open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Satinder Sartaaj

**Satinder Pal Singh**, **Satinder Sartaaj** izenez ezaguna, abeslari, konpositore, aktore eta poeta indiar bat da, batez ere punjabiko abesti eta filmekin lotutakoa.   *Sai* abestiarekin ospea lortu zuen.eta harrezkero, mundu osoan zehar aritu da.  Sartaaj-ek *The Black Prince* filmean egin zuen debuta zineman *Maharaja Duleep Singh* gisa 2017an.

## Hasierako bizitza 
Satinder Pal Singh Punjabeko Hoshiarpur -eko Bajrawar herrian jaio zen. Bere herriko gobernuko oinarrizko eskolan ikasi zuen. Hirugarren mailan zegoen bitartean, bertako *Bal Sabhas*-etan aritzen hasi zen.  &#x5B; ''* &#x5D;

## Hezkuntza 
Sartaaj-ek musikan ohorezko titulua lortu zuen Hoshiarpur -en Government College-n. Bere musika karreran zentratu zen Sufi musika kantuan bere doktoratua osatzen zuen bitartean eta geroago Sufi kantuan (Gayan) doktoretza egin zuen Panjab Unibertsitatean, Chandigarh- n. Panjab Unibertsitatean ere musika irakatsi zuen sei urtez. Sartaaj-ek ziurtagiri-ikastaro bat eta persiar hizkuntzan diploma ere egin zituen.  Poesia idazten hasi zen eta bere Takhallus (ezizena), Sartaaj, onartu zuen unibertsitatean.

## Karrera 
Sartaaj-ek 20 urterekin egin zuen musika-karrera profesionala. Horren aurretik, nekazaria zela adierazi du eta ez zuela interesik interprete lanetan aritzeko.

Bere emanaldiaren etenaldi handia 2008an izan zen , Toronton (Ontario, Kanada), kontzertu baterako erreserbatu zuenean. Ikuskizunaren antolatzaileek YouTuben abesten entzun zuten eta Punjabi-Kanadako ikusleentzat jo nahi zuten. 

2011n, Sartaaj-ek "Best International Act" irabazi zuen Brit Asia TV Music Awards (BAMA) sarietan. 

2014ko maiatzaren 2an, Sartaaj-ek Royal Albert Hall -en jo zuen.  2017ko BAMAn "Kantzaile onena" eta "Urteko Bideo Musikala" BAMA 2018an "Udaarian" saria irabazi zuen berriro.  

Amerikako zinema-industrian debutatu zuen *The Black Prince pelikulan protagonistarekin,* Maharaja Duleep Singh- en biopic historikoa, 2017ko uztailaren 21ean estreinatu zena.  Punjabi filmetan ere antzeztu du, besteak beste, *Ikko Mikke* (2020) eta *Kali Jotta'' (2023). 

## Diskografia 
### Zinema 
### Albuma/Singlea 
## Filmografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ane Arandia Morgaetxebarria

**Ane Arandia Morgaetxebarria** (Arrankudiaga, 1993ko azaroaren 3a) Euskal Ikasketetan graduatua da eta Euskal Literaturan doktorea.  

## Ibilbide akademikoa 
Euskal Ikasketetan graduatua da eta Euskal Hizkuntzalaritza eta Filologian masterduna (UPV/EHU). 

## Ikerketa 
Doktorea da Euskal Literaturan (UPV/EHU). 2025eko martxoaren 25ean defendatu zuen doktore-tesia  *Joseba Sarrionandiaren poesia (1981-2016). Ideia literario eta praktika sortzailearen lorratzak* izenburupean. 

## Dibulgazioa 
[thumb|UEUk antolatutako Akademiatik Plazara saioa Bilbon. Ezkerretik eskuinera: [Arantza Aldezabal|Arantza Aldazabal Roteta, Irantzu Vergara Luis, Aimar Erkiaga Erkiaga, Ane Arandia Morgaetxebarria, Iñigo Lorenzo Ruiz, Alaitz Uriarte eta Jon Egaña Huguet. 2023-10-25]]
UEUk ikertzaile gazteen ikusgarritasuna areagotzeko eta dibulgaziora begira antolatzen dituen hainbat ekimenetan parte hartu izan du. Besteak beste, 2023ko Ikergazte kongresuan  zein urte bereko Akademiatik Plazara  ekimenean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ane Arandia Morgaetxebarria Inguma datu-base akademikoan
Desflurano

**Desfluranoa** konposatu organikoa da, C3H2F6O formula duena, eter halogenatuen klasekoa, konposatu organofluoratuen familikoa. Likido kolorgea da. Narritagarria da.

Desfluranoa kirala da eta bi estereoisomero ditu.

Desfluranoa berotegi-efektuko gasa da.

## Sintesia 
Desfluranoa sintetizatzeko hainbat bide daude. Horietako batean hexafluoropropilen oxidoa metanolekin tratatzen da metil 2-metoxitetrafluoropropionatoa eratzeko. Atzen hau dagokion azidoa lortzeko hidrolizatu egiten da eta ondoren deskarboxilatu egiten da 1,2,2,2-tetrafluoroetil diklorometil eterra lortzeko. Hidrogeno fluoruroa aplikatuz halogeno-trukerako prozedura bati jarraituz desfluranoa sintetizatzea jadesten da. Errrazioaren emaitza bi estereoisomeroen nahaste errazemikoa da.

Isofluranotik abiatuta ere presta daiteke halogeno-truke bat aplikatuz.

CF3CCHlOCHF2 + HF ->[SBF5]CF3CHFOCHF2

## Erabilera 
Desfluranoa anestesiko lurrunkor gisa baliatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kulero salatzaileak

***Kulero salatzaileak*** Migel Anjel Mintegik idatzitako eleberri bat da, 2010ean argitaratua. Ustezko sexu eraso baten salaketa du ardatz.

## Erreferentziak
Liburu Gaztea Saria

**Liburu Gaztea Saria** Galtzagorri Elkarteak Gipuzkoako Foru Aldundiari esker antolatutako saria da. Sari honen helburua euskarazko gazte literatura sustatzea eta bermatzea da, euskarazko liburuak irakurtzearekin batera.

## Kanpo estekak
1,1-dikloro-2,2-difluoretileno

**1,1-dikloro-2,2-difluoretilenoa** konposatu organikoa da, Cl2F2C2 formula duena, konposatu halogenatu alifatikoen klasekoa. Bi egiturazko isomero ditu: *cis*-1,2-dikloro-1,2-difluoroetilenoa eta *trans*-1,2-dikloro-1,2-difluoroetilenoa Irakite-puntu baxuko (19 C) likido kolorge eta toxikoa da. Narritagarria da.

## Sintesia 
1,1-dikloro-2,2-difluoretilenoa sintetizatzen da 1,1,1,2-tetrakloro-2,2-difluoroetanoa zinkez erreduzituz metanoletan.

CCl3CClF + Zn ->[CH3OH] Cl2C=CF2

## Erabilera 
Disolbatzaile gisa eta sintesi kimikoan baliatzen da, esaterako, metoxifluranoa sintetizatzeko erreaktibo gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amazonen gudua

***Amazonen gudua*** Peter Paul Rubens margolariak 1617-1618 artean egindako lana da. Olio mihise gaineko teknika erabili zuen. Tamainua: 120,3 × 165,3 zm. Municheko Alte Pinakothek museoan erakusten da.

## Deskribapena 
Haritzezko panel baten gainean margotuta dago. Amazona gerlariak zubi batean borrokan erakusten dituen unea irudikatzen du. Konposizioa gaur egun galduta dagoen Leonardo da Vinciren *Anghiariko bataila* (1503-1506) lanean oinarrituta dago. Ikuspegia kaotikoa eta odoleztua da. Irudiak ez dira proporzionalak, zubia oso txikia geldituz pertsonaien tamainuen aurrean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :[www.peterpaulrubens.net/battle-of-the-amazons.jsp] Margolana Rubens webgunean.
Antzekotasun semantiko

Hizkuntza naturalen prozesamenduan, antzekotasun semantikoa  testu bateko edozein bi hitzen arteko erlazioaren neurria da. Kontzeptu hori hizkuntzalaritzako ideietan oinarritzen da, zeinak hitzen arteko koherentzia eta diskurtsoaren batasuna aztertzen baitituzte. Dokumentu berean agertzen diren bi hitzek testuinguru antzekoa izan ohi dute, eta, horrenbestez, haien arteko lotura semantikoa ondoriozta daiteke.

## Kontzeptua 
Hitzen arteko antzekotasun semantikoa neurtzeko, sare semantikoetan dauden kontzeptuen arteko erlazioak erabiltzen dira.  Hitzek eta diskurtso koherenteek duten harremana giza hizkuntzaren berezko ezaugarria da, eta, era berean, oinarri sendoa eskaintzen du desanbiguazio-sistema automatikoak garatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vito Taccone

**Vito Taccone** (Avezzano, Abruzzo, 1940ko maiatzaren 8a – ib., 2007ko urriaren 15a) txirrindulari italiarra izan zen, profesional 1961etik 1970era.

## Kirol ibilbidea 
Vito Taccone eskalatzaile bikaina izan zen eta Italiako Giroko mendiko sailkapena bitan irabazi zuen. Profesionaletako lehen urtean Lombardiako Giroa klasikoan gailendu zen. Guztira, zazpi etapa irabazi zituen Giroan. 1963an lau etapa jarraian lortu zituen, balentria hau 1929an Alfredo Bindak lortu zuenetik, inork egin ez zuena. Handik astebetera, mendiko bosgarren etapa bat irabazi zuen, Dolomitetakoa, etapa horretako sei mendateetan lasterketa burua izanik. Egun batez jantzi zuen maglia arrosa, 1966ko Giroko lehen etapa irabazi ondoren.

Ibilbidean ezaguna izan zen bere izaera sutsua eta kalkulurik gabeko erasoengatik, haren joera erasokorrak ospe handia eman zion zaletuen artean. 1964ko Tourrean Fernando Manzanequerekin eta 1965eko Giroan Luciano Armanirekin izandako lehiak ezagunak izan ziren.

2007ko urriaren 15ean hil zen, bihotzekoak jota.

Salviano mendatean, brontzezko estatua batek Taccone bizikleta gainean irudikatzen du.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
**1960**
* Targa Crocifisso
* 3. Italiako errepideko txapelketan (amateur)
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Antxieta Torre

**Antxieta Torre**  edo **Antxieta Keixeta** Urrestillako baserri bat da, Aratzerreka auzokoa, bere garaian dorretxe izandakoa, Azpeitiko udalerriaren mugetan kokatua. 

Defentsarako dorretxe baten eran eraiki zen 14. mendean. 16. mendean inguruko Antxieta familia inportantearena zen. 

erdian|thumb|490x490px|Eraikinaren hormetan eta leihoen formetan igartzen da dorretxe egikera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zabalatorre

**Zabalatorre**, **Zabale Torre** eta **Karkizao etxea** izenekin ere ezaguna, Elgoibarko Arriaga auzoan dagoen baserri eta dorretxe bat da.

Muino batean dago kokatua, Arriaga ingurua zaintzen ahal delarik bertatik. Dorretxeak oinplano karratua eta lau isuriko teilatua ditu. Hiru solairu eta ganbara batez osatua dago. 16. mendeko eraikuntzako jatorrizko elementu asko ditu, hala nola, arku zorrotzeko portadak, leihate bikoitzak eta gezileihoak.

## Historia 
1451. urtean, baserri hau Ibañez Zabala delako batena zen. XVI. mendearen erdira arte bizi izan zen leinu hori bertan. Leinu horrek, 1516an, Elgoibarko San Frantzisko komentuaren eraikuntzari ekonomikoki lagundu zion. Mende hartan, Zabale/Zabala eta Karkizao etxeak maiorazko batean elkartu ziren, eta urteetan zehar, beste etxe batzuk gehitu zitzaizkion maiorazko horri.

## Iruditegia 

Irudi:Zabalatorre_35827.jpg|
Irudi:Zabalatorre 35826.jpg|
Irudi:Zabalatorre 35830.jpg|
Irudi:Zabalatorre 35821.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Ignazio Loiolakoaren mirakulua

thumb|300px|Margolanaren kokapena museoan.

***San Ignazio Loiolakoaren mirakuluak*** Peter Paul Rubens margolariak 1617-1618 artean egindako lana da. Olio mihise gaineko teknika erabili zuen. Lana Anberesko jesuiten eliza baterako (gaur egun Saint-Charles-Borromée eliza) egin zuen. Tamainu handia du: 535 × 395 zm. Vienako Kunsthistorisches Museumen erakusten da.

## Historia 
1621ean amaitutako Anberesko eliza barroko handiaren barruko dekoraziorako, jesuitek bertako artista aukeratu zuten, orduan bere ospearen gailurrean, Peter Paul Rubens. Erretaula bezala, Rubensek Jesusen Lagundiaren bi fundatzaile santuen bi mihise handi konposatu zituen: Ignazio Loiolakoa eta Frantzisko Xabierkoa. Poleen mekanismo burutsu baten bidez (jesuiten beste eliza batzuetan ere badago), pinturak txandaka erakuts zitezkeen.

Jesusen Lagundia 1773an debekatu zutenean, balioa zuen guztia arpilatu zioten elizari. Margolan hau, Rubensen beste lan batzuekin batera, Museo Inperialak erosi zuen 1776an, geroago Vienako Artearen Historiaren Museo bihurtu zena, eta bertan jarraitzen du gaur egun. XVIII. mendearen amaieran, Anberes eta Hego Herbehereak austriarren mende zeuden.

## Deskribapena 
Ignazio Loiolakoak urrez jositako apaiz-jantziak ditu; ezkerreko eskua meza ospatu berri duen aldarearen gainean dauka, eta jendetzari begira dago. Argi-koroa batek inguratzen du bere burua eta begiak, isuritako malkoek gorrituak, zerurantz jiratuak daude. Eskuineko eskuarekin (mihisearen erdi-erdian dago zehazki), santua gizon eta emakume bat salbuesten ditu; hauek ahoa zabalik, deabruek lurrera botatzen dituzte, bertatik kanporatuak. Habetartearen atzealdean (goian ezkerrean), jazarritako deabruak (bata dragoia da, besteak adarrak ditu) iluntasunean desagertzen dira.

Ignazioren gaineko kerubinek palmondo-adarrak eta koroak dituzte (urte batzuk geroago izango zen santuaren kanonizazioa aurreikusiz, beharbada). San Ignazioren atzean lerrokatuta, sotana beltzez jantzitako, sei jesuita exorzismoa ikusten ari dira. Lau zutabe altutan bermatuta, San Ignazioren ordenaren sendotasun eta lasaitasunaren adierazgarri dira.

Koadroak Rubensengan aurkakotasun klasiko bat erakusten du: oinazetuen indar fisikoaren irudiak (mihisearen ezkerraldea eta behealdea) mundu espiritualaren botere lasai eta garailearen aurrean (oihalaren eskuinaldea eta goikoa): mundu profanoa versus mundu sakratua.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* San Frantzisko Xabierkoaren mirakuluak

## Kanpo estekak 
* :Margolanaren fitxa Kunsthistorisches Museumen webgunean.
Juanita Ángel Uribe

**Juanita Ángel Uribe** (Kolonbia, 1963ko uztailaren 19a) kolonbiar mediku eta bioteknologoa da, immunogenetikan eta immunoterapian egindako ikerketagatik ezaguna. Pontificia Universidad Javerianarekin profesionalki lotuta, Ángelek hainbat sari eta ohorezko aipamen jaso ditu bere ikerketa-lanagatik.

## Biografia 
### Prestakuntza 
Ángelek Rosarioko Unibertsitateko Medikuntza titulua eskuratu zuen 1986an. Antigorputzen eta zelula-hartzaileen bioteknologian maisutza egin zuen Pierre eta Marie Curie Unibertsitatean, Parisen, 1989an. 1995ean, berriz ere Frantziara joan zen, Biologia Zelularreko doktoretza egiteko Pariseko 12 Unibertsitatean Marne Haranean. 2017an, Laborategiko Animaliak Zaintzeko eta Erabiltzeko Batzorde Instituzionaleko (CICUAL) presidente izendatu zuten, laborategiko esperimentuetan erabiltzen diren animaliak babesteaz arduratzen den erakundea.

Ángelek lankidetza gisa edo bere egiletza osoarekin idatzitako artikulu zientifiko ugari argitaratu dira Estatu Batuetako, Erresuma Batuko, Herbehereetako eta Kolonbiako aldizkari eta hedabide espezializatuetan. Bere ikerketa-lanagatik hainbat sari eta aipamen jaso ditu Estatuan eta nazioartean, hala nola Javeriano Ikertzailearen Bi Urteko Saria 2005ean eta 2011n, besteak beste.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1993 - *Tres Honorable Avec Felicitations*, Parisko 12 Unibertsitatea.
* 2003 - *Javeriano Ikertzailearen Aipamena Bi Urteko Sarian*, Pontificia Universidad Javeriana.
* 2005 - *Javeriano Ikertzailearen Bi Urteko Saria*, Pontificia Universidad Javeriana.
* 2009 - *Javeriano ikertzailearen ohorezko aipamena*, Pontificia Universidad Javeriana.
* 2011 - *Javeriano Ikertzailearen Bi Urteko Saria*, Pontificia Universidad Javeriana.
* 2013 - *Javeriano ikertzailearen ohorezko aipamena*, Pontificia Universidad Javeriana.
* 2015 - *Kolonbiako Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Akademiako kidea*, ACCEFYN

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ética en la generación y transferencia de conocimiento: aproximaciones y experiencias You Tube
Kantonera

**Kantonera** () Yue txineraren prestigiozko aldaera eta dialektorik erabiliena da. Mandarinera bezala, hizkuntza sino-tibetarra da kantonera; hala ere, ez dago bien arteko elkarrekiko ulergarritasunik. Kantonera Hong Kong eta Macaoko hizkuntza *de facto* ofiziala da, eta jatorria Txina kontinentaleko Guangzhou hirian (lehen *Kanton* deiturikoa) badu ere, Guangdong probintziaren beste toki batzuetan eta diasporan ere mintzatzen da.

Batzuetan, *kantonera* izena Yue txinerako dialekto guztiak izendatzeko erabiltzen da. Hiztunen identitate kulturalaren ezinbesteko adierazpentzat hartzen da kantonera; hau da, hizkuntza eta kultura bereiztezinak dira eta lotuta daude.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cristina Prado Valle

**Cristina Prado Valle** (Gasteiz) arabar ekonomialaria da, 1982tik EUSTATen lan egin du eta zuzendariorde gisa ere aritu zen.
thumb|300x300px|Genero-berdintasunaren indizearen bilakaera 2010-2021 (**Cristina Prado**, Iruñea, 2025)
ESTEn Ekonomia eta Enpresa Zientzietan lizentziatura lortu zuen Deustuko Unibertsitatean 1980an. 1982tik hainbat postu bete ditu Eusko Jaurlaritzako Estatistika Zerbitzuan (EUSTATen), hala nola: Direktorio Ekonomikoen arduraduna, Estatistika Koiunturalen arduraduna eta Estatistika Ekonomikoen eta Input-Output Taulen Metodologiaren arduraduna. Azken postu hori hamar urtez garatu zuen. Denbora horretan hainbat lan metodologiko egin zituen estatistikaren eta ikerketaren arloan euskal egitura ekonomikoari buruz, eta 2002tik EUSTATeko Koordinazio Teknikoko eta Zabalkundeko zuzendariordea izan da. Zuzendariordetza horretatik honako arlo hauek koordinatu zituen:  1) Metodologia, Berrikuntza eta I+G arloa 2)  Informatika eta Komunikazio arloa 3) Zabalkunde eta Marketin arloa.

Ikastaro ugari eman ditu hainbat gairi buruz: demografia, estatistikaren erabilera berriak, genero-berdinatsuna estatistika ofizialetan...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hexafluoropropilen oxido

**Hexafluoropropilen oxidoa** konposatu organikoa da, C3F6O formula duena, epoxidoen klasekoa, konposatu organofluoratuen familikoa eta konposatu per eta polifluoroalkilatuen multzokoa. Gas kolorge eta toxikoa da. Korrosiboa eta narritagarria da.

Hexafluoropropilen oxidoa berotegi-efektuko gasa da.

## Sintesia 
Hexafluoropropilen oxidoa sintetizatzeko hexafluoropropilenoa hidrogeno peroxidoarekin tratatzen da ingurune basikoan eta 30 C-tan.

CF3CF=CF2 + H2O2 ->[OH^-] CF3CF(O)CF2

## Erabilera 
Hexafluoropropilen oxidoa sintesi organikoan usatzen da, adibidez, monomero gisa poli(hexafluoropropilen oxido)a sintetizatzezko, beroa oso ongi jasaten duen polimeroa,

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Julia Bizkarra

**Julia Bizkarra Usabiaga** (Mañaria, Bizkaia,1917ko abuztuaren 1a - 2006) frankismoaren biktima izan zen, 1936ko Espainiako Gerra Zibilean kartzelaratua eta beraien pentsaeragatik errepresaliatuak izan ziren hamahiru andre mañariarren artekoa, gerora *Mañariko 13 Alabak* deitutakoen taldekidea.

## Biografia 
Idartza baserrian jaiotako Juan eta Maria Esperanzaren alaba, 1937ko uztailaren 29an Mañarian egindako emakume sarekadan preso eraman zituzten gazteenetakoa zen, 19 urte zituela. EAJ alderdiaren jarraitzaile, Emakume Abertzale Batzako kidea zen bi urte lehenagotik eta bere izena salaketa zerrenda baten idatzita azaldu ostean Bilboko Larrinagako espetxera eraman zuten.

Egun berean atxilotu zituzten mañariar emakume gehienei bezala abuztuaren abuztuaren 12an egindako aitortzan ukatu zuen eskuindar ideologiako herritarrak pertsegitu zituenik eta separatista gorrien aldeko propaganda egin zuenik, hauek agintean egon zirenean. 

Hilaren 12 berean, Mañariko Elizateko udalbatza guztia batuta, Bilboko Instrukzio Militarreko 4. Epaitegiari idatzia luzatu zioten, non aipatzen dute Julia Vizcarra eta zerrendatu zituzten beste 9 andrazkok, EAJko kideak guztiak, “jokabide ona antzeman zaiela, bai alderdi moralean, bai erlijiosoan”.

Kartzelan bi hilabete eman ondoren, libre utzi zuten Irene ahizpa, Clara Goiti, Salome Arteaga, Maxima Arteaga eta Antolina Gorospe. Aurrerantzean gutxitan hitz egin zuen barruan egondako sasoiaz.

## Aitortzak 
* 2020an, Gerediaga Elkartearen ikerketa historikoaren emaitza bezala *Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak* izenburuko dokumentala aurkeztu zen, “oroimena berreskuratzeko eta egindako kaltea konpontzeko” xedearekin Mañariko udalak  bultzatu eta Bideografikek ekoiztutakoa
* Mañariko pilotalekuaren ostean mural bat dago ikusgai Wallart arte estudioak margotuta Julia bera eta kartzelaratuak izan ziren gainontzeko 12 emakumeen omenez, guztien izen-abizenak jasoz 
* Jaioterrian herriko plazan jarrita dagoen erakusketa iraunkorreko parte da Julia Bizkarra

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak 
* https://www.youtube.com/watch?v=WtfYN3mBC7g&t=942s*Atearen ostean, Mañariko 13 Alabak*dokumentala, Julen Orbegozok eta Carlos Iglesiasek zuzendua
The Wilby Conspiracy

***The Wilby Conspiracy***, , 1975eko Ralph Nelson britainiarrak zuzendutako abentura eta thriller film bat da. Peter Driscoll britainiar idazlearen 1972ko izenburu berdineko eleberrian oinarritua dago. Sidney Poitier, Michael Caine, Nicol Williamson eta Prunella Gee sktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Hegoafrika, Apartheidaren ondorioz, herrialdeko giro politikoa eta soziala okerrera doa. Rina van Niekerk (Prunella Gee) afrikaner abokatu defendatzaileak Robben uhartean preso egon den Shack Twuala (Sidney Poitier) iraultzailea aske utz dezaten lortu du, baina kalean libre gelditu bezain laister Hegoafrikako Estatu Segurtasun Bulegoko poliziak jazartzen hasiko zaizkio. Rina van Niekerken maitalea den Jim Keogh (Michael Caine) britainiar meatzaritza ingeniariak Shacki ihes egiten lagunduko dio eta hegoafrikar poliziak atzetik atzeman asmoz jarraika dituztela Botswanarako ihes bidaiari ekingo diote: Jimek jakingo ez duena gertatutako guztia aurrez xehetasun osoz prestatutako konspirazio bati dagokiola da.

## Aktoreak 
* Sidney Poitier: Shack Twala
* Michael Caine: Jim Keogh
* Nicol Williamson: Horn maiorra, Hegoafrikako Estatu Segurtasun Bulegoa
* Prunella Gee: Rina van Niekerk
* Saeed Jaffrey: Anil Mukarjee doktorea, indiar dentista
* Persis Khambatta: Persis Ray doktorea, dentista
* Rijk de Gooyer: Van Heerden, Hegoafrikako Estatu Segurtasun Bulegoa
* Rutger Hauer: Blane van Niekerk
* Patrick Allen: Brigadierra
* Joe De Graft: Wilby Xaba
* Archie Duncan: Gordon
* Helmut Dantine: Auzipetze kontseilaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Xiao Yehua

**Xiao Yehua** (1971ko azaroaren 6a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xie Lihua

**Xie Lihua** (1965eko uztailaren 19a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xie Limei

**Xie Limei** (Hebei, 1986ko ekainaren 27a) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2008ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Cristina Verde Rodarte

**María Cristina Verde Rodarte** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1950eko otsailaren 15a) zientzialaria, ingeniaria, irakaslea eta ikertzailea da, eta hainbat ekarpen egin dizkio industriako banaketa hidraulikoko sareen arloari. Nazio mailako hainbat erakundek aintzatetsi dute bere ibilbidearengatik eta ekarpenengatik; 2005ean Sor Juana Inés de la Cruz saria jaso zuen, UNAMek herrialdeko ikertzaile ospetsuenei emana.

## Bizitza 
1973. urtean Komunikazio eta Elektronikako Ingeniaritzako lizentziatura lortu zuen Instituto Politécnica Nacional (IPN) erakundeko Ingeniaritza Mekaniko eta Elektrikoko Goi Eskolan (ESIME). Geroago, 1974an, Ingeniaritza Elektrikoko maistratasun-gradua lortu zuen, erakunde bereko Ikerketa eta Ikasketa Aurreratuen Zentroan (CINVESTAV). Aurrerago, Ingeniaritza Elektroteknikoko doktoretza egin zuen Duisburgeko Unibertsitatean (Alemania), Erreguladore Optimo Linealen bidezko Sentikortasunaren Murrizketako tesiarekin. Gero, Glasgowko Unibertsitatean, Eskozian, doktoretza ondoko egonaldi bat egin zuen 1990 eta 1991 urteen artean, Helikopteroen Kontroleko Sendotasun Arazoetan espezializatzeko.

1997. urtetik Zientzien Akademiako kidea da, eta 1998. utetik 2000. urtera Garapen Teknologikoaren Arloko Sariketa Batzordean parte hartu zuen. UNAMeko Zientzien eta Konputazio Ingeniaritzaren graduondoko koordinatzailea izan zen 2001. urtetik 2003. urtera. 2002. urtetik 2006. urtera, Foro Consultivo Ciencia y Tecnológico erakundeko kidea izan zen. Zientzia-kontsultan eta CONACYTen teknologiaren garapenean espezializatuta dago organo hori.

## Ikerketa-ildoa eta ekarpen zientifikoak 
Ihesak diagnostikatzeko sistemen azterketa teknologikoan espezializatu da, eta, bereziki, sare-sistema konplexuen segurtasun- eta fidagarritasun-arazoak aztertzen ditu, adibidez fluidoen garraioa eta industria-instalazioak, kontrol automatikoko sistema dinamikoen ikuspegitik. 2011. urtean, Verde Rodartek zuzendutako ikerketa-taldea bigarrena izan zen Latinoamerikan teknologia mota horrekin, eta, haren atzetik, Petro-Bras. Algoritmo hori hainbat industriatan erabilgarria dela egiaztatu da, esaterako PEMEXen, fluidoak garraiatzeko Espainiako sistemetan.

## Aintzatespenak 
* 2005ean UNAMek sor Juana Inés de la Cruz saria eman zion, erakunde barruan eta kanpoan ikertzaile eta akademiko lanetan egindako ekarpenengatik.
* 2014an, CONACYT-UNAMek CONACYT Katedra Ikertzailea titulua eman zion, hidrokarburoak garraiatzeko sareen diagnostiko automatikoan egindako lanarengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Le comte Kostia

***Le comte Kostia*** Jacques Robert zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Genica Athanasiou, Louise Barthe eta Pierre Daltour aktoreek antzeztu zuten. Victor Cherbuliezen izen bereko eleberrian oinarrituta, egun galdurik dago.

## Aktoreak 
* Genica Athanasiou: Stéphane  
* Louise Barthe 
* Pierre Daltour: Gilbert de Saville  
* Claire Darcas: Kostia kondesa
* Henri Desmarets: Ivan  
* Milton J. Fahrney
* Robby Guichard 
* Conrad Veidt: Kostia kondea

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Gräfin Mariza

***Gräfin Mariza*** Hans Steinhoff zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Vivian Gibson, Harry Liedtke eta Colette Brettel aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Vivian Gibson: Maritza  
* Harry Liedtke: Tassilo  
* Colette Brettel: Lisa  
* Fritz Spira: von Wittenburg  
* Robert Garrison: Moritz Dragomir Populescu  
* Ernő Verebes: Koloman Zsupan  
* Hedwig Pauly-Winterstein: Elvira Pranticzek  
* Wilhelm Diegelmann: Penizek  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
The Cowboy Musketeer

***The Cowboy Musketeer*** Robert De Lacey zinemagilearen film mutua da, 1925. urtekoa. Tom Tyler, Frankie Darro eta Frances Dare aktoreek antzeztu zuten.

## Aktoreak 
* Tom Tyler: Tom Latigo
* Frankie Darro: Billy Gordon
* Frances Dare: Leila Gordon
* David Dunbar: Tony Vaquerrelli
* Tom London: Joe Dokes

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* imdb.com
Xie Wenjun

**Xie Wenjun** (Shanghai, 1990eko uztailaren 11) atleta da. Txinako Herri Errepublika ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Celia Mercedes Alpuche Aranda

**Celia Mercedes Alpuche Aranda** (Campeche, Mexiko, 1956ko uztailaren 25a) zientzialaria, medikua, zirujaua, emagina, pediatra, irakaslea eta ikertzailea da. 2013tik Osasun Publikoko Institutu Nazionaleko Gaixotasun Infekziosoei buruzko Ikerketa Zentroko (CISEI) zuzendari nagusi ondokoa da.

## Bizitza 
### Ikasketak 
Alpuche Arandak Yucatango Unibertsitate Autonomoan egin zituen lizentziatura mailako ikasketak, eta hantxe graduatu zen mediku zirujau emagin gisa 1981. urtean. Pediatrian eta infektologia pediatrikoan aditua da Yucatango Unibertsitate Autonomoan (1985) eta Mexikoko Federico Gómez Haur Ospitalean (1987). Era berean, Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoko medikuntza zientzietako maistratasuna eta doktoregoa egin zituen (1990-1993). 1994an Massachusettseko Ospitale Orokorreko Gaixotasun Infekziosoen Unitatean eta Harvardeko Medikuntza Eskolako biologia zelularrean doktoretza ondoko bat egin zuen.

### Ibilbidea 
2007. urtetik 2012. urtera Diagnostiko eta Erreferentzia Epidemiologikoen Institutuko (InDRE) presidentea izan zen, eta 2012. urtetik 2014. urtera Mexikoko Infektologia eta Mikrobiologia Klinikoaren Elkarteko presidentea izan zen. Gero, Ikertzaileen Sistema Nazionaleko II. mailako ikertzailea da, Medikuntzako Akademia Nazionaleko kidea eta Gaixotasun Infekziosoei buruzko Ikerketa Zentroko (CISEI) zuzendari nagusi ondokoa 2013. urtetik. Gutxienez 70 artikulu zientifiko eta 22 liburu edota kapitulu argitaratu ditu, zeinetan epidemiologia molekularrari, infekzio nosokomialei eta birus-infekzioen metodo diagnostikoei buruzko gaiak nabarmentzen diren. 2020 urtean, Mexikoko COVID-19 pandemiaren larrialdiari erantzuteko hausnarketa teknikoko prozesuan parte hartzen ari ziren zientzialarien taldeko kidea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Vazgen Sargsyan

**Vazgen Zaveni Sargsyan** (; Ararat, 1959ko martxoaren 5a – Erevan, 1999ko urriaren 27a) armeniar militar eta politikaria izan zen. Armeniako lehen ministroa izan zen 1999ko ekainetik hil zen arte.

1980ko hamarkadaren amaieran, Karabakh Garai eta Armenia bateratzen lagundu zuen, eta Azerbaijango indarren aurkako lehen borroketan boluntario armeniarrak zuzendu zituen. Levon Ter-Petrosian presidenteak defentsa ministro izendatu zuen 1991ko amaieran Armeniak independentzia lortu ondoren.

Sargsyan Armeniako armadaren buruzagi nagusia izan zen Karabakh Garaiko Lehen Gerran. Operazio militarrak zuzendu zituen 1994an Armeniako su-etena eta garaipena lortu arte.

Gerraostean armadaren kontrola mantendu zuen. 1998an Levon Ter-Petrosyan presidentea dimititzera behartu zuen eta Robert Kocharyani presidente hautatzen lagundu zion.

1999an Alderdi Errepublikanoa sortu zuen eta Karen Demyrchian komunista ohiarekin aliatu zen. Garaipen bat lortu zuen maiatzeko hauteskundeetan, eta lehen ministro bihurtu zen legealdiaren eta armadaren kontrolarekin.

Sargsyan, Demyrchian eta beste sei tiroketa batean hil zituzten parlamentuan 1999ko urriaren 27an. Hiltzaileei biziarteko kartzela-zigorra ezarri zieten. Sargsyan, gaur egun, heroe nazionaltzat hartzen da Armenian.
Makutso

**Makutso** Oiartzungo baserri bat da, bere garaian dorretxe izandakoa. 

Baserriak landako Pizkundeko jauregia dirudi, baina bere barneko antolaketa ohikoagoa da. Sarrerako bi ateek pertsonen eta abereen sarbidea bereizten dute.

[erdian|thumb|390x390px|Baserria 20. mendearen erdialdean, [Indalezio Ojangurenen argazkian.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Evelia Rivera Arriaga

**Evelia Rivera Arriaga** (Mexiko, XX. mendea) zientzialaria, biologoa, unibertsitateko irakaslea, ikertzailea eta aholkularia da. Ezaguna da politika publikoaren eta kostaldeko sistemen klima-aldaketaren alorrean egin dituen ekarpenengatik. Campecheko Gobernuko Ingurumen eta Aprobetxamendu Jasangarriko Idazkaritzaren titularra izan zen (2009-2015), eta Klima Aldaketari buruzko Gobernu arteko Adituen Taldeko (IPCC) Ozeanoei eta kriosferari buruzko txosten global bereziaren aditu taldeko burua.

## Bizitza 
### Ikasketak 
Biologia ikasi zuen Mexikoko Unibertsitate Nazional Autonomoan, eta, gero, maistratasun bat eta Itsas Politikako doktoretza bat Delawareko Unibertsitatean, Nazioarteko Harremanetako kontzentrazio-esparruan.

### Lan ibilbidea 
2009. urtean, Campeche Estatuko Gobernuko Ingurumeneko eta Aprobetxamendu Jasangarriko Idazkaritzako titular izendatu zuten.

Garapenerako Banku Interamerikarrerako aholkularia izan da Latinoamerikan eta Kariben kostaldea maneiatzeko proiektuetan, Garapenerako Nazio Batuen Programarako aholkularia eta Klima Aldaketaren Komunikaziorako Koordinatzaile Nazionala Ekologia eta Klima Aldaketaren Institutu Nazionalerako.

Mexikoko Golkoko Ekologia, Arrantza eta Ozeanografia Institutuko irakasle ikertzailea da, Campecheko Unibertsitate Autonomoan. Meridako Unibertsitate Maristako kanpo-irakaslea, UNAMeko Zientzia Fakultatean, Sisaleko campusa, Yucatán, eta Delawareko Unibertsitateko Itsas Politikako ikasketen Zentroko ikertzaile elkartua.

Aldaketa Globala Ikertzeko Institutu Inter-Amerikarreko aholkularitza politikoko batzorde zientifikoko, UNESCOren Gobernu Arteko Batzorde Ozeanografikoko (COI-UNESCO) itsasoko uren eta ur gezetako profesionalen direktorioko eta Ozeano, Kosta eta Uharteetarako Foro Globaleko kidea da.

## Ikerketa-ildoak 
Bere ikerketa-lerro nagusia kostaldeko sistemen garapena, kontserbazioa eta maneiu jasangarria da, itsas politikaren, politika publikoen, gobernantzaren eta nazioarteko itunen ikuspegitik. Kostaldeko ekologiari buruzko lanak egin ditu Mexikoko golkoan, Karibe itsasoan, Ipar Ozeano Atlantikoan eta Ipar Ozeano Barean.   

## Ekoizpen zientifikoa 
Lizentziaturako eta graduondoko 20 tesi gutxienez zuzendu ditu, eta 100 hitzaldi baino gehiago eta lizentziaturako, maisu-maistratzako eta doktoregoko 150 ikastarotik gora eman ditu. Espainiako eta nazioarteko 82 argitalpen ditu, eta 600 aldiz baino gehiagotan aipatuak izan dira bere lanak.

Bere argitalpen zientifiko aipagarrienen artean honako hauek daude:

* *The Coast of Mexico: approaches for its management*. E Rivera-Arriaga, G Villalobos. Ocean & coastal management

* *Zooplancton e hidrodinámica en zonas liberales y arrecifales de Quintana Roo, México* (euskaraz: Zooplanktona eta hidrodinamika eremu liberaletan eta arrezifeetan) (Quintana Roo, Mexiko).  E. Suárez Morales E. Rivera Arriaga. Hidrobiologikoa.

* *Descripción de la dinámica poblacional en la zona costera mexicana durante el periodo 200-2005* (euskaraz: Mexikoko kostaldeko populazioaren dinamika deskribatzea 200-2005 aldian). I Azuz-Adeath, E Rivera-Arriaga. Biztanleria-paperak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Donemiliaga baserria

**Donemiliaga,** **San Millan** edo **Markesenea**  Zizurkilgo baserri bat da, bere garaian dorretxe izandakoa.

## Historia 
San Millan familiaren leinua Zizurkilgo eta Aiztondoko bailarari lotua egon zen mendeetan, eta haren oinetxea izan zen dorretxe edo jauregia, hain zuzen San Millan izena duen elizaren ondoan dago. San Millandar haiek markesak ziren eta Markesenea izena ere ematen zaio etxeari.

Dorretxe izan zeneko elementu batzuk gordetzen ditu, hala nola bi leiho biki bere mainelarekin, baita fatxada nagusian dobeladun bi ate beheko solairuan eta beste bi lehenengoan. 20. mendean desagertu zen kanpoko eskailera batetik sartzen zen lehen solairura.

## Iruditegia 

Fitxategi:Donemiliagatarren jauregiko leihoak.jpg|Leiho zaharrak.
Fitxategi:Donemiliaga dorretxea - eskailerak.jpg|Eskilara zaharrak zituenean, 20. mendean.
Fitxategi:Zizurkilgo Donemiliaga jauregia neguan.jpg|Neguko ikuspegia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Su Majestad

***Su Majestad*** () espainiar telesaila da, Borja Kobeagak eta Diego San Josék Prime Videorentzat egina.

## Sinopsia 
Espainian 2024. urtean girotua dago lana, eta protagonista nagusia Pilar printzesa gaztea da; aita, Alfontso XIV.a erregea, zipriztintzen duen eskandalu baten ondoren, bat-batean eta ezustean, estatu espainiarreko erregina izateko eginkizuna bete beharko du. Gobernatu nahi ez duen printzesa bati buruzko istorioa da honakoa.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Flora Steiger-Crawford

**Flora Steiger-Crawford** (Bombay, 1899ko irailaren 1a -  Zurich 1991ko uztailaren 30a) suitzar arkitektoa, diseinatzailea eta eskultorea izan zen.

## Biografia 
Flora Steiger-Crawford Suitzan diplomatutako lehen emakume arkitektoa izan zen. Karl Moserren zuzendaritzapean ikasi zuen Zuricheko Eskola Politekniko Federalean (ETH), eta 1924an arkitektura-agentzia bat ireki zuen, Rudolf Steiger senarrarekin batera.

Aipaturiko agentzian, Flora eta senarrak *Maison Sandreuter* izeneko eraikina egin zuten Riehenen, Basilean, 1924an, Suitzako lehen eraikuntza modernista (*Art Nouveau*) dena.

Steiger-Crawfordek aipatutako agentziaren proiektu guztietan parte hartu zuen, baina bereziki barne-arkitekturan eta etxe partikularren proiektu eta zuzendaritzan kontzentratu zen, eta horrela diseinatu zituen altzariak, hala nola *Maison* Zett-erako aulki pilagarria.

1938an, arkitekturaren lanbidea utzi eta eskulturari ekin zion. Peter Steiger arkitektoaren ama da.

## Argitalpenak 
* Marianne Burkhalter, Jutta Glanzmann, Evelyne Lang-Jakob, *Flora Steiger-Crawford 1899-1991*, 'Verlag / gta' argitaletxea, Zürich, 2003, ISBN 3-85676-112-8.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak
Valentina Pistoli

**Valentina Pistoli** (Korçë, 1928-1993) albaniar arkitektoa izan zen. Herrialdeko lehen arkitektoa izan zen. Arkitekturan  Sofiako Unibertsitatean 1952an graduatu zen Tirana Hotela diseinatu zuen arkitekto taldearen buru izan zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumeak arkitekturan

## Kanpo estekak
Myanmarko lurrikara (2025)

thumb|250px|Eraikinetatik kanporatutako pertsonak.

**Myanmarko lurrikara** txikitzailea 2025eko martxoaren 28an gertatu zen. Epizentroa lurraldeko bigarren hiritik gertu kokatu zen, Mandalayn, Sagaing eskualdean. 1912ko Maymyo lurrikaraz geroztik Myanmar jo duen lurrikararik gogorrena izan zen; 2025ekoak 7,7 graduko intentsitatea izan zuen. Dardara Thailandiaraino iritsi zen, han ere txikizioa eragiten. 

USGS Ikerketa Geologikorako AEBetako Zentroak «hondamendi eremu» izendatu zituen Myanmar eta Thailandia. Txinaraino ere ailegatu da dardara.

## Biktimak 
144 pertsona aurkitu zituzten hilik lehen unetan eraikin artean, eta 730etik gora zauritu. Ofizialki, Myanmarko Junta Militarraren arabera, hildakoak 1022 baino gehiago ziren eta zaurituak 2376. Zifra horiek hurrengo egunetan gora egin zuten; horrela, 30ean 1.600 hildako aipatzen ziren eta 2.376 zauritu. Myanmarko Junta Militarrak jakinarazi du, gaur kaleratutako ohar baten bidez, hondamendiaren ondorioz «erabat suntsituta» daudela 2.600 eraikin baino gehiago, hala nola etxebizitzak, elizak, tenpluak eta eskolak. 

Myanmarren abian den gerra zibilak laguntzaren zailtasuna larriagotu du hondamendiaren ondoren.

## Gertakariak 
Myanmarren 12:40 zirenean gertatu zen ezbeharra —Euskal Herrian 07:10 zirenean—, eta lurrazaletik hamar kilometroko sakoneran izan zuen epizentroa, Mandalay hiritik 17 kilometrora. USGSren arabera, Richter eskalako 7,7 graduraino heldu zen, eta hamar-hogei segundoz sumatu zen dardara. Myanmarko hiririk handienetan bigarren da Mandalay; milioi eta erdi biztanle ditu gutxi gorabehera.

Kaltetutako eremu gehienetan argindarrik gabe geratu ziren. Zaila zen zehazki jakitea zenbat biktima izan ziren. Gurutze Gorriaren Nazioarteko Batzordeak kezka adierazi zuen; batik bat, eraikinak eta azpiegiturak kaltetzeaz gain, balitekeelako zenbait presa haustea eta herrialdeen arteko lotura zailtzea ere.

Lurrikara nagusia gutxienez 12 erreplikek jarraitu zuten.

## Thailandian ere bai 
Thailandian ere jasan zuten lurrikararen eragina; herrialde hartako lehen ministrordeak baieztatu zuenez, bederatzi lagun hil ziren Bangkoken, epizentrotik 1.200 kilometro baino gehiagora. Eraikitzen ari ziren 30 solairuko etxe orratz bat erori egin zen. Gutxienez 81 pertsona zeuden hondakinen artean harrapatuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bideoa Berrian, 2025/03/29.
Idoia Beitia Izurrategi

**Idoia Beitia Izurrategi** (Aramaio, Araba, 1986) bertso irakaslea eta gai-jartzailea da.Aramaioko Udaleko Ingurumen eta Nekazaritza batzordeko arduradun politikoa ere bada.

## Ibilbidea 
2008-2009 ikasturtean Aramaiko Bertso-eskolako 10-11 urteko haurren irakasle izan zen.

Gai-jartzailea. 2000n, Aramaioko Bertso-Eskolan ikasle sartu zen. Arabako Eskolarteko Txapelketan parte hartu izan du. 2007-2013 bitartean Arabako Bertsolari Txapelketako gai-jartzaile taldeko kidea izan da, plaza-saioetan ere dihardu.

2013ko Bertsolari Txapelketa Nagusian gai-jartzaile aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Konposta egiteko dagoen konpromisoa neurtu gura dugu Goiena, 2013.10,04
Nekazarien itzulera landetatik

***Nekazarien itzulera landetatik*** () Peter Paul Rubens margolariak 1640 urtean egindako lana da. Olio ohola gaineko teknika erabili zuen. Koadroaren goikaldea zaharberritu egin zen mendeetan zehar hondatu egin zelako. Florentziako Galleria Palatinan, Pitti jauregian, erakusten da, Italian. Tamainua 121 x 194 zm. da.

Ziurrenik Malinas herria inguruan inspiratutako paisaia da. Naturaren ikuspegi lasaia erakusten du, ilunabarreko urrezko argiak urez betetzen duena.

## Bibliografia 
* Marco Chiarini, *Galleria palatina e Appartamenti Reali*, Sillabe, Livorno 1998. ISBN 978-88-86392-48-8.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :N. Cat. 00129513. Rubens Pieter Paul". Catalogo delle opere. Polo Museale Fiorentino. Margolanari buruzko informazioa.
Kalparmuñobarrena

**Kalparmuñobarrena** Gipuzkoa eta Arabako Partzuergoan dagoen Aizkorriko Estazio Megalitikoan aurkituriko trikuharri bat da. 

## Aurkikuntza 
1917. urtean aurkitu zuen Jose Migel Barandiaran etnografo eta apaizak.

1918an Barandiaran berak, Telesforo Aranzadik eta Enrique Egurenek induskatu zuten. 7 gizakiren gorpuzkiak aurkitu zituzten, kobrezko puntzoi bat, orein adarrez egindako puntzoi bat, basurdearen letagina eta itxura esferikoa zuen keramikazko ontzi bat.

## Kokapena 
Oñatiko Urbiako larreetan dagoen Kalparmuño haitzaren ekialdeko barrenean dago, eta Pagobakoitza trikuarria 250 metro iparraldera dauka.

## Deskribapena 
Trikuharri ireki bat da, 11 metroko diametroa duen tumuluan. Lau harlauzak ganbera laukizuzen bat osatzen dute. Bertako kareharrizkoak dira, hala harlauzak, nola tumuluko harriak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Salbamenduko ontzi

[alt=|thumb|220x220px|CCGS *Sambro*, [Kanada|Kanadako kostaldeko guardiaren bilaketa eta erreskate ontzia]]
**Salbamenduko ontzia** tamaina ertain eta handiko ontzia da, eta helburu nagusia itsas zabalean dauden pertsonak, ekipoak eta itsasontziak erreskatatzea eta salbatzea da. Laguntza humanitarioa, urperatutako itsasontziak aurkitzea eta ebakuazio masiboko lanak dira, besteak beste, bere egiteko nagusiak.

Ontzi horiek zibilak edo militarrak izan daitezke, eta flota espezializatu publiko edo pribatuen (itsas salbamendua edo suhiltzaileak), itsas-armatuen, kostaldeko guardiaren, nazioarteko erakundeen eta GKEen parte izan daitezke. Ontzi txikiagoak, hala nola esku-hartze azkarreko txalupak edo salbamendu-baltsak, nahiz eta flota eta unitate berberen parte izan daitezkeen, ez dira definizio honetan sartzen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa Acosta Toro

**María Teresa de Acosta Toro y González** (Granada, 1777ko uztailaren 2a – ibidem, 1851ko maiatzaren 20a) Granadako banku etxe baten eta bankari dinastia baten sortzailea izan zen, 1946. urtean Banku Zentralak xurgatu zuen arte.

## Bizitza 
Gurasoak Miguel de Acosta eta María Josefa Toro ziren. 1808. urtean José María Rodríguez Sancho asturiarrarekin ezkondu zen. Bi seme-alaba izan zituzten, Jose María eta Micaela. Bere ondorengoen artean Jose Maria Rodriguez-Acosta margolaria dago.

### Bankari ibilbidea 
1824an senarra hil ostean, De Acostak 200.000 errealeko kapitala jaso zuen oinordetzan, eta diru horrekin Granadan banku-etxe bat sortzea erabaki zuen.  "Viuda de Rodríguez" izena jarri zion eta 1831 urte inguruan funtzionatzen hasi zela uste da. Ziur asko, "José Siqués y José Vergés. Comisionistas" izenarekin lan egiten zuen banku negozio bat eskuratu zuen. Banku-etxearen jarduerari buruz dagoen informazioa 1840-1842 urteetakoa da, baina jakina da bere egunean bost liburu egon zirela aurretik, eta horrek iradokitzen du banku-jarduera gutxienez hamarkada bat lehenago hasi zela.

Bere bankua eskualdeko bermerik handiena zuen erakundea izan zen eta transakzioen arrakasta ziurtatzen zuen banku-konexio sare zabala zuen.

1840 eta 1842 urteen artean 2034 transferentzia egin ziren, eta horietatik %81 Andaluzian egin ziren. 1844. urteko irailaren eta 1847. urteko uztailaren artean, "Viuda de Rodríguez" bankua Granadako Unibertsitateko gordailuzain bihurtu zen.

De Acosta hil zenean, haren ondasun pertsonalak jasotako herentzia halako bi baino gehiago ziren.

Semerik zaharrena “Viuda de Rodríguez”ekin jarraitu zuen, eta bere izen propioarekin kudeatu zuen, “José María Rodríguez Acosta” izenarekin. Denboraren poderioz, Banca Rodriguez-Acosta izan zen, eta 1946. urtera arte iraun zuen, finantza-erakunde handiago batek xurgatu zuen arte, Banku Zentralak, hain zuzen ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Armategi-ontzi

thumb|Armategi-ontzi baten irudikapen artistikoa misil bat jaurtitzen
**Armategi-ontzia** misilen plataforma flotatzaile baten kontzeptua da. Tamaina ertaineko misiletarako, ziurrenik gurutzaldi-misiletarako, bostehun jaurtiketa-gelaxka bertikal izatera bideratuta dago. AEBetako egungo itsas pentsamenduan, hasiera batean Aegis Borroka Sistemak urrunetik kontrolatuko luke horrelako ontzi bat, nahiz eta planek AWACS hegazkinek egindako kontrola barne hartzen duten, E-2 Hawkeye eta E-3 Sentry kasu.

## Historia 
thumb|Armategi-ontzi baten 1995eko irudikapena
Estatu Batuetako Itsas Armadak proposatu zuen 1996an, eta armategi-ontziak finantzaketa-arazoak izan zituen; izan ere, Estatu Batuetako Kongresuak funts batzuk baliogabetu zituen, eta Defentsako Ikerketa Aurreratuko Proiektuen Agentziak (DARPA) zenbait funts eman zizkien prototipoetarako banakako kontratistei. Arsenal Ship delakoaren artelan kontzeptual bat gertatu zen, "72" zenbakia daramaten irudi batzuekin, seguruenik armategi-ontziak korazatu gisa sailkatzeko intentzioa iradokiz, ordenatutako (baina inoiz eraiki gabeko) azken korazatua USS *Louisiana* izan baitzen.

Armategi-ontziak tripulazio txiki bat izango luke, baita misilak jaurtitzeko 500 hodi bertikal ere, tropa inbaditzaileei ontzitik lurrerako bonbardaketa eskaintzeko. Itsas Armadak 450 milioi dolarreko prezioa kalkulatu zuen armategi-ontziarentzat, baina Kongresuak proiekturako funtsak kendu zituen 1998an.

Orduz geroztik, AEBetako Itsas Armada. AEB. Ohio klaseko lau itsaspeko zaharrenak SSGN konfiguraziora aldatu ditu. Horri esker, 154 Tomahawk gurutzaldi-misil garraia ditzakete, jaurtiketa bertikaleko sistemak erabiliz, lehen misil balistiko estrategikoak zituzten hodietan instalatuak. Hala, armategi-ontzi kontzeptuaren baliokidea den itsasontzi bat sortu dute.

2013an, Huntington Ingalls Industries-ek ideia berpiztu zuen San Antonio klaseko ontzietarako bertsio berri bat proposatu zuenean. Aldaera horrek 288 VLS gelaxka garraiatzen zituen misil balistikoen eta doitasunezko eraso-misioen aurkako defentsarako.

Txinak armategi-ontzi partzialki eta erabat urperagarriak diren itsasontzien azterketak eta eredu kontzeptualak egin ditu. Hego Koreak, halaber, 2020ko hamarkadaren amaierarako hiru armategi-ontzi zabaltzeko asmoa du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Arsenaleko itsasontziei buruzko FAS orria (ingelesez)
* Dawn H-ren artikulua. Driesbach armategiko itsasontzien gainean (Ingelesez)
* TRAMCOko aurrelariaren orria (ingelesez)
* Arsenal itsasontzia – GlobalSecurity.org (ingelesez)
Artzanburu (trikuharria)

**Artzanburu** Oñatiko lurretan dagoen Aizkorriko Estazio Megalitikoan aurkituriko trikuharri bat da.

## Aurkikuntza 
1917. urtean aurkitu zuen Jose Migel Barandiaran etnografo eta apaizak. 1918an Barandiaran berak, Telesforo Aranzadik eta Enrique Egurenek induskatu zuten.

## Deskribapena 
13,5 diametrodun eta 1'5 m-ko altueradun tumulu batean aurkitzen da. Tumulu honek erdialdean 6'5 m-ko diametrodun sakonunea du, eta erdian 2x2 metroko beste sakonune bat. Honen erdian lau harlauza aurkitzen dira eta inguruan harlauza pusketa gehiago ere badaude. Inguruko kareharriak erabili ziren trikuharria zein tumulua eraikitzeko.

## Kondairak 
Hainbat kondaira sortu ziren Artzanburuko trikuharriaren egoera eskasa azaltzeko. Kondaira batek dio jentillak haien altxorrekin (zintzarri erraldoiak, urrez beteriko idi-zahagiak...) lurperatzen zirela hilobi hauetan eta mendeetan zehar altxor haien bila egitura erabat pusatu izan zutela lapurrek.

Beste kondaira batek dio jentilek haien arteko lehian jaurtitako harri handien multzoa zela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sansoeta

**Sansoeta** gaur egun Arroiabe eta Mendibil kontzejuetan dagoen biztanlerik gabeko herri txiki hustu bat da. Arabako Arratzua-Ubarrundia udalerrian dago.

## Historia 
***Sansoheta*** toponimoa dokumentatuta dago 1025eko Donemiliagako goldean.

Gerardo López de Gereñuk, Donemiliagako goldearen aipuaz gain, XIII. mendean *Sansueta* dokumentatua agertzen dela aipatzen du. Dokumentatuta dago, baita, 1730ean *Sansoeta*k Santa Maria Elkargoaren hamarrenak kobratzen zituela, Mendibil eta Arroiabe herri-mugarteko *Sansuetta* izeneko hamarrenak.

López de Gereñuk, gainera, Sansuetako San Esteban eliza aipatzen du, 1825ean Gotzaindegiko Eliz Auzitegiaren aginduz eraitsi zena.

## Kokapena 
GeoEuskadin topa daiteke "Sansoetako Done Eztebe herrixka eta tenplua (San Esteban) / *Poblado y templo de San Esteban (elemento patrimonial (arqueológico)*" delakoa Mendibil herritik kilometro bat ekialdera eta Arroiabe herritik kilometro bat hegoaldera.

## Erreferentziak
Abendañu (Gasteiz)

**Abendañu** edo **Abendaño** herri hustua, garai batean *Abendagnu* bezala idatzi zen herrixka bat izan zen. Gaur egun Gasteizko San Martin auzoaren parte bati esaten zaio Abendaño edo Abendañu.

***Abendangu*** toponimoa dokumentatuta dago 1025eko Donemiliagako goldean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
2,2,2-trifluoroetanol

**2,2,2-trifluoroetanola** edo **trifluoroetil alkohola** konposatu organikoa da, CF3CH2OH formula duena, alkoholen klasekoa, konposatu organofluoratuen familikoa. Gas kolorge, sukoia eta toxikoa da. Uretan disolbagarria da. Korrosiboa eta narritagarria da.

## Sintesia 
2,2,2-trifluoroetanola industrian sintetizatzen da hidrogenatuz azido trifluoroazetikoa edo bere deribatuak, esterrak esaterako.

## CF3COOH ->[H2, kat.] CF3CH2OH 
Erabilera

2,2,2-trifluroetanola sintesi organikoan usatzen da anestesikoak, sendagaiak, nekazaritzarako konposatuak eta polimeroak sintetizatzeko. Disolbatzaile gisa ere baliatzen da.

## Toxikotasuna 
2,2,2-trifluoroetanola toxikoa da arnastuz, irentsiz eta larruazalean zehar. Neurotoxina da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak