open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Garbiñe Ubeda

**Garbiñe Ubeda Goikoetxea** (Ibarra, Gipuzkoa, 1967ko maiatzaren 4a) euskal idazlea eta diseinatzailea da. Euskal Idazleen Elkarteko lehendakari izen zen 2018tik 2022ra.

## Biografia 
Txikitan hartu zion afizioa marrazteari, idazteari bezala, eta ofizio bihurtu ez baditu ere era horretako jarduera askotan parte hartu du: hainbat liburu idatzi ditu, jolas grafiko interaktiboak sortu ditu, ilustratzaile moduan lan egin du (Aiurri Txiki aldizkaria, www.ikusbera.eus...), Xabiroi aldizkarirako gidoitxoak idatzi ditu edo hitzaldietan graphic recording egin du. Hamabostean behin zinta grafiko bat egiten du, 9 aldizkaritan argitaratzen dena, baita haurrentzako denbora-pasak ere Tokikom osatzen duten zenbait komunikabidetan. Geroago bukatu zituen filologiako ikasketak (2024an Baionan). 

Tolosako Udaleko zinegotzi hautatu zuten 1991ko maiatzaren 26ko udal hauteskundeetan, Herri Batasuna alderditik aurkeztuta.

2018ko martxotik 2022ko martxora Euskal Idazleen Elkarteko lehendakaria izan zen.

### Saiakera 
* *Mila ezker* (2009, Susa) Ezkertien eta albotasunaren gaineko saiakera.
* Zaharkitze programatua (2021, Booktegi)
* *Martxelo Otamendi. Handira jotzeko kazetaritza* (2025, Elkar)

### Nobela 
* *Hobe isilik* (2013, Elkar)
* *Sasieskola* (2018, Elkar) *Lekukoa* gazteentzako nobela-trilogia
* Mehatxua (2019, Elkar) *Lekukoa* gazteentzako nobela-trilogia *Lekukoa* gazteentzako nobela-trilogia

### Komikia 
* 2025ean *Maurizia. Biziminaren hotsa* komikian argitaratu zuten Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak eta Ikastolen Elkarteak Garbiñe Ubedaren gidoiarekin eta Garluk-en marrazkiekin.
Fitxategi:Ekaitz Agirre 2025.jpg|Garluk
Fitxategi:MAURIZIA jotzen.jpg|Basilio, Maurizia eta Leon
Fitxategi:AzalaMAURIZIA.jpg|Mauriziaren komikia
Fitxategi:MAURIZIA txiki.jpg|Maurizia txikitan
Fitxategi:Kopla MAURIZIA.jpg| Kartzelako kopla 

2020an Euskarabilaren ahotsak. Basauriko euskara elkartearen lorratza liburua ondu zuen Euskarabila elkartearekin batera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Garbiñe Ubeda», *Literaturaren Zubitegia*.
* «Garbiñe Ubeda», *eLiburutegia*.
* «Garbiñe Ubeda» Berria egunkariko ehunka artikulu.
* «Garbiñe Ubeda» Jakin.eus
* «Garbiñe Ubeda» Inguma datu-basea. Artikuluak Jakin eta Hegats aldizkarian.
Felipe Rius

**Felipe Rius Saleta** (Iruñea, Nafarroa, 1961eko uztailaren 11 &ndash; 2018ko apirilaren 13a) euskal idazle eta kazetaria izan zen. Komunikazioaren hainbat esparrutan egin zuen bidea: besteak beste, Nafarroako Gobernuaren komunikazio arloan aritu zen lanean, eta kolaboratzaile izan zen hainbat hedabidetan. Euskaldunon Egunkaria-ren Nafarkaria gehigarrian izan zuen *Metropoli forala* iritzi tartea.

Euskara irakasle ere aritu izan zen denbora luzez, Iruñeko Arturo Kanpion euskaltegian.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Bi argazki eta hainbat polaroid* (1999, *Pamiela*)
* *39 idazle nafar* (2017, *Pamiela*)
### Saiakera 
* *Zinema japoniarra* (1999, *Alberdania*)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Felipe Rius literaturaren zubitegian
Joanes Urkixo

**Joanes Urkixo Beitia** (Bilbo, Bizkaia, 1955eko ekainaren 11) euskal idazlea da. Euskal filologian lizentziaduna da. Zinema eta telebistako gidoigilea, eta film eta telesailen itzultzailea, lanbidez.

## Lan ibilbidea 
Euskal filologia ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Gaztetan hainbat lan egin zituen, tartean, euskara eta gaztelera irakasle gisa lan egin zuen, baita film eta telesailen itzultzaile eta egokitzaile gisa ere (euskaraz eta gaztelaniaz). 1978 eta 1980 artean Bernardo Atxaga, Joxemari Iturralde eta Joseba Sarrionandia kide zituen *Pott* banda literatur taldearekin kolaboratu zuen. 1983an *Ttua-ttuá* literatur aldizkaria sortu zuen Laura Mintegirekin batera. EIE euskal idazleen elkarteko eta Galtzagorri haur eta gazte literatura elkarteko kidea da.

### Literatura 
Hainbat aldizkaritan argitaratutako artikuluekin egin zituen lehen urratsak literaturaren munduan: *Pott*, *Anaitasuna*, *Euskadi Sioux*, *Argia*, *Susa*. Geroago, bere lehen eta, orain arte, azken poema-liburua argitaratu zuen: *Berbak legezko aiztoak* (Susa, 1990).

2014ko urrian estreinatutako *Lasa y Zabala* filmaren gidoilaria ere bada.

## Lanak 
Idazle gisa, ia genero guztiak landu ditu.
### Narrazioa 
* *Elur gainean* (1984, *Erein*)
* *Lurra deika* (1991, *Erein*)
* *Ekaitza urrun* (2018, *Erein*)

### Poesia 
* *Berbak legezko aiztoak* (1990, *Susa*)
### Haur eta gazte literatura 
* *Patxi Trumoik letrak ikasi nahi ditu* (1985, Erein)

* *Patxi eta txoriaren bahiketa* (1986, Erein)

* *Shangai Tom espazioko zaindari* (1992, Elkar)

* *Bihotz ausarta* (1996, *Zubia*)
* *Thule* (1998, Elkarlanean)
* *Zeruak erori zirenekoa* (1998, *Ibaizabal*)
* *Lur izeneko oihana* (2000, *Zubia*)
* *Gerlari zuria* (2003, *Elkar*)

* *Argitxo Santageda egunean* (2003, Ikastolen Federakundea)

* *Argitxo iratxoa* (2003, Ikastolen Federakundea)

* *Argitxo eta Olentzero* (2003, Ikastolen Federakundea)

* *Argitxo Sanjuanetan* (2003, Ikastolen Federakundea)

* *Nerabeak eta beste munstro batzuk* (2005, Aizkorri)

### Antzerkia 
* *Eta beharbada ispilu beltz bat* (1981, *BAK*)

### Beste egileekin 
* *Cuentos Incombustibles II (*1982, Bilboko Liburusaltzaileen Elkartea)
* *Lore Kontu-Kontu Lore* (1985, Ondarroako Kultur Etxea)

* *Bilbao ipuin biltegia* (2000, Bilboko Udala)

* *Bilbao lerrorik lerro* (2001, Bilboko udala)
* *Bilbo inguruko ipuinak = Cuentos alrededor de Bilbao* (2013, Bizkaiko Foru Adundia, Kultura Saila)

### Itzulpenak 
* *Richard II* (1985, Antzerti)
* *SOS Lusitania* (2016, Harriet)
* *Autobusa berriro bera gabe abiatu zen egunekoa* (2017, Harriet)
* *Hegoak Astinduz* (2017, Harriet)
* *Wounded* (2017, Harriet)
* *Inozoen errua* (2017, Harriet)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Bizkaiko idazleak
* Bilboaldeko idazleak
* Bilbotar ezagunen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Joanes Urkixo literaturaren zubitegian
Auxtin Zamora

**Auxtin Zamora** (Senpere, Lapurdi, 1943) euskal idazlea eta ohorezko euskaltzaina da. Poesia sustatzen aritu da bereziki, Hatsa Elkartearen eta Hatsaren Poesia ekimenaren bitartez.

## Bizitza 
1943an sortua, beste zazpi haurridetan gehiena (zaharrena). Olerkigintzan aritzeak eta idazle izateak egin du ezagun. Hatsa Elkartearen eta *Hatsaren Poesia* olerki bildumaren sortzaile eta azken horren arduradun. Urtero, apirileko lehen igandean, euskal olerkari askoren lanak aurkezten ditu Senperen, jaioterriko Oxtikenean edo Larraldean. *Maite ditugun olerkariak* sail poetikoaren abiatzailea. Eskoletarako olerki lantegietako animatzailea. *Ostopeko artea* arte erakusketaren bultzatzailea. Olerkarien Egunaren abiarazlea. *Hats-Arte* Hatsa Elkarteko kideek sortutako arte obren erakusketaren abiatzailea2010az geroztik.

2018an Sarako Idazleen Biltzarrak ematen dituen sarietako bat irabazi zuen. Urte bereko apirilean Euskaltzain Ohorezkoa izendatu zuten.

## Lanak 
### Poesia 
Bost olerki bilduma ditu:
* *Ezin errana* (1986, Maiatz)
* *Hatsaren bustia* (1988, *Maiatz*)
* *Haizea Ostoetan* (2002, Hatsa Elkartea)
* *Trapuetan haizea* (2002, Hatsa Elkartea)
* *Zernahi izan eta ere* *(2009, Hatsa Elkartea)*

### Itzulpenak 
* *Saltze jostetak*  (2020, Autoedizioa)  XIV. mendeko Chistine de Pizan-en "Jeux à vendre"-ren itzulpena. Joseba Aurkenerena idazleak itzulpenari buruzko literatur kritika egin zion. 

### Bideo poetikoak 
* *Lastozko ihesguneak* (2008)
* *Barneko burbuilak* (2009)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2010)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2011)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2012)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2013)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2014)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2015)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2016)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2017)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2018)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2019)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2020)
* *Hatsaren olerki bustiak* (2021)
* *Lanbroz eta iratzez* (2025)

### Ikerketa-lanak 
* *Senpereko etxe gehienen lur gaineko datu-helbide-izenen bilduma* (2024), Senpereko etxe guztien datu geografikoak eta izenak. 
* *Sara etxez etxe* (2010), Sarako etxe guztien datu geografikoak eta izenak.
* *Etxalar etxez etxe* (2010), Etxalarko etxe guztien datu geografikoak eta izenak.
* *Senpertar ingumak 1914-1918* (2014), Lehen Mundu Gerran hildako, zauritutako nahiz desagertutako senpertarrak.
* *Senpere etxez etxe* (2016), Senpereko etxe gehienen lur gaineko datu geografikoak eta izenak.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Maiatz
* Euskal Idazleen Elkartea

## Kanpo estekak 
* «Auxtin Zamora», *Literaturaren Zubitegia*.
* Olerkarien Eguna 6 bloga
* Joseba Aurkenerena: Hatsaren Poesiaren Eguna, aurten 23. aldiz.https://zuzeu.eus/kultura/hatsaren-poesiaren-eguna-aurten-23-aldiz/
* Joseba Aurkenerena: Christine de Pizan-en olerkiak Auxtin Zamorak euskaraturik. https://zuzeu.eus/kultura/christine-de-pizan-en-olerkiak-auxtin-zamorak-euskaraturik/
* Argia
Jon Gaztelumendi

**Jon Gaztelumendi** (Errenteria, Gipuzkoa, 1961 - ) euskal idazlea da.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Haizea mindu gabe* (1999, *Susa*)

## Kanpo loturak 
*  Jon Gaztelumendi literaturaren zubitegian
Xabier Izaga

**Xabier Izaga** (Gasteiz, Araba, 1960 - ) euskal idazlea.
Xabier Izaga euskal preso politiko ohiak kulturaren aldeko jarrera izan du beti. Txistulari aparta da eta hainbat kultura lanetan parte hartu du.

## Lanak 
### Poesia 
* *Bart irakurtzeko gaur izkiriatua* (1998, *Susa*)
### Itzulpena 
* Sun Tzuren *Gerraren antzea* (1995, *Txalaparta*)

## Kanpo loturak 
*  Xabier Izaga literaturaren zubitegian
Antxon Gomez

**Antxon Gomez Lorente** (Gasteiz, Araba, 1964ko azaroaren 14a - ) euskal idazle, politikari eta basozaina da. 2002tik 2007ra Eusko Abertzale Ekintzako idazkari nagusia izan zen.

Pagoetan egiten du lan basozain bezala.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Abere madarikatuak* (1997, *Susa*)

### Beste batzuk 
* *Azken dortoka (Ipuin berdeak)* (1998, *Eguzki*)

## Ikus, gainera 
* Gasteiztar ezagunen zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Antxon Gomez literaturaren zubitegian
Jokin Urain

**Jokin Urain Larrañaga** (Mendaro, Gipuzkoa, 1959ko uztailaren 21a - ) euskal idazle eta preso politikoa da. Mendaron jaioa, Oreretan (Gipuzkoa) bizi zen. 1986tik 2013ra preso egon zen Espainiako kartzela ezberdinetan. 2009ko irailaren 7an, 23 urteko espetxe zigorra bete ondoren, Espainiako Auzitegi Nazionalak 197/06 doktrina ezarri eta kartzelaldia 2016 urtera arte luzatu zion.

25 urte espetxean egin zituenean bere egoera salatu eta mobilizazio ugari egin ziren Oreretan Jokin Urainen askatasuna aldarrikatzeko.

## Lanak 
Urainek hainbat liburu idatzi ditu. Horrez gain, bertso idatziak ere sortu ditu, arlo horretan sari batzuk irabaziz, 1989ko Algortako Bertso Eskolakoa, adibidez.

### Nobela 
* *Izaina* (1990, *Amnistiaren Aldeko Batzordeak*)
* *Adlotse* (1992, *Txalaparta*)
### Kronika 
* *Gatibu sortu nintzen* (2000, *Susa*)
* *Errotarria* (2006, *Susa*)
### Saiakera 
* *Ez dago etxean* (2010, *Susa*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Jokin Urain literaturaren zubitegian
*  Jokin Uraini elkarrizketa Argia aldizkarian
Joseba Alkalde

**Joseba Alkalde Amutxategi** (Lekeitio, Bizkaia, 1955 - ) euskal idazlea da.

## Datu biografikoak 
1970ko hamarkada amaieran, Lekeitioko Sustraia aldizkariaren sorreran parte hartu zuen. Aldizkari berriko lehenengo zenbakian bi orrialdeko poesia bat argitaratu zuen.

Laukizko "Lauaxeta" olerki sariketan 5. saria jaso zuen (1. saria Xabier Letek irabazi zuelarik), baina Ibon Sarasola epaimahaikideak aipu berezia egin zion, Bernardo Atxagaren pare jarriz. Euskal musikaren ataria den badok.eus atarian guztira 20 kanta agertzen dira Joseba Alkalderen hitzekin. Ruper Ordorikak *Ezekielen prophezia* abestia kantatu zuen 2013ko *Azukre koxkorrak* albumean. TikTara eta Broken Legacy taldeak ere agertzen dira zerrenda horretan.

## Ezekiel diskoaren hitzak 
Iban Zalduaren iritziz historiako rock sinfonikoko album nagusietako bat den Ezekiel diskoko abestien hitzak Joseba Alkalderenak dira.  Doinu guztiak Juan Carlos Perezenak dira eta interpretazioa Itoiz talde osoarena:

* Ezekielen prophezia (Musika: Juan Carlos Perez-Hitzak: Joseba Alkalde)
* Ezekielen esnatzea I (Musika: Juan Carlos Perez-Hitzak: Joseba Alkalde)
* Ezekielen esnatzea II (Musika: Juan Carlos Perez-Hitzak: Joseba Alkalde)
* Ezekiel (Musika: Juan Carlos Perez-Hitzak: Joseba Alkalde)
* Ezekielen ikasgaia (Musika: Juan Carlos Perez-Hitzak: Joseba Alkalde)
* Ezekielen ametsa (Musika: Juan Carlos Perez-Hitzak: Joseba Alkalde)
* Ezekiel: ia maitasun kantu bat (Musika: Juan Carlos Perez-Hitzak: Joseba Alkalde)
* Ezekielen erantzuna (Musika: Juan Carlos Perez-Hitzak: Joseba Alkalde)
Honela bukatzen dira Ezekielen prophezia abestiaren hitzak:
:
[...]
desafinatzeke nahasirik gabe
 jadanik agure itxura eutsirik
 gauaren pareta "sprai"atu duzu
hamazazpi urteak

 hamazazpi zuri dira ezekiel
 mingotzaren merkromina ezekiel
 eter labur bat zara
 hari single bat zara
 betiko

eremuko dunen atzetik dabil
 zulo urdin guztiak miatu ezinik
 eta euri zitalari esker bizi da

## Lanak 
### Poesia 
* *Babiecaren hotzikarak* (1986, *Susa*)

* Umeak irintzera jolasten diren bitartean   (1986)
* Eskonbro multzotik   (1986)
* Burumuin derrameen aroan  (1986)
* Berogailu parbularioen interludioan   (1986)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Joseba Alkalde literaturaren zubitegian
* Joseba Alkalde badok.eus atarian. Euskal Musikaren atari horretan 20 kanturen
Iñigo Barandiaran

**Iñigo Barandiaran** (Bilbo, Bizkaia, 1964) euskal idazlea.

## Lanak 
### Poesia 
* *Klick-sssh-klack* (1984, *Susa*)

## Kanpo loturak 
*  Iñigo Barandiaran literaturaren zubitegian
Daniel Garbizu

**Daniel Garbizu** (Pasaia, Gipuzkoa, 1959ko abenduaren 4a - ) euskal idazlea da.

## Lanak 
### Poesia 
* *Espaloietako ginola* (1980, *Ustela*)

## Kanpo loturak 
*  Daniel Garbizu literaturaren zubitegian
Joxe Belmonte

**Joxe Belmonte Fernandez de Larrinoa** (Bilbo, Bizkaia, 1960ko ekainaren 16a - ) euskal idazlea da.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Amodio zoroak* (1999, *Elkar*)
* *Relatos bajo el aguacero* (2008, *Erein*)

### Nobela 
* *Ez dira ilunak* (1990, *Erein*)
* *Hamar urte barru* (2003, *Erein*)
* *Al cabo de diez años* (2005, *Erein*) -aurrekoaren itzulpena-
* *Marina Suredaren amets urratuak* (2009, *Erein*)

## Kanpo estekak 
*  Joxe Belmonte Fernandez de Larrinoa literaturaren zubitegian
Ana Irigoien

[eskuinera|thumb|196x196px|Ana Irigoienek [Frida Kahlo liburua argitaratu zuen 1998an.]]

**Ana Irigoien Garitaonandia** (Bilbo, Bizkaia, 1966ko maiatzaren 11 - ) euskal idazlea da.

## Lanak 
### Biografia 
* *Frida Kahlo* (1998, *Elkar*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Ana Irigoien literaturaren zubitegian
* Euskaraz: Ana Irigoienen *Frida Kahlo* izenburuko biografia-liburuari buruz, Artea eta literatura, *El refugio del papel*
Jokin Ansorena

**Jokin Ansorena Miner** (Donostia, 1963) euskal idazlea. Kultura teknikaria Tolosako Udalan.

## Lanak 
### Poesia 
* *Poemak* (1981, *Ustela*)

### Nobela 
* *Ordubietan frontoian*. Alberdania, 2010.

## Kanpo estekak 
*  Jokin Ansorena literaturaren zubitegian
Imanol Txabarri

**Imanol Txabarri** (Bilbo. ????-02-27) euskal idazlea da

## Lanak 
### Poesia 
* *Hitzak naroa* (1985, *Maiatz*)

## Kanpo estekak 
*  Imanol Txabarri literaturaren zubitegian
Gema Lasarte

**Gema Lasarte** **Leonet** (Errenteria, Gipuzkoa, 1962) euskal idazle eta irakasle feminista da.

## Ibilbidea 
Literatura Zientzietan doktoretza lortu zuen *Pertsonaia protagonista femeninoen ezaugarriak eta bilakaera euskal narratiba garaikidean* tesiarekin 

Literaturaren Didaktikako irakaslea EHUn, Gasteizko Hezkuntza eta Kirol Fakultatean, Hizkuntzaren eta Literaturaren Didaktika Sailean. Gasteizko Irakasleen Unibertsitate Eskolako Hezkidetza Batzordeko arduraduna lanetan aritua izan da.

Irakurzaletasuna, umeen irakurmen garapena, euskal idazleen lanak genero-ikuspegitik behatu eta hezkidetzaren inguruko gaiak aztertu ohi ditu bere ikerketetan."Neurtuak ditugu eguneroko eginkizunak

neurtuak ditugu eguneroko minutu bakoitzaren

pentsamenduak.

Oraintxe hor goian ari zatzaizkit nire

bart arratseko amets erotikoaren zabaleroa

neurtzen.

Ez dut nahi, ez dut bizitza honen erroiloetaz

solas gehiagorik nahi. Bizitzaren abiadak larrutsik

harrapatu nau eta beldur naiz".Berrian idazten du.

## Lanak 
### Poesia 
* *Hitz antzuen azokan* (1985, *Susa*) 
* Feminist agenda : euskal narratiba garaikidean 

### Artikuluak 
* 2019, Emakume bertsolariak ezagutzen.
* 2019 Women bertsolaris Reclaiming the past And singing the present. 
* 2019, El significado y la evolución del término “coeducación” con el cambio de siglo el caso de los centros escolares de Vitoria-Gasteiz.
* 2018, La mirada coeducativa en la formación del profesorado.
* 2015, El cuerpo maltratado, sinécdoque de la violencia de género en la literatura vasca.
* 2014 Maskulinitate berriak euskal literaturanirakurketa proposamen bat.
* 2013 Genero eta sexuaren berridazketaItxaro Borda eta polizia eleberrien kasua.
* 2010 Amatasunaren gaineko diskurtsoak euskal eleberrigintza garaikidean.
* 2010 Genero indarkeria euskal literaturan.

### Lankidetzak obra kolektiboetan 
* 2014, Haurra irudien mundura modu neurtu batean sartzeko gonbitea.
* 2011, Gestión de la mirada normativa en la didáctica de la literatura infantil y juvenil.
* 2012, El poder de las imágenes y la didáctica de la identidad.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Gema Lasarte literaturaren zubitegian
* Gema Lasarte: La maternidad no deseada provoca muchos daños. (Bideoa, ETB, 2014)
* Gema Lasarte: «Eskolak seinalatu egiten ditu adbertsitatean hazitako umeak; gizarteak, kondenatu» Berria, 2022.07.15
Joseba Urizar

**Joseba Urizar Irazabal** (Elorrio, Bizkaia, 1964ko martxoaren 5a - 2021eko ekainaren 24a) euskal idazlea izan zen. Euskal Filologiako lizentziaduna, ikasketak Euskal Herriko Unibertsitatearen Arabako campusean eginda.

## Lanak 
### Poesia 
* *Gizaeuropa* (1986, Susa), *Omar Nabarro* ezizenarekin izenpetu zuen Edorta Jimenez mundakarrarekin batera.
* *Girovago* (1992, Eusko Jaurlaritza). Poesiako akzesita jaso zuen, 1991ko Euskadi Literatura Sarietan. Giuseppe Ungaretti italiar idazlearen *Girovago* poemaren omenez eman zion izenburua, Ungaretti baitzuen poetarik gustukoena Urizarrek.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  «Joseba Urizar», *Literaturaren Zubitegia*.
Pello Zabaleta

**Pello Zabaleta** pertsona bien izena da:
* Pello Zabaleta Lekuona (1896-1967), Errenteriako bertsolaria.
* Pello Zabaleta Kortaberria (1942), Legazpiko idazlea.
Ramon Agirre

**Ramon Agirre Lasarte** (Donostia, Gipuzkoa, 1954 - ) antzezle, umorista, euskal idazle eta margolaria da. Amara auzoan jaiotakoa da.

2018ko Donostiako Zinemaldian Zinemira Saria jaso zuen.

## Bizitza 
Arkitektura ikasi zuen Valladoliden eta Donostian. Interpretazio ikasketak egin zituen Antzertin, Eusko Jaurlaritzako Arte Dramatikoko Eskolan. 1983. urteaz geroztik, aktore bezala egin du lan zinema, antzerki eta telebista alorrean.
[thumb|[Handia (2017)]]
[thumb|[Arriya (2010)]]
thumb|Ambrosius
[thumb|[Artea (2006) ]]
Michael Haneke zinema-zuzendariaren *Amour* filmean parte hartu zuen. Film honek 2012ko Cannesko Zinemaldiko Urrezko Palma saria irabazi zuen.
[thumb|[Metxa (antzezlana)|Metxa (2003)]]

## Filmak 
## Telebista 
## Lanak 
### Poesia 
* *Eta zergatik ez?... Sigrid* (1983, *Susa*): Eneko Olasagasti, Gorka Setien eta Maripi Solbesekin batera

### Antzerkia 
* Metxa (2003)
* *Errenta* (1994, *Kutxa*)
* *Artea* (2006 eta 2025)
* *Gronholm metodoa* (2008, *Kutxa*)
* *Xentimorik gabe* (2012)
* *Bejondaigula!* (2013)
* *Koka kola eta barea* (2014)
* *100 m karratu* (2015)
* *Heroiak* (2016)
* *Konpromisoa* (2021)
* *Gu primer!* (2021)
* *Hobe ixilik* (2023)
* Lurrez Estali (2024)
* *Heisenberg* (2025)
* Nor Naizen Baneki (2025)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mari Jose Olaziregi

**Mari Jose Olaziregi Alustiza** (Donostia, Gipuzkoa, 1963ko apirilaren 6a) Euskal Literaturako irakasle katedraduna da Euskal Herriko Unibertsitatean, eta literatur kritikaria. 2007-2009 ikasturteetan *Center for Basque Studies*eko (Nevadako Unibertsitatea, Reno, AEB) irakasle izan zen eta 2009-2010 ikasturtean Konstanzeko Unibertsitateko (Alemania) irakasle gonbidatu. Hainbat unibertsitatetako irakasle gonbidatua izan da (University of Chicago, CUNY, Universität Konstanz...). Euskaltzain urgazlea da, *Center for Basque Studies*eko *Basque Literature Series*eko zuzendari (2004-), eta MHLI (Memoria Historikoa Literatura Iberiarretan) ikerketa talde kontsolidatuko zuzendari 2013tik. Euskal literaturaren historia eta kritika, literatura konparatua, euskal ikasketa kulturalak edo kritika postkoloniala lantzen ditu. Haren ikerlanak hainbat hizkuntzatara itzuli dira. 2010-2016 artean, Euskara Sustatu eta Hedatzeko Zuzendaria izan zen Etxepare Euskal Institutuan. Haren argitalpenen artean, hamaika liburu, editatutako hemezortzi liburu, libuetako 92 kapitulu eta aldizkarietan argitaratutako 81 artikulu aipa litezke.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Basque Literary History* (editore) (2012, Center for Basque Studies. University of Nevada, Reno)
* *Writers in Between Languages. Minority Literatures in the Global Scene* (editor) (2009, Center for Basque Studies. University of Nevada, Reno)
* *Six Basque Poets* (editore) (2007, *Arc Publications*)

* *Waking the Hedgehog. The Literary Universe of Bernardo Atxaga* (2005, *Center for Basque Studies-University of Nevada*)
* * An Anthology of Basque Short Stories (editor) *(2004, *Center for Basque Studies-University of Nevada*. Euskaraz: *Mende berrirako ipuinak. Antologia* (2005, *Erein*). Gaztelaniaz: *Pintxos. Nuevos cuentos vascos* (2005, *Lengua de Trapo*)
* *Euskal eleberriaren historia* (2002, *Labayru*)
* *Leyendo a Bernardo Atxaga* (2001, *Euskal Herriko Unibertsitatea-Universidad del País Vasco*)
* *Ramon Saizarbitoriaren unibertso literarioa* (2001, *Labayru-BBK*)
* *Intimismoaz haraindi* (1999, *Eusko Ikaskuntza*)
* *Euskal gazteen irakurzaletasuna* (1998, *Bergarako Udala*)
* *Bernardo Atxagaren irakurlea* (1998, *Erein*)
* *Bernardo Atxagaren harrera literarioa* (1994, *ASJU aldizkari monografikoa*)
* *Euskarazko haur eta gazte literatura idazleak = Basque writers for children and young people = Auteurs de littérature en langue basque pour les jeunes = Escritores de literatura infantil y juvenil en euskara* (1989, *Eusko Jaurlaritza, Kultura Saila*)

## Kanpo estekak 
*  Mari Jose Olaziregi literaturaren zubitegian
Émile Larre

**Émile Larre Otxobi**, ezizenez ***Sokorri*** (Baigorri, Nafarroa Beherea, 1926ko urtarrilaren 3a – Kanbo, Lapurdi, 2015eko maiatzaren 30a) euskal idazlea, bertsolaria, euskaltzain osoa eta apaiza izan zen.

Uztaritzen erlijio-ikasketak eginda, apaiz sartu zen. Hazparneko apaiza izan zen. *Gazte*, *Gogoa*, *Gure Herria* eta *Herria* aldizkarietan idatzi izan zuen, eta *Herria* aldizkariko zuzendaria izan zen. 1980an, *Aiherra Naparroan leihoa* liburua argitaratu zuen.

Iparralden, bertsolaritzaren sustatzailea izan zen, eta horrexegatik, 1993an, Euskal Herriko Bertsolari Elkarteak aita Santi Onaindia eta bera omendu zituen. Halaber, 1974. urtetik euskaltzain osoa zen.

## Lanak 
* *Aiherra Naparroan leihoa*, 1980;
* *Jauna dut argi : mundu berri, Eliza berri*, Jean Hiriart-Urruty, 1977;
* *Fedea gidari : mundu berri, Eliza berri*, Jean Hiriart-Urruty, 1981;
* *Ipar Euskadiko bertsolariak*, Jakin, 1980;
* *Pierre Lafitte-ren omenaldia*, Euskera, 1978;
* *Artzain solas : mundu berri, Eliza berri*, Jean Hiriart-Urruty, 1984;
* *Izar alde*, Jean Hiriart-Urruty, 1989;
* *Aitaren etxerat mundu berri, Eliza berri*, Jean Hiriart-Urruty, 1992;
* *Eta beste biga*, J. Hiriart-Urruty;
* *Xanpun bertsularia*, Auspoa, 2006;
* *Ene bertsuen feiria : (bertsu bilduma)*, Jean-Pierre Mendiburu, Auspoa, 2007;
* *Ene ezkilaren dangak : (bertsu bilduma)*, Ernest Alkat 2007;
* *Biotz barneko solasak : Joanes Arrosagaray*, Auspoa, 2007;

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Emile Larre», *Literaturaren Zubitegia*
* Emile Larre Euskal Kultur Erakundearen webgunean
Mari Jose Kerejeta

**Mari Jose Kerejeta Sarriegi** (Zegama, Gipuzkoa, 1961 - ) euskal idazlea eta itzultzailea da.

## Biografia 
Euskal Herriko Unibertsitean ikasi zuen. Euskal Filologian lizentziaduna da eta gaur egun itzutzaile lanetan ari da Gasteizko Artium Museoan. Ikasketak amaituta gero Orotariko Euskal Hiztegian erredaktore gisa jardun ondoren, bi urte eman zituen Grazen W. von Humboldten euskarari buruzko eskuizkribuen argitalpen berri bat prestatzeko lanetan.

## Lanak 
### Poesia 
* *Ezezagun baten koadernoa* (1988, *Kutxa*)

### Itzulpena 
* *Errusiar diskoteka* (Pasazaite, 2014) Wladimir Kaminer-en liburuaren itzulpena. 
* *Txerrilapiko* (Aizkorri, 2000)
* Lois Lowry. *Oroimen-emailea* (Aizkorri, 2001)
* Hainbat itzulpen (Artium)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Mari Jose Kerejeta literaturaren zubitegian
* Aunamendi. Eusko ikaskuntza 56656/
* Biblioteca documentacion y-publicaciones. Maria Jose Kerejeta
* Linkedin. Maria Jose Kerejeta
Juan Inazio Goikoetxea

**Juan Inazio Goikoetxea Olaondo** (Gaztelu, Gipuzkoa, 1908ko maiatzaren 5a - Donostia, Gipuzkoa, 1983ko urtarrilaren 6a) elizgizona eta euskal idazlea izan zen.

## Bizitza 
Altsasun, Hondarribian, Lizarran eta Iruñeko kaputxinoetan egin zituen teologia ikasketak. 1934an hasi zen euskal lanak idazten, *Yakintza* aldizkarian. 1935ean Argentinara joan zen, eta han igaro zituen 22 urte. Buenos Airesen, Euskal Etxean antolatu zen eskolako irakasle izan zen.

1952an kaputxinoen ordena utzi eta apaiz egin zen. Handik sei urtera Euskal Herrira itzuli eta Auñamendi argitaletxean egin zuen lan, hiztegigintzan nagusiki. 1962an frai Luis Leongoaren eta San Joan Gurutzekoaren olerkien itzulpenak argitaratu zituen *Musika ixilla* izenburuarekin eta Orixeren lan jakingarri batekin.

Ameriketatik itzulita Kubaren eta Che Guevararen miresle handia bihurtuta etorri zen, eta laguntza eman zien dokumentazioa euskaraz atera nahi zuten talde antifrankistei. Antton Elosegik, esaterako, oso ondo estimatu zuen Gazteluren idazkera eta aitortu zuen berarengandik asko ikasi zuela itzulpengintzaz.

Olerkari gisa sari ugari jaso zuen, Irun Hiria esaterako bi aldiz: *Biziaren erroetan *(1970) eta *Gauean oihu* (1971) bildumekin.

*Zeruko Argia, Egan, Euzko Deya, Euzko Gogoa* eta *Olerti* aldizkarietan eman zituen argitara bere idazlanak.

Hil ondoren, 1991n, haren olerki hautatuekin liburu bat argitaratu da.

## Lanak 
### Poesia 
* *Poesiak. Antologia* (1990, *Etor*)
* *Biziaren erroetan* (1972, *GAK*)
* *Gauean oihu* (1972, *GAK*)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Juan Inazio Goikoetxea literaturaren zubitegian
*  Bidegileak bilduma: Juan Inazio Goikoetxearen biografia
Felix Zubiaga

**Felix Zubiaga Legarreta** (Errigoiti, Bizkaia, 1932ko otsailaren 22a - ) euskal idazle eta filologoa da. Pasiotarra, Eubako komentuan bizi da.

## Lanak 
### Nobela 
* Rh- Odolestuak (1982) "Ibaizabal"
* Espedientea (1987) "Ibaizabal"
* *Kalean andre* (1988, *Bizkaiko Foru Aldundia-Saria*)
* Lekuan lekuna maloa,(1990-"Bizkaia Foru Aldundia-Saria" (1990) "Ibaizabal"
* Don Bildur (1994) "Ibaizabal"

### Saiakera 
* *Vascuence y mitoanalisis; (2000) "Eleiker"
* *Euskararen ereduak* (2000) "Eleiker"
* *Jainkoa eta gizakia euskararen oroitzan* (2001) "Eleiker"
* *Euskal mito-erritoak eta euskara* (2001), *Ibaizabal*
* *Apellidos y nobleza* (2002) "Eleiker"
* *Onomastica oido de la prehistoria* (2002) "Eleiker"
* *Analogia, arte del lenguaje, segun el vascuence* (2002) "Eleiker"
* *Antigua Testamento del vascuence* (2003) "Eleiker"
* *Euskararen jakinduria* (2003), *Eleiker*)
* *Origen y desarrollo del lenguaje, segun el vascuence* (2004)
* *Euskara, mito bizia* (2004, *Eleiker*)
* *Zuzentza eta eskubidea euskararen oroitzan* (2004) "Eleiker"
* *Euskara bere baitan* (2005), *Eleiker*)
* *Vascuence, inconsciente colectivo* (2005) "Eleiker"
* *Antigua religion de los vascos* (2006) "Eleiker"
* *Gizakia, Hirutasun irudia* (2006) "Eleiker"
* *Vascoeuropeismo versus indoeuropeismo* (2007) "Eleiker"
* *Euskara, hermeneutika* (2007) "Eleiker"
* *Origen del Vascuence* (2008) "Eleiker"
* *Ama Jainkoa* (2009) "Eleiker"

### Poesia 
* *Kurutzemendi* (1981) "Ibaizabal"
* *Zure argi kliskak* Arrese eta Beitia Saria-1986 (1987, *Euskaltzaindia-BBK*)
* *Uraren ohikuna* (1989, *Ibaizabal*)
* *Desliluraren parabolak* (1990, *Ibaizabal*)
* *Harri eta oihartzun* (1990, *Ibaizabal*)
* *Oi Emmanuel* Lizardi Saria -1991(1992, *Ibaizabal*)
* Pasio kantataegia (1996) "Ibaizabal"

### Haur eta gazte literatura 
* *Errosario kuzkuak (Babilandia) Agora Saria-1963*, (1977) Ibaizabal
* *Pinto* (1979) "Ibaizabal"
* *Pinto 2* (1980) "Ibaizabal"
* *Kirru eta Aldapeko Sagarra* (1982) "Ibaizbal"
* *Karramarroen aurreskua* (1983) "Ibaizabal"
* *Kuku pasota* (1984) "Ibaizabal"
* *Halabeharrez mediku* (l986) "Ibaizabal"

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Felix Zubiaga literaturaren zubitegian
* Felix Zubiagak *Euskararen Jatorria I'' biltzarrean emandako hitzaldiaren laburpena
Roger Idiart

**Roger Idiart** (Azkaine, Lapurdi, 1931ko urtarrilaren 15a - 2009ko abuztuaren 27a) euskal idazlea eta apaiza zen. Euskaltzain urgazlea ere bazen. Kantuak, bertsoak eta pastoralak idatzi zituen.

1955. urtean apaiztua, Idiart Oloroen, Hazparnen eta Uztaritzeko apaiztegi txikian irakasle egon zen. Horrez gain, hainbat urte eman zituen Zuberoan Zalgizeko erretore bezala. Ondoren, Lapurdira itzuli zen eta Zuraideko erretore izan zen bere heriotzara arte.

1963-64 ikasturtean, Baionan egindako Euskara batuari buruzko bileretan parte hartu zuen.

Zuberoan urte askotan bizi ondoren, zuberera bikaina hitz egiten zuen eta bi pastoral idatzi zituen. Lehenengoa *Xalbador pastorala* 1991. urtean antzeztua izan zen. Bigarrena, berriz, *Etxahun Iruri: pastorala* 2001. urtean. Horrez gain, *Herria*, *Sud-Oest*, *Basque-Eclair*, *Enbata* eta *Otoizlari* agerkarietan eman ditu argitara bere lanetako batzuk.

## Lanak 
### Pastorala 
* *Xalbador pastorala* (1991, *Imprimerie del Gaves*)
* *Etxahun Iruri: pastorala* (2001, *Ideki*)

### Abestiak 
* *Oriko xoria*
* *Basabürüan Montori*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Roger Idiart literaturaren zubitegian
Juan Arana Ezpeleta

[260px|thumb|Loramendiren omenezko monumentua, [Aretxabaletan.]]
**Juan Arana Ezpeleta** —***Loramendi***, idazle goitizenez; ***frai Joakin Bedoña***, erlijio izenez— (Bedoña, Gipuzkoa, 1907ko urtarrilaren 27a - Donostia, Gipuzkoa, 1933ko martxoaren 23a) elizgizona eta euskal olerkaria izan zen.

## Bizitza 
Juan Arana Bedoña auzoan jaio zen, *Mendibitzu* izeneko baserrian, garai hartan Aretxabaletako auzoa zen oraindik, 1966an Arrasate izatera pasa zen. Erdi isolaturik bizi zenez inguruan zuen naturak betetzen zituen haren nahiak, hortik *Loramendi* ezizena aukeratu izana, gerora idatziko zituen olerkietan arrasto nabarmena utziko zuen horrek. Bedoñatik Arrasateko eskolara jaisten zen eskolara eta ikasle ona eta zintzoa zen. Klasekide izan zuen Jokin Zaitegi apaiz eta itzultzailea.

1919an Joxe Mari Oiartzun aita kaputxinoa Bedoñatik pasa zen eta hark konbentzituta hamahiru urte zituela Altsasuko kaputxinoetan sartu zen Frai Joakin de Bedoña izenarekin. Ikasketekin jarraitzeko Zangozara joan zen. 1960. urtean olerkien biduma argitaratu zen *Olerki ta idatzi guzia* izenarekin.

## Lanak 
* *Olerki eta idatzi guztiak* (1960, Itxaropena), Juan Aranaren idazlan guztien bilduma, Julen Yurrek prestatua. Honako olerki hauek dira aipagarrienak:
** *Landaretxo ameslari*
** *Enada Beltza*
** *Arrantzalien arrats-otoitza*
** *Barruntza leioan*

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Pizkundea
* Gipuzkoako idazleen zerrenda
* Debagoiendar ospetsuen zerrenda

## Kanpo estekak 
*  Juan Arana literaturaren zubitegian
*  Auñamendi: Juan Arana
Martin Landerretxe

**Martin Landerretxe** (Sarasketa, Nafarroa Beherea, 1842ko uztailaren 26a - Ezpeleta, Lapurdi, 1930eko urtarrilaren 29a) euskal idazlea.

## Bizitza 
Larresoro eta Baionako apaizgaitegietan ikasketak egin ondoren 1869. urtean egin zen apaiz. Euskaltzaleen Biltzarra elkartea sortu zuen beste batzuekin batera eta bertako idazkari izan zen. Joannateguy beneditarrak *Fedearen Hedameneko Urtecaria* (*Les annales de la propagation de la Foi* boletinaren itzulpena) utzi zuenean Landerretcheri eskatu zitzaion lanarekin aurrera egin zezan 1891. urtean. *Aphurka zahar eta berri ahurtara bat eskuararen alde* eskuizkribua argitaratu zuen 1905. urtean. Euskaltzaindia osatu zenean (1919) Lapurdiko ordezkari izan zen.

## Lanak 
### Saiakera 
* *Eskuararen alde* (1902, *Lasserre*)
### Poesia - artikuluak 
* *Aphurka zahar eta berri ahurtara bat eskuararen alde* (1905, *Lasserre*)

## Kanpo loturak 
*  Martin Landerretxe literaturaren zubitegian

## Erreferentziak
Joan Piarres Duvoisin

**Joan Piarres Duvoisin,** edo **Jean Duvoisin,** izengoitiz ***Gazteluberri*** Soka-tira gogorra izan baitzen Bonaparte printzearen eta Duvoisin kapitainaren artean. Duvoisinek literatura egin nahi zuen euskaraz, euskarari proiekzio kulturala emango zion erabilera supradialektala landu nahi zuen. Printzeak, ordea, aniztasun dialektala aztertu eta finkatu nahi zuen; are gehiago, euskalkiak eta azpieuskalkiak jasotzean, eta notarioaren begiz haien lekukotasuna gordetzean Bonapartek jarri zuen arreta hura euskararen kulturizazioaren aurkakotzat jotzen du Altonagak. 
[thumb|[Luis Luziano Bonaparte printzea.]]

## Lanak 
### Nobela 
* *Baigorriko Zazpi Liliak* (1884-1885)

### Erlijioa 
* *Liburu ederra* (1856).
* *Bible Saindua* (1865).

### Almanaka 
* *Escualdun almanac edo egunari berria 1884 urtheco* (1884, *Baiona*)

### Bestelakoak 
* *Laborantzako liburua, edo, bi aita semeren solasak laborantzaren gainean* (1858, *Baiona*)[thumb|[Luis Luziano Bonaparte|Bonaparteren euskalki-mapa]]

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ipar Euskal Herriko idazleak
* Lapurdiko idazleak
* Euskal idazleak
* Duvoisin kapitainaren malura liburua

## Kanpo loturak 
* «Jean Pierre Duvoisin», Literaturaren Zubitegia.
Koldobika Jauregi (idazlea)

**Koldobika Jauregi Etxenagusia** (Errenteria, Gipuzkoa, 1896ko ekainaren 21a - Zarautz, Gipuzkoa, 1971ko otsailaren 2a) euskal idazlea. ***Jautarkol*** ezizenez da ezaguna. Bere ezizena sabindarren izen sistemari dagokion **Jau**regi´**tar** **Kol**dobika kontrakziotik dator.

## Biografia 
Comillasen egin zituen apaiz ikasketak. Euskaltzain urgazlea izan zen. Irugarrengo Prantziskotarra, Zeruko Argia, Yakintza, Euzko Gogoa, Euskal-Esnalea, Ekin, eta Bertsolariya aldizkarietan eta *El Día* egunkarian eman zituen argitara bere idazlan eta olerki gehienak. 1929an *Biozkadak* olerki bilduma eman zuen argitara. Gerra aurreko olerkari belaunaldian sartua izan da Lizardi, Lauaxeta, Loramendi eta Orixerekin batera. Espainiako Gerra Zibilean erbesteratu behar izan zuen. 1958an Euskal Herrira itzuli eta Zarautzen bizi izan zen hil arte, fraideen kaperau. Hitz lauz, gerra aurretik, *Egiazko edertasuna *(1923, ipuin luzea) eta *Ipuiak* (1924) argitaratu zituen, eta gerraren ondoren, berriz, bi saiakera:* «Loramendi» olerkaria, aren garai barruan ikusia ta aztertua *(1959) eta* Xenpelar bertsolaria *(1958). Camilo José Celaren *Pascual Duarte´ren sendia *itzuli zuen euskarara. Zarautzen bere omenezko kale bat dago.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Egizko edertasuna. Ipuin luzea...* (1923, *Gaubeka Irarkola*)
* *Ipuiak* (1924, *Iñaki Deunaren Irarkola*)
* *Ipuiak* (1953, *Itxaropena*)
### Poesia 
* *Biozkadak* (1929, *Ama-Birgiñaren Irarkola*)
### Itzulpena 
* ''Paskual Duarte'ren sendia*, Camilo José Cela (Itxaropena, 1967).

### Biografia 
* *Xenpelar bertsolaria* (1958, *Itxaropena'')
## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Luis Jauregi literaturaren zubitegian
Pablo Fermin Irigarai

**Pablo Fermin Irigarai Goizueta**, izengoitiz ***Larreko*** (Auritz, 1869ko urtarrilaren 25a - Iruñea, 1949ko irailaren 3a) nafar medikua eta euskal idazlea izan zen, Aingeru Irigarai idazlearen aita eta Jose Angel Irigarairen aitona. Haren estiloa herrikoia eta jasoa da aldi berean, ugaria eta argia, bizia, literarioa baino gehiago. Auritzen, bere etxe izandakoan, oroitarria dago ipinita.

## Bizitza 
Auritzeko Martinzurginenea etxean jaioa, aita Ramon Irigarai Gurpide zuen, auriztarra eta sortetxeko jabea, eta ama, Josefa Goizueta Madina, doneztebarra. Herriko eskolan ikasketak bukatu ostean, Iruñeko Huarte eskoletara joan zen. Medikuntza ikasketak Zaragozan eta Madrilen egin zituen. Mediku aritu zen bere bizitza guztian, Beran, Iruritan eta Iruñeko erietxean. Bere lana euskaldun jendearekin bete behar zuenez, euskaraz alfabetatu eta idazten hasi zen. *Eskualduna* aldizkarirako astero idazten zituen kronikak. 

1911n Nafarroako EAJ *Napartarra* astekaria argitaratzen hasi zelarik, *Eskualduna*-ko irakurleen artean arrakastatsu gertatu ziren atalak eransten zizkion Larrekok. Oso ziren inportanteak herrietako berriak, Nafarroako Pirinioetako ibarretatik, bakoitzak bere etxeko moldean, euskara erraz eta egunerokoan igorritako kronikak. Bere gain egon zen euskara atala eta hala idazteko gaztigatu zien herrietako berriemaileei. *Napartarra*-n egindako lanaz gainera, *Gure Herria*, *Euskal-Esnalea* eta *La Voz de Navarra*-n ere kolaboratu zuen.

1936ko gerrak eten zuen haren prentsa jarduna. Idazten jarraitu zuen, baina ezkutuka. Hegoaldean euskaraz idaztea erabat ezinezkoa bazen ere, Larrekok ez zuen etsi eta noizbehinka gutunak bidaltzen zizkion Iparraldeko *Herria* aldizkariko zuzendaria zen Piarres Lafitteri, han argitara zitzaten. Nabarmentzekoa da 1993 arte argitaratu ez zen *Gerla urte, gezur urte* kronika liburua, Espainiako Gerra Zibilean bere inguruan, Iruñean, gertatutakoa kontatzen duena, betiere Francoren aurka agertuz, politikoki euskal abertzalea baitzen.

Euskaltzalea zen, eta sarritan agertu zen euskararen erabileraren alde:

## Idazlanak 
### Artikulu bildumak 
* *Nafarroatik* (1992, Sendoa)
* *Lekukotasuna (1916-1936)* (1992, Sendoa)
* *Gerla urte, gezur urte* (1993, Pamiela)

### Artikuluak, gaika 
* Euskararen inguruan: "Naparra'ko erranerak", "Nafarroako euskal esakerak", "Eskuara eta toki izenak" eta "Erronkariko uskaraz"
* Osasunaz: "Apendizitis", "Edarikoia", "Sendalari baten argiak" eta "Guía médica del intérprete de milagros y favores" (azken hori, gaztelaniaz).
* Bertze batzuk: "Euskaldun bioztuna Mexico'n", "Azkena" eta "Orreaga'n".

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* «Pablo Fermin Irigarai», Literaturaren Zubitegia.
* "Bidegileak bilduma: Larreko".
* "Gerla urte, gezur urte" (pasarteak)
* "Nafarroatik. Pablo Fermin Irigarai, «Larreko». 1916-1936"
* "Lekukotasuna. Pablo Fermin Irigarai, «Larreko». 1916-1936"
Gorka Setien

**Gorka Setien** (Bartzelona, 1958ko apirilaren 23a - 2024ko otsailaren 5a) euskal idazle heterodoxoa izan zen. 

## Ibilbidea 
Ramon Agirre, Eneko Olasagasti eta Maripi Solbesekin batera idatzi eta argitaratu zuen bere lehen lan kolektiboa, Susa argitaletxearekin: *Eta zergatik ez… Sigrid?*, 1983an. Haren beste lau liburu gehiago ere badakartza Armiarma proiektuaren Zubitegia atariak. 1985ean eman zuen argitara *Ez sinkronia*, hura ere Susa argitaletxearekin, eta 21 urteko etenaldiaren ostean heldu ziren haren hurrengo lanak: *Aparkalekuko felizidadia* (2006), Paperzaleak Elkarteak argitaratua; *Ertzetako inkomunukazioak* (2008, egilea editore) eta *Naufragoen altzoa* (2019, egilea editore), azkenik. 2011n bere irudi eta testuz osatutako erakusketa bat ere zabaldu zuen Hernanin (Gipuzkoa), *Erre produkzioak* izenburupean. Hainbat urtez elikatu zuen bere iritziak biltzen zituen blog bat, eta *Independentea* webgunea ere lagundu zuen hasiera-hasieratik.

## Lanak 
### Poesia 
* *Eta zergatik ez?... Sigrid* (1983, Susa): Ramon Agirre, Eneko Olasagasti eta Maripi Solbesekin batera
* *Ez sinkronia* (1985, Susa)
* *Aparkalekuko felizidadia* (2006, Paperzaleak Elkartea)
* *Ertzetako inkomunukazioak* (2008, egilea editore)
* *Naufragoen altzoa* (2019, egilea editore).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Gorka Setien literaturaren zubitegian.
* Heriotzaren berri *Independentea* webgunean.
Jean Hiriart-Urruti

**Jean Hiriart-Urruti** (Hazparne, Lapurdi, 1859ko urtarrilaren 30a - 1915eko azaroaren 4a) apaiza, euskal idazlea eta kazetaria izan zen. *Eskualduna* astekariaren sortzailea (1887) eta zuzendaria izateaz gainera, artikulu ugari idatzi zuen bertan. *«Maestro de prosistas»* (prosisten maisu) izan zen, Koldo Mitxelenaren iritziz.

## Bizitza 
[thumb|Jean Hiriart-Urruti: *[Euskalduna* aldizkarian argitaratutako pasarte bat]]
Larresoroko apaizgaitegian eta Baionan egin zituen eliz ikasketak. Larresoroko irakasle izendatu zuten 1881. urtean, eta apaiz egin zen hurrengoan. *Eskualduna* astekariaren sortzaile (1887) eta zuzendari izateaz gainera, artikulu ugari idatzi zuen bertan. Lapurteraz idazten zuen, behe-nafarrerarekin osatuz. 1907an Hazparneko kalonje izendatu zuten, Grazian Ademaren lekua betetzeko.

## Hiriart-Urruti eta *Eskualduna* astekaria 
Hiriart-Urrutik euskal kazetaritzara dakarren ekarpena nabaria bezain indartsua da. Alde batetik, garbi du zein behar duen izan aldizkariaren irakurle nagusi: euskal nekazari kristaua. Honen eguneroko gaiak izango dira astekariak jorratuko dituenak, hots, bizipidea, laborantza, hazkuntza, merkatua, haurren irakaskuntza… Bestalde, lehen egunetik daki zer euskaratan eman behar diren berriok. Eskuara garbiz izkiria dezagun gaztigatuko du. Baina Hiriart-Urrutirentzat honek ez du esan nahi euskarak frantsesetik hartutako hitzak baztertu behar dituenik. Hauek ere sartzen ditu, gatz berezirik badute.

Dena den, aipagarria da lexikoari ez ezik joskerari ere eskainiko dion arreta. Hitz bitan: euskal kazetaritzaren oinarriak ezartzen ari ziren haien baitan oso garbia da lehenak izatearen kontzientzia. Euskal irakurleari mundua asaldatzen duten gaien berri emateak handia du ardura, eta Hiriart-Urrutik badaki hizkuntzarekin duela arazorik handiena euskal kazetari trebatugabeak. Egiteko dagoen mundua da orrialdeetara ekarri nahi duena.

Alde honetatik, ezin aipatu gabe utzi Hiriart-Urrutik egin zuen ahalegina kronika euskal prentsara ekartzeko. Lehen Mundu Gerran zirelarik Jean Saint-Pierrek, Jean Elissaldek eta Jean Etxepare medikuak Ardenetako frontean idatzi eta Eskualdunako harpidedunek irakurri ahal izan zituzten lerroak arras gogoangarriak dira.

Estilo aldetik, euskara landua baina xehea, argia zerabilen Hiriart-Urrutik, doi-doi irakurtzen zekiten laborariek soberako nekerik har ez zezaten. Idazkera bizi eta indartsukoa, lapurtera zerabilen batez ere.

## Idazlanak 
Hiriarten idazki hautatuak biltzen dituzten bi liburu eman dira argitara: *Mintzaira, aurpegia: gizon!* (1971), eta *Zezenak Errepublikan* (1972).

### Artikulugintza 
* *Mintzaira, aurpegia: gizon!* (1971, Jakin)
* *Zezenak Errepublikan* (1972, Jakin)

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Ipar Euskal Herriko idazleak

## Kanpo estekak 
* Jean Hiriart Urruti, Literaturaren Zubitegia, zubitegia.armiarma.eus.
* Eneko Zuloaga: Jean Hiriart Urruti, Euskal Literaturaren Hiztegia (ELH), ehu.eus.
Fernando Artola

**Fernando Artola Sagartzazu** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1910eko otsailaren 14a - Hondarribia, 1983ko otsailaren 3a), izengoitiz ***Bordari***, euskal idazlea izan zen. Txomin Artola kantautorearen aita eta Urbil Artola musikariaren aitona izan zen, bai eta bere semearekin batera *Txakurraren partia* abestiaren hitzen egilea ere.

## Biografia 
Hamaika senideen artean laugarrena zen eta txiki-txikitatik Elizari erakutsio zion lotura ez zuen inoiz galdu. Hamaika lanetan aritu zen, hala nola, sukaldari, banketxe bateko mandatu mutil... Abertzale eta euskaltzale sutsua izan zen eta 1931. urtean EAJ-ko alderdikide egin zen. 1933. urtetik aurrera berak ordezkatu zuen Hondarribia alderdiaren batzar guztietan.

Garai hartarako hasia zen zenbait egunkari eta aldizkaritan idazten, hala nola, *El Bidasoa*n, *Argian*... baina gerra piztu zelarik jarduera hori errotik moztu zen. 1936. urtean Iparraldera alde egin zuen, gerra zela-eta. Bertan Belokeko komentuko ateak zabaldu zizkion Hondet Abade hendaiarrak. Belokeko abadia guztiz erabakiorra gertatu zen Bordariren bizitzan. 1939. urtean Hondarribiko portura iritsi zelarik, atxilotu eta kartzelan pasa zuen aldi labur bat. Kartzelatik atera ondoan, aliatuen alde aritu zen lanean klandestinitatean.

1950. urtean hasi zen berriro idazten *El Diario Vasco* egunkarian kolaboratzaile gisa, euskal gaiak lantzen. Garai hartan hasi zen *Bordari* sinatzen, lehendik beste izezen batzuk erabili izan zituen arren: *Fedea*, *Ipar haize*... Urte haiek izan ziren bere bizitza literarioan oparoenak, euskarazko argitalpen ia denetan aurkituko dugularik bere lanaren bat: *Arantzazu*, *Olerti*, *Bidasoan*.

Bordarik asko maite zuen bere ama hizkuntza eta beti saiatu zen bere herriko hizkera azalarazten. Bera izan zen Olentzero eta eguberri kantuen lehiaketaren sustatzailea eta Hondarribiko marinelen hitzak bildu zituena. 1961. urtean euskaltzain urgazle izendatu zuten.

Artikuluak idazteaz gain, poema eta bertso ugari ere ondu zituen. Bestalde, oso mintzalari maitatua izan zen, bere hitzaldiak erudizio, ironia eta umorez beterik baitzeuden. Bertsolaritzan ere ekarpen ugari egin zituen eta berari zor diogu gaur egun bertso txapelketetan *kartzelako lana* deitzen den ariketa. Bertsolarien profesionaltasuna aldarrikatzen ere, bera izan zen lehenbizikoa. Bertso txapelketa ugaritan epaile aritu zen makina bat aldiz.

## Lanak 
### Narrazioa 
* *Bakoitzak berea. I* (1982, Sendoa)
* *Bakoitzak berea. II* (1982, Sendoa)
* * Aritz beraren adarrak * 1982, Auspoa)
### Poesia 
* *Goraintzi (Giza-alargunaren eskeintza)* (1968, Graf. Valverde)
### Bertsoa 
* *Txakurraren partia* (1983),
* *Loreak eta Zimarra*
* *Pakea Lurrean*
* *Gora Ondarribia*
* *Amaia*
* *Noiz arte*
## Kanpo loturak 
*  Fernando Artola literaturaren zubitegian
*  Fernando Artola Berrian
*  Fernando Artola Bidegileaken
León León

**Leon Leon** (Hazparne, Lapurdi, 1896 &ndash; Uztaritze, Lapurdi, 1962ko otsailaren 12a) euskal idazle, antzerkigile eta itzultzailea izan zen.

## Biografia 
Belokeko eta Baionako apaizgaitegietan egin zituen apaiz ikasketak. Lehen Mundu Gerran soldadu izan zen.

1932an Arrangoitzeko erretore izendatu zuten, eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Uztaritzekoa.

*Euskal-Esnalea* eta *Gure Herria* aldizkarietan eman zituen argitara hasierako lanak.

Oso euskara dotorea zerabilen, lapurtar behe-nafar herrikoi bizi-bizia baliatuz.

Itzulpenak: *Jesu-Kristoren Imitazionea *(1929),* Jesu-Kristo Gure Jaunaren Ebangelio Saindua*, (1949), *Alegiak* (La Fontainerenak, 1960).

Antzerki obrak: *Gure txokoan *(1926),* Haurrak azken hitza bere! *(1939), *Matturinaren gaphoinak *(1933),* Ttomas ezkongei* (1938) eta *Herriko besta biharamunean *(1937).

## Lanak 
### Antzerkia 
* *Bortz komedia eta lau alegia* (1992, *Antzerti*)
* *Sei antzerkigileren kaierak* (2011, *Hiria argitaletxea*)

### Alegia 
* *Alegia deus ez!* (1993, *Elkar*)

### Itzulpenak 
* *Jesu-Kristoren imitazionea*, León Leónen itzupena. Brepols, 1929.

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Leon Leon literaturaren zubitegian
Jakes Bela

**Jakes Bela** (Maule, Zuberoa, 1586ko otsailaren 15a - 1667ko maiatzaren 28a) legegizona eta euskal idazlea izan zen.

Tolosa Okzitanian Zuzenbide ikasketak egin ondoren, oztopo handiak gainditu behar izan zituen Lextarreko Gorteko legegizon izateko, kalbinista zelako. Geroago, ordea, bere baitara bildu eta erlijioan aurkitu zuen bizi neurria. Idazle oparoa izan zen; euskal hiztegia eta gramatika idatzi zituen, zoritxarrez galdu direnak.

Bi eskuizkribu luze utzi zituen, frantsesez idatziak: *Tablettes* delako lanean, teologia, etika, medikuntza eta zientziari buruzko gaiak erabili zituen, entziklopedia gisa aurkeztuak. Beste eskuizkribuan Zuberoako Foruei buruzko komentario luzea idatzi zuen.

thumb|270px|alt=Jakes Belak bildutako zenbait esaera zahar.|Jakes Belak bildutako zenbait esaera zahar.

Horiez gainera, Zuzenbideari buruzko beste lan batzuk ere egin zituen, eta euskal esaera zaharren sorta bat bildu ere bai. Jacques Belaren lana ez da ondo ezaguna, eta argitaragabea da oraino. Joan Filipe Bela zuberotar zaldun eta idazlearen birraitona izan zen Jakes.

## Lanak 
### Esaera zaharrak 
G. Clement-Simonen ''Le Protestantisme et l'erudition dans le Pays Basque au commencement du XVIII siècle'' liburuan daude jasota Jacques Belaren esaera zaharrak. Bere beste lanak galduta daude.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Euskal hiztegien zerrenda

## Kanpo loturak 
*  Jacques Bela literaturaren zubitegian