Circe Maia

**Dea Circe Maia Rodríguez** (Montevideo, 1932ko ekainaren 29a) uruguaitar idazle, poeta, irakasle eta itzultzailea da. Bere ibilbidean zehar hainbat sari jaso ditu, hala nola Lan Intelektualaren Sari Nazional Nagusia, García Lorca Nazioarteko Saria edo Bartolomé Hidalgo Saria, hiru aldiz lortu duena.

## Biografia 
Maia Montevideon (Uruguai) jaio zen, 1932an. Bere gurasoak Maria Magdalena Rodriguez eta Julio Maia eskribaua ziren, biak Uruguaiko iparraldetik etorriak. Aitak argitaratu zion bere lehen poesia liburua, Circek 12 urte zituenean (*Plumitas*, 1944). 19 urte zituela, bere amaren bat-bateko heriotza sufritu zuen, eta arrasto sakona utzi zuen horrek, 26 urte zituela argitaratu zuen bere lehen poesia helduko liburuan (*En el tiempo*, 1958). 

Ariel Ferreira medikuarekin ezkondu zen 1957an, eta, 1962an, bikotea Tacuarembóra joan zen bizitzera bere lehen bi alabekin. 

Filosofia ikasketak egin zituen Artigas Irakasleen Institutuan (IPA), eta filosofia ikasten jarraitu zuen Errepublikako Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean. Filosofia irakasleekin aritu zen departamendu lizeoan eta Tacuarembó-ko Irakaskuntza Prestakuntza Institutuan. 

Artigas Irakasleen Institutuko (CEIPA) Ikasle Zentroaren sorreran parte hartu zuen, eta Uruguaiko Alderdi Sozialistako bazkide aktiboa izan zen.

Uruguaiko diktadura zibiko-militarreko urteak (1973-1985) gogorrak izan ziren bere familiarentzat. 1972ko egun batean, militarrak goizaldeko 3etan sartu ziren bere etxean, Circe eta Ariel atxilotzeko, baina Circeri geratzen utzi zioten, alaba gazteenak 4 egun eskas zituelako. Senarra bi urte egon zen preso, Tupamaros Askapen Nazionaleko Mugimenduko kide izateagatik. 1973an, Maia bigarren hezkuntzako irakasle kargutik kendu zuen gobernu militarrak, baina hizkuntza eskola partikularrak ematen eta ikasketekin jarraitzea lortu zuen. 1983an, 18 urteko semea galdu zuen, zirkulazio-istripu batean. Diktadurapean idazteko zailtasunei gehitutako tragedia horrek atseden hartzera eraman zuen bere lan poetikoan. 1985ean demokraziatik itzuli zenean, bere kargura itzuli zen bigarren hezkuntzako irakasle gisa. Bere argitalpenen hasieran, berriz ere, *Destrucciones* (1987), prosan idatzitako liburutxo bat, eta *Un viaje a Salto* (1987), senarraren kartzelaratzeari buruzko prosazko kontakizuna argitaratu zituen.

*Superficies* (1990) argitaratu zenean, poesiara itzuli zen, eta, ondoren, beste poesia-liburu batzuk eta haien ingeleserako, grekorako eta beste hizkuntza batzuetarako itzulpenak argitaratu ziren. Irakurleentzat, argitalpenik garrantzitsuena *Circe Maia: obra poética* (2007 eta 2010) izan zen, 400 orrialdetik gorako liburua.

Filosofia irakatsi zuen bigarren hezkuntzan 2001ean erretiroa hartu zuen arte, baina literatura ingelesa irakasten jarraitzen du institutu pribatu batean, antzerki taldeak prestatzen ditu Tacuarembón, idatzi eta itzultzeaz gain.

## Poesia 
Bere lehen liburu helduan, *En el tiempo* (1958) izenekoan, Maiak zioen poesiaren adierazpen egokia dela «hizkuntza zuzena, soila, irekia, elkarrizketan tonu-aldaketarik behar ez duena, baina elkarrizketa beroagoa, intentsitate handiagokoa... izatea. Hizkuntza horren xedea aurkitzea da, eta ez estaltzea; existentzian dauden balioak eta zentzuak aurkitzea, eta ez sartzea poesia-mundu itxi eta itxi batean». Bere obra osoan zehar, leial izan zaio *arte poetiko* horri. Objektuak, pertsonak, hurbileko heriotzak, pintura eta denbora dira «deskubritzeko» eta giza bilbea deskubritzeko aukeratutako gaietako batzuk. Esperientzia bera gizatasuna auskultatzeko eta beti presente dagoen zu batekin elkarrizketa ezartzeko aukera bihurtzen da.

Berrogeita hamar urte baino gehiagoko lan poetikoan, literatura hermetikotik aldendu da, eta literatura hori bakarrizketa bihurtzen da. Berak dioen bezala, «eguneroko esperientzian, bizirik, poesia iturri benetakoenetako bat» ikusten du. Bere poesia sentiberatasunetik abiatuta adierazten da, batez ere entzumenaren eta ikusmenaren bidez.

Besteak beste, Daniel Vigliettik, Jorge Lazaroffek, Numa Moraesek eta Andres Stagnarok musikatu dituzte haren poema batzuk. Bere poesia garaiko espirituarekin bat zetorrela ikus daiteke 'Los que Iban Cantando' Uruguaiko kantu herrikoiaren taldearen izenean, *En el tiempo* (1958) laneko poema batean inspiratuta. Esanguratsuena, agian, Daniel Vigliettik 1978an *Otra Voz Canta* izenarekin musikalizatu zuen *Por detrás de mi voz* poema izan zen. Kantu hura, Mario Benedettiren *Desaparecidos* poemarekin konbinatuta egiten dena batzuetan, bortxazko desagertzeak egin zituzten Latinoamerikako erregimen militarren salaketa bihurtu zen.

## Aintzatespenak 
2007an, Uruguaiko Poesia Sari Nazionala jaso zuen. 2008an, Uruguaiko Letren Akademia Nazionaleko akademiko urgazle bihurtu zen, eta hurrengo urtean hartu zuen kargua ofizialki, Tacuarembón egindako ekitaldi batean. Akademiako presidente Wilfredo Penco bertan izan zen. 2009an, Poesia Literaturaren Urteko Saria irabazi zuen, *Obra* *Completa* liburuarekin.

Bartolome Hidalgo Saria hiru aldiz irabazi du, eta, 2010ean, Ibilbidea kategorian izan zen lehen aldiz. 2013an, Uruguaiko Hezkuntza eta Kultura Ministerioak Delmira Agustini Domina eman zion Maiari, China Zorrilla aktorearekin, Nibya Mariño pianistarekin eta Daniel Vidart antropologo eta idazlearekin batera.

2015ean, hiru urtean behin ematen den Lan Intelektualaren Sari Nazional Nagusia eman zion Uruguaiko Kultura Zuzendaritza Nazionalak. Urte hartan bertan, Bartolome Hidalgo Saria irabazi zuen bigarren aldiz, orduko hartan, poesia kategorian, *Dualidades* liburuagatik. Bi urte geroago, 2017an, hirugarren aldiz lortu zuen sari hura, Montevideoko 40. Nazioarteko Liburu Azokan, kasu hartan *Obra poética* antologiak 1978 eta 2017 artean argitaratutako libururik onenaren aitorpen gisa.

2023an, *La pesadora de* *perlas* bere lanak Kordoban Editatutako Liburu Onenaren Burnichon Saria irabazi zuen, eta aipamen berezia izan zuten Gabriel Rioren *Latir y revelar*, Anne-Marie Norgeuren *El castillo de quienes buscan sentidos* eta Osvaldo Guevararen *Asunción del grillo* liburuetan. 2023an, halaber, García Lorca XX. Nazioarteko Saria eman zioten Maiari, “poesia errealitatea ezagutzeko metodo bihurtzeagatik, eguneroko esperientzian oinarritzen dena hizkuntza garden eta zehatzarekin”. Sari honek 20.000 euroko saria du, eta bizirik dauden gaztelaniazko idazleen lan poetikoa saritzen du. Aurreko edizioetan, besteak beste, Raúl Zurita, Luis Alberto de Cuenca, Yolanda Pantin eta Julia Uceda poetak saritu zituzten.

## Sariak 
* 2007, Uruguaiko Poesia Sari Nazionala.
* 2009, Poesia Literaturaren Urteko Saria, *Obra* Completa liburuarekin.
* 2009, Letren Akademia Nazionalaren omenaldia.
* 2010, Bartolome Hidalgo saria.
* 2013, Delmira Agustini domina.
* 2015, Bartolome Hidalgo poesia saria, Dualitateak liburuagatik.
* 2015, Lan Intelektualaren Sari Nagusia, MEC.
* 2023, García Lorca XX. Nazioarteko Saria, “poesia errealitatea ezagutzeko metodo bihurtzeagatik, eguneroko esperientzian oinarritzen dena, hizkuntza garden eta zehatzarekin”

## Diskografia 
* *Circe Maia por ella misma* (Sonopoemas, SP 704)
* 1996, *Imagen final y otros textos* (Ayuí / Tacuabé A/E164k)
* 2008, *Imagen final y otros textos* (berrargitalpena. Ayuí / Tacuabé A/E164CD)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 

* Poesiak eta erreportajea Circe Maiari.
* Filosofia-Literatura - Fronteras imconcrete, Circe Maia.
* Erreportajea Circe Maiari.
* Lau poema begetal.
* Circe Maiaren lan poetikoa. Elvio Gandolforen elkarrizketa, El País, 2008ko urtarrilaren 25a.
* Letren Akademia Nazionaleko (El País) kide hautatu dute Circe Maia, 2009ko irailaren 24an.
* "Circe Maia, soiltasunaren zailtasuna", Itziar Ugarte Irizar, Berria, 2025eko apirilaren 6a