open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amancio Prada

**Amancio Prada** (Dehesas, Bierzo, 1949ko otsailaren 3a -) abeslari eta musikari leondarra da.

Gaztelaniaz ez ezik, Bierzokoa denez galizieraz ere abesten du. Inspirazio iturri ditu, besteak beste, Rosalia de Castro, Federico García Lorca, Agustín García Calvo eta San Joan Gurutzekoa.

## Diskografia 
# *Vida e morte* (*1974*)
# *Rosalía de Castro* (1975)
# *Caravel de caraveles* (1976)
# *Lelia Doura* (1977)
# *Cántico espiritual* (1977, lehenengo bertsioa)
# *Canciones de amor y celda* (1979)
# *Canciones y soliloquios* (1983)
# *De la mano del aire* (1984)
# *Dulce vino de olvido* (1985)
# *Sonetos del amor oscuro* (1986)
# *A dama e o cabaleiro* (1987)
# *Navegando la noche* (1988)
# *Trovadores, místicos y románticos* (1991)
# *Cántico espiritual* (1991, bigarren bertsioa)
# *Emboscados* (1994)
# *Rosas a Rosalía* (1997)
# *Tres poetas en el círculo* (1998)
# *Cántico espiritual* (1998, hirugarren bertsioa)
# *De mar e terra* (1999)
# *Escrito está* (2001)
# *Canciones del alma* (2002)
# *Sonetos y canciones de Federico García Lorca* (2004)
# *Hasta otro día, Chicho* (2005)

## Kanpo estekak 
* Amancio Pradaren webgunea
Testu-tratamenduko programa

[thumb|[LibreOffice Writer|LibreOffice 7.2.4.1 Writer aplikazioarekin egindako pantaila-argazkia.]]
**Testu-tratamenduko programa** edo **testu-prozesadorea** testuan oinarritutako dokumentuak lantzeko erabiltzen den programa informatiko bat da. Ohiko idazketarekin alderatuz eskaintzen dizkigun abantailak honako hauek dira: formatu digitalean gordetzen denez aurrerago erreproduzitu, berreskuratu eta berredita daitekeela. Dokumentu hauek ikusi, inprimatu, postaz bidali, beste formatu bat eman edo aurrerago erabiltzeko gorde daitezke.

## Euskaraz 
[thumb|left|[Hobelex erabiltzen egindako pantaila-argazkia.]]
Badago horrelako programa bat edo beste euskaraz erabiltzerik, hau da interfazea euskaraz ikus daiteke eta idazterakoan euskarazko zuzentzaile ortografiko automatikoak erabil daitezke, Hobelex kasu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* LibreOffice
* OpenDocument
* Open Office
* Microsoft Word
* Vi

## Kanpo estekak 
* LibreOffice euskaraz
QuickTime

**Quicktime** Apple-ren plataforma anitzeko formatu bat da. Apple, PC eta Linux/Unix inguruetan lan egiteko multimediako informazioaz ( irudi finkoak, audio, bideo eta errealitate birtuala ) eta bere fitxategiez: AVI, MPEG edo JPEG fitxategiez ere.

## Ikus,Gainera 
* MPEG
* AVI

## Kanpo estekak
AVI

AVI ( **A**udio **V**ideo **I**nterleaved ) audio eta bideo fitxategi formatua da, Microsoft-ena da. Nahiz eta Quicktimen kalitate antzekoa eskaini, desabantaila asko ditu, Windowserako bakarrik balio baitu, audioa bideoarekin bat egiteko.

## Ikus, gainera 
* MPEG

## Kanpo estekak
Raster irudi

[thumb|350px|*[Sentikur* baten bitmapa]]
**Raster** edo **bitmap** irudiak pixelez osatutako datu egitura laukizuzena duten irudiak dira. Pixelak lauki formakoak dira eta puntuen matrize bat osatzen dute. Pixel bakoitzaren ezaugarriek (tamaina, kolorea, etab.) irudiaren itxura eratzen dute.

Hainbat fitxategi formatu daude raster irudiak gordetzeko. Ezagunenak TIFF, JPG, PNG, GIF eta BMP dira.

## Abantailak 
Formatuaren sinpletasuna da.

## Desabantailak 
Desabantaila ugari daude, batez ere fitxategien handiera konprimitzen ez direnean. Beste desabantaila zera da: ezin direla grafikoak eskalatu kalitatea galdu barik.

## Ikus, gainera 
* Grafiko bektoriala

## Kanpo estekak
TIFF

**TIFF** (**T**agged **I**nterchange **F**ile **F**ormat ) irudiak adierazteko fitxategi formatua da. Aldus-ek asmatu zuen, irudietarako mundu osorako formatu bat sortzeko asmoz, eta neurri batean, publizitatean eta auto-edizioan, lortu du. Egun, Adobe konpainia da bere jabea.

TIFF fitxategi bat, fitxategiaren ezaugarri batzuk deskribatzen dituzten etiketa batzuk osatzen dute. Formatu honek espezifikazio ugari ditu, eta horrexegatik gerta liteke programa baterako ulergarria den fitxategi bat beste programa baterako ez izatea.

Orokorrean baliozkoa da edozein irudi motarako, bai kolorez eta bai zuri beltzez, eta informazioa konprimitu daiteke LZW edo JPEG erabiliz

## Ikus,Gainera 
* Bitmap
* Grafiko bektoriala
* GIF
* JPEG

## Kanpo estekak
Irudi bektorial

[thumb|Irudi bektorial baten eta [raster irudi baten arteko desberdintasuna.]]
**Irudi bektoriala** bi edo hiru dimentsiotako koordenatuak dituzten puntuen bidez sortzen diren objektu geometrikoz osatutako irudia da. Puntuak lotuta, lerroak eta kurbak sortzen dira, eta horiek poligonoak eta beste forma batzuk osatzeko erabil daitezke.

Objektu bakoitzak hainbat atributu eduki ditzake: kokapena, kolorea, trazuaren zabalera, etab.

Pixelez osatutako raster irudiekin alderatuta, honakoak dira bere abantailak:
* Askoz tamaina txikiagoa dute.
* Galera barik eskalatu daiteke.
* Algoritmo matematiko egokiak erabiliz gero, nahi bezain beste alda daitezke (translazioak, biraketak...)
* Objektuak independenteak dira eta horrela edita daitezke.

Irudi bektorialak bereziki egokiak dira marrazketa teknikoak, animazioak, hiru dimentsioko irudiak, diagramak eta, oro har, kolore lauak dituzten irudiak sortzeko.

Irudi bektorialak gordetzeko fitxategi formaturik ezagunenak SVG, AI, EPS eta PDF dira. Kontuan izan horietako zenbaitek (esaterako PDFak eta SVGak) raster irudiak ere gorde ditzaketela barnean.

## Ikus, gainera 
* Raster irudi.
* SVG.

## Kanpo estekak
Computer Graphics Metafile

**CGM** (**C**omputer **G**raphic **M**etafile) irudiak adierazteko fitxategi formatua da
Formatu bektoriala da baina bitmapeko elementuekin ere lan egin dezake. Malgutasuna izateko, aplikazio bakoitzak bere CGM fitxategien estruktura asmatzea baimendu zen, eta horregatik bateragarritasun arazoak izaten du.

## Historia 
* 1986 – ANSI X3 122-1986 (ANSI X3 komitea)
* 1987 – ISO 8632-1987 (ISO)
* 1991 – ANSI/ISO 8632-1987 (ANSI eta ISO)
* 1992 – ISO 8632:1992, a.k.a. CGM:1992 (ISO)
* 1999 – ISO/IEC 8632:1999, 2nd Edition (ISO/IEC JTC1/SC24)
* 2001eko abenduaren 17a – WebCGM (W3C)
* 2007ko urtarrilaren 30a – WebCGM 2.0 (W3C)
* 2010eko martxoaren 1a – WebCGM 2.1 (W3C Gomendioa)

## Ikus, gainera 
* Bitmap
* GIF
* JPEG
* TIFF

## Kanpo estekak
Windows Metafile

**WMF** edo **Windows MetaFile** irudiak adierazteko fitxategi formatua da. Microsoft-ek bereziki Windows-erako asmatu zuen formatua da. Fitxategietan gordetzen dena ez dira irudiak berez, baizik eta berauek eraikitzen dituzten aginduak, eta horrela leku gutxiago behar du.

Printzipioz, Windows-eko leiho batean marrazten den edozein gauza, WMF fitxategi batean gorde daiteke (grafiko linealak, bitmap-ak zein testua). Aplikazio askok erabiltzen du, erabiltzeko oso erraza delako.

## Ikus, gainera 
* Bitmap
* GIF
* JPEG
* TIFF

## Kanpo estekak
Encapsulated PostScript

**EPS** (**E**ncapsulated **P**ost**S**cript) irudiak adierazteko fitxategi formatua da.
Formatu honek postcript lengoaia erabiltzen du, eta grafiko bektorialetan oinarritu arren, bitmapak ere erabil ditzake. Letra mota tipografikoez aritzeko egokituta dago, testuari hainbeste aukerak (eskalatu, errotazioak, tonu ezberdinak...) ezartzeko. Fitxategi handiak izaten dira, eta inprimatzeko, inprimagailuak askotan postcript lengoaia ulertu behar du.

## Ikus, gainera 
* Bitmap
* GIF
* JPEG
* TIFF
* Bitmap

## Kanpo estekak
Chunta Aragonesista

**Chunta Aragonesista** (CHA) Aragoiko alderdi politiko nazionalista eta sozialista da.

1986an sortu zuten eta gaur egun 3.400 afiliatu ditu. 2003an eta 2004an historiako emaitzarik hoberenak lortu zituzten, ia 100.000 boto. Jose Antonio Labordeta zen alderdikiderik ezagunenetarikoa.

Ebro ibaitik urak eramatearen aurkako kanpainan lan egin izan dute. Halaber, Europar Batasunako konstituzioaren aurkako botoa eskatu zuten 2005ean.

## Kanpo estekak 
* Chuntaren webgunea
Heraldo de Aragón

**Heraldo de Aragón** gaztelaniazko egunkari beteranoa da, 1895ean Zaragozan sortua eta Aragoi (Espainia) osoan irakurrienetakoa.

*Heraldo de Aragón S.A.* taldeak egun *Heraldo de Soria*, *Qué! Aragón*, *Qué! Castellón* eta *Qué! La Rioja* egunkariak kontrolatzen ditu, baita *Zaragoza* *TV* telebista ere.

Gaztelaniaz argitaratuta egonik ere, azken urteotan leiho txiki bat utzi diete aragoierazko hiztunei.

## Kanpo estekak 
*  Heraldoren webgunea
Grapagailu

thumb|200px|eskuinera|Grapagailua
150px|thumb|Grapak kentzeko tresna
200px|ezkerrera|thumb|Grapagailu industriala
**Grapagailua** edo **kortxetagailua** kortxetak jarriz paper-orriak, plastikoa edota zur-xaflak batzeko erabiltzen tresna da. 

Normalean, etxean zein bulegoan paperak kortxetatzeko grapagailuak erabiltzen dira, baina aroztegietan edo lantegietan, batez ere, irudikoa bezalako grapagailu industrialak erabiltzen dira.

## Historia 
Grapagailua duela 200 urte baino gehiago asmatu zen. Frantziako Luis XV.ak grapagailu pertsonal bat erabiltzen omen zuen, nahiz eta datu hori eztabaidatua den. Lehen patenteak 1868koak dira.

Hasierakoak makina haiek astunak ziren, baina bulegorako eskuzko grapagailu arinak ekoizten Eibarko industrialdean hasi ziren, 1932an, M-5 modeloarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Periódico de Aragón

**El Periódico de Aragón** Aragoiko (Espainia) bigarren egunkaririk irakurriena da, "Heraldo de Aragón"en ondoren.

1990ean sortu zuen Zaragozan "Grupo Zeta" taldeak, tartean "El Periódico de Catalunya" ere argitaratzen dutenak direnak. Egunkariaren lehen zuzendaria Miguel Angel Liso izan zen, eta 2003. urtetik Jaime Armengol da zuzendaria.

## Kanpo estekak 
*  El Periódico de Aragón-en webgunea
A Mariña Occidental

**A Mariña Occidental** Galiziako kostaldeko eskualdea da, Lugoko probintziaren ipar-mendebaldean dagoena.

Viveiro du udalerririk handiena. 26.122 biztanle zituen 2016an.

## Geografia 
Iparraldean Kantauri itsasoa, mendebaldean Ortegal, ekialdean A Mariña Central, hego-mendebaldean O Eumeeta hegoaldean Terra Chá eskualde mugakideak ditu.

## Udalerriak 
# **Viveiro**: 15.466 biztanle 2019an.
# Cervo: 4.227 biz.
# Xove: 3.273 biz.
# O Vicedo: 1.675 biz.
# Ourol: 1.018 biz.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko golkoa
* Rias Altas

## Kanpo estekak
A Mariña Central

**A Mariña Central** Galiziako kostaldearen eskualdea da, Lugoko probintziaren iparraldean dagoena.

Foz, Burela eta Mondoñedo ditu udalerririk handienak, hurrenkera horretan. 29.373 biztanle zituen 2016an.

## Geografia 
Iparraldean Kantauri Itsasoa, mendebaldean A Mariña Occidental, ekialdean A Mariña Oriental eta hegoaldean Terra Chá eta Meira eskualde mugakideak ditu.

## Udalerriak 
# **Foz**: 9.980 biztanle (2019).
# Burela: 9.588 biz.
# Mondoñedo: 3.568 biz.
# Lourenzá: 2.140 biz.
# O Valadouro:1.991 biz.
# Alfoz: 1.688 biz.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko golkoa
* Rias Altas

## Kanpo estekak
A Mariña Oriental

**A Mariña Oriental** Galiziako kostaldearen eskualde mugakidea da, Lugoko probintziaren ipar-ekialdean dagoena, Asturiasen ondoan.

Ribadeo du udalerririk handiena. 16.477 biztanle zituen guztira 2016an.

## Geografia 
Iparraldean Kantauri itsasoa, mendebaldean A Mariña Central, hego-mendebaldean Meirako eskualdea, hegoaldean A Fonsagrada eskualdea eta ekialdean Eo-Navia (Asturias) eskualde mugakideak ditu.

## Udalerriak 
# **Ribadeo**: 9.854 biztanle (2019).
# Barreiros: 2.934 biz.
# A Pontenova: 2.264 biz.
# Trabada: 1.118 biz.

## Ikus, gainera 
* Bizkaiko golkoa
* Rias Altas

## Kanpo estekak
Bergantiños

**Bergantiños** Galiziako kostaldeko eskualdea da, Coruñako probintziaren mendebaldean dagoena.

Carballo du udalerririk handiena.

## Ikus, gainera 
* Costa da Morte

## Kanpo estekak
Coruñako eskualdea

**Coruñako eskualdea** Galiziako kostaldean dago, Coruña probintziaren mendebaldean.

Coruña hiria du udalerririk handiena.

## Ikus, gainera 
* Costa da Morte

## Kanpo estekak
Fisterrako eskualdea

**Fisterrako eskualdea** Galiziako kostaldean dago, Coruñako probintziaren mendebaldean.

Cee du udalerririk handiena.

## Ikus, gainera 
* Costa da Morte
* Rias Baixas

## Kanpo estekak
Ferrolgo eskualdea

**Ferrolgo eskualdea** Galiziako kostaldean dago, Coruñako probintziaren iparraldean. 2005eko erroldaren arabera, eskualdeak 163.669 biztanle zituen, eta 156.159 2016an. Probintziako hirugarren eskualderik populatuena delarik.

Ferrol du udalerririk handiena.

## Geografia 
Ipar eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa, ipar-ekialdean Ortegal eta hego-ekialdean O Eume eskualde mugakide ditu.

## Udalerriak 
Eskualdea honako hamaika udalerriek osatzen dute:

# **Ferrol**: 66.065 biztanle 2019an.
# Narón: 39.080 biz.
# Fene: 12.944 biz.
# Cedeira: 6.640 biz.
# Valdoviño: 6.563 biz.
# Ares: 5.732 biz.
# Mugardos: 5.245 biz.
# Neda: 5.079 biz.
# San Sadurniño:2.822 biz.
# Moeche: 1.226 biz.
# As Somozas: 1.098 biz.

## Ikus, gainera 
* Rias Medias

## Kanpo estekak
Ortegal

**Ortegal** Galiziako kostaldean dagoen eskualdea da, Coruñako probintziaren iparraldean.

Ortigueira du udalerririk handiena. 12.776 biztanle zituen 2016an.

## Geografia 
Iparraldean Ozeano Atlantikoa, mendebaldean Ferrolgo eskualdea, ekialdean A Mariña Occidental, hego-ekialdean Terra Chá eta hegoaldean O Eume eskualde mugakide ditu.

## Udalerriak 
# **Ortigueira**: 5.671 biztanle 2019an.
# Cariño: 3.838 biz.
# Mañón: 1.356 biz.
# Cerdido: 1.113 biz.

## Ikus, gainera 
* Rias Medias

## Kanpo estekak 
*  Ortigueiraren gida ez-ofiziala
Vigoko eskualdea

**Vigoko eskualdea** Galiziako kostaldean dago, Pontevedrako probintziaren hego-mendebaldean dagoena.

613.4 km2-ko azalera dauka, eta 2005ean 713.996 biztanle zituen, Galizia osoko %15a suertatzen zena. Hamaika udalerrik eskualdea osatzen du, eta Vigo populatuena da.

## Mugakideak 
Iparraldean Pontevedrako eskualdea, ekialdean O Condado, A Paradanta eta O Ribeiro (Ourenseko probintzia), hegoaldean O Baixo Miño eta mendebaldean O Morrazo eta Ozeano Atlantikoa mugakide ditu.

## Udalerriak 
thumb|Eskualdea (grisez) eta udalerriak probintziaren barruan.

# **Vigo**: 288.324 biztanle (2002)
# Redondela: 29.045 bz.
# Nigran: 16.684 bz.
# O Porriño: 16.241 bz.
# Mos: 14.033 bz.
# Gondomar: 11.861 bz.
# Baiona: 11.014 bz.
# Salceda de Caselas: 6.543 bz.
# Soutomaior: 5.513 bz.
# Pazos de Borben: 3.070 bz.
# Fornelos de Montes: 2.181 bz.

## Inguru naturala 
Kostaldeko eskualdea izanik, Rias Baixasen ingurunean kokatuta dago, zehazki Vigoko itsasadarraren hegoaldean.

## Ikus, gainera 
* Galiziako eskualdeak

## Kanpo estekak 
* Mancomunidade da Área Intermunicipal de Vigo (MAIV)
O Baixo Miño

**O Baixo Miño** Galiziako kostaldean dagoen eskualdea da, Pontevedrako probintziaren hego-mendebaldean dagoena.

Tui du udalerririk handiena (2005ean 16.680 biztanle).

## Kanpo estekak
O Morrazo

**O Morrazo** Galiziako kostaldean dagoen eskualdea da, Pontevedrako probintziaren mendebaldean dagoena.

**Marin** eta Cangas ditu udalerririk handienak.

## Udalerriak 
# **Marin**: 25.461 biztanle (2002).
# **Cangas**: 24.147 bz.
# Moaña: 18.079 bz.
# Bueu: 12.469 bz.

## Ikus, gainera 
* Rias Baixas

## Kanpo estekak
Prusia

**Prusia** (; ; ; ; ; antzinako prusieraz: *Prūsa*) Erdialdeko eta Ekialdeko Europako estatu bat izan zen, 1525ean sortua eta Bigarren Mundu Gerraren amaieran (1947) desegina. Eragin handia izan zuen Alemaniako eta Europako historian. Hasieran Königsberg izan zuen hiriburu, eta gero Berlin.

## Historia 
Antzinako prusiarrak Baltiko itsaso ondoan bizi ziren, Oder eta Niemen ibaien artean. Baltikoko herrietako hizkuntza bat hitz egiten zuten, prusiera zaharra deritzana. XIII. mendean germaniarrek (Ordena Teutonikoak) prusiarrak kristautu eta menderatu zituzten. Aitonen seme germaniarrek gazteluak eraiki zituzten Prusian eta nekazari germaniar asko iritsi ziren lurra lantzera. XIV. menderako, Prusiako biztanle gehienek alemanez hitz egiten zuten, antzinako prusiar hizkuntzak XVII. mendea arte iraun bazuen ere.

1525ean, Prusia Hohenzollern familiaren mendeko dukerri bilakatu zen; 1618an, Hohenzollern-Brandenburg etxea iritsi zen aginpidera; Brandenburgoko margraverria eta Prusiako dukerria batzean Europako lurralde indartsuenetako bat eratu zen: Brandeburgo-Prusia. Frederiko Gilen Handiak (1640-1688) Prusiako gudaroste ahaltsua eratu zuen; Frederiko I.a (1688-1713) Prusiako errege izendatu zuten. Frederiko II.ak (1740-1786) Silesia eta Poloniako mendebaldeko lurraldeak bereganatu zituen, eta Prusia Europako botere nagusietakoa bilakatu zen.

1807an, Napoleonen kontrako borroken ondoren, Prusiak lurralde batzuk galdu zituen, baina 1815eko Vienako Batzarrean horietako asko berreskuratu zituen. Handik aurrera, Austriarekin lehian egon zen germaniar elkartearen buru nor izango. 1871n, Otto von Bismarck kantzilerrari esker, Bigarren Reicheko lurralde nagusia bihurtu zen politika, ekonomia eta populazioari zegokienez.

Lehen Mundu Gerra bukatu zenean, Hohenzollern dinastiaren amaierarekin batera, Silesia, Posen, Mendebaldeko Prusia, Danzig, Memel, Schleswigeko iparraldea, Belgikako mugako lurraldeak eta Sarre eskualdea galduta, Prusia inoiz izandako lurralderik txikienera mugatua zegoen, eta, egoera ahul horretan, Weimarko Errepublikako *land* bihurtu zen (*Prusiako Estatu Askea*). 1933an, Hitlerrek Prusiako konstituzioa eta hango legeak indargabetu zituen. Bigarren Mundu Gerraren amaieran Alemania aliatuen mende geratu zen eta, horrenbestez, Prusiari geratzen zitzaizkion lurralde urriak ere bai; izan ere, Sobietar Batasunak hartu zuen ipar-ekialdeko Prusia eta Poloniak, berriz, Prusiako ekialdeko zenbait lurralde.

## Gaur egun 
Prusia lurraldetzat desegin zenetik, *Prusia* izena historian, kulturan edo geografian baino ez da erabili. Esaterako, etikaren arloan, *prusiar bertuteak* aipatzen dira: Prusiako Erresumari lotutako bertuteak dira; bereziki, erresuma historiko horren militarismoa eta prusiar armadaren kode etikoa, baina baita burges balioak (nagusiki kalbinismoaren eragina jaso dutenak).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moving Picture Experts Group

**MPEG** (**M**oving **P**icture **E**xperts **G**roup ) ISO/IECk asmatu zuen audio eta bideozko seinaleak konprimitzeko multimedia aplikazioen estandar multzoa da.

## MPEG-1 
Hiru partetan banatzen da: bideo, audio eta sistema, eta irudiaren handiera osoaren laurden bateko zatiekin lan egiten du.

## MPEG-2 
MPEG2, audio eta mugimenduzko irudiak konprimitzeko estandarra, NTSC, PAL eta HDTV seinaleentzat MPEG2 pantaila osoan lan egiteko gai da, 60 frame segundoko abiaduraz.. Gaur egun, MPEG asko erabiltzen da multimediako CD-ROM-etan, DVD-ko filmetan, telebistarako transmititzen bideoan, satelitezko telebistan....

MPEG2aren audiozko zatiak, hiru konprimitze-maila ditu. Maila bakoitzak, konprimitze-kalitate handiagoa ematen du, baina koste gehiagoren truke kodetze-prozesurako. 3.mailako geruza MP· izenaz ezagutzen da eta erreboluzio bat izan da soinua CD kalitateaz konprimitzen duelarik. (CD ROMen formatuan okupatzen denaren hamabiren bat baino ez du behar).

## MPEG-4 
ISO komitearen MPEG-4 bertsioak 1998. urtetik aurrera normalizatzen ari direnak, hiru ataletara dago zuzenduta:
:* Telebista digitala
:* Grafikozko aplikazio interaktiboak
:* Multimedia interaktiboa ( World Wide Web)

Beraz, egile, komunikazio operadore eta azken erabiltzaileei dago zuzenduta.

## Ikus,Gainera 
* AVI

## Kanpo estekak
Txintxeta

thumb|200px|Txintxeta
**Txintxeta** edo **tatxeta** paperak edo posterrak finkatzeko erabiltzen den pieza da. Eskuarki zirkulu formadunak dira, eta erdialdean eztena dute.

## Txintxeta-motak 
* Ohiko txintxeta: Punta metalikoak dauka eta normalean kolorezkoak izaten da. Bi atal dauzka muturrean, funda eta funda doan zati laua.

* Amerikar txintxeta: Ohiko txintxeta bezalakoa da, muturrean salbu. Honek plastikozko mutur zilindrikoa dauka errazago jartzeko edo kentzeko.

## Ikus, gainera 
* Tatxet

## Kanpo-estekak
Amoniako

**Amoniakoa** (*NH3*) nitrogenozko atomo batez eta hidrogenozko hiru atomoz osatutako konposatu kimikoa da. Ur-disoluzio batean, base baten lana egin dezake ioi amonioa (*NH4+*) sortzeko.

## Jatorria 
Amoniakoa naturan kantitate nabarmenetan aurkitzen den konposatu kimiko bat da, animalia eta landare jatorriko substantzia nitrogenatuetatik sortzen dena. Amoniakoa eta amonio-gatzak kantitate txikian aurkitzen dira euri-uretan.

Marten, Jupiterren, Saturnon, Uranon, Neptunon eta Plutonen ere aurkitzen da.

## Ekoizpena 
Industria kimikoko produktu garrantzitsuenetako bat da. 2018an amoniakoaren ekoizpen industrial globala 175 milioi tonakoa izan zen, eta 2021ean 236 milioi tonakoa. 2018ko datuen arabera, munduko amoniakoaren %28,5 Txinan ekoizten da, %10,3 Errusian, %9,1 AEBetan eta %6,7 Indian.

Amoniakoaren ekoizpen masiboan Haber-Bosch prozesua erabiltzen da:

N2 + 3 H2 → 2 NH3, Δ*H*° = −91.8 kJ/mol

## Toxikotasuna 
Amoniakoa oso toxikoa da uretako animalientzat, eta horregatik ingurumenarentzat arriskutsu gisa sailkatuta dago. Ez da hain toxikoa ugaztun gehienentzat eta landareentzat. Tabakoaren kearen osagaietako bat da.

## Amoniakoaren eginkizuna sistema biologikoetan 
Amonio ioiak animalien metabolismoaren hondakin toxikoak dira. Arrainetan eta uretako ornogabeetan, zuzenean uretara kanporatzen da. Ugaztunetan, marrazoetan eta anfibioetan, urea bihurtzen da, modu eraginkorragoan gorde daitekeena. Hegaztietan, narrastietan eta lurreko barraskiloetan, azido uriko bihurtzen da, solidoa dena eta, beraz, ur-galera minimoarekin kanpora daitekeena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordu-zirkulu

thumb|250px|Ordu-zirkuluaren eskema. Izar baten ordu-zirkulua irudikatzen da.
**Ordu-zirkuluak** zeruko poloetatik igarotzen diren zeruko esferaren zirkulu maximoak dira. Esaterako, zeruko meridianoa ordu-zirkulu bat da.

## Kanpo estekak
Txaden banaketa administratiboa

Txad 22 eskualde administratibotan banatuta dago. 1960ko independentziatik 1999ra arte, herrialdea 14 prefekturetan banatuta zegoen. Prefektura hauek 28 departamendu bilakatu ziren 1999an. 2002an, herrialdearen banaketa administratiboa berrosatu eta 18 eskualdeak antolatu ziren, baina 2002an hauek berrantolatu eta gaur egun 22 eskualde aurki ditzakegu.

Erregio bakoitza bi edo lau departamendutan banaturik dago, N'Djamenakoa izan ezik, 10 *arrondissements*-etan banatzen baita.

## Gaur egungo eskualdeak 
## Eskualdeak (2002-2008) 
(1) 2004an sortutakoak

## Kanpo estekak
Fronte Nazionala (Belgika)

**Fronte Nazionala** () Belgikako eskuin muturreko alderdi txiki bat da. 1985ean sortu zen eta Daniel Féret da alderdiburua. Hainbat inkesten arabera Valoniako boto-emaileen %9,4 euskarria dauka alderdiak. Hala ere ez du inoiz botoen %3 baino gehiago lortu hauteskundeetan.

## Hauteskundeetan emaitzak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Fronte Nazionala (argipena)

**Fronte Nazionala** hurrengo alderdi politikoetako bat izan daiteke:

* Fronte Nazionala (*Front national*): Belgikako eskuin-muturreko alderdi politikoa.
* Fronte Nazionala (*Frente Nacional*): Espainiako 1980ko hamarkadako eskuin-muturreko alderdia.
* Fronte Nazionala (*Front national*): Frantziako eskuin-muturreko alderdia.
* Fronte Nazionala (*Front national*): Frantziako mugimendu komunista.
* Fronte Nazionala (*National Front*): Erresuma Batuko eskuin-muturreko alderdi politikoa.
* Fronte Nazionala (*Fronte Nazionale*): Italiako 1990eko hamarkadako alderdi politiko neofaxista.

Halaber, hurrengo koalizioetako bat ere izan daiteke:

* Alemania Demokratikoko Fronte Nazionala (*Nationale Front des Demokratischen Deutschland*): 1949tik 1990era Alemaniako Errepublika Demokratikoan boterean egondako erakundeen koalizioa.
* Kolonbiako Fronte Nazionala: Kolonbiako alderdi liberal eta kontserbadorearen koalizioa (1958-1978).
Txadeko gobernua eta politika

Txadek independentzia eskuratu eta gero, alderdi bakarreko sistema ezarri zen herrialdean. 1979 eta 1982 artean, iparraldeko eta hegoaldeko tropen arteko gerrate zibila izan zen, Libia nahiz Frantziaren parte hartzearekin. 1975etik 1982ra estatu-kolpeak eman zituzten, azkena Hisséne Habrék burututakoa. Honek boterean iraun zuen 1990era arte. urte horretan, Idriss Débyk eskuratu zuen boterea. 1992an alderdi politiko guztiak legeztatu ziren. 1996an Déby presidente aukeratu zuten, eta iparraldeko tribu nomaden altxamendu bati aurre egin zion.

## Kanpo estekak
Berdeak!

**Berdeak!** (,  ahoskatua) Flandriako alderdi ekologista bat da. Bertoko alderdi txikiena da, eserleku bakarrarekin. Bere valoniar baliokidea Ecolo da.

## Historia 
*Agalev* mugimenduarekin hasi zen alderdia, 1970eko hamarkadan. Agalev (**A**nders **Ga**an **Lev**en) *Era ezberdinean bizitzen hasi* esan nahi du. Alderdiaren lehen urteetan mugimendu katoliko-ekologista bat zen, jesuita batek sortuta. 1980ko hamarkadan alderdiak emaitza hobeak lortzen hasi zen eta 1999n 9 eserlekuak lortu zuen ordezkarien kameran, inoiz izandako emaitza onena, eta lehen aldiz gobernuan sartu ziren, beste lau alderdiekin. 2003ko hauteskundeetan jasandako porrotaren ondoren izena *Groen!*era aldatu zen.

## Emaitzak sorreratik 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Duško Ivanović

**Duško Ivanović** (; Bijelo Polje, Montenegro, 1957ko irailaren 1) saskibaloi-jokalari ohia eta entrenatzailea da. Besteak beste, Baskonian entrenatzen urte gehien egon den pertsona da klubeko historia osoan, 12 urtez.

## Jarduera profesionala 
### Jokalari moduan 
* Spliteko Jugoplastica (Jugoslavia): -1990.
* Valvi Girona:(Espainia): 1990-
* CSP Limoges (Frantzia):
* Sisley Fribourg (Suitza): 1993-1994 eta 1995-1996.

### Entrenatzaile moduan 
* Sisley Fribourg (Suitza): 1993-94. Jokalari eta bigarren entrenatzailea.
* Valvi Girona (Katalunia): 1994-95 : Bigarren entrenatzailea, Joaquim Costaren laguntzailea.
* Fribourg Olympic (Suitza): 1995-1996. Jokalaria eta lehenengo entrenatzailea.
* Fribourg Olympic (Suitza): 1996-1999 .
* Suitzako saskibaloi selekzioa: 1997-2000.
* CSP Limoges (Frantzia): 1999-2000.
* Saski Baskonia (Euskal Herria): 2000-2005.
* FC Barcelona (Katalunia): 2005-2008.
* Saski Baskonia: 2008-2012
* Bosnia-Herzegovinako saskibaloi selekzioa: 2014-2015.
* Panathinaikos BC (Grezia): 2014-2015
* KK Buducnost (Montenegro): 2015.
* BC Khimki (Errusia): 2016-2018)
* Saski Baskonia (Euskal Herria): 2019-21, 2023-24.

## Palmaresa 
### Jokalari moduan 
* 2 Europako Kopa, Spliteko Jugoplasticarekin.
* 2 Jugoslaviako Liga, Spliteko Jugoplasticarekin.
* 1 Jugoslaviako Kopa, Spliteko Jugoplasticarekin.

### Entrenatzaile moduan 
* **Nazioarteko Tituluak**:
::* Korac Kopa-ren irabazlea CSP Limoges taldearekin (1999-2000).
::* Euroliga txapeldun orde TAU Baskoniarekin (2000-01 eta 2004-05).
* **Suitzako Tituluak**:
::* 3 Suitzako Liga: (1996-97, 1997-98 eta 1998-99) Fribourg Olympic taldearekin.
::* 1 Suitzako Kopa Fribourg Olympic taldearekin (1997-98).
* **Frantziako Tituluak**:
::* 1 Frantziako Liga, (1999-2000), CSP Limoges taldearekin.
::* 1 Frantziako Kopa CSP Limoges taldearekin (1999-2000).
* **Italiako tituluak:**
* Scudettoa: Virtus Bolonia taldearekin (2024-2025)
* **Espainiako Tituluak**:
::* 3 ACB Liga: (2001-2002, 2009-2010 eta 2019-2020), Baskoniarekin.
::* 3 Errege Kopa: (2001-2002 eta 2003-2004), TAU Baskoniarekin eta (2006-07) Winterthur FC Barcelonarekin.
::* Errege Koparen txapeldunorde: TAU Baskonia (2002-03).
Carpe diem

thumb|*Carpe diem*.

'''''*** latinezko esaldia da. Horazio idazleak bere "**Odak*'" delako liburuan idatzi ondoren, ezaguna eta erabilia izan da mendeetan zehar literaturan. Horaziok Odak liburuaren 11. kapituluan honela dio:«*Carpe diem quam minimum credula postero».*

«Eguna aprobetxatu ezazu, etorkizunean ahalik eta gutxien konfiatu»). 

## Esanahia 
Egunean egunekoa bizitzera bultzatu nahi du, bihar egongo ote den, edo hemen egongo ote garen, agertzen diren aukerak profitatzeko. Gaur egun, jende askok, batez ere gazteen artean, festa, plazer eta bizitza arin bizitzeari bultzarazten duen esaldia dela uste izan arren, bere jatorrizko esanahia bestelakoa da, bizitza gogotsu, tajuz eta ongi aprobetxatuta, eta buru arinkeriak alboratuz, bizi behar delakoa.

## Euskal idazleen itzulpenak 
Joseba Sarionandiak itzuli zuen horrela:«Bizi ezazu gaurko eguna. Harrapa ezazu,

eta ez zaitez balizko biharraz fida».Lander Arretxea kazetariak horrela:«Goza ezazu momentua».Juan Luis Goikoetxeak, berriz, hala itzultzen du:«Atrapa ezan eguna»;

«profita ezak une hau»Gaizka Eraña kazetariak horrela:«Orainaz gozatu, etorkizunaz kezkatu barik».Xabier Amurizak Berrian idazten duen zutabean koronabirusak (COVID-19) eragindako konfinamendu egunetan hauxe idatzi zuen:«*Carpe diem. Dies haec*.

Atxiki eguna. Egun hauxe!

Ez ixaron

gaixotasun batek

irakatsi arte».

## Erreferentziak 
## Ikus gainera 
* Hakuna matata

## Kanpo estekak 
* *Carpe diem* abestia. Maixa eta Ixiar (BADOK)
Berdeak

**Berdeak** izena hainbat alderdi politiko ekologistak hartzen du. Alderdi hauek batik bat Europakoak dira, baina munduko beste hainbat zonaldetan ere badaude izen honetako alderdiak.

## Europa 
* Europako Berdeak

### Alemania 
* 90 Aliantza/Berdeak (*Bündnis 90/Die Grünen*): Alemaniako alderdi politikoa, Europako Alderdi Berdearen kidea.

### Austria 
* Berdeak: Austriako alderdia, Europako Alderdi Berdearen kidea.

### Belgika 
* Flandriako Berdeak: Flandriako alderdia.

### Erresuma Batua 
* Ingalaterra eta Galesko Berdeak: Ingalaterra eta Galesko alderdia.

### Espainia 
* Berdeak (*Los Verdes*): Espainiako alderdia, Europako Alderdi Berdearen kidea.
* Iniciativa per Catalunya Verds: Kataluniako alderdia, Europako Alderdi Berdearen kidea.
* Zezenketen Aurkako eta Animalien Aldeko Alderdia (PACMA): Katalunian egoitza nagusia duen alderdia.

### Euskal Herria 
* Berdeak: Sopela eta Mutrikuko udaletan ordezkaritza duen alderdia.

### Finlandia 
* Ezker Batua: Finlandiako alderdia, Europako Alderdi Berdearen kidea.

### Frantzia 
* Berdeak: Frantziako alderdia, Europako Alderdi Berdearen kidea.

### Herbehereak 
* Ezkerreko Berdeak: Herbehereetako alderdia.

### Irlanda 
* Irlandako Alderdi Berdea (*The green party* edo *Comhaontas Glas*): Irlandako alderdia.

### Italia 
* Berdeen Federazioa: Italiako alderdia.

### Portugal 
* Portugalgo Alderdi Ekologista-"Berdeak"

### Suedia 
* Berdeen Alderdia: Suediako alderdia.

### Suitza 
* Berdeak: Suitzako alderdia, Europako Alderdi Berdearen kidea.

## Amerika 
### Brasil 
* Alderdi Berdea (Brasil): Brasileko alderdia.
### Estatu Batuak 
* Alderdi Berdea (Estatu Batuak): AEBetako alderdia.

## Ozeania 
### Zeelanda Berria 
* Aotearoako Alderdi Berdea.

## Kanpo estekak
Datu-base banatu

**Datu base banatua** logikoki erlazionaturiko datuen datu-basea, kokapen ez zentralizatuetan edukitzea dena da.
## Historia 
80 hamarkadaren hasieran, bi gertaera garrantzitsu eman ziren. Batetik, datu baseen ugalketa eta bestetik konputagailu-sareen hedapena. Bi hauen uztarketatik jaio ziren datu base banatuak.

## Datu Base Banatuen Kudeaketa Sistemak 
Datu base banatu bat datu base askoren multzoa da, DBBKS batek kontrolatuta, erabiltzaile batek atzipena izan dezan, dagoen tokitik edo sare bitartez beste toki batetik, datuak ordenagailu berean bilduta baleude bezala.

Ordenagailuek tamaina eta funtzio ezberdinak izan ditzakete. Halere baldintza batzuk bete behar dituzte:
:* Memoria nagusia ez konpartitzea. Datu Base Kudeaketa Sistema bakarra izatea
:* Ordenagailu bakoitzak DBBKSren zati bana edukitzea. Gutxienez DBa bi kokapen ezberdinetan egon behar da banatuta, bestela bezero/zerbitzari klasiko baten aurrean aurkituko baikinateke.

Beraz, DBBKS nodo multzo bat baino ez da, sare baten bitartez konektatuta (LAN, MAN edo WAN). Egun, IP sareen garapenarekin, aukerak Internet, Intranet edo mistoak izaten dira. Sistema honetara DBBkoak ez diren ekipoak ere konekta daitezke. Erabiltzaile arruntak izango lirateke.

Nodo bakoitzak transakzio mota bi egin ditzake:
:* Lokalak: nodo horretan dauden datuetara baino ez dute atzipenik
:* Globalak: Nodo askotara egiten dute atzipena

## Banaketaren abantailak 
:* Datuen erabilpen konpartitua eta kontrolaren banaketa: nodo bakoitzetik bertan dauden datuen inguruko nolabaiteko kontrola du, beti ere administratzaile orokorraren kontrolpean. Kontrol hau ezberdina izan daiteke beharren edo tamainaren arabera.
:* Fidagarritasuna eta prestasuna: hutsegite bat ematen bada nodo batean, sistemak funtzionamenduan jarrai dezake, eta hutsegitea errekuperatu ere, beti neurri egokiak hartu baldin badira.
:* Kontsulten prozesaketaren bizkortzea: normalean erabiltzen dituzten datuak, erabiltzaileek hurbil badituzte, kontsultak bizkortuko dira. Horrez gain, kontsulta nodo ezberdinetan dauden taulei badagokie, azpi kontsulta paraleloak egin daitezke, prozesua arinduz.
:* Hedatzea ziurtatua: hedapen aukerak anitzak dira, prozesadore zentral batekiko menekotasunik ez dagoelako.

## Banaketaren desabantailak 
:* Softwarearen garapenaren garestitzea.
:* Datuen errepikapena eman daitekeenez, konkurrentzia eta errekuperazio mekanismoen kontrola zailagoa da.
:* Kontsultak hobetzeko algoritmoetan zailtasun handiagoa, datuak sakabanatuta egon daitezkeelako. Komunikazio kosteak ere kontutan hartu behar dira.
:* Nodo ezberdinek parte hartzen dutenean erantzun denborak altuagoak izango dira.
:* Osotasunaren babesa askoz zailagoa da.

## Ikus,Gainera 
* Datu-base banatuak kudeatzeko sistema

## Kanpo estekak
Direct3D

**Direct3D** DirectX-en zati da, eta Microsoft-en APIa da. 3D-ko oinarrizko irudiak (bitmap) erabiltzen duen edozein aplikaziarentzako bideozko efektuak konbinatzeko, zein transformazio geometrikoak egiteko erraztasun oso aurreratuak eskaintzen dituen software multzoa da. Microsoftek asmatuta, Windows 95en erabiltzeko sortu zen, baina Windows 2000, Windows XP, Xbox eta Xbox 360 plataformentzako ere balio du.

Goi mailako APIak 3Dkofuntzioak ditu egileak bere aplikazio grafikoetan erabiltzeko ( motore geometrikoak,...etb ). Beheko mailako APIak joko egileei bakoitzaren kodea erabiltzeko aukera ematen die, eta baita ere programaren abiadura hobetzeko hardware funtzioetara deitzeko.

## Ikus,Gainera 
* DirectX
* OpenGL

## Kanpo estekak
Heroiak (telesaila)

***Heroiak*** () Tim Kringek sortutako zientzia fikzio eta dramazko telesail amerikarra da. 2006ko irailaren 25an estreinatu zen NBC telebista-katean.

## Sinopsia 
Telesail honek, botore bereziak dituztelaz jabetzen diren pertsonen bizitza kontatzen du. Botere horiek ezagutu eta kontrolatu beharko dituzte mundua salbatzeko ez ezik, aldatzeko ere.

## Pertsonaiak 
* *Isaac Mendez* (Santiago Cabrera)
* *Noah Bennet* edo *Mr. Bennet* (Jack Coleman)
* *Sandra Bennet* (Ashley Crow)
* *Simone Deveaux* (Tawny Cypress)
* *Micah Sanders* (Noah Gray-Cabey)
* *Matt Parkman* (Greg Grunberg)
* *Ando Masahashi* (James Kyson Lee)
* *Niki Sanders* (Ali Larter)
* *Hiro Nakamura* (Masi Oka)
* *Claire Bennet* (Hayden Panettiere)
* *Nathan Petrelli* (Adrian Pasdar)
* *Gabriel Gray (Sylar)* (Zachary Quinto)
* *Mohinder Suresh* (Sendhil Ramamurthy)
* *D.L. Hawkins* (Leonard Roberts)
* *Peter Petrelli* (Milo Ventimiglia)
* Tracy Strauss (Ali Larter)
* Elle Bishop (Kristen Bell)

## Kapitulu zerrenda 
### Lehenengo denboraldia (2006/07) 
# Genesis
# Don't Look Back
# One Giant Leap
# Collision
# Hiros
# Better Halves'
# Nothing to Hide
# Seven Minutes To Midnight
# Homecoming
# Six Months Ago
# Fallout
# Godsend
# The Fix
# Distractions
# Run!
# Unexpected
# Company Man
# Parasite
# .07%
# Five Years Gone
# The Hard Part
# Landslide
# How To Stop an Exploding Man

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Telesailaren komikiak euskaraz
MERISE

**MERISE** Frantziako administrazio publikoak, informatika sistemak osotasunean garatzeko metodologia da.

Printzipio hauek dituelarik:
:* Etapetan banatua: hasierako ikerketa, ikerketa zehatza, errealizazioa eta martxan jartzea.
:* Ikerketak bi motatakoak dira: datuei eta tratamenduei bideratutakoak.
:* Datuak adierazteko Entitate/Erlaziozko modelua eta bere formalismoak erabiltzen dira.
:* Tratamenduak adierazteko, Prozedurak lotzeko diagramak erabiltzen dira.
:* Hasierako fasean, aplikazioaren garapena egingo dunenen artean banatzen da bai lana, bai erantzukisuna ere. Gero, ustiakuntza, erabiltzaile eta ordenagailuen artean egingo da.

## Kanpo estekak
N'Djamena

'''N'Djamena''' Txadeko hiriburua da eta Chari-Baguirmiko prefekturaren barruan dago.
thumb|250px|eskuinera|N'Djamenako kale nagusi bat

600.000 biztanle inguru ditu (1996an 594.000 biztanle zituen, baina 800.000rarte ere iritsi daiteke). Kai bat du eta batez ere funtzio administratiboa betetzen du, hala nola produktu ezberdinen biltoki gisa.

1900. urtean sortu zen Frantziaren ibai-portu izateko Fort-Lamy izenarekin. Chari ibaiak zeharkatzen du hiria. 1979an egon zen gerra zibilaren ondoren jende ugarik alde egin zuen hiritik, baina handik aurrera hazi baino ez da egin.

## Klima 

## Demografia 
%2a baino gehiago suposatzen duten talde etnikoak honakoak dira:
* Arabiarrak: 11,08 %
* Ngambay: 16,41 %
* Hadjeray: 9,15 %
* Daza: 6,97 %
* Bilala: 5,83 %
* Kanembou: 5,80 %
* Maba: 4,84 %
* Kanouri: 4,39 %
* Gor: 3,32 %
* Kouka: 3,20 %
* Tupuri: 3,05 %
* Sar: 2,24 %
* Barma: 2,10 %

## Hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* N'Djamenako artxidiozesia

## Kanpo estekak
Iker Flores

**Iker Flores Galarza**, (Urdiain, 1976ko uztailaren 28a - ) txirrindulari nafar bat da. 1.999 debutatu zuen profesionaletan Euskaltel-Euskadi taldearekin.

## Taldeak 
## Palmaresa 
**1993**
* Iruñerriko Itzulia
**1996**
* Bizkaiko Birako etapa 1
**1998**
* 10. Bizkaiko Biran eta etapa 1
**2000**
* 20px Etorkizuneko Tourra eta etapa 1
* 8. Alenteixoko Itzulian
**2003**
* 10. Ordiziako Klasikan
**2004**
* 3. Tour du Languedoc-Roussillonen
* 17. Setmana Catalanan
**2007**
* 19. Euskal Bizikletan

## Sailkapen orokorra Itzuli Hndietan 
—: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak
Vilalba

**Vilalba** Galiziako barnealdeko udalerria da, Lugoko probintziaren ipar-mendebaldean dagoena eta bertako hirugarren herririk populatuena dena. Halaber, Terra de Cha eskualdeko herri nagusia da.

2004an 15.643 biztanle zituen eta 30 parrokiatan banatuta dago.

thumb|ezkerrera|200px|Andrade gazteluko dorrea.

## Pertsonaia ezagunak 
* Manuel Fraga Iribarne (1922-), politikaria. Xuntaren presidentea 1989tik 2005 arte.
* Antonio Maria Rouco Varela (1936-), kardinala.

## Ikus, gainera 
* Lugoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Vilalbako udal webgunea
Monforte de Lemos

**Monforte de Lemos** Galiziako udalerria da, Lugoko probintziaren hegoaldean dagoena eta bertako bigarren herririk populatuena dena, Lugo hiriburuaren atzetik eta Viveiroren aurretik. Halaber, Terra de Lemos eskualdeko herri nagusia da.

2004an 19.445 biztanle zituen eta 2012an 19.604.

thumb|ezkerrera|Colexio de Nosa Señora da Antiga.

## Geografia 
Iparraldean Bóveda, ipar-mendebaldean O Saviñao, ipar-ekialdean eta ekialdean A Pobra do Brollón, hego-ekialdean Ribas de Sil, hegoaldean Castro Caldelas eta Sober ditu udalerri mugakideak.

## Parrokiak 
thumb|ezkerrera|Monforteko parrokiak.

Udalerria 27 parrokiek osatzen dute: Baamorto (Santa María) | Bascós (San Martiño) | Caneda (Santalla) | O Chao do Fabeiro (San Ramón) | Chavaga (San Xoán) | Distriz (Santo André) | Fiolleda (San Cosmede) | Gullade (Santo Acisclo) | Guntín (Santa Lucía) | Marcelle (San Miguel) | Monforte de Lemos | Moreda (San Salvador) | As Nocedas (Santo Estevo) | A Parte (Santa María) | A Penela (Santa María) | Piñeira (San Martiño) | Reigada (San Salvador) | Ribas Altas (San Pedro) | Rozavales (Santa María) | San Xillao de Tor (San Xillao) | Santa Mariña do Monte (Santa Mariña) | Seoane (San Salvador) | Sindrán (San Pedro) | Tor (San Xoán) | Valverde (San Pedro) | A Vide (San Cibrao) | Vilamarín (San Fiz).

## Pertsonaia ezagunak 
* Diego Alvarez (1954-), Real Sociedadeko futbolaria izandakoa.
* Julia Otero (1959-), irrati esataria.

## Ikus, gainera 
* Galiziako udalerrien zerrenda
* Monforte (Portugal)

## Irudi galeria 

Castelo_(Monforte_de_Lemos).jpg|Gaztelua.
Ponte_romana_de_Monforte_de_Lemos._11_Abr_09.jpg|Zubi erromatarra.
Pazo_de_Tor_edificio_Monforte_de_Lemos.jpg|Pazo de Tor.

## Kanpo estekak 
* Monforteko webgune ofiziala
Ekialdeko Europa

thumb|300px|Ekialdeko Europako mapa
thumb|1945-1949 Ekialdeko Europaren sobietartze prozesua.
thumb|1989-2008 Ekialdeko Europaren mapa berria.
**Ekialdeko Europa**, berez, Europako ekialdean dagoen eskualdea da. Hala ere, Europako ekialde eta mendebaldearen arteko ezberdintzea historikoki ezberdina izan da. Mugak zehazterako garaian, Europaren erdialdea non dagoen begiratu behar da, hau politikoki aldatu baita. Adibidez XX. mendearen erdialdean Polonia edo Hungaria, SESBekin batera zeudenak politikoki, Ekialdeko Europa kontsideratzen ziren. Gaur egun eurek Europa Zentraltzat dute euren burua, Errepublika Sobietar horiekin ez nahasteko.

Nazio Batuen Erakundeak 1989an honako herrialdeak sartu zituenu izen horren azpian:
* Bielorrusia
* Bulgaria
* Txekiar Errepublika
* Alemaniako Errepublika Demokratikoa
* Hungaria
* Moldavia
* Polonia
* Errumania
* Errusia
* Eslovakia
* Ukraina

Horretaz gain honako SESBeko kide ohiak ere sartu ohi dira:
* Armenia
* Azerbaijan
* Estonia
* Georgia
* Letonia
* Lituania

Kasu askotan Balkanetako herrialdeak ere sartzen dira definizioan:
* Albania
* Bosnia eta Herzegovina
* Ipar Mazedonia
* Montenegro
* Serbia
* Kroazia
* Eslovenia

## Erreferentziak 
## Ikusi ere 
* Europa
* Erdialdeko eta Ekialdeko Europa

## Kanpo estekak
Killer application

**Aplikazio hiltzailea** edo, ingelesez, ***Killer application*** Interneten arrakasta handia duelako beste erabilpen batzuk baztertzeko joera daukana da. Erabiltzaileak zerbitzu berri bat aise erabiltzen dutenean, lehengoa zaharkituta gelditzen da laster batean.

Hori gertatu zaio adibidez ohiko postari, posta elektronikoa hedatu denean. Bat bateko mezularitza ere, *Killer app* bezala hartzen da, kasu askotan telefono deiak ere ordezkatzen ari delako. Hurrengo "aplikazio hiltzailea" bideoa omen da: Interneteko banda zabalari esker, eta jendearen komunikazio beharrari erantzuteko, gero eta zabalduago dago bideo digitala. Eta gero eta zerbitzu gehiago, Web 2.0 estilokoak, sarean bideoa eskaintzen ari dira: Google, Youtube eta antzekoak.

## Kanpo estekak
Aitor Etxarri Pellejero

**Aitor Etxarri Pellejero** (Leitza) Eusko Alkartasunako politikaria da.

Informatika teknikaria ogibidez, 2007ko hauteskundeetan, Nafarroa Baiko zerrendan hamabigarren postuan joanda, Nafarroako Parlamentuko kidea bihurtu da.
Patxi Telletxea

**Patxi Telletxea Ezkurra** (Igoa, Basaburua, 1964ko irailaren 12a) Aralar alderdiko politikari ohia da.

Igoan jaio arren, 8 urte zituelarik Burlatara bizitzera joan zen, aitak Iruñerrian lana lortu zuelako. Euskal Filologian lizentziaturik, Iruñeko Hizkuntz Eskolan euskara irakasten du, eta, 2000tik-2010era, ikastetxe horretako zuzendaria izan zen. Politikagintzan Burlatan hasi zen, Herri Batasunaren eskutik. Aralarrekin, 2003an sartu zen Nafarroako Parlamentura, eta, 2007an Nafarroa Bairekin errepikatu zuen. 

2011n politika utzi zuen eta bere langintzan jarraitu zuen, Iruñeko Hizkuntza Eskola Ofizialean, 2024. urteko irailean erretiroa hartu zuen arte.
Stalingradeko gudua

**Stalingradeko gudua** Bigarren Mundu Gerrako gudualdi garrantzitsua izan zen, Stalingraden gertatua, gaur egungo Volgograden, Alemania eta haren aliatuen eta Sobietar Batasunaren artean. Gudua 1942ko abuztuaren 21ean hasi zen, eta 1943ko otsailaren 2an amaitu. Emaitza porrot handia izan zen Alemaniarentzat, eta ezinezko egin zuen herrialde hark Ekialdeko frontean irabaztea. Gudu hark buelta eman zion gerraren joerari: ordu arte Ardatzaren alde joan zen gerra; geroztik, Aliatuen alde. Garai hartako hainbatek Europar zibilizazioaren salbaziotzat jo zuten Stalingradeko garaipena.

Hilak guztira 1,5 miloi izan zirenez, zenbaitek historia osoan hildako gehien eragin zuen gudutzat jo dute, baina kontuan izan behar da Leningradeko setioan zenbait iturriren arabera 4.500.000 gizabanako hil zirela (beste zenbait iturriren arabera,
1.117.000); haietatik gehienak, goseak jota hildako zibilak.

Stalingradeko guduaren ondorioz, Ardatzeko armadek 850.000 inguru gudari galdu zituzten, eta arma nahiz hornigai andana ere galdu zuten. Alemaniak eta haren aliatuek galera horien hutsuneak ezin izan zituzten berriro bete, eta, azkenean, Ekialdeko Europatik atzera egin behar izan zuten, 1943-1944ko borroken ondoren batik bat. Sobietarrek, gudari asko galdu arren, Stalingradeko garaipenari esker, Sobietar Batasuna askatzen hasteko aukera izan zuten, eta 1945ean Hirugarren Reicharen gaineko erabateko garaipena lortuko zuten beren aliatuekin batera.

## Paulus marexalak Stalingraden adierazitakoa, 1943 
Alemaniar gudarien egoera latza ondo azaldu zuen alemaniar gudarosteko korolenak, Friedrich Paulusek, behean idatzita dagoen moduan:

## Zinema 
* 1993 - *Stalingrad* (1993)
* 2001 - *Enemy at the Gates* (2001)

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Budin

**Budina** (ingelesez *pudding*, frantseseko *boudin* hitzetik) jatorrian Ingalaterrako sukaldaritzako plater gozo edo gazia da, oinarrian halako ore bat duena. Izen horren barnean sartzen dira postre ugari, hala nola ogi-mamiz, bizkotxoz, arrozez edo semolaz egindakoak. Plater gazien artean daude Christmas pudding eta Yorkshire pudding deritzanak.

Euskal Herrian ere jaki gaziak eta gozoak izendatzeko erabiltzen da, hala nola krabarroka budina edo sagar budina. Sarri, flana izendatzeko erabiltzen da.

## Jogurt budina 
thumb|200px|ezkerrera|Jogurt budina
### Osagaiak 
:* Jogurt bat (limoizko, naturala )
:* Jogurt neurriko 3 irin neurri
:* Jogurt neurriko 2 azukre neurri
:* Jogurt neurriko olio neurri bat
:* Altxagarri poltsatxo bat
:* 2 edo 3 arrautza
:* Aukerako: mahaspasak, mahatsak, intxaurrak, laranja, limoi zuku, anis...

### Prestaketa 
Dena irabiatu eta labean jarri gurinaz eta gero irinaz estaliko molde batean.
:* Denbora ordu bat
:* Tenperatura: 180-200 gradu.

## Ikus, gainera 
* Arroz-tarta
* Krabarroka budina

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  *Gastronomiavasca* ataria
Sarria (Lugo)

**Sarria** Galiziako barnealdeko udalerria da, Lugoko probintziaren hegoaldean dagoena eta bertako bosgarren herririk populatuena dena. Halaber, izen bera duen eskualdeko herri nagusia da. Frantziar Done Jakue bidea herri honetatik igarotzen da.

2004an 13.142 biztanle zituen.

## Pertsona ezagunak
* Ana Pontón (1977-), BNGko politikaria.

## Ikus, gainera 
* Lugoko udalerrien zerrenda
* Sarria (Zuia)

## Kanpo estekak 
* Sarriako webgune ofiziala

thumb|250px|ezkerrera|Zubi erromatarraren alboko ikuspegia.
Tiraka

**Tiraka** Eusko Jaurlaritzan lan egiten duten hainbat euskaltzaleren ekimenez sortutako elkartea da, euskararen erabilera bultzatzeko Administrazioan. Bere kideek aldarrikatzen dute prest direla euren lana euskaraz egiteko oso-osorik. Ondorioz, Administrazioari eskatzen diote konpromiso tinko bat euskara lan tresna bihurtzeko.

Nahiz eta urte batzuetan aritu aipatutako helburuaren alde, 2007an inskribatu da ofizialki Euskal Autonomia Erkidegoko Elkarteen Erregistroan. Bere egoitza soziala Lakuan (Gasteiz) dago.

## Kanpo estekak 
*  Tirakaren webgunea
Sarria (argipena)

**Sarria** edo **Sarrià** hainbat lekuren izena da:

* **Sarria**, Nafarroako herria.
* **Sarria**, Arabako herria.
* **Sarriako jaurerria**, Nafarroako jaurerria.
* **Sarria (Lugo)**, Galiziako udalerria.
* **Sarriako eskualdea**, Galiziako Lugo probintziako eskualdea.
* **Sarrià**, Kataluniako Bartzelona hiriburuan dagoen Sarrià-Sant Gervasi barrutiko auzo bat da.
* **Sarrià-Sant Gervasi**, Bartzelonako barrutia.
* **Sarrià de Ter**, Kataluniako udalerria.
* **Sarria**, Bizkaiko Berrizko auzoa.
Burela

**Burela** Galiziako udalerria da, Lugoko probintziaren iparraldean eta kostaldean dagoena eta bertako bederatzigarren herririk populatuena dena. Halaber, A Mariña Central eskualdeko bigarren herri nagusia da.

2004an 8.348 biztanle zituen.

thumb|center|400px|Burelako portua eta itsasaldea.

## Ikus, gainera 
* Lugoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
* Burelako udal webgunea
Mondoñedo

**Mondoñedo** Galiziako barnealdeko udalerria da, Lugoko probintziaren ipar-ekialdean dagoena eta A Mariña Central eskualdeko hirugarren herri nagusia dena.

2004an 4.904 biztanle zituen.

## Pertsonaia ezagunak 
* Alvaro Cunqueiro (1911-1981), idazlea.
* Marina Mayoral (1942-), idazlea.

## Ikus, gainera 
* Lugoko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Mondoñedoko webgune ez ofiziala

thumb|ezkerrera|300px|Mondoñedoko katedrala.
Terra Chá

**Terra Chá**, literalki "Lurralde Lau", Galiziako barrualdeko eskualdea da, Lugoko probintziaren ipar-mendebaldean dagoena.

Vilalba du udalerri nagusia.

## Udalerriak 
* Abadín
* Begonte
* Castro de Rei
* Cospeito
* Dozón
* Guitiriz
* Muras
* A Pastoriza
* Vilalba
* Xermade

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chantadako eskualdea

**Chantadako eskualdea** Galiziako barrualdean dago, Lugoko probintziaren hego-mendebaldean.

Chantada bera du udalerri nagusia.

## Kanpo estekak