Abenduaren 22

**Abenduaren 22**a gregoriotar egutegiaren urteko hirurehun eta berrogeita hamaseigarren eguna da, 357.a bisurteetan. 9 egun falta dira urtea amaitzeko.

## Gertaerak 
### Euskal Herria 
* 1979 – Euskal Autonomi Erkidegoko Estatutua aprobatu zen.

### Mundua 
* 401 – Inozentzio I.a hautatu zuten aita santu, historian bere aitaren ondorengo izan den aita santu bakarra.
* 856 – Epizentroa Damghan hiritik gertu zuen 8.0ko magnitudeko lurrikara batek 200.000 hildako inguru eragin zituen.
* 2001 – Hamid Karzai aukeratu zuten Afganistango presidente moduan.

## Arte eta kultura 
### Euskal Herria 
* 1991ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketan Anjel Mari Peñagarikanok jantzi zuen txapela.

### Mundua 
* 1864 – *Ogia eta zezenak* (), Francisco Asenjo Barbieriren musika eta José Picónen libretoa duen zarzuela estreinatu zen Madrilgo Zarzuelako Antzokian.
* 1932 – *The Mummy* ("Momia") filma estreinatu zen, Karl Freundek zuzendu eta Boris Karloff, Zita Johann, David Manners eta Edward van Sloan aktoreek antzeztu zuten.
* 1956 – *The Wrong Man* (*Okerreko Gizona*) film estreinatu zen, Alfred Hitchcockek zuzendu eta Henry Fonda, Vera Miles, Anthony Quayle eta Harold Stone aktoreek antzeztu zuten.
* 1959 – *Suddenly, Last Summer* ("Bapatean, Azken Uda") filma estreinatu zen, Joseph L. Mankiewiczek zuzendu eta Elizabeth Taylor, Katharine Hepburn eta Montgomery Clift aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1965 – *Doctor Zhivago* ("Zhivago doktorea") filma estreinatu zen, David Leanek zuzendu eta Omar Sharif, Julie Christie, Geraldine Chaplin, Rod Steiger, Alec Guinness eta Tom Courtenay aktoreek antzeztu zutelarik.
* 1970 – *Lo chiamavano Trinità...* ("Trinitate Deitzen Zuten") filma estreinatu zen, Terence Hill, Bud Spencer, Steffen Zacharias eta Farley Granger aktoreek antzeztu zuten.
* 1976 – *The Enforcer* ("Exekutatzailea") filma estreinatu zen, James Fargok zuzendu eta Clint Eastwood, Harry Guardino, Bradford Dillman, Tyne Daly, DeVeren Bookwalter eta Brian Blessed aktoreek antzeztu zuten.
* 1989 – *Tango & Cash* ("Tango eta Cash") filma estreinatu zen, Andrei Konchalovsky eta Albert Magnolik zuzendu eta Sylvester Stallone, Kurt Russell, Jack Palance, Teri Hatcher eta Brion James aktoreek antzeztu zuten.
* 1995 – *Cutthroat Island* ("Zintzur-Ebakien Uhartea") filma estreinatu zen, Renny Harlinek zuzendu eta Geena Davis, Matthew Modine eta Frank Langella aktoreek antzeztu zuten.
* 2000 – *Finding Forrester* ("Forresteren Bila") filma estreinatu zen, Gus Van Santek zuzendu eta Sean Connery, Rob Brown, F. Murray Abraham eta Anna Paquin aktoreek antzeztu zutelarik.
* 2000 – *Cast Away* ("Abandonatua") filma estreinatu zen, Robert Zemeckisek zuzendu eta Tom Hanks, Helen Hunt eta Nick Searcy aktoreek antzeztu zutelarik.

## Zientzia eta teknologia 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Kirolak 
### Euskal Herria 
### Mundua 
## Jaiotzak 
### Euskal Herria 
* 1872 – Rufino Laiseka, PSEko buruzagi eta Bilboko alkatea (h. 1944).
* 1873 – Nicolás Espartza, nafar margolaria (h. 1928).
* 1909 – Paben Loidi, euskal olerkaria (h. 1985).
* 1912 – Manuel Martínez Jarauta, nafar klaretar fraidea (h. 1936).
* 1922 – Pedro Morales Moya, arabar kazetari eta politikaria (h. 2023).
* 1928 – Jose Mari Aristegi, euskal arraunlaria (h. 2018).
* 1944 – Norberto Torres, bizkaitar traineru-patroia, Kaikurekin 4 Kontxako Bandera eta Espainiako 3 Txapelketa irabazitakoa.
* 1947 – Jexuxmari Zalakain, gipuzkoar irakaslea, kazetaritzan doktorea, euskaltzalea, idazlea eta kazetaria.
* 1948 – Juan Ramón Aldalur, *Txapela*, gipuzkoar futbolari ohia.
* 1949 – Alfredo Sada, nafar eskultorea (h. 1992).
* 1952 – Xabier Peñalver, gipuzkoar arkeologoa.
* 1954 – Peio Agirreoa, bizkaitar futbolari ohia.
* 1956 – Rogelio Botanz, gipuzkoar-kanariar abeslari eta letragilea.
* 1959 – Alfredo Urdaci, nafar kazetaria, TVE eta 13 TV telebista-kateen albistegien zuzendaria izandakoa.
* 1963 – Juan Jose Elgezabal, bizkaitar futbolari ohia.
* 1970 – Joxean Fernández, *Matxín*, bizkaitar kirol zuzendaria.
* 1972 – Belen Huarte Nagore, nafar nekazaritza- ingeniaria eta idazlea.
* 1975 – Mikel Reparaz, nafar kazetaria.
* 1976 – Itsaso Bengoetxea, bizkaitar medikua.
* 1978 – Ibai Marin, gipuzkoar abeslaria eta gitarra jotzailea.
* 1979 – Arianne Kareaga, gipuzkoar irakasle eta ikertzailea.
* 1981 – Ander Lanbarri, bizkaitar futbolaria.
* 1989 – Mikel Huerga, nafar xakelaria.
* 1996 – Jon Rojo Sagarna, bizkaitar futbolaria.

### Mundua 
* 1095 – Roger II.a Siziliakoa, Siziliako kondea, Apulia eta Calabriako Dukea eta Siziliako erregea (h. 1154).
* 1178 – Antoku Enperadorea, Japoniako enperadorea (h. 1185).
* 1183 – Txagatai, erdialdeko Asiaren parte handi bat gobernatu zuen agintari mongola (h. 1242).
* 1476 &#x2013; Isabel Neville, Ingalaterrako noblea (j. 1451)
* 1639 – Jean Racine, frantziar poeta eta dramagilea (h. 1699).
* 1666 – Guru Gobind Singh, bederatzigarren guruaren ondorengoa (h. 1708).
* 1755 – Georges Couthon, frantziar politikari eta iraultzailea (h. 1794).
* 1768 – John Crome, Erromantizismoaren garaiko paisaien margolaria eta Norwicheko margolarien eskolaren sortzaileetako bat (h. 1821).
* 1821 – Giovanni Bottesini, italiar musikagilea eta lehen kontrabaxu-jotzaile birtuosoetako bat (h. 1889).
* 1823 – Jean-Henri Fabre, frantziar naturalista, entomologoa eta idazlea (h. 1915).
* 1826 – Ruth Wills, ingeles poeta eta fabrikako langilea (h. 1908).
* 1833 – Marko Vovtxok, ukrainar idazle eta itzultzailea (h. 1907).
* 1838 – Vladimir Markovnikov, errusiar kimikaria (h. 1904).
* 1853 – 
** Sarada Devi, buruzagi espiritual hindua (h. 1920).
** Teresa Carreño, venezuelar piano-jotzailea, mezzosopranoa, musikagilea eta enpresaburua (h. 1917)
* 1856 – Frank B. Kellogg, estatubatuar abokatu eta politikaria, 1929ko Bakearen Nobel Saria (h. 1937).
* 1858 – Giacomo Puccini, italiar musikagilea (h. 1924).
* 1859 – Manuel Gutiérrez Nájera, mexikoko olerkaria (h. 1895).
* 1867 – Joseph Maria Olbrich, austriar arkitektoa, Vienako Sezesioa mugimenduaren sortzaileetako bat (h. 1908).
* 1868 –
** Inés Echeverría, txiletar eleberrigile, saiogile eta kazetaria (h. 1949).
** Jaan Tõnisson, Estoniako estatuburua (h. 1941).
* 1869 – Dmitri Jegorov, errusiar-sobietar matematikaria (h. 1931).
* 1876 – Filippo Tommaso Marinetti, egiptoar-italiar idazlea (h. 1944).
* 1881 – Alberts Kviesis, Letoniako presidentea (h. 1944).
* 1883 – Edgar Varèse, frantziar-estatubatuar musikagilea eta orkestra-zuzendaria (h. 1965).
* 1887 – Srinivasa Aiyangar Ramanujan, indiar matematikaria (h. 1920).
* 1894 – Edwin Linkomies, Finlandiako lehen ministroa (h. 1963).
* 1900 – Ofelia Uribe de Acosta, kolonbiar sufragista (h. 1988).
* 1903 – Haldan Keffer Hartline, estatubatuar fisiologoa, 1967ko Medikuntzako Nobel Saria (h. 1983).
* 1904 – Aloys Bigirumwami, ruandar apezpiku katolikoa (h. 1986).
* 1907 – Peggy Ashcroft, britainiar antzezlea (h. 1991).
* 1908 –
** Max Bill, suitzar arkitekto, margolari, eskultore eta diseinatzailea (h. 1994).
** Giacomo Manzù, italiar eskultorea (h. 1991).
** Kočo Racin, mazedoniar poeta iraultzailea (h. 1943).
* 1910 – Dora Alonso, kubatar idazlea (h. 2001).
* 1911 –
** Álvaro Cunqueiro, galiziar idazle eta kazetaria (h. 1981).
** Grote Reber, estatubatuar astronomoa, irrati-astronomia alorreko ikerketen aitzindaria (h. 2002).
* 1912 – Lady Bird Johnson, Ameriketako Estatu Batuetako lehen dama (h. 2007).
* 1915 – José Antonio Nieves Conde, espainiar kazetari eta zinema zuzendaria (h. 2006).
* 1919 – Irina Rakobólskaia, errusiar fisikaria (h. 2016)
* 1922 –
** Jean Malaurie, frantziar antropologoa eta geografoa (h. 2024).
** Mary Jane Rathbun, estatubatuar aktibista, kannabis sendagarriaren erabilera defendatzen zuena (h. 1999).
* 1924 – Kanaklata Barua, indiar ekintzaile politikoa (h. 1942).
* 1926 –
** Alcides Ghiggia, uruguaitar futbolaria (h. 2015).
** José Luis Moro, espainiar marrazkilaria (h. 2015).
* 1929 – Hugo Loetscher, suitzar idazlea (h. 2009).
* 1930 – 
** Per Bredesen, norvegiar futbolaria (h. 2022).
** Neža Maurer, esloveniar idazlea (h. 2025).
* 1931 –
** Gisela Birkemeyer, alemaniar atleta (h. 2024).
** Carlos Graça, Sao Tome eta Principeko lehen ministroa (h. 2013).
* 1936 – Hector Elizondo, euskal jatorriko estatubatuar aktorea.
* 1937 – Eduard Uspenski, errusiar haur-literatura idazle, olerkari, antzerkigile, gidoigile eta telebista aurkezlea (h. 2018).
* 1938 – 
** Lucas Abadamloora, ghanatar apezpiku katolikoa (h. 2009).
** Lucien Bouchard, Quebeceko lehen ministro ohia.
* 1941 – M. Stanley Whittingham, britainiar-estatubatuar kimikaria, 2019ko Kimikako Nobel Saria.
* 1942 – Yasuyuki Kuwahara, japoniar futbolaria (h. 2017).
* 1947 – Porfirio Lobo, Hondurasko presidentea.
* 1949 –
** Maurice Gibb, britainiar musikari, abeslari, egile abeslari eta disko ekoizlea (h. 2003).
** Robin Gibb, britainiar abeslaria eta musikagilea, Bee Gees taldeko kidea (h. 2012).
* 1951 – Àngel Colom, kataluniar politikari eta irakaslea.
* 1953 – Eiji Ueda, japoniar futbolari ohia.
* 1954 – Anna Galiena, italiar aktorea.
* 1955 – Thomas Südhof, alemaniar-estatubatuar biokimikaria, 2013ko Medikuntzako Nobel Saria.
* 1958 –
** María José Alonso Fernández, espainiar farmakologoa, unibertsitateko irakaslea eta ikertzailea.
** Masaaki Kato, japoniar futbolari ohia.
* 1960 – Jean-Michel Basquiat, estatubatuar graffitigile, margolari eta marrazlea (h. 1988).
* 1962 – Ralph Fiennes, britainiar aktorea.
* 1963 –
** Giuseppe Bergomi, italiar futbolari ohia.
** Karin Keller-Sutter, Suitzako Konfederazioko presidentea.
* 1965 –
** Victoria Alonso, argentinar zinema ekoizlea.
** Sergi López, kataluniar aktorea.
** Urszula Włodarczyk, poloniar atleta.
* 1966 – María Pujalte, espainiar aktorea.
** Viviana Gibelli, venezuelar telebista aurkezle, aktore eta esataria.
* 1969 – 
** Sandra Forgues, frantziar piraguista ohia, gizonezkoentzako piraguismoko slalom C-2 kategoriako txapeldun olinpiko izandako emakume transgeneroa.
** Dagmar Hase, alemaniar igerilaria.
* 1970 –
** Mutiu Adepoju, nigeriar futbolari ohia.
** Gloria Gray, alemaniar aktore, abeslari, idazle eta modeloa.
* 1972 – Vanessa Paradis, frantziar abeslari, modelo eta aktorea.
* 1973 – Patricia Sequeira, portugaldar zinemagilea.
* 1975 –
** Hiromi Ikeda, japoniar futbolari ohia.
** Dmitri Khokhlov, errusiar futbolaria.
** Mariko Tamaki, kanadar artista eta idazlea.
* 1976 – 
** Lola Pons Rodríguez, kataluniar filologoa eta irakaslea.
** Bettina Flater, kenyar-norvegiar kantautore eta gitarrista flamenkoa.
* 1979 – Naotake Hanyu, japoniar futbolari ohia.
* 1983 – Jennifer Hawkins, australiar aurkezlea, modeloa, Miss Unibertso 2004.
* 1984 – Basshunter, suediar abeslari eta DJa.
* 1985 –
** Edurne García, espainiar abeslari, modelo eta telebista aurkezlea.
** Kae Tempest, britainiar abeslaria, idazlea, poeta, musikagilea eta raperoa.
* 1986 – Carla Simón, kataluniar zinema zuzendaria eta gidoilaria.
* 1987 – Marisa Valle Roso, asturiar tonada abeslaria.
* 1990 – Paul Tanui, kenyar atleta.
* 1993 – Meghan Trainor, estatubatuar abeslari eta musikagilea.
* 1995 – Gayathri Ashok, indiar aktorea.
* 1999 –
** Javier Martínez Calvo, espainiar futbolaria.
** Cameron Redpath, eskoziar errugbi jokalaria.
* 2000 – Joshua Bassett, estatubatuar aktore eta abeslaria.
* 2002 – Emma Finucane, britainiar txirrindularia.

## Heriotzak 
### Euskal Herria 
* 1740 – Francisco José Enparan, gipuzkoar noble, politiko eta militarra, Santa Cruz Tenerifekoan (j. 1676).
* 1921 – Salvador Etxaide, Euskal Herriko idazle eta abokatua (j. 1851).
* 1941 – Santos Jorge, nafar musikagile eta kapera-maisua, Panama Hirian (j. 1870).
* 1942 – Fernando Asuero, donostiar medikua, *asueroterapia* polemikoaren sortzailea (j. 1887).
* 1945 – Jose Frantzisko Erauskin, *Patxi Errota, Erauskin Errotari*, gipuzkoar bertsolaria (j. 1874).
* 1957 – Ernesto Erkoreka, Bilboko alkatea (j. 1866).
* 1963 – José María Mateos, bizkaitar kazetari eta entrenatzailea (j. 1888).
* 1974 – Juan Zaragueta, euskal filosofo, idazle eta pedagogoa (j. 1883).
* 1982 – Felix Likiniano, Espainiako Gerra Zibilean borrokatu zuen gipuzkoar buruzagi anarkista (j. 1909).
* 2011 –
** José Luis Bergaretxe, bizkaitar futbolaria (j. 1921).
** Inma Gomila, bizkaitar enpresa kudeatzaile eta euskaltzalea (j. 1957).
* 2013 – Jesús Rodero, nafar sukaldari, gastronomo eta enpresaburua (j. 1930).

### Mundua 
* 69 – Vitelio, erromatar enperadorea (j. 15).
* 1115 – Olaf Magnusson, Norvegiako erregea (j. 1099).
* 1419 – Joan XXIII.a, Antipapa (j. ).
* 1572 – François Clouet, frantziar margolari eta marrazkilaria (j. ).
* 1603 – Mehmed III.a, Otomandar Inperioko sultana (j. 1566).
* 1641 – Maximilien de Béthune, Frantziako mariskala eta Henrichemont eta Boisbelleko printze soberanoa (j. 1559).
* 1666 – Guercino, italiar margolaria (j. 1591).
* 1693 – Elżbieta Hevelius, ustez astronomian aritu zen lehen emakumea eta *ilargiko karten ama* (j. 1647).
* 1748 – Joan Nepomukekoa Karlos Liechtensteingoa, Liechtensteingo printzea (j. 1724).
* 1755 – Albertina Frederika Baden-Durlachekoa, alemaniar printzesa (j. 1682)
* 1815 – José María Morelos, mexikar apaiz eta militar abertzalea (j. 1765).
* 1817 – Sofia Karolina Brunswick-Wolfenbüttelekoa (j. 1737).
* 1828 – William Hyde Wollaston, britainiar kimikaria (j. 1766).
* 1867 –
** Jean-Victor Poncelet, frantziar jenerala eta matematikaria (j. 1788).
** Théodore Rousseau, frantziar margolaria (j. 1812).
* 1870 – Gustavo Adolfo Bécquer, espainiar idazle eta poeta (j. 1836).
* 1874 – José Agustín Arrieta, mexikar margolaria (j. 1803).
* 1880 – George Eliot, britainiar idazlea (j. 1819).
* 1886 – Adèle Esquiros, frantziar idazle eta kazetari feminista (j. 1819).
* 1888 – Mathilde Bourdon, belgikar idazlea (j. 1817).
* 1899 – Mary Elizabeth Southwell Dudley Leathley, irlandar idazlea (j. 1818).
* 1915 – Arthur Hughes, ingeles margolari, marrazkilari eta ilustratzailea (j. 1832).
* 1921 –
** James Mooney, estatubatuar antropologo eta etnografoa (j. 1861).
** Josef Popper-Lynkeus, austriar soziofilosofo, ingeniari eta idazlea (j. 1838).
* 1927 – Hedvig Posse, suediar misiolaria, hizkuntzalaria eta erlijio ereserkien egilea (j. 1861).
* 1936 – Nikolai Ostrovski, ukrainar jatorriko sobietar idazlea (j. 1904).
* 1939 – María Cambrils, valentziar idazle eta feminista (j. 1878).
* 1940 – Nathanael West, estatubatuar idazle eta gidoigilea (j. 1903).
* 1943 – Helen Beatrix Potter, britainiar idazlea (j. 1866).
* 1945 – Otto Neurath, austriar filosofoa (j. 1882).
* 1958 – Jekaterina Kuskova, errusiar ekonomista eta kazetaria*marxismo legala*ren teoriko nagusienetakoa (j. 1869).
* 1969 – Josef von Sternberg, austriar-estatubatuar zinema zuzendaria (j. 1894).
* 1971 – Amalia de Isaura, espainiar antzerki eta zinemako kupletista eta aktorea (j. 1887).
* 1975 - Yeveonde Middleton, ingeles argazkilaria, aitzindaria argazki-erretratuetan kolorea erabiltzen (j. 1893).
* 1979 – Darryl F. Zanuck, estatubatuar zinema-produktorea (j. 1902).
* 1986 – Nii Amaa Ollennu, Ghanako presidentea (j. 1906).
* 1987 – Mimí Langer, austro- argentinar medikua, psikologoa, psikoanalista eta irakaslea (j. 1910).
* 1989 –
** Samuel Beckett, irlandar idazle, kritikari eta olerkaria, 1969ko Literaturako Nobel Saria (j. 1906).
** Max Favalelli, frantziar kazetari, hitz gurutzatuen sortzaile eta telebista aurkezlea (j. 1905).
* 1990 – Robin Friday, ingeles futbolaria, Ingalaterran 1970eko hamarkadan zehar oso ospetsua (j. 1952).
* 1991 – Ernst Krenek, austriar-estatubatuar musikagilea (j. 1900).
* 1993 – Alexander Mackendrick, eskoziar-estatubatuar film zuzendaria (j. 1912).
* 1994 - Cynthia Elbaum, estatubatuar fotokazetaria, Txetxeniako Lehen Gerran hildako lehen kazetaria (j. 1966).
* 1995 – James Meade, britainiar ekonomista, 1977ko Ekonomiako Nobel Saria (j. 1907).
* 2001 – Yan-kit So, janariaren historialari txinatarra (j. 1933).
* 2002 – Joe Strummer, ingeles musikari, abeslari eta aktorea, The Clash talde punkaren sortzaile, musikagile, gitarrista eta abeslaria (j. 1952).
* 2007 – 
** Julien Gracq, frantziar olerkari, eleberrigile, saiakera-idazle eta antzerkigilea (j. 1910).
** Xhanfise Keko, albaniar zinema zuzendaria (j. 1928).
* 2008 – Lansana Conté, Gineako presidentea (j. 1934).
* 2014 – Joe Cocker, britainiar rock abeslaria (j. 1944).
* 2016 – Franca Sozzani, italiar kazetaria (j. 1950)
* 2018 –
** Paddy Ashdown, britainiar politikari eta diplomazialaria (j. 1941).
** Jean Bourgain, belgikar matematikaria (j. 1954).
** Roberto Suazo Córdova, Hondurasko presidentea (j. 1927).
* 2019 –
** Tony Britton, ingeles aktorea (j. 1924).
** Ram Dass, estatubatuar unibertsitate-irakasle, idazle eta guru garaikidea, psikotropoekin esperimentatzeagatik ezaguna (j. 1931).
* 2020 –
** Claude Brasseur, frantziar aktorea (j. 1936).
** Muhammad Mustafa Mero, Siriako lehen ministroa (j. 1941).
* 2020an hilik aurkitua – Karima Baloch, giza eskubideen aldeko aktibista pakistandarrra eta balutx disidentea (j. 1983).
** Stella Tennant, britainiar modeloa eta aristokrata (j. 1970)
* 2022 –
** Ronnie Lamont, irlandar errugbilaria (j. 1941).
** Julieta Pinto, Costa Ricako idazlea (j. 1921).
* 2023 – Thomas Stafford Williams, zeelandaberritar kardinala  (j. 1930).
* 2025 –
** Pat Finn, estatubatuar aktore eta telebista aurkezlea (j. 1965).
** Chris Rea, ingeles abeslaria (j. 1951).
** Fanil Sarvarov, errusiar militarra (j. 1969).
** Ieda Maria Vargas, brasildar modeloa (j. 1944).

## Jaiak eta urteurrenak 
* Sehaska egutegiko izendegia: Maiteder eta Lokiz.

## Kanpo estekak 
Abenduaren 21 | Urteko egutegi | Abenduaren 23