Abenduaren 21

**Abenduaren 21**a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta berrogeita hamabostgarren eguna da, 356.a bisurteetan. 10 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1946 – Lapurdiko Mugerre udalerritik Radio Euzkadi lehenbizikoz aireratu zen.
* 1970 – Antonio Goñi Igoa (1931-1970) nafarrak bere buruaz beste egin zuen Martuteneko espetxetik atera ondoren. Aurretik Espainiako poliziak 18 egun inkomunikatuta eduki zuen.
* 1978 – Batallón Vasco Españolak Jose Miguel Beñaran *Argala* ETAkidea hil zuen Angelun (Lapurdi).
* 2007 – EAEko Auzitegi Nagusiaren aginduz, Espainiako banderak Bilboko udaletxean egunero egon beharko zuela jakinari zen.
* 2009 – Emakume bat hilik eta gizon bat larri zaurituta aurkitu zituzten euren Urdulizko etxean, bi egun lehenago baserrira sartutako lapurrek jipoituta.

### Mundua 
* 1959 - Dwight D. Eisenhower presidentearen Espainiarako bisita hasi zen, AEBtako presidente baten lehena.
* 1973 – Pedro Barrios gaztea ezer galdetu gabe tirokatu zuen Espainiako Poliziak Madrilen, Carrero Blancoren atentatuaren egilea zelakoan. Bi astera hil zen.
* 1988 – Eskoziako Lockerbie udalerrian Pan Am Flight 103 hegaldiak atentatua jasan eta 270 lagun hil ziren.
* 2010 – 6,5 graduko lurrikara batek zazpi pertsona hil zituen Irango Kerman probintzian.
* 2011 – Mariano Rajoyk Espainiako Gobernuko presidente kargua onartu zuen Joan Karlos I.a erregearen aurrean. Modu honetan, demokraziaren 6. presidente bihurtu zen.
* 2017 – 155. artikulua indarrean jarri ondoren Espainiako Gobernuak agindutako hauteskundeak ospatu ziren katalunian.
* 2023 - Pragako Karlos Unibertsitateko Arte Ederren fakultatean, 24 urteko ikasle batek hamasei pertsona hil zituen.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1946 – Radio Euzkadi lehenbizikoz aireratu zen.

### Mundua 
* 1979 – *The Electric Horseman* ("Zaldizko Elektrikoa") filma estreinatu zen, Sydney Pollackek zuzendu eta Robert Redford eta Jane Fonda aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1990 – *The Bonfire Of The Vanities* ("Harrokerien Sutzarra") filma estreinatu zen, Brian De Palmak zuzendu eta Tom Hanks, Bruce Willis, Melanie Griffith, Kim Cattrall, Saul Rubinek eta Morgan Freeman aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
* 2007 – Joseba Beloki txirrindulari gipuzkoarrak erretiroa hartu zuela iragarri zuen.

### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1768 – Bartolome Madariaga, euskal idazle eta karmeldarra (h. 1835).
* 1878 – Tomas Biurrun, nafar artikulugilea (h. 1941).
* 1879 – Matxin Irabola, lapurtar bertsolaria (h. 1935).
* 1887 – Francisco Oliver, nafar medikua eta unibertsitateko irakaslea (h. 1973).
* 1890 – Paz Ziganda, Iruñeko lehen Euskal Eskola sortu zuen *Euskararen Adiskideak* elkarteko kidea (h. 1966).
* 1901 – Juan Antonio Zunzunegi, gaztelaniazko bizkaitar idazlea (h. 1982).
* 1904 – Dorotea Barnés, nafar kimikaria (h. 2003).
* 1908 – Édouard Ainciart, lapurtar errugbilaria (h. 1980).
* 1926 – Karmele Goñi, euskal etnografo eta antropologoa (h. 2017).
* 1928 – Manuel Sein, *Xanpun*, lapurtar bertsolaria (h. 2002).
* 1930 – Jose Antonio Lopetegi, *Agerre II.a*, gipuzkoar harri-jasotzailea (h. 2024).
* 1935 – Koldo Zabala, getxoztar dantzaria eta koreografoa (h. 2014).
* 1941 – Pablo Muñoz, gipuzkoar kazetaria eta idazlea.
* 1944 – Teresa Aranguren, arabar kazetaria.
* 1949 – María Jesús Cava, bizkaitar historialaria eta historia garaikideko katedraduna Deustuko Unibertsitatean.
* 1952 – Belen Azpeitia, gipuzkoar atleta, 1970. hamarkadaren hasieran Estatuko emakumezko lasterkari onena (h. 2005).
* 1954 –
** Diego Alvarez, galiziar-gipuzkoar futbolaria, Monforte de Lemosen.
** Andres Urrutia, bizkaitar notarioa, ekonomialaria, idazlea eta Euskaltzaindiko burua.
* 1959 – Patxi Santamaria, gipuzkoar aktorea.
* 1963 – Aitor Arana, euskal idazle emankorra eta hizkuntzalaria.
* 1972 –
** Ainhoa Etxebarria Bilbao, bizkaitar txotxongilolari eta ipuin-kontalaria.
** Pedro Uharte Iribarren, Nafarroa Baiko nafar politikaria.
** Claudia Poll, Nikaragua-Costa Ricako igerilaria.
* 1973 – Gorka Urtaran, arabar politikari jeltzalea, Gasteizko alkatea.
* 1977 – Xabier Zaldua, gipuzkoar aizkolaria, Euskal Pentatloi Txapelketa birritan irabazle.
* 1979 - Iban Uberuaga, bizkaitar txirrindulari ohia.
* 1991 – Maitane Arkarazo Gallastegi, bizkaitar futbolari eta lasterkaria.
* 1996 – Olatz Agorria, bizkaitar txirrindularia.
* 2001 – Gaizka Argente, gipuzkoar futbolaria.

### Mundua 
* 1401 – Masaccio, Quattrocentoko italiar margolaria (h. 1428).
* 1742 – Gebhard Leberecht von Blücher, prusiar mariskala (h. 1819).
* 1744 – Anne Vallayer-Coster, frantziar margolaria, Frantziako natura hilen margolari garrantzitsuenetakoa (h. 1818).
* 1778 – Anders Sandøe Ørsted, Danimarkako lehen ministroa (h. 1860).
* 1785 – Adèle Daminois, frantziar idazlea (h. 1876).
* 1795 – Leopold von Ranke, alemaniar historialaria (h. 1886).
* 1804 – Benjamin Disraeli, ingeles politikari eta idazlea, Erresuma Batuko Lehen ministroa (h. 1881).
* 1805 – Thomas Graham, britainiar kimikaria (h. 1869).
* 1815 – Thomas Couture, frantziar margolaria (h. 1879).
* 1824 - Maria Vos, nederlandar margolaria, bodegoietan aditua (h. 1906).
* 1840 – Namık Kemal, turkiar idazlea (h. 1888).
* 1850 – Lluís Domènech i Montaner, kataluniar arkitekto, politikari eta historialaria (h. 1923).
* 1856 – Tomás Ó Criomhthain, irlandar idazlea (h. 1937).
* 1859 – Gustave Kahn, frantziar idazlea eta arte-kritikaria (h. 1936).
* 1870 – Patrick Duncan, Hegoafrikako gobernadore nagusia (h. 1943).
* 1874 –
** Juan Bautista Sacasa, Nikaraguako presidentea (h. 1946).
** Josep Maria Sert, kataluniar margolaria (h. 1945).
* 1878 – Jan Łukasiewicz, poloniar logikaria (h. 1956).
* 1890 – Hermann Joseph Muller, estatubatuar irakasle eta genetikalaria, 1946ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1967).
* 1891 – Philipp Etter, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1977).
* 1892 – Rebecca West, britainiar idazle, kazetari, liburu-kritikari eta bidaia-idazlea (h. 1983).
* 1896 – Konstantin Rokossovski, sobietar militarra, Bigarren Mundu Gerrako Sobietar Batasuneko komandante ospetsuenetarikoa (h. 1968).
* 1897 – Paula Salomon-Lindberg,  alemaniar abeslaria (j. 2000)
* 1899 – Yevguenia Bugoslavskaia, sobietar astronomoa eta geofisikaria (h. 1960).
* 1904 – Jean Bazaine, frantziar margolaria (h. 2001).
* 1905 – Anthony Powell, ingeles eleberrigilea (h. 2000).
* 1906 – Ebba Amfeldt, daniar aktorea (h. 1974).
* 1915 – Albert Dou, kataluniar matematikaria (h. 2009).
* 1916 – Maurice Chappaz, suitzar idazle eta itzultzailea (h. 2009).
* 1917 – Heinrich Böll, alemaniar idazlea, 1972ko Literaturako Nobel Saria (h. 1985).
* 1918 – Kurt Waldheim, Austriako presidentea eta Nazio Batuen Erakundeko idazkari nagusia (h. 2007).
* 1919 – Leda Valladares, argentinar abeslaria, kantautorea, literatura idazlea, poeta, musikologoa eta folklorologoa (h. 2012).
* 1920 –
** Alicia Alonso, kubatar dantzari eta dantza-irakaslea (h. 2019).
** Georges Balandier, frantziar antropologo eta soziologoa (h. 2016).
* 1921 –
** Edith Hirsch Luchins, poloniar-estatubatuar matematikaria (h. 2002).
** Augusto Monterroso, hondurar-guatemalar idazlea (h. 2003).
* 1924 – Hamideh Kheirabadi, *Nādereh eta Irango zinemaren ama*, irandar aktorea (h. 2010).
* 1930 – Kalevi Sorsa, Finlandiako lehen ministroa (h. 2004).
* 1931 – Moira Orfei, italiar artista, aktorea, telebistako aurkezlea eta zirkuko artista (h. 2015).
* 1935 – John G. Avildsen, estatubatuar zinema zuzendaria (h. 2017).
* 1937 – Jane Fonda, estatubatuar aktore, idazle eta ekintzaile-politikoa.
* 1939 – Carlos do Carmo, portugaldar fado abeslaria (h. 2021).
* 1940 – Frank Zappa, estatubatuar kantari, musikagile eta gitarra-jotzailea (h. 1993).
* 1942 – Hu Jintao, Txinako Herri Errepublikako presidente ohia.
* 1943 –
** Nelly Evans Risco, perutar erlijioso ohia, Sendero Luminosoko kidea izateagatik kondenatua.
** Antonio Petit Caro, andaluziar kazetaria (h. 2021).
** Walter Spanghero, frantziar errugbi jokalari ohia.
* 1946 – Carl Wilson, estatubatuar musikari eta abeslaria, The Beach Boys taldeko kide sortzailea (h. 1998).
* 1947 – Paco de Lucía, espainiar gitarrajolea, flamenkoko gitarrista handientzat hartua (h. 2014).
* 1948 –
** Samuel L. Jackson, estatubatuar aktorea.
** Thierry Mugler, frantziar moda-diseinatzailea (h. 2022).
* 1949 – Thomas Sankara, *Afrikako Che Guevara*, lehendabiziko Burkina Fasoko presidentea (h. 1987).
* 1950 – Bibiano, galiziar musikari eta konpositorea (h. 2016).
* 1951 – Steve Perryman, ingeles futbolari ohi eta entrenatzailea.
* 1953 – Betty Wright, estatubatuar soul eta R&B abeslaria (h. 2020).
* 1954 – Chris Evert, estatubatuar tenis-jokalaria ohia.
** Greta Schiller, dokumentalen zuzendari, film muntatzailea, argazki zuzendaria, zinema ekoizlea eta errealizadore estatubatuarra.
* 1955 – Fatimata M'Baye, Mauritaniako lehen emakume abokatua eta giza eskubideen aldeko ekintzailea.
* 1957 – Ray Romano, estatubatuar aktorea.
* 1959 –
** Florence Griffith-Joyner, estatubatuar atleta (h. 1998).
** Corinne Touzet, bearnotar aktore, ekoizle eta telebista-aurkezlea.
* 1960 – *Loquillo*, kataluniar rock abeslaria.
* 1966 –
** Marco Borsato, italiar jatorriko holandar abeslari eta aktorea.
** Kiefer Sutherland, kanadar aktorea.
* 1967 – Mikheil Saakaxvili, Georgiako presidente ohia.
* 1968 – Vanessa Marquez, estatubatuar aktorea (h. 2018).
* 1969 – Julie Delpy, frantziar-estatubatuar aktore, zinema-zuzendari, gidoigile eta abeslaria.
* 1970 – Bart De Weber, Belgikako lehen ministroa.
* 1971 – Jared Leto, estatubatuar aktore, abeslari, kantautore eta musikaria.
* 1975 –
** Jemele Hill, estatubatuar kirol kazetaria.
** Charles Michel, Belgikako lehen ministro ohia eta Europako Kontseiluko lehendakaria.
* 1976 – Mirela Manjani, albaniar-greziar atleta ohia, xabalina jaurtitzailea.
* 1977 – Emmanuel Macron, Frantziako presidentea.
* 1978 – Tom Vannoppen, belgikar ziklo-krosslaria.
* 1979 – Tuva Novotny, suediar aktorea.
* 1980 - Vithika Yadav, indiar giza-eskubideen aldeko ekintzailea.
* 1981 - Marta Fernández, kataluniar saskibaloi-jokalaria.
* 1983 – Steven Yeun, hegokorear-estatubatuar aktorea.
* 1984 – Francisco Sutil, espainiar futbolari ohia.
* 1987 – Yasmine Petty, estatubatuar modelo eta aktorea.
** Esther Escolar, kataluniar gimnasta erritmiko ohia, entrenatzailea eta maistra.
* 2001 – Paula Arcos, espainiar eskubaloi jokalaria.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1549 – Margarita Nafarroakoa, Nafarroako erregina, Henrike II.a Nafarroakoaren emaztea (j. 1492).
* 1879 – Vicente Masarnáu, bizkaitar farmazialaria, Madrilen (j. 1803).
* 1889 – Federico Anrich Santamaría, Kuban jaiotako espainiar itsasgizon eta politikaria, Bergaran (j. 1827).
* 1908 – Antero Apaolaza, gipuzkoar idazlea eta Bergarako alkatea (j. 1845).
* 1916 – Florencio Ansoleaga, iruindar arkitektoa eta arkeologoa (j. 1846).
* 1927 – Francisco Rafael Uhagon, bizkaitar legelari, historialari eta politikaria, Madrilen (j. 1858).
* 1933 – Ramón Barea Mendizabal, gipuzkoar asmatzailea, pedalontziaren asmatzailea (j. 1863).
* 1950 – Joseph Apeztegi, lapurtar pilotaria (j. 1881).
* 1964 – Txomin San Sebastian, gipuzkoar idazlea eta pentsalari herrikoia, Astigarragako "seme kuttuna" (j. 1886).
* 1969 – Juan Gardeazabal, *Juanito*, euskal herritar futbol arbitroa, Madrilen (j. 1923).
* 1974 – Luis Marín, gipuzkoar futbolaria (j. 1906).
* 1978 – Jose Miguel Beñaran, *Argala*, bizkaitar ETAkide eta buruzagi historikoa, Batallón Vasco Españolek eraila (j. 1949).
* 1991 – Jose Migel Barandiaran, ataundar antropologo, etnografo eta apaiza (j. 1889).
* 2000 – Antón Larrauri, bizkaitar musikagilea (j. 1932).
* 2002 – Juan Eraso, nafar musikari eta abesbatza zuzendaria (j. 1914).
* 2006 – Étienne Camy-Peyret, zuberotar sindikalista, CGTkoa, La Verrièren (j. 1922).
* 2009 – José María Laso, bizkaitar filosofo eta ekintzaile komunista, Oviedon (j. 1926).
* 2011 – Jean-Pierre Urkia, lapurtar apezpikua, Montbetonen (j. 1918).
* 2013 – Lentxu Rubial, bizkaitar politikaria (j. 1945).
* 2014 – Aitziber Sarasola, nafar politikari eta euskaltzalea (j. 1973).
* 2020 – Jean-Louis Ugartemendia, lapurtar errugbilaria (j. 1943).
* 2023 - Robert Arranbide, lapurtar politikari eta mugimendu abertzalearen hastapenetako militantea (j. 1942).

### Mundua 
* 1375 – Giovanni Boccaccio, italiar idazle eta humanista (j. 1313).
* 1581 – Jean de la Cassière, Maltako Ordenako 51. Printze eta Maisu Nagusia (j. 1502).
* 1597 – Pedro Canisio, herbeheretar jesuita eta Elizako doktorea (j. 1521).
* 1673 – Joan Blaeu, herbeheretar kartografoa (j. 1596).
* 1741 – Bernard de Montfaucon, frantziar monje beneditarra, idazle eta paleografoa (j. 1655).
* 1750 – Elisabet Kristina Brunswick-Wolfenbüttelgoa, Germaniako Erromatar Inperio Santuaren enperatriz ezkontidea (j. 1691).
* 1811 – Luisa Brandenburg-Schwedtekoa, Brandenburgeko margravina eta Anhalt-Dessaueko dukesa ezkontidea (j. 1750).
* 1872 – Robert Seldon Duncanson, estatubatuar margolaria (j. c. 1821).
* 1874 – Thatipatri Gnanamma, indiar misiolari katolikoa (j. 1822).
* 1890 – Niels Gade, daniar musikagile, orkestra-zuzendari, piano-jotzaile, organo-jotzaile eta irakaslea (j. 1817).
** Johanne Luise Heiberg, danimarkar aktorea, idazlea, poeta eta autobiografoa (j. 1812)
* 1907 - Klara Hitler, Adolf Hitlerren ama (j. 1860).
* 1909 – Charles-Louis Philippe, frantziar idazlea (j. 1874).
* 1918 – Harvey du Cros, britainiar finantzaria, pneumatikoen industriaren sortzailea (j. 1846).
* 1919 – Louis Diémer, frantziar musikagile eta piano-jotzailea (j. 1843).
* 1925 – Jules Méline, Frantziako lehen ministroa (j. 1838).
* 1928 – Luigi Cadorna, italiar jenerala, Caportetton jasotako italiar porrotarengatik ezaguna (j. 1850).
* 1933 – Knud Rasmussen, daniar esploratzailea (j. 1879).
* 1935 – Kurt Tucholsky, alemaniar eleberrigile eta poeta (j. 1890).
* 1937 –
** Frank B. Kellogg, estatubatuar abokatu eta politikaria, 1929ko Bakearen Nobel Saria (j. 1856).
** Teresa Santianes Giménez, asturiar emakumea, fusilatua.
* 1940 – Francis Scott Fitzgerald, irlandar-estatubatuar eleberrigilea (j. 1896).
* 1942 – Franz Boas, alemaniar antropologo eta etnologoa (j. 1858).
* 1945 – George S. Patton, estatubatuar militar eta jenerala (j. 1885).
* 1950 – Edwin Foster Coddington, estatubatuar astronomoa (j. 1870).
* 1956 – Lewis Madison Terman, estatubatuar fisiologoa (j. 1877).
* 1958 – Lion Feuchtwanger, alemaniar idazlea (j. 1884).
* 1962 – Fernand Rigaux, belgiar astronomoa (j. 1905).
* 1978 – Roger Caillois, frantziar antropologo eta idazlea (j. 1913).
* 1988 – Nikolaas Tinbergen, herbeheretar etologoa, 1973ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1907).
* 1989 – José Zacarías Tallet, kubatar idazlea, kubako poesia garaikidearen izen handienetarikoa (j. 1893).
* 1990 – Clarence Leonard Johnson, estatubatuar ingeniari aeronautiko berritzailea (j. 1910).
* 1992 –
** Stella Adler, estatubatuar antzezle eta irakaslea (j. 1901).
** José María González-Sinde, espainiar zinema-ekoizle eta zinema-zuzendaria (j. 1941).
** Nathan Milstein, ukrainar-estatubatuar biolinista (j. 1904).
* 1997 –
** Blai Bonet, mallorcar poeta ete eleberrigilea (j. 1926).
** Antunes da Silva, portugaldar kontakizun-idazle eta olerkigilea (j. 1921).
* 2002 – José Hierro, espainiar poeta (j. 1922).
* 2004 – Juan Barjola, espainiar margolaria (j. 1919).
* 2006 – Saparmurat Nijazov, Turkmenistango diktadorea (j. 1940).
* 2009 – Edwin Krebs, estatubatuar biokimikaria, 1992ko Medikuntzako Nobel Saria (j. 1918).
* 2012 – Lee Dorman, estatubatuar baxu-jotzailea, Iron Butterfly taldeko kidea (j. 1942).
* 2014 – Udo Jürgens, austriar abeslaria (j. 1934).
* 2015 – Kenzo Ohashi, japoniar futbolaria (j. 1934).
* 2017 – Ken Catchpole, australiar errugbilaria (j. 1939).
* 2019 –
** Martin Peters, ingeles futbolari eta entrenatzailea (j. 1943).
** Sam Strahan, zeelandaberritar errugbilaria (j. 1944).
** Emanuel Ungaro, frantziar moda diseinatzailea (j. 1933).
* 2021 –
** Carlyle Glean, Grenadako 5. gobernadore orokorra (j. 1932).
** Kawa Leauma, zeelandaberritar errugbi jokalaria, Ordizian jokatu zuena (j. 1989).
* 2022 –
** Franz Gertsch, suitzar margolaria, erretratu erraldoi hiperrealistegatik ezaguna (j. 1930).
** Josefina Triguero Agudo, madrildar epailea, Espainiako historiako lehen emakume epailea (j. 1946).
* 2023 – Robert Solow, estatubatuar ekonomialaria, 1987ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1924).
* 2021 – Vince Zampella, estatubatuar bideojoko diseinatzailea (j. 1970).
* 2025 – Patricia López Lucio, espainiar kazetaria (j.1978)

## Jaiak eta urteurrenak 
* Santo Tomas feria: Donostia eta Bilbon.
* Sehaska egutegiko izendegia: Tomas, Negu, Negua eta Neguri.

## Kanpo estekak 
Abenduaren 20 | Urteko egutegi | Abenduaren 22