open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Likurgo (erregea)

**Likurgo** (; ) errege odolekoa izan ez arren K.a. 220an Agesipolis III.arekin batera, Kleomenes III.a hil ondoren eta, itxuraz, eforoak erosi ondoren Espartako errege aukeratua izan zen espartar bat izan zen.

K.a. 215ean bere kidea kargutik kendu zuen eta errege bakar bihurtu zen, baina eforoen kontrolpean.

Etoliar Ligagandik gertu zegoen alderdi baten alde egiten zuen, eta Makates entzun zuen, aipaturiko ligak bidalitakoa Filipo V.a Mazedoniakoa eta Akaiar Ligaren aurkako gerra abiarazteko. Espartar armadak Argolida inbaditu zuen, zenbait hiri okupatu zituen eta Ateneum izeneko gotorlekua setiatu zuen Belbinako lurraldean, Megalopolis izeneko akaiar hiriak propiotzat aldarrikatzen zuena. Arato Sizionekoari laguntza eskatu zioten, baina hau asko atzeratu zenez, espartarrek gotorlekua okupatzea lortu zuten K.a. 219an.

Urte berean, Quilónek bere aurkako konspirazio bat zuzendu zuen, nondik gutxigatik bizirik irten zen, eta denbora batez Pelenen babestu zen, Lakoniako mendebaldeko mugan. K.a. 218an Mesenian eraso bat egin zuen, Dorimako etoliarrak Tesalia inbaditzen zuen bitartean Filipo Paluseko setiotik baztertzeko asmoarekin, baina mazedoniar erregeak Etolia inbaditu zuen, eta Eperato jenerala bidali zuen Meseniara. Likurgok ez zuen arrakastarik izan, eta Tegearen aurkako eraso batean eta Filipo Menalionen pasabideetan Lakoniaren inbasio labur batetik itzultzen ari zenean geldiarazteko saiakeran huts egin zuen.

Handik gutxira, eforoen aurrean faltsuki salatu zuten asmo iraultzaileak izateaz eta Etoliara ihes egin behar izan zuen.

K.a. 217an eforoek salaketaren faltsutasuna aurkitu zuten, eta itzul zedin deitu zuten. Orduan, Mesenia berriz eraso zuen, non Pirrias etoliar jeneralari batu zitzaion, muga zeharkatzen saiatzean kanporatua izan zena eta Likurgok Espartara itzuli behar izan zuen.

K.a. 210ean hil zen eta Makanidasek hartu zuen tiranotza. Pelope izeneko seme bat utzi zuen, Nabisen aginduz K.a. 205ean exekutatua izan zena.
Georgikak

***Georgikak*** (K. a. 29an argitaratuak) Virgilioren olerki bat da, idatzi zituenen artean bigarren garrantzitsuena, asmo bezala nekazari lanei buruz glosatu eta informatzea duena, landa bizitzaren goraipamen bat ordezkatzeaz gain.

Olerkia lau liburutan banatua dago, izaera didaktikoa du eta 2.188 hexametroz osatua dago. Bere jatorria Hesiodoren *Lanak eta egunak* lanean du. Virgiliok, lan hau, bereziki bere ongile izan ziren Augusto enperadorea eta Gaio Zilnio Mezenasi eskaini zien (azken hau liburu bakoitzaren hasieran aipatzen delarik). Lanak, nekazaritza arloan egiten diren lanen ilustrazio bezala balio du (uzta bilketa, ereitea...), urtaroen funtzionamenduaren azalpen bezala eta ezaugarri klimatikoena.

Landa bizitzari buruzko gai hauetaz gain, lanean, gai nagusi honekin, itxuraz behintzat, inolako lotura zuzenik ez duten beste zati batzuk ere badaude, Julio Zesarren hilketaren ondoren gertatu ziren gertakarien kontakizuna esate baterako, edo, erleen bizitzaren kasuan Augustoren gobernua goraipatzeko balio duten analogiak eginez.

Georgikak ohiko erreferentzia izango dira pizkundeko literaturan *Beatus Ille* izeneko gaia jorratzerakoan.

## Jorratutako gaiak 
### I. Liburua 
* Nekazaritza: lurra, metodoak, nekazaritzaren jatorria.
* Nekazari lana: tresnak, ereiterako garaiak
* Iragarpen meteorologikoak
* Eguzkia gerraren iragarle:

### II. Liburua 
* Landatutako zuhaitzak eta fruta arbolak: espezieak eta behar dituzten lurrak eta zaintzak.
* Mahatsondoa eta olibondoaren landaketa (espezifikoki)

### III. Liburua 
* Behi eta zaldi abeltzaintza
* Ardi eta ahuntz abeltzaintza
* Zakurren hazkuntza eta zaintza
* Abereen izurriak

### IV. Liburua 
* Erlezaintza

## Ikus, gainera 
* Bugonia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Makanidas

**Makanidas** (grezieraz Μαχανίδας) Pelope Espartako tiranoaren bizkartzaina izan zen K.a. 211 eta K.a. 207 bitartean. Lehen Mazedoniar Gerran zehar Makanidasek akaiarrei aurre egin zien, zeinak Filipo V.a Mazedoniakoarekin aliatuak zeuden. K.a. 209an Tegea eraso eta garaitu zuen, eta K.a. 208an Argos eta Elis eraso zituen Olinpiar bakeak zirauen bitartean. Mantineako guduan garaitua izan zen K.a. 207an Filopemenek hilda.
Histona

**Histonak** proteina mota bat dira, haien osaketan peptidoak besterik ez dituztenak (holoproteinak). Azido nukleikoekin elkartzen direnean kromatina izeneko substantzia eratzen dute, eukariotoen kromosomen osagai nagusia dena.

Eukariotoengan, bost histona mota daude: H1, H2A, H2B, H3 eta H4 izenekoak.

Kromatinaren egitura egonkortzen dute histonek. Izan ere, 8 molekuletako multzoa eratzen dute, eta multzo horren inguruan biribiltzen da DNA, nukleosoma izeneko egitura sortuz. Histonek DNAren euskarri moduan jarduten dute, eta esan liteke kromatina nukleosoma horien segida bat dela.

Lisina eta arginina dira histonek duten aminoazidorik ugarienak. Histonek izaera basikoa dute eta uretan disolbagarriak dira.

## Kanpo estekak 
*  Origen de tumores: Histonas
Pio VI.a

**Pio VI.a**, sortzez **Giovanni Angelo Braschi** (Cesena, 1717ko abenduaren 25a - †Valence, 1799ko abuztuaren 29a), Eliza Katolikoaren 250. aita santua izan zen 1775 eta 1799 urteen bitartean.
thumb

## Bizitza 
Kardinal egin zuten 1773an eta babesle izan zuen Klemente XIV.aren ondorengo izan zen. Nepotismoa eta estatu boteretsuen arteko elkartasunezko politika bultzatu zituen. *Auctorem fidei* buldaren bidez (1794) jansenismoa gaitzetsi zuen berriro ere.

Frantziako Iraultzak ekarri zizkion ordea arazorik larrienak; duda-mudan ibili zen apaizgoaren konstituzio zibilari zegokionez (1790) eta bera bezala frantses apaiz asko zer egin jakin gabe geratu ziren. 1791. urtean konstituzioa eta iraultza gaitzetsi, eta bere inguruan onartu zituen Frantziatik egotzitako apaizak. Frantziako Iraultzak Italian izan zezakeen arrakasta ikusirik, Napoleon Bonapartek 1796. urtean eskaini zizkion bake baldintza gogorrak onartu behar izan zituen. Hala *Pastoralis sollicitudo* buldaren bidez Frantziako Iraultza onartu zuen.

Elizaren Estatuak gordetzen saiatu zen, baina Frantziak inbaditu zituen eta Tolentinoko ituna sinatzera behartu zuten 1797an. Josef Bonaparte ministro izendatu zuten Erroman eta Direktorioak Erromako Errepublika aldarrikatu zuen 1798an. Pio VI.a aita santua atxilotu zuten eta Valenceko presondegian espetxeratu. Hantxe hil zen handik gutxira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pio VII.a

**Pio VII.a**, sortzez **Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti** (Cesena, 1742ko abuztuaren 14a - †Erroma, 1823ko abuztuaren 20a), Eliza Katolikoaren 251. aita santua izan zen 1800 eta 1823 urteen bitartean.
thumb

## Bizitza 
Familia noble bateko semea zen eta beneditarren ordenan sartu zen. Tivoliko apezpiku izendatu zuen Pio VI.a bere senideak 1783. urtean, eta Imola hirira joatearekin batean kardinal egin zuten 1785ean.

1800ean Veneziako konklabeak Pio VI.aren ondorengo hautatu zuen hiru hilabetez eztabaidatu ondoren. Erdi mailako politikaria izan zen arren, ongi bete zituen aita santu gisa zegozkion lanak. Erroman bildu zen Napoleon Bonaparterekin 1800. urtean konkordatu bat lortzeko negoziazioak hasteko. 1801ean sinatu zuten akordioa eta bi urte geroago haren antzeko hitzarmena sinatu zen Italiako Errepublikarekin. Pio VII.a Parisa joan zen 1804an enperadorea koroatzera, baina ez zuen Frantzian bizi nahi izan.

Frantziak Elizaren Estatuak beretzat hartu zituen eta aita santuak enperadorea eskumikatzen zuen *Cum memoranda* buldaren bidez erantzun zion. 1814an Fontainebleautik irten eta Erromara iritsi zen Pio VII.a, eta Vienako Batzarreak aita santuaren esku utzi zituen Elizaren Estatuak berrantolatzen hasi zen. Bonaparteren familia onartu zuen han. Konkordatuak sinatu zituen Piemonte-Sardiniarekin (1817), Bi Sizilietako Erresumarekin (1818) eta Prusiako Erresumarekin (1821), eta Frantziarekin, 1801. urtekoa errespetatu eta hobetzen zuena. Jesusen Lagundia berriro antolatu zuen 1814an.

1823an hil zen, eta Bertel Thorvaldsenek egindako hilobian dago ehortzia, San Petri basilikan.
erdian|thumb|413x413px|Pio VII.aren hilobia.

## Erreferentziak
Klemente XIII.a

**Klemente XIII.a**, *Carlo della Torre di Rezzonico*, (Venezia, 1693ko martxoaren 7a - †Erroma, 1769ko otsailaren 2a) Eliza Katolikoaren 248. aita santua izan zen 1758 eta 1769 urteen bitartean. Jesuitek hezia izan zenez, ordena hori babestu egin zuen.
thumb

## Erreferentziak
Benedikto XIV.a

**Benedikto XIV.a**, *Prospero Lorenzo Lambertini*, (Bolonia, 1675eko martxoaren 31 - †Erroma, 1758ko maiatzaren 3a) Eliza Katolikoaren 247. aita santua izan zen 1740 eta 1758 urteen bitartean. Oso aktiboa izan zen eta bulda asko argitaratu zituen, tartean famatuenak *Ex quo singulari* eta *Omnium solicitudinum* izanik.
thumb

## Erreferentziak
Klemente XII.a

**Klemente XII.a**, *Lorenzo Corsini*, (Florentzia, 1652ko apirilaren 7a - †Erroma, 1740ko otsailaren 6a) Eliza Katolikoaren 246. aita santua izan zen 1730 eta 1740 urteen bitartean. San Joan Laterangoaren fatxada eta Fontana di Treviko oinarriak eraikitzeagatik famatua da.
thumb

## Erreferentziak
Zamartzeko monasterioa

**Zamartzeko monasterioa** Erdi Aroko monasterio bat da, Nafarroa Garaiko mendebaldeko Sakana eskualdean dagoen Uharte Arakil udalerriko Zamartze herrian kokatua.

## Historia 
Antzinako Erromaren garaian, Antoninoren Ibilbideak aipatzen du Asturica Augusta eta Burdigala artean (hau da, Astorga eta Bordele artean) bazela *Mansio Aracaeli* izeneko leku bat, Alba pasa eta gero (Durruma) eta Alantonera iritsi aurretik (Atondo?). Aracilum izeneko herri bat zegoen, askotan Uharte Arakilekin identifikatu dena. Hala ere, azken ikerketen arabera, bide garrantzitsu honetan Uharte Arakilen zegoena ez zen herri edo hiri bat, baizik eta *mansio* sinple bat.

Edonola ere, *Mansio Aracaeli* hori Veleiatik Pompaelora zihoan galtzadan zegoen.

### Erdi Aroa 
Litekeena da Zamartzen Erdi Aro osoan egotea helburu sakratuetarako erabilitako lur bat, aurkitu diren hilobiak ikusita, baina garai horretako arrasto gutxi aurkitu dira. X. mendean, Zamartze izena aipatzen da Sisebuto apezpikuaren garaian. Izena Sant Marcetik datorkio (San Marko), bertan sortu zen monasterioaren arabera. 1048tik aurrera (aurkitu den txanpon baten urtea) eliza erromanikoa eraiki zen bertan, eta XI. mendetik aurrera jendea hilobiratu zen.

### Aro garaikidea 
1983ko urriaren 26an 3192/1983 Errege Dekretuaren bidez Monumentu Historiko izendatu zuten. Gaur egun ez da elizkizunik ospatzen bertan.

## Eraikina 
thumb|Zamartzeko elizako ate monumentala.
Nafarroako Erromaniko Herrikoiaren adibide nabarmena da: esate baterako, bere inguruan dauden San Migel Aralarkoa eta Itxasperriko Santiago eliza, edo urrutiagoko, Artaitz eta Artze herrietako elizak ere. Eraikina lerrokatutako hiru eraikinez osatutako multzo baten zatia da.

Fitxategi:Zamartze aiztondo.jpg|Zamartzeko monasterioa eta eliza, Aiztondo mendia atzean duela..
Fitxategi:Zamartzeko elizako absidea eta erdi aroko hilobiak.jpg|Zamartzeko absidea kanpotik eta honen aurrean goi Erdi Aroko hilobiak.
Fitxategi:Zamartzeko-hargin-marka-1.jpg|Zamartzeko elizako hargin marka.
Fitxategi:Zamartzeko-kapitela.jpg|Zamartzeko Andra Mari elizako kapitel erromanikoa.
Fitxategi:Zamartzeko eliza.jpg|alt=|Zamartzeko elizaren barnealdea

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Erromanikoa Euskal Herrian
* Euskal Herriko arkitektura erromanikoen zerrenda
* Zamartze
* Done Mikel Aralarkoaren santutegia
* Itxasperriko Santiago eliza

## Kanpo estekak 
* «Zamartzeko monasterioa». Sakanako Turismo Bulegoa.
* «Zamartzeko monasterioa». 3digitala. Euskomedia fundazioa]
* Zamartzeko Andre Mariaren Gogarte-etxea
Arkadiki Radiophonio Teleorassi

**Arkadiki Radiophonio Teleorassi** (ART siglez laburtua) Greziako irrati eta telebista kate lokal bat da, Arkadian zerbitzatzen duena. Kate honen egoitza Tripoli hirian dago, prefekturako hiririk handiena eta hiriburua dena. Bere seinalea ia Peloponeso penintsula osoan jaso daiteke, penintsulako iparmendebaldeko eta hegoaldeko muturretan izan ezik. Bere lehen saioa 1990ean eman zuen. Filmeak, saio lokalak eta Grezia, Ipar Amerika (AEBak barne) Australia eta Erresuma Batuko musika saioak ere ematen ditu.

## Logoa eta slogana 
Bere logoa hiru koloreko prisma bat da, koloreak euren era laburtuan ordenatuz, gorria, berdea eta urdina.

## Ikus, gainera 
* Telebista Grezian

## Kanpo estekak
Inozentzio XIII.a

**Inozentzio XIII.a**, *Michelangelo Conti*, (Poli, 1655eko maiatzaren 13a - †Erroma, 1724ko martxoaren 7a) Eliza Katolikoaren 244. aita santua izan zen 1721 eta 1724 urteen bitartean.
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Klemente XI.a

**Klemente XI.a**, *Giovanni Francesco Albani*, (Urbino, 1649ko uztailaren 23a - †Erroma, 1721eko martxoaren 19a) Eliza Katolikoaren 243. aita santua izan zen 1700 eta 1721 urteen bitartean. *Unigenitus* bulda argitaratzean, Cornelius Jansenen idatziak arbuiatu zituen.
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Pio III.a

**Pio III.a** (Siena, 1439ko maiatzaren 29a - Erroma, 1503ko urriaren 18a) Eliza Katolikoko 215. aita santua izan zen, 1503ko 26 egunetan zehar.
thumb

## Biografia 
Francesco Todeschini Piccolomini Pio II.a aita santuaren iloba zen, bere babespean hartu zuena oraindik Sienako apezpikua zela. Horregatik, Francescok Zuzenbidea ikasi ahal izan zuen Perugian. 1460an, bere osaba aita santu izendatua izan zenean, Sienako artzapezpiku bihurtu zen eta, geroago, San Eustaquioko kardinal diakono.

## Aitasantutza 
1503an, Alexandro VI.a hil ondoren, aita santu berria aukeratzeko konklabea egin zen. Bi hautagai nagusi zeuden: Georges d'Amboise, aurreko aita santuaren seme Cesare Borgia aldeko zuena, eta Giuliano della Rovere. Konklabea luzatzea eragozteko, konpromisozko hautagai bat aukeratu zen: Todeschini, Pio III.a izena hartu zuena bere osabaren omenez. Hezueriaz gaixo eta 64 urterekin (behar baino lehenago zahartua beste aita santu batzuen zerbitzura eman zuen denbora luzeagatik) Eliza eraberritzea erabaki zuen, eta egin zuen lehen gauza Cesare Borgia gartzelaratzea izan zen.

1503ko urriaren 18an, aita santu izendatu eta 26 egunera hil egin zen. Batzuek pozoitua hil zela diote, baina bertsio ofizialaren arabera, hezueriaren ondorioz hanka baten ultzerazioa izan zen.

## Erreferentziak
Benedikto XIII.a

**Benedikto XIII.a**, *Pietro Francesco Orsini*, (Gravina in Puglia, 1649ko otsailaren 2a - †Erroma, 1730eko otsailaren 21a) Eliza Katolikoaren 245. aita santua izan zen 1724 eta 1730 urteen bitartean. Domingotarra zen, Beneventoko apezpikua. Politikan batere iaioa ez izaki, Niccolo Coscia kardinal diruzalearen esku utzi zuen arazo politiko guztien gidaritza.
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Della Rovere

**Della Rovere** familia noble italiarra izan zen, Savonan jatorria zuena. Vinovoko kondeengatik etortzeaz harrotzen ziren eta urrezko haritz bat marraztua zuen armarri urdin bat adoptatu zuten. Familia honetako kideen artean bi aita santu egon ziren:

* Francesco Della Rovere (Sixto IV.a) (Kapera Sixtinoaren bultzatzailea)
* Giuliano Della Rovere (Julio II.a) aurrekoaren iloba eta Michelangelo, Raffaello eta Bramanteren mezenasa.

## Kanpo estekak
Sisto IV.a

**Sisto IV.a** (Celle Ligure, Italia, 1414ko uztailak 21 - Erroma, 1484ko abuztuak 12) Eliza Katolikoko 212. aita santua izan zen 1471 eta 1484 bitartean.
thumb

## Jatorria eta prestakuntza 
Liguriako Savona herritik gertu dagoen Albisola Superiore hiriko familia ezagun batean Francesco Della Rovere izenarekin jaioa, Frantziskotar izan zen. Bere trebezia intelektualak Paviako unibertsitatean filosofia eta teologia ikasten ari zen bitartean frogatu zituen. Bere ikasketen ondoren katedradun izan zen zenbait italiar unibertsitate garrantzitsutan.

## Karrera eklesiastikoa 
1464an frantziskotar ordenaren Ministro Jeneral bihurtu zen. Paulo II.a aita santuak Kardinal mailara igo zuen.

## Aitasantualdia 
Beste aita santu asko bezala, Sisto IV.a nepotismoan erori zen. Aita Santuen Lurraldearen hedadura handitzea lortu ondoren, hilketa ahalegin bat zuzendu zuen bere iloba Raddaele Riario kardinalaren bidez Lorentzo Mediciren eta horren anaiaren aurka, eta huts egin. Pazzitarren konspirazioa edo matxinada izenaz ezagutzen da (1478). Hilketaren ondoren, Girolamo Riariok, bera ere Sisto IV.aren iloba, Lorentzo ordezkatu zuen Florentzian. 

Pisako artzapezpikua, kolpe horren antolatzaile nagusietako bat zena, Palazzo della Signoriako hormetan urkatua izan zen. Sisto IV.ak ekintza horiei interdiktu batekin erantzun zien, eta Florentziaren aurka bi urteko gerra bat abiarazi. Venezia ere bultzatu zuen Ferrarari eraso egin ziezaion, azken lurralde hori beste ilobarentzat nahi baitzuen. Italiar printzeek, ekintza horiekin haserretuta, aliantza bat sortu zuten, Sisto bakea adieraztera behartzeko, aita santua asko atsekabetu zuena.
[thumb|200px|Domina Sisto IV.aren irudiarekin. [Louvre museoa|Louvre.]]
Gobernari iragankor gisa, Elizaren Estatuetan zenbait gotorleku eraiki zituen, Sisto IV.a Veneziaren Ferrararen aurkako erasoan konprometitu zen, berak propio bultzatu zuena 1482an. Bere eraso bateratua Milan, Florentzia eta haien aliatu Napoliko erregearen arteko aliantza batek kanporatu zuen. Berak sortu zituen erasoak alde batera uzteari uko egin zionez, Sisto IV.ak Veneziaren aurkako interdiktu bat atera zuen 1483an.

Sisto IV.ak Espainiar Inkisizioa baimendu zuen, eta, Fernando II.a Aragoikoaren presio politikopean (Siziliako erresumari laguntza militarra erretiratzeko mehatxua egin zion) Sevillan inkisidore bat ezarri zuen bulda bat atera zuen 1478an. Alabaina, Sisto IV.a jurisdikzioaren prerrogatiben eta protokoloaren aurka borrokatu zen, oso nahigabetuta egon zen Inkisizioaren gehiegikeriekin eta 1482an gertatu ziren gehiegikeriak salatzeko zenbait neurri hartu zituen, eskuzabaltasuna saldu zuela eta, esaten denez, bere arrebaren semearen aita izan zela ezagutzen den arren. 1476an hasiberriak esklabu bihurtzen zituztenak eskumikatu zituen.

## Ikus, gainera
*Kapera Sistinoa

## Erreferentziak
Julio II.a

**Julio II.a** (Albissola Marina, 1443ko abenduaren 5a - Erroma, 1513ko otsailaren 21a) Eliza Katolikoko 216. aita santua izan zen 1503 eta 1513 bitartean. "Aita santu gerlaria" ezizenaz ezaguna da, bere aitasantualdiaren jarduera politiko eta militar biziaren ondorioz. Arturo Kanpionen hitzetan, Julio II.a izan zen benetan Nafarroa konkistatu zuena eta ez Albako dukea.
thumb

## Lehen urteak 
Giuliano della Rovere, hori baitzuen benetako izena, Sixto IV.a aita santuaren iloba zen. Osabaren ekimenez, frantziskotarrekin hezia izan zen, eta geroago La Pérouseko komentu batera bidali zuen: han goi mailako ikasketak egin zituen. 1471n, bere osaba aita santu bihurtu eta gutxira, Frantziako Carpentras herriko gotzain izendatua izan zen. Urte horretan bertan kardinal kargura igo zen. Bere osaba aita santua zela, eragin handia izaten hasi eta zortzi apezpikutza ere jaso zituen (horien artean Lausanne eta Coutancesekoak), baita Avignoneko artzapezpikutza ere. 1480an Frantziara bidali zuten legatu pontifizio, eta han lau urtez jardun zen. Hain trebetasun handia erakutsi zuen, non laster eragin handia izan zuen kolegio kardenalizioan, eta are handiagoa 1484an, bere osabaren ondorengo Inozentzio VIII.aren agintaldian.

Giulianok zenbait seme-alaba izan zituen, baina helduarora Felice della Rovere soilik iritsi zen, 1483an jaioa Julio II.ak Lucrezia Normanini erromatar aristokratarekin izan zuena. Felice jaio eta gutxira, Giulianok Lucrezia eta Bernardino de Cuspisen arteko ezkontza moldatu zuen, Giulianoren lehengusu Girolamo Basso della Rovere kardinalaren *maestro di casa* zena.

## Heriotza eta hilobia 
1505. urtean Julio II.a bere hilobi monumentala hasi zen planifikatzen, Michelangelori lana eskatuta. Hasiera batean izugarri handia izan behar zen eta San Petri basilikan egon behar zuen, baina proiektu txikiagoa egin zen azkenean, batez ere 1513an Julio hil ondoren eraldaketak ezarri zirelako.

Azkenean, San Petrin bere osaba Sixto IV.a aita santuaren ondoan ehortzi zuten, eta hilobia egin egin zen, eskala txikiagoan izan arren, monumentala eta bikaina guztiarekin, eta Della Rovere familiari lotutako San Pietro in Vincoli elizan kokatu zen. Michelangelok hilobi horretarako egindako lanetako bat da Moises eskultura ezaguna.

## Ondorengotza apostolikoa 
* Guillaume d’Estouteville kardinala
* Sisto IV.a aita santua (1471)
* Julio II.a aita santua

## Irudi galeria 

Fitxategi:Scuola veneta, busto di papa giulio II della rovere, 1503-13 ca.jpg
Fitxategi:Burgkmair Julius II.jpg
Fitxategi:Melozzo da forlì, Sisto IV nomina Bartolomeo Platina Prefetto della Biblioteca Vaticana, 1477 ca. 02 (cropped2).JPG
Fitxategi:Raffael 092.jpg

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Piccolomini

**Piccolomini** Italiako familia noble baten izena da, Sienan eragina zuena XIII. mendetik (guelfo alderdiaren zati zena). Bere jatorria oso antzinakoa da: Martino di Piccolomo delako batek lombardiar legepean bizi zela adierazten zuen 1098ko ekitaldi batean, Piccolomo di Montone delako bat kontsul izan zen 1165ean. 1220an Engelberto d'Ugo Piccolominik Montertari feudoa jaso zuen Val d'Orcian Frederiko II.a Hohenstaufen enperadorearen partetik emandako zerbitzuen sari bezala. Familiak jauregiak eta dorreak erosi zituen Sienan eta zenbait gaztelu Errepublikako lurraldean, Montone eta Castiglione kasu, ondoren hiriari salduak 1321ean.

Piccolominitarrek aberastasun handia bildu zuten komertzioari esker, eta bulego kontableak ezarri zituzten Genova, Venezia, Aquileia, Trieste eta zenbait hiri frantziar eta alemaniarretan.

Guelfoen kausaren babesle, hiritik kanporatuak izan ziren, eta euren etxeak suntsituak. Anjoutarren garaipenaren ondoren, garaile bezala itzuli ziren, baina berriz ere kanporatuak izan ziren Konradino Hohenstaufengoaren agintaldi laburrean zehar, baina jarraian berriz itzuli ziren Karlos I.a Anjoukoaren laguntzarekin.

## Kanpo estekak
Mantineako gudua

**Mantineako gudua** K.a. 207an gertatu zen Arkadiako Mantinea hiritik gertu Makanidasek zuzendutako espartar armada eta Filopemenek zuzendutako Akaiar Ligaren armadaren artean. Akaiarrek irabazi zuten, eta Makanidas guduan zehar hila izan zen.

## Kanpo estekak
Arkadia

**Arkadia** (grezieraz Αρκαδία, *hartzen eskualdea*) Greziako prefektura bat da, Peloponeso eskualdean. Bere izena Arkas heroi mitologikoagatik jaso zuen. Bere hiriburua Tripoli da.

## Egungo Arkadia 
Peloponeso penintsulako prefekturarik handiena da. Gaur egun penintsularen %18a hartzen du, %25 hartzera ere iritsi zen arren.

Eski konplexu bat dago Menelao mendian. Arkadia 1997an eraiki zen GR-7, E-55 autobidearen bidez konektatua dago. Ikatzezko zentral termiko bat eta zentral nuklear bat daude Megalopolisetik gertu, eta Greziako hegoaldearen zatirik handiena argindarrez hornitzen dute. Ikatz meatze bat ere badago.

Arkadiak bi tunel ditu. Irekitzen lehena Artemisio tunela izan zen, eta bestea Megalopoliseko ekialdeko tunela da. Biek Mesenia eta Atenasen arteko trafikoa konektatzen dute.

Prefektura honetako hiririk handienak honakoak dira: Tripoli, Astros, Vytina, Dimitsaina, Langadi, Leonidi, Leontari, Levidi, Sinanu eta Stremnitsa dira.

### Geografia 
Prefektura hau mendikatez, osin ugari dituzten kareharrizko ordokiz (catavothres deiturikoak), haranez (Alfeo ibaiarena) eta beheragune hezeez osatua dago. Magalak larrez eta mediterranear motako basoz estaliak daude.

## Historia (Arkadia historikoa) 
Arkadiako lehen biztanleak pelasgoak izan ziren, artzainen herri patriarkala, Espartaren nagusitasunari aurre egin ziotenak eta errepublika konfederazio baten moduan antolatua zegoena eta independente mantendu zirena. Megalopolis K. a. 370ean sortu zuen Filopemenek, eta Arkadiako hiriburu bihurtu zen. Erromatar dominazioaren ondoren, bizantziarra, veneziarra eta turkiarra izan zen, Greziako errepublikara batu zen arte.

Herri landatar eta xume bat zen, eta, beraz, emankortasuna ohoratzerakoan ezin zuten zezen batekin egin, erritu mizenastarren ondorengo izan ziren kulturek egiten zuten bezala, eta, ondorioz, akerra aukeratu zuten horretarako.

Denborarekin, irudi hau Pan jainkoarekin asimilatu zen, aker baten antzera irudikatua, bere izena Paonetik datorrelarik, "jaten ematen duena" edo "artzaina" esan nahi duena.

Pan jainkoaren emankortasun errituak Atenasek adoptatu zituen Bakante zeritzenengatik gertatu zen persiar gerraren ondoren.

## Telebista 
* Arkadiki Radiophonio Teleorassi (ART)

## Biztanleria 
* 1951: 154.361
* 1961: 134.950
* 1971: 111.263
* 1991: 103.840
* 2005: 100.611

## Udalerriak 
Arkadia bost udalerritan banatua dago:
* Gortynia
* Megalopolis
* Ipar Kynouria
* Hego Kynouria
* Tripoli

### Antzinakoak 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Arkadia (olerkia)

## Kanpo estekak
Klemente XIV.a

**Klemente XIV.a**, **Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli** OFM.Conv., (Sant' Arcangelo di Romagna, 1705eko urriaren 31 - †Erroma, 1774ko irailaren 22a) Eliza Katolikoaren 249. Aita Santua izan zen 1769 eta 1774 urteen bitartean. Aukeratu zutenean, frantziskotar hautagai bakarra izan zen.

## Jatorria eta prestakuntza 
Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli izenarekin jaioa, **Lorenzo**gatik aldatu zuena fraide frantziskotar bihurtu zenean, Lorenzo Ganganelli medikua eta honen emazte Serafina Maria Mazzaren lau seme-alabetatik txikiena zen.

Riminiko jesuiten eskola baten ikasi zuen, eta ondoren Urbinoko Eskolapioen eskolan. Frantziskotar Komentualen ordenan sartu zen Forli probintziako Mondaino herrian. 1731n teologiako doktoretza lortu zuen Erromako La Sapienza Unibertsitatean. Bere ordenaren definitzailea 1741ean, bi aldiz uko egin zion ordenaren jeneraltzari. Teologo bikain bat izan zen, baina baita, musikaria, olerkaria eta zaldun trebe bat ere.

## Kardinaltza 
1759an San Lorenzo in Panisperna tituluko kardenaltza sortua izan zen, 1762an Santi XII Apostoligatik aldatu zuena.

## Aitasantutza 
1769ko konklabean aita santu aukeratua izan zen: aukeraketa honetarako, zenbait borboitar monarkiak hurrengo aita santuak Jesusen Konpainia ezabatu behar zuela eskatu izana izan zen funtsezko gaia. Oraindik apezpiku ez zela, berehala sagaratu zuen Federiko Marcello Lante kardinalak, Porto-Santa Rufinako gotzaina eta Kolegio Kardenalizioko dekanordea, eta jarraian, Alessandro Albani kardenalak koroatua, Santa Maria in Via Latako protodiakonoa.

Haren aurreko aita santu Klemente XIII.ak Frantzia eta Espainiaren presioak jasan bazituen ere haien Jesusen Konpainia desegiteko teman, Klemente XIV.a ez zen hain gogorra izan. Bere amore ematea, bakearen berrezartzearekin justifikatuz, 1773an Dominus ac Redemptor laburra onartu zuen: horren bidez, Jesusen Konpainia desegina geratzen zen. Ekintza horren saritzat, aurretik Frantziak (Avignon eta Venesino konderria) eta Napolik (Benevento eta Pontecorvoko jaurerriak) frantziar eta espainiar erregen partez okupatutako lurraldeak itzuli zizkioten.

## Heriotza 
Erroman hil zen 1774ko irailak 22an. Vatikanoar Baseliza Patriarkalean hilobiratua izan zen. 1802an bere hondakinak Apostolu Santuen baselizara eramanak izan ziren, nongo kardenal titularra izan zen eta non zenotafio monumental bat eraiki zitzaion, Antonio Canova eskulturagile ospetsuaren lana izan zena.

San Malakiasen profeziek aita santu honi* Visus velox* (Ikusmen sarkorra) izendapenaz erreferentzia egiten diote, dirudienez, bere izpiritu bizi eta sarkorrari erreferentzia egiten dion aipamena. Akatsez, 1656ko Koloniako edizioan *Ursus Velox* (Hartz azkarra) aipamena eman zitzaion.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Xanton-Chassenon

**Xanton-Chassenon** Frantziako udalerri bat da, Loirerria eskualdean, Vendée departamenduan, Fontenay-le-Comte barrutian eta Saint-Hilaire-des-Loges kantonamenduan kokatua.

## Demografia 
## Kanpo estekak 
* 2008ko udal hauteskundeak
21 Japonesas

**21 Japonesas** 1987 urtean sortu eta 1990eko hamarkadara arte jardun zuen donostiar musika-talde bat izan zen.

## Ibilbidea 
Hasiera batean, Txetxo Bengoetxea, Luis Camino eta Alfredo Beristain musikariek osaturik, pop-rock estilo berezi batez jotzen zuten, afrikar doinuak jasoz bere abestietan. Hamar urteko ibilbidean zazpi disko atera zituzten.
* *Hombre de la selva* (1989).
* *El paso del tiempo* (1990).
* *Antología* (1991).
* *El mercado del placer* (1992).
* *Fuego Dulce* (1994).
* *Cerca del aire* (1997).

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Kudai

**Kudai** 2002 urtean sortutako heavy metal estiloko donostiar musika-taldea.

## Diskoak 
* *Hutsa* (2004, autoekoiztua)
* *Arima Eroslea* (2006, autoekoiztua)
* *Shah Mat* (2009, Ortots Burdin Hotsak)
* *Harezko Dorreak* (2013, autoekoiztua)
* *VII* (2013, autoekoiztua)

## Kanpo estekak 
* Kudai, taldearen webgnuea.
Loretan (argipena)

**Loretan** izenak zenbait esanahi ditu:

* Erhard Loretan, suitzar alpinista;
* Loretan, Donostiako enpresa.
Chaillé-les-Marais kantonamendua

**Chaillé-les-Marais kantonamendua** () Frantziako banaketa administratibo bat da, [[]] eskualdean, Vendée departamenduan eta Fontenay-le-Comte barrutian kokatua.

## Udalerriak 
Honakoak dira kantonamendua osatzen duten udalerriak:

* Chaillé-les-Marais, (*chef-lieu* edo hiriburua) 1599 biztanle 1999ko erroldaren arabera.
* Champagné-les-Marais, 1327 biztanle 1999ko erroldaren arabera.
* Le Gué-de-Velluire, 509 biztanle 2004ko erroldaren arabera
* L'Île-d'Elle, 1359 biztanle 1999ko erroldaren arabera
* Moreilles, 219 biztanle 1999ko erroldaren arabera.
* Puyravault, 531 biztanle 1999ko erroldaren arabera
* Sainte-Radégonde-des-Noyers, 765 biztanle 2004ko erroldaren arabera
* La Taillée, 488 biztanle 2005eko erroldaren arabera
* Vouillé-les-Marais, 529 biztanle 1999ko erroldaren arabera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1215 Boyer

**1215 Boyer** asteroide gerrikoan aurkitutako 1215. asteroidearen izena da. 1932ko urtarrilak 19an aurkitu zuen Alfred Schmittek Aljerretik. Bere behin-behineko izendapena 1932 BA izan zen. Bere izena Louis Boyer astronomoagatik jasotzen du Schmitten kidea zena Aljerren.

## Kanpo estekak
1217 Maximiliana

**1217 Maximiliana** asteroide gerrikoan aurkitutako 1217. asteroidearen izena da. 1932ko martxoak 13an aurkitu zuen Eugéne Joseph Delportek Uccletik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa 1932 EC izan zen. 1932an 188 asteroide aurkitu ziren.

## Kanpo estekak
Pelennorreko Zelaietako gudua

**Pelennorreko Zelaietako gudua** Tolkienen legendarium ospetsuan agertzen den gudu bat da, Eraztunen Jauna eleberriaren hirugarren zatia den Erregearen Itzuleran kontatzen dena.

Gudua Sauronen tropek Gondorreko hiriburua den Minas Tirith asaltuz hartu zutenean hasi zen, Eraztunaren Gerraren amaiera aldean, Eguzkiaren Hirugarren Aroko 3019. urteko martxoak 14 eta 15 bitartean, Pelargirreko gudua gertatu eta bi egunera baino ez, non Aragornek, konpainia grisak eta hildakoen armadak Unbarreko kortsarioak garaitu zituzten, hauen itsasontziak hartuz. Gertakari hau Eraztunaren Gerrako gudurik handiena bihurtu zen.

Pelennorreko Zelaiak (Hiriko Zelaiak), Minas Tirith gotortuaren eta Rammas Echor izeneko antzinako kanpo harresi baten arteko lautada batean daude.

## Gudua 
### Guduaren garapena 
Sauronen armada, 200.000 orkok osatzen zutena, Nazgûlen jaunak eta Minas Morguleko erregeordea zen Gothmogek zuzendua, Pelennorreko zelaietan sartu zen zuzenean Minas Tirithera joanez. Gudu honetan Mordorrek zituen aliatuak ekialdeko Rhûn eta Khandeko gerlariak eta hegoaldeko Haradrimak ziren. Hiriaren defentsaren buru Gandalf zen, hiriko seneskala zen Denethor II.a erotu egin baitzen bere seme Faramir hilda zegoela uste izateagatik eta jaun beltzak palantirraren bidez erakusten zizkion ikuskarien ondorioz.

Aragorn eta konpainia grisa Anduin ibaian zehar joanez Minas Tiritherako bidea hasteko hegoaldeko feudoetan zeuden Gondorreko armadari batu zitzaizkien. Bitartean, Sauronen armadak Minas Tirith setiatu zuen, hiriko atetzar nagusia suntsituz, harresien atzean babestuta zeuden gondortar tropen aurkako borroka latzean. Hain zuzen ere atetzarra erortzean iritsi ziren rohirrimak euren gudu adarren soinu artean, iparraldetik zaldian joanez Gondorreko armadari laguntzeko. Zalduneria lerro batean zabaldu ziren, euren erregea zen Theodenek emandako animo batekin, hiria setiatzen ari ziren Mordorreko tropen aurka abiada bizian joan zelarik. Zaldunek Mordorreko orkoen aurka talka egin zuten, talka horretan orko asko hilez eta beste asko handik ihesaraziz.

Aldi berean, harresia zeharkatu ahal izan zuten erasotzaileak patiotik kanporatuak izan ziren, eta Dol Amrotheko zaldunek, Minas Tiritheko gainontzeko defendatzaileek jarraituta, Morguleko tropei eraso zieten. Orkoek, une horretan, erretret orokor bat hasi zuten.

Bitartean, hegoaldeko haradrimak rohirrimen aurka joan ziren, zalduneria euren olifante edo mûmakilek jarraitua. Rohirrim zalduneria Haradeko zaldunak garaitzeko gai izan zen. Gainera, Theodenek haradrimen erregea hiltzea lortu zuen.

## Kanpo estekak
Miroslav Tichý

**Miroslav Tichý** (Netcice, Txekia, 1926ko azaroaren 20a- 2011ko apirilaren 12a) txekiar margolari eta argazkilari bat izan zen. Pragako Arte Ederretako Akademian burutu zituen ikasketak. Hasiera batean, margolaritzan aritu zen, 1960ko hamarkadan argazkilaritzara aldatu zen arte, berak eskuz egindako kamera batez baliatuta. Bereziki emakumeei atera zizkien argazkiak. Txekoslovakiako erregimenak jazarria, anakoreta moduan bizi izan zen hainbat urtetan, harik eta 2000ko hamarkadan bere lanak nazioarteko arreta ekarri zionera arte.

## Kanpo estekak 
*  Artistari buruzko webgunea, bere lanen bilduma bat eskaintzen duena.
*  Miroslav Tichy - "Tarzan Retired", *www.youtube.com*.
* Jihomoravske venuse - South Moravian Venuses - video ( 2010-2011 )''
Ingurune (enpresa)

Erakundeen kudeaketan, **ingurunea** erakunde baten jardueran eragina duten elementu eta faktore ekonomiko, politiko, teknologiko, soziologiko eta psikologikoen multzoa da. Kudeaketa estrategikoan funtsezko elementua da; hain zuzen, enpresaren ingurunearen azterketa kudeaketa prozesuaren lehenengo fasea da, inguruneak eskaintzen dituen aukerak eta mehatxuak zehazteko.

Inguruneko faktoreak bi sail nagusietan banatzen dira:

* **kanpo ingurunea**, enpresatik at dauden faktoreak eta elementuak biltzen dituena. Bi atal bereizten dira kanpo ingurunean:
** **ingurune orokorra** edo **makroingurunea**, enpresa eta erakunde guztiak erasaten dituena eta demografia, politika, teknologia eta koiuntura ekonomikoa jasotzen dituena;
** **mikroingurunea**, enpresako jarduera enpresaren hornitzaileak, lehiakideak, bitartekariak eta merkatua biltzen dituena;
* **barne ingurunea**, enpresaren baitako faktoreak (langileak eta finantza baliabideak, besteak beste) biltzen dituena.

## Ikus, gainera 
* AMIA analisia

## Kanpo estekak
Lino (aita santua)

**Lino** (?, ? - †Erroma, 76) Eliza Katolikoaren 2. aita santua izan zen 67 eta 76 urteen bitartean. Batzuen ustez Linus ez zen Erromako apezpikua, Klemente I.a baizik.

## Erreferentziak
Kleto

**Kleto** edo **Anakleto** (Erroma, ? - † *ibidem*, 92) Eliza Katolikoaren 3. aita santua izan zen 79 eta 92 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Evaristo

**Evaristo** (Betleem, ? - † Erroma, 107) Erromatar Eliza Katolikoaren 5. aita santua izan zen, 99 eta 107. urteen bitartean.

## Erreferentziak
Alexandro I.a

**Alexandro I.a** (Erroma, ? - † *ibidem.*, 115) Eliza Katolikoaren 6. aita santua izan zen 106 eta 115 urteen bitartean. Trajano edo Hadriano enperadoreen agintaldian martiritza jasan zuen.

## Erreferentziak
Sisto I.a

**Sisto I.a** (Erroma, 42 - *ibidem*, 126 edo 128) Eliza Katolikoaren 7. aita santua izan zen 117 eta 128 urteen bitartean.

Egoitza Santuaren *Annuario Pontificio*k (2012) dio Sisto I.a jaiotzez erromatarra zela eta haren aitak Pastor zuela izena.

*Liber Pontificalis*en arabera, honako hiru arau hauek ezarri zituen:

* Elizako ministroak baino inor ezin ditu ontzi sakratuak ukitu.
* Egoitza Santura deituak izan diren apezpikuakk, itzultzean, ez dira onartuak izango, aita santuarekiko adostasuna baieztatzen duten  gutun apostolikoak aurkeztu arte.
* Prefazioaren ondoren apaizak jendearekin *Sanctus* errezitatu behar du.

Meza Kanonean gogoratzen den San Sisto ez da Sisto I.a, Sisto II.a baizik.

## Erreferentziak
Telesforo

**Telesforo** (Grezia, ? - † Erroma, 137) Eliza Katolikoaren 8. aita santua izan zen 126 eta 137 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Higino (Aita santua)

**Higino** (Atenas, ? - † Erroma, 142) Eliza Katolikoaren 9. aita santua izan zen 137 eta 142 urteen bitartean.

## Erreferentziak
William Galeskoa

**William Galeskoa** edo **William printzea**, jaiotze izenez **William Arthur Philip Louis Windsor** (ingelesez *Prince William, Prince of Wales*, Paddington, Londres, 1982ko ekainaren 21a) Karlos III.a Erresuma Batukoa eta Diana Galeskoaren semerik zaharrena da, horretaz gain Elizabeth II.a Erresuma Batukoa eta Philip Edinburgokoaren biloba zaharrena ere bada. Harry Galeskoa bere anai gaztea da.

2011ko apirilaren 29an Londresko Westminster abadian Catherine Cambridgekoarekin ezkondu zen (jaiotze izenez ''Catherine "Kate" Elizabeth Middleton).

Cambridgeko dukea izateaz gain, Strathearn-eko kondea eta Carrickfergus-ko baroia ere bada.

2022ko irailean Galesko printze izendatu zuten, eta Cornwalleko duke, Rothsayko duke, Carrickeko konde eta Renfrewko baroi tituluak jaso zituen oinordetzan.

## Genealogia 
## Kanpo estekak 
* William Cambridgekoaren orrialdea Britainiar Monarkiaren webgunean 
* William Cambridgekoaren orrialdea Galesko printzearen webgunean
Pio I.a

**Pio I.a** (Aquileia, ? - † Erroma, 154) Eliza Katolikoaren 10. aita santua izan zen 140 eta 154 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Mendebaldeko Riviera

350px|eskuinera|thumb|Genovako golkoa.
**Mendebaldeko Riviera** (italieraz: *Riviera ligure di ponente*, ligurieraz: *Rivëa de Ponente*) Liguria eskualdearen mendebaldeko zatian dagoen kostalde zatia hartzen duen gune geografikoa da, bere osotasunean Riviera Liguriarra edo soilik Riviera bezala ezagutzen dena. Genovako mendebaldeko auzoetatik Frantziako mugaraino hedatzen da, Ventimiglia hiritik gertu. Ikuspegi geografikotik, Mendebaldeko Rivieraren ekialdeko muga Leira ibaiaren itsasoratzetik Liguriako itsasoaren iparraldereneko muturrean dago, mendebaldekoa Cap Martin inguruan dagoen bitartean, Mentonetik bost kilometro inguru mendebaldera.

Ohi eta geografikoki, Ekialdeko Rivierarekin kontrajartzen da.

## Mendebaldeko Rivieraren azpibanaketak 
Mendebaldeko liguriarren itsasoa eta haranen artean doan kostalde zati luzeak zenbait izen jasotzen ditu. Ohi ezagunenak diren bi zatiak Riviera delle Palme, hau, era berean, Riviera del Beigua, Finalese eta Albenganesen banatzen delarik, eta Riviera dei Fiori, Imperiense, Sanremense eta Ventimigliensen banatua dagoena dira.

## Ezaugarri fisikoak 
Hondartza zabal eta hareatsuek bereizten dute. Zati honetan edertasun handiko eta tradizio turistikoko toki ugari ere badago, Porto di Savona garrantzitsua eta San Remo herriaz gain, San Remoko kantu jaialdiagatik eta Milan-San Remo klasiko ziklistaren amaiera izateagatik ezaguna dena.

## Udalerriak 

## Kanpo estekak
Marañón (argipena)

**Marañón** honakoa izan daiteke:

* Marañón, Nafarroako udalerria
* Marañón ibaia, Peruko ibaia, Amazonas ibaiaren iturrietako bat
* Gregorio Marañón (1887-1960), mediku eta zientzialari espainiarra

## Ikus, gainera 
* Maranhão
Trasimenoko gudua

**Trasimeno aintzirako gudua** K.a. 217ko ekainak 24an gertatu zen (apirila juliar egutegian) Trasimenon. Gudu honetan, Hanibal kartagoarrak Gaio Flaminio Nepote garaitu zuen.

## Aurrekariak 
Trebiako gudua arreta deitze bat izan zen erromatarrentzat. Oraindik benetako larrialdi bat zegoenik erabat konbentzituta ez zeuden arren (eta, beraz, ez zen beharrezkoa diktadore bat, lau erromatar legio edo gehiagoko armada bat legez zuzentzeko gai zen magistratu bakarra zena) 11 legioko armada bat bildu zuten K.a. 217an, horietatik sei Italiari zegozkiolarik. Sei horietatik bi Hiri Legioak ziren, Erroman kuarteleratuak hiria defendatzeko, baina bi kontsulek, Flaminio eta Gneo Servilio Gemino, bakoitzak bere bi legioko armada kontsularra zuten. Hasierako porroten ondoren, Flaminiok hegoalderantz biratu zuen, defentsa Erroma bertatik gertu prestatzeko, Geminok hiria babesten zuen bitartean.

## Kanpo estekak
Robert E. Howard

**Robert Ervin Howard** (1906ko urtarrilaren 22a, Peaster, Texas &ndash; 1936ko ekainaren 11, Cross Plains, Texas) estatubatuar idazle bat izan zen. Conan Barbaroa pertsonai ospetsua sortzeagatik ezaguna da. Ezpata eta sorginkeria azpigeneroaren aitatzat ere jo izan ohi da.

## Kanpo estekak 
* Robert E. Howard idazleran webgune ofiziala 
* Robert E. Howard fundazioa
Anizeto

**Anizeto** (Emesa, ? - † Erroma, 168ko apirilaren 20a) Eliza Katolikoaren 11. aita santua izan zen 154 eta 168 urteen bitartean. Luzio Veroren agintaldian martiritza jasan zuen.

## Erreferentziak
Viktor I.a

**Viktor I.a** (Afrika Prokontsularra, ? - † Erroma, 199) Eliza Katolikoaren 14. aita santua izan zen 189 eta 199 urteen bitartean. Mezaren hizkuntza aldatu zuen, antzinako grezieratik latinera hain zuzen ere.

Bazkoa juduen egun berberean (Nisanaren 14an eta ez hurrengo igandean gainerako kristauek bezala) ospatzen zutela eta kuartodezimanoak eskumikatu nahi izan zituen, baina San Irineok gutun batean bere asmoak bertan behera uzteko eskatu zion. Jaieguna uztailaren 28a da.

## Erreferentziak
Sotero

**Sotero** (Fondi, ? - † Erroma, 174) Eliza Katolikoaren 12. aita santua izan zen 166 eta 174 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Eleuterio

**Eleuterio** (Nikopolis, ? - † Erroma, 189) Eliza Katolikoaren 13. aita santua izan zen 174 eta 189 urteen bitartean.

Ireneo santuak egindako zerrendan, aita santu izendatu zuten Erromako azken apezpikua da. Haren aitasantualdian hainbat istilu eta eztabaida izan ziren Elizan; igarkizun izpiritualak estasiaren bidez lor zitezkeela sinesten zuten kristauek higikunde bat sortu zuten *(montanistak)*. Mugimendu horren iritziak kontuan bazituen ere, ez zituen onartu.

Hegesippus garaikidearen esanetan, Anizeto eta Soteroren agindupean Erromako diakonoa izan zen

## Erreferentziak
Eusebio (aita santua)

**Eusebio** Eliza Katolikoko 31. aita santua izan zen 309ko apirila eta abuztua bitartean. Haren agintaldia oso laburra izan zen, lau hilabetekoa. Lapsien arazoari aurre egin behar izan zion, hots, Dioklezianoren jazarpenean zehar kristau fedea utzi ondoren, federa itzuli nahi zutenena. Aita santuak erori zirenei berriz Elizaren ateak irekitzeko egin zituen ahaleginek aurkari indartsu bat izan zuten Heraklio izeneko batengan. Bien arteko borroka hain izan zen bizia, non Maxentzio enperadoreak azkenean biak erbesteratu zituen. Eusebio Sizilian hil zen handik gutxira.

Erromako Kalisto I.aren katakunban lurperatuta dago. Haren jaia irailaren 26an ospatzen da.

## Erreferentziak
Martzelo I.a

**Martzelo I.a** Eliza Katolikoko 30. aita santua izan zen 308 eta 309 bitartean. San Martzelino aita santua hil eta lau urte ingurura aukeratua izan zen Diokleziano enperadorearen jazarpenaren ondorioz (303-305). Jazarpen horrek kristauengan eragin zuen krisiari aurre egin behar izan zion, kristau horiek nekaldiari zioten beldurragatik euren fedetik apostatatu edo praktika erlijiosoak utzi arren, orain itzultzeko gogoa zuten. Elizara itzuli nahi zutenek jazarpenak iraun zutenean euren fedea arbuiatu izanagatik penitentzia egin behar zutela adierazi zuen. Erabaki horren aurka zeudenek Maxentzio enperadoreak erbesteratzea lortu zuten. Erbestean hil zen 309ko urtarrilaren 16an. Haren gorpua Erromara itzulia eta Prizilako hilerrian lurperatu zen.

Haren aitasantualdian, jazarpenean zehar suntsituak izan ziren tenpluak berreraikitzen aritu zen. Erroma hogeita bost sektoretan banatu zuen, presbitero edo parroko bat horietako bakoitzaren arduradun bezala jarriz. Energia handikoa, apezpikuak bere baimen zehatzik gabe ez zitezen kontzilioan bil agindu zuen.

## Erreferentziak
Anjoutey

**Anjoutey** Frantziako udalerri bat da, Belfort Herrialdea departamenduan dagoena, Borgoina-Franche-Comté eskualdean. 2013an  biztanle zituen.

## Demografia 
### Biztanleria 
2007an Anjoutey udalerrian erroldatutako biztanleak 665 ziren. Familiak 246 ziren, horien artean 60 pertsona bakarrekoak ziren (32 bakarrik bizi ziren gizonak eta 28 bakarrik bizi ziren emakumeak), 67 seme-alabarik gabeko familiak ziren, 107 seme-alabak dituzten bikoteak ziren eta 12 seme-alabak dituzten guraso-bakarreko familiak ziren.

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:

### Etxebizitza 
2007an 276 etxebizitza zeuden, 256 familiaren etxebizitza nagusia ziren, 9 bigarren erresidentzia ziren eta 11 hutsik zeuden. 226 etxeak ziren eta 48 apartamentuak ziren. 256 etxebizitza nagusietatik 203 bere jabearen bizilekua ziren, 50 alokairuan okupaturik zeuden eta 2 doan lagata zeuden; 2 etxek gela bat zuten, 10 etxek bi zituzten, 36 etxek hiru zituzten, 62 etxek lau zituzten eta 146 etxek bost zituzten. 203 etxek euren parking plaza propioa zuten azpian. 104 etxetan ibilgailu bat zegoen eta 138 etxetan bat baino gehiago zituzten.

### Biztanleria-piramidea 
2009an sexu eta adinaren araberako biztanleria-piramidea hau zen:

## Ekonomia 
2007an lan egiteko adina zuten pertsonak 440 ziren, horien artean 341 aktiboak ziren eta 99 inaktiboak ziren. 341 pertsona aktiboetatik 315 lanean zeuden (168 gizon eta 147 emakume) eta 26 langabezian zeuden (8 gizon eta 18 emakume). 99 pertsona inaktiboetatik 37 erretiraturik zeuden, 38 ikasten zeuden eta 24 "bestelako inaktibo" gisa sailkaturik zeuden.

### Diru sarrerak 
2009an Anjoutey udalerrian 254 unitate fiskal zeuden, 662,5 pertsonek osaturik. Pertsona bakoitzeko diru-sarrera fiskalaren mediana urteko 20.373 euro zen.

### Ekonomia jarduerak 
2007an zeuden 25 komertzioetatik, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 9 eraikuntza enpresak ziren, 8 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 2 garraio enpresak ziren, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 1 zerbitzu enpresa zen, 1 administrazio publikoko enpresa zen eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.

2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 2 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak ziren, 2 margolariak, 3 zurginak, 3 argiketariak, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.

2000. urtean Anjoutey udalerrian 9 nekazaritza-ustiategi zeuden.

## Hezkuntza eta osasun ekipamenduak 
2009an inguruko herriekin osatutako barreiatutako lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

## Gertuen dauden herriak 
Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

    400px|ezkerrera|Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa 
    

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Résumé statistique INSEEren udalerriko estatistiken laburpena.
* Évolution et structure de la population INSEEren udalerriko datuen fitxa.
* France par comune Frantziako udalerri guztietako datu zehatzak mapa baten bitartez eskuragarri.