Emilio Sagi

**Emilio Sagi Álvarez-Rayón** (Oviedo, 1948) Asturiako eszena-zuzendaria da. Sagi Bilboko Arriaga Antzokiaren zuzendaria izan zen 2008ko urtarriletik 2016ko abendura arte.

## Biografia 
Musika tradizio sakona zuen familia baten baitan jaio zen. Emilio Sagi Barbaren biloba eta Luis Sagi Velaren iloba, biak izen handiko baritonoak. Enrique Sagi Liñánen eta Berta Álvarez-Rayónen semea izanik, Emilio Sagi Espainian zarzuelaren eta operaren historia nolabait markatu duen familia bateko azken kidea da. 

Ingeles Filologian doktorea Oviedoko Unibertsitatean, 1979an, Ingeles eta Iparramerikar Literaturako irakasle laguntzailea izan zen Filosofia eta Letren Fakultatean. Aldi horretan hainbat argitalpen egin zituen unibertsitate horretan eta Ingeles eta Iparramerikar Literaturari eta Musikaren Historiari buruzko ikastaro monografikoak eman zituen. Ikasle izan zen urteetan, Unibertsitateko Koruko eta Dantza Laborategiko kide ere izan zen. Doktoratu ondoren, Londresko Unibertsitatera joan zen Musikologia ikasketak egitera.

1980an, Oviedoko Campoamor antzokian hasi zen Sagiren eszena-zuzendari ibilbidea, Verdiren *La Traviata* lanarekin; 1982an, Madrilen egin zuen debuta Zarzuela Antzokian, Donizettiren *Don Pasquale* lanarekin, eta, ondoren, opera- eta zarzuela-ekoizpen ugari egin ditu; 1985ean, Zarzuela Antzokiko zuzendaritza-taldeko kide izan zen, eta 1990ean, antzerki horren zuzendari artistiko eta gainzuzendari izendatu zuten, 1999ra arte. Berak egin zuen La del manojo de rosas zarzuelaren bertsioa generoaren berrikuntza handitzat hartu zen.

Sagitarrek zarzuelaren historian egin duten lanaren oinordeko, Emilio Sagi modu natural eta moralean konprometitu da antzerki lirikoarekin. Genero biziberritzean egin dituen ekintzak funtsezkoak izan dira eta ondorioak izaten ari dira zarzuelaren egungo bizitzan. Bere esperientzia eszenikoa zarzuela barrokotik hasi eta opera garaikideraino hedatzen da. Espainiako antzokietan eta nazioarteko  jaialdi ospetsuenetako batzuetan ibili da zuzendari moduan.

2001eko azaroan hasi zen lanean Madrilgo Errege Antzokia antzokiko zuzendari artistiko gisa, eta 2005eko abuztuan ordezkatu zuten arte iraun zuen. Geroago Bilboko Arriaga Antzokiaren zuzendaria izan zen Sagi 2008ko urtarriletik 2016ko abendura arte.

Garai hartan Madrileko Errege Antzokiko zuzendari artistikoa zenak Oviedoko San Mateo jaietako hasierako pregoia  irakurri zuen 2004an. Emilio Sagik lotura estua du Oviedo hiriarekin; izan ere, han du etxea, eta han bizi dira familiaren zati bat eta haurtzaroko eta gaztaroko lagunak. 1980an Campoamor antzokiko opera denboraldian eszena zuzendari gisa debutatu zuenetik, arraroa izan da Asturiasko hiriburuan bere ekoizpenen bat aurkeztu ez zuen urtea.

Oviedoko Udalak, 2005eko urriaren 3an egindako bilkuran, udalerriko kale bat «Emilio Sagi» izendatzea erabaki zuen, Oviedotar horrek lortutako meritu handiak eta bere jaioterriarekin duen lotura nabarmena aitortzeko.

## Sariak 
* 2001eko martxoan, Asturiasko Printzerriko Arte eta Zientzien Kontseiluko kide izendatu zuten.
* 2006ko ekainean, eszena-zuzendaritza onenaren  Campoamor antzokiaren Sari Lirikoa jaso zuen, 2005eko urtarrilean Teatro Realen egindako “El Barbero de Sevilla” lanagatik.
* 2010eko maiatzean, “Opera Actual” aldizkari lirikoaren  Espainiako artista onenaren saria eman zioten.
* Argentinako musika-kritikaren saria ere jaso du, 2012ko ikuskizunik onenarena, Buenos Aireseko Colon Antzokian “I Due Figaro” antzezteagatik.
* 2020ko abenduan, Espainiako Gobernuak Arte Ederretako Merezimenduaren Urrezko Domina eman zion.

## Obra 
Bilboko Arriaga Antzokiko zuzendari artistiko izendatu ondoren, R. Wagnerren *Die Feen* (Las Hadas) estreinatu zuen Parisko Châtelet Antzokian, Camille Saint-Saëns musikagilearen *Samson Et Dalila* obra Manaus hiriko Amazonas Antzokian, eta *The Sound Of Music* Parisko Châtelet Antzokian ere bai.

Hauek izan dira azken hamarketako bere muntaiak:

### 2010-2011 denboraldia 
* Monteverdiren . ekoizpen berri bat antzerki hauen artean: Oviedoko Campoamor, Bilboko Arriaga Antzokia, Jerez de la Fronterako Villamarta Antzokia, Kroaziako Antzoki Nazionala eta Teatr Wielki (Poznan) 
* Rossiniren . Lausanneko opera eta Operaren Lagunen Bilboko Elkartea. Euskalduna Jauregia.
* *Le nozze di Figaro*. Iruñeko Baluarte Antzokia eta Madrilgo Errege Antzokia.
* Bizeten Carmen. Valoniako Errege Opera. 1998an estreinatu zen Madrilgo Errege Antzokian, Los Angelesko Operarekin eta Tel-Aviveko New Israel Operarekin koprodukzioan.
* *Il barbiere di Siviglia*, Rossinirena. Chatelet antzokia, Paris.
* *Lucia de Lammermoor*, Donizettirena. Murtziako Víctor Villegas Auditorioa eta Operaren Lagunen Bilboko Elkartea. Euskalduna Jauregia.
* Picciniren . Washingtongo Opera Nazionala.
* Mercadanteren *I due Figaro*. Salzburgoko Jaialdiaren, Ravenako Jaialdiaren eta Madrilgo Errege Antzokiaren arteko ekoizpen berria.
* *La del manojo de rosas*, Sorozabalena. Oviedoko Campoamor antzokia eta Bilboko Arriaga antzokiaren artean.

### 2011-2012 denboraldia 
* Rossiniren *L´Italiana in Algeri*. Oviedoko Campoamor antzokia.
* *The Sound of Music*, musikala. Chateleteko antzerkia. Paris.
* Donizettiren *Linda di Chamounix*. Bartzelonako Gran Teatro del Liceo antzokiaren ekoizpen berria, Erromako Operaren Antzokiarekin batera.
* *Luisa Fernanda* (Moreno Torroba). Floridako Opera Handia eta Txileko Santiagoko Udal Antzerkia.
* Monteverdiren *L´Incoronozione de Poppea*. Jerez de la Fronterako Villamarta Antzokia eta Valladolideko Calderon Antzokia.
* Mercadanteren *I due Figaro*. Madrilgo Errege Teatroa.
*  botaduna, Montsalvatgerena. Gran Teatro del Liceo.
* *Faraonen gortea*, Lleorena. Bilboko Arriaga Antzokiaren ekoizpen berria, Oviedoko Campoamor Antzokiarekin batera.
* Bizeten Carmen. Txileko Santiagoko Udal Antzokiaren, Buenos Aireseko Colon Antzokiaren eta Erromako Operaren Antzokiaren ekoizpen berria.

Orain arte porrot egin duen proiektu bat Espainian aitzindaria izan den proiektu baten muntaia izan da, Clarinen La Regentarako musikal bat, Sigfrido Cecchiniren jatorrizko musikarekin, 2012ko uztailean Campoamor Antzokian estreinatzekoa zena.

### 2012-2013 denboraldia 
* Mercadanteren *I due Figaro*. Buenos Aireseko Colon Antzokia.
* El dúo de  (Fernández Caballero). Valentziako Reina Sofia Arteen Jauregia.
* *Lucia de Lammermoor*, Donizettirena. Oviedoko Campoamor antzokia.
* *El juramento*, Gaztambiderena. Zarzuela Antzokia. Madril.
* Donizettiren *La Fille du Regiment*. San Diegoko opera (Kalifornia).
* Rossiniren *L´Italiana in Algeri*. Valoniako Errege Opera. Lieja.
* *Faraonen gortea*, Lleorena. Oviedoko Campoamor antzokia.
* Bizeten Carmen. Buenos Aireseko Colon Antzokia.
* *Il mondo della luna*, Haydnena. Bilboko Arriaga Antzokiaren ekoizpen berria, Montecarloko Operarekin koprodukzioan.
* *La bohème*, Puccinirena. Operaren Lagunen Bilboko Elkartea. OLBE. Euskalduna Jauregia.

### 2013-2014 denboraldia 
* *Il barbiere di Siviglia*, Rossinirena. Madrilgo Errege Antzokian
* , Donizettirena. Seattleko opera.
* Verdiren *Rigoletto*. OLBE Operaren Lagunen Bilboko Elkartea. Bilbo.
* *Il barbiere di Siviglia*, Rossinirena. San Frantziskoko Operaren ekoizpen berria.
* La del manojo de rosas (Pablo Sorozabal). Zarzuela Antzokia. Madril.
* *Il viaggio a Reims*, Rossinirena. Lisboako São Carlos Antzoki Nazionala.
* El dúo de la Africana (Fernández Caballero). Arriaga Antzokia. Bilbo.
* *Luisa Fernanda* (Federico Moreno Torroba). Teatro Mayor Julio Mario Santo Domingo de Bogota.
* *Il mondo della luna*, Joseph Haydnena. Montecarloko opera.
* El Juez (Los niños perdidos), Christian Kolonbiovitsena. Bilboko Arriaga Antzokiaren ekoizpen berria. Ondoren, Tyroler Festpiele ERLn
* La corte de Faraón, de Vicente Lleó. Kanaleko antzokiak. Madril.
* *I Puritani, Bellinirena. Txileko Santiagoko Udal Antzokiaren ekoizpen berria.*
* Bizeten Carmen. Teatro dell'Opera di Roma

### 2014-2015 denboraldia 
* Le Nozze di Figaro, Mozart – Madrilgo Errege Antzokian.
* Rossiniren . Bilboko Arriaga Antzokia. Rossini Opera Festivalen estreinatu zen 2002an eta 2008an.
* *Errabiatutako erregea*, Ruperto Chapirena. Valentziako teatre nagusia.
* La Celia, *Celia* Gamezi buruzko kabaret musikala. Buenos Aireseko Maipo Antzokiaren ekoizpen berria.
* *Luisa Fernanda* (Federico Moreno Torroba). Valentziako Palau de Les Arts Reina Sofía.
* *Doña Francisquita*, Amadeo Vivesena. Theatre du Capitole de Toulouse.
* *Lady be good*, Gershwinen musikala, Estatu Batuetan estreinatu eta 90 urtera, Francisco Alonso maisuaren Luna de miel en El Cairo zarzuelarekin batera. Madrilgo Zarzuela Antzokiaren ekoizpen berria.
* *Il barbiere di Siviglia*, Rossinirena. Los Angelesko opera.
* El dúo de *La africana* (Fernández Caballero). Oviedoko Campoamor antzokia.
* *Tancredi*, Rossinirena. Lausanneko Operaren, Montecarloko Operaren eta Txileko Santiagoko Udal Antzokiaren ekoizpen berria.
* *Katiuska*, Pablo Sorozábalena. Oviedoko Campoamor antzokia.
* La viuda alegre, *Franz* Lehárrena. *Musikala*. *Bilboko* *Arriaga* Antzokiaren ekoizpen berria.
* L´Isola Disabitata Manuel García, Pietro Metastasio. Teatros del Canal. Madrid.
* *Il Turco in Italia* de Rossini. Txileko Santiagoko Udal Antzokiaren, Toulouseko Theatre du Kapitolio Antzokia eta Oviedoko Operaren ekoizpen berria.

### 2015-2016 denboraldia 
* *Nabucco*, Verdirena. Oviedoko Operaren Antzokia, Gijongo Jovellanos Antzokiarekin, Saint Galloren operarekin, Iruñeko Baluarte Auditorioarekin eta Palmako Principal Antzokiarekin (horietan guztietan estreinatua) koprodukzioan.
* La *Celia* Cabaret. Kanaleko antzokiak. Madril.
* *Katiuska*, Sorozabalena. Palau de les Arts Reina Sofía. Valentzia.
* *Arrosa-sortarena*, Sorozabalena. Julio Santo Domingo Antzoki Nagusia. Bogota.
* La corte de Faraón, de Vicente Lleó. Arriaga Antzokia. Bilbo.
* La viuda alegre, *Franz* Lehárrena. *Musikala*. *Kanaleko antzokiak*. Madril.
* *Les mamelles de Tiresias*, Poulencekoa. Lausanneko opera.
* *La bohème*, Puccinirena. Oviedoko opera.
* Errabiatutako erregea, Ruperto Chapirena. Oviedoko Campoamor antzokia.
* *Don Giovanni*, Mozartena. Buenos Aireseko Teatro Colón antzokiaren ekoizpen berria.
* *Il barbiere di Siviglia*, Rossinirena. Abao. Euskalduna Jauregia. Bilbo.
* *Don Carlo*, Verdikoa. San Frantziskoko opera.
* Donizettiren *Linda di Chamounix*. Erromako Operaren Antzokia.
* *I Puritani, Bellinirena. Madrilgo Errege Antzokian.*
* *Tancredi*, Rossinirena. Santiago de Txileko Udal Antzokia.

### 2016-2017 denboraldia 
* *Il Turco in Italia* de Rossini. Theatre du Capitole de Toulouse.
* *Lucia de Lammermoor*, Donizettirena. New Israel Opera. Tel-Aviv.
* *Tancredi*, Rossinirena. Valentziako Philadelphia eta Palau de les Arts Reina Sofiako opera.
* *Nabucco*, Verdirena. Saint Gallenen opera.
* Valentziako Palau de les Arts Reina Sofía antzokiaren ekoizpen berria.
* El Gato con Botas (Xavier Montsalvatge). Madrilgo Errege Antzokian.
* *Don Gil de Alcalá* (Manuel Penella). Oviedoko Campoamor Antzokiaren ekoizpen berria.
* *I Puritani, Bellinirena. Savonline-ko Nazioarteko Opera Jaialdia.*

### 2017-2018 denboraldia 
* *Il viaggio a Reims*, Rossinirena. Bartzelonako Liceu Antzoki Handia.
* Le Chanteur de Mexiko *Mexikoko* abeslaria, Francis Lópezen opereta. Madrilgo Zarzuela Antzokia eta Oviedoko Campoamor Antzokia. Denboraldi horetan Chatelet Antzokiaren bertsio frantsesa ere berrituko da.
* Bizeten Carmen. Nanjing-eko (Txina) Jiangsu Centre for the Performing Arts-en ekoizpen berria.

Aipatu ez diren beste leku batzuetan ere zuzendu ditu bere muntaiak: Boloniako Comunale Antzokian, Veneziako La Fenicen, Milango Alla Scala Antzokian, Teatro Odeón, Opera de Dusseldorf, Houston Grand Opera, Teatro Avenida de Buenos Aires, Teatro de la VolksOper y Teatro An der Wien en Viena, Opera de Manaus, Opera de Ginebra, Opera de Estrasburgo, Opera de Burdeos, Opera de Niza, Teatro Nissei, Teatro Bunka Kaikan y New National Theatre de Tokio, Teatro Marynski de San Petersburgo, Arts Festival de Osaka, Festival de Opera de Hong Kong, Festival de Ópera de Ravenna, Teatro de la Maestranza de Sevilla, etc.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Oviedoko Udala. 2011ko apirila.
* http://www.operaworld.es/es/emilio-sagi-la-leyenda-la-escena-primera-parte/
* http://www.operaworld.es/emilio-sagi-la-leyenda-la-escena-segunda-parte/
* http://lazarzuela.webcindario.com/BIO/sagiemilio.htm
* http://www.eldiario.es/cultura/Emilio-Sagi-eslabon-dedicada-zarzuela_0_454954837.html
* https://elpais.com/diario/2011/12/16/catalunya/1324001239_740215.html
* *http://www.emiliosagi.com/*
* https://www.lasnuevemusas.com/emilio-sagi/

## Ikus, gainera 
* Arriaga Antzokia

## Kanpo estekak