open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
JPMorgan Chase

**JPMorgan Chase & Co.** finantza enpresa bat da, Chase Manhattan Corporation eta J.P. Morgan & Co elkartzetik 1799an sortua. Munduko finantza-zerbitzuen enpresa zaharrenetako bat da. New Yorken bulego zentralak dituen enpresa nagusia da banku inbertsioetan, finantza zerbitzuetan, finantza aktiboen kudeaketan eta inbertsio pribatuetan. 2,4 bilioi dolar ($2.400.000.000.000) baino gehiagoko aktibo finantzarioekin, JPMorgan Chase Estatu Batuetako lehen banketxea da gaur egun, eta horren atzean, Bank of America eta Citigroup.

## Kanpo estekak
Merck & Co.

**Merck Sharp & Dohme** (**Merck & Co., Inc.**) munduko enpresa farmazeutiko handienetako bat da. Enpresaren egoitza Kenilworthen dago, New Jerseyn. 1891n ezarri zen Merck KGaA alemaniarraren estatubatuar subsidiario bezala. Merck & Co. 1917an konfiskatu zuten Lehen Mundu Gerran, eta enpresa independente gisa ezarri zen. Gaur egun, munduko zazpi farmazia-enpresa handienetako bat da, merkatu-kapitalizazioagatik eta diru-sarrerengatik.

## Kanpo estekak
50 States of Fright

***50 States of Fright*** Sam Raimik sortutako estatubatuar beldurrezko telesaila da.

*Evil Dead* saga mitikoaren sortzaileak AEBetako estatu bakoitzeko kondaira urbano bat baliatu du 10 minutu baino gutxiagoko atal entretenigarriak osatzeko.

## Aktoreak 
* Rachel Brosnahan: Heather
* Travis Fimmel: David
* John Marshall Jones: Andy
* Ming-Na Wen: Susan
* Karen Allen: Sheriff Stallings
* Asa Butterfield: Brandon Boyd

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Travelers Companies

**The Travelers Companies** Ameriketako Estatu Batuetako aseguru konpainia bat da. Etxeko aseguruen bigarren merkaturatzailerik handiena da Estatu Batuetan, eta hirugarren handiena bizitza-aseguruei edo arrisku pertsonaleko aseguruei dagokienez. The Travelersek New Yorken du egoitza, baina administrazio lan eta operazio asko Saint Paul, Minnesota eta Hartford, Connecticut.

## Kanpo estekak
UnitedHealth Group

**UnitedHealth Group** Ameriketako Estatu Batuetako aseguru konpainia bat da. Osasun aseguruen merkaturatzailerik handiena da Estatu Batuetan. Minnetonkan du egoitza, Minnesotan.

## Kanpo estekak
United Technologies

**United Technologies Corporation** (**UTC**) Connecticuteko Hartford hirian egoitza duen talde multinazional estatubatuar bat da. Goi-mailako teknologiako produktuak ikertzen, garatzen eta fabrikatzen ditu, bai sektore militarrerako, hegazkin-motorrak fabrikatuz, bai sektore zibilerako, erregai-pilak, HVAC, igogailuak, segurtasun-sistemak edo eskailera mekanikoak fabrikatuz eta garatuz. Estatu Batuetako kontratista militar handienetako bat denez, bere diru-iturri nagusia sektore militarrari produktu teknologikoak saltzetik dator, motorrak eta misilak fabrikatuz.

## Kanpo estekak
Verizon Communications

**Verizon Communications, Inc.** banda zabaleko eta telekomunikazioetako konpainia globala da, Dow Jones indizearen kidea dena. Konpainia 1983an sortu zuten Bell Atlantic izenarekin (New Yorken zuen egoitza), New Jerseytik Virginiara zihoan hedapenarekin, eta 1984an AT&T en zazpi "Baby Bells" en desintegrazioaren zati bezala sortu zen.

## Kanpo estekak
Visa Inc.

**Visa Inc.** finantza zerbitzuen multinazionala da, Foster Cityn (Kalifornia) egoitza duena. Funtsen transferentzia elektronikoak errazten ditu mundu osoan, batez ere kreditu-txartelen, zordunketaren, aurreordainketaren, opariaren eta Visa markako diru-zorroaren bidez. Visak ez du txartelik jaulkitzen, ez du krediturik ematen eta ez du kontsumitzaileentzako tasa eta tarifarik ezartzen; areago, finantza-erakundeei Visa markako ordainketa-produktuak ematen dizkie, ondoren bezeroei kreditu-, zordunketa-, aurreordainketa- eta eskudirua eskuratzeko programak eskaintzeko erabiltzen dituztenak.

Izena *Visa International Service Association* akronimo errekurtsibotik dator.

## Kanpo estekak
Walgreens Boots Alliance

**Walgreens Boots Alliance, Inc.** munduko enpresa farmazeutiko handienetako bat da. Enpresaren egoitza Chicagon dago, New Jerseyn. 2014n ezarri zuten Walgreensek Alliance Boots britano-suitzarra erosi zuenan.

## Kanpo estekak
Walmart

**Walmart Inc.** estatubatuar jatorriko korporazio multinazionala da, deskontu-denda handien kateak eta biltegi klubak kudeatzen dituena. Sam Waltonek sortu zuen 1962an eta 1972tik New Yorkeko burtsan kotizatu du. Bere egoitza nagusia Bentonvillen dago, Arkansasen.

2017ko Fortune Global 500 zerrendaren arabera, Walmart munduko korporazio publiko handiena da. Munduko txikizkari handiena da, eta munduko lan-eskaintza pribatu handiena eskaintzen du, 2 milioi langile baino gehiagorekin. Walmartek ia 11.000 denda ditu 65 markarekin 28 herrialdetan eta merkataritza elektronikoko webguneak 11 herrialdetan

## Kanpo estekak
Diatessaron

alt=Arabierazko Diatessaron|thumb|Arabierazko Diatessaron
***Diatessaron*** edo ***Komunztantziak*** II. mendeko literatura kristauaren lan bat da (K.o. 170), Tazianok idatzia, lehen apologista kristauetako batek, lau ebanjelio kanonikoak oinarri hartuta, zeinak konbinatu egiten baititu kontakizun bakar bat osatzeko, eta hortik datorkio izena. Lana kristau liturgia erabili zen, lau ebanjelioek ordezkatu arte.

Ez dakigu Diatessaron grezieraz edo asirieraz osatu zen, baina beste hizkuntza batzuetarako itzulpenetatik abiatuta ezagutzen da, besteak beste armeniera.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* QUASTEN, JOHANNES, 2004. *Patrología I*. Madrid: Biblioteca de Autores Cristianos. .

## Kanpo estekak
Prime time

**Prime time**a telebistak audientzia gehien duen ordutegia da. Jende gehien telebistari begira dagoen eguneko momentua.

Audientzia handieneko ordutegia, izar-ordutegia edo erdiko ordutegia, soilik familiari eskainitako programazioari eskainitako denbora-tarte edo telebista-espazio bat da, hainbat herrialdetan familia-programazio mota eta transmititzen den ordutegia aldatzen dira.

Telebista-kateek ordu-banda horretan txertatu ohi dituzte beren saio izarrak, betiere herrialde bakoitzaren eta bertako kulturaren arabera. Adibidez, Espainia bezalako herrialdeetan, prime time-a 22:00etatik goizaldeko 1:00ak arte izango da, herrialdearen bizi-erritmoa dela eta, espainiarrak telebistaren aurrean jartzen baitira ordu horretatik aurrera. Bestalde, lanaldi desberdinak dituzten herrialdeetan prime time delakoa aldatu egingo da.

## Ordutegi zentrala Espainiaren arabera 
### Ordutegi nagusia 
Espainian, ordutegi nagusia nahiko berandu hasten da, herrialde gehienekin alderatuta, 10: 00etatik 1: 00etara. Espainiako albistegi gehienak 9: 00etan hasten dira, ordubete geroago ordutegi nagusiari jarraituz. Hala ere, albistegietako lehia handia dela eta, batez ere kate pribatuetakoen artean, etxeetara itzultzeko denbora gehiago eta kontingentzia-edukien eskari handiagoa egoteaz gain, azken urteetan 10:40 eta 11:00 PM bitartean ere atzeratu da. Kanal gehienek ordutegi nagusia atzeratzen zuten soilik euren saio izarrek TVEko UEFA Txapeldunen Liga bezalako kirol ekitaldiei aurre egin ez ziezaien. Iberiar penintsulako telebistaren berezitasunetako bat, bazkaltzeko denbora luzeak direla eta, goizeko ordutegiak beste herrialde batzuetakoak baino ikusle gehiago izatea da. Ordutegi honetan magazinak, serie zaharrak, telenobelak (batez ere mexikarrak), farandulazko albisteak eta programak (edo "bihotzekoak") agertzen dira. Espainian ere bigarren prime time bat izango litzateke 15: 00etatik 17: 00etara bitartean, bazkaltzen eta siesta egiten.

#### Garapena 
Baina hori ez da beti izan 'prime time' ordutegia gure herrialdean, izan ere, azken bi hamarkadetan atzeratu egin da, laurogeita hamarreko hamarkadan baino ordu bat eta 15 minutu beranduago. 1990ean 21,22 ordu ingurukoa zen, 1999an 22:00ak arte atzeratua zegoen bitartean. Duela 10 urte 22,15 ordu ingurukoa zen eta gaur egun 22,35 ordu ingurukoa.

#### Zergaitia 
Telediarioek erantzukizun handia dute gure herrian 'prime time' -a finkatzeari dagokionez. Hamarkada askotan zehar, hau 20: 30ean hasten zen (TVE bakarrik zegoenean), baina kanal pribatuen sarrerarekin 21: 00ak arte atzeratu zen. 90eko hamarkadaren erdialdean ere luzatu zen telediarioen iraupena, 35 minututik 45 minutura.

## Kanpo estekak
Željko Obradović

**Želimir "Željko" Obradović** (; Čačak, 1960ko martxoaren 9a-), saskibaloi jokalari ohi eta entrenatzaile serbiarra da. 2013tik Fenerbahçe talde turkiarrean dabil lanean.

Europako entrenatzailerik onenen artean dago, izan ere 41 talde tituluak irabazi ditu bere ibilbidean, 9 Euroleague barne, talde desberdinekin. Halaber 18 aldiz egon da txapelketa horren Final Four-en. Halaber, Serbia eta Montenegroko selekzioarekin irabazi zuen urrezko domina 1997ko EuroBasketen eta 1998an Munduko Txapelketa.

## Ibilbidea 
thumb|Obradovic Fehnerbaçerekin 2017an.

### Jokalaria 
* Partizan Belgrad (1984–1991): 1987an Jugoslaviako Liga eta 1989an Jugoslaviako Kopa irabazi zituen, eta azken urte horretan baita Korać Kopa ere.
* Jugoslaviako selekzioa: 1988an zilarrezko domina lortu zuen Olinpiar Jokoetaneta urrea Munduko Txapelketan 1990ean.

### Entrenatzailea 
* Partizan Belgrad (1991–1993):
** Euroleaguen txapelduna 1992an.
** Jugoslaviako Liga eta Kopa 1992an.
 
* Joventut Badalona (1993–1994): Euroleaguen txapelduna 1994an.
* Real Madrid (1994–1997): Euroleaguen txapelduna 1995ean.
* Benetton Treviso (1997–1999): Italiako Superkopa 1997an.
* Panathinaikos BC (1999–2012):
** Euroleaguen txapelduna 5 aldiz (2000, 2002, 2007, 2009 eta 2011an).
** Greziako Liga 11 aldiz (2000, 2001, 2003–2011).
** Greziako Kopa 7 aldiz (2003, 2005–2009, 2012).

* Fenerbahçe (2013–):
** Euroleaguen txapelduna 2017an.
** Turkiako Liga 4 aldiz (2014, 2016–2018).
** Turkiako Kopa 3 aldiz (2016, 2019, 2020).

## Kanpo estekak 
* Palmaresa FIBAko webgunean.
Jean Neuhaus (1877-1953)

**Jean Neuhaus** (1877-1953) Belgikako txokolategilea izan zen, Jean Neuhausen biloba. (Neuhaus txokolategiaren sortzailea) eta Frederic Neuhausen semea. Belgikako 100 handienen artean sailkatu zen "Les Plus Grands" Belges telebistako saioan.

## Biografia 
Jean Neuhaus pralineren asmatzailea izan zen, 1912an. Bruselan zegoen "Erreginaren galeria"n kokatuta zegoen farmazia-gozogintza-txokolate lantegia hartu zuen. 1912an, lehen txokolatea beten zuren, horrela pralina sortuz. Hiru urte geroago, bere emazteak, Louise Agostinik, pralinak saltzeko modu berri eta finduagoa irudikatu zuen, ballotina sortuz. Azken honen helburua praline ez kaltetzea zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matematika Hezkuntzako Nazioarteko Biltzarra

**Matematika Hezkuntzako Nazioarteko Biltzarra** (ICME) lau urtez behin egiten da Nazioarteko Matematika Batasunaren (IMU) Matematika Heziketako Nazioarteko Batzordearen (ICMI) babespean.

Biltzarra ICMItik kanpoko batzorde batzuek antolatuta dago. Biltzarraren helburua da matematikako hezkuntzaren ikerketan eta maila guztietan matematikaren irakaskuntza praktikan egungo egoera eta joerak aurkeztea. Biltzarrak parte-hartzaile ugari bilduko ditu, hala nola matematika-hezkuntzako ikertzaileak, irakasle-hezitzaileak, jarduneko irakasleak, matematikariak eta matematika-hezkuntzan interesa duten beste batzuk. Programa zientifikoa normalean osoko bilkurak, ohiko hitzaldiak, inkestetako taldeak, gaien azterketa taldeak, eztabaida taldeak, tailerrak, poster aurkezpenak, aurkezpen nazionalak eta abar osatzen dute. Gonbidatutako esperientziadun ikertzaileek edo hezitzaileek egiten dituzte ohiko hitzaldiak, eta beste jarduera gehienak izena emateko zabalik daude.

## ICME-ren historia 
ICME-ren azken edizioak honako hauetan egin dira:

* ICME-1, 1969, Lyon (Frantzia)
* ICME-2, 1972, Exeter (Erresuma Batua)
* ICME-3, 1976, Karlsruhe (Alemania)
* ICME-4, 1980, Berkeley (AEB)
* ICME-5, 1984, Adelaide (Australia)
* ICME-6, 1988, Budapest (Hungaria)
* ICME-7, 1992, Québec (Kanada)
* ICME-8, 1996, Sevilla (Espainia)
* ICME-9, 2000, Tokyo / Makuhari (Japonia)
* ICME-10, 2004, Kopenhage (Danimarka)
* ICME-11, 2008, Monterrey (Mexiko) 2008ko uztailaren 6tik 13ra.
* ICME-12, 2012, Seul (Hego Korea) 2012ko uztailaren 8tik 15era.
* ICME-13, 2016, Hanburgo (Alemania) 2016ko uztailaren 24tik 31ra.

## Kanpoko estekak 
* 2016ko ICME-13ren webgunea
Chevron Corporation

**Chevron Corporation** 1911n Kalifornian sortutako petrolio enpresa bat da, Standard Oil trusta desegin ondoren. Petrolio-hobi garrantzitsuak, gas naturalekoak, petrolio-findegiak eta petrolio-ontziak ditu. 1983an bere salmenta bolumenagatik (27.342 milioi dolar) merkatu ekonomiaren munduko industria enpresarik handienen artean hamaikagarren postua lortu zuen. Urte horretan 1.590 milioi dolarreko irabaziak izan zituen eta 40.000 langile zituen.

## Kanpo estekak
Les Plus Grands Belges

***Les Plus Grands Belges*** () 2005ean egin zen telebista saioa izan zen. Saioa Belgikako Komunitate Frantsesaren La Une telebistan egin zen, eredutzat aurretik BBCk egin zuen *100 Greatest Britons* saioa. Bozketa egin zen ezagutzeko publikoaren ustez historiako belgikar handienak.

## Bertsio desberdinak 
Berez bi emisio zabaldu ziren, emaitza desberdinak emanez: *Les Plus Grands Belges* (frantses hizkuntzako belgikarrentzat, eta *De Grootste Belg* flandiarrentzat. Lehenegoan Jacques Brelek jaso zituen bozka gehienak; flandiarrentzat, aldiz, Aita Damian izan zen bozka gehien bildu zuena. Gaia are gehiago zailtzeko, *Het Nieuwsblad* egunkari belgikarrak ere bozketa antolatu zuen: *Belg der Belgen* (Aita Damian atera zen botoen% 40arekin Belgikako handiena).

## Lehen hamarrak 
## 11etatik ehunera 

11. Paul-Henri Spaak
12. Alberto I.a Belgikakoa
13. Leopoldo II.a Belgikakoa
14. Justine Henin
15. Ernest Solvay
16. Victor Horta
17. Godofredo Bouillongoa
18. André Franquin, *Franquin*
19. André Vésale
20. Adolphe Sax
21. Rubens
22. Philippe Geluck
23. Zénobe Gramme
24. Raymond Goethals
25. Luc et Jean-Pierre Dardenne
26. Annie Cordy
27. Marguerite Yourcenar
28. Amélie Nothomb
29. Dirk Frimout
30. André Grétry
31. Jacky Ickx
32. Luc Varenne
33. Peyo
34. Salvatore Adamo
35. Maurice Grevisse
36. Alberto II.a Belgikakoa
37. Jules Bordet
38. Leopoldo I.a Belgikakoa
39. Stéphane Steeman
40. Eugène Ysaÿe
41. John Cockerill
42. Maurane
43. Émilie Dequenne
44. Toots Thielemans
45. Maurice Carême
46. Haroun Tazieff
47. Gerardus Mercator
48. Edith Cavell
49. Fabiola Mora y Aragón
50. Ambiorix
51. Pierre Rapsat
52. Albert Frère
53. Christine Ockrent
54. Gerard Mortier
55. Paul Delvaux
56. Olivier Strelli
57. Jules Delhaize
58. Pieter Bruegel Zaharra
59. César Franck
60. Franco Dragone
61. Jaco Van Dormael
62. André Delvaux
63. Jules Destrée
64. Elisabet Bavariakoa, Belgikako erregina
65. Christiane Lenain
66. Kim Clijsters
67. Émile Verhaeren
68. Astrid Belgikakoa
69. Gérard Corbiau
70. Dominique Pire
71. Jean-Michel Folon
72. Ilya Prigogine
73. Pierre Bartholomée
74. Lise Thiry
75. Jules Bastin
76. Django Reinhardt
77. Henri Vernes
78. Georges Lemaître
79. Morris idazlea
80. Maurice Maeterlinck
81. Filipe Belgikakoa
82. Paul Vanden Boeynants
83. Arno
84. Elvis Pompilio
85. Gabrielle Petit
86. Jean-Joseph Charlier
87. Émile Vandervelde
88. Isabelle Gatti de Gamond
89. Gaston Eyskens
90. Godfried Danneels
91. James Ensor
92. André Renard
93. François Bovesse
94. Pierre Kroll
95. Arlette Vincent
96. Gustave Boël
97. Paule Herreman
98. Edgar P. Jacobs
99. Jean Neuhaus
100. Jean Roba, *Roba*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mandariinid

**Mandariinid** 2013ko Zaza Urushadze georgiar zinema zuzendariaren film dramatiko bat da.

## Argumentua 
1992an, Abkhaziako gobernu sezesionistaren eta Georgiaren artean gatazka armatua piztu zen. Ivo estoniarrak, bere aberkideek ez bezala, bertan geratzea erabakitzen du, Margus lagunari mandarina batzearekin lagundu ahal izateko. Bi soldadu bere etxe aurrean zauritzen dituzte, eta Ivok hauek sendatzeko ardura hartzen du.

## Aktoreak 
* Lembit Ulfsak: Ivo
* Giorgi Nakashidze: Ahmed
* Elmo Nüganen: Margus
* Mikheil Meskhi: Nika

## Ikus, gainera 
* Lehen Txetxeniako Gerra

## Kanpo estekak 
* *Mandariinid* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Arrantzaren Kontrolerako Europako Agentzia

**Arrantzaren Kontrolerako Europako Agentzia** (EFCA) Europar Batasuneko arrantza-politika bete dadin neurri egokiak hartzeaz arduratzen den agentzia da. 2005ean sortua, Vigon du egoitza. Agentziaren egitekoa arrantza-politika erkidea hobeto betetzea da, 2002ko azken erreformarekin bat etorriz, Batasuneko estatu kide bakoitzak arrantzategiak kontrolatzeko eta ikuskatzeko jarraitzen zituen irizpideak bateratuta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europar Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Agentzia

**Europar Batasuneko Oinarrizko Eskubideen Agentzia** (FRA) oinarrizko eskubideen arloan jardutea helburu duen agentzia da. Hauek dira egiteko nagusiak: arrazakeriari, xenofobiari, sexu-orientazio edo -identitateagatiko diskriminazioari eta antzeko eskubide-urratzeei aurre egiteko neurriak eta ekintzak definitzea eta oinarrizko eskubideen arloan aholkularitza eskaintzea. 2007an sortua, Vienan du egoitza. Oinarrizko Eskubideen Agentziak aholkularitza independentea ematen die erabaki nazionalak hartzeko ardura dutenei eta Europar Batasunekoei, eta, horrela, lagundu egiten du oinarrizko eskubideen arloko eztabaidak, politikak eta legedia hobeto eta espezifikoago sortzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sendagaien Europako Agentzia

**Sendagaien Europako Agentzia** (EMEA) Europar Batasunean gizaki eta animalientzako sendagaien merkaturatzea ebaluatu eta ikuskatzea helburu duen agentzia. 1995ean sortua, Londresen du egoitza. Brexiten ondorioz, egoitza Amsterdamera aldatuko dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
77. Oscar Sariak

**77. Oscar Sarien ekitaldia** 2005eko otsailaren 27an Hollywoodeko Kodak Antzokian egin zuten 2004. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Chris Rock izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Sidney Lumet**

### Jeaan Hersholt Humanitario Saria 
* **Roger Mayer**

## Kanpo estekak
Aire Segurtasuneko Europako Agentzia

**Aire Segurtasuneko Europako Agentzia** (ASEA) aire-nabigazioaren segurtasuna eta jasangarritasuna hobetzea helburu duen agentzia da. Hauek dira egiteko nagusiak: lege berriak sortzean aholkularitza eskaintzea, segurtasun-arauak aplikatu eta gainbegiratzea, aireontziak eta haien fabrikatzaileak homologatu eta onartzea eta segurtasun-gaietan ikertzea. 2003an sortua, Kolonian du egoitza. 600 langile baino gehiago ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sareen eta Informazioaren Segurtasuneko Europako Agentzia

**Sareen eta Informazioaren Segurtasuneko Europako Agentzia** (ENISA) informazio-sareak eta informazioaren segurtasuna hobetzea eta gai horietan Europako erakunde eta estatuei aholkularitza eskaintzea helburu duen agentzia da. 2005ean sortua, Heraklionen du egoitza. "Cyber Europe 2010" antolatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berreraikuntzarako Europako Agentzia

**Berreraikuntzarako Europako Agentzia** (EAR) gerraren ondorengo berreraikuntza-lanak sustatzea helburu duen agentzia da. 2000an sortua, Tesalonikan du egoitza. Kosovoko Gerraren ondorioz sortu zuten eta 2008an bere lanak amaitu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Produktu Kimikoen Europako Agentzia

**Produktu Kimikoen Europako Agentzia** (ECHA) produktu eta gai kimikoak erregistratu, ebaluatu, baimendu eta erabilera mugatzeaz arduratzen den agentzia. 2006an sortua, Helsinkin du egoitza. 600 langile inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Europar Batasuneko Estatuen Kanpoko Mugetan Lankidetza Operatiboa Kudeatzeko Europako Agentzia

**Europar Batasuneko Estatuen Kanpoko Mugetan Lankidetza Operatiboa Kudeatzeko Europako Agentzia** (Frontex) Europar Batasuneko estatuen kanpoko mugak kontrolatzeko eta zaintzeko laguntza eskaintzen zuen agentzia izan zen. Kudeaketa bateratua bultzatuz, kontrol eta zaintza horien inguruko neurriak aplikatzen zituen. 2004an sortua, Varsovian du egoitza. 2012an Muga eta Kostaldeen Guardia Europako Agentziak ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itsas Segurtasuneko Europako Agentzia

**Itsas Segurtasuneko Europako Agentzia** (ISEA) itsas nabigazioaren segurtasuna eta jasangarritasuna hobetzea helburu duen agentzia da. Hauek dira egiteko nagusiak: itsas istripuen arriskua murriztea, itsasoko bilaketa- eta erreskate-lanak koordinatzea eta itsasoaren kutsaduraren aurka jardutea. 2002an sortua, Lisboan du egoitza. 200 langile inguru ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frost/Nixon

***Frost/Nixon*** 2008ko Ron Howard estatubatuar zinema zuzendariaren film dramatiko historiko bat da. Peter Morgan dramagilearen izen bereko antzezlanean oinarritzen da. Michael Sheen eta Frank Langella aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Etxe Zuritik irten ondorengo hiru lehen urteetan, Richard Nixon AEBetako presidente ohiak ixiltasuna gorde zuen. 1977ko udan, bere agintaldiari eta Watergate kasuari buruzko elkarrizketa bat ematea erabaki zuenenan, elkarrizketatzaile bezala David Frost aukeratu izanak txunditu egin zuen jendea.

## Aktoreak 
* Frank Langella: Richard Nixon
* Michael Sheen: David Frost
* Kevin Bacon: Jack Brennan
* Oliver Platt: Bob Zelnick
* Sam Rockwell: James Reston Jr.
* Matthew Macfadyen: John Birt
* Rebecca Hall: Caroline Cushing
* Patty McCormack: Pat Nixon
* Toby Jones: Swifty Lazar
* Andy Milder: Frank Gannon
* Keith MacKechnie: Marvin Minoff
* Clint Howard: Lloyd Davis
* Rance Howard: Ollie
* Jim Meskimen: Ray Price
* Kaine Bennett Charleston: Sydneyko albistegi zuzendari
* Gabriel Jarret: Ken Khachigian
* Kate Jennings Grant: Diane Sawyer
* Geoffrey Blake: Elkarrizketa zuzendaria
* Gavin Grazer: Etxe Zuriko zuzendaria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Trenbideen Europako Agentzia

**Trenbideen Europako Agentzia** (TEA) trenbide-garraioaren segurtasuna eta jasangarritasuna hobetzea helburu duen agentzia da. Hauek dira egiteko nagusiak: trenbide-sareen bateragarritasuna hobetzea eta estatuetako segurtasun-arauak eta teknikak gainbegiratu eta bateratzea. 2004an sortua, Valenciennesen du egoitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kazetaritza partehartzaile

**Kazetaritza partehartzailea** edo **herritarren kazetaritza** mugimendu bat da zeinean herritarrak berak  paper aktiboa hartzen duen informazioa idazteko, zabaltzeko eta aztertzeko prozesuetan. Herritarra informatzaile bihurtzen da, alegia. Kazetaritza mota honen bidez, informazio independentea, fidakorra, zehatza eta hedatzeko modukoa eskaintzea da helburu. Amerikako Estatu Batuetan sortu zen XX. mendeko azken hamarkadan eta beste izen batzuk ere eman zaizkio: Kazetaritza 2.0, kazetaritza kolaboratiboa edota kode irekiko kazetaritza.

Giza Eskubideen adierazpen Unibertsalak biltzen du horretarako eskubidea. Honen arabera, gizaki orok edozein bideren bidez informazioa zabaltzeko eskubidea dauka, eta ez soilik hau jasotzeko.

## Ezaugarriak 
Kazetaritza parte-hartzailean zenbait ezaugarri ikus daitezke. Irakurlea parte-hartzaile bihurtzeko aukera ematen dutenak:

# Aukera ematen du edukia libreki ikusteko.
# Aukera ematen du iruzkinak jartzeko
# Aukera ematen du ere  irakurleak edukiak sare sozialetara eramateko. Edukiak erreferentziatzea eskatzen du horrek.
# Aukera dago irakurleak informazioa gustuko duen edo ez adierazteko. Modu desberdinetan ager daiteke aukera hau.
# Aukera du irakurleak bere eduki propioa zabaltzeko.. Irakurle guztien artean egindako webgune horizontala sortzen da modu honetan.

## Historia eta garapena 
Kazetaritza mota honen sorrera hedabide komunitarioen sorrerari lotuta dago. Azken hauek, irabazte-asmorik gabeko elkarteenak direnak dira, proiektua bideratu eta kudeatzen dutenak, helburu proselitistarik ez dutenak eta demokrazian sakontzea helburu dutenak herriaren parte-hartzearen bidez.

Kazetaritzaren historia hiru arotan banatu da azken urteotan: Web 1.0, Web 2.0 eta Web 3.0 bertsioak. Kazetaritza parte-hartzailea, bigarren bertsioari dagokio hain zuzen ere.

Internet, edo  Web-aren hasierarekin Kazetaritza 1.0 sortu zen; web-orrialde estatikoak, informazio mugatua, telebistan edo egunkarietan ematen den informazioa zuzenen eskaintzen duena. Webguneen etorkizuna zalantzan jartzen zenez, ez zen asko inbertitu onlineko kazetaritzan.

Bigarren aroa, Web 2.0 bertsioari dagokio. 2004ean, Interneteko webguneetan iraultza hasi zen, erabiltzaileen komunitateak hazi ziren eta interfaze errazen bidez gai ziren euren testu propioak idaztek, argazkiak partekatzeko edota bideoak partekatzeko. Garai honetakoak  izan ziren hain zuzen ere egun ezagutzen ditugun onlineko sistema arrakastatsuak: Youtube, Flickr, Blogger… Sare sozialen hasiera izan zen, komunitate handiak sortu ziren, edukiak etengabe partekatzen zituztnak eta elkarren artean oso azkar komunikatzen zirenak. Kazetaritza 2.0 sortua zen ordurako eta gaiaren inguruko liburuak argitaratzen hasi ziren. Honen adibideen zerrenda luzea da; iReport, Igooh, GLOBAL VOICES, Menéame, Aupatu...

Hirugarren aroa Kazetaritza 3.0 deritzonaren garaia web semantikoaren garaian gertatuko da. Ezaugarri berriak izanen dituena:, Web-a semantikoagoa izango da, pertsonalizaziorantz abiatuz, mundu errealeko beharretara gehiago egokituko da, eta gero eta konexio gehiago izango dituena.

## Kanpo estekak
Commentarii Mathematici Helvetici

***Commentarii Mathematici Helvetici*** matematikako aldizkari zientifikoen parekoen ebaluazio bat da. Suitzako Matematika Elkarteak 1929an hasi zuen aldizkaria aurreko urteko maiatzean egindako bilera baten ostean. Suitzako Matematika Elkarteak aldizkariaren jabe izaten eta zuzentzen jarraitzen du; argitalpena Europako Matematika Elkarteak bere izenean kudeatzen du. Aldizkariaren esparruak matematikako alderdi guztietako ikerketa artikuluak biltzen ditu. Editore-buruak Rudolf Fueter (1929–1949), JJ Burckhardt (1950–1981), P. Gabriel (1982–1989), H. Kraft (1990–2005) eta Eva Bayer-Fluckiger (2006 - gaur) izan dira.

## Laburpena eta aurkibidea 
Aldizkaria hauetan laburbildu eta indexatu da:  *Journal Citation Reports-en arabera*, aldizkariak 2011n 0,862-ko eragin-faktorea izan du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Henri Fehr

**Henri Fehr** (Zurich, 1870eko otsailaren 2a - Geneva, 1954ko azaroaren 2a) Suitzako matematikaria izan zen. Matematika Zientzien Aurrerapenerako Fundazioaren sortzailea, "Commentarii Mathematici Helvetici " aldizkariaren eta "L'Enseignement mathématique" aldizkariaren sortzailea izan zen Charles-Ange Laisant- ekin batera. Fehrrek matematikan zituen interesak zientifikoak eta sozialak izan ziren, bizitza akademikoan, matematikako irakaskuntza hobetzeko batzordeetan, irakasleen heziketan eta matematika nazioartekotzean bere parte hartzeak erakusten duten bezala.

Suitzan eta Frantzian ikasi zuen. Bere doktore tesia geometria diferentzialean aplikatutako Grassmann bektoreen metodologiari buruzkoa izan zen.

Fehr Genevako Unibertsitateko irakaslea izan zen eta gero dekanoa, errektoreordea eta errektorea. Matematika-komunitatearen alderdi sozialetan eta bizitza akademikoan interesa zuen pedagogotzat hartua izan zen.

Hizlari gonbidatua izan zen 1904ko ICM-n Heidelberg-en,  1908an Erroman, 1912an Cambridgen (Ingalaterra), 1924an Toronton, eta 1932an Zurichen.

## Argitalpenak 
* Application de la méthode vectorielle de Grassman à la géométrie infinitésmale . Paris: G. Carré & C. Naud. 1899.
* Théodore Flournoy eta Édouard Claparède-rekin : Enquête sur on la methode de travail des mathématiciens . Paris: Gauthier-Villars. 1908. 
* Mathematische Unterricht in der Schweiz . Geneva: A. Kündig. 1910.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Henri Fehr-ren edo buruz egindako lanak
* Henri Fehr fondoa, Bibliothèque de Genève, Catalogue des manuscrits
Mikeno mendia

**Mikeno mendia** Virunga mendietan dagoen sumendi itzalia da. 4437 metro ditu eta horrek Kongoko Errepublika Demokratikoaren bigarren mendi garaiena bihurtzen du; garaiena Karisimbi mendia da. Mikeno Virunga Parke Nazionalaren barruan dago, irauteko oso egoera larrian dagoen mendiko gorila bizi den inguruan. Ruandako muga oso gertu dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Artezle

**Erregidorea** edo **artezlea** platoan egin behar diren lan guztien arduraduna da, beste modu batera esanda, errealizadorearen begiak, belarriak eta ahoa da.

Iñaki Imazek honakoa adierazi zuen Nagore Goibururi Argia aldizkarirako emandako elkarrizketan:«*Errealizadorearen ahotsa bilakatzen gara.»*

## Ardurak 
* Zuzendariaren eta errealizadorearen aginduak betearaztea
* Ikuskizuna ondo gauzatzen ari dela zaintzea
* Platoko jarduerak eta zereginak koordinatzea
* Produkzioa, errealizazioa, kamera eta aktoreak koordinatzea
* Aurkezle eta aktoreei datuak ematea: non jarri behar duten esan, gelditzen zaien denboraren berri eman, publikoa badago txaloak eskatu...

Jarraian zehaztuko diren ardurak, bereziki antzerkian betetzen dituenak dira, baina beste arloetan oso antzekoak dira.

### Aurreprodukzioa 
Atal honetan honakoa da artezleak egin beharrekoa:

* Proiektua lantzea
* Libretoa prestatzea
* *Casting*etan laguntzea
* Beharrizanen zerrenda prestatzea
*

### Entseguak 
Entseguak entsegu gelan egiten badira, erregidoreak egin beharrekoa izango da:

* Zuzendari eta aktoreei *atrezzo*arekin laguntzea
* Entseguen denbora markatzea
* Aktoreen sarrerak eta isilune momentuak markatzea
* Informazioa eguneratzea
* Zuzendaritza teknikoa eta produkzio saila koordinatzea eta informatuta mantentzea
* Entseguen ordutegia ezarri eta jakinaraztea, betiere jantzi probekin eta antzekoekin koordinatuz

Entsegua eszenatokian edo emanaldia jazoko den tokian denean aldiz, honakoa izango da artezlearen lana:

* Eszenatokian bertan egongo da
* Aginduak emango ditu argi aldaketari, soinu efektuei... dagokionean

### Emanaldia 
Emanaldian edo grabaketan, artezleak dena prest dagoela ziurtatu beharko du. Lan hau teknikariekin batera egingo du. Hasieraren eta gainerako gertaeren abisua emango du eta ezusteko bat egotekotan bere ardura izango da zer egin erabakitzea.

## Garapen historikoa 
Tradizionalki antzerkira lotutako lana izan da (orain lan hori oroitarazleak egiten du), baina gaur egun ikus-entzunezko edozein produkziotan daude artezleak.

Lan hau sortu zen garaian, antzerkiko teknikari bakarra zen, behar zuten gainerako guztia aktoreek prestatzen zutelako. Denborak aurrera egin ahala, lana lanbide desberdinetan banatuz joan da, gaur egungo erregidore edo artezlea barne.

### Gaur egun 
Piskanaka azaleratzen ari bada ere, orokorrean jendeak ez du artezlearen lana ezagutzen. Izan ere kameraren atzean daude, baina izatez oso garrantzitsua da haien lana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lochesko jauregia

**Lochesko jauregia** () Frantziako gaztelu-gotorleku bat da, bere barnean dorre nagusiaren ondoan 700 m² ko hedadura duen jabetza publikoko lorategi bat duena. Indre eta Loira departamenduko Loches udalerrian dago.

IX. mendean eraikia, Indre ibaitik bostehun metrotara dago. Gaztelua bisitagarria da, urte osoan irekita dago eta maiatzaren azken asteko «Rendez-vous aux jardins» jardunaldietan parte hartzen du. Loirako gazteluen multzoan izan arren, ez dago UNESCOren Gizateriaren Ondare zerrendan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andrei Platonov

**Andrei Platonov** (), **Andrei Platonovitx Klimentov**-en izengoitia (Voronezh, Errusiar Inperioa, 1899ko abuztuaren 28aGreg./abuztuaren 16ajul. - Mosku, SESB, 1951ko urtarrilaren 5a) errusiar eleberrigile, filosofo, antzerkigile, olerkari, eta gerra-berriemailea izan zen, eta bere Lanak existentzialismoa aurreratu zuen. Komunista zen arte, bere lana asko debekatu egin ziren, kolektibizazioarekiko eta beste politika estalinistekiko zuen jarrera eszeptikoagatik, baita abangoardiko estilo esperimentalagatik ere. Bere eleberrigile ospetsuenak *Txevengur* (Чевенгур) eta *Indusketa* (Котлован) dira.
thumb|Platonoven hilobia, Armeniar hilerria, Mosku
Jubera

**Jubera** Errioxako ibaia da, Leza ibaiaren adarra. Izen bera duen harana zeharkatzen du, Tierra de Camerosen jaio eta Ebroko haranean amaitzen den arte. La Monjía, La Santa, Ribalmaguillo, Oliván, Santa Marina, Bucesta, Buzarra, Valtrujal, Dehesillas, San Vicente de Robres, Robres del Castillo, San Martín, Jubera, El Collado, Santa Cecilia, Zenzano, Lagunilla del Jubera, Ventas Blancas eta Murillo de Río Leza zeharkatzen ditu.

## Kanpo estekak
San Juan Bautista (Burgos)

**San Juan Bautista** (), aspaldidanik, Burgosko hirira 1946an sartu zen etxebizitza merken auzune bat izan zen. 2018ra arte Juan Yagüe jeneralaren izena zuen, eta harrezkero San Juan Bautistara aldatu zen, Joan Bataiatzailea auzoko patroia zelako. Azken urteotan modan dagoen auzoetako bat da, 2010ean 3.000 biztanle inguru izan baitzituen, eta kopuru horrek gora egiten jarraitzen du familia bakarreko eraikin asko egin dituztelako.

## Kanpo estekak
Castañares (Burgos)

**Castañares** Burgosko auzoa da. Hiriaren erdigunetik 7 kilometro ekialdera dago, Arlanzón ibaitik ibaian gora.

## Demografia 
## Kanpo estekak
San Julián (Burgos)

**San Julián** Burgosko auzoa da. Hiriaren ipar-ekialdean dago. San Julián eliza eta San Agustínen monasterioa bertan daude.

## Kanpo estekak
San Pedro de la Fuente

**San Pedro de la Fuente** Burgosko auzoa da. Arlanzón ibaiaren eskuinaldean dago, gazteluko muinoaren ondoan. Harresiz kanpo eraiki zuten.

## Kanpo estekak
San Pedro y San Felices

**San Pedro y San Felices** Burgosko auzoa da. Arlanzón ibaiaren eskuinaldean dago, bulebarraren ondoan. Harresiz kanpo eraiki zuten, hiriko errebaletan.

## Kanpo estekak
Villagonzalo-Arenas

**Villagonzalo-Arenas** Burgosko auzoa da. Hiriaren iparraldean dago. San Patri Antiokiakoaren eliza herri honen parrokia da.

## Kanpo estekak
Villalonquéjar

**Villalonquéjar** Burgosko auzoa da. Hiriaren mendebaldean dago, Arlanzón eta Ubierna ibaien lotunean. XVIII. mendeko zubi bat du.

## Kanpo estekak
Villatoro (Burgos)

**Villatoro** Burgosko auzoa da. Hiriaren hego-ekialdean dago, Quintanilla-Vivar eta Alfoz de Quintanadueñas udalerrien ondoan. El Salvador herriko parrokia da.

## Kanpo estekak
San Cristóbal (Burgos)

**San Cristóbal** Burgosko auzoa da. Hiriaren ipar-ekialdean dago. San Juan de Ortega eliza eta San Felices de Calatravako monasterioa bertan daude.

## Kanpo estekak
Villafría (Burgos)

**Villafría** Burgosko auzoa da. Arlanzón ibaiadarra den Vena ibaiaren haranean dago. Burgosko aireportua bertan dago.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Villímar

**Villímar** Burgosko auzoa da. Hiriaren ipar-ekialdean dago, Vena ibaiaren haranean. San Adrian herriko parrokia da.

## Kanpo estekak
Villayuda

**Villayuda** edo **La Ventilla** Burgos hiriko (Burgosko probintzia, Gaztela eta Leon, Espainia) auzo bat da. Hiriaren ekialdean dago, Capiscol eta Castañares auzoen ondoan. 811 biztanle zituen 2024. urtean.

## Kanpo estekak
Burgosko gaztelua

**Burgosko gaztelua** () izen bereko hiriburuko gaztelua da, izen bereko muinoko tontorrean dagoena. Tokia jada Neoliton erabili zuten baina lehen dorrea Diego Porcelosek eraiki zuen Errekonkistaren garaian, 884an. Defentsarako kokalekuaren garrantzia handituz joan zen heinean, gaztelu bati eta defentsarako elementu konplexuagoei bide eman zitzaien. Gaztelako lineako telegrafo optikoa bertan zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Telebistako dekodifikatzaile

[thumb|240px|[Lurreko Telebista Digitaleko aparatua.]]
**Dekodifikatzailea** harrera-kutxa edo seinale bat dekodetzea baimentzen duen konbinazio-zirkuitua da. Seinalea bidaltzeko bide fisikoa edo beste batzutan hackeoak ekiditeko erabiltzen dira kode sistemak. Kode sistema horiek prozesatzeko dekodifikadoreak erabiltzen dira. Lehen kodifikazioa analogikoa zen (seinale analogikoa jaso eta interpretatzen zen), baina gaur egun digitala da eta kasu batzuetan telebistaren barruan datoz dekodifikatzaileak.

Dekodifikatu (edo deskodifikatu) latinetik datorren hitza da eta hiru zatitan banatu daiteke: "de-" aurrizkia goitik behera adierazten duena, "codex" izena erregistro edo kode bezala itzuli daitekeena eta "facere" aditza egin esan nahi duena. Dekodetu hitza EHUren Egungo Euskararen Hiztegiaren arabera mezu bat kodetzeko erabili den kodea alderantziz erabiliz, mezu haren jatorrizko forma lortzen duena da. Beraz gailu honen funtzioa erregistro edo kodigoak prozesatzea, dekodetzea eta igorri aurretik zeukan forma berriro ematea da. Kodifikatzaile baten alderantzizko lana egiten du.

Telebistak seinale kodetu bat jasotzen du. Gaur egun seinale hori satelite, zuntz optiko edo internet bidez jasotzen da, baina telebista gehienak ez dira kapazak bere kabuz hori prozesatzeko (dekodifikadorea erantsia dute batzuek). Honela, gailuak seinalea jasotzen du (sarrera), interpretatu edo dekodetu egiten du eta ikusgarri egiten du (irteera).

Bi prozesadore mota bereizten dira grafikoak prozesatzeko unitatea eta mikroprozesadorea. Eta hauek prozesu hau arintzeko erabiltzen dira.

## Dekodifikatzaile motak 
Dekodifikatzaileak haien transmisio motaren arabera bereizi daitezke:

* Analogikoa
* Satelite bidezko telebista
* Kable bidezko telebista
* Teknologia berriak
** Lurreko Telebista Digitala (LTD)
** HDTV (*high definition telebision)*
** Pay-per-view (ikustaldi bakoitzeko ordaintzea)
** Video-on-demand edo eskatu ahalako bideoak
** Web TV (World Wide Web-etik espereski transmititzen den telebista)
** Internet Protocol Television (IPTV)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gegutiko jauregia

thumb|300px|ezkerrera|Eraikina XII. mendekoa da.
**Gegutiko jauregia** () gaur egun erorkinak diren Erdi Aroko eraikina zen. Georgiako
Kutaisi hiritik 7 kilometrotan dago, izen bereko herrian. 

## Ezaugarriak 
Gegutiko jauregiaren multzoa 2.000 m²ko lurraldea betetzen du, Rioni ibaiaren ertzetan. 1953 eta 1956 artean oso landa-azterketa sakona egin zen eta horri esker geruza arkeologiko nagusiak eta eraikinaren itxura arkitektonikoa berregin ziren; baita ere eraikin horien apaingarriak. Erorkinak XII. mendekoak dira; mende horretan Georgiako Kroniketan Gegutiren izena lehen aldiz agertzen da, alegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iragarki (publizitatea)

[thumb|[Rio de Janeiroko iragarkia.]]

**Iragarkia** zerbaiten berri emanez argitaratzen den jakinarazpen publikoa da.

Iragarki bat ikusizko, entzunezko edo ikus-entzunezko euskarri bat da, iraupen laburrekoa, eta mezu bat transmititzen duena. Normalean ideia edo gertaera jakin batean zentratua izaten da, publizitate-helburuekin. Zerbaiten berri emanez argitaratzen den jakinarazpen publikoa da. Igortzen diren iragarkiek, helburu komertzialak dituzte (adibidez, zerbitzu publikoaren publizitateak, erakundeen publizitateak edo bestelako publizitate ez-komertzialek erabiltzen dituzten iragarkiak). Ematen diren iragarkiek merkataritza-helburuak dituzte.

Publizitate-iragarkia pertsonek produktu, gertaera, edo antzeko zerbait ezagutu ahal izateko egiten den mezua da. Horregatik, publizitate-iragarkiak konpainien parte dira, iragarkiak asmo sinesgarri batekin lotuta daudelako eta artikuluak, produktuak eta zerbitzuak sustatzera bideratuta daudelako.

## Kanpo estekak
Antonio Enrikez Lakarrakoa

**Antonio Enrikez Lakarrakoa** ( – 1562 eta gero) Nafarroako Erresumako noble bat izan zen. Murilloko II., Ablitasko VII. eta Vierlasko VI. jauna izan zen.

## Biografia 
1478 inguruan jaio zen, aita Luis Enrikez Lakarrakoa eta ama Joana Nafarroa eta Lakarrakoa izanik. Guraso bien partez Henrike I.a Nafarroakoa arbasoa izan zuen. Agaramontarren buruzagia, 1517an Erresuma berreskuratzeko saiakeran parte hartu eta Tuterako merio izendatu zuten.

1521ean Joan IV.a Enrikez Lakarrakoa bere anaia seme-alabarik gabe hil zenean familiaren tituluak jarauntsi zituen. 1526an Karlos V.ak bere armarria berriro erabiltzeko baimena eman zin.

## Ezkontza eta seme-alabak 
Karlos V.aren idazkariaren alaba- Maria Violante Gartzia- ezkondu zuen. Bost seme-alabak izan zituzten:
* Filipe (1525-1604), oinordekoa eta Erresumako mariskala.
* Diego (1526-?), Ipasateko jauna.
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
76. Oscar Sariak

**76. Oscar Sarien ekitaldia** 2004ko otsailaren 29an Hollywoodeko Kodak Antzokian egin zuten 2003. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Billy Crystal izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
*The Lord of the Rings: The Return of the King* filmeak 11 sari eskuratu zituen, aurretik *Ben-Hur* eta *Titanic* filmeek zeukaten errekorra berdinduz.

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Blake Edwards**

## Kanpo estekak
Laudano

**Laudanoa**,  eta antzinako grezieraz λάδανον, opioaren tindu bat da.

XIX. mendean zehar medikuntza helburuetarako erabilia, izendapena Parazeltso medikuak sortu zuen. Jatorriz botika solidoa zen, baina gerora alkoholdun tindu likido bilakarazi zuten. Mina arintzeko botika bezala erabiltzen zen, bai umeen hortzetako mina nahiz minbizi eta bestelako gaixotasun terminalen oinazeak arintzeko ere. Gaixoak lokartu eta urduritasuna baretzeko ere erabiltzen zen.

Bestalde ebakuntzak burutzean ere erabiltzen zen, baina gerora kloroformoak ordezkatu zuen.

## Iruditegia 

Irudi:Laudanum_poison_100ml_flasche.jpg|Laudanoa.
Cambridge University Press

**Cambridge University Press** Erresuma Batuko argitaletxea da, batez ere lan akademikoak argitaratzen dituena. 1534an Henrike VIII.aren eskutik bere *royal charter* jaso zuen, eta Ingalaterrako bi argitaletxe pribilegiatuetako bat da (bestea Oxford University Press da). Lehen liburua 1584an argitaratu zuen eta harrezkero, gutxienez, urtero liburu bat argitaratu du, munduko argitaletxerik zaharrena bihurtuz. Cambridgeko Unibertsitateko dokumentu ofizialak inprimatzen ditu. Cambridgen argitaratu dituzten egileen artean John Milton,
William Harvey, Isaac Newton, Brian J. Ford eta Stephen Hawking daude. 1976an, Cambridge University Press zergak ordaintzetik salbuetsita egon den lehen instituzioetako bat bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Moderna

**Moderna**, AEBetako bioteknologia konpainia bat da. 2010ean sortua izan zen eta Massachusetts estatuko Cambridge hirian egoitza du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Bario (aintzira)

**Bario lakua** Awash ibaiak bere urak husteko aintzira-kateetako bat da. Etiopiako Afar eskualdeko ekialdeko muturrean dago. Bario lakua lur zingiratsu batzuen erdian dago eta Afambo lakutik ekialdera ur sarrera handia jasotzen du. Bere irteera hegoaldeko aldean dago, Dama Ali mendiaren ingurutik, Abbe aintziran isurtzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis Enrikez Lakarrakoa

**Luis Enrikez Lakarrakoa** (1429 – 1499) Nafarroako Erresumako noble bat izan zen. Eriete eta Ipasateko III., Ablitasko V. eta Vierlasko IV. jauna izan zen.

## Biografia 
1429an jaio zen, aita Beltran II.a Enrikez Nafarroako mariskala izanik. Aitaren partez Henrike I.a Nafarroakoa arbasoa izan zuen.

1443an aita hil zenean familiaren tituluak jarauntsi zituen. 1470ean, Joan III.a Enrikez Lakarrakoa bere anaia oinordekorik gabe hil zenez, Erieteko jauna bilakatu zen. Handik gutxira, Ipasateko herri hustuekin batu zuen.

1474ko abuztuaren 4an Tafallan, orduan printzesa zen Leonorren aurrean, agaramontarren buruzagien bileran parte hartu zuen. Martin IV.a Enrikez Lakarrakoa bere anaia txikia ere bertan zegoen.

## Ezkontza eta seme-alabak 
1474an Joana Nafarroa eta Lakarrakoa bere iloba ezkondu zuen. Bost seme-alabak izan zituzten:
* Joan (1476-1521), oinordekoa eta seme-alabarik gabe hil zena.
* Antonio (1478-1562), Nafarroako mariskala.
* Maria (ca. 1480-?)
* Petri (ca. 1486-?), erresuma berreskuratzeko 1516ko saiakeran Izaban atxilotua.
* Ladrona (ca. 1495-?), Petri Nafarroakoa ezkondu zuena.
 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oxford University Press

**Oxford University Press** Erresuma Batuko argitaletxea da, batez ere lan akademikoak argitaratzen dituena. Ongintzazko erakundea balitz bezala, zergak ordaintzetik salbuetsita dago. Unibertsitateko gainerako kideei urteko irabazien %30a ematen die, gutxienez 12 milioi libera. Oxford University Press munduko argitaletxerik handiena da bere argitalpen kopuruagatik, urtean 4.500 liburu berri argitaratuz eta 4.000 pertsona ingururi lana emanez. Kontsulta orokorreko lanak argitaratu ditu, teknikoak eta akademikoak, hala nola Oxford English Dictionary ospetsua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Johns Hopkins University Press

**Johns Hopkins University Press** estatubatuar argitaletxea da, batez ere lan akademikoak argitaratzen dituena. Johns Hopkins Unibertsitateari estuki lotua, 1878an sortu zuten, hasiera batean bertoko komunitatea zerbitzatzeko inprenta bezala.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Springer Publishing

**Springer Publishing** estatubatuar argitaletxea da, liburu eta aldizkari akademikoetan espezializatua, eta erizaintza, gerontologia, psikologia, gizarte lana, counseling, osasun publikoa eta errehabilitazio neuropsikologikoa ditu ardatz. Bernhard Springerrek 1950ean sortu zuen eta egoitza New Yorkeko Midtown Manhattanen du, Salmon Towerren 15. solairuan.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Alfaguara

**Alfaguara** espainiar argitaletxea da, liburu eta aldizkari literariotan espezializatua. Camilo José Celak 1964an sortu zuen, hasieran Grupo Santillanaren zati bat moduan. 2014an Penguin Random Houseri saldu zion.

## Literatura-zuzendariak 
* Jorge Cela Trulock (1964-1977)
* Jaime Salinas (1977-1982)
* José María Guelbenzu (1982-1988)
* Luis Suñén (1988-1990)
* Guillermo Schavelzon (1990-1992)
* Juan Cruz (1992-1998)
* Amaya Elezcano (1998-2009)
* Pilar Reyes (2009-egun)

## Kanpo estekak
Princeton University Press

**Princeton University Press** estatubatuar argitaletxea da, batez ere lan akademikoak argitaratzen dituena. Princetongo Unibertsitateari estuki lotua, Whitney Darrowek 1905ean sortu zuen , Charles Scribnerren laguntzarekin, hasiera batean Princetongo komunitatea zerbitzatzeko inprenta bezala. Bere lehen liburua John Witherspoonen Lectures on Moral Philosophy lanaren 1912ko edizio berri bat izan zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Grupo Santillana

**Grupo Santillana** espainiar argitaletxea da, liburu eta aldizkari literariotan espezializatua. Jesús de Polancok eta Francisco Pérez Gonzálezek 1958an sortu zuten eta egun PRISA taldearena da.

## Kanpo estekak
Penguin Random House

**Penguin Random House** estatubatuar argitaletxe multinazionala da, Random House (Bertelsmann talde alemaniarraren jabetzakoa) eta Penguin Books (Pearson PLC talde britainiarraren jabetzakoa) argitaletxeen elkarketatik sortua. 250 zigilu eta marka editorialetik gora ditu bost kontinentetan, eta 10.000 pertsona baino gehiago enplegatzen ditu mundu osoan. 300.000 titulu berri baino gehiago argitaratu dira eta 800 milioi ale saldu dira urtero. Hachette, Macmillan, HarperCollins eta Simon & Schusterrekin batera, "Bost Handiak" izeneko taldearen parte da.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Hachette Livre

**Hachette Livre** Frantziako komunikazio talde handi bat da, orain multinazional bihurtua. Hachettek Parisko 15. barrutian du egoitza.

Jatorrian, Hachette Louis Hachettek 1826an sortutako liburu-denda eta argitaletxea zen. 2004tik aurrera, Hachette Lagardère Media taldean sartu zen eta bere interesak dibertsifikatu zituen.

## Kanpo estekak