Praileaitz

**Praileaitz**, **Praile Haitz** edo **Praile Aitz** Debako (Gipuzkoa) haitzuloa da, historiaurreko aztarnak dituena. Azkoitiko Munibe Arkeologia Taldeak aurkitu zuen, 1983an. 1996an, Aranzadi Zientzia Elkarteak labar-pinturak aurkitu zituen haitzuloan; Ekain eta Altxerri haitzuloen ondoren, labar-pinturak dituen Gipuzkoako hirugarren haitzuloa da.

1997an, Eusko Jaurlaritzak *balizko arkeologia gune* izendatu zuen (hau da, susmoa zuten hor arkeologia ondasunak bazirela). Hala ere, 2001ean Amenabar Taldeko Zeleta enpresak Praileaitzen ondoko Sasiolako harrobia ustiatzeko baimena jaso zuen.

2014. urteko uztailean kobazuloaren bigarren sarrera aurkitu zuten, biztanleek okupatu zuten gunea hain zuzen, bai Goi Paleolitoan nola Erdi Paleolitoan ere bai.

## Aurkikuntzak 
2005 eta 2007 artean, Xabier Peñalver arkeologoak zuzendutako talde horrek indusketa kanpaina handiagoa egin ahal izan zuen, Gipuzkoako Aldundiaren, Debako Udalaren eta Euskadiko Kutxaren babesari esker. Hartara, aurkikuntza garrantzitsuak egin zituzten haitzuloaren barruan. Batetik, 15.500 urteko hainbat zintzilikario. Bestetik, Paleolito aldiko labar pinturen multzo bat, duela 18.000 urte baino gehiagokoa, irudirik erakusten ez duten marra eta puntu batzuek osatua.

2012an egindako beste indusketa saio batean, duela 40.000 eta 120.000 urteen artekoak diren harrizko tresnak aurkitu zituzten. Besteak beste, erritu ekintzekin lotutako Behe Madelein aldiko 29 lepoko aurkitu zituzten. Horietako hiru ahuntz hortzekin egindakoak ziren, eta gainontzekoak, berriz, harri beltza erabiliz. Gainera, Magdaleniar aldiko okrezko arkatzak eta bi aginte makila ere aurkitu zituzten. Garai hartan xamanek kobari aldian aldiko erabilera ematen ziotela ondorioztatu zuten ikertzaileek. 

erdian|thumb|500x500px|Praileaizko zintzilikario edo lepokoak.

thumb|Praileaitz aztarnategia eta bere babes eremua. Berria egunkariko infografia.|alt=

## Sasiolako harrobia 
Praileaitzen ondoan dago Sasiolako harrobia (Amenabar Taldeko Zeleta enpresarena),
eta, Historiaurreko eta Arkeologiako adituen iritziz, harrobi hori itxi beharko litzateke. Izan ere, mendi hegal osoa babestu behar litzateke, historiaurrean gizakiak ingurune hartan utzitako aztarna baliotsuak behar bezala zaintzearren. Amenabar Taldeari ordaindu beharreko kalte-ordaina aipatu du Kultura sailburuorde Antonio Riverak, arrazoi nagusitzat.

Beraz, hainbat ika-mika izan ziren 2000ko hamarkadan, lekuaren kultura balioa dela eta: alde batetik,
Eusko Jaurlaritzak Amenabar Taldeari ingurune hori ustiatzen jarraitzeko bidea eman dio, Praileaitzen zati bat besterik kontuan hartzen ez duen txosten batean oinarriturik, eta adierazi du —adituen iritziaren aurka— ez dela beharrezkoa harrobia geldiaraztea; ur filtrazioak izan dira, zulagailuekin margoen aretoaren gaineko harkaitzak hautsi dituzte, eta Kostaldeei buruzko 22/1988 Legeak babestutako magal eremua birrindu dute harrobikoek.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Peñalver, Xabier, San José, Sonia eta Mujika-Alustiza, Jose Antonio (Ed.) (2017): "La cueva de Praileaitz I. (Deba, Gipuzkoa, Euskal Herria). Interveción arqueológica 2000-2009". *Munibe Monographs. Anthropology and Archaeolog*y Series, 1. Aranzadi Zientzia Elkartea. 
* Peñalver, Xabier, San José, Sonia eta Mujika-Alustiza, Jose Antonio (2006): "Praileaitz I haitzuloko (Deba) Madeleine aldiko zintzilikarioak", *Bertan, 22*. Gipuzkoako Foru Aldundia, Kultura Zuzendaritza Nagusia. 

## Kanpo estekak 
* Praileaitzen Lagunak
* Praileaitzen airetiko argazkia, Gipuzkoako Datu Espazialen Azpiegitura webgunean. Erdiguneko harrobi handiaren gainaldean dagoen puntutxo gorriak adierazten du haitzuloaren sarrera non dagoen.
* Xabi OTERO: Praileaitzen eta ingurunearen argazkia, Aranzadi Zientzia Elkartea. Praileaitz I haitzuloaren sarreraren kokalekua arku gorri batek adierazten du. Eskuinerago, Praileaitz II (berdez) eta ezkerrean, beste haitzulo batzuk (berdez).
* Praileaitz I haitzuloaren bideoa (MP4), Aranzadi Zientzia Elkarteak 2005-2007 aldian eginiko indusketa lanetan. Aranzadi Zientzia Elkartea.
* Duela 15.500 urteko altxorra Praile Aitzen Zientzia.net (2005)