2020ko udal hauteskundeak Ipar Euskal Herrian

**2020ko Ipar Euskal Herriko udal hauteskundeak** edo —Ipar Euskal Herrian bereziki— **2020ko Ipar Euskal Herriko herri bozak** Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako udalen —herriko etxeetako gobernuen— osaera hautatzeko hauteskundeak izan ziren. Ipar Euskal Herriko eta Frantziako udalerrietan egindako prozesu horretan, lehen itzulia martxoaren 15ean izan zen, eta bigarren itzulia martxoaren 22rako zegoen antolatuta, baina COVID-19 gaitzaren pandemiaren ondorioz, ekainaren 28ra atzeratzea erabaki zuen Frantziako Gobernuak.

Hauteskunde horietan, herriko etxeetako ordezkari berriez gain, Euskal Hirigune Elkargoaren ordezkari berriak ere izendatu ziren. Euskal Hirigune Elkargoa sortu zenetik izandako lehen hauteskundeak izan ziren eta, bertan, indar sozialista, liberal, abertzale eta bestelakoek parte hartu zuten. Kanpaina osoan, gaitzat hartu dituzte hizkuntza-politika, trantsizio ekologikoa, mugikortasunaren hobetzea, etxebizitzen gaia eta elkargoaren autonomiaren areagotzea. Bozen bigarren itzuliaren atzerapena zela eta, ikusirik ere abstentzioa historikoa izan zela, batzuek kolokan jarri zuten lehenengo itzuliko emaitzen zilegitasuna. Hala ere, Frantziako Gobernuak emaitza horiek mantentzea erabaki zuen, eta ekainaren 28an izan zen bigarren itzulia Euskal Herriko 18 udalerritan, gainontzekoen kontseiluak lehen itzulian osatu baitziren.

## Hauteskunde sistema 
161 udalerrik osatuko dituzte udalbatzak Ipar Euskal Herrian datozen sei urteetarako, Euskal Hirigune Elkargoa (158) eta Ezkoze, Jeztaze eta Eskiula barnean sartuz. Hauteskunde bikoitza da, boto paper berarekin Euskal Elkargoko ordezkariak ere izendatuko baitituzte.

Ipar Euskal Herriko herriko etxeen hautetsiak hautatzeko bozek bi itzuli dauzkate, Frantzia osoan bezala, baina herri bakoitzak daukan biztanleriaren arabera bi era ezberdinetara bozkatzen da.

### 1.000 biztanletik gora 
1.000 biztanle baino gehiago dauzkaten herrietan, hautagaitza bakoitzak herriko kontseiluak dauzkan hautetsi bezainbeste aurkeztu behar ditu beraien zerrendan, eta lehen itzulian zerrenda batek bozen %50 edo gehiago lortzen badu, ez da bigarren itzulirik izaten eta kontseilua lehen itzuliko emaitzekin osatzen da. Zerrenda guztiak zerrenda itxiak dira, hau da, ezin da hautagairik kendu zerrendetatik.

Inork ez badu lehen itzulian %50eko langa gainditu, gutxienez bozen %10 lortu duten zerrenda guztiak bigarren itzulian aurkeztu daitezke. Emandako bozen %5 baino gehiago lortutakoak beste zerrenda batekin batu daitezke, bigarren itzulirako zerrenda berri bat osatuz. Bigarren itzulian boz gehien lortu duen zerrendak kontseiluko eserlekuen erdia eskuratzen du, eta gainerako eserlekuak proportzionalki banatzen dira zerrenda guztien artean (irabazlea barne), boz kopuruaren arabera. Hartara, irabazleak bermatua du udalerriaren gobernagarritasuna, herriko kontseiluko eserlekuen gehiena eskuratuta.. Hona hemen herri bakoitzak Elkargoan zuen ordezkari kopurua:
* Baiona: 22 ordezkari.
* Angelu: 17 ordezkari.
* Miarritze: 11 ordezkari.
* Hendaia: 7 ordezkari.
* Donibane Lohizune: 6 ordezkari.
* Urruña: 4 ordezkari.
* Bokale, Hazparne, Uztaritze eta Senpere: hiruna ordezkari.
* Bidarte, Kanbo, Ziburu, Mugerre eta Hiriburu: bina ordezkari.
* Gainerako 143 herriak: ordezkari bana.

Euskal Hirigune Elkargoko aurreko lehendakaria Jean Rene Etxegarai izan zen, Elkargoko lehen lehendakaria, hain zuzen.

## Hautagai zerrendak 
### Herriaren araberako zerrenda moldeak 
Bi itzuliko hauteskundeak dira, eta hautagaiak askotariko maneretan aurkeztu ziren:

* 1.000 biztanle baino gutxiagoko herrietan, pertsona bozkatzen da, nahiz eta gehienak zerrendetan aurkezten diren. 119 herri dira sistema horrekin.
* 1.000 biztanle baino gehiagoko herrietan zerrenda baten aldeko botoa ematen da, haren osaketa moldatzeko aukerarik gabe: 41 herri.
* 103 herritan ez da jokorik izanen zerrenda bakarra delako, gehienetan herri txikiak baina beste handiago batzuetan ere (Mugerren, Hiriburun ala Basusarrin, adibidez).
* 45 herritan bi zerrenda edo gehiago lehiatuko dira.
* Beste 12 herrietan kasu bereziak dira, zerrendetatik kanpo diren hautagaiak badirelako, zerrenda irekiak direlako edo zerrenda osatugabeak aurkezten direlako.

Demografikoki ere aldaketak eman ziren Ipar Euskal Herrian. INSEE ikerketa institutuaren azken neurketaren arabera 309.000 biztanletik gora bizi dira Euskal Hirigune Elkargoan (10 urtetan %&nbsp;10 egin du gora), eta lurralde barneko mugimenduez gain Frantziatik etorritako herritarrak asko dira. Baiona-Angelu-Miarritze (BAM) eremuko biztanleen %&nbsp;60 inguru ez dira Euskal Herrian sortuak, eta Baionako erroldako herena hautesle berriak izan ziren boz hauetan. Hala ere, aldaketa horiek ez ziren eman Ipar Euskal Herri osoan zehar, eta desoreka nabaritzen da barnealdearen eta kostaldearen artean: Lapurdin biztanleria %&nbsp;11 emendatu zen bitartean, Nafarroa Beherean %&nbsp;6 bakarrik egin zuen gora, eta Zuberoan %&nbsp;4 apaldu zen.

## Lehen itzulia 
Koronabirus gaitzaren krisia dela eta, martxoaren 15eko lehendabiziko itzulian abstentzioa izan zen bozetako protagonista nagusia Ipar Euskal Herrian, Frantzia osoan bezala, eta herri andanatan erroldaren erdiak baino gutxiago bozkatu zuen. Hala nola, Baionan eta Angelun abstentzioa %&nbsp;60tik gorakoa izan zen, eta Miarritzen %59ra heldu zen.
Lehen itzuliak ezusteko handiak ekarri zituen herri eta hiri handietan. Horrekin batera, euskal abertzaleak indartuta atera ziren hainbat herri garrantzitsutan, Hego Lapurdin bereziki: Urruñan, Ziburun, Biriatun eta Uztaritzen gailendu ziren. EH Bai koalizio abertzaleak emaitzak ospatu zituen, eta abertzaleen emaitza onak «tokian-tokian egindako lanaren uzta» direla uste duela esan zuen, baina «desegokitzat jo» zuten bozak mantendu izana, koronabirus pandemiaren hedapena dela eta.

Lehenengo itzuliarekin alderatuz parte-hartzea emendatu bazen ere, abstentzio historikoa izan zen bigarren itzulikoa ere. Lapurdi kostaldeko hiri handietan batez ere abstentzioa %50etik gorakoa izan zen: %59,84 Angelun, %56,57 Baionan, %54 Miarritzen... Abstentzio handia mantentzeko arrazoi nagusitzat jo zen COVID-19 birusarekiko beldurra, baina politika instituzionalarekiko herritarren interes faltari ere bota zioten errua batzuk. Urruñan, azken 30-50 urteetan eskuin frantsesak gobernatu ondoren, Filipe Aramendi abertzaleak irabazi zuen, eta abertzaleek kudeatutako 10.000 biztanletik gorako lehenengo udalerria bihurtu zen. Itsasun, lehenengo itzulian bigarren geratu ondoren, Mikel Hiribarren ELBko laborari ezagunak 15 bozeko alde estuarekin eskuratu zuen auzapezgoa. Emaitzez mintzo, EH Baik ondorengoa nabarmendu zuen: «Gaurko emaitzak, urteetan zehar, abertzaleek tokian toki egindako lanaren uzta dira. Urtez urte, abertzaleen emaitzak etengabe indartzen doaz lehen mailako indar politiko gisa kokatuz eta gure proiektua indartuz». eta Mathieu Bergeren Bihar Baiona taldearekin batzea erabaki zuen. Hala ere, Berger Etxetoren zerrendarekin batu zenez, BBE zerrendak bigarren itzulira bakarrik ez aurkeztea erabaki zuen. BBEren barne zegoen Baionako EELV alderdiak Etxetorekin ez batzea «desastre totala» izan zela adierazi zuen, Etxegarairen alde egitea leporatu zien BBEko kide batzuei, eta Etxetoren alde bozkatzera deitu zuen agiri batean. Orduan, bi zerrenda bakarrik aurkeztu ziren: Etxegarairena eta Etxetorena. 2014an Etxegarai 26 bozen aldearekin gailendu zitzaion Etxetori, eta oraingoan ere emaitza estua espero bazen ere, 1.027ko aldea eskuratu zuen Etxegaraik.

Bestalde, Miarritze, Angelu eta Donibane Lohizuneko auzapez errepublikanoek ere hautagaitza propio bat aurkezteko aukera iragarri zuten arren, Etxegarairekin lehiatzeko hautagaitzarik ez zuten aurkeztu. Ondorioz, Elkargoko lehendakaria hautatzeko biltzarra heldu zenean, Jean Rene Etxegarairena izan zen hautagaitza bakarra, eta berriz ere lehendakari hautatu zuten, 232 hautetsietatik 148ren babesari esker. Hautagaitzarik aurkeztu ez zuten arren, beste hiru auzapezek ere lortu zituzten bozak: Alain Iriartek, 16 boz lortu zituen; Claude Olivek, bi boz; eta Claude Lougarotek, bat.

## Auzapezak 
Hurrengo taulan Ipar Euskal Herriko 1.000 biztanletik gorako 41 udalerriak ageri dira, eta herri bakoitzaren biztanleria, bozen aurreko auzapeza eta auzapez berria ikus daitezke. 2014tik herri batek gainditu du 1.000 biztanleko langa: Aiherra herri baxenabartarrak. Aldiz, Bastida herri baxenabartarraren biztanleria 1.000tik jaitsi da.

## 1000 biztanletik gorako herrien emaitzak 
1000 biztanletik gorako herri guztien emaitzak batuz (41 herri guztira), Ipar Euskal Herri osoan zerrenda bakoitzak eskuratu zituzten emaitzak lor daitezke, gainerako herri guztietan (1000 biztanletik beherakoak) hautesleek ez baitute zerrenda bat aukeratzen, hauteskunde sistema dela-eta. Kontuan hartu behar da bigarren itzulia bakarrik 13 herritan izan zela, eta hori dela eta askoz jende gutxiagok bozkatu zuen. Beraz, hona hemen etiketa politikoen emaitzak Ipar Euskal Herrian:

a PS eta PCF barne dauzkaten koalizioei emandako izena.b LR eta UDI barne dauzkaten koalizioei emandako izena.

Ondoren Ipar Euskal Herriko 1000 biztanletik gorako herri bakoitzeko emaitzak ikus daitezke. Bertan zerrenda bakoitzak lortutako boz kopurua, ehunekoa, herriko etxeko hautetsiak eta Elkargoko ordezkariak ageri dira. Herri guzti hauek 1000 biztanle baino gehiago dauzkatenez, zerrenda itxiak aurkezten dira bozetara.

### Ahetze 

### Ahurti 

### Aiherra 

### Angelu 

### Arbona 
2020ko herriko bozak Arbonan egin zirenean, Marie-Josèphe Mialocq herriko auzapezak Beñat Arla haren aurkari bakarraren zerrendak lortutako botoak baliogabetzat jo zituen, Zigor Goieaskoetxea zerrendakidearen "espainiar" nazionalitatea zehaztu gabe zegoelako boto paperetan. Arlaren zerrendakoek helegitea jarri zioten erabaki horri, eta urte bateko justizia prozeduraren ondotik Frantziako Estatu Kontseiluak 2020eko bozak bertan behera uztea erabaki zuen 2021eko maiatzean, «bozkaren zintzotasuna faltsutua» izan zelako. Ondorioz, hauteskundeak 2021eko uztailaren 18an errepikatu ziren.

### Arrangoitze 

### Azkaine 

### Baigorri 

### Baiona 

### Bardoze 

### Basusarri 

### Beskoitze 
2023ko abenduaren 18ko herriko kontseiluan, herriko ikastolaren lurrak erabiltzeko baimenik gabe utzi zuten Seaska. Ikastolarentzako eraikin berri bat egiteko proiektua aurkeztu zuen Seaskak, baina Fabienne Aiensa buru zuen hautetsi taldeak eraikitzeko baimena ukatu zion, eta ikastola lursailik gabe utzi zuen. Tirabira askoren ondoren, hautetsien gehiengoak auzapezaren nahien aurka egin zuen eta lursaila erabiltzeko baimena luzatu zioten Seaskari. Ondorioz, Aiensa gutxiengoan gelditu zen herri kontseiluan, eta dimisioa aurkeztu zuen 2024ko martxoan, herri hauteskunde berriak eraginez, 2024ko ekainaren 23.

Hauteskunde berrietan hiru zerrenda aurkeztu ziren: Aiensaren zerrendaren jarraipen gisa aurkeztutako Fabienne Etxegarai auzapezordearen zerrenda, Pascal Jocou hautetsi ohiak zuzendutakoa, eta Haritza Camblong ikastolako gurasoarena. Etxegarai auzapezordea kritiko agertu zen Aiensa auzapez ohiaren jarrerarekiko, baina baita ere ikastolako gurasoekiko, gatazkaren bi aldeak berdinduz. Halere, haren zerrendako kide guztiek ikastolari hitzarmena luzatzearen alde bozkatu zuten martxoko bilkuran. Pascal Jocou, bestalde, herriko hautetsi izandakoa zen, Pierre Diratxeten eta Aiensaren lehen agintaldian, baina 2019an dimisioa eman zuen Aiensarekin «lan harreman biziki zailak» argudiatuta. Jocouk ikastolako gurasoak integratu zituen zerrendan. Azkenik, Haritza Camblong ikastolako gurasoa da, eta zerrenda abertzalea osatu zuen hauteskundeetarako, baina lehen itzulian hirugarren izan ondoren, bigarrenerako haren hautagaitza erretiratu zuen.

### Bidarte 

### Bidaxune 

### Biriatu 

### Bokale 

### Donapaleu 

### Donibane Garazi 

### Donibane Lohizune 

### Ezpeleta 

### Getaria 

### Hazparne 

### Hendaia 

### Hiriburu 

### Itsasu 

### Jatsu 

### Kanbo 

### Larresoro 

### Lehuntze 

### Maule-Lextarre 

### Miarritze 

### Milafranga 

### Mugerre 

### Sara 

### Senpere 

2020ko hauteskundeetan Dominique Idiarten zerrendak irabazi zuen, bigarren itzulirako abertzaleekin elkartu ondoren, baina legealdian zehar tentsioak izan ziren haren taldean, eta ondorioz bost hautetsik kargua utzi zuten 2022an. Dimisio horien ondoren, ezker abertzalearen taldeak ere gehiengoa utzi zuen, eta oposizioko beste zazpi hautetsik dimisioa aurkeztu zuten ere. Ondorioz, hauteskunde berriak antolatu behar izan zituzten 2023ko otsailean. Hauteskunde berri horietan, Idiart auzapeza hirugarren postuan geratu zen, eta Bernard Elhorga zentru-eskuineko hautagaia gailendu zen 100 botoen aldearekin.

### Sohüta 

### Urketa 

### Urruña 

### Uztaritze 

### Ziburu 

### Zuraide 

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak