open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vira Boarman Whitehouse

**Vira Boarman Whitehouse** (1875eko irailaren 16a – 1957ko apirilaren 11) estatubatuar sufragista  izan zen, gobernuko funtzionarioa eta enpresaria. Bera zen Whitehouse Leather Company-ren jabea eta jaiotza-tasaren kontrolaren defendatzaile goiztiarra.

1915eko maiatzean, Whitehouse-k boto-emaile potentzialei dei hotza egin zien sufragioaren inguruko iritziak eskatzeko. Telefono bidezko inkesten lehen adibideetako bat da hori.

Whitehouse-k diru-bilketa kanpaina arrakastatsua gidatu zuen, berak ere dohaintza handiak eginez eta New York-eko familia ospetsuenei dohaintzak eskatuz.

1917ko azaroaren 6an New York-eko Estatuak emakumeei bozkatzeko eskubidea eman zienean, Whitehouse-k garaipenagatik ospe zabala lortu zuen.

Whitehouse-ren senarra Emakumeen Sufragioaren Aldeko Gizonen Ligako kidea zen; 1917ko uztailerako, Ligako diruzaina zen.

## Atzerri-zerbitzua 
1918an, Informazio Publikoaren Batzordearen Suitzako bulegoko zuzendari bihurtu zen, eta bertan Rosika Schwimmer Hungariako enbaxadorearekin, Suitzan, eta munduko lehen emakume enbaxadoreetako batekin, lan egin zuen. Izendapen hori mugimendu sufragistan izandako arrakastaren emaitza zuzena izan zen.  George Creel, Estatu Batuetako Informazio Publikoaren Batzordeko burua, Emakumeen Sufragiorako Gizonezkoen Ligako New Yorkeko kapituluaren publizitate presidentea izan zen lehenago.  Honela azaldu zuen Whitehouse-ren izendapena: " Whitehouse andrearen lana AEB-k jartzea zen, Suitzan, New York-en sufragio bera jarri zuen bezala". Suitzan zuen zeregin nagusia AEBetako aferetan interesa zuten egunkari suitzarrei informazio zehatza ematea zen, Suitzaren neutraltasun politika urratu gabe.  Hamaika hilabetez izan zen karguan, baina sei hilabete baino ez zituen eman Suitzan aktiboki lanean. Bere larruzko konpainia 1929ko burtsako istripuaren aurretik saldu zuen.

## Legatua 
Bere artikuluak Harvardeko Unibertsitateko Liburutegian daude artxibaturik.

## Galeria 

Fitxategi:Dec_1913_Mrs_Norman_Whitehouse_making_street_speech_for_suffrage.jpg|Whitehouse Andrea sufragioaren aldeko kale hitzaldia egiten 1913ko abenduan.
Fitxategi:Whitehouse_4787373518_ef1b008da7_o.jpg|Norman DeR. Whitehouse jaunandreok 1914an.
Fitxategi:Vira_Boarman_Whitehouse_1921.png|Vira Boarman Whitehouse, 1921ean

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Tibor Grant, *"Against All Odds: Vira B. Whitehouse and Rosika Schwimmer in Switzerland, 1918."* "Probabilitate guztien kontra: Vira B. Whitehouse eta Rosika Schwimmer Switzerland, 1918". *American Studies International*, Vol. Golak: 1-0, 40. min, No. 1, 2002: 34-51

## Kanpo estekak 
* Papers, 1889-1957 Schlesinger Library, Radcliffe Institute, Harvard-eko Unibertsitatea.
Orri handiko egunkari

**Orri handiko egunkaria** (ingelesez, *broadsheet*), *maindire* edo *izara* formatua ere deitua, egunkari formatu mota guztien artean handiena da eta orri handiak ditu ezaugarri, 600 mm altu eta 400 mm zabal. *Broadsheet* hitza, normalean, kaleetan saltzen zen orrialde batetik inprimatzen zuten inpresio herrikoietatik eratorria da, gai mota ezberdinak biltzen zituena, baladetatik satira politikoetara.

Berlindarra (470 × 315 mm) eta tabloide formatuen aldean, egunkari formatu hau askoz luzeagoa eta zabalagoa da.

Formatu horretako egunkari esanguratsuenak *Los Angeles Times*, *The New York Times* eta *The Washington Post* dira, Estatu Batuetan. Erresuma Batuan, *The Daily Telegraphek* eta *The Sunday Telegraphek* erabiltzen dute formatu hori. Gainera, *The* Times-ek igandeetako edizioetan bakarrik du formatu hori. Bitartean, Latinoamerikan, formatu hau erabiltzen duten egunkari nagusiak hauek dira: La Nación, Los *Andes* eta *La Gaceta* de Argentina; *O Globo*, Brasilgoa; El *Mercurio*, Txilekoa; El Comercio, Perukoa (2016ko martxotik, larunbat eta igandeko edizioetan bakarrik); El Tiempo, El Universal, Kolonbiakoa; *El Pais* de Uruguay; Mexikoko OEM katean daudenak, besteak beste

## Erreferentziak
Los Andes (egunkaria)

***Los Andes*** Mendoza hirian (Argentina) argitaratzen den goizeko egunkaria da. Egunkaria ibilbide luzeko kazetaritza enpresa da, eta Adolfo Callek sortu zuen 1882an. Egunkari digital gisa Interneten argitaratu zen lehen egunkaria izan zen herrialdean, 1995eko irailean. Gaur egun, Clarín taldearen jabetzakoa da. 2019an, batez beste, eguneko 16.315 tirada ditu.

2008ko otsailaren 27an bere bertsio digitala diseinu berri batekin berrabiarazi zuen. Urte horretan bertan, enpresak inprimatze-instalazio berri bat eraiki zuen, 4.000 m² baino gehiago estalita dituena, eta 3.000 tona paper gordetzeko aukera ematen duena.

## Historia 
thumb|Egunkariaren egoitza Mendozan
Los Andes egunkaria Adolfo Calle abokatu, politikari eta kazetariak sortu zuen 1882ko urriaren 20an.

Hasiera-hasieratik, Los Andes mendozar historiaren protagonista izan zen, eta Mendoza, Sus, Argentina eta munduko aldaketa sozial, enpresarial eta teknologikoak islatu zituen.

Hilean batez beste 25 milioi irakurketa eta 2.200.000 erabiltzaile bakarrekin, duela mende bat baino gehiago paperean sortutako egunkaria ere lehena da sarean.

Mendozako egunkari zaharrenaren eragin zuzeneko eremua San Luis, San Juan, Kordoba, Buenos Aires eta Txileko Errepublikara ere zabaltzen da, paperezko edizioaren ale ugari banatzen diren tokietara.

Gainera, mundu osoko milaka irakurlek bertako, nazioko eta nazioarteko albisteak Internet bidez jasotzen dituzte; herrialde gehienek, hala nola, Txilek, Espainiak, Estatu Batuek eta Mexikok.

50eko hamarkada iritsi arte, Andeetako sirenek mendoziarrei abisua ematen zieten aparteko gertakari bat gertatzen zenean. Jendea eraikinaren aurrean biltzen zen, arbel eta kartel erraldoietan zabaldutako albistearen berri izateko. 

Igandeko edizioarekin batera, Tintero aldizkaria dator, haurrentzat. Hemeroteka erabat digitalizatua du TIFF formatuan, eta karaktereen ezagutza optikoaren sistemaren bidez bilatzeko aukera ematen du.

1987an, Konex sarien aipamen berezia jaso zuen, Argentinako komunikazioari eta kazetaritzari egindako ekarpenagatik.

Audiotestu zerbitzua ezarri zuen lehen egunkaria izan zen Andeak, eta bere eraikinean bertan ireki zuen Mendozaren lehen ziberkafea, Interneteko erabiltzaileen eskaria asetzeko.Interneteko lehen hornitzaile lokala ere izan zen, eta webean lineako edizio bat jarri zuen Argentinako lehen egunkaria izan zen.

Gaur egun, papereko zirkulazioa egunero mantentzen du, eta garrantzitsuena igandekoa da

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Los *Andes* egunkariaren webgune ofiziala
* Los *Andes* egunkariaren ohar sailkatuak
Orri Óskarsson

**Orri Stein Óskarsson** (Reykjavik, Islandia, 2004ko abuztuaren 29a) futbol jokalari islandiarra da, aurrelari gisa jokatzen duena. Gaur egun Espainiako Lehen Mailako Real Sociedad-en jokatzen duena.

Islandiako Selekzio Nazionalean ere jokatzen du.

## Kirol ibilbidea 
### Grótta 
Orri Óskarsson Grótta akademiatik hasi zen, bere jaioterrian, Islandian. 2018ko abuztuaren 18an egin zuen bere senior klubarekin debuta, 13 urte zituela, 2018ko   Hötturren aurkako partidan ordezko gisa sartu zenean. Bere debutean bi gol sartu zituen eta  5-0 irabazi zuten. Guztira hiru partida jokatu zituen eta hiru gol sartu zituen bere lehen denboraldian, bere aita, Óskar Hrafn Þorvaldssonen zuzendaritzapean. 12 partida jokatu zituen hurrengo denboraldian eta gol 1 sartu zuen bigarren mailan, Grótta berriro igo zen, oraingoan lehen mailara.

### Kobenhavn 
2019ko denboraldiaren ostean, Orri 2020ko udan Danimarkako Kopenhage taldean sartuko zela iragarri zen. 2022ko maiatzaren 22an egin zuen debut profesionala Kopenhagen, denboraldi horretako azken partidan —3-0 etxeko liga irabazi zuen Aalborg BK-ren aurka, Danimarkako txapeldunen kontratua luzapena sinatu baino egun batzuk lehenago.

2023ko urtarrilaren 31n, Danimarkako 1. Mailako Sønderjyske taldearekin fitxatu zuen denboraldi osorako maileguan. Kopenhagera itzuli zenean, hiru gol lortu zituen bere aitak entrenatzen zuen Breiðabli 6-3 irabazita, 2023-24 Txapeldunen Ligako bigarren sailkapen fasean.

### Reala 
2024ko abuztuaren 30ean, Orrik Euskal Herriko reala taldean sartu zen 20 milioi euroren truke, Kopenhageko klubaren salmenta errekorra, eta sei urteko akordioa sinatu zuen.

## Bizitza pertsonala 
Aita, Óskar Hrafn Þorvaldsson, futbol jokalari internazional ohia eta FK Haugesund-eko entrenatzaile ohia du. Hark entrenatu izan du KR Grótta-n jokatzen zuenean, bai behe-kategorietan bai behin lehen taldera iritsita.

## Estatistikak 
## Palmaresa 
### Grótta 
* 1.dleid: 2019 (islandiako bigarren maila)

### Kobenhavn 
* Danimarkako Superliga: 2021-22, 2022-23
* Danimarkako kopa: 2022-23

### Indibidualki 
* Islandiako urteko jokalari onena: 2024

## Kanpo estekak
Adan Torres

**Adan Torres** (1923ko irailaren 11) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandra Torres (atleta)

**Sandra Torres** (1974ko abenduaren 21a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alberto Triulzi

**Alberto Triulzi** (Buenos Aires, 1928ko urtarrilaren 6a - 1968ko urriaren 26a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1948ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Adolfo Turri

**Juan Adolfo Turri** (1950eko abenduaren 22a - 2010eko martxoaren 16a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Valerio Vallania

**Valerio Vallania** (Córdoba, 1906ko uztailaren 14a - Córdoba, 1998ko urriaren 8a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1928ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guillermo Weller

**Guillermo Weller** (Stuttgart, 1913ko maiatzaren 4a - 1999ko ekainaren 4a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1952ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1960ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Solange Witteveen

**Solange Witteveen** (Buenos Aires, 1976ko otsailaren 6a) atleta da. Argentina ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Juan Carlos Zabala

**Juan Carlos Zabala** (Rosario, 1911ko urriaren 11 - Buenos Aires, 1983ko urtarrilaren 24a) atleta zen. Argentina ordezkatu zuen 1932ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1936ko Udako Olinpiar Jokoetan.

1932ko Olinpiar Jokoetako maratoian, urrezko domina irabazi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Levon Aghasyan

**Levon Aghasyan** (Kapan, 1995eko urtarrilaren 19a) atleta da. Armenia ordezkatu zuen 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gayane Chiloyan

**Gayane Chiloyan** (Erevan, 2000ko irailaren 27a) atleta da. Armenia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kerma

**Kerma** Kerma kulturaren hiriburua izan zen. Gaur egungo Sudanen sortu zen, K.a. 3500 baino lehen. Kerma hiria antzinako Nubiako aztarnategi arkeologikorik handienetako bat da. Hamarkadak eman ditu indusketa eta ikerketa zabalak, han aurkitu baitira milaka hilobi eta Mendebaldeko/Behe Deffufa inguratzen duen hiri nagusiko bizitegiak, besteak beste.

Gaur egun Kerma kokatuta dagoen tokia K.a. 8350 inguruan ezarri zuten ehiztariek, Mesolitoan. K.a. 5550 eta 5150 bitartean, tokia, gehienbat, abandonatua izan zen, denbora tarte honetan Niloren jarioa gutxitu zelako. Bigarren okupazio aldi bat K.a. 4050 eta K.a. 3450 bitartean gertatu zen, Nilo Zuritik zetorren jario txiki baten ondorio izan zitekeena.  K.a. 3000 inguruan, nekazaritza garatu zen eta Kermaren inguruan tradizio kultural bat hasi zen.  Kerma hiri handi batean bihurtu zen, Mendebaldeko Deffufa izeneko tenplu handi baten inguruan eraikia izan zena,  K. a. 2550 eta 1550 artean eratutako estatuko gizarte bat. Erregistro arkeologikoak erakusten du K.a. 1750. urtearen inguruan abereen hazkuntza nabarmen murriztu zela. Kobrearen metalurgia-probak  K. a. 2200 eta  K. a. 2000 bitartean agertzen dira . Benetako ehorzketen hiriburu eta leku bezala, Kermak gizarte honetan dagoen gizarte-egitura konplexua argitzen du.
## Kerma eta bere artefaktuak 
Kerma, K.a. 1700. urterako, gutxienez 10.000 pertsonako populazioa zuen. Antzinako Egiptoren artefaktuen aldean, gai eta konposizioari dagokionez, Kermako artefaktuen ezaugarri nagusia leialtasun urdin handia da, kermandarrek Egiptotik lan egiteko teknikak garatu zituztelarik , bai beirazko kaltzita bai arkitektura inkrustazioekin egindako lanengatik ere.

#### Kermako hilerria eta errege hilobiak 
thumb|Nubia kulturak egindako estatuak
Kermak 30.000 hilobi baino gehiago dituen hilerria dauka. Hilerriak hilobi handiagoen eredu orokor bat erakusten du, beste txikiago batzuez inguratua, estratifikazio soziala iradokitzen duena. Kokalekuak bere hegoaldeko muino lurperatuak hartzen ditu, 90 metroko  diametroa duten lau goranzko zabalerarekin. Hiriko azken erregeen hilobiak direla uste da, horietako batzuk, Horus bezalako jainko egiptoarrak islatzen dituzten motibo eta artelanak dituztenak. Oro har, ehorzketa askotan ikus daiteke Egiptoren eragina, batez ere zeramika eta ondasun larriak bezalako ebidentzia materialei dagokienez. Adibidez, Avarisko Erdi Aroko bigarren zeramika egiptoarra, Tell el-Yahudiyeh Ware kasu, aurkitu da Kermako ehorzketetan. Gainera, Kakalardo zigiluak eta kutunak bezalako artefaktuak oparoak dira, antzinako Egiptorekin merkataritza zabala eta ideia kulturalen trukea adierazten dutenak.  Kermako arpilatzearen ondoren, hilerria Nubia Garaiko (hegoaldekoa) Kush erresumako 25. dinastiako edo «Napatan» dinastiako erregeak hartzeko erabili zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Inés Efron

**Ines Efron Toporovsky** (Mexiko Hiria, Mexiko, 1984ko maiatzaren 9a) Mexikon jaiotako aktore argentinarra da. 2022ko *El vasco* filmean hartu zuen parte.

## Aktore iblibidea 
Zineman egindako paperengatik da ezaguna:  Alexis Dos Santosen Glue filma,  XXY —paper horrengatik Zilarrezko Condor sari bat irabazi zuen— eta *El niño pez* (biak Lucia Penzorenak ), Lucrecia Martelen *La mujer sin cabeza*, Martin Carranza eta Victoria Galardiren *Amorosa soledad*, Gustavo Tarettoren *Medianeras*. 

Antzerkian ere aritu zen Lola Ariasekin, *Poses para dormir, Sueño con revólver, Temporamente agotado* eta Ignacio Sanchez Mestreren *Demo* antzezlanetan.

## Filmografia 
Besteka beste, lan hauexetan hartu du parte:

## Telebista 
## Sariak 
### Zilarrezko Condor Sariak 
### Sur sariak 
### Clarín sariak 
### Cartagenako Nazioarteko Zinema Jaialdia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Fitxa hemen: Cinenacional.com
Antrodiella serpula

***Antrodiella serpula*** *Steccherinaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Polyporus serpula*, *Polyporus rufopodex*, *Polyporus hoehnelii*, *Fomes magnosporus*, *Polyporus scaber*, *Coriolus hoehnelii*, *Trametes hoehnelii*, *Tyromyces hoehnelii*, *Phellinus magnosporus*, *Antrodiella hoehnelii*, *Flaviporus hoehnelii*.

## Deskribapena 
**Basidiokarpoa:** Urterokoa, pileatua, sesila, batzuetan albotik bat eginda edo inbrikatua, sekzio triangeluarra, freskotan mamitsua, larrukara lehorrean, erdizirkularra, substratuari zabal itsatsita, 20-40 mm zabaleran eta 15 mm-ko lodiera. Gainazal antzua, krema antzeko kolorekoa tonu horixkekin, ale lehorrak ilundu egiten dira tonu gris-beltzaxkak hartuaz, hifa xerlo labur eta meheekin, elkarrengatik oso hurbil, forma konikoan edo erradialean, tuberkulatua uhin zentrokideekin.

**Ertza:** Pixka bat uhindua, kamutsa, hazkunde aktiboan hori bizi kolorekoa.

**Haragia:** Zuri-krema antzeko kolorekoa, 2-3 mm-ko lodiera, larrukara, trinkoa, suberosoa, bereizi gabe zonatua eta antolamendu erradiala duen eremu erretxinatsu batek zeharkatzen du.

**Tubuloak:** Monoestratifikatuak, haragiaren kolorekoak edo apur bat horixkagoak, 3-8 mm-ko lodiera.

**Gainazal poroidea:** Zuri-krema antzeko kolorekoa, ale lehorrak gris-okre antzeko kolorera biratzen dute.

**Poroak:** Biribilak, angelutsuak,luzangak substratu bertikaletan hazten direnean, 4-6 mm-ko, ale lehorretan irregularrak, disepimentu sotilak, osoak, gero urratuak.

**Etimologia:** *Hoehnlii* epitetoa pertsona izenetik dator.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Tyromyces* batekin nahas daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Udan, udazken amaieran. Hostozabalen egurrean hazten da, usteldura zuria eragiten du.

### Banaketa eremua 
Europa, Errusia, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katie Viqueira

**Margarita Maria Viqueira Gabarain**, ezagunagoa **Katie Viqueira** izenez (Buenos Aires, Argentina, 1964ko urriaren 19a) tango eta folklore argentinarreko abeslaria eta fonoaudiologoa (ahots entreatzailea) da. 

## Lan ibilbidea 
Katie Viqueira fonoaudiologoa da Buenos Airesko Unibertsitatean, eta, besteak beste, musika komedien eta Disneyrako telesailen zuzendari bokala da. 2005ean Independent Music Award saria irabazi zuen. Piazzollaren tango opera ezagunenak estreinatu zituen Ameriketako Estatu Batuetan eta Japonian. 

Besteak beste, Abel Pintos, Julieta Diaz eta Chayanneren ahots entrenatzailea da. 2011n sortu zuen Ahots Artearen Zentroa eta  zuzendaria da. AEBn, Errusian eta Japonian birak egin ditu, eta aldeko kritikak jaso ditu bere lanarengatik.

Gutxienez hiru CD grabatu ditu, eta beste batzuk artista gonbidatu gisa. Hainbat antzezlanetan ere aritu da, Maria Elena Walsh idazlearen *El mundo mágico* lanean, esaterako, eta, beraz, ikono bat da haurren munduan. Diamantezko disko bat irabazi zuen *Los grandes éxito de María Elena Walsh* CDaren salmentetan izandako arrakastarengatik. 

2018an, María Elena Walsh-en abestiak aurkeztu zituen La Usina del Arte-n, eta, handik aurrera, Carlos Mazalán-ek (Mazalán Producciones) ekoiztutako “*Invitados a Tomar el Té* T” haurrentzako ikuskizunaren protagonista izan zen, Buenos Aireseko Sala Siranush-en Haur Erreinuko abesti ederrenak biltzen zituen ikus-entzunezkoa, Kontzertuak askariaren orduan kontzeptupean.

## Diskografia 
* 1997: "Katie Viqueira interpreta 15 Grandes Obras de María Elena Walsh" - LEADER MUSIC S.A.
* 1999: "The other side - El otro lado" - PRODUCCION INDEPENDIENTE
* 2000: "Katie Viqueira interpreta los 15 Grandes Éxitos de María Elena Walsh" - LEADER MUSIC S.A.
* 2004: "Amores torcidos" - FRESH SOUNDS RECORDS
* 2009: "Las canciones de María Elena Walsh con la voz de Katie Viqueira" - LEADER MUSIC S.A.
* 2009: "Lujo de tangos y canciones" , Leo Sujatovichekin - EPSA MUSIC S.A.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Katie Viqueiraren webgune ofiziala.
Jon Mentxakatorre Odriozola

**Jon Mentxakatorre Odriozola** (Galdakao, Bizkaia, 1992ko martxoaren 2a) Giza Zientzietan graduatua da (Deustuko Unibertsitatea) eta Filosofian (Madrilgo Unibertsitate Autonomoa) zein Euskal Filologian (UPV/EHU) doktorea. Mondragon Unibertsitatean ari da, gaur egungo gizartea eta hezkuntza gaien gainean irakas-ikerketan. UEUko filosofia Saileko arduraduna eta Talde Eragileko kidea da. 

## Ikerketa 
2019an defendatu zuen tesia (Madrilgo Unibertsitate Autonomoa) eta bertan J. R. R. Tolkien-en obraren azterketa filosofikoa egin zuen,  metafisika eta estetika aztertuaz *.* 2023an*, Euskal ahozko ipuinak eta lurpeko eremua antologia eta azterketa* tesia aurkeztu zuen (UPV/EHU)  filologia arloan.

## UEUkidea 
2021. urtetik UEUko Filosofiako saileko burua da eta 2025etik UEUko Talde Eragileko kidea.    Hainbat jardunaldiren antolaketan parte hartu izan du   eta baita Filosofia Sailaren zenbait egitasmotatik eratorritako argitalpenetan ere: 

* *Adimen artifiziala: filosofia eta teknologiaren bilgunea.* Aitzol Astigarraga Pagoagarekin batera (UEU eta UPV/EHUk koedizioan, 2023) 
* *Euskal pentsamenduaren garabideak*. Haritz Azurmendi Arrue eta Alba Garmendia Castañosekin batera (UEU, 2024) 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jon Mentxakatorre Odriozola Inguma datu-base akademikoan
* Jon Mentxakatorre Odriozola Artizarra sare sozial tekniko-profesionalean
Columbine meategiko sarraskia

**Columbine meategiko sarraskia**, egun desagertuta dagoen Serene meatze-herrian, Coloradon, 1927ko azaroaren 21ean gertatu zen. Zorigaiztoko gertaera hau Colorado Rangers bezala ezagutzen diren estatuko poliziaren eta greban zeuden meatzari talde baten arteko liskar baten ondorioz sortu zen. Armarik gabe zeuden grebalariak agenteek botatako bala zaparrada batekin erasotuak izan ziren. Ondoren, poliziak ukatu egin zuen sarraskian parte hartu izana.

## Gertakariak 
1927ko azaroaren 21ean, Sei langile hil zituzten Columbineko sarraskian, AEBetan. Urriaren 18an, lan baldintza hobeak lortu asmoz, meatzariek greba hasi zuten eta Coloradoko meatze ia guztiak ixtea lortu zuten. Dozena bat meatzek, ordea, Columbinekoa barne, eskirolen lanarekin jarraitu zuten funtzionatzen. Meatze honen kanpoaldean grebalariek egindako piketeei egin zion tiro polizia ohiz osatutako milizia armatuak eta sei langile hil zituen. Hiltzaileek ez zuten justiziaren aurrean erantzun beharrik izan eta inpunitatea nagusitu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klaus Wolfermann

**Klaus Wolfermann** (Altdorf bei Nürnberg, 1946ko martxoaren 31 – 2024ko abenduaren 18a) alemaniar xabalina-jaurtilaria izan zen.

Mendebaldeko Alemaniako taldearekin lehiatu zen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, Munichen. Xabalina proba irabazi zuen 90.48 metroko jaurtiketa batekin, Jānis Lūsis letoniarraren aurretik, 90.46 metro lortuz.

1973ko maiatzaren 15ean munduko errekor berria ezarri zuen 94.08 metroko jaurtiketarekin.

## Nazioarteko emaitzak 
## Kanpo estekak
Manuel Martín Piñera

**Manuel Martín Piñera**, (Cabezón de la Sal, Kantabria, 1931ko ekainaren 3a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1955etik 1969ra.

Garaipenik nabarmenak, Espainiako Vueltako bost etapa, 1963ko Getxoko Zirkuitua eta 1966ko Masferrer garaikurra izan ziren.

## Palmaresa 
## Sailkapen orkorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, erretiratu zen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
* Manuel Martín Piñera - *Firstcycling.com*
*
Vallée Blanche

**Vallée Blanche** () Frantziako glaziar bat da, Savoia Garaian, Mont Blanceko mendigunean dagoena. Col du Midiko Aiguille du Midiren eta Mont Blanc du Taculren artean jaiotzen delarik, glaziar zabal hau ekialderantz doa eta hego-ekialdean dagoen Géant glaziarrarekin elkartzen da Taculeko glaziarra eratzeko, Leschaux glaziarrarekin bilduta Mer de Glacen behera gehiago jaioko dena. Aiguille du Midtik aireko jaitsiera labur bat egin ondoren, Vallée Blanchek Mont Blancetik Blanc du Taculdik eta Mont Maudittik abiatzen da, Helbronner puntarainoko glaziar ibilaldi batetik Frantzia-Italia mugaraino, edo pistaz kanpoko eski ibilbide batetik, non, hurrenez hurren, Vallée Blanchetik, Géant glaziarretik, Tacul glaziarretik eta Mer de Glacetik Montenveresera jaisten den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jelena Veltman

**Jelena Ivanovna Veltman**, jaiotzez **Kube**, (; 1816ko otsailaren 18agreg./otsailaren 6ajul. – 1868ko martxoaren 13agreg./martxoaren 1ajul.) errusiar idazlea izan zen, batez ere eleberriak eta ikasliburuak idatzi zituena. 

## Bizitza 
thumb|Jelena eta Aleksandr Veltman seme-alabekin ( 1860ko hamarkada)
Jelena Kube 1816an jaio zen. 1850eko otsailaren 24an Aleksandr Veltman kartografo, hizkuntzalari, arkeologo eta idazlearekin ezkondu zen. Harekin seme bat eta alaba bat izan zituen.

Ezkondu aurreko abizena erabiliz edo modu anonimoan, *Moskvitianin* aldizkarian kolaboratu zuen. Hainbat eleberri labur idatzi zituen aldizkari horretarako, besteak beste *Lidia*, Apollon Grigoriev poeta argumentu horretan oinarritutako poema bat idaztera bultzatu zuena.

Liburu moduan eleberri hauek argitaratu zituen: *Lidia, rasskaz iz zhizni muzykalnogo utxitelia* (1848), *Viktor* (1853) eta *Prikliutxenia korolevitxa Gustava Irikovitxa, zhenikha tsarevny Ksenii Godunovoi* (1867). Azken lan horrek agerian uzten du egileak Boris Godunov tsarraren garaiaren azterketa serioa egin zuela. Pedagogia ere ikasi zuen eta hainbat idazlan kaleratu zituen: *O vospitanii zhenstxiny v obstxestvennykh utxilistxakh* (1849), *Azbuka i txtenie dlia pervogo vozrasta* (1862) eta *Sviatyni i dostopamiatnosti moskovskogo Kremlia* (1873).

Jelena Veltman 1868ko martxoaren 13an hil zen (edo, beste datuen arabera, martxoaren 16an), 52 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andoni Rekondo

**Andoni Rekondo Izagirre** (Hernani, Gipuzkoa, 1999ko azaroaren 12a) euskal bertsolari eta kazetaria da.

## Bertsolaritza 
Lehen plaza 2020an egin zuen, Hernaniko Bertso Sariketan. 2024an lehenbiziko aldiz hartu zuen parte Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan eta finalerako txartela lortu zuen.

Lanbidez kazetaria da Kronika egunkarian. 

## Txapelketak 
* Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa
** Zazpigarren (1): 2024

## Sariak
* Lizardi Saria 
** Txapeldunordea (2): 2022, 2024
* Erniarraitz saria
** Txapelduna (1): 2024

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Andoni Rekondo BDB Bertsolaritzaren datu-basean
*
Bernard Labourdette

**Bernard Labourdette**, (Lurbe-Saint-Christau, Pirinio Atlantikoak, 1946ko abuztuaren 13a - ib., 2022ko uztailaren 20a), txirrindulari frantziarra izan zen, profesionala 1969tik 1977ra.

1971ko Frantziako Tourrean etapa bat irabazi zuen eta zortzigarren amaitu zen sailkapen orokorrean. Urte berean, Euskal herriko Itzuliko etapa bat irabazi zuen.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Aurora von Qvanten

**Aurora Magdalena von Qvanten**, jaiotzez **Örnberg** (Piteå, 1816ko irailaren 12a – Stockholm, 1907ko martxoaren 30a), ***Turdus Merula*** izengoitiaz ere ezaguna, suediar idazle, itzultzaile eta margolaria izan zen.

## Bizitza 
Carl Jacob Örnberg Piteåko alkatearen eta Helena Catharina Degermanen alaba, Aurora Örnberg 1816an jaio zen. 1857an Emil von Quanten finlandiar idazle, kazetari eta liburuzainarekin ezkondu zen. Emil Finlandiako familia noble batetik zetorren, Karlos XV.a erregearen liburuzain gisa aritu zen eta 1853an Suediako herritar bihurtu zen. Ez zuten seme-alabarik izan.

1856an *Smått och gott* eta *När och fjerran: roande berättelse för barn från nio till fjorton års ålder* haurrentzako ipuin bildumak argitaratu zituen modu anonimoan. Eleberriak eta aldizkarietarako artikuluak ere idatzi zituen eta ingelesezko, alemanezko eta frantsesezko idazlanak suedierara itzuli zituen, George Eliotenak eta Ouidarenak barne. Frantsesezko hainbat antzezlan eta opereta ere itzuli zituen, eta Suedian antzeztu zituzten. Hainbat artikulu eta itzulpenerako Turdus Merula izengoitia erabili zuen (zozoaren latinezko izena). Von Qvantenen itzulpenik ospetsuena *Mila gau eta bat gehiago* da, Gustav Weilen alemanezko edizioan oinarritua. Idazteaz eta itzultzeaz gain, margotu zuen eta Jenny Lind abeslariaren erretratua sortu zuen.

Bizitzaren amaieran, von Kwanten senar-emazteak Italiara joan ziren, Capri uhartera, Emilen osasun arazoak zirela eta. 1903an alargundu ondoren, Aurora von Qvanten Suediara itzuli zen eta Stockholmen hil zen 1907an.

## Lanak 
* *Tantens glömska: monolog-vådevill i 1 akt* (1862)
* *En nyårsafton i Norrland* (1867)
* *Rosa Arntson* (1868)
* *Två månader i Rhentrakterna under kriget 1870* (1870)
* *Vid drottning Lovisas begrafning* (1871)
* *En roman på landsbygden: skildringar från Norrland* (1880)
* *Musikerns dotter: romantiserade bilder från Carl XIV Johans tid* (1881)
* *Från skilda kretsar: berättelser* (1885)
* *Sällsamma historier* (1890)

### Haur eta gazteentzako liburuak 
* *När och fjerran : roande berättelse för brn från nio till fjorton års ålder* (1856)
* *Smått och godt: berättelser för barn, från 9 till 14 års ålder* (1856)

### Itzulpenak 
* François Ponsard. *Horatius och Lydia: komedi i en akt* (1864)
* Gray Nick. *Capitola: skildring från lifvet i Amerika* (1865)
* George Eliot. *En kärlekshistoria af George Eliot* (1867)
* Ernest Legouvé. *Qvinnans historia* (1867)
* *Spökhistorier vid julbrasan* (1868)
* *Tusen och en natt: med flera hundra i texten intryckta illustr.* (1875)
* *Om vården af utseendet* (1877)
* Octave Feuillet. *Filips flammor* (1877)
* Ouida. *Mott och mal: nutidsskildring* (1885)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camille Vannier

**Camille Vannier** (Paris, 1984) Frantziako komikigile bat da, Bartzelonan bizi dena.

Parisko *Atelier de Sèvres*-en eta *Escola Massana*-n ikasi zuen. Zenbait komiki aldizkarietan egin du lan (besteak beste, El Jueves, Vice edo Pandora), eta nobela grafiko batzuk egin ditu, non bizitza pertsonaleko pasarteak kontatzen baititu.

## Lanak
**El horno no funciona* (Sins Entido, 2012)
**Tuerca y Tornillo* (Apa-Apa, 2013)
**Poulou y el resto de mi familia* (Sapristi, 2018)
* *Sexo de mierda* (¡Caramba! 2022).
* *Imbecil* (¡Caramba! 2024).
Tsai-Fan Yu

**Tsai-Fan Yu** (txineraz, 郁采蘩, hanyu pinyin, *Yù Cǎifán,* Wade-Giles, ''Yü Ts'ai-fan,* Shangai, 1911ko urriaren 24a *-* Manhattan, 2007ko martxoaren 2a) txinatar- estatubatuar mediku eta ikertzailea izan zen, eta Mount Sinai Medikuntza Eskolako irakasle titular izendatu zuten lehen emakumea. Yuk hezueriaren kausari buruzko azalpen bat garatzen lagundu zuen, eta gaur egun oraindik erabiltzen diren gaixotasuna tratatzeko lehen sendagaiekin esperimentatu zuen.

## Lehen urteak eta hezkuntza 
Yu Shanghain jaio zen, Txinan, 1911n. 13 urte zituela, ama hil zitzaion eta aitak hiru lan izan zituen bere hezkuntza nahiak mantentzen laguntzeko. Txinako Ginling College-n bigarren ikaslea zela, Yu Peking Union Medical College-n onartu zuten beka osoarekin, eta mediku titulua jaso zuen ohore handienekin 1939an. Urte berean, Yu Barne Medikuntzako Egoiliar Buru izan zen Peking Union Medical Collegen.

## Karrera eta ikerketa 
Txinan egon zen bitartean, Yuk fruta zitrikoetan eta frijoleetan dauden gaixotasunak ikertu zituen. Yu 1947an iritsi zen New Yorkera eta 1950ean estatubatuar hiritar egin zen. Columbiako Unibertsitateko Mediku eta Zirujauen Ikastetxean irakatsi zuen, 1957an Mount Sinai Zentro Medikoko irakasleekin bat egin zuen arte, eta han eman zituen gainerako ikasketak. 1973an, Mount Sinai ospitalean irakasle titular izendatu zuten lehen emakumea izan zen Yu, Estatu Batuetako unibertsitate-ospitale handienetako eta zaharrenetako batean. Era berean, medikazioarekin zerikusia duten beste gaixotasun batzuek hezueriaren aurkezpenean duten eragina aztertu zuen Yuk. Hezueria duten pazienteen erdiek, gutxi gorabehera, medikazioarekin lotutako beste gaixotasun batzuk dituztela, hala nola hipertentsioa, proteinuria, diabetesa eta hiperlipidemia aurkitu zuen.

### Hezueriaren tratamendua 
1950eko hamarkadatik aurrera, Yuk hezueria tratatzeko eraginkortasuna erakutsi duten sendagaiak garatu zituen. Gainera, Yuk eta bere lankide Alexander B. Gutmanek Mount Sinai-n hezueriaren tratamendurako klinika berritzaile bat ezartzen lagundu zuten, Estatu Batuetako lehen hezueria-kliniketako bat Mount Sinai-n. Yu-k *probenecid''-a aztertu zuen, gernuarekin kanporatuta gehiegizko azido urikoa kentzea eragiten duen botika urikosurikoa. Geroago, bost urteko ikerketa bat egin zuen, 1961ean argitaratu zena. Bertan, koltxizina aurkitu zuen, hezueria akutuen eraso errepikariak prebenitzen dituen botika antiinflamatorioa. 1960ko hamarkadan, Yuk hezueriaren mekanismoei buruzko ikerketa gehiago garatu zituen, eta berehala aurkitu zuen alopurinola, azido urikoaren sorrera prebenitzen laguntzen duen eta hezueria eta giltzurrunetako kalkuluak tratatzeko erabiltzen den farmakoa. 1980an, karprofenoa eta gernu-iraizketan duen eragina aztertu zituen. Artritis gotiko akutua tratatzeko eraginkorra zela aurkitu zuen, eta entsegu gehigarriak gomendatu zituen.
* Bere ibilbidean zehar, hezueria duten 4.000 paziente baino gehiagorekin lan egin zuen, hezuerian oinarritutako kontsulta handienetako batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
François Bonvin

**François Bonvin** (Paris, 1817ko azaroaren 22a – Saint-Germain-en-Laye, 1887ko abenduaren 19a) frantziar margolari errealista izan zen.

Polizia eta jostunen semea izan zen, eta ama lau urterekin galdu zuen. Aita berriro ezkondu zen, eta François bere amaordeak gaizki tratatu zuen. Oso goiz hasi zen marrazten, eta familiako lagun batek marrazketa-eskola ordaindu zion. 1828tik 1830era Parisko Diseinu eskolara joan zen eta ondoren Académie Suissera, baina batez ere autodidakta izan zen.

1849an hiru obra erakutsi zituen Parisko Aretoan. 1850eko Aretoaren erakusketan parte hartu zuen Gustave Courbetekin batera. Margolari errealista gisa ospea lortu zuen, eta pobreen eguneroko bizitza margotu zuen, izadi hilez gain.

## Iruditegia 

François Bonvin - Still Life - Google Art Project.jpg|*Izadi hila*, 1858
François Bonvin - L'écolier.jpg|''L'écolier*, 1874
FrancoisBonvinPainting1.jpg|*Izadi hila zainzuriekin*, 1862
File:François Bonvin-La tailleuse de soupe.jpg|*La tailleuse de soupe*, c. 1886, Musée des beaux-arts de Mulhouse
La charite francois bonvin.jpeg|*Karitatea*, 1851
François Bonvin 002.jpg|*Izadi hila'', 1883, Museum Boijmans Van Beuningen

## Kanpo estekak
Christian Seznec

**Christian Seznec** (Brest, Bretainia, 1952ko urriaren 19a) frantziar txirrindulari ohia da, profesionala 1975etik 1984ra.

## Kirol ibilbidea 
Raymond Poulidor eta Joop Zoetemelken taldekide eta laguntzailea izan zen.

Frantziako Tourrean bi garaipen lortu zituen 1978ko 17. etapa Grenoble eta Morzine artean, 12. etapa Rochefort eta Metz artean.

## Palmaresa 
### Amateurretan 
### Profesionaletan 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
José Escolano

**José Escolano Sánchez**, (Zaragoza, 1926ko azaroaren 15a - ib., 2007ko urtarrilaren 15a) espainiar txirrindularia izan zen, profesionala 1946tik 1962ra.

Garaipenik nabarmenenak 1955eko Eibarko Bizikleta eta 1951eko Kataluniako Voltako etapa bat izan ziren.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: Ez zuen parte hartu
UT: Utzi, ez zuen amaitu

## Kanpo estekak
*
Mary Buckland

**Mary Morland Buckland** (Abingdon-on-Thames,1797ko azaroaren 20a - Islip, 1857ko azaroaren 30a) britainiar paleontologo, itsas biologo eta zientzia ilustratzailea  izan zen.

## Biografia 
### Familia eta haurtzaroa 
thumb|Buckland familiaren silueta
Buckland 1797an jaio zen Sheepstead Housen, Abingdon-on-Thamesen, aita Benjamin Morland abokatua izan zen.  Ama, Harriet Baster Morland, haurra zela hil zitzaion, eta aita berriz ezkondu zen, erdi anai-arreben familia handi bat osatuz. Southamptonen hezi zen, eta Maryk denbora asko eman zuen ere bere haurtzaroan Sir Christopher eta Lady Pegge Oxford-en etxean, non Peggek, Unibertsitateko Regius Anatomia Irakasleak, bere interes zientifikoak bultzatu zituen. 

Gaztaroan, Georges Cuvierrek egindako ikerketekiko interesa sentitu zuen, eta espezimenak eta ilustrazioak eman zizkion.     Elizabeth Gordon1825ean, Bucklandekin ezkondu zen, ondoren Westminsterreko dekano bihurtuko zena. Eztei-bidaia esplorazio geologikoko bidaia bat izan zen, urtebete iraun zuena, geologoak eta Europa osoko kokapen geologikoak bisitatzea barne. Bederatzi seme-alaba izan zituzten, tartean Frank Buckland, *Elizabeth Oke Buckland Gordon-*en egilea. Hauek txikitatik ezagutu zituzten gurasoen fosil bildumak eta, 4 urterekin, Frankek arrakastaz identifika zitzakeen *iktiosauro* baten ornoak. Bucklandek bere ezkontidearen jarduerak babestu zituen, eta, aldi berean, bere denbora orekatu zuen seme-alaben hezkuntzan laguntzeko. Herrixketan hezkuntza sustatzen ere jardun zuen. Bere ezkontza garaian, zientziari jarraitzeko nahia mugatua izan zen, bere senarrak emakumeak jarduera zientifikoetan aritzea gaitzesten zuelako. Handik gutxira, Mary Sussex-eko St Leonards-on-Sea-ra erretiratu zen eta bere senarraren ikerketen estimua erakusten jarraitu zuen. Fosilen ereduak egin zituen eta Oxfordeko Unibertsitateko Historia Naturaleko Museorako fosilak etiketatu zituen, itsas zoofitoak aztertu zituen eta hautsitako fosilak konpondu zituen senarraren aginduei jarraituz. Artista gisa zituen trebetasunak 1823an argitaratutako Buckland jaunaren *Reliquiae diluvianae* obran eta 1836an bere *Geology and Mineralogy*-n daude ikusgai. Semeak adierazi zuen bereziki "txukuna eta azkarra" zela fosilak konpontzeko zementazio bereziki garatuarekin, eta William Bucklanden esperimentuei laguntzen ziela aztarna fosilak eta beste asko erreproduzitzen. Hark lagundu zion *The Bridgewater Treatises*-en liburuki bat egiteko enkargua jaso zuenean. 

Buckland bere senarra hil ondoren osasunez gaizki zegoen arren, bere lanarekin jarraitu zuen eta bere ikerketa propioa garatu zuen. Mikroskopio baten bidez itsas bizitzako mikro-formak aztertu zituen Caroline alabarekin, eta zoofito eta belaki-bilduma handi bat antolatu zuen, bere senarrarekin Guernsey eta Sark kanal uharteetara egindako bisitetan bildu zuenarekin. Bere fosilen berreraikuntza gehienak Oxfordeko Unibertsitateko Historia Naturalaren Museoak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claire de Chandeneux

**Louise Lucienne Emma Bérenger**, lehen ezkontzan **Emma de Prébaron** eta bigarren ezkontzan **Emma Bailly** (Crest, 1836ko azaroaren 17a – Vincennes, 1881eko urriaren 6a), ***Claire de Chandeneux*** izengoitiaz ezagunagoa, frantziar eleberrigilea izan zen.

## Bizitza 
Joseph Alexandre Henri Bérenger zerga-biltzailearen eta Françoise Octavie Bérengerren alaba, Louise Lucienne Emma Bérenger 1836ko azaroaren 17an zaio zen Cresten. Léon Bloyk ere burla egin zien modan zeuden «eleberri zintzoei».

Cresteko kale batek eta bertan dagoen haurtzaindegiak idazlearen izena daramate.

## Lanak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskariana

**Euskariana**, Euskadiko Liburutegi Digitalak kudeatua, Euskadiko Autonomia Erkidegoari buruzko edukiak eskuratzeko atari digitala da, nahiz eta, kasu batzuetan, Euskal Herriko materialak bil ditzakeen. Eusko Jaurlaritzaren, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Foru Aldundien, Euskal Autonomia Erkidegoko Udalen, unibertsitateen eta, zenbait instituzioen kasutan, hala nola Euskaltzaindia, euskal kultura ondarearen baliabide digitalizatuak kudeatzen dituzten erakunde pribatuen arteko lankidetza estuan eraikitako proiektua da. Jatorrizko euskarria edozein izan daiteke, adibidez: liburuak, aldizkariak, kartelak, argazkiak, diskoak edo bestelako materiala.

EAEko egileei buruzko datuak ematen ditu eta haien lanak jasotzen dituzte. EAEn argitaratu den guztia eta munduko beste edozein tokitan EAEko gaiei buruz sortu den guztia jasotzea da eginkizunetako bat. Era berean, euskaraz sortutako edo euskarara itzulitako edukietan arreta berezia jartzen du.

## Sustapena 
Kultura eta hizkuntz politika sailak diru-laguntzak ematen ditu  kultura-ondarea katalogatzeko, digitalizatzeko eta kontserbatzeko Euskariana atariaren  bidez zabaltzeko.

## Normalizazioa, erabiltzen dituen estandarrak 
Euskarianak horrelako proiektuetan aplikagarriak diren estandar motak erabiltzen ditu (MARC, DC, METS, PREMIS, ALTO, etab.). Hori dela eta, baliabide digitalen deskribapena modu normalizatuan egin daiteke, nazioartean onartutako metadatuen bidez. Normalizazio maila altu horri esker, Europako Liburutegi Digitala (Europeana atariaren bidez ikus daitekeena) bezalako nazioarteko liburutegi digitaletan parte hartu dezake. Horrez gain, Hispana, Gallica, Nafarroako Liburutegi Digitala edo Bilketa, Euskal funtsen ataria bezalako proiektuekin hartu-emana izan dezake.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Liburuklik (Euskariana liburutegi digitalaren aurrekaria)
* Nafarroako Liburutegi Digitala
* E-liburutegia
* Bilketa (web ataria)
* Buruxkak UEUren liburutegi digitala
* Inguma datu-basea
* Gallica (Frantziako liburutegi digital nazionala)
* Hispana (Espainiako liburutegi nazionala)
* Europeana (Europar Batasuneko liburutegi digitala)

## Kanpo estekak
Olio-bainu

Laborategi kimikoetan **olio-bainua**  erreakzio kimikoak berotzeko usatzen den bainu-mota bat da. Olioz betetako ontzia da, eta plaka berotzaile baten bidez berotzen da, edo, kasu gutxi batzuetan, Bunsen erregailu baten bidez. 

Teknologian **olio-bainu** esaten zaio makina edo motor baten osagaiak bertan murgildu eta etengabeko labainketa bermatzeko erabiltzen den olio-gordailuari.

## Laborategian 
thumb|Olio-bainuz matrazea berotzen
Olio-bainuak baliatzen dira, erreakzio-nahastea uniformeki eta tenperatura-kontrol egokiarekin berotzeko. Plaka bero batekin edo Bunsen erregailu batekin zuzenean berotuz ezin da hori lortu. Hain zuzen ere, olio-bainuak erreakzio-matrazearen kanpoko gainazal guztia berotzen du. Bainu modernoetan silikona-olioa  erabiltzen da normalean. Lehen olio mineralak eta landare-olioak usatzen ziren batez ere.

Olioaren izaeraren arabera izango da lor daitekeen tenperaturarik handiena: olio mineralekin 160 C eta silikona-olioekin 230 C. Tenperatura altuagoak behar izanez gero, harea-bainuak komenigarriagoak dira.ç

## Erreferentziak
Harea-bainu

**Harea-bainua** **laborategian** erreakzio kimikoak berotzeko usatzen den bainu-mota bat da. Hareaz betetako ontzia da, eta plaka berotzaile baten bidez berotzen da. Antzinako teknika da jada alkimistek baliatu zutena.
[thumb|[Kobre sulfato|Kobre sulfatozko disoluzio berotzen harea-bainu batez]]
Harea-bainuak baliatzen dira, erreakzio-nahastea uniformeki eta tenperatura-kontrol egokiarekin berotzeko. Plaka bero batekin zuzenean berotuz ezin da hori bermatu. Hain zuzen ere, harea-bainuak erreakzio-ontziaren kanpoko alde guztia berotzen du. 400 C bitarteraino berotzeko balio dute.

## Kanpo estekak
Nafarroako Liburutegi Digitala

**Nafarroako Liburutegi Digitala** (**BiNaDi**), Nafarroako ondare bibliografikoa zabaltzeko eta babesteko liburutegi digitala da. Nafarroako Gobernuko Liburutegi Zerbitzuaren ekimena da, Foru Komunitateko ondare bibliografikoa zaintzeko eta Internet bidez zabaltzeko eta 2007tik erabiltzaileentzat ireki zen. BiNaDIk digitalizatutako obren zuzeneko deskarga eskaintzen du, nagusiki inprimatuak eta baita eskuz idatziak ere, bai Nafarroako gaiei dagozkienak, bai erkidego honetan idatzitakoak edo ekoitzitakoak.

Bere objektu digitalen babesa bermatzen du Nafarroako Gobernuaren egitura korporatiboaren baitan, eta bere gordailua beste liburutegi digital batzuek biltzea ahalbidetzen du, hala nola Hispanak edo Europeanak. Aldi berean, eduki digitaletarako sarbide unibertsala errazten du, jatorrizko lanak kontsultatzeko beharra murrizten du eta horrela, Nafarroako ondare bibliografikoa kontserbatzen laguntzen du.

Liburutegi digitala osatzen duten tituluak Nafarroako Liburutegian kontserbatutako jatorrizkoetatik eta Erkidegoko hainbat erakunde eta liburutegitako ale ondare-intereseko bibliografia-funtsetatik datoz. Erakunde horiek BiNaDIren bidez zabaltzea erabaki dute, zenbait akordio eta hitzarmenen bidez, Ondare Bibliografikoaren Katalogo Kolektiboa (CCPB) egiteko testuinguruan.

BiNaDIren bidez eskura daitezkeen obrak jabari publikoan daude, edo, bestela, bide horren bidez zabaltzeko baimena ematen duten titularrenak dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Liburuklik (Euskariana liburutegi digitalaren aurrekaria)
* Euskariana EAEko liburutegi digitala.
* E-liburutegia
* Bilketa (web ataria)
* Buruxkak UEUren liburutegi digitala
* Inguma datu-basea
* Gallica (Frantziako liburutegi digital nazionala)
* Hispana (Espainiako liburutegi nazionala)
* Europeana (Europar Batasuneko liburutegi digitala)

## Kanpo estekak
Hispana

**Hispana** Espainiako ondare digitala sartzeko eta ikusteko ataria da eta Europeanaren eduki-agregatzaile nazionala. 

Bi helburu nagusi ditu. Batetik, Espainiako kultur eta zientzia ondarerako sarbidea eskaintzea. Horretarako, objektu digitalen metadatuak bildu eta eskuragarri jartzen ditu, objektu horiek erakunde jabedunen orrietara doazen esteken bidez ikusteko aukera emanez. Bestalde, nahi duten erakunde horien edukia Europeanari, Europako liburutegi digitalari gehitzea, bildumen ikusgarritasuna eta berrerabilpena areagotuz. Hau da, ez ditu objektu digitalak (argazkiak, dokumentuak, eta beste) biltzen, baizik eta haien matadatuak, kontsultatu nahi dugun dokumentua hori jaso duen instituzioaren kanalean ikusi-irakurri ahal izateko.

Espainiako artxibo, liburutegi eta museoen bilduma digitalen inforamazioa biltzen du. Horien artean, Espainiako unibertsitateen gordailu instituzionalak eta autonomia erkidegoetako liburutegi digitalak daude, Espainiako bibliografia-ondarearen hazten ari diren material multzoetara (eskuizkribuak, liburu inprimatuak, argazkiak, mapak...) sarbidea eskaintzen dutenak.

## Historia 
2006. urtean, kultura-materiala digitalizatzeari eta online erabilerraztasunari eta kontserbazio digitalari buruzko Europako Batzordearen gomendioari jarraituz, kultura-ondarea digitalizatzeko prozedurak eta teknikak estandarizatzeko eta online eskuragarri jartzeko estrategia bati ekin zitzaion Europa mailan.

Ildo horretan, urte horretan bertan, Baliabide Digitalen Direktorioa eta Biltzailea zabaldu zen Espainian, 55 digitalizazio proiektu eta 116.014 objektu digital biltzen zituena. Hiru urte beranduago, 2009an, ofizialki Hispana izenarekin kaleratu zen eta jada milioi bat erregistro baino gehiago zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelaide Underhill

**Adelaide Underhill** (1860ko maiatzaren 19a – 1936ko apirilaren 24a) liburuzain estatubatuarra izan zen. Vassar College-ko liburutegian bolumenen antolaketa katalogatu eta eguneratzeko kontratatu zuten. Berak Dewey-ren Sistema Hamartarra erabili zuen eta, Lucy Maynard Salmon bere betiko lagunaren laguntzaz, Vassar-en eraiki zuen arte liberalen unibertsitate baterako bildumarik ikusgarrienetako bat sasoi hartan.

## Biografia 
Underhill 1860an jaio zen, Brooklyn-en, eta, geroago, Skaneateles-en bizi izan zen, New York-en. Vassar Collegen graduatutako ikaslea 1888an. Vassar-en, Lucy Maynard Salmon-en ikaslea zen, eta txundituta geratu zen bere irakaslearekin.  Salmon bere "betiko laguna" bihurtu zen.

Underhill-ek Columbiako Unibertsitatean lortu zuen bere master gradua. Bertan, liburutegiko zientziak ikasi zituen eta 1890ean graduatu zen. 1892an, Vassar liburuzaina, Frances A.Wood-ek, Underhill kontratatu zuen unibertsitaterako "liburutegi sistema moderno bat" sortzeko. Underhill-ek bere kabuz katalogatu zuen 15.000 bolumeneko bilduma, Dewey-ren Sistema Hamartarra erabiliz. 1922an, liburuzain nagusi bihurtu zen Underhill, eta 1928an erretiratu zen Vassarretik. Thompson-en Oroimenezko Liburutegia 1935ean zabaldu zenean, Underhill izena hartu zuen hegal berrietako batek. 1916an, bera eta Salmon Poughkeepsie-n, New York-en, uraren sistema nagusia hobetzeko proposamen baten inguruan bozkatzera etorri ziren emakume boto-emaileen artean egon ziren.

Salmon eta Underhill hogeita hamar urtez baino gehiagoz bizi izan ziren elkarrekin kanpusetik kanpo.  Etxe bat aurkitu zuten Poughkeepsie-n, 1901ean. 1927an Salmon hil ondoren, Underhill-ek bere herentzia jaso zuen.  Louis Fargo Brown Vassar irakasleak idazteko asmoa zuen Salmon-i buruzko biografia baterako materialak biltzen eta antolatzen ere lagundu zuen Underhill-ek.

Underhill 1936ko apirilaren 24an hil zen, Poughkeepsie-n  bere etxean.    Lakeview kanposantuan Skaneateles-en Onondaga konderrian New York-en lurperatuta dago.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Bohan, Chara Haeussler (2004). *Go to the Sources: Lucy Maynard Salmon and the Teaching of History.* [Iturrietara joan: Lucy Maynard Salmon eta Irakaskuntzaren Historioa] New York: Peter Lang
*  Faderman, Lillian (1999) *To Believe in Women: What Lesbians Have done for America - A History* [Emakumeengan sinistea - Zer egin duten lesbianak Amerikagatik - Historio bat]  Boston: Houghtin Mifflin Company.

## Kanpo estekak 
* Lucy Maynard Salmon eta Adelaide Underhill Collection Bilduma