Renée Vivien

**Renée Vivien**, jaiotzez **Pauline Mary Tarn** (Londres, 1877ko ekainaren 11 &ndash; Paris, 1909ko azaroaren 18a) frantsesez idazten zuen britainiar poeta izan zen. Hainbat eskola literarioetara atxiki zen, parnasianismoa, sinbolismoa, prerafaelismoa, Belle Époqueko naturalismoa... Haren lanak ikerketa gai dira egun ere. 

## Bizitza 
### Haurtzaroa eta gaztaroa 
Vivien Londresen (Ingalaterra) jaio zen, aita britainiarra izan zuen eta ama estatubatuarra, Jackson (Michigan) herriko familia aberats batekoa. Parisen eta Londresen hazi zen, eta 21 urte zituela aitaren dirutza jaso ondoren, Frantziara joan zen bizitzera.

 gizon jantzita, 1900 inguruan]]
Parisen, Vivien janzteko eta bizitzeko modua (batzuetan gizon-arropaz) haren bertsoak bezain nabarmena zen mugimendu bohemioan. Lesbiana ezagun gisa bizi izan zen, eta maitasun handia izan zuen Natalie Clifford Barney idazle eta oinordeko estatubatuarrarekin. Bere haurtzaroko lagun eta auzokide izan zen Violet Shillitorekin bizitza osoan iraungo zuen obsesio bat ere garatu zuen, inoiz burutu ez zen harreman bat. 1900. urtean, Vivienek utzi egin zuen maitasun kasto hori, Natalie Barney ezagutu zuenean. Hurrengo urtean, Shillito sukar tifoideaz hil zen, eta Vivien, errudun sentituz, ez zen inoiz bere onera etorri. Nahiz eta lesbiana izan, baronesa ezkonduta zegoen eta bi umeren ama zen. Barney baino orekatuagoa, Zuylenek laguntza emozional eta egonkortasun handia eman zion harreman horri. Gizartean zuen posizioak ez zion harreman publiko homosexuala izateko aukerarik ematen, baina Vivienek eta berak askotan bidaiatzen zuten elkarrekin eta urte batzuetan zehar diskretuki jarraitu zuten harremanarekin. Konfiantzazko lagun bati, Jean Charles-Brun kazetari frantsesari idatzitako gutunetan, Vivienek bere burua baronesarekin ezkondutzat jotzen zuen. Baliteke Paule Rversidale ezizenpean poesia eta prosa argitaratu izana Zuylenekin elkarlanean. Lan hauen benetako izaera ezezaguna da; gaian aditu diren batzuek uste dute Vivienek bakarrik idatzi zituela. Are, liburu batzuk Zuylen izenpean argitaratu zirenean, Vivienen lana ere izan zitekeen.

Hélène de Zuylenekin harremana izan zuen bitartean, Vivienek Konstantinoplako miresle misteriotsu baten gutuna jaso zuen, Kérimé Turkham Pasha izeneko diplomatiko turkiar baten emaztearena. Horrek bien arteko korrespondentzia bizi eta grinatsua eragin zuen, eta, ondoren, ezkutuko topaketa batzuk izan ziren. Kérimék aberastasun kultural handia zuen, baita frantses estiloko hezkuntza ere. Hala ere, isolatuta bizi zen, belo batez estalita eta ibiltzeko askatasun barik, tradizio islamiarraren arabera senarrarekin topo egin ezean. 1907an, Zuylen baronesak Vivien utzi egin zuen, bat-batean, beste emakume batengatik, eta horrek era guztietako iruzkinak eragin zituen kamarilla lesbikoaren artean. Umiliatuta eta shock egoeran, Vivien Japoniara eta Hawaiira joan zen amarekin batera, eta gaixotasun larria hartu zuen itsasaldian. Beste kolpe handi bat jaso zuen 1908an Kérimék, bere senarrarekin batera San Petersburgora joan ondoren, bere harreman klandestinoarekin amaitzean.  

Galera horiek Renéeikaragarri kaltetu zuten, eta horrek bizkortu egin zuen bere egoera txarra, ordurako sortzen ari zen goibeltasun psikologiko batean hondoratu arte. Horrek alkoholean, drogetan eta fantasia sadomasokistetan guztiz murgildu zuen. Beti xelebre, eta neurosiak asetzen hasi zen. Izaera sexualeko topaketa misteriotsuek ahituta uzten zuten zenbait egunez. Bere xanpaina gonbidatuekin partekatzeko festak antolatzen zituen, noizbehinkako maitale batek hartua zenean baino ez uzteko. Depresio luze baten ondoren, eta bere buruaz beste egiteko joera batzuen ondoren, uko egin zion elikadura egokia hartzeari, eta faktore horrek bizkortu egin zuen heriotza. 

Sidonie Gabrielle Colette idazle frantses handiak, 1906tik 1908ra Vivienen auzokide izan zenak, garai hori betikotu zuen ''Le Pur et l'Impur* (Purua eta lohia) lanean, sexu-portaeraren alderdiak erakusten dituen literatura-erretratuen bilduma batean. 20ko hamarkadan idatzia eta 1932an argitaratua. Natalie Barney ez zen bat etorri Colettek egin zuen Vivienen karakterizazioarekin, baina, hala ere, poetaren bizitza xahutuaren zati bat berreraikitzen duen dokumentu txiki bat da, bere garaikideetako batek idatzia.

### Bidaiak munduan zehar 
Vivien mundu-giroko emakumea zen, eta oso jantzia, batez ere Viktoriar Aroaren eta Eduardiar Aroaren amaieran. Zenbait negu Egipton eman zituen, Txina bisitatu eta Ekialde Hurbila esploratu zuen, baita Europa eta Ameriketako Estatu Batuak ere. Bere garaikideek eder eta dotoretzat jo zuten, ile horaila, begi marroiak, irisetan urre-koloreko distira, hitz leuna eta presentzia androginoa zituena. Bere gaitza agertu baino lehen, gorputza ongi proportzionatua eta altua zuen. Oso arropa garestiak zituen jantzita, eta Lalique bitxi-denda maite zuen bereziki. 

Bere etxea Parisen luxuzko apartamentu pisu bat zen, Bois de Boulogne hiribideko 23. zenbakian (gero Foch hiribidea, 23. zenbakia), lorategi japoniar batera begira. Londresko antzinako altzariak eta Ekialde Urruneko artelan exotikoak eskuratu zituen. Lore fresko ugari edukitzea gustatzen zitzaion, eta estatuatxo, ikono eta buden bilduma bat zeukan.

### Gaixotasuna eta heriotza 
Gauza guztien gainetik, Vivienek erromantizatu egin zuen heriotza. 1908an Londresen zorpetuta zegoela, bere burua hiltzen saiatu zen laudano-kantitate handi bat hartuta. Aurkitu zutenean, besaulki baten gainean etzanda zegoen, bioleta sorta bat bihotzean zuela. Saiakera horrek huts egin zuen, baina Ingalaterran zegoela pleuritisa harrapatu zuen. Parisera itzuli ondoren, bere osasuna ahuldu egin zen. Jean-Paul Goujon biografoaren arabera, Vivienek gastritis kronikoa izan zuen, urte askoan kloro hidratoa eta alkohol gehiegi hartzearen ondorioz. Neuritis anitzek gorputzeko zatiak geldiarazi zizkioten eta 1909ko uda aldera, bastoi baten laguntzaz mugitzen zen. 

Vivien 1909ko azaroaren 18ko goizean hil zen, 32 urte zituela. Heriotzaren arrazoia "biriketako kongestioa" zela adierazi zuten bere garaian, baina litekeena da alkoholismoak, drogen gehiegizko kontsumoak eta nerbio-anorexiak konplikatutako pneumoniak eragin izana. Passyko hilerrian lurperatu zuten, bizi izan zen bizitegi-eremu berean.        

Bere bizitza laburrean, Vivien "Bioleten Musa" izenez ezagutzen zen poeta emankorra izan zen, lore mota horiekiko zuen maitasunetik eratorritako titulua. Bioleta loreekin zuen obsesioa (bioleta kolorearekin ere izan zuen obsesioa) bere txikitako lagun Violet Shillitoren oroitzapena zen.

## Lanak 
Bere poesia guztia autobiografikoa da, frantsesez idatzia eta zati bat espainierara itzulia. Bere argitalpenen artean daude: *Cendres et Poussières* (1902), *La Vénus des aveugles* (1903), *A l'heure des mains jointes* (1906), *Flambeaux éteints* (1907), *Sillages* (1908), *Poèmes en* Prolons (1908), *Dans un coin de violettes* (1909), eta *Haillons* (1910).

Fitxategi:Vivien - Brumes de fjords.djvu|*Brumes de fjords*
Fitxategi:Vivien - La Dame a la louve.djvu|*La Dame à la louve*
Fitxategi:Vivien - Une femme m’apparut, 1904.djvu|*Une Femme m'apparut*
Fitxategi:Vivien - Cendres et poussieres 1902.djvu|*Cendres et poussières, 1902*
Fitxategi:Vivien - Le Christ.djvu|*Le Christ, Aphrodite et M. Pépin*

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Renée Vivien, *The Muse of the Violets: Poems by Renee Vivien*, Margaret Porter eta Catherine Krogerren itzulpena (Tallahassee, Florida: Naiad Press, 1982)
* Renée Vivien, *A Woman Appeared to me*, Jeannette Fosterren itzulpena (1904, Reno, Nevada: Naiad Press, 1974)
* Renée Vivien, *At the Sweet Hour of Hand in Hand*: frantsesetik itzulia, Sandia Belgraderen hitzaurrearekin; editore eta kolaboratzailea Bonnie Poucel, The Naiad Press, 1979
* Renée Vivien, *Woman of the Wolf and Other Stories*, Karla Jay eta Yvonne M-ren itzulpena. Klien. Jayren sarrera. Gay Press of New York; 1983ko abendua.
* Natalie Clifford Barney, *Adventures of the Mind* (New York: New York University Press, 1992)
* Colette, *The Pure and the Impure* (New York: Farrar Straus, 1967)
* Jean-Paul Goujon, *Tes Blessures sont plus douces que leurs Caresses: Vie de Renee Vivien* (Paris: Cres, 1986)
* Andre Germain, *Renee Vivien* (Paris: Regine Desforges, 1986)
* Karla Jay, *The Amazon and the Page: Natalie Clifford Barney and Renee Vivien* (Bloomington: Indiana University Press, 1988)
* Paul Lorenz, Sapho, 1900: *Renee Vivien* (Paris: Julliard, 1977)
* Renee Vivien, Irina Ionesco, *Femmes Sans Tain'' (Paris: Bernard et Tu et Secile, 1975). Poesia gotikoaren eta erretratuen bilduma, Renée Vivien-en sarrera, testua frantsesez.

## Kanpo estekak