Marta Estrada Miyares

**Marta Estrada Miyares** (Granollers, Vallés Oriental, Bartzelona, Herrialde Katalanak, 1946) kataluniar ikertzailea da, nazioartean ospe eta garrantzia handia duen ozeanografo eta itsas biologoa. Bere ikerketa nabarmenenak karakterizazio fisiologikoan eta algen eta fitoplanktonaren inpaktu ekologikoan oinarritzen dira.

## Bizitza 
Marta Estrada Bartzelona probintziako Granollers udalerrian jaio zen. Gurasoak arkeologia zaleak ziren. Ikasketak jaioterriko Udal Eskolan hasi zituen eta Bartzelonako Verdaguer Institutuan jarraitu zituen. Espediente bikainarekin lizentziatu zen eta ohorezko matrikula lortu zuen Biologia Zientzietan 1968. urtean eta Medikuntza eta Kirurgian 1970. urtean, Bartzelonako Unibertsitatean. Unibertsitate-ikasketen bukaeran, Lizentziaturako Sari Berezia, Karrera Amaierako Sari Nazionala eta Alfontso X.a Jakitunaren Ordena Zibilaren Lazoa jaso zituen, hirurak 1969. urtean. Urtebete lehenago, 1968. urtean, Ikertzaileen Prestakuntza Planeko beka bat jaso zuen, Ramón Margalef Lópezen zuzendaritzapean Instituto de Investigación Pesca-n (IPP) tesi bat egiteko. 1976. urtean aurkeztu zuen, *Estudios sobre las poblaciones acuático en medio no uniforme* izenarekin, eta Biologiako doktore-titulua eman zioten, Bartzelonako Unibertsitateko Doktoretza Sari Bereziarekin.

### Lan ibilbidea 
Tesia egin eta aldi berean, 60ko hamarkadaren bukaeran, Estradak zientzia-taldeko kide gisa parte hartu zuen *Cornide de Saavedra* ontzi ozeanografikoaren zenbait kanpainatan, eta garrantzi nabarmena izan zuen Espainiako ikerketa ozeanografikoen aurrerapenean. Hainbat funtzio bete zituen, besteak beste, ontziko ordenagailua kontrolatzea, klorofila eta ekoizpen primarioa zehaztea eta tenperaturari, gazitasunari eta mantenugaiei buruzko datuak etengabe hartzea. 1971. urtean Laguntzaile Zientifikoaren plaza jaso zuen, IIPrako, gero Bartzelonako Itsas Zientzien Instituturako (ICM-CSIC), baina ez zuen erabili 1972. urtera arte, EUAn sei hilabetez egindako egonaldi batetik itzuli zenean, Institute of International Education erakundearen bekadun gisa. Institutu horrek tesian hasitako ikasketak zabaltzeko ere balio izan zion. Han, besteak beste, Woods Holeko Institutu Ozeanografikoan eta *Thompson* Costa Ricako itsasontzi ozeanografikoan egin zuen lan.

70eko hamarkadaren erdialdean, Marta Estrada fitoplanktonaren ekologian eta alga kaltegarrien populazioetan espezializatzen hasi zen, eta alga horien ugalketak kontrolatzeko mekanismoak ikertu zituen. Ameriketako Estatu Batuetako bi programa ozeaniko nabarmenetan hartu zuen parte —Coastal Upwelling Ecosystems Analysis (CUEA) eta *Organization of* *Continuent Upwelling Structures* (OPUS)—, eta espedizioak egin zituen Peru, Costa Rica, Afrikako ipar-mendebaldea eta Kaliforniara, IIP eta Washingtongo Unibertsitatearen arteko elkarlanaren emaitza. Etapa horretan, fitoplanktonaren eta haren biomasaren produktibitateari, nitratoaren kontsumoari eta konposizio naturalari buruzko azterketa sakonak egin zituen.

Aurrerago, fitoplanktonean eta itsas ekosistema globalarekiko interakzioan zentratzen jarraitu zuen bere ikerketa. Mediterraneo itsasoan eta Ozeano Atlantikoan, Artikoan eta Ozeano Australean egindako esplorazio ozeanografikoetan hartu zuen parte. Azken horri dagokionez, 1984an Josefina Castellví Piulachs ozeanografo katalanarekin Almirante *Irizar* itsasontzi argentinarrean (Antoni Ballester Nolla zuzendari zuela) egindako espedizioa dugu. Espedizio horrekin, Estrada eta Castellvi Antartika zapaldu zuten lehenengo espainiarrak izan ziren. 80ko hamarkadan, Estrada CSICeko (Arrantza Ikerketen Institutuaren izen berria) Itsas Biologia eta Ozeanografia saileko burua izan zen, eta 1995etik 1997ra erakunde bereko zuzendaria izan zen.

Lan ugari argitaratu ditu nazioarteko aldizkari espezializatuetan, baita ozeanografiari buruzko liburuak eta liburukien kapituluak ere. Hitzaldi eta kongresuetan ere parte hartu du, hainbat doktoregai zuzendu ditu eta doktoratu ondoko ikertzaile ugari gainbegiratu ditu. Hainbat eskola eman ditu Bartzelonako Unibertsitatean, Kanaria Handiko Las Palmaseko Unibertsitatean eta Menéndez Pelayo Nazioarteko Unibertsitatean.

## Goraipamen eta afiliazio instituzionalak 
Lizentziatu eta doktore titulazioengatik jaso zituen akademia sariez gain, Parisko Zientzien Akademiaren Trégouboff saria eman zioten Estradari 1992. urtean. 1995. urtean, Kataluniako Generalitateak  meritu zientifiko eta teknologikoaren Narcís Monturiol Domina eman zion, eta 2004an, Creu de Sant Jordi.

Kataluniako Biologia Elkarteko kide egin zen 1996an, eta presidenteordetza izan zuen. 2016ko azaroan, ohorezko bazkide titulua eman zioten. Kataluniako Ikasketa Institutuko Zientzia Biologikoen Saileko kide numerario ere bihurtu zen 2011. urtean, *Ecología de las* *mareas* rojas harrera-diskurtsoarekin. 1999ko abenduan Bartzelonako Zientzia eta Arteen Errege Akademiako akademiko hautetsi izendatu zuten. Sarrera ekitaldian *Hidrodinámica y fitoplancton en el mar catalán* (euskaraz: Hidrodinamika eta fitoplanktona Kataluniako itsasoan) hitzaldia eman zuen. 2017. urtean Bartzelonako Udalak Ohorezko Domina eman zion, Magda Oranich abokatu eta politikariarekin eta Jose Maria Sanz Beltran (Loquillo) abeslariarekin batera.

2016. urtean, Granollerseko Bigarren Hezkuntzako Institutuak, aurreko ikasturtean sortutakoak, Marta Estrada BHI izena hartu zuen behin betiko izen gisa, egindako lana eta meritu zientifiko eta teknologikoak aintzat hartuta.

### Kidetzak 
Kide edo afiliatu izan den beste elkarte edo erakunde batzuk honako hauek dira:

* *ICES Advisory Committee on Marine Pollution* (1989-1992)
* *AD- ENA-WWF World Wildlife Foundation* (1990-1992)
* *Physiological Ecology of Harmful Algal Blooms* (1992-1998)
* *Scientific and Steering Committee* (1998-2000) del programa internacional *Global Ecology and Oceanography of Harmful Algal Blooms* (GEOHAB) de la UNESCO (SCOR/IOC-UNESCO)
* *Working Group 97* del *Special Committee on Oceanic Research* (SCOR) del *International Council for Science* (ICSU)

* Kataluniako klima-aldaketari buruzko hainbat aditu-talde
* Ramon Margalef Ekologia Sariaren epaimahaia
* Kataluniako Txangolari Zentroa

## Argitalpenak (Hautaketa) 
besteka beste, lan hauexek argitaratu ditu:
* . 2011. *Ecologia de les marees roges: discurs de recepció de Marta Estrada i Miyares com a membre numerària de la Secció de Ciències Biològiques*. Editor Institut d'Estudis Catalans, Secció de Ciències Biològiques, 35 or. ISBN 84-9965-067-8, ISBN 978-84-9965-067-8

* . 2010. *The role of organic nutrients and dissolved organic phosphorus in the phytoplankton dynamics of a mediterranean bay. A modelling study.* J. of Marine Systems 83: 192-209. 

* . 2009. *Climatic forcing on hydrography of a Mediterranean bay (Alfacs bay)*. Continental Shelf Res. 29 (200): 1786-1800.

* . 2004. *Diversity of planktonic photoautotrophic microorganisms along a salinity gradient as depicted by microscopy, flow cytometry, pigment analysis and DNA-based methods*. FEMS Microbiology Ecology 49: 281-283. 

* 2004. *Ramón Margalef doktorea eta ozeanografia*. Espainiako Mikologia Elkartean kolaboratu zuen. 2 or. 

* . . 2003. *Effects of pulsed nutrient enrichment on enclosed phytoplankton: ecophysiological and successional responses*. Aquatic Microbial Ecology, 32: 81-71.

* Varela, j. . 1999. *Spatio-temporal variability of the winter phytoplankton distribution across the Catalan and North Balearic fronts (NW Mediterranean)*. J. Plankton Res., 21: 1-20.
* . . 1998. Effects of turbulence on phytoplankton. A,D,M. Anderson, A.D. Cambells, G.M Hallegraeff (arg.). Physiological ecology of harmful algal blooms. NATO-ASI Series, vol. G41, Springer Verlag, Berlin, or. 601-618.

* 1995. *Dinoflagellate assemblages in the Iberian upwelling area*. In: Lassus, P., Arzul, G., Erard, E., Gentien, P., Marcaillou, C. (ed. ): Harmful marine algal blooms. Technique et Documentation. Lavoisier, Intercept Ltd. Cachan, 157-162 or.

* 1995. *Antartikako fitoplanktona*. Vol. 167 scientia Marinaren txosten teknikoetatik. Itsas Zientzien Institutuko editorea (CSIC), 15 orrialde. 

* 1986. *Marea gorriak*. Vol. 132 - arrantza Ikerketen Institutuaren txosten teknikoak. Itsas Zientzien Zentro Nazionaleko editorea, 16 or.

* 1978. *Ingurune ez-uniformeko uretako organismo-populazioei buruzko azterketak*. Unibertsitateko Editorea, Argitalpenen Idazkaritza, Zientzia Trukea eta Unibertsitate Hedapena, 28 orrialde.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 1969an,Unibertsitate-ikasketen bukaeran, Lizentziaturako Sari Berezia
* 1969an, Karrera Amaierako Sari Nazionala
* 1969an, Alfontso X.a Jakitunaren Ordena
* 1992an, Parisko Zientzien Akademiaren Trégouboff saria
* 1995. urtean, Kataluniako Generalitateak  meritu zientifiko eta teknologikoaren Narcís Monturiol Domina
* 2004an, Creu de Sant Jordi.
* 2016an, Granollerseko Bigarren Hezkuntzako Institutuak, Marta Estrada BHI izena hartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hemen aurki daiteke haren bibliografia osoa: https://orcid.org/0000-0001-5769-9498

*