open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haydée Agirre

**Haydée Agirre Doradell** (Santurtzi, Bizkaia, 1907ko otsailaren 26a - Bilbo, Bizkaia, 1998ko otsailaren 15a) Euzko Alderdi Jeltzaleko mitinlari ospetsua izan zen 1936ko gerraren aurretik, Polixene Trabudua, Julene Urzelai eta Maria Teresa Zabalarekin batera, emakumezko laukote famatuko kidea izan zen.

Bitan espetxeratu zuten. Lehenengo aldia 1932an izan zen. Bigarrenez, 1933an, atxilotu zuten eta Larrinagako kartzelan sartu zuten Polixene Trabuduarekin batera, mitin batean esandakoengatik. 15 egun eman zituen bertan.

Erizaina zen ikasketaz. 1936an,
Espainiako Gerra Zibila hasi zenean Basurtuko erietxean egon zen emakume batzuei bandajeak nola jarri irakasten. 1937an ihesari eman zion. Hasieran, Baionara joan zen. Bertatik jakin zuen frankistek bere aita fusilatu ziotela. Eresoinkan parte hartu zuen, dantzari bezala. Azkenik, Andorran bizi izan zen 30 urtez Euskal Herrira itzuli aurretik.

Andorrako garaian estraperloan ibili zen frankismoaren aurka ziharduten euzko abertzale eta errepublikazaleentzat dirua biltzeko.

## Erreferentziak 
alt=Haidée eta Polixene kartzelatik irtetzen 1933. urtean|thumb|271x271px|Polixene Trabudua eta Haydée Agirre 1933an

## Kanpo estekak 
Haydée Agirre bere bizitza kontatzen Bideoa eitb
Lézat Erdiko Orratza IM

'*** edota **Lézat Erdiko Orratza Ipar-Mendebaldea*', Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.058 metroko garaiera du. Frantziako Garona Garaia departamenduan dago. Lézat Erdiko Orratza HE eta Lézat Tontorraren alboan dago.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Lézat Tontorra

'***, Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.107 metroko garaiera du. Frantziako Garona Garaia departamenduan dago. Lézat Erdiko Orratza IM (3.058 m) eta Lézat Erdiko Orratza HE (3.037 m) gailurren tartean dago.

1852an Toussaint Lézat eta Jean Redonnet frantziar mendizaleek eta beste bi pertsonek lehenbizikoz igo zuten. Hasiera batean **Erdiko Tontorra*' izena jaso zuen.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Seu d'Urgellgo katedrala

'''Seu d'Urgellgo katedrala** edota **Santa Maria Urgellgoaren katedrala'* (katalanez *Catedral de la Seu d'Urgell* eta *Catedral de Santa Maria d'Urgell'') Kataluniako La Seu d'Urgell udalerrian dagoen katedral bat da, Lleidako probintziako Alt Urgell eskualdean.

XII. mendean eraiki zen.

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Fleury abadia

**Fleury abadia** edota **Saint-Benoît-sur-Loire abadia** (frantsesez *Abbaye de Saint-Benoît-sur-Loire* edota *Abbaye de Fleury*) Frantziako Loiret departemenduko Saint-Benoît-sur-Loire udalerrian dagoenbeneditar monasterio eta abadetxe bat da.

## Ikus gainera 
* Abadiaren webgunea 

## Kanpo estekak
Belloc Erdikoa

'''''', Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.006 metroko garaiera du. Frantziako Pirinio Garaiak eta Garona Garaia departamenduen artean dago.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Plan iboia

**Plan iboia**, aragoieraz eta gaztelaniaz ''Basa d'a Mora* edota *Ibon de Plan'', Pirinioetan dagoen iboi bat da, Aragoiko Chistauko ibarran dagoen Plan herriaren lursaileta, 1.910 metroko garaieran.

thumb|400px|erdian|Plan iboiaren ikuspegi panoramikoa.

## Kanpo estekak
Aiguille du Midi

**Aiguille du Midi** Alpeetako mendi bat da, Mont Blanc mendikatean. 3.842 metroko garaiera du eta Chamonixko Orratzetako garaiena da. Gailurrean dorre bat du, honetan telekomunikazio antena bat darama. Bertaratzeko teleferiko bat ere badago.

1818ko abuztuaren 5ean, A. Malczewski eta J.M. Balmat mendizaleek eta beste bost gidariek bere iparraldeko aurpegia igo zuten. 1856ko abuztuaren 5ean J. A. Devouassoux eta A. eta J. Simond mendizaleek hegoaldeko aurpegia igo zuten.

## Kanpo estekak
Cubainformación

**Cubainformación** Kubarekiko adiskidetasun eta elkartasunezko dohanik banatzen den komunikabide bat da. Lauhilabetekari hau 2007an sortu zuen Euskadi-Cuba Gobernuz kanpoko erakundeak eta erakunde honen helburu berberak ditu: Kubako Iraultzarekiko laguntasuna eta elkartasuna. Besteak beste Joseba Macías izan zen bere sortzaileetako bat.

Elkarte honek kubatar herriarekiko eta Kubako sistema politikoarekiko elkartasun politiko, kultural eta ekonomikoa duten eta munduko bost kontinenteetako hainbat herritan dauden milaka elkarteetariko bat da.

Elkartasuna nagusiki politikoa izanik, esparru ezberdinetan garatzen ditu ekintzak, ardatz nagusiena Kubatar Iraultza eta bere gizarte garapenerako programarekiko agertzen duen babesa adieraztea izanik.

Europa mailan, erakunde hau da Kubako Iraultzaren alde lan egiten komunikabiderik antolatuena eta eraginkorrena. Gehienbat gaztelaniaz emititzen du.

## X. urteurreneko ospakizuna 
2017ko ekainaren 9tik 11ra bere sorreraren X. urteurrena ospatzeko hainbat ekitaldi egin zituzten. Besteak beste Bilborocken ekainaren 11an, gaueko 21:00tan bertan hitz egin zuten iraultzaren alde honako pertsonai ezagun hauek: Willy Toledo, aktorea; Mariela Castro, Fidel Castroren alaba eta Aleida Guevara Che Guevararen alaba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
http://www.cubainformacion.tv/
Gourdon Tontorra

'''''', Pirinioetako hirumilako mendi bat da, 3.034 metroko garaiera du. Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Ribagorza eskualdea eta Frantziako Pirinio Garaiak departamenduaren artean dago.

## Ikus gainera 
* Pirinioetako hirumilakoen zerrenda

## Kanpo estekak
Al Nair

**Al Nair** edo **Alnair** (α Gruis/α Gru) Grus (kurriloa) konstelazioko izarrik dizdiratsuena da, 1,73ko magnitudearekin. Bere izena arabierazko النائر (an-nayyir)retiik dator eta "dizdiratsua" esan nahi du. Txinan **Ke** bezala ezagutzen zen.

Al Nair B7IV espektru motako eta 13500 kelvineko tenperatura efektiboa duen izar azpierraldoi zuri-urdinska bat da. Bere argitasuna gure eguzkiarena baino 380 aldiz handiagoa da, ultramorean igorritako erradiazioa barne, eta bere diametro angeluarraren neurketa zuzena oinarri hartuta, bere erradioa gure eguzkiarena baino 3,3 aldiz handiagoa izango litzateke. Bere motako beste izar batzuk bezala, abiadura handian biratzen du, gure eguzkiak baino 120 aldiz azkarrago. Bere errotazio abiadura 236 km/skoa da gutxienez, bira bat egun bat baino gutxiagoan betez. Bere egoera ebolutiboari dagokionez, bere barne hidrogenoaren fusio nuklearra amaitzetik gertu dago, edo baliteke egoera horretara jada iritsi izana. Bere adina 100 milioi urte ingurukoa da.

Gainontzean, "oso normala" da, bere motako izarren eredu izateraino. Bere atmosferako atomoek eragindako xurgapen lerro gutxiko espektru sinple bat duenez, izararteko gasa ikertzeko hondo bezala erabiltzen da. Gure eguzki sistematik 101 argi urteko distantziara dago.

## Kanpo estekak
Maria Luisa Ana Lobkowiczekoa

**Maria Luisa Ana Lobkowiczekoa** (Baden-Baden, 1683ko urriaren 20a - Regensburg, 1750eko urtarrilaren 20) Fernando Augusto Lobkowizekoaren eta Maria Ana Baden-Badengoaren alaba zen. 1703ko urtarrilaren 10ean Anselmo Frantzisko Thurn eta Taxisekoarekin ezkondu zen, Eugenio Alexandro Thurn eta Taxisekoaren eta Ana Adelaida Fürstenberg-Heiligenbergekoaren alaba.

Lau seme alaba izan zituzten.
Joan eta Ane zigarro bat erretzen

***Joan eta Ane zigarro bat erretzen*** 1977an Ibon Sarasolak argitaratutako eleberri laburra da. Argitaratu zen garaian, bere joera berritzailea eta, oso liburu polemikoa izan zen. Narrazioaren oinarria objektibismoa da, hamarkada hartan oso modan zegoen Frantziako nouveau roman estiloan. Koro Nabarroren hitzetan objetibismoa zera da: "eguneroko errealitatea ahalik eta zehazkien aurkeztea, inolako bitartekorik gabe. Egileak ez du arazoak, gauzak, erakutsi besterik egiten."

## Argumentua 
Eleberriaren argumentua oso sinplea da: bikote bat ohean zigarroa erretzen ari dira. Argumentua bien pentsamenduen gainean antolatzen da: haurtzaroako gertakizunak, lehen jaunartzea, eskolaren oroimenak eta abar, azaltzen dizkigu. Aldi berean, egileak bikotearen mugimenduak eta sentsazioak azalarazten dizkigu. Berez, ez da ezer gertatzen bainan lerro artean gauza asko sumatu daiteke: ezkondu gabeko bikotea da, beldurra eta erlijioaren eragina, sentimenduekiko lotsa... Lana, garaian, saiakuntza txiki bat izan zen.

## Edizioak 
* 1977, Ustela saila
* 1987, Erein, ISBN: 9788475681573.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Eleberriaren testu osoa.
* Koro Navarroren kritika *Zeruko Argian*, 1978/02/5.
Corned beef

**Corned beef** () Britainiar Uharteetako usadiozko plater bat da, nagusiki Ingalaterrakoa. Aurrez, gatzunez eta eta ondoren ozpinez eta su baxuan sukaldatutako txekor okela da. Nagusiki latetan saltzen da, hain zuzen ere, latetan saltzen aintzindaria Irlanda ian zen, Cork konderriko txekor okelaz egindako latazko corned beefa salduz.

Hasiera batean langile mailako jendearen ohiko jakia izan arren, gizarteko maila guztien jakia izatera igaro zen. 1999an Karlos Galeskoak Uruguaiera egindako bisitaldi batean honakoa aipatu zuen: "Ni corned beefa janez hazi nintzen".

## Kanpo estekak
Te izoztu

[thumb|Te izoztua [limoiarekin]]
**Te izoztua** () tean oinarritutako edari bat da. Orokorrean izotza duen edalontzi batean zerbitzatzen da. Edozein te barietatea izozteko te bat bezala erabili daiteke, norberaren gustuaren arabera.

Tea botila edo latetan saltzen duten marka komertzialak daude baina daukaten te portzentaia oso baxua da. Horregatik hobeto da denda espezializatuetan erostea.

### Ezaugarriak 
Gomendagarria da tea giroko tenperaturara heldu arte hoztea te izoztua egin baino lehen, bestela kondentsatuak eratu ahal dira eta zapore garratza hartu dezake. Normalean te izoztua menda hostoekin eta limoi zatiekin zerbitzatzen da. Estatu Batuetan gozoa izaten da azukrea ipintzen dutelako.

### Osagaiak 
Etxeko freskagarri bat prestatzen dugunean bezala elkarrekin konbinatzen duten osagaiak erabili behar ditugu. Txokolateak eta osagai minak erabiltzea ez da komenigarria disolbatzean tearen trinkotasunari kalte egiten dutelako. Hurrengo osagaiak elkarrekin nahastu ahal dira edo bakarrik gehitu ahal dira.

* Birrindutako edo zatitako fruta. Sagarra, marrubiak, muxurka, papaia, melokotoia, mugurdiak, laranjak, morak, gereziak, ahabiak, limoia, kirtena, meloia, kiwia, kokoa, pikuak eta jengibrea gomendatuak dira.
* Fruitu lehorrak hala ere arbendola, pistatxoa, pasak eta datila.
* Loreak eta petaloak adibidez malbak, arrosak, eguzki-loreak, laranjondo-loreak, erromako kamamila, nabar-lorea eta hibiskoa.
* Espeziak hala nola bainila eta kanela.
* Belarrak: menda, ilen-kultibatua, zilantroa, erromako kamamila, belar bedeinkatua eta izpilikua.

## Kanpo estekak
Adar horizontal

**Adar horizontala** (AH, ingelesez horizontal branch, masa ertaineko (0,5 eta 9-10 eguzki masa arteko masadunak) eta metaltasun txikiko izarren eboluzioko fase berantiarretako bat da. Fase honek bere izena izarrak, erabilitako kolorea V-R edo B-V den eta magnitudea V den kolore-magnitude diagrama baten modu ia horizontalean banatzen direlako jasotzen du, hau da, izar hauen magnitude bisuala ia iraunkorra da, baina zuritik gorrira joan daitezkeen koloreekin. Adar horizontaleko izarrik beroenak sekuentzia nagusitik gertu daude, hotzenak erraldoi gorrien adarretik gertu dauden bitartean. Adar horizontaleko izarren magnitude bisual absolutua 0,0 eta 1,0 artekoa da, euren argitasuna gure eguzkiarena baino 50 aldiz handiagoa delarik.

Izar baten eboluzioko fase honetan izarrak bere nukleoan helioa erretzen du, eta fase honen aurretik erraldoi gorri fasea du (non hidrogenoa erretzen den heliozko nukleo inerte baten inguruko geruza baten). Alderatu hau sekuentzia nagusiko fasearekin, non hidrogenoa erretzen den nukleoan.

Adar horizontaleko izarren batzuk RR Lyrae izar aldakorrak dira, egun bat inguruko orbita periodoa izateagatik bereizten direnak. Aipaturiko izar hauek Esne Bidean eta gertuko galaxietan objektuetara dagoen distantzia neurtzeko erabiltzen dira.

## Ikus, gainera 
* Izar eboluzio
* Izar
* Pilaketa gorri
* Alfa-hirukoitz prozesua

## Kanpo estekak
Basa ibarra

**Basa ibarra** ( edota *Val de Basa*; ) Pirinioetako hegoaldeko isurialdean eta Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintziaren iparraldean dagoen haran bat da, Gállego Garaia eskualdean. Harana Basa ibaiak zeharkatzen du eta jada haranetik ateratzen denean Sabiñanigo udalerrian urak Gállego ibaian isurtzen ditu.

Harana Espín, Orús, Fandiello, Sant Chulián de Basa, Sobás eta Yebra de Basa herriek osatzen dute, bai eta Sabiñanigo udalerriaren barnean dauden Allué, Osán, Sant Román de Basa, Isún de Basa eta Sardas herriek ere.

## Kanpo estekak
Mera (mitologia)

Greziar mitologian **Mera** Ikario Atenasekoaren alaba zen Erigoneren txakurra zen.

Ikario ardoaren jainkoa zen Dionisoren gurlea zen, baina jainko honek mozkortutako artzain batzuk hil zuten, Ikariok pozoitu zituela sinetsita. Erigone Merarekin joan zen bere aitaren bila. Merak Erigone hilobiraino eraman zuen, eta aurkitu zutenean, minaren minez, biak suizidatu egin ziren. Erigonek bere burua urkatu zuen eta Merak amildegi batetik bota zuen bere burua.

Dionisok zeruan jarri zituen Erigone, Ikario eta Mera zeru gorputz bana osatuz. Erigoneren kasuan Virgo konstelazioa, Ikarioren kasuan Boötes konstelazioa eta Meraren kasuan Procyon izarra.

## Kanpo estekak
Terrassako katedrala

**Terrassako katedrala** edota **Espiritu Santuaren katedrala** (katalanez *Catedral de Terrassa* edota *Basílica del Sant Esperit*) Kataluniako Terrassa udalerrian dagoen katedral bat da, Bartzelonako probintzian. Espiritu Santuari sagaratua dago.

1574an eraiki zen.

2004an Vatikanoak Terrasako Artzapezpikutza sortu zuen, Bartzelonako Artxidiozesitik banandua, eta eliza hau katedral bilakatzea erabaki zuen.

## Kanpo estekak
Gironako harresiak

**Gironako harresiak** (katalanez *Muralles de Girona*) Kataluniako Girona hirian dauden defentza elementu multzo bat da (harresiak, gazteluak, dorreak, ateak eta gotorlekuak). Kataluniako Kultura Ondasuna izendatua daude.

## Kanpo estekak
Sant Pere Galligants monasterioa

**Sant Pere Galligants monasterioa** (katalanez *Sant Pere de Galligants*) Kataluniako Girona hirian dagoen beneditar ordenako monasterio bat da. Kataluniako Kultura Ondarea izendatua dago.

X. mendean eraikitzen hasi eta XII. mendean amaitu zen.

## Ikus gainera 
* Erromanikoa Katalunian

## Kanpo estekak
Troumouseko zirkua

**Troumouseko zirkua** () Pirinioetan dagoen zirku glazial bat da, Frantziako Pirinio Garaiak departamenduan eta Espainiako mugan. 2.200 metroko garaieran dago, Gèdre udalerriaren ibarrean.

Zirku honetako mendi garaienak La Múnia (3.134 m) eta Troumouse (3.009 m) dira.

## Kanpo estekak
Caelum (konstelazioa)

**Caelum** edo **Zizela** —— Nicolas Louis de Lacaillek 1750eko hamarkadan Caelum Scalptorium izenarekin gehitu zuen hego hemisferioko konstelazio ahul bat da. Gaur egungo 88 konstelazioen artean dago. Zortzigarren konstelaziorik txikiena da, eta 0,038 estereorradianeko angelu batean dago, Corona Australisena baino apur bat txikiagoa.

Bere tamaina txikia eta Esne Bidearen plano galaktikotik urrun egoteagatik, Caelum objektu interesgarri gutxi duen nahiko konstelazio hutsa da. Konstelazio honetako izarrik dizdiratsuena Alfa Caeli da, 4,45eko itxurazko magnitudearekin, eta konstelazio honetako gainontzeko izarren artean 5 magnitudea gainditzen duen beste izar bakarra Gamma1 Caeli da. Beste objektu nabarmengarri batzuk RR Caeli, gugandik 65,7 argi urtera dagoen eta bere inguruan exoplaneta bat duen izar bitar bat, X Caeli, Gamma1 Caelirekin izar bitar optiko bat osatzen duena eta HE0450-2958, hasieran, galaxia ikusgarririk gabeko zurruztada soil bat zirudien Seyfert galaxia bat dira.

## Historia 
Caelum, lehen aldiz, XVIII. mendean gehitu zuen Lacaillek, hego hemisferioko zeruetako beste hamairu konstelazioaren sortzailea izan zena. Lacaillek frantsesez eman zion izen *Burin* izan zen, *Caelum Sculptorium* bezala latinera itzulia. Francis Bailyk izen hau *Caelum*era laburtu zuen John Herschelen iradokita. Jatorrizko kartan konstelazioa gubil edo ziri bat bezala erakusten da, zizel bat bezala ezagutu izan den arren. Johann Bodek izena pluralean idatzi zuen (Caela Scalptoris) baina ez zuen arrakastarik izan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Heliosfera

[thumb|400 px|Heliosferaren kanpo hedapena, [Oorten hodeia eta Alfa Centauri milioi bateko UA eskala logaritmikoan adierazten duen grafikoa.https://web.archive.org/web/20080124074151/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/scale.html (NASA, 1999)]]
**Heliosfera** eguzki haizearen eraginpean dagoen eremua da, eguzki atmosferatik datozen ioiez osatua dago eta Plutoneko orbitatik haratago hedatzen da.

Honek burbuila magnetiko bat sortzen du, bere barnean Eguzki-sistemako planetak daude. Burbuila honek ezartzen duen mugari heliopausa deritzo. Heliopausa terminazioaren talka frontetik banatzen duen geruzari helioazala deritzo.

## Kanpo estekak
Japoniaren mongoliar inbasioa

1274 eta 1281ean Mongoliar Inperioak Japonia konkistatzeko burututako bi inbasio saiakera izan ziren. Biek porrot egin zuten.

Bi gertaera hauek japoniar historiak itzelezko garrantzia eduki eta eragin handia izan zuten, garaiko mundu osoko inperio boteretsuenaren hedapena gelditzea lortu baizen. Kamikaze hitzaren lehenbiziko aipamena ere garai honetakoa da.

Bigarren Mundu Gerra amaierako estatubatuar inbasioa ez beste, bi inbasio saiakera hauek Japonian 1.500 urtetan eragin handieneko gertaerak izan ziren.

## Kanpo estekak
Blaich

'''''', , Eskoziako Highland eskualdeko herri bat da, Lochaber barrutian. Loch Eil aintziraren hegoaldeko ertzean dago, Fort William udalerritik hurbil.

## Kanpo estekak
Pāṇini

**Pāṇini** (; K.a. VI.-K.a. IV. mende inguruan) edo **Panini**, antzinaroko sanskritoaren hizkuntzalari eta gramatikalaria izan zen. Hinduismoan egile gurtua da. Indiako hizkuntzalaritzaren aitatzat hartua, Indiako ipar-mendebaldean bizi izan zen, Mahajanpada aroaren hasieran.

Idatzi zuen testurik ezagunena *Ashtadhyayi* da, sutra estiloko tratatu bat, sanskritoaren gramatikaz eta hainbat *bhasya* edo iruzkin izan ditu, hinduen tradizioan ezagunena Patanjaliren Mahābhāṣya. Haren ideiek beste erlijo batzuetako aipamenak ere sortu ditu, adibidez, Budismoan.

Pāṇiniren izen konposatuen analisia gaur egungo Indiako hizkuntzen konposaketa teorien oinarria da; halaber, haren gramatikari buruzko teoria zientifikoa sanskrito klasikoaren hasieratzat hartzen da. Tratatu hari esker, sanskritoa izan zen Indiako literatura eta idazketa hizkuntza nagusia bi milurtekoz. Haren testua Turingen makinarekin alderatu da, hizkuntzaren egitura logikoa eta konputazioa eredu matematiko baten bidez azaltzeko gaitasunagatik.

## Erreferentziak
Idi-erreki

[thumb|[Sunday roast|*Sunday roast* delakoa: idi-errekia patata erregosi, barazki eta *Yorkshire puddingarekin*.]]
**Idi-errekia**, **rosbifa** edo ***roastbeefa*** () labean erregositako idi-okel xamurreko saiheski bat da. Jatorriz, Ingalaterrako sukaldaritzako usadiozko jakia izan arren, ingeles hiztun herrialde ugaritan ere oso hedatua dagoen jakia da, nagusiki Australian. Usadioz igandez zerbitzatzen da, hortik, *Sunday roast* deritzon eguna. Idi-errekia, barazki eta patatekin zerbitzatzen da (erregosiak, egosiak edo purean), eta Ingalaterra Iparraldean *Yorkshire pudding* deritzonarekin batera.

Idi-errekiaren soberakinak *hash* deritzona egiteko edota ogitartekoan jaten dira. Usadioz, Ingalaterran idi-errekia hotza eta *corned beef* jakiaren ondoren jatean da. Maiz, errefau mina gehitzen zaio.

Idi-errekia labean pixkanaka erregosten da, bere azalak urre kolorea izan arte, baina guztiz egosi gabe, barnealdea gutxiago erregosia egon behar da, eta batzuen gustuaren arabera gutxi egina ere bai.

## Erreferentziak 
## Kanpo-estekak
Itxaso Atutxa

**Miren Itxaso Atutxa Atutxa** (Indautxu, Bilbo, Bizkaia, 1967ko ekainaren 19a) bizkaitar politikari jeltzalea da. Euskal filologiako ikasketak egin zituen Deustuko Unibertsitatean. 2013ko otsailaren 21etik Bizkai Buru Batzarreko lehendakaria da, kargu horretan egon den lehen emakumezko jeltzalea. Alderdi bereko Aitor Esteban du senar.

## Biografia 
Indautxu auzoan jaioa, Deustuko Ikastolan egin zituen lehen ikasketak, Bigarren Hezkuntza La Salle ikastetxean, eta gero, euskal filologiako karrera Deustuko Unibertsitatean.

1984an hasi zuen militantzia Euzko Alderdi Jeltzalean, Deustuko Batzokiaren bitartez.

Euskal Telebistako informazio zerbitzuetan izan zen 1987 urtean, oraindik ikasten ari zela. Handik bi urtera, Saio eta Entretenimenduen departamentura sartu zen, lehenengo erredaktore gisa eta gero Saioen koordinatzaile gisa. 1990retik 1993ra bitartean, zuzendari eta ekoizle lana egin zuen. 1994 eta 1995 urteetan, Bizkaiko Ikus-entzunekoen Elkarteko arduraduna izan zen.

1995etik 2009ra, Emakundeko zuzendaritza batzordekoa izan zen, Eusko Legebiltzarrak izendatuta.

1996an, 3Koma ekoizpen etxean sartu zen, zuzendaritza eta ekoizpen lanak bateratuz, eta urtebete geroago enpresako bazkide bilakatu zen.

Javier Atutxa politikari jeltzale zenaren alaba da. Aitor Esteban jeltzalearekin ezkonduta dago eta Zeberion dute bizitokia: han, Atutxa alkateorde izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ordesako ibarra

**Ordesako ibarra**,  eta , Pirinioetako hego isurialdeko haran bat da, Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huesca probintziaren iparraldean eta Frantziaren mugan, Sobrarbe eskualdean. UNESCOk Gizateriaren Ondarea izendatua du.

Bertan, 1918tik, Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionala dago, bai eta Monte Perdido, Añiscloko arroila, Escuaíngo arroilak eta Pinetako haranaren goi ibarra ere.

## Kanpo estekak
Bock

thumb| Bock garagardoaren iragarkia (1882. urtea)
**Bock** (**Bockbier** edo **Starkbier** ere deitua) alemaniar garagardo estilo bat da, malta izaera sendokoa (Munich eta Vienako maltek markatuta). Gozoa, nahiko indartsua (bolumenaren %6,3 - %7,2 alkohola), eta zertxobait lupulatua (20-27 IBU) da. Jatorriz Einbeck hirikoa da. Garagardoak ahuntzarekin inolako zerikusirik (Bock Alemanez "ahuntza" da) ez badu ere, animalia horren irudia askotan jartzen da etiketan.

## Kanpo estekak
Dortmunder Export

thumb|Dortmunder garagardo pitxerra
**Dortmunder Export** (*Dortmunder Helles* edo *Dortmunder Bier*) edo Dortmund-ekoa, alemaniako pale ale garagardo estilo bat da, normalean lupulu gutxiagorekin prestatua eta pilsen motako garagardoak baino usain handiagorekin. Dortmund garagardoa esportazio garagardoa da (*Export mota*), Dortmund hiritik datorrena, Alemaniako mendebaldean, hiri hau da garagardoko ekoizle handiena herrialde horretan. Hasiera batean, Dortmunder Union garagardotegiak prestatu zuen 1873. urtean, bere hastapenetan oso ezaguna bihurtu zen, besteak beste industriako langileengan, produkzioa gainbehera egin zuen 1994. urtera arte, ekoizpena Brinkhoff's-eri eman zionean.

## Kanpo estekak
Sociedad Deportiva Teucro

**Sociedad Deportiva Teucro** Pontevedrako (Galizia) eskubaloi taldea da.

## Historia 
1990 eta 2009 artean lehen mailako ohiko taldea izan zen baina 2009an jeitsi zenetik zilarrezko mailan aritu da batez ere. 2015ean mailaz igo zuen baina urtebeterako 2017an ere berriz lortu du ASOBAL Ligara igotzea.

## Palmaresa 
### Estatuan: 6 
* ASOBAL Liga (0): laugarrena 1995-96an.
* Zilarrezko maila (2): 2015, 2017
* Errege Kopa (0): finalerdiak 1993 eta 2004an

### Nazioartean: 0 
* EHF Kopa: final hamaseirenak 1995-96 urtean

## Azken denboraldiak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
RK Lokomotiva Zagreb

**RK Lokomotiva Zagreb** (izen osoa *Rukometni Klub Lokomotiva Zagreb*), Kroaziako emakumezkoen eskubaloi taldea da, Zagreb hiriburukoa da.

## Historia 
Jugoslaviaren garaian talde arrakastatsua izan zen, 1956 eta 1970 artean zortzi liga irabazi zituen eta 1975ean Europako Kopako finala jokatu zuen baina ez zuen titulua irabazi. 1991an ordea EHF Kopa irabazi zuen.

Kroazia independiente egin ondoren hiru liga eta lau kopa irabazi ditu eta baita Europako bi titulu ere, EHF Kopa eta Challenge Kopa.

## Palmaresa 
**Jugoslavian:**
* Jugoslaviako Liga (10): 1956, 1959, 1962, 1964, 1965, 1968, 1969, 1970, 1974, 1991
* Jugoslaviako Kopa (8): 1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1965, 1971, 1988

**Kroazian:**
* Kroaziako Eskubaloi Liga (3): 1992, 2004, 2014
* Kroaziako Eskubaloi Kopa (5): 1992, 2005, 2007, 2014, 2018

**Europan:**
* Europako Kopa (0): finalista 1975ean
* EHF Kopa (1): 1991
* Challenge Cup (1): 2017

## Kanpo estekak
Panticosako bainuetxea

**Panticosako bainuetxea** (aragoieraz *Os Banyos de Pandicosa* eta gaztelaniaz *Baños de Panticosa*) Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Huescako probintzian dagoen Panticosa udalerrian kokatutako bainuetxe bat da, Gállego Garaia eskualdean. 1.630 metroko garaieran eta Huesca hiriburutik 102 kilometrora dago.

XVII. mendean eraiki zen.

## Kanpo estekak
Sabrina Salerno

**Sabrina Debora Salerno**, ezagunagoa **Sabrina** izen artistikoaz (1968ko martxoaren 15a, Genova) italiar abeslari, modelo, aktore eta ekoizle bat da.

1980ko hamarkadaren amaieraldera Mendebaldeko Europan sex symbola bilakatu zen, bereziki *Boys (Summertime Love)* abestiaren bideoklipari esker. Hego Euskal Herrian nahiz Espainian 1987an Un, dos, tres... responda otra vez telebista saio ospetsuan abesten agertu zenetik ospetsu bilakatu zen, eta urte hartako TVE1 kateko Urte Zahar gaueko saioan abesten ari zela bular bat bere eskotetik atera eta segundu eskas batzutan denon ikusgai agertu zenetik, nazio mailako eskandaloa bilakatzeaz gain gizon eta mutil gazte nerabe ugariren mito sexuala ere bihurtu zen.

Bestalde, hedabideek Samantha Fox ingeles abeslariarekin lehia ospetsua sortarazi zuten, hura ere sex symbol izendapena jasoa baizen, nahiz eta berez biek benetazko lehiarik ez izan. Garai hartan Sabrinak ustezko lehia horri buruz honakoa esan zuen: "Samantha eta nire arteko antzekotasun bakarra bularrak dira, nik abestu egiten dut". Hogei urte beranduago bi abeslariak elkarrekin abesti bat abesteko bildu ziren.
Samantha Fox

'*Samantha *"Sam"* Karen Fox*' (1966ko apirilaren 15a, Londres) ingeles abeslari, modelo eta aktore bat da.

Bere abesti ezagunenak "Touch Me (I Want Your Body)" ("Uki Nazazu (Zure Gorputza Nahi Dut") eta "Nothing's Gonna Stop Me Now" ("Ezerk Ez Nau Geldituko Orain") dira, azken horren bideoklipa Marbellan filmatu zen.

1980ko hamarkadaren amaieraldera Sabrina Salerno eta Danuta Lato poloniar sex symbolekin garaiko hizkeran "tit-stars" ("titi-izarrak") zeritzon hirukotea osatu zuen.
Araceli Segarra

**Araceli Segarra i Roca** (1970eko martxoaren 26a, Lleida) kataluniar alpinista, mendigoizale eta modelo bat da. 1996an Everest mendia igo zuen Espainiar Estatuko lehenbiziko emakumea bilakatu zen.

Zortzimilako ugari igo eta igotzeko saildiak egin ditu, bai eta Andeetako eta mundu osoko beste hainbat mendietara ere.

## Igoerak eta saiakerak 
* 1987 Sima GESMA -1070 m, Gailurra, Màlaga
* 1990 Mount Kenya 5.180 m, Gailurra, Kenya
* 1991 Broad Peak 8.047 m, 7.100 metrora iritsia, Pakistan
* 1992 Shishapangma, Tibet, 8.008 m, Alpear estiloan
* 1995 Everest Tibet 8,846 m, 7.800 metrora iritsia
* 1996 Everest Nepal 8.846 m, Gailurra, Espainiar Estatuko lehenbiziko emakumea
* 1997 Ganesh, 6.796 m, 6.650 metrora iritsia, India
* 2000 K2 8.611 m, 7.500 metrora iritsia, Txina
* 2001 Kangchenjunga 8.585 m, 8.000 metrora iritsia, Nepal
* 2002 Pakistan K2 8.611 m, 7.100 metrora iritsia
* 2003 Gasherbrum I 8.063 m, 8.000 metrora iritsia, Pakistan
* 2003 Amadablam 6.812 m, Gailurra, Nepal
* 2004 Izenik Gabeko Dorrea, 6.239 m, Gailurra, Pakistan
* 2005 Kangchenjunga 8.585 m 7.500 metrora iritsia, Nepal
* 2006 Pequeño Alpamayo de 5.350 m Gailurra, Bolivia
* 2006 Huayna Potosí, 6.088 m, Gailurra, Bolivia
* 2006 Sajama, 6.542 m, Gailurra, Bolivia

## Kanpo loturak 
* Webgune ofiziala
Arako ibarra

**Arako ibarra**, baita **Zerbillonar ibarra** ere deitua, Pirinioetako hegoaldeko isuriko haran bat da, Huescako probintziako Sobrarbe eskualdean.

Los Mulos eta Cauterets mendateen artean dagoen Arako zirkutik Bujaruelo ibarreraino hedatzen da. Ibarrak Ara ibaiaren ibilbidea jarraitzen du, bere jaiolekutik Arazas ibaiarekin elkartu arte, jada Broto ibarran barneratuz.

Batzuetan Arazas ibaiaren ibar osoari Arako ibarra ere deitzen zaio, Aínsa udalerrira iristen den arteraino, hortaz, Broto ibarra ere barne hartuz.

## Kanpo estekak
Bujarueloko mendatea

**Bujarueloko mendatea**,  eta  edota *Port de Gavarnie*, Pirinioetako Bujaruelo ibarra eta Gavarnie artean dagoen mendate bat da, Espainiako Aragoi autonomia erkidegoko Sobrarbe eskualdea eta Frantziako Pirinio Garaiak departemenduko Bigorra eskualdea elkarlotzen ditu. 2.260 metroko garaieran dago.

Mendatera Huescako probintziatik bidezidor batez igotzen da, aldiz, Gavarnietik D-923 errepidearen luzapen bat den bide batetik etor daiteke.

## Kanpo estekak
Aspingo mendatea

**Aspingo mendatea**,  eta , Pirinioetako mendate bat da, Frantziako Pirinio Garaiak departamenduko Aspin udalerriaren lursailetan. 1.489 metroko garaiera du. Sainte-Marie-de-Campan eta Arreau udalerriak elkarlotzen ditu.

Frantziako Tourra maiz igaro den mendatea da, 1947-2016 artean, 47 aldiz.

## Kanpo estekak
Bujaruelo

**Bujaruelo ibarra** () Pirinioetako hegoaldeko isuriko populaturik gabeko haran bat da, Huescako probintziako Sobrarbe eskualdean. Ordesa eta Perdidoko Parke Nazionalarekin muga egiten du, Ordesako haranaren ipar-mendebaldean justuki, Ara ibaiaren iturburua bertan dagoelarik.

San Nicolás de Bujaruelo (1420 m) izeneko landan mendi-aterpea eta kanpalekua daude. Ara ibaia zeharkatzeko zubi erromanikoa dago, eta paraje hauek dira abiapuntua Taillon (3.155 m), Gabieto Ekialdea (3.031 m), Gabieto Mendebaldea (3.035 m), Tendeñera (2.853 m) eta Viñamala (3.298 m) mendietara igotzeko.

## Historia
XVIII. mendea arte Bujaruelo populatua egon zen, bertan San Nicolás ospitalea zegoelarik, 1150 inguruan fraideek eraikia. Gaur egun zubia, elizaren eta ospitalearen hondarrak ikus daitezke oraindik. 

Nahiz eta ibar honek natura eta faunari dagokionez ondare handia izan, turismo eta abeltzaintzarekin loturiko interesen ondorioz ez da parke nazionalera gehitu izan. Halaber, errepide bat eraikitzeko proiektua ere baztertu egin da, Espainia eta Frantzia lotuko zituena. 

## Argazki galeria

Pirineo_San_Nicolas_de_Bujaruelo.jpg|Zubi erromanikoa.
Pirineo_Bujaruelo_1.jpg|Ur-jauzia eta ibaia.
Valle_de_Bujaruelo_-_WLE_Spain_2015_(7).jpg|Basoan barneko bidezidorra.

## Ikus, gainera
* GR 11

## Kanpo estekak 
*Aterpetxearen webgunea.
Populazio hazkunde

**Populazio hazkundea**, biologian, populazio bateko banako kopuruaren hazkundea da.

Edozein espezieren hazkundeari lotutako kontzeptua den arren, askotan gizakiaren populazioaren hazkundeari erreferentzia egiteko erabiltzen da.

## Kanpo estekak
Un día nada más

***Un día nada más*** (euskaraz *Egun bat gehiagorik ez*) 2016an Enrique Villarreal Armendáriz El Drogas eta Rhythm´n Blues Band Estatu espainiar osoaren rock-abeslariekin eta taldeekin zuzenean grabatutako albuma da. Album barruan, luxuzko digipack, bi CD, bi DVD, tartean *Un día nada más* dokumentala, eta bi argazki-liburuxka datoz. Grabazioek El Drogasen bizitza osoko abestiak errepasatzen ditu. Grabazioa Iruñeko zitadelan egin zen, 2016aren uztailaren 2an, eta Iruñeko abeslariari eskainitako benetako omenaldi erraldoia izan zen. Kritiko askoren ustez ezinbesteko rock-albuma da.

## Kolaboratzaileak 
* Rulo
* Iván Ferreriro
* Ara Malikian
* Quique González
* Álvaro Tormo Los Zigarroskoa
* Ovidi Tormo Los Zigarroskoa
* Leiva
* Fito Cabrales
* Carlos Tarque MClanekoa
* Rosendo Mercado
* Luz Casal
* Vito Sínkope taldekoa
* Gorka Urbizu Berri Txarrak taldekoa
* Yosi
* Gorka Urbizu
* Ibai Ganuza
* Kutxi Romero Mareakoa
* Julieta Itoiz, LaChulaPotra
* Carlos Escobedo
* Brick Paco

## Abestiak 
### 1.CD ''El Drogas y la Rhytm'n'Blues Band* 
# *Así*
# *Con tu presencia*
# *En punto muerto*
# *Sueños rotos*
# *Collar abandonado*
# *La hora del carnaval*
# *Todo lo enamora*
# *No sé qué hacer contigo*
# *Oveja negra*
# *Cordones de mimbre*
# *Nada sin ti*
# *Frío*
# *Empujo pa´ki*
# *Que no me silbes*

### 2.CD *Los disparos del Dr. Gas* 
# *Están para violarlas*
# *El charco*
# *Todos mirando*
# *Ceromásiete*
# *Víctima*
# *En la silla eléctrica*
# *Fue 24d. ¿y qué?*
# *Tentando a la suerte*
# *Barrio conflictivo*
# *Peineta y mantilla*
# *Bahía de Pasaia*
# *No hay tregua*
# *Azulejo frío*
# *En blanco y negro*

## Dokumentala 
Bilduma barruan *Un día más'' dokumentala jaso zen. Lana 21 minutu ditu eta Entransito Televisiónek ekoiztu zuen Warner Music Spain enpresarako. Egilea eta argazkilaritza arduraduna Aitor Lekue izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Publikazioaren inguruko informazioa.
* :El Drogas Luz Casalekin YouTuben.
Arecibo

**Arecibo** AEBko Puerto Rico estatu aske elkartuaren udalerria da. 78 auzo ditu eta, 2010ean, 96.440 biztanle zituen. Gune administratibo nagusia Arecibo Pueblon dago. Arecibo uhartearen iparraldean dago, San Juan de Puerto Ricoren mendebaldean, 80 kilometrotara. Udalerrian Areciboko irrati-teleskopioa dago.

## Etimologia 
Abacoa izeneko ibaiaren ertzean herri-indigena zegoen eta haren kazike Arasibo zen.

## Auzo ofizialak 

* Arecibo Pueblo
* Arenalejos
* Arrozal
* Cambalache
* Carreras
* Domingo Ruiz
* Dominguito
* Esperanza
* Factor
* Garrochales
* Hato Abajo
* Hato Arriba
* Hato Viejo
* Islote
* Miraflores
* Río Arriba
* Sabana Hoyos
* Santana
* Tanamá

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Areciboko irrati-teleskopioa

## Kanpo estekak 
* :Udalaren webgune ofiziala.
Palo mendatea

**Palo mendatea** edota **Pau mendatea**, ,  eta , Pirinioetako mendate bat da, Frantziako Biarno eskualdeko Aspe ibarran dagoen Laskun udalerria eta Espainiako Huesca probintziako Echoko ibarraren artean. Cotdoguy (2.019 m) eta Burcq (2.105 m) mendien artean dago.

thumb|400px|erdian|Palo edo Pau mendatea.

## Kanpo estekak
Jauntxo

**Jauntxo**a Euskal Herrian udalerri edo eskualde bateko gizonik itzaltsuena zen. Boteretsuena zen eta uztarpean izan ohi zituen inguruko hautesle guztiak. Administrazioaren erabakiak kontrolatzen zituen, eta gobernuan ere eragiten zuen, probintziako gobernadorearen bidez. Hortixe zetorkion, hain zuzen, botere itzala.

Mesedeak eska eta egin zitzakeen, eta izapide eta zuzemenak bizkortu; ordainetan, inguruko hautesleak erabateko leialtasunez jokatzen zuten harekin. Gaur egun, Gaztelaniaz erabiltzen den kazike eta hortik eratorritako kazikismo hitza sistema politiko hori adierazteko erabiltzen da.

## Historia 
Jauntxoak mende luzeetan izan ziren Euskal Herrian: agian ezagunenak Erdi Aroko Ahaide nagusiak izan ziren. XIX. mendean, sufragio zentsitarioarekin, jauntxoen sistemak indarra hartu zuen. Izatez, ez zen bakarrik Hego Euskal Herriko bereizitasun bat; Espainiako Erresuma guztian gertatzen zen ezaugarria zen.

Gaur egun duen esanahia XIX. mendean hartu zuen. Sufragio zentsitarioa indarrean jarri zenean, poliki-poliki, Hego Euskal Herriko eskualdeko eta hirietako jauntxo nagusiek aldez aurretik zer nahi zuten adosten hasi ziren. Horren arabera, emaitzak manipulatzen zituzten, baita horretarako bortizkeria erabili behar baldin bazuten ere.

Jauntxokeria bi eratakoa izan zitekeen: limurtzailea, jauntxoari obeditzea guztiz normaltzat edo, gutxienez, halabehar ezinbestekotzat jotzen zuena; edo bortxazkoa, goitik beherako neurri administratiboak aplikatzen zituena (jendea lanetik bota, isunak jarri...), horretan segurtasun-indarrak edo (jauntxoak ordaindutako) "borraren taldeak" erabiliz.

## Ikusi gainera 
* Kazikismo
* Kazike
* Noblezia

## Kanpo estekak
Aísako aragoiera

**Aísako aragoiera** edota **aisera** (aragoieraz *Aragonés aisino* edota *aisino*) Aragoiko Aísako ibarran mintzatzen den aragoieraren dialekto bat da, mendebaldeko aragoieraren multzoan sailkatua dago. Aísa, Esposa eta Sinués udalerrietan hitz egiten da.

Aragüésko aragoiera eta Jakako aragoieraren artean dagoen aldaera da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Echoko aragoiera

**Echoko aragoiera**, **txesoera** edota **txesoa** (aragoieraz *Aragonés cheso* edota *cheso*) Aragoiko Huescako probintziako Echo ibarran mintzatzen den aragoieraren dialekto bat da, mendebaldeko aragoieraren multzoan sailkatua dago.

Mendebaldeko aragoierako aldaeren artean hobekien gorde izan direnetako bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oszilatzaile armoniko kuantiko

**Oszilatzaile armoniko kuantikoa** oszilatzaile armonikoaren parekide kuantikoa da. Mekanika kuantikoari dagokionez, sistema eredu garrantzitsuenetako bat da, potentzial armoniko baten bitartez edozein potentzial oreka puntu egonkor batera iris baidaiteke (gutxienekoa). Gainera, konponbide analitiko erraz bat onartzen duen sistema mekaniko kuantikoetako bat da.

## Kanpo estekak
Araguesko aragoiera

**Araguesko aragoiera** edota **araguera** (aragoieraz *Aragonés aragüesino* edota *aragüesino*) Aragoiko Aragüés del Puerto eta Jaka udalerrien inguruan mintzatzen den aragoieraren dialekto bat da, mendebaldeko aragoieraren multzoan sailkatua dago.

Echoko aragoieraren antza du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Takioi

**Takioia** (grezieraz, ταχυόνιον *takhyónion*, ταχύς *takhýs*tik 'azkar, laster') Teoria atomikoan, argiarena baino lastertasun handiagoa duen partikula hipotetiko bat da. Erlatibitatearen teoriarekin bat dator takioiaren izatea, erlatibitatearen teoria, berez, izan daitekeen lastertasun handiena argiarena dela oinarritzat harturik formulatu bazen ere. Partikula arruntak, elektroiak adibidez, argiaren lastertasuna baino txikiagoa izan dezake baina, takioia argiaren lastertasunaz gainetik besterik ezin izan daiteke. Energia galduz gero, takioia azeleratu egingo litzateke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Noche de rock&roll

***Noche de rock&roll*** (euskaraz *Rock&roll gaua*) Barricada rock taldeak argitaratu zuen lehenengo musika disko luzea izan zen, 1983an. Donostiako Tsunami estudioan grabatu zen; aurretik Iruñeko Txantrean Soñua disko-etxeak estudioan saiatu ziren baina ez zuten lortu. Ekoizleak Marino Goñi eta Barricada taldea bera izan ziren. Ramoncín abeslari madrildarrak, bestetik, ekoizpenean eta grabazioan lagundu zuen; esperientzia ez zen oso ondo atera eta taldeak hurrengo diskoan "Lentejuelas" kanta eskaini zion.  Diskoak Euskal Herrian arrakasta handia izan zuen eta bertan jasotako kanta askok oraindik-orain bizirik diraute.

## Diskoaren abestiak 
# «En la Silla eléctrica» - 4:32
# «Esperando en un billar» - 3:45
# «Alambre de espino» - 4:25
# «Que estalle la bomba» - 4:54
# «Esta es una noche de Rock&Roll» - 5:00
# «Sin ver la cara a nadie» - 4:30
# «Pídemelo otra vez» - 5:54
# «Picadura de escorpión» - 2:16

## Taldea 
* Enrique Villarreal, *El Drogas*: ahotsa, baxua eta koruak.
* Javier Hernández, *Boni*: ahotsa, gitarra eta koroak.
* Sergio Oses: gitarra, ahotsa eta koroak.
* Mikel Astrain: bateria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Abestien letrak.
* :Bideo ofiziala.
2010eko Xilaba Bertsulari Xapelketa

**2010eko Xilaba Bertsulari Xapelketa** Xilaba Bertsulari Xapelketaren bigarren edizioa izan zen eta *XXX* leloa izan zuen. **Xilaba** izena izan zuen lehen aldiz, XI-beroa, LA-purdi eta BA-xenafarra irudikatuz. Irailaren 18 eta azaroaren 13 bitartean ospatu zen. 19 bertsolarik hartu zuten parte eta hiru kanporaketa, bi finalaurreko eta finala ospatu ziren. Finala Donibane Lohizuneko Jai-Alai Pilotalekuan ospatu zen azaroaren 13an eta Amets Arzallusek bere bigarren txapela jantzi zuen.

## Parte-hartzaileak 
## Saioak 
### Kanporaketak 
#### Muskildi 
#### Aiherra 
#### Sara 
### Finalaurrekoak 
#### Luhuso 
Lehenengo finalaurrekoa, Luhusoko Harri Xuri aretoan jokatu zen 2010eko urriaren 16an.

#### Gabadi 
Bigarren finalaurrekoa, Gabadiko Herriko gelan jokatu zen 2010eko urriaren 23an.

## Finala 
### Donibane Lohizune 
Finala Donibane Lohizuneko Jai-Alai Pilotalekuan ospatuko zen azaroaren 13ko 17:00etan. Mixel Itzainak jantzi zion txapela Amets Arzallus irabazleari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jamala

**Jamala** —jaiotzako izen-deiturez, **Susana Alimivna Jamaladinovna**— (Ox, Kirgiziako Sobietar Errepublika Sozialista, SESB, 1983ko abuztuaren 27a) abeslaria, konpositorea eta aktorea da. Krimeako tatariar jatorrikoa da, eta Ukraniako nazionalitatea du. 2016ko Eurovision Abesti Leihaketa irabazteagatik da ezaguna.

## Sustraiak 
Jamala gaur egun Kirgizistan den lurraldean jaio zen, lurralde hori Sobiet Batasuneko Kirgiziako Errepublika zenean. Aita Krimeako tatariarra du, eta ama armeniarra. Jamalaren Krimeako tatariar arbasoak Stalinen 1944ko deportazioan erbesteratu zituen Kirgiziako Ox hirira, eta 1989an itzuli ziren Krimeara. Haren armeniar familia Nagorno-Karabakhekoa da. Jamalaren lehen hizkuntza errusiera da, eta ukraniera ikasi zuen nerabezaroan. Krimeako tatareran idatzi izan arren, ez du hizkuntza horretan trebetasunik.

## Abeslari ibilbidea 
### Lehen lanak 
Jamala haurtzarotik dago musikan murgilduta. Haren lehen grabazio profesionala bederatzi urte zituela egin zuen, Krimeako tatariarren haur kantak abesten. Simferopolgo musika unibertsitatean ikasi zuen, eta Ukraniako Tchaikovsky musika akademia nazionalean atera zuen opera-kantari titulua. Bere lehen diskoa, *For Every Heart*, 2010ean argitaratu zuen, *You are made of love* edo ''It's me, Jamala* bezalako abestiekin. Disko horretako *Smile* abestiarekin 2011ko Eurovisionerako Ukrainako ordezkari izateko hautagai izan zen, jendearen gustukoenetarikoa bihurtu zen, baina azkenean erretiratu egin zen. Bere bigarren diskoa 2013an atera zuen, *All or Nothing* izenekoa. 2014an bere hirugarren diskoa atera zen, *Thank you*, eta 2015ean *Podykh*.

### Eurovision 2016: ospera jauzi egitea 
Jamalak Ukrania ordezkatu zuen 2016ko Eurovision lehiaketan, *1944* kantarekin. Kanta ingelesez eta Krimeako tatareraz zegoen idatzita, eta bigarren finalerditik klasifikatu ostean, lehiaketa irabaztea lortu zuen. Finalerdian, bigarren postuan amaitu zen Australiaren atzetik, geroago finalean 2. postua lortu zuen herrialdea. Finalari dagokionez, aipatzekoa da ez zituel ez epaimahaien ez telebotoaren botoak irabazi, bietan bigarren postuan amaitu zelarik. Hala ere, orokorrean batez besteko hoberena eta puntuazio hoberena lortu zituen, guztira 534 puntu lortuta. Horrek Ukrainaren bigarren garaipena ekarri zuen. Jamalak abestiaren letra 2014an idatzi zuen, bere birramonaren deportazioaren istorioa kontatuz. Kantaren gaiarengatik, Errusian kritika handiak sortu zituen, Errusiaren eta Ukrainaren arteko gerrari buruzko propaganda erabiltzen zuela esanez. Irabazi ondoren, Ukraniar presidente zen Viktor Poroxenkok Ukrainako jendearen artistaren saria eman zion, eta UNICEFeko bozeramaile egin zuten.

### Azken urteak 
2017an, Eurovision Ukrainan egin zen, eta han Jamalak *Zamanyly* eta *I believe in U* kantak abestu zituen. Ondoren, 2018an, bere bosgarren diskoa argitaratu zuen, *Kryla*.

## Bizitza pertsonala 
2017ko maiatzean, Jamala Bekir Suleimanovekin ezkondu zen, Kieveko Kultura Zentro Islamikoan, jantzi tradizional bat soinean zuela, *nikah'' delakoa. Suleimanov fisikari eta matematikaria da, Kieveko Xevtxenko Unibertsitatean graduatua, eta Krimeako tatariar musulmanen aldeko aktibista da.
Funtzio baten muturrak

thumb|280px|cos(3π*x*)/*x*, 0.1≤*x*≤1.1-ren maximo eta minimoak.
**Funtzio baten muturrak**, matematikan, kurba bateko gune zehatz batean funtzio batek dituen goreneko eta gutxieneko baloreak dira. Orokorrean, multzo bateko goreneko eta gutxieneko baloreak (multzo-teorian definitzen den bezala) elementu maximo eta minimoak dira, existitzen badira. Matematikaren optimizazioaren helburu nagusia muturreko baloreak topatzea da.

## Kanpo estekak
Ansóko aragoiera

**Ansóko aragoiera** edota **ansoera** (aragoieraz *Aragonés ansotano* edota *ansotano*) Aragoiko Huescako probintziako Ansóko ibarran mintzatzen den aragoieraren dialekto bat da, mendebaldeko aragoieraren multzoan sailkatua dago.

Ansó, Biniés eta Fago udalerrietan mintzatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pale ale

eskuinera|thumb|Pale ale garagardo edalontzi bat
**Pale ale** munduko garagardo estilo nagusietako bat da, ingeles tradiziokoa, goiko hartzidurakoa eta *pale* motako maltak dituena. Berez, estilo bat da (*classic pale ale* edo *English pale ale* izenaz ere ezaguna), baina, aldi berean, beste hainbat estiloren jatorria da, hala nola, *Indian pale ale (IPA)* edo *American pale ale*.

*Pale* hitzak "argi" eta "zurbil" esan nahi du ingelesez, eta pale garagardoak lager tipikoa baino kolore samar ilunagoa ohi izan arren, pale agertu zenean nagusiak ziren porter eta stout garagardo beltzak baino askoz argiagoa da.

## Kanpo estekak
Ez hildako

[thumb|[Varney banpiroa ez hildakotzat jotzen da.]]
**Bizidun hildakoa** edota **ez hildakoa** gorpu baten berpizkundetik sortutako izaki fantastikoa da. Halere, bizidun hildakoa ez da bizitzan zituen gaitasun guztiekin itzultzen; mugitzeko gai den gorpu bat besterik ez da, eta zenbaitetan baita pentsatzekoa ere.

Bizidun hildakoa izendapenaren barnean izaki asko sartzen dira: banpiroak, zonbiak, momiak, litxeak, eskeletoak eta abar.

## Ez hildako batzuk 
Hona hemen ospetsuenak:
*Anchimallen
*Momia
*Draugr
*Nazgul
*Gashadokuro
*Jiangshi
*Liche
*Banpiro
*Bururik gabeko zaldizkoa
*Zonbi
*Mamu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irati Etxebarria

**Irati Etxebarria Gaztelu** (Larrabetzu, Bizkaia, 1991) esku huskako pilotaria da.

2016an Eskuz Binakako Emakumeen Cup txapelketa irabazi zuen Patri Espinar pilotaria bikotekide zuela.

## Palmaresa 
* Eskuz Binakako Emakumeen Cup: 2016

## Kanpo estekak
Iraultza Sandinista

**Iraultza Sandinista** edota **Nikaraguako Iraultza** (gaztelaniaz *Revolución Nicaragüense* edota *Revolución Popular Sandinista*) 1960ko hamarkada eta 1970eko hamarkadan zehar Somoza familiaren diktadurari amaiera ipini zion Nazio Askapenerako Fronte Sandinistaren iraultza izan zen.

1979ko uztailaren 19an sandinistak Managuara garaile ate herriaren gehiengoaren babesarekin sartu ziten. Ondoren, AEBetan antolatutako oposizioak sandinistei aurre egiteko Contrak eratu eta armatu zituen. Horrek, eta sandinistek gobernuan erakutsitako eskamentu ezaren ondorioz izandako hainbat akatsek, 1990eko Hauteskundeak Unión Nacional Opositora alderdiak irabazi eta Sandinistek Gobernua galtzea ekarri zuen. Honela, Nikaraguago Aro Iraultzaleari amaiera eman zitzaion.

## Testuingurua 
Somozatarren diktadura 1936an hasi zen , Nikaraguako Guardia Nazionaleko buru Anastasio Somoza Garcíak estatu kolpea jo eta agintea eskuratu zuenean. Bi urte lehenago Somozak berak Augusto César Sandino jeneral nazionalista eta antiinperialista hil zuen. Diktadorea hil ondoren, 1957an Luis Somoza Debayle hartu zuen kargua eta, handik hamar urtera, Anastasio Somoza Debayle "Tachito" zelakoak. Hirurek Guardia Nazionala kontrolpean izan zuten eta, hala, inpunitate osoz agindu zuten, ustelkeria eta harrapakeria lege.

Baina 70eko hamarkadan gehiegikeriaren muga gainditu zuten. 1972an lurrikara batek Managua suntsitu zuen eta somozatarrek, nazioartean bildutako material eta diru-laguntzak berreraikuntzara bideratu beharrean, poltsikoratu egin zituzten. Elizari eta burgesiari lotutako indar politiko eta sozial kontserbadoreek Nikaragua demokratizatzeko prozesua abiatu nahi izan zuten elkarrizketaren bidez, baina diktadoreak gogor erantzun zuen: Unión Democrática de Liberación alderdi kontserbadoreko buru eta La Prensa egunkariko zuzendari Pedro Joaquín Chamorro hiltzeko agindua eman zuen.

Diktaduraren helburua oposizio burgesa ahultzea zen, baina kontrako emaitza lortu zuen. Ordura arte zatituta zegoen gizartea batu egin zen. Nazio Askapenerako Fronte Sandinista gerrilla mugimendu sozialista izan arren, diktaduraren aurka zeuden orotariko joerak biltzea lortu zuen.

Anastasio Somozak ihes egin zuen, Miamira hasieran eta Paraguaira gero. Baina ERP talde argentinarrak 1980ko irailean hil zuen.

Gobernu berriak somozatarren ondasunak konfiskatu zituen eta nekazaritza erreformari ekin zion. Sandinistak herrialde demokratizatzen eta Estatu Batuekiko menpekotasuna astintzen ahalegindu ziren, gerra zibila hasi arte, alegia, AEBk Nikaraguan gertatzen ari zena gustuko ez zuela erabaki arte. Hamarkada batzuk lehenago Franklin D. Roosevelt presidenteak ez baitzituen hitz hauek alferrik esan: *“Anastasio Somoza putaseme galanta da, baina gure putasemea da”*.

## Ereferentziak 
## Kanpo estekak