Hilario Arbelaitz Irastorza

**Hilario Arbelaitz** (Oiartzun, Gipuzkoa, 1951ko maiatzaren 27a - ) euskal sukaldari eta sukaldeburua da. 52 urteko ibilbidean euskal sukaldaritza maila gorenera eraman du. Amaren aginduz hasi zen ofizioan eta 1991ean jada hasi zen sariak jasotzen, Gastronomiako Sari Nazionala jaso zuenean. 

## Biografia 
Iturriotz auzoko Garbuno baserrian jaio zen. Bere gurasoak Alberto Arbelaitz Urdanpilleta eta Maria Irastorza Mitxelena izan ziren, biak oiartzuarrak. Zazpi senide izan ziren eta Hilario hauetan bigarrena. Herrian bertan hasi zen eskolan. Iturriotzen hasieran eta, bertan tokirik ez zegoelako, baita Altzibarren ere. Mojetako eskolan bukatu zuen. Hamaika urte betetzeko zegoela, etxean planteatu zioten zerbait ikastera joan beharko zuela eta orduan hartu zuen seminariora joateko erabakia. Saturraranen bi urte pasa zituen eta beste urte eta erdi Donostian. Gero laugarren urteko kurtsoa bukatu baino lehen seminarioa utzi eta Donostiako institutuan bukatu zuen batxilergoa. 

Soldadutza egitera 24 urterekin joan zen, garaia baino beranduago. Leonera tokatu zitzaion. Mari Carmen Garmendia Galdosekin ezkondu zen, 1984ko abenduaren 8an. Bi seme izan zituzten: Unai eta Mikel. (12-32 or)

### Garbuno baserria 
Garbuno jaiotetxeak 700 urteko historia du eta Eusko Jaurlaritzak izendatutako ondarea da. Hilario jaio zenean baserria izateaz gain, taberna zen. Sagardo denboran bi kupel txiki izaten ziren. Aita zen Garbunokoa. Ama Larrazabalkoa. Ezkondu zirenean bertan jarri ziren bizitzen gurasoak, beste hiru izeba-osabarekin batera. Amak egiten zuen sukaldea, erositako gaiekin baino gehiago, auzokoek ekartzen zizkienekin. Enkarguz. Izan untxia edo karakolak edo angula biziak ekarri eta preparatu. Modu horretan. Batez ere kanpokoentzat prestatzen zituen hasieran. Gero pixkanaka hasi zen merendero bezala, tortillak eta entsaladak ematen, nahiko xumea dena. Garai horretan hasi zen Hilario lanean. 

Geroago, eta hogei urterekin jada, Ainhoako (Lapurdi) *Ithurri*a jatetxeko hiru asteak etorriko ziren. Garai haietan ezkontzako bazkari asko ematen zituzten. Amaren ondoan pasatako bost urteak asko erakutsi zizkioten baina beste gauza berriak ikasi nahi zituen, adibidez, beste sukaldeetako funtzionamendua nolakoa zen, nola egiten zuten, zein produktu erabiltzen zituzten eta okasio ezin hobea izan zuen Ainhoako Ithurria jatetxeko Maurice eta Maritxurekin. Euskal sukaldea egiten zuten baina Frantziako ukituarekin. Bertan deskubritu zuen, adibidez, ahatearen gibela, eta sukaldea egiteko modu berriak bide eman zion konturatzeko bere amaren sukaldea berritzen hasi behar zuela. Ordutik jauzi kualitatibo handia egin zuen. 

#### Ikasle askoren eskola 
*Sukalde Berria* mugimendutik bideratu zen ikasleen praktikak egiteko aukera. Urtero bi edo hiru hilabetez hartzen zituzten ikasleak Zuberoan eta asko pasa dira bertatik,  euskaldunak, estatukoak eta atzerritarrak. Bere lehenengo ikaslea japoniarra izan zen: Takejiro Ohno, Osakakoa. Luis Irizarrek Donostian topatu eta beregana bideratu zuen 1988. urtean jada. Geroztik asko dira bertatik pasatakoak eta ibilbide handia egin dutenak ere bai, hara nola, Andoni Luis Aduriz, David de Jorge, Gorka Txapartegi, Dani Otxoa Kokotxakoa, Dani Lasa oiartzuarra, Aizpea Ohianeder Xarmakoa, Bixente eta Martxel Guggenheim eta Kursaal eramaten dutenak, Seul-etik Jungsik Yim, Tokiotik, Nori, Shin, beste Seuldarra, Seulen sagardotegia jarri zuena hemengo produktuak bertara eramanda, Mallorcako Maca de Castro, Madrileko Javi Goya... 
thumb|312x312px|Basque Culinary Centerren Komunitate gastronomikoaren omenaldia. (Berria)

## Beste sari eta aintzatespenak 
* 1991an *Gastronomia Sari Nazionala*. 
* *2004ean Madrid Fusióneko sukaldaritzako kongresua inauguratzea.* * *
* *2016an Ostalaritzako Sari Nazionala, ostalari enpresa onenari.* 
* *2016an Munduko 42. jatetxerik onena 100 onenen artean. (*G*astronomia klasikoan espezializatutako Opinionated About Dining).* 
* *2019an. BMW Más Gastronomía Saria, Zuberoko gastronomian emandako 50 urteengatik.* 
* *2019an San Sebastián Gastronomika Kongresuko* omenaldia.
* 2022an *Baccus saria*.
* 2022an *Radio San Sebastian*-eko *Bikaintasun saria*. 

* 2022ko abenduaren 2an *Oarsoarrak Euskara Saria, Euskararen erabilera jorratzeko egin duten lanagatik eta ezarri duten     ereduagatik*. 
* 2023an *Sevillako ostalaritzako goi-mailako eskolaren 2022ko Sari Bereziak.* 
* 2023an *Sol de Honor Guía Repsol* saria. 
* 2023/01/19an *Donostiako Gaztelubide* *elkarteko* *Urrezko Upela.* 
* 2023/03/07an *Basque Culinary Center-en omenaldia*. 

* 2023/10/03an *“Premio Nacional de Gastronomía Toda una vida” Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía*. 
* 2023/10/09 *San Sebastian Gastronomika* *kongresuan 2. saria Kongresuari egindako ekarpenagatik*. 
* 2023/08/02 *Oiartzungo herriaren aitortza eta festa hasierako txupina jaurtitzailea, Xanistebanetako Jai Batzordeak hala erabakita*. 

## Proiektu berriak 
### Euskal Sukalde Berria 
1976ean sortu zen mugimendua, Arzak, Subijana, Argiñano, Irizar, Roteta, Zapirain eta Fonbellidaren bultzadarekin. Eurak sortutako mugimendura erantsi ziren geroago Martin Berasategi eta Hilario Arbelitz, orduko gazteak. Tatus Fonbellida izan zen *Sukalde Berria* taldean sartu zen emakume bakarra.  

## Zuberoa Jatetxearen itxiera 
2023ko abenduaren 30ean itxi zen Zuberoa jatetxea, sorpresaz beteriko bukaera ekitaldia egin eta gero, tartean Euskal Telebistak grabatutakoarekin eta auzotarren agur hunkigarriarekin.

## Erretiratu osteko jarduera 
Euskal gastronomiako figura historiko gisa inspirazio iturri izaten jarraitzen du Hilario Arbelaitzek eta euskal sukaldaritzaren erreferente modura ez ditu baztertu sukaldaritzaren inguruko hedabideetako agerraldiak eta ekimen garrantzitsuak, esaterako "San Sebastian Gastronomika"renak, non aholkulari gisa parte hartzen duen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Zuberoa jatetxeko webgune ofiziala
* Argia astekarian egindako elkarrizketa (2005-01-09)
* Hilario Arbelaitz sua eta eskua» *Argia, 2008an ETBrentzat egindako dokumentala*
* Hilario Arbelaitzen ibilbidea. Cristina Jolonch-en elkarrizketa La Vanguardian.
* Oiartzungo Urtekaria 2023. Elkarrizketa nagusia 11-32 or.