Z (ikur militarra)

**Latindar alfabetoz idatzitako Z letra** Errusiak 2022an Ukrainan egindako inbasioan parte hartu zuten Errusiako Indar Armatuen ibilgailu militarretan margotutako ikurretako bat da, ustez, indar armatuei bestelako indar jakin bat aliatu edo etsai den bereizten laguntzeko sortua.

Gerraren aldeko ikur gisa, Errusiako Gobernuak "Z" ikurra erabili izan du, ere, propaganda-tresna gisa. Zibil errusiarrek, halaber, inbasioaren aldeko seinale gisa erabiltzen dute. Errusiatik kanpo, Txekiar Errepublikako Gobernuak "Z" ikurra svastikaren baliokide gisa sailkatu du, eta Kazakhstango eta Kirgizistango legeek debekatu egiten dute, oraintsu, ibilgailuetan "Z" sinboloa publikoki erakustea.

## Ikurrak 
Ukrainako Indar Armatuek partekatutako infografia baten arabera, Errusiako Indar Armatuek honako sinbolo hauek –eta hurrengo esanahiekin– erabili dituzte Ukrainako 2022ko inbasioan:

* Z: Ekialdeko Barruti Militarreko indar errusiarrak;
* 🅉: Krimeako indar errusiarrak;
* O: Bielorrusiako indarrak;
* V: Errusiar Marineak;
* X: Txetxeniako indarrak (Kadirovtsiak); eta
* A: Indar Bereziak –hala nola; EAUBak, Alfa Taldea eta Operazio Berezietako Indarrak–. Ikurra latindar alfabetoaren Z letraren forma du, errusiar alfabetoan erabiltzen den З (ze) letra zirilikoaren ordez –errusiar nazionalismoa kontutan harturik, ikur-hautaketa arrarotzat jo dena–.

### Esanahia 
"Z" ikurra gerraren aldeko sinbolo gisa erabili izan da inbasioaren babesa irudikatzeko, nahiz eta esanahi anbiguoa izan.

Instagramen, Errusiako Defentsa Ministerioak (MoD) martxoaren 3an argitaratu zuen "Z" ikurra "garaipenerako" esaldiaren laburdura bat zela (errusieraz: **з**а победу); eta "V" sinboloak, berriz, "gure indarra egian dago" esan nahi duela (errusieraz: сила **в** правде). Defentsa Ministerioak, egunetara, "Z"rako esanahi alternatiboak iradoki zituen; besteak beste, "Bakearen alde" (**з**а мир) "Egiaren alde" (**з**а правду) eta ingeleseko *demilitari**z**ation* (desmilitarizazio) eta *dena**z**ification* (desnazifikazio) hitzak –Errusiako Presidente den Vladimir Putinek inbasioaren *casus belli* bezala zabal erabilitakoak–.

"Z"ren beste interpretazio bat "mendebalderako" hitz errusiera da (**з**апад), Mendebaldeko Barruti Militarra edo mendebaldera doan infanteria izendatzeko, edo, eskuarki, Kremlinareen handinahi inperialak nabarmentzeko. "V" sinboloak, bestalde, "ekialde" hitza irudikatuko luke (**в**осток). Termino hauek 2021eko Zapad ekitaldian erabili zen Bielorrusia eta Errusiaren artean, inbasioaren aurretik.

## Erabilera 
### Erabilera militarra 
Aditu militar batzuek hipotesi hau planteatu dute: ikurrak lagunarteko sua murrizteko erabiltzen diren identifikazio-markak dira; hala, ikur hauek Bigarren Mundu Gerrako Normandiako Lehorreratzean erabilitako inbasio-zerrendekin alderatu dituzte. Beste aditu militar batzuek iragarri dute sinboloak erabiltzen direla lan-talde desberdinak elkarren artean bereizten laguntzeko, eta Michael Clarke-k, Zerbitzu Batuetako Errege Institutuko zuzendari-ohiak, esan duenez, "Sarritan, sinbolo horiek kokapenean oinarritzen dira: unitatea norantz doan jakinaraz[ten] dute"; hala, adibide modura, AEBetako armadak 2003an Irak inbaditu zuenean ere ikurrak erabili zituela adierazi du. Azken teoria hori Sergei Kuvikin errusiar beteranoak berretsi zuen, eta lauki batean ""Z" bat, zirkulu batean "Z" bat, izar bat duen "Z" bat edo "Z" bat bakar-bakarrik dituzten sinboloak" erabili direla adierazi zuen *Life* aldizkariarekin egindako elkarrizketa batean. Kharkiveko guduan, bertako biztanleek "Z" ikurrak erabili zituzten ibilgailu errusiarrak identifikatzeko, bai eta, Telegramen, hauek zuten kokapena jarraitzeko.

### Gerraren aldeko erabilera propagandistikoa 
Errusiako Gobernuak gerraren aldeko propaganda-*motiv* gisa erabili du "Z" ikurra, Sergei Tsiviliov-ek, Kuzbass Oblasteko Gobernadoreak (errusieraz: Ку**з**басс) oblastaren izena aldatu eta hitz hibrido bat jarri zuen, hizki ziriliko xehearen ordez Z letra latindar larria jarriz (Ку**Z**басс). *Roscosmos*eko Zuzendari Nagusia, Dmitri Rogozin, bere abizena Rogo**Z**in modura letreiatzen hasi zen (Рого**Z**ин), bai eta Errusiak kudeatzen duen Baikonur Kosmodromoko langileei ekipamendua "Z" eta "V" ikurrekin markatzen hastekoko agindu zien. Kremlinaren aldeko Telegrameko kanalek Z letra sartu dute euren izenetan inbasioa hasi zenetik, eta *Roskomnadzor* telekomunikazioetako-agintari errusiarrak bere Telegrameko kanalaren heldulekua aldatu zuen bere izenean "Z" ikurra erakusteko. Errusiako gobernu-agentziek ere "Z" ikurra sustatu dute mezu eta bideo nazionalistetan VK sare sozialean. Errusiak inbasioarekin bat egiteko kontratatutako soldadu siriarrek ere "Z" ikurra zuten kartelak altxatu zituzten, Errusiako hedabide estatalek igorritako bideoetan animatzen zuten bitartean.
[thumb|[Khabarovsk|Khabarovsk-eko biztanleak, Errusia Batuako Guardia Gaztea barne, "Z" formazioan jarri ziren, Platinum Arenan, hiriko administrazioak eta Errusia Batua alderdiak antolaturiko "#EzDituguGureakAbandonatuko" kanpainaren barruko *flashmob* batetan.]]
Errusiako hainbat tokitako agintariek inbasioari laguntzeko *flashmob*ak antolatu dituzte, zeinetan "Z" ikurra nabarmentzen den. Sare sozialetan, "Z" sinboloarekin apaindutako kamiseta beltzak daramatzaten gerraren aldeko aktibista gazteek osatutako flash mob-ak erakusten zituzten, bai eta "Errusiaren alde, Putinen alde!" oihukatzen duten bideo propagandistikoak partekatu dira ere, #СвоихНеБросаем *hashtag*arekin batera (euskaraz, ez lit.:  #EzDituguGureakAbandonatuko). Sare sozialetan egindako bideo batetan, Maria Butina-k –Estatuko Dumako kideak– "Z" bat marraztu zuen bere jakan, inbasioari babesa adierazteko, eta beste batzuk berdina egitera ere animatu zituen. Estatuak kontrolatzen duen irrati-kate errusiarrak, RTk, sinboloa duten produktuak saldu ditu indar errusiarrei laguntzeko, askotan San Jurgiren xingolen patroiarekin.

Errusiako gerraren aurkako ekintzaileek "Z" sinboloak adierazten dituzten grafitiekin margotuta aurkitu dituzte beren propietateak. Anton Dolin-ek, Errusiako zinema-kritikariak, zeinaren atea sinboloarekin markatu baitzen, "Z" hori 2013ko "*World War Z*" akziozko eta beldurrezko filmarekin alderatu zuen, eta Errusiako armada zein gerraren aldeko ekintzaileak "zonbifikatu" gisa deskribatu zituen. Polizia-agenteek ere "Z" markak utzi zituzten giza eskubideen defentsarako  Memorial erakundearen eraikina bandalizatzen zuten bitartean, Gobernuaren aginduz itxi ondoren. Pussy Riot talde artistikoko kide baten apartamentua ere bandalismoaren objektu izan da, "Z" sinboloarekin.

## Harrera 
Kamil Galeev-ek, Akademikoentzako Woodrow Wilson Nazioarteko Zentroa erakundeko kideak, martxoaren 7an adierazi zuenez, "duela egun batzuk asmatutako sinbolo [hau] Errusiako ideologia eta nortasun nazional berriaren sinbolo bihurtu da". Hainbat kritikarik nazien sinbologiaren aldaera gisa deskribatu dute "Z"a; batzuek, svastikarekin alderatuz. Hala, zenbait internautek gutxiespen-ezizena jarri diote sinboloari, hala nola, ***z**wastika* (euskaraz, ez lit.: *e**z**bastika*). 

Martxoaren 7an ere, Oleksi Reznikov-ek, Ukrainako Defentsa Ministroak, "Z" ikurraren erabilera gaitzetsi zuen, Sachsenhausengo kontzentrazio-esparruko *Z geltokia* izeneko gas-ganberaren duen antza adieraziz.

## Nazioarteko erreakzioa 
### Estatuak 
*  – Barne Ministerioak jarraibideak eman dizkie poliziei "Z" ikurra svastikaren baliokidetzat har dezaten, Ukrainako inbasioa publikoki babesteko debekuaren zati gisa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Z poesia

## Kanpo estekak