open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Svanetia

**Svaneti** edo **Svenetia** () Georgiako eskualde historiko bat da, herrialdearen ipar-mendebaldean kokatua. Bere biztanleak svaniarrak dira, georgiarren azpitalde etnikoa. Geografikoki eta historikoki, bitan banatua dago: Svaneti Garaia (*Zemo Svaneti*, egun Samegrelo-Zemo Svaneti eskualdean) eta Svaneti Beherea (*Kvemo Svaneti*, egun Ratxa-Letxkhumi eta Kvemo Svaneti eskualdean).

Svanetik paisaia ikusgarriak ditu eta arkitektura altxorrak ere bai, batez ere IX-XII. mendeetako dorretxeak, eliza ortodoxoak eta gotorlekuak.

1996ko ekainean, Unescok Gizateriaren Ondare izendatu zuen Svaneti Garaia.

## Ezaugarriak 
### Paisaia 
ezkerrera|thumb|240px|Uxba mendiaren tontorra (4.710 m).
thumb|ezkerrera|240px|Zugdidi ibaia.

Svanetiko paisaia naturala mendi garaiez osatua dago, arroila sakonez banatuak. Eskualdearen gehiengoa 1.800 m baino beherago eta basoz estalia dago, hostozabal eta konifero nahasketakoak: batez ere izei gorriak, Kaukasoko izeiak, sortaldeko pagoak, haritzak eta xarmak, baina baita ere kopuru txikiagoan gaztainondoak, urkiak, astigarrak, pinu gorriak eta ezpelak.

1.800 eta 3.000 m artean, belardiak daude batez ere. 3.000 metrotik gora betiereko elurra dago, batez ere Uxba mendian (4.710 m), ia edonondik ikusgai.

### Dorretxeak 
thumb|ezkerrera|240px|Dorretxe bat.
Svaneti Garaiko herri askok Erdi Aroko itxura gorde dute, batez ere dorretxe ugarirekin. Txazhaxi herrixkak oraindik 200 dorretxe garai ditu, etxebizitza eta babeslekutzat erabiliak eskualdea arpilatzen zuten inbaditzaileen aurka.

Dorretxeek lauzpabost solairu dituzte eta hormen lodiera finduz doa gora egin ahala, dorreei itxura liraina emanez. Atxikia dute etxebizitza nagusia, oro har bi solairukoa. Behe solairua gela bakarrekoa da, beheko suarekin, biztanleak eta abereak izateko (gehienetan zurezko itxitura batek banandua, ederki apaindua dagoena). Goiko solairua pertsonen bizileku da udaldian, eta ganbara funtzioa ere izan dezake (tresnak gordetzeko edo aletegi).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Samegrelo-Zemo Svaneti

## Kanpo estekak
Marchal

**Marchal** Granadako udalerria da, Guadix eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 402 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Granadako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
AIX

***AIX*** (**Advanced Interactive eXecutive**) izena hartzen dute IBM etxeak bere ordenagailu-sistemen hainbat plataformatarako saldutako sistema eragile jabedunen multzoek. Sistema hauek UNIX System Vn oinarritzen dira, 4.3BSDrekin bateragarriak diren komando- eta programazio interfaze-hedapenekin.

AIX 32-biteko edo 64-biteko IBM POWER edo PowerPC PUZetan dabil (bertsioen arabera) eta gehienez RAM memoriako 32 terabyte helbidera ditzake. JFS fitxategi-sistema erabilita (bere 2. bertsioan, edo JFS2), 4 petabyteko tamainako partizioak eta fitxategiak onartzen ditu.

## Kanpo estekak 
* AIX eta UNIX developerWorks gunea
* AIX Foroa
* AIX erabiltzaile-taldeak
* AIX 5.3 bertsioaren dokumentazioa
* AIX 6.1 bertsioaren informaziogunea
* AIX 6.1 bertsioaren gainbegirada
* AIX Wikia
* IBMren AIX gunea
Santa Barbara baseliza (Zarautz)

**Santa Barbara baseliza** Gipuzkoako Urola Kosta eskualdean dagoen Zarautz udalerriko baseliza da. Izen bereko Santa Barbara auzoan eta Zarauztik Getariaradoan Kostaldeko Done Jakue bidearen hasieran kokatzen da.

Gaur egun bertan urte osoz ospatu ohi den meza bakarra abenduaren 4ean izan ohi da.

## Historia 
Tenplu berria eraikitzeko diru bilketa eskasegia zela eta, 1704ko ekainaren 20an Iruñeko apezpikuak inguruko jendearen diru laguntza txikiez eraiki zedila agindu zuen. Dirua, espezietan pilatutako dohaitzak eta eraikuntza materialak musutruk hornitu eta garraiatu zuten auzotarren laguntzari esker eraikuntza lanei berrekin zitzaien.

thumb|ezkerrera|Baelizaren aurrealdea.

Bost urteren ondoren, 1709an baseliza bedeinkatu zen, halere 1736. urterarte hobekuntzak gehitzen joan zitzaizkion. Baselizaren mantentze lanak diru edo espezien dohaitzaren bitartez ordaintzen ziren. 1705-1774 bitartean arrantzaleek euren dohantzak arrantzatutako bale zatiez osatzen zituzten, trukean txakolia ematen zitzaielarik. 1850ean eraldaketa lanak egin zitzaizkion eta 1995ean oso-osorik zaharberritua izan zen.

## Eraikina 
Ipar-ekialdeko norantzan dago, lau uretako teilatua, oinplano laukizuzzena eta abside trapezoidala ditu. Eremuko erliebe malkartsuari ongi egokitua dago, eskailera baten bidez atari nagusira igo ahal daitekelarik.

Barnealdean arku eskarzano itxurako egurrezko ganga du. Goiburu poligonalaren gainaldean eta aldarearen atzean, hainbat ezaugarri ikonografiko dituen Santa Barbararen irudia gordetzen duen itxura klasikoko erretaula txiki bat dago. Gainontzeko eremua uzta ez kaltetzeko ekaitzen aurkako kandelez argiztatua dago.

## Kanpo estekak 
* Santa Barbara baselizaren historia. Gurezarautz.org
Albanchez de Mágina

**Albanchez de Mágina** Jaéngo udalerria da, Sierra Mágina eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.264 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Jaéngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Albanchezko gazteluari buruzko webgunea.
El Pinar (Granada)

**El Pinar** Granadako udalerri bat da, Valle de Lecrín eskualdekoa.

2008ko erroldan, 1.039 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Granadako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak
Wagram-eko gudua

**Wagrameko guduan** (1809ko uztailaren 5 eta 6an) Napoleonen (Frantziako Lehen Inperioa) eta Austriako Karlos Artxidukearen armadek borrokatu zuten. Guda honetan austriarrek erabateko porrota izan zuten eta lau egun geroago Znaimen Inperio Frantsesaren aurrean kapitulatu behar izan zuten.
1809ko urrian Frantziak eta Austriak Schönbrunngo ituna sinatu zuten. Honen arabera Austriak Tirol, Salzburgo, Galitziako mendebaldea, Trieste eta Sava ibaiaren hegoaldeko Dalmazia galdu zituen.

## Ikus, gainera 
* Wagram (Parisko metroa)

## Kanpo estekak
William Edwards Deming

**William Edwards Deming** (Sioux City, Iowa, 1900eko urriaren 14a - Washington Hiria, 1993ko abenduaren 20a) kalitatearen arloan lan egin zuen estatistikari bat izan zen. Japonian prozesuen kontrol estatistikoa zabaldu zuen eta han egin zuen ahaleginaren arrakasta dela eta, *hirugarren industria iraultzaren aita* izendapenez ezagutu eta *Deming saria* esleitzen da urtero. Kalitatearen hobekuntzarako teoria oso bat ere garatu zuen. Ildo horretatik, ezagunak dira *Demingen 14 puntuak* kalitatea hobetzeko:

:1.	Produktua eta zerbitzua hobetzeko helburuarekin ziurtasuna sortu
:2.	Erakundea bizi dugun ekonomia berrira egokitu
:3.	Produktuen ikuskapen masiboa saihestu
:4.	Prezioa alde batera utzita, kalitatea kontuan hartuta erosi, eta hornitzaileekin harremanak estutu
:5.	Erakundearen esparru guztietan etengabe hobetu
:6.	Langileak presetatu eta entrenatu, lana hobeto egin dezaten
:7.	Buruzagitza hartu eta ezarri
:8.	Beldurra ezabatu, pertsonek seguru lan egiteko eta euren onena emateko
:9.	Sailen arteko hesiak apurtu
:10.	Langileentzako esloganak eta aginduak ezabatu eta horien ordez hobetzeko ekintzak jarri
:11.	Laneko estandarrak, pizgarriak eta destajuan lan egitea ezabatu, etengabeko hobekuntzarekin bateraezinak direlako
:12.	Langileei euren lanez arro egoteko galarazten dizkieten hesiak ezabatu
:13.	Langileei pertsonalki hobetzeko adore eman
:14.	PDCA metodoa aplikatuz, pertsona guztiak lanean jarri eraldaketa burutzeko
Balio eguneratu garbi

**Balio eguneratu garbia** —labur, **BEG**— inbertsio-proiektu batek denbora zehar ekarriko dituen diru-sarrerak eta irteerak une jakin batera bildu, interes-tasa batez eguneratu ondoren, eta batura kalkulatzea da, inbertsioa errentagarria izango den erabakitzeko.

t\, uneko R\, zenbatekoa duen diru-fluxu positibo bat horrela eguneratzen da, kapitalizazio konposatua erabiliz: \frac{R_t}{(1+i)^{t}}

Fluxu eguneratu guztiak batu eta inbertsioak dakartzan kostu eguneratuak kendurik, emaitza positiboa bada, inbertsioak dakartzan diru-sarrerek irteerak konpentsatu egiten dituztela esan nahi du eta beraz inbertsioa burutzea errentagarria dela alde honetatik. Bestela, negatiboa bada alegia, diru-sarrerek irteerak estali ere egiten ez dituztela esan nahi du.

## Adibidea 
Inbertsio-proiektu batek 100.000 euroko makina berri baten erosketa dakar. Bestelako kostuak 5.000 eurokoak dira urteko, 6 urtean zehar. Diru-sarrerak 30.000 eurokoak izango dira urteko eta 6 urtetan zehar. Enpresak ezartzen duen eguneratzeko interes-tasa %10ekoa da.

Honako taula honetan, urteko diru-fluxuak eguneratu egiten dira:

Balio eguneratu guztien batura 8,881.52 eurokoa da. BEG positiboa denez, proiektua aurrera eramateak irabaziak ekarriko lituzke eta beraz, proiektua aurrera eraman behar dela erabaki behar da. Nabarmendu behar da, ordea, BEG balioa aldatu egitern dela eguneratzeko baliatzen den interes-tasa zein den eta beraz, kontuz aukeratu beharko dela.

## Kanpo estekak
Angel Katarain

**Angel Katarain** (Ordizia, Gipuzkoa, 1961) euskal musikari, ekoizle eta soinu teknikaria da. 80ko hamarkada hasieran hasi zen soinu teknikari modura diskoak grabatzen.

Hasieran, IZ Estudioetan hasi zen lanean. Baina 1996tik aurrera bere estudio propioa jarri zuen Azkaraten, Nafarroan.

IZ Estudioetan lanean zebilela, bi diska instrumental burutu zituen 1983 eta 1984an (Durango Azoka eta Al Fin), baina ez zituen orduan argitaratu, 2001ean kaleratu zituen berriz masterizatuz.

M-ak taldearekin ere oso lotua egon zen Katarain, bere estudioko diskoak grabatu zituen eta. Honez gain, taldearen zuzeneko teknikaria ere izan zen. Txerokee, Mikel Laboaren Kantak, Mikel Laboaren omenezko bilduman ere parte hartu zuen *Txoria txori (Lekeitio)* kantuarekin.

1996an Katarain estudioa sortu zuenetik, Euskal Herriko eta beste leku batzuetako artistak grabatu dute bertan. Hala nola, Ruper Ordorika, Anari, Jabier Muguruza, Hiru Truku edota Fermin Muguruza bezalako artistak pasa dira bere estudiotik.

TX zigiluaren sortzailea ere bada. Bere diskak kaleratzeaz gain, Joserra Senperena, Lau Mono eta Josetxo Goia-Aribe bezalako artista edo talderi ere bere lanak kaleratu dizkie

## Diskografia 
### Diskoak 
* Durango Azoka (TX, 2001). CD
* Al Fin (TX, 2001). CD

### Bildumetako parte-hartzeak 
* *Txoria txori (Lekeitio)* abestia Txerokee, Mikel Laboaren Kantak bilduman (1990)
* *Itzuliko naiz* abestia Asthmatic Lion Sound Systema Remix diskoan (2009)

## Kanpo Loturak 
*  Katarain estudioen webgunea
Prudentzio (argipena)

**Prudentzio** izenak pertsonaia eta toki ezberdinei buruzkoa da:

* Prudentzio, izena;
* Prudentzio, jatorrian latinez Aurelius Prudentius Clemens, IV. eta V. mendeetako latinezko poeta;
* San Prudentzio, Arabako patroia;
* San Prudentzio, Getariako auzoa;
* Prudentzio Troyeskoa, apezpiku eta eliza katolikoaren santua.
La Guardia de Jaén

thumb
**La Guardia de Jaén** Jaéngo udalerria da, Comarca Metropolitana de Jaén eskualdean dagoena, Andaluziako elkargo autonomoan. Magina mendilerroaren mendebaldean kokatuta dago, San Marcos muinoaren gainean; bertatik

ibaiaren arana menperatzen da.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.928 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Jaéngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Santa Barbara gotorlekua eta baseliza (Hernani)

**Santa Barbara gotorlekua eta baseliza** Hernani (Gipuzkoa) udalerrian kokatzen den eraikin multzoa da, Agerreburu muinoaren gailurrean. Gotorlekua 1874 urtean eraiki zen, Hirugarren Karlistaldian. Laukizuzen egitura du, hiru izkinetan kubo zirkularrak ditu eta laugarrenean gailurreraino heltzen den pasabide bat dago. Gotorlekuaren barruan, Santa Barbara baserria dago, erdi puntuko arkua duena, antza denez antzinean han zegoen baselizakoa. Gailurrean, 240 metrotan, 1955 urtean eraikitako Santa Barbara baseliza dago, non uztailaren 31an erromeria ospatzen den.

## Hernani eta karlistaldiak 

Fitxategi:Hernani eta karlistaldiak 20 09 38 554000.jpeg|Hernani eta karlistaldiak posterra Santa Barbarako gotorlekuan.
Fitxategi:Hernani eta karlistaldiak.jpeg|Karlistadetan Donostiako inguruetan zeuden gotorleku liberal eta karlistak.

## Kanpo estekak
Zipriano

**Zipriano** pertsonaia eta toki ezberdinei buruzko izena da:

* Zipriano, izena;
* Zipriano, Kartagoko apezpikua, Eliza Katolikoaren santua eta latinezko kristau apologista;
* Zipriano Galo, latinezko poeta;
* San Zipriano, Izabako parrokia.
Novaziano

**Novaziano** ( - 258) erromatar apaiz eta antipapa bat izan zen Kornelio aita santuaren garaian. Novazianismo kristau joeraren sortzaile izan zen, VII. mendera arte iraungo zuena. Latina bere testuetan erabili zuen lehenengo teologia izan zen.

## Lanak 
* *De trinitate*, idatzi zuen lan zabalena;
* *De civis iudaicis*,
* *De spectaculis*,
* *De bono pudicitiae*.
Zipriano (Kartagoko apezpikua)

**San Zipriano**, jatorrian latinez eta osorik *Thascius Caecilius Cyprianus*, (? - 258ko irailaren 14), Kartagoko apezpiku eta latinezko kristau idazle apologista bat izan zen, Tertulianoren jarraitzaile. Eliza Katolikoaren santu ere bada. Martir hil zen. Bere jaia irailaren 16an ospatzen da.
Udny Yule

**George Udny Yule**, laburrago **Udny Yule** ezagunagoa (Eskozia, 1871ko otsailaren 18a - Cambridge, 1951ko ekainaren 26a) britaniar estatistikari bat izan zen, Karl Pearsonen ikaslea eta ezaguna korrelazio eta denbora serieen azterketan egin zituen ikerketengatik. Estatistikan egindako lanarengatik Guy domina eman zitzaion 1911 urtean.

## Kanpo estekak
Aurelius Prudentius Clemens

**Aurelius Prudentius Clemens** edo laburrago **Prudentius** (**Prudentzio**, euskaraz) (Calahorra, 348 - c. 410) Erromatar Inperioko latinezko kristau poeta bat izan zen. Familia handiki baten baitan jaioa, kargu politikoak bete zituen bere bizitzan zehar, baina azkenik eta bere kristau fedeak bultzaturik, bizitza aszetiko batera erretiratu zen. Bere lanetan *Psychomachia* nabarmentzen da, lan alegorikoa, Erdi Aroan eragin handikoa. 405 edo 410 inguruan hil zen.

Bere jaiolekua eztabaidagai izan da. Proposatutako hiru hiriak Zaragoza, Calahorra eta Tarragona dira, eta bigarrena da aukera gehien dituena, eta X. mendean, eta agian lehenago ere, aberritzat jo zena.

Kalitate altuko olerkaria, Prudentzio antzinako kristautasunaren poeta latindarren lehen lerroan jartzen da. Richard Bentleyk, britainiar klasizistak eta filologia historikoaren sortzaileak,  "kristauen Horazio eta Virgilio" zela esan zuen. Prudentzioren olerkiek Lucano eta Senekaren estiloa gogorarazten dute, Ovidio, Juvenal, Katulo eta Lukrezio eraginekin.

Prudentziok Erromako Lorenzo martiriari bere ereserkia idazten zionean, zalantzarik gabe Kalahorran zegoen, Ebro baskoia aipatzen duen ahapaldiak erakusten duen bezala. 
thumb|“Maitasuanren eta Kastitatearen arteko borroka”. Gerardo di Giovanni del Fora. National Gallery, Londres.

#### *Peristephanon*, "Koroen liburua" 
14 erexerkik osatzen dute. Oso iturri interesgarria da IV. mendeko historia hagiografikorako. "Vasconum gentilitas" aipuak iruzkin eta eztabaida ugari sortarazi du urtetan.

#### *Dittochaeon* 
49 epigrama biblikoko multzoa da. Bere garaiko basilika bateko pinturak azaltzen ditu. Garai erromanikoko kapitel asko liburu honetako tetrastikoen (lau bertsotako poema) adierazpen hutsa dira, testuan azlatzendena irudietara eramanda.

#### *Hexameron* 
Gaur egun galduta dagoen liburu horren edukia ezezaguna da, baina bere garaikide Ganadiok munduaren hasierako historia biblikoa kontatzen zuela: kreaziorekin hasi eta gizakia jatorrizko bekatuagatik erori zen unean amaitzen zena. 

#### Beste batzuk 
Beste idazlan batzuk ere idatzi zituela aipatzen da:  Invitatorio al martirio eta Sancte Trinitateari buruzko bi liburu egin zituela dio Tritemiok.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jennifer Solivan Robles (2020) “La Psychomachia en el mundo medievalde la proyección miniada a la figuración monumental”. *Revista digital de iconografía medieval*,  2254-7312, 12. lib., 22. zk.. 105-132 or.
* 2017ko maitzaren 17a Psicomaquia o incordiando que es gerundio. *Salud y Románico*
Orkidea

**Orkideak** (*Orchidaceae*) landare loredunen lehenengo familiarik handiena da espezie kopuruari erreparatuta. 800 genero eta 25.000 espezie ditu. Orkidazeoak landare kosmopolitak dira, baina gehienbat eskualde tropikaletan egoten dira. Landare monokotiledoneoak dira.

Orkideen ezaugarri bereizgarria da lorearen petaloetako bat eraldatu egin dutela, eta animalien erreinuan ohikoak diren egiturak osatzen dituztela. *Ophrys* generokoek, esaterako, erle emea imitatzen dute; haren ile eta guzti. Eta, gainera, loreek erleen hormona sexualen antzeko usaina dute. Erle-orkidea hauei sagar-usaina hartzen diegu guk, baina intsektuari bere espezieko emea gogorarazten dio. Hain imitazio ona izanik, erle arrarentzat benetako sexu-deia izaten da, eta askotan hazia lorearen gainean botatzera iristen da. Orkidea guztiek, hala ere, ez dute sexua erabiltzen intsektuak erakartzeko.
 
## Azpifamiliak 
* Apostasioideae
* Cypripedioideae
* Epidendroideae
* Orchidoideae
* Vanilloideae

## Euskal Herriko orkideak 
Ez dago tropikoraino joan beharrik orkidea dotoreak ikusteko. Euskal Herrian ohikoak dira gure inguruko kareharrizko lurretan. Adibidez generoak *Epipactis, Cephalantera, Limodorum, Neottia, Listera, Spiranthes, Orchis* eta *Ophrys* hazten dira.

## Erabilpenak 
thumb|250px|Banilla orkidea bat da
Orkidazeo landareek garrantzi komertzial handia dute munduan bereziki lorezaintzan eta gainera banilla (*Vanilla fragrans*) jangarri da.

## Erreferentziak 
* Batygina, T. B., Bragina, E. A. i Vasilyeva, E. (2003): *The reproductive system and germination in orchids*. Acta Biol. Cracov. ser. Bot. 45: 21-34.
* Berg Pana, H. (2005): *Handbuch der Orchideen-Namen. Dictionary of Orchid Names. Dizionario dei nomi delle orchidee*. Ulmer, Stuttgart.
* Kreutz, C. A. J. (2004): *Kompendium der Europaischen Orchideen. Catalogue of European Orchids*. Ed. Kreutz, Landgraaf, Països Baixos.
* Taylor, D.L. i Bruns, T.D. (1997): *Ectomycorrhizal mutualism by two nonphotosynthetic orchids*. Proc. Natl. Acad. Sci. USA; vol. 94, pp. 4510-4515, abril 1997 (en línia).

## Kanpo loturak 
* Orkidea Elhuyar Zientzia atarian
*  Associació Catalana d'Amics de les Orquídies
*  Orkideen fitxak
* Orkidearen entziklopedia
* Argazkiak
Zack de la Rocha

**Zacarías Manuel de la Rocha** (Long Beach, Ameriketako Estatu Batuak, 1970eko urtarrilaren 12an) musikari, poeta eta ekintzaile estatubatuarra da, Rage Against the Machine musika taldearen abeslaria izateagatik ezaguna.

## Diskografia 
### Hardstance 
* *Face Reality* (1988 - 7" biniloa, 1997an berriz editatua Conversion Recordsen eskutik)

### Inside Out 
* *No Spiritual Surrender* (1990)
* *Benefit 7"* (1991 - zuzenean grabaturik Youth Of Todayrekin)

### Rage Against the Machine 
* *Rage Against the Machine* (1992)
* *Evil Empire* (1996)
* *Live & Rare* (1998)
* *The Battle of Los Angeles* (1999)
* *Renegades* (2000)
* *Live at the Grand Olympic Auditorium* (2003)

### One Day as a Lion 
* *One Day as a Lion* (EP) (2008)

### Bakarkako lanak eta kolaborazioak 
* "Mumia 911" *Mumia 911*-ren aldeko diskoa (1999) dead prez, Afu-Ra, Black Thought, eta The Last Emperorrekin.
* "C.I.A. (Criminals In Action)" *Lyricist Lounge, Volume One* diskoan (2000) KRS-One eta The Last Emperorrekin.
* "Burned Hollywood Burned" *Bamboozled* filmaren soinu-banda (2000) Chuck D eta The Rootsekin.
* "Centre of the Storm" *In the Mode* diskoan, Roni Size/Reprazent (2000)
* "Release" de *Blazing Arrow*, Blackalicious (2002)
* "March of Death" web bidez single bezala argitaratua (2003) DJ Shadowrekin.
* "We Want It All" *Songs and Artists That Inspired Fahrenheit 9/11* diskoan (2004)
* "Act III Scene 2 (Shakespeare)" *Saul Williams* diskoan, Saul Williams (2004)

## Kanpo loturak 
*  Zack de la Rocharen webgunea
Jean-Paul Benzécri

**Jean-Paul Benzécri** (Oran, - Villampuy, 2019ko azaroaren 24a) frantses estatistikari bat izan zen, ezaguna korrespondentzia-analisiaren sortzailea izateagatik, kontingentzia taula zabalak aztertu eta irudikatzeko erabiltzen dena. *École Normale Supérieure* goi mailako ikasketa-zentroko ikaslea izan zen.

## Bibliografia 
* ''Histoire et préhistoire de l'analyse des données*, Dunod, 1982, ()
* *L'analyse des données / leçons sur l'analyse factorielle et la reconnaissance des formes et travaux*, Dunod 1982, ()
* *Linguistique et lexicologie*, Dunod, 2007 [ré-édition], ()
* *Pratique de l'analyse des données*, Dunod, 1980, ()
* Revue *Les cahiers de l'analyse des données'', Gauthier-Villars, Dunod, 1980-1990

## Ikus, gainera 
* Anjeles Iztueta Azkue

## Kanpo estekak
Torreoia (Zarautz)

**Torreoia** Zarautz udalerriko Vista Alegre auzoko izen bereko parkean kokatzen den behatokia edo dorrea da. Gipuzkoan hormigoi armatuz eraikitako lehenengo eraikina izan zen. Bertatik Zarautz eta bere inguruak ikus daitezke: Zarauzko hondartza eta herria, bere luze zabalera osoan, Santa Barbara eta Talaimendi tontorren artean, eta horretarako baino ez zen eraiki.

## Historia 
Zarautzen bazen inguru horretan Amaskar izeneko auzo bat, hainbat baserrirekin, baina aristokrazia Zarautzera iristen hasi zenean bista onak zituzten lur horiek ere aukeratu zituzten eraikitzeko. Horrela jaio zen Vista Alegre izeneko gunea, nahiz eta oraindik ez zen auzoa. Inguruaren eraikuntza Villapadierneko kondeak egin zuen, 1870ko hamarkadaren ostean. Vista Alegre *finka* bezala hazi zen, ehizarako gune eta aristokraziarentzat egonaldiak egiteko gune bilakatu zen. Eraikinaren inguruan hasi ziren eratzen beste bigarren mailako eraikinak, Europako lorategien estilora: *orangerie* bat, lorategiak, negutegiak... eta lorategi handi horren gainean torreoi handi bat, parke ingeles batekin inguruan eraiki zen 1913an.

Denboraren poderioz, egitura ahultzen joan zen, eta hondakina hondatzen. 1993an konpontze lan batzuk egin ziren, baita inguruaren drainatzea ere.

## Arkitektura 
ezkerrera|thumb
Lurraren gainean altxatako plataforma erdi-borobil handi bat, da 15,10 metroko erradiokoa.

## Zineman 
*Dantza* filmaren eszenetako bat bertan grabatu zen.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Vistaalegreparkea32.jpg|Torreoiaren alboko ikuspegia.
Fitxategi:Zarauzko torreoia.jpg|Torreoia goitik ikusia.
Fitxategi:Errotondako Torreoia gauez.jpg|Errotondako Torreoia, gauez.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Torreoia eraikina Gure Zarautz webgunean
Avieno

**Avieno**, latinez osorik *Postumius Rufius Festus Avienus*, IV. mendeko latinezko poeta bat da, ezaguna bere olerkietan Mediterraneoko kostaldeak deskribatzeagatik. Volsiniakoa zen, Etrurian, Rufii Festi familia prestigiodunekoa. *Ora Maritima* idazlan idatzi zuen, Antzinateko geografia ezagutzeko funtsezko obretako bat.

Bi aldiz izan zen erromako prokontsula. 366an, Africa probintziako prokontsula izan zen eta beste behin, antza, Akaiakoa. Vaticanoko museoetan berari buruzko bi hileta idazkun gordetzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ama begira zazu

**Ama begira zazu** euskal abesti herrikoia da. Egile ezezagunekoa eta leku askotan abesti ohi dena. Bere garaian Aita Donostiak jaso zuen. Doinua kopla txikiko bertsokeraren ohiko adibidea izaten da, eta Bertsozale Elkartearen datu basean jasota dago, noski.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* "Ama begira zazu" abestia entzungai.
San Donato baseliza

**San Donato baseliza** Nafarroako Sakana eskualdean dagoen Uharte Arakil udalerriko lur-sailetan dagoen baseliza da. Zehazki, Beriain mendiaren gailurrean dago, 1.494 metroko garaieran. Jende askok modu okerrean Beriain mendiari *San Donato mendia* ere deitzen dio, mendi honen gailurrean dagoen San Donato baselizarekin nahasturik. Oraindik gaur egun ere Beriaini San Donato deitzeko ohitura handia dago. Ez da erabili ohi, ordea, San Kaiet izena mendiaren aipamenetan.

Horretaz gain, eraikina bi zatitan banatuta dago: bata, baseliza bera, eta bestea mendizale eta ibiltarientzako aterpetxea dena.

## Historia 
Antzinako baselizaren eraikitze data zehatza ezezaguna da; dena dela, 1642 urteko aipamena dago.

Egungo garaietan, berriz, eraberritu izan zen 1906an. Geroago hondatuz joan zen, harik eta 1958an berreraiki zuten arte. 2005. urtean eraikinaren barnealdeko egoera tamalgarria zela eta (zikinkeria, idazki eta margo politikoak, zaborrak, bertaratutako batzuen utzikeria...) zaharberritu egin zen. Horretaz gain, kontutan hartu beharrekoa da baselizaren kokapena: ingurune isolatua, garaiera handian, baldintza klimatologiko gogorrak... guzti hauek denek baselizaren kanpoaldea denbora igaro hala asko kaltetu zutela.

thumb|399px|erdian|San Donato baselizaren irudia.

## Eraikina 
Baselizaren barrenean, aldarearen harriak San Donato eta San Kaieten irudiak eusten ditu, bi hauek izatez igeltsozko erreplikak direlarik. Nafarroako baselizetan altuen dagoena da Beriain mendiko hau.

## Ikus, gainera 
* Beriain

## Kanpo estekak 
* San Donato baselizari buruzko webgune bikain eta ongi osatua
La Puerta de Segura

**La Puerta de Segura** Jaéngo udalerria da, Sierra de Segura eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 2.631 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Jaéngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.
Fagosoma

**Fagosoma** biologia zelularrean fagozitosi bidez xurgatutako partikula baten inguruan eratutako bakuoloa da. Bere barnean molekulak edo zelula mintza garraio aktibo edo pasiboz zeharkatzeko handiegiak diren egiturak egon daitezke.

Bakuolo hau xurgatutako partikularen inguruan zelula mintzaren fusioz sortzen da eta bere barnean mikroorganismo patogenoak daudenean fagolisosomek hauek suntsitzeko gaitasuna dute. Horretarako, lisosomekin bat egiten dute fagolisosomak eratuz. Lisosomek fagosomaren barnean dagoen materia degradatzeko entzimak dituzte.

## Ikus, gainera 
* Fagozitosia

## Kanpo estekak
Haurtxo Polita

**Haurtxo Polita** edo **Haurtxoa Sehaskan** euskal sehaska-kanta bat da. Hitzak Klaudio Sagartzazuk idatziak dira, doinua berriz Gabriel Olaizola musikariak konposaturikoa da.

Bere garaian Luis Mariano abeslari irundarrak abestutako bertsioa oso ezaguna egin zen.
Fitxategi:Morisot - the-cradle-1872.jpg|Sehaska kanta

## Hitzak 
Abestiaren hitzak hauek dira:

Haurtxo polita sehaskan dago
zapi zuritan txit bero.
Haurtxo polita sehaskan dago
zapi zuritan txit bero.
Amonak dio, Ene potxolo!
Arren egin ba lo, lo!
Amonak dio, Ene potxolo!
Arren egin ba lo, lo!

Txakur handia etorriko da
Zuk ez badezu egiten lo.
Txakur handia etorriko da
Zuk ez badezu egiten lo.
Horregatik ba Ene potxolo!
Egin aguro lo, lo, lo
Horregatik ba, ene potxolo!
Egin aguro lo, lo, lo

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://www.youtube.com/watch?v=jyMPAKBkT9w
* Donostiako Orfeoiaren bertsioa.
* Aurtxoa Seskan abestia entzungai
* https://www.youtube.com/watch?v=Dlex7RL5Nw0
Hazizurriak

200px|eskuinera|thumb|Hazizurridun umea
**Hazizurriak** (normalki pluralean erabiltzen da) edo **parotiditisa** gaixotasun infekziosoa da, jatorri birikoa duena, umeak batik bat jotzen dituena eta listu-guruin batzuen hantura (parotidenak) eragiten duena.

Hazizurria aitortu beharreko gaixotasuna da Euskal Herrian. 2005ean 36 kasu jakinarazi ziren EAEan, eta 2006an 52.

## Etiologia 
Hazizurriaren eragilea Paramixobirusen taldeko birus bat da. Birus hauek RNA dute material genetiko gisa, kapside helikoidal batez babestua. Hazizurria sortzeaz gain, talde horretako birusek elgorria eta pneumonia mota bat ere eragiten dute.

Gizakia da hazizurriaren gordailu bakarra.

## Infekzioa 
Parotiditisa oso kutsakorra da. Gaixoak kanporatzen dituen listu-tanten bidez (eztula edo doministiku egiterakoan) transmititzen da, arnas aparatuari eragiten dioten beste gaitzen antzera (hotzeria, gripea, pneumonia, elgorria...). Birusa arnas jariakinetan dago, eta gaixoak kanporatutako aerosol tantetan milioika birus patogeno daude.

Arnas traktuko zelulak infektatu ondoren birusa odolaren bidez gorputz osora hedatzen da, organo desberdinetara iritsiz: barera, barrabiletara, nerbio-sistema zentralera eta parotida guruinera, besteak beste.

Infekzioa pasatutakoan bizitza osorako immunitatea garatzen da. Hots, hazizurria behin besterik jasan daitekeen gaixotasuna da.

## Sintoma klinikoak 
Infektatuen %25ak ez du inongo sintomarik, ez du gaixotasunik garatzen, alegia. Hauengan, birusaren aurkako antigorputzak dira infekzioaren aztarna bakarra.

Sintomak daudenean gaitzaren inkubazio epea 2-3 astekoa da. Nagusiak honako hauek dira: buruko mina, sukar arina, ondoeza eta listu-guruinen hantura.

Zenbait kasutan beste organo batzuk kaltetzen dira gaitzaren ondorioz: area (pankreatitisa agertzen), barrabilak (orkitisa agertzen) edo nerbio-sistema (meningitisa agertzen). Konplikazio hauek ez dira oso ugariak, zorionez.

### Konplikazioak 
## Diagnostikoa 
Klinikoa izan ohi da, sintomatologia aztertuz. Listu-guruinen hanturak asko laguntzen du diagnostikoa egiten. Laborategiko probak ez dira normalean egin behar.

## Profilaxi eta tratamendua 
Hazizurriaren aurkako txertoa dago, birus moteldu batekin egindakoa. Euskal Herrian eta herrialde garatuetan ume guztiei ematen zaie, elgorri eta errubeolaren txertoekin batera (txerto hirukoitz biriko delakoa erabiliz). Txertoa bi dositan ematen da, lehenengoa urte batekin eta bigarrena 4 urterekin. Txertaketa masiboari esker hazizurriaren intzidentzia %95ean jaitsi da Europan.

Hainbat gaixotasun birikorekin gertatzen den moduan, ez dago birusaren aurkako tratamendu espezifikorik. Gaitzaren sintomak arintzeko antipiretikoak eta analgesikoak erabiltzen dira (parazetamola, esaterako). Ume txikiei ez zaie aspirina eman behar, botika horrek Reye-ren sindrome larria eragin baitezake.

## Kanpo estekak
Guarromán

**Guarromán** Jaéngo udalerria da, Sierra Morena eskualdean dagoena. Bere altitudea 345m-koa da eta 52km-tara dago Jaengo kapitaletik. Sierra morenako komarkari dagokio. 2926 biztanle ditu (2007-ko INE-ren arabera),96,21km²-ko azalera du eta **Guarromán** herrian bizi direnei guarromanenses deritzo.

## Ohiturak 
**Jaiak eta Olibadiaren Azoka** (Uztailaren 25ean hurbila gehiago den Asteburua) Soinua nabarmenki herrikoak eta hirurogeita hamar urteen hasieretako dira XX. mendean, aldatu zirenean jaiaren ingurunerako San Isidro-ren (maiatzaren 15aren) datatik Done Jakue, beste arrazoi bat gabe orduan erromesaldia eta gau-berbena iluntzen zituzten ohiko udaberriko euriak saihestekoa. Guarromán-ek du azoka eta santu baten izenaren azpian ez dauden jai batzuk izateko berezitasuna edo santu bat, ohikoa beste herri batzuetan den bezala, baizik bere nekazaritza-jarduerako zuhaitz enblematikoan eskainita daude: Olibadia.

Ostegun batean hasten dute gauean su artifizial-gazteluarekin eta jai-argiztapeneko piztearekin, eta azkeneko trakarekiko hurrengo igandearen gaua burutzen dute. Bere igarotzean berbenak ospatzen dira gauetan, larunbateko arratsaldeko `novillada´ batean. Goizetan bigantxak haitzen dibertsiorako askatzen dira, gazteenak bertakotuta eta jarduera ludiko, gastronomiko eta kiroletakoak burutzen dira.

Erromesaldia San Isidro Labrador (maiatzaren 15aren) `En la Pradera de Piedra Rodadera´ egiten da edertzen duten eta karrozak apaintzen duteneko parte-hartze jendetsuarekiko erromesaldia, nekazaritza-atoiez eginda eta zalditeriak apaintzen dira, Guadiel ibaiko beste ertzean dagoen txaparraleko zelaiko egun batean ospatuz.

Pintahuevos (Berpizte-Igandea) Egun familien arteko azelaiko eta, egositako eta koloreetako, fundazioaren garaiko den eta kolono erdialdeko europarrek ekarri zuten tradizioko, margotutako arrautzak trukatzen direna.

Santuen (azaroaren 1en) jaia gazte-haitzek zelaira, bi edo hiru egun eramaten dutena, kantuak eta dantzak egiten dira, ohitura hau ondoko Arteko Bainugela herrialdetik heredatutako da.

## Monumentuak 
* ``Iglesia de la Inmaculada Concepción´´ (XVIII mendean eraikita)
* ``Pósito de Labradores´´ (XVIII mendean eraikita)

## Ikus, gainera 
* Jaéngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalerriari buruzko webgunea.

## Erreferentziak
Jimena

**Jimena** esanahi desberdineko hainbat gauza izan daiteke:

## Lekuak 
* Jimena de la Frontera, Cadizko probintzian dagoen udalerria.
* Jimena, Jaéngo probintzian dagoen udalerria.

## Pertsonaiak 
* Asturiasko Jimena, Alfontso III. aren emaztea.
* Jimena Díaz, Rodrigo Díaz de Vivarren emaztea.
Lore-hosto

thumb|Lore honek hiru lore-hosto (eta hiru sepalo) dauka**Lore-hosto** edo **petaloak** (grezierazko *petalon* euskaraz hosto edo *plater fin*) korolaren zati bat dira.

Lore arruntak lau eraztun zentrokidez osatuta daude: kanpoan sepaloak, hau da, lorea inguratzen duen hosto-itxurako organo berdeak; barnean, berriz, lore-hostoak; lorezilak, hots, sexu-organo arrak, eta karpeloak edo sexu-organo emeak.
## Erreferentziak 
* Zientzia.net

## Kanpo estekak
Makrobio

**Makrobio**, jatorrian latinez osorik *Ambrosius Theodosius Macrobius*, Honorio Mendebaldeko Erromatar Inperioko enperadorearen garaian (395-423) nabarmendu zen filosofo neoplatoniko, jakintsu eta latinezko idazle bat izan zen, ezaguna *Saturnalia* izeneko bilduma idazteagatik, non Platonen oturuntzen ereduari jarraiki gai historiko, teologiko eta moralak aztertzen dituen.

## Kanpo estekak
Millennium Trilogia

**Millennium trilogia** Stieg Larssonek suedieraz idatziriko hiru eleberriz osatutako bilduma da, idazlea hil eta gero argitara eraman zena.

Bertako protagonistak Lisbeth Salander oroimen bikaineko neska adimentsu baina antisoziala eta Mikael Blomkvist Millennium hilabetekariaren jabekide eta kazetaria dira. Liburu hauetan emakumeen aurkako indarkeria, arrazakeria eta ustelkeria bezalako gai gogorrak jorratzen dira. Eleberri hauetako bakoitzean oinarrituta film bana ere egin da.

## Eleberriak 
Bilduma honetako eleberriak ondokoak dira:
* Män som hatar kvinnor (Emakumeak gorrotatzen zituzten gizonak), 2005ean argitaratua.
* Flickan som lekte med elden (Suarekin jolasten zuen neskatoa), 2006an argitaratua.
* Luftslottet som sprängdes (Amildu zen aireko gaztelua), 2007an argitaratua.

2009rako mundu guztian 21 milioi ale saldu ziren.

## Filmak 
Yellow Bird zinema ekoizpeneko konpainia suediarrak 2009an aurkeztu ziren Millennium Trilogiaren eleberrien bertsioak ekoiztu ditu.
* Män som hatar kvinnor (filma) (Emakumeak gorrotatzen zituzten gizonak). Niels Arden Oplevek zuzendua eta Michael Nyqvist eta Noomi Rapacek protagonizatua.
* Flickan som lekte med elde (filma) (Suarekin jolasten zuen neskatoa). Daniel Alfredsonek zuzendua eta berriro Michael Nyqvist eta Noomi Rapace dituena protagonista moduan.
* Luftslottet som sprängdes (filma) (Amildu zen aireko gaztelua). Hau ere Daniel Alfredsonek zuzendua eta Michael Nyqvist eta Noomi Rapacek protagonizatua.

## Kanpo estekak
Louis-Gilles Pairault

**Louis-Gilles Pairault** (Baiona, Lapurdi, 1974ko abuztuaren 28a) artxibozain, idazle eta historialaria da.

## Bizitza 
François Pairault historialariaren semea da.

Artxibozain paleografoa (2000ko promoziokoa), *École nationale des chartes* delakoan burutu zuen bere tesia XV. mendeko Michel de Boteauville poeta franko-latindarrari eskainia da. 2001etik Paris Hiriko Ondarearen kontserbatzailea, 2003an Nizako Udal Agiritegietako zuzendaritza hartu zuen.

*Académie de Provence* literatura-elkarteko kidea da.

## Lanak 
Frantsesez idatzitako ikerketa lan historiko batzuen eta eleberri baten egilea da.
### Lan historikoak 
* ''De l'abeille au ruban bleu : Nice de Garibaldi* ("Erletik xingola urdinera: Garibaldiren Niza"), Serre éditeur, Niza, 2008.
* *Inventaire analytique des séries anciennes des Archives de Nice (1176-1792)* (Nizako agiritegietako idazki zaharren inbentarioa; zuzendari lanak), Niza, 2005-2006, 2 liburuki (Kultura eta Komunikazio Ministerioaren oniritzi zientifikoaren argitaratutakoak).
* *Cent ans d’O.G.C. Nice, mémoire d’un club* (OGC Nice-ren ehun urteak, klub baten oroitzapena"), (kolektiboa), Editions Rom, Niza, 2004.
* *Nice d'Antan* ("Antzineko Niza"), HC Editions, Paris, 2005.
* *Poésie française et métrique latine chez Michel de Boteauville (c. 1435 - 1500)*, tesia, daktilografiatua, 2000.

### Eleberria 
* *Le Voyage de Malte'' ("Maltako bidaia"), L'Etoile du Sud, Valbona, 2004 (Proventzako Akademiak 2004an saritua; 2005ean Enez Eusako Uharteei buruzko Liburuaren Sarirako eta Ulysse Sarirako aukeratua)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Pairault Somalian Frantziak izan duen historiaz.
Calderondar, Salazartar eta Saltzedotarren dorretxea

**Calderondar, Salazartar eta Saltzedotarren dorretxea** Arabako Gaubea udalerriko Nograro herrian kokatzen den dorretxea da. XIV. mendearen amaiera eta XV. mendearen hasiera artean eraiki zen.

## Arkitektura 
Dorretxea gainontzeko herritik zeozer bananduago dago. Dorretxea eraikin multzo handiago baten zati da. Dorretxearen iparralde, ekialde eta hegoaldea gezilehioz inguraturik du. Soilik iparraldea dirudi duintasun batez mantentzen dela, bertan barneralderako sarbidea dagoelarik. Bere lau aurpegiak, almenadun errematearen hondakinak, matakanak nahiz zaintza-etxeak oraindik kontserbatzen ditu. Hormetan gezilehioak, saietera, puntadun arkuzko kofadurak ditu, eta solairu nagusian arku konopiala ere badu.

Gotorlekua babesten zuten hormen hondakinak ere badaude eta ziurrenik XVI. mendeko Donejakueren omenezko otoiztegi bat ere badago.

300px|thumb|ezkerrera|Dorretxea ilunabarrean.
[thumb|Salazartarren, Calderondarren eta Saltzedotarren dorretxea. Atzean, eskuinean, [Nograro herria.]]

## Ikus, gainera 
* Salazar jauregia (Erriberabeitia).
* Salazartarren jauregia (Haro).
* Salazartarren jauregia (Muskiz).
* Salazar dorrea. Portugalete.

## Kanpo estekak
Galartza dorretxea

**Galartza dorretxea** Gipuzkoako Debagoiena eskualdean dagoen Aretxabaleta udalerriko dorretxea da. Zehazki, Aretxabaletako Galartza auzoan kokatzen da. Murugain mendiaren magalean dago, kokapen estrategiko honetatik haran osoa ongi kontrolatu baidaiteke.

1990eko abuztuaren 2an, sute batek eraikina suntsitu zuen. Orduan, Aretxabaletako Udalak eraikuntza historikoa berreskuratzeko ardura hartu zuen, eta eraikina berreraiki eta birgaiztea bultzatu zuen. 1994an hasi ziren berreraiketa lanak, eta aldi berean, hondakinen azterketan eraikinaren fase historikoak aztertu ahal izan ziren.

1994ko abenduaren 16an, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Deskribapena 
Dorretxeak, berraikuntzaren ondoren, bere noblezi zaharra mantentzen du. Haranarekiko duen posizio gain jartzaileak inpresio handia ematen du.

Artearen ikuspuntutik eraikuntzako zenbait elementu interesgarri gorde ditu. Ez bakarrik egiturako elementuak (harlanduzko harri murruak, harlanduz sendotuak eskantzuetan), baizik eta, batez ere, bao zorrotz eta ojibazkoak, leiho bikiak eta itsu-leiho batzuk. Hauek guztiak arkitektura zibilari egokitutako estetika gotikoaren berezko elementuak dira.

Aro Modernoan izango zuten Galartzatarrek urrezko sasoia. Izan ere, XVI. mendetik XIX. mendera arte zabaltzen den aro honetan, Galartzatarren garrantzi ekonomikoa eta soziala sendotu egin zen. 1560an, dorretxearen jabe zen Sancho Galartzakoa hil ondoren, Arrasaten erositako etxera abiatu zen familia, etorkizuna hirietan baitzegoen.

Gauzak horrela, 1825ean, baserri bihurturik, Oñatiko Plaza familiaren eskuetara pasatu zen dorretxea. Izan ere, Galartzako maiorazkoa Joaquin María de Plazak eskuratu zuen, Ana María Galartzakoaren eta Juan Xabier de Plazaren semeak. 1912an, dorretxea bi nekazariren artean banatu zen, eta 1935ean hauetako batek, bere zatia erosi zion besteari. 

1990an sute suntsitzailea izan zen, eta ondoren, berreraikuntza.
## Iruditegia 

Fitxategi:Galartza 2020.jpg|Ezkerrean, auzoko Santa Luzia eliza.
Fitxategi:Galartzatarrek euren arbasoen oinatzak jarraitu dituzte 5 1479561166234.jpg|
Fitxategi:Galartza 24116 1995 1038968.jpg|
Fitxategi:Galartza 24087 sutearen ondoren 1038939.jpg|1990eko sutearen ondoren nola geratu zen.
Fitxategi:Galartza 24072 1994 berreraikuntza.jpg|Eraberritze lanak, 1990eko hamarkadan.

1990eko hamarkadako sute eta eraberritzea baino lehenagoko planoak:

Fitxategi:Galartza 24141 planoak 1038992.jpg|
Fitxategi:Galartza 24140 planoak 1038991.jpg|
Fitxategi:Galartza 24139 planoak 1038990.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cleidopus gloriamaris

***Cleidopus gloriamaris*** arrain espezie bat da. Bere generoan, espezie hau dago soilik, hau da monotipikoa da. *Pinaburu arraina* ere ezagutzen dio "arraina zalduna" haren gorputza estaltzen duten burdin jantzi bat eta irudituta haren argi biologikoak itsasontzien nabigazioaren argietara ezkata batzuk dituelako.

## Banaketa 
## Erreferentziak
Zerra

**Zerra** mozteko erabiltzen den altzairuzko tresna da, eskuz erabil daitekeena, edo lurrunaz, uraz, elektrizitateaz edo beste sistema batzuez. Ahoa horzduna edo urratzailea izaten du.

## Motak 
### Arkuzko zerra 
Arkuzko zerra zura, metalezko edo PVCzko hodia eta horien antzeko beste hainbat gauza mozteko esku-zerra da. Kontuz ibili behar da zein motatako zerra-orria erabiltzen den, zerra-orri bakoitza material-mota batekin erabiltzeko eginda baitago.

### Zerra elektrikoa 
Atzera-aurrerako zerra elektrikoak hainbat erabilera ditu, hala nola zurezko piezak, PVCzko hodiak, eta abar moztea. Zenbait zerra-orri berariaz zura edo metala mozteko eginda daude. Erabilera askotarakoa da eta oso baliagarria da kurbak dituzten mozketak egiteko (esaterako, zurezko puzzleak). Angelu desberdinetara mozteko ere doitu daiteke.

### Muxarratzeko zerra 
Muxarratzeko zerra zura mozteko esku-zerra bat da. Ez da egokia metalezko hodiak eta PVCzko hodi lodi gehienak mozteko. Duen zerra-orria hain fina izanik (erraz eteten dena, zabarkeriaz erabiliz gero), eta arkua oso zabala (arkuzko zerrarena baino sakonagoa), kurba zorrotzeko ebakidurak errazago egin daitezke muxarratzeko zerrarekin beste edozein zerrarekin baino.

## Ikus, gainera 
* Trontza

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valakiera

**Valakiera** errumanierak Serbian hartzen duen izena da. Hiztunei valakiar edota errumaniar deitzen zaie.

Arumanierak ere valakiera izendapena hartzen du batzuetan.

## Ikus, gainera 
* Valakia
* Errumaniera
* Arumaniera

## Kanpo estekak
Hornos

**Hornos** edo **Hornos de Segura** Jaéngo udalerria da, Sierra de Segura eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 679 biztanle zituen.

## Auzoak 

Iturriak: INE 2010, Google Earth, Distantzia

## Ikus, gainera 
* Jaéngo udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Sierra de Segura eskualdeari buruzko webgunea.
Frailes

**Frailes** Jaéngo udalerria da, Sierra Sur eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 1.775 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Jaéngo udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalari buruzko webgunea.
Santa Elena (argipena)

**Santa Elena** hainbat artikulurentzako izena esan daiteke Wikipedia honetan:

## Santua 
* **Sant Helena** (H-rekin idatzia euskaraz) santu kristaua, **Helena Konstantinoplakoa** da.

## Lekuak 
* Santa Elena, Jaengo probintziako udalerria da.
* Santa Elena, Argentinako Entre Ríos probintziako udalerria.
* Santa Elena, Argentinako Buenos Aires probintziako udalerria.
* Santa Elena, Argentinako Córdobako probintziako komuna.
* Santa Elena uhartea, euskaraz Santa Helena.
* Santa Elena mendia, Ameriketako Estatu Batuetako sumendia, Saint Helens Euskaltzaindiaren arauei jarraiki.

## Ikus, gainera 
* Santa Helena (argipena)
Franche-comtera

**Franche-comtera** (*frainc-comtou*) Frantziako Franche-Comté eskuladeko eta Suitzako zonalde txiki bateko erromantze hizkuntza bat da, Oïl taldekoa. Frantziako lurraldean desagertutzat eman daiteke. Ez du inolako onarpen instituzionalik ezta idaztarau ofizialik ere.

## Aldaerak 
Franche-comterak *jurera* ("*Jurassien*") izena hartzen du batzuetan hizkuntzalaritza arloan. Hizkuntza hau Oïl hizkuntza periferikoen aldaera da, eta bere barruan sei azpi-aldaera bereiz daitezke (Dalby, 1999/2000, 398. orr):

* *Saône-N*: Saône Garaia eta Marne Garaia hego-ekialdean.
* *Doubs-Ognon*: Ognon ibaiaren bailaran, Doubs departamendu erdiko bailarak, Saône Garaiko hegoaldea eta Marne Garaiko hego-ekialdeko zonalde bat barne hartuz.
* *Lomont-Doubs*: Lomont Massif-en eta Doubs departamenduko ekialdeko bailaretan, eta baita Jura Kantoiko (Suitza) mendebaldean.
* *Ajulot*: Belfort Herrialdean eta inguruko lurraldeetan eta Jura Kantoiko ipar-mendebaldean.
* *Vâdais*: Delémonten.
* *Taignon*: Franches Massif eta Jura Kantoiko hegoaldean.

## Bibliografia 
Dalby, David (1999/2000): ''The Linguasphere Register of the World's Languages and Speech Communities'', (2. liburukia), Hebron, Gales: Linguasphere Press. .

## Ikus, gainera 
* Oïl hizkuntzak
* Frantziako hizkuntzak

## Kanpo estekak
Benahavís

**Benahavís** Málagako udalerria da, Costa del Sol Occidental eskualdean dagoena.

2008ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 3.844 biztanle zituen.

## Ikus, gainera 
* Málagako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Udalaren webgunea.
Mirante do Vale

**Mirante do Vale**, Brasil São Paulo hirian dagoen bulego etxe orratz bat da. Guztira 170 metro eta 51 solairu dauzka eta 1960an amaitu zuten eraikitzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mirante do Vale
Errinozero

**Errinozero**a (Rhinocerotidae, grezieratik: *errino*, "sudurra" eta *kera*, "adarra") perisodaktiloen taldeko ugaztunen espezie multzo bat da. Bost espezie baino ez dira egun, bi Afrikan eta hiru Asiako hegoaldean: Sumatrakoa, Javakoa eta Indiakoa (azken biek adar bakara dute). Horietatik hiru espezie galtzeko arrisku larrian daude: Indiako errinozeroa arriskuan dago eta errinozero zuria ere laster egon liteke, 17.500 bat ale baino ez baitaude.

Errinozeroak handiak dira tamainaz, munduan dauden ugaztun handienen artean. Espezie guztiak tona bat baino gehiagokoak izan daitezke. Belarjaleak dira eta, babesteko, larru gogorra eta sendoa dute. Burmuina txikia da erlatiboki (400-600 gramo artean). Adar handia dute aurrealdean, sari preziatua ehiztarientzat, beste antilopeak ez bezala keratinaz (ile eta azkazalaren substantzia bera) eginda baitago. Usaimen bikainekoa da (sudurreko ehuna burmuina bera baino astunagoa da), entzumen ona dute eta hirurogei urte iraun dezakete. Bakartiak eta lurralde finkokoak dira.

## Sailkapena 
* **Rhinocerotidae**
** **Rhinocerotinae**
*** **Aceratheriini**
**** *†Aceratherium*
**** *†Acerorhinus*
**** *†Alicornops*
**** *†Aphelops*
**** *†Chilotheridium*
**** *†Chilotherium*
**** *†Dromoceratherium*
**** *†Floridaceras*
**** *†Hoploaceratherium*
**** *†Mesaceratherium*
**** *†Peraceras*
**** *†Plesiaceratherium*
**** *†Proaceratherium*
**** *†Sinorhinus*
**** *†Subchilotherium*
*** **Teleoceratini**
**** *†Aprotodon*
**** *†Brachydiceratherium*
**** *†Brachypodella*
**** *†Brachypotherium*
**** *†Diaceratherium*
**** *†Prosantorhinus*
**** *†Shennongtherium*
**** *†Teleoceras*
*** **Rhinocerotini**
**** *Rhinoceros*
**** *†Gaindatherium*
*** **Dicerorhinini**
**** *Dicerorhinus*
**** *†Coelodonta*
**** *†Dihoplus*
**** *†Lartetotherium*
**** *†Stephanorhinus*
*** **Ceratotheriini**
*** *Ceratotherium*
*** **Dicerotini**
*** *Diceros*
*** *†Paradiceros*
** **Elasmotheriinae**
*** *†Gulfoceras*
*** **Diceratheriini**
**** *†Diceratherium*
**** *†Subhyracodon*
**** *†Trigodon*
*** **Elasmotheriini**
**** *†Bugtirhinus*
**** *†Caementodon*
**** *†Elasmotherium*
**** *†Hispanotherium*
**** *†Huaqingtherium*
**** *†Iranotherium*
**** *†Kenyatherium*
**** *†Menoceras*
**** *†Ougandatherium*
**** *†Parelasmotherium*
**** *†Procoelodonta*
**** *†Sinotherium*
Istriera

**Istriera** Istriako penintsulako mendebaldean hitz egiten den erromantze hizkuntza da. Bereziki Rovinj (Rovinj) eta Vodnjan (Vodjan) Itsaso Adriatikoko kroaziar udalerrietan mintzatzen da.

Hiztunek euren herrien arabera izendatzen dute hizkuntza eta, hori dela eta, hainbat modu darabiltzate: *bumbaro*, *vallese*, *rovignese*, *sissanese*, *fasanese* eta *gallesanese*. Istriera izena Graziadio Isaia Ascoli italiar hizkuntzalariak XIX. mendean sortu zuen.

Hiztunak mila inguru dira eta, hortaz, galtzeko arrisku larrian dagoen hizkuntza gisa sailkaturik dago.

## Gertuko hizkuntzak 
Istriera venezieratik oso gertu dagoen hizkuntza da. Kontuan hartzekoa da, horrela, Istriako penintsula Veneziako Errepublikaren parte izan zela ia mila urtez. Horrekin batera, istriera italieraren gertukoa ere bada, hiztegiari dagokionez batez ere.

### Adibidea 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Istro-romaniera
* Wikisource:Istriot

## Kanpo estekak 
*  Istriera Munduko hizkuntzen amaraunan
*  Istriera Ethnologue-n
Meglenera

**Meglenera** edo **megleno-errumaniera** errumanieraren nahiz arumanieraren antzeko erromantze hizkuntza bat da, edo errumanieraren dialektoa, egilearen arabera. Galtzeko arrisku larrian dagoen hizkuntza gisa hartzen da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Errumaniera
* Arumaniera
* Istro-romaniera

## Kanpo estekak 
*  Meglenera Munduko hizkuntzen amaraunan