open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nick of Time (filma)

***Nick of Time***, , 1995eko John Badham britainiar-estatubatuarrak zuzendutako ekintza thriller film bat da. Johnny Depp, Christopher Walken, Charles S. Dutton, Peter Strauss, Roma Maffia, Gloria Reuben eta Marsha Mason aktoreek antzeztu zuten.

## Argumentua 
Gene Watson (Johnny Depp), kontulari alarguna eta Lynn (Courtney Chase) sei urteko alaba Los Angeles hiriko tren geltokira iritsi eta poliziak direla sinistu araziko dieten Smith jauna (Christopher Walken) eta Jones andrea (Roma Maffia) iruzurgileek bahitu egingo dituzte. Bahitzaileek Generi arma bat eman eta 90 minutuko epean Eleanor Grant (Marsha Mason) gobernadorea erailtzea aginduko diote, egin ezean bahitutako alabatxoa hilko dutelako mehatxupean.

## Aktoreak 
* Johnny Depp: Gene Watson
* Christopher Walken: Smith jauna
* Charles S. Dutton: Huey
* Roma Maffia: Jones andrea
* Marsha Mason: Eleanor Grant gobernadorea
* Peter Strauss: Brendan Grant
* Gloria Reuben: Krista Brooks
* G.D. Spradlin: Lobista
* Bill Smitrovich: Konfidantzazko Ofiziala
* Yul Vazquez: Gustino
* Edith Diaz: Irene
* Courtney Chase: Lynn Watson

## Kanpo loturak 
* IMDBko fitxa irakurgai
Aingeru Zaintzaile Santuaren baseliza (Egurbide)

**Aingeru Zaintzaile Santuaren baseliza** XVIII. mendeko eraikina da. Egurbideko eraikin multzo babestuko parte da.

## Deskribapena 
Eraikin exentua da, GI-2634 eskualdeko errepidearen eta Egurbidetorrea baserriaren artean dago. Oinplano karratua du (6,50 metro zabal eta 10,50 metro sakon) eta ipar-hegoaldera dago kokatuta. Estalkiak lau isurialde ditu, gailurra sarbideko fatxadarekiko elkarzut dago, eta arabiar teilak ditu. Hegoaldeko fatxadaren bertikalean, kanpai-horma bat nabarmentzen da kanpora. Kanpai-horma horrek kanpai bakarra du, zurezko bola bat eta burdinlaneko haize-orratza. Harlandu oneko aparailuaz egina da, eta zarpiatu eta zuriz margotu dira bertako harlanduzko eskantzuak eta baoburuak.

Hegoaldeko fatxadan dago sarrera, eta bertan erdi-puntuko arku inpostaduna dago; alboan, ur bedeinkatuarentzako bi ontzi. Atea tatxetez eta burdinsarez apaindu da. Arkuaren erdiko dobelan armarri txiki bat dago, eta eraikina egin ondoren jarri zen. Mendebaldeko fatxadan dago eraikineko leiho-bao bakarra. Bao horiek harladuzko ezpadurak dituzte.

Barnealdean, espazioa bi ertz-gangak estaltzen dute. Burualdean, erretaula barrokoa dago. Hormak, berriz, margotutako armarriz apainduta daude.

## Iruditegia 

Fitxategi:Egurbidetorrea eliza 2007 1042330.jpg|Baseliza Egurbidetorrearen atzean, 2007an.
Fitxategi:Azkoitia_-_Egurbide_Burdinola_eta_Errota_multzoa_-_8.jpg|Barnealdeko ikuspegia.
Fitxategi:Azkoitia - Egurbide Burdinola eta Errota multzoa - 10.jpg|Konpoaldean pontea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Arroz zambito

**Arroz zambitoa** Peruko, zehazki Lima hiriburuko, azkenburuko tipikoa da, arroz-esnearen antzekoa. XIX. mendean afrikar jatorriko kale saltzaileek saltzen zuten.

## Osagaiak eta prestaketa 
Arroz-esnearen antzera prestratzen da, baina hainbat osagai gehitzen zaizkio, hala nola, pekan intxaurrak, txiletar coquitoak, mahaspasak, koko birrindua eta bereziki chancaca, azukrez egindako jarabe gozoa. Dirudienez platera sortu zenean ez zen azukre findurik aurkitzen Liman eta horregatik erabiltzen zen chancaca.

Arroza egosi egiten da kanela eta iltzearekin. Bestetik chancaca kozinatzen da eztiaren ehundura hartu artean. Ondoren arroza eta chancaca nahastu egiten dira. Su bacuan hiru minutuz mugitu eta gainerako osagaiak gehitu.

## Izena 
Chancaca jarabeak kolore marroia ematen dio platerari eta horregatik du "zambito" izena. Hego Amerikan eta Karibe aldean zanbo esaten zaio pertsona beltz baten eta amerindiar baten arteko mestizajetik jaiotako pertsonari.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Edwin Linkomies

**Edwin Johan Lindegard Linkomies** (Viipuri, 1894ko abenduaren 22a – Helsinki, 1963ko irailaren 8a) finlandiar politikaria izan zen. Finlandiako lehen ministroa izan zen 1943tik 1944ra.

Edwin Flinck izenarekin jaio zen eta Rauman hezi zen. Helsinkiko Unibertsitatean graduatu zen eta zazpi urtez latinezko literaturako irakasle izan zen. Alemaniako unibertsitateetan ikerketak egin zituen eta bizitza osoan izan zituen harremanak haiekin. Unibertsitateko errektore izan zen 1932tik 1943ra, eta bertako kantziler 1962tik 1963ra.

Fennomaniar Mugimenduko kide izan zen eta 1928an Flinck abizen suediarraren ordez Likomies abizen finlandiarra jarri zuen. Koalizio Nazionaleko Alderdiko kide izan zen, 1933tik 1945era diputatu eta 1943tik 1944ra lehen ministro. Bigarren Mundu Gerra amaitu ondoren, bost urte eta erdiko kartzela-zigorra ezarri zioten Sobietar Batasunaren presioengatik, Jarraipenaren Gerraren arduradunetako bat izateagatik. 1948an askatu zuten, eta politika utzi eta bizitza akademikoari ekin zion.

## Kanpo estekak
Paxa eklesiastiko

[thumb|[Apezpiku bat bere paxa morearekin.]]
**Paxa eklesiastikoa** sotana lotzeko erabiltzen den gerriko bat da, gerria inguratzen jartzen dena eta erorketa bertikalean amaitzen dena. Elizako hierarkiaren arabera kolorea aldatzen da. Moire oihalarekin egin ohi da.

## Koloreak 
* Aita santuak paxa zuria erabiltzen du, moire zetazkoa, sotana zuriari eusteko.
* Kardinalek paxa gorria erabiltzen du sotana gorriari eusteko.
* Nuntzioek paxa morea erabiltzen dute sotanari eusteko.
* Apezpikuek eta ohorezko prelatuek ere morea erabiltzen dute.
* Presbiteroek paxa beltza erabiltzen dute, baina ez da ohikoa Latinoamerikan.
* Apaiztegian daudenek paxa urdina erabil dezakete. 

## Kanpo estekak
Curitibako artxidiozesia

**Curitibako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1892ko apirilaren 27an ezarri zen elizbarruti gisa eta 1926ko maiatzaren 10ean artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Curitiban dago. Egun artzapezpikua José Antônio Peruzzo da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
#### Curitibako apezpikuak 
* José de Camargo Barros (1894-1903)
* Leopoldo Duarte e Silva (1904-1906)
* João Francisco Braga (1907-1926)

#### Curitibako artzapezpikuak 
* João Francisco Braga (1926-1935)
* Ático Eusébio da Rocha (1935-1950)
* Manuel da Silveira d'Elboux (1950-1970)
* Pedro Antônio Marchetti Fedalto (1970-2004)
* Moacyr José Vitti (2004-2014)
* José Antônio Peruzzo (2015-)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Ignacy Krause (1950-1963)
* Gabriel Paulino Bueno Couto (1954-1955)
* Jerônimo Mazzarotto (1957-1970)
* Pedro Antônio Marchetti Fedalto (1966-1970)
* Albano Bortoletto Cavallin (1973-1986)
* Domingos Gabriel Wisniewski (1975-1979)
* Ladislau Biernaski (1979-2006)
* Moacyr José Vitti (1987-2002)
* Sérgio Arthur Braschi (1998-2003)
* Dirceu Vegini (2006-2010)
* João Carlos Seneme (2007-2013)
* Rafael Biernaski (2010-2015)
* José Mário Scalon Angonese (2013-2017)
* Francisco Cota de Oliveira (2017-2020)
* Amilton Manoel da Silva (2017-2020)
* Reginei José Modolo (2022-)
* Adenis Roberto de Oliveira (2024-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Errata

thumb|**Errata** bilduma bat. Adierazten da non dagoen txarto idatzitakoa, zein orrialdetan, zein lerrotan; nola idatzi den eta benetan zer idatzi nahi zen.**Errata** bat testu bat idazterakoan, kopiatzerakoan, editatzerakoan edo argitaratzerakoan nahi gabe egindako akats tipografikoa da, gehienetan akats txikia. 

Euskaraz singular edo mugagabean **errata** erabiltzen bada ere eta pluralean *erratak*, hitzaren jatorrian latinezko plural bat dago,  *errata* (= akatsak),  singularrean *erratum* edo *corrigendum*.  Latinezko testuetan ohikoa zen *Errata corrige!* esalditik (*Zuzendu akatsak!*) datorrela uste da. 

Errata argitaratutako testu batean zuzendu behar zen akatsa da; zuzendu behar zen akatsa baina editoreek, inprentakoek-edo, beranduegi antzemandako akatsa. 

Inprentara testuak eramaten zirenean, ohikoak izaten ziren inprentako langileen akatsak. Testua inprimaturik egon eta gero, ohikoa izaten zen eranskin bat gehitzea akatsen bildumekin eta zuzenketekin. Normalean errata horien bilduma liburu baten atzealdeari lotuta egoten zen, Akats bakoitza zehazten zuen paper-zati bat, erroreen bilduma agertzen zen, non akatsak zeuzkaten orrialdeen aurretik edo ondoren lot zitekeen.

Erratak egoten ziren testuak eskuz idatzi eta kopiatzen zirenean, erratak egon dira testua inprentetatik atera direnean, eta erratak daude testuak testu prozesadore eta zuzentzaile automatiko eta edizio sistema aurreratuak erabiltzen diren garaietan.
Alla Horska

**Alla Horska** (: ; Jalta, Krimea, 1929ko irailaren 18a - Vasylkiv, Ukraina, 1970eko azaroaren 17a) 1960ko hamarkadako Ukrainako margolari monumentalista izan zen, eta Ukrainako underground mugimenduaren lehen ordezkarietako bat. Ukrainako 60ko hamarkadako giza eskubideen mugimenduko ekintzailea ere izan zen. 41 urterekin erail zuten, haren familiak KGBren hilketa gisa dokumentatu duen gertakari batean.

## Biografia 
1960ko hamarkadaren hasieran, Nikita Khrustxov zelarik Sobietar Batasuneko buru, irekitze bat gertatu zen Ukrainan, non ikuspegi nazional bat onartuagoa izan zen tarte batez. Ingurune horretan artista eta intelektual talde bat osatu zen, "60tarrak" izenekoa, eta han ibili zen Hroska.

Alde artistikotik, talde horretako beste batzuen ildoan, obra politiko monumentalak landu zituen Hroskak Donetsken eta Krasnodonen: beirateak, muralak, mosaikoak... Alderdi politikotik erreibindikazio nazionalista sinbolikoetan ere murgildu zitren. Garai bertsuan bere ama hizkuntza errusiera zuelarik, ukrainera ikasi eta hiztun bilakatu zen. 

1968an *139.* *protesta-gutuna* sinatu zuen, Sobietar Batasuneko Alderdi Komunistako idazkari nagusi Léonid Brezhnevi zuzendua, Viatxeslav Txornovil ekintzaile politiko disidentearen kontrako  prozedura judizialak bertan behera uzteko eskatuz. Ondorioz, KGB gutuna sinatu zutenei presio egiten eta mehatxu egiten hasi zen.

Alla Horska 1970eko azaroan hil zuten. Aitaginarrebaren etxera joan zen, eta ez zen beste berririk izan. Aitaginarreba hila aurkitu zuten biharamunean trenbide baten ondoan, eta jarraian haren etxera sartu zirelarik, han zerraldo aurkitu zuten Horska, aizkorakadak zituela buruan. Ikerketak determinatu zuen aitaginarrebak hil zuela, eta gero suizidatu egin zela hiltzailea.

Hileta hurrengo abenduaren 7an izan zen, eta erresistentzia zibileko kanpaina bihurtu zen, non Jevgen Sverstiuk, Vassyl Stus, Ivan Hel eta Oles Serhienko disidente ezagunek hitzaldiak eman zituzten. 

## Lanak 

Fitxategi:Гастроном «Киев» в Мариуполе, Проспект Ленина 48, , Мозаика, Галина Зубченко, Григорий Пришедько, Аллы Горской (3).png|Mariupolgo beste mosaiko bat, janari denda batekoa.
Fitxategi:Могила А. О. Горської, визначної художниці і громадської діячки DSC 0691.jpg|A. Gorskaiaren hilarria, Kiev.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Guarapuavako elizbarrutia

**Guarapuavako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1965eko abenduaren 16an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Guarapuavan dago. Egun apezpikua Amilton Manoel da Silva da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Friedrich Helmel (1966-1986)
* Albano Bortoletto Cavallin (1986-1992)
* Giovanni Zerbini (1995-2003)
* Antônio Wagner da Silva (2003-2020)
* Amilton Manoel da Silva (2020-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Antônio Wagner da Silva (2000-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Santa Ana (horma-irudia)

**Santa Ana** Makuriako horma-irudi bat da, ustez VIII. eta IX. mendeen artean egina dagoena, igeltsuaren gainean tenperaz margotua. Lan anonimoa Farasko katedralean aurkitu zen, antzinako Nubian, Farasen, Wadi Halfa, gaur egungo Sudan.

Margolana Poloniako arkeologia talde batek aurkitu zuen 1960ko hamarkadan UNESCOren babesean Farasen hasitako kanpaina batean (Nubiako Kanpaina).

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Paranaguáko elizbarrutia

**Paranaguáko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1962ko uztailaren 21ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Paranaguán dago. Egun apezpikua Paulo Alves Romão da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Bernardo José Nolker (1963-1989)
* Alfredo Ernest Novak (1989-2006)
* João Alves dos Santos (2006-2015)
* Edmar Peron (2015-2025)
* Paulo Alves Romão (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ponta Grossako elizbarrutia

**Ponta Grossako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1926ko maiatzaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Ponta Grossan dago. Egun apezpikua Bruno Elizeu Versari da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Antônio Mazzarotto (1929-1965)
* Geraldo Pellanda (1965-1991)
* Murilo Krieger (1991-1997)
* João Braz de Aviz (1998-2002)
* Sérgio Arthur Braschi (2003-2024)
* Bruno Elizeu Versari (2024-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Geraldo Pellanda (1960-1965)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Getúlio Teixeira Guimarães (1980-1984)
* José Alves da Costa (1986-1991)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
São José dos Pinhaisko elizbarrutia

**São José dos Pinhaisko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 2006ko abenduaren 6an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza São José dos Pinhaisen dago. Egun apezpikua Celso Antônio Marchiori da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Ladislau Biernaski (2006-2012)
* Francisco Carlos Bach (2012-2017)
* Celso Antônio Marchiori (2017-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Francisco García Guerra

**Francisco García Guerra** espainiar domingotarra izan zen, 1608tik 1612ra Mexikoko artzapezpiku izan zen, eta 1611ko ekainaren 17an Espainia Berriko 12. erregeorde bihurtu zen. Bere agintaldi laburrean indigenen egoera hobetzen saiatu zen. Istripu baten ondorioz hil zen.

## Biografia 
Ordena Dominikoaren ohitura hartu zuen Valladolideko San Pablo monasterioan, Espainian, non Prior izan zen eta probintzia horretako nagusia. 1607an, Felipe III.a Espainiako erregearen aginduz, Mexikoko artzapezpiku izendatu zuten.

1611ko ekainaren 17an erregeordetzaz jabetu zen. Garai hartan, lur-dardara handia izan zen, eta zenbait eraikin hondatu ziren, zorigaitz pertsonalik gabe.

Artzapezpiku-erregeordea arduratu zen hiriko hustubideko obretan egin zitezkeen gastuen aurrekontua egiteaz, ia urteroko uholde beldurgarriak saihesteko. Indigenei lurrak itzultzen saiatu zen, baina ahalegin horrek ez zuen emaitza onik izan mandatugile eta latifundisten interesen aurrean. Metropoliarekiko komunikazioaren arazoa ere konpondu nahi izan zuen, itsaslapurren aurkako segurtasunerako flotak antolatzeko denbora asko behar baitzen.

Bidaiatzen ari zen orga irauli egin zen, eta kolpe handia hartu zuen buruan. Horren ondorioz, tumore bat sortu zen, eta ebakuntza egin zioten. Adinean aurrera egin zuenez, ez zion aurre egin ebakuntzari, eta hil egin zen. Hileta solemneak egin zitzaizkion, eta Mexikoko Katedral Metropolitarreko artzapezpikuen kriptan lurperatu zuten, bitarteko gobernuak Auzitegia bere gain hartuz. Bere lana ez zen nabaritu karguan eman zuen denbora laburragatik.

## Kanpo estekak
União da Vitóriako elizbarrutia

**União da Vitóriako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1976ko abenduaren 3an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza União da Vitórian dago.

## Ordinarioak 
* Walter Michael Ebejer (1976-2007)
* João Bosco Barbosa de Sousa (2007-2014)
* Agenor Girardi (2015-2018)
* Walter Jorge Pinto (2019-2025)
** Aulki hutsa (2025-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Malizhaeza

[thumb|[Donemiliagako goldearen pasarte bat. (1025). **MALIZHAEZA**, XXII rgs.: Abendangu I rg., Armenter III rgs., Ehari I rg., Gazaheta I rg., Berroztegieta II rgs.; Lassarte III rgs., Harizavalleta et Gardellihi III rgs., Gaztellu et Meiana III rgs., Mendiolha, Hollarruizu et Adurzaha III rgs., Gastehiz III rgs., Arriaga I rg.]]

**Malizhaeza** barrutia edo merindadea 1025. urteko Donemiliagako goldean aipatzen da. Dokumentu horren arabera, Malizhaeza honako herriek osatzen zuten: Abendangu, Armenter, Ehari, Gazaheta, Berroztegieta, Lassarte, Harizavalleta, Gardellihi, Gaztellu, Meiana, Mendiolha, Hollarruizu, Adurzaha, Gastehiz eta Arriaga.

Harrigarria da *h* bat *z* baten ostean ikustea. Mitxelenak, bere TAV hartan, XII. mendeko amaierako kopiatzailearen zenbait errata identifikatu zituen. Ez zuen aipatu, baina, Malizhaeza hau, agian, **Malizaeza, *Malizaheza, *Malizaezaha*-edo kopiatzea espero zitekeela. (Cf. Donemiliagako goldean bertan: *Hiraszaeza*, *Hamaezaha*, *Barizahaza*, etab.; -*zaha* hori askotan agertzen da, geroago euskaraz -*tza* eta gaztelaniaz -*za* bilakatu zena). Toponimoari buruz XXI. mendean idazterakoan, Elena Martínez de Madinak eta Henrike Knörrek ***Malizaeza*** idazten dute (2009).

1194. urtean, Micaela Portillaren arabera, gasteiztarrek Abendañu erre zuten.

1258. urtean, *Harriaga, Adurçaa, Harechavaleta, Gardeley, Olhariçu, Mendiola, Ehaly* eta *Castillo*, *Vitoria* hirira lotu zituzten.

1286. urtean, Lassarte lotu zuten.

1331. urtean, Armentia, Berrozteguieta eta Mehana.

## Gaur egun 
[thumb|[Armentiatik Lasartera doan Malizhaeza kaletik ateratako argazkia. (2019).]]
1025. urtean merindade edo barrutia bati izena ematen zion *Malizhaeza* toponimoak gaur egun berpiztu dute eta Armentiako hegoaldeko etxe multzo bati ematen die izena, etxe multzo hori inguratzen duen kaleari, eta ondo-ondotik Armentiatik Olabide ikastolara, Lasartera doan kale bati.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arratzua.
* Dibiña.
* Langraiz merindadeko historia.
* Gasteizko historia.
* Ubarrundia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Odolezko diamante

[thumb|Diamanteen bilaketa, [Sierra Leonan.]]
**Odolezko diamanteak** edo **gatazkaren diamanteak**, gerra eremuetako meatzetan atera eta gerra gastuak, insurjentzia, terrorismoa edo gerra jaunen jarduerak finantzatzeko erabiltzen diren diamanteak dira. 

Izendapena diamante hauen merkataritzak zenbait eskualdetan eragiten dituen ondorio kaltegarriei zor die, eskualde horietatik ateratako diamanteak izendatzeko ere erabiltzen da.

XX. eta XX. mendeetan odolezko diamanteen bidez Afrikako hainbat herrialdeetako gerra zibilal finantzatu izan dira, tartean Angola, Boli Kosta, Sierra Leona, Liberia, Ginea eta Ginea Bissau.

## Zinema 
* *Blood Diamond* (1996), urrezko diamanteei buruzko filma.

## Kanpo estekak
HMS Virulent

***HMS Virulent*** (bandera zenbakia P95) Erresuma Batuko gerra-itsaspekoa zen. Arrantzale batzuek, *María Jesús* eta *María del Coro* arrantza-ontziek, Pasaiako portura itsasoan aurkitutako gerra-itsaspeko abandonatu bat eraman zuten 1959ko urtarrilaren 6an. *HMS Virulent* Royal Navy 1942an egiteko agindu zuen Bigarren Mundu Gerran borrokatzeko. 1944ko maiatzaren 23an itsasoratu zuten. Bi urte geroago, 1961ean, txatarra gisa saldu zen. 

## Historia 
*HMS Virulent* Vickers-Armstrongs-ek eraiki zuen Newcastle upon Tynen. Bere gila 1943ko martxoaren 30ean jarri zen, 1944ko maiatzaren 23an uretaratu zen eta azkenik 1944ko urriaren 1ean zerbitzuan jarri zen. V motako urperagarria zen, 62 metro luze eta 545 tonakoa. 

Bere izenaren arabera, "birulentua", bere intsigniak koroa zuen kriskitin-suge bat irudikatzen zuen, itxura oso oldarkorrekoa eta erasotzeko prest.

*HMS Virulent* 1946ko maiatzaren 29tik 1958ko urriaren 3ra mailegatu zitzaion Armada Helenikoari, non *Argonaftis* (U15) izenarekin zerbitzatu zuen. Erresuma Batura itzulita, atoian eramango zuten Maltatik Tyne ibairaino.

Bidean, 1958ko abenduaren 15ean, atoiontzitik askatu eta jitoan geratu zen. Geroago, bi arrantza-ontzik aurkitu, *María Jesús* eta *María del Coro*, eta atoian eraman zuten Pasaiara, 1959ko urtarrilaren 6an. 1961eko udaberrian txatarrero bati salduta, azkenean 1961eko apirilean eraitsi zuten Pasaian bertan. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Itsaspekoaren misterioa *Diario Vasco* egunkarian, 2025/05/11.
Farasko katedrala

**Farasko katedrala** Nubia Behereko Faras hiriko katedral bat izan zen, Farasko elizbarrutiaren jatorrizko egoitza izan zena.

Nobatiako agintariak, Nilo harana lehen ur-jauzitik hirugarrenera kontrolatzen zutenak, kristautasunera bihurtu ziren 548. urtearen inguruan, Teodora enperatrizak Konstantinoplatik bidalitako misiolarien eraginez. Lehendabiziko katedrala VII. mendean eraiki zen, hiria oraindik Patxoras izenarekin ezagutzen zenean, eta litekeena da Nubiako kanpainan parte hartu zuten poloniar arkeologoek VIII. mendeko katedrala aurkitu zuten leku zehatzean egotea. Aztarnategia Kazimierz Michałowskiren agindupean induskatu zuten poloniar arkeologoek 1960 eta 1964 artean.

Horma-pinturak Nasser aintzira bete aurretik salbatu ziren, eta gaur egun ikusgai daude Poloniako Museo Nazionalean (Faras Galerian) eta Sudango Museo Nazionalean, Khartumen. Horrez gain, buztingintza lan garrantzitsua aurkitu zuten.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Said Belqola

**Said Belqola** (Tiflet, 1956ko abuztuaren 30a – Rabat, 2002ko ekainaren 15a) marokoar futbol epailea izan zen.

Fezen lan egin zuen funtzionario eta aduanetako ofizial gisa. 1993an nazioarteko arbitro mailara iritsi zen. 1996ko Afrikako Nazioen Kopan bi partida arbitratu zituen eta 1998koan beste bi.

1998ko Munduko Futbol Txapelketan epaile gisa parte hartu zuen. Multzoko faseko Alemaniaren eta AEBren arteko partidak eta Argentina eta Kroaziaren  artekoak arbitratu zituen eta ondoren Frantzia eta Brasilen arteko finaleko epailea izan zen. Munduko txapelketako final bat zuzendu zuen lehen epaile afrikarra izan zen.
Lehor-pintura

[thumb|300px|Ziur asko, lehor-pinturan margotutako koadrorik ospetsuena: *[Azken Afaria (Leonardo da Vinci)|Azken afaria*, Leonardo da Vinci, *c*. 1494-1498. Amaitu eta gutxira hasi zen hondatzen.]]
[thumb|300px|XV. mendeko fresko lehorreko horma-pintura, St Just in Penwith parrokia-elizan, [Kornualles. San Jurgi eta herensugearen arteko borroka irudikatzen du.]]
[thumb|300px|[Beohar Rammanohar Sinha|ren XX. mendeko fresko-lehorra, Indiako Jabalpurreko Shaheed-Smarak-eko hormetan.]]
**Lehor-pintura**, **lehorreko pintura** edo **fresko-lehorra** (fresco secco (italieratik), izenez ezaguna, horma-pinturaren teknika bat da.

Fresko-pintura ez bezala, ez da kare fresko eta oraindik hezea den gainean pintatzen, lehortu den kareberriaren edo harlangaitzaren gainean baizik.​ Aglutinatzaile organiko batekin eta/edo karearekin nahastutako pigmentuak igeltsu lehorraren gainean aplikatzen dira.

Erabilitako pinturak izan daitezke: kaseina-pintura, Tenpera pintura, Olio-pintura edo pintura minerala, besteak beste. Hala ere, kasu askotan, teknika mistoa erabili izan da: lana freskoan hasi eta fresko lehorrean amaitu. Pigmentuak kare-urarekin edo kare-esnearekin nahasten badira eta luzitu lehor bati aplikatzen bazaizkio, kare-pintura lehor deritzo teknikari.

Pigmentuak hormaren parte ez direnez, buon fresko deritzonean bezala, non fresko pintura ez den geroztik tenple edo beste prozedura baten bidez ukiturik eman, fresko-lehorrean egindako pinturak ez dira hain iraunkorrak. Denborak aurrera egin ahala, koloreak pinturatik aska daitezke, baina teknika horrek baditu abantaila batzuk, hala nola xehetasunetan zehaztasun handiagoa, kolore-sorta leunagoa, lan-denbora luzeagoa eta ondoren ukituak egiteko aukera.

Fresko lehorraz ere hitz egiten da, iztuku geruza batez estalitako zeramikaren gainean margotzen denean, gehienetan pastel-koloreekin.

## Erreferentziak
## Kanpo estekak
Bonchester gazta

**Bonchester gazta** eskoziar gazta leuna da, pasteurizatu gabeko Jerseyko behien esnearekin egina. Bonchester Bridgen ekoizten da, Roxburghshiren.

Ekoizpenean zehar, gaztak azal zuria garatzen du.

Jatorri deitura babestuko legeen arabera arautzen da haren ekoizpena Europan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ayrshire gazta

**Ayrshire gazta** Ayrshire konderrian ekoitzitako gazta eskoziarra da.

Ore prentsatuko behi-esnez egindako gazta da, testura tinkoa eta homogeneoa du, eta fruta-zaporea, Cantal edo Laguiole gaztak gogorarazten dituena.

Zenbait hilabetez heldu daiteke. Eskualdean bereko Dunlop-arekin aldera daiteke.

## kanpo estekak
Laura James

**Laura Ellen James** (Cambridge, New York, AEB, 1990eko azaroaren 18a) estatubatuar modeloa eta aktorea da. John James aktorearen alaba da, *Dynasty* telesailaren laurogeiko hamarkadako telenobelan Jeff Colbyren papera egiteagatik ezaguna egin zena. Bere ama, Denise Coward, Miss Mundo lehiaketan Australia ordezkatu zuen modeloa izan zen. 2012 urtean, Jamesek ospea lortu zuen ''America's Next Top Model* telerrealitateko saioko 19. zikloa irabazita, eta, ondorioz, L.A. Models eta New York Model Managementekin sinatu zuen.

## Bizitza 
### Lehen urteak 
James New Yorkeko Cambridgen jaio zen 1990ean. Gurasoak John James aktore estatubatuarra eta Denise Coward modelo australiarra (1978ko Miss Munduko bigarren finalista) izan ziren. Neba gazteagoa du, Philip James izenekoa. 

*America's Next Top Model-''eko kide izan aurretik, Jamesek Paul Smith's Collegen hotel-turismo kudeaketa ikasi zuen.

### Lan ibilbidea 
#### ''America's Next Top Model* lehiakidea 
2012 urtean, *America's Next Top* Model telerrealitatearen 19. zikloan lehiatzeko hautatu zuten James. Lehian, bera izan zen hautagai faboritoetako bat, lehen hiru deituak jaso zituen eta bere beka bankurako hiru erronka irabazi zuen. Azken bietan hiru aldiz agertu zen. Jamaikan, James azken bien artean egon zen Nastasia Scottekin *Dream Come* Trueren argazki saioaren ostean, argazki ahulengatik, baina azkenean, puntajerik altuena lortu zuen, Leila Goldkuhl eta Kiara Belen lehiakideekin batera finalean lehiatzeko utzita. Rose Hall etxeko azken pasarelan, Jamesek arazoak izan zituen pasarelatik igarotzean eta, panelean, ibilaldi gogorrarengatik kritikatua izan zen, baina Nine West-eko argazkiarengatik goraipatu zuten. Azkenean, Jamesek gainerako hiru lehiakideen batez besteko emaitza altuena jaso zuen, eta irabazlea izan zen. Beraz, New York Model Management eta L.A. Models enpresekin modelatze-kontratuak eskaini zizkioten. *Dream Come True* lurrinaren irudia izan zen, *Nylon* aldizkarian zabaltze bat irabazi zuen, Nine West eta Smashbox Cosmetics-ekin kanpainak, eta $100,000 dolarreko saria eskudirutan, baita irabazitako hiru erronketatik irabazitako $30,000 dolarrak ere, bere unibertsitate-hezkuntza ordaintzeko erabiltzekoak zirenak.

#### Modelo 
Jamesek New York Model Management eta L.A Models-ekin sinatu zuen. Horrez gain, Nine West eta Smashbox Cosmetics-ekin kanpaina bat izan zuen bere sari-paketearen barruan. *Dream Come True* de *America's Next Top Model* lurrinaren irudia ere izan zen, eta *Nylon* aldizkarian azala eta desplegatua izan zituen. 2013 urteko martxoaren 28an,  Tiësto izeneko DJ eta Meghan Von Wigginsekin batera WMag Event-erako kanpaina bat filmatu zuen Guess moda etxearekin. 20. zikloaren azken atalean agertu zen, Rob Evans epaile eta modeloarekin. *Vogue Italiako'' 2013ko ekainean ere agertu zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silpancho

**Silpanchoa** () Boliviako plater tradizionala da,  Cochabamba departamenduann bereziki jaten dena. Arroz eta behi haragiz osaturik dago.

## Osagaiak eta prestaketa 
Oinarrian arroz zuria eta patata xerrak jartzen zaizkio. Haren gainean behi haragi xerra zirkular eta fin bat ezartzen da eta honen gainean arrautza frijitua. Alboan entsalada bat jartzen zaio, tipulaz, tomatez eta locoto piper minez osatua, denak ere dado txikitan zatikatuak. Batzuetan azenarioa ere izaten du.

## Izena eta historia 
Kitxuazko *sillpa* izenak zapala edo fina esan nahi du, haragia horrela zerbitzatzen baita. Kondaira batek dio Cochabambako Celia la Fuente Peredok ohiko bezeroa zen Panchori horrela esaten ziola; "Aquí tienes tu sillpa, Pancho" ("hemen duzu zure haragi fina, Pancho").

Celia la Fuente (1928-2008) jotzen da silpanchoaren asmatzailea. Izan ere aurretik arrozik gabe zerbitzatzen baitzen, eta honek sortu zuen gaur egungo platera eta izena ere.

## Iruditegia 

Irudi:Silpancho cochalo.jpg
Irudi:Silpancho cochabambino.jpg
Irudi:Silpancho.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fagollagako zementu-fabrika

**Fagollagako zementu-fabrika** Hernaniko Fagollaga auzoan egon zen zementu naturaleko lantegi bat izan zen. Fabrika eraikin desberdinek osatzen zuten, nagusiena kiskaltze labe zaharra izanik. Eraikin hau utzita dago eta landarediaz estalirik, baina hiru labeko bateria bat egitura aldetik sendo dago eta nahiz eta pitzadura handiren bat izan, ez du erortzeko arriskurik 21. mendearen hasierako egoerari dagokionez.

## Historia 
Fabrika XX. mende hasieran eraiki zutn, eraikuntzaren munduarekin lotura zuten enpresari eta industrial talde baten ekimenez, Santiago Alkizalete tartean. Honek, 1902ko irailean, aurretik Fagollagako paper-fabrika zaharrak hartutako lursailak, alokatu zituen, bertan zementua ekoizteko toki bat jartzeko. Papertegi zaharrago hura aurretiazko burdinolaren jarraipena zen, eta haien azpiegitura bat, Urumeako ur-kanala, aprobetxatu eta berritu zen zementu-fabrikarako. Desbideratze kanal hark 840 metro izan zituen. Ubideaz gain beste instalazio hauek zituen fabrikak: errotak eta hautsgailuak harria txikitzeko; turbina bat makinak eta jasogailuak mugi arazteko; labeak harria kiskaltzeko.

Zementua ekoizteko behar zuen harri guztia Bortoluanea baserririk gertu zegoen harrobi batetik ateratzen zuen airetiko kablearen bitartez fabrikara garraiatuz, eta ikatza Marieluts inguruan zeuden meatzeetatik (“La Luz” eta “San Emilio”). Une horretan instalazioak.

Enpresa ez zen suertatu errentagarri. Lehen jabea S. Alquizalete y Compañía enpresa izan izan zen, 1903an eratua; honek 1906an F. Miner y Compañía delakoari saldu zion, eta 1908an betiko itxi zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:Fagollaga porlan lantegia 40440 1055051.jpg|
Fitxategi:Fagollaga porlan lantegia 40442 1055054.jpg|
Fitxategi:Fagollaga porlan lantegia 40443 1055055.jpg|
Fitxategi:Fagollaga porlan lantegia 40441 1055052.jpg|

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Canon uhartea

**Canon uhartea**,  eta , Irlandako Shannon estuarioan dagoen uharte eta townland bat da, Clare konderrian.

Kildysart herritik 2,5 kilometro ekialdera dago eta lur lehorretik 1,5 kilometrora.

Bertan, Canon uharteko abadiaren hondakinak daude.
Jacques Rozier

**Jacques Rozier** (Paris, 1926ko azaroaren 10a - Théoule-sur-Mer, 2023ko ekainaren 2a) Frantziako zinema zuzendaria izan zen. 

IDHECen zinema ikasi ondoren, Rozierrek telebistako laguntzaile gisa lan egin zuen eta 1950eko hamarkadan *Nouvelle vague*ko zinemagileen estiloaren aitzindaritzat hartu izan diren film laburrak egin zituen, hala nola *Rentrée des classes* (1956) eta *Blue Jeans* (1958). Era berean, bere lehen film luzea, *Adieu Philippine* (1962), zinemagile talde horren estetikaren adierazgarritzat jotzen da; Rozierrek Jean-Luc Godardek babesa izan zuen; Godard *Nouvelle vague*ren zuzendari ospetsuenetariko bat izan zen.

*Adieu Philippine*rekin arrakasta izan arren, Rozierrek urteak itxaron behar izan zituen ''Du côté d'Orouët* (1973) filmatzeko; geroago, *Les Naufragés de l' île de la Tortue* (1976) eta *Maine Océan* (1986) zuzendu zituen. Bere filmak gaizki banatu ziren, arrakasta handia izan zuen arren. Jean Eustache, huts egindako ibilbideko beste zuzendariaren ustez, zinemagile baliotsu bakanetakoa izan zen Rozier, Maurice Pialatekin batera.

## Filmografia 
* 1962 : *Adieu Philippine*
* 1964 : *Cinéastes de notre temps : Jean Vigo* (dokumentala)
* 1973 : *Du côté d'Orouët*
* 1976 : *Les Naufragés de l'île de la Tortue*
* 1986 : *Maine Océan*
* 1990 : *Joséphine en tournée* (telesail laburra)
* 2001 : *Fifi Martingale*

### Film laburrak 
* 1947 : *Une épine au pied*
* 1956 : *Rentrée des classes*
* 1958 : *Blue Jeans*
* 1962 : *Dans le vent*
* 1963 : *Paparazzi*
* 1966 : *Roméos et Jupettes*
* 1972 : *Vive le cinéma* (TV)
* 1973 : *Les Aoûtiens*
* 1975 : *Nono Nenesse* (inconcluso)
* 1978 : *Marketing mix* (TV)
* 1983 : *Lettre de la Sierra Morena* (TV)
* 1984 : *Oh, oh, oh, jolie tournée* (bideo)
* 1985 : *Maine-Océan Express*
* 1989 : *L'Opéra du roi* (bideo)
* 1991 : *Revenez, plaisirs exilés* (bideo)
* 1995 : *Comment devenir cinéaste sans se prendre la tête*
* 2008 : *Supplément au voyage en terre “philippine”*

## Idazlanak 
* Jacques Rozier eta Jacques Morice, «French cancan», *Cahiers du cinéma* («100 films pour une vidéothèque»), 17, 1993/XII.
* Jacques Rozier, «Jacques Rozier», *Cahiers du cinéma*, 400, X 1987/10.
* Jacques Rozier, «La Marseillaise», *Cahiers du cinéma*, 482, 1994/VII-VIII.
* Jacques Rozier, «Nouvelle contribution à la légende de Jacques Rozier», *Cahiers du cinéma'', 563, XII/2001.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Rozier Filmaffinity webgunean.
Inis Cathaigh

**Inis Cathaigh**, **Scattery uhartea** edo **Inniscattery**, Irlandako Shannon estuarioan dagoen uharte bat da, Clare konderrian.

Kilrush herriko kostaldean dago.
Inis Ní

**Ini Ní**, , Irlandako mendebaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Galway konderrian.

Connemara eskualdean dago, Roundstone herritik hurbil.
Fagollaga

**Fagollaga** Hernaniko auzunea da, Urumea ibaiaren ondoan kokatua, Nafarroara doan errepidearen (GI-3410) ertzean. 

## Ezaugarriak 
Historikoki, ibaiaren indarrarekin funtzionatu duten industriek eman diote izaera eta bizibidea auzoari. Osagarri industrial horiek izan dira, lehenbizi, Fagollagako burdinola, aingura fabrika izan zena, eta gero paper-fabrika bihurtuta; ondoren 20. mendearen hasieran zementu-fabrika (apenas 5 urte iraun zituena) Fagollagako zentral hidroelektrikoa.  Azken hau 20. mende hasieran jarri zen martxan, eta 1928ko turbina batekin funtzionala da oraindik 21. mendean. 2018. urtetik Goiener enpresak emakida du hura kudeatzeko, 2060 bitartekoa. 

Fagollaga auzoak eskola ere izan zuen 19. eta 20. mendeetan, eraikin propioa izan zuena 1905etik aurrera. 

## Iruditegia 

Fitxategi:Fagollaga 1570448517.jpg|Urumea hazita, uholdea Fagollagan 2015ean.
Fitxategi:Fagollaga zubia 2002 40437 1055048.jpg|Zubiaren konponketa 2002an.
Fitxategi:Fagollagako zentral elektrikoa 2 1570464147.jpg|Zentral hidroelektrikoko turbina.
Fitxategi:Fagollaga porlan lantegia 40441 1055052.jpg|Zementu lantegi abandonatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Apucaranako elizbarrutia

**Apucaranako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1964ko azaroaren 28an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Apucaranan dago. Egun apezpikua Carlos José de Oliveira da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Romeu Alberti (1965-1982)
* Domingos Gabriel Wisniewski (1983-2005)
* Luigi Vincenzo Bernetti (2005-2009)
* Celso Antônio Marchiori (2009-2017)
* Carlos José de Oliveira (2018-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Londrinako artxidiozesia

**Londrinako artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1956ko otsailaren 1ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1970eko urriaren 31n artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Londrinan dago. Egun artzapezpikua Geremias Steinmetz da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Geraldo Fernandes Bijos (1956-1982)
* Geraldo Majella Agnelo (1982-1991)
* Albano Bortoletto Cavallin (1992-2006)
* Orlando Brandes (2006-2016)
* Geremias Steinmetz (2017-)

### Apezpiku laguntzaileak 
* Antônio Agostinho Marochi (1973-1976)
* Luís Colussi (1978-1980)
* Vicente Costa (1998-2002)
* José de Lanza Neto (2004-2007)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cornélio Procópioko elizbarrutia

**Cornélio Procópioko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1973ko maiatzaren 25ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Cornélio Procópion dago. Egun apezpikua Marcos José dos Santos da.

## Ordinarioen zerrenda 
* José Joaquim Gonçalves (1973-1979)
* Domingos Gabriel Wisniewski (1979-1983)
* Getúlio Teixeira Guimarães (1984-2014)
* Manoel João Francisco (2014-2022)
* Marcos José dos Santos (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amane Beriso Shankule

**Amane Beriso Shankule** (Etiopia, 1991ko urriaren 13a) distantzia luzeko korrikalaria da. 2023an, maratoia irabazi zuen 2023ko Munduko Atletismo Txapelketan, Budapesten. 2022an, bere marka pertsonala hobetu zuen ia sei minututan, 2022ko Valentziako Maratoian garaipena lortzeko, munduko zerrendan hirugarren geratuz. Berisok bigarren amaitu zuen 2023ko Bostongo Maratoian, 2024an, 3. Tokioko Maratoian (2:16:58) eta 5. Parisko Olinpiar Jokoetako maratoian (2:23:57).

## Ibilbidea 
Berisok Kopenhageko Maratoi Erdia irabazi zuen 2014an. Urtebete geroago, 23 urteko gazteen arteko marka pertsonal ez-ofiziala ezarri zuen 1:08:43ko denborarekin, Erroma-Ostia Maratoi Erdia irabazi zuenean. 2016an, maratoian debuta egin zuen Dubaiko Maratoian bigarren postua lortuz 2:20:48ko denborarekin, 2017ko Pragako Maratoian ere postu bera lortuz (2:22:15). 2017ko Pragako Maratoiaren ondoren, Berisok hainbat lesio izan zituen hankan eta belaunean. 2020an Mumbaiko Maratoia irabazi zuen (2:24:51), baina ez zen guztiz osasuntsu egon 2022ra arte.

2022ko abuztuan, Mexiko Hiriko Maratoia irabazi zuen 2.200 metro baino gehiagoko altueran (2:25:05). Abenduaren 4an, 31 urteko emakumeak ezusteko handia eman zuen Valentziako Maratoian 2:14:58ko denborarekin, 2016ko bere marka pertsonala 5:50 hobetuz, ibilbideko errekorra, Etiopiako errekor nazionala lortuz, eta munduko sailkapen historikoko hirugarren postura igoz. 2:15:00ko denbora hausten zuen hirugarren emakumea bilakatu zen, eta bere entrenatzailearen arabera, munduko errekorra (2:14:04) lor zitekeen 36 km-ko markaren ondoren Letesenbet Gideyrekin erritmo-markatzaileak berarekin korrika egin izan balu.

2023ko apirilean, Beriso bigarren sailkatu zen Bostongo maratoian 2:21:50 denborarekin, Hellen Obirirengandik 12 segundora. eta 2023ko abenduan hirugarren sailkatu zen 15 kilometroko Montferland Lasterketan Heerenberg-en 47:53ko denborarekin, Medina Eisarengandik 13 segundora.

## Marka pertsonal onenak 
* 10 kilometro – 32:52 (Langueux 2015)
* 15 kilometro – 47:53 (Herrenberg 2023)
* Maratoi erdia – 1:10:54 (Varsovia 2015)
* Maratoia – 2:14:58 (Valentzia 2022) inoizko 5. azkarrena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jacarezinhoko elizbarrutia

**Jacarezinhoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1926ko maiatzaren 10ean ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Jacarezinhon dago. Egun apezpikua Antônio Braz Benevente da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Fernando Taddei (1927-1940)
* Ernesto de Paula (1941-1945)
* Geraldo de Proença Sigaud (1946-1960)
* Pedro Filipak (1962-1991)
* Conrado Walter (1991-2000)
* Fernando José Penteado (2000-2010)
* Antônio Braz Benevente (2010-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Conrado Walter (1984-1991)

### Apezpiku laguntzailea 
* Conrado Walter (1977-1984)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ayrshire

**Ayrshire** (*Siorrachd Inbhir Àir* gaeleraz) Eskoziako konderri tradizionaletako bat da, herrialdearen hego-mendebaldean dagoena.

Ayrshire konderriaren hiriburua Ayr da eta hiri nagusia Kilmarnock. Troon hiria ere garrantzitsua da (20.000 biztanle) kostaldean dago, duela zazpi urte egin zen "British Open de Golf" txapelketa ospetsuaren egoitza da, eta berriena, 2004koa, 200.000 turista baino gehiago bildu dituena.

Ayrshire, era berean, Eskoziako eskualde emankorrenetako bat da: patatak, barazkiak eta marrubiak landatzen dira, eta ardiak eta behiak hazten dira.

Eskoziaren parte da XI. mendetik.

Interes historiko berezia du Turnberryko gazteluak, XIII. mendekoa. Bertan, Roberto I.a Eskoziakoa jaio zela esaten da.

Ayrshire-ren azpi-erregio historikoak hauek dira:

* Carrickeko barrutia
* Cunninghameko barrutia
* Kyle barrutia

## Garraioa 
Glasgow hiria zerbitzatzen duen Prestwickeko nazioarteko aireportua Ayrshire konderrian dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maringáko artxidiozesia

**Maringáko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1956ko otsailaren 1ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 1979ko urriaren 16an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Maringán dago. Egun artzapezpikua Severino Clasen da.

## Ordinarioen zerrenda 
* Jaime Luiz Coelho (1956-1997)
* Murilo Krieger (1997-2002)
* João Braz de Aviz (2002-2004)
* Anuar Battisti (2004-2019)
* Severino Clasen (2020-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ladánybene

**Ladánybene** Hungariako udalerri bat da, Kecskeméteko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Nyírbogdány

**Nyírbogdány** Hungariako udalerri bat da, Kemecse barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Sexu-osasun

Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) honela definitzen du **sexu-osasuna**: «sexualitatearekin lotutako ongizate fisiko, emozional, mental eta sozialeko egoera, legeak, araudiak eta erakundeak sortuz. Sexu-osasuna lortu eta mantendu dadin, pertsona guztien sexu-eskubideak erabat errespetatu, babestu eta tratatu behar dira». OMEren arabera, «sexualitatearen eta sexu-harremanen ikuspegi positiboa eta errespetuzkoa eskatzen du, horrela, bizi-kalitate egokia izateko eta sexu-esperientzia atseginak eta seguruak izateko aukera izan dezagun, bortxarik, diskriminaziorik eta indarkeriarik gabe».

## Sexu- eta ugalketa-osasuna 
Komenigarria da sexu-osasuna eta osasuna sexu-harremanetan bereiztea, bai eta ugalketa sexualera eta ugalketara bideratutako ugalketa-osasuna ere. Ugalketa hori oso garrantzitsua da, herritarrei laguntzen baitzaie.

Alde handiak dauden arren, orain arte egindako ekimenak nabarmendu behar dira. Zenbait herrialdetan, gobernu-mailako zerbitzuak eta programak ezarri dira. Hala ere, gai honek gatazkak sortzen ditu oraindik tabu eta mitoengatik, hala nola arlo honetan hezkuntza eta arreta eskaintzeak libertimendua eta askatasunik eza sortuko dituela, babestu gabeko koito-harremanak eta sexu-goiztiartasuna areagotuko dituela. Fenomeno horrek programa mota horiek jarraitutasuna eta babes politikoa galtzea eragin dezake.

Ildo horretan, gai horri buruz eztabaidatzeko guneak sortzeko beharra ikusten da, eta hori funtsezkoa da gazte-politikak diseinatzeko.

Era berean, gizakiaren sexualitatea eta bere aukeretan eta erabakietan askatasuna errespetatu behar direla azpimarratzeko adostasuna dago. Sexu-osasuna eta ugalketa-osasuna (alderdi biologikoak, psikologikoak, soziologikoak eta kulturalak barne hartzen dituena), beraz, hiru printzipiotan oinarritu behar dira: indibidualizazioan (norbanakoen arteko desberdintasunak kontuan hartzea); giza duintasunarekiko errespetuan (balio pertsonalak eta taldekoak) eta erabaki askean (dauden alternatiben aurrean, azken buruan, pertsonak erabakitzen du).

## Sexu- eta ugalketa-eskubideak 
Sexu-askatasuna norbanakoaren sexu-aukerako askatasunerako eskubidea da. OMEren arabera, sexualitatea eta sexu-harremanak errespetatzea, plazera lortzeko aukera aitortzea eta sexu-esperientzia seguruak izatea, hertsadurarik, diskriminaziorik eta indarkeriarik gabekoak. Sexu-osasuna pertsona guztien sexu-eskubideak lortzeko eta mantentzeko, errespetatu, babestu eta bete egin behar dira. Sexu-askatasunaren muga sexurako adostasun-adin da. Gizabanakoaren sexu-askatasuna eta sexu-ukigabetasuna urratzea delitutzat hartzen da.

Sexu-askatasunerako eskubidea gizabanakoaren eskubideari dagokio, eta zeharka lotuta egon daitekeen arren, ez da nahastu behar maitasun librearekin, XX. mendearen bigarren erdiko sexu-askapenarekin edo sexu-iraultzarekin, ezta amodio askearekin, promiskuitatearekin, ezkondu aurreko edo ezkontzaz kanpoko sexu-harremanekin, harreman homosexualekin edo beste edozein sexu-praktikarekin ere.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Campo Mourãoko elizbarrutia

**Campo Mourãoko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1959ko ekainaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Campo Mourãon dago. Egun apezpikua Evandro Luis Braun da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Elizeu Simões Mendes (1959-1980)
* Virgílio de Pauli (1981-1999)
* Mauro Aparecido dos Santos (1999-2007)
* Francisco Javier Del Valle Paredes (2008-2017)
* Bruno Elizeu Versari (2017-2024)
* Evandro Luis Braun (2025-)

### Apezpiku lagunkideak 
* Mauro Aparecido dos Santos (1998-1999)
* Bruno Elizeu Versari (2017)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pericle Felici

**Pericle Felici** (Segni, 1911ko abuztuaren 11 – Foggia, 1982ko martxoaren 22a) italiar kardinala izan zen.

1933an apaiztu zen, eta hamar urtez Erromako Pontifizioko Mintegiko errektore izan zen. 1947an Erromako Kurian sartu zen eta 1959an Joan XXIII.a aita santuak Vatikanoko II. Kontzilioaren batzorde antolatzaileko kide izendatu zuen. 1960an artzapezpiku izendatu zuten.

1967an Paulo VI.a aita santuak kardinal izendatu zuen eta 1977an Signatura Apostolikoko prefektu. Kardinal protodiakono izan zen, 1978ko bi konklabeetan parte hartu zuen eta Joan Paulo I.a eta Joan Paulo II.a aita santuak aukeratuko zituela iragarri zuen.
Mutton uhartea

**Mutton uhartea**,  eta , Irlandako mendebaldeko kostaldean dagoen uharte bat da, Clare konderrian.

Quilty herritik 3,5 kilometro ekialdera dago eta lur lehorretik 1,5 kilometrora.
Umuaramako elizbarrutia

**Umuaramako elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1973ko maiatzaren 26an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Umuaraman dago. Egun apezpikua João Mamede Filho da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* José Maria Maimone (1973-2002)
* Vicente Costa (2002-2009)
* João Mamede Filho (2010-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Friedrich Heimler (1998-2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paranavaíko elizbarrutia

**Paranavaíko elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1968ko urtarrilaren 20an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Paranavaín dago. Egun apezpikua Mário Spaki da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* Benjamim de Sousa Gomes (1968-1985)
* Rubens Augusto de Souza Espínola (1985-2003)
* Sérgio Aparecido Colombo (2003-2009)
* Geremias Steinmetz (2011-2017)
* Mário Spaki (2018-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Elizeu de Morais Pimentel (2001-2003)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bengala (piroteknia)

**Bengala** eztanda egitean edo piztean argitasun handia sortzen duen suziria da, itsasontzietan-eta seinaleak egiteko erabiltzen dena. Seinaleztatzeko, argiztatzeko eta laguntzeko erabiltzen dituzte, defentsarako edo kontraneurrietarako elementu gisa, eta, normalean, suteak eragiteko elementu gisa. Ez da zaila manifestazio jendetsuetan, istiluetan edo garrantzi handiko futbol-partidetan aurkitzea.

Bengalek material piroteknikoa erretzen dute, batez ere magnesioan oinarrituta, eta koloretakoak izaten dira batzuetan, koloratzaile piroteknikoak dituztelako. Kaltziozko bengalak urpeko argiztapenerako erabiltzen dira.

## Sorrera 
Seinaleetarako bolboraren lehen erabilerarik ezaguna, Txinako Song dinastiak erabili zuen "seinale-bonba"rena izan zen, 1276an mongoliar Yuan dinastiak Yangzhou setiatu zuenean. Bengala-jaurtigailu haiek, erdi-airean lehertzeko preparatuak, urrutiko tropen destakamendu bati mezuak bidaltzeko erabiltzen zituzten. Seinale-bonbaren beste aipamen bat 1293ko agiri batean agertzen da, Zhejiangen gordeta zituztenei biltzeko eskatuz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Akasztó

**Akasztó** Hungariako udalerri bat da, Kiskőrösko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Passo Fundoko artxidiozesia

**Passo Fundoko artxidiozesia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar artxidiozesia da. 1951ko martxoaren 10ean ezarri zen elizbarruti gisa eta 2011ko apirilaren 13an artxidiozesi mailara igo zen. Artzapezpikuaren egoitza Passo Fundon dago. Egun artzapezpikua Rodolfo Luís Weber da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* João Cláudio Colling (1951-1981)
* Urbano José Allgayer (1982-1999)
* Pedro Ercílio Simon (1999-2012)
* Antônio Carlos Altieri (2012-2015)
* Rodolfo Luís Weber (2015-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Pedro Ercílio Simon (1998-1999)

### Apezpiku laguntzailea 
* Liro Vendelino Meurer (2009-2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kisszállás

**Kisszállás** Hungariako udalerri bat da, Kiskunhalasko barrutian. Azken zentsuaren arabera  zituen  kilometro karratutan banatuta.
## Kanpo estekak
Ereximgo elizbarrutia

**Ereximgo elizbarrutia** (, ) Erromatar Eliza Katolikoaren brasildar elizbarrutia da. 1971ko maiatzaren 27an ezarri zen. Apezpikuaren egoitza Erechimen dago. Egun apezpikua Adimir Antônio Mazali da.

## Apezpikuak 
### Ordinarioen zerrenda 
* João Aloysio Hoffmann (1971-1994)
* Girônimo Zanandréa (1994-2012)
* José Gislon (2012-2019)
* Adimir Antônio Mazali (2020-)

### Apezpiku lagunkidea 
* Girônimo Zanandréa (1987-1994)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak