open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zumar hostotxiki

**Zumar hostotxikia** edo **zumar hostoleuna** (*Ulmus minor*) Ulmazeoen familiako eta *Ulmus* generoko zuhaitza da. Jatorria Europa, Afrikako iparraldean eta Asiako hego-mendebaldean du. Hosto-erorkorrekoa da.

## Ezaugarriak 
Eite handiko zuhaitza da, 40 metrotaraino iritsi daitekeena, adaburu biribildu edo piska bat irregularrarekin. Zurtoin lodi eta luzea du. Enborreko azala, berriz, latza, zartadura ugarikoa. Kolore marroixkako adartxo meheak, inoiz suberifikatuak. Zuraren kolorea marroi-gorrixka da, eta hazkunde eraztunak oso markatuak ditu.

### Hostoak 
Hostogalkorra da. Hosto sinple eta txandakatuak ditu. Forma obobatutik oblantzeolatukoak, zimurtuak eta kolore berde ilunekoak. Goialdetik glabroak eta azpialdetik 7-12 nerbio pareetan iletxo zurixkak ateratzen zaizkie. Oinaldea biribildua, asimetrikoa eta ertzak zerratu edo bizerratuak.

### Loreak 
Lore hermafroditikoduna, 30 lore izan ditzakeen glomerulu biribiletan antolatuak, ia eseriak aurreko urteko adaxketan, berdeak edo marroi-gorrixkak. Bakoitza elkarri loturiko 4-6 sepalo oinarrian eta kolore purpurako beste hainbeste estamine gamostemonorekin.

### Fruituak 
Fruitua samara da. Obalatuak dira, 7-17 mm-koak, hegala oinaldetik zabaltzen doa fruitu zapala guztiz inguratu arte. Kolore berde argikoa edo gorrixka gaztea denean, heltzean marroi-horixka bilakatzen da. Negu bukaeran loratzen da, otsaila eta martxoa bitartean, eta fruituak martxo amaiera apirila hasieran heltzen dira. Loraketa eta fruituen sakabanaketa, beraz, hosto berriak guztiz garatu baino lehen gertatzen da.

Image:Ulmus-minor-foliage-mosaic.JPG|*U. minor* hostoak
Image:Goodyer 004.jpg|Hostoa
Image: Ulmus minor suberosa kz.jpg|Azala (*Ulmus minor suberosa*)
File:Ulmus minor MHNT.BOT.2010.12.3.jpg|Ulmus minor - Museum specimen

## Ekologia 
Azken urteetan grafiosia dela eta zumarren populazioak asko murriztu dira. Grafiosia *Ophiostoma novo-ulmi* onddoak eragindako gaixotasun bat da. Jatorriz Asiakoa da, bertako zumar espezieak askoz ere erresistenteagoak direlarik. Uste da Europara Lehen Mundu Gerran iritsi zela Holandatik, ordutik kalte handiak eragin ditu zumarretan. Gerora, gaixotasun hau Ipar Ameriketara ere zabaldu da.

## Erabilerak 
Zura erabilerraza da, lantzerako orduan arazorik ematen ez duena. Usteldurarekiko erresistentea nahiz eta ingurune hezeetan egon. Hori dela eta oso estimatua zurgintzan eta batez ere ontzigintzan. Oraindik ere, bere hostoak aziendentzako bazka modura erabiltzen dira lurralde askotan, eta beren kimuak barazki izan daitezke giza kontsumoan. Enbor azala astringentea da, bere tanino aberastasuna dela eta. Gainera, zuhaitz hau asko erabili izan da apaingarri gisa herri eta hiri askotako gune ezberdinetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zumar hostotxikia EuskalNatura.net webgunean, Ibon Aristi de la Hoz
Iñaki Egaña (argipena)

**Iñaki Egaña** zenbait euskal herritarren izen-deiturak dira:
* Cesáreo Ignacio Egaña (1815-1868) gasteiztar inprimatzailea;
* Iñaki Egaña Azpeitia (1948-), Portugaleten jaiotako musikaria;
* Iñaki Egaña Sevilla (1958-), Donostian jaiotako historialaria.

## Ikus, gainera 
* Egaña
Astigar gorri

**Astigar gorria** (*Acer rubrum*) Sapindaceae familiako zuhaitz espezie bat da, hosto erorkorrekoa.

Jatorriz Kanadakoa, XVII. mendearen erdialdean ekarri zuten Europara.

## Ezaugarriak 
Loreak helikopteroko formakoak dira. Bere izerdia Kanadan erabiltzen zuten zauriak sendatzeko. Bere jatorria Kanada da eta horregatik Kanadako banderan horrelako hosto gorri bat agertzen da. Enborra gris iluna eta leuna du. Loreak udaberrian agertzen dira, txikiak eta gorriak, hostoak baino lehen. Fruituak samarrak dira.

Bere zur gogorra oso preziatua da marketeria egiteko.

### Hostoak 
Hosto erorkorrekoa da. Hasieran berde ilunak dira gainaldetik eta zurizkoak azpialdetik, gorrira mudatzen dira udazkenean.
Albo

**Alboa** edo **platano arrunta** (*Platanus hybrida*, *Platanus x acerifolia* edo *Platanus x hispanica*) zuhaitz-espezie hibridoa da, Platanaceae familiakoa, ohikoa kale eta hiribideetako espaloietan. Espezie hau mendebaldeko (*Platanus occidentalis*) eta ekialdeko platanoaren (*Platanus orientalis*) hibrido ugalkorra da, Europan sortua XVIII. mendearen inguruan.

## Ezaugarriak 
Hosto erorkorreko zuhaitz hau oso hedatua dago hirietan, azkar hazi eta oso kementsua delako. 30-35 metrokoa izan daiteke. Apiril eta maiatzean loratzen da. Orain arte alboak apaingarri gisa erabili dira hirietan, baina basoetan ere erabiltzen hasi dira, azkar hazten direla-eta.

Kaleetako alboei lepatzea egin ohi zaie (adaburua edo erdiko adarra mozten zaie), zuhaitzak eraikuntzetako leihoetara hurbil ez daitezen, edo adarren biomasa arinagoa izan dadin.

Alboaren azala hauts-kolore orlegixkakoa izaten da —gaztaina-kolorekoa, enbor zaharretan—, xafla ezkatadunetan askatzen da, eta agerian uzten ditu orban irregular horixka edo zurixkak barneko azalean.

## Argazki galeria 

Image:Platanusxacerifolia04.jpg | Albo baten adarra, fruituekin.
Image:London plane-tree mature fruit.jpg|Albo baten fruitu heldua.
Image:Tolosa - Bidegorri 01.jpg | Albo lepatuak, Tolosako (Gipuzkoa) kalean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Astigar zuri
Bambergeko katedrala

**Bambergeko katedrala** (alemanez *Bamberger Dom*, izen ofiziala *Bamberger Dom St. Peter und St. Georg*) Alemaniako Bamberg herriko katedrala da. Eliza katolikoa da.

thumb|ezkerrera|150px| Bambergeko zalduna
1004 eta 1012 artean eraiki zen katedrala. Hurrengo mende bietan bi aldiz erre zen eta gaur egun dakusagun eliza XIII mendean eraikitakoa da estilo erromaniko berantiarrean.

## Ezaugarriak 
Lau dorre ditu, antzekoak badira ere ez dira berdinak, batzuk erromanikoak izaten jarraitzen dute, baina berreraiki behar izan zirenek estilo gotikoa dute. Ekialdeko kapera San Georgeren omenezkoa da, Germaniako Erromatar Inperio Santua sinbolizatzen duena, mendebaldea aldiz San Petriren omenezkoa da, Aita Santua sinbolizatuz.

Katedralaren aurrean hiriaren sinbolo den zaldun baten estatua (Bamberger Reiter) ederra dauka. Ez da ezaguna nor den zaldun hori, hainbat teoria badauden arren, hala nola, Konrad III.a Bavariakoa edo Esteban I.a Hungariakoa.

## Aita Santuaren hilobia 
Klemente II.a Aita Santua (1005-1047) Bambergeko katedralean hilobiraturik dago.

## Irudi galeria 

Bamberg-Dom-116-Ostfassade-2006-gje.jpg
Bamberg-Dom-156-Tuerme-2010-gje.jpg
Bamberg-Dom-212-Fuerstenportal-2013-gje.jpg
Bamberg-Dom-306-zum Peterschor-2012-gje.jpg
Bamberg-Dom-320-Kirchgattendorfer Altar-2013-gje.jpg
Bamberg-Dom-Ostchorschranken-02-SW-Ecclesia-Apostel-Synagoge-2010-gje.jpg
Bamberg-Dom-Kaisergrab-18-2012-gje.jpg
Bamberg-Dom-350-Beichtstuhl-2018-gje.jpg

## Kanpo estekak 
*  www.planetware.com
Marcelino Menéndez Pelayo

**Marcelino Menéndez Pelayo** (Santander, 1856ko azaroaren 3a – *ibidem.*, 1912ko maiatzaren 19a) espainiar idazle, politikari eta filologoa izan zen. Ideien historia, Espainiako eta Latinoamerikako literaturaren kritika eta historia eta espainiar filologia landu zituen. Poesia, itzulpengintza eta filosofia ere landu zituen. Enrique Menéndez Pelayo idazlearen anaia zen.

Bartzelonako Unibertsitatean ikasi ondoren, Madrilgo Unibertsitateko Literaturako katedraduna izan zen, hogeita bi urte baizik ez zituenean. Berrogeita bi urte zituela, Madrilgo Biblioteca Nacional-eko zuzendari izendatu zuten, eta kargu horretan jarraitu zuen hil arte. Hizkuntza eta Historia Akademietako kide izan zen. Lan handia egin zuen literaturaren, historiaren eta filosofiaren ikerketan eta kritikan, betiere ikuspegi kontserbatzaile eta erlijioso batetik. Idatzi zituen lan ugarien artean, gehienak literaturaren ingurukoak izan baziren ere, *Historia de los heterodoxos españoles* (1880-1882, 8 liburuki, *Espainiar heterodoxen historia*) da ezagunena.

## Bibliografia 
* *La novela entre los latinos* (Santander, 1875)
* *Estudios críticos sobre escritores montañeses. Telesforo Trueba y Cosío* (Santander, 1876).
* *Polémicas, indicaciones y proyectos sobre la ciencia española* (Madril, 1876).
* *La ciencia española*, 2ª edición refundida y aumentada (Madril, 1887–1880).
* *Horacio en España* (Madril, 1877, 2. ed. 1885).
* *Estudios poéticos* (Madril, 1878).
* *Odas, epístolas y tragedias* (Madril, 1906).
* *Traductores españoles de la Eneida* (Madril, 1879).
* *Traductores de las Églogas y Geórgicas de Virgilio* (Madril, 1879).
* *Historia de los heterodoxos españoles* (Madril, 1880–1882).
* *Calderón y su teatro* (Madril, 1881).
* *Dramas de Guillermo Shakespeare* (Bartzelona, 1881).
* *Obras completas de Marco Tulio Cicerón*, (Madril, 1881–1884).
* *Historia de las ideas estéticas en España* (Madril, 1883–1889).
* *Estudios de crítica literaria* (Madril, 1884).
* *Obras de Lope de Vega* (1890–1902).
* *Antología de poetas líricos castellanos desde la formación del idioma hasta nuestros días* (1890–1908).
* *Ensayos de crítica filosófica* (Madril, 1892).
* *Antología de poetas hispano-americanos* (1893–1895).
* *Historia de la poesía hispano-americana* (Madril, 1911).
* *Bibliografía hispano-latina clásica* (Madril, 1902).
* *Orígenes de la novela* (Madril, 1905–1915).
* *El doctor D. Manuel Milá y Fontanals. Semblanza literaria* (Bartzelona, 1908).
* *Obras completas* (1911).
* *Biblioteca de traductores españoles* (Madril: CSIC, 1952–1953).

## Erreferentziak
Ramón Menéndez Pidal

**Ramón Menéndez Pidal** (A Coruña, 1869ko martxoaren 13a – Madril, 1968ko azaroaren 14a), espainiar filologo, historialari, folkloreari eta Erdi Aroari buruzko ikerlaria. Espainiako filologia eskola sortu zuen, 98ko belaunaldiko kidea izan zen, eta Diego Catalan filologoaren aitona. Antzinako euskarari buruzko lanak ere egin zituen (*Toponimia íbero-vasca en la Celtiberia*, 1950; *En torno a la lengua vasca*, 1962).

## Biografia 
Madrilgo Unibertsitateko Filologiako katedra lortu zuen, eta irakasle izan zen bertan urte askoan; Espainiako hizkuntzalaritza modernoaren aitzindaria izan zen (*Gramática histórica del castellano*, 1904; *Orígenes del español*, 1926).

Espainiako Akademiako kide izan zen, eta zuzendari 1925etik 1939 arte eta 1947tik 1968 arte. *Revista de Filología Española* aldizkaria sortu zuen. Lan gehiena Espainiako Erdi Aroko hizkuntzaz eta literaturaz egin zuen. Ideologiaz nazionalista zen, Espainiaren batasuna hizkuntzaren inguruan egitearen aldekoa.

## Lanak 
* *La leyenda de los siete infantes de Lara* (1896)
* *Catálogo de las Crónicas Generales de España* (1898)
* *Antología de prosistas castellanos* (1898)
* *Notas para el romancero del Conde Fernán González* (1899)
* *Manual elemental de gramática histórica española* (1904)
* *El dialecto leonés* (1906)
* *La epopeya castellana a través de la literatura española* (1910)
* *Cantar del mío Cid: texto, gramática y vocabulario* (1908–1912)
* *Orígenes del español* (1926)
* *Flor nueva de romances viejos* (1928)
* *La España del Cid* (1929)
* *La idea imperial de Carlos V* (1938)
* *El idioma español en sus primeros tiempos* (1942)
* *La lengua de Cristóbal Colón* (1942)
* *La lengua de Cristóbal Colón y otros ensayos* (1942)
* *Historia y epopeya de los orígenes de Castilla* (1942)
* *Historia del Cid* (1942)
* *Toponimia ibero-vasca en la Celtiberia* (1950)
* *Reliquias de la poesía épica española* (1952)
* *Toponimia prerrománica hispana* (1952–1953)
* *Romancero hispánico* (1953)
* *Toponimia prerrománica hispana* (1953)
* *Poesía juglaresca y juglares* (1957)
* *En torno a la lengua vasca* (1962)
* *El Padre Las Casas: su verdadera personalidad* (1963)
* *Crestomatía del español medieval* (1965–1966)
* *Historia de España* (1935-2004)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mertzenario

thumb|Orokorrean, mertzenarioek diru edo bestelako elementuren baten bidezko ordainketaren truke egiten dute borroka, eta ez interes politiko batzuei jarraituz.
**Mertzenarioa,** onura pertsonala suposatuko duen zerbaiten truke, gerra edo gatazka armatu batean borroka egiten duen norbait da, herrialde horretako edo beste bateko ejertzito ofizialeko partaide izan gabe. Orokorrean, mertzenarioek diru edo bestelako elementuren baten bidezko ordainketaren truke egiten dute borroka, eta ez interes politiko batzuei jarraituz. XX. mendetik aurrera, mertzenarioen rola gero eta txikiagoa izan da konfliktu militarretan; izan ere, Genevako Hitzarmenak ezartzen du konfliktu batean mertzenarioak ez direla borrokalari zilegiak, eta, ondorioz, harrapatuak izanez gero, ez dituzte beste indar armatuen berme juridiko berberak. 

Hala ere, gaur egun mertzenarioen berrindartze bat ikusten ari gara munduko hainbat konfliktutan, enpresa militar pribatuen izenpean.

Kasu askotan ez da erraza izaten mertzenarioa zer den zehaztea. Konfliktu militar askotan finantza interesak eta interes politikoak banatzea ez baita bere horretan erraza izaten. 

## Ikus, gainera 
* Militar
* Soldadu
* Gudari
* Mertzenarioak Erdi Aroan

## Kanpo estekak
Ignacio Egaña

**Cesáreo Ignacio Egaña Lizarralde** (Bergara, 1815eko otsailaren 25a - Gasteiz, 1868ko apirilaren 5a) arabar inprimatzailea izan zen.

## Imprenta Egaña 
Imprenta Egaña XIX. mendearen zati handi batean egon zen Gasteizen, lehenik Egaña y Compañia (1839-1846) bezala, ondoren Ignacio Egaña (1846-1868) bezala eta azkenik Viuda de Egaña e Hijos (1868-1877) eta Viuda de Egaña e Hijo (1878-1881) bezala. Ignacio Egaña inprimatzaile, litografo, koadernatzaile eta liburu-merkatari garrantzitsua izan zen. Testu ugari argitaratzeaz gain, 1841ean Okinan harri litografikoko harrobi bat aurkitu zuen, «Munichekoak baino hobea» edo gutxienez kalitate berekoa.

## Ibilbidea 
Berea zen Gasteizko inprimategi nagusia, eta harekin lehiatzen ziren Gasteizko beste batzuk, garai hartan Euskal Herriko hiriburu intelektuala zena. Egañak Euskalerriaren Adiskideen Elkartea berrezartzen saiatu zen, elkarte horren espirituaren jarraitzailea baitzen. Bere inprentatik irtendako obren artean, 1864an Ramon Etxezarretak osatutako "Vía Crucis" dago. Lantegiaren buru Ignacio Egaña egon zen hogeita bi urteetan zehar, XIX. mendearen erdialdeko politika, erlijio eta kulturako gizon gasteiztarren testu asko eta asko bere eskuetatik igaro ziren, baina batez ere Ramon Ortiz de Zaraterenak, Egañari ia esklusiboki bere idazki guztiak eman zizkionak: *Análisis histórico-crítico de la Legislación española* (1844) lanaren bi liburukiak, 1845-46an berrargitaratuak, *Jamás los romanos conquistaron completamente a los vascongados* (1848), etab., eta baita *El Lirio* kultura-egunkaria ere, Ortiz de Zaratek berak zuzendua (1845), eta *El Fuerista* bizitza laburreko egunkaria, 1867-68 urteetan, berak sortua bera ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Erregresio (argipena)

**Erregresio** terminoak erabilera zenbait ditu:

* psikologian eta psikoanalisian, erregresioa, egoaren iraganeko aldi baterako itzulketa;
* estatistikan, erregresioa, aldagai dependente baten eta independente zenbaiten arteko erlazioa zehaztu eta aztertzen duten teknika estatistikoen multzoa:
** karratu txikienen erregresioa, erlazioaren parametroak zenbatesteko errore karratuen batura minimotzen duen erregresio-metodoa;
*** karratu txikienen erregresio zuzena, karratu txikienen metodoa erabiliz zenbatesten den zuzena
** erregresio logistikoa, aldagai dependentea probabilitatea den kasuetan baliatzen den erregresio-teknika bat;
* geologian, itsasoaren erregresioa, itsasoaren aurreko mugen azpitik dagoen atzerakada iraunkorra.
Mañex Etxamendi (argipena)

**Mañex Etxamendi** senideak ziren bi bertsolariren izena da:

* Mañex Etxamendi Etxebarne (1873 - 1960): Ezterenzubikoa.
* Mañex Etxamendi Ofizialdegi (1934 - 1971): Buztintzekoa, aurrekoaren iloba.

## Ikus, gainera 
* Etxamendi
* Joan Etxamendi, *Borddel*. Iturriren batek *Manex Etxamendi* deitzen du. Aipatu bien urruneko senidea.

## Erreferentziak
Mañex Etxamendi (iloba)

**Mañex Etxamendi Ofizialdegi** (Buztintze, Nafarroa Beherea, 1934ko urriaren 28 &ndash; Bordele, Okzitania, 1971ko maiatzaren 5) bertsolaria izan zen.

## Bizitza 
Mañex Etxamendi ezterenzubitar bertsolari ospetsuaren iloba zen. Buztintzen jaioa, Bigarren Hezkuntzako ikasketak Uztaritzen egin zituen.

1965eko abuztuan Girondako Sent Andriu de Cubzac herrikoa zen Jacqueline Pauvifekin ezkondu zen. Alaba bakarra izan zuten, Marie-Pierre. Lanbidez bankuko langile, Parisen eta Bordelen bizi izan zen. Azken hiri okzitaniar honetan hil zen 1971n, oraindik gaztea zela.

## Lanak 
Lagunartean kantatzen ziren bertso jarriak idatzi zituen. Haietako batzuk (*Amodioa*, *Inozent odola*) *Gure Herria* aldizkarian argitaratu ziren eta bai argitalpen honek bai Euskaltzaleen Biltzarrak deitutako sarien irabazle izan ziren.

Egindako bertso batzuk bertsolarien (iloba izenkidea, Xalbador, Mattin) edota politikarien (Jean Errekart, Mixel Intxauspe) omenezkoak dira.

## Erreferentzia zerrenda 
## Ikus, gainera 
* Mañex Etxamendi
Ramón Rabanera

**Ramón Rabanera Rivacoba** (Gasteiz, 1948ko maiatzaren 9a) arabar politakaria da, Euskadiko Alderdi Popularraren buruzagia ere izan zen.

## Biografia 
1986 eta 1989 artean Arabako diputatu hautatu zuten Coalición Popularraren zerrendan. 1993 eta 1999 artean Alderdi Popularrak proposaturiko Arabako senatari izendatu zuten.

1999an foru-hauteskundeak irabazi eta Arabako Ahaldun Nagusi bihurtu zen bere alderdiaren, Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerraren eta Unidad Alavesari esker. Foru Aldundi bat gobernatu zuen Alderi Popularreko lehen kidea izan zen. 2003an kargua mantentzea lortu zuen.

2007an ez zen aurkeztu eta 2008an Espainiako Senatura itzuli zen.

2015ean politika utziko zuela iragarri zuen.

## Kanpo estekak
Germano Almeida

**Germano Almeida** (Boa Vista uhartea, 1945eko uztailaren 31 -) Cabo Verdeko idazlea da.

## Biografia 
Zuzenbide ikasketak egin zituen Lisboan; Cabo Verden bueltan abokatu lanean aritu zen São Vicente uharteko hiri nagusia den Mindelon.

## Lanak 
Bere eleberriak zenbait hizkuntzatara, euskarara ere, itzuli dituzte. Batez ere Cabo Verdeko jendartearen kritika satiriko eta umoretsuak dira.

### Eleberriak 
* *Eva* (2006).
* *Mar da Laginha* (2004).
* *As memórias de um espírito* (2001).
* *Dona Pura e os camaradas de Abril* (1999).
* *A morte do meu poeta* (1998).
* *A Família Trago* (1996).
* *Os dois irmãos* (1995).
* *O meu poeta* (1990).
* *O testamento do Sr. Napumoceno da Silva Araújo* (1989). Euskaraz: *Napumoceno da Silva Araujo jaunaren testamentua*, Txalaparta, 2002. Zinemara eramana.

### Beste narrazio batzuk 
* *Estórias contadas* (1999).
* *Estóreas de dentro de casa* (1996). Espainieraz Euskal Herrian argitaratuta: *Historias de dentro de casa*.
* *A ilha fantástica* (1994).

### Saiakera 
* *O dia das calças roladas* (1982).

### Ikerketa historikoa 
* *Cabo Verde - Viagem pela história das ilhas* (2003).

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Afrikar literatura

## Kanpo loturak 
*  Germano Almeida Almeida *Lusofonia.com* webgunean.
Frantziako Indar Armatuak

**Frantziako Indar Armatuak** (frantsesez: *Forces armées françaises*) edo **Frantziako Armada** Frantzia babesten duten erakunde militarra da. Buruzagi Gorena Nicolas Sarkozy presidentea da, Defentsa Ministroa Hervé Morin eta Defentsaren Agintari Gorena Édouard Guillaud almirantea da. Indar Armatuak lau adarretan banatuta daude:
* Aireko Armada
* Itsas Armada
* Lurreko Armada
* Jendarmeria

## Kanpo estekak 
* Frantziako Defentsa Ministerioa
Egaña

**Egaña** hitzak zenbait adiera ditu:

## Toponimian 
* Egaña: Uruguaiko herria, Soriano departamenduan.

## Deitura 
### Euskal herritarrak 
* Andoni Egaña (1961 -): bertsolaria.
* Arrate Egaña (1963 -): euskal idazlea.
* Iñaki Egaña (1958 -): historialaria.
* Iñaki Egaña (1948 -): musikaria.
* Miren Egaña Deskarga (1957 -): politikaria.
* Miren Egaña Goya (1946 -): irakasle eta etnografoa
* Pedro María Egaña (1933 -): futbolaria.
* Pedro Egaña (1803 - 1885): enpresaburu eta politikaria.
* Peio Egaña, Egaña II.a (1966 -): pilotaria.

### Txilekoak 
* Juan Egaña Fabres (1809 - 1852): Txileko politikaria.
* Mariano Egaña, (1793 - 1846): Txileko abokatua.
** Egaña plaza: Ñuñoako plaza.
** Mariano Egaña Unibertsitatea: 2006 arte egungo Pedro de Valdivia Unibertsitateak zuen izena.
* Juan Egaña, (1769 - 1836): politikari eta idazle txiletar-perutarra. Juan Egaña Fabresen aita.

## Kanpo estekak
Almeida

**Almeida** hitzak zenbait adiera ditu; batez ere lurralde portuges-hiztunetan aurkitzen den leku edota pertsona izena da.

## Toponimian 
* Almeida: Kolonbiako udalerria, Boyacán.
* Almeidas: Kolonbiako probintzia, Cundinamarcan.
* Almeida: Portugalgo udalerria, Guardako barrutian.
* Almeida de Sayago: Gaztela-Leongo udalerria, Sayago eskualdean.
* Nova Almeida: Brasilgo udalerria, Espírito Santon.
* Severiano de Almeida: Brasilgo udalerria, Rio Grande do Sulen.

## Deitura 
* Francisco de Almeida (1450–1510), itsasgizon eta militar portugaldarra.
* João Baptista da Silva Leitão de Almeida edo Almeida Garrett (1799-1854), idazle portugaldarra.
* Manuel Antônio de Almeida (1831-1861), kazetari eta idazle brasildarra.
* António José de Almeida (1866–1929), politikari portugaldarra.
* Germano Almeida (1945-), idazle caboverdetarra.
* Joaquim de Almeida (1957-), aktore luso-amerikarra.
* Juan Almeida Bosque (1927-2009), iraultzaile kubatarra.
* Carlos Alberto Ascensão de Almeida, ezizenez Carlos do Carmo (1941-), fado kantari portugaldarra.
* Laurindo Almeida (1917–1995), jazz musikari brasildarra.
* Hugo Almeida (1984-), futbol jokalari portugaldarra.
* Cristina Almeida (1945-), abogatu eta politikari espainiarra.

### Fikziozkoa 
* Tony Almeida, *24* telebista-saioko pertsonaia.

## Asteroidea 
* 17040 Almeida.

## Kanpo estekak
Independentistak Sarea

[thumb|300px|Independentistak sarearen aurkezpena [2010ean.]]
**Independentistak** izeneko sarea 2010eko otsailaren 27an sortu zen, Euskal Herriaren independentziaren aldeko norbanako eta taldeak elkartzeko asmoz.

2010. urtetik urtero Aberri Eguna antolatu du: 2010ean Irun eta Hendaiaren artekoa, 2011n Gernikan eta Baigorrin, eta 2012tik aurrera urtero Iruñean.

9 Aberri Eguna deitu eta antolatu du. 2 liburu argitaratu. Durangoko Azokan egoten da, independentzia aldarrikatuz ere hainbat manifestazio nazional burutu du, Katalunyako Diada Nazionalean euskaldunen ordezkaritza eta manifestazioa antolatzen ditu.

## Kanpo estekak 
* Independentistak sarearen web orria
Frantziako Lurreko Armada

**Frantziako Lurreko Armada**, Frantziako lurreko eremuaren segurtasunaz arduratzen den Frantziako indar armatuetako armada da.

2010ean, Lurreko Armada 123.100 soldadu erregular, 18.350 erreserbista eta 7.700 legionariok osatzen zuten. Guztiak profesionalak dira, soldadutza 2001ean desagertu zelako. Agintari nagusia Bertrand Ract-Madoux jenerala du.

## Kanpo estekak 
* Frantziako Lurreko Armadaren web ofiziala
Urtubia

**Urtubia** edo **Urtubi** hitzek zenbait adiera dute.

## Eraikina eta lotutakoak 
* Urtubiako gaztelua: Urruñako eraikina.
** Urtubia leinua: gaztelu honetan jatorria duena.
** Joanes Urtubia: XIV. mendeko Urtubia leinuko zalduna.
** Maria Urtubiakoa: XV. mendeko Urtubia leinuko andrea.
** Urtubiako bakea: bertan sinatuta.
** *La dama de Urtubi*: Pío Barojaren liburua. Euskarara itzulita: *Urtubiko dama (Pío Baroja)*.

## Beste batzuen deitura 
* Ismael Urtubi (1961 -): futbolaria.
* Lucio Urtubia (1931-2020): anarkista.
* Félix Urtubi (? -1936): hegazkinlari errepublikarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Aurkenerena: Joanes Urtubia lapurtarra eta Albaniaren konkista. https://zuzeu.eus/euskal-herria/joanes-urtubia-lapurtarra-eta-albaniaren-konkista/
Frantziako Aire eta Espazioko Armada

**Frantziako Aire eta Espazioko Armada** () Frantziako Indar Armatuak osatzen duten armadetako bat da. Haren helburu dira Frantziako aire-espazioa zaintzea, estatu-segurtasuna zaintzea eta nazioarteko misioetan bakea mantentzea.

Sortu zutenetik Bigarren Mundu Gerran, Gerra Hotzan, Indotxinako Gerran, Aljeriako Independentzia Gerran, Golkoko Gerran, Kosovoko Gerran, Afganistango Gerran eta Libiako esku-hartze militarrean parte hartu du.

## Kanpo estekak 
* Frantziako Aire eta Espazioko Armadaren webgunea
Masustondo beltz

**Masustondo beltza** (*Morus nigra*) zuhaitz espezie bat da, jatorriz Asia hego-mendebaldekoa, nahiz eta sorleku zehatza ezezaguna izan, gizakiak antzinatik landatu baitu, masusta beltzak lortzeko. Dituen kromosoma kopuru handiagatik ezaguna da, 154 pare (308 banako) baititu.

## Ezaugarriak 
12 metro garai izatera irits daiteke.

Hostoak bihotz formakoak dira, berde ilunekoak. Loreak, berriz, zuriak eta arrosak dira.

Fruituak masustak dira, eta hortik hartzen du bere izena. Lehenengotan fruituak berdeak izaten dira, geroago laranjak bihurtzen dira eta azkenik helduak daudenean gorri iluna-beltza antzeko kolorea hartzen dute.

Basoko fruituak ditu eta oso gozoa da azkenburukoetan, marmeladatan eta edarietan. Hau dela eta oso estimatua hainbat herritan eta Europako hegoaldean hazten dute. Beste herrialde batzuetan, berriz, apaingarri gisa erabiltzen da.
4 itzal

**4 itzal** 2001ean Gipuzkoan sortu zen rock musika taldea izan zen. Taldea Etzakit taldean ibilitako Xabi Solano trikitilari eta abeslariaren ekimenez sortu zen, proiektu berri bat abiatu nahi zuena. Xabiri beste musika talde batzuetan aritutako beste hiru musikari elkartu zitzaizkion: Kashbad-eko "Txiki" Sen-eko Haritz eta Utikan eta Mugatik taldeetan ibilitako Koldo. Horrez gain, Jon Garmendia "Txuria"ren laguntza izan zuten, abesti batzuen letrak idatzi zituena. 2003an Haritz Harreguyk taldea utzi zuen, eta Gorka Sesma sartu zen bere ordez, bigarren diskoaren grabaketan parte hartu zuelarik. Euren ibilbidean zehar bi disko kaleratu zituzten.

## Taldekideak 
* Xabier Solano (trikitia, ahotsa eta gitarra)
* Haritz Harreguy (gitarra) (2001 - 2003)
* Gorka Sesma (gitarra) (2003 - 2005)
* Haritz Beristain "Txiki" (bateria)
* Koldo Soret (baxua)

## Diskografia 
* Denek dakite (2001, Oihuka)
* Sartu (2003, GOR)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Denek dakite

**Denek dakite** 4 itzal musika taldearen 1. diskoa da, 2001. urtean Oihuka diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Taldeko gitarjolea zen Haritz Harreguyk grabatu eta ekoitzi zuen disko hau. 12 kanta ditu.

## Kantuen zerrenda 
# Atea
# Jasotzeko
# Arren esaidazu
# Norabidea
# Boluetan
# Herria
# Zentzu gabe
# Pausorik eman gabe
# Ur biltzen
# Azal iluna
# Gorrotoa
# Itxi

## Kanpo estekak
Beñat Mendisko

**Beñat Mendisko** (Suhuskune, Nafarroa Beherea, 1917ko irailaren 24a - Kanbo, Lapurdi, 2003ko azaroaren 8a)  ezizenez ***Beñat Karrika*** euskal idazlea izan zen.

## Biografia 
Bost urtetik hamabi urtera Armendaritzen bizi izan zen eta bere liburu bakarrean Arberoako herri honi buruzko txikitako kontuak jaso zituen. Eskualdun Gazteen Batasuna taldearen sorreran parte hartu zuen, irakasleen izenean. 1943ko uztailaren 24an osatutako bulegoko presidente izendatu zuten; urte bereko abenduaren 4an dimisioa aurkeztu zuen.

Urte luzez Angelun bizi izan da. Han Herriko Etxean kontseilaria izan zen; 1971ko martxoan bere ordez Herriko Etxean sartu zen Erramun Laskibarrekin batera Angelun euskararen inguruko ekimena bultzatu zuen. Sei urtez **Mendisko** lehen Angeluko Eskualdunak eta gero Angeluko Ikasleak deituko den euskara irakasteko elkartearen irakaslea izan zen. 1979a arte taldeko lehendakaria ere izan zen; osasun arazoengatik utzi behar izan zuen arte.

## Lanak 
Liburu oso bakarra argitaratu du:
* *Armendaritze haur begiez*, Auspoa, Tolosa, 1990.

Herri-kazetaritzan ere aritu zen, adibidez Herria eta Aintzina aldizkarietan. Lehenaren diruzaina izan zen; kargu honetan Andre Ospital ordezkatu zuen. Aintzinaren kasuan Zuzendaritza Batzordeko kidea izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Piarres Lafitte
* Angeluko Ikasleak

## Kanpo estekak 
* *Armendaritze haur begiez* liburua pdfan Euskaltzaindiaren webgunean. **Mendiskori** buruzko datuak ere eskaintzen ditu.
* Mintzoak: Beñat Mendiskorekin elkarrizketak
* Argazkia (1950 - Classe de M. Bernard Mendisco - Ecole Notre Dame Saint Joseph (Orthez))
Frantziako Itsas Armada

**Frantziako Itsas Armada** () Frantziako itsas babes militarraz arduratzen den Frantziako Indar Armatuetako lau armadetako bat da.

Frantsesez ofizialki *Marine nationale* (Itsas armada nazionala) izena izan arren, askotan *La Royale* (erregearena) ere diote. Patruilarietatik hegazkin-ontzi eta itsaspeko nuklearretaraino, bere 81 itsasontziek guztira 490.000 tona dituzte, munduko itsas-armadarik nagusienetariko bat osatuz.

Bere goiburua  ("Ohore, Aberri, Adore, Diziplina") da, bere itsasontzi guztien bizkarrean agertzen dena.

## Erreferentziak 
## Ikus, halaber 
* Le Triomphant
* M51 misila

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bernard Lavielle

**Bernard Lavielle** (Irisarri, Nafarroa Beherea, 1912ko uztailaren 11 &ndash; Kanbo, Lapurdi, 1997ko maiatzaren 31) Euskal Herriko frantsesezko idazlea izan zen.

## Biografia 
Irisarrin sortu eta Basusarrin bizi izan zen. Apaiza izateko ikasketak egiten hasi zen baina ez zituen amaitu. Bigarren Mundu Gerran bost urtez preso izan zuten Alemanian. Bueltan erredaktore aritu zen *Le Courrier de Bayonne* kazetan; aldi berean laborantzan eta okin ere ibili zen. Zortzi urtez Forges de l'Adour lantegi metalurgikoan aritu zen.

## Lanak 
* *Irène ou la parole donée*. Eleberria; jatorriko bertsioa frantsesez baina euskaraz argitaratu zen, *Irena...hitzemana* izenburupean eta Gexan Lantzirik (Gexan Alfarok, alegia) itzulita. Elkar, 1996. . Bigarren Mundu Gerraren ondoko laborantza munduaz ari da.

## Iturriak 
Aipatu liburuan bertan agertzen diren datuak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gexan Alfaro

## Kanpo estekak
Jose Sagarna

**Jose Sagarna Uriarte** (Zeanuri, Bizkaia, 1911ko azaroaren 11- Larruskain, Xemein, Bizkaia, 1936ko urriaren 20a) Erromatar Eliza Katolikoko abadea izan zen, Gerra Zibilean frankistek eraila.

## Bizitza 
Zeanurin jaio eta bertan eman zuen lehen meza 1935ean. Egun berean, udalez Xemeingoa baina elizaz Berriatuakoa den Larruskain parrokiako ardura eman zioten. Auzoko baserritar gehienen begietara, Sagarna abade jatorra zen, gaixoak eta pertsona nagusiak bisitatzeaz eta umeei dotrina emateaz arduratzen zena. Manuel Altzibararetxuluaga auzoko jauntxoa, aldiz, ez zegoen gustura berarekin, Sagarnak ez baitzuen bere pribilejiozko eskubideak mantentzeko asmorik. Besteak beste, ez zuen Altzibararetxuluagaren etxean bizi nahi, ezta bere loba sakristau izendatu ere. Gainera, lekukoen arabera, ezkontzaz kanpoko harremanen kontra hitz egin ohi zuen sermoietan (Altzibararetxuluaga berak horrelako harremanen bat omen zuen auzoko irakaslearekin).

Handik gutxira, 1936an, Berriatuako parrokiaren ardura eman zioten, eta Joseba Andoni Urresti abade ordarroarra izendatu zuten Larruskaingo parroko. Gerra Zibila lehertzean, baina, Urrestik alde egin zuen Larruskaindik; Sagarnak ere ihes egiteko asmoa zeukan, baina ez zuen lortu. Ondorioz, Larruskaingo parrokia arduradun gabe zegoenez, bertara itzuli zen, 1936ko urriaren 17an, ezer gertatuko ez zitzaion ustetan.

Urriaren 19an atxilotu zuten, eta frankisten aginte postura (Mandiola Goikoa baserrira) eraman zuten, Molina komandantearen aurrera. Bertan agertu zen Altzibararetxuluaga ere; izan ere, berak salatu zuen Sagarna, abertzalea zelakoan (mendeku hutsa izan bazen ere). Urriaren 20an Amulategi baserriaren ondora eraman zuten, Larruskaingo elizara begira hil zezaten eskatu zielako. Bertan tirokatu eta, manta batean bilduta, Larruskaingo hilerrira eraman zuten bertan lurperatzeko.

## Hil ostekoak 
Hil ondoko hurrengo egunean, obus bat bota zuten errepublikarrek eta Mandiola Goikoa baserria jo zuen. Molina komandantea harrapatu eta zauritu egin zen. Azpeitiko ospitalera zeramatela hil zen.

Jose Sagarna hil zuten tokian zurezko makila bat jarri zuten auzotarrek, hildako abadearen oroitza gordetzeko. Halaxe mantendu zuten 40 urtez baino gehiagoz.

1958ko ekainaren 19an, ekaitzak heriotza tokitik gertu zegoen sagar arbola bat bota zuen. Urte bereko azaroan, baina, inork jakin gabe, zuhaitza berriz tente jarri zela esan zuten ingurukoek. Orduan Sagarnaren mirari bat zelakoan, inguruko herrietatik erromes etortzen hasi ziren hainbat pertsona. Garaiko agintari frankistek isunak ezarri zizkieten bertara zihoazenei. Handik aste batzuetara, sagar arbola berez erori zen.

1988an, Markina-Xemeingo udalak harrizko gurutze bat jarri zuen zurezko makila egon zen lekuan.

## Kanpo estekak 
* Jose Sagarnaren historiari buruzko orrialdea
* Erail zuten lekua, satelitetik ikusita, Google Maps webgunean.
Maila makroskopiko

**Maila makroskopikoak** begi soilaz beha daitezkeen objektu eta fenomenoak biltzen ditu, mikroskopioaz edo beste antzeko tresna batez soilik ikus daitezkeen maila mikroskopikoko objektuen aldean. Objektuak berez ez dira makroskopikoak edo mikroskopikoak; adibidez, pilota bat maila makroskopikoan pilota bat da; maila mikroskopikoan, berriz, arrakaladurak ikusiko lirateke bere azaleran, eta harago oraindik, pilotako azalera osatzen dute molekulak.

## Kanpo estekak
Sartu

**Sartu** 4 itzal musika taldearen 2. diskoa da, 2003. urtean GOR diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Kantuak Karlos Osinagarekin grabatu zituzten eta Angel Katarainek nahastu zituen. Disko honen *Lagundu* abestiaren bideokilpa ere egin zuen taldeak. 13 kanta ditu diskoak.

## Kantuen zerrenda 
# Segi
# Lagundu
# Zerbait jakin
# Bisitatuko nau
# Ni ta zu
# Bidegurutzean
# Sugegorri
# Denen begibistan
# Nire erabakia
# Bakarrizketan
# 113
# Oztopoa
# Eraikitzen (Mendi martxa 2003)

## Kanpo estekak
2011ko Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia

**Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia, 2011koa** 2011n Esku Pilota Enpresen Ligak antolatutako Esku Huskako Lau eta Erdiko Pilota Txapelketa Nagusia da. Asegarce eta Aspe enpresetako pilotariek parte hartu zuten.

Hamasei pilotarik, bi taldetan banatuta, final laurdenetan sailkatutakoak guztiak guztien kontra ligatxoa jokatu zuten, eta bi onenak finalera igaro ziren.

## Pilotariak 
(Letra lodiz, taldeburuak)

## Emaitzak 
### Final hamaseigarrenak 

### Final zortzirenak 

### Final laurdenak 

### Fase finala 

#### Sailkapena 

### Finala 
## Kanpo estekak
Kronologia

[thumb|222px|[Joseph Scaligerren *De emendatione temporum* (1583) egungo kronologiaren aitzandaria izan zen]]

**Kronologia** (latinez *chronologia*, antzinako grezierazko χρόνος, *chronos*, "denbora" eta -λογία, *-logia* "ikerketa" hitzen lotunea) gertaera historikoen datak zehaztea helburu duen zientzia da. Kronologia periodizazioaren zati bat ere bada. Historiaren zientzia laguntzailea ere bada eta garai geologikoa zenbatzeko ere erabiltzen dute. Adiera arruntean, kronologia gertaeren zerrenda bat ere bada eta aroak eta egutegiak hori egiteko moduak.  

## Aroak 
Aroak une historiko edo gertaera nabarmen batetik aurrera kontatzen den denbora-tarteak dira. Kronologia zientifikoak gertaera guztiak gertatu ziren ordenan eta eskala finkoan zuzen proportzionatutako tarteetan kokatu nahi ditu. Giza gertaerak erregistratzeko erabiltzen diren eskala kronologikoak sistematikoak eta iraunkorrak dira. Haien irismena, zehaztasuna eta metodoa aldatu egiten dira, haiek erabiltzen dituzten herrien asmoaren, sofistikazio- eta trebetasun-mailaren arabera, baita horiek elkarrekin lotuta dauden egutegi-sistemen arabera ere. Hala ere, konplexua da kronologia historiko zaharrak kronologia zientifikoaren arabera finkatzea. Izan ere, antzinako herrien erreferentzia-terminoak alferrikakoak eta funtsik gabetzat har daitezke arau modernoen arabera, eta, gainera, haien inskripzio eta idazki asko desagertu egin dira ezinbestean.
Fitxategi:Chronology of arrival times of the Neolithic transition in Europe.jpg|Europan trantsizio neolitikoaren etorrera-denboren kronologia
Fitxategi:Mesopotamian Chronology 2-2011-29-03.png|Mesopotamiako kronologia
Fitxategi:Palestinar-israeldar gatazka KRONOLOGIA OROKORRA (IOSU).svg
Fitxategi:63784-Lizarra-Garaziko prozesuaren kronologia.svg
Fitxategi:Infografia Arabo-Israeldar gatazka.pdf

## Egutegiak 
Giza historia erregistratzeko erabiltzen diren kronologia-sistemak egutegiaren sistemekin estuki lotuta daude, eta sistema horiek erabiltzen dituzten herrien asmoaren, sofistikazio-mailaren eta trebetasunen arabera aldatzen dira irismena, zehaztasuna eta metodoa.
Fitxategi:Moon calendar vollmondkalender 02.jpg|Ilargi beteko egutegia
Fitxategi:2022 Lunar Calendar.png
Fitxategi:Roman Calendar.png|Erromatar egutegia
Fitxategi:Ancient runic calendar from Sāmsala.jpg|Runa egutegia
Fitxategi:Fort Ancient solar calendar, museum diagram.jpg|Eguzki egutegia
Fitxategi:Aztec calendar.jpeg|Egutegi azteka

## Bestelakoak 

Fitxategi:Bertsolaritza denbora lerroa.pdf|Bertsolaritza denbora-lerroa
Fitxategi:Denbora lerroa LGBT.pdf|LGTB denbora-lerroa
Fitxategi:COVID-19 Timeline.png|COVID-19 denbora-lerroa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alfonso Etxegarai

**Alfonso Etxegarai Atxirika** (Plentzia, Bizkaia, 1958ko urtarrilaren 10a -) Euskal Herriko deportatu ohia da; 2019 arte São Tomé Afrikako uhartean bizi zen deportatua, Euskal Herrira itzultzea debekatuta zuelako. Kristiane Etxaluzen senarra da.

## Biografia 
Plentziarra, hamazortzi urterekin Lemoizko zentral nuklearrean hasi zen lanean. Ordurako LABeko militantea eta ETAko kidea zen, hainbeste borroka sindikal eta politikotan parte hartuz. 1978an Ipar Euskal Herrira alde egin behar izan zuen, zentralaren kontrako eraso baten ondorioz.

1985eko uztailean Frantziako gobernuak Quitora (Ekuador) deportatu zuen; han polizia espainiarrek Ekuadorreko gobernuaren laguntasunarekin bahitu eta torturatu zuten. Besteak beste elektrodoekin jasandako tortura latzen ondorioz, Juan Pedro Guzmán, bizkaitar enpresaria eta Athleticeko zuzendaria bahituta zegoen tokiaren berri eman zion poliziari. Ekuador eta Espainiaren arteko komunikabide zuzena eta azkarraren ondorioz torturatzaileek beren helburua lortu zuten. Torturatuta egon zen bitartean, familiarrek ez zuten jakin non zegoen eta ez Espainiako gobernuak ez eta Ekuadorreko gobernuak ez zuten bere berririk eman.

Zortzi egun beranduago (1986ko martxoaren 19an) Ekuadorreko gobernuak São Tomé eta Príncipera deportatu zuela azaleratu zen. 1986ko abuztuaren 14tik 2019ko irail arte hor bizi behar izan zuen.

## Sorkuntza lanak 
Bere bizipenez eta batez ere erbesteratzearen modu berezia den deportazioaren gainean zenbait lan egin izan dira, beti Kristiane Etxaluz bikotekidea lagun duela.

### Berak idatzitako liburuak 
* *Regresar a Sara. Testimonio de un deportado vasco*, Txalaparta, Tafalla, 1995.
* *Hitzezko txalupak. Euskal Herria-Sao Tome gutunak. 2010-2011*, Josu Martinezekin batera. Elkar, 2011.
* *La guerra del 58*, Txalaparta, Tafalla, 2017. *58ko gerra*, Maiatz, Baiona, 2018.

### Berari buruz 
* *Sagarren denbora* filma, 2010; zuzendariak: Josu Martinez eta Txaber Larreategi.
* *Caminho Longe* filma, 2020; zuzendariak: Josu Martinez eta Txaber Larreategi.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kristiane Etxaluz
* São Tomé eta Príncipe
* Sagarren denbora
Piktoera

**Piktoera** antzina Eskoziako iparraldean piktoek mintzatzen zuten hizkuntza izan zen. Gaur egun hizkuntza honen aztarna bakarrak bertako toponimian topa litezke. Hizkuntza honen zabalkunde handienaren garaian Shetalnd uharteetatik Fife eskualdera hedatzen zen, baina IX. mendean gaelerak ordezkatu zuen.

Piktoera zein hizkuntza sendiaren kidea zen ez dago argi, baina bere zelta jatorria litekeena da.

## Ikus gainera 
* Piktoak

## Kanpo estekak
Ana Urrutia

**Ana Urrutia Iturmendi** (Bilbo, ) euskal telebistako aurkezle eta kazetari bat da. ETB2 katean egunero eguraldiaren inguruko berriak eman ohi zituen.

2022ko uztailaren 28an, Ana Urrutiak, 23 urteren ondoren, bere azken eguraldi iragarpena egin zuen euskal telebistan.   Azken iragarpen hau euskaraz egin zuen. Iragarpena euskaraz egitea bere ilusio handienetako bat zela adierazi eta gero. 

Kuriositate bezala, azken agerraldi hau oinutsik egin zuen. 

Behin kazetaritza lana alde batera utzita, surf eta yoga irakasle izateko asmoa zuela adierazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ana Urrutia kazetariari eginiriko elkarrizketa. Aizunet.org
Latin auzoa

**Latin auzoa** (frantsesez *Quartier Latin*) Frantziako Paris hiriburuaren erdiguneko 5. eta 6. barrutien zati bat hartzen duen auzo ospetsua da. Sena ibaiaren Ezkerraldean eta Parisko Unibertsitatearen inguruan da. Parisko Unibertsitatea (Sorbona izenekoa) auzoaren goialdean dago, Santa Genoveva mendian.

## Izena 
Auzoaren izena latin hizkuntzatik dator, bertako unibertsitatean eta inguruetan oso erabilia baitzen Erdi Aroan, garai hartan ikasketetarako nazioarteko hizkuntza izaki.

## Leku interesgarriak 

Irudi:Panthéon, Paris 25 March 2012.jpg|**Panteoia**.
Irudi:Sorbona in snow.jpg|**Sorbona Unibertsitatea**.
Irudi:Palazzo Pitti Gartenfassade Florenz.jpg|**Luxenburgoko jauregia**.
Irudi:Théâtre de l'Odéon, Paris 6e 140402 1.jpg|Odéon antzokia.
Irudi:Bibliothèque Sainte Geneviève Paris.jpg|Sainte-Geneviève liburutegia.
Irudi:Paris 2012-aout-0006-2-Hotel-de-Cluny.jpg|Erdi Aroko Museo Nazionala.
Irudi:Arènes de Lutèce, Paris 15 August 2013 007.jpg|Arènes de Lutèce anfiteatroa.
Irudi:St-Etienne-du-Mont Exterior, Paris, France - Diliff.jpg|Saint Étienne du Mont eliza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txato Nuñez

**Jose Maria Nuñez Urrezola** (Tolosa, Gipuzkoa, 1952ko urtarrilaren 22a), ezizenez **Txato Nuñez**, futbol jokalari ohia da, ezker atzelari lanetan aritzen zena. Bilbao Athletic, Athletic Club, Sporting de Gijón eta Sestaon aritu zen. Athleticekin bi Liga (1982-83 eta 1983-84), Kopa bat (1983-84) eta Superkopa bat (1984-85) irabazi zituen.

## Ibilbidea 
*2024ko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Fitxa - www.athletic-club.eus
*  José María Núñez Urrezola
Sare segmentu

**Sare segmentua** hardwarea konfiguratuz (oro har, routerra edo switcha) edo sareko helbidea konfiguratuz definitzen da . Adibidez, Novell NetWare inguruneak, sare segmentu bateko lan estazio guztiak zerbitzari baten sareko interfaz txartelera konektatuta ditu eta segmentu bakoitzak bere sare-helbide propioa du.

Erakunde baten sare handi bat sare segmentu askoz osatutako LANa izan daiteke. Segmentu guztiak konektatzen dituen LAN nagusi horri backbone deitzen zaio.

## Kanpo estekak
Michaelsberg abadia (Bamberg)

**Michaelsberg abadia** () Alemaniako Bamberg herrian dauden dagoen monasterio beneditarra da.

## Historia 
Bambergeko lehenengo apezpikua izan zen Eberhard I.ak fundatu zuen abade-etxea 1015 urtean. 1117an lurrikara batek San Migel eliza suntsitu zuen, baina mende honetan Otto apezpikuaren agindupean abade-etxeak garapen handia izan zuen. Otto bera kanonizatzerakoan Aita Sanduak hartu zuen monasterioaren kontrola, apezpikuarekiko independentzia lortu zuen orduan.

1415ean ordea Bambergeko hiritarrekin istiluak izan ziren eta monasterioa arpilatua izan zen. Hogeita Hamar Urteko Gerran suediarrek hartu zuten eta kalte larriak eragin zizkioten. XVII eta XVIII mendeetan berriztatu eta garai onak ezagutu zituen berriro.

1802an Bavariaren sekularizazioa gertatu zenean abade-etxea aterpetxe bihurtu zen.

## Ezaugarriak 
San Migel eliza erromanikoa da. 1610an suak zati batzuk erre zituen eta mendebaldeko fatxada, tartean dorre biak, partzialki berreraiki behar izan ziren, hortik gaur egungo fatxada barrokoa. Organo berria ere egin behar izan zen, eta pizkundeko estiloan egin zuten.

## Irudi galeria 

Bamberg-Michelsberg-06-vom Kranen-2009-gje.jpg
Bamberg-St Michael-02-Westfassade-2013-gje.jpg
Bamberg-St Michael-22-zum Chor-2006-gje.jpg
Bamberg-St Michael-32-Kanzel-2010-gje.jpg
Bamberg-Kloster Michelsberg-Heiliggrabkapelle-04-Christusgrab-2010-gje.jpg
Bamberg-Kloster Michelsberg-Heiliggrabkapelle-12-Totentanz-2010-gje.jpg
Bamberg-Kloster Michelsberg-Heiliggrabkapelle-22-Totentanz-2010-gje.jpg
Bamberg-Kloster Michelsberg-36-2009-gje.jpg

## Kanpo estekak
Etzakit (diskoa)

**Etzakit** Etzakit taldearen 1. diskoa da, 1998. urtean Elkar diskoetxearen zigilupean argitaratutakoa. Kaki Arkarazok ekoitzi zuen diskoa, eta horrez gain, musikari bezala ere parte hartu zuen, gitarra joz. 12 kanta ditu diskoak.

## Kantuen zerrenda 
## Langileak 
### Etzakit taldeko kideak 
* Xabier Solano - trikitia, ahotsa
* Jon Mari Beasain - gitarra, panderoa, ahotsa
* Aitor Zabaleta - baxua, ahotsa
* Ander Barrenetxea - bateria, perkusioa

### Beste batzuk 
* Angel Unzu - mandolina, perkusioa
* Juan Mari Beltran - alboka, xirularrua
* Juanan Diez - tronboia
* Mikel Azpiroz - organoa
* Anjel Valdes - perkusioa, ahotsa
* Kaki Arkarazo - gitarra, ahotsa
* Gotzone Sestorain - irrintzia
* Kristina Solano - ahotsa
* Zigor Sagarna - ahotsa
* Jon Garmendia - ahotsa

## Kanpo estekak
Lanús

**Lanús** Argentinako Buenos Aires probintzian dagoen Lanús barrutiko hiriburua da. Buenos Aires hiriaren hegoaldean dago, Buenos Aires Handia metropoli eremuaren barnean. 2001eko erroldaren arabera hiriak 212.152 biztanle zituen. Lanús barrutiak, berriz, 459.263 biztanle zituen 2010ean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lanusen webgunea
El Caso

***El Caso*** Espainian astero argitaratu ohi zen aldizkari bat izan zen. Lehebiziko alea 1952ko maiatzaren 11an agitaratu zuen, azkena aldiz 1997. urtean. Aldizkari honen ezaugarri nagusia bere albisteen artean nagusiki gerraondo garaian jazo ohi ziren gertakari tragiko, krimenak eta gizarte eskandaluak argitaratzea eta gai horietan espezializatua egotea zen. Honela, aldizkaria Espainian nahiz Hego Euskal Herrian ere oso ospetsu bilakatu zen, aldizkari hau gertakari bitxiei estuki lotu zelarik. Aldizkari honen azken zuzendaria José Manuel Bretones almeriarra izan zen.

*Diario Madrid* egunkariko kazetariek sortu eta lehenbiziko alea 2 pezetako salneurrian kaleratu zen, hasierako 10.000 aleetako argitarapena burutu zelarik, ondoren eta apika 100.000 aleetako argitarapenetara ere ailegatu izan zelarik. Atezainen egunkaria izenez ere ("Diario de las porteras") ezaguna egin zen, 1950ko hamarkadan *Esku moztuaren kasua* edota *José María Jarabo Pérez Morrisen kasuarekin* milioi erdi ale argitaratzea ere iritsi zelarik, hauek berehala saldu zirelarik.

El Luteri buruzko aleekin lortutako arrakastaren ondoren, jada 1970eko hamarkadan eta diktadura frankistaren amaiera eta telebista etxebizitza gehienetan sartuz zihoalarik, El Caso aldizkariak argitarapen bakoitzeko ale kopurua murrizten joan zen, azkenik 1997an behin betiko itxi egin zutelarik. Antzina Espainiar gizartean oso bakanak ziren albiste tragiko eta eskandaluak biderkatuz joan ziren einean, egunkariek ere albiste *serio* edo *ohikoetatik* at ere El Caso aldizkariak argitaratu ohi zituen albiste motak ere argitaratzen hasi ziren.

## Ikus gainera 
* *Interviú*

## Kanpo estekak 
* *Zer gertatu zen El Caso aldizkariarekin?* dokumentala ikusgai - rtve.es
Irlandako Gazteria

**Irlandako Gazteria** (ingelesez *Young Ireland* eta irlanderaz *Éire Óg*) XIX. mendearen erdialdeko Irlandako politika, kultura eta gizarte mugimendu bat izan zen. Irlandar erakunde nazionalista honek 1848ko Irlandako matxinada antolatu eta bertan parte hartu zuen. Matxinada horretako buruzagiei sedizioa Van Diemengo lurraldera erbesteratu zituzten (gaur egungo Tasmania uhartea). 1830eko hamarkadaren amaieraldetik aurrera Irlandako Gaztedia erakundea hedatuz joan zen eta etorkizuneko irlandar nazionalisten belaunaldietan eragin handia izan zuen.

Erakunde honetako buruzagi eta kide nabarmenetakoen artean William Smith O'Brien, Thomas Davis, John Blake Dillon, Charles Gavan Duffy eta Michael Doheny izan ziren.

## Iruditegia 

Irudi:William Smith O'Brien.jpg|William Smith O'Brien.
Irudi:Thomas Davis Young Irelander.JPG|Thomas Davies.
Irudi:Charles Gavan Duffy 1846.JPG|Charles Gavan Duffy.

## Ikus gainera 
* 1848ko Irlandako matxinada

## Kanpo estekak 
* Irlandako Gaztedia eta 1848ko Irlandako matxinada
Ogam

[thumb|350px|Ogam [alfabetoa.]]

**Ogam, Ogham** edo **Ogum** idazkera antzina irlandera eta piktoera idazteko alfabeto sistema da, K. o. 400 - K. o. 600 bitartean erabili zena.

Kristau-aroko lehen mendeetan erabili zen, Irlandan batez ere.

Bere modu soil edo sinpleenean lau lerro taldez osatua dago, multzo bakoitzak marka batetik bostera egituratuta doazen bost hizki ditu, modu honetara 20 hizki sortzen direlarik. Idazketa gehienak laburrak dira eta izenez bakarrik osatuta daude. Lerro horizontal baten azpian edo gainean eginiko goitik beherako marratxoen edo marratxo diagonalen bidez idazten zen.

Ezagutzen diren 500 epigrafietatik 350 Irlandan kokatuta daude. Besteak, nagusiki Eskozia, Gales eta Kornuallesen banatzen dira. Harrizko monumentuetan eginak dira alfabeto horretan idatzirik aurkitu diren idatziak.

## Ogam alfabetoa 
## Irudi galeria 

File:Ogham Vow.jpg|Ogam alfabetoko bokalak.
File:Ogham Con.jpg|Ogam alfabetoko kontsonanteak.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Erruna
* Lunnastingeko harria

## Kanpo estekak 
* Ogham idazkeraren deskribapena eta historia 
* Ogham idazkera