open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pertole

**Pertole** (*Luzaideko bentak* ere deitua) Luzaide udalerriko auzo eta merkataritzagune bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioak eskualdean.

Bertako biztanleak *luzaidarrak* dira.

## Izena 
Pertole toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Portolecoburuya* (1787)
* *Portole* (1787)
* *Pertoleco-burua* (1787)
* *Pertole* (1787)
* *Portoleco-buruya* (1787)
* *Portole* (1800)
* *Bertole* (1856)
* *Pertole* (1892)
* *Pertole* (1914)
* *Pertole* (1981)

## Geografia 
Pertole Luzaideko ibarran dago.

### Ingurune naturala eta klima 
Luzaide Pirinioen iparraldeko isurialdean dago. Egoera horrek, orografia gorabeheratsu baten erdian, Ibañetaren oinean eta altuera handiko mendiz inguraturik, Iruñarekin komunikatzea zailtzen du, errepide bihurgunetsu eta korapilatsu batean barrena egiten baitira. Klima epela eta hotza da. Luzaiden prezipitazio nabarmenak daude, Nafarroako gainerako zonalde piriniar ozeanikoan bezala. Hilabeterik lehorrenean ere euri asko egiten du. Hemengo klima Cfb gisa sailkatzen da Köppen-Geiger sistemaren bidez. Urteko batez besteko tenperatura 10,7°C da. Urtebetean, prezipitazioa 1 577 milimetrokoa da.

Luzaiden dagoen itsasoaren mailatik 320 metrora Nafarroako Gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
## Kultura 
### Euskara 
Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Luzaide sailkatu zituen, behe-nafarrera euskalkian, Baigorri, Arberoa eta Ortzaize ibarretan hitz egiten zena.

Koldo Zuazok, 2010ean, Luzaidek nafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Luzaide
* Pirinioak
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Luzaideko Udalako webgune ofiziala Luzaideko Udalako webgune ofiziala
Nerea Azurmendi

**Nerea Azurmendi Zabaleta** (Olaberria, Legazpi, Gipuzkoa, 1961) euskal kazetaria da.

## Kazetari 
1982an hasi zen Deia egunkarian. Kazetari moduan hainbat erakundetan lan egin du prentsa-bulegoko arduradun gisa, besteak beste hauetan: Donostiako Udalean, Euskadiko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluan eta Euskaltzaindian.

1999ko azaroan, Grupo Correok argitaratutako Zabalik asteroko euskarazko egunkariaren lehen zuzendari izendatu zuten. Geroago Diario Vasco egunkarian erredaktorea izan da hainbat urtez.

Literatur munduan saio zenbait egin ditu.

*Martin Ugalde, historia egin zuen kazetaria* hitzaldia eman zuen Andoainen Martin Ugalderen mendeurrenenean.

## *Egunkaria Sortzen* taldeko kidea 
1990ean *Euskaldunon Egunkaria* sortu *ahal izateko,* lehenago 1980ko hamarkadaren amaieran eta 1990ekoaren hasieran lan eskerga egin behar izan zuen Egunkaria Sortzen taldeak. Talde horretako kidea izan zen Nerea Azurmendi kazetaria, beste hainbat pertsona ezagunekin batera: Joan Mari Torrealdai, Josemi Zumalabe, Iñaki Uria, Martin Ugalde, Imanol Murua Uria, eta Txema Auzmendi. Eta ezina egina bihurtu zuten 1990eko abenduaren 6an Euskaldunon Egunkariaren lehen alea argitaratu zenean.

## Idazlanak 
* Zubizarreta, Patxi.  (D.L. 2019). *Donostia.* Editorea: Nerea Azurmendi. Marrazkiak Asisko + Dom.  Elkar ISBN 978-84-9027-953-3
**Patricia Highsmith-en misoginia*.  Jakin 45.  1987
**Emakume idazleak euskal literaturan*.  Jakin 45.  1987
**Literatur Gazeta* aldizkarian parte hartu zuen.

## Liburuak 
* *Gudari.*(Nerea Azurmendi-Txalaparta, 2024)  

## Sariak 
* 1990ean Argia aldizkariko Pello Zubiriaren, Nerea Azurmendiren, Martin Garitanoren eta Jose Felix Azurmendiren *Betaurrekorik gabe* sailari Rikardo Arregi Kazetaritza Sarien Sekzioa Saria eman zioten.

## Aintzatespenak 
* 2021: Euskaltzaindiak "Euskaltzain urgazle" izendatu zuen Pilare Iruñeko udaletxean ospatu zuen osoko bilkuran.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Martin Ugalde

## Kanpo estekak
Zach LaVine

**Zachary Thomas LaVine** (Renton, Washington (AEB) 1995eko martxoaren 10a). Chicago Bulls-eko  NBAko (National Basketball Association) saskibaloi jokalari profesionala da. 

2014ko NBAko aurreikuspenean, lehen itzulian hautatu zuten Minnesota Timberwolves-ek 13. hautaketa orokorrarekin. Bi aldiz Slam Dunk (Mate) Lehiaketako txapelduna izan zen, eta NBAko All-Star izendatu zuten 2021ean.

LaVine Washingtonen hazi zen, eta estatuko batxilergoko jokalari nagusi gisa omendu zuten. Unibertsitateko saskibaloian jokatu zuen UCLA Bruins taldean. UCLAn denboraldi bat egin ondoren, NBAn sartu zen Pac-12 Konferentzian lehen mailako ikasle nagusietako bat izendatu ostean. Minnesotan hasiberria zelarik, LaVine-k ligako Slam Dunk Lehiaketa irabazi zuen, eta NBAko All-Rookie Bigarren Talderako izendatu zuten. 2016an, segidan "mate" lehiaketak irabazten zituen NBAko laugarren jokalaria izan zen. 2017an, Chicagora aldatu zen.

## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabazi zuen AEBko taldearekin Frantziako (zilarrezkoa) eta Australiako (brontzezkoa) taldeak garaituz. Hauek osatzen zuten taldea: Bam Adebayo, Devin Booker, Kevin Durant, Jerami Grant, Draymond Green, Jrue Holiday, Keldon Johnson, Zach LaVine, Damian Lillard, JaVale McGee, Khris Middleton eta Jayson Tatum-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Zachary LaVine» Wikipedia
Pique

**Pique** Frantziako hego-mendebaldeko ibai bat da.  Garonaren adar zuzena da ezkerreko ertzean. Benasque-Benás-eko mendatearen ipar aldean sortu eta bere urak iparralderako bidea hartzen du, Garona Garaian barreran, eta soilik departamentu horretan. 33 Km. ditu, Banhèras de Luishon eta Cierp-Gaud herrietako bainuetxeak hornitzen ditu eta Shaumen Garonan sartzen da.
erdian|thumb|Pique ibaia Lapadé zubian, Luishon inguruan, XIX. mende bukaeran edo XX. mende hasieran.

## Kanpo estekak
Chinijo uhartedia

**Chinijo uhartedia** () Kanariar uharteen ipar-ekialdean dagoen uharte multzo bat da, Lanzarote uhartearen iparraldeko kostaldearen parean. Naturagune babestua eta baita Europar Batasuneko itsas-erreserbarik handiena da, 700 kilometro karratu baititu.

Graciosa uharteak osatzen du, baita Alegranza, Montaña Clara, Roque del Este eta Roque del Oeste uhartetxoak ere, guztiak Teguise udalerrikoak.

Ingurumen-balioez gain, balio arkeologiko handiko eremua da Graciosa. Aberastasun hori, batez ere, Lanzarotetik banatzen duen itsasartean ikus daiteke, El Río izenekoa, aingura eta ontzi ugari aurkitu baitira bertan.

## Demografia 

## Geomorfologia 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bocainako itsasartea

**Bocainako itsasartea** () hamabost kilometroko luzera duen Ozeano Atlantikoko itsas beso bat da, Kanarietako Fuerteventura eta Lanzarote uharteak banatzen dituena, eta Lobos uhartea zeharkatzen du, urpean dagoen sumendi-multzo gisa.

Badirudi Lanzarote eta Fuerteventura beren adin geologikoaren zatirik handienean batuta egon zirela. Bi uharteak begi hutsez ikusten dira elkarrengandik, ikuspen gutxiko egunetan izan ezik.

## Ferriak 
Playa Blanca (Lanzarote) eta Corralejo (Fuerteventura) artean ferriak daude:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piazza del Quirinale

thumb|250px|Gaueko ikuspegia.
thumb|250px|Kastor eta Polux bikiak.
**Piazza del Quirinale** (Kirinal Plaza) Erromako plaza ospetsua da. Kirinal muino historikoaren gainean dago, Via del Quirinale eta Via XXIV Maggio artean, Monti eta Trevi rioni artean. Bertan Italiako Errepublikaren Presidentearen egoitza dago. 

## Monumentuak 
### Palazzo del Quirinale 
Plazaren ipar-ekialdean, Kirinal jauregiaren fatxada ikaragarriak ikus daitezke. Palazzo hori Italiako Errepublikako presidentearen egoitza ofiziala da. 1573-1585 urteetan, aita santuen udako egoitza gisa, Martino Longhi Zaharrak eraiki zuen, eta, ondoren, Ottaviano Mascherinok bukatu zuen. Ondoren, Domenico Fontanak, Flaminio Ponziok, Carlo Madernok eta Gian Lorenzo Berninik zabaldu zuten. 1870eko irailaren ondoren, Erromako okupazioaren ondoren, eraikina erregeen egoitza bihurtu zen. 1946ko ekainaren 2ko erreferendumen ondorioz, Errepublikako epailetzaren egoitza nagusia bihurtu zen.

### Fontana dei Dioscuri 
Fontana dei Dioscuri edo Fontana di Monte Cavallo plazaren erdian dago. Erromatar Inperioaren garaiko multzo eskultorikoa da. Lanak Konstantinoren Termetan aurkitu zituzten eta han kokatu zituzten. Eskulturetan Kastor eta Polux bikiek zaldiak heltzen ikus daitezke. Multzo berean Augustoren Mausoleoan zegoen obeliskoa dago.

### Palazzo della Consulta 
Plazaren ekialdean dago. Garai batean Vatikanoaren epaitegia izan zen. Ondoren, Kolonietako Ministerioa izan zen. 1955etatik Gorte Konstituzionala dago.

### Beste monumentuak 
* Scuderie del Quirinale: XVIII. mendekoa (Alessandro Specchi eta Ferdinando Fuga arkitektoak), XX. mendearen amaieran zaharberritu egin zen. Gaur egun arte-erakusketak egiteko erabiltzen da.
* Baranda: plazaren mendebaldean dago eta bertatik hiriaren ikuspegi ederra ikus daiteke. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Kirinal
* Kirinal jauregia

## Kanpo estekak 
* :Palazzo della Consulta Palazzi di Roma webgunean. 
* :Fontana di Monte Cavallo in piazza del Quirinale Sovraintendenza ai Beni Culturali di Roma Capitale webgunean.
Irizar

**Irizar** Artzibar udalerriko herri hustu bat da, Euskal Herriko Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta, Pirinioaurrea eskualdean.

Ez dakigu noiz geratu zen hutsik. Bere lurrak Uliberri eta Arizkuren kontzejuetara pasa ziren.

Bertako biztanleak *irizartarrak* ziren.

## Izena 
*Irizar* toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

* *Yrisar* (1892)
* *Urizar* (1956)
* *Irizar* (1956)
* *Ilizar* (1956)
* *Irizar* (1986)
* *Irizar* (1995)

## Geografia 
Irizar Artzibarran dago.

### Inguru naturala eta kokapena 
Artzibar kokatzeko ez dago aho bateko akordiorik. Egia esan, Zaraitzu eta Erronkaribar ibarretan bezala, haran horien iparraldea Pirinioetakoa da, eta hegoalde Pirinioaurreatarra, klima eta landaretza aldaketa nabariarekin. Trantsizio-eremu bat da, eta bi espazioen muga edo muga hori Larrogain, Elke-Pausaran, Peñas Baxas eta Lareki mendien arteko irudizko lerro batekin markatu daiteke.

Artzibar ibarra berezia da, bitxia beharbada, eta Erdi Arokan galtzen da bere jatorria. Ez dio jarraitzen ibai baten inguruan garatzeko zonako arauari. Bi adar bereiz ditu, Irati eta Urrobi ibaien ibilbideei jarraituz, eta hirugarren adar erdi bortxatu bat Gurpegi errekaren inguruan. 

### Klima 
Udalerriko gunerik garaienetan izan ezik, Artzibar gehienean klima azpimediterraneoa nagusi da. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 12 gradu bitartekoa da (sei gradu mendietan eta hamabi herrigunean). Prezipitazioak 1 000 eta 1 600mm bitartekoak dira, betiere udaberrian eta udazkenean ugariagoak. Urteroko egun euritsuak 100-120 inguru izaten dira, eta azarotik apirilera ohikoa da elurra jaustea.

Baso-soiltze gogorra jasan dute Artzibar aldeko basoek. Pagoa, pinu basatia, haritza eta artea dira zuhaitzik ugarienak. Artea, arroilean eta ipar eta ipar-mendebaldeko mendietan hedatzen da batez ere. Birlandatutako pinuek 1 000 hektareatik gora hartzen dituzte, batez ere Austriatik ekarritako pinu lariziarrak dira.

#### Estazio meteorologikoak 
Artzibarren dagoen Orotz-Betelu udalerrian (ibarraren parte da geografikoki, baina ez administratiboki), itsasoaren mailatik 619 metrora, Nafarroako Gobernuak 1993n jarritako estazio meteorologikoa dago.

## Historia 
*Irizar *terminoa katastroko plano batean agertzen da 1880 inguruan, antzinako kokagune edo bizitoki bat izan balitz bezala adierazita, plano berean Orairen antzekoa, izan bazen bezala. Urtasun da aipatzen duen ikertzaile bakarra, eta adierazten du 1428an aipatutako *Iriberri *herria izan litekeela, eta beste Hiriberri ibarraren desberdina, Arrietarekin batera. Adierazi duenez, jenderik gabe geratzean *Irizar *izena har zezakeen, herri zaharra, bere izenari kontrajarrita, jendea bizi izan zenean, baina zaila da deribazio hori. Saratsu herria ere aipatzen du, Artozkitik Olozirako bidean existitu zena, dokumentazioan Hiriberri Saratsu bezala agertuz, eta dokumentazioan *Iriberri *eta *Irizar *ez bezala dagoela. Gainera, inguruan hondakinak daude.

## Oharrak 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Artzibar
* Pirinioaurrea
* Zangozako merindadea
* Nafarroa Garaia

## Kanpo estekak 
* Artzibarko Udalako webgune ofiziala
Jarki

**Jarki** Euskal Herriko antolakunde independentista eta sozialista da. 2017ko martxoaren 18an sortu zen, borroka ideologikoa egiteko helburuarekin. Erakundeak herri aktibazioa eta mobilizazioa erabiliz Espainiarekiko konfrontazioa sustatu nahi du, «estatuaren hegemonia higatzeko». Kale erasoen eta indarkeriaren erabilera baztertu ditu.

Jarki-k ez du webgunerik, ez sare sozialik ezta bozeramaile publikorik, haien esanetan egungo politika hedabideetara eta itxurara oso lotuta baitago, eta politika egiteko beste era bat jorratu nahi baitute. Hala ere, antolakundeak buletin bat argitaratzen du bi hilabetez behin: Zuzia. Erakunde alegala da, Espainiaren eta Frantziaren marko juridikoa ez duelako onartzen.

## Ideologia 
Euskal Herrirako "alternatiba iraultzailea" osatu ahal izateko baldintzak ezartzea da antolakundearen helburu nagusia. Beraz, luzera begira euskal gizartea aktibatu eta erradikalizatu nahi du Jarkik, alternatiba iraultzailea bera sortu baino.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
*Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimendua
*Askatasun Haizea
*Bultza Herri Ekimena
*Eusko Ekintza
*Herritar Batasuna
*Jardun Koordinadora
*Aske antolakundea

## Kanpo estekak 
* Zuzia: JARKI-ren buletina
Ignacio Barandiaran

**Ignacio Barandiaran Maestu** (Donostia, 1937ko azaroaren 14a) gipuzkoar historialaria da, Historiaurrean eta Antzinaroaren Historian aditua. Historian doktorea, Euskal Herriko Unibertsitateko Historiaurreko katedraduna izan zen 1980tik aitzina. Ospe handiko ikerlaria da bere arloan, eta lan asko egindakoa Euskal Herriko historiaurreko ikasketetan.

## Jarduera akademikoa eta profesionala 
Zaragozako Unibertsitateko Filosofia eta Letren Fakultatean lortu zuen bere doktorautza. «El Paleomesolítico del Pirineo occidental. Bases para una sistematización tipológica del instrumental óseo paleolítico (Mendebaldeko Pirinioetako Paleomesolitoa. Paleolitoko hezur-instrumentuen sistematizazio tipologikorako oinarriak)» 1967ko maiatzean defendatu zuena. Unibertsitate horretan eskolak eman zituen hainbat postutan, baita La Lagunako Unibertsitatean eta Kantabriakoan ere. Beste hainbat unibertsitatetan ikastaroak eman zituen eta hogei doktore tesi baino gehiago zuzendu ditu.

Ikerketaren eremuan, aztarnategi arkeologiko ugari zuzendu ditu, besteak beste: Aitzorrotzeko gaztelua (1968 eta 1969); Irungo Ama Xantalen baeseliza; Musteriar garaiko eta Kalkolitoko Los Casaren kobazuloa (Guadalajaran); Urdazubiko Borroberria koba, Urbasako Magarduia hegoaldeko metakina; Alkerdi eta Isturitze.

Espainiako Historiaren errege Akademiako kidea da. Eusko Ikaskuntzako kidea eta Arkeologiarako Arabar Institutuko kidea ere bada, besteak beste.

## Liburuak 
Liburu monografikok, unibertsitate mailako gidaliburu, artikulu zientifiko, kongresuetako parte-hartze eta liburuetako kapitulu kopurua altua idatzi du, bakarrik edo elkarlanean. Hauek dira horietako batzuk:

* 1992. *Estudio de las pinturas de Zubialde (Álava). Resumen de los resultados*. Arabako Foru Aldundia. Gasteiz (80 or.). (egilekideak: J. Altuna eta J.M. Apellániz ).
* 1999. "Santa Elena de Irún. Excavación arqueológica de 1971 y 1972". *Colección Oiasso*, 1 . Irun.  (151 or.). (egilekideak: M.Martín-Bueno eta J. Ro  dríguez Salís).
* 2001. "Cazadores-recolectores en el Pirineo navarro: el sitio de Aizpea entre 8000 y 6000 años antes de ahora". *Veleia series maior*, 10 zk. (542 or.). Euskal Herriko Unibertsitatea. (egilekideak: A.Cava eta beste).

* 1988. Prehistoria. Paleolítico. Historia General de Euskalerria. Auñamendi, Enciclopedia General Ilustrada del País Vasco. Donostia. (624 or.+56 irudi).
* 2003. Grupos homoespecíficos en el imaginario mobiliar magdaleniense: retratos de familia y cuadros de género. *Anejos de Veleia, series minor*, 21. zk. Euskal Herriko Unibertsitatea. Gasteiz (294 or.).
* 2006. *Imágenes y adornos en el arte portátil paleolítico*. Ariel Prehistoria. Bartzelona. (230 or.+32 irudi.). ISBN: 9788434452046

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Oswald Mosley

Sir **Oswald Ernald Mosley, 6. baroneta** (Londres, 1896ko azaroaren 16a - Orsay, 1980ko abenduaren 3a) britainiar politikari faxista izan zen.

Britainiako nobleziaren familia batean jaio zen. Lehen Mundu Gerran esku hartu zuen zalditeria britainiarraren lantzeroetan.

1933an Diana Mitfordekin ezkondu zen Alemanian, Joseph Goebbelsen etxean eta Adolf Hitler gonbidatuarekin.

1918tik 1924ra Legebiltzarreko kide izan zen, lehenik kontserbadore gisa eta gero independente gisa, Alderdi Laboristara aldatu aurretik. 1926tik 1931ra diputatu izan zen berriro, laboristak ordezkatuz.

1932an alderdi berri bat sortu zuen, Britainiar Faxisten Batasuna. 1940an espetxeratu eta 1943an askatu zuten. 1951n Britainia Handitik alde egin zuen.
Vicent Pascual i Granell

**Vicent Pascual i Granell** (Silla, 1944ko otsailaren 22a) maisu, pedagogo eta idazle valentziarra da. Irakasle-ikasketak egin zituen eta 1970ean hasi zen irakaskuntzan. Ibilbide garrantzitsua izan du katalana Valentziako eskolan sartzeko prozesuan XX. mendearen azken urteetan eta XXI. mendearen hasieran. Hizkuntza irakaskuntzaren modernizatzeko prozesuan egin du lan. 

Zabalkunde handia lortu duten material didaktikoaren prestakuntzan nabarmendu da, bereziki testuliburuena:  ''Rodet, Penyagolosa, L'Arca, Cèrcol*, etab. Parte hartu du, baita *Diccionari Tabarca: valenciano-castellano/castellano-valenciano* (1990) eta *Diccionari Tabarca escolar: valenciano-castellano/castellano-valenciano* (2015) lanetan ere. Hezkuntza elebidun eta eleaniztunari dagokionez, Vicent Salarekin batera, *Un model educatiu per a un sistema escolar amb tres llengües* (1991) liburuaren egileetako bat da. Horrez gain, zenbait artikulu argitaratu ditu aldizkari espezializatuetan eta dokumentu programatikoetan; adibidez, *Un model d'educació plurilingüe i intercultural per al sistema educatiu valencià* (Escola Valenciana, 2011). Urte askoan Alzirako CEFIRE Irakasleen Prestakuntza Zerbitzuan ibili da eta hasieran Editorial Gregal-eko aholkulari pedagogikoa izan zen. 

Gazteentzako eleberriak ere idatzi ditu, hala nola *El guardià de l'anell* (1984), *L'últim guerrer* (1986), *L'enigma del medalló* (1996), i *Els dorments* (2014). 

2013. urtean Kataluniako Ikasketen Institutuko atal filologikoan sartu zen. 

2016. urtean *Socarrat Major'' saria jaso zuen.

## Hizkuntzen pedagogiako Vicent Pascualen ideia batzuk 
Vicent Pascual i Granell-en ustez, edozein hizkuntza-irakaslek kontuan hartu beharko lituzketen oinarrizko ideia batzuk:
* Hizkuntzen	ikaskuntza	eta irakaskuntzaren **helburua** hizkuntza	**erabiltzeko trebetasuna**	lortzea	izan behar du, ez "hizkuntza gaitasuna" lortzea.
* Hizkuntza	erabiltzeko trebetasuna	**komunikazio-jardueren	bidez**	eta hizkuntzari buruzko gogoeta	batzuen bidez, jarduera komunikatiboak eta gogoetak konbinatuz,	lortu behar da.
* **Hizkuntzari	buruzko	hausnarketa**ren	tratamenduak komunikazio-jardueretan	**integratuta	**egon behar du.
* Esku-hartze	unitate gehienak sintetikoak	izan beharko lirateke (zereginak, sekuentziak, proiektuak...),	benetakotasunaren ikuspegitik planteatuta, hau da, eskolatik kanpoko	bizitza errealeko komunikazio-egoeren oso	antzekoak	edo antzekoak.
* Esku	hartzeko unitate didaktikoek **helburu bikoitza** izango dute: komunikazio-jarduerek arrakasta izatea eta aldi	berean ikasleen hizkuntza	erabiltzeko trebetasuna handitzea.
* Esku-hartze	unitate didaktikoek	ikasleentzat garrantzitsuak, esanguratsuak, diren **gai** eta **eduki ez-linguistikoak** jorratu beharko	lituzkete.
* Hizkuntzen	irakaskuntzan erabiltzen den terminologia,	hizkuntza-eredua	eta ikuspegi	didaktikoa	adostu egin behar dira irakasten diren hizkuntza guztietan. Hizkuntzen tratamendu integratua eta integrala beharrezkoa da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
918 gau

***918 gau*** Arantza Santesteban nafar zinemagilearen film dokumental bat da. Filmak zuzendariak berak kartzelan izandako bizipenak aipatzen ditu, eta ostean sortutako arrakalak bere izakeran. Santestebanek Batasunako Mahai Nazionaleko kide izateagatik 918 gau eman zituen kartzelan, eta ondoren sortutako esperientziatik abiatzen da dokumentala.

## Sariak 
2021ean, zenbait sari lortu zituen: nazioarteko saileko film onenaren saria Doclisboa nazioarteko zinemaldian; Latexos saria Pontevedrako Novos Cinemas jaialdian, eta nazioarteko dokumental onenaren saria Turingo zinemaldian. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Trailerra
Kheira Hamraoui

**Kheira Hamraoui** (Croix, Frantzia, 1990eko urtarrilaren 13a) frantziar futbolaria da erdilari postuan jokatzen duena. 2021az geroztik Paris Saint-Germain emakumezkoen futbol taldean aritzen da. Horrez gain, 2012az geroztik Frantziako emakumezkoen futbol selekzio nazionalarekin 36 nazioarteko partida jokatu ditu.

## Kanpo estekak
Sorrel Parisa Aroca Rodríguez

**Sorrel Parisa Aroca Rodriguez** (Orito, Kolonbia, 1977) kolonbiar abokatua eta politikaria da, Aliantza Berdea alderdi politikoko kidea. 2016 eta 2019 bitartean Putumayo departamenduko gobernadorea izan zen, departamendu horretako historiako lehen emakume gobernadorea.

## Bizitza 
Oriton jaioa, Zuzenbidean lizentziaduna da Kolonbiako Unibertsitate Librean. Energia Meatzaritzako Zuzenbidean espezialista da Kolonbiako Externado Unibertsitatean.

2015eko Kolonbiako eskualde hauteskundeetan Aliantza Berdea alderdi politikoak Putumayoko Gobernaziorako aurkeztu zuen hautagaia izan zen, baita hauteskundeak irabazi zituen ere 53.816 botorekin, boto guztien % 45,32 lortuz. Ondorioz, Putumayo departamenduko historiako lehen emakume gobernadorea izan zen.

## Kanpo estekak
Abderrahmane Farès

**Abderrahmane Farès** (; Amalou, 1911ko urtarrilaren 30a - Zemmouri, 1991ko maiatzaren 13a) aljeriar politikaria izan zen. 1962ko apiriletik irailera bitarteko Aljeriako behin-behineko estatuburua izan zen.

Lanbidez abokatu eta notarioa izan zen eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren Aljerko udal kontseilari hautatu zuten. 1946ko maiatzean Frantziako Asanblea Konstituziogileko kide izan zen, sozialdemokraten talde parlamentarioari atxikia. Ondoren, Aljeriako Asanbleako kide izan zen eta 1953an presidente hautatu zuten.

Nazio Askapenerako Fronteko kide izan zen eta frantsesek atxilotu zuten 1961ean. 1962ko apirilean Aljeriako behin-behineko gobernuko presidente izendatu zuten eta uztailean herrialdeak independentzia lortu zuen. 1962ko irailaren 25ean boterea eman zion Ferhat Abbasi, Aljeriako Asanblea Konstituziogileko presidenteari.
Aretxederreta

**Aretxederreta** Muxika herriko auzoa da. Muxikak hiru herriren arteko batura egin aurretik (1966), Aretxederreta Gorozikako elizatearen parte zen. Izatez, hain gertu da baserri multzoa Elexalde herrigune nagusiagotik, ezen auzo gisa ere ez da agertzen zerrenda batzuetan, bai ordea *Muxikako Toponimoen Mapa eta Kale Izendegian*.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Damian Lillard

**Damian Lamonte Ollie Lillard Sr.** (Oakland, Kalifornia (AEB) 1990eko uztailaren 15a), NBAko (National Basketball Association) Portland Trail Blazers taldeko saskibaloi jokalari profesional estatubatuarra da.

Unibertsitateko saskibaloian jokatu zuen Weber State Wildcats taldean, eta, 2012an, All-American ohoreak lortu zituen hirugarren taldean. Portlandek 2012ko NBAko aurreikuspenean seigarren aukeraketan hautatu ondoren, aho batez izendatu zuten Lillard NBAko Urteko Rookie. Jaurtiketa handiak egiteko moduarengatik "Dame Time" goitizena jarri zioten. NBAko All-Star-eko sei selekzio jaso ditu, eta Trail Blazers frankiziaren historiako bi jokalarietako bat da, Clyde Drexlerrekin batera, sei aldiz All-Star bihurtu dena.

## Bizitza pertsonala 
Lillardek 0 zenbakidun elastikoa darama, 'O' hizkiaren eta bere bizitzako bidaiaren ordezkari gisa; Oaklandetik, Ogdenera eta orain Oregonera. Lillard kristaua da; Ezkerreko besoan 37:1-3 Salmoaren idazki bat du. 2015eko maiatzean amaitu zuen Weber State University-n salmenta profesionaletan lizentziatura. Lillarden arreba, LaNae, Lakeridge High School-era joan zen. Haren anaia Houston, Laney College-n junior unibertsitate mailan futbolean jokatu ondoren, Missouriko estatuko hego-ekialdeko futbol-beka bat irabazi zuen, eta Indoor Football League-ko quarterbacka da.

2020-21 denboraldian, bere lehengusu Keljin Blevinsen taldekide bihurtu zen.

2018ko martxoaren 29an, Lillardek bere lehen semea izan zuen, Damian Jr. izenekoa, eta West Linn-eko Portland auzo aberatsean bizi dira.

2012an, Lillardek urte anitzeko babes-hitzarmena sinatu zuen Adidasekin. 2014an, Lillardek kontratu berri bat negoziatu zuen Adidasekin, 10 urterako, 100 milioi dolar balio zezakeena. Lillardek oinetako-lerroa du Adidas-ekin sinatua, "Adidas Dame". 2017an, Lillardek babes-hitzarmen bat sinatu zuen Poweraderekin, Coca-Cola konpainiaren filiala denarekin. Lillardek babes-akordioak ditu, halaber, Spalding, Panini, Foot Locker, JBL, Biofreeze eta Moda Health-ekin. 2019an, Lillard ere Hulurekin kontratu bat sinatu zuten NBAko jokalarietako bat izan zen, streaming zerbitzuaren errepertorioan zuzeneko kirolak gehitzeko kanpaina berria sustatzeko.

Lillard-ek Never Worry Picnic-a berpiztu zuen Brookfield Park-en 2013an debuta egin zuen denboraldi nabarmenaren ostean. East Oakland-eko ekitaldia hura 12 urte zituela eten zen. McMinnville-n (Oregon).

2021eko urtarrilean, Lillardek bigarren eta hirugarren seme-alaba izan zituen bere andregai Kay'La Hanson-ek bikiak erditu ostean, Kali izeneko alaba eta Kalii izeneko semea.

2021eko irailean, Lillard bere emaztegai Kay'La Hansonekin ezkondu zen.

## Olinpiar Jokoak 
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabazi zuen AEBko taldearekin Frantziako (zilarrezkoa) eta Australiako (brontzezkoa) taldeak garaituz. Hauek osatzen zuten taldea: Bam Adebayo, Devin Booker, Kevin Durant, Jerami Grant, Draymond Green, Jrue Holiday, Keldon Johnson, Zach LaVine, Damian Lillard, JaVale McGee, Khris Middleton eta Jayson Tatum-ek.

## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Damian Lillard» Wikipedia
JaVale McGee

**JaVale Lindy McGee** (Flint, Michigan (AEB) 1988ko urtarrilaren 19a)  NBAko (National Basketball Association) Phoenix Suns taldeko saskibaloi jokalari profesional estatubatuarra da. 

Unibertsitateko saskibaloian jokatu zuen, Nevadako Wolf Pack-en. 2008ko NBAko aurreikuspenean, Washington Wizards-ek 18. aukeratu zuen orokorrean. Hiru aldiz NBAko txapelduna izan da, 2017an eta 2018an Golden State Warriors-ekin jarraian tituluak irabazi zituena, eta, Los Angeles Lakersekin, hirugarren titulua irabazi zuen 2020an. Pamela McGee urrezko domina olinpikoaren semea da, eta, 2021ean, urrezko domina olinpiko bat irabazi zuen saskibaloian Estatu Batuetako selekzioko kide gisa.

## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabazi zuen AEBko taldearekin Frantziako (zilarrezkoa) eta Australiako (brontzezkoa) taldeak garaituz. Hauek osatzen zuten taldea: Bam Adebayo, Devin Booker, Kevin Durant, Jerami Grant, Draymond Green, Jrue Holiday, Keldon Johnson, Zach LaVine, Damian Lillard, JaVale McGee, Khris Middleton eta Jayson Tatum-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak
## Kanpo estekak
«JaVale McGee» Wikipedia
Khris Middleton

**James Khristian Middleton** (Charleston, Hego Carolina AEB 1991ko abuztuaren 12a),  NBAko (National Basketball Association) Milwaukee Bucks taldeko saskibaloi jokalari profesionala da. Bi aldiz NBAko All-Star izan da.

Middletonek batxilergoa ikasi zuen Charleston-eko (Hego Carolina) jaioterriko Porter-Gaud eskolan. Unibertsitateko saskibaloian jokatu zuen Texas A&amp;M Aggies taldean 2009tik 2012ra. Bigarren taldeko All- Big 12 ohoreak lortu zituen bere bigarren denboraldian, Aggies-en partidako 14,3 puntu lortu ostean.

Middletonek 2012ko NBAko aureikuspenerako deklaratu zuen bere junior denboraldiaren ostean, eta Detroit Pistonsek hautatu zuen 39. aukera orokorrarekin. Pistonsekin ibilbidea mugatua ikusi zuen, eta NBA Garapen Ligako Fort Wayne Mad Ants-ekin egon zen denboraldi berrian. Middleton, 2013an, Milwaukee Bucks-era aldatu zen, eta taldeko berehalako laguntzaile bihurtu zen. 2019an jaso zuen bere lehen All-Star hautaketa, eta, 2020an, bigarrena. 2021ean, Middletonek 1971z geroztik NBAko lehen txapelketara eramaten lagundu zuen Bucksek. Uda berean, saskibaloian, urrezko domina irabazi zuen Olinpiar Jokoetan .

## Bizitza pertsonala
2015eko uztailaren 7an, Middletonek The Players' Tribune-n zutabe bat idatzi zuen Charlestongo elizako tiroketari buruz. Tiroketak biziki eragin ziola azaldu zuen, Charlestonen hazi zelako eta bere amonak, Juanitak, hildako bederatzi pertsonetatik lau ezagutzen zituelako. Middletonek biktimenetako bat ezagutu zuen, Cynthia Hurd, tiroketa baino askoz lehenago iloba saskibaloi kanpamendu batean utzi zuenean. «Charlestonen, indartsu jarraitzen dugu, baina zauriak sakonak dira oraindik» idatzi zuen.

2019ko apirilaren 23an, Middletonek eta bere neska-lagun Samantha Duttonek ongietorria eman zioten euren lehen alaba, Audrielle-ri. Jaiotzarako han egoteko, Middleton Milwaukeerako hegazkin bat hartu zuen Bucks-en jabekide den Marc Lasryrekin Detroit Pistons-en kanporaketa irabazi ostean.

2020ko martxoaren 13an, Middletonek esan zuen Giannis Antetokounmpok Fiserv Forumeko langileentzako egindako 100.000 dolarren dohaintza parekatuko zuela, 2019-20 NBAko denboraldia etetean, COVID-19 pandemia dela eta,  ezin izan baitzuten lanik egin.

2021eko apirilaren 8an, Australiako saskibaloi talde profesionaleko Brisbane Bullets taldean tratuan ari zela iragarri zen.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabazi zuen AEBko taldearekin Frantziako (zilarrezkoa) eta Australiako (brontzezkoa) taldeak garaituz. Hauek osatzen zuten taldea: Bam Adebayo, Devin Booker, Kevin Durant, Jerami Grant, Draymond Green, Jrue Holiday, Keldon Johnson, Zach LaVine, Damian Lillard, JaVale McGee, Khris Middleton eta Jayson Tatum-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «James Middleton» Wikipedia
Wang Chunlu

**Wang Chunlu** (Changchun, 1987ko irailaren 27a), pista laburreko abiada patinatzaile txinatarra da. Wang Chunlu txinatar patinatzailea da. 2002ko Neguko Olinpiar Jokoetan dominak irabazi zituen. Gainera, 1998ko Neguko Olinpiar Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen, 19 urterekin. Baita ere, Short Track Speed Skater taldeko aberetsenetariko bat da, gutxi gorabehera, 1,5 milloiko soldata irabazita. Bi aldiz agertu zen Neguko Olinpiar Jokoetan. 1998an, Naganoko Jokoetan, berak irabazi zuen domina olinpiko zilarra, errelebo-lasterketan (Yang Yang (A), Yang yang (s) eta Sun Dandan txanda txinatarrean lasterka egin zuten), gainera, zortzigarren jarri zen 500 metroko lasterketan, eta sailkapen errondan deskalifikatu zuten, 1000m-ko lasterketan. Lau urte geroago, Salt Lake Cityko Jokoen bi lehiaketatan aritu zen eta domina olinpikoak irabazi zituen bietan: zilarra errelebo-lasterketan (Txinako errelebo-lasterketaren osaera Naganokoaren berdina izan zen) eta brontzea 500 metroko lasterketan.

## Gertaerak eta dominak 
Bere gertaerarik indartsuena 500 metrokoa izan zen, non 3 munduko titulu irabazi zituen: 1995, 1998 eta 2001. 2002an, bere brontze olinpikoaz gain, finala ere zuzendu zuen eta 1998an, urrezko domina bat lortzeko bidean, Isabelle Charestek zoritxarrez Charestera eta Wangera egin zuen bidaia arriskutsu eta txiro baten aurretik. Wang distrituak, zauriturik ez egon arren, uko egin zion 5 kopak osatzeari, eta brontzezko domina eman zion Chun Lee Kyungi, B finalaren irabazleari. Hasiera indartsua eta abiadura handiko kantoietan zuen indarra izan zen Wangen 500 metroko gertaera indartsuena.

1995-2003 urteetan hamalau domina irabazi zituen munduko txapelketan (urrezko zazpi eta zilarrezko zazpi), 1998-2003 urteetan taldekako munduko txapelketetan sei domina (urrezko lau eta zilarrezko bi), 1996-1999 urteetan Asiako Jokoetan lau domina (urrezko bi eta zilarrezko bi), eta 1997an hiru urrezko domina.

## Harremanak txapelketetan 
Harrigarria bada ere, bere lagunik onena 1995eko Munduko Txapelketako neska bat izan zen, 16 urte besterik ez zituelarik, non, urrea irabazi zuen 500 metro eta 1.000 metrotan, eta brontze bat 1500 metrotan. Hala ere, ia garaitua izan zen Chun Lee Kyung-en Overall puntengatik, zilarrezko domina eskuratuz. 2001eko Munduko Txapelketan zilarra irabazi zuen, eta 1998ko Munduko Txapelketan brontzea. Gaur arte, beharbada, Txinako pista laburreko garairik indartsuenean lehiatu zen, 94-2002 urte bitartean, Wang, Yang Yang(1976an jaio zena eta 1977an jaio zena), Zhang Yanmei eta Li Yan bezalako famatu finkoen sakontasunari esker.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ludovico Chigi Albani della Rovere

Fra' **Ludovico Chigi Albani della Rovere** (Ariccia, 1866ko uztailaren 10a - Erroma, 1951ko azaroaren 14a) Maltako Ordenako 76. Printze eta Maisu Nagusia izan zen 1931tik 1951ra.

Chigi familia erromatar nobleziako nabarmenetakoa zen. 1914ko azaroaren 4an, Ludovicok bere aitaren oinordekoa izan zen Farnese eta Campagnanoko Printzea, Sorianoko Printzea, Aricciako eta Formelloko Dukea, Magliano Pecorareccioko Markesa, Erromatar Eliza Santuko Mariskal Hereditarioa eta Konklabeko Zaindaria tituluetan. Hiru aita santu konklaberen arduraduna izan zen.

1931ko maiatzaren 30ean Maltako Ordenako Printze eta Maisu Nagusi aukeratu zuten. Bere gidaritzapean, Ordenak bere ospitale- eta karitatezko jarduerak areagotu zituen Bigarren Mundu Gerran. 1947an Monte Cassinoko abadia berreraikitzeko nazioarteko batzordeko lehendakari izendatu zuten.
Playa Blanca

**Playa Blanca** Espainiako herri bat da, Lanzaroteko Yaiza udalerrian dagoena.

## Geografia 
Uhartearen hegoaldean dago, Fuerteventura uhartearen parean, Bocainako itsasartean. Handik gertu, uharteko leku esanguratsuenetako batzuk daude, besteak beste, Timanfayako Parke Nazionala, Sumendien Parke Naturala, La Geria, Janubioko gatzagak eta abar.

## Ekonomia 
Azken hamarkadetan hazkunde nabarmena eta azkarra izan du turismoaren sektorearen eskutik, aisialdiko eta entretenimenduko eskaintza zabalaren garapenari esker, hainbat txango eta kirol modalitate praktikatzeko, hiri-hondartzak, merkataritza-guneak, oinezkoentzako kaleak, pubak, diskotekak eta gastronomia askotarikoa bere jatetxe tematiko ugarietan. Handik gertu, Dorada, Flamingo eta Papagayo hondartzak daude, turista asko biltzen dituztenak.

Itsas portu bat du, ferry bidezko konexioak ditu Fuerteventura uhartearekin, eta Lanzarote aireportutik 30 kilometro ingurura dago.

## Biztanleria 
2013an 11962 biztanle zituen, uharteko bigarren herririk jendetsuena izanda. Honako auzotan banaturik dago: Castillo del Águila (262 bizt.), Las Coloradas (568 bizt.), Costa de Papagayo (1338 bizt.), Montaña Roja (5762 bizt.), Playa Blanca (2740 bizt.), San Marcial de Rubicón (649 bizt.), Plan Parcial Playa Blanca (686 bizt.) eta besteak (13 bizt.).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Janubioko gatzagak

**Janubioko gatzagak** Lanzaroteko hego-ekialdean dauden gatzaga batzuk dira, Yaiza udalerrian daudenak.

Balio paisajistiko eta ekologikoak dituzte, eta, gatz-arkitekturaren konplexutasun eta originaltasunarekin eta sistema hidraulikoen konplexutasunarekin batera, itsas gatz-aparatu berezienetako bat bihurtzen dituzte. Gatzagak Vicente Lleó Benlliurek 1895ean eraiki zituen, eta 1945ean bere ilobari utzi zizkion. Padrón familiak oraindik ere garatzen du jarduera hori.

Gatzagak dauden aintzira sumendi-erupzioek sortu zuten, itsasoaren eta aintziraren artean laba-hesi bat sortuz. Gaur egun 1.000 metro inguruko zirkunferentzia du, eta batez beste hiru metro inguruko sakonera.

*Dunaliella salina* mikroalga halofilari esker, bere urak gorrixkak dira. Kanarietako Gobernuak hegaztientzako babes bereziko eremu izendatu zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jayson Tatum

**Jayson Christopher Tatum Sr.** (Saint Louis, Missouri (AEB), 1998ko martxoaren 3a),  NBAko (National Basketball Association) Boston Celtics-eko saskibaloi profesional estatubatuarra da 

Sortzez St. Louis hirikoa, Missouri, Tatum St. Louis konderriko Chaminade College Preparatory School-era joan zen, non bost izarreko kontratazio gisa baloratu zuten, eta 2016ko klaseko jokalari nagusienetako bat bezala hartu zuten. Duke Blue Devils-en unibertsitateko saskibaloian jokatu zuen 2017ko NBAko aurreikuspenetan sartu aurretik. Boston Celtics-ek hirugarren aukeraketa orokorrean hautatu zuen. 2019ko Skills Challenge irabazi zuen NBA All-Star Weekend-en.

## Bizitza pertsonala 
Tatum Justin Tatum eta Brandy Coleren semea da. Justin Tatum-ek saskibaloian jokatu zuen Saint Louis Unibertsitatean, eta gimnasioko irakaslea eta saskibaloi entrenatzailea da St. Louis-eko Christian Brothers College High School-en, eta 1997an graduatu zen, Jayson jaio baino urtebete lehenago, gutxi gorabehera; Tatumen aita Soldan International Studies High Schooleko entrenatzaile eta atletismoko zuzendaria izan zen lehenago, sei urtez. Tatum bere guraso biak 19 urteko graduko ikasleak zirenean jaio zen; bere ama, Brandy, Saint Louis Unibertsitateko Zuzenbide Eskolan lizentziatu zen, eta, gaur egun, St. Louis eremuko abokatua da. Tatum Larry Hughes NBAko jokalari erretiratuaren besotakoa da, bere aitaren institutuko eta unibertsitateko taldekidea zena; NBAko jokalari ohiaren eta Tyronn Lue Los Angeles Clipperseko egungo entrenatzailearen lehengusua ere bada. 2017z geroztik, Tatum Imo's Pizzaren bozeramailea da.

Chaminade College Preparatory School-en batxilergoan zegoen bitartean, Tatum eta Calgary Flames-eko Matthew Tkachuk, NHL etorkizuneko aurrelaria, lagun onak izan ziren, biak gimnasioko klase berean jarri baitzituzten. Tatum, gainera, lagun ona du Duke taldekide ohia eta gaur egungo NBAko Harry Giles jokalaria.

Tatum-en semea, Jayson Tatum Jr., maiz Deuce izenez aipatzen dena, 2017ko abenduaren 6an jaio zen.

### Abalak 
2019ko ekainaren 21ean, Tatum-ek Jordan Brand-ekin sinatu zuen.
## Olinpiar Jokoak
2020ko Udako Olinpiar Jokoetan, Tokio 2020an (Tokio), urrezko domina irabazi zuen AEBko taldearekin Frantziako (zilarrezkoa) eta Australiako (brontzezkoa) taldeak garaituz. Hauek osatzen zuten taldea: Bam Adebayo, Devin Booker, Kevin Durant, Jerami Grant, Draymond Green, Jrue Holiday, Keldon Johnson, Zach LaVine, Damian Lillard, JaVale McGee, Khris Middleton eta Jayson Tatum-ek.
## Udako Olinpiar Jokoetako emaitzak
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Poza de la Salgo gatzagak

**Poza de la Salgo gatzagak** Burgosko udalerri hartako gatz-meategi ohia da. Páramo de Masako ekialdeko muturrean daude, lurzoruaren sakonune batean. Jada autrigoiek ustiatua, mendeetan zehar eskualdeko ekonomiaren ardatza izan ziren.

Gatza lortzeko, harkaitza ur gezaz disolbatzen zuten, eta ur hori induskatutako putzuetaraino eramaten zuten. Gatzuna galerien bidez garraiatzen zuten, eguzki-erradiazioaren eta beroaren eraginez ura lurrundu zedin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cornavin hotela

**Cornavin hotela** () Suitzako Genevan dagoen lau izarretako hotel ospetsua da. Geneva--Cornavin geltokiaren ondoan dago. Haren inaugurazioa 1932ko otsailaren 16an izan zen.

## Historia 
Hotel honen ospea asko zabaldu zen Hergék sortutako Tintinen abentureei esker. Zehatz-mehatz 1956an plazaratutako *Tournesol auzia* albumaren argumentua han kokatu zen. Egun, sarreran, Tintinen eta Miluren irudiak ikus daitezke. 

## Erlojua 
Hotel horretan ere munduko erloju mekaniko handiena ikus daiteke. Erloju horrek 30 metroko luzera du eta 9. solairu eta beheko solairu artean zintzilikatuta dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gelmer funikularra

thumb|Funikularraren ikuspegia.
**Gelmer funikularra** () Berna kantonamenduan dagoen funikularra da. Handegg, Halistalen eta Gelmersee aintzira lotzen ditu.

## Historia 
Urte luzetan, 2017 arte, Suitzako eta Europako funikular makurtuena izan zen; urte horretan Stoosko funikularra inauguratu zen eta titulu hori kendu zion. Handegg geltokira errepidez joan daiteke, Grimselgo pasabidetik; autobusez zein automobilez joan daiteke. Hasiera batean, 1926an, funikularra Gelmersee urtegia eraikitzeko egin zen; urtegi hori argindarra sortzeko eraiki zen eta 2001ean publikoari ireki zitzaion. 

Kraftwerke Oberhasli AG (KWO) enpresak funikularraren eta zentral elektrikoaren jabea da.

Teknikoki ez da funikular bat, bi auto ditu eta elkarren kontra jartzen dira; aitzitik, dibidieta batek bultzatzen du.

## Ordutegia 
Funikularra neguan ez dabil: ekainaren erditik urriaren erdira arte bakarrik funtzionatzen du, orduero.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Webgune ofiziala.
Urrialdea

**Urrialdea** edo **Urrialdua** Muxika herriko auzoa da. Muxikak hiru herriren arteko batura egin aurretik (1966), Urrialdea Gorozikako elizatearen parte zen. Izatez, hain gertu da baserri multzoa Elexalde herrigune nagusiagotik, ezen auzo gisa ere ez da agertzen zerrenda batzuetan, bai ordea *Muxikako Toponimoen Mapa eta Kale Izendegian*. Izendegi horretan Urrialdea, Urrialdua eta Urrieldu formak ere ageri dira, eta 2021 bitartean ez du Euskaltzaindiak arautu oraindik EODA izendegian.

Baserri multzo txiki honetako etxeetako bat, Urrieldu Erdikoa baserria, eraikitako euskal ondare nabarmen bezala kontsideratua dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gizonezkoen panti

**Gizonezkoen pantiak** berariaz gizonek janzteko egindako emakumezkoen pantien egokitzapenei deritze. **Manti** () izenez ere ezagunak dira.

## Historia 
### Aurrekariak 
1996an Ameriketako Estatu Batuetako ''L'eggs* panti enpresak web-erakustoki eta produktu-lerroei buruzko web-buletin bana zabaldu zuen. Handik gutxira jabetu ziren euren produktuei buruz hizketa ari zirenen gehiengoa gizonezkoak zirela. 1998an galdeketa bat egin ondoren, ondorioztatu zuten gizonezko askok pantiak eraman ohi zituztela eguneroko jantzitzat, baita gizonezkoen legginak erosiko lituzketela salgai baleude. *ComfiLon*/*Activskin* produktuen ondoren, *Wolford* bezalako galtzeteria-marka ezagunak eurenak merkaturatu zituzten.

### Ekoizpena 
Galdeketa horretatik eta beste merkatu ikerketa batetik abiatuz, *G. Liebermans & Sons* (*GLS Hosiery*) enpresak *ComfiLon* izeneko produktuak ekoizten eta merkaturatzen hasi zen 1999an. 2002an *Activskin* izena jarri zioten. Ondoren *Wolford* bezalako galtzeteria-enpresa ezagunek eurenak merkaturatu zituzten.

### Merkatu kuota 
1999az geroztik gizonezkoen pantien merkatu kuotak gora egin du, zeren eta apurka-apurka are eta ezagunagoak bilakatzen ari baitira.

## Erabilerak 
### Eguneroko jantzitzat 
Pantiak daramatzaten gizonak deigarriak gertatu zaizkie hedabideei 2002az geroztik, *The Wall Street Journal* egunkariak gaiari honen inguruan azalean argitaratu zuen artikulu baten harira, *Kingsize, Not Queen: Some Men Are Taking to Wearing Pantyhose'' izenburukoa.

Gizon batzuk trabestismoagatik janzten dituzte, hau da, emakumezko janzkerak hartzea atsegin dituztenak. Hala ere, badira beste arrazoi batzuengatik janzten dituztenak: erosotasunagatik, beroa ematen dutelako edota odol-zirkulazio arazoei aurre egiteko daramatzatenak, alegiam

Gizon zein emakume askok odol-zirkulazio arazoak dituzte hanketan. Alderdi fisiologikotik bi sexuetan zirkulazio arazoak agertzeko arriskua bera denez, gizonei ere konpresio pantiak janztea onuragarri gerta lekieke, betiere mediku batek gainbegiratuta.

### Urpekaritzarako 
Pantiek zenbait marmoken eztenkadetatik babesten dituzte. Izan ere, marmokek eztenkatzen dute tentakuluetako zelulek larruazaleko osagai kimikoren bat antzematen dutenean.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Panti.

## Kanpo estekak
Louis Néel

**Louis Eugène Félix Néel** (Lyon, 1904ko azaroaren 22a - Brive-la-Gaillarde, 2000ko azaroaren 17a) frantziar fisikaria izan zen. 1970ko Fisikako Nobel Saria jaso zuen Hannes Alfvénekin batera solidoen propietate magnetikoei buruz egindako ikerketa aitzindariengatik.

Pariseko École normale supérieuren ikasi zuen eta Estrasburgoko Unibertsitatean Zientzian doktoratu zen.

1930ean antiferromagnetismoa izeneko portaera magnetiko berri bat iradoki zuen. Harri batzuen magnetismo ahulari buruzko azalpena ere eman zuen. Bere ikerketek aplikazio praktikoak dituzte ordenagailuetan memoria-unitate hobeak garatzeko.
Joan III.a Suediakoa

**Joan III.a Suediakoa** (, ; Stegeborg gaztelua, Söderköping, 1537ko abenduaren 20a - Tre Kronor gaztelua, Stockholm, 1592ko azaroaren 17a) Suediako erregea izan zen 1569tik hil zen arte. Finlandiako Dukea (1556-63) eta Printze Handia (1581etik) ere izan zen.

Gustavo I.a Suediakoa erregearen eta Margaret Leijonhufvuden bigarren semea izan zen. Aitak Finlandiako duke izendatu zuen eskualdean Errusiaren aurrean suediar agindupeko lurra ziurtatzeko.

Bere anaia Erik XIV.a Suediakoaren aurka borrokatu zen. 1581ean errege bihurtu zen bere anaia kargutik kendu ondoren. Katalina Jagellondarra poloniarrarekin ezkondu zen eta katolikoen aldekoa izan zen. Hil ondoren, Sigismundo III.a Vasa semea izan zuen oinordeko.
Michelle French

**Michelle Ann French** (1977ko urtarrilaren 27a, New York) Ameriketako Estatu Batuetako futbol taldeko entrenatzaile nazionala da. Estatu Batuetako emakumezkoen futbol talde nazionaleko jokalari ohia ere bada, eta zilarrezko domina jaso zuen 2000ko AEBetako Olinpiar Taldeko kide izateagatik.

## Biografia 
**Gaztaroa**

Washington estatuan jaio zen, bi aldiz izan zen *Parade High School All-America*, Kennedy High School-en, Burien, Washington-en.

### Jokalari gisa 
**Ikastetxe taldeetan**

French Portlandeko Unibertsitatean egon zen 1995etik 1999ra, non Portland Pilots Women 's Soccer Taldean lau urteko estreinaldia izan zuen. 

Portlanden hiru final jokatu zituen eta lehen aldiz *All-American* izan zen.

1997an izendatu zuten *Hermann Award for the National Player of the Year*-era eta 1998an finalista izan zen. 

**Klubetan**

French-ek *Washington Freedom* taldean jokatu zuen 2001. urtean Emakume Batuen Futbol Elkartean ( Women's United Soccer Association, WUSA). 2002tik 2003ra *San Jose CyberRay* taldean jokatu zuen.

Frenchek W-Leaguean jokatu zuen *Seattle Sounders Women* taldearekin 2004, 2006 eta 2009an.

**Nazioartean**

1994tik 1999ra U-21 talde nazionaleko kide izan zen. 1997an, 1998an eta 1999ko Nordic Cup-eko lehiaketetan taldeko kapitaina izan zen. 

## Sariak eta aitorpenak 
2010eko ekainaren 5ean Seattle Sounders FC futbol taldeak *Golden Scarf* saria eman zion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Pelham-Holles (Newcastleko I. dukea)

**Thomas Pelham-Holles, Newcastle upon Tyneko I. dukea eta Newcastle-under-Tyneko I. dukea** (Londres, 1693ko uztailaren 21a - *ibidem*, 1768ko azaroaren 17a) britainiar politikaria izan zen. Britainia Handiko lehen ministroa izan zen 1754tik 1756ra eta 1757tik 1772ra.

XVIII. mendeko Whig gailentasunean  Pelham bizi izan zen bere bizitza politikoa. Robert Walpoleren begikoa izan zen eta hogei urtez egon zen haren agindupean 1742 urtera arte. Boterea partekatu zuen bere anaia Henry Pelham lehen ministroarekin 1754 arte. 1754an anaia hil ondoren, lehen ministro bihurtu zen. Zazpi Urteko Gerran diplomazia ahula izan zuen eta kargua kostatu zitzaion.

Bigarren agintaldian Pittekin lankidetza ezarri zuen eta garaipena lortu zuen gerran.

## Kanpo estekak
Anni Friesinger-Postma

**Anna Christine Friesinger-Postma** – **Anni Friesinger-Postman** izenez ezaguna – (Bad Reichenhall, Alemania, 1977ko urtarrilaren 11) izotz gaineko abiadurako patinajean lehiatu zen kirolari alemaniarra da. Ids Postma patinatzailearekin ezkonduta dago.
alt=|thumb|Anni Friesinger-Postma
## Ibilbidea 
Neguko lau Olinpiar Jokotan parte hartu zuen, 1998 eta 2010 artean, eta guztira bost domina lortu zituen: brontzea Naganon, 1998an, 3000 metrotan; urrea Salt Lake Cityn, 2002an, 1500 metrotan; urrea eta brontzea Turinen, 2006an, taldekako jazarpenean (Daniela Anschütz-Thomsekin, Claudia Pechsteinekin eta Lucille Opitzekin batera); urrea, berriz, 1000 metrotan, eta urrea, Vancoveren, 2006an, taldeka, taldeka. Eta 1000 metroan, eta urrea Vancouverren 2010ean, taldekako jazarpenean (Daniela Anschütz-Thoms, Stephanie Beckert eta Katrin Mattscherodtekin)

Bost domina irabazi zituen Izotz gaineko Abiadura Patinajeko Munduko Txapelketan 1998 eta 2007 urteen artean, hogei domina Izotz gaineko Banakako Distantziako Abiadura Patinajeko Munduko Txapelketan 1997 eta 2009 urteen artean, eta hiru domina Izotz Laburreko Izotz Abiadura Patinajeko Munduko Txapelketan 2004 eta 2008 urteen artean. Gainera, 1998 eta 2005 urteen artean Izotz gaineko Europako Abiadura Patinaje Txapelketan sei domina lortu zituen.

## Emaitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak