Titan Clydebank

**Titan Clydebank**, Titan Crane bezala ezagunagoa, 46 metroko (150 oin) altuera duen hegal-garabi bat da, Clydebank-en kokatua, West Dunbartonshire, Eskozian. John Brown & Company ontziolan korazatuak eta transatlantikoak ekipatzean ekipo astunak (motorrak eta galdarak, adibidez) jasotzeko diseinatu zen. Elektrikoki eragindako munduko lehen garabi hegalekoa ere izan zen, eta bere motako garabi handiena amaitu zenean.

U formako ekipamendu-dartsena baten muturrean dago garabia, eta XX. mendeko ontzirik handienetako batzuk eraikitzeko erabili zen, hala nola Queen Mary, Queen Elizabeth eta Queen Elizabeth 2. Egitura historikoa, A kategorian katalogatua, 2007an birgaitu zen erakarpen turistiko eta ontzigintzaren museo gisa. Clydesdale Bank-eko 5 liberako egungo txartelean agertzen da.

## Historia 
Clydebank ontziola 1871n sortu zen, James & George Thomson enpresa Govan Graving Docks delakoetatik lekualdatu ondoren.John Brown & Companyk 1899an erosi zuen ontziola, eta 1905ean Dalmarnock-en egoitza zuen Sir William Arrolak & Co ingeniaritza enpresari 24.600 libra eskatu zitzaizkion garabi-zerbitzurako.Titan bi urte geroago amaitu zen, 1907an. Adam Hunter (1869-1933) eskoziar ingeniariak eraiki zuen, Bath-eko (Ingalaterra) Arrolak & Co., Stotoetatik & Pitt-ek ingeniari nagusi bezala lan egiten zuenak, Titan makineriaren zatirik handiena fabrikatu eta instalatu zuen, Lancashire Dynamo and Motor Co-k eraikitako motor elektrikoak barne.

Dikea itsasontzi berriak ekipatzeko erabili zen, eta garabiak motorrak eta galdarak igotzen zituen ontzietara. Titanen goratze ahalmenak, eta ontziola Clyde ibaiak eta Cart ibaiak bat egiten duten tokian kokatzeak, ontziolaren arrakasta lagundu zuten, ontzi izugarri handiak eraiki zitzakeelako.

1907ko apirilaren 24an probatu zenean, Titán hegalkinean eraikitako garabi handiena zen, 160 tonako ahalmena zuena (160 tona luze; 180 tona motz) 85 oineko erradioan (26 m).Jatorrizko jasotze-ahalmena 203 tona luzetara (206 t) igo zen 1938an, argi geratu zenean jatorrizko zehaztapena ez zela nahikoa izango irismen handiko kanoien dorretxo berriak Duke of York bezalako ontzietan instalatzeko.

1941eko martxoaren 13 eta 14ko gauetan, Clydebank-eko bonbardaketak ia erabat suntsitu zuen hiria. 528 zibil hil ziren, 617 baino gehiago larri zauritu eta 48.000 zibilek euren etxeak galdu zituzten. Clydebank-en zazpi jabetza bakarrik geratu ziren kalterik gabe, Britainia Handiko bonbardaketarik txarrenetako batean. Bonbardaketetan Luftwaffeko 260 bonbaketarik parte hartu zuten lehen gauean eta 200 bigarrenean, Clydesideko industria izan zuten helburu, baina Titan Crane ontziak ez zuen kalterik izan.

1968an, ontziolak Upper Clyde Shipbuildersen bat egin zuen beste laurekin batera, lehiakortasuna handitzeko asmoz. 1970eko hauteskunde orokorretan gobernu aldaketa izan zen eta ontziolarako finantzazioa atxiki zuten, eta horrek John Brown's ixtea eragin zuen. Egoitza Houstonen (Texas) duen Marathon Manufacturing Company enpresak erosi zien administratzaile judizialei, petrolio plataformak eraikitzeko. 1980an, Marathon enpresak Frantziako Union Industrielle et d'Entreprise (UiE) enpresari saldu zion ontziola. UIEko jabeek, Bouygues Offshorek, 2001ean itxi zuten ontziola eta kokalekua berrurbanizaziorako erabili zen.

Garabiak egindako ontzien artean, HMS Hood, Queen Mary, Queen Elizabeth, Queen Elizabeth 2 eta Royal Yacht Britannia daude.

### Berritzea 
1980ko hamarkadan garabia erabiltzeari utzi zioten eta, abandonu garaian, aginte-zubian bandalismo eta egituran korrosio ekintzak jasan zituen.1988an, garabia A kategoriako egitura historikotzat jo zuten.

Hiria berroneratzeko Clydebank Re-Built enpresak 3,75 milioi libera zaharberritzeko proiektua abiatu zuen 2005ean, eta garabia 2007ko abuztuan ireki zen jendearentzat. Egitura granailatu egin zen pintura zaharra eta herdoila kentzeko, eta horri esker konponketak egin ahal izan ziren berriro margotu aurretik. Igogailu bat jarri zen bisitariak eserlekura igo zitezen, eta larrialdietarako ebakuazio-eskailera bat, baita metalezko sare bat ere behaketa-gunearen inguruan, eta foku batzuk garabia gauez argiztatzeko.

2015ean, gomasalto bat gehitu zuten.

## Diseinua 
thumb|Titán garabi-besoa behatoki publiko bihurtu da.
Titanek kontrapisu finko bat eta habe birakari batean muntatutako polipasto elektrikoak erabiltzen zituen, bere aurreko lurrun-makinak baino azkarragoa eta sentikorragoa egiten zuena. Guztira 150 tona (150 tona luze; 170 tona motz) igotzeko behar ez zuten multzo txikiagoak igotzeko, 30 tonako polipasto laguntzailea erabiltzen zen (30 tona luze; 33 tona motz), karga handiak ez baitziren oso ohikoak konparatiboki.

Titanek 49 metroko (161 oin) altuera du, 800 tona inguru pisatzen ditu (790 tona luze, 880 tona motz) eta hondoratutako hormigoizko lau piloteren gainean dago, 23 metroko (75 oin) sakoneran. Hegalkinaren besoek 45,7 metroko (150 oin) eta 27,4 metroko (90 oin) luzera dute. Dorreak 12 metro (39 oin) karratu ditu, eta haren erdigunea kaiaren ertzetik 10,7 metrora (35 oin) baino ez dago.

1970eko hamarkadan Beardmore garabia eta 2007an Fairfield Titan kendu ondoren, orain lau garabi hegalari erraldoi daude Clyde ibaian: besteak Stobcross (Finnieston garabia), Scotstoun (Barclay Curle garabia) eta Greenock (James Watt Dock garabia) daude. Hirurogei garabi erraldoi baino gutxiago eraiki ziren mundu osoan, horietako sei Clydean, eta 2011ko maiatzean hamaika besterik ez zirela geratzen uste da, horietatik lau Clydean.

## Sariak 
Garabiak 2012ko Ingeniaritza Ondarearen Saria jaso zuen Ingeniaritza Mekanikoko Erakundearen eskutik, eta "ingeniaritza mekanikoaren adibide bikaina, tokiko paisaiaren parte dena" bezala deskribatu zuten.   Titan Nazioarteko Ingeniaritza Zibileko eta Mekanikoko Mugarri Historiko izendatu zuten Ingeniari Zibilen Amerikako Elkarteak eta Ingeniari Mekanikoko Amerikako Elkarteak 2013an, Eskoziako egitura batek jasotzen duen bosgarren sari hori. 

Egituraren zaharberritzeagatik, Chicago Athenaeum Award for Architecture saria eman zioten 2008an, eta Civic Trust saria 2009an.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
* Arkitektura Kolektiboaren proiektuaren ikuspegi orokorra
* "The Titan crane: a true giant of Clydebank shipbuilding". The Scotsman. 2011ko maiatzaren 30a. 2015eko irailaren 24an artxibatu zen jatorrizkotik.