open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tamara Mkheidze

**Tamara Severyanovna Mheidze** () (Kutaisin  Errusiako Inperioa,  1915eko abenduaren 22a - Tbilisi, 2007ko apirilaren 11) araknologoa izan zen. Kaukaso eskualdeko lehen araknologoa, aitzindaria bere herrialdean, bere ikerketek eskualdearen ezagutza aberasten dute berrogei bat espezie berriren deskribapenaren bidez.

## Biografia 
Tamara Mkheidze Kutaisi hazi zen, aita irakaslea zuen eta ama etxekoandrea. 1931n Tbilisiko Estatu Unibertsitatean sartu zen zoologia ikastera. Lehen urte haietan, bere ibilbidean eragin handiena izan zuen aholkularia Dmitri E. Kharitonov araknologo errusiarra izan zen. Permera egindako bisita batean ezagutu zuen, Ural mendietan. Bidaia horretan, Tamarari erakutsi zizkion lan arknolologikoaren oinarrizko teknikak. Horrela, bien arteko lankidetza emankorra hasi zen, urte askoan zehar luzatuko zena. Izan ere, Kharitonov izan zen bere doktore tesia gainbegiratu zuena eta bere ikerketetarako armiarma kaukasiarren espezimenak ematen zizkiona.  Hasieran, laborategiko laguntzaile gisa lan egin zuen ornogabeen sailean, 1943an Georgiako araknofaunari buruzko tesia egin zuen eta 1949an, irakasle gisa kontratatu zuten unibertsitateko Zoologia Institutuan. Bertan ornogabeen entomologia eta zoologia klaseak eman zituen 1990ean erretiroa hartu zuen arte. Handicap horiek gorabehera, bi armiarma espezie daude bere omenez izena jaso zutenak: Harpactea mcheidzeae Dunin (1992an) eta Gnaphosa mcheidzeae Mikhailov (1998an).

Bere ekarpenik garrantzitsuena bere monografia da: Georgiako armiarmak: Sistematika, Ekologia, Zoogeografia, georgieraz argitaratu zuena 1997an, jada erretiratua. Bitxia da 1970eko hamarkadaren amaieran ia amaituta zegoen obra honek hogei urte behar izatea inprimatzeko. Eta arrazoia bere senarraren heriotzarekin lotuta dago, Lavrosi Kutubidze zientzialaria (limnologoa), bere argitalpenak idazten eta bere aurkikuntzak errusiera zientifikoan idazten laguntzen ziona. 1977an hil ondoren, gure zientzialariak argitaratzeari utzi zion ia. Artikuluen laguntza falta horri atzerriko literatura zientifiko eguneratuaren gabezia ere gehitu behar zaio; horregatik, bere lana zaharkituta agertzen da sailkapen taxonomiko batzuetan. gordetzen da.
alt=Photo d'une araignée jaune et verte|thumb|*Araneus tbilisiensis*, (gaur egun *Araniella opisthographa*)
## Deskribatutako taxon batzuk 
* "*Pardosa alasaniensis* Mkheidze", 1997
* "*Harpactocrates georgicus* Mkheidze", 1972
* *Brachythele recki* Mcheidze, 1983 (Zonstein, Kunt & Yağmur sinonimian jarriak 2018an)
* *Ill|Araneus tbilisiensis* (en) Mcheidze, 1997 (Zamani, Marusik & Šestákovák sinonimian jarria 2020an)*Catégorie:Article contenant un appel à traduction en anglais*

## Argitalpenak 
Tamara Mkheidze hogeita hamar bat argitalpenen autorea da, besteak beste

### Artikuluak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* *Biographical Dictionary of Georgia*
Nikolai Shaufus

**Nikolay Konstantinovich Schaufuss** (; ) errusiar politikari, ingeniari militarra, teniente jenerala izan zen.

## Biografia 
Ortodoxoa. Kharkov probintziako nobleziakoa jatorria dauka (1890ean errusiar herritartasunaren zina egin zuen).

Moskuko 2. Kadete Gorputzean (1863) eta 3. Alexander Eskola Militarrean (1864) graduatu zen, eta geroago Nikolaev Ingeniaritza Akademian (1869, 1. kategoria).

Ingeniaritza Gorputzera bidali zuten, Gerra Ministroaren baimenarekin, eta trenbide pribatuetan aritu zen. 1878tik aurrera — Kursk-Kyiv trenbidearen kudeatzailea, 1892tik aurrera — Mosku-Kursk trenbidearen zuzendaria (ingeniaritza tropetara joanez), 1894tik aurrera — Mosku-Nizhny Novgorod eta Murom trenbideen burua, 1899tik aurrera — Nikolaev trenbideen burua. Aldi berean, Trenbide Ministerioko 5. mailako (1893tik) eta 4. mailako (1901etik) ingeniari langilea izan zen, Gerra Ministerioko Ingeniaritza Zuzendaritza Nagusiko Ingeniaritza Batzordeko kide supernumerarioa (1900etik), Finlandiako trenbideak inperioko trenbide sarearekin lotzeko gaia aztertzeko Batzordeko kidea (1903), San Petersburgoko Trenbide Eskola Teknikoko kontseiluko kidea (1903tik).

1905etik, Trenbide Ministerioko Trenbide Zuzendaritzako burua eta Finantza Ministerioko Tarifa Gaietarako Kontseiluko ministerioko kidea. 1906ko maiatzaren 7tik 1909ko otsailaren 11ra, Trenbide ministroa izan zen. V. I. Gurkoren arabera, Shaufuss ministroa pertsonaia koloregabea zen eta Ministroen Kontseiluan parte hartzea ez zen inola ere agerian geratu.

1908tik, Estatu Kontseiluko kide izan zen izendapen bidez. Trenbideen eraikuntza eta ustiapen gaietan zuen gaitasun handiagatik nabarmendu zen, baina estatu-gizon gisa gutxi erakutsi zuen bere burua.

Trenbideen Ministro kargua utzi zuen gaixotasunagatik eta Ministroen Kontseiluko presidentearekin, Piotr Stolypinekin, izandako desadostasunengatik. 1909ko martxotik aurrera, 2. Departamentuko eta Estatu Kontseiluko finantza-batzorde iraunkorreko kide izan zen.

1911n hil zen. San Petersburgoko Novodevichy komentuko hilerrian lurperatu zuten.

## Familia 
Lyudmila Ivanovna Tikhomirovarekin (1856-1941) ezkondu zen, estatu-kontseilari baten alabarekin. Seme bat zeukaten

* Konstantin (1881-1941), ingeniaria. Lyudmila Ivanovna eta Konstantin Nikolaevich setioan hil ziren.

Konstantin Nikolaevich Shaufus Tatyana Alekseevna Shaufusekin (jaiotzez Rappoport) ezkondu zen.

## Kargu politikoa 
## Kanpo estekak
Aiara (Dulantzi)

**Aiara** gaur Arabako herri hustu bat da, Dulantziko kontzejuko lurraldean dago.

## Toponimia 
Donemiliagako goldean (1025) aipatuta ***Aialha***, Hiraszaeza barrutiaren baitan. 

Dokumentu horretan, adibide askotan ikusten da euskaraz ezaguna den *l > r* aldaketa fonetiko erregularra gauzatuta zegoela dagoeneko 1025. urtean, esate baterako *huri*- agertzen da maiz eta inoiz ez *huli*-. Baina *Aialha* toponimo honetan ez da aldaketa fonetiko erregular hori 1025. urteko dokumentu horretan ikusten.

## Historia 
Aiara herria XIV. mendean hustu zen. Azken biztanleak Dulantzira alde egin zuten. Izan ere,  Alfontso XI. erregek Dulantziri hiribilduaren pribilegioa eman zion, 1337. urtean, eta Dulantzik inguruko herrixketako biztanleak erakarri zituen.

Herria hustu bazuten ere bertoko eliza iraun zuen, eta oraindik ere hortxe dago, 
Aiarako Andre Mariaren santutegi bezala ezagutzen den baseliza. XIII. mendekoa baina aurrekoaren gainean eraikia ziur aski.

## Kokapena 
Dulantzi eta Urtupiña artean badago Aiala izeneko mendi bat, (699 metro). Inguruetan badago zutik ermita bat Ayala/Aiara ermita, edo Aiara santutegia.

## Irudiak 

Irudi:Alegria-Dulantzi - Santuario de Ayala 04.jpg|Ataria.
Irudi:Alegria-Dulantzi - Santuario de Ayala 14.jpg|Atariaren barnealdea.
Irudi:Alegria-Dulantzi - Santuario de Ayala 05.jpg|Sarrerako atea.
Irudi:Alegria-Dulantzi - Santuario de Ayala 08.jpg|Hegoaldeko leihoa.
Irudi:Alegria-Dulantzi - Santuario de Ayala 12.jpg|Putzua.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gessalva

**Gessalva** edo **Gessalua** Donemiliagako goldean (1025) dokumentaturiko Arabako herri hustua da. Gaur egungo Birgaragoien herritik mendebaldera egongo zen, kilometro batera edo, Berrozirako bidean, Berrozi ibaiaren ondoan.

Donemiliagako goldearen edizio digitala prestatu zutenek testuan ***Gessalva*** transkribatu zuten, ***Harrahia*** barrutian kokatuta. Baina edizio digitalaren mapan ***Gessalua*** (sic) idatzi zuten eta Berrozi ibaiaren ezkerraldean kokatu zuten, Berrozi herritik kilometro batzuk hegoaldera. Ez dugu beste inongo mapetan toponimo honekin bat egin dezakeen aldaerarik topatu. Auñamendi entziklopedian ere, informazio gehigarririk ez.

Gerardo López de Gereñuk Donemiliagako goldearen aipamena jasotzeaz gain,  ez zuen informazio gehiago erantsi, guk dakigula.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marruska

[thumb|[Gavaudun aztarnategian aurkitutako marruska baten hiru. Tolosako Natur Historiako Museoa]]
**Marruska** oso tresna-mota garrantzitsua da industria litikoaren barruan, Goi Paleolitotik aurrera garatzen diren Historiaurreko kultura askotan ugaritu zena. Printza edo ijelki gainean egiten dira, eta alde bateko ertzean (edo, gutxiagotan, bietan –marruska bikoitza-) ukiera soilez landutako fronte biribil bat izaten du. Honen barnean azpi-tipo hauek bereiz daitezke: marruska bakuna, ojibala, ijelki ukitu gainekoa, atzazal-formakoa, etab.

Marruska zirkularrak edo biribilak (batzuetan “botoiak” ere deitu ohi zitzaien) azpimarra daitezke, Azil aldian nahiko ugariak direnak. Marruska printza gainean egiten da, baina frontea bere perimetro osora zabaltzen da.
Fitxategi:Raspador y polvo de ocre para trabajar la piel. Museo Arqueológico Municipal de Alcoy.jpg|Kirten batean atxikitako marruska, eta okrea, larrua lantzeko.
Fitxategi:Luxembourg, MNAHA 59620, Loschbour.jpg|Luxenburgon aurkitutako marruska.
Fitxategi:Grattoir aurignacien et dessin.jpg|Aurignac aldiko marruska. Argazkia eta aurrealdearen profilaren eta erdialdeko bolumenaren marrazki teknikoa.
Erabilera luzea izan dute, Europari dagokionez, Goi Erdi Arora arte, eta zehazki merovingiar arora arte, hiru marruska aurkitu baitira merovingiar hilobitan. Artikoan, XIX eta XX. mendean oraindik erabiltzen zituzten bertakoek.

Gainazal laua du alde batean (sabela edo azpialdea), ukitu gabea, eta kontrako (dortsala, bizkarrekoa edo gainekoa) ukituek angelu zorrotza osatzen dute, eta angelu horretan, erta ebakitzailea gehienetan laburra, gehienetan ganbila, marruska tresna sendoa bihurtzen duena, arbastatzeko nahiz akabera emateko egokia. Ertz lodienak oratzeko aukera ematen zion. Pieza batzuek alboetako ukituak izan zitzaketen. Era askotako marruskak daude, bai morfologian, bai tamainan, eta harri-pintzak, ijelkiak edo ijelitxoak erabiliz tailatu direnak. 

Askotan, tresna misto bat ere bada, adibidez, fronte baten gainean marruska da eta piezaren beste leku batean gubil gisa jardun dezakeena. Bi eskuez bultzatzen bazen, eraginkortasuna eta ergonomia irabazten zituen. Zura zulatzeko zizel, gubia edo garlopa bihur zitekeen (adibidez, ebaketa-angeluaren eta sorbatzaren formaren, lan-gainazalarekin eta mugimenduaren zentzuarekin lotutako inklinazioaren arabera; beste hainbeste parametroren artean...) Arkeologiak eta etnografiak kirtenen eta eusteko irtenbideen hainbat morfologia erakusten dizkigute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olga (Dulantzi)

**Olga** edo **Olaga** Arabako herri hustu bat da. Dokumentatuta dago 1085. eta 1257. urteetan; 1337an «Holga» moduan agertzen da, eta 1799an «Olaga» moduan. 

Dulantziko foruaren arabera (1337), Alfontso XI.a Gaztelakoaa emana, *Holga*ko bizilagunak, eta inguruko beste herrixka batzuetako bizilagunak, Aiarakoak esate baterako, Dulantzira joan ziren hura populatzera. 

Olgak ermita bat izan zuen, lehen parrokia zena, San Juliani eskainia, ziurrenik XIX. mendearen hasieran eraitsia.

## Kokapena 
GeoEuskadin topa daiteke Olga herrixka, herri hustua, Dulantzitik Gaunarako erdi bidean, A-3110 eta A-4136 errepideen bidegurutzearen ondoan, hegoaldean.

## Irudiak 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Amistad (itsasontzia)

***La Amistad*** (Adiskidetasuna) Espainiako merkataritza-goleta izan zen. 1839ko uztailaren 2an, ontzia Kubako kostaldearen aurrean zegoela, barruan zeuden esklaboen matxinada eragin zuten.

## Gertakizunak 
1839ko uztailaren 2an, Kuban esklabo moduan saltzeko zeramatzaten 53 afrikar matxinatu ziren *La Amistad* itsasontzian. Kapitaina eta hainbat marinel hiltzea lortu zuten (kapitaina eta sukaldaria tartean), eta gainerakoak behartu zituzten ontzia Afrikara bidean jartzera. Kargamenduaren jabeek, Pedro Montez eta José Ruiz, ez zituzten hil, hauek Sierra Leonara itzuliko zirela agindu baitzieten. Marinelek, ordea, engainatu eta AEBetako kostara eraman zituzten.

Herrialde horretan esklabotza legezkoa izan arren, esklaboen inportazioa debekatua zegoen. Beraz, afrikar bahituek jaioterrira itzuli ahal izan zuten 1842an, AEBetako Auzitegi Gorenak beren jaioterritik inor bahitu eta garraiatzea legez kanpokotzat jo eta bi urtera.

Joshep Cinqué, Sierra Leonako gizona matxinatuen burua izan zen. Cinqué nekazaria zen, ezkondua eta seme-alabaduna. Esklaboen nazioarteko salmenta debekatzen zuten itunak hautsiz, Cinqué harrapatu eta portugaldarrei saldu zitzaien. Kubara eraman zuten eta han Pedro Montez eta José Ruiz espainiarrei saldu zieten.

## Zineman 
Esklabo horien epopeia 1997an eraman zuen zinemara Steven Spielbergek *Amistad* filmean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Matxinada Encyclopaedia Britannican.
Fronesi

Aristotelesen *Nikomakorentzako etika* obran, **fronesia** () pentsamendu moralaren bertutea da, normalean «jakinduria praktiko» eta besteetan «zuhurtzia» bezala ere (zentzu batean hibris edo harrokeriaren neurrigabekeriari kontrajarria) itzulia. Zehazkiago, gauza praktikoetarako jakinduria-modu garrantzitsua da, trebetasun bat eskatzen baitu bertutetsuki nola edo zergatik jokatu bereizteko eta bertutea praktikan eta izaeraren bikaintasuna sustatzeko. Fronesis eztabaidarako topiko arrunta zen antzinako greziar filosofian.

Sofia ez bezala, fronesia gauzak aldatzeko nola eta zergatik jokatu behar dugun pentsatzeko trebetasuna da, bereziki gure bizitzak hobera aldatzeko.

Bere definizioa «kontzientzia» zen, hau da, ongiaren eta gaizkiaren arteko desberdintasuna ulertzea. *Phronesis* hitza *phroneo*tik dator, «ulertu» esan nahi duena. Thomas McEvilleyk fronesi kontzepturako itzulpenik onena «arreta osoa» () zela proposatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uriskain

**Hurigurenna** Donemiliagako goldean (1025) aipaturiko herri bat izan zen, XIII. mendean dagoeneko hustua zela pentsa daiteke.

## Kokapena 
Becerro Galicanoren edizio digitalarekin batera aurkeztu zuten mapan, gaur egungo mapetan **Uriskain** toponimoa agertzen den tokian kokatu zuten garai bateko Hurigurenna hura. Hau da Donemiliagako Axpuru herritik gertu, bostehun bat metro hegoaldera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aingeruaren Atea

**Aingeruaren Atea** edo **Erromesen Atea** Bilboko katedraleko eliz atarietako bat da . XVI. mendearen hasieran klaustroa gehitu zitzaion katedralari, eta harako sarrera egin zitzaion eliz atari honekin. Izena hartzen du atariak klaustroan zegoen Mikel goiaingeruari eskainitako erretaula batetik. Gotiko berantiarrekoa eta flamigeroa da estiloz  XVI. mendeko lehen urteetakoa da, eta XX. mendearen amaieran zaharberritu zuten. 

## Deskribapena 
thumb|250px|Lauburu bat igartzen den forma kiribilduen konbinazio bat.|ezkerrera
Mainel batek arku karpanel deprimituen azpian babestuta dauden bi sarrerako ateak banatzen ditu. Gainean, forma kiribilduak dituzten erliebe flamigeroak daude tinpano zabal batean. Batzuen iritziz, lauburuaren euskal sinboloan inspiratutako elementuak dira.

Arkiboltak atezango estu batzuetan bermatuta daude, eta gainetik arkugaineko konopiala dago, lore handiz errematatua eta erromes-maskor bat inguratzen duena, eliza Donejakueren tradizioan berandu sartu izanaren isla. Hortik atariaren beste izena, Erromesen Atea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Galardi

**Galardi** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Beasaingo udalerrian, Lazkaibar eta Lazkaoko Senpere auzoen artean kokatua, Goierri eskualdean. 222 metroko garaiera du, Beasaingo mendi baxuena. 

Gailurretik Hegoaldera dago triangelu antzeko mugarria Beasain, Ordizia eta Lazkaoko mugan. Goiko aurpegian, T erako bi ildo landu ditu, mugen norabideak adieraziz. 

Lazkaibar auzotik igota, beste bi mugarri daude Beasain eta Ordizia mugatuz. 

N-1 errepidean tunel  bat eraiki zen 1951. urtean  Galardi alderik alde zeharkatuz. Laurogeiko hamarkadan, errepidearen bikoizketa zela eta, bigarren tunela eraiki zen. 

## Abiapuntuak 
* Goierri  Lanbide Eskolatik
* Lazkaibar auzotik

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Done Mikel elizako iparraldeko eliz ataria (Lizarra)

**Done Mikel elizako iparraldeko eliz ataria** Lizarrako eliza honetako eliz atari erromanikoa da, estilo horren garai berantiarrekoa. Nafarroako Erresumako multzo eskultoriko eta monumental nabarmenetakoa da, XII. mendearen azken laurdeneko lana.

## Deskribapena 
Multzo handi bat da atarikoa, bost atezangoz osatua albo bakoitzean, kapitel historiatuekin. Arkiboltetan bestiario baten irudiak eta bizioen alegoriak ageri dira, eta tinpanoan Kristo Maiestatean.
erdian|thumb|480x480px|Ataria arkuetatik ezker-eskuin zabaltzen da, apostolu multzoak erakutsiz.
Tinpanoan eszena nabarmen bat dago, Kristoren etorrera edo Parusia lau lobuloko mandorla batean, tetramorfoak, Andre Mariak eta San Joanek lagunduta. Eta mezu idatzi indartsu bat bertan:

Semiotikoki esanahi bihurria duen latinezko esaldia: "Irudi hau ez da ez Jainko ez gizon, baina irudiak adierazten duena Jainko eta gizon da".

## Iruditegia 

Fitxategi:Portada de la Iglesia de San Miguel Arcángel, Estella. Tímpano.jpg|Tinpanoa.
Fitxategi:Estella-26-zwei Heilige an Portal-1996-gje.jpg|Atezangoetako kapiteletatik arkibolten hasiera.
Fitxategi:Estella-Lizarra, Iglesia de San Miguel 13.JPG|Mikel goiangerua eta dragoia.
Fitxategi:Estella-Lizarra, Iglesia de San Miguel 09.JPG|Apostoluak atariaren alboetan.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Martínez de Aguirre Aldaz (1984) Javier Miguel de Aldaz: La portada de San Miguel de Estella. Estudio Iconológico. Revista Prícipe de Viana,  ISSN: 0032-8472, Uret zk. 45, Zk. 173, , 439-462 or.

## Kanpo estekak
Zuhatzola

**Zuhatzola** Barrundiako herrixka bat da. Gaur egun eliza bat eta hiruzpalau etxe besterik ez dira geratzen.

## Historia 
Herria aipatuta agertzen da Donemiliagako goldean, (1025): ***Zuhazulha***. Gaurko herriaren lurraldean Andozketa herri hustuaren zati bat dago.

Herria ia erabat hustu zen XX. mendearen azken herenean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Barrundia.
* Andozketa.

## Kanpo estekak
Armenta Adams

**Armenta Adams (Hummings) Dumisani** (1936ko ekainaren 27a) estatubatuar kontzertu-pianista eta musika-hezitzailea da, 1960tik aurrera Estatu Batuetan eta, AEBko Estatu Departamentuaren nazioarteko harremanen sari bati esker, beste 27 herrialdetan aritu dena.1993an, Gateways Music Festival sortu zuen, musikari klasiko afroamerikar gazteen lorpenak sustatzeko. Rochester-eko (New York) Eastman Musika Eskolako musika irakasle elkartu ohia, 1994an Eastman-en Komunitate Aholkulari Goren izendatu zuten.
alt=A smiling African-American woman, wearing a sleeveless floral dress and a necklace, holding a book or a box in both hands|thumb|Armenta Adams, Ameriketako Estatu Batuetako Estatu Departamentuaren 1961eko argitalpen batetik

## Haurtzaroa eta hezkuntza 
1936ko ekainaren 27an Cleveland-en (Ohio) jaioa, Armenta Adams Albert eta Estella Adams-en alaba zen, eta biek maite zuten musika klasikoa. Lau urte zituenetik, piano-ikasketak egin zituen New England Conservatory delakoan, Boston-en (Massachusetts), eta Elwyn (1933-1995), berriz, biolin-jotzaile gisa nabarmendu zen. 
1954tik aurrera, pianoa ikasi zuen New York-eko Juilliard School-en, Sascha Gorodnitzkiren agindupean, eta Zientzietako bai lizentziatura eta bai masterra lortu zituen.

**Ibilbidea**

Adamsek 1960an egin zuen debuta New York-eko Town Hall-en, eta, ondoren, Carnegie Hall-en, Avery Fisher Hall , Alice Tully Hall eta Metropolitan Museum of Art-en aritu zen. Martha Baird Rockefeller Aid to Music sariarekin aritu da Europa osoan, eta Afrikan, Hego Amerikan, Indian eta Pakistanen, AEBetako Estatu Departamentuaren nazioarteko harremanen sari bati esker.

Orain dibortziatuta, Adamsek lau seme ditu, Amadi Azikiwe biolista (1969an jaioa), Gus Jr. itsas ofiziala, eta Martin (hezitzailea) eta Marcus (psikologoa) biki berdinak dira.

Erretiroan, Dumisani Winston-Salem-era itzuli zen, North Carolina-ra bizitzera eta noizbehinka interpretatzera.*«Steinwayren pianoaren kalitate gorena eta soinu berezia ez ezik, haren teknikari oso trebatuek artista bakoitzaren beharretara egokitzeko duten gaitasuna ere biziki estimatzen dut».*

                                                                                              *Armenta Adams*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Armenta Adamsek Beethovenen Moonlight Sonata interpretatuko du Southern Illinois University Carbondalen 1992an
* Armenta Adams Schubert interpretatzen, The Leeds International Piano Competition (Adams finalista eta sari berezi baten irabazlea lehenengo txapelketan 1963an) 2023ko urriaren 31an
Andozketa

**Andozketa** Barrundiako herri hustu bat da.

## Historia 
Herria aipatuta agertzen da Donemiliagako goldean, (1025): ***Andozketa***. Gaurko herriaren lurraldean Andozketa herri hustuaren zati bat dago.

Andozketa Deredia eta Zuhatzola artean egon zen kokatuta. Gaur egun Santiago apostoluari eskainitako ermitaren hondakinak besterik ezin da ikusi. 

Herrixka XV. mendearen erdialdean despopulatu egin zen. XIX. mendearen erdialdera arte, lehen parrokia izan zen Santiago ermitak iraun zuen. Gero ermitaren hondakinak besterik ez.

XXI. mendean, *Andakoetxea* eta *Katxoste* izenez ezagutzen da herri hustuaren parajea.      

## Kokapena 
Gaur egun Santiago apostoluari eskainitako Andozketako ermitaren hondakinak ez dira aurkitzeko errazak. Mapetan, Andozketa topa daiteke, esate baterako, geoEuskadin **Andozketa (mendi-komunitatea)** topa daiteke.

Bestalde, geoEuskadin **Andosketako herrixka (ondare-elementua (arkeologikoa))** topa daiteke, Andozketa mendi-komunitatearen barruan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Barrundia.
* Zuhatzola.

## Kanpo estekak
Zuhurtasun

[thumb|250px|[Luca Giordanoren «Zuhurtasunaren alegoria».]]
**Zuhurtasuna** zuhurra denaren nolakotasuna da, aritzeko neurritasun eta zentzua. **Zuhurra**, berriz, gauzak zentzuz eta neurriz pentsatu edo pisatu artean aritzen ez dena da. Eskolastikoek *recta ratio agibilium* gisa definitu zuten, artetik edo *recta ratio factibilium*dik bereizteko. Era berean, besteekin modu argi, literal, arretatsu eta egoki baten bidez komunikatzeko bertutea da, baita gainerako pertsonen sentimenduak, bizitza eta askatasunak errespetatuz jardutekoa ere. Gaur egun, kalteak saihesteko kontuz jokatzearen esanahia gailendu da.

## Katolizismoan 
Eliza katolikoaren ustez, zuhurtziak pertsona bakoitzaren arrazoia ezartzen du egoera bakoitzerako benetako ongia bereizteko, eta hori egiteko bitarteko egokiak aukeratzeko. justiziarekin, sendotasunarekin eta neurritasunarekin batera, lau bertute kardinaletako bat da. Gainerako bertuteen gidari da, eta «auriga virtutum» deitutakoaren bidez adierazten die haren norma eta neurria.

Tomas Akinokoak, Aristotelesi jarraituz, dio «zuhurtzia dela otoitzaren arau zuzena». Ez da itxurakeriarekin edo beldurrarekin, disimulazioarekin edo herabetasunarekin nahastu behar. «Zuhurtziaren bertuteari» esker, pertsonek printzipio moralak aplika ditzakete kasu partikularretan, okerrik egin gabe. Bestalde, pertsona bakoitzak egin dezakeen ongiaren edo saihestu behar duen gaizkiaren inguruan dituen zalantzak argitu ditzake.

## «Nikomakorentzako etika» 
Aristotelesen ustetan, zuhurtzia da arrazoi zuzena gaietan. Baina bertuteei dagokienez, zeinen bidez gizaki bat ona besterik ez baita deitzen, hori ez da posible, zeren eta, zuhurtzia, bat dena, aurrean dagoenez, gainerako bertuteak aldi berean egongo baitira.

Zuhurtasuna ekintza batean dagoen ongia aurkitzen laguntzen duen bertutea da. Giza egintzaren bertute intelektuala da, ez bakarrik ongi egitearen zentzuan, baizik eta egitearen bidez on izatera iristearen zentzuan, zeren giza ongirik onenak ekintzari dagokionez aurkitzen lagunduko baitu. Bertuteak zuhurtzia baino apalagoak dira: ongi deliberatzea, ongi epaitzea, eta adimena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hegoaldeko Sardiniako probintzia

**Hegoaldeko Sardiniako probintzia** (; ) Italiako probintzia da, Sardiniako eskualde eta uhartean kokatuta dagoena.

2016an, Sardiniako probintziak erreformatzeko legeari jarraituz (2016/2 Eskualde-Legea) sortu zuten. Carbonia-Iglesias eta Medio Campidano antzinako probintzia osoek, antzinako Cagliariko probintziako udalerri askok (Cagliariko hiri metropolitar berria osatu zuten 17 udalerriak izan ezik) eta beste bi udalerrik osatu zuten.

## Udalerriak 
* Carbonia-Iglesiasko probintziatik (23): Buggerru, Calasetta, Carbonia, Carloforte, Domusnovas, Fluminimaggiore, Giba, Gonnesa, Iglesias, Masainas, Musei, Narcao, Nuxis, Perdaxius, Piscinas, Portoscuso, San Giovanni Suergiu, Sant'Anna Arresi, Sant'Antioco, Santadi, Tratalias, Villamassargia, Villaperuccio
* Medio Campidanoko probintziatik (28): Arbus, Barumini, Collinas, Furtei, Genuri, Gesturi, Gonnosfanadiga, Guspini, Las Plassas, Lunamatrona, Pabillonis, Pauli Arbarei, Samassi, San Gavino Monreale, Sanluri, Sardara, Segariu, Serramanna, Serrenti, Setzu, Siddi, Tuili, Turri, Ussaramanna, Villacidro, Villamar, Villanovaforru, Villanovafranca
* Cagliariko probintziatik (54): Armungia, Ballao, Barrali, Burcei, Castiadas, Decimoputzu, Dolianova, Domus de Maria, Donori, Escalaplano, Escolca, Esterzili, Gergei, Gesico, Goni, Guamaggiore, Guasila, Isili, Mandas, Monastir, Muravera, Nuragus, Nurallao, Nuraminis, Nurri, Orroli, Ortacesus, Pimentel, Sadali, Samatzai, San Basilio, San Nicolò Gerrei, San Sperate, San Vito, Sant'Andrea Frius, Selegas, Senorbì, Serdiana, Serri, Seulo, Siliqua, Silius, Siurgus Donigala, Soleminis, Suelli, Teulada, Ussana, Vallermosa, Villanova Tulo, Villaputzu, Villasalto, Villasimius, Villasor, Villaspeciosa
* Ogliastrako probintziatik (1): Seui
* Oristanoko probintziatik (1): Genoni

## Gobernua
Hona hemen presidenteen zerrenda:

## Ikus, gainera 
* Italiaren banaketa administratiboa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Uta

**Uta** izan daiteke: 
* **Uta**, sardiniar udalerria;
* ***Uta***, musker generoa;
* **Uta**, *Leishmania peruviana*k eragiten duten leishmaniasi mota.
Koldo auzia

**Koldo auzia**, baita ere **Abalos auzia**, ustelkeria politikoaren kasua da Espainian, Koldo García Izagirre aholkulari politikoaren inguruan. Kasuak gertutik goi mailako bi politikari ere jo ditu: Jose Luis Ábalos Meco eta Santos Cerdán León nafarrari. Azken hori PSNko antolakuntza idazkaria izan zenez, eta Maria Txibiteren gobernua eratzeko sukalde lanetan aritu zenez, auziak ondorioak izan zituen baita Nafarroan ere -Ramon Alzorriz gobernuko bozeramailearen dimisioa, besteak beste-.

Koldo, beste hamar pertsonarekin batera, Delorme Operazioan ikertzen ari dira, ustezko «erakunde kriminal» bateko kide izateagatik. Erakunde hori maskarilak erosteko bederatzi kontratu publikorekin irabazteko eratu zen; kontratu horiek 54 milioi euroko balioa dute.

## Aurrekariak 
Koldo Garcia Jose Luis Ábalosen konfidantzako gizona zen. Pedro Sánchez Espainiako gobernuburuaren oso gertukoa izan zen José Luis Abalos, bestetik. 2018an, Mariano Rajoy Espainiako presidentea zela, PSOEk zentsura mozio bat aurkeztu zuen, eta irabazi. Sanchez izendatu zuten presidente. Gobernua osatzeko garaian, Abalos izendatu zuen Garraioko, Mugikortasuneko eta Hiri Agendako ministro. PSOEko antolakuntza idazkaria zen 2017tik.

Abalosek harreman estua zuen Koldo Garciarekin: Abalosek gidari izana zuen ordura arte, eta, Garraio ministro bihurtu zenean, ministerioko egituran txertatu zuen Garcia, aholkulari izendatuz. 2021ean, Sanchezek aldaketa handiak egin zituen gobernuan, eta Abalos izan zen gobernutik kanpo geratu zirenetako bat. Ministro kargua utzi zuen, baita Antolakuntza idazkariarena ere. Espainiako parlamentari eserlekuari, halere, eutsi egin zion 2024ra arte. PSOEko batzorde exekutiboak Abalosen dimisioa eskatu zuen orduan. Koldo Garcia atxilotu egin zuten urte horretako otsailean, COVID-19aren pandemia garaiko maskaren erosketa publiko batean iruzurra egin eta komisioak kobratzeagatik. Alderdi Sozialistak Abalosi eskatu zion diputatu akta uzteko, baina hark uko egin zion horri. Alderditik bota zuten, eta, orduz geroztik, parlamentuaren talde mistoan dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kristina Martin: "Nor den nor 'Koldo auzian'", *Berria*, 2025/06/15.
Cagliariko Hiri Metropolitanoa

**Cagliariko Hiri Metropolitanoa** (; ) Italiako Hiri Metropolitano bat da, Sardinia eskualdean. Bere hiriburua Cagliari da. Lehengo Cagliariko probintzia ordezkatu zuen 2016an. Hiriburuaz gain bete 16 udalerri ditu bere barruan.

Cagliariko Hiri Metropolitanoak alkate metropolitano bat du () eta kontseilu metropolitano bat ().

## Klima 
## Udalerriak 
Hiri Metropolitanoko udalerriak hauek dira:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Moses Tanui

**Moses Tanui** (1965eko abuztuaren 20an jaioa Sugoin, Nandi barrutian) Keniako distantzia luzeko korrikalaria izan zen, eta 1991n Tokion egindako Atletismoko Munduko Txapelketan 10.000 metroko urrezko domina irabazi zuen.

## Biografia 
1993an Stuttgarten egindako Atletismoko Munduko Txapelketan bigarren postuan amaitu zuen azken itzulian izandako gertakari polemiko baten ondoren, non oinetako bat galdu zuen azkenean irabazlea zen Haile Gebrselassie-k Tanuiren orpoetan behin eta berriz zapaldu ondoren, lasterketaren bideo batek erakusten duenez. 1996an 100. Bostongo Maratoia eta 1998an 102. Bostongo Maratoia ere irabazi zituen. Tanuik IAAF Munduko Maratoi Erdiko Txapelketa irabazi zuen 1995ean, eta zilarra 1997ko lehiaketan.

1993ko apirilaren 3an Milanen, 59:47ko denborarekin lehen atleta izan zen maratoi erdia ordubete baino gutxiagoan egin zuena. Bost urte geroago, Paul Tergat kenyarrak hautsi zuen bere errekorra.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Ula (Agurain)

**Ula** **Agurain** aldean egon zen herri baten izen modernoa da, gaur egun herri hustua. 1025. urteko Donemiliagako goldean aipatzen zen: ***Uhulla***. 1257an, ***Uula***. XI-XII. mendeetan, inguruneko herri handienetako bat zen, Agurain eta Sallurti elkartzearen bi halako: zergapeko hogei etxe. 

Erdi Aroko Ula herriak monasterio bat zuen, "monasterio de San Jorge de Yula" izenaz erdaraz aipatua, eta hustu egin zen. Ula Agurain herriaren menpe geratu zen 1270. urtean. Izan ere, Gaztelako Alfontso X.ak Ulako monasterioa Aguraini eman zion bere ondasun guztiekin, urteroko zerga baten truke. Dohaintza hori Gaztelako Fernando IV.ak berretsi zuen 1305ean, eta Langarika, Irazaba eta Sosiellako lekuak ere Agurainenak zirela adierazi zuen, monasterio horren jaraunspenak zirelako.

Bestalde, 1446an, Juana García Ibáñez de Laquedanaren testamentu-xedapenez, monasterio horretan San Pedroko emakumezko erlijiosoak zeuden. Emakume horiek Santa Isabelen araua bete zuten harik eta 1611n emakumezko frantziskotarren komentua sortu zen arte.

Zadorraren ertzean dagoen monasterioaren aztarnak geratu dira. Abside erromanikoaren aztarnak eta leiho erromaniko bat ditu, Ulako Andre Mariaren antzinako irudia gordetzen duena. Egun, abeletxe bat dago bertan. Garai batean izan zuen pisuaren adierazle, Aguraingo zerken ipar-mendebaldeko atarietako batek Ulako Atea du izena. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Daniel Njenga

**Daniel Njenga Muturi** (1976ko maiatzaren 7an jaioa) maratoian espezializatutako distantzia luzeko korrikalari keniarra da.

Bere lehen arrakastak 1995ean izan zituen, 1995eko Udako Unibertsitatean oztopo-lasterketako urrezko domina irabazi baitzuen eta baita Chibako Nazioarteko Kros-lasterketa ere. Bere ibilbidearen hasieratik Japonian bizi izan zen, eta hiru aldiz irabazi zuen oztopo-lasterketa Japoniako Txapelketan.

Njenga garaile izan zen 2009ko Hokkaido Maratoian, eta jarraian bigarren postua lortu zuen Beppu-Ōita Maratoian 2010ean eta 2011n.

## Erreferentziak 
## Ikus gainera
Ossingani

, I rega.      **OSSINGANI XXV regas**: **P**aves, I rega. Arbigano, I rega. Bascon/guelas, I rega. Erenna, I rega. Cas/sizedo, I regga. Castellu...]]
**Ossingani** Arabako Goi Erdi Aroko barrutia izan zen, Donemiliagako goldean dokumentatua (1025). 

## Kokapena 
Omecillo bailarako, Lacozmonte eta Ebro eta Baia ibaien artean, garai hartan gaztelarrak ziren lurren artean.

Ossingani barrutian honako herriak aipatzen ziren Donemiliagako goldean: Paves, Arbigano, Basconguelas, Erenna, Cassizedo, Castellu, I rega. Licingana,   I rega. Cassizedo, Antepardo, Moliniella, Olibani, Padul, Comungoni, Billoria, Arreio,  Lagus, Moscatuero,  Torreciella, Arzillana, Billavizana, Lunantu, Ripa, Torrisu eta  Carasta.

Donemiliagako goldearen edizio digitalari atxikita utzi zuten mapan, Ossingani, auskalo zergatik, Komunioi ondoan markatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Raquel Rodrigo

**Raquel Rodrigo** (Habana, 1915eko martxoaren 11 - † Madril, 2004ko martxoaren 18a) espainiar aktorea izan zen.

## Biografia 
Galiziar emigranteen alaba, Kuban jaio zen, baina Espainiara (Madrilera) itzuli zen 1921ean. Bigarren mailako ikasketak amaitu ondoren, Medikuntza ikasten hasi zen. Hala ere, karrera utzi eta antzerkian arituko da bete-betean.

Espainiako Bigarren Errepublikaren garaiko aktorerik ospetsuenetakotzat hartuta, 1932an egin zuen debuta zineman, José Buchsen *Carceleras* filmean. Hau Espainian grabatutako lehen film ahostuna izan zen eta Madrilgo Opera zineman estreinatu zuten 1932ko urriaren 10ean.

Garai hartan izan zuen ospe handia Benito Perojoren *La verbena de la Paloma* (1935) filmean Miguel Ligero Rodríguezekin batera antzezten zuen Susanaren pertsonaiari zor zaio neurri handi batean. Berlingo UFA estudioetan filmatutako Perojoren *El barbero de Sevilla* (1936) lanarekin aurreko urtean lortutako arrakasta errepikatu zuen.

Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, bere ibilbidearen gainbehera hasi zen, eta *Doña Mariquita de mi corazón* errebistak arrakasta handia izan zuen arren eta José Buchsen *Para ti es el mundo* filmeko paper nagusien bat antzeztu arren, bigarren mailako pertsonaiak baino ez zituen lortu. *Te espero en el Eslava* (1958) eta *Ven y ven al Eslava* (1959) ikuskizunetan parte hartu eta 1962an ezkondu ondoren, bere ibilbide artistikoa uztea erabaki zuen.

Hamahiru urte geroago, berriz hasi zen antzezten. Pedro Osinagarekin batera, *Sé infiel y no mires con quién antzezlanean* parte hartu zuen, eta kameraren aurrean jarri zen berriro. Une horretatik aurrera, noizbehinkako agerraldiak egin zituen Pedro Olearen *No es bueno que el hombre esté solo* (1973), Miguel Picazoren *El hombre que supo amar* (1978), Álvaro Sáenz de Herediaren *El robobo de la jojoya* (1991), Pedro Olearen *Morirás en Chafarinas* (1995) eta Fernando León de Aranoaren *Familia* (1996) lanetan.

## Filmografia hautatua 
* *Odio* (1933).
* *Doña Francisquita* (1934).
* *La verbena de la Paloma* (1935).
* *La reina mora* (1937).
* *El barbero de Sevilla* (1938).
* *La nao Capitana* (1947).
* *La canción de la Malibrán* (1951).
* *No es bueno que el hombre esté solo* (1973).
* *Morirás en Chafarinas* (1995).
* *Familia* (1996).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Itola

**Itola** Gipuzkoako erdialdeko mendi bat da, Pagobakar mendilerroa osatzen duten mendien hego-mendebaldean dago, Murumendiko mendilerroan, Beasaingo Arriaran auzoan kokatua, Goierri eskualdean. 440 metroko garaiera du. Iparraldera Asti mendia du. Mugarri batek adierazten du mendiaren gailurra. 

## Abiapuntuak 
* Arriarango araztegitik Lupezketako lepora igotzen den pistatik joan daiteke bertara. Araztegi horretatik 700 bat metrora, 100 bat metro eskuinera desbideratu behar da gailurrera iristeko.

## Erreferentziak 
## Kanpoko estekak
Diasistema

Hizkuntzalaritzan, **diasistema** «dialektoen, hizkuntza-mailen eta hizkuntza-estiloen multzo konplexu samarra» da. Diasistema bat ez da hizkuntza-sistema bat, elkarren artean harremanetan sartzen diren hizkuntza-sistema batzuk baizik, hizkuntza bateratua osatzen ez duen multzo bat osatuz (hau da, sistema koherente bat), baizik eta aldakorra (alderdi sozial, funtzional eta geografikoetan) eta, aldiz, etengabea. Ez da diasistema hizkuntza estandarrarekin nahastu behar. Hizkuntza baten estandarra edo estandarrak hizkuntzaren elaborazio artifizialak dira, eta irakaskuntzarako, erabilera ofizialetarako eta erabilera idatzi eta formaletarako eredu bihurtzeko planifikatzen dira (inork ez du hizkuntza estandarra erabiltzen, abstraktu eskuraezina da).

Bost aldakuntza-mota bereiz daitezke:
* Diatopikoa: kokapen geografikoaren araberakoa da (hizkuntza, dialektoa eta hizketa bereizten ditugu)
* Diafasikoa: egoeraren testuinguruaren araberakoa da, eta erregistroarekin du zerikusia.
* Diastratikoa: gizarte-faktoreen araberakoa da, hala nola klase ekonomikoa, ikasketa-maila, adina, sexua...
* Diakronikoa: aztertutako denboraren araberakoa da (hizkuntzak historian izan duen bilakaera aztertzen du)
* Diamesikoa: komunikazioa idatziz edo ahoz egiten den, horren araberakoa da (aldeak daude horien artean)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zulakaitz (arkeologia)

thumb|281x281px|Tolosako Museoan (Okzitania) kontserbatutako Paleolitoko zulakaitza lau ikuspuntutatik.
**Zulakaitza** historiaurreko tresna bat da, zizel edo gubila, harriz edo "buril-kolpearen teknika" izeneko ukitu teknika bereziaz egina. Teknika hori aplikatuez gero, "zulakaitz-ebakina" izeneko harri-pintza mota jakin bat erauzten da lantzen ari den harritik, eta plano negatibo bat uzten da, euskarriaren zapalketa-planoarekiko perpendikular samar. 

Beste modu batean esanda, lantzen den ijelki edo printza-muturrean angelu diedroa tailatzen da. Muturreko ertz ebakitzaile hori lortzeko euskarriaren alde bateko ertza ukitzen da nahi den tokira arte, eta ondoren, urrun aldeko muturrean emandako kolpe batez ijelkitxo luze bat ateratzen da (zulakaitz-ebakina). Horrela, zulakaitz-aurpegi bat besterik ez da lortzen. Berdin eginez gero aurrez aurre dagoen aldean beste plano bat izango genuke. Horrela zulakaitz diedroa lortzen da, baina honelkoetan azpi-mota ezberdinak daude: zulakaitz diedro zuzenak, okertuak, etab.

Beste multzo bat moztura gaineko zulakaitzek osatzen dute. Hauen baitan ere azpi-tipo ezberdinak daude: zulakaitz gakotuak edo kopatuak, loro-moko zulakaitza, etab.

Denetan bereziena, Noailles-zulakaitza dugu, Gravette aldiko fosil gidaria eta jostorratzaren aurrekaria izan zitekeena, larruak zulatzeko erabili zirela uste baita. Zulakaitzen garai oparoena Goi Paleolitoa da; eta Epipaleolitoan geroz eta urriagoak dira.
Fitxategi:Technique du coup de burin.png|Zulakaitza egiteko kolpea
Fitxategi:Burin caréné.png|Marrazki teknikoen, zulakaitza egiteko kolpea eman zen puntua (eta beraz, zulakaitza planoa sortu zen zatia ) gezitxo batez markatu ohi da.
Fitxategi:Buril diedro.png|Zulakaitz diedroa (bi kolpez egina)
Fitxategi:DUR-066DAD, Microburin, Mesolithic (FindID 770378).jpg|Mesolitoko mikro-zulakaitza: 12.20mm luze, 7.76 zabal, 2.92mm lodi.

## Erabilera 
Zulakaitza hezur edo adarrezko tresnak egiteko erabiltzen omen ziren, hala nola azagaiak edo arpoiak, arte higigarriko objektuak egiteko, edo baita haitzean, hezurrean edo adarrean ebaki handiak egiteko ere (grabatuak egiteko).

Erdi Paleolitoko estratuetan aurkitu izan dira zulakaitzak, baina bereziki ugariak dira Goi Paleolitoko estratuetan, hezur eta adarrezko objektuen eklosio handiarekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Shushufindi kantonamendua

**Shushufindi** Kantonamendua Sucumbios probintziako kantonamendu nagusienetako bat da, biztanleria gehien duen bigarren kantonamendua izanik, Lago Agrio kantonamenduaren ondoren. Bere kantonamendu-burua Shushufindi hiria da. 44.328 biztanle ditu, 2.463,01 km²-ko azalera du. Kantonamendu data 1984ko abuztuaren 7an izan zen, Napo probintziakoa eta 1989tik Sucumbios probintzia sortu berrikoa. Shushufindi, bi Cofan ahotsetatik dator: Shushu (Saharako txerria) eta findi (kolibria), bi espezie hauen ugaritasunagatik.

## Mugak 
* Iparraldean Lago Agrio eta Cuatrabeno kantonamenduak.
* Hegoaldean eta mendebaldean, Orellana probintziarekin.
* Ekialdean, berriz, Cuyabeno kantonamendua eta Orellana probintzia.

## Administrazio-barrutia 
Shushufindik zortzi parrokia ditu:

### Hiri-parrokiak 
* Shushufindi (hiri nagusia)

### Landa-parrokiak 
* Limoncocha
* Pañacocha
* San Roque
* San Pedro de los Cofanes
* Siete de Julio
* La Magdalena
* La Primavera

## Kanpo loturak 
* Shushufindiko Udal Gobernua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sa Spendula

**Sa Spendula** (*spèndula*k sardinieraz ur-jauzia esan nahi du) Sardiniako Villacidro udalerrian dagoen ur-jauzia da. Hiru jauzi ditu, Coxinas ibaiak sortzen du eta udan turismogune ospetsua da. Jolas-parke baten gertu dago, eta Sardiniako uhartearen ikurretako bat da.

Uhartean dauden ur-jauzi guztiak ur-lasterrek elikatzen dituztenez, ur-jauziaren erorketa udazkenetik udaberrira bitartean bakarrik ikus daiteke, udaberriaren amaieratik aurrera lehortzen baita.

Gabriele D'Annunziok poema batean goraipatu zuen lekua, 1882an uhartean egon zenean. Poetak arroken arteko jauziak miresten zituen bitartean, artzain bat zelatatu zuen:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Campidano

**Campidano** () Sardiniako lautadarik zabalena da. Uhartaren hego-mendebaldean dago, eta 100 kilometro inguruko perimetroa du. Campidanon sardinieraren dialekto bat hitz egiten dute, sardiniera kanpidanearra hain zuzen ere.

## Geografia 
Hegoaldetik iparralderako lautadak Cagliariko Hiri Metropolitanoa eta Hegoaldeko Sardinia eta Oristanoko probintziak zeharkatzen ditu. Cagliari hiria, uharteko jenderik handiena, lautadaren hegoaldeko eskualdean dago, kostaldearen ondoan.

Arroz-soroak ugariak dira lautadaren iparraldean, Oristano hiriaren inguruan. Eremu horretan itsasoratzen da Tirso ibaia, uharte osoko luzeena. Inguruko beste labore tipiko batzuk orburuak eta garia dira.

## Geologia 
Geologiaren ikuspegitik, faila-sistema bateko grabena da, horstez inguratua. Lurrazalaren sakonune hori duela 2-4 milioi urte sortu zen, Pliozeno Ertainaren eta Pleistozenoaren hasieraren artean, eta erupzio-gertaerei lotuta dago. Ondoren, alubioi-sedimentazioaren fenomenoak izan ziren, eta, ondorioz, 600 metroko lodiera zuen ibai delta bat sortu zen.

## Historia 
Feniziarren eta erromatarren garaietatik, ordokian garia eta mahatsondoa modu intentsiboan landatzen zituzten.

Erromatarrek malaria ekarri zuten lautadara, *Anopheles* eltxoak transmititua, eta gaixotasun horrek bi milurtekotan zehar asko murriztu zuen lurraldeko biztanleria. XX. mendetik aurrera lurraldea suspertzen hasi zen, eta gaur egun osasun eta bizigarritasun ona du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Primo de Rivera

**José Joaquín Primo de Rivera y Ortiz de Pinedo** espainiar militar eta itsasgizona izan zen, Joaquín Primo de Rivera y Pérez de Acal brigadier, gobernadore eta Maracaiboko arma-komandante nagusiaren eta bere emazte Antonia Eulalia Ortiz de Pinedo y Muñozen semea. Txilen nabarmendu zen Joaquín Primo de Rivera y Ortiz de Pinedo koronelaren anaia izan zen.

Marinel espainiar ospetsu honek, Kubako noblezian jatorria zuen familia bateko kidea, karrera militar bizia izan zuen, 1792an Cadizeko Departamentuan zaindari izendatu zutenean hasi zena, Fragatako alferez 1802an *Alerta y Capitán de Navío* bergantin zientifikoan. Espainiako Independentzia Gerran, Napoleonen tropek Zaragozako setioetan nabarmendu zutenetako bat izan zen (Zaragozako Lehen eta Bigarren Setioaren dominak lortu zituen).

## Biografia 
Montevideoko gotorlekura bidali zuten. Han, 1812an, Buenos Airesko hirugarren eta azken bonbardaketaren arduraduna izan zen, eta horrek, aurrekoek bezala, porrot egin zuen bere helburuetan. Jacinto de Romaratek William Brownen agindupean zegoen Rio de la Platako Probintzia Batuen eskuadrak Martin Garciaren Borrokan (1814) galdu ondoren, Montevideotik laguntza emateko agindua jaso zuen, baina handik irtetea atzeratu zuen eta, egiaztatu zuenean, portura itzuli zen berehala, Brownen aurrean aukerarik ez zuela uste zuelako, eta horrek setiatutako hiriaren kritika gogorra ekarri zion. Brownen eskuadrak Montevideo blokeatu zuenean, bere bila irteteko desenkusatu zen gaixo-partea etengabean emanez, harik eta ontziteria Miguel de la Sierra Apostaderoko komandantearen agindupean itsasoratu zen arte, zeina Urpekaritzako batailan garaitua izan baitzen.

Espainian, epaiketara eraman zuten, bere kamaradak bezala, Romarate izan ezik, gaitasunagatik eta balioagatik Brownek ere errespetatzen baitzuen. Primo de Rivera, agian mehatxatuena izan arren, Fernando VII.aren zuzeneko esku-hartzearen ondorioz erreskatatu zuten zenbaketatik, 1817ko uztailaren 6ko ebazpenean.

1837an Almirantegoko Batzarreko lehendakari izendatu zuten eta urte horretan bertan Cádizeko senatari izendatu zuten. 1839an, Itsas Ministerioko ministerioa hartu zuen, eta, handik gutxira, kargua utzi zuen, desadostasun politikoengatik, eta, aldi berean, Ogasuneko bitarteko izendatu zuten.

Errege Armadako eskuadra-buru eta Habanako Apustuzainaren komandante jeneral izan zen 1845ean. 1848an Cádizeko kapitain jeneral izatera pasa zen, baina osasun arazoengatik kargua utzi behar izan zuen, eta Sevillara erretiratu zen, non senatari lanetan jarraitu zuen 1853ko uztailaren 25ean hiri horretan bertan hil zen arte.

Buenos Airesen ezkondu zen 1809ko azaroaren 11n Juana María Nepomucena de Sobremonte y Larrazábal argentinarrarekin. 1796ko abuztuaren 19an bataiatu zuten Kordoban, Rafael de Sobremonte erregeordearen alaba, Sobremonteko III. markesa, eta hiru seme-alaba izan zituzten: Rafael, Fernando eta Miguel, azken hori Miguel Primo de Riveraren aita eta, beraz, José Antonio Primo de Riveraren aitona, Espainiako falangearen sortzailea.

## Kargu politikoak 
## Kanpo estekak
Nueva Loja

**Nueva Loja**, ***Lago Agrio*** izenez ere ezaguna, Ekuadorreko Sucumbíos probintziako hiriburua da. 1960ko hamarkadan sortu zen, Texacoren oinarrizko kanpaleku gisa. 2022ko erroldaren arabera, biztanleria ofiziala 55.627koa da. 

## Ikuspegi orokorra 
Nueva Loja Sucumbíos erdialdean dago, Amazoniako oihanean, eta Ekuadorreko ipar-ekialdeko hiririk garrantzitsuenetako bat da. Bere garrantzia petrolioaren erauzketan datza. Jatorriz, Texacok Texasko Sour Lake herriaren izena eman zion, petrolio-ekoizle den kokalekua ezarri zuenean. *Lago Agrio* euskaraz "aintzira garratza" esan nahi du. Ekuadorreko herriaren izen ofiziala *Nueva Loja* da. Bere egungo izena lehen kolonizatzaileak Loja probintzia hegoaldetik etorri zirelako dator.

Hiri inguruko eremuak, Lago Agrio petrolio eremuak, arazo ekologiko asko ditu. Oihan tropikala ia erabat suntsitu da eskualde honetan eta ingurumenaren degradazioa larria da, zenbait eremutan petrolioaren kutsadura katastrofikoa dagoelarik. 2011ko otsailaren 14an, Lago Agrioko epaile batek erabaki zuen Chevronek, gaur egun Texacoren jabeak, 9.000 milioi dolar ordaindu behar zituela ingurumen-kalteengatik oihan tropikala kutsatzeagatik. 

2017an, Brasilgo Justizia Auzitegi Nagusiak 2013ko Ekuadorreko Auzitegi Gorenaren epaiaren betearazpena baztertu zuen, Fiskaltzak epaia "modu irregularrean eman zela ondorioztatuz, batez ere ustelkeria ekintza gaitzesgarrien pean". 

2018an, Hagako Arbitraje Auzitegi Iraunkorrak Chevronen alde egin zuen eta esan zuen 2013ko Ekuadorreko Auzitegi Goreneko kasua "iruzurraren, eroskeriaren eta ustelkeriaren bidez" lortu zela. 

Antonio Valencia Manchester Unitedeko eskuin atzelaria Nueva Lojan jaio zen.

## Aireko garraioa 
Hirira Lago Agrio aireportua dago, eta egunero hegaldiak ditu Quitotik/Quitora.

## Klima 
Nueva Lojak oihan tropikaleko klima (Af) du , urte osoan zehar euri asko edo oso asko izaten dituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pimampiro

**San Pedro de Pimampiro**, edo **Pimampiro** ere deitua, Imbabura probintziaren ekialdean dagoen Pimampiro kantonamenduko hiri nagusia da. Ibarrako ipar-mendebaldean dagoen hiri-parrokia da, goi-haran txiki batean kokatua, Chota ibaiaren arroaren hegoaldeko ibaiertzaren gainean. Ezaugarri topografiko nahiko lauak eta izurtuak ditu.

Pimampiro 1981eko maiatzaren 21ean sortu zen Kantonamendu bezala, Jaime Roldoss Aguileraren Gobernuak legearen arabera zigortzen zuen Legegintza Dekretu bidez. Hiri nagusia Pimampiro parrokia izan zen. Mestizoak, indigenak eta afroekuadortarrak dira bertako biztanleak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Drífa Viðar

**Drífa Viðar** (Reykjavik, 1920ko martxoaren 5a – 1971ko maiatzaren 19a) islandiar idazle, margolari eta irakaslea izan zen.

## Bizitza 
Einar Viðar eta Katrín Norðmannen alaba, Drífa Viðar Reykjaviken jaio zen. Irakasle titulua lortu ondoren, artea ikasi zuen Reykjaviken, New Yorken eta Parisen. Ikasle urteetan sortu zituen margolan abstraktuak islandiar artista batek egindako lehendabiziko lan abstraktutzat hartzen dira. 

1960ko hamarkadan kritika literarioak egin zituen *Melkorka* aldizkari feministan. 1967an lehen eleberria argitaratu zuen, *Fjalldalslilja* izenekoa. *Dagar við vatnið* ipuin bilduma 1971n kaleratu zen, egilea hil ondoren.

Drífa Viðar Skúil Thoroddsen medikuarekin ezkonduta zegoen eta lau seme-alaba izan zituen. 1971n hil zen, 51 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak