open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paula Painén Calfumán

**Paula Painén Calfumán** (Padre Las Casas, Araucaniako eskualdea, 1931ko urtarrilaren 23a). maputxeen kulturaren ordezkaria da, eta *weupife* edo *epewtufe* lanbidean luzaroan diharduena. 2010ean, Kulturaren eta Arteen Kontseilu Nazionalak Txileko Giza Altxor Bizi gisa onartu zuen, mapudungún, maputxeen herriko jatorrizko hizkuntza, erabiltzen eta zaintzen egindako lanagatik.

Mapuche Emakumearen Etxeko kide izan zen, eta ehun-artisautzako piezak egiten aritu zen. Gainera, Txileko mintegi eta topaketetan maputxeen kulturaren dibulgatzaile gisa parte hartu du.

## Biografia 
1931n jaio zen Antonio Rapimán komunitatean, Licancon, Padre Las Casas herrian, Temucotik gertu, Araucaniako IX. Eskualdean. Gurasoekin eta aitona-amonekin batera hazi zen, lurra lantzen eta animaliak elikatzen.

10 urte inguru zituela, Painének *epewtufeko* lanbidea ikasi zuen amonari esker. Amonak mapudungún besterik ez zuen hitz egiten, eta ipuinak kontatzen zituen familiako rukan janaria prestatzeko erabiltzen zuten sutondoan. Gogoratzen duenez, emakumeak ehungintzan aritzen ziren bitartean, komunitateko helduek ipuinak kontatzen zizkieten komunitateko gazteei.

Kultura grafoa denez, mendeetan metatutako maputxe ezagutzaren zati handi bat ahozkotasunaren bidez transmititzen da. Epew-ak izaki fantastikoen kontakizun edo alegiak dira. Mapudungun hizkuntzaren adierazpen artistikoa izateaz gain, haien edukiek filosofia eta mundu-ikuskera maputxea dute, eta metaforen bidez transmititzen diren irakaskuntzak, portaera-arauak eta izaerak ematen dituzte.

Bere bizitzan zehar, Painének bere erkidegoko *epewtufe* esperimentatuenetako bat delako nabarmendu da, 50 epew inguru memorizatu eta jatorrizko hizkuntzan kontatzeko gai delako.

1986an, Sonia Montecino antropologo eta idazle txiletarrarekin batera, "El zorro que cayó del cielo y otros relatos" liburua argitaratu zuen. Gaztelaniara itzulitako 17 epew-eko bilduma da.

2012an, Oscar Moser Hezkuntza Esparruan aritu zen lanean, Padre Las Casasen, "Portadores de tradición" programaren barruan. Kultura eta Arteen Kontseilu Nazionalaren ekimena da, Txileko haurrak eta gazteak kultura-ondare ez-materialari eta tokiko tradizioei buruz hezteko eta sentsibilizatzeko.

## Sariak eta aintzatespenak 
* Txileko Giza Altxor Bizia (2010)
* Padre Las Casasen alaba ospetsua, IX. Araucania Eskualdea (2022)

## Liburuak 
* Montecino, Sonia (1986). *El zorro que cayó del cielo y otros relatos de Paula Painén*. Santiago (Txile), 1986.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Kultur Ondare Ez-materialaren Zuzendariordetza Nazionala - Paula Painén Calfumán
Anthony Francis Sharma

**Anthony Francis Sharma** (Katmandu, 1937ko abenduaren 12a – *ibidem*, 2015eko abenduaren 8a) nepaldar elizgizon jesuita eta irakaslea izan zen, Nepalgo lehen apezpiku katoliko izateagatik ezaguna.

## Bizitza 
Katmanduko Gorkha auzoan jaio zen familia hindu batean. Katolizismora konbertitu ondoren, Jesusen Lagundian sartu zen. 1960ko hamarkadan, apaizgaitegian ikasten ari zela, Gyanendra eta Birendra printzeen irakaslea izan zen Darjeelingeko San Jose ikastetxean. 2007an Gigthako apezpiku titular eta Nepalgo bikario apostoliko bilakatu zen. 2014an erretiroa hartu zuen.

1990ean Caritas Nepal ongintzazko erakundea sortu zuen. Gobernuak eliza katolikoa ofizialki onartzeko lobby egin zuen, eta 1993an Nepalgo Elkarte Katolikoak aitorpen ofiziala lortu zuen. Horrez gain, 23 eskola katolikoren ezarpena gainbegiratu zuen.

2015eko abenduaren 8an hil zen Katmandun minbiziaren ondorioz.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kate Swift

**Barbara Peabody Swift**, **Kate Swift** izenaz ezagunagoa (Yonkers, AEB, 1923ko abenduaren 9a – Middletown, AEB, 2011ko maiatzaren 7a) Estatu Batuetako queer idazle eta editore feminista izan zen, eta Casey Millerrekin, bere bazkide eta lankidearekin,  sexismoa ingelesean gaia aztertuz, liburu eta artikulu garrantzitsuak idatzi zituen. Bere lehen lanen artean Ms aldizkariko *Desexing the Language* (1971) artikulua dago eta New York Times *One Small Step for Genkinden* artikulua (1972). 1976an, lehen liburua argitaratu zuen: *Words and Women: A New Language in New Times,* eta 1980an, *Handbook of Nonszorro Writing*, biak ere aitzindaritzat jotzen direnak ingelesaren erabilera arruntari erantsitako sexu-bereizkeriaren gaian. Uste da argitalpen horiek hizkuntzaren sexismoaz kontzientzia hartzea erraztu zutela.

Hurrengo hogeita bi urteetan, New Orleanseko Porturako erredaktorea izan zen, *Time-*erako argitalpen-laguntzailea, Girl Scouts of America konpainiako harreman publikoen sailerako albiste-erredaktorea; Historiako Museo Amerikarreko gai publikoen taldeko zientzia-erredaktorea 1954an, eta Hayden planetarioko prentsa-idazkaria. 1965ean, Yaleko Medikuntza Fakultateko berrien bulegoko zuzendari bihurtu zen.

1970ean, argitalpen-sozietate independente bat sortu zuen Casey Geddes Miller bazkidearekin. Lehen proiektua Bigarren Hezkuntzako ikasleentzako sexu-hezkuntzako eskuliburu bat argitaratzea izan zen. Eskuliburuaren helburua nesken eta mutilen arteko errespetua eta berdintasuna sustatzea zen, baina bi idazleek ondorioztatu zuten autorearen asmoa ingelesak desitxuratzen zuela. Izenordain maskulinoen erabilera esklusiboak mezua nahasten zuela eta emakumeak baztertzen zituela pentsatu zuten. Hala, Kate eta Casey ahalegin handia egiten hasi ziren, hizkuntzak emakumeak gizateria gisa kontuan har zitzan eta gizartearen barruan aukerak izan zitzan.

1971n, bere lankidearekin batera, Desexing the Language izeneko artikulu bat idatzi zuen, 1972ko otsailean Ms. aldizkariaren hasierako alean agertu zena. Urte horretan bertan, The New York Times-en *One Small Step for Genkind* izeneko artikulua argitaratu zuten,  geroago, 1976an argitaratutako lehen liburua bihurtu zena, *Words and Women: A New Language in the New Times* izenekoa, eta lau urte geroago *Handbook of Non-Sexist Writing*.

2011ko maiatzaren 7an hil zen Middletownen, 87 urterekin, urdaileko minbiziaren ondorioz.

## Aktibismoa 
1977an, Swift Women's Institute for Freedom of the Press (WIFP) erakundeko kide egin zen. Irabazi-asmorik gabeko erakunde editorial estatubatuarra da, eta emakumeen arteko komunikazioa eta komunikabideetan emakumeen ahotsen parte-hartzea areagotzeko lan egiten du*.*

Sexu bereko pertsonen arteko ezkontzaren aldeko borrokan ere parte hartu zuen. Love Makes erakundearekin lan egin zuen Connecticut-eko Family programarekin, egoera horretan legeztatzeko egin zuen ahalegin arrakastatsuan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Roman Emery

**Roman Emery Altza** (Irun, 1931ko urtarrilaren 5a – 2023ko ekainaren 28a) gipuzkoar futbolaria izan zen, erdilari moduan ibilitakoa. Antonioren semea, Juanen anaia eta Unairen osaba izan zen.

## Ibilbidea 
## Erreferentziak
Natividad Llanquileo

**Natividad del Carmen Llanquileo Pilquimán** (Esteban Yevilao, Tirúa, Txile, 1984ko uztailaren 14a) jatorri maputxeko abokatu eta politikaria da. 2021eko uztailetik 2022ko uztailera arte, Konbentzio Konstituzionaleko kide izan zen, maputxe herria ordezkatuz (Macrozona 2: Ñuble, Biobio eta Araucania eskualdeak).

2010ean, Maputxe komuneroen gose-grebetan izan zen bozeramaile. Manifestazioa hegoaldeko penaletan atxilotutako 35 komunerok egin zuten, eta, batez ere, Terrorismoaren aurkako Legea ez aplikatzea eta indargabetzea zuen helburu. Gainera, atxilotutako komuneroen artean, bere bi neba zeuden..
## Familia eta ikasketak 
1984ko uztailaren 14an jaio zen Puerto Choiseko Esteban Yevilao komunitatean, Txileko Biobio eskualdeko Tirúa udalerrian. Juan Luis Llanquileo Yevilaoren eta Emilia del Carmen Pilquimán Mariñánen alaba da. Los Álamosko Liceo Politécnico Caupolicán delakoan egin zituen bigarren mailako ikasketak, 2002an. Ondoren, giza eskubideetan, politika publikoetan eta kulturartekotasunean diplomatu zen La Fronterako Unibertsitatean. Lanbideari dagokionez, hainbat maputxe atxiloturen eta beste kasu enblematiko batzuen abokatu defendatzaile aritu da.

## Ibilbide politikoa 
### Konstituzio Konbentzioa 
2021eko urtarrilean bildu zituen Biobioko eskualdeko hautagai izateko eskatutako sinadurak, urte horretako maiatzaren 15 eta 16ko hauteskundeetarako, maputxeen herriaren ordezkari gisa, jatorrizko herrietarako gordetako hamazazpi eserlekuetan; horietatik zazpi maputxeetarako izan ziren. Balio osoz emandako boto guztien %6,02ri zegozkion 13.124 boto lortu zituen, eta jatorrizko herrien artean boto gehien lortu zituen bigarren hautagaia izan zen, Francisca Linconaoren atzetik, botoen %7,15arekin, eta Konbentzio Konstituzionalean 7 ordezkari maputxe izendatu zituzten. Konbentzioko erregelamenduak eztabaidatzeko prozesuan Erregelamendu Batzordean parte hartu zuen. Ondoren, Justizia Sistemaren Batzorde Tematikoan, Kontrol eta Erreforma Konstituzionaleko Organo Autonomoetan eta Herri Indigenen eta Nazioaniztasunaren Eskubideen Batzordean sartu zen.

2022ko urtarrilaren 6an, Konbentzioko presidenteorde ondokoa izan zen, Bárbara Sepulveda, Lidia González, Tomás Laibe eta Amaya Alvezekin batera.
## Ikus, gainera 
* Francisca Linconao
* Karina Riquelme Viveros

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Correa Agurto, Paula (2014). La huelga de hambre de los presos políticos mapuche y el testimonio de Natividad Llanquileo. Santiago de Chile: Ediciones Radio Universidad de Chile. ISBN 9789563538700. 

## Kanpo estekak
Bilbao Athletic 2024/2025

Entrenatzailea:  Jokin Aranbarri (2024-Egun)
* 15px|Kapitain = Kapitainak.
* 15px|Lesio = Epe luzeko lesioa.
*  25 baino handiagoa den zenbakia duten jokalariak Baskonia taldeko jokalariak dira, eta beraz talde biekin jokatu dezakete partidak. Espainiar ferezadioaren arauak diotenez, taldeko jokalariek 1-etik 275-erako zenbakiak eraman beharko dituzte. Gehienez 18 jokalari izan daitezke 23 urtetik gorakoak.

### Lagatakoak 
### Neguko merkatua 2025 
### Udako merkatua 2024 
### Estatistikak 
*Jokalariak guztira: 32*

### Denboraldiko Hamaikakoa 
*Hamaikakoetan geheien agertu diren jokalariak.*

350px

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bilbao Athletic 2023/2024
* Bilbao Athletic 2025/2026

## Kanpo estekak
Karina Riquelme Viveros

**Karina Riquelme Viveros** (Temuco, 1981eko abuztuaren 9a) Txileko giza eskubideen aldeko abokatua da. Riquelme  (CIDSUR, Español: Centro de Investigación y Defensa del Sur) afiliatuta dago. Erakunde horrek Txileko indigenen eskubideak defendatzeko konpromisoa hartu du. Amnistia Internazionalak, besteak beste, adierazi du Riquelme jazarpen eta beldurrarazte kanpainen xede izan dela, ekintzaile indigenen defentsa-funtzioagatik.

## Biografia 
CIDSURen, Riquelmek lan egin du terrorismoaz akusatutako maputxe liderrak defendatzeko eta maputxe herriaren antzinako lurraldeak babesteko. Riquelmek argudiatu du Txileko estatuak lan egin duela Francisca Linconao bezalako ekintzaileen jazarpen sistemikoaren bidez maputxe gatazkan aktibismo indigena kriminalizatzeko.

2011n, Riquelme 21 eguneko kartzela-zigorra ezarri zioten,  barkamen baldintzapeko alegazioak, abokatu-titulurik lortu gabe maputxeen ekintzaileei, lege-babesa eman zielako. Natividad Llanquileo ekintzaile maputxeak epai hori jazarpen politikoko ekintza gisa kondenatu zuen, eta gero CIDSUReko lehendakari bihurtu zen.

Amnistia Internazionalak Riquelme-ren lana ohoratu du aktibista indigenak estatuaren errepresioaren aurka defendatzeko egindako lanagatik. Riquelme feminista gisa deskribatu da, eta antikolonialismoak politika feministaren ezaugarri bereizgarria izan behar duela, dio.

## Larderia kanpaina 
2018ko uztailaren 10ean, gorabehera bat izan zen Riquelmeren apartamentuan (Temucon, Araukia eskualdean). Bi gizonek laser izpi berdeek seinalatu zituzten leihoaren bidez, eta uste dute, bera  izutzeko ahalegina egin zutela. Amnistia Internazionalak "poliziaren inteligentzia-agenteek" egin omen zuten gertakari hura gaitzetsi zuen. Riquelmek adierazi zuen poliziak bera zaintzeko ahaleginak egin zituela 2010etik.

## Bizitza pertsonala 
Riquelme bere alabarekin bizi da. 2018ko gertakarian izan zen, poliziek laser izpiak seinalatu baitzituzten leihoaren bidez, Temucon, Araucaniako eskualdean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Catherine Peñán

**Catherine Elizabeth Peñán Paillacar** (Santiago, 1989ko apirilaren 16a) patinatzaile maputxea da. Bere espezialitatea lineako patinen gaineko abiadura-irristaketa da.

## Kirol ibilbidea 
2003. urteko bere espezialitateko munduko txapelketan, Venezuelako Barismeton, zilarrezko domina eta brontzezko lau domina lortu zituen. 2005eko munduko txapelketan, Txinan, brontzezko domina, zilarrezko domina eta urrezko domina lortu zituen. 2006ko munduko txapelketa Hego Korean egin zen, eta urrezko hiru domina eta zilarrezko beste bat lortu zituen. Dama gazteen kategorian onena izan zen. Urte berean, VIII. Hego Amerikako Jokoetan urrezko domina, zilarrezko domina eta brontzezko domina eskuratu zituen.

Hego Koreako Munduko Txapelketa baino lehen, munduko patinajearen irudi promisoria izanik, eskaintza zehatzak jaso zituen Alemaniara lehiatzera joateko. Gero, performance arrakastatsuaren ondoren eta txapelketa horretan nagusitasun nabarmena erakutsiz, Catherinek azkenean Suitzara joatea erabaki zuen team Rollerbladen lehiatzera. Team *Rollerblade* talde horretako kide ofiziala izan zen 2007. eta 2008. urteetan.

2011n, brontzezko domina lortu zuen Guadalajarako (Mexiko) Joko Panamerikarretan.

## Bizitza pertsonala 
Pedro Peñán eta María Payacánen alaba.da.

Mediatikoki, bere herrialdean ezagunagoa egin zen ¿Quién merece ser millonario? programan agertzeagatik.  (13. kanala), Soledad Bacarreza kirol-kazetariak aurkeztuta. Chilevisióneko *Series nacionales* programan ere agertu zen. Koreako Munduko Txapelketarako prestatzeko prozesuaren jarraipena egin zuen, elkarrizketak eta familiarekiko intimitatea erakutsi zituen.

2010ean, lehen semea izan zuen.

## Garaipenak 
### Munduko Patinaje Txapelketa 
### Hego Amerikako jokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Txileko Hockey eta Irristaketa Federazioa,  artxibatua, .
Louisa Nott-Bower

**Louisa Nott-Bower** (Troedyraur, 1861 - 1925eko irailaren 6a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Amy Oliver

**Amy Oliver** (Rotherham, 1987ko uztailaren 10a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Helen Palmer

**Helen Palmer** (1974ko irailaren 19a) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 2004ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morchella costata

***Morchella costata*** *Morchellaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** Koniko argia, oinarrian 3 edo 4 cm inguruko zabalerako  eta 5 edo 6 cm inguruko garaierakoa, marroi-grisaxka kolorekoa, purpura edo oliba koloreko tonuekin. Guztiz barnehutsa da eta goialdea kamutsa du, ez puntazorrotza. Bertikalki saihets beltz nahiko nabarmenekin estalia, beste batzuekin gurutzatuta albeoloak osatuz.

**Himenioa:** Albeoloen barruko eremua estaltzen du, kanpoko saihetsak antzuak dira.

**Hanka:** Arrosa kolorekoa, furfurazeo samarra, barnehutsa eta zilindrikoa.

**Haragia:** Hauskorra, fruta usain atseginarekin eta zapore leunarekin.

**Etimologia:** *Morchella* terminoa “morchel” hitzetik dator, onddoetarako alemaniar hitz zahar batetik. Costata epitetoa berriz latinetik dator, saihetsekin esan nahi duen, “costatus” hitzetik. Bere itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Bere generoko beste espezieen antzeko kalitatekoa, horregatik oso ondo egosi edo lehortu egin behar da, gordinik toxikoa da.

### Nahasketa arriskua 
*Morchella conica* delakoarekin erlazionatuta dago, eta hankan tonu  arrosak dituelako bereizten da. Denboraren poderioz biak belztu egiten dira, baina ez *Morchella elata* bezain azkar, hau ere erlazionatuta dago.

## Sasoia eta lekua 
Udaberrian. Urria. Koniferoen basoetako soilguneetan hazten da, baita ibaiertzeko zuhaitzen azpian ere.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Japonia, Hego Korea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Morchella crassipes

***Morchella crassipes*** *Morchellaceae* familiako onddo espezie bat da.

## Deskribapena 
**Kapela:** 8 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, oso handia, lodia, konikoa edo biribildua, saihets irregular uhinduz, ondoan albeolo oso zabal, sakon eta tolestuez banatua, okre-arrexka-grisaxka kolorekoa.

**Hanka:** 10 eta 13 cm bitarteko garaierakoa eta 6 eta 7 cm bitarteko diametrokoa, oso garatua garaieran eta zabaleran, leuna, gorantz mehetua, zuri-haragi kolorekoa eta zuriz zipriztindua; barnehutsa.

**Etimologia:** *Morchella* terminoa “morchel”  hitzetik dator, onddoetarako alemaniar hitz zahar batetik. *Crassipes* epitetoa berriz latinetik dator, koipetsu, lodia, esan nahi duen “crassus” hitzetik eta hanka esan nahi duen “pes” hitzetik. Hankaren dimentsio handiengatik. 

## Jangarritasuna 
Jangarria.

## Nahasketa arriskua 
Bere dimentsio handiengatik ezagutzen da. *Morchella vulgaris* delakoaren taldekoa da eta *Morchella rotunda* handitzat har daiteke.

## Sasoia eta lekua 
Apirila-maiatza. Baso itzaltsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Txina, Zeelanda Berria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chanira Bajracharya

**Chanira Bajracharya** (; 1995) Nepalgo Patan hiriko Kumari (jainkosa hindu baten inkarnazio gisa hautatutako neska) ohia da.

## Bizitza 
Chanira Bajracharya Nepalen jaio zen. Hiru hamarkadaz Kumari izan zen Dhana Kumari Bajracharyaren iloba da. 2000ko apirilean jainkosa bizi izateko hautatu zuten, eta bost urte zituela tronua hartu zuen. 2001eko maiatzaren amaieran, lau egunez negar egin zuen, eta hori omen txar gisa interpretatu zuten. Negar egiteari utzi eta biharamunean, Nepalgo sarraski erreala gertatu zen.

15 urte zituela, jainkosa bizi izateari utzi zion, lehen aldiz hilekoa izan baitzuen, Kumarientzat ohikoa den bezala, eta Samita Bajracharya Kumari bihurtu zen haren ordez. 

Kumari zen bitartean, ingelesa ondo ikasi zuen Bajracharyak, eta aske hitz egiten du.

## Sariak eta omenaldiak 
2016an, BBCk 100 Emakumeen zerrendan sartu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lola Glaudini

**Lola Glaudini** (New York, AEB, 1971ko azaroaren 24a) estatubatuar aktorea da, Roberto Glaudini antzerkigilearen alaba.

## Aktore ibilbidea 
HBO *The Sopranos* telesailean Deborah Ciccerone-Waldrup agentea izan zen. Lehenago, *NYPD* Blue-n Delores Mayo agertu zen, heroinazale bulegoko laguntzaile gisa. 

2005eko irailean hasi zen *Mentes Criminales* seriean, CBS telebista-kateko drama kriminalistikoan, Elle Greenaway pertsonaia interpreattu zuen. Seattleko Ikerketa Kriminalen Brigadako agente ohi batena egin zuen, eta FBIko Jokabide Analisien Unitateari esleitu zitzaion. Bigarren denboraldiko seigarren atalean utzi zuen seriea, Ed Bernero ekoizleak zioenez, ez baitzitzaion gustatzen Los Angelesen bizitzea filmatzeko, eta, hala, nahiago zuen Ekialdeko Kostaldera joan, nahiz eta Lolak uko egin zion horri buruzko adierazpenak egiteari.

Agents of *SHIELD* telesailean ere agertu zen, eta bosgarren denboraldian Alondraren ama gisa agertu zen. Alondrak etorkizuna ikusi eta marrazki bidez irudikatzen zuen, eta berak salbatzen zituen protagonistak denboraldi horretako abenturetan. Zoritxarrez, Talvot agenteak hil egin zuen Robin Hinton, eta Hydraren aginduak betetzen saiatu zen. 2018an, *Ray Donovan* telesailaren seigarren denboraldian sartu zen, eta Anita Novak interpretatu zuen, New Yorkeko alkatetzarako hautagai zen abokatua.

## Filmografia 
### Filmak 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Tharman Shanmugaratnam

**Tharman Shanmugaratnam** (Singapur, 1957ko otsailaren 25a) Singapurreko politikari eta ekonomialari bat da, 2023az geroztik Singapurreko bederatzigarren presidentea da.

## Kanpo estekak
On Kixote eta Santxo Panza (eskultura, Donostia)

**On Kixote eta Santxo Panzaren eskultura** Donostiako Cervantes plazan, Alderdi Ederren, dagoen brontzezko eskultura bat da. Lorenzo Coullaut-Valeraren 1929ko lan bat da, baina 1973. urtetik dago kokatua Donostian. Coullaut-Valera sevillarrak badu beste monumentu eraiki bat Donostian, Urgull mendiko Jesusen Bihotza.

## Historia eta deskribapena 
Madrilen 1915. urtean egin zen lehiaketa batean du jatorria estatua bikoitzak: Cervantesi monumentua egin behar zitzaion Madrilen, eta Coullaut-Valerak irabazi zuen lehiaketa. Multzo handiagoa da Madrilgoa, baina eskultura honen parekidea ere bada han. 

1973. urtean lurrazpiko parking bat egin zen Donostiako Alderdi Ederren, eta Eguisa enpresak egindako proiektuan eraldatu zen Cervantes plaza eta ekarri zuten bertara Santxo eta Kixoteren eskultura.

Eskulturak erakusten ditu Kixote Rozinante zaldiaren gainean eta bere ezkerretara Santxo Panza asto gainean. 2011. urtetik, plataforma eta iturri berezi baten gainean daude bi irudiak, Lur Paisajistak bulegoak eraikitako multzo bat, itsasoko arrainez betea.  

## Iruditegia 

Fitxategi:San Sebastian Don Quixote.JPG|2008ko irudia, 1973tik izan zuen kokapena erakusten.
Fitxategi:San Sebastián, Gipuzkoa, Spain - panoramio (3).jpg|2013an, lantza puskatua du Kixotek.
Fitxategi:Kixote Cervantes Plaza.jpg|2024an, lantza konponduta.
Fitxategi:The statue of Don Quijote with the railing of the promenade, San Seabastian-Donostia photo3.jpg|Gauez, 2011n egin zitzaion idulki-oinarri bereziaren gainean.
Fitxategi:Kixote Cervantes Plaza Arrainak.jpg|Idulki-iturriko arrainak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Kirsten Vangsness

**Kirsten Vangsness** (Pasadena, Kalifornia, AEB, 1972ko uztailaren 7a) estatubatuar aktorea, gidoilaria eta idazlea da. Ezaguna da *Mentes Criminales* seriean interpretatu duen Penelope Garcia pertsonaiarengatik. 

## Aktore ibilbidea 
Antzerkian estreinatu zen, eta hainbat sari irabazi zituen: *15 Minutes of Female Best Actress Award*, *Los Angeles Drama Critics Award for Best Emerging Comic Actress* eta *Golden Betty Award*.*

2005az geroztik, aktore gisa lan egiten du *Mentes Criminales telesailean*, CBS kateko drama kriminalistikoan. Ospe handia eman dio, eta Erica Messer-ekin batera lau kapituluren gidoiak idatzi zituen. Bere rola Penélope García FBIko UACko (Portaera Analisien Unitatea) komando nagusiko teknologietako teknikaria da. Aktoreak rol bera izan zuen *Mentes Criminales: jokabide susmagarria* eratorritako seriean.

Telebistatik kanpo, aipatzekoa da 2007an Los Angelesen Neil LaButeren *Fat* Oo antzerki-obraren muntaketaren buru izan zela.

[thumb|260px|*Criminal Minds* serieko aktore nagusiak eta (pertsonaia): Atzean (lezkerretik hasita): [Jayne Atkinson (Erin Strauss), Ed Bernero (ekoizlea), A. J. Cook (Jennifer «J.J.» Jareau) , Kirsten Vangsness (Penelope Garcia). Aurrean: Matthew Gray Gubler (Spencer Reid Doktorea), Shemar Moore (Derek Morgan), Paget Brewster (Emily Prentiss), Thomas Gibson (Aaron ), Joe Mantegna (David Rossi)]]

## Filmografia 
### Telebista 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Marie Høeg

**Marie Høeg** (Langesund, 1866ko apirilaren 15a - Oslo, 1949ko otsailaren 22a) argazkilari eta sufragista norvegiarra zen. Høegen lan argitaratuak tradizionalak dira, eta haren argazki pribatuek, Bolette Bergekin sortutakoek barne, generoaren ideiaren aurka egiten dute. Høegek Horteneko Emakumeen Boto Eskubiderako Elkarte Nazionalaren, Emakumeen Kontseiluaren eta hiriko Tuberkulosiaren aurkako Borrokaren Elkartearen adarra ere sortu zituen.

## Biografia 
Høeg Langesunden jaio zen, 1866ko apirilaren 15ean.

Berg og Høghs Kunstforlag A.S. argitaletxea sortu zuten biek, eta Norvegiako emakumeen historiari buruzko *Norske* *Kvinder* hiru liburukiak argitaratu zituen, besteak beste.

Marie Høeg Oslon hil zen, 1949ko otsailaren 22an. Baserri hura bikotearen bizitza amaitu baino lehen haiena izan zen jabetzan batean zegoen. 440 negatibo horiek Horteneko Preus Museumen bilduman daude orain.

## Bibliografia 
* (no) Rolf Baggethun, Speilet som husket : de første fotografer i Horten, Horten, Preus fotohistoriske samling, 1974 (lire en ligne)
* (no) Susanne Bonge, Eldre norske fotografer : fotografer og amatørfotografer i Norge frem til 1920, Bergen, University Library of Bergen, 1980, 533 p. (ISBN 82-7130-014-8, lire en ligne)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Marie Høeg eta Bolette Bergen argazki “pribatuak”: genero-rolak zalantzan jartzea, 1900 inguruan.
* "Bolette Berg (1872-1944) eta Marie Høeg (1866-1949),"
Jayne Atkinson

**Jayne Atkinson** (Bournemouth, Ingalaterra, 1959ko otsailaren 18a) jatorri britainiarreko aktore estatubatuarra da, eta hainbat paper egin ditu zineman eta telebistan. Ezaguna da *24* telesailean duen paperagatik, Karen Hayes interpretatu baitzuen. Gainera, Tony Sarietarako izendatu zuten, *The Rainmarker* eta *Enchanted April* proiektuetan egindako lanarengatik. Beste telesail batzuetan ere agertu zen, hala nola *Mentes Criminales* ospetsuan, non Erin Strauss interpretatu zuen, eta Netflixen lehen serie originalean, *House of* Cards-en, non Catherine Durant interpretatu baitzuen, eta sei denboraldietan protagonistakidea izan zen.

## Biografia 
Jayne Atkinson Erresuma Batuaren hego mendebaldean dagoen Dorset  konderriko Bournemouth herrian jaio zen 1959an, baina, 9 urte zituela, familia Ameriketako Estatu Batuetara joan zen. Miami Beach-en iparraldean hazi zen, Floridan, eta Pine Crest Schoolen graduatu zen. 1977an "Dantzaren erregina" aukeratua izan zen. 

Unibertsitateko ikasketak Northwestern Unibertsitatean egin zituen (BS Comunications, 1981), Alpha Chi Omegarekin eta Laura Innes izeneko ermandadearekin bat egin eta Yale Drama Schoolen graduatu zen 1985ean. 

## Bizitza pertsonala 
Michel Gill aktorearekin ezkonduta dago 1998az geroztik, eta harekin bi aldiz lan egiteko aukera izan du (bat film batean eta bestea telesail batean).

[thumb|260px|*Criminal Minds* serieko aktore nagusiak eta (pertsonaia): Atzean (ezkerretik hasita): [Jayne Atkinson (Erin Strauss), Ed Bernero (ekoizlea), A. J. Cook (Jennifer «J.J.» Jareau) , Kirsten Vangsness (Penelope Garcia). Aurrean: Matthew Gray Gubler (Spencer Reid Doktorea), Shemar Moore (Derek Morgan), Paget Brewster (Emily Prentiss), Thomas Gibson (Aaron ), Joe Mantegna (David Rossi)]]
## Filmografia 
Besteak beste, lan hauexetan hartu du parte:

### Filmak 
### Telebista 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jayne Atkinson-en orri ofiziala.  artxibatua.
* 
* 
* Jayne Atkinson at Lortel Archives: The Internet Off-Broadway Database
Jacques de Milly

**Jacques de Milly** (? – Rodas, 1461eko abuztuaren 17a Jerusalemgo San Joan Ordenaren 37. Maisu handia izan zen 1454tik hil zen arte.

Auverniako Prior izan zen eta 1454an Maisu Handia aukeratu zuten Jean de Lastic hil ondoren. Bere agintaldia otomandarren etengabeko mehatxupean egon zen. 1457 eta 1459an otomandarrek Rodas, Kos eta Symi eraso zituzten. Millyk ordenaren gotorlekuak konpondu zituen Egeo itsasoan, eta Rodasen Archangelis gaztelua eraikitzea agindu zuen.

1459an, Ordenako hizkuntzen arteko boterearen banaketari buruzko eztabaida sortu zen, hiru hizkuntza frantsesen nagusitasunaren ondorioz (Frantzia, Proventza eta Auvernia).

De Millyk Karlota Ziprekoa erreginari lagundu zion bere anaiaren aurkako borrokan, baina Maisu Handia hil ondoren erregina Erromara joan zen.
Albert O. Hirschman

**Albert Otto Hirschman** (Berlin, Alemaniar Inperioa, 1915eko apirilaren 7a - Ewing Township, New Jersey, 2012ko abenduaren 10a) germano-estatubatuar ekonomialari eta gizarte zientzialari nabarmena izan zen, ekonomia politikoari buruzko hainbat libururen egilea. Ekonomia ikasi zuen London School of Economics, HEC Parisen, Parisko Unibertsitatean eta Triesteko Unibertsitatean.

Bere lehen ekarpen nagusia garapenaren ekonomian izan zen. Hemen hazkunde desorekatuaren beharra azpimarratu du. Hazkundea suspertzeko eta baliabideak mobilizatzen laguntzeko desberdintasuna bultzatu behar dela argudiatu zuen, garapen bidean dauden herrialdeek erabakitzeko gaitasunik ez dutelako. Horren gakoa beste enpresekin lotura asko zituzten industriak bultzatzea izan zen. Bere azken lana ekonomia politikoan izan zen, eta han bi eskema aurreratu zituen.

Bigarren Mundu Gerran, funtsezko eginkizuna izan zuen okupatutako Frantziako errefuxiatuak erreskatatzeko.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rochelle Aytes

**Rochelle Aytes** (New York, AEB, 1976ko maiatzaren 17a) estatubatuar aktorea, ahots-aktorea eta modeloa da. Ezaguna egin zen *White Chicksen* Denise Porter pertsonaia interpretatzean, eta, berrikiago, *The Forgotten* telesailean Grace Russell detektibea interpretatzeagatik. *Mentes criminales* serie ospetsuan  aktoreare Derek Morgan (Shemar Moore) pertsonaiaren emaztearen papera egin zuen, Savannah pertsonaia.

## Biografia 
New Yorken jaio zen eta LaGuardia High Schoolera joan zen. New Yorkeko Estatuko Unibertsitateko Arte Ederretako lizentziatura batekin graduatu zen.

### Ibilbidea 
Ezaguna da *White Chicksen* Denise Porter bezalako rolagatik, eta, berrikiago, *The Forgotten* telesailean Grace Russell detektibea interpretatu zuen. Grace Russell talde boluntario batean sartu zen, Christian Slater aktoreak interpretatzen zuen polizia detektibearekin batera, identifikatu gabeko edo desagertu ziren biktimak argitzeko.

Lisa Breaux ere interpretatu zuen ''Madea's Family Reunionen*. Rochellek harreman batean harrapatuta geratu zen emakume baten papera egin zuen: senargaiak (Blair Underwood) jo eta mehatxatu egiten zuen.

*Mentes criminales* serie ospetsuan Shemar Moore aktoreak interpretatzen zuen Derek Morgan pertsonaiaren emaztearen papera egin zuen, Savannah.

2006an, Nicole Jamieson interpretatu zuen *House of Payne*-rako pilotuan. Rochelleri ere ahotsa jarri zion *Left 4 Dead* 2-n. 2007an, FOXen seriean agertu zen *Bones*, Felicia Saroyan izan zen, Cam, Laborategiko Gainbegiralearen arreba. *Drive* seriean, ostera, Leigh Barnthouse interpretatu zuen.Tara Kole izan zen CBSren *NCIS* programan eta *Trick 'r Treat* film independentean. 2010ean *Dark Blue* telesailean ere lan egin zuen, Eva interpretatuz. 

*Detroit 1-8-7* seriean paper nabarmena izan zuen, Alice Williams fiskala izan baitzen, harik eta bere pertsonaia "Key to the City" atalean hil zuten arte.

Amber Jamesen papera egin du, Keith Watsonen neska-lagun ohia, *Desperate'' Housewives lanean. Zero Gravity Managementeko Ryan Dalyk izan zen bere ordezkaria.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
### Bideojokoak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Robert Ficoren hilketa saiakera

**Robert Ficoren hilketa saiakera** 2024ko maiatzaren 15ean izan zen Eslovakiako Handlová hirian, Bratislava hiriburutik 150 bat kilometrora. Robert Fico herrialde horren lehen ministroa zen eta, eraosaren ondorioz, larri zaurituta gelditu zen. Zenbait hedabideren arabera, gobernuaren politikarekin «ados» ez zegoelako egin zion ustezko erasotzaileak tiro.

## Gertakizuna 
Ustezko tirogilea atxilotu zuten, 71 urteko gizonezko bat, Juraj Cintula. Lehen informazioaren arabera, gobernuburua hirian bildutako jendea agurtzera gerturatu zen, eta tiroak entzun ziren. Bost tiro eman zizkioten Ficori sabelean eta gorputz adarretan, eta oso larri eraman zuten erietxera. Han ebakuntza egin zioten, eta Eslovakiako lehen ministrorde Tomas Tarabak BBCri adierazi zionez, ordu gutxitan jada ez zegoen hiltzeko arriskuan.

Lekukoen arabera, hainbat tiro entzun ziren, eta, jarraian, lehen ministroa lurrera erori zen. Segurtasun arduradunek lehen ministroaren autoan sartu zuten berehala Fico, eta erietxera eraman.  Erietxeko iturriek jakinarazi zutenez, gobernuburuak ez zuen konortea galdua heldu zenean.

Juraj Cintula lehen ministroari tiro egin ziona kartzelan sartu dute erasoa onartu eta hil nahi ez zuela zehaztu ostean. Bere historiak sinpatia ultranazionalista eta arrazistak ditu.

## Erreakzioak 
Eslovakiako jarduneko presidente Zuzana Caputova «txokaturik» agertu zen eraso «bortitz eta krudel» hori zela eta. Gisa berean iharduki zuten Europako Batzordeko buruak, Ursula von der Leyenek; Errumaniako lehen ministroak, Marcel Ciolacuk; Txekiar Errepublikakoak, Petr Fialak; Hungariakoak, Viktor Orbánek; eta Erresuma Batukoak, Rishi Sunakek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ericka Ñanco

**Ericka Judith de** **Lourdes Ñanco Vásquez** (Nueva Imperial, 1992ko martxoaren 20a) aktibista eta politikari maputxea da, Iraultza Demokratikoko (EH) militantea. 2022az geroztik, 23. Barrutiko diputatua da, eta La Araucanía Eskualdearen ordezkari gisa kargua betetzen duen jatorri maputxeko lehen emakumea da..

## Biografia 
Luis Ñanco Pichulmán eta Ericka Beatriz Vásquez Lagosen alaba da.Oinarrizko irakaskuntza Saavedra, Araucanía de Temuco eta San Francisco de Asís de Nueva Imperial eskoletan eman zuen; irakaskuntza ertaina, berriz, Pablo Neruda de Temuco lizeoan bukatu zuen.

La Fronterako Unibertsitateko Agronomiako ikasle gisa, "UFRO habla y escribe en Tiempo de Wetxipantu" narratiba eta ahozkotasun lehiaketaren hirugarren postua lortu zuen (2019), "Curiqueo" lanarekin.

Urte horretan bertan, "UFRO en cien palabras" lehiaketako lehen tokia lortu zuen "Último día" lanarekin. Bertan, UFROko ikaslea eta Matias Catrileo maputxe ekintzailea gogorarazten ditu. Izan ere, 2008. urtean, Agronomiako karrerako hirugarren urtea egiten ari zela, Txileko Karabinero batek hil zuen.

Bere garaian, ikasle gisa, ospe publikoa lortu zuen "Gulumapuko Emakumeen Asanbladan" aktibista eta kide izateagatik, eta, horrez gain, ingurumena zaintzeko, nekazaritza ekologikoa garatzeko eta birziklatzeko unibertsitate-taldeak sortu zituen. Garai horretan, iritzi-zutabeak argitaratzen hasi zen tokiko eta estatuko hainbat komunikabidetan, eta bere eskualdeko ahots politiko berrietakoa bihurtu zen.

2021ean, 23. barrutiko hautagai izan zen Federazio Erregionalista Berde Sozialak (FRVS) kupo independente batean Apruebo Dignidad zerrendako kide izateko, baina ez zuten hautatu. Ondoren, EDra sartu zen, eta Araucaniako alderdiko lehen lehendakaria izatea lortu du.

2021eko parlamentu-hauteskundeetarako hautagai gisa aurkeztu zen 23. barrutiko diputatu izateko, Carahue, Cholchol, Cunco, Curarrehue, Freire, Gorbea, Loncoche, Nueva Imperial, Padre Las Casas, Pitrufquén, Midpucón, Saavtet, Larrtéteco, Toluco. 9715 boto izan zituen hautesle gisa, hau da, balio osoz emandako boto guztien %4,04, eta 2022ko martxoaren 11n hartu zuen kargua. Gertaera historikoa, Araucaniako historiako lehen emakume maputxea izan baitzen.

### Ohikoak diren 2021eko hauteskundeak 
* **Ohikoak diren 2021eko hauteskundeak, ohiko konstituziogileentzat, 23. barrutitik (Padre Las Casas, Temuco, Carahue, Cholchol, Freire, Inperial Berria, Pitrufquén, Saavedra, Teodoro Schmidt, Cunco, Curarrehue, Gorbea, Lonn, Pucón, Toltén eta Villarica).**

### 2021eko parlamentu-hauteskundeak 
* **2021eko parlamentu-hauteskundeak** 23. barrutiko diputatu izateko (Carahue, Cholchol, Cunco, Curarrehue, Freire, **Gorbea**, Loncoche, Nueva Imperial, Padre Las Casas, Pitrufquén, Pucón, **Saavedra**, Temuco, **Teodoro Schmidt**, Toltén **eta** Villarica).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Dahesh Museum of Art

**Dahesh Museum of Art**, Dahesheko Arte Museoa, New Yorkeko arte museo bat da, XIX.ko eta XX. mende hasierako arte europarrean espezializatua. Bilduman orientalismoarekin lotutako lan asko daude.

## Historia 
1987an Moussa Saleem Ashi, literaturan Dahesh doktorea (1909-1984), bildumagile eta idazlearen herentziak sortua, 1995ean inauguratu zen Bosgarren Etorbidean. 2003an, 57.a eta Madison etorbidea kaleen izkinara eraman zuten, baina 2007an instalazio horiek utzi behar izan zituen.

Dahesheko Arte Museoak Estatu Batuetako eta atzerriko beste museo eta galeria batzuei utzi dizkie bere bildumak. 

2012an, lokal bat erosi zuen Hudson Square barrutian, Seigarren Etorbidean. Bertan, bulegoak eta liburutegi bat jarri zituen bere langileentzat, bai eta denda bat eta jendearentzako gune ireki bat ere, bildumako pieza batzuk aurkezten dituena.

## Bildumak 
Bilduman margolanak, marrazkiak, argazkiak, eskulturak, irarlanak daude. Egileak XIX. mendeko eta XX. mende hasierakoak dira. Haien artean hauek aipatuko ditugu: Louis-Ernest Barrias, Antoine-Louis Barye, Auguste Bonheur, William Bouguereau, Alexandre Cabanel, Jules Chaplain, Jean-Léon Gérôme, Jules Joseph Lefebvre, Henri-Pierre Picou, Constant Troyon, Horace Vernet, John William Waterhouse...

## Iruditegia 

Image:
Gerome-Michelangelo-Belvedere_Torso-1849-Dahesh.jpg|Jean-Léon Gérômeren *Michelangelo bere tailerrean* (1849).  
Jacob Wrestling with the Angel by Leon Bonnat.jpg|Léon Bonnaten *Jacob aingeruarekin borrokan* (1876).
William-Adolphe Bouguereau - Au bord de la mer (1903).jpg|William-Adolphe Bouguereauren *Itsasertzean* (1903).
Working in Marble (Gerome).jpg|Jean-Léon Gérômeren *Marmola lantzen* (1890).
Paysage rural (Rural landscape).jpg|Georges Maroniezen *Landako paisaia* (1893).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Museoaren webgune ofiziala.
El Pilar Ikastetxea (Madril)

**Pilarreko Gure Ama Ikastetxea** (), arruntki **El Pilar** deitua, itunpeko ikastetxe pribatu katolikoa da, Domingo Lázaro Fundazioaren jabetzakoa eta marianistek kudeatzen dutena. Madrilgo Salamanca auzoan dago.

1920ko hamarkadatik aurrera, Domingo Lázaro Anaiaren zuzendaritzapean, Espainiako hiriburuko ikastetxe handietako bat izatera pasa zen. Hezkuntza humanista eta liberala du ezaugarri, eta hainbat arlotako pertsonaia ospetsuak izan ditu ikasleen artean. Zehazki, joera guztietako politikari espainiarren proportzio handi bat ikasgeletatik igaro zen. Eraikin monumental batean du egoitza, estilo neogotiko eta modernista duena. Gaur egun, bi sexuetako 1850 ikasle inguru eta 110 irakasle ditu, eta mende bat baino gehiagoz Madrilgo eliteen erreferentziazko ikastetxea izan da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Etorkizuna (eleberria)

***Etorkizuna*** Salbador Zapirainek 1988an plazaratutako eleberria da. Eleberriak bizitzan oso bide ezberdinak hartzen dituzten hiru lagunen istorioa (Joxe, Iñaki eta Xanti ) kontatzen du.

## Kanpo estekak 
* Liburua edizio digitalean.
Ramiro de Maeztu Institutua (Madril)

**Ramiro de Maeztu Institutua** () Madrilgo ikastetxe publikoa da, Erkidegoko Hezkuntza Sailaren mendekoa. Junta para Ampliación de Estudiosk 1918an ezarritako Instituto-Escuelaren oinordekoa da. XXI. mendearen hasieran indarrean zeuden planetan, Ramiro de Maeztu Bigarren Hezkuntzako Institutu izen bereko Lehen Hezkuntzako ikastetxetik bereizten da administratiboki. Bigarren Hezkuntzako institutuak eguneko eta gaueko sekzioak ditu.

Ramiro de Maeztu Institutuak 1999an 2087 ikasle (neska-mutilak) zituen, 67 klasetan banatuta (Lehen Hezkuntzako ikastetxea kontuan hartu gabe). 144 irakasle zeuden, taldeko 30 ikaslerekin. Irakaskuntza hauek ematen ziren: Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza (DBH) (15 talde), dibertsifikazioa (2 talde), Batxilergoa (9 talde), Nazioarteko Batxilergoa (5 talde 2008an), eta gaueko irakaskuntza (UBIko zortzi talde, BBBko 3. mailako bost talde, BBBko 2. mailako bat eta BBBko 1. mailako bat).

2006an, Ramiro de Maeztu Bigarren Hezkuntzako Institutua zen Nazioarteko Batxilergoa egiteko aukera eskaintzen zuen Madrilgo institutu publiko bakarra, geroago beste institutu batzuek ere eskaintzen bazuten ere. Aukera honi esker, Ramiro de Maeztuko ikasleak Estatu Batuetako, Erresuma Batuko, Frantziako, Alemaniako eta Irlandako atzerriko unibertsitateetan sartzen dira urtero.

Kirolak, oro har, garrantzi handia izan du Ramiro de Maezturen jardueren artean, batez ere saskibaloiak, 1948an Club Baloncesto Estudiantesen sorrerarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Stormé DeLarverie

**Stormé DeLarverie** (New Orleans, 1920ko abenduaren 24a – New York, 2014ko maiatzaren 24a) emakume, lesbiana butch, beltz eta drag king bat izan zen. Poliziarekin izandako borroka Stonewalleko istiluak piztu zituen txinparta izan zen, polizia bati jo zuenean jendetzaren erreakzioa eragin baitzuen.

## Biografia 
New Orleansen jaio zen, ama afroamerikarra eta aita zuria zituela.

LGTB ekintzailea izan zen, eta LGBT askapen-mugimenduaren ikono gisa gogoratua da. Stonewalleko matxinada berak piztu zuela uste delako da ezaguna. *Jewel Box Revue* ikuskizunaren aurkezle izan zen arraza segregazioari aurka egiten zion drag antzezlana. New Yorkeko Greenwich Villageko lesbianen babeserako patruilako bizkartzain ere izan zen. Apollo Antzokian eta Radio City Music Hall-en aurkezlea izan zen. Beste lan asko egin zuen: abeslari, segurtasun-zaindari, bizkartzain eta kaleko patruilako boluntario gisa. LGBT komunitateko Rosa Parks izengoitia ere eman zaio. Urte asko Hotel Chelsea ospetsuan bizi izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* http://www.stonewallvets.org/StormeDeLarverie.htm Stonewall Vets: Stormé DeLarvarie. 
* https://mujeresbacanas.com/storme-delarverie-1920-2014/ Biografia Mujeres Bacanas webgunean.
* :https://www.youtube.com/watch?v=x3QZPqL2VhQ Biografia Youtuben.
Kunsthaus Zürich

**Kunsthaus Zürich**, Suitzako Zürich hirian dagoen museo bat da. Erdi Aroko eta Arte garaikidearen bildumak ikusgai ditu, bereziki suitzar artean nabarmenduz. 

Museoa zaharra Karl Moser eta Robert Curjel arkitektoek eraikiarazi zuten eta 1910ean inauguratu zen. 1925, 1958 eta 1976an handitzeak izan zituen. 2010ean David Chipperfield ingeles arkitektoak diseinatutako handitzea izan zuen.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
FIFA museoa

**FIFA museoa**, FIFA nazioarteko kirol erakundeak kudeatu eta Suitzako Zürich hirian dagoen futbolari buruzko museo bat da.

2016ko otsailaren 28an inauguratu zen eta 3.500 metro karratuko azalera du.

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Grossmünster

**Grossmünster**, Suitzako Zürich hiriko katedral protestante bat da, bai eta hiriko eliza nagusiena ere. Limmat ibaiaren bazterrean dago.

Jatorrizko eliza Karolingiar aroan eraiki zen, gaur egungo eraikina aldiz, 1100 inguruan hasi eta 1220an amaitu zen. Erreforma protestantean paper nabarmena jokatu zuen, Ulrich Zwinglik bertako pulpitutik erlijio mugimendu horri hasiera eman baitzion.

## Kanpo estekak
Fraumünster

**Fraumünster**, Suitzako Zürich hirian dagoen eliza protestante bat da.

853an Luis II.a Germaniarrak bere alaba Hildergardentzat emakume aristokratentzako maja komentu gisa eraikiarazi zuen.

## Kanpo estekak
Triesteko Unibertsitatea

**Triesteko Unibertsitatea** () izen bereko hirian 1924an sortutako ikastegia da. Lehendik zegoen Goi Mailako Merkataritza Eskolan eta dohaintza pribatuarekin 1877an sortu zen, Trieste oraindik Austria-Hungarian zegoenean, Pasquale Revoltella baroiaren borondatearen eta testamentuaren arabera.

Unibertsitateak 12 fakultate ditu eta 23.000 ikasle eta 1.000 irakasle inguru. 90 urte ditu, eta hori unibertsitate gazte batek egiten du, Italiako beste unibertsitate batzuekin alderatuta. 2009an, unibertsitateko sailkapen nazionalean, unibertsitate hori Italiako bigarren onena izan zen. Are gehiago, 2010ean, Italiako unibertsitaterik onena sailkatu zuten THEren unibertsitateen sailkapen akademikoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
San Petri eliza (Zürich)

**San Petri eliza** () Suitzako Zürich hirian dagoen eliza protestante bat da. Grossmünster, Fraumünster eta Predigerkirche ondoren hiriko laugarren elizarik garrantzitsuena da.

Lindenhof antzinako gotorleku erromatarraren ondoan dago, lehen Jupiterri eskainitako tenplu bat zegoen leku berean. Arkeologoek VIII. edo IX. mendeetako 10 bider 7 metroko eliza txiki baten aztarnak aurkitu dituzte. Lehenengo eraikuntza hau, 1000. urte inguruan, estilo erromaniko goiztiarreko eliza batek ordezkatu zuen. 1230ean eliza honen ordez estilo erromaniko berantiarreko beste bat jarri zen, nahiz eta oraindik lehenengoaren zati batzuk kontserbatzen diren. Nabe nagusia 1460an berreraiki zuten estilo gotikoan. Züricheko lehen alkatea, Rudolf Brunn, hemen lurperatu zuten 1360an. Bertan Johann Caspar Lavater eta Leo Jud teologo ospetsuek ere lan egin zuten, Ulrich Zwingliren gertuko lagun bat, bere ondorengoa Rudolf Gwalter izan zen, Zwingliren suhia eta Heinrich Bullingerren ondorengoa 'Antistes' bezala (Züricheko eliza eraberrituaren goikoa). XX. mendeko artzainik ospetsuenetako bat Adolf Keller teologoa izan zen.

1970 eta 1975 artean San Petri sakon zaharberritu zuten. Dorrearen erlojuak 8,7 metroko diametroa du, beraz, munduko hormako erloju handienetako bat da. Kanpaiak 1880koak dira.

1911ra arte kanpandorrea, Züricheko altuenetakoa, suteen aurkako zaintzarako erabiltzen zuten. Bitxia bada ere, elizako kanpandorrea Züricheko udaletxearena da, eta tenpluaren gainerakoa Suitzako eliza eraberrituarena.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Imanol Iza

**Imanol Iza Carrizo**, (Oiartzun, 1989ko abuztuaren 28a) gipuzkoar txirrindulari ohia da. Erretiratu ostean, txirrindularien masaje-emaile lanetan ari da. 

Vicente Iza txirrindulari ohia eta fisioterapeutaren semea da.

## Palmaresa 
**2009**
* 2. Antzuola Sarian
**2011**
* 3. San Pedro Sarian
* 4. Oñati Sarian
* 5. Antzuola Sarian

## Taldeak
* Lizarte - (2010-2011)
* Bidelan-Kirolgi - (2012)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Imanol Iza - *FirstCycling.com*
Unai Hierro

**Unai Hierro Núñez** (Etxebarri, 2001eko irailaren 21a-), txirrindulari bizkaitarra da.

## Palmaresa 
**2021**
* Antzuola Saria 
* 2. Xanisteban Sarian
* 6. San Gregorio Sarian
**2022**
* 5. Ereñoko Udala Sari Nagusian

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Unai Hierro - *FirstCycling.com*
Hermann Ottomar Herzog

**Hermann Ottomar Herzog** (Bremen, 1832ko azaroaren 16a – Filadelfia, 1932ko otsailaren 6a) alemaniar eta estatubatuar margolaria izan zen.

Hamazazpi urterekin Düsseldorfeko Akademian sartu zen. Ondoren, Norvegian bidaiatu eta margotu zuen. Arrakasta komertziala lortu zuen erregetzaren eta nobleziaren laguntzarekin. 1871n Estatu Batuetara emigratu zuen. Herrialdetik eta Mexikotik bidaiatu zuen eta 1876an estatubatuar hiritar bihurtu zen.
Hasieran Düsseldorfeko margolaritza eskolako kide izan zen. Batzuetan Hudson Ibaiaren Eskolako kidetzat hartzen da, baina bere lana errealistagoa eta ez hain dramatikoa da. 1.000 margolan baino gehiago egin zituen, paisaiak bereziki.

## Iruditegia 

Hermann Herzog Vierwaldstättersee 1882.jpg|*Lau Kantonamenduetako aintzira*, 1882
Herzog Herman Maine Coast Near Bar Harbor.jpg|*Maine Coast Near Bar Harbor*, 1900
Hermann Herzog - Küstenlandschaft mit Fischern.jpg|*Küstenlandschaft mit Fischern*

## Kanpo estekak
Topsfield (Massachusetts)

**Topsfield** Ameriketako Estatu Batuetako Massachusetts estatuko Essex konderrian dagoen herrixka da. 2010eko erroldan 6.085 biztanle zituen eta 183,26 biztanle km²- ko dentsitatea.

## Geografia 
Estatu Batuetako Erroldaren Bulegoaren arabera, Topsfieldek 33.2 km² ditu guztira; horietatik 30.88 km² lur idorrari dagozkio eta (%7) 2.33 km² ur.

## Demografia 
2010eko erroldaren arabera, 6.085 lagun bizi ziren Topsfielden. Biztanleriaren dentsitatea 183,26 bizt./km² zen. 6.085 biztanletik, Topsfield %96,78 zuriz osatuta zegoen, %0,51 afroamerikarrak ziren, %0,08 amerindioak ziren, %1,27 asiarrak ziren, %0 Ozeano Bareko isleñoak ziren, %0,28 beste arraza batzuetakoak eta %1,08 bi arraza edo gehiagokoak. Populazio osoaren %1,84 hispanoak edo latindarrak ziren, edozein arrazatakoak. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gillian Patterson

**Gillian Patterson** arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1980ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Penrose

**John Penrose** (1850eko maiatzaren 5a - 1932ko apirilaren 21a) arkularia zen. Britainia Handia ordezkatu zuen 1908ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
David Pink

**David Pink** (Southend-on-Sea, 1939ko abenduaren 31) arkularia da. Britainia Handia ordezkatu zuen 1976ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak