open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manuel Alía Medina

**Manuel Alía Medina** (Toledo, 1917ko urriaren 25a &ndash; Madril, 2012ko otsailaren 25a) geologo espainiarra izan zen, Zientzia Zehatz, Fisiko eta Naturalen Erret Akademiako akademikoa. Bukraako fosfato-aztarnategien aurkitzailea izan zen, Mendebaldeko Saharan.

## Biografia 
Natur zientzietan lizentziatu zen Madrilgo Unibertsitatean 1940an, eta hurrengo urtean Madrilgo Unibertsitateko Geografia Fisikoko Laborategiko taldean sartu zen, Sahara Espainiarrera joanez, han estratigrafia, geomorfologia eta tektonikako azterketa sistematikoak egitera. 1944an doktoretza eta aparteko saria jaso zuen, Sahararen geologiari buruzko tesi batekin. 1947an, Donostiako XIX Natura Zientzien Kongresuan parte hartu zuen, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak antolatuta eta Aranzadi Zientzia Elkarte sortu berriaren laguntzarekin; urte berean Bucraako fosfato-aztarnategiak aurkitu zituen geologoen taldeko partaidea izan zen. 1949an Ginea Espainiarrera espedizioan joan zen. 1952an Sahara Espainiarreko lehen mapa geologikoa aurkeztu zuen 1:2.000.000 eskalan, eta 1953an Energia Nuklearreko Batzordeko Ikerketa Geologikoaren Zerbitzuko buru izendatu zuten. 1962an Afrikako mapa tektonikoan lagundu zuen Sahararen zati espainiarrarekin. Besteak beste, CSICeko Afrikako Ikasketen Institutuko Espainiako Mendebaldeko Afrikan delegatua izan zen, Espainiako Mendebaldeko Afrikaren Zerbitzu Geologiko eta Mineralogikoaren zuzendaria, eta «Lucas Mallada» Institutuko (CSIC) Geologia Estrukturalaren Ataleko ordezkaria. Juan March Fundazioaren Geologia Departamentuko aholkularia izan zen, Erret Elkarte Geografiko Nazionalaren lehendakariorde eta Espainiako Natura Historiako Elkartearen lehendakari. 1973an Zientzia Zehatzen, Fisikoen eta Naturalen Erret Akademiako akademiko hautatu zuten, eta 1976an hartu zuen kargua, *Lurraren barruko prozesuei buruzko* diskurtsoarekin.

1948an, oposizio bidez, Valladolideko Unibertsitateko Zientzia Fakultateko geografia fisiko eta geologia aplikatuko katedra lortu zuen. 1963an, barne-geodinamikako katedra lortu zuen Madrilgo Unibertsitate Zentralean, eta 1985ean hartu zuen erretiroa. Meritu Zibilaren Ordenaren, Afrikako Ordena Zibilaren eta Isabel Katolikoaren Ordenaren kondekorazioak jaso ditu.

## Obrak 
* *Características morfológicas y geológicas de la zona septentrional del Sahara Español* (1945)
* *Enriquecimiento ferruginoso en el Devónico del Sahara Español*
* *Los yacimientos de fosfatos sedimentarios del Sahara Español* (1950)
* *La Guinea Continental Española: Datos geográficos e investigaciones geológicas recientes*,
* *Results obtained in the radiactive prospection of some spanish areas*
* *Sobre la tectónica profunda de la fosa del Tajo*
* *Rasgos estructurales de la Baja Extremadura*
* *Evolution post-hercynienne dans les regions centrales de la Meseta espagnole*
* *Una megaestructura de la Meseta Ibérica: La Bóveda Castellana-Extremeña*

## Erreferentziak
Matilde Muñoz Sampedro

**Matilde Muñoz Sampedro** (Madril, 1900eko martxoaren 2a - ibidem, 1969ko apirilaren 14a) Madrildar aktorea izan zen. Pilar Bardem aktorearen eta Juan Antonio Bardem zuzendariaren ama zen eta Javier Bardem aktorearen amama.  

## Biografia 
Madrilen jaio zen, Miguel Muñoz Sanjuánen eta Catalina Sampedro Álvarezen alaba zela. Artista-familia batean, Mercedes eta Guadalupe Muñoz Sampedro aktoreen ahizpa zen. 

## Ibilbidea 
Antzerkian zortzi urterekin egin zuen debuta, eta antzerki-ibilbide nabarmena egiten zuen, konpainia propioa osatzeraino, Rosario Pinoren eta Carmen Díaz-en konpainian aritu ondoren.

1944an bere lehen filman parte hartu zuen, *Tuvo la culpa Adán* komedia. Ia beti emakume kementsu eta izaera handiko roletan, Espainiako zinemako aktorerik sendoenetako bat bihurtu zen hurrengo bi hamarkadetan, baina ez zuen lortu Guadalupe ahizparen aintzatespenik.

1918an ezkondu zen Rafael Bardem aktorearekin, haren seme Juan Antoniorekin —hainbat aldiz lan egin zuen haren agindupean—, eta Pilar Bardem ere zeluloidean aritu dira.

## Filmografia (hautaketa) 
## Antzerkia 
* *Don Juan Tenorio/Juan Tenorio jauna* (1942), José Zorrilla
* *Retazo* (1942), Dario Nicodemiren 
* *Salón de té/ Te-aretoa* (1942), Luis de Vargasena
* *Baile en capitanía/Dantza kapitaintzan* (1944), Agustin de Foxárena
* *Vestida de tul* (1944), Carmen de Icazarena
* *A todo color* (1950), Federico Romero, Guillermo Fernández Shaw eta Rafael Fernández Shawena
* Don José, Pepe eta Pepito (1952), Juan Ignacio Luca de Tenarena
* *La importancia de llamarse Ernesto/ Ernesto deitzearen garrantzia* (1952),Oscar Wilderena
* *El caso de la señora estupenda* (1953), Miguel Mihurarena (1953)
* *El patio/ Patioa* (1953) Álvarez Quintero anaiena 
* *El agujero/ Zuloa* (1963), Juan José Alonso Millánena
* *Carmelo* (1964) Juan José Alonso Millánena 
* *...Pero en el centro el amor/...Baina erdian maitasuna* (1968), José María Pemánena

## Erreferentziak 
* *Gure zinemako izarrak*. Carlos Aguilar eta Jaume Genover. Alianza Editorial. 1996. 492. orrialdea.

## Kanpo estekak
James Skivring Smith

**James Skivring Smith** (Charleston, Hego Carolina, 1825eko otsailaren 26a - Buchanan, Grand Bassa,  1892) liberiar sendagile eta politikaria izan zen. Liberiako presidentea izan zen 1871tik 1872ra.

1833an iritsi zen Liberiara, familiarekin, eta gurasoak laster hil ziren malariak jota. Medikuntza ikasketak hasi zituen eta Estatu Batuetara itzuli zen graduatzera. Vermonteko Unibertsitateko Medikuntza Ikastetxean eta Massachusetseko Berkshire Ikastetxean ikasi zuen eta 1848an graduazioa lortu zuen. Orduan Liberiara itzuli zen mediku lanak egitera.

1855ean senatuko kide aukeratu zuten eta 1856tik 1860ra Edward Allen Bensonen gobernuan estatu-idazkari izan zen. Benetako Whig Alderdiko kidea izan zen eta presidenteorde aukeratu zuten Edward James Roye presidentearen hautagaitzan. Roye kargutik bota zutenean, Smithek presidente kargua bete zuen. Bi hilabeteko agintaldia Liberiako historiako laburrena da.

Grand Bassa konderriko superintendentea izan zen 1874tik 1884ra.
Palestinar giltza

thumb|Neska palestinarra, giltzaren ikurra duen kartelarekin, 2010eko Nakba Egunean, Hebronen (Palestina). Letreroak dio: "Palestinara itzuliko gara" (arabieraz: حتماً سنعود فلسطين)
**Palestinar giltza,** Nakban ("hondamena") galdutako etxeen ikur palestinarra da. 1947 eta 1948 urteen artean, palestinarren bi heren kanporatu zituzten edo ihes egin behar izan zuten Israelgo tropek aurrera egin zutenean, eta geroago beren etxeetara itzultzeko eskubidea ukatu zitzaien. Gaur egun ere, giltzak galera eta injustizia fisikoa gogorarazteko sinbolo indartsua izaten jarraitzen du.Itzultzeko itxaropenaren sinboloa da, baita galdutako ondasunen aldarrikapena ere.

## Deskribapena 
Oro har, giltzen itxura zaharra eta tamaina handiko da. Palestinako errefuxiatu-esparruetan tamaina handiko giltza horien erreplikak aurkitu ohi dira, eta, askotan, mundu osoko palestinarren aldeko manifestazioetan erabiltzen dira, itzultzeko eskubidearen sinbolo gisa. 

## Munduko giltzarik handiena 
2016. urteaz geroztik, Dohako (Qatar) jatetxe palestinar batek,  munduko giltzarik handienaren Guiness errekorra du: 2,7 tona pisatzen ditu eta 7,8 x 3 metroko neurria du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Markook (ogia)

**Markook** (), baita ere ***khubz ruqaq***, ***shrak***, ***khubz rqeeq***, ***mashrooh*** eta ***saj ogia***, Ekialde Hurbilean eta Arabian egiten den ogi zapal mota bat da. 

Ogi ailisa da, hau da, legamiarik erabili gabe egiten dena. *Saj* izeneko metalezko plantxa ganbil batean egiten da markook ogia. 

## Etimologia 
*Markook* izena arabierazko *raqiq* (رقيق) hitzetik dator. Honek "hauskorra" esan nahi du.

## Historia 
Markook ogiaren aurreneko aipamena X. mendekoa da. Ibn Sayyar al-Warraq sukaldariaren liburuan ***ruqaq*** izenaz ageri da eta ogi ailis handia eta papera antzekoa dela dio.

Jatorria Sirian du baina gaur egun Sortaldeko herrialdeetan eta Arabiar penintsulan hedaturik dago.

Gustaf Dalman alemaniar orientalistak Palestinan deskribatu zuen markook ogia XX. mendearen hasieran. Hark esan zuen buztinezko labean egiten zela eta batzuetan altxatzeko legamia pixka bat erabiltzen dela.

Pita ogiarekin konparatu izan da baina markook ogia finagoa eta zabalagoa da.

## Prestaketa 
[260px|thumb|Markook ogia *[Tava|Saj* plantxan egiten da.]]
Markook ogia 60 cm inguruko diametroa duen ogia da, papera bezain fina, ia zeharrargia. Legamiarik erabili gabe puzten da orea, irina, ura eta gatza baino ez baita erabiltzen. Atseden jartzen uzten zaio eta ondoren zati borobilak hartu, zapaldu eta zabaldu egiten da geruza oso fina egin arte. Azkenik *saj* plantxatik pasatzen da, buelta eta buelta baino ez.

Saltzeko orduan tolestu eta poltsatan sartzen da.

Otorduetan lagungarri erabiltzen da eta markooka bera zuzenean ere jaten da, digeritzen erraza baita. Hainbat jaki tradizionaletan ezinbestekoa da, *mansaf* eta *xawarma* jakietan esate baterako.

## Iruditegia 

Irudi:Woman Baking Bread on Saj Oven in Artas, West Bank, Palestine.JPG|Palestinar emakumea markook ogia kozinatzen.
Irudi:Jericho - Palestine (9) (5365277406).jpg|Jeriko hirian markook ogia saltzen.
Irudi:SajBread(Markook).jpg|Markook ogien multzoa.
Irudi:Labne and bayd awarma (4053762973).jpg|Markook ogia otordu batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bolbitius lacteus

***Bolbitius lacteus*** *Bolbitiaceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Conocybe apala*, *Conocybe lactea*, *Conocybe albipes*, *Conocybe* *lateritia*, *Bolbitius albipes*, *Bolbitius tener*

## Deskribapena 
**Kapela:** 10 a 15 mm bitarteko diametrokoa, konikoa, baina kanpai-itxurakoa bihurtzen da eta gero zabaldu egiten da lau-ganbilera. Ertza ildaskatua. Kapelaren azala likatsu samarra, okre oso zurbila bihurtzen den zuria, ertz okre antzeko-grisaxka zurbil kolorekoa edo batzuetan pixka bat arrosakara.

**Orriak:** Libreak, estuak eta estu samar, zuritik krema kolorera doazenak, heltzean gorrixkak bihurtzen dira.

Orri libreak: Oinera hurbiltzen diren orriak, baina ukitzen ez diotenak.

**Hanka:** luzea, mehea, askotan flexiblea eta ezkata fin-finekin, krema kolorekoa bihurtzen den zuria.

**Haragia:** Urria, zuria edo zurixka. Usain ahulekoa edo usaingabea.

**Etimologia:** *Bolbitius* terminoa latinetik dator, idi-simaurretan, esan nahi duen " bolbitius" hitzetik. Bere hazkuntza-giroa dela eta. *Lacteus* epitetoa ere latinetik dator, zurixka esan nahi duen "lacteus" hitzetik. Kolore argia duelako.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
*Conocybe pubescens* delakoarekin nahas daiteke, honen kapela lautu egiten da, oina laburragoa eta trinkoagoa du. *Marasmius oreades* espeziearekin ere bai, hau handiagoa da, kapela ganbila eta krema koloreko orriak ditu.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian eta udazkenean. Belardi nitrofiloetan edo simaurra dagoen lekuetan.

### Banaketa eremua 
Mendebaldeko Kanada, Europa, Errusia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ángeles Blanco

**Ángeles Blanco González** (Badajoz, 1972ko urriaren 16a) extremadurar kazetaria da eta telebistako albistegien aurkezle ezaguna. 1993tik Mediaseteko Informazio Zerbitzuei lotuta dago.

## Biografia 
Informazio Zientzietan lizentziaduna da, Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.

## Kazetari ibilbidea 
1992an albistegietako kazetari gisa egin zuen lehen lana, Onda Cero Extremaduran, albistegien alorrean; eta urtebete geroago, hogei urte zituela, telebistan hasi zen lanean, Telecincoko albistegiaren aurkezle, Miguel Ángel Aguilarrek gidatzen zuen *Entre hoy y mañana* saioan.

1994an Atal Nazionalean sartu zen politikaz eta Gobernuko lehendakaritzaz arduratzeko, eta jarduera hori Telecincoren informazio-aurrerapenekin uztartu zuen. 1997an, goizeko albistegiaren editorea eta aurkezlea izan zen, eta 1998an Asteburuko edizioaren ardura hartu zuen. Urtebete geroago, edizio horretako aurkezle eta editore laguntzaile jarraitu zuen Vicente Vallésekin batera, eta 2004ra arte lan horretan aritu zen. Ondoren, Juan Pedro Valentínekin batera, informatibo nagusiaren mahaian eseri zen kazetaria.

Korrespontsal politiko lanetan parlamentuko informazioa, lehendakaritzako bidaiak eta nazioarteko gailurrak bete ditu. Espainiako eta Ameriketako Estatu Batuetako hauteskundeetako zenbait saio bereziren buru ere izan da.

2005eko irailean, 21:00etako edizioa aurkeztu zuen, eta 2007ko azarotik 2009ko irailera, berriz ere goizean, Daniel Gómezekin batera. 2011n, Carme Chaparroren amatasun-baja bete zuen asteburuko edizioetan, José Ribagordarekin batera. 2017. urteko urtarrilean hasi zen asteburuko edizioan.

## Argitalpenak 
* Blanco, Á.; Maffeo, J. (2009). *Sahara. Un viaje a la sabiduría de las gentes del desierto*. Madrid: La Esfera de los Libros. ISBN 9788497348317. 

## Bizitza pertsonala 
Badajozekoa da, eta 1999az geroztik Vicente Vallés (Madril, 1963) kazetariarekin ezkonduta dago.

Leticia Antunez kazetariaren lehengusina da, zeinek  Extremadura kanaleko kiroletan lan egiten duen 2006. urtetik, eta Extremadura Deportes 2 aurkeztu du kanal horretan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xawarma

**Xawarma** (ʃəˈwɑːrmə ahoskatua; arabieraz: شاورما‎, *xawarma*) Ekialde Hurbileko sukaldaritzaren prestakin bat da, arabiar munduko Sortaldeko eskualdean sortua, Otomandar Inperioaren garaian. Xerra meheetan ebakitako haragia da, kono alderantzikatu batean pilatua, eta gresilla bertikal batean errea, su arinean eta astiro-astiro. Arkume haragiz edo ardikiz egin ohi da, baina oilasko haragiz edo behikiz ere egiten da maiz. Erretzen doan gainazaletik xerra finak mozten dira konoaren alde guztietatik pixkanaka, pieza behin eta berriz biraka dabilen bitartean. Xawarma kaleko janari oso popularra da Ekialde Hurbilean eta arabiar mundu osoan.

## Etimologia 
*Xawarma* otomandar turkierazko *çevirme* (چيويرمى) ([], "biratzea") hitzaren arabierazko irakurketa da.

## Historia 
Haragi zatikiak edo xerrak horizontalean erretzea oso aspaldikoa da, baina xawarmaren teknika —hau da, haragi xerren pila bertikal bat erretzea eta zatikiak ebakitzea, jateko prest dauden heinean— XIX. mendeko Otomandar Inperioan agertu zen lehenengoz, *döner kebab* gisa; handik sortu ziren grekoen *gyros* eta xawarma bera. Bestalde, xawarmaren eraginez sortu ziren, XX. mendearen hasieran, Mexikoko *tacos al pastor* prestakin ezaguna, Libanotik iritsitako etorkinen eskutik.

## Prestakinak 
Sarritan espeziak gehitzen zaizkio xawarma haragiari, hala nola, kuminoa, kardamomoa, kanela, kurkuma edo piperrautsa; zenbait lekutan, *baharat* izeneko espezia nahasketa erabiltzen da. Xawarma ogitarteko gisa zerbitzatzen da gehienetan, ogi zapal edo *laffa* baten barruki gisa. Ekialde Hurbilean, oilasko xawarma zerbitzatzen dute baratxuri saltsarekin, patata frijituekin eta ozpin luzokerrekin. Baratxuri saltsa haragiaren araberakoa izan ohi da. Adibidez, *toum* edo *toumiya* alioli moduko bat da, baratxuriz, olioz, limoiz eta arrautza zuringoz prestatzen dena, oilasko xawarmari gehitzeko. *Tarator* saltsa baratxuriz, tahini saltsaz, limoiz eta urez egiten da, eta haragi xawarmarekin zerbitzatzen da.

Israelen, xawarma gehienak haragi iluneko indioilarraz egiten dira, tahini saltsarekin zerbitzatuta.

Armenian eta Georgian, xawarma haragi marinatuzko xerra finekin egiten da; gau batez lagatzen dute haragia marinatzen, zenbait espezia gehituta, hala nola martorria, kuminoa, kardamomoa, piperrautsa, baratxuria, limoia eta oliba olioa.

## Irudi galeria 

Fitxategi:Shawarma-sandwich-01.jpg|alt=Shawarma in pita|Xawarma ogi zapal batean
Fitxategi:Shawarma,_Rostov-on-Don,_Russia.jpg|alt=Shawarma on lavash|Xawarma *lavash* ogitan
Fitxategi:Шаурма_в_лаваше_сравнение_2_(cropped).jpg|alt=Shawarma in "cheese" (top) and "regular" (bottom) lavash|Xawarma gaztarekin (goien) eta ohikoa (behean)
Fitxategi:Mixed Shawarma (2843435528).jpg|Xawarma arrozarekin eta tomatearekin
Fitxategi:Shawarma preparation in central Aleppo, Syria.jpg|Ebaketa eta prestaketa

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestinako sukaldaritza
* Fatteh
* Döner kebab

## Kanpo estekak 
* Explore Palestine, King of shawarma
Guadalupe Muñoz Sampedro

**María de Guadalupe Muñoz Sampedro** (Madril, 1896ko otsailaren 15a - ibidem, 1975eko abenduaren 4a) madrildar aktorea eta enpresaburua izan zen. Pilar Bardem aktorearen izekoa izan zen.

## Biografia 
Madrilen jaio zen, Miguel Muñoz Sanjuánen eta Catalina Sampedro Álvarezen alaba zela. Matilde eta Mercedes Muñoz Sampedro aktoreen ahizpa zen.

1913ko uztailaren 12an ezkondu zen Madrilgo Santa Barbara elizan, Manuel Soto Vives aktorearekin. Harekin bi seme-alaba izan zituen, Manuel eta Luchy Soto aktorea.

## Aktore ibilbidea 
Coliseo Inperialean egin zuen debuta, eta gero Rosario Pino, Enrique Borrás eta Lola Membrives konpainietan integratu zen.

Florián Reyren *La Dolores* filmean hasi zen aktore lanetan, 44 urte zituela. Concha Piquer zuen protagonista filmak, eta bigarren mailako pertsonaiak eta kutsu komikoko pertsonaia interpretatu zuen.

1946an, bere antzerki-konpainia sortu zuen, eta hamar urtez egon zen kameretatik urrun. Hainbat bira egin zituen Espainian eta Latinoamerikan.

1955ean itzuli zen pantaila handira, José Luis Sáenz de Herediaren eskutik, *Historias de la radio* lanarekin. Une horretatik aurrera, pertsonaia bati lotuta geratu zen. Ñabardurekin  pertsonaia hori interpretatu zuen hurrengo film gehienetan. Berrogeita hamar filmetik gora amona jator eta despistatuarena egin zuen.

## Filmografia partziala 
thumb|175x175px|Guadalupe Muñoz Sampedro 1919an.
thumb|281x281px|Guadalupe Muñoz Sampedro 1944an
Lana eta egilea, hurrenez hurren:
* *La Dolores* (1940), Florián Rey.
* *Polizón a bordo* (1941), Florián Rey.
* *Alma de Dios* (1941), Ignacio F (Carlos Arniches, Enrique García Álvarez eta José Serranoren sainetearen egokitzapena)
* *El difunto es un vivo* (1941), Ignacio F. Iquino.
* *Eloísa está debajo de un almendro* (1943), Rafael Gil.
* *Mi vida en tus manos* (1943), Antonio de Obregón.
* *Tuvo la culpa Adán* (1943), Juan de Orduña.
* *Dora, la espía* (1943), Raffaello Matarazzo.
* *Ella, él y sus millones* (1944), Juan de Orduña.
* *Historias de la radio* (1955), José Luis Sáenz de Heredia.
* *Los jueves, milagro* (1957), Luis García Berlanga.
* *El último cuplé* (1957), Juan de Orduña.
* *Maribel y la extraña familia* (1960), José María Forqué.
* *Abuelita charlestón* (1961), Javier Setó.
* *Vamos a contar mentiras* (1962), Antonio Isasi-Isasmendi.
* *La corista* (1960), José María Elorrieta.
* *Historias de la televisión* (1965), José Luis Sáenz de Heredia.
* *Los chicos con las chicas* (1967), Javier Aguirre.
* *No desearás al vecino del quinto* (1970), Ramón Fernández.
* *Los días de Cabirio* (1971), Fernando Merino.
* *En un mundo nuevo* (1972), Fernando García de la Vega y Ramón Torrado.
* *El abuelo tiene un plan* (1972), Pedro Lazaga.
* *Lo verde empieza en los Pirineos* (1973), Vicente Escrivá.
* *La curiosa* (1973), Vicente Escrivá.
* *Una abuelita de antes de la guerra* (1974), Vicente Escrivá.
* *El calzonazos* (1974),  Mariano Ozores.
* *Zorrita Martínez* (1975), Vicente Escrivá.
* *Mi mujer es muy decente, dentro de lo que cabe* (1975), Antonio Drove.

## Antzerkia 
Lana eta egilea, hurrenez hurren:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Brontze Amaierako kolapsoa

thumb|Mizenastar zibilizazioaren Lineal B idazkera Brontze Amaieraren kolapsoarekin bat galdu zen.|286x286px
**Brontze Aroko kolapsoa** (**Brontze Aro berantiarraren kolapsoa** ere deitzen zaio) termino historiografiko modernoa da, eta K.a. XIII. eta XII. mendeetan Mediterraneoko zibilizazio nagusiek izandako gainbehera eta beherakada deskribatzeko erabiltzen da. Brontze Aroko kolapsoaren arrazoi zehatza mende bat baino gehiagoz eztabaidatu dute akademikoek, baita haren amaiera ere. Argi dago ezen, K.a. 1250. eta 1150. urteen artean, gutxi gorabehera, hiri handiak suntsitu zirela, estatu handiak erori zirela, harreman komertzial eta diplomatikoak hautsi zirela, idazketa-sistemak desagertu zirela, eta inoiz ez bezalako eskala batean suntsiketa eta heriotza gertatu zirela.

Hititen inperioa eta Mizenastarren jauregi-gizartea, Kasiten Babilonia eta Ekialde hurbileko kostako kulturak erori ziren. Estatu handien artean, soilik Egipto eta Asiria iraun zuten. Itsasoko herrien inbasioak gertatu ziren, baina hori gainbeheraren faktore edo  ondorio bat besterik ez zen izan, nahiz eta eraginkorrenetakoa.
erdian|thumb|Erasoen eta batailoen mapa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Rodríguez, E. J. (2021/04) “Edad del Bronce: una serie de catastróficas desdichas”, *Jot Down*
* Mark, Joshua J. (2019-09- 20) “Bronze Age Collapse”. *World Hisoty Encylopedia*
Palestinako Liburutegi Nazionala

**Palestinako Liburutegi Nazionala** () Ramallahn dago, Zisjordania eremuan. 2019an ireki zuten eta Surda herrian dago, Ramallahtik gertu. Liburutegiak 4.700 metro koadroko azalera du eta Palestinako kultur ondarearen eta ezagutzaren gordailua da.

Ehab Bessaiso da Palestinako Liburutegi Nazionaleko lehendakaria eta 2019an hartu zuen kargua. Liburutegia Liburutegien Elkarte eta Erakundeen Nazioarteko Federazioko kide da 2023ko urtarrilaz geroztik.

Liburutegiko bilduman liburuak, aldizkariak, eskuizkribuak, mapak, argazkiak eta Palestinako historia, kultura eta gizartearekin zerikusia duten bestelako materialak daude. Gatazka arabiar-israeldarrarekin eta diaspora palestinarrarekin lotutako materialak ere jasotzen ditu liburutegiak. Palestinako liburutegirik handiena da eta 200.000 liburu eta bestelako artikulu baino gehiago ditu.

Palestinako Liburutegi Nazionalak hainbat erronkari egin behar die aurre: finantziazio mugatua, langilegoa eta baliabideak, eta egungo israeldar-palestinar gatazkaren ondorioz materialak eskuratzeko mugak. Erronka horiek gorabehera, liburutegiak paper garrantzitsua izaten jarraitzen du Palestinako kultura-ondarearen zaintzan eta mundu osoko palestinarrentzat eta ikertzaileentzat informazioa iturri gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Al-Midan antzokia

**Al Midan antzokia** () arabierazko antzerkia eskaintzen duen Haifako antzokia da.

## Historia 
Antzokia 1994an sortu zuten Arabiar Israeldar Palestinar Antzerkilarien taldeko artista batzuek, hala nola Yousef Abu Wardeh, Fouad Awad eta beste batzuek, eta Israelgo Shulamit Aloni Hezkuntzako ministroaren laguntza osoa jaso zuten, Yitzhak Rabin lehen ministro israeldarrarena, eta Haifako alkate Rubammitoarena. Hasieran, "Arabiar eta israeldar antzerkia" deitu zioten, baina urte batzuk geroago, oraingo izen berria eman zioten. Israelgo arabiarren komunitate artistikoaren zerbitzuan da antzerkia. Antzokiak ekoizten dituen antzezlanak herrialde osoan zehar zabaltzen dira gero. Antzokiak bi areto ditu, bata 292 jarlekurekin eta bestea 112 jarlekurekin. Bigarren aretoak 2005ean hil zen Mazen Ghattas antzerki-zuzendariaren izena du.

Lehen urteetan antzerkia Nazaret eta Haifa artean ibili zen,  behin behinean kokapen finkorik gabe, eta geroago 300 plazako areto profesional bat jaso zuen, Migdal HaNeviimen, Haifan.

Antzokia arabieraz soilik aritzen da, eta Israelgo antzerki-eskoletatik graduatzen diren aktore arabiar berriak erabiltzen ditu, Israelgo lehen mailako aktore arabieradun ezagunekin batera.eskuinera|thumb|250x250px|Al-Midan antzokia - Trafiko-seinale bat Migdal HaNeviimenAntzokia ireki zenean, hasierako aurrekontua lau milioi shekel izan zen, Israelgo Kultura Ministerioaren eta Haifako Udalaren aurrekontuaren kontura finantzatuak. Urteetan zehar, Kultura Ministerioaren aurrekontuaren zatia murriztu egin da eta udalerriaren zatia handitu egin da. 2011ko martxoan, Yoav Rosen Kultura Ministerioko ministro ohiak agindutako aurrekontua ez transferitzeagatik defizit handiegia metatu ondoren, antzokiak ixteko arriskuan zegoela iragarri zuen.

## "Denbora paralelo bat" eztabaida 
2014an, Israelgo herritar arabiar baten (Walid Daka) bizitzan oinarritutako "Denbora paralelo bat" lana zuzentzen hasi zen antzokia. Daka presoak biziarteko epai bat betetzen ari da. Moshe Tamam soldadu israeldarra bahitu eta hil zuen taldeko kide izateagatik kondenatu zuten, nahiz eta berak ukatu zuen, eta bakezalea dela esan. Familia babesgabeen, herriko pertsonaia publikoen eta bestelakoen protesta baten ondorioz, Haifako udalerriak antzerkiaren finantzaketa izoztu eta hurrengo urratsak aztertzeko batzorde bat sortzea erabaki zuen. Ikuskizunaren emanaldiak hasi zirenetik, 900 ikasle inguruk ikusita zuten ikuskizuna. Naftali Bennett Hezkuntza ministroak antzezlanaren errepresentazioak bertan behera uzteko agindua aztertzeko eskatu zion  Kultur Programazioko Batzorde Nazionalari. 2015eko ekainaren 8an, Kultura Batzordeak aho batez erabaki zuen Kultur Programazio Nazionalaren finantzazioa ikuskizunari ez kentzea. Hala ere, ministroak bere agintaritza erabili zuen hura kentzeko agindua emateko, eta ikuskizuna kultur programaziotik erretiratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Biltegiratze

thumb|right|200px|Biltegi baten ikuspegi orokorra
**Biltegiratzea** edo **biltegian gordetzea** biltegiarekin lotutako jarduerak biltzen dituen logistikaren zati bat da; zehazki, fabrikazio- edo garraio-prozesuan ez dauden izakinak edo stockak gordetzea eta babestea. Biltegiratzeak salgaiak kontsumo-puntuetara hurbiltzea ahalbidetzen du. 

## Espazioaren erabilera 
Enpresa handiek espazioa ahalik eta ondoen aprobetxatu behar dute. Hori lortzeko, metalezko egiturak dira aukerarik bideragarriena, erresistentzia, iraunkortasuna eta muntatzeko abiadura eskaintzen baitute.

## Kanpo estekak
Ribhi Kamal

**Ribhi Tawkik Kamal** (; ; Jerusalem, 1913 &ndash; 1979) palestinar idazle, irakasle eta irrati esatari izan zen. Yishuven ezaguna egin zen hebreera hizkuntza menderatzen zuelako. Kamalek gaztetan ikasi zuen hebreera hiriko erakunde juduetan. Bere bizitzan zehar hizkuntza semitikoak eta hebreera ikertzen aritu zen. 1948 baino lehen, Kamalek bere ezagutzak erabili zituen Palestinan juduen eta arabiarren artean partekatutako jarduera politiko-kulturalak sustatzeko. Hala ere, Nakbaren eta Damaskoran erbesteratu ondoren, bere hizkuntza-trebetasunak Siriako inteligentzia-zerbitzuan zabaltzen hasi zen, Israelgo Estatuaren aurka.

## Biografia 
Kamal 1913an jaio zen. Tawfik Kamal Jerusalemgo Strauss kaleko Nebi Akasha meskitako imamaren semea izan zen. Jerusalemgo Aliantza Israeldar Unibertsalean ikasi ondoren, Kairoko Al-Azhar unibertsitaean jarraitu zituen ikasketak. Irakasle bezala formatu zen  Kairoko Dar Al-Uloom unibertsitatean. Bertan filologia, arameera eta hebreera ikasi zuen.

Kamalek hebreera modernoa ere ikasi zuen, eta esperientzia horrek ahalbidetu zion Palestinako komunitate judua ulertzea eta bertan parte hartzea. Kairoko ikasle gazte bat zenean, Kamalek testu hebrear modernoen itzulpen arabiarrak argitaratu zituen Egiptoko Al-Siyasa egunkarian. Isaac Leib Peretzen ipuin bat eta Hayim Nahman Bialiken "El rollo de fuego" poemaren zati batzuk itzuli zituen, adibidez.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Kamal, Ribhi. *The New Hotel*, Beirut, 1975. 

## Kanpo estekak 
*Ribhi Kamal: The Predicament of an Arab Hebraist, MyJewishLearning.com
Paperezko zaku

thumb|220x220px| Zementu paper-sakuak
**Paperezko sakua** edo **paper-sakua** kalitate handiko paperez eta gramajez egindako ontzi bat da, normalean zuntz birjinazko kraft-a, hautsak garraiatzeko erabili ohi dena, hala nola irina, zementua, animalien elikadura, etab.

Erresistentzia emateko hainbat geruzaz osatuta egon ohi da, eta erresistentzia gutxiagoko kanpoalde bat non argibideak, marka komertziala eta abar inprimatuta dauden.

Edukiera aldakorra da, herrialde bakoitzak gehieneko masa-erregulazio bat ezartzen du laneko segurtasun arrazoiengatik.

## Kanpo estekak
Isaäc Dignus Fransen van de Putte

**Isaäc Dignus Fransen van de Putte** (Goes, 1822ko martxoaren 22a - Haga, 1902ko martxoaren 3a) herbeheretar politikaria izan zen. [Herbehereetako lehen ministroa izan zen 1866ko otsailetik ekainera.

Medemblikeko Itsas Errege Ikastetxean ofizial izateko prestakuntza jaso zuen, eta hamar urtez [Rotterdamgo merkataritza-ontzietan lan egin zuen. 1849an, Javako azukre-plantazio bateko administratzaile gisa kontratatu zuten.

Herbehereetara itzuli ondoren, parlamentuko kide hautatu zuten 1862an. 1863an Gai Kolonialetako ministro izendatu zuten, eta 1866ko otsailetik ekainera bitarteko lehen ministro izan zen.

Johan Rudolph Thorbecke eta Gerrit de Vriesen gobernuetan ministro izan zen. 1873-74ko Acehko gerran zibilen tratu ankerra kritikatu zuen, gobernuko kide izan arren. Jan Kappeyne van de Coppello gobernuko kide gisa, 1877an, Gilen III.a Herbehereetakoa erregearen eta printze oinordekoaren arteko gatazkan bitartekari-lanak egiten saiatu zen, arrakastarik gabe, azken horren ezkontzari buruz.
Edwin Armstrong

**Edwin Howard Armstrong** (1890eko abenduaren 18a - 1954ko otsailaren 1a) ingeniari elektriko eta asmatzaile iparramerikarra izan zen.

Irratiaren garaiko asmatzaile emankorrenetako bat izan zen Armstrong. FM irratia (1933), zirkuitu birsortzaileak (1914), zirkuitu superheterodinoak eta zirkuitu superrexenatiboa asmatu zituen.
[alt=Audio-animazioa, AM eta FM seinaleak|erdian|thumb|250x250px|Seinale bat bi modutara modulatu daiteke irrati bidez eroateko: anplitudez (AM, [Anplitude Modulatua) eta maiztasunez (FM, Frekuentzia Modulatua).]]

## Kanpo estekak 
* *Zientzia biografien bidez*. Pilar Kaltzada eta Iñaki Azkunek idatzita (1995).  Besteak beste, biografia hauek dokumentatu zituen:  Einstein, Francis Bacon, Torriceli, Blaise Pascal, André-Marie Ampère, Georg Ohm, Robert Koch, Agustín-Louis Cauchy, Edwin Amstrong, Marie Eugene Dubois, Alexander Fleming, John Dalton, Denis Diderot, Gaspard-Gustav Coriolis, etab.
Ekialde Hurbileko zeramika

Zeramika (grezieratik κεραμικός *keramikos*, *erretako substantzia*) buztinez edo portzelanaz ontziak eta bestelako gauzakiak egiteko antzea da, material ez organiko eta ez-metaiko hauek moldatuz eta tenperatura altuetan su emanez. **Ekialde Hurbileko zeramika** defiitzean, Ekialde Hurbileko gune geografikoan garaturiko zeramikari buruz ari gara; baina kontuan izan behar da Ekialde Hurbila Egiptotik Iraneraino eta Turkiatik Yemeneraino dauden lurrak barneratzen dituen eskualdea dela, gune geopolitiko eta kultural antzeko bezala definitua ikuspegi eurozentriko batetik, Mendebaldeko Europatik ekialdera hurbilen dagoen lurraldea bezala ikusi delako. Sakonago aztertzen badugu, Ekialde Hurbileko zeramika nazio eta kultura ezberdinetan banatu daiteke; hala nola, Pertsiako zeramika, Sortaldeko zeramika, Egiptoko zeramika, etb.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Seabeeak Bigarren Mundu Gerran

thumb|Bigarren Mundu Gerrako propaganda-afixa, *seabee*etan langile kualifikatuak biltzeko.
Bigarren Mundu Gerran, *seabee*ak oso garrantzitsuak izan ziren, bereziki Pazifikoko operazio-frontean. Estatu Batuetako armadako 325.000 gizonek 10.000 milioi dolarretik gorako azpiegitura militarrak eraiki zituzten. Eraikuntzako Batailoietako (CB, ingelesez) kideek prestaketa militarra ere jaso zuten, borrokalariak zirelako, eta borroka egin eta bajak izan zituzten. Horregatik, Ozeano Barean bakarrik, bi mila *seabee*k baino gehiagok Zilar Purpura domina jaso zuten.

## Sorkuntza
thumb|left| Ben Moreell almirantea, *seabe*een sortzailea.
*Seabee*ak, hain zuzen ere, Bigarren Mundu Gerran Estatu Batuak sartu, eta hiru hilabetera jaio ziren, Pearl Harborren aurkako erasoaren ondoren. Ben Moreell almirantearen ekimena izan zen, jakinaren gainean baitzegoen beharrezkoa zela ontzigintzako ingeniari batailoiak, langile kualifikatuak eta eraikuntza zibiletik zetozen langileburuak sortzea, nahiz eta 1941eko abenduaren amaieran, proposamena aurkeztu zuenean, Estatu Batuetako armadaren oposizioa gainditu behar izan zuen, ez baitzuen onartzen ofizialek eta soldaduek mundu zibiletik zetozen pertsonen agintepean egotea. Eraikuntza Batailoiak (edo CB, ingelesezko siglen arabera) *seabee*ak (hitzez hitz, «itsas erle») izenez ezagutu ziren ingelesezko CB akronimoaren ebakeragatik, eta 1942ko martxoaren 4an sortu ziren ofizialki, Moreell «Construimus, Batuimus» ("Eraikitzen dugu, borrokatzen gara") dibisaren azpian.

Paul Kennedy historialariak aipatuta, Estatu Batuetako Itsas Zentro Historikoaren arabera, «lehenengo erreklutak Boulderreko presa, errepide nazionalak eta New Yorkeko etxe orratzak eraikitzen lagundu zuten gizakiak izan ziren; meategi eta harrobietan, lan egin zuten, eta metroko tunelak hondeatu zituzten; ontzioletan, lan egin zuten; kaiak eta ontziralekuak eraiki zituzten, baita transatlantikoak eta hegazkin-ontziak ere… Hirurogei lanbide kualifikatu baino gehiago ezagutzen zituzten».​ Frontera bidali aurretik, Eraikuntzako Batailoien erreklutak entrenamendu eta praktika intentsiboko aldi batetik igarotzen ziren.

## Erreferentziak
## Bibliografia
*  

## Kanpo estekak
Gazako Arkeologia Museoa

**Gazako Arkeologia Museoa** edo **Al Mathaf** (, ) Gazako hiriko museo txiki eta pribatua da, Gazako zerrendako arkeologian espezializatua. Al-Mat'haf hoteleko gela luze bat hartzen du

2008an sortu zuen Jawdat Khoudaryk, arte eta antzinateen bildumagile eta ekintzaileak. Geroago berritu zen haren alabaren, Yasmeen, zuzendaritzapean.

Museoa Genevako Udaleko Museoen Zuzendaritzaren laguntza zientifiko eta teknikoaz baliatzen da.

Museoko hainbat erakusketa Hamasek zuzendutako Gazako Gobernazioak zentsuratu ditu. Debekatutako objektuen artean, probokatzaileegitzat jotzen den jantzia duen Afroditaren irudia, beste antzinako jainko batzuen irudiak eta *menora* argimutilak daude.   

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sandozeko isuri kimikoa

**Sandozeko isuri kimikoa** 1986ko azaroaren 1ean Suitzan izan zen hondamendi ekologikoa izan zen. Sandoz kimika lantegi bateko sutearen ondorioz 30 tona pestizida, plagizida, kolorant eta merkurio isuri zirenean Rhin ibaira. 1350 tona produktu kimikok su hartu zuten eta sutea itzaltzeko erabilitako urarekin filtratu ziren produktuok eta ibaira isuri ziren. Agintarien erantzuna ez zen behar bezalakoa izan eta kutsadura 500 km hedatu zen ibaian barrena, 150.000 angila eta 500.000 arrain hilez. Europan jazoriko desastre ekologiko larrienetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Palestinako bandera

thumb|Palestinako bandera
**Palestinako bandera** (arabieraz: علم فلسطين) tamaina bereko hiru errenkada horizontalez osatzen da (beltza, zuria eta berdea, goitik behera); mastatik gertuen dagoen aldean kokatzen den hiruki gorri batekin lotuta. Bandera hau panarabiar koloreetatik dator eta Palestinako Estatua eta herri palestinarra irudikatzeko erabiltzen da. 1964ko maiatzaren 28an onartu zuen lehen aldiz Palestinaren Askapenerako Erakundeak. Banderaren eguna irailaren 30ean ospatzen da.

Bandera Siriako Baath Alderdi Arabiar Sozialista-renaren antzekoa da, forma eta kolore berak erabfiltzen baititu. Baina neurriaren proportzioa desberdina da; izan ere, Palestinakoarena 1:2 da, eta Siriarrak, aldiz, 2:3-ko proportzioa du. Baita Irak eta Jordaniako Arabiar Federazioarena ere, triangelua du desberdina. Horrez gain, Arabiar Iraultzan ere oinarritzen dira beste zenbait. Besteak beste, Jordaniakoa eta Saharar Errepublikako bandera ere oso antzekoak dira.

## Jatorria 
Arabiar nazionalista palestinarrek XX.mendearen lehen erdian erabili zuten bandera Arabiar Iraultzakoari dagokio. Horren jatorria eztabaidagarria bezain mitologikoa da. Bertsio batean, koloreak Istanbulgo "Literatur Klub" arabiar nazionalistak aukeratu omen zituen 1909an. Beste batean Gazte Elkarte Arabiarretik etor litekeela esaten da. Baita Sir Mark Sykesek diseinatu zuela ere, Erresuma Batuko Atzerri Ministeriokoak.

## Israelen debekuak 
1967an, Sei Eguneko Gerraren ondoren, Israelgo estatuak bandera palestinarra debekatu zuen Gazako zerrenda okupatuan eta Zisjordanian. 1980ko lege batek debekatu egin zituen "esanahi politikoa" zuten artelanak, eta palestinarrak atxilotu zituzten horiek erakusteagatik.

Debekua 1993an Osloko Bake Akordioak sinatu ondoren ezarri zen. 2014tik, Israelgo poliziak bandera bat konfiskatzeko eskumena du, terrorismoaren alde erabiltzen bada edo ordena publikoa nahasten bada, eta poliziak bandera palestinarrak konfiskatu ohi ditu. 2023ko urtarrilean, Itamar Ben-Gvir Segurtasun Nazionaleko ministroak poliziari agindu zion bandera espazio publikoetan erakustea debeka zezan.

## Bandera historikoak 

Fitxategi:Palestinian flag 1938.svg|1936tik 1939ra erabilitako bandera.
Fitxategi:Red script Palestine flag.svg|Arabiar Ligak 1945etik 1955era gutxi gorabehera erabili zuen bandera.
Fitxategi:Flag of Hejaz (1920).svg|Palestina Osoko Gobernuak erabili zuen bandera.
Fitxategi:Flag of Palestine (1948–1964).svg|1948tik 1964ra erabilitako bandera.
Fitxategi:Flag of Palestine - short triangle.svg|Palestinaren Askapenerako Erakundeak 1980ko hamarkadara arte erabili zuen bandera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zolarri

[thumb| Ezohiko zolarria egurrezko eraikuntzako [aletegi batean. Egurrezko zolarriek zimenduetako hutsuneak bete ditzakete]]
Eraikuntzan eta arkitekturan, **zolarria**  horma edo eraikin baten beheko elementu horizontala da, zeinari elementu inklinatuak, horizontalak edo bertikalak lotzen zaizkion. Zolarriak, oro har, zurezkoak dira, baina gaur egun edozein materialez egin daitezke. Horma, panel edo euskarri baten goiko aldean dagoen egurrari ere karrera deitzen zaio. Aldiz, bao baten goiko zolarriari ateburua deitzen zaio, eta behekoari, idulkia leihoa bada edo atalasea atea bada. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olivia Williams

**Olivia Haigh Williams** (Londres, 1968ko uztailaren 26a) zine eta telebistako aktore  britainiarra da. Williamsek antzerkigintza ikasi zuen Bristol Old Vic Theatre Schoolen, bi urtez, eta hiru urtez Royal Shakespeare Companyn.  

## Ibilbidea 
Williams Londresko iparraldean jaio zen. Bi gurasoak legelariak diti.' Williams South Hampstead High School-en hezi zuten, Londresko iparraldean dagoen Hampstead-eko neskentzako eskola independentean. Ondoren, Newnham College, Cambridge, graduatu zen ingelesezko literaturan. Gero drama ikasi zuen Bristol Old Vic Theatre Schoolen bi urtez, eta hiru urte eman zituen Royal Shakespeare Companyn.

Graduazioaren ondoren, Williamsek Royal Shakespeare Companyrekin lan egin zuen, bai Stratford-upon-Avonen, bai Londresen. 1995ean, Estatu Batuetara joan zen Shakespeareren *Richard III.a* antzeztera Natioanal Theatre konpainia nazionalaren britainiarrarekin, Ian McKellen protagonista zuela. Ondoren hasi zen telebistan eta medio horretan izan zuen lehen rol ezaguna Jane Fairfax antzezten izan zen *Emma* (1996, telebista britainiarreko filma), Jane Austenen nobelan oinarrituko lana.

Zineko debuta izan zuen *The Postman-en* (1997) eta gero etorri ziren *Rushmore* (1998) eta *The Sixth Sense* (1999). 21. mendean protagonista izan da Lucky Break (2001), *The Heart of Me* (2002), *The Ghost Writer* (2010), *Hanna* (2011), *Anna Karenina* (2012), *Hyde Park Hudson* (2012), *Sabotage* (2014), *Maps to the Stars* (2014), *Victoria & Abdul* (2017) eta *The Father* (2020) filmetan.

2017tik 2019ra, Emily Silk-en rolean aritu *Counterpart* zientzia-fikziozko telesailean. Halaber 2022tik Camilla Parker Bowlesen gorpuztu zuen egin zuen Netflix *The Crown* telesaileko bosgarren eta seigarren (azken) denboraldietan.

## Bizitza pertsonala 
Williamsek zazpi urteko harremana izan zuen Jonathan Cake aktorearekikn baina aurreikusitako ezkontza baino bi aste lehenago amaitu zen erlazioan. 2003an Rhashan Stone aktore eta antzerki-idazlearekin ezkondu zen, eta harekin bi alaba ditu.

*The Postman* filmatu ondoren, denbora eman zuen Bolivian oihan tropikalean bertako hartzak aztertzen.

Williamsi VIPoma izeneko tumorea diagnostikatu zioten 2018an, eta, tratamenduaren ondoren, Pankreako Minbiziaren Erresuma Batuko enbaxadore bihurtu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nablusko Gobernazioa

**Nablusko Gobernazioa** ( ''*) Palestinako Estatuko hamasei gobernazioetako bat da (arabieraz *Muhafazah''), Zisjordania ipar-ekialdean.  Nablus hiria hiriburua da. Mahmoud Aloul da gobernadorea. 

## Ezaugarriak 
Mendebaldeko Erriberako edo Zisjordaniako erdialdeko goi-lautadan kokatua, Jerusalemdik 53 kilometro iparraldera dago. Gobernazioak 605 km² kilometro koadroko azalera du, eta Estatistiken Palestinako Zentroaren arabera, 2006. urtearen erdialdean 388.321 biztanle zituen.

## Antolaketa 
### Hiriak 
* Nablus 

### Herriak 
Honako herri hauek 4.000 biztanle baino gehiago dituzte:

* Aqraba 
* Asira al-Shamaliya 
* Beita 
* Huwara 
* Jammain 
* Qabalan 
* Sebastia

### Errefuxiatuen kanpamentuak 
* Askar
* Balata
* Ein Beit al-Ma'

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Palestina Estatuko lurralde-antolaketa

## Kanpo estekak
Baharat

**Baharata** (; ) espezia nahasketa bat da, arabiar sukaldaritzan erabili ohi dena, batez ere Libanon, Jordanian, Sirian, Palestinan, Israelen, Iraken edo Turkian.

Osagai hauek ditu: Jamaikako piperbeltza, kuminoa, kardamomoa, piperbeltza eta beste batzuk, aukeran, hala nola piperrauts gozoa, martorria, kanela,intxaur muskatua, iltzea, jengibrea, fenogrekoa (Libanon), menda (Turkian) edo limoi lehorra (Ekialde Hurbilean), arrosa petaloak (Tunisian). Tokien araberako aldaerak daude, eta izenak ere aldatzen dira. Pertsiar golkoan, adibidez, *kebsa* du izena.

Oro har, aroma areagotzeko erabiltzen da zopetan, tomate saltsetan, dilistetan, *pilaf* plateretan, kus-kusean, arrainean, oilaskoan eta beste haragi batzuetan. Osagaien arabera, postreetan ere erabiltzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Caplanne

**Robert Caplanne** (1949 - Biarritz, Lapurdin, 1986ko urtarrilaren 4a) Ipar Euskal Herrian bizi zen langilea zen. GAL talde terroristak erail zuen.

## Hilketa 
1986ko urtarrilaren 4an, Robert Caplanne elektrizista hil zen atentatu baten ondorioz. 11 egun lehenago, 1985eko abenduaren 24an, GAL talde parapolizialeko bi kidek lau tiro egin, horietatik hiruk jo eta larriki zauritu zuten Biarritzen. Robert Caplann kafe bat hartzera joan zen lanean hasi aurretik, ohi zuen bezala. 07:50ak aldera, Biarritzeko Royal tabernatik irten zen bere autoaren bila. Ibilgailurako bidean, gizon batek geldiarazi eta, hitzik esan gabe, tiro egin zion. Caplannek balen kolpea jaso zuen lepoan, toraxean eta sabelaldean.

Bera ez zen errefuxiatua, baina Enrique Errasti zelakoan egin zioten eraso. Caplanneren gurasoek La Croix taberna zuten Biarritzen, eta hara joan ohi zen errefuxiatu ugari. 

GAL Espainiako zerbitzu sekretuek gerra zikinerako 1975etik 1982ra erabili zuten izenetako bat da, eskuin muturreko kidez osatua; eraso hau erreibindikatzeko CEDADE izena erabili zuten. Talde hauek gutxienez 70 pertsona hil zituzten Euskadin tarte horretan. Erasoaren egileak hauek izan ziren: Rovira Llor, hil zuena, José Luis Fariñas, Jorge Porta eta Carlos Pedemonte laguntzaileak izan ziren. Ismael Miquel Gutiérrezek krimenaren eragilea izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Robert Caplannaren alabaren testigantza.
Casta Álvarez

thumb|260px|Casta_Álvarez
**Casta Álvarez Bravo** (Orán, Aljeria, 1786 &ndash; Cabañas de Ebro, Zaragozako probintzia, 1846ko apirilaren 29a) aragoiar heroia da. Napoleon frantsesaren aurkako Iberiar penintsulako  gerran Zaragozaren defentsan parte hartu zuen emakumeetako bat izan zen, besteak beste, Manuela Sancho, María Agustín, Villahermosa dukesa (María Manuela Pignatelli de Aragón  Gonzaga)  eta Agustina Aragoikoa.

Setioan emandako merezimenduengatik Goraipatzeko Armarria jaso zuen. Gainera Fernando VII.aren erregimenak pentsio bat (4 erreal eguneko) esleitu zion eta Aberriaren Defendatzailearen Armarria eman zioten. 

## Biografia 
Jatorri apalekoa zen, eta gurasoak Diego Álvarez eta Manuela Bravo izan ziren, biak Figueruelasekoak. 

## Ibilbidea 
Zaragozako hiri setiatuaren defentsarako hornidura- eta logistika-lanetan nabarmendu zen; gainera, gogotsu borrokatu zen ekintza militarretan, batez ere  poloniar ulanoen aurkako ekintzan, Napoleonen armadako zalditeriako eliteko gudariak. Poloniako zalditeria Karmengo Atearen bidez hirian sartzeko mehatxua egin zuenean, Casta Álvarez eta Zaragozako beste defendatzaile batzuk aurre egin zioten Frantziako armadari.

1908an Sitios de Zaragoza/Zaragozako Lekuen lehen mendeurrena ospatzeko, hiri horretako kale batek heroiaren izena jaso zuen, eta haren gorpuzkiak Zaragozako Portilloko Andre Maria elizan lurperatu zituzten, Agustina Aragikoaren eta Manuela Sanchoren ondoan.

Haren irudi ikonografikoa, lehenik, Juan Gálvezen eta Fernando Brambillaren *Ruinas de Zaragoza* grabatu-serieak zabaldu zuen, 1812-1813an Cadizen argitaratuak. Geroago, Marcelino de Uncetak 1875ean erretratua egin zuen Zaragozako Udalean dagoen mihise handi batean.

### Borrokalari 
22 urte zituela, hiriaren defentsan parte hartu zuen, eta herritarrei lagundu zien Puerta Sanchoko arroila-baterian eta Arrabaleko borroketan. Frantziako armadaren aurrean desafiatzaile gogoratzen zaio, lantza gisa erabiltzen zuen baioneta batekin armatua.

Frantziarrek hiria konkistatu ondoren, gurasoek bertan bizitzeari uko egin zioten eta Cabañas de Ebron kokatu zen haiekin, inguruko herri batean. Hantxe ezkondu zen, gerra amaitu ondoren, 1814an nekazari aberats batekin. 

#### Leiendak 
Bere bizitzak diskrezio-kutsua hartu zuen istilu historikoaren ondoren, bere pertsonaia elezaharretako bat izan den arte. Zenbaiten esanetan, zorotzat hartzen zuten, eta jendea barre egiten omen zion; beste batzuen arabera, Zaragozara gerra-pentsioa kobratzera joaten zenean ere, kontularitzako langileek beren defentsa-gabezia aprobetxatzen zuten eta diruaz geratzen ziren. 

### Heriotza 
1846ko apirilaren 29an hil zen 60 urte zituela, alarguna, bakarrik eta denek ahaztuta.

Gaur egun, haren gorpuzkiak Portilloko Andre Mariaren elizan daude, Manuela Sancho eta Agustina Aragoikoarekin batera.

## Aintzatespenak 
* 1908an Sitios de Zaragoza/Zaragozako Lekuen lehen mendeurrena ospatzeko, hiri horretako kale batek heroiaren izena jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 

## Kanpo estekak
Mikel Gartziandia

**Mikel Gartziandia Goñi** (Etxarri Aranatz, 1964ko martxoaren 21a -) irakasle eta apaiz katoliko euskalduna da, 2023az geroztik Palentziako apezpiku hautatua. Lehenago, Aralarko Done Mikel santutegiko kapilaua izan zen (2009az geroztik), eta Mendialde inguruko apezpiku-bikarioa ere bai, Iruñeko eta Tuterako artxidiozesian, Baztan, Bidasoa, Aralar eta Larraunen artean, guztiak Nafarroako Foru Komunitatean.

Haren izenak ospe handia lortu zuen komunikabideen argitalpen batzuetan Iruñeko eta Tuterako (2012) gotzain laguntzaile, edo Gasteizko eta Donostiako gotzain (2022) plaza betetzeko hautagaien hiruretan agertu zelako. 2023ko urriaren 31n Palentziako apezpiku izendatu zuen Frantzisko aita santuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Alcolea

**Ana Alcolea Serrano** (Zaragoza, Aragoi, 1962ko martxoaren 3a) aragoiar irakaslea eta idazlea da Haur eta gazte literaturan espezializatuta dago eta hainbat sari irabazi ditu.

## Biografia 
Zaragozan jaio zen 1962ko martxoaren 3an. Filologia hispanikoan lizentziatu zen eta Ingeles Filologian diplomatu zen. 

## Ibilbidea 
1986az geroztik Lengua  gaia ematen du institutuan eta idazlea da.

2001ean, gazteentzako lehen liburua argitaratu zuen: *El medallón perdido*. Afrikako hegazkin-istripuan hil zen lehengusu bat izan zuen inspirazio. Ondoren, *El retrato de Carlota* (2003), *Donde aprenden a volar las gaviotas* (2007) eta *El bosque de los árbol muertos* (2010), baita helduentzako liburu bat ere: *Bajo el león de San Marcos* (2009). Antzerki-lanen edizio didaktikoak eta Hizkuntzaren irakaskuntzari buruzko artikulu ugari argitaratu ditu.

Norvegiako irakasle batekin ezkonduta dago, eta bi hilabete eman ohi ditu bertako Trondheim herrian. Haren itsasargiak inspiratu zuen *La noche más oscura*. Alcolearen esanetan San Juan de la Cruzi omenaldia da.

## Liburuak 
## Lan kolektiboak 
## Sariak eta aintzatespenak 
* 2012: Anaya VIII. saria irabazi zuen *La noche más oscura* liburuarekin. Gainera, White Ravens saria jaso zuen 2012an, eta CCEI saria 2012an.
* 2016. urtean Alcalá de Henareseko Udalak emandako Cervantes Chico saria jaso zuen.
* 2018an opera munduan murgildu zen, *El maravilloso mundo de la opera* lanarekin ikusle gazteengana hurbilduz.
* 2020ko ekainean Aragoiko Letren 2019 Saria jaso zuen.
* 2019ko apirilaren 26an, ekitaldi akademiko ospetsu batean, Zaragozako Unibertsitateko (bere *alma mater*) Filosofia eta Letretako Fakultateko Ikasle Gorenaren saria jaso zuen unibertsitate horretako Paraninfoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ana Alcolea Haur eta Gazteen Anaian