open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aiguille Noire de Peuterey

**Aiguille Noire de Peuterey** Alpeetako mendia da, Mont Blanc mendigunean (Alpe Graioak) kokatua. Peuterey multzoan, Peuterey ertzaren gainean, Aiguille Blanche de Peuterey ondoan. Mendiko ibilbiderik ezagunena hegoaldeko gailurra da (TD), Karl Brendelet eta Hermann Schallerrek eskalatu zuten lehen aldiz, 1930eko abuztuaren 26an eta 27an; mendiguneko harkaitzezko ibilbide klasiko handienetako bat izaten jarraitzen du.

## Historia 
Peutereyaren gailur osoaren lehen igoera, Aiguille Noire de Peuterey (Intégrale) barne, 1934ko uztailaren 28tik 31ra izan zen, eta Adolf Göttner, Ludwig Schmaderer eta Ferdinand Krobathek egin zuten.

2010eko abuztuaren 21ean, Chloé Graftiaux, 23 urteko eskalatzaile belgikar ezaguna, mendi honetan hil zen.

## Iruditegia 

Fitxategi:AiguillesPeuterey0002.jpg|Aiguilles de Peuterey Val Venytik ikusita. Aiguille Blanche de Peuterey (ezkerrean, goian), Aiguille Noire de Peuterey (eskuinean).
Fitxategi:Aiguille Noire de Peuterey et Tour Ronde en été (2019).JPG|Aiguille Noire de Peuterey udan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Aiguille Noire de Peuterey SummitPost webgunean.
* :Aiguille Noire de Peuterey Camptocamp.org webgunean.
Urbi et Orbi

[thumb|[Benedikto XVI.a 2008ko eguberri egunez *urbi et orbi* bedeinkapena eskeiniz.]]
**Urbi et Orbi**, , Aitasantuak Erroma eta Munduari eskeinitako usadiozko bedeinkapena da.

Urtero, Erroman, birritan ematen den bedeinkapena da: Pazko egunez eta Eguberri egunez, abenduaren 25ean. Eguerdiz, Vatikano Hiriko San Petri basilikaren erdiko balkoitik eskeintzen da.

Bestalde, Aitasantua zendu eta ondorengoa aukeratzen den egunean Konklabea amaitu eta Aitasantu aukeratu berriak ere bere burua Erroma eta Munduaren aurrean lehenbizikoz San Petriren ondorengoa gisa aurkezterakoan ere Urbi et Orbe befeinkapena eskeintzen du.
Ķekavako bigarren gudua

**Ķekavako bigarren gudua** 1916ko uztailean gertatu zen, Lehen Mundu Gerrako Ekialdeko Frontean.

## Aurrekariak 
Kekavako lehen guduan jasotako porrotaren ondoren, Errusiak bigarren eraso bat egiten saiatzea erabaki zuen 1916ko uztailean. Britainiarrek mendebaldean Sommen garatzen ari zuten erasoari laguntzeko agindu zen. 

## Unitateak 
Errusiarren partetik parte hartu zuten unitate bakarrak Letoniako Errifledun Dibisioaren bost batailoi izan ziren: 1. Daugavgrivas, 2. Riga, 6. Tukuma, 7. Bauska eta 8. Valmiera.

## Gudua 
Smerdukli zingiratik Daugava ibaiaren ezkerraldera dagoen inguruan borrokatu zen. Gudua germaniar gotorlekuen aurka agindutako artilleria bonbardaketarekin hasi zen, zenbait ordu iraun zuena. Letoniar fusiliariek, jarraian, alemaniarren lubakien kontra eraso egin zuten. Hala ere, aurreko bonbardaketetako jaurtigaiek ezin izan zituzten alanbrezko hesiak suntsitu eta ondorioz infanteriak, guduan zehar, etsaien suaren pean moztu behar izan zituzten lubakietara hurbiltzeko. are gehiago, fusilariek zingira bat zeharkatu behar izan zuten, zeharkatzen zaila zena, bi aldeen artilleria bonbardaketen azpian. Borrokaren ostean errusiar unitateek gotortzeko agindua jaso zuten.

## Ondorioak 
Letoniako Errifledunen soldaduek %27ko galerak jasan zituzten eta trukean ez zuten aurrerapenik lortu. 6. batailoiak, zehazki, %90eko galerak jasan zituen. Lehenengo guduan bezala, emaitza Errusiar Inperioaren porrota osoa izan zen. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Frantziako eskualde naturalak

thumb| Frantziako eskualde naturalen mapa
Frantzian, **eskualde naturala** (), tradizionalki "***pays***" izenekoa, askotan hedadura mugatuko lurraldea da (gehienez ehun kilometro koadro gutxikoak) ezaugarri fisiko homogeneoak dituena (geomorfologia, geologia, klima, lurzoruak, ur baliabideak). Ezaugarri horiek giza okupazioarekin lotuta daude, eta kultura-nortasun bereizgarria dute (paisaia espezifikoak garatzen dituen lurraren pertzepzioa eta kudeaketa). Zenbait kasutan, "pays" tradizionalak lurralde txikiagoetan banatzen dira; adibidez, Bresse eskualdea *Bresse bourguignonne* ( *Bresse louhannaise* eta *Bresse chalonnaise* barne), *Bresse savoyarde* eta *Bresse comtoise* banatzen da. Korsikan, **mikroeskualde** terminoa erabiltzen da, uhartea halako hamabost eskualdetan banatuta. "pays" hitza latinezko "*pagus*"-tik dator. 

## Historia 
Frantziako eskualde natural asko Erdi Aroko muga politikoekin bat etorri izan dira historikoki, *pagi* galo-erromatarren oinordetzan jasota, eta batzuetan, haien bitartez, herri galiarren lurraldea edo hiri batek bere barnealdean duen eragina (Vendômois adibidez).  Eskualde naturalaren definizioa tokiko gizarte jakintsu baten lanetik etor daiteke, bertako jakintsuen (adibidez, Amis du Vieux Chinon-ek  aztertutako Chinonais-ak edo Jacques-Marie Rougé tokiko jakintsuaren lanetan deskribatutako Lochois-ak eta Lochesko terroir museoak ilustratua),  edo antzinako landa identitateak, bereziki XVI. mendetik.

Denboraren poderioz, eskualde naturalek, haiek administratzen zituen botere politikoarekin nahastuta, beren izenak entitate askoz handiagoak eman zizkieten. Horrek, batzuetan, nahasmena dakar, izen berak sarritan eremu oso desberdinak izendatzen baititu, batzuetan izen hori daramaten jatorrizko eskualdeekin zerikusirik ez dutenak (eskualde naturala, bere eragin-eremu historiko gutxi-asko iraunkorra eta izan daitezkeen administrazio-formak). Adibide asko daude:

* Artois (Arrasko herrialdea) eta Artoisko Konderria;
* Pays de France eta Île-de-France, zeinak, Frantzia bera bezala, *Frankoen Erresumatik* eratorritako izenak;
* Hainaut, jatorriz Haine haranera mugatuta, gaur egun entitate historikoei eta probintzia administratibo bati egiten die erreferentzia (Belgikan);
* Loira ibarra, Centre-Val de Loire eskualdearen zati bat barne hartzen duena, Mayenne, Sarthe eta Maine-et-Loire;
* Frantziako Ipar Kataluniak Ekialdeko Pirinioak departamendua (jatorriz Béziersera hedatzen zena) hartzen du.

## Frantziako eskualde naturalen zerrenda 
Bénédicte eta Jean-Jacques Fénié-k Pays d'Ach-etik Pays d'Yveline-ra 546 "pays" zerrendatzen ditu.  Frédéric Zégiermanek, berriz, 426 1800 unitate natural identifikatzen ditu.   "pays" edo eskualde naturalen nozio nahiko lausoak zerrenda zehatz bat ezartzeko aukera mugatzen du. Entitate desberdinak, bakoitza berdin garrantzitsuak baina irizpide edo ikuspegi desberdinetan oinarrituta, gainjar daitezke eremu geografiko berean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bergeracois

**Bergeracois** Frantziako eskualde natural bat da. Akitania Berria eskualdean dago, Dordoina departamenduaren hego-mendebaldean. Batez ere Périgord  purpura  eskualde turistikoari dagokio.

## Geografia 
### kokapena 
Dordoina departamenduaren hego-mendebaldean dago Bergeracois. Iparraldean Périgord centralk eta Landaisek inguratzen dute, ekialdean Périgord noirek, hegoaldean Le Haut Agenaisek eta mendebaldean Entre-dos-Mersek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Eremu bateratuaren teoria

**Eremu bateratuaren teoria**, fisikan, aurrez ezberdinak diren bi eremuen teoria bateratu nahi dituen teoria da, horretarako bien arteko printzipio komunak sartuz. Honek oinarrizko partikulen arteko oinarrizko elkarrekintzak eremu bakarrean bateratzea ahalbideratzen du.
Bruselako Soldaduen Kontseilua

**Soldaduen Kontseilua** (alemanez: *Soldatenrat*) 1918ko azaroaren 10ean ezarri zen Bruselan, Kielgo matxinadaren berri izan eta Azaroko Iraultzak alemaniarren tropak Belgikan harrapatu ondoren.
thumb|Soldadu alemaniarrak Bruselan, 1918ko azaroa
Kontseilu iraultzaile, sozialista eta komunista gisa pentsatua, soldaduak beren ofizialen aurka matxinatu eta 1914ko abuztutik okupatuta zegoen Bruselaren kontrola hartu ondoren sortu zen. Zibil eta sozialista belgikarrekin aliantza osatzen saiatu zuten, lortu gabe, eta noizean behin borrokak izan ziren hirian tropa eskuindar eta alemaniar iraultzaileen artean. Aldi berean, Soldaduen Kontseilua legea eta ordena mantentzeko arazoak izaten ari zen. Bere ardura nagusia bere gizonak Alemaniara aberriratzea zen. Kontseilua egun batzuen buruan desegin zen eta azken tropa alemaniarrak azaroaren 16an atera ziren Bruselatik. Alberto I.a erregearen Belgikako armada 1918ko azaroaren 22an sartu zen hirian.

Bruselako soldaduen kontseilua Beverloon aldi berean ezarritako antzeko beste gorputz baten garaikidea zen. Biek Koloniako soldadu-kontseilu garrantzitsuenaren "menpe" nominalean zeuden.

**Partaide famatuak:**

* Carl Einstein: Alemaniar idazle, anarkista, eta arte-kritikari famatua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Unibertsoaren heriotza termikoa

[thumb|250px|right|[Big Banga eta Unibertsoaren eboluzioa.]]
**Unibertsoaren heriotza termikoa** Unibertsoaten amaieraren uztezko egoeretako bat da, honetan jada bizia sortu eta mantentzeko nahiz bestelako prozesuak eragiteko adina energiarik ez legoke. Fisikaren ikuspuntutik, entropiaren maila gorena litzateke.
Itzulezintasun

**Itzulezintasuna**, termodinamikan, denboran itzulezinak diren prozesuei ezartzen zaien kontzeptua da, tartean entropia. Termodinamika ikuspuntu honetatik natura prozesu guztiak itzulezinak dira. Itzulezintasunaren fenomenoa molekula interaktiboen sistema termodinamikoa egoera termodinamiko batetik beste batera aldatzetik dator, ondorioz sistema horretako atomo eta molekulen konfigurazioa edo banaketa ere aldatu egingo da.

"Aldaketa energia" kopuru jakin bat "lan-gorputzek" egoera batetik bestera aldatzerakoan beraien artean elkar eragiten dutenean aktibatuko da. Eraldaketa honetan zehar, energia kalorikoaren nolabaiteko galera bat emango da, molekulen eta talken ondorioz jazotakoa.  

Garrantzitsuena da prozesu hori itzularaziz gero berreskuratu ezina dela.
Kšumancäń Pirguž

**Kšumancäń Pirguž** (), jaiotzez **Grigori Dmitrievitx Musaliov**, (; Taxto Kxumantsia, 1940ko azaroaren 19a – Bolxoie Ignatovo, 2024ko abuztuaren 22a) erzien eskubideen aldeko ekintzailea izan zen. Erzia herriaren *inäzor* (buruzagia) izan zen 1999tik 2019ra.

## Bizitza 
Hiru anaietatik gazteena zen. Haren aitak Bigarren Mundu Gerran parte hartu zuen eta 1943an hil zen; ama, berriz, nekazaria zen.

1958an Bolxoie Ignatovo herriko eskolan graduatu zen. 1959-1962 urteetan SESBeko armadan zerbitzatu zuen. Mordoviako Unibertsitateko fisika eta matematika fakultatean lizentziatu zen, eta ondoren bertan lan egin zuen.

1980ko hamarkadaren amaieratik erzien mugimendu nazionalean parte hartu zuen. Hogei urtez Erziera Salbatzeko Fundazioaren buru izan zen. 1994an, beste aktibistekin batera, Erzieraren Eguna antolatu zuen lehen aldiz. Gainera, Rasjken Ozks aintzinako jaia berpiztu zuen 1999an. Lehen jaia baino bost egun lehenago, Errusiako agintariek atxilotu zuten.

Hilero bidaiatzen zuen Mordovian zehar hezkuntza ekitaldiak antolatzeko eta erzierazko literatura zabaltzeko. 2012an Finno-Ugriar Herrien Munduko Kongresuan parte hartu zuen.

Herri indigenen zapalkuntzaren inguruko hainbat artikulu idatzi zituen eta deialdi asko egin zituen Errusiako agintariei. Erziak errusiartzeko saiakerak gogor kritikatu zituen.

2019ko irailaren 12an, *inäzor* kargua Syreś Boläeńen esku utzi zuen.

2024ko abuztuaren 22an hil zen, 83 urte zituela

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libournais

**Libournais** Frantziako eskualde natural bat da, Akitania Berrian dagoena, Gironda departamenduaren ipar-ekialdean. Eskualde hau Guyenne girondineren parte da; bere mahastiaren kalitateagatik da ezaguna.

## Kokapena 
Libournais lurralde hauek inguratzen dute:

* Hegoaldean, Entre-deux-mers.
* Mendebaldean, Blayais.
* Iparraldean, Haute Saintonge eta Double.
* Ekialdean, Landais.

## Toponimia 
Libourne hiritik darama izena herrialdeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lorea Etxabe

**Lorea Etxabe** (Pasai Donibane, Gipuzkoa, 2000ko maiatzaren 30a) traineru estropadetako arraunlaria da Donostiako Araun Lagunak taldean, Kontxako Bandera eta Euskotren Liga launa aldiz irabazi ditu, besteak beste.

2024an denboraldi borobila egin zuten txapelketa guztiak irabazita (Gipuzkoakoa, Euskadikoa eta Espainiakoa), eta Ligako bandera guztiak  irabazita. 2025ean ere oso nagusi izan da Arraun Lagunak, Kontxa, Liga, Espainiako txapelketa eta Zarauzko Ikurrina eskuratuz. 

## Arraun lagunen palmaresa 
thumb|280x280px|Arraun Lagunak, 2018an.

#### Kontxako Bandera 
* **Txapelduna (4)**: 2021, 2023, 2024, 2025
* Bigarrena (1): 2019, 2022
* Hirugarrena (1): 2020
* Laugarrena (2): 2017, 2018.
* Sailkapen estropada (3): 2021, 2022, 2024.
* Sailkatua (9): 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024.

#### Emakumezkoen Traineru Liga 
* **Txapelduna (4):** 2021, 2023, 2024, 2025
* Bigarrena (2): 2019, 2022.
* Hirugarrena (2): 2018, 2020.
* Laugarrena (1): 2017
* Gipuzkoako Liga (0): laugarren 2016 eta 2017an.

#### Txapelketak 
* Espainiako Txapelketa (2): 2024, 2025.
* Euskadiko Txapelketa (3): 2021, 2022, 2024.
* Gipuzkoako Txapelketa (3): 2021, 2024, 2025.

#### Gainontzeko banderak 
#### Denboraldiak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Bi etxabetar Arraun Lagunaken: alaba, arraunlaria; aita, entrenatzailea EITB, 2021-08-09
* Arraun Lagunaken traineruko momenturik onenakEITB, 2021-06-10
Hassan Nasrallah

**Hassan Nasrallah**  (arabieraz: حسن نصر الله) (Beirut, 1960ko abuztuaren 31 - Ibidem, 2024ko irailaren 27a) Libanoko erlijiosoa izan zen eta xiismoko Hezbola alderdiaren burua. Nasrallah Israelek Beiruten egindako bonbardaketan hil zuten, Israel eta Libanoren mugako gatazkaren eskalada militarraren baitan (2023-2024). Israelgo armadaren arabera, Hezbolaren egoitza nagusiari egin zioten eraso. Israeldarren esanetan Hezbolaren egoitza «bizileku batzuen azpian» zegoen, Dahiyeh auzoan.

Hezbollah "Jainkoaren Alderdia" -ren sortzaileetako bat izan zen 1982an, eta hasieratik bere zuzendaritza-organoko kide izan zen, "Zazpien Kontseilua". Alderdi-miliziaren idazkaritza 1992an hartu zuen, Israelgo armadak 1992an aurreko buruzagi Abbas al-Musawi hil zuenetik. 

Nasrallah 32 urtez izan zen milizia xiitako idazkari nagusia. Betidanik oso kontziente izan zen Hezbolaren arduradun goren gisa Israelen etsai garbia zela. 2006tik leku sekretuetan bizi zen. Ordutik, jendaurrean oso gutxitan agertu zen, azkena duela hamar bat urte. "Urteetan ez dut telefono mugikorrik edo finkorik erabili segurtasun arrazoiengatik, eta, nahi izanez gero ere, ez lidakete utziko", aitortu zuen joan den maiatzean, barkamena eskatuz bere amaren heriotzean doluminik ezin izan zuelako jaso, ez eta haren hiletara joan ere. Mundu arabiarren oso errespetatua, bere oratoria eta karisma ziren bere tresnarik boteretsuenak, bere zuhurtzia bezain ospetsuak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Hassan Nasrallahen webgunea, hizkuntza desberdinetan.
Thelephora caryophyllea

***Thelephora caryophyllea*** *Thelephoraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Helvella laciniata*, *Helvella caryophyllea*, *Thelephora caryophyllea var. a communis*, *Scyphopilus caryophylleus*, *Thelephora convoluta*.

## Deskribapena 
**Kapela:** 2 cm edo gehiago, larrukara samarra, mehea, hondoratua edo infundibuliformea, zuntzezko-urratua, biguna, eremu zirkular arinekin edo batzuetan uhindua, arre-purpura ilun kolorekoa, isabela kolorekoa, hur kolorekoa, ertza zurixka, erramuskulu estu samarretan banandua.

**Himenioa:** Leuna edo luzetarako zimurtasunaren ondorioz fin-fin urratua, arre-morexka  kolorekoa edo arre-marroi kolorekoa, zurbilagoa eta zurixkagoa ertzerantz.

**Etimologia:** *Caryphyllea* epitetoa grezieratik dator, krabelina esan nahi duen “karyophyllon” hitzetik. Karpoforoaren itxuragatik.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea.

### Nahasketa arriskua 
Krabelin baten antza duten adar urratuak dituen lore irekiaren forma bereizgarria du. Izen zehatza dudarik gabe ondo jarria du.

## Sasoia eta lekua 
Isolatuta edo soropildua baso mistoetan, batez ere urkien azpian, lurzoru belartsuetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Belize, Groenlandia, Islandia, Kanariak, Svalbard, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Kirgizistan, Thailandia, Filipinak, Australia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lucy Christalnigg

**Lucy Christalnigg von und zu Gillitzstein** kondesa (*née* **Bellegarde**; Klingenstein, 1872ko ekainaren 24a - Srpenica, 1914ko abuztuaren 10a) Oskar Christalnigg kondearen emaztea izan zen, karintiar aristokrata eta esloveniar abertzalea.

Austria-Hungariar Monarkiako lehen emakume gidarietako bat izan zen, batzuetan Klagenfurten (gaur egun Austrian) eta beste batzuetan Gorizian (gaur egun Italian) bizi zena. Lasterketetako gidaria ere izan zen; 1907ko *Carinthian Automobil Klubeko* lehen saria Itala auto batean irabazi zuen. Lehen Mundu Gerrako Isonzo frontearen lehen biktima bihurtu zen, *Landsturmer* zaindariek tirokatu zutenean (beharbada oker) 1914ko abuztuaren 10ean, Srpenicako kontrol postu batean (Bovec inguruan), Gurutze Gorriko misio batean zegoela.

Bere istorioa ahaztua izan zen neurri handi batean, eta 2014an berreraiki zuen Nello Cristianinik *The Last Summer* liburuan. Geroztik, bere istorioa telebista eta egunkariek iragarri dute, eta 2015ean bigarren izan zen Klagenfurteko *Kleine Zeitungek* Saint Veit herriko kale berri baten izena aukeratzeko antolatutako lehiaketa batean.

St. Michael am Zollfelden lurperatuta dago, Austrian. Monumentu bat dago bere heriotzaren lekuan, Srpenican, eta Capodistria TV-ko dokumental batek bere istorioa kontatzen du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thelephora palmata

***Thelephora palmata*** *Thelephoraceae* familiako onddo espezie bat da.

Sinonimoak: *Clavaria palmata*, *Clavaria tomentosa*. *Merisma palmatum*, *Merisma foetidum*, *Phylacteria palmata*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** Tentea, zuhaixkara, 3 eta 10 cm bitarteko garaierakoa, enbor sinplearekin, desberdina, adar tente ugaritan banatua, azpi-biribildua, arre-more kolorekoa, gero marroi zikin kolorekoa, mutur lautuarekin, kuneiformea edo lineala, osoak edo finbriatuak, zurixkak.

**Haragia:** Usain higuingarriarekin, kirats ezaugarri oso bizi eta iraunkorrarekin.

**Etimologia:** *Palmata* epitetoa latinetik dator, adarkatua, palmaren itxuran esan nahi duen “palmatus” hitzetik. Bere adarren formagatik.

## Jangarritasuna 
Ez da jangarria.

### Nahasketa arriskua 
Usain oso handi  eta desatsegina dario, simaur usain gisa definitua, eta horregatik bakarrik ondo ezagutzen da.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenaren amaieran. Pinuen basoetako eremu hezeetan.

### Banaketa eremua 
Kanada, Alaska, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Costa Rica, Kolonbia, Europa, Errusia, Himalaiako eremua, Hego Korea, Japonia, Taiwan, Australia, Aljeria.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido 2,4,5-triklorofenoxiazetiko

**Azido 2,4,5-triklorofenoxiazetikoa** edo **2,4,5-T** konposatu organiko aromatikoa da, C6H2Cl3OCH2COOH formula duena azido karboxilikoen familiakoa. Halaber, auxina sintetikoa da. Kolore arre zurbileko solidoa da.

Herbizida eta defoliante gisa erabilpen zabala izan zuen nekazaritzan harik eta 1970eko hamarkadan erabilera mugatu zen arte bere toxikotasuna medio. 2004ean Rotterdamgo Hitzarmenak bere produkzioa, erabilera eta komertzializazioa debekatu zuen.

## Sintesia 
Azido 2,4,5-triklorofenoxiazetikoa 2,4,5-triklorofenola azido kloroazetikoarekin erreakzionaraziz sintetizatzen zen. Sintesi-prozesuan 2,3,4,7-tetraklorodibentzo-p-dioxina (TCDD) ere lortzen da ez-purutasun gisa. Horren proportzioa prozesuaren tenperaturaren menpe izango da. TCDD poluitzaile organiko iraunkorra eta oso toxikoa da.

## Erabilera 
Nekazaritzan usatua izateaz gain, gerra-egoeratan ere baliatu da. Izan ere, azido 2,4-diklorofenoxiazetikoarekin 1:1 proportzioan nahasturik Vietnamgo Gerran (AEBk) eta Malaysiar Emergentzia (Erresuma Batuak) erabilitako agente laranja izenekoa osatzen du. Horren erabilerak milaka biktima eragin zuen Vietnamen, tartean malformazioekin jaiotako umeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Azido 2,4-diklorofenoxiazetiko

**Azido 2,4-diklorofenoxiazetikoa** edo **2,4-D**  konposatu organiko aromatikoa da, Cl2C6H3OCH2COOH formula duena azido karboxilikoen familiakoa. Halaber, auxina sintetikoa da. Kolore zurixkako solidoa da.

Erabilera zabaleko herbizida da belar gaiztoak kontrolatzeko usatzen dena. 1946an merkaturatu zen lehen aldiz. Europar Batasunean onartuta dago bere erabilera.

## Sintesia 
Azido 2,4-diklorofenoxiazetikoa 2,4-diklorofenola azido kloroazetikoarekin erreakzionaraziz sintetizatzen da.

## Erabilera 
Nekazaritzako herbizidan askoren osagaietako bat da. Alabaina, gerra-egoeratan ere baliatu da. Izan ere, azido 2,4,5-triklorofenoxiazetikoarekin 1:1 proportzioan nahasturik Vietnamgo Gerran (AEBk) eta Malaysiar Emergentzian (Erresuma Batuak) erabilitako agente laranja izenekoa osatzen du. Horren erabilerak milaka biktima eragin zuen Vietnamen, tartean malformazioekin jaiotako umeak.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Landais

**Landais** (okzitanieraz *lo Landés* ) Frantziako eskualde natural bat da Akitania Berrian dagoena, Dordoina departamenduaren hego-mendebaldean.

## Geografia 
### Kokapena 
Eremu natural hori Mussidan eta Montpon-Ménestérol hirien hegoaldean dago, eta Bergerac eta Port-Sainte-Foy hirien iparraldean. Iparraldeko muga Isle ibaiak osatzen du. Hegoaldeko muga Dordoina baino kilometro batzuk lehenago dago. Mendebaldean, Landaiseko basoak Gironda departamenduko zenbait udalerri hartzen ditu. Batez ere basoek eta zakardiek osatzen dute, hortik datorkio izena (zakardi frantsesez *lande* da), eta Crempse eta Eyraud ibaiek ureztatzen dute.

Ondoko eskualde naturalak hauek dira: 

* iparraldean, Double,
* Périgord central ekialdean,
* hegoaldean, Bergeracois eta Pays de Vélines lurraldea,
* mendebaldean, Libournais.

Landaisek erkidegoarteko bat kalifikatzen du: Isle Double Landais komunen erkidegoa.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Sourzac_les_Combes_près_Redondie.JPG|link=Fichier:Sourzac_les_Combes_près_Redondie.JPG|alt=La forêt du Landais à Sourzac.|Sourzac-eko Landais basoa.
Fitxategi:Lunas_(24)_forêt_Landais_depuis_Alix.JPG|link=Fichier:Lunas_(24)_forêt_Landais_depuis_Alix.JPG|alt=La forêt du Landais à Lunas.| Landais basoa Lunasen .

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
The Da Vinci Code

***The Da Vinci Code***, , Dan Brown estatubatuar idazlearen misteriozko thriller eleberri bat da. 2003ko martxoaren 18an Doubleday argitaletxean argitaratua izan zen.

Robert Langdon protagonista duen Dan Brown idazlearen bigarren eleberria da, lehena *Angels & Demons* (2000) da.

Argitaratu eta berehala mundu osoko irakurleen artean jorratzen zituen gai esoterikoengatik ospea bereganatu zuen, idazleak eta eleberrian agertzen diren kontzeptuen defendatzaileek Eliza Katolikoaren agintariekin hika-mika ere sortu zuen, 59 hizkuntzetara itzulia izan eta 79 milioi aletik gora saldu ziren.

## Argumentua 
Robert Langdon estatubatuar unibertsitate irakaslea eta sinbologian adituak gauaren erdian telefono dei bat jasoko du, Louvre museoko kontserbatzailea egoera bitxian eraila izan da eta gorpuaren aldamenean mezu zifratu misteriotsu bat ageri da. Langdon ikertzen hastean Leonardo Da Vinci italiar genioaren artelanetara daramaten arrastoak topatuko ditu, hauek betez denon bistan egon srten, Da Vincik buruargiz ezkutatu zituen. 

Langdoni Sophie Neveu frantziar kriptologos elkartuko zaio, Louvre museoko kontserbatzailearen hiloba, eta biek hura Siongo Prioretxea deritzon elkarte sekretuko kidea zela jakingo dute, mendeetan zehar kideen artean jakintza handiko pertsona nabarmenak egon dira, tartean Isaac Newton, Botticelli, Victor Hugo edota Da Vinci bera, guzti hauek Eliza Katolikoaren dogma kolokan jar dezaken benetazko istorio baten dekretua harrigarria gordetzen ahalegindu dira.

## Filma 
* *The Da Vinci Code* (2006)

## Kanpo estekak
Angels & Demons (argipena)

Angels & Demons izenburuak honako adiera ezberdinak eduki ditzake:
    
* Angels & Demons (2000) - Dan Brown idazleak idatzitako eleberria.
* Angels & Demons (filma) - Ron Howardek zuzendu eta Tom Hanks antzezle nagusitzat duen 2009ko filma.
Alfold

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Surrey konderrian.

2011n 1.059 biztanle zituen.
Gulbahar Haitiwaji

**Gulbahar Haitiwaji** (Yining, 1966ko abenduaren 24a) uigur jatorriko txinatar autobiografoa da, 2016tik 2019ra uigurren birhezkuntza-esparru batean preso egon zena eta gaur egun Frantzian bizi dena. 

## Bizitza 
Gulbahar Haitiwaji 1966ko abenduaren 24an jaio zen Yiningen, Xinjiang eskualdean. Ingeniaritza ikasi zuen. Kerim Haitiwajirekin ezkondu zen eta harekin batera lan egin zuen Karamayko Petrolio Konpainian, eskualdeko iparraldean dagoen hiri handi batean. 2006an, Txinak uigurren aurkako errepresioa areagotu eta lanpostu askotan sartzea debekatu zienean, Haitiwaji familia Frantziara joan zen eta bertan asilo politikoa lortu zuen.

2016ko azaroaren 19an, Gulbahar Haitiwaji hamar urtez Frantzian bizi zen bitartean, Boulogne-Billancourten, haren enpresaburu ohiak Xinjiangera itzultzeko eskatu zion erretiroarekin lotutako arazoak konpontzeko. 2016ko azaroaren 25ean Karamayra joan zen hegazkinez. Bost egun geroago, poliziak atxilotu zuen hasierako galdeketarako eta pasaportea kendu zion, herrialdetik irtetea debekatuz. 2017ko urtarrilaren 20an, terrorismoa leporatu zioten. Politikan sekula interesatu ez zaiola dioen arren, Gulbaharrek sei hilabete eman zituen espetxean, beste hogeita hamar bat emakume uigurrekin batera, eta han tortura fisikoak eta psikologikoak jasan zituen.

2017ko ekainaren 9an, hainbat astez preso egon ostean, presoen lan esparru batera («eskola» deiturikora) eraman zuten. Behartutako asimilazio honek uigurren kulturako kidetasun sentimendu oro kontzientziatik kentzea zuen helburu.

Urtean bitan derrigorrezko txertoak ere jartzen zizkioten, ofizialki gripearen aurkakoak, baina Haitiwaji azkar konturatu zen emakume gazte batzuek ez zutela hilekorik izaten. Frantziara itzuli zenean bakarrik jakin zuen emakume uigurrek behartutako esterilizazioa jasan zutela.

2021eko urtarrilaren 13an, Rozenn Morgatekin elkarlanean idatzitako *Rescapée du goulag chinois* autobuografia kaleratu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chobham

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen udalerri bat da, Surrey konderrian.

2011n 3.799 biztanle zituen.

## Herritar ezagunak 
* Peter Gabriel (1950-), musikaria.
Churt

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Surrey konderrian.

2011n 1.202 biztanle zituen.
Dormasland (Surrey)

**Dormansland**, Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Surrey konderrian.

2011n 1.931 biztanle zituen.
Britannia Music Hall

**Britannia Music Hall**, gerora **The Panopticon** edo **The Britannia Panopticon** izenez ezaguna, Eskoziako Glasgow hirian dagoen musika areto bat da, Trongate kalean.

1859ko abenduaren 25ean inauguratu zen eta oraindik martxan jarraitzen duen munduko music hall areto antzinakoenetako bat da.
Tron antzokia

**Tron antzokia**, Eskoziako Glasgow hirian dagoen musika areto bat da, Trongate kalean.

Berez eraikina XVI. mendean eliza bezala eraikia izan zen. 1981eko maiatzaren 10ean antzoki gisa insuguratu zen.

## Kanpo estekak
* Webgune ofiziala
Daniel Lyubomirov

**Daniel Lyubomirov Hvoynev** (Gotse Delchev, Bulgaria, ) bulgariar jatorriko nafar futbolaria da. 

## Biografia 
Aurrelari moduan jokatzen du. Gurasoak Bulgariarrak ditu. Bertan jaioa, 2 urte besterik ez zuela heldu zen Iruñara bizitzera.  2022ko udan Alavesek fitxatu zuen Txantreatik.

## Kirol ibilbidea 
*2025ko Ekainaren 30ean eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Transfermarkt
Yasemin Anagöz

**Yasemin Anagöz** (Esmirna, 1998ko urriaren 14a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 2016ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 2020ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Izzet Avcı

**Izzet Avcı** (1949ko urtarrilaren 1a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 1984ko  Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko  Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Özcan Ediz

**Özcan Ediz** (1974ko uztailaren 27a) arkularia da. Turkia ordezkatu zuen 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alba Planas

**Alba Planas Menchén** (Madril, 2000ko irailaren 10a) madrildar aktorea da. Ezaguna egin zen *Skam España* telesailean Eva Vázquez Villanueva pertsonaia egin zuenean. Aurretik, 2017an, *Centro médico* telesailean agertu zen.

## Bizitza 
Alba 7 urterekin hasi zen interpretazio eskolak ematen, arte eszenikoen eskola ezberdinetan trebatuz. 

### Altore ibilbidea 
Interpretazioaren munduan egin zituen lehen urratsak antzerkian paper txikiak eta Julio Medemek zuzendutako *El árbol de la sangre* filma izan ziren. Bertan, Ursula Corberó edo Álvaro Cervantes aktoreekin filmatu zuen. 

Gero, nerabe askoren artean aukeratu zuten Evaren papera egiteko *Skam Españ*a telesailean. Telesail horretan Eva Vazquez Villanueva pertsonaia izan zen, protagonista nagusia telesailaren lehen denboraldian, eta ondorengo denboraldietan ere protagonista izan zen, 2020an telesaila bukatu zen arte. 

2021ean, Starzen Espainiako lehen telesail originalean jardun zuen: *Express*, Maggie Civantos eta Kiti Mánverrekin batera. Urte bereko maiatzean, Prime Videok eta Mediaset Españak ekoitzitako *Días mejores* telesaileko zerrendaburua izan zen, eta, bertan, Graciren papera egin zuen.

2023ko udan, Prime Videok Paula Ortizek zuzendutako *La virgen roja* film luzearen protagonista izango zela zabaldu zuen, Hildegart Rodríguez Carballeiraren bizitzaren inguruan, pertsonaia nagusiaren papera eginez Najwa Nimri, Aixa Villagrán, Patrick Criado eta Pepe Viyuelarekin batera.  

## Filmografia 
### Telebista 
### Zinea 
### Film laburrak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Leticia Sánchez Ruiz

**Leticia Sanchez Ruiz** (Oviedo, Asturias, 1980ko ekainaren 2a) asturiar kazetaria, narratiba irakaslea eta eleberrigilea da. Zenbait literatura sari jasotakoa da, *Los libros luciérnaga* lanarekin Emilio Alarcos Llorach Nazioarteko IX. Eleberri Saria, esaterako.

Literaturan lagun eta eragile izan ditu haurtzaroan Maria Gripe eta Michael Ende, nerabezaroan Boomeko idazleak (betiko gelditu zaizkidanak), eta une horretatik aurrera zerrenda erraldoia, poliglota (baina batez ere espainola nabarmenduz), multitematikoa eta txoriburu samarra egiten da.

### Idazle ibilbidea 
2004an hasi zuen bere ibilbide literarioa, bere lehen lehiaketa irabazita. 

## Lanak 
Besteak beste, liburu hauek argitaratu ditu:

### Eleberriak 
* *Los libros luciérnaga.* Algaida. 2009
* *El Gran Juego.* Algaida. 2011
* *Cuando es invierno en el mar del Norte.* Pez de Plata. 2018.
* *La biblioteca de Max Ventura.* Pez de Plata. 2020.
* *Los detectives perdidos.* Pez de Plata. 2022.

## Saiakera 
* *Fragmentos del mapa del tesoro*. Pez de Plata. 2024.

## Arriskuen bulegoa seriea 
#### Jorge Salvador Galindorekin batera idatzia 
* *Djuna y Soriano en La carretera del infierno*. Eolas. 2022
* *Djuna eta Soriano El trampolín de la muerte filmean*. Eolak. 2022.

### Antzerkia 
* *Hermanas* (*En esa casa pasan cosas*). 2018

### Antologia eta liburu kolektiboetan parte hartzea 
* *Anatomías del Antiguo*. Ediciones Pata Negra. 2017
* *7Siete*. Trabe. 2019.
* *Amanece en Oviedo*. Turbulencias. 2020.
* *Infinito*. Trabe. 2022.
* *Ulises redux*. Luna de abajo. 2022.

## Sariak eta aintzatespenak 
* 2004ko Eleberri Laburren Literatur Tetrada Saria, *El precio del tiempo* lanarekin.
* Emilio Alarcos Llorach Nazioarteko Eleberri Saria 2009an, *Los libros luciérnaga* lanarekin.
* 2011ko Sevillako Gazte Ateneoa, *El Gran Juego* lanarekin.

* 2019ko Cubelles Noir saria, *Cuando es invierno en el mar del Norte* lanarekin.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marta Pujol Ferrusola

**Marta Pujol i Ferrusola** (Bartzelona, 1959) bartzelonar arkitektoa da. Pujol Ferrusola ahizpak ditu Mireia eta Marta, nebak Jordi, Oriol, Oleguer, Pere eta Josep. 

### Pujolen polemika 
Polemikaz inguratu zen aitaren lana, Kataluniako Generalitatearen hainbat enkargu jaso zituela eta. Marta Pujolek onartu zuenez, 1988 eta 1997 artean, bere aita Jordi Pujol Kataluniako presidente zenean, Generalitatearen hamabi mandatu kateatu zituen arkitekto gisa proiektuak bultzatzeko, eta horietatik bakarra, azkena, lehiaketa baten bidez izan zen, nahiz eta prozesu mugatu batean.

Kataluniako Parlamentuko oposizioak zalantzan jarri zuen haren eta Pere nebaren presentzia 1990eko hamarkadan aitak atzerrira egindako bidaia ofizialetan.

## Aintzatespenak 
* 1982an Sant Sadurní d'Anoiako Cavaren Kofradiak izendatutako lehen «cava erregina» izan zen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nee Barros

**Nee Barros Fernández** (Ourense, 2002ko abenduaren 19a) galiziar idazle, youtuber, musikari, LGBT ekintzaile eta hizkuntza aktibista da.

## Bizitza 
thumb|Sica Romero, Nee Barros eta Diana Kurich Pontevedrako Liburu Jaialdian
Nee Barros Ourensen jaio zen, baina Pontevedrako probintziako Marín herrian hazi zen eta 2018tik 2020ra Pontevedrako Frei Martín Sarmiento BHIn ikasi zuen. Idazle ibilbideaz gain, literatura zabaltzen du Interneten, batez ere YouTubeko *Neeumatiko* kanalaren bitartez. Kanal horretan, gomendio literarioak eta idazlanen analisiak partekatzen ditu eta LGBTIQA+ aktibismoan parte hartzen du, eta 2021ean Kalitate Linguistikoaren saria jaso zuen Youtubeir@s lehiaketan. Gainera, Froalla musika taldean abesten eta baxua jotzen du.

Literaturari dagokionez, oso gaztetatik jaso du errekonozimendua Lingua de Namorar (2018, 2019 eta 2020), Prensa-Escuela (2018) eta Concello de Curtis (2019) ipuin lehiaketetan, besteak beste. 2022an María Victoria Moreno saria irabazi zuen *Nom estamos quebrades* lanarengatik.

Nee Barros pertsona ez-bitarra da eta *elu* izenordain neutroa erabiltzen du galizieraz.

## Lanak 
* *A metamorfose forzada ou xuízo nun acto* (2019)
* *19 poemas para um VÍRUS-19* (2020)
* *Identidade. A normalidade do non-común* (2021)
* *Nom estamos quebrades* (2023)

### Lan kolektiboak 
* *Tes cinco minutos #1* (2021)
* *21 poetas do século XXI* (2021)
* *Alguén nos lembrará. Antoloxía de relatos LGBTIQA+* (2023)
* *Guia de Linguagem Não Binária* (2026)

### Itzulpenak 
* Alice Oseman. *Heartstopper* (2024)

## Sariak 
* 2018: Prensa-Escuela mikroipuin lehiaketaren saria
* 2018: Lingua de Namorar (A kategoria)
* 2018: CUAC FM Irrati Fikzio Saria
* 2018: Pontevedrako Gobernuaren Ordezkaritzaren genero-indarkeriaren aurkako lehiaketaren saria
* 2019: Pontedeumeko ipuin-lehiaketaren saria
* 2019: Curtisko Udalaren ipuin laburren lehiaketaren saria (A kategoria)
* 2019: Lingua de Namorar (A kategoria)
* 2019: Ben Veñas Maio poesia lehiaketaren saria
* 2020: Lingua de Namorar (A kategoria)
* 2020: Real Academia Galega eta PuntoGalen mikroipuin lehiaketaren saria (gazte kategoria)
* 2020: Ben Veñas Maio poesia lehiaketaren saria
* 2022: María Victoria Moreno gazte literaturako saria

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Riseley (Berkshire)

**Riseley** Wokingham autoritate unitarioan dagoen herria da, Ingalaterran (Erresuma Batua). 

## Kokapena 
Ingalaterrako hego-ekialdeko eskualdearen hegoaldean dago, Berkshire konderrian, Londresko mendebaldean.

## Biztanleria 
Herri txikia da. 2016an 620 biztanle zituen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Headley (Surrey)

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Surrey konderrian.

2011n 643 biztanle zituen.
Beeston (Bedfordshire)

**Beeston**, Ingalaterrako erdialdean dagoen herri bat da, Bedfordshire konderrian.

2016an 781 biztanle zituen.
Chalton (Bedfordshire)

**Chalton**, Ingalaterrako erdialdean dagoen udalerri bat da, Bedfordshire konderrian.

2011n 554 biztanle zituen.
Batzar Konstituziogileko kideen batzordea

**Batzar Konstituziogileko Kideen Batzordea** (errusieraz: *Комителеноч Предителеного собранич*) Samaran (Errusia) 1918an boterean egon zen gobernu antiboltxebikea izan zen, 1917-1922/1923ko Errusiako Gerra Zibilaren testuinguruan. 1918ko ekainaren 8an eratu zen, Txekoslovakiar Legioak hiria okupatu ondoren.

## Izena 
Errusieraz, komiteak *Комититеч леноч Уредителеного собранич* zuen izena. Handik lehen eta hirugarren hitzen hasierako kontsonanteek, **Komuch** bezala transkribaturiko **Комуч** eman zioten, komitearen laburdura-izen gisa.

## Historia 
Komuch-ak bere burua Errusiako agintari goren izendatu zuen, aldi baterako Errusiako Batzar Konstituziogilearen izenean, interbentzionistek eta Mugimendu Zuriak okupatutako lurraldean, batzar berri bat deitu arte. Hasiera batean, Komuch bost iraultzailek osatzen zuten: Vladimir Vol 'skii (presidentea), Ivan Brushvit, Prokopiy Klimushkin, Boris Fortunatov eta Ivan Nesterov, boltxebikeek desegin zuten Batzar Konstituziogileko kide ohiak. Beste bi kide, N. Shmelev eta V. Abramov, Koamoek igorritako adierazpen batean aipatzen dira, askatasunak berrezarri eta oinarrizko printzipioak ezartzen zituztenak. Bere organo exekutiboa "Departamentu Buruen Kontseilua" zen, Yevgeny Rogovskik zuzendua.

Txekoslovakiar Legioaren laguntzarekin boterea eskuratu ondoren, Komuch-ak hainbat askatasun demokratikoren "berrezarpena" iragarri zuen. Zortzi orduko lanaldia ezarri zen, eta lantegietako eta lantegietako batzordeak (*fabzavkomy*, "fabrichno-zavodskiye komitity" hitzetatik eratorria) eta sindikatuak baimendu ziren, baita langileen eta nekazarien biltzarrak eta hitzaldiak ere. Sobietar Batasuneko dekretuak indargabetu egin ziren, eta industria eta finantza establezimendu guztiak lehengo jabeengana itzuli ziren, enpresa pribatua bilatzeko askatasunarekin batera. Hiriko dumak, zemstva eta beste udal erakunde batzuk ere berrezarri zituzten.

Lurren sozializazioari ekin gabe, Komuch-ak lurjabeei  aukera eman zien konfiskatutako lurrak nekazariengan berreskuratzeko eta 1917ko neguko uztak biltzeko. Espedizioak bidali ziren Errusiako landa eremuetara lurjabeak, kulakak eta euren ondasunak babesteko eta, geroago, Komucheko Herri Armada antolatzeko ("Herri Armada" bezala ezagutua).

Vladimir Kappel jeneralak behin-behineko gobernua eta beste erakunde batzuk desegin zituen 1918ko azaroan, Alexander Koltxak almirantearen estatu-kolpearen ondoren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Wokingham udalerria

**Wokingham** autoritate unitarioan da Londres mendebaldean, Hego-ekialdeko Ingalaterra eskualdean.

## Herriak 
Hauek dira:
* Arborfield Cross 764 biztanle 
* Arborfield Garrison 2604  
* Charvil 3165  
* Finchampstead 638  
* Hurst 1324  
* Knowl Hill 954  
* Riseley 620  
* Spencers Wood 4793  
* Swallowfield 644  
* Twyford 7620  
* Wargrave 2776  
* Wokingham 45&thinsp;630  
* Woodley 36&thinsp;751

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Reginalden Dorrea

**Reginalden Dorrea** (irlandesez, *Túr Raghnaill;* ingelesez, ''Reginald's Tower'' ) harrizko dorre zirkular bat da, Waterford hirian dagoena, Triangelu Bikingo historikoa esaten den auzo eta ingurunearen mutur batean, itsasadarreko kaien ondoan. Eraikin hau monumentu nazionala da Irlandan.  

13. mendearen hasieran eraiki zen hiriaren defentsaren baitan. Bere hedapeneko zatiak XV. mendekoak dira. Historikoki, txanpo-etxe, kartzela eta biltegi militar gisa ere erabili da. Zaharberritu egin da eta 21. egun turistentzako bisitagarri da, erakusketak egoten direlarik bertan. 

Dorrearen ondoan, ontzi bikingo berregin bat ezarri dute, Vadrafjordr izenekoa (bikingoek hiriari jarri zioten izena da hori). Roskildeko (Danimarka) ontzi bikingoen eran egindako 10 metroko luzerako kroskoa du, eta 2012an uretan jarri zuren Waterfordeko eskulangile batzuen lanaren ondoren. Ondoren, dorrearen ondoan jarri zuten. 
erdian|thumb|480x480px|Vadrafjordr erreplika, dorrearen ondoan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Triangelu Bikingoa

**Waterford**eko **Triangelu Bikingoa** Waterford hiriko kultura eta ondare historikoaren parte den ingurune eta auzoa. Bikingoek fundatu zuten hirian, esparru hau harresi batek inguratu duela 1.000 urte, eta haien barruko formak hiruki itxura duelako deitzen zaio horrela. Triangeluaren barruan ondare eta kultura baliabideak daude, hala nola Reginald Dorrea, Erdi Aroko Museoa eta Gotzainaren Jauregia. 

Eraikin hauen artean, puntu neuralgikoa Reginald Dorrea da, triangeluaren ekialdeko erpinean. Dorrearen ondoan, ontzi bikingo berregin bat ezarri dute, Vadrafjordr izenekoa (bikingoek hiriari jarri zioten izena da hori). Roskildeko (Danimarka) ontzi bikingoen eran egindako 10 metroko luzerako kroskoa du, eta 2012an uretan jarri zuren Waterfordeko eskulangile batzuen lanaren ondoren. Ondoren, dorrearen ondoan jarri zuten.

The Mall kaleak markatzen du triangeluaren aldeetako bat, eta han da Thomas Francis Meagherren monumentu bat, kale horretako eraikin batean, 33. zenbakiko Tone Confederate Club delakoan, erakutsi baitzen lehen aldiz 1848an Irlandako hiru koloreko bandera, Meagherrek diseinatua.

[erdian|thumb|380x380px|Hiriko [Erdi Aroko Museoa (Waterford)|Erdi Aroko Museoan, Waterfordeko harresien modeloa: goian eskumatan ikusten den hirukia da Triangelu Bikingoa.]]

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Waterfordeko Udaletxea

**Waterfordeko Udaletxea** (; ingelesez City Hall of Waterford) The Mall kalean dago, Waterforden (Irlanda) dagoen udaletxe eraikuntza da. Waterford hiriko eta Konderriko kontseiluko bi zentro administratiboetako bat da.

Hirirako bilkura-toki eta antzerki areto gisa enkargatu zuten eraikina.  John Robertsek diseinatu zuen estilo neoklasikoan, pintatutako errendatze-akaberarekin eraiki zen eta 1783an osatu zen. Aukeratutako lekuak hiriko Erdi Aroko harresiaren sekzioak zituen, 1150 ingurukoak, Waterfordeko Triangelu Bikingoko ekialdeko aldearen parte. 

## Udalaren sinboloak 
Hiriko udal agintaritzaren zenbait sinbolo erakusgarri daude eraikinean.

Fitxategi:Waterford_walking_tour_-_City_Hall_plaque_-_Mayors_list_-_geograph.org.uk_-_1636731.jpg|Waterfordeko alkateak 1284tik 1553ra, plaka banarekin izendatuak.
Fitxategi:Symbols of Waterford 05.jpg|Aginte-makila, Thomas Meagher alkatearena (1842-1845).
Fitxategi:Symbols of Waterford 04.jpg|Aginte-lepokoa, 1813-2003 tarteko alkateen aipuekin, ordezkatua harrezkero zilarrezko modelo sinpleago batekin.
Fitxategi:Symbols of Waterford 02.jpg|Alkatearen besaulkia.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Grayshott

'''''', Ingalaterrako hego-ekialdean dagoen herri bat da, Surrey konderrian.

2011n 2.413 biztanle zituen.

## Herritar nabarmenak 
* [[Colin Firth] (1960-), aktorea
Arde Bogotá

**Arde Bogotá** rock alternatiboaren Espainiako musika talde bat da, Cartagenan (Murtzia), 2017an sortutakoa. Bere musika ekoizpen zainduek eta soinu-intentsitate handiek definitzen dute; abestien letrak indartsuak dira, sentimendu karga handikoak.

Bere estudioko bigarren albuma, *Cowboys de la A3*, 2023an argitaratua, Espainiako salmenta-zerrenden 3. zenbakian sartu zen zuzenean. Urte berean, 2023ko Grammy Latinoetan bi saritarako izendatuak izan ziren, Rock Disko Onenaren eta Rock Abesti Onenaren kategorietan, eta Urteko Musika Fenomenoaren Ondas Saria jaso zuten.

## Taldekideak 
* Antonio García - Ahotsa eta gitarra
* Dani Sánchez - Gitarra
* Pepe Esteban - Baxua
* José Ángel Mercader - Bateria eta perkusioa

## Diskografia 
### Estudio albumak 
* 2021: *La Noche*
* 2023: *Cowboys de la A3*

### EPak 
* 2020: *El tiempo y la actitud*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Arde Bogotá Youtuben.
* :Webgune ofiziala.
Bruzac gaztelua

**Bruzac gaztelua** Frantziako gaztelu bat da, Saint-Pierre-de-Côle udalerrian dagoena, Dordoina departamenduan, Akitania Berria eskualdean.

Aurri egoeran, elkarren ondoan dauden bi gaztelu zaharrek osatzen dute. Bere azpian doi-doi isurtzen den Côle harana da nagusi.

Gaztelua bisitagarria da.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Saint-Pierre-de-Côle_château_Bruzac_(30).JPG|link=Fichier:Saint-Pierre-de-Côle_château_Bruzac_(30).JPG|alt=Les ruines de Bas-Bruzac|Bas-Bruzac-eko hondakinak
Fitxategi:Saint-Pierre-de-Côle_château_Bruzac_(4).JPG|link=Fichier:Saint-Pierre-de-Côle_château_Bruzac_(4).JPG|alt=L'intérieur de la tour de Bas-Bruzac|Bas-Bruzac dorrearen barrualdea
Fitxategi:Saint-Pierre-de-Côle_château_Bruzac_(27).JPG|link=Fichier:Saint-Pierre-de-Côle_château_Bruzac_(27).JPG|alt=Les ruines de Haut-Bruzac|Haut-Bruzac-eko hondakinak
Fitxategi:Saint-Pierre-de-Côle_château_Bruzac_(15).JPG|link=Fichier:Saint-Pierre-de-Côle_château_Bruzac_(15).JPG|alt=L'emplacement de l'ancien pont-levis de Haut-Bruzac|Haut-Bruzac-eko zubi altxagarri zaharraren kokapena

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Hego Koreako 1946ko Udazkeneko Altxamendua

**Hego Koreako 1946ko Udazkeneko Altxamendua**, **1946ko Daeguko 10.1 Altxamendua** ere deitua (Hangul: 대구 10·1 사건; Hanja: 大邱 10·1 事件), Hego Koreako nekazarien altxamendu bat izan zen, Ameriketako Estatu Batuetako Armadaren Koreako Gobernu Militarra egiten ari zen politiken aurka eta Koreako Herri Errepublika osatzen zuten herri batzordeen boterea berrezartzearen alde. Altxamenduak **Daeguko Istiluak** edo **Daeguko Erresistentzia Mugimendua** izena ere hartzen du batzuetan. Hego Koreako Egiaren eta Adiskidetzearen Batzordeak izen neutroa erabiltzen du, **Daeguko Urriko Gertakaria**.

Altxamenduaren aurretik, Koreako Greba Orokorra egin zen irailean, eta 250.000 langilek baino gehiagok parte hartu zuten. Greba AEBko gobernu militarrak legez kanpokotzat jo zuen eta poliziak grebalariei eraso egin zien. Urriaren 1ean, Poliziak grebalarien protesta bat tirokatu zuen Daegun, eta trenbideko langile bat hil zuen, Kim Yong-Tae izenekoa. Hurrengo egunean, milaka manifestarik, tartean eskola eta unibertsitateetako ikasleek, hiriko kaleetan zehar eraman zuten gorpua, nahiz eta poliziak haiek atxilotzeko ahaleginak egin. Greba, orduan, Udazkeneko Altxamendua (edo Daeguko 10.1 Altxamendua) bihurtu zen, orokorragoa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonnetie gaztelua

**Bonnetie gaztelua** Frantziako Dordoinako Sarliac-sur-l'Isle udalerriko gaztelu bat da .

Bonnetie gaztelua Isla ibaiaren ezkerreko ertzean dago, Sarliac-sur-l'Isle hiriaren ipar-ekialdean. Alboetan bi dorre karratu dituen etxe bat da. Hegoaldean, XVII. mendeko usategi bat gorde da.

1947tik dago monumentu historikoen zerrendan, bere dorreetako bat dela eta. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Libournaiseko ardo

**Libournaiseko ardoa** Bordeleko ardoaren eskualde bat da. Mahasti zabal hori hegoaldean Dordoinak mugatzen du, ekialdean eta iparraldean Gironda departamenduaren mugek, mendebaldean Islek.

Eskualde honek ardo beltzak ekoizten ditu nagusiki, eta ospe handiko mahatsondo klasifikatu ugari eta kontsumitzailearentzat eskuragarriagoak diren Château-ak eta upategiak biltzen ditu. 

## Historia 
Libourneko portua, Bordelekoarekin lehiatu gabe, ardoak kargatzeko tokia izan zen 1270ean Libourne hiria sortu zenetik: bastide bat Ingalaterrako Eduardo I.ak sortu zuen, gabarratik hara datozen upelekin itsas zabaleko ontzien zama babesteko, Dordoina eta Isle jaitsiz.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fernando Fernández de Cordóbaren gobernua

Fernando Fernández de Córdoba y Valcárcel, Mendigorriko II. markesa bezala ezaguna, XIX. mendeko espainiar militar eta politikari nabarmena izan zen. Bere gobernua laburra baina esanguratsua izan zen. Espainiako Ministroen Kontseiluko presidente izan zen 1854ko uztailaren 17tik 18ra, krisi iraultzailearen erdian.

Bere karreran zehar, Gerrako ministro ere izan zen hainbat aldiz, eta Elisabet II.aren aldeko sutsua izan zen. Hala ere, 1868ko mugimendu iraultzailearekin bat egin zuen, erregearen erregealdiari amaiera eman ziona. Gainera, biziarteko senataria izan zen eta bere garaiko espainiar politikan parte-hartze nabarmena izan zuen.

## Kabinetea
Bed and breakfast

[thumb|260x260px|Gosaria *Bed and Breakfast* batean [Quebec Hiria|Quebec Cityn, Kanadan]]
***Bed and breakfast*** edo bere forma laburtuan **B&B** edo **BnB** prezio moderatuak eskaintzen dituen hotel-establezimendua da. Ingelesezko esamolde bat da, eta 'ohea eta gosaria' esan nahi du.

B&B kontzeptua Europan sortu zen, baina 1960ko hamarkadan Ameriketako Estatu Batuetan sartu zen, eta gaur egun mundu osoan da ezaguna. Funtsean, ostatu xumea da, hamar gela baino gutxiago dituen etxe batean, eta zaharberritu edo egokitu egin dute horretarako. Familia giroa eta etxeko giroa ditu ezaugarri, ohikoa baita B&B-ko jabeak etxe berean bizitzea.

Modu merkean bidaiatu eta leku batean denbora gutxi egon nahi duten turistek erabiltzen dute ostatu mota hau.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Turn Me On (filma)

***Turn Me On*** Michael Tyburski estatubatuar zinema zuzendariaren komedia erromantiko distopikoa da. Donostiako Zinemaldia 2024an Gazteria Saria eskuratu zuen.

## Sinopsia 
Egunero pilula bat hartzeari esker giza emozioen eragozpenak desagerrarazi dituen komunitate batean, bikote gazte batek pilula hartzeari utzi eta maitasuna, alaitasuna, sexua eta horiek dakarten guztia deskubrituko du.

## Aktoreak
* Bel Powley
* Nick Robinson
* Justin H. Min
* D'Arcy Carden
* Nesta Cooper
* Griffin Newman

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak