open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nicolás Sáez de Elola

**Nicolás Sáez de Elola** (Azpeitia, 1500 inguru - 1554ko abenduaren 24a)  Pizarroren esanetara Inken konkistan parte hartu zuen kapitaina. Ondoren, Azpeitiko alkate izan zen. 

## Biografia 
XVI. mendeko lehenengo hamarkadan jaio zela uste da. Joan Sánchez eta Domeja Irarragaren semea izan zen, eta gutxienez bi neba-arreba zituen. Atahualpak bere askapena urrearekin ordainduko zuela agindu zuen eta konkistatzaileak trukea onartu bazuten ere, urrea izan zutenean Atahualpa akabatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lee Grant

**Lee Grant**, **Lyova Haskell Rosenthal** jaioa (New York, 1925eko urriaren 31) estatubatuar aktore eta zuzendaria da.

1950eko hamarkadan Hollywood zerrenda beltzean egon zen. 1975ean Oscar saria irabazi zuen *Shampoo* filmean egindako lanagatik.

## Filmografia 
### Aktorea 
### Zuzendaria 
## Kanpo estekak
Josef Svatopluk Machar

**Josef Svatopluk Machar** (Kolín, 1864ko otsailaren 29a – Praga, 1942ko martxoaren 17a) txekiar olerkari eta saiakeragilea izan zen.

Txekiar literaturan mugimendu errealistaren idazle nabarmenetako bat izan zen. Austriaren aurkako mugimenduetan parte hartu zuen Vienan. Bere olerki asko baldintza sozial eta politikoen satirak izan ziren. Haren maisutasunak eta eszeptizismoak eragin handia izan zuten txekiar literaturan eta iritzi publikoan. 1914ko abendutik Tomáš Masaryk zuzendutako Maffie erresistentzia mugimendu nazionalean parte hartu zuen.
Take Back the Night (martxa)

[thumb|250px|AEBetan egiten den "[Take Back the Night (martxa)|Take Back the Night" martxaren edizio bat egin zen. Irudian 2005ekoa Texasen.]]
[thumb|250px|Martxa [Alamogordo (Mexiko Berria)|Alamogordon, Mexiko Berrian, 2010ean.]]
[thumb|250px|[Busanen, 2016an.]]

**Take Back the Night** baita ere **TBTN** (Berreskuratu gaua) emakumeen aurkako sexu-indarkeriaren kontra protesta egiteko nazioarteko lehen mugimendua da. Lehenengo deialdiak XX. mendeko 70eko hamarkadan antolatu ziren, gauez kalean bakarrik ibiltzen seguru sentitzen ez ziren emakumeen protesta adierazle gisa. Deialdiak 30 herrialdetan antolatu dira. Lelo horrekin bortxaketaren eta beste sexu indarkeri mota batzuen aurkako protestak eta ekintza zuzenak sortzeko martxak eta kontzentrazioak antolatu dituzte.

## Historia 
"Take Back the Night" lelodun martxak 1970eko hamarkadan hasi ziren. 1973an mugimendua Estatu Batuetara iritsi zen eta Floridako Hegoaldeko Unibertsitateko emakume talde bat maindire beltzez jantzi eta kanpusean barrena abiatu zen emakumeentzako zentro bat eskatuz. Filadelfian, Pennsylvanian, 1975eko urrian, Susan Alexander Speeth mikrobiologoa bere etxerantz bakarrik zihoala labankadaz hil zuten; erantzunez "Take Back the Night" lehenetariko martxa bat egin zen. 1976an Bruselan, Emakumeen Aurkako Delituen Nazioarteko Epaitegia egin zen eta haren bitartez horrelako martxa bat egin zen. Europan ere Erroma, Mendebaldeko Alemanian eta Ingalaterran ere egin ziren. 1977an, "Take Back the Night" izenburua izan zuen Anne Produ-k Pittsburghen biolentziaren aurkako bilkuran irakurri zuen diskurtsoa. Antzeko martxa 1978an San Frantziskon egin zen, orduan pornografiaren aurka. 2006an, Ingalaterrako Ipswich hirian bost prostituta erail zituzten; erantzun gisa horrelako martxa egin zen.

## Fundazioa 
2001ean Ameriketako Estatu Batuetan Take Back the Night Fundazioa sortu zen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Puten martxa

## Kanpo estekak 
* :Take Back the Night webgunea.
Bernardo Alfonsel

**Bernardo Alfonsel López** (Getafe, 1954ko otsailaren 24a) espainiar txirrindulari ohia da, profesionala 1977tik 1987ra. Kirol lorpenik aipagarriena 1979ko Espainiako Vueltako etapa garaipen bat izan zen.

Amateurretan, 1976ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta errepide proban hamargarren sailkatu zen.
 
## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
—: ez zuen parte hartu 
KON: kontrolez kanpo 
UT: utzi, ez zuen amaitu

## Taldeak 
* Teka (1977-1978)
* Kas-Campagnolo (1979)
* Teka (1980-1984)
* Kelme (1985-1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Bernardo Alfonsel - *Firstcyling.com*
* Bernardo Alfonsel - *Cyclebase.nl*
* Bernardo Alfonsel - *Museociclismo.it*
Flora Azcuénaga

**Flora Azcuénaga** (1767-1850) filantropo argentinarra izan zen. 1823an, *Sociedad de Beneficencia* sozietate filantropiko ospetsuaren sortzaileetako bat izan zen.

## Erreferentziak 
* Cutolo, Vicente Osvaldo (1968). Nuevo diccionario biográfico argentino (1750-1930). Buenos Aires: Editorial Elche.

## Kanpo estekak
Riken Yamamoto

; Beijing, 1945eko apirilaren 15a) japoniar arkitektoa da.

1945ean jaio zen Txinan, aitak ingeniari gisa lan egiten zuen lekuan, eta 1947an familia Japoniara itzuli zen. Tokio Unibertsitatean ikasi ondoren, 1983an Yamamoto & Field Shop Co  Ltd. sortu zuen. 200etik 2011ra Yokohamako Unibertsitateko irakaslea izan zen. 2024an Pritzker arkitektura saria jaso zuen.

## Lan hautatuak 
* 2005: Future University Hakodate Research Building, Hokkaido; SUSTRG Office Project, Fukushima Prefecture
* 2007: Yokosuka Museum of Art, Kanagawa Prefecture
* 2008: Namics Techno Core, Niigata Prefecture; Guan Yuan Housing, Beijing; Dragon Lily's House, Gunma
* 2009: Utsunomiya University Center for Optics Research Tochigi Prefecture
* 2012: Tianjin Library
* 2018: The Circle at Zürich Airport

Hirosima Nishi Fire Station01.jpg|Hiroshima West Fire Department
Future University-Hakodate.JPG|Future University Hakodate
Yokosuka Museum of Art 2009.jpg|Yokosuka Museum of Art
Fussa_City_Hall.jpg|Fussa City Hall

## Kanpo estekak
Domingo de Azcuénaga y Basavilbaso

**Domingo de Azcuénaga y Basavilbaso** Buenos Airesko merkataria, jurista eta poeta izan zen, Argentinako lehen alegialaritzat hartua.

## Biografia 
Domingo de Azcuénaga Buenos Airesen jaio zen 1758ko irailaren 22an, Vicente de Azcuénaga merkatariaren eta Rosa de Basavilbaso y Urrubiaren semea. Bere anaia Miguel de Azcuénaga bezala, 1764an Espainiara bidali zuten eta Sevillan ikasi zuen, handik Limara zuzenbide ikasketak burutzera.

Buenos Airesen jardun zuen bere lanbidea, 1790ean Buenos Airesko Errege Auzitegiko dagokion erregistroan inskribatuz. *Sociedad Literaria del Plata* sortu zuen, bere garaiko olerkaririk emankorrenetako bat eta lehen alegialari argentinar gisa aitortua.

1801eko maiatzetik 1802ko urtarrilera hileroko alegia bat argitaratu zuen *Telégrafo Mercantil-*en, izaera ironiko, grotesko eta ziztakorrekoa. 1810eko Maiatzeko Iraultzan sartu zen bere anaia Migel bezala, Primera Juntako kide bihurtu zena. Garai hartatik, *Crítica a la prensa argentina* eta Sipe Sipeko guduko porrotaren ostean osatu zuen soneto bat nabarmentzen dira.

Clara Isabel Núñez y Chabarriarekin ezkondu zen 1790ean. Bere emaztea, Pedro Núñez y Alonso kabildoko idazkariaren eta Isabel de Chavarría y del Castilloren alaba, erregezale ezaguna zen eta bere baliabideez eta bere senarraren eta koinatuaren karguak ematen zion inpunitate erlatiboaz baliatuz, ezkutatu eta ehun ofizial eta soldadu espainiar baino gehiago Montevideora ihes egiten laguntzea lortu zuen, horietako asko preso erregezaleen Las Bruscas atxilotze zentrotik ihesi.

Ausardiaz gain, senarrak bezala, umore oso berezia zuen. Behin batean bere etxean festa *"sekretu"* bat antolatu zuen, eta bertan alboko etxe batean ezkutatuta zeuden politikari jazarriak bildu zituen. Alvearzaleak eta Rodriguezaleak, abertzaleak eta erregezaleak, portugaldarrak eta espainiarrak, Río de la Plata, Txile eta Peruko Probintzia Batuetako herritarrak bertaratu ziren, senidetasunaren etenaldi bat ziurrenik garai hartan bakarra.

Bere semeetako bat, Buenos Airesko Erregimentu Finkokoalfereza, José Benito de Azcuénaga, bere ama bezala alderdi erregezalean sartu zen eta Martín García uhartearen defentsa agindu zuen Guillermo Brownen indarrek erasoaldi arrakastatsuaren harira Martín Garcíaren guduan (1814).

Domingo de Azcuénaga Buenos Airesen hil zen 1821eko apirilaren 29an eta bere gorpuzkinak Santo Domingo tenpluko atrioan lurperatu zituzten.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
:* Puig, Juan de la Cruz, *Antología de poetas argentinos*, Buenos Aires, 1810
:* Enrique Udaondo, *Diccionario biográfico argentino*, Institución Mitre, 1938.
:* Ricardo Piccirilli, Francisco L. Romay, Leoncio Gianello, *Diccionario histórico argentino*, 1953.
:* Vicente Osvaldo Cutolo, *Nuevo diccionario biográfico argentino (1750-1930)*, Editorial Elche, 1968.
:* Yaben, Jacinto R., *Biografías argentinas y sudamericanas*, 1938', 1938

## Kanpo estekak 
:* Domingo de Azcuénaga. 
:* Historia de las relaciones exteriores argentinas.
Lutskeko gudua

**Lutskeko gudua** Lehen Mundu Gerrako Ekialdeko Frontean gertatu zen, 1916ko ekainaren 4tik 6ra. Lutskeko gertakizunak *Brusilov ofentsibaren* lehenengo erasoak errepresentatzen dute, ofentsibari izena eman zion Alexei Brusilov jeneralaren zuzendaritzaren menpe. Errusiar 8. Armadak Lutskeko hiriaren inguruan frontearen apurketa erabakigarria lortu zuen, austriar IV. Armadaren aurka.

## Gudua 
Ekainaren 4ko gauean Alexei Kaledin jeneralak artilleria bonbardaketa ikaragarria agindu zuen Josef Ferdinand artxidukearen austro-hungariar posizioen aurka. Gauean zehar eta goizera arte artilleria errusiarrak zuloak egin zituen alanbrezko babes eta lubakietan. Zulo hauetan zehar infanteria azkar sartu egin zen eta Olyka inguruan ustekabeko erasoa egin zuten.

Errusiarren erasoaren erabateko harridurak austriar asko denbora motz batean preso hartzea eragin zuen. Unitate oso batzuk erresistentziarik gabe errenditu ziren, beste batzuk izututa ihesi zihoazen bitartean. Kontraeraso batek lehen lubaki lerroa segurtatu zuen labur, baina infanteria errusiarraren kopuru ikaragarriak erasoa jarraitu eta bigarren eta hirugarren defentsa lerroak hartu zituen.

Egun gutxitan austriarrek 130.000 soldadu inguru galdu zituzten. Porrotak iskanbila handia eragin zuen eta Alemaniako Estatu Nagusiak Josef Frantzisko artxidukearen kaleratzea lortu zuen handik gutxira. Errusiarren arrakastaren ondorioz, Austriak Italiako erasoak geldiarazi zituen eta Errumania gerran sartzera konbentzitu zuen. Brusilove ofentsibak arrakastatsua izaten jarraituko zuen 1916ko irailaren amaierara arte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Orfeo eta Euridize (Canova)

***Orfeo eta Euridize*** Antonio Canova eskultore italiarraren talde eskultorikoa da. 1775-1776 artean egina, egun Veneziako Correr museoan dago, bertako Dantza-aretoan. Artistaren lehen lanetako garrantzitsuena da. Taldea Falier familia veneziarraren landetxeko lorategiko sarrera apaintzeko zen. Lanak hasierako ospea eman zion artistari, 1776ko Igokundearen jaian egindako erakusketaren ondorioz.

## Ezaugarriak 
Multzoan bi eskultura independente daude, gizona, Orfeo, eta emakumea, Euridize. Vicenzako harri zuriz egina dago eta 2,04 zem.ko garaiera dute. Biek une tragikoaren irudia erakusten dute.

## Esanahia 
Eskulturak Orfeoren mitoan inspiratuta daude, Ovidioren *Metamorfosiak* liburuan eta Virgilioren *Georgikak* lanean jasota. Eskulturen oinarrian, inskripzio batek bi poeta latindarren bertso batzuk erakusten ditu. Eskulturek Orfeok, Hadesetik azalera itzuliz, bere emazte Euridizeren itzalak benetan jarraitzen dion ikusteko buelta ematen dion une tragikoa erakusten dute. Une horretan, etsipenez, Euridize azkenekoz ikusten du Orfeok; emakumea, atsekabe eta gaitzespenez, ilunpetan desagertzen hasten da, Hadesera itzultzera beharturik.

## Iruditegia 

Image:
(Venice) Eurydice by Antonio Canova - Museo Correr.jpg|Euridize.
(Venice) Orfeo by Antonio Canova - Correr Museum Cl. XXV n. 1072.jpg|Orfeo.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Selina Cooper

**Selina** **Cooper** (Callington, Kornualles, 1864ko abenduaren 4a - 1946ko azaroaren 11) britainiar sindikalista eta sufragista zen. Erresuma Batuan Alderdi Laborista Independentearen ordezkari izan zen lehen emakumea izan zen, 1901ean.

## Biografia 
Selina Cooper Kornuallesekoa zen, eta familiarekin Barnoldswickera joan zen bizitzera, bere aita Charles Coombe hil eta gero, tifoidearen ondorioz. 1876an, tokiko ehun-fabriketan hasi zen lanean. 13 urterekin eskola utzi zuen, lanaldi osoan arropa egiten lan egiteko.

## Jardun sindikala eta politikoa 
Selina Cooperrek aktiboki parte hartu zuen jarduera sindikaletan, eta emakume enplegatuen kausa defendatzen. Higieneari eta lehen arretari buruzko ikastaro praktikoak egin zituen, eta, 1895ean, Barnoldswick St Johneko anbulantzia-batzordeko kide bihurtu zen. 1897an, Women's Co-operative Guild-ekin (Emakumeen Gremio Kooperatiboa) bat egin zuen, eta, gero, North of England Society for Women's Suffrage-kin (Emakumeen Sufragiorako Emakumeen Elkarte Britainiarra) 1900etik aurrera, emakumeen sufragismoaren alde militartuz. Bere konpromisoa guztientzako boto-eskubidea eskatzen duen sufragisten mugimenduan oinarritzen zen.

1910ean, Selina Cooper hautatu zuten Herbert Henry Asquith Erresuma Batuko lehen ministroaren aurrean emakumeen boto-eskubidea eztabaidatzeko gonbidatutako lau emakumeren taldean parte hartzeko.

Lehen Mundu Gerran, lehen amatasun-zentroa sortu zuen Nelsonen (Lancashire). Gero Udal Kontseilurako hautatu zuten, bere herriko magistratu izan baino lehen.

1930eko hamarkadan, Alderdi Laboristatik dimisioa eman zuen, haren arabera, Europan faxismoak izan zuen igoeraren aurka ez baitzuen jarrera aski hartzen. Bere bizitzan zehar, Selina Cooperrek tokiko politikan parte hartzen jarraitu zuen, erreklutamendu militarrari eta faxismoari aurka eginez, emakumeen eskubideekin lotutako kontuez gain.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Emakumearen boto eskubidea
* Suffragette
* Sufragistak
* Feminismoa
* Sufragisten zerrenda
* Sufragisten zapia
* *Suffragette* filma

## Kanpo estekak
José Benito de Azcuénaga

**José Benito de Azcuénaga** Buenos Airesko militarra izan zen, independentzia gerran errealisten alde borrokatu zuena.

## Biografia 
José Benito de Azcuénaga Buenos Airesen jaio zen 1793ko martxoaren 21ean. Domingo de Azcuénaga y Basavilbasoren (1758-1821) semea zen, Miguel de Azcuénaga Primera Juntako kidearen anaia, merkataria, kontseilaria, zuzenbidean doktorea eta poeta, "Telégrafo Mercantilen" kolaboratu zuen, eta "Sociedad Literaria del Plata" sortu zuen.

Ama Clara Isabel Núñez Chavarría (1771-?) zen, Pedro Núñez y Alonsoren, kabildoko idazkariaren, eta Isabel de Chavarría y del Castilloren alaba.

San Carloseko Errege Kolegioan hasi zituen ikasketak baina armen karrera egitea erabaki zuen. Maiatzeko Iraultzaren ostean Montevideo hirira joan zen. Gurasoak errealistak ziren, batez ere ama, Las Bruscaseko atxilotze-esparrutik eta beste zentro batzuetatik iheslari ziren ehun ofizial eta soldadu espainiar baino gehiago ezkutatzea lortu baitzuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
:* Lehorreratzea Martín García uhartean. Guillermo Roux-ek egindako Buenos Airesko Dragoi baten irudia.
:* Martín García uhartea.
:* Argentinako Armada.
Tütten aintzira

thumb|250px|left|Aintziraren ikuspegia.

**Tütten aintzira** () Bavaria Garaiko eskualde administratiboan dago, Bavariako estatuan (Alemania). 523 metroko altueran dago eta 10.8 hektareako eremua du.

Alpeetako iparraldeko hegalean dago. Azken ikerketa geologiko eta biologikoek erakutsi dute Tüttenek zohikaztegirik gabeko profila duela Würm glaziazioatik; geroztik 12.500 urte baino gehiagoz igaro dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María de Nati

**María Díaz**, ezagunagoa **María de Nati** izenez (Madril, 1997ko ekainaren 10a) madrildar  aktorea da, eta telebistako telesailetan duen parte-hartze ugariengatik da ezaguna, bereziki *El secreto de Puente Viejo* (2015/2016) telenobelan, *La víctima nº 8* (2018) *Madre* filmean, *Maitasuna eta bizitza* (2020-2022) edo *Entrevias* (2022) telesailetan. Rodrigo Sorogoyenen *Que Dios nos perdone* (2016) eta *El reino* (2018) filmetan ere parte hartu du, baita Álvaro Fernández Armeroren *Si yo fuera rico* (2019) eta Fernando León de Aranoaren *El buen patrón* (2021) komedietan ere.

## Aktore ibilbidea 
Madrilen jaio zen 1997an, eta Telecinco kateko *El Rey* telesailean egin zuen debuta 2014. urtean. Urtebete geroago, Antena 3 kateak fitxatu zuen *El secreto de Puente Viejo* telesailean Prado Castañedaren papera egiteko.

2016. urtean Elenaren pertsonaia interpretatu zuen Rodrigo Sorogoyenen *Que Dios nos perdone* filmean. Urtebete geroago, *Mónica Chef, Reinas, Apaches* eta *Disney Cracks* telesailetan hartu zuen parte.

2018an, Rodrigo Sorogoyen *El reino* filman parte hartu zuen, eta protagonista izan zen ETB 2 *La víctima número 8* telesailean, non Edurne izan zen. Gainera, beste fikzio batzuetan ere parte hartu zuen, hala nola Telecinco kateko *La verdad* edo Playz katean *Bajo la red*  telesaileko lehen denboraldian. Movistar+ plataformarako *Todo por el juego* seriearen protagonista ere izan zen.

2019an, *Bajo la red* saioaren bigarren denboraldian parte hartu zuen, eta webseriea Terror.app grabatu zuen Flooxer-erako, Atresmedia plataforma digitalerako. Gainera, paper txiki bat izan zuen *Si yo fuera rico* filmean. 2020an, Flooxer kateko *Gente hablando* telesailaren bigarren denboraldiko ataletako batean parte hartu zuen, eta Madres. *Amor y vida* lanean bigarren mailako Juani Soler interpretatu zuen Telecinco eta Amazon Prime Videorako. Bigarren mailan mantendu zen seriearen lehen bi denboraldietan, eta hirugarren denboraldian talde nagusiko bat izan zen.

2021ean, Atresplayer Premium-erako *Deudas* lanean Sara interpretatu zuen. Gainera, Aitor Gabilondok Telecincorako *Entrevías* telesailerako fitxaketa iragarri zen, José Coronado eta Luis Zahera protagonista zituen telesaila. 2021ean, *El buen patrón* film luzea ere estreinatu zuen, Javier Bardem protagonista zuena eta Fernando León de Aranoak zuzendua, aurrestreinaldia  Donostiako Nazioarteko Zinemaldian izan zen.

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinema 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Deonne Bridger

**Deonne Bridger** (Perth, 1972ko maiatzaren 15a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tim Cuddihy

**Tim Cuddihy** (Toowoomba, 1987ko maiatzaren 21a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Suedia Berria

**Suedia Berria** () Suediar Inperioak Delaware ibaiaren beheko lurretan 1638 eta 1655 artean sortu zuen kolonia bat izan zen, gaur egungo Delaware, Maryland, New Jersey eta Pennsylvanian, Ameriketako Estatu Batuetan. Hogeita Hamar Urteko Gerraren testuinguruan sortu zuen Suediak, botere handiko lurraldea zenean, Amerikaren kolonizazio saiakeraren barne. Suediak tabakoa landatu eta larruak trukatzeko eremu propio bat nahi zuen kontinentean.

Delaware ibaiaren bi aldeetan ezarri ziren herriak. Fort Christina, gaur egungo Wilmingtonen, lehen kolonia izan zen, Kristina Suediakoaren omenez deitua. Kolonoak suediarrak, finlandiarrak eta, kopuru txikiagoan, herbeheretarrak ziren. Suedia Berria Herbehereetako Errepublikak konkistatu zuen 1655an, Iparraldeko Bigarren Gerraren baitan, eta Herbeherea Berriaren kolonia gisa jarraitu zuen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Terry Donovan

**Terry Donovan** (1944ko abenduaren 27a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pseudoclitocybe expallens

***Pseudoclitocybe expallens*** *Tricholomataceae* familiako onddo espezie bat da. Ez du sukaldaritzako interesik, bakana delako. *Clitocybe* baten itxura duen perretxikoa da, kapela eta oin ilunak ditu, orriak ere ilunak, baina zertxobait argiagoak.

## Deskribapena 
**Kapela:** Txikitik ertainerako tamaina du, 2 eta 4 cm bitarteko diametrokoa, erdian deprimitua edo apur bat unbilikatua, gainazal leuna eta lehorra, kolore higrofanokoa, nahiko aldakorra, marroi-buztin kolorekoa, marroi-grisaxka, gris-urdinxka eta abar, ertzean ildaskatua gardentasunagatik.

**Orriak:** Nahiko lodiak, zabal, hondoan zainekin elkartuak, okre samarreko kolorekoak, *Entoloma* onddoen kolorea gogorarazten dute edo grisaxka kolorekoak. Zertxobait dekurrenteak.

Orri dekurrenteak: Hanka ukitzeaz gain, beherantz jarraitzen duten orriak.

**Hanka:** Zilindrikoa edo pixka bat loditua oinarrirantz, 2 eta 4 cm bitarteko garaierakoa eta 8 mm arteko lodierakoa oinarrian, barnehutsa, azal zurixkakoa eta fin-fin ildaskatua luzetara.

**Haragia:** Oso fina, ia mintzezkoa, kapelaren kolore berekoa, usain eta zapore nabarmenik gabea. Espora-jalkina zuria.

## Jangarritasuna 
Ez da erabiltzen sukaldean.

### Nahasketa arriskua 
Askoz arruntagoa den *Pseudoclitocybe cyathiformis* espeziearekin  nahas daiteke, honek kapela argiagoa du, unbilikatua edo inbutu formakoa, eta, barez ere, oinaren eta kapelaren kolorea ilunagoa, marroitik marroi-grisaxkara.

## Sasoia eta lekua 
Neguan. Oso espezie arraroa da, eta harizti eta pagadietako soilgune belartsuetan hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Kanariak, Europa, Errusia, Turkia, Iran.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jyothika

**Jyothika Saravanan** (Mumbai, 1977ko urriaren 18a), **Jyothika** izenez ezagunagoa, aktore indiarra da. Batez ere, tamileraz egindako filmetan agertzen da. Kannada, malabarera, telugu eta hindi hizkuntzetan egindako filmetan ere parte hartu du.

## Biografia 
Bollywooden estreinatu zen *Doli Saja Ke Rakhna* filmean, hindiz. *Vaali* izeneko lehen tamil filma eta *Tagore* teluguzko lehen filma egin zituen, Chiranjeevirekin batera. Kritikaren gorespenak jaso zituen *Perazhagan* filmean emakume itsu bat interpretatzeagatik, *Chandramukhi*n egindako jardueragatik, *Mozhin* filmean neskato gor-mutu bat antzezteagatik eta *36 Vayadhinile*n adin ertaineko emakume gisa duen paperagatik. Hala ere, bere karreraren inflexio-puntua *Vaali* (1999) eta *Kushi* (2000) filmen arrakastekin etorri zen. Bere ibilbideko gailurrean, *Pachaikili Muthucharam* filmean (2007) etorri zen, antagonistaren rola interpretatu zuenean.

Jyothikak zinemaren industria utzi zuen Suriya aktorearekin ezkondu eta gero, 2006ko irailaren 11n, hainbat urtez harreman batean aritu ondoren. Hiru Filmfare sari irabazi ditu bere ibilbidean, hiru Tamil Nadu State Film Awards, Dinakaran Awards, International Tamil Film Awards eta beste sari eta izendapen batzuk. Kalaimamani saria ere jaso zuen. Zinemara itzuli zen *36 Vayadhinile* (2015) filmean. Kritika onak jaso zituen, eta Aktore Onenaren Filmfare Critics saria jaso zuen film horrengatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rachel Jackson

**Rachel Donelson Robards Jackson** (jaiotza izena: **Rachel Donelson**, 1767ko ekainaren 15 - 1828ko abenduaren 22) Andrew Jackson AEBko zazpigarren presidentearen emaztea izan zen.

Gaur egungo Halifax konderrian jaio zen, Virginian.  Rachel John Donelson koronelaren alaba zen, hidrografoa eta Burgessesko Etxeko kidea. Lewis Robardsekin ezkondu zen Nashvillen, baina laster dibortziatu ziren. 1791ean, jada dibortziatuta zeudela pentsatuta, Andrew Jacksonekin ezkondu zen. 1828ko lehendakaritzaren kanpainan, prentsak bere lehen ezkontza aurkitu zuen eta Rachel adulterioz akusatu zuen. Jackson emaztea akusazio horietatik urruntzen saiatu zen, bihotzeko arazoak baitiztuen, baina ezin izan zuen alde egin estatu mailan zabaldu ziren erasoetatik.

Ustez, erasoek sortutako larritasuna zela eta, bihotzekoak jota hil zen 1828ko abenduaren 22an, presidentetarako hauteskundeetan senarra garaile atera eta bi astera, karguaz jabetu aurretik. Ez zen inoiz izan Lehen Dama, eta kargua Emily Donelson ilobak hartu zuen.

10.000 lagun baino gehiago joan ziren hiletara. Rachel Jackson 1828ko Eguberrien bezperetan lurperatu zuten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maureen Connolly

**Maureen Catherine Connolly-Brinker** (jaiotza izena, **Maureen Connolly**; 1934ko irailaren 17 - 1969ko ekainaren 21), **Little Mo** izengoitiz ezaguna, estatubatuar tenis jokalaria izan zen. 1950ko hamarkadaren hasieran bederatzi tenis txapelketa nagusi irabazi zituen, bakarka. 1953an Grand Slam bat irabazi zuen lehen emakumea izan zen (hau da, urte berrean lau tenis txapelketa handienak irabaztea). Historiako tenislari bakarra da lau txapelketa horietan set bat ere galdu gabe titulua eskuratu duena. 1954an zaldi gainean ibiltzen ari zela, istripua izan zuen eta bere eskumako hankan lesio larria izan zuen. 19 urterekin utzi behar izan zuen tenislari ibilbidea. 34 urterekin hil zen obulutegiko minbiziaren ondorioz. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sunny Garcia

**Victor Sennen "Sunny" Garcia ** (Mā'ili, Oahu, 1970eko urtarrilaren 14a) hawaiiar surflaria da.

Eskola utzi ondoren 1986an egin zuen debuta surf zirkuituan. 22 garaipen lortu zituen World Surf Leaguean eta 2000. urtean txapeldun izan zen. 2005ean erretiratu ondoren, 2018an itzuli zen lehiaketara, arrakasta gutxirekin.

Depresio-arazoak izan zituen, eta kartzelan egon zen zergetatik ihes egiteagatik, eta atxilotuta borrokatzeagatik. 2019an bere buruaz beste egiten saiatu zen.
Psathyrella spadiceogrisea

***Psathyrella spadiceogrisea*** *Coprinaceae* familiako onddo espezie bat da. Haragiak ez du zaporerik, ez du balio gastronomikorik.

Sinonimoak:  *Psathyrella pululiformis*, *Drosophila spadiceogriseus*, *Agaricus Spadiceogriseus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 eta 5 cm bitarteko diametrokoa, oso hauskorra, ertza ildaska zeharrargi finekin. Kapelaren gainazala buztin kolorekoa lehorrarekin eta arre kolorekoa hezetasunarekin.

**Orriak:** Zabalak, estu, zurixkak, baina marroi kolorekoak eta beltzaxkak bihurtzen dira.

**Hanka:** Zilindrikoa, goialdea ildaskatu samarra, zurixka kolorekoa.

**Haragia:** Oso urria, zurbila. Usain eta zapore gabea.

**Etimologia:** *Psathyrella* terminoa, "psathyra"-ren txikigarria da, grezierazko hitzetik eratorria, "xehatzen erraza" esan nahi du. *Spadiceogrisea* epitetoa latinetik dator, datil kolorea, uher, esan nahi duen, "spadiceus" hitzetik eta gris, esan nahi duen "griseus" hitzetik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Psathyrella subnuda* delakoak arre-gorrixka koloreko kapela du, zimurtsua, kapelaren ertza argiagoa.

## Sasoia eta lekua 
Udaberritik udara. Azkar eta erraz ateratzen da, hezetasun eta tenperatura aldetik ez da oso exijentea. Saprofitoa, motzondoetan edo ibaiertzeko egurretan eta erreka, urmael eta abarren ertzetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Brasil, Europa, Errusia, Turkia, Israel, Tajikistan, Japonia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Susan Collins

**Susan Collins** (Caribou, 1952ko abenduaren 7- ) politikari estatubatuarra da. Maine estatua ordezkatzen du herrialde horretako senatuan. Alderdi Errepublikanoan afiliatuta dago. Bere ikasketak St. Lawrence Univesityan egin zituen. 1997ko urtarrilaren 3tik izan da hautetsi senatuan, beraz Mainen inoiz denbora luzeenen izan den emakume hautetsia da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Humpy Koneru

**Humpy Koneru** (Vijayawada, Andhra Pradesh, 1987ko martxoaren 31- )  xake-jokalari indiarra da.

Jokalari onenen FIDEren zerrendan (2008ko uztailean argitaratua), bigarren postuan dago, 2622ko punturekin, eta ELO 2600 puntuak gainditzen dituen bigarren emakumea da.

2001ean, emakume gazteen munduko xake-txapelketa irabazi zuen. 2002an munduko errekorra ezarri zen, 15 urte, hilabete bat eta 27 egun zituela Maisu Handiaren titulua lortu zuen emakumerik gazteena bihurtu baitzen.

2006an Emakumezkoen Munduko Txapelketan parte hartu zuen, eta bigarren txandan kanporatu zuten. 2008an ere parte hartu zuen txapelketa horretan, baina, irabazteko hautagai irmoa izan arren, finalerdietan kanporatu zuen Hou Yifan txinak.

## Kanpo estekak
Annise Parker

**Annise Danette Parker** (Houston, Texas, 1956ko maiatzaren 17 - ) politika estatubatuarra da, Texasko Houston hiriko alkate ohia. Alderdi Demokratako kidea da, eta aurretik hiriko ogasuneko langilea izan zen.

Parker, botoen %53an alkatetza lortu zuena, hiriko bigarren emakumezko alkatea da, eta milioi bat biztanle baino gehiago dituen AEBko hiri bateko lehen alkate publikoki homosexuala. Houston Ameriketako Estatu Batuetako laugarren hiririk handiena da.

## Kanpo estekak
Maria Castellano Arroyo

**María Castellano Arroyo** (Jaen, 1948ko urtarrilaren 6a – Madril, 2025eko maiatzaren 2a) jaendar medikua da, legezko eta auzitegiko medikuntzan eta laneko medikuntzan espezializatua. Ezaguna da Espainiako medikuntza fakultate bateko lehen emakumezko katedraduna izateagatik eta Auzitegiko Psikiatrian eta Osasun Zuzenbidean egindako ekarpenengatik. *Honoris* causa doktorea da Jaengo Unibertsitatean eta Extremadurako Unibertsitatean.

## Biografia 
Maria Castellano Arroyo 1948an  jaio zen Jaengo familia apal batean. Medikuntza eta kirurgia ikasi zituen Granadako Unibertsitatean eta 1972an lizentziatu zen. 1977an Medikuntzan doktoratu zen unibertsitate berean. 1978an, jaendarra legezko medikuntzako irakasle laguntzaile izendatu zuten, eta urte horretan bertan Belgikara joan zen, Armand André irakaslearekin batera Liejako medikuntzaren institutuan ikasketak egiteko. Han, markatzaile genetiko-molekularren ikerketa egin zuen, aitatasunaren ikerketari eta aztarna biologikoen identifikazioari aplikatuta.

### Lan ibilbidea 
1980an, Espainiako medikuntza fakultate bateko (Zaragoza) lehen emakume katedraduna izan zen, legezko medikuntzaren alorrean. Urte horretan bertan, Zaragozako Lozano Blesa Unibertsitate Ospitale Klinikoko Lege Medikuntza eta Toxikologia Zerbitzuko buru izendatu zuten, eta 1996ra arte jardun zuen karguan.

Ehunka artikulu idatzi ditu eta berrogeita hamar kapitulu baino gehiago argitaratu ditu liburu espezializatuetan. Gainera, Espainiako eta nazioarteko hirurehun biltzar baino gehiagotan hartu du parte.

2012tik, Medikuntzako Errege Akademiako akademikoa da. 1996az geroztik, Alcalá de Henaresko Unibertsitateko medikuntza legaleko katedra du. Uneko ikerketa-ildoak hauexek dira: familiako indarkeria, auzitegiko psikiatria eta osasun-zuzenbidea.

Andaluziako Juntak, Lina Gálvezekin duen Ezagutzaren, Ikerketaren eta Unibertsitatearen Sailaren bidez, 2018ko ekainean jakinarazi zuen Maria Castellano izeneko kontratu doktore bat jarriko zuela abian, espezialitate hori amaitutako pertsonei prestatzen laguntzeko, 35 urte bete baino lehen doktore atxiki gisa egiazta daitezen. Doktore horren izena jaso du bere omenez. Aurkezpen-ekitaldian, Maria Castellanok emakumeen eta, zehazki, Andaluziako emakumeen rola aldarrikatu zuen, gizartearen aurrerapena lortzeko abangoardia gisa.
* 2020an Andaluziako domina.
* 2021ean Honoris causa Doktore egin zuen Jaengo Unibertsitateak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arale Norimaki

**Arale Norimaki** () Akira Toriyamak sortutako *Dr. Slump* manga serieko pertsonaia eta protagonista da. Senbei Norimakik eraikitako robot bat da, neska gazte baten itxurakoa. Bere xalotasunagatik, pertsonalitate energetikoarengatik, zentzu komun falta handiagatik eta bere indar ikaragarriagatik ezaguna da. Senbei saiatzen da konbentzitzen Penguin Villageko beste herritarrak Arale neska arrunt bat baino ez dela, eta badirudi lortzen duela, nahiz eta indar izugarria eta gaitasun atletiko ez-gizatiarrak izan. Bere indarguneen artean daude *Chikyūwari* (地球割り, "Lurra Zatitzea") lurra erdibitzeko superboterea eta ''N'chahō'' (んちゃ砲) izpia. Hala ere, betaurrekoak behar ditu gutxi ikusten duelako. Dragoi Bola frankizian ere agertzen den pertsonaia da. 

## Kanpo estekak
Francesinha

**Francesinha** Portugalgo sukaldaritza modernoko ogitarteko tipikoa da. Barietaterik ezagunena Portoko da, jatorrizko hiria.

## Deskribapena 
Moldeko ogi xigortuaren xerra da, hestebetez eta haragiz betea: urdaiazpiko egosia, txipolata, mortadela, txahal- edo txerri-xerra. Gero, beste moldeko ogi-xerra txigortu batekin eta gazta-xerrekin estaltzen da; ondoren, gainerrea ematen zaio, eta saltsa minetan bustitzen da, batez ere garagardoarekin eta tomatearekin; batzuetan, arrautza frijitu bat gehitzen zaio. Normalean, francesinharekin batera patata frijituak eta garagardoa jan ohi da.

## Historia 
Daniel David Silvak sortu zuen francesinha, 1960ko hamarkadan Frantziatik itzuli zen sukaldari emigranteak. Hala ere, jatorriari buruzko eztabaida dago. Plater trinkoa da, eta bazkaltzeko edo afaltzeko hartzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Francesinha bilatzailea
* Francesinharen ermandadea: francesinhen balorazioa eta sailkapena (portugesez)
* Francesinha proiektua (portugesez)
Eltzarrain

**Eltzarrain** edo **Mediano** Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 19,7 kilometro luzerarekin, Anuen Xuriain mendiko magalean jaiotzen da, 1369 metroko altueran, eta Ultzama ibaian isurtzen da, Odieta udalerriko Ostitz herriko inguruan, 478 metroko altueran.

Ibilbidean zehar, 74 kilometro koadroko arroako urak jasotzen ditu. Bere ibilbidean, Anue ibarra zeharkatzen du.

## Izena 
Euskaltzaindiaren arabera eta tradizionalki euskaldunen artean, ibaia *Eltzarrain* izenez ezagutu izan da. Nafarroako Gobernuak, ordea, *Mediano* mantentzen du modu ofizial gisa, euskaraz "ertaina" esan nahi baitu.

Tradizioz, Euskal Herriko ibaiek ez dute izen bakarra izaten, baizik eta eremuaren araberakoa izaten da, eta ez da izen finkorik egon ibai honentzat. Horrela, Iruñerrian sartzen ziren ibai ezberdinak bereizteko, Arga ibaia (Esteribarren *Zubiri* *ibaia* deitua) *río Mayor* edo *río Caudaloso* bezala ezagutzen zen erdaran, "ibai handia" esan nahi duena. Bestalde, Ultzama ibaiak *río Mediano* izena zuen, Arga ibaia baino txikiagoa baitzen, baina inguruko errekak baino handiagoa.

Geroago, Julio Altadillek ibaien izenak behin betiko finkatu zituenean, gaur egun dauden bezala, *Mediano* aukeratu zuen, logikoagoa zatekeen *Belate* aukeratu beharrean.

*Eltzarrain* izena *Mediano* izenaren euskararako egokitzapen bat da, eta ez du inguruko hizkuntza tradizionala errespetatzen, *ertain* eta *arrain* hitzetatik abiatuta.

## Ibilbidea 
### Ibaiadarrak 
* Aierdiko erreka (ezkerraldea)
* Aranongo erreka (eskuinaldea)
* Errotalarreko erreka (ezkerraldea)
* Zapartzango erreka (eskuinaldea)
* Ezkatiko erreka (ezkerraldea)
* Artzekiko erreka (ezkerraldea)
* Etxaideko erreka (ezkerraldea)
* Xaibeko erreka (ezkerraldea)
* Zubiondoko erreka (ezkerraldea)

### Zehartatutako herriak 
* Lantz
* Olague
* Etxaide
* Burutain

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ultzama
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak
Malalai Joya

**Malalai Joya** (paxtunez: ملالی جویا; Farahko probintzia, 1978ko apirilaren 25a) afganistandar politikaria da. Farah probintziako Parlamentuko kide hautatu zutenean, publikoki salatu zuen gerrako jauntxoak eta gerrako kriminalak Afganistango parlamentuan zeudela.

2007ko maiatzean, Joya kargutik bota zuten, telebistako elkarrizketa batean lankide ordezkariak iraintzea leporatuta. Suspentsioaren ondorioz, nazioarteko protesta bat sortu zen, eta berriro lanean hasteko deia egin dute izen handiko zenbait idazlek, Naomi Klein eta Noam Chomsky bezalako intelektualek eta politikariek, Kanadako, Alemaniako, Erresuma Batuko, Italiako eta Espainiako Parlamentuko kideak barne. Burmako demokraziaren mugimenduaren sinboloarekin, Aung San Suu Kyirekin, alderatu dute Joya. Bera aukeratu zuten 2008ko maiatzean Europako Parlamentura joateko. 2008an, memoria batzuk idazten hasi da Joya Derrick O'Keefe idazle kanadarrarekin.

## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Malalai Joia: «Afganistango ahotsik gabeen ahotsa da nirea, traizioa baita mutu geratzea», *Berria*, 2025.05.21
Saina Nehwal

**Saina Nehwal** (Hisar, 1990eko martxoaren 17a - ) kirolari indiarra da, badmintoneko bakarkako modalitatean jarduten dena.

Udako hiru Olinpiar Jokotan parte hartu zuen 2008 eta 2016 bitartean, eta brontzezko domina lortu zuen bakarka 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan. Bi domina irabazi zituen Munduko Badminton Txapelketan 2015. eta 2017. urteetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sakshi Malik

**Sakshi Malik** (1992ko irailaren 3a) borroka libreko borrokalari indiarra da. Munduko bi txapelketatan parte hartu zuen. 2014. urtean zortzigarren postuan sailkatu zen. Brontzezko domina bat irabazi zuen Asiako 2015eko Txapelketan. 2014ko Commonwealtheko Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen. Hirugarrena izan zen 2010eko Munduko Junior Txapelketan. 2016an Rio de Janeiron ospatutako Udako Olinpiar Jokoetan hartu zuen parte eta brontzezko domina eskuratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dzinara Alimbekava

**Dzinara Alimbekava** (; 1996 urtarrilaren 5 - ), biatloian lehiatzen den Bielorrusiako kirolaria da.

Bi aldiz hartu du parte Neguko Olinpiar Jokoetan. Urrezko domina lortu zuen Pyeongchangen 2018an, emakumezkoen txandan, eta bosgarrena izan zen Pekinen 2022an, banakako proban. Brontzezko domina irabazi zuen 2019ko Europako Biatloi Txapelketan, txanda mistoan.

## Kanpo estekak
Elżbieta Krzesińska

**Elżbieta Krzesińska** (Varsovia, 1934ko azaroaren 11 - 2015eko abenduaren 29a), **Elżbieta Duńska** ere deitua, atleta poloniarra izan zen, luzera-jauzian espezializatua. 1956ko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen, eta mundu-marka ezarri zuen, 1955eko irailaren 11tik 1956ko abuztuaren 20ra bitarte.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mario Beccia

**Mario Beccia** (Troia (Foggia), 1955eko abuztuaren 16a) italiar txirrindulari ohia da, profesionala 1977tik 1988ra.

Eskalatzaile bikaina, kirol lorpenik aipagarrienak, 1980ko Suitzako Itzulia, 1982ko Flèche Wallonne eta Italiako Giroko lau etapa garaipen izan ziren. Horretaz gain, Giroan sei aldiz amaitu zen lehenengo hamarren artean.
Gurean, bigarren sailkatu zen 1981eko Euskal Herriko Itzulian.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan 
-: ez zuen parte hartu  UT: utzi, ez zuen amaitu

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Mario Beccia - *FirstCycling.com*
Luiza Gega

**Luiza Gega** (Dibër, 1988ko azaroaren 5 - ) atletismoan lehiatzen den kirolari albaniarra da, oztopo-lasterketan  espezialista.

Krakoviako 2023ko Europako Jokoetan urrezko domina lortu zuen 3.000 m-ko proban. Bi domina irabazi zituen Europako Atletismo Txapelketan, 2022an urrea eta 2016. urtean zilarra.

Albaniako banderaduna izan zen Rio de Janeiroko 2016 eta Tokio 2020ko Jokoen irekiera-zeremonietan.

## Kanpo estekak
Teja Gregorin

**Teja Gregorin** (Ljubljana, 1980ko ekainaren 29a - ) Eslovakiako kirolaria ohia da, biatloian lehiatzen zena.

Neguko Olinpiar Jokoetan lau aldiz parte hartu zuen, 2002 eta 2014 bitartean, eta brontzezko domina lortu zuen Sotxin, 2014ko edizioan, 10 km jazarpeneko proban. Bi zilarrezko domina irabazi zituen Munduko Biatloi Txapelketan, 2009an eta 2012an.

## Kanpo estekak
Michelle Smith

**Michelle Smith** (Rathcoole, Dublin, 1969ko abenduaren 16 - ) erretiratutako igerilari irlandarra da. Lau domina —horietako hiru urrezko— irabazi zituen 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Kirol-ibilbidea 
Atlantako Joko Olinpikoetan (1996), lau domina irabazi zituen: urrea, 400 metroko estilo librean —4:07,25 segundoko denborarekin, Dagmar Hase alemanaren eta Kirsten Vlieghuis herbeheretarraren aurretik—, urrea, 200 metroko estiloan —2:13,93 segundoko denborarekin, Marianne Limliren eta Lin Li txinatarraren aurretik—, urrea 400 metro estiloetan —4:39.18 segundoko denborarekin, Alison Wagnerren aurretik—, eta brontzezko domina 200 metro tximeletan, Sussie O'Neill eta Petra Thomas australiarren atzetik

Gainera, 1995eko Europako Vienako Txapelketan 200 metro tximeleta eta 200 metro estiloak irabazi zituen, eta zilarra 400 metro estilotan; eta bi urte geroago, 1997ko Europako Sevillako Txapelketan, bi urre —200 metro estilo librean eta 400 metro estiloan— eta bi plater, 400 metro libreetan eta 200 metro tximeleta.

## Kanpo estekak
Samra Rahimli

**Samra Rahimli** (Baku, Azerbaijan, 1994ko urriaren 20 -), **Samra** izenarekin ezaguna, azerbaijandar abeslaria da. Ezaguna da Turkiako Ahotsa saioan parte hartzeagatik, eta 2016ko Eurovision Abesti Lehiaetan Azerbaijango ordezkaria izateagatik ezaguna da, «Miracle» abestiarekin.

## Ibilbidea 
Lehen bere herrialdea ordezkatzen saiatu zen 2012ko Eurovision Abesti Lehiaketan. Hala ere, Azerbaijan ITVk antolatutako estatuko selekzioaren lehen txandan kanporatu zuten.

## Kanpo estekak
Naoise Dolan

**Naoise Dolan** (Dublin, 1992ko apirilaren 14a) irlandar eleberrigilea da.

## Bizitza 
Dublinen jaio zen. Queer gisa identifikatzen du eta jazarpen homofoboa izan zuen eskolan.

2016an ingeles filologian graduatu zen Trinity Collegen eta gero literaturako masterra egin zuen Oxfordeko Unibertsitatean. Trinity Collegen ikasten ari zela, idazle izatea erabaki zuen.

2016an, graduatu eta Irlandan lanik aurkitu ezin izan ostean, Singapurrera joan zen ingelesa irakastera. Urte hartan bertan, Hong Kongera joan zen. Gainera, Italian bizi izan zen.

27 urte zituela, autismoa diagnostikatu zioten. Modu irekian hitz egiten du hedabideetan bere neurotipoari buruz.

2021eko martxoko elkarrizketa batean, bigarren eleberria idazten ari zela esan zuen, eta 2023ko maiatzaren 25ean *The Happy Couple* liburua plazaratu zuen.

## Lanak 
* *Exciting Times* (2020)
* *The Happy Couple* (2023)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Scott Dumbrell

**Scott Dumbrell** arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kate Fairweather

**Kate Fairweather** (Subiaco, 1975eko uztailaren 2a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tina Karol

**Tina Karol**, **Tetiana Hrihorivna Liberman** jaioa (Errusia, 1985ko urtarrilak 25) abeslari ukraniarra da, bere herrialdea 2006ko Eurovision Abesti Lehiaketan ordezkatzeagatik ezaguna.

## Diskografia 
* 2005 - *Show Me Your Love* (Erakutsidazu zure maitasuna)
* 2006 - *Nochenka* (Gau gozoa)
* 2007 - *Полюс притяжения* (*Polyus Prityazheniya,* Erakarpen poloa)
* 2011 - *9 жизней* (9 bizitza)
* 2014 -  *Памятаю* (*Pomnyu,* Gogoratu*)*

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simon Fairweather

**Simon Fairweather** (Adelaide, 1969ko urriaren 9a) arkularia da. Australia ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan, 1996ko Udako Olinpiar Jokoetan, 2000ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Urepel (ibaia)

**Urepel** (Atetz ibarretik zehar) edo **Gaskueralde** (Odieta ibarretik zehar) Euskal Herriko ibai bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. 10,8 kilometro luzerarekin, Atetzen Beuntza kontzejuko larretan jaiotzen da, 698 metroko altueran, eta Ultzama ibaian isurtzatzen da, Odieta udalerriko Latasa herriko inguruan, 504 metroko altueran.

Ibilbidean zehar, 34 kilometro koadroko arroko urak jasotzen ditu. Bere ibilbidean, Atetz eta Odieta ibarrak zeharkatzen ditu.

## Izena 
*Urepel* hidronimoa izen gardena da. *Ur* eta *epel* ("asepel") hitzeten arteko elkarketa da. Nafarroa Behereko herri baten izena ere bada, *Urepele*.

Bertzalde, *Gaskueralde* hidronimoak *Gaskue* du izena, zeharkatzen duen herria.

## Ibilbidea 
### Ibaiadarrak 
*Urepel ibaia* bezala:

* Urtilaga erreka (eskuinaldea)

*Gaskueralde ibaia* bezala:

* Santurbeko erreka (eskuinaldea)

### Zehartatutako herriak 
*Urepel ibaia* bezala:

* Beuntza
* Beratsain
* Eritzegoiti
* Labaso
* Aroztegi

*Gaskueralde ibaia* bezala:

* Gaskue
* Gelbentzu
* Latasa

## Oharrak 
## Erreferentziak 
* 

## Ikus, gainera 
* Ultzama
* Nafarroa Garaiko ibaiak
* Euskal Herriko ibaiak

## Kanpo estekak
Violet Trefusis

**Violet Trefusis**, **Violet Keppel** jaioa (Londres, 1894ko ekainaren 6a – Florentzia, 1972ko otsailaren 29a) ingeles socialite eta idazlea izan zen.

Ama Violet Keppel Eduardo VII.a Erresuma Batukoa erregearen maitalea izan zen eta bere arreba Sonia Rosemary Keppel, Camilla Erresuma Batukoa erreginaren amona.

Vita Sackville-Westen maitalea izateagatik da ezaguna. Virginia Woolfek idatzitako Orlando eleberrian islatzen da Vitarekin duen maitasun harremana. 1912-1922 urteetan idatzitako gutun askotan ere agertzen da.

Violet 1019an ezkondu zen Robert Trefusisekin, baina maitasun-harremana mantendu zuen Vitarekin.

## Lanak 
; Eleberriak
* *Sortie de secours* (1929)
* *Écho* (1931)
* *Tandem* (1933)
* *Broderie Anglaise* (1935)
* *Hunt the Slipper* (1937)
* *Les causes perdues * (1940)
* *Pirates at play* (1950)

; Oroitzapenak
* *Prelude to Misadventure* (1941)
* ''Don't look Round * (1952)

; Azken lanak
* *Memoirs of an armchair* (1960)
* *From Dusk to Dawn* (last work, 1972)

; Argitaratu gabeko lanak
* *The Hook in the Heart* (n.d.)
* *Instants de mémoire (Gestes)*
* *La chèvre et le chou * (n.d.)
* *The Shortcut*
* *Les sœurs ennemies * (c. 1940s?)
* *The End Justifies the Means* (c. 1947)
* *All Glorious Within* (n.d.)
* *Alas, A Lady!* (n.d.)
* *Father and Daughter. The Seducer*
* *Irène et Pénélope*
* *The Sleeper* (n.d.)
* *A Tooth for a Tooth'' (n.d.)

## Kanpo estekak
Fatemeh Rahbar

**Fatemeh Rahbar** (persieraz: فاطمه رهبر‎; Teheran, 1964 - *ib.*, 2020ko martxoaren 7a) politikari kontserbadore irandar bat izan zen, eta Islamiar Kontsultarako Batzordean jardun zuen.

Ordezkari hautetsi berria koma-egoeran sartu zen 2020ko martxoaren 5ean, COVID-19aren ondorioz, 2019-2020ko pneumonia-koronabirus epidemian. Berrogeita hamasei urterekin hil zen martxoaren 7an, eritasunaren konplikazioak zirela eta.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emilio Alfaro Martínez

**Emilio Alfaro Martínez** (Mendigorria, 1955eko abenduaren 30a) nafar kazetari, komunikatzaile politiko eta idazlea da. Ibilbide profesional osoa Euskal Herrian egin du.

## Biografia 
Nafarroako Unibertsitatean (Iruñea, 1973-78) Informazio Zientzietan (Kazetaritza) lizentziatu zen. 1979an El Correo-n (Arabako edizioan) sartu zen udal informazioko erredaktore gisa, eta 1983an informazio politikoaz arduratu zen edizio orokorrean.

1985ean Eusko Jaurlaritzaren Prentsa Kabinete zuzendari izendatu zuten EAJren Gobernuan, Jose Antonio Ardanza lehendakaria buru zela (1985-87). Kazetaritzara itzultzean, El Correoko “Domingo” orrialdeen arduraduna izan zen (1988-1990). Garai labur batean (1990-91), El País egunkarian sartu zen Madrilen, erredaktore politiko gisa.

Euskadira itzuli zen, José Antonio Zarzalejosekin El Correoko iritzi-atala abian jartzeko, eta haren arduradun izan zen 1997ra arte. 1997ko otsailean, Ander Landabururekin El Pais egunkariaren Euskal Herriko edizioan parte hartu zuen, eta bertako erredakzio-burua izan zen 2009ra arte. Kronika ugari idatzi zituen tentsio nazionalistei, Euskadiko indarkeriaren arazoei eta beste gai batzuei buruz.

2009ko urtarrilean Eusko Jaurlaritzako Komunikazio idazkari nagusi izendatu zuten Patxi López lehendakariarekin (PSE-EE). Legegintzaldia amaitu eta kazetaritzara itzultzean, El País egunkaria amaitu eta kazetaritzara itzultzean, El País egunkariaren EEEak eragin zion, eta PSE-EE alderdian komunikazio-erantzukizunak hartu zituen, Ingurumen, Lurralde Plangintza eta Etxebizitza Sailean, Iñaki Arriolak zuzenduta, EAJ-PSE koalizioko Eusko Jaurlaritzan.

2021ean erretiroa hartu ondoren, Emilio Alfarok fikziozko idazlea izaten jarraitu du. 2022an bere lehen eleberria argitaratu zen: "Matar, Amar". Nobelak ETAren indarkeriak astindutako Euskal Herrian girotutako tragedia bat planteatzen du. Protagonistak etakide damutu bat eta Guardia Zibileko teniente baten alargun gaztea dira .

## Lanak 
* Matar, Amar (Alberdania, 2022)
* "El Abismo que me acecha" (Alberdania, 2024)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak