Gizarte egitura

**Gizarte egitura** soziologian zein gizarte teorian erabili ohi den terminoa da, ondorengoei erreferentzia egiteko erabiltzen dena:
* euren artean harreman definitua duten entitate edo taldeak.
* gizarte bateko harreman eta jarrera erlatiboen eremuak.
* gizarte erakunde eta arauek osatutako gizarte sistema, zeinetan gizarte aktoreek jardun behar duten.

Era berean, uste da gizartea egiturari lotutako talde edo rol-multzoetan biltzen dela, funtzio, esanahi edo helburu desberdinekin. Gizarte-egituraren adibideak: familia, erlijioa, zuzenbidea, ekonomia eta klasea. "Gizarte sistemarekin" kontrastea egiten du, izan ere, azken honek egitura horiek txertatzen diren egitura nagusiarekin lotzen da. Hala, gizarte egiturek eragin nabarmena dute gizarte sistema zabalagoetan, hala nola sistema ekonomikoetan, sistema juridikoetan, sistema politikoetan, kultura-sistemetan eta abarretan. Esan daiteke, halaber, gizarte egitura gizarte bat ezartzen den esparrua dela. Gizarteko erakundeen arteko harremanetarako arauak eta ereduak zehazten ditu.

1920ko hamarkadatik aurrera, termino hori gizarte-zientzietan erabili izan da, batez ere, beste aldagai soziologiko batzuekiko eta literatura akademikorako azpiosagai gisa, estrukturalismoaren eragin gero eta handiagoaren ondorioz. "Gizarte-estratifikazio" kontzeptuak, adibidez, gizarte egituraren ideia erabiltzen du azaltzeko gizarte gehienak maila desberdinetan banatuta daudela (maila desberdinetan), eta gizarte sistemaren azpiko egiturek bideratzen dituztela (partzialki bada ere). Erakundeen azterketa modernoan ere garrantzitsua da, erakunde baten egiturak haren malgutasuna, aldatzeko gaitasuna eta abar zehaztu baititzake. Alde horretatik, egitura gai garrantzitsua da kudeaketarako ere.

## Historia 
[alt=Pyramide à renverser|thumb|432x432px|***Pyramide à renverser*** (*Irauli beharreko piramidea*)- Kartelak klase-gizartea irudikatzen duen gizarte estratifikazioa piramidea erakusten du. Gainaldean [Leopoldo II.a Belgikakoa|Leopoldo II.a Belgikako erregea dago.]]
### Hastapenak 
Gizarte egituren azterketa goiztiarrak informazio asko eman du erakundeen, kulturaren, gizarte-elkarreraginaren eta historiaren inguruan.

Ustez, Alexis de Tocqueville izan zen lehena "gizarte egitura" terminoa erabiltzen. Ondoren, Karl Marx, Herbert Spencer, Ferdinand Tönnies, Émile Durkheim eta Max Weber soziologiaren egitura kontzeptuak garatzen lagundu zuten. Azken horrek, adibidez, gizarte modernoaren erakundeak ikertu eta aztertu zituen: merkatua, burokrazia (enpresa pribatua eta administrazio publikoa) eta politika (esaterako, demokrazia).

Gizarte egituraren lehen azalpen osatuenetako bat Karl Marxek eman zuen, zeinak bizitza politikoa, kulturala eta erlijiosoa ekoizpen-moduarekin (azpiko egitura ekonomikoa) lotu baitzituen. Marxek argudiatu zuen oinarri ekonomikoak funtsean baldintzatzen zuela gizarte baten kultura- eta politika-superegitura. Ondorengo kontakizun marxistek, hala nola Louis Althusserrek egindakoak, harreman konplexuagoa proposatu zuten, erakunde kultural eta politikoen autonomia erlatiboa aitortzen zuena, eta faktore ekonomikoen araberako determinazio orokorra, azken buruan soilik gertatzen zela onesten zuena.

1905ean, Ferdinand Tönnies soziologo alemanak *Gizarte Egituraren Egungo Arazoak* ikerketa argitaratu zuen, eta bertan argudiatzen du *batasun* batean jendetza bat eratzeak baino ez duela sortzen "gizarte egitura"; bere ikuspegia gizarte-borondatearen kontzeptuan oinarrituta dago.

Émile Durkheimek, Herbert Spencerrek eta beste batzuek ezagututako sistema biologiko eta sozialen arteko analogietatik abiatuta, ideia hau garatu zuen: hainbat erakundek eta gizarte-praktikek gizartearen integrazio funtzionala bermatzen dute, eta hala, zati desberdinak osotasun bateratu eta autoerreproduktibo batean integratzen dituzte. Testuinguru horretan, Durkheimek bi egitura-harreman mota bereizi zituen: elkartasun mekanikoa eta elkartasun organikoa. Lehenak antzeko atalak kultura partekatu baten bidez lotzen dituzten egiturak deskribatzen ditu; bigarrenak, berriz, gizarte-trukearen eta interdependentzia materialaren bidez lotutako zati bereiziak deskribatzen ditu.

### Ondorengo garapenak 
Gizarte egituraren nozioa zabal garatu zen XX. mendean, batez ere ikuspegi estrukturalistatik, eta horren baitan, Claude Lévi-Straussen eginez. Nozioaren zabaltze horretan kokatzen dira ere ikuspegi feministak, marxistak, funtzionalistak (adibidez, Talcott Parsons eta jarraitzaileek garatutakoak), eta beste ikuspegi analitiko batzuk. Marxen jarraitzaileek beste dimentsioak azaltzen dituzten gizartearen oinarrizko dimentsioak identifikatzen saiatzen dira, horien artea produkzio ekonomikoa edo botere politikoa nabarmenduz. Beste batzuk, Lévi-Straussen jarraitzaileek, kultura-egituretan ordena logikoaren bilatzen dute. Beste batzuek, batez ere Peter Blauk, Simmeli jarraitzen diote eta saiatzen dira zenbakizko harreman ereduetan oinarritutako gizarte egituraren teoria formal bat eratzen, eta hala, taldearen tamainak taldeen arteko harremanak nola moldatzen dituen aztertzen dute., Tom R. Burnsek eta Helenak Flamek (sistemaren dinamikaren teoria eta gizarte-arauen sistemaren teoria) eta Immanuel Wallersteinek (mundu-sistemen teoria) berriki egindako beste lan batek,  soziologia estrukturalerako soziologia klasikoaren hainbat garapen eta aplikazio eskaintzen ditu.

## Definizioak eta kontzeptuak 
Lehen esan bezala, gizarte egitura honela sailkatu da:

* erakunde edo talde jakin batzuen arteko harremana;
* gizarte-sistema batean parte hartzen dutenek gainerakoekin dituzten portaera iraunkorrak; eta
* sistema sozialean aktoreen ekintzak egituratzen dituzten arau instituzionalizatuak edo marko kognitiboak.

### Instituzionala versus Erlazionala 
Lopezek eta Scottek (2000) bi egitura-mota bereizten dituzte: Alde horretatik, boterea gorde nahi duten eliteen sortu dezakete edo sistema ekonomikoek ere,lehia edo lankidetza azpimarratzen duten sistemen bitartez.

Etnografiak gizarte egitura ulertzen lagundu du, Mendebaldeko hierarkia eta botere ekonomikoko jardunbideetatik bereizten diren tokiko praktika eta ohiturak erakutsi baititu.

Gizarte egituraren bilakaeraren kontakizunik osoena egitura eta agentzia kontakizunek emango dute agian. Kontakizun horien bidez, gizarte egituraren eta giza agentziaren kobilakaeraren azterketa sofistikatua egin daiteke. Azterketa horretan, autonomia-maila duten sozializatutako eragileek gizarte-sistemetan jarduten dute, eta, sistema horietan, batetik, erakundeen egitura eta itxaropenak daude, baina, bestetik, erakunde-egitura horrek eragina edo eraldaketa izan dezake. Sozializazio-agenteei dagokienez, gizabanakoek eragin txikia dute gizarte egituretan, aldiz, gizabanakoek eragin handiagoa jasotzen dute egituren aldetik. Sozializazio-agente horien adibide batzuk lantokia, familia, erlijioa eta eskola dira. Sozializazio-agente horiek indibidualismoan duten eragina aldatu egiten da batetik bestera; hala ere, guztiek zeregin handia dute beren autoidentitatearen garapenean.

### Lotutako kontzeptuak 
* Agentzia (soziologia)
* Azpiegitura eta gainegitura
* Egitura sozial kognitiboak
* Gatazken teoria
* Prestakuntzaren testuingurua
* Azterketa morfologikoa
* Araua (soziologia)
* Egitura politikoa
* Boterea (soziala eta politikoa)
* Sozializazioa
* Gizarte-eredua
* Gizarte-sarea
* Ordena soziala
* Gizarte-ugalketa
* Gizarte-espazioa
* Sistema sozioteknikoen teoria
* Egiturazko funtzionalismoa
* Egiturazko indarkeria
* Egitura eta agentzia
* Sistemen teoria
* Determinismo teknologikoa
* Egituraketaren teoria
* Balioak

### Kontzeptuari lotutako teorikoak
* Émile Durkheim
* Anthony Giddens
* Niklas Luhmann
* Karl Marx
* Robert K. Merton
* George Murdock
* Talcott Parsons
* Ferdinand Tönnies
* Eric Trist
* Max Weber

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak