open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lydia Sempere

**Lydia Sempere** **Francés** (Banyeres de Mariola, Valentzia Erkidegoa, 1997ko azaroaren 18a) Espainiako lasterketetako auto-gidaria da. Espainian gortasun bilateral sakona duen lehen emakume pilotu profesionala da, eta Europan Clio Cup Seriesen lehiatzen den emakume bakarra.

## Bizitza 
Alde biko gorreria sakonarekin jaio zen, eta bi urte zituela ebakuntza egin zioten kokleako inplante bat jartzeko, entzumen-protesi bat da eta barne-belarrian kanpoko hartzaile bati konektatutako elektrodo baten bidez soinua jasotzeko aukera ematen du. 

Jarduera Fisikoaren eta Kirolaren Zientziak ikasketak egin zituen.

### Lan ibilbidea 
Automobilismoan hasi zuen ibilbide profesionala eta lehiaketaren erronka teknikoei zein bere ezintasunak eragindako irisgarritasun-oztopoei aurre egin zien.

2021. urtean, historia egin zuen, Espainian bi aldeko gorreria sakona zuen lehen emakume pilotu profesionala bihurtu baitzen. Orduz geroztik, nazioko eta nazioarteko probetan lehiatu da, eta Clio Cup Series-en parte hartu zuen, besteak beste. Lehiaketa horretan Europan izena eman zuen emakume bakarra izan zen.

Pilotar sin Barreras izeneko elkartearen sortzailea da. Ekimen horrek desgaitasuna duten gazteek motor-kirolean eta beste diziplina batzuetan parte hartzea sustatzen du, inklusioa sustatzeko eta kirolaren esparruan erreferente positiboak ikusarazteko. Adecco Fundazioaren enbaxadore ere bada, eta desgaitasunen bat duten pertsonen enpleguari eta gizarteratzeari buruzko sentsibilizazio-kanpainetan laguntzen die.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2021ean, Lydia Sempere Francesek "Maria Villota Saria" jaso zuen, emakume pilotu gisa egindako ibilbidea eta automobilismoaren barruan oztopo pertsonalak eta sozialak gainditzeko gaitasuna aitortzeko.
* 2023an, Valentziako Emakume Enpresari eta Profesionalen Elkarteak (EVAP) ematen duen EVAP Talentu Gaztearen Saria jaso zuen, inspirazio-iturri eta etorkizun handiko ibilbidea duten 35 urtetik beherako gazteei emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Pilotar sin Barreras webgune ofiziala.
Ahmed Abdou

**Ahmwd Abdou** (Mutsamudu, 1936 – *ibidem*, 2024ko azaroaren 28a) Komoreetako lehen ministroa izan zen 1996tik 1997ra.

Abdou Finantza ministroa izan zen labur 1972an eta 1973tik 1975ean herria independentzia lortu zuen arte. Hogei urte baino gehiago geroago, 1996ko abenduan, lehen ministro izendatu zuten.

1997ko maiatzean zentsura-mozio bat gainditu zuen legebiltzarrean. 1997ko abuztuan artxipelagoko bi uharte batasunetik banandu ziren eta Abdou irailean kargugabetu zuten.
Inazuma Eleven

***Inazuma Eleven*** futbolari eta abenturei buruzko marrazki bizidun eta bideojoko sorta ezaguna da. Istorioaren protagonista Mark Evans da, oso baikorra eta futbola zinez maite duen atezain gaztea. Markek Raimon Ikastetxeko futbol taldea, Raimon futbol taldea, berriro aktibatu nahi du, eta horretarako lagun berriak biltzen hasten da. Hala ere, futbola ez da ohiko kirola bezala agertzen: jokalariek teknika berezi ikusgarriak erabil ditzakete, jaurtiketa erraldoiak, izotzezko hormak edo suzko baloiak sortuz. Taldeak hainbat aurkari indartsu topatuko ditu, eta Mark eta bere lagunek elkarlana, adiskidetasuna eta ausardia beharko dituzte erronka guztiak gainditzeko.
Baptist Mudartha

**Baptist Mudartha** (Mangalore, Karnataka, 1911ko irailaren 9a – Allahabad, 2007ko maiatzaren 30a) indiar elizgizon katolikoa izan zen. 1963tik 1967ra Jhansiko apezpiku laguntzailea izan zen, 1967tik 1976ra elizbarruti bereko ordinarioa eta 1976tik 1988ra Allahabadeko apezpikua.

## Bizitza 
Baptist Mudartha Joseph eta Martina Mudartharen hirugarren semea izan zen. Belmango San Jose lehen hezkuntzako eskolan eta Mangaloreko St. Aloysius Collegen ikasi zuen. 1933an, Sitapurreko apaizgaitegi txikian eta geroago San Jose apaizgaitegi nagusian sartu zen filosofia ikastera. 1937tik 1941era, teologia katolikoa ikasi zuen Erroman. 1942ko abenduaren 21ean apaiztu zen.

1963an, Paulo VI.a aita santuak Jhansiko apezpiku laguntzaile (Francis Xavier Fenechekin batera) eta Idebessusko apezpiku titular izendatu zuen. Paulo VI.a aita santuak berak apezpiku ordenatu zuen 1963ko urriaren 20an, Erromako San Petri basilikan, kontsakratzailekideak Pietro Sigismondi eta Sergio Pignedoli izanik.

1960ko hamarkadan, Vatikanoko II. kontzilioaren bigarren, hirugarren eta laugarren saioan parte hartu zuen.

1976ko maiatzaren 1ean, Alfred Fernández ordezkatu zuen Allahabadeko apezpiku gisa. 1988ko maiatzaren 5ean, Joan Paulo II.a aita santuak bere dimisioa onartu zuen.

Mudarthak eskola ugari sortu zituen. *Masih Shabd Sangraha* hiztegi teologikoa argitaratu zuen ingelesez eta hindiz 1997an. Lan horregatik, Hindi Sahitya Ratna saria, All India Social and Literary Society erakundearen Ama Teresa saria, Allahabadeko EKTA Kultur Erakundearen saria eta Allahabadeko Varist Naagarik Samman saria jaso zituen. 

95 urte zituela hil zen Allahabadeko Nazareth ospitalean.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amadora Martinez Garcia

**Amadora Martinez Garcia**, **Amada** edo ***Rosita*** bezala ere ezaguna (Cuencako Atalaya de Villar del Saz de Arcas, 1931ko uztailaren 4a - Madril, 2015eko uztailaren 29a), AGLA, Levante eta Aragoiko Gerrilla Elkarteko kidea eta Espainiako Alderdi Komunistako (PCE) militantea izan zen.

## Ibilbidea 
Bere gurasoak Matilde Garcia eta Nicolas Martinez Rubio ziren. Talaia izeneko herrixka batean bizi ziren, Villar del Saz de Arcasetik hurbil, Cuencako mendilerroan. Biak ziren errepublikarrak.

Bere aita, Nicolas Martinez, AGLAko gerrillaren sostengu zen, bera eta bere bi ahizpa, Esperanza (*Sole)* eta Angelina, (*Blanca*), ziren bezala. Lotura gisa laguntzen hasi zen, Esperanza bere ahizpa zaharrenarekin, eta Remedios Montero *Celiarekin*, kolaboratuz, gerrillarientzako elikagaiak eta botikak lortzen zituztelarik Cuencan. Guardia Zibilaren presioaren ondorioz, denak sartu ziren gerrillan, baina azken fasean zegoen jada. AGLAko kideak, gaizki hornitutako eta elikatutako ehun bat gizon, Manuel Pizarro jeneralaren ofentsibari aurre egiten ari ziren. Manuel Pizarrok, "gerra zikineko" taktiketan espezializatuta zegoenez, hainbat metodo ezarri zituen, hala nola herrixkak eta uztak erretzea, bizkarretik exekuzioak egitea "ihes-legearen" pean, mozorrotutako agenteak erabiltzea erresistentzia infiltratzeko eta gerrillarien laguntzaile eta senideen aurkako indarkeria sistematikoko ekintzak, atxiloketak eta torturak barne.

Ia bi urte eman zituen gerrillan. 1951ko abuztuan atxilotu zuten Yeclan, gerrilla utzi eta etxeko langile gisa lanean ari zela.

1951n Alcala de Henareseko La Galera kartzelara eraman zuten, eta han Miguel Padial Martin gerrillaria ezagutu zuen. Harekin ezkondu zen 1960ko maiatzaren 21ean, kartzelatik irten eta urtebetera. Kartzela horretan Remedios Montero eta bere arreba Esperanzarekin batera egon zen.

*Archivo, Guerra y Exilio* (AGE) elkarteko kide izan zen hasiera-hasieratik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Vencidxs proiektuaren barruan egindako elkarrizketa jabari publikoan
János Hadik

**János Hadik** kondea (Pálócz, 1863ko azaroaren 23a – Budapest, 1933ko abenduaren 10a) hungaroar militar eta politikaria izan zen. Hungariako lehen minidtroa izan zen 1918ko urriaren 30etik 31ra.

Hadik nobleziako familia batean jaio zen eta Wiener Neustadteko Akademia Militarrean graduatu zen. 1884an, armada austriar-hungariar bateratuan sartu zen husarren zalditeriako kapitain gisa, eta 1893an erretiroa eskatu zuen.

1894an, Magnatesen ganberako edo parlamentuko goi ganberako kide aukeratu zuten, eta elizako eta estatuko gaiak banatzen inplikatu zen. 1901ean Alderdi Liberalarekin bat egin zuen eta Barne Ministerioko  estatu idazkaria eta aholkularia izan zen Sándor Wekerleren gobernuan. Denbora batez politikatik erretiratu ondoren, 1917ko abuztuan estatuko ministro izendatu zuten.

1918ko urriaren 30ean Hadik lehen ministro izendatu zuten. Bere gobernuak hamazazpi ordu iraun zuen, hurrengo egunera arte, eta Hungariako historiako laburrena izan zen. Urrelilien Iraultzak bere kargugabetzea eta herrialdetik ihes egitea eragin zuen.

Ondoren, herrialdera itzuli zen eta politikan eta ekonomian jardun zuen.
Pius Thomas D'Souza

'''Pius Thomas D'Souza''' (Bantwal, Karnataka, 1954ko maiatzaren 4a) indiar elizgizon katolikoa da, 2012tik 2024ra Ajmerreko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
Pius Thomas D'Souza 1954ko maiatzaren 4an jaio zen Bantwalen, Mangaloreko elizbarrutian, Karnataka estatuan. Lucknowko elizbarrutiko San Paulo apaizgaitegi txikian burutu zituen ikasketak, eta ondoren Filosofia eta Teologiako prestakuntza jarraitu zuen Nagpurreko San Karlos apaizgaitegian, non Filosofiako masterra ere lortu zuen. 1996an Zuzenbide Kanonikoko doktoretza lortu zuen Erromako Urbaniana unibertsitatean.

1982ko martxoaren 28an apaiztu zen, Lucknowko elizbarrutian inkardinatuta geratuz. 1989ko urtarrilaren 19an Bareillyko elizbarrutia ezarri zenean, bertako kleroan sartu zen.

2024ko martxoaren 23an, Frantzisko aita santuak Oswald Lewis (Jaipurreko apezpiku emeritua) Ajmerreko administratzaile apostoliko *sede plena* izendatu zuen, eta horrela, D'Souzaren jurisdikzioa eten zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Singular (2025eko filma)

***Singular***, 2025eko Alberto Gastesik zuzendutako film bat da. Patricia López Arnaiz, Javier Rey, Miguel Iriarte, Iñigo Gastesi eta Emilia Lazo aktoreek antzeztu zuten. Soinu banda Jon Agirrezabalagak konposatu zuen eta argazkilaritzaz Esteban Ramos arduratu zen.

## Argumentua 
Semea hil zenetik hamabi urtera, Diana (Patricia López Arnaiz) eta Martinek (Javier Rey) aintzirako etxera itzultzea erabaki dute, asteburu pasa. Ustekabean, bertan beren semearen antza duen mutil gazte bat agertuko zaie.

## Aktoreak 
* Patricia López Arnaiz: Diana
* Javier Rey: Martin
* Miguel Iriarte
* Iñigo Gastesi
* Emilia Lazo: Lara

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Naturtzaindia

**Naturtzaindia** Bergaran egoitza duen Kontserbazio biologiaren elkarte bat da, ingurumena babesteko ardurarekin elkartutako pertsona talde batek osatutako irabazi-asmorik gabeko erakunde bat.

2010ko abenduaren 16an eratu zen elkartea eta 2011ko urtarrilak 11an inskribatu egin zen ofizialki elkarte eta irabazi-asmorik gabeko erakunde bezala eta hasi zuen bere jarduera.

Elkarte honek lan bolondresa egiten du, naturaren kontserbazioaren inguruan ardura bera konpartitzen duten administrazio, erakunde edo gainontzeko eragileekin batera. Elkartea osatzen duten kideek esperientzia profesionala dute bioaniztasunaren kontserbazio eta kudeaketan, basozaintzan, ingurumen hezkuntzan eta ingurumen jardunaldien antolaketan.

Naturtzaindiak krisi ekologikoa mende honetako gatazka askoren funtsean dagoen krisia dela uste du, eta naturaren kontserbazioa abiapuntu mundua eraldatzeko ekimen berritzaile eta ausartetan parte hartzen du, tokian tokiko esperientziak abiaraziz.

## Erreferentziak
Chong Kumdang Ri

**Chong Kumdang Ri** *(edo Chong Kumdang Ri I eta II)* mendilerro honetako bi mendirik garaienak dira, Mamostong Kangriren iparraldean kokatuta daudenak, Rimo Karakorum azpimendilerroan, Transhimalaiaren mendebaldean. 

## Kokapena 
Chong Kumdang Ri mendiguneak bi gailur nabarmen ditu.

* *Chong Kumdang Ri I itsas mailatik 7.071 m-ra dago (23.199 oin). Goragunea 871 metrokoa da. *
* *Chong Kumdang Ri II itsas mailatik 7.004 metrora dago (22.979 oin). Goragunea 644 metroko da. *

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Randy Newman

**Randall Stuart Newman** (Los Angeles, 1943ko azaroaren 28a) estatubatuar musikagilea da.

Kalifornian jaio zen familia judu batean eta haurtzaroan New Orleansen ere bizi izan zen. Familiako kide batzuk musikagileak ere izan ziren.

Hamazazpi urterekin hainbat musika talderentzat abestiak idazten hasi zen eta 1968an bere lehen diskoa kaleratu zuen. 1980ko hamarkadatik aurrera, zinemarako soinu-bandak konposatzen jardun zuen batez ere; Disney-Pixar filmeko bederatzi filmen musika egin zuen.

Sari ugari irabazi zituen, besteak beste, bi Oscar sari, hiru Emmy sari eta zazpi Grammy sari.

## Diskografia 
### Estudioko albumak 
**Randy Newman* (1968)
**12 Songs* (1970)
**Sail Away* (1972)
**Good Old Boys* (1974)
**Little Criminals* (1977)
**Born Again* (1979)
**Trouble in Paradise* (1983)
**Land of Dreams* (1988)
*''Randy Newman's Faust* (1995)
**Bad Love* (1999)
**The Randy Newman Songbook Vol. 1* (2003)
**Harps and Angels* (2008)
**The Randy Newman Songbook Vol. 2* (2011)
**The Randy Newman Songbook Vol. 3* (2016)
**Dark Matter* (2017)

### Soinu-bandak 
**Cold Turkey* (1971)
**Ragtime* (1981)
**The Natural* (1984)
**¡Three Amigos!* (1986) (abestiak eta gidoia bakarrik)
**Parenthood* (1989)
**Avalon* (1990)
**Awakenings* (1990)
**The Paper* (1994)
**Maverick* (1994)
**Toy Story* (1995)
**James and the Giant Peach* (1996)
**Michael* (1996)
**Air Force One* (1997) - Lan ukatua
**A Bug's Life* (1998)
**Pleasantville* (1998)
**Toy Story 2* (1999)
**Meet the Parents* (2000)
**Monsters, Inc.* (2001)
**Seabiscuit* (2003)
**Meet the Fockers* (2004)
**Cars* (2006)
**Leatherheads* (2008)
**The Princess and the Frog* (2009)
**Toy Story 3* (2010)
**Monsters University* (2013)
**Cars 3* (2017)
**The Meyerowitz Stories* (2017)
**Toy Story 4* (2019)
**Marriage Story'' (2019)
Antonysamy Savarimuthu

**Antonysamy Savarimuthu** (Vadakku Vandaman, Tamil Nadu, 1960ko abenduaren 8a) indiar elizgizon katolikoa da. 2019tik 2025era Palayamkottaiko apezpikua izan zen eta 2025etik aurrera Maduraiko artzapezpikua da.

## Bizitza 
Antonysamy Savarimuthu 1960ko abenduaren 8an jaio zen, Palayamkottaiko elizbarrutiko Vadakku Vandaman herrian. Maduraiko apaizgaitegi txikian sartu zen, eta gero filosofia eta teologia ikasketak jarraitu zituen Bangaloren, 1979tik 1987ra. Filosofia eta Teologiako lizentziatura, Ingelesezko Literaturako masterra eta 2001ean Zuzenbide Kanonikoko doktoretza lortu zituen Parisko Institutu Katolikoan. 1987ko apirilaren 26an apaiztu zen, Palayamkottaiko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

Apaiz-ordenazioa jaso ondoren, honako kargu hauek izan zituen: apezpikuaren idazkaria (1987tik 1989ra); Maduraiko apaizgaitegi txikiko irakaslea (1989tik 1992ra); Bangaloreko apaizgaitegiko irakasle bisitaria (2001etik 2010era); Maduraiko Christ Hall apaizgaitegiko errektorea (2001etik 2004ra); elizbarrutiko bikario jenerala (2004tik 2011ra); Shantinagarreko Jesus Haurraren elizako parrokoa (2004tik 2005era); Maharajanagarreko San Juda Tadeoren elizako parrokoa (2005etik 2009ra); Santa Maria apaizgaitegiko errektorea eta Bokazio Zentroko zuzendaria (2009tik 2011ra); Bangaloreko San Petri apaizgaitegiko irakasle egoiliarra (2011tik aurrera)., eta abuztuaren 2an Savarimuthuk hartu zuen kargua.

## Ondorengotza apostolikoa 
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Burhan-bulak ur-jauzia

**Burhan-bulak ur-jauzia** () Kazakhstanen dagoen ur-jauzi bat da, Erdialdeko Asiako altuena.

Dzungariako Alatau mendietan aurkitzen da, 2000 metrotako altitudean, Kora ibaiak egiten duen arroilean. Inguruan dauden izei eta ipuru asiarrek lurrin fina zabaltzen dute ur-jauziaren inguran.

## Deskribapena 
168 metrotako altuera hartzen du jarraian dauden lau jauziak batera hartuta. Oinarrian azken hiru ur-jauziak ikusten dira soilik, 114 metro hain zuzen ere.

Ur-jauziak oinarrian haitz handi bat jotzen du eta ura espraiaren antzera zabaltzen da lainoa sortuz. Horri esker egun beroenetan ere hezetasun handia egoten da eta tenperatura atsegina du.

## Iruditegia 

Irudi:Бурхан Булак 01.jpg
Irudi:Бурхан Булак 02.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cayo Saetía

**Cayo Saetía** Kubako mendebaldean kokaturik dagoen harea-uharte bat da. Mayarí udalerrian dago, Ozeano Atlantikoaren itsasertzean, Holguíngo probintzian. 

Ez du berezko populazioarik, baina gaur egun konplexu turistikoa eta parke naturala denez turistak eta langileak bizi dira han.

## Geografia 
Holguín hiritik 120 kilometro hego-ekialdera aurkitzen da, Nipe badiaren ahoan. 11 kilometrotako luzera du eta zabalera maximoa 6 km-takoa da. Guztira 42 km²-ko azalera du. 1970. hamarkadan kubatar funtzionarioentako ehiza kotoa izan zen.

## Flora eta fauna 
Belardiak eta baso txikiak ditu eta 136 landare espezie katalogatu dira, haietako 17 endemikoak eta iraungitzeko arriskuan. Hego-ekialdeko itsasertzean mangladiak daude.

Fauna ere oso aberatsa da Cayo Saetían. 110 hegazti espezie, 12 narrasti espezie, 145 arrain espezie, 69 molusku espezie... Ehiza kotoa izan zenez ugaztun espezie ugari sartu ziren uhartean, hala nola, antilopeak, zebrak, orein buztanzuriak, bufaloak, basurdeak, gameluak... bai eta hegazti exotikoak ere; ostrukak, loroak... Gaur egun argazki safariak antolatzen dira.

## Iruditegia 

Irudi:Cayosaetiabeach4.jpg|Hondartza.
Irudi:2012-02-Cayo Saetia Kueste 01 anagoria.JPG|Itsasertza.
Irudi:Cayo Saetía hdsr S5is Cuba2 524.jpg|Bufaloak Cayo Saetían.
Irudi:2012-02-Cayo Saetia Zebras 01 anagoria.JPG|Zebra Cayo Saetían.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sarat Chandra Nayak

**Sarat Chandra Nayak** (Kerubadi, Orissa, 1957ko uztailaren 1a) indiar elizgizon katolikoa da, 2006tik aurrera Berhampurreko apezpikua dena.

## Bizitza 
Sarat Chandra Nayak 1957ko uztailaren 1ean jaio zen Kerubadi herrian, Orissa estatuan, Cuttack-Bhubaneswarreko artxidiozesian. Kalkutako Barasate auzoko San Joan Maria Vianneyren apaizgaitegi txikian ikasketak burutu ondoren, filosofia eta teologia ikasi zituen hiri bereko Goizeko Izarraren apaizgaitegian. 1990eko apirilaren 25ean apaiztu zen, Cuttack-Bhubaneswarreko artxidiozesian inkardinatuta geratuz.

Apaiz-ordenazioa jaso ondoren, honako kargu hauek izan zituen: Godapurreko bikarioa eta gero parrokoa (1990etik 1995era); Bamunigamgo dekanoa eta artxidiozesiko bokazioen sustatzailea (1992tik 1995era); Padampurreko San Paulo apaizgaitegi txikiko zuzendari espirituala, espiritualtasuneko irakaslea eta ingeles ikastaroaren zuzendaria (1997tik 1998ra); Loturaren Defendatzailea elizako ezkontza-auzitegian (1998tik 1999ra); Cuttackeko dekanoa eta Zuzenbide Kanoniko eta Legegintzako Testuetarako Batzordeko aholkularia (1999an); Zuzenbide Kanonikoko irakasle bisitaria Salbampurreko Elizbarrutiko Sasongko Teologia Institutuan (1999tik 2000ra). 2004az geroztik, Orissako Auzitegiko Bikario Judiziala izan zen, eta 2005az geroztik, Cuttack-Bhubaneswarreko artxidiozesiko kantzilerra. Horrez gain, ikasketak jarraitu zituen. 1995etik 1997ra Zuzenbide Kanonikoko lizentziaturako ikasketak egin zituen Bangaloreko San Petri Pontifize Institutuan, eta 2000tik 2004ra Zuzenbide Kanonikoan doktoretza egin zuen Erromako Urbaniana unibertsitatean.

2006ko azaroaren 27an, Benedikto XVI.a aita santuak Berhampurreko apezpiku izendatu zuen. Hurrengo urteko urtarrilaren 30ean apezpiku-ordenazioa jaso zuen Pedro López Quintana artzapezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Oswald Gracias eta Raphael Cheenath izanik. *To Be a Happy Servant* leloa hautatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elizabeth F. Fisher

**Elizabeth Florette Fisher** (Boston, 1873ko azaroaren 26a - Boston, 1941eko apirilaren 25a) Estatu Batuetako lehen landa geologoetako bat izan zen, petrolio-konpainia batek petrolio-putzu potentzialak aurkitzeko ikuskapenak egitera bidalitako lehen emakumea.

## Bizitza 
Bostonen jaio zen, Massachusettsen, eta Massachusettseko Institutu Teknologikoan (MIT) ikasi eta irakatsi zuen gero. Estatu Batuetako lehen landa-geologoetako bat izan zen, eta petrolio-konpainia batek ikuskapenak egitera bidali zuen lehen emakumea ere izan zen. Texas erdialdeko iparraldean petrolio-putzuak aurkitzen lagundu zuen, herrialde osoan petrolio-eskasia egon zen bitartean.

## Ibilbidea 
Garai horretan Wellesley Collegen irakasle gisa jarraitu zuen eta *Resources and Industries of the United States* izeneko bigarren hezkuntzako ikasleentzako eragin handiko testuliburua idatzi zuen. Kontserbazioaren beharra azpimarratu zuen eta erreklamatu gabeko lurra nekazaritzarako erabili behar zela uste zuen. 

Fisher irakasle emeritua bihurtu zen 1926an eta erretiratu egin zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Florence Bascom
* Carlotta Maury

## Kanpo estekak
Bejes

**Bejes**, Espainiako iparraldeko Cillorigo de Liébana udalerrian dagoen herri bat da, Kantabria erkidegoko Liébana eskualdean.

2024an 62 biztanle zituen.
Stephen Rotluanga

**Stephen Rotluanga** (Aizawl, Mizoram, 1952ko ekainaren 8a) indiar elizgizon katolikoa da, Gurutze Santuaren kongregazioko kidea. 2001etik aurrera Aizawleko apezpikua da.

## Bizitza 
Stephen Rotluanga Aizawlen jaio zen 1952ko ekainaren 8an. Lehen hezkuntzako ikasketak jaioterrian egin ondoren, Gurutze Santuaren Kongregazioan sartu zen eta 1975eko maiatzaren 30ean betiko botoak eman zituen. Filosofia eta Teologia ikasi zituen Jnana Deepa Vidyapeethen, Punen, 1974tik 1981era, eta 1981eko abenduaren 13an apaiztu zen Aizawlen.

Apaiz-ordenazioa jaso ondoren, honako kargu hauek bete zituen: Champhaiko elizako bikarioa (1982tik 1985era); Champhaiko parrokoa eta Zoram Gazte Mugimendu Katolikoko animatzailea. Bitartean, Komunikazioak ikasi zituen Bombayn (1985etik 1994ra); Gazteria, Liturgia eta Pastoraltza Aholkularitza Bangaloren, Gizarte Komunikazioa Kalkutan eta Arte Bisualak eta Ederrak Toronton eta Florentzian (1994tik 1999ra). 

Apezpiku izateaz gain, artista ere bada, eta bere lanak erabiltzen ditu ebanjelizazioan. «Indiako apezpiku marrazkilaria» bezala ezaguna da.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chhanda Gayen

**Chhanda Gayen** (bengaleraz: [ˈkɑːna]; Kona, Mendebaldeko Bengala, India, 1979ko uztailaren 9a - Kanchenjunga, India, 2014ko maiatzaren 20a) indiar  eskalatzailea, borroka arteen-artista, esploratzailea eta autodefentsa irakaslea izan zen. 2013ko maiatzaren 18an egin zuen Everest eta Lhotse mendiak, bi zortzimilako igo zituen lehen indiarra eta azkarrena izateagatik da ezaguna. Everest mendiaren gailurretik Lhotse gailurrerainoko zeharkaldia osatu zuen 22 ordutan.

## Bizitza 
Bengalar familia batean jaio zen Gayen 1979ko uztailaren 9an, eta ABP Ananda-rengatik 2013an Sera Bengali-n "Sera Avishkar" saria eman zioten, 24 urte zituela.

### 2014ko elur-jausia 
[[Fitxategi:Negotiating_crevasse.JPG|eskuinera|thumb|Negoziatzen crevasse [Eskaladan "crevasse bat negoziatzea", segurtasunez gurutzatzea esan nahi du, stepping, jumping, edo gurutzatzen laguntzeko sistema bat ezartzea bezalako teknikak erabiliz, erortzeko arriskua kudeatzeko helburuarekin. Horrek talde-planteamendu bat dakar, non eskalatzaileak elkarrekin kulunkatzen diren segurtasunagatik, eta crevasse-aren tamaina eta egonkortasuna ebaluatu behar dituzte gurutzatze-estrategia onena erabaki aurretik.] Khumbu Icefalls-etik [Izotz jausiak] gertu.]]
2014ko maiatzaren 20an, elur-jausi batean desagertu zen bi sherpekin batera, Nepalgo Kanchenjunga gailurretik jaisten ari zela. Hirurak elur-jausian hil zirela adierazi zuten gero.
## Iruditegia 

Fitxategi:Everest, Himalayas.jpg|Everest mendia
Fitxategi:LhotseMountain.jos.500pix.jpg|Lhotse mendia
Fitxategi:Kanchenjunga India.jpg|thumb|Kanchenjunga mendia

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Everest mendiaren indiar mendizaleak (en) urtearen arabera
* Everest mendiko mendizaleen zerrenda (en) tontorrera egindako aldi kopuruaren arabera
* Indiako Everest mendiko errekor zerrenda (en)
* Everest mendiko errekor zerrenda (en)
## Kanpo estekak
Kendrapara

**Kendrapara** (odiaz: କେନ୍ଦ୍ରାପଡା) Indiako Odisha estatuko Kendrapara barrutian dagoen herri eta udalerri bat da. Kendrapara barrutiko egoitza da.

## Geografia 
20.50°N 86.42°E. Batez beste 13 metroko altueran dago. Bhadrak, Jajpur, Cuttack eta Jagatsinghpur barrutiek mugatzen dute, eta ekialdean Bengalako golkoa. Luna ibaia (Mahanadi ibaiaren adar bat) Kendrapara barrutitik ibiltzen da.

## Garraioa 
Kendrapara Bhubaneshwar hiriburutik 75 kilometrora dago. Kendrapara iristeko Cuttack-Jagatpur-Salipur edo N.5 eta 5 A Errepide Nazionala hartu daiteke, Chandikhol-ViaChhata bidea hartuta Paradip-era. Kendrapara Biju Patnaik Aireportutik bi ordu eta erdira baino ez dago autoz, 5 eta 5 A Errepide Nazionalean. Hurbileneko tren geltokia Cuttack-en dago, Kendrapara hiritik 55 kilometrora.

## Demografia 
Indiako erroldaren arabera, Kendraparak 47.006 biztanle zituen. Gizonezkoek biztanleriaren % 49,6 osatzen zuten eta emakumezkoek % 50,4. Kendraparak % 77,33ko batez besteko indizea du, % 59,5eko batez besteko nazionala baino handiagoa: gizonek % 87,62. % eta emakumeak % 67,29 Kendraparan, biztanleriaren % 12 6 urtetik beherakoa da. Bertako hizkuntza odia da, hizkuntza ofiziala, baina hindiz eta ingelesez ondo moldatzen dira, baita biztanleriaren segmentu batzuek urduz ere.

Induek osatzen dute biztanleriaren gehiengo nagusia. Gutxiengo musulman garrantzitsua dago.

## Politika 
Barrutiko Batzarraren egoitzak Kendrapara, Bari-Derabisi, Patakura, Rajnagar, Pattamundia eta Aul dira.

Paisaia politiko osoan, Kendraparak lotura estuak mantendu ditu tokiko alderdiekin 1970eko hamarkadaz geroztik. Odishako politikan funtsezko papera izan du, Rabi Ray parlamentuko kidea ( Lok Sabhako presidente izan zena) eta Biju Patnaik, Odishako ministro nagusi ohia, bezalako liderrak sortuz. Kendraparako egungo buruzagien artean, Prasanta Varma, Indiako Auzitegi Goreneko abokatua, eta Baijayanta Panda, Kendraparako parlamentuko kidea, daude. Baijayanta Panda da egungo parlamentuko kidea.

Kendraparako Konstituzio Asanbladako egungo diputatua Sipra Mallik da, 2004ko hauteskunde estataletan eserlekua irabazi zuena.

Kendrapara Kendrapararen parte da (Lok Sabha hauteskunde barrutia). 

## Gizarte-erakundeak 
* Narayani Oriental Research Society (N.O.R.S), Tirinia, Kendrapara
* GRACE
* Potali Matha
* Nrusingha Tikiri Matha (BayaBaba Matha), Kendrapara
* Anata Matha
* Baba Baikuntha Nath Brahmachari Math (Hanuman Mandir, Garapur)
* Sankara Baba Matha, Rajagarh
* Sukaparikshita Sanskrutika Parisada, Kudanagari
* Azad hind sports club, Pattamundai, SK Mustaq Hussain (Idazkaria)
* Misioa Allied Social Service (MASS), Derabish, Burhan Khan (presidentea) Abdul Raheman Khan (SECY), Naim Akhter (diruzaina) Derabisentzat
* Sahara Educational And Welfare Trust. Chairman (Burhan Khan)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tom Savini

**Thomas Vincent Savini** (1946ko azaroaren 3a, Pittsburgh, Pennsylvania), estatubatuar makilari protesiko, aktore eta ordezko bat da.

Film nabarmen askotako makillaje eta efektu berezien arduraduna izan da, tartean *Martin*, *Dawn of the Dead*, *Day of the Dead*, *Creepshow*, *Monkey Shines*, *Friday the 13th* (I eta IV stalak), *Maniac*, *The Burning*, *The Prowler* eta *The Texas Chainsaw Massacre 2*.

Zuzendari bezala *Night of the Living Dead* (1990) filma, *Tales from the Darkside* telesailaren hiru atal eta *The Theatre Bizarre* filmaren segmentu bat zuzendu ditu.

Aktore gisa film nabarmen hauetan antzeztu du, as *Martin*, *Dawn of the Dead*, *Knightriders*, *From Dusk till Dawn*, *Planet Terror*, *Machete*, *Django Unchained* eta *Machete Kills*.

## Kanpo loturak 
* Webgunea 
* IMDBko fitxa irakurgai
Danu (irlandar mitologia)

**Danu** Irlandako mitologiako jainkosa bat izan zitekeela uste da. Haren erreferentzia bakarra *Tuatha Dé Danannen* izena da, «Danu jainkosaren herria», bezala itzuli ohi dena. Nahiz eta lehen mailako testuetan erabat falta izan, geroagoko Viktoriar Aroko folklorista batzuk Danuri delako horri ezaugarri batzuk ematen saiatu ziren, amatasunarekin edo nekazaritzaren oparotasunarekin lotzea kasu.  Hori guztia dela eta, Danu jainkosari buruz esan direnak, espekulatiboak dira.

Bere izena, literaturan, *Tuatha Dé Danann* esamoldean agertzen da bakarrik, eta hor, genitiboan jokatuta dago; nominatiboan, Danu izango zela pentsatzen da.

## Morrigna eta Dôn 
Ikertzaileek Danu erlazionatu dute zelta jainko garrantzitsu batzuekin, Irlanda barruan zein kanpoan. Danu izenaren eta Anu (edo Annan) izenaren arteko antzekotasunak direla eta, batzuek uste dute Morriganen alderdi hori Danu ama jainkosa zela. Dôn galestar jainkoarekin ere izan lezake zerikusia, Mabinogiren jainkosa amarekin; hala ere, inoiz ez da zehaztu Dônen generoa, eta, beraz, litekeena da Dôn jainko maskulinoa izatea, Danurekin inolako harremanik izan gabe.      

## Balizko ezaugarriak 
[thumb|Zenbait ibairen izenen jatorria, Polibino herrian ([Errusia) dagoen Don ibaia kasu, jainkosaren izenarekin lotuta egon daitekeela proposatu da.]]Batzuen arabera, Ama lurra edo printzipio femeninoa zen, Ekialdeko Europatik Irlandaraino izen ezberdinez gurtua. Antza, emankortasunaren, jakinduriaren eta haizearen jainkosa batek jainkoei bularra eman ziela uste zen. Bere izena Tuatha Dé Danann mitikoak («Danu jainkosaren herria») zeraman, Irlandako jainkoen konpainiak, jainko-jainkosa banakakoez osatuta, edo "jainkosa beraren hedapentzat" har daitezkeenak, eta Irlandako tradizioan bizirik dirautenak, baina gaur egun *aes sídhe*-ak dira.  

Fomoriarren Bres erregearen bikotekidea da, eta seme bat zuen berarekin, Ruadan izenekoa. Aurrerago, kristau garaian jada, kristauek Santa Brigida bihurtu omen zuten. Govannon, Llud, Amaethon, Gwydion jainkoen eta Erin eta Arianrod jainkosen ama da.  

## Neopaganismoan 
Egungo, neopaganismoan, emakume haurdun gisa irudikatzen da, eta ilargi betea da. Amodioa eta gaztetasuna irudikatzen dituen dontzeila batek, bizitza, emankortasuna eta ugaritasuna irudikatzen dituen ama (Dana jainkosa)  eta misterioa, heriotza eta transzendentzia irudikatzen dituen atso batek osatzen duten *Jainkosa hirukoitza*. 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
Squire, Charles (1905). *The Mythology of the British Islands: An Introduction to Celtic Myth, Legend, Poetry, and Romance*

## Kanpo estekak
James Raphael Anaparambil

**James Raphael Anaparambil** (Chellanam, Kochi, 1962ko martxoaren 7a) indiar elizgizon katolikoa da. 2017tik 2019ra Alleppeyko apezpiku lagunkidea izan zen eta 2019tik aurrera elizbarruti bereko ordinarioa da.

## Bizitza 
Anaparambil 1962ko martxoaren 7an jaio zen, Raphael eta Brigit Anaparambilen seme-alabetatik bosgarrena. Lehen hezkuntza Chellanamgo Santa Maria eskolan burutu zuen eta Alappuzhako apaizgaitegi txikian eta Aluvako San Jose pontifize-apaizgaitegian ikasi zuen. 1993tik 1998ra, teologia biblikoko goi-mailako ikasketak egin zituen Erromako Urbaniana unibertsitatean, eta kultura juduan doktoretza lortu zuen. Judu ikasketetan masterra ere lortu zuen Pontifize Unibertsitate Gregorianoan.

1986ko abenduaren 17an apaiz-ordenazioa jaso zuen Peter Chenaparambil apezpikuaren eskutik.

Bere ekarpen akademikoei dagokionez, teologia biblikoa eta hebreera irakatsi zuen Aluvako San Jose pontifize-apaizgaitegian, 1998tik 2013ra. Garai hartan, lidergo karguak ere izan zituen, Aluvako Teologia eta Filosofia Fakultateko presidente gisa arituz 2003 eta 2006 artean. 2009tik 2012ra, Carmelgiriko San Jose apaizgaitegiko errektore izendatu zuten. Hurrengo urteko otsailaren 11n apezpiku-ordenazioa jaso zuen Arthunkalgo San Andres basilikan, Stephen Athipozhiyilen eskutik, kontsakratzailekideak Joseph Kariyil eta Stanley Roman izanik. 2024ko urriaren 13an Cochingo administratzaile apostoliko ere izendatu zuten.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eloise Blaine Cram

**Eloise Blaine Cram** (Davenport, Iowa, 1896ko ekainaren 11 - San Diego, Kalifornia, 1957ko otsailaren 9a) estatubatuar zoologo eta parasitologoa izan zen, nematodoetan espezializatua. 

## Bizitza 
Eloise Davenporten (Iowa, Estatu Batuak) jaio zen 1896an, Ralph Warren Cram kazetariaren eta Mabel (LaVenture) Cramaren alaba. Chicagoko Unibertsitateko Phi Beta Kappa gisa graduatu zen 1919an, eta George Washington Unibertsitatean doktoretza jaso zuen 1925ean.

1920an, Cram Ameriketako Estatu Batuetako Nekazaritza Saileko  (USDA) Animalien Industriako Bulegorako (BAI) zoologo gisa sartu zen gobernu-zerbitzuan. Bertan, etxeko hegaztien parasitoen munduko autoritate gisa onartua izan zen, eta, azkenik, zientzialari nagusiaren postura iritsi zen hegaztien eta ehiza-hegaztien parasitoak ikertzeagatik.1936an, BAI utzi eta Osasunaren Institutu Nazionaletako (NIH) Zoologia Laborategian sartu zen, Bethesdan, Marylanden, eta bertan egon zen 1956an erretiroa hartu zuen arte. 

NIHn lanean ari zela, gizakietan heste-zizarearen eta beste parasito batzuen azterketa zientifikoan lagundu zuen, baina parasitologiari eta, oro har, zientziari egin zion ekarpen handiena eskistosomiasiaren gaixotasuna, eskualde tropikaletako endemikoa, geldiarazteko egin zuen ikerketa aitzindaria izan zen. 

Erretiroa hartu ondoren, Cramek 160 artikulu eta monografia baino gehiago egin zituen animalien parasitologiarekin lotutako hainbat gairi buruz, gaixotasun helmintikoei buruzko nazioarteko agintari bihurtu zen eta NIHren gaixotasun tropikalen laborategian lan egin zuen. 1955ean, erretiroa hartu baino urtebete lehenago, Amerikako Parasitologoen Elkarteko lehen emakumezko presidente izan zen agintaldi batez.

Hezurretako minbiziak jota hil zen, San Diegon (Kalifornia, AEB), 1957ko otsailaren 9an.

Cram gogoratzen zen "lan-maila handiagatik, etsipenei pazientziaz aurre egiteagatik, ikerketan aurkitutako zailtasunak gainditzeko gaitasunagatik eta arazo nahasgarriei irtenbideak aurkitzeko ahalegin sendoagatik", bere bizitza "mugagabe" gizakien eta animalien parasitoen ikerketari eskaintzeagatik, eta bere distira alai eta umoretsuagatik eta arreta zorrotzagatik, gaixotasun ahultzaile baten aurrean bizitzaren amaierara hurbildu zenean ere iraun zuena.

Nekazaritza Liburutegi Nazionalaren Bilduma Bereziak Eloise Cram-en paperen bilduma bat mantentzen du. Eloise Cram Paperek USDAren Animalia Industria Bulegoan (BAI) eta Osasun Institutu Nazionaletan (NIH) lan egiten duten hainbat zientzialariren bizitza profesionalari eta lanari buruzko korrespondentzia, argazkiak, artikulu zientifikoak eta efemerideak biltzen dituzte. Bildumak 1853tik 1991ra irauten du, nahiz eta material gehiena bi agentzia horietan 1884 eta 1950eko hamarkaden bitartean izandako enpleguan oinarritzen den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geronticus

*Geronticus* pelecaniformes generoko hegaztia da, Threskiornithidae familiakoa. Barne bi ibis espezie sartzen dira: Ibis ermitau eta *Geronticus calvus*. Haien izena grezierazko gérontos (γέρωντος, "gizon zaharra") hitzetik dator, lumaje ilundun hegazti hauen buru soila erreferentzia eginez.

## Espezieak 
*Geronticus* barruan bi espezie jasotzen dira. Biak ala biak arriskuan daude:

* *Geronticus eremita* (Linnaeus, 1758) - Maroko, Siria.
* *Geronticus calvus* (Boddaert, 1783) - Hegoafrika.

## Iruditegia 

Image:
Waldrapp-Schoenbrunn01.jpg|Ibis ermitau.
Southern_Bald_RWD7.jpg|*Geronticus calvus*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Carvalho

**John Carvalho** (Margoli, Udupi barrutia, Karnataka, 1969ko apirilaren 10a) indiar elizgizon katolikoa da, 2025etik aurrera Ajmerreko apezpikua dena.

## Bizitza 
John Carvalhok Hezkuntzako lizentziatura lortu zuen San Frantzisko Xabierkoaren Hezkuntza Institutuan eta Gizarte Laneko masterra Mumbaiko Nirmala Niketahanen. Filosofia eta teologia ikasi ondoren, 1996ko maiatzaren 13an apaiz-ordenazioa jaso zuen Ignatius Menezes apezpikuaren eskutik, Ajmer eta Jaipurreko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

Apaiz gisa, honako kargu hauek izan zituen: elizbarrutiko gizarte-zerbitzuen erakundeko zuzendaria (2001etik 2007ra), elizbarrutiko Kontsultoreen Elkargoko kidea (2013tik 2018ra) eta elizbarrutiko Hezkuntza Batzordeko idazkaria (2020tik 2023ra). 2015ean, Ajmerreko San Paulo bigarren hezkuntzako eskolako zuzendari izendatu zuten.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Antonis Bara

**Antonis Bara** (Shobha, Bahora, Chhattisgarh, 1958ko martxoaren 2a) indiar elizgizon katolikoa da, 2021etik aurrera Ambikapurreko apezpikua dena.

## Bizitza 
Antonis Barak filosofia ikasi zuen Ranchiko San Alberto apaizgaitegian eta teologia katolikoa Erromako Urbaniana unibertsitatean. 1988ko maiatzaren 13an apaiztu zen, Ambikapurreko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

Hasieran Ratasilin aritu zen irakasle eta parrokiako bikario gisa, 1989an Bargawango elizako parroko bihurtu aurretik. 1992tik 1996ra Ambikapurreko parrokoa izan zen, eta 1996tik 1998ra Ratasilikoa. Ondoren, Ambikapurreko elizbarrutiko bikario jeneral gisa aritu zen. 2005ean Italiara joan zen ikasketa aurreratuak egitera, eta han Teologia Pastoraleko doktoretza lortu zuen 2014an Paduako Trivenetoko Teologia Fakultatean, *The Uraons of Chotanagpur, India, from the tradition of faith-life to the evangelization: an anthropological, cultural and pastoral theological perspective (1885–1927)* tesiarekin. Indiara itzuli ondoren, Balrampurreko parroko bihurtu zen. 2015etik aurrera, Ambikapurreko Sortzez Garbiaren katedraleko parrokoa izan zen, eta berriro ere elizbarrutiko bikario jenerala.

2021eko abenduaren 22an, Frantzisko aita santuak Ambikapurreko apezpiku izendatu zuen. Hurrengo urteko otsailaren 22an apezpiku-ordenazioa jaso zuen Ambikapurreko Sortzez Garbiaren katedralean, Victor Henry Thakur artzapezpikuaren eskutik, kontsakratzailekideak Felix Toppo eta Patras Minj izanik.

## Idazlanak 
* *The Uraons of Chotanagpur, India, from the tradition of faith-life to the evangelization: an anthropological, cultural and pastoral theological perspective (1885–1927)* (2012)

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Agent Cody Banks

***Agent Cody Banks***, , 2003ko Harald Zwart herbeherear-norvegiarrak zuzendutako espioitza eta ekintzazko komedia film bat da. Frankie Muniz, Hilary Duff, Angie Harmon, Keith David, Cynthia Stevenson, Arnold Vosloo eta Ian McShane aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Bere familia eta lagunentzat, Cody Banks (Frankie Muniz) mutil nerabe arrunt bat da, monopstinean ibiltzea gustokoa du, matematika gorrotatu eta nesken aurrean ergel bat bezala sentitzen da. Baina Codyk sekretu bat gordetzen du: benetan, CIAren ezkutuko agente bat da. Cody edozein ume eta nerabeen ametsa bizitzen ari da, auto bat espezialista baten moduan gidatu dezake, gailu ezberdinen ardenala eskuragarri du, eta bere buruzagia, Ronica Miles (Angie Harmon), emakume katxarro eta eder bat da.

Baina Codyren entrenamendua ikaslearen plantak egin eta Natalie Connors (Hillary Duff) neska nerabearen laguna egitean proban jarriko da, haren aita den Brinkman doktorea (Ian McShane) izeneko zientzialaria espiatzen duenean, ERIS gaizkile erakundearentzat nanorobot talde hilgarri bat garatzen ari baita.

Auto edo elur-moto jarraiketetatik hasi eta goi mendiko borroka baten amaiera arte, Codyk irakatsi dioten guztia praktikan jarri beharko du, bere buruari superagente bat dela erakutsi eta ERIS erakundea geldi arazteko.

## Aktoreak 
* Frankie Muniz: Cody Banks agentea
* Hilary Duff: Natalie Connors
* Angie Harmon: Ronica Miles agentea
* Keith David: CIAko zuzendaria
* Ian McShane: Brinkman doktorea
* Arnold Vosloo: François Molay
* Cynthia Stevenson: Banks andrea
* Daniel Roebuck: Banks jauna
* Connor Widdows: Alex Banks
* Martin Donovan: Connors doktorea
* Darrell Hammond: Earl
* Noel Fisher: Fenster
* Andrew Francis: Fensterren tipoa

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Pirrolisina

**Pirrolisina** (**Pyl** edo **O**) konposatu organikoa da, C12H21N3O3 formula duena aminoazido proteinogenoen klasekoa. Horietako 22.a dela esaten da. Solida da.

Pirrolisina UAG kodoiaren bidez adierazten da. 

Pirrolisina konposatu naturala da. Ez da ohikoa eta arkeo metanogeno eta bakterio batzuetan soilik aurkitu da. Egiturari dagokionez katearen bukaera pirrolina-eraztuna duen lisinaren deribatua da.

## Erreferentziak
Inkheart (filma)

***Inkheart***, 2008ko Iain Softley ingelesak zuzendutako fantasia eta abenturazko film bat da. Cornelia Funke alemaniar idazlearen *2003ko izenburu berdineko eleberrian* oinarritua dago. Brendan Fraser, Paul Bettany, Helen Mirren, Jim Broadbent, Andy Serkis, Eliza Hope Bennett eta Rafi Gavron aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Meggie (Eliza Bennett) neskatoaren Mortimer Folchart (Brendan Fraser) aitak ahots ozenez irakurtzen dituen ipuinetako pertsonaiak haragizkoak egiteko dohaia du. Gau batez, zoritxarrez, Mortimerrek *Inkhead* ipuin liburua ozen irakurri, Kaprikornio (Andy Serkis) pertsonaia gaiztoa haragizko egin eta Basta (Jamie Foreman) morroiaren laguntzaz sita bahituko dute, honela beste hainbat pertsonaia haragitzera behartzeko asmoz. Orduan, Meggiek, hainbat benetako eta fantasiazko lagunekin batera, aita salbatzen ahaleginduko dira.

## Aktoreak 
* Brendan Fraser: Mortimer Folchart
* Paul Bettany: Dustfinger
* Helen Mirren: Elinor
* Jim Broadbent: Fenoglio
* Andy Serkis: Capricorn
* Sienna Guillory: Resa
* Eliza Hope Bennett: Meggie
* Rafi Gavron: Farid
* Lesley Sharp: Mortola
* Jamie Foreman: Basta
* Matt King: Cockerell
* Steve Speirs: Flatnose
* Stephen Graham: Fulvio
* John Thomson: Darius
* Jennifer Connelly: Roxanne

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Louis Rwagasore

**Louis Rwagasore** printzea (; Gitega, 1932ko urtarrilaren 10a – Bujumbura, 1961eko urriaren 13a) burundiar printze eta politikaria izan zen. Burundiko lehen ministroa izan zen bi astez, 1961eko irailaren 28tik urriaren 13an hil zuten arte.

Mwambutsa IV.a erregearen semea eta Ntare V.a erregearen anaia izan zen. Burundiko ikastetxe katolikoetan ikasi zuen eta Belgikan unibertsitate hezkuntza egin zuen. Bertan Ekonomia Politikoan graduatu zen Lovainako Unibertsitate Katolikoan. Burundira itzulita, burundiarren aurrerabiderako kooperatibak sortu zituen.

Borroka antikolonialean politikan inplikatu zen eta Aurrerapen Nazionalerako Batasuna (UPRONA) alderdi nazionalistako kide izan zen. Burundiren independentziaren, batasun nazionalaren eta monarkia konstituzional baten alde borrokatu zuen. Belgikako agintariek UPRONA alderdiaren aurka egin zuten eta 1960ko udal hauteskundeetan Rwagasore etxean atxilotuta eduki zuten.

Nazioartearen presioaren ondorioz, 1961ean hauteskunde libreak izan ziren eta UPRONA alderdiak gehiengo handiarekin irabazi zituen. Rwagadore irailaren 28an izendatu zuten lehen ministro. Bi aste geroago hil zuten, eta haren heriotzak hutuen eta tutsien arteko tentsioak bizkortu eta UPRONA alderdiaren haustura eragin zuen.
Roberta Orleanskoa

**Roberta Orleanskoa** (Madril, Espainia, 1890eko martxoaren 11- ibidem) jaio zenean hildako XIX. mendeko infanta espainiarra izan zen.

## Bizitza 
Roberta Orleankoaren gurasoak Eulalia Borboiko infanta eta eta Antonio Maria Orleanseko infantea izan ziren. Bikotearen hirugarren eta azken haurra izan zen eta bikotearen alaba bakarra izan zen, gainera. Amaren aldeko aitona-amonak Elisabet II.a Borboikoa, Espainiako erregina eta Frantzisko Asisko errege ezkontidea izan ziren. 

Jaio baino lehen, izeba Maria Kristina Austriako erregina erregeordeak, seme Alfontso XIII.a Borboikoaren izenean, jaiotzen zen printze edo printzesa Espainiako infantea izango zela dekretatu zuen.

### Heriotza 
1890. urteko martxoaren 12an, goizeko 7ak laurden gutxiagotan asfixia baten ondorioz hilda jaio zen.

Bi egun geroago, El Escorialeko Monasterioko Infanteen Panteoian lurperatu zuten, seigarren hilobi-ganbaran, mausoleo ospetsuan, honako epitafio honen pean:INFANS FEMINA, ELISABETH II, NEPOS

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Evil That Men Do (filma)

***The Evil That Men Do***, , 1984ko J. Lee Thompson ingelesak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Charles Bronson, Theresa Saldana, Joseph Maher eta José Ferrer aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Holland (Charles Bronson), estatu bortizkeriaren biktimak mendekatzen espezializatutako soldatapeko hiltzaile profesionala da, Kaiman uharteetako bere erretiroa abandonatu eta bere lagun onena zen Jorge Hidalgo (Jorge Humberto Robles) kazetaria erail duen Clement "Doktorea" Molloch (Joseph Maher) hiltzailea atzemateari ekingo dio. Betebehar horretarako eta bere nortasuna ezkutatzeko lagunaren emaztea Rhianna (Theresa Saldana) eta Sarah (Nicole Thomas) alaba bereak bailiran eta familiako aita bailitzan plantak egingo ditu 

## Aktoreak 
* Charles Bronson: Holland / Bart Smith
* Theresa Saldana: Rhiana Rhead Hidalgo
* Joseph Maher: Clement "Doktorea" Molloch
* José Ferrer: Hector Lomelin
* Antoinette Bower: Claire Molloch
* Angélica Aragón: María
* René Enríquez: Max Ortiz
* John Glover: Paul Briggs enbaxadorea
* Raymond St. Jacques: Randolph Whitley
* Mischa Hausserman: Karl Houssen
* Jorge Luke: Cillero
* Jorge Humberto Robles: Jorge Hidalgo
* Nicole Thomas: Sarah Hidalgo
* Enrique Lucero: Aristos kolonela
* Roger Cudney: Cannell 
* Constanza Hool: Isabel Lomelin
* Joe Seneca: Santiago
* Ernesto Gómez Cruz: Kafetegiaren jabea
* Anaís de Melo: Dominique

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Malcolm Sequeira

**Malcolm Sequeira** (Giriz, Vasai, 1961eko azaroaren 4a) indiar elizgizon katolikoa da, 2023tik aurrera Amravatiko apezpikua dena.

## Bizitza 
Malcolm Sequeirak filosofia eta teologia ikasi zituen Mumbaiko Goregaongo St. Pius X Collegen. 1996ko apirilaren 13an oapaiztu zen, Puneko elizbarrutian inkardinatuta geratuz.

Apaiz-ordenazioa jaso ondoren, hasieran Puneko San Patrizio katedraleko parrokiako bikarioa izan zen. 1998tik 2003ra elizbarrutiko oinarrizko kristau komunitateen zuzendaria izan zen. Ondoren, gizarte komunikazioa ikasi zuen Erromako Pontifize Unibertsitate Gregorianoan, eta 2005ean lizentziatu zen. 2005etik elizbarrutiko gizarte komunikazioko zuzendaria eta harreman publikoetako burua izan zen. 2008tik 2013ra katedraleko parrokoa ere izan zen. Diseinuan trebea izanik, funtsezkozeregina izan zuen katedrala berritzeko eta apaintzeko lanetan. 2009tik elizbarrutiko aholkularia izan zen eta 2012tik elizbarrutiko bikario jenerala. 2013tik 2016ra elizbarrutiko ondasunen bulegoa ere zuzendu zuen, 2016tik 2019ra Jainkozko Errukiaren elizako parrokoa izan zen eta, azkenik, 2022tik 2023ra, Puneko Solapur Bazarreko Santa Ana elizako parrokoa.

2023ko azaroaren 30ean, Frantzisko aita santuak Amravatiko apezpiku izendatu zuen.

## Ondorengotza apostolikoa 
thumb|Malcolm Sequeiraren apezpiku-ordenazioa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kohima

Kohima (tenyidie: Kewhira) Indiako ipar-ekialdeko hiria da, Nagaland estatuko hiriburua. Ia 100.000 biztanle ditu, eta estatuko bigarren hiririk handiena da. Kohimak barruti eta udalerri bat osatzen du aldi berean. Udalerriak 20 km² hartzen ditu. Hiria Japfü mendiaren magalean dago, Barail mendikatean, barrutiaren hegoaldean eta batez beste 1.261 m du.

Jatorriz Kewhira bezala ezaguna, hiriaren historia Angami Nagen herrixka bat zen garaira doa. 1878an hirigune bihurtu zen, Britainiar Inperioak orduko Assam probintziako Naga Hills barrutiaren egoitza ezarri zuenean. Bigarren Mundu Gerrako gudu odoltsuenetako baten kokalekua izan zen Kohima, Japoniako U-Go erasoaldian, Britainiar Indian, 1944an. Gudua, askotan, *Ekialdeko* *Stalingrad* bezala ezagutzen da. 2013an, *Erresuma Batuko* Armadaren Museo Nazionalak Kohimako gudua aukeratu zuen Britainia Handiko gudu handiena izateko.

Ofizialki Nagalanden hiriburu bihurtu zen 1963an estatua inauguratu ondoren.

## Geografia 
### Topografia 
Kohima 25°67' Iparraldean dago, 94°10' Ekialdean, Nagalandeko hegoaldean. Japfü–Barail bidegurutzearen iparraldean dago, Pulie Badze-rekin, hego-mendebaldean, hiriari begira. Kohima dagoen muinoek 1.345 eta 1.560 metro arteko desnibela dute (4.413 eta 5.118 oin artekoa).

### Klima 
Hiriak klima ozeanikoa du (Köppen: *Cwb*), eta udaren eta neguaren artean kontraste handiagoa dago beste kontinente batzuetan baino, montzoiak direla eta, baina tenperatura leunak duen latitudea eta altituderako. Ekainetik irailera bitarteko hilabeteek prezipitazioaren zati handi bat kontzentratzen dute.Kohima Indiako 36. postuan sailkatu da "Aire Garbiko Hiri Nazional" onenaren artean (3. kategoriako 3 lakh hiri baino gutxiagoko biztanleria).

## Ingurumena 
### Ur-hornidura eta erabilgarritasuna 
Kohimako barruti gehienek ur eskasia larriak izaten dituzte urtaro lehorretan. Zarü ibaiko urtegietako egungo ur baliabideek eta Pulie Badze magaletako errekek ez dituzte betetzen azkar hazten ari den Kohimako populazioaren beharrak. Zarü ibaiaren proiektuaren handitzearekin eta Dzüko haranetik hornitu beharreko beste hainbat ur proiektu hurbilekin eta beste. Aurreikuspenen arabera, ur hornidurak gehiago estaliko du.

### Erlijioa 
 

## Ekonomia 
eskuinera|thumb|Kohimako hirigunea

### Turismoa 
Turismoak garrantzi handia du hiriko ekonomian. Kohima bisitatzen duten turisten kopurua nabarmen handituz joan da urtero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Kohima Smart City (Webgune ofiziala)