open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zotto Beneventokoa

**Zotto** (**Zotton** edo **Zottone** ere deitua) Mezzogiornon gobernatu zuen lombardiarren buruzagi militar bat (*dux*) izan zen. Oro har, 571n sortutako Beneventoko Dukerriaren sortzailetzat eta lehen dukea dela jotzen da: «…*Fuit autem primus Langobardorum dux in Benevento nomine Zotto, qui in ea principatus est per curricula viginti annorum*…».

Bere tropekin, 570eko abuztuan Campanian sartu zen, eta bizantziarrei aurre egin zien; haiek behin eta berriz garaitu zituen. Bere kanpalekua Beneventon ezarri zuen, eta hiri hori dukerri berriaren hiriburu bihurtu zen. Napoli hartzen saiatu zen, baina huts egin zuen eta 581ean setioa altxatu behar izan zuen.

Duke gisa, ia independentea izan zen; penintsulako iparraldea Autari errege lombardiarraren kontrolpean zegoen, baina honek eragin txikia zuen hegoaldean. Azkenean, 589an, errege-aginteari men egin zion.

591n hil zen, eta Aretxis I.a Beneventokoak ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aretxis I.a Beneventokoa

**Aretxis I.a** (**Arigis** edo **Aretchis** ere deitua; italieraz: *Arechi*) Beneventoko bigarren dukea izan zen 591tik 641ean hil zen arte.

Friuliko eskualdekoa zen, eta hango dukeen ahaidea. Agilulfo erregeak duke izendatu zuen 591ko udaberrian, Zotto dukea hil ondoren; baliteke Zottoren iloba izatea. Aretxis ia independentea zen, bere dukerria Italia iparraldetik bereizten baitzuen bizantziarren lurralde-multzo batek.

Campaniako Capua eta Venafro hiriak konkistatu zituen, baita Basilicata eta Calabriako zenbait eremu ere. Napoli hartzen saiatu zen setio baten ondoren (Zottok ere huts egin zuen), baina 620ko hamarkadaren amaierarako Salerno eskuratu zuen. Bere agintaldiaren azken urteak bere dukerriko katoliko erromatarrekin harreman onak ezartzen eman zituen. Hil zenean, bere lurraldea bere seme Aiulfo I.a Beneventokoaren esku geratu zen, nahiz eta berak adopziozko semeak, Radoaldo eta Grimoaldo, gomendatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Polymarket

**Polymarket** kriptodiruan oinarritutako iragarpen merkatu bat da, enpresaren egoitza nagusia New York hirian duena. 2020an jarri zen abian, eta plataforma bat eskaintzen du, non partikularrek etorkizuneko emaitzen inguruko apustuak egin ditzaketen, besteak beste, kirol-partidak, adierazle ekonomikoak, eguraldi-ereduak, sariak eta gertaera politikoak eta geopolitikoak . Parte-hartzaileek USDC kriptodirua erabil dezakete etorkizuneko emaitza espezifikoen probabilitatea adierazten duten merkataritza-akzioen bidez. Hau da, kirol apostuen toki batean dirua jokatu daitekeen bezala batak edo besteak irabaziko duen partida, Polymarketen ere egin daiteke hori, baina baita hauteskunde batzuk nork irabaziko duen, edo epe jakin batean erregimen politiko bat jausiko den ala ez.

## Historia 
Shayne Coplan ekintzaileak 2020an sortu zuen Polymarket. 2024 artean, inbertsoreen artean finantzatzaile hauek lortu ditu, besteak beste: Vitalik Buterin, Ethereum blockchain sistemaren sortzaileetako bat, eta Founders Fund inbertsio funtsa, Peter Thiel aberatsak fundatutakoa .

Enpresak bere merkatuek "denbora errealeko sentimendua islatzen" dutela iragartzen du, hala ere, adituek zalantzan jarri dute ea modu eraginkorrean eta zehatzean batzen duten gertaeren probabilitateari buruzko informazioa.

Polymarket debekatu egin dute hainbat gobernuk, Frantziak, adibidez, ezin delarik ondorioz Ipar Euskal Herrian erabili (baina bai Hego Euskal Herrian, 2026 artean bederen). 

Polymarketek Errusia-Ukraina gerraren emaitzei buruzko apustuak ahalbidetzen ditu, adibidez, hiri jakin bat kontrolez aldatzeko dataz apostuak onartuz.  2026ko urtarrilean, Polymarketeko kontu sortu berri batek 400.000 dolar baino gehiago irabazi zituen Nicolás Maduroren kargutik kentzea data zehatzarekin lotuta. Estatu Batuek Venezuelan 2026an egindako operazioa publikoki iragarri baino lehen egin zen apostua.

2026ko otsailaren 28an Israel eta AEBek Iran erasotu zuten, eta hori gertatuko zelako pronostikatu zuten sei apostuk (sei kontu sortu berritatik) 1.2 milioi dolar irabazi zituzten.

## Polemika 
Enpresak eskaintzen dituen apustu merkatuen izaera eztabaidagarria suertatzen da: *barruko* informazioa duten norbanakoek (*insider* ingelesezko burtsako terminologia) emaitzen aldeko apustua egiteko duten gaitasuna "eremu gris legal eta etikotzat" jo izan dute askok *.* Gertaera batzuen aurrikuspen eta apostu susmagarriaren adibide ugari ikusi dira Polymarket-en, baita gertaera geopolitikoekin lotuta (ekintza militarrak, adibidez.

Apostu eta aurrikuspenen inplikazio etikoak argiak dira: mugimendu geopolitikoetan eragina duten pertsonak aurreratu daitezke ekintza zehatz bat izan aurretik, eta dirua irabazi ekintze gertatzean. Are gehiago, apostua egin dutenek interesa dute ekintza zehatz batzuk gerta daitezen: eraso militarrak gauzatzeko eta negoziazioak oztopoatzeko interes ekonomiko bat izango lukete.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aiulfo I.a Beneventokoa

**Aiulfo I.a Beneventokoa** (**Aione** ere deitua) Beneventoko hirugarren dukea izan zen 641etik 642an hil zen arte, Aretxis I.a Beneventokoaren seme eta ondorengo gisa. Hala ere, ezegonkortasun mentala zuen, eta bere adopziozko anaiak, Radoaldo eta Grimoaldo, erregeorde izan ziren Aiulforentzat. Aiulfok urte bat eta bost hilabetez gobernatu zuen. 642an, arpilatzaile eslaviarrak Siponto inguruan lehorreratu ziren, Adriatiko itsasoaren ertzean. Aiulfok berak gidatu zituen bere indarrak inbaditzaileen aurka; baina bere zaldia eslaviarrek kanpalekuaren inguruan zulatutako zulo batean erori zen, eta inguratuta hil zuten. Ondoren, bere anaia Radoaldok tronuan ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Radoaldo Beneventokoa

**Radoaldo** (**Radualdo** ere deitua; 647an hila) Beneventoko dukea izan zen (Erdi Aroko Italiako hegoaldekoeneko dukerri lombardiarrekoa) 642tik 647an hil zen arte. Bere anaia zaharrena, Aiulfo Beneventokoa, ezegonkorra zen, eta Radoaldo eta haien anaia gazteena, Grimoaldo, erregeorde aritu ziren. Radoaldo eta Grimoaldo Gisulfo II.a Friulikoa eta Romilda Friulikoaren seme gazteagoak ziren. Aretxis I.aren adopziozko semeak izan ziren; Aiulfo, berriz, bere seme naturala zen.

642. urtean arpilatzaile eslaviarrak Siponto inguruan lehorreratu ziren, Adriatiko itsasotik etorrita. Aiulfok berak gidatu zituen bere indarrak inbaditzaileen aurka, baina bere zaldia eslaviarrek kanpalekuaren inguruan zulatutako zulo batean erori zen, eta inguratuta hil zuten. Radoaldok eslaviar hizkuntza ezagutzen zuen, eta haiekin hitz ostean, inbaditzaileak distraituta egonik, bere indarrek eraso egin zieten eta sarraski handia eragin zuten, alde egitera behartuz. Rotari erregearen babesarekin, Radoaldok duke titulua eskuratu zuen.

Bere erregealdian Salernoko erromatarrek su-etena negoziatu zuten Beneventorekin.

647. urtean hil zen, bere anaia Grimoaldok tronua hartuz. Grimoaldo aurrerago Lombardiarren errege bihurtu zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Txema Ormazabal

**Txema Ormazabal** **Elola** (Donostia) gipuzkoar argazkilaria eta fotokazetaria da, Argia astekarian 1975 eta 1982 urteen artean fotokazetari moduan lan egin zuena.

Franco hil osteko trantsizioko urte haietan argazkilaritzan bete-betean aritu zen, eta berari ere suertatu zitzaion behin baino gehiagotan atxiloturik amaitzea. Poliziek, nahiz eta kazetariak ezagutu, haien kontra egiten zuten. Oraindik ez zituzten prentsarentzako besokoak erabiltzen, Espainiako armarriaren irudia zuten horiek... Baina besokoa edukita ere, golpea jasotzen zuten. Aitak etxean zuen kamera zahar batekin atera zituen lehen argazkiak, lagunekin mendira joatean. Halako batean, norbaitek esan zion *Zeruko Argia*-n bazegoela beharra, eta horrelaxe hasi zen *freelance* moduan. Garai haietan barrualdeko orrietan argazkiek oraindik ez zuten gehiegi “luzitzen”, izan paperagatik edo inprimatzeko moduagatik, eta horregatik argazki onenak kontrazalerako uzten zituzten, Lazkao Txikiri Donostian Anoetako Belodromoan Bertsolari Egunean egin zitzaion omenaldikoak, kasu. Bada garai horretako beste argazki bat, ez bereziki ona, baina bai gaur egun bitxia gertatzen dena: Jorge Oteiza zigarroa pizteko ahaleginean.  (07 argazki) Gladys del Estal Ferreñoren hileta eta omenaldia Donostian, (08) Haurrak, (09) Karlos Santamaria, (10) Yon Etxaide, (11) Kaxiano Ibarguren, (11) Maiatzaren lehena Donostian, (12) Aita Santiago Onandia, (13) Agustin Ibarrola eta  (15) Aberri eguna.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Leire Arzuaga
* Dani Blanco
* Gari Garaialde

## Kanpo estekak 
* Txema Ormazabal Argia aldizkariaren Fototekan. 276 argazki (1975-1982)
Romualdo Beneventokoa

**Romualdo I.a** (**Romoald** ere idatzia), Beneventoko dukea (662-687), Grimoaldo lombardiarren erregearen semea izan zen. 662an bere aitak tronua usurpatu zuenean, Benevento Romualdoren esku utzi zuen eta tronutik kendutako Pertarito erregearen emaztea, Rodelinda, eta semea, Cuniperto, erbesteratu zituen Romualdoren gortera, Beneventora.

Romualdok bere arreba Gisa ezkon-hitzeman zion Konstante II.a Erromatar enperadoreari. Garai hartan bizantziarrak Benevento setiatzen ari ziren, eta Romualdok hiria adorez defendatu bazuen ere, egoera okertzen ari zen. Halako batean, Grimoaldo agertu eta mehatxu erromatarra garaitu zuen. Ondoren, Romualdok Tarento eta Brindisi hartu zituen, eskualdean Inperioaren eragina nabarmen murriztuz. Laguntza militarra jaso zuen, agian bulgariar edo abaro jatorriko Alzekoren hordaren aldetik; talde hori berriki Italian sartu zen Panoniako botere-borrokengatik ihes. Ordainetan, larre-eskubideak eman zizkien eta Alzekori *gastaldo* titulua 667an.

Romualdok ez zuen inoiz ikusi bere aitak irabazi eta hain sendo defendatutako erreinua; Pertarito itzuli eta erregetza berreskuratu zuen. Beneventon, Grimoaldo II.a semeak ordezkatu zuen. Grimoaldo II.aren ama Teodrada izan zen, Lupo Friulikoaren alaba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tanguy Nef

**Tanguy Nef** (Geneva, 1996ko azaroaren 19a) suitzar alpetar eski lasterkaria da. Eslalomen espezialitatuta dago.

2026ko Neguko Olinpiar Jokoetan urrezko domina eskuratu zuen talde konbinatu proban Franjo von Allmenekin batera.

## Txapelketak 
## Kanpo estekak
Anastasia gerra

**Anastasia gerra**, baita ere **Anastasianar gerra**, Bizantziar Inperioa eta Sasandar Inperioa artean 502 eta 506 urteetan egin zen. Ziur aski Kavad I.a errege sasandiarrak (488-496; 499-531) eragin zuen Inperio Heftalitarekin zituen zorrak ordaintzeko. Bi potentzien arteko lehen borroka garrantzitsua izan zen 440tik, eta bi inperioen arteko gatazka sorta luze bat aurreikusi zuen.

Borroka ugari izan ziren, eta horien artean Amidako setioa nabarmendu zen. Garailerik gabe amaitu zen arren, Edesa, Batna eta Amida bizantziar gotorlekuak berreraikitzean eta Daran gotorleku bat eraikitzean suertatu zen, VI. mendean bizantziar funtsezko postu bihurtzeaz gain, bi potentzien artean liskar berriak sortu zituena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grimoaldo II.a Beneventokoa

**Grimoaldo II.a** (689an hila) Beneventoko dukea izan zen 687tik hil zen arte. Romualdo I.a Beneventokoaren seme eta ondorengoa izan zen. Baliteke bere ama Teodradaren (Lupo Friulikoaren alaba) erregeordetzapean egotea.

Hiru urteko bere agintaldia gorabehera handirik gabea izan zen: Paulo Diakonoak ez du bere ezkontza eta heriotzaz gain ezer aipatzen. Esaten da koroaren aurkakoa izan zela. Bere anaia Gisulfok ordezkatu zuen. Wigilindarekin ezkonduta zegoen, Pertarito erregearen alaba.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gisulfo Beneventokoa

**Gisulfo I.a** (706an hila) Beneventoko dukea izan zen 689tik, bere anaia Grimoaldo II.a hil zenean. Bere aita Romualdo I.a zen. Ama, berriz, Teodrada (edo Teuderata) zen, Lupo Friuliko dukearen alaba; eta honek erregeordetza bete zuen bere agintaldiaren lehen urteetan.

Paulo Diakonoaren arabera, Gisulforen agintaldian frankoek Montecassinotik eraman zituzten Benedikto Nursiakoaren eta bere arreba Eskolastika Nursiakoaren erlikiak. Baliteke Gisulfok 700. urte inguruan San Vincenzo al Volturnoko monasterioari 500 km² inguruko lursail bat eman izana.

705 inguruan, Gisulfek Sora, Arpino eta Arce hiriak hartu zituen. Horrea arte aurreratu zen, arpilatuz eta errez, harik eta Joan VI.a Aita Santuaren enbaxadoreek opariekin aurre egin zioten arte; haiek bere gatibu asko askatzeko ordaina eman eta bere lurraldeetara itzultzera bultzatu zuten.

Duke kementsua izan zen, bere aita eta aitona bezala. Erregearen, aita santuaren eta bizantziarren aurka borrokatu zuen. Winipergarekin ezkonduta zegoen, eta bere seme Romualdo II.ak ordezkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Romualdo II.a Beneventokoa

**Romualdo II.a** *Gaztea* (732an hila) Gisulfo I.aren eta Winipergaren semea izan zen. Bere aita hil zenean Beneventoko duketza hartu zuen; aitaren heriotza 698, 706 edo 707 urteetan kokatzen da iturrien arabera. Paulo Diakonoaren arabera, Gisulfok 17 urtez gobernatu zuen, eta horrek 698ko heriotza iradokiko luke; hala ere, Paulok 705 inguruan gertatu omen ziren ekintzak ere aipatzen ditu. Romualdori 26 urteko agintaldia egozten dio, eta horrek haren heriotza 724, 731 edo 732 urteetan kokatuko luke.

Romualdok gatazkak izan zituen bai Spoletoko Dukerriarekin bai Napoliko Dukerriarekin bere agintaldi luzean. Azken horrekin izandako gatazkek Aita Santuarekin ere talka egitera eraman zuten. 716an Cumaeko gaztelu periferikoa hartu zion Joan I.a Napolikoari, eta Gregorio II.a Aita Santuaren erreguak eta kalte-ordaina jasotzeko eskaintzak ez zituen aintzat hartu. 717an, aita santuak Joanen espedizio bat finantzatu zuen; honek erabakigarriro garaitu zuen Romualdoren *gastaldoaren* armada eta bere gizonak Kumasetik kanporatu zituen.

Romualdo bi aldiz ezkondu zen: lehenik Guntbergarekin (edo Gumperga), Liutprando erregearen arreba Auronaren alabarekin; eta bigarrenik Ranigundarekin, Gaidualdo Bresciako dukearen alabarekin. Gumpergarekin izan zuen semeak, Gisulfo II.ak, ordezkatu zuen; baina adingabea zenez, Adelais usurpatzaileak kendu zuen kargutik, nahiz eta bizitza barkatu zioten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adelais Beneventokoa

**Adelais** (**Audelais** edo **Andelais** ere deitua) Beneventoko dukerriaren usurpatzailea izan zen bi urtez, Romualdo II.a hil ondoren. Romualdoren seme eta oinordekoa, Gisulfo II.a, kargutik kendu zuen. Liutprandok, lombardiarren erregeak, hegoaldera jaitsi eta bai Gisulfo bai Adelais kendu zituen, eta bere hautagaia, Gregorio, ezarri zuen tronuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gregorio Beneventokoa

**Gregorio** (739/740an hila) Liutprando lombardiarren erregearen iloba izan zen; honek 733an edo antzeko data batean Beneventoko duke izendatu zuen, Adelais usurpatzailea eta adingabea zen Gisulfo II.a kargutik kendu ondoren. Zazpi urtez gobernatu zuen“samniten herria”, Paulo Diakonoak beneventotarrak izendatzeko erabiltzen duen moduan.

Giselpergarekin ezkonduta zegoen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Godeskalko Beneventokoa

**Godeskalko** (**Godescalco**, **Gottschalk**, **Godescalc** edo **Gotteschalchus** izenez ere ezaguna) Beneventoko dukea izan zen 740etik 743an hil zuten zen arte. Godeskalkoren duke izendatzea erregearen onespenik gabe gertatu zen.

Trasimundo II.a Spoleto-n boterera itzuli zenean, Liutprando lombardiarren erregearen haserrea Italian Erdialdean eta hegoaldean zabaldu zen. Trasimundo boteretik kendu ostean Liutprando Beneventora jo zuen Godeskalko ihes egiteko prestatzen ari zelarik. Dukeak jada itsasontzi bat hornidurekin prestatu zuen eta, bere emazte Anna eta gainerako familiaren laguntzarekin, ihes egiten saiatu zen; baina jendeak, Romualdo II.aren oroimenean leial, Godeskalko hil egin zuen. Bere emaztea eta familia Greziara ihes egin zuten.

Godeskalko hiltzean Beneventoko tronua Gisulfo II.ak hartu zuen, Romoaldo II.aren semea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Garibaldiri monumentua (Niza)

**Garibaldiri** **monumentua**, Nizan, 1891n inauguratu zen hiriko Garibaldi plazan Giuseppe Garibaldi **herriko semea omentzeko**. Antoine Étex eta Gustave Deloye eskultoreen lana da. 2009tik Frantziako monumentu historikoen katalogoan dago.

## Historia 
Nizak Giuseppe Garibaldiren heriotzaren berri izan zuen egunean, 1882ko ekainaren 4an, hiriko udalbatzak bere omenezko monumentu baten eraikuntza bozkatu zuen. Orduan, harpidetza publikoa abiatzen da, baina ez du espero zen arrakasta lortzen. Monumentuaren kokapena ez zen 1885era arte erabaki, urte horretan abiatu baitzen hura eraikitzeko lehiaketa. 1870etik Garibaldiren izena zuen plazaren erdian jarri zuten. 

Monumentua 1891ko urriaren 4an inauguratu zen. 1970eko hamarkadara arte, Nizako Garibaldizaleen Elkarteak ekainaren 2an lore eskaintza egin ohi zuen monumentuaren aurrean, Italiako risorgimentoko pertsonaiaren heriotzaren urteurrenean.

## Deskribapena 
Monumentuko estatuan Turinerantz begira du begirada Garibaldik. Alkandora gorri famatua darama, eskuineko ukabila estututa eta ezkerreko besoa ezpatan bermatuta.

Garibaldiren estatuaren azpian dagoen brontzezko talde alegorikoak Frantzia eta Italia irudikatzen ditu Garibaldi haurra zeneko sehaska zaintzen. Putzu batek inguratzen du idulkia, Garibaldi familiak itsasgintzarekin zuen harremana gogoan.

2007an eraberritu egin zuten obra, eta 18 metro mugitu zuten bere kokapena, tranbiaren linea bat eraiki zutelako. Putzu murriztu zuten orduan, 17 m-ko aldea duen karratu bat utzita.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marfa Inofuentes Pérez

**Marfa Inofuentes Pérez** (La Paz, 1969ko apirilaren 23a - 2015eko martxoaren 4a) afro-boliviar aktibista izan zen, Konstituzioa erreformatzeko mugimenduan lan egin zuena afro-boliviarrak Boliviako talde etniko gisa onartuak izateko. Afro-boliviar komunitatea legez babestea lortu ondoren, Genero Ministerioaren buru izateko proposatu zuten eta La Paz hiri-inguruetako Makrobarrutiko alkateorde izendatu zuten.

## Lehen urteak 
Marfa Inofuentes Pérez 1969an jaio zen La Pazen, Bolivian. Benjamin Inofuentesen hiru seme-alabetako bat izan zen. Bere aita Tocañan jaio zen, Boliviako Los Yungas-en, afro-boliviar gehienen jatorrizko eskualdean. Bigarren mailako ikasketak amaitu ondoren, Inofuentesek San Andresko Unibertsitate Nagusian soziologia eta zuzenbidea ikasi zituen.
ezkerrera|thumb|241x241px|Saya afroboliviarra

## Ekintzaile ibilbidea 
1990ean, Inofuentesek Saya Afro-boliviar Kultur Mugimenduarekin bat egin zuen, afro-boliviar komunitatearen tradizio kulturalak —bereziki ''saya'* izeneko dantza— babesteko taldea, giza-talde horren  ikusgarritasuna eta onarpena areagotzeko. 1990ean, *saya'* aurkezpen publiko batean parte hartu zuen Tocañan. Hura izan zen publikoak, dantzan parte hartzen ez zuten ikusleek, zeremonia ikusteko baimena izan zuten lehen aldietako bat. Garapenerako Banku Interamerikarrak 1997an egindako ikerketaren arabera (Mónica Rey Gutiérrez ekintzaile afro-boliviarrak parte hartu zuen bertan), 20.000 afro-amerikar inguru bizi ziren Bolivian. Hala ere, 2001eko erroldan ezin izan zen datua doitu, galdetegia betetze orduan, zegokion itemean, talde etniko horrek «beste bat» kategorian bakarrik erantzun zezakeelako. Inofuentesek uste zuen Estatuak gutxiengo gisa ez onartzeak eta biztanleen kopurua zehazteko ezintasunak afro-boliviarrak baztertzea ahalbidetzen zutela, arraza-bereizkeria edo -indarkeriaren aurkako lege-babesik ez zegoelako. Eskakizunak onartu ondoren, eta 2009ko erreferenduma egindakoan, afro-boliviarrek Konstituzioaren errekonozimendua eta babesa lortu zituzten. Inofuentes, bere aktibismoagatik, Genero Ministerioaren buru izateko hautagai gisa proposatu zuten.

Inofuentes 2015eko martxoaren 4an hil zen La Pazeko Langileen Ospitalean.

## Esker onak 
Boliviarrek gogoan dute Marfa Inofuentes Pérez bere aktibismoagatik eta herri afro-boliviarraren kultura-tradizioen eta identitatearen onarpena lortzeko ahaleginagatik. Jaialdi Folkorikoari.
* 2015ean, Boliviako Herriaren Defendatzaileak, prentsa-ohar baten bidez, omenaldia egin zion Marfa Inofuentes herri afro-boliviarraren eskubideen defendatzaile eta aktibistaren memoriari.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografía 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ikus, gainera 
* Mónica Rey Gutiérrez
* Carmen Angola Campos
* Paola Yañez Inofuentes
* Mirian Iriondo Martínez

## Kanpo estekak 
* *Marfa Inofuentes Pérez: un legado de lucha y resistencia en Bolivia (1969 - 2015)*. Cronología de la participación de las mujeres en Bolivia. Servicio Estatal de Autonomías.
* *Marfa Inofuentes, una dirigente que dejó huella para los afrobolivianos'' (2015-03-06)  Noticias de Indígenas.
Maria Casillas Chueca

**María Casillas Chueca** (Bilbo, Bizkaia, 1998ko urtarrilaren 12a) bizkaitar irakaslea eta igerilaria da.

## Bizitza 
Oinarrizko ikasketak Galdakaoko Egia eskolan egin zituen (gero Gandasegi eskola deitu den eskolan). Elexalde BHIn ikasia eta Euskal Herriko Unibertsitatean graduatua 2021 urtean.

### Ibilbidea 
Gazte gaztetatik igeriketa gustukoa izan du Maria Casillasek. Nerabe zelarik hasi zen konpetitzen igeriketan.  Hasiera batean Galdakaoko Igeriketa Taldean; ondoren Getxo Igeriketa Taldean (*Bolue Elkartea*) eta azkenean Swim Camp Getxo taldean.   

## Palmaresa 
2025ean Bizkaiko errekor absolutua berreskuratzea lortu zuen bizkar-igeriketan, apirilaren 6an Santurtzin. 2022ko abenduan ezarri ondoren, 2024ko abenduan kendu zioten. Eta Maider Espinosa geuriako kazetariari honelaxe azaldu zion:  “Errekorra berriro berreskuratzea sekulako poza izan da niretzat” 

Kronika *Berria* aldizkarian esaten dutenez: Izan ere, galdakoztarrak 50 bizkarreko errekor berria ezarri zuen Bizkaiarentzat, diziplina horretako proban 29”39ko marka lortu baitzuen.2024ko Uztailean Portugalen, Munduko eta Europako errekorrak hautsi zituen Bizkaia Irratiaa zera kontatu ziuen telefonoz:  Portugalgo txapelketan lortutako emaitzak kontatzen, onartu dau oindino taldeak ez dauela sinisten lortutakoa: “Oso pozik gagoz, astegoien polita izan da“. Taldeak oindino ez dau festarako denpora askorik euki, domekan denporaldiko azken txapelketa daukie eta. “Egun horretatik aurrera oso ondo ospatuko dogu“. 2022an Getxoko taldearekin Casillas erreleboetan 4x50 eta 4x100 estilo probetan markak hautsi zituen Sabadell hirian, Cristina Mardones, Ane Ibarrondo eta Naia Ibarrondorekin batera:  Maria Casillas Swim Camp Getxo klubeko igerilariak 50metroetan bizkarreko Bizkaiko marka absolutua hautsi du. 

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2025 urtean Galdakaoko jaietako pregoilaria izateko kandidatoa izan zen udalak proposatuta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
NCIS: New Orleans

**NCIS: New Orleans**, AEBetako ekintza eta krimen telesaila bat da. 2013ko irailaren 23a eta 2021eko maiatzaren 23a artean CBS katean aireratu zen eta New Orleans hirian girotua dago.

Berez, NCIS telesailaren spin-offa da.

## Argumentua 
AEB, Louisiana, NCSI erakunde federalaren New Orleanseko unitateak hirian jazotako krimen militarrak ikertzeko ardura du, Dwayne Pride (Scott Bakula) taldearen burua da.

## Aktoreak 
* Scott Bakula: Dwayne «King» Cassius Pride
* Lucas Black: Christopher LaSalle (1-6. denboraldia)
* Zoe McLellan: Meredith Brody (1-2. denboraldia)
* Kerkovich: Sebastian Lund
* CCH Pounder: Loretta Wade
* Shalita Grant: Sonja Percy (1. denboraldian agerpen ugari; 2-4. denboraldiak)
* Daryl «Chill» Mitchell: Patton Plame (1. denboraldian agerpen ugari; 2-7. denboraldiak)
* Vanessa Ferlito: Tammy Gregorio (3-7. denboraldiak)
* Necar Zadegan: Hannah Khoury (5-7. denboraldiak)
* Charles Michael Davis: Quentin Carter (6-7. denboraldiak)
* Chelsea Field: Rita Deveraux

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Espainiako futbol amerikar selekzioa

**Espainiako amerikar futbol selekzio nazionala** 1988an sortu zen eta Espainiako Futbol Federazioak (FEFA) zuzentzen du. Gaur egun, B multzoan jokatzen du, Europako Txapelketako bigarren mailan. 

Espainiako selekzioak hainbat txapelketatan parte hartu du, besteak beste, Nazioarteko Amerikako Futbol Federazioaren (IFAF), Europako Txapelketan eta IFAF Munduko Txapelketan. Urteetan zehar, Espainiak programa lehiakor bat garatu du, tokiko talentua landuz etxeko liga eta kluben sare baten bidez. Taldeak nazioarteko maila igotzea du helburu, jokalarien garapen sistema sendo bat sustatuz eta lagunarteko partidetan eta txapelketetan parte hartuz. Futbol amerikarrak indarra hartzen jarraitzen duen heinean Espainian, selekzioak bere errendimendua hobetu nahi du mundu mailan.

## Gizonezko taldea 
Gizonezkoen taldeak lau aldiz jokatu zuen EFAF Europako Txapelketan. 2018an Alemanian jokatu zen txapelketarako ez zen sailkatu, lehen sailkapen fasean Israelen aurka galdu baitzuten, 28-20 emaitzarekin. Urte horretan International Madrid Open txapelketa irabazi zuen Errusiaren aurka 27-0.

2025ean Innsbrucken (Austria), Espainiako 17 urtez azpiko gizonezkoen selekzioa Europako Flag Football Txapeldun izendatu zuten, belaunaldi berriak indartsu datozela erakutsiz.

## Emakumezkoen taldea 
Zalantzarik gabe, emakumezkoen selekzio nazionala da azken urteotan Espainiako amerikar futbolari poz gehien eman diona. Joko maila oso altua dute kontinente mailan.
Emakumezkoen espainiako selekzioak, 2013ko IFAF Emakumezkoen Munduko Txapelketan lehiatu zen, eta azken postuan amaitu zuen Suediaren aurka 64-0 galdu ostean.
Manuel Ibáñez entrenatzaile nagusiak gidatuta, 2024ko apirilean Europako Txapeldun bihurtu ziren. Finlandia (aurreko txapelduna) eta Alemania bezalako potentzia handiak garaitu zituzten, eta titulua ziurtatu zuten Calatayud-en Britainia Handia (21-16) mendean hartuta. Talde gehien hartutako jokalariak, Madrileko Osos Rivas izan ziren.

Flag footballean, Daniel Castañónen zuzendaritzapean, emakumezkoen Flag Football taldeak brontzezko domina irabazi zuen Parisen jokatu zen Europako Txapelketan (2025eko iraila) eta munduko txapelketara sailkatu ziren.

## Euskal Herriko taldeak eramandako jokalariak 
Euskal Herri mailan bi talde izan dira selekzio nazionalera jokalariak eta staff taldea eraman dituztenak: Bilbao Cougars(desagertuta) eta Coyotes Santurtzi. Azken aldian Coyotesen, hiru jokalari deitu zituzten Senior Selekziora eta lau Junior Taldera, Staff-eko bi kideez gain.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* FEFA Team Spain
La Moheda de Gata

**La Moheda de Gata,** Gatako udalerri bat da, Cáceres probintzian dagoena, Extremadurako Autonomia Erkidegoan.

## Geografia 
Arrago ibaiaren ibarrean dago. Ureztaketze eremuan dago.

## Historia 
Herria 1954an sortu zen.

## Ekonomia 
Bertako biztanleek nekazaritza-lanetan dabiltzate gehienbat, baina hirugarren sektorea oso potentea da.

## Ondarea 
Parrokia-eliza katolikoa dago, San Isidro Labrador izena du, eta Coriako elizbarrutikoa da.

## Erreferentziak
Amaia Otxotorena Gamio

**Amaia Otxotorena Gamio** (Ereñotzu, Hernani, Gipuzkoa, 1989) Enpresen administrazio eta zuzendaritzan lizentziatua da, baita bertsolaria, bertso irakaslea, gai jartzailea eta bertso epailea ere.

## Ibilbidea 
### Lehen urratsak 
Amaiari txikitatik datorkio bertso zaletasuna. Etxean amonak (Felipa Huizi) beti kantatzen zituen bertso zaharrak, bertso sorta asko ikasi omen zituen buruz gaztea zela eta gehienetan “Bizkaiko Txerriaren” bertsoak kantatzen zituen. Aita ere bertsozalea zen, beraz, familiako bazkari eta afarietan ez ziren bertsoak falta izaten. Ereñotzuko Txirrita eskolan hasi zen bertsolaritza lantzen eta ondoren Hernaniko bertso eskolara joan zen, bertan Joxe Angel Aranburu izan zuen irakasle eta geroago Estitxu Eizagirre. 

### Bertsolari 
Lehen plaza 2002ko Eskolarteko Txapelketan Hernaniko Biteri Kultur etxean egin zuen. Taldekideak: Oier Iurramendi, Aritz Otaegi eta Iñigo Etxaniz izan zituen.
* 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusian.
* 2024ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa. 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
El Cautivo (2025eko filma)

***El Cautivo*** () 2025eko Alejandro Amenábar hispano-txiletar zinema zuzendariaren film dramatikoa da. 2025eko Torontoko Zinemaldian estreinatu zuten.

## Sinopsia 
Filmak kortsario berbereek Miguel de Cervantes itsas zabalean harrapatu eta Aljerrera bahitu gisa eraman zuten aldia aztertzen du. Gatibutzaren aurrean, istorioak kontatzeko pasioan aurkituko du babesa, espetxeko kideei itxaropena itzuli eta azkenean Hassan Basha Aljerreko beylerbeyaren arreta erakartzen dutenak, harekin kidetasun bat garatzen hasten baita. Bere kideen arteko gatazkak handitzen diren bitartean, Miguelek espetxetik ihes egiteko plan bat asmatuko du.

## Aktoreak 
* Julio Peña: Miguel de Cervantes
* Alessandro Borghi: Hassan Basha
* Miguel Rellán: Antonio de Sosa
* Fernando Tejero: Juan Blanco de Paz
* José Manuel Poga: Diego Castañeda
* Luis Callejo: Dorador/Jusuf
* Albert Salazar: Beltrán
* César Sarachu: Frai Juan Gil
* Luna Berroa: Zoraida
* Roberto Álamo: Alonso/Abderraman
* Jorge Asín

## Testuinguru historikoa 
Ekoizpenean José Manuel Lucía Megías adituak, *Cervantes íntimo. Amor y sexo en los Siglos de Oro* liburuaren egileak, lagundu zuen. Filmean kontatutakoa gorabehera, Lucía Megíasek Cervantes homosexualaren teoria 1980ko hamarkadako ezjakintasunaren eta urraketaren ondorioz sortutako mitotzat jotzen du. Hala eta guztiz ere, Lucía Megíasek "handikeria, Cervantesek merezi zuena eta orain arte inork egin ez diona"tzat jo zuen filma.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arrago ibaia

**Arrago** Iberiar Penintsulako barnealdeko ibai bat da, Alagonen ibaiadarra. Espainiako Caceres probintziatik igarotzen da, Extremadurako iparraldean.

## Deskribapena 
[ezkerrera|thumb|Arrago ibaia [Robledillo de Gatan]]
Arrago ibaia, ipar-ekialdetik hego-mendebaldera Cáceres probintziaren iparraldetik igarotzen da, Tajoko arro hidrografikoari dagokio. Bere ibaiadarretako bat Rivera de Gata da. Azkenean, Alagon ibaian ibairatzen da, Ceclavin herriaren iparraldean, Canchos de Ramiro bezala ezagutzen den parajean. Bertako urak, Borbolloneko urtegian errepresatuak, Atlantikoan isurtzen dira azkenean.  

XIX. mendearen erdialdean, Pascual Madozen Espainiako eta itsasoz haraindiko lurraldeetako hiztegi geografiko-estatistiko-historikoa, barboak eta bogak arrantzatzen ziren ibaian.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
*  Madoz, Pascual (1846). «Arrago». Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar III. Madrid. Wikidata Q115624375. 
*  Madoz, Pascual (1847). «Gata». Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar VIII. Madrid. Wikidata Q115624375.
Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola

**Cánovas del Castillo hiltzeko erabilitako pistola** James Webleyk diseinatutako British Bull Dog motako errebolber bat da. Michele Angiolillo anarkista italiarrak berarekin erail zuen agintaria Arrasateko Santa Ageda bainuetxean. Gaur egun Arabako Arma Museoan dago ikusgai, Gasteizen.

## Errebolberra 
British Bull Dog errebolberra Philip Webley & Son Birminghameko enpresak Ingalaterran 1872an sortutako arma laburra zen, beroki bateko poltsikoan eramateko diseinatutakoa. Oso arrakastatsua izan zen, eta Europa zein AEBn hedatu ostean, kopia baimendu eta ez-baimenduak ugaritu ziren. Bull Dogak 2,5 hazbeteko kanoia zuen eta .442 Webley eta .450 Adams balak eraman zitzakeen, bost errondako zilindro baten barruan. Michelle Angiolillo anarkistak Londresen erosi zuen. 

## Cánovas del Castilloren erailketa 
Atentatua 1897ko abuztuaren 8an izan zen, Cánovas del Castillo Arrasateko Santa Ageda bainu-etxean zegoela. Angiolillo berehala atzeman zuten eta, berak aitortu zuenez, "Montjuiceko prozesua" deritzonaren ondoren exekutatutako bost anarkistaren heriotzagatik mendeku hartzeko hil zuen Cánovas. Iturri batzuen arabera, Kubako mugimendu independentistak esku hartu zuen hilketan; hipotesi horren arabera, estatuburua hilda, Ameriketako Estatu Batuen aurkako gerra berehala piztuko zen eta, horren ondorioz, azken koloniak galduko ziren.

## Ondarea 
Pistola Arabako Arma Museoan ikusgai dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kagemusha

1980ko Akira Kurosawa japoniar zinema zuzendariaren *jidaigeki* generoko filma da. Japonieraz Kagemusha hitza sosia bat izendatzeko erabiltzen dute. Laster, klasiko bilakatu zen.

## Sinopsia 
Pelikularen hasieran hiru gizon agertzen dira, elkarrengandik ia bereiztezinak: Shingen, bere anaia Nobukado, eta lapur bat, Nobukadok kasualitatez ezagutu zuena eta Shingenen antz handiagatik hiltzetik salbatu zuena. Shingenek lapurra ordezko bezala erabilgarria izan daitekeela erabakitzen du eta *kagemusha* bezala erabiltzea erabakitzen dute.

Shingenen armadak Tokugawa Ieyasuren gaztelua setiatu du. Shingenek gudu-zelaia bisitatzen duenean, gauean txirulari misteriotsu bat entzuten du. Soinua nondik datorren jakiten saiatzen denean, frankotiratzaile batek tiro egiten dio. heriotza-zauriturik, Shingenek bere jeneralei agintzen die hiru urtez isilpean hil dezatela. Geroago, Shingen hil egingo da, lekuko talde txiki batekin mendi-pasabide batean zehar eramaten duten bitartean.

Nobukadok lapurra jeneralen aurrean aurkezten du eta Shingenen ordezkoa izan dadin proposatzen du. Hasiera batean, lapurrak ere ez daki Shingenen heriotzaz. Lapurra pitxer handi bat puskatzen saiatzen da, dirua daukalakoan, baina puskatzen duenean, Shingenen gorpu kontserbatua aurkitzen du. Horren ondoren, jeneralek erabakitzen dute ezin dutela lapurraz fidatu, eta aske uzten dute.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indikan

**Indikana** konposatu organikoa da C14H17NO6 formula duena glukosidoen klasekoa. Solida da. Uretan disolbagarria da.

Indikana produktu naturala da eta *Indigofera* generoko landareetan egoten da. Hidrolisiz indigoa ematen du β-glukosidasa entzimaren laguntzaz.

## Erreferentziak
Henri Alby

**Henri Marie Camille Édouard Alby** Lehen Mundu Gerran zerbitzatu zuen frantziar armadako jenerala izan zen. Armistizioaren ondoren, Armadako Estatu Nagusiko Buru izendatu zuten.

## Biografia 
Édouard Albyren, Marseillako merkatariaren, eta Hortense Pichauden semea, Amédée Alby ingeniariaren anaia, bere lehengusu Amélie-Jeanne-Eugénie de Barrau de Muratel ezkondu zen 1893ko otsailaren 11n.

1878an, Fontainebleauko Artilleria eta Ingeniaritza Eskolan hasi zen ikasten. Bi urteren buruan, bigarren teniente izendatu zuten eta 1. Ingeniaritza Erregimentuan sartu zuten. Han, urtebetez zerbitzatu zuen teniente izendatu aurretik, eta Aljeriako frantziar konkistan parte hartu zuen Oran hegoaldeko lurraldeak baketzen ari ziren bitartean. 1883an, kapitain izendatu zutenean, Ingeniaritza Estatu Nagusian sartu zuten. 1885ean, Gerra Eskola Nagusian sartu zen bi urtez.

1893ko otsailaren 11n, bere lehengusina Amélie Jeanne Eugénie de Barrau de Muratel-ekin ezkondu zen. Ohorezko Legioa jaso zuen 1895eko uztailean eta pixkanaka batailoi buru (major) izatera igo zuten 1897an, teniente koronel 1904an eta koronel 1907an.

Henri Alby brigada jeneral izendatu zuten 1911n, ondoren dibisio jeneral 1915ean eta 13. Gorputzaren arduradun izendatu zuten Lehen Mundu Gerran.

Albyri Lehen Mundu Gerraren ondoren Zerbitzu Bikainaren Domina eman zioten Amerikako Espedizio Indarrei egindako zerbitzuengatik.

Gerra amaieran, Alby Armadako Estatu Nagusiko Jeneral Nagusi eta Armadako Estatu Nagusiko Buru izendatu zuten Ferdinand Fochen agindupean, eta honek, ustez, kargu hori mantendu zuen 1918ko martxoan Aliatuen Komandante Gorena ere bihurtu zen arren. Alby azkenean Armadako Estatu Nagusiko Buru bihurtu zen 1918ko abenduan, armistizioaren hilabete bat geroago, Foch mariskalaren ordez, zeina Aliatuen Komandante Gorena izan zen 1920ra arte. Karguan etorkizunean ondorengo izan zen Edmond Buat jenerala bere egunkari pertsonalean idatzi zuen Albyren izendapenarekiko zuen atsekabea garai hartan:

## Kargu militarra 
## Kanpo estekak
Takeda Katsuyori

Japoniako historiako Sengoku aroan Takeda klaneko samurai japoniarra izan zen, Takeda Shingenen semea zelarik.

## Biografia 
Katsuyorik, bere amaren klanaren lidergoa heredatu zuen, Suwa klanarena, eta Takatō gazteluan ezarri zen. Bere anaia nagusia zen Takeda Yoshinobu hil ondoren, bere aita Takeda Shingenek, Katsuyoriren semea zen Nobukatsu oinordeko izendatu zuen, Takeda klana oso adin txikitan heredatuko zuena, eta, beraz, Katsuyori *de facto* buruzagi bihurtu zen. Tokugawa Ieyasuren aurka borrokatu zuen 1574ko Takatenjingo guduan. Takatenjin gazteluaren harrapaketak, bere aitak berak sekula egin ezin izan zuena, klan osoaren laguntza ekarri zion. Hala ere, beranduago, Oda Nobunaga eta Tokugawa Ieyasuren tropen aurrean 1575eko Nagashinoko guduan garaitua izan zen.

Katsuyorik Takatenjin gaztelua galdu zuen 1581ean, eta, beraz, Kiso eta Anayama bezalako klanek babesa kendu zioten. Azkenik, Oda Nobunaga eta Tokugawa Ieyasuren indar konbinatuek garaitu zuten 1582ko Temmokuzango guduan, honen ondoren, berak eta bere seme Nobukatsuk *seppuku* egin zutelarik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Indoxil

**Indoxila** konposatu organiko aromatiko heteroziklikoa da C8H7NO formula duena indolaren deribatua. Indoxilaren bi forma egoten dira orekan zetona eta alkohola. Solida da. Toxikoa eta narritagarria da.

Indpxila produktu naturala da eta hainbat landaretan aurkitu izan da. Halaber, indigoaren sintesi entzimatiko naturalean i*ndigofera* generoko landareen hidrolisiaren bitarteko produktua da, baita indigoa sintetizatzeko prozesuetan ere.

## Erreferentziak
Maialen Berra Zubieta

**Maialen Berra Zubieta** (Baiona, Lapurdi, 1993) etiopata, bestazalea, ekintzailea eta bertso epailea da.

## Bizitza 
### Lanbidea 
Maialen Berra etiopata da lanbidez. Etiopatia (grekotik *aïtia*« kausa » eta *pathos* « oinazea ») 1963. urtean, sortu zuen Christian Tresdanielek Frantzian. Metodo honek patologien analisi berri bat ekartzen du. Izan ere, etiopatiaren helburua kausa-ondorio harreman bat aurkitzea da: pazienteak dituen sintoma eta kausa edo kausen artean, horren oinarria aurkitu nahi du. 

Sei urteko ikasketak egin zituen Tolosako Etiopatia eskolan Maialenek eta diplomatura eskuratu zuen 2017an. Diplomatu berritan, bere ezagutzak eta praktika sendotu nahian, Ipar Euskal Herriko eta Landetako etiopatiako hainbat kabinetetan ordezkapenak egin zituen. Beti ere bere ezagutzak sakontzeko asmoz, endometriosis de Vichyko aditua den Pascal Champseix etiopatarekin ere ikastaro bat egin nuen.

Zazpi urtez, Tolosako eskolan anatomia eta diagnostiko etiopatikoa (diagnostikorako beharrezkoak diren tresnak) gaien irakaslea izan zen. 2020an Baionan ireki zuen bere kabinetea.

### Ekintzaile 
Bitxi Bitxi kolektiboa transfeminista, antirrazista eta antikapitalistako kide da. Leku seguru bat sortu nahi izan dute besta lasaiki egin ahal izateko eta haien izaera plazaratzeko.

## Bertsolaritza 
### Bertso epaile 
Zenbait bertso txapelketatan epaile aritu da, besteak beste:
* 2022ko Bertsolari txapelketa nagusian bertso epaile lanean jardun zuen.
* 2025eko Xilaba bertsulari txapelketan bertso epaile lanean aritu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa:Zinez eskertzekoa da elkarteek egiten duten lana  Berria, 2023.07.29
Srilatha Batliwala

**Srilatha Batliwala**, aktibista soziala da, emakumeen eskubideen defendatzailea eta emakumeen ahalduntzeari buruzko liburu askoren egilea. Bangalorekoa da, Karnatakakoa, India.

## Biografia 
Batliwala Bangaloren (India) jaio zen. Tata Gizarte Zientzien Institutuan graduatu zen, Mumbain, Gizarte Laneko Arteen Masterreko titulu batekin. 

1970eko hamarkadaren amaieratik 1990eko hamarkadaren amaierara arte, Indian lan egin zuen mugimendu feminista sustatzen, emakumeen lidergo-ezaugarriak eraikitzen, genero-ikuspegia kontuan hartzen duten gaiak monitorizatzen eta ebaluatzen, eta emakume aktibista talde bat antolatzen.  

1990eko hamarkadaren erdialdetik aurrera nazioarteko erakunde askotan lan egin zuen; Ford Fundazioan New Yorken; Gizarte Zibileko Ikerlari Bekadun gisa Hauser Center for Nonprofit Organizations erakundean, Harvard Unibertsitatean; eta Emakumeen Ingurumen eta Garapenerako Erakundearen Kontseiluko presidente bezala, New Yorken.

CREA eta IT for Change GKEko kide, Batliwala luze idatzi du emakumeen ahalduntzeaz, emakumeen mugimenduez eta lidergo feministaz. Batliwala harro identifikatzen da amona feminista gisa, bai emakumeen mugimenduaren barruan, bai bere lau biloben artean. 

## Argitalpenak 
Batliwala-k argitalpen asko ditu *emakumeen ahalduntzeari* eta garapenari buruz. Euskal Herrian Medicus Mundi Gipuzkoak euskaratu zuen 2023an bere *All About Power: Understanding Social Power and Power Structures liburua:* 

* Botereari buruz. Botere soziala eta botere-egiruak ulertzen. [eskuragarri sarean]

Boterearen inguruko saiakera da eta bertako hitzaurrean, Margaret Bullenek hala dio:

"Batliwalak ematen dituen adibideak, itxuraz, gurearekin zerikusirik ez duten testuinguruetatik datozelako, Indiatik, Pakistandik, Hondurasetik..., gure herrialdean baino pobrezia gehiago eta botere gutxiago dagoela pentsatuko genuke. Baina liburutxo honek ematen digun boterearen azterketa eta azalpena munduko beste edozein testuingurutan aplika daiteke, eta, beraz, gure ingurunean bertan. Izan ere, distantziak, egileak erakutsitako botere ezkutu eta ikusezinaren adierazpenak argiago ikusten laguntzen digu". (Margaret Bullen)

Batliwalaren aburuz, botere soziala jendeak bere bizitza bizitzen duen espazio guztietan aritzen da eta botereak hiru aurpegi ditu: agerikoa, ezkutukoa eta ikusezina.

"Barne-boterea ere baliabide ukiezin bat da, azaltzen zaila den zerbait, baina harrapatzeko edo kentzeko ezinezkoa ere. “Ahalduntzea”, pertsona guztiok barruan daramagun funtsezko botere horrekin harremanetan jartzen saiatzen garen prozesua da. Barne-botere hau besteengan dagoen boterearekin elkartzen dugunean, itxuraz aldaezinak diren botere-egiturak desegin eta eralda ditzaketen aldaketa-prozesuak eraiki ditzakegu".(Srilatha Batliwala)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* [Bideoa, 2023] Srilatha Batliwala - Notes from a feminist grandmother
* [Bideoa, 2022] Srilatha Batliwala: Engaging with Feminist Leadership
Desierto aintzira

**Desierto aintzira**, , Argentinako Andeetan dagoen aintzira bat da, Santa Cruz probintzian eta Txileko mugatik hurbil.

9 kilometro luze eta kilometro 1 zabal ditu eta O'Higgins/San Martín aintzira eta Fitz Roy artean dago.
Bakarne Urreaga Etxeberria

**Bakarne Urreaga Etxeberria** (Hernani, Gipuzkoa, 1978) euskal filologoa, euskara irakaslea eta bertso epailea da.

## Bizitza 
Euskal Filologiako ikasketak eginak ditu Euskal Herriko Unibertsitatean. Hernanialdeko AEKn irakasle eta arduradun lanetan dabil. Etxetik datorkio bertsozaletasuna, aitaren bidez. Ikasle garaian Gasteizko bertso eskolan ibilia, Hernaniko Iraulio Panttalone Bertso Kabiyako partaide da. Jendaurrean noiz edo noiz kantatua, Astigarragan egin zuen debuta 1996an, frontoian, Eskolarteko txapelketan.
* 2022ko Bertsolari Txapelketa Nagusian.
* 2024ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Broadway Melody

***The Broadway Melody*** (Broadwayko doinuak) Harry Beaumontek zuzendutako 1929ko film musikala da. Film onenaren Oscar saria irabazi zuen (zinema soinudunarentzat irabazitako lehena). Zinemaren historian mugarritzat hartzen da. Laburbilduz, soinuaren aurrerapen tekniko guztiak sartu zituen film ona izan zen. Emaitza leihatilako arrakasta eta genero baten sorrera izan zen.

Norman Houstonek eta James Gleasonek idatzi zuten filma, Edmund Gouldingen istorio batetik abiatuta, eta Harry Beaumontek zuzendu zuen. Jatorrizko musika Arthur Freedek eta Nacio Herb Brownek konposatu zuten, eta garai hartako "You Were Meant For Me" arrakasta ezaguna jasotzen du. Filmean George M. Cohanen "Give My Regards To Broadway" abesti ezaguna ere sartzen da. Bessie Love Oscar sarietarako izendatu zuten emakumezko aktore onenaren kategorian.

## Argumentua 
Bi ahizpa, Hank eta Queenie Mahoney, New Yorkera doaz Broadwayn leku bat lortzeko ametsetan. Eddiek, Hanken senargaiak, berak lan egiten duen konpainian lan bat lortzen laguntzen die, baina laster maitemintzen da Queenierekin, ahizpa txiki oparo eta xaloarekin, zeinak publikoa eta ekoizleak konkistatzen baititu...

## Aktoreak 
* Anita Page, Queenie Mahoney gisa
* Bessie Love, Harriet "Hank" Mahoney gisa
* Charles King, Eddie Kearns gisa
* Jed Prouty, Jed gisa
* Kenneth Thomson, Jacques Warriner gisa
* Edward Dillon, Manager gisa
* Mary Doran, Flo gisa
* Eddie Kane, Zanfield
* J. Emmett Beck, Babe Hatrick gisa
* Marshall Ruth, Stew gisa
* Drew Demarest, Turpe gisa
* James Gleason, musika iragartzaile gisa.

## Abestiak eta doinuak 
Musika Nacio Herb Brown-ek egin zuen, letrak, Arthur Freedek.
* "Broadway Melody"
* "Love Boat"
* "You Were Meant for Me"
* "Wedding of the Painted Doll"
* "Boy Friend"
* "Truthful Deacon Brown", musika eta letra, Willard Robisonek 
* "Lovely Lady"

## Antzeko filmak 
Tras su éxito, otras tres películas fueron producidas por la MGM con títulos similares, *Broadway Melody of 1936*, *Broadway Melody of 1938* eta *Broadway Melody of 1940*.  Hitzaren zentzu tradizionalean sekuelatzat har ezin daitezkeen arren, guztiek zuten oinarrizko premisa pertsona talde bat ikuskizun bat muntatzen erakustea (filmek ere hainbat kide zituzten rol desberdinak jokatzen, eta horien artean Eleanor Powell dantzaria nabarmentzen zen, hiru filmetan agertu zena).

Jatorrizko filmak bertsio berria izan zuen 1940an, *Two Girls on Broadway* izenburuarekin. Broadwayko beste Melodia bat filmatzeko asmoa ere izan zen 1942an (Gene Kelly eta Eleanor Powell dira protagonistak), nahiz eta azken minutuan ekoizpena bertan behera geratu zen. *Broadway Rhythm*, 1944ko MGMko musikala, hasieran *Broadway Melody of 1944* deitua izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Filma IMDb webgunean.
Leire Beloki Lizarralde

**Leire Beloki Lizarralde** (Donostia, Gipuzkoa, 1979) irakaslea, ikertzailea eta bertso epailea da.

## Bizitza 
Etxetik datorkio bertsozaletasuna, txiki-txikitatik. Euskal Herriko Unibertsitatean ikertzaile jardun du zenbait urtez.

#### Bertsolaritza 
Bertso epaile jardun du, besteak beste txapelketa hauetan:

* 2019ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa.
* 2024ko Gipuzkoako Bertsolari Txapelketa.

## Argitalpenak 
Besteak beste, lan hauexek egin ditu:

### Lankidetzan 
* *Euskara H2 goiztiarraren ezaugarrien bilaadizkiak eta gramatika-kasuak haurren ipuin-kontaketetan*. Ezeizabarrena Segurola, Maria José, Manterola Garate, Ibon, Beloki Lizarralde, Leire. Aldizkaria: Euskera ikerketa aldizkaria: Revista de Investigación de la Real Academia de la Lengua Vasca  ISSN: 0210-1564  Argitalpen urtea: 2009. 
* *Bost urteko haur elebidunen euskarazko ipuin kontaketak.* Itziar Idiazabal Gorrotxategi, Leire Beloki Lizarralde, Ibon Manterola Garate. Bat: Soziolinguistika aldizkaria,  1130-8435, 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Emiliano García-Page

**Emiliano García-Page Sánchez** (Toledo, Espainia, 1968ko ekainaren 11) politikaria da. Espainiako Langile Alderdi Sozialistako kidea da, eta Gaztela-Mantxako Erkidegoen Batzordeko presidentea (autonomia erkidego horretako lehendakaria) 2015etik. 2015eko uztailaren 4an hartu zuen kargu hori, hauteskundeetan bigarren postuan geratu ostean, Ahal Dugurekin egindako itun bati esker erkidegoko gobernura iritsi baitzen. 2019ko hauteskundeak irabazi ondoren, bigarren agintaldi baterako izendatu zuten. 2023ko uztailaren 6an Gaztela-Mantxako Gorteetan inbestitua izan zen hirugarren agintaldi baterako, 2023ko hauteskundeak gehiengo osoz irabazi ondoren. Gaztela-Mantxako Alderdi Sozialistako idazkari nagusia ere bada 2012tik, eta Toledoko alkatea izan zen 2007 eta 2015 urteen artean.

## Kanpo estekak
Bergers (filma)

***Bergers***, , 2025eko Sophie Deraspe kanadarrak zuzendutako drama film bat da. Mathyas Lefebure kanadar idazlearen ''D'où viens tu, berger?'' (Nondik hator, artzain?) liburu erdi-autobiografikoan oinarritua dago. Félix-Antoine Duval eta Solène Rigot aktoreek antzeztu zuten. 

## Argumentua 
Osasun mental arazo baten ondoren, Quebecen bizi den Mathyas (Félix-Antoine Duval) publizistak Montreal hiria utzi eta Frantziako Alpeetan bizitzen jarriko da, ardien artzain bilakatzeko asmoz. Hasiera zail baten ondoren, Élise (Solène Rigot) elkartuko zaio, lanbidez funtzionaria den baina haren artzain istorioak entzutearen ondorioz tentatua, eta biek mendi magalean elkarrekin batera uda bat igarotzeko konpromezua hartuko dute. Biak bakar-bakarrik. Ta border collie txakur bat. Ta 800 ardi.

## Aktoreak 
* Félix-Antoine Duval: Mathyas
* Solène Rigot: Élise
* Guilaine Londez: Cécile Espriroux
* Michel Benizri: Ahmed
* David Ayala: Dudu
* Véronique Ruggia Saura: Agnès Tellier
* Younès Boucif: Yassim
* Bruno Raffaelli: Gérard Tellier
* Aloïse Sauvage: Clotilde
* Jean-Claude Baudracco: Jean-Claude, petanka jokalaria

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
San Markos gaztelua (Florida)

**San Markos gaztelua**,  eta , AEBetako Matanzas badian dagoen gotorleku bat da, Florida estatuko St. Augustine hirian. 

Hargin lanezko AEBetako lur lehorreko gotorleku antzinakoena da.

1672-1695 artean espainiarrek eraiki zuten, Francisco de la Guerra y de la Vega agintariaren aginduz.