Johann Sebastian Bach

**Johann Sebastian Bach** (Eisenach, 1685eko martxoaren 31greg./martxoaren 21ajul. - Leipzig, 1750eko uztailaren 28a) Barroko garaiko alemaniar konpositore, musikari, orkestra-zuzendari,kapera-maisu, abeslari, irakasle eta organo-jotzailea izan zen, historiako musikari familia onenetako baten kidea. Inoiz izan den konpositore handienetakotzat hartzen da askotan, bere lanen edertasunagatik ez ezik kopuruagatik ere bai. Hortaz, inspirazio iturri izan zen hainbat musikarirentzat, hala nola Mozart, Mendelssohn, Schumann, Liszt, Brahms, Mahler edota Schönberg.

Historiako musikari familia garrantzitsu bateko kide garrantzitsuena izan zen, 35 konpositore ospetsu baino gehiagorekin: Bach familia. Europa osoan, organo-jotzaile eta klabezin-jotzaile gisa ospe handia izan zuen bere teknika handiagatik eta, teklatuan, musika inprobisatzeko zuen gaitasunagatik. Organo eta klabezinaz gain, biolina eta ganba-biola jotzen zituen.

Bachen konposizioek (hala sakratu nola sekularrek, abesbatza, orkestra eta instrumentu bakarlarientzakoek) Barrokoaren sorkuntza-ildo ugari bildu zituzten, eta, aro hori, bere heldutasunera eraman. Forma berririk sortu ez bazuen ere, alemaniar estiloa aberastu zuen kontrapuntuaren teknikaz, harmoniaren eta motiboen antolamenduaren gainean zeukan kontrol paregabeaz eta atzerriko (batez ere, Frantzia eta Italiako) erritmo eta formen egokitzapenaz.

Bere lan emankorra musika barrokoaren gailurtzat hartzen da; bere sakontasun intelektuala, perfekzio teknikoa eta edertasun artistikoa nabarmentzen da, baita bere garaiko eta iraganeko nazio-estiloen sintesia ere. Bach kontrapuntuaren artearen azken maisu handitzat jotzen da,​ eta inspirazio eta eragin iturri ondorengo konpositore eta musikarientzat, hala nola Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Felix Mendelssohn, Robert Schumann eta Frédéric Chopin, beste askoren artean.

Bere lan ezagunenen artean daude: *Brandeburgoko kontzertuak,* BWV 1046-1051; *Das wohltemperierte Klavier;* *Meza si minorrean,* BWV 1046-1051*;* *Fuga txikia sol minorrean*, BWV 578; *Matthäus-Passion* (Pasioa San Mateoren arabera), BWV 244; *Fugaren artea*, BWV 1080; *Musikalisches Opfer* (Musika eskaintza), BWV 1079; *Goldberg bariazioak*, BWV 988; *Tocata* *eta fuga re minorrean*, BWV 565; zenbait kantata-ziklo (besteak beste, *Wachet auf*, *ruft uns die Stimme*, BWV 140, eta *Herz und Mund und Tat und Leben* (Bihotza, eta ahoa, eta ekintza eta bizitza) BWV 147 ospetsuak), *Concerto nach Italienischem Gusto* (Kontzertu italiarra), BWV 971; *Ouvertüre nach Französischer Art* (Obertura estilo frantsesean), BWV 831; *Seis Suites a Violoncello Solo senza Basso* (Biolontxelo solorako suitak), BWV 1007-1012; *Sei Solo - a violino senza basso accompagnato* (Biolontxelo solorako suitak), BWV 1001-1006; *Klabezin kontzertuak*, BWV 1052-1065, eta *Orkestrarako suiteak,* BWV 1066-1069.

## Bizitza 
### Familia 
Johann Sebastian Bach garai guztietako musika familia nabarienetako bateko kide izan zen. Berrehun urte baino gehiagoz, bachtarren familiak interprete eta konpositore onak sortu zituen. Garai hartan, Eliza luteranoak, tokiko gobernuek eta aristokraziak ekarpen nabaria egiten zuten musikari profesionalen prestakuntzarako, bereziki Turingia eta Saxoniako ekialdeko printze hautesleen aldetik. Bere aita, Johann Ambrosius Bach, biolinista eta tronpetista talentuduna zen Eisenachen, Turingian, 6.000 biztanle inguru zituen hirian. Postu horretan, musika profanoaren antolaketa eta elizako musikan parte hartzea sartzen zen. Johann Sebastianen osaba-izebak musikari profesionalak ziren denak, gorteko organista eta ganbera-musikarietatik hasi eta konpositoreetaraino. Bach bere familiaren lorpen musikalen jakitun zen, eta, 1735 inguruan, genealogia bat zirriborratu zuen, *Ursprung der musikalisch-Bachischen Familie* (Bach familia musikalaren jatorria), bere familiako musikari arrakastatsuen belaunaldien historia bilatuz.

### Lehen urteak (1685-1703) 
Johann Sebastian Bach Eisenachen jaio zen 1685eko martxoaren 21ean, Scarlatti eta Händel sortu ziren urte berean; zazpi belaunalditan, 52 musikari garrantzitsu eman zituen Bach familiak. Maria Elisabetha Lämmerhirt eta Johann Ambrosius Bachen arteko ezkontzako zortzigarren semea izan zen (seme zaharrenak 14 urte zituen Johann Sebastian jaio zenean), ziur aski biolina eta musikaren teoriaren oinarriak jotzen irakatsi ziona. Osabak, Johann Christoph Bachek, organoaren praktikan sartu zuen.

Ama 1694an hil zen, Johann Sebastianek bederatzi urte zituela, eta aita, zortzi hilabete geroago. Hamar urteko umezurtza zela, Ohrdrufeko San Migel elizako (Michaeliskirche) organo-jotzaile zen Johann Christoph anaia zaharrenarekin bizitzera eta ikastera joan zen. Bertan, musika kopiatu, ikasi eta interpretatzen zuen, anaiarena barne, nahiz eta hori egitea debekatuta egon partiturak oso baliotsuak eta pribatuak zirelako eta mota horretako papera garestia zelako. Musika teoria eta konposizioa ikasi zituen organoa jotzeaz gain, eta anaiaren lezioak jaso zituen, eta klabikordioaren interpretazioan trebatu zen. Johann Christophek garaiko Alemania hegoaldeko konpositore handien lanak ezagutarazi zizkion, hala nola Johann Pachelbel (Johann Christophen maisu izan zena) eta Johann Jakob Froberger; Alemania iparraldeko konpositoreen lanak, baita Jean-Baptiste Lully, Louis Marchand eta Marin Marais frantziarrenak ere. Halaber, garai horretan, teologia, latina, greziera, frantsesa eta italiera ikasi zituen herriko gimnasioan (irakaskuntza ertaineko institutuan).

Hamalau urterekin, Johann Sebastian Lüneburgeko San Migel Eskola ospetsuan saritu zuten koru ikasketak egiteko matrikula batekin eta, bera baino zaharragoa zen Erdmannekin, ikastetxeko bere lagunarekin, batera, Hanburgoko (Erromatar Inperio Santuko hiririk handienetako bat) itsas portutik ez oso urrun. Horrek bidaia luze bat eskatzen zuen, neurri batean oinez eta beste zati batean karrozan egin zuena  bere lagunarekin, ziurtasunez ezagutzen ez den arren. Ez dago haren bizitzako garai horretako erreferentzia idatzirik, baina badirudi eskolan eman zituen bi urteak erabakigarriak izan zirela, Turingian bizi izandako aldia baino, Europako kulturaren paleta zabalago baten eraginpean egon zelako. Koruan, *a capella* abesteaz gain, litekeena da organoa hiru teklatu eta bere klabizenbaloekin jotzea. Beharbada, Alemania iparraldeko nobleen semeekin jarri zen harremanetan, eskola selektibo horretara bidaltzen baitzituzten euren karrera diplomatiko, gobernuko edota militarretan prestatzeko.

### Mullhausen (1703-1708) 
1703an, hemezortzi urterekin, Johannek Ernst Weimarko printzearen ganbera-orkestrako biolin-jotzaile aritzea lortu zuen, eta, hilabete batzuk geroago, Arnstadtko San Bonifazioko organo-jotzaile izendatu zuten. Bertan ondu zuen bere lehen kantata, 1704an, eta berehala hartu zuen organo-jotzaile onaren ospea. 1705eko urrian, Dieterich Buxtehude daniar organo-jotzaile handia entzuteko Lübeckera joanda, kargua galdu zuen, bidaia baimenik gabe egiteagatik. 1707an, Mühlhausenden organo-jotzaile zelarik, kantata gehiago idatzi zituen (*Actus tragicus* eta *Gott ist mein König*, besteak beste). Maria Barbara (1684-1720) lehengusinarekin ezkondu zen urte berean, eta zazpi seme-alaba izan zituzten.

Bachen azken lana, *Vor deinen Thron tret ich hiermit*, BWV 668, izenburu zuen organorako preludio koral bat izan zen, beraren suhia zen Johann Christoph Altnickoli eskainia hil ohetik. Amaierako kadentziaren hiru pentagramen oharretan, germaniar izendapenaren arabera irakurrita, «JSB» inizialak daude.

Johann Sebastian Bach 1750eko uztailaren 28an hil zen, 65 urte zituela. Garaiko egunkari batek jakinarazi zuenez, «operazio ez oso arrakastatsuaren zorigaiztoko ondorioak» izan ziren haren heriotzaren arrazoia.​ Historialari modernoek diotenez, berriz, apoplexia batek eragin omen zion heriotza, pneumonia batek konplikatuta. ​Gaur egun, uste da tratatu gabeko diabetesak eragin ziola itsutasuna.​ Mediku batzuen arabera, blefaritisa zuen, haren azken urteetako erretratuetan antzeman daitekeen begietako gaixotasuna.

1751n, Carl Philipp Emanuel, konpositorearen semea, arduratu zen *Fugaren artea*, BWV 1080, oraindik amaitu gabe zegoena, argitaratzeaz.​ Johann Friedrich Agricola konpositorearen ikasle ohietako batekin batera, heriotza-oharra ere (Nekrolog) semeak idatzi zuen, 1754an Mizlerren Musikalische Bibliothek-en argitaratu zena.

[thumb|1950eko uztailaren 28a: Bachen oroitzapenezko ospakizuna Thomaskirchen, ([Leipzig), konpositorearen heriotzaren 200. urteurrenean.]]
Bach hil eta hilabete batzuetara egindako inbentario batek erakusten duenez, bere ondarean zeuden: bost Klabizenbalo, bi giltza-laute, hiru biolin, hiru biola, bi biolontxelo, viola da gamba bat, laute bat, espineta bat eta berrogeita hamabi «liburu sakratu», tartean Martin Lutero eta Flavio Joseforen lanak. Leipzigeko San Juan hilerri zaharrean lurperatu zuten. Haren hilobia ia ehun eta berrogeita hamar urtez egon zen identifikatu gabe, harik eta, 1894an, hilkutxa aurkitu eta San Juan elizako kripta batera eraman zuten arte. Eraikin hori Bigarren Mundu Gerran aliatuek egindako bonbardaketa batean suntsitu zen; horregatik, 1950etik, Johann Sebastian Bachen gorpuzkiak Leipzigeko Santo Tomas elizako hilobi batean daude.​ Bachek bazuen konpositore garaikideengan interesa ere, haiek ikasten baitzituen eta haietako askorekin harreman pertsonal zuzena izan baitzuen. Horien artean daude Jan Dismas Zelenka, Johann Mattheson, Georg Philipp Telemann, Reinhard Keiser eta , besteak beste.

Bigarren aldia, dagoeneko erabat heldua, 1713an hasi zen Weimarren, eta 1740an amaitu, jada Leipzigen kokatua. Bachek bere garaiko bi estilo nagusiak menperatzen zituen: frantsesa eta italiarra (progresio harmonikoak) jada erabat tonalak, argitasun melodikoa eta dinamismo erritmikoa, eta, izatez, italiar kontzertuak eta suite frantsesak eragin handia izan zuten haren ekoizpenean.​ Bere lanetan, bien elementu horiek sintetizatu zituen alemaniar ezaugarri autoktonoekin batera, hala nola kontrapuntu eta barne-testura konplexua eta korala, bere erlijio-lanetan asko erabiltzen duena. Horretatik guztiagatik, erraz ezagutzeko moduko estiloa da, modernoa, baina iraganean sustrai garbiak dituena.

Bere garaiko ia genero eta forma guztietan idatzi zuen, instrumentu- eta ahots-konbinazio askotan. Guztietan lan aipagarriak burutu, eta egin zituen, eta genero berriak ere sortu zituen, esaterako, teklaturako eta instrumentu baterako sonata. Hil ondoren, musikak bere obrari lekurik uzten ez zion norabidea hartu zuen; Erdi Arotik zetorren musika ulertzeko modu bati buruzko azken puntua da, zeinean polifoniak harmonia edo tinbrea baino garrantzitsuagoa zen. Baina berritzaile ere izan zen, eta etorkizuneko musikarako bideak ireki zituen: adibidez, teklaturako kontzertuaren lehen maisu handia izan zen. Izan ere, *Brandeburgoko 5.&nbsp;Kontzertua*,&nbsp;BWV&nbsp;1050&nbsp;(1719), non teklatuak ordura arte sekula izan ez zuen bakarlari-papera hartzen duen, teklaturako idatzitako lehen kontzertua dela esan daiteke, zeinaren jarraipenak BWV&nbsp;1052-1065&nbsp;(1735) kontzertu sortan izan baitzuen.​​ Ildo horretan, Bachek rol nabarmena izan zuen genero horren garapenean.

## Eragina 
Johann Sebastian Bachek bere denboran musika-jotzaile handia zelako ospea bildu bazuen ere, musikagile gisa eztabaidatua izan zen. Hil ondoren, haren lana ahazturik gelditu zen, harik eta XIX. mendean, Mendelssohn, Hegel eta Schumann-ek berriro haren musika entzun eta argitara eman zuten arte. Tradizioarekiko leiala izanik ere, haren lanak etorkizuneko musika hizkuntzaren lehen elementuak asmatu zituen. Kontrapuntuaren eta harmoniaren maisu izan zen; irudimen melodiko emankorraren jabe, eta, askotan, maisu aleman, frantses eta italiarren lanen gainetik; beraren musika Iparraldearen eta Hegoaldearen sintesia da. Luterotar fededun horren musikak, denbora iragan ahala, adierazpen molde aratz eta abstraktuagoetara jo zuen. Bachekin, musika tonalaren adierazpen ahalmenak goia jo zuen, eta Mendebaleko musikaren garapenerako abiapuntua den aldaketa prestatu zen. Polifonia eta monodia aldizkatuz edo biak aldi berean erabiliz, zorroztasun biluziena eta dotoretasunez beteriko asmamena dira Bachen artearen ezaugarriak.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Kanpo estekak