open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Solteroen dantzalekuak

***Solteroen dantzalekuak*** liburua 2022.urtean Joxean Agirrek plazaratutako eleberria da. Umorezko eleberria da non militante epel baten garapena ezagutzen dugu, Erakundean aritu izanatik larriz idatzitako politikan sartu arte. Narrazioan elementu historiko ugari uztartzen dira, beti ironiaz eta kritikaz josita.

## Gertakizunak 
Gaztetan, Deustuko Unibertsitateko ikaslea zela, ikerketa bat egiten ibili zen protagonista, baserritarrak joan ohi diren diskoteketan ze ohitura zeuden eta horrek maiorazkoak mutilzahar geratzearekin zerikusirik ba ote zuen. Aldi berean, frankismoari kontra egiteko, Erakundean ere sartu zen, harik eta, atxiloaldi batean jasotako pasadaren ondoren, borroka-gogoak joan eta Iparraldera ihes egin zuen arte. Urteak pasata, jubilaziotik gertu dagoen Soziologiako irakasle dibortziatua dela, Alderdiaren gonbidapena jasoko du Lehendakarigai izateko, baina, politikariek falta ohi duten xarma moduko bat aitortzen dioten arren, bere iragana nola edo hala apaindu beharra ere gogorarazten diote. 
  
## Ideiak 
Agirrek azaldu duenez, nobela horren abiapuntuak lotura zuzena du Regine Robin idazlearekin. Hark *La mémoire saturée* liburua idatzi zuen duela urte batzuk, eta, besteak beste, iraganaz eta memoriaz hitz egiten du bertan, baita Berlingo Harresia eraitsi zutenean lanik gabe gelditu ziren langileez ere; identitate berri bat eman zieten haiei, Alemaniako beste lekuetara eramateko. Ildo horretatik, *Solteroen dantzalekuak* eleberriak Robinen "muina" duela dio Agirrek: "Gure bizitzaren kontakizuna egiten hasten garenean joera dugu pasarte ilunak estaltzeko, borratzeko edo ederragotzeko. Hori ia-ia fenomeno soziologiko bihurtzen da, batez ere diktadurak erortzen direnean; mundu guztia hasten da bere biografiak aldatzen eta egokitzen".

Agirrek, bestalde, nobelan bere haurtzaroari buruzko bi gertaera daudela dio: "Alde batetik, aitonak egin zuen baserri aldaketa bat agertzen da, exodo bat Aizarnako baserri batetik Azpeitira. Eta, bestetik, umetako eskolako pedagogia sistemari buruzko zati bat". Era berean, nobela "solterotasunaren aldeko diskurtsoa" dela ere nabarmendu du egileak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Amalur Artolaren komentarioa.
San Ignazioren aldarea

**San Ignazioaren aldarea,** Erromako Il Gesu elizan dagoen santuaren kaperan, Ignazio Loiolakoaren hilobi monumentala da aldi berean, 17. mendek amaierako artelan barroko ikusgarria, santu euskaldunaren gorpuzkinak zaintzeko eraikia. Andrea Pozzo josulagunak diseinatu zuen.

## Historia 
Jesusen Lagundiaren Il Gesu elizan lehenagotik zegoen Ignazio Loiolakoaren gorpua, Alessandro Algardik (1595-1654) eginiko brontze urreztaturiko urna batean datzana, baina hilobia antolatzeko erak zenbait eraldaketa izan zituen. Proiektua hasiera batean Giacomo della Portaren esku geratu zen, elizearen fatxada proiektuaren egilea ere izan zena, gero Pietro da Cortonarena eskuetara igaro zen, baina Andrea Pozzo Trentokoak (1642-1709) 1695ean aldarea birdiseinatzeko lehiaketa publikoa irabazi zuen, eta 1696-1700 tartean egin zen.

Andrea Pozzori egotzitako mihise handi batek San Inazioren estatua duen tartea estaltzen du. Mihisea, gortina baten antzera, sistema mekaniko batekin igo eta jaisten da okasio liturgiko bereziak direnean, eta azpian San Ignazioren estatua zilarreztatu bat dago: latorrizko estatua, Pierre II. Le Grosen lana izan zen, baina 1798ko Frantziako okupazioaren garaian bota zuten. Ordezkoa eta gaur (tarteka) erakusten dena XIX .mendearen hasieran egin zen, iztukuan eratu eta gero zilarreztatu. Lana Antonio Canovaren estudioan egin zen, ziurrenik Adamo Tadolinik (1788-1868).

Aldarea elizako nabearen ezkerraldean dagoen bezala, eskuinaldean haren parean San Frantzisko Xabierren aldare eta kapera daude, non santuaren beso ustelgabea gordetzen den.

## Iruditegia 
thumb|500px|center|Aldarea hartzen duen kapera, osotasunean.

thumb|500px|center|Aldarearen oina, eta han sartua, hilobiaren urna, Alessandro Algardirena.

thumb|500px|center|Aldarearen gainaldea, lapislazuliko mundu-bolarekin: uste zen harri honetako munduko pieza handiena zela, baina lauza urdinez inguratutako estuko bat da.

[thumb|500px|center|Sabaiko freskoa, *San Inazioren apoteosia*, [Giovanni Battista Gaulli|Giovanni Battista Gaullirena.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Valentín mendia

**San Valentín mendia** (*San Clemente mendia* izenez ere ezaguna) 4.053 m-ko altuerarekin mendebaldeko Patagoniako mendirik altuena da eta Antartidatik kanpo 40º-ko hegoaldetik altuena da. Ipar Patagoniako izotz eremuaren buruan dago, General Carrera aintziraren eta San Rafael aintziraren artean, Aysén del General Carlos Ibáñez del Campo Eskualdean .

San Valentín mendia estaltzen duen glaziarra eskualdeko garaiena da (3.900 m inguru), eta lautada baten itxura duenez, klima-aldaketak (paleoklimatologia) aztertzeko aproposa da bere izotza zulatuz, espedizio zientifikoen helmuga garrantzitsua bihurtuz.

Patagoniako bigarren gailurrik altuena da, Argentinako Patagoniako ia-ia iparraldeko muturrean dagoen Domuyo sumendiak baino ez du gainditzen.

## Ikus, gainera 
* Laguna San Rafael Parke Nazionala
* hudson sumendia

## Erreferentziak 
* John Biggar, *The Andes, A Guide for Climbers*, Andeak, 3. edizioa, 2005, 

## Kanpo estekak 
* San Balentinaren deskribapena Andeshandbook
* Argazkiak
* Argazki panoramikoa
Almina lurmuturra

thumb|250px|Punta Alminaren kokapena.
**Almina lurmuturra** Almina penintsularen ekialdeko muturra da, eta haren gainean dago Ceuta hiria. Mediterraneo itsasoan Gibraltarko itsasartearen hegoaldeko sarrera markatzen du, Europa muturretik 24 km-ra; azken honek iparraldeko sarrera markatzen du, Gibraltarren.

## Eraikinak 
* Muturraren 200 metrotara Punta Almina itsasargi dago. 1855ean eraikia, 1919an berreraikia izan zen.
* Muturraren 400 metrotara, hegoaldean, Desnarigado gaztelua dago. Gotorleku hau oso zaharra da eta, historian zehar, aldaketa handiak ezagutu ditu. 1984tik, berritua izan ondoren, militar museoa bihurtu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Rosa Diego

**Ana Rosa Diego** (Sevilla, 1969) zinema-zuzendaria eta gidoilaria da, Asociación Andaluza de Mujeres de los Medios Audiovisuales (AMMA) elkarteko lehendakaria. Cine Xin Belaunaldiko  sortzaileetako emakume kide bakarra da.

## Ibilbidea 
Ikus-entzunezko Komunikazioa ikasi zuen Sevillako Unibertsitatean. Ikasketak amaitu zituenean, *Letra M* produktoreko kide izan zen, eta bertan produkzio eta zuzendaritza lanak egin zituen.  

Hainbat film laburretako produkzio-buru gisa parte hartu du, besteak beste, Alberto Rodríguezen El millón, Modesto Gonzálezen *Marisma*, Chiqui Carabanteren *Los Díaz felices eta Bailongas*, Álvaro Alonsoren *Los Almendros-Plaza Nueva*, eta Paco R. Bañosen *Por donde salir el sol*. Produkzioko laguntzaile gisa, hainbat zinema-ekoizlerekin lan egiten du, eta hainbat filmetan parte hartu du; besteak beste, Pilar Távoraren *Yerma*, Benito Zambranoren *Solas* eta *Padre Coraje*, eta Vicente Arandaren *Celos*. 

2009ko azaroan, zuzendari eta gidoilari gisa egin zuen lehen film luzea, *Siempre hay tiempo*, Huelvako Zinema Iberoamerikarreko 35. Jaialdian estreinatu zen, eta Publikoaren Saria eta Grebako Zigor Auzitegiaren Askatasunaren Giltza lortu zituen. Txema Blasco, Eduardo Bulnes, Sergi Calleja, Maite Sandoval, Fermi Reixach, Monserrat Carulla, Alfonso Sánchez ditu protagonista *Siempre hay tiempo* drama horrek. Asturiasko Ikusle eta Irratizaleen Elkartearen saria ere lortu zuen. 

2015aren amaieran, Diegok *Río abierto* estreinatu zuen, genero-indarkeria jasan duten emakumeentzako terapia gisa, dantza.

## Lana 
* T (1997) Letra M. Zuzendari eta gidoilariak ekoitzitako film laburra.
* *Puzzlea* (1998) Letra M. Zuzendari eta gidoilariak ekoitzitako film laburra.
* *Mayte y las nubes/ Mayte eta hodeiak* (2002) Letra M.-k ekoitzitako film laburra. Zuzendaria eta gidoilaria

* *Aminetu Haidar* *Tebraa* proiektu kolektiborako, *Tebraa, retratos de mujeres saharauis/ Emakume sahararren erretratuak* (2007). Dokumentala. Zuzendaria.
* *Siempre hay tiempo* *(Héctor y Bruno)/ Beti dago denbora* (*Héctor eta Bruno*) (2010). Zuzendaria eta gidoilaria
* *Río abierto/ Ibai irekia*. Dokumentala. Zuzendaria eta gidoilaria.

* *AMOR/ MAITASUNA* (2017). Film laburra. Zuzendaria eta gidoilaria Mercedes M. del Ríorekin batera.

* *Comando VdG/ DiG komandoa* (2017). Film laburra. Zuzendaria, Mercedes M. del Ríorekin batera.

## Aintzatespenak 
* Ikusleen Saria *Siempre hay tiempo* (*Héctor eta Bruno*) (2010)
* Grebako Zigor Zigorraren Askatasunaren Giltza Saria *Siempre hay tiempo* (*Héctor eta Bruno*) (2010)
* Asturiasko Ikusle eta Irratizaleen Elkartearen saria, *Siempre hay tiempo* (*Héctor eta Bruno*) lanarekin, 2011ko edizioan.

## Erreferentziak
Pama-Nyungan

**Pama–Nyungan hizkuntzak** Australiako hizkuntza aborigen zabalduenak dira, Australiako 400 hizkuntza aborigenetatik 306 bilduz.  "Pama–Nyungan" izena merismo bat da, Australiako bi puntu aldenduenetatik garatua: Australiako ipar-ekialdeko Pama hizkutzak ("gizona", *pama*) eta hego-mendebaldeko Australiako Nyungan hizkuntzak ("gizona", *nyunga*).

## Hedapena 
Australiako hizkuntza mapek erakusten dute Iparraldeko eskualde batzuetan hizkuntza talde desberdinen aniztasuna dagoelarik, uharte/kontinentearen gehiena Pama-Nyungan hizkuntzek osatzen dutela. Australiaren lurraldearen %90 Pama-Nyungan taldean egonik, beste 27 hizkuntza-familia pilatzen dira beste %10ean.

Geografiak iradokitzen du puntu jakin batetik hizkuntza multzo honek hedapen zabal bat izan zuela, eta zenbait ikerketak erakusten dute hedapen hori duela 5.000 edo 7.000 urte hasi zitekeela, eta Carpentariako golkoa izan zitekeela aboapuntua.

### Sailkapena
Pama Nyungan hizkuntzak azpitaldeetan sailkatzeko proposamen desberdinak egin dira, baina 21. mendean nabarmendu da proposamen bat (Bowern & Atkinson, 2012), hizkuntzalaritza konputazionala eginez ondorio honetara iritsi dena:

* **Hego ekialdeko multzoa**
** Victoriako multzoa
*** Lower Murray hizkuntzak
*** Victoriar hizkuntzak
**** Ekialdeko Victoria
***** Yorta-Yorta hizkuntza
***** Gunai
***** Pallanganmiddang
**** Macro-Kulin hizkuntza multzoa
***** Kulin hizkuntzak
***** Bungandidj
** New South Wales estatukoak
*** Yuin–Kuri hizkuntzak.
*** Wiradhuric hizkuntzak, New South Wales erdialdekoak.
** Iparraldeko Kostaldekoak
***Durubal hizkuntzak
***Yugambeh-Bundjalung hizkuyntzakl
*** Gumbaynggir hizkuntzak
*** Waka–Kabic hizkuntzak.
* **Iparraldekoak**
** Golkokoak
*** Kalkatungar hizkuntzak.
*** Mayi hizkuntzak
** Pama-Maric (weak support)
*** Pamar hizkuntzak
*** Kalaw Lagaw Ya
*** Maran-Maric hizkuntzak.
**** (?) Dyirbal multzoko hizkuntza
* **Erfdialdekoak**
** Aranda–Thura-Yura
***Aranda hizkuntzak
***Thura-Yura hizkuntzak.
**Hego mendebaldeko Queensland
***Karna hizkuntzak
***Ipar mendebaldeko NSW
****Yarli
****Paakantyi edo Darling hizkuntza
* **Mendebaldekoak**
** Yolŋu-Ngarna (taldekatze eztabaidatua)
*** Yolŋu
*** Ngarna hizkuntzak.
** Nyunga taldea
*** Basamortuko Nyunga
**** Marrngu hizkuntzak.
****Ngumpin–Yapa hizkuntzak.
*****Warumungu hizkuntzak.
****Wati hizkuntzak.
***Hego-mendebaldeko Nyunga
****Pilbara hizkuntzak
*****Ngayarda hizkyntzak. 
*****Kanyara–Mantharta hizkuntzak.
****Kartu–Nhanda hizkuntzak.
****Mirning hizkuntzak.
****Nyunga hizkuntzak.
****Yinggarda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Min txinera

**Min** (txinera sinplifikatuz: 闽语; txinera tradizionalaez: 閩語; pinyineraz: *Mǐn yǔ*; Pe̍h-ōe-jī: *Bân gú*; BUC: Mìng ngṳ̄) hizkuntza sintikoen talde zabala da; Fujian probintziako 30 milioi pertsonek eta Leizhou penintsulako, Hainaneko, Chaoshaneko, Zhongshaneko, hegoaldeko Wenzhouko, Zhoushan artxipelagoko, eta Taiwaneko natibo asimilatu zein kolono Min hizlarien ondorengoek hitz egiten dute. Izena Fujian probintziako Min ibaitik dator.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Laguna San Rafael Parke Nazionala

**Laguna San Rafael Parke Nazionala** Txileko parke nazional bat da, Aysén eskualdean dagoena.

Parke nazional honek Aysén eskualdeko handiena izatearen ezaugarria du, 1.742.000 ha-ko hedadurarekin, horietatik 400.000 ha inguru Ipar Patagoniako izotz eremuaren antzinako izotzari dagozkio. Parkearen barruan ere San Valentín mendia dago, 4.058 m gutxi gorabeherako altuera duena. Parkearen erakargarritasun handia San Rafael aintzira eta izen bereko elurtegia dira .

Aintziran izotzaren ibilaldiak itsasontzi txikietan egiten dira, eta bertatik glaziarretik aintzirarantz izotz masa handien erorketa ikusteko aukera dago.

Inguruko klimak oso hezea izatearen ezaugarria du, prezipitazio ugarirekin urtean zehar, herrialdeko eremu euritsuenetako bat izanik 5.000 mm gutxi gorabeherako euri urtean.

## Sarbidea 
Parke honetara itsasoz edo lurrez irits zaitezke. Lehenengo kasuan, eskualdean badaude Puerto Montt edo Puerto Chacabucotik abiatuta aintzirarako bidaiak eskaintzen dituzten zerbitzu turistikoko enpresak. Puerto Chacabucotik bidaiatzeko denbora 16 ordukoa da. Lehorrez, Puerto Río Tranquilo herritik Exploradores badiara iristeko aukera dago, 2001ean eraikitako hartxintxarrezko bide batetik. Exploradores badiatik itsasontziz sar zaitezke aintzira, 2,5 ordu inguruko bidaia-denborarekin. Irailetik apirilera sartzeko aukera dago.
Fitxategi:Campo de Hielo Norte.jpg|Ipar Patagoniako izotz eremuaren satelite bidezko ikuspegia
Fitxategi:Laguna San Rafael.jpg|San Rafael aintzira

## Bisitariak 
Parke honek urtero bisitari kopuru oso txikia jasotzen du, txiletarrak zein atzerritarrak.

## ingurumen-arriskua 
Hidroaysén proiektuak, Michelle Bacheleten lehen gobernuak (2007-2010) onartu eta 2017an bertan behera utzitakoa, ekologisten arbuio zabalarekin, bost zentral hidroelektriko eraikitzea proposatu zuen, horietako bi Baker ibaian kokatuko zirelarik. Azken hauetako baten hormaren zati bat (*Baker 2* izenekoa), parke nazional honetatik igaroko litzateke, kalte itzulezinak eraginez. 

## Lurpeko babesa 
Laguna San Rafael Parke Nazionalak lurpeko babesa **du meatzaritza helburuetarako interes zientifikoko leku** gisa, Meatze Kodearen 17. artikuluan ezarritakoaren arabera.  Zeregin horiek Errepublikako Presidentearen idatzizko baimenarekin bakarrik egin ahal izango dira eta Meatze Ministroak ere sinatuta.

Meatzaritza helburuetarako interes zientifikoko lekuaren izendapena 1989ko abuztuaren 29ko 133. Dekretu Gorenak ezarri zuen eta 1989ko urriaren 26an argitaratu zen,  babes maila ezartzen duena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Zonas de Interés Científico para efectos mineros
*  Descripción del parque nacional Laguna San Rafael según la UNESCO 
*
LGBT gurasotasun

thumb|Bi aita dituen familia bat.
**LGBT gurasotasunak** lesbiana, gay, bisexual, transgenero eta LGBT taldeko gainontzeko partaideek umeak guraso edo abegi-familia bezala hezteari egiten dio erreferentzia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apotropaiko

[thumb|300px|Objektu apotropaiko batzuk [Hego Tirolgo ateburu batean.]]
**Apotropaiko** adjektiboa antropologian eta artearen eta erlijioen historian erabiltzen da, zoritxarra eta begizkoak uxatzea helburu duten erritualak, sinboloak, esaldiak edota objektuak izendatzeko. Jainko-jainkosak, sainduak, objektuak, hitz multzo bat, keinu bat edo erritu bat izan daitezke apotropaiko. Kutuna, adibidez, objektu bat da, eta bertute apotropaikoak dituela, hau da, zorigaitzetik babestuko diola uste du eramaten duenak.

Magiarekiko sinesmen handia dagoen kulturetan, errito eta objektu apotropaikoak oso preziatuak dira,  gaitza oro har urruntzen dutelako: gaixotasuna, antzutasuna (hala gizakiena nola abereena), kazkabarra eta tximista, uzta galtzea, haur jaio berriak hiltzea, eta abar.

## Etimologia 
[thumb|[Puzuzu deabrua. Mesopotamian, etxea eta emakume haurdunak babesten zituen.]]
Grezierazko *αποτρέπειν* (*apotrépein*; "urrundu", "aldendu") hitzetik dator.
* Fatimaren eskua. Ekialde Hurbilean eta Iparraldeko Afrikako herri musulmanek eta juduek erabili ohi zuten. Zoriona opatzeko baino gehiago, zorigaitza eta begizkoak uxatzeko balio zuen. Esku simetriko batean datza: hatz txikia eta erpurua tamaina berekoak dira, baita hatz erakuslea eta nagia ere. Erdi-erdian, hatz luzea du Fatimaren eskuak. Arabieraz, *jamsa* deritzo, eta hebreeraz, *jamesh*; hau da: bost, eskuak dituen bezainbeste hatz.
* Eguzki-lorea (*Carlina* genoroko landarea) euskal kulturako objektu apotropaiko garrantzitsua da. Etxeetako ate eta leihoetan jarri ohi zen, etxea bera eta etxekoak babesteko. Ateetan edo barrualdea eta kanpoaldea lotzen dituzten etxeko beste puntuetan zintzilikatzen diren beste objektu batzuk daude, besteak beste, gurutzeak eta bedeinkatutako belar jakin batzuk.
* Nazarra. Turkian eta Grezian ohikoa da. Begi urdin eta zuriak ez du imajinaziorako tarte handirik uzten: begizkoen kontrako sinbolo bat da. Egun, herrialde horietako kale izkina guztietan topa daiteke, oporretako oroigarri gisa. Bestalde, Egipton Horusen begia erabiltzen zuten. Funtzio apotropaiko hartaz gain, begietako gaitzak saihesteko ere balio zuen.
* Irulegiko eskua (agian).

## Keinu apotropaikoak 
Zura ukitzea.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Éloïse Mozzani, *Le Livre des superstitions. Mythes, croyances et légendes*, Paris, R. Laffont, «Bouquins» bilduma, 1995, 1822 or. (, OCLC 300021797),  1056. or.
* Nicolas Waquet, Théophrast-en karaktereen hitzaurrea, *Ediciones de las mil y una noches*, 2010, 52-53 eta 92. or.

## Kanpo estekak
Daniel Shechtman

**Daniel Shechtman** (; Tel Aviv, 1941eko urtarrilaren 24a) israeldar kimikaria da. 2011ko Kimikako Nobel Saria jaso zuen materiaren inguruan egindako ikerketengatik, eta, batik bat kuasikristalak aurkitzeagatik.

1972an materialen ingeniaritzan lizentziatu zen Israelgo Teknologia Instituton, Haifan. Ohion ere ikasi zuen titanioaren metalurgia
2014az geroztik Tomskeko Unibertsitate Politeknikoko irakaslea da.
Trans-Ginea Berria hizkuntzak

**Trans-Ginea Berria hizkuntzak** () Ginea Berrian eta inguruko uharteetan hitz egiten diren hizkuntza papuarren familia da. Hizkuntza familia hau osatzen duten hizkuntzak 3 milioi pertsonak hitz egiten dituzte.

Izena hizkuntza Ginea Berriko mendebaldeko eta ekialdeko bi muturretan hitz egiten delako datorkio. Familia edo azpifamilia da hizkuntza gehien dituena, bai eta hiztun gehien dituena ere, papuar hizkuntzen barruan. Hau da, bertako 550 hizkuntzak Papua Ginea Berriko lurraldeko hiztunen % 80 dira. Taldeko hizkuntzarik garrantzitsuenak sinbuera (137.654 hiztun) eta engaera (164.750 hiztun) dira.

## Hizkuntza-deskribapena 
### Fonologia 
Proto-trans-neoguinearra berreraikitzeak inbentario fonemiko sinple bat du, papuar hizkuntzen artean tipikoa, honako hauek osatua: bost bokal - -, hiru kontsonante-serie hiru artikulazio-puntutan- - (hemen, Andrew Pawleyk hainbat soinu aurrenasalizatu berreraiki ditu - -), palatal afrikatu batez gain- -,   igurzkaria, eta  hurbilkariak. Pawleyk berreraikitako inbentario kontsonantikoa honako hau da:
:

Pawleyk aurretiazko inbentario hori aintzat hartzen du, eta esplizituki adierazten du litekeena dela zehatza ez izatea. Silabek (C)V forma izan ohi dute, eta hitzaren amaieran CVC posiblea da. Hizkuntza horietako asko tonu-hizkuntzak ere badira.

### Izenordainak 
Malcom Rossek, zeinaren konparazio-lana izenordainen forman oinarritu baitzen, honako forma hauek berreraikitzen ditu Proto-trans-neoguinear hizkuntzarako:
:
Hor ikus daiteke **a~*i* ablaut bat dagoela singularraren eta ez-singularraren (plurala eta duala) formak bereizteko.

Forma horiez gain, askoz ere ohikoagoa ez den modu erlazionatu bat dago, **nu* pluralaren lehen pertsonarentzat (gu), baita **ja* zuek formarentzat ere, Rossek errespetu modu erreberentziala izan zitekeelarik proposatu zuen.

Gainera, **-li* eta **-t* zenbaki dualeko atzizkiak eta **-n*V pluraleko atzizki bat daude, baita **-pi-* (dual) eta **-m-* (plural) bezalako atzizki kolektibo batzuk ere, pluraleko lehen pertsonan sartzeko/baztertzeko markatzaile gisa funtzionatzen zutenak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vieilles uhartea

**Vieilles uhartea** ()  Frantziako Mediterraneo itsasoan dagoen uharte harritsua da. Kolore nagusia gorria da.. Saint-Raphaël ekialdean dago. Berez, Esterell mendigunearen jarraipena itsasoan da; mendigune horren uharte handiena da. 

## Izena 
Ziur aski *vieille* (euskaraz Durdo handi) izeneko Mediterraneoko arrain batetik dator.

## Garrantzi ekologikoa 
Inguruan gelditzen ez diren landare batzuk uharte honetan dute azken babestoki.

## Iruditegia 

Île des vieilles.JPG|Vieilles uhartea, Anthéorretik ikusita.
Ile des Vieilles Sud, Saint-Raphael.jpg|Uhartea hegoaldetik ikusita.
Ile des Vieilles Nord, Saint-Raphael.jpg|Uhartea iparraldetik ikusita. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
We Own This City

***We Own This City*** () estatubatuar telesail laburra da, George Pelecanosek eta David Simonek HBOrako sortua.

## Sinopsia 
Gizonezko beltz bat lurrean dago, eta polizia agente bat burua belaunaz blokeatzen ari zaio, inguruan hainbat pertsonak ekintza kameraz grabatzen duten bitartean. George Floyden hilketaren oihartzuna begi bistakoa da, eta Simonek polizia abusuak lehen lerrora ekarri ditu, telesailaren ardatz tematiko gisa.

## Aktoreak 
* Jon Bernthal : Wayne Jenkins
* Wunmi Mosaku : Nicole Steele
* Jamie Hector : Sean M. Suiter
* McKinley Belcher III : Momodu "G Money" Gondo
* Darrell Britt-Gibson : Jemell Rayam
* Josh Charles : Daniel Hersl
* Dagmara Domińczyk : Erika Jensen
* Rob Brown : Maurice Ward
* Don Harvey : John Sieracki
* David Corenswet : David McDougall
* Larry Mitchell : Scott Kilpatrick
* Ian Duff : Ahmed Jackson
* Delaney Williams : Kevin Davis
* Lucas Van Engen : Leo Wise

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shining Girls

***Shining Girls*** estatubatuar telesaila da, Silka Luisak Apple TV+erako sortua. Lauren Bekes idazlearen izen bereko eleberriaren adaptazio bat da: serieko hiltzaile baten inguruko thriller bat, baina denbora-bidaiak eta beste elementu fantastiko batzuk dituen istorio batean.

## Sinopsia 
Kirby Mazrachi da protagonista. Artxibozain lanak utzi eta kazetari bilakatzea da haren ametsa, baina ezusteko istripu batek hankaz gora jarriko dio bizitza. Hala ere, bere berriemaile senari segitu, eta hilketa kasu bat arakatzen hasiko da, istripuarekin loturak topatzeraino.

## Aktoreak 
* Elisabeth Moss: Kirby Mazrachi
* Wagner Moura: Dan Velazquez
* Jamie Bell: Harper Curtis
* Phillipa Soo: Jin-Sook
* Amy Brenneman: Rachel
* Chris Chalk: Marcus

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julio II.a aita santuaren hilobia

**Julius II. Aita Santuaren** **hilobia** Michelangeloren eta bere multzo laguntzaileen eskultoriko eta arkitektonikoa da, Julio II.a aita santuaren ehorzketa gune bezala proiektatua, baina ez zen azkenean horretarako erabili.

## Historia 
Hildakorik ez duen hilobia izateaz gain, beste ezusteko historiko batzuk daude artelan honen historian. Batetik, ez dagoela kokatua hasieran pentsatua zegoen tokian, San Petri basilikan kokatu, baizik eta Erromako beste puntu batean, San Pietro in Vincoli. Julio jatorriz Erromako Della Rovere familiakoa zen, eta familia horrek babesten zuen eliza; bera bertako kardinal titularra zelarik. Julio II.a azkenik, bere osaba Sixto IV.a aita santuarekin batera lurperatuta dago San Petrin.

Egitura bera ere,1505ean agindu zuten, baina 1545era arte ez zen osatu, eta pentsatu baino eskala txikian. Julio II.a 1513an hil zen ordea.
thumb|200x200px|Julius ii.aren hilobirako (1505) lehen proiektuaren balizko berreraikuntza, Adriano Marinazzoren (2018) interpretazio berri baten arabera.
Guztiarekin, hilobia ikusgarria da, eta harentzako ergindako eskulturarik ospetsuena, *Moisesen* irudia da, 1513an Michelangelok osatua, historiako artelan nabarmenetako bat da. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The First Lady (telesaila)

***The First Lady*** () estatubatuar telesail antologikoa da, Aaron Cooleyk Showtimerako sortua.

## Sinopsia 
Etxe Zuriko Mendebaldeari begiratu izan dio ia beti errealitateak eta fikzioak. Baina Ekialdean ere historiako erabaki historiko andana hartu izan da. Antologiazko telesail honetan, fikziora eraman dute Obama, Ford eta Roosevelt presidenteen emazteek egindako lana.

## Aktoreak 
* Viola Davis: Michelle Obama
** Jayme Lawson: Michelle Obama (gaztea)
* Michelle Pfeiffer: Betty Ford
** Kristine Froseth: Betty Ford (gaztea)
* Gillian Anderson: Eleanor Roosevelt
** Eliza Scanlen: Eleanor Roosevelt (gaztea)
* O. T. Fagbenle: Barack Obama
** Julian De Niro: Barack Obama (gaztea)
* Dakota Fanning: Susan Ford
* Lily Rabe: Lorena Hickok
* Regina Taylor: Marian Shields Robinson
* Kiefer Sutherland: Franklin D. Roosevelt
** Charlie Plummer: Franklin D. Roosevelt (gaztea)
* Aaron Eckhart: Gerald Ford
** Jake Picking: Gerald Ford (gaztea)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Doctor Strange in the Multiverse of Madness

***Doctor Strange in the Multiverse of Madness*** 2022ko Sam Raimi estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako superheroi film bat da. Steve Ditko komikigilearen *Doctor Strange* komikian oinarritua dago eta 2016ko filmaren jarraipena da.

## Sinopsia 
Gaur egun, teknologiaren munduan indarra hartzen ari den kontzeptua da multibertsoarena. Eta Strange doktorearen istorio berrian multibertsoaren txoko ezkutu eta ilunetan murgilduko dira. Strangek bere botereak zer neurritara iristen diren frogatu beharko du: aztiak aliatu zaharrak eta berriak izango ditu alboan, baina baita etsai oso indartsuak ere. Multibertsoaren errealitate alternatiboak arriskutsuak dira, eta tartean etsai misteriotsu bat egongo da.

## Aktoreak 
* Benedict Cumberbatch: Stephen Strange doktorea / Doctor Strange
* Elizabeth Olsen: Wanda Maximoff / Scarlet Witch
* Chiwetel Ejiofor: Karl Mordo
* Benedict Wong: Wong
* Xochitl Gomez: America Chavez
* Michael Stuhlbarg: Nicodemus West
* Rachel McAdams: Christine Palmer

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jo (telesaila)

***Jo*** franko-britainiar polizia-telesaila da, René Balcerrek, Franck Ollivierrek eta Malina Detchevak  TF1, RTBF, Sat.1, ORF eta RTS kateetarako sortua.

## Sinopsia 
Telesailaren protagonsita Jo Saint-Clair da, Parisko La Crim' izeneko homizidio saileko komandante beteranoa, hilketa misteriotsuenak konpontzen esperientzia duena eta gainerako taldekideekin batera Frantziako hiriburuaren inguruan gertatzen diren hilketak argitzen saiatzen dena.

Marc Bayard tenienteak arazoak ditu aita eta senar gisa zuen bizitza lanarekin orekatzeko. Bere nagusi Beatrice Dormontek laguntzen dio Jori bide zuzenean irauten, Nick Normand ofiziala eta Angélique Alassane doktorea.

Karyn mojak ez du janzkera tradizionala erabiltzen, eta prostitutentzako babesleku baten ardura du. Iraganean Adèle Gauthier zaindu zuen, orain erizain gisa lan egiten duen Joren alaba.

## Aktoreak 
* Jean Reno : Joachim «Jo» Saint-Clair
* Tom Austen : Marc Bayard
* Heida Reed : Adèle Gautier
* Jill Hennessy : Sœur Karyn
* Orla Brady : Béatrice Dormont
* Chris Brazier : Yannick Morin
* Celyn Jones : Normand
* Wunmi Mosaku : Angélique Alassane
* Ériq Ebouaney : Amadou
* Joe Tucker : Édouard «Ed» Duroc

## Kanpo estekak
Versailles (telesaila)

***Versailles*** franko-kanadar telesaila da, Simon Mirrenek eta David Wolstencroftek Canal+ katerako sortua.

## Sinopsia 
1667. urtea. Luis XIV.aren obsesioa Versaillesen jauregi handi bat eraikitzea zen, Frantziako hiriburuaren kanpoaldean. Horren guztiaren helburua bere irudia handitzea eta noblezia menderatzea da, erregearen planen aurkari handia baita, eta etengabeko estutasunean jartzen dute. Aldi berean, telesailak beste gai batzuk ere kontatzen ditu, hala nola Filipe Orleanskoa anaiarekiko harreman korapilatsua, protagonistak bere maitale ugariekin dituen harremanak edo Gortearen etengabeko azpijokoak.

## Aktoreak 
## Kanpo estekak
Marianne (telesaila)

***Marianne*** frantziar telesaila da, Samuel Bodinek  Netflixerako sortua.

## Sinopsia 
Emma eleberrigile gaztea protagonista da, beldurrezko eleberrietako ustezko fikziozko pertsonaiei errealitatean aurre egin behar diena.

## Aktoreak 
* Victoire Du Bois : Emma Larsimon
* Lucie Boujenah : Camille
* Tiphaine Daviot : Aurore
* Ralph Amoussou : Séby
* Bellamine Abdelmalek : Arnaud
* Mehdi Meskar : Tonio
* Alban Lenoir : Ronan inspektorea
* Mireille Herbstmeyer : Mme. Daugeron
* Corinne Valancogne : Mme. Larsimon
* Patrick d'Assumçao : Xavier
* Pierre Aussedat : Sr. Larsimon

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Victoire Du Bois

**Victoire Du Bois** (Nantes, 1990eko ekainaren 14a) frantziar aktorea da, zineman, antzokian eta telebistan aritutakoa. *Call Me by Your Name* filmean eta *Marianne* telesailean egindako lanagatik ospetsua da.

## Filmografia 
### Zinema 
* 2013 : ''La Mer à l'aube*
* 2013 : *The Family*
* 2015 : *The Forbidden Room*
* 2016 : *Mal de pierres*
* 2016 : *Seances*
* 2017 : *Call Me by Your Name*
* 2017 : *Nous sommes jeunes et nos jours sont longs*
* 2019 : *J'ai perdu mon corps*

### Telebista 
* 2012 : *Main courante*
* 2019 : *Marianne''

## Kanpo estekak
Zirkuko glaziar

[thumb| Lower Curtis zirkuko glaziarra, North Cascades-en, [Washington (estatua)|Washington estatua, Ameriketako Estatu Batuak.]]
**Zirkuko glaziarra** bere arrora edo metaketa zirkura mugatzen den glaziar mota bat da. Apenas dauka glaziar mihirik eta ablazio-eremu murriztua du izotz gutxiagatik.  

Zirkuko glaziarra mendiko glaziarra da. Gehienetan malda apur bat duen hondoa izan ohi du, eta glaziar mihia desagertu den glaziarren atzerapenaren ondorioa izan daiteke.  Gainera, hazkuntza-fasean, glaziar mihia agertu aurreko etapa izan daiteke, izotz metaketak oraindik glaziarrari bere zirkua gainezka egiten uzten ez dionean. 

Batzuetan zaila da zirkuko glaziarra eta glaziar esekia bereiztea, haien morfologia oso antzekoa delako. Esekitako glaziarrean, topografia aldapatsuak glaziarra bere akrezio-zirkutik haztea eragozten du, eta erortzen diren serac-en bidez gehiegizko izotza kentzen da.

Zirkuko glaziarra ez da nahastu behar glaziar baten zati den glaziar zirku batekin. Glaziar-zirkua glaziar batek bere metaketa edo elikadura eremuan duen izotzaren eraginez sortutako arro zirkularra edo erdi-zirkularra da. Izotz konprimituaren masa irristatzean mugitzen da eta ekintza honek, urraduraz, arroka ahurtasun zirkularra edo zirkua eratzen du. Glaziar haran baten kasuan, glaziar zirkua bere buruan kokatzen da, glaziar ibaiaren abiapuntua. Zirkuak aulki formakoak edo anfiteatro itxurakoak izan daitezke, eta gailurrez inguratutako hegal aldapatsuak edo ia bertikalak dituzte.

Zirkoa bi zatitan banatu ohi da: beheko aldea, elurra eta izotza pilatzen den tokian, eta goiko aldea, aldapa gogorragoekin baina izotz trinkoagoa duen tenperatura baxuagoagatik. Eremu biak gutxi gorabehera zeharkakoa edo horizontala errimaia izeneko pitzadura batez bereizi ohi dira.

## Zirkuko glaziarrak 
### Espainia 
* Peñalarako Laguna Grande, Guadarramako mendilerroa

### Frantzia 
* Gabietos glaziarra, Monte Perdido-Gavarnie mendigunea, Pirinioak
* Taillon glaziarra, Monte Perdido-Gavarnie mendigunea, Pirinioak
* Arsine glaziarra, Alpeak

### Italia 
* Frebouze glaziarra

### Argentina 
* Martial glaziarra, Suaren Lurraldea

### AEB 
* Tetongo glaziarra, Grand Tetongo parke nazionala, Wyoming
* Lower Curtis glaziarra, North Cascades, Washington estatua

## Ikus, gainera 
* Glaziarra
* Glaziar harana
* Glaziar mihia
* Glaziar zirkua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zirkuko glaziarra Geografia Departamentu Birtualean, Coloradoko Unibertsitateko Geografia Sailean  AEB.
Glaziar mihi

[thumb| [Wordie glaziarra|Wordie glaziarreko mihia, Groenlandia]]
**Glaziar mihia**, haran batean sartzen denetik, hau da, zirkutik urtzen den arte, glaziar baten zatiari ematen zaion izena da.  Mihiek arroka asko daramate, eta horiek morrena izeneko gordailuak eratzen dituzte. Beraien posizioaren arabera, hainbat **morrena** mota daude.  Alboko morrenak mihiaren alboetan sortzen dira eta erdiko morrena bat osatzen dute. Amaieran aurreko morrena terminal bat sortzen da.

Bertan aurkitzen ditugu batez ere:

* U itxurako haranak
* Glaziar kubetak
* Glaziar ildoak
* Drumlinak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elurtegi

[thumb|300x300px| Elurtegiak [Alpeak|Alpeetan, 2500 m-ko altueran. Uztailean ateratako argazkia.]]
**Elurtegia** (**izoztegia** edo **hormagunea** ere deitzen zaio) elur -pilaketa nahiko txikia da, eta, itzalak eta berau hartzen duen lur-forma partikularrak babestuta, udan tenperatura altuagoetan bizirauteko gai dena, betiko elurren mugatik beherakoa da, zirkuko glaziar txiki bat bezala. Oso sarri izaten dira mendiko goi-guneetan, non neguan erortzen den elur guztia ez baita guztiz urtzen udaberrian eta udan. Latitude altuetan elur eremuak ia edozein altitudetan aurki daitezke. Erdialdeko latitudeetan 2.500 metrotik edo 3.000 metrotik aurrera kontzentratzen dira, eremuaren arabera. Planetaren eremu epeletan, 4.000 edo 5.000 metrotik gora kokatzen dira. Azalera jakin batetik, elur eremu bat glaziartzat har daiteke, beraz, hauen dimentsioak ez dira inoiz oso handiak izaten.

Urtutako ura izozten denean elurretan gau hotzetan sortzen den izotz-geruzari izoztegia ere esaten zaio.

## Eraketa 
Neguan, elurtearen ondoren elur-geruzak lur osoa estaltzen du. Udaberrian edo udan, elurtea baretu egiten da eta elurra urtzen hasten da, gainazal biluziak utziz. Elurrik gabeko gainazal horiek hazten dira, elurra duten gainazalak murrizten diren punturaino, elurtegiak osatuz.

Glaziar baten eta elurtegi baten arteko aldea ez da soilik lehenaren lodiera handiagoa. Funtsean, elurtegia izotz masa estatiko bat da eta, oro har, txikiagoa da. Dena den, glaziarra berezko mugimenduaz hornituta dago, hau da, higadura ahalmen handia du eta morrenak sortzen finkatzen diren materialak garraiatzen ditu.

## Kanpo estekak
Glaziar ildo

[thumb|[Mont Rainier Parke Nazionalaren glaziar ildoak]]
**Glaziar ildoak** harkaitz baten gainean glaziar batek igarotzean egindako marra paralelo eta luzangak dira. Zehazki, glaziar baten zati basaleko izotzetan harrapatutako harriek gainazal harritsuaren kontra egiten duten urraduraren ondorio dira glaziar ildoak. Glaziazioak pairatu dituzten sektore batzuetan (Fennoskandia, Alpeak eta Andeetako zenbait sektoretan) ildoak ohikoak badira ere, glaziarrek ez dituzte beti arroka ildaskatuak atzean uzten. Glaziar ildoek antzinako glaziarren aurrerapenaren nondik norakoa adierazten dute, nahiz eta egoera zaildu daitekeen zein norabidetan aurreratu ziren ikusteko zailtasunagatik (ildoen orientazioa norabidea baino askoz errazagoa baita irakurtzea) edo bi egoteagatik, edo ildoen norabide gehiago.

## Kanpo estekak
Haltza-onddo

**Haltza-onddoa** (*Gyrodon lividus*) *Paxillaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da oso ohikoa Euskal Herrian. Erdipurdiko jangarria. Lehenik habitata du ezaugarri, gero bere kolore hori-limoia eta azkenik poro dekurrenteak.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 12 cm arteko diametrokoa, lehenengo sabeldua, gero laua eta irregularra, ertza mehea, ia biribilkatua hasieran, soberakinarekin, gainerakoen kolore berekoa, azala nahiko lodia, bereiz daitekeena, opakoa, ez oso zaila, lehorra eta distiratsua eguraldi sikuan, biskosa hezetasunarekin. Beix-oliba kolorekoa, arre zurbila edo arrea distira gorrixkekin. Zuntz harramazkatsuz estalita dago, honek itxura iletsua edo feltrozkoa ematen dio.

**Tutuak:** Dekurrenteak, meheak, nekez bereiz daitezkeenak, motzak, lehenik horixkak, gero berdexkak.

Tutu dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak edo tutuak.

**Poroak**: Txikiak, irregularrak, tutuen kolorekoak, behatzarekin sakatzean urdindu egiten dira, tonu iluna hartuz kaltetutako aldeetan.

**Hanka:** Mehea, betea, gogorra, arrexka, erdian edo zerbait eszentrikoa, batzuetan kurbatua, malgua, oinarrirantz mehetua, kapelaren koloreko zuntz luzangak ditu, arre-ardo kolorea oinarrian, arre-beltzaxka maneiatutako lekuetan. Mizelio ugari oinarrian, distiratsua, arre-gorrixka.

**Haragia:** Ez da oso lodia, nahiko trinkoa hasieran, gero kapelarena harrotu egiten da, kolore hori zurbilekoa, ebakitzean kolore berde arina hartzen du, ondoren arrosara pasatzen da edo arre-gorrixka ilunera oinarrian. Azido zapore apur bat eta fruta usain leuna.

**Etimologia:** *Gyrodon* terminoa grekozko “gyros” hitzetik dator, biribila esan nahi duena, eta grezierazko  “odon” hitzetik, biribilean jarritako hortza (túbulos) esan nahi duena. *Lividus* epitetoa berriz latinetik dator, “livido” hitzetik. Kapelaren kolore argiagatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri erdipurdikoa

### Nahasketa arriskua 
Espezie nahasezina da, *Polyporus* batzuen antza duelako eta haltzen azpian hazten delako. Horiekin mikorrizak ezartzen ditu.

## Sasoia eta lekua 
Uda bukaeran eta udazkenean. Haltzetan bakarrik, errekastoen ertzetan, nahiago ditu lur heze eta zingiratsuak. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Europa, Txina, Japonia, Kalifornia, Turkia.

## Espeziearen egoera 
Aranzadi Elkartearen arabera, haltza-onddoa desagertzeko arriskuan dauden onddoen eusko-kantauriar Zerrenda Gorrian dago. Azken urteotan mikologia adituek onddo batzuen beherakada kuantitatibo eta kualitatibo handia egon dela ohartarazi dute. Adituen esanetan, egoera honek hainbat eragile ditu, tartean klima aldaketa, pestiziden erabilera eta bilketa masiboak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Rafael aintzira

**San Rafael aintzira** Txileko Aysén eskualdean dagoen kostaldeko aintzira bat da. 123 km²-ko azalera du, eta Laguna San Rafael Parke Nazionalean dago.

## Hidrologia 
Iparraldean, aintzira Moraleda itsasarteaekin lotzen da Témpanos ibaiaren bidez. Hego-ekialdean Ofqui istmoarekin eta Taitao penintsularekin mugatzen da. Aintziraren hegoaldean Ipar Patagoniako izotz eremua dago.

Aintzirak jatorri proglaziala du, Ipar Patagoniako izotz eremuaren buruan San Rafael glaziarraren atzerakadaren ondorioz sortu baitzen.

## Historia 
Europarrentzat 1674ko azaroaren 21ean aurkitu zuen Bartolomé Gallardo esploratzaileak, Chiloétik Magallanes itsasarterantz zihoala bidaia batean. José García Alsué misiolari jesuitak 1766. urte amaieran bisitatu zuen, ebanjelizatu eta Chiloeko Cailín misiora eraman nahi zituen Chono indigenen bila egindako bidaia batean.

Francisco Solano Asta-Buruaga y Cienfuegosek 1899an idatzi zuen Txileko Errepublikako Geografiako Hiztegi Geografikoan aintzirari buruz:

: *San Rafael (Aintzira).* ''——Bere erdigunean kokatutako ur-hargune ederra 46° 34' Lat. eta 74° 00' Lon., eta Chonos artxipelagoan barrena Moraleda itsasartearen S.-ra doan jarraipenaren amaiera aldera; Ofqui istmoa ere bere hegoaldeko aldean utziz.* *Ia forma obalatua da, bederatzi bat kilometroko hedadurarekin, N.-tik S.-ra eta apur bat gutxiago E.-tik W.-ra. Bere iparraldeko aldean isurtzen da itsasarte horietara, emisario sakon baten bidez eta ertz baxu eta basodunekin eta Andeetako goi mendien ekialdetik inguratuta, elurtegiekin harantz jotzen dutenak.* *Machado pilotuaren espedizioak leku hauek arakatu zituen 1769an.* *Denbora gutxi lehenago han ezarritako misio batetik hartu zuen izena.''

San Tadeo ibaian zehar istmoa zeharkatzeko proiektua zegoen.

## Biztanleria, ekonomia eta ekologia 
Gaur egun helmuga turistiko garrantzitsua da: Puerto Chacabuco-tik eta Puerto Montt-etik egunero nabigatzen diren hainbat itsasontzi aintziraren inguruetara natur ingurunearen edertasuna begiesteko eta glaziarretik izotza zatitzen ikusteko.

## Kanpo estekak
Cabinet des Médailles

**Cabinet des Médailles** (euskaraz "Dominen Gela"), ofizialki *Département des Monnaies, Médailles et Antiques de la Bibliothèque nationale de France*, Frantziako Liburutegi Nazionalaren sail bat da. Aurretik *Cabinet des médailles des rois de France* izena zuen, publikoari irekitako Frantziako museo zaharrena da; nolabait, jatorrizko izena gorde du. Egun Frantziako Liburutegi Nazionalaren eraikinean dago, 58 rue Richelieu, Paris I helbidean. 

## *Cabinet* hitza 
Cabinet frantsesezko hitza eta gela txikia eta pribatua adierazten du. Gela horietan lanak eta objektu bitxiak eta baliotsuak gordetzen ziren. Altzari baten izena ere izan zezakeen.

## Historia 
Cabinet des Médailles museoa txanpon, harribitxi zizelkatu eta antigoaleko bilduma garrantzitsuak biltzen dituen museoa da, Erdi Aroko errege frantsesen altxorretan bere jatorri urrunarekin. Erlijio-gerren nahasmenduek Karlos IX.a (1560-1574) inspiratu zuten *garde particulier des médailles et antiques du roi* («koroaren dominen eta antigoaleko gauzen zaindari berezia») kargua sortzeko. Horrela, bilduma handitu egin zen eta inoiz ez zen berriro sakabanatu. Horrelam erregearen bilduma pertsonala izatetik jabetza nazionala izatera igaro zen –Ondasun nazionala–, errege-bilduma Iraultzan aitortu zen bezala. Ondoren, arkeologo eta bildumagile desberdinek haien bildumak museoaren eskuetan utzi zituzten: Caylus kondea, Luynes dukea... Estatuak ere museoa aberastu zuen, esaterako, Gordongo altxorra 1846an bertan gordetzen.

Luis XIV.a Borboikoak, erosle trebea, beste nobleen cabinetak erosi zituen eta, eskura izateko, bilduma osoa Paristik Versaillesera eraman zuen. Han 1724 arte egongo zen; urte horretan Luis XV.a Borboikoak berriro ere Parisera eraman zuen, egungo eraikinera.

## Bildumak 
Balore handiko objektuak ikus daitezke Cabinet des Médailles museoan:
* Berthouvilleko altxorra
* Ptolomeoen Kopa
* Frantziako Kameu Handia
* Gourdongo altxorra
* Erromanen sagaratzea eta Eudoxia

## Jasotako altxor batzuk 

Fitxategi:Roman sardonyx cameo with Julius Caesar and Augustus (left) and Tiberius and Germanicus (right), decorative mount of the 16th century, Cabinet des médailles, Paris (21454566683).jpg|Erromatarren garaiko kameu. Montura XVI. mendekoa da.
Fitxategi:Cameo Augustus Cdm Paris Chab190.jpg|Augustoren kameu.
Fitxategi:Trône de Dagobert C des M.jpg|Dagobertoren Tronua.
Fitxategi:Cup centaurs Berthouville CdM.jpg|Coupe au centaure, Berthouvilleko altxorra
Fitxategi:Coupe des Ptolémées 01.JPG|Ptolomeoen Kopa ospetsua.

## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Dagobertoren Tronua

**Dagobertoren Tronua** () edo **Dagobertoren besaulkia** Goi Erdi Aroko brontzezko eserlekua da, eta Saint-Denisko altxorraren parte zena. Suger abadeak XII. mendearen erdialdean lehen aldiz aipatu zuen. Tradizionalki, Dagobertoren Tronua deitu zaio, baina iturri historiko fidagarririk ez dago hori egiaztatzeko. Parisen dagoen Frantziako Liburutegi Nazionaleko Cabinet des Médailles museoan gordetzen da. Tronu honen egurrezko kopiak betidanik egin dira (Dagoberto izeneko eserlekuak eta besaulkiak).

## Historia 
Tronua Sugerrek, Saint-Denisko basilikako abade izan zena, XII. mendearen erdialdean. Horretaz hitz egiten du bere *De Administrationne* liburuan eta berritu egin zuela dio, oso hondatuta ikusten zelako: zeren «eserleku honetan, erregeak esertzen ziren beren erreinuko handien omenaldia jasotzera».

1076-1080 bitartean, Kapetar dinastiaren erregeak maiestatean eserita antzeko eserleku batean beren zigiluan irudikatzen dira.

1625ean, Dom Doublet abadeak Saint-Denis basilikako aldare nagusian meza ospatzen ari zen apaiza bertan eserita zegoela jakinarazi zuen.

1791n, tronua, *Monuments des Arts et des Sciences* edo Arte eta Zientzien Monumentutzat hartutako beste 13 altxor-objekturekin batera, Errege Liburutegira eraman zuten.

Erregren abantailzat hartzen zen eserleku honek balio sinboliko handia mantentzen du, hainbat subiranok haien zilegitasuna Frantziako errege “arraza” zaharrenarekin lotzeko erabili izan baitute. Altzari zahar eta hauskor honen azken erabilera Napoleon Bonapartek egin zuen, Boulogneko Camp-eko lehen Ohorezko Legioen banaketan, 1804ko abuztuaren 6an; kondairak dio bere gainean eserita hautsi zuela.

XIX. mendearen hasieran egindako kopia bat oraindik ikusgai dago Saint-Denisko basilikan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kohabitazio

**Kohabitazioa** Errepublikako Estatu burua, modu independentean aukeratua izan dena, alderdi politiko desberdin batekoa denean eta koalizio bat osatzen ez dutenean, Gobernu burua parlamentuak onartu beharra duenean ematen den egoera da.

Egoera hau errepublika semipresidentzialistetan, Frantzia eta Portugal, adibidez, gertatu ohi da, ezen Errepublikako presidentea parlamentuko kideen gehiengoen alderdi politiko berdinekoa ez baita. Sistema politiko honek presidenteak parlamentuko kide gehienek onartuko duten lehen ministro bat izendatzea eskatzen du.

Bi kontrako alderdik unitate nazional baten gobernuan batera gobernatu behar dutenean, edo presidente nazional baten eta estatuko kapitaleko alkate edo gobernadore baten artean, bere garrantzia politiko edo demografikoagatik. Honen adibide bat Mexikon daukagu, non Distrito Federaleko Gobernu burua (herrialdeko biztanleriaren % 0 baino gehiagorekin) 1997 eta 2018 bitartean Errepublikako presidentearen alderdi politikoko desberdinekoa izan zen. Bestalde, Argentinan ere, Buenos Aireseko gobernadorea (herrialdeko demografiaren herena) askotan izan da Gobernu zentralaren alderdi desberdinekoa. Terminoa frantsesetik modu bortxatuan itzuli da, gaztelaniaz "concubinato" zentzua duelako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ezkongai

**Ezkongai** honakoa izan daiteke:
* Ezkon-hitz, norbaiti ezkondu nahi ote duen galdetzea.
* Ezkongai-harreman, ezkontzara arte ematen den harreman mota.
Lynn Redgrave

**Lynn Redgrave** (Londres, 1943ko martxoaren 8a - Kent, Connecticut, 2010eko maiatzaren 2a) ingeles aktorea izan zen. Redgrave artisten familiako kidea zen, eta aktoreen alaba, ahizpa eta izeba izan zen. Antzerkian eta zineman 1960ko hamarkadan egin zuen debuta, eta Broadwayn ere antzeztu zen. Bi Urrezko Globo irabazi zituen eta Oscar, Tony, Emmy eta Grammy sarietarako izendatu zuten.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Ezkon-hitz

[thumb|Ezkon-hitzarekin lotutako [ezkongai-eraztun bat.]]
**Ezkon-hitza** bikote batek ezkontza aurretik egiten duen ezkontza-promesa da. Juridikoki, ezkontzak prestatzeko kontratua dira, ezkontzaren behin betiko kontratua dakartelako. Ezkontzak ez betetzeak ondare-kalte batzuk dakartza berekin; besteak beste, jasotako guztia itzuli behar izatea, eta kasu batzuetan lau aldiz gehiago ere bai.

Gaur egun, ezkon-hitzek ez dute garrantzi juridiko handirik, nahiz eta gizarte-mailan ezkongai-harremanek jarraitzen duten. Hala ere, beste garai batzuetan, askoz erritualizatuagoak eta landuagoak, ezkon-hitza hausteak beste ondorio batzuk izan zitzakeen. Adibidez, Erdi Aroan, ezkonduta ez zeuden senarren arteko sexu-harremanak gertatzen baziren, ezkontza berehala gauzatutzat jotzen zen, eta horrek ondorio guztietarako balio zuen.

## Erreferentziak 

## Kanpo estekak
Mount Keen

**Mount Keen**, Eskoziako gaeleraz **Monadh Caoin**, Eskoziako Aberdeenshire eta Angus lurraldeen artean dagoen mendi bat da. 939 metroko garaiera du.

Munro motako mendien artean ekialdeena dagoena da.
Onddo gaztaina

**Onddo gaztaina** (*Gyroporus castaneus*) *Gyroporaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria. Erraz ezagutzen da bere azalaren itxura arre eta distiratsuagatik, bai kapelan, bai oinean, batzuetan gaztaina kolorearen ia berdina.

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 cm-ko diametrorainoko kapela, ganbila gaztetan eta laua zahartzean, azal matea eta marroi-gaztaina kolorekoa edo kanela kolore bereizgarria duena. Belusatua.

**Tutuak:** Motzak eta libreak; zuriak luzaroan hori-berdexkak amaieran.

Tutu libreak: Kirtenera hurbiltzen diren tutuak, baina ukitzen ez diotenak.

**Poroak:** Biribilak, txikiak eta tutuen kolorekoak.

**Hanka:** Kapelaren kolorekoa, batzuetan lerro eraztun itxurakoz jantzita, eta barrua laister lehizetsu bihurtzen zaio. Kapelatik oso erraz bereizten da.

**Haragia:** Trinkoa eta gogor samarra, airearekin urdinera aldatzen ez den zuri kolorekoa eta arrosarako joera duena, intxaur zaporekoa eta usain atseginekoa**.**

**Etimologia:** *Gyroporus* hitza grekotik dator eta zirkulua esan nahi du, zirkulua eta poroak (póros). Poro biribilekin. *Castaneus* epitetoa berriz “kastanos” (bizantiarra) hitzetik dator, gaztaina esan nahi du; bere azalaren kolorea eta itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Jangarri ona. Perretxiko hau kontsumitzeko komeni da azala kentzea. Hanka ere bota egin behar da; arazo gastrointestinalak sortu ditu gutxi eginda jan denean.

### Nahasketa arriskua 
*Boletus felleus* onddoarekin, arrosa-izokin koloreko tutuekin eta zapore mingots gogorreko haragiarekin.

## Sasoia eta lekua 
Udan eta udazkenean agertzen da hareazko lurretan, hostozabaletan. Bakarka edo talde txikiak osatuz egon daiteke, batzuetan oinetatik bi edo hiru elkartuta. Ez da oso ohikoa.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Erdialdeko Amerika, Brasil, Afrika, Kanariak, Azoreak, Europa, Errusia, Turkia, Israel, Iran, Himalaiako eremua, Ipar Korea, Hego Korea, Japonia, Txina, Taiwan, Australia, Zeelanda Berria, Vietnam.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak