open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bluefields

**Bluefields** hego-ekialdeko Nikaraguako udalerria eta Hego Atlantikoko Eskualde Autonomoko hiriburua da. 4.775&nbsp;km²ko eremua du eta 2012an 54.863 biztanle zituen. Miskitoen kostako hiriburua izan zen.

## Klima 
Bluefieldsek klima ekuatoriala du, *Af* Köppen klima sailkapenaren arabera. Aldirik lehorrena otsaila eta apirila bitartekoa izaten da, baina, alisioen eraginez, orduan ere maiz egiten du euria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Japoniar fatsia

**Japoniar fatsia** (*Fatsia japonica*) Araliaceae familiako landarea da, Japonian eta Hego Korean jatorria duena.

3–6 metro arteko altuera duen zuhaixka hau landare apaingarri ezaguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baltsamina jator

**Baltsamina jatorra** (*Impatiens balsamina*) Balsaminaceae familiako landarea da, hegoaldeko Asian jatorria duena.

Metro beteko zurtoina du, aihenez betea, eta mahatsondoaren antzeko hosto berde txiki distiratsuak. Loreak horiak, gorrixkak eta zurixkak izaten dira; fruitua luzarana eta laranja kolorekoa. Haziak beltzak eta arrasto gorridunak ditu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sanjoan-lore

**Sanjoan-lorea** (*Leucanthemum vulgare*) Asteraceae familiako landarea da, Europan eta Asiako eskualde epeletan jatorria duena.

Aldaera hauek ditu:
* *Leucanthemum vulgare var. cantabricum* Font Quer & Guinea
* *Leucanthemum vulgare subsp. catalaunicum* (Vogt) O.Bolòs & Vigo
* *Leucanthemum vulgare subsp. eliasii* (Sennen & Pau) Sennen & Pau
* *Leucanthemum vulgare subsp. parviceps* (Briq. & Cavill.) Vogt & Greuter
* *Leucanthemum vulgare subsp. pujiulae* Sennen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Baltsamina arrunt

**Baltsamina arrunta** edo **alegria lorea** (*Impatiens walleriana*) Balsaminaceae familiako landarea da, ekialdeko Afrikan jatorria duena.

15–60 cm-ko zurtoina du eta landare apaingarri ezaguna da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Wrong Man

**The Wrong Man** (euskaraz *Okerreko Gizona*) 1956ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariaren drama filma bat da. Henry Fonda, Vera Miles, Anthony Quayle eta Harold Stone aktoreek antzeztu zuten.

Maxwell Anderson idazlearen *Christopher Emmanuel Balestreroren benetazko istorioa* liburuan oinaarritua daago, hartan krimen baten egilea izatea leporatu zitzaion gizon errugabe baten istorioa kontatzen da. 1953ko ekainaren 29an *Life* aldizkarian argitaratutako Herbert Brean kazetariaren *Nortasun kasua* artikuluan ere oinarritua badago.

Gainontzeko Hitchcocken filmetan ez bezala, honako honetan ingeles zinema zuzendaria filmareen hasieran kamera aurrean hizketan agertzen da eta istorio honetako "hitz bakoitza egia dela" aipatzen du.

## Argumentua 
Manny (Henry Fonda) bere emazte Rose (Vera Miles) eta bi seme txikiekin bizitza lasaia daraman New York hiriko jazz musikati bat da. Aseguruetxe baterako bisita batean, bertako langile batek pasa zen egunean han ohostu zuen lapur batekin nahastu eta poliziari deituko dio. Hortik aurrera Mannyren odisea latza hasiko da, poliziak taxilotu eta auzoan jazotako hainbat lapurketen arduradun egingo baidu, gainera lekuko nahiz froga guztiek bere erruduntasuna adierazten dute. Diru fiantza ordaaindu ostean espetxetik ateratzean bere errugabetasuna frogatzen saiatuko da baina psikiatriko batean sartuko dute.

## Aktoreak 
* Henry Fonda: Manny Balestrero
* Vera Miles: Rose
* Anthony Quayle: O'Connor
* Harold J. Stone: Bowers tenientea
* Charles Cooper: Matthews detektibea
* Nehemiah Persoff: Eugene "Gene" Conforti
* Esther Minciotti: Amatxo Balestrero
* John Heldabrand: Tomasini
* Doreen Lang: Ann James
* Laurinda Barrett: Constance Willis
* Norma Connolly: Betty Todd

## Kanpo estekak 
* *The Wrong Man* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Dial M for Murder

***Dial M for Murder*** (euskaraz *Hilketarako H Diala*) 1954ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariak zuzendu eta ekoiztutako suspensezko thriller filma bat da. 1952ko Frederick Knott antzerkigilearen *Dial M for Murder* antzezlanean oinarritua dago. Ray Milland, Grace Kelly, Robert Cummings eta John Williams aktoreek antzeztu zuten.

Hitchcocken film ia gehienetan bezala honetan ere agerpen laburra burutu zuen, hain zuzen ere horma batean zintzilik dagoen ikasturte amaierako afari bateko argazkian agertzen da.

## Argumentua 
Tony Wendicek (Ray Milland) fidela ez zaiolako bere emazte Margot (Grace Kelly) hil nahi du, baina baita haren dirutza bereganatzeko ere. Bere antzinako unibertsitate ikaskide bat txantaiatuz bere etxean sartu eta Margitek telefono dei bat jasotzen duen unean ito dezan konbentzituko du. Baina azken unean ezusteko xehetasun batek egitasmo osoa zapuztuko du.

## Aktoreak 
* Ray Milland: Tony Wendice
* Grace Kelly: Margot Mary Wendice
* Robert Cummings: Mark Halliday
* John Williams: Hubbard inspektore burua
* Anthony Dawson: Lesgate kapitaina (Swann)
* Leo Britt: festako istorio kontalaria
* Patrick Allen: Pearson detektibea
* Robin Hughes: polizia sarjentua
* George Leigh: Williams detektibea
* George Alderson: lehen detektibea

## Kanpo estekak 
* *Dial M for Murder* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The Trouble with Harry

**The Trouble with Harry** (euskaraz *Arazoa Harryrekin*) 1955eko Alfred Hitchcock ingeles zuzendariak zuzendu eta ekoiztutako komedia beltza filma bat da. 1950eko Jack Trevor Story} idazlearen izenburu berdineko *The Trouble with Harry* eleberrian oinarritua dago. Edmund Gwenn, John Forsythe, Shirley MacLaine, Mildred Natwick, Mildred Dunnock, Jerry Mathers eta Royal Dano aktoreek antzeztu zuten.

Hitchcocken filma ia askotan gertatzen den bezala, honetan ere agerpen laburra burutu zuen, ahin zuzen ere ingeles zinema zuzendaria margolaritza zaletua den gizon zaharraren limusina auto atzetik igarotzen da. Bestalde, gerora asko ospetsua bilakatu zen Shirley MacLaine aktorea filma honetan lehenbizikoz pantaila handian 21 urterekin estreinatu zen, gainera John Forsythe aktoreak margolariaren papera antzeztu zuen, 1980ko hamarkadan ospetsua izan zen *Dynasty* telesailan Blake Carrington aberatsaren papera antzeztu zuen aktorea.

## Argumentua 
Mutiko batek landa gizon baten gorpua topatu eta korrika bere ama bila joango da. Une hartan bertan, ehiztari zahar batek gorpu berdina topatu eta berak nahi gabe tiroz hil duela pentsatuko du. Beste hainbat pertsonek ere banan-bana gorpua topatu eta euren buruak haren heriotzaren errudun direla usteko dutenez, azkenean gorpu gogaigarria lurperatu egingo dute. Baina beti unerik txarrenean berragertu ohi da...

## Aktoreak 
* Edmund Gwenn: Albert Wiles kapitaina
* John Forsythe: Sam Marlowe
* Shirley MacLaine: Jennifer Rogers
* Mildred Natwick: Ivy Gravely andereinoa
* Mildred Dunnock: Wiggs andrea
* Jerry Mathers: Arnie Rogers
* Royal Dano: Calvin Wiggs sheriffa
* Parker Fennelly: aberatsa
* Barry Macollum: etxegabea
* Dwight Marfield: Greenbow doktorea
* Philip Truex: Harry Worp (gorpua)

## Iruditegia 

Irudi:Edmund Gwenn in The Trouble With Harry trailer.jpg|
Irudi:John Forsythe in The Trouble With Harry trailer.jpg|
Irudi:Shirley MacLaine in The Trouble With Harry trailer.jpg|
Irudi:Mildred Natwick in The Trouble With Harry trailer.jpg|
Irudi:Jerry Mathers in The Trouble With Harry trailer.jpg|

## Kanpo estekak 
* *The Trouble with Harry* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Sapotaceae

**Sapotaceae** Ericales ordenako landare loredunen familia da. Hosto-iraunkorreko 800 zuhaitz eta zuhaixka espeziek osatzen dute, 65 generotan (35-75, definizioaren arabera) banaturik. Bere hedapena pantropikala da.

## Generoak 

* *Amorphospermum*
* *Aningeria*
* *Argania*
* *Aubregrinia*
* *Aulandra*
* *Autranella*
* *Baillonella*
* *Boerlagella* Cogn.
* *Breviea*
* *Burckella*
* *Capurodendron*
* *Chromolucuma*
* *Chrysophyllum*
* *Delpydora*
* *Diploknema*
* *Diploon*
* *Eberhardtia*
* *Ecclinusa*
* *Elaeoluma*
* *Englerophytum*
* *Faucherea*
* *Gluema*
* *Inhambanella*
* *Isonandra*
* *Labourdonnaisia*
* *Labramia*
* *Lecomtedoxa*
* *Leptostylis*
* *Letestua*
* *Madhuca*
* *Manilkara*
* *Mastichodendron*
* *Micropholis*
* *Mimusops*
* *Neohemsleya*
* *Neolemonniera*
* *Nesoluma*
* *Niemeyera*
* *Northia*
* *Omphalocarpum*
* *Palaquium*
* *Payena*
* *Pichonia*
* *Planchonella* Pierre 
* *Pouteria*
* *Pradosia*
* *Pycnandra*
* *Sarcaulus*
* *Sarcosperma*
* *Sersalisia* R.Br.
* *Sideroxylon*
* *Synsepalum*
* *Tieghemella*
* *Tridesmostemon*
* *Tsebona*
* *Van-royena* Aubrév.
* *Vitellaria*
* *Vitellariopsis*
* *Xantolis*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
King Kong (1976ko filma)

**King Kong** 1976ko John Guillermin britainiar zinema zuzendariak zuzendu eta Dino De Laurentiis italiar zinema ekoizleak ekoiztutako hondamendi filma bat da. Jeff Bridges, Charles Grodin eta Jessica Lange aktoreek antzeztu zuten.

1933ko *King Kong* film klasiko eta ospetsuaren berregokitzapena da, orduko hartan King Kong gorila erraldoia New York hiriko Empire State Building etxeorratzara igotzen baldin bazen, honako honetan World Trade Center dorre bikietara igo zen.

Oscar Sarietarako hiru izendapen jaso zituen, ''Logan's Run'' filmarekin batera bat irabaziz: Efektu berezi onenen Oscar Saria.

Gaur egun aski ospetsua den Jessica Lange aktorearen pantaila handirako lehenbiziko paper garrantzitsua izan zen.

## Argumentua 
Petrox Oil Company enpresak petrolioa topatu asmoz Fred Wilson (Charles Grodin) enpresaburua buru duen talde bat Mikronesiako "Skull Island" izeneko uharte misteriotsura bidali du. Haiekin batera Jack Prescott (Jeff Bridges) paleontologoa doa, bere ustez uharte hartan bizi den historiaurreko mustruo erraldoi bat topatuko bizi delakoan. Itsas bidaian zehar zinema ekoizpen talde bat zihoan ontzi bat hondoratu ondoren bizirik atera den emakume bat (Jessica Lange) erreskate txalupatxo batean ere topatuko dute. Uhartean lehorreratzean, oholesi erraldoi bat topatuko dute, eta hartan uhartetarrek bertako neska gazte bat plataforma batean jarri dutela ikusiko dute, jainko misteriotsu bati deituz hura sakrifizio moduan eskaini nahian.

## Aktoreak 
* Jeff Bridges: Jack Prescott
* Charles Grodin: Fred S. Wilson
* Jessica Lange: Dwan
* John Randolph: Ross kapitaina
* René Auberjonois: Roy Bagley
* Ed Lauter: Carnahan
* Julius Harris: Boan
* Jack O'Halloran: Joe Perko
* Dennis Fimple: Sunfish
* Jorge Moreno: Garcia
* Mario Gallo: Timmons
* John Lone: txinatar sukaldaria
* John Agar: hiriko ofiziala
* Sid Conrad: Petrox enpresako burua
* Keny Long: tximino mozorrodun gizona
* Garry Walberg: AEBko Armadako jenerala
* George Whiteman: AEBko Armadako helikoptero pilotua
* Wayne Heffley: AEBko Aire Armadako kolonela
* Eve McVeagh (*krediturik gabe*): kazetaria
* Corbin Bernsen (*krediturik gabe*): kazetaria
* Joe Piscopo (*krediturik gabe*): Bit Part
* Donald F. Glut (*krditurik gabe*): King Kongek ihes egiten duen anfiteatroko harmailetako tipoa
* Peter Cullen, Rick Baker eta Will Shepard: King Kongen paperan eta krediturik gabe

## Kanpo estekak 
* *King Kong* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
The 39 Steps (1935eko filma)

***The 39 Steps*** (euskaraz: "39 eskailera-mailak") suspense filma da, Alfred Hitchcock ingeles zinemagileak 1935ean zuzendu zuena. John Buchan idazle, agintari eta historialariaren 1915eko *The Thirty-Nine Steps* abenturazko eleberrian oinarriturik dago. Robert Donat, Madeleine Carroll, Lucie Mannheim eta Godfrey Tearle izan ziren aktore nagusiak.

Alfred Hitchcocken filma gehienetan bezala, honako honetan ere agerpen laburra burutu zuen, hain zuzen ere, filmaren hasieran, Robert Donat eta Lucie Mannheim aktoreen pertsonaiak music hall aretoaren kanpoaldean autobusean sartzera doazenean, Hitchcock eta Charles Bennett gidoigilea oinez iragaten dira.

Hainbat egokitzapen izan ditu: *The 39 Steps* (1959), *The Thirty Nine Steps* (1978) eta *The 39 Steps* (2008).

## Argumentua 
Richard Hannay (Robert Donat) Londres hiriko music-hall areto batean "Oroimen jauna" (Wylie Watson) izeneko oroimen fotografikoa duen gizon baten ikuskizuna ikusten ari da. Bapatean, tiro bat entzun eta liskar bat hasiko da. Iskanbilaren erdian, izututako neska batek (Lucie Mannheim) Richardi berarekin joan daitekeen galdetuko dio. Richardek baiezkoa eman eta bere etxera eramango du...

## Aktoreak 
* Robert Donat: Richard Hannay
* Madeleine Carroll: Pamela
* Lucie Mannheim: Annabella Smith
* Godfrey Tearle: Jordan irakaslea
* Peggy Ashcroft: Margaret, baserritarraren emaztea
* John Laurie: John, baserritarra
* Helen Haye: Louisa Jordan, irakaslearen emaztea
* Frank Cellier: Watson sheriffa
* Wylie Watson: Memory jauna
* Gus McNaughton: komertzial bidaiaria
* Jerry Verno: komertzial bidaiaria
* Peggy Simpson: neska gaztea
* Matthew Boulton: Fake polizia

## Kanpo estekak 
* *The 39 Steps* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Casto Intza

**Casto Intza Arbeo**, izengoitiz ***Jorge de Riezu*** (Errezu, Deierri,  - Iruñea, ), nafar musikologo, irakasle eta itzultzaile kaputxinoa izan zen. Madrilgo Unibertsitatean Matematikan lizentziaduna, Lekarozko ikastetxean jardun zuen irakasle. Ohorezko euskaltzain izendatu zuten 1979ko abenduaren 20an.

## Bizitza 
Casto Intza 1894ko uztailaren 1ean jaio zen Errezun. 1917ko abenduaren 22an egin zen apaiz, 23 urterekin, eta orduan sartu zen Madrilgo Unibertsitatean, Matematika ikastera. Bertan gelakide izan zuen Jose Gonzalo Zulaika (Aita Donostia), eta musikarako zaletasuna jaso zuen harengandik. Ondoren, biak irakasle jardun zuten Lekarozko ikastetxean. 1936ko Gerra Zibila hastean, joera abertzaleengatiko salaketa jaso zuen, eta beste kaputxinoekin batera ihes egin zuen Argentinara, 1952 arte. Lekarozera itzulita, matematika irakasle aritu zen. Aita Donostia hil zenetik, haren obra zaindu, aztertu eta prestatzeko lanaz arduratu zen.

## Lanak 
Zenbait idazlanen egilea da:
* *A Dios por la caridad, en memoria de la madre Teodomira Inza*, Buenos Aires. 1944 (110 or.)
* *Flor de canciones populares vascas*, Buenos Aires, 1948. (356 or.)
* *La balada alemana de Mina en el puente del Bidasoa*, "Lecároz", 1953. (4 or.)
* *Vida, obra y semblanza espiritual del Padre José Antonio de Donostia, capuchino*. Iruñea, 1956. (71 or.)
* *El príncipe Luis Luciano Bonaparte*. Príncipe de Viana aldizkaria, 1958. (149-164 orr.)
* *Nafarroa-ko Euskal kantu zaharrak*. Lekaroz, 1973

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Puerto Cabezas

**Puerto Cabezas** ipar-ekialdeko Nikaraguako udalerria eta Ipar Atlantikoko Eskualde Autonomoko hiriburua da. 5.985 km²ko eremua du eta 2012an 101.216 biztanle zituen. 22 auzotan banaturik dagoen **Bilwi** hiriak eta 63 landa-komunitatek osatzen dute udalerria.

## Klima 
Puerto Cabezasek klima tropikal monzonikoa du, *Am* Köppen klima sailkapenaren arabera. Urte osoan izaten dira prezipitazio nabarmenak eta urtaro lehorra laburra da (martxoa eta apirila).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Begonia

**Begonia** edo **andere-belarra** (*Begonia*) Begoniaceae familiako genero baten izen arrunta da, 1.400 espezie inguru dituena. Klima azpitropikal eta tropikal hezeko eskualdetan jatorria du.

Lorategiko landarea da, hosto eder eta lore ikusgarrikoa.

## Espezie hautatuak 

* *Begonia acerifolia*
* *Begonia acetosa* Vell.
* *Begonia bataiensis* Kiew
* *Begonia boliviensis*
* *Begonia bowerae* Ziesenh.
* *Begonia brevicyma* C. DC.
* *Begonia Brevirimosa* Irmsch
* *Begonia broussonetiifolia* A. DC.
* *Begonia cardiocarpa* Liebm.
* *Begonia carletonii* Standl.
* *Begonia carpinifolia* Liebm.
* *Begonia coccinea*
* *Begonia conchifolia* A. Dietr.
* *Begonia convallariodora* C. DC.
* *Begonia cooperi* C. DC.
* *Begonia copeyana* C. DC.
* *Begonia corredorana* C. DC.
* *Bégonia crispa*gte
* *Begonia cucullata var. cucullata* Willd.
* *Begonia dichroa*gte
* *Begonia dietrichiana * Irmsch
* *Begonia dregei*
* *Begonia eiromischa* Ridl.
* *Begonia elaeagnifolia* Hook.f
* *Begonia estrellensis* C. DC.
* *Begonia fischeri* Schrank
* *Begonia foliosa Kunth
* *Begonia foliosa var. miniata* ( = *Begonia fuchsioides* Hook.)
* *Begonia glabra* Aubl.
* *Begonia goegoensis* Br. N.E.
* *Begonia grandis* Dryand.
* *Begonia guaduensis* Kunth
* *Begonia heracleifolia* Cham. & Schltdl.
* *Begonia heydei* C. DC.
* *Begonia hirsuta* Aubl.
* *Begonia ignea* (Klotzsch) Warsz. ex A. D.C.
* *Begonia imperialis* Lem.
* *Begonia involucrata* Liebm.
* *Begonia listida*
* *Begonia lubbersii*
* *Begonia maculata*
* *Begonia masoniana*
* *Begonia metallica*
* *Begonia multinervia* Liebm.
* *Begonia natalensis*
* *Begonia nelumbiifolia* Schltdl. & Cham.
* *Begonia oaxacana* A. DC.
* *Begonia octopetala'' L'Héritier
* *Begonia parviflora* Poepp. & Endl.
* *Begonia plebeja* Liebm.
* *Begonia quaternata* L. B. Sm. & B. G. Schub.
* *Begonia rajah* Ridl.
* *Begonia rex* Putz.
* *Begonia salaziensis* Gaudich. & Warb.
* *Begonia scharffii* Hook.
* *Begonia schmidtiana* Regel
* *Begonia seemanniana* A. DC.
* *Begonia semiovata* Liebm.
* *Begonia × semperflorens-cultorum* hort.
* *Begonia sericoneura* Liebm.
* *Begonia strigillosa* A. Dietr.
* *Begonia tiger*
* *Begonia tonduzii* C. DC.
* *Begonia udisilvestris* C. DC.
* *Begonia urophylla* Hook.
* *Begonia urticae* L. f.
* *Begonia venosa* Skan.
* *Begonia vestita* C. DC.

## Galeria 

Image:B. aconitifolia JV 250x242.jpg|''Begonia aconitifolia
Image:Begonia_1.jpg
Image:Yellow_begonia.jpg|Kultibar bat
Image:Begonia 'Parviflora' Leaf 3000px.jpg|Hostoa
File:Begonia blossoms maleandfemale.jpg
Image:Nautilus leaf begonia Surreybrooke farm 2012-07-1.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Haney

**Anne Ryan Thomas** (Memphis,  - Los Angeles, ) Estatu Batuetako aktorea izan zen.

## Filmografia hautatua 
* *Hopscotch* (1980)
* *The Children Nobody Wanted* (1981, telefilma)
* *The Night the Lights Went Out in Georgia* (1981)
* *Making Love* (1982)
* *Some Kind of Hero* (1982)
* *The Bad Seed* (1985)
* *Malice in Wonderland* (1985)
* *Lime Street* (1985)
* *Mr. Belvedere* (1985)
* *The Best of Times* (1986)
* *The Golden Girls* (1986)
* *Blind Justice* (1986)
* *Elvis and Me* (1988)
* *Star Trek: The Next Generation* (1989)
* *Northern Exposure* (1992)
* *Quantum Leap* (1992)
* *Star Trek: Deep Space Nine* (1993)
* *Mrs. Doubtfire* (1993)
* *The American President* (1995)
* *Mother* (1996)
* *Liar Liar* (1997)
* *Midnight in the Garden of Good and Evil* (1997)
* *Psycho* (1998)
* *Forces of Nature* (1999)
* *The Out-of-Towners* (1999)
Manuel Laborde

**Manuel Laborde Werlinden** (Tolosa,  - Donostia, ) gipuzkoar ingeniari, naturzale eta sustatzailea izan zen

## Ibilbide profesionala 
Ikasketak Tolosan hasi ostean, Santanderreko Eskola Industrialean jarraitu zituen; 1917ean Bilboko Injeniaritza Goi Eskola Teknikoan sartu zen, 1923an Injeniaritza Industrial titulua atera zuelarik. Urte berean CAFen hasi zen lanean, eta departamentu desberdinak zuzendu zituen. 1926an senideekin Andoainen "Labher" enpresa sortu zuen, eta Manuel zuzendari-gerentea izan zen. Geroago, metalgintzako beste enpresa baten administrazio-kontseiluan izan zen, baita Villabonako makina-erreminta enpresa batean ere. 1963an Bilboko Industria Ingeniaritza Eskolako teknologia nuklearreko batzordekide izendatu zuten.

## Kulturgintza 
Euskalerriaren Adiskideen Elkarteko (EAE) kidea, 1927tik aurrera "Amigos de Aralar" taldeko kidea izan zen, 1945etik aurrera Aranzadi Zientzia Elkartearen (AZE) sorrera bultzatuko zuena. 1952an, AZE-ko beste kide batzuekin batera, Labordek Jose Miguel Barandiaran Hego Euskal Herrira itzuli ahal izateko gestioetan aritu zen. AZE-ren "Munibe" aldizkarian, EAE-ren Buletinean, eta hainbat aldizkaritan artikulu asko argitaratu zituen geologia, meatzaritza, metalurgia, burdinolak eta historiaurreari buruz. 1969tik aurrera, Lucas Mallada Geologia Institutuko aholkulari teknikoa izan zen. Gipuzkoan bi dolmen, hamalau hilarri eta Marizuloko aztarnategi arkeologikoa aurkitu zituen. Hainbat indusketa arkeologikotan parte hartu zuen. Filatelia, ikonografia eta artean aditua zen. Pio Caro Barojaren "Guipúzcoa" dokumentalerako ekarpen garrantzitsua egin zuen. 1978tik 1980era Eusko Ikaskuntzaren Fisika, Kimika eta Matematika saila zuzendu zuen. 1984ean EAE-k omenaldia egin zion Azkoitiko Insausti Jauregian. 1988an Eusko Ikaskuntzak Manuel Lekuona Saria eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
José Miguel Azaola

**José Miguel Azaola Uriguen** (Bilbo, 1917 &ndash; Alcalá de Henares, ) bilbotar idazlea izan zen

Salamancako Unibertsitatean zuzenbidea ikasi zuen. Gaztetan, Blas de Otero, Jaime Delclaux eta Lauaxetarekin batera, Alea taldeko sortzaileetako bat izan zen. Donostian *Lar* eta *Egan* aldizkarietan lan egin zuen. Gero Madrilen eta Friburgon bizi zen, europeismoa bultzatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Soledad Silva

**Soledad Silva Berastegi** (Gasteiz, ) arabar arte-historialaria da.

Madrilgo Complutense Unibertsitatean ikasi ondoren, doktoretza lortu zuen Nafarroako Unibertsitatean. 2000. urtetik aurrera Erdi Aroko artearen katedraduna da EHUn.

2012an Manuel Lekuona Saria lortu zuen.

## Lanak 
* *Iconografía gótica en Álava*, 1987
* *La miniatura medieval en Navarra*, 1988
* *La miniatura en el Monasterio de San Millán de la Cogolla*, 1999
* *El Beato de San Millán de la Cogolla*, ( J. B. Olarterekin batera), 1999
* *Beato de Liébana. Códice de Navarra.* (E. Ruiz Garcíarekin batera), 2007
* *Los sepulcros de los santos en la Alta Edad Media en España*, 2009
* *Espacios para la penitencia y programas iconográficos en el románico hispánico*, 2010

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caracas FC

thumb|250px|Caracasko estadio olinpikoa.
**Caracas Fútbol Club** Venezuelako futbol talde nagusia da, Caracas hiriburukoa. 11 liga irabazi ditu.

## Palmaresa 
### Venezuelan: 18 
* Venezuelako futbol liga (12): 1992, 1994, 1995, 1997, 2001, 2003, 2004, 2006, 2007, 2009, 2010, 2019.
* Venezuelako futbol kopa (5): 1987, 1993, 1994, 2009, 2013.
* Copa Bolivariana (1): 2000.

### Nazio artean: 0 
* Libertadores Kopa (0): Final laurdenak 2009an.
* Merconorte Kopa (0): Final erdiak 1999an.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Hesola

thumb|Hesolaz egindako oholesia
**Hesola** ohol edo zurezko pieza lodi eta sendoa da, lurrean sartu eta finkatzeko mutur puntadun bat duena.

Tamaina eta erabilera asko izan ditzake: eraikuntza, militarra eta abar.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* L'estaca (Lluis Llachen abestia, Agure zaharra)

## Kanpo estekak
Venezuelako futbol liga

**Venezuelako futbol liga** (izen osoa: *Primera División de Venezuela*) Venezuelako kluben artean jokatzen den futbol txapelketa garrantzitsuena da. Caracas FC da garaipen gehien lortu dituen taldea.

## Historia 
Liga amateurra 1921ean abiatu zen baina 1957an bihurtu zen profesionala. Gaur egun bi txapelketa jokatzen dira, Apertura (abuztutik abendura) eta Clausura (otsailetik ekainera). Txapeldun nagusia txapelketetako irabazleen arteko partidatik ateratzen da.

2015ean *Torneo Adecuación* izenekoa jokatu zuten. Itzuli bakarra izan zuen helburua 2016tik aurrera urte naturaleko liga egitea baita.

## Podiuma 
## Palmaresa 
### Amateur aroa (1921-1956) 
### Aro profesionala (1957- ) 
|valign="top"|

|valign="top"|

|}

### XXI mendeko ligak 
* ¹ Ez ziren Apertura eta Clausura txapelketak izan eta beraz ez zen finalik izan, ligako sailkapena hartu zen aintzat.
* ² Apertura eta Clausura txapelketak talde berak irabazteagatik ez zen finalik izan.
* ³ *Torneo Adecuación* izena izan zuen eta sei hilabete iraun zituen.

## Garaipenak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Zamora FC

**Zamora Fútbol Club** Venezuelako futbol talde ezaguna da, Barinas hirikoa. 5 liga eta 2 kopa irabazi ditu.

## Palmaresa 
* Venezuelako futbol liga (5): 2013, 2014, 2015, 2016, 2018.
* Venezuelako futbol kopa (2): 1980, 1982.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Deportivo Táchira Fútbol Club

**Deportivo Táchira Fútbol Club** Venezuelako futbol talde ezaguna da, San Cristóbal hirikoa. 11 liga irabazi ditu.

## Palmaresa 
* Venezuelako futbol liga (11): 1979, 1981, 1984, 1986, 2000, 2008, 2011, 2015, 2021, 2023, 2024.
* Venezuelako futbol kopa (1): 1982.
* Bigarren mendeurreneko kopa (1): 1983.

## Estadioa 
Estadio Polideportivo de Pueblo Nuevo 1976an eraiki zen eta 2006an berriztu. Venezuelako selekzioak bertan jokatzen duenez *Templo Sagrado del fútbol venezolano* ezizena eman zaio. 2007ko ekainaren 20an Euskal Herriko futbol selekzioak bertan jokatu zuen Venezuelakoaren aurka eta 3-4 nagusitu zitzaion.

thumb|ezkerrera|250px|Estadio Polideportivo de Pueblo Nuevo.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Asepsia

**Asepsia** nonbait mikroorganismo, onddo eta parasito patogenorik ez izatea da. Esterilizazioa da asepsia egoera ziurtatzen duen metodoa, horretan mikroorganismo guzti guztiak, patogenoak nahiz ez patogenoak, suntsitu direlako. Desinfekzioan eta antiseptikoen erabileran, berriz, mikrobio gehienak deuseztatzen dira eta horien hazkuntza galarazi. Ebakuntza kirurgikoetan bereziki bilatzen den egoera ideala da: horretarako, instrumental kirurgikoaren esterilizazioa egiten da, instalakuntzen desinfekzioa eta ehun bizidunen antisepsia.

## Kanpo estekak
Marc Armspach

*Artikulu hau komikigileari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko».*

**Marc Armspach**, ***Marko*** ezizenaz ezaguna, (Bordele, Frantzia, 1969ko otsailaren 21a) euskal komikigilea da.

## Biografia 
Hainbat egunkaritan egon arren lanean, komikigintza du lanbide. 1990 hamarkadan Napartheid aldizkarian kolaboratzaile ohikoa izan zen. Handik aurrera hainbat komiki liburu egin zituen; *Orreaga* lana argitaratu zuen euskaraz eta *Gartxot* ere sortu eta animatu zuen Asisko Urmenetarekin batera.

2015ean, Lehen Mundu Gerran abiapuntutzat duen *Les Godillots* komiki seriea egiten zebilen.

## Erreferentziak
Spellbound (1945eko filma)

**Spellbound** (euskaraz *Liluratua*) 1945ko Alfred Hitchcock ingeles zinema zuzendariaren misteriozko thriller filma bat da. David O. Selznick ekoizleak ekoiztu zuen. 1927ko Hilary Saint George Saunders eta Francis Beeding idazleen *The House of Dr. Edwardes* (*Edwardes Doktorearen Etxea*) eleberriaren egokitzapena da. Ingrid Bergman, Gregory Peck, Michael Chekhov, Leo G. Carroll eta Rhonda Fleming aktoreek antzeztu zuten.

Filmaren unerik ospetsuena ospitaleko doktoreek ustezko Edwardes doktorearen (Gregory Peck) ametsak analizatzen saiatzen diren eszena onirikoa da, hura girotzeko dekoratuak Salvador Dalí kataluniar artistak diseinatu zituen, Hitchcock haren mireslea baitzen.

Oscar Sarietarako sei izendapen jaso eta bat irabazi zuen: Jatorrizko soinu banda onenaren Oscar Saria (Miklós Rózsa).

Filma honetan ere, Hitchcockek bere ohiko agerpen laburra burutu zuen, hain zuzen ere, 37. minutu inguruan Empire State hoteleko igoigailutik biolin kaxa bat eramaten eta zigarro bat erretzen ateratzen denean.

## Argumentua 
Murchison doktorea (Leo G Carroll) Green Manors ospital psikiatrikoko zuzendaria Edwardes doktoreaz (Gregory Peck) ordezkatua izan da. Ospitale honetan Constance Petersen doktoreak (Ingrid Bergman) lan egiten du, psikiatrian buru-belarri jardun etaa izaera hotz eta zurruna duen emakumea. Edwards doktorea ailegatzean, Constance berataz maiteminduko da. Baina gauza ez da dirudiena: zine -eta bere portaera susmagarriak hala aurreiragartzen zuen- Edwards benetazko doktorea erail duela uste duen gaixo bat da. Arazoa, ezer oroitzen ez duela da, ezta bere benetazko izena ere.

## Aktoreak 
* Ingrid Bergman: Constance Petersen doktorea
* Gregory Peck: Anthony Edwardes doktorea / John Ballantyne
* Michael Chekhov: Alexander 'Alex' Brulov doktorea, Petersen doktorearen irakaslea
* Leo G. Carroll: Murchison doktorea, Green Manors ospitaleko zuzendaria
* Rhonda Fleming: Mary Carmichael, Green Manors ospitaleko gaixoa
* John Emery: Fleurot doktorea
* Steven Geray: Graff doktorea
* Paul Harvey: Hanish doktora
* Donald Curtis: Harry, Green Manors ospitaleko langilea
* Norman Lloyd: Garmes jauna, Green Manors ospitaleko langilea
* Bill Goodwin: Empire State hoteleko House detektibea
* Wallace Ford: Stranger, Empire State Hotel Lobby
* Art Baker: Cooley detektibe tenientea
* Regis Toomey: Gillespie detektibe sarjentua

## Kanpo estekak 
* *Spellbound* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Pultsio

Psikoanalisian, **pultsioa** kitzikapenez sorturiko grina, irrika edo bulkada da, horren asetzearen beharra dakarrena, kitzikapena gutxitzeko.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Ugalkortasun eza

**Ugalkortasun eza** gizakiek, beste animaliek eta landareek era natural batez ugaltzeko dituzten oztopoen multzoa da, iraunkorra nahiz aldi baterako. Gizakien kasuan, ernalketa izateko oztopoez gainera gainera haurdunaldia burutzeko arazoak jasotzen ditu.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Antzutasun
* Ugalkortasun

## Kanpo estekak
Wolfgang Larrazábal

**Wolfgang Enrique Larrazábal Ugueto** (Carúpano, Sucre,  - Caracas, ) venezuelar itsas-ofizial eta politikaria izan zen. 1958an Marcos Pérez Jiménez kargutik kendu zutenean, presidentea izan zen zenbait hilabetez. 1958ko hauteskundeetan saiatu arren, ezin izan zuen kargua mantendu.

## Kanpo estekak
Sinbiogenesi

[thumb|[Mitokondrio baten elektroi mikrografia; haren mitokondrio-matrizea eta mintzak erakusten ditu.]]
thumb|300px|Endosinbiosi teoria.
**Sinbiogenesia** edo **endosinbiosi teoria** eboluzio-teoria bat da, zelula eukariotoak zelula prokariotoetatik nola sortu ziren azaltzen duena. Adierazten du organismo zelulabakar bereizien arteko sinbiosiaren bidez sortu zirela eukariotoetako funtsezko hainbat organulu. Sinbiogenesi teoriak dioenez, mitokondrioak eta plastidoak (adibidez, kloroplastoak), eta beharbada beste organulu batzuk, aske bizi ziren bakterioak ziren antzina, eta beste zelula baten barruan sartuta geratu ziren endosinbionte gisa duela 1,5 mila milioi urte inguru. Ebidentzia molekular eta biokimikoek iradokitzen dute mitokondrioa proteobakterioetatik garatu zela —bereziki, Rickettsiales motakoetatik, SAR11 kladotik, edo hurbileko ahaideetatik—; eta kloroplastoa, berriz, zianobakterioetatik —bereziki, N2 finkatzen duten zianobakterio harizpikaretatik—.

## Historia 
1909an sinbiogenesi terminoa Konstantin Merezhkovskyk sortu zuen, zelula eukariotikoaren sorrera zelula prokariotikoetatik abiatuta emaniko pausu sinbiotiko batetik ematen zela proposatu zuenean. Hala ere, pausu honi buruz, sinbiogenesi kasu ezagunena eta hobeki dokumentatuena, Lynn Margulisek deskribatu zuen zehaztasun handiagoz serializatutako endosinbiosi prozesuarekin.

Margulisek baieztatzen du espeziazioa prozesu sinbiogenetikoen ondorioa dela nagusiki. Prozesu hauek genomaren erabateko aldaketa batera eramaten dute eta aldaketa honek eramaten du talde ezberdinen banakoen arteko ugalkortasun ezara edo antzutasunera, haien artean ugalkorrak diren populazioetan.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Teoria endosinbiotikoa

## Kanpo estekak
Cuenca (Ekuador)

**Cuenca**, ofizialki **Santa Ana de Los Cuatro Ríos de Cuenca**, Ekuadorko hiria eta Pichincha probintziaren hiriburua da. 2010ean 329.928 biztanle zituen. Itsas-mailatik 2.500 metrora dago, goi-ordoki batean. 1999an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen.

Ande mendien artean dago, Ekuadorreko hirugarren hiria da. Merkataritzagune garrantzitsua da. Apezpikutegia eta unibertsitatea ditu, baita aireportua ere.

## Klima 

## Banaketa administratiboa 
Udalerria parrokiatan banaturik dago. Cuencak 15 parrokia hiritar eta 21 parrokia landatar ditu:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hiriko webgune ofiziala
Sangay Parke Nazionala

**Sangay Parke Nazionala** () Ekuadorko parke nazionala da, Morona Santiago, Chimborazo eta Tungurahua probintzietan dagoena. Parkeak bi sumendi aktibo (Tungurahua eta Sangay) eta iraungitako bat (El Altar) ditu.

1983an UNESCOk Gizateriaren Ondare izendatu zuen, baina 1992 eta 2005 artean, ezkutuko ehiza eta gizakiaren eragina zirela eta arriskuan izan zen.

Andeetan bitxiak diren *tapirus pinchaque* eta hartz betaurrekodunak ditu. Gainera, pumak, culpeoak, *pteronura brasiliensis*ak, jaguarrak, ozeloteak, margayak, brasildar tapirrak, orein buztanzuriak (*Odocoileus virginianus clavium*), *mazama rufina*k eta puduak ere baditu. 300-400 hegazti espeziek ere bertan dute bere habitat.

File:19991102 Tung large.jpg|Tungurahua 1999an
File:Sangay peak.jpg|Sangayren ikuspegia
File:Sangay2.jpg|Sangay

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eibar KE B

**Eibar KE B** (izen osoa **Eibar Kirol Elkartea B**, gaztelaniaz *S.D. Eibar B* edo *Sociedad Deportiva Eibar B*) Eibar KEren bigarren taldea izan zen. 1994an sortua, 2012an desegin zuten.

Harrezkero, 2015eko udan, 3.mailara bueltatzea lortu eta gero, Vitoria talde gasteiztarra bilakatu zen Eibarren bigarren taldea, bien arteko akordioa lortu zuen. 2024an Vitoria Bigarren Federaziora igotzea lortu eta gero, Eibarrekin zuen akordioa bertan behera utzi zuten. Momentu horrtetatik gasteiztar klubak bere nortasun osoa berreskuratu zuen, arabar futobelan hasiz. Horrek Eibar B-ren berpizkundea suposatu zuen.

## Emaitzak 
|}
----
* **2** denboraldi 2.B mailan
* **2** denboraldi Bigarren Federazioan
* **12** denboraldi 3. mailan

## Taldea denboraldika 
Eibar B 2024-2025

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Eibar KE futbol taldearen webgunea
2015 Iraken

Jarraian, **2015k Iraken** eman duena kontatzen da.

## Gertaerak 
### Urtarrila 
Urtarrilaren 18an, bahituta zituen 150 yezidi askatu zituen Estatu Islamikoak. 2014ko abuztuan bahitu zituzten.

Urtarrilaren 26an, Diyala probintziatik kanporatu zuten Estatu Islamikoa, Bagdaden ipar-ekialdean.

## Ikus gainera 
* 2014 Iraken

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Spiral Staircase (1946ko filma)

***The Spiral Staircase*** (euskaraz *Espiral Eskailera*) 1946ko Robert Siodmak estatubatuar zinema zuzendariak zuzendutako thriller filma bat da. Dorothy McGuire, George Brent eta Ethel Barrymore aktoreek antzeztu zuten. 1933ko Ethel Lina White idazlearen *Some Must Watch* eleberrian oinarritua dago, eleberria Helen Hayes aktoreak irratsaio bilakatu eta handik pantaila handira egokitu zen.

Emakumezko bigarren aktore onenaren Oscar Sariaren (Ethel Barrymore) izendapena jaso zuen.

1975an Jacqueline Bisset aktoreak antzeztutako izenburu berdineko *The Spiral Staircase* berregokitzapena izan zuen eta 2000an Nicollette Sheridan aktoreak antzeztutako izenburu berdineko *The Spiral Staircase* telefilma.

## Argumentua 
XX. mendearen hasiera, Ingalaterra Berria. Serieko hiltzaile bat inguruko neska gazte desgaituak erailtzen ari da. Bere hurrengo biktima Helen (Dorothy McGuire) izan litekeela dirudi, ohean etzanik bizi den eta Warren andrearen (Ethel Barrymore) laguntza besterik ez duen neska gazte mutua. Warrenek neskak etxea laga dezan bultzarazten du, baita Parry doktoreak ere (Kent Smith), azken hau Helenek ahotsa galdu izanaren arrazoiaz jakitun izanik berreskuratu dezan laguntzea espero du.

## Aktoreak 
* Dorothy McGuire: Helen Capel
* George Brent: Warren irakaslea
* Ethel Barrymore: Warren andrea
* Kent Smith: Parry doktorea
* Rhonda Fleming: Blanche
* Gordon Oliver: Steve Warren
* Elsa Lanchester: Oates andrea
* Sara Allgood: Barker erizaina
* Rhys Williams: Oates jauna

## Kanpo estekak 
* *The Spiral Staircase* filmaren IMDBko fitxa irakurgai
Birdman (filma)

***Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance)*** (), ***Birdman*** soilik bezala ezagunagoa, 2014ko Alejandro González Iñárritu mexikar zinema zuzendariaren umore beltzeko komedia filma bat da. Michael Keaton, Zach Galifianakis, Edward Norton, Andrea Riseborough, Amy Ryan, Emma Stone eta Naomi Watts aktoreek antzeztu zuten. 2014ko abuztuaren 27an Veneziako Zinemaldian estreinatu zen.

## Sinopsia 
Riggan Thomson (Michael Keaton) urte luzez Birdman superheroia antzezteagatik paper bakar honi loturik dagoen aktorea izanik, Broadwayen Raymond Carver antzerkigilearen "Zertaz Mintzatzen Ari Gara Maitasunez Mintzatzen Ari Garenean" istorio laburra antzeztuz bere ibilbideari norantza ezberdin bat ematen saiatu nahi du. Antzezlanaren estreinu eguna baina hamar egun aurretik, Rigganek bere berekoitasunaren aurka eta bere familia, aktore ibilbidea nahiz bere buruaren alde ere borrokatu beharko du.

## Aktoreak 
* Michael Keaton: Riggan Thomson / Birdman
* Edward Norton: Mike Shiner, Broadwayeko aktore ospetsua
* Emma Stone: Sam Thomson, Rigganen alaba eta laguntzailea
* Naomi Watts: Lesley, aktorea eta Miken neskalaguna
* Zach Galifianakis: Jake, Rigganen abokatua eta laguna
* Andrea Riseborough: Laura, aktorea eta Rigganen neskalaguna
* Amy Ryan: Sylvia Thomson, Rigganen emazte ohia eta Samen ama
* Lindsay Duncan: Tabitha Dickinson, sonako antzerki kritikaria
* Merritt Wever: Annie, antzezlan zuzendaria
* Jeremy Shamos: Ralph, Mikek ordezkatzen duen aktorea
* Akira Ito: itzultzailea

## Sariak 
2015ko otsailaren 22an ospatutako 87. Oscar Sarien ekitaldian filma honek 4 Oscar Sari irabazi zituen, Film onenaren Oscar Saria, Zuzendari onenaren Oscar Saria (Alejandro González Iñárritu), Jatorrizko gidoi onenaren Oscar Saria eta Argizkigintza onenaren Oscar Saria. Bestalde, bi Urrezko Globo sari ere irabazi zituen, Gizonezko aktore onenaren Urrezko Globo Saria - Komedia edo musikala (Michael Keaton) eta Gidoi onenaren Urrezko Globo Saria.

## Kanpo estekak 
* *Birdman* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Nazioarteko Soziologia Elkarte

**Nazioarteko Soziologia Elkartea** () irabazi asmorik gabeko nazioarteko zientzia elkarte bat da. Bere helburua "soziologo guztiak ordezkatzea, edozein delarik haien pentsamendu eskola, ikuskera zientifikoa edo ideologia, eta ezagutza soziologikoaren sustapena nazioarteko mailan" (ISAren estatutuen lehen artikulua).

1949an sortu zen UNESCOren babespean. Lehen kongresua Oslon egin zen 1929ko irailaren 5 eta 11 bitarte. 1950etik lau urtero kongresua egiten da.

Aldizkari hauek argitaratzen ditu:
* *International Sociology* (hiru hilekoa).
* *Current Sociology* (1952 egun arte)
* *Transactions of the World Congress of Sociology* (1949-1974).
* *ISA SAGE Studies in International Sociology* (SSIS, 1974tik).

## ISAko lehendakariak 
* 1949-1952 Louis Wirth, (AEB)
* 1953-1956 Robert C. Angell, (AEB)
* 1956-1959 Georges Friedmann, (Frantzia)
* 1959-1962 Thomas Humphrey Marshall, (EB)
* 1962-1966 René König, (Alemaniako Errepublika Federala)
* 1966-1970 Jan Szczepanski, (Polonia)
* 1970-1974 Ruben Hill, (EB)
* 1974-1978 Tom Bottomore, (Ingalaterra)
* 1978-1982 Ulf Himmelstrand, (Suedia)
* 1982-1986 Fernando Henrique Cardoso, (Brasil)
* 1986-1990 Margaret Archer, (Ingalaterra)
* 1990-1994 Tharaileth Koshy Oommen, (India)
* 1994-1998 Immanuel Wallerstein, (EB)
* 1998-2002 Alberto Martinelli, (Italia)
* 2002-2006 Piotr Sztompka, (Polonia)
* 2006-2010 Michel Wieviorka, (Frantzia)
* 2010-2014 Michael Burawoy, (EB)
* 2014-2018 Margaret Abraham, (EB)

## Ikus, gainera 
* American Sociological Association

## Bibliografía 
* Platt, Jennifer. 1998. *History of ISA: 1948-1997*. International Sociological Association. .

## Kanpo estekak 
* Nazioarteko Soziologia Elkartearen webgunea
Gu ta gutarrak (ipuina)

***Gu ta gutarrak*** Magdalena Moujánek idatzitako zientzia fikziozko kontaketa da. Gaztelaniaz idatzitako ipuin honek denbora-makina batean euskaldun batzuk egindako bidaiaren amaiera paradoxikoa azaltzen du. 

Euskarazko izena duten gailuak agertzen dira ipuinean, hala nola *Pimpilimpausa* denbora-makina eta *Jakinaisugurra* ordenagailua, Eibarren osoki egina, zehazten denez.

## Zabalkundea eta zentsura 
*Gu ta gutarrak* 1968ko uztailean Mar del Platan egindako Argentinako Zientzia-fikziozko Bigarren Konbentzioan lehen saria lortu zuen.

1970.ean *Nueva Dimensión* espainiar aldizkariaren 14. aleak ipuina argitaratu zuen. Lehen zentsura pasa arren, Ordena Publikoko Auzitegiak alea erretiratzeko agindua eman zuen, Moujánen lanak Manuel Fragaren Prentsa Legearen bigarren artikuluaren kontrakoa omen zelako. Fiskal bereziaren esanetan, *Gu ta gutarrak* Espainiako batasunaren aurkakoa zen. Aldizkariak ipuina kendu zuen eta epaiketa bertan behera geratu zen. Hala ere, nazioarteko *fandom*en ika-mika handia eragin zuen eta ipuina frantsesez, alemanez, suedieraz, finlandieraz eta ingelesez argitaratu zuten. 1979an *Nueva Dimensión* aldizkariak, zentsura frankista atzean utzita, kontaketa argitaratu zuen.

Euskarara Xalbador Garmendiak itzuli zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gu ta gutarrak, osorik, jatorrizko gaztelaniaz.
* *Gu ta gutarrak* ipuinaren euskarazko itzulpena
* Euskarazko bertsioa irakurria, Xerezaderen Artxiboa podkastean.
Gu ta gutarrak (bertsoa)

***Gu ta gutarrak*** Pedro Mari Otaño bertsolariak 1899. urtean Buenos Airesko *La Baskonia* aldizkarian argitaratu zuen bertsoa da. Argentinako euskaldunen artean ospetsu bilakatu zen.

Bertso hau Otañok bere *Zerbait* izeneko liburuan sartu zuen, izenburuaren azpian adierazpen hau eginez: «Antonio Ezpondak eskatu eta egina». Baina jaun hori ez da ezaguna.

1968an Magdalena Mouján bere bilobak izen bereko zientzia fikziozko ipuina idatzi zuen bertsoan oinarrituta

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Magdalena Mouján Otaño

**Magdalena Araceli Mouján Otaño** (Pehuajó,  - Mar del Plata, ) argentinar matematikaria izan zen. Amaren partetik, Pedro Mari Otaño bertsolariaren biloba zen. Matematikan lizentziatu zen La Platako Unibertsitate Nazionalean eta 1950. urtean doktorego-tesia defendatu zuen. Arturo Campion ikaskuntza zentroaren partaidea izan zen.

Argentinako bost unibertsitateetan klaseak eman zituen eta 1960. urtean, 34 urte zituelarik, Argentinako Unibertsitate Katolikoko Zientzia Fisikomekaniko eta Ingeniaritzako Fakultateko sortzaileetariko bat izan zen. Urtebete beranduago, Argentinako Energia Atomikoko Batzordeko partaidea zen, RA1 erreaktoreko lantaldean, eta sasoi hartan, Buenos Aireseko Unibertsitateko Kalkulu Institutuan jaso berri zuten Clementina superordenagailuarekin frogak egin zituen lehenetarikoa izan zen. Ordenagailua erabiliz, ekuazio diferentzialen sistemaren bi arazo ebaztea lortu zituen.

Euskal gaiak landu zituen eta 1968an *Gu ta gutarrak* zientzia fikziozko ipuinaren egilea izan zen.

## Erreferentziak
Alfonso Portillo

**Alfonso Antonio Portillo Cabrera** (Zacapa, 1951ko irailaren 24a) guatemalar politikaria da. 2000-2004 bitartean Guatemalako Errepublikako presidentea izan zen. Ustelkeria eta bortizkeria politikoa markatu zuten haren agintaldia.

## Erreferentziak
Jorge Serrano Elías

**Jorge Serrano Elías** (Guatemala Hiria, 1945eko apirilaren 26a) guatemalar politikaria da. 1991-1993 bitartean Guatemalako Errepublikako presidentea izan zen.

## Bizitza 
Industria ingeniaritzako ikasketak egin zituen San Carlos Unibertsitatean. Estatu kontseiluko lehendakari izendatu zuten Efraín Ríos Montt generalaren agintaldian (1982-1983). 1991ko hauteskundeen ondoren Errepublikako lehendakari hautatu zuten, eta bi urtez iraun zuen kargu hartan. Bere agintaldian Belizeren burujabetasuna ezagutu zuen, Karibe itsasorako zuzeneko sarbidea lortu zuen, Honduras eta El Salvadorrekin Erdialdeko Amerikarako proiektu federala bultzatu zuen eta bake hitzarmena sinatu zuen gerrillarekin.

1993an estatu kolpea eman zuen gobernutik, konstituzioa indargabetu zuen eta kongresu nazionala eta epaitegi gorena desegin zituen, baina urte hartan bertan dimisioa eman eta Panaman hartu behar izan zuen babesa, epaitegi konstituzionalak hartara beharturik.

## Erreferentziak
Arbideko geralekua

**Arbide** Euskal Herriko Bizkaiko tren geraleku bat da, Arrankudiaga udalerrian kokatuta dagoena.

Geralekua 1863ko martxoaren 2an ireki zen.

## Egoera 
Geralekua honako burdinbide hauen ibilbidearen zati da:

* : 232,100 kilometro-puntua

## Sarbideak 
*  Errotalde auzoa, 1

### Irisgarritasuna 
## Historia 
Geralekua 1863ko martxoaren 2an ireki zen, Nafarroa eta Bizkaia Errioxa eta Araba bidez lotu nahi zituen trenbidearen Miranda Ebro-Bilbo zatia ireki zuenean, Castejondik Bilborako Burdinbide Konpainia delakoak, Castejon-Bilbo burdinbidea.

Berehala, konpainia hondatu egin zen eta Norteko Konpainiak bere gain hartu zuen. Iberiar Penintsulako Iparraldeko burdinbideen konpainiaren esku geratu zen, bere titulartasuna mantendu zuen 1941ean nazionalizatu eta sortu berria zen RENFEn integratu zuten arte.

2004ko abenduaren 31tik Renfe Operadorak linea ustiatzen du, Adif trenbide-instalazioen titularra den bitartean.

## Geralekua 
Geralekuak bi alboko nasa ditu, eta nasen arteko aldaketa trenbide gaineko pasonibela gurutzatuz egiten da.

## Zerbitzuak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Administrador de Infraestructuras Ferroviarias
* Renfe Operadora

## Kanpo estekak 
* ADIF enpresako web gunea
* RENFE enpresako web gunea
The Theory of Everything

**The Theory of Everything** (euskaraz *Ororen Teoria*) 2014ko James Marsh britainiar zinema zuzendariaren amodiozko biografia drama filma bat da. Stephen Hawking ingeles zientzialari eta astrofisikari ospetsuaren gaztaroan eta haren lehen emazte Jane Wilde Hawkingek idatzitako *Travelling to Infinity: My Life with Stephen* (*Infinitora Bidaiatuz: Nire Bizitza Stephenekin*) liburuan oinarritua dago. Eddie Redmayne. Felicity Jones, Charlie Cox, Emily Watson, Simon McBurney, David Thewlis eta Christian McKay aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
1960ko hamarkada, Cambridgeko Unibertsitatea. Stephen Hawking, astrofisika ikaslea eta Jane Wilde literatura ikaslea jai batetan zehar elkar maiteminduko dira. Zoritzarrez, Stephen gazteak Alboko esklerosi amiotrofikoaren lehenbiziko sintoma latzak jasaten hasi eta hasiera batean adituek bi-hiru urteko bizi itxaropena iragarriko diote. Horrek, kikildu beharrean bere doktoretza atera eta bizitzan aurrera kemen handiz jarraitzera bultzaraziko du.

## Aktoreak 
* Felicity Jones:Jane Hawking
* Charlie Cox: Jonathan Hellyer Jones
* Emily Watson: Isobel Hawking
* Simon McBurney: Frank Hawking
* Charlotte Hope: Phillipa Hawking
* Tom Prior: Robert Hawking
* Harry Lloyd: Bryan
* David Thewlis: Dennis Sciama
* Maxine Peake: Elaise Mason
* Enzo Cilenti: Kip Thorne

## Kanpo estekak 
* *The Theory of Everything* filmaren IMDBko fitxa irakurgai 
* Filmaren webgunea
Konspirazioaren teoria

[thumb|[QAnon teoriaren sinisdun bat, New Hampshiren 2019an.)]]
**Konspirazioaren teoria**, **Txandrioaren teoria**, **Konspirazio-teoria** edota **Teoria konspiratiboa** politika, gizarte, ekonomia nahiz historiari dagokionez garrantzitsua izan den gertakari bati edota gertakari sail bati ustezko ezkutuko azalpen bat emateko saiakera da. Konspirazio teorien azalpen orokorra Historian zehar jazo diren gertakari nabarmenen atzean asmo zitalak dituen ezkutuko norbait edota ezkutuko talderen bat egotean datza, betiere munduko eta estatuen arteko statu quo egoera irauli nahian.

## Ezaugarriak 
* Konspirazioa gutxiengo talde elitista batek gauzatua da, maiz botere politikoaren lotura estuak dituen ezkutuko taldea.
* Berez loturarik ez duten gertakariak euren artean ustezko logikaz lotzea ahalbidetzen du.
* Gizarteak fenomeno batetiko informazio gutxi duela uste eta azalpen arrazional edo alternatibo bat bilatzen saiatzen da.
* Denek onartutako benetako gertakarietan oinarrituta, frogatu gabeko hipotesiak egiatzat hartzen ditu, edo frogarik gabeko hipotesiei merezi ez duten sinesgarritasuna ematen die.
* Teoria hauetan sinesten ez dutenentzat, destaina, mespretxua.

Horrelako teoriak defendatzen dituztenek, maiz, nolabait elkartu egiten dira, sare sozialetan-eta. Batzuetan talde antolatuetan. Iniziatuen eta jakinaren gainean omen daudenen talde horietan, pertsona batzuk eroso sentitzen dira, ez-jakinen artaldetik at, goragoko maila batean.

## Adibide historikoak 
[thumb|1941ko horma-irudia: juduek kontrolatzen dute [komunismoa (Josef Stalin) eta  masoneria (Winston Churchill).]]
Horrelako konspirazio teoriak maiz topa daitezke, esate baterako mendebaldeko historian. Esate baterako, nazismoak, frankismoak, faxismoak oro har, horrelako teoriak hauspotu izan ditu garaian garaiko antisemitismoa eta antikomunismoa aprobetxatzeko eta areagotzeko. Nazioarteko konspirazio judu-masoniko-komunista sekretu baina eraginkor baten kontra borrokatzeko beharra aldarrikatu izan da, maiz, faxismotik.

## Zinema 
* *Conspiracy Theory* (1997)

## Ikus gainera 
* Hiri kondairak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Xabier Rodriguez eta Nikolas Xamardo: "Teoria konspiranoikoak", *Argia(https://eu.wikipedia.org/wiki/Argia)*, 2021eko apirilaren 29an.]