Koldo Izagirre

**Koldo Izagirre Urreaga** (Pasaia, Gipuzkoa, 1953ko ekainaren 21a) euskal idazle oparo, goraipatu eta berritzaileenetako bat da. Literaturaren genero guztiak landu ditu bere idazlanetan: poesia, eleberrigintza, ipuingintza eta saiakera. Hainbat euskal autore klasiko beste hizkuntza batzuetara itzuli ditu, eta literatura unibertsaleko lanak euskaratu ere bai. Helduentzat egindako literaturaz gain, haur eta gazteentzat ere zenbait lan idatzi ditu. Prentsan maiz artikuluak plazaratzen ditu, eta telebistarako eta zinemarako gidoilari lanetan ere aritu izan da.

## Ibilbidea 
1978an *Oh! Euzkadi* literatura aldizkari berritzailea sortu zuen, Ramon Saizarbitoriarekin eta beste idazle batzuekin batera, eta 1980ko hamarkadan Bernardo Atxagarekin elkarlanean *Panpina Ustela* aldizkaria atera zuen. Jose Mari Olaizolarekin batera Ustela argitalpenak bultzatu zituen, idazle gehienetan berrien eta ilustratzaileen lankidetza, ordura arte urria, praktika ohiko bihurtuz. 2000. urtetik aurrera XX. mendeko 40 euskal poetaren antologiak apailatu zituen Susa argitaletxean. Sareko Armiarma literatura proiektuko bultzatzaile eta lankidea da. eta 2005ean Manuel Maríaren beraren 32 poema, hizkuntza bietan *Antoloxía homenaxe 32 poemas galegos coa sua traducción ao éuscaro* liburuan argitaratu zituen Pasaiako Udalarekin, Gipuzkoako Galiziako etxeekin eta Fato Cultural Daniel Castelao elkartearekin&#x20;*.*

1990ean *Offeko maitasuna* filma zuzendu zuen. Gidoia ere idatzi zuen, bi urte lehenago *Ke arteko egunak* filmean egin zuen bezalaxe. Halaber, marrazki bizidunetako pelikuletarako gidoiak egin izan ditu, besteak beste, Fernando Amezketarra, Txirrita eta Lazkao Txiki bertsolariei buruzko telesailak egin zituen gidoilari gisa Juanba Berasategirekin eta ETBrekin.

Behin baino gehiagotan egon da Euskadi Saria merezi izatetik hurbil, baina uko egin izan dio saritua izateari, publikoki bezala pribatuki. *Utikan Euskadi Sariak* manifestu ezagunaren bultzatzaile eta sinatzaileetako bat da.
* *Ke arteko egunak*, 1990, Elkar
* *Fernando Amezketarra* bertsolariaren telesailaren gidoilari Juanba Berasategi eta ETBrekin. 1994-1996. Gipuzkoar plazagizon eta bertsolariaren ibilketak eta biribilketak kontatzen dituen telesaila.]]Elgeta, sasiaren sustraiak, 2000, Trikitixa Elkartea
* *Sasi artean Elgeta*. 2021, Dani Fano eta Garluk komikigileekin. Ikastolen elkartea.
[thumb|*Autopsiarako frogak fatalismoaren kontra* hitzaldia [Bilbo Hiria Irratia|Bilbo Hiria irratian]]
### Hiztegigintza 
* *Euskal Lokuzioak, 1981. Hordago. 21. mendean*, Susa argitaletxearen eskutik, eta Joxan Elosegi eta Josu Landaren elkarrekin, *Euskal Lokuzioak Sarean* lana apailatu zen Izagirreren lan haren gainean. *Intza Proiektua* izena jarri zioten egitasmoari.

### Kronika 
* *Ez duk erraza, konpai* 1995, Susa.
* *"Merry Christmas, Panama" esan zuen heriotzak* 1999, Euskaldunon Egunkaria.

### Saiakera 
* *Autopsiarako frogak* 2010, Susa.
* *Euskararen historia txikia Donostian*. 1998, Susa
* *Gerraurreko literatur kritika*. 1996, Labayru - Amorebieta Etxanoko Udala
* *Gure zinemaren historia petrala*. 1996, Susa

### Abestietako hitzak 
Badok.eus atarian 40 baino gehiago dira Koldo Izagirreren hitzak dituzten abestiak, besteak beste hauek:

* [thumb|166x166px|[Imanol Larzabal|Imanol]]*Zure bularretan*. Imanol, *Iratze okre geldiak* albuma. 1982
* *Ene haserrea*. Imanol, Iratze okre geldiak albuma. 1982
* *Nire euskaltasuna*. Imanol, *Mea kulparik ez*  albuma. Elkar. 1986
* *Baionatik Bilbora*. Imanol, *Mea kulparik ez*  albuma. Elkar. 1986
* thumb|Oskorri*Ilargia nahi zuen atzeman*. Oskorri. *Datorrena datorrela* albuma. Elkar. 1989.
* *Euskal euskaldunaren balada*. Oskorri. Landalan albuma. 1995.
* *Ni gizon ergela naiz.* Oskorri. Landalan albuma.  1995.
* *Agirretarren bandera*. Oskorri. Landalan albuma.  1995.
* *Amorezaren ataka*. JexuxMai Lopetegi. Denboratik at albumean. Soar eta Abar - 1997
* [thumb|[Joseba Tapia]]*Joseba Tapiaren Apoaren edertasuna* albumeko kanta guztiak (9) Gaztelupeko Hotsak- 1998
* *Joseba Tapiaren Québec: hamalau kantu independentziarako* albumean kantak (14) euskaratu zituen Itxaro Bordakrekin batera. Gaztelupeko Hotsak. 1999. Quebeceko kantutegi modernoaren antologia da album hori: Leclerc, Levesque, Vigneault, Léveillée, Charlebois, Piché… Kantaera berri bat proposatzen zuen Joseba Tapiak, malgutasun harrigarriz.
Fitxategi:25 ans des FrancoFolies - 446.jpg|Paul Piché
Fitxategi:Gilles Vigneault Chantauvent Natashquan 1989.jpg|Gilles Vigneault (1989)
Fitxategi:Félix Leclerc.jpg|Félix Leclerc
Fitxategi:Robert Charlebois 1972 A square.jpg|Robert Charlebois (1972)
Fitxategi:Raymond Lévesque, Laurent Gascon, 2011. (50808482641).jpg|Raymond Lévesque

* *Wafa*. *Joseba Tapia. Hain zuzen* albuma. Gaztelupeko Hotsak. 2002
* *Aritmetika arazoak*. *Joseba Tapia. Hain zuzen* albuma. Gaztelupeko Hotsak. 2002
* *Loiolako porrusalda*. *Joseba Tapia. Hain zuzen* albuma. Gaztelupeko Hotsak. 2002
* *Zoragarria ez al da?* *Joseba Tapia. Real Politik* albuma. Zakurraren bibolina. 2006
* "Umearen ehiza". Jacques  Prevert-en itzulpena. Joseba Tapia. Real Politik albuma. Zakurraren bibolina. 2006
* "Lagun galduaren geografia". *Joseba Tapia. Real Politik* albuma. Zakurraren bibolina. 2006
* *Real politik*. *Joseba Tapia. Real Politik* albuma. Zakurraren bibolina. 2006
* *Etorbide profesionala*. *Joseba Tapia. Real Politik* albuma. Zakurraren bibolina. 2006
* [thumb|[Fermin Muguruza]]Milaka bilaka. Fermin Muguruza. *Asthmatic Lion Sound Systema* albumean. Talka. 2008.
* *Batela*. Jokin Lasa. *Zortziko txiki bat* albuma. 2013.
* *Izar hordien balsa*. Jokin Lasa. *Zortziko txiki bat* albuma. 2013.
* *Ez zaitut katibu nahi (Off-eko maitasuna).* Oskorri. Antzinako bitxikeria ineditoak (1971-2002) albuma, Elkar.  2016.
* *Real politik*. *Joseba Tapia. Real politik eta Besamotzak* albumetan. Gaztelupeko Hotsak. 2017
* "Bidegorrian". *Joseba Tapia.* Besamotzak. Gaztelupeko Hotsak. 2017
* [thumb|[Gontzal Mendibil]]*Putzuz putzu*. *Joseba Tapia.* Besamotzak. Gaztelupeko Hotsak. 2017.
* "Belearen balada beltza". Gontzal Mendibil. Biok albumean. Tori Produkzioak.2019.
* *Joseba Tapiaren Egon edo ez egon* albumeko kanta guztiak (9) Zakurraren biolina- 2021

### Itzulpenak 
Gabriel Arestik aspaldian idazle galegoekin zabaldutako harremana berreskuratu zuen 1976an bere lehen itzulpen lanarekin, Castelaoren *Kristalezko begia: eskeleto baten oroimenak* (Kriselu, Donostia). Harrezkero asko dira argitaratu dituen itzulpen lanak argitaletxe eta sail ugaritan, Literatura Unibertsala bilduman barne. Hainbat hizkuntza eta autore landu ditu: Hikmet, Vian, Saint-Exupery, Barthes, Brodsky, Juan Gelman, Eluard, Victor Hugo, Celan, Mérimée, Maiakovski eta abar. Hala ere, bereziki azpimarratu behar da Galizia (Manuel Maria, Uxio Novoneyra, Manuel Antonio, Dieste, Xabier P. Docampo, Rosalia de Castro) eta Kataluniako literaturarekin (Salvador Espriu, Joan Salvat-Papasseit) ezarri izan duen lotura sendoa.]]
* *Ulenspiegelen elezaharra*. Charles de Coster (2016)     
* *Poesia kaiera [antologia].* Carlos  Drummond de Andrade (2014)
* *Nola dastatu ilargia?* Michael Grejniec (2014)
* *Pies sucios / Zangozikin*. Koldo Izagirre (2009)
* *El zorro ladrón / Barriola, San Adriango azeria*. Koldo Izagirre (2009)
* *Desertorea*, Boris Vian. Armiarma, 2009
* *Gaueko hegaldia*, Antoine de Saint-Exupery. Igela, 2008
* *Bi poema*, Wislawa Szymborska. 1999, 2008
* *Hogeita bost poema*, Mahmud Darwish. Itzul: Itxaro Borda / Koldo Izagirre / armiarma.eus, 2008
* *Ulenspiegelen elezaharra*, Charles de Coster. Alberdania-Elkar, 2007
* *Umearen ehiza*, Jacques Prevert. Realpolitik, 2006
* *Sud-Ouestaren argia*, Roland Barthes. Susa-literatura.com, 2005
* *Antoloxia homenaxe*, 32 poema, Manuel Maria. Fato Cultural Daniel Castelao, 2005*]]

### Beste kolaborazioak 
* *Gure Himalaya*. Felix eta Alberto Iñurrategi. Testua: Koldo Izagirre. Kutxa Fundazioa, 1998. .

## Metxa pertsonaia eta agirretartasuna 
[thumb|[Metxa (antzezlana)|Metxa pertsonaia]]
Metxa agure ibiltaria pertsonaia literario sortu zuen Izagirrek 1991n argitaratutako *Metxa esaten dioten agirretar baten ibili herrenak'' ipuin liburuan. Izagirrek bigarren liburu bat argitaratu zuen 1999an Agirre'tar Nikola "Metxa" pertsonaia berreskuratuta,  *Agirre zaharraren kartzelaldi berriak* eleberria. 
Itzulpenek eta sormen-lanek erakutsi dute pertsonaia interesgarria eta emankorra izan dela. 

Lehenik, gaztelaniara itzuli ziren Metxa protagonistatzat duten bi nobelak: *Malandanzas de un Aguirre llamado Mecha* (1997, Hiru), eta *Nuevas prisiones del viejo Aguirre* (2001, Ttarttalo). Bigarrenik, beste sormen-lan batzuen iturri bihurtu zen Metxa pertsonaia literarioa: batetik, *Metxa* (2003) antzerki-lan horretan, eta, bestetik, Pablo Sastrek atonduriko lagunen zerrenda luzean, *Eguzkipekoak* (2003) lanean, Metxa pertsonaia literarioa ere aipatzen da. Zalantzarik ez, nortasun handiko eta nortasun bereziko pertsonaia literarioa sortu zuen Koldo Izagirrek, eta maila bereko interpretazioa egin zuen Soroizek antzezlanean.
thumb|245x245px|Agirretartasunaz (Koldo Izagirre, Egunkaria, 1991)
Agirretartasunaren kontzeptuak gidatzen du Metxa zaharraren nortasuna. Agirre'tar Nikola, "Metxa", 77 urteko agirretarra dugu. Batean, bere herrian Pelton turbina sartzen saiatuko da; bestean, gerra zibilean abiadore izan zela esango digu; hurrengoan. tanke-gidaria izan zela gogoratuko du. Auskalo zer ez ote duen egin edo esan Metxak. Agirretar on bat bezala. sorpresa huts bihurtzen zaigu Metxa bere jarrera, pentsamendu eta ekintzekin. Ez da erraza agirretar bat zer den esatea. baina. zerbait esatekotan. pertsonaia maitagarria dela esan behar. Behin baino gehiagotan etorriko zaio irakurleari irribarrea Metxa egoskor maitagarri honen ibiliak eta eroriak irakurtzean.

Honela definitzen Metxak berak: “Agirretartasuna ez baitu sorlekuak ematen, baizik eta erorikoen minak”  Hortaz, agirretartasunak nolabait sorlekuak emaniko tasunak (eta mugak) ezeztatzen ditu, eta, era berean, sorlekuaren ideia du abiaburu. Ondorioz, agirretartasunaren kontzepzioak euskalduntasunaren eta abertzaletasunaren diskurtso zenbait jartzen ditu auzitan.

Bide horretatik, nortasun paradoxiko eta ironikoa du Metxa zaharrak. Izaera paradoxiko hori bateraezinak diren bi munduren artean mugitu beharrak eragin duela iradokitzen da nobelan: norbanakoaren mundua (mendebaldeko kulturaren diskurtsoa, askatasunaren bilaketarako eremua), eta giza taldearen edo gizartearen mundua (norbanakoaren askatasun horri nolabaiteko mugak ezartzen dizkion esparrua). Hartara, aldi berean bi aukeraren artean kulunka dabil pertsonaia: askatasuna eta determinazioa. Alde batetik, ekin eta hautatu egin ahal du; eta, beste alde batetik, arauak eta mugak ditu. Ondorioz, nobelak askatasuna du hausnarketa-gai nagusi.
[thumb|267x267px|[Metxa (antzezlana)|Metxa pertsonaiaz, agirretartasunaz (2003)]]

:*Agirretarren bandera/ hartu dute hankapera*

:*Gure ametsen kondarrak doaz/ errekan behera.* 

:*Ikusirikan galera/ askok egin du atzera*

:*Ezin omen da poza ekarri/ minduen aldera.*

: *Agirretarrak zer garen/ esango dugu bigarren*

:*Zutik irauten saiatzen gara/ erori arren.*

:*Ez bagabiltza azkarren/ ez da gaudelako herren*

:*Munduko zoro guztiak gara/ lagunak elkarren.*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gipuzkoako idazleak.
* Euskal antzerki berria

## Kanpo estekak 
* *Oh! Euzkadi* aldizkariaren ale guztiak
* Koldo Izagirre, Literaturaren Zubitegian
* Koldo Izagirre Urreaga, Inguma datu basean (8 liburu, 16 artikulua, itzulpen bat...)
* *Bazka* aldizkaria, Koldo Izagirreren artikuluekin
* Koldo Izagirre *Berria* egunkariko kolaborazioan 
* Koldo Izagirrerei eginiko elkarrizketa, *Larrun*, 2006-07-30
* Koldo Izagirreri eginiko elkarrizketa, *Argia*.
* Euskal Lokuzioak Sarean.
* Koldo Izagirrek Natxo de Felipe kantariari egindako bertsoak, Oskorri taldearen agurra dela-eta.