Jorge Wagensberg

**Jorge Wagensberg Lubinski** (Barcelona, 1948.eko abenduaren 2a - 2018.eko martxoaren 3a) kataluniar irakasle, ikertzaile eta zientzia idazle eta dibulgatzailea izan zen.
Fisikako lizentziaduna (1971) eta aparteko sariaz doktore izendatua izan zen (1976) Bartzelonako Unibertsitatean non Fisikako Fakultatean Irrebertsibilitatearen Teoria irakatsi baitzuen, 1981tik eta 2016ra bitartean. Austriako *Danube University Krems* delakoan irakasle gonbidatua ere izan zen.

## Zientzilari eta dibulgatzailea 
Wagensberg Espainiako zientzia dibulgatzaile nabarmenetakoa izan zen, argitaratzaile, hizlari, idazle eta museologo gisa jardun baitzuen.

1991 eta 2005 bitartean berak eraturiko Fundación "la Caixa"ren Zientziaren Museoko zuzendaritza egin zuen, eta haren bilakaera bideratu zuen harik eta 2004.ean CosmoCaixa izenekora iritsi arte. Gaur egun egoitzak Bartzelonan eta Madrilen ditu. 2014 arte Fundación la Caixako zientzia-zuzendaria izan zen.

Zientzilari jardunean, Wagensberg-ek hainbat alorretan ekarpenak egin zituen zientzia-pentsamendu ekoizpenean, hala nola: ez-orekan dauden sistemen termodinamika, mikrobiologia haztegiko termodinamika, Montecarlo simulazioa, biologia teorikoa, entomologia, tafonomia, zientziaren filosofia eta zientzia museologia. Hainbat aldizkari berezitutan agertu zituen lanak, batzuk aipatzera 'Journal of Nonequilibrium Thermodynamics*, *Physica A*, *American Journal of Physics*, *The Journal of Physics and Chemistry of Solids*, *Journal of Theoretical Biology*, *Bulletin of Mathematical Biology*, *Proceedings of the National Academy of Sciences* (PNAS), *Entomologica Scandinavica*, *Beiträge zur Entomologie*, *Biology and Philosophy*, *Biological Theory*, *Computer Applications in Biosciences* (CABIOS), *Museum Practice* o *ECSITE News Letters*.|

European Collaborative for Science & Technology (ECSITE) erakundeko presidente izan zen 1993 eta 1995 bitartean, eta 2010ean European Museum Academy (EMA)ko kide sortzaile izan zen. Aldizka *Mètode* aldizkarian kolaboratu zuen, bai eta *El País* eta *El Periódico* egunkarietan ere.

## Autore eta argitaratzailea 
Kazetari-saiakerak, hogeiren bat liburu eta ehun inguru ikerketa lanen egilea da, termodinamika, matematika, biofisika, mikrobiologia, paleontologia, entomologia, zientziaren museologia eta zientziaren filosofia alorretan ondutakoak.

1983an *Metatemas* izeneko liburu saila sortu zuen (*zientzia pentsatzeko liburuak* du lelotzat) Bartzelonako Tusquets argitaletxean, eta ordudanik zuzendu zuen hil artean. Zientzia pentsamenduari buruz den sail horretan ehun eta hogeita hamar baino izenburu gehiago daude, non aurkitzen baitira hauek bezalako autoreak: Schrödinger, Einstein, Konrad Lorenz, Richard Feynman, Stephen Jay Gould, Jacques Monod, François Jacob, Norbert Wiener, Murray Gell-Mann, Martin Gardner, Martin Rees, Richard Dawkins, Benoît Mandelbrot, Lynn Margulis, Douglas Hofstadter, Sheldon Glashow, René Thom, eta Wagensberg bera, besteak beste. Bildumaren hogeita hamargarren urteurrenean bazituen 130 izenburu gaino gehiago.

Aforismo askoren egilea izan zen, egunkarietan argitaratutakoak (*El País*en, nagusiki) edo bilduma gisa liburutan, esate baterako "Más árboles que ramas" (Tusquets, 2012).

2014ko apirilean ezagutza eta eboluzioari buruzko *Biological Theory'' aldizkarian -Austriako Konrad Lorenz Institutuak argitaratzen duena-, metodo zientifikoari buruzko artikulua argitara eman zuen: "On the Existence and Uniqueness of the Scientific Method" (2014), 9 bol (3), 331-346 or.

## Aintzatespena 
* 'VI Reserva" Raimat Kultura Saria (1995).
* Juan Mari Arzak Kazetaritza Saria "Aproximación a una copa de vino tinto" artikuluagatik (2003).
* Kataluniako Sari Nazionala, Pentsamenduari eta Kultura Zientifikoari eskainia (2005).
* Catalunya Fundació Privada Saria (2007).
* Honoris Causa Doktoregoa Lleidako UnibertsitateaLleida (2010).

## Argitalpenak 
* *Nosotros y la ciencia* (1980), Editorial Bosch, S.A., 
* *Ideas sobre la complejidad del mundo* (1985), Tusquets Editores, Frantsesera itzulia, ''L'âme de la méduse*(1997), Le Seuil, ISBN 2-02-02481-X.
* *Proceso al azar* (1986), taldean argitaratua, Tusquets eds. España 
* *El temps* (1986), taldean argitaratua, Fundació Caixa de Pensions, 
* *Amazonia: ilusiones ilustradas* (1996), Àmbit Serveis Editorials, S.A., 
* *Introducció a la Teoria de la Probabilitat i la Informació* (1997), (Jaume Masoliverrekin), Proa ed.
* *Ideas para la imaginación impura: 53 reflexiones en su propia sustancia* (1998), Tusquets Editores, 
* *El progreso* (1998), taldean argitaratua, Tusquets Editores, España, 
* *Cartes creuades: Desde la fe i l'agnosticisme*, (1999), Mediterrànea, taldean argitaratua.
* *Seres y estrellas* (2000) Jordi Llompart, Eduard Salvador eta Eudald Carbonellekin, Plaza & Janés, 
* *Si la naturaleza es la respuesta ¿cuál era la pregunta?: y otros quinientos pensamientos sobre la incertidumbre* (2002), Tusquets Editores,  (Katalanera itzulia). *Pensamentos sobre a incerteza* (2010), (Portugesera itzulia) editora Saraiva.
* *Ideas sobre la complejidad del mundo* (2003), Tusquets Editores, 
* *La rebelión de las formas: o cómo perseverar cuando la incertidumbre aprieta* (2004), Tusquets Editores, *Formen matxinada* (2007), Zio 6 (Euskarara itzulia), 
* *CosmoCaixa* (2004), Fundación "la Caixa", 
* *A más cómo, menos por qué: 747 reflexiones con la intención de comprender lo fundamental, lo natural y lo cultural* (2006), Tusquets Editores, ISBN (13): 978-84-8310-461-3, Círculo de Lectores, S.A. 
* *Cosmocaixa, el Museo Total por Conversación entre Arquitectos y Museólogos* (2006), *Terradas arquitectos*ekin, Actar, Sacyr-Sau, *Cosmocaixa, the Total Museum through Conversation between Architects and Museologists* (2006), (Ingelesera itzulia) with Terradas Architects, Actar,Sacyr-Sau, 
* *El Tapís de la Creació* (2007) con Antoni Tapiès y Joaquí Yarza, Edicions 62, SA, 
* *Daynès* (2007), Fragments International Éditions, Paris, 
* *Challenges of the XXI Century, An Essay regarding Genomic, Equality in the Human Species* (2007) with Lorenzo Calabi, Daniel Dennet and André Glückmann, Divulgare Lybrary.
* *Paisajes neuronales* (2007) S. Markran eta Javier De Felipe-rekin, Madrid, CSIC, 
* *El gozo intelectual: teoría y práctica sobre la inteligibilidad y la belleza* (2007), Tusquets Editores, *O gozo intelectual* (2010) Portugesera itzulia, Editora Unicamp, Brasil, 
* *Yo, lo superfluo y el error* (2009), Tusquets Editores, 
* *Las raíces triviales de lo fundamental* (2010), Tusquets Editores, 
* *Más árboles que ramas: 1116 aforismos para navegar por la realidad* (2012), Tusquets Editores, 
* *The Photography of Nature and the Nature of Photography: Joan Fontcuberta* (2013), with Geoffrey Batchen, The Haselblad Award 2013, Stockholm, 6
* *Altamira* (2013), Un mar de historias, Editorial Mediterrània, 
* *El pensador intruso* (2014), Tusquets Editores, ISBN (13) 978-84-8383-862-4
* *Algunos años después* (2015), Now Books,  Katalanez, "Alguns anys després" (2015), Ara Llibres, 
* *El Derecho de los animales* (2015), (taldean, Basilio Baltasarren koordinazioa), Cátedra de Estudios Iberoamericanos Jesús Polanco, 
* *Solo tenemos un planeta* (2017), (Joan Martínez Alier-ekin), Icaria Editorial S.A., 56.3
* *Teoría de la creatividad, eclosión, gloria y miseria de las ideas* (2017), Metatemas, Tusquets eds, 
* *Solo se puede tener fe en la duda'' (2018), Metatemas, Tusquets eds. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* CosmoCaixa Barcelona
* Editorial Tusquets Metatemas Saila argitaratzen duen argitaletxearen orri ofiziala.