Paul Rudd

**Paul Stephen Rudd** (1969ko apirilaren 6a) aktore estatubatuarra da. Antzerkigintza ikasi zuen Kansaseko Unibertsitatean eta New Yorkeko American Academy of Dramatic Arts kontserbatorioan, eta 1991n egin zuen aktore gisa debuta. 2015eko uztailean Hollywoodeko ospearen pasealekuan izar bat jarri zuten bere omenez. 2019an *Forbes Celebrity 100* zerrendan agertu zen. 2021ean *People* aldizkariak *Sexiest Man Alive* (munduko gizonik sexiena) izendatu zuen.

Parte hartu duen filmen artean *Clueless* (1995), *Halloween: The Curse of Michael Myers* (1995), *Romeo + Juliet* (1996), *Wet Hot American Summer* (2001), *Anchorman: The Legend of Ron Burgundy* (2004), *The 40-Year-Old Virgin* (2005), *Knocked Up* (2007), *I Love You Man* (2009), *This is 40* (2012), eta *Ghostbusters: Afterlife* (2021) daude. Marvelen unibertso zinematografikoan Ant-Man pertsonaiaren rola jokatu du: lehen aldiz *Ant-Man* (2015) filmean, eta duela gutxi saga horren hirugarren atalean, *Ant-Man and the Wasp: Quantumania* (2023).

Zineman egindako ibilbideaz gain, Rudd telesail ugaritan agertu izan da: NBC katearen *Friends* *sitcom*ean Mike Hannigan gisa, esaterako. Horrez gain, *Tim and Eric Awesome Show*, *Great Job!*, *Reno 911!* eta *Parks and Recreation* telesailetan gonbidatu-rolak izan ditu. *Saturday Night Live* programa ere aurkeztu du hainbat alditan, eta bi protagonista antzeztu zituen Netflixeko *Living with Yourself* komedia telesailean. Urrezko Globo Sarietan izendapen bat eskuratu zuen azken lan horregatik, Aktore Onena – Musikal edo Komedia telesail batean izeneko atalean. *The Shrink Next Door* (2021) minisailean ere protagonista izan zen.

## Gaztaroa eta hezkuntza 
Paul Stephen Rudd 1969ko apirilaren 6an jaio zen, Passaic hirian (New Jersey), familia judu-britainiar batean. Aita, Michael Rudd (1943–2008), TWAko turismo-gida historikoa eta presidenteordea zen. Ama, berriz, Gloria Irene Granville, KSMO-TV telebista kateko salmenta arduraduna zen, Kansas City-n (Missouri). Aita nahiz ama, biak zituen jatorriz Londresekoak; aita Edgware-koa eta ama Surbiton-ekoa,  biak Bielorrusiatik, Poloniatik eta Errusiatik Ingalaterrara joandako Askenazi etorkin juduen ondorengoak ziren. Rudden aitaren aldeko familiaren jatorrizko abizena, Rudnitsky, aitonak aldatu zuen (Rudd). Amaren aldeko familiaren abizena, aldiz, Goldstein zen;  gurasoak lehengusu txikiak ziren. Ruddek Bar Mitzvah ospakizuna Ontarion (Kanada) egin zuen. Txikitan  osabak Erresuma Batutik bidaltzen zizkion *The Beano* eta *The Dandy* komikiak irakurtzea gogoko zuen.

Ruddek hamar urte zituenean, bera eta bere familia Johnson konderriko Lenexa hirira (Kansas) joan ziren bizitzera. Bere aitaren lanbidea medio, familiak hiru urte eman zituen Anaheim-en (Kalifornia). Johnson konderrian bizi zenean Ruddek Broadmoor Junior High ikastetxean ikasi zuen, eta Shawnee Mission West High ikastetxean amaitu zuen bigarren mailako hezkuntza, 1987an. Kansaseko Unibertsitatean antzerkigintzan graduatu zen, eta Sigma Nu kofradiako Nu ataleko kide izan zen. New Yorkeko American Academy of Dramatic Arts kontserbatorioan ere ikasi zuen, Mattew Lillard aktore ezagunarekin batera. Antzerki-eskolan ikasten zuen bitartean Bar Mitzvah ospakizunetan DJ lanak egiten zituen. Graduatu ostean hainbat lantxo izan zituen, esate baterako, Overland Park hiriko Holiday Ham Company enpresan urdaiazpikoak glasatzen.

## Ibilbide profesionala 
### Zinema eta telebista 
thumb|180x180px|Rudd 2007ko abenduan
Rudd 1991ean hasi zen aktore lanean, *Super Nintendo*ren iragarki batean atera zenean. 1992an *Sisters* izeneko telesailean parte hartu zuen Kirby Quimby Philby pertsonaiaren paperean. 1994an *Wild Oats* serieko sei kapitulutan agertu zen. *Sisters* alde batera utzi eta 1995ean *Clueless* komedian parte hartu zuen Alicia Silverstonekin batera. Beste hainbat filmetan ere agertu da; hala nola, *William Shakespeare’s Romeo + Juliet, The Locusts, Overnight Delivery, The Object of My Affection* eta *200 Cigarettes*. Bestalde, *Halloween: The Curse of Michael Myer* filmean  parte hartu eta Tommy Doyle pertsonaiaren rola jokatu zuen. 1999an, *The Cider House Rules* filmean egin zuen lan. Film hori *SAG* aktore elkarteak aurkezten duen Antzezlan Onenaren Aktore Zerrenda sariaren hautagaietako bat izan zen.

2000 urtean Hong Kongen filmatu zen Benny Chan zuzendariaren *Gen-Y Cops* filmeko Ian Curtis FBI agentearen papera egin zuen. 2002an aldiz, *Friends sitcom*ean agertu zen. Komedia horretan, Mike Hannigan pertsonaia jokatzen zuen eta Lisa Kudrow-k antzezten zuen Phoebe Buffay pertsonaiaren mutil-lagun eta gerora senarra zen. 2006an *Reno911!* telesaileko hainbat kapitulutan agertu zen Guy Gerricault (“jeriko” ahoskatua) pertsonaia jokatuz; *lamaze* ikastaro bateko irakasle bat zen, eta geroago, *Reno 911!: Miami* filmean narkotrafikatzaile bat antzeztu zuen. *Veronica Mars* telesaileko 2007ko «Debasement Tapes» kapituluan agertu zen gonbidatu moduan, Desmond Fellows 90. hamarkadako rock izarra jokatuz.

2004an Judd Apatow zuzendari eta produktorearekin elkarlanean hasi zen eta hainbat film egin zituzten batera: lehenbizi *Anchorman: The Legend of Ron Burgundy* filmean Brian Fantana pertsonaia gorpuztu zuen Steve Carell, David Koechner eta Will Ferrell aktoreekin batera, eta 2005ean *The 40-Year Old Virgin* filmean, berriro ere Steve Carell eta Seth Rogen aktoreekin. Geroago Apatowrekin elkartu zen berriro 2007ko *Knocked Up* filma ekoizteko. Bertan Leslie Mann-en pertsonaiaren senar Pete frustratua jokatu zuen, Jason Segel, Jonah Hill, Seth Rogen eta Jay Baruchelekin batera pertsonaia nagusi rol batekin. 2007an, bestalde, *Hard Knocks* kirol dokumental luzeko narratzailea izan zen, bertan agertzen zen kirol taldearen jarraitzaile baitzen (Kansas City Chiefs). Urte horretako denboraldi horretan Liev Schreiber narratzailea ordezkatu zuen lehen eta azken aldiz.

2007ko *Walk Hard: The Dewey Cox Story* filmean Ruddek John Lennon pertsonaia antzeztu zuen, eta 2008an, aldiz, surf irakasle drogazale bat, Nicholas Stoller zuzendariaren *Forgetting Sarah Marshall* filmean, Jason Segel eta Jonah Hill aktoreekin batera. Bi filmak Apatowk ekoiztu zituen. Bestalde, rol eta agerraldi txikiak egin zituen *Year one* (2009) eta *Bridesmaids* (2011) filmetan. 2012an Jennifer Aniston lankide zuela, Apatowren *Wanderlust* filmeko protagonista eta ekoizle izan zen. *This is 40* komedia filmean ere agertu zen protagonista moduan, Leslie Mann aktorearekin batera. Film hori *Knocked Up* filmaren sekuela da eta aipatutako beste filmak bezala, Apatowk zuzendu eta ekoitzi zuen. 2013an berriro ere Brian Fantana jokatu zuen *Anchorman 2: The Legend Continues* filmean.

2007an *The Oh in Ohio* eta *The Ten* filmetan protagonista . Azken film horretan David Wain eta Michael Showalter izan zituen lankide berriro ere. Beste alde batetik, *Over Her Dead Body* filmean Eva Longoria aktorearekin egin zuen lan. Horrez gain, *Role Models* filma idatzi eta pertsonaia nagusietako bat izan zen Seann WIlliam Scott-ekin batera. Bertan, edari energetikoak saltzen dituzten eta haurtzaintza programa batean auzolana egitera behartzen dituzten bi langile antzezten dituzte.

2009an, Rudd Jason Segelekin batera agertu zen berriro *I Love You Man* filmean. Bertan Rudd eta Segeal lagunak dira biei Rush rock banda gustatzen zaielako. Rudd eta Segel beraiek ere badira Rush bandaren zaleak. 2009an, Ruddek *Party Down* telebista saioa sortu zuen John Embom, Rob Thomas eta Dan Etheridge-rekin batera. DreamWorksen *Monsters vs. Aliens* ordenagailuz sortutako filmean bikoizketa aktore gisa jardun zuen.

2010ean, Steve Carellekin batu zen berriro ere, *The 40-Year-Old Virgin* filma grabatu zutenetik lehenengo aldiz, Jay Roachek zuzendutako *Dinner for Schmucks* komediarako. 2012an, *The Perks of Being a Wallflower* draman bigarren mailako rol bat ere izan zuen: Anderson Jauna, Charlie (Logan Lerman-ek jokatua) protagonistaren irakaslea. 2011ean protagonista izan zen *Our Idiot Brother* filmean Elizabeth Banks, Zooey Deschanel eta Emily Mortimer aktoreekin. Elizabeth Banksekin batera protagonista rola jokatu zuen bosgarren filma izan zen. Aurretik filma hauetan agertu zen berarekin: *Wet Hot American Summer* (2001), *The Baxter* (2005), *The 40-Year-Old Virgin* (2005) eta *Role Models* (2008).

2012an Ruddek Bobby Newport pertsonaia jokatu zuen lau ataletan NBCren *Parks and Recreation* telesailean. Udaleko kontseilurako hautagaiaren papera egiten du, Leslie Knope protagonistaren aurka, azken hori Amy Poehler-ek jokatua. Paper horrengatik *Critic’s Choice Awards* sari bat irabazi zuen, *Best Guest Performer in Comedy Series* (Komedia telesail bateko Antzezle Gonbidatu Onena), hain zuzen ere. 2014an, Hyundai-ren telebistako iragarkietako esataria izaten hasi zen. John Hodgman-en *The Areas of My Expertise* (2005) eta *More Information Than You Require* (2008) audioliburuetako ahotsa ere izan zen.

2013ko abenduaren 19an, Rudd 2015eko Marvelen *Ant-Man* filmeko aktore izendatu zuten ofizialki. Protagonistaren papera egin zuen, Scott Lang/Ant-Man pertsonaia gorpuztuta. Ruddek bere papera jokatu zuen berriro ere *Captain America: Civil War* (2016) eta *Ant-Man*en 2018ko sekuelan: *Ant-Man and the Wasp: Quantumania.* Bigarren hori idazten ere lagundu zuen. Evangeline Lilly-rekin batera bueltatu zen *Avengers: Endgame* (2019) filmean, zeinak kritika onak jaso zituen eta gainera, inoiz sarrera gehien saldu dituen filma izan zen.

Berriro ere izan zen protagonista 2023an *Ant-Man and the Wasp: Quantumania* filmean.

Ruddek *Wet Hot American Summer* filmeko Andy pertsonaia berriro ere jokatu zuen Netflixeko *Wet Hot American Summer: First Day of Camp* prekuelan, lehenengo filmeko beste aktore batzuekin batera: Bradley Cooper, Amy Poehler eta Elizabeth Banks. Denek jokatu zituzten 2001ean izan zituzten rolak. 2016an *The Fundamentals of Caring* komedia-draman agertu zen Selena Gomez-ekin batera, eta *The Little Prince* eta *Sausage Party* pelikuletan bikoiztaile lanetan aritu zen*. Nerdland* (2016) animaziozko komedian ere John izeneko pertsonaia bikoiztu zuen, hamaika arazo zituen aktore bat. Patton Oswalt-ekin batera *The Catcher Was a Spy* (2018) filmean ere parte hartu zuen Ruddek. Moe Berg protagonista gorpuztu zuen, II. Mundu Gerran OSSra batu zen Boston Red Sox beisbol taldeko jokalari bat. 2018ko abuztuan *Living withYourself* Netflixen komedia telesailerako hautatu zuten Rudd, Aisling Bea-rekin batera. Produktore eragile ere izan zen, eta 2019ko urriaren 18an estreinatu zen.

2004tik 2021era arte, Conan O 'Brien komediagilearen *late night* komedia showetan, Ruddek bere proiektuen inguruan hitz egiten zuen bakoitzean, erakustear zegoen bideo laburraren inguruko azalpen bat ematen zuen, baina gero bideo hori jarri beharrean 1988ko *Mac and Me* filmaren zati bat jartzen zuen. Ruddek onartu zuen «ez zuela inolaz ere uste» behin eta berriro errepikatutako txantxak hainbeste iraungo zuenik. «Korapilatsua da; hemen nator ni, daukadan guztia telebistan saltzera. ‘Hona hemen grabatu berri dudan gauza bat’. Nahiko faltsua iruditzen zitzaidan (eta egia esan, oraindik ere hala iruditzen zait askotan)» esan zuen. Ruddek Connan engainatzeko tradizioari eutsi zion ''Connan O'Brien Needs a Friend* podcasteko «Paul Rudd Returns» kapituluan, 2022an.

### Antzerkia 
Rudd Broadway-ko zenbait antzezlanetan ere agertu izan da. Lehenengoa 1997an izan zen, *The Last Night of Ballyhoo* antzezlanean, non Joe Farkas-en rola egin zuen. Hurrengo urtean, *Twelfth Night* antzezlanean agertu zen Lincoln Centre Theatre antzokian Kyra Sedgwick eta Max Wright-ekin batera. 2006an Broadwayn Richard Greenberg-ek ekoitzitako *Three Days of Rain* obran agertu zen Bradley Cooper eta Julia Roberts-ekin batera, Bernard Jacobs Theatre antzokian. 2012an Rudd Craig Wright-en *Grace* antzezlanean aritu zen Cort Theatre antzokian. Ruddekin batera aritu ziren Michael Shannon, Oscar Sarietan izendapenak jasotakoa, Ed Asner, zazpi aldiz Emmy sariduna, eta Kate Arrington.

2000 eta 2001 artean *Long Day’s Journey* *Into Night* antzezlanean agertu zen Jessica Lange, Charles Dance eta Olivia Colman-ekin batera Londreseko Lyric Theatre antzokian. 2001ean Adam protagonistaren rola egin zuen Neil LaBute-ren Londreseko *The Shape of Things'' jatorrizko ekoizpenean. 2001eko urrian hasita, hiru hilabete egon zen Broadwaytik kanpo. Bi urte geroago, filma egin zen jatorrizko antzezle-zerrenda berarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak