open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Betsy Pecanins

**Betsy Pecanins**, jaiotzaz **Elizabeth Taylor Pecanins** (Yuma, Estatu Batuak, 1954- Mexiko Hiria, Mexiko, 2016ko abenduaren 13a) jatorri estatubatuarreko kantari, konpositore eta ekoizle mexikarra izan zen. Mexikon bluesaren erregina bezala ezaguna, genero horretan oinarritu zen bere karrera, baina beste batzuk ere interpretatu zituen, hala nola mexikar kantak eta jazza.

## Biografikoa 
Ama katalana eta aita estatubatuarra zituen, eta artearekiko sentikorra zen familia batean hazi zen; adibidez, Ana María Pecanins amak eta Teresa izebak Mexiko Hirian eta Bartzelonan Pecanins Galeria sortu zuten. Lehen urteak Phoenixen eman zituen, Estatu Batuetan. 1977an, Mexikora joan zen bere ibilbide artistikoarekin jarraitzeko, herrialde hartan finkatu baitzen. 

## Abeslari ibilbidea 
1980an, lehen diskoa grabatu zuen, *Viendo tus ojos*. Bere ibilbidean zehar, Mexikon nagusi zen matxismoaren ondorioak jasan zituen, emakume batek bere proiektu artistikoa zuzentzen zuen gogaikarritasunagatik.

Pecanins interpretatzaile gisa zuen kalitatea John Creach bluesistak "bakartzat" jo zuen: *"Seguru odol beltza duzula gorputzean ezkutatuta"*, esan zion. Haren musika hainbat filmetan erabili zen, hala nola *La reina de la noche* filmean (Lucha Reyes kantariari buruz; hark egin zuen soinu-banda), *Hasta morir, Dos crímenes, Cilantro y perejil* eta *Asesinato en serio* filmean.*

2015eko abuztuaren 29an omenaldia egin zitzaion bere ibilbide artistikoari Mexiko Hiriko Esperanza Iris Hiriko Antzokian. Besteak beste, Iraida Noriega eta Regina Orozco kantariek hartu zuten parte. Pecanins eszenatokietatik urrun egon zen ordura arte, disfonia espasmodikoak bere ahots-kordei eragiten zien arazoengatik.*

### Heriotza 
Bihotz- eta arnas gelditzea izan ondoren hil zen, 2016ko abenduaren 13an.

## Diskografia 
* *Zure begiak ikusten* (Pentagrama diskoak, 1980)
* *Vent amb veus* (Discos Pentagrama, 1981)
* *Canta blues* (1985)
* *Nire hitzen zaporea* (1987)
* *Gaueko erregina* (1994)
* *Tekila efektua* (Milan diskoak, 1995)
* *Beatles bakarrik* (Milango diskoak, 1996)
* Zenbaketa (1997)
* *Nire gorputzean bizi* dena (1999)
* *Tekila urdina eta batuta* (2003)
* *Lara* (2004)
* *Blues* en el alma (2006)
* *Sones* (2009)

### Lankidetzan 
* Mujeres (1988, Federico Álvarez del Tororen diskoa, Tania Libertad eta Amparo Ochoarekin)
* Ezer ez galdu (1994, Guillermo Briseñorekin)
* *A viva voz* (2006, Cecilia Toussaintekin)
* *Gorputzaren gaua* (1998 Mundu bat itxaropena CDrako argitaratu gabeko gaia)

## Aintzatespenak 
* 2015eko abuztuaren 29an omenaldia egin zitzaion bere ibilbide artistikoari Mexiko Hiriko Esperanza Iris Hiriko Antzokian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eve Hewson

**Eve Hewson**, jaiotzez **Memphis Eve Sunny Day Iris Hewson** (Dublin, 1991ko uztailaren 7a) irlandar aktorea da. *The Knick* telesailean Lucy Elkins erizaina eta *Behind Her Eyes* telesailean Adele Ferguson izateagatik da ezaguna. Bono abeslariaren eta Ali Stewart aktibistaren alaba da.

## Biografia 
Dublinen jaio zen eta New Yorkeko Unibertsitatean ikasketak egin ondoren aktore izatea erabaki zuen. Gurasoak aurka azaldu zitzaizkion, ez zuten espektakuluaren munduan ikusi nahi, baina aurrera New Yorkeko Unibertsitatean antzerki programan matrikulatu zen. Hiru urte ondoren 2013an graduatu zen.

Aktore debuta 2005eko *Lost and Found* laburmetraian egin zuen Jordan ahizparekin batera eta urte berean *The 27 Club* filmean hartu zuen parte. Filme bietako zuzendaria Erica Dunton izan zen. 2010an The Script talde irlandarraren *For the First Time* bideoklipean azaldu zen. 

Lehenengo lan garrantzitsua 2011ko *This Must Be the Place* filmean egin zuen Sean Penn eta Frances McDormand aktoreekin batera. 2014an *The Knick* telesailean hartu zuen parte eta ohiko aktorea bihurtu zen. Lucy Elkins erizainaren papera bete zuen.

## Filmografia 
### Filmeak 
### Telebista 
## Bideoklipak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Aktorearen IMDBko fitxa irakurgai
KeePass

***KeePass Password Safe***,  **KeePass** bezala ezagunago, pasahitzak modu seguruan sortzeko, gordetzeko edo sailkatzeko datu-base sinple bat da. Kode irekiko softwarearekin eraikita dago, hasiera batean  Windows sistema eragilerako sortu zuten baina gero beste sistema eragile batzuetarako, esaterako Linux, Android eta iOS bertsioak ere zabaldu ziren.  Mono erabiliz, laguntza ofiziala ematen zaie MacOS eta Linux sistema eragileei. Gainera, ofizialak ez diren hainbat bertsio ere badaude Windows Phone,  iOS eta BlackBerry gailuentzat. KeePass softwarearekin datu-base arin bat sortzen da, bost eremurekin: aplikazioaren izena, erabiltzaile izena, pasahitza, URL helbidea eta oharrak. Horiekin batera, aplikazioren izena azkarrago identifikatzeko, faviconak gehitu daitezke (gehigarri baten bidez modu automatikoan deskarga daitezke faviconak), eta, nahi izanez gero. 

KeePass sistemarekin sortzen den pasahitzen datu-basea modu zifratuan gordeko da eta berriro ere datu-basean sartzeko pasahitz orokor bat edo pasahitz orokorra + fitxategi gakoa eskatuko da. Zifratutako fitxategi batean erabiltzaile-izenak, pasahitzak, url helbideak eta beste eremu batzuk gordeko dira, ohar libreekin batera eta fitxategi erantsiak barne. Fitxategi hau pasahitz orokor baten atzean zifratuta geratuko da eta nahi izanez gero fitxategi giltzarri baten atzean ere bai. Lehenetsita datorren aukeran, KeePass datu-basea fitxategi-sistema lokal batean gordeko da, ordenagailuko disko gogorrean edo pendrive batean, baina, nahi izanez gero, hodeian dagoen zerbitzu batean ere gorde daiteke eta, gehigarri batzuei esker, hodeian dagoen fitxategia erraz sinkronizatu daiteke edozein aldaketa eginez gero.

## Euskaraz 
KeePass euskaraz erabil daiteke. 
KeePass-eko hizkuntza paketearen Lokalizazioak euskaratuta egoten dira % 100 sofware librearen euskal komunitateko boluntarioei esker. Hizkuntza paketea deskargatu, deskonprimatu eta *Languages* izeneko karpetara kopiatu behar da *Basque.lngx* izeneko fitxategia. 
Gero, aplikazioaren menuan, *View* sakatu, eta menuko lehen lerroan hizkuntza aukeratu; hautatu euskara. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pasahitz.
* Pasahitz krakeatze.
* KeePassXC.
* KeePassDroid.

## Kanpo estekak 
* KeePass webgune ofizialeko ataria.
* KeePass webgune ofiziala: deskargak egiteko gunea. Azken bertsioak, bertsio eramangarriak...
* Hizkuntza paketeak deskargatzeko gunea.
* KeePassXC KeePassXC erabiltzaile-izenen, pasahitzen eta URL helbideen aplikazio kudeatzailea da, zifratutako datu-basea. KeePass honen aldaera bat.
Mirko Petrović-Njegoš

**Mirko Petrović-Njegoš** () Montenegroko komandante militar, politikari, poeta eta *vojvoda* izan zen, Petrović-Njegoš dinastiakoa, Danilo Petrović-Njegoš-en anai txikia. Grahovoko *veliki vojvoda* (Duke Handia) titulua eman zioten , eta, beraz, Vojvoda Mirko (Mirko Dukea) izenez ere ezagutzen da. Nikolas-en aita izan zen, etorkizuneko Montenegroko agintaria.

## Lana 
Bere idatzien artean, Washington DCko Kongresuko Liburutegiak duen poesia liburu hau dago:

*Junački spomenik (1951; 185 or.) LCCN: 55037918 Dei-zenbakia: PG1418.P53 J8*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
O Tannenbaum

"'''**" (Alemanez: "O izeia"), ingelesez "**O Christmas Tree**", Eguberrietako kanta bat da. Eguberriekin zerikusirik ez zuen herri-kanta tradizional batean oinarritua, Gabonetako arbola tradizionalarekin lotu zen.

## Historia 
Letra modernoa Leipzig-eko Ernst Anschütz organo-jole, maisu eta konpositoreak idatzi zuen 1824an. **' bat izeia da. Letrak ez daude lotuta Eguberriekin, ezta Gabonetako zuhaitz apaindu batekin ere. Aldiz, izeia beti berde egoteko ezaugarria aipatzen du, konstantziaren eta fideltasunaren ikur gisa.

Anschützek XVI. mendeko Melchior Francken "Ach Tanenbaum" kanta herrikoi silesiarrean oinarritu zuen bere testua. August Zarnackek, 1819an, abesti herrikoi horretan oinarritutako maitasun-abesti tragiko bat idatzi zuen, beti berdea den izei-zuhaitza hartuz, federik gabeko maitale batekin kontrastean. Kanta herrikoia lehenbizi Gabonekin lotu zen Anschützekin, eta hark bi bertso erantsi zizkion lehen bertso tradizionalari. Gabonetako zuhaitzaren ohitura XIX. mendean garatu zen, eta abestia Gabon-kanta gisa ikusi zen. Anschützen bertsioak oraindik zuen ''* adjektiboa (egiazko, leial),  izeiaren hostoak (orratzak) deskribatzen dituen adjektibo gisa, herri-kantaren dontzeila leialarekin kontrastea berreskuratuz. *Treu* hura *grün'' (berde) bihurtu zen XX. mendeko uneren batean, abestia Gabonekin lotu ondoren.

## Melodia 

>
Melodia XVI. mendeko herri-doinu zaharra da. "" and of "" filmen doinua izateagatik ere ezaguna da.

## Hitzak 
## Beste erabilera batzuk 
Askotan erabili izan da melodia (kontrafaktum gisa) beste testu batzuk eramateko. Erabilera aipagarrien artean daude:

* "The Red Flag" "Bandera gorria", Britainia Handiko eta Irlandako Alderdi Laboristen ereserkia
* Florida – "Florida, My Florida", estatuko kanta zaharra
* Maryland – "Maryland, My Maryland", estatuko kanta zaharra
* Michigan – "Michigan, My Michigan", estatuko kanta ofizialtzat hartzen da
* Iowa – "The Song of Iowa", estatuko abesti ofiziala
* Labrador – "Ode to Labrador", eskualdeko ereserkia
* Autobusez doazela, Suediako ikasleek "En busschaufför" ("autobus-gidaria" suedieraz) edo "Vår busschaufför" ("Gure autobus-gidaria") abestuko dute doinu honekin.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Gabon-kanten zerrenda

## Kanpo estekak 
* "O Tannenbaum" oharrak (GIF partiturak)
* "O Tannenbaum" eleaniztuna – MIDI eta "O Tannenbaum" eta "O Christmas Tree" letrak
* JPEG, MIDI formatuko partiturak eta "O Tannenbaum" letrak
* O Christmas Tree abestiaren hitzak eta MP3, Layawayen eskutik
* Free-scores.com
Cortinarius multiformis

***Cortinarius multiformis*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Jangarria da, baina identifikazioa ziurtatzeko azterketa mikroskopikoa egin behar da, eta, beraz, praktikoagoa ez jasotzea.

Sinonimoak: *Phlegmacium multiforme*, *Gomphos multiformis*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 4 eta 10 cm bitarteko diametrokoa, ganbila erdi lau-ganbila. Ertza biribildua, mehea, ildaskatu gabea. Azal likatsua, hori-okre antzeko uniforme kolorekoa, eta errezel unibertsaletik datozen zuntzexka erradial ilunagoekin eta errezel zuri baten hondarrekin.

**Orriak:** Nahikoa estu, orritxo ugarirekin nahasita, zurbilak, hasieran zurixkak, gero krema kolorekoak eta bukaeran herdoil kolorekoak esporengatik.

**Hanka:** Irmoa, betea, 5 eta 10 cm bitarteko garaierakoa eta 1 eta 1,5 cm bitarteko lodierakoa, lehorra, distiratsua, zetadun-fibrilosoa, hasieran zuria, gero, okre argia gortinatik gora eta marroi-okre antzekoa gortinatik behera. Erraboila alboan, oinarrian zurixka. Gortina zuria eta iheskorra.

**Haragia:** Lodia, lehenbizi irmoa, gero biguna, zurixka, zertxobait okre antzekoa erraboilean. Oinarriekin marroi-horixkan erreakzionatzen du.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Multiformis* epitetoa latinetik dator, era askotara, esan nahi duen "multiformis" hitzetik. Duen itxura aldakorragatik.

## Jangarritasuna 
Jan daiteke, baina hobe ez jatea, *Cortinarius* asko ez baitira behar bezaka aztertu.

### Nahasketa arriskua 
Talde bereko zenbait espezie nahiko antzekoak dira, hala nola: *Cortinarius ochropallidus*, *Cortinarius gracilior*, *Cortinarius polymorphus*.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean, haritzen azpian.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Islandia, Europa, Errusia, Kazakhstan, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pieter Aertsen

**Pieter Aertsen** (Amsterdam, 1508 - *ibidem*, 1575eko ekainaren 3a) herbeheretar margolaria izan zen.

Iparraldeko manierismo-estiloan margotu zuen, eta genero-eszena monumentalak asmatu zituen, genero-eszenak, izadi hilak eta eszena biblikoak margolanen hondoan konbinatuz. Bere jaioterrian lan egin zuen, baina baita Anberesen ere luzaroan.

## Iruditegia 

A Meat Stall with the Holy Family Giving Alms - Pieter Aertsen - Google Cultural Institute.jpg|*Familia Santuarekin bazkaltzeko apala limosna ematen*, 1551
Pieter Aertsen - The Cook - Google Art Project.jpg|*Sukaldaria*, 1559
Pieter_Aertsen_007FXD.jpg|*Ehiza-saltzailea*, 1561
De eierdans Rijksmuseum SK-A-3.jpeg|*Arrautza-dantza*, 1552
Pieter_Aertsen_-_Market_Scene_-_WGA0062.jpg|*Merkatu-eszena*
Pieter Aertsen - Christ in the House of Martha and Mary - Google Art Project.jpg|*Kristoa Martaren eta Mariaren etxean*, 1553
Pieter_Aertsen_Peasants_by_the_Hearth.jpg|*Nekazariak sutanean*, 1560
Pieter Aertsen - Market Scene - Google Art Project.jpg|*Merkatu eszena*, 1569
Huybrecht_Beuckeleer_-_De_hennetaster_-_863_-_Royal_Museum_of_Fine_Arts_Antwerp.jpg|*Arrautza-saltzailea*
Toegeschreven_aan_Pieter_Aertsen_-_De_vier_evangelisten_-_GG_6812_-_Kunsthistorisches_Museum.jpg|*Lau ebanjelariak*

## Kanpo estekak
Jana Escribano

**Jana Escribano** (Ablitas, 1943ko abenduaren 3a) nafar telebista aurkezle ohia da.

## Ibilbidea 
1970an hasi zen telebista aurkezle lanetan eta ibilbide osoa Televisión Españolan egin zuen. 1982an *Telediarioaren* aurkezlea izan zen.

Azken urteak TVEren Nazioarteko katean lanean egin zituen.

## Telebista saioak 
* *Ojos nuevos* (1970, TVE)
* *Así fue...* (1974, TVE)
* *Revistero* (1975, TVE)
* *Hoy por hoy* (1976, TVE)
* *Hora 15* (1977, TVE)
* *300 millones* (1977, TVE)
* *Etcétera* (1977, TVE)
* *Gaceta cultural* (1979, TVE)
* *Siete días* (1980-81, TVE)
* *Telediario* (1982, TVE)
* *Esta semana* (1983, TVE)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jana Escribanoren IMDBko fitxa irakurgai
Chaiyya Chaiyya

**«Chaiyya Chaiyya»** () Indiako Bollywoodeko film baten abestia da. Filma *Dil Se..* (1998) da, Mani Ratnamek zuzenduta eta Shahrukh Khanekin protagonista nagusia duena.

Abestia, sufi musikan eta urdu poesian oinarritua, A. R. Rahmanek konposatu zuen, Gulzarrek idatzia eta Sukhwinder Singh eta Sapna Awasthik abestua. Plazaratu ondoren berehala ezagun egin zen, eta bere bideo musikala oso ezaguna egin zen neurri batean mugimenduan zegoen tren baten gainean filmatu zutelako. Tamil bertsioaren izenburua «Thaiyya Thaiyya» da.

## Arrakasta 
2003an, BBC World Servicek nazioarteko inkesta bat egin zuen, garai guztietako hamar abesti ezagunenak aukeratzeko. 7.000 abesti inguru aukeratu ziren mundu osotik. BBCren arabera, 155 herrialdetako jendeak «Chaiyya Chaiyya» bozkatu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abestia Youtuben. Azpitituluak gaztelaniaz.
Dea Dia

**Dea Dia** (latinez "argiaren jainkosa"), Antzinako Erromako erlijioan, Lurraren jainko erromatarra da, nekazaritza, uzta eta soroen babeslea, landareak bere baitan haztea eragiten duena.

Tellus jainkosarekin alderatzen da, ama unibertsala den aldetik, eta, batzuetan, Ops edo Aka Larentia jainkosekin identifikatzen da, eta, batez ere, Zeresekin, eta, bere baliokide grekoarekin, Demeterrekin. Hala ere, gero eta gehiago, tokiko jainkosatzat hartzen da.

Dea Dia, funtsean, hamabi kideko Arval Anaien Elkargoak egiten zuen kultuaren bidez ezagutzen dugu . Bere bereizgarriak arantzazko koroa (*corona spicea*) eta apaiz apaindura zuriak ziren. Tokiko kultu hau, oso zaharra, baina ez da kontuan hartzen, beti elkargora mugatuz, Augustok babestu zuen arren.

Bere jaia, mugikorra, hiru egunez ospatzen zen urtero maiatzean, eta zelaietan bedeinkazioa eskatzera zuzenduta zegoen. Estrabonentzat, Ambarvalia jaietan gurtzen zen, Zeresen omenezko festan, zeinarekin parekatzen baitzen.

Gizonak parte hartzerik ez zuten erritu batzuetan gurtua zen (Bona Deako kultuen parekoak, zeinarekin parekatua izan baitzen).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cortinarius ionochlorus

***Cortinarius ionochlorus*** *Cortinariaceae* familiako onddo espezie bat da. Sukaldean balio gutxi du, ez du zapore atsegina.

Sinonimoa: *Cortinarius atrovirens var. ionochlorus*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 5 eta 8 cm bitarteko diametrokoa, haragitsua, ganbila, berde-oliba ilun kolorekoa, berde-horixka koloreko ertzarekin. Azal likatsua denbora hezean, banangarria, zuntz txiki erradialekin.

**Orriak:** Itsatsiak, estu, meheak, lila kolore eder batekoak, kapelaren kolore berdearekin kontrastea egiten du. Esporak heltzen direnean, herdoil kolorekoak bihurtzen dira.

**Hanka:** Irmoa, zilindrikoa, pixka bat loditua oinarrian, erabat baztertutako erraboil batean amaitzen da. 4 eta 7 cm bitarteko garaierakoa eta 2 eta 2,5 cm bitarteko lodierakoa, hori-berdexka kolorekoa, gortina herdoiltsu ugariz apaindua.

**Haragia:** Lodia, trinkoa, berde-horixka kolorekoa, ebakitzean oinaren oinarrian horiagoa, kanario-hori berdexka bihurtzen da erraboilean, usain eta zapore nabarmenik gabea.

**Etimologia:** *Cortinarius* hitza, gortinatik dator, gortina eta guzti, errezelaren hondakin bereizgarriak direla eta. *Ionochlorus* epitetoa grekotik dator, morea eta berde argia esan nahi duen "ion eta khloros" hitzetatik. Orrien eta kapelaren kolore more  eta berdeagatik, hurrenez hurren.

## Jangarritasuna 
Sukaldaritzako baliorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
*Cortinarius subvirentophyllus* dekakoarekin nahas daiteke, honen orriak berde-oliba kolorekoak dira. Malecón-ek var. *leucophyllus* bereizten du, honek orri zuriak ditu, ez moreak, beix-arrosak.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean. Hostozabalen eta koniferoen basoetan. Urria.

### Banaketa eremua 
Espainia, Frantzia, Italia, Suitza.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Florencio Solchaga

**Florencio Solchaga Pernaut** (Tafalla, 1945eko martxoaren 14a) nafar telebista aurkezle ohia eta errestauradorea da.

## Ibilbidea 
*La Voz de Navarra* irratian hasi zen lanean 1963an eta handi SER kateko Radio Zaragozara pasa zen. 1967an Televisión Españolan hasi zen lanean, hasiera batean lehaiketetako off-eko ahots gisa. 1971ean *Telediarioaren* aurkezle lanetan hasi zen eta Florencio Soltxaga izan zen 1975eko azaroaren 20an paso eman ziona Carlos Arias Navarro presidenteari hark Francoren heriotzaren berri eman zezan.

Hurrengo urteetan hainbat telesaio aurkeztu zituen, beti ere Televisión Españolan. Azkena 1987an izan zen, *La Tarde* programa. Honen ondoren kazetaritza alde batera utzi eta Madrilen jatetxe ezagunak ireki zituen, *Solchaga* eta *El Espejo* esate baterako.

## Telebista saioak 
* *Telediario* (1971-75, TVE)
* *Tele-Revista* (1974, TVE)
* *Vivir cada día* (1978-79, TVE)
* *Gente Hoy* (1979-81, TVE)
* *Esta semana* (1982-83, TVE)
* *Las Cortes de España* (1983-84, TVE)
* *La Tarde* (1987, TVE)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Furusato

[thumb|300x300px|«Furusato» abestiari monumentua [Tottorin.]]
 Japoniako haur-kanta ospetsua da. Teiichi Okanok konposatu zuen 1914an; hitzak Tatsuyuki Takanok idatzi zituen. Japoniako gobernuak irakatsi beharreko abestien artean sartu zuen hezkuntza sistema publikoan, eta duela gutxi jaso da *Nihon no Uta Hyakusen* izeneko abesti herrikoien bilduman. 

## Gaia 
Nahiz eta japonierazko *furusato* hitza "jatorrizko lurraldearen", "jaioterriaren" edo "antzinako etxearen" baliokidea izan eta Takanoren jaioterria Nakano izan (Naganoko prefekturan), letrak ez dirudi leku jakin bati erreferentzia egiten dionik.

## Hitzak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Abestia Youtuben.
Ángela de la Cruz (artista)

**Ángela de la Cruz** (Coruña, 1965eko martxoaren 2a) artista saritua da, 2010ean Turner sarirako izendatu zuten eta  2017an Arte Plastikoen Sari Nazionala irabazi zuen.

## Biografia 
Coruñan jaioa, De la Cruz filosofia ikasi zuen Santiagoko Unibertsitatean, 1989an Londresera joan eta han artea ikasi zuen Chelseako Arte Unibertsitatean, Goldsmiths College-an eta Slade School of Art-en (University College, Londres). Egun, Londresen bizi eta lan egiten du. 2005ean, burmuineko hemorragia bat izan ondoren koman zegoela, alaba bat izan zuen. De la Cruzek gurpil-aulkia erabiltzen du orain, eta laguntzaileak behar ditu bere lana egiteko.

## Obra 
Haren lanak, koadroak hiru dimentsioko objektu gisa hartzen ditu, bi dimentsioko irudikapen gisa baino gehiago, Lucio Fontanaren 40. hamarkadako mugimendu espazialistari jarraituz. Mugimendu horretara nola heldu zen azaltzen duten teoria desberdinak dira. Batetik, Slade School of Art-en ikasten ari zela, margotutako mihise baten bastidorea kendu zuela esaten da eta bestetik, nahi gabe apurtu zela.

### Lan nabarmenak 
Hasieran, artistak oihal eta mihisekin lan egiten zuen, horren adibide dira *Ashamed* (1995), *Homeless* (1996), *Self* (1997), *Ready to Wear* (1997-2003) eta *Nothing* (1998-2005).  

Bere lana hainbat erakusketetan ezagutarazi da, besteak beste, Donostiko Manifesta 5ean, Erresuma Batuanko Camdem Arts Centre-n, Helga de Alvearreko Arte Garaikideko Museoan,  Bilboko Azkuna Zentroan, Milango Lisson Galerian  eta Lleidako Centre d'Art La Paneran.

## Sariak eta aitortzak 
* 2010ean Turner sarirako izendatu zuten.
* 2017an Arte Plastikoen Sari Nazionala jaso zuen. Epaimahaiak " pinturaren espazio ilusionistaren eta eskulturaren presentzia fisikoaren arteko harreman konplexua aztertzen duen lanaren intentsitatea" azpimarratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Isidro Nekazaria

San **Isidro Nekazaria** (Madril, -*ibidem*, 1172ko azaroaren 30a) mozarabiar nekazaria izan zen, ziurrenik Vargas familiaren eta Francisco Vera bezalako lurjabe jaunen zerbitzura egon zena. Biografoek gehien aipatzen duten lana jornalariarena da, eta batez ere Madrilen eta inguruetan egin zuen. 1504an San Andres elizan aurkitutako kodize bati esker (San Isidroren Kodizea deitua eta XII. mendearen amaieran idatzia), bere bizitzaren xehetasun batzuk ezagutzen ditugu. Dokumentu honetan ezkonduta dagoela, seme batekin, eta bost mirakulu egin zuela egiten aipatzen da. Gainerakoak ahozko tradiziotik datoz, hagiografo batzuek beatifikatzeko prozesuan. Oraindik kanonizatuta ez bazegoen ere, madrildarrek gurtza egiten zioten XII. mendetik aurrera, eta hurrengo mendeetan areagotzen joan zen. Horregatik, eliza- eta udal-agintariak, Madrilgo aristokrazia eta Espainiako errege-koroa izan ziren kanonizazio-prozesuaren buru XVI. mendean.

Madrilgo San Isidro nekazarien zaindaria da. Santuaren eguna maiatzaren 15ean ospatzen da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Aurèlia Muñoz Ventura

**Aurèlia Muñoz Ventura** (Tarragona, 1926 &ndash; Bartzelona, 2011ko ekainaren 9a) kataluniar artista izan zen. Artista honen obra ehungintzaren ikerketari lotuta dago eta arlo horretan egin zuen ekarpena funtsezkoa izan da. Era berean, artearen eta artisautzaren defendatzaile handia izan zen, bere obran bien arteko sinbiosia lortu zuen.

## Biografia 
Bartzelonan jaio zen 1926an, Montserrat Institutuan ikasi zuen, Montessori metodoa jarraitzen zuen eskolan, han eskuekin lan egiten eta espazioa antolatzen hasi zen. Gero, Arte Aplikatuen Eskolan eta Bartzelonako Massana Eskolan ikasi zuen.

### Ehungintza: artisautza eta artea 
1970etik aurrera, tapizari buruzko berritze- eta azterketa-lanari ekin zion, antzinako korapiloen eta arropen ikerketan eta hiru dimentsioko lanaren aukeretan oinarrituta, eta, aldi berean, artisautza eta ehuna aldarrikatu zituen kultura-adierazpen gisa.

Makramea bere tapizen oinarria da. Estandarteak, jantziak, zilindro handiak eta pieza eraldagarriak egin zituen, sisal-sokak erabiliz. 

Nazioartean oihartzun handienetarikoa duen Kataluniako ehun-artistetako bat da. Bere lana hamaika museotan ikus daiteke, besteak beste, Kataluniako Arte Museo Nazionalean, MACBA, Reina Sofía Arte Zentroko Museo Nazionala, Madrileko Colección Masaveu, Amsterdameko Stedelijk Museoan edota New Yorkeko MoMa museoan.

Muñoz Bartzelonan hil zen 2011ko ekainaren 9an. 2019an, artistaren familiak zazpi pieza eta Muñozen marrazki-bilduma bat eman zizkion Kataluniako Arte Museo Nazionalari.

## Sariak eta aitortzak 
* 1968an, Parisko Zilarrezko Domina.
* 1975ean, Brontzezko domina Lodzeko Tapizaren III. hirurtekoan.
* 1976an, Convergence 76 saria, Pittsburg.
* 1980an, Kultura Ministerioaren "Artes del Libro y Enkoadernación" saria, Bartzelona.
* 1982an, Kirolaren Biurteko Saria, Madril.
* 1985ean, Brontzezko domina Lodzeko Tapizaren VI. hirurtekoan.
* 1993an, Creu de Sant Jordi, Kataluniako Generalitateak emana.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Paisajes de Catamarca

thumb|250px|Portezueloko aldapa.
**«Paisajes de Catamarca»** () Argentinako zamba ospetsua da, Rodolfo Polo Giménezek konposatu zuena. Zamba, 1950ean erregistratua, ospetsu bihurtu zen Los Chalchaleros taldeari esker. Abestian Catamarcako Portezueloko aldapa ederra goraipatzen da.

2018an, Portezueloko familia tradizional batek zambaren monumentu bat inauguratu zuen aldaparen sarreran. Monumentuak Rodolfo Giménez eta Atuto Mercau Soriaren eskulturak ditu kantaren letraren ondoan. Eskulturak Edgardo Omar Ávalos artistak egin zituen.

## Abestu duten abeslariak 
Oso abesti ezaguna da eta asko dira plazaratu diren bertsioak.Hona hemen batzuk:
* Los Chalchaleros
* Jorge Cafrune
* Paco Ibáñez Sotorekin batera
* Carmela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Jorge Cafruneren bertsioa Youtuben.
* Paco Ibañezen eta Sotoren bertsioa.
* :Hitzak eta akordeak.
Eulàlia Valldosera i Guilera

**Eulàlia Valldosera i Guilera** (Villafranca del Panadés, 1963) artista feminista saritua eta politikaria da, 2002an Arte Plastikoen Sari Nazionala jaso zuen. 

## Biografia 
Eulàlia Valldoserak Bartzelonako Arte Ederren Eskolan hasi zuen bere arte-prestakuntza, eta 90eko hamarkadan Amsterdamera joan zen, eta han osatu zituen ikasketak. Herbehereetan hasi zuen bere karrera artistikoa, *El melic del món* (*mundoaren zilborra*) izeneko lanarekin (1991, Galería Antoni Estrany). Izaera introspektiboko lan horretan, artistak arte-hizkuntza kanonikoak alde batera utzi eta arte-praktika berrien alde egiten zuen, gorputzari buruzko eta inguruko munduarekiko harremanaren gaineko hausnarketa egiteko. Lan horiek oso izaera kritikoa dute, eta horregatik Valldoseraren lana askotan "arte politiko" gisa kualifikatzea eragin dute.

**Ibilbide artistikoa**

Valldoseraren lan artistikoa artelanen merkantilizazio handiko une batean sortzen da, eta artistak bere sorkuntzak objekturik gabeko praktiken bidez bideratzen ditu, hala nola performanceak edo instalazioak, non arte-objektua ukatzen baita, ekintzei eta publikoaren parte-hartzeari protagonismoa emateko; beraz, oso garrantzitsua da bere oroimenean dagoen oroitzapena.

2000ko lehen hamarkadaren inguruan objektuak protagonismoa hartzen du berriro Valldoseraren lan artistikoan, bereziki ontziak edo eguneroko gauzak, eta haietatik ateratzen du balioa objektu horiek jabeekin duten harremanaren bidez. Ildo horretatik, instalazio hauek nabarmentzen dira: *Interviewing objects*, *Estantería para un lavabo de hospital*, *Envases: el culto a la madre* edota *Envases borrados*. Egin dituen azken erakusketen artean hurrengoak nabarmentzen dira: ''Economia de l'atzar diví* (2013), *Patriarcado* (2019, Cristina Lucasekin batera) eta *Mercadillo navideño* (2022) 

Bere lana munduko arte garaikideko bilduma garrantzitsuen parte da, hala nola, Reina Sofia Museoan, Bruselako Arte Garaikideko Museo Nazionalarena, Léridako La Panera Arte Zentroan, Leongo MUSACen eta Artiumen ikus daiteke.

## Sariak eta aitortzak 
* 2002an Valldoserak Arte Plastikoen Sari Nazionala jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* https://web.archive.org/web/20160814105943/http://oralmemories.com/en/eulalia-valdosera/ Eulàlia Valldosera] *Oral Memories'' (bideoa, gaztelaniaz)
* Eulàlia Valldoseraren erakusketak (frantsesez)
* Eulàlia Valldoserari buruzko Metrópolis programa
Rōmaji

Japonierazko  latindar alfabetoa da. Mendebaldean, termino hori erabili ohi da japoniera karaktere erromatarrez idazteko, jatorrizko ortografiarekin kontrastean, hau da, kanji (ideogramak) eta hiragana eta katakana silabarioen nahasketarekin.

## Erabilera 
Japoniera rōmajiz idatz daiteke, hainbat arrazoi eta ohituragatik, kasu hauetan, adibidez:

* Japonia bisitatzen duten atzerritarrentzako seinaleak eta idazkunak.
* Beste hizkuntza edo herrialde batean erabiltzeko pertsonen, enpresen edo lekuen izenen transkripzio moduan.
* Japonierako ikasleentzako hiztegiak eta testuliburuak.
* Enfasi tipografikoa (katakanaren antzeko erabilera batean).
* Japoniako enpresa gehienen izenak.
* Fabrika-izenak eta fabrikazio japoniarreko ekipoen modeloak izendatzeko (automobilak, telebistak, etab.).
* Estatuko eta nazioarteko posta, atzerritik ailegatzen dena zein atzerrira irteten dena.

## Transkripzio-sistemak 
Hainbat erromanizazio-sistema daude, ohikoenak Hepburn eta Kunrei-shiki (訓令式) sistemak direlarik. Azken hau, *monbushō* (文部省) bezala ere ezaguna, aurreko Japoniako Hezkuntza Ministerioaren onarpen ofizialaren ondorioz, Japonian gehien erabiltzen den sistema da. Nippon-shiki izeneko hirugarren sistemarekin batera, sistema hauek Hepburn sistema baino erregularragoak dira idazkeran, baina ahoskeran ez dira hain erregularrak.

Aldiz, Hepburn erromanizazioak erabilera askoz zabalduagoa du mendebaldeko hizkuntzetako hiztunen artean. Sistema honek kana ezberdinen ahoskera hurbiltzen du idazkeran, baina ez du erregulartasunik ortografian. Adibidez, idazkera aldatu egiten da t (ta, chi, tsu, te, to) hizkiarekin hasten diren kanetan.

### Ezberdinak karakterez karaktere 
### Ezberdinak hitzez hizt 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Montserrat Soto

**Montserrat Soto** (Bartzelona, 1961) argazkilaritza eta instalazioak lantzen dituen artista da, batez ere serie-formatuan. Espazioa, tokia eta paisaia lantzen ditu, eta hutsa elementu nabarmen gisa aztertzen du. Bere serie arrakastatsuenetako batzuk museo-biltegiak eta/edo bildumazale-etxeak dokumentatzen dituzte.

## Biografia 
Massana Eskolan eta Grenobleko School of Fine Arts-en ikasi zuen. Ondoren, ikasketak Parisen balioztatu zituen. 1990ean banakako lehenengo erakusketa egin zuen. Grenoblen Arte Ederrak ikasten ari zela Frederic Montornés komisarioarekin topo egin zuen eta honek Espacio 13 delakoan esku-hartze bat aurkeztera gonbidatu zuen, ilunetan, espazioaren barruan ibilbidea seinalatzen zuten argi-elementuekin. Efektu horiei esker, bolumenak konplexu bihurtzen ziren eta pertzepzioa desitxuratzen zuten. 1996an, alderantzizko instalazioa muntatu zuen Montcada aretoan, eta erakusketa-aretoa arkitektura fotografikoz gaindi ezin zitekeen azalera bihurtu zuen.

1998 eta 2006 artean *Secretos. Memoria oral* izeneko bideo instalazioa egin zuen, Gerra Zibilean fusilatu zuten aitona lurperatuta zegoen lekuari buruzkoa. Memoria Historikoaren Elkartearen laguntzarekin berreskuratu zen bere gorpua.

2005ean, erakusketa bat egin zuen Reina Sofía Museoan, *Tracking Madrid*, non Flexible Media Tools teknologia erabiliz irudiak eraikuntza eta suntsiketa erakusteko gai ziren, natura hil eta garaitzen duen bezala. Gizakiaren eta naturaren arteko harremana eta haren bilakaera soziala.

2019an Bartzelonan *Infierno* ciego aurkeztu zuen. Virgiliok Danteren infernuan deskribatzen dituen paisaietan inspiratuta, Burgosko irudi asko erabili zituen, batez ere Gumiel de Izán ingurukoak, izan ere, 2012tik bertan du egoitza.

## Sariak eta aitortzak 
* 2019an, Enaire Fundazioaren Ibilbidearen Saria eman zioten.
* 2019an, Pleno Moon saria jaso zuen.
* 2019an, Argazkigintza Sari Nazionala jaso zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Web orri ofiziala
* Elkarrizketa, *Oral Memories* lanari buruzkoa.
United Paramount Network

**United Paramount Network** (UPN) Ameriketako Estatu Batuetako telebista katea izan zen. 1995eko urtarrilaren 16an transmititu zuen lehen aldiz. Sortzaileak Paramount Picturesek eta Chris-Craft Industriesak izan ziren. XXI. mendearen hasieran, CBS Corporation-en jabetza izan zen.

## Historia 
Katearen jarraitzaile zintzoenak afroamerikarrak eta emakume gazteak izan omen ziren. *Star Trek: Voyager* serieko 2 orduko kapitulu pilotua izan zen katearen lehen saioa. Hurrengo gauean estreinatutako serieak lehen denboraldian bertan behera utzi ziren. 2000. urtean, Viacom-ek (Paramount-en jabea) Chris-Craften akzioak erosi zituen, eta katearen% 100 eskuratu zuen.

Handik gutxira, Viacom-ek Paramount Network izena aldatzea pentsatu zuen. Hala ere, ideia hori bertan behera utzi zen filial askok protestatu ondoren; aurkako argudioa zera zen: marka-aldaketak ikusleak nahasi eta ikusle-kopurua jaits zitzakeela. Gainera, marka irudia berri batekin aldatzeko kostuak ere ez ziren makalak.

2003ko datuen arabera, UPN Estatu Batuetako etxeen %85,98an zegoela kalkulatu zen, hau da, 91.689 290 etxetan. UPNk 143 estazio zituen, propioak edo lehentasunezko afiliatuak, eta beste 6 estazio, UPNren programa batzuk bigarren mailako afiliatu gisa transmititzen zituztenak.

2006ko irailaren 15ean, UPNk emisioak bertan behera utzi zituen, emaitza ekonomiko eta pantaila-kuota txarrak baitziren. 

## Emandako saioak 
* *Cheers*
* *Frasier*
* *Becker*
* ''America's Next Top Model*
* *Everybody Hates Chris*
* *Veronica Mars* 
* *Friday Night Smackdown!*
* *Gary and Mike*
* *Girlfriends*
* *All of us* 
* *One on One*
* *Seven Days*
* *Star Trek: Voyager* (1995-2001)
* *Buffy the Vampire Slayer* (1997-2003)
* *Rosswel'' (1999-2002)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :UPN wegunea artxibatuta.
Bhutango ordu-eremu

eskuinera|thumb|BTT, herrialde mugakideei dagokienez.
**Bhutango ordu-eremua** da herrialde horren ordu-eremua da. +06:00 lehenagoak dira Ordu Unibertsal Koordinatua  (UTC+06:00) baino lehen.  Bhutanek ez du udako ordutegirik ikusten.

## Ordu-eremuetako datu-basea 
Ordu-eremuetako datu-baseak (IANA) Butanerako eremu bat du zone.tab fitxategian, Asia / Thimphu izenekoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ester Partegàs

**Ester Partegàs** (La Garriga, 1972) diziplina anitzeko artista garaikidea da, eta kontsumo-gizartea kritikatzea du ardatz. 

## Biografia 
1996an Arte Ederretan lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean, eskulturan espezializatua, eta graduondoko ikasketak Hochschule der Künsten-en osatu zituen, Berlinen. 1999an Espainiako Botín Fundazioaren beka jaso zuen, *New Yorkeko International Studio and Curatorial* Program-en (ISCP) bederatzi hilabeteko egonaldia babestu zuena. Joan Mitchell Fundazioaren eta Virginiako Arte Ederren Museoaren beka ere jaso du, besteak beste.

## Arte-estiloa 
Eskulturarako bokazio argia du, eta bere lana formatu desberdinetan formalizatzen da, askotan konbinatuta, hala nola instalazioa, bideoa, pintura, argazkia edo horma-lanak. Hasiera-hasieratik, kontsumo-gizarteari eta hiri-eremuari buruzko obra-multzoa garatu du. Kontsumismoaren, nortasun-galeraren edo hiri-bizitzak dakarren gizatasunik ezaren ondorio kaltegarriak salatu ditu, eta horiei buruz hausnartzen jarraitzen du.

## Obra 
Bere lana nazioartean eragina izan du, eta bere erakusketak hamaika museotan egon dira ikusgai, besteak beste, Arte Garaikideko Aldrich Museoa, Reina Sofía Museoan, Bartzelonako Arte Garaikidearen Museoan, Madrilgo NoguerasBlanchard Galerian, Moskuko Bigarren Biurtekoan, Weatherspooneko Arte Museoan, Walker´s Pointeko Museoan, New Yorkeko Eskultura Museoan eta Queenseko Arte Museoan 

Partegàsen lana bilduma publiko askoren parte da, besteak beste, New Yorkeko MOMA, Denverreko Dikeou Collection, Espainiako Coca Cola Fundazioa, Madrilgo Gazteriaren Institutua, Cáceresko Helga de Alvear Arte Garaikidearen Museoa edo Bankiako egoitza. Bere lan ugari Estatu Batuetako eta Europako bilduma pribaturen parte da ere.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Álvarez-Reyes, José Antonio. “Ester Partegàs.” Flash Art International, enero–febrero de 2004: 105.
* Ammarati, Domenick. “Make It Now.” Artforum International, octubre de 2005: 278.
* Baird, Daniel. “Make It Now.” Brooklyn Rail, julio/agosto de 2005: 12.
* Momin, Shamim M. "Moving About Matters." Calories, Slave Magazine, 2006.
* Navarro, Mariano. "Ester Partegas, a través de la grieta." El Mundo, enero de 2008.
* Peran, Marti and Ester Partegàs. "Sky-Lines." Calories, Slave Magazine, octubre/noviembre de 2005.
* Rodríguez, Marta. "Cart(ajena)." ArtNexus, No. 65, Vol. 6: 155-158.
* Smith, Roberta. “The Many Shades of Now, Explored in 3 Dimensions.” The New York Times, 27 de mayo de 2005: E37.
* Stolz, George. "Ester Partegas." ARTnews, junio de 2007: 148.
* Volk, Gregory. "Fixed and Hazardous Objects." Universidad de la Commonwealth de Virginia, 2006.

## Kanpo estekak 
* Web orri ofiziala
1983ko Valentziako Gorteetarako hauteskundeak

**1983ko Valentziako Gorteetarako hauteskundeak** 1983ko maiatzaren 8an, igandean ozpatu ziren, Valentziako Erkidegoko 1. Gorteetako kideak aukeratzeko. Gorteetako 89 diputatuak aukeratu ziren. Hauteskundeak Espainiako beste hamabi autonomia-erkidegotan ospatutako hauteskunde autonomikoekin eta Espainiako udal hauteskundeekin batera ospatu ziren.

Hauteskundeen irabazlea, Alderdi Sozialista (PSOE) izan zen, 51 diputatu eta botoen %51,4-a lorturik. Aliantza Popularrak (AP), Alderdi Demokrata Popularrak (PDP), Batasun Liberalak (UL) eta Batasun Valentziarrak (UV) osatutako koalizioa Gorteetako bigarren indar politikoa bihurtu zen, 32 diputaturekin. Espainiako Alderdi Komunistak (PCE) %5-eko botoen muga gainditurik, ordezkaritza lortu zuen Gorteetan, 6 diputaturekin, 1982ko urriko hauteskunde orokorretako emaitzak hobetuta.

Hauteskundeen ondorioz, **Joan Lerma** bihurtu zen demokratikoki hautatutako Valentziako Generalitateko lehenbiziko Presidente, gehiengo absolutuarekin.

## Aurrekariak 
### Hauteskunde-sistema 
Valentziako Gorteak Valentziako Erkidegoko parlamentua da, erkidegoko botere legegilearen egoitza eta Presidentea aukeratu eta kargugabetzeko eskumenak ditu. Gorteetako hauteskundeak sufragio unibertsalean oinarritu ziren; zeinaren arabera Valentziako Erkidegoan bizi zen eta eskubide politikoak zituen adin nagusia zen edonor bozka zezaken.

Valentziako Gorteetako 89 diputatuak, D'Hondt metodoaren bidez hautatu ziren, zerrenda itxietan eta %5-eko hautes-mugarekin hautes-barruti bakoitzeko. %5-eko muga gainditzen ez zuten alderdiak ez ziren diputatuen banaketan kontuan hartzen. Barrutiei dagokionez, 3 hauteskunde barruti egon ziren, bat probintziako: Valentzia (35 diputatu), Alacant (29 diputatu) eta Castelló (25 diputatu).

Hauteskunde-legearen arabera alderdiak, federazioak, koalizioak eta hautesle-taldeak hauteskundeetara aurkeztu ahal ziren.

### Hauteskunde data 
Valentziako Generalitateko Kontseiluak, Espainiako Gobernuarekin itunduta, Valentziako Gorteak aukeratzeko hauteskunde-deialdia 1983ko otsailaren 1etik maiatzaren 31ra bitartean burutu behar zen. Horrela, 1983ko maiatzaren 8rako deitu ziren hauteskundeak.

## Inkestak 
Ondorengo taulak alderdi bakoitzaren boto-estimazioak biltzen ditu, lehenik berrikien egindako inkestak erakutsiz, bakoitzaren datu bilketarako datak aintzat hartuz argitaratze-data beharrean. Datu bilketen datak ezezagunak diren kasuetan argitaratze-data adierazten da. Inkesta bakoitzeko ehunekorik handiena dagokion alderdiaren kolorearekin adierazita dago. Inkesta bakoitzean lehen alderdiak bigarrenari ateratzen dion ehunekoaren aldea ere ageri da. Alderdi bakoitzari dagozkion aulkien estimazioak boto-ehunekoaren azpian ageri dira letra txikiagoarekin. Gorteetako gehiengo absolutua 45 diputatutan kokatzen da.

## Emaitzak 
### Emaitza orokorrak 
### Emaitzak barrutiko 
## Presidentearen inbestidura 
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Valentziako Gorteak
* Valentziako Generalitatea

## Kanpo estekak
Arval anaiak

**Arval anaiak edo Arvalak** (latinez *Fratres Arvales*), antzinako Erromako hamabi kideko apaiz elkargo bat osatzen zuten eta, Varronen arabera, soroen emankortasunaren truke sakrifizio publikoak eskaintzen zituzten, Dea Dia jainkosaren, nekazaritza eta uztak babesten zituen jainkosa erromatar arkaikoaren, alde. Inskripzioetan kopurua aldatu egiten da, baina inoiz ez da bederatzi baino gehiagokoa, nahiz eta, elezaharraren eta uste orokorraren arabera, hamabi izan.

Etimologikoki, «*arval*» hitza "lur landua" esan nahi duen *arvum* edo *aruum* hitzetik eratorria da. Haien gurtza beren erritualen idazkunetatik ezagutzen da.

## Jatorria 
Sabino Masuriok eta Plinio Zaharrak aipatutako erromatar tradizioaren arabera, Arval anaien gurtza erromatar kulturik antzinakoena zen, eta Romulorekin hasi zen, Arval anaien lehen elkargoa eratu baitzuen Aka Larentia amatzakoaren hamabi semeekin batera. Senidetasun horretatik anai izena eta hamabi zenbakia, anaiei *arvales* deitu baitzien, eta berak ere izen hori hartu baitzuen. Beti ere tradizioaren arabera, Romulok hildako anaietako bat ordezkatu zuen hamabiko kopuruari eusteko. Elkargoaren jatorriak eta hiriaren fundazioak (K.a. VIII. mendea), beraz, bat egiten dute.

## Ezaugarriak 
Apaiz hauen bereizgarriak galburu koroa eta apaiz-xingola zuriak dira. 

## Urteroko eginkizuna: *Ambarvalia* 
Arval anaien urteroko eginkizunetako bat maiatzean hiru eguneko jaia ospatzea zen. *Ambarvalie*tako lehen eta azken egunean, elkargoa *magister*raren etxean biltzen zen, *Dea Dia*ri eskaintzak egiteko; bigarren egunean, Erromatik hegoaldera bost bat miliatara (7,5 km) zegoen baso txiki sakratu batean (*lucus deae diae*) biltzen zen elkargoa eta sakrifizioak eskaintzen zituzten lurraren emankortasunaren alde. 

Inskripzio bidez froga daiteke elkargo honek Gordiano enperadorearen garaira arte, edo 325 arte, iraun zuela, eta litekeena da 400era arte ez  indargabetzea, gainontzeko apaiz pagano elkargo guztiekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Euskal lizunkeriaren antologia

***Euskal lizunkeriaren antologia*** Juan Martin Elexpuru idazleak 1999an plazaratu zuen Txalaparta argitaletxean. Benetako saski-naskia da, mota askotako literatura-lanak eta egileak lotuz. Ilustrazio erotiko ugari biltzen ditu liburuak, bestetik.

## Edukia 
Liburu honetan Juan Martin Elexpuruk ehun testutik gora sartu ditu "aldez edo moldez lizuntzat jo daitezkeenak".  Izan ere, alde ederra dago Bernart Etxepareren "Emazten fabore" eta Jon Miranderen "Hiru putattoak" poemen artean. Lizunkeriaren aurka sutsu jardun zuten Axular edo Frai Bartolome ere, bestetik, beren idatziak, ogizkoak bailiren, lizunduz joan baitira poliki-poliki. Kantuak, bertsoak, xikitoak, esaerak... denetik dago lan honetan. Amaieran, testu zaharren ulertzean laguntzeko, hiztegi txiki bat dator. Kronologikoki euskal literaturaren hastapenetik gaur egungo literaturaino dago jasota.

## Bibliografia 
* Juan Martin Elexpuru: Euskal lizunkeriaren antologia, Tafalla: Txalaparta argitaletxea, 1999. ISBN: 84-8136-148-8. 261 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jan Zamoyski

**Jan Sariusz Zamoyski** (Skokówka, 1542ko martxoaren 19a - Zamość, 1605eko ekainaren 3a) poloniar handikia izan zen. Familia noblekoa, 1565etik Errege Idazkaria, 1578tik Koroako Kantziler Handia eta 1581etik Koroako Hetman Handia izan zen. Krakovia hiriko eta beste hiri batzuetako Starost Handia ere izan zen. 

Sigismundo II.a Augusto eta Eztebe I.a Báthory erregeen kontseilari nagusia izan zen eta Sigismundo III.a Vasa erregearen aurka agertu zen. Bere garaiko diplomatiko, politiko eta estatista trebeenetako bat izan zen, eta Bi Nazioen Errepublikako buruzagi nagusia.
Jacob ben Machir ibn Tibbon

**Jacob ben Machir ibn Tibbon** (), Ibn Tibbon familiakoa, **Prophatius** izenez ere ezaguna, astronomo judua izan zen; 1236 inguruan jaio zen, ziurrenik Marsellan; Montpellierren hil zen 1304 inguruan. Samuel ben Judah ibn Tibbonen biloba zen. Proventzerazko izena **Don Profiat Tibbon** zen; latinezko idazleek **Profatius Judæus** deitzen zioten. Erdi Aroan astronomiaren historian leku nabarmena hartzen du Jakobek. Bere lanak, latinera itzulita, Kopernikok, Reinholdek eta Claviok aipatu zituzten. Mediku gisa ere ospe handia zuen, eta, Jean Astruc-ek dioenez ("Mémoires pour Servir à l'Histoire de la Faculté de Médecine de Montpellier", 12. or.&nbsp;168), Ibn Tibbon Montpellierreko medikuntza fakultateko erregeordea izan zen. vv bb nn hh jj gg ff dd 

Maimonisten eta antimaimonisten arteko eztabaidan, Jakobek zientzia defendatu zuen Abba Mariren eta bere alderdiaren erasoen aurrean; garai hartan Montpellierreko komunitatearen jarrera kementsua haren eraginagatik izan zen.

Jacob ezaguna egin zen arabierazko lan zientifiko eta filosofikoen hebreerazko itzulpen batzuen bidez, eta batez ere astronomiari buruzko bi lan originalengatik. Bere itzulpenak hauek dira:

# Euklidesen *elementuak*, hamabost kapitulutan banatuta;
# Qusta ibn Luqaren tratatua esfera armilarrari buruzkoa, hirurogeita bost kapitulutan;
# *Sefer ha-Mattanot,* Euklidesen *Datuak* ;
# Autolycus-en tratatua mugimenduan dagoen esferaz;
# Alexandriako Menelaoren esparruari buruzko hiru tratatu;
# ''Ma'amar bi-Tekunah,* edo *Sefer 'al Tekunah,* berrogeita lau kapitulutan;
# astrolabioaren erabilerari buruzko tratatua
# Ptolomeoren *Almagestoaren* bilduma
# *Iggeret ha-Maaseh be-Luaḥ ha-Niḳra Sofiḥah,*
# Abraham bar Ḥiyyaren astronomia-lanaren hitzaurrea;
# *Almagestoaren* laburpena zirkulu baten arkuan;
# "Ḳiẓẓur mi-Kol Meleket Higgayon," Averroesen *Organon*-en bilduma. (Riva di Trento, 1559);
# Averroesek Aristotelesen animalien historiako xi-xix liburuen parafrasea;
# *Mozene ha-'Iyyunim,* faltsuki  Ghazali egotzitakoa, Garbitasunaren Senideen Entziklopediatik ( *Rasā'il Ikhwān al-Ṣafā''' ) eratorritako zati handi bat barne.

Jakoben jatorrizko bi lanak hauek dira:

# koadrante izeneko tresna astronomikoaren deskribapena (Bibliothèque Nationale, Paris, MS. 1054. zenbakia), hamasei kapitulutan, azkenak tresna hau nola eraikitzen den erakusten du. Hau hainbat aldiz itzuli zen latinera (behin Armengaud Blaise-k)
# taula astronomikoak, 1300eko martxoaren 1etik hasita (Munich MS. 343. zenbakia, 26). Taula hauek latinera itzuli ziren eta ospe handia zuten.

## Erreferentziak 
* 

## Kanpo estekak 
*   (PDF bertsioa)
Leonel Ruiz Miyares

[thumb|*[Diccionario Básico Escolar Cubano (2010)*]]
**Leonel Cosme Ruiz Miyares** (Santiago de Cuba) Kubako hizkuntzalari konputazionala da. 1971an Santiago de Cuban sortu zen CLA Zentroko (Centro de Lingüística Apli­cada) zuzendari orokorra da. Hizkuntzaren Prozesamendua arloaren barruan analisi morfologikoan, lexikografia konputazionalean, hiztegi elektronikoetan eta corpus linguistikoetan ikertzen du.

## Ikerketa eta ekarpenak 
Kubako Ekialdeko Unibertsitatean ingeniaritza ikasi zuen, eta bertan lortu zuen doktore-titulua. 2002 urteaz geroztik CLA-k urtero antolatzen du Simposio Internacional de Comunicación Social izeneko kongresua, Santiagon hizkuntzalaritzazko lexikografiazko eta hizkuntzalaritza konputazionalezko hainbat aditu nabarmendu biltzen dituena.

## Lankidetza EHUko Ixa Taldearekin 
thumb|Kubako Diccionario-basico-escolar. Interneteko adibidea.
Euskal Herriko Unibertsitateko IXA taldea lankidetzan aritu izan da 2001tik CLA ikergunearekin. Hortik atera da, adibidez, *Diccionario Básico Escolar*  (DBE) hiztegi hori (digitala eta paperezkoa). Hiztegia XMLz kodetuta dago, eta hiztegiak editatzeko Ixa taldean garatu zen *leXkit* izeneko ingurunea erabiltzen da.

Lankidetza hori dela eta Kubak “Carlos J. Finlay” Ordenaren Saria eman zion Ixa Taldeko Xabier Artola irakasleari 2023ko otsailaren 16an. Kubako zientzialari nazionalei eta atzerritarrei ematen dien kondekoraziorik gorena da hori. Artolari Kubarekin 20 urteko lankidetza zientifiko emankorrarengatik eman diote saria. Santiagoko Linguistika Aplikatuaren Zentroarekin bereziki,eta eta Leonel Ruizen bitartez.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Santiago de Cubako Centro de Lingüística Aplicada
* Eloina Miyares
* Vitelio Ruiz
* Xabier Artola Zubillaga
* Iñaki Alegria
* Olatz Arregi

## Kanpo estekak 
* Centro De Lingüística Aplicada De Santiago De Cuba
* XVI Simposio Internacional De Comunicación Social
* @cla_comsoc Twitter sare sozialean "Centro de Lingüística Aplicada.Comunicación Social"