open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prokrastinazio

[thumb| Prokrastinazioari aurre egiteko teknika bat: [egin beharrekoen zerrenda baten tatuajea.]]
**Prokrastinazioa** (latinetik datorren hitza, lat. : *pro* aurrera eta *crastinus* etorkizunari lotutakoa). Atzerapen edo atzerakuntza da eginbeharrekoetan; aintzakotzat hartu behar diren ekintzak edo egoerak konszienteki edo inkonstzienteki atzeratzen ditugunean gertatzen da.

Jarreraren borondatezko nahasmendua edo trastornoa da, ekintza aldaketarekin, minarekin edo estresarekin lortzean datza. Nahasmendu hori psikologikoa, fisikoa edo intelektuala da. Hitza egin gabeko ekintzak sor dezakeen antsietateari aplikatzen zaio, amaitzeko borondaterik ez dagoenean.

Atzeratzen den ekintza modu larrian, kezkagarrian, arriskutsuan, zailean eta aspergarrian har daiteke, hau da, estresgarria izango da, horregatik atzeratzen da sine die, larrialdiak garrantziak baino lehentasun handiagoa izango du.

Nahasmendu psikologikoren baten seinalea izan daiteke edo depresioa edo AGHNaren seinalea (Arreta Galeragatiko eta Hiperaktibitateagatiko Asaldura).

## Ezaugarriak 
Prokrastinazioak ekintzak atzeratuz erantzukizunak hartzea saihesten du eta gizakia bere zereginetatik kanpo gelditzen diren eginkizunetan errefuxiatzen da.

Gauzak atzeratzearen ohiturak, nahiz eta frogatuta ez dagoen, kanpoko elementuen menpekotasuna sor dezake, hauen artean, Interneten ibiltzea, liburuak irakurtzea, erosketetara joatea, etengabe jatea edo eguneroko lanean gehiegi murgiltzea.

Osasun arazo hau ez dago beti depresioarekin edo autoestimu baxuarekin lotuta. Gehiegi hobetzeak edo porrotari beldur izateak aitzakiak dira eginkizuna atzeratzeko, adibidez, erabaki bat hartzea itxaroten den dei bati jaramonik ez egitea.

#### Ekintza hau burutzen duten bi gizabanako mota daude: 
* **Behin behineko prokrastinadore**ak, ekintza ez denean sarritan errepikatzen.
* **Prokrastinadore kroniko**ak dira, ordea, jarrera iheskorra etengabea eta errepikatua denean denboran.

Autore batzuek diote gaur egun menpekotasuna erakusten duten jarrerek aldegite nahasmendua bultzatzen dutela. Adibidez telebistari edo ordenagailuei edo eskuko telefonoari dagozkien menpekotasunak. Beste autore batzuk diote menpekotasun hauek ez direla existitzen, hala ere, gaia oso berria da eta asko ikertu behar da oraindik.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* *Gueroco guero, edo Gueroco luçamendutan ibiltceac, eta arimaren eguitecoac guerocotz utzteac cembat calte eguiten duen Escritura Saindutic, Eliçaco Doctor-etaric, eta liburu devocionozcoëtaric Axular Saraco Errotorac vildua eta arguitara emana*.

## Kanpo estekak
SCADA

thumb|200px|eskuinera|Instalazio bateko prozesua ikuskatzen duen SCADA baten irudikapena.
**SCADA** (ingelesezko *Supervisory Control And Data Acquisition* hitzen akronimoa) edo **Kontrol Gainbegiralea eta Datu-bilketa** goi-mailako prozesuen ikuskatzea kudeatzeko kontrol-sistema arkitektura bat da. Ordenagailuez, sareko datu komunikazioez eta erabiltzaile-interfaze grafikoez gain, kontrolagailu logiko programagarriak eta kontrolagailu proportzional-integral-diferentzial diskretuak bezalako gailu periferikoez osatuta egon daiteke instalazioa edota makineria ikuskatzeko. Prozesuak ikuskatzea eta kontrolatzea ahalbidetzen duten erabiltzaile-interfazeak SCADA ordenagailu-sistema gainbegiralean daude. Hala ere, denbora errealeko eragiketa logikoak eta kalkuluak sareko moduluek egiten dituzte, horretarako eremuko sentsore eta eragingailuetatik heltzen zaizkien informazioaz baliatuz.

## Kanpo estekak
Deabruaren zubia (Saint-Jean-de-Fos)

**Deabruaren zubia** () Frantziako Saint-Jean-de-Fos (Languedoc-Roussillon) herrian dagoen harrizko eraikuntza erromanikoa da. Zubiak bi arku ditu. 65 metroko luzera du, lau zabalerakoa eta 18 metro garaiera.

## Lekua 
Hérault ibaiaren arroilen gainean eraikia, Anianetik lau kilometro ipar-mendebaldean dago.

## Historia 
Frantziako zubi zaharrenetariko bat da. Zubia XI. mendean egin zen eta bi abadien itunaren ondorioa izan zen, Anianeko abadia eta Saint-Guilhem-le-Déserteko abadia artekoa; horrela dago jasota Gelloneko kartularioan. 1770 inguruan zubia aldatu zen, zabalera eta garaiera handiago emateko. 1935ko apirilaren 5ean Frantziako Kultura Ministerioak Frantziako Monumentu Historiko izendatu zuen. 1998tik, bestetik, Frantziako Donejakuen Bideekin batera Gizateriaren Ondarea bezala sailkatua izan zen, 868-033 zenbakiarekin.

## Kondaira 
Zubiarekin lotuta horrelako eraikinetan ohiko kondaira bat aurkitu dugu. Zubia altxatzerakoan, gizonek egunean zehar eraikitakoa gauean deabruak botatzen zuen. Egun batean, gizonezkoek deabruarekin hitzarmena lotu zuten: deabruak zubia eraikitzen utziko zien baina, horren truke, deabruak bertatik igaroko zuen lehen arima hartuko luke. Gizonek zubia eraiki zuten baina, behin bukatuez gero, inork ez zuen deabruari arima eman nahi. Hau engainatzen saiatu ziren, zakur bat zubia igaro arazten. Erabat haserretuta, deabrua, orduan, zubia botatzen saiatu zen, lortu gabe. Azkenik, etsituta, zubitik bere burua bota zuen eta hortik dator toponimoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Caminos de Santiago de Compostela en Francia, Patrimonio de la humanidad de la Unesco
* :Pont du Diable, Frantziako Kultura Ministerioaren kultura ondarearen inbentarioa.
Thomas Griffith Taylor

**Thomas Griffith "Grif" Taylor** (1880ko abenduaren 1a - 1963ko azaroaren 5a) ingeles geografoa, antropologoa eta esploratzailea izan zen. Robert Scott Kapitainaren Antartikarako "Terra Nova" espedizioan (1910-1913) bizirik atera zen. 

## Biografia 
Bere familia osoa Australiara emigratu ondoren, Sydneyko Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Edgeworth David-en ikaslea izan zen, eta Raymond Priestley-ekin, Charles Wright-ekin eta Frank Debenham-ekin elkartuko da Cambridgeko Unibertsitatean.

Robert Falcon Scott-en Terra Nova espedizioan parte hartu zuen Antartikan, eta bertan ikerketa geologikoak egin zituen McMurdo itsarteko mendebaldeko kostaldean, batez ere McMurdo-ko haran lehorretan, Koettlitz glaziarrean eta Granite badian

Unibertsitate irakaskuntzako irakasle izan da Sydney, Chicago eta Toronto-n.

## Kanpo estekak
Baso patologia

**Baso patologia** baso ekosistema baten osasunari eragiten dieten gaixotasun biotiko nahiz abiotikoen ikerketa da; batez ere, onddo patogenoena eta haien intsektu bektoreena. Basogintzaren eta landare patologiaren azpieremu bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paolo Nespoli

**Paolo Angelo Nespoli** (Milan, 1957ko apirilaren 6an - ) Italiako astronauta eta ingeniari bat da. Europako Espazio Agentzian egiten du lan. 2007an Discoveryn espaziora bidaiatu zuen lehenengoz, STS-120 misioan espezialista gisa. 2010ean berriro bidaiatu zuen espaziora Soyuz TMA-20 espazio-ontzian 26/27 Espedizioan ingeniari gisa. Bere azken misioa VITA deitzen da eta 2017ko uztailaren 28n hasi zen, 52/53 Espedizioaren barruan.

2017ko azaroaren 29an espaziotik Wikipedia editatu zuen lehenengo pertsona izan zen.

## Erreferentziak
Facciolella

***Facciolella*** Anguilliformes taldeko arrain genero bat da. Nettastomatidae familian sailkatzen da.

## Espezieak 
Sei espezie ezagutzen dira gaur egun.
* *Facciolella castlei* Parin & Karmovskaya, 1985
* *Facciolella equatorialis* (C. H. Gilbert, 1891) (Dogface witch eel)
* *Facciolella gilbertii* (Garman, 1899)
* *Facciolella karreri* Klausewitz, 1995
* *Facciolella oxyrhyncha* (Bellotti, 1883) (Facciola's sorcerer)
* *Facciolella saurencheloides* (D'Ancona, 1928)

## Kanpo estekak
Tierra firme

***Tierra firme*** 2017ko Carlos Marqués-Marcet kataluniar zinema zuzendariaren filma da.

## Sinopsia 
Evak 38 urte ditu, eta bere erloju biologikoa geratzeko beldurrez dago. Baina bere neska-lagun Katek ez du nahi haur batek bien arteko lasaitasuna haustea.

## Aktoreak 
* Natalia Tena: Kat
* Oona Chaplin: Eva
* Geraldine Chaplin: Germaine
* Trevor White: Martin
* Lara Rossi: Jinx
* David Verdaguer: Roger
* Charlotte Atkinson: Susana
* Philip Arditti: Farid
* Meghan Treadway: Christine

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cecil Meares

**Cecil Henry Meares** (1877-1937) txakurren hezitzaile burua eta errusierako interpretea izan zen Terra Nova espedizioan, Antartikarako espedizio britainiarrean 1910 eta 1913 bitartean. Kilkennyko konderrian jaio zen, Irlandan, armadako ofizial baten semea, Meares abenturazalea eta hizkuntzalaria izan zen: ongi pasatzea atsegin zuen ekintza-gizona izan zen, eta horrek Robert Falcon Scott espedizioaren buruaren aginduak betetzea batzuetan ez zuen erraza egiten. Espedizioan parte hartu aurretik, britainiar armadako ofizial bat izan zen, Siberiako Kamchatka-n eta Okhotsk-en larruen saleroslea, Errusia-Japonia gerran eta Boerren Gerran borrokatu eta hainbat lekutara bidaiatu zuen, Tibetera ere bai.
Charles Henry Gilbert

**Charles Henry Gilbert** (Rockford, Illinois, 1859ko abenduaren 5a - Palo Alto, Kalifornia, 1928ko apirilaren 20a) iktiologian aitzindaria izan zen, Ameriketako Estatu Batuetako mendebaldeko historia naturalean ekarpen handia egin zuena. Ertamerikatik Alaskaraino arrainak bildu zituen eta hainbat espezie berri izendatu zituen. Beranduago *Oncorhynchus* izokinetan aditua izan zen, eta kontserbazionismoan buru belarri sartu zen. Askorentzat AEBko arrainen biologiaren "aita" da. Stanfordeko Unibertsitatea sortu zuen 22 irakasleetako bat izan zen.
Frank Debenham

**Frank Debenham** (1883ko abenduaren 26a - 1965eko azaroaren 23a) esploratzaile polarra, geografia irakaslea eta Scott Polar Research Instituteko lehen zuzendaria izan zen. 

## Biografia 
Debenham Bowral-en (Hegoaldeko Gales Berria, Australia) jaio zen. John Willmott Debenham-en eta Edith Cleveland-en semeetako gazteena zen. Aitak kudeatzen zuen eskolara joan zen eta, ondoren, Parramattako King's School-n bere kirol eta akademia lorpenagatik nabarmendu zen. Sydneyko Unibertsitatean ingelesean eta filosofian lizentziatu zen, eta gero Hegoaldeko Gales Berriko Armidale eskola anglikanoan hasi zen lanean.

1908an unibertsitatera itzuli zen eta Sir Edgeworth Davidekin geologia ikasi zuen. 1910. urtean Robert Falcon Scott-en Antartikarako Terra Nova espedizioan (1910-1913) parte hartu zuten hiru geologoen taldearen parte izan zen. 1911ko urtarriletik martxora bitartean, Debenhamek, Thomas Griffith Taylor, Charles Wright (fisikaria) eta Edgar Evans-ekin batera, espedizioko beste hiru kiderekin batera, Victoria Lurreko mendebaldeko mendiak ikertu eta behatu zituen ikerketa zientifikoak eta behaketa geologikoak egiteko. Ez zuen parte hartu Hegobururako arrakastarik izan ez zuen bidaian, elurretan futbolean jokatzeagatik egin zuen belauneko lesioagatik, eta, horren ordez, mendebalderako bigarren bidaia batean parte hartu zuen Griffith Taylorrekin, Tryggve Granekin eta William Forderekin batera. 1913an, espedizioaren bueltan, Cambridgeko Unibertsitatera sartu zen bere zelaiko behaketaren inguruko kontua idazteko.

1931. urtean, Debenham Cambridgeko Unibertsitateko Geografia irakasle izendatu zuten. Bigarren Mundu Gerran kadeteak prestatu zituen, Royal Air Force-ko pilotuei irakatsi zien eta komandoak aholkatzeko teknikak diseinatzen zituen. 1942an "Astrofisika: Nabigazioko lehen urratsak izarrak erabiliz" idatzi zuen, R.A.F.-ko bonbaketarien erasoaldirako lan garrantzitsua hirugarren Reich aurka. Errege Geografia Elkartearen (1951-53) lehendakari ordea izan zen eta 1940an Victoria Domina lortu zuen.

## Lanak 
Debenham idazle emankorra izan zen; argitaratutako lanak hauek dira:
* "In the Antarctic: Stories of Scott's Last Expedition 1952"
* "Antarctica – The story of a continent"
* "Discovery & Exploration"
* "Kalahari Sand"
* "Nyasaland"
* "The way to Ilala"
* "Study of African Swamp"
* "Simple Surveying"
* "The use of Geography"
* "Map Making"
* "The World is Round"
* "Space – The Global Atlas".
Apsley Cherry-Garrard

**Apsley George Benet Cherry-Garrard** (1886ko urtarrilaren 2a - 1959ko maiatzaren 18a) Antartikako esploratzaile ingelesa eta Terra Nova espedizioaren bizirik atera zen. *Munduko bidaiarik txarrena* (The Worst Journey in the World) liburu historikoa idazteagatik ezaguna da, espedizioan aurre egin behar zituen gorabeherak eta baldintza gogorrak kontatzen dituena.
Henry Robertson Bowers

**Henry Robertson (Birdie) Bowers** tenientea (Greenock, Eskozia, 1883ko uztailaren 29a - Ross izotz hesia, Antartika, 1912ko martxoaren 29a) Robert Falcon Scott-en laguntzailetako bat izan zen zoritxarreko Terra Nova espedizioan, ospetsua Hego Polora iritsi ondoren kide guztiak hiltzeagatik. 

## Biografia 
Eskoziar jatorrikoa, bere aita hiru urte zituela hil zen eta bere amarekin hazi zen. Itsasoarekin lehen harremana merkantzia-ontziterian izan zen, 1905ean Errege Indiako Itsas Zerbitzura sartu zenean. Scott-en espedizioan izena eman zuen *Discovery*-ko bere lehen espedizioari buruz eta Ernest Shackleton-en *Nimrod* espedizioari buruz irakurri ondoren. Ez zuen inolako aurretiko esperientzia polarrik.

Bowers apala zen gorputzez, eta moko itxurako sudurra zuen, eta horrek berehala eman zion "Birdie" (txori txiki) ezizena espedizioko kideen artean. Gizon gogorra, fidagarria eta beti alaia izateagatik ezaguna zen.

Scott-ek hasieran ez zuen Bowers polora iritsi behar zen taldean kontsideratu. Bowers Edward Evans tenientea, Scott-en bigarrena, buru zuen lera taldera esleituta zegoen, Scott eta bere taldea hegoalderanzko bidean lagunduko zuen azken languntza taldea litzatekena. Baina 1912ko urtarrilaren 4an Evans-ek Scott-en taldeari agur esan zionean, Bowers polora iritsiko litzatekeen taldera esleitu zuten. Antza denez, Scott-en erabaki oldartsua izan zen. Egun batzuk lehenago, Scotte-ek agindu zien Evans-en gizonei euren eskiak uzteko, beraz Bowers poloraino oinez joan behar izan zuen besteak eskiatzen joan ziren bitartean. Gainera, taldeari beste kide bat gehitzeak, laurentzako egindako kanpadenda batean pertsona bat gehiago elkarren kontra estutu behar izatea, eta lau gizonentzako paketatutako janari anoak banatzea ekarri zuen. Scott-en motibazio nagusia Bower taldean sartzeko beste esperientziadun nabigatzaile bat bere posizioa poloan berresteko beharra zen eta horrela Iparburuko Frederick Cook-en eta Robert Peary-en erreklamazioek sortutako eztabaida saihestea.

1912ko urtarrilaren 16an, taldea Hegoburutik gertu zegoela, Bowers lehena izan zen hilabete bat lehenago Roald Amundsen-ek han utzitako bandera ikusten. Bere bueltako bidaia oso penagarria izan zen, Edgar Evans lehen hil zen eta, ondoren, Lawrence Oates, eskorbutoak eta izozketak jota hil zen. Scott, Bowers eta Edward Adrian Wilson doktoreak jarraitu zuten, baina euren kanpadendan hil ziren kanpamentu basetik 200 km baino gutxiagora. Haien gorpuak hurrengo udaberriko bilaketa-talde batek aurkitu zituen eta elurpean ehortzi zituzten etzanda ziren lekuan.
Agung mendia

**Agung mendia** edo **Gunung Agung** Indonesiako Bali uhartean dagoen sumendi bat da, Batur mendiaren hego-ekialdean. Baliko mendirik altuena da eta estratosumendi motako sumendia da. Inguru osoan zehar ikusgarria da, bere 3.031 metroekin, eta Baliko klimaren inguruan kontrol handia eragiten du, batez ere euriari dagokionez. Urrutitik kono itxura ia perfektoa du. Sumendiaren gainetik Lombok uharteko Rinjani mendia ikusi daiteke, nahiz eta biak askotan egon lainoz estalita.

Baliko mitologian Agung Mendia Meruren erreplika bat da, Unibertso osoaren erdiko ardatza. Baliko tenplurik garrantzitsuena den Pura Besakih mendi honen magalean dago.

Sumendi gisa krater sakona du, eta ohikoa da bertatik kea edo errautsak ateratzea. Azkeneko erupzio handia 2017ko azaroan gertatu zen, eta ehunka mila pertsona euren etxeetatik atera behar izan ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amen-omen

**Amen-omen**, **ziri** edo **albiste faltsu** bat pertsona talde bati gezurra den zerbait egia dela pentsatzeko egindako saiakera da. Ingelesezko ***hoax*** terminoa ere ezaguna egin da Interneten eta bestelako medio elektronikoen bidez zabaldutako amen-omenak izendatzeko.

Iruzur batekin alderatuta, normalki biktima zehatzak dituenak, eta delitu bat helburu duena, amen-omen batek masiboki sakabanatzea du helburu, eta horretarako prentsa edo komunikabideak erabiltzen ditu. Gaur egun, Internet da horietatik ohikoena, eta foroetan, sare sozialetan eta posta elektroniko bidez egiten diren mezu-kateetan aurkitu ohi du inpakturik handiena.

Amen-omen batek ez du izaten dirua irabazteko helburua, baizik eta iritzi publikoan aldaketa bat ematekoa.

## Ikus, gainera 
* Albiste faltsu (Fake news)

## Kanpo estekak
Mango

**Mangoak** tropikoarteko fruta bat da, mami haragitsu eta zapore gozoduna da, *Mangifera* genero loredunak sortua. Espezie gehienak naturan aurki daitezke, mango basati gisa. Generoa Anacardiaceae familiaren barruan sailkatzen da.

## Deskribapena 
Fruitu borobil obalatua da 50g eta 2 kg arteko pisua eduki dezakeena. Hasiera batean azala berdea izaten du baina heltzerakoan kolore gorrixkak hartzen ditu eta amaieran ardo kolorea izaten du, gorri-morea. Barnealdeko haragia hori-laranja da, barietatearen arabera argiagoa edo ilunagoa. Barnean gordeta hazi handi bat izaten du estalki iletsu batek babestuta.

## Historia 
Mangoek Hegoaldeko Asian dute jatorria, baina mangondo (*Mangifera indica*) espeziea mundu osoan zehar banatu da, eta gaur egun tropikoko landarerik hedatuena da. Beste *Mangifera* espezie batzuk, adibidez *Mangifera foetida* maila lokalean landatzen da.

Mangoa India, Pakistan, Filipinak eta Bangladeshko zuhaitz nazionala da.

## Ekoizpena 
250px|thumb|Mango fruituak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iluntze

[thumb|Iluntzea [Coquitlamen]]
**Iluntzea**, **arratsa** edo **ilunsentia** egunaren momentu bat da, Eguzkia sartzen denaren inguruan ematen dena eta eguzkiaren sarrerarekin amaitzen dena, edo bat egiten duena. Euskaraz iluntzea Eguzkia sartzen den momentuari esaten badiogu ere, kultura ezberdinetan arratsaldeko denbora bat da, adibidez ingelesezko *evening*, 17:00tik 19:00ra bitarte edo 19:00tik ohera joateko ordura arte luzatzen dena, lekuaren eta kulturaren arabera.

Kultura eta aisialdiarekin lotutako jarduera asko denbora honetan izan ohi dira, eta familian denbora elkarrekin egoteko ohiturak daude, kluturaren arabera.

## Ikus, halaber 
* Ilunabar
* Eguzki-sartze

## Kanpo estekak
Selfie

[thumb|Emakume ezezaguna bere buruari argazkia ateratzen [ispilu batean, 1900 inguruan.]]
[thumb|ezkerrera|Gasteizko [Salburuko parkea|Salburuko interpretazio zentroan prestatutako "selfie point" bat]]
**Selfie** (*selfi* ahoskatua) norbere buruari argazki bat egitea da, normalki kamera digital bat edo telefono mugikor bat eskuetan hartuta edo selfie makila bat erabilita. Selfiak, askotan, Facebook, Instagram eta Twitter bezalako sare-sozialen bidez elkarbanatzen dira. Helburua norbere buruaren alderdirik ederrena erakustea da eta itxura kasuala erakutsi ohi dute, berez horretarako sortuak izanda ere. "Selfie" hitza ez zaio aplikatzen atzera-kontaketa edo sistema erremoto baten bidez egindako argazkiei, baina bai besoa luzatuta edo ispilu batean ateratakoei.

Robert Corneliusek 1839an bere buruaren dagerrotipo bat sortu zuen, eta pertsona baten lehenengo argazkietako bat da. Prozesua geldoa zen eta minutu batez egon behar zen geldi, lentearen estalkia kendu eta berriro ere jarriz. Gaur egun eremu sozial guztietako pertsonek hartzen dute, eta ez da mugatzen nerabeen soziologiari.

## Kanpo estekak
Ninja Dortoka Gazteak

***Ninja Dortoka Gazteak*** () fikziozko lau dortoka antropomorfo nerabe dira, Berpizkundeko lau artisten izenarekin: Leonardo, Donatello, Michelangelo eta Raphael. Euren *sensei*a arratoi antropomorfiko bat da, eta *ninjutsu*a erakutsi zien. New Yorkeko estoldatan bizi dira eta hainbat kriminalen aurka borrokatzen dute, batez ere mutatutako pertsonen aurka, eta gizarteak ezagutzen ez dituen inbaditzaile estralurtarren aurka. Kevin Eastman eta Peter Lairdek sortu zituzten.
 
Hasiera batean Mirage Studiosek komiki gisa argitartuta, ondoren marrazki bizidun, film, bideo-joko, jostailu eta bestelakoetan agertu dira. 1980ko eta 1990eko hamarkadatan mundu osoan zehar oso famatu izan ziren.

## Kanpo estekak
Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutua

**Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutua (NOPLOI)** Nafarroako Gobernuko Osasun Departamenduari atxikitako erakundea da. 2012ko uztailaren 18an sortu zen 63/2012 Foru Dekretuaren bidez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* OSALAN

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Rance Howard

**Rance Howard**, jaiotza-izenaz **Harold Rance Beckenholdt**, (Duncan, Oklahoma, Ameriketako Estatu Batuak, 1928ko azaroaren 17a - Los Angeles, Kalifornia, Ameriketako Estatu Batuak, 2017ko azaroaren 25a) estatubatuar aktorea zen. Clint Howard aktorearen eta Ron Howard zinemagilearen eta aktorearen aita zen, eta Bryce Dallas Howard eta Paige Howard aktoreen aitona.
Mixco

**Mixco** Guatemala hegoaldeko hiri eta udalerria da. Guatemala departamenduan dago, Guatemalako Hiritik 20 kilometro mendebaldera. Herrialdeko udalerri handienetan hirugarrena da, 501.017 biztanlerekin (2017ko zenbatespena).

## Geografia 
### Klima 
Klima epela dauka, *Cwb* Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deabruaren zubia (argipena)

**Deabruaren zubia** hitzek adiera zenbait ditu:
* Deabruaren zubia Irunberriko zubi urperatua.
* Kastrexanako zubia Kastrexanako zubia.
* Deabruaren zubia (Martorell), Kataluniako Martorell eta Castellbisbal udalerrietan.
* Deabruaren zubia (Saint-Jean-de-Fos) Frantziako Languedoc-Roussillonen dagoen zubia.
Elisenda Alamany

**Elisenda Alamany Gutiérrez** (Sabadell, Katalunia, 1983a) kataluniar politikaria da, ogibidez bigarren hezkuntzako irakaslea eta ikasketaz katalan filologian lizentziaduna. Catalunya en Comú alderdi politikoko bozeramaileetako bat izan zen. Egun, berriz, ERCko idazkari nagusia da.
Inter-Active Terminology for Europe

**Inter-Active Terminology for Europe** (**IATE**) edo **Europarako Terminologia Inter-Aktiboa** Europar Batasuneko departamendu arteko terminologia datu-basea da. 1999an sortu zen Europar Batasunaren alorreko terminologiarentzako sareko erabiltzaile-interfazea sortzeko asmoz, era horretan informazioa bilatzea errazteko eta terminologiaren estandarizazioan laguntzeko.

IATEk Europar Batasuneko itzulpen zerbitzuetako terminologia biltzen du eta 1,4 milioi sarrera inguru ditu hainbat hizkuntzatan. Ondorengo datu-baseak inportatu ziren IATEra:
* Eurodicautom (Europako Bartzordea)
* TIS (Europar Batasuneko Kontseilua)
* Euterpe (Europako Parlamentua)
* Euroterms (Europar Batasuneko Organoen Itzulpen Zentroa)
* CDCTERM (Europako Kontu Auzitegia).

Europar Batasuneko ondorengo erakundeak dira proiektuko kideak: Europako Batzordea, Europako Parlamentua, Europar Batasuneko Kontseilua, Europako Justizia Auzitegia, Europako Kontu Auzitegia, Europako Ekonomia eta Gizarte Komitea, Europako Eskualdeen Batzordea, Europako Banku Zentrala, Europako Inbertsio Zentroa eta Europar Batasuneko Organoen Itzulpen Zentroa.

IATEren webgunea Europar Batasuneko Organoen Itzulpen Zentroak Luxenburgon duen egoitzan administratzen da.

IATEren glosario osoa deskarga daiteke .zip formatuan.

## Kanpo estekak 
* IATEren webgunea
2012 VP113

'*** , **2012 VP113*' bezala ere idatzia, transneptunotar objektu bat da, 450km inguruko zabalera duena eta izoztuta dagoena. Eguzkitik 12 000 milioi kilometrora kokaturik dago gutxi gorabehera, bere orbitaren punturik urrunena 67 000 milioi kilometrora dago.

, izenak dioen bezala, 2012ko azaroaren 5ean aurkitu zen, Cerro Tololoko behatoki interamerikarrean. 4m-ko "Víctor M. Blanco" teleskopioarekin aurkitu zuten eta "Magallanes" teleskopioa (Txileko Las Campanas behatokiko Carnegie institutuan aurki daiteke) erabili zuten objektu honen orbita eta gainazaleko ezaugarriak zehazteko. Hawaiien kokaturik dagoen Gemini behatokiko Scott Sheppardek eta Chad Trujillok kalkulatu zuten, objektu honek Eguzkiaren inguruan bira bat emateko 4000 urte inguru behar zituela.

## Ezaugarriak 
ren perihelioa (Eguzkitik hurbilen dagoen unea) Eguzki-sistemako objektu guztien artean dagoen urrunena da. Eduki zuen azken perihelioan, 1979 urtean, Eguzkitik 80 UAra kokatu zen, gaur egun Eguzkitik 83 UA ingurura dago. Perihelioa 47 UA baino urrunago duten lau objektu baino ez dira ezagutzen: Sedna (76 UA), 2004 XR190 (51 UA), 2010 GB174 (48 UA) eta 2004 VN112 (47 UA). Dirudienez, 50-75 UA bitartean objektu gutxi ezagutzea ez da behaketa faltaren errua, seguruenik, bertan, Kuiper gerrikoan dauden objektuen kopuruarekin alderatuta, askoz gutxiago egongo dira, oraindik astronomoek ez dakite zein den objektu faltaren zergatia. , Oorten hodeiko objektuen kidea dela dirudi.

Astronomoek oraindik ez dakite ren orbitaren urruntasunaren zergatia nola azaldu. Kuiper gerrikoa baino urrunago dagoen objektu honen orbitaren zergatia azaltzeko, Sednarekin egin den bezala, Bederatzigarren planetaren teoria erabili da. Labur esanda, teoria honek dio Oorten hodeiean planeta handi eta masibo bat dagoela, Lurraren tamaina baino handiagoa duena, eta seguruenik, gasez osaturik dagoena, Neptuno bezala. Plutonetik haratago dauden objektuen orbiten ezaugarriek planeta honen existentzia ahalbidetzen dute eta azkeneko ikerketek diotenez, planeta hau existitzeak zuzenan azalduko lituzke aipatutako objektuen orbita arraroak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Transneptunotar objektuak
* Eguzki-sistema
* Cerro Tololoko behatokia
* Chad Trujillo

## Kanpo estekak 
* objektuari buruzko irudiak *(Ingelesez)*
* JPL Small-Body Databasen *(Ingelesez)*
Erorkin

[thumb|[Whitby abadetxearen erorkinak, Ingalaterran.]]
**Erorkinak** edo **aurriak** gizakiek altxatutako eraikuntzen aztarnak dira, partzialki edo osorik eroriak. Erorketa horien arrazoiak ugari izan daitezke: txikizioak, utzikeria, hondamendiak, gerrak...

## Erorkin motak 
Erorkinak mota askotakoak izan daitezke:
* Herriak:Batzuk mundu osoan ezagunak dira, esaterako Ponpeiaren eta Erromatar foroaren erorkinak edo, Euskal Herrian, Andelos eta Otxate herrien aztarnak. Gerta daiteke ere horrelako erorkinak ur azpian egotea; hori da, adibidez, urtegi azpian gelditu diren herrien kasua, Euskal Herrian Ganboa udalerria, Uribarri Ganboako urtegiaren azpian edo Itoitz izen bereko urtegiaren azpian.
* Gazteluak:Nafarroako Erresumaren garaiko gehienak egoera horretan daude, adibidez: Amaiurko gaztelua, Deioko gaztelua.
* Monasterioak eta abadetxeak: Glastonburyko abadia, Fountains abadia.
* Jauregiak: Tebasko gaztelua.
* Lantegiak: Normalean ez daude hain baloratuta.
* Meategiak: Arditurri
* Elizak: Morosoko San Lukas eliza, San Miguel del Pui eliza (La Pobla de Segur),
* Baselizak: Tuterako San Gregorio baseliza
* Domus erromatarrak.

## Garantzia 
Mundu osoan daude eta baloratzeko garaian ikuspuntu ugari aipa daitezke: arkeologia, artea, parapsikologia, kondaira, antropologia, sinbolismoa. Asko babestuak daude eta informazio iturri garrantzitsua dira; beste batzuk, aldiz, kasik balore sentimentala besterik ez dute.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
ADES Espeleologia Elkartea

alt=ADES Espeleologia Elkarteko kideak Iñubija I kobazuloan (Ispaster), galeria fosil baten horma eskalatzen.|thumb|ADES Espeleologia Elkarteko kideak Iñubija I kobazuloan (Ispaster), galeria fosil baten horma eskalatzen.
**ADES Espeleologia Elkartea** Gernikan (Bizkaia) sortutako espeleologia elkarte bat da.

## Sorrera 
ADES (gaztelaniazko *Asociación Deportiva Espeleológica Saguzarrak* siglen laburdura) elkartearen eraketa data ofiziala 2014koa da, baina benetako sorrera askoz lehenago izan zen, 1978an hain zuzen ere. Hasiera batean beraien ikerketak, Busturialdeko kobazuloak bisitatu eta aztertu zituzten. Beranduago, Lea-Artibaiko Eskualdeko egitura geologiko horiek aztertzeari ekin zion eta gaur egun leku askotara joaten dira, Kantabriako Miera Ibaiaren Eskualdean ari da lanean besteak beste. Bizirik dirauen 26 urte hauetan ugari eta desberdinak dira garatutako aktibitateak.

## Ekintza aipagarrienak 
* 400 kobazulo katalogatu eta aztertu.
* 150 haitzulo berri aurkitu, haitzulo berrien 30000 metro baino gehiago topografiatuta egonik.
* Sei laburmetraien grabazioa.
* Espeleologiako 5 ikastaro eta 7 erakusketen antolaketa.
* Hitzaldi eta artikulu desberdinak, bai eta maila zientifikoan egindako hainbat eta hainbat lan.

## Arte aurkikuntzarik garrantzitsuenak 
* Morgota: Goi Paleolitoko aztarnategia labar artearekin. Kortezubi (Bizkaia). 2014.

* Atxurra: Goi Paleolitoko aztarnategia labar artearekin. Berriatua (Bizkaia), 2015.

* Armintxe: Goi Paleolitoko aztarnategia labar artearekin. Lekeitio (Bizkaia). 2016.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* ADES Espeleologia Elkartearen asteroko kronika.
Edgar Evans

**Edgar Evans** kontramaisua (Rhosili, Erresuma Batua, 1876ko martxoaren 7a - Antartika, 1912ko otsailaren 17a) Robert Falcon Scott-en laguntzailetako bat izan zen 1911-1912an Hegobururako zoritxarrez amaitu zen espedizioan.

## Biografia 
Evans Galesen jaio zen, marinel baten semea. 1891an Royal Navy-n sartu zen, eta 1899an HMS Majestic-en hasi zen zerbitzua, non Scott Torpedo teniente izan zen. Evans-ek Scott-en lehen Antartikarako espedizioarekin bat egin zuen, RRS Discovery-n ontziratuz 1901 eta 1904. urteetan zehar. William Lashly-rekin batera, Scott lagundu zuen bere lerazko bidaian "Furthest West-raino" (hurruneko mendebaldea) Victoria Lurraren barruan 1903an.

Roland Huntford-ek, Scott-en biografoak, Evans "zezen lepoko erraldoi bat" eta " emakumezale garagardozale" gisa deskribatzen zuen eta "gutxi falta zitzaiola lodiegi izateko" Scott-en bigarren espedizioaren datan Terra Novarekin. Nova.
Evans Zeelanda Berrian lehorrean geratzeko zorian egon zen mozkortu eta itsasontzitik erori zenean itsasontziratzean. Hala eta guztiz ere, Evans Scott-en gogokoenetako bat zen, gertakari horri ez ikusiarena egitea erabaki zuena.

Scottek Evans aukeratu zuen polora iristeko taldekide gisa, Henry Robinson Bowers tenientearekin, Lawrence Oates-ekin eta Edward Adrian Wilson doktorearekin batera. Hego Polora 1912ko urtarrilaren 17an iritsi ziren baina Roald Amundsen Norvegiarrak hilabete bat lehenago iritsi zela aurkitu zuten. Bueltako bidaia penagarria izan zen. Evansek esku batean ebaki bat egin zuen istripu batean polora iritsi baino gutxi lehenago, eta, eskorbuturen ondorioz, zauria ez zen sendatu. Partidako guztiek hotza eta elikadura falta jasan zuten, baina gehien kaltetu zena Evans izan zen, buruz eta fisikoki hondatzen hasi zenean, zauri bat buruan jasan zitekeena otsailaren 4an errail batera erori zenean, bere egoera okerrera egitea eragin zuena. Atzamarretan eta sudurrean izozteak ere jasan zituen.

Otsailaren 16an, Beardmore Glaziarrean ezarritako basetik gertu, Evansek kolapso bat sufritu zuen. Biharamun goizean, bere lagunek ezin izan zuten esnatu, oso damututa atzean uzteko behartuta egon zirelarik eta bidaia jarraitzeko lerak arrastatuz hurrengo horniduren biltegira; geroago, itzuli ziren lera huts batean hartzeko. Gau hartan hil zen oihal-etxolan. Scotten egunkariak ez du aipatzen gorputzarekin zer egin zuten, eta espedizioko beste kideak ere ez ziren itzuliko bidaiatik bizirik atera.

Edgar Evans ez genuke nahastu behar Edward Evans "Teddy" tenientearekin, Scott-en bigarren agintaria Terra Nova espedizioan.
Beata Szydło

**Beata Maria Szydło** (), **Kusińska** ezkongabe-abizenaz ([kuˈɕiɲska]), (Oświęcim, Polonia Txikia, Polonia, 1963ko apirilaren 15a) poloniar politikaria da. 2015eko azaroaren 16tik gaur egungo Poloniako lehen ministroa da.
Ewa Kopacz

**Ewa Bożena Kopacz** (), **Ewa Bożena Lis** jaiotza-izenaz, (Skaryszew, Mazovia, Polonia, 1956ko abenduaren 3a) poloniar politikaria da. 2014ko irailaren 22tik 2015eko azaroaren 16ra Poloniako lehen ministroa izan zen, kargu horretan egondako lehenengo emakumea bihurtuz. Aurretik, 2007ko azaroaren 16tik 2011ko azaroaren 8ra herrialdeko Osasun ministroa izan zen.

## Erreferentziak
Katrín Jakobsdóttir

**Katrín Jakobsdóttir** ( ahoskatua, Reykjavik, Islandia, 1976ko otsailaren 1a) islandiar politikaria da. 2017eko azaroaren 30etik 2024ko apirilaren 9ra Islandiako lehen ministroa izan zen. Aurretik, 2009ko otsailaren 2tik 2013ko maiatzaren 23ra herrialdeko Hezkuntza, Zientzia eta Kultura ministroa izan zen. 2024ko apirilean lehen ministro kargua utzi zuen ekaineko presidentegai izateko.

Jakobsdóttir Islandierazko Filologian lizentziatu zen Islandiako Unibertsitatean 1999an. 2004tik Islandiar Literaturan masterduna da unibertsitate beretik, Arnaldur Indriðason islandiar krimen-idazleari buruzko master-tesia defendatu eta gero.
Grafo oso

Grafo teorian, **grafo osoa** erpin guztiak ertzen bidez konektatuta dituen grafo sinplea da.

n erpineko grafo oso batek n(n-1)/2 ertz ditu, eta K_n notazioaz adierazten da. Bere erpin guztiek (n-1) gradua dutenez grafo erregularra da.

Kuratowski-ren teoremaren arabera, grafo lau batek ezin du K_5 grafo osoa (edo K_{3,3} zatibiko grafo osoa) bere baitan izan. K_n grafoek K_{n-1} bere baitan dutenez, grafo osoa ezin da laua izan n\geq5 balioetarako.

= Adibideak =
Hona hemen erpin kopurua n=1 eta n=12 artean duten K_n grafo osoak eta haien ertz kopurua:

## Kanpo estekak
Larisa Reisner

**Larisa Mikhailovna Reisner** (; 1895eko maiatzaren 13agreg./maiatzaren 1jul. - 1926ko otsailaren 9a) Polonian jaiotako errusiar boltxebikea izan zen.

## Biografia 
### Kazetari lanean 
Bere familia tradizio iraultzailekoa izaki, mugimendu eta literatura iraultzailearekin harreman handia izan zuen. 1905ean, Errusiara joan zen bizitzera eta giroa orduan bor-bor zebilen. Hasiera batean literatura munduan barneratu zen eta idazle-ikasketa egin nahi izan zuen. Lehen Mundu Gerra hasi zenean, posizio internazionalistarekin bat egin zuen eta gerraren kontrako *Rudin* egunkarira batu zen. Maksim Gorki idazlearen oso laguna izan zen, eta honen *Letopis* buletin literarioan ere idatzi zuen. Gorkirekin zuen harremana Otsaileko iraultzaren ostean indartu egin zen, Gorkik fundatutako *Novaia Zhizn* (“Bizitza Berria”) egunkari politikoan lan egiten hasi baitzen. Bertan, koaliziozko Gobernuaren kontrako postura izan zuen, beraz, ideia boltxebikeengana hurbiltzen hasi zen eta kazetari ospea handitzen hasi zitzaion. Hala ere, Alderdi Boltxebikearekin bat ez zuen egin Urriko Iraultza gertatu arte.

### Jarduera politikoa 
Hasiera batean Anatoli Lunatxarskiren pe egin zuen lan Kultura eta Hezkuntzarako Herri Komisariotzan, monumentuak babesteko ardurarekin. Hala ere, gutxira Armada Gorrian sartu zen Komisario Militar gisa, V. armadan (Kazango frontean lehenbizi eta gero Volgako frontean), hain zuzen ere. 1919an, Moskuko Kuartel Nagusiaren komisario militar izatera iritsi zen. Une latzak ere bizi izan zituen, adibidez Kronstadten egon zen 1921ko matxinada antiboltxebikea izan zenean. Bere esperientzia militarraren inguruan, *Frontea* liburua idatzi zuen, Errusian oso saldua eta irakurria izan zena. Kronstadteko matxinada antiboltxebikea zapaldu ostean, Afganistanera bidaiatu zuen. 1923an, Alemaniara bidaiatu zuen, Komiternaren eta Alemaniako Alderdi Komunistaren arteko lotura lanak egitera. Orduan, Alemanian matxinada komunistak gertatzen ari ziren eta liburu bi idatzi zituen pasarte horien inguruan (horietako bat, Hanburgo Barrikadez josia, debekatu egin zuten). Alemaniatik bueltan, Uraletara joan zen, hango langileekin lan kulturala egitera eta hango arazoen berri ematera. 1925ean, malariaz gaixotu zen, eta gutxira tifusak ere hartu zuen. Oso gazte hil zen, 1926an.

## Erreferentziak
(90482) Orko

**(90482) Orko** (***Orcus***; behin behineko izendapena *2004 DW* duela) Kuiper gerrikoko objektu bat da, zehazki, plutino bezala sailkatzen da. 2004eko otsailaren 17an aurkitu zen arren, 1951. urteko argazki batzuetan ikus daiteke.

## Orbita 
Orko plutino arrunt bat da, Neptunorekiko 2:3 erresonantzian sailkatzen dena. Orkoen orbitaren forma Plutonenaren antzekoa da, baina orientazioari dagokionez, ez dira berdinak. Orkoen orbitaren zati bat Neptunoren orbitarengandik hurbil dagoen arren, bi objektuak distantzia handi batek banantzen ditu beti.

## Ezaugarri fisikoak 
### Tamaina eta magnitudea 
Orkoen magnitude absolutua 2,3 da (Kuiper gerrikoko Quaoar objektuarenarekin alderatu daiteke, honena 2,6 baita). Gutxi gorabehera 0,09ko albedo bat erabiliz, Trujillok dio, objektu honen diametroa 1600km ingurukoa dela, beraz, esan daiteke Orko, Plutonen ondoren, aurkitu den plutinorik handiena dela. Hortaz gain, aipatutako diametroa badu Orkoek, ezagutzen den transneptunotar objektu handienen zerrendan sartuko litzake, zehazki seigarren postuan, Eris, Pluton, Makemake, Haumea eta Sednaren ondoren.

### Kolore eta espektroak 
*European Southern Observatory*-k infragorrien bidez Orcusi egin dizkion behaketa eta ikerketek adierazten dute, Orcusen gainazala izotz zein karbonozko konposatuen nahasketek osatzen dutela. Zehazki, Gemini teleskopioak hartu zuen infragorrizko espektroak adierazi du, Orcusen gainazalaren %15-30a izotzak estaltzen duela. Honek esan nahi du, Karonten baino izotz gutxiago dagoela Orcusen, beraz, Tritonen dagoen izotz kopuruarekin alderatu beharko litzake, antzeko kopurua baitute. Metano solidoa ere aurkitu da Orcusen, %30 baino kopuru txikiagoan ordea. Metanoaren aurkikuntzak etorkizunean Orcusen konposatu kimiko gehiago aurkitzeko esperantzak piztu ditu astronomoen artean.

Transneptunotar objektuek orokorrean kolore eta espektro aniztasun handia eskaintzen dute. Orcusek ordea kolore neutrala erakusten digu, Ixion bezalako objektuen kolore indartsuekin alderatuta.

## Izena 
Nazioarteko astronomia elkarteak, Plutonen antzeko orbitak dituzten objektu guztiei infernuari loturiko pertsonaia mitologiko edo bestelako pertsonaien izena ipintzen die. Orcus ez da salbuespena eta erromatar mitologiako heriotzaren jainko baten izena jaso du. 2004ko azaroaren 22an jaso zuen ofizialki izen hau.

## Vanth 
Ezagutzen den Orcusen satelite natural bakarra **Vanth** da. Mike Brownek eta T.A. Suer astronomoek aurkitu zuten 2005eko azaroaren 13an Hubble espazio teleskopioarekin ateratako argazki batzuen bidez. 2007ko otsailaren 22an satelite honen aurkikuntza baieztatu zen UAI 8812 zirkularraren bidez.

## Ikus, gainera 
* Transneptunotar objektuak
* Kuiper gerrikoa
* Neptuno
* Sedna

## Kanpo estekak 
* Orbitaren elementuak eta erregistro astronomikoa Lowell behatokiaren webgunean.*(Ingelesez)*
* Orcus Chad Trujilloren webgunean *(Ingelesez)*
* BBCk argitaratutako lehen artikulua *(Ingelesez)*
Talde simetriko

[thumb|4 graduko talde simetriko baten [Cayley-en grafoa|Cayley-ren grafoa (S_4)]]
Matematikan X multzoaren **talde simetriko**a, S_x deitua, Xtik bere bururako funtzio bijektiboz (permutazioak) osaturiko taldea da. 

X multzo finitu bat denean, S_x-ren azpitaldeei *permutazio talde* deritze. Cayley-ren teoremak egiaztatzen du G talde guztiak permutazio talde (hau da: simetrikoaren azpitalde bat) batetiko isomorfoak direla.

*X={1,…,n}* multzo finituaren talde simetrikoa, Sn moduan adierazia, garrantzi berezikoa da. S_n taldea n! ordenakoa da 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jimmy Morales

**Jimmy Morales Cabrera** (Guatemalako Hiria, 1969ko martxoaren 18a) guatemalar aktore, idazle, eta politikaria da. Guatemalako presidentea izan zen 2016ko urtarriletik 2020ko urtarrilera.

## Erreferentziak
Open Platform Communications

**Open Platform Communications** (OPC) edo **Plataforma Irekietarako Komunikazioak** industria-telekomunikazioetarako estandar- eta zehaztapen-saila da. Industria Automatizazioko eragile talde batek garatu zuen hasierako estandarra 1996an, **OLE for Process Control** (euskaraz: Prozesu Kontrolerako Objektu Lotze eta Kapsulatzea) izenaz. OPCak zehazten du instalazioaren denbora errealeko datuen eta hainbat ekoizleren gailuen arteko komunikazioa.

Hasierako estandarra garatu eta gero, 1996an OPC Fundazioa sortu zen estandarra zaintzeko eta mantentzeko xedez. 2011n OPC Fundazioak estandarraren izena aldatu eta *Open Platform Communications* izena jarri zion OPCa prozesu kontroletik haratago garatu delako. Gaur egun, OPC teknologiak eraikinen automatizazioan, fabrikazio diskretuan, prozesuen kontrolan, eta bestelako aplikaziotan erabiltzen da. Horrez gain, OPCa hasierako OLE inplementaziotik haratago garatu da beste datu-garraio teknologia batzuk barne hartzeko, besteak beste, Microsoften .NET Framework, XML, baita OPC Fundazioaren kodetze bitarra duen TCP formatua ere.

## Kanpo estekak
Begoña Beristain

**Begoña Beristain García** (Bilbo, 1967ko irailaren 26a) kazetaria, runner eta bazkide ekimen solidarioetan parte-hartzailea da.

## Bidea 
Beristain EHUko Giza eta Informazio Zientzia Fakultatean Informazio Zientzietan lizentziatua. 1989tik irratian egiten du lan. Radio Cadenan, Radio Nacional geroago. Han praktikak egin zituen eta jarraian albiste-zerbitzuetan aritu zuen. 1991ean Onda Vascara joan zen eta bai albiste-zerbitzuetan baita erredakzio-programetan lan egin du. "Euskadi Hoy Edición de Tarde" magacine programa zuzentzen eta aurkezten du egunero. Astero "MendiRun" running eta traili buruzko programan bere entrenatzailearekin, Imanol Loizaga eta ETB 2ko "Qué me estás contando" programan lan egiten du.

Batzuetan,aurkezle, tertuliakide hainbat programan Egunero idazten du bere "Veterana B" blogean.

40 urte pasa eta gero runner bihurtu da. Ehundaka herri lasterketetan eta 10 maraitoietan, Nueva Yorkena barne, parte hartu du. Runner izateak bere bitzitza aldatu du eta egunero ahalduntzen du. Hori dela eta “Tú puedes ser runner. La experiencia vital de una corredora + allá de los 40” liburua idaztea erabaki zuen. eta running-i buruzko asteko blog bat ere ireki zuen.

Iniziatiba solidarioetan inplikatuta, bere amak ELAk jota hil zenetik ADELA elkartearekin kolaboratzen du, WOP (Walk On Proyect)-en kidea, endekapenezko gaixotasunaren aurka borrokatzeko dirua biltzen, eta Adsis Fundazioaren Kontseilu Aholkularia ere da.

## Liburua 
* *Tú también puedes ser runner. La experiencia vital de una corredora + allá de los 40* (2017).
* Blog Revelación 2016 Saria Grupo Noticias-ek emanda "Veterana B" blogagatik.
* FEKOOR Sariak 2016.
* Sahara Maratoian, 2017, hirugarren sailkatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
Begoña Beristainen web orria

"Veterana B" bloga Deia Egunkarian

Begoña Beristainen bloga Runnean

Begoña Beristain Facebooken

Begoña Beristain Twitteren

Begoña Beristain Instagramen
Georg Henrik von Wright

**Georg Henrik von Wright** (Helsinki, 1916ko ekainaren 14a - Helsinki, 2003ko ekainaren 16a) finlandiar filosofo eta idazlea izan zen. Cambridgeko Unibertsitatean irakasle jardun zuen.

## Biografia 
Suedierazko hiztuna zen arren finlandiar eta eskoziar jatorriak zituen.

## Lanak 
Wrightek ingelesez, finlandieraz, alemanieraz eta suedieraz argitaratu zituen lanak. Bere idatziak bi esparru zabaletan bana daitezke; alde batetik filosofia analitikoa eta logika filosofikoa (liburu ezagunean *An Essay in Modal Logic and Deontic Logic*, 1951), eta bestetik korronte pesimistadun moralaren ingurukoak (artikulu ezagunena *The Myth of Progress*).

## Erreferentziak
Portuko Andre Mariaren eliza

**Portuko Andre Mariaren eliza** () Santoñako eliza erromanikoa da, XIII. mendearen lehenengo zatian eraikia. 1931n Bien de Interés Cultural izendatu zuten.

Hiru habearteko eraikin hau VIII. mendean beneditarrek sortutako monasterio baten zati bat izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Netpbm formatuak

**Netpbm** **formatuak** konpresiorik gabeko irudi-formatuak dira, gizakiok eta ordenagailuek oso erraz uler dezagun diseinatu  zirenak.

## Egitura 
Netpbm formatu guztiek antzeko egitura dute:
 ZENBAKI_MAGIKOA
 ZABALERA ALTUERA
 MAXBAL
 PIXELEN_DATUAK

## Subformatu bitarra eta ASCII 
Formatu hauek 2 azpiformatutan banatzen dira: ASCII eta bitarra. ASCII formatuan gizakientzako eta konputagailuentzako irakurgarriak dira, eta zenbakiak dira  kode hamartarreanazaltzen dira. Formatu bitarrean datuak ez dira irakurgarri gizakientzat, baina errepresentazioa trinkoagoa da.

## Zenbaki magikoak 
### PBM adibidea 
Hau da PBM formatuaren adibide bat (lerro guztietan bukaeran lerro-bukaerako karaktere bat dago):

 P1
 # Adibidea: "J" letra baten irudia
 6 10
 0 0 0 0 1 0
 0 0 0 0 1 0
 0 0 0 0 1 0
 0 0 0 0 1 0
 0 0 0 0 1 0
 0 0 0 0 1 0
 1 0 0 0 1 0
 0 1 1 1 0 0
 0 0 0 0 0 0
 0 0 0 0 0 0

 *P1* kateak PBM formatua dela adierazten du. Traolak ohar baten hasiera markatzen du. hurrengo bi zenbakiek irudiaren zabalera eta altuera ematen dute. eta ondoren matrizea dator. Irudia zuri eta beltz hutsa denez pixel bakoitzean 0 edo 1 azaltzen da, beste baliorik ezin da jarri.

Hau da irudia: 6px

Eta hau da irudia 20 aldiz handituta: 120px

Argi dago 0 bakoitzak pixel zuri bat adierazten duela, eta 1 bakoitzak beltza.

### PGM adibidea 
PGM eta PPM formatuek (biak ASCII edo bitar izan daitezke) X eta Y dimensioen ondoan beste zenbaki bat daukate kolore zenbaki maximoa zehazteko (zenbat gris maila diferente dauden beltza eta zuriaren artean). Beltza 0 izango da eta balio maximoa zuriari dagokio. Lerro guztietan bukaeran lerro-bukaerako karaktere bat dago.
thumb|eskuinera|Adibidea (handituta)
 P2
 # "FEEP" hitza
 24 7
 15
 0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0
 0  3  3  3  3  0  0  7  7  7  7  0  0 11 11 11 11  0  0 15 15 15 15  0
 0  3  0  0  0  0  0  7  0  0  0  0  0 11  0  0  0  0  0 15  0  0 15  0
 0  3  3  3  0  0  0  7  7  7  0  0  0 11 11 11  0  0  0 15 15 15 15  0
 0  3  0  0  0  0  0  7  0  0  0  0  0 11  0  0  0  0  0 15  0  0  0  0
 0  3  0  0  0  0  0  7  7  7  7  0  0 11 11 11 11  0  0 15  0  0  0  0
 0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0

P4 formatu bitarrak pixal bakoitzak bit bakar batekin errepresentatzen duenez, byte bakoitzean 8 pixel errepresentatzen ditu. Lehen pixelaren balioa bit esanguratsuenarena da. Lerro bakoitzean hainbat bit estra gehitzen dira byte osoa bete arte.

### PPM adibidea 
RGB kolorezko irudi baten adibidea da hau (lerro guztietan bukaeran lerro-bukaerako karaktere bat dago):

thumb|eskuinera|120px|Image (magnified)
 P3
 3 2
 255
 # "P3" zenbaki magikoak dio RGB kolorezko ASCII irudi bat dela
 # "3 2" zabalera eta altuera dira pixeletan
 # "255" zenbakiak kolore bakoitzerako maila posibleak zehazten ditu
 # Eta hauek dira pixel bakoitzaren datuak: gorri-berde-urdin hirukoteak (RGB)
 255   0   0     0 255   0     0   0 255
 255 255   0   255 255 255     0   0   0

## Kanpo estekak
Ruth Díaz

**Ruth Díaz Muriedas** (Reinosa, 1975eko urtarrilaren 26a) espainiar aktorea da, telebistan eta zinema aritutakoa.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista
Eino Kaila

**Eino Sakari Kaila** (Alajärvi, Finlandia, 1890ko abuztuaren 9a – Helsinki, 1958ko uztailaren 31) finlandiar filosofo, kritiko eta irakasle bat izan zen. Hainbat eremutan aritu zen, besteak beste, psikologia (batzutan Finlandiako psikologiaren fundatzaile konsideratzen da), fisika era antzerkia. Giza eta natura zientzien arteko printzipio bateratzaileak bilatzen saiatu zen.

## Lan nabarmenak 
* *Der Logistische Neupositivismus*, 1930
* *Persoonallisuus* (Nortasuna), 1934
* *Inhimillinen tieto* (Giza ezagutza), 1939
* *Terminalkausalität Als Die Grundlage Eines Unitarischen Naturbegriffs*, 1956

## Erreferentzia