open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neopreno

**Neoprenoa** edo **polikloroprenoa** kautxu sintetikoen familia bat da, kloroprenoaren polimerizazioaz sintetizatutakoa. Neoprenoak egonkortasun kimiko ona du eta malgutasuna mantentzen du tenperatura-tarte zabal batean. Neoprenoa kautxu solido gisa edo latex gisa saltzen da. Askotariko aplikazio komertzialetan erabiltzen da, hala nola mahuka eramangarrietan, aparatu ortopedikoetan, isolamendu elektrikoetan, eskularru medikoetan, elastomerozko mintzetan edo eta automozioko haizagailu-uhaletan.

Bestalde, uretako jardueretarako babes-jantziak egiteko material oso erabilia da neoprenoa eta kaleko hizkeran jantzi horiek izendatzeko termino generiko bilakatu da.“Honek poltsa ireki, neoprenoa eta ur-betaurrekoak belardian utzi eta baselina-ontzitxo bati heldu dio.”

## Ekoizpena 
Neoprenoa sintetizatzeko kloroprenoa polimerizatzen da erradikal-polimerizaio bidez. Ekoizpen komertzialean, emultsio-polimerizazio prestatzen da potasio persulfatoa hasarazle gisa baliatuz.. Polimeroa saretzeko nukleozale bifuntzionalak, oxido metalikoak eta tioureak usatzen dira.

## Historia 
Neoprenoa 1930ean asmatu zuten DuPont enpresako kimikariek. DuPont-ek 1931n merkaturatu zuen lehen aldiz konposatua *DuPrene* izen komertzialarekin, baina bere aukera komertzialak jatorrizko fabrikazio-prozesuak mugatzen zituen, produktuari usain kirasduna lagatzen baitzion.

Produkzio-prozesua berritu zuten usaina ematen zuten albo-produktuak ezabatuz eta, aldi berean, ekoizpen-kostua erdira ekarrita. Berritasuna argi adierazteko 1937an *neoprene* izenez batailatu zuten. Horren gain marketin-kanpaina oso handi bat jarri zuten abian.

## Erabilera 
Neoprenoak kautxu naturalak edo beste kautxu sintetikoak baino gehiago eusten dio degradazioari. Geldotasun erlatibo horren ondorioz, neoprenoa oso egokia da aplikazio nekagarrietarako, hala nola junturak, mahukak eta erradiazioarekiko erresistenteak diren estaldurak. Itsasgarrietarako oinarri gisa, potentzia-transformadoreen instalazioetako zarataren isolamendurako eta betegarri babesle moduan kaxatan. 

Erreketaren aurka hobeto egiten du hidrokarburoetan soilik oinarritutako kautxuek baino, su-ateetan eta sua borrokatzeko jantzietan agertzen da, hala nola, eskularruetan eta maskaretan. Muturreko baldintzekiko duen tolerantzia dela eta, neoprenoa zabortegiak estaltzeko usatzen da.

Bestalde, uretako jardueretarako babes-jantziak egiteko material oso erabilia da neoprenoa.

## Erreferentziak
Marko Pupio Pison Frugi Kalpurniano

*Artikulu hau kontsulari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Marko»*

**Marko Pupio Pison Frugi Kalpurniano**, jatorriz, *Kalpurnia* gensekoa zen, Marko Pupiok semetzat hartu zuen hau jada agurea zela. Semetzat hartze hau gora-behera, *Pison* familia izena mantendu zuen.

Pison laster bihurtu zen garrantzitsu Erromatar Errepublikako Lehen Gerra Zibilean. Luzio Kornelio Zina K.a. 84an hil ondoren, honen alarguna zen Anniarekin ezkondu zen, eta, hurrengo urtean, K.a. 83an, Luzio Kornelio Eszipion kontsularen kuestore izendatua izan zen. Baina laster aldegin zuen kontsularen aldetik (Popularrak), eta Luzio Kornelio Sila Felixekin elkartu zen, honek, bere emazteagandik banatzera behartu zuelarik, Annia, aurretik, Zinarekin ezkonduta egon baitzen.

Ez zuen ediltza lortu, eta gutxi ezagutzen da bere pretoretza urteari buruz. Pretoretzaren ondoren, Hispaniaren gobernua jaso zuen, propretore tituluarekin, Erromara itzuli zenean, K.a. 69an garaipen bat ospatu zuen, Pisonek nabarmentze hau eskatu ez zuen arren.

Pison, Hirugarren Gerra Mitridatikoan, legatu bezala aritu zen Ponpeioren agintaritzapean, honek, K.a. 62an Erromara bidali zuelarik, kontsul izateko hautagaitza presta zezan. Ponpeio, Asiako bere ekintzen berrestea jasotzeko irrikitan zegoen, eta beraz, bere aldekoetako bat, Estatuaren buruzagi bezala izan nahi zuen. Pison, ondorioz, hurrengo urtean, K.a. 61ean kontsul aukeratua izan zen, Marko Valerio Mesala Nigerrekin batera. Bere kontsulaldian, oso modu larrian iraindu zuen Marko Tulio Zizeron, Senatuaren lehen bilkuran bere iritzia galdetu ez ziolako, eta are gehiago haserrarazi zuen Publio Klodio Pulkro bere babespean hartu zuenean, honek, Bona Dearen misterioak bortxatu ondoren. Zizeron, Pisonetaz, Siriako gobernua lortuz mendekatu zen, Pisoni berari promes egin zitzaiona.

Pison, ziuraski, Erromatar Errepublikako Bigarren Gerra Zibila K.a. 47an hasi aurretik hil zen. Hil zenean, Marko Antonio bizi izan zen Pisonen Erromako etxean.
Mike Oldfield

'*Michael Gordon *Mike* Oldfield*' (Reading, 1953ko maiatzaren 15a -), britainiar musikari instrumentu askotakoa eta musikagilea da. Haren musika oso landua eta konplexua da, World music estiloan jaio eta new age, neofolk nahiz pop estiloekin nahasten dena. Arrakasta lortu zuen 1973an *Tubular Bells* albumari esker eta 1983an *Moonlight Shadow* singleari esker.

## Bizitza 
Oso gazterik hasi zen musika idazten. 1967an, arreba Sallyrekin folk musikako disko eta single bana grabatu zituzten. Urtebete geroago, rock musika egiten hasi eta *Barefoot* taldea sortu zuen, baina taldeak ez zuen luzaro iraun. Kevin Ayersen bandan baxua jotzen hasi zen, eta disko pare bat grabatu zuen; taldean musikari onaren fama lortu zuen.

Gero, Virgin disko konpainiarentzat lanean ari zela, bere izena mundu osora zabaltzea lortu zuen bere ametsetako proiektuarekin: *Tubular Bells *(1973). Diskoak izugarrizko arrakasta izan zuen, eta Virgin konpainia sendotzen eta eraikitzen lagundu zuen: 1981erako hamar milioi aletik gora saldu zituen.

Garai hartan punk musika zegoen modan, baina Oldfieldek lehen diskoarekin urratzen hasitako bideari jarraitu zion, eta *Incantations* argitaratu zuen, 1978an. Dena dela, hurrengo urtean, orduko rock joera nagusitik hurbilago zegoen diskoa argitaratu zuen: *Guilty*. 1982an, pop komertzialerako urratsa egin zuen *Five Miles Out* diskoarekin, arrakasta handiaz gainera. 1984an *The Killing Fields *filmerako musika idatzi zuen, eta *Discovery* diskoa argitaratu.

Gero lan eklektikoagoak egin zituen, bere lehenengo diskoen erreferentea ahaztu gabe halere: *Amarok* (1990). Azken urte horretan *Tubular Bells II *argitaratu zuen, baina beste disko konpainia batekin. 1994an *Elements* argitaratu zuen, Virgin konpainiarekin egindako musiken bilduma bat. Handik gutxira azken teknologia informatikoak baliatzen hasi zen, eta 1998an *Tubular Bells III *argitaratu.

## Diskografia 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* MikeOldfield.com – Webgune ofiziala
* MikeOldfield.org – Webgune ofiziala
La Felguera

**La Felguera** Llangréu (Asturias) udalerriko parrokia da. Biztanle kopuruaren aldetik Asturiasko herrien artean bosgarrena da (jendetsuagoak dira Gijón, Oviedo, Avilés eta Mieres).

La Felguerak hedapen industrial handia izan zuen Pedro Duroren esku 1850eko hamarkadan siderurgia heldu ostean. La Felguera Estatuko gune siderurgiko garrantzitsuenetako izan zen XIX eta XX-en mendeetan 1960ko hamarkadara arte. Adreilu erregogorren garrantzizko industria ere izan zuen, hamar galdaketa lantegi, ongarriak, eta ikatzaren meatzaritzako industria. Siderurgiaren gainbehera heldu zen hamarkadan. 1980koan, hain zuzen ere, La Felguerak ere ondorioak jasan zituen. Gaur egun, La Felgueran egiten da aspirinetarako munduko azido azetilsalizilikoaren %85 (BAYER). Era berean, bertan daude Valnalón Enpresa Zentroa eta Asturiasko Siderurgiaren Museoa. Bertako beste zenbait leku interesgarri dira San Pedro Eliza, Dolores Duro, García Lago eta Sutu parkeak, eta ondare industriala: fabrika zaharrak, Lláscares putzua, ikastetxe zaharra, Las Nieves jauregia, Sizzo kaleko etxeak, Urquijo auzoa, musikaren kioskoa, merkatu estalia, eta abar. La Felguera-ren ondoan Nalón ibaia dabil

## Kanpo estekak
Kuestore (Antzinako Erroma)

Lehen **kuestoreak**, hilketa, matxinada edo traizio gailenen kasuez arduratzen ziren epaileak ziren. Denboran aurrera, euren ohiko izendapena *Decumviri Perduilionis et parricidii* izan zen. Ez zen magistratura iraunkor bat, kasuan kasurako izendatuak baizik.

K.a. III. mendean *decumviri* edo kuestoreek euren funtzio judizialak galdu zituzten, eta *triunviri nocturni* direlakoei esleitu zitzaizkien funtzio horiek.

Kuestore judizial hauekin batera, kuestore administratiboak zirenː erregeak funts publikoen administrazioa euren esku uzten zuen. Errepublika garaian euren funtzioak kontsulei esleitu zitzaizkien, eta hauek bi kuestore zibili eman zizkieten (Altxor publikoari zegokiona) eta beste hainbeste kuestore militarri (Armadaren diru kutxari zegokiona). Beranduago haien izendapena hauteskunde tribunatuetara pasa zen.

Aipaturiko azken lau kuestore horiek patrizioak ziren, 345 ab urbe condita edo K.a. 408an plebeioek lau postu horietatik hiru bete ahal izan zituzten arte.

Itsas Armadako lau kuestore ere egon ziren, lau erromatar itsas baseen administrazioaz arduratzen zirenak.

Azkenik, existitzen ziren kuestoreekin batera, kuestore italikoak ezarri ziren, Erromaren mende zegoen Italia zatiaren erroldak antolatzeaz arduratzen zirenak.

## Kanpo estekak
Bona Dea

**Bona Dea**, erromatar mitologian, ugalkortasuna, kastitatea eta osasunaren jainkosa da. **Maia** edo **Fauna** bezala ere ezagutzen zen, bere greziar baliokidea Pan zen Faunoren alaba izateagatik.

Ohi, tronu batean eserita eta ugaritasunaren adarra edo kornukopia bat eusten irudikatzen da. Bere ezaugarria sugea da, sendatze ikur, eta, honegatik, Erromako bere tenpluan, sagaraturiko sugeak kontserbatzen ziren. Bere irudia, sarri, antzinako Erromako txanponetan zegoen.

## Gurtza 
Bona Dea, emakumearen ugalkortasuna eta birjintasunarekin lotutako jainkosa bat zen. Sendatzearekin ere lotuta zegoen: gaixo asko, bere tenpluan tratatuak ziren sendabelarrekin. Oso gurtua zen plebeio, esklabo, liberto eta emakumeen aldetik. Osasuna, eta esklabotzatik askatzeko deitua zen, edo, emakumeen kasuan, ugalkortasunerako. Bere gurtza oso antzinakoa zen eta bertan, emakumeentzako bakarrik ziren errituak zeuden.

Jainkosa, Aventino muinoan gurtua zen, baina, bere aldeko erritu sakratuak erromatar magistraturen baten etxean egiten ziren abenduak 4ean. Magistratuaren emazteak zuzentzen zituen, vestaren birjinek lagundua. Bertan, gizonezkoen parte hartzea debekatuta egoteaz gain, gizonezko irudien edo animalia harren margoak ere ez ziren onartzen. Gela, lore eta landareekin apaindua zegoen, baina mirtoa ez zen onartzen, tradizioaren arabera, Faunok, Bona Dea, hau hil arte, mirto adar batekin jo baitzuen. Ez da askorik ezagutzen zeremoniari berari buruz, baina, ustez, bere jatorria, nekazaritzarekin lotuta zegoen.

## Kanpo estekak
Aventino

**Aventino muinoa** (; ) Erromako zazpi muinoetako bat da. Toki estrategiko bat izan zen Tiber ibaiaren gaineko merkataritza kontrolean, 1000. urtean erabat gotortua izan zelarik.

Tradizioaren arabera, patrizio eta plebeioen arteko gatazketako batean, K.a. 494an, plebeioak Aventino muinora erretiratu ziren eta hiri berri bat sortzearekin mehatxatu zuten. Mehatxu honen aurrean, patrizioek, amore eman zuten plebeioen aldarrikapenei dagokionez.

Parekotasunagatik, Aventinar Bereizketa deitu izan zaio, zenbait hilabetez, legelari betebeharrak alde batera utzi zituzten diputatu opositoreen jokaerari, Giacomo Matteottiren hilketagatik protesta bezala, Benito Mussoliniren erregimen faxistaren garaian.

Muinoa, gaur egun, Erromako bizitegi gune bat da, arkitektura aldetik oso aberatsa. Ripa rionean dago.

## Erreferentzia 
## Kanpo estekak
Rione

**Rione** (plurala *rioni*), Italiako hiri askotako auzo barrutiei emandako izena da. Ezagunenak, Erromako Rioniak dira. Quartiere bat ez bezala (honek ere, italieraz "auzoa" esan nahi duelarik), *rione*a, ohi, azpibanaketa administratibo ofizial bat da. Hitza, latinezko *regio*tik (lurraldea) dator.

## Ikus, gainera 
* Rioni di Roma

## Kanpo estekak
Bes

**Bes** egiptoar mitologiako jeinu babesle bat da, Inperio Berrian agertu zena. Batzuetan, maitasun sexuala eta gozamen libertinoekin identifika daiteke, baina batez ere, emakume ahurdunen, eta haurrenm babeslea zen, eta erditzeetan lguntzen zuen. Etxea ere zaintzen zuen. "Punteko Jauna" edo "Nubiako Jauna" titulua darama.

## Ikonografia 
Jeinu nanoa, bizarduna eta ile luzearekin, mingaina erakusten duena. Biluzik edo lehoi larru batekin estalia irudikatzen da. Eskuetan, musika tresnak edo aiztoak izaten ditu. Beti irudikatzen zen frontalki, beste jainkoekin egiten zenaren kontra. Etxeetan, ohikoa zen Bes jainkoaren irudi bat iztean etxea babesteko. Eivissan ere agertzen da, mendebaldeko feniziarrek irla kolonizatu baitzuten.

## Eponimoak 
Gadirreko feniziarrek kokagune bat sortu zuten Bes uhartean (Yboshim). K. a. 654an, erromatarrek Ebusus deitu zuten uhartea, eta gaur egun Eivissa izena du.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* El dios Bes. Ibiza, Eivissa
Dementzia baskular

**Dementzia baskularra** gaixotasun psikopatologikoa da.

## Sintomak 
Gaitasunak honako sintomak ditu:

* Memoriaren matxura (informazio berria ikasteko edo ikasitako informazio bat gogoratzeko)
* Hizkuntza hondatzea, eguneroko ekintzak egiteko zailtasunak, objektu batzuk ez identifikatzea edota ekintza konstruktiboak (esaterako, plan bat egitea) egiteko zailtasun handiak.

## Kanpo estekak
Astidamia (Peloperen alaba)

**Astidamia (Peloperen alaba)**, greziar mitologian, Pelope eta Hipodamiaren alaba zen. Atreo (eta beraz Menelao eta Agamemnonen izeba) eta Tiestesen arreba zen. Alzeorekin ezkondu zen, eta, honekin, zenbait seme-alaba izan zituen: Anfitrion, Anaxo eta Perimede.

## Kanpo estekak
Alzeo (mitologia)

Greziar mitologiaren arabera, **Alzeo**, Perseo eta Andromedaren semea da, eta Heraklesen genealogian zati garrantzitsu bat da, bere aitona baita. Gainera, Anfitrionen aita eta Tirintoko erregea izan zen.

## Kanpo estekak
Leovigildo

**Leovigildo** (, ; ? - Toledo, Hispania, 586ko udaberria), bisigodoen erregea izan zen. Rekaredo eta Hermenegildoren aita zen. Baskoiak menderatzen saiatu zen eta bi hiri eraiki zituen: Victoriacum (Gasteiz aldean omen dago) eta Rekopolis (Guadalajaran).

## Biografia 
Bisigodoen garaiko errege nagusia izan zen, eta sueboen erreinua menderatu zuen. Arrianismoaren jarraitzaile sutsua zen eta fededun guztiak dotrina horretara biltzen saiatu zen etengabe, katolikoen kaltetan, haien aurkako jazarpen odoltsuak zuzendu baitzituen. Baskoiak menderatzen saiatu zen eta haien matxinada bat deuseztatu zuen 581. urtean. Elezahar baten arabera, *Victoriaco* (egungo Gasteiz hiriaren inguruan) hiria sortu zuen, garaipen hura ospatzeko. Toledon finkatu zuen bere gortea eta erabat zentralizatu zuen administrazioa.

## Erreferentziak
Asier Salcedo

**Asier Salcedo Borrega** (Gasteiz, Araba, 1980ko apirilaren 9a - ) futbolari ohi arabarra da. 2000. urtean Alaves taldearekin lehen mailan debutatu zuen. 2008an Irungo Real Unionek fitxatu zuen eta 2010ean Deportivo Alavesera bueltatu zen.
Bere anai gaztea Raúl futbolaria zen ere.

## Kirol ibilbidea 
*2022eko Maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Ojo Guareña

**Monumento Natural de Ojo Guareña** nazioarteko garrantzia duen karsta da. Merindad de Sotoscuevan kokatua dago, Burgosko probintziako iparraldean dagoen Merindadetan (Espainia). Konplexu karstikoak 110 kilometro biltzen ditu.

Bere mugen barnean 23 herri txiki daude:
* Bedón
* Butrera
* Barcenillas de Cerezos
* Cornejo
* Cueva
* Hornillalatorre
* Hornillayuso
* Hornillalastra
* El Rebollar
* Quintanilla del Rebollar
* Quintanilla Sotoscueva
* Redondo
* Santa Olalla
* La Parte de Sotoscueva
* Vallejo de Sotoscueva
* Villasbáscones
* Villamartín de Sotoscueva
* Quisicedo
* Entrambosríos
* Pereda
* Para
* Quintanahedo
* Cuestahedo

## Kanpo estekak 
* Centro de interpretación de Ojo Guareña
* Ficha Red Natura 2000
Iñaki Berruet

**Iñaki Berruet Mitxelena** (Irun, Gipuzkoa, 1973ko apirilaren 23a - ) futbolari ohi gipuzkoarra da.
Irungo Real Uniongo harrobian hezia, Lehen Mailan jokatzera ailegatu zen Deportivo Alaves eta Villarreal CF taldeekin. 2006an Real Unionera itzuli zen. 2009an bere taldeak Espainiako Ligako 2. mailara itzultzea lortu zuen, 44 urteren ondoren. Denboraldia bukatutakoan, klubeko kirol teknikari izatera pasatu da.

## Taldeak 
*2020ko maiatzak 7an eguneratua. Datu ofizialak.*

## Kanpo estekak
Eneko Romo

**Eneko Romo Arangoa** (Iruñea, Nafarroa, 1979ko urtarrilaren 19a - ) futbolari nafar ohia da. Erdilari lanetan aritzen zen.

2007an Irungo Real Unionek fitxatu zuen. Ezaguna egin zen 2008ko azaroaren 12an Real Madriden aurka Espainiako Errege Kopan Real Unionen sailkapenaren gola itzulerako partiduaren azken minutuetan sartu zuenean. Horrenbestez, Real Unionek Real Madril txapelketatik kanporatu zuen.

## Estatistikak 
*2024ko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Palmaresa 
* 2014-2015 Federazio Kopa

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Fitxa - www.athletic-club.eus
Redondo

**Redondo** izenarekin honako leku izenak daude:
* **Redondo**, Burgosko probintzian dagoen herria.
* **Redondo**, Portugalgo Alentejon dagoen udalerria.
Vincennes

**Vincennes** Marne Haranan dagoen komuna da, Parisko ekialdeko aldirietan. Parisetik 6,7 kilometrotara, Europako herri jendeztatuenetako bat da.

## Ondasun nabarmenak 
Herria bere gaztelua (Vincennesko gaztelua) eta zoo bat duen bere basoari esker ezaguna da.

## Garraiobideak 
Vincennesen Parisko metroaren geltoki bi daude: Bérault eta Château de Vincennes izenekoak. Aldirikoek RER A linearen Vincennes izeneko geltokia ere badute.

## Hiri eta herri senidetuak 
* 
* 
* 
* 
* 

## Galeria 

Image:Pano vincennes.JPG|Argazki panoramikoa
Image:Donjon du Château de Vincennes.jpg|Vincennesko gaztelua
Image:Bois de Vincennes - Paris.jpg|Vincennesko basoa udazkenean
Image:Parc zoologique de Vincennes 20060816 18.jpg|Zoo

## Ikus, gainera 
* Vincennesko basoa
* Vincennesko gaztelua

## Kanpo estekak 
* Webgune ofiziala
Paul Abasolo

**Paul Abasolo Amantegi** (Durango, Bizkaia, 1984ko ekainaren 29a - ) futbolaria da. 2010eko ekainean hiru sexu erasorengatik kondenatua, José Luis Rodríguez Zapatero buru zuen Espainiako Gobernuak indultatu egin zuen, Zapateroren agintaldiko azken ministro kontseiluan, 2011ko abenduan. 1995eko legearekin sexu erasoengatik kondenatutako guztien artetik, indultatu den bakarra da Abasolo; Paul Abasolori emandako indultua futbolariaren sendiaren botere ekonomikoarekin lotu du hainbat hedabidek. Amaren aldetik, Urkiolako natura parkearen ondoko harrobietako jabearen ondorengoa da Paul Abasolo Amantegi. Paul Abasoloren jaioterrian, Durangon, Udala aho batez agertu zen indultu horren aurka, Zapateroren alderdi politikoko zinegotziak ere barne zirela.
Bi denboralditan jokatu du Espainiako futbol ligako bigarren mailan: 2004/2005 denboraldian, Eibar KE taldearekin, eta 2009/2010 denboraldian, Real Union taldearekin. Gainerako denboraldietan, beheragoko mailetan aritu da.

## Kirol ibilbidea 
*2024ko maiatzak 31n eguneratua. Datu ofizialak.*

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  Paul Abasoloren fitxa, BDFutbol datu basean.
*  Fitxa - www.athletic-club.eus
Elimendi

**Elimendi**, Nafarroako mendi bat da, Andiako mendilerroan dagoena, 1133 metroko garaiera duena. **Artesa** izena ere eman izan zitzaion garai batean baina Euskaltzaindiak eta Euskal Mendizale Federazioak lehena baino ez dute hobetsi. Bigarren izena azpil forma berezi bat duelako ematen zaio. Bere formak sumendi bat ere gogorarazten du.

## Abiapuntuak 
Aukeretako bat, Infernuko Labarra igotzea da, Iturgoienetik, San Adriango ermitatik igaroz, Ingiriaraino heltzeko, eta, hemendik, tontorrera zuzen joateko. Bidezidorrak landaretza artean galtzen dira, eta, beraz, labar hauek esploratzeko, iparrorratza erabiltzea ezinbestekoa da, baita eguraldi onarekin ere.

Aurreko aukera gomendagarriena den arren, ibilbide errazenak Argiñanotik, Bidaurretik eta Amunarriztik abiatzen dira.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
*  euskal-herria.org webgunean
Narrazioak

**"Narrazioak"** ipuin liburua da Joseba Sarrionandiak, 1983an argitaratutakoa (Elkar). Hamar ipuin edo narrazio laburrek bilduma hau osatzen dute, Sarrionandiak berak eta Bernardo Atxagak idatzitako hitzatze banarekin batera.
thumb|Joseba Sarrionandia (1985)
Edorta Jimenezen arabera hiru dira liburuaren ezaugarriak: bat, metaliteratura egiten duela (“Ginebra erregina erbestean” ipuinean esate baterako); bi,  erabiltzen duen prosa poesiari ei dagokion hizkeratik oso hurre dagoela (lexiko zehatz hautatua, irudi ugaritasuna, hitz-kateaketari darion doinu...), eta  hiru, *denbora* eta *lekua* legendakoak direla, hau da, *ez-denbora* eta *ez-lekua* direla, egileak birsortuak eta historiatik lekoratuak baitira.

## Ipuinak 
# Estazioko begiradak.
# Arima naufrago bakartiak.
# Ginebra erregina erbestean.
# Itzalarekin solasa.
# Mezurik gabeko heriotza.
# Sonbreiru baten istorioa.
# Gaueko enkontrua.
# Kristalezko bihotza.
# Amodio fantasia bat.
# Marinel zaharra.
# Narrazioei ohar batzu.
# Epilogoa, sasoi zaharrak gogoan (B. Atxaga)
Labur-labur honela deskribatzen zituen ipuinak Kakabeltz kritikariak 1984an: lehena, ariketa literario interesgarri bat, bigarrena zorigaiztoko patu baten seinalez beteta, hirugarrenak poesia eta edertasunaren egarriaz ase utzi gaitu, laugarrenak ustekabean harrapatu, bosgarrenak Faulkner gogora ekar erazi, seigarrenak goibeldu, zazpigarrenak aztoratu, zortzigarrenak egoera historiko baten aurrean ezarri, bederatzigarrenak “Bazterrekoak” burura ekarri eta hamargarrenak hunkitu gaitu. Liburua gustagarria dela esanez bukatzen zuen oharra kritikariak. Estilo ezberdin asko ikusten zuen ipuinetan zehar, agian idazlea oraindik saiatzen ari zenaren erakusgarri, agian. Hori, beharbada heldutasuna faltaren marka izan ziteke. Baina Josebak gauzak kontatzean erraztasuna erakusten zuela azpimarratzen zuen. Hitzei lirismoa zerien, ipuinek sortzen duten giro geldo eta hunkigarri hura nabarmena zen. 

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
* Liburuaren kritika. Kakabeltz. Korrok, 1984.
* Edorta Jimenez. Susa, 1989.
* Aingeru Epaltza. Hegats, 1994.
Hitzen ondoeza

***Hitzen ondoeza*** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako saiakera liburua da, 1997an argitaratutakoa (Txalaparta).

Hiztegi moduan egituratuta dago liburua, Atik Zra sailkatutako hainbat hausnarketa labur eta ez hain labur barne hartuz.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
* Jose Jabier Fernandezen kritika. Euskaldunon Egunkaria, 1997.
* Arantza Etxebarria. Idatz & Mintz, 1998.
* Javier Rojo. El Correo Español, 1998.
Akordatzen

**"Akordatzen"** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako saiakera liburua da, 2004an argitaratutakoa (Txalaparta).

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
*  Josu Lartategiren kritika. Deia, 2005.
*  Ibon Egaña. Berria, 2005.
Web sozial

**Web soziala** internet bidez jendea nola erlazionatzen den deskribatzeko erabiltzen den terminoa da.

Bi webgune sozial mota nagusi bereizten dira:

Lehenik, pertsonari berari zuzentzen diren webak daude, pertsona bakoitzak bere profila egiten du, bere datuekin, eta beste jendea ezagutzen du, besteen datuak ere ikusiaz. Honen adibide batzuk FaceBook, Tuenti edo MySpace izan daitezke

Beste alde batetik, hobby edo zaletasunetan oinarritzen diren webguneak daude. Zaletasun zehatz batzuei buruzko web guneetara zaletasun horiek dituzten pertsonak gerturatzen dira, eta elkarren artean erlazionatzen dira. Adibidez bideo-jokoak gai nagusi bezala dituen Meristation orrialdea, non bideo-jokoetako zale asko elkartzen diren.

Webgune sozial hauetan sozializatzeko bi modu bereiz ditzakegu. Lehenik, eta zabalduena dena, urrutiko pertsonak internet bidez ezagutu eta hitz egitea, inoiz aurrez aurreko kontakturik izan gabe, eta bestetik, gertukoak diren eta ezagutzen ditugun pertsonen artean sozializatzeko.

"Web sozial" hitzarekin bi kontzeptuarekin batera bi kontzeptu datoz: web 2.0a, komunitateak web orrialdeekin interaktuatzeko duen ahalmena; eta etorkizunerako eginda dagoen proposamen bat, Sare sozial handi bat, Internetaren modukoa.

## Web sozialaren gaur egungo deskribapena 
webgune soziala honela deskriba genezake: pertsonak elkarlotu, elkarrekin interaktuatzeko aukera mean, eta elkarrizketa sustatzeko erabiltzen den internet bidezko orrialdea

Pertsonen arteko erlazioetan oinarritzen direnez, honako elementu hauek izaten dituzte:

* Identitatea: nor zara?
* Ezagutza: ze begirune du jendeak zugan?
* Lekua: non zaude?
* Erlazioak: norekin zaude konektaturik? norengan duzu konfiantza?
* Taldeak: zure lagun arteko loturak nola sakabanatzen dituzu?
* Eztabaida: zertaz eztabaidatzen duzu besteekin?
* Elkarbanatzea: ze edukirekin uzten diezu besteei interaktuatzen?

## Etorkizuneko Sare Soziala 
Etorkizunean gauzatzea pentsatzen den sare bat da. Bertan, link edo loturek dokumentuetara zuzendu ordez, pertsonetara, erakundeetara eta kontzeptuetara zuzenduko gaituzte.

Lehen aldiz 2004ko uztailean erabili zen esanahi horrekin "Webgune sozial" terminoa, PlaNetwork Journalean publikaturik

Sare honen funtsa, banketxeek erabiltzen duten kreditu txartel sistemaren antzekoa izango litzateke. Banketxeek oso zuhur jokatzen dute dirua beste banketxeei bidali eta beraiengandik berriz ere jasotzeko, amankomunean dituzten protokolo batzuei esker lortzen dute hori. Horrelako zerbait egitea pentsatzen da Sare honekin, baina diruarekin izan ordez, pertsonei eta erakundei buruzko datu pribatuekin, eta oso zuhur jokaturik datu horiek zabaltzerakoan.

## Kanpo estekak
Marginalia (Joseba Sarrionandia)

**"Marginalia"** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako saiakera liburua da, 1988an Elkarrek argitaratua.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
*  Dabid Zuazalderen kritika. Argia, 1988.
*  Marginalia Bihotz Bakartien Klubaren webgunean.
Marginalia (argipena)

**Marginalia** izenak zenbait adiera ditu:

* Marginalia: liburu baten marjinan idatzitako ohar, iruzkin nahiz glosak;
* *Marginalia*: Joseba Sarrionandiaren saiakera liburua;
* *Marjinalia*: Txuma Murugarrenen diskoa.
Kolosala izango da

***Kolosala izango da*** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako eleberria da, 2003an argitaratutakoa (Txalaparta).

150 orrialdera iristen ez den liburu hau Kalaportu kostaldeko herri fikziozkoan kokaturik dago, Espainiako Gerra Zibilaren garaian, eta saminaren erdian ume batzuen begietatik ikusitakoa ere deskribatzen du Sarrionandiak. Funtsean *"Cirque Krone"* izeneko zirku alemaniarraren etorrera dago, kolosala izango zena.

thumb|340px|Lehen lerroan desfilatzen dabiltzan hiru *pelaio* horietako bat bezalakoa irudikatu ahal dugu eleberri honetako narratzaile-protagonista nagusia.

## Haria 
Eleberriko kontalaria Euskal Herriko Hegoaldeko kostaldeko herri txiki bateko mutiko bat da. Espainiako Gerra Zibila hasi baino lehenago egunetan mutikoak bederatzi-hamar bat urte izango ditu eta adin horretan ohikoa den xalotasuna erakutsiko du ikusitakoak eta entzundakoak kontatzerakoan. 

Bere herrian eragin handia izan zuen gerra horrek baldintzatuko du mutikoaren bizitza, eta Kalaportuko beste herritarren bizitzak. Mutikoaren familia, mutikoaren lagunak eta etsaiak, Kalaportuko alkatea, apaiza, tabernazaleak, Errepublika garaiko maistra, Escuela Nacionaleko maisua... bi aldeetan borroka egiteko prest zeuden pertsonak, eta borrokarako gogo gutxi erakusten zuten pertsonak... ezagutuko ditu irakurleak.

Kalaportu herria hasieran alde batekoen menpe egongo da eta gero beste aldekoek hartuko dute herriaren kontrola. Horrela ikusiko dugu nola horrelako herri txiki batean egon zitezkeen gatazkak, gorrotoak, etab., betiere mutiko baten begirada xalo batetik abiatuta.

Aipatu egingo dira garai haietan nagusi ziren taldeak: alde batean UHP, sozialistak, anarkistak, komunistak, abertzale euskaldunak, eta beste aldean falangistak, tradizionalistak, karlistak, pelaioak, margaritak... Eta jakina talde horiekin identifikatzen ez ziren pertsonak ere bai.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
* Maider Ziaurrizen kritika. *Berria*, 2004.
* Alvaro Rabelli. *El País*, 2004.
* Alvaro Rabelli. *Deia*, 2004.
* Javier Rojo. *El Correo Español*, 2004.
* Mikel Asurmendi. *Irunero*, 2004.
Nules

**Nules** Valentziako Erkidegoko Castelloko probintzian dagoen udalerria da.

La Vilavella udalerria **Nulesen** barrendegia da.

## Ikus, gainera 
* la Vilavella
* Plana Baixa

## Kanpo estekak
Singapurko portua

**Singapurko portua** () Singapurko estatu-hiriko portua da. Asiako garrantzitsuenetakoa eta 2006ko datuen arabera 448,5 milioi tona mugitu ziren bertan. 2005. urtera arte, munduko porturik garrantzitsuena da, baina urte hartan Shanghaiko portuak merkatugai gehiago mugitu zituen lehen aldiz.

## Ikus, gainera 
* Munduko porturik garrantzitsuenak zamaren arabera
* Singapur

## Kanpo estekak 
*  Singapurko portuaren webgunea.
Michael Madsen

**Michael Soren Madsen** (Chicago, Illinois, Ameriketako Estatu Batuak, 1957ko irailaren 25a - Malibu, Kalifornia, 2025eko uztailaren 3a) aktore eta poeta estatubatuarra izan zen. Filmetan morroi gatazkatien paperak antzezteagatik ezaguna da, baina batez ere Quentin Tarantinoren *Reservoir Dogs* filmean Mr. Blonde pertsonaiagatik.

## Filmografia 
### Zinema 
### Telebista 
## Kanpo estekak 
*  Michael Madsenen webgunea
*  Michael Madsen (IMDb)
Hnuy illa nyha majah yahoo (poemak 1985-1995)

***Hnuy illa nyha majah yahoo (poemak 1985-1995)*** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako poesia liburua da, 1995ean Elkarrek argitaratua. Izenburua J. Swiften *Gulliverren bidaiak* liburuko pasarte batetik hartua da.

## Izena 
Liburuaren izena *Gulliverren bidaiak* lanaren azken liburutik dator, Gulliverrek Houyhnhnmak ezagutzen dituenean. "Zaindu zure burua, yahoo maitagarria" esan nahi du.

## Antzerkirako bertsioa 
2008an Kukai dantza taldeak eta Tanttaka Teatroak *Hnuy Illa* izeneko antzezlan musikatua egin zuten, Sarrionandiaren liburuaz oinarriturik, Mireia Gabilondoren zuzendaritzapean, Jon Mayaren koreografiarekin eta Iñaki Salvadoren musikarekin.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
* Jose Luis Otamendiren kritika. *Argia*, 1996.
* Xabier Aldairen kritika. *Euskaldunon Egunkaria*, 1996.
* *Hnuy Illa* ikuskizunaren fitxa
Gartzelako poemak

***Gartzelako poemak*** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako poesia liburua da, 1992an Susak argitaratua.

Liburua 70 poema baino gehiagok ostazen dute, 1980tik 1985era izkiriatuak. Hauen ondoren, "Post Scriptum" izeneko atalean beste 8 olerki agertzen dira, kartzelatik ihes egin ondoren egindakoak, tartean "Aspaldian utzitako zelda" izenburu esanguratsuduna.

Hitzaurrea Ruper Ordorika abeslaria eta Sarrionandiaren lagunak idatzi zuen, izan ere poetak egindako hainbat olerkik kantari oñatiarra inspiratu dute, besteak beste liburuan jasota dagoen "Gure begiek ez dute malko isuritzeko gogorik" izenburukoak.

Hitzatzea, azkenik beste lagun batek idatzi zion, Joxe Mari Iturraldek alegia.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
* "Gartzelako poemak" on-line.
* Felipe Juaristiren kritika. El Diario Vasco, 1992.
* Edorta Jimenez. Euskaldunon Egunkaria, 1992.
Fredi Paia

**Fredi Paia Ruiz** (Algorta, Bizkaia, 1981) bertsolaria, Kultur Ekosistemen diseinu-sorkuntza ekonomian Nazioarteko Cum Laude Doktorea, etnografoa eta musikaria da.

Enpresen Zuzendaritza eta Administrazioan lizentziaduna, diziplina berean masterduna (espedienterik onenaren saria eta ohorezko matrikula kalifikazioa) eta Nazioarteko Cum Laude Doktorea Enpresen Zuzendaritza, Berrikuntza  eta Jakintzan (EHU; 2023). Doktore tesia: *Uztartze merkatuak kultur eta sormen ondasun eta zerbitzuentzat*. Irakasle ibili da EHUn.

Gurasoek euskara jakin ez arren, euskaraz ikasi zuen eta Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren finalera heldu den lehen euskaldun berria izan da. 2014ko Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren irabazlea ere izan da. Bost liburu eta lau dokumental argitaratu ditu Eskal Herriko kulturari buruz: *Aupa Maurizia, Maruri-Jatabe bizimodua eta ohiturak, Busturia bizimodua eta ohiturak, Uribe Kostako Bertsolaritza 1900-1980, Zitze Isukitze Hauspogoran, Getxo Akodaten Naz (I eta II), Akabuko Martxea eta Dominica*. 

*Berria*, *Euskaldunon Egunkaria* egunkarietan iritzigile izan izan da (2000-2011)eta *Gara* egunkarian euskarazko iritzigilea izana (2011-2019). 20 urtez iritzigile politiko eta kultural moduan jardun ondoren foku publikotik erretiratzea erabaki zuen 2020ko maiatzaren 3an sare sozial digitaletatik irtenda amaitu zuen 5 urteko plangintza baten bidez. Gibelurdinek musika taldeko biolin jole eta txirularia da.

## Bertsolari txapelketak 
### Bertsolari Txapelketa Nagusia 
* 2013: final-aurreak
* 2001: final-aurreak
### Bizkaiko txapelketa 
* 2014: txapelduna
* 2012: hirugarrena
* 2008: finalista
* 2006: finalista
* 2004: hirugarrena
* 2002: hirugarrena
* 2000: finalista
### Besterik 
* Ipar-Uribeko bertsolari txapelketa 2000: txapeldun
* Berritxu saria (1): 1999

### Eskolartekoak 
* Euskal Herriko Eskolarteko Txapelketa
** handitan:
*** txapeldun (1): 1999
*** finalista 1997an
** txikitan:
*** txapeldun (1): 1994
*** txapeldun orde (1): 1995
* Bizkaiko Eskolarteko Txapelketa:
** 1999: txapeldun (17-18 urte artekoen mailan)
** 1998: finalista (handitan)
** 1997: txapeldun orde (handitan)
** 1995: txapeldun orde (14 urte artekoen mailan)
** 1994: txapeldun (txikitan)
** 1993: txapeldun orde (txikitan)

## Erreferentziak 
## Kanpo loturak 
*  Bertsozale.com: Fredi Paia
Rekopolis

**Rekopolis** (latinez *Reccopolis*) bisigodoen garaiko aztarnategia da (578-711). Leovigildo erregeak 578. urtean eraikiarazi zuen. Guadalajarako probintzian (Zoritan), dago kokaturik Tajo ibaiaren alboan. Lauro Olmo arkeologoak aztarnategian ikerketak egin ditu.

Rekopolisen akueduktu bat, beira-lantegiak, urre-lantegiak eta jauregia daude.

## Ikus gainera 
* Victoriacum

## Bibliografia 
* Lauro Olmo Enciso. 2008. *Recópolis y las ciudades en época visigoda.* Madril: Zona arqueológica.
* Edward Arthur Thompson. 1969. *The Goths in Spain.* Oxford: Oxford University Press. . .
* Martínez Jiménez, J. 2015. A preliminary study of the aqueduct of Reccopolis. *Oxford Journal of Archaeology* 343(3), pp. 301-20.

## Kanpo estekak 
*  Webgune ofiziala
*  Recópolis, Ciudad Visigoda
*  YouTube-n bideoa
*  YouTube-n bideoa
Bo Diddley

**Ellas Otha Bates** (McComb, Mississippi, Ameriketako Estatu Batuak, 1928ko abenduaren 30a - Archer, Florida, Ameriketako Estatu Batuak, 2008ko ekainaren 2a), **Bo Diddley** izen artistikoz ezaguna, musikari, abeslari eta gitarrista estatubatuarra. Rock and Rollaren sortzaileetako bat izan zen, horregatik bere "The Originator" ('Egilea').

## Diskografia 
* *Bo Diddley (1958)
* *Go Bo Diddley* (1959)
* *Have Guitar-Will Travel* (1960)
* *Bo Diddley In The Spotlight* (1960)
* *Bo Diddley Is A Gunslinger* (1960)
* *Bo Diddley Is A Lover* (1961)
* *Bo Diddley's A Twister* (1962)
* *Bo Diddley* (1962)
* *Bo Diddley & Company* (1962)
* *Surfin' with Bo Diddley* (1963)
* *Bo Diddley's Beach Party* (1963)
* *Bo Diddley's 16 All-Time Greatest Hits* (1964)
* *Two Great Guitars* (Chuck Berryrekin) (1964)
* *Hey Good Lookin'* (1965)
* *500% More Man* (1965)
* *The Originator* (1966)
* *Super Blues* (Muddy Waters eta Little Walterrekin) (1967)
* *Super Super Blues Band'' (Muddy Waters eta Howlin' Wolfekin) (1967)
* *The Black Gladiator* (1970)
* *Another Dimension* (1971)
* *Where It All Began* (1972)
* *Got My Own Bag of Tricks* (1972)
* *The London Bo Diddley Sessions* (1973)
* *Big Bad Bo* (1974)
* *20th Anniversary of Rock & Roll* (1976)
* ''I'm A Man* (1977)
* *Ain't It Good To Be Free* (1983)
* *Bo Diddley & Co - Live* (1985)
* *Hey... Bo Diddley in Concert* (1986)
* *Breakin' Through The BS* (1989)
* *Living Legend* (1989)
* *Rare & Well Done* (1991)
* *Live At The Ritz* (Ronnie Woodekin) (1992)
* *This Should Not Be* (1993)
* *Promises* (1994)
* *A Man Amongst Men* (1996)
* *Moochas Gracias'' (Anna Moorekin) (2002)
Mick Jagger

**Mick Jagger** (1943ko uztailaren 26, Dartford, Kent, Ingalaterra - ) The Rolling Stones musika talde famatuko abeslari eta kantagilea da, taldearen sortzaileetako bat izateaz gain. Musika eta film produktore, aktore eta enpresari bezala ere lan egin du. Taldearekin batera bi Grammy sari eta bakarlari moduan urrezko globo bat irabaziak ditu.

## Diskografia bakarlari moduan 
* She's The Boss (1985)
* Primitive Cool (1987)
* Wandering Spirit (1993)
* Goddess In The Doorway (2001)
* Alfie (film baten musika banda) (2004)
* The Very Best of Mick Jagger (2007)

## Filmografia 
* Sympathy for the Devil (1968)
* Performance (1968)
* Invocation of My Demon Brother (1969)
* Gimme Shelter (1970)
* Ned Kelly (1970)
* Umano non umano (1972)
* Wings of Ash (1978)
* Fitzcarraldo (1981)
* Running Out of Luck (1987)
* Freejack (1992)
* Bent (1997)
* Mein liebster Feind (aka My Best Fiend) (1999)
* Enigma (cameo only, plus co-producer) (2001)
* The Man from Elysian Fields (2001)
* Being Mick (2001)
* Mayor of the Sunset Strip (2003)
* Shine a Light (2008)
Hungariaren banaketa administratiboa

**Hungariaren banaketa administratiboa** 19 konderrietan egiten da. Gainera Budapest *főváros* (hiriburua) izeneko unitate administratibo berezi batean dago. NUTSeko 3. mailako unitate administratiboak dira.

Konderri hauek 173 azpieskualdetan banatzen dira, (*kistérségek*) eta Budapest ere azpieskualde bat da. 1996tik konderri eta hiriburua 7 eskualdetan banatu dituzte arrazoi estatistikoak direla eta. Hauek Hungariako 2. mailako NUTSak dira.

Gainera 23 hirik konderri eskumenak dituzte (*megyei jogú város*). Hiri hauetako alkateek botere bereziak dituzte baina euren konderriaren barnekoak dira (ez dira independenteak)

## Ikus, gainera 
* Hungaria
* Hungariako azpieskualdeak

## Kanpo estekak
Marinel zaharrak

**"Marinel zaharrak"** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako olerkigintza liburua da, 1987an Elkarrek argitaratua.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
* Jon Kortazarren kritika. Eguna, 1988.
* Xabier Mendiguren. Argia, 1988.
* Edorta Jimenez. Susa, 1989.
Atabala eta euria

**"Atabala eta euria"** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako ipuin liburua da, 1986an Elkarrek argitaratua.

Hamar narrazio motzek osatzen dute liburua.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
* Iñaki Caminoren kritika. Argia, 1986.
* Jon Kortazar. Eguna, 1986.
Izuen gordelekuetan barrena

**"Izuen gordelekuetan barrena"** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako poesia liburua da, 1981ean BAKek argitaratua.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
*  Jon Kortazarren kritika. Idatz & Mintz, 1981.
*  Jon Kortazar. Jakin, 1982.
*  Jose Ramon Madariaga. Hegats, 1995.
Miopeak, bizikletak eta beste langabetu batzuk

**"Miopeak, bizikletak eta beste langabetu batzuk"** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako ipuin liburua da, 1995ean Ereinek argitaratua.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
*  Liburuari buruzko informazioa eta kritika Susa argitaletxearen webgunean.
Izeba Mariasunen ipuinak

**Izeba Mariasunen ipuinak** Joseba Sarrionandiak haur eta gazteentzat euskaraz idatzitako liburua da, 1989an Elkarrek argitaratua.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
*  Izeba Mariasunen ipuinak Bihotz Bakartien Klubaren webgunean.
Klitia

**Klitia**, greziar mitologiaren arabera, Heliosez maitemindutako lamia bat zen, hau egunero espiatzen zuelarik, goizean bere jauregitik irtetzen zenetik, arratsaldean mendebaldera iristen zen arte. Heliosek Leukotoerekin izan zituen harremanak, eta, Klitiak, jeloskor, bere aita Orkamori kontatu zion afera. Orduan, Orkamok Leukotoe leizezulo batean giltzaperatu zuen, hil arte. Heliosek, hori jakin zuenean, Klitiari muzin egin zion, eta Klitiak, etsituta, Helios pasatzen ikusten iragaten zuen denbora, jainkoek ekilore bihurtu zuten arte.

## Kanpo estekak
Daktilo (metrika)

Grekolatindar metrikan, **daktiloa** (latinezko *dactylus*etik eta hau grezierazko δάκτυλο, *dáktylos*etik, "hatza"), jarraian, bi silaba labur dituen silaba luze batetaz osatutako oin bat da.

Izena, hatzeko hiru falangeak eta oineko hiru silaben arteko parekotasunagatik datorkio. Beharbada, bere jatorria, aurrehelenikoa da. Daktiloa, epopeia eta olerkaritza erlijiosoan erabili zen, orakuluak kasu.

Espainiako literaturan, *daktilo*, oin erritmiko azentualari deritzo, jatorrizko klasikoa ez bezala, ez dena kopuruan oinarritzen, baizik eta intentsitatean: silaba indartsu bat eta bi ahul elkartuz eratzen da. Espainia eta Hispanoamerikako olerkaritzan erabili izan da hitz neurtu forma ezberdinetan, hamar silabakoak, hamasei silabakoak, hamazazpi silabakoak, et hogei silabakoetan.

## Kanpo estekak
Mozilla Europe

Mozilla produktuak Europan zabaldu eta hedatzen laguntzeko irabazi asmorik gabeko erakundea da **Mozilla Europe**.

Mozilla Europe 2004ko otsailaren 17an sortu zen eta egoitza nagusia Parisen dauka. Tristan Nitot (presidentea), Jean-Christophe Lapprand, Pascal Chevrel, Peter Van der Beken, Axel Hecht eta Zbigniew Braniecki-k osatzen dute zuzendaritza batzordea.

## Hizkuntzak 
Mozilla Europek komunitate lokalekin lan egiten duenez, bere webgunea Europa osoko 23 hizkuntzatan aurki daiteke: albaniera, euskara, katalana,
txekiera, daniera, nederlandera, ingelesa, finera, frantsesa, alemana,
grekera, hungariera, italiera, lituaniera, norvegiera, poloniera, portugesa, errumaniera, errusiera,
eslovakiera, espainiera, turkiera eta ukraineran.

## Kanpo estekak 
*  Mozilla Europe
Firefox for Android

**Firefox for Android** telefono mugikor eta bestelako gailu txikiagoetarako Mozilla Firefox web nabigatzailearen bertsio berezia da.

Nabigatzailearen izena hasierako izena- **Fennec**- fenekotik zetorkion, desertuan bizi den azeri txiki batetik, alegia. 2020an, Firefox for Androiden bertsio birdiseinatu bat argitaratu zen Androiderako (**Fenix** kodeduna, eta **Firefox Daylight** bezala ere ezagutzen dena), Firefox Focusen inspiratutako barne-arkitektura eta erabiltzaile-interfaze berri bat, pribatutasun-funtzio berriak eta gehigarrietarako WebExtensionetara aldatu zutena.

## Antzeko proiektuak 
* Mozilla Firefox
* Mozilla Thunderbird
* Mozilla Sunbird
* Nvu

## Kanpo estekak 
 Webgune ofiziala
Intxaur azal baten barruan. Eguberri amarauna

**"Intxaur azal baten barruan. Eguberri amarauna"** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako liburua da, 1983an Amnistiaren Aldeko Batzordeak erakundeak argitaratua.

Kartzelan idatzitako lan honek bi atal ditu: Alde batetik "Intxaur azal baten barruan" narrazioa, eta bestetik "Eguberri amarauna" olerkia.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
*  Edorta Jimenezen kritika. Susa, 1989.
Melibea

Greziar mitologian, **Melibea** () izena duten bi pertsonaia daude:

# Anfion eta Nioberen alaba bat. Bere amak, Letori, honek bi seme-alaba baino ez zituelako eta hark hamalau iseka egin zionean, Letoren seme-alabek (Apolo eta Artemisak, geziekin hil zituzten Nioberen seme-alaba guztiak, **Melibea** izan ezik, bere neba-ahizpen heriotza ikustean sekula galduko ez zuen berebiziko zurbiltasuna hartu zuena, eta, ordutik aurrera, Kloris bezala deitua izango zena.
# Ozeanide bat, Ozeano eta Tetisen alaba, Pelasgorekin ezkondu eta Likaonen ama izan zena.

## Kanpo estekak
Hispanoamerika

450px|eskuinera|thumb|200px|Hispanoamerikar herrialdeak

**Hispanoamerika** hizkuntza ofizial nagusitzat gaztelania duten Amerikako herrialdeek osatutako lurralde kulturala da. Lurralde horren jentilizioa *hispanoamerikar* da.

Orotara, 365 milioi biztanle biltzen dituzten 19 herrialdeko lurralde bata. Guztietan, gaztelania da hizkuntza ofizial edo ko-ofiziala, euren hizkuntza tradizionalak hitz egiten duten elkarteekiko kalterik gabe, nagusiki indigenak direnak, batzuetan, hizkuntza hori besterik ez dakitelarik. Hispanoamerikan hitz egiten diren beste hizkuntza batzuk guaraniera, aimara, ketxua, maia, etab... dira.

Hitz hau, Latinoamerika edo Amerika Latindarretik bereizi behar da, azken hitz honek, bere barnean hartzen baititu, baita ere, hauek ere latinetik datozen hizkuntzak diren frantsesa eta portugesa hizkuntza ofizial bezala dituzten Amerikako herrialdeak, Brasil eta Haiti kasu. Baita Iberoamerikatik ere, non, kasu honetan, Iberiar Penintsulako herrialdeak eta Espainia eta Portugalengandik independizatu ziren herrialdeak sartzen diren.

RAEaren arabera, espainiarrak hispanoamerikarrak dira, hau, "Espainia gehi Gaztelaniazko hizkerako Amerika" izango bailitzateke. Adibide bezala, Commonwealtha jar daiteke, bere barnean, Erresuma Batua ere hartzen duena, antzinako metropolia. Hau, nazio guztien artean, Espainia bera barne, dagoen lotura kulturalengatik da, hizkuntzan, tradizioan, erlijioan, folklorean, etab... oinarritua.

## Gaztelania hizkuntza ofizial bezala duten Amerikako herrialdeak 
thumb|300px|



Gaztelania hitz egiten duen biztanleria handia duten beste herrialde batzuk, Belize, AEBak eta Antilla batzuk, ez dira Hispanoamerikaren zatitzat hartzen.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Latinoamerika

## Kanpo estekak
Ifar aldeko orduak

**"Ifar aldeko orduak"** Joseba Sarrionandiak euskaraz idatzitako ipuin liburua da, 1990ean Elkarrek argitaratua.

“Aio aioma”, “Disiecti membra poetae”, “Haurrak pindaturiko paisaia”, “Ukabilka”, “Oroitzera eseri”, “Ifar aldeko nasa”, “Gerla historia”, “Amorante ausarta”, “Liburuetako mundu horietara herbestera zaitezkeela”, “Hamar liburuak” eta “Oroimena eta desira” narrazio motzek osatzen dute liburua.

## Ikus, gainera 
* Joseba Sarrionandia

## Kanpo estekak 
*  Josu Landaren kritika. Argia, 1990.
Hermopolis Parva

**Hermopolis Parva**, Behe Egiptoko XV. nomoaren hiriburua izan zen. Tell el-Naqusetik gertu dagoen hiria.

* Izen egiptoarra: **Bah**. Izen greziarra: **Hermopolis Parva**. Izen arabiarra: *El-Baqliya*

## Hondar arkeologiko nagusiak 
* Dyehuty edo Thot jainkoaren omenezko tenplua
* Ibisen hilerria

**Hermopolis** "Hermesen hiria", Antzinako Egiptoko bi hiriren izen greziarra da, non Dyehuty jainkoa (greziar mitologiako Hermesen baliokidea dena) gurtzen zena. **Hermopolis Parva** eta Hermopolis Magna

## Kanpo estekak
Luzio Julio Zesar IV.a

**Luzio Julio Zesar IV.a** (izen horretako laugarrena; ) *gens Julia*ko noble erromatar bat izan zen, Luzio Julio Zesar III.aren semea (izen horretako hirugarrena). K.a. 64an, Gaio Martzio Figulorekin, kontsul aukeratua izan zen. Senatuan, Katilinaren konspirazioari ze zigor eman behar zitzaion eztabaidatzen ari zenean, heriotza zigorragatik bozkatu zuen, bere koinatua zen Publio Kornelio Lentulo Sura euren artean zegoen arren. Galian legatua izan zen K.a. 52an, eta apaiz kargu bat izan zuen. Galia konkistatu ondoren, Ponpeioren aurka borrokatu zuen, Julio Zesarri lagunduz, Gerra Zibilean. Zesar hil ondoren, honen iloba Marko Antonioren alde jarri zen. K.a. 43an banandu ziren, eta Marko Antoniok proskribatua izan zen, baina bere arrebaren erreguek, azkenik, heriotz zigorretik salbatzea lortu zuten.

## Erreferentziak 
* L. julius L. f. L. n. caesar entry in Smith's *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology* (Nr. 11 in v. 1, page 538) at "The Ancient Library" website
Shuttarna III.a

**Shuttarna III.a** Mitanniko errege bat izan zen, denbora laburrez K.a. 1350ean errege izan zena.

Artatama II.a usurpatzailearen semea, Hurriko tronuan honen ondorengo izan zen, baita Mitannikoan ere, non, Asiriaren laguntzarekin mantentzen saiatu zen, Asiria, aldi berean, tokiko indar bezala berpizten saiatzen ari zelarik, baina hititek garaitu zuten, hauek, tronuan, Shattiwaza jarri zutelarik.
Izagre

**Izagre** Leongo Herriko udalerri bat da, Leongo probintzian kokatuta.  eskualdean dago, itsas mailatik  metrora, eta {{#if:{}|{{formatnum:{}}} km²|{{#if:|{{convert/variable|{{formatnum:{{#invoke:Wikidata | claim | property=P2046 |list=false| item={} |formatting=unitcode | value= }}|R}}|km²|disp=number | abbr=on}} km²}}}}-ko azalera hartzen du.

2007ko azken erroldaren arabera eta bere dentsitatea, kilometro karratuko 4,54 biztanlekoa zen. 

{{#invoke:Wikidata|claim|item={}|property=P1082|qualifier=P585|formatting=table|rowformat=$1 urteko erroldaren arabera $0 |  list=firstrank}} biztanle zituen.

## Demografia 
## Kanpo estekak
Elordia

**Elordia** Nafarroako mendi bat da, Andiako mendilerroan dagoena eta 1.235 metroko garaiera duena. Trekua izeneko lepotik gertu dago. Lepo honek, Alto de las Bordas Viejas menditik banatzen du, eta, gainera, bere beste izena ere ematen dio, **Trekua** alegia. Trekua izena, trikuharritik datorkio, halako monumentu bat baitago tokian bertan, lepoan alegia.

## Abiapuntuak 
Goñitik, San Migelen ermitara daroan bidea hartzen da. Toki honetan, bidea utzi eta oso argi ez dagoen bidezidor bat hartzen da, pagaditik igarotzen den bidezidorra. Bidezidor hau, gaur egungo hilarri baten ondotik igaro eta, basoa zeharkatu ondoren, Goñiko Gainak izeneko gain garbietan amaitzen da, Trekua lepotik ez oso urruti. Bertarantz abiatu behar da, eta, ondoren, mendebalderantz biratu, gertu dagoen tontor belartsura zuzentzeko.

## Kanpo estekak