Lutxanako gudua

**Lutxanako gudua,** Lehen gerra Karlistan (7 urteko gerra edo lehen gerra zibila deitu izandakoa ere) gertatutako gudua izan zen. 1836ko abenduaren 23tik 24ra Erandioko Lutxana auzoan gertatu zen gudua izan zen, Bilboko bigarren setioa amaitu zuena. Alde batean karlistak zeuden. Hauek, Karlos Maria Isidro Borboia erregea zela defendatzen zuten eta beraien kontra Isabelinoak zituzten. Isabel II.a erregina izatea espero zuten. Momentu horretan umea zen eta bere ama Maria Kristina Borboia defendatzen zuten.

## Aurrekariak 
thumb|eskuinera|300px|Tropa liberalak Lutxanako zubiaren aurka egindako erasoa, armada britainiarra eta espainiarra lagun zituela (1836ko abenduraren 24a). Irudia, xilografia modura erakutsia *"Panorama Español"* aldizkarian, 1849an.
Karlistek ez zuten dirurik gerra jarraitzeko 1836ko urte hasieran eta diru bila Londonera joatea erabaki zuen Juan Bautista Errok. Errok, Ignacio Lardizabal bidali zuen Londonera. Milioi bat erreal eskuratu nahi zituzten baina ez zioten dirua eman Lardizabali, eta Bilbo eskuratuta kreditua emango ziotela uste zuten Karlistek. Setioa egitea Durangon erabaki zuten urriaren 14ean. Nazario Egia general karlistak Bruno Villarreali eman zion setioa burutzeko ardura. Bonbardaketa 25ean hasi zuten. Egun horretan, Espartero general Isabelinoa Villarcayon zegoen, Bilbotik 90 km-ra. Esparteroren tropa batzuk Portugaletera ailegatu ziren 26an, Santanderretik. Esparterok suministro arazoak zituen eta ez zuen Bilborako bidea hasi azaroaren 25a arte. Bi egun pasa ostean Bilbora ailegatu zen 14.000 soldadurekin. Bilbora sartzen saiatu zen baina karlistek ausardiaz defendatu zuten eta Esparterok baja asko izan zituen. Honegatik, Nerbioi ibaiaren beste aldetik erasotzea pentsatu zuen. Bilboko bigarren setioak hilabete eta erdiz iraun ostean, bertako biztanleak estu eta larri zebiltzan. Bonbardaketak batetik eta blokeoak eragindako elikagaien eskasia bestetik, bilbotarrek itxaropen guztia kanpotik zetorren laguntzarengan jarria zuten.

1836ko abenduaren 22an, Espartero Lutxanako zubiaren inguruetan maniobratzen hasi zen. Britainiar itsas-armadako bi ontzien laguntzaz -hauetatik egindako bonbardaketak erabakiorrak izan ziren- Lutxanako zubi gaineko posizioak erasotzeari ekin zion.

## Gudua 
[thumb|eskuinera|300px|[Baldomero Espartero eta tropa liberala Lutxanako guduan]]
Abenduaren 23an Galindo erreka gainetik txalupaz egindako zubia zabaltzea lortu zuen, tropa liberalen eraso mugimendua arinduz. Baina helburua Lutxanako zubia zen, karlistek moztua eta tropa liberalak Bilbora inguratzeko berreraiki beharrekoa.

Berriro guda-ontzi britainiarren laguntzaz baliaturik, liberalak Lutxanako zubiaren bi aldeetako posizioak eskuratzen saiatu ziren, abenduaren 24ko arratsaldean, txalupa eta gabarretan igarotako tropen bitartez, helburua lortuz. Borrokarik gogorrenak gabon gauean eman ziren. Oraa jeneralak zuzentzen zituen tropa liberalak Lutxanako zubi gaineko posizioak bereganatzeko sekulako ahaleginak egin zituzten, baina karlistak eraso guztiei eusten zieten.

Gaua oso iluna zen eta elurra mara-mara ari zuen, egoera larriki gogortuz. Espartero bera jarri zen eraso liberalen buruan, baina Egiaren karlistek ez zuten amore ematen. Bi aldeetako soldaduek neka-neka eginda zeudenean, Oraak erretiradarako doinua eman zezan eskatu zion korneta bati. Honek, nahastuta, erasorako deia jo zuen. Hau entzunik, karlistek beste eraso bati aurre egin ezinean, atzera jo zuten, liberalen garaipena bermatuz. Karlistak hiriaren setioa amaitutzat eman zuten, Espartero Bilbon sartzen zen bitartean. Espainia guztian ospatu zuten liberalek Lutxanako garaipena, Bilbo, bere erresistentziagatik, euskal liberalen ikur bihurtuz.

## Eraginak 
Isabelinoak 25ean bertan sartu ziren Bilbora. Karlisten artean nahasmena nagusi zen. Traizioa egon zela pentsatu zuten askok. Hau guztia gainera, tropen morala asko murriztu zuen.

Vitoria-Gazteizera 29an ailegatu zen berria, eta handik Espainia osora hedatu egin zen. Liberalen aldean, Espartero Lutxanako Konde izendatu zuten. Karlisten aldean, Egia eta Vilarreal bere aginteak galdu zituzten. Antonio Aymerich Ortiz de Pinedo, José Aimerichen semea, hil egin zen. Antonio, momentu horretan gerraren ministroa zenaren semea zen.

## Zalantzak 
Egiak eta Vilarrealek ez zuten ezer idatzita utzi haien mugimendu motel eta ezohikoak azaltzeko. Zergatik ez ziren Bilbotik abiatu Portugaletera Esparteroren tropak suntzitzera Azaroaren 26ean? Esparteroren tropak etorri berriak ziren itsasuntziz eta momentu aproposa zen. Beste galdera bat ere badago: zergatik ez zuten Esparteroren tropak erasotu abenduaren 5ean edo hurrengo egunetan, Nerbioi ibaian jarritako txalupez egindako zubia ekaitzagatik suntsituta zegoenean?

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Martínez Velasco, Antxoka (2013): "Gudu-zelaien arkeologia: Arrontegi mendia (Barakaldo, Bizkaia)", Kobie Serie Paleoantropología, nº 32: 285-302 orr., Bizkaiko Foru Aldundia-Diputación Foral de Bizkaia. ISSN 0214-7971

## Fikzioan 
* *Episodios Nacionales*, *Luchana* liburukia (1899), Benito Pérez Galdósek idatzia.

## Kanpo estekak 
* XIX. mendeko historia militarra Euskal Herrian. Lutxana. Gipuzkoakultura. CC-BY-SA lizentziapean eginiko lana.

## Ikus, gainera 
* Bilboko bigarren setioa