open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trazia

**Trazia** (, *Thráke*; , *Trakiya*; ) Ekialdeko Europako eskualde geografiko eta historikoa da, Balkanetako penintsularen hego-ekialdean kokatua, Egeo itsasoaren iparraldean. Gaur egun, Bulgaria, Grezia eta Turkiaren artean zatiturik dago.

## Geografia 
Balkanen hego-ekialdean dago, Egeo itsasoaren eta Itsaso Beltzaren artean, Mesta ibaiaren mendebaldean, eta egungo Bulgariaren hegoaldea, europar Turkia eta Greziaren ipar-ekialdea hartzen ditu. Rodope mendiak daude lurraldearen mendebaldean eta Balkan mendietako hegoaldeko mendialdeak iparraldean. Maritsa ibaiak ureztatzen ditu Traziako lurrak. Nekazatitza lurraldea da, eta tabakoa, arroza, garia, kotoia, zeta, oliba olioa eta fruituak ekoizten dira.

Eskualdeko hiri nagusiak honako hauek dira: Istanbul, Gelibolu, Edirne (trazieraz: *Uskudama*) eta Tekirdag, Turkian eta Komotene, Xantos eta Alexandroupoli Grezian.

## Historia 
### Antzinatea eta Erdi Aroa 
Antzinatean traziarrak bizi izan ziren Trazian. Tribu horiek, mazedoniarrek ez bezala, ez zuten barneratu greziar kultura, eta erreinu txikietan bizi ziren. Greziarren ikuspuntuan, barbaroak ziren. Greziarrek kolonia batzuk sortu zituzten Traziako itsasbazterrean; garrantzitsuenak Byzantium, Propontis, Abdera eta Aenus izan ziren. K.a. 516-510 bitartean, persiarren mende egon zen. K.a. 431 aldean, Sitalces erregeak traziar tribuak bateratzea lortu zuen. Hura hil zenean, ordea, erresuma berriro zatitu zen. K.a. 356-342 bitartean, Filipo II.a Mazedoniakoak konkistatu zuen.

46 urtean, Klaudio enperadorea agintean zegoela, Erromatar Inperioak Trazia konkistatu zuen; geroago erromatar probintzia bilakatu zen. Trajano eta Hadrianok Sardica (egungo Sofia) eta Hadrianopolis (egungo Edirne) fundatu zituzten. III. mendetik aurerra, godoek eta hunoek inbaditu zuten lurraldea, eta eslaviarrek konkistatu zuten geroago.

VII. mendean, lurraldea bitan zatitu zuten: Bulgariako Lehen Inperioa iparraldean eta Bizantziar Inperioa hegoaldean. 1361ean, Otomandar Inperioak Edirne mendean hartu zuen. 1453. urtean Konstantinopla erori zenetik, turkiarren mende egon zen Trazia osoa.

### Aro Modernoa eta Garaikidea 
1878an, Otomandar Inperioak Rumelia eskualdearekin batu zuen iparraldeko Trazia, baina 1885an Bulgariaren administraziopean geratu zen. Harrezkero, hegoaldeko zatia bakarrik izendatzeko erabili zen Trazia izena. 1912 eta 1913. urteetako Balkanetako Gerretan, Bulgariak beste zati handi bat anexionatu zuen, Turkiako muga Maritsa ibaian kokatuz.

Lehen Mundu Gerran Greziak Bulgaria eta Turkiar Trazia beretu zituen, hau da, ia traziar lurralde guztia Istanbul hiria izan ezik. Baina 1923ko Lausanako Hitzarmenak Maritsa ibaian berrezarri zuen Turkiaren muga. Era horretan, Bulgaria (62.178 kilometro koadro eta 5.000.000 biztanle), Grezia (8.578 kilometro koadro eta 345.220 biztanle) eta Turkiaren (23.764 kilometro koadro eta 5.975.449 biztanle) artean banatu zen Trazia. Bigarren Mundu Gerran, Bulgariak greziar Trazia okupatu zuen (1941-1944), baina gerra amaitutakoan lehengo mugetara itzuli ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nikolasaren abenturak eta desabenturak

***Nikolasaren abenturak eta desabenturak*** Bernardo Atxagak idatzitako liburua da, haur eta gazte literaturarena.

1980an argitaratu zuen "Antonio San Román"en argitaletxearen eskutik.

## Kanpo estekak
Gibraltarko itsasartea

**Gibraltarko Itsasartea** (; ) Mediterraneo itsasoa eta Ozeano Atlantikoa lotzen dituen itsasartea da. Geografia politikoari dagokionez, iparraldean dituen Europako Espainia eta Gibraltar, eta hegoaldean dituen Afrikako Maroko eta Ceuta bereizten ditu. Geologiaren aldetik, itsasarte hau da Eurasiako eta Afrikako plaka tektonikoen arteko muga.

Itsasartearen gunerik estuenean, 14,4 kilometro daude Europaren eta Afrikaren artean. Gutxieneko sakonera Umbral de Camarinalen du (280 m) eta handiena Algecirasko badian (1.000 m inguru).

Duela bost milioi urte, itsasartea itxita egon zen, eta horren ondorioz Mediterraneoa lehortu zen (Messiniarreko gazitasun krisia). Faunarentzat nahiz giza merkataritzarentzat igarobide garrantzitsua da. Leku estrategikoa izanik, hainbat gatazka eragin ditu, historian; gaur egun ere bizirik daude Espainiaren eta Marokoren artekoa (Ceuta eta Melillari buruz) eta Espainiaren eta Erresuma Batuaren artean (Gibraltarri buruz).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  NASAko artikulua Gibraltarko Itsasarteko olatuei buruz
Amanda Peet

**Amanda Peet** (New York, New York, Ameriketako Estatu Batuak, 1972ko urtarrilaren 11 - ) aktore estatubatuarra da.

## Filmografia 
## Kanpo estekak
Antonino Apretaren istorioa

***Antonino Apretaren istorioa*** Bernardo Atxagak idatzitako liburua da, haur eta gazte literaturarena.

1982an Erein argitaletxeak argitaratu zuen.

## Kanpo estekak
Chuck Aranberri dentista baten etxean

***Chuck Aranberri dentista baten etxean*** Bernardo Atxagak idatzitako liburua da, Juan Carlos Egillor irudigileak ilustratu zuen. 1982an argitaratu zen Erein argitaletxearen eskutik. 59 orriko liburu hau zortzi urtetik gorako haurrei zuzendua dago.

## Argumentua 
Chuck Aranberri dentistarenera joan da bere amarekin eta han, itxaron-gelan, parean egokitu zaizkion pertsona bereziek atentzioa ematen diote.

Pertsonaiak guztiz bitxiak dira; Alde batetik, emakume gizen, berritsu eta adar jolea. Beste alde batetik, gizon argala eta gizon atletiko eta biboteduna. Horrez gain, jokabide berezia azaltzen dute. Pertsona arrunt bakarrak Chuck eta haren ama dira.

Gainera, pertsonaien karakterizazioa hizkeraren bidez islatzen da. Emakume gizenak "shaisshu", "sshaude"" eta abarreko hitzak erabiltzen ditu. Gizon atletikoaren kasuan, ordea, kolpeak islatzen ditu hitz eginez; "eMAten diZUt penA" eta abarrekoak.

## Gaia 
Ipuin psikologikoa da. Emakume gizenak eta gizon atletikoak Chuckengan sortarazitako beldurra da ipuinaren ardatza, baita ametsa eta errealitatearen nahasketa ere. Horrez gain, umorearen eta fantasiaren presentzia ere nabarmena da.

## Testua 
Testuari dagokionez, elkarrizketek pisu handia dute ipuinean, baina baita gogoetek. Gogoetak letra etzanez azaltzen dira eta narratzailearen ahotsak ikaraturik dagoenean totelka.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Galtzagorri
Sugeak txoriari begiratzen dionean

***Sugeak txoriari begiratzen dionean*** Bernardo Atxagak idatzitako liburua da, haur eta gazte literaturarena.

1984an argitaratu zuen "Erein"en argitaletxearen eskutik. 2025ean edizio zuzendua berrargitatu zen, Malen Amenabaren marrazkiekin.

## Argumentua 
Sugeak txoriari begiratzen dionean, txoria itsutu egiten da, eta ordurarte begien bistan eduki duen munduaren zati laburra -zuhaitz batzuk, bizpahiru teilatu, bidea, zeruaren urdina- ezkutatu egiten zaio bat-batean. Barraketako magoen paineluekin gertatzen den bezala, une batez hantxe dauka guztia: koloreak, mugimendua, argia. Hurrengoan, berriz, guztia joan egin da, ezin liteke hutsune beltz bat baizik sumatu.

## Gaia 
Iniziazio istorio baten kronika dela narrazio hau. Alegia, protagonistak haur izateari uzten dion unea erretratatzen du, eta, akaso, bitartekarion lana da senti-bide hau eskura jartzea halako trantzean dagoenari. Heriotzak ere presentzia handia du istorioan.

## Filma 
Pello Varela zuzendari gasteiztarra arduratu zen ipuina zinemara eramateaz, *Aitona Martin eta biok* izeneko filmean.

## Kanpo estekak 
* Sugeak txoriari begiratzen dionean, Gizapedian.
* Imanol Mercero: "Obababko pieza ederra", *Berria*, 2025/03/02.
* Liburuaren komentarioa Gizapedia webgunean.
Klimas Tarentokoa

**Klimas Tarentokoa** K.a. IV. mendearen lehen zatian bizi izan zen pitagorikoa izan zen. Pitagorismoaren oinarrietara ekarpen gutxi egin omen zuen.
Ramuntxo detektibea

**Ramuntxo detektibea** Bernardo Atxagak idatzitako liburua da, euskal haur eta gazte literaturan obra klasiko kontsideratu litekeena. 1980an argitaratu zen lehen aldiz *Antonio San Román* argitaletxearen eskutik.

## Kanpo estekak
Anneliese van der Pol

**Anneliese van der Pol** (Amsterdam, Herbehereak, 1984ko irailaren 23 - ) Herbehereetan jaiotako aktore eta abeslari estatubatuarra da.

## Antzezlanak 
### Telebistan 
#### Kameoak 
### Filmak 
### Antzerkia 
## Diskografia 
## Kanpo estekak 
*  Anneliese van der Pol IMDBn
Flannery eta bere astakiloak

***Flannery eta bere astakiloak*** Bernardo Atxagak idatzitako liburua da, haur eta gazte literaturaren arlokoa.

1987an argitaratu zen Elkar argitaletxearen eskutik. Arrakastari esker, Elkar diskoetxeak disko bat argitaratu zuen telesailean oinarrituta. Monika Arzuagak jarri zien ahotsa abestiei, Juan Carlos Pérezek sortu zuen musika eta Bernardo Atxagak hitzak.

1987an Jaizkibel konpainiak marrazki bizidun batzuk ekoitzi zituen ETBrentzat. Telesailak ospea izan zuen, baina gerora bertan behera utzi zuten.

1989an Egin argitaletxeak "Astakiloen abenturak eta kalenturak" kaleratu zuen VHS formatuan. 2007an Berria egunkariak DVD bat argitaratu zuen. DVD honetan telesaileko kapitulu guztiak bildu ziren.

## Kanpo estekak 
* (bideoa) *Ipupomamua - Atxaga* (2011): https://web.archive.org/web/20170414165000/http://www.eitb.tv/es/video/ipupomamua--2011/4106927177001/4102965555001/atxaga/ Noiz kontsultatua: 2017-04-14.
France-Soir

**France Soir** Frantziako egunkari orokorra da, 1944an sortu eta Parisen argitaratutakoa. Arazo ekonomikoak zirela eta, paperezko bertsioa inprimatzeari utzi zitzaion 2012an. 2014an Xavier Azalbert enpresariak erosi zuen, eta ildo editoriala aldatu eta kutsu konspiranoikoa hartu zuen.

2019an, erredakzioan geratzen ziren lau kazetariak kaleratu egin zituzten. COVID-19 pandemian, herrialdeko txertoekiko aurkakotasunaren aldekoen hedabide nagusi bihurtu zen. Horregatik, 2021ean, Kultura Ministerioak egungo egunkari digitalari informazio politiko eta orokorraren ziurtagiria kentzeko espediente administratiboak hasi zuen.

## Kolaboratzaileak 
Egunkarian idatzi zuten Lucien Bodard, Joseph Kessel, Jean-Paul Sartre edo Jean-Pierre Thiollet moduko itzal handiko egileek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La Croix

***La Croix*** Frantziako egunkari orokor bat da, 1880an asuntzionisten kongregazio katolikoak sortua, Parisen argitaratua.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
La Tribune

***La Tribune*** Frantziako egunkaria da, ekonomiaren informaziokoa, 1985ean sortu eta Parisen argitaratutakoa.

2007ko datuen arabera, egunero 88.117 egunkari inprimatzen dira Frantzia osoan.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Les Échos

***Les Échos*** Frantziako egunkari beteranoa da, ekonomiaren informaziokoa, 1908an sortu eta Parisen argitaratutakoa.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Le Figaro

**"Le Figaro"** Frantziako egunkari aktiborik zaharrena da, informazio orokorrekoa, 1826an sortu eta Parisen argitaratutakoa. Le Monde egunkariaren lehiakide nagusiena da.

Ideologikoki, eskuinera lerraturik dago eta herrialdeko bigarren salduena da.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Le Monde

***Le Monde*** (frantsesez, *Mundua*) Frantziako egunkari orokorrik salduena da, 1944an sortu eta Parisen argitaratua, lehenengo zenbakia urte hartako abenduaren 19an kaleratu zen.

Ideologikoki, zentro eta zentro-ezkerrera lerraturik dago.

## Ezaugarriak 
*Le Monde* egunkariaren ezaugarri nagusietako bat umore grafikoak garrantzia handia izatean datza, bere egunerokotasunari buruzko bineta azal nagusian ipiniz. Egunkariaren karikaturagile ezagunena Plantu da: 1985tik lanbide horretan dabil. Beste kolaboratzaileen artean, honakoak daude: Konk, Chenez, Pancho, Napo, Tim, Pessin, Desclozeaux, Ronald Searle edo Brito.

## Zuzendariak 
* Hubert Beuve-Méry (1944–1969)
* Jacques Fauvet (1969–1981)
* Claude Julien (1981–1982)
* André Laurens (1982–1985)
* André Fontaine (1985–1991)
* Jacques Lesourne (1991–1994)
* Jean-Marie Colombani (1994–2007)
* Pierre Jeantet (2007ko ekaina – 2008ko otsaila)
* Éric Fottorino (2008ko otsaila – 2010eko abendua)
* Louis Dreyfus (2010eko abendua – gaur egun)

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
L'Humanité

'''L'Humanité''' Frantziako egunkari orokor beteranoa da, 1904an sortu eta Saint-Denisen argitaratutakoa.

Ideologikoki, kazeta sozialista-komunista dugu.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Libération

**"Libération"** Frantziako egunkari orokorra da, 1973an sortu eta Parisen argitaratutakoa.

Ideologikoki zentro-ezkerrekoa da, Jean-Paul Sartre kazetaren sortzaileen artean izan arren.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Sud Ouest

***Sud Ouest*** Frantziako eskualde egunkaria da, 1944an sortu eta Bordelen argitaratutakoa.

Ipar Euskal Herrian egunkari erreferentzial eta salduena da. Egiten zaion kritika bat eremu hori banatzea da: *Pays Basque* deitu edizioan Lapurdi eta Nafarroa Beherea besterik ez daude; Zuberoak, aldiz, *Béarn* edizioaren barruko orrialdea du, beste eskualde biarnes bat izango balitz.

Hizkuntza aldetik ia frantses hutsezkoa da. *Pays Basque* edizioan euskarazko zutabe testimonialen bat egoten da, oso ehuneko txikia suposatzen duena eta astean behin ateratzen dena; euskarazko artikulua idatzi izan duena Janbattitt Dirassar izan ohi da. Are txarrago gertatzen da okzitanierarekin beste edizioetan: zenbaitetan antzeko zutaberen bat dute eta beste batzuetan hori ere ez.

## Hedapena 
Hedapen eremua hurrengo departamenduak hartzen ditu:
* Charente
* Dordoina
* Gers
* Gironda
* Itsas Charente
* Landak
* Lot-eta-Garona
* Pirinio Atlantikoak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Bambulo. Lehen urratsak

**Bambulo. Lehen urratsak** Bernardo Atxagak idatzitako liburua da, haur eta gazte literaturarena. *Bambuloren istorio bambulotarrak* bildumako lehen liburukia da.

1998an argitaratu zuen "Erein" argitaletxearen eskutik.

## Kanpo estekak 
* (bideoa) *Ipupomamua - Atxaga* (2011): https://web.archive.org/web/20170414165000/http://www.eitb.tv/es/video/ipupomamua--2011/4106927177001/4102965555001/atxaga/ Noiz kontsultatua: 2017-04-14.
Irigoien (Otsagabia)

**Irigoien** Otsagabiko auzoa da, Anduña errekaren ipar-ekialdean kokatutakoa. Ibai honen bestaldean Urrutia dauka, eta bere aldean Labariak banatzen du Iribarrendik. Nekazalturismorako etxe ugari daude herrian eta inguruetan.

## Ikus, gainera 
* Otsagabia

## Kanpo estekak
Labaria

**Labaria** Otsagabiko auzoa da, Anduña errekaren iparraldean kokatutakoa. Ibai honen bestaldean Urrutia dauka, eta herriko zubi nagusiaren bidez harekin lotuta dago.

Bere aldean Irigoien auzoa ekialdean eta Iribarren mendebaldean ditu.

Labarian Udaletxea eta Eliza ditugu.

## Kanpo estekak
Urrutia (Otsagabia)

**Urrutia** Otsagabiko auzoa da, Anduña errekaren hegoaldean kokatutakoa. Ibai honen bestaldean herriko beste hiru auzoak ditu, herrigune nagusia osatzen dutenak: Mendebaldetik ekialdera Iribarren, Labaria eta Irigoien.

## Zubiak 
Hauekin, hiru zubi berrien eta harrizko zubi zahar baten bidez lotuta dago: Lehenengo hirurak oinezko eta kotxeak igarotzeko eginda daude eta azkena oinezkoentzat bakarrik.

## Blankoa 
Auzoaren erdian Blankoa plaza dugu, pilotalekua izandakoa eta gaur egun herriko enparantza zabalena dena.

Bertan dantza-ekitaldiak eta bestelakoak egiten dituzte.

## Kanpo estekak
Iribarren (Otsagabia)

**Iribarren** Otsagabiko auzoa da, Anduña errekaren ipar-mendebaldean eta Zatoiaren ekialdean kokatutakoa. Ibai honen bestaldean Urrutia dauka, eta zubi baten bidez harekin lotuta dago.

Bere aldean, Labaria auzoak ekialdean Irigoiendik banatzen du.

## Kanpo estekak
La Nación (Argentina)

**La Nación** Buenos Airesen argitaratzen den informazio orokorreko argentinar egunkaria da. Bartolomé Mitrek sortu zuen 1870eko urtarrilaren 4an,  José María Gutiérrez, Rufino y Francisco de Elizalde, Ambrosio Lezica, Juan Agustín García, Delfin Huergo, Adriano Rossi, Cándido Galván eta Anacarsis Lanús lagunen laguntzarekin. Herrialdeko bigarren hedatuena da Clarínen ondoren. Bere lehen alea 1870eko urtarrilaren 4an argitaratu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Lanacion.com
La Voz de Galicia

**La Voz de Galicia** Galiziako egunkari beteranoa da, 1882an sortua eta A Coruñan argitaratua.

Herrialdeko kazetarik zabalduena da, eta paperezko edizioa gaztelaniaz dakar. Halaber, edizio digitala galizieraz ere irakurtzea posiblea da.

## Kanpo estekak 
* Egunkariaren webgunea
Diário de Notícias

***Diário de Notícias*** (**DN**) portugaldar egunkari beteranoa eta herrialdeko bosgarren hedatuena da. 1864an Tomás Quintino Antunesek eta Eduardo Coelhok sortu zuten. Controlinveste da egungo jabea, Jornal de Notíciasena ere badena.

*Diário de Notícias*ek literatura eta kultura munduko pertsona ospetsuen kolaborazioak izan zituen. Eça de Queirósek bere lehen urteetan lan egin zuen egunkarirako, eta bertan argitaratu zituen bere "Gutunak Londrestik", ondoren liburu formatuan argitaratuak. Joaquim de Seabra Pessoa ere, Fernando Pessoaren aita, musika kritikaria izan zen egunkarirako. José António Saraiva erredaktorea izan zen, eta José Saramago, zuzendari ondokoa 1975ean.

## Kanpo estekak 
*  Egunkariaren webgunea
Aujourd'hui en France

'''Aujourd'hui en France'* Frantziako egunkaria da, 1944an sortua. Parisen, *Le Parisien'' izena hartzen du.

Gaur egun, Frantziako egunkaririk salduena.

## Kanpo estekak 
*  Le Parisien
*  Aujourd'hui
Baqueira Beret

**Baqueira Beret** Pirinioetan dagoen eski estazioa da. Lleidako probintziako Arango harana eskualdean dago. Bere kotak 1.500 metrotatik 2.510 metrotaraino iristen dira. Hiru gune ezberdin ditu: Baqueira, Beret eta Bonaigua.

## Kanpo estekak 
*  Baqueira-ren eta Vielha web ofiziala
Portugalgo musika

**Portugalgo musika** ezaguna da batez ere fadoaren inguruko tradizioagatik, hau agian izanda herrialdeko espiritua hobeto islatzen duen generoa.

## Taldeak 
* Madredeus eta Brigada Victor Jara (folk musika).
* Moonspell (metal).
* Da Weasel (hip hop).
* Wraygunn (blues, rock).

## Abeslariak 
* Amalia Rodrigues (1920-1999).
* Jose Afonso (1929-1987).
* Sergio Godinho (1945-).
* Dulce Pontes (1969-).
* Cristina Branco (1972-).
* Mariza (1973-).

## Gaita Portugalen 
Herrialdeko iparraldean gaita musika tresna tradizionalki ohikoa izan da, Alto Tras-os-Montes eskualdean, *"gaita minhota"* izenekoa.

## Kanpo estekak 
* Portugalgo musikaren Informazio Zentroa
Chelsea Kane

**Chelsea Kane Staub** (Phoenix, Arizona, AEB, 1988ko irailaren 15a - ), aktore estatubatuarra da.

## Filmografia 
### Filmetan 
* *Minutemen* (2008) - Stephanie Jameson
* *Bratz* (2007) - Meredith
* *Arizona Summer* (2003) - Carol

### Telebistan 
* *JONAS* (2008) - Stella Malone
* *Wizards of Waverly Place* (2007) - Kari Langsdorf (atal 1)
* *Listen Up* (2004) - Neska gaztea (atal 1)
* *Summerland* (2004) - Sharon (atal 1)
* *Cracking Up* (2004) - Nora Jones (2 atal)

## Kanpo loturak 
*  Chelsea Staub IMDbn
INSEE kodea

**INSEE kodea** Frantziako ikerketa ekonomiko eta estatistikoen institutuak (*Institut national de la statistique et des études économiques*) sorturiko kode numeriko edota alfanumerikoa da. Berau erabiltzen da pertsonak, kokalekuak, enpresak eta lan-jarduera desberdinak deskribatzeko.

Frantziako lekuen (udalerri, kantonamendu, eskualde...) kode geografiko ofiziala gaur egun, INSEE kodea da.

## Kanpo estekak 
* INSEE erakundearen webgune ofiziala
Huno

**Hunoak** Erdialdeko Asiako tribu nomada edo erdi-nomaden konfederazioa izan ziren, turkieraren familiako hizkuntza batean mintzatzen zen aristokraziak zuzenduta. K.o. 370. urtean Europari eraso zioten, eta ondorengo zazpi hamarkadetan inperio handi bat eratu zuten.

Deskribapen zaharrenetan esaten denez, ez zuten etxe finkorik eta ez zuten nekazaritza ezagutzen. Arkua ongi erabiltzen zuten, zaldi gainean oso trebeak ziren eta ausartak eta basatiak ziren borrokan.

## Historia 
IV. eta V. mendeetan, haien tribu batzuek Europa inbaditu zuten, batez ere Atila haien buruzagia zenean. Volga ibaiaren mugaraino iritsi ziren IV. mendean, eta lehendabizi Volga eta Don ibaietako ibarretan bizi ziren alanoak menderatu zituzten; gero, ostrogodoen inperioa bereganatu zuten, 376an gaurko Errumaniako lurraldeetan bizi ziren bisigodoak mendean hartu zituzten eta Erromatar Inperioaren mugaraino (hots, Danubio ibairaino) iritsi ziren.

432rako, hunoek germaniarren herri asko mendean izanda, erromatarren kontra eraso egiten hasi ziren. Urte horretan, errege bakarra zuten: Rugila. 434an hil zenean, haren iloba Bledak eta Atilak erregetza hartu zuten. 441ean, erromatarrek Marguseko bakea sinatua zuten hunoekin eta hala erabaki zuten erromatarrek hunoei ordainketak egingo zizkietela, baina hitza bete ez zutenez, Atilak eraso handia egin zuen Danubioko mugatik aurrera erromatarren kontra. 445ean Atilaren bigarren erasoa izan zen Erromako Ekialdeko inperioaren kontra, eta Balkanetatik Greziaraino iritsi zen. 451n erromatarrek eta bisigodoek Atila menderatu zuten. Atila 453an hil zen, haren semeak elkarren artean borrokatu ziren eta inperioa zatitu egin zuten. Ekialdeko Erromako gobernuak hunoei muga itxi zienez gero, pixkanaka indarra galdu zuten.

Bestalde, Txinari eraso zioten xiongnu nomadak ere hunoak zirela uste da. K. a. II. mendean hasi ziren Qin dinastiari erasotzen eta IV. mendeko Han dinastiaraino luzatu ziren erasoak. Persiari eta Indiari ere eraso zieten IV. mendetik VI. mendera "huno zuriak" izena hartuta.

Azken hunoak Kaukasian bizi izan ziren VIII. mendean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Johann Friedrich von Brandt

**Johann Friedrich von Brandt** (1802ko maiatzaren 25agreg./maiatzaren 13ajul. - 1879ko uztailaren 15agreg./uztailaren 3ajul.) alemaniar naturalista bat izan zen. Brandenburgetik gertu jaio zen eta Berlingo Unibertsitatean ikasi. 1831an San Petersburgoko Zientzia Akademiako Zoologia Departamentuko buru izendatu zuten. Bertan bertako animaliak museoan edukitzearen alde jo zuen eta berehala iritsi ziren Severtzov, Przhevalsky, Middendorff, Schrenck eta Gustav Raddek eginiko espedizioetatik animalia ugari.

Animalia ugari deskribatu zituen, euren artean Ipar Amerikako Ozeano Bareko kostaldetik errusiar esploratzaileek ekarritak txori andana. Berak deskribatu zituen lehenengo aldiz Brandten kormorana, Hanka-gorridun Kittiwakea eta Betaurrekodun Eiderra. Bere omenez Brandten saguzaharra eta Brandten trikua izendatu zituzten.
Izar gorri (argipena)

**Izar gorri** izenak adiera hauek ditu:
* Izar gorria ikurra.
* *Izar gorri* aldizkaria, Gazte Komunistak erakundeak kaleratua.
* Izargorri Osasuna futbol klubaren jarraitzaile taldea.
* Belgradeko Izar Gorria futbol kluba (serbieraz *Crvena Zvezda*).
* **Izar gorri (onddoa)**, *Clathrus archeri* espezie inbaditzailea.
Punto Radio

**Punto Radio** Vocento taldeko irrati espainiarra da. Luis del Olmo eta Televisión de Castilla dira enpresan bertan akziodunak. 2004.urtean sortu zen, herrialdeko irrati-kate guztien artean leku bat topatzeko asmoz (SER, COPE, RNE), eta urte bat betetzerakoan 500.000 lagun baino gehiagok entzunten zuten. 2004.urteko irailaren 6an hasi ziren emanaldiak, ABC egunkariko liburutegitik zuzenean egindako irratsaioarekin. 2006.urteko apirilean 600.000 entzuleak gainditu dira.

## Kanpo estekak 
* *Punto Radio* ko webgune ofiziala
* *Punto Radio* Gaztela-Leonen
* Punto Radio CUENCA webgunea 
* *Vocento* ko webgunea
* *Gaztela eta Leoneko telebista*
* *Onda Rambla*
* Punto Radio LP

## Kanpo estekak
Kaltzedoniako kontzilioa

**Kaltzedoniako kontzilio**a (; Laugarren kontzilio ekumenikoa) 451n egin zen Asia Txikiko Kaltzedonia hirian. Alexandriako Zirilok deitu eta Leon I.a aita santuak gidatu zuen urriaren 8tik azaroaren 1era bitartean. Eliza katolikoak eta ortodoxoak onartzen dute guztiz kontzilio hori, nahiz eta luterano eta anglikanoek ere garrantzitsutzat hartzen duten.

## Aurrekariak 
Efesoko kontzilioan nestorianismoa gaitzetsi zuten. Nestorianoen iritziz, Jesukristoren giza izatea eta jainko izatea guztiz independenteak ziren, hau da, Jesus aldi berean gizaki eta Jainko zen baina izaera bakoitzak ez zuen zerikusirik bestearekin. Alexandriako Zirilok kontrako iritzia defendatu zuen kontzilioan, eta garaile atera zen.

Hala ere, nestorianismoaren jarraitzaileek uste zuten Zirilok Kristoren bi izaerak ukatu zituela. Ziriloren arabera izate bakarra zegoen, Jainkoaren Hitza gizaki bihurtua. Gatazka hau ediktu bidez konpondu zen 433an.

## Eutikes 
Zirilo hil ostean, haren jarraitzaile Eutikesek beste modu batean adierazi nahi izan zituen Ziriloren ikuspuntuak. Haren arabera, Jesukristoren giza izatea jainko izatearen azpian disolbaturik zegoen eta, horren ondorioz, izate bakar bat osatzen zuten. Teoria horri monofisismo deitu izan zitzaion (*monos* "bakarra" da eta *physis*, "izatea").

Ideia berri horiek gatazka sortu zuten Elizan. Konstantinopoliseko patriarka izan zen monofisismoaren aurka gogorren jokatu zuena eta sinodo bat egin zuten monofisismoa gaitzesteko. Eutikesek uko egin zion bertan erabakitakoa onartzeari (izate bikoitza defendatzen zuten sinodoko partaideek).

Eutikesen jarraitzaileek Efeson sinodo bat egin zuten eta Konstantinopoliseko patriarka kanporatu egin zuten. Leon I.a aita santuak egoera ikusita eta Teodosio II.aren heriotzaren ondoren kontzilioa batzea lortu zuen, nahiz eta Erromatik urrun, Kaltzedonian, bildu.

## Kontzilioa 
Kontzilioan 600 apezpiku inguru batzartu ziren. Monofisismoa gaitzetsi egin zen eta Eutikesen jarraitzaileek Aita Santuaren epistola onartu behar izan zuten Elizan segitu ahal izateko. Zenbaitzuk uko egin zioten onarpen horri eta kanporatu egin zituzten.

Kontzilioaren ondorioz, monofisismoaren jarraitzaileak Elizatik alde egin behar izan zuten. Inperio bizantziarreko elizbarrutietan gatazka handiak izan ziren monofisista eta ortodoxoen artean. Gaur egun, Ekialdeko Eliza Ortodoxo deitutakoek ez dute kontzilio hori onartzen (armeniarrak, koptoak, etiopiarrak, malankararrak, etab.).

Hau izan zen Kaltzedoniako kontzilioan onartu zen fede-aitormena:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Habemus Papam

[thumb|[Martin V.aren *Habemus Papam*]]
''''''''* latinezko esaera bat da, Konklabe batean aita santu hautatu berria jakinarazteko erabilia. «Badugu aita santua» esan nahi du. Kardinal protodiakonoak esaten du munduari hautaketaren berri emateko.

San Petri basilikaren erdiko balkoitik egin ohi da adierazpena. Ondoren Aita Santu berria jendaurrean aurkezten da, bere lehen diskurtsoa ematen du, eta *Urbi et Orbi'' lehen bedeinkapena ere bai.

Honela dio formula osoak:

## Ikus gainera 
* Konklabe
* Ke zuria eta ke beltza

## Kanpo estekak
Lau urtaroak

**Lau urtaroak** Antonio Vivaldi italiar musikagileak biolin eta orkestrarako egindako lau kontzertu zailen izenburua da. Kontzertu horiek ''Il cimento dell'armonia e delll'inventione'' Op. 8 izeneko lanaren barnean daude, eta Vivaldik sortutako lan ezagunenetarikoak dira.

## Lana 
Lana lau zati edo kontzertutan bana daiteke: urtaro bakoitzeko, bat. Kontzertu bakoitzak, gainera, hiru mugimendu ditu:

* Udaberria, Mi nagusian
* Uda, Sol txikian
* Udazkena, Fa nagusian
* Negua, Fa txikian

### Kontzertuak, mugimenduka 
## Kanpo estekak 
*  Mutopia Project, Vivaldiren lanak entzuteko aukera ematen duen webgunea.
Zebra-muskuilu

**Zebra-muskuilua** (*Dreissena polymorpha*) ur gezako molusku txiki bat da. Errusiako hego-ekialdeko aintziretan du jatorria, eta lehenengoz Peter Simon Pallas alemaniar zoologoak deskribatu zuen, Ural, Volga eta Dnieper ibaietan. Gizakiak, nahi gabe, munduko beste toki askotara eraman du, eta espezie inbaditzaile bihurtu da.

Izena maskorrean dituzten marra txuri-beltzetatik datorkio, baina berez ez da muskuilua, Mytiloida ordenakoa.

## Hedapena 
Ibai nabigazioari esker hasi ziren hedatzen XIX. mendean, itsasontzien kroskoari itsasteko gaitasun handia baitute. Zebra muskuiluen larbak ere oso erraz zabaltzen dira.

## Espezie inbaditzailea 
Munduko toki askotan izurrite bilakatu da zebra-muskuilua, kolonizatutako tokietan arazo larriak gertatzen baitira. Larbek ugaritzeko eta tokiz aldatzeko gaitasun handia dute.

### Kalteak 
* Bibalbio autoktonoen maskorretan itsasten dira, baita karramarroen oskoletan ere, azken hauen heriotza eraginez.
* Hildako muskuilu kantitatea handia ibai hondoetan pilatzen da. Ondorioz bertan arraultzak jartzen duten espezieen ugalketa eragozten dute.
* Ureko fitoplanktona jaten dutenez, bertako muskuiluen elikagaia gutxitu egiten da
* Iragazteko duten gaitasuna handia dela eta, metal astunak pilatzen dituzte, horiek kate trofikoan sartzen direlarik.
* Ibaietako gizakien azpiegitura hidraulikoak ere kaltetzen dituzte: hodiak trabatu, urazpiko materialak erre,...

## Erreferentziak
Avellaneda (Sopuerta)

**Avellaneda (Urrezti)**  Sopuertako parrokia da egun lau auzorekin: El Mazo, Malabrigo, San Bartolome eta La Cadena. Enkartazioko erdialdean kokatuta Supuertako hegoan. Historian, 450 urtez edo, +- 1350etik 1804 arte Enkarterri herrialdearen gobernu politikoaren egoitza izan da bertako Juntetxeari esker.

2007ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, auzoak 61 biztanle ditu.

## Demografia eta biztanleria 
## Ondarea 
Han zegoen eta oraindik dirau, antzinako Enkartazioko Juntetxea. Juntetxea XIV. mendean sortu zuten lehen batzarretarako erabiltzen zen haritzaren ondoan. Etxea, XX. mendean eraldatua, orain museoa da

Avellanedan ere galtzada erromatar baten zati bat eta  bat daude. Galtzada Gaztelako lautadatik Flaviobrigaraino joaten zen bide hau.

1370an eraiki zuen Avellanedako Jon Mattinenak (Juan Martinez de Avellaneda) Urrutia izeneko dorrea, aspalditik erortzen ari dena.

Avellaneda, 450 urte inguruz, enkartauon legebiltzarra edo parlamentua izan da eta hara bidaltzen zituzten ordezkariak gaurko 20 udalerritatik 15ek, orduko 10 errepublikatan bilduak (Artzentalis, Galdamis, Gordexola, Gueñis, Karrantza, Somorrostroko zazpi kontzejuak, Supuerta, Turcíos, Zalla). Barakaldo 1.366an banatu zuten Somorrostrotik, Alontsotei Arguiakoa izan zen, gero Barakaldokoa 1890-1992 artean, handik hona berriro udalerri independentea bilakatuta eta hiriek (Balmaseda, Lanestosa eta Portalete) bestelako harremana mantentzen zuten Juntetxearen boterearekin.

1394an bertan idatzi zen lehendabiziko foru enkartaua, ahozko tradizioari eutsiz, Gernikakoa baino 58 urte lehenago.

1804tik aurrera oraindik orain batzarkide enkartauek talde bereizi bat osatzen zuten Gernikako legebiltzarrean, bertara joatea presiopeetan lortutako Diputazioaren amarruei esker.

1979etik berriro, 20 udalerri enkartauotako herritarrek 13 juntero edo batzarkide aukeratzen dute Batzar Nagusietarako osatzen duten barruti enkartautik.

Egun ere Avellaneda Enkartazioaren hiriburu politiko bezala hartzen da eta Bizkaia osoko Batzar Nagusiak urtean behin egiten dira bertan.

Avellanedan daude ere Batzarkideen Ostatua, kapera, iturria, eskola izandako eraikina, galtzada erromatarraren arrastoak, San Bartolome eliza eta jai eguneko ospakizunak, Urrutia dorrea dilingizka, Gernikako Arbolaren kimu bat eta askatasun enkartauak berreskuratzeko aukera. Bertan 10 bat Enkartazio Egunak ospatu izan dira 109 urteren zehar.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Enkarterriko Museoa
*  Enkaterriko Museoari buruzko web turistikoa
Hotsa eta ardaila

***Hotsa eta ardaila*** (jatorrizko izenburua, ingelesez: *The Sound and the Fury*) William Faulkner estatubatuar idazlearen laugarren eleberria da. 1929an argitaratu zen.

James Joyceren "Ulyses" eleberriaren eragina nabarmena da. AEBetako hegoaldeko sendi baten gainbehera eta hondamena dira eleberriaren gaia. William Faulknerrek Compsondarren gorabeherak kontatzen ditu sendiko hiru kideren eta Dilsey neskame beltzaren bitartez.

## Argumentua 
Lehen zatian, erdieroa den Benjy anaia gazteena da narratzailea. Bigarrenean, Quentin bere anaia zaharrena, Harvarden bere burua hil baino lehen. Hirugarren zatia mutiletan bigarrena den Jasonek kontatzen du. Laugarren zatian narratzailea orojakilea da. Hala ere, azken zati honetan ikuspegi nagusia Dilsey neskame beltzarena da. Zati honi esker, besteetan agertzen diren pasarte batzuek zentzua hartzen dute. Badago beste pertsonaia nagusi bat, Candace (Caddy) arreba, narratzailea ez dena.

## Euskaratuta 
Faulknerren idazlanetatik euskaratu den bakarra da. Ibaizabal argitaletxeak argitaratu zuen, 1992an, eta itzultzailea Asun Garikano izan zen.

## Kanpo estekak
Espezie inbaditzaile

thumb|thumbtime=6|start=0|Nola iristen dira espezie inbaditzaileak ekosistema berrietara?|300px
**Espezie inbaditzailea** (edo **espezie exotiko inbaditzailea**) jatorrizkoa ez den ekosistema batean sartu eta bertako oreka ekologikoa suntsitzen duen espezieari deritzo. Hau da, espezie bat hona etorri eta bertan hazteko kapaz bada, naturalizatu egin dela diogu, baina behin bertako landare eta animalientzako kaltegarria baldin bada, inbaditzaile deitzen zaio.

Oro har, inbaditzaile biologikoak azkar hazi eta ugalketa-ziklo laburrak dituzten espezieak izaten dira. Aldi berean, ingurune askotan bizitzeko gaitasuna dute, habitatari ez baitiote bizi-baldintza zorrotzik eskatzen. Espezie inbaditzaileak erruz ugaldu eta modu ezin hobean egokitzen dira bizileku berrira eta, askotan, harrera-ekosistemako jatorrizko espezieak arriskuan jartzen dituzte. Halako inbasioak, munduko biodibertsitatea gordetzeko arazo larria izateaz gain, konponbide zaila izaten dute.

## Adibideak 
Espezie inbaditzaile mota asko daude: 

* Onddoak,
* Algak,
* Landareak,
* Ornogabe ez-artropodoak,
* Artropodo ez-krustazeoak,
* Krustazeoak,
* Arrainak,
* Anfibioak,
* Narrastiak,
* Hegaztiak,
* Ugaztunak,
* ···

Esaterako:
### Animalia inbaditzaileak 
Animalia inbaditzaile asko daude gure inguruetan, esaterako:

* *Achatina fulica* barraskiloa 
* Ahate herdoiltsua, 
* Amerikar bisoia, 
* *Boiga irregularis* sugea, 
* *Caulerpa taxifolia*,
* Ibai-karramarro gorria, 
* Inurri eroa,
* Liztor asiarra,
* Niloko perka, 
* *Senecio inaequidens*, 
* Tigre eltxoa,
* Ur-ipurtatsa, 
* Zebra-muskuilua, 
* ···

### Landare inbaditzaileak 
Landare inbaditzaile asko daude gure inguruetan, esaterako:

* Acacia dealbata (mimosa), 
* Acacia mearnsii,
* Akazia hiruarantza,
* Akebia quinata,
* Alka-belar,
* Astigar zorrotz,
* Baccharis halimifolia,
* Barrabas-belar,
* Campylopus introflexus,
* Carpobrotus edulis,
* Eichhornia crassipes,
* Equisetum arvense,
* Eukalipto,
* Euonymus fortunei,
* Frantses milazka,
* Getozka,
* Guaiabondo,
* Imperata cylindrica,
* Indipikondo,
* Intsinis pinu,
* Itsas ezkai,
* Itsas pinu,
* Izar-plantain,
* Reynoutria japonica, (Japoniar piper-belarra), 
* Kala (landarea),
* Kanabera (landarea),
* Kanforrondo,
* Lantana camara,
* Lirio hori,
* Mairu-belar,
* Marakuia,
* Margosa,
* Mimosa,
* Mingarratz txiki,
* Oenothera biennis,
* Olo gaizto,
* Opuntia,
* Otso-lahar,
* Panpa-lezka,
* Paradisuko melia,
* Paspalum vaginatum,
* Paulownia,
* Rubus fruticosus,
* Rubus ulmifolius,
* Sasiakazia,
* Sorgin-baratxuri,
* Tamariz,
* Tropaeolum majus,
* Txiribi,
* Zingira-nekosta,
* Zorne-belar,
* Zur beltzeko akazia...

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Landare inbaditzaile

## Kanpo estekak 
*  Zientzia.net Artikulua: Alien, benetako bertsioak
*  Zientzia.net Artikulua: Adi, hemen ditugu!
*  Zientzia.net Artikulua: Etxean uso, kanpoan otso
*  Ministerio para la transición ecológica. *Catalogo de especies invasoras*.
Kolugo

start=0|thumbtime=30|thumb|Hegoak ebaki bazikio, planeatuko luke.
**Kolugo**ak **Dermoptera** ordenaren barruan dagoen **Cynocephalidae** familia bakarra osatzen duten bi espezieei izendatzeko erabiltzen den izena da. Bi espezietako bakoitzak bere genero propioa du. Askotan lemur hegalari moduan ere ezagutzen dira, nahiz eta ez diren zehazki lemurrak, azken hauek primateak baitira. Duten hegalari esker planeatzeko gai dira, baina ezin dezakete hegan egin.

35-40 zentimetro artean neurtzen dute eta kilo bat edo bi pisa ditzakete. Hegal egiteko patagio izeneko mintza dute, eta kasu hauetan geometrikoki posiblea den handiena da. Hedatzen dutenean 70 metro arte planea ditzakete.

## Sailkapena 
## Kanpo estekak
Cynocephalus

**Cynocephalus** hitzarekin hainbat gauza ezberdin ezagutzen dira:

* Cynocephalus, greziar jatorriko hitz bat, literalki *txakur-buru*, Egipton erabilia izan zena txakur burua zuen babuino sakratu bat izendatzeko.
* *Cynocephalus volans*, kolugo espezieetako bat.
* *Papio cynocephalus*, babuino espezie bat.
* *Thylacinus cynocephalus*, orokorren Tasmaniako Tigre moduan ezagutzen dena.
* *Scinax cynocephalus*, Hylidae familiako igel espezie bat.
Zine-klub

**Zine-kluba** sare komertzialetatik kanpo dauden filmeak eskaintzen dituen kultura elkarte pribatua da.

Kulturaren hedakuntza dute helburu nagusi. Horretarako filmen ikuskapena beste informazio mota batekin, liburuxkak adibidez, osatzen dute.

## Antolaketa 
Herri zine-klubak elkarteak sortzen dituzte, maila ezberdinetan.

## Emanaldia 
Bi ezaugarri nagusi izaten dituzte emanaldiek:
* Filma hasi aurretik ikuslegoari filmaren aurkezpena egiten zaio.
* Film emanaldiaren ondoren filmari buruzko eztabaida bat egoten da. Bertan antolatzaile, ikusle eta batzuetan filme egileek ikusitakoari buruzko iritziak konpartitzen dituzte.

## Kanpo estekak
Hiperbole

**Hiperbolea** gehiegikeria handia egitean datzan tropoa da, esandakoaren dimentsioa handitu edo txikituz; funtsean, mezuari indarra emanez nahita egiten den gehiegikerian oinarritzen den erretorikazko figura da. Adibidez: *Milaka aldiz deitu dizut*.

## Kanpo estekak
Elipsi (argipena)

**Elipsi** hitzak adiera ezberdinak izan ditzake:
* elipsia, esaldi batean hitz baten erabilera saihestean datzan estilo-figura da:
* elipsia, Sintaxi mailan ohikoa den osagairen bat kentzean datzan baliabide erretorikoa da;
* Elipsia, gramatikalki beharrezkoa den elementu bat fonetikoki ematen ez denean gertatzen da;
* narratologian, elipsia, istorio baten kontaketan denbora eta gertaerak saihestea da.

## Ikus, gainera 
* Elipse
Elipsi (estilo-figura)

**Elipsia** perpaus baten termino bat ez erabiltzean edo saihestean datzan erretorikazko figura da, gramatikalki beharrezkoa den arren testuinguruari esker uler daitekeena.

Adibidea:

: *Nik autoa gidatu nuen, eta beraiek motoa*

Aurreko esaldian 'gidatu' aditzaren errepikapena saihesten da, esaldiaren bigarren zatian aipatu ez arren ulertu egiten dena.

: *Nik autoa gidatu nuen, eta beraiek motoa [gidatu zuten]*

## Ikus, gainera 
* Elipsi (erretorika)

## Kanpo estekak
Kixkurre

**Kizkurre** Goierriko hainbat gazta ekoizleek sortutako marka da. Marka hau museo berezi eta baserrietan aurki daiteke.

## Helburuak 
Sortzaileen arabera bi ditu helburu nagusiak:
* Idiazabal gaztaren salmenata areagotu bide berriak urratuz.
* Artzantzaren funtsa gizarteratu.

## Sorrera 
Goimen, Artzai Gazta, Goitur eta Lenbur turismo garapen agentzia dira bultzatzaileak. 2007ko martxoaren 9an egin zuten Kixkurre ikur eta filosofiaren aurkezpen ofiziala Idiazabalgo Artzai Gaztaren egoitzan.

## Logotipoa 
Zuri-beltzean marrazturako borobila da, barruan artilea irudikatzen duena. Azpian Kixkurra hitza du, goierritar erara, bukerako -e hizkia urdinez. Azken -e hizkiak ere ileak hartzen duen forma, ahari adar kiribildua ere gogorarazi nahi ditu.

Goimeneko teknikari den Joxe Manuel Zubizarretaren hitzetan: *Muinean artzaintza dago, neolitikotik gaurdaino diharduen bizibidea eta bertako arraza den latxa ardia. Honen bereizgarri nabarmenena, izena ematen diona, duen ilea da, eta zehazki honek azaltzen duen laztasuna.*

## Kanpo estekak 
*  Kixkurreren sorrera Noticias de Gipuzkoa aldizkarian
Somorrostro Harana

**Somorrostro harana** 1805 arte izan zen Bizkaiko Enkarterriak osatzen zituzten hamar errepubliketako bat.

## Banaketa administratiboa 
Harana bi erakundetan zatituta zegoen:
* **Hiru Kontzejuak**: Santurtziko San Jorge, Sestaoko Andra Mari eta Trapagarango San Salbadore.
* **Lau Kontzejuak**: Muskizko San Julian, Zierbenako San Roman, Abantoko Santa Juliana (edo Susoko Abanto) eta Abantoko San Pedro (edo Yusoko Abanto).

Portugalete ere Somorrostro Haranako zati bat izan zen 1322an hiribildua eratu arte.

[500px|erdian|thumb|[Abanto eta Muskizko (Somorrostro harana) zati baten ikuspegia El Campillotik, Gallarta, Abanto.]]

## Historia 
Goi Erdi Aroan Haranaren arazoak konpontzeko Somorrostroko bizilagunek bertoko batzarrak egiten zituen erakunde biek, Hiru Kontzejuak Uriosteko San Bernabe Ermitan eta Lau Kontzejuak Muskizko Iturrian edo Muskizko El Casal auzoan. Enkarterrietako beste errepublikak bezala, 1394ko Enkarterrietako Foruak Somorrostroko Harana zuzendu zuen, Bizkaiko Foru Zaharra idatzi baino laurogeita hamazortzi urte lehenagokoa.

1799 urtean, Somorrostro Haranako zazpi kontzejuak Gernikako Batzarrera joan ziren, Bizkaia beste elizateekin batera, lehen Enkarterrietako Sindikoa eskualdeko ahaldun bakarra zen eta. 1874an, Somorrostro Haranan izen bereko bataila egin zuten. Bataila erabakigarria zen Bigarren Gerra Karlista erabakitzeko. Behin Somorrostro galduta, karlistek Bilbo galdu zuten.

Gaur egun, 1979ko Gernikako Estatutua onartua, Somorrostro Harana Bilbo-Handiko Ezkerraldeko eskualdearen zati bat da. Orainaldiko udalak honako hauek dira: Barakaldo, Alonsotegi (1991ean Barakaldotik bereizia), Sestao, Portugalete, Santurtzi, Ortuella (1901ean Santurtzitik bereizia), Abanto-Zierbena, Zierbena (1995ean Abanto-Zierbenatik bereizia), Muskiz eta Trapagaran.

## Izenaren akatsa 
Ohituraz, *Somorrostro* hitza Muskiz (Muskizko San Julian antzinako kontzejua) deitzeko erabiltzen da. Berez akats bat da. Akatsaren jatorria Muskizko auzo nagusia San Juan edo Donibane lehen Somorrostroko San Juan izena zelako (gaur egun Muskizko San Juan edo Donibane da).

## Ikus gainera 
*  Somorrostro, Kataluniako Bartzelona hiriburuko auzoa.

## Kanpo estekak
Saltzedo Harana

**Saltzedo Harana** () Enkarterrietako hamar errepublikaren bat da.

Gaur egun, administratiboki bi udaletan zatituta dago: Zalla eta Gueñes.

## Historia 
Kondaira dioenez, XI. mendean Saltzedo Haranaren jauntxoak Saltzedo Etxekoak ziren. Etxearen sortzailea, Asturiasko Rubio Díaz, Leongo Erresumaren erregeen familiakoa zen. Erregea bere osaba ika-mika ibili ondoren, Kadagua ibaiaren ondoan bizitzera joan zen. Etxea Aranguren edo *Aranguti*n eraiki zuenez, Arangutiko Flavio Rubio ezizena hartu zuen.

Bere alaba, Saltzedoko Maria Aiarako Galindo Velásquez ezkondu zuen. Galindo, Aragoiko erregearen semea eta Aiara Etxeko sortzaile zen Velaren birbiloba, Aiarako Jauntxoa zen eta Jaurerri biak lotu zituen. XIII. mendean, Jaurerri biak berriro banandu ziren.

## Kanpo estekak
TTL (Time To Live)

**Paketearen biziraupena** edo **Time To Live** (**TTL**) konputagailu-sareetan erabilitako kontzeptua da, zeinak adierazten duen zenbat nodotatik pasa daitekeen pakete bat sareak baztertu baino lehen edota bere iturburura itzuli baino lehen.

TTL-a berez IP protokoloa erabiltzen duen paketeen eremu bat da. Hau barik, ibilbide faltsuetan zehar bidalitako paketeak, edota helbide okerretara bidalitakoak, sarean denbora infinitu batean zehar egongo lirateke, alferrikako banda zabalera okupatuz.

TTL edo Time To Live IP paketeetan erabiltzen da, bideratzaileek aztertu eta hauen edukiaren arabera jokatzeko. Hasieran, paketea igortzen duen konputagailuak TTL balio bat ezartzen dio honi (Windows-en 128koa izan ohi da). Gure ordenagailuak erabiltzen duen jatorrizko TTL balioa zein den jakiteko, honako komandoa tekleatuko dugu komando lerroan:

ping localhost

Haciendo ping a portatil [127.0.0.1] con 32 bytes de datos:

Respuesta desde 127.0.0.1: bytes=32 tiempo=1ms TTL=128
Respuesta desde 127.0.0.1: bytes=32 tiempo

Kasu honetan TTL balioa 128koa da.

Bideratzaile batek pakete bat jasotzen badu eta honen TTL balioa batekoa edo zerokoa bada, ez du bidaliko, baizik eta ICMP bidez jatorrizko IP helbideari adieraziko dio helburua oso urrun dagoela. Baldin eta pakete bat helburua ez den bideratzaile batek jasotzen badu, TTL balioari unitate bat kentzen dio eta paketea hurrengo bideratzailera bidaltzen du.

IP protokoloak informazio hau 8 biteko eremu batean gordetzen du. Interneteko errendimendu maximoa aprobetxatzeko balio optimoa 128 bitekoa da. UNIX-eko *traceroute* komandoak TTL erabiltzen du.

## Ikus, gainera 
* IP
* ICMP
## Kanpo estekak 
*  TCP/IP-ri buruzko liburua
Medina del Campo

**Medina del Campo** Valladolideko probintziako udalerria da, Gaztela eta Leonen. 2011n 21.607 biztanle zituen.

## Demografia 
## Kultura 
Bertako Aste Santua nazioarteko interes turistikodun jaia izendatu dute.

## Ikus, gainera 
* Valladolideko udalerrien zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Medina del Campoko Udalaren webgunea

ezkerrera|thumb|250px|Medina del Campoko udaletxea
Alcalá de Henares

**Alcalá de Henares** Madrilgo Erkidegoko udalerria da, 2006an 204.000 biztanle zituena. Erkidegoko hirugarren hiri jendetsuena da, Madril eta Mostolesen atzetik.

## Barrutiak 
* **I. barrutia** «Centro»
* **II. barrutia** «Reyes Católicos»
* **III. barrutia** «Chorillo-Garena»
* **IV. barrutia** «Ensanche-Espartales»
* **V. barrutia** «El Val»

## Klima 

## Hiritar ezagunak 
* Miguel de Cervantes (1547-1616), idazlea.

## Ikus, gainera 
* Alcaláko Unibertsitatea
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Alcalá de Henaresko Udalaren webgunea

ezkerrera|thumb|250px|Cervantes plaza
Móstoles

**Móstoles** Madrilgo Erkidegoko udalerria da. Erkidegoko bigarren hiri jendetsuena da, hiriburuaren ondoren, 2006an 212.301 biztanle zituelarik.

1960ko hamarkadan 4.000 biztanle inguru baino ez zituen herri txikia zen, eta Madrilekiko duen gertutasunak honen lo-hiri bilakatu du, biztanleria etengabe haziz.

## Barrutiak 
## Klima 

## Ikus, gainera 
* Madrilgo udalerrien zerrenda

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mostolesko Udalaren webgunea

[eskuinera|thumb|250px|[Rey Juan Carlos Unibertsitatea]]
Lo-hiri

[300px|eskuinera|thumb|[Parisko lo-hiri bat, Versaillesetik gertu]]
**Lo-hiria** lo egiteko baino erabiltzen ez den hiria da. Satelite-hiria ere dei dakioke. Bertako biztanleek kanpoan egin ohi dute lan. Eguneroko mugimendu honek hirietako garraio-arazoak areagotzen ditu.

Lo-hiriak, sarritan, metropoli eremu baten barne egoten dira, baina hirigunetik distantzia batera, hau da, aldirietan. Haien izaera eta kokaguneagatik ekipamendu publikoen gabezia handia izaten dute.

Lo-hirien hazkundea automobilaren garapen eta arrakastarekin batera eman da.

## Ikus, gainera 
* Lorategi-hiri

## Kanpo estekak
Fado

eskuinera|250px
eskuinera|250px
eskuinera|250px
**Fado** Portugalen egindako musika mota bat da, XIX. mendearen lehen laurdenean sortutakoa. Tradizionalki, abeslariak gitarra klasikoaren joleek laguntzen dituzte. "Fadistak" izena hartzen dute estilo honen musikariek.

Portugesez, *fado* hitzak "patua" esan nahi du, eta *saudade* sentimendu malenkoniatsuarekin oso lotuta dago.

## Azpikorronteak 
Bi mota nagusi ditugu, alde batetik Lisboan egindakoa (Alfama eta Bairro Altoko auzoetan tartean) eta bestetik Coimbrakoa.

## Fadista ezagunak 
Ospea lortu zuen lehen fado abeslaria Maria Severa Onofriana izan omen zen. Klasikoen artean, Amalia Rodrigues abeslaria dugu ezagunenetarikoa. Bestela, abeslari gazte ditugu Mariza eta Cristina Branco, besteak beste, eta taldeei dagokienez "Madredeus" nabarmentzekoa da.

Geurean, María Berasarte aipatzekoa da.

## Ikus, gainera 
* Portugalgo musika

## Kanpo estekak 
*  *Portal do Fado*