open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joel Schumacher

**Joel T. Schumacher** (New York, 1939ko abuztuaren 29a - New York, 2020ko ekainaren 22a), estatubatuar zinema zuzendari bat izan zen. Nagusiki hiru film hauekin ospea bereganatu zuen: ''St. Elmo's Fire* (1985), *The Lost Boys* (1987) eta *Flatliners* (1990). Geroago John Grisham idazlearen eleberrien egokitzapenak diren *The Client* (1994) eta *A Time to Kill* (1996) zuzendu zituen. *Falling Down* (1993) eta *8mm* (1999) filmeek hurrenez-hurren Urrezko Palma eta Urrezko Hartza irabazi zituzten.

Batman superheroiari buruzko *Batman Forever* (1995) eta *Batman & Robin'' (1997) filmak ere zuzendu zituen.
Wadsworth Atheneum

***Wadsworth Atheneum*** Estatu Batuetako arte museoa da. Haren geletan arte apaingarriak, antzinako artea, arte modernoa eta arte garaikidea ikus daiteke. Museoa Hartforden, Connecticut estatuan dago. 1844an sortua, Estatu Batuetako zaharrenetariko bat da. Eraikinaren arkitektoa Alexander Jackson Davis izan zen. Eraikinaren estiloa neogotikoa da.

## Bilduma 
Museoan Hudson Ibaiaren Eskolaren lanak eta paisaiak erakusten dira. Halaber, margolari ospetsu askoren lanak ikus daitezke: Sebastiano del Piombo, Hendrick Goltzius, Caravaggio, Orazio Gentileschi, Bernardo Strozzi, José de Ribera, Francisco de Zurbarán, Pierre Bonnard, Paul Cézanne, Salvador Dalí, Jacques-Louis David, Eugène Delacroix, Edouard Manet, Claude Monet, Pablo Picasso, Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir, Henri de Toulouse-Lautrec, Vincent Van Gogh eta beste asko.

## Obra ospetsu batzuk 

Image:
San_Serapio,_por_Francisco_de_Zurbarán.jpg|Francisco de Zurbaranen *San Serapio*, 1628.
Hooker_and_Company_Frederic_Edwin_Church.jpeg|*Hooker and Company Journeying through the Wilderness from Plymouth to Hartford, in 1636*, Frederic Edwin Church, 1846.
Pierre-Auguste_Renoir_083.jpg|Pierre-Auguste Renoiren *Claude Monet margotzen Argenteuileko bere lorategian*, 1873.
Anquetin Avenue de Clichy.jpg|Louis Anquetinen *Clichy ibilbidea, arratsaldeko bostetan*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
:Museoaren webgune ofiziala.
Blanche Edwards-Pillet

**Blanche Edwards-Pilliet** (1858–1941) frantziar medikua, medikuntzako irakaslea eta emakumezko gizarte erreformatzaile nagusia izan zen. Bera, Augusta Déjerine-Klumpke-rekin batera, Parisko ospitale batean egoiliarra zen lehen emakumea izan zen.

## Bizitza goiztiarra 
Edwards-Pilliet bere aita britainiarrak, George Hugh Edwards doktoreak, hezi zuen bere etxean. Frantsesez eta ingelesez hitz egiten eta matematika, zientziak eta klasikoak ikasten hazi zen, eta 1877an *letretako* *batxilergoa*, eta 1878an *zientzietako* *batxilergoa lortu ondoren*, Parisen medikuntza fakultatean matrikulatu zen 19 urterekin.

## Karrera eta geroko bizitza 
1885ean, Edwards-Pilliet-ek ospitaleko egoiliara izatea eskatu zuenean, gizonezko 90 mediku eta egoiliar baino gehiagok haren aurkako eskaera sinatu zuten emakumea zelako. Hala ere, Pariseko udalbatzak bere kasua entzuteko baimena eman zuen. Uztailaren 31an, Eugène Poubelle abokatu frantziarrak bere kasua sinatu zuen, Parisko ospitaleetan lan egiteko aukera emanez, beraien goiliarreko titulua medikua izateko azken azterketak egiteko ez erabiltzeko baldintzapean. Hala egin zuen.

Edwards-Pillieten espezialitatea kirurgia izan zen. Lehiaketa gogorra izan arren, batez ere emakumea zenez, saritutako tesiak 1889an bere lehen aholkularitza gela sortzen lagundu zion, non hurrengo 50 urteetan lan egin zuen. 1892an ezkondu zen eta hiru seme-alaba izango zituen. Eskolako medikuntza ere irakatsi zuen, soldata baxua jaso zuen arren. Izan ere, bere garaiko emakume bakarra izan zen Medikuntzako irakaskuntza lanpostua Assistance Publique-k (Ospitale Publikoen Sistema) eskaini ziona.

40 urteetan Pitié-Salpêtrière Ospitaleko eta Bicêtre Ospitaleko Gizonezko eta Emakume Erizainen Prestakuntza Eskolan irakaslea izan zen.

1941ean hil zen, 82 urte zituela.

## Gizarte-aholkularitza 
Edwards-Pilliet feminista tolesgabeak denbora luzea eman zuen erreforma soziala defendatzen, batez ere emakumeentzat eta haurrentzat. Bere adibideak 1901ean, Edwards-Pilliet-ek The Ligue des Mères de Famille sortu zuen, Gobernuz Kanpoko Erakundetako (GKE) lehenengoetariko bat, geroago Frantziako gizarte-erakunde asko garatu zutenetik. Emakumeen sufragioa defendatzen zuen Alderdi erradikaleko kidea ere izan zen. 1930ean, Parisko ataletako baten presidenteordea izan zen. Chevalier de la Légion d'honneur (Ohorezko Legioko Ordena Nazionala) ere bihurtu zen 1924an.

## Erreferentziak
A Ghost Story

***A Ghost Story*** (euskaraz *Mamu Istorioa*), 2017ko David Lowery estatubatuarrak zuzendutako beldurrezko film bat da. Casey Affleck, Rooney Mara, Will Oldham, Sonia Acevedo, Rob Zabrecky, Liz Franke eta Kesha aktoreek antzeztu zuten.

2017ko urtarrilaren 22an Sundanceko Zinemaldian estreinatu zen.

## Argumentua 
AEB, Dallas, musikari bat (Casey Affleck) auto istripu batean hil eta bere emaztearekin (Rooney Mara) batera bizi zen etxera mamu gisa itzuliko da.

## Aktoreak 
* Casey Affleck: C
* Rooney Mara: M
* Will Oldham: Pronostikatzailea
* Sonia Acevedo: Maria
* Rob Zabrecky: Esploratzailea
* Liz Franke: Linda
* Grover Coulson: Gurpildun-eserlekuko gizona
* Kenneisha Thompson: Medikua
* Barlow Jacobs: Zalduna
* McColm Sephas Jr.: Mutikoa
* Kesha Sebert as Spirit Girl

## Kanpo estekak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Anthony Powell

**Anthony Dymock Powell** (Westminster, 1905eko abenduaren 21a - Frome, Somerset, 2000ko martxoaren 28a) ingeles eleberrigilea izan zen, hamar liburutan idatzitako *A Dance to the Music of Time*.

Londresen hainbat lan saiatu ondoren, Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen. Ingalaterrako itzuli zenean, idazteari ekin zion soil-soilik.

## Eleberriak 
### A Dance to the Music of Time 
* *A Question of Upbringing* (1951)
* ''A Buyer's Market* (1952)
* *The Acceptance World* (1955)
* *At Lady Molly's* (1957)
* *Casanova's Chinese Restaurant* (1960)
* *The Kindly Ones* (1962)
* *The Valley of Bones* (1964)
* *The Soldier's Art* (1966)
* *The Military Philosophers* (1968)
* *Books Do Furnish a Room* (1971)
* *Temporary Kings* (1973)
* *Hearing Secret Harmonies* (1975)
### Beste lan batzuk 
* *The Barnard Letters* (1928)
* *Afternoon Men* (1931)
* *Venusberg* (1932)
* *From a View to a Death'' (1933)
* "The Watr'y Glade", in *The Old School: Essays by Divers Hands*, ed. Graham Greene (1934)
* *Agents and Patients* (1936)
* ''What's Become of Waring* (1939)
* *John Aubrey and His Friends* (1948)
* *Brief Lives and Other Selected Writings of John Aubrey*. Edited by Anthony Powell. Cresset Press, London 1949
* *Two Plays: The Garden God, The Rest I'll Whistle* (1971)
* *O, How the Wheel Becomes It! * (1983)
* *The Fisher King* (1986)
* *A Writer’s Notebook*, 2001
* *Miscellaneous Verdicts. Writings on Writers 1946-1989*, 1990
* *Under Review. Further Writings on Writers 1946-1989*, 1991
* *Some Poets, Artists & ´A Reference for Mellors`*, 2005
* *The Acceptance of Absurdity.* Anthony Powell & Robert Vanderbilt: Letters 1952 - 1963. Edited by John Saumarez Smith & Jonathan Kooperstein. Maggs Brothers, London 2011
* *Anthony Powell on Wine*. Edited by Robin Bynoe. Anthony Powell Society, Greenford 2017
### Memoriak 
* *To Keep the Ball Rolling: Memoirs of Anthony Powell*
* *vol. 1, Infants of the Spring* (1976)
* *vol. 2, Messengers of Day* (1978)
* *vol. 3, Faces in My Time* (1980)
* *vol. 4, The Strangers All are Gone* (1982)
### Egunerokoak 
* *Journals 1982–1986* (1995)
* *Journals 1987–1989* (1996)
* *Journals 1990–1992'' (1997)
Si vis amari, ama

***Si vis amari, ama*** latindar esamolde bat da. Euskaraz, «Maitatua izan nahi baduzu, maita ezazu» esan nahi du hitzez hitz.

## Jatorria 
Senekak *Luziliorentzako gutun moralak* idazlanean darabil (I, IX, 6. paragrafoa). Edozein motatako maitasunetan (eta, bereziki, adiskidetasunean) elkarrekikotasunak duen garrantzia nabarmentzen du.

Zehazki, pasarte honetan ageri da esamoldea:

::()

Haren aurretik Hesiodok ere aipatzen du bere *Lanak eta egunak* idazlaneko 353. bertso lerroan.

## Baliokideak 
Euskaraz badu baliokidea: *Maitatzeak maitatze du hartze*. Oihenartek jasoa zuen bere *Euskal atsotitzak eta neurtitzak* liburuan, 310 zenbakiarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pierino Prati

**Pierino Prati** (Cinisello Balsamo, 1946ko abenduaren 13a - Como, 2020ko ekainaren 22a) italiar futbolaria izan zen, atzelari moduan aritzen zena. Bere arrakastarik handiena AC Milan taldean lortu zituen eta beste talde batzuetan ere jolastu zuen (AS Roma, ACF Fiorentina, Savona FBC). Italiako futbol selekzio nazionalarekin 14 aldiz jolastu zuen eta Europako Futbol Txapelketa irabazi zuen 1968an eta 1970eko Munduko Futbol Txapelketako finalista izan zen.
[thumb|[Gianni Rivera eta Pierino Prati]]

## Palmaresa 
### Klub 
**Salernitana**
* Serie C1: 1965–66

**Milan**
* Serie A: 1967–68
* Italiako futbol kopa: 1971–72, 1972–73
* Europako Kopa: 1968–69
* Europako Futbol Errekopa: 1967–68, 1972–73
* Kontinente arteko Futbol Kopa: 1969
### Nazioarteko 
**Italia**
* Europako Futbol Txapelketa: 1968
* Munduko Futbol Txapelketa: finalista 1970
Dorletako Gatzagak

**Dorletako Gatzagak** Leintz Gatzaga herrian gatza sortzen zen eremuari esaten zaio. Gatzaga erako esplotazio bat mendeetan egon den tokian, 21. mendean erakustaldi eran ekoizten da gatza Leintz Gatzagako Gatz Museoan, gatzunari beroketa artifiziala aplikatuz, erakusgarri dituzten dorletan. Arkeologia ondare sailkatua da EAEko administrazioarentzat.

Euskal Herriko beste gatzagetan ez bezala (adibidez Jaizkoak, Artetakoak edo Añanako Gatz Harana), Dorletako gatzagetan gatza lortzeko prozedura ez da eguzki argiarekin lortutako lurrunketa, baizik eta suaz eta galdarekin egindako prozesu industriala.

## Etimologia 
Ur gaziko iturritik, gatza ateratzeko, ura dorla izeneko galdara handi batzuetan berotzen zen, eta hortik datorkio izena tokiari, eta baita ere Gatzagako beste toki batzuei ere, hala nola Dorletako santutegiari.

## Historia 
Burdin aroan jada gatza bertan ustiatzen zela jakin badakigu, aurkitu diren aztarnei esker: iberiarren garaiko txanpon bat, erromatarren zeramikak, gatzez egindako kristalak, egur-zatiak...

Leintz Gatzaga hiribilduaren sorrera bera (1331. urtean), gatzaga hauen ustiapen ekonomikoari lotuta dago.

XVI. mendean, gatzagak ur gazidun putzu batek eta 8 etxek (dorlak) osatzen zituzten. Etxeetan burdinazko galdaretan biltzen zen ur gazia, behin lurrinduta gatza askatzen zuena. Ekoizpena uztailetik abendura zegoen martxan, hilabete lehorragoak zirelako. Urteko beste hilabeteetan egurra pilatzen jarduten zuten.

1834an ibarrak pairatutako uholdeen ondorioz gatzagak suntsituta geratu ziren. Eskuzko ustiapen historikoa orduan bukatu zen, eta hortik aurrera "Productos Léniz" enpresak hartu zuen lanen ardura, sistema hidraulikoa erabiliz eta fase industrialari ekinez. 1920an instalazioen azken berrikuntza handia egin zuten, ingenieritza aurrerakuntza batzuk sartzen. Hala ere, gesal edo itsasoko gatzaren lehiakortasun handiari ezin aurre egin, eta lantegiak lixiba eta kloroa ekoizteari ekin zion, 1972an itxi zuten arte.

2000. urtean Gatz Museoa ireki zen bertan.

## Ikus, halaber 
* Euskal Herriko gatzagak

## Erreferentziak
Leintz Gatzagako Gatz Museoa

**Leintz Gatzagako Gatz Museoa** Leintz Gatzagan (Gipuzkoa) dago, herriaren kanpoaldean kokatua, Dorletako Gatzagen kokapenean, herritik 250 metrotara dago, Dorletako gaztelu zaharraren ondoan.

Herriaren izena eta historia markatu duen gatzaren produkzioa da museoaren zera, eta antzinako prozesuak ere berregiten dituzte erakusgarri gisa, dorla izeneko galdara bereziekin, gatzunari beroketa artifiziala aplikatuz funtzionatzen baitzuten gatzagek Leintzen.

Museoa zabaldu zuten 2000. urtean, "Eugenio Otxoa Museoa" izenarekin eta Nerea Zubieteren ardurapean. 2016tik Gatzaren Eguna ospatzen dute urrian.

Iturburuko uraren gatz-tasa itsasokoa baino 7 aldiz handiagoa da.

## Museoko Eraikinak 
Gaur egun, museoak lau eraikin hartzen ditu bere baitan. 

# Santa Kolunba Ermita: Museoaren harrera gunea eta Leintz Gatzagako turismo bulegoa.
# XX. mendeko gatz fabrika.
# XX. mendeko lixiba fabrika.
# XVIII. mendeko dorla.

Fitxategi:Santa Kolunba Ermita Kanpoaldea.jpg|Museoaren harrera gunea den Santa Kolunba Ermita kanpoaldetik.
Fitxategi:Santa Kolunba Ermita Barrualdea.jpg|Museoaren harrera gunea den Santa Kolunba Ermita barrualdetik.
Fitxategi:Salinas de Léniz (Leintz-Gatzaga) - Museo de la sal 2.JPG|XX. mendeko gatz fabrika edo dorla
Fitxategi:Salinas de Léniz (Leintz-Gatzaga) - Museo de la sal 4.JPG|Goian, errekaren gainean: XVIII. mendeko dorla. Ezkerrean, errekaren albo batean: XX. mendeko lixiba fabrika.

## Ikus, halaber 
* Euskal Herriko gatzagak

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Dorletako Gatzagak
Artetako gatzagak

**Artetako gatzagak** antzinako gatz esplotazioak dira, Ollarango Arteta herrian daudenak, Nafarroa Garaian. Gatzaren ustiaketa ekonomikoa, eguzkiaren lurruntze naturalean oinarritua, 20. mendean amaitu ondoren, denbora luzean utzita egon ziren; 21. mendean  koadro batzuk berreskuratu dira, bisitatu ahal izateko. Herritik kilometro eta erdi hegoaldera daude.

## Ezaugarriak 
Ollarango diapiroko gatz depositoak duela 200 milioi urteko itsaso batean du jatorria. Akuiferoko ura kontaktuan dago gatz jalkin horiekin, eta litro bakoitzeko 250-260 gramo gatz-kontzentrazioarekin irteten da iturburutik.

## Ikus, halaber 
* Euskal Herriko gatzagak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Artetako gatzagak, ollo.es
* Artetako gatzagetako paseoa, mcp.es
Bis dat qui cito dat

**Bis dat qui cito dat** latindar esamoldea da eta euskaraz, hitzez hitz, "Bi aldiz ematen du azkar ematen duenak" esan nahi du.

## Jatorria 
Publilio Sirioren ***Sententiae***  aforismo liburuan du jatorria: *Inopi beneficium bis dat, qui dat celeriter* eta *Beneficium egenti bis dat, qui dat celeriter*. Publio Siroren aforismoak behartsuek egin ditzaketen mesedeez ari dira. Azkar egiten bada bi aldiz egiten da mesede: bata, egiten denean, eta bestea, presaz behar duenaren zain ez dagoenean.*

## Baliokideak 
Euskarazko "Laster emaile, bitan emaile"  esamoldearen parekoa da. Oihenartek jasoa zuen bere ***Euskal atsotitzak eta neurtitzak**'' liburuan 60. bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bombardier

**Bombardier Inc.** (frantsesez  ahoskatua) Quebeceko enpresa bat da, Montreal hirian egoitza duena. Trenbiderako materialaren ekoizpenean jarduten du, non munduko liderra den. Gainera, hegazkinak egiten ditu (Bombardier Aerospace) eta beste zerbitzu komertzial batzuk ere saltzen ditu. 64.000 langile inguru ditu, eta 2004an 15.500 milioi dolarreko negozio-zifra izan zuen.

1942an Joseph-Armand Bombardierrek Valcourten L'Auto-Neige Bombardier Limitée sortu zuen. Hasiera batean, trenbideetarako materialaren ekoizpeneri ekin zion. 1986an porrot egin ondoren Kanadako gobernuaren esku zegoen Canadair erosi zuen. 1989an Irlandako Short Brothers enpresa erosi zuen, honek ere porrot egin zuelarik. 1990ean Bombardierrek Learjet Corporation erosi zuen eta 1992an De Havilland Canada (une horretan Boeingen filiala zena).

## Erreferentziak
Murina harrisoni

'*Murina harrisoni *Murina'' generoko eta Vespertilionidae familiako saguzar espezie bat da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alstom

**Alstom SA** Frantziako enpresa bat da, elektrizitatearen sorkuntzan eta trenen (TGV, Eurostar edo tranbiak) eta itsasontzien (Queen Mary 2) ekoizpenean oinarritzen dena. 2004/2005 ekitaldian 13.700 milioi euroren salmentak izan zituen, eta 70 herrialdetan 69.000 pertsonari eman zien lana. Levallois-Perreten du egoitza.

## Erreferentziak
Bicêtre Ospitalea

**Bicêtre Ospitalea** () Parisko (Frantzia) hegoaldeko auzoetan dagoen Le Kremlin-Bicêtre udalerrian dago. Pariseko erdigunetik 4,5 km-ra dago. Bicêtre Ospitalea hasiera batean ospitale militar gisa aurreikusi zen, 1634an hasi zen eraikuntza. Vincent de Paul-en laguntzarekin, azkenean, umezurztegi gisa ireki zen 1642an. *Parisko Ospitale Nagusian* sartu zen 1656an. 1823an, *Hospice de la Vieillesse Hommes* deitzen zitzaion. 1885ean, *Hospice de Bicêtre* izena jarri zioten. 

Bere historian zehar hainbat erabilera aldi berean izan ditu: umezurztegia, kartzela, eroetxea, eta ospitalea. Bere gonbidatu ospetsuena Sadeko markesa izan zen.  

Bicêtre *Asylum de Bicêtre bezala ezagunagoa da,* non 1793an Philippe Pinel superintendenteak buruko gaixoen tratamenduan giza metodoak sartu zituen lehenengoa izan zela aitortu zitzaion.

*Bicêtre* aipatzen da Foucaulten *Eromena eta Zibilizazioaren* azken kapituluan "Erietxearen jaiotza" izenburuarekin. Bertan, Pinelen metodoak gizakiak baino zorigaitzagoak bezala sailkatzen dira.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pitié-Salpêtrière Ospitalea

## Kanpo estekak 
* Bicêtre Ospitalearen historia
* Bicetre Ospitala: Ehunka mamutako gunea
Ubisoft

**Ubisoft Entertainment SA** (frantsesez  ahoskatua; lehen **Ubi Soft Entertainment SA** deitua) Frantziako bideo-joko enpresa bat da, 1986an Bretainian sortua. Egungo egoitza Montreuil-Sous-Boisen dago.

''Assassin's Creed*, *Far Cry*, *Tom Clancy's Splinter Cell*, *Prince of Persia*, *Rayman*, *Just Dance*, *Ghost Recon*, *Red Steel*, *Rainbow Six*, *Brothers in Arms*, *Tom Clancy's H.A.W.X.*, *Watch Dogs* eta *For Honor* sailak eta *CSI*, *Heroes of Might and Magic V* eta *Red Steel'' bideo-jokoak sortu ditu. Egun, bere industrian, Europako enpresarik nagusiena eta laugarrena munduan (Activision Blizzard, Electronic Arts eta Take-Two Interactive enpresen ondoren).

## Bideo-joko nagusiak 
## Erreferentziak
Activision Blizzard

**Activision Blizzard, Inc.** (lehen **Activision, Inc.** deitua) Estatu Batuetako bideo-joko enpresa bat da, 2008an Kalifornian sortua. Activision (Call Of Duty, Guitar Hero, Tony Hawk edota Skylanders sailen sortzailea) eta Blizzard Entertainment (World of Warcraft, Diablo, StarCraft edota Overwatch sailen sortzailea) biltzean sortu zuten.

Tencent Holdingsek konpainia erosi ondoren, bere industrian, estatubatuar enpresarik nagusiena eta lehena munduan (ondorengoak Electronic Arts eta Take-Two Interactive dira) bilakatu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Take-Two Interactive

**Take-Two Interactive Software, Inc.** (baita **Take-Two** edo **Take2** ere deitua) Estatu Batuetako bideo-joko enpresa bat da, 1993an New Yorken sortua. Take-Two 2K Games eta Rockstar Games enpresen jabea da. Zenbait bideo-joko inportante sortu ditu, tartean *Grand Theft Auto*, *Serious Sam*, *Midnight Club* edo *Red Dead* sailakoak.

Egun, bere industrian, bigarren estatubatuar enpresarik nagusiena da eta baita munduan ere (aurrean Activision Blizzard baino ez du).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kulina herria

**Kulina herria**, Amazonas oihanean, Brasil eta Perun bizi den amerindiar herri bat da. Brasilgo Amazonas eta Acre estatuetan 2.540 lagun bizi dira, eta Peruko hego-ekialdean 400 inguru, Purus eta Santa Rosa ibaien artean.

## Kanpo estekak
50. Oscar Sariak

**50. Oscar Sarien ekitaldia** 1978ko apirilaren 3an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1977. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezlea Bob Hope izan zen eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
* (*) Lorpen bereziaren Oscar Saria eskuratu zuen

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Lorpen bereziaren Oscar Saria 
* ***Star Wars*** (Ben Burtt) filmaren alien, kreatura eta roboten ahotsengatik.
* ***Close Encounters of the Third Kind*** (Frank Warner) filmaren soinu efektuen edizioagatik.

### Ohorezko Oscar Saria 
* **Margaret Booth**

### Jean Hersholt Humanitario Saria 
* **Charlton Heston**

### Irving G. Thalberg oroigarrizko Saria 
* **Walter Mirisch**

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Waterfordeko badia

**Waterfordeko badia**,  eta , Irlandako hegoalden dagoen badia bat da, Waterford konderria eta Wexford konderriaren arteko mugan, eta Three Sisters, Nore ibaia, Suir ibaia eta Barrow ibaiaren bokaleetan. Waterford eta New Ross udalerrietatik nabigagarria da.
Nerea Irigoyen

**Nerea Irigoyen Vergara** (Zaragoza, 1981) birologoa da.

## Biografia 
Farmazian lizentziatua, Nafarroako Unibertsitatean, eta Madrilgo Unibertsitate Autonomoan doktoratua, Biologia Molekularrean, Birologia espezialitatean.

Espainiako Bioteknologia Zentroan egin zuen tesia (CNB-CSIC), eta Cambridgeko Unibertsitatean, berriz, doktoretza-ondorengoa. 2018ko irailetik bere ikerketa-taldea zuzentzen du, Cambridgeko Birologia Sailean eta Cambrigde Univertsitatean laborategi buru izatera iritsi den lehen emakumea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa "ESPERÁBAMOS UNA PANDEMIA, PERO NO QUE FUERA PROVOCADA POR UN CORONAVIRUS(2020)
Nerea Irastorza

**Nerea Irastorza Landa** (Donostia, Gipuzkoa, 1991) neurozientzialaria da.

## Biografia 
Nereak Ingeniaritza Biomedikoko gradua egin zuen Tecnunen, ondoren "Errehabilitaziorako Sistema Mekatronikoak" masterra, Pariseko Pierre et Marie Curie Unibertsitatean. Masterreko proiektua egitera, berriz, Tübingeneko Unibertsitateko Psikologia Mediko eta Portaeraren Neurobiologiako Institutura jo zuen (Alemania), Neuroprotesien taldera. Doktoretza talde berean, Max Planck Ikerketa Institutuaren programaren barruan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Maria Jasokundearen eliza (Aduna)

**Andre Maria Jasokundearen eliza** Adunako eliza nagusia da. Mariaren Jasokundeari kontsagratua dago. 1599an eraikia, *chapitel* bat dauka dorrean, oso arraroa Gipuzkoako elizetan. Barnean, Pedro Latijerakoaren lana (XVII. mendea) dauka eta alboko kapelan Kristo bat.

## Deskripzioa 
Areto erako oinplanoa du eta habeartea bi ataletan zatituta; horietatik zabalena absidea da, poligono formakoa. Presbiterioan, alde banatan, kapera bat dago zirkuluerdiko arkuarekin. Habearteko bi atalak gurutze gangaz estalita daude; hormei atxikita dauden zutabeerdi zilindrikoetan bermatuta ageri dira gangak, eta zutabeerdiok, aldi berean, bi zutabeerdi txiki erantsita dauzkate. Habeartearen oinean, arku beheratu baten gainean, koru sakon bat dago.
Eliza iluna da, hormetan hiru bao baino gehiago ez dago eta: leiho txiki bat, zirkuluerdikoa, burualdearen gainean, beste bat koruaren gainean, eta okulu bat epistola aldeko kaperan. Eraikin osoa kareharri landuz egina da. Barrualdean erdi pareraino agerian daude harlanduak; erditik gora, nerbioak eta euskarriak izan ezik, emokatuta dago. Kanpoaldean, ertzetan, kontrahorma edo ostiko makur batzuk ageri dira. Fatxaden erremateetan erlaitz bat ikus daiteke eta hormigoizko estalki moderno bat.

Habeartearen oinean portada gotiko interesgarri bat dago arkiboltekin, arkupe batez babestuta, ia erabat itxita. Arkupeak epistola aldetik aurrera segitzen du, eta bertan irekiago ageri da: bertako sarbideak zirkuluerdiko arkua du dobelarekin. Zurezko egituraz estalita dago arkupea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Banpiroen aurkako ehorzketa

**Banpiroen aurkako ehorzketa** edo **banpiro-ehorzketa**, hildakoari norbaitek banpiro motako mendeku bat egiteko edo "benetako" banpiroaz prebenitzen zuela uste zen modu batean egindako ehorzketa bat da. Tradizioak, Erdi Arotik ezagutzen direnak, oso ezberdinak ziren eremuaren arabera, eta oso ohikoako Polonian.

## Ezezagunari beldur 
Banpiro ehorzketa askotan arazo fisiko edo psikologiko nabarmenak zituzten pertsonak ehorzten ziren, batzuetan bizirik ere. Poloniako Kałdusen aurkitutako hilerri batean, adibidez, 1.000 bat gorpu daude, eta horietatik 14k banpiroen aurkako ehorzketa moduren bat dute. Horietako batzuk buruz-bera lurperatzen ziren, beste batzuei harriak sartzen zitzaizkien ahoan, eta badaude iltzatutako lepoak edo moztutako buruak ere. Beste interpretazio batzuen arabera, hauek exekuzioak edo krimenengatik hil ondoren egindako ekintzak izango lirateke.

## Adibideak 
Arkeologoek, uste denez, mota honetakoak diren ehorzketa kopuru bat aurkitu zuten.

* Emakume baten hileta XVI. mendearen erdialdean Lazzaretto Nuovo uhartean, Veneziako aintziran, Italian.
* Drawsko hilerria, Polonian, XVII eta XVIII. mendeetan datatua, baina eztabaidatua.
* Gliwice, Polonia, datarik gabe
* Erdi Aroko hilerriaren kokalekua Polonian
* Sanokeko hileta anti-banpirikoa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Huaorani herria

**Huaorani herria**, **Waoraniak**, **Waodaniak** edo **Aukak** (kitxueraz "Basatiak"), Amazonas oihanean, Ekuadorko Napo, Orellana eta Pastaza probintzietako jatorrizko herri bat da. 2001ean 2.500 lagunek osatzen zuten.
Lide Arana

**Lide Arana Urbieta** (Donostia, Gipuzkoa, 1984) biokimikaria da.

## Biografia 
Biokimika eta Biologia Molekularrean lizentziatu ondoren, Biomedikuntza eta Biologia Molekularra Masterra egin zuen, Zientzia eta Teknologia Fakultatean (EHU). 2012an, Biokimikan doktoratu zen, eta doktoretza ondoko ikertzaile izan zen bi urtez.

2011tik EHUko irakaslea da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa. "Gure alorrean ikertzaile gaztea izateak atzerrian lan egitea suposatzen du" (2015)
Mary Renault

**Mary Renault** (Forest Gate, Newham, 1905eko irailaren 4a - Lurmutur Hiria, 1983ko abenduaren 13a) ingeles eleberrigilea izan zen. Idazketan hasi aurretik erizain gisa lan egin zuen. 1948an Hegoafrikara emigratu zuen Julie Mullard bikotekidearekin. Antzinako Grezian kokatutako eleberri historikoak idatzi zituen.

## Lanak 
### Fikzioa garaikidea 
* *Purposes of love* (1939)
* *Kind Are Her Answers* (1940)
* *The Friendly Young Ladies* (1944)
* *Return to Night* (1947)
* *The North Face* (1948)
* *Charioteer* (1953)
### Eleberri historikoak 
* *The Last of the Wine* (1956)
* *The King Must Die* (1958)
* *The Bull from the Sea* (1962)
* *The Mask of Apollo* (1966)
* *Fire from Heaven* (1969)
* *The Persian Boy* (1972)
* *The Praise Singer* (1978)
* *Funeral Games* (1981)
### Ez-fikziozkoa 
* *The Lion in the Gateway: The Heroic Battles of the Greeks and Persians at Marathon, Salamis, and Thermopylae* (1964)
* *The Nature of Alexander* (1975)
Augusta Déjerine-Klumpke

**Augusta Déjerine-Klumpke** (1859ko urriaren 15a - 1927ko azaroaren 5a) estatubatuar jatorriko frantziar medikua izan zen, neuroanatomian egin zuen lanagatik ezaguna. Parisko ospitale batean lan egin zuen lehen emakumezko egoiliarra izan zen. 

Gazte-gaztetatik, Klumpkeren familiak bere anbizio medikoak babestu zituen, eta Parisera joan ziren bizitzera bera eta Anna Elizabeth Klumpke, Julia Klumpke eta Dorothea Klumpke ahizpak euren jarduerak jarrai zitzaten. Medikuntza arloan emakumea izateagatik mespretxatu arren, bere ikasketa medikoetan jarraitu zuen ikasgela barruan zein kanpoan, Muséum d'Histoire Naturelle laborategietan lan egiteraino. Azkenean, medikuntza arloan zuen gaitasunagatik eta hizkuntzetan ingelesez eta alemanez hitz egiteko gaitasunagatik ospea lortu zuen. Horrek Blanche Edwards-Pillet- ekin batera Parisko Ospitaleetako lehen emakume egoiliarrak izatera eraman zuen.

Denbora tarte horretan gaur egun Klumpke-ren paralisia deitzen dena zer den edo nerbioek kontrolatzen duten besoen mugimenduaren lesioa azaldu zuen. Alfred Vulpianen zuzendaritzapean lan egin zuen, bere medikuntza eskola zaharreko dekanoarekin, medikuntza eskolara joatearen aurka agertu zen emakumea eta garai hartan nahiko gaztea zelako.

Bizitzan zehar, bere izena berrogeita hamasei artikulutan agertu zen, eta horietako batzuk berak idatzi zituen. Nerbio zentroen anatomiari buruzko bi liburukiak ere idatzi zituen *Anatomie des Centers Nerveux* izenekoa bere senarrarekin, Joseph Jules Dejerinerekin. Klumpke hainbat elkarte zientifikotako kide izan zen, horien artean Société de Biologie (lehen emakumea hautatua izan zen) eta Société de Neurologie de Paris. Aurkikuntzen sariak ere jaso zituen, baita Officier de la Légion d'honneur eta Chevalier de la Légion d'honneur ere.

## Erreferentziak
Filipika

**Filipika,** hizkuntza testuinguruan, hitzaldi sutsua da, kondenatzailea, edo diatriba, aurkari politiko jakin bat kondenatzen duena. 

Adierazpenaren jatorria Demostenesek Filipo II.a Mazedoniakoaren aurka egindako eraso batzuetan datza. Filipikak, orduan, testuinguru historikoan, K.a. 351-50 eta K.a. 340 artean idatzitako lau dokumentu dira, mazedoniarraren botere hazkorraren kontra zuzenduta, mehatxu gisa ikusten baitzuen ez soilik Atenasentzat, baizik eta greziar hiri-estatu guztientzat.

Marko Tulio Zizeronek, Demostenesen miresleak, izenburu bera jarri zien Marko Antonioren kontra, bigarren triunbiratuaren garaian, emandako hitzaldiei.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Jurgiren ordena (Hungaria)

thumb|San Jurgiren ordenaren ikurra.
**San Jurgiren Ordena** (; ) hungariar zaldunen ordena militar kristau bat izan zen.

Erdi Aroko Hungariako Erresuman, Karlos I.a Hungariakoa erregeak sortu zuen. San Jurgiren Ordena munduan sortutako lehen ordena laikoa izan zen 1326an, gainontzekoak (ordena tenplarioa, teutonikoa, ospitalarioa) elizakoak baitziren. Ordena hungariarra Karlos I.a Hungariakoaren, honen seme Luis I.a Hungariakoaren eta Maria I.a Hungariakoaren erregealdietan existitu zen.

Bere leloa *IN VERITATE IUSTUS SUM HUIC FRATERNALI SOCIETATE* da (*egian anaikidetza justu bat gara*).

## Kanpo estekak
Lardasketa

'''''Lardasketa: parrez ta negarrez Bedayo'tar batek Argentinan idatzia*** (sarritan ***Lardasketa'''* bezala bakarrik aipatua) Jose Ramon Zubillaga bedaiotar idazleak 1964. urtean argitaratutako euskarazko lan autobiografikoa da. Argentinan idatzi zuen eta Tolosan argitaratu zen, *Auspoa'' liburu sailean. Egileak lana bere anaia Faustino Zubillagari eskaini zion.

## Sinopsia 
Egileak bere bizitza kontatzen du lanean, lan autobiografiko bat izaki. Berrogeita bederatzi ataletan banatuta dago liburua, hitzaurrea eta eskaintza zenbatu gabe. Hitzaurrean egileak Ameriketara joandako euskaldunei buruz egiten du gogoeta, biztanleriaren galera horrek Euskal Herriari egindako kaltea azpimarratzen du, herri handiagoa izan zitekeelakoan halako emigrazioak gertatu izan ez balira. Euskaldun asko beste kontinentera igaro zirela esaten du, inoiz ez bueltatzekotan eta horiek izandako istorio guztiekin euskarazko liburu bana egin izan balitz, euskal literatura zenbat aberastuko zatekeen hausnartzen du. Hutsune hori betetzera dator bere lana eta euskaldunei gogorarazten die Euskal Herria ez dela soilik gune geografiko jakin batean dagoen herria, mundu osora zabaldu dena baizik, euskal diasporari esker.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Lardasketa. EIMA katalogoa.
* Lardasketa. Euskaltzaindia.

## Kanpo estekak
Emir Kusturica & The No Smoking Orchestra

**Emir Kusturica & The No Smoking Orchestra**, Serbiako garage rock musika talde bat da. 1993an Belgrado hiriburuan sortua izan zen.

## Diskografia 
### Estudioko diskoak 
* *Ja nisam odavle* (1997) (as Nele Karajlić & Zabranjeno pušenje)
* *Black Cat, White Cat* (1998)
* *Unza Unza Time* (2000)
* *Life Is A Miracle* (2004)
* *Live Is A Miracle In Buenos Aires* (2005)
* ''Emir Kusturica's Time Of The Gypsies Punk Opera* (2007)
* *Corps Diplomatique* (2018)

### Bilduma diskoak 
* *The Best Of Emir Kusturica and The No Smoking Orchestra'' (2009)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Fanfare Ciocărlia

**Fanfare Ciocărlia**, Errumaniako balkan brass musika talde bat da. Balkaneetako musika herrikoia jotzen du eta 1990ean Errumaniako ipar-ekialdeko Dagâța udalerrian sortua izan zen.

## Diskografia 
### CD 
* *Radio Paşcani* (1998)
* *Baro Biao - World Wide Wedding* (1999)
* *Iag Bari - The Gypsy Horns from the Mountains Beyond* (2001)
* *Gili Garabdi - Ancient Secrets of Gypsy Brass* (2005)
* *Queens and Kings* (2007)
* *LIVE!* (2009)
* *Balkan Brass Battle* (2011) Boban & Marko Marković Orkestarekin batera
* ''Devil's Tale* (2014) Adrian Rasorekin batera
* *Onwards to Mars!* (2016)

### Biniloa bakarrik 
* *Best of Gypsy Brass* (2009)
* *20* (2016)

### DVD 
* *Gypsy Brass Legends - The Story of the Band'' (2004)

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Burdina gori

[thumb|Gorituta abereak markatzeko burdinak, [Nafarroako Erresumako Museo Etnografikoan.]]
[thumb|Texasko [Mitchell konderria (Texas)|Mitchell konderriko ganaduzaleen markak.]]

**Burdina goria** abereak, zura, edo larrua markatzeko tresna da. Sinbolo edo hizki zehatz baten irudia muturrean duen burdina sutan gorituz gero, eta hura ezarri larru edo azalera jakin batean, marka iraunkor ezabaezin bat uzten du.

Abereen kasuan, jabetza zehazteko metodoa da, abeltzain bakoitzak, jabe bakoitzak, bere marka berezkoa ezarri ohi duenez burdina goriarekin.

Gizakiei ere aplikatu izan zaie esklabotzan.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Berontzi

[thumb|Berontziak [Nafarroako Erresumako Museo Etnografikoan.]]
**Berontzia** ohea berotzeko erabiltzen zen tresna zen. Bertan ikatza edo beste erregairen bat errez ematen zuen beroa.

Etxeko elementu arrunta zen negu hotzak dituzten herrialdeetan, batez ere Europan, eta baita Euskal Herrian ere. Metalezko edukiontzi batez osatua zegoen. Normalean helduleku batez hornitua eta zartagin baten itxura zuen, tapa sendo eta sarri apainduarekin. Berontzia txingarrez betetzen zen eta oheko izaren azpian jartzen zen, ohera sartu aurretik berotzeko eta edo lehortzeko.

20. mendean urez betetako poltsa beroaren erabilerak ordezkatu zuen tresna hau nagusiki.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Andre Maria Doloretakoa

[thumb|[Kolonbiako Aguadas herriko Andre Maria Doloretakoa.]]
**Andre Maria Doloretakoa** kristauek Andre Mariari ezarritako izenetako bat da. Amargurako Andre Maria, Pietateko Andre Maria, Angustietako Andre Maria edo Zazpi Doloretako Ama Birjina izenez ere ezagutzen da. Irailaren 15ean ospatzen dute; normalean, arropa beltza edo morea janzten dute.

Latinez ''* edo *Mater Dolorosa* izenak ditu, eta Eliza Katolikoak Maria gurtzeko erabiltzen dituen adbokazio ugarietako bat da. Adbokazioak amaren oinaze-sentimendua nabarmentzen du, semearen sufrimenduaren aurrean, eta zenbait forma ikonografiko har ditzake, nagusiak izanik:

* Mariaren zazpi nekeak, Jesukristoren bizitzako zazpi pasarte dira, ebanjelioek kontatzen dutenak, Maria sufriarazi zutenak, bere semearekin batera zihoana Erredentzioaren misioan.
* Pietà delakoa, Mariak Kristoren gorputzari eusten diolarik.
* Stabat Mater delakoa irudia, non Maria otoitzean ageri ohi den, ohikoan Jesus gurutziltzatuaren oinetan.

*Mater Dolorosa''rekiko debozioa XI. mendearen amaieratik aurrera garatu zen. 1239an, Florentziako elizbarrutian, Mariaren Zerbitzarien Ordenak edo Mariaren Zerbitzari Fraideen Ordenak, bere espiritualtasuna Andre Mariari oso lotua baitzuen, Andre Maria Doloretakoaren jaia finkatu zuen irailaren 15ean.

## Kanpo estekak
Brunette uhartea

**Brunette uhartea** () Ternua uhartearen hegoaldean dagoen uhartea da, Fortune badian, Frantziako Saint-Pierre eta Mikelune uhartediaren iparraldean. 20 km² ditu.

## Historia 
XIX. mendearen hasieratik, uhartean arrantzaleen komunitate bat zegoen. Han egon ziren 1950eko hamarkadaren amaiera arte: gobernuak handik eraman zituen. Ondoren, Brunette uhartea bertako faunako erreserba bihurtu zen.

1964an Ternuan bisonteak sartzeko saiakera esperimentala egin zen, Brunette Island proba gune gisa erabiliz. Saiakera honek ez zuen arrakasta izan. Esperimentu hau egin zenetik, biologoek Brunette uhartea espezieak sartzeko erabiltzen jarraitu dute: bisonte, erbi artiko, elur-orein, Lagopus, *Alces americanus* eta beste batzuk, fauna ikusteko eta hazteko gune gisa. Espezie guztiak ondo moldatu dira, bisonteak izan ezik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Brunette uhartea Kanadako Entziklopedian.
* Brunette uhartean bisontea sartzeko esperientzia.
Bessie Coleman

**Bessie Coleman** (Atlanta, Texas, Ameriketako Estatu Batuak, 1892ko urtarrilaren 26a - 1926ko apirilaren 30a) hegazkinlari aitzindarietako bat izan zen. Pilotu baimena lortu zuen afro-amerikar jatorriko lehen emakumea izan zen, bai eta hori lortu zuen amerindiar jatorriko lehen pertsona ere. Nazioarteko Federazio Aeronautikoarengandik pilotu lizentzia eskuratu zuen 1921eko ekainaren 15ean, eta nazioarteko pilotu lizentzia lortu zuen lehen pertsona beltza izan zen.

Lurretik ateratako etekinen parte baten truke lur jabeentzat lurrak lantzen zituen Texasko nekazari familia baten sortua, Coleman kotoizko soroetan aritu zen gaztetan. Aldi hartan bertan, beltzentzat banandutako eskola txiki batean ikasten zuen. Langstongo Unibertsitatera ikastera joan zen ikasturte batez. Hegan egiteko interesa izan zuen hasieran, baina afro-amerikarrek, amerindiarrek eta emakumeek ez zuten hegazkinlari trebakuntza jasotzeko aukerarik Ameriketako Estatu Batuetan. Beraz, dirua aurreztu zuen, eta hegazkinlari eskoletara Frantziara joateko babesak lortu zituen. Ondoren, pilotu bilakatu zen Estatu Batuetan, aire ikuskizun guztiz arriskutsuetan. *Queen Bess* eta *Brave Bessie* izenez ezaguna zen, eta afro-amerikar hegazkinlarientzako eskola abiatzeko asmoa zerabilen. Coleman hegazkinaren istripu batean hil zen 1926an, hegazkin berri bat probatzen ari zela. Bere aitzindari rola inspirazio iturri izan zen hastapenetako pilotu haientzat eta afro-amerikar nahiz amerindiar komunitateentzat.

## Irudi galeria 

Coleman-licens.jpg | Bessie Colemanen hegazkinlari baimena, 1921ko ekainaren 15ean jaulkia.
Bessie Coleman and her plane (1922).jpg | Bessie Coleman, bere hegazkinarekin, 1922an.
Bessie Coleman in 1923.jpg | Bessie Coleman, 1923an.

## Erreferentziak 
## Gaian sakontzeko 
*  King, Anita (1976). "Brave Bessie: First Black Pilot". *Essence Magazine*. Parts 1 & 2 (May, June).
*  Bilstein, Roger (1985). *Aviation in Texas*. Austin: Texas Monthly Press. ISBN 9780932012951.
*  Freydberg, Elizabeth Hadley (1994). *Bessie Coleman: The Brownskin Lady Bird.* Garland. ISBN 9780815314615.
*  Fisher, Lillian M. (1995). *Brave Bessie: Flying Free*. Hencrick-Long. ISBN 9780937460948.
*  Hart, Philip S. (1996). *Up in the Air: The Story of Bessie Coleman*. Trailblazer Biographies. First Avenue Editions. ISBN 978-0876149782.
*  Johnson, Dolores (1997). *She Dared to Fly: Bessie Coleman*. New York: Benchmark Books. ISBN 978-0761404873.
*  Plantz, Connie (2001). Bessie Coleman: First Black Woman Pilot. African-American Biographies. Enslow Publishers. ASIN B01K3N5GUM.
*  Holway, John R. (2012). Bessie Coleman: Pioneering Black Woman Aviator. ISBN 9780985738914.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Bideoak:
**  
**  .
Marc Fumaroli

**Marc Fumaroli** (Marseilla, 1932ko ekainaren 10a - Paris, 2020ko ekainaren 24a) frantziar literatura-kritikari eta saiakeragilea izan zen. Parisko Unibertsitateko irakaslea, erretoriko katedraduna eta Frantses Akademiako kidea izan zen. XVII. mendean espezialitatua zegoen.

## Lanak 
* *Héros et Orateurs, rhétorique et dramaturgie cornélienne*, Droz, 1990
* *Le Poète et le Roi, Jean de La Fontaine et son siècle*, Éditions de Fallois, 1997
* ''L'État culturel : une religion moderne*, Éditions de Fallois, 1991 ; rééd. Livre de Poche, 1999 
* *L'Âge de l'éloquence : rhétorique et « res literaria » de la Renaissance au seuil de l'époque classique*, Droz, 1980 ; rééd. Albin Michel, 1994 
* *La Diplomatie de l'esprit : de Montaigne à La Fontaine*, Hermann, 1995 ; rééd. 1998 
* *Histoire de la rhétorique dans l'Europe moderne : 1450-1950*, Presses universitaires de France, 1999 
* *L'École du silence. Le sentiment des images au *, Paris, Flammarion, 1999 
* *Quand l'Europe parlait français*, Éditions de Fallois, 2001  
* *Orgies et fééries, Chroniques du théâtre à Paris autour de 1968*, Editions de Fallois, 2002
* *Chateaubriand : poésie et Terreur*, Éditions de Fallois, 2003  
* *Maurice Quentin de La Tour et le siècle de Louis XV*, Éditions du Quesne, 2005 
* *Exercices de lecture : de Rabelais à Paul Valéry*, Gallimard, « Bibliothèque des idées », 2006, 778 p. 
* *Peinture et pouvoirs aux XVII et XVIII siècles : de Rome à Paris*, Faton, 2007, 397 p. 
* *Paris-New York et retour : voyage dans les arts et les images : journal, 2007-2008*, Fayard, 2009, 634 p. 
* *Chateaubriand et Rousseau*, conférence au Collège de France 1995, CD audio, éd. Le Livre Qui Parle, 2009
* *Discours de réception de Jean Clair à l'Académie française et réponse de Marc Fumaroli*, Gallimard, 2009, 130 p. 
* *Le Big bang et après ?*, avec Alexandre Adler, Blandine Kriegel et Trinh Xuan Thuan, Albin Michel, 2010, 168 p. 
* *L’Homme de cour'', préface-essai sur l'œuvre de Baltasar Gracián, Gallimard, « Folio Classique », 2011, 654 p. 
* *Le livre des métaphores : essai sur la mémoire de la langue française*, Robert Laffont, 2012
* *Des Modernes aux Anciens*, Gallimard, « Tel », 2012 
* *La République des Lettres*, Paris, Gallimard, « Bibliothèque des histoires », 2015 
* ''Mundus muliebris: Elisabeth Louise Vigée Le Brun, peintre de l'Ancien régime féminin*, coll. Fall.Litt., Éditions de Fallois, 2015 
* *Œuvres I-II'', préface sur l'œuvre de Jean d'Ormesson, Bibliothèque de la Pléiade, Gallimard, 2015
* *Le comte de Caylus et Edme Bouchardon : deux réformateurs du goût sous Louis XV*, coll. Essai Somogy, Coédition Somogy, 2016 
* *Madame du Deffand et son monde*, préface de l'ouvrage de Benedetta Craveri, Coll. Au fil de l'histoire, Flammarion, 2017
* *Partis pris*, coll. Bouquins, Robert Laffont, 2019
* ''Le poète et l'empereur : et autres textes sur Chateaubriand'', Les Belles lettres, 2019
Sentineldar

**Sentineldarrak**, **sentinel herria**, edo **Ipar Sentinelgo uhartetarrak**, Indiako Ipar Sentinel uharteko jatorrizko herria da, Bengalako golkoan. Andamandar taldeko herria da. 50-200 kidek osatzen dute. Sentinelera hizkuntza mintzatzen dute.

1956an Indiako Gobernuak Ipar Sentinel uhartea tribu erreserba izendatu eta bertara bidaiatzea eta 4,8 kilometro baina gutxigora hurbiltzea debakatu zuen. Horregatik uhartea indiar patrulaontziez zaindua dago, kanpotarrak bertaratu ez daitezen. Argazkiak ateratzea ere debekatua dago.

## Ikus, gainera 
* Ipar Sentinel uhartea
* Sentinelera

## Kanpo estekak
Bare min

**Bare mina**, **bareko mina** edo, besterik gabe, **barea** saihetseko min zorrotza da, lasterka egitean ager daitekeena. Heldu eta eutsi aditzekin ere erabil daiteke min horri aipamena egiteko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Claude Le Petit

[thumb|250px|Claude Le Petiten poema [Pont Neufen.]]
**Claude Le Petit** (Paris, 1638-*ib.*, 1662) frantziar idazle eta poeta izan zen. Parisko Grève plazan suan hilarazi zuten, 23 urte zituelarik.
49. Oscar Sariak

**49. Oscar Sarien ekitaldia** 1977ko martxoaren 28an Los Angeleseko Dorothy Chandler Pavilion aretoan egin zuten 1976. urtean zinemagintzan egindako lanik onenak saritzeko. Aurkezleak Richard Pryor, Ellen Burstyn, Jane Fonda eta Warren Beatty izan ziren eta Estatu Batuetan ABC telebistak eman zuen.

## Sari eta izendapen laburpena 
* (*) Lorpen bereziaren Oscar Saria eskuratu zuen

## Izendapen eta Sariak 
Garaileak letra lodian agertzen dira.

### Lorpen bereziaren Oscar Saria 
* ***King Kong*** (Carlo Rambaldi, Glen Robinson eta Frank Van der Veer) filmaren efektu bereziengatik.
* '''''Logan's Run*** (L. B. Abbott, Glen Robinson eta Matthew Yuricich) filmaren efektu bereziengatik.

### Irving G. Thalberg oroigarrizko Saria 
* **Pandro S. Berman*'

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Morbius (filma)

***Morbius***, 2022ko Daniel Espinosa suediarrak zuzendutako superheroi film bat da, Marvel Comics komiki argitaletxearen izen berdineko pertsonaian oinarritua. Jared Leto, Matt Smith, Adria Arjona, Jared Harris, Al Madrigal eta Tyrese Gibson aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Michael Morbius (Jared Leto) odol gaitz bat jasatean bere osasuna gero eta okerrera joango da, bere burua sendatzen saiatu baina huts egingo du, banpiro batean bilakatuz. 

## Aktoreak 
* Jared Leto: Dr. Michael Morbius
* Matt Smith: Milo
* Adria Arjona: Martine Bancroft
* Jared Harris: Nicholas Morbius
* Al Madrigal: Alberto "Al" Rodriguez
* Tyrese Gibson: Simon Stroud

## Bitxikeriak 
Filmaren momentu batean "''It's Morbing Time''" esaten du eta hori meme batean bihurtu omen zen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala 
* IMDBko fitxa irakurgai
Ospitale militar

[thumb|[Ris-Orangis-eko ospitale milirarra 1916an]]
**Ospitale militarra** osasun-zentro bat da, langile militarrak, haien familiak eta baimendutako beste erabiltzaile batzuk zaintzeko. Espezialitate mediko eta kirurgikoen laguntza eskaintzen du, diagnostikoa eta tratamendua ospitalean, anbulatorioan edo larrialdietan.  Ospitale militar batzuek beste erakunde batzuekin hitzarmenak dituzte beren osasun zerbitzuak biztanleria zibilari ere eskaintzeko. 

## Kokalekua 
Base militar batean edo gudu zelaian (odol-ospitalean edo kanpaina-ospitalean) edo hiri batean egon daiteke. Herrialde bakoitzeko itsas-armadak administratzen dituzten itsas ospitaleak kostaldeko hirietan edo itsasontzi batean kokatzen dira normalean.

Erresuma Batuan eta Alemanian ospitale militarrak itxi zituzten, eta militarrei sarritan tratamendua ematen zaizkie ospitale zibil bateko hegal berezi batean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kreuzberg

'''''', Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen auzo bat da, Friedrichshain-Kreuzberg barrutian. 2016an 153.887 biztanle zituen.
Friedrichshain

'''''', Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen auzo bat da, Friedrichshain-Kreuzberg barrutian. 2009an 114.050 biztanle zituen.
Izaro Zubiria

**Izaro Zubiria Ibarguren** (Gaztelu, Gipuzkoa, 1989ko abenduaren 23a) albaitaria eta ikertzailea da.

## Biografia 
Izarok albaitaritza ikasi zuen, eta, Elikagaien kalitatea eta segurtasun Masterra egin zuen. Doktore-tesia egiten hasi zen, eta, denboraldi batez eten bazuen ere, berriro itzuli zen ikerketara. Tartean, beste zenbait lan eta proiektu ere egin ditu, gehienak ganaduen eta elikaduraren arloarekin lotutakoak.

Orioko emakumezkoen trainerua lehenengo aldiz ofizialki uretan lehiatu zenean, 2010eko martxoaren 22an, Izarok patroi jardun zuen.

## Sariak 
2019ko CAF-Elhuyar sarien barruan, lehen sektoreari dagokion Neiker sari berezia jaso zuen *Esnea ekoizteko, bertako ala kanpoko proteina erabili?* lanarengatik.

## Iritziak 
Tolosaldeko Ataria komunikabidean iritziak emateko tartea izan zuen 2019tik 2021era bitartean. Lehen sektorea izan zuen gehienetan gaitzat, nahiz eta bestelako gaiak ere landu.  

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa Naiz irratian (2020) "Emakumeen ikusgarritasuna eta oztopoz beteriko bidea zientzian"
Jody Scheckter

**Jody David Scheckter** (East London, Lurmutur Ekialdea, 1950eko urtarrilaren 29a) hegoafrikar Formula 1ko auto-gidari ohia da. McLaren, Tyrrell, Wolf eta Ferrari taldeetako gidari izan zen. Hamar Sari Nagusi irabazi zituen eta Munduko Txapelketa lortu zuen 1979an Ferrari bat gidatuz. Ferrari ez zuen txapelketa bat irabazi 2000 arte Michael Schumacherrekin.
Oberbaum zubia

**Oberbaum zubia**, , Alemaniako Berlin hiriburuan dagoen zubi bat da, Spree ibaia zeharkatuz eta Friedrichshain eta Kreuzberg auzoak elkarlotuz. Alemaniaren bateratzearen ikur garrantzitsuenetako bat da, 1961-1989 artean Mendebaldeko Berlin eta Ekialdeko Berlinen arteko mugetako bat baitzen.

XVIII. mendetik leku honetan bazen egurrezko zubia. 1896an Otto Stahn udal arkitektoak baltiko gotiko estiloko zubia eraikiarazi zuen. Berlingo harresiaren erorketa eta Alemaniaren bateratzearen ondoren zubia zaharberritua izan zen eta Santiago Calatrava arkitektoak altzairuzko egituradun erdiko atal bat gehitu zion.

Zubia *Lola rennt* (1998) filmean agertzen da.
Dipendra Nepalgoa

**Dipendra Bir Bikram Shah** (; Katmandu, 1971ko ekainaren 27a -*ib.*, 2001eko ekainaren 4a) Nepalgo erregea izan zen 2001eko ekainean, hiru egunez. Birendra erregearen eta Ayshwaria erreginaren semea zen eta oinordeko printzea. 2001eko ekainaren 1ean armatuta sartu zen errege-jauregian eta aita, ama, Nirajan printzea anaia, Shruti printzesa arreba, eta errege familiako beste zazpi kide hil zituen. Ondoren, tiro bat bota zuen buruan, eta hiru egunez koma egoeran egon ondoren, hil egin zen. Hiru egun horietan Nepalgo errege izan zen konstituzioaren arabera. Bere oinordekoa, bere osaba Gyanendra izan zen.
Fantikorena

Fantikorena XVII. mendeko jauretxe bat da, 1641. urtean eraikia, Arteta (Ollaran) herrian dagoena. 1986. urtetik, Joxe Ulibarrena artistaren ekimenez, bertan kokatua dago Nafarroako Erresumako Museo Etnografikoa.

Bere berezitasun arkitektonikoa honetan datza: harrizko oinarriak dituzten zortzi zutabeetan eta beste hainbeste fuste montatu pisu bakoitzean habeen eta habetzan gangadunekin, modu horretara ez dagoelarik euskarri hormak beharrik. Teilatua lau isuritakoa da. 21. mendeko etxeak egitura jatorrizkoa gordetzen du neurri handi batean, nahiz eta aurrealdearen eskuinaldea, adibidez, berria den.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak