open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Luis VII.a Frantziakoa

**Luis VII.a Frantziakoa** (?, 1120 &ndash; Melun, 1180ko irailaren 18a), izengoitiz **Gaztea** () deitua, 1131-1180 urteetan Frankoen erregea izan zen. Kapeto leinuko Frantziako seigarren erregea izan zen. Bere erreinaldian Frantzia eta Ingalaterraren arteko gerrak hasi ziren, Parisko Notre-Dame katedrala eraikitzeari ekin zioten eta Bigarren Gurutzada izan zen.

## Biografia 
Gurasoak Luis VI.a Frantziakoa eta Adelaida Mauriennekoa izan zituen. 1137an Leonor Akitaniakoarekin ezkondu zen, eta Frantziako koroaren itzala zabaldu zen horrenbestez Akitania aldera. 1142an liskar handiak izan zituen Inozentzio II.a aita santuarekin Bourges hiriko artzapezpikua zela eta. 1147-1149 urteetan Bigarren Gurutzadan hartu zuen parte, Aita Santuarekin lorturiko akordioa berrestearren, eta Suger ministroaren esku utzi zuen erresuma.

Alexandro III.a aita santuaren alde jokatu zuen Frederiko Bizargorriaren. 1152an zapuztu zuen Leonor Akitaniakoa bere emaztea. Leonor Henrike II.a Ingalaterrakoarekin ezkondu zen 1154an. Luis VII.a Konstantza Gaztelakoarekin eta Adela Champagnekoarekin ezkondu zen ondoren. Filipe Augusto, Adelaren semea, izan zuen ondorengo.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Luis hirutan ezkondu zen. Lehendabizikoz Leonor Akitaniakoarekin eta alaba bi izan zituzten:
* Maria, Henrike I.a Xanpainakoarekin ezkondu zena
* Alizia, Tibalt V.a Bloiskoarekin ezkondu zena
1154an Alfontso VII.a Gaztelakoaren alaba Konstantzarekin ezkondu eta alaba bi izan zituzten:
* Margarita (1158–97), Henrike Ingalaterrakoa eta Béla III.a Hungariakoarekin ezkondu zena
* Adela (1160 – 1220), Rikardo I.a Ingalaterrakoarekin ezkontzekotan izan zena
1160an Adela Xanpainakoarekin ezkondu eta semea eta alaba izan zituzten:
* Filipe (1165 – 1223)
* Aines (1171–1240)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saponina

[thumb|250px|eskuinera|[Solanina saponinaren egitura kimkoa.]]
**Saponinak** esteroide edo triterpenoidezko glukosidoak dira, honela, xaboiaren antzeko bere propietateengatik deituak: molekula bakoitza lipidoetan disolba daitekeen elementu batez (esteroidea edo triterpenoidea) eta uretan disolba daitekeen elementu batez (azukrea) osatuta dago, eta bits bat osatzen dute uretan astinduak direnean.

Saponinak toxikoak dira. Uste denez, bere toxikotasuna esterolekin konplexuak osatzeko duten ahalmenagatik datorkie: Saponinak liseri sisteman esterolak asimilatzeko orduan oztopo izan daitezke, edo zeluletako mintzak apur ditzakete odol korrontera xurgatuak izan ondoren.

## Kanpo estekak
Zizka-mizka

**Zizka-mizkak** jatorduetan jakien artean zerbitzatzen diren janari-zati txikiak dira, jaki nagusiak zerbitzatu bitarteko esperoa arintzeko. Gaur egun Hegoaldean gehienetan jatordua baino lehen hartzen da.

Frantsesez ***amuse-gueule*** ("muturrako entretenimendua") edo ***amuse-bouche*** ("ahorako entretenimendua") izenez ezagutzen da.

## Kanpo estekak
Esterol

[thumb|300px|[Kolesterola.]]

**Esterolak** karbonozko 27 eta 29 atomo bitartean dituzten esteroideak dira. Bere egitura kimikoa ziklopentanoperhidrofenantreno edo esternaotik dator, hexagono formako hiru eraztunez eta pentagono formako beste batez osatutako 17 karbonozko molekula bat. Esteroletan 8 karbono atomo edo gehiagoko alboko kate bat gehitzen da 17. karbonoan eta alkohol talde edo hidroxilo talde bat (-OH) 3. karbonoan.

Substantzia hauek ugari aurki daitezke izaki bizidunetan, batez ere animalietan eta alga gorri batzuetan. Disolbatzaile organikoetan disolba daitezke eta fusio puntu altua dute.

## Esterol motak 
Animalietan dagoen esterol motarik arruntena kolesterola da, zelula guztien mintz plasmatikoaren zati dena. Landare nagusiek esterol begetalak edo fitosterolak dituzte, benetan hiru osagairen konposaketa aldagarrizko nahasketa bat dena: kanpesterola, sitosterola eta estigmasterola. Molekula anfipatikoak dira.

Onddoek eta legamiek ergosterol motako esterolak dituzte, D bitaminaren prekurtsoreak direnak, eta beraz, dietan hartzea funtsezkoa da. Itsasoko izakiek, itsas izarrek kasu, insaturaziodun esterol oso bereizgarriak dituzte, insaturazio horiek adibidez 7. karbonoan daudelarik, lurreko izakietan (animali eta landareetan) ohikoa den 5. karbonoan beharrean.

## Kanpo estekak
Luis VIII.a Frantziakoa

**Luis VIII.a Frantziakoa** (Paris, 1187ko irailaren 5a - Montpensier, 1226ko azaroaren 8a), izengoitiz *Lehoia* () deitua, 1223-1226 urteetan Frantziako erregea izan zen. Kapeto leinukoa zen. Bere erreinaldian Frantziak bere mugak zabaldu zituen; Ingalaterrak Guiena eta Gaskonia baino ez zituen atxiki.

## Biografia 
Gurasoak Filipe Augusto eta Elisabet Hainautekoa zituen. 1214an Joan Lurgabea menderatu zuen Angers hiritik hurbil. Ingalaterrako baroien arteko gerran, bertako erregegai aukeratu zuten batzuek; 1216an hara joan zen baina 1217an menderatu zuten. 1223an Frantziako errege egin zuten eta Poitou eta hurrengo urtean Aunisko lurraldeak kendu zizkien ingelesei. Avignon hiriaz jabetu zen Gurutzada Albitarraren garaian (1226). Luis IX.ak hartu zuen haren ordea hil ondoan, Zuria Gaztelakoaren tutoretzapean.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1200ko maiatzaren 23an, Alfontso VIII.a Gaztelakoaren alaba Zuriarekin ezkondu eta hamahiru seme-alaba izan zituzten:
# Blanka (1205–1206).
# Aines (1207–1207).
# Filipe (1209–1218)
# Alfontso (1213–1213), Joanesen bikia.
# Joanes (1213–1213), Alfontsoren bikia.
# Luis (1214 –1270), oinordekoa
# Roberto (1216–1250)
# Filipe (1218–1220).
# Joanes Tristan (1219–1232)
# Alfontso (1220–1271)
# Filipe Dagoberto (1222–1232).
# Elisabet (1225–1269).
# Karlos (1226–1285)

## Erreferentziak
The Auld Triangle

"**The Auld Triangle**" (euskaraz *Triangelu zaharra*) Dominic Behanek idatzitako abestia da eta Brendan Behan bere anaiak sortutako *The Quare Fellow* antzezlanean sartu zuten. Ohikoa da abestia abestu aurretik espetxean jazotako preso baten exekuzioaren eguneko gertakizunari buruzko hitzaurrea egitea (benetako bizitzan Brendan Behan Mountjoy Prison espetxeko presoa izan baitzen). Aipatutako triangeluak Montjoy Prison bertan espetxeratuak zeuden gizasemeak egunero jeikitzeko jo ohi zen metalezko triangeluari erreferentzia egiten dio ("The Auld Triangle goes Jingle Jangle" edo "Triangelua txilin-txalan doa"). Gaur egun triangelu hau oraindik espetexeko erdigunean zintzilik dirau, bertan eraikinaren hegal ezberdinak bat egiten zuten metalezko atea dagoelarik. Ez da aspalditik erabiltzen, halere bera jotzeko mailua bere atzekaldean gorderik mantentzen da. Abestiak Dublin hirian dauden "The Banks of the Royal Canal" edo "Royal Canaleko barrak" aipatzen ditu.

## Hitzak 
## Kanpo estekak 
* U2, The Dubliners, The Pogues eta beste hainbat irlandar taldeko abeslariek abestutako The Auld Triangle abestiaren bertsioa. Hasieran jadanik gaisorik zegoen The Dubliners taldeko Ciaran Burkek hitzaurrea egiten du, handik gutxira hil zen.
* Luke Kellyk eta gainontzeko The Dubliners taldeko kideek The Auld Triangle abestiaren bertsioa ikusgai eta entzungai.
* The Clancy Brothers taldearen The Auld Triangle abestiaren bertsioa entzungai.
* The Dubliners taldeko Ronnie Drew abeslariak abestutako The Auld Triangle abestiaren bertsioa, Dublingo Kilmainham Gaol espetxetik zuzenean.
* The High Kings taldearen The Auld Triangle abestiaren usadiozko bertsioa.
* Dropkick Murphys taldearen The Auld Triangle abestiaren Rock erako bertsioa.
* Bob Dylan abeslariaren The Auld Triangle abestiaren bertsioa.

## Kanpo estekak
Saint Louis

**Saint Louis** ingelesezko eta frantsesezko baliokidea da San Luis izendatzeko. Honela, munduko leku ugarik izen hau daramate:

* 
** Saint Louis, Missouri
** Saint Louis, Michigan
** Saint Louis, Oklahoma
* 
** Saint-Louis
* 
** Saint-Louis, Mosela
** Saint-Louis, Rhin Garaia
** Saint-Louis, Guadalupe
** Saint-Louis, Réunion
** Saint-Louis-de-Montferrand, Gironda
** Saint-Louis-en-l'Isle, Dordoina
** Saint-Louis-et-Parahou, Aude
** Saint-Louis-lès-Bitche, Mosela
* 
** Saint-Louis, New Brunswick
** Saint-Louis, Québec
** Saint-Louis-de-Blandford
** Saint-Louis-du-Ha! Ha!
* 
** Saint-Louis

## Ikus, gainera 
* San Luis (argipena)
Ateburu

[thumb|250px|Ateburua, bi euskarriren gainean([Eugène Viollet-Le-Duc, 1856)]]
**Ateburua** edo **atalburua** egitura-elementu horizontala da, bi euskarriren arteko hutsarteak igaro eta goiko elementuak (horma batez ere) eusteko erabilia. Leihoak igarotzeko atalari **leihoburu** deritzo.

Hutsarteak irekitzeko ateburuak erabiltzen duen arkitektura edo eraikuntzari ateburu-arkitektura (edo arkitrabe-arkitektura) deritzo, eta arkuak erabiltzen duenari ganga-arkitektura. Ateburu-arkitekturaren adibide nagusiak, harriz egindakoak, Antzinako Egiptoko arkitektura eta Antzinako Greziako arkitektura dira.

Eraikinetako sarrera elementu garrantzitsua denez, sinbolikoa izateraino, ohikoa da ateburuek garrantzi berezia hartzea. Hori dela eta, ateburu ugari apainduak ageri dira, margotuak edo zizelkatuak, barruko funtzioaren azalgarri. Sarri, eraikinaren materiala baino material hobea erabiltzen da, egitura eta sinbolo funtzioak betetzeko.

## Motak 
Material ugari erabili eta erabiltzen dira ateburuak egiteko. Ohikoenak harria, zura, hormigoia eta metala dira. Arkitektura historikoan sarritan harrizkoak izaten dira, batez ere kalitate handiko eraikinetan edo esanahi sinbolikoa dutenean. Hauek **Atalarri** izena hartzen dute. Egun, ohikoenak hormigoi armatuzkoak eta metalezkoak dira.

Ateburuaren erdialdean sortzen dira tentsio handienak, goialdean konpresioa eta behealdean trakzioa. Material gotorrek (harria eta hormigoia) ez dute trakzioa ondo jasaten, material malguagoek ez bezala (metala eta zura). Horrela, ateburuaren behealdean pitzadurak agertzea ohiko patologia izan ohi da harrizko ateburuetan.

## Euskal arkitekturan 
[thumb|250px|Atalburua [Iholdin.]]
thumb|250px|Atalburua.
[[Fitxategi:Atalburu_Mandoz.jpg|thumb|250px|''Iesus Maria Ioseph, hilçiaz orhoit[g]z[it]en Io(a)nnes de Urtiaga, Martin d'Errecalde et Maria d'Errecalde, 1727*]]
Lapurdi eta Nafarroa Behereko etxe eta baserrietan sarrera nagusiko atalburua garrantzi handiko elementua da, oso apaindua.

Etxe berria eraikitzean edo eraberritzean, Nafarroa Behereko atalburuetan honakoak zizelkatu ohi ziren:
* eraikitze urtea
* jabeen izenak
* erlijio ikurrak (gurutzea)
* beste ikurrak : lauburuak (eta kakotxak), bihotzak, usoak (fideltasunaren ikurra), landareak (oparotasuna), 6 erramu hostozko arrosak (hilezkortasuna), argizagiak (eguzki, ilargi eta izarrak), lanabesak eta abar.

Atalburu batzuek idazkun luzeak dituzte, erlijiozkoak edo eraikuntzari buruzkoak. Adibidez, Armendaritzeko hau:

ECHEHAVRE
GVINDUTE
BETIRIECHA
RTETAAIMI
AIRIARTEC

(*Etxe haur egin dute Betiri Etxart eta Aimia Iriartek'')

Nahiz eta etxe edo baserriek izen berezi bat izan, atalburuetan ez zen ia inoiz idazten. Hala ere, gaur egun eraikuntza modernoetan sarritan ezarri ohi da etxearen izena atalburuan.

## Ikus, gainera 
* Arkitrabe eta taulamendu

## Kanpo estekak 
* Ateburu Bergarago euskaran.
* Euskargazki.blogariak.net: Hainbat atebururen argazkiak eta azalpenak.
Funtzio-talde

Kimika organikoan **funtzio-taldeak** egitura azpimolekularrak dira, hauek dituen molekulari erreaktibotasuna ematen dien konposaketa elemental eta konektibotasun zehatz batez bereizten direnak. Egitura hauek hidrokarburo kate aseek galdutako hidrogeno atomoak ordezkatzen dituzte. Hidrokarburo alifatiko edo kate irekiko taldeak generikoki **R** bezala irudikatzen dira (alkil erradikalak), aromatikoak edo bentzenoaren eratorriak **Ar** (aril erradikalak) bezala irudikatzen diren bitartean.

## Funtzio-talde arruntenak 
Jarraian zerrendaturiko funtzio-taldeak arruntenak dira. Tauletan, R, R' edo antzeko ikurrek hidrokarburo kate bati, hidrogeno atomo bati edo edozein atomo multzori erreferentzia egin diezaiokete.

### Funtzio-talde oxigenatuak 
C-O loturen presentzia

### Funtzio-talde nitrogenatuak 
Amidak, aminak, nitrokonposatuak, nitriloak. C-N loturen presentzia

### Funtzio-talde halogenatuak 
Karbonoz, hidrogenoz eta halogenoez osatutako konposatuak

### Sufrea duten taldeak 
### Organofosforatuak 
funtzio-taldeen izenak alkanoen izenekin konbinatuz konposatu organikoak izendatzea lortzen da. Izendapen hau arautzeaz konposatu organikoen nomenklatura arduratzen da.

Funtzio-taldeetan hidrogenorik ez duten atomoak beti lotura kobalenteekin lotzen dira, gainontzeko molekulak bezala. Atomo taldea gainontzeko molekularekin lehenik indar ionikoen bidez lotzen denean, taldea, modu egokiagoan, ioi poliatomiko edo ioi konplexu bezala izendatzen da. Aurreko guztiak erradikal deitzen dira, *erradikal* hitza erradikal askearen aurretik doan esanahiarekin erabiliz.

## Kanpo estekak
San Luis (argipena)

**San Luis** hainbat santuk jasotako izena da:
* San Luis, Luis IX.a Frantziakoa erregeak jasotakoa.
* San Luis Gonzaga
* San Luis Tolosakoa (edo Napolikoa edo Anjoukoa)

Hauen omenez, hainbat lekuk izen hori darama:
* San Luis (Argentina)
* San Luis probintzia (Argentina)
* San Luis Potosí (Mexiko)
* San Luis Obispo (Kalifornia) (AEB)

## Ikus, gainera 
* Saint Louis
Alkilo talde

**Alkilo taldea** (izena alkano izenarekin eta -ilo atzizki edo amaierarekin osatua dagoena) hidrokarburo baten hidrogeno atomo baten ezabapenaren bidez osatutako talde funtzional organiko bat da. Alkilo taldeko konposatuak alkanoetatik abiatuta osa daitezke. Talde hauek beti daude beste atomo edo talde batekin lotuta.

Jarraian alkilo talde arrunt batzuen izenak ematen dira:

## Kanpo estekak
942 Romilda

**942 Romilda** asteroide gerrikoan aurkitutako 942. asteroidearen izena da. 1920ko urriak 11n aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1920 HW** zen.

## Kanpo estekak
945 Barcelona

**945 Barcelona** asteroide gerrikoan aurkitutako 945. asteroidearen izena da. 1921eko otsailak 3an aurkitu zuen Josep Comas Solák Bartzelonatik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1921 JB** zen. Bere izena aurkitua izan zen hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
946 Poësia

**946 Poësia** asteroide gerrikoan aurkitutako 946. asteroidearen izena da. 1921eko otsailak 11an aurkitu zuen Max Wolfek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1921 JC** zen.

## Kanpo estekak
947 Monterosa

**947 Monterosa** asteroide gerrikoan aurkitutako 947. asteroidearen izena da. 1921eko otsailak 8an aurkitu zuen Friedrich Karl Arnold Schwassmannek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1921 JD** zen.

## Kanpo estekak
950 Ahrensa

**950 Ahrensa** asteroide gerrikoan aurkitutako 950. asteroidearen izena da. 1921eko apirilak 1ean aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1921 JP** zen.

## Kanpo estekak
Luis IX.a Frantziakoa

**Luis IX.a Frantziakoa** (Poissy, 1214ko apirilaren 25a - Tunis, 1270eko abuztuaren 25a), **San Luis** izenez ezagunagoa, 1226-1270 urteetan Frantziako erregea izan zen. Kapeto leinukoa zen. Erregea ez ezik frantziskotar laikoa ere izan zen. Bere erreinaldian Frantziak bere mugak zabaldu zituen; Ingalaterrak Guiena baino ez zuen atxiki. Zazpigarren eta Zortzigarren Gurutzadetara joan, eta azken honetan hil zen.

## Biografia 
Luis VIII.aren semea eta ondorengoa izan zen, eta Blanka Gaztelakoa haren amak gobernatu zuen adin txikikoa izan zenean. Blanka Gaztelakoa jaun handi batzuen aurka borrokatu zen; 1229an albitarren aurkako kanpainak amaitu zituen. 1242an Akitaniako jaunak menderatu zituen Luisek Saintesko guduan, eta 1249an Egipto aldera jo zuen Zazpigarren Gurutzadan, gobernua amaren eskutan utzirik. 1250ean preso hartu zuten Mansurah hirian eta, bahitura-saria ordaindurik, Siria aldera jo zuen.

1258an hitzarmen bat izenpetu zuen Jaime I.a Aragoikoarekin Corbeilen. Haren arabera, Proventza eta Languedoc (Montpellier izan ezik) Frantziako koroaren eskuetan geratzen ziren eta Frantziako koroak uko egiten zion betiko Ipar eta Hego Kataluniari (*Principat de Catalunya*). 1259an ingelesekin izenpetu zuen hitzarmenaren arabera, ingelesen esku geratzen ziren Limousin, Quercy eta Perigord, eta Frantziako koroaren baitan Normandia, Maine, Anjou, Touraine eta Poitou. Bazter guztietan kristau ordena zabaltzen saiatu zen, gortea berriz antolatu zuen eta guztiz debekatu zituen gerra pribatuak, torneoak eta dolu-borrokak. Errege-dirua erabiltzea zabaldu zuen.

1257an Sorbonako unibertsitatea sortu zuen Parisen, eta bertara bildu ziren garai hartako europar pentsalari nagusiak (Alberto Handia, Roger Bacon, Tomas Akinokoa, San Bonaventura, Siger Brabantekoa…). Luis IX.ak ospe handia izan zuen Europa osoan. Zortzigarren Gurutzadan hil zen, Tunisiako izurritean. Bonifazio VIII.ak santu egin zuen 1297an.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1235ean Margarita Proventzakoarekin ezkondu eta hamaika seme-alaba izan zituen:
* Blanka (1240 &ndash; 1243).
* Elisabet (1242 &ndash; 1271), 1258an Tibalt II.a Nafarroakoarekin ezkondu zena.
* Luis (1244 &ndash; 1260)
* Filipe (1245-1285), oinordekoa.
* Joanes (1248-1248).
* Joanes Tristan (1250-1270), Valoisko kondea.
* Petri (1251-1284), Alençongo kondea.
* Blanka (1252-1320), Fernando de la Cerdarekin ezkondu zena.
* Margarita (1254-1271), Joanes I.a Brabantekoarekin ezkondu zena.
* Roberto (1256-1317), Luis I.a Borboikoaren aita izan zena.
* Aines (1260-1327), Roberto II.a Borgoiniakoarekin ezkondu zena.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Île Saint-Louis (*San Luis uhartea*)

## Kanpo estekak
944 Hidalgo

**944 Hidalgo** asteroide gerrikoan aurkitutako 944. asteroidearen izena da. 1920ko urriak 31n aurkitu zuen Walter Baadek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1920 HZ** zen.

## Kanpo estekak
NA-2379

edo **Billabetako adarra** Nafarroa Garaiko errepide bat da. Errepidea  foru errepidea eta  errepide lokala lotzen du.

Errepidea 0,94 kilometrokoa da.

## Historia 
Ekai-Longida eta Aos arteko bide zaharra ibilgailuen zirkulaziora egokitzearen emaitza da errepidea.

## Udalerriak 
Hauek dira errepideak zeharkatzen dituen udalerriak:
* Longida

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* 
* 
* Nafarroa Garaiko errepideen sarea

## Kanpo estekak 
*Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean
948 Jucunda

*948 Jucunda** asteroide gerrikoan aurkitutako 948. asteroidearen izena da. 1921eko martxoak 3an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1921 JE*' zen.

## Kanpo estekak
Mañastegizar baserria

**Mañastegizar** (edo **Mañastegi Zahar**) Mutiloako baserria da, Ergoena auzoan kokatua eta jatorriz XVI. mendekoa. Garai horretako zurezko egitura zati handi bat gordetzen du.

2007ko maiatzaren 15ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Oinplano laukizuzena duen familia bakarreko baserria, hego-ekialdera jotzen duen fatxadarekin elkarzut dagoen gailurra duena. Bi isurkiko artisau erako hodi-teiladun estalkia du. Harlangaitzez egindako perimetro-pareta du, harlanduzko eskantzuduna. Solairu bakarra, ganbara eta sotoa ditu. Hego-ekialdean, ate-aurreen parean, ogi-labe moduan erabilitako eranskin bat du, bi isurkikoa. Mendebaldeko ertzaren ondoan, exentua baita ere, garaje gisa erabiltzen den hormigoizko eranskin itsusgarri bat dago.

### Fatxadak 
Fatxada nagusiak ate handi bat du iparraldetik, bertatik sotora pasatzeko. Sotoaren gainean, behe-solairuan beraz, balkoi kareldun bat dago. Sarrera nagusia fatxada honetan dago, baina bertatik hegoaldera. Atalburu moduan habe-sektore bat erabili da. Sarrera orri bakarreko atea da, zeinak goi-eskuinaldeko ertzean behatxulo txiki bat duen. Lehenengo solairuak ganbarara jotzen duten baoak ditu. Horma-pikoa zati batean itxita dago oholtzaren bidez. Ipar ekialdeko fatxada garaia da, lurraren desnibelak horretaratuta, eta sotoa argitzen duten bi gezi-leiho ditu. Behe-solairuan bi balkoi kareldun ditu, lehengo harlanduzko bi leiho zaharren ordezko. Hirugarren leihoa itsututa dago. Ganbara alde honetatik itxita dago oholtzaren bidez. Ipar-mendebaldeko fatxadak leiho txiki bat du behe-solairuan, eta bi gezi-leiho txiki ganbararen parean. Azkenik, Hego-mendebaldeko fatxadak (oso behean gelditzen da lurraren desnibelaren ondorioz) teilape-eranskin bat du alderik alde, teilatuaren luzakin batek estalia. Bertatik ganbarara igaro daiteke zuzenean, zurubi baten bitartez. Estalki nagusitik irteten den teilatutxo batek babesten du sarbidea. Lehenengo solairuaren parean, teilapearen azpian, karrerapea dago, gurdiak eta nekazaritza-tresnak gordetzeko tokia alegia.

### Barnealdea 
Eraikinak ganbarako solairurainoko barne karga-hormak ditu. Horma horiek honela daude banatuta: fatxada nagusitik sartu eta lehenengo hormartean fatxadarekiko paraleloki, karga-horma bat dago. Horien arteko tartean sarrera dago. Sarreratik eskuinaldean sukaldea dago, eta sukaldea bereizteko eraikinaren ipar-ekialdea hartzen duten geletatik beste karga-horma bat dago perpendikularki. Gainerakoan, erdialdean beste karga-horma batek ukuilua bitan zatitzen du. Ganbarak atal bakarreko zazpi zutabe-ardatz ditu, erregularki jarriak, zeinetarik bi baserriak lehendik zuen dolare gotiko baten zutabe bi diren. Zutabe-ardatz horiek habeak eta besoak lotzen dituzte (enara-buztan eran), bai eta petralak eta gapirioak ere, baserriaren egitura osatuz. Fatxada nagusiko horma-pikoa itxita dago oholtza mihiztatu bidez.

## Ikus, gainera 
* Murgiaran baserria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
* Argazkia eta "Bañeztarren bizitokia, monumentu" artikulua ZingiZango blogean
Murgiaran baserria

**Murgiaran** Mutiloako baserria da, jatorriz XVI. mendekoa, baina XVII. mendearen lehenengo erdialdean berregina.

2008ko ekainaren 26ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Oinplano laukizuzena duen familia bakarreko baserria da, hego-ekialdera jotzen duen fatxadarekin elkarzut dagoen gailurra duena. Bi isurkiko artisau erako hodi-teiladun estalkia du eta harlangaitzez egindako horma perimetralak. Bi solairu eta ganbara bat ditu.

Hego-ekialdeko txokoan, eranskin baten barruan, dolare zahar bat dago.

### Fatxadak 
Hego-ekialdeko fatxada nagusia zarpiatua eta kareztatua dago. Lurraren desnibela dela eta, fatxada hau oso laburra da. Lehenengo solairuan leiho-baoren bat du, eta lau balkoi karelduneko lerro bat. Alde honetatik baserriko ganbarara pasatzen da zuzenean, hormigoizko zubi batetik aurrena eta, gero, zurezko portale batetik. Ganbara parean, beste hiru leiho-zulo daude. Ipar-ekialdeko eta hego-mendebaldeko fatxadek, zati batean, landugabeko itxitura-oholtzak dituzte lehenengo solairuaren eta ganbararen parean. Bi fatxada hauek lehenago deskribaturikoa bezalatsukoak dira. Ipar-mendebaldeko fatxadak harlangaitzezko horma-atalak ditu bistan, eta beste hiru leiho-zulo eta gezi-leihoren bat ditu. Teilatupe erantsi batek fatxadako paramentuak estaltzen ditu zati batean.

### Barnealdea 
Eraikinaren egitura atal bakarreko zortzi zutabetan oinarritzen da, non enara-buztan eran loturiko habeak eta besoak lotzen diren. Zutabeetako bat berrerabilitako dolare gotikoko zutabe bat da. Ganbarako oholtza mihiztatutako itxitura-atal batzuek, gailurraren azpian, bitan banatzen dute ganbara hau. Jatorrizko bi eskaileraren bidez igotzen da ganbarara. Petral, gapirio eta latek teilatuari eusten dion egitura osatzen dute.

## Ikus, gainera 
* Mañastegizar baserria (Mutiloa)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Saturdi

**Saturdi** Gipuzkoako Goierri ekualdean dagoen Zaldibia udalerriko auzoa da. Baserri giroko auzoa, bertan Saturdiko baseliza kokatzen da.

## Kanpo estekak
Filipe VI.a Frantziakoa

**Filipe VI.a Valoiskoa** (; 1293 &ndash; Nogent-le-Roi, 1350eko abuztuaren 22a), ezizenez ***Zorionekoa*** () deitua, 1328-1350 bitartean Frantziako erregea izan zen, Valois dinastiako lehena.

## Biografia 
Kapeto leinukoa zen, Karlos Valoiskoaren semea, Filipe IV.a Frantziakoaren iloba eta Karlos IV.a Frantziakoaren lehengusu propioa. 1313an Joana Burgundiakoarekin ezkondu zen. 1328an, Karlos IV.a oinordekorik gabe hiltzean, erresumako baroiek, Filipe Evreuxkoa eta, batez ere, Eduardo III.a Ingalaterrakoa baztertuz, errege hautatu zuten. Horrela Valois leinuko lehendabiziko errege bihurtu zen. Filipe Evreuxkoaren emazte zen Joanari Nafarroako Erresumaren jabetza onartu zion.

Eduardo III.a Ingalaterrakoak omena eskaini zion Gaskoniako eta Guienako bere lurrengatik, baina Filipek Guienan egin zituen lapurretengatik eta bere etsai eskoziarrei eskaintzen zien laguntzagatik minduta, Frantziako erregetza beretzat eskatu zuen Eduardok. Horrela hasi zen Ehun Urteko Gerra. Eduardo III.ak, Luis IV.a Bavariakoarekin eta bereziki Flandesekin bat eginik, Ecluseko garaipena lortu zuen 1340an, eta Frantzian sartu zen. 1346an, Crécyn garaitu zutelarik, Filipe VI.ak gerra etena egin zuen Calais hartu ondoren (1347). Gerraz gainera, gosete handiak, ekonomia krisi larriak eta batez ere izurri beltzak (1348) jo zuten Frantzia haren garaian.

## Ezkontzak eta seme-alabak 
1313an Joana Hankamotzarekin ezkondu zen. Hau izan zen, historialari askoren ustez, benetako agintaria. Zazpi seme-alaba izan zituen:
* Joanes (1319–1364)
* Maria (1326–1333)
* Luis (1328–1328)
* Luis (1330–1330)
* Joana (1333–1333)
* Filipe (1336–1375), Orléansko dukea
* Joana (1337–1337)

1350ean Zuria Nafarroakoarekin ezkondu eta alaba bakarra izan zuten: Joana (1351–1371), Joanes I.a Aragoikoarekin ezkontzeko bidaian hil zena.

## Erreferentziak
Ask Aak

**Ask Aak** Star Warseko fikziozko unibertsoan Malastare izeneko planetaren ordezkaria zen Senatu Galaktikoan Errepublika Galaktikoaren garaian. Senatu Galaktikoan bere herria zen Grandarrak ordezkatzen zituen. Bere postuan Ask Moe senataria hila izan ondoren jarria izan zen.

Ask Aak Errepublikako armada sortzearen alde zegoen, eta Klon trooperrak edo klon soldaduak aurkitzen dituenean, gerran erabiltzek ideiaren alde gogor egiten du.

Ask Aakek bere jatorrizko tokia zen Malastare planetako hizkuntzan hitz egiten zuen, nahiko burrunbatsu eta grabe entzuten zena, bere aurrekoa izan zen Ask Moenaren erabat kontrakoa ahots argi eta ulergarria zuena.

Klon Gerren azken urteetarako Ask Aak senataria Palpatine Kantziler Gorenaren botereengatik oso arduratuta zegoen, eta halako batean Bail Organa eta Mon Mothma senatariengandik oso gertu egon zen, hauen alde eginez.

## Kanpo estekak
Iturengo arotza

**Iturengo arotza** euskal abesti herrikoia eta euskaldunon artean ospetsua da. Bere jatorria Nafarroako Ituren herrian du, Malerrekan.  eta Erramun Joakin izeneko bertako arotz baten "akzioak" kontatzen ditu. Euskal Herri osoan zeharo hedatua dago, gaur egun denon artean ezaguna delarik.

## Bertsioak 
Euskal musikari ugarik abesti herrikoi honen hainbat eta hainbat bertsio moldatu izan dituzte: 

* Mikel Laboak bere lehenengo diskoan sartu zuen kantu herrikoi hau (Mikel Laboa, Herri Gogoa. 1969), eta beste hiru diskotan ere geroago:  Euskal kanta berria (Elkar, 1987),   Txerokee, Mikel Laboaren Kantak (IZ-Seaska-Elkar, 1990) , eta 60ak + 2 (Elkar, 2003)
* Oskarbik Eskutari albumean sortu zuen bertsio polifoniko bat 1972an (Herri Gogoa / Edigsa), eta 2004an Esperantzari leiho bat: antologia 1966-2004 albumean (Elkar). Mikel Laboak grabatu zuen lehenago, baina Oskarbiren bertsioak baditu gutxienez hiru aldaketa: gizona eta emakumearen arteko elkarrizketan ahots biak bereizten dira, trailarai koda gehitzen zioten, eta erritmo azkarragoan kantatzen dute.
* Urria taldeak Argi tirrintan... diskoan argitaratu zuen 1978an (Gravure Universelle).
* Oskorrik bertsio herrikoi bat egin zuen Oskorri & The Pub Ibiltaria 4 albumean (Elkar, 2000).

Fitxategi:Mikel Laboa GureGipuzkoa 1005807.jpg|Mikel Laboa
Fitxategi:Oskarbi 1969.jpg|Oskarbi
Fitxategi:Oskorri Bilbao Musika Banda.jpg|Oskorri

## Hitzak 
Iturengo arotza, Erramun Joakin,
haserre omen zaude zeren dugun jakin
santurik ez leiteke fiatu zurekin,
San Kristobal urtu ta joareak egin.

Arotzak erran dio bere andreari:
-Urtu behar dinagu, ekarran santu hori.
-Gizona, hago isilik! Bekatu duk hori.
-Ez zionagu erranen sekulan inori

Arotzak erran dio bere andreari:
-Begira zaion ongi joare multzoari
soinuan bilatu ta denak zeuden ongi,
salatu ez bagindu koinatak, Joana Mari...

Kobrezko santurikan inon bazarete,
egoten ahal zarete hemendik aparte,
bertzenaz arotz horiek jakiten badute,
joareak eiteko urtuko zaituzte."

Elizako serorak, ermitauak ere,
bakoitza zeun tokitan egon zaitez erne,
bestela arotz horiek jakiten badute,
elizako santuak ihes joanen dire.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mikel Laboaren "Iturengo arotza" abestiaren bertsioa entzungai.
Salete baserria

**Salete** Ezkioko (Gipuzkoa) baserri gotikoa da, malda handiko mendi-hegal batean.

2005eko abuztuaren 3ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Oinplano laukizuzena eta bi isurkiko zurezko estalkia ditu, fatxada nagusiarekin elkarzuta den gailur batekin. Bi solairu eta ganbara bereiz daitezke eta paretak harlangaitzezkoak dira, zarpiatuak. Fatxada nagusiaren (hego-ekialde orientazioa) lehen solairuan (zati bat) eta horma-pikoan oholtza bat ikus daiteke. Ateak eta leihoak ikus daitezke, modu irregularrean banatuta. Geroago egindako zati eratxiki bat dago fatxadaren alde batean. Hego-mendebaldeko fatxadan —harlangaitzezkoa hau ere—, bederatzi hutsune daude: ateak, balkoia eta leihoak, modu irregularrean banatuta. Lurraren desoreka dela eta, oso gutxi ikusten da ipar-ekialdeko fatxada. Alde horretatik sartzen da lastategira, portale bat zeharkatuz. Ipar-mendebaldeko fatxadan (harlanduzkoa) ez dago hutsunerik.

### Barrualdea 
Eraikinaren barrualdean hogei osoko zutabe daude, haritz-zurez egindakoak. Horietatik bost hego-ekialdeko fatxadako harlangaitzezko bilbaduren gainean daude. Dolare gotikoaren bi armazoiak osatzen dituzten lau dolareko zutabeak ere osoko zutabeak dira. Harrizko zapaten gainean daude zutabeak behe-solairuan. Ardatz horiek sei horma-artek osatzen dute ipar-ekialde eta hego-mendebalde noranzkoan, eta hiruk hego-ekialde eta ipar-mendebalde noranzkoan. Etxebizitzak betetzen du eraikinaren hego-mendebaldeko aldeko behe-solairua eta lehen solairua. Etxebizitzaren aldean harlangaitza eta adreilua erabili dira. Gainerakoan (ukuiluak, lastategia eta ganbara) haritz-zura erabili da.

Barruko banaketari dagokionez, zenbait lekutan oholtza mihiztatua erabili da eta, beste zenbaitetan, burdinurtuzko forjaketa. Dolare gotikoaren azpila, sekzio handiko azpiko sunbilek eusten dutena, taula lodiek osatzen dute. Ganbararen zati bat itxita dago eta hurritz- zurarekin (gurutzatua) estalita, teilatupeko gapirioetaraino. Gapirio gehienak jatorrizko eraikinekoak dira eta horien gainean jarri da teilapeko oholtza. Teilapeko oholtza berria da neurri handi batean.

Ipar-ekialdeko, hego-ekialdeko eta ipar-mendebaldeko fatxadetan itsatsitako zatiak ez dira monumentuaren zati gisa ulertu.

## Ikus, gainera 
* Aristizabal baserria
* Igartubeiti baserria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Sorarrain baserria

**Sorarrain** Larraulgo (Gipuzkoa) baserri bat da, Erdi Aroan sortua segur aski. Aldapa handiko hegal batean dago, Usarrabi amildegiaren gainean, Sorarrain izeneko auzoan. Atzeko hiru hormarteak XVI. mendeko baserri batetik berrerabilitakoak dira. XVIII. mendearen hasieran erabat berregin eta zabaldu zuten, gaur egungo itxura hartu arte.

2007ko martxoaren 16ean, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, *monumentu* sailkapenarekin.

## Ezaugarriak 
Familia bakarreko baserria da, 20x20 m oin karratukoa, soto eta ganbararekin, aldapa handiko hegal batean. Hodi-teilako bi isurkiko teilatua, hego-ekialdera begira dagoen fatxada nagusiarekin elkarzut den gailurra duela.

### Kanpoaldea 
Fatxada nagusia atal bakarreko lau zutaberen gainean doa, petral luzez eta besodun indargarriz lotuta. Baditu tartetan bilbadurak ere, gehienak bertikalean. Lehen solairuko forjatuaren parean soliben muturrak ageri dira. Bao guztiak harlangaitz zarpiatu eta zuriz margotuz beteta daude. Konposizioa simetrikoa da, eta bi leiho-lerro ditu, lehen solairuaren eta ganbararen parean. Ganbarako leihoen gainean dago horma pikoa, oholtzaz itxia.

Fatxadaren ertzetan hareharri landuko bi eskantzu daude. Lehen solairuko forjatuaren parean dagoen zementuzko terraza atxiki batek fatxadaren zati bat betetzen du. Gaur egun, eraikinaren sarrera ipar-ekialdean dago: etxean sartzeko ateburudun ate bat dago han, eta beste bat ate bat ukuilurako. Alde horretan arku bat dago, segur aski karpanela, gaur egun erabat itxia; arku hori garai batean orain sukaldea denaren parean zabaltzen zen. Hego-mendebaldeko fatxadan arku zorrotzeko formako sarrera bat dago, dobela luzeekin, eta arku karpaneleko beste sarrera bat, biak ere hareharri landukoak. Atzeko ipar-mendebaldeko fatxada behea da, lurraren malda dela-eta. Fatxada nagusia ez ezik, gainerako fatxadak ere zarpiaturik eta zuriz margoturik daude. Baserriko sotoa edo ataripea, lurraren malda aprobetxatuz eraikia, eraikinaren hego-ekialdean dago. Gaur egun zati batean itxita dagoen soto edo ataripe honek sarrerak zituen ipar-ekialde eta hego-mendebaldean, azken horretako sarrerak besterik ez du iraun.

### Barrualdea 
Eraikin honen armadura atal bakarreko bederatzi zutaberen gainean dago, harlanduzko zapaten gainean. Egitura simetrikoa da, eta zurezko aho-ziri eta kabilaz mihiztatutako habe, soliba eta beso handiz armatua. Egituraren ataletan erromatar zenbakiak ageri dira, zurgin-markaz eginak. Horren gainean dago teilatua, bere petral, gapirio eta latatu eta guzti.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
Valognesko ituna

**Valognesko ituna** 1355eko irailaren 10ean Karlos II.a Nafarroakoa eta Joanes II.a Frantziakoak sinatutako ituna izan zen. Helburua Eduardo III.a Ingalaterrakoaren aurka errege biak lotzea zuen Ehun Urteko Gerra jarraitzeko.

## Aurrekariak 
Karlos eta Joanesek lehen elkar borrokatu zuten Karlosek Frantziako tronua nahi zuelako.

1354ko otsailaren 22an, Mantesko itunari esker, lehendabizikoz sinatu zuen bake-hitzarmena, Karlosek Karlos de la Cerda Frantziako kondestablea erail bazuen ere. Bakeak ez zuen luzaro iraun eta Karlosek Henrike Grosmontekoa lehendabiziko Lancasterreko dukea aliatu zuen. Hala ere, hurrengo urtean Valognesen berriro ituna sinatu. Tamalez, ez zuen lehendabizikoa baino gehiago iraun.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Zacour, Norman P. "Talleyrand: The Cardinal of Périgord (1301-1364)." *Transactions of the American Philosophical Society*, New Ser., 50. Lib., 7. zbk (1960), 1–83. orr.
* Lodge, Eleanor C. *Gascony under English Rule*. Kennikat Press: Londres, 1926.

## Kanpo estekak
Boga boga

**Boga boga** marinelei buruzko abesti herrikoi eta ezaguna da. Jesus Guridi musika konposatzaile ospetsuak abesbatzarako bertsio bat egin zuen, Oskorrik ere bertsio bat prestatu izan du, geroago Delirum Tremens eta The Uski's taldeek ere bai.

Arraunean egiteko erritmo aproposa duenez aspaldian traineruetan erabiltzen zuten marinelek beren indar guztiak batera erabiltzeko. Abestiaren jatorria Ondarroa dela esan ohi da.

## Hitzak 
thumb|Traineruak gaur eguneko lehiaketa batean
[thumb|[Jesus Guridik abesbatzarako bertsio bat sortu zuen. ]]
Boga boga,mariñela, mariñela,joan behar degu,urrutira, urrutira,bai Indietara, bai Indietara.Ez det, ez det, ez det nik ikusikozure plai ederra, plai ederraAgur, agur, agur Ondarroakoitsas, itsaso bazterra,itsas, itsaso bazterra.Mariñela, mariñela,boga! mariñela!

## Bertsioak 
* Boga, boga (The Uski's)
* Boga boga (Delirium Tremens)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gizonezkoen abesbatza batek abestutako "Boga, boga" abestiaren bertsioa. 
* Irutasun abesbatzaren "Boga, boga" abestiaren bertsioa. 
* Santa Luzia abesbatzaren "Boga, boga" abestiaren bertsioa. 
* Ereintza abesbatzaren "Boga, boga" abestiaren bertsioa.
Mantesko ituna

**Mantesko ituna** 1354ko otsailaren 22an Karlos II.a Nafarroakoak eta Joanes II.a Frantziakoak sinatutako ituna izan zen. Helburua Eduardo III.a Ingalaterrakoaren aurka errege biak lotzea zuen Ehun Urteko Gerra jarraitzeko.

Karlosek Printze Beltza eta Lancasterreko dukea zen Henrike Grosmontekoa negoziatzen hasi eta gero, Joanes II.ak, Ingalaterraren aurkako bere aliantza finkatzeko, Robert le Coq bidali zuen Mantesera Nafarroako Erresumarekin bake ituna sinatzeko. Itunari esker, Karlosek Beaumont-le-Rogerreko konderria ez ezik emate gehiago ere lortu bazituen ere, ez zuen bake finkorik lortu. Karlosek Henrike Grosmontekoarekin aliantza sinatu zuen 1354an. Hori zela eta, berriro negoziatu eta Valognesko ituna sinatu zuten 1355ean.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Zacour, Norman P. "Talleyrand: The Cardinal of Périgord (1301-1364)." *Transactions of the American Philosophical Society*, New Ser., 50. Lib., 7. zbk (1960), 1–83. orr.
* Funk, Arthur Layton. ["Robert Le Coq and Etienne Marcel."](http://links.jstor.org/sici?sici=0038-7134(194410)19%3A4%3C470%3ARLCAEM%3E2.0.CO%3B2-2) *Speculum*, Vol. 19, No. 4 (Oct., 1944), pp 470–487.

## Kanpo estekak
Joan II.a Frantziakoa

**Joan II.a Frantziakoa** (Le Mans, 1319ko apirilaren 16a - Londres, 1364ko apirilaren 8a), izengoitiz **Joan Onbera** (), Frantziako erregea izan zen 1350-1364 bitartean.

## Biografia 
Filipe VI.a Frantziakoa eta Joana Borgoinakoa izan zituen gurasoak. 1350ean, 31 urte zituela, Frantziako errege bilakatu zen. Izurri Beltzak, Ehun Urteetako Gerrak eta *Jacquerie* izeneko matxinadak markatu zuten haren agintaldia.

Etsai handienak Eduardo III.a Ingalaterrakoa eta Karlos II.a Nafarroakoa izan zituen. Itun eskaintza gisa, 1352an alaba Joana Karlosekin ezkondu zuen, baina agindutako ezkonsaria eman ez zionez, liskarrak jarraitu zuen. 1355eko irailaren 10ean, Nafarroako eta Frantziako erregeek Valognesko hitzarmena sinatu bazuten ere, 1356ko apirilaren 16an, Rouenen, Joanek Karlos II.a preso hartu eta espetxeratu zuen.

1356ko irailean, Ehun Urteetako Gerraren baitako Poitiersko guduan, Frantziako armada sarraskitua izan zen; ingelesek Joan II.a eta haren seme Filipe harrapatu eta Ingalaterrara eraman zituzten. 1360ko urrian, Joan aske utzi zuten, ordaindu beharreko bahisaria bildu ahal izateko; berme modura, Luis semea bahiturik gelditu zen Calaisen. 1363an Luisek ihes egitea lortu zuen; Joan, bere burua ohoregabetua ikusirik, Londresera itzuli zen. Bertan hil zen, 1364ko apirilaren 8an.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1332an Joanes I.a Bohemiakoaren alaba Bonarekin ezkondu eta bederatzi seme-alaba izan zituzten:
# Karlos (1338–1380)
# Luis (1339–1384)
# Joanes (1340–1416)
# Filipe (1342–1404)
# Joana (1343–1373), Karlos II.a Nafarroakoarekin ezkondu zena.
# Maria (1344–1404)
# Aines (1345–1349)
# Margarita (1347–1352)
# Elisabet (1348–1372), Giangaleazzo Visconti Milango dukearekin ezkondu zena.

1350an Joana I.a Auverniakoarekin ezkondu eta alaba bi izan zituzten:
# Blanka (1350–?)
# Katalina (1352–?)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Karlos V.a Frantziakoa

**Karlos V.a Frantziakoa** (Vincenneseko gaztelua, 1338ko urtarrilaren 21a - Beauté-sur-Marne, Vincennes, 1380ko irailaren 16a), ***Jakituna*** ezizenaz ezaguna, 1364-1380 bitartean Frantziako erregea izan zen. Bere erreinaldiak Ehun Urteko Gerraren lehenbiziko zatiaren amaiera markatu zuen, eta Frantziak lurralde asko berreskuratu zituen. Karlos II.a Nafarroakoa izan zuen barneko arerio nagusia.

## Biografia 
Joan II.a Frantziakoa eta Bona Luxenburgokoa izan zituen gurasoak. Aita preso zen bitartean, erregeorde izan zen, Étienne Marcelen matxinada eta laborariena menderatu zituen eta Bretignyko hitzarmena sinatu zuen Ingalaterrarekin. Errege koroaturik, Karlos II.a Nafarroakoaren kontrako gerra amaitu zuen, Ingalaterrari Frantzian zituen ia lurralde guztiak kendu zizkion (Calais eta Bordele ingurua salbu), eta Bretainiako duketzarako gerra bukatu zuen.

Letren eta arteen babesle izan zen. Erregeren liburutegia sortu zuen, bere eskuizkribu bildumarekin, eta Louvre berriro eraiki zuen.

### Ezkontza eta seme-alabak 
1350ean Joana Borboikoarekin ezkondu eta bederatzi seme-alaba izan zituzten:
* Joana (1357 – 1360)
* Joanes (1363-1409)
* Bona (1360 – 1360)
* Joanes (1366 – 1366)
* Karlos (1368 – 1422)
* Maria (1370 – 1377)
* Luis (1372 – 1407)
* Elisabet (1373 – 1377)
* Katalina (1378 – 1388)

### Hilobia 
Saint Denis basilikan dago ehortzia, Parisen. Bere hilobia, Jean de Liegek egindako eskultura bikoitza Joana erreginaren ondoan, ereduetako bat izan zen Karlos III.a Nafarroakoaren eta Leonor Trastamarakoaren hilobia egiteko Iruñeko katedralean.

## Genealogia 
### Frantziako erregeen lerroa 
## Erreferentziak
American History X

***American History X*** () Tony Kayek 1998an zuzendutako filma da, arrazakeria eta skinheaden mundua aztertzen dituena. Ameriketako Estatu Batuetan 1998ko urriaren 23an estreinatu zen. Edward Norton, Edward Furlong, Beverly D'Angelo, Avery Brooks, Stacy Keach, Jennifer Lien, Fairuza Balk, Elliott Gould, Ethan Suplee, Guy Torry eta William Russ aktoreek antzeztu zuten.

AEBetako arrazakeria eta neonazismoaren fenomenoa agertzen ditu. Filmak 23 milioi dolar eskuratu zituen mundu osoko zinemetan. Edward Norton aktoreak Gizonezko aktore onenaren Oscar Sariaren izendapena jaso zuen.

## Sinopsia 
Derek (Edward Norton) Los Angeles hiriko neonazi gazte bat furgoneta ohostu nahi zion gazte beltz bat hiltzeagatik espetxeratua izan zen. Espetxean gainontzeko preso neonazien jokamoldeen ondorioz begiak ireki eta gazte beltz baten adiskide bilakatu ondoren aske geratutakoan, jada pertsona berria da eta iraganean murgildua egon zen bortizkeria, gorroto eta arrazakeria mundu horretatik urrundu eta Danny (Edward Furlong) anaia gazteenak bere bide okerrean ibil ez dadin saiatu da, Danny nerabeak Derek anai nagusiagoa eredutzat baitu.

## Aktoreak 
* Edward Norton: Derek Vinyard
* Edward Furlong: Danny Vinyard
* Beverly D'Angelo: Doris Vinyard
* Jennifer Lien: Davina Vinyard
* Ethan Suplee: Seth Ryan
* Fairuza Balk: Stacey
* Avery Brooks: Bob Sweeney doktorea
* Elliott Gould: Murray
* Stacy Keach: Cameron Alexander
* William Russ: Dennis Vinyard
* Guy Torry: Lamont
* Joseph Cortese: Rasmussen
* Alex Sol: Mitch McKormick
* Keram Malicki-Sánchez: Chris
* Giuseppe Andrews: Jason
* Christopher Masterson: Daryl Dawson
* Paul Le Mat: McMahon
* Tara Blanchard: Ally Vinyard

## Kanpo estekak 
* *American History X* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmearen webgune ofiziala 
* *American History X* filmaren trailer edo iragarkia ikusgai. Youtube.com
Muxika dorretxea

**Muxika dorretxea** hau izan daiteke:

# Muxikako dorretxea, Bizkaiko Muxika udalerrian dagoen dorretxea.
# Muxika dorretxea (Ordizia), Gipuzkoako Ordizia udalerrian dagoen dorretxea.
Ikusi eta ikasi

**Ikusi eta ikasi** abestia Delirium Tremens mutrikuar taldeak sortutako abestia da. Bere garaian ETBko "Ikus Ikas" saileko sarrerako sintonia ere izan zen.

## Kanpo estekak 
* Delirium Tremens taldea "Ikusi eta Ikasi" abestia ETBko programa baten amaieran joaz.
Aragoiko Koroa

*Artikulu hau entitate politikoari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Koroa».*

**Aragoiko Koroa** (, , ) Aragoiko erregearen agindupeko lurralde multzoa zen, 1164 eta 1707 artean iraun zuena

## Historia 
1150ean, Erramun Berenger IV.a Bartzelonako kondea Petronila Aragoiko erreginagaiarekin ezkondu zen. Haien seme Alfontso II.a Aragoikoa izan zen lehenbiziko erregea Aragoiko Erresuman eta Bartzelonako Konderrian agindu zuena.

Belaunaldiz belaunaldi, Aragoi eta Katalunia jatorrizko lurraldeak ez ezik, beste erresuma batzuk ere lortu zituzten: Mallorca, Valentzia, Sizilia, Korsika, Sardinia eta Napoliko erresumak eta Atenas eta Neopatriako dukerriak hain zuzen ere.

1469an Errege-erregina Katolikoak ezkontzean, Gaztelako Koroarekiko batasun dinastikoa lortu zuen Aragoiko koroak. Espainiako Erresuman lurralde horiek beren eskubide eta foruak mantendu zituzten 1705 eta 1716 artean Filipe V.a Espainiakoak Planta Berriko Dekretuak ezarri arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan y Junior

**Juan y Junior** espainiar musika bikotea izan zen.

Bikote hau osatu zutenak Juan Pardo Suárez (Palma de Mallorca, 1942) eta Antonio Morales Barretto "Junior" (Manila, 1943) izan ziren. Elkarrekin, euren karrera musikala Los Pekenikes taldean hasi zuten, eta ondoren Los Brincosen 1960ko hamarkadan). 1967an Juan y Junior izeneko bikote musikala osatu zuten. Euren diskografia bikote bezala laburra da (soilik sei single) baina arrakastaz betea.

Aipatu beharrekoa da *A dos niñas* izeneko kantua Marisol eta Rocío Durcalengan pentsatuz konposatu zela. Beranduago, Junior Rocío Durcalekin ezkonduko zen, bikote sendo bat izanez eta elkarrekin hiru seme-alaba izan zituztelarik, horien artean Shaila Dúrcal eta Carmen Morales ezagun egin direlarik, lehena abeslari bezala eta bigarrena aktore bezala. Junior 2006ko martxoan alargun geratu zen.

1968an, Luis Lucía Mingarrok zuzendutako eta Marisolek eta Sebastian Palomo Linaresek protagonizatu zuten Solos los dos filmeko soinu banda osoa eta kantu guztiak konposatzeaz arduratu ziren.

Azken kantu arrakastatsua *Anduriña* izenekoa izan zuten, Pablo Picasso artista, diskoaren estalkia marrazteko bere grabatuetako bat emateraino hunkitu zuen balada.

Juanek, Junior ondoan ez zuela, grabaketa bat bere lagunaren ahotsaren ordez bere ahots propioa erabiliz konpondu nahi izan zuenean gertatuko arazo batek eragin zuen bikote musikal honen banaketa, bakoitza bakarlari bezala hasiz: laburra Juniorrena eta askoz luzeagoa Juanena, egundaino ere iristen dena (La Charanga, Mi Guitarra eta María Magdalena bezalako kantu arrakastatsuekin) ekoizle lana ere egiteaz gain.

## Kantuak 
* *La caza*
* *Nada*
* *Tiempo de amor*
* *A dos niñas*
* *Nos falta fe*
* *Anduriña*
* *Bajo el sol*
* *Tres días*
* *Para verte reír*
* *Lo que el viento se llevó*
* *En San Juan*
* *Tus Ojos*

## Kanpo estekak
Ubillots baserria

**Ubillots** Leaburuko baserria da, herrigunetik mendebaldera, malda handiko kareharrizko harkaitz-muino batean.

2006ko maiatzaren 24ean, Eusko Jaurlaritzak *monumentu* izendatu zuen, Sailkatutako Kultura Ondasuna.

## Ezaugarriak 
Oinplano karratua du, 12 x 12 m, bi isurkiko estalki zurezkoa, gailurra fatxada nagusiarekin elkarzut.

Bi solairu, ganbara eta sotoa ditu. Kokalekua oso aldatsua denez, hegoaldeko soto handiko hormak harlanduxkoz eta harlangaitzez eginak dira. Horien gainean bermatzen da zurezko egitura osoa, zuloak harlagaintzez zarpiatuak eta kanpotik kareztatuak dituena, eta ekialdeko fatxada nagusitik eta hegoaldeko fatxadatik bilbadurak ikusgai dituena. Iparraldeko fatxada ia ez da existitzen, desnibela dela-eta. Mendebaldeko fatxada estalia dago guztiz, hainbat tamaina eta garaitako eranskin eta estalpek zeharkatzen dutelako. Ekialdeko fatxadan, sotorako pasabidea ez ezik, zurezko bastidorea eta bi orriko atea dituen sarbide-baoa ere dago beheko solairuan. Fatxada honetan zortzi leihozulo ezberdin irekitzen dira, zurezko markodunak, bilbaduren arteko zuloak baliatuz. Hegoaldeko fatxada oso garaia da, desnibelaren kariaz. Sotoan zenbait bao ditu, eta beste sei leihozulo zurezko bilbaduren arteko zuloak baliatuz.

Mendebaldeko fatxadako hiru eranskinak eta estalpeak ez dira monumentuan sartzen.

### Barrualdea 
Barrualdetik, baserriari zurezko zortzi zutabe atal bakarrekok eusten diote; horietatik lau zutabe bikoitzak dira eta baserriko dolare gotikoa osatzen dute. Estalkiaren egiturak gailur bikoitza du. Bizitokia baserriaren hegoaldean dago: sukaldea behe-solairuan eta gelak lehenengo solairuan. Sukalde zaharra behe-solairuko hego-mendebaldean zegoen; beheko sua zuen erdialdean, baina desagertua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultura Ondasun izendapena EHAAn
NA-2401

**NA-2401** edo **Zuhatzuko errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-2400 nafar errepidearen 3,09 kilometroan hasi eta Itzagaondoa udalerrian dagoen Zuhatzu kontzejura arte doa. Errepidea 0,48 kilometro luze da.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Itzagaondoa

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.
NA-2404

**NA-2404** edo **Nardoze-Alduate errepidea**, Nafarroako herri errepidea da, NA-2420 nafar errepidearen 32,21 kilometroan hasi eta Urraulbeiti udalerrian dauden Nardoze-Andurra eta Alduate kontzejuetara arte doa. Errepide laburra da, 0,20 kilometro baino ez ditu.

## Zeharkatzen dituen udalerriak 
* Urraulbeiti

## Ikus, gainera 
* Nafarroako errepideak
* Nafarroako herri errepideen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Nafarroako errepideak, Nafarroako gobernuaren webgunean.