Maria Eugenia Rojas

**María Eugenia Rojas de Moreno** (Vélez, Santander, Kolonbia, 1932ko urriaren 6a), ***La Capitana*** ezizenarekin ere ezaguna, Kolonbiako erretiroan dagoen politikari, ekintzaile sozial eta militarra da. 

Rojas ezagunagoa da Gustavo Rojas Pinilla Kolonbiako presidente ohiaren alaba izateagatik, 1953 eta 1957 artean herrialde horretako diktadore izan zena. Presidentetzatik igaro izana giltzarri izan zen Kolonbiako gizarteko sektore askotan, emakumeen botoaren onarpena barne, non Maria Eugenia eta bere ama izan ziren lehen emakume kolonbiarrak dokumentatuta egoten eta botoa ematen. 

La Capitana izena jarri zioten, bere aitaren gobernuan zehar indar armatuetan sartu zen lehen emakumea izan baitzen, kapitain gradura 50eko hamarkadaren erdialdean kapitain mailara iritsiz. Bere aitarekin ere hainbat gizarte-jardueratan parte hartu zuen, nahiz eta Nazioko lehen dama izan ez. Latinoamerikako lehen emakumea ere izan zen kargu publiko batean, bere aitari esker.

Aitak uko egin eta erbesteratu ondoren, Kolonbiara itzuli zen 1959an, eta han degradatu eta bere eskubide politikoak galtzera kondenatu zuten. Hala ere, 1962an, Justizia Gorte Gorenak errugabetzat jo ondoren, Rojasek, bere alabaren bitartez, Anapo alderdia sortu zuen, eta horrekin Maria Eugenia biltzarkide eta alderdi-bitasunaren aurkako garaiko lider garrantzitsuenetako bat bihurtu zen.

Aitaren hautagaitzaren kanpainaburua izan zen 1970ean,tarte estuagatik presidentziara itzultzeko zorian egotea lortuz, eta bere aita hauteskunde iruzur baten biktima izan zen zurrumurrua elikatu zuen, benetako gertaera oso eztabaidagarrietan oinarrituz. 1974an, bera aukeratu zuen bere alderdiak, aho batez, presidentetzarako hautagai, eta presidente ohien seme-alaba izandako beste bi hautagaik garaitu zuten. 

Aita hil zenean, Rojas Anapoko zuzendari bihurtu zen, eta Kolonbiako gizartean eragin handia izaten jarraitu zuen. 1988an Bogotako alkatetza irabazten saiatu zen, eta kongresura itzuli zen, 80ko hamarkadaren hasieran Bogotako zinegotzia izan ondoren. 90eko hamarkadaren amaieran, bere alderdiak ezkerreko beste mugimendu batzuekin bat egin zuen, eta 2003an Polo Demokratiko Alternatiboa sortu zuen. Alderdi horri lotuta egon zen politikatik behin betiko erretiratu zen arte. 

Polon bere seme Samuel Morenoren hautagaitza bultzatu zuen Bogotako alkatetzarako, hirian 4 urtez gobernu alternatiboa izan ondoren. Nahiz eta Morenok alkatetza lortu, ustelkeria eskandaluengatik hau zoritxarrean erori zen eta preso amaitu zuen 2023an hil zen arte.

Maria Eugenia Kolonbiako gizarteko emakumerik boteretsuenetakotzat jotzen da, emakumeen eskubideen defentsan aitzindari izateaz gain, ezkerreko populismoaren ordezkari ere bada Latinoamerikan. 

## Bizitza 
María Eugenia Rojas Correa 1932ko urriaren 6an jaio zen, Velez udalerrian, Santanderren, Kolonbian. Gustavo Rojas Pinilla militarraren eta Carolina Correa Londoñoren (*Doña Carola*) alaba da.

Bogotako Jesusen Bihotz Sakratuaren Esklaboen ikastetxean ikasi zuen, eta gero Washingtongo Trinity College eta New Orleanseko Tulane University unibertsitateetan sartu zen. Estatu Batuetan unibertsitate ikasketak egin ondoren, Maria Eugenia Rojas bere aita presidente bihurtu baino pixka bat lehenago itzuli zen herrialdera, 1953an.

### Karrera militarra 
ezkerrera|thumb|246x246px|Bere aita Gustavo Rojas Pinillaren erretratu presidentziala.
Bere aita Kolonbiako presidente izatera iritsi zen 1953ko ekainaren 13an estatu kolpea eman zuenean, Roberto Urdaneta presidentea zelarik. Egun horretan, Laureano Gómez titularrari eman behar zion boterea, 1951ko azaroaren 5etik falta baitzen gaixorik zegoelako.

Rojas presidentearen alaba bezala, Maria Eugenia izan zen Kolonbiako Polizia Nazionalean sartu zen lehen emakumea eta 1953ko azaroaren 5ean bigarren ohorezko teniente gradua jaso zuen, eta ondoren 3256 Ebazpenaren bidez, bigarren teniente mailara igo zuten. Orduan **"La Capitana"** edo '*"*La Capitana* del Pueblo"*' ezizena eman zioten, bere gradua izateaz gain, Rojas jeneralaren alaba zelako.

#### Santamariaren gertakaria 
Maria Eugeniak, 1956ko urtarrilaren 19an gobernurako kaltegarria izan zitekeen zerbait egin zuen, bere senarrarekin batera Santamariako Zezen Plazara joan zen eta han txistuka hartu zituzten. Gertakari horrek bere aitak iritzi publikoarekiko zuen estremismoa ekarri zuen. Kroniken arabera, Moreno Rojas familiak zezenketa bat ikusi zuen plazan, eta bertan izan ziren Alberto Lleras Camargo eta Hernando Santos Castillo kazetariak ere.

Gertakariaren egunean Rojas presidentea bertan ez zegoen arren, gertatutakoa bere belarrietara iritsi zen, eta nabarmen haserre, ekitaldira joandakoak handik astebetera hiltzea agindu zuen, "La Masacre de la Santamaria" bezala ezagutu zena, eta horrekin batera ospea galtzen hasi zen. Rojasek honelaxe adierazi zuen gertaera: Bere lanaren ondorioz, emakumeek nortasun dokumentuak izatea lortu zuten, eta bere ama izan zen neurriaren lehen onuraduna.

Aitak presidentetzari nahitaez uko egin ondoren, 1957ko maiatzean, familiak herrialdetik alde egin behar izan zuen, ohiko alderdi politikoek aurreratu zuten Rojasen aurkako presio politikoagatik eta jazarpenagatik. Izan ere, Rojas degradatua izan zen eta eskubide politikoak galtzera kondenatu zuten eta horrekin batera, politikan parte hartzeko aukera. 
ezkerrera|thumb|249x249px|ANAPOren bandera
Bere aitaren eskubideak itzulita, Rojasek kurul bat (aulki) irabazi zuen Kongresuan Ganberaren ordezkari gisa 1962 eta 1964 artean, eta gero senatari gisa 1966 eta 1974 bitartean. Urte horietan Aliantza Nazional Popularra indartzen lagundu zuen, Anapo, bere aitaren plataforma politiko berria, 1961ean sortu zuena.

Rojasek bere aitaren kanpaina presidentzialak babestu zituen, lehenengoa 1962an non laugarren postuan geratu zen, eta bigarrena 1970ean, hauteskundeak irabaztear egon zenean, gobernuak egindako ustezko iruzur batengatik galduz eta Misael Pastrana ofizialistari garaipena eman ziona 1970eko apirilaren 19an. 1966an, Jose Jaramillo Giraldoren kanpaina babestu zuen, Carlos Lleras Restreporen aurka bigarren geratu zelarik, eta horrek alderdia Fronte Nazionalaren aurkako indar gisa kokatu zuen. 

#### Presidentetzarako hautagaitza 
1974rako, bere aitaren osasun ahularen ondorioz, Rojasek garrantzia hartu zuen Anaporen norabidean, bere plataforma aldatuz eta mugimendua populismora eta ezkerretara zuzenduz. Jarrera horiek M-19 gerrilla taldearen begikotasuna ekarri zioten, egun haietan sortzen ari  zena, eta 1970ean Rojasen hautagaitza defendatzea erabaki zuten, Pastranaren garaipenaren aurka. Nahiz eta babes hori izan, Rojasetako bat ere ez zen ados egon gerrilla horrek ANAPO alderdiarekiko zuen begikotasunarekin.

Hauteskunde presidentzialetara aurkeztu zen lehen emakumea izan zen, hirugarren postuan Alvaro Gomezen, Laureano Gomezen, semearen aurka galduz, Maria Eugeniaren aitak Estatu kolpea eman ziona, eta Alfonso López Michelsenen aurka, López Pumarejoren semea, eta, azkenean, hauteskundeen garailea. Lortu zuen bozketa, garai hartan emakume batentzat esanguratsua bazen ere, ezin zen konparatu bere aitak 1970ean bideratu ahal izan zuenarekin. Jaso zuen bozka baxuak argi utzi zuen ANAPOk herritarren babesa galdu zuela, neurri batean 1970eko porrota modu baketsuan onartu zuelako.

#### Anaporen zuzendaritza 
Hauteskundeak amaituta, Rojas kongresutik erretiratu zen. 1975ean aita hil zitzaion eta alderdiaren zuzendaritza osoa hartzea egokitu zitzaion. 

16 urtez, 1982tik, Bogotako zinegotzia izan zen. Urte horretan Belisario Betancourt kontserbadorearen hautagaitza presidentziala babestu zuen, azkenean presidentzia irabaziz, baina azkenean Anapo zatikatu zuen irizpide ezberdinengatik, erradikalenek alderdiaren traiziotzat jotzen baitzuten alderdi tradizional bati atxikitzea. 

1982 eta 1987 artean Lurralde Kredituko Institutuko zuzendaria izan zen. 1988an, Bogotako Alkatetzarako hautagaitza aurkeztu zuen, ospe maila handiarekin, eta, bitxia bada ere, Misael Pastranaren semearen aurka galdu zuen,1970ean bere aita, Andrés Pastrana Arango, garaitu zuen politikariaren aurka. Gainera, kargu hori betetzeko hautagai izan zen lehen emakumea izan zen. 

1990ean M-19a desmobilizatutakoekin bat egin zuen Alianza Democratica M-19 alderdia sortzeko, kanpainan hil zuten Carlos Pizarroren hautagaitza babestuz. 1991ko Batzar Konstituziogilean ere alderdiaren alde egin zuen, AD-M19 bigarren postuan geratu zelarik; izan ere, alderdiak bere ordezkaria, Antonio Navarro inposatu zuen Batzarreko hiru presidenteetako bat izateko. Emaitza 1991ko Konstituzioa izan zen.

Ia hogei urtez Anaporen zuzendari nazionala izan zen, bere seme Samuel Morenok 1994an ordezkatu zuen arte, eta orduan politikatik erretiratu zen. Semeak Navarroren hautagaitza babestu zuen. 2000. urtean, Rojasek bere seme Ivanen hautaketa bultzatu zuen Bukaramangako alkatetzara. Hautatua izan ondoren, Rojasek hiriko lehen dama gisa jardun zuen.

2002an, bere alderdiak eta AD-M19k bat egin zuten Polo Demokratiko Independentea izeneko koalizio batean, gerora Polo Demokratiko Alternatiboa bezala ezagutu zena. Alderdi horrekin, Luis Eduardo Garzonen   hautagaitza babestu zuen Rojasek, eta, ondoren, Bogotako alkatetzarako hautatu zuten, 2004an. Garzonek lortutako arrakastari esker, Rojasen seme Samuel Morenok alkatetza irabazi zuen 2008an. 

Rojas politikatik behin betiko erretiratuta dago, eta bere seme-alabak babesten ditu, ustelkeria ekintzetan inplikatuta egon direnak, biak jarduera politikoan aritu direlako, eta Bogotako kontratazioaren Carruseleko ustelkeria politikoan parte hartzeagatik zigortu zituztenak, besteak beste, 26. kalea TransMilenioko III. Faserako egokitzean eragina izan zuena.

## Familia 
Maria Eugenia Gustavo Rojas Pinilla militar, ingeniari eta politikari kolonbiarraren eta Carolina Correo Londoño emaztearen alaba bakarra da, Gustavo Rojas politikariaren eta Carlos Rojas Correa enpresariaren arreba izanik. 

Aita Carlos Rojas medikuaren anaia zen, eta biak Julio Rojas Jimenez koronelaren semeak ziren, Mila Eguneko Gerrako beteranoa. Carlos, bere osaba, 2020an hil zen Carlos Rojas Vila espainiar idazlearen aita zen. Bestalde, bere neba Carlos Julian Rojas Sarmiento ekonomialariaren aita da, Bogotako Bankuko presidenteordea, eta Luis Carlos Sarmiento Anguloren biloba ere bada.

### Ezkontza eta ondorengotza 
Rojas Samuel Moreno Díazekin ezkonduta egon zen, eta harekin izan zituen bi seme: Samuel Gustavo, 2023ko otsailean hila, eta Nestor Ivan Moreno Rojas.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Istiluak Santamariako zezen-plazan 1956an

## Kanpo estekak