open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ukrainako alderdi politikoak

Jarraian, **Ukrainako alderdi politikoak** ageri dira.

## 2014ko hauteskundeak 
2014ko hauteskundeetan alderdi hauek aurkeztu ziren:

* **Poroxenkoren blokea**. Maiatzean aukeratutako presidenteak legebiltzarrerako bozetarako sortutako koalizioa zen. Hainbat ideologiatako politikariak bildu zituen, bloke zabal bat sortu eta ahalik eta boto gehien jasotzeko.
* **Batkivstxina (Aberria)**. Julia Timoxenko lehen ministro ohiaren alderdia. Su-etenaren eta Ukrainako armadaren jarreraren aurkako kritikak egin zituen.
* **Fronte Popularra**. Arseni Jatseniuk lehen ministroak sortutako alderdia, Batkivstxina utzi ondoren. Zerrendan militar beterano gehien zuena zen.
* **Jarrera Zibikoa**. Anatoli Hritsenko Defentsa ministro ohiak gizarteko beste hainbat eragilerekin batera abiatutako alderdia.
* **Svoboda (Askatasuna)**. Eskuin muturreko alderdi ultranazionalista. Estatu kolpearen ondotik, hainbat kargu garrantzitsu bete zituen gobernuan.
* **Alderdi Erradikala**. Oleh Liaxkoren eskuin muturreko alderdia. Ez zuen programa politiko zehatzik, baina gora egin zuen inkestetan gerraren eraginak astinduta.
* **Samapomitx (Auto laguntza)**. Lviveko alkate Andri Sadoviren alderdia.
* **Alderdi komunista**. Legez kanpo uztekotan egon dira, eta zailtasun asko izan ditu. Parlamentutik kanpo geratzeko arriskua zuen.
* **Oposizioaren Blokea**. Politikari errusiazaleen alderdia. Erregioen Alderdiaren lekua bete nahi zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cornelis Drebbel

**Cornelis Jacobszoon Drebbel** (Alkmaar, 1572 – Londres, 1633ko azaroaren 7a) lehen itsaspekoa asmatu zuen holandarra izan zen.

## Bere asmakizunak 
### Itsaspekoa 
[thumb|260px|Cornelius Drebbelen itsaspekoa [Tamesis ibaian, G.H. Tweedalek margotua. XVII. mendean asmatu zuen Drebbelek itsaspeko ontzia, baina hark abiatutako bideak ez zuen XX. mendera arte jarraipenik izan.]]
Jakue I.a Ingalaterrako erregeak asmatzaile gisa kontratatu zuen eta Drebbelek horrelako itsaspeko ontziak etorkizun handia zutela ulertarazi nahi izan zien Britainiar Armadako kideei.

Arrantzontzi bat hartu, egurrezko estalkia ipini eta dena larru koipetuaz estali zuen asmatzaileak. Tramankulua hamabi arraunlarik mugiarazten zuten, arnasteko hodi bat erabiltzen zutenak

## Erreferentziak
Gernika KESB

**Gernika KESB** (izen osoa, *Gernika Kirol Elkartea Saskibaloia*) Bizkaiko izen bereko herriko emakumezkoen saskibaloi taldea da.

## Historia 
Gernika KESB 1996an sortu zuten, Gernika Saski-Baloi eta I.B. Gernika taldeak batzean.

2013-14 denboraldian LF2 irabazi zuen eta Espainiako Emakumezko Saskibaloi Ligara igo zen. 2014-15, 2015-16 eta 2016-17 denboraldietan historiako emaitza esanguratsuenak lortu zituen; batez ere, azken bi denboraldietan 16 garaipeneko errekorra lortuz. 2016-17an Erreginaren Koparako txartela lortu zuten eta finalerdietan Perfumerias Avenidak kanporatu zuen. Urte berean, play-offetara sailkatu zen hirugarren postua eskuratuz Emakumezkoen Ligan.

Honi esker 2017-18 denboraldian EuroCup Women txapelketan hartu zuen parte, Europako bigarren txapelketan. Ez zen taldekako fasetik pasa sei partidatatik bakarra irabazita hirugarren sailkatu baitzen. 2018-19 denboraldian beste urrats bat eman zuen, liga fasea gainditu eta 16 onenetan sartzeko play-offak jokatu zituen. Galatasarayren aurka tokatu zitzaion eta Gernikan 15 puntuz irabazi bazuen ere (84-69) Istanbulen 76-58 galdu zuen.

Hurrengo urteetan ere talde indartsua izaten jarraitu du, Ligan puntan ibili da eta urtero EuroCup Women txapelketan hartu du parte. Europako emaitzarik onena 2020ko final 1/8ak izan zituen.

## Palmaresa 
* Liga 1 (0): hirugarren 2016-17an
* Liga 2 (1): 2013-14
* Erreginaren Kopa (0): finalerdiak 2016-17an
* Superkopa (0): finalista 2019-20an
* EuroCup Women (0):
** 2019-20an final 1/8ak
** 2018-19an eta 2021-22an play-offak
* Euskal Kopa (7): 2014, 2015, 2016, 2020, 2021, 2024, 2025

## Azken urteak 
* ¹ 2019-20an denboraldia bertan behera gelditu zen COVID-19 pandemiaren erruz. Une horretan, bukatzeko lau jardunaldiren faltan, Gernika KESB hirugarren postuan zegoen ligan.

## 2022-2023 Taldea 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Alde Zaharra (Bergara)

**Bergarako Alde Zaharra** Gipuzkoako Bergara udalerriko herrigunea edo alde zaharra da.

## Historia 
Bergara izenarekin ageri den lehen aipamena 1050. urtekoa da, baina hiribildua 1268an sortu zen. Ariznoa izeneko lekuan herri bat sortzeko agindua eman zen Alfontso X.a Gaztelakoak, eta halaxe Bergara sortu zen.

Bergarako hirigunea Deba ibaiaren ibilbideari egokitzen zaio. Pendiz txikia dagoen inguruan eraiki zituzten gune nagusia eta Bidekurutzeta errebala, uholdeetatik hobeto babesteko. Masterreka eta Zubieta errebalak, berriz, ibaiaren eta hirigunearen artean daude, eta urarekin arazo gehiago izaten dituzte; 1593ko uholdeetan, adibidez, kalte handiak jasan zituzten. Suarekin ere hainbat buruhauste izan zituzten, etxeak egurrez eginak baitzeuden. Arazo horri aurre egiteko, suaren aurkako arautegiak egin zituzten, eta etxeak nola berreraiki ere arautu zuten.

Hirigunea, nagusiki, hiru kalek osatzen dute, Goenkalek, Artekalek eta Barrenkalek, eta, oro har, egoera onean dago, nahiz eta zenbait erakusleihok erabat desitxuratu dituzten eraikinak. Aldaketarik handienak XVI. eta XIX. mendeetan egin zituzten; San Martin plaza egiten hasi ziren, eta jatorrizko merkatua desagertu egin zen poliki-poliki. Garai horretan eraiki zituzten Azedo Loiola jauregia eta Arruriaga kalea (Masterreka errebaleraino luzatu zuten Barrenkale kalea).

Bidekurutzetako errebala ia hirigunea bezain zaharra da, baina San Martin plazaren ondoan dagoen zatian, eraikinek guztiz galdu dute Erdi Aroko egitura (XIX. mendekoak dira nagusiki). Bidekurutzetako errebalak plaza ere izan zuen, eta ospe handiko merkatua egiten zen 1700. urte arte. Jende asko biltzen zen, eta kontratu eta salerosketa asko egiten ziren. Bide azpiegitura ona behar zuen horretarako Bergarak, eta jendeari aterpe emateko lekuak ere bai.

Masterrekako errebalean oihal fabrika bat eraiki zuten -Egino Mallea jauregia ere hartu zuen- eta pabiloi moduko bat (420 metro zen luze); ondorioz, han zeuden eraikin asko eta asko desagertu egin ziren. XIX. mendean, Magdalena ospitalea desagertu zen, eta halaxe lotu zuten Artekale kalea Ariznoa plazarekin eta San Pedrorekin.

Gotorleku eta dorre asko ditu Bergarak. Funtzio militarra eduki zuten, baina ez zen horretara mugatzen horien zeregina: hiribilduak zeukan ahalaren erakusgarri ere baziren. Dorre horiek bide bazterretan eraikitzen zituzten, errebaletan, zubi inguruetan eta bestelako pasabidetan.

## Ondasun higiezin nabarmenak 
## Kanpo estekak
Alde Zaharra (Oñati)

**Oñatiko Alde Zaharra** Gipuzkoako Oñati udalerriko herrigunea edo alde zaharra da. 2012an Eusko Jaurlaritzak multzo monumentala izendatu zuen Alde Zaharra. Jatorrizko herria XIII. mendekoa da eta inguru honetan egituratu zen: Kale Zaharra, San Anton kalea, Santa Marina Plaza eta Mendiko kalea, hau da, Zumeltzegi muinoaren inguruan.

Kultura Sailak Oñatiko Alde Zaharrak duen interes historikoa eta artistikoa baloratu zuen izendapen hori egiterako orduan. Eta besteak beste, monumentu historiko asko kontserbatzen dituela zehaztu zuten, adibidez, jauregiak, jauretxeak, etxetzarrak eta, tartean, hainbat erlijio-eraikin bikain, hiri bizitzako ehunka urte biltzen dituen egitura batean. Babes maila ezberdinak ezartzen ditu izendapenak, eraikinen garrantziaren arabera. Monumentu Multzoak bere baitan hartzen du, esaterako, Kale Zaharra, Kale Barria, Atzeko Kale, Santa Marina plaza eta horien inguruak.

## Ondasun nabarmenak 
Hauek dira nagusiak:

### Eraikinak 
* Antia jauregia
* Bidaurretako Santa Klara monasterioa
* Don Pedruenea etxea
* Lazarraga dorrea eta jauregia
* Hernani etxea
* Garibai dorretxea
* Oñatiko udaletxea
* Oñatiko Unibertsitatea
* Otadui Jausoro etxea
* Urain edo Zubiaur dorretxea
* Zumeltzegi dorrea

### Kaleak 
* Mikel Aozaraza sanduaren kalea

### Plazak 
* Foruen plaza (Oñati)
* San Anton plaza (Oñati)
* Santa Marina plaza (Oñati)

### Iturriak 
* Etxaluze iturria
* Iturritxo iturria
* Kanpantxo iturria
* Txaketua iturria
* Santa Marina iturria
* Plazakoa iturria
* San Anton iturria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
FK Jelgava

**FK Jelgava** (izen osoa *Futbola Klubs Jelgava*) Letoniako futbol taldea da, Jelgava hirikoa. Ez du Letoniako futbol ligarik irabazi baina Letoniako Kopan 5 garaipen ditu.

## Historia 
70. hamarkadan *Automobīlists Jelgava* izeneko taldea aritu zen behe mailatan. 1977an *Metālists Jelgava* izena hartu zuen eta Letoniako ligan aritu zen. Hiru urteren ondoren berriz ere enpresa sortzailearen izena hartu zuen, *Automobīlists Jelgava*.

1987an *RAF Jelgava* izena hartu zuen eta taldearen garai onena iritsi zen. 1988an Letoniako Kopa irabazi zuen. 90. hamarkadan hiru aldiz egin zuen bigarren ligan eta bi kopa berri lortu zituen, azkenengoa *RAF Rīga* izenarekin. 1997an UEFA Intertoto Kopako Taldekako fasean aritu zen eta Werder Bremen taldearen aurka jokatzeko aukera izan zuen.

2003ko liga bukatzean RAF Jelgava taldeak FK Viola Jelgava taldearekin bat egin zuen eta gaur egungo kluba sortu zen, **FK Jelgava**. lau kopa lortu ditu, 2016an ligan berriz ere bigarren postua eskuratuz.

## Palmaresa 
### Letonian: 6 
* Liga (0): bigarrena 1992, 1994, 1995 eta 2016an.
* Kopa (7): 1988, 1993, 1996, 2010, 2014, 2015, 2016.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Bloody Mary (koktela)

**Bloody Mary** nazioartean ezaguna den koktel bat da.

## Izenaren jatorria 
Maria I.a Ingalaterrakoari (1516-1558)  (Maria odoltsua) ezizena ipini zioten protestanteen aurkako jazarpen odoltsu eta gogorragatik. Baina tomate zukuz eta vodkaz osatutako koktel ezaguna ez omen zuten erreginaren omenez bataiatu.

Batzuek uste dute Mary Pickford aktorea dagoela izenaren jatorrian, edo Chicagoko *Bucket of Blood* tabernako Mary izeneko zerbitzaria.

Hipotesi zabalduenaren arabera, 1920an Fernand Petiot asmatzaileak koktela Vladimir Smirnoventzat (Smirnoff vodkagile sendikoa) prestatu zuen eta edabeari Vladimir izena jarri zion. Ingeles hiztunak “Vladimir” oker ahoskatzen hasi ziren eta, azkenean, emaitza Bloody Mary izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Enuntziatu

**Enuntziatua** hizkuntzalaritzan, filosofian eta logikan maiz erabiltzen den kontzeptu bat da, gehienetan zerbait adierazten duen esaldi bat eta egia edo faltsua izan daitekeen proposizio bat adierazten duena. Esaldia ikuspuntu gramatikal batetik aztertzen den bitartean, enuntziatuak adierazi nahi dutenari nahiz horien egiazkotasunari buruz aztertzen dira.

## Kanpo estekak
Ipar Irlandako desarmea

**Ipar Irlandako desarmea** Ipar Irlandako gatazka amaitzeko Ostiral Santuko Hitzarmenaren barruan egon zen urrats bat izan zen. Urrats honen barruan hainbat urrats egon ziren.

## Urratsak 
### Bake akordioa 
1998an Ostiral Santuko Hitzarmena sinatu zenean, testuak lerro gutxi batzuk eskaini zizkion armen gaiari. IRA su-etenean zegoen 1997tik, baina 2005eko uztailean aldarrikatu zuen borroka armatuaren amaiera. Tartean bere armen desegitea bideratu zen.

### Armen batzordea 
1997an eratu zen, eta John de Chastelain kanadar jeneralaren agindupean abiatu zen. Tauno Nieminen finlandiar militarra eta Donald C. Johnson –enbaxadorea– eta Andrew D. Sens estatubatuarrak izan ziren batzordeko beste bi kideak. IRAren apurkako desarmatzea eta jasotako armak desegiten zirela egiaztatzea izan zen haien zeregina.

### Prozedura 
Batzordea sekretuan aritu zen eta ez zen egin publiko ez armen zerrendarik ezta desegitearen argazkirik. 2005eko irailean Harold Goodek eta Alec Reidek –hurrenez hurren apaiz protestante eta katolikoa– IRAren jarduera etena egiaztatu zuten.

### Desarmea 
Lau ekitalditan egin zen –2001ean, 2002an 2003an eta 2005ean– eta Harol Good eta Alec Reid armen desegitearen lekuko izan ziren. Batzordeko agintariek armen suntsiketa –galdatu egin ziren– bideratu zuten. Batzordeak armen zerrenda zehatza eman behar zion AEBko Estatu Departamenduari, baina azkenean 2011n Batzordeak jakinarazi zuen desarmearen agiri guztiak Boston Collegeri emango zitzaizkiola eta sekretupean mantenduko zirela ondorengo 30 urteetan.

## Arma kopurua 
Datuak sekretupean badira ere, esaten da IRAk ehunka errifle automatiko entregatu zituela, lur-aire misil jaurtitzaile bat eta hiru tona lehergailu. Gobernu britainiarrak bere adostasuna erakutsi zuen, bere informazioaren arabera hori zelako IRAren armategia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Publizitate estatiko

[thumb|[Telefunken elektragailuen publizitate estatikoa, azulejoz egina, Mendaroko tren geltokian zegoena 20. mendean, 21. mendean desagertua]]

**Publizitate estatikoa** hiri, herri eta errepideetan kartel, panel eta antzeko publizitate elementu finkoak dira. Ohikoak dira, hormetan, autobusetan, trenetan, autobus geltokietan, kaleko argietan eta beste hiri-altzarietan. Publizitate estatikoa hedabide idatzietan txertaturiko publizitatea ere sartzen da. Ohikoa izaten da ere kirol probetan, adibidez, futbol zelaietako hesi mugatzileetan, edo txrrindualritza probetan, errepideetan jartzen diren barandetan.

Publizitate dinamikoa ez bezala, publiziate estatikoa ezin da hartzailearen ezaugarrietara moldatu. Publizitatea, historikoki, estatikoa izan da, eta Interneteko garapenarekin batera, publizitate dinamikoek gora egin dute.

Publizistek iragarki estatikoekin publiko objetiboen (target) segmentazioak egiten jarra dezakete. Kanpaina sortuko eta iragarkiak erosiko dituzte medio batzuetan, demografian, medioan, geografian, kanpainaren helbnuruaren eta erabiltzaileen portaeretan oinarritutako segmentazio-parametro jakinakkontuan harturik. Parametro horietara egokitzen diren erabiltzaile garrantzitsuei bakarrik zuzenduko zaie kanpaina. Hala ere, publizitate hori estatikoa izaten jarraituko du, iragarkiaren elementu sortzaileak ez baitira aldatzen erakusterakoan. Egun kanpainetan, dena den, bi motako publizitatea uztartu ditezke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gil, Toni (2023-11-13) “Publicidad estática”. *Hoja del lunes de Alicante*.
* “Publicidad estática”. *Marketing Directo*
* 
* “Catalogació provisional dels formats publicitaris no convencionals”
* Novoa Montoya A. R. (2019). “Publicidad dinámica y contextual. La revolución de las audiencias y el empoderamiento de medios, códigos y redes” *Pensar la Publicidad. Revista Internacional de Investigaciones Publicitarias*, *13*, 295-315.
Diskurtso

Gizarte zientzietan, **diskurtsoa** hizkuntza erabiliz gizartean bereziki ideiak eta sinesmenak komunikatzeko prozesu eta produktu soziala da, hizkuntzalaritzaren, antropologiaren, soziologiaren eta filosofiaren ikuspuntu bateratu batetik aztertzen dena. Ideologia bideratzeko funtsezko osagaia da eta horrela besteak beste erlijioa, botere politiko eta ekonomikoa eta desberdintasun sozialak ulertzeko konstruktoa izan da.

## Kanpo estekak 
*  Discurso, CECIES, Pensamiento Latinoamericano y Alternativo.
O Globo

***O Globo*** ( ahoskatua, 'Globoa') Brasilgo egunkari beteranoa da, herrialde osoko zabalduena dena. Irineu Marinhok, *A Noite* egunkariaren jabea, sortua, Roberto Marinho bere semeak zabaldu eta laster Organizações Globo bere enpresaren kide nagusi bilakatu zen.

1986an Asturiasko Printze Saria irabazi zuen.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
Carole King

**Carole King** (Brooklyn, New York, 1942ko otsailaren 9a) estatubatuar abeslari, pianista eta musikagilea da. Bere ibilbidean 1.000 artista baino gehiagok grabatu dituzten 400 abesti ingururen egilea izan da. Ospetsuenetako batzuk —hala nola, «Will You Love Me Tomorrow» The Shirellesentzat, «Take Good Care of My Baby» Bobby Veerentzat, eta «You Make Me Feel (Like a Natural Woman)» Aretha Franklinentzat— Gerry Goffinekin elkarlanean ondu zituen. Abeslari gisa, 1970eko hamarkadan izan zuen arrakastarik handiena. Lau Grammy irabazi ditu.

## Diskografia 
* *Writer* (1970)
* *Tapestry* (1971). Lau Grammy irabazi zituen lan honekin: urteko albumik onena, urteko grabaziorik onena («It's Too Late»), urteko abestirik onena («You've Got A Friend») eta emakumezko pop interpretaziorik onena.
* *Music* (1971)
* *Rhymes & Reasons* (1972)
* *Fantasy* (1973)
* *Wrap Around Joy* (1974)
* *Really Rosie* musikalaren soinu banda (1975)
* *Thoroughbred* (1976)
* *Simple Things* (1977)
* *Welcome Home* (1978)
* *Touch the Sky* (1979)
* *Pearls: Songs of Goffin and King* (1980)
* *One to One* (1982)
* *Speeding Time* (1983)
* *City Streets* (1989)
* *Colour of Your Dreams* (1993)
* *Love Makes the World* (2001)
* *A Holiday Carole* (2011)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala Caroleking.com
*  Carole King Discogs.com
*  Carole King Internet Movie Database, Imdb.com
*  Carole King Internet Broadway Database, Ibdb.com
*  Carole King Songwriters Hall of Fame, Songwritershalloffame.org
Palais des Sports (Paue)

**Palais des Sports** () Élan béarnais Pau-Lacq-Orthez taldearen saskibaloi pabiloia da, Beranoko hiriburua den Pauen dagoena.

1991n eraikia, Frantzia osoko saskibaloi pabiloirik handiena da eta horri esker batzuetan Frantziako saskibaloi selekzio nazionalaren egoitza ere bada.

## Kanpo estekak
Aris Tesalonika BC

**Aris Tesalonika BC** () Aris Tesalonika talde kirol-anitzaren saskibaloiko sekzioa da, bere egoitza Tesalonikan duena eta A1 Ethniki liga jokatzen duena.

Urteetan zehar, asko izan dira talde honetan jokatu duten jokalari handiak, Nikos Galis, Panagiotis Giannakis, Reggie Theus, Walter "The Truth" Berry, Mahmoud Abdul-Rauf, Roy Tarpley, Stojko Vranković, Žarko Paspalj, Panagiotis Liadelis, Giorgos Sigalas, Andrew Betts, Nikos Chatzivrettas, Michalis Kakiouzis edo Dimos Dikoudis bezalakoak nabarmentzen direlarik.

## Palmaresa 
### Nazioarteko tituluak 
* Saporta Kopa (1993)
* Korać Kopa (1997)
* EuroCup (2003)

### Titulu Nazionalak 
* 10 Greziar Liga: 1930, 1979, 1983, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991
* 8 Greziako Kopa: 1985, 1987, 1988, 1989, 1990, 1992, 1998, 2004

## 2013-2014 denboraldiko jokalariak 
## Kanpo estekak 
* Arisen webgune ofiziala
Shuarrera

**Shuarrera** Ekuadorko Morona Santiago eta Pastaza probintzietako oihanetan mintzatzen den hizkuntza da.

Bere hiztunek shuar diete bere buruei, euskaraz "herri" esan nahi duena. Lehen mespretxuz *jibaro* edo *xibaro* diete, euskaraz "basati" esan nahi zuena. 80.000 shuar baino gehiago izan arren, 35.000k baino ez dute shuarreraz egiten.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bihotz Sakratuaren eliza (Tolosa)

**Bihotz Sakratuaren eliza** Gipuzkoako Tolosa udalerrian zegoen eliza neoklasiko bat zen. Gaur egun jada ez da existitzen eraitsi egin baizuten.

## Kokalekua 
Tolosako Alde Zaharreko Iturritxiki plazan zegoen, Tolosa Erdiko geralekua, Udal eskolen eraikina eta Ezeiza gozotegiaren alboan. Nahiko leku ezkutuan zegoenez, maiz tolosarrak ez direnentzat eliza ezezaguna zen.

## Historia 
1922an Guillermo Izagirre arkitektoak proiektatu zuen, hain zuzen ere, udalerri berdinean dagoen Corpus Christi elizaren egilea ere. Denbora luzez eliza izateaz gain Andre Maria Sortzez Garbiaren Seme Misiolarien edo Aita Bihoztarren ordenaren egoitza ere izan zen. Aurretik Bihoztarrak Tolosara 1914ko apirilaren 21ean ailegatuak ziren, hurrengo egunerako Rondilla kaleko 34. zenbakiko etxebizitzaren jabetza bereganatu eta kale berdineko 32. zenbakiko etxearen behealdean kapera bat ezarri zuten. Azkenean, 1922an behin-behineko eraikin hau inauguratu zen arte.

1997an eraikinaren 75. urteurrenan bi apaiz bakarrik zeuden eta geroago bakarra, honek egoitzaren behin-behineko itxiera ekarri zuen. Orden honek eraikina laga ostean, bere etorkizunari buruzko eztabaida ireki zen, tartean museo edota ostatalaritza eraikinak izateko asmoa agertu zen. Erlijiosoek eraikina Tolosako Udalari saldu eta honek era berean eraikunta enpresa bati saldu zion.

2008an Tolosako Udala eta Oriamena E.M. enpresak inguruan etxebizitza eraikitzeko akordioa sinatu zuten, eraikina azken honen jabetza bilakatu zelarik.

2009ko abuztuan gazte batzuk eraikina okupatu eta *Infernu Gaztetxea* izenaz ere bataiatu zuten. Azkenean, okupa hauek kaleratuak izan ziren.

2014. urte amaieralderako erautsia izango zela aurreikusi zen, bertan 40 etxebizitza berrien eraikuntza lanei ekingo zaielarik. 2016. urterako jada eraitsia zegoen.

## Iruditegia 

Irudi:Tolosa Plaza Iturritxiki DSC00058.JPG|Elizaren ataria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jibaro

thumb|Pwanchir Pitu, achuar herriaren xaman eta buruzagi espirituala
**Jibaro** () Hego Ameriketako leinu borrokazale bateko kidea da. Ekuadorren eta Peruko Amazonia aldean bizi dira, Pastaza, Morona eta Santiago ibaien inguruetan. Herri nekazaria da nagusiki; abereak hazten dituzte, eta arrantza ere egiten da. Emakumeen lana nekazaritza da eta gizonena berriz ehiza. Espainiarrek menderatu zituzten baina matxinatu eta askatasuna lortu zuten 1599an. Borrokan trebeak dira oso. Etsairen bat hiltzen zutenean haren arimak ez ziezaien gaitzik ekar, burua moztu, buruko hezurrak kendu, egosi, harri berotuz azala leundu, ukabilaren tamaina hartzeraino txikituz momifikatu eta buru horiek garaipen agiri gisa (*tsantsa*) gordetzen zituzten, orain dela gutxi arte. 20.000 bat lagunek osatzen dute leinua, emakumeek batez ere, gizonezko asko borrokan hiltzen baitira.

## Taldeak 
Talde nagusiak honakoak dira:
* Shuar
* Achuar
* Huambisa
* Aguaruna

Aditu batzuen ustetan hauek ere herri jibaroak dira:
* Antipas
* Mayna

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Naparzubia

**Naparzubia**, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen zubia da. Oria ibaia zeharkatzen du, eta Zerkausia eta Santa Klara komentuaren artean dago. Zerkausiarekin batera Tolosako bista ezagunena da, eta Arrameleko zubiarekin batera udalerriko zubi enblematikoena.

Herrigunetik Nafarroa aldera joateko edo Nafarroatik zetozenentzat Oria ibaia pasatzeko betidaniko zubia da. Ibaian beherago dagoen Arrameleko zubia bezalaxe, XII. mendean jada harrizkoa zela uste da. Hasieran lau begi zituen eta XVIII. mendean bosgarren bat gehitu zioten. Harlanduzko bi zubi-branka sendo ditu erdialdean eta txikiago bat ibaiaren ezkerraldean. Arkuak desberdinak dira eta kareharri grisez eginak daude. Behin baino gehiagotan birmoldatu eta zabaldu izan da.

## Ikus gainera 
* Tolosako zubiak

## Kanpo estekak
Aldundiaren jauregia (Tolosa)

**Aldundiaren jauregia**, Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikin bat da. Gaur egun **Antonio Maria Labaien Kultur Etxea** izena du, Antonio Maria Labaien (1898-1994) idazlea, euskaltzaina eta politikari abertzalea eta Tolosa alkatea zenaren omenez.

## Kokalekua 
Tolosako Alde Zaharraren sarreran dago, Triangulo plazan, eta Gaztelako atearen alboan.

Fitxategi:Domini .eus.JPG|Aurrealdea.
Fitxategi:Tolosa - Casa de la Cultura (ex Diputación de Guipúzcoa) 5.jpg|Xehetasuna

## Historia 
Barrenatxoenea edo Portaletxe etxearen orubean eraikia dago. 1844 eta 1854 artean Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitza izan zen, hain zuzen ere, Tolosa Gipuzkoako hiriburua izan den aldian. 1980ko hamarkadan goitik behera berritu zuten, kultur etxe balioanitza izateko. Gaur egun bertan Antonio Maria labaien Kultur Etxea dago, bai eta Tolosako Udalaren hainbat saila ere.

## Eraikina 
Angeluzuzen luzatuko itxura duen planta du eraikin honek. Garai bateko harresiaren lerroari jarraituz eraikirik dago, eta, beraz, bere fatxada Tolosko Alde Zaharreko kaleekin perpeendikularra da. Estilo neoklasiko isabeldarrean eraikita dago.

## Kanpo estekak
Arbelaitz jauregia

**Arbelaitz jauregia** Gipuzkoako Irun udalerrian dagoen jauregi bat da.

Irungo familia nabarmenenetakoa zen Arbelaitz familia Espainiako Koroarekin harreman estua izan zuen. XVI. mendearen hasieran eraikia izan zen eta Jose Arbelaitz izan zen eragilea. 1936ko irailean, Espainiako Gerra Zibilan zehar Irungo herrigunea edo alde zaharra suntsitu zuen suteak jauregia bera ere kaltetu zuen, gerora berreraikia izan zelarik.

## Ezaugarriak 
Irungo Arbelaitz jauregiak pribilegiozko kokapena dauka, hiribildutik eta San Joan plazatik hurbil eta Nafarroako bidearen ondoan. Oinplano laukizuzen eta lau uretako teilatua dituen eraikin dotorea da. Hiru solairu eta ongi ezberdinduak dauden bi zatiz osatutako harlanduzko aurrealdea ditu. Bere bi muturretan bi dorre karratu ditu eta gainera bi zutabe doriko dituen atari barrokoa ere badu. Armarria gainean duen bal koi nagusia har tzen du frontoiak. Fatxadaren gainerakoak erdiko honekiko simetrikoak diren lau bao ardatz ditu.

1964ean Monumentu Historiko-Artistiko Probintziala izendatu zuten.

## Iruditegia 

Irudi:Palacio de Arbelaiz (Irún) - portal y escudo.jpg|Arbelaiz jauregiaren ataria (1987).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Irungo udaletxea

**Irungo udaletxea** Irungo Udalaren egoitza eta udaletxea da. XVIII. mendeko barroko estiloko eraikina da.

## Kanpo estekak 
* Irungo udalaren webgunea

## Ikus, baita ere 
* San Joan Harri
Walden

thumb|Lehenengo edizioaren azala.

***Walden*** (jatorriz *Walden, Life in the Woods* edo "Bizitza basoetan) 1854an, Henry David Thoreauk (1817-1862) idazleak argitaratutako saiakera ospetsua da, idazle estatubatuarrak idatzitako testu ospetsuena. Waldenek eragin handia izan du bai ekologismoan baita ere Desobedientzia zibilleko mugimenduetan.

## Ideia nagusia 
Liburu honetan egileak berak bizi izandako esperientzia kontatu zuen. Thoreau bi urte, bi hilabete eta bi egunez Walden aintziraren ondoko etxetxo batean bizi izan zen. Etxetxoa hark berak eraiki zuen eta janaria bere baliabideak erabiliz eskuratzen zuen. Esperientzia horrekin izadiarekin lotuta bizi izateko aukera azaldu nahi zuen. Modu batez, honekin haren ideologia erakutsi nahi zuen: gizakiak libre izateko naturan bizi behar du, alienatzailea den gizartetik kanpo.

Liburu honetan oinarritutako mugimendua mundu osoan zabaldu zen. Thoreauren jarraitzaileen artean Justo Garate (1900-1994) euskalduna egon zen.

Burrhus Frederic Skinner, konduktismoaren defendatzailea, bere eleberriari izenburua jartzeko liburu honetan inspiratu zen *Walden Two* (1948).

[thumb| [Walden aintzira (*Walden Pond*) Concord, Massachusetts.]]

## *Walden* euskaraz 
2021 urtean Katakrak argitaletxeak *Walden*-en euskarazko itzulpena argitaratu zuen. Itzulpena Danele Sarriugartek egin zuen. Euskarazko edizio horrek hitzaurre gisa Antonio Casado da Rochak proposatutako irakurketa gida bat ere badu.

## Kanpo estekak 
*  : Walden/Thoreau txostena.
* : Gutenberg Proiektua, testu osoa jaisteko lotura.
thumb|Thoreuauk egin zuen etxetxoaren erreprodukzioa.
Annie Lennox

**Annie Lennox** (Aberdeen, 1954ko abenduaren 25a) eskoziar kantautorea eta ekintzaile politikoa da. 1980an Eurythmics taldea eratu zuen David A. Stewartekin batera; bikotearen abesti arrakastatsuenetako batzuk «Sweet Dreams (Are Made of This)», «Here Comes the Rain Again» eta «Who’s That Girl?» izan ziren. 1992an *Diva* atera zuen, bakarkako lehen albuma; horren ostean, besteak beste, *Medusa*, *Bare* eta *Songs of Mass Destruction* diskoak kaleratu zituen. 2004an Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen, *The Lord of the Rings: The Return of the King* fimeko «Into the West» kantarekin.

## Diskografia 
**Eurythmics taldearekin**
* *In the Garden* (1981)
* *Sweet Dreams (Are Made of This)* (1983)
* *Touch* (1983)
* *1984 (For the Love of Big Brother)* (1984)
* *Be Yourself Tonight* (1985)
* *Revenge* (1986). Talde edo bikote baten rock interpretaziorik onenaren Grammy Saria «Missionary Man» abestiarekin.
* *Savage* (1987)
* *We Too Are One* (1989)
* *Peace* (1999)
**Bakarka**
* *Diva* (1992). Bideo musikal luze onenaren Grammy Saria.
* *Medusa* (1995). Emakumezko pop interpretaziorik onenaren Grammy Saria «No More I Love You's» abestiarekin.
* *Bare* (2003)
* *Songs of Mass Destruction* (2007)
* * Christmas Cornucopia* (2010)
* *Nostalgia* (2014)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala Nostalgia.annielennox.com
Triangulo plaza (Tolosa)

**Euskal Herria plaza** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen plaza da.

## Kokalekua 
Tolosako Alde Zaharra, San Frantzisko etorbidea eta Rondilla kalea elkartzen diren oinplano triangulerrako plaza da. Gaur egun, Tolosako erdigunea eta kale bizitza sozialaren bihotza da, bertan Alde Zaharrak eta Zabalguneak bat egiten baitute.

## Ondarea 
Plaza honetan Aldundiaren jauregia dago, bai eta Gaztelako atea eta Jorge Oteitza oriotar eskulturgilearen *Atauts* eskultura ere.

## Ospakizunak 
Plaza honetan urtero, Ostegun Gizen eguneko eguerdian Tolosako inuteriei hasiera ematen zaie.

## Kanpo estekak
Lucho Fernández Sixto

**José Luis Fernández Sixto** (Ferrol,  - ) galiziar saskibaloi jokalaria da. Hegaleko postuan jokatzen du LEB Platako Baloncesto Narón taldean.

## Taldeak 
* 1997–99 CB Galicia
* 1999–00 CB Los Barrios
* 2000–01 UB La Palma
* 2001–04 Bilbao Basket
* 2004–05 Gipuzkoa BC
* 2005–06 CB Calpe
* 2006–07 Baloncesto León
* 2007–08 Saski Baskonia
* 2008–09 CB Breogán
* 2009–11 Aguas de Sousas Ourense
* 2011–12 Baloncesto León
* 2012– Baloncesto Narón
Plaza Berria (argipena)

**Plaza Berria** edo *Plaza Barria* hau izan daiteke:

# Plaza Barria, Bilboko Zazpikaleetan dagoen plaza.
# Plaza Berria (Donibane Garazi), Alde Zaharra auzoan kokatuta.  plaza
# Plaza Berria (Donostia), Donostiako parte zaharreko plaza
# Plaza Berria (Gasteiz), Gasteizko Zabalgunean dagoen plaza.
# Plaza Berria (Tafalla), Frantzisko Nafarroakoa plaza
# Plaza Berria (Tolosa), Tolosako Alde Zaharran dagoen plaza.
Plaza Berria (Tolosa)

**Plaza Berria** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen plaza bat da.

XVIII. mendean Tolosako Alde Zaharran eratu zen, Iribarateta izeneko tokian. Bertan, Tolosako bibarren udaletxea kokatu zen. Gaur egun Abastos deitzen zaion eraikina eta besteak beste, haurtzaindegi zerbitzua eskaintzen duena. Plaza honetan mota guztietako jai eta ospakizunak antolatzen ziren, baita zezenketak ere.

Plazaren inguru guztia taberna eta terrazez beteta dago.

Irudi:Tolosa - Plaza Berria 1.JPG|
Irudi:Tolosa - Plaza Berria 3.JPG|
Irudi:Tolosa - Plaza Berria 5.JPG|

## Ikus gainera 
* Plaza Zaharra (Tolosa)

## Kanpo estekak
Lapaza etxea

**Lapaza etxea** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen landa-estiloko eraikina da. XVIII. mendean eraiki zen eta Lapaza familiari egozten zaio etxea eraikitzea. Urteetan zehar Anbrosienea edo Anbrosinea ere deitu izan zaio eraikin honi. Tolosako Alde Zaharrean dago kokatuta, Korreo kalearen 17. zenbakian, eta Letxuga kalearekin izkin egiten du; fatxadaren bi alde dauzka ikusgarri. Lau solairuko eraikuntza da, beheko solairuaz gain, hiru isurialdeko teilatupean beste hiru altuerak osatuta. Lehenengo biak harlanduzko hormaz eginak daude eta beste biak adreiluz. Zurezko egitura du, teilatu hegala, landutako egurrez egina dago.

### Eraikinaren egitura 
Fatxada nagusian, Korreo kalera ematen duenean, lurretik hasi eta erdialderainoko tartean, ongi zaindutako harlanduak dauzka. Platabanda batek bereizten ditu erdi hori eta goiko bi solairuak. Bi solairu horiek bistaratutako adreiluz eta zurezko bilbaduraz eginda daude. Solairu bakoitzean bost bao daude, ardatzean ordenatuta eta simetrikoki antolatuta. Beheko solairua merkataritzarako erabili izan da urte luzez. Lehenengo altueran, erdian balkoi hegaldua ageri da, burdinaforjaketaz egindako barandaduna eta hiru zarpaduna. Alboetan leiho eskartzanoak dauzka. Bigarren eta hirugarren solairuetan, banaketa bera izan arren, balkoia handiagoa da. Interesgarriena hirugarren solairua da. Alboetan dauden leihoek burdina forjaketako karela dute, eta balkoiak, burdina forjaketakoa beharrean, zurezkoa den kalostra du. Teilatu-hegal handi batek errematatzen du eraikina. Ezkerretako fatxadak, Letxuga kalean kokatuta dagoenak, hiru bao dauzka solairu bakoitzean, lehenengoan izan ezik, hor bi daude. Ezaugarriak fatxada nagusiko ezaugarrien antzekoak dira, hala ere, lehen solairua harlanez izan beharrean, bistaratutako harlangaitzez egina du.

1958. urtean, eraikineko ezkaratz nagusia lekuz aldatu eta etxebizitzetarako sarrera Korreo kaletik Letxuga kalera pasa zen.
ezkerrera|thumb

### Malumbres joskintza denda 
Urte luzez Tolosan ezaguna izan den Malumbres denda kokatu da Lapaza etxearen beheko solairuan. Malumbres joskintza denda 1915. urtean ireki zuten Zaldibiako Maria Olano eta Corellako Isidoro Malumbresek. 1915. urtean Olano eta Malumbres ezkondu eta Fermin Alegriarena zen Anbrosienea dendaren eskualdatzea egin zuten; ordutik aurrera Malumbres izena izatera pasa zena. Gizonezkoen jantzietan espezializatutako denda izan da Malumbres, eta 1963an pareko eraikinean emakumezko arropa saltzen zuen denda ireki zuten Malumbrestarrek. 2009tik aurrera, Lapaza eraikineko behealdean saldu zituzten gizonezkoen zein emakumezkoen arropak, pareko denda itxi ondoren. Jantzi dendaren ardura familiako hiru belaunaldiren artean eskualdatu eta gero, 104 urteren ondoren, 2019ko uztailaren 30ean itxi zituen ateak Malumbres dendak.

### Donejakue bidea 
Lapaza etxearen aurrealdetik, Korreo kaletik, igarotzen da erromesen Donejakue bidearen barnealdeko ibilbidea.

### Lapaza etxea iruditan 

Fitxategi:Malumbres dendaren kanpoaldea Lapaza etxearen azpian.jpg
Fitxategi:Lapaza Etxearen fatxada Letxuga kaletik eta Korreo kaletik.jpg
Fitxategi:Lapaza etxearen ikuspegia Korreo kaletik.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gorrotxategi museoa

**Gorrotxategi museoa** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen museo bat da. Tolosako Alde Zaharreko Letxuga kalearen 3. zenbakian dago, izen berdineko gozotegitik nahiz Tolosako udaletxetik oso hurbil.

Gorrotxategi gozogintza museoan gozogileek XIV. eta XIX. mendeen artean erabiltzen zituzten lan teknikak ikusgai daude. Museo honetan, besteak beste, kafea, txokolatea, karamelua, izozkia, irabiatua eta alkohola egiteko tekniken bilakaera ikusi ahal izango dugu.

## Ordutegia 
* Asteartetik ostiralera: 10:00 eta 18:00
* Larunbatak: 10:00, 11:00, 12:00 eta 16:00

## Ikus, gainera 
* Jose Mari Gorrotxategi

## Kanpo estekak 
* Gorrotxategi museoaren webgunea.
Andia dorrea (Tolosa)

**Andia dorrea** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikin bat da, antzina dorretxea izana. Tolosako Alde Zaharrean dago, Kale Nagusiko 17. zenbakian.

## Historia 
Hiriko oinetxe nabarmenetariko bat da. Etxe honi buruzko dokumentazioa XV. mendekoa da. Kronika batzuek hala ere 10. mendean kokatzen dute lehen Andia dorre bat, Tolosako eraikin zaharrena litzateke beraz hala balitz.

Erdi Aroan Tolosak izan zuen lehen kalea, Kale Nagusia geroago, dorre hau ardatzean zuela sortu zen.  1503 urtean Tolosan sute handi bat izan zen, herri osoa suntsituz, baina Andia dorrearen lau paretak bakarrik salbatu ziren.

XV. mendean Gipuzkoako historian garrantzi handia izan zuen Domenjon Gonzalez de Andia (ezizenez, *Gipuzkoako Erregia*) han bizi izan zen, hortik datorkio izena etxeari. Gonzalez de Andiak, Gipuzkoako Batzar Orokorren eskribaua zela, bandoen arteko gatazkekin bukatu zuen, Gipuzkoako Ermandadea (egungo foru-egitura politikoaren oinarria) indartuz. 1503an etxeak su hartu zuen eta bere semeak berreraiki zuen.

Udalaren eta kontzejuaren batzar gela izan zen urte luzez, eta alondegi eta espetxe funtzioak ere izan zituen. 

1950eko hamarkadan egindako zaharberritze batean armarria agerian geratu zen eta obran ia txikitu zuten, baina zinegotzi batek ikusi eta ebitatu zuen okerra.

## Eraikina 
21. mendeko eraikinean Erdi Aroko jatorrizko dorretxearen armarria, gargola batzuk eta zimenduak bakarrik geratzen dira. Baina aztarna horiek adierazten dute dorreak defentsarako forma eta orientazioa izan zuela. 17x14 metroko planta errektangularra dauka, iparraldeko fatxada mendi tartera begira eta hegoaldekoa, beste hiru bailaretara. 120 cm-ko lodiera dute lau horma nagusiek.

## Iruditegia 

Fitxategi:Andia Gargola armarria.jpg|Gargoletako bat eta armarria agerian.
Fitxategi:Andia Tolosa 2.jpg|Etxea Kale Nagusiko 17.ean dago, Tolosako kale zaharrenean.
Fitxategi:Andia planoak 54881 1069293.jpg|1980ko hamarkadan egindako planoak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lagunarte (argipena)

**Lagunarte** hitzak adiera zenbait ditu:
* **lagunartea**, lagun eta herritarren elkartea,
** lagunarte gastronomiko edo elkarte gastronomikoa,
** Iruñeko lagunarteak edo Iruñeko peñak, Iruñean, bereziki Sanferminetan, jarduten duten hamasei elkarteak, Iruñeko Peñen Federazioan bildurik;
* Lagunarte konpainia, musika sustatzen duen Ipar Euskal herriko elkartea.
Carly Simon

**Carly Elisabeth Simon** (New York, 1943ko ekainaren 25a) estatubatuar kantautorea da. 1971ean artista berri hoberenaren Grammy Saria jaso zuen. 1972an arrakasta handia izan zuen «You're So Vain» abestiarekin. Urte berean James Taylor kantautorearekin ezkondu zen; bi seme-alaba izan zituzten, baina 1983an dibortziatu ziren. 1988an Jatorrizko abesti onenaren Oscar Saria irabazi zuen, *Working Girl* filmeko «Let the River Run» kantarengatik. 2008an *This Kind of Love* albuma karrikaratu zuen.

## Diskografia 
* *Carly Simon*, 1971
* *Anticipation*, 1971
* *No Secrets*, 1972
* *Hotcakes*, 1974
* *Playing Possum*, 1975
* *Another Passenger*, 1976
* *Boys in the Trees*, 1978
* *Spy*, 1979
* *Come Upstairs*, 1980
* *Torch*, 1981
* *Hello Big Man*, 1983
* *Spoiled Girl*, 1985
* *Coming Around Again*, 1987
* *My Romance*, 1990
* *Have You Seen Me Lately*, 1990
* *This Is My Life*, 1992
* *Romulus Hunt: A Family Opera*, 1993
* *Letters Never Sent*, 1994
* *Film Noir*, 1997
* *The Bedroom Tapes*, 2000
* *Moonlight Serenade*, 2005
* *Into White*, 2007
* *This Kind of Love*, 2008
* *Never Been Gone*, 2009

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala Carlysimon.com
Errota (Tolosa)

**Errota** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen eraikina da, eta izenak ongi adierazten duen bezala errota bat da. Tolosako Alde Zaharrean dago, Aranburu jauregiaren eta Santa Maria elizaren alboan, Oria ibaiaren ertzean.

Tolosari bere harresiaren barruan errota hau jartzeko errege-pribilegioa emateari esker eraiki zen XIV. mendean. Tolosako Udalarena izan zen XIX. mendearen amaiera arte. Errotaren alboan kokatu zen *Boinas Elosegi* enpresak mende batez errota ustiatu zuen energia lortzeko. 70eko hamarkadan errota erabiltzeari utzi zioten, eta berriro ere udalarena izatera bueltatu zen. Birgaituta, gaur egun haur-liburutegia eta taberna da.

## Iruditegia 

Irudi:Tolosa Molino Iglesia Santa Maria DSC00032.JPG|Aranburu jauregia, Errota, Santa Maria eliza eta Oria ibaiaren ikuspegia.

## Kanpo estekak
Vietnamgo Gerrari buruzko filmak

Jarraian, **Vietnamgo Gerrari buruzko filmak** eta euren ezaugarriak ageri dira.

## Filmeen ezaugarriak 
AEBen interbentzioak porrot egin zuen, baina Vietnamgo gerraren amerikanizazioak arrakasta izan zuen, gatazkaren pertzepzioari dagokionean behintzat. Galdu arren, estatubatuarrek jaso eta zabaldu dute Vietnamgo Gerraren berri.

## Film zerrenda 
### Amerikarren ikuspegia duten filmak 
*The Deer Hunter* (Michael Cimino, 1978), *Apocalypse Now* (Francis Ford Coppola, 1979), *Full Metal Jacket* (Stanley Kubrick, 1987), *Good Morning, Vietnam* (Barry Levinson, 1987), *Platoon* (Oliver Stone, 1986), *Born on the Fourth of July* (Oliver Stone, 1989), *Casualties of War* (Brian de Palma, 1989) edo ''Jacob's Ladder* (Adrian Lyne, 1990) dira Vietnamgo Gerrak zineman emandako emaitzarik bikainenetako batzuk.

*The Green Berets* (John Wayne, 1968), *Rambo: First Blood* (Ted Kotcheff, 1982) eta beste batzuek propaganda antikomunista handia eta interes historiko txikia dute. Gerraren kaosa eta desmitifikatzea zorrotz eta kritiko jorratzen dute lan batzuek, sotiltasun gutxiko patriotismoa saltzen dute beste batzuek, eta badira gerra akzio bizirako aitzakia huts gisa erabiltzen duten filmak ere. Baina guztiek estatubatuarrak dituzte protagonista, guztiak daude haien ikuspuntutik eginak.

### Ipar vietnamdarren ikuspegia duen eleberria 
1991n Bao Ninh soldadu ipar vietnamdar ohiak *Thân phân của tình yêu* eleberria argitaratu zuen, gerran bizitakoak bilduz. 1994an ingelesezko itzulpena argitaratu zen (*The Sorrow Of War*), 1997an frantsesezkoa (*Le chagrin de la guerre*) eta 2007an gaztelaniazkoa (*El dolor de la gerra''). Horrenbestez, ipar vietnamdarren ikuspegia ezagutzeko eskura dagoen aukera bakarrenetakoa da. Ez da kontakizun objektiboa eta ez die erantzunik gabeko galdera guztiei erantzuten. Nobela bat da, autobiografikoa izan arren. Baina ez du garaileen bandoa edertzen; alderdikeriarik gabe jasotzen ditu ipar vietnamdarren akatsak eta indarkeriak ere. Eta Vietnamgo Gerraren bertsio amerikanizatua zertxobait zabaltzeko aukera ematen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Maia herria

**Maia herria** Mesoamerikako zenbait talde etnolinguistikoren multzoa da, Mexiko hegoaldean eta Erdialdeko Amerikako iparraldean bizi diren amerindiarren hainbat taldek osatutakoa. **Maia** terminoa kultura eta hizkuntz alorreko ondare komuna partekatzen duten zenbait herri izendatzeko erabiltzen den izen kolektiboa da; hala ere, terminoaren baitan talde etniko, populazio eta gizarte mota asko daude sarturik, horietako bakoitzak tradizio, kultura eta nortasun historiko berezia duelarik.

Kolon aurreko maia populazioa 8 milioi ingurukoa zen. XXI. mendearen hasieran 7 milioi daudela kalkulatu da, Guatemalan, Mexikoko hegoaldean eta Yucatán penintsulan, Belizen, El Salvadoren eta Hondurasko mendebaldean. Zenbait maia estatu horietako gehiengoa osatzen duten mestizoen parte bihurtu dira, hispanizazio prozesuen ondorioz; beste batzuk bizimodu tradizionalagoa eta kulturalki bereziagoa daramate, sarritan maia hizkuntzak hitz eginez lehen hizkuntza gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Penicillium

200px|eskuinera|thumb|**Penicillium** hondatzen ari den laranja batean

**Penicillium** generoa 300 espezie inguru dituen onddo mota bat da, Ascomycota filumean sailkatuta. Onddoak, orokorrean, hiru talde nagusitan sailka daitezke, morfologiari dagokionez: legamiak (onddo zelulabakarrak), lizunak (hifa izeneko filamentuak dituztenak) eta perretxikoak (gorputz fruitu-emaile handiak dituztenak, kapela itxurakoak, askotan jan egiten direnak). Penicillium onddoa lizunen taldean sailkatzen da, hifa luzeak baititu.

Penicillium-en hifak tabikatuak dira. Hifa horiek adarkatu egiten dira, mizelio izeneko multzo bat osatuz. Aireko hifaren muturretan konidio izeneko egitura esferiokoak daude, esporak direnak (konidiosporak ere deitzen zaie). Konidiosporak pintzel itxurako egituretan daude (*Penicillus*-ek, latinez, pintzel esan nahi du).

Onddo hau era asexualean ugaltzen da, konidiosporen bidez, edo era sexualean, gametangioen bidez.

Penicillium non-nahi dago, eta lurzoruen onddo ugariena da. Genero gehienak saprofitoak dira, eta gutxi batzuk patogenoak (esaterako, P. citreonigrum-ek mikotoxina kaltegarri bat ekoizten du, kutsatutako arroza jaterakoan gaitza eragiten duena).

Onddo hau erraz hazten da hondatzen ari diren elikagaietan, batez ere frutetan. Elikagai horien hondatze prozesuan lizun berde edo zuria sortzen du. Beste espezie batzuk, aldiz, onuragarriak dira gaztagintzan, eta hainbat gaztaren heltze prozesuan parte hartzen dute (adibidez, Penicillium roqueforti-k eta Penicillium camemberti-k Roquefort eta Camembert motako gaztak, hurrenez hurren, heltzen dituzte).

Penicillium notatum-ek, azkenik, penizilina antibiotikoa ekoizten du.

## Kanpo estekak
Lapurdi plaza (Tolosa)

**Lapurdi plaza** Gipuzkoako Tolosa udalerrian dagoen plaza bat da. Tolosako Alde Zaharreko iparraldeko muturrean dago, Oria ibaia eta Arrameleko zubiaren alboan dago, Belate kalea eta Rondilla kalearen hasieraren artean hedatzen da.

2007an eraikitzen hasi zen eta 2010eko urriaren 9an inauguratu zen. 4.000 metro karratuko oinplanoa du, eta 221 ibilgailuentzako lurrazpiko aparkalekua du, 117 auzotarrentzat eta 104 gainerako erabiltzaileentzat.

## Kanpo estekak
Jado plaza

**Jado plaza** edota **Jadoko plaza** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen oinplano triangularra duen plaza bat da, Bilboko zabalgunearen bihotzean dago.
Plazaren izena Laureano Jado filantropoari egiten dio erreferentzia.

## Historia 
Plaza German Agirre Urrutia udal arkitektoak diseinatu zuen, eta bere proiektazea eta eraikitzea 1948an jazo zen. 2007an erabat zaharberritua izan zen.

Plazak oinezkoentzako 3.200 metro karratu irabazi zitu eta hiru lehoiez apaindutako iturri ikusgarri batengatik nabarmentzen da. Plaza zaharberrituak egurrezko eserlekuak, 400 metro karratuko lorategiak, hainbat espezietako 14 zuhaitz -tartean urkiak, ezkiak eta likidanbarrak- eta erikazeo, gorosti, hagin eta gurbitzez osatutako zuhaixka multzoa ditu.

## Eraikin eta apaingarri interesgarriak 
Jado plaza hainbat eraikin eta apaingarriek inguratzen dute:

* Jado plazako eraikina: Gregorio Ibarretxe arkitektoak eraikia, Kolon de Larreategi, Ertzilla (Jado plazaren parean) eta Heros kalean barna hedatzen da. Sota familiarentzat egindako etxebizitzak dira (1919), helburu horretarako Ibaigane jauregia (1920) ere eraiki zelarik.
* Hiru lehoien iturria.
* Kolon de Larreategi kalearen bestaldean 1966ko *Amatasuna* izeneko brontzezko Lorenzo Frechilla del Reyk (1927-1990) eginiriko eskultura dago.

Fitxategi:Bilbao - Plaza de Jado 4.jpg|Gregorio Ibarretxe arkitektoaren Jado plazako eraikina
Fitxategi:Bilbao - Plaza de Jado 2.jpg|Lehoien iturria
Fitxategi:Bilbao - Plaza de Jado 7.jpg|*Amatasunaren* eskultura
Fitxategi:Bilbao - Plaza de Jado.jpg

## Garraiobideak 
Inguruan dagoen Moyua plazako Bilboko Metroaren Moyuako geltokiak plaza eta metroko linea elkarlotzen ditu.

## Kanpo estekak
Campuzano plaza

**Campuzano plaza** edota **Emilio Campuzano plaza** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen plaza bat da.

## Kokalekua 
Indautxu barrutian dago, Rodríguez Arias eta Gregorio de la Revilla kaleen gurutzagunean. Etorbide Nagusia eta Casilda Iturrizar parkearen inguruan dago, Moyua plaza eta Jesusen Bihotzaren plazaren artean.

## Historia 
Campuzano plaza 1930ean Bilboko telefono konexio nagusiak gauzatu zituen Emilio Campuzano ingeniaria eta Arte eta Lanbideetako Eskolako irakaslea zenaren omenez eraiki zen. Diseinu berriak German Agirre Urrutia udal arkitektoak diseinatu eta plazaren ikur den erdialdeko iturria mantendu du, baina espaloiak, oinezkoentzako pasabideak eta lorategiak zabaldu egin dira, eserlekuak ere gehitu zaiozkiolarik.

## Ondarea 
* Estraunza etxebizitzak

Irudi:Bilbao - Plaza de Emilio Campuzano 3.JPG|Estraunza etxebizitzak Campuzano plazatik ikusita.

## Garraiobideak 
Indautxuko geltokiak Campuzano plaza Bilboko Metroarekin lotzen du.

## Kanpo estekak
Venezuela plaza (Bilbo)

**Venezuela plaza** Bizkaiko Bilbo hiriburuan dagoen plaza bat da. Abando auzoan dago, Ibáñez de Bilbao eta Buenos Aires kaleen arteko elkargunean, Nerbioi ibaiaren ertzean eta beste ertzean Bilboko udaletxea parez-pare duela.

## Eraikin eta estatua interesgarriak 
Venezuela plazaren inguruan hainbat eraikin eta estatua interesgarri daude:

### Eraikinak 
* Abiazio eta Merkataritza eraikina. 1944ean Pedro Ispizua eta Fernando Arzadun arkitektoek proiektatua.
* Aznar eraikina. Izen berdineko ontzigintza enpresaren jabea zen Aznar familiaren jabetzakoa, 1948an euren negozioen egoitza izan zedin eraiki zuten. Manuel Ignacio Galíndez arkitektoa proiektua gauzatzeko arduraduna izan zen. Gaur egun, bertan udal egoitzak daude.
* Udaletxeko zubia

Fitxategi: Bilbao - Naviera Aznar 3.JPG|Aznar eraikina
Fitxategi:Bilbao - Esquina calles Erripa y Buenos Aires 1.jpg|Abiazio eta merkataritza eraikina, art déco estiloan eraikia, Erripa eta Buenos Aires kaleen arteko elkargunean
Fitxategi:Puente del Ayuntamiento.jpg|Udaletxeko zubia eskuinean Aznar eraikina dagoelarik

### Estatuak 
* Simon Bolívarren irudia, L. Ibarrak egina. Eskultura 1989an Venezuelako errepublikako gobernuaren diru-laguntzaz altxatu zen, amerikar askatzailearen irudi honen kopia haren arbasoen jaioterria den Bolibar herrian ere badago. Kristaldun idazkian gaztelaniaz honakoa irakurri daiteke: *Venezuela, Kolonbia, Ekuador, Peru, Bolivia eta Panamako askatzaileari; Bilbo udalerriarekiko adiskidetasun eta hurbiltasunaren lekuko*.
* Hegazkintza eta merkataritza eraikineko estatuak.

Fitxategi:Bilbao - Plaza de Venezuela, Monumento a Simón Bolívar.jpg|Simon Bolivarren omenezko estatua
Fitxategi:Bilbao - Esquina calles Erripa y Buenos Aires 2.jpg|Hegazkintza eta merkataritza eraikineko estatuak

## Kanpo estekak
Arbolantxa kalea

**Arbolantxa kalea** Bizkaiko Bilbo hiriburuko kale bat da, Abando barrutiko Uribitarte auzoan dago. Done Bikendi kalea, Uribitarteko arrapalak eta Mazarredoko zumarkalea elkarlotzen ditu.

## Eraikin interesgarriak 
Arbolantxa kalean hainbat eraikin interesgarri daude:

* Zabalguneko Sokorroetxea.
* Albia dorrea.
* Isozaki Atea, Arata Isozaki japoniar arkitektoak Iñaki Aurrekoetxea bilbotar arkitektoarekin elkarlanean diseinatutako zazpi eraikinez osatutako arkitektura multzoa. 82 metro garaiera eta 23 soliaruko bi dorre biki, eta 6-8 solairu arteko bost eraikinez osatua dago.

Fitxategi:Bilbao - Casa de Socorro del Ensanche 1.jpg|Zabalguneko Sokorroetxea
Fitxategi:Bilbao - Edificio Albia.jpg|Albia dorrea
Fitxategi:Bilbao - Calle Arbolantxa 2.jpg|Isozaki Atea

## Kanpo estekak