1868

## Gertaerak 
* Urtarrilaren 27tik 31ra &ndash;Kyotoko aldirietan Toba-Fushimiko gudua gertatu zen; shogunaren aldeko armadaren porrotak Tokugawa Yoshinobu, Japoniako azken shoguna, behin betiko boteretik kentzea eta atxilotzea ekarriko zuen.
* Urriaren 19a &ndash; Pezeta ezarri zen Espainian diru ofizialtzat.

## Arte eta kultura 
* Ekainaren 21a &ndash; *Nurenbergeko maisu kantariak* (), Richard Wagnerren opera estreinatu zen Municheko Königliches Hof- und National-Theaterrean.

## Zientzia eta teknologia 
## Kirolak 
## Jaiotzak 
#### Urtarrila 
* Urtarrilaren 6a &ndash; Vittorio Monti, italiar musikagilea, biolin jolea eta orkestra zuzendaria (h. 1922).
* Urtarrilaren 16a &ndash; Armin Otto Leuschner, estatubatuar astronomoa (h. 1953).
* Urtarrilaren 18a &ndash; Kantarō Suzuki, Japoniako lehen ministroa (h. 1948).
* Urtarrilaren 19a &ndash; Gustav Meyrink, austriar idazlea (h. 1932).
* Urtarrilaren 20a &ndash; Keisuke Okada, Japoniako lehen ministroa (h. 1952).
* Urtarrilaren 31 &ndash; Theodore William Richards, estatubatuar kimikaria, 1914ko Kimikako Nobel Saria (h. 1928).

#### Otsaila 
* Otsailaren 4a &ndash; Constance Markievicz, irlandar nazionalista, sufragista, iraultzailea eta sozialista (h. 1927).
* Otsailaren 8a &ndash; Walter Rothschild (Rothschildeko II. baroia), britainiar bankari, politikari eta zoologoa (h. 1937).
* Otsailaren 16a &ndash; John Rogan, akromegaliaren ondorioz 2,60 metro garai izatera heldu zen afro-amerikarra (h. 1905).
* Otsailaren 16a &ndash; Wilhelm Schmidt, alemaniar antropologoa eta hizkuntzalaria (h. 1954).
* Otsailaren 17a &ndash; Lillian Lawrence, estatubatuar zinema mutuko aktorea (h. 1926).
* Otsailaren 19a &ndash; Edward S. Curtis, estatubatuar argazkilari eta etnografoa (h. 1952).
* Otsailaren 20a &ndash; Pompeu Fabra, kataluniar hizkuntzalaria, katalanaren gaur egungo araudia ezarri zuena (h. 1948).

#### Martxoa 
* Martxoaren 1a &ndash; Sophie Chotek, Franz Ferdinand Austriakoaren emaztea (h. 1914).
* Martxoaren 2a &ndash; Edmund Schulthess, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1944).
* Martxoaren 3a &ndash; Alain, frantziar filosofo eta saiogilea (h. 1951).
* Martxoaren 5a &ndash; Prosper Poullet, Belgikako lehen ministroa (h. 1937).
* Martxoaren 5a &ndash; Panagis Tsaldaris, Greziako lehen ministroa (h. 1936).
* Martxoaren 14a &ndash; Ascensión Nicol, nafar domingotar moja, Perun misiolari zela Arrosarioko Domingotar Misiolari Ahizpak ordena sortu zuena (h. 1940).
* Martxoaren 15a &ndash; Grace Chisholm Young, ingeles matematikaria (h. 1944).
* Martxoaren 18a &ndash; Ida F. Butler, estatubatuar erizaina (h. 1949).
* Martxoaren 22a &ndash; Robert Andrews Millikan, estatubatuar fisikaria, 1923ko Fisikako Nobel Saria (h. 1953).
* Martxoaren 26a &ndash; Fuad I.a Egiptokoa, Egiptoko erregea (h. 1936).
* Martxoaren 28a &ndash; Maksim Gorki, errusiar idazlea eta iraultza boltxebikearen aldeko aktibista (h. 1936).
* Martxoaren 30a &ndash; Koloman Moser, austriar artista (h. 1918).

#### Apirila 
* Apirilaren 1a &ndash; Edmond Rostand, frantziar poeta eta antzerkigilea (h. 1918).
* Apirilaren 7a &ndash; José de Castro, Portugalgo lehen ministroa (h. 1929).
* Apirilaren 10a &ndash; George Arliss, britainiar aktorea (h. 1946).
* Apirilaren 14a &ndash; Peter Behrens, alemaniar arkitekto eta diseinatzailea (h. 1940).
* Apirilaren 14a &ndash; Annie Scott Dill Maunder, irlandar astronoma eta matematikaria (h. 1947).
* Apirilaren 20a &ndash; Charles Maurras, frantziar idazle eta politikaria, *Action Française* mugimenduaren antolatzaile eta ideologoa (h. 1952).
* Apirilaren 28a &ndash; Émile Bernard, frantziar margolari postimpresionista eta idazlea (h. 1941).
* Apirilaren 29a &ndash; Maria Ana Sanz, nafar irakasle eta pèdagogoa, Nafarroako Maistren Eskolako zuzendaria (h. 1936).

#### Maiatza 
* Maiatzaren 1a &ndash; Frederiko Karlos Hessekoa, alemaniar printzea, Finlandiako erregea (h. 1940).
* Maiatzaren 6a &ndash; Gaston Leroux, frantziar kazetari eta eleberrigilea (h. 1927).
* Maiatzaren 7a &ndash; John MacBride, irlandar errepublikarra, 1916ko Pazko Matxinadako buruzagietako bat (h. 1916).
* Maiatzaren 7a &ndash; Stanislaw Przybyszewski, poloniar idazlea (h. 1927).
* Maiatzaren 18a &ndash; Nikolas II.a Errusiakoa, errusiako azken tsarra (h. 1918).
* Maiatzaren 20a &ndash; Jonas Staugaitis, Lituaniako presidentea (h. 1952).
* Maiatzaren 25a &ndash; Francisco Durrio, bilbotar eskultore eta zeramikagilea (h. 1940).
* Maiatzaren 25a &ndash; Merbai Ardesir Vakil, indiar mediku parsia (h. 1941).
* Maiatzaren 29/30a &ndash; Abdulmezid II.a, azken osmanliar kalifa eta *de iure*zko azken otomandar sultana (h. 1944).

#### Ekaina 
* Ekainaren 5a - Séamus Ó Conghaile (ingeleraz *James Connolly*), irlandar lider abertzale sozialista (h. 1916).
* Ekainaren 6a &ndash; Robert Falcon Scott, Royal Navyko kapitaina (h. 1912).
* Ekainaren 7a &ndash; Charles Rennie Mackintosh, eskoziar arkitekto, dekoratzaile eta diseinatzailea (h. 1928).
* Ekainaren 9a &ndash; Jane Avril, *Moulin-Rouge* kabareteko dantzaria, Toulouse-Lautrec margolariaren lan askoren protagonista (h. 1943).
* Ekainaren 14a &ndash; Karl Landsteiner, austriar-estatubatuar medikua, 1930eko Medikuntzako Nobel saria (h. 1943).
* Ekainaren 18a &ndash; Miklós Horthy, hungariar militarra eta politikaria, Hungariako erregeordea (h. 1957).
* Ekainaren 29a &ndash; George Ellery Hale, estatubatuar eguzki astronomoa (h. 1938).
* Ekainaren 30a &ndash; Lauri Ingman, Finlandiako lehen ministroa (h. 1934).

#### Uztaila 
* Uztailaren 4a &ndash; Henrietta Swan Leavitt, estatubatuar astronomoa (h. 1921).
* Uztailaren 9a &ndash; Gustav Noske, alemaniar politikaria (h. 1946).
* Uztailaren 12a &ndash; Stefan George, alemaniar olerkari eta itzultzailea (h. 1933).
* Uztailaren 14a &ndash; Gertrude Bell, britainiar idazle, bidaiari, politologo, arkeologo, espiatzaile eta gobernuko funtzionarioa (h. 1926).
* Uztailaren 19a &ndash; Francesco Saverio Nitti, Italiako lehen ministroa (h. 1953).
* Uztailaren 20a &ndash; Raymonde Bonnetain, frantziar esploratzaile eta idazlea (h. 1913).
* Uztailaren 20a &ndash; José Félix Uriburu, Argentinako presidentea *de facto* (h. 1932).

#### Abuztua 
* Abuztuaren 2a &ndash; Konstantino I.a Greziakoa, Greziako erregea (h. 1923).
* Abuztuaren 5a &ndash; Marie Adelaide Belloc Lowndes, ingeles nobelagilea (h. 1947).
* Abuztuaren 6a &ndash; Paul Claudel, frantsesezko olerkaria eta antzerkigilea (h. 1955).
* Abuztuaren 7a &ndash; Ladislaus Bortkiewicz, poloniar-errusiar ekonomialari eta estatistikaria (h. 1931).
* Abuztuaren 14a &ndash; José Mardones, euskal herritar opera-abeslaria (h. 1932).
* Abuztuaren 23a &ndash; Edgar Lee Masters, estatubatuar idazlea (h. 1950).
* Abuztuaren 25a &ndash; Maria Agirre Agirre, bizkaitar filantropoa.
* Abuztuaren 29a &ndash; Mikhail Pokrovski, errusiar historialaria eta politikaria (h. 1932).
* Abuztuaren 31 &ndash; Enrike Zubiri, *Manezaundi*, euskal idazle eta margolari nafarra (h. 1943).

#### Iraila 
* Irailaren 3a &ndash; Mary Parker Follett, estatubatuar gizarte-ekintzaile eta kudeaketa-aditua (h. 1933).
* Irailaren 3a &ndash; Serapio Huitzi Lazkano, nafar ingeniaria eta idazlea (h. 1953).
* Irailaren 6a &ndash; Heinrich Häberlin, Suitzako Konfederazioko presidentea (h. 1947).
* Irailaren 9a &ndash; Gorgonio Renteria, politikari jeltzalea eta euskal idazlea (h. 1940).
* Irailaren 11a &ndash; Migel Muñoa, gipuzkoar irakaslea, gaur egungo ikastolen aitzindaria (h. 1953).
* Irailaren 13a &ndash; Otokar Březina, txekiar olerkari sinbolista eta saiakeragilea (h. 1929).
* Irailaren 16a &ndash; Cipriano Olaso, iruindar teologoa eta apaiza (h. 1930).
* Irailaren 19a &ndash; Ramón Madariaga, bizkaitar politikaria (h. 1940).
* Irailaren 22a &ndash; Luis Agote, argentinar medikua, ikertzailea eta odol-transfusioko aitzindaria (h. 1954).

#### Urria 
* Urriaren 8a &ndash; Max Slevogt, alemaniar margolaria (h. 1932).
* Urriaren 13a &ndash; Anna Khvolson, errusiar haur literaturako idazlea (h. 1934).
* Urriaren 14a &ndash; Ignacio Busca Sagastizabal, gipuzkoar organojotzaile eta musika erlijioso konposatzailea (h. 1950).
* Urriaren 17a &ndash; Sophia Hayden Bennett, txiletar jatorriko estatubatuar arkitektoa, Massachusettseko Teknologia Institutuan graduatu zen lehenengo emakumea (h. 1953).
* Urriaren 18a &ndash; Jevhenia Jaroxynska, ukrainar idazle, irakasle, aktibista, itzultzaile, etnografo eta folklorista (h. 1904).
* Urriaren 18a &ndash; Helen Reimensnyder Martin, estatubatuar idazlea (h. 1939).
* Urriaren 23a &ndash; Katti Anker Møller, norvegiar feminista, eskubide erreproduktiboen haurren eskubideen alde lan egin zuen lehenengoetarikoa (h. 1945).
* Urriaren 24a &ndash; Alexandra David-Néel, frantziar-belgikar orientalista, opera abeslaria, kazetaria, esploratzailea, anarkista, espiritualista, budista eta idazlea (h. 1969).

#### Azaroa 
* Azaroaren 1a &ndash; Etienne Decrept, euskal idazle, margolari eta dekoratzailea (h. 1938).
* Azaroaren 2a &ndash; Yokoyama Taikan, japoniar margolaria (h. 1958).
* Azaroaren 4a &ndash; La Bella Otero, galiziar dantzari, abeslari eta aktorea (h. 1965).
* Azaroaren 8a &ndash; Felix Hausdorff, alemaniar matematikari judua, topologia modernoaren aitzindaria (h. 1942).
* Azaroaren 9a &ndash; Marie Dressler, kanado-estatubatuar aktorea (h. 1934).
* Azaroaren 12a &ndash; Édouard Vuillard, frantziar margolaria (h. 1940).
* Azaroaren 15a &ndash; Emil Racovita, errumaniar biologoa (h. 1947).
* Azaroaren 22a &ndash; John Nance Garner, Ameriketako Estatu Batuetako 32. presidenteordea (h. 1967).

#### Abendua 
* Abenduaren 2a &ndash; Francis Jammes, frantziar olerkari eta eleberrigilea (h. 1938).
* Abenduaren 5a &ndash; Arnold Sommerfeld, alemaniar fisikaria eta matematikaria (h. 1951).
* Abenduaren 9a &ndash; Fritz Haber, alemaniar kimikaria, 1918ko Kimikako Nobel Saria (h. 1934).
* Abenduaren 14a &ndash; Aimée Rapin, suitzar margolaria, besorik gabe jaio eta 4.000 koadro inguru margotu zituena oinarekin (h. 1956).
* Abenduaren 14a &ndash; Lilavati Singh, indiar irakaslea (h. 1909).
* Abenduaren 19a &ndash; Théodore Steeg, Frantziako lehen ministroa (h. 1950).
* Abenduaren 19a &ndash; Eleanor H. Porter, estatubatuar idazlea (h. 1920).
* Abenduaren 22a &ndash; Inés Echeverría, txiletar eleberrigile, saiogile eta kazetaria (h. 1949).
* Abenduaren 22a &ndash; Jaan Tõnisson, Estoniako estatuburua (h. 1941).
* Abenduaren 24a &ndash; Emanuel Lasker, alemaniar xake jokalaria, Munduko Xake Txapelduna (h. 1941).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea 
* Gregorio Angulo, euskal sindikalista eta politikaria (h. 1937).
* Migel Kortes Nabarro, nafar idazlea (h. 1936).
* Rodrigo Soriano, gipuzkoar abokatu, kazetari eta politikaria (h. 1944).
* Ahmad Shawqi, egiptoar poeta (h. 1932).
* Elena Salvador, espainiar aktorea (h. 1964).
* Josefina Bakhita, sudandar-italiar moja (h. 1947).
* Manuel Ruiz Valarino, valentziar militar eta politikaria eta Arabako gobernadore zibila (h. 1921).

## Heriotzak 
#### Urtarriletik ekainera 
* Urtarrilaren 23a &ndash; Pablo Gorosabel, gipuzkoar legegilea, historialaria eta politikaria (j. 1803).
* Urtarrilaren 28a &ndash; Adalbert Stifter, austriar idazle eta margolaria (j. 1805).
* Urtarrilaren 29a &ndash; José María Achá, Boliviako presidentea (j. 1810).
* Otsailaren 11 &ndash; Léon Foucault, frantziar fisikaria (j. 1819).
* Otsailaren 21a &ndash; Giuseppe Abbati, italiar margolaria (j.1836)
* Otsailaren 29a &ndash; Luis I.a Bavariakoa, Bavariako erregea (j. 1786).
* Martxoaren 13a &ndash; Jelena Veltman, errusiar idazlea (j. 1816).
* Martxoaren 18a &ndash; Benizelos Roufos, Greziako lehen ministroa (j. 1795).
* Martxoaren 27a &ndash; Louis-Édouard Cestac, lapurtar apaiza, *Servantes de Marie* ordena sortu zuena (j. 1801).
* Apirilaren 10a &ndash; Augier Alexandre Leremboure, lapurtar politikaria (j. 1799).
* Apirilaren 23a &ndash; Ramón Narváez, Valentziako duke, espainiar politikari eta militarra (j. 1800).
* Maiatzaren 22a &ndash; Julius Plücker, alemaniar matematikaria eta fisikaria (j. 1801).
* Maiatzaren 23a &ndash; Gennaios Kolokotronis, Greziako lehen ministroa (j. 1806).
* Ekainaren 1a &ndash; James Buchanan, Ameriketako Estatu Batuetako 15. Presidentea (j. 1791).
* Ekainaren 14a &ndash; Claude Pouillet, frantziar fisikaria (j. 1791).
* Ekainaren 17a &ndash; Juan Maria Blas Altuna, bizkaitar konpositorea eta organista (j. 1828).
* Ekainaren 21a &ndash; Sarah Mather, estatubatuar asmatzailea, urpeko lehen teleskopioa, periskopioaren aurrekoa, asmatu eta patentatu zuena (j. 1796).

#### Uztailetik abendura 
* Uztailaren 18a &ndash; Emanuel Leutze, germano-estatubatuar margolaria (j. 1816).
* Abuztuaren 15a &ndash; Manuel Ezequiel Bruzual, Venezuelako presidentea (j. 1830).
* Abuztuaren 24a &ndash; Constantin Negruzzi, errumaniar idazle eta politikoa (j. 1808).
* Irailaren 26a &ndash; August Ferdinand Möbius, alemaniar matematikaria eta astronomiako teorilaria (j. 1790).
* Urriaren 1a &ndash; Mongkut (Rama IV.a), Siamgo erregea (j. 1804).
* Azaroaren 13a &ndash; Gioacchino Rossini, italiar musikagilea (j. 1792).
* Azaroaren 18a &ndash; José Tadeo Monagas, Venezuelako presidentea (j. 1784).
* Azaroaren 27a &ndash; Teontzi Beltz, Cheyenne tribuko buruzagia (j. c. 1803).
* Abenduaren 6a &ndash; August Schleicher, alemaniar hizkuntzalaria (j. 1821).
* Abenduaren 13a &ndash; Carl Friedrich Philipp von Martius, alemaniar botanikari eta esploratzailea (j. 1794).
* Abenduaren 24a &ndash; Adolphe d'Archiac, frantziar geologo eta paleontologoa (j. 1802).

#### Egun ezezaguna edo zehaztugabea 
* Augier Lerenburu, lapurtar politikaria (j. 1798).
----

## Kanpo estekak