Emakume Abertzale Batza

[thumb|300px|Emakume Abertzale Batzako lau kide, [Beasainen (Gipuzkoa), 1930eko hamarkadan.]]
**Emakume Abertzale Batza** (EAB) 1922an Bilbon sortutako EAJko emakumeen elkarte nazionalista da. Karmele Errazti izendatu zuten presidente, baina lehen aldi honetan 17 hilabete besterik ez zuen iraun, Miguel Primo de Riveraren diktadura-aldian legez kanpo utzi eta desagertu egin baitzen. Elkarte hau sortzeko jadanik Irlandan zegoen Cumann na mBan elkartean oinarritu ziren.

1931n berragertu zen, berezko autonomia lortu eta Hego Euskal Herri osora zabaldu zen. "Jaun-goikoa eta Lagi-Zarra" (JEL) eta euskara zituzten helburu; gizonezkoek gidaturiko lanaren menpeko ikusten zuten beren egitekoa. Irakaskuntza eta heziketa alorrean egindako lanaz gain (ikastola eta haurtzaindegietan bereziki), propaganda eta gizarte-arazoak arintzen saiatu ziren. Jarduera honen emaitza, eta Euzko Gaztedijarekin (EGI) batera, Euzko Irakasle Batza eta Euzko Ikastola Batza sortu ziren (1932).

Elkartearen indarra eta eragina handiak zirenean, Espainiako Gerra Zibila piztu zen eta frankistek gogor zapaldu zituzten. Gerra ondoren, kide asko erbesteratu egin ziren eta euskal errefuxiatuei eman beharreko laguntza prestatu zuten.

EABko kide ospetsuak izan ziren Karmele Errazti, Polixene Trabudua, Haydée Agirre, Maria Teresa Zabala, Julene Urzelai, Sorne Unzueta, Robustiana Mujika Egaña eta Elbira Zipitria.

## Aurrekariak 
Emakume abertzaleek antolaketa saiakera desberdinak izan zituzten. Lehenengo, *Asociación General Femenina Nacionalista Vasca* izenekoa antolatzen saiatu ziren, baina EAJko gizonen jarrera oldarkorraren ondorioz ezerezean geratu zen. Ondoren, Victorina Larrinagak ongintza elkarte bat sortzea proposatu zuen, zeinaren bitartez jarduera politikoak sustatu zitezkeen gizonen gainbegirada saihestuz. Elkarte hori *Ropero Vasco* izan zen, 1908an sortu zen eta Sofía Mac-Mahon eta Teresa Azkue izan zituen zuzendari. Beranduago, eta bide beretik, 1921ean *Euzkotarren Aldeko Jel-Bazkuna* (Junta Nacionalista de Socorros) sortu zuten, Rifeko gerran ari ziren gudariei laguntzeko asmoa zuena.

## Historia 
### Hasierak 
1922ko martxoan, Ambrose Victor Martinek Irlandako independentziari buruzko hitzaldia eman zuen Bilbon, eta bertan Cumann na mBan elkartearen berri eman zuen. Euzko Gaztedijako emakumeek haien erreferentea izango zen elkarteari jarraituz antolakuntza komisio bat sortu eta batzar batera deitu zituzten emakume bilbotarrak 1922ko maiatzaren 7an. Ondoren, kideetako asko Foru Aldundiak antolaturiko "Auzo eskoletan" aritu ziren.

### Birgaitzea 
1931ko ekainean, II. Errepublikarekin batera, elkartea berriz sortu zen Urte haietan gainerako euskal lurraldeetara hedatu zen eta EABko taldeak sortu ziren Euskal Herriko herri gehienetan. Taldekide nagusiak Bittori Etxeberria, Itziar Mujika, Delia Lauroba eta Tere Verdes euskal emakume eta espioiak izan ziren. 2018an, Ane Azkue Zamalloak 'Alava Sarea: emakume espioi ikusezinak 1936-1947' dokumentala sortu zuen, emakume haien lana aitortuz.

Erbestealdian, biziki garrantzitsua izan zen EABren ekinbidea, erbestean zeuden agintari abertzaleak eta frankismoaren aurka aritzen ziren barruko erresistentziako kideak harremanetan jarriz, espetxeetan nahiz kalean.

## Ikus, gainera 
* Libe Altuna

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bilbao Bilbao, Begoña; Ezkurdia Arteaga, Gurutze; Pérez Urraza, Karmele; Chueca Intxusta, Josu (koord.) (2012): *Emakumeak, hitza eta bizitza*, Euskal Herriko Unibertsitatea.
* Garmendia Lasa, Elixabete (2012): "Pizkundeko lau emakume mitinlari", Euskonews, 634.
* Ugalde Solano, Mercedes (1993): *Mujeres y nacionalismo vasco. Génesis y desarrollo de Emakume Abertzale Batza (1906-1936)*, Bilbo, Emakunde.
* Uruburu Totorikaguena, Laura (1997): *Emakume Abertzale Batza (1922-1936)*, Bidegileak bilduma, Gasteiz, Eusko Jaurlaritza.

## Kanpo estekak 
* EABri buruz, EAJren webgunean