open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Europako Kluben Elkartea

**Europako Kluben Elkarteak** (,  ECA) elkarte profesionaleko futbol kluben interesak ordezkatzen ditu UEFAn. Konfederazioak onartzen duen organo bakarra da, eta UEFAko kide diren elkarte bakoitzean klubak ditu. 2008an sortu zen, G-14 eta Europako Klubaren Foroaren arteko bat-egitearen ondoren; eliteko klub gutxi batzuk biltzen zituen, eta UEFAk ez zuen onartu. ECAren xede-adierazpena da "gobernantza-eredu demokratikoago bat sortzea, kluben funtsezko zeregina benetan islatuko duena". 2022an Ukrainaren inbasioaren ondoren, ECAk zazpi kide errusiar suspenditu zituen: Zenit St Petersburg, FC Spartak Mosku, Lokomotiv Mosku, CSKA Mosku, FC Krasnodar, Rubin Kazan eta FC Rostov.

## Kide fundatzaileak 
Hurrengo 16 klubek ECA sortu zuten 2008an. Gaur egun kide arrunten elkartea diren klubak letra etzanez markatuta daude:

;
**Anderlecht*

;
**Dinamo Zagreb*

;
**Copenhagen*

;
**Chelsea*
**Manchester United*

;
**Lyon*

;
**Bayern Munich*

;
**Olympiacos*

;
*Juventus
**Milan*

;
*Birkirkara

;
**Ajax*

;
**Porto*

;
**Rangers*

;
*Barcelona
*Real Madrid

## ECAko egungo kideak 
Kideen klub arruntak (110) letra etzanez markatuta daude

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Frederick Kensett

**John Frederick Kensett** (Cheshire, Connecticut, 1816ko martxoaren 22a - New York, 1872ko abenduaren 14a) estatubatuar Hudson Ibaiaren Eskolako paisaien-margolaria izan zen.

1838ra arte New Havenen aritu zen grabatzaile, eta urte horretan New Yorkera joan zen bankuko billeteen grabatuan lan egitera. 1840an 1840tik 1847ra Europan izan zen Asher Brown Durand, John William Casilear eta Benjamin Champneyrekin margolaritza ikasten.

Estatu Batuetara itzulita, New Yorken ezarri zuen bere estudioa. Ipar-ekialdean eta Mendi Harritsuetan bidaiatu zuen paisaiak margotzeko. Hudson Eskolako eta Diseinuko Akademia Nazionaleko kide izan zen. Arte Museo Metropolitanoaren sortzaileetako bat ere izan zen.

Bere lan nagusia Ingalaterra Berriko eta New Yorkeko estatuko paisaiak izan ziren. Thomas Coleren eragina izan zuen, baina kolore hotzagoak eta eszenografia ez hain dramatikoa erabiltzeagatik bereizi zen. Geroago, bere estiloak luminismorantz eboluzionatu zuen.

## Iruditegia 

Trout Fisherman John Frederick Kensett.jpeg|*Trout Fisherman*, 1852. Thyssen-Bornemisza Museoa
Upper Mississippi John Frederick Kensett.jpeg|*Upper Mississippi*, 1855. St. Louis Art Museum
1870, Kensett, John Frederick, Lake George.jpg|*Lake George*, c. 1870, Princeton University Art Museum
Kensett John F The Old Pine Darien Connecticut.jpg|*The Old Pine, Darien, Connecticut*, c. 1872, Metropolitan Museum of Art, New York City
John Frederick Kensett - View of the Beach At Beverly, Massachusetts (1860).jpg|*View of the Beach at Beverly, Massachusetts*, 1860. Santa Barbara Museum of Art
John Frederick Kensett - Lake George.jpg|*Lake George*, 1860&ndash;1869. Thyssen-Bornemisza Museoa
JKensett Mount Washington (JJH-JFK001).jpg|*Mount Washington from the Valley of Conway*, 1869, The Wellesley College Museum
Brooklyn Museum - Lake George - John Frederick Kensett - overall.jpg|  *Lake George* – Brooklyn Museum
Kensett John F Lake George.jpg|*Lake George*, 1869, Metropolitan Museum of Art, New York City
Eaton's Neck, Long Island.jpg|''Eaton's Neck, Long Island'' in Eatons Neck, New York, 1872, The Metropolitan Museum of Art

## Kanpo estekak
Jamie Cullum

**Jamie Cullum** (Rochford, Essex, 1979ko abuztuaren 20a), Ingalaterrako jazz-pop abeslari, kantautore eta irrati esataria da. Abeslaria eta piano-jotzailea bada ere bestelako instrumentuak ere jotzen ditu, gitarra eta bateria esate baterako. 2010ko apiriletik aurrera BBC Radio 2 katean asteartero jazz emanaldia aurkezten du.

## Biografia 
Aita judua eta ama indiar jatorrikoa ditu. Jamie Cullum Rochforden jaio zen eta Hullavingtonen (Wiltshire) hazi. Readingeko Unibertsitatean Ingeles Literatura eta Zinema ikasketak egin zituen.

Oraindik unibertsitateko ikasle zela, *Heard It All Before* diskoaren 500 kopia soilik atera zituen 1999an eta arrakasta itzela izan zuen. Geoff Gascoynek urte hartako *Songs of the Summer* bilduman sartu zuen. Unibertsitatean graduatu ondoren atera zuen bigarren diskoa, Pointless Nostalgic eta 2003ko apirilean Universal disketxearekin beste hiru disko ateratzeko milioi bat liberako kontratua sinatu zuen. 2003an bertan Twentysomething diskoa atera zuen, bere ibilbideko hirugarrena. Platino izatera iritsi zen eta Erresuma Batuko historian salmenta handienak izan zituen jazz artista bihurtu zen.

2005ean *Catching Tales* diskoa atera zuen. Jazz oinarria mantenduz soinu berrik ekarri zituen bere musikara. "Get Your Way", "Mind Trick" eta "Photograph" izan ziren single arrakastatsuenak. Ordutik mundu mailako Jazz jaialdi handienetan hartu du parte, Montrealen, New Orleansen, Glastonburyn, Coachellan, Monterreyn, Jakartan... Herbeheretako "Erreginaren Egunean", 2006ko apirilaren 30ean, bildu zuen inoizko ikusle kopuru handiena.

## Diskografia 
* *Heard It All Before* (1999)
* *Pointless Nostalgic* (2002)
* *Twentysomething* (2003)
* *Catching Tales* (2005)
* *The Pursuit* (2009)
* *Momentum* (2013)
* *Interlude* (2014)
* *Taller* (2019)
* *The Pianoman at Christmas* (2020)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jamie Cullumen webgune ofiziala
Sistema itxi

thumb|Sistema fisiko baten atalak, kanpo agenteekin inongo interakzio mota izaten uzten ez badu, sistema itxia izango da.
**Sistema itxia**, sistema fisiko bat da, kanpo eragileekin interakzioa onartzen ez duena, fisika, kimika, ingeniaritza eta beste zenbait arlotan. Horregatik, sistemaren kanpoko ezerekin ez dago kausalitatez lotua.
Hidroponia

[alt=|thumb|275x275px|[NASA|NASAko ikertzailea, tipula hidroponikoak (erdian), bibb letxugak (ezkerrean) eta errefauak (eskuinean) egiaztatzen]]
**Hidroponia** baratzezaintza mota bat da, hidrokultiboen azpimultzo bat, landareak lurrik gabe hazten direna, urez egindako elikagai mineralen disoluzioak erabiliz. Laborantza-landareak, gehienetan laboreak edo sendabelarrak landatzen dira horrela. Landare lurtar edo urtarrak beren sustraiekin hazi daitezke, likido elikagarriaren eraginpean, eta, gainera, sustraiak mekanikoki bermatu daitezke perlita, legarra edo beste substratu batzuk erabiliz, ingurune geldo bat ziurtatuz.

Ingurune geldoak izan arren, errizosferaren pH-a alda dezakete sustraiek, eta sustraien exudazioak, berriz, errizosferaren biologia eta metabolito sekundarioen bidezko nutrizio-soluzioaren oreka fisiologikoa. Hidroponikoki landutako landare transgenikoek proteina farmazeutikoak askatzea ahalbidetzen dute, sustraien exudazioaren zati gisa.

Sistema hidroponikoetan erabiltzen diren mantenugaiak iturri organiko edo ez-organiko askotatik etor daitezke, hala nola, arrain-gorotza, ahate-simaurra, erositako ongarri kimikoak edo nutrizio-soluzio artifizialak.

Landareak modu hidroponian hazten dira berotegi batean edo ingurune geldoetan dagoen ingurune batean, ingurumen-nekazaritzarako (IGI) egokituta. Hidroponoki landu ohi diren landareek tomateak, piperrak, luzokerrak, marrubiak, letxugak eta kanabisa izaten dira, gehienetan merkataritzarako, eta *Arabidopsis thaliana*, landare-zientziaren eta genetikaren eredu-organismoa.

Hidroponiak abantaila asko ditu, batez ere nekazaritzan ur gutxiago erabiltzen delako. Laborantza intentsiboko metodoak erabiliz tomate kilo bat landatzeko 214 litro behar dira; hidroponia erabili, 70 litro;  aeroponia erabiliz, soilik 20 litro behar dira.

Labore hidroponikoel biomasa eta proteina gehiago ekoizten dituzte beste hazkuntza-substratu batzuekin alderatuta. Substratu horiek ingurumen-baldintza beretan landatzen dira eta mantenugai kopuru berdinekin hornitzen dira.

Hidroponiak askoz ur eta elikagai gutxiago kontsumitzen duenez ekoizteko, eta klima-aldaketak nekazaritzako etekinak arriskuan jartzen dituenez, etorkizunean, ur gutxi duten ingurune gogorretan landatu ahal izango dituzte elikagaiak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kultu

thumb|1647ko Ingalaterrako sekten katalogo bateko irudia.
**Kultu** terminoa gutxiesgarria izan ohi da gizarte-talde bati erreferentzia egiteko, bere sinesmen eta erritu erlijioso, espiritual edo filosofiko ezohikoengatik definitzen dena, edo nortasun, objektu edo xede jakin batekiko interes komunagatik definitzen dena. Terminoaren zentzu hori eztabaidagarria eta zehaztugabea da -definizio dibergenteak ditu, bai herri-kulturan, bai ikerketa-munduan-, eta eztabaida-iturri etengabea izan da hainbat ikasketa-eremutako akademikoen artean. Bere horretan, zaila da kultu eta sektaren arteko bereizketa egitea, baina maiz erabiltzen da kultu **sekta suntsigarri** adierazteko. 

Terminoaren adiera zaharrago batek erlijio-praktika konbentzionalen multzo bat eskatzen du bere kulturaren barruan, figura jakin batekin lotuak eta sarritan leku jakin bati lotuak. Santu katoliko jakin baten "kultuari" edo Antzinako Erromako kultu inperiotarrari buruzko aipamenek, adibidez, hitzaren zentzu hori erabiltzen dute.

Hitzaren zentzu literala eta originala erabiltzen jarraitzen den arren, XIX. mendean "gehiegizko deboziotik" eratorritako zentzua sortu zen. Geroago, 1930eko hamarkadatik aurrera, kultuak azterketa soziologiko bihurtu ziren erlijio-portaeraren azterketaren testuinguruan. 1940ko hamarkadatik, Kultuen aurkako Mugimendu Kristauak sekta eta mugimendu erlijioso berri batzuen aurka egin du, eta "sektatzat" jo ditu, oso ortodoxoak ez diren sinesmenengatik. 1970eko hamarkadaz geroztik, sekten aurkako mugimendu laikoa talde jakin batzuen aurka agertu da, eta, indarkeria-ekintzen aurkako erreakzio gisa, askotan leporatu die sekta horiei kontrol mentala egitea. Akademikoek eta komunikabideek mugimendu sekten aurkako baieztapen eta ekintza batzuen aurka egin dute, eta horrek eztabaida publiko handiagoa eragin du.

Mugimendu erlijiosoen sailkapen soziologikoek sekta bat sozialki desbideratuta edo berriak diren sinesmen eta praktikak dituen gizarte-talde gisa identifika dezakete, nahiz eta muga ez den argi egoten. Beste ikertzaile batzuek sekten irudi ez hain antolatua aurkezten dute, sinesmen eta praktika berritzaileen inguruan berez sortzen direla esanez. "Sekta" gisa etiketatutako taldeak tamainaz aldatzen dira, jarraitzaile gutxi batzuk dituzten tokiko taldeetatik hasi eta milioika jarraitzaile dituzten nazioarteko erakundeetaraino.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kolektibizazio

**Kolektibizazioa** ekoizpen-baliabideen **sozializazioa** da, ekoizpen-bideen jabetza pribatuko banakako erregimen batetik jabetza-erregimen sozial batera igarotzeko prozesua da, dela komunitate batena, dela estatu batena.

Baliabideak sozializatzeko proposamena ez da ez kontsumo-ondasunetara ez norberaren gauzetara zabaltzen, eta ez du bilatzen ahalegin pertsonalaren ondoriozko soldata edo irabaziak saihestea.

Komunismoarentzat, sozialismoarentzat, kooperatibismoarentzat, anarkismoarentzat, mutualismoarentzat eta abarrentzat, kolektibizazio kontzeptuak zentzu berezia du: prozesu ekonomikoak gizartearen kontrolera itzultzea, gizakiaren askatasuna lortzeko. Liberalismoaren askatasunaren nozioaren oso desberdina da ideia hau, jabetza pribatuan oinarritzen dena.

Kolektibizazioa industriena izan daiteke (adibidez, Espainiako gerra zibilean eremu errepublikanoan gertatu zen bezala), edo landa-eremukoa, munduko leku askotan gertatu dena. Gaur egun, globalizazioaren, erantzukizun sozial korporatiboaren eta ingurumen-krisiaren munduan, zor ekologikoaren kolektibizazioaz hitz egiten da.

## Landa-kolektibizazioa 
[thumb|"Eraman baserri kolektibora!" —Kolkhoz emakume langileen afixa, [Yiddish-ez, 1920.]]
Nekazaritza kolektiboa eta nekazaritza komunala hainbat motatako nekazaritza-ekoizpen dira, non zenbait nekazarik beren ustiategiak enpresa bateratu gisa kudeatzen dituzten. Bi etxalde komun mota daude: nekazaritza kooperatibak, non kide-jabeek nekazaritzako jarduera kolektiboetan parte hartzen duten, eta estatu-granjak, gobernu zentralizatu batek jabetzan eta zuzenean administratuak diren. Laborantza lurrak gehitzeko prozesuari, **kolektibizazio** deritzo. Herrialde batzuetan (besteak beste, Sobietar Batasunean, Ekialdeko Blokeko herrialdeetan, Txinan eta Vietnamen), aldaketak izan dira, bai estatuak, bai eta lankidetzako agintariek aldatu dituztenak. Esate baterako, Sobietar Batasunak kolkinduy (kudeaketa kooperatiboko haztegiak) eta sovkinduy (Estatuko kudeaketako haztegiak) zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sistema fisiko

**Sistema fisikoa**, objektu edo banako multzo bat da, horien artean mota kasualeko interakzioa, lotura edo eredu matematiko bat dagoena. Sistema fisiko guztiek ondorengo ezaugarriak dituzte:

# Espazio-denbora kokapen bat izatea. 
# Denbora bilakaera bati atxikitutako egoera fisiko definitu bat izatea.
# Energia deituriko magnitude fisiko bati lotua egotea.

Sistema fisikoen gehienen oinarrizko helburua funtzio eskalarra da, honen itxura funtzionalak sistema fisikoaren egoera definitzeko magnitude nagusienen oinarrizko loturak laburtzen ditu. Sistema fisikoak zahazten dituen objektu oinarrizkoena lagrangearra da.
Volksgerichtshof

thumb|250px|Uztailaren 20ko konplotaren epaia.
**Windosgerichtshof** () Adolf Hitler kantzilerrak 1934an ezarritako auzitegi berezia izan zen. 1945eko apirilera arte egon zen indarrean. Aurkariak zigortzeko erabilitako bere tresna politikoa izan zen. Auzitegiak "delitu politiko" multzo zabal baten gaineko jurisdikzioa zuen, hala nola merkatu beltza, lan motela, derrotismoa eta Hirugarren Reicharen aurkako traizioa. Krimen horiek *Wehrkraftzersetzung* () bezala ikusi zituen auzitegiak, eta, ondorioz, gogor zigortu zituzten. Auzitegi horrek heriotza-zigorra ezarri zuen kasu askotan.

## Auzite bereziaren epaileak 
thumb|250px|Epaitegiaren erorkinak 1945ean.
* Fritz Rehn — 1934ko uztailaren 13tik irailaren 18 arte
* Otto Thierack — 1936tik 1942ra
* Roland Freisler — 1942tik 1945eko otsailaren 3 arte
* Harry Haffner — 1945eko martxoaren 12tik apirilaren 24 arte

## Historia 
Auzitegiak politikoki nazien aurkarien kontra aritzeko erabili zen. Epaimahaiak 18.000 pertsona baino gehiago auzipetu zituela kalkulatzen da.

Roland Freisler epaile zitala bere egilerik beldurgarrienetako bat izan zen, eta Sophie Scholl eta Arrosa Zuriaren kasuetan esku hartu zuen, uztailaren 20ko konploteko kideen auzipetzean eta beste kasu batzuetan. Instantzia askotan Kurzer Prozess baten antzera jokatzen zen, hau da, epaia aldez aurretik ezagutzen zen fartsa baten antzera. Jokabidea, kasu batzuetan, «froga diabolikoa» edo «froga inkisitorialaren» antzekoa zen, hau da, zuzenbidean ezinezko froga bat eskatzeko praktika. Inkisizioaren prozedura judizialek ez zuten errugabetasun-presuntzioa errespetatzen.

Bere jarduera bereziki nabarmena izan zen 1944ko abuztuko prozesuetan uztailaren 20ko gertakarietan inplikatutakoekin. Epaiketak Berlingo Hall Handian egiten ziren, eta auzipetuak barregarri utzi zituzten arropa gerrikorik gabe eramatera behartu zituztenean, baita ordezko hortzeriarik gabe ere. Prozedurak Führerreko artxiborako filmatzen ziren.

## Eraildako disidente batzuk 
Batzuk ekarriko ditugu honera:

### Beste batzuk 
Erich Fellgiebel, Alfred Kranzfelder, Fritz-Dietlof von der Schulenburg, Georg Hansen, Berthold Schenk Graf von Stauffenberg, Wolf-Heinrich Graf von Helldorf, Egbert Hayessen, Hans Bernd von Haeften, Adam von Trott zu Solz, Fritz Thiele, Friedrich Gustav Jaeger, Ulrich Wilhelm Graf Schwerin von Schwanenfeld, Carl-Heinrich von Stülpnagel...

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eredu matematiko

**Eredu matematikoa**, zientzia eta teknologian, loturak, gertaeren iradokizun sustantiboak, aldaerak, parametroak, entitateak eta operazio aldaeren harremanak adierazteko matematika formulismoak erabiltzen dituen eredu zientifiko motetako bat da. **Modelizazio matematiko** izendapena diseinu grafikoan bi (2D) edo hiru dimentsiodun (3D) objektuen eredu geomatrikoaz mintzatzean ere erabiltzen da.

Halere, matematikaren filosofian eta matamatikaren oinarrietan eredu matematikoaren esanahia ezberdina da. Zehazkiago, arlo horietan "eredu formalekin" lan egiten da. Teoria matematiko zehatz baterako eredu formala erlazio unitario, binario eta trinarioen sail bat dat definitu den multzoa da, multzo honek axiomen teoriaren multzotik deribatutako iradokizunak betetzen ditu. Ereduen ezaugarriak sistematikoki ikertzen dituen matematikaren adarra ereduen teoria da.
Arto-whiski

**Arto-whiski** () Estatu Batuetan ekoizten den whiski mota bat da. Arto-whiskiak birrintze prozesu tradizionala erabiltzen du eta alkoholaren zerga- eta identitate-legeen menpe dago lege federalaren arabera.

## Ezaugarriak 
Whiskia destilatu egiten da, alkoholaren % 80 hartzen du bolumen bakoitzeko edo gutxiago, eta ez du zahartzea eskatzen; hala ere, zahartzen bada, haritz-upel berrietan edo erabilietan egin beharko da. Zahartze-aldia laburra izaten da, normalean sei hilabete ingurukoa, eta bertan, whiskeyak zaporea eta kolorea hartzen ditu, eta bere gogortasuna apaldu egiten da.

Whiski ekoizle handi batzuek zahartu gabeko arto-whiskiak egiten dituzte, baina arto-whiski gehienak herrialde osoan kokatutako destilatzaile txikiagoek egiten dituzte.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Bourbon whiski 
*Tennessee whiski 

## Kanpo estekak
Aketegi

**Aketegi** (1.551 m) Aizkorriko mendilerroan dagoen tontor bat da, Gipuzkoan. Maiz nahasten da gertu dauden Aitxurirekin eta Aketegi erpinarekin. 

Denbora luzez Aketegi erpina mendilerroko punturik altuena zela uste izan zen. Hala ere, 1980ko hamarkadaren bigarren erdialdean eginiko neurketa zehatzek demostratu zuten Aketegi altuagoa dela, 1.551 metrorekin. Beraz, Euskal Autonomia Erkidegoko punturik altuena da. Nahiz eta beste mendi batzuk bezain ezaguna izan ez, 943 metroko goragunea du, Euskal Herria osoan errekorra izanik.

Azken hamarkadetan mendi hau Aitxuri bezala izan da ezaguna. 2016an Lenbur Fundazioa eta Zegamako udalak bultzatutako ikerketa baten ondoren ikusi da **Aketegi** dela tontor honi dagokion tradiziozko izena  eta Aitxuri dela gertu dagoen beste tontor bat.

## Toponimia mitologikoan 
Bertan bi leizezulo daude eta horietako bat, kondairen arabera, Damiaren koba da, hau da, "Aketegiko Damaren" , "Aketegiko Sorgiñeren" egoitza da.

## Ondarea 
Aketegiko haitzuloetako batek Paleolitoko aztarnategi paleontologikoa da eta horrela du izendatua Eusko Jaurlaritzak. Dena den, bi haitzulo daude Aketegin, eta Aloña Mendi Espeleologia Taldearen esanetan, ez da zihurra bietariko zeinetan aurkitu eta atera zituen hartz hezurrak Reyes Corcosteguik 1943. urtean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Summer School (1987ko filma)

***Summer School*** (euskaraz *Udako Eskola*), 1987ko Carl Reiner estatubatuarrak zuzendutako komedia film bat da. Mark Harmon eta Kirstie Alley aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, Freddy Shoop (Mark Harmon) institutu bateko gimnasia irakasleak udako oporraldia Hawaiien Robin Bishop (Kirstie Alley) neskalagunarekin batera igarotzeko asmoa du. Baina Phil Gills (Robin Thomas) institutuko zuzendari ordeak ikasle ezegokituei klaseak ematera derrigortzen duenean bere hasierako asmoak alde batera utzi beharko ditu. Jarduera hori uste baina zailagoa egingo zaio.

## Aktoreak 
* Mark Harmon: Freddy Shoop
* Kirstie Alley: Robin Bishop
* Robin Thomas: Phil Gills, institutuko zuzendari ordea
* Courtney Thorne-Smith: Pam House
* Dean Cameron: Francis "Chainsaw" Gremp
* Gary Riley: Dave Frazier
* Patrick Labyorteaux: Kevin Winchester
* Kelly Jo Minter: Denise Green
* Shawnee Smith: Rhonda Altobello
* Richard Horvitz: Alan Eakian
* Ken Olandt: Larry Kazamias
* Fabiana Udenio: Anna-Maria Mazarelli
* Duane Davis: Jerome Watkins (Bainugelako tipoa)
* Tom Troupe: Stuart R. Dryer epailea
* Francis X. McCarthy: Kelban, institutuko zuzendaria (kredituetan Frank McCarthy)
* Carl Reiner: Dearadorian jauna
* Andrea Howard: Emakume striperra

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Barolo jauregia

**Barolo jauregia**, baita **Barolo Pasabidea** eta **Barolo Galeria** deitua ere, Argentinako Buenos Aires hiriburuan dagoen bulego eraikin bat da, Mayo etorbidean eta Monserrat auzoan. 

1923an Mario Palanti italiar arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen, Luigi Baroloren jabetzakoa da.
Sinkrotroi-erradiazio

**Sinkrotroi-erradiazioa** partikula kargatuek (hala nola elektroiek) sortutako erradiazio elektromagnetikoa da. Partikula horiek abiadura handian mugitzen dira (argiaren abiaduraren frakzio hautemangarri bat), ibilbide kurbatu baten arabera (edo, bestela esanda, euren abiadurarekiko perpendikularrean azeleratua). Partikula kargatuak direnean, eremu magnetiko bat erabiliz definitzen da ibilbide kurbatua. Elektroiak zenbat eta azkarrago mugitu, orduan eta laburragoa da erradiazioaren uhin-luzera. Sinkrotroi igorpena artifizialki gertatzen da sinkrotroi baten biltegiratze-eraztunetan, eta, naturan, elektroiek oso abiadura handian igortzen diren lekuetan, espazioko eremu magnetikoetan zehar mugituz, hala nola supernoba, irrati-galaxia eta pulsarren soberakinetan.

Erradiazio hori General Electric enpresaren sinkrotroi-azeleragailu batean aurkitu ondoren deitu zen horrela. 1946an eraiki zuten, eta 1947ko maiatzean iragarri zuten Frank Elder, Anatole Gurewitsch, Robert Langmuir eta Herb Pollock «Elektroi-erradiazioa sinkrotroi batean» izeneko artikuluan.

1955ean, Lurretik sinkrotroi-erradiazioa aurkitu zen Jupiter behatzean. Milioika elektronvolteko energia duten elektroiek igortzen dute. Lehen aldiz detektatu zen horrelako erradiazioa iturri natural batek igorritako espazioan.

Kuantitatiboki, abiadura bizian dabilen karga elektriko batek uhin elektromagnetiko gisa igortzen duen potentzia Larmorren formulak ematen du:{{Ekuazio| P = \frac{q^2 a^2}{6 \pi \varepsilon_0 c^3}||left}}Non:

: q\, partikularen karga elektrikoa da.
: a\, partikularen azelerazioa da.
: \varepsilon_0\, hutsaren permitibitate elektrikoa.
: c\, argiaren abiadura da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Martinelli eraikina

**Martinelli eraikina**, Brasilgo São Paulo hiriburuan dagoen eraikin bat da, 30 solairurekin hiri horretako lehen etxe orratza izan zen.

1929an Giuseppe Martinelli italiar arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Contigo dorrea

**Contigo dorrea**, Mexikoko Mexiko Hiria hiriburuan dagoen eraikin bat da, 30 solairu ditu.

1946an Juan Sordo Madaleno mexikar arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Seamus Elliott

**Seamus «Shay» Elliot** (Dublin, 1934ko ekainaren 4a - Dublin, 1971ko maiatzaren 4a), Irlandako txirrindularia izan zen. Frantziako Tourreko maillot horia jantzi zuen lehen txirrindulari irlandarra izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Latinoamericana dorrea

**Latinoamericana eraikina**, Mexikoko Mexiko Hiria hiriburuan dagoen eraikin bat da, 44 solairu ditu.

1956an Leonardo Zeevaert mexikar arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Shoot to Kill (1988ko filma)

***Shoot to Kill*** edo ***Deadly Pursuit*** (euskaraz *Hiltzera Tiratu* edo *Jarraipen Hilkorra*), 1988ko Roger Spottiswoode kanadar-britainiarrak zuzendutako polizia ekintza thriller film bat da. Sidney Poitier, Tom Berenger, Clancy Brown, Andrew Robinson eta Kirstie Alley aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
AEB, San Frantzisko hiria, gauez bitxidenda bat ohosten ari zen lapur bat atxilotu ondoren, poliziak haren emaztea bahitua duen gizaseme baten txantaia jasaten ari dela jabetuko da. William Stantin (Sidney Poitier) FBIko agenteak Washington estatuko basoetan gorpu bat topatuko du, Stantinek hilketaren arduraduna bahitzailea dela susmatuko du baina Naturan duen eskarmentu gabeziaren ondorioz gaizkilea Kanadako mendietan barna jarraitu eta atxilotzeko helburuz Jonathan Knox biziraupen adituari laguntza eskatuko dio. 

## Aktoreak 
* Sidney Poitier: Warren Stantin
* Tom Berenger: Jonathan Knox
* Andrew Robinson: Harvey
* Kirstie Alley: Sarah Renell
* Clancy Brown: Steve
* Richard Masur: Norman
* William S. Taylor: Polizia kapitaina
* Frederick Coffin: Ralph
* Ken Camroux: Charles Denham
* Fred Henderson: Owenby agentea
* Samuel Hiona: Hsu inspektorea
* Les Lannom: Dave Arnett sheriffa
* Robert Lesser: Minelli agentea
* Michael MacRae: Fournier
* Walter Marsh: Sam Baker
* Janet Rotblatt: Berger andrea
* Kevin Scannell: Ben
* Frank C. Turner: Austin Crilley

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
World Trade Center Ciudad de México

**World Trade Center Ciudad de México**, Mexikoko Mexiko Hiria hiriburuan dagoen eraikin bat da, 50 solairu ditu.

1972-1994 artean Guillermo Rossell de la Lama, Joaquín Álvarez Ordóñez eta Ramón Miquelajauregui arkitektoek diseinatu eta eraikiarazi zuten.
Colpatria dorrea

**Colpatria dorrea**, Kolonbiako Bogotá hiriburuan dagoen eraikin bat da, hiriko hirugarren eraikin garaiena da, 196 metro eta 50 solairu ditu. 

1979an Oscar Jaime Obando kolonbiar arkitektoak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Parque Central (Caracas)

**Parque Central Hiri Konplexua**, Venezuelako Caracas hiriburuan dagoen eraikin bat da, 215 metroko garaieta eta 64 solairu ditu.

1983an Henrique Siso Maury eta Daniel Fernández-Shaw arkitektoek diseinatu eta eraikiarazi zuten.
W. S. Gilbert

Sir **William Schwenck Gilbert** (Londres, 1836ko azaroaren 18a - **ibidem**, 1911ko maiatzaren 29a) ingeles antzerkigile, libretista, olerkari eta ilustratzailea izan zen. 14 opera komiko Arthur Sullivan musikagilearekin elkarlanean sortu zituen. Gilbert eta Sullivan izenarekin ingelesezko munduan ospea lortu zuten, eta haien lanak gaur egun ere antzezten dira. Gainera, 75 antzezlan eta libreto baino gehiagoren egilea izan zen, baita ipuin eta poema askoren egilea ere.

## Operak 
* *The Sapphire  Necklace* (*ca.* 1863; *unperformed*)
* *Cox and Box* (1866)
* *The Contrabandista* (1867)
* *Thespis* (1871)
* *Trial by Jury* (1875)
* *The Zoo* (1875)
* *The Sorcerer* (1877; *revised* 1884)
* *H.M.S. Pinafore* (1878)
* *The Pirates of Penzance* (1879)
* *Patience* (1881)
* *Iolanthe* (1882)
* *Princess Ida* (1884)
* *The Mikado* (1885)
* *Ruddigore* (1887)
* *The Yeomen of the Guard* (1888)
* *The Gondoliers* (1889)
* *Ivanhoe* (1891)
* *Haddon Hall* (1892)
* *Utopia, Limited* (1893)
* *The Chieftain* (1894)
* *The Grand Duke* (1896)
* *The Beauty Stone* (1898)
* *The Rose of Persia* (1899)
* *The Emerald Isle* (1901)

## Kanpo estekak
Centro de Comercio Internacional (Bogotá)

**Centro de Comercio Internacional**, Kolonbiako Bogotá hiriburuan dagoen eraikin bat da, 192 metroko garaiera eta 49 solairu ditu.

1977an Luis Guillermo Aycardi ingeniariak diseinatu eta eraikiarazi zuen.
Aingo Tourra

**Aingo Tourra** (frantsesez ofizialki '''''Tour de l'Ain - la route du Progrès***) Frantziako etapakako txirrindularitza lasterketa da, urtero Ain Departamenduan (Suitzaren mugaren ondoan) jokatzen dena.

1984an sortua, hasiera batean amateurrentzako lasterketa zen, baina 1993z geroztik profesionalentzako proba da. Lehenbiziko ekitaldietan lasterketa honek **Adiskidetasunaren Saria*'izena zuen (frantsesez ''Prix de l'Amitié''). 1989an izenez aldatu zuten eta geroztik **Aingo Tourra**ren izenpean jokatzen da. 

Lau etapaz osaturik, haietako bat erlojupekoa izaten da. Lasterketa, normalean, Belley hirian amaitzen da eta ibilbide menditsua dauka, Jura mendigunea zeharkatzen duelarik.

Lehenbiziko garailea Denis Celle izan zen. 2019an Thibaut Pinot bihurtu zen, proba hau bi aldiz eskuratu duen lehenbiziko txirrindularia.

## Palmaresa 
### Adiskidetasunaren Saria 
### Aingo Tourra 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
* Tour de l'Ain (sitiodeciclismo.net)
AIESEC

**AIESEC** irabazi-asmorik gabeko erakunde globala da, eta mundu osoko 18-30 urteko gazteek osatzen dute.

Kideek, batez ere, gai globaletan interesa dute, hala nola garapen iraunkorreko helburuetan, eta bakea hiru zutaberen arabera erdietsierdietsi nahinahi dute: kulturartekotasuna, lidergoa eta garapen profesionala.

AIESECen, gazteek beren gaitasunak garatzen dituzte kideen barne-programen, lidergoaren eta trukearen bidez. Quebecen (Kanada) du bulego nagusia, Montrealen. Gaur egun, AIESECen nazioarteko sareak 150.000 kide baino gehiago ditu 120 herrialde eta lurraldetan. Munduko gazteen nazioarteko erakunderik handiena da, NBEk onartua. Mundu osoko 2.400 bat unibertsitatetan parte hartzen du, 30.000 lidergo-esperientzia baino gehiago eskaintzen dizkie kideei, eta gazteak bidaltzen ditu urtean 20.000 nazioarteko truketan.AIESECek mundu osoan elkartutako 4.000 erakunde baino gehiagoren laguntza jasotzen du, gazteen garapenari eta hazkunde pertsonalaren bila dabiltzan talentudun pertsonei laguntzeko.

## AIESECen munduko sarea 
## Erreferentziak
Indian Institutes of Management

**Indian Institutes of Management (IIM)** (euskaraz: Indiako Kudeaketa Institutuak) Indiako Gobernuko Hezkuntza Ministerioaren mendeko kudeaketa eta ikerketako hezkuntza-institutuak dira. Batez ere graduondoko, doktoregoko eta exekutiboko programak eskaintzen dituzte, Enpresa Administrazioaren arloko ikastaro osagarri batzuekin batera. IIMen ezarpena Jawaharlal Nehru Indiako lehen ministroak egin zuen, Indiako Plangintza Batzordearen gomendioan oinarrituta.

Giza Baliabideen Garapenerako Ministerioak garrantzi nazionaleko erakunde izendatu zituen IIMak, Indiako Kudeaketa Institutuen Legea onartu ondoren (2017). Lege horrekin, IIMek autonomia handiagoa izan zuten eguneroko eragiketak kudeatzeko. IIMek aukera handia zuten beren ikastaroak, tarifak eta zerikusia zuten beste gai batzuk erabakitzeko. IIM nagusiek, hala nola IIM Ahmedabad, IIM Banglore eta IIM Kalkutak, 10 ranking onenak lortu dituzte kudeaketa-eskolen artean, Indiako *National Institutional Ranking* Framework-en (NIRF) arabera.

Lanaldi osoko enpresa-administrazioko master-programak (MBA) dira IIM guztien programa enblematikoak. Lanaldi osoko MBA titulua graduondoko kudeaketa-programa gisa bi urteko (PGP) eskaintzen da, edo urtebeteko MBA orokorra (EPGP, PGPX, PGPEX, PGP-BL eta IPMX). Sei IIM liderrek (IIM Ahmedabad, Bangalore, Kalkuta, Indore, Lucknow eta Kozhikode) urtebeteko MBA eskaintzen dute lanaldi osoko programa gisa, MBAren arau orokorrei jarraituz. IIM batzuek ere bi urteko lanaldi partzialeko MBA (exekutiboa) eskaintzen dute lan-esperientzia handiena duten graduatuentzat.

IIMek lanaldi osoko programen amaieran baino ez zituzten ematen diplomak. Hala ere, 2017. urteko IIM Legea onartu zenetik, IIM guztiak hasi dira enpresa-administrazioko masterra eskaintzen (MBA). IIM batzuek *Fellow program in Management* (FPM) doktorego-programa eskaintzen dute. Beka munduko DBA baten parekoa dela kontsideratzen da. IIM gehienek epe laburreko MBA ikastaroak eta lanaldi partzialeko programak ere eskaintzen dituzte. IIM batzuek ere programa bereziak eskaintzen dituzte, hala nola *Five Years Integrated program in Management* (IIM Rohtak, IIM Ranchi eta IIM Indore) eta bi urteko ''elWorking Managers' Program'' (IIM Lucknow).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pietro Gasparri

**Pietro Gasparri** (Ussita, 1852ko maiatzaren 5a - Erroma, 1934ko azaroaren 18a) italiar kardinala izan zen.

Apaiz ordenatu zuten 1877an, eta 1880tik 1888ra zuzenbide kanonikoko irakasle izan zen Parisko Unibertsitate Katolikoan. 1898an gotzain izendatu zuten eta Vatikanoko zerbitzu diplomatikoan lan egin zuen Bolivian, Ekuadorren eta Perun.

Pio X.a aita santuak 1904an zuzenbide kanonikoaren kodifikazioa enkargatu zion eta Gasparrik 1917an amaitu zuen misioa. 1907an kardinal izendatu zuten eta Kardinal Estatu Idazkaria izan zen 1914tik 1930era, Benedikto XV.a eta Pio XI.aren aita santuen garaian. Kamerlengo kardinala ere izan zen 1916tik hil arte.

1929an Laterango Itunaren sinatzailea izan zen.
Gérard Rué

**Gérard Rué** (Rennes, 1965eko maiatzaren 7a), Frantziako txirrindulari ohia da. 

## Palmaresa 
**1987**
* Duo Normando (Thierry Marierekin)
* 2. Isberguesko Sari Nagusian
**1988**
* 2. Plumelec-Morbihango Sari Nagusian
* 2. Etorkizuneko Tourrean
**1989**
* Haut-Varko Tourra
* Paris-Nizako etapa bat
* Dauphiné Libéréko etapa bat 
* 2. Midi Libren
**1990**
* Mediterraneoko Tourra
* Midi Libre
**1991**
* Tirreno-Adriatikoko etapa bat
* 2. Nazioarteko Kriteriumean
* 2. Polynormanden
* 3. Laigueglia Sarian
* 3. Frantziako errepideko txirrindularitza txapelketan
* 3. Tre Valli Varesinen
* 10. Frantziako Tourrean
**1992**
* Haut-Varko Tourra
* Herbehereetako Itzuliko etapa bat
* 2. Apuliako Giroan
**1993**
* Boucles de l'Aulne
* Meatze Haranetako Itzuliko etapa bat
**1996**
* 3. Paris-Bourgesen

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Çörek

thumb|Çörek batzuk Istanbuleko gozodenda ospetsu batean.
[thumb|Çörek mota desberdinak [Ankarako ogidenda batean.]]
**Çörek** Turkiako sukaldaritzako gozogintzako produktua da, gari-irinez, legamiaz, gurinez edo olioz eta arrautzez egina. Barietate gozo eta gaziak ditu.

## Etimología 
*Çörek* turkiera zaharra bat da. Ogia esan nahi du. Produktu honen ezagutzen den erreferentzia zaharrena 1070ekoa da. Otomandar Inperioan egon ziren herrialdetan antzeko hitzak aurkitzen ditugu: *tsoureki* grezieraz,  *choreg* armenieraz.

## Barietateak 
Turkian Çörek mota asko egiten dira. Hauek dira ezagunenak:
* *Haşhaşlı çörek*, 
* *Tahinli çörek*, 
* *Ay çöreği*
* *Paskalya çöreği*.

Gozoak diren barietateak almendren xaflekin apaintzen dira. Gaziak nigella edo *çörekotu* haziekin, literalki 'ogi belar' turkieraz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Meanguera uhartea

**Meanguera uhartea** Ozeano Bareko uharte bat da, El Salvadorren. Fonsecako golkoan dago. Uhartea El Salvador, Honduras eta Nikaragua arteko mugek bat egiten dute eremuan dago.

## Ezaugarriak 
Uhartea La Unión departamenduaren parte da. Lurralde honek jatorri bolkanikokoa du. 7 kilometroko luzera eta 16 km²-ko azalera ditu guztira. Uhartearen erdian Evaristo sumendia dago, 500 metroko altuera duena.

Hiriburua Meanguera del Golfo da.

## Historia 
Konkista aurretik lenka indioak bizi ziren inguruan.

1522an aurkitu zuen Andrés Niño pilotu nagusiak, Gil González Dávila konkistatzaile espainiarraren espediziokoak. Meanguera del Golfo Petronila izenarekin bataiatu zuen, Burgosko apezpikuaren iloba maitatu eta Indietako Kontseiluko presidente Fray Juan Rodrigo de Fonsecaren omenez.

Piratek El Salvadorrera egindako bisitari buruzko erregistro batzuk daude, besteak beste, Francis Drake, 1577 eta 1580 artean mundu guztiari bira eman zion kortsario britainiarra. Historiako bost pirata ospetsuenetako eta beldurgarrienetako bat da. Kondaira baten arabera Drakeren altxorra uharte honetan ezkutatuta egon daiteke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Meanguera Golkokoa.
* :Meanguera uharteari buruzko bideoa.
Estudiantearen sindromea

thumb|Estudiantearen sindromea... Duela hiru hilabete agindu ziguten txostena entregatzeko epea amaitzeko bi egun falta dira, eta oraindik hasi gabe...
thumb|Bihar goizean amaituko da epea. Oraindik ordu batzuk...
**Ikaslearen sindromea** edo **estudiantearen sindromea** planifikatutako prokrastinazioari egiten dio erreferentzia. Terminoa erabili izan da ikasle askok egiten duten denbora eta eginbeharren kudeaketa eskasa kritikatzeko. Esate baterako, hiruhileko bat txosten bat idazteko eta txostena emateko epemuga hurbilegi dagoenean idazten hasi. Horrek edozein segurtasun-tarte kentzen du, eta estresa eta presioa eragiten dizkio pertsonari. Baina ikasle askok esango dute estres edo presiorik gabe lan horrek ez duela batere motibatzen. Iturri akademiko baten arabera, lanean behar den esfortzu-kopurua ziurtatzeko adinako larrialdi-maila sortzeko egiten da.

Termino hori prokrastinazio modu hori deskribatzeko erabiltzen da, eta ez soilik ikasleen kasuan. Adibidez, software-ingeniaritzaren arloan: "Hasierako ikerketa honek taldeko kideen produktibitateari eragin diezaioketen hiru portaera-arazo ikertzen ditu, bai jauzi-proiektu tradizional batean, bai Scrum proiektu batean: estresaren kudeaketa, arduragabekeria eta ikasleen sindromea".

Terminoa Eliyahu M. Goldratt-ek bere *kate kritiko* eleberrian aipatu zuela lehen aldiz esan izan da.

## Ikus gainera 
* Betekada (Hezkuntza).
* Parkinsonaren legeak.
* Pigmalion efektua.
* Denboraren kudeaketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jean Graczyk

**Jean** **Graczyk** (Neuvy-sur-Barangeon, 1933ko maiatzaren 26a - Vignoux-sur-Barangeon, 2004ko ekainaren 27a), Frantziako txirrindularia zen. *Popoff* ezinezez ezaguna zen.

Frantzian jaioa, guraso poloniarrekin, 1949ko ekainaren 23an hartu zuen frantses herritartasuna.

## Kirol ibilbidea
1956ko Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen eta taldekako jazarpen proban zilarrezko domina irabazi zuen (Jean-Claude Lecante, Michel Vermeulin eta René Bianchirekin).

Profesionala 1957tik 1970 arte, tarte horretan 65 garaipen lortu zituen.
Nabarmentzekoak dira 1959ko Paris-Nizako sailkapen orokorra eta Frantziako Tourrean zein Espainiako Vueltan eskuratutako etapa garaipenak.

## Palmaresa 
## Sailkapen orokorra Itzuli Handietan eta Munduko Txapelketan 
-: ez zuen parte hartu
UT: utzi, ez zuen amaitu
DSK: deskalifikatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kapton

thumb|220x220px|Kaptonaren egitura

**Kaptona** poliimidazko film bat hainbat aplikazio teknologikoetan usatzen dena. DuPont enpresak garatu zuen 1960ko hamarkadan. Kaptona egonkor irauten duten tenperatura-tarte zabal batean, -269 C-tik 400 C-ra.

Ezaugarri horiek direla medio zirkuitu elektroniko malguak inprimatzeko, espazio-teknologian eta manta isotermikoak egiteko baliatzen da besteak beste.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Datu biltegi

thumb|350x350px|*Data Warehouse* baten deskribapena.
Informatikaren testuinguruan, **datu-biltegi** edo **datu-gordailu bat** (ingelesez *data warehouse*) eremu jakin batera (enpresa, erakundea, etab.) bideratutako datu-bilduma bat da, integratua, denboran zehar aldakorra eta erakundeen erabakiak hartzeari begira eraikia. Txostenak eta datu-analisiak egiteko erabiltzen da, eta enpresa-adimenaren funtsezko osagaitzat hartzen da. Operazio-informaziotik haratago doa, eta datu-base batean gorde ohi da. Informazio kopuru handiak izaten dituztenez askotan unitate logiko txikiagoetan banatzen da.

## Osagaiak 
### Metadatuak 
Metadatuak datuak (edukia) inguruko datuak edo informazioak dira: datak, baimenak, sailkapena...

Datu-biltegietan are funtzio garrantzitsuago dute metadatuek, erakundearen antolaketa eta datuen izaera adierazteko erabiltzen baitira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantzia (generoa)

**Frantzia** kuia genero bat da, Cucurbitaceae familian. Sei espezie ezagutzen dira, guztiak igokariak, sustrai tuberosoekin. Erdialdeko Amerikako basoetan eta sastraken artean bizi dira, eta espezieetako bat, *Frantzia tacaco* jateko landatzen da.

## Espezieak 
Espezie hauek ezagutzen dira:
* *Frantzia panamensis* Wunderlin
* *Frantzia pittieri* (Cogn.) Pittier
* *Frantzia tacaco* (Pittier) Wunderlin
* *Frantzia talamancensis* Wunderlin
* *Frantzia venosa* L. D. Gómez
* *Frantzia villosa* Wunderlin

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Simona Tabasco

**Simona Tabasco** (Napoli, 1994ko apirilaren 5a) italiar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa. Italian *Perez.* filmean Tea Perez izeneko pertsonaiaren egiteagatik eta nazioartean Lucia *The White Lotus* telesailean antzezteagatik ezagun bilakatu zen.

## Filmografia 
### Filmak
### Telebista
## Kanpo estekak
Demokrazia liberal

**Demokrazia liberala** ordezkaritzako demokrazia batean datzan gobernu-modu bat da. Demokrazia horretan, hautatutako ordezkariek erabaki politikoak hartzeko duten gaitasuna zuzenbide-estatuaren mende dago, eta, normalean, eskubide eta askatasun indibidual eta kolektiboen babesean arautzen duen konstituzio batek moderatzen du. Konstituzio horrek murrizketak ezartzen dizkie bai agintari demokratei, bai demokrazia liberal horren barruan gehiengo sozial jakin baten borondateak betearazteari.

Demokrazia liberaletako konstituzioek bermatutako eskubideak eta askatasunak askotarikoak dira, baina, normalean, honako eskubide hauetako asko biltzen dituzte: berme prozesala, intimitatea, jabetza pribatua eta legearen aurreko berdintasuna, bai eta adierazpen-, elkartze- eta kultu-askatasunak ere. Demokrazia liberaletan, eskubide horiek (batzuetan "oinarrizko eskubide" gisa ezagutzen direnak) Konstituzioaren edo legearen bidez arautzen dira. Gainera, eskuarki, eskubide horiek administratzeko edo indartzeko gaitasuna duten erakunde zibilak daude.

Demokrazia liberalen ezaugarri nagusiak tolerantzia eta aniztasun politikoa izaten dira; ideia sozial eta politiko bereiziak, baita muturrekoenak ere, elkarrekin bizi daitezke eta botere politikoa lortzeko lehiatu, betiere oinarri demokratiko baten gainean. Demokrazia liberalek aldian-aldian hauteskundeak egiten dituzte, non alderdi politiko ezberdinak boterea lortzeko lehiatzen diren.

"Liberala" terminoak, "demokrazia liberala" esamoldearen barruan, ez du esan nahi horrelako demokrazia baten gobernuak liberalismoaren ideologia politikoari zorrotz jarraitu behar dionik, nahiz eta "demokrazia liberalaren" kontzeptu hutsa liberalismo politikoaren korrontetik sortu.

## Erreferentziak 
## Ikusi ere 
Demokraziaren indizea
Zuzenbide publiko

**Zuzenbide publikoa** pertsona edo erakunde pribatuen eta botere publikoa duten organoen arteko harremanak arautzen dituen ordenamendu juridikoaren zatia da, azken horiek beren bidezko ahal publikoak (jurisdikzionalak, administratiboak, egikaritzen dituen organoaren izaeraren arabera) eta legez ezarritako prozeduraren arabera jarduten dutenean, bai eta administrazio publikoko organoen arteko harremanak ere.

Zuzenbide publikoaren ezaugarria da haren aginduak ez daudela alderdiek egikaritu dezaketen borondatearen autonomiaren mende, hau da,  beren borondatearen autonomia zilegi erabiliz «ezin» ditzakete aldatu. Agindu «ukaezinak eta nahitaezkoak» dira, Estatuak mendekotasun-harreman batean agintzen dituelako (bere lege-printzipioa legitimoki baliatuz). Justifikazioa herritar guztiek onartu behar dituztela da.

Zuzenbide publikoa, halaber, ordenamendu juridikoaren zati bat da, Estatuaren eta petsona partikularren arteko antolamendu eta mendekotasun gainekoak eta Estatuaren organo eta banaketa funtzionalak elkarren artean antolatzeko, menderatzeko eta koordinatzeko harremanak arautzen dituena. Zuzenbide publikoa osatzen duten arauen bidez gauzatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jose Antonio Aduriz

**Jose Antonio Aduriz Zabala** (Oiartzun, 1949ko azaroaren 1a - Bermeo, 2024ko uztailaren 30a) gipuzkoar fraide eta hizkuntzalaria izan zen. Frantziskotarra, Euskal Herriko Unibertsitatean Euskal Filologian lizentziatu zen. UZEIko lexikografo izatetik erretiroa hartu zuen. Adurizena lan isila izan zen EEBS corpusa, Hiztegi Batua, eta Euskaltzaindiaren hiztegia sortzeko prozesuetan; isila, baina funtsezkoa euskara noranahiko hori lortzeko.

1991n euskaltzain urgazle eta 2018an ohorezko euskaltzain izendatu zuen Euskaltzaindiak. eta talde hartatik abiatutako UZEIn eman zion euskararen normalizazioren aldeko lanei segida. Erretiroa hartu arte, UZEIko Lexikografia Sailean aritu zen urte luzez, nagusiki, Euskaltzaindiarentzat lanean, LEF egitasmoan lehenbizi, eta ondoren hiztegigintzan. Zalantzarik gabe, bera izan da *Hiztegi Batua*ren eta gero *Euskaltzaindiaren Hiztegia*ren zutabe nagusietako bat. Bereak dira, bereziki, hiztegia osatzeko erabiliko ziren irizpideak finkatu eta osatzeko lan neketsua, bai eta lan hori aurrera eramateko behar zen pazientzia ere. Adurizena lan isila izan da; isila, baina funtsezkoa euskara noranahiko hori lortzeko.   Beste egile hauekin batera: Jabier Agirre Lasarte, Joan Mari Agirre, Antton Anasagasti, Joseba Arzak, Xabier Azkargorta, Iñaki Elortza, Juan Martin Errasti, Jon Eskobosa, Jose Antonio Irulegi, Jon Kortajarena, Gorka Reizabal, Andoni Sagarna Izagirre, Jaxinto F. Setien
* *Pilota: kirol hiztegiak* (UZEI, 1994) Beste egile hauekin batera: Jabier Agirre Lasarte, Pello Aiestaran, Xabier Armendaritz Gonzalez de Langarika, Xabier Arregi Iparragirre, Rikardo Arrue Imaz, Teodoro Arruabarrena, Lore Azkarate Villar, Iñaki Elortza, Itziar Etxegia Lizaso, Santiago Iruretagoiena, Jabier Lasarte, Miel Loinaz Beristain, Fernando Mendizabal, Joxian Mujika, Gotzon Nazabal Jaka, Patxi Petrirena Altzuguren, Joxan Unsain Iraola, Gregorio Urdapilleta.
* *Asisko Frantzisko: idazkiak, biografiak eta garaiko dokumentuak. Asisko Klara: idazkiak*. (Arantzazu argitaletxea, 2000) Edizio kritikoa. Beste hauekin batera: Paulo Agirrebaltzategi Kortabarria, Joxe Arregi Olaizola, Ramon Irizar Arabaolaza, Jose Luis Zurutuza

### Artikulu zientifikoak 
Euskaltzaindiaren Euskera aldizkarian:
* *Zalantzazko hainbat puntu morfosintaktiko* (Euskera, 1985)
* *Hiztegi batua, lanketa-eta onespen prozedurak* (Euskera, 1991)
* *LEF batzordearen proposamena Euskaltzaindiari* (Euskera, 1991)

* *Hiztegi batuaren datu-base lexikografikoa* (Euskera, 1994)
* *Eratorpenaz* (Euskera, 1994)
* *Lexiko batua* (Euskera, 2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Hagmann

**Robert Hagmann** (Zuchwil, 1942ko apirilaren 2a), Suitzako txirrindulari ohia da. Bere herrialdeko txapelduna izan zen.

## Palmaresa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Matematika huts

**Matematika hutsa** edo **matematika purua**, *in se* eta *per se*, matematiken azterketari dagokio, hau da, berez 'eta halakotzat' hartzen dira, ondoriozta litezkeen edo aplika litezkeen aplikazio praktikoei erreferentzia egin gabe.

Irismen berarekin, matematika espekulatiboak, funtsezkoak edo abstraktuak ere erabili ohi dira. Nozio horiek, tradizionalki, matematika aplikatuarenarekin kontrajartzen dira. Matematika hori, batez ere, tresna matematikoen erabileran zentratzen da, hainbat ordenatako diziplinetan, natura-zientziak, ekonomia eta beste gizarte-zientzia batzuk barne hartzen dituztenak, bai eta ingeniaritzan eta era guztietako aplikazio teknologikoetan ere.

## Matematika huts eta aplikatuen arteko harremanak 
Zenbait adar matematikotan alderdi «hutsak» nagusitzen direla nabarmendu da, edo oraindik aurkitu ez direnak aplikazio praktikoak izan daitezkeela, baina ezerk ez du baztertzen etorkizunean horrelakorik gertatzea. Nikolai Lobatxevskik honela zioen:

Historiak Lobatxevskiren susmoa berretsi zuen. Horrela, adibidez, zenbakien teoriak, mendeetan zehar izaera espekulatibo hutsa izan zuenak, hainbesteraino iritsi zen, ezen Godfrey Harold Hardy pozik baitzegoen «gutxienez zientzia bat, edozein modutan ere berez giza jarduera arruntetik hain urrun dagoena, non garbi eta jator kontserbatuko baita» existitu zelako. Baina Ronald Rivest, Adi Shamir eta Leonard Adlemanen lanen ondorioz, zenbakien teoriak kriptografian aplikazio erabakigarri eta ustegabea aurkitu zuen, eta RSA algoritmoaren deskribapenarekin, Internet bidez, kriptografia asimetrikoaren edo klabe publikoaren bidezko erabilera ezagun egin zen.

Alderantziz, edozein adar, edo edozein problema matematiko, ikuspegi matematiko edo formal hutsa lehenetsiz aurre egin dakioke, egin daitekeen balizko aplikazioari edo «errealitate» ukigarriarekin duen loturari inolako erreferentziarik egin gabe. Horri buruzko adibide klasiko bat analisi matematikoarena da, Isaac Newtonek eta Gottfried Leibnizek aldi berean asmatua, eta geroztik fisikan emankor erabilia, zeinaren formalizazioa Karl Weierstrassek zorrotz eta abstraktuki lortu baitzuen XIX. mendean.

Matematikarien artean ez dago adostasun orokorrik «hutsa» eta «aplikatua» bereizten dituzten mugei buruz; horri buruzko eztabaida bat Hardyk argitaratu zuen. Autore horren ustez, matematika aplikatuak egia fisikoak adierazi nahi ditu esparru matematiko baten barruan, eta matematika hutsek, berriz, mundu fisikotik independenteak diren egiak adierazi nahi dituzte. Hardyren ustez, matematika hutsa benetako matematika da, balio estetiko iraunkorra duena, pinturarekin edo poesiarekin alderatzeko moduko edertasun intrintsekoa.

Matematika hutsa adierazpenarekin eta bere baliokideekin, matematikaren adar bat baino gehiago (aljebra, geometria, analisia, etab.), horien azterketari ekiteko modalitate bat izendatzen dute. Ikuspegi praktiko eta historiko batetik, biak ala biak elkar inspiratzen duten ikuspegi osagarri gisa bereiz daitezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak