open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Martin Rančík

**Martin Rančík** (Nitra, 1978ko ekainaren 5a -) Eslovakiako saskibaloi jokalaria da, egun ACBko Club Baloncesto Estudiantes taldean dabilena. Bere anaia Radoslav saskibaloi jokalaria ere bada.

## Ibilbidea 
Minnesotako Saint Louis Park High Schoolean hasi eta gero, NCAAko Iowa State Cyclones taldean izan zen. 2001ean Europara itzuli eta Olimpia Milanon izan zen Italian.

Fortitudo Pallacanestro Bologna eta Olympiacos BC taldeetan izan ondoren, 2005ean Lagun Aro Bilbaok fitxatu zuen. Bertan Espainiako Saskibaloi Superkoparen txapeldunordea izan zen 2007an. 2008an MMT Estudiantesek fitxatu zuen.

## Selekzioa 
Eslovakiako saskibaloi selekzioarekin aritutakoa da.

## Taldeak 
* Iowa State Cyclones (NCAA): 1997-2001.
* Olimpia Milano (LEGA): 2001-2004.
* Fortitudo Pallacanestro Bologna (LEGA): 2004-2005.
* Olympiacos BC (HEBA): 2005-2006
* Bilbao Basket (ACB): 2006-2008.
* MMT Estudiantes (ACB): 2008-.

## Erreferentziak
Ríos Kodexa

**Rios Kodexa** edo ***Codex Ríos*** 1547 eta 1562 bitartean Oaxaca eta Pueblan lan egin zuen fraide domingotar bat izan zen Pedro de los Riosi partzialki ematen zaion espainiar garai kolonialeko eskuizkribua den Telleriano-Remensis Kodexaren italierararako itzulpen eta hedapen bat da. Rios Kodexa ziuraski Italian idatzi eta marraztu zen 1566 ondoren.

Eskuizkribua Tehuacan Haraneko (egungo Puebla eta Oaxaca) Tolteka-Txitximeka kulturan zentratzen da. Zazpi sekziotan bana daiteke:

* Tradizio kosmologiko eta mitologikoak lau garaietan arreta berezia jarriz.
* Egutegi edo tonalamatl bat tonalpohualliarentzat, ertamerikar egutegietan arrunta zen 260 eguneko urte sakratua.
* Egutegi taula 1558. urtetik 1619. urteraino, marrazkirik gabe
* 18 hilabeteko jaialdi egutegi bat, garai bakoitzeko jainkoen marrazkiekin.
* Erritual tradizional, Indiarren erretratuekin
* 1195etik hasi eta 1549 arteko marrazkidun kronikak Chicomoztocen migraziotik hasita eta Mexikoko Haraneko azken gertakariak hartuz.
* 1556tik 1562 arteko glifoak, marrazki eta testurik gabe.

**Rios Kodexa** akordeoi eran tolestutako europar paperezko 101 orrialdetan datza. Erromako Vatikanoko Liburutegian dago, eta Vaticanus A Kodexa eta 3738 Vatikano Kodexa bezala ere ezagutzen da.

## Galeria 

Fitxategi:Centeotl.jpg|Centeotlartoaren jainkoa
Fitxategi:Chalchiutlicue rios.jpg|Chalchitlicuelakuetako jainkoa
Fitxategi:Mayahuel 1.jpg|Mayahuelmaguey eta emankortasunaren jainkosa
Fitxategi:Patecatl.jpg|Patécatljainko sendagilea
Fitxategi:Tepeyollotl 1.jpg|Tepeyollotllurrikaren jainkoa
Fitxategi:Tlaloc, Codex Rios, p.20r.JPG|Tlaloceuria eta emankortasunaren jainkoa
Fitxategi:Xochiquetzal.jpg|Xochiquétzalgauza femeninoen jainkosa
Fitxategi:Chantico.jpg|Chanticosuaren jainkoaren jainkosa ezkontidea

## Kanpo estekak
Centeotl

**Centeotl** (**Centeocihuatl** edo **Cinteotl** ere deitua) Erdialdeko Amerikako mitologietan hitzez hitz artoaren jainkoa zen, centli hitzak "artoa" eta teotl hitzak "jainkoa" esan nahi baitute.

Jatorrian jainkosa bat zen, eta jainko bitar bat izatera pasa zen, emakumea eta gizona, edo sarri jada soilik gizonezkoa, emakumezkoa Chicomecoatl izatera pasa zelarik.

Kosmogonia nahuaren arabera, hau da, mexika mitologia, Piltzintecuhtli eta Tlazolteotlen elkartzetik jaio zen. Xochiquetzalen senarra da. Jaio ondoren lurpean babestu zen, jaki ezberdin bihurtuz, artoa horien artean.

## Gurtza 
Bere gurtza Chicomecoatlenarekin batera ospatzen zen Huey tozoztli eta Huey Tecuilhuitl hilabeteetan neska gatibu bat sakrifikatuz.

## Ikus, gainera 
* Xochipilli

## Kanpo estekak
Qapqal Xibe Konderri autonomoa

**Qapqal Xibe Konderri autonomoa** (txinera sinplifikatuz 察布查尔锡伯自治县; pinyinez Chábùchá'ěr Xíbó Zìzhìxiàn; Xiberaz Cabcal Sibe Zijysiyan, Chapchal bezala ere transliteratua) Txina iparraldeko Xinjiang Eskualde Autonomoko Ili Kazakhstandar Prefektura autonomoan dagoen Xibe etniak populatutako konderri autonomo bakarra da, baita Txina osokoa ere. 4.430 kilometro karratuko hedadura eta 2000ko erroldaren arabera 160.000 biztanle ditu. Qapqal hitzak "aletegia" esan nahi du xiberaz.

## Banaketa administratiboak 
Xibea, Qing dinastiak tokira guarnizio bezala bidalia, zortzi *niru*tan banatua zegoen (konpainiak). Niru bakoitzak finkapen bat ezarri zuen. Finkapen hauek soilik "Lehen Niru"tik "Zortzigarren Niru"raino deituak dira, seigarrenean izan ezik, Qapqal bezala ezagutzen dena, konderriari izena ematen diona.

## Komunikabideak 
Konderriak xiberazko egunkari bat du, Qapqal News izenekoa. Telebista kateak saio gutxi ematen ditu xiberaz hilabetero, gainontzeko denboran txineraz ematen dituelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Namangan

**Namangan** (errusieraz Наманган) Uzbekistango ipar-ekialdean dagoen hiria eta herrialdeko hirugarren handiena da, izen bereko probintzian kokatua. 2011ko datuen arabera, 449.200 biztanle ditu eta ehungintza, janari-industria, mekanika eta kimika dira Namanganeko ekonomia-jarduera nagusiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
CITIC Group

**CITIC Group** (txineraz: 中国中信集团公司; pinyineraz: Zhōngguó Zhōngxìn Jítuán Gōngsī), 1979an Txinako Herri Errepublikan Rong Yirenek gobernuaren baimenarekin sortutako inbertsio enpresa da.

CITIC sortzearen helburu nagusia, nazioarteko inbertsioa Txinako proiektuetara bideratzea izan zen, Txinako gobernua enpresako jabe angusia delarik.

Horrela, 44 azpienpresa ditu Txina eta Asiako hainbat herritan.

## Kanpo estekak 
*  CITICen webgune nagusia.
Marcelinho Huertas

**Marcelo Tieppo Huertas** (São Paulo, 1983ko maiatzaren 25a -) Brasilgo saskibaloi jokalaria da, ACBko Kirolbet Baskonia taldean 4 urtez ibiltakoa.

## Ibilbidea 
Huertas Brasilgo Pinheiros taldeko harrobian ibili zen 2002an Novo Basquete Brasil Ligan debutatu arte. 2003-04 denboraldian FMU Sao Paulo taldean aritu zen. 2004an ACB Ligako DKV Joventutek fitxatu eta hiru urte eman zituen han.

2007-08 denboraldian Bilbao Basket taldean aritu zen. Denboraldi bikaina egin zuen, eta ligako jokalari baliotsuenen talderako hautatu zuten. Hortik Legako Fortitudo Bologna taldera pasa zen. Italian urtebete pasa ondoren, Euskal Herrira itzuli zen 2009ko abuztuan Saski Baskoniak fitxatu zuelako. 2011. urtean Regal FC Barcelona taldeak fitxatu zuen.

2015ean jauzia egin zuen NBAra, eta 2 denboraldiz Los Angeles Lakersen jokatu zuen.

## Selekzioa 
Brasilgo selekzioan ibilitakoa, 2006ko Munduko Txapelketan izan zen. Urte hartan, Tiago Splitter taldekidea izanik, Hegoamerikako txapelduna izan zen selekzioarekin eta txapelketako Jokalari Baliotsuenaren Saria ere irabazi zuen.

## Taldeak 
* Coppell High School - (Texas, AEB): 2000-2001.
* Paulistano São Paulo - (Brasil): 2001-2002.
* Pinheiros - (Brasil): 2002-2003.
* Paulistano São Paulo - (Brasil): 2003-2004.
* DKV Joventut - (Katalunia): 2004-2007
* Euro Roseto - (Italia): 2006-2007
* iurbentia Bilbao Basket - (Euskal Herria): 2007-2008
* Fortitudo Bologna - (Italia): 2008-2009
* Saski Baskonia - (Euskal Herria): 2009-2011
* Regal FC Barcelona - (Katalunia): 2011-2015
* Los Angeles Lakers - (AEB): 2015-2017
* Saski Baskonia - (Euskal Herria): 2017-2019
* Iberostar Tenerife - (Espainia): 2019-

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marcelinhoren webgune pertsonala.
Lekarozko ikastetxea

**Lekarozko ikastetxea**, izen osoa **Kontseilu Onaren Gure Amaren ikastetxea**, Baztango Lekaroz herrian kokatutako ikastetxea izan zen, 1888an fraide kaputxinoek sortua. Ikasle ohi batzuek Euskal Herriko gizartean izan zuten garrantzi handia zela-eta, ikastetxearen ospea handitu zen. Halaber, euskara eta bertako kultura irakasteko zentroa izan zen XX. mendeko lehenbiziko herenean.

2009an Nafarroako Gobernuak ikastetxe zaharra eraisteko erabakia hartu zuen. Ikastetxe berrian, aldiz, Baztango Bigarren Hezkuntzako Institutua eta Nafarroako Gobernuaren aterpetxea daude gaur egun.

## Historia 
Ikastetxearen sortzailea Joaquim Maria de Llavaneres izan zen, Espainiako kaputxinoen probintziala. Lehenbiziko harria 1888ko apirilaren 22an jarri zen, eta aurreneko ikasleak 1890eko abenduan iritsi ziren. Mende amaieran eraikitako ur-indarretxeari esker, 1900ean X izpien gailua eta zinematografoa ezarri ziren.

Ikasle batzuei eskolak euskaraz eman zizkieten Espainiako Gerra Zibilera arte. Izan ere, Euskaltzaindia eta Eusko Ikaskuntzarekin harremanetan ibili ziren fraideak garai hartan. Gerrateak jarduera hori moztu eta ordura arte egindako lana eten zuen. Urte haietan, ospitale gisa erabili zuten ikastetxea.

Sorreratik 1980ko hamarkadaren amaierara arte, kaputxinoen eskuetan egon zen ikastetxea. 1990ean, Nafarroako Gobernuak erosi zuen ikastetxe berria, eta 2006an gainerako eraikinak. Azkenik, 2009an, ikastetxe zaharra eraitsi zuten, eliza izan ezik. Orubean Lekarozko Enpresa Campusa eraiki zuten.

## Ikasleak 
1888-1990 bitartean, 10.000 haur eta gaztek baino gehiagok ikasi zuten Lekarozen. Haien artean ditugu Jesus Maria Leizaola, Jorge Oteiza, Eduardo Txillida, Nicanor Zabaleta, Aita Donostia, Patxi Ondarra, Damaso Intza, Andrés Espinosa, Antonio Arrue, Pedro Miguel Etxenike, Miguel Ángel Carreño "Micky" abeslaria, Xabier Euzkitze bertsolaria eta Frantzisko Xabier Bustillo kardinala. Horietako batzuk gerora irakasle bihurtu ziren.

## Errugbia 
BRT Menditarrak errugbi taldeak ikastetxe horretako zelaian jokatu ohi ditu etxeko partidak.

## Zinema 
2006an Pablo Malo donostiar zuzendariak *La sombra de nadie* filmatu zuen Lekarozko ikastetxe zaharrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Lekaroz, valledebaztan.com
Bide zuzena

**Bide zuzena** Tolkienen legendarium ospetsuan eta Silmarillion lanean elfoen itsasontziek Amanerantz jarraitzen zuten bideari deritzo.

Uste denez airetik nabigatzen zuten, mundua euren azpian kurbatzen zen bitartean. Honek hala izan behar izan zuen Akallabêth edo Numenorren hondoratzearen ondoren, Lurralde Ustelezinak mundutik kenduak izan zirenean.

Elfoei eta, salbuespen batzukin, baita beste arraza batzuetako pertsonei ere, Eraztun Bakarraren eramaleak izan ziren Frodo Zorrozabal, Bilbo Zorrozabal eta Sam Gamgeeri eta Gimli nanoari Antzinako Mendebaldera heltzeko grazia hau eman zitzaien.

Beste edozein itsasontzik munduan zehar zirkuluak eginez amaitzen zuen. Marinel gizakiren batzuk, Historian zehar, itsasoetan galduta zeudenak, beharbada Valarren baimenez bide hori aurkitu dutela esan izan den arren, mundua euren azpian nola hondoratzen zen ikusiz eta azkenik Bedeinkatutako Erresumako azken kostaldeak ikustera iritsiz. Baina Valarrek numenortarrei hainbeste grazia eta edertasunen aurrean esan zieten bezala "*gizakien bizitza laburra sitsena gehiegizko argiaren aurrean bezala itzaltzen zen*" (Akallabêth).

## Kanpo estekak
Ostalgie

thumb|AEDren kamiseten salmenta Berlinen 2004an.
***Ostalgie*** alemanezko terminoa da, Alemaniako Errepublika Demokratikoa (AED) zeneko bizimoduari erreferentzia egiten dion nostalgia izendatzeko erabilia. *Ost* ('ekialdea') eta *Nostalgie* ('nostalgia') hitzetatik sortutako akronimoa da.

Berlingo Harresia 1989an bota eta hurrengo urtean Alemania bateratu ostean, AEDko herritarrak Mendebaldeko sisteman integratu eta garai sozialistari loturiko oroigarri gehienak ezabatu zituzten. Hasiera batean, AEDko marken produktuak saltokietatik desagertu ziren, eta haien ordez Mendebaldeko produktuak agertu ziren. Hala eta guztiz ere, denboraren poderioz, Alemaniaren ekialdeko zenbait herritar garai sozialistako bizimoduaren alderdi desberdinei lotutako nostalgia sentitzen hasi ziren. Zehazki, *Ostalgie* bateratzearen ondoren desagertu ziren AEDko kulturaren eta egunerokotasunaren zenbait aspekturi loturik dago.

Horretaz jabeturik, Alemaniako hainbat enpresak AEDn saltzen ziren produkturen kopiak egiteari edo marka zaharren imitazioak berriz saltzeari ekin zioten.

## Ikus, gainera 
* Jugonostalgia

## Kanpo estekak
China Mobile

**China Mobile** (txineraz: 中国移动通信; pinyineraz: Zhōngguó Yídòng Tōngxìn), Txinako Herri Errepublikako gobernuaren jabetzako telefonia mugikorreko enpresa da. Bere akzioek Hong Kong eta New Yorkeko burtsan kotizatzen dute, eta telefonia mugikorreko sarerik hedatuena eta bezero kopururik handiena duen munduko telekomunikazio enpresa da.

2009 irailean China Mobilek 500 milioi bezero zituen.

## Ikus, gainera 
* Telekomunikazio enpresak bezero kopuruaren arabera

## Kanpo estekak 
*  China Mobile enpresaren webgunea.
Jugonostalgia

thumb|220px|Jugoslavia ohiaren bandera eta ingerada.
**Jugonostalgia** (serbokroazieraz, bosnieraz, serbieraz, kroazieraz, montenegroeraz, eslovenieraz eta mazedonieraz: *jugonostalgija*; alfabeto zirilikoz: *југоносталгија*) Jugoslaviako Errepublika Federal Sozialista zenaren herritar ohiei lotutako fenomeno kultural bati ematen zaion izena da. Berau gutxi ikertu da. Bere aspektu antropologiko eta soziologikoak era argian egiaztatu ez badira ere, herrialdeko herritarrek bi zentzutan darabilte: deskribapen pertsonal positibo gisa, batetik, eta etiketa iraingarri gisa, bestetik.

## Ikus, gainera 
* Ostalgie

## Kanpo estekak
The Spire

**The Spire** edo **Dublingo Spire** delakoa, ofizialki **Argiaren Monumentua** bezala izendatua, Dublin hiriko erdigunean dagoen O'Connell Street kalean kokatzen den 120 metroko garaieradun altzairu herdoilgaitzezko kono luze bat da, antzina Nelsonen Zutabea kokatzen zen lekuan dago eta gaur egun munduko eskulturarik garaiena da.

## Ezaugarriak 
Lan hau *Ian Ritchie Architects Ltd* britainia estudioak diseinatu zuen eta 3 metroko oinarria duen kono erraldoi bat da, bere goreneko muturrean 15 zentimetrotara iritsi arte piskanaka estutuz doalarik. Bere eraikuntza 2002ko abenduaren 18an hasi zen, monumentuaren 6 ataletako lehenengoa ezarriaz, ataletako azkena 2003ko urtarrilaren 21an ipini zen.

Gaur egungo bere kokalekuan Nelson almirantearen omenezko Nelson zutabea zegoen, baina 1966an IRAk lehergailu bat ipini eta zutabea bertan behera suntsituta gelditu zen. 1999an diseinatutako plan bati esker The Spire monumentua eraiki ahal izan zen, 1970eko hamarkadatik aurrera hiriko gune honek jasaten zuen gainbeherari aurre gin eta indarberritzeko asmoz.
erdian|thumb|400x400px|Kalean duen itxura.
Monumentu honen leloa bere webgunean agertzen den Jonathan Swift dublindar idazlearen honako esaldi hau da: *"Real vision is the ability to see the invisible"* (euskaraz *"Benetazko ikuspegia ikusezinezkoa ikustean datza"*).

## Kanpo estekak 
* The Spireko webgune ofiziala
Leaburu-Gaztelu

**Leaburu-Gaztelu-Txarama** Gipuzkoako ekialdeko udalerri ohi bat da, Tolosaldekoa. Udalerriko herriburua Leaburu zen.

Frankismoaren garaian Euskal Herrian egindako udalerri fusioetakoa da (udalerri txikietako udalek gastuei aurre egin ezin zietela eta) Leaburu-Txarama eta Gaztelu 1966an batu zituena. 1995ean, berriro biak bereizi ziren.

## Historia 
Bi herrigune bereizi izan arren, historia berdintsua dute Leaburu eta Gazteluko herriek. 1374tik 1845 arte Tolosaren mende egon ziren biak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leaburu-Txarama
* Gaztelu

## Kanpo estekak
735 Marghanna

**735 Marghanna** asteroide gerrikoan aurkitutako 735. asteroidearen izena da. 1912ko abenduak 9an aurkitu zuen H. Vogt astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1912 PY** zen.

## Kanpo estekak
736 Harvard

**736 Harvard** asteroide gerrikoan aurkitutako 736. asteroidearen izena da. 1912ko azaroak 16an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo estatubatuarrak Massachusetts estatuko Winchester herriko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1912 PZ** zen. Bere izena Harvard Unibertsitateagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
737 Arequipa

**737 Arequipa** asteroide gerrikoan aurkitutako 737. asteroidearen izena da. 1912ko abenduak 7an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomoak Massachusettseko Winchester herritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1912 QB** zen. Bere izena Peruko Arequipa hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Zelta Tigrea

[thumb|290px|*Zelta Tigrearen* [karikatura: Irlandako hedabideek zerrenda berdeak dituen tigreak erabiltzen dituzte Zelta Tigrea irudikatzeko.]]

**Zelta Tigrea** (, ) 1990eko hamarkadatik hasi eta 2001 arteko Irlandako Errepublikaren hazkunde ekonomiko azkarra izendatzeko erabili ohi den ezizena da. Zentzu zehatzean, garaia (*Zelta Tigrearen urteak*) eta herrialdea izendatzeko erabiltzen da izendapena. Orain dela gutxi, komunikabideetan *Zelta Tigrea 2* (*Celtic Tiger 2*) izendapena agertu da; horrekin, 2004 urtetik aurrera herrialdearen BPG % 5 hazi zela adierazten da. Hori zela eta, Irlandako Errepublikako Per capita Barne Produktu Gordina Europar Batasuneko bigarren handiena izan zen.

*Celtic Tiger* esaera lehenbiziko aldiz 1994ko abuztuan Morgan Stanleyk eginiko txosten batean agertu zen. 1980ko hamarkadan zehar, Hego Korea, Singapur, Hong Kong, Taiwan eta Ekialdeko Asiako zenbait herrialdek izandako hazkunde bizkorraren ondorioz irabazitako "Asiar tigreak" (edo "Asiar herensugeak", bestela) ezizenaren analogia bat dela pentsa daiteke. Zelta Tigrearen ekonomiari *Booma* edo *irlandar mirari ekonomikoa* izenez ere ezagutzen da.

## Zelta Tigrea (1996-2001) 
Zelta Tigrearen aurreneko aroa 90. hamarkadatik hasi eta 2001eko nazioarteko atzeraldi ekonomikoraino doa. 1991 eta 1993 artean, irlandar ekonomia batez besteko urteko % 6,8a hazi zen: horrek berarekin bat eta ondorio gisan, irlandar bizimoduaren hazkunde ikusgarria ekarri zuen, gainontzeko Mendebaldeko Europako estatu askoren bizimoduaren maila gainditzeko punturaino. Hazkunde tasa handiena 1999koa izan zen: urte haretan BPG % 11,1 hazi zen. Hori 1998 eta 1997 urteetako % 8,7 eta % 10,8ko igoeren ondoren izan zen. Halere, hazkunde tasa maila handi hori gertatu arren, 2001, 2002 eta 2003 urteetan zehar ekonomia % 6 inguru haziz segitu zuen.

## Kanpo estekak
739 Mandeville

**739 Mandeville** asteroide gerrikoan aurkitutako 739. asteroidearen izena da. 1913ko otsailak 7an aurkitu zuen Joel Hastings Metcalf astronomo estatubatuarrak Massachusettseko Winchester herritik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1913 QR** zen.

## Kanpo estekak
Andy Panko

**Andrew "Andy" John Panko III** (Harrisburg, 1977ko azaroaren 29a -) saskibaloi jokalari estatubatuarra da, hegalekoa dabilena.

## Ibilbidea 
* 1996/99: Lebanon Valley 
* 1999/01: New Mexico Slam 
* 2001: Atlanta Hawks 
* 2001/02: Record Napoli 
* 2002/03: Dakota Wizards 
* 2003: Casademont Girona 
* 2003: Gigantes de Carolina 
* 2003/04: Casademont Girona 
* 2004/05: Caja San Fernando 
* 2005/06: Lagun Aro Bilbao 
* 2006: PAOK 
* 2007: Lagun Aro Bilbao 
* 2007/12: Bruesa GBC 

## Palmaresa 
* CBA Liga (2001/02, Dakota Wizards)
* LEB 1 Txapeldunordea (2007/08, Bruesa GBC)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
742 Edisona

**742 Edisona** asteroide gerrikoan aurkitutako 742. asteroidearen izena da. 1913ko otsailak 23an aurkitu zuen Franz Kaiser astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1913 QU** zen. Bere izena Tomas Alva Edison asmatzaileagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
18D/Perrine-Mrkos

**18D/Perrine-Mrkos** izenekoa gure Eguzki-sistemako aldikako kometa bat da. Charles Dillon Perrine astronomo argentinar-estatubatuarrak aurkitu zuen lehen aldiz Lick behatokitik, AEBetan, 1896ko abenduak 9an.

1909ko bere agerpenaren ondoren galdutzat jo zen, baina Antonín Mrkos astronomo txekiarrak berraurkitu zuen 1955eko urriak 19an Eslovakian dagoen Skalnate Pleso Observatory behatokitik prismatiko arruntak erabiliz, ondoren 18D bezala berretsi zuena Leland E. Cunninghamek Berkeleyko Kaliforniako Unibertsitatean dagoen Leuschner Behatokitik.

Kometa hau azken aldiz 1969an ikusi zen, baina ez zen 1975erako iragarritako bere itzuleran ikusi, ezta beranduago ere, eta gaur egun kometa galdutzat jotzen da.

## Kanpo estekak
Dinorwic (kraterra)

**Dinorwic** Marte planetan dagoen tamaina handiko talka krater bat da. Tugaske kraterretik iparraldera eta Virrat kraterretik ekialdera dago, 30.4º hegoalde eta 101.6º mendebaldeko koordenatuetan. Talkak 56 kilometroko diametroa eta 1,6 kilometroko sakonera duen krater bat eragin zuen. Izena 1991n onartu zuen Nazioarteko Astronomia Elkarteak Kanadako Ontario estatuko Dinorwic izeneko herriari erreferentzia eginez.

United States Geological Survey agentzia zientifikoaren datuen arabera, toki honen eta bere inguruen adina duela 3.800 milioi urte eta duela 3.500 milioi urte bitartean egongo litzateke, Noetar aroaren amaieran.

## Kanpo estekak
Noachis Terra

thumb|350px|eskuinera|Martitzeko azaleraren irudia (Noachis Terra)
**Noachis Terra** (literalki *Noeren Lurra*) Marte planetaren hego hemisferioan dagoen lurralde zabal bat da. 20 eta 80º bitarteko hego latitudean eta 30º mendebalde eta 30º ekialde longitude bitartean dago.

Noetar Aroa izena lurralde honetatik dator.

## Kanpo estekak
Lanparen Aroak

**Lanparen Aroak** edo **Valarren Aroak** Tolkienen legendarium ospetsuan Erdialdeko Lurraldearen historiako aro bat dira, 33.530 eguzki urte hartzen dituena (3500 valar urte).

Lanparen Aroak da Ardan neur daitekeen lehen garaia. Valarrek Lurrean euren lanak amaitzen dituztenean hasten dira, Melkorren aurkako lehen guduaren ondoren, Tulkasen laguntzari esker garaitu zutena.

Aro honen hasieran Aulë Valar errementariak Valarren bi Lanpara erraldoiak sortu zituen: Iluin eta Ormal, bata Ardaren iparraldeko muturrean eta bestea ekialdeko muturrean (garai horretan Arda laua zelarik, eta ez borobila). Era berean Yavannak forma ematen die bere izakiei, olvarrak (landareak) eta kelvarrak (animaliak). Valar guztiek Ardaren sorrera, gutxi gora-behera jatorrizko planaren arabera amaitu zuten.

Orduan Valarrak poztu egin ziren eta jai bat ospatu zuten, non Tulkas Nëssa valierrarekin ezkondu zen. Une horretan ikusi zuen Melkorrek mendeku hartzeko unea, oraindik Valarrekin zeuden bere mendeko leialak berarekin deitu zituen eta Erdialdeko Lurraldearen iparraldean ezarri zen, Utumno gotorlekuan, berak propio eraikia. Hortik iluntasuna hazten joan zen, baina Valarrak euren jaian eta lanparen argiarekin ez ziren gainera zetorkien arriskuaz ohartu beranduegi izan zen arte, Melkorrek bi lanparak suntsitu zituenean eta Valarren aurka gerra egin zuenean, betirako Erdialdeko Lurraldetik kanporatuz.

Ordutik, Valarrak Aman kontinentera bizitzen joan ziren, gotortu egin zutena.

Valinorreko Bi Zuhaitzen sorrerarekin Zuhaitzen Aroak edo Izarren Aroak hasi ziren.
Oto

**Oto** (gaztelaniaz *Los Huetos* izan zena) Arabako udalerri-ohi bat da.

Arabako lautadako hiru herrik osatzen zuten: Otobarren (*Hueto Abajo*, herriburua izan zena), Otogoien (*Hueto Arriba*) eta Martioda.

1975eko uztailaren 10ean Gasteizko udalerriaren barrura pasarazi zuten. Gaur egun horren barruan hiru kontzeju osatzen dute. XIX. mendean galdu zen euskara. Laborantza (garia, garagarra) eta abere hazkuntza (behi eta zerri azienda) dira ekonomia jarduera nagusiak.

## Ikus, gainera 
* Otobarren
* Otogoien
* Martioda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iruña (udalerri ohia)

**Iruña** Arabako erdialdeko udalerri ohi bat da, Añanako kuadrillakoa. Geografikoki Arabako lautadaren mendebaldeko bazterrean dago, Badaiako mendilerroaren hegoaldeko magalean, Zadorra ibaiak zeharkatuta. Izena famatu bihurtu den Iruña-Veleia aztarnategiari zor dio.

1976an Langraiz Okarekin fusionatu zen, Iruña Oka sortzeko.

Bi herrik osatzen zuten: Tresponde (herriburua zen) eta Billoda; azken hori, Garabo bere auzoarekin. Udalerria izan baino lehen, Mendozako kuadrillako ermandadea izan zen.

## Ikus, gainera 
* Iruñea
* Irun
* Irunberri

## Kanpo estekak
Arda

**Arda** Tolkienek idatzitako ia istorio gehienak gertatzen diren mundua da, eta bere barnean Erdialdeko Lurraldea eta Aman izeneko kontinenteak daude, bi kontinente hauek banatzen dituzten ozeanoetaz gain. Eären zati bat da, mundua eta bere barnean dagoen guztia. Arda, gainontzeko Eärekin batera Ainurren musikarekin sortu zen Iluvatarren semeentzat (elfoak eta gizakiak).

[thumb|100px|Arda hitza [tengwar alfabetoz idatzia]]
Jatorrian mundu laua, kontinenteak ozeano boteretsu batez inguratuak zeuden, Ekkaia izenekoa, eta Belegaer edo Itsaso Handiaren bidez bananduak. Lehen Aroan, Erdialdeko Lurraldeko iparraldeko eta mendebaldeko zatia Beleriand herrialdeak okupatu zuen, baina hau Haserrearen Gerran suntsitua izan zen.

Bigarren Aroan Numenor Itsaso Handian altxatu zen edainentzat. Uharte hau Eguzkiaren Bigarren Aroaren zatirik handienean existitu zen, baina numenortarren harropuzkeriaren ondorioz hauek Valarrek mendebaldean zegoen Amanera bidaiatzeko debekua desafiatzeagatik suntsitua izan zen.

Numenor suntsitua izan ondoren, Arda biribil bihurtua izan zen. Aman mundutik atera zen, eta soilik elfoak heldu ahal izango ziren hara, eman zitzaien bide zuzena jarraituz. Aldi berean, lur eta kontinente berriak sortu ziren. Erdialdeko Lurraldearen hegoaldea Lurralde Iluna zen eta ekialdean Romenor zegoen, eguzkiaren lurraldea.

Numenor erori baino zertxobait lehenago, gizaki talde txiki batek (Elendil eta honen seme Isildur eta Anarion buru zituena) gertatzear zegoen suntsipenetik ihes egin zuen eta Erdialdeko Lurraldearen mendebaldean ezarri zen, honela Gondor (Sauronen erresuma zen Mordorretik gertu) eta Arnor (Portu Grisen (Mithlond) eta Rivendeleko Erresuma Elfoetatik gertu). Gizaki eta elfoen erresuma hauek Sauronen gaiztakeriaren aurka borrokatu zuten Eguzkiaren Hirugarren Aro osoan).

Eguzkiaren Hirugarren Aroaren amaiera Sauronen erorketagatik eta Eraztun Bakarra Frodo Zorrozabal eta Sam Gamgee hobbiten esku suntsitua izanagatik gertatu zen, baita Gondor eta Rohaneko armadaren esku ere, Aragorn buru zuena, Eraztunaren Elkartearen kideetako bat. Eguzkiaren Laugarren Aroa itxaropen handiz hasi zen dunedainen eskutik, Aragorn Gizakien Aroaren sortzailetzat ikusten zutena.

Mendeen igaroan, Arda Lur planeta izango zen gaur ezagutzen dugun bezala. Tolkienek bere gutunetako batean fikziozko garai batean kokatua dagoen Lur planeta dela dio.

## Garai historikoak 
# Ardaren sorrera
# Lanparen Aroak
# Zuhaitzen Aroak
## Iluntasunaren Garaia
## Izarren Garaia
# Eguzkiaren Aroak
## Eguzkiaren Lehen Aroa
## Eguzkiaren Bigarren Aroa
## Eguzkiaren Hirugarren Aroa
## Eguzkiaren Laugarren Aroa

## Arrazak 
# Elfoak
# Gizakiak
# Entak (eta Ukornoak)
# Wargak
# Orkoak
# Trollak
# Hobbitak
# Nanoak
# Istariak
# Maiarrak
# Valarrak
# Nazgûlak

## Geografia 
# Aman
# Beleriand
# Erdialdeko Lurraldea

## Kanpo estekak
Borboitar Kodexa

**Borboitar Kodex**a edo ***Codex Borbonicus*** espainiarrak iritsi aurreko edo espainiar kolonialismoaren hasierako mexikar kodex bat da. Amate paperez egina eta akordeoi eran tolestuta dago. Haren orrietako neurriak 39x39,5 zentimetro dira.

Espainiako El Escorial monasterioan gordeta egon zen Espainiako Independentzia gerra arte. Ondoren Frantziara iritsi zen modu ezezagun batean eta lehen eta azken orriak erauzita zituela. 1826an Parisko Diputatuen Ganberako liburutegiak erosi zuen.

Eskuizkribua lau zatiz osatuta dago:

* Lehena tonalpohualli bat da, 260 eguneko igarpen egutegi bat.
* Bigarrenak 52 urteko epean Gaueko 9 Jaunen eta urteen eramaleak ziren egunen arteko lotura erakusten du.
* Hirugarrena urte azteka osatzen zuten hogei eguneko 18 hilabeteetako (gehi amaierako beste 5 egun, zorte txarrekotzat hartuak) egutegiko jai zerrenda bat da.
* Laugarrenak datak ezartzen ditu 52 urteko epean.

## Ikus, gainera 
* Kodex mexikak

## Kanpo estekak
Bukhara

**Bukhara** (, ; ) Uzbekistango hegoaldean dagoen hiria da, izen bereko probintzian.

UNESCOk erdigune historikoa Gizateriaren Ondaretzat hartu du, hainbat meskita eta madrasa bertan baitaude. Hiria Zetaren bidean kokatuta egon zen.

Populazioaren gehiengoa tajik etniakoa da.

## Klima 
## Ikus, gainera 
* Bukharako Emirerria

## Herri eta hiri senidetuak 
*  Samarkanda, Uzbekistan
*  Duxanbe, Tajikistan
*  Khujand, Tajikistan
*  Nishapur, Iran
*  Santa Fe, Estatu Batuak
*  Rueil-Malmaison, Frantzia
*  Kordoba, Espainia
*  Malatya, Turkia
*  Barisal, Bangladesh
*  Mendebaldeko Kanpur, India
*  Balkh, Afganistan

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Brian Howard

**Brian Eugene Howard** (Winston-Salem, Ipar Carolina, 1967ko urriaren 19a -) saskibaloi jokalari estatubatuar ohia da, hegalekoa zebilena.

## Ibilbidea 
Howardek 95 partida jokatu zituen NBAko Dallas Mavericks taldean 1991-92  eta 1992-93 denboraldien artean. Batez beste, 6,0 puntu eta 2,8 errebote lortu zituen. Turkiako Efes Pilsen eta Frantziako ASVEL Lyon-Villeurbanne taldeetan ere izandakoa da.

## Taldeak 
Omaha Racers (1990–1992)Dallas Mavericks (1992–1993)Francorosso Torino (1993–1994)Sioux Falls Skyforce (1994–1995)ASVEL Villeurbanne (1995–1997)Efes Pilsen (1997–1998)Olympique Antibes (1998–1999)Paris Basket Racing (1999–2000; 2002–2003)Strasbourg IG (2000–2001)ÉS Chalon-sur-Saône (2001–2002)Bilbao Basket (2003–2004)Mlekarna Kunin (2004–2005)

## Erreferentziak
Air China

**Air China** (), Txinako Herri Errepublikako gobernuaren jabetzako hegazkin konpainia da. Herrialdeko garrantzitsuena da China Southern Airlinesen atzetik eta astean 5.090 hegaldi inguru egiten ditu mundu osoan zehar.

Hegazkin konpainiaren egoitza nagusia Beijing hiriko Shunyi Barrutian dago. Air Chinaren hegazkin guztiek Deng Xiaopingek egindako irudia (atzealdea), eta Txinako Herri Errepublikako bandera daramate (aurrealdea).

[thumb|250px|eskuinera|Air Chinaren hegazkina [Shanghai Pudong nazioarteko aireportuan.]]

## Egoitza nagusi edo "hubak" 
Air Chinak honako aireportuetan ditu base moduan erabilitako egoitza nagusiak:

* Beijing Capital nazioarteko aireportua
* Chengdu Shuangliu nazioarteko aireportua
* Shanghai Pudong nazioarteko aireportua

## Kanpo estekak 
*  Air Chinaren webgune ofiziala.
Mile Ilić

**Mile Ilić** (serbieraz: *Миле Илић*) (Tuzla, 1984ko ekainaren 2a -) saskibaloi jokalari serbiarra da, ACB Ligako CB Sevilla taldean dabilena.

## Biografia 
Ilić New Jersey Netsek aukeratua izan zen 2005eko *draft*ean 43.a postuan eta 2006-07 denboraldian *rookie* izan zen NBA. Taldeak Nenad Krstić ordezkatzeko nahi zuen. Hori zela eta, 2007ko otsailaren 26an Colorado 14ers taldeari utzi zioten.

Urte hartako urriaren 29an, Bernard Robinsonekin batera New Orleans Hornetsen David Wesleyren truke aldatu zuten 

NBA utzi eta Europara itzuli zen. Lokomotiv Rostovek fitxatu eta emaitzak onak lortu zituen bertan

Hori zela eta, 2008ko otsailaren 24an, , Ilić Bilbao Basketek fitxatua izan zen. 10 partida jokatu ostean, 2008ko udan CB Sevillak fitxatu zuen.

## Taldeak 
* 2002-2006: Reflex Belgrado
* 2006-2007: New Jersey Nets
* 2007: Colorado 14ers
* 2007-2008: Lokomotiv Rostov
* 2008: Bilbao Basket
* 2008-: CB Sevilla

## Palmaresa 
* NLB Liga (2003-04, Reflex Belgrado eta 2005-06 FMP Železnik)

## Erreferentziak
China Unicom

**China Unicom** edo **China United Netcom (Hong Kong) Ltd** (), Txinako Herri Errepublikako telekomunikazio enpresa da.

China Unicomen akzioek Hong Kong, New York eta Shanghaiko burtsetan kotizatzen dute eta 2008an China Netcomekin bat egiteko ituna sinatu zuen.

## Ikus, gainera 
* China Netcom

## Kanpo estekak 
*  China Unicomen webgunea.
Leia Organa

**Leia Organa** Star Warsen unibertsoko pertsonaia bat da. Pertsonaia honen papera Carrie Fisherrek egin zuen.

## Pertsonaiaren historia 
### Gaztaroa 
18 urterekin Alderaan planeta ordezkatu zuen senatari bezala. Inperio Galaktikoaren aurkako Aliantza Errebeldearen kide izan zen. 23 urterekin Luke Skywalker ezagutu zuen (ondoren neba-arrebak direla jakiten dute), baita Han Solo ere. Honetaz maitemintzen da eta seme-alabak izaten ditu, Jaina Solo eta Jacen Solo bikiak eta Anakin Solo txikia.

### Itxaropen Berria 
Aliantza Errebeldeak Izar Hiltzailearen planoak lortu ondoren, Leia bere adopziozko aita Bail Organaren aspaldiko kide baten bila joan zen, Obi-Wan Kenobi Jedi zaldunaren bila, Tatooine planetara. Tatooinera bidean, Leiaren ontzi diplomatikoa zen Tantive IVa Darth Vaderren Destruktore Estelar Inperialak harrapatu zuen. Leiak planoak salbatzea lortu zuen R2-D2 droide astromekanikoaren memorian gordez. Hau eta C-3PO protokolozko droidea ontzitik irten eta Tatooine planetarantz abiatu ziren, planoak Kenobiri emateko misioarekin. Abentura batzuen ondoren, Leia Luke Skywalkerrek, Obi-Wan Kenobik, Han Solok eta Chewbaccak salbatu zuten.

### Inperioaren Kontraerasoa 
Aliantza Errebeldea Hoth planeta izoztura joan ondoren, Inperio Galaktikoaren tropek aurkitu eta eraso zituzten, honegatik errebeldeak ebakuatu egin behar izan zirelarik. Leiak Milurteko Belatza ontzian ihes egitea lortu zuen Han Solo, Chewbacca eta C-3POrekin batera Laino Hirira. Toki honetan segadatuak eta harrapatuak izan ziren. Ihes egitea lortu zuten baina Han Solo karbonitan izoztua eta Boba Fetti entregatua izan zen.

### Jedi Zaldunaren Itzulera 
Leia Han Solo Jabba Huttaren Tatooine planetako jauregitik erreskatatzera abiatu zen. Luke, Lando, Chewbacca eta droideen laguntzarekin, Leiak gangsterraren gordelekuan sartzea lortu zuen ordainsari bilatzaile ubesez mozorrotua. Han desizoztea lortu zuen, baina bete-betean harrapatu zituzten. Hanek ziega batean amaitu zuen eta Leiak Huttaren esklabo bihurtu behar izan zuen. Zorionez geroz eta boteretsuago zen Luke Skywalkerren partehartzeak, egoera alderantzikatzea lortu zuen eta, borrokako nahasmena probestuz, Leiak Jabba likatsua ito zuen, hau hilez. Balentria honen ondoren, bere lagunekin itzuli zen matxinadara, Palpatine enperadorearen aurkako misio erabakigarrirantz abiatzeko: Inperioak Izar Hiltzaile berri bat eraiki zuen, eta nola edo hala suntsitu beharra zegoen.

## Bitxikeriak 
* Arceek, *Transformers* lehen belaunaldiko pertsonaia, Leiaren antza du.

## Kanpo estekak
Tiantongyuan

thumb|250px|eskuinera|Auzoko eraikuntza berriak.
thumb|250px|eskuinera|Metroaren bosgarren linearen ibilbidea auzoan.

**Tiantongyuan** (txinera sinplifikatuz: 天通苑; pinyineraz: Tiāntōng yuàn), Txinako Herri Errepublikako Beijing udaltasuneko auzoa da. Hiriko auzorik jendetsuenetakoa da, eta bertan 300.000 pertsona inguru bizi direla esaten da.

Auzoa bitan banatzen da, Tiantongyuan mendebaldea (天通西苑), Tiantongyuan ekialdea (天通东苑), iparraldea (天通北苑), erdialdea (天通中苑) eta alde zaharra (本区 edo 老区).

## Garraiobideak 
Beijingo metroaren bosgarren lineak geltokia dauka auzoan.

## Ikus, gainera 
* Beijingen banaketa administratiboa

## Kanpo estekak 
*  Auzoari buruzko albistea China Daily egunkarian.
Sinopec

**Sinopec** edo China Petroleum & Chemical Corporation (Txinako petrolio eta kimikagintza enpresa) (), Txinako Herri Errepublikako petrolio eta kimikagintza enpresa da. Petrolioa atera, garraiatu eta ekoizteaz gain, bertatik eratorritako produktuak ere ekoizten ditu.

2008an munduko enpresa handienen zerrendako lehen hamar postuetan sartu zen, hori lortzen duen Txinako lehen enpresa. Horrez gain, 2007an burtsako balioaren arabera Txinako lehen enpresa izan zen.

## Ikus, gainera 
* CNOOC
* CNPC

## Kanpo estekak 
*  Sinopec enpresaren webgunea.
Tarfful

**Tarfful** Star Warsen unibertsoko pertsonaia bat da.

Defentsa zuzendu zuen eta Errepublika Galaktikoaren alde Kashyyykeko guduan pertsonalki borrokatu zuen wookiee buruzagi handia da, Sistema Independenteen Konfederakuntzaren inbasioaren ondoren.

## Klon Gerretan 
Klon Gerrak deritzen gatazka hauetan, Chewbacca wookiee soldaduak eta Yodak planetaren defentsan lagundu zuten, Tarffuli lana errazago eginez.

## Kanpo estekak
Beijing Jishuitan ospitalea

**Beijing Jishuitan ospitalea** (txinera sinplifikatuz: 北京积水潭医院; txinera tradizionalez: 北京積水潭醫院), Txinako Herri Errepublikako Beijing udaltasuneko ospitalerik garrantzitsuenetakoa da. Ospitalea hiriko Xicheng Barrutiko Ekialdeko Xinjiekou kalean dago kokatua.

1956 an zabaldu zen eta gaur egun 1.000 ohetik gora dauzka. Guztira 200 mediku eta beste 2.200 pertsonek lan egiten dute, laguntzaile eta erizainen artean.

## Kanpo estekak 
*  Ospitalearen webgune ofiziala.
Deva ibaia

**Deva ibaia** Espainia iparraldeko kostaldeko ibaia da, Kantauriar erlaitzean, Kantabria eta Asturias artean igarotzen dena eta Kantauri Itsasoan itsasoratzen dena, Tina Mayorreko itsasadarra deritzonean. Izenak bere jatorria Mater Deva jainkosa kantabriarrean du (beste zeltiar herri batzuekin amankomuna).

Cares ibaia du ibaiadar nagusi bezala eta hau asturiar aldetik igarotzen da, Devarekin Panes herrian elkartuz (Peñamellera Baja, Asturias), Puente Llés baino beheraxeago. Deva eta Cares ibaiak euren izokinengatik dira ezagunak, Panes herriari toki askotako arrantzale mugimendu handi bat ematen diona bere garaian.

Ez da Gipuzkoako Deba ibaiarekin nahastu behar, bien izenek erro bera duten arren.

* Ibaiadar nagusiak: Urdon ibaia, Cares ibaia, Quiviesa ibaia eta Bullón ibaia
* Urteko ekarpena: 1054 hektometro kubiko.

## Historia 
Deva ibaia kantabriarrek euren jainkosa Mater Devagatik hala deitu zuten.

Vellicako Cildá mendian Mater Deva jainkosari eskainitako aldare bat agertu zen, zeltiar munduan ezaguna zen eta urekin lotutako jainkosa zena. Deva ibaiak Jainkosarekin harremana ezartzea ahalbidetzen du eta kantabriarrek euren jainko eta jainkosa ugariak gurtzen zituztela frogatzen du.

## Ikus, gainera 
* La Hermidako haizpitartea

## Bibliografia 
* Hubert, Henri (1988). *"Los celtas y la civilización celta"*. Madrid: Akal Universitaria.

## Kanpo estekak
Gondomar (Portugal)

**Gondomar** Portugalgo kontzejurik populatuenetarikoa da, Portoko barrutian kokatuta dagoena. 2006ko erroldaren arabera, udalerriak 173.000 biztanle zituen.

## Banaketa administratiboa 
### Fregesiak 
# Baguim do Monte
# Covelo
# Fânzeres
# Foz do Sousa
# Jovim
# Lomba
# Medas
# Melres
# Rio Tinto
# São Cosme
# São Pedro da Cova
# Valbom

## Demografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gondomarko udalaren webgunea.

thumb|ezkerrera|Gondomarreko eliza.
738 Alagasta

**738 Alagasta** asteroide gerrikoan aurkitutako 738. asteroidearen izena da. 1913ko urtarrilak 7an aurkitu zuen Franz Kaiser astronomo alemaniarrak Heidelbergeko behatokitik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1913 QO** zen.

## Kanpo estekak
Kalikrates

[thumb|200px|[Atena Nike tenplua]]
**Kalikrates** (grezieraz Καλλικράτης) K.a. V. mendeko arkitekto greziarra izan zen.

Persiarrak K.a. 480. urtean Atenas suntsitu ostean, Periklesek Kalikrates eta Iktinosi agindu zien, K.a. 447 eta K.a. 432. urteen artean Akropolisen eraikitako eraikinen proiektuak, Fidias zuzendari zutela. Lan hauetako bereziena Partenoia izan zen.

Inskripzio baten arebera, Kalikrates Atenaseko Akropoliko Atena Nike tenpluaren arkitektoa izan zen ere.

Beste inskripzio batek dio, Akropoliseko harresien eraiketako arkitektoetako bat izan zela. Plutarkok adierazten du, Atenas eta Pireo batzen zituen Harresi Luzeen eraiketa erdia egiteko kontratatua izan zela.

## Lan garrantzitsuak 
* Partenoia, Atenas
* Atena Nike Tenplua, Atenas

## Ikus, gainera 
* Greziar arkitektura
Beilin

**Beilin** esanahi desberdineko hainbat gauza izan daiteke:

## Lekuak 
* Beilin Barrutia: Shaanxi probintziako Xi'an hirian dagoen barrutia.
* Beilin Barrutia: Jilin probintziako Suihua hirian dagoen barrutia.
* Xi'an Beilin museoa: Izen bereko Xi'ango barrutian dagoen museoa.

## Pertsonak 
* Yossi Beilin: 1948an jaiotako Israelgo politikari ezkertiarra.
Beijing Yintai Centre

thumb|250px|eskuinera|Eraikin multzoaren ikuspegia.

**Beijing Yintai Centre** (txinera sinplifikatuz: 北京银泰中心; txinera tradizionalez: 北京銀泰中心; pinyineraz: Běijīng Yíntài Zhōngxīn), Txinako Herri Errepublikako Beijing udaltasunean dagoen finantza eraikin konplexua da.

## Ezaugarriak 
Eraikin multzoa Beijing central business district izeneko finantza barrutia osatzen duten eraikinetako batzuk dira, Beijingo Chang'an etorbidearen ondoan. 186 metroko bi dorre eta erdialdeko 250 metroko garaiera duen eraikin altuagoa. Erdialdeko eraikinean bulegoez gain, hotela eta etxebizitzak daude.

Egitasmoa John Portmanek diseinatu eta eraikitzen lagundu zuen,

## Ikus, gainera 
* Beijing central business district

## Kanpo estekak
Xincheng Barrutia

**Xincheng Barrutia** Txinako Herri Errepublikako hainbat toki izan daiteke:

## Lekuak 
* Xincheng Barrutia: Shaanxi probintziako Xi'an hirian dagoen barrutia.
* Xincheng Barrutia: Barne Mongolia eskualde autonomoko Hohhot hirian dagoen barrutia.
Weiyang

**Weiyang** Txinako Herri Errepublikako esanahi desberdineko hainbat gauza izan daiteke:

## Lekuak 
* Weiyang Barrutia: Shaanxi probintziako Xi'an hirian dagoen barrutia.
* Weiyang Barrutia: Jiangsu probintziako Yangzhou hirian dagoen barrutia.

## Bestelakoak 
* Weiyang jauregia: Txinako Chang'an hiritik gertu dagoen antzinako jauregia.
Heping

**Heping** Txinako Herri Errepublikako hainbat tokiren izena izan daiteke:

## Lekuak 
* Heping Barrutia: Tianjin udaltasunean dagoen barrutia.
* Heping Barrutia: Jilin probintziako Suihua hirian dagoen barrutia.
* Heping konderria: Guangdong probintziako Heyuan hirian dagoen barrutia.
Tiexi

**Texi** Txinako Herri Errepublikako hainbat toki izan daiteke:

## Lekuak 
* Beilin Barrutia: Liaoning probintziako Shenyang hirian dagoen barrutia.
* Beilin Barrutia: Liaoning probintziako Anshan hirian dagoen barrutia.
* Beilin Barrutia: Jilin probintziako Siping hirian dagoen barrutia.
Lalín

**Lalín** Galiziako barnealdean, Pontevedrako probintziaren ipar-ekialdean eta O Dezako eskualdean kokatzen den udalerria da.

2005ean 20.732 biztanle zituen.

52 parrokiatan banatuta dago.

## Parrokiak 
Albarellos (Santa María) | Alemparte (Santa María) | Anseán (Santiago) | Anzo (San Xoán) | Barcia (Santo Estevo) | Bendoiro (San Miguel) | Bermés (Santa María) | Botos (San Xoán) | Busto (San Facundo) | Cadrón (Santo Estevo) | Camposancos (San Cristovo) | Cangas (Santa Mariña) | Castro de Cabras (San Pedro) | Catasós (Santiago) | O Cello (San Martiño) | Cercio (Santiago) | Cristimil (San Xurxo) | Doade (San Pedro) | Donramiro (Santa María) | Donsión (Santa Baia) | Filgueira (Santa María) | Galegos (San Miguel) | Goiás (San Miguel) | Gresande (Santiago) | Lalín (Santa María das Dores) | Lebozán (Santiago) | Lodeiro (San Paio) | Losón (Santa Baia) | Maceira (San Martiño) | Madriñán (Santo Adrao) | Méixome (Santiago) | Moimenta (San Lourenzo) | Moneixas (Santo Adrao) | Noceda (Santa María) | Palmou (San Xoán) | Parada (Santa María) | Prado (San Martiño) | Rodís (San Xiao) | Santiso (San Román) | Sello (Santiago) | Soutolongo (Santa María) | Val do Carrio (Santo André) | A Veiga (San Ramón) | Vilanova (San Xoán) | Vilatuxe (San Lourenzo) | Xaxán (Santa María da Saleta) | A Xesta (San Fiz) | Zobra (Santa Mariña).

## Kultura 
Galizierazko hiztunen portzentajea oso altua da udalerrian. 2001eko inkesta baten arabera, 5-29 urteko pertsonen %70.23ak hizkuntza hori "beti" erabiltzen du.

## Iruditegia 

Fitxategi:Lalin xulgados 26-10-08 04.jpg|Epaitegia
Fitxategi:Lalin 26-10-08 11.jpg|**Deusa do Deza** estatua, Acisclo Manzanoren lana
Fitxategi:Lalin. Corpino. Galiza 02.jpg|Corpiñoko Gure Amaren Santutegia
Fitxategi:Lalin. Corpino. Galiza 28.jpg|O Corpiño parrokia

## Ikus, gainera 
* Pontevedrako udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Lalíngo udal webgunea
Tlazolteotl

**Tlazolteotl** () mexika mitologian lurra, sexua eta jaiotzaren jainkosa da. Mundutik bekatua ezabatzen zuen jainkosa eta sexualitatearekin gehien lotutako jainkosa zen. Ilargiarekin lotuta zegoen.

## Irudikapena 
Kodexetan azteken erditzeko ohiko posturan irudikatzen zen, edo batzuetan kaka egiten lizunkeria bekatuak kakarekin sinbolizatzen baitziren.

Beste kodex batzuetan "deabruaren erroa" eusten agertzen da, ezmoraltasunarekin lotuta dagoen edaria den pulkearen eraginak indartzeko eta erditzeko minak arintzeko erabilitako landearea.

## Sinesmenak 
"Zikinkeriaren irenslea" bezala ezagutzen zen hil zorian zegoen jendea bisitatzen zuela uste baitzen.

Tlazolteotl jainkosak azteka gizartean emakumetasunari buruzko balio moral batzuen kontraesanak agertzen zituen: sufrimendua zekarren sexu bidezko gaixotasunekin eta hauek medikuntzarekin sendatzen zituen, sexu desbideraketak inspiratzen zituen eta aldi berean horiek barkatzeko ahalmena zuen, eta guzti hau ugalkortasunaren eta erditzearen jainkosa, medikuen patroia eta aldi berean eromena zekarren jainkosa krudela izanik.

## Beste jainkosa batzuk 
* Toci ("Jainkoen Amona") gaixoen sendatzailea
* Yohualticitl ("Gaueko emagina")
* Mictecacihuatl ("Heriotzaren Dama") Mictlan behe munduko erregina
* Coatlicue ("Sugezko gonaduna"). Emankortasuna, heriotza eta birsortzea sinbolizatzen zituen. Aztekek birjintzat hartzen zuten. Tonantzin ere deitua ("Gure Ama Gurtua")
* Xochiquetzal, Quetzalcoatlen maitale ederra, erditzearen eta jaiotzaren emagina.
* Itzpapalotl, jainkosa azteka bat, aldi berean atso jakintsua eta sorgin boteretsua.

## Kanpo estekak
Idiakez dorrea

**Idiakez dorrea**, **Etxebeltz**  edo **Etxe Beltz** Azkoitiko (Gipuzkoa) jauregi eta dorretxe bat da. Urola ibaiaren ertzean eta Azkoitiko Alde Zaharran dago, Jesusen Bihotza Agurgarriaren plazan, Barriken iturria eta Andre Mariaren Jasokundearen elizaren alboan.

21. mendearen lehen laurdenean Espainiako familia aristokratiko baten jabetzakoa da (Granada de Egako Dukeak), eta ezin da bisitatu.

Ondoren, II. Karlistaldian, liberalek su eman zioten etxeari, eta hormak hain belztuta geratu ziren non konponketan beltzez margotzea erabaki zen, eta hortik datorkio Etxebeltz izena etxeari.

Azkoitiko turismo erakargune nagusietakoa da, gehienbat egoera bikainean dagoen eraikinaren aurrealdeagatik. Han, baserri eran apainduriko ate apuntatu eta adobelatua bat nabarmentzen da. Idiakez, Olano eta Loiolatarren armarri historikoak ikusten dira etxearen fatxadetan, azken hain zuzen dorretxea, Loiolako Ignazioren Etxeko Jaurerriarena izan zela. 

2007an eraikina zaharberritu zuten.

## Iruditegia 

Fitxategi:Azkoitia - Torre Idiakez 1.JPG|Fatxada nagusia.
Fitxategi:Azkoitia - Torre Idiakez 2.JPG|Urola ibaira ematen duen aldea.
Fitxategi:Azkoitia - Torre Idiakez 5.JPG|Armarri bat.

Elementu arkitektonikoak eta planoak:

Fitxategi:Idiakez Etxebeltz 84.jpg|
Fitxategi:Idiakez Etxebeltz 83.jpg|
Fitxategi:Idiakez Etxebeltz 85.jpg|
Fitxategi:Idiakez Etxebeltz 86.jpg|
Fitxategi:Idiakez Etxebeltz 87.jpg|

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Idiakez jauregia: Tolosakoa (Gipuzkoa), XVII. mendekoa.

## Kanpo estekak
Paulino Nolakoa

**San Paulino Nolakoa**, bere garaian eta latinez **Pontius Meropius Anicius Paulinus** (Bordele,  - Nola, 431ko ekainaren 22a) latinezko poeta eta Eliza Katolikoaren Nolako gotzaina izan zen 409 urteaz geroztik. Familia aberats baten baitan jaioa, Ausonio izan zuen maisu. Milanera joan zen bere ikasketak bukatzera. Erromako senatari izendatu zuten. 389. urtean katolizismora bildu eta ezkondu egin zen. Apaiz izendatu eta Campaniako Nolara erretiratu zen. Bertan, aszeta moduan bizi izan zen San Felixen hilobiaren ondoan. 409. urtean gotzain izendatu zuten. Nolan bertan hil eta hilobiratu zuten, San Felixen omenez eraikitako basilikan.

## Lanak 
Bere gutun zenbait gorde dira, tartean Ausonio bere maisuari zuzendutakoak, Bibliako erreferentziaz beterik. Lan jatorrizkoenak San Felixen omenez idatziriko 14 olerkiak dira.
Iparraldeko Aral itsasoa

**Iparraldeko Aral itsasoa** antzinako Aral itsasoaren lehortzearen ondorioz geratutako iparraldeko zatiari deitzeko erabilitako izena da. Itsasoak 3.300 kilometro koadroko azalera dauka, batez besteko sakonera 8,7 metrokoa eta gehienezkoa 18 metrokoa da.

Itsasoa 1987an sortu zen, ibaien ur-emaria nekazaritzarako desbideratzeak Aral itsasoaren pixkanakako lehortzea eragin eta urteetako uren jaitsiera zela-eta. 2005ean, iparraldeko zatia salbatzeko itxaropenarekin, Kokaral izeneko dikea eraiki zuten, iparreko urak hegoaldeko itsasoko ur gaziegiekin nahastea eragozteko.

Dikea eraiki zenetik, iparraldeko itsasoaren maila igotzen hasi da eta 2009an dikea handitzeko egitasmoa hastea espero da.

## Ikus, gainera 
* Hegoaldeko Aral itsasoa
* Aral itsasoa

## Kanpo estekak 
*  Iparraldeko Aral itsasoaren egoera hobeagoari buruzko albistea.
La Lojako leizea

**La Lojako leizea** Asturiasko Peñamellera Baja udalerrian kokatua dagoen leize-zulo bat da.

Leize-zuloa Deva ibaitik gertu dago, Mazo izeneko herriaren kanpoaldean.

Leize-zuloa 1908an aurkitu zen ehun metro inguruko galeria bat aurkituz non erdialde inguruan paleolito garaiko labar margoak dauden. Horman, lau metro inguruko altuerara beltzez margoturiko horma zati bat dago eta toki honen gainean zuriz margotuak sei animalien trazuak, horietako lau zezenak, eta euren kontserbazio egoeraren ondorioz identifikatzerik ez dagoen beste bi animalia.

## Kanpo estekak
Kodex mexikak

[thumb|Mendozatar Kodexeko 69. orriak [Moctezuma Xocoyotzinen jauregia irudikatzen du.]]
**Kodex mexika** antzinako Mexikoko hiru dokumentu nahuari deritze, kolonaurreko garaian datatuak dauden galdutako dokumentuen kopiak direnak.

Kodex hauek oraindik zehaztu gabeko data batean egin ziren, Mexikoren konkista inguruan.

Hirurek dute antzinako mexikarren bizitza erlijioso, historiko eta ekonomikoari buruzko lehen eskuko informazioa.

Borboitar Kodexa, Boturini Kodexa eta Mendozatar Kodexa bezala ezagutzen dira.

## Ikus, gainera 
Maia kodexak

## Kanpo estekak