Ormaiztegi

**Ormaiztegi** Gipuzkoa hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdekoa. 6,77 km2 ditu, eta  biztanle zituen . urtean. Tomas Zumalakarregi jeneral karlistaren jaioterria delako eta autobusak egiten dituen Irizar enpresaren egoitza bertan dagoelako da ezaguna, batez ere. Ormaiztegiko monumenturik ospetsuena Ormaiztegiko bidezubia da; Madril-Hendaia burdinbidearen zati bat da.

## Geografia 
### Udalerri mugakideak 
Herri hauek ditu mugakide: iparraldean, Ezkio-Itsaso; ekialdean, Beasain; hegoaldean, Mutiloa eta Idiazabal; eta mendebaldean, Gabiria.

## Historia 
1384. urtean, gaizkile eta lapurrei aurre egitearren Segurako herriarekin bat egin zuenean, auzo bat besterik ez zen Ormaiztegi. 1615 arte iraun zuen bi herriguneen arteko batasunak; urte horretan jaso zuen hiri-gutuna Filipe III.a Espainiako erregearen eskutik. 1617. urtean Astigarreta, Gudugarreta, Zerain eta Mutiloako herriguneekin bat egin zuen, San Esteban herri-elkartea osatzeko eta bosten artean Gipuzkoako Batzar Nagusietara prokuradore bat bidaltzeko. Zegamako herri-elkarte bihurtu zen 1637. urtean, Zegamako herriak aurrekoekin bat egin zuenean. 1863. urtean, Norteko burdinbidea heldu zen herrira, eta ospe handiko Ormaiztegiko burdinazko zubia eraiki zen.

## Ekonomia 
Industria (metalurgia, makineria, industria kimikoa, eraikuntza) da ekonomia jarduera nagusia.

Irizar kooperatibak Ormaiztegin dauka egoitza nagusia.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %0,3. Bigarren sektorea BEGaren %88,6. Hirugarren sektorea %10,3. Eraikuntza %0,8.

## Demografia 
Herriak 2019an zituen 1.295 biztanleetatik %21,93k 65 urte edo gehiago zituen, eta atzerrian jaiotakoak %9,73 ziren. Rosa Mari Urkia (EH Bildu) izendatu zuten alkate, Orbelen aldeko botoekin.

### 2015eko udal hauteskundeak 
2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 452 boto. EH Bilduk 244 boto. PSE-EEk 10 boto.

### 2019ko udal hauteskundeak 
2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 421 boto. EH Bilduk 258 boto. Elkarrekin Podemosek 20 boto. PSE-EEk 8 boto.

### Alkateak 
Hauek izan dira Ormaiztegiko azken alkateak:

a Alkateak dimisioa aurkeztu zuen.

## Azpiegiturak 
### Garraioa 
* Ormaiztegiko geltokia

### Kultura 
* Liburutegia

### Kirola 
* Zubipe kiroldegia
* Urbeltz pilotalekua eta saskibaloi kantxa

### Hezkuntza 
* San Andres Herri Eskola
* Haur-eskola
* Gaztelekua

## Euskara 
[thumb|Ormaiztegiko Kontxa Intxaustiren testigantza, eskolan ikasitakoaren eta irakaskuntza metodoen ingurukoa.[Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.]]
Ormaiztegiko euskara: 286 m luze eta 35 m garai da. Madril eta Irun lotzen dituen trenbidearen zatia zen. Lavaley frantziar ingeniariak egin zuen 1863an. Espainiako Gerra Zibilean kaltetu ondoren, 1940an berritu zuten. 1996an utzi zioten erabiltzeari.
* Zumalakarregi Museoa. Iriarte Erdikoa etxean dago.
* San Andres parrokia eliza: XVI. mendekoa da, eta atari eta bataio-harri erromanikoak ditu.
* Eskola Zaharra
* Udaletxea (XIX. mendea)
* Berroeta baserria (XVI. mendea)
* Arandi Zahar baserria (XVI. mendea)

## Ormaiztegiar ospetsuak 
[thumb|[Tomas Zumalakarregi jenerala da ormaiztegiar ospetsuena.]]
* Migel Antonio Zumalakarregi (1773-1846) politikari liberala. 
* Tomas Zumalakarregi (1788-1835), jeneral karlista.
* Serapio Muxika (1854-1941), historialari eta artxibozaina.
* Gregorio Muxika (1882-1931), euskal idazlea eta euskaltzalea.
* Jose Muxika Muxika (1894-1981), politikaria.
* Maria Angeles Esnaola Bidaurreta (1924-2017), maistra.
* Miguel Irizar (1934-2018), elizgizon pasiotarra, Callaoko apezpikua.
* Mari Karmen Garmendia (1947-), irakasle eta politikaria.
* Arantza Mancisidor (1948-), soprano liriko-dramatikoa.
* Jesus Mari Mendizabal "Bizargorri" (1949-), idazlea.
* Elixabete Garmendia (1953-), euskarazko kazetaria.
* Mikel Irizar (1954-), euskalgintzako eragilea.
* Iñaki Maiora (1954-), txirrindulari ohia.
* Jose Ramon Lasa (1959-), mendigoizalea.
* Jose Ramon Elortza (1963-), bertsolaria.
* Jose Ramon Izagirre (1965-), txirrindulari ohia.
* Gorka Izagirre (1987-), txirrindulari profesionala.
* Ion Izagirre (1989-), txirrindulari profesionala.

## Argazki galeria 

Fitxategi:Ormaiztegi 08.JPG|Zumalakarregi Museoa eta San Andres parrokia eliza.
Fitxategi:Ormaiztegi 01.JPG|Herriaren ikuspegi bat
Fitxategi:Ormaiztegi - Busto de Tomás de Zumalakarregi.JPG|Zumalakarregiren bustoa
Fitxategi:Vista general de la localidad de Ormaiztegi (2 de 3) - Fondo Marín-Kutxa Fototeka.jpg|1940ko argazkia

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Ormaiztegiko udalaren webgunea
* Ormaiztegiko Zumalakarregi Museoa
* Industria paisaia webgunea
* Ormaiztegiko albisteak Goierriko Hitzan