open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anglo-normandiar uharteeko alemaniar okupazioa

eta *Todt erankudeak* Atlantikoko Harresiaren atal gisa Anglo-normandiar uharteetan eraikitako defentsa gotorlekuetako bat zen Moltke bateria.]]
**Anglo-normandiar uharteetako alemaniar okupazioa**, Bigarren Mundu Gerran zehar, 1940ko ekainaren 30a eta 1945eko maiatzaren 9a artean, Hirugarren Reichak Anglo-normandiar uharteak militarki okupatu zituen aldiari deritzaio. 

## Okupazio aldia 
Mantxako kanalan dauden eta Normandiako kostaldetik hurbil dauden Britainiar koroaren dependentziako Guerneseyko Bailiazgoa eta Jerseyko Bailiazgoa Alemania naziak Britainiar Inperiotik modu iraunkorrean okupatzea lortu zituen lurralde bakarrak dira, aurrez, Erresuma Batuko Gobernuak uharte horiek Britainia Handitik urruti zeudenez defenda ezintzat jo eta alemaniarrek okupatu zitzan erabaki baizuen, bertako biztanleei Erresuma Batura ebakuatzeko aukera emanaz. Uharteetako haurrak ebakuatuak izan ziren.

left|thumb|Alemaniar soldaduak Aglo-normandiar uharteetako botika aten parean martxa eginez, 1940-1945 artean.

Hasiera batez, alemaniar okupazio indarrek uharteetako biztanle ez juduekin jarrera moderatua izan zuten, aurreikusitako Erresuma Batuaren okupaziorako esperimentu gisa, bertako zenbait biztanleen kolaborazioa ere izan zuten, gehiengoa ordea alemaniarren aurka zegoen, nahiz eta haien jazarpenik ez jasateko aurre ez egin, erresistentzia pasiboa egitea hautatuz.

Halere, denbora igaro hala, egoera laztuz joan zen, eta alemaniarrak uharteetako biztanle ugari kontinentera deportatu eta asko kontzentrazio-esparruetan sartu zituzten. Garairik okerrena 1944-1945ko negua izan zen, jada Normandiako Lehorreratzea jazota, aliatuek Paris okupatu eta Alemaniara ahal bezain azkar erasotzeko helburua zutenez Anglo-normandiar uharteak alemaniarren esku jarraitzea erabaki eta uharteetako biztanleek nahiz bertan zeuden alemaniarrek isolamenduaren ondorioz gosetea jasan behar izan baizuten.

## Askapena 
thumb|right|250px|Anglo-normandiar uharteak.
Azkenean, Anglo-normandiar uharteak 1945eko maiatzaren 2an Sobietar Batasuna Berlin okupatu eta Alemania behin errendituta askarazi zituzten. Maiatzaren 8ko 10:00etan uharteetako alemaniar agintaritzak irrati transmisio baten bidez biztanleei gerra amaitu zeula informatu zien.

Maiatzaren 9an HMS Bulldog britainiar destruktorea Guernsey uharteko Saint Peter Port udalerriaren portura ailegatu zen eta bertan zeuden alemaniar indarrak ontzian bertan errenditu ziren. Handik gutxira britainiar indarrak St Peter Porten lehorreratu ziren.

Une berean Plymoutheko portutik itsasoratu zen HMS Beagle destruktoreak Jersey askatu zuen. Maiatzaren 10ean britainiarrak Sark uhartea askatu zuten, eta maiatzaren 16an Alderney uharteko alemaniar indarrak errenditu egin ziren. 1945eko abendutik aurrera Britainiar Handira ebakuatutako biztanleak uharteetara itzultzen hasi ziren, aurrez britainiar indarrek alemaniar indarrak uharteeak haiek jarritako minez garbitu eta lehergailuak desaktibatu arazi zituztelarik.

## Zinema 
* *The Guernsey Literary and Potato Peel Pie Society* (2018)

## Kanpo estekak
Pyrochroidae

**Pyrochroidae** kakalardoen taldeko familia bat da 150 espezie inguru dituena. Kolore gorriko kakalardoak izaten dira.

## Etimologia 
*Pyrochroa* izena grezierazko *piros* ("sua") eta *chroa* ("kolorea") hitzen elkarketatik dator. "Suaren koloreko kakalardoak" dira familia honetako aleak.

## Ezaugarri orokorrak 
Kakalardo txikiak izan ohi dira, 2-20 mm artekoak. Beldarrak 35 mm izatera iritsi daitezke. Hildako zuhaitzen enbor azaletan aurkitzen dira eta gehienek onddoak jaten dituzte. Talde handiegiak badira kanibalismoa ager daiteke.

Espezie askotako arrek orrazi itxurako antenak izaten dituzte.

## Generoak 
150 espezie inguru hartzen ditu. Garai bateko Pedilidae familiako kideak Pyrochroidae familian integratu ziren.
* *Agnathus* Germar, 1818
* *Anisotria* Young, 1984
* *Cononotus* Leconte, 1851
* *Dendroides* Latreille, 1810
* *Exocalopus* Broun, 1893
* *Frontodendroidopsis* Young, 2004
* *Hemidendroides* Ferrari, 1869
* *Lithomacratria* Wickham, 1914
* *Malagaethes* Pollock, 1995
* *Neopyrochroa* Blair, 1914
* *Palaeopyrochroa* Abdullah, 1965
* *Pedilus* Fischer von Waldheim, 1820
* *Pogonoceromorphus* Pic, 1921
* *Pseudodendroides* Blair, 1914
* *Pseudopyrochroa* Pic, 1906
* *Pyrochroa* Müller, 1764
* *Ranomafana* Pollock, 1995
* *Schizotus* Newman, 1838
* *Techmessodes* Broun, 1893
* *Tydessa* Peacock, 1982

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Carlota Rodríguez de Robles

**Carlota Rodríguez de Robles** (San Cebrián de Castro, Zamora, 1907-1990) espainiar irakasle eta zientzialaria izan zen, Kimikaren arloan aitzindaria.

## Ibilbidea 
Carlota Rodríguez de Robles Junquera Zamorako herri batean jaio zen, San Cebrián de Castron, eta Kimikako ikasketak egin zituen Madrilgo Unibertsitate Zentralean. Han, Sari Bereziarekin lizentziatu zen 1933an, eta doktoretza lortu zuen 1936an, *Estudio del Sistema IO3: H2O* tesiarekin. Lau artikulu zientifiko argitaratu zituen, Fisika eta Kimikako Institutu Nazionaleko Kimika-fisika sailean ikertzen ari zela.

Fisika eta Kimikako Institutu Nazionala garaiko zientzialari askok lan egin zuten sei ataletan banatuta zegoen, baina Enrique Moles Ormellak zuzendutako Kimika-Fisikako Atalak bildu zituen emakume gehien: Pura Barbero Rebolledo, Adela Barnés González, Asunción Fernández Fournier, María Aragón García Suelto, Amelia Garrido Mareca, María Luisa Garayzábal Medley, Carmen Herrero Ayllón, Narcisa Martín Retortillo, Carmen Pardo García-Tapia, Carlota Rodríguez de Robles, Concepción Rof Carballo, Pilar Villán Bertrán, María Teresa Salazar Bermúdez eta María Teresa Toral. 

Franco jeneralak 1936an Espainian emandako Estatu Kolpearen eta Espainiako gerra zibilaren ondorioz, herrialdeko ikerketa-jarduerak behera egin zuen, eta bete-betean eragin zien Carlota Rodríguez ikertzaileari eta Fisika eta Kimikako Institutu Nazionaleko (Rockefeller izenez ezaguna) beste ikertzaile batzuei, ikerketa-zentro hori itxi egin baitzuten.

Bere karrera profesionala Alcalá de Henareseko Institutu Konplutentsean garatu zuen, Fisika eta Kimikako irakasle gisa.

## Aintzatespenak 
* 2016an Ortega-Marañon Fundazioak *30 pioneras* *y Zamora* Erakusketa antolatu zuen. Carlota bertan omenduetako bat izan zen.
* 2017an Zamoran aitortza publikoa jaso zuen beste emakume batzuekin batera, martxoaren 8an, Emakumearen Nazioarteko Eguna zela eta.

## Erreferentziak 
## Bibliografia 
* Magallón Portolés, Carmen. *Pioneras españolas en las ciencias las mujeres del Instituto Nacional de Física y Química.* Consejo Superior de Investigaciones Científicas, CSIC. 

## Kanpo estekak
Whatever Happened to Harold Smith?

***Whatever Happened to Harold Smith?*** (Zer gertatu zitzaion Harold Smithi?) film britainiarra da. Ben Steinerrek idatzita Peter Hewittek zuzendu zuen. 1999an plazaratu zuten. Doncaster eta Sheffielden filmatuta izan zen. Kultuzko filma da. Universal Pictures enpresak zabaldu zuen.

## Argumentua 
Filma 1970eko hamarkadan kokatzen da eta maitasun istorio bat da: Vince Smithek bere bulegoko lankide Joanna Robinsonekin ateratzeko egindako ahaleginak erakusten ditu filmak. Vince disko musikara erakartzen saiatzen da, Joanna punka dela jakin gabe. Inguru horretan, Vinceren aita, Harold, ospetsu bihurtzen da bere ahalmen psikikoengatik, adimenak irakurtzeagatik eta telekinesia ahalmena izateagatik.

## Aktoreen zerrenda 
Hauek dira:
* Tom Courtenay - Harold Smith
* Michael Legge - Vincent Smith
* Lulu - Irene Smith
* Laura Fraser - Joanna Robinson
* Stephen Fry - Dr. Peter Robinson
* Charlotte Roberts - Lucy Robinson
* Amanda Root - Margaret Robinson
* David Thewlis - Nesbit
* Charlie Hunnam - Daz
* James Corden - Walter

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* :Teaser trailer.
* :IMDb webgunean.
Pyrochroa serraticornis

***Pyrochroa serraticornis*** Pyrochroidae familiako kakalardoa da. Europan guztian bizi da eta kolore gorri biziagatik da ezaguna. Euskal Herrian ere aurkitzen da. *Pyrochroa coccinea* espeziearen oso antzekoa da, baina hark buru beltza du eta honek gorria.

## Etimologia 
Generoaren izena den *Pyrochroa* izenak "suaren kolorekoa" esan nahi du eta espeziearen *serraticornis* izenak adar zerratuak esan nahi du dituen orrazi itxurako antenei erreferentzia eginez.

## Deskribapena 
10-15 mm arteko luzera duen kakalardo txikia da. Burua, pronotoa eta elitroa kolore gorri bizikoak dira, begiak, antenak, hankak eta sabelaldea aldiz beltzak. Antena luzeak ditu, orrazi itxura dutenak. Gorputza luzea eta zapala da, elitroak borobiltsuak dira.

Beldarra luzea eta zapala da eta kolore argia du. Amaieran sardeska itxurako egitura bat du.

## Habitata eta elikadura 
Basoetan eta parke eta lorategietan ikusten dira. Loreetan zelatan egoten dira eta intsektuak ehizatzen dituzte.

## Bizi zikloa 
Helduak maiatza eta uztaila artean ikusten dira. Emeak enborretako azalaren azpiko pitzaduretan jartzen ditu arrautzak. Handik beldar zapalak ateratzen dira, miriapodoen antza dutenak, eta enbor barnean bizi diren bestelako intsektuen larbetaz elikatzen dira

## Iruditegia 

Irudi:Pyrochroa serraticornis-Cardinal à tête rouge-Bleuet-20200730.jpg|Kakalardo heldua lore gainean zelatan.
Irudi:Pyrochroa serraticornis (Red-headed cardinal beetle), Elst (Gld), the Netherlands.jpg|Kakalardoa eskuan, tamaina ikusteko.
Irudi:Pyrochroa serraticornis closeup.jpg|Kakalardoaren aurrealdea.
Irudi:Pyrochroa serraticornis larvae (34120230135).jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
EuskaraZ (posta zerrenda)

**EuskaraZ** posta zerrenda Euskal Kulturaren Batzarreak (EKB) 1996an sortu zuen, Eusnet elkartearen zerbitzuei esker. Ondoren, EKB desegin zenean, 1999ko ekainetik 2001eko abendura arte UEUk hartu zuen zerrendaren ardura, eta eGroups sistemara migratu zuen zerrendaren egitura teknikoa. Zerrenda moderatu gabea zen, eta UEUk kudeatu zuen bitartean 600 kide biltzera ailegatu zen eta 3.250 mezu azaldu ziren. 2001ean, UEUk zerrenda kudeatzeari utzi zion eta pertsona partikular batzuen eskuetan geratu zen ardura. Hala ere, pixkanaka, jardunak erritmoa galdu zuen eta itxi egin zen zerrenda, isiltasun-fase baten ondoren.

## Euskarazko lehen posta zerrenda 
Euskarazko lehen posta zerrenda izan zen **EuskaraZ**. Hiru urte lehenago, 1993ko abenduan, Basque-L zerrenda sortu zuten New York-eko unibertsitate batean, Euskal Herriari buruzkoa zen baina ez zen euskarazko posta zerrenda.

## Geroko posta zerrendak eta blogintzaren sorrera 
Udako Euskal Unibertsitateak 2001eko EuskaraZ zerrenda moderatu gabea kudeatzeari utzi ondoren Uztargi zerrenda moderatua sortu zuen. Euskaraz bakarrik idatz zitekeen Uztargin. Euskalgintzak eta kulturgintzak informazio-trukerako zuten fororik irekiena zen orduan, eta moderazioari esker, askotariko jatorria zuten mezuak banatzen ziren, monopoliorik gabe, eta errespetu giroan. Lehenengo sei hilabetetan 216 mezu plazaratu ziren bertan, eta laurehun harpidedun baino gehiago zuen.

Iritziak publikoki konpartitu eta eztabaidatzeko bide bat izan ziren posta zerrendak, baina blogak etorri zirenean panorama aldatu zen gero. 2001eko urriaren 29an sortu zuten Gipuzkoan "Goiena Komunikazio Zerbitzuak" eta CodeSyntax informatika-enpresak. Euskarazko "blogintzan" aitzindaria izan ziren, garai hartan oso blog gutxi baitzegoen, eta euskarazko blog-albiste gehienak CodeSyntaxek sortutako Sustatu blogean argitaratzen hasi ziren, egile bakoitzak bere izenarekin. Geroago blog andana sortu zirenean, gai orokorren inguruko albiste kopurua jaitsi zen, eta teknologia berrien inguruko gaiak bihurtu ziren gai nagusia Sustatun.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Sustatu
* ItzuL posta-zerrenda

## Kanpo estekak 
* ItzuL posta-zerrenda EIZIE
* Itzulpengintzako posta-zerrendak EIZIE
Propylea quatuordecimpunctata

***Propylea quatuordecimpunctata*** marigorringoen (Coccinellidae) familiako kakalardo espezie bat da. Europan, Asian eta Afrika iparraldean zabaldurik dago eta Euskal Herrian ere aurkitzen da.

## Etimologia 
Espeziearen *quatuordecimpunctata* izenak "14 puntu" dituela adierazten du.

## Deskribapena 
Marigorringo espezie hau oso txikia da, 3,5-4,5 mm artean neurtzen baitu. Kolore eta patroi barietate handia du, ehun eredutatik gora, hori-beltza edo laranja apal-beltza izan ohi da normalean, inoiz gorri-beltza ere bai. 14 puntu beltz errektangular agertzen ditu. Puntuak elkartuta daudenez orban handiagoak osatzen dituzte, elitroen arteko lotunean bereziki, eta aingura baten itxura hartu ohi du. Pronotoan zortzi puntu beltz izaten ditu. Hankak horixkak edo marroixkak izaten dira.

Beldarra luzea eta segmentatua da. Kolore marroi-beltza izaten du eta orban horixka ugari. Alboetan puntu zurien lerroak ditu. Isatsaren muturra puntaduna da.

## Bizi zikloa 
Eme bakoitzak 400 arrautza inguru jartzen ditu 4-15eko multzotan landare kimuetan edo hostoen azpian. Handik jaiotzen diren beldarrek garapen azkarra dute, aste pare batean heldu bihurtzen dira, baina hilkortasun-tasa ere handia izan ohi dute. Helduak bi urtez bizi dira.

## Iruditegia 

Irudi:Propylea quatuordecimpunctata (14-spot Ladybird) - Flickr - S. Rae (7).jpg|Barietate horia.
Irudi:Propylea.quatuordecimpunctata.7363.jpg|Barietate iluna.
Irudi:Propylea.14-punctata.1.jpg|Barietate apala.
Irudi:Coccinellidae - Propylea quatuordecimpunctata.JPG|Barietate laranja.
Irudi:Propylea quatuordecimpunctata 132982631.jpg|Helduen kopula.
Irudi:Propylea quatuordecimpunctata larva.jpg|Beldarra.
Irudi:Propylea quatuordecimpunctata. larva.jpg|Beldarra.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Silvia Lemus

**Silvia Lemus Covarrubias**, **Silvia Lemus** bezala ezaguna, (Galizia, Espainia, 1945eko urtarrilaren 24a) galiziar jatorriko kazetaria eta telebistako aurkezlea da, Mexikon bizi da, eta besteak beste, *Tratos y Retratos* saioan lan egin du.

## Bizitza 
Kazetari mexikarra da, eta *Tratos y Retratos* telebista-saioa gidatzen du 1993tik. 2012an, UNESCOk munduko dokumentu-ondare izendatu zuen programa hori. Programa horretan, besteak beste, Carlos Fuentes, Gabriel Garcia Marquez, Susan Sontag, Jose Saramago, Toni Morrison, Paul Auster, Jeanne Moreau, Mike Wallace eta Margaret Thatcher elkarrizketatu ditu.

1972an, Carlos Fuentes idazlearekin ezkondu zen, eta haren lana bultzatzen aritu da 2012tik, nazioarteko hainbat katedra eta solasaldiren bidez. Espainierazko Literatur Sorkuntzaren Carlos Fuentes Nazioarteko Sariaren bultzatzaile nagusia izan zen.

2013an, *Tratos y retratos* liburua argitaratu zuen Kultura Ekonomikoko Funtsean, eta bertan hogeita lau elkarrizketa daude.  

2022an Inik Saria jaso zuen bere ibilbideagatik Komunikabide Publikoen Sarerako Kristalezko Pantaila Jaialdiko Sari Berezien eskutik. 

Silvia Lemusek, kazetari gisa egindako ibilbidearen bidez, XX. mendeko historia eta XXI. mendekoa markatu duten kulturaren, zientziaren, artearen eta beste diziplina batzuen esparruko pertsonaien berri eman du historian zehar.

## *Tratuak eta erretratuak* 
Silvia Lemus *Tratos y retratos* Mexikoko telebistarako elkarrizketa saioarekin nabarmendu zen, eta bere lagunak eta eszenako, arteetako eta pentsamenduko pertsonaia ospetsuak elkarrizketatu zituen. Besteak beste, Anthony Quinn, Miguel Bosé, Carlos Montemayor, Henry Kissinger, José Saramago, Carlos Monsivais, Salman Rushdie, Eric Hobsbawm, Fernando Botero, Susan Sontag, Toni Morrison, Steven Spielberg, Antonio Banderas, Isabel Allende, Mia Farrow eta Gabriel García Marquez, azken hau bere senarraren laguna. Guztira 52 emanalditan, herri, eskualde geografiko, eszenatoki, garai, garai eta kultura ugaritako pertsonaiek banatuta, telesaila UNESCOren Munduaren Memoria programan erregistratu zen.

Silvia Lemus tabloideetan eta bihotzeko prentsa deiturikoan agertu da, hainbat pertsonaia ezagunekin batera, Espainiako Juan Carlos I.a erregea edo Hillary Clinton, besteak beste. Espainiako Felipe VI.aren ezkontzan ikusi zuten.

## Lanak 
* *Tratuak eta erretratuak (Tratos y retratos)* (2013)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olle Boström

**Olle Boström** (Forshaga, 1926ko martxoaren 31 - Forshaga, 2010eko uztailaren 31) arkularia zen. Suedia ordezkatu zuen 1972ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Gert Bjerendal

**Gert Bjerendal** (Mölndal, 1955eko ekainaren 12a) arkularia da. Suedia ordezkatu zuen 1984ko Udako Olinpiar Jokoetan eta 1988ko Udako Olinpiar Jokoetan.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ramaria subbotrytis

***Ramaria subbotrytis*** *Gomphaceae* familiako onddo espezie bat da. Ez da erabiltzen sukaldean, haragi hauskorra du eta zapore mingotsa.

Sinonimoak: *Clavaria subbotrytis*, *Ramaria elegans*.

## Deskribapena 
**Karpoforoa:** 9 cm-ko altuera eta 6 cm-ko zabalera arteko koraloide-formakoa, enbor mamitsu eta oso adarkatua duena, eta beheko adar faszikulatuekin, leunak, arrosa zurbil kolorekoak eta goiko adarrak, askoz kolore biziagoarekin, arrosa saturatutik karmin arrosa kolorera eta askotan arrosa-izokin kolorekoa, heltzen direnean arrosa-okre antzeko kolorea hartzen dute; bizpahiru puntatan amaitzen diren muturrak dituzte, zorrotzak edo horzdunak, adarren kolore berekoak. U eta V angeluak.

**Enborra:** Zilindrikoa, oinarri zuriarekin eta goialdean arrosa-laranja kolorekoa edo hori-laranja kolorekoa.

**Haragia:** Samurra, mehea, hauskorra goiko adarretan, zuria enborrean eta izokin kolorekoa adarretan, definitu ezin den usainarekin eta zaporea apur bat mingotsa adarretan.

**Etimologia:** *Ramaria* terminoa, latinetik dator “ramus” hitzetik, adar, esan nahi du. *Subbotrytis* epitetoa botrytis delakoaren antzekoa delako.

## Jangarritasuna 
Interes gastronomikorik gabea. 

### Nahasketa arriskua 
*Ramaria botrytis* delakoa handiagoa da, talde handietan agertzen da, mikroskopikoki ere ezberdina da. *Ramaria formosa* espezieak ez ditu hain kolore biziak, heldu ondoren *Ramaria sunbbotrytis*-en antzekoa.

## Sasoia eta lekua 
Udazkenean eta udaberrian. Bere izokin kolorea belar berdeetan edo goroldiotan nabarmen ikusten da. Ez maiz ez ugari. Bakartua hazten da.

### Banaketa eremua 
Kanada, Ameriketako Estatu Batuak, Mexiko, Europa, Himalaiako eremua.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Ana Mérida

**Ana Maria Mérida Gálvez** (Mexiko Hiria, 1922an - *Ibidem*, 1991n) mexikar ballet dantzaria eta koreografoa izan zenguatemalar Carlos Mérida  margolari eta muralista mexikartuaren alaba izan zen.

## Datu biografikoak 
Bere aitak, Carlos Mérida muralgileak 1919an, Mexikora emigratu zuen 26 urte zituela, bertan kokatzeko eta bere karrera piktorikoa egiteko. Hiru urteren ondoren, bere alaba, Ana, jaio zen Mexikoko hiriburuan. Geroago, meritu propioengatik, bere ibilbide artistikoan distira lortuko zuen, dantzari gisa, bere ibilbidearen zatirik handiena eta garrantzitsuena bere jaioterrian garatuz.

1942an Anna Sokolowrekin ikasi zuen eta *Paloma Azul* izeneko bere dantza modernoko taldean parte hartu zuen. Garai hartan, Waldeen von Falkensteinen dantza konpainiako kide ere izan zen.

1947tik 1948ra, Carlos Chavez maisuak gonbidatuta, garai hartan Arte Ederren Institutu Nazionalaren zuzendaria zena, Guillermina Bravorekin batera Mexikoko Dantza Akademiaren zuzendarikide eta sortzaile izan zen. Aurrerago, 1948tik 1949ra, erakunde bereko zuzendari izan zen.

Mexikoko balleteko zuzendaria izan zen, eta harekin birak egin zituen Erdialdeko eta Hego Amerikako herrialdeetara. Mexikoko Dantza Konpainia Nazionaleko koreografoa ere izan zen. *Ausencia de flores*, José Clemente Orozco mexikar muralistaren omenezko balletaren egilea eta ekoizlea.

Bere artea CONACULTAko *Antzerki Arte Eskolan* irakatsi zuen eta Mexikoko Arte Ederren Institutu Nazionaleko (INBAL) dantza saileko zuzendari eta koreografoa izan zen.Zinemako aktorea ere izan zen, eta *El santo oficio* filmean egin zuen lan 1973an. Publikoaren saria eta aintzatespena jasoz. 1986an, Federico Garcia Lorcaren *La Luna y el Venado* eta *La casa de Bernarda Alba* lanetan koreografiak muntatzeagatik saritu zuten. José Clemente Orozcok bere margolanetako baterako gaitzat aukeratu zuen.

1991ko abuztuaren 12an hil zen, aita hil eta bost urtera, jaio zen hirian.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Lola González Ruiz

**Dolores Gonzalez Ruiz**, ezagunagoa **Lola Gonzalez Ruiz** izen-deiturez (Leon, Espainia, 1946 - Madril, Espainia, 2015eko urtarrilaren 27a) abokatua  izan zen. 1977an, Atochako sarraskitik bizirik baina larriki zauriturik atera zen.

## Bizitza 
Dolores González Leónen jaio zen 1946an, ehungintzan jarduten zuen familia batean. Gazte-gaztetatik Herri Askapenerako Frontean militatu zuen, eta bertan Enrique Ruanorekin topo egin zuen, bere bikotekidea, 1969an hil zena, Brigada Politiko-sozialak, berau zaintzen zuenak, etxebizitza batean erregistro bat egiten ari zenean leiho batetik erorita. Bertsio ofizialak suizidio bati egotzi zion Ruanoren heriotza, baina familiak hilketatzat jo zuen. Gaur egun iritzi komuna da hil egin zutela, leihotik behera bota zutela poliziek.

1970eko hamarkadan, Espainiako Alderdi Komunistan militatu zuen, eta abokatu lanetan aritu zen Atocha kaleko 55. zenbakiko abokatu laboralisten bulegoan, PCEri eta Comisiones Obreras sindikatuari lotuta —Manuela Carmenak zuzentzen zuen, eta Javier Sauquillo senarrak ere lan egiten zuen bertan—. Atocha 55 ezkerrari lotutako bulego kolektiboetako bat zen, eta, Trantsizioko urte haietan, langileei eta auzo-mugimenduei aholkuak ematen zizkieten, Paquita Sauquillo Pérez del Arcok (Paca Sauquillo) eta Cristina Almeidak Madrilen zuzentzen zituzten bulegoek bezala.

1977ko urtarrilaren 24an, Fuerza Nueva alderdi eskuin muturrekoarekin eta Garraioetako Sindikatu Bertikalarekin lotutako terrorista talde bat bulegoan sartu zen, eta hiru abokatu hil zituen: Javier Sauquillo (Lolaren senarra), Luis Javier Benavides eta Enrique Valdelvira Ibáñez; administrari bat, Angel Rodriguez Leal; eta Zuzenbideko ikasle bat, Serafín Holgado. Alejandro Ruiz-Huerta Carbonell, Miguel Sarabia Gil, Luis Ramos Pardo eta Lola González bera larri zauritu egin zituzten. Elkarrizketa batean aitortu zuenez, Atochako sarraskiko tragedia horrek markatu zuen bere bizitza.

1987an Europako Parlamenturako hauteskundeetan parte hartu zuen Ezker Batuko zerrendan, eta ez zuten hautatu.

Madrilen hil zen, 2015eko urtarrilaren 27an.

## Aintzatespenak 
2015eko apirilean omenaldia egin zioten Madrilgo Unibertsitate Konplutentsean.

2024an TVE 1 katean *Las abogadas* telesaila eman zuten, non Paula Userok interpretatu zuen Lola González. Telesail horretan Espainiako demokraziarekin konprometitutako emakumezko abokatu talde baten bizitza errealean oinarritutako borroka eta ausardia kontatzen da, eta pertsonaia tragiko nagusia da González.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Anne Veenendaal

**Anne Veenendaal** (1995eko irailaren 7an jaioa) belar-hockeyko jokalaria da Herbehereetako talde nazionalean. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan txapelduna izan zen.

## Kirol lopenak 
## Erreferentziak
Luna Fokke

**Luna Noa Fokke** (2001eko martxoaren 9a) belar-hockeyko jokalaria da.
SV Kampongen jokatu zuen zelai erdian. 2022tik Herbehereetako Talde Nazionalarentzat jokatzen du. Talde honekin FIH Pro League 2023 eta EuroHockey Championship 2023 irabazi zituen. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan ere txapelduna izan zen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Lisa Post

**Lisa Post** (1999ko urtarrilaren 27a) belar-hockeyko jokalaria da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Yibbi Jansen

**Yibbi Jansen** (1999ko azaroaren 18a) belar-hockeyko jokalaria da. HC Den Boschentzat hasi zen jokatzen, eta Eindhoven Oranje-Roodera aldatu zen 2016an.

Jansenek Herbehereak ordezkatu zituen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan, Parisen; emakumezkoen ekitaldian urrezko domina irabazi zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Joosje Burg

**Joosje Burg** (1997ko uztailaren 29a) belar-hockeyko jokalaria da. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezkodomina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Marleen Jochems

**Marleen Jochems** (2000ko urtarrilaren 24a) belar-hockeyko jokalaria da. Herbehereak ordezkatu zituen 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan eta txapeldun geratu zen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Thierry Brinkman

**Thierry Brinkman** (1995eko martxoaren 19a) Herbehereetako hockey jokalaria da, Hoofdklasse Den Bosch klubarentzat aurrelari edo erdilari gisa jokatzen du eta Herbehereetako talde nazionaleko kapitaina da. Jacques Brinkman Herbehereetako nazioarteko jokalari ohiaren semea da, eta Tim Brinkman Herbehereetako futbolariaren anaia. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Jonas de Geus

**Jonas de Geus** (1998ko apirilaren 29a) herbehereetako belar-hockey jokalari profesionala da. 2024ko Udako Olinpar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Thijs van Dam

**Thijs Johannes Reinier van Dam** (1997ko urtarrilaren 5a) Herbehereetako hockey jokalari profesionala da. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Seve van Ass

**Severiano "Seve" Boris van Ass** (1992ko apirilaren 10a) Herbehereetako jokalaria da, belar-hockeyan, eta erdilari edo aurrelari gisa jokatzen du HGCrentzat eta Herbehereetako talde nazionalarentzat. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen. 

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Justen Blok

**Justen Blok** (2000ko irailaren 27a) Herbehereetako hockey jokalaria da, Rotterdamen eta Herbehereetako talde nazionalaren defendatzaile gisa jokatzen duena. 2024ko Udako Olinpiar Jokoetan urrezko domina lortu zuen.

## Kirol lorpenak 
## Erreferentziak
Aixa Villagrán

**Aixa Villagrán** (Sevilla, 1978ko uztailaren 12a) sevillar aktorea da, zinema, antzerki zein telebistan jarduten duena.

## Bizitza 
Sevillan jaio zen, eta txiki-txikitatik erakarri zuen interpretazioak. Antzerkiak, zinemak eta musikak berebiziko garrantzia zuten ingurunean hezi zen. Aixa hamaika urterekin igo zen lehen aldiz agertokietara Erromantze Zaharra errezitatzen eta Federico García Lorca, Miguel de Cervantes edo Ramón María del Valle-Inclán bezalako autoreak interpretatzen; izan ere, bere eskolan, Aljarafe Ikastetxean, antzerkiaren ikasgaia derrigorrezkoa zen. Julian Villagran aktorea neba du.

Filologia Hispanikoko ikasketak hasi zituen eta Londresen bolada batez bizi ostean, Madrilen Juan Carlos Corazzaren Aktorearentzako Corazza Estudioan trebatu zen interprete gisa hiru urtez.

Han beka bat lortu zuen Patricia Reyes Spíndolaren eskolan Mexikon ikasketak amaitzeko. eta Chiqui Carabanteren *Carlos contra el mundo* filmetan lan egin zuen. Harrezkero, Icíar Bollaínen *Mataharis*, Gérard Jugnoten *Rose et Noir*, Fernando Leon de Aranoaren *Amador*, Nely Regueraren *María* (*y los demás*),  David Trueba *Érase un vez*, Carolina Románen *Río Seguro* eta Juan Estanza bezalako antzerki muntaietan agertu da, eta beste hainbat serietan, hala nola, *Vergüenza* Juan Cavestanyrena b edo *¿Qué fue de Jorge Sanz?* David Truebarena.

2019an, Leticia Dolerak sortutako *Vida perfecta* estreinatu zuen Movistar+en. Lan horrek aurrerapauso handia eman zion bere ibilbidean, eta kritikaren eta publikoaren aintzatespena jaso zuen. Canneseries ospetsuan Espainia ordezkatzeko hautatu zuten telesail hori, eta interpretazio onenaren saria eman zioten bertan, lankide protagonistekin batera. Harrezkero, telebistan eta zineman paper gehiago bete ditu, eta heldutasunean, "luxuzko bigarren mailako" estatusa lortu du, eta interpretazio-espektroa zabaldu du, komediatik dramara.  

Antzerkirako *Mejunjes* idatzi du, Madrilen, Sevillan, Almerian, Bartzelonan, Segovian, Buenos Airesen, Mexiko Hirian interpretatu den pieza laburra. 

## Sariak eta izendapenak 
### Feroz sariak 
### Zilarrezko Fotogramak 
### Union de Actores sariak 
### Cannes Serieak 
## Filmografia 
### Zinea 
Aipatutako filmak honako hauetatik atera ziren:

### Film laburrak 
### Telebistako serieak 
### Antzerkia 
## Erreferentziak 
## Kano estekak
Dorla

**Dorla** bat da metalezko zartagin edo eltze bat, gatzuna irakiten jarri eta gatza ekoizteko balio duena. Beroketa artifiziala (sua) zerabilten gatzagetan erabiltzen ziren. Euskarazko izena Leintz-Gatzagako Dorletako Gatzagetan zuten erabilpenetik dator. Bi adieratan ezagutzen da dorla terminoa han, batetik galdara edo zartagin handi hauek ziren, baina baita bakoitza egoten zen etxola.  Herriaren armarrian bi dorla daude, halaber.
## Historia 
Erromatarren garaian dokumentatu da metalezko eltzeak erabiltzea, berunezkoak hain zuzen, gatza era honetan lortzeko. Berunezkoen ondoren, burdinaz eginak izan ziren irakiteko ontziak. Berunetik burdinarako aldaketa gertatu zen erregaia egurra izatetik ikatza izatera pasatutakoan. 

Dorletako gatzagetan zortzi dorla zeuden historikoki. 21. mendean, herriko gatzaren museoan dorla modernoak daude, burdinazkoak, erakustaldietarako erabiltzen direnak, eta prozesu zaharrak nola egiten ziren ikertzeko ere. Beroketa artifizialeko Euskal Herriko beste gatzaga historikoetan, Ugarrekoetan (Aintzila eta Ezterenzubi artean, Nafarroa Beherean), 18. mende amaieran 29 dorla zeuden beste horrenbeste familiak ustiatuak (21. mendean desagertuta daude).

## Iruditegia 

Fitxategi:Saline de Salins-les-Bains 012.JPG|Salins-les-Bainsen (Frantzia) dorla batean sortutako gatza biltzen.
Fitxategi:Dorla1.jpg|Leintz-Gatzagan 21. mendean egindako dorlak.
Fitxategi:Salinas de Léniz (Leintz.Gatzaga) - Ayuntamiento 2.JPG|Leintz-Gatzagako armarriak, ezker-eskuin txikiago, bina dorlekin.
Fitxategi:Fotothek df tg 0000551 Bergwerk ^ Bergbau ^ Salzgewinnung ^ Salzsieden.jpg|16. mende hasierako galdara alemanen irudikapena.
Fitxategi:Shenhai Well (46850630481).jpg|Shenhai gatzaga, Txina.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Danel Galdaera

**Danel Galdaera** (Arrasate, 1998ko ekainaren 30a - ) artista eta kulturgilea da. Itzulpengintzan eta irakasle gisa lanean aritu eta gero, drag-queen gisa eta komunikabideetako artista gisa aritu zen. **Divina Comedia** drag pertsonaiaren atzean dago, eta Eneko Garcia (*Albina Stardust*) kidearekin batera *Flop kultura* podcasta aurkeztu du Euskalerria irratian. ETB1eko *Piztu telebista* saioan ere aritu dira biak.

## Egindako lanak 
### Telebista 
* *Piztu Telebista* (2021-2024, ETB1).
* *Linbo* (2025-*gaur egun,* ETB1).

### Irratia 
* *Flop kultura* (2023-*gaur egun,* Euskalerria Irratia).

### Internet 
* Ikusgela - Historia (2024-*gaur egun*, Ikusgela).

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Otis Davis

**Otis Crandall Davis** (Tuscaloosa, Alabama, 1932ko uztailaren 12a - New Bergen, New Jersey, 2024ko irailaren 14a) estatubatuar lasterkaria izan zen.

Lau urte eman zituen Ameriketako Estatu Batuetako Aireko Armadan Koreako Gerran. Ondoren Oregoneko Unibertsitatean saskibaloiko beka batekin sartu zen, baina bertan atletismoan lehiatzen hasi zen.

1960k9 Udako Olinpiar Jokoetan parte hartu zuen, eta urrezko bi domina lortu zituen, 400 metroko lasterketetan eta 4 x 400 metroko lasterketetan. Bietan munduko errekorrak lortu zituen.

## Palmaresa 
## Kanpo estekak
Pedro Úcar

**Pedro Úcar Etxeberria** (Artaxoa, 1914-Venezuela, ?) CNT sindikatu anarkistaren militantea, milizianoa,  Frantzian eta Venezuelan erbesteratu zen. 

## Biografia 
Lanaren Konfederazio Nazionalaren sindikalista, Espainiako Gerra Zibila hasi zenean soldaduska egiten ari zen Alcala de Henaresen. Aragoiko milizietan sartu zen, gero 72. Brigada Mixta izango zena, eta italiarren aurka Guadalajaran borrokatu zuen. Odoren, 43. dibisioan kapitaina izan zen. Gerra galduta, muga igaro zuen eta frantsesk Saint-Cypriengo konzentrazio esparruan sartu zuten. Lurda inguruan nekazari gisa lan egin zuen 1941 arte. Ondoren, Lyonen egurgile lanean ibili zen. 1947an, Dora Navarro emaztea eta bi semeekin Venezuelara heldu zen, erbesteratu gisa. Caracasen soto batean lan egin zuen 1955 arte. 1955an, familiarekin batera, Macuto herrira joan zen eta han hornidura-negozio bat ireki zuen. 1980 bihotzekoak jota, lana utzi egin behar izan zuen. Orduan, bere oroimenak idatzi zituen. Zenbait aldizkaritan kolaboratu zuen, bestetik.

## Bibliografia 
* Pedro Úcar: *Memorias de un exiliado desmemoriado*, Macuto, Venezolana, 1983, 127 or.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Camila Cañeque

**Camila Cañeque** (Bartzelona, Katalunia, 1984ko ekainaren 15a - 2024ko otsailaren 14a) kataluniar artista kontzeptuala eta filosofoa izan zen, idazketa, performancea eta instalazioa landu zituena neke existentziala erakusteko.

## Ibilbidea 
Bartzelonan jaio zen, 1984an.Pompeu Fabra Unibertsitatean ikasi zuen eta Madrilgo Carlos III.a Unibertsitatean graduatu zen Humanitateetan. Literatura Britainiarra ikasi zuen Oxfordeko Unibertsitatean eta Filosofia Paris-Sorbonneko Unibertsitatean.Bizitzaren filosofia gisa, nekeak eragindako pasibotasuna, horizontaltasuna, ostrazismoa eta erabateko geldotasuna aldarrikatzen zituen.Lan horretan, Cañeque ikusten zen flandriar jantzi bat soinean, ahozpez etzanda pasillo batean eta Federico Garcia Lorcaren *Romancero gitano*-ko lore eta poemez inguratuta, eta orduak eman zitzakeen posizio geldi horretan.Urtebete geroago instalazio artistiko bat egin zuen Error 404 letrekin. *Not found* Saharako errefuxiatu-esparruko hondarrari buruz, Interneteko 404 errore-mezuari erreferentzia eginez, begi-bistako bidegabekeriaren ebidentziaren aurkako oihu bat bezala, baina existitzen dela ukatzen duguna.

Bere lana Bartzelonako CaixaForum eta Joan Prats eta Virreina galerietan, Lucía Mendoza galerian edo Lázaro Galdiano Museoan eta Madrilgo Kanaleko Antzokietan, Stockholmeko Kulturhuset-en, São Pauloko Vermelho Gallery eta New York-eko The Kitchen, Glasshouse Project eta The Queens Museum-ean erakutsi zen.

Nazioarteko galeria, museo eta arte-zentroetan ere lan egin zuen, hala nola New Jerseyko Mana Contemporary, Lituaniako Nida Art Colony, Rio de Janeiroko Largo das Artes, Berlingo Zentrum für Kunst und Urbanistik, Sabadellgo Nau Estruch eta Fabra i Coats eta La Barcelona. Tailerrak eta hitzaldiak eman zituen New Yorkeko Estatu Unibertsitatean, Pompeu Fabra Unibertsitatean eta Can Felipan, besteak beste.

2024ko otsailaren 14an hil zen, 39 urte zituela, bat-batean.Hil ondoren, Marc Montijano artistak baimendu gabeko omenezko performance bat egin zuen ARCOn, eta La Uña Rota argitaletxeak iragarri zuen artistaren lehen liburua kaleratuko zuela, *La última frase (Azken esaldia)*.Urte bereko udaberrian argitaratu zen liburua, literatura-testuen amaierari buruzko saiakera bat, non bere idazkera garai guztietako autoreen aipu ugarirekin txandakatzen duen.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Nicolaas Gerardus Hendricus Deen

**Nicolaas Gerardus Hendricus Deen** (1897[1] jaioa) Leidengo Unibertsitatean lan egin zuen nederlandar hizkuntzalaria izan zen. Christianus Cornelius Uhlenbeck irakaslearen ikaslea izan zen. Deenek bere doktore-tesi moduan euskara-islandierazko hiru aztertu zituen lehenengozː *Glossaria duo vasco-islandica* latinez idatzitako liburuan argitaratu zuena (1937). Hitz-zerrenda horietan euskera-islandiera pidgin hizkuntza bat sortu zelako frogak daude, Islandiara lanean joandako arrantzale eta merkatari euskaldunen eta bertakoen artean sortua.
## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Algonkin-euskara pidgina
* hitz-zerrenda
Nora Ferreira

**Nora Ferreira** (Hondarribia, Gipuzkoa, 1992) sortzailea eta Jaizkibel konpainiako kapitaina da. Moda diseinua ikasia.

## Bizitza 
**Estilista**

Nora Madrilen bizi izan zen hamarkada batez, eta bertan Moda Diseinua ikasi zuen. Ondoren, Bartzelonara joan zen bizitzera urtebetez, barruko arroparen eta bainu-arroparen graduondoko ikastaro bat egitera. Eta, amaitzean, Espainiako hiriburura itzuli zen 'freelance' estilista gisa lan egiteko publizitate-kanpainetan eta Vogue, El País Semanal eta Mujer Hoy aldizkarietan. New Yorken ere hiru hilabetez bizi izan zen, eta hainbat lan egin zituen estilista laguntzaile.

2022an, 31 urte zituela Viv Vintage denda eta topagunea ireki zuen Hondarribian, jaioterrian, baina bertan behera utzi behar izan zuen. Arrazoien artean, alokairuen prezioa eta bizi proiektua garatzeko ezintasuna izan ziren eta Bilbon ireki zuen bere gogoko denda.

2024an, 27 urteren ondoren, lehenengoz udalak baimena eman zion Jaizkibeli konpainia gisa desfilatzeko. Noraren ustez pauso garrantzitsua zen baimena udalari eskatzea eta ez ateratzea manifa gisa. Oso pozik zeudela adierazi zuen alkateak beraiei baimena eman zielako, baina helburu berbera izaten jarraitzen zuten: *Alarde publikoa, bakarra eta parekidea lortzea.* Gainera,  2024an lehen aldiz Ertzaintzak ez zuen presentziarik izan Jaizkibelen inguruan aurreko urteetan bezala.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Gure helburua ez dugu ahaztu behar Berria, 2024.07.07

* Elkarrizketa: Jaizkibel konpainiako kapitain rolaz YouTube
Bea Lema

**Beatriz Lema Rivera, Bea Lema** izenez ezaguna (Coruña, Galizia, 1985) artista da, ilustratzailea, komikigilea, hariak eta orratza ditu adierazpide artistiko nagusi komikigintzan.2024ko Komiki Sari Nazionalaren irabazlea, bere lanak gaztelaniaz nahiz frantsesez argitaratu ditu. 

## Bizitza 
Bea Lemarena izan zen 2024ko Nafarroako Komikiaren Azoka iragartzeko kartela. 2024ko irailean Iruñean izan zen, Nafarroako Komikiaren Azokan. Besteak beste, *Arpillera*-k izeneko tailer bat eman zuen, eta *Memoria ehuntzen* izeneko solasaldian aritu zen, Esther Vital artistarekin hizketan; bietan bistaratu zuen «brodatuarekiko lilura».*Ehungintza historikoki izan da propio emakumeei esleitutako zerbait —batzuetan, inposatutako lan bat—; are, izan da emakumeak gizarteko zenbait erabakigunetatik aldentzeko modu bat**El Cuerpo de Cristo* komikia oinarri hartuta animaziozko 8 bat minutuko film labur bat sortzen dihardu.

2025ean Zinebik (Bilboko Dokumentalen eta Film Laburren Nazioarteko Jaialdia) bere 67. edizioan  'El cuerpo de Cristo' obraren mundu-mailako estreinaldia hartu zuen.

## Lanak 
* *O Corpo de Cristo* (2017)
* *Medicina gráfica* (2019; antología)
* *El Cuerpo de Cristo* (Kristoren gorputza) komikia (Astiberri).

## Sariak 
Osasun mentalaren gaia jorratzen duen El cuerpo de Cristo lanagatik hainbat sari jaso ditu Bea Lemak:

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* Elkarrizketa: Eskuek ez didate berdin funtzionatzen tableta batean marraztean Berria, 2024.09.10
* El cuerpo de Cristo. Bea Lema y el arte de 'coser' un cómic que disecciona la locura y la religión  YouTube.
Aitor Agirre Egaña

**Aitor Agirre Egaña** (Zumaia, 2003ko apirilaren 5a) gipuzkoar txirrindularia da.

Erlojupeko probetan bereziki nabarmendu da, 2023an zein 2024an Gipuzkoako erlojupeko txapelketa irabazi du. 2024an Espainiako erlojupeko txapelketa eskuratu du 23 urtez azpiko mailan.

## Palmaresa 
**2022**
* 3. Gervais Memorialan
**2023**
* Gervais Memoriala
**2024**
* 20px Espainiako erlojupeko txirrindularitza txapelketa (23 urtez azpikoan)
* Gervais Memoriala
* Bidasoko Itzuliko etapa bat
* Zamorako Itzuliko etapa bat
* 2. Altsasuko Sarian
* 3. San Isidro Sari Nagusian
* 6. San Roman Sarian
* 6. Andra Mari Sari Nagusian
* 6. Eusebio Vélez Sarian
**2025**
* Gervais Memoriala

## Taldeak
* Viveros San Anton
* Laboral Kutxa - (2022-)

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak 
* 
* Aitor Agirre Egaña - *FirstCycling.com*
Tatuaje (filma)

***Tatuaje*** 1979ko Juan José Bigas Luna kataluniar zinema zuzendariaren thrillerra da, Manuel Vázquez Montalbánen izen bereko eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Bartzelonako hondartza batean gizon baten gorpua agertu da, besoan mezu bat tatuatuta duela: "Infernua iraultzeko jaio naiz". Pepe Carvalho detektibea izango da kasuaren arduradun, eta Bartzelonako eremu marjinaletatik Amsterdameko kanaletara eramango du gizona; horrek ez du, alabaina, eraginik izango bere ikerketa-metodo bitxietan.

## Aktoreak 
* Carlos Ballesteros: Pepe Carvalho
* Pilar Velázquez: Charo
* Mónica Randall: Teresa Marsé
* Luis Ciges: Bromuro
* Terele Pávez

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Henry Louis Le Chatelier

**Henry Louis Le Chatelier** (Paris, 1850eko urriaren 8a - Miribel-les-Échelles, 1936ko irailaren 17a) frantziar kimikaria izan zen.

École polytechniquen ikasi zuen eta Parisko Setioan parte hartu zuen. 1871n Parisko École des Mines-en sartu zen. Ingeniari izan arren, kimika irakastea erabaki zuen eta Collège de Franceko irakaslea izan zen.

Le Chatelierren printzipioa izeneko oreka kimikoaren printzipioaren egilea izan zen. Metalurgiaz ere ikertu zuen eta *La revue de métallurgie* aldizkaria sortu zuen. Gainera, industrian aritu zen eta zementu-enpresen aholkularia izan zen.

## Lanak 
* François Ernest Mallard et Henri Le Chatelier, *Recherches expérimentales et théoriques sur la combustion des mélanges gazeux explosives*, Paris, Dunod, 1883
* Henri Le Chatelier, *Recherches expérimentales sur la constitution des ciments hydrauliques. Suivi de Propositions données par la Faculté*, Paris, 1887
* Henri Le Chatelier, *Recherches expérimentales et théoriques sur les équilibres chimiques*, Paris, Dunod, 1888, 125
* Henri Le Chatelier et Octave Boudouard, *Mesure des températures élevées*, Paris, G. Carré et C. Naud, 1900
* Henri Le Chatelier, *Recherches expérimentales sur la constitution des mortiers hydrauliques*, Paris, Dunod, 1904
* Henri Le Chatelier, *Leçons sur le carbon, la combustion, les lois chimiques : professées à la Faculté des sciences des Paris*, Paris, Dunod, 1908
* Henri Le Chatelier, ''Introduction à l'étude de la métallurgie : le chauffage industriel*, Paris, Dunod, 1912
* Henri Le Chatelier, *La silice et les silicates*, Paris, Hermann, 1914
* Henri Le Chatelier, *Sciences et industrie*, Paris, Flammarion, coll. « Bibliothèque de philosophie scientifique », 1925 (ISBN 978-2-7355-0488-6)
* Henri Le Chatelier, *Le taylorisme*, Paris, Dunod, 1934
* Henri Le Chatelier, *De la méthode dans les sciences expérimentales'', Paris, Dunod, 1936

## Kanpo estekak
Ossessione

''''* ( ahoskatua, ) 1943ko Luchino Visconti italiar zinema zuzendariaren thrillerra da, James M. Cainen *Postariak bi aldiz deitzen du beti'' eleberrian oinarrituta. Askotan historiako lehen film neorrealistatzat hartzen dute, baina badaude kontrakoa esaten dutenak.

## Sinopsia 
Giovanna jatetxe bateko jabearekin ezkondutako emakume gaztea da (bera baino zaharragoa da senarra). Emakumearen bizitza zekena aldatu egingo da arlote bat agertzean: maitale bihurtu eta senarra hiltzera eramango du gizona.

## Aktoreak 
* Clara Calamai: Giovanna Bragana
* Massimo Girotti: Gino Costa
* Juan de Landa: Giuseppe Baragana
* Dhia Cristiani: Anita
* Elio Marcuzzo: 'Lo Spagnolo'
* Vittorio Duse: polizia
* Michele Riccardini: Don Remigio

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Fuga in Francia

'''''' () 1948ko Mario Soldati italiar zinema zuzendariaren film dramatiko neorrealista da.

## Sinopsia 
II. Mundu Gerra amaitu ondoren, atxiloketa-agindua duen kriminal faxista bat bere semearekin Frantziara ezkutuan ihes egiten saiatuko da. Trenak geldialdi bat egiten duenean, jatetxe batera joango dira afaltzera, baina zerbitzariak ezagutu egingo ditu hor.

## Aktoreak 
*Folco Lulli: Riccardo Torre
*Enrico Olivieri: Fabrizio Torre
*Rosina Mirafiore: Pierina
*Pietro Germi: Tembien
*Mario Vercellone: Gino
*Giovanni Dufour: il Tunisino
*Cesare Olivieri: padre Giacomo
*Gino Apostolo: brigadiere
*Gianni Luda: contrabbandiere
*Mario Soldati: dottor Stiffi

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
In nome della legge

'''''' () 1949ko Pietro Germi italiar zinema zuzendariaren film dramatiko neorrealista da.

## Sinopsia 
Epaile gazte bat Siziliako Capodarso herri txikira bidaliko dute. Eginkizun bat eman diote: legea aplikatzea Mafiak ezarritako arauen arabera gobernatzera eta segurtasunik gabeko egoera iraunkor batean bizitzera ohituta dagoen komunitate batean. Baina laster konturatuko da bakarrik dagoela eta biztanleak ez daudela laguntzeko prest.

## Aktoreak 
*Massimo Girotti: Guido Schiavi
*Jone Salinas: Teresa Lo Vasto
*Camillo Mastrocinque: barone Lo Vasto
*Charles Vanel: Turi Passalacqua
*Saro Urzì: maresciallo Grifò
*Turi Pandolfini: don Fifì
*Peppino Spadaro: avvocato Faraglia
*Saro Arcidiacono: cancelliere
*Ignazio Balsamo: Francesco Messana
*Nanda De Santis: Lorenzina
*Bernardo Indelicato: Paolino
*Nadia Niver: Bastianella
*Aldo Sguazzini
*Alfio Macrì: Leopoldo Pappalardo
*Carmelo Olivieri: don Peppino

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il bivio (filma)

'''''' () 1951ko Fernando Cerchio italiar zinema zuzendariaren film dramatiko neorrealista da.

## Sinopsia 
Gerran kondekoratutako heroia izanik delituz delitu bizi izan den gizon baten istorioa. Bere taldekide gangsterrei laguntzeko polizia bihurtzea erabakitzen duenean, neska gazte batekin maitemindu eta konplize ohiak abandonatzea planteatzen hasiko da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
La città si difende

'''''' () 1951ko Pietro Germi italiar zinema zuzendariaren film dramatiko neorrealista da.

## Sinopsia 
Futbol-partida bat jokatzen den bitartean, lau gaizkile estadioko leihatilan lapurreta egingo dute. Ihes egin aurretik, aurkitu eta jazarri egingo dituzte gaizkileok, eta dirua zatitu baino lehen banandu egin beste erremediorik ez dute izango.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Processo alla città

'''''' () 1952ko Luigi Zampa italiar zinema zuzendariaren film dramatiko neorrealista da.

## Sinopsia 
Napoliko herritar errespetagarri baten hilketaz arduratzen den epaileak jakingo du biktima erakunde kriminal handi bateko kide zela. Epaileak borroka izango du bere betebehar eta printzipioen eta botere politikoaren eta goi-burgesiaren presio gogorren artean. Napoliko krimen antolatuaren aurkako borrokaren kasu errealetan oinarritua.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Un maledetto imbroglio

''''* 1959ko Pietro Germi italiar zinema zuzendariaren thriller neorrealista da, Carlo Emilio Gaddaren *Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'' eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Eraikin bereko bi bizitokitan lapurreta eta hilketa bana jazo dira. Kasuaren ardura duen komisarioa hein handiagoan edo txikiagoan inplikatutako pertsona guztien miseriak azalduz joango da.

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Zaporeak

**Zaporeak** Donostian egoitza duen nazioarteko gobernuz kanpoko erakunde bat da, Europara iristen diren errefuxiatuei janari duina eskaintzen diena.
2014tik, Grezian dauden errefuxiatu-esparruetan janaria prestatzen du harrapatuta dauden pertsona zaurgarrienen bizi baldintzak hobetzeko helburuarekin.

Hainbat boluntarioren lankidetzarekin otordua prestatzen die egunero Lesbos uhartean Moria kanpamentuko errefuxiatuei 2014tik. Lesboseko Moriako kanpamentuan, gobernuak 20.000 pertsona baino gehiago pilatu zituen soilik 3.000 lagunentzat diseinaturiko espazioan, haien behar oinarrizkoenak ere asetu gabe. Espazio-faltak, ura eta janaria lortzeko zailtasunak eta biolentzia ingurugiroak, besteak beste, ezinezkoa egiten zuten halako leku batean bizitza duin bat izatea.

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Olea (argipena)

**Olea** hurrengo kontzeptuen izenak izan daitezke:

## Geografia 
* **Olea (Kantabria)**: Kantabriako herria.
* **Olea de Boedo**: Palentziako udalerria.
* **Valdeolea**: Kantabriako udalerria.

## Biografiak 
* *Olea* euskal jatorrizko abizena.
* *Beñat Olea* (1987): Legazpiko ilustratzaile eta diseinatzaile, ikono gay.  
* *Aitor Olea Juaristi* (1969): Durangoko piano-jotzailea.
* *Pedro Olea* (1938): Zinema zuzendari bilbotarra.
* *Inozentzio Olea* (1921-2010): Zeraingo bertsolaria eta idazlea.
* *Enrique Olea* (1860-?): Bizkaitar kazetaria.

## Botanika 
* Olea landare generoa.
Banditi a Milano

'''''''''' () 1968ko Carlo Lizzani italiar zinema zuzendariaren film dramatiko neorrealista da.

## Sinopsia 
Itxuraz, Cavallero enpresaburu errespetagarri, katoliko eta kontserbadorea da. Alabaina, lapur-banda batean dihardu hiru lagunekin batera. Banku-lapurretak egiten dituzte laurok Italiako hainbat hiritan.

## Aktoreak 
*Gian Maria Volonté: Piero Canestraro
*Tomás Milián: commissario Basevi
*Don Backy: Sandro Giannantonio
*Ray Lovelock: Tuccio
*Ezio Sancrotti: Bartolini
*Carla Gravina: la mitomane al telefono
*Piero Mazzarella: l'invalido
*Pupo De Luca: il proprietario della 1100 rubata
*Agostina Belli: ragazza tenuta in ostaggio
*Ida Meda: moglie di Piero
*Margaret Lee: prostituta

## Erreferentziak 
## Kanpo estekak
Il giorno della civetta

''''''''* () 1968ko Damiano Damiani italiar zinema zuzendariaren film dramatiko neorrealista da, Leonardo Sciasciaren *Hontzaren eguna'' eleberrian oinarrituta.

## Sinopsia 
Siziliako mafia nagusi da eraikuntzaren negozioan, eta bere boterea gauzatu eta mantentzeko mekanismo indartsuak ditu. Sindikalista bat erail dute eta gizon bat desagertu egin da. Poliziak desagertuaren emaztea ikertzen duen bitartean, susmagarriena mafioso garrantzitsu bat da, baina goi-mailako pertsonek sistematikoki oztopatzen dute poliziaren lana

## Aktoreak 
## Erreferentziak 
## Kanpo estekak