open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gorgonia zuri

**Gorgonia zuria** (*Eunicella verrucosa*) Alcyonacea ordenaren barneko koral espezie bat da, Ozeano Atlantikoan eta Mediterraneo itsasoan bizi dena. IUCN erakundeak espezie kaltebera izendatu du.

## Taxonomia 
Peter Simon Pallasek deskribatu zuen lehenengo aldiz 1766. urtean. *Gorgonia verrucosa* izena eman zion.

## Deskribapena 
Gorgonina izeneko materialez egindako hezurdura batean kokaturiko polipo txiki ugarik osatzen dute koral hau. Zurtoinaren oinarriak 8 mm-ko diametroa du eta oirarritik hasita 2-4 cm-ko altuerara hasten da adarkatzen. Adarkadurak plano bakarrean garatzen dira, tokiko korronte nagusiarekiko angelu zuzenean. Horrela esekiduran dauden plankton partikulen iragazpena maximizatzen du. 

Polipoak bi lerrotan kokatzen dira adarren ertzetan. Zuriak edo arrosa kolorekoak dira.

Kolore zuria, arroxa edo laranja izan dezake. 50 cm hartzera iritsi daiteke, baina ohikoena 25 cm inguru neurtzea da.

## Banaketa 
Ozeano Atlantikoaren ipar-ekialdean aurkitzen dira, Britainiar uharteetatik hasi eta Cabo Verde uhartediraino, Azoreetan, Madeiran eta Kanarietan barne. Mediterraneo itsasoaren mendebaldean ere aurkitzen da.

Arrokatara itsasten da korrontearekiko elkartzut. 10 metrotako sakoneratik 200 metrotako sakonerara bizi da. Urtero hazkuntza eraztun bat sortzen du, zuhaitzek egiten duten antzera, eta horrela kalkulatzen da gorgonia zuriaren adina. 20 eta 100 urte artean bizi daitezke. 

### Elikadura 
Gorgonia zuriaren polipoek uretan esekiduran dauden partikulak harrapatu eta iragazten dituzte; planktona eta bestelako materia organikoa. 

### Ugalketa 
Ekaina eta uztaila artean ugaltzen da sexualki. Ilargi betea denean 2-3 egunetan zehar arrautzak askatzen ditu eta haietatik planula itxurako larba pelagikoak ateratzen dira. Ondorfen metamorfosia hasten da eta tentakuluak ateratzen zaizkio eta septa eta faringea garatzen ditu. Azkenik lurrean pausatzen da mutur aboralean.

Ugalketa asexuala ere badu.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honorio III.a

**Honorio III.a** (Erroma, 1148 - † *ibidem.*, 1227ko martxoaren 18a) Eliza Katolikoaren 177. aita santua izan zen 1216 eta 1227 urteen bitartean.
thumb

## Erreferentziak
Zelestino IV.a

**Zelestino IV.a** (Milan, ? - † Erroma, 1241eko azaroaren 10a) Eliza Katolikoaren 179. aita santua izan zen 1241eko zenbait egunetan zehar.
thumb

## Erreferentziak
Gregorio IX.a

**Gregorio IX.a** (Anagni, ? - † Erroma, 1241eko abuztuaren 22a) Eliza Katolikoaren 178. aita santua izan zen 1227 eta 1241 urteen bitartean. Gregorio VII.ak hasitako politikari ekin zion.
thumb

Frederiko II.a enperadorearen kontra borrokatu zen, hura eskumikatu (1227tik 1239ra) eta haren lurrak hartu zituen (Sizilia, 1229) gurutzada deituz. Inkisizioa ezarri zuen.

## Erreferentziak
Inozentzio IV.a

**Inozentzio IV.a** (Genova, 1195 inguru - † Napoli, 1254ko abenduaren 7a) Eliza Katolikoaren 180. aita santua izan zen 1243 eta 1254 urteen bitartean.

Elizaren interesen alde egin zuen Frederiko II.aren eta Konrado IV.aren kontra. XIII. kontzilio ekumenikoa bildu zuen, Lyonen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Alexandro IV.a

**Alexandro IV.a** (Jenne, ? - † Viterbo, 1261eko maiatzaren 25a) Eliza Katolikoaren 181. aita santua izan zen 1254 eta 1261 urteen bitartean.
thumb

## Erreferentziak
Urbano IV.a

**Urbano IV.a** (Troyes,  - † Perugia, 1264ko urriaren 2a) Eliza Katolikoaren 182. aita santua izan zen 1261 eta 1264 urteen bitartean.

## Erreferentziak
Eduardo Aznar

**Eduardo Aznar** familia bereko hiru bizkaitar enpresaburu dira:
* Eduardo Aznar de la Sota (1830-1902)
* Eduardo Aznar Tutor (1860-1908)
* Eduardo Aznar Coste (j. 1920)
Zeferino Sarasola

**Zeferino Sarasola Arregi** (Altzaga, c. 1957 &ndash; Iruñea, 1978ko urtarrilaren 11), **Xefe** ezizenez, ETA militarreko kidea izan zen, Jokin Perez etakidearekin batera Iruñean poliziak antolatutako segada batean hil zena. Segada berean, José Manuel Baena polizia-inspektorea hil zen.
Klemente IV.a

**Klemente IV.a** (Saint-Gilles, ? - † Viterbo, 1268ko azaroaren 29a) Eliza Katolikoaren 183. aita santua izan zen 1265 eta 1268 urteen bitartean.
thumb

## Erreferentziak
Gregorio X.a

**Gregorio X.a** (Piacenza, 1210 inguru - † Arezzo, 1276ko urtarrilaren 10a) Eliza Katolikoaren 184. aita santua izan zen 1271 eta 1276 urteen bitartean. Hautatua izan arte, kardinalek hiru urte iraun zuen konklabean jardun zuten, historian luzeena izan dena.
thumb

## Erreferentziak
Inozentzio V.a

**Inozentzio V.a** (Champagny-en-Vanoise, 1225 inguru - † Erroma, 1276ko ekainaren 22a) Eliza Katolikoaren 185. aita santua izan zen 1276ko zenbait egunen bitartean.
thumb

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Adrian V.a

**Adrian V.a** (Genova, ? - † Viterbo, 1276ko abuztuaren 18a) Eliza Katolikoaren 186. aita santua izan zen 1276ko zenbait egunen bitartean.
thumb

## Erreferentziak
Joan XXI.a

**Joan** edo **Joanes XXI.a** (Lisboa, 1215 inguru - † Viterbo, 1277ko maiatzaren 20a) Eliza Katolikoaren 187. aita santua izan zen 1276 eta 1277 urteen bitartean. Sendagilea izandako aita santu bakarra izan zen.
thumb

## Erreferentziak
Nikolas III.a

**Nikolas III.a** (Erroma, ? - † Viterbo, 1280ko abuztuaren 22a) Eliza Katolikoaren 188. aita santua izan zen 1277 eta 1280 urteen bitartean.
thumb

## Erreferentziak
Martin IV.a

**Martin IV.a** (Andrezel, ? - † Perugia, 1285eko martxoaren 28a) Eliza Katolikoaren 189. aita santua izan zen 1281 eta 1285 urteen bitartean.
thumb

## Erreferentziak
Honorio IV.a

**Honorio IV.a** (Erroma, 1210 inguru - † *ibidem*, 1287ko apirilaren 3a) Eliza Katolikoaren 190. aita santua izan zen 1285 eta 1287 urteen bitartean.
thumb

## Erreferentziak
Nikolas IV.a

**Nikolas IV.a** (Lisciano Niccone, 1227ko irailaren 30a - † Erroma, 1292ko apirilaren 4a) Eliza Katolikoaren 191. aita santua izan zen 1288 eta 1292 urteen bitartean.
thumb

## Erreferentziak
Federico da Montefeltro

**Federico da Montefeltro** (Gubbio, 1422ko ekainaren 7a - Ferrara, 1482ko irailaren 10a), **Federico III.a da Montefeltro** bezala ere ezaguna, Italiako Pizkundeko kondotierorik arrakastatsuenetako bat eta Urbinoko dukea izan zen 1444tik hil zen arte. Urbinon liburutegi handi bat eraikitzea enkargatu zuen, beharbada Italiako handiena Vatikanokoaren ondoren, bere idazle talde propioarekin, eta bere inguruan gorte humanistiko bat antolatu zuen Pizkunde goiztiarreko bitxi arkitektonikorik handienetako bat zen Urbinoko Dukeen Jauregian, Francesco di Giorgio Martini teoriko eta arkitektoak diseinatu zuena.

## Biografia 
Federico Gubbion jaio zen, Urbino, Gubbio eta Castelduranteko jauna eta Spoletoko dukea zen Guidantonio da Montefeltroren seme ez legitimoa.

Gaztea zenean Venezian eta Mantuan bizi izan zen apopilo. Denbora batez Vittorino Ramboldonik hezi zuen. 1437an Sigismundo Germaniako Erromatar Inperio Santukoa enperadoreak zaldun izendatu zuen, eta urte berean Gentile Brancaleonirekin ezkondu zen bere jaioterrian.

16 urterekin hasi zuen bere karrera kondotiero bezala Niccolò Piccininoren agindupean. 1444an, bere anaiordea zen Oddantonio da Montefeltro, berriki Urbinoko duke izendatua izan zena, erahila izan zen. Berehala, Federikok hiriko boterea hartu zuen.

1450eko hamarkadan Napoliko erregearentzat eta honen aliatua zen Pio III.a aita santuarentzat borrokatu zuen. Battista Sforzari ere lagundu zion, beste kondotiero familia arrakastatsu bateko kidea zena, Milango gobernariak zirenak. Ordain bezala, Francescok sekula ez baitzuen dohainik borrokatzen, Sforzatarrengandik Pesaro eta Fossombroneren kontrola jaso zuen, hala, ondorioz, etsai gogor bat lortuz, Riminiko jauna zen Sigismundo Pandolfo Malatesta.

1459an Malatestaren aurka borrokatu zuen Romañan Pio III.arentzat, erabateko garaipena lortuz 1462an Cesano ibaian, Senigalliatik gertu. Aita Santuak konkistatutako lurraldeen bikario izendatu zuen, baina Pio III.a Riminin Malatestaren karguaren kontrol pertsonala hartzen saiatu zenean, Federikok alderdiz aldatu zuen eta aita santuaren aurka borrokatu zuen hiri-estatu batzuek osatutako aliantza baten buru.

Urbino dukerri mailara igo zuen Sixto IV.a aita santuak, bere ilobarik gogokoena zen Giovanni Della Rovere Federikoren alaba zen Giovannarekin ezkondu zuena. Orduan, Federikok, bere antzinako florentziar patroien aurka borrokatu zuen, Sixtoren armadaren buru, Pazzitarren konspirazioak huts egin ondoren, non erabat murgilduta egon zen.

Federico da Montefeltro Ferraran hil zen 1482an, Veneziaren aurka borrokan ari zenean.

Federicoren seme bat, Guido I.a da Montefeltro, Elizabetta Gonzagarekin ezkondu zen, Mantuako jaunaren alaba bikain eta ondo hezia. Guidobaldo 1508an hil ondoren, Urbinoko dukerria, Giovannaren bidez Della Rovere aita santu familiara pasa zen, Sixto IV.ak sortua.
thumb|ezkerrera|Studiolo Federiko III da Montefeltro

## Erretratuak 
Federicoren erretratu guztiek bere ezkerraldeko profiletik erakusten dute. Bere lehen kanpainetako batean eskuineko begia galdu zuen, eta, gainera, orban handia geratu zitzaion. Honegatik, soilik bere "alde ona" erretratatzen uzten zuen.
Zelestino V.a

**Zelestino V.a** (Isernia, 1215 inguru - † Ferentino, 1296ko maiatzaren 19a) Eliza Katolikoaren 192. aita santua izan zen 1294ko zenbait hilabetetan. Kargua utzi zuen aita santuetako bat izan zen.
thumb

## Erreferentziak
Babilonia (liburua)

**Babilonia** 1989an Joan Mari Irigoien euskal idazleak idatzitako eleberri da. Eleberria XIX. mendeko Euskal Herrian girotuta dago eta Babilonia eta Moabe baserrietako bi familien arteko historia, maitasunak, ezinikusiak eta gorabeherak belaunaldiz-belaunaldi kontatzen ditu. Eleberri honek urte hartako Euskadi Literatura Saria eta Espainiako Kritika Saria euskarazko narratibari irabazi zituen.

## Kanpo estekak 
* *Babilonia* liburua Elkar argitaletxeko webgunean ikusgai 
* Babilonia, Gizapedian.
Ben Stiller

**Benjamin Edward "Ben" Stiller** (1965eko azaroaren 30a, New York) estatubatuar umorista, aktore, zuzendari, gidoilari eta ekoizle bat da.

Antzeztu dituen filma garrantzitsuenen artean honako hauek daude: *Empire of the Sun* (1987), *Heavyweights* (1995), ''There's Something About Mary* (1998), *Mystery Men* (1999), *Zoolander* (2001), *Starsky & Hutch, *DodgeBall: A True Underdog Story* (2004), *Meet the Fockers* (2005) eta *Tropic Thunder* (2008).

## Iruditegia 

Irudi:Ben Stiller at San Sebastian Film Festival 2008.jpg|Ben Stiller 2008ko Donostiako Zinemaldian.
Irudi:Benstillernyc2.jpg|2008an jarraitzaileei autografoak sinatzen
Irudi:BenStillerTropicThunderPendleton.jpg|2010ean.

## Kanpo estekak 
* Ben Stiller aktorearen IMDBko fitxa ikusgai
Bonifazio VIII.a

**Bonifazio VIII.a** —jaiotza izena: **Benedetto Gaetani**— (Anagni, 1235 inguru - † Erroma, 1303ko urriaren 11) Eliza Katolikoaren 193. aita Santua izan zen 1294 eta 1303 urteen bitartean. Dantek, *Divina Commedia* liburuan, infernuan kokatu zuen simonia egiteagatik.
thumb

## Bizitza 
Ospe handiko jakituna, 1281. urtean kardinal izendatu zuten. Zelestino V.a kargua uztera behartu zuen. Azken muturrera eraman nahi izan zuen aita santuaren nagusigo espirituala eta materiala, baina Filipe Ederraren politika «sekularra» izan zuen oztopo. Erregeak eliz jendearen gaineko zerga gehitu nahi izan zuen 1297an, baita Erromarako zen zilarraren irteera galarazi ere. Geroago, barealdi baten ondoan (Luis IX.a Frantziakoaren kanonizazioa 1297an, Erromako lehen jubileua), Bernard Saisset Pamierseko apezpikuaren aurkako auziak (1301) bi aldeetako legegileen eta teologoen arteko eztabaida bizia eragin zuen. Horren ondorioz, Frantziako apezpikuen sinodoa egin zen Erroman; 1302an *Unam sanctam* buldaren aldarrikapena egin zuen Gaetani aita santuak (aita santuaren nagusigoaren berrespena munduko beste errege guztien gainetik) eta Filipe Ederra eskumikatu (1303). Azkenik, 1303ko irailean Guillaume de Nogaretek eta Sciarra Colonnak torturatu egin zuten aita santua Anagnin, eta handik hilabetera hil zen.

## Erreferentziak
1464 Armisticia

**1464 Armisticia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1464. asteroidearen izena da. 1939ko azaroak 11n aurkitu zuen George Van Biesbroeckek Williams Baytik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1939 VO** zen. Bere izena 1918an aliatuek Alemaniarekin egin zuten armistiziotik dator.

## Kanpo estekak
1465 Autonoma

**1465 Autonoma** asteroide gerrikoan aurkitutako 1465. asteroidearen izena da. 1938ko martxoak 20an aurkitu zuen Arno Arthur Wachmannek Bergedorfetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 FA** zen.

## Kanpo estekak
1466 Mündleria

**1466 Mündleria** asteroide gerrikoan aurkitutako 1466. asteroidearen izena da. 1938ko martxoak 31n aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 KA** zen.

## Kanpo estekak
1467 Mashona

**1467 Mashona** asteroide gerrikoan aurkitutako 1467. asteroidearen izena da. 1938ko uztailak 30ean aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 OE** zen.

## Kanpo estekak
1974ko Paris-Roubaix

**1974ko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 72. edizioa izan zen. 1974ko apirilak 7an ospatu zuen eta Roger De Vlaeminck izan zen garailea ihesaldi baten ondoren.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak 
* Sailkapen osoa
1976ko Euskal Herriko Itzulia

**1976ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 16. ekitaldia izan zen. 1976ko apirilak 5 eta 9 artean ospatu zen. 760,5 kilometroko ibilbidea egin zen 5 etapatan banatuta, horietatik bi bi sektoretan banatuta egon zirelarik.

Kas, Teka, Super Ser eta Novostil Transmallorca espainiar taldeek eta Scic eta Furzi talde atzerritarrek parte hartu zuten, orotara 60 txirrindularik parte hartu eta proba 55ek amaitu zutelarik. Garailea Gianbattista Baronchelli italiarra izan zen, hala, etapatan banatutako lasterketa profesional batean bere lehen garaipena lortuz.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak 
* 1976ko Euskal Herriko Itzuliko sailkapenak
* 1976ko Euskal Herriko Itzulia
Hil mozorro

[thumb|200px|[Pio IX.aren hil mozorroa.]]
**Hil mozorroa** berriki hildako pertsona baten aurpegiaren kopia leial bat da, igeltsuan hustearen teknikarekin lortua eta gero fusio puntu baxuak dituzten material fluidoen bidez irudikatua, erle-argizaria edo material hau berau erretxinekin konbinatua aurpegiaren hiru dimentsiotako erretratu positibo bat lortzeko, hildakoak bizi zenean zuen aurpegiagandik gertuen dagoena.

## Historia 
Iturri askok aipatzen dute Erdi Aroa gizarteko goi mailako jendearen artean garai arteko gizartean garrantzitsutzat hartua zen pertsonaiaren aurpegiaren kopia leial bat lortzearen hil moda hau hedatu zen garai bezala. Ohitura hau Antzinako Erroman eta faraoien Egipton ere ikusi zen arren. Europan, hildakoaren erretratu leial bat lortzeko ohitura XVIII. mendean eta XIX. mendean bizitu zen.

Antzinako Erroman, Julio Zesarren gorpua material gogortzaileekin estalia izan zen, eta ondoren erle argizarian hustua Marko Antonioren oinean erakutsia izateko Senatuko eskaileretan. Antzinako Egipton, Ptolomeotar dinastiaren ondorengo garaian, teknika bertan, hildakoaren erretratua zuten sarkofagoak eraikitzea zen. Alemania nazian SSen goi dignatarioa zen Reinhard Heynrichen aurpegiak ere hil mozorro tratamendua jaso zuen.

Gaur egun, polizia forentseak teknika hau biktimen eta hiltzaileen aurpegiak berreraikitzeko erabiltzen du teknika informatiko aurreratuen bidez. Teknika hau oraindik bizi diren pertsonen aurpegien kopia biziak egiteko ere erabiltzen da, erretxinak, poliuretanoa eta beste hainbat moduko polimeroak erabiliz. Pertsonaia historiko askok utzi duten hil ondorengo bere aurpegiaren hil mozorro bat. Horien artean:

* Dante Alighieri
* Julio Zesar
* George Washington
* Abraham Lincoln
* William Shakespeare
* Ludwig van Beethoven
* Benjamin Franklin
* Napoleon Bonaparte
* Benito Juarez
* Antoni Gaudí
* Alfred Hitchcock

## Kanpo estekak
1976ko Frantziako Tourra

**1976ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 63. edizioa izan zen. 1976ko ekainak 24 eta uztailak 18an ospatu zen. 4017 kilometroko ibilbidea egin zen, prologo bat eta 22 etapatan banatuta, horietatik bosgarrena eta hogeita bigarrena bi sektoretan eta hamazortzigarrena hiru sektoretan banatuta egon zirelarik. 130 txirrindularik parte hartu zuten 10 txirrindulariko 13 taldetan banatua, proba soilik 87k amaitu zutelarik. Soilik talde batek amaitu zuen proba bere txirrindulari guztiekin. Garaileak, Lucien Van Impe belgikarra, proba 34,518 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

Lehenbiziko euskalduna Kas taldeko Francisco Galdos arabarra izan zen, seigarren postuan amaitu zelarik.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
# Freddy Maertens 293 punturekin
# Pierino Gavazzi 140 punturekin
# Jacques Esclassan 128 punturekin
### Mendiko sailkapena 
# Giancarlo Bellini 170 punturekin
# Lucien Van Impe 169 punturekin
# Joop Zoetemelk 119 punturekin
### Gazteen sailkapena 
* Enrique Martínez Heredia
### Taldekako sailkapena 
* KAS
### Tarteko helmugen sailkapena 
* Robert Mintkiewicz

## Parte-hartzaileak 
NP : Ez zuen etapa hasi ; HC : Lasterketatik kanpo ; A : Etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Kontroletik kanpo.

## Kanpo estekak
Urbinoko Dukerria

**Urbinoko Dukerria** Italiar penintsulako estatu burujabea izan zen 1443-1631 bitartean; egungo Italiako Markak eskualdearen iparraldeko zatia hartzen zuen.

## Sorrera 
Urbinoko dukerria 1443an sortu zen, Eugenio IV.a aita santuak Oddantonio II.a Montefeltrokoa Urbinoko duke izendatu zuenean, estatu berriaren hiriburu bihurtu zen hiria eta Italiako Pizkundeko erdiguneetako bat izan zena.

Bere gainbehera hiriburutza Pesarora 1523an aldatu zenean hasi zen.

## Mugak 
Sortu zen garaian, Urbinoko dukerriak ekialdean Adriatikoarekin, mendebaldean Florentziako Errepublikarekin eta gainontzeko tokietan Aita Santuen Lurraldearekin muga egiten zuen.

## Historia laburra 
Aita santuaren izendapenak, ordurarte Urbinoko konderria zena, 1213an sortua, dukerri bihurtu zuen, Montefeltro familiak gobernatua.

Estatua, ondoren, Della Roveretarren kontrolpera pasa zen, eta azkenik 1631n Aita Santuen Lurraldeari erantsi zuen Urbano VIII.a aita santuak, Urbinoko Legazioa ezarri zuena.

## Urbinoko konde eta dukeen leinu dinastikoa 
### Montefeltrotarrak, Urbinoko kondeak 
* 1234-1242: Bonconte I.a Montefeltrokoa
* 1242-1255: Montefeltrano II.a Montefeltrokoa
* 1255-1285: Guido Montefeltrokoa (1298an hila) protagonista Dante Alighieriren lanik ezagunena den Jainkotiar Komediako XXII. kantuan.
** 1285-1304: Aita Santuaren kontrolpean.
* 1296-1322: Federiko I.a Montefeltrokoa
* 1322-1360: Guido II.a Montefeltrokoa, Galasso Montefeltrokoa eta Nolfo Montefeltrokoa.
** 1322-1324: Aita Santuaren kontrolpean.
* 1360-1363: Federiko II.a Montefeltrokoa (1370ean hila).
* 1363-1404: Antonio II.a Montefeltrokoa
** 1369-1375: Aita Santuaren kontrolpean.
* 1404-1443: Guidantonio Montefeltrokoa

### Montefeltrotarrak, Urbinoko dukeak 
* 1443-1444: Oddantonio II.a Montefeltrokoa Urbinoko lehen dukea
* 1444-1482: Federiko III.a Montefeltrokoa, Federiko Montefeltrokoa bezala ezaguna.
* 1482-1508: Guidobaldo Montefeltrokoa
** 15021504: Cesare Borgiaren domeinua.

### Della Roveretarrak, Urbinoko dukeak 
* 1508-1516: Francesco Maria I.a della Rovere
* 1516-1519: Lorenzo II.a Medici (1517ko zati baten Francesco Maria I.a della Rovererekin.
* 1508-1538: Francesco Maria I.a della Rovere.
* 1539-1574: Guidobaldo II.a della Roverre
* 1574-1621: Francesco Maria II.a della Rovere (1631n hila).
* 1621-1623: Federiko Ubaldo della Rovere
* 1623-1631: Francesco Maria II.a della Rovere (Bere semea hil ondoren boterera itzuli zen).
** 1625etik: Aita Santuen Lurraldeari itzulia, ofizialki 1631n, azken Della Roveretarra hil ondoren. Della Roveretarren arte bilduma azken ondorengoa zen Victoria della Rovererentzat pasa ziren, Fernando II.a Mediciren emaztea zena, Victoriak Florentziari pasa zizkiolarik.

## Kanpo estekak
Zazpi Herbehere Batuen Errepublika

**Zazpi Herbehere Batuen Errepublika** edo **Probintzia Batuak** Iparraldeko Herbehereetako zazpi probintziek osatzen zuten estatua izan zen. Utrechteko Batasunetik (1579) okupazio frantsesera arte (1795) existitu zen. Honako zazpi probintziek osatzen zuten estatua: Frisia, Groningen, Gelderland, Holanda, Overijssel, Utrecht eta Zeelanda.

Westfaliako Bakean (1648) Espainiatik askatu ondoren, errepublika eran antolatu ziren, eta zazpi probintzietako bakoitzak bere parlamentua zuen; probintziak Estatu Orokorretan biltzen ziren arlo komunetarako; horregatik, oker, identifikatzen dira sarri Herbehere edo Holanda eta Probintzia Batuak.

## Ikus, gainera 
* Laurogei Urteko Gerra
* Hirurehun eta Hogeita Hamabost Urteko Gerra

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Probintzia Batuak, puntubi.com
Joaquim Agostinho Garaikurra

**Torres Vedras Sari Nagusia-Joaquim Agostinho Garaikurra** Portugalgo Lisboako barrutian, Torres Vedras herritik gertu ospatzen den etapatan banatutako txirrindularitza lasterketa profesional bat da.

1978tik etenik gabe ospatzen da. Gaur egun bost etapaz osatua dago eta uztailean ospatzen da.

Garaikurraren izena Joaquim Agostinho portugaldar txirrindulari ospetsuaren omenezkoa da.

## Palmaresa 
## Palmaresa herrialdeka 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
1919ko Italiako Giroa

**1919ko Italiako Giroa** Itzuli Handi honen 7. edizioa izan zen. 1919ko maiatzak 21 eta ekainak 8 artean ospatu zen Lehen Mundu Gerraren ondorioz lau urte ospatu gabe egon ondoren. 2984 kilometroko ibilbidea egin zen 10 etapatan banatuta, garaileak, Costante Girardengok batez beste 26,440 kilometro orduko abiaduran bete zuena. Lasterketa Milanen hasi eta amaitu zen.

63 txirrindularik parte hartu zuten eta soilik 15ek amaitu zuten proba.

Costante Girardengok bere lehen Italiako Giroa oso modu nabarmenean irabazi zuen, hamar etapa horietatik zazpi irabaziz eta lehen etapatik azkenera lider bezala mantenduz. Podiumean izan zituen bi kideak Gaetano Belloni, bigarren sailkatua, eta Marcel Buysse belgikarra, hirugarren sailkatua, izan ziren, azken hau, Italiako Giroaren podiumera igotzen zen lehen txirrindulari atzerritarra izan zelarik.

## Etapak 
## Sailkapenak 
|}

|}

## Kanpo estekak
Jainkotiar komedia

***Jainkotiar komedia*** () Dante Alighieri italiarrak 1308 eta 1321 artean idatzitako poema epikoa da. Literatura italiarraren lan gorena eta literatura unibertsalaren lan handienetako bat da, mendebaldeko literaturako kanonaren parte. Heriotzaren ondorengo bizitzari buruzko irudimenezko ikuspegia Erdi Aroko mundu-ikuskeraren adierazgarri da, XIV. mendean Mendebaldeko Elizan azaltzen zen bezala. Idatzi zuen hizkuntza toskanarra italiera estandarizatu gisa ezartzen lagundu zuen. Hiru zati ditu: *Inferno*, *Purgatorio* eta *Paradiso*.[start=0|thumbtime=6|thumb|ezkerrera|[Dante Alighieri|Danteren **Jainkotiar komedia:** Bidaia bat infernua, purgatorioa eta paradisuan barrena]]

Poemak "arimaren egoera heriotzaren ondoren" jorratzen du, eta "jainkozko justiziaren irudi bat aurkezten du, behar diren zigor edo sari gisa aplikatuta", eta Dantek Infernurako, Purgatoriorako eta Zerurako egindako bidaiak deskribatzen ditu. Alegorikoki, poemak arimak Jainkoarenganako bidaia irudikatzen du, bekatua (Infernua) ezagutu eta errefusatzetik hasita, eta, ondoren, kristau-bizitza penitentziarioa (Purgatorio), arimak Jainkoarenganako igoera (Paradiso). Erdi Aroko teologian eta filosofia katolikoan inspiratzen da Dante, batez ere Tomas Akinokoaren *Summa Theologica* eratorritako filosofia tomistan. Horregatik, Jainkotiar Komediari "*Summa* bertsotan" izena eman zaio.

Poeman, Dante erromesak hiru gida ditu lagun: Virgilio, giza arrazoia adierazten duena, eta *Inferno* osoan eta *Purgatorio* osoan zehar gidatzen duena; Beatriz, jainkozko errebelazioa, teologiaz, graziaz eta fedeaz gain, eta Purgatorioaren bukaeratik aurrera gidatzen duena; eta Bernart Clairvauxkoak, kontenplazioa eta Mariaren eraspena irudikatzen duena.

## Egitura 
Hiru zati, hiru mundu ditu Danteren Komediak: Infernua, purgatorioa eta paradisua. Danteren beraren bidaia kontatzen da hiru erreinuetan barrena. Denera astebete irauten duen bidaia bat da, 1300. urteko Aste Santuetan kokatua.

### Infernua 
Infernuan bederatzi zirkulutatik pasatzen da Dante, bakoitzak bekatu bat gorpuzten du. Bekaturik txikienetik hasten da, eta okerrenarekin amaitu:

# Linboa edo bataiatu gabekoen zirkulua.
# Lizunen, haragikoien zirkulua.
# Litxarreroena, golosoena.
# Xuhur, Zikoitz eta xahutzaileena.
# Odolbero eta alferrena.
# Heretikoena.
# Biolentoena.
# Iruzurgileena.
# Traidoreena.

### Purgatorioa 
Mendi bat da eta Dantek eta Virgiliok kanpoaldetik igotzen dute. Zazpi maila ditu mendiak, erlaitz bakoitza bekatu kapital bat da. Kasu honetan, bekatu larrienetik hasi eta arinenekin amaitzen da:

# Harrokeria.
# Inbidia.
# Hira edo sumina.
# Nagikeria.
# Diruzalekeria
# Sabelkoikeria.
# Lizunkeria edo haragikeria

### Paradisua 
Hirugarren blokean bederatzi zeru ageri dira, nukleoaren inguruan biraka dabiltzan zeru kontzentrikoak dira. Paradisuan bizi direnak izpiritu santuak dira. Ez dute giza irudirik, ez dira giza irudira eginiko izpirituak, ez dira itzalak, ez dira sugarrak, argiak baizik. Paradisuko santu guztiak argiak dira, intentsitate desberdinekoak. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Danteren Infernua
* Literatura unibertsala

## Kanpo estekak
Hohenschwangau gaztelua

**Hohenschwangau gaztelua** (alemanez *Schloss Hohenschwangau*) Alemaniako Bavaria estatuan dagoen Füssen udalerrian kokatzen den gaztelu bat da. Luis II.a Bavariakoaren haurtzaroko egoitza izan zen, eta bere aita Maximiliano II.a Bavariakoaak berreraikitzea agindu zuen.

## Kanpo estekak 
* Hohenschwangau gazteluaren webgunea
Lacaille 9352

**Lacaille 9352** (GJ 887 / HIP 114046 / LHS 70) gure Eguzkitik 10,74 argi urtera dagoen, gure Eguzki-sistematik hurbilen dauden izarren artean hamargarrena delarik. Piscis Austrinus konstelazioan dago, Grusekin duen mugatik gertu, Beta Piscis Austrinigandik hego-ekialdera eta Gamma Piscis Austrini eta Delta Piscis Austrinigandik hego-mendebaldera. +7,34 itxurazko magnitudekoa, ezin daiteke begi hutsez ikusi.

Lacaille 9352 Nicolas Louis de Lacaillek 1763ko bere katalogoan sartu zuen izarretako bat da, katalogo horretan hego hemisferiotik behatutako 9766 izar agertzen direlarik. Gurekiko, 6,9" urtean mugitzen da, laugarren mugimendu propiorik handiena duen izarra.

M1.5V espektro motakoa, Lacaille 9352 3700 gradu kelvineko tenperatura efektiboa duen nano gorri bat da. Eguzki argitasunaren %1 ingururekin, bere metaltasuna gure eguzkiarenaren %60koa da. Bere diametro angeluarraren neurria, linboaren iluntzea (1,388 arku milisegundo) kontutan hartuta, bere erradioa kalkulatzea ahalbidetzen du, Eguzkiak duenaren %64koa dena, beste iturri batzuk, berriz erradio txikiago bat estimatzen dute, eguzki erradioaren %49koa. Bere masa, gure eguzkiarenaren erdia da.

Lacaille 9352ren gure eguzkiarenganako hurbiltasuna kontutan hartuta, izar honek interes astronomiko handia izan du. NASAren Space Interferometry Mission (SIM)en lehenengo helburutzat aukeratua izan da, hiru lur masako masa duten planeten aurkikuntza proiektua izarragandik gertuen dauden 2 unitate astronomikoetan zehar. Orain arte, Hubble espazio teleskopioak ez du planeta erraldoiren baten edo nano marroi baten tamainako objekturik detektatu izar honen inguruan. Igorritako argi infragorria barne, balizko planeta lurtar batek (ur likidoa izateko gai litzatekeena) Lacaille 9352 izarragandik 0,22 unitate astronomikoko distantziara egon beharko luke.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
1977ko Frantziako Tourra

**1977ko Frantziako Tourra** Itzuli Handi honen 64. edizioa izan zen. 1977ko ekainak 30 eta uztailak 24 artean ospatu zen. 4096 kilometro egin ziren prologo bat eta 22 etapatan banatuta, haietatik 5.a, 7.a, 13.a, 15.a eta 22.a bi sektoretan banatuta. Ehun txirrindularik parte hartu zuten, hamarna txirrindulariko 10 taldetan banatuta: 25 egun hartan zehar, talde guztietako txirrindulariren batek lasterketa utzi zuen. Garaileak, Bernard Thévenet, bere bigarren eta azken Tourra lortu zuena, proba batez beste 35,419 kilometro orduko abiaduran bete zuen.

Tour hura Eddy Merckxeken azkena izan zen: proba seigarren postuan amaitu zuen. Horrez gain, taldekako sailkapena lehiatu zen lehena ere izan zen.

Lehenbiziko euskalduna Kas taldeko Francisco Galdos arabarra izan zen, laugarren postuan amaitu zelarik.

## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena *(Maillot Vert)* 
### Mendiko sailkapena 
# Lucien Van Impe 244 punturekin
# Hennie Kuiper 174 punturekin
# Pedro Torres 144 punturekin
### Gazteen sailkapena 
* Dietrich Thurau
### Taldekako sailkapena 
* TI-RALEIGH
### Lehiakortasunaren sailkapena 
* Gerrie Knetemann

## Parte-hartzaileak 
NP : Ez zuen etapa hasi ; A : Etapan zehar abandonatu zuen ; HD : Kontrolez kanpo

*Artikulu hau frantsesezko eta gaztelaniazko wikipedietatik itzulia dago*.

## Kanpo estekak
Urbano VIII.a

**Urbano VIII.a** (latinez: *Urbanus VIII*), jaiotzez **Maffeo Barberini** (Florentzia, 1568ko apirilaren 5a - Erroma, 1644ko uztailaren 29a), Eliza Katolikoko 235. aita santua izan zen, 1623 eta 1644 artean.
thumb

## Jatorria eta prestakuntza 
Maffeo Barberini florentziar familia noble batean sortu zen. Aita hil ondoren, amak Erromara bidali zuen, protonotario apostoliko kargua zuen osaba Francesco Barberiniren babespean. Jesuiten *Collegio Romano*-n ikasi ostean, 1589an zuzenbideko doktoregoa lortu zuen Pisako unibertsitatean.

## Eliz karrera 
Erromara itzuli ondoren, aita santuaren administrazioarentzat hasi zen lanean, laburtzaile apostoliko (latinez: *abbreviator*) eta Signatura Apostolikoko Auzitegi Gorenaren erreferendario gisa. 1592an, Klemente VIII.a aita santuak Fanoko gobernari izendatu zuen. 1601ean, Frantziara bidalia izan zen, aita santuaren ordezkari gisa, Henrike IV.a Frantziakoa eta Maria Medici errege-erreginei zorionak ematera, Luis semearen jaiotzagatik.

1604an Nazareteko artzapezpiku izendatua izan zen, eta 1604-1606 bitartean Parisera nuntzio apostolikoa izan zen. 1606ko irailaren 11n, Paulo V.a aita santuak kardinal presbitero izendatu zuen, eta 1608ko urriaren 17an Spoletoko artzapezpiku.

## Aitasantualdia 
1623ko uztailaren 19an Gregorio XV.aren ondorengoa aukeratu behar zuen konklabea bildu zen. Kardinalen Kolegioa 66 kidez osaturik zegoen, baina 55ek bakarrik parte hartu zuten konklabean. Hau bi alderditan banaturik zegoen: espainiarra eta frantziarra. Azkenik, abuztuaren 6an Francesco Barberini hautatu zuten aita santu, 50 botorekin. Baina Erroman zabaldurik zegoen malaria izurritearen ondorioz, irailaren 29 arte ez zuten koroatu.

Agintean egon zen garaian Inkisizioak Galileo kondenatu zuen (1633). 1643an, Cornelius Jansenen *Augustinus* lana kondenatu zuen. Urbinoko dukerria aita santuen agindupean jarri zuen. Poesiak idatzi zituen latinez (1640, *Poemata*).

## Erreferentziak
Ehun eta hamabi

**Ehun eta hamabi** (112) ehun eta hamaikaren ondoren eta ehun eta hamahiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
FIFA Konfederazio Kopa

thumb|250px| da Kopa gehien lortu duen taldea. Argazkian 2013ko garaipena ospatzen.
[thumb|250px|[Frantziako futbol selekzio nazionala|Frantziak ere bi Kopa eskuratu ditu.]]

**FIFA Konfederazio Kopa** FIFAren sei konfederaziotako zortzi selekzio nazionalek parte hartzen duten futbol lehiaketa da. Saudi Arabian jokatzen hasi bazen ere gaur egun Munduko Futbol Txapelketa antolatuko den herrian jokatzen da, lehiaketa handiaren aurrekari gisa. Brasilek 4 aldiz irabazi du txapelketa.

## Parte Hartzaileak 
Konfederazio bakoitzeko selekzio txapeldunak, aurreko Munduko Futbol Txapelketako irabazleak eta lehiaketa jokatzen den etxeko taldeak hartzen dute parte. Hauek dira FIFAren konfederazioak:

* Asia: Asiako Futbol Konfederazioa (AFC)
* Afrika: Afrikako Futbol Konfederazioa (CAF)
* Ipar eta Erdi Amerika: CONCACAF
* Hego Amerika: CONMEBOL
* Ozeania: Ozeaniako Futbol Konfederazioa (OFC)
* Europa: UEFA

## Historia 
1992an hasi zen Saudi Arabian jokatzen **Fahd Erregearen Kopa** izenarekin eta lau selekziorekin. 1995ean sei selekzio izan ziren eta 1997an gaur egun daukan izena eta formatua eman zitzaion. 2005etik aurrera lau urtetik behin jokatzen da, Munduko Futbol Txapelketaren aurreko urtean.

## Irabazleen zerrenda 
* luz: luzapenaren ondoren.
* pen: penalti jaurtiketak.

## Garaipenak 
## Kanpo estekak 
*  Fifa.com
Ehun eta hamahiru

**Ehun eta hamahiru** (113) ehun eta hamabiaren ondoren eta ehun eta hamalauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hamabost

**Ehun eta hamabost** (115) ehun eta hamalauaren ondoren eta ehun eta hamaseiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
1468 Zomba

**1468 Zomba** asteroide gerrikoan aurkitutako 1468. asteroidearen izena da. 1938ko uztailak 23an aurkitu zuen Cyril Jacksonek Johannesburgotik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 PA** zen. Bere izena Malawiko Zomba hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1470 Carla

**1470 Carla** asteroide gerrikoan aurkitutako 1470. asteroidearen izena da. irailak 17an aurkitu zuen Alfred Bohrmannek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 SD** zen.

## Kanpo estekak
1469 Linzia

**1469 Linzia** asteroide gerrikoan aurkitutako 1469. asteroidearen izena da. 1938ko abuztuak 19an aurkitu zuen Karl Wilhelm Reinmuthek Heidelbergetik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 QD** zen. Bere izena Austriako Linz hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
1471 Tornio

**1471 Tornio** asteroide gerrikoan aurkitutako 1471. asteroidearen izena da. 1938ko irailak 16an aurkitu zuen Yrjö Väisäläk Turkutik. Bere behin-behineko izendapen zientifikoa **1938 SL1** zen. Bere izena Finlandiako Tornio hiriagatik jasotzen du.

## Kanpo estekak
Ehun eta hogei

**Ehun eta hogei** (120) ehun eta hemeretziaren ondoren eta ehun eta hogeita bataren aurretik doan zenbaki osoa da.

Joanes Leizarragaren Biblia itzulpenean (1571) *seiogei* forma ageri da zenbait aldiz, hogeinaka kontatzearen ondorioaz; eta baita *seiogei eta bortz* ere bai. 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fennoskandia

**Fennoskandia** Eskandinaviar penintsulak, Kola penintsulak, Kareliak eta Finlandiak osatutako penintsula da, geografian. Beraz, lau estaturen lurrak barne hartzen ditu: Norvegia, Suedia, Finlandia eta Errusia. Latinezko ''* («Finlandia») eta *Scandia'' («eskandinaviar») hitzetatik sortutako izena da. Fennoskandiako geografiaren bereizgarri dira aintzira eta fiordo ugariak eta Norvegiako itsasoarekiko paraleloan doan higatutako mendikate bat. Errusian, Itsaso Zuria-Baltikoa kanalak banatzen ditu Fennoskandia eta gainerako errusiar lurraldea.

Geologian, Fennoskandiar ezkutua (Ezkutu Baltikoa izenaz ezagunagoa) ere izendatzen du; ezkutu horretan sartuta daude, Fennoskandiako penintsulaz gain, Baltikoa, Errusiaren ipar-mendebaldeko beste zati bat eta Danimarkaren iparraldea ere. Fennoskandiar ezkutuak 3.100 milioitik gora urte ditu.

Kulturaren arloan, Fennoskandiak, historikoki, sami, finlandiar, suediar eta norvegiar herri eta kulturen arteko harreman estua adierazten du. Hala ere, ez ditu barne hartzen penintsula horretatik kanpoko eskandinaviar kulturako lurraldeak (Danimarka, Islandia, Faroeak eta —neurri batean, inuit kulturarekin batera— Groenlandia).

## Ikus, gainera 
* Laponia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Botniako badia

**Botniako badia** (; ) Itsaso Baltikoko badia bat da, Botniako golkoko iparraldereneko muturra, Finlandiako mendebaldearen eta Suediako ekialdearen artean dagoena.

## Geografia 
Badiaren hegoaldeko mugatzat Suediako kostaldeko Ricklean ibaiaren itsasoratzea eta Kokkola penintsula txikiaren ekialdereneko muturraren artean hedatzen den lerroa hartzen da.

Badiako urak ez dira oso sakonak, nahiko hotzak dira, eta bertan itsasoratzen diren ibai ugarien ondorioz, gazitasun txikia dute, %0,2 eta 0,4 artean, bertako uretan ur gezatako espezieak ere bizi ahal izatea ahalbidetzen duena, eta tokiren batzuetan ura gizakiek edan ahal izateko egokia izatea.

Izoztuta egoten da 120 egunez urtean, 5 hilabete inguruz, iparraldereneko tokietan metro beteraino sakonera hartuz. Itsasontzi izotz-hausleak erabiltzen dira porturen batzuk zenbait hornigaiz hornitzeko.

## Golkoaren ertzean dauden herriak 
Badiako herririk garrantzitsuenetako batzuk honako hauek dira:

* Suedia: Skelleftea, Pitea eta Lulea (45.467 biztanle 2005ean)
* Finlandia: Tornio (22.457 biztanle 2009an), Kemi (22.651 biztanle), Oulu (137.360 biztanle), Raahe eta Kokkola (45.766 biztanle).

## Golkoan itsasoratzen diren ibaiak 
Botniako badiak Suediaren ipar zatia eta Finlandiaren ipar-mendebaldeko zatia bustitzen ditu. Ibairik garrantzitsuenak, mendebaldetik ekialdera joanda, erloju orratzen kontrako zentzuan, Suediatik, hego-mendebaldeko muturretik hasita, honakoak dira:

* Suedian
** Ricklean ibaia Västerbotten probintziaren kostaldean
** Skellefte ibaia Västerbottenen, 410 kilometroko luzera duena.
** Byske ibaia Norrbötten probintzian
** Aby ibaia, Norrbottenen, 165 kilometroko luzera duena.
** Pite ibaia, Norrbottenen, 400 kilometroko luzera duena
** Lule ibaia, Norrbottenen, 460,8 kilometroko luzera duena
** Rane ibaia, Norrbottenen
** Kalix ibaia, Norrbottenen, 460,6 kilometroko luzera duena.
** Sangi ibaia, Norrbottenen

* Finlandia eta Suedia arteko mugan
** Torne ibaia, 570 kilometroko luzera duena.

* Finlandian
** Simojoki ibaia
** Livojoki ibaia
** Kiiminginjoki ibaia
** Siikajoki ibaia
** Pyhajoki ibaia
** Kalajoki ibaia
** Lestijoki ibaia
** Pernhonjoki ibaia

## Sukaldaritza espezialitatea 
Botniako badiaren suediar zatiak Kalixeko kabiarra egiten den uhartedi handi bat du, Europar Batasunaren Adierazpen Geografiko Babestua duen sukaldaritza espezialitatea (Kalix Botniako badiako suediar hiri bat da). Nagusiki koregono zuriaren arrautzak dira, baina ibaiek ur geza ugari daramatenez, arrainen arrautzen zaporea aldatu egin da, toki honetan zaporean bakarrak bihurtuz.

Laponia suediarreko ibaiak handiak dira, eta ur geza kopuru handia daramate Botniako badiara, 40 milioi metro kubiko baino gehiago urtero. Badiaren finlandiar zatian ur gezaren sarrera txikiagoa da, hondoa harrizkoa da, eta ez oso sakona, eta, beraz, ez da koregono zuriarentzat arrautzak jartzeko toki egokia. Kalix löjroma Botniako badiako suediar zatiko berezia da.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Fennoskandia
* Kvarken

## Kanpo estekak
Cebidae

**Cebidae** Platyrrhini taldeko bost familietako bat da. Euren barruan bi subfamilia daude, Cebinae (tximino kaputxinoak), *Cebus* eta *Sapajus* generoak dituena, eta Saimiriinae (tximino urtxintxak), *Saimiri* generoarekin. Batez ere Hego Amerikan bizi dira, espezie batzuekin Erdialdeko Amerikan.

## Ezaugarriak 
Zuhaitzetan bizi dira eta gutxitan jaisten dira lurrera. Normalki tximino txikiak dira, handienak 33tik 56 zentimetrorako tamaina eta 2,5etik 3,9 kiloko tamainara hartzen du. Orojaleak dira, batez ere fruta eta intsektuak jaten dituzte, nahiz eta ezberdinak izan daitezkeen espezieen arabera.

Kumaldiko kume bat edo bi izaten dituzte 130 egunetik 170erako haurtzaroaren ostean. Animalia sozialak dira eta 5etik 40 arteko tamaina duten taldetan bizi dira. Orokorrean egunez bizi dira.

## Sailkapena 
***Cebidae**
****Cebinae** 
****Cebus* generoa
**** *Cebus kaapori*
**** *Cebus yuracus*
**** Kaputxino eztarrizuri, *(Cebus capucinus)*
**** *Cebus cuscinus*
**** *Cebus olivaceus*
**** *Cebus unicolor*
**** *Cebus imitator*
**** *Cebus brunneus*
**** *Cebus cesarae*
**** *Cebus versicolor*
**** *Cebus leucocephalus*
**** *Cebus malitiosus* 
**** *Cebus aequatorialis* 
**** *Cebus albifrons*
***** *Cebus albifrons albifrons*
***** *Cebus albifrons trinitatis*
****Sapajus* generoa
**** *Sapajus apella*
***** *Sapajus macrocephalus*
**** *Sapajus cay*
**** *Sapajus flavius*
**** *Sapajus libidinosus*
**** *Sapajus nigritus*
**** *Sapajus robustus*
**** *Sapajus xanthosternos*
**Saimiriinae subfamilia
*** *Saimiri* generoa
**** *Saimiri oerstedii*
***** *Saimiri oerstedii oerstedii*
***** *Saimiri oerstedii citronellus*
**** *Saimiri sciureus* 
***** *Saimiri sciureus sciureus*
***** *Saimiri sciureus albigena*
**** *Saimiri cassiquiarensis*
***** *Saimiri cassiquiarensis macrodon*
**** *Saimiri ustus*
**** *Saimiri boliviensis*
***** *Saimiri boliviensis boliviensis*
***** *Saimiri boliviensis peruviensis*
**** *Saimiri vanzolinii*
**** *Saimiri collinsii*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Saimiri

***Saimiri*** Platyrrhini taldeko Cebidae familiako primate genero bat da. Hego Amerikako eta Erdialdeko Amerikako baso tropikaletan bizi dira, 2.000 metroko altueratik behera.

Espezie gehienak alopatrian edo parapatriamn bizi dira Amazonian, *Saimiri oerstedii* ezik, Panaman eta Costa Rican bizi dena.

Egunez bizi diren espezieak dira, zuhaitzetako goikaldeetan, 35 eta 50 aleko taldeetan. Fruituak, arraultzak, intsektuak, igelak eta beste ornodun txiki batzuk jaten dituzte. 25 eta 35 zentimetro arteko tamaina dute, 35-45 zentimetroko isatsa eta 750tik 1200 gramora arteko pisua. 150 eta 170 egun arteko haurdunaldia dute eta kume bakarra dute kumaldiko.

## Espezieak 
Analisi genetiko eta morfologietan oinarrituta, honako espezie eta subespezieak ezagutzen ditugu:
* *Saimiri oerstedii*
** *Saimiri oerstedii oerstedii*
** *Saimiri oerstedii citronellus*
* *Saimiri sciureus* 
** *Saimiri sciureus sciureus*
** *Saimiri sciureus albigena*
** *Saimiri sciureus macrodon*
* *Saimiri cassiquiarensis*
* *Saimiri ustus*
* *Saimiri boliviensis*
** *Saimiri boliviensis boliviensis*
** *Saimiri boliviensis peruviensis*
* *Saimiri vanzolinii*
* *Saimiri collinsii*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ehun eta hamazazpi

**Ehun eta hamazazpi** (117) ehun eta hamaseiaren ondoren eta ehun eta hemezortziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Baltika

thumb|250px|Baltika duela 550 milioi urte (berdez).
**Baltika** paleogeologiak duela 1800 eta 1900 milioi urte bitartean Paleoproterozoikoain sortu zen eta gaur egun Europa ekialdeko kratoiaren zati den antzinako kontinente bati ematen dion izena da. Rodinia superkontinentearen zati zen. Bere tamaina nahiko txikia zen Laurentia eta Gondwana bezalako beste kontinente batzuekin alderatuz. Eratu aurretik, Europa ekialdeko herrialdeen kratoia osatzen duten hiru zatiak planetako toki ezberdinetan zeuden.

## Kanpo estekak
Siberia (kontinentea)

thumb|Siberiako kratoiaren kokapena.
**Siberia** gaur egun Siberia eskualdearen bihotzean dagoen kratoia eratzen duen antzinako kontinente bat da. Oso antzinako kratoi bat da, kontinente independente bat osatzen zuen Permiar aroa baino lehenago. Kratoiak gaur egun Siberia Erdialdeko Ordokia osatzen du.

## Kanpo estekak
Kalixeko kabiarra

Kalixeko kabiarra|eskuinera|thumb
**Kalixeko kabiarra** Botniako badiako uhartediko sukaldaritza espezialitate suediar bat da (Kalix Botniako badiako suediar hiri bat da). Oinarrian koregono zuriaren arrautzak dira, baina itsasoan suediar ibai ugari itsasoratzen direnez, honek arrain arrautzen zaporea aldatu du, soilik eremu honetan zaporean bakar bihurtuz, hala Europar Batasunak Kalixeko kabiarrari Adierazpen Geografiko Babestua eman diolarik.

Kalixeko kabiarra errege oturuntzetan eta arrunta da Nobel Sarien oturuntzetan.

Kalixeko kabiarra Botniako badiaren suediar zatiko berezia da. Laponia suediarreko ibaiak handiak dira eta ur geza ugari daramate Botniako badiara, 40 milioi metro kubiko baino gehiago urtero. Badiaren finlandiar zatian ibaiek ez daramate horrenbeste ur geza, hondoa harrizkoa da, eta ez oso sakona, eta beraz ez da koregono zuriak arrautzak jartzeko batere toki egokia. Kalixeko kabiarra Adierazpen Geografiko Babestua duen suediar produktu bakarra da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hogeita bat

**Ehun eta hogeita bat** (121) ehun eta hogeiaren ondoren eta ehun eta hogeita biaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hogeita bi

**Ehun eta hogeita bi** (122) ehun eta hogeita bataren ondoren eta ehun eta hogeita hiruaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hogeita hiru

**Ehun eta hogeita hiru** (123) ehun eta hogeita biaren ondoren eta ehun eta hogeita lauaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
1975eko Paris-Roubaix

**1975eko Paris-Roubaix** txirrindularitza lasterketa klasiko honen 73. edizioa izan zen. 1975eko apirilak 13an ospatu zen eta Roger De Vlaeminckek irabazi zuen esprintean, hala, proba hau hirugarren aldiz irabaziz.

## Sailkapena 
|}

## Kanpo estekak
Ehun eta hogeita lau

**Ehun eta hogeita lau** (124) ehun eta hogeita hiruaren ondoren eta ehun eta hogeita bostaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Ehun eta hogeita bost

**Ehun eta hogeita bost** (125) ehun eta hogeita lauaren ondoren eta ehun eta hogeita seiaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
1977ko Euskal Herriko Itzulia

**1977ko Euskal Herriko Itzulia** txirrindularitza lasterketa honen 17. edizioa izan zen. 1977ko martxoak 28 eta apirilak 1 artean egin zuten. Teorian 794 kilometroko ibilbidea zuen 5 etapatan banatuta, baina 640 kilometro baino ez ziren egin 4 etapatan.  Hirugarren etapa, edizio honetako etapa erregina izan behar zena bertan behera utzi behar izan zuten, txirrindulariak igarotzea eragotzi zuen elurte izugarriaren ondorioz.

3 talde espainiarrek (Kas, Teka eta Novostil) eta Frisol (Herbehereak) eta Känel (Suitza) talde atzerritarrek parte hartu zuten, orotara 50 txirrindularik parte hartu eta proba 34k amaitu zutelarik.

Garailea José Antonio González Linares kantabriarra izan zen, proba honetan lortu zituen lau garaipenetatik hirugarrena lortuz.

## Taldeak 
## Etapak 
## Sailkapenak 
### Sailkapen orokorra 
### Puntukako sailkapena 
### Mendiko sailkapena 
### Tarteko helmugen sailkapena 
|}
### Taldekako sailkapena 
## Kanpo estekak 
* 1977ko Euskal Herriko Itzulia
Ehun eta hemezortzi

**Ehun eta hemezortzi** (118) ehun eta hamazazpiaren ondoren eta ehun eta hemeretziaren aurretik doan zenbaki osoa da.

## Kanpo estekak
Europa ekialdeko kratoia

**Europa ekialdeko kratoia** Baltika protoplakaren erdigunea da, eta hiru segmentu edo eskualde krustalez osatua dago: Fenoskandia iparmendebaldean, Volgo-Uralia ekialdean eta sarmata hegoaldean. Fenoskandiak Ezkutu Baltikoa hartzen du (Fenoskandiar ezkutu ere deitua) eta azal proterozoiko goiztiar bat eta arkaiko akreziodun dibertsifikatu bat du, Sarmaziak azal arkaiko antzinakoago bat duen bitartean. Volgo-Uraliar eskualdeak estalki sedimentario sendo bat du, alabaina, zulaketa sakonek gehienbat azal arkaikoa dela adierazi dute. Bi ezkutu daude Europa ekialdeko kratoian: Ezkutu Baltikoa (edo fenoskandiarra) eta ukrainarra. Ukrainar ezkutua eta Voronezh mendigunea duela 3,2 eta 3,8 mila miliou urte arteko azal arkaikoaren zati dira hego-mendebaldean eta ekialdean, eta gerriko orogeniko proterozoiko goiztiarrak duela 2,3 eta 2,1 mila milioi urte artekoak.

Errusia Erdialdeko Ural mendiak Europa ekialdeko kratoiaren ekialdeko muturrean daude eta Paleozoiko amaierako europa ekialdeko kratoia eta siberiar kratoien arteko talka orogenikoa adierazten dute. Kratoiaren hegoaldeko muturrean Sarmazia fanerozoikoko sedimentu eta orogenia alpetar sendoen artean lurperatzen da. Donbass paleozoiko berantiarraren toleste gerrikoak parte hartu zuen, Pripiat-Dnieper, Donets aulakogenoaren zati bezala ere ezaguna, Sarmazia zeharkatzen du, ukrainar ezkututik eta Voronezh mendigunetik bananduz. Hego-mendebaldeko muturra transeuropar lotze eremu bezala ezagutzen da, eta europa ekialdeko kratoia mendebaldeko Europako orogenia fanerozoikotik banatzen du. Kratoiaren ipar-mendebaleko muturra Paleozoikoaren hasierako orogenia kaledoniarrak estaltzen du.

## Kanpo estekak
Ekialdeko eskualdea (Nepal)

**Ekialdeko eskualdea** (, *Purwanchal*) Nepalen banaketa administratiboaren arabera Nepalgo ekialdean kokaturiko eskualde zabala da, 28.456 km²ko azalera duena eta 5.344.476 biztanle 2001ean. Hiri handiena Biratnagar bada ere hiriburua Dhankuta da. Biak **Koshi Gunean** daude.

Bertan kokatzen da Sagarmatha Parke Nazionala eta barruan Everest mendia.

Hiru gunetan banatzen da Nepalgo Ekialdeko eskualdea, mendebaldetik ekialdera:

* Sagarmatha Gunea
* Koshi Gunea
* Mechi Gunea

## Kanpo estekak
Erdialdeko eskualdea (Nepal)

**Erdialdeko eskualdea** ( *Madhyamanchal*) Nepalen banaketa administratiboaren arabera Nepalgo erdialdean kokaturiko eskualde zabala da, 27.410 km²ko azalera duena eta 8.031.629 biztanle 2001ean. Bertan dago herrialdeko hiriburua de Katmandu.

Hiru gunetan banatzen da Nepalgo Erdialdeko eskualdea:

* Bagmati Gunea
* Narayani Gunea
* Janakpur Gunea

## Kanpo estekak