Homo heidelbergensis

***Homo heidelbergensis*** hominido espezie bat izan zen. Lehen aztarnak Alemaniako Heidelberg herritik gertu aurkitu zituzten. Pleistozeno Ertainean existitu zen gizaki arkaikoaren espezie edo azpiespezie desagertu bat da. *H. erectus* azpiespezie gisa aurkeztu zen 1950ean, *H. e. heidelbergensis* izenarekin, baina mendearen amaiera aldera espezie propio gisa gehiagotan sailkatu zen. *H. heidelbergensis* espeziea Europara bakarrik mugatu behar ote den edo Afrikako eta Asiako espezimenak ere sartu behar ote diren eztabaidatzen da, eta hori are gehiago zailtzen da, espezie-tipoa (Mauer 1) masailezur bat delako, masailezurrek ezaugarri diagnostiko gutxi dituztelako eta Pleistozeno ertaineko espezimenen artean nabarmen falta direlako. Horrela, bada, fosil horietako batzuk beren espezie propioan edo *H. erectus* azpiespezie batean bana daitezkeen eztabaidatzen da.

*H. heidelbergensis* kronoespezietzat hartzen da, *H. erectus* (batzuetan *H. ergaster*) forma afrikarretik abiatuta eboluzionatu zuena. Konbentzioz, *H. heidelbergensis* da gizaki modernoen (*H. sapiens* edo *H. s. sapiens*) eta neandertalen (*H. neanderthalensis* edo *H. s. neanderthalensis*) azken arbaso komuna. Litekeena da *H. heidelbergensis*-i esleitutako fosil asko gizaki modernoen eta neandertalen arteko banaketaren ondoren existitzea. Pleistozeno ertainean, burmuinaren batez besteko tamaina 1.200 zentimetro kubikokoa (cc) zen, gizaki modernoen tamainaren parekoa. Erdi Pleistozenoko garaiera hiru fosilekin soilik kalkula daiteke: Sima de los Huesos, Espainia, 169,5 cm arren kasuan eta 157,7 cm emeen kasuan; 165 cm Jinniushango (Txina) eme baten kasuan; eta 181,2 cm Kabweko (Zambia) fosil baten kasuan. Neandertalek bezala, bularra zabala zuten eta sendoak ziren oro har.

Afrika eta Europako Erdi Pleistozenoaren ezaugarria teknologia Acheul aldi berantiarra agertzea da, lehenago *H. erectus*ek erabiltzen zuenaren ezberdina, eta ziurrenik adimen handiagoaren emaitza dena. Litekeena da sua eguneroko bizitzaren parte bihurtzea duela 400.000 urtetik aurrera, eta hori bat dator, gutxi gorabehera, Europako okupazio iraunkor eta orokorragoarekin (45° N-tik gora) eta lantzak sortzeko helduleku-teknologiaren agerpenarekin. Litekeena da *H. heidelbergensis*ek ehiza-estrategia koordinatuak gauzatzeko gai izatea, eta, ondorioz, haragiarekiko mendekotasun handiagoa izan dutela dirudi.

## Eboluzioa 
ezkerrera|thumb|300px|Giza eboluzioan izandako espezie ezberdin batzuen buruhezurrei buruzko azalpena ematen duen bideoa.
Europako Neandertal espeziearen arbaso zuzen bat da, eta *Homo sapiens* espeziearekin antzekotasun handiak izan arren, eztabaidatua da ea *Homo heidelbergensis* gizaki modernoen arbasoa zen edo *Homo antecessor*rek betetzen ote duen paper hori, eta *H. heidelbergensis* soilik *H. nearderthalensis*en artean existitu zen espeziea baizik.

## Dieta 
*Homo heidelbergensis*en dieta gehienbat haragijalea zen eta ehizan egiteko joera zuten. Honen arrazoia Europako klima zen, sei hilabetetan zehar klima oso hotza zenez, barazkiak eta fruituak ematen zituzten landareak ez zirelako hain ugariak.

## Ezaugarriak 
*Homo heidelbergensis*ek gorputz sendoa zuten, altuagoak ziren *H. antecessor* baino, eta gizonezkoen batez besteko masa 100 kilokoa zen. Barailek indar eta sendotasun handia zuten, estres handiaren menpe baitzeuden.

Fosil hauen multzoak adierazten du hominido honek garezur "puztuago" bat zuela eta honen atzeko partea borobilagoa zela. Masailezurrak puztuak ziren, neandertalaren antzera baina benetan aurpegia zapalagoa zen. *Homo heidelbergensis*en garezurraren edukia ez zen gaur egungo gizakiaren oso desberdina, (1350 cm³). *Homo sapiens*ekin beste antzekotasun bat bere ahoskuntza aparatua da, eta honek pentsatzera eraman ditu aditu asko, gizaki talde honetan hizkuntza agerian zegoela, baina ez zen gaur egungo hizkuntza bezalakoa.

## Erreferentziak 
## Ikus, gainera 
* Lezetxiki

## Kanpo estekak