open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pteropus scapulatus

***Pteropus scapulatus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus scapulatus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Antonio Gezala

**Antonio Gezala Ayrivier** (Bilbo, 1889ko ekainaren 11 - *ib.*, 1956ko irailaren 13a) bizkaitar margolaria eta idazlea izan zen. Merkataritza-ikasketak alde batera utzi eta pintatzen hasi zen. Olioak, grabatuak, erretratuak eta kartelak landu zituen, batez ere. *Euskal Artisten Elkartearen* sortzaile izan zen 1911. urtean, Bilbon. Erakusketa arrakastatsuak egin zituen Europako hiri askotan. Obra nagusiak: *La ría en Desierto*, *Mi abuelo*, *Eloísa Elito de Guezala*, *Soledad Guinea*, *Begoña de la Sota* eta *Presidentas*. Mota askotako argitalpenen ilustrazio-lanetan ere nabarmendu zen (ex-libris). Filatelia eta heraldikako liburuak idatzi zituen: *El sello en la guerra carlista*, *El sello de seis cuartos* (1936) eta *Escudo de Bilbao* (1966an argitara emana).

## Margolari abangoardista 
Bildumagile izatera eraman zuen arte zaharrari zion maitasuna ez zen eragozpen izan joera abangoardistenetara irekitzeko, nahiz eta bere inguruan ez zen inor ausartzen hauek lantzera. Gezalaren pintura kantitatez urria bazen ere, bere ausardiagatik, jakin-min agortezinarengatik eta nahi zuena egiteko zuen gose tolesgabeagatik hartu beharra dago gomutan; izan ere, artean kontserbadore samarra zen gizarte batean dohain hauek eraman zuten Bizkaian ondorengo belaunaldietan baino azaleratu ez ziren mugimenduen aitzindari izatera.

[thumb|500px|center|Antonio Gezala [Indautxuko etxean zuen estudioan (Bilbo). Hemen bertan ageri da, koadro bat kaballetean duela. Atzean, goikaldean ezkerretara José Benito Bikandiren emakume konkorduna. Eskuinetara Sonia Delaunay bere lagunak oparitutako koadro bat ageri da. Erdikaldean berriz Luis Gezalaren bustoa (argazkiaren egilea, margolariaren aita).]]

Ugari dira bere margolanetan modernismo sinbolistak, baina berari zor zaizkionak dira Bilboko Arte Ederren Museoko hainbat koadro, futurista izenez baino adierazten ez direnak:

* *Automobil gorria* (1922)
* *Tranbien arteko talka*
* *Ate birakaria* (1927).

Gezalak 1936an talde-lan honetan parte hartu zuen, Tellaetxe, Martinez Ortiz, Arruetarrak, Jenaro Urrutia, Arteta, Larroque eta Landetarekin batera:

*Milizianoaren Umezurztegiko horma-irudietan*, margolan hauek gerora deseginak izan baziren ere.

Eresoinka taldearekin Frantziara ihes egin zuen 1937an, baina Bilbora itzuli ahal izan zen 1941ean. Aldi baterako begietako argia galdu izanak margogintza uztera eraman zuen.

## Bibliografía 
*  Pilar Mur Pastor. *Antonio de Guezala y Ayrivie*. Madrid. 1990. 
*  Javier Viar Bilbao. *Bilbao en el Arte*. 2000. 

## Erreferentziak
Ildefonso Gurrutxaga

**Ildefonso Gurrutxaga Ansola** (Azpeitia, Gipuzkoa, 1902ko abuztuaren 23a - Donostia, Gipuzkoa, 1974ko abenduaren 3a) historialaria eta abokatua izan zen.

## Biografia 
Deustuko unibertsitatean egin zituen zuzenbide-ikasketak. Euskadiko fiskal nagusia (1937), Ciudad Real eta Alacanteko magistratua (1937) eta Tarragonako entzutegiko presidentea izan zen 1938 eta 1939 urteetan.

Espainiako Gerra Zibila amaitutakoan Argentinara jo zuen eta *Euzko Deya* agerkariko administrazio-lanak bete zituen han. *Boletín Americano de Estudios Vascos*, *Euzko Deya* eta *Tierra Vasca-Eusko Lurra* aldizkarietan eman zituen argitara bere lan aipagarrienak, Buenos Airesen denak. Harenak dira oraindik plazaratu ez diren *Fontes Vasconiae* eta *Las guerras carlistas del siglo XIX y su significado en la historia vasca* obrak.
## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* *Reflexiones sobre mi país*. Maria Luisa San Miguelen edizioa. Donostia: Saturraran Argitaletxea-Hamaika Bide Elkartea, 2002. ISBN: 84-932271-4-5
* *Aprendamos nuestra historia*. Maria Luisa San Miguelen edizioa. Donostia: Saturraran Argitaletxea-Hamaika Bide Elkartea, 2002. ISBN: 84-932271-3-7
Ihara Saikaku

,  jaioa, japoniar idazlea izan zen. Haikuak egiten hasi zen eta trebetasun handia lortu zuen genero horretan. 1682an eleberri bat idatzi zuen: *Gizon limuri baten bizitza*. Eleberri horren arrakastak markatu zuen *Ukiyo-Zoshi* (ohiturazko eleberri errealista) delako generoaren hasiera. Ihara Saikukuren beste obra batzuk dira: *Emakume limuri baten bizitza* (1686); *Bost emakume limuri* (1686); *Pederasten ispilu handia* (1687); *Japongo biltegi handia* (1688), aberats berriei buruzko 30 kontakizun. Osakako merkatarien giroan hezia izan zen, eta behatzaile bikaina ageri da haren lanetan. Bere pertsonaiak gizarte burgesetik ateratzen ditu.
## Erreferentziak
Jien

Japoniako fraide budista, historialari eta poeta izan zen. Familia aberats eta ahaltsu batean sortu zen eta gazte zelarik sartu zen Tendai sekta budistaren monasterio batean. Historia-lanak egin zituen batez ere eta Japoniako lehen historialari handitzat hartua da. Bere lehen lan handian, *Gukanshō* titulupekoan, (1220 inguruan idatzia, *Bufoiaren oharrak*) Japoniako historiako zenbait alderdi aztertu nahi izan zituen: erlijioaren eta Japoniako zibilizazioaren gainbehera gisa ikusi zuen feudalismoa eta gizarte feudalean aldaketak beharrezkoak zirela adierazi zuen. Bestalde, *shōgun* edo buruzagi militarrek aginpidea eskuratzearen aldeko izan zen Jien.

## Erreferentziak
Leitmotiv

[thumb|Sigfridoren leitmotiva [Richard Wagner|Wagnerren *Sigfrido* operan]]

**Leitmotiv**a ezaugarri-balioa duen gaia da, musikaz kanpoko esanahi dramatikoa duena, eta obran zehar aldika errepikatzen dena (alemanez, "gidalerroa" esan nahi du: *leiten*, gidatu: *Motiv*, motiboa).

Pertsonaia, egoera edo ideia abstraktu bati antzemateko edo gogora ekartzeko erabil daiteke. Musikagile askok erabili izan dute: Mozartek *Così fan tutte* operan eta Weberrek *Der Freischütz* operan, adibidez; Berliozek *Symphonie fantastique* lanean erabili zuen, Mendelssohnek *Elias* oratorioan eta Richard Straussek operetan. Baina Wagnerrek aldatu eta eraman zuen leitmotiva maila gorenera, azken lanetan batez ere. *Der Ring des Nibelungen* (Nibelungoen eraztuna) opera sortan, adibidez, prozedura dramatikoaren egitura-elementua da eta batasuna ematen dio lanari.

Jatorria musikan badu ere, beste arlo askotara zabaldu da: pinturara (koloreak), arkitekturara (sinboloak), literaturara (esaldiak...)...
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
John Walker (atleta)

**John George Walker** (Auckland, Zeelanda Berria, 1952ko urtarrilaren 12a) zeelandaberritar atleta ohia da.

## Biografia 
Iraupen erdiko lasterkaria izan zen. Milia hiru minutu eta berrogeita hamar segundoren azpitik egitea lortu zuen lehen lasterkaria izan zen (1975); 3.49,4 minutuko marka ezarri zuen. Hurrengo hamar urteetan, ehun aldiz egin zuen distantzia hura lau minuturen azpitik.

1974ko Commonwealtheko Jokoetan zilarrezko domina irabazi zuen 1.500 metrotan, eta brontzezkoa 800 metrotan; 1976ko Olinpiar Jokoetan, berriz, urrezko domina irabazi zuen 1.500 metroko lasterketan. Urte horretan bertan, munduko errekor berria ezarri zuen 2.000 metroko lasterketan: 4 minutu 51,4 segundo. Gainera, Zeelanda Berriko 1.500 metroko txapeldun izan zen zazpi aldiz eta 800 metroko txapeldun zortzi aldiz.

## Erreferentziak
Pedro Solbes

**Pedro Solbes Mira** (El Pinós, Alacant, Valentziako Erkidegoa, Espainia, 1942ko abuztuaren 31 &ndash; Madril, 2023ko martxoaren 18a) politikaria eta legelaria izan zen. Zuzenbideko eta zientzia politikoko ikasketak egin zituen, Madrilgo Unibertsitatean. Ikasketak egin ondoren, Administrazioan hasi zen lanean, teknikari gisa. 1985ean, Espainiako Europar Komunikazioetarako estatu-idazkari izendatu zuten. 1991ko martxoan, Felipe Gonzálezek Espainiako Nekazaritza, Arrantza eta Elikadura Ministerioaren ardura eman zion, Espainiako ekonomia Europakora egokitzeko prozesuan sortuko ziren eragozpenei aurre egiteko. 1992aren bukaeran, lehorteek Espainiako leku askotan sortzen zituzten arazoak zirela eta, Espainiako Ureztatze Plan berri bat prestatu zuen. 1993an, Ekonomia ministro izendatu zuten, Carlos Solchagaren ordez. 1991an, Europako Batzordeko kide izendatu zuten. 2004an, José Luis Rodríguez Zapaterok Espainiako hauteskundeak irabazi ondoren, bigarren lehendakariorde eta Espainiako Ekonomia eta Finantza ministro izan zen.

## Erreferentziak
Junior Wells

**Junior Wells**, jaiotzako izenaz **Amos Wells Blakemore** (Memphis, Tennessee, Ameriketako Estatu Batuak, 1934ko abenduaren 9a - Chicago, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 1998ko urtarrilaren 15a), musikaria izan zen, *blues* musikaren historiako musikari onenetako bat. Muddy Waters eta Buddy Guy gitarra-jotzaileekin elkarlanean *Chicagoko soinua* izenaz ezagutu zen estiloa sendotu zuen, eta musika estilo horren barruan harmonika maisu handienetakotzat nabarmendu zen.

## Bizitza 
Hamalau urte zituela eskaini zuen bere lehen kontzertua. 1952an Muddy Watersen taldean jotzen hasi zen, eta zenbait disko grabatu zituen Buddy Guy gitarra-jotzailearekin; horien artean, ''Drinkin' TNT'n' smoking' dynamite'' («TNT edaten, dinamita erretzen») da aipagarriena. 1997an Grammy sarietako hautagaietako bat izan zen.

## Erreferentziak
Piotr Kowalski

**Piotr Kowalski** (Lviv, Polonia, 1927 &ndash; Paris, Frantzia, 2004) frantses artista izan zen, poloniarra jatorriz.

## Biografia 
1971n frantziar herritartasuna lortu zuen. Arkitektura ikasi zuen Estatu Batuetako Massachusettseko Teknologia Institutuan (MIT) 1947. urtetik 1952. urtera. Aldi berean, Matematika eta Fisika ikasketak egin zituen. Kowalskik arte-adierazpenaren hurbilpen metodikoa proposatzen zuen, hipotesi esperimentaletan oinarrituta.

Egin zituen eskultura-lanen artean ditu: Kaliforniako Long Beach Unibertsitateko dinamitazko eskultura (1965), Linzeko (Austria) *Thermocouple* eskultura (1978), *Time-Machine II* (Parisko George-Pompidou eraikinean 1981-1982 denboraldian erakutsia), *La Place des Degrés* (1989, Parisko La Défensen).

## Erreferentziak
Luca Marenzio

**Luca Marenzio** (Coccaglio, Brescia inguruan, 1553 &ndash; Erroma, 1599) italiar musikagilea izan zen. Pizkundeko italiar madrigal-egilerik aipagarriena izan zen. Erroman (1578-1586), Florentzian eta Polonian (1595-1598) ibili ondoren 1598an Erromara itzuli zen, eta Aita Santuaren gortean geratu zen behin-betirako. Marenziok madrigal eta *villanella* asko argitaratu zituen, baita bost motete-liburu ere.

Berezko teknika zuen; musika-lanetako pasarte batzuetan homofonia erabili zuen, aurreragoko madrigalen molde polifonikoaren ordez. Harmoniaren aldetik ausardia handiz jokatu zuen: kromatismotik modulazio enarmoniko aurreratuetara jo zuen, eta batzuetan bere hartan utzi zituen disonantziak, dramatismoa sortzearren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Panmunjom

**Panmunjom** () Ipar eta Hego Korearen arteko mugako herria da, alegia, Koreako gune desmilitarizatuan dago. Kaesong hiriko ekialdean dago, Seuletik Sinuijuko bidean. Panmunjomen bildu ziren, Koreako Gerrak iraun zuen bitartean, Nazio Batuen ordezkariak alde batetik, eta Txina eta Ipar Koreakoak bestetik. Koreako Gerra bukatu zenean (1953. urteko uztailaren 26a), lau herrialde begiraleek (Suedia, Suitza, Polonia eta Txekoslovakia ohia) han kokatu zituzten beren egoitzak, eta han prestatu eta sinatu ziren bake-hitzarmenak. 1968an Estatu Batuetako itsasontzi bateko marinelak, espioi zirelakoan, preso hartu zituzten Ipar Korean; aske uzteko negoziazioak Panmunjomen egin ziren. Geroztik, Ipar eta Hego Korearen arteko bilerak han egin izan dira.

## Ikus gainera 
* Koreako gune desmilitarizatua

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
James B. Pollack

thumb|James Pollack lanean

**James B. Pollack** (1938ko uztailaren 9a - 1994ko ekainaren 13a) Estatu Batuetako astrofisikaria izan zen. Harvard Unibertsitatean eskuratu zuen doktoregoa, eta ondoren NASA erakundean sartu zen 1970. urtean. NASAko ikertzaile gisa Carl Saganekin lan egin zuen Negu Nuklearraren teorian. Teoria horren arabera, gerra nuklear baten eraginez hainbeste hondakin eta errauts geldituko lirateke atmosferan, non eguzki-izpiek ezingo bailukete atmosfera zeharkatu eta denbora luzerako izango bailitzateke Lurrean negu-giro zorrotza. Baina negu nuklearraren teoriaren inguruko ikerketez gainera, Artizarrari eta Saturnori buruzko ikerketak ere egin ditu Pollackek, eta besteak beste, berak aurkitu zuen Saturnoren eraztunak izotz zati oso mehez osatuak direla.

## Erreferentziak
Pozzuoli

**Pozzuoli** () Italiako hegoaldeko hiria eta portua da, Campanian dagoena (Napoliko herrialdea), Napoliko golkoaren ertzean, Misenoko lurmuturraren ekialdean.

## Mugakideak 
Pozzuolik honako udalerri hauekin egiten du muga:
 

## Ekonomia 
Altzairugintza eta mekanika-industria (Olivetti) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Puzzolanak (sumendietako harri-mota) esportatzen dira Pozzuoliko portutik.

## Historia 
Oso portu garrantzitsua izan zen erromatarren garaian. Aipagarriak dira garai hartako azoka zaharra (Serapisen tenplua), Vespasianoren garaian eraikitako anfiteatroa, Augustoren tenplua eta hainbat jauregi, Zizeronenak eta Augustorenak, horien artean. Samoseko greziarrek sortu zuten hiria K.a. VI. mendean, eta erromatarren kolonia bihurtu zen K.a. II. menderako.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bonnie Raitt

**Bonnie Lynn Raitt** (Burbank, Kalifornia, AEB, 1949ko azaroaren 8a) estatubatuar musikaria da, gitarra-jotzailea, kantaria eta musikagilea. Bluesa, americana eta folk rocka landu ditu. 13 Grammy sari irabazi ditu, eta 30 izendapen jaso.

## Biografia 
Ikasle-garaian, eten bat eginda, kuakeroen talde batentzat lan egin zuen, eta klub txiki batean jo zuen. 1971n, nolabaiteko ospea zuelarik folk eta blues musikarien artean, Warner Brothers ekoizpen-etxeak kontratu bat eskaini zion, eta zenbait disko grabatu zituen: *Bonnie Raitt* (1971); *Give It Up* (1972); ''Takin' My Time* (1974); *Streetlights* (1974); *Green Light* (1982); *Nick of Time* (1989); eta *Luck of the Draw* (1991), *Longing in Their Hearts* (1994), *Road Tested* (1995), *Fundamental* (1998), *Silver Lining* (2002), *Souls Alike'' (2005).

Kuakeroen kide den aldetik, ingurunea babesteko taldetan parte hartu du eta Latinoamerikako jazarpen politikoaren biktimen alde lan egin du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Bonnie Raitten webgunea
Arnaud Desplechin

**Arnaud Desplechin** (Roubaix, ) frantses zinemagilea da.

## Biografia 
1984an hasi zen zinemagintzan lanean, hainbat zuzendariren antzeztokiak prestatzen (Éric Barbier, Pascale Ferran eta Éric Rochant). Bere lehen filmak, *La Vie des morts* (1990), berrogeita hamar minutu baizik irauten ez duen arren, sekulako ospea eman zion. Film horretan, elkar ezagutzen ez duten zortzi gazte eta zortzi heldu biltzen dira etxe burges batean heriotzari, sentimenduei eta maitasunari buruz hitz egiteko. Beste film batzuk: *La Sentinelle* (1992), Pascale Ferran, Noémie Lvosky eta Emmanuel Salingerrekin batera idatzita.

## Filmografia 
; Film laburrak
* 1983 : *Le Polichinelle et la Machine à coder*
* 1984 : *Le Couronnement du monde*
* 2011 : *Soixante minutes de paroles pour le Japon*

; Film ertainak
* 1991 : *La Vie des morts*

; Fil luzeak
* 1992 : *La Sentinelle*
* 1996 : *Comment je me suis disputé... (ma vie sexuelle)*
* 2000 : *Esther Kahn*
* 2003 : *Léo, en jouant « Dans la compagnie des hommes »*
* 2004 : *Rois et Reine*
* 2007 : ''L'Aimée* (dokumentala)
* 2008 : *Un conte de Noël*
* 2013 : *Jimmy P. (Psychothérapie d'un Indien des plaines)*
* 2014 : *La Forêt* (telefilm)
* 2015 : *Trois souvenirs de ma jeunesse''

## Erreferentziak
August Weismann

**August Weismann** (Frankfurt, Alemania, 1834ko urtarrilaren 17a - Friburgo, Alemania, 1914ko azaroaren 5a) alemaniar biologoa izan zen.

## Biografia 
Friburgo Breisgauko Unibertsitateko irakasle eta errektoreordea izan zen. Herentziari eta hazierari buruzko lanak egin zituen, batez ere, eta genetikaren aitzindarietako bat izan zen. Organismo guztien zeluletan belaunaldi batetik bestera herentziaz transmititzen den zerbait badela zioen. Weismannen arabera, jaiotzetikoak ez diren ezaugarriak ez dira herentziaz transmititzen, baina organismoen zelula batzuen plasman bada belaunaldi batetik bestera igarotzen den informazioa; zelula horien zatiketa gertatzean hurrengo belaunaldiko bi zelulen plasman aurrekoaren plasmaren nukleoaren erdia agertzen dela zioen.

## Erreferentziak
Jacob van Ruysdael

thumb|250px|Van Ruysdaelen *Bentheimeko gaztelua*

**Jacob van Ruysdael** holandar pintorea izan zen (Haarlem, 1628 - Haarlem, 1682). Bere aita Izaäck Goyer eta osaba Salomon van Ruysdaelekin egin zituen pinturako ikasketak. Gaztetandik ezagutu zitzaion paisaiak pintatzeko zuen dohaina. 1646. urtekoak ditu lehenengo lanak, hemezortzi urte zituela hasi zen, beraz, lanean.

1650ean Alemaniara joan zen, eta hango ikuspegiak margotu zituen: *Bentheimeko gaztelua* (1653) eta *Braunschweigeko ur-jauzia*. Eragin handia izan zuten bi lan horiek XIX. mendeko pintore frantses eta holandarrengan.

1657. urtean Amsterdamen hartu zuen egoitza, garai hartako Haarlemgo beste hainbat artista bezalaxe, eta Medikuntzako ikasketak amaitu zituen han. Hainbat urtetan Hobbema marrazkilaria izan zuen ikasle eta zerbitzari. Ondorengo urteetan hiri-ikuspegiak (Haarlem, Amsterdam) eta itsas ikuspegiak pintatu zituen. Orduko lan nagusiak: *Dresdeko hilerri judua*, *Ur-lasterra* eta *Egmonteko hondartza*.

Van Ruysdaelen lehenengo lanak erabat grafikoak ziren; zenbaitetan, grabatzaile batek eginak ematen dute horietako askok. Lan horietan Ruysdaelen bizitzan ohikoak izan ziren gaiak ikus zitezkeen: dunak, zuhaitzak, basoak, urtegi-bazterrak hostoz beterik. Lehenengo aldiko lanak gogorrak eta zehatzak ziren alde batetik, eta, bestetik, beldurgarriak eta kezkatiak. Garai horretako lan nagusiak 1646-1647 urteen bitarteko paisaiak ditu: *Sasitza* (Paris, Louvre), *Urtegi-bazterra* (Budapesteko Museoa).

thumb|250px|*Wijkeko errota*, 1670 ingurukoa

1650eko hamarralditik aurrera Ruysdaelen lanek ikuspegi orokorragoa hartu zuten, eta masa handiak erakusten zituen. Handitasunez betetako estilo hori, oso zaindua eta sakona, *Ibai-paisaia* lanean (1649, Edinburgoko National Gallery) eta *Bentheimeko gaztelua*-ren bertsioetan (1651, Bacon Bilduma; 1653, Beit Bilduma) antzeman daiteke argi eta garbi. Arkitektura-osagai nagusiak zubiak, ur-errotak, gazteluak ziren, eta erabateko oreka lortzen zuen gizakiaren eta naturaren artean. Garai horretakoa da *Dresdeko hilerri judua* ospetsua, zeinean heriotzaren zeinuen eta bizitzaren osagaien artean elkarrizketa miresgarria lortu baitzuen.

1653. urtetik aurrerako lan gutxik dute data idatzirik, eta horrexegatik, oso zaila da Van Ruysdaelen lanen kronologia zehatza egitea. Artistak zein gai hautatu, aldatu egiten da artistaren estiloa. Oro har, kolore finak, ez oso beroak eta ez oso ilunak erabiltzen zituen, baina hirietako ikuspegiak edo aintzirak marrazten zituenean, hodeiz betetako zeruak erakusten zituen. Azken efektu hori Amsterdamen bizi izan zen garaikoa dela dirudi. Dena dela, zenbait paisaiatan agertzen diren pertsonaiei esker, zehaztu daitezke 1660ko hamarraldiko zenbait lanen data, esate baterako, *Wijkeko errota*.

Van Ruysdelek eragin handia izan zuen XVIII. mendeko paisaiagileetan, eta bere lana oinarri-oinarrizkoa izan zen paisaiagile erromantikoentzat.

## Erreferentziak
Jan Van Scorel

thumb|260px|Jan van Scorelen *Andre Maria Magdalena*, 1528

**Jan Van Scorel** (Schoorl, 1495eko abuztuaren 1a - Utrecht, 1562ko abenduaren 6a) holandar pintore, arkitekto eta ingeniaria izan zen. Italiako Pizkundeko pintura-moldeak eraman zituen Holandara. 1517an, Gossaert pintore flandriarrarekin jarri zen lanean Utrechten, eta 1519an ezagutu zuen Durero Nurenbergen. Venezia aldera jo zuen ondoren, eta handik Mediterraneo ekialdeko lurretara abiatu zen. 1522-1524 bitartean Belvedereko Museoko arte-bildumaren ikuskari egon zen, eta 1524an itzuli zen Holandara. Italiako pintura-moldeak zabaldu zituen Holandan, eta erlijio- eta mitologia-gaiak landu zituen bere obretan. Manierismoaren eragina nabarmendu zen lan horietan. Berezko estiloa darie, ordea, erretratuei (*Mutiko baten erretratua*, 1531).

## Erreferentziak
Pierre Louis Dulong

**Pierre Louis Dulong** (Rouen, 1785 &ndash; Paris, 1838) frantziar fisikari eta kimikaria izan zen.

1812. urtean nitrogeno kloruroa aurkitu zuen, eta geroago, azido hipofosforosoa. 1819an, Alexis Thérèse Petit frantses fisikariarekin egin zituen neurketen ondoren, bien izena daraman legea azaldu zuen. Dulongek, halaber, gasen errefrakzio-indizeak eta hainbat gasetan hotsak duen lastertasuna zehaztu zituen. Katetometroa eta pisu-termometro bat asmatu zituen.

## Erreferentziak
José Manuel Lara Hernández

**José Manuel Lara Hernández** (El Pedroso, Sevilla, 1914ko abenduaren 31 &ndash; Bartzelona, 2003ko maiatzaren 11) espainiar argitaratzailea izan zen.

Legionario, dantzari eta irakasle izan zen. 1950ean Planeta argitaletxea sortu zuen Bartzelonan. Era askotako argitaletxeak kontrolatzen zituen, eta era askotako egile, genero eta liburuak argitaratu zituen. Frankismoaren garaian idazle gorri zein falangisten lanak argitaratu zituen. Lararen arrakasta anitzen artean, Planeta Saria eta liburu-bildumak agertzen dira, baina hutsegiteak ere izan zituen: *Por Favor* aldizkaria itxi, eta Español futbol-taldeko presidente izatea lortu ez izana esaterako. Larak bultzaturik sortu ziren Planeta Literatura Sariaz gainera, Espejo de España, Ramón Llull eta Fernando Lara sariak.

## Erreferentziak
Pteropus speciosus

***Pteropus speciosus*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus speciosus'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Frank Norris

**Frank Norris** (Chicago, Ameriketako Estatu Batuak, 1870eko martxoaren 5a - San Francisco, Ameriketako Estatu Batuak, 1902ko urriaren 25a) ingelesezko eleberrigilea eta kazetaria izan zen. Frantzian bizi izan zen aldi batez, eta naturalismoaren eta Zolaren eragin handia izan zuen. Gerrako kazetari gisa ibili zen Hegoafrikan eta Kuban. 1899an *Mc Teague* eleberria idatzi zuen, Erich von Stroheim zinemagileak *Greed* (*Zekenkeria*) filma egiteko oinarritzat hartu zuena. Haren idazlan nagusia gariaren ekoizpenaren eta banaketaren gaineko trilogia bat da: *The Octopus* (1901, *Olagarroa*) eta *The Pit* (*Putzua*, hil ondoren argitaratua, 1903); hirugarren liburua bukatu baino lehen hil zen. Beste idazlan batzuk: *Vandover and the Brute* (1914), *Six Essays on the Resposabilities of a Novelist* (1903).

## Erreferentziak
Bai Euskarari Akordioa

**Bai Euskarari Akordioa** Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak sustatutako ekimena da. Euskarak Euskal Herrian garapen osoa lor dezan eta XXI. mendean hizkuntza honen etorkizuna ziurtaturik egon dadin abiarazitako konpromiso-prozesu zabala da. Hego Euskal Herrian eta Ipar Euskal Herrian garapen ezberdina izan zuten Bai Euskarari Akordioak zein harekin lotutako Plan Estrategikoaren diseinuak: 1999ko abenduan amaitu zen, adibidez, Plan Estrategikoa Hegoaldean eta 2000ko maiatzean eman zitzaion hasiera, berriz, Iparraldean. Guztira, 888 gizarte-eragile atxiki zitzaizkion Akordioari, 687 Hegoaldean eta 201 Iparraldean. Euskararen normalizazioaren alde abiatutako prozesuan esku hartzeko hitza eman zuten guztiek.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Miren Arantzazu Goñi

**Miren Arantzazu Goñi Auzmendi** (Tolosa, Gipuzkoa, 1925eko otsailaren 24a - Bergara, 2017ko urtarrilaren 13a) etnografoa izan zen.

Donostiako Merkataritza Eskolan Peritu ikasketak egin zituen. Jose Migel Barandiaran Gipuzkoara itzuli ondoren, Aranzadi Zientzia Elkarteko Etnografia Sailean aritu zen. Etniker-Gipuzkoa taldeko kide izan zen; talde horren esku zegoen kanpo-ikerketa egitea, Barandiaranek prestaturiko galdeketa aurrera eramateko. Bergarako Elosu auzoko ikerketa etnografikoa landu zuen. 1991n Etniker-Gipuzkoako lehendakaritza hartu zuen bere gain. Eusko Ikaskuntzako Antropologia eta Etnografia Saileko lehendakaria izan zen 1993tik 1995 arte. Sail horretako koadernoaren idazketa-batzordeko kide ere izan zen. Askoren artean eginiko *Atlas Etnográfico de Vasconia* osatzen parte hartu zuen, beste zenbait lan argitara emateaz gainera.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Marcello Malpighi

**Marcello Malpighi** (Crevalcore, Bolonia, Italia, 1628ko martxoaren 10a - Erroma, Italia, 1694) italiar sendagilea eta anatomista izan zen.

## Biografia 
Inozentzio III.a aita santuaren sendagilea izan zen 1691tik aurrera. Ehunen azterketarako mikroskopioa erabili zuen lehenetakoa izan zen, eta bere izena duten glomeruluak eta piramideak aurkitu zituen.

Bi liburutan bildu dira Malpighiren zientzia-idazlan guztiak: *Marcelli Malpighi opera omnia* (1686) eta *Marcelli Malpighi opera postuma* (1697-1698).
thumb|upright|Marcello Malpighi, *Opera omnia*
thumb|upright|*Opere*, 1687

Malpighiren glomerulua esaten zaio giltzurrunetako kapilar-sareetako bakoitzari. Han irazten da giltzurrunetara igarotzen den odola. Malpighiren piramidea esaten zaio giltzurrunen muina osatzen duten kono-formako organoetako bakoitzari.

## Erreferentziak
François Morellet

**François Morellet** (Cholet, 1926ko apirilaren 30a - Cholet, 2016ko maiatzaren 10a) frantses margolaria izan zen. Denboraldi batez marrazki figuratiboaren inguruan aritu ondoren, 1950eko hamarraldian abstrakziorantz jo zuen; pintura oso landua osatu zuen garai horretan. 1952tik aurrera, hizkuntza geometrikoa landu zuen, lerroez, laukiez eta hirukiez osatua. 1961-1968 urteetan, zinetismoaren protagonistetako bat izan zen, eta, Le Parc eta beste batzuekin batera, ''Grupe de recherche de l'art visuel* taldea sortu zuen. 1963tik aurrera, neonezko hodiak erabiltzen hasi zen, eta 1970eko hamarraldian arkitektura eta pintura lotzeko lanak egin zituen. Estatu Batuetako *Hard Edge* minimalismoaren eta arte kontzeptualaren parekoa da Morelleten lana.

Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 01.jpg
Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 02.jpg
Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 03.jpg
Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 04.jpg
Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 05.jpg
Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 06.jpg
Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 07.jpg
Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 08.jpg
Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 09.jpg
Album de 10 sérigraphies sur 10 ans 10.jpg

## Erreferentziak
Juan Pagazaurtundua

**Juan Pagazaurtundua Lujua** (Laudio, Araba, 1864 &ndash; 1950) frantziskotar misiolari eta teologoa izan zen.

Apaiz-laguntzaile izendatu zuten 1890. urtean, eta komisariorde apostoliko 1897an. Frantziskotarren Ordenari Leon XIII.ak agindutako konstituzio berria garatu zuen Pagazaurtunduak. 1903. urteko erreforma gauzatu ondoren Cartagenako herrialdeko ministro hautatu zuten eta, 1905ean, frantziskotarren definitore nagusi, Erroman. Espainiako bikario nagusi izendatu zuten hurrengo urtean, eta Hego Amerikan hainbat urte eman ondoren berriro hautatu zuten Cartagenako herrialdeko ministro. Hego Amerikara itzuli zen 1919. urtean eta lan gaitza egin zuen Guatemala eta El Salvadorko frantziskotarren misioetan.

## Erreferentziak
Sagittaria

**Sagitaria** (*Sagittaria* generoa) alismatazeoen familiako 20 bat landare monokotiledoneoren izena da. Uretako landareak dira, eta erraboil-egiturako sustraiak dituzte. Hostoa ur gainean duten espezieek gezi-itxurakoa dute, eta urpean dutenek, berriz, zinta-egiturakoa. Lorea hiru hostokoa eta kolorez zuria dute, lirioaren antzekoa. Zenbait animalia basatiren bazkan (ahateenean eta antzarenean, esate baterako) garrantzi handia du *Sagittaria* espezie batzuen erraboilak. Eta hainbat lurraldetako gizakiek ere, Ipar Amerikako indiarrek lehen, eta japoniarrek eta txinatarrek orain, jaten dituzte *Sagittaria sagittifolia* espeziearen erraboilak jaten dituzte; eta landu ere egiten da azkeneko bi lurralde horietan.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Cúcuta

**Cúcuta** edo **San José de Cúcuta** Kolonbia iparraldeko hiria eta Norte de Santander departamenduko hiriburua da, Venezuelako mugatik hurbil, Ekialdeko mendilerroaren oinetan.

## Ekonomia 
Merkataritza, lurpeko aberastasunen ustiapena (petrolio-hobi garrantzitsuak) eta industria (petrolio-findegiak, janari-industria, garagardogintza, ehungintza, kimika-industria) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Aireportua du.

## Historia 
1623. urtean heldu ziren lehen europarrak, baina 1773. urtera arte ez zen hiria ofizialki sortu. 1875. urtean hiria ia erabat suntsitu zuen lurrikara bat izan zen, eta 1900. urtean ere kalte handiak jasan zituen, Gerra Zibila zela eta.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Rochester (New York)

**Rochester** Ameriketako Estatu Batuetako ekialdeko hiria eta ibai-portua da, New Yorkeko estatuaren ipar-mendebalean, Buffaloko hiriaren ipar-ekialdean, Genesee ibaiaren ertzean, Erie ubidetik hurbil eta Ontario aintziratik gertu. 2000an, 219.773 biztanle zituen hiriak, eta 1.098.201 biztanle Rochester-Irondequoit-Greece-Brighton hirialdeak. Unibertsitatea du. Industria (argazkigintzarako tresneria, tresneria mekanikoa eta elektrikoa, garagardogintza, tabakogintza, janari-industria, doitasun-tresneria, ontziolak) eta nekazaritza-produktuen merkataritza dira ekonomia-jarduera nagusiak. Indarretxe garrantzitsuak dira Genesee ibaian eta Erie ubidean zehar. Aipagarriak dira Arte Ederretako museoa, Argazki museoa eta planetariuma.

## Klima 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Udalaren webgune ofiziala
Andrei Tupolev

**Andrei Nikolaievitx Tupolev** (errusieraz: Андрей Николаевич Туполев; Pustomazobo, 1888ko azaroaren 10a – Mosku, 1972ko abenduaren 23a) errusiar ingeniaria izan zen. Bere izena du Tupolev hegazkingintzako konpainiak. Sobietar Batasuneko garaiko hegazkin marka ezagunena izan zen hori, eta Errusiako Federazioan 21. mendean enpresa publiko inportantea da halaber.

## Biografia 
Nikolai Zhukovskiren ikasle eta laguntzaile izan zen. 1918. urtean bere lehen monoplanoa egin zuen. Handik aurrera 100 hegazkin-mota baino gehiago egin ziren haren gidaritzapean. 1933. urtean "ANT 20" hegazkina egin zuen, garai hartako hegazkin handiena izan zena. 1937. urtean atxilotu zuten, eta heriotza-zigorra eman zioten. Heriotza-zigorra kendu bazioten ere, kartzelan egon zen 1941. urtea arte, eta urte hartan aske utzi zuten. Hiru Stalin Sari eta Lenin Saria (1957) irabazi zituen erreazkiozko hegazkintzari buruz egin zituen lanengatik. 

"TU 95" bonba-hegazkina eta "TU 144" merkataritzarako hegazkin supersonikoa egin zituen.

Tupolev ingeniariaren diseinu askok Tupolev izena eta Tu- laburpena izan zuten, eta enpresa izan ere bilakatu zen deitura. 21. mendean, pribatizazio fase bat izan zuen Tupolev enpresak, baina 2006tik berriz estatuarena da, Errusiako Federazioarena alegia.

## Erreferentziak
Pteropus subniger

***Pteropus subniger*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus subniger'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Iberoamerika

thumb|Iberoamerika

**Iberoamerika** Espainiak eta Portugalek beren aginpean izandako Ameriketako zenbait herrik osaturiko multzoa da.

Aipaturiko herrialdeen eskuetan egon diren herriak: Argentina, Bolivia, Costa Rica, Kuba, Txile, Ekuador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Mexiko, Nikaragua, Panama, Paraguai, Peru, Dominikar Errepublika, Uruguai, Venezuela, Puerto Rico, Brasil, Haiti, Guyana frantsesa, Martinika eta Guadalupe.

Iberoamerikak 20.585.397 km2 dauzka guztira, eta 380.900.000 biztanle (1983). Baliabide natural handiak ditu; petrolioa, burdina, kobrea, bauxita, zilarra, zura, laboreak, arraina. Biztanle-kopuruaren hazkundea, Afrikakoarekin batera, munduko handiena da (% 2´7 urteko, 1965-1975 bitartean).

Batzuetan, termino honen baitan Espainia eta Portugal ere sartu dira, baita Andorra zenbaitetan ere.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Chittagong

**Chittagong** (, *Chôţţogram*) Bangladeshko hego-ekialdeko hiria eta portua da. Karnaphuli ibaiaren bokalean dago, Bengalako golkoaren ertzean, Indiako ozeanoan. Chittagong bibhagaren hiriburua da. 2011n 2.582.401 biztanle zituen.

## Klima 
Hiriak klima montzonikoa du, *Am*, Köppen klima sailkapenaren arabera.

## Historia 
K.a. X. menderako ezaguna zen Mendebaldean. Portugaldarrek eta veneziarrek *Porto Grande* izena ematen zioten.

## Ekonomia 
Burdinbide eta errepide-gune garrantzitsua da. Merkataritza (arroza, tea eta jutea esportatzen dira portutik) eta industria (ehungintza, papergintza, janari-industria, kimika-industria, metalurgia, altzairugintza, petrolio-findegiak) dira ekonomia-jarduera nagusiak. Lehen mailako finantza-gune ere bada (aseguru-etxeak, bankuak). Aireportua dauka.

## Herri eta hiri senidetuak 
* 
* 

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala, ccc.org.bd
Lazare Nicolas Marguerite Carnot

**Lazare Nicolas Marguerite Carnot** Nolay, Burgundia, 1753ko maiatzaren 13a - Magdeburg, Prusia, 1823ko abuztuaren 22a), "Garaipenaren antolatzailea" eta "Carnot Handia" izengoitiz ezaguna, frantziar militar, politikari eta jakintsua izan zen. Iraultzaren aldeko ofiziala zelarik, Errepublikako hamalau armadak sortu eta antolatu zituen. Brumarioak 18aren ondoren, Napoleonek Gerra ministro izendatu zuen (1799ko azaroa) baina 1800. urtean erretiratu egin zen, zientzia-lanetan aritzeko asmoz. Barne ministro izan zen Ehun Egunetan (1815eko martxoa-maiatza), baina 1816an erbestera jo behar izan zuen, erregea hil zuelako salakuntza zela eta. Zientzia-lan garrantzitsuak egin zituen: *Makinei buruzko saioak* eta *Posizio-geometria*, geometria modernoaren aitzindari izan den lana.

## Erreferentziak
Manuel Carrasco Formiguera

**Manuel Carrasco i Formiguera** (Bartzelona, 1890eko apirilaren 3a - Burgos, 1938ko apirilaren 9a) Kataluniako politikaria izan zen, Kataluniako nazionalismoaren aitzindaria. *Lliga Regionalista* alderdiko partaidea izan ondoren *Acció catalana* sortu zuen. 1930. urtean Donostiako Ituna izenpetu zuen, Kataluniako nazionalisten ordezkari gisa. Pentsaeraz kristau-demokrata izan zen (*Unió Democrática de Catalunya* alderdia sortu zuen). Generalitateko kontseilaria izan zen, eta Gerra Zibila hasi zenean Euskadirako Kataluniako ordezkari izendatu zuten. 1937an, Baionatik Bilbora zihoala, Francoren ontziek atzeman, eta Ondarretako presondegira eraman zuten preso Carrasco. 1937ko abuztuan hiltzeko zigorra ezarri, eta 1938ko martxoan hil zuten Burgosko espetxean.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otakar II.a Bohemiakoa

**Otakar II.a Bohemiakoa** edo **Přemyslgoa** (; Městec Králové, 1233 inguruan - Dürnkrut, Austria, 1278ko abuztuaren 26a) 1253-1278 bitartean Bohemiako erregea izan zen.

## Bizitza 
Otakar I.aren iloba eta Wentzeslao I.aren semea zen. 1249an Moravia eskuratu zuen. 1251n Austriako duke hautatu zuten, eta 1253an Bohemiako errege. 1261n Estiria kendu zien hungariarrei eta 1269an Karintia, Karniola eta Istria erantsi zizkien bere lurraldeei.

Hiriak sortu zituen eta Prusiako paganoen aurka borrokatu zen. Germaniako Erromatar Inperio Santuko printze ahaltsuena izan zen. Otakar II.ak zuen indarraz beldurturik, gainerako printzeek Inperiotik baztertu zuten 1275ean. 1276an Rodolfo I.a Habsburgokoa enperadoreari men egin behar izan zion, baina berehala ekin zion berriro borrokari, eta bi urte geroago garaitu eta hil zuten Dürnkruten.

## Erreferentziak
Henri Verneuil

**Henri Verneuil** (Jaiotza-izena: Achod Malakian; Rodosto, Turkia, 1920ko urriaren 15a - Paris, 2002ko urtarrilaren 11) frantses zinema zuzendaria izan zen, jatorriz armeniarra zena.

## Biografia 
Kazetari ari izan zen zineman hasi aurretik. Zortzi film egin zituen Fernandel antzezlearekin, besteak beste, *La Vache et le Prisonnier* (1959, *Behia eta presoa*), arrakasta handia izan zuena. Aipagarriak dira Jean Gabin (1956, *Le Président*; 1962, *Un singe en hiver*; 1969, *Le clan des siciliens*) eta Jean-Paul Belmondo (1964, *Cent Mille Dolars au soleil*; 1974, *Peur sur la ville*) antzezleekin egin zituenak ere. Frantziatik kanpo ere filmak egin zituen: *la Vingt-Cinquième Heure* (1966) eta *La Bataille de San Sebastian* (1968), biak Anthony Quinn aktorearekin, eta *le Serpent* (1973).

## Filmografia 
* *Pipe chien* (1950)
* *On demande un bandit* (1950)
* *Maldonne* (1950)
* *La Légende de Terre-Blanche* (1950)
* ''L'Art d'être courtier* (1950)
* *La Table-aux-Crevés* (1995)
* *Le Fruit défendu* (1952)
* *Brelan d'As* (1952)
* *Le Boulanger de Valorgue* (1953)
* *Carnaval*(1953)
* *L'Ennemi Public n°1* (1953)
* *Le Mouton à cinq pattes* (1954)
* *Les Amants du Tage* (1955)
* *Des gens sans importance* (1955)
* *Paris, Palace Hôtel* (1956)
* *Une manche et la belle* (1957)
* *Sois belle et tais-toi* (1958)
* *Maxime* (1958)
* *Le Grand chef* (1959)
* *La Vache et le Prisonnier* (1959)
* *L'Affaire d'une nuit* (1960)
* *La Française et l'amour* (1960)
* *Le Président* (1961)
* *Les Lions sont lâchés* (1961)
* *Un singe en hiver* (1962)
* *Mélodie en sous-sol* (1963) (1964)
* *Cent mille dollars au soleil* (1964)
* *Week-end à Zuydcoote* (1964)
* *La Vingt-cinquième heure* (1967)
* *La Bataille de San Sebastian* (1968)
* *Le Clan des Siciliens* (1969)
* *Le Casse* (1971)
* *Le Serpent* (1973)
* *Peur sur la ville* (1975)
* *Le Corps de mon ennemi* (1976)
* *I comme Icare* (1979)
* *Mille milliards de dollars* (1982)
* *Les Morfalous* (1984)
* *Mayrig* (Mother) (1992)
* *588 rue paradis'' (1993)

## Erreferentziak
Édouard Daladier

**Édouard Daladier** (Carpentràs, 1884ko ekainaren 18a - Paris, 1970eko urriaren 10a) politikari frantsesa izan zen. Alderdi Erradikal-sozialistako buruzagia izan zen 1919tik 1940ra eta 1946tik 1958ra, eta hainbat Ministerio hartu zituen bi Mundu Gerren artean. Gobernuburu izan zen 1933-1934 eta 1938-1940 urteetan. 1938. urtean, Chamberlain britainiarrarekin batera, Municheko Hitzarmena negoziatu zuen Alemaniarekin, baina hark Polonia inbaditu zuenean (1939), Daladierren gobernuak, Britainiakoarekin elkar harturik, gerra deklaratu zion Alemaniari. Alemaniarrek Frantzia hartu zutenean atxilotu egin zuten (1940). Gerra amaitutakoan diputatu hautatu zuten (1946-1958). Indotxinako Gerraren eta 1958. urteko Konstituzioaren aurka agertu zen.

## Erreferentziak
Hikso

**Hiksoak** (egiptoeraz *heqa khasewet*, "atzerriko agintariak"; grezieraz Ὑκσώς, Ὑξώς; arabieraz الملوك الرعاة, "artzain erregeak") jatorria Siria Garaian zuen herri semitikoa izan zen.

## Historia 
K.a. XVIII. mendearen hasieratik K.a. 1580ra Egipto Beherean nagusi izan ziren hiksoak. Avaris hiriburu zuen erreinu bat sortu zuten iparraldean (XV. eta XVI. dinastiak) eta Egipto Garaian ere nagusi izan ziren. Teknika indoeuropar batzuk, hala nola gerrako orga, eta Asiako zenbait jainko bere egin zituzten.

K.a. XVI. mendean hiksoen gainbehera gertatu zen, eta Tebas-era bilduriko printze egiptoarrek haien aurkako gerrari ekin zioten: K.a. 1600ean Kamosis-ek Erdialdeko Egiptotik egotzi zituen hiksoak eta Menfis-ez jabetu zen. Hogei urte geroago (K.a. 1580), Amosis-ek Egiptotik bota zituen behin betiko eta Siriaraino esetsi zien.
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Iñaki de la Fuente

**Iñaki de la Fuente** (Bilbo, Bizkaia, 1954ko maiatzaren 15a) bizkaitar margolaria da.

## Biografia 
1970. urtean lehenengo saria irabazi zuen Bilboko Gazteen Arte Lehiaketan, eta bere karreraren hasierako urte haietan aire zabaleko pintura-lehiaketa ugaritan ere parte hartu zuen.

1976an egin zituen aurreneko bakarkako erakusketak, eta 1979an Madrilen aurkeztu zituen bere lanak. Urte horretan bertan Bilboko IV. Pintura Bi Urtekoa irabazi zuen, eta Espainiako Kultura Ministerioak emandako beka bat eskuratu. 1982an Gure Artea lehenengo saria irabazi zuen, bere lan gehienetan nabarmena den ukitu espresionista zuen margolan bati esker. Beka, sari eta aipamen ugari jasotakoa da, eta bere obra, besteak beste, Arabako Arte Ederretako Museoan ikus daiteke.
## Erreferentziak
Karlos IX.a Suediakoa

**Karlos IX.a Suediakoa** (Stockholm, Suedia, 1550eko urriaren 4a - Nyköping, Suedia, 1611ko urriaren 30a) Suediako erregea izan zen 1604-1611 bitartean.

## Biografia 
Gustavo Vasaren hirugarren semea zen. Bere aita hil zenean (1560) Södermanlandeko duke izendatu zuten; bere anaia zaharrena, Erik XIV.a erregetzatik kendu zuen matxinadan parte hartu zuen (1568), eta Joan III.a bere anaiaren kontrario izan zen politikan. Hura hil zelarik (1592), Upsalako Sinodoa deitu zuen, bere aitak ezarritako erreforma protestantea sendotzeko.

Sigismundo erregea hil zenean (1600) izendatu zuten errege, baina 1604 arte ez zuen kargua hartu. Bere erregealdian asko indartu ziren merkataritza eta meatzaritza, baina etengabeko gerrak izan ziren Polonia, Errusia eta Danimarkaren kontra.

## Erreferentziak
Juan Maria Roman Dornaku

**Juan Maria Roman Dornaku Olaetxea** (erlijio-izena: *Frai Roman Maria de Bera*; Bera, 1878ko abuztuaren 9a - Hondarribia, 1959ko azaroaren 26a) euskal idazle eta lexikologoa izan zen.

## Bizitza 
Kaputxinoa zen. Filipinetan egon zen eta bertan ikasi zituen tagalo eta ingeles hizkuntzak. Euskal Herrira itzuli ondoren, Aragoira erbesteratu zuten eta bertan prestatu zuen bere euskara-gaztelania hiztegia. 1913an, *Zenbakiztia* izeneko aritmetika liburua argitaratu zuen eta 1915. urtean *Lutelestia* geografia liburua. 1915ean Asiako Guam uhartera abiatu zen. Bertan eman zituen hogeita zazpi urteetan, hango hizkuntza (txamorroa) ikasi zuen, hizkuntza horren lehen hiztegia prestatu eta itzulpen ugari egin zuen. 1950. urtean erretiratu zen Hondarribiko komentura, eta bertan hil zen 1959an.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Dornacu Olaechea, Juan Maria Román, aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus
Pteropus temminckii

***Pteropus temminckii*** Pteropus generoko animalia da. Chiropteraren barruko Pteropodidae familian sailkatuta dago.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Pteropodidae

## Kanpo estekak 
* 'Pteropus temminckii'ri buruzko informazioa Mammals of The World datubasean
Nikos Kazantzakis

thumb|260px|Kazantzakisen hilobia, Iraklionen
**Nikos Kazantzakis** (Heraklion, Kreta, 1883ko martxoaren 2agreg./otsailaren 18ajul. - Friburgo, 1957ko urriaren 26a) greziar filosofo eta idazlea izan zen, XX. mendeko garrantzitsuenetakoa. Genero ugari landu zituen: filosofia, saiakera, bidaia liburuak, tragediak, nobelak... *Odissa*, poema epikoa, *Michalis Kapitaina*, *Kristoren azken tentaldia* eta *Alexis Zorbaren hitzak eta egintzak* dira haren lanik ezagunenak.   

## Bizitza 
Nikos Kazantzakis XIX. mendearen amaieran jaio zen, 1885ean, Kretan, uhartea Otomandar Inperioaren mende zegoenean, eta 1902an Atenasera egin zuen. Greziako hiriburuan Zuzenbide ikasketak egin zituen, eta handik Parisera egin zuen jauzi, Filosofia ikasteko asmoz. Greziara itzulita, Angelos Sikelianos poeta eta antzerkigilea ezagutu, eta bi urtez Greziako kulturan murgildu zen. Sikelianos abertzale sutsua zen, eta bere herrialdearekiko maitasuna transmititu zion urte haietan Kazantzakasi; honek beti gorde zuen sentimentu hura. 
* *O Kapetán Mikhális* (1947, , "Michalis Kapitaina")
* *O Teleftéos Pirasmós* (1955, , "Kristoren azken tentaldia").

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Euskarari ekarriak: Nikos Kazantzakis, ekarriak.armiarma.eus
Hugh Le Caine

**Hugh Le Caine** (Kanada, 1914ko maiatzaren 27a - 1977ko uztailaren 3a) fisikaria, musikagilea eta musika tresnen egilea izan zen. Kanadako Ikerketa Kontseiluan fisikari gisa lan egiten zuela, hain gogoko zituen musika elektronikoa eta soinu berrien sormena lantzen jardun zuen etxean. Musika elektronikoaren aitzindaria da, eta hainbat musika-tresna asmatu zituen 1940ko hamarkadan, horien artean Sackbut sintetizadorea, gaur egun tentsioz kontrolaturiko lehen musika-tresnatzat hartua. Geroago, etxean egiten zituen lanak Ikerketa Kontseiluan lantzeko baimena eman zioten, eta egun osoan lan horretan aritzearen ondorioz musika-tresna eta obra berriak sortu zituen; horien artean *Dripsody* delakoa da ezagunena, ur-tanten hotsak besterik erabiltzen ez duen musika-lana.

## Erreferentziak
Juan Iñiguez Ibarguen

**Juan Iñiguez Ibarguen** bizkaitar eskribaua izan zen Zornotzako merindadean (XVI. mendean).

*Crónica General Española y Sumaria de la Casa de Vizcaya, y su antigua fundación y Nobleza* (1588. urte inguruan idatzia) obraren egilea zela uste izan zen XX. mendearen hasiera arte, baina García Fernández de Cachopín Santander aldeko idazlearen laguntzailea baizik ez zen izan, adituen ustez. *Ibarguen-Cachopín* deituriko kronikak Bizkaiko herrialdearen etorkiari eta ezaugarriei buruzko berriak, elezaharrak eta datuak ematen ditu; historiari dagokionez ez du balio aipagarririk, baina hizkuntza eta folklore mailako aipamen interesgarri batzuk eskaintzen ditu (alegiazko *Leloren Kantua* izenekoaren argibideak, besteren artean).

## Kanpo estekak 
*  *Algunas noticias de la Crónica de Juan Iñiguez de Ibargüen, sacadas de las "Antigüedades de Vizcaya" de Iturriza* euskomedia.org webgunean
*  *La "Crónica de Ibargüen": curioso descubrimiento del Sr. Areitio* euskomedia.org webgunean

## Erreferentziak
Colin Powell

**Colin Luther Powell** (New York, 1937ko apirilaren 5a - Bethesda, Maryland, 2021eko urriaren 18a) estatubatuar jenerala izan zen. Vietnametik itzuli zenean (1968), Gudarosteko ofizial exekutibo eta Estatu Gorenaren buruzagi nagusiaren laguntzaile izendatu zuten. 1971n, bigarren lizentzia lortu zuen, Enpresa Zientzietako Eskolan, George Washington Unibertsitatean. Koreara bidali zuten lehenengo, eta Defentsa-idazkariaren bulegoan lan egitera gero. George Bush lehendakariak Estatu Gorenaren hamabigarren lehendakari izendatu zuen. Lehendakariaren, Defentsa idazkari Richard Cheneyren, eta Nazio Segurtasun Kontseiluko kideen laguntzaile nagusi bihurtu zen. 1991n, Iraken aurkako Persiako golkoko gerran, Basamortuko Ekaitza izeneko operazio militarraren arduradun nagusia izan zen.

## Erreferentziak
Ebionita

**Ebionita** (, ; «behartsuak», «pobre direnak») kristautasunaren hasierako korronte bateko kideei ematen zaien izena da.

Ireneo Lyongoaren arabera, Jainko bakar bat zela sinesten zuten ebionitek, San Mateoren araberako ebanjelioa bakarrik erabiltzen zuten, San Paulo ukatu egiten zuten juduen legearen apostata zelakoan, eta Jerusalen gurtzen zuten Jainkoaren etxe gisa.

Hasieran izan zuten harremanen bat kristau juduekin, komunitate judu-kristauak baitziren, baina San Paulori uko egin ziotenean, aldendu egin ziren beste kristauengandik. Azkenean, San Mateoren ebanjelioa ere baztertu zuten, eta beren literatura sortu zuten, ebioniten ebanjelioak eta nazaretarrenak besteak beste. Ebioniten azken komunitateak V. mendearen aldean desagertu zirela uste da.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Thomas Dolby

**Thomas Dolby**, jaiotzez **Thomas Morgan Robertson** (Londres, 1958ko urriaren 14a) britainiar pop musikaria eta musikagilea da.

Londres eta Los Angeles artean bizi da. Gaztetan, eskola utzi eta pianoa ikasten hasi zen bere kasa. 1980ko hamarkadan, tekno-pop musikaren buruetako bat izatera iritsi zen. 1983an lortu zuen lehen arrakasta *She Blinded Me with Science* lanarekin. Rock talde askorekin lan egin du, hala nola Sex Pistols eta The Clashekin. Bideogintzan ere ibili da, eta hainbat musikariren ekoizle gisa ere jardun du (Joni Mitchell, George Clinton, Little Richard). Hainbat filmen soinu banda ere egin du: Ken Russelen *Gothic*(1987), George Lucasen *Howard the Duck* (1986). 1992an, *Headspace* enpresa sortu zuen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
 Webgune ofiziala
Durrës

**Durrës** ( ahoskatua;  eta, historikoki **Epidamnos** eta **Dirrakio** deitua) Albaniako mendebaleko hiria da, izen bereko barrutiko hiriburua. Itsaso Adriatikoaren ertzean dago, Tiranaren mendebalean.

## Ekonomia 
Albaniako industriagune nagusietakoa da (ontziolak eta mekanika-industria).

## Historia 
Greziarrek K.a. VII. mendean sortu zuten, eta erromatarrek beren Inperioko lehen portu bihurtu zuten K.a. III. mendean. Ostrogodoek, bulgariarrek, normandiarrek eta bizantziarrek hartu zuten ondoren, eta tarte batez Nafarroako konpainiak ere. Albaniako hiriburua izan zen Gilen Wiedekoaren agintepean (1914).

## Klima 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak