Code Lyoko

***Code Lyoko*** (), Frantzian ekoiztutako marrazki bizidun telesaila da, Thomas Romain eta Tania Palumbo 2003an sortua. Lehen emisioa France 3 telebista katean izan zen 2003ko irailaren 3an, eta guztira lau denboraldi eta 97 atalak egin dira. 

Lyokoko mundu birtualera doazen nerabe batzuei buruzkoa da telesaila. Adimen artifizial gaizto baten aurka borrokatzen dute, X.A.N.A. izenekoa, mundu errealera sartzeko eta arazoak sortzeko botereak dituena. Mundu errealeko eszenek eskuz marraztutako hondoak dituzte, 2Dko ordenagailu bidezko animazioarekin konbinatuta, mugitzen ari diren pertsonaietarako. Lyokoko eszenak 3D CGI animazioan aurkezten dira.

## Argumentua 
Jeremy Belpois, Kadic Akademiako barnetegi batera doan zortzigarren mailako miraria, superkonputagailu kuantiko bat aurkitu du bere eskolatik gertu utzitako fabrika batean. Aktibatzean, Lyoko izeneko mundu birtual bat aurkitzen du, barruan harrapatuta dagoen Aelita izeneko adimen artifizialeko neskatila batekin. Jeremyk X.A.N.A. ezagutzen du, eragile askoko sistema guztiz autonomoa, gaiztoa eta oso adimentsua, superkonputagailuaren barruan bizi dena. Lyokoren botereak erabiliz, XANAk mundu errealeko gailu elektronikoak eta objektuak izan ditzake, adibidez, kalteak eragiteko birusa. XANAren helburu nagusia superkonputagailuaren existentzia ezagutzen duen edonor ezabatzea da, mundu erreala konkistatu eta gizateria guztia suntsi dezan.

Jeremyk etengabe egiten du lan Aelita benetako munduan gauzatzeko eta XANAk bultzatutako erasoak geldiarazteko. Jeremy hiru lagun ditu laguntzaile: Odd Della Robbia, Ulrich Stern eta Yumi Ishiyama. Jeremyk hauek birtualizatzen ditu Lyokora, bi munduak salbatzeko erakunde birtual maltzurratik. Hau lortzeko, Lyokon, protagonistak Aelita hainbat dorreetara eskoltatutzen dute, Lyokoren eta Lurraren arteko interfaze-terminal gisa direnak. Dorrea desaktibatzen denean, Jeremyk "Iraganera itzultzea" programa has dezake, mundua denboran atzera bidaltzen duena; superkonputagailuan eskaneatuta dagoen edozein pertsonak, berriz, beste denbora-lerroaren memoria gordetzen du, XANAk eragindako edozein kalte desegiteko. "Kodea: Earth" atalan, Aelita azkenean gauzatu egiten da, baina taldeak konturatzen da XANAk birus bat landatu zuela bere buruaren barruan, eta birus horrek hil egingo du superkonputagailua itzaltzen bada. Orduan konturatzen dira ezin dutela XANA suntsitu, Aelita haren ondoan hilko litzatekeelako.   

Aelita mundu errealeko bizitzara egokitzen da, eta Jeremy, berriz, XANAren boteretik askatzeko birusen kontrako programa bat garatzen saiatzen da. Lyokon, bosgarren sektore bat aurkitzen dute, eta taldeak Lyokoren sekretu eta misterio gehiago aztertzen ditu. Taldea duela hamar urte desagertu zen Franz Hopper izeneko gizon misteriotsu bati buruzko informazioa aurkitzen hasten du. Ustez, superkonputagailua sortu zuen, Lyoko eta XANA, eta, azkenik, Aelitaren aita dela jakiten da. Azkenik, deskubritzen dute Franz Hopper benetan bizi dela nonbait, Lyokoko leku esploratugabeetan ezkutatuta, XANA saihesteko. Bitartean, XANA Aelitaren memoria lapurtzen saiatzen da, Lyokoren giltzak eskuratzeko eta horrela mundu errealera alde egiteko. Denboraldiaren amaieran, taldeak jakiten du Aelita gizatiarra dela eta ez duela birusik, eta bere buruaren zati bat falta zaio. "Giltza" atalan, XANAk faltsutze batekin engainatzen ditu, eta Aelitaren memoria lapurtu eta superkonputagailutik ihes egitea lortzen du. Aelita hil egiten dela dirudi, baina Franz Hopper-ek erabat berrezartzen duenean bizi da, falta zaion zatiarekin batera: Lyokon birtualizatu aurretik Lurrean bizi izan zuen oroitzapenak.     

Superordenagailuaren muturretatik ihes egitea lortu zuenetik, XANAk mundu birtualean finkatu da, Lyokoko azaleko sektore guztiak suntsitzea helburuz, Carthage (5. sektorea) bakarrik geratu den arte. Hasieran, Lyokoko gerlariek William Dunbar seigarren kide gisa gonbidatzea erabakitzen dute. Birtualizatu eta gutxira, ordea, XANAk Scyphozoaren bidez kontrolatzen du. Handik gutxira, Lyokoko gunea suntsitzen du, mundu birtual guztia suntsituz eta taldeak XANAren aurka borroka egin ez dezan, mundu erreal guztia arriskuan jarriz. Porrota zela uste zutenaren ondoren, Jeremyk Franz Hopperren mezu kodetu bat jasotzen du, Lyoko birsortu eta XANAren aurkako borrokarekin jarraitzeko aukera ematen diona.       

Jeremyk eta Aelitak itsaspeko digital bat eraikitzen dute, Skidbladnir izenekoa, Itsaso Digitalean zehar bidaiatzeko eta XANAren "Replikas"-ak suntsitzeko. Lyokoko sektoreen kopiak dira, eta XANAk Lurrean kontrolatzen dituen superkonputagailuei lotuta daude, guztiak ere mundu osoan menderatzeko helburuarekin. XANAk bere jeneral gisa erabiltzen du William denboraldi osoan, Replikak defendatzeko eta Lyokoko gerlariei aurre egiteko, ahal duen modu guztietan. Williamen desagerpenari buruzko susmoak saihesteko, Jeremyk espektro bat programatzea lortzen du, Williamek Kadic-en duen lekua har dezan, nahiz eta klonak adimen-maila baxua izan eta oso modu egonkorrean jarduten duen arren. Denboraldiaren amaieratik gertu, XANAk bere Replikak guztietatik energia ateratzea erabakitzen du, Kolossus munstro erraldoia sortzeko, gero Skidbladnir suntsitzen duena. Suntsitu aurretik, Jeremyk William askatu egin du X.A.N.A.ren kontrolatik. Itzuli ondoren, taldearen konfiantza lortzeko zailtasunak ditu. Ulrichek Kolossus garaitzen duen bitartean, Franz Hopper-ek sakrifikatzen da Jeremyren "XANA kontrako programa" bultzatzeko. Programa horrek betiko suntsitzen du XANA aktibatzean. Handik gutxira, taldeak, nostalgiaren ondorioz haserre egon arren, superkonputagailua itzaltzea erabakitzen du.

## Denboraldiak eta atalak 
## Pertsonaiak 
### Lyokoko Gerlariak 
* **Jeremy Belpois**: 12 urteko ikasle bat, bere gelako onena, fabrikako superkonputagailua aurkitzen eta pizten duenak, robot bat eraikitzeko piezak bilatzen dituen bitartean. Ordenagailua piztean, Aelita esnatu zuen berriro, baita Lyokoren mundu birtuala eta X.A.N.A. sistema multiagentea ere. Batez ere Aelita (maiteminduta dagoena) babesteko eta Lurrean gauzatzeko nahiak bultzatzen dituzte bere helburuak. Taldeko kide gisa, X.A.N.A. garaitzeko modu berriak programatzen espezializatuko da, eta begiratuko du taldea Lyokon dauden bitartean. Ez da oso atletikoa eta informatikari buruz gehiago dakienez, Jeremy ez da ia inoiz Lyokora joaten, behin bakarrik joaten da hara, eta hitz ematen du ez duela berriro egingo. Noizean behin lanerako zaletasuna izateak taldekideekin dituen harremanak probatzen ditu. 
* **Aelita Schaeffer**: Taldeko adimentsuena da, Jeremyrekin batera. Seriearen hasieran, Lyokoren barruan harrapatuta zegoen, superkonputagailuaren barruan. Hasieran, IA bat zela pentsatu zen, baina Franz Hopper-en alaba, Lyokoren sortzailea, dela jakin zen. Txikitan, ama galdu zuen. Gizon trajeatu batzuk etxera iritsi zirenean, Lyokon ihes egin eta birtualizatu egin ziren. XANAk oroimenaren zati garrantzitsu bat lapurtu zuen, eta berriro gizatiarra izatea eragotzi zion. Zati hori berreskuratu ondoren, ez dago ordenagailuari lotuta. Gizaki bihurtu ondoren, amesgaiztoak izaten ditu iraganeko bizitzari buruz. Geroago, Kadic-en barnekoa da, Aelita Stones ezizenarekin, eta Odd-en lehengusina dela dio. Jeremygatik maiteminduta dago, baina Jeremyk Aelita eta haren grinak aintzat hartu gabe superkonputagailuan lan egitearen alde jartzen du harremana. Lyokon, iratxo-itxura du, *Mr. Pück*-en antzekoa, bere haurtzaroko jostailua. Aelita da Lyokon dorreak desaktibatzeko gai den bakarra, XANAren erasoak geldiarazteko. "Sorkuntzaren ahalmena" du: ingurune birtualeko objektuak sortzeko edo ezabatzeko gaitasuna, hala nola arrokak edo zubiak. 3. denboraldira arte ez zuen armarik, etsaien sua blokeatzeko jaurti edo erabil daitezkeen plasmazko bola arrosak "energia-eremuak" erabiltzeko gaitasuna garatu zuenean. 
* **Odd Della Robbia**: Taldearen arintze komikoa. Odd-ek ahalmen handia du eskolari dagokionez, baina gutxitan erabiltzen du eta, ondorioz, kalifikazio txarrak lortzen ditu ikasten ez duelako. Ulrichekin logela partekatzen du. Gonazaletzat jotzen dute, eta eskolako neska askorekin atera da, baina maitasun-harremanek egun batzuk besterik ez dute irauten. Kadic-era joan aurretik, bere gurasoekin eta bost ahizpekin bizi zen. Odden ile horiak orban morea du eta puntan bilduta dago. Lyokon, katu bat bezala dago jantzita, kola, eskularru eta "laser-geziak" jaurtitzen dituzten atzaparrak ditu. 2. denboraldian, Odd-ek armarri more bat sortzeko gaitasuna du, besoak gorputzaren parean gurutzatuz. Odd-en beste trebetasun bat paretak eskalatzeko atzaparrak erabiltzea da. 
* **Ulrich Stern**: Taldeko kide isilago bat, sentimenduak partekatzeko zailtasunak dituena. Gurasoek presioa egiten diote eskolan ondo joan dadin, baina ikasteko eta bere nahien parean egoteko zailtasunak ditu. Denbora librean, pencak silat praktikatzen du Yumirekin, maiteminduta baitago. Bertigoa du, eta horrek zaildu egiten dio arrokan eskalatzea bezalako jardueretan parte hartzea. Bere kirol-jarduerak direla eta, Ulrich-en gorpuzkera erakargarria da neska askorentzat (Sissi bereziki). Lyokon, samurai japoniarretan inspiratutako jantzi horia eta marroia janzten du. Bere arma nagusia katana bat da. "*Supersprint*" trebetasunari esker, abiadura handian egin dezake korrika, eta, "*Hirukoiztu*" ahalmenari esker, bere buruaren bi klon sor ditzake. Gaitasun horiek konbinatu egin ditzake "*Triangeluarra*" izeneko teknika batean, bere klonak erabiliz, etsai baten inguruan triangelu bat eratzeko eta, distraituta dagoenean, bizkarrean sartzeko. 
* **Yumi Ishiyama**: Nahiko ikasle erreserbatua, gertu bizi dena eta Kadic-era joaten dena. Bera da taldeko handiena, eta jatorri japoniarrekoa da. Bere gurasoak eta kultura direla eta, kalifikazio onak izan behar ditu eta familiako balioak aintzat hartu. Etxean, gehienetan, gurasoen arteko amodio-arazoei aurre egin behar izaten die. William Dunbar-en laguna da. Pencak silat egiten du Ulrichekin eta berarekin maiteminduta dago, baina ez da Ulrichekin maitemintzea bezain nabaria. Beltzez janzten da beti, eta Jeremy eta Aelita ez daudenean superkonputagailuaren oinarrizko ezagutza nahikoa du erabiltzeko. Lyokon, Yumi soineko batez jantzita dago, geisha batean inspiratutako jantzia. Bere arma nagusia Tessen-en abaniko bat da, eta bere ahalmen bakarra telekinesia da, objektuak mugitzeko eta bere adimenarekin lagunak leuntzeko aukera ematen diona. 
* **William Dunbar**: Konfiantza handiegia duen ikasle bat, *Kadic Akademiara* joaten hasi zena bere aurreko eskolatik bandalismoagatik bota ondoren. Yumi bere laguna egiten da, eta, handik gutxira, harenganako sentimenduak garatzen ditu. Askotan, Yumiren arretarengatik borrokatzen da Ulrichekin, eta, batzuetan, Yumiren mugak errespetatzea falta zaio. XANAren hainbat erasotan taldearentzat erabilgarria dela frogatu ondoren, taldean sartzearen aldeko botoa ematen da. Lyokon egiten duen lehen misioan, XANAk harrapatzen du William, bere txotxongilo gisa bihurtzen baitu. Lyokon, Williamek jantzi zuri bat janzten du eta ezpata erraldoi bat darama, talka-uhinak aska ditzakeena. XANAren kontrolpean, bere jantzia beltz bihurtzen da eta eskumuturrean arantzak dituen eskularrugintza bat lortzen du, bere burua defendatzeko erabil daitekeena. Hainbat botere ditu, besteak beste, "*Supersmoke*". Horri esker, hodei beltz batean bihurtzen da, eta abiadura handian mugitzen da, hegan egiten du eta lebitazioa eragiten du. XANAk William bidaltzen du *Lyokoko gerlariak* mundu birtualean geldiaraztera, eta, bere ahalmenei esker, aurkari bikaina dela erakutsi du. 
### Doilorrak / Etsaiak 
* **X.A.N.A.** / **XANA**: Birus informatiko gaiztoa eta ahaltsua da, sistema multiagentean oinarritua. Bihozgabea da, suntsipena habiaratzen du eta seriearen antagonista gisa balio du. Hasiera batean, *Franz Hopper*-ek sortu zuen *Carthage proiektua* suntsitzeko: komunikazio militarren sistema bat, non Hopper-ek lehenago parte hartu baitzuen. Zoritxarrez, iraganera itzulitako itzulkinengatik, XANAk eboluzionatu egin zuen autokontzientzia lortu zuen arte, Franz traizionatu eta bera eta Lyokoren barruan Aelita alaba erakarriz. Franzek ordenagailua itzali besterik ez du egin behar bere alborotoa geldiarazteko. Berriro esnatu ondoren, XANAk Lurrean kalte handiak eragiten jarraitzen du, eta ez die errukirik erakusten bere bidean jartzen direnei. 
* **Munstroak**: XANAk munstro-mota asko programa ditzake Lyokon borrokatzeko, dorreak babesteko edo helburu garrantzitsuei aurre egiteko. Munstroak, oro har, animalia eta intsektuetan oinarritutako izaki organikoak/mekanikoak dira. XANAren munstro-motak dira, besteak beste, *kakalardoak*, *liztorrak*, *blokeak*, *karramarroak*, *megatankeak*, *tarantulak* eta *mantak*. Munstro horiek XANAren begia bere gorputzetan kolpatuz suntsi daitezke. *Scyphozoa* ere dago, datuak lapurtzeko edo heroien garuna garbitzeko erabiltzen duena. Bere behin betiko munstroa ere badu, *Kolossus*, bere Replikas sarearen botere konbinatuak elikatzen duena. 
### Pertsonai errepikariak 
* **Elisabeth “Sissi” Delmas**: Zuzendariaren alaba eta Kadic-eko ikaslea. Neska mimatua eta harroa da, baina baita ederra eta herrikoia ere, Ulrichekin oso maiteminduta egon dena Kadic-era joan aurretik. Sissi eta Odd sarritan iseka egiten diote elkarri, Oddekin erantzun burutsuak emanez. Sissik Yumi iraintzeko joera du, bereziki, Ulrichi Yumik bera baino gehiago gustatzen zaiolako. Sissiri normalean Herbek eta Nicolasek jarraitzen diote, eta askotan erresuminduta egoten da, baina, hala ere, bere onerako erabiltzen ditu. 
* **Herb Pichon**: Kadic-eko zortzigarren mailako ikaslea bat, eta *Lyokoko gerlarien* klaseko kidea. Sissiren koadrilako bigarrena da, eta, batzuetan, buruzagia ere bai larrialdi-uneetan, Sissik ez dela gai frogatzen duenean, bere taldeko kide adimentsuena baita. Sissiz maiteminduta dago, baina ez du esaten, bera beste mutil batzuekin maitemindu delako, batez ere Ulrichekin. Bere klaseko bigarren ikasle onena da, Jeremyren ondoren, eta biak sarritan lehiatzen dira, baina ia beti Herbk galtzailea da. Erraz izutzen da.
* **Nicolas Poliakoff**: Kadic-eko zortzigarren mailako ikasle bat. Sissi taldeko hirugarren kidea da. Normalean, ez du adimen handirik erakusten, eta hori hizketan etenaldiak maiz erabiliz transmititzen da. Normalean, Sissi-k agintzen dionean bakarrik egiten ditu gauzak, eta, bestela, ez du asko egingo. Aelitaz ere maiteminduta dago, baina ez du inoiz horren arabera jokatzen. Bateria jo dezake eta Odd-ek hasitako banda batean egon zen. Oro har, *Lyokoko gerlariekin* Herb eta Sissi baino toleranteagoa da. 
* **Jean-Pierre Delmas**: Kadic Akademiako zuzendaria, Sissi alabak erraz kontrolatzen duena. Batzuetan, burugogorra eta ezjakintsua izan daiteke, batez ere Lyokoko gerlariek XANAk eragindako edozein jarduera arriskutsuren inguruan konbentzitu nahi dutenean. 
* **Jim Morales**: Gorputz-hezkuntzako irakaslea Kadic Akademian. Maiz aipatzen da lan-historiala luzea izan duela, nahiz eta sortzen den aldiro, ia beti baztertzen duela, "Nahiago dut horretaz ez hitz egin" esanez. Behin baino gehiagotan, Lyoko edo XANAren berri izan zuen Jimek, eta hura ezkutuan gordetzeko laguntza eta prestutasuna erakutsi zituen; hala ere, bere oroitzapenak beti ezabatzen dira "iraganera itzuliz". Bere sekreturik nabarmenenetako bat da *Paco: Diskotekaren Erregea* filma egin zuela. 
* **Kiwi**: Odden txakurra da. Oddek bere logelako kajoi batean eskutatzen du, maskotak debekatutak daudelako Kadic-en.
* **Suzanne Hertz**: Kadic-eko zientzia-irakaslea da. Bera da telesailean gehien agertzen den lehen mailako irakasle akademikoa, eta badirudi Kadic-en zientziaren adar gehienak irakasten dituela. Ibilaldiak antolatzen dituen fakultateko kide bakarra ere bada. Frogatu da desengainatuta dagoela Odd eta Ulrichekin, baina Jeremy gustatzen zaio, eta geroago Aelita ere.
* **Amelia "Milly" Solovieff** eta **Tamiya Diop**: *Kadic News* taldeko kide bakarrak, seigarren mailan daudenak eta logela berean daudenak. Tamiya jatorri afrikarrekoa da, eta badirudi Millyk baino gehiago kontrolatzen dituela emozioak. Horri esker, argiago pentsa dezake gauza txarrak gertatzen zaizkienean.
* **Hiroki Ishiyama**: Yumiren anai gaztea. Askotan, molestatzen dio, besteak beste, etxeko lanak egiteko edo Ulrichenganako sentimenduak adierazteko. Kontsola eramangarri batekin jolasten du. Batzuetan, bere arrebari laguntzen dio laguntza behar duenean, baina, normalean, eroskeria-motaren bat behar izaten du. 
* **Takeho** eta **Akiko Ishiyama**: Yumi eta Hirokiren gurasoak. Takeho aita lanpetua eta zorrotza da, eta Japoniako enpresa bateko sukurtsal batentzat egiten du lan. Akiko etxekoandre tipiko gisa irudikatzen da, eta, normalean, Yumiri zerbait gaizki dabilen galdetzen dion lehena da. Gurasoak atal batean agertzen direnean, Yumiren familia-arazoetan jartzen da arreta. Badirudi Takehok eta Akihok harreman gatazkatsua dutela, semeek batzuetan entzuten dituzten argudio erdisarriekin. 
### Bigarren mailakoak 
* **Waldo Franz Schaeffer** / **Franz Hopper**: Lyokoren eta XANAren sortzailea, Cartago proiektuaren sorreran parte hartu zuena. Anthea emaztea beltzez jantzitako gizonek bahitu zuten eta Aelita alaba txikiarekin ihes egin behar izan zuen. *Kadic akademian* zientzia-irakasle gisa lan egin zuen, superkonputagailua eraiki zuen fabrikan eta XANA eta Lyokoren mundu birtuala haren barruan programatu zituen. Traje beltzeko gizonek berriro aurkitu zutenean, Aelita fabrikara eraman zuen eta Lyokon birtualizatu zuen harekin, salbu egongo zirela uste baitzuen, baina XANAk desobeditu zion eta Franz ordenagailua itzali behar zuen, Jeremy aurkitu arte hamar urte geroago. 
* **Yolanda Perraudin**: Eskolako erizaina, edozein gorabeheraren ondorioz zauritutako ikasleei laguntzen diena. 
* **Samantha "Sam" Knight**: Odden neska-lagun ohia bat. 
* **Johnny Clearly**: Hirokiren lagunik onena. Yumirekin maiteminduta dago, adina desberdintasunaren arren. 
* **Anthea Hopper-Schaeffer**: Aelitaren ama, mendiko txabola batean bizi zirenean Beltzezko Gizonen talde batek bahitu zuena. Bere bahitzea amesgaizto eta haluzinazioekin traumatizatu zion Aelitari. 

## Harrera 
Common Sense Media-ren Emily Ashbyk 4/5 izar eman zizkion programari, eta hau idatzi zuen: "Haurrei gustatuko zaizkie batailak Lyokon, bakoitzak bideojoko baten antz handia du", eta gehitu zuen: "Estrategia eta talde-lana seriean zehar gaiak dira". *Comic Book Resources-*rako 2020ko atzera begirako egindako saio batean, Noah Dominguezek hau idatzi zuen: "Izan zaitez Lyokora itzultzeko bidaiari bat, edo lehen aldizko bisitantea soilik, *Code Lyoko* oraindik ere 2000. hamarkadako bitxi bat mantentzen da, berdingabea eta sarbide errazakoa".

Frantziako Canal J-ko ikus-entzuleek *Code Lyoko* programarik onena izendatu zuten, eta nazioarteko ospea ere lortu du. Programak arrakasta izan du Espainian, Clan TVEk ondoen kalifikatutako programetan egoten, baita Italiako Rai2 sarean eta Finlandian eta Erresuma Batuan. Programak Frantziako 2006ko Prix de l'Esport saria ere irabazi zuen 2006ko abenduan.

## Marketing-a 
*Code Lyoko*ren hainbat produktu merkaturatu dira, besteak beste, DVDak, Tokyopo-en Manga telesaila, Atlantyca Entertainment argitaletxe italiarraren lau eleberri, arropa eta beste osagarri batzuk. 2006an, *Code Lyoko* jostailu-sorta eta ekintza-figurak merkaturatu zituen Marvel Toys-ek.   

Telesaila 2007an amaitzen hasi zenean, The Game Factoryk hiru bideojoko merkaturatu zituen, programan oinarrituak: Code Lyoko eta Code Lyoko: Fall of XANA Nintendo DS-rentzat, eta Code Lyoko: Quest for Infinity Wii, PSP eta PlayStation 2-rentzat. Jokoek kritika mistoak eta positiboak jaso zituzten kritikarien artean, jokagarritasunari buruzko kritika batzuk egin arren. Beste joko batzuk ere egin dira hainbat bidetatik, horietako bat Facebook da.

Espainiako Clan TVEren jaialdi batzuetan, besteak beste, Lyoko Kodean oinarritutako zuzeneko ikuskizunak sartu ziren. *Code Lyoko Challenge* izeneko joko-programa bat abiarazteko asmoa egon zen 2012aren amaieran, baina porrot egin zuen.      

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala.