open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lau kontinenteak

[thumb|Lau kontinenteak, gehi [Australiar kontinentea|Australia, geroago gehitua.]]
XVI. mendeko europarrek mundua **lau kontinentetan** banatzen zuten: Afrika, Amerika, Asia eta Europa. Lau kontinenteetako bakoitzak munduko bere koadrantea ordezkatzen zuela uste zen: Afrika hegoaldean; Amerika mendebaldean; Asia ekialdean, eta Europa iparraldean. Zatiketa hori, garai hartako Pizkunde garaiko sentsibilitateekin bat zetorren, bada, mundua lau urtaro, lau elementu klasiko, lau puntu kardinal, lau bertute klasiko, etab. ere banatzen baitzuten.

Munduko lau zatiak edo munduko lau izkinak Afrikari (hegoaldea), Amerikari (mendebaldea), Asiari (ekialdea) eta Europari (iparraldea) dagokie.

Lau kontinenteen pertsonifikazioen irudikapenak hainbat komunikabidetan egin ziren ezagun. Lauko multzoak mota guztietako lau aldeko objektuen inguruan jar zitezkeen, edo, binaka, erdiko ate bat zuen eraikin baten fatxadan. Gai arruntak ziren grabatuentzako eta, geroago, portzelanazko irudi txikietarako. Laster sortu ziren zehaztugabeko konbentzio multzo bat figuren ikonografiari dagokionez. Normalean, emakumezkoak ziren; Europa erregina eta dotore jantzita agertzen zen; Asia guztiz jantzita, baina estilo exotiko batean; Afrika eta Amerika, gehienez erdi jantzita, eta, atributu gisa, ezaugarri exotikoak zituzten.

## Erreferentziak
## Bibliografia
* 
* Honour, Hugh, *The New Golden Land: European Images of America from the Discoveries to the Present Time.* New York: Pantheon Books, 1975. An exhibition based on the book's premise was curated by Honour at the Cleveland Museum of Art, 1975–77.
* Le Corbeiller, Clare, "Miss America and Her Sisters, Personifications of the Four Parts of the World," *Bulletin of the Metropolitan Museum of Art* (Apr. 1961): 209–23.
* Fleming, E. McClung, "The American Image as Indian Princess, 1765-1783," *Winterthur Portfolio 2* (1965): 65–81.
* Fleming, E. McClung, "From Indian Princess to Greek Goddess: The American Image, 1783-1815," *Winterthur Portfolio 3* (1967): 37–66.
* Higham, John, "Indian Princess and Roman Goddess: The First Female Symbols of America," *Proceedings of the American Antiquarian Society* **100**(1) 45-79: 1990
## Kanpo estekak
Euskarazko audioa duten nazioarteko filmak

thumb|228x228px|*Tarzan eta bere kidea* 1934ko filmaren kartela.
**Euskarazko audioa duten nazioarteko filmak** dira Euskal Herritik kanpo eta euskara ez bertze hizkuntza batean filmatu eta ekoitzi diren pelikulak eta euskarara bikoiztu direnak; hau da, euskaraz ere ikus-entzuteko aukera ematen dutenak (edo ematen zutenak, arrazoi batengatik edo bertzearengatik filmetako euskarazko bertsio asko ez baitaude dagoeneko eskuragarri).

Beheko tauletan agertzen diren filmen informazioa, nagusiki, Wikipediatik beretik eta Zineuskadi elkartearen eta Euskal Encodings eta Zer Non Ikusi zinemazale taldeen katalogoetatik hartua da, bai eta Prime Video eta Netflix *streaming* plataformen katalogoetatik ere. 

Tauletan film bakoitzari egokitu zaion urtea estreinaldiarena da. ETB1ek 1983an hasi zituen emisioak eta, beraz, ordutik aurrera hasi zen nazioarteko edukiak euskaratzen. Hartara, urte hura baino lehenago estreinaturiko filmak 1983tik aurrera euskaratu zituzten.

## 1920-1929 
## 1930-1939 
## 1940-1949 
## 1950-1959 
Film guztiak irudi errealekoak dira, hondo horixka dutenak izan ezik; horiek animaziozko filmak dira.

## 1960-1969 
Film guztiak irudi errealekoak dira, hondo horixka dutenak izan ezik; horiek animaziozko filmak dira.

## 1970-1979 
Film guztiak irudi errealekoak dira, hondo horixka dutenak izan ezik; horiek animaziozko filmak dira.

## 1980-1989 
Film guztiak irudi errealekoak dira, hondo horixka edo hondo berdexka dutenak izan ezik: horixkak animaziozko filmak dira, eta berdexkak, hibridoak (irudi errealak + animazioa).

## 1990-1999 
Film guztiak irudi errealekoak dira, hondo horixka edo hondo berdexka dutenak izan ezik: horixkak animaziozko filmak dira, eta berdexkak, hibridoak (irudi errealak + animazioa).

## 2000-2009 
Film guztiak irudi errealekoak dira, hondo horixka edo hondo berdexka dutenak izan ezik: horixkak animaziozko filmak dira, eta berdexkak, hibridoak (irudi errealak + animazioa).

## 2010-2019 
Film guztiak irudi errealekoak dira, hondo horixka edo hondo berdexka dutenak izan ezik: horixkak animaziozko filmak dira, eta berdexkak, hibridoak (irudi errealak + animazioa).

## 2020-2029 
Film guztiak irudi errealekoak dira, hondo horixka edo hondo berdexka dutenak izan ezik: horixkak animaziozko filmak dira, eta berdexkak, hibridoak (irudi errealak + animazioa).

## Estatistikak 
*Oharra*: hamarkadetako datuak sartu ahala betetzen ditugu estatistiketako gelaxkak. Beraz, hamarkada guztiak bete arte estatistikek ez dute balio osorik izanen.

### Film kopurua hamarkada bakoitzeko 
### Euskaraturiko filmen ekoizpen herrialde ohikoenak 
### Gehiagotan euskaraturiko zuzendariak 
### Gehiagotan euskaraturiko emakumezko aktore nagusiak 
### Gehiagotan euskaraturiko gizonezko aktore nagusiak 
## Ikus, gainera 
* Euskal Encodings-en aurkibidea
* Zer Non Ikusi-ren katalogoa
* Zineuskadi-ren katalogoa.

## Erreferentziak
Flapjack (azkenburua)

**Flapjack-a** ingeles jatorriko gozokia da, barra energetikosren antzekoa. Olo-malutak, gurina, kanabera-azukrea eta urrezko sirope izeneko melaza (Erresuma Batuko sukaldaritzako osagaia) erabiltzen dira horretarako.

## Historia eta etimologia 
Ingelesek eta irlandarrek oloz egiten zituzten zereal-barretan du jatorria. Flapjack terminoa XVI. mendean agertu zen, nahiz eta orduan gurin eta eztidun olo-pastel mota bat zela esan nahi zuen.

Flapjack-a William Shakespeareren lan batean aipatzen da, "*Pericles, Prince of Tyre*".

## Kanpo estekak
Appalachian Trail Conservancy

**Appalachian Trail Conservancy**, formalki **Appalachian Trail Conference**,  edo *Apalatxeetako Bidezidorraren Biltzarra*, AEBetako Apalatxeetako bidezidorra mantentzea helburu duen inongo irabazirik gabeko erakundea da, AEBetako ekialdean Maine eta Georgia estatuen artean hedatzen den oinezkoentzako ibilbide luzea.

## Historia 
1925eko martxoaren 2-3 artean Washington Hirian sortu zen.

Gaur egun Mendebaldeko Virginiako Harpers Ferry udalerrian egoitza du.

## Ikus, gainera 
* Apalatxeetako bidezidorra

## Kanpo estekak 
* Webgunea
Estatu Batuetako Motoziklismo Sari Nagusia

'''''', , Munduko Motoziklismo Txapelketaren AEBetako sari nagusia izan zen, Nazioarteko Motoziklismo Federazioak antolatua.

1964an sortu zen eta Daytona International Speedway eta Laguna Seca zirkuituetan burutzen zen.

## Ikus gainera 
* Zerrenda:MotoGPko Sari Nagusiak
Roberto Gomes Guimarães

**Roberto Gomes Guimarães** (Campos dos Goytacazes, 1936ko urtarrilaren 3a – *ibidem*, 2025eko maiatzaren 29a) brasildar elizgizon katolikoa izan zen, 1995etik 2011ra Camposko apezpikua izan zena.

## Bizitza 
1936an jaio zen Campos dos Goytacazesen. Lehen mailako ikasketak jaioterrian egin zituen eta 1950ean Niteróiko artxidiozesiako San Jose apaizgaitegi txikian sartu zen. Gero Minas Gerais estatuko Mariana hiriko apaizgaitegian ikasi zuen. 1961eko abenduaren 8an apaiztu zen Camposko katedralean. Apaiztu ondoren, Natividadeko, São Fidélisko eta Itaperunako parrokietan aritu zen, Varre-Saiko Andre Maria Sortzez Garbiaren basilika txikiko apaizgaitegiko irakasle izateaz gain.

1995eko azaroaren 22an, Joan Paulo II.a aita santuak Camposko apezpiku izendatu zuen. 1996ko urtarrilaren 7an apezpiku ordenatu zuten Salbatzaile Santuaren katedral-basilika txikian. 2011ko ekainaren 8an, Benedikto XVI.a aita santuak bere dimisioa onartu zuen.

2024ko uztailetik zainketa aringarriak jasotzen zituen, eta 2025eko maiatzaren 29ko goizean hil zen, 89 urte zituela. Maiatzaren 31n hobiratu zuten Salbatzaile Santuaren basilikako kriptan.

## Ondorengotza apostolikoa 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Mira Bellwether

**Miranda Darling Bellwether**, ezagunagoa **Mira Bellwether** izenez, (1982ko martxoaren 31 - 2022ko abenduaren 25a) estatubatuar idazle, ilustratzaile eta sexu hezitzailea izan zen. Zenbaki bakarreko *Fucking Trans Women* izenburuko zinea egiteagatik ezaguna da, zeinean hura berak argitalpeneko artikulu guztiak idatzi eta ilustratu zituen. Argitalpena emakume transekin sexu harremanak izatearen gaia landu zuen lehen lan nabarmena izateaz gain, aitzindaria izan zen emakume transen bizipenetatik gaiari heltzeagatik eta irudikatutako sexu jarduerak xehetasunez deskribatzeagatik. Gainera, *Sexuality & Culture* aldizkari akademikoak lana goraipatu zuen emakume transen sexualitatearen gida sakona zela iritziz. Mira emakume transen aldeko ekintzailea izan zen muturreko feminista trans-baztertzaileen jarrerei aurre eginez.

Mirak *muffing* terminoa sortu zuen iztai hodiak hatzekin, barrabilekin edota biekin kitzikatzean datzan jarduera deskribatzeko. Mirak berak deskubritu zuen ezustean *tuckinga* egiten ari zenean.

2022ko abenduaren 25ean hil zen 40 urte zituela.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Luis López

**Luis López** (1949ko uztailaren 17a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1992ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Elk ibaia (Mendebaldeko Virginia)

**Elk ibaia**, , AEBetako ibai bat da, Mendebaldeko Virginia estatuan. 277 kilometro luze ditu.

Old Field Fork (Elk mendia) eta Big Spring Fork kokalekuetan jaio, Pocahontas konderrian, eta Charleston hirian Kanawha ibaian urak isurtzen ditu.
Leah Isadora Behn

**Leah Isadora Behn** (Hankø, Norvegia, 2005eko apirilaren 8a) printzesa, influencer eta modeloa da. Marta Luisa Norvegiako printzesaren eta bere senar ohiaren, Ari Behn idazle zenduaren bigarren alaba da. Leah Harald eta Sonia erregeen hirugarren biloba da, eta bigarren neska da. Harald V.a Norvegiako errege eta Sonia Noevegiako erregina ezkontidearen hirugarren biloba izan zen.

Leah Norvegiako tronurako oinordekotzan seigarrena da, bere osaba Haakon, lehengusu Ingrid eta Sverre, ama eta Maud ahizpa nagusiaren atzetik. Bi ahizpa ditu, Maud Angelica Behn nagusiagoa eta Emma Tallulah Behn gazteagoa.

## Bizitza 
### Jaiotza 
2004 urteko irailean, Norvegiako errege-etxeak jakinarazi zuen, Marta Luisa printzesa bigarren aldiz haurdun zegoela, eta bigarren umearen jaiotza hurrengo urteko apirilerako aurreikusita zegoela esanez.

Leah 2005eko apirilaren 8an jaio zen, bere gurasoen udako egoitzan, Hankø uhartean, Fredrikstad udalerrian. Marta Luisak etxean erditu izanagatik kritikak jaso zituen, baina berak halaxe egin zuela adierazi zuen, besterik gabe, naturalagoa iruditu zitzaiolako. 

Jaiotzean, Leah oinordekotza lerroko bosgarren postuan geratu zen, bere lehengusu Sverre printzea jaio zenean galdu zuen lekua, Norvegiako printze oinordekoen bigarren semea. Bere ahizpa Maud nagusiak bezala, Leahk ez du benetako titulurik, baina bai oinordetza-eskubideak.

### Bataioa 
Leah 2005 urteko ekainaren 16an bataiatu zuten Errege Jauregiko Kaperan, Ole Christian Kvarme Osloko Gotzainak eskainitako zeremonia batean. Bere aitabitxiak amona, Sonia Norvegiako erregina ezkontidea, Laurentien Herbeheretako printzesa, aitaren neba, Espen Bjørshol eta Gry Brusletto, Katherina Salbu, Didrik Vigsnæs eta Jon Andreas Håtun izan ziren, Marta Luisa eta Ari Behnen lagunak.

Leah-k 1920an Ingeborg Danimarkako printzesak eskuz bordatutako jantzia eraman zuen bataioan eta bere sasoian ere eraman zuten, besteak beste, Leah-ren ahizpa zaharrenak, Maud Angelica Behn-ek, amak eta osaba Haakon Magnus Norvegiakoak.  Jantzi zuten haur guztien izenak, bertan bordatuta daude.

**Izenak**

* **Leah**: Star Wars zientzia fikziozko Leia printzesa pertsonaiagatik. Bere amaren arabera, "inoiz izan den printzesarik ederrena da".*
* **Isadora**: bere aitak miresten zuen Isadora Duncan dantzari ospetsuarengatik.

### Konfirmazioa 
2020 urteko abuztuaren 30ean Bærumeko Jar elizan jaso zuen konfirmazioa.

## Ohorezko goraipamenak 
### Norvegiako ohorezko sariak 
* link=Archivo:Kong_Harald_Vs_jubileumsmedalje_1991-2016.png|50x50px Harald V.a Norvegiako erregearen Zilarrezko Jubileuaren Oroitzapenezko Domina (2016ko uztailaren 6an).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
César Lizano

**César Lizano** (San José, 1982ko martxoaren 7a) atleta da. Costa Rica ordezkatu zuen 2012ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Clark's Pies

'''Clark's Pies''' (Clarkies edo Clarksies deitzen zaie) haragi-pastel ezagunak dira Hegoaldeko Galesen eta Mendebaldeko Ingalaterran.

Pastela betetzeko errezeta zehatza jeloskor gordetako sekretua da. Honela osatua: txahalkia, barazkiak eta haragi saltsa. Aluminiozko paperez egindako bilgarri bat erabiltzea saihesteko bezain masa lodia du, eta, gainera, behatzekin xehatu gabe kontsumitzeko aukera ematen du.

## Historia 
Lehenengo pastelak Grangetowneko (Cardiff) Llanmaes Streeten irekitako denda batean saldu zituzten. Bigarren lokal batek Cowbridge Road East-en ireki zuen Canton-en (Cardiff) 1930eko hamarkadan. Bigarren Mundu Gerran, lehenengoa itxita egon zen, haragiaren errazionamendua zela eta.

1920ko hamarkadan, Percyk, Maryren semeak, bere denda ireki zuen North Streeten, Bedminsterren (Bristol), eta handik eraiki zuen bere inperioa. Dendak bere semearena izaten jarraitzen du, Roger Clark, negozioan familiako azken kidea. Bigarren Mundu Gerran, Percy bere dendako teilatutik ari zen suteak zaintzen, eta Nellie Louise emazteak negozioa zabalik zuen, Aunt Nellies Veggie Pies (‘Nellie izebaren landare-pastelak’) salduz, haragia errazionatzeagatik. Gabonetan, okindegiko labeetan bertakoen indioilarrak kozinatzeko eskaintza egiten zen.

Dennis Dutchek, Mary Taylorren bilobak, hirugarren pastel denda ireki zuen 1955eko maiatzaren 10ean Bromsgrove Streeten, Grangetownen (Cardiff).

## Kanpo estekak 
* Clark's Original Pies (Cardiff)
* Clarks Pies (Bristol)
*
Vargasommar

***Vargasommar*** () suediar polizia-telesaila da, Jesper Ganslandtek TV4 katearentzat egina.

## Sinopsia 
Hannah Wester protagonista Haparandako polizia agente ezaguna da; langile eta baliabide urriko komisaria batean jarduten du egunerokoan. Duela hogei urte Elin alaba era misteriotsuan desagertu izana bihotzean darama iltzaturik, eta bai berak, bai senarrak zailtasunak dituzte bizitzaren hariari berriz eusteko. Mugaren beste aldean, Finlandian, aurkituko duen gorpuak, droga trafikatzaile odoltsu batzuekin lotura izan lezakeen kasu bat argitzera eramango du. Indarkeriaren zurrunbilo basatiak herria astindu eta aztoratu egingo du, eta bake itxurako gainazalaren azpian ezkutuan zegoena agerian utzi.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nekaldiaren triptikoa (Lekeitio)

**Pasioaren triptikoa** arte flandriarreko erliebe bat da, erretaula bat, Lekeitioko basilikako Kapera Santuan gordea. 1505. urtean datatu da. Lana 2008an zaharberritu zen. Basilikako erretaula nagusi bikainaren kontrapuntu estetiko eta estilistikoa suposatzen du. Inportazioko artelana izanik, Bizkaia eta Herbehereen artean izandako harremanen garrantziaren lekuko historiko garbia da.

## Deskribapena 
Jesus Nazaretekoaren Nekaldiko era Gurutziltzaketakoa eszenaz osatua dago: *Zigorkatzea* edo *Ecce Homo* irudikapen bat, *Kalbarioko bidea*, *Gurutziltzaketa*, *Gurutzetik eraistea* eta *Piztuera*. Konposizio trinkoko erliebeetan zizelkatutako eszenak dira, narrazio bokazio irmoarekin, eta eszena bakoitza drosel aberats batez estalia.

Flandriako erretaulisten ekoizpenean ohiko xehetasunak ageri dira, adibidez, iltze-poltsa, soldaduen iseka (mihia ateratzea edo atzetik soinekoa zapaltzea), Gurutziltzatzearen konposizioa pertsonaia ugarirekin, horietako asko zamarien gainean, txakurra zaunka eta Mariaren zorabioa lehen planoan.

Erretaulak gorputz bakarra dauka, erdiko kale indartuarekin eta albokoak bitan banatuta. Erretaularen egitura-antolamendua zulatutako drosel bikainek markatzen dute; hauen trazeria zehatzak alboko kaleetako tabernakuluak eta erdiko kaleko erremate hirukoitza osatzen ditu. Erretaularen alde banatan pilareak daude landare-apainduraz eta pinakulu lirainez; erdiko kalearen altuera harrapatzen dute, multzoaren egitura-konposizioa enmarkatuz eta azpimarratuz. Arkutxo fneko gailurreriak biribiltzen du erretaularen apaindura.

Erretaularen egikera estilistikoa bateratua da, egikera dotore eta landu bati dagokiona, eta pertsonaia eta eszenen karakterizazio eta giroketa aberatsa daukana. Estiloak gotiko eta Pizkundekoaren arteko trantsizio-ezaugarriak azaltzen ditu, nahiz eta zeharo gotikoak diren espresionismoa eta zentzu narratzailea nabarmentzen den.

Erretaulan neurri handi batean mantentzen da polikromia gotikoa, urrea eta okreak dira nagusi gorri eta urdinen ukituekin, eta anatomien haragi argiak animatu egiten dute.
erdian|thumb|480x480px

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* V de Urquiza, Iglesia Parroquial de Santa María de Lekeitio ISBN 84-611-1741-7, BI 1878-06.
* J. Muñiz, Guía del Patrimonio Religioso de Lekeitio, ISBN 978-84-87002-32-8, VI-255/08.

## Kanpo estekak
Mariette Rousseau

**Mariette Hannon** (Ixelles, Belgika, 1850eko martxoaren 20a - 1926ko urtarrilaren 14a), **Mariette Rousseau** izenez ezagunagoa, belgikar mikologo eta taxonomoa izan zen, landare kriptogamoetan eta onddoetan espezializatua. 1879 eta 1905 artean onddoei buruzko hainbat lan argitaratu zituen Elisa Caroline Bommer-ekin, batez ere Belgikako espezietan zentratuz.

##  Biografia  
Joseph Hannon Bruselako Unibertsitateko zoologia eta anatomia konparatuko irakaslearen eta Pauline Durselinen alaba izan zen Mariette. Bere nebak Théodore Hannon margolaria eta Édouard Hannon argazkilaria izan ziren. Aita gaztetan hasi zitzaion landareei buruz irakasten, nahiz eta bere gainerako heziketa ezagutzen ez den.

## Ibilbidea 
thumb|Rousseauren marrazkia, James Ensorrek egina (1885).
1873an Elisa Caroline Bommer ezagutu zuen, botanikaz ere interesatua zegoena. Mariettek zera esan zuen Elisari buruz: "Gure gustuen adostasuna, gure izaeren alderdi batzuen antzekotasuna, erabateko hitzarmen eta lankidetza baten oinarria izan ziren, eta lankidetza horren jarduera ezin izan zen inoiz gelditu". 

Bere herbarioa eta motak BR Herbarium Katalogoan daude, Meise Lorategi Botanikoan. Bere beste materialak Cornelleko Unibertsitateko Landare Patologiako Herbarioan eta Estatu Batuetako Onddoen Bilduma Nazionalean daude.

## Argitalpenak (hautaketa) 
Sara Maroske eta Tom W. Mayren zerrenda:

:* Bommer E, Rousseau M (1879). "Catalogue des champignons observé aux environs de Bruxelles". *Bulletin de la Société Royale de Botanique de Belgique* 18(3): 61–219 [reprinted, TL-2 627].
:* Bommer E, Rousseau M (1884). "Florule mycologique des environs de Bruxelles". *Bulletin de la Société Royale de Botanique de Belgique* 23(1): 13–365 [reprinted, TL-2 628].
:* Bommer E, Rousseau M (1886). "Contributions à la flore mycologique de Belgique". *Bulletin de la Société Royale de Botanique de Belgique* 25(1): 13–365.
:* Bommer E, Rousseau M (1887). "Contributions à la flore mycologique de Belgique, II". *Bulletin de la Société Royale de Botanique de Belgique* 26(1): 187–241.
:* Bommer E, Rousseau M (1890). "Contributions à la Flore Mycologique de Belgique, III". *Bulletin de la Société Royale de Botanique de Belgique* 29(1): 205–302.
:* Bommer E, Rousseau M (1896). "Primitiae Florae Costaericensis par Th. Durand et H. Pittier. Troisième fasicule. Fungi" *Bulletin de la Société Royale de Botanique de Belgique* 35: 151–166.
:* Bommer E & Rousseau M (1905). "Champignons Résultats Voyage du S. Y. Belgika 1897–1898–1899" … Rapports scientifiques …. 6: 1–15, pl. 1–5.
thumb|James Ensor, Ernest Rousseau, Willy Finch, Marie Ensor, Mariette Rousseau eta Antonio Roiti,
## Sariak eta aintzatespenak 
* 1924an Leopoldoren Ordenako zaldun izendapena jaso zuen.
* Pier Andrea Saccardo mikologo italiarrak *Roussoella* generoa bataiatu zuen bere omenez, eta *Roussoellopsis* generoak ere bere izena darama.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Mariette Rousseau Youtube
Weiss & Morales

***Weiss & Morales*** hispano-alemaniar polizia-telesail laburra da, RTVE, ZDF, Portocabo, Nadcon eta ZDF Studios ekoiztetxeek La 1 eta ZDF kateentzat egina.

## Sinopsia 
Kanariar Uharteetan krimen batek alemaniar komunitateari eragiten dionean, Raul Morales Espainiako Guardia Zibileko sarjentuak eta Nina Weiss Alemaniako Ikerketa Kriminaleko Bulego Federaleko agenteak elkarrekin lan egin beharko dute. Lankidetza hori ez zaio inori gustatzen, bere ezberdintasunak agerian utziko baititu. Baina, hala eta guztiz ere, agertuko zaien kasu bakoitza konpontzeko modua aurkituko dute.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lekeitioko basilikako erretaula nagusia

**Lekeitioko basilikako erretaula nagusia** Jasokundeko Andre Mariaren elizako  erretaula da, 16. mendeko lehen urteetan gotiko gotiko-flandestarrean egindako lan handia, elizaren Jasokundearen adbokazio nagusiari eskainitako iruditeria nagusi dela bertan.

## Ezaugarriak 
### Egiletza 
XVI. mendearen lehen hamarkadakoa (1500-1505). Egilea ezezaguna bada ere, hainbat ataletan dauden markek erakusten duten bezala, gutxienez zazpi eskuren lana somatzen da bateratutako gidaritza baten pean, kanpoko maisuei egozten zaiona, ipar-europarrei seguraski.

Lan honek kalitate handiko polikromia garaikidea (1510-1514) mantentzen du, bere estiloan arketipikoa dena; oinarri kromatikoan urrea da nagusi, erretaulari aberastasun eta luxu itxura eransten diolarik; gero gorria, urdina eta berdea erabiltzen dira batez ere, zilar galdatuaren eta ezarritako brokatuaren teknikak nabarmentzen direlarik. Juan García de Crisalen lana da margoketa hura.

Eszenen basamentuko apaindura trepanu eran zizelkatutako landare-formek osatzen dute; tabernakuluek linterna hegaldatuak dituztelarik, modu askotako ostiko arku, lotura eta gandor gingildunekin.

Erretaula honek programa zabala aurkezten du: kalearte eta gailurrean ageri diren apostolu, ebanjelari, igarle, errege eta santuen irudiez gain, Mariari buruzko hainbat gai azaltzen dira konposizio historiatuen bitartez, Andre Maria gotikoa nabarmentzen delarik, berau azpimarratzeko egin baitzen erretaula.

## Iruditegia 
Tamainaz, Gaztelako erresuma zeneko hirugarren edo laugarren handiena da, Sevillako (erretaula hau), etaToledoko (erretaula hau) katedraletakoen ondoren, eta lehian hortxe-hortxe agian, Oviedoko katedraletako erretaula gotiko berantiarren ondoren, zeintzuekin antzekotasun estilistiko eta kontzeptual handia baititu.

Fitxategi:Amazeruratzea.jpg|Erdiko kalea: Andre Mariaren zeruratzea
Fitxategi:Andramari.jpg|Erdiko kalea: Andre Maria
Fitxategi:Aurkespen.jpg|Tarteko gorputza: Aurkezpena tenpluan
Fitxategi:Cirkuncid.jpg|Beheko gorputza: Erdainkuntza
Fitxategi:Zeruratzea.jpg|Erdiko kaleak

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Jigme Palden Dorji

**Jigme Palden Dorji** (; Bhutan etxea, Kalimpong, India, 1919ko abenduaren 14a – Phuntsholing, 1964ko apirilaren 6a) Bhutango lehen ministroa izan zen 1958tik hil zen arte.

Dorji familiako kide izan zen eta ezkondu ondoren Wangchuck leinuako kide ere izan zen. 1928an, bederatzi urte zituela, Haa barrutiko administratzaile izendatu zuten, eta 1953an aitaren lekua hartu zuen Kalimpingeko agente karguan.

Jigme Dorji Wangchuck erregearen koinatua izan zen eta Erresuma Batuko egonaldian lagundu zion 1950ean.

1958an, Bhutango lehen ministro izan zen lehen pertsona bihurtu zen. Erregeari modernizazio politikak ezartzen lagundu zion, baina erreformek armadaren eta erlijiosoen oposizioarekin topo egin zuten.

Dorji tiroz hil zuen armadako kabo batek. Armadaburuak eta erregearen osabak, armadako intendente nagusiak eta erregearen maitaleak ere parte hartu zuten hilketan. Lehenengoa exekutatu egin zuten, eta bigarrena kartzelan hil zuten, atxilotu ondoren.
Édéako alemaniar zubia

**Édéako alemaniar zubia** (), ofizialki **Japoma zubia**, Kamerunen dagoen arkudun zubi bat da, Édéa hirian. Sanaga ibaia zeharkatzen du eta *Nationale 3* autobidearen parte da, bai eta Transkamerundar trenbidearena ere.

## Historia 
1911. urtean eraiki zuten alemaniarrek haiena zen kolonian, eta 1980. hamarkadararte Sanaga ibaia gurutzatzeko zubi bakarra izan zen. Zubia Alemanian eraiki zen eta ondoren piezaz pieza Kamerunera eraman eta han berreraiki zen. Altxatu zen unean Afikako luzeena zen.

Édéako lehenengo eta bigarren borroketan (Lehen Mundu Gerran) puntu estrategikoa izan zen.

2011n mendeurrena ospatzerakoan Alemaniako eta Kamerungo kultura trukearen ikur izendatu zuten.

## Egitura 
160 metrotako luzera du eta altzairuzko arku handi batek eusten du zubia. Lau zutabe ditu, bi ertzetan eta beste bi ibaiean bertan.

8,5 metrotako zabalera du.wild
, txirrindulariak, autoak eta trena igarotzen dira zubi honetatik.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Katia Fellin

**Katia Fellin** (Trento, 1992) italiar aktorea da, zineman eta telebistan aritutakoa.

## Biografia 
Katia Fellin, Trentinon eta Hego Tirolen hazi eta 2011n Alemaniara joan zen bizitzera, Berlingo Unibertsitate Teknikoan matematikako lizentziatura bat burutzeko. 2015ean, Rostockeko Musika eta Antzerki Unibertsitatean hasi zen antzezten ikasten. Eskoziako Errege Kontserbatorioan seihileko bat atzerrian eman ondoren, 2019an osatu zituen ikasketak.

Ikasketak egiten ari zela, antzerki-lan desberdin agin zituen, Berling Volksbühnen eta Mecklenburgeko Estatu Antzokian ere arituz.

Trentinotar elebiduna denez, alemanez eta italieraz hitz egiten du eta italiar zein alemaniar ekoizpen zinematografikoetan parte hartu zuen. 2019an, *Welt unter* komediaren munduan egindako Ajam paperean eman zuen debuta Alemaniako pantailan, eta Italiakn egindako debuta urte berean eman zuen, Guido Lombardik zuzenudtako *Il ladro di giorni* draman bigarren mailako papera- Johanna- eginez.

## Filmografia hautatua 
* 2019: *Il ladro di giorni*
* 2019: *Welt unter*
* 2019: *Tensione superficiale*
* 2020: *Tatort: Die Zeit ist gekommen*
* 2020: *The Man with the Camera*
* 2020: *Die Diplomatin*
* 2021: *Human Factors*
* 2021: *Letzte Spur Berlin*
* 2021: *Im Netz der Camorra*
* 2021: *SOKO Leipzig*
* 2021: *SOKO Potsdam*
* 2021: *Wild Republic*
* 2021: *Der Palast*
* 2022: *Der Bergdoktor*
* 2022: *Der Tod kommt nach Venedig*
* 2022: *Alice*
* 2022: *Der Gejagte – Im Netz der Camorra*
* 2024: *Push*
* 2024: *Führer und Verführer*
* 2024: *The Man with the Camera*
* 2024: *Feste & Freunde – Ein Hoch auf uns!*
* 2025: *Weiss & Morales*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Honoré d'Urfé

'''Honoré d'Urfé'*, Châteauneuf-eko kondea, Valromeyko markesa, Virieu-le-Grandeko jauna (Marseilla, 1568ko otsailaren 11-Villefranche-sur-Mer, 1625eko ekainaren 1a) frantziar eleberrigile eta idazlea izan zen. Frantziako literaturako *La Astrea* izeneko lehen eleberri-ibaiaren (*roman-fleuve'') egilea da.

## Biografia 
Marseillan jaio zen, Forezeko familia noble batean. Honoré d 'Urfé Tournongo Collège-n ikasi zuen. Liga Katolikoaren aldekoa, Nemoursko dukeari leial izan zitzaion beti.

1592ko abenduaren 2an, Nemoursko dukeak Montbrison (Loira) hartu zuen. Honoré dukearen zerbitzura jarri zen berriro; dukeak probintziako bakea berrezarri nahi du. 1595ean d'Urfe preso hartu zuten eta, laster askatu bazuten ere, berriro atxilotu eta espetxeratu zuten. Espetxeratu zutenean, Ronsard, Petrarca eta, batez ere, Jorge de Montemayorren *Diana* eta Tassoren *Aminta* irakurri zituen. 1594an Liga galdu ondoren, d'Urfek Savoiara emigratu zuen, dukea bere amaren ahaidea zelarik. Han idatzi zituen *Epistola moralak* (1598). Nemours kartzelatik irten zenean, Honoré teniente-general izendatu zuen Forezen gobernuan. 

1600eko otsailaren 15ean Honoré Forezera itzuli zen Diane de Châteaumorand bere koinatarekin ezkontzeko; aurretik Klemente VIII.ak Dianeri Anne d'Urférekin lotzen zitzaion ezkontza ezabatu zuen.

Villafranca di Veronan bere zalditik erorita jasotako zaurien ondorioz hil zen, espainiarren aurkako gerra-kanpaina batean.

## Obra 
Honore d'Urfé ezaguna da, batez ere, bere *La Astrea* narrazio preziosista luze-luzeagatik. Lan hau artzain- eta bizantzio-eleberria gisa katalogatua izan da. Neurri batean autobiografikoa eta amaitu gabea, lau zatitan argitaratu zen 1607 eta 1627 bitartean. "*Le Roman des romans*" edo "eleberrien nobela" deitu izan zaio, ez bakarrik liburugintzagatik, frantses literaturako lehen eleberri-ibaitzat hartzen baita (6 zati, 40 istorio, 60 liburu, 5.399 orrialde), baita bere garaiko Europan izan zuen arrakastagatik ere. Hizkuntza askotara itzuli zen.
thumb|right|XVII. mendeko ''L'Astrée*ren edizioa.
* *La Triomphante Entrée de Magdeleine de La Rochefoucaud à Tournon*, 1583 Testua
* *Épîtres morales*, 1603 Testua
* *Le Sireine*, 1604 Testua.
* *L'Astrée*, 1607 Testua: I. eta III. atalak.
* *La Savoysiade*, 1609
* *Paraphrases sur les cantiques de Salomon*, 1618.
* *La Sylvanire ou la Morte-vive'', 1625 Testua. http://www.theatre-classique.fr

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* : Biografia.
* :Honoré d'Urfé *Britannica*n.
Aswango zubia

**Aswango zubia** (), Aswan hirian dagoen tirante-zubi bat da, Egipton. Nilo ibaia zeharkatzen du. Aswango presatik 10 kilometrotara ibaian behera kokaturik dago.

## Historia 
Lurrikarak izaten diren eremu batean kokaturik dagoenez tirante-zubia eraikitzea pentsatu zen. 1994an hasi zituzten eraikitzeko lanak eta 2002an amaitu. Hosni Mubarak presidenteak inauguratu zuen 2002ko abenduaren 17an. 

## Deskribapena 
Lurrikarei eusteko eta itsasontziren batek jota ere kalterik ez izateko diseinaturik dago. 977 metrotako luzera du eta 21 metrotako zabalera. 57 metrotako altuera duten bi zutabek eusten dute zubia eta bien artean 250 metrotako distantzia dago.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Bhumibol zubia

**Bhumibol zubia** (, *Saphan Phumiphon*) Bangkoken dagoen tirante-zubi bikoitz bat da, Thailandian, Chao Phraya ibaiaren gainean. Bangkok hegoaldea eta Samut Prakan probintzia lotzen dituen errepidearen parte da.

## Historia 
Bhumibol Adulyadej erregeak Bangkok eta inguruko eskualdeen arteko trafiko arazoak konpontzeko proiektua abiatu zuen, batez ere Khlong Toei industria portuarekiko. 2006ko irailaren 20an ireki zuten eta beranduago egin zuten inaugurazio ekitaldia, 2006ko abenduaren 5ean.

## Deskribapena 
Zubi bikoitza da, bata bestearen jarraian dagoena. Lehenengo zubiak (iparraldekoak) 702 metrotako luzera du eta bigarrenak (hegoaldekoak) 582 metrotakoa. Biek ala biek 50 metrotako altueradun zutabean dituzte. Lehenengo zubiaren zubibegi handienak 326 metro ditu eta bigarrenarena luzeagoa da, 398 metro.

Zubi bien artean korapilo itxurako egitura konplexua du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Sylvia Hoeks

**Sylvia Hoeks** (Maarheeze, 1983ko ekainaren 1a) herbeheretar modelo eta aktorea da.

Hamalau urterekin hasi zen modelo lanetan, eta Maastrichten arte dramatikoko ikasketak amaitu ondoren, aktore gisa lan egin zuen Herbehereetako telebistan. Herbehereetako, filmez gain, nazioarteko zineman ere lan egiten du. 2017an *Blade Runner 2049* filmean antzeztu zuen.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak
Reservatet

***Reservatet*** daniar telesail dramatikoa da, Ingeborg Topsøek Netflix katearentzat egina.

## Sinopsia 
Kopenhageko iparraldeko auzo aberatsenetako batean girotua dago, eta Ruby, Filipinetako *au pair* gazte bat, desagertu egin da bat-batean. Pribilegioz betetako paisaia honetan, egoera zaurgarrian dagoen emakume baten desagerpenak sekretu ilun ugari azaleratuko ditu, eta gezurrez eraikitako egitura osoa dardarka jarriko du. Desagerpen horren atzean zer gertatu den apurka deskubrituko dugun arren, hasieran (gizonezko) poliziek ez diote lehentasunik ematen; erorketa hori barrenetik hasiko da; izan ere, Cecilie bizilaguna —hura ere aberatsa, eta pribilegioz gainezka dagoena— izango da desagerpenarekin obsesionatuko dena, eta perfekzioaren maskara pitzatzen hasiko da. Utzikeriaren horma grisaren aurrean, Aich izeneko ikertzailearen inplikazioa nabarmena izango da —kasualitatea, emakumea eta arrazializatua—.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Caerphilly gazta

**Caerphilly-a** gazta zuri eta gogorra da, Galesko Caerphilly hiria inguratzen duen eskualdekoa, nahiz eta gaur egun Ingalaterran ere egiten den, batez ere hego-ekialdean eta Ingalaterrako Galesko mugan. Jatorriz ez zen Caerphilly hirian egiten, baina bere merkatuan saltzen zen, eta horregatik hartu zuen izen hori.

Kolore argiko gazta da, ia zuria, hauskorra, behi-esnearekin egina eta % 48an inguratutako gantz-edukia duena. Zapore leuna du, eta ezaugarririk nabarmenena zapore garratz baina atsegina da.

Diotenez, gazta inguruko ikatz-meatzariei lur azpiko lanean 10 ordu arteko egun luzeetan galtzen zuten gatza ordezkatzeko modu eroso bat hornitzeko garatu zuten.

Real Farmhouse Caerphillyren ekoizpena eten egin zen Bigarren Mundu Gerran, esne guztia Cheddar ekoiztera bideratu baitzen. Gerra ostean fabrika hauek Caerphilly-ren bertsioa egiten hasi ziren (hasieran produktibitatea hobetzeko, Chaerphilly Cheddarra baino lehenago heltzen baita), gaur egun ezagutzen dena: lehorra eta hauskorra. Hala ere, bizpahiru etxaldek egiten dute oraindik jatorrizko Caerphilly delakoa: lehorra erdialdean eta krematsua ertzetan.

Caerphilly hirian hiru eguneko festa egiten dute urtero *The Big Cheese* (galestarra Y Caws Mawr) izeneko gazta ospatzeko. Han ere, gaztari eskainitako eskultura bat dago.

## Bibliografia 
*  Greener, M.; et al (2002). Simply British Cheese. Storyman publishing. ISBN 0-9543134-2-9. 
*  Barthélemy, R.; Sperat-Czar, A. (2004). Cheeses of the World. Hachette. ISBN 1-84430-115-X. 

## Kanpo estekak 
* Caerphilly gazta ()
Sarmiza Bilcescu

**Sarmiza** **Bilcescu** (izena **Sarmisegetuza** edo **Sarmisa** ere idatzia, eta deitura ezkondu ondoren **Bilcescu-Alimănișteanu**; Bukarest, 1867ko apirilaren 27a – 1935eko abuztuaren 26a) errumaniar abokatua izan zen,  Parisko Zuzenbide Fakultatean (Parisko Unibertsitatea) zuzenbidea inoiz ikasi zuen lehen emakumea izan zen, baita bertan doktoradutza lortzen lehena, eta bere herrialdean abokatu elkargo bateko lehen emakumezkoa izan zen.

Frantzian ikasi eta doktoratu ondoren Errumaniara itzuli zen.Constantin Alimănișteanu  ezkondu zen, abokatu elkargoan onartu eta sei urtera, eta, ondoren, bere lanbidetik erretiratu zen, zirkulu feministetan aktibo jarraitzen zuen bitartean, eta *Societatea Domnişoarelor Române* (Errumaniako Emakume Gazteen Elkartea) elkarteko kide sortzaileen artean egonik. Ana Haret, Sabina Cantacuzino eta Maria Filipescurekin  batera, Maria erregina buru zuen batzorde batean egon zen, goi-mailako ikaskuntzarako sarbidea eskatzen emakumezkoentzat.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Tournois libera

**Tournois libera** (,  ahoskatua; ; laburtua: **₶** edo **£**) Frantziako antzinako txanpona da, 240 diruko edo 20 soseko balioarekin, jatorriz Toursen sortua eta Frantziako erresuman kontu-unitate gisa erabilia, denbora luzez ibili zen Europako beste lurralde mugakide batzuetan ere, pixkanaka paristar libera ordezkatu zuen XIII. mendetik aurrera, baina 1667ra arte ez zen kontu-unitate bakarra bihurtu. 1795ean frantziar libera sortu zenean desagertu zen.

## Kontu-unitatearen historia 
Erdi Aroan, lehen aldiz San Martin Tourskoaren abadian erabili zuten, non «tournois» izeneko diruak jaulki zituzten. Hainbat printzerritan ere erabiltzen zuten, bereziki Hainaut eta Borgoinan. Nafarroako Erresuman, 1244tik aurrera behintzat, maiz erabiltzen zen txanpona izango zen, batez ere seigarren merindadean, non, morlanekin batera, garai hartan zirkulazioan zeuden santxeteen aurrean gailentzen baitzen. Karlos II.a eta Karlos III.aren erregealdietan jaulkitako karlinak agertu zirenean: «tournois monetaren kotizazioa» 1266an «7 tournois diru 6 santxete bakoitzeko, edo 9 tournois 8 santxete bakoitzeko, 1244an bezala».

1203an, Turena koroarekin bat egin zuenean, Filipe Augustoren agintaldian, paristar libera ordezkatu zuen Frantziako Koroaren kontu-unitate gisa.

1262an, Luis IX.aren moneta-erreformak tournois liberaren legezko zirkulazioa erresuma osora hedatu zuen. Tournois liberak orduan 20 sos edo gros balio zuen. Grosak 958/1000o zilarrezko 4,22 gramo zituenez, liberak 20 × 4,044 = 80,88 gramo zilar mehe zituen (edo gutxi gorabehera 6,74 gramo urre urrearen bitartean, zeina une horretan zilarrezko 12 zati inguru aldatzen baita urrearen zati baten truke).

Filipe Ederrak tournois dobloiak sortu zituen, eta txanpon hori Luis XIII.aren erregealdira arte jaulki zuten. Sei tournois dobloiek zentimo bateko (12 diruko) soldata balio zuten.

1360an zaldi-franko sortu zuten, tournois libera baten balioan. Hiru milioi aletan egina, Joan Onbera erregearen erreskatea ordaintzeko balioko zuten.

1549an, tournois libera kontu-unitate izendatu zuten kontabilitate-helburuekin. Errege-agindu hau 1602an berretsi zen, 1577tik 1602ra bitarteko epe labur baten ondoren. Epe horretan kontabilitatea frantziar ezkututan eraman behar zen, hau da, legezko monetan.

1667an, tournois liberak paristar libera ordezkatu zuen behin betiko, Erresumako eskualde batzuetan erabiltzen jarraitu zena.

1720an, Law sistemaren porrotaren ondoren, tournois liberaren izen ofiziala libera bihurtu zen (0,31 gramo urre puru).

1726an, Luis XIV.aren erreforma monetarioak libera ezarri zuen, 4,50516 g zilar mehe zituelarik, Luis XIII.aren erregealdiaren amaieran bere balioarekiko debaluazio garrantzitsua suposatu zuena.

1795ean, frantziar liberak libera ordezkatu zuen kontu-unitate gisa.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
María Teresa Zabala Azkue

**Maria Teresa Zabala Azkue** (Bilbo, Bizkaia,  -  Bogota, Kolonbia, 1988ko martxoaren 25a) lanbidez maistra eta hizlari ospetsua izan zen, Emakume Abertzale Batzako afiliatua eta propagandistarik nabarmenetakoa. Jesusen Bihotzaren kongregazioan sartu zen moja.

## Bizitza 
Bilboko "Emakume Abertzale Batza" n afiliatua izan zen Maria Teresa, Federico de Zabala Allenderen alaba. 1933ko eta 1934ko gertakarietan parte hartu zuen. Emakume batzuk espetxeratu zituzten eta Bilboko egoitza itxi egin zuten. Teresa Zabalari bi hilabete eta egun bateko zigorra ezarri zioten.

Emakumeak hasi berriak ziren arlo publikoan azaltzen. 1922an sortu zuten Bilbon Emakume Abertzale Batza, Euzko Gaztediren filial modura. Eli Gallastegi buruzagi jeltzale erradikala izan zen bultzatzailea, eta Irlandako emakume nazionalisten erakundea hartu zuten eredu. Propaganda, heziketa, ongintza, presoei lagundu eta militanteei adore ematea... lan arlo horiek zehaztu ziren Emakume Abertzale Batzako kideentzat. Emakumeen jardun publikoa sustatu nahi zen, baina beti ere familia oinarri hartuta; emakumeen aktibitate publikoa familian betetzen zuen paperaren hedapena zen. Emakumeak, horrela, aberriaren aldeko mugimenduari ekarpena egiten zion, baina hori ez zen politika; esparru hori gizonezkoena zen.

Laster gaindituko zuen errealitateak muga hori, hain zuzen ere Errepublikak emakumezkoen boto eskubidea aldarrikatu zuenean. Jeltzaleen artean izan ziren errezeloak, emakumeak ez ote zeuden prestatuta botoa emateko, ez ote ziren etsai bihurtuko hauteskundeetan. 1933an hiru deialdi garrantzitsu izan ziren: udal hauteskundeak udaberrian, Gorteetako diputatuenak azaroaren 19an, eta bi aste lehenago Estatutuaren plebiszitua. Hor, Euzko Alderdi Jeltzaleak bere indar guztiak jarri zituen, emakumeenak barne. Ordurako, emakumeak Alderdian sartzeko eskubidea onartu zuten jeltzaleek, eta areago, Emakume Abertzale Batzako taldeak Alderdian integratu eta horrela emakumeak afiliatu bihurtzen ziren.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* María Teresa Zabala Azkueren argazkia Bernardo Estornés Lasa, bilduma
Limoi-xerra

thumb|Limoi xerra bat.
**Limoi-xerra** limoiaren (*Citrus ×* *limon*) zati edo atal bat da, eta hainbat sukaldaritza-prestakinetan erabiltzen da, hala nola arrain-plateretan (frijituta, normalean), itsaski-plateretan eta koktelen eta edari konbinatuen apaingarrietan. Garagardo mota batekin zerbitzatu ohi da. Ongailu gisa erabili ohi da, arrain-plater batzuekin batera, eta ez du izaten usain zaharkiturik. Usain zitrikoak ematen dizkie prestakinei, eta azidotasuna ere bai.

## Erabilerak 
Askotan, azidotasun-mailagatik erabiltzen da, trimetilamina molekularen neutralizatzaile gisa zukuak duen azido zitrikoagatik; izan ere, zukuak *arrain-usain* desatsegina saihesten du, hatzetan geratzen dena. Sukaldaritzan, arrain frijituaren plateretan erabiltzen da, edo zenbait pintxotan, hala nola txerri-belarrian. Ohikoa da freskagarri herrikoiak zerbitzatzean, adibidez, coca-cola. Limoi xerrak sardina-lata batzuetan ere aurki daitezke. 

Zerbitzatzean, laguntzen ditu edari alkoholdun batzuk, hala nola lupulu gutxiko garagardoak, eta zenbait pattar, hala nola tekila. Mendebaldeko herrialde batzuetan tea bezalako edariekin zerbitzatu ohi da. Gozogintzan ere erabiltzen da, geruza-tartetan bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lekeitioko basilikako mendebaldeko eliz ataria

**Lekeitioko** **Andre Mariaren Jasokundearen** **basilikako mendebaldeko eliz ataria** eliza honetako eliz atari nagusia da, Bizkaiko garrantzitsuentzat joa. 15. mendean eraiki zen bi fasetan, lehen erdian, eta mendeko azken urteetan.

## Deskribapena 
Estiloaren aldetik Ziortzako monasterioko eliz atariarekin eta Gernikako elizakoarekin du harremana.

Atariak arku zorrotzak ditu, kapitel zilindrikoko atezangoetan bermatutako arkiboltetan errepikatuak. Kanpoko arkiboltak hamabi irudi ditu droselen azpian; garaiko jantziak eta tresnak dituzten musikariak dira, bestea beste okarina, kornamusa edo salterioa jotzen.

Atea mainelak zatitzen du eta bertan Ama Birjina Haurrarekin agertzen da, Francisco de Crisalek (Juan García Crisal barruko erretaula nagusiaren egilearen semeak) egina. Tinpanoan, Graziazko Tronuaren irudi bat (alabastro ingelesekoa) dago, eta bertan Jainko aita koroatua, ezkerreko eskuaz Jesukristo gurutziltzatuari eusten eta eskuinaz bedeinkazioa eskaintzen. Talde hau lau aingeruk inguratuta dago, bi gertukoak turiferarioak (intsentsontzien eramaile) eta muturretekoak musikariak. 

Goian friso bat dago 19 irudirekin, horiek ere droselen azpian. Erdiko irudia Kristo Gurutziltzatua da, albo bakoitzean sei irudi dituela, apostoluak, gehi hiru irudi mutur bakoitzean, Bataioa eskuinean eta Pietatea ezkerrean. Frisoaren beheko ertza markoztatzen duen inpostak bestiario moralizatzaile bat dauka. Frisoaren eta inpostaren azpian, horman sartuta, bi irudi, idulki gainean eta droselen azpian, monjeak irudikatzen dituztenak.

Pilastrek, bertikalki, aingeru eta santuen irudiak dituzte. Fatxada osatzen duen beirate nagusiaren azpian inposta bat dago apaingarri gisa, ezkerretik eskuinera izar batek, ilargiak, eguzkiak eta 19 aingeruk apaindua. 

## Iruditegia 
erdian|thumb|480x480px|Atariko tinpanoa.

erdian|thumb|480x480px|Ataria elizaren aurrealde osoaren ikuspegian.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* MUÑIZ PETRALANDA, JESÚS: *Guía del Patrimonio Religioso de Lekeitio*. ISBN 987-84-87002-32-8

## Kanpo estekak
Nora Eddington

**Nora Eddington** (1924ko otsailaren 25a - 2001eko apirilaren 10a) estatubatuar aktorea izan zen. Errol Flynn aktorearen bigarren emaztea izan zen. Eddington hainbat filmetan agertu zen paper txikiagoak interpretatzen.

## Bizitza pertsonala 
Illinois Chicagon jaio zen, 1924an. Aita Jack Eddingto izan zuen, Los Angeles konderriko sheriffaren bulegoko kidea. Nora Eddingtonek 19 urte zituen 1943ko otsailean Errol Flynn ezagutu zuenean. Garai hartan, Flynnen estuproaren epaiketa egiten zen justizia jauregian lan egiten zuen.  Flynn absolbitu egin zuten eta hurrengo urtean, 1944an,  ezkondu egin ziren Mexikon. Alaba, Deirdre, 1945eko urtarrilaren 10ean jaio zen. Bigarren alaba, Rory, jaio zenerako, 1947ko martxoan, ezkontza amaitua zuen. Bikotea 1949an banandu zen, baina nahiko modu lagunkoian.

Dibortziatu eta gutxira Dick Haymes abeslariarekin ezkondu zen, 1949ko uztailaren 17an. Berak eta Haymesek abentura bat izan zuten aurretik denboraldi batez, txutxu-mutxuen zutabeek publiko egin zuten gertaera. Lau urte iraun zuen Haymesekin ezkonduta. Haymesengandik banandu ondoren, Richard Blackekin ezkondu zen. Bikote horrek ia bizitza osoa iraun zuen. Kevin izeneko seme bat izan zuten, 10 urterekin leuzemiak jota hil zena. Richard eta Nora Black uneren batean dibortziatu ziren hil aurretik.

### Heriotza 
Nora Eddington 2001ean hil zen, 77 urte zituela, giltzurrun-gutxiegitasunarekin borroka luze bat izan ondoren, Los Angeleseko Cedars Sinai ospitalean. Westwood Village Memorial Park hilerrian lurperatu zuten, Kevin semearekin batera.

## Aktore iblbidea 
### Filmografia 
Film gutxi batzuetako protagonista izan zen, Errol Flynnekin izandako konexioaren bidez lortutako paperetan nagusiki, besteak beste:

* *El burlador de Castilla* (1948).
* *Cruise of the Zaca* (1952).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*
Ana Ros Camacho

**Ana Ros Camacho** (Sevilla, Andaluzia) matematikari eta fisika matematiko espainiarra da, eta supereroaleen Ginzburg-Landau teoriaren eta mekanika kuantikoko eremuen teoria konformatuaren arteko konexioei buruz egindako lanagatik da ezaguna. Erresuma Batuan egiten du lan, Cardiffeko Unibertsitateko Matematika Eskolako irakasle gisa.

## Biografia 
Fisikan lizentziatu zen Bartzelonako Unibertsitatean, 2009an. Hanburgoko Unibertsitatean (Alemania) jarraitu zituen fisika matematikoko ikasketak; 2011n, master bat lortu zuen, eta 2014an doktoratu zen. Bere tesia, *Matrix factorizations and the Landau-Ginzburg/conformal field theory correspondence*, Ingo Runkelek gainbegiratu zuen.

2014tik 2015era Alemaniako Matematikako Max Planck Institutuan eta 2015etik 2016ra Paris-Rive Gaucheko Institut de mathématiques de Jussieun doktoretza osteko ikerketa egonaldia egin ondoren, irakasle junior gisa hasi zen lanean Utrechteko Unibertsitateko Matematika Institutuan (Herbehereak) 2016tik aurrera. Han, Marie Sklodowska-Curie beka bat eta Veni beka bat jaso zituen, Herbehereetako Ikerketa Zientifikorako Erakundearen eskutik. 2020an, Cardiffeko Unibertsitateko Matematika Fakultateko irakasle postura joan zen.

## Sariak eta aitortzak 
* 2019: Utrechteko Unibertsitateko Westerdijk saria, «erakunde anitzagoa sortzeko» egindako lanagatik, ikasle hispanohiztunen tutoretza eta matematikan eta fisika matematikoan emakumeen lana sustatzea barne.
* 2022: Berdintasunaren, Aniztasunaren eta Inklusioaren Saria, Cardiffeko Unibertsitatearen aintzatespena.
* 2024: Anne Bennett Saria, London Mathematical Society-rena, «Landau-Ginzburg/Esparruen Teoria Formala korrespondentziaren proba kategorikoetan egindako lan aitzindariagatik eta fisika matematikoan emakumeek aurrera egiteko egindako ahalegin nekaezinagatik».

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Geruza-tarta

thumb|Hiru geruzako pastel bat, gainean limoi konfitatu xerra bat duela.
**Geruza-tarta** edo **geruza-pastela** geruza anitzez osatutako tarta edo paastela da, glaseatuz edo bestelako betegarriz (marmeladaz edo beste kontserba batzuez, adibidez) lotuta egon ohi dena. Tarten errezeta gehienak geruzatan egin daitezke, eta ohikoak dira gurinarekin eta bizkotxoekin egiten direnak. Pastela glasatuz estaltzen da maiz, baina batzuetan alboetakoak apaindu gabe uzten dira, betegarria eta geruza kopurua agerian utziz.

Geruza-tarta ezagunak dira alemaniar pastela, belus gorrizko tarta, Oihan Beltza eta azenario-pastela gazta-kremarekin. Eztei-tarta asko geruza-tarta apainduak dira.

Geruza-tartek beti ematen dute errazio bat baino gehiagotarako, eta, beraz, handiagoak dira banakako *cupcake*, *petit four* eta gainerako gozokiak baino. Geruza tipikoak dituen pastel batek 20 cm-ko diametroa izaten du, eta 16 errazio inguru ematen ditu. *Bánh da lợn* vietnamdarra eta ijito-besoa ez bezala, geruza-tartak pastel pieza bananduetatik abiatuta muntatzen dira. 

## Historia 
thumb|Dobos tarta geruzetan egindako pastel mota zaharra da.
Tarta geruzatu modernoak XIX. mendearen erdialdean sortu ziren. Lehen errezetetako bat Londresen 1894an argitaratutako ''Cassell's New Universal Cookery* Book-en argitaratu zen.

Geruza-tarta mota zaharragoa ohikoa da Europako hegoaldean eta ekialdean. Ukrainan eta Errusian jendeak pastel hauek modu tradizionalean egiten jarraitzen du. Pastelaren orea zartagin batean jartzen da, geruza mehetan, gutxi gorabehera 1 cm-ko lodierakoak. Geruza horiek esnegain edo marmelada geruza fin batez estaltzen dira, eta 7 edo 8 altueratan pilatzen dira. Pila horrek mendebaldeko pastel tipikoaren antzeko altuera du, eta barne-egitura ezkutuan geratzeko moduan estaltzen da. Lehen begiratuan, pastel hauek Alemaniako *konditorei'' estilokoen antza dute, Oihan Beltza kasu.

## Kanpo estekak