketatik sortu eta Ohio ibaian urak isurtzen ditu.
George Washington eta Jefferson Baso Nazionalak

**George Washington eta Jefferson Baso Nazionalak**, , AEBetako bi Baso Nazionalen elkartzetik sortutako entitatea da, Appalacheetan.

Mendebaldeko Virginia, Virginia eta Kentucky estatuetan hedatzen da. 1995ean sortua izan zen eta 7.247,65 kilometro karratuko azalera du.
Steak and kidney pie

**Steak and kidney pie** Erresuma Batuko sukaldaritzan oso ezaguna den pastel mota bat da, barruan txahal haragi zati txikiak eta giltzurrunak saltsa batekin daukana, hori guztia labean kozinatuta kanpoko orea gogortu arte. Bero zerbitzatzen den platera da, eta Erresuma Batuko *pub*etan ohiko sarrera gisa hartzen da (pub grub-aren parte da).

## Ezaugarriak 
Plater hau egiteko erabiltzen den idi-haragia gainazkoa izan ohi da. Txahal-giltzurrunen ondoan pikatu ohi da, ez oso fin. Pastelaren betegarriari patatak xerratan, perrexil fin ebakia, piperbeltz beltza eta haragi-salda gehitu ohi zaizkio. Azalerako erabiltzen den oreak irina, arto-fekula edo *beurre manié* izaten du. Kilo batek labean ordubete behar izaten du (120 °C-ko tenperaturan).

Artisau-janaria izan arren, gaur egun supermerkatuetan hainbat aldaera aurki daitezke prestatuta eta labean sartzeko prest.

## Aldaerak 
*Steak and kidney* pudding-a da aldaera bat; haragi-eduki antzekoa du, baina hainbat modutan prestatzen da.

## Kanpo estekak 
* *steak and kidney pie* errezeta BBC
* *steak and kidney pie* errezeta *Recipes Wiki*
New River (Kanawha ibaiaren adarra)

**New River ibaia**, AEBetako ibai bat da, Mendebaldeko Virginia, Virginia eta Ipar Carolina estatuetan. 580 kilometro luze ditu.

South Fork New River ibaiean sortu eta Gauley ibaiarekin elkartzean Kanawha ibaian urak isurtzen ditu.
Ibiltarien Koroa Hirukoitza

**Ibiltarien Koroa Hirukoitza**, , AEBetako hiru ibilbide luze nagusiak burutzeari aipamen egiten dion izendapena da. Hiru hauexek dira:

* Apalatxeetako bidezidorra (3.571 km)
* Banalerro Kontinentalaren bidezidorra (4.873 km)
* Ozeano Bareko Mendilerroaren Ibilbidea (4.270 km)
Jon Galdos

**Jon Galdos Elgezabal** (1955ko martxoaren 16a, Amurrio, Araba) euskal herritar ibiltaria, bidaiaria, alpinista, idazle eta naturazale bat da.

## Biografia 
Amurrioko Lezama auzoan jaio zen. Umea zela, etxetik eskolara joan eta etortzeko basoan barna 6 kilometro bakarrik egiten ohitu zen.

Alpinista gisa, hainbat herrialdeetako mendiak igo ditu, tartean Alpeak, Tanzania, Argentina, Kirgizistan, Iran, Suitza, Maroko eta Italia.

2017an, 61 urterekin, Apalatxeetako bidezidorra 4 hilabetetan burutu zuen.

Ondoren, Done Jakue Bideko Via Podiensis adarra oinez egin zuen.

## Bibliografia 
* *"Basajaun en el sendero de los Apalaches"*. Jon Galdós (Caligrama, 2020).
* *"Los pilares de la historia. Vía Podiensis"*, Jon Galdós (Caligrama, 2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgunea
Banalerro Kontinentalaren bidezidorra

**Banalerro Kontinentalaren bidezidorra**,  edo *Continental Divide National Scenic Trail*, AEBetako ibilbide luze bat da, Ipar Amerikako banalerro kontinentala jarraituz.

4.873 kilometro luze ditu eta AEBetan barna Mexikoko Chihuahua estatuaren muga eta Kanadako Alberta probintziaren muga artean hedatzen da.

Ibilbidea Mexiko Berria, Colorado, Wyoming, Idaho eta Montana estatuetatik igarotzen da.

## Ikus gainera 
* Ibiltarien Koroa Hirukoitza
Randolph Foster

**Randolph Foster** (1968ko abuztuaren 14a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ronald Lanzoni

**Ronald Lanzoni** (1959ko abuztuaren 21a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martin Begiristain

**Martin Begiristain Arruti** (Tolosa, Gipuzkoa, 1965eko ekainaren 13a) euskal herritar futbolari ohia da. Aurrelari lanetan aritzen zen. Errealean, Eibarrren eta Alavesen aritu zen.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren informazioa Errealaren webgunean
* Fitxa
Kemecse

**Kemecse** Szabolcs-Szatmár-Bereg konderriko herria da, Hungariako ekialdeko Iparraldeko Lautada Handia eskualdean.

## Geografia 
60,42 km2-ko azalera du eta 4.815 biztanle zituen 2015ean.

## Herri senidetuak 
* Lăzarea, Errumania

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web-orri ofiziala (hungarieraz)
José Antonio De la Hoz Uranga

**José Antonio De la Hoz Uranga** (Getaria, Gipuzkoa, 1949ko urtarrilaren 8a) euskal herritar futbolari ohi eta abokatua da. Erdilari lanetan aritzen zen Errealean. 1976ko abenduaren 5eko euskal derbian erakutsitako ikurriña bere arreba Ane Mirenek egin zuen.

[ezkerrera|thumb|300x300px|[Inaxio Kortabarria|Kortabarria eta Iribar Ikrurriñarekin eta honen atzean Uranga]]

## Kirol ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokalariaren informazioa Errealaren webgunean
* Fitxa
Eckert IV proiekzioa

thumb|400x400px|Globoaren Eckert IV proiekzioa
thumb|400x400px|Eckert IV proiekzioa, Tissot-en deformazio-adierazleekin.
**Eckert IV proiekzio**a Max Eckertek 1906an aurkeztutako azalera berneko globo sasi zilindrikoaren proiekzioa da. Lerro polarraren luzera ekuatorearen luzeraren erdia da, eta longitude lerroak elipse zatiak dira.

Arteako *Karten azpialdea* saioan erabilitako proiekzioa da.

## Formulak 
### Formula zuzenak 
*R* esferaren erradioa, erdiko *λ₀* meridianoa, eta *φ* latitudeko eta *λ l*ongitudeko puntu bat emanda, *x* eta *y* koordenatu planoak formula hauek erabiliz kalkula daitezke:

: ,x = \frac{2}{\sqrt{4\pi + \pi^2}} R\, (\lambda - \lambda_0)(1 + \cos \theta) \approx 0.4222382\, R\, (\lambda - \lambda_0)(1 + \cos \theta)
: ,y = 2 \sqrt{\frac{\pi}{4 + \pi}} R \sin \theta \approx 1.3265004\, R \sin \theta
: non \theta hurrengo ekuaziotik kalkulatzen baita: \theta + \sin \theta \cos \theta + 2 \sin \theta = \left(2 + \frac \pi 2\right) \sin \varphi

Newtonen metodoa erabiliz kalkula daiteke *θ*.

### Alderantzizko formulak 
: \theta = \arcsin \left[y \frac{\sqrt{4 + \pi}}{2 \sqrt\pi R}\right] \approx \arcsin \left[\frac{y}{1.3265004\, R}\right]
: \varphi = \arcsin \left[\frac{\theta + \sin \theta \cos \theta + 2 \sin \theta}{2 + \frac \pi 2}\right]
: \lambda = \lambda_0 + x \frac{\sqrt{4\pi + \pi^2}}{2R (1 + \cos \theta)} \approx \lambda_0 + \frac{x}{0.4222382\, R\, (1 + \cos \theta)}

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Proiekzio kartografikoak
* Eckert VI proiekzioa

## Kanpo estekak 
* EPSG webguneko orrialdea (54012 kodea)
* Eckert IV proiekzioa Mathworld-en
Cortinarius bovinus

***Cortinarius bovinus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 15 cm arteko diametrokoa, ganbiletik lau-ganbilera, batzuetan azpi-titiarekin, titi luze eta kamutsarekin. Gainazal leuna, lehorra, distiratsu samarra, laztasun txiki batzuekin estalita. Kolore aldakorra, arrexka tonalitatekoak, beixak edo gris-arre kolorekoak, ertz mehea eta tolestua.

**Orriak:** Ez oso zabal, zabal samarrak, marjinatuak, orritxoekin; isabela koloretik arrexka kolorera doan kolorekoak, kolore berekoak.

**Hanka:** 3 eta 9 cm bitarteko garaietakoa eta 2 eta 3,5 cm bitarteko diametrokoa, sendoa, borra edo ardatz forman loditua, Gainazala arre koloreko fibrila garbiz estalita, gris-zilar koloreko hondoaren gainean, eta oinarrirantz banda anular arrexka koloreko nabari samarrarekin, eta osoarekin. Oinarria zurixka.

**Haragia:** Zurixkatik arrexkara, usain nabarmenik gabe.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Bovinus* epitetoa latinetik dator, abelgorri, esan nahi duen “bovinus” hitzetik. Tamaina sendoa duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Oso antzeko espezieak daude. *Cortinarius suillus* oso antzekoa da.

## Sasoia eta lekua 
Batez ere koniferoen basoetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Europa, Errusia, Kaukasia, Himalaiako eremua eta Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Big Walker mendia

**Big Walker mendia**, , AEBetako Appalacheetako mendi bat da, Mendebaldeko Virginia estatuan.

Walker Creek erreka mendiaren iparraldeko magalean iturburua du.
Spaccanapoli

**Spaccanapoli** Napoliko (Italia) alde zaharra zeharkatzen duen kale nagusia da, zuzena eta estua. Ez da izen ofiziala, erabilera herrikoiekoa baizik, eta  hitzez hitz "Napoli erdibitu" esan nahi du. Horrela deritzo oso luzea baita eta hirigune historikoa bitan zatitzen baitu , batez ere goitik ikusita.

Kale hau antzinako *Decumanus Inferiore*, Neapolis greko-erromatar hiriko hiru decumanus kaleetako bat, ekialdetik mendebaldera doazen kaleetan hegoaldekoena. *Decumanus maximus*, antzinako kale nagusia eta erdikoa, gaur egun Via dei Tribunali da, eta *Decumanus Superiore*, iparralderago eta gorago dagoena, gaur egun Via Anticaglia eta Via della Sapienza da. Hiru decumanus kaleak elkarren artean lotzen ziren (eta dira) *cardinus* izeneko zehar-kale ugariezkin iparretik hegoaldera, denak batera antzinako hiri-bilbea osatzen dutenak.

Spaccanapolik garrantzia hartu zuen Erdi Aroaren eta XIX. mendearen artean, ordena erlijiosoen komentuak eta napolitar boteretsuen egoitzak zituelako.

## Historia
'' muino gainetik.]]
Hasieran, Antzinako Greziaren garaian, kalea San Domenico Maggiore plazan hasten zen eta Via Duomo kaleraino jarraitzen zuen. Erromatarren garaian, luzatu egin zen eta gaur egungo Piazza del Gesù-ra iritsi zen, Santa Chiara basilikako kalostraren azpian aurkitutako terma erromatarren aztarnak lekuko.

Pizkundean, kaleak aldaketa garrantzitsuak jasan zituen. Eraikin gotikoak birmoldatu egin ziren edo eraikin berriak eraiki eraitsitako jauregi zaharren ordez. Napolitar Pizkundeko arkitekto nagusiak Giovanni Francesco Mormando eta Giovanni Francesco di Palma izan ziren, Palazzo Marigliano eta Palazzo Pinelli proiektatu zituztenak.

XVI. mendean, Pedro de Toledo erregeordeak San Martino muinorantz hedatzen hasi zen, eta dekumanoa Quartieri Spagnoli auzoko kale batekin lerrokatu zuen, hiriaren erdigunearekin lotzeko eta komunikazioak errazteko.
XVII. eta XVIII. mendeen artean, eraikin zibil eta erlijiosoek aldaketa gehiago izan zituzten. XIX. mendean, jauregi batzuk jatorrizko formetara zaharberritu ziren, garrantziagatik. XX. mendean, berriz, Bigarren Mundu Gerrako bonbardaketen ondorioz, Santa Chiara elizak bere fatxada gotikoa berreskuratu zuen, XVIII. mendeko iztukuek ezkutatuta .

## Eraikinak
Spaccanapoli turistentzako ibiltoki nagusi bat da, hiriko hainbat leku garrantzitsu bertan baitaude, besteak beste:
*Santa Chiara
*Santa Marta
*San Biagio Maggiore
*Santi Filippo e Giacomo
*San Francesco delle Monache
*San Domenico Maggiore
*Palazzo Venezia
*Palazzo Petrucci
*Palazzo Pinelli
*Palazzo Carafa della Spina
*Palazzo del Panormita
*Palazzo Filomarino della Rocca
*Palazzo di Sangro
*Palazzo di Sangro di Casacalenda
*Palazzo Marigliano
*Piazzetta Nilo, Nilo jainkoaren estatuarekin
*Palazzo Monte di Pietà

## Erreferentziak
## Ikus, gainera
*Erromatar hirigintza

## Kanpo estekak
Clamor Amarga

**Clamor Amarga**, **Clamor Salada** edo '''Clamor d'Almacellas**, **Clamor de Tamarit** edo solik **La Clamor'* (, tokiko aldaeran *Cllamor d'Almacelles*) Sartaldeko Zerrendako arroila da, historikoki Aragoi eta Katalunia arteko muga ezarri duena.

Bere barnean dagoen izen bereko ibaia Albelda udalerrian hasten da eta 46 kilometro inguru egiten ditu Segrià eta La Litera eskualdeetan zehar, azkenean, Saidí udalerrian, Cincan amaitzeko.

*Clamor'' hori Aragoi eta Kataluniako ubidea iritsi arte inguruan zegoen ur ibilgu natural bakarra izan zen, eta, beraz, garrantzi handia zuen antzinako garaietan.

## Historia 
Ibaiaren lehen aipamena Antso Ramiritz erregeak egin zuen 1089an, Monzóngo Erresumaren ekialdeko mugak arroil horretan ezarri zuenean:

1134ko Fragako gudua Clamor Amargaren inguruan garatu zen, segur aski, Alfontso I.a Nafarroakoa erregeak bere kanpamendua ezarri zuen toki honetan, bere tropak ipar-ekialdera erretiratuz, Fragako armada musulmanaren presioaren ondorioz.

1173an, Clamor Amarga Lleidako gotzaindegiak Monzóngo Tenplarioekin ezarritako muga gisa agertzen da, bere elizbarrutiari hamarrenak ordaindu ondoren:

1305ean, Jakue Konkistatzailea erregeak Zaragozan bildutako Gorteei baieztatu zien Aragoiko muga Noguera Ribagorçana eta Clamor Amarga ibaietan zegoela, Saidí aragoiar aldean eta Fraga katalanean utzita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ternuako Parke Nazionala

**Ternuako Parke Nazionala**, , Kanadako Ternua uhartearen ekialdeko kostaldean dagoen parke nazional bat da, Ternua eta Labrador probintzian.

1957an sortua izan zen eta 399 kilometro karratuko azalera du.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Maddi Etxeberria Lopetegi

**Maddi Etxeberria Lopetegi, Maddi** izen artistikoaz ezaguna (Lizarra, Nafarroa Garaia, 1998) musikagilea, gitarra-jotzailea eta abeslaria da. 

## Bizitza 
Musikarekin txikitatik izan du harremana Maddi Etxeberriak, gitarra ikasketak eginak ditu Madrilgo musika kontzerbatorioan, baita Manuel Babiloniren Nazioarteko ikastaroa ere. Ama musikako irakasle izateak ere bide hori erraztu dio, horrez gain betidanik izan ditu gustuko idaztea eta abestea.

Lehen bakarkako diskoa 2024an grabatu zuen, aurrerago hainbat taldetan parte hartu zuen, besteak beste Zaunka taldean.

## Musikari 
Gazte izanagatik, hasiberri den bide luzea du jada musikagintzan. Horren erakusgarri Gustavo de Maeztu museoarekin egindako elkarlana. Bide honetan ¿A qué suenan los cuadros? Zer soinua dute koadroek? Maddik musika jarri zion Gustavo de Maezturen «Mujer de la rosa» oleoari. 

### Kontzertuak 
* Madrilgo musika kontserbatorioan ikasle zela Maddi Etxeberría Lopetegik bere ikaskide Raúl Osorto Trinidadekin batera, Tomás Campo Crespo irakaslearen magisteritzapean, Fernando Sor konpositore espainiarraren Souvenir de Rusia para dos guitarras op. 63 interpretatu zuen.
* 2021ean Lizarrako Fray Diego Kultur etxean eman zuen kontzertua, Castelnuovo-Tedesco edota Agustín Barriosen lanak eskainiz.

### Diskografia 
* 2024an *Amaitasuna* diskoa grabatu zuen zazpi kantuz osatutakoa. Gitarra akustikoa, doinu elektronikoak eta ahots lirikoa bidaide hartuta kaleratu zuen bere lehengo diskoa. Maitasunari kantua, baina batez ere «maitasunaren amaierari eta amaieraren maitasunari». Autoekoitzitako diskoa izan zen eta Kantabria (Espainia) eta Iruñea artean grabatu zen Yoel Molina eta Julen Urzaizen laguntzarekin: lehenak nahasketan eta masterizazioan esku hartu zuen; bigarrenak, berriz, gitarra hutsezko abestiak elektronikara egokitu zituen. Felix Etxeberria neba izan zuen kolaboratzaile tronpeta joz eta Ane Alvarez de Eulatek diseinatu zuen diskoaren azala. Diskoa grabatu ondoren hainbat kontzertu eskaini zituen.

## Erreferenteak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa radioestellan bere lehen diskoaz 2024.11.15

* Elkarrizketa: *Amaitasuna* lanaz eta musikaz Erran, 24.11.18
Torngat Mendien Parke Nazionala

**Torngat Mendien Parke Nazionala**, inuiteraz *Tongait KakKasuangita SilakKijapvinga* eta , Kanadako Labrador penintsularen iparraldean dagoen parke nazional bat da, Ternua eta Labrador probintzian.

Torngat Mendiak partzialki barne harrzen ditu.

2008an sortua izan zen eta 9.700 kilometro karratuko azalera du.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Cabot itsasartea

**Cabot itsasartea**,  eta , Kanadako itsasarte bat da, Ternua uharteko Ray lurmuturra eta Cape Breton uharteko Ipar lurmuturraren artean.
Ipar lurmuturra (Eskozia Berria)

**Ipar lurmuturra**, , Kanadako Cape Breton uhartearen ipar-ekialdean dagoen lurmutur bat da, Eskozia Berrian.
Ray lurmuturra

**Ray lurmuturra**, , Kanadako Ternua uhartearen hego-mendebaldean dagoen lurmutur bat da, Ternua eta Labrador probintzian.
Alf Clausen

**Alf Faye Heiberg Clausen** (Minneapolis, 1941eko martxoaren 28a – Los Angeles, 2025eko maiatzaren 29a) estatubatuar musikagilea izan zen.

Minnesotan jaio eta Ipar Dakotan hezi zen. Laster interesatu zen musikaz, Henry Manciniren eraginez. Eskolan tronpa, pianoa eta baxua jotzen hasi zen eta koruan abesten.

Ingeniaritza mekanikoa ikasten hasi zen Ipar Dakotako Unibertsitatean, baina musika-teoriako ikasketetara aldatu zen. Bitartean, jazza ikasi zuen Bostongo Berklee College of Musicen korrespondentzia ikastaroetan. Berklee-n konposizio masterra egin ondoren, urtebete egin zuen han irakasle.

1967an Kaliforniara joan zen. Bertan hamar urtez musikari, konpositore eta irakasle izan zen. Telebistako hainbat programatarako musika konposatu zuen, besteak beste, *Moonlightning* edo *Fame*, eta filmetako soinu-bandak ere konposatu zituen.

*The Simpsons* telesaileko konpositore lanetan hasi zen bigarren denboralditik. 27 urtez telesailean lan egin ondoren, 2017ko abuztuan kaleratu zuten Clausen. Bi Emmy sari jaso zituen telesailean egindako lanagatik.

## Diskografia 
* *Songs in the Key of Springfield*
* *Go Simpsonic with The Simpsons*
* *Testify*
* *Swing Can Really Hang You Up The Most* – Alf Clausen Jazz Orchestra (ArtistShare)
* Orchestral arrangements on John Denver's *Higher Ground*
* "'Round Midnight" – Buddy Greco
* "The Misfit" – Erick Nelson and Michele Pillar
* "Pearls" – The John (Terry) Tirabasso Orchestra
* "Secret Fantasy" – Mike Campbell

## Kanpo estekak
Jeanne Rolande Dacougna

**Jeanne Rolande Dacougna Minkette** (Ziguinchor, Senegal, 1974) Euskal Herrian bizi den afrikar ikertzaile, feminista eta aktibista antiarrazista da. Besteak beste, Integraziorako eta Kultura arteko Bizikidetzarako Euskal Zerbitzuko (BILTZEN) goi-mailako teknikaria da.     

## Biografia 
### Formakuntza 
Jeanne Rolande Dacougna 1974an jaio zen Senegalen. Umea zenean, bere jaioterrian neskatoak eskolara bidaltzea ez zen begi onez ikusten, izan ere, alferrikako gastutzat jotzen zen, baina haren aita neskatoen hezkuntzaren aldeko azaldu zen beti. Horri esker Jeanne Rolande Dacougnak ikasteko aukera izan zuen, eta Unibertsitatera joan zen auzoko lehen emakumea izan zen; 2000an Senegalgo Dakarreko Cheikh Anta Diop Unibertsitatean Filologia Hispaniko ikasketak burutu zituen.

2001ean, Cadizen ikasteko AECIDen beka bat lortu zuen, egonaldi-baimenarekin batera. Bertako Unibertsitatean Filologia Hispaniarrean ikasketa aurreratu diploma eskuratu zuen 2003an. Aurrerago, Cum Laude doktoregoa egin ez ezik, ikerlari aritzeko ikasketak ere egin zituen; hain zuzen ere, Elcheko *Miguel Hernández* eta Castellongo *Jaume I* Unibertsitateetan *Emakumeei, Feministei eta Generoa*ri buruzko Ikerketa eta Ikasketetan doktoratu zen, programa bateratu batean.

### Ibilbidea 
Geroago, 2004an Donostiara bizitzera joan zen, eta ordutik bertan dihardu lanean.  2005etik, hain zuzen, gizartean esku hartzeko goi-mailako teknikaria eta Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako arduraduna da *Biltzen* Zerbitzuan.      

Horrez gain, Afrikako emakumeen migrazio-prozesuei buruzko artikuluak ere argitaratu izan ditu, komunikazioak aurkeztu izan ditu estatuko zein nazioarteko kongresu akademikoetan, eta hitzaldiak, tailerrak eta ikastaroak egin izan ditu hainbat gairi buruz; esaterako, Feminismoei, emakumeen eta gizonen berdintasunari, emakume migratu eta arrazalizatuen jabekuntzari, nazioarteko migrazioei eta kultura-aniztasunaren kudeaketari, arrazakeriaren kontrakoari buruz. Giza eskubideak, epistemologia kritikoak, feminismoak, migrazioak eta antiarrazismoa dira haren interes- eta ikerketa-ildoak.       

Era berean, interkulturalitatearen aldeko *Banda bat* elkartean eta *Garaipen* izeneko elkarte feminista antiarrazistan (Gipuzkoa) boluntarioa da, bai eta *Doce Miradas, Gipuzkoako SOS Arrazakerian* eta *CNAAE Euskadi*n.      

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2014an "*Presen Sáez de Descatllar" VI. Ikerketa* Saria eskuratu zuen. Sari hura 2003an sortu zuten Valentziako Unibertsitate Publikoek, emakumeen, feministen eta generoaren ikerketekin lotutako kalitate bereziko ikerketak aitortzeko.
* 2022an *Emakume afro euskalduna* saria jaso zuen: Giza eskubideen aldeko aktibismoaren esparruan, *Mulisol* elkarteak emandakoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
Biltzen, Jeanne Rolande Dacouga
Loretta Swit

**Loretta Jane Swit**, **Loretta Jane Szwed** jaioa (Passaic, New Jersey, 1937ko azaroaren 4a – New York, 2025eko maiatzaren 30a) estatubatuar aktorea izan zen.

Antzeztu zuen pertsonaiarik nabarmenena "Hot Lips" Houlihan maiora izan zen, *M*A*S*H* telesailean, 1972 eta 1983 artean.

New Yorken antzerkia ikasi zuen eta Broadwayn hasi zen antzezten. 1969an Hollywoodera iritsi zen eta bertan jarraitu zuen aktore ibilbidea, telesailetan bereziki.

Bi Emmy sari irabazi zituen M*A*S*H* telesailean egindako lanagatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Margrethe Suediakoa

**Margrethe Suediakoa** (*Margaretha Sofia Lovisa Ingeborg*; Stockholm, Suedia, 1899ko ekainaren 25a – Faxe, Danimarka, 1977ko urtarrilaren 4a) printzesa izan zen. Västergötlandeko dukea zen Karl printzearen eta Ingeborg Danimarkako printzesaren alaba zaharrena izan zen.

## Bizitza 
### Jaiotza 
Margrethe 1899ko ekainaren 25ean jaio zen Stockholmen, Carlos printzearen, Västergötlandeko dukearen eta Ingeborg Danimarkako printzesaren lehen alaba zelarik.

### Haurrideak 
* Marta Sofía Lovisa Dagmar Thyra (Marta Suediakoa), 1901eko martxoaren 28an jaioa, gero Norvegiako printzesa oinordeko ezkontidea izan zen, baina ez zen erregina izatera iritsi.
* Astrid Sofía Luisa Thyra (Astrid Suediakoa), 1905eko azaroaren 17an jaioa, gero belgikarren erregina izan zena.
* Carlos Gustavo Óscar Federico Cristián. 1911ko urtarrilaren 10ean jaioa, Östergötlandeko dukea

### Lehen urteak 
Margrethe oso giro liberalean hezi zen. Gurasoek burges bezala hazi nahi zituzten seme-alabak, ez erregetzako kide bezala. Horrela ikasi zuen haurrak laberatzen, kozinatzen eta umeak zaintzen.

## Ezkontza eta ondorengotza 
### Ezkontza 
1919ko maiatzaren 22an Absalon Danimarkako printzearekin ezkondu zen, San Nikolas Katedralean (Stockholm).

### Semeak 
* Jorge Valdemar Carlos Absalon Danimarkakoa (1920–1986).
* Flemming Valdemar Carlos Axel, Rosenborg-eko kondea (1922–2002)

Alargun gisa Suediara itzuli zen, eta bertan Suediako errege-etxeko beste kide batzuekin batera parte hartu zuen ekitaldi ofizialen ordezkaritzan, aipagarriena Nobel sarietakoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valerie Mahaffey

**Valerie Mahaffey** (Sumatra, 1953ko ekainaren 16a – Los Angeles, 2025eko maiatzaren 30a) estatubatuar aktorea izan zen.

Indonesian jaio zen aita kanadarra eta ama texastarra zituela, eta hamabost urterekin Texasera joan zen bizitzera. Unibertsitatean graduatu ondoren Broadwayn hasi zen lanean eta ondoren *The Doctors* telesailean. 1992an Emmy sari bat irabazi zuen *Northern Exposure* sailean egindako lanagatik.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Nantahala ibaia

**Nantahala ibaia**, , AEBetako Appalacheetako ibai bat da, Ipar Carolina estatuan. 77 kilometro luze ditu.

Nantahala Baso Nazionalan dago, Great Smoky Mountains Parke Nazionalatik hurbil.
Little Tennessee ibaia

**Little Tennessee ibaia**, , AEBetako Appalacheetako ibai bat da, Ipar Carolina, Tennessee eta Georgia estatuan. 217 kilometro luze ditu.

Great Smoky Mountains Parke Nazionala eta Nantahala Baso Nazionalan jaio eta Tennessee ibaian urak isurtzen ditu.
Maud Angelica Behn

**Maud Angélica Behn** (Oslo, Norvegia, 2003ko apirilaren 29a) printzesa da. Marta Luisa Norvegiako printzesaren eta bere senar ohia izan zenaren, Ari Behn idazlearen ondorengo zaharrena da. Harald V.a Norvegiako eta Sonia Noevegiako erregina ezkontidearen errege-erreginen lehen biloba da.

Maud bosgarrena da Norvegiako Tronurako oinordetza-lerroan, osabaren, Haakon printzearen, lehengusuen eta amaren atzetik. Bi ahizpa txiki ditu, Leah Isadora Behn eta Emma Tallulah Behn.

## Bizitza 
### Jaiotza 
Norvegiako errege-etxeak 2002 urteko urriaren erdialdean jakinarazi zuen Marta Luisa printzesa haurdun zegoela lehen aldiz, Ari Behn idazlearekin ezkondu eta 5 hilabetera.

Maud 2003 urteko apirilaren 29an jaio zen Osloko Rikshospitalet-en. Jaio zenean, Maudek oinordekotza lerroko hirugarren lekua hartu zuen. Izan ere, jaio zenean, amak uko egina zion Errege Gorentasun tituluari; Maudek ere ez du benetako errege tratamendurik, baina bai herentziazko eskubideak.

### Bataioa 
2003ko uztailaren 2an bataiatu zuen Osloko artzapezpiku Gunnar Stålsett-ek, Errege Jauregiko kaperan. Bere aitabitxi-amabitxiak hauexek izan ziren: bere aitona, Harald V.a Norvegiako erregea; bere osaba Haakon Magnus Norvegiako printze oinordekoa; Sayn-Wittgenstein-Berleburgeko Alexandra printzesa (Benedicte Danimarkako printzesaren alaba); Marianne Ulrichsen, Martha Louise printzesaren lagun mina; Anja Sabrina Bjørshol, Ari Behnen arreba; eta Ariren bi lagun, Kaare Conradi aktorea eta Trond Giske Alderdi Laborista politikaria. 

Bere bataioan, Maud Angelicak bere sasoian amak eta osaba Haakonek eraman zuten traje bera eraman zuen, baita bere aitonak eta honen arrebek ere. Trajea eskuz egina zuen Ingeborg Danimarkako printzesak 1920 urtean eta ordutik belaunaldiz belaunaldi erabili izan da. Jantzi zuten haur guztien izenak, bertan bordatuta daude.

**Izenak**

* **Maud**: bere herenamonaren izena, Maud Galeskoa (Norvegiako erregina ezkontidea), Eduardo VII.a Erresuma Batuko Galesko printzearen eta Alexandra Danimarkako andra-gizonen alaba gazteena. Maud Norvegiako erregina ezkontidea izan zen 1905 eta 1938 artean.
* **Angelica**: gurasoei gustatzen zitzaien izena.

### Konfirmazioa 
2018 urtean jaso zuen konfirmazioa.

## Ohorezko goraipamenak 
### Norvegiako ohorezko sariak 
* link=Archivo:Kong_Harald_Vs_jubileumsmedalje_1991-2016.png|50x50px Harald V.a Norvegiako erregearen Zilarrezko Jubileuaren Oroitzapenezko Domina (2016/01/17).
## Erreferentziak 
=Kanpo estekak =

* Maud Angelica Norvegiako Errege Etxearen webgune ofizialean (*ingelesez*).
Karhunkierros

**Karhunkierros**, , Finlandia ipar-ekialdeko ibilbide luze bat da, Ekialdeko Lappi lurraldean.

Salla eta Kuusamo artean hedatzen da eta 80 kilometro luze ditu 1955ean sortua izan zen eta denboraren poderioz herrialde honetako oinezko ibilbide luze nabarmenena bilakatu da, urtero 15.000 ibiltari inguruk burutzen baidute.

## Kanpo loturak 
* Webgunea
Emma Tallulah Behn

**Emma Tallulah Behn** (Lommedalen, Norvegia, 2008ko irailaren 29a) printzesa eta jauzi-zalduna da. Marta Luisa Norvegiako printzesaren eta bere senar ohia izan zenaren, Ari Behn idazle zenduaren hirugarren alaba da. Gainera, Norvegiako Harald V.a Norvegiako errege eta Sonia Norvegiako erregina ezkontidearen biloba gazteena da..

Emma zazpigarren postuan dago Norvegiako tronuaren ondorengotza lerroan, bere osabaren, haren ondorengoen, amaren, eta bere bi ahizpa nagusien atzetik, Maud (2003an jaioa), eta Leah (2005ean jaioa).

## Bizitza 
### Jaiotza 
2008 urteko martxoan, Errege Etxeak jakinarazi zuen, komunikatu baten bidez, Marta Luisa printzesa eta Ari Behn idazlea hirugarren umearen zain zeudela, eta jaiotza urte horretako urrian izatea aurreikusten zela.

Emma 2008 urteko irailaren 29an jaio zen, 12:53an, 3700 gramo pisatuz eta 53 cm neurtuz. Alaba ertainarekin bezala, Marta Luisak etxean erditzea erabaki zuen; ordukoan bikoteak Lommedalen herrian zuen egoitzan, Osloren kanpoaldean dagoen herrian. Bere ahizpa nagusiak bezala, Emmak ez du benetako titulurik, baina bai oinordekotza eskubideak, jaiotzez Norvegiako printzesa baten alaba izateagatik.

### Bataioa 
Emma 2009ko urtarrilaren 20an bataiatu zuten Osloko Errege Jauregiko Kaperan. 1920an Danimarkako Ingeborg printzesak eskuz bordatutako jantzia eraman zuen Emmak bataioan eta bere garaian ere eraman zuten, besteak beste, bere ahizpa nagusiek, Maud Angelica Behn eta Leah Isadora Behnek, bere amak eta osaba Norvegiako Haakon Magnus-ek.

Bataio aitabitxi-amabitxiak: aitaren aldeko amona, Marianne Solberg Behn; amaren aldeko izeba, Mette-Marit Norvegiako printzesa; Alexia Greziako printzesa, Christian Udnæss, Carl Christian Christensen, Anbjørg Sætre Håtun eta Sigvart Dagsland.

### Konfirmazioa 
2023 urteko irailaren 3an Bærum-eko Jar elizan jaso zuen konfirmazioa.

## Ohorezko goraipamenak 
### Norvegiako ohorezko sariak 
* link=Archivo:Kong_Harald_Vs_jubileumsmedalje_1991-2016.png|50x50px Harald V.a Norvegiako erregearen Zilarrezko Jubileuaren Oroitzapenezko Domina (2016ko uztailaren 17an).

* Her birth – Verdens Gang, September 29, 2008

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ron Morris

**Ronald Hugh Morris** (Glendale, Kalifornia, 1935eko apirilaren 27a – 2024ko maiatzaren 31) estatubatuar atleta izan zen, pertika jauziaren aditua.

Estatu Batuetako txapelketak irabazi zituen 1958, 1961 eta 1962an. 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina lortu zuen 4,60 metroko jauziarekin Don Bragg estatubatuarraren atzetik. Erretiratu ondoren, atleten entrenamenduan aritu zen.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Kanpo estekak
Maitane Arkarazo Gallastegi

**Maitane Arkarazo Gallastegi** (Durango, Bizkaia, 1991ko abenduaren 21a) futbolari ohia eta mendi lasterkaria da.

## Kirol ibilbidea 
### Futbolari 
Elorrioko Lehen mailako futbol taldean jokatu zuen 7 denboralditan, 2007tik 2016ra. 

### Lasterkari 
Hainbat lasterketetan parte hartu du. Batez ere proba luzeetan aritzen da: 25 km eta 50 km.

#### 25 KM 
2024ko Ubideko Ubidestroi lasterketaren hirugarren edizioan 3. postuan sailkatu zen (3.48.03 denboran), aurretik abadiñarrak izan zituen, Oihane Azkorbebeitia Urizar (3.20.09) eta Ainara Arkarazo Legarreta lehengusina (3.43.52). 

2024ko Ganzabal mendi taldeak antolatuta, Lemoatx Trail mendi lasterketaren VIII. edizion 25 kilometroko proba luzean, Alluitz Taldeko Maitane Arkarazo, Arriaundikoa, sailkatu zen hirugarren (2.47.56). Durangaldekoak izan zituen lagun podiumean, Euskalmushing taldeko Oihana Azkorbebeitia  txapelduna (2.33.13) eta Gaikar taldeko Oihane Unzalu (2.38.51).

2025eko maiatzaren 31n Ubideko Ubidestroi mendi lasterketa luzean hirugarren sailkatu zen nesketan (4.07.01). Aurretik izan zituen Oihane Azkorbebeitia txapelduna (3.32.58) eta Ane Mendizabal zarauztarra azpitxapelduna (4.00.45) . Arazo batzuk tarteko, antolatzaileek lasterketa luzeko ibilbidea aldatu behar izan zuten, eta, azkenean, 28 kilometroko ibilbidea barik lasterkariek 29,5ekoa osatu behar izan zuten. 

#### 50 KM 
2022ko ekainaren 6an Gasteizko mendiak izeneko 62.8 KM eta 2690 M+ proba osatu zuen 08:43:32 denboran. 817 lagunetik 186. postuan sailkatu zen.

2022ko maiatzaren 14an Domusa Teknik 40 MLK izeneko 65 KM eta 3700 M+ proba osatu zuen 09:26:30 denboran. 223 lagunetik 120. postuan helmugaratu zen.

2023ko martxoaren 19an Sierra Cazorla Trails izeneko proba osatu zuen 11:13:20 denboran. 213 lagunetik 172 postuan heldu zen.

2021eko uztailaren 23an Buts Gasteiz Iruñea 2021 - BUTS TXIKI izeneko 77.4 KM eta 3930 M+ osatu zuen 12:20:38 denboran, 127 lagunetik 54 postuan sailkatu zen.

## Palmaresa 
* 2024ko Ubideko Ubidestroi mendi lasterketeta luzean 3. postua.link=Archivo:Bronze_medal_icon.svg|15x15px 
* 2025eko maiatzaren 31n, Ubideko Ubidestroi mendi lasterketeta luzean 3. postua.link=Archivo:Bronze_medal_icon.svg|15x15px 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txurka

**Txurka**, edo batzuetan **kartola**, artisau-gaztagintzan erabilitako egurrezko euskarria da. Esne mamitua edo matoinari gazurra ateratzen laguntzeko erabilia.

## Itxura 
Zurez egindako taula mehe eta luzanga bat zen, pago edo zumarraren egurrez egindakoa, ertz borobilduna eta zulatua izaten zen. Zuloen formak bi motatakoak izan zitezkeen, zulo angeluzuzenak tresnaren luzeeran edo erdialdean zulo borobilak. Marra etenak eta bestelako marrazkiak ere eduki zitzakeen.

Otsagabian ertzek azpildurak izaten zituzten gatzur jario ez erortzeko.

Beste kasu batzuetan taula bat erabili beharrean elkarri atxikitutako listoiak erabiltzen ziren.

## Erabilera 
Abatza edo kaikuaren gainean horizontalki eta ertzetatik eutsita jartzen da. Gainean zimitza jartzen da, honen euskarri izango da. Zimitzean matoina zapaltzean gazurra galtzen joaten da, tresnen zuloetatik abatzera pasatu arte. 

Aldiz, Legazpin, zimitza lurrean oinekin eutsi bitartean txurka erabiltzen zen maitona zapaltzeko. Honen zuloetatik gatzurra ateratzen zelarik. 

Aralarren eta Urbian maitona jalki bitartean tresna hau jartzen zioten gainean.
## Izendapenak 
Lekuaren arabera izen ezberdinekin ezagutzen da tresna hau. Ekialdean **kartola** deritzo, hala nola Lapurdin, Baztanen eta Ultzaman. Mendebaldean ordea,Aralar-Beasain,  Anboto-Abadiano, Ataun, Urbia, Ezkio eta Aizkorrin, **txurkea** esan ohi zen. Izendapen honetatik eratorritako "**Churca**" aldaera ere erabili izan da Amezkoabarrenan eta Aialan. Eta bestelako izendapenak ere jaso ditu, adibidez, **xurri** Urepelen, **gazta egur** Aramaion eta **zortze** Otsagabian zein Urzainkin. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Museotik. *Gordailua. Gipuzkoako Ondare Bildumen Zentroa.* "Txurka".
* Museotik. *Museo vasco de Bilbao.* "Txurka".
*  XX. LA FABRICACIÓN DEL QUESO. GAZTAGINTZA
Holston ibaia

**Holston ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Tennessee estatuan. 219 kilometro luze ditu.

Kingsport udalerritik Knoxville hirira artean hedatzen da, bertan French Broad ibaiarekin elkartu eta Tennessee ibaia sortzen baita.
French Broad ibaia

**French Broad ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Ipar Carolina eta Tennessee estatuan. 351 kilometro luze ditu.

Ipar Carolinako Transylvania konderrian eta Tenneeseeko  Knoxville hirian Holston ibaiarekin elkartuz Tennessee ibaia sortzen da.
Nolichucky ibaia

**Nolichucky ibaia**, , AEBetako Appalacheetako ibai bat da, Ipar Carolina eta Tennessee estatuan. 351 kilometro luze ditu.

Ipar Carolinako Avery konderrian jaio eta Tenneeseeko  Cocke eta Hamblen konderrian French Broad ibaian urak isurtzen ditu.

Ibilbidean zehar Blue Ridge mendietan dauden Pisgah Baso Nazionala eta Cherokee Baso Nazionala zeharkatzen ditu.
The Seventh Sign

***The Seventh Sign*** (Zazpigarren profezia) 
1988ko beldurrezko filma da, Carl Schultzek zuzendua. Demi Moore zen protagonista nagusia, eta semea espero zuen, bai filmean, bai bizitza errealean.

## Argumentua 
Gertaera arraroak gertatzen ari dira mundu osoan. Quinn senar-emazteen bizitzan, bera erditzear dago. Gizon arraro bat, David, arlotea, bere etxean agertzen da logela bat alokatu nahian. Emakumea, Abby Quinn, beldurtzen hasten da zeren eta David Azken Judizioaren profeziekin lotuta dagoela ikusten baitu. Abby Zazpigarren Profesiaren tresna gisa aukeratua izan da.

## Aktoreak 
* Demi Moore Abby Quinn gisa.
* Michael Biehn Russell Quinn gisa.
* Jürgen Prochnow David Bannon gisa.
* Peter Friedman Aita Lucci gisa.
* Manny Jacobs Avi gisa.
* John Taylor Jimmy Szaragosa gisa.
* Lee Garlington Margaret Inness gisa.
* Akosua Busia Penny Washburn gisa.
* Harry Basil gaztentzako gauzen saltzailearen gisa.
* Arnold Johnson atezaina gisa.
* John Walcutt Nobizioaren gira.
* Michael Laskin koronel israeldarra gisa. 	
* Hugo Stanger Aita Bairun (apaiz zaharra).
* Patricia Allison administratzailea gisa.	
* Ian Buchanan Huberty jauna gisa. 
* John Heard apaiza gisa.
* Leonardo Cimino Kardenal Nagusia gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
* :Filma Filmaffinity webgunean.
Angèle Rawiri

**Angèle Christiane Ntyugwetondo Rawiri** (Port-Gentil, 1954ko apirilaren 29a - Puteaux, 2010eko azaroaren 15a) gabondar idazlea zen.

Hiru eleberriren egilea zen, horien artean ezagunena *Fureur et cris de femmes*, emakumeen homosexualitatearen gaia jorratzen duena. Rawiri Gabongo lehen emakume eleberrigiletzat hartzen da.

## Biografia 
### Gaztaroa eta prestakuntza 
1954an jaio zen, Port Gentilen. Sei urterekin ama galdu zuen. Gero, Angèle Rawirik ikasketak egin zituen, eta itzulpengintzan espezializatu zen Frantzian.Ondoren, bi urtez bizi izan zen Londresen, non interprete, modelo eta aktore gisa lan egin zuen. Denboraldi hartan, bigarren mailako roletan agertu zen, besteak beste, James Bond serieko hainbat filmetan.

### Ibilbidea 
1979an, Gabonera itzuli zen, eta itzultzaile gisa lan egin zuen Gabongo petrolio enpresa batean, Gabongo Petrolio Elkarte Nazionalean, oraindik Petrogab izena zuena. Bere bigarren eleberria, ''G'amèrakano* *en carrefour*, 1983an argitaratu zen. Toula idazkari gaztearen istorioa kontatzen du. Auzo xelebre eta beldurgarri batean bizi da, gaizkile eta ez-aktiboen artean. Beste bizitza bat nahi du. Lagun batek pisua galtzeko, gizon aberats batekin ateratzeko eta azala argitzeko gomendatu dio.

Independentziaren ondorengo afrikar nobelagileen belaunaldi berri batekoa zen, emakumeen presentzia esanguratsua barne hartu zuena.

### Familia 
Angèle Rawiri Emmanuelle Anne-Sophie-ren ama zen, zeina Parisen bizi baita, eta haren urratsei jarraitu nahi baitie.

## Aitortza 
Angèle Rawiriren idazlanak ezagunak eta aitortuak dira bere jaioterrian, non eskoletan ikasten diren, baina baita beste hainbat herrialdetan ere. Bere eleberri ezagunena *Fureur et cris de femmes* da. 2015ean sortu zen Angèle Rawiri literatur saria, Gabongo idazleen eleberriak saritzen dituena urtero.

## Lanak 
* Angèle Rawiri, *Elonga*, eleberria, Silex, 1986 (ISBN 978-2-903871-72-7).
* Angèle Rawiri, *G'amèrakano au carrefour*, eleberria, Silex, 1988 (ISBN 978-2-87693-021-6).
* Angèle Rawiri, *Fureurs et cris de femme'', l'Harmattan, coll. «Encres noires», 1989 (ISBN 978-2-7384-0250-9).

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bendome Marlène Mba, ''La représentation littéraire de la violence dans les romans d'Angèle Ntyugwetondo Rawiri : 'Elonga', 'G'amerakano au carrefour', 'Fureurs et cris de femmes''', Université de Paris-Nord, 2006, 373 p. (thèse)
* Christiane Chaulet-Achour, Corinne Blanchaud et Bernard Cerquiglini, Dictionnaire des écrivains francophones classiques: Afrique subsaharienne, Caraïbe, Maghreb, Machrek, océan Indien, H. Champion, coll. « Champion les dictionnaires », 2010 (ISBN 978-2-7453-2126-8), p. 382-384.
* .

## Kanpo estekak 
* Interview : Vidéo Lire.
* Interview : Amina
* Angèle Rawiri et la permanence du bien et du mal
Big Bald

**Big Bald**, AEBetako Appalacheetako mendi bat da, Ipar Carolina estatuko Blue Ridge mendietan. 1.682 metroko garaiera du.

Bertatik Apalatxeetako bidezidorra igarotzen da.