ChatGPT

**ChatGPT** (*Generative Pre-trained Transformer*) OpenAI enpresak 2022ko azaroan kaleratutako adimen artifizialeko txatbota da. OpenAIren GPT-3.5  hizkuntza-eredu handiaren gainean eraiki da, doikuntza handiarekin eta bi ikasketa-teknika konbinatuz: gainbegiratua (*supervised*) eta errefortzukoa (*reinforcement*).

ChatGPT prototipo gisa abiatu zen 2022ko azaroaren 30ean, eta berehalako arrakasta izan du erantzun zehatz eta antolatuengatik ezagutza-eremu anitzetan. Zenbaitetan agertzen duen gertaera objektiboekiko desbiderapena aipatu da eragozpen garrantzitsu gisa.

Eleaniztuna da eta euskaraz ere aritzen da, beste hizkuntza nagusi batzuetan baino muga gehiagorekin hala ere.

## Ikasketa 
thumb|Pioneer eraikina, San Francisco, OpenAI HQeko egoitza
[thumb|[Sam Altman OpenAI-eko zuzendaria]]
**ChatGPT** GPT-3.5 hizkuntza-ereduaren gainean ondo doitutako softwarea da, ikasketa gainbegiratua eta errefortzuko ikasketa erabiliz ikasi duena. Bi hurbilpenetan pertsonen laguntza erabili zen eredua optimizatzeko. 

* Gainbegiratuan, ereduari pertsonak egindako elkarrizketak gehitu zitzaizkion, non pertsonek bi rolak jokatzen zituzten: erabiltzailearena eta adimen artifizialeko (AA) laguntzailearena. 
* Errefortzu-urratsean, giza trebatzaileek ordenatzen zituzten, ranking bat eginez, sistemak elkarrizketetan sortutako erantzunak. Ranking horiek erabili ziren hainbat iterazioko doikuntzan. 

Ereduak ikasteko Microsoftekin lankidetzan aritu ziren Azure superkonputazio-azpiegitura erabiliz.

OpenAIk sistema doitzen jarraitzen du ChatGPTren erabiltzailearen portaerari etekina atereaz. Erabiltzaileak sistemaren erantzunak baloratu ditzakete, alde edo aurka, edo testu-eremuan iruzkin bat gehitzen duenean.

## Ezaugarriak eta mugak 
Txatbot baten funtzio nagusia elkarrizketa batean parte hartzen duen pertsona bat imitatzea den arren sistema probatu dutenek beste ezaugarri interesgarriak aurkitu dizkiote, moldakortasuna eta inprobisazioa esaterako, gainera, bestelako eginkizunetan ere ondo moldatzen dela baieztatu dute, besteak beste konputagailu-programak idazten eta arazten, Linux sistema emulatzen, idazlanak, poesia eta musika sortzen eta jokoetan parte hartzen.

Emaitza iraingarriak sor ez daitezen, egindako kontsultak iragazi egiten dira, eta ez dira onartzen arrazistak edo sexistak izan daitezkeen eskaerak edo oharrak.

**ChatGPTk** muga asko ditu. OpenAIk onartu zuen ChatGPTk "batzuetan erantzun okerrak edo zentzugabeak ematen dituela". ChatGPTren trebakuntzan, giza aztertzaileek erantzun luzeagoak nahiago izan zituzten, benetako ulermena edo gaur egungo edukia edozein izanda ere.

## Harrera, kritikak eta eztabaidak 
### Aldeko erreakzioak 
2022ko abenduan lehen iruzkin positiboak agertu ziren;  *The New York Timesek* horrela zioen: "publiko zabalari inoiz eskainitako adimen artifizialeko txatbotik onena". *The Guardian* egunkari britainiarrean esan zuten ChatGPT gai zela testua sortzeko "oso modu xehean" eta "gizakiek bezala". Dan Gillmor teknologiari buruzko idazleak ChatGPT erabili zuen ikasleek egin beharreko idazlanekin, eta egiaztatu zuen sortutako testua ikasle on batek egingo zuenarekin bat zetorrela, ondorioztatuz "akademiak oso arazo larriak dituela". 

2022ko abenduan, Google-k kezka adierazi zuen ChatGPTren eraginaz bilaketaren eremuan. 2023ko urtarrilean zabaldu zen Microsoft ari zela planifikatzen ChatGPT txertatzea aukerako funtzionalitatea Bing bilaketa-motorrean, ziurrenik 2023ko martxoan.

### Aurkako erreakzioak 
2022ko abenduko iritzi-artikulu batean, Paul Krugman ekonomialariak esan zuen ChatGPTk  eragingo ziola ezagutzaren arloko langileen eskariari. Kazetariek ChatGPTk "haluzinatzeko" duen joera aipatu dute.  Adibidez, ChatGPTri "Mexiko ez den Erdialdeko Amerikako herrialderik handiena" eskatu zitzaion. ChatGPTk Guatemala erantzun zuen, erantzun zuzena Nikaragua denean. Beste batean "The Ballad of Dwight Fry" abestiaren letra eskatu ziotenean, ChatGPTk asmatutako hitzak eman zituen benetako letra eman beharrean. Hainbat ikertzailek loro estokastiko batekin alderatu zuten ChatGPT.

2022ko abenduan, Stack Overflow programazioaren inguruko galderen eta erantzunen webguneak debekatu egin zuen ChatGPT erabiltzea galderei erantzuteko, ChatGPTren erantzunen izaera objektiboki anbiguoa aipatuz.

Tyler Cowen ekonomialariak bere kezka adierazi zuen demokrazian eduki dezakeen eraginarengatik, eta iruzkin automatizatuak idazteko gaitasuna aipatu zuen. *The Guardianek* aipatu du ChatGPT bezalako tresnekin Interneten aurkitutako edozein edukiren fidagarritasuna zalantzazkoa dela, eta gobernu-erregulazioa eskatu zuen.

### Ondorioak zibersegurtasunerako 
Check Point Research-ek eta beste talde batzuek adierazi zuten ChatGPT gai zela phishing eta malware mezu elektronikoak idazteko, batez ere OpenAI Codex-ekin konbinatuta. 

### Ondorioak hezkuntzan 
*Nature* aldizkarian, Chris Stokel-Walkerrek adierazi zuen irakasleak kontuz ibili beharko direla *hemendik aurrera* ikasleek ChatGPT erabiliko baitute idazlanak egiteko, kontuan hartu beharko dute ebaluazioan eta pentsamendu kritikoa edo arrazoibidea bultzatzeko egokituko beharko dela irakaskuntza.

Ekai Txapartegi irakasleak ere kezka eta egokitzeko beharra aipatu du: "*Erantzun zoragarri horiek irakurtzean, ordea, kezka berak asaldatzen nau: txat hau guztion eskura dagoela, zein da irakasleon lana hemendik aurrera? Gaur hau egiteko gai bada, zertarako izango da gai bost-hamar urte barru? Esaterako, eta ikusitakoak ikusita, erraz asko irudika dezakegu etorkizun hurbilean Hegel bera unibertsitatean eskolak ematen.*"

2023ko urtarrilaren 4az geroztik, New York Hiriko Hezkuntza Sailak murriztu egin du ChatGPTrako sarbidea eskola publikoko gailuetatik.

## Euskara, Latxa eta beste hizkuntza ereduak 
2024ko Informatikari Euskaldunen Bilkuraren barruan  sei hizkuntza-eredu handi jarri zuten lehian euskarazko elkarrizketetan. Helburua EHUko Hitz zentroan garatzen den Latxa eredua «sistema komertzial hoberenen kontra» lehian jartzea izan zen, eta horra ondorioetako bat: GPT-4o eredu ezagunaren parean geratu zen ia. Dema horretan ikusi zen euskaraz «hobekien» zekien sistema Claude Sonnet 3.5 sistema komertziala zela,  bigarren GPT-4o sistema geratu zen, eta haren «ia parean» geratu zen Latxa. Beherago geratu zen Gemini Flash 1.5, eta «askoz beherago» Command R+ eta LLama 3.1. Azken hori Latxa eredu berriaren «oinarria» da.
Fitxategi:ChatGPT_logo.svg|ChatGPT
Fitxategi:Claude_AI_logo.svg|Claude
Fitxategi:Google_Gemini_logo.svg|Gemini
Fitxategi:Latxa_logotipoa.jpg|Latxa
Fitxategi:Perplexity_AI_logo.svg|Perplexity AI

## Bertsioak 
Hizkuntza-eredu handien zerrendan ikus daiteke noiz sortu diren HEH honen bertsioak eta horien ezaugarriak.

Prestakuntza-kostuen zutaberako, 1 petaFLOP-egun = 1 petaFLOP/sec × 1 egun = 8,64E19 FLOP. Gainera, modeloaren handienaren kostua bakarrik dago idatzita.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Adimen Artifiziala
* Adimen artifizial sortzaile
* Hizkuntza eredu handiak
* Laguntzaile birtuala
* Turing proba
* Claude
* Gemini
* Perplexity AI
* Latxa
* LLaMA
* Ordenagailuen antropomorfismoa

## Kanpo estekak 
* ChatGPT webgune ofiziala
* ChatGPT Wrote My AP English Essay—and I Passed (WSJ, bideoa, 2022-12-21)
* Lana kenduko didan loritoarekin hizketan (Ekai Txapartegi, Berria, 2023-01-03)